comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
multorũ. pauci qͥ amabant fidei ueritatẽ. nr̃o la¬
teri iungebantur. quorũ publice petebat᷑ caput.
contra quos om̃s opes ꝑabantur: ita ut barna¬
bas quoq abduceretur inillã simulationẽ. ĩmo
aꝑtũ parricidiũ. qd̾ ñ uirib s uoluntate cõmi¬
sit. & ecce uniu̾sa tempestas dño flante dele¬
ta est: expletũq uaticinũ propħale Auferes
spm̃ eoꝵ ⁊ deficient : ĩpuluere suũ reu̾tẽt᷑. Iilla die
ꝑibunt om̃s cogitationes eorũ Et illud euãgłi
cũ Stulte hac nocte auferet aĩa tua a te que
aut̃ p̃parasta cuiꝰ erunt. Dũ hec agunt᷑ indieb
terribilis de occidente rumor affertur: obsidi
romã. et auro salutẽ ciuium redimi. spoliatõq
rursũ circũdari: ut post substantiam uitã quoq
amitterent. Heret uox: et singultus int̾cipiunt
uerba dictantis. Capitur urbs. que totũ cepit
orbem᷑. Immo fame perit antequã gladio: et uix

Expanded text:
multorum pauci, qui amabant fidei ueritatem, nostro lamultorum pauci, qui amabant fidei ueritatem, nostro lateri iungebantur, quorum publice petebatur caput, contra quos omnes opes parabantur, ita ut Barnabas quoque abduceretur in illam simulationem, immo apertum parricidium, quod non uiribus sed uoluntate commisit. sed ecce uniuersa tempestas domino flante deleta est expletumque uaticinium prophetale: auferes spiritum eorum et deficient et in puluerem suum reuertentur. in illa die peribunt omnes cogitationes eorum, et illud ecum: stulte, hac nocte aufertur anima tua abs te; quae autem praeparasti, cuius erunt? Dum haec aguntur in Iebus, terribilis de occidente rumor adfertur obsideri Romam et auro salutem ciuium redimi spoliatosque rursum circumdari, ut post substantiam uitam quoque amitterent. haeret uox et singultus intercipiunt uerba dictantis. capitur urbs, quae totum cepit orbem, immo fame perit ante quam gladio et uix
Abbreviated transcription (Latin):
puratũ. & ñ palmatũ consulem. s erecratum
stuiam digiti minoris cernit in quirere. Ore¬
rũ quanta mutatio. Ille quẽ ante paucos dies.
dignitatũ oiũ culmina p̃cinebãt. qͥ quasi de sub¬
iectis hostib triumpharet. capitolii ascendit
arces. quẽ plausu quondã. et tripudio popłs ro¬
manis excepit. ad cuius interitũ urbs uniu̾sa
cõmota ẽ.: nunc desolatus est midus. ñ in lacteo
celi palatio. ut uxor cõmentat᷑ in felix. s in sordẽ¬
tib tenebris continet᷑. Hec uͦ ꝗͣ uniꝰ cubiculi secreta
uallabant. que pauꝑ uidebatur et tenuis. cuius
uita putabat᷑ amentia. xp̃m sequit. et dicit. Que¬
cũq audiuimꝰ. ita et uidimus inciuitate dei nr̃i.
Et reliqua. Qua ꝓpt̾ moneo. et flens. gemensq con

Expanded text:
puratum et non palmatum consulem, sed sacratum, puratum et non palmatum consulem, sed sacratum, stillam digiti minoris cernit inquirere. o rerum quanta mutatio! ille, quem ante paucos dies dignitatum omnium culmina praecedebant, qui, quasi de subiectis hostibus triumpharet, Capitolinas ascendit arces, quem plausu quodam et tripudio populus Romanus excepit, ad cuius interitum urbs uninersa commota est, nunc desolatus est, nudus, non in lacteo caeli palatio, ut uxor conmentitur infelix, sed in sordentibus tenebris continetur. haec uero, quam unius cubiculi secreta uallabant, quae pauper uidebatur et tenuis, cuius uita putabatur amentia, Christum sequitur et dicit: quaecumque audiuimus, et uidimus in ciuitate dei nostri et rel
Abbreviated transcription (Latin):
mũ qd̾ uniuersorũ gaudiis ꝓsequenda sit. que cal¬
cato diabolo coronam iam securitatis accepit:
Scd̾o. ut eius uita breuiter explicetur. Tercio
ut designatũ consulem. de suisoccłis detrahen¬
te. eẽ doceamꝰ intartaro. Et quidẽ conuersatio¬
ne lee nr̃e. quis possit digno eleuare p̃conio:
Ita eam totam ad dnm̃n fuisse conu̾sam. ut mona
sterii princeps. mat̾ uirginũ fieret: post molli¬
tiem uestiũ. sacco menbra triuisse. insonneᷤᷤ or̾o¬
nib duxisse nocteᷤ: comiteᷤ suas plus exemplo
dociusse quã uerbis. humilitatis tante. tamq
uilis cybus: nec lotũ caput. Ita tamen. ut cum
om̃ia faceret ostentationẽ fugeret singulorũ:
ne reciꝑet in presenti scło mercedẽ suam. Nũc
igitur ꝓ breui labore. et̾na beatitudine fruit᷑ :
ex cipitur angłorũ choris: abrahe sinib confo¬
uetur: et cũ pauꝑe quondã lataro. diuitẽ pur¬

Expanded text:
mum, quod uniuersorum gaudiis prosequenda sit, quae calmum, quod uniuersorum gaudiis prosequenda sit, quae calcato diabolo coronam iam securitatis accepit; secundo, ut eius uita breuiter explicetur; tertio, ut designatum consulem de suis saeculis detrahentes esse doceamus in tartaro. equidem conuersationem Leae nostrae quis possit digno eleuare praeconio? ita eam totam ad dominum fuisse conuersam, ut monasterii princeps, mater virginum fieret: post mollitiem vestium sacco membra trivisse: insomnes orationibus duxisse noctes: et comites suas plus exemplo docuisse quam verbis. Humilitatis fuit tantae tamque vilis cibus, neglectum caput: ita tamen, ut cum omnia faceret, ostentationem fugeret singulorum, ne reciperet in praesenti saeculo mercedem suam. Nunc igitur pro breui labore aeterna beatitudine fruitur: excipitur angelorum choris, Abrahae sinibus confouetur et cum paupere quondam Lazaro diuitem pur
Abbreviated transcription (Latin):
umhora ferme tercia hodierne diei.
septuagesimũ scđ̾m psalmũ. id est
tercii libri principiũ legere cepisse¬
mus. et docere conaremur tituli ip¬
sius partẽ adfinẽ scdi libri partẽ ad
pͥncipiũ t̾ciilibri ꝑtinẽ. qd̾ scilicet defccert̃ ymuidd̃̾ filii
quentis. et usq ad eum locũ ꝑuenissemus. quo iꝰ¬
tus loquitur. dicebam si narrauero sic. ecce ge¬
nerationẽ filiorũ tuorũ preuaricatus sũ. qd̾ in la¬
tinis codicibus non ita habemus ex pressũ: repen¬
te nobis nuntiatũ est sc̃issimã leam exisse de
corpore. ibiq ita te palluisse conspexi. ut uere aut
pauce. aut nulla sit anima. que fracto uase tes¬
taceo. ñ tristis erumpat. Et tu quidẽ ñ qd̾ fu tu¬
ri incerta e̾es dolebas: s qd̾ triste funeri obsequi¬
um ñ dedisses. Deniq inmediis fabulis. rur sũ
didicimus reliquias eius. iam hostias fuisse de¬
latas. Queras quo ꝑtineat ista replicatio. Respõ¬
debo tibi uerbis apli. multũ ꝑ omnẽ modũ. Pri¬

