comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
crucifixus est princeps nr̃ fugiens a fa¬
cie eius in templum dei misit se: et ideo
uelum templi scissum est: quia uirtutẽ
ꝑsequentis ferre non potuit. Tunc saxa
ipsa solida findebantur. et monum̃ta aꝑ¬
ta sunt. et surrexerunt sc̃ĩ uiri. qui ui¬
derant hoc factum. quod princeps ñr
ab eo qui crucifixus est tentus est:
et cathenis igneis religatus. Respondit
ses narcissus : et dixit. Quod nomen
est principis ur̃i. Dicit ei demon. Sathan
ei nomen est: quod interp̃tatur iniciũ
mortis. Dicit ei narcissus. Dic mͥ quid
retur: Dicit ei demon. Nũquam pec¬
cauit. Dicit ei narcissus. Et qui nũ¬
quam peccauit: quare tanta passus
Dicit ei narcissus. Ex ore tuo con¬
dempnaris ĩmunde sp̃c. Cum ergo
pro suis. sed pro alienis peccatis oc¬
cisum: discede ab his mulieribus
quia et pro istis passus est: quia
ad eius fidem et grãm confugerũt.
Dicit ei demon. Quare docet lex scã

Expanded text:
crucifixus est .| princeps noster fugiens a facrucifixus est .| princeps noster fugiens a facie eius . in templum dei misit se .| et ideo uelum templi scisum est . quia uirtutem persequentis| ferre non potuit . tunc saxa ipsa solida findebantur . et mo| numenta aperta sunt . et surrexerunt sancti uiri . qui uiderunt| hoc factum. Quod princips noster ab eo qui crucifixus est| tentus est et catenis igniis relegatus. Respondit sanctus narcis| sus . et dixit . quod nomen est principis uestri . dicit ei demon .| satan ei . nomen est . quod interpretatur inicium mortis . dicit| ei narcissus . dic mihi quid retur . dicit . ei . demon. Numquam peccauit . dicit . ei| narcissus et qui numquam peccauit . quare tanta| passus nis . dicit ei narcissus ex ore tuo condem| naris inmundo spiritus. Cum ergo pro suis . sed pro alienis peccatis occisum . discede| ab his mulieribus . quia et pro istis passus est . quia ad eius| fidem et graciam confugerunt dicit . ei demon . quare docet| lex sancta
Abbreviated transcription (Latin):
det gracia. Factum ẽ autem cum oras¬
sent apparuit egiptius quidam nigrior
coruo: nudus. et uulnerib elefancie to¬
to corpore plenus: et dare cepit mu¬
gitum. et dicere. O sc̃e narcisse ep̃e: qͥd
tibi cum casa mea: Quid tibi cum ancil¬
lis meis: quas ego semper in familia mea¬
habuis Deus tuus mundas animas. et mũ¬
da corpora diligit. Iste iam mee sunt:
aliud esse non possunt. Nũquid ego intro.
ubi castitas regnat: Nũquid locum in¬
intras ubi inquinata sunt corpora: et
pollute sunt anime: Tunc sc̃s carcis¬
sus dixit ei. Iubeo te ĩmunde sp̃e: ut
des michi responsum. de eo quod te inter¬
tamentis in facie attrectatũ. spinis coro¬
natum. irrisum. ligatũ. tractum. cibatum
felle. potatũ accto. affixum in cruce: mor¬
tuum et sepultũ. die tercia resurrexisse
a mortuise Seis esse hoc factum: Res¬
pondit demon. et dixit. Utinam nescire
michi hoc licuisset. Nam ex ea hora qua

Expanded text:
det gratia. Factum est autem| cum orasdet gratia. Factum est autem| cum orassent . apparuit egypcius quidam . nigrior cor nu| dus . et uulneribus elefantiae . toto corpore plenus . et dare cepit| mugitum et dicere. O sanctae narcisse episcope . quid tibi cum| casa mea . quid tibi cum ancillis meis quas ego semper in mea| familia habui deus tuus mundas animas et munda corpora| diligit. Iste iam meae sunt . aliud esse non possunt. Num| quid ego intro ubi castitas regnat. Numquid locum inintras ubi in| quinata sunt corpora et pollute sunt animae. Tunc sanctus| narcissus dixit ei iubeo tibi inmundus spiritus des mihi .| responsum de eo quod te intertamentis in facie adtrectatum . Spinis coronatum . Inrisum .| ligatum . tractum . cibatum felle . putatum . Aceto adfixum| in cruce . Mortuum et sepultum . die tercia surrexisse a mor| tuis scis . esse . hoc factum . respondit . demon et dixit . utinam| mihi hoc nescire licuisset . nam ex ea ora . qua
Abbreviated transcription (Latin):
et ita demum doce nos quid colamus.
Dicit ei narcissus ep̃e. In hoc apparet qr
bene poteris suscipere quod colere deb ras:
cum quid colueris euidenter exponas.
Die ergo culturam tuã. Hilaria respondit.
larentes mei genere ciprii fuerunt. uene
runt autem indde cum sacris ueneris: et
uenus coli non potest: nisi ab his femi
nis que meretricate fuerint. Ideo deniq
ego filiam meã saeris ueneris consecrans.
quasi dee ueneri seruiturã. de meretricio
placituram. prostibulo manere permisi:
credens hoc quod mͥ esset ꝓpicia uenus.
si filiam meã diuinis eius imitacionibus
occupassem. Nam quanto plures amato¬
res potuerit habere mulier que ueneri
seruit: tanto plus ueneri placere posse
a sacerdotib ueneris affirmatur. Audiens
hec uir dei narcissus ingemuit: et lacri¬
mas fudit. Dixitq ad diaconũ suum feli¬
cem. Surge tamen et demus lamentum
suꝑ talem culturam: et rogemus dñm
ut ubi habundauit iniquitas. suꝑ habun¬

Expanded text:
et ita demum doce nos, quod colamus'. et ita demum doce nos, quod colamus'. Dicit ei Narcissus episcopus: 'In hoc apparet, quia bene poteris suscipere, quod colere debeas, cum, quid colueris, evidenter exponas. Die ergo culturam tuam'. Hilaria respondit: 'Parentes mei genere Cypri fuerunt; inde venerunt cum sacris Veneris, et Venus coli non potnis .| qui meretricate fuerunt . denique ego filiam meam .| sacris ueneris consecrans quasi deae ueneri seruituram .| de+ meretricio platuram in brostibulo manere permisi credens| hoc quod mihi esset propicia uenus . si filiam meam diuinis|  imitationibus eius occupassem. Nam quanto plures ama| tores potuerit habire . mulier que ueneri seruierit . tanto plus| ueneri placere posse . a sacerdotibus ueneris adfirmatur. Audi| ens haec uir dei narcissus . ingemuit. Et lacrimas fudit dixit| que ad diaconum suum filicem surge frater . et demus lamen| tum super talem culturam et rogemus dominum . ut ubi abunda| uit iniquitas . superabun
Abbreviated transcription (Latin):
et omĩa peccata tua delebunt᷑. Audieñ
hec mater eius gaudio repleta est: et
dixit. Prestet deus: ut et michi hoc con¬
tingat. Cui dixit afra. Ergo nocte
ueniente tͣnsmigro eos huc. Cui respon¬
dit mater sua. Etiam si noluerit. roga
narcissum : et migrauit ad matrẽ eius.
Ingresso autem domũ narcisso ep̃o. fac¬
tum est gaudium magnũ: ita ut hi
laria per tres horas teneret plantas eiꝰ
et diceret. Obsecro te dñe: ut et me fa¬
que ante quã disceres uerbũ ueritatis
ipsam ueritatẽ quam per uerbum uix
agnoscere possunt homines in tua m̾¬
te fundasti: tamen uideo te capacem es¬
se uerbi dei: hodierna die simul incipi¬
te tenere ieiunium: et per septem dies
ieiunantes. audite sermonẽ ueritatis.
Octaua autem die purificabimini ab
om̃i peccato: et eritis tales quales fu¬
istis infantes non habentes reatũ ulliꝰ
criminis. ulliusq peccati. Dicit ei . hi¬
laria. Si iubes dicemus quid coluimus:

