comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
beneficiis ad bene agendum ꝓuocamur.
nec territi uindictis a malis nos cohibe¬
mus. Flagellorũ enim uindicte no¬
bis illate si nos a peccando reuocant
et ad penitenciã ꝓuocant. et post peni¬
tenciam nos crimina non remaculant.
finis sunt nrõrum precedenciũ delicto¬
rum. Sin aliter : sunt inicium sequen¬
tium torm̃torũ. Cognoscentes gͦ hunc
patronũ ac ꝓtectorem nr̃m esse unum
de illis de quib scriptum est. hii secun¬
tur agnum quocũq ierit: timeamus
in conspectu dei et in oculis eiꝰ peccare.
peccantes autem non erubescamꝰ peccata
nostra que nouit. deo et illi corde contri
tibus postulare. Nemo aliqua suorum
numerositaie uel enormitate scelerum
confusus. de salute impetranda diffidat.
et in baratrũ desperacionis incidat: iuxta
illud salomonis. Impius cum uenerit in
ꝓfundũ malorum: contẽpnit. Habemus
enim confitentes peccata nr̃a. et peten¬
tes ueniã de impetranda indulgencia an¬

Expanded text:
beneficiis ad bene agendum provocamur, beneficiis ad bene agendum provocamur, nec territi vindictis a malis nos cohibemus. Flagellorum enim vindictae nobis illatae, si nos a peccando revocant, et ad poenitentiam provocant, et post poenitentiam nos crimina non remaculant, finis sunt nostrorum praecedentium peccatorum. Sin aliter, sunt initium sequentium tormentorum. Cognoscentes ergo hunc patronum ac protectorem nostrum esse unum de illis de quibus scriptum est: Hi sequuntur Agnum quocunque ierit , timeamus in conspectu Dei et in oculis ejus peccare: peccantes autem non erubescamus peccata nostra, quae novit, Deo, et illi corde contrittibus postulare. Nemo aliqua suorum numerositate vel enormitate scelerum confusus, de salute impetranda diffidat, et barathrum desperationis incidat, juxta illud Salomonis: Impius cum venerit in profundum malorum, contemnit . Habemus enim confitentes peccata nostra, et petentes veniam, de impetranda indulgentia an
Abbreviated transcription (Latin):
nam constituens. in eadem ecclesia parib
suis uendere cepit. Hec dum ageret ꝑ¬
cussus morbo repente sensum ꝑdidit:
ore sibi ad aurem usq pene retorto. diu¬
q eruciatus tormento uitã fimuit. Qd̾
cernentes ceteri. eidem loco sacro debitã
modi sese cohibuere p̃sũptione: Li.
icut igitur audita scõrum
gloria. audita reproborum
miseria. auditis huiꝰ scissimi
patroni meritis. auditis bene¬
ficiis. que in miraculorũ patracione ac
sanitatũ largicione. credentes et deuoti
homines ipsius patrocinuis ꝑ donũ gracie
meruerunt. et nobis talia eius interces¬
sione imꝑtiri desideramus: ita et audi¬
tis ulcionũ uindictis. que peccantes ac
rebelles ipsius męritis per retribucionẽ
iusticie sustinuerũt in peccatis: et qd̾
adhuc est grauius in peccatorũ ꝑtina¬
tia rebelles ꝑsiftere timeamꝰ: ne similib
aut grauiorib supplicus obruamur. si
tantis ac talibus exemplis cognitis nec

Expanded text:
nam constituens in eadem ecclesia, paribus nam constituens in eadem ecclesia, paribus suis illud vendere coepit. Haec dum ageret, percussus morbo, repente sensum amisit, ore sibi ad aurem usque pene retorto, diuque cruciatus tormento vitam finivit. Quod cernentes caeteri, eidem loco sacro debitam modi sese cohibuere praesumptione. icut igitur, audita sanctorum gloria, audita reproborum miseria, auditis huius sanctissimi patronis nostri meritis, auditis beneficiis, quae in miraculorum patratione ac sanitatum largitione credentes et devoti homines ipsius patrociniis per donum gratie meruerunt, et nobis talia eius intercessione inpertiri desideramus, ita et, auditis ultionum vindictis, que peccantes ac rebelles ipsius meritis per retributionem iustitiae sustinuerunt, in peccatis et, quod adhuc est gravius, in peccatorum pertinacia rebelles persistere timeamus, ne similibus aut gravioribus suppliciis obruamur, si, tantis ac talibus e
Abbreviated transcription (Latin):
sabbato eosdem colonos ad opus qd̾dam
peragendũ congregatos haberet precipe¬
retq presbitero ne signa uesꝑtinalia us-¬
q prope noctem pulsaret. operiq ĩplen¬
do insisteret: ꝑcuteretur ꝑcusiore inui¬
so. Qui dum requireret quis eum ꝑcussis¬
set. omnesq se uidisse negarent: furiis
exagitatus sensum amisit:¬
ulfimaco in riuo laudimensi pa¬
go. habetur oratorium in hono¬
re sancti remigii consecratum:
in quo dum rodulfus rex heri¬
bertum comitẽ ꝑsequeretur. qui ep̃atum
remensem a rege sibi ꝯmendatũ tenebat:
homines ipsius uille res suas ꝓpt̾ hostiles
incursus recondere studuerunt. At dũ rex
prefatus ad obsidendã remorũ urbem ue¬
nisset. et in calmisiaco castra metatꝰ esset:
exercitus eius uicinas occupauit uillas.
Quidam uero ilorũ qui in prenotata
uilla scilicet uulfinaco riuo metatũ habe¬
bant. uinũ quod in ecclesia timoris causa
reconditũ fuerat inuadit: et quasi taber¬

Expanded text:
Sabbato eosdem colonos ad opus quoddam Sabbato eosdem colonos ad opus quoddam peragendum congregatos haberet, praeciperetque presbytero ne signa vespertinalia usque prope noctem pulsaret, operique implendo insisteret, percuteretur percussore inviso. Qui dum requireret quis eum percussisset, omnesque se vidisse negarent, furiis exagitatus, sensum amisitulfiniaco Rivo, pago Laudunensi, habetur oratorium in honore S. Remigii dedicatum. In quo dum Rodulfus rex Heribertum comitem persequeretur, qui episcopatum Remensem a rege sibi commendatum tenebat, homines ipsius villae res suas propter hostiles incursus recondere studuerunt. At dum rex praefatus ad obsidendam Remensem venisset urbem, et in Culmissiaco metatus esset, exercitus ejus vicinas occupavit villas. Quidam vero illorum, qui in praenotata villa, scilicet Vulfiniaco Rivo metatum habebant, vinum quod in ecclesia timoris causa reconditum fuerat invadit; et quasi taber
Abbreviated transcription (Latin):
regem mox adiit. secretũ petit. uestem
deponit. liuidum corpus oftendit: et
dicta uel acta fideliter ex ordine pan¬
dit. Accidit autem ut eadem die legatus
ab eodem seniore suo pro ipsis reb repeten¬
dis. ad regem cũ mnunerib deueniret:
atq horam qua regi p̃sentari posset. extͣ
stans expectaret. Cumq rem gestam rex
admiratus. requiri precepisset. si qͥs illic
inter suos forte nr̃is e partib inueniret᷑:
ille pro hac eadem re foris sustinens rep¬
peritur. adesse regi nunciatur: ille eo iu¬
bente coram deducitur. ut ei res que ꝓpa-¬
lata fuerat aperiatur. Ille grãs agens pro
rebus ipsis se missum retegit. res rege
reddente recipit: et eodem fauente p̃fato
pontifici herigario tutandas ad fidelitatẽ
sancti remigii cõmittit. Easdem quoq res
baldus earũdem rerum colonos ualde af¬
fligebat: ipsi uero pro afflictione sua se¬
pe ad scm̃ remigiũ clamabant. remis ue¬
nientes. et ipsius patroni sui patrocinia

