comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uos ñ sit grande. Cũ scribunꝰ literas.
facit eas primo cor nr̃m: & deinde
manꝰ nr̃a. Certe. uñ om̃s acclamastis:
nͥ qi cognoiustis: Certũ ẽ qđ dixi.
& manifeste omnib nob̃. Litterȩ fi¬
unt pͥmo a corde nr̃o: deinde a corpo¬
re nr̃o. Manꝰ seruit imꝑanti cordi. Fas¬
dem litteras facit. & cor & manꝰ. Nũqͥd
alias cor. alias manꝰ: Easdem qͥdem
facit manꝰ: s ñ similit̃. Cor enĩ nr̃m
facit eas intelligibilit᷑: manꝰ aũ uisibi¬
lit̃. Ecce quomͦ fiunt ẽadẽ dissimilit̃.
Un de parũ fuit dño dicere. quecumq pater
fecerit. hec & filiꝰ facit: nͥ adderet et
similit̃. Quid si enĩ hoc mͦ intelligeres:
quomͦ quȩcũq cor facit. hȩc & manus
facit. s ñ similit᷑: Hoc uͦ addidit. hȩc
& filius similit̾ facit. Et si hȩc facit. &
similit̃ facit: exꝑgiscere: stringat᷑ ui

Expanded text:
vos non sit grande: cum scribimus litteras, vos non sit grande: cum scribimus litteras, facit eas primo cor nostrum, et deinde manus nostra. Certe unde omnes acclamastis, nisi quia cognovistis? Certum est quod dixi, et manifestum omnibus nobis. Litterae fiunt primo a corde nostro, deinde a corpore nostro: manus servit imperanti cordi, easdem litteras facit et cor et manus: numquid alias cor, alias manus? Easdem quidem facit manus, sed non similiter: cor enim nostrum facit eas intelligibiliter, manus autem visibiliter. Ecce quomodo fiunt eadem dissimiliter. Unde parum fuit Domino dicere, Quaecumque Pater fecerit, haec et Filius facit, nisi adderet, et similiter. Quid si enim hoc modo intelligeres quomodo quaecumque cor facit, haec et manus facit, sed non similiter? Hic vero addidit, haec et Filius similiter facit. Si et haec facit, et similiter facit,
Abbreviated transcription (Latin):
cat in te. & ꝑficiat᷑ in te: & capias hoc
ñ a me. s ab illo qui & te fecit & me
Tam̃ ñ ut cũq nos dimisit & dñs. qui
uoluit intelligi. qr in eo qđ dix̃. non
potest filiꝰ a se facere quicquã nͥ qđ
uiderit patrẽ facientẽ: non alla oꝑa
facit pater quȩ uideat filius. & alia
filius cũ uiderit patrẽ facientẽ:s
eadẽ oꝑa ipsa. & pat̾ & filius. Secutus
enĩ. ait. Quecũq enĩ ille fecerit. hec
& filiꝰ similit̃ facit. Non cũ ille fece¬
rit. alia filiꝰ similit̾ facit: s quȩcũq
ille fecerit. hec & filius similit̾ facit.
Si hȩc facit filiꝰ quȩ fecerit pat̾: ꝑ filiũ
facit pat̾. Si ꝑ filiũ facit. quȩ facit pa¬
ter: ñ alia pat̾. alia filius facit: s eadẽ
oꝑa sunt patris & filii. Et quomͦ ea¬
dem facit & filiꝰ: et eade & similit̃:
Ne forte eadem. s dissimilit̃. Eadẽ in¬
lit̃: Accipite exemplũ: qđ puto ad

Expanded text:
cat in te, et perficiatur in te; et capias hoc cat in te, et perficiatur in te; et capias hoc non a me, sed ab illo qui et me fecit et te. 8. Tamen non utcumque nos dimisit et Dominus, qui voluit intelligi se facere quidquam, nisi quod viderit Patrem facientem, non alia opera Pater facit quae videat Filius, et alia Filius cum viderit Patrem facientem; sed eadem opera ipse et Pater et Filius. Secutus enim ait: Quaecumque enim ille fecerit, haec et Filias similiter facit. Non cum ille fecerit, alia Filius similiter facit; sed quaecumque ille fecerit, haec et Filius similiter facit. Si haec facit Filius quae fecerit Pater, per Filium facit Pater: si per Filium facit quae facit Pater, non alia Pater, aopera sunt Patris et Filii. Et quomodo eadem facit Filius, eadem et Pater similiter. Ne forte eadem, sed dissimiliter: Eadem, inliter? Accipite exemplum, quod puto ad
Abbreviated transcription (Latin):
ta hominũ. media ẽ int̾ angłoꝵ &
pecoꝵ. Si uiuit hõ scdm carnẽ: peco¬
trũ paruus. an grandis sis. Si enim
adhuc paruus es: dicunt tͥ angeli.
Cresce: nos panẽ manducamꝰ.: tu lacte
nutrire: Lacte fidei: ut ꝑuenias ad ci¬
bũ spei. Si aũ adhuc inhiat᷑ sordidis
uoluptatib: si adhuc fraudes cogitan¬
tur: si m̃dacia ñ uitant᷑. si m̃dacia ꝑ¬
iuriis cumulant᷑: tã immundũ cor
audet dicere. explica mͥ quomͦ uido
uerbũ: etiã si possim. etiã si ego iã uide¬
am: Porro aũ. si forte ego ñ sũ in hi
morib & tñ ab ista uisione longe
sum. quantũ ille qui ñdũ isto suꝑno
desiderio rapit᷑. t̾renis desideriis p̃gra¬
uatꝰ. Multũ int̾est: int̾ adu̾santẽ &
desiderantẽ. Et iterũ multũ int̾est:
int̃ desiderantẽ & fruentẽ. Uiuis ut
pecora aduersaris: angłi ꝑfruuntur.
Tu aũ si ñ uiuis ut pecora: ĩã ñ aduer¬
saris. Desideras aliquid. & ñ capis: in¬
choasti ipso desiderio. uitã angłoꝵ. Cres¬

Expanded text:
num media est inter Angelorum et pecorum. Si vivit homo secundum carnem, pecotrum parvus an grandis sis. Si enim adhuc parvus es, dicunt tibi Angeli: Cresce; nos panem manducamus, tu lacte nutrire, lacte fidei, ut pervenias ad cibum speciei. Si autem adhuc inhiatur sordidis voluptatibus, si adhuc fraudes cogitantur, si mendacia non vitantur, si mendacia perjuriis cumulantur; tam immundum cor audet dicere, Explica mihi quomodo videt Verbum; etiam si possim, etiam si ego jam videam? Porro autem si forte ego non sum in his moribus, et tamen ab ista visione longe sum; quantum ille qui nondum isto superno desiderio rapitur, terrenis desideriis praegravatus? Multum interest inter aversantem et desiderantem: et iterum multum interest inter desiderantem et fruentem. Vivis ut pecora, aversaris: Angeli perfruuntur. Tu autem si non vivis ut pecora, jam non aversaris: desideras aliquid, et non capis; inchoasti ipso desiderio vitam Angelorum. Cres
Abbreviated transcription (Latin):
pud dm̃: & ds erat uerbũ hic ȩqualitas
cũ patre. Sed uerbũ caro factũ ẽ: & ha¬
bitauit in nob̾. Hac carne maior ẽ pat̃.
Ita pat̃. & ȩqualis. & maior. Equalis uer¬
bo: maior carne. Equalis ei ꝑ quẽ fecit
nos: maior eo qui factus ẽ ꝓpt̃ nos. Ad
hanc regulã sanã. catholicã. quã p̃ci¬
pue nosse debetis. quã tenẽte qͥ nostis.
a qua ꝓrsus fides ur̃a labi ñ debet. quȩ
nullis hominũ argum̃tis extorquenda
ẽ cordi ur̃o: dirigamꝰ ea quȩ intelligimꝰ:
& quȩ forte ñ intelligimꝰ. dirigenda
ad hanc regulã q̃nq differamꝰ. cũ ido¬
nei fuerimꝰ. Nouimꝰ gͦ ȩqualẽ patͥ filiũ
dĩ: qr nouimꝰ in pͥncipio dm uerbũ. Qd
gͦ. ⁊udȩi uolebant eũ int̾ficere. quia¬