Expanded text:
et omnia peccata tua| delebuntur. Audiens et omnia peccata tua| delebuntur. Audiens haec mater eius gaudio repleta esset| dixit prestet deus ut et mihi hoc contingat cui dixit afra . ergo| nocte uenient et transmigro eos huic. Cui respondit mater| suam+ eciam si noluerit . roganarcissum . et migrauit ad matrem eius. Ingresso autem| domo narcisso episcopo. Factum est gaudium magnum . ita ut hi| laria per tres horas teneret plantas eius et diceret obsecro te| de ut et me faqui antequam disceris| uerbum ueritatis ipsam ueritatem quam per uerbum uix| agnoscere possunt homines . in tua mente fundasti tamen| quia uideo te capacem esse uerbo dei hodierna die simul| incipite tenere ieiunium . et per seieiunantes, audite sermonem veritatis; octavo autem die purificamini ab omni peccato, et eritis tales, quales fuistis infantes, non habentes reatum nullius criminis nulliusque peccati'. Dicit ei Hilaria: 'Si iubes, dicimus, quod colimus,
Abbreviated transcription (Latin):
diaconus eius. Noli querere lum̃ extin¬
guibile: modo ostendetur tibi lum̃ qͦd
extingui non potest. Et cum dixisset
ep̃c ueni lux mea de celo. ostende faciẽ
tuam et salui erimus: uenit fulgur de
celo sicut sol. et sicut choruseus uenit
ante tonitruum. et no: recessit: s tãdu
stetit quãdui aurora inciꝑet. Et cũ illi
oracionẽ suam finissent: iussit nos sibi
respondere. et dicere amen. Et lux ful¬
guris illius paulatim recessit: ab oculis
nr̃is. Post hec misi me ad pedes eius: et
dixi illi. Iniuriã tibi grandem feci: quia
ad me introisti. Sum enim mulier pecca
trix. Et ille dixit. ubi me dñs meus fecit
ingredi : ibi introiui. Mane autẽ facto¬
cirea terciam horam ostenderunt se michi.
qui ante quã luceret insidiati fuerant:
ut exeuntes tenerent et occiderent eos.
S cum exirent conuenerunt me: ego
uero ubi fascinas lini habeo abscondi eos.
et timui ne scrutarentur locum. Si iubes

Expanded text:
diaconus eius: „Noli querere lumen extindiaconus eius: „Noli querere lumen extinguibile; modo tibi ostenditur lux, quae extingui non potest". Et cum dixisset episcopus: „Veni, lux mea, de caelo, ostende faciem tuam, et salvi erimus", venit fulgor de caelo sicut sol, et sicut coruscus venire solet ante tonitruum, et non recessit, sed tamdiu stetit, quamdiu aurora inciperet. Et dum ille orationem suam finisset, iussit nos sibi respondere etdicere; „Amen". Et lux fulgoris illius paulatim recessit ab oculis nostris. Post haec misi me ad pedes eius et dixi illi: „Domine, iniuriam tibi grandem fecisti, quod ad me introisti; sum enim mulier petrix+. et ille dixit . ubi me dominus meus fecit ingredi ibi introi| ui. Mane autem circa tercia oram ostenderunt se mihi qui+| antequam luceret insidiati fuerant . ut exeuntes tenerent .| et occiderent eos sed cum +exirent. conuenerunt +me. Ego uero| ubi fascinas ligni abeo . +abscondi eos . et timeo ne scrutentur| locum . si iubes
Abbreviated transcription (Latin):
ep̃s narcusus cepit inquiri ab impuse et
dicunt afre. Ubi sunt qui ad te introierunt:
Illa autem dixit eis. Hospites amatores mei
manserunt: et abierunt ad sacrificandum.
Illi autem audientes ad sacrificandũ: abier̃t
putantes eos pariter ad capitoliũ. uel ad
eis: qui dixit ad eam. Ego cognoui illos
qui sero uenerunt. quia xͥani erant: nã
omni hora signabant frontes suas signo
crucis: in qua iħc eorum passus ẽ. Dicit
ei afra. Ad meretricem habebant int̾re:
si fuissent xam: Ad me non ueniunt:
nisi qui mei similes sunt. Abut et hic:
et nunciauit omĩa que dixerat. queq
uiderat: his qui querebant eos. Tunc
abiit afra ad matrem suã noĩe hilariam:
nesciens ubi intraret: et tota nocte ex¬
pandens manus suas ad deum suũ can¬
tans ei quod nouit: nos fecit simul ora¬
re. Circa pullorũ uero cantus extinx̃
se lumen cecindilli: et cepi festinare ut
incenderem. et non poterã. Tunc dix̃ mͥ

Expanded text:
episcopus narcissus cepit inquiri ab afra et episcopus narcissus cepit inquiri ab afra et dictum| est ei . ubi sunt qui ad te introierunt. Ilmanserunt et abierunt ad sacrificandum'. Illi autem audieutes: 'Ad sacrificandum', putantes eos ad Capitolium vel ad eis, qui dixit ad eam: 'Ego cognovi illos, qui sero venerunt, quia christiani erant, nam omni hora signabant frontes suos signo crucis, quo Christus eorum passus est'. Dicit ei Afra: 'Ad me meretricem habebant intrare, si christiani essent? Ad me non veniunt, nisi qui mei similes sunt'. Abiit et hic et nuntiavit omnia, quae dixerat, quaeque audierat, his qui querebant eos. 4. Tunc abiit Afra ad matrem suam nomine Hilariam enesciens, quo intraret, et tota nocte expandens manus suas ad Deum suum, cantans ei quod novit, nos fecit simul orare. Circa vero pullorum cantus extincxit se lumen cicindili, et coepi festinare, ut incenderem, et non poteram. Tunc dixit mihi
Abbreviated transcription (Latin):
celum̃. Unde et tu filiola suscipe in te lu¬
men fidei: ut purificata ab om̃i peccato.
possis de meo introitu perpetua alacritate
gaudere. Dicit ei afra. Ego que plura pec
cata cõmisi. quanti sunt mei capilli in ca
pite: quomͦ possum a tantis sordib ablui:
et baptitare: et salua eris. Tunc afra con¬
uocans puellas suas: dixit eis. Iste homo qͥ
Si credideris xp̃o et baptizata fueris: ab
om̃i poteris mundari peccato. Quid uobis
uideture Respondentes autem digna. et
eumenia. et euprepia: dixerunt. Tu nr̃a
es dña. et secute sumus te ad inqͥnam̃ta
facinorum. quomͦ te non sequamur ad
indulgenciam peccatorũ: Tu caput nr̃m
es. Quocumq ierit caput: menbra sequant᷑
necesse est. Et interea cum sermocinarent᷑
nox inicium sũpsit: et incipiens ymnos
deo canere cum diacono suo narcissus¬
ep̃e. totam noctẽ orando et psallendo per¬
transiens: simul habuit afram cum suis
puelis consortem. Chane autem orto die

