comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quentes me uquitati: uł sic̃ ñ nulli codices ha¬
bent. iniq Tunc apꝓpinqͣnt qui ꝑ sequunt᷑. qͣn¬
unt. Unde psalmꝰ uigesimꝰ primꝰ. uͥ passio dñi.
ꝓꝓhata ẽ. ue discedas inquit aine. qm̃ tribulatio
ꝓxima ẽ: cum ea dicant᷑ quȩ ñ imminente.
s iam p̃sente ipsa passione ꝑpessus ẽ. S ꝓtimã
dicit tribulationem: quȩ fiebat in carne. Nicħ
ẽ quippe animȩ ꝓpiꝰ carne. quã gestat. ꝓpinqͥuer̃¬

Expanded text:
es me iniquitate;» vel, sicut nonnulli codices habent, «inique.» Tunc appropinquant qui persequuntur, quanunt. Unde psalmus vicesimus primus, ubi passio Domini prophetata est, «Ne discedas,» inquit, «a me, quoniam tribulatio proxima est» ; cum ea dicantur quae non imminente, sed jam praesente ipsa passione perpessus est. Sed proximam dixit tribulationem, quae fiebat in carne; nihil est quippe animae propius carne quam gestat. Propinqu
Abbreviated transcription (Latin):
tas. E tiam in tribulationibꝰ suis. qđ eas ñ im¬
merito patiunt᷑. tribuere pͥoͣtestatẽ dõ: scõrũ
ẽ usitata confessio. Ita reguia hester. ita sc̃sda¬
iuel. ita tres uiri in camino: ita eorum scĩtatis
alii socui confitent᷑. Queri aut̃ potest qͦmͦ hic
dictum sit. om̃s uie tue ueritas: cum in alio
psalmo legatur. uniuerse uiȩ dñi miscdia

Expanded text:
tas.» Etiam in tribulationibus suis, quod eas non immerito patiuntur, tribuere Deo veritatem, sanctorum est usitata confessio. Ita regina Esther , ita sanctus Daniel , ita tres viri in camino , ita eorum sanctitatis alii socii confitentur. Quaeri autem potest quomodo hic dictum sit, «Omnes viae tuae veritas;» cum in alio psalmo leg
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc aut̃ nom̃ comꝑatiuũ ẽ: & idõ bene intelligit᷑
in comꝑatione maioris. Duos gͦ popłos hic agnosca¬
mus. qui etiam in rebecce utero luctabant᷑: quando
ñ exoꝑibꝰ s ex uocante dictum ẽ ei. Maior seruiet
minori. S contemptũ sedic̃ hic minor: idõ factꝰ

Expanded text:
Hoc autem nomen comparativum est, et ideo bene intelligitur in comparatione majoris. Duos ergo populos hic agnoscamus, qui etiam in Rebeccae utero luctabantur; quando «non ex operibus, sed ex vocante dictum est ei, Major serviet minori» . Sed contemptum se dicit hic min
Abbreviated transcription (Latin):
cum rursus dicat᷑. querent me mali & ñ in¬
rent ꝓmittebat : inea quippe s̃ omĩa: quȩ
abeis. qui beati ẽẽ cupiunt. inquirenda s̃.
Ibigͦ s̃ & iustificationes dĩ. Qua ꝓpt̃. restat
ut intelligamus ñ om̃s ñ inuenire sap̾iam¬

Expanded text:
cum rursus dicatur, «Quaerent me mali, et non inrent promittebat? In ea quippe sunt omnia, quae ab eis qui beati esse cupiunt, inquirenda sunt. Ibi ergo sunt et justificationes Dei. Quapropter restat ut intelligamus, non omnes
Abbreviated transcription (Latin):
inter ipsas calumnias custodiã mand̾ata tua.
iã ÷ tuam manifesta subueniendo ⁊ oꝑitulando
p̃sentiam. Et doce me iustificationes tuas. Doce
utiq ut faciam: qđ euidentius alibi legit᷑. Doce
me ut faciam uoluntatẽ tuam. Qui enũ audi¬
unt. licet memoria teneant qd̃ audiunt:ne¬
quaꝗͣ didicisse putandi sunt. si ñ faciunt.
Ueritatis nanq uerbum ẽ. Omĩs qui audiuit.
a patre & did̾icit: uenit. adme. Qui gͦ ñ facit.¬

Expanded text:
inter ipsas calumnias custodiam mandata tua. 8inter ipsas calumnias custodiam mandata tua. 8id est, tuam manifesta, subveniendo et opitulando, praesentiam. «Et doce me justificationes tuas.» Doce utique ut faciam: quod evidentius alibi legitur, «Doce me ut faciam voluntatem tuam» . Qui enim audiunt, licet memoria teneant quod audiunt, nequaquam didicisse putandi sunt, si non faciunt. Veritatis namque verbum est, «Omnis qui audivit a Patre et didicit, venit ad me
Abbreviated transcription (Latin):
mandata tua. Diuera illi hontines criuna
obitunt: ñ calunitiant᷑. Si falsał quid ÷ qđ se¬
redeim desiderat a calunniis. ⁊d ÷ a criminibꝰ falsis.
quȩ illi nocere ñ possunt: Crimen quippe falsum
qđ ẽ caluinia. reum non facit hominẽ: nͥ aput
iudicem hommem. ybi aut̃ dĩ uidex ẽ. nullus
falso crimine ledit᷑: quia ñ cui obicitur. s obici¬
enti potius imputat᷑ An hic eccłe. p̃signat᷑ oratio.
& uuuersi. popłi xp̃iani: qui redemptus ẽ a calũ:¬
niis hominum. quibꝰ exagitabant᷑ usqueiuaq x¬
ani: s nunquid ꝓpterea dĩ mandata custodit: ñ¬
ne inter ipsas calumpnias quando feruabant.
multo głiosius popłs sc̃s in tribulationibꝰ aĩ
mandata seruat: cum ad ꝑpetrandas impietatẽ
ꝑsequentibꝰ ñ cedebat.  nimirum hoc ẽ redune¬
niȩ homurum t̾roribꝰ uincant: & atius man¬
datis ad sua mala facta traducant. Si etum ħ
niis. ne criminationes falsas. quas obiciunt
ꝑtimescam: cum patientia donata redimeris:

Expanded text:
a tua?» Si vera illi homines crimina objiciunt, non calumniantur: si falsa, quid est quredimi desiderat a calumniis, id est a criminibus falsis, quae illi nocere non possunt? Crimen quippe falsum, quod est calumnia, reum non facit hominem, nisi apud judicem hominem: ubi autem Deus judex est, nullus falso crimine laeditur; quia non cui objicitur, sed objicienti potius imputatur. An hic Ecclesiae praesignatur oratio, et universi populi christiani, qui redemptus est a calumniis hominum, quibus exagitabantur usquequaqani? Sed numquid propterea Dei mandata custodit ? Nonne inter ipsas calumnias, quando fervebant, multo gloriosius populus sanctus in tribulationibus Dei mandata servabat, cum ad perpetrandas impietates persequentibus non cedebat? Sed nimirum hoc est, «Redniae hominum terroribus vincant, et a tuis mandatis 373 ad sua mala facienda  Ms., facta traducant. Si enim hoc niis, ne criminationes falsas quas objiciunt pertimescam, patientia donata redemeris;
Abbreviated transcription (Latin):
faciamus iubet᷑: ut exquiramꝰ. mat᷑. Quã longe
ẽ adhuꝯ faciente qui exquirit. ñ enim ẽ conse¬
quens. ud qui exquirit inueniat: aut qͥ inue¬
nit faciat. Non potest aut̃ nͥ inuenerit fac̾e:
& nͥquesierit inuerure.S magnam spem dñs
iħc dedit dicendo: quęrite & iuuenietis. Rursus
aut̃ dicit sapientia: quȩ qͥd ẽ. nͥ ipse: quȩrent
me mali &e ñ inuenient. Nongͦ maliss: bonis

