comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
unxit sa ulem in regem. Ipsedauid in regẽ futurũ
cuius libri primã partẽ conscripsit ide saniuhel
sequentia uero eius usq ad calaem scripsit dauid.¬
prolnde appellat᷑. pro eo quod reges iudȩ & is rahe¬
liticȩ gentis gestaq: eorum ꝑ ordinẽ digerattem¬
porũ malacenim hebrauelatine regũ in¬
terpr&at᷑. hunc librũ hieremias primus in unũ
rum regũ istorias. I Parali pomenon qua
lingua appellat᷑ : R Parali pome non grecedi¬
citur quȩ nos p̃termissorũ uel reliquorum
dicere possumus. qui ea quae inlege nec non¬
& in regũ libris uel omissa. ł non plenerela¬
tasunt. in isto summatim ac breuiterexplicant᷑
IScriptor libri iob quifuit: R Librizob quidã
morsen scripsisse arbitrant᷑ alii unũ expro¬
pl.& is. non nulliuero eundem iob postplagõ
suae passionis scriptorom fuisse ȩstimant.
arbi trantes ut qui certamina spiritalis pug¬
nae sustinuit ipse narrar& quas uictorias

Expanded text:
unxit Saul in regnum, ipse David in regem futurum. unxit Saul in regnum, ipse David in regem futurum. Cuius libri primam partem conscripsit ipse Samuel; sequentia vero eius usque ad calcem, scripsit ipsproinde appellatur, eo quod reges Iude et israelitice gentis, gestaque eorum per ordinem digerat temporum. Malachim enim hebraice, latine regum interpretatur. Hunc librum Hieremias primus in unum rum regum historias. Inter. Paralipomenon qua lingua appellatur? Resp. Paralipomenon Graece dicitur, quod nos praetermissorum vel reliquorum dicere possumus, quia ea, quae in Lege nec non in Regum libris vel omissa, vel non plena relata sunt, in isto summatim ac breviter explicantur. Inter. Scriptor libri Job qui fuit? Resp. Librum Job quidam Moysen scripsisse arbitrantur, alii unum ex prophetis; nonnulli vero eumdem Job post plagam suae passionis scriptorem fuisse aestimant, arbitrantes, ut qui certamina spiritalis pugnae sustinuit, ipse narraret quas victorias
Abbreviated transcription (Latin):
tio & euuan gelicae legis p̃figuratio qui sicȩa
hab& quȩ priora st̃ : ut tamen noua suntomĩa
cepit. Rlo suie liber nomen accepit abiesu
filionaue. cuius nistori ã contin&. scriptorẽ
uero eius eundem iosue ebrei as ser̃. incuuis
textu post iordanistransitũ regna hostium
sub uertunt᷑: terra populo diuidit᷑ & per sin¬
gula surbes uiuilos montes atq: confinia ec¬
desiae caelestisq: hierusalem spiritalia reg
na p̃figurantur i ludicum unde nominat᷑.
R ludicũ nominatur a principibus populi qui p̃¬
fuerunt in isrł post morsen & iosuae ante¬
quam dauid & c&eri reges ex isterent: hunc
librum edidissecredit᷑ samuhel ĩ Samu¬
helis liber quareita appellat᷑. R liber
samuhelis eius dem samu helis natiuitatem
& sacerdotiũ & gesta de scribit. Id circo
& ab eo nomen accepit. & quamuis hic liber
saul & dauid uistoriã contineat. utrique
tamen ad samu helem referuntur quiaipse

Expanded text:
tio et evangelicae legis praefiguratio; quae sic ea tio et evangelicae legis praefiguratio; quae sic ea habet quae priora sunt, ut tamen nova sint omnia r. Iosue liber nomen accepit a Iesu filio Nave, cuius historiam continet; scriptorem vero eius eundem Iosue Hebraei adseverant; in cuius textu post Iordanis transitum regna hostium subvertuntur, terra populo dividitur et per singulas urbes, viculos, montes atque confinia Ecclesiae caelestisque Hiena praefigurantur. Inter. Judicum unde nominatur? Resp. Judicum nominatur a principibus populi, qui praefuerunt in Israhel post Moysen et Josue, antequam David et caeteri reges existerent. Hunc librum edidisse creditur Samuhel. Inter. Samuhelis liber, quare ita appellatur? Resp. Liber Samuhelis ejusdem Samuhel nativitatem et sacerdotium et gesta describit, idcirco et ab eo nomen accepit: et quamvis hic liber Saul et David historiam contineat, utrique tamen ad Samuhelem referuntu
Abbreviated transcription (Latin):
traditionẽ hi ꝑhbent᷑ auctores : Primus mor¬
ses diuinȩistoriȩ cosmographicon in quinque
uoluminib: dicitur. I Quaratione : E. penta
enim grece quinq: teucus uero uolum̃ uocatur.
genesis: Renesis liber inde appellat᷑ eo qđ
exordiũ mundi & generatioscłi in eo contineat᷑
I Exodus unde nomen accepit. R Exodusuero
exitum ab aegypto uel egressũ populi israhel
digerit. & ea causa nom̃ accepit : Ĩ Leuiticus
undedicitur: R leuitiuis appellaturgo quod
leuitarũministeria & diuersitatẽ uictimarũ
ex ȩquitur totusq: In eo ordo leuiticus an
R Numerus liberuocatur eoqđ in eo egressȩ de
egrpto tribus dinumerarent᷑ & xl acduarum
perhere mũ mansionũ ii eo descriptio contin&
ĩ Deutero nomiũ cur appellatũ est. R
De utero nomiũ greco sermone appellatur
quod latino int̃ pretatur secđalex. idẽ repeti¬

Expanded text:
traditionem hi perhibentur auctores. Primus Moytraditionem hi perhibentur auctores. Primus Moyses divinae historiae cosmograficon in quinque voluminibus dicitur. Inter. Qua ratione? Resp. Penta enim Graece quinque theucos vero volumen vocatur, Genesis dicitur? Resp. Genesis liber inde appellatur, eo quod exordium mundi et generatio saeculi in eo contineatur. Inter. Exodus unde nomen accepit? Resp. Exodus vero exitum ab Aegypto vel egressum populi Israhel digerit, et ex ea causa nomen accepit. Inter. Leviticus unde dicitur? Resp. Leviticus appellatus eo quod Levitarum ministeria et diversitatem victimarum exsequitur, totusque in eo ordo Leviticus admResp. Numerus liber vocatur, eo quod in eo egressae de Aegypto tribus dinumerantur, et XL ac duarum per eremum mansionum in eo descriptio continetur. Inter. Deuteronomium cur ita appellatus est? Resp. Deuteronomium Graeco sermone appellatur, quod Latine interpretatur secunda lex, id est, repeti
Abbreviated transcription (Latin):
tatio hieremiȩ agiographis adiciunt . & xxiiiͦi.
uolumina ueteris testañti faciunt iuxtaxxiiĩ i
seniores qui ante conspectũ dñi assistunt ł Inueni¬
unt᷑ amplius ex libris ueteris tes tam̃ti Rltiam
librorũ qui bcanonẽ ebraicononst̃. I Quomo¬
do uocant᷑ illi R Primus estliber sapientiae
Scđs̃ ec desiasticus. Tertius tobi quartus iudeth
Quintus & sextus machabeorũ quoslice iudei
int̃ a pocripha separant : etła tamen xp̃ihiter
nominib: & ordinib: ueldiam quid ex parte
in eisdem libris coxtinur . nunc obsetro ut scrip¬
tores eorũ qui fuissent nec non & nomina quare
unusquisq: eorũ itauoc& urmihi aperias. R
Verefrater inignã & difficilerem a merequiris
quã tamen ꝓ ut dño uolente ualeotibi ex ponã ĩ
Ouergo mihi ueteristes tam̃ti librorũ auctores
qui fuissent R Ve teristes tam̃tis cđm ebreorum