Expanded text:
regem mox adit, secretum petit, vestem regem mox adit, secretum petit, vestem deponit, lividum corpus ostendit, et dicta vel acta fideliter ex ordine pandit. Accidit autem, ut eadem die legatus ne Tendoinus, ab eodem seniore suo pro ipsis rebus repetendis ad regem cum muneribus deveniret, atque horam, qua regi praesentari possit, extra stans exspectaret. Cumque rem gestam rex admiratus, requiri praecepisset si quis illic inter suos forte nostris e partibus inveniretur, ille pro hac eadem re foris sustinens reperitur adesse, regi nuntiatur, eo jubente coram deducitur, et ei res quae propalata fuerat aperitur. Hic gratias agens, pro rebus ipsis se missum retegit, res, rege reddente, recipit, et eodem favente praefato pontifici Herigario tutandas ad fidelitatem S. Remigii committit. Posteaque baldus earumdem rerum colonos valde affligebat. Ipsi vero pro afflictione sua saepe ad sanctum Remigium clamabant, Remis venientes, et ipsius patroni sui patrocinia
Abbreviated transcription (Latin):
ostris olim diebus quidam
uuarnerus pagi uormacen¬
sis comes res sc̃i remigii p̃¬
missas in uosago sitas mua¬
dens: hominib suis distribuerat. Ueni¬
ens autem beatus remigius ad herigariũ
magontie presulem. in sõnis ei uisus est:
precipiens ut iret ad conradũ regem: cõ¬
monens eum iubere sibi subiectis. quatinus
dimitterent terrã sue dicionis. Qui con¬
surgens a somno licet miratus de uisione
regi tamen omisit indicare. Rursus post
aliquos dies apparens ei sõs remigius. re¬
darguit illũ quare mandatũ ñ adimples¬
set illius: ãmonens ne differat. quin re¬
gi iussa denunciet. Item ceu priꝰ ille ui¬
sum reputans inane: neglexit ꝑficere
iussionẽ. Tercio hunc iam cũ flagello sẽs
adiens. ipsius inerepauit contumatiam:
quemq per brachium cõprehendens. ui¬
sus est lecto extraxisse: sicq flagello qd̾
tenebat eum uerberans acriter. cesum
dimisit. et humiliatũ. Non amplius
enim iam contẽpnere uisa presumens.

Expanded text:
ostris olim diebus quidam Warnerius pagi Vormacensis comes, res sancti Remigii praemissas, in Vosago sitas, invadens, hominibus suis distribuerat. Veniens autem B. Remigius ad Herigarium Moguntiae praesulem, in somnis ei visus est, praecipiens ut iret ad Conradum regem, commonens eum jubere sibi subjectis quatenus dimitterent terram suae ditionis. Qui consurgens a somno, licet miratus de visione, regi tamen omisit indicare. Rursus post aliquot dies apparens ei S. Remigius redarguit eum, quare mandata non adimplesset illius, admonens iterum ne differat quin regi jussa denuntiet. Item, ceu prius, ille visum reputans inane, neglexit perficere jussionem. Tertio hunc jam cum flagello sanctus adiens, ipsius increpavit contumaciam, quemque per brachium comprehendens, lecto visus est extraxisse. Sicque flagello, quod tenebat, eum verberans, acriter caesum dimisit et humiliatum. Non amplius enim jam temnere jussa praesumens,
Abbreviated transcription (Latin):
tum existere. quia pro hoc flagicio
mori non posset. quousq hoc coram
omnibus reuelaret. Quod uidelicet
euidenter manifestauit. Nam mox ut
tantum facinus cunctis innotuit: is qͥ
dudum mori uolens non poterat. inter
uerba sue confessionis efflauit: quem
idcirto deus omnipotens diu cruciari
uoluit. mori autem donec reatum su¬
um confiteretur non posse permisit:
ut exemplo sui cruciatus ostenderet.
quid consumptores rerum beati gre¬
gorii de semet ipsis utiq sperare post¬
ea debuissent:¬

Expanded text:
tum existere quia pro hoc flagitio tum existere quia pro hoc flagitio mori non posset quousque hoc coram omnibus revelaret. Quod videlicet videnter ostendit. Nam mox ut tantum facinus cunctis innotuit, is qui dudum mori volens non poterat, inter verba suae confessionis efflavit. Quem idcirco Deus omnipotens diu cruciari voluit, mori autem, donec reatum suum confiteretur, non posse permisit, ut exemplo sui cruciatus ostenderet, quid consumptores rerum Gregorii de semetipsis utique sperare debuissent
Abbreviated transcription (Latin):
catus. idem andreas fundi barbiliani
positi scilicet uia ostiensi conductor.
in lectum decidit: in quo per multum
temporis spacium continuo languore
correptus: ita totus emarcuit. ut om¬
ne corpus eius particulatim uideret᷑
dissolui. Cumq defluentibus carnibus
consumi posset. mori autem non posset:
uxor que fetorem uulnerum uiriq cru¬
ciatus iam sustinere non poterat. intel¬
lexit tanta languoris in commoda sine
diuine ulcionis sentencia. hunc nullatenꝰ
incurrisse. Quem flendo curauit inqui¬
rere. ut quoniam a moriente preposito
frustra uocari non poterat. quid cum
ipso commiserit mouachis reuelaret:
si forte dominus eius confessionem re¬
cipiens. eum a tantis cruciatibus libera¬
ret. At ille cognoscens malum quod fe¬
cerat latere non posse. monasterii mona¬
chos conuocari rogauit: eisq confes¬
sus est cum eodem preposito quasdam
monasterii cartulas rapuisse: ac suscep¬
tis preciis extraneis tradidisse: seq cer¬