Expanded text:
faciamus jubetur, ut exquiramus oratur. Quam longe faciamus jubetur, ut exquiramus oratur. Quam longe est adhuc a faciente qui exquirit? Non enim est consequens ut qui exquirit, inveniat; aut qui invenit, faciat: non potest autem nisi invenerit, facere; et nisi quaesierit, invenire. Sed magnam spem Dominus Jesus dedit dicendo: «Quaerite, et invenietis.» Rursus autem dicit sapientia quae quid est, nisi ipse?, «Quaerent me mali, et non invenient.» Non ergo malis, sed bonis
Abbreviated transcription (Latin):
lamor ad dñm qui fit ab orantibꝰ si som¬
tu uocis corꝑalis fiat. ñ intento in dñm
corde⁊ quis dubitet mnatut̃ fieri: Si aũ
fiat corde. etiam silente corporis uoce: alium quẽli¬
bet hominem potest latere. ũ dm̃. Siue gͦ. c̃ uoce
cariuis quaudo idopus ẽ. siue cum silentio addm̃
cum oramus: corde damandum ẽ. Est autem cla-¬
tor cordis: magna cogitationis iitentio. Qui cũ
ẽ in oratione. magnum expruit desidantis
et penitentis affectum: ut ñ desperet effectũ.
Tutic porro uitoto coide clamat᷑: quando altun¬
de ñ cogitat᷑. Tales orationes. rarȩ sunt multis:
crebre autem paucis. Omnia uͦ utrum cuiquã:
nescio. Talem suam cõmemorat orationẽ: qui
cattat hunc psalmũs. dicens. Clamaiti intoto
corde meo: exaudi me dñe. Cui autẽ rei siuis.
clamor ꝓfitiat: adiunxit. Iustificationes tuas
exquiram. Adhoc gͦ clamauit in toto corde suo.
& hoc sibi desid̾auit adño exaudiente p̾stari:
ut iustificationes eius exquirat. Proinde qđ ut

Expanded text:
lamor ad Dominum, qui fit ab orantibus, si sonitu corporalis vocis fiat, non intento in Deum corde; quis dubitet inaniter fieri? Si autem fiat corde, etiam silente corporis voce; alium quemlibet hominem potest latere, non Deum. Sive ergo cum voce carnis, quando id opus est, sive cum silentio, ad Deum, cum oramus, corde clamandum est. Est autem clamor cordis magna cogitationis intentio; quae cum est in oratione, magnum exprimit desiderantis et petentis affectum, ut non desperet effectum: Tunc porro in toto corde clamatur, quando aliunde non cogitatur. Tales orationes rarae sunt multis, crebrae autem paucis; omnes vero utrum cuiquam, nescio. Talem suam commemorat orationem, qui cantat hunc psalmum, dicens: «Clamavi in toto corde meo; exaudi me, Domine.» Cui autem rei sclamor proficiat, adjunxit: «Justificationes tuas exquiram.» Ad hoc ergo clamavit in toto corde suo, et hoc sibi desideravit a Domino exaudiente praestari, ut justificationes ejus exquirat. Proinde quod ut
Abbreviated transcription (Latin):
& ñ dominet᷑ mei omĩs iniquitas. Ubi qͥdaliua
dicit. quam rectum et lib̃um me fac. scdłm pro¬
missum tuũ: Quanto aut̃ magis regnat inuno¬
quoq dĩ caritas: tantominis ei dominat᷑ iniqͥtas.
Qitiã gͦ aliud petit. quã ut donante dõ. diligat
dm : Diligenão eium dm̃. diligit seipsum: ut
diligere salubrit possit &e ꝑximum. sic̃ seipsum.
In quibꝰ p̃ceptis: tota lex pendet & ꝓpħȩ. Quid̃¬

Expanded text:
et non» «dominetur mei omnis iniquitas.» Ubi quid aliud et non» «dominetur mei omnis iniquitas.» Ubi quid aliud dicit quam, Rectum et liberum me fac secundum promissum tuum? Quanto autem magis regnat in quocumque Dei charitas, tanto minus ei dominatur iniquitas. Quid ergo aliud petit, quam ut donante Deo diligat Deum? Diligendo enim Deum, diligit seipsum, ut diligere salubriter possit et proximum sicut seipsum: in quibus praeceptis tota Lex pendet et Prophetae . Quid
Abbreviated transcription (Latin):
firnꝰ fortia: paruulus magna. Aperuit os confitens
qđ ꝑseipse ñ faceret: & adtraxit und̃e faceret. Ape¬
ruit os petendo. quęrendo. pulsando: et sitiens hau¬
sit sp̃m bonum: unde faceret. quod ꝑseipsum ũ po¬
suuꝰ mali. nouinius bona data dare filiis nr̃is: qͥn¬
to magis pat̾ nrͣ de celo. dat sp̃m bonum peten¬
tibꝰ eum: Non eium qui sp̃u sc̃õ agunt: s quotqͦt¬
spu dĩ agunt᷑. hi fitii sunt d̃i. Non quia ipsi nichil
agunt: s ne nichilboni agant: a bouo agunt᷑. ut
aganit. Nam t̃atomagis efficitur quisq flius bonꝰ:
quanto larguis ei datur apatre sp̃s bonus. Deniq
iste adhuic pecit. Os quidem aꝑuit. & attraxit sp̃m:
s acdhuc ad patcem pulsat. & quęxit. Bibit: s quã¬
to suauius sensit: tanto arãentius adhuc sitit.
Audi uerba sitientis. Respice inme: & nusetere
tuũ: qm ut diligerent te. priꝰ. dilexisti eos. dic enĩ
quȩreret᷑. quare nos diligere fecit: ad̃iungit. qm̃
dicat. Gressus meos dirige scm eloquium tuũ:

Expanded text:
firmus fortia, parvulus magna. Aperuit os, confitens quod per se ipse non faceret; et attraxit unde faceret: aperuit os petendo, quaerendo, pulsando; et sitiens hausit Spiritum bonum, unde faceret, quod per seipsum non posimus mali, novimus bona data dare filiis nostris; quanto magis Pater noster de coelo dat Spiritum bonum petentibus eum ? Non enim qui spSpiritu Dei aguntur, hi filii sunt, non quia ipsi nihil agunt, sed ne nihil boni agant a bono aguntur ut agant. Nam tanto magis efficitur quisque filius bonus quanto largius ei datur a Patre spiritus bonus. Plus iste adhuc petit. Os quidem aperuit, et attraxit spiritum; sed adhuc ad Patrem pulsat, et quaerit: bibit, sed quanto suavius sensit, tanto ardentius adhuc sitit. Audi verba sitientis: «Respice,» inquit, «in me, tuum; quoniam ut diligerent te, prius dilexisti eos. Sic enim quaereretur, quae nos diligere fecit; adjunxit, «Quondicat: «Gressus meos dirige secundam eloquium tuum,
Abbreviated transcription (Latin):
paradiso prima cõmissa ẽ: ac ꝑ hoc recte nul¬
io pisus excepto. p̃uaricatores estimant᷑ omnes
uit: alios manuis. alios minus. Quanto enĩ
legis maior in quocunq cognitio: tanto i
uaricatio. Restabat gͦ.: ut om̃ibꝰ ñ sua s dĩ.
id÷ a dõ donata iusticia subueniret. Unde
ait apłs. Per legeni cognitio peccati. Nongͦ.
ablatio: s cognitio. Hunc autem sine lege
ꝑ pterea inquit dilexi: testimoria tua. Tanquã
diceret. qm̃ lex siue inparadiso. siue naturalit̃
insita. suie inlico̾s ꝓmulgata. p̃uaricatores fe¬
cit omnes peccatores t̾re: ꝓpt̾ea dilexi testimo¬
matua quȩ sint unlegetua de gr̃a tua ut
ñsit in me iusticia mea. s tua. Lex enuim ad
hoc ꝓaest: ut mittat ad gram. Non solũ eñi
qđ atcestat᷑ manifestandȩ iusticiȩ dĩ quȩ si¬
ne lege ẽ. uerum etiam ꝓ ħ tpso qͦd p̃uarican¬
tes fecit. ita ut etiam litt̾a occĩdat. aduiuifi¬

