comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dñi. Quando eñĩ eũ acciꝑe
debemꝰ. ante ad ẽfessionẽ
& pęnitenciã recurrere
debemꝰ. &. om̃s actꝰ nr̃os cu¬
riosius discutere. & pecca¬
ta obnoxia si in nobis sen¬
serimꝰ cito festinemꝰ ꝑ con¬
fessionẽ & uerã pȩniten¬
eiã abluere: ne cũ iuda ꝓ.¬
ditore diabolũ intra nõs¬
le aut nequã cogitauim.
eradere festinemꝰ. ne ueli¬
mꝰ dicere. ñ eͣ hoc grande
peccatũ qͦd eogitaur. fle u
insipientes. quare ñ intelli¬
gimꝰ qͥa inẽspectu dñi cogi¬
taciones nr̃e anteꝗͣ. in opꝰ
peedant. manifestȩ & aꝑte
st̃.Bicit eni psalmista. Seru¬
tans corda & renes ds. E ite¬
rũ. Dñs seit cogitaciones
hominũ. & alibi idem psal¬
mista. Intellex isti cogita ei¬
ones meas delonge. semitã
meã ⁊ fumculũ meũ in¬
uestigasti. Ne q̃so ꝑmuta¬
mꝰ innobis cogitationes
prauas. neq tãꝗͣ. minima
negligamꝰ qͥa qͥ sꝑit mi¬
nima paulatim defluit.
Non sꝑnamꝰ morsũ serpen¬

Expanded text:
Quando enim eum accipere debemus, ante ad confessionem et poenitentiam recurrere debemus, et omnes actus nostros curiosius discutere: et peccata obnoxia si in nobis senserimus, cito festinemus per confessionem et veram poenitentiam abluere; ne cum Juda proditore, diabolum intra nole aut nequam cogitavimuseradere festinemus. Ne velimus dicere, Non est hoc grande peccatum quod cogitavi. Heu, insipientes! quare non intelligimus, quia in conspectu Domini cogitationes nostrae, antequam in opus procedant, manifestae et apertae sunt? Dicit enim Psalmista, Scrutans corda et renes Deus ; et iterum, Dominus scit cogitationeshominum . Et alibi idem Psalmista: Intellexisti cogitationes meas de longe: semitam meam et funiculum meum investigasti . Ne, quaeso, permittamus in nobis cogitationes pravas, neque tanquam minima negligamus, quia qui spernit minima paulatim defluit . Non spernamus morsum serpen
Abbreviated transcription (Latin):
pet᷑ Siẽ eñĩ eqͥ frena st̃ im¬
ponenda: ita corꝑa nrã. ieiu¬
niis & oracionibꝰ st̾ infrenan
si frena laxauerint ꝑ p̾cipi
cũ ipso corꝑe si ei frenũ ñ
imposuerimꝰ. ad inferni
incedere. Esce enĩ nmiȩ.
nͣ solu̾ animas. s etiã
corꝑa nr̃a plurimũ ledunt.
ẜ ad infirmitat᷑e ꝑducuñs.
Solet eñi ꝑ nimiã ciboꝵ aui

Expanded text:
petur. Sicut enim equis frena sunt imponenda, ita corpora nostra jejuniis et orationibus sunt infrenandsi frena laxaverint, per praecum ipso corpore, si ei frenum non imponimus, ad inferni incedere. Escae enim nimiae, non solum animas, sed et corpora plurimum laedunt, et ad infirmitatem perducunt. So
Abbreviated transcription (Latin):
utriusq tẽꝑaneia ieiuni.
&. si nͣ ꝑ omne tẽpꝰ. saltim sa¬
cratissimos dies. ieiunor.
quantũ possumꝰ cũ dei ad¬
iutorio delicias munqi.&.
ciboꝵ. opulenciã fugiamꝰ.
nequando qͦd auertat ds
crueiati in flãma. qͣramꝰ
gutt̃a aquȩ . mllũ refri¬
geriũ conseqͣmur. Fugi¬