Expanded text:
tatio Hieremiae, agyographis adjiciunt, et XXIIII tatio Hieremiae, agyographis adjiciunt, et XXIIII volumina Veteris Testamenti faciunt, juxta XXIIII seniores, qui ante conspectum Domini assistunt. Inter. Inveniuntur amplius ex libris Veteris Testamenti? Resp. librorum, qui in canone Hebraico non sunt. Inter. Quomodo vocantur illi? Resp. Primus est Liber Sapientiae. Secundus Ecclesiasticus. Tertius Tobi. Quartus Judith. Quintus et sextus Machabeorum, quos licet Judaei inter apogrifa separent; Ecclesia tamen Christi inter nominibus et ordinibus, vel etiam quid ex parte in eisdem libris continetur, nunc obsecro, ut scriptores eorum, qui fuissent, nec non et vocabula, quare unusquisque eorum ita vocetur, mihi aperias. Resp. Vere, frater, magnam et difficilem rem a me requiris, quam tamen; prout Domino volente valeo, tibi exponam. Inter. Dic ergo mihi, Veteris Testamenti librorum auctores qui fuissent? Resp. Veteris Testamenti secundum Hebreorum
Abbreviated transcription (Latin):
ronomiũ : his̃ quinq: librimorsi quosebreitho¬
rath latinilegem appellant & haec proprie
lex appellat᷑ quae ꝑmorsendata est I Ordo se¬
inquocontinent᷑ libri octo. I Quomodo nomi¬
nantur : E primus est iosu ebenun quilati¬
naeihũ nauedicttur  Secundus septhim. qđ
estiudicũ. Tertius samuhel qui ẽ regũ primus
quartus malachim qui estregũ scđs. Quintus
esaias. Sextus heremias: Septimus hietechiel
Octauus thiaresra. quidict᷑ duo decim ꝓph& arũ
quilibri qr sibi probreuitate ad uinctist̃ p̃ro
uno accipiunt᷑ I Qualis est ordo tertius. R
loth quod est ꝓ uerbia salomonis. quartus ccelah
quod est et lesiastes quintus syrasirim qđe st̃
canticũ canticorũ. Sextus danihel. deptimus
dibreiamin quod ẽ uerba dierũ. hoc est paralipo¬
menon. Octauus esdra. Nonus hester: quisimul
om̃s. quinq: octo & uiuii fiunt xxii sicut supe¬
rius dictũ esti Habent᷑ plures libri ueteris

Expanded text:
ronomius. Hi sunt quinque libri Moysi, quos Hebrei Thoronomius. Hi sunt quinque libri Moysi, quos Hebrei Thorat, Latini Legem appellant, et haec proprie lex appellatur, quae per Moysen data est. Inter. Ordo sein quo contineantur libri octo. Inter. Quomodo nomium primus Iosuae Benun: qui latine Iesu Nave dicitur; secundus Sophtim, quod est Iudicum; tertius Samuel, qui est Regum primus; quartuEsaias. Sextus Hieremias. Septimus Ezechiel. Octavus Tharesra, qui dicitur XII prophetarum; qui libri, quia sibi pro brevitate adjuncti sunt, pro uno accipiuntur. Inter. Qualis est ordo tertius? Reloth, quod est Proverbia Salomonis. Quartus Caeleth, quod est Ecclesiastes. Quintus Syrasirim, quod Canticum Canticorum. Sextus Danihel. 431 Septimus Dabreiamin, quod est Verba dierum, hoc est Paralipomenon. Octavus Hesdra. Nonus Hester, qui simul omnes quinque, octo, et novem fiunt XXII, sicut superius dictum est. Inter. Habentur plures libri Veteris
Abbreviated transcription (Latin):
aduentũ dñi &diem iudici uistorũq: p̃mia & im¬
piorũ poenas Io hannds uero aduentũ primum
& heliȩ scđm annuntiat IQuid ines dra: R
Renouatio murorũ hierusalẽ & templisi ueal¬
taris nec non& iuris sacerdotii restititio sẽuscãe
religionis uilm̃ multis opibus gentiũ & prin¬
cipum ꝑsarũ munerib: perornatũ i Quid in
machabeorũ librisest intellegendũ: & brae
notantmproelia int̃ hebreorũ duces& gen¬
tes ꝑsarũ pugnãq: sabbatorũ & nobiles macha¬
beorũ triumphos. foedus quoq: amicitiarum
cum romanorũ ducib actaq legationum ÷
Hi libri dequibus actenus rationem ꝓtulisa. inq̃t̃
ordines scđ m ebreos diuiduntur : R lntres I Quo¬
modo & legis scilu& proph&arũ &agio grapho¬
rum ĩ Primus ordo legis quomodo accipiendusẽ
& Primus ordo legis inquinq: libris accipitur ĩ
secundus eles moth qđ est exodus. Tercius uaiecra
qđ est leuiticus. Quartus uage daber qđ est
numerus. Quintus eliedabarim quodẽ deute¬

Expanded text:
judicii, justorumque praemia et impiorum poenas; Johannis vero adventum primum et Heliae secundum annuntiat. Inter. Quid in Esdra? Resp. Renovatio murorum Hierusalem et templi, sive altaris; nec non et juris sacerdotii restitutio, seu sanctae religionis culmen multis opibus gentium et principum Persarum muneribus perornatum. Inter. Quid in Machabeorum Libris est intelligendum? Renotant autem praelia inter Hebraeorum duces, gentesque Persarum, pugnamque sabbatorum, et nobiles Machabaeorum triumphos, foedus quoque amicum Romanorum ducibus actaque legationum. Inter. Hi libri, de quibus actenus rationem protulisti, in quot ordines secundum Hebreos dividuntur? Resp.  legis scilicet, prophetarum et agyographorum. Inter. Primus ordo legis quomodo accipiendus est? Resp. Primus ordo legis in quinque libris accipitur. Insecundus Elesmod, quod est Exodus; tertius Vaiecra, quod est Leviticus; quartus Vagedaber, quod est Numerus; quintus Heliadabarim, quod est Deute
Abbreviated transcription (Latin):
m̃tu luxta qđ nunc ratio exigit dicã i lam
quia libri euangeliorũ principio illorũ sicue
dignũ ẽ positis. dic mihi quid m eis hab&iur.
R Proutualeo in paucistibidicã. Contin&urenim
millis p̃dicatio quȩ tam̃ una eẽ dinoscit᷑ quia
exuno eodemq: orediuinitatis ꝓcessit : haecs̃
enĩ quatcuor flumina de uno paradisi fonte
manantia quae ꝑ totũ mundũ caelestes prae
fidẽ romanȩplebis collaudat. Iuillis adcorin¬
tios geminã doctrinã castigat. Ad galathas
ꝑ gratiã fidei excludit operalegis. Ad ephesios
magnificat eos infide quã acceperunt. Ad co¬
losenses laudateosꝑeo qđ infide steterunt
Ad philipenses. gratulat᷑ eos euangeliũ custo¬
disse. Ad tessalonicenses fidẽ & operibus cre
Adtimotheũ uero & titũ instituit eo clesias
ad filemonẽ rogat deonesimo seruo emenda¬
to: inultim a uero quã scripsit ad ebreos quii