Expanded text:
caelum unde et tu filiola suscipe in te lucaelum unde et tu filiola suscipe in te lumen fidei ut puri| ficata ab omni peccato possis de meo introito perpetua| alacritate gaudere . dicit ei . afra. Ego que plura pec| cata commisi . quam quanti sunt mei capilli in ca| pite . quomodo possum a tantis sordibus ablueri et baptizare et salua eris.| Tunc afra cumcocans puellas suas dixit . eis. Iste homo| qui si credederis| christo et battizata fueris . ab omni poteris emundari peccato .| quid uobis uidetur. Respondentes autem digna et eumenia| et euprepia dixerunt . tu nostra domina es et secute te sumus ad| inquinamenta facinorum . quomodo te non sequamur ad indul| gentiam peccatorum . tu caput nostrum es . quacumque ierit .| caput membra sequantur necesse est . interea cum sermocina| rentur . nox initium sumsit et incipiens himnos deo canere cum di| acono suo episcopus totam noctem orando et sallendo pertransiens .| simul habuit . Afram cum suis puellis consortem . mane autem| orto diei .
Abbreviated transcription (Latin):
pud prouinciam recias
in ciuitate augusta.
narcissus episcopus su¬
perueniens tempore
quo persecutio diocli¬
ciani feruebat: nesciens
ubi intrarẽt profugus. ad meretricem in¬
gressus est. afrã nomine: cum diacono suo
nomine felice. Iila autem uidens honestos
uiros aduenisse. existimans impudicos. pa¬
rat oenam: et omĩa que solito more. cũ
etibus puellis suis parare consueuerat.
fp̃e autem ueniens ut cibum caperet:
otare cepit et psallere. Afra autem que
ciũquã hoc nec audierat. nec uiderat.¬
in stupore ducta cepit inquirere quis esset:
pedes eus dicens. Dñe indigna sum: et in
ista ciuitate. nulla me turpior inueniri potest.
Cui nartissus ep̃c ait. Saluator meus a tur¬
pissima tactus: inquinari non potuit. Illius
dauit. Non sordes inquinate potuerunt in¬
quinare adñi claritatem: nam et lux de ce¬
lo ueniens et splendor solis. dum circa clo¬
acas et lutulentas plateas infunditur. mun¬
dus funditur e celo: mundus leuatur in

Expanded text:
put prouinciam recias . in ciuitatem augustam.| narcissus episcopus superueniens . tempore quo| persecucio deocliciano feruebat . nesciens ubi intra| ret profugus. Ad meritricem ingressus est . afram| nomine. Cum diacono suo nomine filice . illa autem uidens . | honestos ueros aduentores existimans inpudicos . Parat| cenam et omnia que solito . more cum tribus puellis suis para| re consueuerat. Episcopus autem ueniens ut cibum caperat| Orare cepit et sallire afram autem quae numquam hoc| nec \a/udierat nec uideratin stupore ducta cepit inquirere quis| esset. pe| dis eius dicens . domine indigna sum et in ista ciuitate nulla mihi . tur| pior inuenire potest . cui narcissus. episcopus . ait. Saluatur| meus a turpissimo tactu inquinari non potuit. Illius dauit. Non sor| des inquinate potuerunt inquinare domini claritatem . nam et lux| de caelo ueniens et splendor solis dum circa cluaeas . et lutulentas| plateas funditur mundus funditur in caelo mundus leuatur| in
Abbreviated transcription (Latin):
seruis suis et ancillis: et
cõmunieauit de sacrificio
altaris beati laurencii mar¬
tiris: et posita miã priusquã cibũ sume¬
ret uener̃t milites et tenuer̃t eũ: et ꝑdu¬
sar. subridens dicit ei. Nũqͥd et tu magꝰ

Expanded text:
servis suis et ancillis; et communicavit de sacrificio altaris beati Laurentii martyris. Et posita mensa, priusquam cibum sumeret, venerunt milites et tenuerunt et perdudit, subridens dixit ei: Nunquid et tu m
Abbreviated transcription (Latin):
runt corpus beati laurencii archidiãconi
et mr̃is: et uener̃t in uia tiburtina in p̃di¬
um matrone uidue ciriace. ad quã ipse be¬
atus martir fuerat noctu: cui et lintheum
dedit. unde pedes scõrum ipse exterserat:
burtina. in p̃dio ciriace uidue. in agro
uerano: quarto idus augusti. Et ieiuna¬
uert agentes uigilias noctis triduo cũ mul
lacrimarũ dantes. Beatus autẽ iustinus¬
p̃s biter obtulit sacrificiũ laudis: et parti¬
cipati sunt om̃s de corpore et sanguine

Expanded text:
runt . corpus beati lau| renti . archi . diaconi runt . corpus beati lau| renti . archi . diaconi et martyris. Et uenerunt in| uia tiburtina . in praedium . matrone uiduae| ciriacae ad quem ipse martyr . fuerat nocte.| Cui et linteum dedit . unde pedes sanctorum ipsi exter| serat .burtina . in praedium ciriacę| in agrum ueranum . IIII . idus augusti . et ieiunauerunt .| et agentes uigilias noctis triduo . cum mulacrimarum| dantes. Beatus aucem iustinus obtullit sacrificium| laudes et participati sunt. Omnes de corpore| et de sangui
Abbreviated transcription (Latin):
p̃fectus dixit. Ubi sunt ignes: quos tu
diis ꝓmittẽbas: In ipsa hora: dicebat
beatus laurencius. O insania ur̃a. Infeli¬
ces: non cognoscitis quia carbones ur̃i
non ardorem sed refrigẽriũ mͥ p̃stant :
quomͦ p̃ceperat decius uiuum eum as¬
sari. Ille autem pulcherrimo uultu di
beatus laurencius. Ecce miser assasti
unam partem: regira alteram. et man¬
duca. Tunc agens gracias deo: cũ gła¬
quia ianuas tuas ingredi merui. Et
decius cesar una cum ualeriano p̃fecto
ambulauit exinde in palaciũ tiberia¬
num: relicto corpore super craticulã et¬
super ignem beati laurencii. Cane au¬
tem primo adhuc crepusculo. rãpuit
corpus eis ipolitus: et condiuit eum¬
cum linteis et aromatib de ꝓprio suo.
Mandauit hoc factum iustino p̃sbit̃o:¬
quomͦ super carbones corpus beati lau¬
rencii assatum emisisset sp̃m: et qͣliter
decius cesar et ualerianus confusi ex¬
cio tiberii: et quomodo crudeles. iam