Expanded text:
ud Deum, et Deus erat Verbum: hic aequalitas cum Patre. Sed Verbum caro factum est, et habitavit in nobis : hac carne major est Pater. Ita Pater et aequalis, et major: aequalis Verbo, major carne; aequalis ei per quem fecit nos, major eo qui factus est propter nos. Ad hanc regulam sanam catholicam, quam praecipue nosse debetis, quam tenete qui nostis, a qua prorsus fides vestra labi non debet, quae nullis hominum argumentis extorquenda est cordi vestro, dirigamus ea quae intelligimus; et quae forte non intelligimus, dirigenda ad hanc regulam quandoque differamus, cum idonei fuerimus. Novimus ergo aequalem Patri Filium Dei, quia novimus in principio Deum Verbum. Quid ergo Judaei volebant eu
Abbreviated transcription (Latin):
Quid est gratis data: Donata ñ recddita.
Si debebat᷑. merces reddita ẽ. ñ gratia
donata. Si aũ uere debebat᷑: bonus
fuisti. Si aũ ut uerũ est malus fuisti:
credidisti aũ in eũ qui iustificat im¬
piũ: quid ẽ. qui iustificat impium.
ex ĩpio facit piũ: cogita quid tͥ ꝑ legẽ
imininere debebat: & quid ꝑ grãm
consecutus sis. Consecutus aũ istã gra¬
tiã fidei. eris iustus ex fide. nstus enĩ
ex fide uiuit: & ꝓmereris dm̃ uiuen-¬
uiuendo: accipis pͣmiũ immortali¬
tatẽ & uitã ȩtͣnã & illa grã ẽ. Nã pro
quo merito accipis uitã ęxͣnã  grã.
Si enĩ fides grã est. & uita ętͣna quasi
merces est fidei: udet᷑ qde d̾s uitã
ȩtͣnã tãquã debitã reddere. Cui de¬
tẽ. Confessio grẽ quȩ ẽ in paulo: Qui
pͥus fui blasphemꝰ & ꝑsecutor & inu¬
riosus: s miscdiã inquit consecutꝰ sũ.
Indignũ se dixit qui consequeretur:

Expanded text:
Quid est gratis data? Donata, non reddita. Quid est gratis data? Donata, non reddita. Si debebatur, merces reddita est, non gratia donata; si autem vere debebatur, bonus fuisti: si autem, ut verum est, malus fuisti, credidisti autem in eum qui justificat impium Quid est, qui justificat impium? Ex impio facit pium; cogita quid per legem tibi imminere debebat, et quid per gratiam consecutus sis. Consecutus autem istam gratiam fidei, eris justus ex fide Justus enim ex fide vivit ; et promereberis Deuex fide, accipies praemium immortalitatem, et vitam aeternam. Et illa gratia est. Nam pro quo merito accipis vitam aeternam? Pro gratia. Si enim fides gratia est, et vita aeterna quasi merces est fidei: videtur quidem Deus vitam aeternam tanquam debitam reddere Cui detem. Confessio gratiae quae est in Paulo? Qui prius fui blasphemus, et persecutor, et injuriosus: sed misericordiam, inquit, consecutus sum . Indignum se dixit qui consequeretur:
Abbreviated transcription (Latin):
fid̾e. In fide ambulantes: in gra ambulamꝰ Und̾
deat in conscientiã suã: quęrat late¬
bras cogitationũ suarũ: redeat ad sẽ¬
riem factoꝵ suoꝵ: nͣ attendat qͥd sit.
si iã aliqͥd eͣ: s qͥd fuerit. ut ẽẽt ali¬
quid Inueniet ñ se dignũ fuisse: nͥ
supplicio. Si gͦ supplicio dignꝰ fuisti.
& uenit ille qui nͣ peccata puniret
s peccata donaret: grã tͥ data ẽ: non
merces reddita. Vnde uocatur gr̃a:
Quia gratis dat᷑. Non enĩ pͣcedentibus
meritis emisti: qđ accepisti. Hanc gͦ
accepit grãm pͥmã peccator: ut eiꝰ
peccata dimitterent᷑. Quid meruit:
In t̾roget iusticiã: inuenit pęnã. In¬
troget miscdiã: inuenit grãm. Sed
hoc & ꝓmiserat ds. ꝑ ꝓpħas. Itaq cũ
uenit dare qd ꝓmiserat: ñ solũ gr̃am
dedit. sed & ueritatẽ. Quomͦ ex hibi¬
ta est ueritas: Quia factũ est. quod
eramꝰ quib peccata dimitterent᷑: ex
eo qr tantũ donũ indigni accepimus.
grã uocat᷑. Quid ẽ grã: Gratis data.

Expanded text:
Fidem. In fide ambulantes, in gratia ambulamus. deat in conscientiam suam, quaerat latebras cogitationum suarum, redeat ad seriem factorum suorum: non attendat quid sit, si jam aliquid est; sed quid fuerit, ut esset aliquid; inveniet non se dignum fuisse nisi supplicio. Si ergo supplicio dignus fuisti, et venit ille qui non peccata puniret, sed peccata donaret; gratia tibi data est, non merces reddita. Unde vocatur gratia? Quia gratis datur. Non enim praecedentibus meritis emisti quod accepisti. Hanc ergo accepit gratiam primam peccator, ut ejus peccata dimitterentur. Quid meruit? Interroget justitiam; invenit poenam: interroget misericordiam; invenit gratiam. Sed hoc et promiserat Deus pvenit dare quod promiserat; non solum gratiam dedit, sed et veritatem. Quomodo exhibita est veritas? Quia factum est quod peramus quibus peccata dimitterentur, ex eo quia tantum donum indigni accepimus, gratia vocatur. Quid est gratia? gratis data.
Abbreviated transcription (Latin):
głari tẽporalit̃: s aliquid docere
salubrit᷑: corrigere homines: de
die festo ȩterno admonere: amorẽ
piebat conuertere. Qͥd ẽ autẽ quod
quasi latent̃ ascendit ad diẽ festũ:
et iã hinc qł quasi latent̃ ascendit.
aliquid significare uoluisse. Nã
consequentia docebunt. sic eum
ascendisse mediato die festo. id ẽ
mediatis illis dieb. ñ ut etiã pała
doceret: s quasi latent᷑ dix̃: ne se
ostenderet hominib. Non uacat
qđ latent̃ ascendit xp̃c ad diem
festũ: qr ipse latebat in illo die festo.
Adhuc etiã ego qđ dixi in latibulo
est. Manifestet᷑ gͣ. Tollat᷑ uelũ: appa¬
reat qł erat secretũ. Dĩa quȩ dicta
st̃ antiquo ppło isrł in multiplici
scriptura sc̃ȩ legis. quȩ agerent siue
in sacrificiis. siue in sacerdotiis. siue
in dieb festis. & omnino in qͥbis¬
libet rebus quib dm colebant:
quȩcũq illis dicta & p̃cepta sunt:¬
futuroꝵ: Que in xp̃o complerentur.

