comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
euangelio que suis xpu̾s
loquitur ad predicandum
missis. hoc inquit est quod
cupio. Letanter hiis minti¬
tur memorie cõmissis. ꝟ.
Non utens uirga caltio nec
pera fune cingitur duplicib
Cor uerbis noue gratie sol¬
licitus apponit uerbumq
penitentie simpliciter propo¬
nit. anͣ. Pacem salutẽ nũci¬
at in spiritus uirtute. uereq
paci sociat longinquos a sa¬
lute. anͣt. Ut noui sãcti me¬
rita remunerantur natis hiis
noua tradit monita uiam
simplicitatis. ꝟ. Lex dei eiꝰ.¬

Expanded text:
Evangelio Quae suis Christus loquitur Ad praedicandum missis; "Hoc", inquit, "est quod cupio". Laetanter his innititur Memoriae commissis. V. Non utens virga, calceo, Nec pera, fune cingitur, Duplicibus Cor verbis novae gratiae Sollicitus apponit, Verbumque poenitentiae Simpliciter proponit. VIII. Pacem, salutem nuntiat In Spiritus virtute, Veraeque paci sociat Longinquos a salute. IX. Ut novis sancti merita Remunerantur natis, His nova tradit monita, Viam simplicitatis. 16 - V. Lex Dei ei
Abbreviated transcription (Latin):
ret. R. De paupertatis hor¬
reo sanctus franciscus saci¬
at turbam xp̃i famelicam ĩ
uia ne deficiat. Iter pandit
ad gloriam et uite uiã am¬
pliat. X. Pro paupertatis
copia regnat diues in patria
reges sibi substituens quos
hic ditat inopia. Iter pan¬

Expanded text:
. R. De paupertatis horreo Sanctus Franciscus satiat Turbam Christi famelicam, In via ne deficiat; Iter pandit ad gloriam Et vitae viam ampliat. V. Pro paupertatis copia Regnat dives in patria, Reges sibi substituens, Quos hic ditat inopia. IXa
Abbreviated transcription (Latin):
Mcclesti collegio
nouus collega co¬
litur in sanctorũ rosario
nouellus flos ꝓducitur.
Lranciscus flores gra¬
tia forma factus Huiliu
letus potitur gloria sor¬
tis consors sublimium.
Letit de sparso semine
plene messis manipulũ
fallens sub terre tegmine
nostre salutis emulum.
Lic carmis superciliũ
legi subiecit spiritus mũ¬
dũ uicit et uiciũ se uicto
uictor inclitus. Ningue
manus preambula uerbo
parauit semitam et ãple¬
ctuntur secula doctrinam
facto proditȧ.¶En pau¬
pertatis predio: minorũ
plantans uineam osten¬¬
dit magisterio uite uiuẽ¬
di lineam. ¶d eternas
diuitias turbam allexit
pauperũ quos ad celi deli¬
cias lingua uocauit ope¬
rũ. ¶Lita doctrina splen¬
duit: resplendet et mira¬
culis sic prefuit quod pro¬
fuit uia lucerna populis
ũmi regis palatio do¬
ctor loca disçipulos salu¬
tis priuilegio xp̃i premu¬
ni famulos. e tenebris
aniserie fequaces stelle p̾¬
uie queramus patrẽ gra¬
tie consortes tandem glo¬

Expanded text:
caelesti collegio Novus collega colitur: In sanctorum rosario Novellus flos producitur. II. Franciscus florens gratia, Forma factus humilium, Laetus potitur gloria, Sortis consors sublimium. III. Metit de sparso semine Plenae messis manipulum, Fallens sub terrae tegmine Nostrae salutis aemulum. IV. Hic carnis supercilium Legi subiecit spiritus: Mundum vicit et vitium, Se victo, victor inclytus. V. Linguae manus praeambula Verbo paravit semitam, Et amplectuntur saecula Doctrinam facto proditam. VI. In paupertatis praedio Minorum plantans vineam, Ostendit magisterio Vitae vivendi lineam. VII. Ad aeternas divitias Turbam allexit pauperum, Quos ad caeli delicias Lingua vocavit operum. VIII. Vita, doctrina splenduit, Resplendet et miraculis; Sic praefuit, quod profuit, Via, lucerna populis. IX. Summi regis palatio, Doctor, loca discipulos; Salutis privilegio Christi praemuni famulos. X. De tenebris miseriae Sequaces stellae praeviae, Quaeramus patrem gratiae, Consortes tandem glo
Abbreviated transcription (Latin):
Excelsi dextre gratia mirifi.¬
ce mutatus. dat lapsis spem
de uenia cũ xp̃o iam beatus.
anͣ: iHansuescit sed non pe¬
nitus in primis per languo¬
res. qui captis armis celitꝰ
ad plenũ mutat mores. ꝟ¬

Expanded text:
Excelsi dextrae gratia Mirifice mutatus, Dat lapsis spem de venia Cum Christo iam beatus. III. Mansuescit sed non penitus In primis per languores, Qui, captis armis caelitus, Ad plenum mutat mores.
Abbreviated transcription (Latin):
pater hunc persequitur la¬
tens dat locum ire. constã¬
ter post aggreditur ĩ publi¬
cũ prodire. Equalenti uul¬
tu cernitur putatur ĩsanire
U. Luto saxis ĩpetitur sed
patiens uir nititur ut surdꝰ
Pertractũ domi ꝟberat plus
cunctis furens pater obiur¬
gans uincit carcerat quem
furtim soluit mater. anͣ. Iã
liber patris furie non cedit
effrenati. clamans se uolun¬
tarie pro xp̃o mala ꝑati. anͣ.
Ductus ad loci presulẽ sua
patri resignat nudusq ma¬
nens exulem in mundo se de¬

Expanded text:
pater hunc persequitur, Latens dat locum irae; Constanter post aggreditur In publicum prodire: Squalenti vultu cernitur, Putatur insanire. V. Luto, saxis impetitur, Sed patiens vir nititur Ut surdus Pertractum domi verberat Plus cunctis furens pater, Obiurgans vincit, carcerat; Quem furtim solvit mater. V. Iam liber, patris furiae Non cedit effrenati, Clamans se voluntarie Pro Christo mala pati. VI. Ductus ad loci praesulem, Sua patri resignat; Nudusque manens exsulem In mundo se de
Abbreviated transcription (Latin):
tiochie prophete et doc¬
tores : in quibus erat
barnabas et symõ qui
uocabatur niger. et luciꝰ
crenensis: et manaem
qui erat herodis tetrar¬
che collactaneus ⁊ sau.¬
lus ministrantib autẽ
illis domino et ieinã¬
tibus: dixit spiritussãc¬
tus. Seꝑate michi bar¬
pus ad quod assumpsi
eos. Tunc ieiunantes et
orantes imponentesq
eis manus dimiserunt
eos. Et ip̃i quidẽ missi
a spiritusancto abierũt
seleutiam: et inde nauiga.¬
uerunt cyprũ. Et cũ ue¬
nisset salaminam predi¬
cauerunt uerbũ domini
in synagogis iudeorum.
Habebant autem in mini¬

