comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
est miserũ. Iudȩoꝵ in uerbis eiꝰ ꝑfidiã
⁊ dicta cognoscimꝰ : qui in cruce positũ
dnm̃ his uerbis increpabant. Alios
saluos fecit. seipsum saluũ facere non
potest. Uere plane iste quicũq ẽ. si il¬
lis tẽporibꝰ natꝰ esset et in dñm diceri
quia ẽ periclitatꝰ incendio : Obeatũ
uirũt et ꝑ omĩa si milẽ apłis. etiã in his
conuitiis uirũ. Nempe hoc et de paulo
gentiles. cũ inpera momor disset sen¬
sisse referuntur: hic homo debet ho.¬
micida esse : quẽ saluũ factũ de mar.
fata uiuere non si uerunt. at ille ex.¬
cussa uipera in ignẽ: nichil mali pati.¬
ebatur. Illi autem subito casurũ: et
repente moriturũ eũ putabant. S cũ
uderent nichil mali contingere ei:
conuertentes se. dicebant eũ dm̃ esse.
alio quin ue hoꝵ exẽplo. om̃iũ morta¬
liũ infelicissime. ꝑfidiam tuã coargu¬
ere ipse debueras : ut si tͥ scandalũ mo.¬
uerat. quod martinꝰ flãma ignis inde¬
batur adtactꝰ hunc rursum ad tactũ

Expanded text:
miserum! Iudaeorum in uerbis eius perfidiam et dicta cognoscimus, qui in cruce positum Dominum his uerbis increpabant: alios saluos fecit, se ipsum saluum facere non potest. uere iste, quicumque est, illis temporibus natus esset, ut in Dominum quia est periclitatus incendio? o beatum et per omnia similem Apostolis etiam in his conuiciis uirum! nempe hoc et de Paulo gentiles, cum eum uipera momordisset, sensisse referuntur : hic homo debet homicida esse, quem saluum factum de mari fata uiuere non siuerunt. at ille excussa uipera in ignem nihil mali patiebatur. illi autem subito casurum et repente moriturum eum putabant, sed cum uiderent nihil mali contingere ei, conuertentes se dicebant eum Deum esse. adquin uel horum exemplo, omnium mortalium infelicissime, perfidiam tuam coarguere ipse debueras, ut si tibi scandalum mouerat, quod Martinus flamma ignis uidebatur adtactus, hunc rursum adtactum
Abbreviated transcription (Latin):
est eRna OE cu ad me
pleriq monachi uenissent: int̾ fabu.¬
las iuges longũq sermonẽ. mentio m¬
cidit libelli mei. quẽ de uita beati uir
legi. libentissime audiebã. Interea n¬
dicatur mͥ dixisse quendã malo spũ
suscitatũ : cur martinꝰ qui mortuos

Expanded text:
esterna die, cum ad me plerique monachi uenissent, inter fabulas iuges longumque sermonem mentio incidit libelli mei, quem de uita beati uirilegi libentissime audiebam. interea indicatur mihi dixisse quendam malo spiritu suscitatum, cur Martinus, qui mortuos
Abbreviated transcription (Latin):
coamprit circaaues illas usus imꝑio
quo aemones. fugare consueuerdt
Itagrege facto oms in unũ ule colo¬
cres congregatȩ relicto flumine mon¬
tes sił uasq petierunt : non sininadone¬
ratione multoꝵ. qui tantã in martino
uirtutẽ uiderent. ut etiam auibꝰ urue
peraret: Muiquandiugͦ inuico ibo ues
in eccła ad qua ierat cõminoratꝰ. paee
inter dericos restituta. cũ ia regoredo

Expanded text:
eo nimirum circa aues illas usus imperio, eo nimirum circa aues illas usus imperio, quo daemones fugare consueuerat. ita grege facto omnes in unum illae uolucres congregatae, relicto flumine, montes siluasque petierunt, non sine admiratione multorum, qui tantam in Martino uirtutem uiderent, ut etiam aui- bus imperaret./aliquandiu ergo in uico illo uel in ecclesia, ad quam ierat, commoratus, pace inter clericos
Abbreviated transcription (Latin):
te esse lecturã: paucis tuȩ satisfaciã
uoluntati. Itaq p̃stabo his. quȩ mͥ sunt
ARΠNUS Igitur obitũ suum
longe ante prȩsciuit : dixitq
fr̃ĩbus dissolutionẽ sui corporis un¬
minere. Interea causa extitit: qua
condatensem hocesim uisitaret
Nam deritis inter se ȩccłȩ illius discor¬
dantibꝰ pacẽ cupiens reformare. licet
finẽ dierũ suoꝵ non ignoret. ꝓficisci
tamen ob istiusmodi causã non recu.¬
sauit: bonã hanc uirtutũ suarũ con¬
sum mationẽ existimans spacẽ eccłȩ
redditã reliqͥuissec. Ita ꝓfectꝰ cũ suo
illo ut semꝑ frequentissimo discipuloꝵ
sanctissimoq comitatu. mergos in
flumine conspicat᷑ pisciũ predã sequi.
et rapacẽ ingluiiem assiduis urgere
apturis. forma inquit hȩc demenũ
at. Insidiant᷑ in cautis: capiami raeid¬
en tens captos deuorant: ex sacuit rii
non queunt aeuorats. bopenat lem¬
cu nnatabant gurgrẽ relinquentes

Expanded text:
te esse lecturam, paucis tuae satisfaciam te esse lecturam, paucis tuae satisfaciam uoluntati, itaque praestabo his, quae mihi sunt nus igitur obitum suum longe ante praesciit dixitque fratribus dissolutionem sui corporis inminere. interea causa extitit, qua Condacensem dioecesim uisitaret. nam clericis inter se ecclesiae illius discordantibus pacem cupiens reformare, licet finem dierum suorum non ignorasset, proficisci tamen ob istius modi causam non recusauit, bonam hanc uirtutum suarum consummationem existimans, si pacem ecclesiae redditam reliquisset. /ita profectus cum suo illo, ut semper, frequentissimo discipulorum sanctissimoque comitatu mergos in flumine conspicatur piscium praedam sequi et rapacem ingluuiem adsiduis urguere capturis. forma, inquit, haec daemonum est: insidiantur incautis, capiunt nescientes, captos deuorant exsaturarique non queunt deuoratis. imperat deicui innatabant, gurgitem relinquentes
Abbreviated transcription (Latin):
cubrata tͥ pęnitꝰ atq inpolita tradant᷑.¬
Nam ut de reliquis taceam. r ogo quẽ.¬
admodũ tã cito ad te epła illa potuit
ꝑuenire. qũa nuꝑ ad aureliũ diacono
scripseramꝰ : Ego enĩ tolosȩ positir
tucreueris constituta: et tam long
a patria filio inquietante diuulsaͦ
qua tandẽ familiarẽ illã epistolã oci¬
fone furata es. Namq accepi litter
tuas quibus scribis in eadẽ epistola
qua de obitu domni martin fecerĩ
mentionẽ : ipsum beati uiri transitũ
exponere debuissem quasi uͦ ego illa
eptam aut legendã alii pret̾ quam
ipsi ad quẽ missa uidet᷑ ȩdiderĩ. aut
ego tanto sim operi destinatꝰ. ut om̃u
quȩ de martino cognosci oportet. me
potissimũ scribentẽ notescant. Itaq
si qua de obitu sc̃ĩ epĩ audire desideras.
ab illis potiꝰ qui interfuere cognosce.
Ego tͥ statui nichil scribere : ne ubique
me publices. Tamen si das fidẽ nulli