Expanded text:
Cum hora ferme tertia hodiernae diei septuagesimum secundum psalmum, id est tertii libri principium, legere coepissemus et docere cogeremur tituli ipsius partem ad finem secundi libri, partem ad principium tertii libri pertinere quod scilicet \'defecerunt hymni Dauid, filii ncipium sequentis - et usque ad eum locum peruenissemus, in quo iustus loquitur: dicebam: si narrauero sic, ecce generationem filiorum tuorum praeuaricatus sum, quod in Latinis codicibus non ita habemus expressum, repente nobis nuntiatum est sanctissimam Leam exisse de corpore. ibique ita te palluisse conspexi, ut uere ant pauca aut nulla sit anima, quae fracto uase testaceo non tristis erumpat. et tu quidem, non quod futuri incerta esses, dolebas, sed quo triste funeri obsequium non dedisses. denique in mediis fabulis rursum didicimus reliquias eius iam Ostia fuisse delatas. Quaeras, quo pertineat ista replicatio? respondebo tibi uerbis apostoli: multum per omnem modum. pri
Abbreviated transcription (Latin):
uis. fr̃ cũ fr̾e non loqueris. Nlimis inquues contu¬
meliose sctibis. Crede mͥ. nisi stili uerecundia pro¬
hibent: tanta lesus ingererẽ. ut inciperes mͥ scri¬
bere uel iratus. S qm̃ & irasci hominis ẽ. et inui¬
riam ñ facere xp̃iam. adantiquũ morẽ reuertenᷤ.

Expanded text:
mis frater cum fratre non loqueris. \'nimis\', inquies, \'contumis frater cum fratre non loqueris. \'nimis\', inquies, \'contumehose\'. crede mihi, nisi stili uerecundia prohiberet, tanta laesus ingererem, ut inciperes mihi rescribere uel iratus. sed quoniam et irasci hominis est et iniuriam non facere Christiani, ad antiquum morem reuerten
Abbreviated transcription (Latin):
erit sicut infans. ñ potest intro¬
ire inregnũ celorũ. Qd̾ ne tan¬
tũ docere nec fac̾e uideretur.
impleuit exemplo: dũ discipłorũ pedes lauat. dũ
traditorẽ osculo excipit. dũ loquit᷑ cũ samaritana
dũ ad pedes sibi sedenti marie decelorũ disputat
regno: dũ abinferis resurgens pͥmũ mulicreulis
apparet. Sathanas aut̃ exarchagłico fastigio. ñ
aliam obcausam. nisi ob contrariam humilitatis
suꝑbiam ruit. Et iudaicus ppłs primas sibi cathe¬
dras et salutationes ĩforo sͥ uindicans. Deputato
antea instiliam situle gentili ppło succedente de¬
letus est. Contra sophistas quoq scłi et sapientes
mundi. petrus & iacob piscatores mittunt᷑. Cuius
rei causa scriptura dicit. Suꝑbis ds resistit. hu¬
milib aut̃ dat grãm. Uide fr̃ quale malũ sit. qd̾ ad¬
uersariũ habet dm̃. Ob qd̾ et ineuãgłio & pharise¬
us atrogans sꝑnitur & humilis publicanus audit᷑.
cũ tu ne muitiiũ qͥdẽ face̾ dignariᷤ : dñoloqñte c̃ ser¬

Expanded text:
ersus sicut infans, non potest introire in regnum coelorum . Quod ne tantum docere, nec facere videretur, implevit exemplo: dum discipulorum pedes lavat : dum traditorem osculo excipit : dum loquitur cum Samaritana : dum ad pedes sibi sedente Maria, de coelorum disputat regno : dum ab inferis resurgens, primum mulierculis apparescit . Satanas 27 autem ex Archangelico fastigio non aliam ob causam, nisi ob contrariam humilitati superbiam ruit. Et Judaicus populus primas sibi cathedras, et salutationes in foro vindicans, deputato antea in stillam situlae , Gentili populo succedente, deletus est. Contra sophistas quoque saeculi, et sapientes mundi, Petrus et Jacobus piscatores mittuntur. Cujus rei causa Scriptura ait: Superbis Deus resistit, humilibus autem dat gratiam . Vide, frater, quale malum sit, quod adversarium habet Deum. Ob quod in Evangelio et Pharisaeus arrogans spernitur, et humilis Publicanus auditur. cum tu ne muttum quidem facere dignaris et domino loquente cum se
Abbreviated transcription (Latin):
munẽ que cũ uobis sc̃itate sociatur. in eo uos pre¬
uenit. quia tales genuit. cuiꝰ uere uent̾ aureus po
test dici. eo salutamus honore. quo nostis. una quoq
suscipiendas cunctas sorores. que sexũ uicere cũ scło:
que oleo ad lãpadas largit̾ preparato. sponsi oꝑiun¬
tur aduentũ. Obeata domꝰ. inqua morat᷑ anna ui¬
dua. uirgines ꝓpħisse: geminꝰ samuel nutritur
intemplo. O tecta felicia. inquib cernimꝰ macha¬
beorũ martytũ coronis cinctã martyrũ matrem.
Namlicet cotidie. xp̃m confiteamini dũ eiꝰ precep
rii quondã dogmatis uirus exclusũ est. & mira¬
mini forsitã qd̾ infinẽ iam epłe rursus exorsus sim
Quid faciam: Uoc̃e pectori negare non ualeo: epłe
breuitas compellit tacere: Desid̾iũ ur̃i cogit loqui:
p̃properus sermo. Confusa turbat᷑ oratioamor ordi¬
nem nescit.

Expanded text:
munem, quae, cum uobis sanctitate societur, in eo uos praemunem, quae, cum uobis sanctitate societur, in eo uos praeutest dici eo salutamus honore, quo nostis: una quoque suscipiendas cunctas sorores, quae sexum vicere cum saeculo, quae, oleo ad lampades largiter praeparato, Sponsi opperiuntur adventum. O beata domus, in qua morantur Anna vidua, virgines prophetissae, geminus Samuel nutritus in templo! O tecta felicia, in quibus cernimus Machabaeorum martyrum coronis cinctam martyrem matrem! Nam licet quotidie Christum confiteamini, dum ejus praeceriani quondam dogmatis uirus exclusum est. et miremini forsitan, quod in fine iam epistulae rursus exorsus sim. quid faciam? uocem pectori negare non ualeo. epistulae breuitas conpellit tacere, desiderium uestri cogit loqui. praeproperus sermo; confusa turbatur oratio; amor ordinem nescit.
Abbreviated transcription (Latin):
tis ipsi lubricũ adolescentie it̃: in quo et ego lap¬
sus sum: et uos ñ sine timore transistis. Hoc illa
quã marime ingrediens om̃iũ fulcienda precep¬
tis. om̃iũ est sustentanda solatiis. id ẽ crebris ur̃e
scĩtudinis epłis roboranda. Et qr caritas om̃ia susti¬
net̾. obsecro ut etiam apapa ualeriano. ad eam con¬
fortandã luteras exigatis. Nostis puellares animoᷤ.
his reb plerũq solidati: si se intelligant cure esse
maiorib. Inmea ctiã patria rusticitatis uernacła
ditior ẽ. Accessit huic patelle iuxta tritũ ppłi ser
monẽ prouerbrũ dignũ oꝑculũ. luppicinus sacer¬
dos. scłm illud quoq dequo semel inuita crassũ
ait risisie lucaliꝰ similes iñ labra lactucas. asino
cardos comedente̾: uidelicet ut ꝑforatã nauẽ. debi¬
lis gubernator regit. & cecus cecũ ducat infoueam:
Talisq sit rector. quales illi qui regunt᷑. Matrẽ cõ¬