Expanded text:
gloriari temporaliter, sed aliquid salubriter gloriari temporaliter, sed aliquid salubriter docere, corrigere homines, de die festo aeterno admonere, ab amore Deum convertere. Quid est autem quod quasi latenter ascendit ad diem festum? etiam hinc, quod quasi latenter ascendit, aliquid significare voluisse: nam consequentia docebunt sic eum ascendisse mediato die festo, id est mediatis illis diebus, ut etiam palam doceret. Sed quasi latenter dixit, ne se ostenderet hominibus. Non vacat quod latenter ascendit Christus ad diem festum, quia ipse latebat in illo die festo. Adhuc etiam ego quod dixi, in latibulo est. Manifestetur ergo, tollatur velum, et appareat quod erat secretum. 9. Omnia quae dicta sunt antiquo populo Israel in mScriptura sanctae legis, quae agerent sive in sacrificiis, sive in sacerdotiis, sive in diebus festis, et omnino in quibuslibet rebus, quibus Deum colebant, quaecunque illis dicta et praecepta sunfuturorum, quae i
Abbreviated transcription (Latin):
hoc dignatꝰ ẽ dicere. En nob̾ insul¬
apłs. Mortui enĩ estis: & uita ur̃a
abscondita ẽ cũ xp̃o in ło. Qnͣdo
ueniet tẽpus nrm̃᷑ Cũ xp̃c inqͥt¬
inde addidit: Non potest mun¬
dus odisse uos. Quid ẽ hoc. nͥ ñ
potest mundus odisse amatores
suos: falsos testes suos: Bona enĩ dici¬
tis quȩ mala sunt: & mala quȩ
bona st̃. Me aũ odit: qr ego testi¬
moniũ ꝑhibeo de illo: qr oꝑa eiꝰ
mala sunt. Uos ascendite ad diẽ
festũ hunc. Quid ẽ hunc: Uibi glo¬
Ubi extendere uultis carnalia gau¬
dia: ñ ȩt̃na cogitare. Ego non
ascendo ad diem festũ hunc: quia
meũ tẽpus ñdũ impletũ ẽ. In die
festo hoc. głam uos humanã reqͥ¬
ritis: meũ uͦ tẽpus. id ẽ głiȩ meȩ
ñdũ uenit. Ipse erit dies festus
rit festiuitas. gaudiũ sine fine:
ȩt̾nitas sine labe: serenitas sine
nube. Hȩc cũ dixisset: ipse man¬
sit in galilea. Ut aũ ascenderunt
Ideo ñ ad diẽ festũ hunc. qr non

Expanded text:
hoc dignatus est dicere. Quando nobis insulApostolus, Mortui enim estis, et vita vestra abscondita est cum Christo in Deo. Quando veniet tempus ninde addit? Non potest mundus odisse vos. Quid est hoc, nisi, Non potest mundus odisse amatores suos, falsos testes? Bona enim dicitis quae mala sunt, et mala quae bona sunt. Me autem odit, quia ego testimmala sunt. Vos ascendite ad diem festum hunc. Quid est hunc? Ubi gloUbi extendere vultis carnalia gaudia, non aeterna cogitare. Ego non ascendo ad diem festum hunc, quia meum tempus nondum impletum est. In die festo hoc gloriam vos humanam quaeritis; meum vero tempus, id est gloriae meae, nondum venit. Ipse erit dies festus rit festivitas, gaudium sine fine, aeternitas sine labe, serenitas sine nube. Haec cum dixisset, ipse mansit in Galilaea. Ut autem ascenderunt Ideo non ad diem festum hunc, quia non
Abbreviated transcription (Latin):
inquit caritas ẽ: & qui manet in cari¬
tate. in do manet. Dilige gͦ ꝓruũr &
intuere in te unde diligis ꝓrimũ:
ibi uidebis ut poteris dm. Incipe gͦ dili¬
gere ꝓtimũ. frange esurienti panem
tuũ: & egenũ sine tecto. induc in domũ
tuã. Si uideris nudũ uesti: & domesti¬
cos seminis tui ne despexeris. faciens
aũ ista qͥd consequeris: Cc̃ erumpet.
uelut matutina lux tua. Lux tua. ds
tuus ẽ. libi matutina: qͥa post noctẽ
scłi tͥ ueniet. Nã ille nec orit᷑. nec occi¬
dit: qr semꝑ manet. frit tͥ matutinus
redeunti: qui tͥ occasum fecerat ꝑeunti.
Ergo tolle grabatũ tuũ mͥ uidet᷑ dixisse.
dilige ꝓrrimũ tuũ. Sed clausũ ẽ adhuc &
expositione indiget quantũ arbitror.
quare intollendo grabato. dilectio ꝓxi¬
mi cõm̃det᷑: nͥ forte hoc nos offendit.
qđ ꝑ grabãtũ rẽ quandã stolidam &
insensatã ꝓrimꝰ cõmendat᷑. Non irascat᷑

Expanded text:
inquit, charitas est; et qui manet in chariinquit, charitas est; et qui manet in charitate, in Deo manet . Dilige ergo proximum: et intuere in te unde diligis proximum; ibi videbis, ut poteris, Deum. Incipe ergo diligere proximum. Frange esurienti panem tuum, et egenum sine lecto induc in domum tuam: si videris nudum, vesti, et domesticos seminis tui ne despexeris. Faciens autem ista quid consequeris? Tunc erumpet velut matutina lux tua . Lux tua Deus tuus est, tibi matutina, quia post noctem saeculi tibi veniet: nam ille nec oritur, nec occidit; quia semper manet. Erit tibi matutinus redeunti, qui tibi occasum fecerat pereunti. Ergo, Tolle grabatum tuum, mihi videtur dixisse, Dilige proximum tuum. 9. Sed clausum est adhuc, et expositione indiget, quantum arbitror, quare in tollendo grabato dilectio proximi commendetur: nisi forte hoc nos offendit, quod per grabatum, rem quamdam stolidam et insensatam, proximus commendatur. Non irascatur
Abbreviated transcription (Latin):
dib urĩs. Semꝑ õino cogitate: diligendũ
ẽẽ dm & ꝓrimũ. Dm̃ ex toto corde. & ex
tota aĩa. & ex tota m̃te: &e ꝓximũ tãquã
seipsũ. Hec semꝑ cogitanda hec meditanda. hec
retinenda. hec agenda. hec implenda st᷑. Dei di¬
lectio pͥor ẽ ordine precipiendi: proximi
aũ dilectio pͥor ẽ ordine faciendi. Neq
enĩ qui tͥ p̃ciꝑet dilectionẽ istã in du¬
ob p̃ceptis. pͥus tͥ cõmendaret ꝓximũ
& postea dm̃: s pͥus dm̃. postea ꝓiximũ.
Tu aũ qi d̃m nondũ uides: diligendo
ꝓximũ. ꝓmereris quẽ uideas. Diligen¬
do ꝓximũ: purgas oculũ ad uidendum
dm̃. euident̃ ioħe dicente. Si frẽm quẽ
uides ñ diligis: dm quẽ ñ uides. qͦmͦ
diligere poteris: Etce dr tͥ. Dilige d̾m¬
Si mͥ dicas ostende mͥ quẽ diligã: quid
respondebo nͥ qđ ait ipse ioħs. dm̃ ne¬
mo uidit uinquã . Et ne te alienum
omino a do uidendo eẽ arbitreris: ds

Expanded text:
dibus vestris. Semper omnino cogitate diligendum dibus vestris. Semper omnino cogitate diligendum esse Deum et proximum: Deum ex toto corde, ex tota anima, et ex tota mente; et proximum tanquam seipsum. Haec semper cogitanda, haec meditanda, haec retinenda, haec agenda, haec implenda sunt. Dei dilectio prior est ordine praecipiendi; proximi autem dilectio prior est ordine faciendi. Neque enim qui tibi praeciperet dilectionem istam in duobus praeceptis, prius tibi commendaret proximum, et postea Deum; sed prius Deum, postea proximum. Tu autem quia Deum nondum vides, diligendo proximum promereris quem videas; diligendo proximum purgas oculum ad videndum Deum, evidenter Joanne dicente, Si fratrem quem vides non diligis, Deum quem non vides quomodo diligere poteris ? Ecce dicitur tibi, Ds mihi, Ostende mihi quem diligam; quid respondebo, nisi quod ait ipse Joannes, Deum nemo vidit unquam ? Et ne te alienum omnino a Deo videndo esse arbitreris: Deus,
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ erat necessarius. Quare sanitas differret᷑.
Surge inquit: tolle grabatũ tuũ. & ambu¬
la. Tria dix̃. Surge. tolle grabatũ tuũ:
& ambula. Sed surge. ñ oꝑis imꝑiũ fuit.
s oꝑatio sanitatis. Sano aũ. duo imꝑauit.
Tolle grabatũ tuũ & ambula. Rogo uos.
cur ñ sufficeret ambula: aut certe cur non
sufficeret surge: Neq enĩ ille cũ sanus sur¬
rexisset: in loco remansiss&e. Nonne ad hoc
surrexiss&e ut abiss&: Mou& gͦ me &̃ qͦd duo
p̃cepit: qͥ illũ iacentẽ duobꝰ minꝰ ĩuenit. Lanꝙͣ
enĩ duo quȩdã iubendo: qđ minꝰ erat
impleuit. Quomͦ gͦ inueniamꝰ in his
duob dñi iussis duo illa p̃cepta signi¬
ficata caritatis: tolle inquit grabatum
tuũ & ambula:. Quȩ st̃ illa duo p̃cepta:
Frs̃ recolite mecũ. Notissima eni eẽ debeñ:
nec mͦ t̃m uenire in m̃tẽ cũ cõmemoran¬
F᷑ a nob̾: s deleri nũquã debent de cor¬