Expanded text:
cubrata tibi penitus adque inpolita tradanturcubrata tibi penitus adque inpolita tradanturnam ut de reliquis taceam, rogo quemadmodum tam cito ad te epistula illa potuit peruenire, quam nuper ad Aurelium diaconum scripseramus. ego enim Tolosae positus, tu Treueris constituta et tam longe a patria filio inquietante diuulsa, qua tandem familiarem illam epistulam occasione furata es? namque accepi litteras tuas, quibus scribis in eadem epistula, qua de obitu sancti Martini fecerim mentionem, ipsum beati uiri transitum exponere debuisse. quasi uero ego illam epistulam aut legendam alii praeterquam ipsi, ad quem missa uidetur, ediderim, aut ego tanto sim operi destinatus, ut omnia, quae de Martino cognosci oportet, me potissimum scribente notescant. itaque si quae de obitu sancti episcopi audire desideras, ab illis potius, qui interfuere, cognosce: ego tibi statui nihil scribere, ne ubique me publices. tamen, si das fidem nulli
Abbreviated transcription (Latin):
UIPITIUS SEUERUS. Bassulȩ
parenti uenerabili salutẽ. Si
parentes uocari inius liceret : te pla¬
ne ex pilationis furtiq ream. ad pre.¬
tons tribinal iuste traheremꝰ. Quis
enĩ non conquerar: quã atepatiar
miuriam.Nullã m domi cartulã:
nullũ libellum. nullam epistolam
reliquisti. Ita furaris omĩa. ita uniũsa
diuulgas: siquid ad amicũ familiarit᷑
scripsi. siquid forte dũ ludimꝰ quod
uelim tamen occultũ esse dictaui. oĩa
ad te prius pȩne. quã fuerint scripta
aut dictata ꝑueniunt: Nimirũ obe¬
ratos habes notarios meos ꝑ quos tib
nrẽ ineptiȩ publicant᷑: nec tamero
aduersum eos possum moueri si tibi
parent : qui in ius nr̃m ex tua potissi.¬
mũ liberalitate uenerunt : s̃eq ad huc
tuos quã meos esse meminerunt:
Tn sola es rea. tu sola culpabilis: quȩ
⁊ mͥ insidiaris. ⁊ illos fraude circum¬
uenis: ut sine delicto ullo familiarit̃
scripta. aut neglegent̃ emissa : inlu.¬

Expanded text:
ulpicius Seuerus Bassulae parenti uenerabili salutem. Si parentes liceret in ius uocari, te plane expilationis furtique ream ad praetoris tribunal iusto dolore traheremus. quid enim non conquerar, quam a te patior iniuriam? nullam mihi domi chartulam, nullum libellum, nullam epistulam reliquisti: ita furaris omnia, ita uniuersa diuulgas. si quid ad amicum familiariter scripsi, si quid forte, dum ludimus , quod uelim tamen occultum esse, dictaui, omnia ad te prius paene quam fuerint scripta aut dictata perueniunt. nimirum obarratos habes notarios meos, per quos tibi nostrae ineptiae publicantur. nec tamen aduersus eos possum moueri, si tibi parent, qui in ius nostrum ex tua potissimum liberalitate uenerunt seque adhuc tuos quam meos esse meminerunt. tu sola es rea, tu sola culpabilis, quae et mihi insidiaris et illos fraude circumuenis, ut sine dilectu ullo familiariter scripta aut neclegenter emissa inlu
Abbreviated transcription (Latin):
diuaricatis pedib suꝑ ignẽ illũ nudato
inguine resideret: continuo mrantinys
factam sacro tegmiini sensit in uiriã
magna uoce ꝓclamans: qͥs inqͥt nudato
inguine. nr̃m incestat habitacłm᷑ Hoc
ubi ille frat̃ audiuit: & ex consciencia
qͦd increþabat᷑ agnouit. continuo ad
nos cucurrit ex animis: pudorẽ suũ.

Expanded text:
diuaricatis pedibus super ignem illum nudato diuaricatis pedibus super ignem illum nudato inguine resideret, continuo Martinus factam sacro tegmimagna voce proclamans: Quis inquit nudato inguine nostrum incestat habitaculum? Hoc ubi ille frater audivit, et ex conscientia quod increpabatur agnovit; continuo ad nos cucurrit exanimis, pudorem suu
Abbreviated transcription (Latin):
gr̃as domũ suã om̃i ꝑicło liberatã. Cen.¬
tũ etiã argenti libras optulit. qͦs uir
beatꝰ nec respuit. nec recepit: s prius¬
ꝗͣ. pondꝰ illud monasterii limen aitin¬
geret: redim̃dis id captiuis continuo¬
deputauit. Ꝙ cũ ei suggereret᷑ a fratrib
ut aliqͥd ex eo in sumptu monasterii
om̃ib in angustũ eẽ uictũ multis de ẽẽ
uestitũ: nos inqͥt ȩccła &. pascat. & uesti¬
at. dũ mͦ nichił nr̃is usib q̃sisse uideam᷑.
uecurr̃t hoc loco illius
uiri magna miracła: quȩ facili:¬
us admirari possumꝰ quã referre.
agnoscitis ꝓfecto qͦd dido. Multa sunt
illius quȩ ñ queunt explicari: ueluti¬
ẽ illua qͦd nescio anita ut gestũ ẽ. a no.¬
bis possit exponi Quidã ẽ fr̃ib no¬
m̃ ñ ignoratis. s celanda ꝑsona ẽ: ne
sc̃o uiro uerecundiã fecerimꝰ. Quidã
gͦ cũ ad fornacłam illius carbonũ eo.¬
piã repperisset &. admota sibi sellula

Expanded text:
gratias, domum suam omni periculo liberatam. cengratias, domum suam omni periculo liberatam. centum etiam argenti libras obtulit, quas uir beatus nec respuit nec recepit, sed priusquam pondus illud monasterii limen adtingeret, redimendis id captiuis continuodeputauit. et cum ei suggereretur a fratribus, ut aliquid ea eo in sumptum monasteriiomnibus in angusto esse uictum, multis deesse uestitum: nos, inquit, ecclesia et pascat et uestiat, dum nihil nostris usibus quaesisse uideamur. Succurrunt hoc loco illius uiri magna miracula, quae facilius admirari possumus quam referre. agnoscitis profecto quod dico: multa sunt illius, quae non queant explicari. uelut istud est, quod nescio an ita, ut gestum est, a nobis possit exponi. quidam e fratribus - nomen non ignoratis, sed celanda persona est, ne sancto uiro uerecundiam fecerimus - quidam ergo cum ad fornaculam illius carbonum copiam repperisset, et admota sibi sellula
Abbreviated transcription (Latin):
estantẽ quendã .xuii. tũ¬
nuꝑ audiur cũ in tyreno maricursu
illo qͦ romã tendit᷑ nauigaret: subito
turbinib exortis. extremũ uitȩ omniũ
fuisse discrimenbi qͦ cũ qͥdã egipcius ne¬
gociator nec dũ xꝑianꝰ magna uoce clama¬
uerit. deus mastini eripe nos mox tẽpes¬
tatẽ fuisse sedatã: seq optatũ cursũ cũ
sumina placidi ȩqͦris quiete tenuisse.
yconcius ex uicariis uir. xuiii.¬
fidelis. cũ familiã illius lues extremaue¬
xaret . &. in audite calamitatis exẽplo ꝑ
totã domũ corpora egͣ. ꝓcũberent. masi.¬
tẽpore uir beatꝰ rẽ eẽ ꝓmisit diffielem
impetrari: nã sꝑu senciebat domũ illã
diumo numine uerberari : tam̃ ñ prius¬
destitit. septẽ totus dies. totidẽq noc÷¬
tes. orando & ieiunando continuans. ꝙͣ
id qͦd exorandũ receꝑat impetraret.
Mox add eũ lyconcius diuma ex ꝑtꝰ bene.¬
ficia ꝑuolauit: nuncians simul & agenᷤ