Expanded text:
tis ipsi lubricum adolescentiae iter, in quo et ego laptis ipsi lubricum adolescentiae iter, in quo et ego lapsus sum, et vos non sine timore transitis. Hoc illa nunc maxime 20 ingrediens, omnium est fulcienda praeceptis, omnium est sustentanda solatiis, id est, crebris vestrae sanctitudinis epistolis roboranda. Et quia caritas omnia sustinet: obsecro ut etiam a Papa Valeriano ad eam confortandam litteras exigatis. Nostis puellares animos his rebus plerumque solidari, si se intelligant curae esse majoribus. 5. In mea enim patria rusticitatis al. rustditior est. Accessit huic patellmone prouerbium dignum operculum, Lupicinus sacerdos — secundum illud quoque, de quo semel in uita Crassum ait risisse Lucilius: \'similem habent labra lactucam asino cardus comedente\' —, uidelicet ut perforatam nauem debilis gubernator regat et caecus caecos ducat in foueam talisque sit rector, quales illi qui reguntur. Matrem com
Abbreviated transcription (Latin):
Bonosus inquã. quia sc̃m propħam om̃is diaboli
uirtus inlũbo ẽ. trans eufratẽ tulit lũbare suum.
ibi illud inforamine petre abscondens. et postea scis¬
sũ reꝑiens cecinit. dñe tu possedisti renes meos di
rupisti uincula mea tibi sacrificabo hostiã laudiᷤ:
me uͦ nabugodonosor adbabylonẽ id ẽ confusionem
mentis mee catenatũ duxit. ibi mͥ captiuitatis ui¬
gũ imposuit. ibi circulũ ferri in nectens de canti¬
cis syon cantare precepit. Cui ego dixi. Dñs soluit
compeditos. dñs iliuminat cecos. Et ut breuit̾ ceptã
dissimilitudinẽ finiam. ego ueniam deprecor. ille
ex pectat coroña soror mea sc̃i uliant in xp̃o fructꝰ
est. lue plantauit. uos rigatẽ. dñs incrementũ da¬
bit. Hanc mͥ iħc pro eo uuln̾e qd̾ diabolus inflixe¬
rat prestitit. uiuã reddendo ꝓ mortua. Huic ego
ut ait gentilis poeta. om̃ia etiam tuta timeo. Sci¬

Expanded text:
Bonosus, inquam, — quia secundum prophetam omnis diaboli Bonosus, inquam, — quia secundum prophetam omnis diaboli uirtus in lumbo est — trans Euphraten tulit lumbare suum ibi illud in foramine petrae abscondens et postea scissum repperiens cecinit: \'domine, tu possedisti renes meos; Epistula nincnla mea; tibi sacrificabo hostiam laudis\', me uerus Nabuchodonosor ad Babylonem, id est confusionem mentis meae, catenatum duxit; ibi mihi captiuitatis iugum inposuit, ibi ferri circulum innectens de canticis Sion cantare praecepit. cui ego dixi: dominus soluit conpeditos, dominus inluminat caecos; et, ut breuiter coeptam dissimilitudinem finiam; ego ueniam deprecor, ille expectat coronam.- Soror mea sancti Iuliani in Christo fructus est: ille plantauit, uos rigate, dominus incrementum dabit. hanc mihi Iesus pro eo nulnere, quod diabolus inflixerat, praestitit uiuam reddendo pro mortua. huic ego, ut ait gentilis poeta, om
Abbreviated transcription (Latin):
caritate. Restant duo̾ut aut uo piguerit. aut ego
ñ meruer̃i. E quib malo uos incessere tarditatis:
quã me condẽpnare ñ meriti. facilius enĩ negli¬
gentia emendari potest: quã amor nasci. Bono¬
sus ut scripsistis. quasi filiꝰ. ix  Syoc. aquosa ꝓseqͥtur:
nos uͦ pristina contagione sordentes. quasi reguli et
scorpiones arentia queq sectam̃. Iue iam calcat suꝑ
colubri caput. nos serpenti terrã ex diuina senten¬
tia comedenti. adhuc cyb sumus. Iue iam potest
sũmũ graduũ psalmũ ascend̾e. nobis adhuc in pri¬
mo ascensu flentib. nescio andicere aliquando
contingat: leuaui ocłos meos ad montes. unde ue¬
niet auxiliũ mͥ. Iule int̾ minaces scłi fluctus intuto
insule. hoc ẽ eccłie gremio sedens. ad exemplũ ioħis.
librũ forte iam deuorat. ego inscelerũ meorũ sepul¬
chro iacens. et peccatorũ uinculis colligatus dñicũ
de euãgłio expecto clamorẽ. hicronime ueni foras.

Expanded text:
caritate. restant duo, ut aut uos piguerit aut ego caritate. restant duo, ut aut uos piguerit aut ego non meruerim. e quibus malo uos incessere tarditatis, quam me condemnare non meriti. facilius enim neglegentia emendari potest, quam amor nasci. Bonosus, ut scribitis, quasi filius lyaco? aquosa petiit, nos pristina contagione sordentes quasi reguli et scorpiones arentia quaeque sectamur. ille iam calcat super colubri caput, nos serpenti terram ex diuina sententia comedenti adhuc cibo sumus. ille iam potest summum graduum psalmum scandere, nobis adhuc in primo ascensu flentibus nescio an dicere aliquando contingat: leuaui oculos meos in montes, unde ueniat auxilium mihi. ille inter minaces saeculi fluctus in tuto insulae, hoc est ecclesiae gremio, sedens ad exemplum Iohannis librum forte iam deuorat, ego in scelerum meorum sepulchro iacens et peccatorum uinculis. conligatus dominicum de euangelio expecto clamorem: \'Hieronyme, ueni foras\'.
Abbreviated transcription (Latin):
hic tantũ latine sciunt. Hic enĩ aut barbarus se¬
misermo discendus ẽ aut tacendũrst. Quotiens¬
cũq riños michi uultꝰ note manus referunt
imp̃sa uestigia: totiens aut egõ hic ñ sũ: aut uos
hic estis. Credite amori uera dicenti: et cũ hec scͥ¬
berẽ. uos uidebam. Quib hoc primũ queror. cur
tot int̾iacentib spatiis. maris et terrarũ. tam
paruã epłam miseritis. nisi qd̾ ita merui. qui uo
bis ut scribitis. ante non scripsi. Cartã defuis¬
se ñ putẽ. egypto ministrante cõmercia. Et si ali¬
cu ptholomeus maria clausisset: tñ rex athalus
mẽbranas eꝑgamo miserat. ut penuria carte pel¬
ub pensaretur: unde ꝑgamenorũ nomen. ad hãc
usq diem. tradente sibi inuicẽ post̾itate serua¬
tum ẽ. Quid gͥ arbitrer baiulũ festinasse. quam¬
uis longe eple una nox sufficit. anuos aliqua
occupatione detentos: Nulla necessitas maior ẽ

