comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
iude ut traderet dñm. non
autẽ intraret insi ille locum
daret. sic multi homines mali¬
de media babilonia per deside¬
ria carnalia & illicita locũ dan¬
uo diabolo & angelis eius in cor¬
dib suis. ut in illis & de illis ope¬
retur: aliquando interrogant
nos & dicunt nobis. Exponite
nobis rationem. Pagani pleriq
dicunt ista nobis. Exponite no¬
bis rationem quare uenit xp̃c:
& quid profuit. xp̃c generi hu¬
mano. Nonne ex quo uenit xp̃c
peiora sunt in reb humanis qͣm
fuerunt antea. & feliciores tũc
ni attulit. xp̃c. Unde feliciores
putant res humanas. quia ue¬
nit. xp̃c: Uides enim si theatra
& amphiteatra. & circi starent
incolumes.si nichil caderet de
babilonia. si ubertas esset circũ¬
fluentiũ uoluptatũ. hominib
cantaturis & saltaturis ad tur-¬
pia cantica. si libido scortantiũ
& meretricantiũ haberet quie¬
dem & securitatem: si non time¬
ret famem in domo sua. qui
clamat ut pancomimi uesti¬
antur: si hec om̃ia sine labe. si¬

Expanded text:
Judae , ut traderet Dominum, non autem intraret, nisi ille locum daret; sic multi mali homines de media Babylonia per desideria carnalia et illicita locum dando diabolo et angelis ejus in cordibus suis, ut in illis et de illis operetur, aliquando interrogant nos, et dicunt nobis: Exponite nobis rationem. Pagani plerique dicunt ista nobis: Exponite rationem, quare venit Christus, et quid profuit Christus generi humano? Nonne ex quo venit Christus pejora sunt in rebus humanis, quam fuerunt antea, et feliciores tunc ni attulit Christus? unde feliciores putent res humanas, quia venit Christus? Vides enim, si theatra et amphitheatra et circi starent incolumes, si nihil caderet de Babylonia, si ubertas esset circumfluentium voluptatum hominibus cantaturis et saltaturis ad turpia cantica, si libido scortantium et meretricantium haberet quietem et securitatem, si non timeret famem in domo sua qui clamat ut pantomimi vestiantur; si haec omnia sine labe, si
Abbreviated transcription (Latin):
tuã. & ddesertũ faciã mare eiꝰ & sic¬
cabo uenam eius. & erit babilon
in tumulos. habitatio draconũ.
stupor & sibilus eo qd̃ ñ sit habita¬
tor. Simul ut leones rugient. & ex¬
cutient comas uelut catuli leonũ.
incalore eoꝵ ponã potus eoꝵ. & ine¬
briabo cos ut sopiant᷑. & dormiãt
somirũ sempit̾nũ: & non consur¬
gant dicit dñs. Deducam eos qua¬
si agnos ad uictimã: quasi arietes
cũ hedis. Quomodo capta est sesach.
& comp̃hensa ẽ inclita uniu̾se t̾rȩ:
Quomodo facta est in stuporẽ ba¬
bilon. inter gentes: Ascendit suꝑ
babilonẽ mare. multitudine fluc̃¬
tuũ eius oꝑta est facte sunt ciuita¬
tes eius instuporẽ. terra in habita¬
bilis & deserta. terra in qua nullus
habitet: nec transeat per eã filius
hominis. Et uisitabo suꝑ bel inba¬
bilone. & eiciã qd̃ absorbuerat de
ore eius: & ñ confluent ad eũ ultra
gentes. Siquidẽ & murus babilo¬
nis corruet. Egredimini de medio

Expanded text:
tuam et desertum faciam mare eius et sictuam et desertum faciam mare eius et siccabo venam eius et erit Babylon in tumulos habitatio draconum stupor et sibilus eo quod non sit habitator simul ut leones rugient excutient comas velut catuli leonum in calore eorum ponam potus eorum et inebriabo eos ut sopiantur et dormiant somnum sempiternum et non consurgant dicit Dominus deducam eos quasi agnos ad victimam quasi arietes cum hedis quomodo capta est Sesach et conprehensa est inclita universae terrae quomodo facta est in stuporem Babylon inter gentes ascendit super Babylonem mare multitudine fluctuum eius operta est factae sunt civitates eius in stuporem terra inhabitabilis et deserta terra in qua nullus habitet nec transeat per eam filius hominis et visitabo super Bel in Babylone et eiciam quod absorbuerat de ore eiugentes: Siquidem et murus Babylonis corruet. Egredimini de medio
Abbreviated transcription (Latin):
uerunt fortes babilonis a p̃lio: ha¬
bitauer̃t in p̃sidiis. deuoratũ ẽ ro¬
bur eoꝵ factisunt quasi mulieres.
incensa sunt tabernacula eiꝰ: contri¬
tisunt uectes eiꝰ. Currens obiuã cur¬
renti ueniet. & nuntiꝰ obuius nunti¬
anti ut annuntiet regi babilonis
quia capta ẽ ciuitas eius a sũmo uq
ad sũmũ. & uada p̾occupata sunt.
& paludes succense sunt igni: et
uiri bellatores conturbati sunt. Qiua
hec dicit dñs exercituũ d̃s isrł. filia
babilon quasi area. tempꝰ criture
eius adhuc modicũ: & ueniet tem¬
pus messionis eius. Comedit me de¬
uorauit me nabugodonosor rex ba¬
bilonis. reddidit me quasi uas ina¬
ne absorbuit me quasi draco. reple¬
uit uentrem suũ teneritudine mea.
& eiecit me iniquitas aduersũ me.
& caro mea suꝑ babilonẽ dicit habi¬
tatio syon: & sanguis meus suꝑ ha¬
bitatores chaldeȩ: dicit iherłm. Prop¬
terea hec dicit dñs. Ecce ego udica¬
bo causã tuam. & ulciscar ultionẽ

Expanded text:
Babylonis a proelio habitaverunt in praesidiis devoratum est robur eorum et facti sunt quasi mulieres incensa sunt tabernacula eius contriti sunt vectes eius currens obviam currenti veniet et nuntius obvius nuntianti ut adnuntiet regi Babylonis quia capta est civitas eius a summo usque ad summum et vada praeoccupata sunt et paludes incensae sunt igni et viri bellatores conturbati sunt quia haec dicit Dominus exercituum Deus Israhel filia Babylon quasi area tempus triturae eius adhuc modicum et veniet tempus messionis eius comedit me devoravit me Nabuchodonosor rex Babylonis reddidit me quasi vas inane absorbuit me sicut draco replevit ventrem suum teneritudine mea et eiecit me iniquitas adversum me et caro mea super Babylonem dicit habitatio Sion et sanguis meus super habitatores Chaldeae dicit Hierusalem propterea haec dicit Dominus ecce ego iudicabo causam tuam et ulciscar ultionem
Abbreviated transcription (Latin):
chaldeoꝵ: qui erat cũ magistro mi¬
litiȩ. De pauꝑib autẽ popłi & de re¬
liquo uulgo qd̾ remanserat in ciui¬
tate. & de ꝓfugis qui transfugerãt
ad regẽ babilonis. & ceteros de mul¬
titudine transtulit naburardan
princeps militiȩ. De pauꝑib uero
terrȩ reliquit naburardan princepᷤᷤ