Expanded text:
mentum, juxta quod nunc ratio exigit, dicam. Inter. Jam mentum, juxta quod nunc ratio exigit, dicam. Inter. Jam quia libri Evangeliorum in principio illorum, sicut dignum est, positi sunt, dic mihi quid in eis habeatur? Resp. Prout valeo, in paucis tibi dicam. Continetur enim in illis praedicatio, quae tamen una esse dignosictur, quia ex uno eodemque ore divinitatis processit. Haec sunt enim quatuor flumina de uno Paradisi fonte manantia, quae per totum mundum coelestes praedfidem Romanae plebis collaudat; in illis ad Corinthios geminam doctrinam castigat; ad Galatas per gratiam fidei excludit opera legis; ad Ephesios, magnificat eos in fide quam acceperunt; ad Colossenses laudat eos pro eo quod in fide perstiterunt; ad Philippenses gratulatur eos Evangelium custodisse; ad Thessalonicenses fidem  Forte, fide,ad Timotheum vero et Titum instruit Ecclesias; ad Philemonem rogat de Onesimo servo emendato. In ultima vero quam scripsit ad Hebraeos, qui in
Abbreviated transcription (Latin):
palã facere seruis suis : hi& c&eri quos i u&erites¬
tam̃to paulo superius dinumerauimus sunt
aderuditionẽ nr̃am & p̃cepta uiuendi & cre¬
dendi regulã conscripser̃. Et̃ haecalia uolu¬
quia in dubiũ ueniunt. ẽ eni eorũ occulta origo
nec pat& patrib equib usq ad nos auctoritas
ueracium scripturarũ certissima & notissima
successione ꝑuenit : i his a pocriphis & siinuenit᷑
aliqua ueritas tam̃ ꝓpt̃ multa falsa uulla est
ieis canonica Mictoritas. quaerectȩ apruden¬
tib: iudicantur noneẽ eorũ credenda quibus
ascribuntur. Nã multa & sub nominib: ꝓph&a¬
rũ & recentiora sub nominib apostolorũ ab
her dicis ꝓferunt᷑ quae omnia sub nomine a¬
pocrphorũ adtoritate canonica diligenti ex
uites tam̃ti : Nunc p&o ut quic ꝗd ieis contine¬
at᷑ ꝑ singulacurrens breuisermone mihiex
principalit̃ contineat᷑ E Pro utille concedere
dignat᷑ a quo & u&us & nouũ exortũ ẽ testa¬

Expanded text:
palam facere servis suis . Hi et caeteri, quos in Veteri Testamento paulo superius dinumeravimus, sunt ad eruditionem nostram, et praecepta vivendi, et credendi regulam conscripserunt. Praeter haec alia voluquia in dubium veniunt; est enim earum occulta origo, nec patet Patribus, e quibus usque ad nos auctoritas veracium Scripturarum certissima et notissima successione pervenit. In his apocrifis, etsi invenitur aliqua veritas, tamen propter multa falsa, nulla est in eis canonica auctoritas, quae recte a prudentibus judicantur, non esse eorum credenda, quibus ascribuntur . Nam multa et sub nominibus prophetarum, et recentiora sub nominibus apostolorum ab haereticis proferuntur, quae omnia sub nomine apocriforum auctoritate canonica diligenti exavi Testamenti; nunc peto ut quidquid in eis contineatur, per singula currens brevi sermone mihi exprincipaliter contineatur? Resp. Prout ille concedere dignatur, a quo et Vetus et Novum exortum est Testa
Abbreviated transcription (Latin):
tui ponã suꝑsedẽ cuam i ordine primono¬
uites tam̃tifinito dic secundior dinis quise¬
quitur auctores qui fuerint. & Prout htelle¬
godicã. ĩ Dicergo epłas pauli quis scripsit.
ec clesiis scripsit. Reliquas uͦ discipulis siusti¬
motheo tito & filemoni Adebreos aut̃ epła
plerisq alatinis eius eẽ icertaẽ ꝓpt̃ dissonan¬
tiam sermonis eandẽq: aliibar nabanscrip¬
sisse. alii aclemente scriptã fuis sesuspicant᷑
I P&ri quis. aut quot ł quomodo nominant᷑
Rl&rus scripsit duas nominis suie pł as. quaecatho¬
licȩ ideo nominant᷑ quia non unitantũ populo
ł ciuitati sed uni uersis gentib generalit̃scrip

Expanded text:
uper sedem tuam . Inter. Ordine primo Novi Testamenti finito, dic, secundi ordinis, qui sequitur, auctores qui fuissent. Resp. Prout intelligo, dicam. Inter. Dic ergo Epistolas Pauli quis scripsit; ecclesiis scripsit, reliquas discipulis suis Timotheo, Tito et Philemoni. Ad Hebraeos autem Epistola plerisque Latinis eius esse incerta est propter dissonantiam sermonis, eandemqsisse; alii a Clemente scriptam fuisse suspicantur. Inter. Petri quis, aut quot, vel quomodo nominantur? Resp. Petrus scripsit duas nominis sui Epistolas, quae catholicae ideo nominantur, quia non uni tantum populo vel civitati, sed universis gentibus generaliter scrip
Abbreviated transcription (Latin):
t̃tiũ uituli. Quartũ uero aquilae. Sed hi
quattuor has habentes figuras. euangelis¬
tas eẽ non dubiumest ĩ Isti euangelis taequa¬
requat tuor animalibus assimilatis : Quia ꝑ
onis eorũ praedicatione disseminataẽ ĩ Qua¬
redicuntur animalia : R Qui aꝓpt̃ animã ho¬
minis p̃dicat᷑ euangeliũ xp̃i. nã &oculis ple¬
quaedictas a prophetis & quae ꝓ miserat i
priori. Crura aut̃ eorũ recta qr nihil pra¬
uũ in euangeliis re perit᷑ & alas habentes
senas tegentes crura & faciessuas uelatas.¬

Expanded text:
um vero aquilae. Sed hi quatuor has habentes figuras evangelistas esse non dubium est. Inter. Isti evangelistae quare quatuor animalibus assimilati sunt? Responis eorum praedicatione disseminata est. Inter. Quare dicuntur animalia? Resp. Quia propter animam hominis praedicatur Evangelium Christi. Nam et oculis plequae dicta sunt a prophetis, et quae promiserat in priori. Crura autem eorum recta, quia nihil pravum in Evangeliis reperitur; et alas habentes senas tegentes crura et facies suas: revelata su
Abbreviated transcription (Latin):
lorũ scriptor quis extitit RActꝰ a postolorum
primordia fidei xp̃i anȩ ingentib: & nascen¬
tis eccłae istoriã digerit. actuũ apostoloꝵ
scriptorẽ lucã eẽ euangelistã manifestũ est.
in quo operenas centis ecđae infantia texit᷑
& a postolorũ istoria r&inetur. Vnde& act̾
a postolorũ dicitur. I a pocalipsin quis aut
quo tẽpore ł ubi. Ra pocalipsin librũ iohe
uangelista scripsiteo temp̃ quo ob euangelu p¬
dicationẽ in insula pathmos tradit᷑ religatus
& A pocalipsis ex greco inlatinũ reuelatio int̃¬