Expanded text:
Testantem quendam nuper Testantem quendam nuper audiui, cum in Tyrreno mari cursu illo, quo Romam tenditur, nauigaret, subito turbinibus exortis extremum uitae omnium fuisse discrimen. in quo cum quidam Aegyptius negotiator necdum Christianus magna uoce clamauerit Deus Martini eripe nos\', mox tempestatem fuisse sedatam, seque optatum cursum cum summa placati aequoris quiete tenuisse. Lycontius ex uicariis uir fidelis, cum familiam illius lues extrema uexaret et inauditae calamitatis exemplo per totam domum corpora aegra procumberent, Martempore vir beatus rem esse promisit difficilem impetrari: nam spiritu sentiebat domum illam divino numine verberari: tamdestitit septem totos dies totidemque noctes orando et ieiunando continuans, quam id quod exorandum receperat inpetraret. mox ad eum Lycontius diuina expertus beneficia peruolauit, nuntians simul et agens
Abbreviated transcription (Latin):
fuisse ꝑmixtũ. haut longe a uico ciu no¬
nĩ est andethantia. qͣuasta solitudine si¬
uarũ secreta panduntur: ꝓgressis paulu¬
lũmcomitib ille subsedit: causam doloris
& facti. accusante ac defendente inuicẽ
cogitatione ꝓuoluens. astitit ei subito an¬
gelus. Merito inquit martine cõpingeriᷤ
sed alit̃ exire nequisti. Repara uirtutem.
resume constantiã: ne ia ñ ꝑiculum gloris
sed salutis incurreris. Itaq ab illo temporeᷤ
satis cauit cũ illa ythachiane. partis com¬
munione misceri. Ceterũ cũ quosdã ex
inerguminis tardius qͣm solebat & gratia
minore curaret: subinde nob̾ cũ lacrimis
fatebat̃. se ꝓpt̃ cõmunionis illits malum
ẜe nodũ adit: ab om̃ib ep̃oꝵ conuentib
sc remoint.
Ted plane ut exꝑtisumus. inminutam
Dadt̃pus gram. multiplici mercede re¬
parauit. Uidi postea ad pseudoforũ mo
nasterii ipsius adduc tũ inerguminũ:
&. priusquã limen attingeret fuisse cura

Expanded text:
fuisse permixtum; haud longe a vico cui nofuisse permixtum; haud longe a vico cui nomen est Andethanna, qua vastas solitudines silvarum secreta patiuntur, praegressis paululum comitibus ille subsedit, causam doloris et facti accusante ac defendente invicem cogitatione pervolvens. Astitit ei repente angelus: Merito, inquit, Martine, compungeris; sed aliter exire nequisti; repara virtutem, resume constantiam, ne jam non periculum gloriae, sed salutis incurreris. Itaque ab illo tempore satis cavit cum illa Ithacianae partis communione misceri. Caeterum cum quosdam ex energumenis tardius quam solebat et gratia minore curaret; subinde nobis cum lacrymis fatebatur, se propter communionis illius malum,synodum adiit, ab omnibus episcoporum conuentibus se remouit. ed plane, ut experti sumus, inminutam ad tempus gratiam multiplicata mercede reparauit. uidi postea ad pseudoforum mo- nasterii ipsius adductum. energumenum, et prius quam limen adtingeret, fuisse curatum.
Abbreviated transcription (Latin):
solũ eẽ qͥ se a cõmumone int̃im separaret.
areliquis nichil nouatũ. quin etiã ante pou¬
cos dies habita sỹ nodus. ythacium ꝓnun¬
tiauerat culpa ñ teneri. Qlb cũ eiartimiᷤ
parũ moueretur: rex ira accenditur: ac sa
de conspectu eius arripit: & mox ꝑcussors
his ꝓ quib martinus rogauerat dirigunt᷑.
Qͦd ubi martino comꝑtũ iã noctis tẽpor¬
Nec mora int̃cessit: maximꝰ indulget om¬
ma. Post tͥduũ. felicis ep̃i ordinatio pani¬
batur: sc̃issimi sane uiri & plane digni.
qͥ meliori tempore sacerdos ficret. Huus
diei cõmunionẽ martinꝰ miit: satius &̃¬
timans ad horã cȩdere. qͣm his ñ consule¬
re: quoꝵ ceruicib gladius ĩminebat.
Uerũtamen sũma u̾i epĩs nitentib ut
cõmunionẽ illã subscriptione firmaret:¬
s extorqueri ñ potuit. Postero die seinde
ꝓripiens cũ reu̾tens inuã mestꝰ inge¬
mmisceret se uł ad horã noxiȩ cõmunioni

Expanded text:
solum esse, qui se a communione interim separarit: solum esse, qui se a communione interim separarit: a reliquis nihil nouatum. quin etiam ante paucos dies habita synodus Ithacium pronuntiauerat culpa non teneri. quibus cum Martinus parum moueretur, rex ira accenditur ac se de conspectu eius abripuit. mox percussores his, pro quibus Martinus rogauerat, diriguntur. Quod ubi Martino compertum est, iam noctis tempornec mora, Maximus indulget omnia. postridie Felicis episcopi ordinatio parabatur, sanctissimi sane uiri qui meliore tempore sacerdos fieret. Hujus diei communionem Martinus iniit, satius aestimans ad horam cedere, quam his non consulere quorum cervicibus gladius imminebat; verumtamen summa vi episcopis nitentibus, ut communionem illam subscriptione firmaret, extorqueri non potuit. Postero die se inde proripiens cum revertens in via moestus ingemisceret, se vel ad horam noxiae communioni
Abbreviated transcription (Latin):
armaret auctoritas: ñ oportuisse homi¬
nẽ recipi menibus: illũ iã ñ defensorẽ
hereticoꝵ ẽẽ s uindicẽ : nichil actũ eẽ¬
morte prscilliani. si martinꝰ illiꝰ exerceat
ultionẽ. Postremo ꝓstrati cũ fletu & la¬
m̃tatione. potestatẽ regiã implorant.
ut utat᷑ adisus unũ hominẽ ui sua. Nec
multũ ab erat: quin cogeret᷑ imperator
martinũ cũ hereticoꝵ sorte misceri. Sed
ille licet epĩs nimio fauore eẽt obnoxiꝰ.
ñ erat nescius martinũ. fide. sanctitate.¬
ac uirtute cunctis prestare mortalib.
Alia longe uia. scm̃ uincere parat. Ac
primo secreto accersitũ blande apellat:
hereticos iure dampnatos more iudicioꝵ
publicoꝵ. potius. qͣm insectatiõib sacerdo¬
tũ. ñ eẽ causam qd ythacii cęteroꝵq
partis eiꝰ cõmunionẽ putaret ẽẽ dap¬
nanidã. Theognistũ odio potius quã
causa fecisse discidium: eundẽq tamen