Expanded text:
tiochiae cum prophetis et doctoribus in quibus erat Barnabas et Simon, qui vocabatur Niger, et Lucius Cyrenensis, et Manahen, qui erat Herodis tetrarchae collactaneus, et Saulus. Ministrantibus autem illis Domino, et jejunantibus, dixit illis Spiritus sanctus: Segregate mihi Sapus ad quod assumpsi eos. Tunc jejunantes, et orantes, imponentesque eis manus, dimiserunt illos. Et ipsi quidem missi a SpiriSeleuciam; et inde navigabant Cyprum. Et cum venissent Salaminam, praedicabant verbum Domini in synagogis Judaeorum. Habebant autem
Abbreviated transcription (Latin):
per ambulassent
uniuersas insulas usq¬
ad paphum: inuenerũt
pseudo prophetam iude¬
um. cui nomen erat ba¬
rien: qui erat cum pro¬
consule sergio paulo ui¬
ro prudente. Hic accer¬
sitis bamnaba et paulo:
desiderabat audire ꝟbũ
dei. Resistebat autem
illis elimas magus. Sic
enim interpretatur no¬
men eius: querens auer¬
tere procõsulem a fide.
Saulus autem q̃ ⁊ pau¬
lus: repletus spiritusan¬
cto: intuens in eũ dixit.
O plene omni dolo ⁊ om¬
ni fallacia fili dyaboli. in¬
imice omnis iustitie: nõ
desinis subuertere uias
dñi rectas. Et nunc ecce
manus dm̃i super te : et
eris cecus non uidens so¬
lem usq ad tempus. Et
confestim cecidit in eum
caligo et tenebre et circui¬
ens querebat qui ei ma¬
nũ daret. Tunc procon¬
sul cum uidisset factũ cre¬
didit admirans suꝑ doc¬

Expanded text:
nt universam insulam usque Paphum, invenerunt pseudo-prophetam, Judaeum, cui nomen erat Barjesu, qui erat cum consule Sergio Paulo viro prudente. Hic, accersitis Barnaba et Paulo, desiderabat audire verbum Dei. Resistebat autem illis Elymas magus sic enim interpretatur nomen ejus, quaerens avertere proconsulem a fide. Saulus autem, qui et Paulus, repletus Spiritu sancto, intuens in eum, dixit: O plene omni dolo, et omni fallacia, fili diaboli, inimice omnis justitiae, non desinis subvertere vias Domini rectas. Et nunc ecce manus Domini super te, et eris caecus, non videns solem usque ad tempus. Et confestim cecidit in eum caligo, et tenebrae, et circuiens quaerebat qui ei manum daret. Tunc proconsul cum vidisset factum, credidit admirans super doc
Abbreviated transcription (Latin):
trix soror marty¬
rum cum oraret apud
yenerabilem lucinam:
dam possessor lucretius
ambiret possessumculã
cius. Post hoc itaq fe¬
cit teneri sanctam beatri¬
cem: et adduci ad sacrifi¬
candũ. Tunc beata bea¬
trix exclamauit. xp̃iana
sum non sacrifico demo¬
niis. Ducta est itaq et
carcerali custodie man¬
cipata. Cũq in dei no.¬
mine libere ageret: fecit
ambitiosus sucretiꝰ pre¬
focari eam noctu. Quã
uenerabilis lucina sepe¬
liuit iuxta sanctos mar¬
tyres germanos eius
Ost hec ingressꝰ
rum lucretius: dum ibi
epularetur quedam mu¬
lier infantulũ lactabat.
Qui infantulus coram
omnibus in cõuiuio uo¬
di lucreti. Occidisti et
inuasisti. Ecce datus es
in potestatem ĩimici. Ad
hanc uocem inuasus est
a maligno spiritu in cõ¬
uiuio ibi: et per tres ho¬
misit spiritũ¬

Expanded text:
 soror Martyrum cum moraretur apud venerabilem Lucinam, nus possessor Lucretius ambiret possessiunculam ejus. Pro hoc itaque fecit teneri sanctam Beatricem, et duci ad sacrificandum. Tunc beata Beatrix, exclamavit: Christiana sum, non sacrifico daemoniis. Ducta est itaque, et carcerali custodiae mancipata. Cumque in Dei nomine libere ageret, fecit eam ambitiosus Lucretius praefocari noctu. Quam venerabilis Lucina juxta sanctos martyres germanos ejus ost hoc ingressusrum Lucretius, dum ibi epularetur, quaedam mulier infantulum lactabat. Qui infantulus coram omnibus in convivio vodi, Lucreti; occidisti, et invasisti, ecce datus es in possessionem inimici: ad hanc vocem invasus est a maligno spiritu ibi in convivio, et per tres homisit spiritu
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc per plurimũ tempus
potens deus permisit que
nitebatur ꝑficere. Ltõ .uͣ.¬
Idens ergo se a san¬
lica et apostolica supera¬
na quasi mala intentione
declinare: et quod non
potuit per manũ armatã
facere: subrepticio modo
per missarum solempnia
in ecclesia sancte dei geni¬
tricis semperq uirginis
marie ad presepe.dũ cõ¬
omnipotens deus qui so¬
litus est seruos suos orto¬
doxos circũtegere ⁊ ab oĩ
cho cõmunionẽ porrexit
guis eius effunderetur:
resi subiugaretur. Quod¬
postmodum predictus ar
gdens ergo olympiꝰ
exarchus quia ma¬
nus dm̃i circuntegebat mar¬
tinũ sanctissimũ papam:

Expanded text:
 per plurimum tempus potens Deus quae nitebatur perficere. Videns ergo, se a sanlica ecclesia superaasi a mala intentione declinare, ut, quod non poterat manu armata facere, subrepticio modo per missarum sollemnia in ecclesia Dei genetricis semperque virginis Mariae ad Praesepe, ad comomnipotens Deus, qui solitus est servos suos orthodoxos circumtegere et ab omni cho cguis effunderetur, resi subjugaretur. Nam praedictus armdens ergo Olympius exarchus, quia manus DEI circumtegebat Martinum sanctissimum Papam,
Abbreviated transcription (Latin):
uenit sanctam romanã
ecclesiam coadunatam.
cũ omnibus ep̃is ytalie
seu sacerdotib uel clero.
Et uolens adimplere ea¬

Expanded text:
venit sanctam Romanam ecclesiam coadunatam cum omnes episcopos Italiae seu sacerdotes et clerum, Volens tamen adimplere
Abbreviated transcription (Latin):
exarchus cognomento ca¬
liopacũ: cum thedoro ĩpe¬
riali cubiculario qui ⁊ pel
ecclesia saluatoris. que¬
et constantiniana appel¬
latur: perduxerunt con¬
stantinopolim: et nec sic
eis acquieuit. Deinde di¬
loco qui dicitur cersona.
et ibidem ut deo placuit

Expanded text:
exarchus, cognomento Calliopa, cum Theodoro imperiali cubiculario: qui tulEcclesia Salvatoris, quae Constantiniana appellatur, perduxerunt Constantinopolim, et nec sic eis acquievit. Quapropter dilocum qui dicitur Cersona, ubi, sicut DEO placuit,
Abbreviated transcription (Latin):
mur fratres mari¬
am uenientẽ an dominũ
suscipientem:Suscipi¬
entem dicam an trahen¬
tem: Dicamus melius¬
et trahentem et suscipi¬
entem: quia nimirum
ip̃e eam per misericordiã
traxit intus: qui ꝑ man¬
suetudinem suscepit fo¬
ris.Sed iam textũ euã
gelii percurrentes: ip̃m
quoq ordinem quo ue¬
nerit sananda uideamꝰ.
Attulit alabastrũ unguẽ¬
ti et stans retro secus pe¬
des ihũ lachrymis cepͭ
rigare pedes eius : et ca¬
pillis capitis sui terge¬
bat. et osculabatur pe¬
des eius: et unguento
ungebat. Liquet fratreᷤᷤ
ꝙ illicitis actibus prius
mulier intenta: unguẽ¬
tũ sibi pro odore sue car¬
nis adhibuit. Quod er¬
go sibi turpiter exhibu¬
erat: hoc iam deo lauda¬
biliter offerebat. Ocu¬
lis terrena cõcupierat:
sed hos iam per peniten¬
tiam conterens flebat.
Capillos ad compositio¬
nem uultus exhibu̾at.
sed iam capillis lachry¬
mas tergebat. Ore su¬
perba dixerat: s pedes
dñi osculans: hoc in re¬
demptoris sui uestigia