Expanded text:
hic tantum Latine sciunt. hic enim aut barbarus sehic tantum Latine sciunt. hic enim aut barbarus seni sermo discendus est aut tacendum est. quotienscumque carissimos mihi uultus notae manus referunt inpressa uestigia, totiens aut ego hic non sum aut uos hic estis. credite amori uera dicenti: et cum has scriberem, uos uidebam. quibus hoc pnmum queror, cur tot interiacentibus spatiis maris atque terrarum tam paruam epistulam miseritis, nisi qbis, ut scribitis, ante non scripsi. Chartam defuisse non puto Aegypto ministrante commercia. Et si aliqui Ptolomaeus maria clausisset, tamen rex Attalus membranas e Pergamo miserat, ut penuria chartae pellibus pensaretur; unde pergamenarum nomen ad hanc usque diem tradente sibi invicem posteritate servatum est. Quid igitur? Arbitrer baiulum festinasse? Quamvis longae epistulae una nox sufficit. An vos aliqua occupatione detentos? Nulla nec
Abbreviated transcription (Latin):
ondebet carta diuid̾̃e. quos amor
mutuus copulauit. nec ꝑsin¬
głos offitia mei fc̃ partienda
sermonis. cũ sic inuicẽ uos
ametis. ut ñ ininꝰ tres caritas
uingat. quã duos natura soti¬
auit. Qum potiꝰ si rei conditio
pateretur. sub und litterule apice. nomina indiu̾sa
concluderẽ: ur̃is quoq ita me literis prouocan¬
tib. ut & inuno tres muno. et intrib unũ puta¬
rem. Nam postquam sc̃o euagrio trãmittente. ĩ ea
ad me heremi parte delate sunt que int̾ siros. sar¬
racenosq uastũ limitẽ ducit: sic gauisus sũ. ut
illũ diem romane felicitatis quo primũ marcel¬
li apud nolam prelio. post canensẽ pugnã hanni¬
balis agmina conciderunt ego uiderim. Qe licet
supradictus fr̃ sepe me uisitet atq me ita ut sua
inxp̃o uiscera foueat. tam̃ longo a me spatio seuic̃¬
tus. ñ minus mͥ reliquit ab eundo desideriũ: quã
attulerat ueniendo letitiam. Nunc cũ ur̃ĩs uttis
fabulor. illas amplexor:. ilie mecũ loquunt᷑. iue

Expanded text:
on debet charta diuidere, \'quos amor mutuus copulauit, nec per singulos officia mei sunt partienda sermonis, cum sic inuicem uos ametis, ut non minus tres caritas iungat, quam duos natura sociauit. quin potius, si rei condicio pateretur, sub uno litterulae apice nomina indiuisa concluderem uestris quoque ita me litteris prouocantibus, ut et in uno tres et in tribus unum putarem. nam postquam sancto Euagrio transmittente in ea ad me heremi parte delatae sunt, quae inter Syros ac Sarracenos uastum limitem ducit, sic gauisus sum, ut illum diem Romanae felicitatis, quo primum Marcelli apud Nolam proelio post Cannensem pugnam superba Hannibalis agmina conciderunt, ego uicerim. et licet supra dictus frater saepe me uisitet atque ita ut sua in Christo uiscera foueat, tamen longo a me spatio seiunctus non minus mihi dereliquit abeundo desiderium, quam adtulerat ueniendo laetitiam. Nunc cum uestris litteris fabulor, illas amplexor, illae mecum loquuntur, illae
Abbreviated transcription (Latin):
ipsũ apostolum uelle hoc. ⁊ ñ propter
maiorẽ ruinã dicere: statĩ infert. ne tẽptet uoᷤ
sathanas ꝓpt̾ incontinentiã urãm. Puichra
nimirũ. indulgentia: itm̾reu̾timim adidipsũ qd̾
erubescit suo uocare nomine: qd̾ tẽptationi
prefert sathane: qd̾ causam ht̃ incontinen¬
tiam. Laboramus quasi obscurũ disserere:
cũ ex posuerit rẽ isipse qͥ scripsit. Hoc in qͥt

Expanded text:
ipsum\', apostolum hoc uelle et non propter ipsum\', apostolum hoc uelle et non propter maiorem ruinam concedere, statim infert: \'ne temptet uos satanas propter incontinentiam uestram\'. pulchra nimirum indulgentia: \'et iterum ad id ipsum\'! quod erubescit suo uocare nomine, quod temptationi praefert satanae, quod causam habet incontinentiam, laboramus quasi obscurum disserere, cum exposuerit se ipse, qui scripsit: \'hoc aut
Abbreviated transcription (Latin):
pus xp̃i accipiant: qd̾ nec rep̃hendo. nec probo.
Unusquisq enĩ in suo sensu abundat. s ipsorũ
conscientiã conuenio. qui eodẽ die post coitũ
cõmunicant: et iuxta ꝑsiũ noctem flumine
purgant. Quare admartyres ire ñaudent:
Quare ñ ingrediunt᷑ eccłias : An alius inpu
domilicet. Nichil dõ clausũ ẽ.: et tenebre quoq
lucent apud eũ. Probet se unusquisq & sic ad
corpꝰ xp̃i accedat. ñ qd̾ dilate cõmunionis. unꝰ
dies aut biduũ. sanctiorẽ efficiat xp̾ianũ. ut
qd̾ hodie ñ meru.cras uel ꝑendie merear: s
qd̾ dũ doleo ñ cõmunicasse me corpori xpisti.
abstineam paulisꝑ abuxoris amplexu. Ut amo¬
potest sustinere sustineat: qui non pot̾ ipse ui¬
derit. Nobis cura ẽ. ñ qͥd unusquisq possit. aut
uelit. s qͥd scripture precipiant dicere. Illud
quoq incõmentariolis meis eiusdẽ apłi car¬
pttur inquib dixi. Uerũ nequis putet. exeo

Expanded text:
isti corpus accipiant, quod nec reprehendo nec probo — isti corpus accipiant, quod nec reprehendo nec probo — unusquisque enim in sensu suo abundat —, sed ipsorum conscientiam conuenio, qui eodem die post coitum communicant et iuxta Persium noctem flumine purgant, quare ad martyres ire non audeant, quare non ingrediantur ecclesias. an alius in pudomi licet. nihil deo clausum est et tenebrae quoque lucent apud eum. probet se unusquisque etsic ad Christi corpus accedat, non quo dilatae communionis unus dies aut biduum sanctiorem efficiat Christianum, ut, quod hodie non merui, cras uel perendie merear, sed quo, dum doleo non communicasse corpori Christi, abstineam me paulisper ab uxoris amplexu, ut amopotest sustinere, sustineat; qui non potest, ipse uiderit. nobis cura est non, quid unusquisque possit aut uelit, sed, quid scripturae praecipiant, dicere. Illud quoque in commentariolis meis eiusdem apostoli carpitur, in quibus dixi: uerum ne quis putet ex eo,
Abbreviated transcription (Latin):
Apłs dicit qͣn do coimꝰ cũ uxorib. nos orare non posse.
Si ꝑcoitũ qd̾ muiꝰ ẽ impeditur. id est oratẽ. quan¬
co plus quod mauis est. corpus xpisti prohibet᷑
accipere: Pecrus ad continentiam cohortatur :¬
ut ñ impediantur otationes nostre..
Qͥ hic queso peccatũ meũ est. Quid cõmerui
Quid deliqui: Si turbide & nebulose aque
Auunt. ñ est aluei culpa. s fontis. An idcirco ar¬
guor. qd̾ demeo sũ ausus adice̾. quale ulud bonĩ
est. qd̾ corpiis xp̃i accipe ñ ꝑmitit.  Ad hoc bre¬
uit̾ respondebo. Quid ẽ maius. orare. an corpus
diximꝰ in eodẽ uolumine. panes propositionis.
ex lege ñ potuisse comed̾e dauid. et socios eiꝰ nͥ
se triduo mundos amulierib respondissent.
ñ utiq ameretrib. qd̾ dãpnabatur inlege. sed
abuxorib quib licito iungebant᷑: ppłm quoq
quando accepturus erat legẽ inmonte syna.
trib dieb iussũ ẽe abuxorib abstineri. Scio
rome hanc ẽe consuetudinẽ. ut fideles semꝑ cor¬