Expanded text:
 magistro militiae de pauperibus autem populi et de reliquo vulgo quod remanserat in civitate et de perfugis qui transfugerant ad regem Babylonis et ceteros de multitudine transtulit Nabuzardan princeps militiae de pauperibus vero terrae reliquit Nabuzardan princ
Abbreviated transcription (Latin):
& ꝑdidit ex ea uocẽ magnã: & so¬
nabunt fluctus eoꝵ. Quasi aque
multe dedit sonitũ uox eoꝵ. qiria
uenit suꝑ eam. id est suꝑbabilonẽ
predo. & app̃hensi sunt fortes eius.
& emarcuit arcus eoꝵ: quia fortis
ultor dñs reddens retribuit. Et
inebriabo principes eius. & sapien¬
tes eiꝰ. duces eius & magistratus eiꝰ.
& fortes eius. & dormient somnũ
sempit̃nũ:. & ñ exꝑgiscent᷑. ait rex
exercituũ dñs nom̃ eiꝰ. Hec dicit do¬
minꝰ exercituũ. Murus babilonis

Expanded text:
x ea vocem magnam et sonabunt fluctus eorum quasi aquae multae dedit sonitum vox eorum quia venit super eam id est super Babylonem praedo et adprehensi sunt fortes eius et emarcuit arcus eorum quia fortis ultor Dominus reddens retribuet et inebriabo principes eius et sapientes eius duces eius et magistratus eius et fortes eius et dormient somnum sempiternum et non expergiscentur ait Rex Dominus exercituum nomen eius haec dicit Dominus exercituum mu
Abbreviated transcription (Latin):
p̃positus suꝑ uiros bellatores. & sep¬
tem uiros de his qui uidebant fa¬
ciem regis. qui inuenti sunt in ci¬
uitate: & scribam principẽ militũ
qui ꝓbabat tyrones. & sexaginta
uiros de popło terrȩ. qui inuenti
sunt in medio ciuitatis. Tu¬
lit autẽ eos naburarilan magister
militiȩ & duxit eos ad regem babi¬
lonis in reblatha. & ꝑcussit eos rex
babilonis. & interfecit eos in rebla¬
tha. in terra emath: & translatus
ẽ uida de terra sua. Iste ẽ popłs quẽ
transtulit nabugodonosor inan¬
no septimo: iudeos tria milia uigĩ¬
titres. In anno octauodecimo na¬
rłm animas octingentas triginta
duas. In anno uicesimo t̃cio nabu
septingentas & quadraginta qͥnq
Om̃s ergo anime: quatuor milia
sercente. Et factũ est in tricesimo
septimo anno transinigrationis
ioachim regis iudȩ duodecimo m̃¬
se uicesima quinta mensis: eleria¬
uit heuilmerodach rex babilomis
ipso anno regni sui caput ioachĩ
regis uide. & eduxit eũ de domo

Expanded text:
ros bellatores et septem viros de his qui videbant faciem regis qui inventi sunt in civitate et scribam principem militum qui probabat tirones et sexaginta viros de populo terrae qui inventi sunt in medio civitatis tulit autem eos Nabuzardan magister militiae et duxit eos ad regem Babylonis inBabylonis, et interfecit eos in Reblatha in terra Emath: et translatus est Juda de terra sua. Iste est populus, quem transtulit Nabuchodonosor: In anno septimo, Judaeos tria millia et viginti tres: In anno octavodecimo Nalem animas octingentas triginta duas. In anno vigesimo tertio Nabueorum septingentas quadraginta quinque. Omnes ergo animae, quatuor millia sexcentae. Et factum est in trigesimo septimo anno transmigrationis Joiachim regis Juda, duodecimo mense, vigesima quinta mensis, elevavit Evilmerodach rex Babylonis ipso anno regni sui, caput Joiachim regis Juda, et eduxit eum de domo
Abbreviated transcription (Latin):
eius confundet᷑. & uniu̾si int̾fecti
eiꝰ cadent in medio eius: & laudabt
suꝑ babilonẽ celi & terrȩ & omnia
que in eis sunt. quia ab aquilone
uenient ei p̃cdones ait dñs. Et quo¬
modo fecit babilon ut caderent oc¬
cisi m isrł: sic de babilone cadent
occisi inuniuersa terra. Qui fu¬
gistis gladiũ uenite. nolite stare.
recordamin ꝓcul dñi: & iherłm¬
ascendat suꝑ cor ur̃m. Confusi
operuit ignominia facies nr̃as. qͥa
uenerunt aliem suꝑ scĩficationẽ
domus dñi. Ropterea ecce dies ue¬
niunt ait dñs. & uisitabo suꝑ sculp¬
tilia eius: & in om̃i t̾ra eiꝰ mugiet
uulneratꝰ. Si ascenderit babilon
in celũ & firmauerit in excelsoro¬
bur suũ: a me uenient uastatorẽ
eius ait dñs. Uox clamoris de ba

Expanded text:
si interfecti eius cadent in medio eius et laudabunt super Babylonem caeli et terra et omnia quae in eis sunt quia ab aquilone venient ei praedones ait Dominus et quomodo fecit Babylon ut caderent occisi in Israhel sic de Babylone cadent occisi in universa terra qui fugistis gladium venite nolite stare recordamini procul Domini eascendat super cor vestrum. Confusi operuit ignominia facies nostras: quia venerunt alieni super sanctificationem domus Domini. Propterea ecce dies veniunt, ait Dominus: et visitabo super sculptilia ejus, et in omni terra ejus mugiet vulneratus: Si ascenderit Babylon in coelum, et firmaverit in excelso robur suum: a me venient vastatores ejus, ait Dominus. Vox clamor
Abbreviated transcription (Latin):
sident᷑. blasphemantes in sy¬
nagogis suis xp̃m iħm: quam
inegipto possessi fuerant an¬
te legis noticiam. quia aliud
est uenturũ non credere: ali¬
ud eũ non suscepisse qui ue¬
nerit. Septenariũ autẽ nume¬
rũ adiunctũ diabolo uel ꝓpter
sabbatũ intellige. uel propter
numerũ sp̃c sci: ut quomodo
in ysaia suꝑ uirgam de radice
iesse. & florem qui de radice
conscendit. septem sp̃c uirtutũ
descendisse narrant᷑: ita & e cõ¬
trario uitioꝵ numeriis. in dia¬
bolo consecratus sit. factũ est
autẽ cũ hec diceret: extollens
uocem quedã mulier de turba
dixit illi. Beatus uenter qui te