Expanded text:
ia jejunii. Et si non per omne tempus, saltem sacratissimos dies jejuniorum, quantum possumus cum Dei adjutorio, delicias mundi et ciborum opulentiam fugiamus: ne quando, quod avertat Deus, cruciati in flamma quaeramus guttam aquae, et nullum refrigerium consequamur.
Abbreviated transcription (Latin):
humilis: & in se d̾m gestat.
subiectos necessariũ hunc
locũ inueni: ut contra sa¬
grtas diaboli. discant eli-¬
peũ humilitatis erigere.
Suꝑbꝰ aũ. deo ẽ odibilis. di-
abolo similis. Numilis. licet
dinoscit᷑ suꝑbia &. leuitas.
Cupit se semꝑ laudari ab
hominibꝰ &. bonis qͥbꝰ alienꝰ
ẽ. p̃dicare se uult. Ñ se pa¬
tit᷑ euiꝗͣ. eẽ subiecꝰtũ: sed
semꝑ int̃ suos pares prima¬
tũ cupit tenere: & inmaio¬
rẽ gradũ ascende. E qͦd meri¬
tis obtinere nͣ potest. adulan¬
do &. detrahendo uult inua¬
dere: &. sicut nauis ẽ absq gu¬
deo eminens apparet. E cũ
om̃ia fecerit. dicit. seruus
inutilis sũ &. nichil se fecis¬
se testat᷑. ¶ deus diuulgat
oꝑa ipsius. & ꝓfert in medi¬
ũ: mirificatq facta illius
& exaltat.&. elarũ facit eũ
& intẽpore prȩcũ suarũ
qͦd postulat impetrare a¬
pud deũ potest. Nlȩe &. his
similia. sola humilitas ob¬
tinet apud dm: qͥa ipsa est
sessio &. delectabile dñi

Expanded text:
humilis, et in se Deum gestat. subjectos necessarium hunc locum inveni, ut contra sagittas diaboli discant clypeum humilitatis erigere. Superbus autem Deo est odibilis, et diabolo similis. Humilis licet hdignoscitur superbia et levitas. Cupit se semper laudari ab hominibus, et bonis quibus alienus est praedicari se vult: non se patitur cuiquam esse subjectum, sed semper inter suos pares primatum cupit tenere, et in majorem gradum ascendere: et quod meritis obtinere non potest, adulando et detrahendo vult invadere. Et sicut navis est absque guDeo eminens apparet: et cum omnia fecerit, dicit, Servus inutilis sum, et nihil se fecisse testatur. Et Deus divulgat opera ipsius, et profert in medium, mirificatque facta illius, et exaltat, et clarum facit eum, et in tempore precum suarum quod postulat impetrare apud Deum potest. Haec et his similia sola humilitas obtinet apud Deum; quia ipsa est sessio et delectabile cubi
Abbreviated transcription (Latin):
mane: s alit̾ qͥdẽ quã in
hac c̃suetudine cotidiane
lucis huiꝰ &. corꝑalis. ñ ta¬
m̃ tãꝗͣ hic ꝓpriȩ. ibi figu¬
rate: ubi enĩ melior & cerei¬
or lux: ibi uerior etiã di¬
es Cur gͦ ñ & uerior uespa.
& uerius mane: Nã si in istis
diebꝰ habet quandã declina

Expanded text:
mane, sed aliter quidem, quam in hac consuetudine cotidianae lucis huius et corporalis, non tamen tamquam hic proprie, ibi figurate; ubi enim melior et certior lux, ibi uerior etiam dies . cur ergo non et uerior uespera et uerius mane? nam si in istis diebus habet quandam declina
Abbreviated transcription (Latin):
angeli qͥbꝰ post resurrect.¬
onẽ coeqͦbim᷑. si uiã qͦd no¬
bis xꝑs factꝰ ẽ. usq infinẽ
tenuerimꝰ semꝑ uideant
faciem dei. uerboq eiꝰ uni¬
genito filio. siẽ patri eqͣlis
niũ creata ẽ sapiencia: ꝓ¬
culdubio uniuersã cre̾atu¬
rã in qua ipsi st̃ pͥncipalit᷑
c̃diti impso uerbo dei pri¬
us nouert̃. in qͦ stͥ omniũ
etiã q̃ tẽporalit facta st̃
ȩt̃ne raciones. tãꝗͣ. in eo
ꝑ qͦd facta st̃ omnia: ac de
inde in ipsa creatura quã
sic nouert̃ tãꝗͣ infra des¬
piciente s: eam̃q referen¬
tes ad illius laudẽ in euiꝰ in¬
cõmutabili ueritate racio¬
nes scđm quas facta ẽ pͥn¬
cipalit̃ uident. Ibi gͦ tãꝗͣ.
ꝑ diem: unde &. concordis¬
sima unitas eoꝵ. eiꝰdẽ ueri¬
tatis participacione dies
ẽ pͥmitꝰ creatꝰ. hic aũ tãqͣ¬
ꝑ uesꝑã: s c̃tinuo fit ma¬
ne qͦd in omibꝰ sex diebꝰ a¬
nimaduerti potest: qͥa ñ
remanet angelica sciencia
ineo qͦd ereatũ ẽ. qͥn hoc