Expanded text:
catus, idem Andreas, fundi Barbiliani, catus, idem Andreas, fundi Barbiliani, positi scilicet via Ostiensi, conductor, in lectulum decicit; in quo per multum temporis continuo languore correptus, ita totus emarcuit, ut omne corpus ejus particulatim videretur dissolvi. Cumque defluentibus carnibus consumi posset, mori autem non posset, uxor, quae foetorem vulnerum virique cruciatus jam sustinere non poterat, intellexit tanti languoris incommoda sine divinae ultionis sententia hunc nullatenus incurrisse. Quem flendo curavit inquirere, ut quoniam a moriente praeposito frustra vocari non poterat, quid cum ipso commiserat monachis revelaret, si forte Dominus ejus confessionem recipiens, eum a tantis cruciatibus liberaret. At ille, cognoscens malum quod fecerat latere non posse, monasterii monachos convocari rogavit, eisque confessus est cum eodem praeposito quasdam monasterii chartulas rapuisse, ac receptis pretiis extraneis tradidisse, seque cer
Abbreviated transcription (Latin):
andreas. hoc anno pereas: qui me prauo
consilio ad periculum compulisti. E uesti¬
gio Zacharias medicus. qui anno prete¬
rito ad suos uidelicet sarracenos aposta¬
tando reuersus est. affuit: tactisq tim¬
poribus. iurare cepit presbiterum. ex
eadem ualitudine minime moriturum.
Quem languidus ut audiuit: cum
ingenti animaduersione reppulit dicẽs.
Fratres iam omne corpus meum est
mortuum: in extremis faucibus spi¬
ritum permissum retineo. continuo
moriturus. Tantum psallite. ut reui¬
deam angelos quos uidebam: et innu¬
ens uobis ostendam. Quibus oranti¬
bus totus cepit tremere. pallescere:
sursum desideranter aspicere. Cum su¬
bito spiritus aduentare conspiciens:
reuolutis terribiliter oculis. monachis
innuit et abscessit: eosq tanto terro¬
re perculsos dimisit. ut multis noctib
soli iacere timuerint:
odem die sicut postea depre¬
hensum est. eodemq mom̃i¬
to quando presbiter mori¬
ens. andree periculum fuerat impre¬

Expanded text:
Andrea, hoc anno pereas, qui me pravo Andrea, hoc anno pereas, qui me pravo consilio ad periculum compulisti. » E vestigio Zacharias medicus, qui anno praeterito ad suos, videlicet Sarracenos, apostatando reversus est, adfuit, tactisque temporibus, jurare coepit presbyterum ex eadem valetudine minime moriturum. Quem languidus ut audivit, cum ingenti animadversione repulit, dicens: « Fratres, jam omne corpus meum est mortuum, in extremis faucibus spiritum permissum retineo, continuo moriturus; tantum psallite, ut revideam angelos quos videbam, et innuens vobis ostendam. » Quibus orantibus, totus coepit tremere, pallescere, sursum desideranter aspicere: cum subito spiritus adventare conspiciens, revolutis terribiliter oculis, monachis innuit, et abscessit; eosque tanto terrore perculsos dimisit, ut multis noctibus soli jacere timuerint. 87. Eodem die sicut postea deprehensum est, eodemque momento, quando presbyter moriens Andreae periculum fuerat impre
Abbreviated transcription (Latin):
laret: defunctorum quorũdam domos
et uiuentium merita proferebat dicens.
Ille dignus. ille indignus est. Rursus
interrogatus: ad monachos qui pridem
secum remanserant conuersus est dicens.
Omnia in quibus detraxistis michi frẽs
audiui: quamquã respondere nequi ue¬
rim: et impedimentum michi non mo¬
dicum generastis: quia tam a uobis
quam a diabolo sub uno tempore aceu¬
satus. nesciebam cui calumpnie primi¬
tus responderem. Sed si quando quem¬
libet migrantem uideritis. compatimi¬
ni sorti cominuni: et nolite de eo iudi¬
care. qui ad tam districti iudicis cum
criminatore suo iudicium uadit. His ex¬
pletis. eunctos iubet abscedere: solum pres¬
biterum qui sibi mortem prenuntiauerat
secum tenens: qui solus remanere paues¬
cens. alterum secum retinuit: hortatꝰ
ut causam pro qua conflixerat. saltem
sibi pandere non timeret. At ille uehe¬
menter ingemuit: et conuerso ad pari¬
etem capite clamahat dicens. O andreas.

Expanded text:
laret, defunctorum quorumdam domos, laret, defunctorum quorumdam domos, et viventium merita proferebat, dicens: Iste dignus, ille indignus est. Rursus interrogatus, ad monachos, qui pridem secum remanserant, conversus est, dicens: Omnia in quibus mihi detraxistis, fratres, audivi, quamquam respondere nequiverim, et impedimentum mihi non modicum generastis, quia tam a vobis quam a diabolo sub uno tempore accusatus, nesciebam cui primitus calumniae responderem. Sed si quando quemlibet migrantem videritis, compatimini sorti communi, et nolite de eo judicare, qui ad tam districti judicis cum criminatore suo judicium vadit. » His expletis, cunctos jubet abscedere, solum presbyterum qui sibi mortem praenuntiaverat secum tenens. Qui solus remanere pavescens, alterum secum retinuit, hortatus ut causam pro qua conflixerat saltem sibi pandere non timeret. At ille 179 vehementer ingemuit, et converso ad parietem capite, clamabat, dicens: « O Andrea,
Abbreviated transcription (Latin):
tis milibus angelorum cum diabolo ad
iudicium steti: et adiuuantibus me scĩs
andrea atq gregorio. cunctis eius obiec¬
tionibus bene respondi. Sciatis autem
quia monasterii sextarium. modium. li¬
bram. consuetudinem helemosinarum et
luminum. omnemq mensuram curiosis¬
sime xp̃o querenti: usq ad scabellum
pedum eius portaui. Sed de una obiecti¬
one fateor conuictus erubui: de quã
nimium sicut uidistis laborando uexatus
sum: et me adhuc liberare non potui.
Cumq fratres de ea requirerent. ait.
Non audeo dicere: quia quando uos
me clamastis. et a sancto gregorio re¬
dire iussus sum ut uobis etiam de men¬
suris. ac consuetudinibus monasterii po¬
nerem racionem: diabolus questus est.
putans quod me pater ad penitenciã
remisisset. Qua propter beatus grego¬
ne commotam calumpniam cuilibet
reuelarem. Illis magis imminentibus.
et se pro eo deprecaturos dominum pro¬
mittentibus. ut causam fratribus reue¬