Expanded text:
or quis exstitit? Resp. Actus apostolorum primordia fidei Christianae in gentibus, et nascentis Ecclesiae historiam digerit. Actuum apostolorum scriptorem Lucam esse evangelistam manifestum est, in quo opere nascentis Ecclesiae infantia texitur, et apostolorum historia retinetur. Unde et Actus apostolorum dicitur. Inter. Apocalypsin quis, aut quo tempore, vel ubi? Resp. Apocalypsin librum Joannes evangelista scripsit eo tempore, quo ob Evangelii praedicationem in insula Pathmos traditur religatusResp. Apocalypsis autem ex Graeco, in Latinum revelatio int
Abbreviated transcription (Latin):
eloquio greco in italia secutus p&rũ ut disci¬
Voxclamantis indeserto parateuiã dñi ut os¬
tender& xp̃m postas suptionẽ carnis euange¬
lium p̃dicas semundo. ESȩenim xp̃i ⁊ ꝓphaa¬
posuite. Tertius lucas interom̃s euuangelistas
greci sermonis cruditissimus quippeutinẽ di¬
cus In greuae: uangeliũ scripsit theophilo ep̃o
diarias ut inanifestar& xp̃m postnatuutatem
carins & p̃dicationẽ euangł hostiã fuisse ef¬
fectum ꝓsalutemundi ipseestenun sacerdos
de quoditũ est̃ inpsalmis. Tues sacerdos ina&er¬
num scđm ordinẽ mel chisedech. Vbienim ap̃s
aduenit. sacerdotium udeorũm inutuit.
lex a propha acessauit. Quartus io hannes
scripsit euuangeliũ ultimus inasia lncipi¬
enis a uerbo ut ostender& eundem saluatorẽ
qui pronobis dignatus est nasci& pati ipsum
ante scła dĩ uerbũ esse. ipsum celo uenisse &
postmortẽ ad cȩlum iterũ remeasie ł Nunc
uolo ut mnihi exponas quare quattuor sint

Expanded text:
eloquio Graeco: in Italia secutus est Petrum, ut discieloquio Graeco: in Italia secutus est Petrum, ut disciVox clamantis in deserto, parate viam Domino : ut ostenderet Christum post assumptionem carnis Evangelium praedicasse inposui te.' Tertius Lucas, inter omnes evangelistas Graeci sermonis eruditissimus, quippe ut medicus in Graecia, Evangelium scripsit Theophilo Episcopo, charias,' ut manifestaret Christum post nativitatem carnis et praedicationem Evangelii hostiafectum pro salute mundi: ipse est enim sacerdos, de quo dictum est in Psalmis: Tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedech . Ubi enim Christus advenit, sacerdolium Judaeorum obmutuit, lex et prophetia cessavit. Quartus Joannes scripsit Evangelium ultimus in Asia, incipiens a Verbo, ut ostenderet eumdem Salvatorem, qui pro nobis dignatus est nasci et pati: ipsum ante saecula Dei Verbum esse: ipsum coelo venisse, et post mortem ad coelum iterum remeasse. Inter. Nunc volo ut mihi exponas, quare quatuor sint
Abbreviated transcription (Latin):
uat . non enim illud discunt nisi homines re¬
nouati exuetustate ꝑ gratiã & pertinentes
iam ad testamentũ nouum quodẽ regnum
caelorum I Ordines librorũ noui testam̃ti
Secundus apostolicuis. in quo s̃ paulus inquat¬
tuordecm epistolis. P&rus induab loħ
apoca lr̃psis I uctores huius noui testa¬
menti quifuerunt : Rquattuor libros euan¬
geliorum quattuor supra nominati euangelis¬
tae singularit̃ conscripserunt. I Nunc p&o
ut mihi exponas. quiseorũ primus & qua lingua
uel ubi & unde euangeliũ conscripserit simi¬
literde scđo tertio & quarto facere nonrenus
Rrimus mãtheus conscripsit euangeliũ litte¬
ris ebraicis & sermonibus inuidȩa. in itians
euangelizare abhumana xp̃i natiuitate di¬
filii abraham significans descendisse cor¬
poraliter ex semine patriarcharũ xp̃msicut
promissũ erat i ꝓph&is perspm scm̃. Secunđ¬
martus plenus spũscõ scripsit euangeliũ xp̃i

Expanded text:
vat; non enim illud discunt, nisi homines revat; non enim illud discunt, nisi homines renovati ex vetustate per gratiam et pertinentes jam ad testamentum novum, quod est regnum coelorum. Inter. Ordines librorum Novi Testamenti et Iohannes. Secundus apostolicus, in quo sunt Paulus in quattuordecim Epistolis, Petrus in duabus, Apocalipsis. Inter. Auctores hujus Novi Testamenti qui fuerunt? Resp. Quatuor libros Evangeliorum quatuor supra nominati singulariter conscripserunt. Inter. Nunc peto, ut mihi exponas quis eorum primus, et qua lingua, vel ubi et unde Evangelium conscripsisset? Similiter de secundo, tertio, et quarto facere non renuas. Resp. Primus Mattheus conscripsit Evangelium litteris Hebraicis et sermonibus, in Judaea initians evangelizare ab humana Christi nativitate diii David, filii Abraham . Significans descendisse corporaliter ex semine patriarcharum Christum, sicut promissum erat in prophetis per Spiritum sanMarcus, plenus Spiritu sancto, scripsit Evangelium Christi,
Abbreviated transcription (Latin):
iudei filonis eẽ affirmant. Qui ꝑ inde
sapientiae nominat᷑ quia lneo & xp̃i aduen¬
tus quiest sapientia patris. & passio eius euiden¬
ter exprimit᷑. Librum aut̃ ecdesi asticum
certissime iesus filius syrach iero solimita
nepos iesu sacerdotis magnic̃õposuit : de¬
quomeminit zacharias. quilibera pud latinos
propt̃ eloquii similitudinẽ salo monistitulo
p̃notatur: ass. Dictus aut̃ ecdesi asticus eo quod
totius ec desi : discplinȩ religiose conuersatio¬
nis magnacura & ratione sit editus: hic &¬
apud ebreos reperitur. sed int̃ a pocriphos
hab&ur Iudithuero & tobi siue machabe¬
orum libri quib auctoribus scripti s int mi¬
nime constat. habentaut̃ uocabula exeorũ
nominibus quorũ gesta scribunt: haec pau¬
ca de ueteri testamento hacuice tibi suffi
aquaedeillo dixisti sufficiunt. sed quare nouũ
testamentũ dicaturut mnihi aperia sobsecro
ENouum tes tamentũ ideo uocatur: quia in no¬