Expanded text:
praefectus dixit. Ibi sunt Ignis quos| praefectus dixit. Ibi sunt Ignis quos| diis promittebas . in ipsa hora dicebat beatus laurentius.| O insania uestra infelicis recognuscetis. Quia carbones| uestri non ardorem . sed refrigerium mihi praestant. quomodo praeceperat decius uiuum| eum assari. Illi autem pulcerrimo uultu dicbeatus lauren| tius . ecce miser . assasti . unam partem. Regira et aliam et| manduca. Tunc agens gratias deo crui ianuas| tuas ingredi . et Decius caesar| una cum ualeriano . ambulauit exinde ad palacium. Ty| berianum relicto corpore supra graticula et igne beati| laurentii. Mane autem prima adhuc crepusculum| rapuit corpus eius yppolitus . et condiuit cum lenteis| et aromatibus de proprio suo mandauit . hoc factum| Iustino pquomodo super carbonis . corpus| beati . laurentii+ . emisisset spiritum . et qualiter de| cius caesar . et ualerianus confusi . extio tiberii| et quomodo crudilis . iam
Abbreviated transcription (Latin):
Decius cesar dixit. Sacrifica diis. Nam
nox ista in te expendetur cũ suppliciis.
obscurum non habet: sed omĩa in lu¬
ridebat et confortabatur: et dicebat.
tu es deus om̃ium rerum. Decius cesar¬
in eo laurencius contumax. Allatus
tensus est in cratem ferream. Et allã¬
ti sunt batuli cum prũnis. et miser̃t
s̃ub cratem ferreã: et cum furcis fer¬
reis coartari fecit beatum laurenciũ.
Et dixit decius cesar ad beatum lau
rentium.Sacrifica diis. Respondit be¬
atus laurencius. Ego me obtuli sacri¬
ficium deo. in odorem suauitatis: qr
sacrificium deo est sp̃c contribulatus.
Carnifices autem urgentes ministra¬
bant carbones. mittentes sub cratem:
et desuper cõprimentes cum furas
ferreis. Beatus laurencius dix̃. Disce¬
mei iħu xp̃i. Nam carbones tui michi re¬
frigerium p̃stant. et tibi supplicium eter¬
num: quia ipse dñs nouit quia accusa¬
tus non negaui. interrogatus xp̃m con¬
fessus sum: assatus grãs agõ. Ualerianus

Expanded text:
Decius: Sacrifica diis; nam nox ista expendetur in te cum suppliciis. obscurum non habet, sed omnia in luridebat, et confortabatur, ac dicebat: tu es Deus omnium rerum. Allatus esin eo Laurentius contumax. Allatus tentus est in cratem ferream, et allati sunt batuli cum prunis. Et misserunt sub cratem ferream. Et cum furcis ferreis coartari fecit beatum laurentium . et dixit decius| ce ̨sar ad beatum larentium . sacrifica diis. Respondit beatus laurentius| ego me obtulli sacrificium deo . in odorem suauitatis. Quia| sacrificium deo est spir» Carnifices tamen urgenter ministrabant carbones, mittentes sub cratem, et desuper eum comprimentes furcis ferreis. Sanctus Laurentius dixit: « Disceei mei, nam carbones tui mihi refrigerium praestant, tibi autem supplicium sempiternum. Quia ipse Dominus novit quia accusatus non negavi, interrogatus Christum confessus sum . assatus| gratias egi Valerianus
Abbreviated transcription (Latin):
ut baptizaretur. Et accepta aqua benedi¬
xit: et baptizauit eum. Audiens decius
tum decii cesaris: non interrogatus cepit
clamare uoce magna dicens. p̃ianus
sum. Et iussit decius cesar: ut ipsa hora
Eadem nocte iussit decius cesar una
cum ualeriano p̾fecto. in termas olim¬
piadas parari sibi tribunal. Et ꝑgens
noctu ad termas iuxta palacium salus¬
tii: iussit sibi beatum laurenciũ offer¬
ri. Tunc cepit ipolitus tristis plorare.
Cui beatus laurencius ita dixit. Noli fle
riam. Dicit ei ipolitus. Quare et ego
dicit ei. Magis in absconditis homine
clamãuero audi. et ueni. Et cum hoc
dixisset. iussit decius omne genus tor¬
mentorum ante tribunal suũ parari:
plumbatas. fustes. Lãminas. ungues. lec¬
tos. batulos: et sedit in termis ꝓtribu¬
nãli. Adducitur noctu ante decium
depone ꝑfidiam artis magice: et dic
nobis generositatẽ tuam. Beatꝰ lau¬
rencius dixit. Quantum ad genus his¬

Expanded text:
t baptizaretur; Et accepta aqua . benedit baptizaretur; Et accepta aqua . benedixit .| et baptizauit eum; Audiens decius tum| decii cesaris . non interrogatus . cepit clamauit uoce| magna dicens; Christianus sum; Et iussit decius cesar| ut ipsa hora Eadem nocte iussit decius cesar una cum ualeriano| praefecto in termas olimpiadis parari sibi tribunal . et pergi nocte| ad termas iuxta palatium salustiani . et iussit sibi beatum lau| rencium offerri; Tunc cępit ypolitus tristis plorare;| Cui beatus laurencius ita dixit; Noli flerriam; Dicit ei ypolitus; Quare et| egolauren| cius dicit ei; Magis in absconditis homineclamauero te . audi et ueni; Et cum| hęc dixisset . iussit decius cesar omne genus tormentorum| ante tribunal suum parare plumbatas . fustes . lamminas .| ungues . lectum . batulos . et sedit in termas pro tribunali;| Adducitur n\o/cte ante decium depone perfidiam artis magicae, et dic nobis generositatem tuam. » Cui beatus Laurentius dixit: « Quantum ad genus, His
Abbreviated transcription (Latin):
multa certamina tibi debentur. Tunc de
Uiri romani et cetus rei publice. audistis
consolacionẽ demonum in sacrilegũ istũ:
qui nec deos nec principes nr̃os pauescit
iratos : nec tormenta metuit exquisita:
Et idixit iterum decius cesar. Extendite
eum: et scorpionib cedentes affligite.¬
Tunc beatus laurencius ꝓstratus in catas¬
ta: subridens et grãs agens dicebat. Be
noscant om̃s circũstantes. quia tu conso¬
laris seruos tuos. Eadem hora unus de
cepit dicere ad beatum laurenciũ. Uideo
ante te iuuenem pulcherrimũ stantem
cum linteo: et tergentem m̃bra tua.
Tunc decius furore plenus et dolore:
dixit add ualerianum. Puto uicti sumus
per artem magicam. Et uissit solui eũ
de catasta et leuari. Eadem hora roma¬
quererẽ horam. ut eum offerret beato
laurencio. Tunc decius cepit estuare:
et iussit ut ipolito redderetur tantum
in palaciõ. ueniens autem romanus.¬
et afferens aquam: misit se ad pedes beati¬