Expanded text:
sidentur blasphemantes in sysidentur blasphemantes in synagogis suis Christum Jesum, quam in Aegypto possessi fuerant ante legis notitiam. Quia aliud est venturum non credere, aliud eum non suscepisse qui venerit. Septenarium autem numerum adjunctum diabolo, vel propter sabbatum intellige, vel propter numerum Spiritus sancti. Ut quomodo in Isaia, super virgam de radice Jesse, et florem qui de radice conscendit, septem spiritus virtutum descendisse narrantur, ita et e contrario vitiorum numerus in diabolo consecratus sit. Factum est autem cum haec diceret, extollens vocem quaedam mulier de turba, dixit illi: Beatus venter
Abbreviated transcription (Latin):
huic pessimȩ: id est qd̃ de uno
quolibet specialit̾ geri solere
narraui: hoc in tota generalit̃
huius populi gente geri non
desinit. Immundus quippe sp̃c
exiuit a iuideis quando accepe¬
runt legem. & ambulauit per
loca arida. requirens sibi reqͥ¬
em. Expulsus uidelicet a ui¬
ueis ambulauit per gentiũ
solitudines: que cũ postea dño
credidissent. ille non inuento
loco in nationib dixit. Reu̾¬
tar ad domũ meã pristinam
unde exiui. Habeo iudeos: qͦs
ante dimiseram. Et ueniens
inuenit uacantem: & scopis
mundatã. Uacabat enim tẽ
non habebat dicentem. Dimit¬
tetur uobis domus ur̃a deserta.
Quia igitur dei & angeloꝵ p̃¬
sidia non habebant. & onerati
erant suꝑfluis obseruationib
phariseoꝵ: reuertitur ad eos
diabolus. & septenario sibi nu¬
mero demonũ addito. habitat
pristinam domũ. & frunt po¬
steriora illius populi peiora
priorib. Multo enim nunc
maiore dȩmonũ numero pos¬

Expanded text:
huic pessimae. Id est, quod de uno huic pessimae. Id est, quod de uno quolibet specialiter geri solere narravi, hoc in tota generaliter hujus populi gente geri non desinit. Immundus quippe spiritus exivit a Judaeis, quando acceperunt legem. Et ambulavit per loca arida, quaerens sibi requiem. Expulsus videlicet a Judaeis, ambulavit per gentium solitudines. Quae cum postea Domino credidissent, ille non invento loco in nationibus dixit: Revertar ad domum meam pristinam, unde exivi. Habebo Judaeos, quos ante dimiseram. Et veniens, invenit vacantem, scopis mundatam. Vacabat enim tempnon habebat, dicentem: Dimittetur vobis domus vestra deserta. Quia igitur Dei et angelorum praesidia non habebant, et ornati erant superfluis observationibus Pharisaeorum, revertitur ad eos diabolus, et septenario sibi numero daemonum addito habitat pristinam domum et fiunt posteriora illius populi pejora prioribus. Multo enim nunc majore daemonum numero pos
Abbreviated transcription (Latin):
actib per negligentiã. ornatã
simulatis uirtutib per ypocri¬
sim. Et tunc uadit & assumit
septem alios sp̃c nequiores se:
& ingressi habitant ibi. Per
septem malos sp̃c: uniuersa
uitia designat. Quemcũq
enim post baptisma. siue pra¬
uitas heretica. seu mundana
cupiditas arripuerit: mox om̃i¬
um ꝓsternet in ima uitioꝵ.
Unde recte nequiores tunc eũ
sp̃c dicunt᷑ ingressi: quia non
solũ habebit illa septem uitia.
que septem spiritalib sunt
contraria uirtutib: sed per ypo¬
crisim ipsas se uirtutes habe¬
re simulabit. Ee sunt nouissi¬
ma hominis illius: peiora pri¬
orib Melius quippe erat ei
uiam ueritatis non cognosce¬
re: quam post agnitionẽ re¬
trorsũ conuerti. Quod in iuda
traditore uel symone mago.
ceteris q talib specialit̃ legimꝰ
impletũ. Quo autẽ generalit̃
hec parabola tendat: ipse scd̃m
matheũ saluator exposuit. ubi
ea terminata. mox subdidit
dicens. Sic erit & generationi

Expanded text:
actibus per negligentiam, ornatam actibus per negligentiam, ornatam simulatis virtutibus per hypocrisim. Et tunc vadit et assumit septem alios spiritus nequiores se, et ingressi habitant ibi. Per septem malos spiritus universa vitia designat. Quemcunque enim post baptisma sive pravitas haeretica, seu mundana cupiditas arripuit, mox omnium prosternet in ima vitiorum. Unde recte, nequiores tunc eo spiritus dicuntur ingressi, quia non solum habebit illa septem vitia, quae septem spiritalibus sunt contraria virtutibus, sed et per hypocrisim ipsas se virtutes habere simulabit. Et sunt novissima hominis illius pejora prioribus. Medius quippe erat ei, viam veritatis non cognoscere, quam post agnitionem retrorsum converti. Quod in Juda traditore, vel Simone mago, caeterisque talibus, specialiter legimus impletum. Quo autem generaliter haec parabola tendat, ipse secundum Matthaeum Salvator exposuit, ubi, ea terminata, mox subdidit dicens: Sic erit et generationi
Abbreviated transcription (Latin):
nequitiȩ gressus figere possit.
Sed bene dicitur. querens re¬
quiem. & non inueniens:quia
castas mentes effugiens. in so¬
lo diabolus corde prauoꝵ. gra¬
tam sibi potest inuenire qui¬
etem. Unde & de illo dñs. Sub
umbra inquit dormit. in se¬
creto calami. & locis humentib
in umbra uidelicet tenebrosas
conscientias. in calamo qui fo¬
ris nitidus. intus est uacuus:
simulatrices. in locis humen¬
tib. lasciuas mollesq insinu
ans mentes. Dicit. Reuertar
in domũ meã: unde exiiii. Ti¬
mendus est iste uersiculus
non exponendus: nec culpa
quã in nobis extinctam crede¬
bamus: nos per incuriã uacã¬
tes opprimat. Et cũ uenerit:
inuenit scopis mundatam:
hoc est gr̃a baptismatis a pecca¬
toꝵ labe castigatam. sed nulla
bomi operis industria cumu¬
latam.Unde bene matheus
hanc domũ uacantem. scopis
mundatam atq ornatam di¬
cit inuentam: mundatã ui¬
delicet a uitris pristinis per
baptismũ. uacantem a bonis

Expanded text:
nequitiae gressus figere possit. nequitiae gressus figere possit. Sed bene dicitur: Quaerens requiem et non inveniens, quia castas mentes effugiens, in solo diabolus corde pravorum gratam sibi potest invenire quietem. Unde de illo Dominus: Sub umbra inquit dormit in secreto calami, et locis humentibus . In umbra, videlicet tenebrosas conscientias; in calamo, qui foris nitidus, intus est vacuus, simulatrices; in locis humentibus, lascivas mollesque mentes insinuans. Dicit: Revertar in domum meam unde exivi. Timendus est iste versiculus, non exponendus, ne culpa quam in nobis exstinctam credebamus, per incuriam nos vacantes opprimat. Et cum venerit, invenit scopis mundatam, hoc est, gratia baptismatis a peccatorum labe castigatam, sed nulla boni operis industria cumulatam. Unde bene Matthaeus hanc domum vacantem, scopis mundatam, atqcit inventam: mundatam videlicet a vitiis pristinis per baptismum, vacantem a bonis
Abbreviated transcription (Latin):
pit animas hominũ denere cap¬
tiuas: dñs liberare. Ille p̃dicat
idola: hic unius dei noticiam.
Ille trahit ad uitia: hic ad uir¬
tutem reuocat. Quom ergo pos¬
sunt habere concordiam int̃
se: quoꝵ opera diuisa sunt
Cũ ĩmundus sp̃c exierit de ho¬
mine: ambulat per loca maqͦ¬
sa. Quamuis simplicit̃ intelli¬
gi possit dm̃ hec ad distinctio¬
nem suoꝵ & sathanȩ operũ ad¬
unxisse. qd̃ scilicet ipse semper
polluta mundare: sathanas ue¬
ro mundata grauiorib festinet
attaminare sordib: tamen &
de heretico quolibet uel scisma¬
tico uel etiã malo catholico potest
non inconuenienter accipi. de
quo tempore baptismatis sp̃c
ĩmundus qui in eo prius habi¬
tauerat ad confessionẽ catholi¬
cȩ fidei. abrenuntiationemq
mundanȩ conuersationis eici¬
atur. locaq iaquosa ꝑagret:
id est corda fideliũ. que a mol¬
litie fluxe cogitationis expur¬
gata sint. callidus insidiator
exploret.si quos ibi forte sue

