comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
istunt. ñ st̃ tres dicentes. qͣuis singłs quisq sit dicens: nec sunt
plura quȩ dicunt᷑ cũ unꝰ quisq seipsũ & alios duos dicit. Sicut enĩ
sumȩ sapientiȩ in ẽst scire & intelligere : ita utiq ȩt̃nȩ incõmuta¬
bilisq scientiȩ & intelligentiȩ naturale ẽ. sẽꝑ id p̃sens intueri.
qͦd scit & intelligit. Nihil aut̃ aliud ẽ sũmo sp̃ui buiꝰmodi dicere
quã quasi cogitando intueri: sicut nr̃ȩ mentis locutio ñ aliud ẽ.
ꝗͣ cogitantis inspectio. Certissimũ aut̃ iã consideratȩ rationes
reddiderunt. quioqͥd sũmȩ naturȩ inẽ essentialit. id ꝑfecte con-¬
uenire patri & filio. & eoꝵ sp̃ui singulati: & tam̃ id ipsũ si simul
dicat᷑ de trib ñ admit tere pluralitatẽ. Cũ gͦ constet. quia sicut
ꝑtinet ad eiꝰ essentiã. scientia & intelligentia. sic eiꝰ scire & in¬
telligere. ñ ẽ aliud ꝗͣ dicere. id ẽ sẽꝑ p̃sens intucri qͦd scit &

Expanded text:
istunt, non sunt tres dicentes, quamvis singulus quisque sit dicens; nec sunt plura, quae dicuntur, cum unusquisque seipsum, et alios duos dicit. Sicut enim summae sapientiae inest scire et intelligere; ita utique aeternae incommutabilisque scientiae et intelligentiae naturale est, id semper praesens intueri, quod scit et intelligit. Nihil autem aliud est summo spiritui hujusmodi dicere, quam quasi cogitando intueri: sicut nostrae mentis locutio nihil aliud est quam cogitantis inspectio. Certissimum autem jam consideratae rationes reddiderunt, quidquid summae naturae inest essentialiter, id perfecte convenire Patri, et Filio, et eorum Spiritui, singulatim; et tamen idipsum, si simul dicatur de tribus, non admittere pluralitatem. Cum ergo constet quia sicut pertinet ad ejus essentiam scientia et intelligentia, sic ejus scire et intelligere non est aliud
Abbreviated transcription (Latin):
do imitat᷑. Se ipsũ qͥppe ñ imitat᷑. nec a se trahit existendi similitu¬
dinẽ : qͥa imitatio & similitudo ñ ẽ in uno solo sed in plurib Illũ
ẽẽ sed ille ab isto. Restat gͥ hoc solũ uerbũ illiꝰ soliꝰ ee̾. de qͦ nascen¬
do habet e̾ẽ: & ad cuiꝰ om̃imodã similitudinẽ existit. Unꝰ gͦ pat̾.
ñ plures patres: unꝰ filiꝰ. ñ plures filii. unꝰ ꝓcedens sp̃s. ñ plures
ꝓcedentes sp̃s st̃ in sũma essentia. Qui cũ ita tres sint. ut nũ quã
pat̾ sit filiꝰ aut ꝓcedens sp̃s. nec filiꝰ aliquando sit pat̾ aut sp̃s pro¬
cedens. nec unꝗͣ sp̃s patris & filii sit pat̾ aut filiꝰ. & singulus
quisq sic sit ꝑfectꝰ ut nullo indigeat: id tam̃ qđ st̃ sic eꝰ unũ
ut sicut de singłis pluralit̃ dici ñ potest. ita nec de trib simul
Et cũ parit̾ unusquisq se ipsũ. & om̃s inuicẽ se dicant : ñ tam¬

Expanded text:
ipsum quippe non imitatur, nec a se trahit existendi similitudinem; quia imitatio et similitudo non est in uno solo, sed in pluribus; 24 iesse, sed ille ab isto. Restat igitur hoc solum Verbum illius solius esse, de quo nascendo habet esse, et ad cujus omnimodam similitudinem existit. Unus ergo Pater, non plures patres; unus Filius, non plures filii, unus procedens Spiritus, non plures procedentes spiritus, sunt in summa essentia. Qui cum ita tres sint, ut nunquam Pater sit Filius, aut procedens Spiritus; nec Filius aliquando sit Pater, aut Spiritus procedens; nec unquam Spiritus Patris et Filii sit Pater, aut Filius, et singulus quisque sic sit perfectus, ut nullo indigeat: id tamen quod sunt, sic est unum; ut sicut de singulis pluraliter dici non potest, ita nec tribus simul. Et cum pariter unusquisque seipsum, et omnes in
Abbreviated transcription (Latin):
Quanto enĩ id qđ petebant usu sibi optabant facilius: tanto
illud mͥ actu inuingebant disficilius. Tandẽ tam̃ uictꝰ. cũ
p̃cũ modesta importunitate. tũ stuchi eco ñ contẽnenda ho¬
nestate : inuitus quidẽ ꝓpt̾ rei difficultatẽ. & ingenii mei im¬
becillitatẽ. qđ p̃cabant᷑ incȩpi. sed libent᷑ ꝓpt̾ eoꝵ caritatẽ
qͣntũ potui scđm ipsoꝵ definitionẽ effeciꝰ. Ad qđ cũ ea spe
sim adductus. ut quicqͥd facerẽ. illis solis a quib exigebatur.
ẽẽt notũ. & paulo post eisdẽ idipsũ ut uilẽ rẽ fastidientib
contẽptu ẽẽt obruendũ. scio enĩ me in eo ñ tã p̾cantib sa¬
tis facere potuisse. quã p̃cib me ꝓsequentib finẽ posuisse.
nescio tam̃ quo pacto sic p̃ter spem euenit: ut ñ solũ p̾dic¬
ti fr̃s sed & plures alii scripturã ipsã qlisq sibi ea transcri-¬
bendo. in longũ memoriȩ cõmendare satagerent. Quã ego

Expanded text:
quanto enim id quod petebant usu sibi optabant facilius, tanto mihi quanto enim id quod petebant usu sibi optabant facilius, tanto mihi illud actu injungebant difficilius. Tandem tamen victus, tum precum modesta importunitate, tum studii eorum non contemnenda honestate; invitus quidem propter rei difficultatem, et ingenii mei imbecillitatem, quod precabantur incoepi; sed libenter propter eorum charitatem, quantum potui secundum ipsorum diffinitionem effeci. Ad quod cum ea spe sim adductus, ut quidquid facerem illis solis a quibus exigebatur, esset notum, et paulo post idipsum ut vilem rem fastidientibus, contemptu esset obruendum: scio enim me in eo non tam precantibus satisfacere eisdem potuisse, quam precibus me prosequentibus finem posuisse. Nescio tamen quo pacto sic praeter spem evenit, ut non solum praedicti fratres, sed et plures alii Scripturam ipsam, quisque eam sibi transcribendo in longum memoriae condemnare satagerent: quam ego
Abbreviated transcription (Latin):
UIDaor fratres sepe me. St UDiose ꝙ p̾catist̃:
ut quȩdã. quȩ illis de meditanda diuinitatis
essentia. & quibuscdã aliis huiusmodi meditatio¬
ni cohȩrentib usitato sermone colloquendo ꝓtulerã: sub quodã
cis meditationis exemplo de scriberẽ. Cinꝰ scilicet scribendȩ medi¬
tationis. magis scđm suã uoluntatẽ quã scd̾m rei facilitatẽ. Aut
meã possibilitatẽ. hanc mͥ formã p̾stituert̃: quatinꝰ auctoritate
scriptunȩ penitꝰ nichil in ea ꝑsuaderet᷑. sed quic qͥd ꝑsingulas inuesti¬
gationes finis asserer&: idita ẽẽ plano stilo. & uulgarib argu¬
mentis. simpliciq difputatione. & rationis necessitas breuit᷑ coge-¬
ret. & ueritatis claritas patent̃ ostender&. Uoluert̃ etiã: ut
nec simplicib pęneq fatins obiectionib mͥ occurrentib ob¬
inare contemnerẽ. Qđ quidẽ diu tẽptare recusaui: Atq
mecũ re ipsa cõparans. multis me rationib excusare tẽptaui.