Expanded text:
armaret auctoritas: non oportuisse homiarmaret auctoritas: non oportuisse hominem recipi moenibus : illum iam non defensorem haereticorum esse, sed uindicem: nihil actum morte Priscilliani, si Martinus exerceat illius ultionem. postremo prostrati cum fletu et lamentatione potestatem regiam inplorant ut utatur aduersus unum hominem ui sua. nec multum aberat, quin cogeretur imperator Martinum cum haereticorum sorte miscere. sed ille, licet episcopis nimio fauore esset obnoxius, non erat nescius Martinum fide, sanctitate, uirtute cunctis praestare mortalibus: alia uia sanctum uincere parat. ac primo secreto arcessitum blande appellat: haereticos iure damnatos more iudiciorum publicorum potius quam insectationibus sacerdotum: non esse causam, qua Ithacii ceterorumque partis eius communionem putaret esse damnandam. Theognitum odio potius quam causa ecisse discidium, eundemque tamen
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ sub illa erant occasione uexandi. s ipso ᷤ etiã
hereticos liberaret. Ueruͣ primo die atq
altero suspendit hominẽ callidꝰ impe¬
rator : siue ut rei pondus imponeret.
siue quia sibi nimis inplacabilis erat
seu quia ut pleriq tũ arbitrabantur
auaritia repugnabat. Si quidem in
bona eoꝵ inhiauerat. Fertur enĩ ille
uir multis bonisq actib prȩditꝰ. adu̾¬
sus auaritiã parum consuluisse : nisi
regni necessitas quippe ex hausto supe¬
riorib principib rei publicȩ ȩrario.
pene semꝑ in expeditione atq ꝓcinctu
belloꝵ eiuiliũ constituti. facile exensabit᷑.
quibussibet occasionib subsidiã imperio
parauisse. Interea ep̃i quoꝵ cõmunio¬
nẽ martinus ñ inibat trepidi ad regeni
concurrunt. prȩdampnatos se conque¬
rentes: actũ eẽ de suo om̃ium statu: si
theognisti ꝑtinatiã qͥ eos solus lata pala
sententia condempnauerat. martim

Expanded text:
qui sub illa erant occasione uexandi, sed ipsos etiam qui sub illa erant occasione uexandi, sed ipsos etiam haereticos liberaret. uerum primo die adque altero suspendit hominem callidus imperator, siue ut rei pondus inponeret, siue quia obnoxius episcopis inplacabilis erat, seu quia, ut plerique tum arbitrabantur, auaritia repugnabat, siquidem in bona eorum inhiauerat. fertur enim ille uir multis bonisque actibus praeditus aduersus auaritiam parum consuluisse, nisi regni necessitate, quippe exhausto a superioribus principibus reipublicae aerario, paene semper in expectatione adque procinctu bellorum ciuilium constitutus facile excusabitur quibuslibet occasionibus subsidia imperio parauisse. Interea episcopi, quorum communionem Martinus non inibat, trepidi ad regem concurrunt, praedamnatos se conquerentes, actum esse de suo omnium statu, si Theogniti pertinaciam, qui eos solus palam lata sententia condemnauerat, Martini
Abbreviated transcription (Latin):
cura. ne se ab eoꝵ cõmunione aduenienᷤ
abstineret: ñ defuturos qui tanti uiri
constantiã p̃missa auctoritate sequerent᷑.
Ineunt cũ imperatore consiliũ: ut missis
obiuã magstris officialibus. urbẽ illam
ꝓpuus uetaretur accedere. nͥ se cum pace
ep̃ors ibi consistentiũ adfore fateretur.
Quos ille callide ẽ frustratꝰ : ꝓfitetur se
cũ pace. xp̃i ẽẽ uenturũ. Postremo ingres¬
sus nocturno tẽpore. adit ȩccłiam tan̾tũ
orationis gratia.: post triduũ palatium
petit .s. ost multas qͣs euoluere longũ ẽ
has principales habebat petitiones. pro
Narsete comite. & Leuchadio prȩside.
quoꝵ ambo gratiam partiũ fuerant
ꝑtinatiorib studiis. quod ñ ẽ temporiᷤᷤ
explicare. irã uictoris emeriti: illa pre¬
cipuȩ cura. ne tribuni cũ iure gladioꝵ
ad ẏspanias mitterentur. Pia e̾nĩ erat
sollicitudo martino: ut ñ solum xp̃ianos

Expanded text:
cura, ne se ab eorum communione adueniens cura, ne se ab eorum communione adueniens abstineret, non defuturis qui tanti uiri constantiam praemissa auctoritate sequerentur. ineunt cum imperatore consilium, ut missis obuiam magistri officialibus urbem illam propius uetaretur accedere, nisi se cum pace episcoporum ibi consistentium adfore fateretur. quos ille callide frustratus profitetur, se cum pace Christi esse uenturum. postremo ingressus nocturno tempore adiit ecclesiam tantum orationis gratia. postridie palatium petit. praeter multas, quas euoluere longum est, has principales petitiones habebat: pro Narsete comite et Leucadio praeside; quorum ambo Gratiani partium fuerant, pertinacioribus studiis, quae non est temporis explicare, iram uictoris emeriti: illa praecipua, ne tribuni cum iure gladiorum ad Hispanias mitterentur. pia enim erat sollicitudo Martino, ut non solum Christianos,
Abbreviated transcription (Latin):
ne quis ei crimuini daret operã. illius
euiuseũq modi hominẽ fuisse dãpna¬
tũ. Interea martinꝰ multis grauib ꝙ
lab̾orantiũ causis ad comit᷑atũ ire
cõpulsus: ꝓcelłã ipsã totius tempestatiᷤᷤ
meurrit. Congregati apud treueros
ep̃i tenebantur: qui cotidie cõmuni¬
cantes ythacio. cõmunẽ sibi causã fece¬
rant. his ubi nuntiatũ ẽ in opinantib
ad esse martinũ: totis animis labefacti
musitare & trepidare ee perurt. Et
ĩa pridie imperator ex cor sententia
decreuerat tribunos sũma potestate
de prehensis. uitã & bona adimeret̃. mntere.
Nec dubiũ erat quin sc̃oꝵ etiã maxi¬
ma turbã tempestas istã ꝑopulatura
esset: paruo discrimine int̾ hominũ
genera. Et enĩ tũ solis occilis uidica¬
batur. cũ quis pallore potuis aut ueste.
quã fide hereticus ȩstimaretur. Hȩc ne¬
quaqͣm placitura martino ep̃i sentiebant.
s ed male consciis illa uel molestissima crat

Expanded text:
ne quis ei crimini daret, opera illius ne quis ei crimini daret, opera illius cuiuscumque modi hominem fuisse damnatum. interea Martinus multis grauibusque laborantium causis ad comitatum ire conpulsus procellam ipsam totius tempestatis incurrit. congregati apud Treueros episcopi tenebantur, qui cotidie communicantes Ithacio communem sibi causam fecerant. his ubi nuntiatum est inopinantibus adesse Martinum, totis animis labefactati mussitare et trepidare coeperunt. et iam pridie imperator ex eorum sententia decreuerat, tribunos summa potestate deprehensis uitam et bona adimerent. nec dubium erat, quin sanctorum etiam magnam turbam tempestas ista depopulatura esset, paruo discrimine inter hominum genera: etenim tum solis oculis iudicabatur, ut quis pallore potius aut ueste quam fide haereticus aestimaretur. haec nequaquam placitura Martino episcopi sentiebant, sed male consciis illa uel molestissima erat
Abbreviated transcription (Latin):
rantibus intulit aygis. Uere xp̃riste dis¬
cipulus. gestarũ a saluatore iurtutũ ꝗͣs
in exemplũ scĩs suis edidit ȩmulator:
xpininse monstrabat operantẽ: qui
scm̃suũ usꝙ quaq glificans. diuersa¬
rũ munera gratiarũ in unũ hominẽ
confer E sat.
estabatur arborius ex prefecto.
indisse se manũ martim sacrifi¬
ciũ offerentis uestitã quodã modo no¬
bilissimis gc̃nus. luc̃e micare purpureã.
& ad motum dexters. collisarũ inter se
fragorẽ audisse gẽmarum. .XU.¬
eniã ad illud qd̾ ꝓpter tẽporum
notã semꝑ occultauit: sed nos cela¬
re ñ potuit. In qͦ illud ẽ miraculi. qͦdfa¬
cie ad faciẽ cũ eo c̃ angelus conlocutus.
Alatimꝰ imperator alias sanc bonus.
ddep̃uatꝰ consiliis sacerdotũ: post Pris¬
cilliam necẽ. ythaciũ ep̃m priscilliani
accusatorõ. cȩterosq illius socios. quoᷤ
nominare ñ ẽ necesse. ii regia tuebat᷑