Expanded text:
resurrectionem coaequabimur, si uiam — quod nobis Christus factus est usque in finem tenuerimus, semper uideant faciem dei uerboque eius unigenito filio, sicut patri aequalis nium creata est sapientia. procul dubio uniuersam creaturam, in qua ipsi sunt principaliter conditi, in ipso uerbo dei prius nouerunt, in quo sunt omnium, etiam quae temporaliter facta sunt, aeternae rationes, tamquam in eo, per quod facta sinde in ipsa creatura, quam sic noverunt tanquam infra despicientes, eamque referentes ad illius laudem, in cujus incommutabili veritate rationes secundum quas facta est, principaliter vident. Ibi ergo tanquam per diem, unde et concordissima unitas eorum ejusdem veritatis participatione dies est primitus creatus; hic autem tanq uesperam; sed continuo fit mane — quod in omnibus sex diebus animaduerti potest — quia non remanet angelica scientia in eo, quod creatum est, quin hoc
Abbreviated transcription (Latin):
cuiꝰ p̃sencia eunde exhi¬
bet diem: ille aũ dies pri¬
mitꝰ ẽditꝰ iã triduũ ꝑege¬
rat: eũ hȩc lummaria il¬
lius diei quarta repetici¬
one creata st̃. Qua ꝓpter
qm̃ illũ diem. uel illos di¬
es qͥ eiꝰ repeticione nume¬
rati st̃. in hac nr̃a mort̾ali¬
tate tͣrena experiri ac
sentire ñ possumꝰ & si qͥd
ad eos intelligendos cona¬
ri possumꝰ. ñ debemꝰ tenie¬
rariã prȩcipitare senten¬
ciã. tã ꝗͣ de his aliud sen¬
tiri ẽgruencius ꝓ babili¬
usq n possit. istos dies sep
tẽ qͥ ꝓ illis agunt epdo¬
madã. ciuꝰ cursu & recursu
tẽpora rapiunt᷑ in qua di¬
es unꝰ ẽ a solis ortu usq in
ortũ cireuitꝰ. sie illoꝵ uicẽ
quandã ex hibere credamꝰ.
ut ñ eos illis similes. s mul¬
tũ impares minime dubi¬
temꝰ. nẽc qͥsquã arbitret᷑
illud qͦd dixi de luce sꝑitali.
gelica creatura. & de contẽ¬
placione quã habet inuer¬
bo dei .&. de cognieione qua

Expanded text:
cuius praesentia eundem exhicuius praesentia eundem exhibet diem; ille autem dies primitus conditus iam triduum peregerat, cum haec luminaria illius diei quarta repetitione creata sunt. Quapropter, quoniam illum diem uel illos dies, qui eius repetitione numerati sunt, in hac nostra mortalitate terrena experiri ac sentire non possumus et, si quid ad eos intellegendos conari possumus, non debemus temerariam praecipitare sententiam, tamquam de his aliud sentiri congruentius probabiliusque non possit, istos septem dies, qui pro illis agunt hebdomada, cuius cursu et recursu tempora rapiuntur, in qua dies unus est a solis ortu usque in ortum circuitus, sic illorum uicem quandam exhibere credamus, ut non eos illis similes, sed multum inpares minime dubitemus. Nec quisquam arbitretur illud, quod dixi de luce spiritali gelica creatura et de contemplatione, quam habet in uerbo d
Abbreviated transcription (Latin):
ds. fiat: atq sdd priusin
eiꝰ cognicione fit eũ qr.
& sic ẽ factũ . &. postea rẽ
ipsã factã in ea ipsa cog¬
noscit. qͦd significat᷑ facta
uesꝑa: & eam de inde cog¬
nicionẽ rei factȩ. ad illi¬
us ueritatis laud̃ẽ refert.
ubi racionẽ uiderat faci¬
ende qͦd significat᷑ facto
mane: ac sic ꝑ om̃s illos
diesunꝰ ẽ dies ñ istoꝵ di¬
erũ ẽsuetudine intelli¬
gendꝰ qͦs uidemꝰ solis cir¬
cuitu de t̃minari atq nu¬
merari: s alio qͦdã mͦ a qͦ
& illi tres dies qͥ ante ẽdi¬
cionẽ istoꝵ. luminariũ
cõmemorati st̃. alieni ẽẽ
ñ possunt. Is eni modꝰ. ñ
usq add diem quartũ ut
inde iã istos usitatos eo¬
gitaremꝰ. s usq ad sextũ
septimũq ꝑ ductꝰ ẽ: ut lon¬
ge alit̾ accipiendꝰ sit dies
.a. nox intͣq duo diuisit
̾s: & alit̃ iste dies & nor
intͣ quȩ dix̃. ut diuidant᷑
luminaria q̃ ereauit eũ
ait .&. diuidant intͣ diem
em ẽdidit eũ ẽdidit solẽ.