Expanded text:
tis millibus angelorum cum diabolo ad tis millibus angelorum cum diabolo ad judicium steti, et, adjuvantibus me sanctis Andrea et Gregorio, cunctis ejus objectionibus bene respondi. Sciatis autem quia monasterii sextarium, modium, libram, consuetudinem eleemosynarum et luminum, omnemque mensuram curiosissime Christo quaerenti usque ad scabellum pedum ejus portavi. Sed de una objectione, fateor, convictus metui de qua nimium, sicut vidistis, laborando vexatus sum, et me adhuc liberare non potui. Cumque fratres de ea requirerent, ait: Non audeo dicere, quia quando vos me clamastis, et a sancto Gregorio redire jussus sum, ut vobis etiam de mensuris et consuetudinibus monasterii ponerem rationem, diabolus questus est, putans, quod me Pater ad poenitentiam remisisset. Quapropter beatum Gregone commotam calumniam cuilibet revelarem. Illis magis imminentibus, et se pro eo deprecaturos Dominum promittentibus, ut causam fratribus reve
Abbreviated transcription (Latin):
lus esse non poterat. penitenciam age¬
re cepit: cuncta sua sanus distribuens.
tanto febris ardore correptus est. ut
a diluculo diei tercii usq ad horam
terciam cum ingenti fragore pre in¬
cendio linguam ab ore proiciens. ulti¬
mum flatum protraheret. Quem pres¬
biteri tam duriter laborare dolentes
deputatis illic monachis. qui cum psal¬
modiis eius exitum commendarent:
domino sollempnes hostias immolare.
S monachi psalmodiam deserentes:
non timuerunt inter se morienti fra¬
tri detrahere. Cum ecce presbiteri a
missarum sollempniis circa horam sep¬
timam remeantes. iohannem presbite¬
rum quem incredibiliter cum morte
luctantem reliquerant. melius se habe¬
re mirati sunt: eumq nominatim cla¬
mare ceperunt. Mox ille oculos sub¬
ridendo concutiens. parcat inquit uo¬
bis dominus fratres: quare me sollicita¬
re uoluistis. qui ab ipso huiues diei prin¬
cipio usq nunc coram xp̃o presidenti mul¬

Expanded text:
lus esse non poterat, poenitentiam lus esse non poterat, poenitentiam coepit, cunctaque sua sanus distribuens, tanto febris ardore correptus est, ut, a diluculo diei tertii usque ad horam tertiam cum ingenti fragore prae incendio linguam ab ore projiciens ultimum flatum protraheret. Quem presbyteri tam duriter laborare videntes, deputatis illic monachis, qui cum psalmodiis ejus exitum commendarent, mnes hostias immolare. Sed monachi psalmodiam deserentes, non timuerunt inter se morienti fratri detrahere; cum ecce presbyteri a missarum solemniis circa horam septimam remeantes, Joannem presbyterum, quem incredibiliter cum morte luctantem reliquerant, levius se habere mirati sunt, cumque nominatim clamare coeperunt. Mox ille oculos, subridendo, concutiens: « Parcat, inquit, vobis Dominus, fratres: quare me sollicitare voluistis? Qui ab ipso hujus diei principio usque nunc coram Christo praesidenti mul
Abbreviated transcription (Latin):
guere nullis artibus preualens. in tantã
desperationem perductus est. ut ab omni
illius femine uisitacione desisteret: et illa
sibi alterum sub eodem facinore copularet.
S post annum pres biter ad pristmnam
sanitatem reuertens. tanquam pro. Iposi¬
tum sibi fuisset. ut ulterius nullam  contin¬
geret: ad eandem tamen misso nuicio
futuro die dominico se redire professus ẽ.
Quo recepto. ubi suo desiderio uotum
quoq muliercule conuenire gauisus est:
ad balneum processit. Unde reuertens.
tantum leticie potionibus et cantioni¬
bus se dissoluit: ut subripiente somno
inter esse nocturnis cum fratribus nũꝗͣ
potuisset officiis. Eadem nocte cuidam
presbitero et monacho: beatus grego¬
rius in somnis apparens ait. Surge et
dic preposito. ut penitenciam agens.
peculium suum quod eum aggregare
non puduit. pro peccato consciencie
sue dispergat: quia die tercia funditus
extinguetur a uita. Quod prepositus
ut audiuit uehementer expauit: et

Expanded text:
gere nullis artibus praevalens, in tantam gere nullis artibus praevalens, in tantam desperationem perductus est, ut ab omni illius feminae visitatione desisteret, et illa sibi alterum sub eodem facinore copularet. Sed post annum presbyter ad pristinam sanitatem revertens, quamquam propositum sibi fuisset ut ulterius nullam contingeret, ad eamdem tamen misso nuntio, futuro die Dominico se redire professus est. Quo recepto, ubi suo desiderio votum quoque mulierculae convenire gavisus est, ad balnea processit. Unde revertens, tantum laetitiae potionibus et cantionibus se dissolvit, ut subrepente somno interesse nocturnis cum fratribus nunquam potuisset officiis. Eadem nocte cuidam presbytero et monacho beatus Gregorius in somnis apparens, ait: Surge, et dic praeposito ut poenitentiam agens, peculium suum, quod eum aggregare non puduit pro peccato conscientiae suae, dispergat: 178 quia die tertia funditus exstinguetur a vita. Quod praepositus ut audivit, vehementer expavit. Et
Abbreviated transcription (Latin):
tionis gloria. sed pro cognite districtio
nis cautela frequentius intueri: ubi huiꝰ¬
modi disticon ipse dictauit. Ap̃e potẽs
domine. nostri largitor honoris. Indul¬
tum officium solita pietate guberna:
bi etiam tempore petri archi¬
diacom. et iohannis egumeni:
saturninus monachus dextra
leuaq beati gregorii. effigies sanctorũ
apostolorum quemadmodum modo ui¬
dentur depinxit. Quo scilicet nonnũquã
diuinitus candela succenditur: et in eiusdẽ
similitudinis effigie. pro regimine sui
monasterii. sepe beatus gregorius repre¬
sentatur. Nam ut pauca de multis con¬
tingam. leonis quarti pontificis tempo¬
re. cum megistus ostiensis episcopus.
et apostolice sedis bibliotecarius. isdem
monasterio preesset: iohannes pres biter
eiusdem prepositus. cum quadam femina
turpiter uiuens. uehementissimo podagre
dolore correptus est. Qui medicorum
manu cauteriatus. per exustionis uul¬
nus calcem cepit effundere: quam restin¬

Expanded text:
tionitioninis cautela, frequentius intueri. Ubi hujusmodi distichon ipse dictavit: Christe potens Domine, nostri largitor honoris, Indultum officium solita pietate guberna. 85. Ubi etiam tempore Petri archidiaconi, et Joannis hegumeni, Saturninus monachus dextra laevaque beati Gregorii effigies sanctorum apostolorum, quemadmodum modo videntur, depinxit. Quo scilicet loco nonnunquam divinitus candela succenditur, et in ejusdem similitudinis effigie pro regimine sui monasterii saepe beatus Gregorius praesentatur. 86. Nam ut pauca de multis contingam, Leonis Quarti pontificis tempore, cum Megistus, Ostiensis episcopus et apostolicae sedis bibliothecarius, eidem monasterio praesset, Joannes presbyter, ejusdem praepositus, cum quadam femina turpiter vivens, vehementissimo podagrae dolore correptus est, qui medicorum manu cauteriatus per exustionis vulnus calcem coepit effundere. Quam restrin
Abbreviated transcription (Latin):
lo recuruo: et in extremo patulis nari¬
bus preminente. Ore rubeo. crassis et
subdiuiduis labiis. genis compositis:
mento a confinio maxillarum decibili¬
ter prominente. Colore aquilino. et ui
uido. nondum sicut ei postea contigit
cardiaco. uultu mitis. manibus pulcris.
teretibus digitis. et habilib ad scribendũ.
Preterea planeta super dalmaticam cas¬
tanea. euuangelium in sinistra. motus
crucis in dextera: pallio mediocri. a dex¬
tro uidelicet humero. sub pectore suꝑ
stomachum circulatim deducto. Deinde
sursum per sinistrum humerum post
tergum deposito. cuiis pars altera suꝑ
eundem humerum ueniens propria recti¬
tudine: non per medium corporis. sed ex
latere pendet. Cirea uerticem uero tabule¬
in similitudinem. quod uiuentis insigne
est preferens: non coronam. Ex quo
manifestissime declaratur. quia beatus¬
gregorius dum adhuc uiueret suam
similitudinem depingi salubriter uoluit:
in quo posset a suis monachis non pro ela¬