Expanded text:
mur, fratres, Mariam venientem, an Dominum suscipientem? Suscipientem dicam, an trahentem? dicam melius, trahentem et suscipientem, quia nimirum ipse eam per misericordiam traxit intus, qui per mansuetudinem suscepit foris. Sed jam textum sancti Evangelii percurrentes, ipsum quoque ordinem quo venerit sananda, videamus. 2. Attulit alabastrum unguenti, et stans retro secus pedes Jesu, lacrymis coepit rigare pedes ejus, et capillis capitis sui tergebat, et osculabatur pedes ejus, et unguento ungebat. Liquet, fratres, quod illicitis actibus prius mulier intenta unguentum sibi pro odore suae carnis adhibuit. Quod ergo sibi turpiter exhibuerat, hoc jam Deo laudabiliter offerebat. Oculis terrena concupierat, sed hos jam per poenitentiam conterens flebat. Capillos ad compositionem vultus exhibuerat, sed jam capillis lacrymas tergebat. Ore superba dixerat, sed pedes Domini osculans, hoc in Redemptoris sui vestigia
Abbreviated transcription (Latin):
fitentibus nolunt ÷ ac
uelut pharisei more a pec¬
catrice muliere tãgi des¬
pitiunt. Que profecto
mulier si ad pharisei pe¬
des uenisset nimirũ cal¬
cibus repulsa discederet:
inquinari enĩ se alieno
peccato crediderat : quia
hunc uera fua iustitia
non replebat ¶ In festo¬

Expanded text:
fitentibus nolunt, ac, fitentibus nolunt, ac, velut Pharisaei more a peccatrice muliere tangi despiciunt. Quae profecto mulier si ad Pharisaei pedes venisset, nimirum calcibus repulsa discederet. Inquinari enim se alieno peccato crederet. Sed quia hunc vera justitia non replebat, de
Abbreviated transcription (Latin):
phariseus intuens
despicit: et non solũ ue¬
nientem peccatricẽ mu¬
lierem sed etiam suscipi¬
entem dñm reprehẽdit
dicens intra se. Hic si es¬
set propheta sciret utiq
que et qͥlis ẽ mulier que
tangit eum: quia pecca.¬
trix est. Ecce phariseus
ueraciter apud se super.¬
bus: et fallaciter iustus:
egrã reprehendit de egri¬
tudine medicũ de sb̾uẽ¬
tione: qui ip̃e quoq de
egros medicus aderat.¬
Sed unus eger in febre
integrũ sensũ tenebat:
alter uero in febre car¬
nis et sensũ perdiderat
mentis. Illa quippe fle¬
bat quod fecerat. Pha
exaggerabat. In egritu¬
dine ergo ⁊ sensũ perdi¬
derat : qui hoc ip̃m quo
q ꝙ a salute longe esset
ignorabat. Sed inter
hec gemitus nos cogit
quosdam nostri ordinis
uiros intueri qui sacer¬
dotali offitio prediti si
quid fortasse iuste exte¬
rius uel tenuissime ege¬
rint : protinus subiectos
despitiunt: et peccato¬
res quosq in plebe po¬
sitos dedignantur : eisq
compati culpam suã cõ¬

Expanded text:
Pharisaeus intuens despicit, et non solum venientem peccatricem mulierem, sed etiam suscipientem Dominum reprehendit, dicens intra se: Hic, si esset propheta, sciret utique quae et qualis est mulier quae tangit eum, quia peccatrix est. Ecce Pharisaeus veraciter apud se superbus, et fallaciter justus, aegram reprehendit de aegritudine, medicum de subventione, qui ipse quoque deaegros medicus aderatsed unus aeger in febre integrum sensum tenebat, alter vero in febre carnis et sensum perdiderat mentis. Illa quippe flebat quod fecerat; Pharexaggerabat. In aegritudine ergo et sensum perdiderat, qui hoc ipsum quoque, quod a salute longe esset, ignorabat. Sed inter haec nos gemitus cogit quosdam nostri ordinis viros intueri, qui, sacerdotali officio praediti, si quid fortasse juste exterius vel tenuiter egerint, protinus subjectos despiciunt, et peccatores quosque in plebe positos dedignantur, eisque compati culpam suam con
Abbreviated transcription (Latin):
amplius cultu tuo am¬
me non decipiantur. Que
statim ad uerbum ip̃ius
ita euersa est: ut et tem¬
plũ et simula chrũ com¬
minueret: et quod fuerat¬
amplius nõ appareret. Qd
cum nuntiatum fuisset
prefecto. statim iussit eũ
decollari: et corpus eius
inhumatum lupis et ca¬
Ata sentẽcia obuiꝰ¬
ei fuit quidam uir
xpristianus: Hominibus
quidam absconsus: deo
uero manifestus. Hic cũ
didicisset ꝙ beatus felix
duci fuisset iussus: cepit
clamare et dicere. Et ego
ex eadẽ lege sũ: et ipsum
quem hic sanctus presbi
sus : Pariter dato sibi os¬
culo cum beato felice de¬
collatus est. Huius no¬
men quia non ĩuenerũt
auctus sit ad coronam:
ip̃iq profidei cõfessione
corona sit aucta. Christi¬
ibi in eodem loco ubi ar¬
bor steterat: que cadens
numam altitudinẽ terre¬
aperuerat. eos sepelierũt
Quorũ corpora uolẽtes
pagani inde effodere: cũ
manus apposuerũt statĩ¬
a dyabolo arepti sũt. Ubi
postea pacis tempore ba¬

Expanded text:
amplius cultu tuo anamplius cultu tuo animae non decipiantur. Quae statim ad verba ipsius ita eversa est ut et templum ac simulacrum comminueret, et quod fuerat, non pareret. Quod cum nuntiatum fuisset praefecto, statim jussit eum decollari, et corpus ejus inhumatum canibus et luata sententia, obvius fuit ei quidam vir Christianus, hominibus quidem absconsus, Deo vero manifestus. Hic cum didicisset quod beatus Felix duci fuisset jussus, coepit clamare et dicere: Et ego ex eadem lege sum, et ipsum quem hic sanctus presbytsus, pariter dato sibi osculo, cum beato Felice decollatus est; hujus nomen quia non innuerunt auctus sit ad coronam, ipsique pro fidei confessione corona martyrii aucta. Christi, in eodem loco ubi arbor steterat, quae cadens nimiam terrae altitudinem aperuerat, eos sepelierunt. Quorum corpora volentes pagani exinde effodere, quicunque manus apposuerunt a diabolo correpti sunt. Ubi postea pacis tempore ba
Abbreviated transcription (Latin):
Ome uia hosti¬
ensi miliario se¬
cundo ab urbe:
et adaucti : sub dioclecia¬
no et maximiano ĩperato¬
ribus: prefecto et iudice
dracco. Fuerunt autem
duo frãtres nomine ⁊ oꝑe
cum ad secretariũ iudicis
esset perductus iuxta tem.¬
plũ serapis: dũ cogeretur
ad sacrificandum. ex suf¬
flauit in faciem statue e¬
ree: et statim cecidit. Itẽ
rii in alia edicula: simili
modo illam exsufflauit:
et mox cecidit. Item ad
simulachrũ diane: quod
Pari modo deiecit. L¬
E ductus ad prefec¬
tum imponitur e¬
culeo: et inquisitus qui¬
bus maleficiis hec fecis¬
set : beatus felix respon¬
dit. Ion maleficiis dy¬
aboli: sed beneficiis om¬
nipotentis dei mei hoc e¬
gi. Furore itaq accẽsus
prefectus: iussit eũ duci
extra urbem uia hostiensi:
quia illic arbor excellẽtis¬
sima stabat demombus
consecrata: iuxta quem
sacrificandũ ĩpelleretur.
Quo perductus orone
facta dixit ad arborem.
corruas: ac templum et
simulachrũ uel arã eius
funditus cõminuas: ut