Expanded text:
s dicit, quando coimus cum uxoribus, nos orare non posse. Si per coitum quod minus est impeditur, id est, orare: quanto plus quod majus est, id est, Corpus Christi prohibetur accipere? Petrus ad continentiam hortatur: Ne impediantur orationes nostrae. Quod hic, quaeso, peccatum meum est? quid commerui? quid deliqui? Si turbidae, et nebulosae aquae fluunt, non est alvei culpa, sed fontis. An idcirco arguor, quod de meo ausus sum adjicere: « Quale illud bonum est, quod Corpus Christi accipere non permittit? Ad hoc breviter respondebo. Quid est majus orare, an Corpus Diximus in eodem volumine . Panes proposex lege non potuisse comedere Dauid et socios eius, nisi se triduo mundos a mulieribus respondissent, non utique a meretricibus, quod damnabatur in lege, sed ab uxoribus, quibus licito iungebantur. populum quoque, quando accepturus erat legem in monte Sina, tribus diebus iussum esse ab uxoribus abstineri. scio Romae hanc esse consuetudinem, ut fideles semper Chr
Abbreviated transcription (Latin):
gtũ. seruitus malũ. quid ẽ quando nequeunt se in¬
uicem scificate. s ꝑdere. Unuersa que nos deuir¬
ginitate. ac nuptiis lato sermone diffudimꝰ. ille
breui artatit cõpendio. inpaucis multa cõprehen¬
dens. Uirginitas abeo. ꝑsitasio continentiẽ. nup¬
tie remedia incontinentie predicantur. & signi¬
ficanter a maiorib ad minorafit descensꝰ uirgi¬
nib brauiũ suꝑne uocationis ostendit: ñupt as
ne inuia defitiant consolatur. Auos laudat.: ali¬
os ñ despicit. Coniuigia ordeo: uirginitatem
nuptias dicit. quasi necessitatis sarcinam decli¬
nandam. et diffuntionẽ ẽe euidentissime serui¬
tutis. & multa alia que intrib libellis deuirgii¬
bus. latissime prosecutus ẽ: ex quib uniuersis
ꝑspicuũ est. me nichil nom deuirginib. nup¬
tiisq dixisse. s maiorũ inom̃ib secutũ eẽ sentẽ¬
tiam:. tam huius uidelicet. quã reliqtiorũ qui

Expanded text:
gium seruitus, malum quid est, quando nequeunt se ingium seruitus, malum quid est, quando nequeunt se inuicem sanctificare, sed perdere? uniuersa, quae nos de uirginitate ac nuptiis lato sermone diffudimus, ille breui artauit conpendio in paucis multa conprehendens. uirginitas ab eo persuasio continentiae, nuptiae remedia incontinentiae praedicantur. et significanter a maioribus ad minora descensus: uirginibus brauium supernae uocationis ostendit, nuptas, ne in uia deficiant, consolatur; alios laudat, alios non despicit; coniugia hordeo, uirginitatem nuptias dicit et quasi necessitatis sarcinam declinandam et definitionem esse euidentissimae seruitutis et multa alia, quae in tribus libellis de uirginibus latissime prosecutus est. Ex quibus uniuersis perspicuum est me nihil noui de uirginibus nuptisque dixisse: sed maiorum in omnibus secutum esse sententiam, tam huius uidelicet quam reliquorum, qui
Abbreviated transcription (Latin):
dia descendit: et cũ brautũ suꝑne uocationis fortib
de monstrasset. defic̾e tamen unuia neminẽ passus
est. ita plaudens priorib. ut ñ despiceret & sequẽ¬
tes. Biadicerat em̃ et ipse. quia añs iħc aliis panẽ
ardea ceum neĩua defice̾nt deditaliis corpus sitũ
ut ad regnũ conte. id̾ent demonstrauit. & in con¬
sequentib. Non gͦ copula nuptialis. quasi cul¬
pa uitanda. s quasi necessitatis sarcina declinan¬
cla ẽ. Lex eñĩ astrigit uxorem. ut inlaborib et tͥs¬
titia filios gene̾t. conuersio eiꝰ aduitũ sit. ut ci
ipse dñetur. Ergo laborib. & dolorib ingenera¬
tione filiorũ addicitut nupta ñ uidua. et dñatui
uari sola subditur copulata. ñ uirgo. & maliolo¬
co. Precio inqͥt empti estis: nolite fieri serui homi¬
nũ. Uidetis quã euidens conugalis sit diffinitio
seruitutis. & post pusillũ. Si gͥ bonũ est comu¬

Expanded text:
dia descendit et, cum brauium supernae uocationis fortibus dia descendit et, cum brauium supernae uocationis fortibus demonstrasset, deficere tameninuianeminem passus est ita plaudens prioribus, ut non despiceret et sequentes. didicerat enim et ipse, quia dominus Iesus aliis panem hordeacium, ne in uia deficerent, aliis corpus suum, ut ad regnum contenderent, demonstrauit; et in consequentibus: non ergo copula nuptialis quasi culpa uitanda, sed quasi necessitatis sarcina declinanda. lex enim adstrinxit uxorem, ut in laboribus et tristitia filios generet et conuersio eius ad uirum sit, quod ei ipse dominetur. ergo laboribus et doloribus in geuerationefiliorum addicitur nupta, non uidua, et dominatui uiri sola subditur copulata, non uirgo; et in alio loco: \'pretio\', inquit, \'empti estis, nolite fieri serui hominum\'. uidete, quam euidens sit coniugalis definitio seruitutis; et post pauxillulum: siigiturbonum coniu
Abbreviated transcription (Latin):
tatem frum̃tum. nuptias ordeũ. fornicationẽ ster¬
cus bubalorũ ñcupantes. Utiq et frumentum
& ordeum creatura dei est. Uerũ meuãgło maior
turba ordeaceis panib: minor frumentaceis pascit᷑.
homines inqͥt & itim̃ta. saltios facies dñe. Auis
uerbis id ipsũ locuti sumꝰ. quando aurũ uirgi¬
tatẽ argentũ nuptias diximus. et centũ.xl. quatu
comquinati: in quo ostendi uolumtis. om̃s qui tur¬
gines ñ ꝑmanserint. ad cõparationẽ purissime et
lutos. Qd sicui & asperum. et rep̃hensione dignum
uidetur. tantam nos int̾ uirginitatẽ & nuptias fe¬
cisse distantiam quantã int̾ frumentũ et ordcum
est: legat sc̃i ambrosii de uidiuis ubrũ. & inueniet
illũ int̾ cetera que deuirginitate et nuptiis dupui¬
tauit. etiam hoc dixisse. Neq ita comugiũ apłs pre¬
ttilit. ut studia integritatis extingueret. s aconti¬
nentie ꝑsualione incipiens. ad incontinentie reme¬