Expanded text:
qui erat necessarius: quare sanitas differretur? qui erat necessarius: quare sanitas differretur? Surge, inquit, tolle grabatum tuum, et ambula. Tria dixit, Surge, tolle grabatum tuum, et ambula. Sed Surge, non operis imperium fuit, sed operatio sanitatis. Sano autem duo imperavit, Tolle grabatum tuum, et ambula. Rogo vos, cur non sufficeret, Ambula? aut certe cur non sufficeret, Surge? Neque enim ille cum sanus surrexisset, in loco remansisset. Nonne ad hoc surrexisset ut abiisset? Movet ergo me etiam quod duo praecepit, qui illum jacentem duobus minus invenit: tanquam enim duo quaedam jubendo, quod minus erat implevit. 8. Quomodo ergo inveniamus in his duobus Domini jussis, duo illa praecepta signficata charitatis? Tolle, inquit, grabatum tuum, et ambula. Quae sunt illa duo praecepta, fratres, recolite mecum. Notissima enim esse debent, nec modo tantum venire in mentem cum commemorantur a nobis, sed deleri nunquam debent de cor
Abbreviated transcription (Latin):
ritate firmaret. Binario gͦ isto numero.
cũ aliquid boni signisicat᷑: maxime bipꝑ¬
tita caritas cõmendat᷑. Si gͦ numerus
& lex ñ implet᷑ nͥ gemino p̃cepto carita¬
tis. quid miraris qi languebat qui aqua¬
draginta. duo minꝰ habebat: Uideamꝰ
ꝓinde iã. quo sacram̃to iste languidus
curet᷑ a dño. Uenit enĩ ipse dñs carita¬
tis doctor. & caritate plenꝰ. breuians sic̃
de illo p̃dictũ ẽ. uerbũ suꝑ terrã: &
ostendit in duob caritatis p̃ceptis. pen¬
dere legẽ & ꝓpħas. Inde gͦ pependit
moyses quadragenario suo: inde heliaᷤ
cũ suo. Hunc numerũ. attulit dñs in
testamto suo. Curat᷑ iste languidus a
p̃sente dño: sed pͥus qͥd ei dicit: Lus sa¬
nus fieri. Respondit ille: hominẽ se ñ
habere. a quo in piscinã mittat᷑. Uere
necessariꝰ illi erat hõ ad sanitatẽ. s hõ
ille. qui & ds̃ ẽ. Unꝰ enĩ ds̃: unꝰ mediator

Expanded text:
ritate firmaret . Binario ergo isto numero ritate firmaret . Binario ergo isto numero cum aliquid boni significatur maxime bipartita charitas commendatur. Si ergo et Lex non impletur nisi in gemino praecepto charitatis; quid miraris quia languebat qui ad quadraginta, duo minus habebat? 7. Videamus proinde jam quo sacramento iste languidus curetur a Domino. Venit enim ipse Dominus, charitatis doctor, charitate plenus, brevians, sicut de illo praedictum est, verbum super terram : et ostendit in duobus praeceptis charitatis pendere Legem et Prophetas. Inde ergo pependit Moyses quadragenario suo, inde Elias cum suo, hunc numerum attulit Dominus in testimonio suo. Curatur iste languidus a praesente Domino; sed prius quid ei dicit? Vis sanus fieri? Respondit ille hominem se non habere, a quo in piscinam mittatur. Vere necessarius erat illi homo ad sanitatem, sed homo ille qui et Deus est. Unus enim
Abbreviated transcription (Latin):
annoꝵ. in illo languido: Uolo exponere.
quare numerus ille tricesimꝰ octauus.
languoris sit potiꝰ. quã sanitatis. frgo
ut dicebã. caritas implet legẽ: ad pleni
genariꝰ numerus. In caritate aũ: duono
bis p̃cepta cõm̃dant᷑. Intuemini obsecro.
& figite memoriȩ qđ dico: ne sitis contẽp¬
tores uerbi: ne fiat aĩa ur̃a uia. ubi gra¬
na iactata ñ germinent: &e uenient in¬
quit uolatilia cęli & colligent ea. ẜcipi¬
te. & recondite cordib ur̃is. Caritatis pre¬
cepta. duo st̃ a dño cõm̃data. Diliges dñm
d̾m tuũ ex toto conde tuo. & ex tota aĩa
tua. & ex tota m̃te tua: & diliges ꝓximũ
tuũ tãquã te ipsũ. In his duob p̃ceptis:
tota lex pendet & ꝓpħe. Merito & illa iu¬
dua. om̃s facultates suas. duo minuta mi¬
sit in dona cdi. Merito & ꝓ illo langui¬
do a latronib sauciato: stabulariꝰ duos
nummoᷤ accepit un̾ sanaret᷑. Merito apud
samaritanos. biduũ fecit iħc: ut eos ca¬

Expanded text:
annorum in illo languido volo exponere, quare numerus ille trigesimus octavus languoris sit potius quam sanitatis. Ergo, ut dicebam, charitas implet Legem. Ad plenitgenarius numerus: in charitate autem duo praecepta nobis commendantur. Intuemini, obsecro, et figite memoriae quod dico; ne sitis contemptores verbi, ne fiat anima vestra via, ubi grana jacta non germinent: Et venient, inquit, volatilia coeli, et colligent ea . Percipite, et recondite in cordibus vestris. Charitatis praecepta duo sunt a Domino commendata: Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, et ex tota anima tua, et ex tota mente tua; et, Diliges proximum tuum tanquam teipsum. In his duobus praeceptis tota Lex pendet et Prophetae . Merito et illa vidua omnes facultates suas, dua minuta misit in dona Dei : merito et pro illo languido a latronibus sauciato, stabularius duos nummos accepit unde sanaretur : merito apud Samaritanos biduum fecit Jesus, ut eos cha
Abbreviated transcription (Latin):
& forte si quid sapit. ꝓmere & explica¬
re ñ ualens. hõib difficile forte capien¬
tib etiã si explicari possit qđ capit᷑. Qius
cro uos: ut hoc uob̃ ꝓficientib differatis.
Uisio enĩ ista. tẽplũ dĩ quęrit: scm̃ locum
quęrit. Portate ꝓximũ. & ambulate: ibi
eũ uidebitis. ubi uerba hominũ ñ quȩ¬
ratis. Hoc forte potius dicere ualemꝰ. qr
& in eo qđ ds̃ in die septimo requieuit.