Expanded text:
paradiso, prima commissa est : ac per hoc recte, nulparadiso, prima commissa est : ac per hoc recte, nullo prorsus excepto, praevaricatores aestimantur omnes nit, alios magis, alios minus. Quanto enim legis major in quocumque cognitio, tanto miaevaricatio. Restabat ergo, ut omnibus non sua, sed Dei, id est a Deo donata, justitia subveniret. Unde ait Apostolus: «Per legem cognitio peccati.» Non ergo ablatio, sed «cognitio. Nunc autem sine lege,«Propterea,» inquit, «dilexi testimonia tua.» Tanquam diceret: Quoniam lex sive in paradiso data, sive naturaliter insita, sive in litteris promulgata, praevaricatores fecit omnes peccatores terrae; «Propterea dilexi testimonia tua,» quae sunt in lege tua, de gratia tua; ut non sit in me justitia mea, sed tua. Lex enim ad hoc prodest, ut mittat ad gratiam. Non solum enim quod attestatur manifestandae justitiae Dei, quae sine lege est; verum etiam hoc ipso quod praevaricantes facit, ita ut etiam littera occidat; ad vivifi
Abbreviated transcription (Latin):
bent. naturalit̃ quȩ legis sunt faciunt: hi
legem ñ habentes: ipsi sibi sunt lex. Sedm ħ
sibi s̃ lex: sĩ inmerito p̃uaricantes estimant᷑
om̃s peccatores t̃rȩ. Nullus enimi ẽ. qui faciat
alteri inuiriam: nͥ qui fieri nolit sibi. Et in
hoc trans greditur nature legem. ꝗͣ ñ sinitur
ignorare : dum id qͦd facit. ñ uult pati. Nun¬
qͥd autem lexista naturalis ẽ. ñ erat in ppło
isrł: Erat plaue: qm̃ & ipsi homines erant.
Sine lege autem naturali eẽnt: si p̃ter na¬
turam humani generis eẽ potuissent. Mul¬
tomagis gͦ p̃uaricatores facti sunt lege dun¬
ua: qua naturalis illa. siue instaurata. siuie
aucta. siue firmata ẽ. Iam uͦ si hominib
peccatoribꝰ t̃rȩ. ñ in congrue deputant᷑ et par¬
uuli.
ꝓpt᷑ onginalis uincula ꝑcecati: etiam ipsi in si¬
milituamem p̃uaricationis adę. ad illam p̃uari¬
cationem ꝑtaiere monstrant᷑. quȩ data loge in

Expanded text:
bent, naturaliter quae legis sunt faciunt; hi bent, naturaliter quae legis sunt faciunt; hi legem non habentes, ipsi sibi sunt lex» ? Secunsibi sunt lex;» non immerito praevaricatores aestimantur omnes peccatores terrae. Nullus enim est qui faciat alteri injuriam, nisi qui fieri nolit sibi: et in hoc transgreditur naturae legem, quam non sinitur ignorare, dum id quod facit non vult pati. Numquid autem lex ista naturalis non erat in populo Israel? Erat plane, quoniam et ipsi homines erant: sine lege autem naturali essent, si praeter naturam humani generis esse potuissent. Multo magis ergo praevaricatores facti sunt lege divina, qua naturalis illa sive instaurata, sive aucta, sive firmata est. 5. Jamvero si in omnibus peccatoribus terrae non incongrue deputantur et parvuli, propter originalis vincula peccati, etiam ipsi in similitudine praevaricationis Adae , ad illam praevaricationem pertinere monstrantur, quae, data lege in
Abbreviated transcription (Latin):
dicabunt᷑ nͥ quia fundam̃tũ habent xp̃m.
Latum gͥ atcender̃ qđ demonstrauimꝰ: atq ip¬
sa scriptura clamat. de uideis hoc apłm dice¬
re. qui sine fundam̃to sunt xp̃o. Quis autem
xp̃ianꝰ dixerit. ñ perire uideum siñ credat n
gentẽ ppt̃ oues quȩ iide perier̃. remissius ẽẽ
testet᷑ & tolerabilius dicat futurum sodonitis
indie iudicii. qui utiq sine lege perier̃. quã
ciuitati uideȩ quȩ in eum ñ credidit. tanta uir¬
tute nurabilia facientem: Sigͦ apłs scãm le
gen quam ds ꝑ moysen popło isrł dedit. cet̾is
autem gentib̾ ñ dedit. sine lege dixit ẽẽ cete¬
ras gentes: quid intelletuari sumꝰ uisto psal¬
ino dictum ẽẽ p̃uaricantes estimaui omnes
peccatores t̃rȩ. nͥ intelligamꝰ aliquam legem.
ñ ꝑ moysen datum. scdm quam s̃ p̃uarican¬
tes. ceterarum gentiũ peccatores: Ubi enĩ lexñ
ẽ: nec p̃uaricatio. Quȩ ista leuẽ. nͥ forte illa de
qua ⁊dem dicit apłs: gentes quȩ legem ñ ha¬

Expanded text:
dicabuntur,» nisi quia fundamentum habent Christum. Parum ergo attenderunt quod demonstravimus; atque ipsa Scriptura clamat, de Judaeis hoc Apostolum dicere, qui sine fundamento sunt Christo. Quis autem Christianus dixerit non perire Judaeum, si non credat in gentem, propter oves qua inde perierant, se missum esse testetur. ; et tolerabilius dicat futurum Sodomitis in die judicii, qui utique sine lege perierunt, quam civitati Judaeae quae in eum non credidit tanta virtute mirabilia faciegem quam Deus per Moysen populo Israel dedit, caeteris autem gentibus non dedit, sine lege dixit esse caeteras gentes; quid intellecturi sumus in isto psalmo dictum esse, «Praevaricantes aestimavi omnes peccatores terrae,» nisi intelligamus aliquam legem non per Moysen datam, secundum quam sunt praevaricantes caeterarum gentium peccatores? «Ubi enim lex non est, nec praevaricatio.» Quae ista lex est, nisi forte illa de qua idem dicit apostolus, «Gentes quae legem non ha
Abbreviated transcription (Latin):
sibilia oꝑa etus. dicunt qͦdãmͦ testimoniũ bonita¬
tis & maguituduus eius. Et ipse cursus frãts
usitatusq nature. qđ temporum rapaicitate
soluit᷑ in rerun quarũã generibꝰ quãuis tem¬
ꝑalibꝰ atq mortalibꝰ que certa consuetudine

Expanded text:
sibila opera ejus, dicunt quodammodo testimonium bonitatis et magnitudinis ejus; et ipse cursus frequens usitatusque naturae, quo temporum rapacitas volvitur, in rerum quarumque generibus, quamvis temporalibus atque mortalibus, quae certe consuetudin
Abbreviated transcription (Latin):
eũ dixit ꝑ ignem saluari: qui suꝑ ħ funddam̃¬
tũ. ñ aurum. argentũ. lapides p̃ciosos s lig¬
na. senum. stipulã. edificat: si tam̃ respuit ue
recipiat. nec receptũ deserit futidam̃tũ: iaq
om̃ibꝰ carnalib suis quib capit᷑ atq succũbit
delectationibꝰ anteponit: cũ adhunc atticłm
uentũ fuerit. ut aut ille deserant᷑ aut xp̃c.