Expanded text:
rantibus intulit Argis. uere Christi iste disrantibus intulit Argis. uere Christi iste discipulus, gestarum a Saluatore uirtutum, quas in exemplum sanctis suis edidit, aemulator, Christum in se monstrabat operantem, qui sanctum suum usquequaque glorificans diuersarum munera gratiarum in unum hominem conferebat. testatur Arborius ex praefecto, uidisse se Martini manum sacrificium offerentis uestitam quodammodo nobilissimis gemmis, luce micare purpurea, et ad motum dexterae conlisarum inter se fragorem audisse gemmarum. Veniam ad illud, quod propter temporum notam semper occuluit, sed nos celare non potuit: in quo illud est miraculi, quod facie ad faciem cum eo est angelus conlocutus. Maximus imperator, alias sane bonus, deprauatus consiliis sacerdotum post Priscilliani necem Ithacium episoopum Priscilliani accusatorem ceterosque illius socios, quos nominari non est necesse, ui regia tuebatur,
Abbreviated transcription (Latin):
& homines ñ audiunt. .Xiii.¬
iscẽ pasche dieb edere consuetus.
paulo ante horã refectionis int̾¬
rogat. anhaberetur in ꝓmptu. Tũ
cato diaconꝰ. ad que monasteriĩꝰ mini¬
tratio ꝑtinebat. doctꝰ ipse piscari: ue¬
gat per totũ diẽ sibi ullam cessisse
capturã: sed neq alios piscatores qui
uendere solebant quicqͣm agere
quiuisse. Uade inquit mitte linũ titũ.
captura ꝓuenict. Contigua flumin
ut sulpitius iste describit᷑ habebamꝰ
habitacula. P rocessimus cuncti ut¬
pote feriatis diebus uidere piscantẽ:
om̃ium sp̃ẽb intentis: ñ incassũ fu¬
tura tẽptamina quib piscis mar¬
tino auctore. martim usib quȩ re¬
rctur. Ad primũ iactũ in rȩte ꝓ¬
modicũ: ĩmane̾ esocẽ diaconus
eitraxit.: & ad monasteriũ letus adcur¬
rens. nec mirũ ut dix̃ poeta nescio ꝯuts̃c
atimur enim uersu scol astico quia iit̃
scolasticos fabulam̃: captiũq suẽ ena¬

Expanded text:
et homines non audiunt. Pet homines non audiunt. Piscem Paschae diebus edere consuetus paulo ante horam refectionis interrogat, an haberetur in promptu. tum Cato diaconus, ad quem monasterii administratio pertinebat, doctus ipse piscari, negat per totum diem sibi ullam cessisse capturam, sed neque alios piscatores, qui uendere solebant, quicquam agere quiuisse. uade, inquit, mitte linum tuum, captura proueniet. contiguum flumini, ut Sulpicius iste descripsit, habebamus habitaculum. processimus cuncti, utpote feriatis diebus, uidere piscantem, omnium spebus intentis, non incassa futura temptamina, quibus piscis Martino auctore Martini usibus quaereretur. ad primum iactum in rete permodico immanem esocem diaconus extraxit et ad monasterium laetus accurrens, nimirum ut dixit poeta nescio quis - utimur enim uersu scholastico, quia inter scholasticos fabulamur - captiuumque suem mi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑhibeo. Colũnã inmensȩ molis cui
yͥ dolũ suꝑstabat parabat eucrtere:
sed nulla erat facultas qͣ id daretur
effectui. Tũ inorationẽ suo more con¬
uertitur. Uisũ certe ẽ parilẽ quodã¬
ydolo. totã ilła in expugnabiłe molẽ
soluit in puluerẽ. Parũ scilicet si m¬
uisibiliter cęli uirtutib uterctur insi
ipse uirtutes insibiliter seruire mar¬
tino humanis etiã oculis oernerentur.
dem autẽ refrigerius x¬
michi destis ẽ: mulierẽ ꝓfluitio
sanguinis laborantẽ cũ martim ues¬
tẽ exemplo mulieris illius cuange¬
lice contigisset: sub mom̃to tcͣporis
fusse sanatam.
erpens flumen secabat. & ripȩ in
qua constiteramtis adnatabat.
In nomine inquit dñi. iubeo te redi¬
re. Mox se mala bestia adu̾bũ sci re¬
torsit. & multeriorẽ ripã nob̾ expec¬
tantib transincauit. Q d̾ cũ om̃s ñ
sine miraculo cerneremꝰ: altius in¬
gemiscens ait. Serpentes me audiuł.

Expanded text:
perhibeo. Columnam immensae molis, cui perhibeo. Columnam immensae molis, cui idolum superstabat, parabat evertere: sed nulla erat facultas qua id daretur effectui; tum ad orationem suo more convertitur. Visam certum est parilem quodaidolo totam illam inexpugnabilem molem soluit in puluerem: parum scilicet, si inuisibiliter caeli uirtutibus uteretur, nisi ipsae uirtutes uisibiliter seruire Martino humanis oculis cernerentur. Idem autem Refrigerius mihi testis est, mulierem profluuio sanguinis laborantem, cum Martini uestem exemplo mulieris illius euangelicae contigisset, sub momento temporis fuisse sanatam. erpens flumen secans in ripam, in qua constiteramus, adnabat: innomine, inquit, Domini iubeo te redire. mox se mala bestia ad uerbum sancti retorsit et in ulteriorem ripam nobis inspectantibus transmeauit. quod cum omnes non sine miraculo cerneremus, altius ingemescens ait: serpentes me audiunt,
Abbreviated transcription (Latin):
minister auctore: nec ministrũ auctor
idẽ. castello ueteri. qd muinc frequenᷤᷤ
habitatur a fr̃ib ydolũ noueratis gͣn¬
di opere constructũ. Politissimis saxiᷤ
moles turrita surrererat: quȩ in qͦ¬
cedens. suꝑstitionẽ loci oꝑis dignitate
seruabat. Huniꝰ destructionẽ mar¬
cello ibide consistenti prb̃ro. uir beatꝰ
sepel mandauerat. Post aliqͣntũ tẽpꝰ
regressus. increpat prb̃m. eur ad huc
ydoli structura consisteret. Ille causa
tur uix militari manii. & ui publice
multitudinis tantã mole̾ posse sub.¬
uerti: ne dũ id facile putaret ꝑ inbe.¬
cilles clericos aut infirmos monachoᷤᷤ
posse curari. Tũ martinꝰ recurrens
ad nota subsidia. totã noctẽ morati¬
one per uigilat. Mane orta tẽpestaᷤ.
edẽ ydoli u̾sq ad fundam̃tũ ꝓuoluit
Uerũm hec. marcello teste dicta sint.
liã eius ñ dissimilẽ in simili .X.¬
opere uirtutẽ. refrigerio astipulante