Expanded text:
et forte si quid sapit, promere et explicaet forte si quid sapit, promere et explicare non valens hominibus, difficile forte capientibus, etiam si explicari possit quod capitur? Quis, cro vos, ut hoc vobis proficientibus differatis; visio enim ista templum Dei quaerit, sanctum locum quaerit: portate proximum et ambulate; ibi eum videbitis, ubi verba hominum non quaeratis. 15. Hoc forte potius dicere valemus, quia et in eo quod Deus in die septimo requievit,
Abbreviated transcription (Latin):
& ego oꝑor. Misit in eos magnum
tumultũ. Aduentu dñi turbat᷑ aqua:
sed qui turbat latet. Lam̃ sanandus
ẽ turbata aqua ȩger unꝰ magnꝰ. passo
dño totꝰ mundus. Uideamꝰ gͦ respon¬
sionẽ ueritatis. Pat̃ ñs usq mͦ oꝑat᷑. &¬
ego oꝑor. Falsũ gͦ dix̃ scriptura: qr ds̃
requieuit ab oĩb oꝑib suis in die septi¬
mo : Et contra hanc scripturã ꝑ moysen
ministratã loquit᷑ dñs iħc. cũ ipse dicat
uideis. si crederetis moysi crederetis
& mͥ: de me enĩ ille scripsit: Uidete
gͦ. ne aliquid uoluit significare moy¬
ses: quod ds̃ requieuit ĩ septimo die.
Non em̃ defecerat ds̃ oꝑando creaturam
suã: & indigebat requie sic̃ hõ. Quomͦ
defecerat: qui uerbo fecerat: Tam̃ ce
illud uerũ ẽ. quia requieuit ds ab oꝑi¬
bus suis in die septimo: & hoc uerũ est
õperor. Sed quis explicet uerbis hõ homi¬
nibꝰ. infirmꝰ infirmis. indoctꝰ disc̾e cupientibꝰ:

Expanded text:
et ego operor. Misit in eos magnum et ego operor. Misit in eos magnum tumultum; adventu Domini turbatur aqua, sed qui turbat, latet. Tamen sanandus est turbata aqua aeger unus magnus, passo Domino totus mundus. 14. Videamus ergo responsionem ego operor. Falsum ergo dixit Scriptura quia Deus requievit ab omnibus operibus suis in die septimo ? et contra hanc Scripturam per Moysen ministratam, loquitur Dominus Jesus, cum ipse dicat Judaeis, Si crederetis Moysi, crederetis et mihi: de me enim ille scripsit ? Videte ergo ne aliquid voluit significare Moyses, quod Deus requievit in die septimo. Non enim defecerat Deus operando creaturam suam, et indigebat requie sicut homo. Quomodo defecerat qui verbo fecerat? Tamen et illud verum est, quia requievit Deus ab operibus suis in die septimo; et hoc verum est operatur. Sed quis explicet verbis, homo hominibus, infirmus infirmis, indoctus discere cupientibus,
Abbreviated transcription (Latin):
peccare: nequid tͥ deterius contingat
Nunc ille postea quã uidit iħm. &e cog¬
nouit iħm auctorẽ sanitatis suȩ: ñ
fuit piger in eugłizando quẽ uiderat:
abiit & nuntiauit uideis: quia iħc ẽẽt
qui eũ sanũ fecerat Iile annuntiabat:¬
& illi insaniebant. Ille salutẽ suã p̃di¬
cabat: illi salutẽ suã ñ quęrebant ꝑ se¬
quebant᷑ iudei dñm iħin: quia hȩc faci
minib in sabbato. Dixi quid soleat
respondere: quia ium̃ta sua ñ contẽp¬
nebant sabbato. uel liberando uel a¬
lendo. Deportato grabato qͥd respondit:
Manifestũ opus corporale factũ erat añ
oculos iudeoꝵ. ñ sanitas corporis. s oꝑa¬
tio corporis: quȩ ñ uidebat᷑ ita necessa¬
ria. quẽ admodũ sanitas. Aꝑte gͦ dñs¬
dicat sacram̃tũ sabbati: & signũ obseruan¬
di uniꝰ diei ad tẽpꝰ datũ ẽẽ uideis. ĩpleti¬
onẽ uͦ ipsam saciam̃ti. in illo uenisse.
ater meus inquit usq mͦ operat᷑:

Expanded text:
peccare, ne quid tibi deterius contingat. peccare, ne quid tibi deterius contingat. 12. Tunc ille, posteaquam vidit Jesum, et cognovit Jesum auctorem sanitatis suae, non fuit piger in evangelizando quem viderat: Abiit, et nuntiavit Judaeis quia Jesus esset qui eum sanum fecerat. Ille annuntiabat, et illi insaniebant: ille salutem suam praedicabat, illi salutem suam non quaerebant. 13. Persequebantur Judaei Dominum Jesum, quia haec facminibus sabbato, dixi quid soleat respondere, quia jumenta sua non contemnebant sabbato, vel liberando vel alendo. De portato grabato quid respondit? Manifestum opus corporale factum erat ante oculos Judaeorum: non sanitas corporis, sed operatio corporis; quae non videbatur ita necessaria, quemadmodum sanitas. Aperte bservandi unius diei ad tempus datum esse Judaeis; impletionem vero ipsam sacramenti in illo venisse. Pater meus, inquit, usque modo operatur,
Abbreviated transcription (Latin):
habet: uisio ista secretũ desiderat. Lol¬
le grabatũ tuũ. Porta. portatꝰ ꝓximũ
tuũ: & ambula ut ꝑuenias. Noli iħ m
quȩrere inturba: ñ ẽ tãquã unꝰ de tͦba.
Preuenit omnẽ turbã: pͥor ascendit de
mari piscis ille magnꝰ: & in cęlis sed&
int̾pellans ꝓ nob̾. tãquã sacerdos mag¬
nus. Unꝰ intrauit in interiora ueli: tur¬
ba foris stat. Ambula tu qui portas
ꝓximũ tuũ: si didicisti portare. qui
solebas portari. Demq mͦ ñdũ nosti¬
Quid postea sequit᷑: q̃m ñ destitit ille
tollendo grabatũ suũ & ambulando.
Uidit eũ postea iħc intẽplo. In turba ñ
eũ uidit: & in tẽplo uidit. Dñs quidẽ
iħc. & in turba illũ uidebat: & in tẽplo:
Ille aũ languidus. in turba iħm non
cognoscit: in tẽplo cognoscit Ruenit
gͦ ille ad dñm: iudit eũ in tẽplo. ui¬
dit eũ in loco sacrato. in loco scõ. Et qͥd
ab eo audit: Eece sanꝰ iã factus es. noli

Expanded text:
habet; visio ista secretum desiderat. Tolhabet; visio ista secretum desiderat. Tolle grabatum tuum, porta portatus proximum tuum; et ambula, ut pervenias. Noli Jesum quaerere in turba, non est tanquam unus de turba: praevenit omnem turbam. Prior ascendit de mari piscis ille magnus, et in coelis sedet interpellans pro nobis: tanquam sacerdos magnus, unus intravit in interiora veli: turba foris stat. Ambula tu, qui portas proximum tuum; si didicisti portare, qui solebas portari. Denique modo nondum nostquid postea sequitur? Quoniam non destitit ille tollendo grabatum suum, et ambulando, Vidit eum postea Jesus in templo. In turba non eum vidit, in templo vidit. Dominus quidem Jesus et in turba eum videbat, et in templo: ille autem languidus Jesum in turba non cognoscit, in templo cognoscit. Pervenit ergo ille ad Dominum; vidit eum in templo, vidit eum in loco sacrato, in loco sancto. Et quid ab eo audit? Ecce jam sanus factus es; noli
Abbreviated transcription (Latin):
batũ suũ. Si sanitas ñ erat differenda:
lere grabatũ tuũ. Et ille auctorẽ sani¬
tatis suȩ obiciebat calũpniatorib. Qui
inqͥt mefecit sanũ. ipse mͥ dix̃: tolle gra¬
batũ tuũ. & ambula. Non acciꝑem ius¬
sionẽ : a quo acceꝑam sanitatẽ: Et illi.
Quis ẽ ille hõ qui dix̃ tͥ tolle grabatũ
tuũ & ambula: Sed qui sanꝰ erat factꝰ.
nesciebat quis ẽẽt a quo hoc audierat.
Iħic aũ cũ hoc fecisset & ussisset: decli¬
nauerat ab eo in turba. Hidete quẽ ad¬
modũ & hoc impleat᷑. Portamꝰ ꝓximũ: &
ambulamꝰ ad đm. Sed cũ ad quẽ ambu¬
lamꝰ. nondũ uidemꝰ. ideo & ille. nondũ
nouerat iħm. Sacram̃tũ hoc cõm̃datũ ẽ:
qr in eũ credimꝰ quẽ nondũ uidemꝰ. Et
ut ñ uideat᷑: declinat in turba. Difficile
ẽ: in turba uidere xp̃m. Solitudo q̃dã
necessaria ẽ m̃ti nr̃ȩ: quadã solitudine
intentionis. uidet᷑ ds. Lurba strepitũ