Expanded text:
tatem frumentum, nuptias hordeum, fornicationem stertatem frumentum, nuptias hordeum, fornicationem stercus bubulum nuncupantes. » Utique frumentum et hordeum creatura Dei est. Verum in Evangelio major turba hordeaceis panibus, minor frumentaceis pascitur : « Homines, inquit, et jumenta salvos facies, Domine » . Aliis verbis id ipsum locuti sumus, quando aurum virginitatem, argentum nuptias diximus: et centum quadragint non sunt coinquinati: in quo ostendi voluimus, omnes qui virgines non permanserint, ad comparationem purissimae etlutos. Quod si cui asperum et reprehensione dignum videtur, tantam nos inter virginitatem et nuptias fecisse distantest, legat sancti Ambrosii de uiduis librum et inueniet illum inter cetera, quae de uirginitate et nuptiis disputauit, etiam ista dixisse: neque ita coniugium apostolus praetulit, ut studia integritatis extingueret, sed a continentiae persuasioneincipiens adincontinentiae reme
Abbreviated transcription (Latin):
tas appellantur. Uerbi gr̃a. Lucerna. lampa¬
dis cõꝑatione pronichilo est. Lampas. stelle col¬
latione ñ lucet. Stellam lune confer. et ceca ẽ.
Lunã soli iunge.ñ rutilat. Solem xp̃o confer:
& tenebre sunt. Ego sum inqͥt qui sum. Omnem
gͥ creaturã si do contuleris. ñ subsistit. Netradas
inqͥt hester hereditatẽ tuam his qui ñ st̃. dii. idolis
scilicet uel demonib. Et certe erant ydola. et demo¬
nes: quib ne traderent᷑ orabat. In iob quoq legimꝰ.
abaldad dictũ de impio. Auellat᷑ de tabernacło
suo fidutia eius: & calcet suꝑ eum. quasi tex inte¬
ritus. Habitent intabernaculo illius. sotii eius
qui ñ est: haut dubiũ quindiabolus. qui cũ habeat
sotios. ñ aũt haberet nͥ cẽt. et tam̃ quia do ꝑiit. ñ¬
c̾e̾ dr̃. Ergo scdm hunc cõꝑationis sensũ. malum
diximꝰ mulierẽ tang̾e. licet uxoris nulla facta sit m̃¬
tio. quia bonũ est ñ tang̾e. Et subiccimꝰ. uirgini¬

Expanded text:
tas appellantur. uerbi gratia: lucerna lampatas appellantur. uerbi gratia: lucerna lampadis conparatione pro nihilo est; lampas stellae conlatione non lucet; stellam lunae confer, et caeca est; lunam soli iunge, non rutilat; solem Christo confer, et tenebrae sunt. ego sum, inquit, qui sum. omnem igitur creaturam si deo contuleris, non subsistit. ne tradas, inquit Hester, hereditatem tuam his, qui non sunt, uel idolis scilicet uel daemonibus. et certe erant idola et daemones, quibus ne traderentur, orabat. in Iob quoque legimus a Baldad dictum de inpio: auellatur de tabernaculo suo fiducia eius et calcet super eum quasi rex interitus. habitent in tabernaculo illius socii eius, qui non est, haud dubium quin diaboli, qui cum habeat socios, ncitur. Ergo secundum hunc comparationis sensum, « malum diximus mulierem tangere licet uxori nulla facta sit mentio quia bonum est non tangere. » Et subjecimus: « Virgini
Abbreviated transcription (Latin):
bonũ ẽ homini mulierẽ ñ tangere: Ego timide
quero. si bonũ est homini mulierẽ ñ tangere.
Si dubitantis ẽ: ñ confirmantis. Iile dicit bo¬
nũ ẽ ñ tang̾e̾. ego quiꝰbono contrariũ ẽe possit
adiungo. Statimq inconsequentib animadu̾¬
tenda apłi prudentia. Non dixit. bonũ est uxo¬
rẽ ñ habere. s bonũ inqͥt mulicrem ñ tangere:
quasi et intactu eius periculũ sit. qͣsi qͥ illam te¬
tigerit ñ euadat. Uides gͥ ñ de coniugib nosex¬
ponere. s aecoitu simpliciter disputare. qd̾ ad
cõparationẽ puditicie. & uirginitatis. et angłice
aimilitudinis. bonũ est homini mulier̃e non
ature bone. ut abono creatore condite: quomodo¬
unuersa uanitas: Si terra uanitas: ñ qͥd et celi
et angłi. & throni. et dñationes. potestates cete¬
req uirtutes : S que ꝑse bona sunt. ut abono
creatore condita:. ad cõparationẽ maiorũ. uani¬

Expanded text:
bonum est homini mulierem non tangere, ego timide bonum est homini mulierem non tangere, ego timide quaero, si bonum est mulierem non tangere. \'si\' dubitantis est, non confirmantis. ille dicit: bonum est non tangere, ego, quid bono contrarium esse possit, adiungo. statimque in consequentibus: animaduertenda apostoli prudentia. non dixit: \'bonum est uxorem non habere\', sed \'bonum est mulierem non tangere\', quasi et in tactu periculum sit, quasi, qui illam tetigerit, non euadat. uides igitur non de coniugibus nos exponere, sed de coitu simpliciter disputare, quod ad conparationem pudicitiae et uirginitatis et angelicae similitudinis bonum sit homini mulierem non aturae bonae ut a bono creatore conditae, quomodouniuersa uanitas? si terra uanitas, numquid et caeli et angeli et throni, dominationes, potestates ceteraeque uirtutes? sed quae per se bona sunt ut a bono creatore condita, ad conparationem maiorum uani
Abbreviated transcription (Latin):
Nunc uͦ cũ interpres magis apłi fuerim. quã dogma¬
tistes & cõmentatoriᷤsim usus offitio. quicqͥd durũ
uidetur ei magis imputetur. quẽ ex postumus
quã nobis qui exposuimꝰ nisi forte ille alit̾ dixit:
et nos simplicitatẽ uerborũ eius. maligna in t̾pre
tatione detorsimꝰ. Qui hoc arguit: de ipsis scriptu¬
ris probet. Diximus. Si bonũ est mulierẽ ñ tan¬
gere. malũ est gͦ tangere. Nich̾ ent̃ bono contra¬
rium ẽ. nisi malũ. Si aut malũ est. et ignoscit᷑:
id̾o conceditur. ne malo qͥd det̾uis fiat: & cet̾a usq
ad propositionẽ alt̾ius capituli. Hoc id̾o subie¬
cunus: quia apłs dixãt. bonũ est homini mu¬
uerẽ ñ tang̾e. Propt̾ fornicationẽ aut̃ unusqͥsq
uxorẽ suam habeat: & unaqueq uirũ suum
habeat. In quo differunt mea uerba a sensu
apłi. nͥ forte in eoqd̃ ille pronuntiat. ego du¬
bito. ilie diffinit. ego sciscitor: lue aꝑte dicit.