Expanded text:
eum dixit per ignem salvari, qui super hoc fundamentum, non aurum, argentum, lapides pretiosos, sed ligna, fenum, stipulam aedificat ; non tamen respuit ne recipiat, nec receptum deserit fundamentum; idque omnibus carnalibus suis, quibus capitur atque succumbit, delectationibus anteponit, cum ad hunc articulum ventum fuerit, ut aut illae deserantur, aut Christus;
Abbreviated transcription (Latin):
nequiuetint. omne os obstruat᷑ : & nemosi¬
bi magnus uideat᷑. s suit om̃s paruuli. e re¬
us fat omis mundꝰ tͥ. quia ñ iustificabit᷑
ex lege om̃is caro coram te. ꝑ legẽ enim cog¬
uitio peccati. Nunc autẽ sine lege iustitia tua
manifestata ẽ. destimoniũ habens a lege et
ꝓpħis. hec sint iurabilia testimonia tua q̃
seritata ẽ aruma pariuili huiꝰ & ideo uue

Expanded text:
nequiverint, «omne os obstruatur,» et nemo sinequiverint, «omne os obstruatur,» et nemo sibi magnus videatur. Sint omnes parvuli, et reus fiat omnis mundus tibi: quia «non justificabitur ex lege omnis caro coram te; per legem enim cognitio peccati. Nunc autem sine lege justitia tua manifestata est, testimonium habens a Lege et Prophetis» . Haec sunt mirabilia testimonia tua, quae scrutata est a
Abbreviated transcription (Latin):
uerborum tuorum illuminat: & intelligere
facit infantes. Quid ẽ pariuilus. nͥ humilis. et
infirmus: Noli gͦ suꝑbire ⁊ noli de tua quȩ
nulla ẽ uittite p̃sumere: & intellige quare
sit ab ono dõ bona lex data: quȩ tam̃ uutifi¬
care non possit. Ad hocenim data ẽ. ut te
de magno paruulum faceret: ut te ad̃ faci¬
endam legẽ uitesde tuo ñ habere monstraret:
ac sic inops. indignꝰ et egenus. ad gr̾am cõ¬
fugeres et clamares: miserere mei dñe. qm̃
infirinus sum. hocgͦ scrutando. intellexit
hic paruulus. qđ minimꝰ apłorum paulus.
idẽ pariulus ostendit: idõ datam legem q̃
inuificare ñ posset. qͥa conclusit om̃ia scrip
tura subpeccato: ut ꝓmissio ex fide iħu xp̃i
daretur credentibꝰ. Ita dñe: ita fac misericors
dne. Impera qđ ñ possit impleri: muimo in¬
ꝑa qd ñ nisi ꝑ tuam gram possit impleri:
ut cum homines ꝑ suas uires id impleri

Expanded text:
«verborum tuorum illuminat, et intelligere «verborum tuorum illuminat, et intelligere facit parvulos.» Quid est parvulus, nisi humilis et infirmus? Noli ergo superbire, noli de tua, quae nulla est, virtute praesumere; et intelliges quare sit a bono Deo bona lex data, quae tamen vivificare non possit. Ad hoc enim data est, ut te de magno parvulum faceret, ut te ad faciendam legem vires de tuo non habere monstraret; ac sic opis indigus et egenus ad gratiam confugeres, et clamares: «Miserere mei, Domine, quoniam infirmus sum» . Hoc ergo scrutando intellexit hic parvulus, quod minimus Apostolorum Paulus, id est parvulus, ostendit, ideo datam legem quae vivificare non posset, quia «conclusit Scriptura omnia sub peccato, ut promissio ex fide Jesu Christi daretur credentibus» . Ita, Domine, ita fac, misericors Domine; impera quod non possit impleri, imo impera quod nonnisi per tuam gratiam possit impleri: ut cum homines per suas vires id implere
Abbreviated transcription (Latin):
fueris. s quȩ p̃cepit dñs illa cogita semꝑ s
si nob̃ respondeat. & dicat: hec ipsa quȩ p̃¬
cepit dr̃s. & quȩ iubetis ut cogitem: inirabi¬
lia s̃ eius testimonia. Eum quippe. & dñmqr
iubet. et bonũ & magnum qͥa talia ubet eẽ
testant᷑. Nunqͥd audemꝰ hominem ib eorũ
scrutatione reuocare: ac non potius ut sedulo
idagat. & tante rei oꝑam qͣntum potest imn¬
pendat. ortabunur: An forte dĩ p̃cepta. testi¬
bonꝰ dc̃ bonꝰ bona p̃ceꝑit. eistam̃ dedit bo¬
nam legem qͦs eadem lex uiuificare ñ poss:
nec ulla esset ex bona loge iustitia. dienĩ
data ee̾t que posset uiuificare: om̃iuo ex le
get ᷑ uistitia. Cur gͦ data ẽ quȩ uiuificare ñ
posset. & ex qua eẽt nulla uistitia: uempe
inirandum ẽ nempe stupenaum. Hec sunt
g nurabilia testimonia dĩ. ꝓꝑter hoc hirius
anima scrutata ẽ ea: qm̃ de isbis noneidicipos
set. fortiora te ne scrutatus fueris: & quȩ p̃ce
p̃cepetat nob dñs. & ideo cogitanda sunt semꝑ.

Expanded text:
cepit Dominus, illa cogita semper» ? Sed si nobis respondeat, et dicat, Haec ipsa quae praecepit Dominus, et quae jubetis ut cogitem, mirabilia sunt ejus testimonia; eum quippe et Dominum, quia jubet, et bonum et magnum, quia talia jubet, esse testantur: numquid audebimus hominem ab eorum scrutatione revocare, ac non potius ut sedulo id agat, et tantae rei operam quantam potest impendat, hortabimur? An forte Dei praecepta testiDeus bonus bona praeceperit, eis tamen dederit bonam legem, quos eadem lex vivificare non posset, nec ulla esset ex bona lege justitia. «Si enim data esset lex quae posset vivificare, omnino ex lege esset justitia.» Cur ergo data est quae vivificare non posset, et ex qua esset nulla justitia? Nempe mirandum est, nempe stupendum. Haec sunt ergo mirabilia testimonia Dei: propter hoc hujus anima scrutata est ea, quoniam de his non ei dici posset, «Fortiora te ne scrutatus fueris; sed quae prapraecepit nobis Dominus; et ideo cogitanda sunt semper
Abbreviated transcription (Latin):
resurget. Satis illustrat in eolibro consequens
seritentia p̃cedentem. Ibi enim sequit᷑. Im¬
pii aũ infirmabunt᷑ in malis. hoc ẽ ittiq
uisto septies cade & resurgere: iiom̃ibꝰ malis
ũ infirmari. Merito gͥ septies indie laudauit

Expanded text:
«resurget.» Satis illustrat in eo libro consequens «resurget.» Satis illustrat in eo libro consequens sententia praecedentem: ibi enim sequitur, «Impii autem infirmabuntur in malis» . Hoc est itaque justo septies cadere et resurgere, in omnibus malis non infirmari. Merito igitur septies in die laudavit
Abbreviated transcription (Latin):
diligit᷑ lex dĩ ÷ nͥ a quibꝰ diligit᷑ ds̃: Et quiã ha¬
bet bonis filiis triste. lexpatris: An qm̃ quẽ di¬
ligit corripit : & flagellat omnẽ filiũ quẽ re-¬
cipit.: At qui hȩc uidicia respuit: ꝓmissa ñ
recipit. Paterna uͦ udicia laudent᷑ e in flagel¬
iuditia iustitiȩ tuȩ. Septies in die qđ ait: sig¬
nificat semꝑ. Solet ẽẽ quippe ifte numerus:
unu̾isitatis indicium. ꝓpt̃ qđ: sexdiebꝰ ãiui¬
ne oꝑationis. septimus adiectus ẽ quietis.
Et ꝑ septem dies currentes & recurrentes. tẽ¬
pora uniuersa uoluunt᷑. Nec obaluid dictũ
ẽ. septies cadet iustus. & resurget: id ÷ ñ pe¬
rit iustꝰ. modis om̃ibꝰ humiliat᷑. s ñ p̃ua¬
ricatus. Alioquin. ñ erit uistꝰ. Nam ꝓ om̃i
geuere tribulationis qua in conspectu homi¬
num deicit᷑: positũ ẽ septies cadit. Et ꝓ eo qͦd
ex ipsis om̃ibꝰ tribulationibꝰ ꝓficit: positũ ẽ