Expanded text:
uidam fratres saepe me studioseque precati sunt ut quaedam quae illis de meditanda Divinitatis essentia, et quibusdam aliis huie meditationi cohaerentibus, usitato sermone colloquendo protuleram, sub quodam eis meditationis exemplo describerem. Cujus scilicet scribendae meditationis magis secundum suam voluntatem, quam secundum rei facilitatem aut meam possibilitatem, hanc mihi formam praestituerunt: quatenus auctoritate Scripturae penitus nihil in ea persuaderetur; sed quidquid per singulas investigationes finis assereret, id ita esse plano stylo et vulgaribus argumentis, simplicique disputatione, et rationis necessitas breviter cogeret, et veritatis claritas patenter ostenderet. Voluerunt etiam ut nec simplicibus peneque fatuis, objectionibus mihi occurrentibus obviare contemnerem. Quod quidem diu tentare recusavi, atque mecum reipsa comparans, multis me rationibus excusare tentavi:
Abbreviated transcription (Latin):
filius ẽ. substantia. & sapientia. & uirtꝰ patris. eo sensu qͥa
babet eande essentiã & sapientiã & uirtutẽ qua pat̾: ita utri¬
q sp̃s intelligi essentia. uł sapientia. uł uirtꝰ patris & filii
guia habet õmino eandẽ quã habent illi. Luiiii.¬
ocundũ .ẽ. intueri in patre & filio. & utriusq spu: quomͦ
sint in se inuicẽ tanta ȩqualitate ut nullus aliũ excedat:
Prȩt̃ hoc enĩ. qͥa unꝰquisq illoꝵ sic ẽ ꝑfecte sũma essentia.
singłos tam̃ id ipsũ ñ minꝰ ualet ꝓbari. Est et enĩ totꝰ pater
in filio. & cõmuni spu. & filius in patre & eodẽ spũ. & ide sp̃s in pa¬

Expanded text:
 Patris, eo sensu quia habet eamdem essentiam, et sapientiam, et virtutem, quam Pater; ita utriusque Spiritus intelligi essentia, vel sapientia, vel virtus Patris et Filii, quia habet omnino eamdem quam habent illi cundum est intueri in Patre, et Filio et utriusque Spiritu, quomodo sint in se invicem tanta aequalitate ut nullus alium excedat. Praeter hoc enim, quia unusquisque eorum sic est perfecte summa essentia, singulos tamen idipsum non minus valet probari. Est etenim totus Pater in Filio et communi Spiritu; et Filius in Patre, et eodem Spiritu; et idem Spi
Abbreviated transcription (Latin):
noscit. & scit. & sapit. Si gͥ hoc setisu filius dicat᷑ patris intelligen¬
tia. & sapientia. & scientia. & cognitio. siue notitia. qm intelligit.
sapit. scit & nouit patre : nequaꝗͣ a ueritate discedit᷑. Ueritas qͦq
patris aptissime dici potest filius. ñ solũ eo sensu qͥa ẽ. cadẽ filii ue¬
ritas quȩ ẽ. & patris. sicut ĩa ꝑspectũ. ẽ : sed etiã boc sensu. ut

Expanded text:
 Filius Patris intelligentia, et sapientia, et scientia, et cognitio, sive notitia; quoniam intelligit, sapit, scit et novit Patrem, nequaquam a veritate disceditur. Veritas quoque Patris aptissime dici potest Filius, non solum eo sensu, quia est eadem Filii veritas quae est et Patris, sicut ja
Abbreviated transcription (Latin):
tineri intelligit. quȩ nec in plures substantias se diuidit. neo cũ alia
aliqua ꝑ essentialẽ cõmunionẽ se colligit: Em tam̃ ipsa ñ solũ certis¬
sime existit. sed etiã sũme omiũ existit. & cuiꝰ libet rei essentia dici so¬
let substantia: ꝓfecto siqͥd digne dici potest. ñ ꝓhibet᷑ dici substantia:
Et qm̃ ñ noscit᷑ dignior essentia ꝗ sp̃s aut corpus. & ex hns sp̃s digni
or ẽ ꝗͣ corpus: utiq eadẽ asserenda ẽ ẽẽ sp̃s ñ corpus. Qm̃ aut̃ nec
ullȩ partes st̃ eiꝰdẽ sp̃s. neo plures e̾ẽ posst̃ eiꝰ modi sp̃s: necesse est
cõpositꝰ. nec ullis differentiis uł accidentib intelligi potest esse
mutabilio: impossibile ẽ ut qualibet sectione sit diuisibilis. axuiii.¬
Sidetur gͦ consequi ex p̃cedentib qͦd iste sp̃s qͥ sio suo quodã mira¬
bilit̾ singłari & singłarit᷑ mirabilimꝰ ẽ. quadã ratione solus
sit: alia uͦ quȩcũq uident᷑ eẽ. huic collata ñ sint. Si enĩ diligent̃

Expanded text:
as se dividit, nec cum aliqua alia per essentialem communionem se colligit? Quoniam tamen ipsa non solum certissime existit, sed etiam summe omnium existit, et cujuslibet rei essentia dici solet substantia; profecto, si quid digne dici potest, non prohibetur dici substantia. Et quoniam non noscitur dignior essentia quam spiritus aut corpus; et ex his dignin corpus. Quoniam autem nec ullae partes sunt ejusdem spiritus, nec plures esse possunt ejusmodi spiritus, necesse est compositus, nec ullis differentiis vel accidentibus intelligi potest esse mutabilis, impossibile est ut qualibet sectione sit divisibilis. CAPUdentibus quod iste spiritus, qui sic suo quodam mirabiliter singulari et singulariter mirabili modo est, quadam ratione solus sit; alia vero quaecunque videntur esse huic collata, non sint. Si enim diligenter
Abbreviated transcription (Latin):
ed in his nullatenꝰ negli gent̾ memoriȩ cõmendandũ. qͦd
intuenti mͥ occurrit. existimo. dic enĩ necesse. ẽ. ut pat̾ intel¬
ligat᷑ menioria. filiꝰ intelligentia. sp̃s amor: ut nec pat̾ indigeat
filio. aut cõmuni sp̃ũ. nec filiꝰ patre uł eodẽ spũ: siue idẽ sp̃s
patre aut filio. quasi pat̾ ꝑ se meminisse solũ possit. intellige¬
memor. & filiꝰ illi intelligat. Nã cũ in his trib unꝰ quisq
singulus sit sũma essentia. & sũma sapientia. sic ꝑfecta ut
ipsa ꝑ se memor sit. & intelligat. & amet: necesse. ẽ. ut nullꝰ
hor triũ alio indigeat. aut ad memorandũ. aut ad intel¬
ligendũ. aut ad amandũ. Singulus enĩ qͥsq essentialit̃. ẽ.
& memoria. & intelligentia. & amor: & quicqͥd sũmȩ es¬
sentiȩ necesse. ẽ ines se. F Lxi
uandam hic uideq quȩstionẽ occurrere. Nã si pat̾ ita ẽ
intelligentia & amor. sicut. ẽ. memoria & filiꝰ sic .ẽ. memoria