Expanded text:
Judei Filonis esse affirmant: qui proinde Judei Filonis esse affirmant: qui proinde Sapientie nominatur, quia in eo Christi adventus, qui est sapientia patris et passio eius evidenter exprimitur. Librum autem Ecclesiasticum certissime Iesus filius Syrach Hierosolimita, nepos Iesu sacerdotis magni composuit, cuius meminit et Zacharias; qui liber apud Latinos propter eloquii similitudinem Salomonis titulo prenotatur. Dictus est autem Ecclesiasticus eo quod de totius ecclesie disciplina religiose conversationis, magna cura et ratione sit editus, hic apud Hebreos reperitur, sed inter apocriphos habetur. Iudith vero et Tobias, sive Machabeorum libri, quibus authoribus scripti sint mininominibus, quorum gesta scribunt. Haec pauca de Veteri Testamento hac vice tibi sufficAMENTO. Inter. Ea quae de illo dixisti, sufficiunt, sed quare Novum Testamentum dicatur, ut mihi aperias, obsecro. Resp. Novum Testamentum ideo vocatur, quia inno
Abbreviated transcription (Latin):
a conexi sibim& inuicẽ inuno uolumine conti¬
nentur. quorũ nomina st̃ haec. osee. io hel
amos. abdias. ionas. micheas. naum. ab acuc.
sõphonias. &eͤgeus. zacharias. & malachias.
IEsdrae libri quis auctor extitit. R Esdrae
liber auctoris suicitulo p̃notatur. incuius
textu eiusdem eidrae nee miaeq: sermones
pariter continentur. nequa quã moueat
quodunus es draedicit᷑ liber : quia secundus:
tertius & quartus non habent᷑ apudebre¬
os sed int̃ a pocriphos deputant᷑ ĩ Librum
hester quiscripsit : Rhester librũ ipsa
creditur conscripsisse. inquo e adem regi¬
na sub figura et đae dĩ populũ a seruitu¬
te &morte eripuisse scribit atq: biter¬
fecto hoste aman qui interp̃tatur ini¬
quitas diei cae lebritas in posterosmittit᷑
Ilibri sapientie & et clesiastia. iuidith.
tobiae atq mahiabeoꝵ scriptores qui
essedicuntir : Rliber sapientiae apud
ebreos nusquã est. Vnde & ipsetitulus
grecã magis eloquentiã redol&. hunc

Expanded text:
 connexi sibimet invicem in uno volumine continentur, quorum nomina haec sunt: Osee, Johel, Amos, Abdias, Jonas, Micheas, Naum, Abacuc, Sophonias, Ageus, Zacharias, et Malachias. Inter. Esdrae libri quis auctor exstitit? Resp. Esdrae liber auctoris sui titulo praenotatur, in cujus textu ejusdem Hesdrae Neemiaeque sermones pariter continentur. Ne quemquam moveat, quod unus Esdrae dicitur liber, quia secundus, tertius et quartus non habentur apud Hebreos, sed inter apocriphos deputantur. Inter. Librum Hester quis scripsit? Resp. Hester librum ipsa creditur conscripsisse, in quo eadem regina, sub figura Ecclesiae, Dei populum a servitute et morte eripuisse scribitur, atque interfecto hoste Aman, qui interpretatur iniquitas, diei celebritas in posteros mittitur. Inter. Libri Sapientiae et Ecclesiastici, Judith, Tobiae, atque Machabeorum scriptores qui esse dicuntur? Resp. Liber Sapientiae apud Hebreos nusquam est; unde et ipse titulus Graecam magis eloquentiam redolet. Hunc
Abbreviated transcription (Latin):
caelorũ sicaptiuitas terraena delectat:
Quid p̃cib frequent̃ iteratis rogamus a poscimꝰ
ut acceler& dies regni Si maiora
desideria & uota potiora
sunt seruire hic diabolo
quã regnare cũ xp̃o
Denique ut manifes¬
tius diuinae ꝓuiden¬
tiae indicia claresit¬
ł quod
quadñs prescius futurorũ suis consulit aduerã
salutem : Cum quidã decollegis & consacerdo¬
tib: nris infirmitate detessus. et adꝓpinquante
morte sollicitus. commeatũ sibi p̃caretur :
adscitit dep̃canti &iam pene morienti iuuenis
honore etmaiestate uenerabilis: statu celsus
et clarus aspectu : etquem adsistentẽ sibi uix
posset humanus aspectus oculis carnalibus
intueri: nisi quod talem uidere iampoterat
descło recessurus: Ad quem ille nonsine quadã
animi et uocis indignatione infremuit & didõ:
patitimetis. exire nonuultis: quid faciã uobis ÷
Increpantis uoxẽ. et monentis. quide ꝑ fectione
sollicitus deacersione securus non consentit

Expanded text:
caelorum, si captiuitas terrena delectat? caelorum, si captiuitas terrena delectat? quid precibus frequenter iteratis rogamus et poscimus ut adceleret dies regni, si maiora desideria et uota potiora sunt seruire istic diabolo quam regnare cum Christo ? Denique ut manifestius diuinae prouidentiae indicia clareseent quod Dominus praescius futurorum suis consulat ad ueram salutem, cum quidam de collegis et consacerdotibus nostris infirmitate defessus et de adpropinquante morte sollicitus commeatum sibi precaretur, adstitit deprecanti et iam paene morienti iuuenis honore et maiestate uenerabilis, statu celsus et clarus aspectu et quem adsistentem sibi uix possit humanus aspectus oculis carnalibus intueri, nisi quod talem uidere iam poterat de saeculo recessurus. adque ille non sine quadam animi et uocis indignatione infremuit et dixit: pati timetis, exire non uultis, quid faciam uobis?> increpantis uox et monentis, qui de persecutione sollicitus, de arcessitione securus non consentit
Abbreviated transcription (Latin):
scĩs: in corruptibile corpus infine scłi
non ad poenã sed gloriã recepturus¬
quaon contraRia sit dominics
oRationi nr̃a uoluntas
ua docet cotidie ut fiat uoluntas dĩ
oramus: & transire ad etnsistente
mortis metu non uolumus: cũ exemplũ
cuiusdã fratris. Cuitim̃ti excire
descło merepans a paruit xp̃s dehis p̃dicti doctoris
sententia hoecẽ: Dicit enũ meminisse debemꝰ
uoluntatẽ nomintm. Sed dĩ facere debere scđm
quod nos dñs cotidieiussit orare : quã posterũ ẽ
quãq puersũ ut cũdĩ uoluntatem fieri postulemꝰ
quando euocat nos & acersit de hoc mundo d̃
nestatim uoluntatis eius imꝑio pareamus: obni¬
timur areluctamur : & ꝑuica tiũ more seruoꝵ
ad conspectũ dñi cũ tristitia & meħore ꝑducimun
Eoe untes hinc necessitatis uinculo non obsequio
ibus cxlestibus honorari : adquem uenimꝰ inuintie:
&uid ergo oramus cepetimus utadueniat regnũ