Expanded text:
diligitur lex Dei, nisi a quibus diligitur Deus? Et quid hadiligitur lex Dei, nisi a quibus diligitur Deus? Et quid habet bonis filiis triste lex patris? An quoniam quem diligit corripit, et flagellat omnem filium quem recipit ? At qui haec judicia respuit, promissa non recipit. Paterna ergo judicia laudentur et in flageljudicia justitiae tuae. Septies in die» quod ait, significat Semper. Solet esse quippe iste numerus universitatis indicium: propter quod sex diebus divinae operationis, septimus adjectus est quietis ; et per septem dies currentes et recurrentes, tempora universa volvuntur. Nec ob aliud dictum est, «Septies cadet» «justus, et resurget:» id est, non perit justus, modis omnibus humiliatus, sed non praevaricatus, alioquin non erit justus. Nam pro omni genere tribulationis, qua in conspectu hominum dejicitur, positum est, «septies cadit;» et pro eo quod ex ipsis omnibus tribulationibus proficit, positum est,
Abbreviated transcription (Latin):
inuentas: quando patientiã mirati i artirum.
etiam qͥ ꝑ secuti s̃ credider̃. Et qui regem nr̃m.
decrim̃to mnilitum etus sunt dãnificare moli̾tr ab
illo c̃ insuꝑ adquisisti. Quisqͥs gͦa uerb̾ dĩ ne
dine odiũ uerborum dĩ potuisse subripere. qua
ñ diceret: si odiret. Et tam̃ adhue addit. et
dicit: inuistitiã odio habui. & abhominatꝰ sũ. le¬
gem aut̃ tuã dilexi. Nempe a uerb̃ eius illa fortiudo.
ũ fecit eorundum uerborum odiũ: s integram te¬
nuit caritatẽ. Neq enim lex dĩ. ñ s̃ uerba & elo¬
quia dĩ. absit gͣ. ut tunore pereat amor: uͥ castꝰ
ẽ timor. Sic patres a filiis piis & timent᷑ibꝰ & aman¬
t᷑: sic pudica coniux uirũ. & timet ne abillo de¬
seratur: & amat ut fruatur. Sic̃ gͦ pat̃ homo &
coniux hͦ. & tuneri & amari debet: multomagis
pat̃ nr̃ qui ẽ in cȩlis. & ille sponsus ñ carne pͣfili¬
is honrinum. s uirtute formosus. Aquibꝰ enum

Expanded text:
inventa sunt, quando patientiam mirati martyrum, inventa sunt, quando patientiam mirati martyrum, etiam qui persecuti sunt crediderunt; et qui regem nostrum detrimento militum ejus sunt damnificare moliti, ab illo sunt insuper acquisiti. Quisquis ergo a verbis Dei, ne dine odium verborum Dei potuisse subrepere: quamvis non diceret, si odisset ea; tamen adhuc addidit, et dicit: «Injustitiam odio habui, et abominatus sum; legem autem tuam dilexi.» Nempe a verbis ejus illa formido non fecit eorumdem verborum odium, sed integram tenuit charitatem. Neque enim lex Dei non sunt verba et eloquia Dei. Absit ergo ut timore pereat amor ubi castus est timor. Sic patres a filiis piis et timentur et amantur; sic pudica conjux virum et timet, ne ab illo deseratur, et amat, ut fruatur. Si ergo et pater homo, et conjux homo, et timeri et amari debet; multo magis Pater noster qui in coelis est , et ille sponsus, non carne prae filiis hominum, sed virtute formosus . A quibus enim
Abbreviated transcription (Latin):
uectigal uectigal. cui timorem trmorem. cui hono¬
rem honorem: nemini quicꝗͣ debeatis nͥ ut inuicẽ
diligatis: nonne p̃cepit ut ꝓ ipsis etiam regibꝰ ora¬
ret eccła: Quid gͦ eos xp̃iani offender̃ ⁊ qd slebitũ
cit: atcende. Et a uerbis tuis formidauit cor meũ.
habuer̃ quidem & illi u̾ba minatia: exꝑello. ꝓ¬
scribo. occido. unguibꝰ torqueo. ignibꝰ t̃reo. be¬
stiis subrigo. m̃bra dilano: s tua me potius
uerba t̾ruer̃. Nolite tunere eos qui corpꝰ occidt̃:
& pꝰea ñ habent quid faciant: s eum tunete
qͥ ht̃ potestatẽ. & corpꝰ & animam ꝑdẽ in ge¬
hȩnnam. Abhis uerb̃ tuis formidauit cor
nieum: & contẽpsi hominẽ ꝑsecutorẽ meũ:
spolia multa. Per ea uerba uicit: a quibꝰ form¬
dauit. Uictis enum hostibꝰ spolia detrahunt᷑: sic̃
uictus & spoliatus ẽ ille de quo dr̃ in euangłio.
Nemo intrat indomum fortis ut uasa eiꝰ diripi¬
at nͥ priꝰ alligauerit fortem. d spolia multa

Expanded text:
ctigal, vectigal; cui timorem, timorem; cui honorem, honorem. Nemini quidquam debeatis, nisi ut invicem diligatis» . Nonne praecepit ut pro ipsis etiam regibus oraret Ecclesia ? Quid ergo eos Christiani offenderunt? quod debitum cit, attende: «Et a verbis tuis formidavit cor meum.» Habuerunt quidem et illi verba minacia, Expello, proscribo, occido, ungulis torqueo, ignibus torreo, bestiis subrigo, membra dilanio: sed tua me potius verba terruerunt, «Nolite timere eos qui corpus occidunt, et postea non habent quid faciant; sed eum timete qui habet potestatem et corpus et animam perdere in gehennam» . «Ab» his «verbis tuis formidavit cor meum;» et contempsi hominem persecutorem meum, spolia multa.» Per ea verba vicit, a quibus formidavit. Victis enim spolia detrahuntur; sicut victus et spoliatus est ille de quo dicitur in Evangelio, «Nemo intrat in domum fortis, ut vasa ejus diripiat, nisi prius alligaverit fortem» . Sed spolia multa
Abbreviated transcription (Latin):
p̃tis diligentioris exp̃sso. etiam illud intelligamꝰ qͦd
potens ẽ facere dr̃. suꝑ quã petimꝰ & intelliguuꝰ. ut qr
supra quam petimꝰ &e intelligimꝰ sunt parũ fit ea sꝑa¬
in hac utta ẽ. & nondum se uidet in eoregno uͥ erit
eiꝰ secura iocunditas. s int periculosas temptationes
necadat. Considerans huiꝰ mortalititis miseriam.
in qua uigum graue suꝑ filios adam adie exttus de
uentre miatris eorum: sic in om̃ibꝰ ꝑtendit᷑ usq in di¬
em sepulture in matrem om̃ium. ut ꝓpt̾ carnem con¬
cupiscentem aduersus sp̃m ettam regen erati genere