Expanded text:
nunc uero, cum interpres magis apostoli fuerim quam dogmanunc uero, cum interpres magis apostoli fuerim quam dogmatistes et commentatoris sim usus officio, quidquid durum uidetur, ei magis inputetur, quem exposuimus, quam nobis, qui exposuimus. nisi forte aliter ille dixit et nos simplicitatem uerborum eius maligna interpreta- I tione detorsimus. qui hoc arguit, de ipsis scriptis probet. diximus: si bonum est mulierem non tangere, malum est ergo tangere; nihil enim bono contrarium est nisi malum. si autem malum est et ignoscitur. ideo conceditur, ne malo quid deterius fiat, et cetera usque ad propositionem alterius capituli. hoc ideo subiecimus. quia apostolus dixerat: bonum est homini mulierem non tangere; propter fornicationem autem I unusquisque uxorem suam habeat et unaquaeque . uirum suum habeat. in quo differunt mea uerba a sensu apostoli? nisi forte in eo, quod ille pronuntiat, ego dubito; ille definit, ego sciscitor; ille aperte dicit:
Abbreviated transcription (Latin):
Tergũ uertit. ut suꝑetꝰ. sugã simulat. ut occidat. Ca¬
iũmem̃ gͦ illiuĩ. atq dicamꝰ ei. Testimonia quibus
captiua: seruiert̃tibi aduictoriam. que insuis uo¬
luminib ñ dimicant. Nonne nobis loquit᷑ cũ sal¬
uatore: Auter foris. aliter loquitur domi. Turba
parabolas. discipłi audiunt ueritatẽ. Proponit
cere discipłm: aliud aduersariũ uincere. Mysteri¬
um inqͥt meũ mͥ: misteriũ meũ mͥ et meis. Indigna¬
mini michi. qd̾ iouinianũ ñ docuerim. s uicerim:
Imino indignant᷑ hi qui illũ anathematuatum
dolent. et cũ laudant qd̾ st̃. accusant qd̾ ce se simulat᷑
Quasi uͦ rogandꝰ fuerit. ut mͥ cede̾t. & ñ inuitꝰ ac re¬
pugnans. inueritatis uincla ducendus. & hec di¬
cerem. si uincendi studio. contra regulã scriptura¬
rũ. quippiam locutꝰ fuissem: et sicut uiri fortes in
controuersiis solent fac̾e. culpã premio redimerẽ.

Expanded text:
tergum uertit, ut superet; fugam simulat, ut occidat. catergum uertit, ut superet; fugam simulat, ut occidat. calumniemur ergo illum atque dicamus: testimonia, quibus c\'aptiua: seruierunt tibi ad uictoriam, quae in suis uoluminibus non dimicant.nonue nobis loquitur cum saluatore: aliter foris, aliter domi loquimur? turba parabolas, discipuli audiunt ueritatem. pharisaeicere discipulum, aliud aduersarium uincere. mysterium, inquit, meum mihi, mysterium meum mihi et meis. Indignamini mihi, quod Iouinianum non docuerim, sed uicerim. immo indignantur hi, qui illum anathematizatum dolent, et, cum laudent, quod sunt, accusant, quod esse se simulant. quasi uero rogandus fuerit, ut mihi cederet, et non inuitus ac repugnans in ueritatis uincla ducendus. et haec dicerem, si uincendi studio contra regulam scripturarum quippiam locutus fuissem et, sicut uiri fortes in controuersiis solent facere, culpam praemio redimerem.
Abbreviated transcription (Latin):
scribunt. aduersus celsũ et porphiriũ. Consid̾a¬
te quib argum̃tis & quã lubricis. problemata
diabolico spu contexta subuertant: Et quia int̾dũ
cogunt᷑ loqui. ñ qd̾ sentiunt. s qd̾ necesse ẽ: dict̃¬
tinis scriptorib. łtulliano. cipriano. minutio.
uictormo. lactantio. hylarione non tam me
defendisse. quã alios uidear accusasse. Paulum
apłm proferam. quẽ quotienscũq lego. uideo ñ
mͥ uerba audtre. s tonitrua. Legite epłas eius
et maxime ad romanos & ad galathas. et ad ephesioͤ.
inquib totus incertamine positus est: & uidebi¬
tis eum intestimoniis que sumit de uet̾i testam̃to.
quã artifex. quã prudens. quã dissimtlator sit. eiꝰ
qd̾ agit. Nident᷑ quidẽ uerba simplitia. & quasi in¬
nocentis hominis. ac rusticani. et qui nec fac̾e nec
declinare nouerit insidias. ẜ quocũq respexeris
fulmina st̃. Heret incausa. capit om̃e qd̾ itigerit.

Expanded text:
scribunt aduersus Celsum et Porphyrium: considerascribunt aduersus Celsum et Porphyrium: considerate, quibus argumentis et quam lubricis problemata diaboli spiritu contexta subuertant et, quia interdum coguntur loqui, non quod sentiunt, sed quod necesse est, dictinis scriptoribus, Tertulliano, Cypriano, Minucio, Victorino, Lactantio, Hilario, ne non tam me defendisse quam alios uidear accusare: Paulum apostolum proferam, quem quotienscumque lego, uideor mihi non uerba audire, sed tonitrna. legite epistulas eius et maxime ad Romanos, ad Galatas, ad Ephesios, in quibus totus in certamine positus est, et uidebitis eum in testimoniis, quae sumit de ueteri testamento, quam artifex, quam prudens, quam dissimulator sit eius, quod agit. uidentur quidem uerba simplicia et quasi innocentis hominis ac rusticani et qui nec facere nec declinare norit insidias. sed, quocumque respexeris, fulmina sunt. haeret in causa, capit omne, quod tetigerit;
Abbreviated transcription (Latin):
lapidẽ tenere Insequenti aut aꝑta frons. et ut ita
dicam ingenuitas necessaria est Aliud ẽquerere.
aliud diffimre. In altero pugnandũ: maltero do¬
cendũ est. Tu me stantẽ inprelio. et de uita ꝑiclitan¬
tem. studiosus magister doceas:. Noli exoblico. et
unde ñ putaris uulnus inferre:. directo ꝑcute
gladio. Turpe tibi ẽ. hostem dolis ferire. ñ uirib:
quasi ñ  hec ars sũma pugnantiũ sit. alibi mi¬
nitari. et alibi ꝑcutere. Legite obsecro uos de¬
mostenẽ. legite tulliũ. At si forsitã rethores uob̾
displiceant. quorũ artis ẽ ueri similia magis. ꝗͣ.
uera dic̾e̾. legite platonẽ. theofrastrũ xenofon¬
tem. aristotilẽ. et reliquos qui desocratis fonte
manantes. diuersis cucurrere fluminibus.
Quid inillis aꝑtũ. quid simplex est: Que u̾iba ñ
sensuũ qui sensus ñ uictorie : Origenes metodiꝰ.
eusebius. apollinaris. multis uersuũ milibus