Expanded text:
lum recurvo, et in extremo patulis narilum recurvo, et in extremo patulis naribus praeminente; ore rubeo, crassis et subdividuis labiis, genis compositis, mento a confinio maxillarum decibiliter prominente; colore aquilino, et livido  Al. vivido, nondum, sicut ei postea contigit, cardiaco; vultu mitis, manibus pulchris, teretibus digitis, et habilibus ad scribendum. Praeterea planeta super dalmaticam castanea, Evangelium in sinistra, modus crucis in dextra; pallio mediocri a dextro videlicet humero sub pectore super stomachum circulatim deducto; deinde sursum per sinistrum humerum post tergum deposito, cujus pars altera super eumdem humerum veniens propria rectitudine, non per medium corporis, sed ex latere pendet; circa verticem vero tabulae similitudinem, quod viventis insigne est, praeferens, non coronam. Ex quo manifestissime declaratur, quia Gregorius, dum adhuc viveret, suam similitudinem depingi salubriter voluit: in qua posset a suis monachis, non pro ela
Abbreviated transcription (Latin):
et iudicia tua adiuuabunt me. A dextro
uero cubitu usq ad sinistrum. cirea scapu¬
las uersus ascendens reflectitur: qui ita
se habet. Gregorius siluie matri fecit: uiii
ed in absidicula super fratrum¬
cellarium. gregorius eiusdem
artificis magisterio in rota gip¬
sea pictus ostenditur. statura iusta. et be¬
ne formata: faciei de paterne fidei lon¬
gitudine. et materne rotunditate. ita me¬
die temperata. ut cum rotunditate qua¬
dam decentissime uideatur esse deducta :
barba paterno more subfulua et modi¬
ca: ita ealuastaer ut in medio frontis
gemellos cicinnos rarusculos habeat:
et dextrorsum reflexos. Corona rotun¬
da et spaciosa. capillo subnigro et cle
menter. sub auricule medium propen¬
dente. fronte specioia. elatis si ĩongis
sed exilibus suꝑciliis. oculis pupilla ful
sub ocularibus plenis: naso a radice uer¬
gentium superciliorum subtiliter diree¬
to. circa medium laciore deinde pannu¬

Expanded text:
et judicia tua adjuvabunt me . A dextero et judicia tua adjuvabunt me . A dextero vero cubito usque ad sinistrum circa scapulas versus ascendens reflectitur, qui ita se habet: Gregorius Silviae matri fecit. 48. Sed et in absidula post fratrumcellarium Gregorius ejusdem artificis magisterio in rota gypsea pictus ostenditur, statura justa et bene formata, facie de paternae faciei longitudine et maternae rotunditate ita medie temperata, ut cum rotunditate quadam decentissime videatur esse deducta, barba paterno more subfulva et modica; ita calvaster, ut in medio frontis gemellos ciet dextrorsum reflexos; corona rotunda, et spatiosa, capillo subnigro et decenter intorto, sub auriculae medium propendente; fronte speciosa, elatis et longis, sed exilibus superciliis; oculis pupilla fulvsubocularibus plenis; naso a radice vergentium superciliorum subtiliter directo, circa medium latiore, deinde paulu
Abbreviated transcription (Latin):
uirides oculi. barba deducta. capilli conden¬
si. uultus grauis. In altera uero mater bea¬
ti gregorii sedens depicta est siluia. candi¬
do uelamine: a dextro humero taliter
contra sinistram reuoluto contecta. ut sub
eo manus tanquam de planeta subdiicat:
et circa pectus sub gula inferior tunica
pseudo lactei coloris appareat: que magno
sinuamine super pedes defluat: duabus
Tonis ad similitudinem dalmaticarum.
sed latioribus omnino distincta. Statura
plena. facies rotunda quidem et candida.
sed semo iam rugosa: quam ipsa quoq
senectus pulcherrimã fuisse significat:
oculis glaucis. et grandibus. superciliis
modicis. labellis uenustis. uultu hilari:
ferens in capite matronalem mitram. can¬
dentis brandei raritate niblatam. Duob
dextere digitis signaculo crucis se muni¬
re uelle pretendens: in sinistia uͦ patens
psalterium retinens: in quo hoc scriptum
est̃. Uiuet anima mea deus et laudabit te:

Expanded text:
virides oculi, barba modica, capilli condenvirides oculi, barba modica, capilli condensi, vultus gravis. In altera vero mater Gregorii sedens depicta est Silvia, candido velamine a dextro humero taliter contra sinistram revoluto contecta, ut sub eo manus tamquam de planeta subducat; et circa pectus sub gula inferior tunica pseudolactini coloris appareat, quae magno sinuamine super pedes defluat; duabus zonis ad similitudinem dalmaticarum, sed latioribus omnino distincta; statura plena, facies rotunda quidem et candida, sed senio jam rugosa, quam ipsa quoque senectus pulcherrimam fuisse significat; oculis glaucis et grandibus, superciliis modicis, labellis venustis, vultu hilari, ferens in capite matronalem mitram candentis brandei raritate niblatam; duobus dexterae digitis signaculo crucis se munire velle praetendens, in sinistra vero patens psalterium retinens, in quo hoc scriptum est: Vivit anima mea, et laudabit te,
Abbreviated transcription (Latin):
uod uero monachi qui a be¬
ato gregorio in saxomam
missi sunt. sancti benedisti re¬
gule fuerint mancipati: inter alia etiam
illud ostendit. quod ex ipsius discipulis uix
potest in illis partib monachus aliquis in¬
ueniri: a quo non obseruetur tam in pro¬
posito quam in habitu regula sancti bene¬
dicti. Qua propter sicut constat gregori¬
anum monasterium. a latinitate in grecita¬
tem necessitate potius quam uoluntate con¬
uersum: ita fideliter prestolatur in lati¬
nitatis cultu fauente domino denuo reuer¬
surum. In cuius uenerabilis monasterii atrio
iussu beati gregorii iuxta nimphium due
iconie ueterrime artificialiter depicte usq
hactenus uidentur: in quarum altera bea¬
tus apostolus petrus sedens conspicitur.
stantem gordianum regionarium uideli¬
cet patrem sanctissimi gregorii. manu dex-¬
tera per dexteram nichilominus suscepisse.
Cuius gordiani habitus castanei coloris
planeta est. sub planeta dalmatica: in pe¬
dibus caligas. statura longa. facies deducta.