Expanded text:
pretis diligentioris expresso, etiam illud intelligamus, quod «potens est Deus facere supra quam petimus et intelligimus» ; ut quia «supra quam petimin hac vita est, et nondum se videt in eo regno ubi erit ejus secura jucunditas, sed inter periculosas tentationes ine cadat» ; considerans hujus mortalitatis miseriam, in qua jugum grave super filios Adam, a die exitus de ventre matris eorum, sic in omnibus pertenditur usque in diem sepulturae in matrem omnium , ut propter carnem concupiscentem adversus
Abbreviated transcription (Latin):
doce me: illas ꝓculdubio. quibꝰ ds̃ facit iustos. ñ
ipsi se. Seruus tuus sum ego. Neq enim bene mͥ
cessit: quando ẽẽ uolui liber nĩs ⁊ ñ seruus tuus.
Da mͥ urtellectum: ut discam testimonia tua.
Nlunꝗͣ ẽ int̾imnitcenda ista peticio. Nonenĩ suffi¬
cit accepisse intellectum. & dĩ testimonia di¬
dicisse ⁊ nͥ senꝑ accipiat᷑: & quodãmͦ semꝑ bi¬
bat᷑ de fonte lucis et̃nȩ. Testimonia quippe dĩ qͣn¬
to fit quisq intelligentior: tanto magis magis sci
qđ paulo antedixerat: fac cum seruo tuo scdđm mi¬
scdiam tuam. Hoc faciendi tempꝰ dño. quidẽ nisi¬
nium ꝓpheticum adiungens. uͥ dixit: temꝑe ao¬
ceptabili exaudiui te: & in die salutis adiuui te.
ecce uunc inquit tempꝰ acceptabile. ecce nunc
dies salutis. d quid ẽ. qđ tanquam oͥftendens

Expanded text:
doce me. Illas procul dubio, quibus facit justos, non doce me. Illas procul dubio, quibus facit justos, non ipsi se. Servus tuus sum ego. Neque enim bene mihi cessit, quando esse volui liber meus, non servus tuus. Da mi intellectum, ut discam testimonia tua.Nunquam intermittenda est ista petitio. Non enim sufficit accepisse intellectum, et Dei testimonia didicisse, nisi semper accipiatur, et quodam modo semper bibatur de fonte lucis aeternae. Testimonia quippe Dei, quanto fit quisque intelligentior, tanto magis magisque squod paulo ante dixerat, «Fac cum servo tuo secundum misericordiam tuam:» hoc «faciendi tempus Domino.» Quid esnium propheticum adjungens, ubi dixit, «Tempore acceptabili exaudivi te, et in die salutis adjuvi te; Ecce nunc,» inquit, «tempus acceptabile, ecce nunc dies salutis» . Sed quid est quod tanquam volens
Abbreviated transcription (Latin):
sinatici: quos om̃s suꝑbia de m̃brorum xͥ cõpa¬
ge p̃cidit. Ipsuis autẽ diaboli caluntnia quanta
uł. qualis sit. qua calunniatꝰ ẽ iusto dicens: nun¬
qͥd gratis colit iob dm̃: quorum om̃iũ calũpniȩ
suꝑborum: tanquam colubrorum uenena dic̃t᷑⁊
cum uigilantissima & diligentissima pietate xͦ
sis dõ miserante ac iubente eraltauit in here¬
mo similitudiuem serpentis in ligno: ut simi¬
hanc intuentes saluciseram crucẽ: omneᷤ catũ¬
mantiũ suꝑbarũ itires expellimꝰ Quam ꝓrsus
itam iste qͥd amiñ ualde uitente inituensatt.
Oculi mei defecer̃ in salutare tuum: & meloquiũ
iusticie tuȩ. Ap̃m quippe ipsum. ds̃ ꝓpt̃ similitudi¬
uem carius peccati. peccatũ ꝓ nob̾ fecit: ut nos
simꝰ iusticia dĩ in ipso. In huiꝰ gͥ eloquium tusticiȩ
dĩ defecisse dixit oculos suos. ardent̃ et sicient in¬
tuendo: dum memor infirmitatis humane diui¬

Expanded text:
smatici, quos omnes superbia de membrorum Christi compasmatici, quos omnes superbia de membrorum Christi compage praecidit. Ipsius autem diaboli calumnia quanta vel qualis est, qua calumniatus est justo, dicens, «Numquid gratis colit Job Dominum» ? Quorum omnium calumniae superborum tanquam colubrorum venena vincuntur, cum vigilantissima et diligentissima pietate Christus ses Deo miserante ac jubente exaltavit in eremo similitudinem serpentis in ligno , ut simiChristo. Hanc intuentes salutiferam crucem, omne calumniantium superborum virus expellimus: quam prorsus etiam iste quodammodo valde intente intuens, ait, «Oculi mei defecerunt in salutare tuum, et in eloquium justitiae tuae.» Christum quippe ipsum Deus propter similitudinem carnis peccati , peccatum pro nobis fecit, ut nos simus justitia Dei in ipso . In hujus igitur eloquium justitiae Dei defecisse dicit oculos suos, ardenter et sitienter intuendo, dum memor infirmitatis humanae, divi
Abbreviated transcription (Latin):
hat᷑: ab illo eciam robur pacientiȩ. nedolore
q sequit᷑. Excipe seruum tuum in bono: ut¬
ñ calumient᷑ me suꝑbi. Illi impellunt ut
cadam in malum: tu excipe in bonum. Qui au¬
tẽ interp̃tati s̃ non calumnient᷑ me. grecam
locutionem secuti s̃: latine linguȩ muniꝰ usitatã.
Anforte hanc ht̃ uim. cũ dr̃. ñ calumnientur
me. quã haberet si diceret᷑. ñ me capiant calũ¬
mando. Multe autem possent intelligi calũ¬
niȩ suꝑborum: quibꝰ humilitas. xp̃iana des¬
picit᷑. s illa uł maxima ẽ. si homines hoclo¬
co accipiunt᷑ suꝑbi: quia nobis mortuũ calũ¬
mant᷑ coli humilitas quippe ipsa. xp̃iana: xͥ¬
morte insinuat᷑. comiñdat᷑q diuinitus. Hec aũ
calumina: utrisq infidelibꝰ id ÷ uideis gentibͦ¬
ꝙ cõmunis ẽ. Habent calũnias suas etiã ħetici
singulis quibꝰꝙ heresibꝰ ꝓprias: habent et sci¬

Expanded text:
hatur; ab illo etiam robur patientiae, ne dolore hatur; ab illo etiam robur patientiae, ne dolore  sequitur: «Excipe servum tuum in bonum; non calumnienter mihi superbi.» Illi impellunt, ut cadam in malum; tu excipe in bonum. Qui autem interpretati sunt, «Non calumnientur me,» graecam locutionem secuti sunt, latinae linguae minus usitatam. An forte habet vim cum dicitur, «Non calumnientur me,» quam haberet si diceretur, Non me capiant calumniando? 4. Multae autem possunt intelligi calumniae superborum, a quibus humilitas christiana despicitur; sed illa vel maxima est, si homines hoc loco accipiuntur superbi; quod a nobis mortuum calumniantur coli. Humilitas quippe ipsa christiana,  commendaturque divinitus. Haec autem calumnia utrisque infidelibus, id est, Judaeis Gentibusque communis est. Habent calumnias suas etiam haeretici, singulis quibusque haeresibus proprias: habent et schi
Abbreviated transcription (Latin):
Mmior aũom̃ium qͦs in ꝓmptu haberepo¬
tui codicum: nũꝗͣ me legisse adu̾santibꝰ cũ
sine controu̾sia. qđ grece antidicos. hoc lati¬
ne aduersarius appellat᷑. Orans itaq ne tra¬
dat᷑ adño adu̾santibꝰ sibi. quid orat. nͥ qđ o¬
ramus cum dicimꝰ ÷ ne nos iuferas in temp¬
tationem: Aduersartus ẽ enim de quo dicit
apłs. Ne forte temptãt uos qui temptat. ei
tra didit ds̃ quem deserit. Eum quippe ille
ũ decipit. quem iste ñ deserit: in uolunta¬
te sua p̃stans decori homiinis uirtutẽ. Ab illo
autem qui dixerat in habundantia sua ñ moue¬
bor inȩt̃num⁊ auertit faciem suam: & factꝰ est
conturbatus. sibiq monstratus. Quisquis gͥa ti¬
more dĩ casto crucifixas ht carnes suas: et nul¬
li caruali corruptus illecebra. facit uidicium. o¬
pusq iustitiȩ: orare debet ue aduersantib
tradat᷑: id÷ ue tunendo ꝑpeti mala. ad facien¬
da mala ꝑsequentibꝰ cedat. Aquo enun accipit
uictoriam concupiscentie. ne uoluntate ꝑtra¬