Expanded text:
s: fiat, atque ideo prius in eius cognitione fit, cum dicitur: et sic est factum, et postea rem ipsam factam in ea ipsa- cognoscit — quod significatur facta uespera — et eam deinde cognitionem rei factae ad illius ueritatis laudem refert, ubi rationem uiderat faciendae, quod significatur facto mane. ac sic per omnes illos dies unus est dies non istorum dierum consuetudine intellegendus, quos uidemus solis circuitu determinari atque numerari; sed alio quodam modo, a quo et illi tres dies, qui ante conditionem istorum luminarium commemorati sunt, alieni esse non possunt. is enim modus non usque ad diem quartum, ut inde iam istos usitatos cogitaremus, sed usque ad sextum septimumque perductus est, ut longe aliter accipiendus sit dies et nox, inter quae duo diuisit deus, et aliter iste dies et nox, inter quae dixit, ut diuidant luminaria, quae creauit, cum ait: et diuidant inter diem nc condidit, cum condidit solem,
Abbreviated transcription (Latin):
ipsã angelica natura con¬
uerteret᷑. seq amplius de¬
lectaret᷑ quã illo cuiꝰ par¬
ticipacione beata ẽ. in¬
trinsecus suꝑbia caderet:
sic̃ diabolꝰ. de qͦ suo loco lo¬
quendũ ẽ: cũ de serpente
hominis seductore sermo
debitꝰ flagitabit᷑. Quia gͦ
angeli creaturã in ea ipsa
creatura sic scint. ut ei sci¬
enciȩ electionẽ ac delecta¬
cionẽ preponant. qͦd eam
sciunt inueritate ꝑ quã fac¬
t a st̃ omnia. participes eiꝰ
effecti: ido ꝑ omnes sex di¬
es ñ nominat᷑ nox. s post
uesꝑã & mane. dies unꝰ. itẽ
post uesꝑã & mane. dies
scdđs: deinde post uesꝑã &
mane. dies t̃cus: ac sic
usq in mane sexti diei.
unde incipit septimꝰ qui¬
etis dei: quãuis cũ suis
no ctibꝰ dies tantũ ñ noc¬
tes narrant᷑: Iunc enim
nox addiem ꝑtinet. ñ
dies ad noc tem. cũ fub¬
limes & scĩ angeli id qͦs
creaturã in ipsa creatu¬
ra nouer̃t. refer̃t adillius
honorẽ & amorẽ. in qͦ et̃¬

Expanded text:
a conuerteretur seque amplius delectaretur quam illo, cuius participatione beata est, intumescens superbia caderet, sicut diabolus : de quo suo loco loquendum est, cum de serpente hominis seductore sermo debitus flagitabitur. Quia ergo angeli creaturam in ea ipsa creatura sic sciunt, ut ei scientiae electione ac dilectione praeponant, quod eam sciunt in ueritate, per quam facta sunt omnia, participes eius effecti, ideo per omnes sex dies non nominatur nox, sed post uesperam et mane dies unus, item post uesperam et mane dies secundus, deinde post uesperam et mane dies tertius ac sic usque in mane sexti diei, unde incipit septimus quietis dei, quamuis cum suis noctibus dies tamen non noctes narrantur. tunc enim nox ad diem pertinet, non dies ad noctem, cum sublimes et sancti angeli id, quod creaturam in ipsa creatura nouerunt, referunt ad illius honorem et amorem, in quo aete
Abbreviated transcription (Latin):
re suo sẽꝑ manebit. Ae ꝑ hoc
post illud mane: nulla dein¬
de uesꝑa fuit. Noc diximꝰ.
cur septimꝰ dies in qͦ reqͥeuit
ds ab omnibꝰ oꝑibꝰ suis. mane
habuerit post uesꝑã sexti:
ue sꝑ. ã uͦ ñ habuerit. Est a¬
liud qͦd de hac re magis. ꝓpͥe
meliusq possit quantũ ex¬
istimo intelligi. s aliquan¬
to difficilius ex plicari: ut
ñ creaturȩ. s etiã sibi re¬
qͥes dei septimo die mane
habuerit sine uesꝑa: id est
miciũ sine t̃mino. Si enĩ ita
diceret᷑. reqͥeuit ds in die sep¬
timo. nec adderet᷑ ab omnibꝰ