Expanded text:
omae, via Ostiensi, milliario secundo ab Urbe, um Felicis et Adaucti, sub Diocletiano et Maximiano imperatoribus, praefecto et judice Draco. Fuere autem duo fratres nomine et opere cum ad secretarium judicis esset perductus juxta templum Serapis, dum cogeretur ad sacrificandum, exsufflavit in faciem statuae aereae, et statim cecidit. Item am in aliam aediculam, simili modo in illam exsufflavit, et mox cecidit. Item ad simulacrum Dianae, quod pari modo dejecit. Reductus ad praefectum imponitur equuleo, et inquisitus quibus haec maleficiis fecisset, beatus Felix respondit: Non maleficiis diaboli, sed beneficiis omnipotentis Dei hoc egi. Furore itaque accensus praefectus, jussit eum duci extra Urbem via Ostiensi, quia illic arbor excelsissima stabat daemonibus consecrata, juxta quam sacrificandum impelleretur. Quo perductus, oratione facta, dixit ad arborem: corruas, et templum ac simulacrum, vel aram ejus funditus comminuas, ut
Abbreviated transcription (Latin):
ca mea. Pulchre sunt ge¬
ne tue sicut turturis: col¬
lũ tuũ sicut monilia. Mu¬
renulas aureas faciemus
tibi: uermiculatas argen¬
to. Dum esset rex in accu¬
bitu suo nardus mea de¬
dit odorem suum. Fasci¬
culus mirre dilectus me¬
us michi: inter ubera me¬
a cõmorabitur. Botrus
ypri dilectus meus mi¬
chi: in uineis engaddi.
Ecce tu pulchra es ami¬
ca mea ecce tu pulchra:
oculi tui columbarũ. Ec¬
ce tu pulcher es dilc̃e mi:
et decorus. Lectulus nr̃
floridus : tigna domorũ
nostrarũ cedrina: la quea¬
ria nostra cypressina. IRx¬

Expanded text:
nt genae tuae sicut turturis: collum tuum sicut monilia. Murenulas aureas faciemus tibi, vermiculatas argento. Dum esset rex in accubitu suo, nardus mea dedit odorem suum: Fasciculus myrrhae dilectus meus mihi inter ubera mea commorabitur botrus cypri dilectus meus mihi in vineis Engaddi ecce tu pulchra es amica mea ecce tu pulchra oculi tui columbarum ecce tu pulcher es dilecte mi et decorus lectulus noster floridus tigna domorum nostrarum cedrina laquearia nostra cypressina
Abbreviated transcription (Latin):
tabella recitari precepit.
Mennam ex militia om¬
niũ xp̃ianorũ auctorem.
nolentem acquiesce pre¬
ceptis imperatorũ: neq
uolentem sacrificare diis.
gladio animaduerti pla¬
cet: et corpus eius cõbu¬
ri. Furtim itaq a xp̃iamᷤᷤ
corpus eius e medio igniᷤᷤ
ereptũ est: et mũdis linte¬
aminibus aromatibusq
conditũ: debita ueneratio¬
ne in cumniterio tertio idꝰ
nouembris curatum est.
Cuius deinde sacrũ corpꝰ
constantinopolim trans¬
latum: ciuitate regia di¬
gno honore ueneratur e¬

Expanded text:
tabella recitari praecepit: Mennatem ex milite omnium Christianorum auctorem, nolentem acquiescere praeceptis imperatorum, neque volentem sacrificare diis, gladio animadverti placet, et corpus ejus igni comburi. Furtim itaque a Christianis corpus ejus e medio ignis ereptum est, et mundis linteaminibus aromatibusque conditum, debita veneratione in coemeterio III idus Novembris curatum. Cujus deinde sacrum corpus Constantinopolim translatum, civitate regia digno honore veneratur
Abbreviated transcription (Latin):
uento distentos: Unde c̃
entia inflat: haritas edi
ficat. Qua propter recte
hic intelliguntur pau¬
peres spiritu: humiles
et timentes deum: id est¬
non habentes inflantẽ
spiritum. Mec aliun de
omniuo incipere opor¬
tuit beatitudinem. Si¬
quidem peruentura ẽ ad
sũmam sapientiã. Iniciũ
enim sapientie timor dñi.¬

Expanded text:
vento distentos? Unde est vento distentos? Unde est entia inflat, charitas vero aedificat . Quapropter recte hic intelliguntur pauperes spiritu, humiles et timentes Deum, id estnon habentes inflantem spiritum. Nec aliunde omnino incipere oportuit beatitudinem; siquidem perventura est ad summam sapientiam: Initium autem sapientiae timor Domi
Abbreviated transcription (Latin):
Thoc bene signi¬
ficat ꝙ ab uno
agistro solo: docendis
tantis rebus ydoneo do¬
cetur in monte. Sedens
autem docebat: quod per¬
tinet ad dignitatem ma¬
gistri. Et accedunt ad
eum discipuli eius : ut
audiendis illis uerbis
hii essent eciam corpore
uiciniores : qui precep¬
tis implendis animo ꝓ¬
pinquabant. Aperuitos
suũ : et docebat eos. Ista
circunlocutio qua scribi¬
tur. et aperiens os suũ:
fortasse ipsa mora cõmẽ¬
dat aliquanto longiorẽ
futurum esse sermonem:
nisi forte non uacet ꝙ nũc
eum dictũ est aperuisse os
suũ: ꝙ ip̃e in lege ueteri a¬
perire soleret ora prophe¬
id ergo dicit:
poraliũ. Omnia uanitas.
et presumptio spiritus.
Presumptio autem spiri¬
tus: audatiam et super¬
biam significat. Uulgo
etiam magnos spiritus
superbi habere dicuntur.
Et recte: quandoquidem
spiritus etiam uentus uo¬
catur. Unde scriptũ est.
Ignis. grando.nix. gla¬
cies. spiritus tempestatiᷤ.
Nuis uero nesciat super¬
bos inflatos dici tanqm

Expanded text:
hoc bene significat, quod ab uno magistro solo docendis tantis rebus idoneo, locetur in monte. Sedens autem docet, quod pertinet ad dignitatem magisterii: et accedunt ad eum discipuli ejus, ut audiendis illius verbis hi essent etiam corpore viciniores, qui praeceptis adimplendis etiam animo propinquabant. Et aperiens os suum, docebat eos, dicens. Ista circumlocutio qua scribitur, Et aperiens os suum, fortassis ipsa mora commendat aliquanto longiorem futurum esse sermonem: nisi forte non vacet quod nunc eum dictum est aperuisse os suum, quod ipse in Lege veteri aperire soleret ora Propheid ergo dicit? poralium, Omnia vanitas et praesumptio spiritus ; praesumptio autem spiritus, audaciam et superbiam significat: vulgo etiam magnos spiritus superbi habere dicuntur; et recte, quandoquidem spiritus etiam ventus vocatur. Unde scriptum est, Ignis, grando, nix, glacies, spiritus tempestatis . Quis vero nesciat superbos inflatos dici, tanquam
Abbreviated transcription (Latin):
iecisti sub pedibus eius:
oues et boues uniuersas
in super et pecora campi.
Ꝙ angeli hominib pre¬
sint: per prophetã testat᷑
angelus dicens. Prin¬
ceps regni persarum res¬
titit michi. R̾. Hic est mi
lorum. Cuius honor p̾stat
beneficia populoꝵ ⁊ oratio
perducit ad regna celorum.