Expanded text:
sanctis, incorruptibile corpus in fine saeculi sanctis, incorruptibile corpus in fine saeculi non ad poenam, sed ad gloriam recepturusQuam contraria sit Dominicae orationi nostra voluntas, quando et quotidie ut fiat voluntas Dei oramus, et transire ad eum insistente mortis metu nolumus, cum exemplo cujusdam fratris, cui timenti exire de saeculo, increpans apparuit Christus. De his praedicti doctoris sententia haec est. Dicit enim: « Meminon nostram sed Dei facere. debere secundum quod nos Dominus cottidie iussit orare. quam praeposterum est quamque peruersum, ut cum Dei uoluntatem fieri postulemus, quando euocat nos et arcessit de hoc mundo Deus, non statim uoluntatis eius imperio pareamus! obnitimur et reluctamur et peruicacium more seruorum ad conspectum Domini cum tristitia et maerore perducimur exeuntes istinc necessitatis uinculo, non obsequio is caelestibus honorari ad quem uenimus inuiti. quid ergo oramus et petimus ut adueniat regnum
Abbreviated transcription (Latin):
um inminente morte animae a corpore
separantur. angelis ibi ad eẽ fatendũ ẽ
quiexeutes a corporib: iustorũ animas susci¬
piant. et piorũ receptaculis introducant:
Vnde cũ ineuangelio mentio diuitis & lazari
paupis ageretur : sic: scriptũ ẽ: contigit mori
inopem illum : & ferri ab angelis insinu abrah&
Quasententia uerissime confirmatur. quod
inseparatione scãrũ animarũ &egressu
a corpore. angelorũ semꝑ habeantur excubiae
Nam & sc̃s agustinus. ex illa opinione
disseruns qua uoluit ostendere sisciant
mortui quid agant uiui. hoc quto qtiȩ
E
Nisienĩ essent angeli qui possent int̃ eẽ & uiuorũ
abrahae : Nunc ergo hic nc̃ ibi eẽ potuerunt
Quihine illũ quem ds̃ uoluit abstulerunt : Itẽ
idem doctor in libris detrinitate dĩ¬
sic dicit: quicum quedie indiem ꝓficiendo
renouatur in agnitionedĩ &iustitia. & scĩ¬
tate ueritatis trans fert amorem a tẽpora¬
Et ab ipso ꝑficiendus excipietur ab angłis

Expanded text:
um, imminente morte, animae a corpore separantur, angelos ibi adesse fatendum est, qui exeuntes a corporibus animas justorum suscipiant, et piorum receptaculis introducant. Unde cum in Evangelio mentio divitis et Lazari pauperis ageretur, sic scriptum est: Contigit mori inopem illum, et deferri ab angelis in sinum Abrahae . Qua sententia verissime confirmamur, quod in separatione sanctarum animarum, et egressu a corpore, angelorum semper habeantur excubiae. Nam et sanctus Augustinus ex illa opinione disserens, qua voluit ostendere, si sciant mortui quid agant vivi, hoc quoque e nisi essent angeli, qui possunt interesse et uiuorum elis in sinum Abrahae. nunc ergo hic, nunc ibi esse potuerunt qui hinc illum quem deus uoluit abstidem doctor in libris de Trinitate sic dicit: « Quicunque de die in diem proficiendo renovatur in agnitione Dei, justitiaque ac sanctitate veritatis, transfert amorem de temporaet ab eo perficiendus, excipietur ab angelis
Abbreviated transcription (Latin):
quemq credentẽ efficitxpianũ. hocẽ symbolũ qđ &
uiuentes sc̃ ficit & mortuos reducitaduitã ad quã
illenos dignetur ꝑducere qui trinus&unus uiuit
eregnat in scła scłorum amep INT
xposita tibi fide prout potui. Nunc p&o ut dicas
militer utmihi illãdicas. R Pro ut eodem dño
miserante ualeo quiillã docuit faciã. Pater nr̃
prima : R Scificeur nomentuũ E Hoc quod in
patrem nos habere profite murdm̃ quia om̃s fratres
sumus & dm̃patrem habemus incȩlis. Pin prima
paitione quã superius dixisti ꝗd intelligendũ est¬

Expanded text:
quemque credentem efficit Christianum. Hoc est symbolum, quod et quemque credentem efficit Christianum. Hoc est symbolum, quod et viventes sanctificat, et mortuos reducit ad vitam, ad quam ille nos dignetur perducere, qui trinus et unus vivit et regnat in saecula saeculorum. Amen. xposita tibi fide prout potui, nunc peto ut dicas  Inter. Peto humiliter ut mihi illam dicas. Resp. Prout eodem Domino miserante valeo, qui illam docuit, faciam. Pater noster, prima? Resp. Sanctificetur nomen tuum. Inter. Hoc quod in Patrem nos habere profitemur Deum, quia omnes nos fratres sumus, et Deum Patrem habemus in coelis. Inter. In prima petitione, quam superius dixisti
Abbreviated transcription (Latin):
erat ut perpesuus carnem dignare ur assumere:
nisi ut ꝑ peuita ł carnẽ donar& : Quaegloria
facit diuinitas fidem cui totũ quodiuilt posse
subsiftit. Deniq: ut indubitata resurgendi
exempla capiamus ipse hic mundus amissa re¬
ceptaq decorissui speciȩ & occidit & resurgit
Documentũ nimirũ futurȩ resurrectionis accipi¬
mus cum cõmendata sulcis frum̃talnstipulam
sudn redauit. e renouatis fondibus spoliata gela ne¬
morare uirescunt Cunctadiam quȩ terra ꝓducit
aut semine aut radicemultiplicata redduntur
Quae aut̃ duritia cordis est non credere reformari
hominẽ cumomnia que facta sunt reparentur.
uitã & ernã quod sequit. absq ulla dubitatione nos
consecuturos credamus si haec quȩ cibi actenus
exposui firmiter teneamus a bonisoperib: fide¬
frater iniquod tibi ex ponere postula sticuius signa¬
culo si cutdictũ est in primordio fideles ab infideli¬
bus seternuntur. hoc est simbolũ cuius ueritas unum¬

Expanded text:
erat, ut perpetuus carnem dignaretur assumere, erat, ut perpetuus carnem dignaretur assumere, nisi ut perpetuitati carnem donaret? Quae gloriafacit divinitas fidem, cui totum, quod vult, posse subsistit. Denique ut indubitata resurgendi exempla capiamus ipse hic mundus amissa receptaque decoris sui specie et occidit, et resurgit. Documentum nimirum futurae resurrectionis accipimus, cum commendata sulcis frumenta in stipulam suam redeunt, et renovatis frondibus spoliata gelu nemora revirescunt. Cuncta etiam, quae terra producit aut semine aut radice multiplicata redduntur. Quae autem duritia cordis est non credere reformari hominem, cum omnia, quae facta sunt, reparentur. Vitam aeternam, quod sequitur absque ulla dubitatione nos consecuturos credamus, si haec, quae tibi hactenus exposui, firmiter teneamus ac bonis operibus fidefrater mi, quod tibi exponere postulasti, cujus signaculo, sicut dictum est, in primordio fideles ab infidelibus secernuntur. Hoc est symbolum, cujus veritas unum
Abbreviated transcription (Latin):
dulgentia facer& li nocentes. & ideo immacu¬
latus occisusestagnus ut eius cruore humani
generis maculȩ tergerent᷑. Eaȩ ꝓfunditatem
misterii ec cealtitudinẽ sacramenti ubimors
reddituitã & pec cantiũ sordes sangiu nesunt
in nocentis mundatȩ haecaut̃ remissio nonnos
adpeccatũ nutrit. sed ad mone ut peccare iam¬
timeamus quinos intelligimus sine uenia non
posses aluari. bonita senundĩ munere indul
composuerit seu&iam ꝗd miraculi in eo habeat᷑
ut mihi aperias humiliter obsecro. Rerte srater
sicut ii reliquis ita& in hoc p&sitionituȩ benigno
animo prout iutellego obtemperabo Mathias
quiab apłis post̃ udã electus ẽst sorte duo decimũ
uersum adiectdicens. Carnis resurrectionens
talem acrationem redditurã ꝓ consortio animȩ
credamus Qui senim credens dõ possit dere¬
surrectione dubitare cũ manifestũ sit hanc
solam causa xp̃o fuisse nascondi: quae utilitas