Expanded text:
mptu habere potui codicum nusquam me legisse «adversantibus;» cum sine controversia quod graece ἀντίδικος, hoc latine adversarius appelletur. Orans itaque ne tradatur a Domino adversantibus sibi, quid orat, nisi quod oramus cum dicimus, «Ne nos inferas in tentationem» ? Adversarius est enim de quo dicit Apostolus, «Ne forte tentaverit vos qui tentat» . Ei tradit Deus quem deserit. Eum quippe ille non decipit, quem iste non deserit, in voluntate sua praestans decori hominis virtutem: ab illo autem qui dixerat in abundantia sua, «Non movebor in aeternum,» avertit faciem suam, et factus est conturbatus , sibique monstratus. Quisquis igitur a timore Dei casto crucifixas habet carnes suas, et nulla carnali corruptus illecebra facit judicium opusque justitiae, orare debet ne adversantibus tradatur; id est, ne timendo perpeti mala, ad facienda mala persequentibus cedat. A quo enim accipit victoriam concupiscentiae, ne voluptate pertra
Abbreviated transcription (Latin):
damnũ posset uiferre. Et ita qm̃ dĩ mandata di¬
ligebat. inquitatis uiam euttabat: quẽadmo¬
dum aliqͦd unmatussimũ marim itinens saxũ
uͥ tam p̃tiosarum rerum. necesse ẽ pati naufragi¬
um. Quod ut ñ contingat: longe uelificat. qui
inligno crucis cum mandatorum diuinorũ mer¬

Expanded text:
damnum posset inferre: ita quoniam Dei mandata didamnum posset inferre: ita quoniam Dei mandata diligebat, oderat iniquitatis viam, quemadmodum aliquod immanissimum marini itineris saxum, ubi tam pretiosarum rerum necesse est pati naufragium. Quod ut non contingat, longe inde velificat, qui in ligno crucis cum mandatorum divinorum mer
Abbreviated transcription (Latin):
dicit. Nonueni legem soluere: ẜ iplere. Et iddem apłs
Pleuitudo legis: caritas ẽ. Ideo suꝑ aurum & toparion.
Hoc enim et in alio psalmo leginꝰ: suꝑ aunim & lapi¬
dem p̃ciosum inultum. Topation qutppe: lapidem multũ
ꝑhibent ẽe p̃ciosun. In testam̃to aut̃ uct̾ lacentẽ
gram tanquam uebo int̃posito ũ ielligentes
qđ significat᷑. quando in faciem moysi uitendere
ñ ualebant: ꝓpt̾ mercedem t̃renam atq carnalem
dĩ mandata facere conabant᷑. Noꝵ faciebant. qͥa
non ipsa s aliua diligebant. Unde illa tĩ erant o¬
ꝑa uolentium: s onera potius iuitorũ. Cum uͦ i
psamandata diligunt᷑. suꝑ aurum et lapiddem p̃¬
ciosum multum: om̃is p̃ter ipsa mandata t̃rena
uilis ẽ merces: nec ulla exparte conparant᷑ quec̃¬
regebar. Utiꝙ corrigebar: quia diligebam. atq
terat. ut iniquam uiam ñ odisset. diligens re¬
ccam: Nam sic̃ aurum &e lapidem p̃ciosũ. si di¬
ligeret: odisset ꝓfecto quicquiã & aliarum rerũ

Expanded text:
Non veni legem solvere, sed implere» ; et idem apostolus, «Plenitudo legis charitas» . Ideo, «super aurum et topazion.» Hoc enim et in alio psalmo legitur: «Super aurum et lapidem pretiosum multum» . Topazion quippe lapidem multum perhibent esse pretiosum. In testamento autem veteri latentem gratiam, tanquam velo interposito, non intelligentes, quod significabatur quando in faciem Moysi intendere non valebant , propter mercedem terrenam atque carnalem Dei mandata facere conabantur, neque faciebant; quia non ipsa, sed aliud diligebant. Unde illa non erant opera volentium, sed onera potius invitorum. Cum vero ipsa mandata diliguntur super aurum et lapidem pretiosum multum, omnis prae ipsis mandatis terrena vilis est merces; nec ulla ex parte comparantur quaecurigebar.» Utique corrigebar, quia diligebam; atque terat, ut iniquam viam non odisset diligens rectam? Nam sicut aurum et lapidem pretiosum si diligeret, odisset profecto quidquid ei talium rerum
Abbreviated transcription (Latin):
epe admonumꝰ: laudabilẽ latitu¬
ainem. in qua cui nullas manãata
dĩ faciamꝰ patiam᷑ angustias. intelligendã
ẽẽ caritatem. Propt̃ qđ etiam in magnoisto
psalmo cum suꝑiꝰ dixisset. latũ mandatũ tu¬
ũ ualde: in hoc sequenti u̾su ostendit. unde
sit latum dicens. Quom᷑ dilexi legẽ tuã dñe.
Dilectio ẽ gͥ: latitudo mandanĩ. Unde qͥppe
fieri potest. ut diligat᷑ qđ as iubet d̃iligr
&e ipsa uissio ñ diligat᷑: Ipsa enim lex.: tora¬
die inquit meditatio nea ẽ. Eoce qͦmͦ eam
dilexi: ut tota die meditatio mea ẽẽt. Uł po¬
tius sic̃ grecus habet. totã diemi: uͥ magis
continuatio meditantis expͥmit᷑. Ia aut̃ ui¬
telligit᷑ ꝑ om̃e tempus: qd ÷ semꝑ. tali ex¬
pugnatione dilectione cupiditas: quȩ sepe
faciendis legis uissionibꝰ contradiẽ. concupisente ad¬
uersus fp̃m carne: aduersus quã sp̃s concupiscens
ita debet diligere legem dĩ: ut totadie meditatio

Expanded text:
epe admonuimus laudabilem latitudinem, in qua nullas, cum mandata Dei facimus, patiamur angustias, intelligendam esse charitatem. Propter quod etiam in magno isto psalmo cum superius dixisset, «Latum mandatum tuum valde;» in hoc sequenti versu ostendit unde sit latum, dicens: «Quomodo dilexi legem tuam, Domine!» Dilectio est igitur latitudo mandati. Unde quippe fieri potest ut diligatur qipd Deus jubet diligi, et ipsa jussio non diligatur? Ipsa est enim lex. «Tota,» inquit, «die meditatio mea est.» Ecce quomodo eam dilexi, ut tota die meditatio mea esset: vel potius, sicut graecus habet, «totam diem», ubi magis continuatio meditantis exprimitur. Id autem intelligitur per omne tempus, quod est semper. Tali expugnatur dilectione cupiditas, quae saepe faciendis legis jussionibus contracdicit, concupiscente adversus spiritum carne: adversus quam spiritus concupiscens , ita debet diligere legem Dei, ut totam diem meditatio
Abbreviated transcription (Latin):
ctũ sit qđ ipsi crucifexerint carnẽ suam: i isto psal¬
iuo ds̃ rogat᷑ ut itidem faciat ⁊ cui dr̃. confige
clauis atimore tuo carnes meas: uit inttelligamꝰ
etiam qđ recte facimꝰ. gr̃e dĩ ẽẽ tribuendum: qui
S quia sibi uult. qđ cum aixisset. cõfige claiis a
tuuerat. uł tunebat: cur adhuc ut a timore suo
crucifigerat carnes eius. orabat : Anaddi sibi uole¬
bat tunorem: dum timorem quantũ fufficeret cru¬
cifigendis suis caruibꝰ: id÷ concupiscentiis affectibꝰꝙ
carnalibꝰ: tanquam dicens. ꝑfice in me camorẽ tuumn:
Tiiui enim attidiciis tutis. d hic altior sensus. qͥn¬