Expanded text:
ed in his nullatenus negligenter memoriae commendandum, quod intuenti mihi occurrit, existimo. Sic enim necesse est ut Pater intelligatur memoria, Filius intelligentia, Spiritus amor; ut nec Pater indigeat Filio, aut communi Spiritu, nec Filius Patre vel eodem Spiritu, sive idem Spiritus Patre aut Filio; quasi Pater per se meminisse solum possit, intelligememor, et Filius illi intelligat. Nam cum in his tribus, unusquisque singulus sit summa essentia et summa sapientia sic perfecta, ut ipsa per se memor sit et intelligat, et amet, necesse est ut nullus horum trium alio indigeat, 23 aut ad memorandum, aut ad intelligendum, aut ad amandum. Singulus enim quisque essentialiter est et memoria, et intelligentia, et amor, et quidquid summae essentiae necesseQuamdam hic video quaestionem occurrere. Nam si Pater ita est intelligentia et amor, sicut est memoria, et Filius sic est memoria
Abbreviated transcription (Latin):
tinent᷑ ab ipsis: in sũma uͦ essentia unũ tantũ ꝑcipit᷑: id ẽ qr
p̾sens ẽ ñ etiã qr continet᷑. Unde si usus loquendi ad mitten&:
cuenientiꝰ dici uideret᷑. ẽẽ cũ loco uł tẽpore. quã in loco uł
tẽpore. Plus enĩ significat᷑ contineri aliqͥd. cũ dr̃ ẽẽ in alio:
pore. suo quoda mͦ dici potest ẽẽ: qm̃ quic qͥd aliud ẽ: ne
innichilũ cadat. ab ea p̾sente sustinet᷑. In om̃i loco & tẽpo¬
re ẽ quia mulli al c̃. co mnullo ẽ. qr mulũ locuꝰ at tep
habet. Nec inse recipit distinctiones locoꝵ aut tẽpoꝵ. ut hic uł illic

Expanded text:
tinentur ab ipsis. In summa vero essentia unum tantum praecipitur, id est, quia praesens est; non etiam quia continentur. Unde, si usus loquendi admitteret, convenientius dici videretur esse cum loco vel tempore, quam in loco vel tempore. Verius enim significatur contineri aliquid, cum dicitur esse in alio, pore suo quodam modo dici potest esse; quoniam quidquid aliud est, ne in nihilum cadat, ab ea praesente sustinetur: in omni loco et tempore est, quia nulli abest; et in nullo est, quia nullum locum aut tempus habet, nec i
Abbreviated transcription (Latin):
ẽe uerba. qͦt st̃ cogitantes: qͥa in singłoꝵ cogitationib uerbũ eiꝰ ẽ.
Itẽ si unꝰ homo cogitet plura aliqua: tot uerba st̃ in mente co¬
gitantis qͦt st̃ res cogitatȩ. Sed in hominis cogitatione cũ cogi¬
tat aliqͥd qͦd extra eiꝰ mentẽ. ẽ. ñ nascit᷑ uerbũ cogitatȩ rei ex ip¬
sare. qm̃ ipsa absens. ẽ. a cogitationis intuitu: sed ex rei aliqua si¬
militudine uł imagine. quȩ ẽ in cogitantis memoria. aut forte
quȩ tc̃ cũ cogitat. ꝑꝰ corporeũ sensũ ex re p̾senti in mentẽ attra¬
ht᷑. In sũma uͦ essentia. sic ibi sẽꝑ st̃ p̾sentes pat̾ & filiꝰ. & eoꝵ sp̃s.¬

Expanded text:
ntes; quia in singulorum cogitationibus verbum ejus est. Item, si unus homo cogitat aliqua plura, tot verba sunt in mente cogitantis quot sunt res cogitatae. Sed in hominis cogitatione, cum cogitat aliquid quod extra ejus mentem est, non nascitur verbum cogitatae rei ex ipsa re; quia ipsa absens est a cogitationis intuitu, sed ex rei aliqua similitudine vel imagine, quae est in cogitantis memoria, aut forte quae tunc, cum cogitat, per corporeum sensum ex re praesenti in mentem attrahitur. In summa vero essentia sic sibi semper sunt praesentes Pater, et Filius, et
Abbreviated transcription (Latin):
ria e̾e̾t pat̃. filiꝰ intelligentia. utriꝰq sp̃s. amor. Uerũ hȩc
quęstio. ñ difficile soluit᷑: si ea quȩ iã ratione inuenta sunt.
considerent᷑. Idcirco enĩ ñ ẽ pat̾ filius. aut alterius sp̃s. licet
sit intelligentia & amor: qͥa ñ s̃ intelligontia genita. aut
amor ab aliquo ꝓcedens sed quicqͥd ẽ. gignens ẽ tantũ. & a quo
ad similitudinẽ sui sp̃s ꝓcedens. sed quicqͥd existit. tantũ gig
moria gignens. aut intelligentia genita. sed solũ quicqͥd ẽ. ꝓce

Expanded text:
ligentia, utriusque Spiritus amor. Verum haec quaestio non difficile solvitur, si ea quae jam ratione inventa sunt considerentur. Idcirco enim non est Pater Filius, aut alicujus Spiritus, licet sit intelligentia et amor; quia non est intelligentia genita, aut amor ab aliquo procedens; sed quidquid est, gignens est tantum, et a quo ad similitudinem sui Spiritus, procedens; sed quidquid existit, tantum gignmoria gignens, aut intelligentia genita, sed solum, quidquid est, p
Abbreviated transcription (Latin):
quieqͥd ẽ: tantũ om̃ino distat sũma substantia ab iis quȩ ñ st̃ idẽ qͦd
ppsa. Cũq ipsa sola om̃iũ naturarũ. habeat a se sine alteriꝰ naturȩ aupi¬
lio c̃ẽ quicqͥd ẽ: quom̃ ñ ẽ singłarit᷑ absq suȩ creaturȩ consortio quie¬
qͥd ipsa ẽ : Unde si quando illi ẽ cũ aliis nominis alicuiꝰ cõmunio: uil

Expanded text:
quidquid est; tantum omnino distat summa substantia ab his quae non sunt idem quod quidquid est; tantum omnino distat summa substantia ab his quae non sunt idem quod ipsa. Cumque ipsa sola omnium naturarum habeat a se, sine alterius naturae auxilio, esse quidquid est; quomodo non est singulariter, absque suae creaturae consortio, quidq
Abbreviated transcription (Latin):
dunt᷑: sic illa quȩ a simili effectu deficiunt. imꝓpͥe dici accidentia
de p̃hendunt᷑. Sicut gͦ sẽꝑ sibi ẽ om̃imꝰ eadẽ substantialit̃: ita nũꝗ̃ ẽ ab
diuiersa ullom᷑. uł acoidentalit᷑. Sed qͦ quomꝰ sese habeat ratio de ꝓpͥe¬
tate nominis accidentiũ: illud sine dubio uerũ ẽ qͥa de sũme incõmu¬
tabili natura nibil potest dici. unde mutabilis possit intellior xxii¬
es si ratũ ẽ qs ae huiꝰ naturȩ sĩplicitate ꝑspectũ ẽ: quom̃ substantu
e: Na cũ om̃is substantia. admixtionis differentiarũ uł mutats¬
nis accidentiũ sit susceptibilis: huiꝰ imimitabilis sinceritas. om̃imod
admixtioni siue mutationi ẽ i accessibilis. Quomꝰ gͦ obtinebit᷑ eã eͥ
qu̾alibet substantiã nͥ dicat᷑ substantia ꝓ essentia. & sic sit extra sici
de nihilo facit om̃e aliud eẽ. diuersũ ẽ ab eo ẽẽ qͦd ꝑ aliuid fit de nihilo