Expanded text:
uod vero monachi, qui a Gregorio in Saxoniam missi, sancti Benedicti regulae fuerint mancipati, 176 inter alia etiam illud ostendit, quod ex ipsius discipulis vix potest in illis partibus monachus aliquis inveniri a quo non observetur tam in proposito quam in habitu regula Benedicti. Quapropter sicut constat Gregorianum monasterium a Latinitate in Graecitatem necessitate potius quam voluntate conversum, ita fideliter praestolatur in Latinitatis cultum favente Domino denuo reversurum. 83. In cujus venerabilis monasterii atrio, jussu Gregorii, juxta nymphium duae iconiae veterrimae artificialiter depictae usque hactenus videntur. In quarum altera beatus Petrus apostolus sedens conspicitur, stantem Gordianum, regionarium, videlicet patrem Gregorii, manu dextera per dexteram nihilominus suscepisse. Cujus Gordiani habitus castanei coloris planeta est, sub planeta dalmatica, in pedibus caligas habens; statura longa, facies deducta,
Abbreviated transcription (Latin):
cum sexta hora ante solita decantantes tem¬
pora. uenerabile corpus cum diuinis laudi¬
bus efferunt a beate dei genitricis ecclesia:
quod in circuitu ciuitatis cũ iocunoitate
deportantes. congruas staciones ꝑ p̃fixa
faciunt spacia. Cumq ad eum locũ uenis
sent ubi quondam fuerat porta. artiquo
patens nuncupata uocabulo: per quam
idem sanctus hostem humani generis in
eadem urbe uisibilib ignium debachan¬
tem exterminus. adhuc in carne uiuens
oronibus expulit. illic eosdem preciosos
artus deponunt: et ipsius miraculi me¬
moriam digna deuocione et canticis
sp̃ualibus agunt. Ad cuius facti memori¬
ale ibidem basilica moderno est constructa
tempore: quam quidam seruus dei ꝯstan¬
cius nomine. suis impensis eleganter cõpo¬
suit: et dei famulos ad eius obsequium qͦt
potuit dum uiueret aggregauit: et in
honore sancte marie magdalene sanctiq
remigii consecrari fecit:.xxxiiii.
um itaq agitur illa circuitio

Expanded text:
cum sexta hora, ante solita decantantes temcum sexta hora, ante solita decantantes tempora, venerabile corpus cum divinis laudibus efferunt a beatae Dei Genitricis ecclesia. Quod in circuitu civitatis cum jucunditate deportantes, congruas stationes per praefixa faciunt spatia. Cumque ad eum locum ventum esset ubi quondam fuerat porta, antiquo Patens nuncupata vocabulo, per quam idem sanctus hostem humani generis in eadem urbe visibilibus ignium debacchantem exterminiis, adhuc in carne vivens orationibus expulit; illic eosdem pretiosos artus deponunt, et ipsius miraculi memoriam digna devotione, et canticis spiritualibus agunt. Ad cujus facti memoriale ibidem basilica moderno est constructa tempore, quam quidam servus Dei, Constantius nomine, suis impensis eleganter composuit, et Dei famulos ad ejus obsequium, quot potuit dum viveret aggregavit, et in honore sanctae Mariae Magdalenae sanctique Remigii consecrari fecit. 13. Cum itaque agitur illa circuitio
Abbreviated transcription (Latin):
la exultacionẽ simul et scĩficationem su¬
orum ossium exhiberet presentia. Col¬
locato ergo eo super sancte crucis altare.
archiep̃c uesoncionensis ad altare beatis¬
missarum sollẽpnia cum eodem clero de ip¬
sius gloriosi patris celebrauit festiuitate. Xxiii.¬
is autem expletis dum coneurren¬
tium deuocio magis ac magis in¬
glomeratur. diei interea elapso cur¬
riculo nox subsequitur: cuiꝰ tam̃
caligine basilice ulius ad ita nullomͦ fiunt
obscura: tot gratulabundi conuentus suum
quodammͦꝰ diem p̾ferentia undiq micant
luminaria. Monachi autem ibidem circa
patronũ suum letis inuigilant excubis: et
matutinalem explent cursum cu duodecim
lectionib et responsoriis suis. Post qͦs easdẽ
uigilias sollẽpniter ꝑagendas canonici susci¬
piunt: et cum nouem lectionib matutinorũ
officia consũmantes. usq ad lucem ꝓtrahunt.
Qui facto mane. primam. terciã. missamq

Expanded text:
la exsultationem simul et sanctificationem sula exsultationem simul et sanctificationem suorum ossium exhiberet praesentia. Collocato ergo eo super sanctae crucis altare, archiepiscopus Vesontionensis ad altare beatmissarum solemnia cum eodem clero de ipsius gloriosi Patris celebravit festivitate. His autem expletis, dum concurrentium devotio magis et magis agglomeratur, diei interea elapso curriculo, nox subsequitur; cujus tamen caligine basilicae illius adyta nullo modo fiunt obscura. Tot gratulabundi conventus, suum quodammodo diem praeferentia, undique micant luminaria. Monachi ibidem circa patronum suum laetis invigilant excubiis, et matutinalem explent cursum cum duodecim lectionibus et responsoriis suis. Post quos easdem vigilias solemniter peragendas canonici suscipiunt, et cum novem lectionibus matutinorum officia consummantes, usque ad lucem protrahunt. Qui facto mane primam, tertiam, missamque
Abbreviated transcription (Latin):
tione precipites. dum inter constipatos
cuneos corruunt: non ualentes surgere
suffocati et conculcati intereunt. Rapitur
et iactatur potius quan. portetur preciosi
corporis techa. tot milium undiq propel¬
lente frequencia: uelut nauis equoreorũ
fluctuũ hac et illac agitata uiolencia. nũc
hi nunc illi extorquendo sibi felicia uen¬
dicant dona. Et ut paucis multa conclu¬
dantur. nec longis ambagib legentium
deficiat intencio: toto in tersticio qđ ciuita¬
tem et cafstellum ipsius scĩ interiacet. tam
iocunda agitatur contencio. Ad est rem̃sis
clerus cũ ciuiũ multitudine: apłm suum
ad proprie urbis menia elaborat deuehere.
Quem uix ab huiuscemodi impetus densi¬
tate auulsum. sc̃e dei genitricis infert eccłe:
ut cui uiuens in corpore dignis laborib
uite presentis multa cõparauerat ꝯmoda
catholiceq religionis cõpetencia addide¬
rat insignia: huic uel unius noctis moru¬