Expanded text:
pit animas hominum tenere cappit animas hominum tenere captivas, Dominus liberare; ille praedicat idola, hic unius Dei notitiam; ille trahit ad vitia, hic ad virtutem revocat: quomodo ergo possunt habere concordiam inter se, quorum opera divisa sunt? Cum immundus Spiritus exierit de homine, perambulat per loca inaquosa. Quamvis simpliciter intelligi possit, Dominum haec ad distinctionem suorum et Satanae operum adjunxisse, quod scilicet ipse semper polluta mundare, Satanas vero mundata gravioribus festinet attaminare sordibus, tamen et de haeretico quolibet, vel schismatico, vel etiam malo catholico, potest non inconvenienter accipi. De quo tempore baptismatis Spiritus immundus qui in eo prius habitaverat, ad confessionem catholicae fidei, abrenuntiationemque mundanae conversationis ejiciatur locaque inaquosa peragret, id est, corda fidelium quae a mollitie fluxae cogitationis expurgata sint, callidus insidiator exploret, si quos ibi forte suae
Abbreviated transcription (Latin):
fortior illo suꝑueniens uicerit
eũ. unruersa arma eius aufe¬
ret in quib confidebat: & spo¬
lia eius distribuet. De se ipso
quippe loquitur. qd non concor¬
di fallax operatione quẽadmo¬
dũ calũniabant᷑: sed fortiori po¬
tentia uictor. homines a demo¬
nio liberaret. Arma in quibus
male fortis ille confidebat: astu¬
tiȩ doliq sunt nequidiȩ spirita¬
lis. Spolia uero eius: ipsi homi¬
nes sunt ab eo decepti. Que
uictor xp̃c distribuit. qd̃ est in¬
signe triumphantis: quia cap¬
truam duxit captiuitatẽ. dedit
dona hominib. quosdã quidẽ
apłos. alios eugłistas. hos ꝓphe¬
tas. illos pastores ordinans et
doctores. Qui non est mecũ:
aduersũ me est. Et qui ñ colli¬
git mecũ: disꝑgit. Non putet
quisqͣm hoc de hereticis dictũ.
& scismaticis. quãquã & ita ex
suꝑfluo possit intelligi. sed ex
consequentib textuq sermonis
ad diabolũ refertur. & qd̃ non
possint opera saluatoris belze¬
bub operib comparari. Ille cu¬

Expanded text:
rtior illo superveniens vicerit eum, universa arma ejus auferet in quibus confidebat, et spolia ejus distribuet. De seipso quippe loquitur, quod non concordi fallax operatione quemadmodum calumniabantur, sed fortiori potentia victor homines a daemonio liberaret. Arma in quibus male fortis ille confidebat, astutiae dolique sunt nequitiae spiritalis. Spolia vero ejus, ipsi homines sunt ab eo decepti. Quae victor Christus distribuit, quod est insigne triumphantis, quia captivam ducens captivitatem, dedit dona hominibus, quosdam quidem apostolos, alios evangelistas, hos prophetas, illos pastores ordinans et doctores . Qui non est mecum, adversum me est. Et qui non colligit mecum, dispergit. Non putet quisquam de haereticis dictum et schismaticis, quanquam et ita ex superfluo possit intelligi, sed ex consequentibus, textusque sermonis ad diabolum refertur, et quod non possint opera Salvatoris Beelzebub operibus comparari. Ille cu
Abbreviated transcription (Latin):
ro illius. mundũ qui in malig¬
no positus est. appellat. in quo
usq ad saluatoris aduentum
male pacato potiebatur impe¬
rio: quia in cordib infideliũ si¬
ne ulla ꝑturbatione quiesce¬
bat. Unde & alibi princeps mũ¬
di uocatur. dicente dño. uenit
enim princeps mundi huius:¬
iterũ. Nunc princeps mundi

Expanded text:
ro illius mundum, qui in maligro illius mundum, qui in maligno positus est, appellat, in quo usque ad Salvatoris adventum male pacato potiebatur imperio, quia in cordibus infidelium, sine ulla contradictione quiescebat, unde et alibi princeps mundi vocatur, dicente Domino: Venit enim princeps mundi, eiterum: Nunc princeps mun
Abbreviated transcription (Latin):
monũ deo assignant. uos bel¬
rebub principi demonioꝵ. Por¬
ro si in digido dei eicio dȩmo¬
nia: ꝓfecto peruenit in uos reg¬
nũ dei. Iste est digitus. quem
confitentur & magi. qui contra
moysen & aaron signa faciebãt.
dicentes. Digitus dei iste est.
Quo & tabule lapideȩ. scripte
sunt in monte syna. Igitur ma¬
nus & brachiũ dei filus est. &
lii & sp̃c sc̃i. una substantia est.
Non de scandaliret menbrorũ
inequalitas: cũ ȩdificet corporiᷤ¬
unitas. Aliter. Digitus dei uo¬
catur sp̃c sc̃s. propter particio¬
nem donoꝵ. que in eo dantur
unicuiq ꝓpria. siue hominũ.
siue angłoꝵ. In nullis enim m¬
bris nr̃is magis apparet parti¬
cio quam in digitis. Quod au¬
tem dixit peruenit in uos reg¬
nũ dei. regnũ d̃i ñc dic̃ quo dã¬
nantur impii. & a fidelib de
peccatis suis penitentiã nunc
tis armatus custodit atriũ su¬
um: in pace sunt ea que possi¬
det. fortem: diabolũ. atrrũ ue¬

Expanded text:
monum Deo assignant, vos Beelmonum Deo assignant, vos Beelzebub principi daemoniorum. Porro si in digito Dei ejicio daemonia, profecto pervenit in vos regnum Dei. Iste est digitus, quem confitentur et magi, qui contra Moysem et Aaron signa faciebant, dicentes: Digitus Dei est iste , quo et tabulae lapideae scriptae sunt in monte Sina. Igitur manus et brachium, Dei Filius est, et itus sancti una substantia est. Non te scandalizet membrorum inaequalitas, cum aedificet unitas corporis. Aliter: Digitus Dei vocatur Spiritus sanctus, propter partitionem donorum quae in eo dantur unicuique propria, sive hominum, sive angelorum. In nullis enim membris nostris magis apparet partitio quam in digitis. Quod autem dixit, Pervenit in vos regnum Dei, regnum Dei nunc dicit quo damnantur impii, et a fidelibus de peccatis suis tis armatus custodit atrium suum, in pace sunt omnia quae possidet. Fortem diabolum, atrium ve
Abbreviated transcription (Latin):
quitur. Si autẽ ego in belre¬
bub eicio demonia. filii u̾ri in
quo eiciunt: Ideo ipsi udices
ũri erunt. Dixit hoc utiq de
discipulis suis. illius populi fi
xp̃i bene sibi conscu fuerant
nichil se malarũ artrũ a bono
magistro didicisse. ut in prin¬
cipe demonioꝵ eicerent de¬
mones. Ideo inquit ipsi iudi¬
ces erunt ũri. Ipsi inquit ip̃¬
si ignobilia. & contemptibilia
huius mundi: inquib non
artificiosa malignitas. sed sc̃a
simplicitas i. ieȩ uirtutis appa¬
ret: ipsi testes mei iudices er̃t
ur̃i. Alit̃ filios iud̾oꝵ exorcistas
gẽtis illiꝰ ex more significat:
qui ad inuocationem di eicie¬
baut demones. & coartat eos
int̾rogatione prudenti: ut cõ¬
fiteantur sp̃c sc̃i esse opus. Qd̃
si expulsio inquit demonũ in
filiis ur̃is deo non dȩmonib
deputatur. quare idem in me
opus ñ eandem habeat causã:
Ergo ipsi iudices ur̃i erunt.
non potestate sed comparati¬
one: dũ illi expulsionem de¬