Expanded text:
multa| certamina tibi debentur; Tunc decmulta| certamina tibi debentur; Tunc dec; Viri romani et coetus rei publi| ce audistis consolationes demonum in sacrilegum . quia| nec deos nec principes nostros pauescit iratos . nec tormen| ta metuit exquisita; Et dixit iterum decius cesar; Ex| tendite eum . et scurpionibus cedentes adfligite; Beatus| laurentius prostratus in catasta . subridens et gratias ag| agens dicebat; Bennoscant| omnes circumstantes quia tu consolaris seruos tuos; Eadem| hora unus de cepit dicere ad beatum lauren| tium; Video ante te hominem pulcherrimum stantem| cum linteo et extergentem membra tua; Tunc decius furore plenus et dolo dixit ad ualerianum; Victi| sumus per artem magicam; Et iussit solui eum de catasta . et| leuare; Eadem +ora romaquerere horam ut eam offerret| beato lauren+; Tunc decius cepit estuari . et iussit ut| yppolito redderetur . tantum in palatio; Veniens autem ro| manus offerens aquam . misit se ad pedes
Abbreviated transcription (Latin):
et sederet. p̃cepit sibi beatum laurenciũ
offerri: cui ita dixit. Declara nobis om̃s
profanos ut mundetur ciuitas: et tuipse
sacrifica diis: et noli confidere in thesau¬
ris quos habes absconditos. Beatus lau¬
rencius dixit. Uere confido: et securus
sum de thesauris meis. Decius cesar dix̃.
An putas te de thesauris uberari: aut
redimere a tormentis : Beatus laurenciꝰ
dixit. Ego famulus xp̃i: securus sum
de thesauris celestibus. Decius cesar ira¬
cundia plenus: iussit eum nudum fus¬
tibus cedi. Beatus laurencius cum cede¬
tormenta tua. Decius cesar dixit. Fus¬
tes ei adaugete: et date ad latera eiꝰ
laminas ferreas ardentes. Beatus lau¬
iussit eum leuari a terra: et dixit ei.
uideo in te artem magicam: immo ma¬
gis sacrifica. Scio quia tormenta ꝑ artẽ
sacrificabis. aut diuersis penis te inter¬
tissime cederetur. Et cũ diu cederctur:
accipe sp̃m meum. Eadem hora audita ẽ
uox de celo: ipso decio audiente. Ad huc

Expanded text:
et sederet . praecepit sibi beatum lauren| tium et sederet . praecepit sibi beatum lauren| tium offerri; Cui et dixit Declara nobis omnes profanos ut mun| detur ciuitas . et tu ipse sacrifica diis . et noli confidere| in tesauris quos habes absconditos; Beatus laurentius dixit;| Vere et confido . et securus sum de tesauris meis; Decius dixit;| En putas te de thesauris liberari au\t/ redimi de tormentis?| Beatus laurentius dixit; Ego famulus christi securus sum de the| sauris cęlestibus; Decius iracundia plenus . iussit eum nudum| fustibus cedi; Beatus laurentius cum cedesentio tormenta tua;| Decius cesar dixit; Fustes augete et date ad latera eius . lami| nas ferreas ardentes; Beatus lauius| sit eum leuare a terram . et dicit ei; Video in te artem magicam;| Immo magis sacrifica . scio . quia tormenta per artem sacrificabis . aut diuersis penis te intertissime cederet| Et cum diu cederetur daccipe spiritum meum; Eadem hora| audita est uox ips\o/ decio audiente; Adhuc
Abbreviated transcription (Latin):
iratus. iussit eum in conspectu suo expo¬
liari. et cedi cum scorpionibus: ipso de¬
cio clamante. Deos blasphemare noli.
Beatus laurencius in ipsis tormentis di¬
cebat. Ego quidem grãs ago deo meo
qui me dignatus est coniungere inter
seruos suos: tu autẽ miser torqueris in
insania tua. et in furore tuo. Deciꝰ cesar
dix it. Leuate eum: et date ante cons¬
pectum eius omne genus tormͣtorum.
Et allate sunt lãmine ferree. et lecti.
et plũbars: et cardi. Et dixit ei decius
cesar. Sacrifica diis. Nam omne genus
tur. Heatus laurencius dixit. Infelix:
has epulas ego semꝑ dinderaui. Nam
gloria sempiterna. Decius cesar dixit.
Ergo si gloria est uobis. dic nobis
ubi sunt profani similes tui absconsi:
ut simul epulemini. Respondit beatꝰ
laurencius. De quib interrogas: iam
Tunc decuis cesar fecit beatum lau¬
rencium uinctum cathenis duci in
palacium tiberii: et ibi eum gestis
audiri. Et iussit sibi tribimal in basilica
iouis parari. Qui dum ingressus suisset

Expanded text:
iratus iussit eum in conspectu suo expoliari . et cedi| cum scurpionibus ipso decio clamante; Deos blasphemare noli| Beatus laurentius in ipsa tormenta dicebat; Ego quidem gratias| ago deo meo qui me dignatus est coniungi inter seruos suos; Tu mi| ser torqueris in insania tua et furo\re/ tuo; Decius cesar dixit| Leuate eum et date ante conspectum eius omne genus tormentorum; Et al| late ̨ sunt lamine ferreae . et lectum . et blumbatas . et cardos;| Et dixit ei decius cesar; Sacrifica diis; Nam omne getur; Beatus laurentius dixit; Infelix| has epulas ego semper desideraui; Nam gloria; Decius cesar dixit; Ergo si gloria est uobis . dic nobis ubi sunt| profani similes tibi absconsi . ut simul epuletis; Respondit| beatus laurentius; De quibus interrogas iamTunc decius fecit beatum laurentium uinctum catenis| duci in palacio tiberii . et ibi eum gestis audir| Et iussit sibi tribunal in basilica iouis parari . um| ingressus fuisset
Abbreviated transcription (Latin):
milites beatum laurenciũ:
et duxerunt et tradide¬
runt eum parthemio
tribuno. Eadem hora parthemius tribu
qui habet. thesauros reconditos archidi¬
aconus sixti. in custodia teneretur. Cunc
decius gauisus est ualde: et fecit sibi
beatum laurenciũ p̾sentari. Quem ita
agreditur decius cesar dicens. Ubi sunt the¬
sauri ecclesie: quos apud te cognouimus
Exquire thesauros ecclesie diligenter:
in custodia: nõmine ipolito. Et cum¬
homo in custodia multo tempore genti¬
lis: qui plorando. amissis oculis. cecus fac
laurencius. Crede in filium dei dñm nos
nabit te. Respondit lucillus. et dixit.
Ego semper desideraui baptizari in no
Si ex toto coyde credis: Respondit lucil¬
lus cum fletu dicens. Ego credo dñm ihe
autem pacienter auscultabat uerba eorũ.
Tunc beatus laurencius cathezizaunt eũ:
et accepta aqua dixit ad eum. Omnia
in confessione lauantur. Tu autẽ me ad¬
nunciante: responde credo. Et benedix̃
aquam. Et cum expohasset eum: fudit