Expanded text:
tione praecipites, dum inter constipatos tione praecipites, dum inter constipatos cuneos corruunt, non valentes resurgere, suffocati et conculcati intereunt. Rapitur et jactatur potius quam portatur pretiosi corporis theca, tot millium undique propellente frequentia, velut navis aequoreorum fluctuum hac et illac agitata violentia: nunc hi, nunc illi extorquendo sibi felicia vindicant dona; et ut paucis multa concludantur, nec longis ambagibus legentium deficiat intentio, toto interstitio quod civitatem et castellum ipsius sancti interjacet, tam jucunda agitatur contentio. Adest Remensis clerus cum civium multitudine, apostolum suum ad propriae urbis moenia elaborat devehere, quem vix ab hujuscemodi impetus densitate avulsum, sanctae Dei Genitricis infert ecclesiae, ut cui vivens in corpore dignis laboribus vitae praesentis multa comparaverat commoda, catholicaeque religionis competentia addiderat insignia, huic vel unius noctis moru
Abbreviated transcription (Latin):
quod ad meridianã plagam infra ambi¬
tum ipsius ecclesie decenter constructum
erat hardumi cuiusdam illius loci ceno¬
bite studio: continens dñicum sepulcrũ
eleganter imaginatũ. instar illius ihero¬
solimitani in quo nr̃a requieuit saluacio.
Hoc igitur treuerensẽ archiep̃m in sui p̃¬
sencia eadem die conseerare fecit ex con¬
sensu prefati remorũ archipresulis:
multorũ ibi scõrum collocatis reliquiis:. xxii.¬
est exposita obtutibus: tum uero
cerneres promiscuũ uulgus pre
nimia exultacione manib plaudere: innu¬
meros in diuinas laudes gratulabunda uoci¬
feracione erũpere: potentes. impotentes.
nobiles. ignobiles. quẽq pro suis uiribus
sũmopere niti. ut tam optata ꝓpius mere¬
retur continge re. Magna fides. magno
proculdubio remuneranda premio: que
ne tanti reddatur expers emolumenti. nec
ĩminentis mortis reuocetur periculo. Qui¬
dam enim pre nimia desiderii sui festina¬

Expanded text:
quod ad meridianam plagam infra ambiquod ad meridianam plagam infra ambitum ipsius ecclesiae decenter constructum erat, Harduini cujusdam loci illius coenobitae studio, continens Dominicum sepulcrum eleganter imaginatum, instar illius Jerosolymitani, in quo nostra requievit salvatio. Hoc igitur Trevirensem archiepiscopum in sui praesentia eadem die consecrare fecit, ex consensu praefati Remorum archipraesulis, multorum sibi sanctorum collocatis reliquiis. Dest exposita obtutibus. Tum vero cerneres promiscuum vulgus prae nimia exsultatione manibus plaudere, innumeros in divinas laudes gratulabunda vociferatione erumpere, potentes, impotentes, nobiles, ignobiles, quemque pro suis viribus summopere niti, ut tam optata gaudia propius mereretur contingere. Magna fides, magno procul dubio remuneranda praemio, quae ne tanti reddatur expers emolumenti, nec imminentis mortis revocatur periculo. Quidam enim prae nimia sui desiderii festina
Abbreviated transcription (Latin):
dica th.miamatũ accensa fraglancia:
cecinit responsoriũ dirigatur oracio mea.
Quo cum uersu explito. feretrũ sancti
ut preparatis instrumentis aptatum ad
portandũ redderetur habile. a loco suo
paululũ remouit: et antiphonã confes-¬
sor dñi remigi decantauit. At ubi cõpe¬
tenter pro ut res exigebat dispositum
fuit: ipse ante alios cum p̃facis archiep̃is
et abbatibus suppositis hrmueris illud
deuote lacrimans extulit: et responso¬
rium iste est de sublimib inchoauit. Cu¬
ius uocem subsequentes chori psallenciũ.
ouantes erũpunt in iubilacionis tripudi¬
um: preq alacritate cordis o quantorũ
ora manantiũ rigauit redundancia fle¬
tuum: quantorũue mentes ad tanti patriˢ
captanda suffragia sunt cõpuncte in sus¬
piria beatorũ gemituũ. Cradens autem
domnꝰ papa eundem p̃ciosũ thesaurum
se ultro ingerentiũ uotis. ab inqͥetudine
turbarũ secessit in oratoriũ sc̃e trinitatis:

Expanded text:
dica thimiamatum accensa fragrantia, dica thimiamatum accensa fragrantia, cecinit responsorium Dirigatur oratio mea, quo cum versu expleto, feretrum sancti, ut praeparatis instrumentis aptatum ad ferendum redderetur habile, a suo loco paululum removit, et antiphonam Confessor Domini, Remigi, decantavit. At ubi competenter, prout res exigebat, dispositum fuit, ipse ante alios cum praefatis archiepiscopis et abbatibus suppositis humeris illud devote lacrymans extulit, et responsorium Iste est de sublimibus inchoavit; cujus vocem subsequentes chori psallentium, ovantes erumpunt in jubilationis tripudium, praeque alacritate cordis, o quantorum ora manantium rigavit redundantia fletuum! quantorumve mentes ad tanti Patris captanda suffragia sunt compunctae in suspiria beatorum gemituum! Tradens autem domnus papa eumdem pretiosum thesaurum se ultro ingerentium votis, ab inquietudine turbarum secessit in oratorium sanctae Trinitatis,
Abbreviated transcription (Latin):
narib deforis excubans. eiusdem pollici¬
tacionis p̃stolaretur effectum: cereorum
ubertate quasi multiplici siderũ splendore
interius irradiata ecclesia. deo seruientrũ
chori in canticis sp̃ualib decentissime il¬
lius noctis exegerunt spacia:.
ane autem facto susceptus est
a domno papa intra eccłam
sẽs martir cornelius: quẽ cum
aliis scõrum pignerib cõpen¬
dienses clerici illo detulerunt. pro multis
uiolentũs qua eccła sua patiebat᷑ a qͥb dam
malefactoribus. Circa horam deinde terciam
redimitus idem apłicus infulis sacerdotalib.
ad gloriosi patris remigii sepulcrũ ꝓcedit
cum thimiamatheriis et crucib. sociatis sͥ
archiep̃is quatuor. remensi. uidelicet treue¬
rensi. lugdunensi. uesoncionensi. cũ qͥbdã
aliis. sed et ipsius loci abbate. dõnoq hu¬
gone uenerabili patre cenobii eluniacensis:
et illius ordinis plurimis. Cum quibus
letania facta. et super sc̃m corpus ñ mo¬