Expanded text:
batum suum. Si sanitas non erat differenda, batum suum. Si sanitas non erat differenda, lere grabatum tuum. Et ille auctorem sanitatis suae objiciebat calumniatoribus: Qui, inquit, me fecit sanum, ipse mihi dixit, Tolle grabatum tuum, et ambula. Non acciperem jussionem a quo receperam sanitatem? Et illi: Quis est ille homo qui tibi dixit, Tolle grabatum tuum, et ambula? 11. Sed qui sanus erat factus nesciebat quis esset, a quo hoc audierat. Jesus autem, cum hoc fecisset, et jussisset, declinaverat ab eo in turba. Videte quemadmodum et hoc impleatur. Portamus proximum, et ambulamus, ad Deum; sed eum ad quem ambulamnoverat Jesum. Sacramentum hoc commendatum est, quia in eum credimus quem nondum videmus: et ut non videatur, declinat in turba. Difficile est in turba videre Christum: solitudo quaedam necessaria est menti nostrae; quadam solitudine intentionis videtur Deus. Turba strepitum
Abbreviated transcription (Latin):
plebis o hõ: qđ tͥ deerat. Tolle gͦ grabã¬
tũ tuũ: sed cũ tuleris. noli remanere
Ambula diligendo ꝓximũ: & curã haben¬
do de ꝓximo. iter agis. Quo iter agis: nͥ
ad dñm d̃m. ad eũ quẽ diligere debemꝰ
ex toto corde. ex tota aĩa. ex tota m̃te:
Ad deum enĩ non dũ ꝑuenimꝰ: s ꝓximũ
nob̾cũ habemꝰ. Porta gͦ eũ cũ qͦ ambulas:
ut ad eũ ꝑuenias. cũ quo manere desi¬
deras. Tolle gͦ grabatũ tuũ: & ambula.
Fecit hoc ille: &r scandalitati st̃ iudei. Hi¬
debant enĩ hominẽ: die sabbati portan¬
tẽ grabatũ suũ. Nec calũpniabant᷑ dño.
qd sanũ eũ fecerat sabbato: ut eis respon¬
dere posset. quia si cuiꝰquã eoꝵ ium̃tũ
in puteũ cecidisset. utiq die sabbati e¬
rueret illud̃. & solueret iumentũ suũ.
Non itaq iã illi obiciebant. qͦd die sabbato
sanꝰ factus ẽẽt hõ. s qđ portabat gra¬

Expanded text:
plebis, o homo, quod tibi deerat. Tolle ergo grabaplebis, o homo, quod tibi deerat. Tolle ergo grabatum tuum. Sed cum tuleris, noli remanere, ambula. Diligendo proximum, et curam habendo de proximo tuo, iter agis. Quo iter agis, nisi ad Dominum Deum, ad eum quem diligere debemus ex toto corde, ex tota anima, ex tota mente? Ad Dominum enim nondum pervenimus, sed proximum nobiscum habemus. Porta ergo eum, cum quo ambulas; ut ad eum pervenias, cum quo manere desideras. Tolle ergo grabatum tuum, et ambula. 10. Fecit hoc ille, et scandalizati sunt Judaei. Videbant enim hominem die sabbati portantem grabatum suum, nec calumniabantur Domino quod sanum eum fecerat sabbato, ut eis respondere posset quia si cujusquam eorum jumentum in puteum cecidisset, utique die sabbati erueret illud, et salvaret jumentum suum : non itaque jam illi objiciebant quod die sabbati sanus factus esset homo; sed quod portabat gra
Abbreviated transcription (Latin):
nr iħc xp̃c. lapis angularis dictus ẽ: ut
duos conderet in se. Dictus ẽ & petra.
un aqua ꝓfluxit. Petra aũ: erat xp̃c sͥo¬
tñ qualecũq lignũ. quomͦ nec illa qͣlis¬
cũq petra. s uñ aqua ꝓfluxerat sitien¬
tib. Nec qualiscũq lapis s angularis:
qui in semetipso copulauit duos parie¬
tes eduerso uenientes. Sic nec qualecũq
lignũ ꝓrimũ acceꝑis. s grabatũ. Quid
gͦ in grabãto: Obsecro te. quid. ñ qr ille
languidus grabato portabat᷑: sanꝰ aũ
grabatũ portat: Quid dictũ ẽ ab apło:
Inuicẽ onera ur̃a portate: & sic adimple¬
bitis legẽ axp̃i. Lex gͦ xp̃i: caritas ẽ. Nec
caritas implet᷑: nͥ inuicẽ onera nr̃a por¬
temꝰ. Sufferentes inquit inuicẽ in dile¬
ctione: studentes seruare unitatẽ sp̃s in
uinculo pacis. Cũ eẽs languidus. porta¬
bat te ꝓprimꝰ tuus. sanꝰ factus es. porta
ꝓximũ tuũ. Inuicẽ onera ura portate:
& sic adimplebitis legẽ xp̃i. Sic adim¬

Expanded text:
ristus lapis angularis dictus est, ut duos conderet in se . Dictus est et petra, unde aqua profluxit: Petra autem erat Christamen qualecumque lignum: quomodo nec illa qualiscumque petra, sed unde aqua profluxerat sitientibus; nec qualiscumque lapis, sed angularis, qui in semetipso copulavit duos parietes e diverso venientes. Sic nec qualecumque lignum proximum acceperis, sed grabatum. Quid ergo in grabato, obsecro te? quid, nisi quia ille languidus grabato portabatur? Sanus autem grabatum portat. Quid dictum est ab Apostolo? Invicem onera vestra portate, et sic adimplebitis legem Christi . Lex ergo Christi charitas ra nostra portemus. Sufferentes, inquit, invicem in dilectione, studentes servare unitatem spiritus in vinculo pacis . Cum esses languidus, portabat te proximus tuus; sanus factus es, porta proximum tuum: Invicem onera vestra portate, et sic adimplebitis legem Christi. Sic adim
Abbreviated transcription (Latin):
qͣui ȩqualis ẽẽt do. Quis erat nesciebat̃
talẽ tñ p̃dicari agnoscebant: quia patrẽ
suũ dicebat dm. equalẽ se faciens do.
Non erat gͦ equalis đo: Non ipse se facie¬
bat ȩqualẽ: s ille illũ genuerat ȩqualẽ.
Si se ipse faceret equałe deo: cader&e ꝑ rapi¬
nam. Qui enĩ se uoluit equalem se facere dõ
dum ñ esset: cecidit. & exangło factꝰ ẽ diabo¬
lus: & hanc suꝑbiã homini ꝓpinauit: un¬
de ipse deiectꝰ ẽ. Nam hoc dixit hõi: cui stan¬
ti lapsꝰ inuidit. Gustate. & eritis sicut dii id ẽ.
usurpatione rapite. qđ facti ñ estis: qr &
ego rapiendo. deiectus sũ. Non hoc ꝓde¬
bat: s hoc suadebat. łp̃c aũ ȩqualis patͥ
natꝰ erat. ñ factus: natꝰ de substantia
patͥs. Unde. illũ sic cõmendat apl̃s Qui
cũ in forma dĩ ẽẽt: ñ rapinã arbit᷑tꝰ est.