Expanded text:
dulgentia faceret innocentes. Et ideo immacudulgentia faceret innocentes. Et ideo immaculatus occisus est Agnus, ut ejus cruore humani generis maculae tergerentur. Ecce profunditatem mysterii! Ecce altitudinem sacramenti! Ubi mors reddit vitam, et peccantium sordes sanguine sunt innocentis mundatae. Haec autem remissio non nos ad peccatum nutrit, sed admonet, ut jam peccare timeamus, qui nos intelligimus sine venia non posse salvari. Bonitas enim Dei munere indulgcomposuisset, seu etiam quid miraculi in eo habeatur, ut mihi aperias, humiliter obsecro. Resp. Certe, frater, sicut in reliquis, ita et in hoc petitioni tuae benigno animo, prout intelligo, obtemperabo. Matthias, qui ab apostolis post Judam electus est sorte, duodecimum versum adjecit, dicens: Carnis resurrectionem etalem ac rationem reddituram pro consortio animae credamus. Quis enim credens Deo possit de resurrectione dubitare, cum manifestum sit hanc solam causam Christo fuisse nascendi? Quae utilitas
Abbreviated transcription (Latin):
mortalibus & crescente credentu inimero om¬
nium pene lingus indĩ laudibuss anctior
mundus exultat quae esiam baptis mi sacra¬
mento peccatorũ contaminationedetersater¬
rarum in colas transmittetadcelũ. Catholicã
dicit idẽ toto orbe diffusã. Scõrum cominunonẽ
quod sequit᷑ idẽ uicumillis scs qui in hacquã susce¬
pimus fide dep̃senti sđo ad dm̃ migra uerunt
socid atem & spei communionẽ habere credamus.
sitamen recte uiuendi fidẽ illã tenea mus & o¬
peribus impleamus IVndecimum uersum
quis composuit autquid in eo debeo intelligere :
Tad deus undecimũ uersũ componensait. Remissĩ¬
onempeccatorũ. Creden da estutiq: peccatorũ
remissio. quia hoc unum est remediũ qđ liumanũ
genus a sententia ꝑp&uae mortis ab soluit
idurco unigenitus altis simidignatuse st̃ & carnẽ
assumere & crucem subire. ut nosqui propter crimi¬
na atq peccata non poteramus euadere. sualn¬

Expanded text:
mortalibus, et crescente credentium numero ommortalibus, et crescente credentium numero omnium pene linguis in Dei laudibus sanctior mundus exsultat. Quae etiam baptismi sacramento, peccatorum contaminatione detersa, terrarum incolas transmittit ad coelum. Catholicam dicit, id est, toto orbe diffusam. Sanctorum communionem, quod sequitur, id est, ut cum illis sanctis, qui in hac quam suscepimus fide de praesenti saeculo ad Deum migraverunt, societatem et spei communionem habere credamus. Si tamen recte vivendo fidem illam teneamus, et operibus impleamus. Inter. Undecimum versum quis composuit, aut quid in eo debeo intelligere? Resp. Thaddeus undecimum versum componens ait: Remissionem peccatorum. Credenda est utique peccatorum remissio, quia hoc unum est remedium, quod humanum genus a sententia perpetuae mortis absolvit. Idcirco unigenitus Altissimi dignatus est et carnem sumere, et crucem subire, ut nos, qui propter crimina atque peccata non poteramus evadere, sua in
Abbreviated transcription (Latin):
cura credatur: I Nonum uersũ quis conposuit
aut quo modo est intelle gendus. EItẽia cobus
nonumuersũ adiungens ait. Credo inspm̃
sa confusio & qui incaelũ apud se unum sunt a no¬
bis non separentur interris. Qm̃ sicit diuinitati
nihil de creaturis aequari potest. It aomnẽ duusi¬
onẽ & inȩqualitatẽ natura diuinitatis exdudit:
Itaq scđm euangelicã ueritatẽ sicut filius a pa
pater cui uultmiser&ur & filiuscuiuultpatrẽ
reuelat : Ita& iam sp̃s & inspira relegitur ꝓut
esse cumpatrefilioq: credendus est sp̃s uuȩ qualit̃
adia c posse quoduult ł Omnino ta credendũ
est ut asseris sed p&o ut decimi uersus ouatorẽ
euisq intellectũ mihi exponas R Si mondeci¬
miuersus auctor extititdicens. Scam ecđam
catholicã e cã Esse &enins cam ecđams sed non
in eam crederedebenus quianendĩ sed populus
& domusestdĩ perquã & scĩficatio st data

Expanded text:
cura credatur. Inter. Nonum versum quis composuit, cura credatur. Inter. Nonum versum quis composuit, aut quomodo est intelligendus? Resp. Item Jacobus nonum versum adjungens ait: Credo in Spirsa confessio. Et qui in coelo apud se unum sunt, a nobis non separentur in terris. Quoniam sicut divinitati nihil de creaturis aequari potest, ita omnem divisionem et inaequalitatem natura divinitatis excludit. Itaque secundum evangelicam veritatem, sicut Pater, cui vult, miseretur, et Filius, cui vult, Patrem revelat; ita etiam Spiritus et inspirare legitur, proesse cum Patre Filioque credendus est Spiritus, cui aequaliter adjacet posse quod vult? Inter. Omnino credendum est ita, ut asseris. Sed peto, ut decimi versus auctorem, ejusque intellectum mihi exponas. Resp. Simon decimi versus auctor exstitit dicens: Sanctam Ecclesiam catholicam, etc. Esse etenim sanctam Ecclesiam, sed non in eam credere debemus, quia non Deus, sed populus et domus est Dei, per quam et sanctificatio data est
Abbreviated transcription (Latin):
Thomas septumi uersus a uotor extrat dicens
sed& addexcerã dĩpatri s omni potentis : quod
sed& xp̃s uictoriȩ munus est quod ad dexteram
dĩsed& diuinitatis est priulegiũ & consortiũ
indiscr&e caritatis. ut ostendera locũ ustis & sinis¬
trã peccatoribus demonstrar&. Beneenim addex¬
teram patris annuntiatur sedere. inquonihiluolun¬
H Octauum uersũ quis fecit autquid in eo contin&ur.
RMatheus octauũ uersũ componensait. Indeuentu¬
rusiudicareuiuos & mortuos. In ipso enĩ corpore
dñ suenturus est aduidicium : in quo ascenditadcȩ¬
lum Necesse est quidem ut genus humanũ ille
quos uirtute diuinitatis formauit. patris pi&a¬
te saluauitaudics examinatione discernat
ut impios gehennȩ ignibustradat. pios autem
in soci&atẽ &ernitatis as sumat. Quidnamque
iustius potestesse apud dm̃ quam ut quorũ uita
diuersa fuit in scło eorum post hoc sđm merita
distinguantur: Ihiaut̃ uidican direferunt᷑