Expanded text:
quitur. Si autem ego in Beelzequitur. Si autem ego in Beelzebub ejicio daemonia, filii vestri in quo ejiciunt? Ideo ipsi judices vestri erunt. Dixit hoc utique de discipulis suis, illius populi filu Christi bene sibi conscii fuerant, nihil se malarum artium a bono magistro didicisse, ut in principe daemoniorum ejicerent daemones. Ideo inquit ipsi judices erunt vestri, ipsi inquit ipsi ignobilia et contemptibilia hujus mundi, in quibus non artificiosa malignitas, sed sancta simplicitas meae virtutis apparet, ipsi testes mei, judices erunt vestri. Aliter: Filios Judaeorum, exorcistas gentis illius ex more significat, qui ad invocationem ejiciebant daemones. Et coarctat eos interrogatione prudenti, ut confiteantur Spiritus sancti esse opus. Qsi expulsio, inquit, daemonum in filiis vestris, Deo non daemonibus deputatur, quare in me idem opus non eamdem habeat causam. Ergo ipsi judices vestri erunt, non potestate, sed comparatione, dum illi expulsionem dae
Abbreviated transcription (Latin):
desolatur: ergo patris & filii
& sp̃c sc̃i regnũ non est diui¬
sum. qd̃ sine ulla contradicti¬
one non aliquo poterit unqͣm¬
sc̃ȩ & indiuiduȩ trinitatis in¬
diuiduũ. ĩmo quia indiuidu¬
um manet regnũ: desistant
arriani minorem patre fili¬
um.minorem filio sc̃m dice¬
re sp̃mꝰ quia quorũ unũ est
regnũ: hoꝵ est & una maiestaᷤ.
Si autẽ & sathanas in se ipsũ
diuisus est. quom stabit reg¬
nũ ipsius. quia dicitis in bel¬
zebub eicere me demonia:
Hoc dicens ex ipsoꝵ confessio¬
ne uolebat intelligi. qd̃ in eũ
non credendo in regno diabo¬
li esse delegissent. qd̃ utiq ad¬
uersũ se diuisũ stare ñ posset.
Eligant ergo pharisei qd̃ uo¬
luerint. Si sachanas sachanã
ñ potest eicere. nichil contra
dñm qd̃ dicerent inuenire po¬
tuerunt. Si autẽ potest: mul¬
tomagis sibi ꝓspiciant. & rece¬
dant de regno eius: qd̃ aduer¬
sũ se diuisũ stare ñ potest. In
existiment: attendant quid se¬

Expanded text:
desolatur, ergo Patris et Filii desolatur, ergo Patris et Filii et Spiritus sancti regnum non est divisum, quod sine ulla contradictione non aliquo sanctae et individuae Trinitatis, individuum, imo quia individuum manet regnum, desistant Ariani minorem Patre Filium, minorem Filio sanctum dicere Spiritum. Quia quorum unum est regnum, horum est et una majestas. Si autem et Satanas in seipso divisus est, quomodo stabit regnum ipsius, quia dicitis in Beelzebub ejicere me daemonia? Hoc dicens, ex ipsorum confessione volebat intelligi quod in eum non credendo in regno diaboli esse elegissent, quod utique adversum se divisum stare non posset. Eligant ergo Pharisaei quod voluerint. Si Satanas Satanam non potest ejicere, nihil contra Dominum quod dicerent, invenire potuerunt. Si autem potest, multo magis sibi prospiciant et recedant de regno ejus, quod adversum se divisum stare non potest. In existiment, attendant quod se
Abbreviated transcription (Latin):
uidelicet ĩmolaticii cruoris. ex
cuius spurcissimo ritu uel no¬
mine: principẽ demonioꝵ cog¬
nominabant. Et alii temptan¬
tes: signũ de cęlo querebant
ab eo. Nel in morẽ heliȩ ignẽ
de sublumi uenire cupiebant.
uel in similitudinẽ samuhelis
tempore estiuo mugire tom¬
trua. choruscare fulgura:
imbres ruere. quasi non pos¬
sint & illa calumniari. & di¬
cere. ex occultis & uariis aeris
passionib accidisse. At tu qui
calumniaris ea que oculis ui¬
des. manu tenes. utilitate sen¬
tis. quid facies de his que de
cęlo uenerint: Utiq respon¬
uebis & magos in egipto mul¬
ta signa fecisse de cęlo. Ipse au¬
tem ut uidit cogitationes eoꝵ:
uixit eis. Omne regnũ in se¬
ipsũ diuisũ desolabitur: & do¬
mus supra domũ cadet. Non
ad dicta sed ad cogitata respõ¬
dit. ut uel sic compellerentur
credere potentiã eius: qui cor¬
dis uidebat occulta. Si autem
om̃e regnũ in se ipsũ diuisũ

Expanded text:
videlicet, immolatitii cruoris, ex videlicet, immolatitii cruoris, ex cujus spurcissimo ritu vel nomine principem daemoniorum cognominabant. Et alii tentantes, signum de coelo quaerebant ab eo. Vel in morem Eliae ignem de sublimi venire cupiebanvel in similitudinem Samuelis tempore aestivo mugire tonitrua, coruscare fulgura, imbres ruere, quasi non possint et illa calumniari, et dicere ex occultis et variis aeris passionibus accidisse. At tu qui calumniaris ea quae oculis vides, manu tenes, utilitate sentis, qui feceris de iis quae de coelo venerint? Utique respondebis, et magos in Aegypto multa signa fecisse de coelo. Ipse autem ut vidit cogitationes eorum, dixit eis: Omne regnum in seipso divisum desolabitur, et domus supra domum cadet. Non ad dicta, sed ad cogitata respondit, ut vel sic compellerentur credere potentiae ejus, qui cordis videbat occulta. Si autem omne regnum in seipso divisum
Abbreviated transcription (Latin):
possessus a demone liberatur.
Qd̃ & tunc quidẽ carnaliter
factũ est: sed & cotidie comple¬
tur in conuers ione credenti¬
um. ut expulso primũ demo¬
ne fidei lumen aspiciant. de¬
inde ad laudes dei tacentia pri¬
us ora laxentur. Quidã autẽ
ex eis dixerunt. In beelzebub
principe demonioꝵ: eicit de¬
monia. Non hoc aliqui de tur¬
ba. sed pharisei calumnaban¬
tur & scribȩ: sicut alii eugłiste
testantur. Turbis quippe que
minus eruditȩ uidebant᷑ dñi
semꝑ facta mirantib: illi con¬
tra uel negare hec uel que ne¬
gare nequiuerant. sinistra int̃¬
pretatione ꝑuertere laborabãt:
quasi hec non diuinitatis sed
ĩmundi sp̃c opera fuissent. id
est belrebub qui d̃s erat accha¬
ron. Nam bel quidẽ. ipse est
baal. ⁊ ebub autẽ musca uocat᷑.
Nec iuxta quedã mendosa exẽ¬
plaria .l. littera. uel .d. in fine
est nominis legenda: sed.b.
Belrebub ergo baal muscarũ.
id est uir muscarũ. siue haben᷑
muscas interp̃tatur: ob sordes