Expanded text:
tes beatum| laurentium . duxerunt et tradiderunt eum partenio tribuno| Eadem hora partenius tribuqui \h/abet thesauros reconditos diaconus xisti .| in custodia teneretur; Tunc decius gauisus est ualde . et fecit sibi beatum| laurentium praesentari . quem ita adgreditur . decius cesar dicens; Vbi sunt thesauri| quos apud te cognouimus Exquire thesauros| diligenter in custodiam nomine ypolito;| homo| in custodia multo tempore gentilis . qui plorando amissis oculis . cecus flaurentius; Crede in filium dei| domnabit te;| Respondit lucillus et dixit; Ego semper desideraui babtizari in| noSi ex toto cor| de credis? Respondit lucillus cum fletu dicens; Ego credo| dominus pacienter expec| tabat uerba eorum; Tunc beatus laurentius . catetizauit eum;| Et accepta aqua . dixit ad eum; Omnia in confessione lauantur;| Tu autem me interrogante . responde . credo; Et benedixit aquam;| Et cum expoliasset eum . fudit
Abbreviated transcription (Latin):
te cognouimus esse reconditos manifesta.
Beatus laurencius dixit. Da mͥ induciaᷤᷤ
pollicitacione habeat triduo inducias.
eos in domo ipolit̃. Ualerianus aut
datis sibi triduo induciis: thesauros
promisisset declarare. Completis iutẽ
sente ualeriano prefecto. Ubi sunt the¬
sauri: quos pollicitus es p̾sentare: Bea¬
tus lauriucris collecta multitudine.
ii troduxit in palacium pauꝑes: et uo
et in om̃ibus inueniunt᷑. Ualeri anus
prefectus dixit: p̃sente ecio cesare. Qd
uariaris per multa: Sacrifica diis.
et obliuiscere artes magicas. in quib
iustum est ut deiaonib incluxur
magis quam deo creatori omniun.¬
uisibilium et inuisibilium: uos ipsi iudicate.
Quis debet adorari: qui factus est. an
qui fecit: Decius cesar dixit. Et quis ẽ qͥ¬

Expanded text:
te cognouim| esse reconditos . manifesta; te cognouim| esse reconditos . manifesta; Beatus laurentius dixit; Date . michi| pollicitacione abeat triduo inducias;| eos in domum ypoliti; Valerianus audatas triduo inducias tesauros| promisiset declarare; Conpletis autem sente ualeriano praefecto; Vbi sunt| thesauri quos pollicitus es praesentare? Beatus laurentius collecta| multitudine introduxit in palatium pauperes . et uoet in omni| bus inueniuntur; Valerianus praefectus dixit praesente decio cesare;| Quid uariaris pet obliviscere artes magicas, in quibusiustum est ut demonibus inclinemur magis quam deo| creatori omnium uisibilium . uos ipsi iudicate . quis debeat ad| orari . qui factus est . an qui fecit? Decius cesar dixit; Quis
Abbreviated transcription (Latin):
dixit ad beatũ laurencium. Ostende mͥ
thesauros ecclesie. Dicit ei beatus lauren¬
cius. O ipolite si credideris in deũ patrẽ
faciam quod hortaris. Dicit ei beatus
laurencius. Audi me. et que hortatus
sum cicius fac : quia idola surda et mu
ta. et uana sunt: tu tantũmodo bapti¬
tare. Et more solito cathezizauit eum:
et accepta aqua benedixit et baptizaũ
eum. Et eleuatus de aqua: cepit dicere
ipolitus. Uidi animas innocenciũ letas
gaudere. Et dixit ad beatũ laurenciũ
cum lacrimis. Adiuro te per dñm iħm
Tunc baptizati sunt ꝓmiscui sexus in
domo ipoliti numero decem et nouẽ:
cum gloria. Tunc mandauit ualerianꝰ
rencium. Dixit autem ipolitus ad bea¬
tum laurencium. Ualerianus ex precerto.
decii misit ad me: ut te ad eũ ꝑducam.
Beatus laurencius dixit. Ambulemus.
quia michi et tibi gloria paratur. Et
cum uenissent ambo simul. ante conspec¬
tum ualeriani: ualerianus dixit ad bea¬
tum laurenciũ. Iam depone ꝑtinaciam¬
tuam: et thesauros ecclesie quos apua

Expanded text:
ad| beatum laurentium; Ostende michi thesauros ęcclesię; Dicit ei| beatus laurentius; O ypolite si credideris in deum patrem faciam quod ortaris; Dicit ei beatus laurentius; Audi me et quę ortatus| sum cicius fac . quia idola muta et surda sunt et uana; Tu tantummodo| babtizare . et more solito catetizauit eum . et accepit aquam benedixit| Et babtizauit eum; Et extersus ex aqua . coepit dicere ypolitus; Vidi ani| mas innocentium letas gaudere; Et dixit ad beatum laurentium .| cum lacrimis; Adiuro te per dominEt babtizati sunt promiscui sexus in domum ypoliti numero| decem et nouem . cum gloria; Tunc mandauit ad ypoliturentium; Dixit itaque ypolitus ad| beatum laurentium; Valerianus ex praecepto decii misit ad me .| ut te ad eum perducam; Beatus laurentius dixit; Ambulemus quia| et michi et tibi gloria paratur; Et cum uenissent ambo simul ante| conspectu ualeriani . ualerianus dixit ad beatum laurentium| Iam depone pertinaciam . et thesauros aecclesię quos apud
Abbreviated transcription (Latin):
uideamus. Ceterum in hac luce. mutuo
nũquã fruemur aspectu. Erat iter illiꝰ
comitatu proprio solitarium. sed occur¬
rentibus ab hominib constipatum: in
tantum ut per om̃s aggeres quosr
in itinere suo illustratos reliquit usq
in hodiernũ diem: ubicumq aut ora¬
uit. aut docuit. oratorie cellule. et
signa crucis elata p̾fulgeant. Cerri¬
torium sane augustudiense dum
preterit: aduenienti. multitudo indis¬
crete etatis et sexus occurrit. Qui

Expanded text:
videamus; ceterum in hac luce mutuo videamus; ceterum in hac luce mutuo numquam fruemur aspectu!' 30. Erat iter illius comitatu proprio solitarium, sed occurrentum agminibus constipatum, in tantum, ut per omnes aggeres, quos in itinere suo inlustratos reliquit, in hodiernum diem, ubicumque aut oravit aut docuit, oratoriae cellulae et signa crucis elata praefulgeant. Territorium sane Augustudunense dum praeterit, advenienti multitudo indiscretae aetatis et sexus occurrit. I
Abbreviated transcription (Latin):
fecerat. ne unquã labore uacuus quiete
frueretur: sed ut ꝓpheta ait ambula¬
bat de uirtute in uirtutem. Nam dum
preterit. ex consuetudine pietatis. familia¬
rem suum senatorem p̾sbiterum iterum
uisitauit: a quo illi annorum triginta
circiter muta offertur. Cuius os frontem.
uultũq totum. cum olei attrectacione
benedixit. Deinde conditum poculum
precepit afferri: in quo tres particulas
panis manib propriis cõminutas infu¬
dit. Unamq in os puelle ipse inseruit:
imperans ut prius quam acciperet. peti¬
cionem benedictionis ediceret. Quam
statim clara uoce ante quã panem sume¬
ret postulauit: ac deinceps usus loquendi
te ꝑmansit. Deinde ꝓfecturus. solito
affectuosius in amicum irruit: os fron¬
tem. oculos. osculatur. Inheret amplexi¬
bus: et huiusmodi salutatũ uerbis. re¬
liquit. Uale in eternũ frater Rm̃e :
uale anime mee porcio. Tribuat deus:
ut nos in die iudicii sine confusione