Expanded text:
re suo semper manebit; ac per hoc re suo semper manebit; ac per hoc post illud mane nulla deinde uespera fuit. . Hoc diximus, cur septimus dies, in quo requieuit deus ab omnibus operibus suis, mane habuerit post uesperam sexti, uesperam uero non habuerit. Est aliud, quod de hac re magis proprie meliusque possit, quantum existimo, intellegi, sed aliquanto difficilius explicari, ut non creaturae, sed etiam sibi requies dei septimo die mane habuerit sine uespera, id est initium sine termino. si enim ita diceretur: requieuit deus in die septimo, nec adderetur: ab
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd ipsa ẽ. Scio qͦd ñ ꝓpriȩ
nent in loco. nͥ qͦd sui pon¬
deris tãꝗͣ. appetitu ꝑueni¬
unt. ut eo cõꝑto reqͥescat̃.
id̾o ñ in congruent̃ a cor-¬
ꝑ alibꝰ ad sꝑitalia uerbũ
transfert᷑᷑ ut dicat᷑ locus
cũ res ipsa plurimũ distet.
xuiii. Iniciũ gͦ creature.
in qͥete creatoris. illo ma¬
ne significatũ arbitror:
qͦd factũ ẽ post uesꝑã sex¬
ti diei. Ñ enĩ posset in illo
nͥ ꝑfecta reqͥescere. Prom¬
de sexto die c̃sũmatis om̃ibꝰ
factaq uesꝑa. factũ ẽ &. ma¬
ne: qͦ inciꝑet c̃sũmata crea¬
tura in illo a qͦ facta ẽ reqͥ¬
escere. Qͦ inicio eũ inse ip̃¬
so reqͥescentẽ. ubi &. ipsa re¬
qͥescere posset inuenit: tan¬
to stabilius atq firmius.
quanto ipsa illius. ñ ille huiꝰ
eguit ad qͥetẽ suã. Sed qm̃
qͥeqͥd erit uniuersa creatu¬
ra qͥbꝰ libet mutacionibꝰ fuis.
ñ utiq nichil erit: iđo cre¬
atura un iuersa increato¬

Expanded text:
quod ipsa est. scio, quod non proprie dquod ipsa est. scio, quod non proprie dnent in loco, nisi quo sui ponderis tamquam adpetitu perueniunt, ut eo conperto requiescant, ideo non incongruenter a corporalibus ad spiritalia uerbum transfertur, ut dicatur - locus, cum 35. Initium ergo creaturae in quiete Creatoris illo mane significatum arbitror, quod factum est post vesperam sexti diei; non enim posset in illo nisi perfecta requiescere: proinde sexto die consummatis omnibus factaque uespera factum est et mane, quo inciperet consummata creatura in illo, a quo facta est requiescere. quo initio eum in se ipso requiescentem ubi et ipsa requiescere posset inuenit, tanto stabilius atque firmius, quanto ipsa illius, non ille huius eguit ad quietem suam. sed quoniam quidquid erit uniuersa creatura quibuslibet mutationibus suis non utique nihil erit, ideo creatura uniuersa in creato
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. iniciũ accepisse reqͥem
dei: ne tẽporale aliqͦd bo¬
nũ illi ȩt̃nitati & in cõmu¬
tabilitati accidisse. uanita¬
te temeraria suspicemur:
Sed illã qͥdẽ reqͥem dei qua
inse ipso reqͥescit eoq bo¬
no beatꝰ ẽ qͦd ipse sibi ẽ. nec
iniciũ eidẽ ipsi habere nec
te habere iniciũ eandẽ re¬
ñ tã in uniuerso cuiꝰ pars
sũ uniuersũ ẽ. ꝓ sui gene¬
ris modulo stabilit᷑ ut qͥes¬
cat: idest ut sui mom̃ti or¬
diñe teneat. Ae ꝑ hoc ipsa
uniuersitas creaturȩ q̃ sex
tura aliud habet in sua
natura. aliud inordine qͦd
in deo ẽ: ñsic̃ ds: s tam̃ ita
ut ei qͥes ꝓpͥe stabilitatis ñ
sit. nͥ in illius qͥetẽ: qͥ nichil¬
prȩt̾ se appetit. qͦ ad epto
reqͥescat. E iđo dũ ipse ma¬
net inse qͥcqͥd ex illo ẽ retor¬
quet ad se. ut om̃is creatu¬
ra inse habeat nature suȩ
t̃minũ. qͦ ñ sit qͦd ipse ẽ. in
illo aũ qͥetis lo cũ qͥ seruet