Expanded text:
o liberatur. Quod et tunc quidem carnaliter factum est, sed et quotidie completur in conversione credentium, ut expulso primum daemone, fidei lumen aspiciant, deinde ad laudes Dei tacentia prius ora laxentur. Quidam autem ex his dixerunt: In Beelzebub principe daemoniorum ejicit daemonia. Non haec aliqui de turba, sed pharisaei calumniabantur et scribae, sicut alii Evangelistae testantur. Turbis quippe, quae minus eruditae videbantur, Dei semper facta mirantibus, illi contra, vel negare haec, vel quae negare nequiverant sinistra interpretatione pervertere, laborabant, quasi non haec divinitatis, sed immundi spiritus opera fuissent, id est, Beelzebub, qui Deus est Accaron . Nam Beel quidem ipse est Baal, Zebub autem musca vocatur. Nec juxta quaedam mendosa exemplaria, l litera, vel d, in fine est nominis legenda, sed b. Beelzebub ergo baal muscarum, id est, vir muscarum, sive habens muscas, interpretatur, ob sordes,
Abbreviated transcription (Latin):
habens cũ uirginitatis hono¬
re. nec primã similem uisa ẽ:
nec habere sequentẽ. At ille
uixit. Quin ĩmo. beati qui
audiunt uerbũ dei: & custo¬
diunt. Pulchre saluator atte¬
stationi mulieris annuit. ñ
eam tantũ modo que uerbũ
dei corporalit generare meru¬
erat. sed & om̃s quidem qui uer¬
bũ spiritalit̃ auditu fidei con¬
cipere: & boni operis custodia
uel in suo uel in ꝓximoꝵ corde
parere. & quasi alere studue¬
rint asseuerans esse beatos: &¬
quia eadem dei genitrix. &
inde quidẽ beata.quia uerbi
incarnandi ministra facta ẽ¬
temporalis:sed inde multo
beatior. quia eiusdem semper
amandi custos manebat eter¬
na. Qua sententia sapientes
iudeoꝵ clam ꝑcutit. qui uer¬
bũ dei non audire & custodi¬
re:sed negare & blasphemare

Expanded text:
habens cum virginitatis honohabens cum virginitatis honore, nec primam simile visa est, nec habere sequentem. At ille dixit: Quin imo beati qui audiunt verbum Dei, et custodiunt. Pulchre Salvator attestationi mulieris annuit, non eam tantummodo quae Verbum Dei corporaliter generare meruerat, sed et omnes qui idem Verbum spiritaliter auditu fidei concipere, et boni operis custodia vel in suo vel in proximorum corde parere, et quasi alere studuerint, asseverans esse beatos. Quia et eadem Dei genitrix, et inde quidem beata, quia Verbi incarnandi ministra est facta temporalis, sed inde multo beatior quia ejusdem semper amandi custos manebat aeterna. Qua sententia sapientes Judaeorum clam percutit, qui Verbum Dei non audire et custodire, sed negare et blasphemare
Abbreviated transcription (Latin):
uam suȩ carnis materiã nu¬
triendo in carne dei filio suge¬
re potuisse:incarnando autẽ
quasi maiori & imusitato mira¬
culo minime potuisse:Sed
huic opiniomi obstat apłs di¬
cens. quia misit d̃s filiũ suum
factũ ex muliere. factũ sub lege.
Neq enim audiendi sunt qui
legendũ putant natũ ex mu¬
liere factum sub lege: sed fac
nali carnem non de nichilo. ñ
aliunde. sed materna traxit
ex carne. Alioquin nec uere
filius diceretur: qui originẽ
non haberet ex homine. Et noᷤᷤ
igitur his contra eirchicen dic¬
tis extollamus uocem cũ eccła
catholica. cuius hec mulier ti¬
pũ gessit: extollamus & men¬
tem de medio turbarũ: & di¬
camus saluatori. Beatus uent̃
qui te portauit: & ubera que
suxisti. Uere enĩ beata parens.
que sicut quidã ait. enixa pu
erpera regem qui celũ t̾ramq
tenet per scła. cuius nom̃ et
eterno complectens om̃ia giro.
imperiũ sine fine manet. que
uentre beato gaudia matris

Expanded text:
vam suae carnis materiam, nuvam suae carnis materiam, nutriendo in carne Dei Filio sug gerere potuisse, incarnando autem, quasi majori et inusitato miraculo minime potuisse. Sed huic opinioni obstat Apostolus, dicens: Quia misit Deus Filium suum, factum ex muliere, factum sub lege . Neque enim audiendi sunt, qui legendum putant: Natum ex muliere, factum sub lege, sed factn utero virginali, carnem non de nihilo, non aliunde, sed materna traxit ex carne. Alioquin, nec vere filius hominis diceretur, qui originem non haberet ex homine. Et nos igitur his contra Euthicen dictis, extollamus vocem cum Ecclesia catholica, cujus haec mulier typum gessit. Extollamus et mentem de medio turbarum, dicamusque Salvatori: Beatus venter qui te portavit, et ubera quae suxisti. Vere enim beata parens, quae, sicut quidam erpera Regem, qui coelum terramque tenet per saecula. » Cujus nomen et aeterno complectens omnia gyro imperium sine fine manet. Quae ventre beato gaudia matris
Abbreviated transcription (Latin):
riseis dñm temptantib simul
& blasphemantib tanta enis in¬
carnationẽ pre om̃ib sinceri¬
tate cognoscit. tanta fidutia
conficetur: ut & p̃sentiũ pro¬
cerũ calumniã & futuroꝵ con¬
fundat hereticoꝵ perfidiam.
Nam sicut tunc uidei sci sp̃c
opera blasphemando uerum
consubstantialemq patri dei
filiũ negabant: sic heretici po¬
stea negando mariã semper
uirginem sc̃i sp̃c operante uir¬
tute:. nascituro ex humanis
menbris unigenito deo. car¬
nis suȩ materiam ministrasse:
uerũ consubstantialemq ma¬
tri filiũ hominis fateri non
debere. dixerunt. Sed si caro
uerbi dei scđm carnem nascẽ¬
tis a carne uirginis matris pro¬
nuntiat᷑ extranea. sine causa
uenter qui eam portasset. u¬
bera que lactassent beatifican¬
tur. Qua enim consequentia
enus lacte credatur nutritus.
cuius semine negatur esse cõ¬
ceptus. cũ ex umus eiusdẽq
fontis origine scd̃m phisicos
uderq liquor emanare ꝓbetͣ.
nisi forte putanda ẽ sementi¬