Expanded text:
duntur; sic illa, quae a simili effectu deficiunt, improprie dici accidentia duntur; sic illa, quae a simili effectu deficiunt, improprie dici accidentia deprehenduntur. Sicut igitur semper sibi est omnimodo eadem substantialiter, ita nunquam est a se diversa ullo modo, vel accidentaliter. Sed quoquo modo sese habeat ratio de proprietate nominis accidentium, illud sine dubio verum est, quia de summe incommutabili natura nihil potest dici, unde mutabilis possit intelligied si ratum est quod de hujus naturae simplicitate perspectum est, quomodo substantia est? Nam cum omnis substantia admistionis differentiarum, vel mutationis accidentium sit susceptibilis, hujus immutabilis sinceritas omnimodae admistioni, sive mutationi est inaccessibilis; quomodo ergo obtinebitur eam esse quamlibet substantiam, nisi dicatur substantia pro essentia, et sic sit extra, sicuuidquid, et de nihilo facit omne aliud esse, diversum est ab eo esse, quod per aliud fit de nihilo
Abbreviated transcription (Latin):
has relationes.: utiq cũ natꝰ fuerit. sine omĩ mei mutatione ad illũ
habere potero uł amit tere: scđm qͦd crescet. uł ꝑ qualitates diuer¬
sas mutabit᷑. Palã itaq fit: qͥa eoꝵ quȩ accidentia dicunt᷑. quȩda
iliquatenꝰ attrahant cõmutabilitatẽ: quȩdã uͦ nullatenꝰ subtrabañ
imutabilitatẽ. Sicut gͥ sũma natura. accidentib mutationem
efficientib nũꝙͣ in sua siplicitate locũ tribuit: sio sođm ea quȩ nullateiꝰ
sumȩ incomutabilitati repugnant. aliquando dicͥi n respuit. & tam
aliqd eiꝰ essentiȩ unde ipsa uariabilis intelligi possit. ñ accidit. Unde
ho q̃q concludi potest: qͥa nulliꝰ accidentis susceptibilis ẽ. Q iuppe
qu̾e admodũ illa accidentia quȩ mutationẽ aliquã accedendo uł n¬
cedendo faciunt. ipso suo effectu uere accidere rei quã mutant ꝑpen¬

Expanded text:
em relationes has, utique cum natus fuerit, sine omni mei mutatione, ad illum em relationes has, utique cum natus fuerit, sine omni mei mutatione, ad illum habere potero et amittere, secundum quod crescet, vel per qualitates diversas mutabitur. Palam itaque fit quia eorum quae accidentia dicuntur, quaedam aliquatenus attrahant commutabilitatem, quaedam vero nullatenus subtrahant incommutabilitatem. Sicut igitur summa natura accidentibus mutationem efficientibus nunquam in sua simplicitate locum tribuit; sic secundum ea, quae nullatenus summae incommutabilitati repugnant, aliquando dici aliquod non respuit, et tamen aliquid ejus essentiae, unde ipsa variabilis intelligi possit, non accidit. Unde hoc quoque concludi potest, quia nullius accidentis susceptibilis est: quippe quemadmodum illa accidentia, quae mutationem aliquam accedendo vel recedendo faciunt, ipso suo effectu vere accidere rei, quam mutant, perpen
Abbreviated transcription (Latin):
alit̾ nonne aliquando ẽ a se diuersa. uł accidentalit̾: Uerum
quomͦ ẽ sũme incomutabilis. si ꝑ accidentia potest. ñ dicã ẽẽ. sed
uł intelligi uariabilis: Et e contͣ quomͦ ñ ẽ particeps accidentiᷤ.
cũ hoc ipsũ qͦd maior ẽ. om̃ib aliis naturis. & qͥd illis dissimilis. ẽ
illi uidẽt᷑ accidere: Sed qͥd repugnant quorũda quȩ accidentia
dicunt᷑ susceptibilitas. & naturalis incõmutabilitas si ex eoꝵ assũpti¬
one. nulla substantiã consequat᷑ uariabilitas: Om̃iũ qͥppe quȩ acci¬
dentia dicunt᷑. alia ñ nͥ cũ aliqua participantis uariatione ade̾e &
abee posse intelligunt᷑. ut om̃s colores: alia. nullã om̃ino uł acceden¬
do uł recedendo mutationẽ. circa id de qͦ dicunt᷑. efficere noscunł.
ut quȩda relationes. Constat nãq qͥa homini post annũ p̾sentẽ
nascituro: nec maior. nec minor. nec ȩqualis sũ. nec similis. Om̃s aut̃¬

Expanded text:
aliter, nonne est aliquando a se diversa vel accidentaliter. Verum quomodo est summe incommutabilis, si per accidentia potest, non dicam esse, sed vel intelligi variabilis? Et econtra quomodo non est particeps accidentis; cum et hoc ipsum, quod major est omnibus aliis naturis, et quod illis dissimilis est, illi videatur accidere? Sed quid repugnant quorumdam, quae accidentia dicuntur, susceptibilitas, et naturalis incommutabilitas; si ex eorum assumptione nulla substantiam consequatur variabilitas? Omnium quippe quae accedentia dicuntur, alia non nisi cum aliqua participantis variatione adesse et abesse posse intelliguntur, ut omnes colores, alia omnino nullam vel accidendo vel recedendo mutationem circa id de quo dicuntur, efficere noscuntur, ut quaedam relationes. Constat namque quia homini post annum praesentem nascituro, nec major, nec minor, nec aequalis sim, nec similis. Omnes aut
Abbreviated transcription (Latin):
minit. & totã amat. & totiꝰ amoris meminit. & totũ intel¬
ligit. Intelligit᷑ aut̃ in memoria. pat̾: intelligentia. filius: in amo¬
re. utriꝰq sp̃s. Tanta gͥ pat̾ & filius. & utriꝰq sp̃s ȩqualitate sese
cõplectunt᷑. & st̃ in se inuicẽ: ut eoꝵ nullus aliũ excedere. aut
sine eo esse probetuR

Expanded text:
minit, et totam amat; et totius amoris meminit, et totum inteligit. Intelligitur autem in memoria Pater; in intelligentia Filius; in amore, utriusque Spiritus. Tanta igitur Pater et Filius, et utriusque Spiritus, aequalitate sese complectuntur, et sunt in se invicem ut eorum nullus alium excedere aut sine eo esse probetur
Abbreviated transcription (Latin):
bilit̾ intueor: nibil delectabilius in illis contẽplandũ in¬
uenio ꝗ̃ mutui amoris affectũ. Quã enĩ absurde negetur
sumus sp̃o se amare. sicut sui memor .ẽ. & se intelligit. oũ
& mens rationalis se & illũ amare posse conuincat᷑ ex eo. qͥa sui
& illiꝰ memor c̾e̾. & se & illũ intelligere potest: Otiosa nãq &
penitꝰ inutilis . ẽ. memoria & intelligentia cuius libet rei: nͥ
ꝓut ratio exigit res ipsa amet᷑ aut reꝓbet᷑. Amat gͦ se ipsũ
sũmus sp̃s: sicut sui meminit. & se intellis it.
alã certe .ẽ. rationẽ habenti. eũ ñ idcirco sui meniorẽ ẽe̾.
aut se intelligere. qͥa se amat: sed ideo se amare qͥa sui me¬
minit. & se intelligit. nec eũ se posse amare si sui ñ sit memor.
aut se ñ intelligat. Nulla enĩ res amat᷑ sine eiꝰ memoria aut
intelligentia : & multa tenent᷑ memoria & intelliguntur.

Expanded text:
biliter intueor, nihil delectabilius in illis contemplandum inbiliter intueor, nihil delectabilius in illis contemplandum invenio quam mutui amoris affectum. Quam enim absurde negetur summus Spiritus se amare, sicut sui memor est, et se intelligit! cum et mens rationalis et se et illum amare posse convincatur ex eo, quia sui et illius memor esse, et se et illum intelligere potest: otiosa namque, et penitus inutilis est memoria et intelligentia cujuslibet rei; nisi, prout ratio exigit, res ipsa ametur aut reprobetur. Amat ergo seipsum summus Spiritus; sicut sui meminit, et se intelligit.Palam certe est rationem habenti, eum non idcirco sui memorem esse aut se intelligere, quia se amat, sed ideo se amare, quia sui meminit, et se intelligit; nec eum se posse amare, si sui non sit memor, aut se non intelligat. Nulla enim res amatur, sine ejus memoria aut intelligentia; et multa tenentur memoria et intelliguntur
Abbreviated transcription (Latin):
niħil consequentius ꝗ̃ qͥa memoria sua . ẽ. idẽ ipse. Quippe ñ in
eo qͥd sui memor ẽ. sic ẽ in sua memoria. uelut alia resin alia
que admodũ ea quȩ sic st̃ in humanȩ mentis memoria. ut non
sint ipsa nr̃a memoria: sed sic. ẽ. memor sui ut ipse memoria
sua sit. Consequit᷑ itaq ut quomꝰ filius. ẽ intelligentia. siue
sapientia patris: ita sit & pat̾nȩ memoriȩ. At quio qͥd filius
sapit aut intelligit: eiꝰ similit̃ & meminit. Est gͥ filius memo¬
na patris. & memoria memoriȩ : id .ẽ. memoria memor patriꝰ
qͥ ẽ. memoria. sicut . ẽ sapientia patris. & sapientia sapientiȩ
id ẽ. sapientia sapiens patrẽ sapientia. Et filius qͥde memoria
nata de memoria. sicut sapientia nata de sapientia : pat̾ uͦ
de nullo nata memoria uel sapientia:¬
ed ecce dũ huiꝰ patris filiiq ꝓpͥctates cõmunionẽq delecta¬