Expanded text:
est, initium accepisse requiem est, initium accepisse requiem dei ne temporale aliquod bonum illi aeternitati et incommutabilitati accidisse uanitate temeraria suspicemur — sed illam quidem requiem dei, qua in se ipso requiescit eoque bono beatus est quod ipse sibi est, nec initium eidem ipsi habere nec aturae habere initium eandem renon tam in uniuerso, cuius pars sum uniuersum est. pro sui generis modulo stabilitur, ut quiescat, id est, ut sui momenti ordinem teneat. ac per hoc ipsa uniuersitas creaturae, quae sex t, aliud habet in sua natura, aliud in ordine, quo in deo est, non sicut deus, sed tamen ita, ut ei quies propriae stabilitatis non sit, nisi in illius quiete, qpraeter se appetit, quo adepto requiescat. Et ideo dum ipse manet in se, quidquid ex illo est retorquet ad se; ut omnis creatura in se habeat naturae suae terminum, quo non sit, quod ipse est, in illo autem quietis locum, quo seruet,
Abbreviated transcription (Latin):
a. ipse unꝰ ẽ dierũ qͥomines
septẽ st̃. quoꝵ repeticiõe
men ses & anni &̾. secła ꝑ¬
agunt᷑: ut mane qͦd pone¬
ret᷑ post uesꝑã septimi.
hoc esset imieiũ octaui
diei de qͦ iã deinceps silen¬
dũ fuit. qͥa ide primꝰ est
adquẽ redit᷑: a qͦ rursus
epdomadis series ordiat᷑
Unde ꝓbabilius ẽ istos qͥdem
septẽ dies. illoꝵ nominib
& numero aliosatq alios
sibimet suecedentes. cur¬
rendo tẽporalia ꝑagere
spacia.: illos auͣ p̾mossex di¬
es mnexꝑta nobis atq inu¬
sitata sp̃ecie in ipsis rerũ
c̃dicionibꝰ explicatos. inqͥbꝰ
&. uesꝑa &. mane siẽ ipsa lur
.s. senebre. idest dies & nox:
ñ eã uicissitudinẽ prȩbue¬
r̃t̃. quã prebent isti ꝑ solis
cireintꝰ. Qͦa certe de illis
tribꝰ fateri cogimͣ. qͥ ante ẽ¬
dita luminaria cõmemora¬
ti. atq numerati st̃. Ae ꝑhoc
qualiscũq meis uesꝑa &r
mane fuerit: nullom ta¬
m̃ opinandũ ẽ eo mane qͦd
post sexti diei uesꝑã factũ

Expanded text:
s septem sunt, quorum repetitione menses et anni et saecula peraguntur, ut mane, quod poneretur post uesperam septimi, hoc esset initium octaui diei, de quo iam deinceps silendum fuit, quia idem primus est, ad quem reditur, a quo rursus hebdomadis series ordiatur. unde probabilius est istos quidem septem dies illorum nominibus et numero alios atque alios sibimet succedentes currendo temporalia peragere spatia, illos autem primos sex dies inexperta nobis atque inusitata specie in ipsis rerum conditionibus explicatos, in quibus et uespera et mane sicut ipsa lux et tenebrae, id est dies et nox, non eam uicissitudinem praebuerunt, quam praebent isti per solis circuitus: quod certe de illis tribus fateri cogimur, qui ante condita luminaria commemorati atque numerati sunt. Ac per hoc qualiscumque in eis uespera et mane fuerit, nullo modo tamen opinandum est eo mane, quod post sexti diei uesperam factum
Abbreviated transcription (Latin):
deinde innatura ipsius fir¬
mam̃ti qͦd ẽdit᷑ cũ additur
etiã postea iã dicto & sic ẽ
factũ . &. fecit d̾s firmam̃¬
tũ: deinde fit uesꝑa illius
lucis: cũ ipsũ firmam̃tũ
ñ inuerbo dei sic̃ ante. sed
in ipsa eiꝰ natura cognoseit
Quȩ cognicio qm̃ minor est.
recte nomine uesꝑe signifi¬
cat᷑. Postquã fit mane qͦ con¬
eludit᷑ scds dies. s incipit t̃¬
cius: in qͦ mane itidẽ conuer