Expanded text:
lapidem tenere; in sequenti autem aperta frons et, ut ita lapidem tenere; in sequenti autem aperta frons et, ut ita dicam, ingenuitas necessaria est. aliud est quaerere, aliud definire: in altero pugnandum, in altero docendum est. tu me stantem in proelio et de uita periclitantem studiosus magister doceas. noli ex obliquo et, unde non putaris, uulnus inferre: directo percute gladio. turpe tibi est hostem dolis perire, non uiribus; quasi non et haec ars summa pugnantium sit, alibi minitari et alibi percutere. legite, obsecro uos, Demosthenen, legite Tullium; ac ne forsitan rhetores uobis displiceant, quorum artis est uerisimilia magis quam uera dicere, legite Platonem, Theophrastum, Xenophonta, Aristotelen et reliquos, qui de Socratis fonte manantes diuisis cucurrere fluminibus: quid in illis apertum, quid simplex est? quae uerba non sensuum? qui sensus non uictoriae? Origenes, Methodius, Eusebius, Apollinaris multis uersuum milibus
Abbreviated transcription (Latin):
rim. uel addiderim doceant. Rep̃hensores ñ audio:
sequor magistros. Delicata doctrina ẽ. pugnanti ic¬
tus dictare de muro. et cũ ipse unguentis delibutꝰ
sis. cruentũ militẽ accusare formidinis. Nec hec
dicens. statim iactantie reussũ qd̃ ceteris dormi¬
entib solus certauerim: s hoc dico. cautiꝰ eos pos¬
se pugnare qui me uidint uulneratũ. Nolotale
certamenanquo te tantũ protegas. et corpente dex¬
tera. simstra clypcũ circũferas. Aut feriendũ tibi
est. aut cadendum. N possũ te estimare uictorem:
nisi aduersariũ uͥiidero trucidatũ. Legimꝰ oeru¬
aitissimi uiri inscolis parit̃. et aristotilica illa. uł
degorgic fontib manantia. simul didicimꝰ. plura
ec indelicet genera dicendĩ. et intercetera aliud
uagam ẽe disputationẽ. & aduersario responden¬
tem. nunc hec nc̃ illa ꝓpon̾e. argumentari ut libet.
aliud loqui aliud agere. panẽ ut dicitur ostend̾e

Expanded text:
rim uel addiderim, doceant. reprehensores non audio, rim uel addiderim, doceant. reprehensores non audio, sequor magistros. delicata doctrina est pugnanti ictus dictare de muro et, cum ipse unguentis delibutus sis, cruentum militem accusare formidinis. nec haec dicens statim iactantiae reus sum, quod ceteris dormientibus solus pugnauerim, sed hoc dico, cautius eos posse pugnare, qui me uiderint uulneratum. nolo tale certamen, in quo te tantum protegas, et torpente dextera sinistra clipeum circumferri. aut feriendum tibi est aut cadendum. non possum te aestimare uictorem, nisi aduersarium uidero trucidatum. Legimus, O eruditissimi uiri, in scolis pariter et Aristotelia illa uel de Gorgiae fontibus manantia simul didicimus, plura uidelicet esse genera dicendi et inter cetera aliud uagam esse disputationem et aduersario respondentem nunc haec nunc illud proponere, argumentari, ut libet, aliud loqui, aliud agere, panem, ut dicitur, ostendere,
Abbreviated transcription (Latin):
dẽ libro cruminari me diuersas sententias ꝓtulis¬
se. Quis em̃i tamhebes et sic in scribendo rudis.
ut ide dampnet & laudet. edificata destruat. et¬
destructa edificet: Ꝙ cũ aduersariũ uicerit
suo nouissime mucrone feriatur: Si rusticani
homines. uel rethorice. uel dialetice artis ignari.
detraherent mͥ. tribuerẽ ueniam imꝑitie. nec
accusationẽ reprehenderẽ. ubi ñ uoluntatẽ inculpa
cernerem. s ignorantiã. Nunc uͦ cũ diserti homi¬
nes. et lib̾alib studiis eruditi. magis uelint le¬
d̾e quã intelligere: breuit̃ ame responsũ habeant.
corrig̾e debere eos peccata. ñ reprehend̾e. Patet cam¬
ptis. stat decontra acies: aduersari i dogma mani¬
festũ est. Et ut uirgilianũ aliqͥd inferam. illu as¬
pice contra qui uocat: respondeant aduersario.
Auter teneant modũ indisputando. aliter uirgam
indocendo: et me inlibris suis quid uel pret̾mise

Expanded text:
dem libro criminari me diuersas sententias protulisdem libro criminari me diuersas sententias protulisse. quis enim tam hebes et sic in scribendo rudis, ut idem damnet et laudet, aedificata destruat, destructa aedificet et, cum aduersarium uicerit, suo nouissime mucrone feriatur? si rusticani homines et uel rhetoricae uel dialecticae artis ignari detraherent mihi, tribuerem ueniam inperitiae nec accusationem reprehenderem, ubi non uoluntatem in culpa cernerem, sed ignorantiam; nunc uero, cum diserti homines et liberalibus studiis eruditi magis uolunt laedere quam intellegere, breuiter a me responsum habeant: corrigere eos debere peccata, non reprehendere. patet campus, stat e contra acies, aduersarii dogma manifestum est et — ut Uergilianum aliquid inferam — illupice contra, Qui vocat » : Respondeant adversario. Aliter teneant modum in disputando, aliter virgam in docendo; et me in libri
Abbreviated transcription (Latin):
meliam:. Et quicũq se mundauerit. eũ futurũ
e̾e uas honorabile. & necessariũ. in omine opꝰ bonũ
paratũ Quicqͥd inguã de laude dixerint nuptia¬
rũ. libent̾ audimꝰ. Laudari nuptias libent̾ audi¬
mus et nuptias condepnamꝰ : Eccłia matrimo¬
nia ñ dampnat. s subicit. Uelitis nolitis mariti.
subicit uirginitati. et uiduitati eccłia nuptias.
S nuptias in suo oꝑe ꝑmanentes subicit. ñ dãp¬
nat᷑. ñ abicit. s dispensat. In potestate ur̃a ẽ: si ue¬
utis scd̾m puditicie gradũ scand̾e. Quid indigna¬
mini. si intercio stantes. nolitis ad suꝑiora ꝓꝑare.
lgitur cũ totiens. et tam crebro lectorem admo¬
nuerum. & ꝑ singła pene tractatuũ milia cautus
uiator incesscrim. me ita reciꝑe nuptias. ut eis
continentes uiduas uirginesq preferrẽ :debue¬
rat prudens. et benignus lector. etiã ea que uidẽ¬
tur dura estimare de cet̾is: & non inuno atq eo¬

Expanded text:
meliam, et quicumque se mundauerit, eum futurum meliam, et quicumque se mundauerit, eum futurum esse uas honorabile et necessarium, in omne opus bonum praeparatum. quidquid, inquam, de laude dixerint nuptiarum, libenter audimus. laudari nuptias libenter audimus, et nuptias condemnamus? ecclesia matrimonia non damnat, sed subicit — uelitis nolitis, mariti, subicit — uirginitati et uiduitati. ecclesia nuptias, sed nuptias in suo opere permanentes subicit, non damnat, nec abicit, sed dispensat. in potestate uestra est, si uelitis, secundum pudicitiae gradum scandere. quid indignamini, si in tertio stantes nolitis ad superiora properare? Igitur, cum totiens et tam crebro lectorem admonuerim et per singula paene tractatuum milia cautus uiator incesserim, me ita recipere nuptias, ut eis continentes, uiduas uirginesque praeferam, debuerat prudens et benignus lector etiam ea, quae uidebantur dura, aestimare de ceteris et non in uno atque eo