Expanded text:
nihil consequentius, quam quia memoria sua est idem ipse. Quippe non in nihil consequentius, quam quia memoria sua est idem ipse. Quippe non in eo quod sui memor est, sic est in sua memoria, velut alia res in alia; quemadmodum ea quae sic sunt in humanae mentis memoria, ut non sint ipsa nostra memoria; sed sic est memor sui, ut ipse memoria sua sit. Consequitur itaque ut quomodo Filius est intelligentia sive sapientia Patris, ita sit et paternae memoriae. At quidquid Filius sapit, aut intelligit; ejus similiter et meminit. Est igitur Filius memoria Patris, et memoria memoriae, id est, memoria memor Patris, qui est memoria, sicut est sapientia Patris, et sapientia sapientiae, id est, sapientia sapiens Patrem sapientiam: et Filius quidem memoria nata de memoria, sicut sapientia nata de sapientia; Pater vero de nullo nata memoria vel sapientiaed ecce dum hujus Patris Filiique proprietates communionemque delecta
Abbreviated transcription (Latin):
i nenera l̃ qd sertiendu eist: dn estenuandas c flis
intelligentia memoriȩ. siue memoria patris. aut memoria memoriȩ :
Equidẽ cũ sũma sapientia sui memor e̾e̾ negari ñ possit : nibil cõpe-¬
ientius ꝗ̃ in memoria pat̃. sicut in uerbo filius intelligit᷑. qm̃ de memoria
qͥa uerbũ eiꝰ nascit᷑ de memoria. Unde apparet. qͥa si sẽꝑ se cogitaret:
seꝑ uerbũ eiꝰ de memoria nasceret᷑. Rẽ et enĩ cogitare cuiꝰ memoriam
habemꝰ hoc ẽ m̃te eã dicere. uerbũ uͦ rei ẽ. ipsa cogitatio ad eiꝰ similitu¬
dinẽ ex memoria formata. Hinc itaq liqͥdo atiimaduerti potest
de suma sapientia. quȩ sic sẽꝑ se dicit. sicut sẽꝑ sui memor. ẽ: quia
Ac ȩtna memoria ciꝰ coȩt̾nũ uerbũ nascitu: Sicut gͥ uerbũ congrue
intelligit᷑ ꝓles: ita memoru parentis nom̃ aptissime suscipit. Si
sͥ ples quȩ om̃ino de solo sũmo spũ nata.ẽ. ꝓles.ẽ. memoriȩ eius:

Expanded text:
 vero quid sentiendum est? an aestimandus est Filius intelligentia memoriae, sive memoria Patris, aut memoria memoriae? Equidem cum summa sapientia sui memor esse negari non possit, nihil competentius quam in memoria Pater, sicut in Verbo Filius intelligitur; quoniam de memquia verbum ejus nascitur de memoria. Unde apparet quia si semper se cogitaret, semper verbum ejus de memoria nasceretur. Rem etenim cogitare, cujus memoriam habemus, hoc est mente eam dicere; verbum vero rei, est ipsa cogitatio ad ejus similitudinem ex memoria formata. Hinc itaque liquido animadverti potest de summa sapientia, quae sic semper se dicit, sicut semper sui memor est, quia de aeterna memoria ejus coaeternum Verbum nascitur. Sicut igitur Verbum congrue intelligitur proles; ita memoria, parentis nomen aptissime suscipit. Si ergo proles, quae omnino de solo summo Spiritu nata est, proles est memoriae ejus;
Abbreviated transcription (Latin):
nificat. quasi ꝓpͥo designet᷑ : ad hoc qͦq ñ inutilit̾ ualebit. ut ꝑ
hoc. id ipsũ ẽẽ qͦd ẽ pat̃ & filius. ꝗͣuis ab illis eͥẽ suũ habeat.

Expanded text:
nificat, quasi proprio designetur: ad hoc quoque non inutiliter valebit, ut per nificat, quasi proprio designetur: ad hoc quoque non inutiliter valebit, ut per hoc idipsum esse, quod est Pat
Abbreviated transcription (Latin):
neq gignunt: sed quodã mͦ si sic dici potest. spirant suũ amore
Qu̾auis enĩ ñ nr̃o mͦ spiret sũme incõmutabilis essentia: tañ
ipsũ suũ amorẽ a se ineffabilit̾ ꝓcedentẽ. ñ discedendo ab illa
exse emittere. ꝗͣ spirando. Ed si dici potest: sicut uerbũ sumȩ es¬
sentiȩ. filius ẽ eiꝰ ita eiusde amor satis conuenient̃ appellari po¬
test sp̃s eiꝰ. Ut cũ essentialit̾ ipse sit sp̃s. sicut pat̾ & filius: illi
ñ putent᷑ alicuiꝰ sp̃s qͥa nec pat̾ ab ullo alio. ẽ. nec filius a patre
quasi spirante nascit᷑: iste aut̃ estimet᷑ sp̃s utriusq qͥa ab utroq
suo quodã in enarrabili mͦ spirante. mirabilit̾ ꝓcedit. Qui etiã
ex eo qͥa ẽ cõmunio patris & filii. ñ absq ratione quasi ꝓpriũ
assumere posse uidet᷑ aliqͦd nom̃. qͦd patrifilioq cõmune sit :
si ꝓprii nominis exigit indigentia. Qd idẽ si fiat. scilicet ut
ipse amor. nomine sp̃s. qͦd substantiã parit̃ patris & filii sig-¬

Expanded text:
ant suum amorem: quamvis enim non nostro modo spiret summe incommutabilis essentia, tamen ipsum suum amorem a se ineffabiliter procedentem, non discedendo ab illa,osse dici aptius ex se emittere quam spirando. Quod si dici potest, sicut Verbum summae essentiae Filius est ejus; ita ejusdem amor satis convenienter appellari potest Spiritus ejus: ut cum essentialiter ipse sit spiritus, sicut Pater et Filius, illi non putentur alicujus spiritus; quia nec Pater ab ullo alio est, nec Filius a Patre quasi spirante nascitur; iste autem aestimetur Spiritus utriusque; quia ab utroque, suo quodam inenarrabili modo, spirante mirabiliter procedit. Qui etiam ex eo quia est communio Patris et Filii, non absque ratione quasi proprium assumere posse videtur aliquod nomen, quod Patri Filioque commune sit; si proprii nominis exigit indigentia. Quod quidem si fiat, scilicet, ut ipse amor nomine Spiritus, quod substantiam pariter Patris et Filii sig
Abbreviated transcription (Latin):
potest. qͦd pat filiĩ. aut filius patris sit essentia. quasi alt̃ ñ possit subsiste¬
re ꝑ se. sed ꝑ alterũ: sed ad significandã quã habent comunionẽ sumȩ
simplicis. sũmȩq uniꝰ essentiȩ. sic congrue dici & intelligi potest qͥ a
sic ẽ alt̃ idipsũ qͦd alt̃: ut alt̾ babeat essentiã alterius. Hat itaq ra-