Expanded text:
minister auctore nec ministrum auctor minister auctore nec ministrum auctor id est castello ueteri, quod nunc frequens habitatur a fratribus, idolium noueratis grande opere constructum. politissimis saxis moles turrita surrexerat, quae in rocedens superstitionem loci operis dignitate seruabat. huius destructionem Marcello, ibidem consistenti presbytero, uir beatus saepe mandauerat. post aliquantum tempus regressus increpat presbyterum, cur adhuc idolii structura consitus, vix militari manu et vi publicae multitudinis tantam molem posse subverti, nedum id facile putaret per imbecilles clericos aut infirmos monachos quivisse curari. Tum Martinus recurrens ad nota subsidia, noctem totam in oratione pervigilat: mane orta tempestas aedem idoli usque ad fundamentum provolvit. Verum haec Marcello teste dicta sint. IX. Aliam ejus non dissimilem in simili opere virtutem Refrigerio astipulante
Abbreviated transcription (Latin):
qui cũ in om̃ib locis. cunctisq
urbib ȩderet crudelitatis suȩ infanda
mommenta: turonis tantũ innocenᷤ
erat: & illa. belua. quȩ humano san. beslia¬
guine & infeliciũ mortib alebatur.
mitẽ se atq tranquillũ beato uiro
presente prestabat: memini quodã
die adeũ uenisse martinũ. Q u ubi
secretariũ eiꝰ ingressus est: uidet post
tergũ eius demonẽ mirȩ magnitudi¬
nis adsidentẽ. Quẽ eminꝰ ut uerbo
quia ita necesse eͣ parũ latino loq̃mur
ex sufflans: auitianꝰ se exsufflari exis
timans: quid me inquit sc̃ę sic aspici ᷑:
Tũ martinuis: ñ te inquit. sed eũ qui
ceruici tuȩ teter incubuit. Ita recessit
diabolus & reliquit familiare subselliũ
Satisq constat ab illo die auitianũ
mitiorẽ fuisse. scu qͦd intellexerit se¬
semꝑ egisse diaboli uoluntatẽ. aasi¬
dentiᷤᷤ seu qd ĩmundus sp̃c ab illiꝰ con¬
sessu per martinũ fugatꝰ. priuatꝰ ẽ
potestate grassandi : cũ erubesceret

Expanded text:
qui cum in omnibus locis cunctisque in urbibus ederet crudelitatis suae infanda monumenta, Turonis tantum innocens erat: et illa bestia, quae humano sanguine et infelicium mortibus alebatur, mitem se adque tranquillum beato uiro praesente praestabat —: memini quodam die ad eum uenisse Martinum : qui ubi secretarium eius ingressus est, uidit post tergum ipsius daemonem mirae magnitudinis adsidentem. quem eminus, ut uerbo, quia ita necesse est, parum Latino loquamur, exsufflans, Auitianus se exsufflari existimans, Quid me, inquit, Sancte, sic accipis? Tum Martinus, Non te, inquit, sed eum qui cervici tuae teter incumbit. Cessit diabolus, et reliquit familiare subsellium: satisque constat, ab illo die Avitianum mitiorem fuisse, seu quod intellexerit s sibi diaboli uoluntatem, seu quod inmundus spiritus ab illius consessu per Martinum fugatus priuatus est potestate grassandi, cum erubesceret
Abbreviated transcription (Latin):
Pulueris ⁊ nebulas squalida cuncta nimis.
Ciliciũ subt̃ capiti lapis ⁊ cinisaltus.
Exesis mẽbris hic uidebare torus.

Expanded text:
Pulveris et nebulas squalida cuncta nimis. Cilitium subter capiti lapis et cinis altus Exesis membris hic videbare torus
Abbreviated transcription (Latin):
lũ ipsũ flore purpureo & fuaue re¬
dolentib sparge graminibꝰ. Aicestam̃
illi s ñ asꝑe. ñ acerbe. cõpacientis allo¬
qͥo ñ expbrantis elogio. quod siuelte
quonda uel me semꝑ audire uolus¬
set .&. mar hnũ magis quã illũ quẽ
Nominare nolo fiusset imitatꝰ. nũꝗͣ
ame tã erudelit̃ disparatꝰ ignotipul¬
ueris regione tegeret᷑: naufragi sorte
predonis passus in medio mariꝰ mortẽ.
& uix in extremo nanc tus littore se.¬
pulturã. Uideant hoc opꝰ suũ qͥcũq ex
illius abscessu mͥ nocere uoluer̃t. Ui¬
deant głam suã. & uel nẽ aduersũ
me grassari desinant iuindicati. Hȩc
cũ maxime flebili uoce gemeremꝰ.
om̃iũ lacrimis ꝑ nr̃a lam̃ta cõmotis
cũ magna qͥdẽ masTins admiracione.
s ñ minore ex nr̃is fletib dolore.
discessũ est :÷¬
Uenimꝰ en istuc: hic ne ꝑsonat ei.
Bellator dormit. desiderandus homo
Intremꝰ tamen &. fletu precibꝰq precemur

Expanded text:
lum ipsum flore purpureo et suave relum ipsum flore purpureo et suave redolentibus sparge graminibus. Dices tamen illi, sed non aspere, non acerbe, compatientis alloquio, non exprobrantis elogio: quod si vel te quondam, vel me semper audire voluisset, et Martinum magis quam illum, quem nominare nolo, fuisset imitatus: numquam a me tam crudeliter disparatus, ignoti pulveris syrte tegeretur, naufragi sorte praedonis passus in medio mari mortem, et vix in extremo nactus littore sepulturam. Videant hoc opus suum, quicumque ex illius, abscessu mihi nocere voluerunt: videant gloriam suam, et vel nunc adversum me grassari desinant vindicati. Haec cum maxime flebili voce gemeremus, omnium lacrymis per nostra lamenta commotis, cum magna quidem Martini admiratione, sed non minore ex nostris fletibus dolore, discessum estenimus en istuc, hic nec nunc persoBellator dormit desiderandus homo. Intremus tamen et fletu precibusque precemur
Abbreviated transcription (Latin):
ret᷑ .  isi ad leuã achaie sinũ paululũ
diuexus intraueris.: soiat chorintus.
scigt athenȩ: ñ sapienciorẽ in acha¬
demia platonẽ. nec socrate in car-¬
cere forciorẽ : felicẽ qͥdem greciam
quȩ meruit audire apostolũ p̃dican
s nequaquã axꝑo gallias derelictas.
qͥb donauerit habere oppctiñ Eũ uͦ
aa egyptũ usq ꝑueneris. quã qua tͥsa
suoꝵ sc̃oꝵ nuumero & uirtrtib sit sue
ꝑba tam̃ ñ dedignet audite da illiuie
ubi uersȩ asyȩ in solo mastino euro.¬
pa ñ cesserit.
eterũ cũ iherosolimã inde petitur
uenitis cursim uela cõmiseris. nego¬
ciũ tibi nr̃i doloris iniuingo. ut sic̃q
inlustris alluis ptolomaidis litꝰ accesse¬
ris. sollieitꝰ inqͥras ubi consepultus
nr ille pomponius: nec fastidias iusita¬
re ossa ꝑegrina multas illic laerimas
tã ex affectu tuo. quã ex nr̃is funde
uiscerib ¶ ac licet in ani munere. so¬