Expanded text:
qui aequalis esset Deo. Quis erat nesciebant; qui aequalis esset Deo. Quis erat nesciebant; talem tamen praedicari agnoscebant, quia patrem suum dicebat Deum, aequalem se faciens Deo. Non erat ergo aequalis Deo? Non ipse se faciebat aequalem, sed ille illum genuerat aequalem. Si se ipse faceret aequalem Deo, caderet per rapinam. Qui enim se voluit aequalem facere Deo cum non esset, cecidit , et ex angelo factus est diabolus: et hanc superbiam homini propinavit, unde ipse dejectus est. Nam hoc dixit homini, cui stanti lapsus invidit, Gustate, et eritis sicut dii : id est, usurpatione rapite quod facti non estis; quia et ego rapiendo dejectus sum. Non hoc prodebat, sed hoc suadebat. Christus autem aequalis Patri natus erat, non factus: natus de substantia Patris. Unde illum sic commendat Apostolus: Qui cum in forma Dei esset, non rapinam ar
Abbreviated transcription (Latin):
ego erã: ego sũ: ꝑ me factus ẽ mundus.
in illis oꝑib ꝑ me regit᷑ mnundus. ĩ istis
dũ: & usq nc̃ oꝑat᷑ cũ regit mundum
Ergo & ꝑ me fecit cũ fecit: & ꝑ me regit
cũ regit. Dix̃ hec Sed quib Cȩcis. suidis.
claudis. languidis. medicũ ñ agnoscen¬
tib & tãquã infrenesi m̃te ꝑdita occide¬
re uolentib Proinde quid sequutꝰ eugli¬
sta dix̃: Hinc gͦ magis quęrebant eũ
iudei int̾ficere: qr ñ solũ soluebat sabba¬
tũ: s & patrẽ suũ dicebat dm. Non qͣmcũq
S quid: Equalẽ se faciens dõ. Nã omnes
dicimꝰ dõ: pat̾ nr̃ qui es in cęlis. Et legi¬
mus. & iudeos dixisse: cũ tu sis pat̾ nr̃.
Ergo ñ hinc irascebant᷑ quia patrẽ suũ
dicebat dĩn: s quod longe alio mͦ quã
homines. Eece intelligunt iudei: qđ ñ
intelligt̃ arriani. Arriani quippe in¬
sis pulsat ȩccłiam. fece ipsi cȩci. ipsi in

Expanded text:
ego eram, ego sum: per me factus est mundus ego eram, ego sum: per me factus est mundus in illis operibus, per me regitur mundus in istis dum, et usque nunc operatur cum regit mundum; ergo et per me fecit cum fecit, et per me regit cum regit. Dixit haec, sed quibus? Surdis, caecis, claudis, languidis, medicum non agnoscentibus, et tanquam in phrenesi mente perdita occidere volentibus. 16. Proinde quid secutus Evangelista dixit? Hinc ergo magis quaerebant eum Judaei interficere, quia non solum solvebat sabbat quid? Aequalem se faciens Deo. Nam omnes dicimus Deo, Pater noster qui es in coelis : legimus et Judaeos dixisse, Cum tu sis pater noster . Ergo non hinc irascebantur, quia patrem suum dicebat Deum; sed quod longe alio modo quam homines. Ecce intelligunt Judaei quod non intelligunt Ariani. Ariani quippe insis est pulsa de Ecclesia. Ecce ipsi caeci, ipsi int
Abbreviated transcription (Latin):
uerbũ di. et audistis. qi in pͥncipio erat
uerbũ: et ñ qualecũq uerbũ. s ds erat
uerbũ & oĩa ꝑ ipsũ facta st̃. forte signi¬
ficatꝰ ẽ requieturus in die septimo. ab
quanta oꝑatꝰ sit iħc. Oꝑatꝰ ẽ salutẽ nr̃am¬
& in cruce: ut implerent᷑ in eo oĩa p̾di¬
cta ꝓpħarũ. Coronatꝰ ẽ spinis: suspensus
ẽ ligno: dix̃ sitio: accepit acȩtũ in spon¬
gia: ut impleret᷑ qđ dictũ ẽ & in siti
mea potauert̃ me acȩto. At ubi im¬
pleta sunt oĩa oꝑa eiꝰ sexta sabbati. in¬
clinato capite redddidit sp̃m: ꝙ in sepul¬
chro sabbato requieuit ab õib oꝑib sui ᷤ.
Ergo tãquã diceret uidȩis. quid expecta¬
tis ut ñ oꝑer sabbato: Sabbati dies. uob̃
ad significationẽ meã p̃ceptꝰ ẽ. Oꝑa dei
adtenditis: Ego ibi erã. cũ fierent. ꝑ me.
facta st̃ oĩa. Ego noui: pat̾ m̃s usq mͦ o
perat᷑. Oꝑatꝰ ẽ pat̃ lucẽ s dix̃ ut fieret
lux. Si dix̃: uerbo oꝑatꝰ ẽ. Uerbũ eius

Expanded text:
istis quia in principio erat Verbum; et non qualecumque Verbum, sed Deus erat Verbum, et omnia per ipsum facta sunt : forte significatus est requieturus in die septimo ab quanta operatus sit Jesus. Operatus est salutem nostram in cruce, ut implerentur in eo omnia praedicta Prophetarum: coronatus est spinis, suspensus est ligno; dixit, Sitio, accepit acetum in spongia, ut impleretur quod dictum est, Et in siti mea potaverunt me aceto . At ubi impleta sunt omnia opera ejus, sexta sabbati inclinato capite reddidit spiritum, et in sepulcro sabbato requievit ab omnibus operibus suis . Ergo tanquam diceret Judaeis, Quid exspectatis ut non operer sabbato? Sabbati dies vobis ad significationem meam praeceptus est. Opera Dei attenditis; ego ibi eram cum fierent, per me facta sunt omnia, ego novi: Pater meus usque modo operatur. Operatus est Pater lucem; sed dixit ut fieret lux : si dixit, Verbo operatus est; Verbum ejus
Abbreviated transcription (Latin):
erat in illa in qua natꝰ erat. Et nos ad
ȩqualẽ dm̃ quomͦ ꝑueniremꝰ. Semet ipsũ
exinaniuit: formã serui accipiens. Non
gͦ se exinaniuit amittens qđ erat: s ac¬
cipiens qd ñ erat. Hanc formã serui con¬
intelligere ñ poterant: quãuis eũ hoc
de se dicere minime dubitabant: &
ideo seuiebant. Et adhuc tñ eos ille ꝑfe¬
rebat: & sanitatẽ seuientiũ requirebat.

Expanded text:
ad aequalem Deum quomodo perveniremus? Semetipsum exinanivit formam servi accipiens . Non ergo se exinanivit amittens quod erat, sed accipiens quod non erat. Hanc formam servi conintelligere non poterant; quamvis eum hoc de se dicere minime dubitabant, et ideo saeviebant: et adhuc tamen eos ille perferebat, et sanitatem saevientium requirebat.
Abbreviated transcription (Latin):
quendã languoris: xxx.uiii. annos habe¬
bat in infirmitate. Hic numerus qͦmͦ
magis ad languorẽ ꝑtineat quã ad sa¬
nitatẽ: paulo diligentiꝰ exponendũ est.
Intentos uos uolo: Aderit dñs. ut congrue
loquar: ꝙ sufficient̃ audiatis. Quadiage¬
narius numerus sacratꝰ. nob̃ in quada
ꝑfectione cõmendat᷑. Notũ eẽ arbitroꝵ
caritati ur̃e: testant᷑ sepissime scriptu
rȩ diuinȩ. Ieuniũ. hoc numero conse
Ideo in illo monte tres apparuer̃t: ubi
se discipulis ostendit in claritate uultꝰ
& uestis suȩ. Apparuit enĩ mediꝰ inter
moysen & heliã. tãquã eugłiũ testimo¬
niũ haberet: a lege & ꝓpħis. Siue gͦ in
lege. siue in ꝓphetia. siue in eugłio:¬
quadragenarius numerus nobis in ie¬
iunio cõmendat᷑. Ieiuniũ autẽ magnũ et
generale ẽ: abstinere ab iniquitatibus