Expanded text:
potest quod Pater Filii, aut Filius Patris sit essentia; quasi alter non possit subsistepotest quod Pater Filii, aut Filius Patris sit essentia; quasi alter non possit subsistere per se sed per alterum; sed ad significandum quam habent communionem summe simplicis, summeque unius essentiae, sic congrue dici et intelligi potest quia sic est alter idipsum quod alter, ut alter habeat essentiam alterius.
Abbreviated transcription (Latin):
ita gignendodat filiohabere essentiã. & sapientiã. & uitã in semet¬
ipso ut ñ ꝑ extraneã. sed ꝑsuã essentiã. sapientiã & uitã. subsistat. sa¬
pat & uiuat. Alioqͥn ñ erit ide e̾ẽ patris & filii : nec erit par patri
silius. Ed ꝗ̃ falsũ sit: liqͥdissime suꝑius ꝑuisũ ẽ. Quare ñ repugnat. fi¬
liũ & subsistere ꝑ se. & eẽ de patre: qͥa hoc ipsũ id. ẽ. ꝑ se ipsũ posse
subsistere. necesse. ẽ. illũ habere ex patre. Nã si qͥs sapiens. suã me
sipientiã. cuiꝰ pͥus expers e̾ẽm doceret: utiq hoc ipsa sapientia eiꝰ
facere ñ in congrue diceret᷑. Sed ꝗͣuis mea sapientia. ab illiꝰ sapientia
haberet ẽẽ & sapere: tam̃ cũ iã e̾e̾t. ñ nͥ sua essentia e̾e̾t. nec saperet
nͥ se ipsa. Multo gͥ magis ȩt̃ni patris coȩt̾nus filius. qͥ sic habet a patre
aeͣ ut ñ sint duȩ essentiȩ: ꝑ se subsistit. sapit. & uiuit. Non gͥ sic intelligi

Expanded text:
 sapientiam et vitam in semetipso; ut non per extraneam, sed suam essentiam, sapientiam et vitam subsistat, sapiat et vivat; alioquin non erit idem esse Patris et Filii, nec erit par Patri Filius: quod quam falsum sit liquidissime superius pervisum est. Quare non repugnat Filium et subsisteresubsistere, necesse est illum de Patre habere. Nam si quis sapiens suam me sapientiam, cujus prius expers essem, doceret, utique hoc ipsa sapientia ejus facere non incongrue diceretur, sed quamvis mea sapientia ab illius sapientia haberet esse et sapere; tamen cum jam esset, nonnisi sua essentia esset, nec saperet nisi seipsa. Multo igitur magis aeterni Patris coaeternus Filius, qui sic habet a Patre esse, ut non sint duae essentiae, per se subsistit, sapit et vivit. Non igitur sic intelligi
Abbreviated transcription (Latin):
tas. & iustitia: & quicqͥd sumi sp̃s conuenit essentiȩ. xl ui¬
identur tam̃ quȩda ex iis quȩ sio ꝓferri & intelligi poss unt:
aliã quoq ñ incongruã sub hac ipsa ꝓnuntiatione intelligen¬
tiã suscipere. Liquet enĩ filiũ e̾ẽ uerũ uerbũ. id ẽ. ꝑfectã intel¬
ligentiã. siue ꝑfectã totius pat̾nȩ substantiȩ cognitionẽ. & sor

Expanded text:
tas et justitia; et quidquid sumtas et justitia; et quidquid sumidentur tamen quaedam, ex his quae sic proferri et intelligi possunt, aliam quoque non incongruam sub hac ipsa pronuntiatione intelligentiam suscipere. Liquet enim Filium esse verum Verbum, id est perfectam intelligentiam, sive perfectam totius paternae substanti
Abbreviated transcription (Latin):
rationẽ uerũ sit: ualde tam̃ magis congruit. filiũ chici esseitiã
pitris ꝗͣ patrẽ essentiã filii. Qm̃ naq pat̾ a nulla habet essentiã
nͥ a se ipso: ñ satis apte dr̃ habere essentiã alicuiꝰ. nͥ suã: Quia uero
filius essentiã suã habet a patre. & eande qua habet pat̾: aptissim
dici potest. habere essentiã patris. Quare qm̃ neut̃ alit̾ habet es¬
sentiã ꝗͣ existendo essentia : sicut satis aptius intelligit᷑ habere fi¬
lius patris essentiã. ꝗͣ pat̾ filii. ita conuenientius dici potest. filius
patris essentia: ꝗͣ pat̾ filii. Nã hȩc una si fiat ꝓlatio: satis acute breui¬
tate cõmendat. filiũ ñ solũ eandẽ essentiã habere cũ patre. sed hanc
ipsã habere de patre. Ut hoc sit:filius . ẽ. essentia patris. quod est.
filius. ẽ. ñ differens essentia de patris essentia: immo de patre
essentia. Similit̃ gͦ ẽ filius. patris uirtus. & sapientia. seu ueri¬

Expanded text:
essentiam Patris, quam Patrem essentiam Filii, quoniam namque Pater a nullo habet essentiam si a seipso, non satis apte dicitur habere essentiam alicujus nisi suam; quia vero Filius essentiam suam habet a Patre, et eamdem quam habet Pater, aptissime dici potest habere essentiam Patris. Quare quoniam neuter aliter habet essentiam, quam existendo essentia; sicut aptius intelligitur habere Filius Patris essentiam quam Pater Filii, ita convenientius dici potest Filius Patris essentia quam Pater Filii. Nam haec una si fiat prolatio, satis acuta brevitate commendat Filium non solum eamdem essentiam habere cum Patre, sed hanc ipsam habere de Patre: ut hoc sit, Filius est essentia Patris, quod est, Filius est non differens essentia de Patris essentia, imo de Patre essentia. Similiter ergo est Filius Patris virtus, et sapientia, seu veri
Abbreviated transcription (Latin):
proles qͣntomagis & ille ad huiꝰ natiuitatis ꝑfectionẽ. solus sufficit:
& qͦd nascit᷑. eiꝰ similitudinẽ expͥmit: Naq in reb aliis. quas parentiᷤ
plisq certũ ẽ habitudinẽ habere: nulla sic gignit. ut om̃ino nulliꝰ
indigens. sola ꝑse ad gignendã ꝓlem sufficiat. nulla sic gignit᷑ ut
nulla admixta dissimilitudine. om̃imodã similitudinẽ parentis
exibeat. Si gͦ uerbũ sũmi sp̃s. sic ẽ om̃ino ex ipsius sola essentia
& sio singularit ẽ illi simile. ut nulla ꝓles sic sit om̃ino ex sola parentis
essentia. aut sic similis parenti: ꝓfesto nullis reb tã conuenient̃ ur¬
det᷑ aptari babitudo parentis. & ꝓlis. ꝗͣ sumosp̃ui. & uerbo eiꝰ. Qua ꝓpter
iliꝰ ẽ ꝓpriũ. uerissimũ eẽ parentẽ: istius uͦ ueris simã ecꝰ proleos. I xli