Expanded text:
jecisti sub pedibus ejus, jecisti sub pedibus ejus, oves et boves universas, insuper et pecora campi . Quia vero angeli hominibus praesint, per prophetam testatur angelus dicens: Princeps regni Persarum restionem». ℟. Hic est Miclorum, cuius honor prestat beneficia populorum  Et oratio perducit ad regna celorum.
Abbreviated transcription (Latin):
Dia ergo ip̃a quo¬
q natura ãgelica
est in semetip̃a mutabilis:
quã ui delicet mutabilita¬
tem uicit per hoc q ei qui
semper idem est uinculis
amoris alligatur : recte
nunc dicitur. Ecce qͥ ser¬
uiunt ei non sũt stabiles.
Atq eiusdem protinus do¬
cumentũ mutabilitatis
adiungitur: cũ de aposta¬
ticis spiritibus subĩfertur
Et in angelis suis reꝑit
prauitatem. Ex quorũ
casu bene infirmitatis
humane considerationẽ
colligit cum ilico subnec¬
tit. Quanto magis hii
qui habitant domos lu¬
teas. qui terrenũ habẽt
fundamentũ consumen¬
tur uelut a tinea: Luteas
quippe domos habita.¬
mus: qui in corpora ter¬
rena subsistimus. Ex re
quid de in sensibilibus
atq intelligibilibus sen¬
ciamus. Terra nãqz aere
fecundatur : aer em̃ ex ce¬
li qualitate disponitur.¬
Sic iumentis homines.
hominibus angeli : archã¬
geli uero angelis presũt.
Nam ꝙ iumẽtis homĩes
presint: et usu cernimus:
et psalmiste uerbis doce¬
mur: qui ait. Omĩa sub¬

Expanded text:
ia ergo ipsa quoque natura angelica est in semetipsa mutabilis, quam videlicet mutabilitatem vicit per hoc, quod ei qui semper idem est vinculis amoris illigatur, recte nunc dicitur: Ecce qui serviunt ei, non sunt stabiles. Atque ejusdem protinus documentum mutabilitatis adjungitur, cum de apostatis spiritibus subinfertur: Et in angelis suis reperit pravitatem. Ex quorum casu bene infirmitatis humanae considerationem colligit, cum illico subnectit: Quanto magis hi, qui habitant domos luteas, qui terrenum habent fundamentum, consumentur velut tinea? Luteas quippe domos habitamus, quia in corporibus terrenis subsistimus. Quae quid de sensibilibus atque intelligibilibus sentiamus. Terra namque aere fecundatur, aer autem ex coeli qualitate disponitur. Jumentis quippe homines, hominibus angeli, archangeli vero angelis praesunt; nam quod jumentis homines praesint, et usu cernimus, et Psalmistae verbis docemur, qui ait: Omnia sub
Abbreviated transcription (Latin):
arbitrio starent: et eo ma¬
ioris apud dñm meriti
fierent: quo mutabilita.¬
tis sue motũ uoluntatis
conspectu gentium nolite ti¬
mere. uos enim in cordibus
uestris adorate et timete do¬
minũ. Angelus enĩ eius uo¬
biscum est. U̾. Stetit ange
lus iuxta aram templi habẽs
thuribulũ aureum in manu

Expanded text:
arbitrio starent, et eo maarbitrio starent, et eo majoris apud Deum meriti fierent, quo mutabilitatis suae motum voluntatis conspectu gentium nolite metuere, vos enim in cordibus vestris adorate et timete Dominum:  Angelus enim eius vobiscum est. V. Timetantum illic potestate, geri miracula comprobatur
Abbreviated transcription (Latin):
dicam dñm .U. Ascendit
fumus aromatũ ĩ conspectu
dm̃. R̾. De manu angeli.¬
Gregoriꝰ ĩ moralibꝰ. Lc .iiii.¬
Atura angelica et¬
si contemplatiom
auctoris inherendo in sta¬
tu suo ĩmutabiliter per¬
manet: eo ip̃o tamen quo
creatura est: in semetipsa
uicissitudinem mutabili¬
tatis habet. ¶utari autẽ
ex alio in aliud ire est: ⁊ in
semetipsam stabilem non
esse. Una queqz enim res
quasi tot passibus ad ali¬
ud tendit: quot mutabi.¬
litatis sue motibus sub¬
iacet. Sola autẽ natura
in comprehensibilis a sta¬
tu suo nescit moueri: q̃
ab eo quod semper idẽ est
nescit ĩmutari. Ham si
angelorum substantia a
mutabilitatis sue motu
fuisset aliena. bene ab au¬
ctore condita : nequaqͣm¬
in reprobis spiritibus a
beatitudinis sue arce ceci¬
disset. ¶ire autem om̃i¬
potens deus naturam sũ¬
morũ spirituũ bonã: sed
mutabilem condidit : ut
qui permanere nollẽt ru¬
erent: et qui ĩ cõditione sua
consisterent. tanto in ea
iam dignius. quanto ex

Expanded text:
in Aquilonem porrecta, atque illam attingens vestigia marmori diximus impressa. Sed priatura angelica etsi contemplationi auctoris inhaerendo, in statu suo immutabiliter permanet; eo ipso tamen quo creatura est, in semetipsa vicissitudinem mutabilitatis habet. Mutari autem, ex alio ad aliud ire est, et in semetipso stabilem non esse. Unaquaeque enim res quasi tot passibus ad aliud tendit, quot mutabilitatis suae motibus subjacet. Sola autem natura incomprehensibilis a statu suo nescit moveri, quae ab eo quod semper idem est, nescit immutari. Nam si angelorum substantia a mutabilitatis motu fuisset aliena, bene ab auctore condita, nequaqin reprobis spiritibus a beatitudinis suae arce cecidisset. Mire autem omnipotens Deus naturam summorum spirituum bonam, sed mutabilem condidit, ut, si qui permanere nollent, ruaedes ad Aquilonem altaris, persisterent, tanto in ea jam dignius, quanto ex
Abbreviated transcription (Latin):
tata est mox reuersa per¬
cussit. Turbati ciues et
stupefacti qualiter fu̾at¬
res effecta: non enim ac¬
cedere propius audebãt:
consulunt episcopũ qͥd
fcto opꝰ sit. Q̾ ĩdicto ieiumo
triduano a deo monuit.¬
R. Factũ est silentiũ in ceͥ¬
lo dum cõmitteret bellũ dra¬
co cum micha ele archãgelo.
Et audita est uox milia mi¬
liũ dicentiũ salus honor et
uirtus omnipotenti deo.ꝟ.