Expanded text:
Thomas 439 septimi versus auctor exstitit dicens: Sedet ad dexteram Dei Patris omnipotentis. Quod sedet, Christi victoriae munus est; quod ad dexteram Patris sedet, divinitatis est privilegium et consortium indiscretae charitatis. Ut ostenderet locum justis, et sinistram peccatoribus demonstraret. Bene enim ad dexteram Patris annuntiatur sedere, in quo nihil volun. Inter. Octavum versum quis fecit, aut quid in eo continetur? Resp. Matthaeus octavum versum componens ait: Inde venturus est judicare vivos et mortuos. In ipso enim corpore Dominus venturus est ad judicium, in quo ascendit ad coelum. Necesse est quidem, ut humanum genus ille quos virtute divinitatis formavit, Patris pietate salvavit, judicis examinatione discernat, ut impios gehennae ignis tradat, pios autem in societate aeternitatis adsumat. Quid namque justius potest esse apud Deum, quam ut quorum vita diversa fuit in saeculo, eorum post hoc saeculum merita distinguantur. Ubi autem judicandi referuntur
Abbreviated transcription (Latin):
&Barholomeus sextu uersũ lta composuitdicens
Ascendit incȩlũ illuc enun ascendit unde uene¬
rat. non tamen alicuus iussione sed ꝓpriauolun¬
tate. Decebatenim talis gloria hominẽ quide
uirgine nascebat᷑ nec fuitei im possibile caelũ ascen¬
derecui possibile fuit inferostriumphare &ideo
necesseerat ut quiad mortẽ de regno uenerat.
postmortẽredire ad regnũ. & sicut terra lacia¬
taest dĩfilium sesuscepisse : Itacelum silium
hominis accepissegauder&. duentȩ ꝓph&a
Lꝓenturcȩli & exult& terra. VSepami uersus

Expanded text:
Resp. Bartholomaeus sextum versum ita composuit, dicens: Resp. Bartholomaeus sextum versum ita composuit, dicens: Ascendit in coelum. Illuc enim ascendit, unde venerat; non tamen alicujus jussione, sed propria voluntate. Decebat enim talis gloria hominem, qui de virgine nascebatur. Nec fuit ei impossibile coelum ascendere, cui possibile fuit inferos triumphare. Et ideo necesse erat, ut qui ad mortem de regno venerat, post mortem rediret ad regnum. Et sicut terra laetata est Dei Filium se suscepisse, ita coelum filium hominis se accepisse gauderet, dicente Propheta: Laetentur coeli et exsultet terra . Inter. S
Abbreviated transcription (Latin):
per&s sepulturã quatinus ad consolationẽ sepulto¬
rum benedictionẽ corporis eius terra suscipera
ut quiuere mortuus cȩrnebatur. uere a mortus
redis secreder&ur I Quinti uersus cõpositorẽ
eiusq explanationẽ ate audire desidero R Philip¬
pus quintũ uersũ exposuit dicens. descendit
ad biferna tertia diere surrexit amortuis : In hoc
ergo crinitatis inysteriũ & naturalis legis osten¬
ditur resolutio ut hominẽ in inferno depositũ
eleuara ad caelum. decebatenim utniors quae
perhominẽ sub in trauerat ꝑ hominẽ soluere tur
& sicut ire dimus quod mnortisest . Itautiq: credamus
quodutaest & si uit inpassione misteriũ est pi&a¬
ipseait poteftatem habeo ponendi animã meã
& potestate habeo iterũ sumendieã. Quis eni fad¬
tus noncredat illum resurrexisse. ad cuius ceptũ
latarus sepultu s est emersus detumulo .I Sextũ
uersum quis composuit autꝗd in eo est intellegendũ

Expanded text:
peret sepulturam. Qualiter ad consolationem sepultoperet sepulturam. Qualiter ad consolationem sepultorum benedictionem corporis ejus terra susciperet, ut qui vere mortuus cernebatur, vere a mortuis redisse crederetur. Inter. Quinti versus compositorem ejusque explanationem a te audire desidero. Resp. Philippus quintum versum exposuit dicens: Descendit ad inferna, tertia die resurrexit a mortuis. In hoc enim Trinitatis mysterium, et naturalis legis ostenditur resolutio, ut hominem in inferno positum elevaret ad coelum. Decebat enim ut mors, quae per hominem subintraverat, per hominem solveretur. Et sicut credimus, quod mortis est, ita utique credamus, quod vitae est. Et sicut in passione mysterium est pietaipse ait: Potestatem habeo ponendi animam meam, et potestatem habeo iterum sumendi eam . Quis enim stultus non credat illum resurrexisse, ad cujus praeceptum Lazarus sepultus est emersus de tumulo? Inter. Sextum versum quis composuit, aut quid in eo est intelligendum?
Abbreviated transcription (Latin):
filius hominis. utquierat mundi creator fier&
& redemptor. I Quarti uersus compositorẽsiue
pilato crucifixus mortuus & sepultus. Istepilatus
uidexerat illo tempore in uidȩa atiberio cȩsare confti¬
tutus sub quo dñs passus est qui& ĩampontius delo¬
confiteri debemus decuius cruce nulla sio nobis confu¬
sic quia habemus de eius passione uictoriã
non mirũ aduertates semisteriũ ubi ipsep̃dicatur
quid sest & ubi dñs annuntiat᷑ quias serttor cruci¬
fixus : Nani crucẽ illã inqua cruci fixuse corpore
nosgestamus infronte. & ideo lllusiones & qꝑpbria
mortemq quam sustinuit non debemus suspiri is
bi gemescere sed continuis laudibus celebrare
quisatis abunde gloriã passionis eius ostenderunt
repentina solis obscuritas tremorterrarũsaxorũ
duusio & resurrectio mortuorũ. Sepultus estaut
quia consequenserat ut quimortuus fuerat. acci¬

Expanded text:
filius hominis, ut qui erat mundi creator, fieret filius hominis, ut qui erat mundi creator, fieret et redemptor. Inter. Quarti versus compositorem, sive Pilato, crucifixus, mortuus et sepultus: Iste Pilatus judex erat illo tempore in Judaea a Tiberio Caesare constitutus, sub quo Dominus passus est, qui etiam Pontius a loconfiteri debemus. De cujus cruce nulla sit nobis confusio, quia habemus de ejus passione victoriam. non mirum advertat esse mysterium, ubi ipse praedicatur, qui Deus est, et ubi Dominis annuntiatur, qui asseritur crucifixus? Nam crucem illam, in qua confixus est corpore, nos gestamus in fronte. Et ideo illusiones et opprobria, mortemque, quam sustinuit, non debemus suspiriis ingemiscere, sed continuis laudibus celebrare. Quoniam satis abundeque gloriam passionis ejus ostenderunt repentina obscuritas solis, tremor terrarum, saxorum divisio, et resurrectio mortuorum. Sepultus est autem, quia consequens erat, ut qui mortuus fuerat, acci