Expanded text:
irirmamenti, quod conditur. cum additur etiam postea iam dicto "et sic est factum": et fecit deus firmamentum. deinde fit uespera illius lucis, cum ipsum firmamentum non in uerbo dei sicut ante, sed in ipsa eius natura cognoscit: quae cognitio quoniam minor est, recte nomine uesperae significatur. postquam fit mane, quo concluditur secundus dies et incipit tertius : in quo m
Abbreviated transcription (Latin):
tꝰ creata ẽ. ñ corꝑ alis sed
sꝑitalis ẽ. sic̃ post tenebras
facta ẽ. uhiintelligit᷑ a sua
quadã in formitate adcre¬
atorẽ conuersa atq for¬
mata: ita & post uesꝑ ã fi¬
at mane. cũ post cogni¬
cionẽ suȩ ꝓpͥe naturȩ qua
ñ ẽ qͦd d̾s refert se ad lau¬
dandã lucẽ qͦd ipse d̾s est
cuiꝰ contẽplacione for¬
mat᷑. Et qͥa ceterȩ creaturȩ
q̃ infra ipsã fiunt. sine cog¬
nicione eiꝰ ñ fiunt: ꝓpterea
nimirũ idẽ dies ubiq re¬
petit᷑: ut eiꝰ repeticione
fiant tot dies. qͦciens dis¬
tingunt᷑ rerũ genera cre¬
atarũ. ꝑ fectione senarii
numeri t̃minanda. ut ues¬
ꝑa pͥmi diei sit etiã sui cog¬
mcio ñ se ee̾ qͦd d̾s ẽ: mane
aũ post hanc uesꝑã qͦ con¬
cludit᷑ dies unꝰ s in choat᷑
scd̾s. c̃uersio sit eiꝰ qua id qͦd
creata ẽ ad laudẽ referat
creatoris.& ꝑcipiat de uer¬
bo dei cognicionẽ creatu¬
rȩ q̃ post ipsã fit. hoc ẽ fir¬
mam̃ti.: qͦd in eiꝰ cogniciõe

Expanded text:
ata est, non corporalis sed spiritualis est, sicut post tenebras facta est ubi intelligitur a sua quadam informitate ad Creatorem conversa atque formata; ita et post vesperam fiat mane, cum post cognitionem suae propriae naturae, qua non est quod Deus, refert se ad laudandam lucem, quod ipse deus est, cuius contemplatione formatur. et quia ceterae creaturae, quae infra ipsam fiunt, sine cognitione eius non fiunt, propterea nimirum idem dies ubique repetitur, ut eius repetitione fiant tot dies, quotiens distinguntur rerum genera creatarum, perfectione senarii numeri terminanda: ut uespera primi diei sit etiam sui cognitio non se esse, quod deus est, mane autem post hanc uesperam, quo concluditur dies unus et inchoatur secundus, conuersio sit eius, qua id, quod creata est, ad laudem referat creatoris et percipiat de uerbo dei cognitionem creaturae, quae post ipsam fit, hoc est firmamenti: quod in eius cognitione
Abbreviated transcription (Latin):
finiret᷑ sextus dies .&. un¬
de inciꝑet septimꝰ. ues¬
ꝑã ñ habiturus: qͥa des
reqͥes ñ ẽ creatura: que
cũ ꝑ dies cȩteros c̃diret᷑
alit̾ inse ipsa facta cogno¬
seebat᷑. quã in illo in euiꝰ
ueritate facienda uide¬
bat᷑. euiꝰ cognieiõis qͦsi
decolor species uesꝑan
faciebat. F.xxiii.Non
itaq ĩã forma ipsius oꝑis
dies & t̃minꝰ uesꝑa & al¬
terius oꝑis iniciũ mane
in hac rerũ conditarũ
narraeione debet intel¬
ligi:. ne eogamur contra
seripturã dicere prȩter
sex dies c̃ditã diei septims
ereaturã. aut ipsũ diem
septimũ nullã eẽ crea¬
tura. s dies ille quẽ fecit

Expanded text:
xtus dies, et unde inciperet septimus uesperam non habiturus, quia dei requies non est creatura: quae. cum per dies ceteros conderetur. aliter in se ipsa facta cognoscebatur, quam in illo, in cuius ueritate facienda uidebatur, cuius cognitionis quasi decolor species uesperam faciebat. non itaque iam forma ipsius operis dies et terminus uespera et alterius operis initium mane in hac rerum conditarum narratione debet intellegi, ne cogamur contra scripturam dicere praeter sex dies conditam diei septimi creaturam, aut ipsum diem septimum nullam esse creaturam; sed dies ille, quem fe
Abbreviated transcription (Latin):
ũ habet. nec t̃minũ. Crea¬
ture aũ habet iniciũ. s ñ
habet t̃minũ. .s. ido septiimnꝰ
dies. edẽ creaturȩ cepit a
mane: s nullo uesꝑe t̾miuat᷑
slã si inceteris diebꝰ uesꝑ a
&. mane taluim tẽporum
uices significant. qualia nẽ
ꝑ hec ootidiana spac ia ꝑa¬
rit & septimũ diem uesꝑa
ut similit diceret᷑.&. facta¬