Expanded text:
ficeret, ne umquam labore vacuus quiete ficeret, ne umquam labore vacuus quiete frueretur; sed, ut propheta ait, ambulabat de virtute in virtutem. Nam dum praeterit, ex consuetudine pietatis familiarem suum Senatorem presbyterum iterum visitavit. A quo illi annorum XX circiter muta offertur puella, cuius os, frontem vultumque totum cum olei adtrectatione benedixit; deinde conditum poculum praecepit adferri, in quo tres particulas panis manibus propriis comminutas infudit, unamque in os puellae ipse inseruit, imperans, ut, priusquam acciperet, petitionem benedictionis ediceret. Quam statim clara voce, antequam panem sumeret, postulavit, ac deinceps usus loquendi,us aetate permansit. Deinde profecturus solito affectuosius in amicum inruit; os, frontem, oculos osculatur, inhaeret amplexibus et huiusmodi verbis salutatum reliquit: 'Vale in aeternum, frater karissime; vale, animae meae portio! Tribuat Deus, ut nos in die iudicii sine confusione
Abbreviated transcription (Latin):
p̃senciam sacerdotis duplicata gratula¬
cione suscepit : quod et insignem uirtu¬
tibus uirum desiderabat agnoscere: et
quod uxor eiusdem longo iam tempore
quartano tabescebat incõmodo. Ingredi¬
enti. longissimo p̃ter consuetudinem
famulatur occursu: simulq admiraci¬
one defigitur. Ita enim dignitas uultus.
sermonis erudicio. p̃dicationis auctori¬
tas. stupentis animum cõpleuerunt:
ut merito fama eum minorẽ fuisse
cognosceret. Inuentus est enim rebus
maior esse : quam nunciis. Offert mu¬
nera. ingerit beneficia: ambiturq a
beatissimo uiro: ut dignaretur acciꝑe
quod tradebat. Incõmodum etiam con¬
fitetur uxoris. Qua uisitata: ita uis
passionis extincta est. ut tremor p̃ce¬
dens. et febris subsequens delerentur.
Redditaq pristine sanitati fidelis
matrona. remedium celeste suscepit:
quo et corpus salubritate et anima
credulitate conualuit. Ex in italiam
petiturus egreditur: cui id solum suf¬

Expanded text:
praesentiam sacerdotis duplicata gratulapraesentiam sacerdotis duplicata gratulatione suscepit, quod et insignem virtutibus virum desiderabat agnoscere, et quod uxor eiusdem longo iam tempere quartano tabescebat incommodo. Ingrediente longissimo praeter consuetudinem famulatur occursu simulque admiratione defigitur. Ita enim dignitas vultus, sermonis eruditio, praedicationis auctoritas stupentis animum conpleverunt, ut merito fama eum minorem fuisse cognosceret; inventus est enim rebus maior esse quam nuntiis. Offert munera, ingerit beneficia, ambiturque a beatissimo viro, ut dignaretur accipere, quod querebat. Incommodum etiam confitetur uxoris; qua visitata, ita vis passionis extincta est, ut tremor praecedens et febris subsequens delerentur, redditaque pristinae sanitati, fidelis matrona remedium caeleste suscepit, quo et corpus salubritate et anima credulitate convaluit. petiturus egreditur, cui id solum suf
Abbreviated transcription (Latin):
Om̃s benedictionẽ flagitant. ⁊ctum
requirunt: et quod suꝑ est multitu¬
dini reuelat qd uiderat. Diuerse infir¬
mitates passim benedictione sauantur:
p̃dicationib ciuitas recreatur. Et licet
festinus abscesserit: scienciã tamen po¬
culo doctrine fontib irrigauit. Si iti¬
nera eius cuncta ꝑcurr̃ã. si uniuersa
ꝯmemorem: parabit ꝓlixitas congesta
fastidium. Sed dabit dñs ueniam: quod
sciens plura p̃tereo. Itaq aduemientem be¬
atissimũ uirum. urbs arelatensis religio¬
sa gratulatione suscepit: apostolicum in¬
star sui temporis sacerdotem suscipiens.
Illustrabatur eo tempore ciuitas hilario
sacerdote : multimoda uirtute precioso.
Erat enim fide igneus. torrens celestis elo¬
quii: et p̃ceptionis diuine oꝑarius inde¬
fessus. Qui uenerabilem sc̃m pontificem.
affectu ut patrem. reuerencia ut apłm
sublimabat. Auxiliaris etiam regebat
tum per gallias apicem prefecture : qui

Expanded text:
Omnes benedictionem flagitant, tactum Omnes benedictionem flagitant, tactum requirunt et, quod superest multitudine, relevat vel vidisse. Diversae infirmitates passim benedictione sanantur, praedicationibus civitas recreatur, et licet festinus abscesserit, sitientem populum doctrinae fontibus inrigavit. Si itinera eius cuncta percurram, si universa commemorem, parabit prolixitas congesta fastidium; sed dabit Deus veniam, quod sciens plura praetereo. Itaque advenientem beatissimum virum urbs Arelatensis relegiosa gratulatione suscepit, apostolicum instar sui temporis sacerdotem suscipiens. Inlustrabatur eo tempore civitas Hilario sacerdote multimoda virtute pretioso; erat enim fide igneus torrens caelestis eloquiiet praeceptionis divinae operarius indefessus. Qui venerabilem sanctum affectu ut patrem, reverentia ut apostolum sublimabat. 24. Auxiliaris etiam regebat tum per Gallias apicem praefecturae. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
ponitur. Medioq interpretẽ primum
precem supplicem fundit: deinde increpat
differentem. Ad extremũ manu iniecta.
freni abenas inuadit: atq in eo loco uni¬
uersum sistit exercitũ. Ad hec rex ferocis¬
cimus. admirationẽ pro iracundia deo
imperante concepit. Stupet constanciã.
ueneratur reuerentiã: auctoritatis ꝑtina¬
cia ꝑmouetur. Apparatus bellicus armo¬
rumq cõmocio ad consilii ciuilitatem
deposito tumore descendit: tractaturq
qualiter non quod rex uoluerat. s qͦd
sacerdos petierat cõpleretur. Ad stacio¬
nis quietem. rex exercitusq se recipit:
pacis securitatẽ fidelissimã pollicetur.:
ea condicione. ut uenia quam ipse
p̃stiterat ab imꝑatore uel ab etio pete¬
retur. Int̾ea per intercessionẽ et me¬
ritum sacerdotis rex comp̃ssus est: ex¬
arelatum petens: ad lugdunensium
urbem rate famulante deductus est.
Ubi certantib populi studiis. indiscre¬
ta etas. et sexus: uno occurrit officio.