Expanded text:
isaeis Dominum tentantibus simul et blasphemantibus, tanta ejus incarnationem prae omnibus sinceritate cognoscit, tanta fiducia confitetur, ut et praesentium procerum calumniam, et futurorum confundat haereticorum perfidiam. Nam sicut tunc Judaei sancti Spiritus opera blasphemando, verum consubstantialemque Patris Dei Filium negabant, sic et haeretici postea negando, Mariam semper virginem, sancti Spiritus operante virtute, nascituro ex humanis membris unigenito Deo, carnis suae materiam ministrasse, verum, consubstantialemque matris filium hominis, fateri non debere dixerunt. Sed si caro verbi Dei secundum carnem nascentis a carne virginis matris pronuntiatur extranea, sine causa venter qui eam portasset, ubera quae lactassent, beatificantur. Qua enim consequentia ejus lacte credatur nutritus, cujus semine negatur esse conceptus, cum ex unius ejusdemque fontis origine, secundum physicos, uterque liquor emanare probetur. Nisi forte putanda est virgo sementi
Abbreviated transcription (Latin):
undant. & iusticia ẽ in corde ip¬
soꝵ sed falsa. Ideo ñ ꝑueniunt ad
ueram: quia repleti sunt falsa.
Tu autẽ ut ꝑuenias ad ueram:
esto egens & mendicus ipsius u¬
sticie. & audi eugłm. Beati qui
esuriunt & sitiunt iusticiã: q̃m
ipsi saturabuntur. Explicit de

Expanded text:
undant, et justitia est in corde ipsorum, sed falsa. Ideo non perveniunt ad veram, quia repleti sunt falsa. Tu autem ut pervenias ad veram, esto egens et mendicus ipsius justitiae; et audi Evangelium: «Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam, quoniam ipsi saturabuntur» . IN
Abbreviated transcription (Latin):
fidem: tales ipsi sunt ad opera¬
tionem. Precepta dei audiunt.
miracula cognoscunt: seo con¬
uerti a suis prauitatib rennu¬
unt. Ecce uocat. & redire nolu¬
mus: ecce sustinet. & eius pa¬
cientiam dissimulamus. Dũ
ergo tempus est fr̃es. prauita¬
tem suam unusquisq aeserat.
dei pacientiam ꝑtimescat. ne
quem nunc traniquillũ despi¬
cit. iratũ postmodũ euadere

Expanded text:
fidem, tales ipsi sunt ad operafidem, tales ipsi sunt ad operationem. Praecepta Domini audiunt, miracula cognoscunt, sed converti a suis pravitatibus renuunt. Ecce vocat, et redire nolumus. Ecce sustinet, et ejus patientiam dissimulamus. Dum ergo tempus est, fratres, pravitatem suam unusquisque deserat, Dei patientiam pertimescat, ne quem nunc tranquillum despicit, iratum postmodum ne
Abbreviated transcription (Latin):
ut accepta contumelia taceas.
Quisquis conspicit quia con¬
tumeliam accipis & taces. ñ
putat quia pacientiam exhibe̾
sed crimen agnoscis. Sed unde
uex ista in corde nr̃o contra pa¬
cientiam nascitur. nisi quia in
imis cogitationem fiximu:
Et dũ in terra głiam querimꝰ:
placere ei qui nos de cȩlo con¬
spicit non curamus. Accepta
autẽ contumelia medicemur
in opere uocem dei. Ego głam
de dño scriptũ est. abscondit
se: intelligi & aliter potest.
Multa quippe iudeis p̃dicaue¬
rat: sed p̾dicationis eius uerba
deridebant. Deteriores quoq
ex predicatione facti sunt: qui
usq ad iaciendos lapides per¬
uenerunt. Et quid abscondẽ¬
do se dñs signat. nisi quod eis
ipsa ueritas absconditur. qui
eius sequi uerba contemnunt:
Lam quippe quam non inue¬
nit humilem: ueritas fugit
mentem. &e quãmulti sunt
hodie. qui uideoꝵ duritiam
detestantur. quia p̃dicationẽ
dñi audire noluerunt. & tam̃
quales illos arguunt fuisse ad

Expanded text:
ut, accepta injuria, taceas. ut, accepta injuria, taceas. Quisquis conspicit quia contumeliam accipis et taces, non putat quia patientiam exhibes, sed crimina agnoscis. Sed unde vox ista in corde nostro contra patientiam nascitur, nisi quia in imis cogitationem fiximus. et dum in terra gloriam quaerimus, placere ei qui nos de coelo conspicit non curamus? Accepta ergo contumelia, meditemur in opere vocem Dei: Ego non qde Domino scriptum est, Abscondit se, intelligi et aliter potest. Multa quippe Judaeis praedicaverat, sed praedicationis ejus verba deridebant. Deteriores quoque ex praedicatione facti sunt, qui usque ad jaciendos lapides pervenerunt. Et quid abscondendo se Dominus significat, nisi quod eis ipsa veritas absconditur, qui ejus verba sequi contemnunt? Eam quippe quam non invenit humilem veritas fugit mentem. Et quam multi sunt hodie qui Judaeorum duritiam detestantur, quia praedicationem Domini audire noluerunt, et tamen quales illos arguunt fuisse ad
Abbreviated transcription (Latin):
sub ipso passionis dempore. et
quantũ potuerat ostendit. &¬
tamen hoc ad quod uenerat ꝑ¬
tulit. Nam cũ ꝑsecutoribus
suis se querentib diceret. ego
sum: sola hac uoce eoꝵ super¬
biam perculit: & om̃s in derrã
strauit. Qui ergo & in hoc lo¬
co potuit manus lapidantiũ
non se abscondendo euadere.
cur abscondit se: nisi quod ho¬
mo inter homines factus re¬
demptor ñr. alia nobis uerbo
loquitur. alia exemplo: Quid
autẽ nobis hoc exemplo loqui¬
tur. nisi ut etiam cũ resistere
possumus. iram superbienti¬
um humiliter declinemus:
VUnde & per paulũ dicitur.
Date locum irȩ. Quanta hu¬
militate iram ꝓximi ferre de¬
beat perpendat homo. si fu¬
rores irascentiũ abscondens
se declinauit d̃s. Nemo ergo
se contra acceptas contumelias
erigat. nemo conuitiis conui¬
tiũ reddat. Imitatione & enim
dei głosius est inuiriam tacen¬
do fugere:quam respondendo
superare. Sed contra hoc super¬
bia dicit in corde. Curpe est:

Expanded text:
sub ipso passionis tempore et sub ipso passionis tempore et quantum poterat ostendit, et tamen hoc ad quod venerat pertulit. Nam cum persecutoribus suis se quaerentibus diceret: Ego sum , sola hac voce eorum superbiam perculit, et omnes in terram stravit. Qui ergo et hoc in loco potuit manus lapidantium non se abscondendo evadere, cur abscondit se, nisi quod homo inter homines factus Redemptor noster, alia nobis verbo loquitur, alia exemplo? Quid autem nobis hoc exemplo loquitur, nisi ut, etiam cum resistere possumus, iram superbientium humiliter declinemus? Unde et per Paulum dicitur: Date locum irae . Quanta humilitate iram proximi fugere debeat, perpendat homo, si furores irascentium abscondendo se declinavit Deus. Nemo ergo se contra acceptas contumelias erigat, nemo conviciis convicium reddat. Imitatione etenim Dei, gloriosius est injuriam tacendo fugere, quam respondendo superare. 5. Sed contra hoc superbia dicit in corde: Turpe est
Abbreviated transcription (Latin):
esse habet: non ait ante abrahã
ego fui. sed ante abraham ego
sum. Unde & ad moysen dici¬
tur. Ego sum qui sũ: & dices
filiis isrł. Qui est misit me ad
uos. Ante ergo & post abrahã
habuit. qui & accedere potuit
per exhibitionem p̃sentiȩ: & re¬
cedere per cursũ uite. Ueritas
uero semꝑ esse habet. quia ei
quicqͣm nec priore tempore. in¬
cipitur: nec subsequenti ter¬
minatur. Sed sustinere ista et̃¬
nitatis uerba mendes infideli¬
um non ualentes: ad lapides
currunt᷑. & quem intelligere ñ
poterant. obruere querebant.
Quid autẽ contra furorem la¬
pidantiũ dñs fecerit: ostendit᷑
cũ ꝓtinus infertur. Iħc autem
abscondit se: & exiuit de templo.
persecutores suos dñs sese ab¬
scondendo declinauerit. quia
si diuinitatis suȩ potentiam
exercere uoluisset: tacito nutu
mentis in suis eos ictib ligaret.
aut in penam subite mortis
obrueret: sed qui pati uenerat
exercere iudiciũ nolebat. Certe

Expanded text:
esse habet, non ait: Ante Abraham esse habet, non ait: Ante Abraham ego fui, sed Ante Abraham ego sum. Unde et ad Moysen dicitur: Ego sum qui sum. Et, Dices aliis Israel: Qui est misit me ad vos . Ante ergo et post Abraham habuit, qui et accedere potuit per exhibitionem praesentiae, et recedere per cursum vitae. Veritas vero semper esse habet, quia ei quidquam nec priori tempore incipitur, 1509 nec subsequenti terminatur. Sed sustinere ista aternitatis verba mentes infidelium non valentes, ad lapides currunt, et quem intelligere non poterant, obruere quaerebant 4. Quid autem contra furorem lapidantium Dominus fecerit ostenditur cum protinus subinfertur: Jesus autem abscondit se, et exivit de templo. persecutores suos Dominus se abscondendo declinaverit, qui si divinitatis suae potentiam exercere voluisset, tacito nutu mentis in suis eos ictibus ligaret, aut in poena subitae mortis obrueret. Sed quia pati venerat, exercere judicium nolebat. Certe
Abbreviated transcription (Latin):
Et notandũ quod uidit eos do¬
minus aꝑta sibi impugnatione
resistere: & tam̃ eis se iterata ñ
desinit uoce p̃cticare dicens.
Abraham pater ũr exultauit
ut uideret diem meũ: & uidit
& gauisus est. Tunc quippe diẽ
dñi abraham uidit: cũ in figu¬
ra sũme trinitatis tres angelos
hospitio suscepit. Quib ꝓfecto
susceptis. sic trib quasi um lo¬
cutus est: quia & si in ꝑsonis nu¬
merus trinitatis est: in natura
unitas diuinitatis. Sed carna¬
les mentes audientiũ oculos a
carne non subleuant. dũ in eo
solam carnis etatem pensant
dicentes. Quinquaginta annõ
nondũ habes & abraham uidi¬
sti: Quos benigne redemptor
ñr a carnis suȩ intuitu submo¬
uet. & ad diuinitatis sue con¬
templationẽ trahit dicens. Am̃
amen dico uobis: antequã ab.:a¬
ham fieret ego sũ. Ante enim
p̃teriti temporis est: sũ p̃sentis.
Et quia p̃teritũ & futurũ tem¬
pus diuinitas non habet. sed sẽꝑ

Expanded text:
Et notandum quod vidit eos DoEt notandum quod vidit eos Dominus aperta sibi impugnatione resistere, et tamen eis se iterata non desinit voce praedicare, dicens: Abraham pater vester exsultavit ut videret diem meum; vidit, et gavisus est . Tunc quippe diem Domini Abraham vidit, cum in figura summae Trinitatis tres angelos hospitio suscepit; quibus profecto susceptis, sic tribus quasi uni locutus est, quia etsi in personis numerus Trinitatis est, in natura unitas divinitatis est. Sed carnales mentes audientium oculos a carne non sublevant, dum in eo solam carnis aetatem pensant, dicentes: Quinquaginta annos nondum habes, et Abraham vidisti? Quos benigne Redemptor noster a carnis suae intuitu submovet, et ad divinitatis contemplationem trahit, dicens: Amen, amen dico vobis, antequam Abraham fieret, ego sum. Ante enim praeteriti temporis est, Sum praesentis. Et quia praeteritum et futurum tempus Divinitas non habet, sed semper
Abbreviated transcription (Latin):
tio non debet: sed etiam auge¬
ri. Quod suo dñs exemplo nos
ãmonet. qui postquã habere de¬
moniũ dictus est: p̃dicationis
suȩ beneficia. largius impendit
dicens. Amen amen dico uobis
si quis sermonem meũ seruaue¬
rit: mortẽ non uidebit in eter¬
nũ. Sed sicut bonis necesse est
ut meliores etiam per contume¬
lias existant: ita semꝑ repbi:
de beneficio peiores frunt. Hã
accepta predicatione iterũ dic̃t.
Nunc cognouimus. q̃m demo¬
niũ habes. Quia enim eterne
morti in heserant. & eandẽ mor¬
tem eui inheserant non uide¬
bant.: dũ solam mortis carnem
aspicerent. in ueritatis sermo¬
ne caligabant dicentes. Abra¬
ham morturis est & ꝓphete. &
tu dicis. si quis sermonẽ meũ
seruauerit. mortẽ non gusta¬
bit in eternũ: Unde ce ipsis
ueritati eundẽ abraham & pro¬
phetas. quasi uenerantes p̃ferũt.
Sed aperta nobis ratione osten¬
uitur. quia qui dm̃ nesciunt. d̾i
quoq famulos falso uenerant᷑.

Expanded text:
tio non debet, sed etiam augetio non debet, sed etiam augeri. Quod suo Dominus exemplo nos admonet, qui postquam habere daemonium dictus est, praedicationis suae beneficia largius impendit dicens: Amen, amen dico vobis, si quis sermonem meum servaverit, mortem non videbit in aeternum. Sed sicut bonis necesse est, ut meliores etiam per contumelias existant, ita semper reprobi de beneficio pejores fiunt, nam accepta praedicatione iterum dicunt: Nunc cognovimus, quia daemonium habes. Quia enim aeternae morti inhaeserant, eamdem mortem cui inhaeserant, non videbant; dum solam mortis carnem aspicerent, in veritatis sermone caligabant, dicentes: Abraham mortuus est, et Prophetae: et tu dicis, Si quis sermonem meum servaverit, mortem non gustabit in aeternum? Unde et ipsi Veritati eumdem Abraham et prophetas quasi venerantes praeferunt. Sed aperta nobis ratione ostenditur quia qui Deum nesciunt Dei quoque famulos falso venerantur. 3.