Expanded text:
ctum sit quod ipsi «crucifixerunt carnem suam,» in isto tamen psalmo Deus rogatur ut id faciat, cui dicitur, «Confige clavis a timore tuo carnes meas;» ut intelligamus etiam id quod recte facimus, gratiae Dei esse tribuendum, Sed quid sibi vult, quod cum dixisset, «Confige clavis a imuerat, vel timebat, cur adhuc, ut a timore suo Deus crucifigeret carnes ejus, orabat? An addi sibi volebat timorem, ut tantum timeret, quantum sufficeret crucifigendis suis carnibus, id est concupiscentiis affectibusque carnalibus: tanquam dicens, Perfice in me timorem tuum; timui enim a judiciis tuis? Sed est hic al
Abbreviated transcription (Latin):
in mauibꝰ meis. qͦmͦ uttelligat᷑: ignoro. Iusti
quippe ista uerba s̃. ñ uiuisti: redeuntis ad pa¬
triͤam. ñ discedentis a patce. Non pocest uiddĩ¬
ille iunior filius animã suam in martibꝰ fu¬
is habere uoltusse: quando dix̃ pat. Da iͥ¬

Expanded text:
in manibus meis,» quomodo intelligatur, ignoro. Justi quippe ista verba sunt, non injusti; redeuntis ad Patrem, non discedentis a Patre. Nam potest videri junior ille filius animam suam in manibus suis habere voluisse, quando dix
Abbreviated transcription (Latin):
multa molesta ꝑduci: uerius ibi se quam in isti
humanarum rerum sominiis fidens eẽ uicturũ.
Sic erum de futuro dictũ ẽ. ut uiuam: tanqꝗͣii
hoc corꝑe mortuo ñ uiuat᷑. Corpus etum mortuũ
ẽ: ꝓpt̃ peccatum. Et expectantes redemptionẽ

Expanded text:
multa molesta, perduci; verius ibi se, quam in istis multa molesta, perduci; verius ibi se, quam in istis humanarum rerum somniis fidens esse victurum. Sic enim de futuro dictum est, «et vivam,» tanquam in hoc corpore mortuo non vivatur. Corpus enim mortuum est propter peccatum: e
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ diligunt. quam scrutandis dĩ mandati
quȩ diligimꝰ occupem᷑. O quanto tedio tur¬
barum turbulentarũ. & quanto desidio di¬
umoꝵ eloquioꝵ. dictũ ẽ: declinate ame mali¬
gni: & scrutabor mandata dĩ mei. Ignoscant
obedientes fideles: qui ꝓsuis scłaribꝰ causis ra
ꝑando potius consolant᷑. Certe ꝓpt̃ eos quiet in¬
t̃ se ꝑtinacit̾ agunt. & quando bonos p̃munt.
nr̃a uidicata contempnunt. faciuntq nobis
perire temꝑa. reb eroganda diuinis: certe inꝗͣ
ꝓpt̾ istos. &e nob̾liceat exclamare in hac uoce
ab oculis cordis sui muscas irruentes abegit.
redit ad eum cui dicebat. adiutor m̃s & susceptor
m̃s estu. inuerbũ tuũ sꝑaui: p̃cemq continu¬
ans. suscipe me inquit scđm eloquiũ tuũ et ui¬
uãꝰ et ne confundas me ab expectatione mea.
Qui iam dixerat susceptor m̃s: poscit magis
magisq suscipi. et ad illud ꝓpt̃ qͦd tolerat tam

Expanded text:
quae diligunt, quam scrutandis Dei mandatis quae diligunt, quam scrutandis Dei mandatis quae diligimus occupemur. O quanto taedio turbarum turbulentarum, et quanto desiderio divinorum eloquiorum dictum est, «Declinate a me, maligni, et scrutabor mandata Dei mei!» Ignoscant obedientes fideles qui pro suis saecularibus causis rarperando potius consolantur. Certe propter eos qui et inter se pertinaciter agunt, et quando bonos premunt, nostra judicata contemnunt; faciuntque nobis perire tempora rebus eroganda divinis, certe, inquam, propter istos et nobis liceat exclamare in hac voce ab oculis cordis sui muscas irruentes abegit, redit ad eum cui dicebat «Adjutor meus et susceptor meus es tu; in verbum tuum speravi;» precemque continuans, «Suscipe me,» inquit, «secundum eloquium tuum, et vivam; et ne confundas me ab exspectatione mea.» Qui jam dixerat, «Susceptor meus,» poscit magis magisque suscipi, et ad illud propter quod tolerat tam
Abbreviated transcription (Latin):
fibi uult uersus qui sequit᷑. declinate a me mali¬
gni. & scritabor mandata dĩ meiͦ Non enĩ ait
uent: malignos a se dedinare desiderat: eosꝙ etiã
compellendo a se abigit. Lam maligni exercent ad
faciend̾a mandata: ab scrutandis aut̃ auocant:
non solum cum ꝑ secunt᷑. aut litigare nobis uo
lunt: ueruni eum obsecunt᷑ & honorant. & tamũ
sicis uitiosis & negotiis cupiditatibꝰ adiuuandis
ut occupemur & eis nr̃a temꝑa impendamus
efflagitant. Aut certe infiruos p̾munt: et
causas suas ad nos deferre congelltuit: quibꝰ
dicere ñ audemꝰ. Dic homo. quis ne constiaur¬
it iudicem. aut diuisorẽ int̃ uos: Coistituit
enumn talibꝰ causis eccł̃iasticos apłs cogntores:
inforo ꝓhibens uirgare. xp̃ianos. nec ilas qͥ¬
deni qui ñ aliena raptunt. s sua cupide repe¬
tunt. dicimꝰ autere aboñi cupiditate: cõsti¬
tuentes eis ante oculos hominẽ. cui dictũ ẽ.
tumultuant᷑. extorquent. ut ipsis potꝰ adista

Expanded text:
ibi vult versus qui sequitur: «Declinate a me, maligni, et scrutabor mandata Dei mei?» Non enim ait, que noverit, malignos a se declinare desiderat, eosque etiam compellendo a se abigit. Nam maligni exercent ad facienda mandata, a scrutandis autem avocant; non solum cum persequuntur, aut litigare nobiscum volunt; verum etiam cum obsequuntur et honorant, et tamen suis vitiosis et negotiosis cupiditatibus adjuvandis ut occupemur, et eis nostra tempora impendamus, efflagitant; aut certe infirmos premunt, et causas suas ad nos deferre compellunt: quibus dicere non audemus, «Dic, homo, quis me constituit judicem aut divisorem inter vos» ? Constituit enim talibus causis ecclesiasticos Apostolus cognitores, in foro prohibens jurgare Christianos . Ne illis quidem qui non aliena rapiunt, sed sua cupide repetunt, dicimus, Cavete ab omni cupiditate, constituentes eis ante oculos hominem cui dictum est, tumultuantur, extorquent, ut ipsis potius ad ista
Abbreviated transcription (Latin):
nuratione ꝑtetritꝰ. s eara potiusdixit cẽ cau¬
saui. ecurea debuert scrutari. quia nura sunt.
Cum enim dixisset mirabilia testimoniatua:
secutus adiuuxit. ꝓpt̃ hoc scrutata ẽ animame
quasi factus sit ipsa ꝑuestigandi difficultate cu¬
riosior. Quanto enim quep res abstrusiores ha¬
talis occurrat. qui ꝓpt̃ hoc dicat se serutari
testimonia dĩ. quia mirabilia s̃. cum pleua sit
eis ea quȩ concupiscit᷑ & quȩ ñ conspicit᷑ inu

Expanded text:
ratione perterritus, sed eam potius dixit esse causam cur ea debuerit scrutari, quia mira sunt. Cum enim dixisset, «Mirabilia testimonia tua:» secutus adjunxit, «propter hoc scrutata est ea anima mea;» quasi factus sit ipse pervestigandi difficultate curiosior. Quanto enim quaeque res abstrusiores hatalis occurrat, qui propter hoc dicat se scrutari testimonia Dei, quia mirabilia sunt, cum plena sit eis et quae co