Expanded text:
tata est mox reversa pertata est mox reversa percussit. Turbati cives et stupefacti, qualiter res fuerit effecta non enim accedere propius audebant consulunt episcopum, quid facto opus sit. Qui, indicto jejunio triduano, a Deo monuit℟. Factum est silentium in celo dum committeret bellum dracho cum Michaele archangelo, et audita est vox milia milium dicentium:  Salus, honor et virtus omnipotenti Deo.
Abbreviated transcription (Latin):
I mõte gargano
uenerabilis memo¬
ria beati archangeli mi¬
chaelis. Ubi nomine ip¬
sius consecrata habetur
ecclesia: uili quidẽ facta
scemate: sed celesti predi¬
ta uirtute. Uertice si qui¬
ta: de corpore eiusdẽ saxi
spelũce instar precauata
ostenditur. Est autẽ lo¬
cus in apulie finibus:
ubi inter sinũ adriaticũ
et montem garganum
ciuitas sypõtus posita ẽ.
qui a menibus ciuitatis
ad duodecim milia pree¬
rectus in cacumine suo
toto orbe gestat ecclesiã
que hoc modo mortalibꝰ
cognita est. Quidam uir
prediues noĩe garganꝰ.
qui ex euentu suo monti
uocabulũ indidit: ĩfini
pollebat. Contigit autẽ
taurũ armenti gregis cõ¬
sortia spernentẽ singula¬
rem incedere solitũ: ⁊ ad
extremũ redeunde pecore
domũ non reuerti. Quẽ
dñs per deuia queqz reqͥ¬
rens inuenit tandem ĩ
uertice montis pre foribꝰ
cuiusdam assistere spelũce.
Quem cũ sagitta appetis¬
set: illa uelut flamine uẽ¬
ti retorta eum a quo iac¬

Expanded text:
In monte Gargano, venerabilis memoria beati archangeli Michaelis, ubi ipsius consecrata nomini habetur ecclesia, vili facta schemate, sed coelesti praedita virtute. Vertice siquita, de corpore ejusdem saxi, speluncae instar praecavato, ostenditur. Est autem locus in Campaniae finibus ubi inter sinum Adriaticum et montem Garganum civitas. Sipontus posita est, qui a moenibus civitatis a duodecim millibus praeerectus, in cacumine suo enerandam gestat ecclesiam. Quae hoc modo mortalibus cognita est. Quidam vir praedives, nomine Garganus, qui ex adventu suo monti vocabulum indidit, infinita pollebat. Contigit autem taurum armenti gregis consortia spernentem, singularem incedere solitum, et ad extremum redeunte pecore domum non reverti. Quem dominus per devia quaeque requirens invenit tandem in vertice montis foribus cujusdam assistere speluncae, quem cum sagitta appetiisset, illa velut flamine venti retorta, eum a quo jac
Abbreviated transcription (Latin):
Ibi xpriste splen¬
dor patris uita uir¬
tus cordiũ ĩ conspectu
angelorum uotis uoce
psallimus alternantes
concrepando melos dam
uocibus. ¶ollaudamꝰ
uenerantes omnes celi
milites. sed precipue p̾¬
matem celestis exercitus
michaelem in uirtute
conterentem zabulon.
Luo custode procul
pelle rex xp̃e piissĩe om̃e
nephas inimici mundo
corde et corpore: paradi¬
so redde tuo nos sola cle¬
mentia.¶loriã patri
melodis personemus uo¬
cibus gloriam xp̃o cana¬
mus gloriam paraclyto
qui deus trinus ⁊ unus
extat ante secula. Amen.

Expanded text:
Tibi, Christe, splendor Patris, vita, virtus cordium, In conspectu angelorum votis, voce psallimus, Alternantes concrepando melos damus vocibus. Collaudamus venerantes omnes celi milites, Sed precipue primatem celestis exercitus, Michaelem in virtute conterentem Zabulon. Quo custode procul pelle, rex Christe piissime, Omne nephas inimici mundo corde et corpore, Paradiso redde tuo nos sola clementia. Gloriam Patri melodis personemus vocibus, Gloriam Christo canamus, gloriam Paraclito, Qui Deus trinus et unus extat ante secula. Amen.
Abbreviated transcription (Latin):
Rx. In conspectu angelorũ¬
psallam tibi et adorabo ad¬
confitebor nomini tuo dñe.¬
u̾. Super misericordiam¬
el archangele ueni in adiuto¬
riũ populo dei. p̃s. Celi e¬
narrant. añ. Michael pre¬
positus paradisi quem hono¬
rificant angelorum ciues.
Ps Dñi est terra. Antͣ.
Bloriosus apparuisti in cõ¬
spectu dñi propterea decorem¬

Expanded text:
pontifice et Sipontino episcopo de consecratibus, ac propterea trisuis celebrantibus, noel archangelus venit in adjutorium populo Dei. Psal. inquit, erit ostendere quomodo per memetipsum locum consecraverim. Adveniunt mane cum oblationibus, et magna instantia precum intrant regiam Austra
Abbreviated transcription (Latin):
itaq uictores reuersi uo¬
ta dño gratiarum ad tẽ.¬
plum festinant. referre.
Uidentq mane iuxta ia¬
nuam septẽtrionalem in¬
star posterule pusille qͣsi
hominis uestigia marmo.¬
ri artius ĩpressa: agnoscũt¬
q beatum michaelem pre¬
sentie sue signũ hoc uolu¬
isse monstrare. Ubi post
Et postinodũ collatione
facta: sypõtin ad meridi¬
em loci illius: beati petri
apostolorũ principis no¬
mine condunt ecclesiam.

Expanded text:
mque victores reversi, vomque victores reversi, vota Domino gratiarum ad templum festinant referre, videntque mane juxta januam septentrionalem, instar posterulae pusillae, quasi hominis vestigia marmori arctius impressa, agnoscuntque beatum Michaelem praesentiae suae signum voluisse monstrare; ubi posteEt postmodum collatione facta Sipontini, ad Orientem loci illius, B. Petri apostolorum principis nomine condunt ecclesiam.
Abbreviated transcription (Latin):
Uo ꝑacto: sãctus
michael apparuit
episcopo per uisionem di¬
cens. Ego sum michael
archangelus: qui in cõ¬
spectu dñi semper assisto:
ip̃ius loci esse me custodẽ.
atq omniũ que ibi ge¬
rũtur inspectorẽ: hoc uo¬
lui indicio ꝓbari. Hiis re¬
uelatione compertis: cõ¬
suetudinem fecerũt ciues
hic deum precibus sanctũ¬
q intercessorem poscere
michaelem: duas quidẽ
ianuas ibi cernentes: qͣꝵ¬
una australis que et ma¬
ior erat aliquot gradib
in occasum uergentibus
adiri poterat. Sed nec ĩ.¬
tra cryptam intrare ausi:
pre foribus quotidie o¬
rationi uacabant. Inte¬
ie rea napolite beneuẽtanos
bello lacessere temptãt.
Qui antistitis sui moni¬
tis edocti: triduanũ ieiu¬
niũ agunt. Et ecce noc¬
te ip̃a que belli precedebat
diem: ad est in uisione sã¬
ctus michael apparens
antistiti: preces corũ di¬
xit exauditas: spopõdit
uictoriam seq eis ad fu¬
turũ. Quod mox ueritas
facti demonstrat. Domũ¬