Expanded text:
naribus deforis excubans, ejusdem pollicinaribus deforis excubans, ejusdem pollicitationis praestolaretur effectum, cereorum ubertate quasi multiplici siderum splendore interius irradiata ecclesia, Deo servientium chori in canticis spiritualibus decentissime illius noctis exegerunt spatia. 12. Mane autem facto, susceptus est a domno papa intra ecclesiam sanctus martyr Cornelius, quem cum aliis sanctorum pignoribus Compendienses clerici illo detulerant, pro multis violentiis quas ecclesia sua patiebatur a quibusdam malefactoribus. Circa horam deinde tertiam, redimitus idem apostolicus infulis sacerdotalibus, ad gloriosi Patris Remigii sepulcrum procedit cum thymiamateriis et crucibus, sociatis sibi archiepiscopis quatuor, Remensi videlicet, Treverensi, Lugdunensi, Vesontionensi, cum quibusdam aliis, sed et ipsius loci abbate, domnoque Hugone venerabili Patre coenobii Cluniacensis, et illius ordinis plurimis, cum quibus litania facta, et super sanctum corpus non mo
Abbreviated transcription (Latin):
prepedirent᷑ ex equi diuine seruitutis sol¬
lempnia: tum etiam ne sibi p̾ciosi corpo¬
ris sancti ipsius tranfferendi. ecclesieq de¬
dicande inhiberetur copia: delegatis cle¬
ricis suis eiusdem loci memorato abbati.
spaciositatẽ templi precepit penitꝰ euacua¬
ri: obseratisq diligenter foribus om̃ib
intercludi facultatẽ introeundi. Precepit
etiam ex sua parte hoc populis annunci-¬
ari ut ad horam secederent: et absq ulla
sui impetus inquietudine sollẽpnes illius
noctis excubias cũ digna deuotione a deo
militantib celebrari sinerent: se ꝓculdubio
die subsequenti eorum desideriis ꝓmitcit
satisfacturũ: et thesaurũ desiderabilem quẽ
querebant. illorũ conspectib expositurum.
Si uero mandatis detractarent annuere:
infecto negotio ꝓpter quod aduenisset. re¬
cessurũ fore. Quod cum tandem maxima
difficultate fuisset obtentũ: pleraq tamen
numerositas popłorum cũ copiosis lumi¬

Expanded text:
praepedirentur exsequi divinae servitutis sopraepedirentur exsequi divinae servitutis solemnia, tum etiam ne sibi pretiosi corporis sancti ipsius transterendi ecclesiaeque dedicandae inhiberetur copia, delegatis clericis suis, ejusdem loci memorato abbati spatiositatem templi praecepit penitus evacuari, obseratisque diligenter foribus, omnibus intercludi facultatem introeundi; praecepit etiam ex sua parte hoc populis annuntiari, ut ad horam secederent, et absque ulla sui impetus inquietudine solemnes illius noctis excubias, cum digna devotione, a Deo militantibus celebrari sinerent; se procul dubio die subsequenti eorum desideriis promittit satisfacturum, et thesaurum desiderabilem, quem quaerebant, illorum conspectibus expositurum; si vero mandatis detrectarent annuere, infecto negotio propter quod advenisset, recessurum fore. Quod cum tandem maxima difficultate fuisset obtentum, pleraque tamen numerositas populorum cum copiosis lumi
Abbreviated transcription (Latin):
suffragiũ: ad huius sũmopere inhiabat
conspectũ. Qui ut magnanimo deside¬
rantium satisfaceret affectui. eminentius
solarium domꝰ in qua morabat᷑ petens:
unde et astantib contueri et ab eisdem
conspici et loquens possit audiri: apłica¬
eos benedictione letificauit. Hisq rece¬
dentib et aliis subinde atq aliis illud atri¬
um cateruatĩ replentib. ter in eadem die
sue exhortacionis monita imꝑtiens salu¬
bria: liquido patefecit que uitanda. et¬
que ad salutem animarũ suarũ sͥ forent
expetibilia. In eadem deniq domo sacra
misteria sibi fecit celebrari: quia ñ daba¬
tur uspiam locus oportunꝰ eccłam intro¬
eundi: nec ipsi fratres pre importunitate ple¬
bium. solitum illic pensum diuimi ualebant
persoluere officii
dueniente interea nocte. nec tam̃
confluentiũ rarescente s magis
magisq crebrescente copia. dom¬
nus papa metuens ne in sacris
uigilus deo famulantes ĩportunitate plebis

Expanded text:
suffragium ad hujus summopere inhiabat suffragium ad hujus summopere inhiabat aspectum, qui ut magnanimo desiderantium satisfaceret affectui, eminentius solarium domus in qua remorabatur petens, unde et astantes contueri, et ab eisdem conspici, et loquens possit audiri, apostolica benedictione eos laetificavit; hisque recedentibus, et aliis subinde atque aliis illud  al., aliud atrium catervatim replentibus, ter in eadem die, suae exhortationis monita impertiens salubria, liquido patefecit quae vitanda, quaeque ad salutem animarum suarum sibi forent expetibilia. In eadem denique domo sacra mysteria sibi fecit celebrari, quia non dabatur uspiam locus opportunus ecclesiam introeundi, nec ipsi fratres, prae importunitate plebium, solitum illic pensum divini valebant persolvere officii. Adveniente interea nocte, nec tamen confluentium rarescente, sed magis magisque crebrescente copia, domnus papa metuens ne in sacris vigiliis Deo famulantes importunitate plebis
Abbreviated transcription (Latin):
sed et gallia pene ex omnib suis partib
huc transmittebat populorũ milia: int̾
quos accelerabant ep̃orum. abbatũ. mona¬
chorum. clericorũ. generosa agmina. Ig¬
nobilis nobili. aut inops cedere nesciebut
diuiti: sed omnes una conglobati concur¬
rebant intencione deuota: bustoq celes¬
tem margaritã continenti duleia impri¬
mentes oscula: oblationũ suarum quisq
proposse offerebant donaria. Qui uero
constipatorũ uiolencia repulsi. propius
accedere non ualebant: heu quantum
gementes se desiderii sui effectu priuari:
delonge ꝓiectis munerib que attulerãt.
quasi lapidibus sancti sepulcrũ pia tam̃¬
deuotione obruebant:XUIIII.
st autem ante fores ipsius basi¬
lice quoddam spaciosũ atrium:
in quo quotiens densitatẽ sui
perpeti non poterat frequentia
tantorum explicabat cetuum: eo ducta
auiditate cernendi ipsum beati petri ui¬
carium. Post beati enim remigii captatũ

Expanded text:
sed et Gallia pene ex omnibus suis partibus sed et Gallia pene ex omnibus suis partibus huc transmittebat populorum millia. Inter quos accelerabant episcoporum, abbatum, monachorum, clericorum generosa agmina. Ignobilis nobili, aut inops cedere nesciebat diviti, sed omnes una conglobatim concurrebant intentione devota, bustoque coelestem margaritam continenti dulcia imprimentes oscula, oblationum suarum quisque pro posse offerebant donaria. Qui vero constipatorum violentia repulsi propius accedere non valebant, heu! quantum gementes se desiderii sui effectu privari, de longe projectis muneribus quae attulerant, quasi lapidibus, sancti sepulcrum pia devotione obruebant. Est autem ante fores ipsius basilicae quoddam spatiosum atrium, in quo quoties densitatem sui perpeti non poterat, frequentia tantorum se explicabat coetuum, eo ducta aviditate cernendi ipsum beati Petri vicarium; post beati enim Remigii captatum