Expanded text:
quemdam languoris: Triginta octo annos habequemdam languoris: Triginta octo annos habebat in infirmitate. Hic numerus quomodo magis ad languorem pertineat, quam ad sanitatem, paulo diligentius exponendum est. Intentos vos volo; aderit Dominus, ut congrue loquar, et sufficienter audiatis. Quadragenarius numerus sacratus nobis in quadam perfectione commendatur. Notum esse arbitror Charitati vestrae: testantur saepissime divinae Scripturae. Jejunium hoc numero consecur Evangelium. Ideo in illo monte tres apparuerunt, ubi se discipulis ostendit in claritate vultus et vestis suae. Apparuit enim medius inter Moysen et Eliam , tanquam Evangelium testimonium haberet a Lege et Prophetis . Sive ergo in Lege, sive in Prophetis, sive in Evangquadragenarius numerus nobis in jejunio commendatur. Jejunium autem magnum et generale est, abstinere ab iniquitatibus
Abbreviated transcription (Latin):
nĩ uidebat᷑ aqua turbata: & a quo turba¬
bat᷑. ñ uidebat᷑. Crecdas hoc angłica uirtu¬
te fieri solere: ñ tñ sine significante aliqͦ
sacram̃to. Post aquã turbatã. mittebat se
unꝰ qui poterat: & sanabat᷑ solus. Post illũ.
quis quis se mitteret: frustra faceret. Qo
do utilia. turbauit peccatores. Eurbauit
aquã prȩsentia sua: & excitauit ad passi¬
onẽ suã. Sed latens turbauit. Si enim
cognouissent: nũquã dñm głe cruci¬
fixissent. Descendere gͦ in aquã turba¬
tã: hoc ẽ humilit̾ credere in dñi passio¬
nẽ. Ibi sanabat᷑ unꝰ. significans unitatẽ.
Postea quisquis ueniret. ñ sanabat᷑: qr
quisquis p̃ter unitatẽ fuerit. sanari
ñ poterit. Uideamꝰ gͦ. quid uoluerit
significare: in illo uno quẽ etiã ipse
seruans unitatis mysteriũ sic̃ p̃locutꝰ
sũ. de tot languentib unũ sanare dig¬
natus ẽ. Inuẽnit in annis eiꝰ. numerũ

Expanded text:
nim videbatur aqua turbata, et a quo turbanim videbatur aqua turbata, et a quo turbabatur, non videbatur. Credas hoc angelica virtute fieri solere, non tamen sine significante aliquo sacramento. Post aquam turbatam mittebat se unus qui poterat, et sanabatur solus: post illum quisquis se mitteret, frustra faceret. Quido utilia, turbavit peccatores, turbavit aquam praesentia sua, et excitavit ad passionem suam? Sed latens turbavit. Si enim cognovissent, nunquam Dominum gloriae crucifixissent . Descendere ergo in aquam turbatam, hoc est humiliter credere in Domini passionem. Ibi sanabatur unus, significans unitatem; postea quisquis veniret, non sanabatur: quia quisquis praeter unitatem fuerit, sanari non poterit. 4. Videamus ergo quid voluerit significare in illo uno, quem etiam ipse servans unitatis mysterium, sicut praelocutus sum, de tot languentibus unum sanare dignatus est. Invenit in annis ejus numerum
Abbreviated transcription (Latin):
bant languidos. ñ sanabant. Lex eñi pec¬
catores conuincebat: ñ absoluebat. Ideo
littera sine gr̃a reos faciebat: quos con¬
fitentes gr̃a liberabat. Nã hoc dicit a¬
postolus. Si enĩ data ẽẽt lex quȩ possẽt
uiuificare: õino ex lege ẽẽt iustitia. Qre
gͦ data ẽ lex: Sequit᷑ & dicit. Sed con
clusit scriptura oĩa sub peccato: ut pro¬
missio ex fide iħu xp̃i daret᷑ credentibꝰ
Quid euidentiꝰ: Nonne uerba hȩc expo¬
suert̃ nob̾ & quinq porticus: & languen¬
tiũ multitudinẽ: Enq porticus: lex ẽ.
Quare qͥnq porticus ñ sanabant languen¬
tes: Quia si data ẽẽt lex quȩ posset uiui¬
ficare: oĩno ex lege ẽẽt iusticia. Quare
gͦ continebat quos ñ sanabat: Quia con
clusit oĩa sub peccato: ut ꝓmissio ex fide
iħu xp̃ĩ daret᷑ credentib. Quid gͦ fiebat.
ut in aqua illa turbata sanarent᷑: qui
in porticib sanari ñ poterant: Subito e¬

Expanded text:
bant languidos, non sanabant. Lex enim pecbant languidos, non sanabant. Lex enim peccatores convincebat, non absolvebat. Ideo littera sine gratia reos faciebat, quos confitentes gratia liberabat. Nam hoc dicit Apostolus: Si enim data esset lex quae posset vivificare, omnino ex Lege esset justitia. Quare ergo data est Lex? Sequiura omnia sub peccato, ut promissio ex fide Jesu Christi daretur credentibus . Quid evidentius? Nonne verba haec exposuerunt nobis et quinque porticus, et languentium multitudinem? Quinque porticus Lex est. Quare quinque porticus non sanabant languentes? Quia si data esset lex quae posset vivificare, omnino ex Lege esset justitia. Quare ergo continebant quos non sanabmnia sub peccato, ut promissio ex fide Jesu Christi daretur credentibus. 3. Quid ergo fiebat ut in aqua illa turbata sanarentur, qui in porticibus sanari non poterant? Subito e
Abbreviated transcription (Latin):
infirmitatẽ nrãm. loquar ut potero. Qe¬
quid aũ ñ possũ: supplebit in nob̾ ipse
quo adiuiuante facio qđ possũ. De hac
piscina. que quinꝙ porticib cingebat᷑.
in quib iacebat multitudo magna lan¬
guentiũ. assidue nos tractasse memini:
& rẽ dicturus sũ. quã mecũ plures re¬
cognoscant. potiꝰ quã cognoscant. Uie¬
rũ. nicħ ẽ ab re. etiã nota repetere: ut
ce qui ñ nouerant instruant᷑: & qͥ noue¬
rant. confirment᷑. Proinde tãquã nota
breuit̃ ꝑstringenda st̃:. ñ otiose. inculcan¬
da. liscina illa & aqua illa ppłm mͥ uidet᷑
significasse iudeoꝵ. Significari enĩ ppłos
moĩe aquarũ. apte nob̾ indicat apocalipsiᷤᷤ
ioħ̾is. ubi ei cũ ostenderent᷑ aquȩ multe.
& interrogasset quid ẽẽnt: responsũ ac¬
cepit ppłos eẽ. Aqua gͦ illa. id est ppłs
ille. quinq libris moysi. tãquã quinq
porticib claudebat᷑: sed illi libri ꝓde¬

Expanded text:
infirmitatem nostram, loquar ut potero. Quinfirmitatem nostram, loquar ut potero. Quidquid autem non possum, supplebit in vobis ipse, quo adjuvante facio quod possum. 2. De hac piscina quae quinque porticibus cingebatur, in quibus jacebat magna multitudo languentium, assidue nos tractasse memini; et rem dicturus sum quam mecum plures recognoscant potius quam cognoscant. Verum nihil est ab re, etiam nota repetere, ut et qui non noverant instruantur; et qui noverant confirmentur. Proinde tanquam nota breviter perstringenda sunt, non otiose inculcanda. Piscina illa et aqua illa populum mihi videtur significasse Judaeorum. Significari enim populos nomine aquarum, aperte nobis indicat Apocalypsis Joannis: ubi ei cum ostenderentur aquae multae, et interrogasset quid essent, responsum accepit, populos esse . Aqua ergo illa, id est populus ille, quinque libris Moysi, tanquam quinque porticibus claudebatur. Sed illi libri prode