Expanded text:
uo peracto, sanctus Michael angelus apparuit episcopo per visionem, dicens: Ego sum Michael archangelus qui in conspectu Dei semper assisto; ipsius loci esse me custodem, atque omnium quae ibi geruntur inspectorem hoc volui indicio probare. His revelatione compertis, consuetudine fecerunt cives hic Deum precibus, sanctumque intercessorem poscere Michaelem. Duas quidem januas ibi cernentes, quarum Australis, quae et major erat, aliquot gradibus in Occasum vergentibus adiri poterat. Sed nec ultra cryptam intrare ausi, prae foribus quotidie orationi vacabant. Interea Neapolitae Beneventanos bello lacessere tentant. Qui antistitis sui monitis edocti, triduanum jejunium agunt: et ecce nocte ipsa quae belli praecedebat diem, idem in visione sanctus Michael apparens antistiti, preces dixit eorum exauditas, spopondit victoriam, seque eis affuturum. Quod mox veritas facti demonstravit; domu
Abbreviated transcription (Latin):
Onsi deremus er¬
go que accepim᷑.
atq in corũ erogatione
uigilemus. Hulla nos a
spiritali opere terrena cu¬
ra impediat: ne si ĩ terra
talentum absconditur:
talenti dñs ad iracũdiã
prouocetur. Piger etem̃¬
ille seruus cum iã iuder
culpa examinat talentũ
de terra leuat: quia sunt
pleriq qui tunc se a terre¬
nis desideriis uel operib
subtrahunt: quando iã
per anima duersionem
iudicis ad eternũ suppli¬
cium trahuntur. Ante er¬
go de talenti nostri ponẽ¬
da ratione uigilemus. ut
cum iam iudex a d ferien¬
dum ĩminet lucrum nos
quod fecimus excuset.
Tanto enum quisq am¬
pliorem gloriam cũ dño¬
suo possi debit quãto lar¬
gius talentum acceptũ
post cius a more erogaue¬
rit. Quod ip̃e prestare
dignetur: qui cñ patre
et spiritu sancto uiuit et

Expanded text:
onsideremus ergo quae accepimus, atque in eorum erogatione vigilemus. Nulla nos a spiritali opere terrena cura impediat, ne si in terra talentum absconditur, talenti dominus ad iracundiam provocetur. Piger etenim servus, cum jam culpas judex examinat, talentum de terra levat, quia sunt plerique qui tunc se a terrenis desideriis vel operibus subtrahunt, quando jam per animadversionem judicis ad aeternum supplicium trahuntur. Ante ergo de talenti nostri ponenda ratione vigilemus, ut cum jam judex ad feriendum imminet, lucrum nos quod fecimus excuset.Tanto enim quisque ampliorem gloriam cum Domino possidebit, quanto largius talentum acceptum pro ejus amore erogaverit, quod ipse praestare dignetur, qui cum Patre et Spiritu sancto vivit, et
Abbreviated transcription (Latin):
Ed his malis pre¬
uenentibus. quia
non statim finis sequat᷑
adiungit. Surget gens
contra gentem: ⁊ regnũ
aduersus regnũ : et terre
motus magi crunt per
loca: et pestilentie: et fa¬
mes: terroresq de celo:
et signa magna erunt.
Uel sicut in quibusdam
codicibus muenitur: ter¬
roresq de celo et tempesta¬
tes. Itq post subditur. Et
signa magna erunt. Ulti¬
ma tribulatio multis tri¬
bulationibus preuenit᷑.
Et per crebra mala q̃ pre¬
ueniunt: indicantur ma¬
la perpetua que subsequũ¬
tur. Et ideo post bella ⁊ se¬
ditiones non statim finis:
quia multa debent mala
precurrere:ut malum ua¬
leant sine fine nunciare.

Expanded text:
ed his malis praevenientibus, quia non statim finis sequatur, adjungit: Surget gens contra gentem, et regnum adversus regnum; et terrae motus magni erunt per loca, et pestilentiae et fames, terroresque de coelo; et signa magna erunt. Vel sicut in quibusdam Codicibus invenitur, Terroresque de coelo et tempestates. Atque post subditur: Et signa magna erunt. Ultima tribulatio multis tribulationibus praevenitur, et per crebra mala quae praeveniunt indicantur mala perpetua quae subsequentur. Et ideo post bella et seditiones non statim finis, quia multa debent mala praecurrere, ut malum valeant sine fine nuntiare.
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Ed cum tot signa
perturbati ombus
dicta sunt: oportet ut co¬
rũ consideratione breui
ter singula perstringamꝰ.
Quia necesse est ut alia e
celo: alia eterra: alia ab
elementis: alia ab homi¬
nibus patiamur. Ait eĩ
Surget gens cõtra gen¬
tem. Ecce perturbatio
hominũ. Erunt terre
motus magni per loca. Ec¬
ce respectus ire de super.
Erunt pestilentie. Ecce
mequalitas corporum.
Erit fames. Ecce sterili¬
tas terre. Terroresq de ce¬
lo et tempestates ecce in¬
equalitas aeris. Quia er¬
go omnia consummẽda
sunt : ante consũmationẽ
omnia perturbantur: et
qͥa. in cunctis deliq̃mus
in cunctis ferimur : ut ĩ¬
pleatur quod dicitur.
Pugnabit pro eo orbis
terrarum contra insẽsa¬

Expanded text:
ed cum tot signa perturbationis dicta sint, oportet ut eorum considerationem breviter per singula perstringamus, quia necesse est ut alia e coelo, alia e terra, alia ab elementis, alia ab hominibus patiamur. Ait enim: Surget gens contra gentem, ecce perturbatio hominum; erunt terrae motus magni per loca, ecce respectus irae desuper; erunt pestilentiae, ecce inaequalitas corporum; erit fames, ecce sterilitas terrae; terroresque de coelo et tempestates, ecce inaequalitas aeris. Quia ergo omnia 1613 consummanda sunt, ante consummationem omnia perturbantur; et qui in cunctis deliquimus, in cunctis ferimur, ut impleatur quod dicitur: Et pugnabit pro eo orbis terrarum contra insensa
Abbreviated transcription (Latin):
Ed cum dicit ego
sum uitis uera ab
illa utiq se discernit cui
dicitur. Quomodo con¬
uersa es in amaritudinẽ
uitis aliena: Mam quo
pacto est uitis uera: que
expectata est ut face̾t uuas.
fecit autem spinas. Ego

Expanded text:
ed cum dicit, Ego sum vitis vera , ab illa se utique discernit cui dicitur, Quomodo conversa es in amaritudinem vitis aliena ? Nam quo pacto est vitis vera, quae exspectata est ut faceret uvam, fecit autem spinas? Ego
Abbreviated transcription (Latin):
Eniq cum de pre
tã ꝙͣ de agricola
dixisset : ꝙ infructuosos
palmites tollat : fructu¬
osos autem purget ut
plus afferant fructum.
continuo etiam seipsũ
mundatorem palmitum
ostendens: iã uos inquit
mundi estis: propter ser¬
monem quem locutus sũ
uobis. Ecce et ipse mun¬
dator est palmitũ: quod
est agricole non uitis of¬
fitiũ. Qui etiã palmites
operarios suos fecit: naz
et si non dant incremẽtur.
impendũt tamen aliqd̃
adiumentum. Sed nõ
de suo : quia sine me in¬
quit nichil potestis face̾.
Audi etiam ipsos confi.¬
tentes. Quid est autem
appollo: Quid uero pau¬
lus: Ministri per quos
hoc ergo sicut unicuiq
dñs dedit: non itaq de
suo. Iam uero quod seq̃¬
tur sed deus incrementũ
dedit. non per illos sed ꝑ
seip̃m facit. Excedit hoc
humanam humilitatem.
Excedit angelicam subli¬
mitatem : nec omnino per¬
tinet nisi ad agricolam
trinitatẽ.