Expanded text:
ponitur medioque interprete primum ponitur medioque interprete primum precem supplicem fundit, deinde increpat differentem, ad extremum, manu iniecta, freni habenas invadit atque in eo universum sistit exercitum. Ad haec rex ferocissimus admirationem pro iracundia, Deo imperante, concepit; stupet constantiam, veneratur reverentiam, auctoritatis pertinacia permovetur. Apparatus bellicus armorumque commotio ad consilii civilitatem, deposito tumore, descendit, tractaturque, qualiter non quod rex voluerat, sed quod sacerdos petierat conpleretur. Ad stationis quietem rex exercitusque se recipit; pacis securitatem fidelissimam pollicetur, ea conditione, ut venia, quam ipse praestiterat, ab imperatore vel ab Aetio peteretur. Interea per intercessionem et meritum sacerdotis rex conpressus est, exArelatum petens, ad Lugdunensem urbem, Arare. famulante, devectus est, ubi, certantibus populi studiis, indiscreta aetas et sexus uno occurrit officio.
Abbreviated transcription (Latin):
uerborum obiectiones reos se dum res¬
pondere nequeunt faterent᷑. Populus
arbiter uix manus continet: iudiciũ
tamen clamore testatur. Uix domũ de¬
trans marina expedicione remeauerat:
et iam legatio armoricani tͣctus. fati¬
gationẽ beati antistitis ambiebat. Of¬
fensus enim suꝑbe insolencia regionis
uir magnificus etius. qui tum rem pub¬
licam gubernabat: eochari ferocissimo
alanorum regi. loca illa inclinanda
pro rebellionis p̃sũptione ꝑmiserat:
qͥbũ ille auiditate barbarice cupidita¬
tis iniauerat. Itaq genti bellicosissime
regiq idolorũ ministro. obicit᷑ senex
unus: sed tamen om̃ibus xͥ presidio
maior. et forcior. Nec mora festinus
egreditur: quia ĩminebat bellicus
apparatus. Iam progressa gens fuerat.
tetũq iter eques ferratus impleuerat:
et tamen sacerdos noster obuius fere¬
batur. donec ad regem ipsum qui subseque¬
batur accederet. Occurrit iam ꝓgresso et
armato duci: inter suorum cateruas op¬

Expanded text:
verborum obiectiones reos se, dum resverborum obiectiones reos se, dum respondere nequeunt, faterentur. Populus arbiter vix manus continet, iudicium tamen clamore testatur. 15. Cum transmarina expeditione remeaverat, et iam legatio Armoricani tractus fatigationem beati antistitis ambiebat. Offensus enim superbae insolentia regionis vir magnificus Aetius, qui tum rem publicam gubernabat, Gochari ferocissimo Alanorum regi loca illa inclinanda pro rebellionis praesumptione permiserat, quae ille aviditate barbaricae cupiditatis inhiaverat. Itaque genti bellicosissimae regique idolorum ministro obicitur senex unus, sed tamen omnibus Christi praesidio maior et fortior. Nec mora, festinus egreditur, quia imminebat bellicus apparatus. Iam progressa gens fuerat totumque iter eques ferratus impleverat, et tamen sacerdos noster obvius ferebatur, donec ad regem ipsum qui subsequebatur accederet. Occurrit in itinere iam progresso, et armato duci inter suorum catervas op
Abbreviated transcription (Latin):
adsentacione multorum. Contencio¬
nisq subire alias maluerunt: quam
in populo quem subuerterant pudo¬
rem taciturnitatis incurrere: ne ui¬
derentur se ipsi silencio dampnauis¬
se. Illic plana immense multitudiniᷤᷤ
numerositas: et iam cum comugi¬
bus ac liberis excita conuenerat.
Aderat populus spectator futurus et iu¬
dex: et stabant partes dispari condicione
dissimiles. Hinc diuina auctoritas: in¬
de humana p̃sumptio. Hinc fides: inde
perfidia. Inde pelagius auctor: hinc xͦ.
Primo in loco beatissimi sacerdotes pre¬
buerunt aduersariis copiam disputan¬
di: que sola nuditate uerborum diu
inaniter et aures occupauit et tempo¬
ra. Deinde antistites uenerandi: torren¬
tes eloquii sui cum apostolicis et eugłi¬
cis tonitrib profuderunt. Miscebatur
sermo proprius cum diuino: et asser¬
ciones uolentissimas lectionũ testimo¬
nia sequebant᷑. Conuincitur uanitas.
perfidia confutatur: ita ut ad singulas

Expanded text:
adsentatione multorum, cognitioadsentatione multorum, cognitionisque subire aleam maluerunt, quam in populo, quem subverterant, pudorem taciturnitatis incurrere, ne viderentur se ipsi silentio damnavisse. Illic plane inmensae multitudinis numerositas etiam cum coniugibus ac liberis excita convenerat, aderat populus expectator futurus et iudex, adstabant partes dispari conditione dissimiles: hinc divina auctoritas, inde humana praesumptio; hinc fides, inde perfidia; inde Pelagius auctor, hinc Christus. Primori in loco beatissimi sacerdotes praebuerunt adversariis copiam disputandi; quae sola nuditate verborum diu inaniter et aures occupavit et tempora. Deinde antestites venerandi torrentes eloquii sui cum apostolicis et euangelicis tonitribus profuderunt; miscebatur sermo proprius cum divino, et adsertiones violentissimas lectionum testimonia sequebantur. Convincitur vanitas, perfidia confutatur, ita ut ad singulas
Abbreviated transcription (Latin):
senserit. Ceterum absolute definio.bea
tum inter tot cruces longum traxisse
que inter om̃s uel prima uel maxima ẽ:
as ostolici sacerdotes raptim opinione.
p̃dicatione. uirtutibus impleuerunt. Et
cum cotidie irruente frequencia stipa¬
rentur: diuinus sermo non solum in
ecclesus. uerũ etiam per triuia. ꝑ rura.
per deuia. diffundebatur: ut passim
et fideles catholici firmarentur. et de¬
prauati uiam correptionis agnoscerent.
Erat in illis apłorum instar et gła:
auctoritas per conscienciã. doctrina per
litteras: uirtutes ex meritis. Accede¬
bat preterea tantis auctoribus. asser¬
cio ueritatis. Itaq regionis uniuersi¬
tas. in eorum sentencia prompta tran¬
sierat. Latebant abditi sinistre persu¬
asionis auctores: et more maligni sp̃c
gemebant perire sibi populos eua-¬
dentes. Ad extremũ diuturna medi¬
tacione concepta: presumunt inire
conflictum. Procedunt conspicui di¬
uiciis ueste fulgentes: circumdati

Expanded text:
senserit; ceterum absolute definio, beasenserit; ceterum absolute definio, beatum Germanum inter tot cruces longum traxisse quae inter omnes est vel prima vel maxima, apostolici sacerdotes raptim opinione, praedicatione, virtutibus impleverunt; et cum cotidie, inruente frequentia, stiparentur, divinus sermo non solum in ecclesiis, verum etiam per trivia, per rura, per de via fundebatur, ut passim et fideles catholici firmarentur et depravati viam correctionis agnoscerent. Erat in illis apostolorum instar et gloria, auctoritas per conscientiam, doctrina per litteras, virtutes ex meritis. Accedebat praeterea tantis auctoribus adsertio veritatis, itaque regionis universitas in eorum sententiam prompta transierat. Latebant abditi sinistrae persuasionis auctores et more maligni spiritus gemebant, perire sibi populos evadentes. Ad extremum, diuturna meditatione concepta, praesumunt inire conflictum. Procedunt conspicui divitiis, veste fulgentes, circumdati