Expanded text:
retur. iam si ad laeuam Achaiae sinum paululum retur. iam si ad laeuam Achaiae sinum paululum deuexus intraueris. sciat Corinthus. sciant Athenae, non sapientiorem in academia Platonem nec Socraten in carcere fortiorem: felicem quidem Graeciam, quae meruit audire Apostolum praedicantem, sed nequaquam a Christo Gallias derelictas, quibus donauerit habere Martinum. cum uero ad Aegyptum usque perueneris, quamquam illa suorum sanctorum numero rba, tamen non dedignetur audire, quia illi vel universae Asiae in solo Martino Europa non cesserit. XVIII. Caeterum cum Hierosolymam inde petiturus ventis rursum vela commiseris, negotium tibi nostri doloris injungo, ut, si umquam illustris illius Ptolemaidis littus accesseris, sollicitus inquiras, ubi sit consepultus noster ille Pomponius, nec fastidias visitare ossa peregrina. Multas illic lacrymas tam ex affectu tuo quam ex nostris funde visceribus: ac, licet inani munere, so
Abbreviated transcription (Latin):
terlegis Maxtimi nom̃ &. gloriã soat de
ꝑropłos In pͥmis mem̃to ñ preterire cã¬
paniã ꝙ simaxime eursus indeuio fiti
n tamen tibi tantisint uel magnarium
morarũ ulla despendia. qͥn illic adeas in¬
luftr̃e uirũ. ac toto laudatũ orbe pauli.¬
nũ illi queso te pͥmũ sermonis nr̃i. quȩ
uel heterno confecimꝰ uel hodie diximꝰ
uolumeneuolue. Illi om̃ia referes. illi
euncta recitabis: ut mox ꝑ illũ sacras
airi laudes roma eognoscat: sicut primũ
illũ nr̃m libellũ ñ ꝑ italiã tantũ. s ꝑ
rotũ etiã diffudit illyricũ ille orast li
uirtutũ piissimꝰ estimator. ñ abnuet
pͣsulẽ nr̃m cũ suo felice cõponeren
do si forte ad affricã transfretabis ex¬
feres audita carthagini licet ia p̾dem¬
ut ipse dixisti uirũ nouerit tamen
nune p̃cipue de eo plura eognoscat: ne
Solu ibi cyprianũ martirẽ suũ quã¬
uis scõ illius sanguine consecratami:¬

Expanded text:
terlegis, Martini nomen et gloriam sparge terlegis, Martini nomen et gloriam sparge per populos: in primis memento non praeterire Campaniam: etsi maxime cursus in deuio sit, non tamen tibi tanti sint uel magnarum morarum ulla dispendia , quin illic adeas inlustrem uirum ac toto laudatum orbe, Paulinum: illi, quaeso te, primum sermonis nostri, quod uel hesterno confecimus uel hodie diximus, uolumen euolue: illi omnia referes, illi cuncta recitabis, ut mox per illum sacras uiri laudes Roma cognoscat, sicut primum illum nostrum libellum non per Italiam tantum, sed per totum etiam diffudit Illyricum. ille Martini uirtutum piissimus aestimator non abnuet praesulem nostrum cum suo Felice conponere. inde si forte ad Africam transfretabis, referes audita Carthagini: licet iam, prout ipse dixisti, uirum nouerit, tamen nunc praecipue de eo plura cognoscat, ne solum ibi Cyprianum martyrem suum, quamuis sancto illius sanguine consecrata, mi
Abbreviated transcription (Latin):
lenda hominis & miseranda condico
etiã si hac sola in sanabilis mali pes¬
te p̃meret᷑. uerũ ista ei pacienciȩ ꝙ
tranqͥllitatis exẽpla referre sȩpius
galle debueras. ut sciret irasci. &. sei¬
ret ignoscere: Qui si istũ ipsũ breuit̃
insertũ sermonẽ meũ inse platũ
forte cognouerit: sciat magis ñ ore
inimici. quã amici animo me loci¬
tũ: qr si fieri posset. optarẽ ut masi¬
Imo pocius episcopo. quã falarity.¬
ranno similis diceret᷑. s istũ cuiuis
cõmemoracio parũ suauis ẽ. tran¬
redeamꝰ. Tũ ego cũ ad ee uesꝑũ
oceduo sole sentitẽ aiesingua habiit pos¬
aconiuane surgendũẽ simul tã studiosis
auditorib gena debetir
o miastino autẽ expec tare ñde¬
bes ut nulla sit meta referendi
Lacius ille disfundit᷑: quã ut ullo uolent
srmone concluar ita interr deiulo ruto
potabis orientis qũ recurris aaie rsas
rgones loca portꝰ infulas urbesq prte¬

Expanded text:
lenda hominis et miseranda condicio, lenda hominis et miseranda condicio, etiamsi hac sola insanabilis mali peste premeretur. uerum ista ei patientiae et tranquillitatis exempla referre saepius, Galle, debueras, ut nesciret irasci et sciret ignoscere. qui si istum ipsum breuiter insertum sermonem meum in se prolatum forte cognouerit, sciat non magis ore inimici quam amici animo me locutum, quia, si fieri posset, optarem ut Martino potius episcopo quam Phalari tyranno similis diceretur. sed istum, cuius commemoratio parum suauis est, tranredeamus. Tum ego, cum iam adesse uesperum occiduo sole sentirem, dies, inquam, abiit, Postumiane: surgendum est: simul tam studiosis auditoribus cena debetur. de Martino autem exspectare non debes, ut ulla. sit meta referenti: latius ille diffunditur, quam ut ullo ualeat sermone concludi. ista interim de illo uiro portabis Orienti, et dum recurris diuersasque oras , loca, portus, insulas urbesque prae
Abbreviated transcription (Latin):
demone se fiusse tandẽ sanior consitet᷑.
Nonerat apud mansinũ labor iste aqs¬
cilis: ut ignosceret supplicanti. lunc a
ipsi .&. nobis om̃ib sc̃s exposuit. qualit̃
illũ a demonib uidisset agitari se con¬
iuciisñ moueri: quȩ magis illi aquo
essent effusa nocussent. Exinde cũ
idẽ braccio multis apud cũ magnis
criminib ꝑ sȩpe p̃meret᷑: cogi ñ po.¬
tuit ut eũ a presbiterio submoueret
ne suã ꝑseqͥ uideret᷑ miuriã: illud se¬
pe cõmemorans. Si xꝑs uidã passus
ẽ. cur ego ñ paciar Ouccionẽ  Adha
postumianꝰ audiat in qͥt istud exẽplũ
noster iste de ꝓximo qͥ eũ sit sapicns
in memor p̃sẽnciũ. inmenor futum
si fuerit offensus insanit: in sua señ
habens potestate. seuit inclericos.
grassat᷑ in laicos: totũq t̾rarũ orbẽ
insuã cõmouet ulcionẽ: in qͣ ꝑtri¬
enniũ uigit̃ dimicacione consistens
nec tẽpore nec racione sedat᷑. Do¬

Expanded text:
daemone se fuisse tandem sanior confitetur. daemone se fuisse tandem sanior confitetur. non erat apud Martinum labor iste difficilis, ut ignosceret supplicanti. tunc et ipsi et nobis omnibus sanctus exposuit, qualiter illum a daemonibus uidisset agitari: se conuiciis non moueri, quae magis illi, a quo essent effusa , nocuissent. exinde cum idem Brictio multis apud eum magnisque criminibus persaepe premeretur, cogi non potuit ut eum a presbyterio submoueret, ne suam persequi uideretur iniuriam, illud saepe commemorans: si Christus ludam passus est, cur ego non patiar Brictionem ? Ad haec Postumianus, audiat, inquit, istud exemplum noster iste de proximo. qui cum sit sapiens, immemor praesentium, immemor futurorum: si fuerit offensus, insanit in sua se non habens potestate: saeuit in clericos, grassatur in laicos, totumque terrarum orbem in suam commouet ultionem: in qua per triennium iugiter dimicatione consistens nec tempore nec ratione sedatur. do
Abbreviated transcription (Latin):
qͥlla. in felicis amenciã ꝑ micia uerba
cohiberet. s: ita in eo nequã sꝑs redun¬
dabat. ut ne sua qͥdẽ illi quãlus uana
admodũ mens subee̾t trem̃tib labi¬
is in certoq uultu decolor pre furo¬
re rotabat uerba peccati. se asserens
sanc tiorẽ. qͥppe qͥ a pͥmis annis in mo.¬
nasterio inter saeras eccłȩ disciplinas.
ipso martino educante creiuisset.
Martinũ uͦ & a pͥncipio qͦd ipse dis¬
fiteri ñ posset. miliciȩ actib sordius.¬
se: &. nc̃ ꝑ in anes suꝑsticiones &. fan¬
tasmata uisionũ ridicula prorsus
inter deliram̃ta senuisse. Hec cum
multa atq alia etiã quȩ reticere
melius ẽ acerbiora uomiusset: egres¬
sus tandẽ furore saciato. qͣsi qͥ se pęni¬
tꝰ uindicasset: rapidus ea parte qua
illius corde demonib reductus in
pęnitenciã moxreuertit: atq ad
masTiNi se genua ꝓsternit: ueni¬
ã poscens. fatet᷑ errorẽ: nec sine