Expanded text:
us nativitatis perfectionem solus sufficit, et quod nascitur ejus similitudinem exprimit? Namque in rebus aliis, quas parentis prolisque certum est habitudinem habere, nulla sic gignit ut omnino nullius indigens sola per se ad gignendam prolem sufficiat; nulla sic gignitur, ut nulla admista dissimilitudine omnimodam similitudinem parentis exhibeat. Si ergo Verbum summi Spiritus sic est omnino ex ipsius sola essentia, et sic singulariter est illi simile ut nulla proles sic sit omnino ex sola parentis essentia, aut sic similis parenti, profecto nullis rebus tam convenienter videtur aptari habitudo parentis et prolis, quam summo Spiritui et Verbo ejus. Quapropter illius est proprium verissimum esse parentem, istius
Abbreviated transcription (Latin):
alius filius: ut cũ ãbos dixerĩ. uideã me duos dixisse & sic. ẽ. idipsũ
qͦd .ẽ. & pat̾ & filius: ut ñ intelligã qͥd duos dixerĩ. Qũauis namq
singulus pat̾. sit ꝑfecte sũmus sp̃s. & singulus filius. sit ꝑfecte sumꝰ¬
duo sp̃s. sed unus sp̃s. Ut sicut singula ꝓpͥa singuloꝵ ñ recipiuis
pluralitatẽ. qͥa ñ st̃ duoꝵ: ita id qͦd cõmune ẽ ãboꝵs. indiuiduã
teneat unitatẽ. qͣuis totũ sit singłoꝵ. Nã sicut ñ st̃ duo patres.
aut duo filii. sed unꝰ pat̃. & unꝰ filius. qm singła st̃ singłoꝵ ꝓpria
terius. sic st̃ concordes natura : ut alt̃ sẽꝑ teneat essentiã alteriꝰ
Sic enĩ diuersi st̃ ꝑ hoc qͦd alt̃.ẽ. pat. alt̃ filius: ut nũꝗͣ dicat᷑ aut
pat̃ filius. aut filius pat̾. & sic ide st̃ ꝑ substantiã: ut sẽꝑ sit in patri
essentia filii. & in filio essentia patris. Est enĩ ñ diuersa sed eade:

Expanded text:
alius Filius, ut, cum ambos dixerim, videam me duos dixisse; et sic est idipsum alius Filius, ut, cum ambos dixerim, videam me duos dixisse; et sic est idipsum quod est, et Pater et Filius, ut non intelligam quid duos dixerim. Quamvis namque singulus Pater sit perfecte summus Spiritus, et singulus Filius sit perfecte sumduo Spiritus, sed unus Spiritus: ut sicut singula propria singulorum non recipiunt pluralitatem, quia non sunt duorum; ita id quod commune est amborum, individuam teneat unitatem, quamvis totum sit singulorum. Nam sicut non sunt duo patres, aut duo filii; sed unus Pater, et unus Filius, quoniam singulaterius; sic sunt concordes natura ut alter semper teneat essentiam alterius. Sic enim diversi sunt, per hoc quod alter est Pater, et alter Filius, ut nunquam dicatur aut Pater Filius, aut Filius Pater; et sic idem sunt per substantiam, ut semper sit in Patre essentia Filii, et in Filio essentia Patris. Est enim non diversa, sed eadem;
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ hanc plẽ ñ ee̾ filiã. sed filiũ. Sicut gͥ ꝓpriũ ẽ illiꝰ uerissime gignere.
alt̃ est uerissimus pat̃ alt̾ uerissimus filius. I xliii.
fabilis qͣ meuitabilis in sũma unitate ꝓbat᷑ ẽt̃ pluralitas: ualde
mͥ uidet᷑ delectabile. retractare sepius tã impenetrabile secretũ. Ecce
enĩ oũ sic impossibile sit eundẽ e̾e̾ eũ qͥ gignit. & eũ qͥ gignit᷑. atq eundẽ
eͥt parentẽ & ꝓlem. ut necesse sit aliũ e̾e̾ oenitorẽ. aliũ senitũ. & aliũ
ẽe patrẽ. aliũ filiũ: sic tam̃ necesse . ẽ. idẽ eẽ illũ qͥ gignit & illũ qͥ gig¬
nit᷑. nec non parentẽ & prolẽ: ut impossibile sit. aliud ẽẽ senitoreor
ꝗͣ qͥd .ẽ. senitus: aliud e̾ẽ patrẽ. ꝗͣ qͦd filius. Et cũ ita sit alius ille.
& alius ille. ut om̃ino pateat qͦd duo sint: sic tam̃ unũ & id ipsũ est
id qͦd ẽ. ille & ille ut penitꝰ lateat qͥd duo sint. Na sic. ẽ. alius paten.

Expanded text:
nere, alter est verissimus Pater, alter verissimus Filius. CAPUT XLII. fabilis quam inevitabilis in summa unitate probatur esse pluralitas, valde mihi videtur delectabile retractare saepius tam impenetrabile secretum. Ecce enim cum sic impossibile sit eumdem esse qui gignit, et eum qui gignitur; atque eumdem esse parentem et prolem: ut necesse sit alium esse genitorem, alium genitum; et alium esse Patrem, alium Filium: sic tamen necesse est idem esse illum qui gignit, et illum qui gignitur, nec non parentem et prolem, ut impossibile sit aliud esse genitorem, quam quod est genitus; aliud esse Patrem, quam quod est Filius. Et cum ita sit alius ille, et alius ille, ut omnino pateat quod duo sint; sic tamen unum et idem ipsum est, id quod est ille et ille, ut penitus lateat qui duo sint. Nam sic est alius Pater,
Abbreviated transcription (Latin):
elleo iã quidẽ. & forte possẽ.
illũ ẽẽ uerissime patrẽ. hoc uͦ ẽẽ uerissime filiũ concludere: sed
nec hoc negligendũ existimo. an patris & filii. an matris & filiȩ. magis
illis apta sit appellatio: cũ in eis nulla sit sexus discretio. Nã si id circo
conuenient̃. ẽ ille pat̃. & ꝓles eiꝰ filius. qͥa ut̃q ẽ sp̃s: cur ñ pari ratione.
ilteri conuenit eẽ matrẽ. alteri filiã. qͥa ut̃q ẽ ueritas & sapientia:
Anqͥa in iss naturis quȩ sexus habent differentiã. melioris sexus est
patre ẽẽ u filiũ minoris uͦ. matrẽ uł filiã: Est hoc quidẽ naturalit̃
im plurib: in qͥbusdã uͦ e contrario ut in qͥbusdã auiũ generib in quib:¬

Expanded text:
ellem jam quidem, et forte possem, illum esse verissime Patrem; hoc vero verissime esse Filium concludere. Sed nec hoc negligendum 19 existimo, an Patris et Filii, et an matris et filiae magis illis apta sit appellatio, cum in eis nulla sit sexus discretio. Nam si idcirco convenienter est ille Pater, et proles ejus Filius, quia uterque est Spiritus: cur non pari ratione alteri convenit esse matrem. alteri filiam, quia uterque est veritas et sapientia? An quia in his naturis, quae sexus habent differentiam, melioris sexus est patrem esse vel filium; minoris vero, matrem vel filiam? Et hoc quidem naturaliter in pluribus; in q
Abbreviated transcription (Latin):
sed simplicit᷑ ẽ. nec mutabilit̾ ẽ aliqͥd. qͦd aliquando aut ñ fuit aut
ñ erit. neq ñ ẽ qͦd aliquando fuit aut erit: sed quioquid est
semel & simul & interminabiliter est: qm̃ inquã huiusmodi
est eiꝰ esse. iure ipse simplicit̃ & absolute & ꝑfecte dicit esse
aut ert̃ qͦd ñ st̃. aut st̃ qͦd aliquando ñ fuert̃ uł ñ ert̃. & qm̃¬

Expanded text:
simpliciter, est: nec mutabiliter est aliquid, quod aliquando aut non fuit, aut non erit; neque non est quod aliquando fuit, aut erit; sed quidquid est, semel et simul, et interminabiliter est. Quoniam, inquam, hujusmodi est esse ejus; jure ipse simpliciter et absolute et perfecte dicitur essaut erunt quod non sunt; aut sunt quod aliquando non fuerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
ñaq hoc ipsũ qͦd uerbũ .ẽ. aut imago. ad alterũ. ẽ: qͥa ñ nͥ alicuiꝰ uerbũ .ẽ.
aut imago & sic ꝓpͥa st̃ hȩo alteriꝰ. ut neque ꝗͣ alteri coaptent᷑. Nam
ille cuiꝰ. ẽ. uerbũ aut imago: nec imago. neo uerbũ. ẽ. Constat gͥ. qͥa ex pͥmi