Expanded text:
enique cum de Patre tanquam de agricola dixisset quod infructuosos palmites tollat, fructuosos autem purget ut plus afferant fructum; continuo etiam seipsum mundatorem palmitum ostendens, Jam tos, inquit, mundi estis propter sermonem quem locutus sum vobis. Ecce et ipse mundator est palmitum, quod est agricolae, non vitis officium: qui etiam palmites operarios suos fecit. Nam etsi non dant incrementum, impendunt tamen aliquod adjumentum; sed non de suo: Quia sine me, inquit, nihil potestis facere. Audi etiam ipsos confitentes: Quid autem est Apollo? quid autem Paulus? Ministri per quos hoc ergo sicut unicuique Dominus dedit: non itaque de suo. Jam vero quod sequitur, sed Deus incrementum dedit ; non per illos, sed per seipsum facit: excedit hoc humanam humilitatem, excedit angelicam sublimitatem, nec omnino pertinet nisi ad agricolam Trinitatem.
Abbreviated transcription (Latin):
agricola et uitis. Secun.¬
dum hoc ergo uitis xpus.
secundum quod ait: pa¬
ter maior me est. secundũ
id autem quod ait: ego ⁊
pater unũ sumus: et iꝑse
agricola est. Hec talis qͣ¬
les sunt qui extrinsecus
operando exhibent mini¬
steriũ: sed talis ut det etiã
intrinsecus incrementũ.
Ham neq qui plantat ẽ
aliquid: neq qui rigat:
sed qui incrementũ dat
deus. Et utiqz deus est
quia deus erat uerbum.
Unde ip̃e et pater unum
sunt: et si uerbum caro
factũ est: quod nõ erat:
manet quod erat. R Cã¬

Expanded text:
agricola est. « Secundum hoc ergo vitis Christus, secundum quod ait, Pater major me est: secundum id vero, quod ait, ego et Pater unum sumus, et ipse agricola est; nec talis quales sunt qui extrinsecus operando exhibent ministerium; sed talis ut det etiam intrinsecus incrementum. Nam neque qui plantat, est aliquid, neque qui rigat, sed qui incrementum dat, Deus . Et utique Deus est quia Deus erat Verbum , unde ipse et Pater unum sunt, et si Verbum caro factum est, quod non erat, manet quod erat.
Abbreviated transcription (Latin):
dñm tertio negauerat:
tertio confitetur. Et quo¬
tiens culpam delinquen¬
do contraxerat : totiens
gratiam diligendo con¬
quirit. Uidete ergo ꝙ¬
tum fletus profuerit pe¬
tro. Anteꝙ fleret lapsus
est: et postꝙͣ fleuit erectꝰ
est. Et qui ante lachry¬
mas preuaricator exti¬
tit: post lachrymas as
sumptus est pastor: et
alios regendos recepit.¬

Expanded text:
Dominum tertio negaverat, Dominum tertio negaverat, tertio confitetur; et quoties culpam delinquendo contraxerat, toties gratiam diligendo conquirit. Videte ergo, quantum fletus profuerit Petro: antequam fleret, lapsus est: posteaquam flevit, electus est; et qui ante lacrymas praevaricator exstitit, post lacrymas pastor assumptus est: et alios regendos accepit
Abbreviated transcription (Latin):
Ermo em̃ inter¬
dum non totuz
profert negotiũ. lachri¬
ma semper totum ostẽ¬
dit affectũ: et ideo petrꝰ
non utitur sermone qͦ
fefellerat : quo peccaue¬
rat: quo fidem omiserat:
ne per id ei nõ credatur
ad confitendũ: quo u¬
sus fuerat ad negandũ
Ac per hoc magis uult
causam suam flere qͣi
dicere: quod uoce nega¬
uerat lachrymis cõfite¬
ri. Inuenio autem et a¬
liũd cur tacuerit petrus
Me tam cito uenie po¬
stulatio per impudẽtia
plus offenderet ꝙͣ impe¬
traret. Solet emm citiꝰ
mereri indulgentiam:
qui uerecundius depre¬
catur. In omni igitur
culpa ante flendum est
ꝙͣ precandũ. Scimus
admodũ nostra peccata
curemus. Ecce inchil
nobis apostolus nocuit
ꝙ negauit: ⁊ plurimũ
profuit ꝙ emendauit.
Deniq unitemur eum
tercio interrogaretur a
dño. Symõ amas me:
respondit ei tertio. Dñe
tu scis: quia diligo te.
Ait dñs. Pasce oues me¬
as: et hoc tertio. Quod
quidem ut dictũ est: ad
operationem prioris ꝓ¬
fecit erroris. Qui enim

Expanded text:
ermo enim interdum non totum profert negotium; lacryma semper totum prodit affectum. Et ideo Petrus jam non utitur sermone quo fefellerat, quo peccaverat, quo fidem amiserat; ne per id ei non credatur ad confitendum, quo usus fuerat ad negandum; ac per hoc mavult et causam suam flere, quam dicere, et quod voce negaverat, lacrymis confiteri. Invenio autem et aliud cur tacuerit Petrus; ne tam cito veniae postulatio per impudentiam plus offenderet quam impetraret; solet enim citius mereri indulgentiam, 168 qui verecundius deprecatur. In omni igitur culpa ante flendum est, sic precandum. Scimus admodum nostra peccata curemus. Ecce nihil nobis apostolus nocuit quod negavit, et plurimum profuit quod emendavit. Denique imitemur eum tertio interrogaretur a Domino: Simon, amas me? Respondit tertio: Domine, tu scis, quia diligo te: ait Dominus: Pasce oves meas . Et hoc tertio: quod quidem dictum ad compensationem prioris fecit erroris; qui enim
Abbreviated transcription (Latin):
Dam reus facti
nudus erubuit:pe¬
trus conscius dicti corre¬
ꝑtus ingenuit. Ille tan¬
ad tenebras: hic tanꝙͣ
emendatus prorupit ad
lachrymas. Illi uelut
latenti et celanti se diui¬
nitate dicitur : adã ubi
es. Ion ꝙ adam a con¬
spectu dñi lat̾e potuerit.
sed ꝙ peccatrici cõsciẽtie
dum metuit deprehẽdi.
dauit errorem. Recte o¬
culis emendauit petrũ
quia scriptũ est. Oculi
dm̃i super iustos ⁊ aures
eius ad preces eorũ. Er¬
go petrus prorupit in
la chrimas. nichil uoce
precatur. Inuenio enĩ
C fleuerit: non inuenio
quid dixerit. Lacrimas
eius lego: satiffactionẽ
non lego. Recte plane
petrus fleuit et tacuit:
quia quod defleri solet:
non solet excusari: ⁊ qd̃
defendi non potest ab¬
lui potest. Lauant enĩ
lachryme delictũ quod
uoce pudor est cõfiteri.
La chrime ergo uerecũ.¬
die pariter consulũt et
saluti: nec erubescunt ĩ
petendo: et impetrant ĩ
rogando. Lachrime ĩ¬
ꝙ tacite quodã modo
preces sunt. Ueniã au¬

Expanded text:
dam reus facti nudus erubuit, Petrus conscius dicti, correptus ingemuit; ille tanad latebras, hic tanquam emendatus prorumpit ad lacrymas; veluti latenti enim, et celanti se a Divinitate Adae dicitur: Adam ubi es ? Non quod Adam conspectum Domini latere potuerit, sed quod peccatrici conscientiaedum metuit deprehendi.  emendavit errorem . Recte oculis emendat, quia scriptum est: Oculi Domini super justos, et aures ejus in preces eorum . Ergo Petrus prorupit ad lacrymas, nihil voce precatus. Invenio enim quod fleverit: non invenio quid dixerit; lacrymas ejus lego, satisfactionem non lego. Recte plane Petrus flevit et tacuit, quia quod defleri solet, non solet excusari, et quod defendi non potest, ablui potest; lavat enim lacryma delictum, 167 quod voce pudor est confiteri. Lacrymae ergo verecundiae consulunt pariter, et saluti, nec erubescunt in petendo, et impetrant in rogando: lacrymae, inquam, tacitae quodammodo preces sunt, veniam