Expanded text:
quilla infelicis amentiam per mitia uerba quilla infelicis amentiam per mitia uerba cohiberet. sed ita in eo nequam spiritus redundabat, ut ne sua quidem illi, quamuis uana admodum, mens subesset : trementibus labiis incertoque uultu decolor prae furore rotabat uerba peccati, 88 asserens sanctiorem, quippe qui a primis annis in monasterio inter sacras ecclesiae disciplinas ipso Martino educante creuisset : Martinum uero et s principio, quod ipse diffiteri non posset, militiae actibus sorduisse, et nunc per inanes superstitiones et fantasmata uisionum ridicula prorsus inter deliramenta senuisse. haec cum multa adque alia etiam, quae reticere melius est, acerbiora uomuisset, egressus tandem furore satiato, quasi qui se penitus uindicasset, rapidis ea parte qua illius corde daemonibus, reductus m paenitentiam. mox reuertitur adque ad Martini se genua prosternit : ueniam poscit, fatetur errorem nec sine
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ parua ad modũ tabernaculũ
illius ambiebat. in illo suo qͦd nostis
om̃s sedili ligneo resedisset: uidet duos
dȩmones in excelsa illa quȩ monasterio
suꝑ emmet rupȩ consistere: inde ala-¬
cres ac letos uocẽ istiusmodi adhorta.¬
cionis emittere. Hei a te briccio: hei¬
a te briccio. Credo cernebant miserũ
eminꝰ ꝓpinqͣntẽ conscii qͣntã illi rabi¬
em sꝑ̃s suscitassent: nec mora briccio
furibundꝰ inrupit ibi plenꝰ insaniȩ
euomit in oiartinũ mille conuicia: ob¬
iurgatus enĩ pridie ab eo fuerat. qͥ ni
chil umquã ante clericatũ qͥppe in
monasterio ab ipso martino nutritꝰ
habuisset. eqͦs aleret. mancipia cõpa¬
raret: nã illo tẽpore arguebat᷑ amuł
scitis uultib coemisset. Quib rebus
infelicissimꝰ in sano felle cõmotꝰ. ꝙ
ut credo precipue demonũ illoꝵ
agitatꝰ instinctu martinũ ita ad¬
gressus est: ut uix manib tẽꝑaret:
cũ qͥdẽ sc̃s uultu placido. mente tͣn.¬

Expanded text:
quae parua admodum tabemaculum illius ambiebat, in illo suo, quod nostis omnes, sedili ligneo resedisset, uidit duos daemones in excelsa illa, quae monasterio supereminet, rupe consistere , inde alacres ac laetos uocem istiusmodi adhortationis emittere.: heia te Brictio, heia te Brictio. credo cernebant miserum eminus propinquantem, conscii quantam illi rabiem spiritus suscitassent. nec mora, Brictio furibundus inrupit: ibi plenus insaniae euomit in Martinum mille conuicia. obiurga.tus enim pridie ab eo fuerat, cur, qui nihil umquam ante clericatum quippe qui in monasterio ab ipso Martino nutritus habuisset, equos aleret, mancipia conpararet. nam illo tempore arguebatur a muscitis uultibus coemisse. quibus rebus infelicissimus insano felle commotus et, ut credo, praecipue daemonum illorum agitatus instinctu, Martinum ita adgressus est, ut uix manibus temperaret, cum quidem sanctus uultu placido, mente tran
Abbreviated transcription (Latin):
⁊legentibꝰ consulendũ fuit. ne quod̾ his
pareret copia congesta fastidiũ. Obsecro
autẽ eos qui lecturi sunt. ut fidẽ dicꝰtis
adhibeant: neq me quicqu̾a nisi cõꝑtũ
⁊ ꝓbatũ scripsisse arbitrent᷑. Alio quin
tacere. quã falsa dicere maluissen.

Expanded text:
et legentibus consulendum fuit, ne quod his et legentibus consulendum fuit, ne quod his pareret copia congesta fastidium. Obsecro autem eos qui lecturi sunt, ut fidem dictis adhibeant; neque me quidquam nisi compertum et probatum scripsisse arbitrentur: alioquin tacere, quam falsa dicere, maluissem.
Abbreviated transcription (Latin):
opere p̃ciũ uideor. si uitã scĩssimi uiri
exẽplo aliis mox futurã ꝑscͥpsero: quo
utiq ad uerã sapientiã ⁊ cȩlestẽ militiã
diuinãq uirtutem legentes incitabunt᷑
In quo ita nr̃i quoq rationẽ commodi
ducimꝰ. ut ñ manẽ ab hominibꝰ memo¬
riam. s ȩc̃nũ a do p̃miũ expectemus:
Q ⁊ si ipsi ñ ita uiximꝰ ut exẽplo aliis¬
eẽ possimꝰ: dedimꝰ tamen operã necis
lateret qui esset imitandꝰ. Igit᷑ sc̃i mar¬
tini scribere uitã exordiat ut quȩ uł
ante episcopatũ uel in episcopatu ges¬
serit. quãuis nequaquã ad om̃ia illius
potuerĩ ꝑuenire. ad eo ea in quibꝰ ipse
tantũ sibi consciꝰ fuit nesciunt᷑. qr lau.¬
dẽ ab hominibus ñ requirens. quantũ
in ipso fuit. om̃s uͥtutes suas latere uolu¬
isset. Qũaquã etiã ex his quȩ cõꝑta nobiᷤ
erant plura omisimꝰ. qr sufficere credi¬
dimꝰ si tantũ excellentia notarent᷑: simul

Expanded text:
operae pretium uideor, si uitam sanctissimi uiri, operae pretium uideor, si uitam sanctissimi uiri, exemplo aliis mox futuram, perscripsero: quo utique ad ueram sapientiam et caelestem militiam diuinamque uirtutem legentes incitabuntur. in quo ita nostri quoque rationem commodi ducimus, ut non inanem ab hominibus memoriam, sed aeternum a Deo praemium exspectemus, quia etsi ipsi non ita uiximse possimus; dedimus tamen operam, ne his lateret qui esset imitandus. Igitur S. Martini vitam scribere exordiar, ut se vel ante episcopatum vel in episcopatu gesserit. Quamvis nequaquam ad omnia illius potuerim pervenire, adeo ea in quibus ipse tantum sibi conscius fuit nesciuntur, quia, laudem ab hominibus non requirens, quantum in ipso fuit, omnes virtutes suas latere voluisset. Quamquam etiam ex his quae comperta nobis erant, plura omisimus: quia sufficere credidimus, si tantum excellentiora notarentur. Simul