Expanded text:
o, ad alterum est; quia non nisi alicujus Verbum est o, ad alterum est; quia non nisi alicujus Verbum est aut imago; et sic propria sunt haec alterius, ut nequaquam alteri coaptentur. Nam ille, cujus est Verbum aut imago nec imago, nec Verbum est. Constat igitur quia exprimi
Abbreviated transcription (Latin):
ita sint: miro tam̃ mͦ aꝑtissimũ. ẽ. qͥa nec ille cuiꝰ.ẽ. uerbũ. potest e̾e uer¬
bũ suũ. nec uerbũ potest e̾t̾ ille cuiꝰ. ẽ uerbũ. Ut in eo qͦd significat uł qͥd
sint substantialit̃. uł qͥd sint ad creatura. sẽꝑ indiuiduã teneant unita¬
tẽ: in eo uͦ qͦd ille ñ ẽ. existo. hoc aut̃. ẽ. ex illo meffabilẽ admit tant plu¬
ralitat̃ẽ. Ineffabiłẽ certe. Qũauis enĩ necessitas cogat ut sint duo: nul¬
lotam̃ mͦ expͥmi potest qͥa duosint. Nã & si forte duo pares. aut aliqͥa
aliud similit̾ ad inuicẽ possint dici: in his ipsis tam̃ relatiuis si queratur
qͥd sit illud de qͦ dicunt᷑. ñ poterit dici pluralit̃. que ad modũ dicunt᷑ duȩ
pares lines. aut duosimiles homines. Quippe nec st̃ duo pares sp̃s. nec
duo pares creatores: nec duo aliqͥd. qͦd significet eoꝵ aut essentiã aut
ibituduiẽ ad creaturã. Sed neo duo aliqͥd. qͦd designet ꝓpͥam habitudi¬

Expanded text:
potest esse Verbum suum; nec Verbum potest esse iste cujus est Verbum, ut in eo quod significat vel quid sint substantialiter, vel quid sint ad creaturam semper individuam teneant unitatem. In eo vero, quod ille non est ex isto: hoc autem est ex illo; ineffabilem admittant pluralitatem: ineffabilem certe; quamvis enim necessitas cogat ut sint duo, nullo tamen modo exprimi potest quid duo sint. Nam etsi forte duo pares aut aliquid aliud similiter adinvicem possint dici, in his ipsis tamen relativis si quaeratur quid sit illud de quo dicuntur, non potest dici pluraliter, quemadmodum dicuntur duae pares lineae, aut duo homines similes. Quippe nec sunt duo pares spiritus, nec duo pares creatores, nec duo aliquid, quod significet eorum aut essentiam aut habitudinem ad creaturam; sed nec duo aliquid, quod designet propriam habitudi
Abbreviated transcription (Latin):
onũ cũ manifeste rationes superiores x xxuii Pessentia:¬
doceant. sũmũ sp̃m ꝑ uerbũ suũ fecisse om̃ia. nũqͥd ñ & ipsũ uerbuo⁊
fecit eadc om̃ia: Qm̃ eni illi .c̃. consubstantiale cuiꝰ.ẽ. uerbũ: necesse. ẽ. ut su
suma essentia. Sũma aut̃ essentia ñ ẽ. nͥ una: quȩ sola creatrix. & solum
pͥncipiũ ẽ. om̃iũ quȩ facta st̃. Ipsa nãq sola. fecit ñ ꝑ aliud ꝗ̃ ꝑ se. om̃ia
ex nibilo. Quare quȩcũq sũmꝰ sp̃s facit: eadẽ & uerbũ eiꝰ facit & similit̃.¬

Expanded text:
um cum manifeste rationes superiores um cum manifeste rationes superiores doceant summum Spiritum per Verbum suum fecisse omnia, nunquid non et ipsum Verbum fecit eadem omnia? Quoniam enim illi est consubstantiale, cujus est Verbum, necesse est ut sit summa essentia. Summa autem essentia non est nisi una, quae sola creatrix et solum principium est omnium quae facta sunt. Ipsa namque sola fecit, non per aliud quam per se, omnia ex nihilo. Quare quaecunque summus Spiritus facit, eadem et Verbum ejus facit, et similit
Abbreviated transcription (Latin):
ua ex re manifestissime cõp̃hendi potest: quomͦ dicat ide sp̃s. uł quomͦ¬
O
sciat ea quȩ facta st̃. ab humana soientia cõp̃hendi ñ posse. Nã nulli
dubiũ: oreatas substantias. multo alit̾ e̾e̾ in se ipsis. ꝗͣ in nr̃a scientia
In se ipsis naq st̃ ꝑ ipsã suã essentiã: in nr̃a uͦ scientia ñ st̃ earũ essentiȩ.
sed earũ similitudines. Restat gͥ: ut tanto uerius sint in se ipsis ꝗͣ in nr̃a
scientia qͣnto ueriꝰ alicubi st̃ ꝑ suã essentiã. ꝗͣ ꝑ suã similitudinẽ. Cũ
gͦ & hoc constet. qͥa om̃is creata substantia tanto ueriꝰ. ẽ. in uerbo. id est
in intelligentia creatoris ꝗͣ in se ipsa. qͣnto ueriꝰ existit creatrix ꝗͣ crea¬
ta essentia: quomꝰ cõp̃hendat humana mens. cuiꝰ modi sit illud dicere.
& illa scientia quȩ sic longe superior & uerior ẽ. creatis substantiis¬
si nr̃a scientia tã longe superat᷑ ab illis. qͣntũ earũ similitudo distat ab earũ¬

Expanded text:
ua ex re manifestissime comprehendi potest quomodo dicat idem Spiritus, vel quomodo sciat ea quae facta sunt, ab humana scientia comprehendi non posse. Nam nulli dubium creatas substantias multo aliter esse in seipsis, quam in nostra scientia. In seipsis namque sunt per ipsam suam essentiam; in nostra vero scientia non sunt earum essentiae sed earum similitudinescientia; quanto verius sunt alicubi per suam essentiam, quam per suam similitudinem. Cum ergo et hoc constet, quia omnis creata substantia tanto verius est in Verbo, id est in intelligentia Creatoris, quam in seipsa; quanto verius existit creatrix quam creata essentia: quomodo comprehendat humana mens, cujusmodi sit illud dicere et illa scientia, quae sic longe superior et verior est creatis substantiissi nostra scientia tam longe superatur ab illis, quantum earum similitudo distat ab earu
Abbreviated transcription (Latin):
uerbo eã dicit siñ eã dicit uerboeiꝰ : Nã qͦd dicit. uerbo dioit: & uerbũ
alicuiꝰ. ẽ. uerbũ id ẽ. similitudo. Sed si nihil aliud dicit ꝗͣ se aut oreatu¬
rã : nibil dicere potest. nͥ aut suo aut eiꝰ uerbo. Si gͦ nihil dicit uerbo crea¬
turȩ : quicqͥd dicit. uerbo suo dicit. Uno gͥ eodẽ q uerbo dicit se ipsũ: & quȩ¬
sclicet creans & creata essentia. dici posst̃ uno uerbo. presertim
cũ uerbũ ipsũ sit dicenti coet̾nũ. creatura aut̃ ñ sit illi coeterna :
forsitan. quia ipse ẽ sũma sapientia & sũma ratio. in qua st̃ om̃ia q̃
facta st̃: que admodũ opus qͦd fit scd̃m aliquã artẽ. ñ solũ quando fit.

Expanded text:
dicit, si non dicit eam verbo ejus? Nam quod dicit, verbo dicit; et verbum alicujus est verbum, id est similitudo. Sed si nihil aliud dicit quam se aut creaturam nihil dicere potest, nisi aut suo, aut ejus verbo. Si ergo nihil dicit verbo creaturae, quidquid dicit, Verbo suo dicit. Uno igitur eodemque Verbo dicit seipsum, et qulicet creans et creata essentia, dici possunt uno Verbo, praesertim cum Verbum ipsum sit dicenti coaeternum; creatura autem non sit illi coaeterna? Forsitan quia ipse est summa sapientia et summa ratio, in qua sunt omnia quae facta sunt; quemadmodum opus, quod fit secundum a