Expanded text:
terminum; creaturae autem habet initium, sed non habet terminum. et ideo septimus dies eidem creaturae coepit a mane, sed nullo uespere terminatur. Nam si in ceteris diebus uespera et mane talium temporum uices significant, qualia nunc per haec cotidiana spatia perarit et septimum diem uespera ut similit
Abbreviated transcription (Latin):
mo reqͥeuisse ab om̃ibꝰ oꝑi¬
ñ potest: restat ut p̃sencia
lucis illius quẽ diem deusfe¬
eit ꝑ omnia eiꝰ oꝑa repetita
sit quociens dies nominatꝰ ẽ.
& in ipso septimo inqͦ reqͥe¬
uit ab oꝑibꝰ suis.xxI Sed
qmͣ lux corꝑalis anteꝗͣ. fie¬
ret cȩlũ qͦd firmam̃tũ uo¬
cat᷑. in qͦ etiã luminaria fac¬

Expanded text:
mo requieuisse ab omnibus operimo requieuisse ab omnibus operinon potest, restat, ut praesentia lucis illius, quem diem deus fecit, per omnia eius opera repetita sit, quotiens dies nominatus est, et in ipso septimo, in quo requieuit ab operibus suis. Sed quoniam lux corporalis, antequam fieret caelum, quod firmamentum uocat
Abbreviated transcription (Latin):
dã in reliqͥs oꝑibꝰ rerũ ma¬
teriem q̃ fuerat instituta
cũ in principio fecit d̾s cȩlũ &.
terrã. anteꝗͣ. faceret diem.
Sed ñe diei septimmi ẽ sidacio¬
ne cõmoniti facilius ẽ ut nos
ignorare fateam᷑ qͦd remotũ
ẽ a sensibꝰ nr̃is. qͦ nã mͦ lux il¬
la q̃ dies appellata ẽ. uel cir¬
curtu suo uel ẽtractione .ẜ.
emissione si corꝑalis ẽ uices
diurnas nocturnasq ꝑege¬
rit: uel si sꝑitalis ẽ ẽdendis
creaturis om̃ibꝰ p̃sentata fit.
suaq ipsa pͣsencia diem. Noc¬
tẽ uͦ ab sencia. uesꝑã inicio
ab senciȩ. mane inicio p̃sen¬
cie fecerit: quã ut inre aꝑ¬
ta ẽtra diuine seripture
uerba conemͣ dicendo aliũ
ee̾ diem septimũ. quã illius
diei quẽ fecit ds septimã
repeticionẽ. Alioqͥn. aut ñ
creauit ds diem septimũ.
aut aliqͥd creauit post illos
sex dies. idest ipsũ diem sep¬
timũ. falsũq erit qͦd serip¬
tũ ẽ in sexto die ẽsũmasse
omnia oꝑa sua: &. in septi¬

Expanded text:
s operibus rerum materiem, quae fuerat instituta, cum in principio fecit Deus coelum et terram, antequam verbo faceret diem. Sed nunc diei septimi consideratione commoniti, facilius est ut nos ignorare fateamur, quod remotum est a sensibus nostris, quonam modo lux illa, quae dies appellata est, uel circuitu suo uel contractione et emissione, si corporalis est, uices diurnas nocturnasque peregerit uel, si spiritalis est, condendis creaturis omnibus praesentata sit suaque ipsa praesentia diem, noctem uero absentia, uesperam initio absentiae, mane initio praesentiae fecerit, quam ut in re aperta contra diuinae scripturae uerba conemur dicendo aliud esse diem septimum quam illius diei, quem fecit deus, septimam repetitionem. alioquin aut non creauit deus diem septimum aut aliquid creauit posex dies, id est ipsum diem septimum; falsumque erit quod scriptum est, in sexto die consummasse omnia opera sua, et in septi
Abbreviated transcription (Latin):
fatu .&. qͥd tã sublime. atq
arduũ cogitatu: quã dȩus
Quando nͥsemꝑ: In dieb
sũmacio narrat᷑: &. ab eis qͥ¬
etis dei ordo distinguitur.
Quando nͥ in septimo die: qͥ
earũ seqͥt᷑ ꝑfectionẽ: A ꝑ¬
fectis enĩ reqͥescit: qͥ nec
ꝑfectis eget. qͦ beacior eeͣ
possit . E apud illũ qͥdem
qͥeti eiꝰ nee mane nec ues¬
nec elaudit᷑ fine. Perfee¬
t is qũ oꝑibꝰ eiꝰ mane habet.
ta qͥppe creatura habet qͦd¬
da miciũ sue ẽuersionis
ad qͥetẽ creatoris sui: s illa
ñ habet finẽ quasi t̃minũ ꝑ¬
fectionis suȩ: sic̃ ea q̃ facta st̃.
Ac ꝑ hoc reqͥes dei ñ ipsido.
s rerũ ab eo ẽditarũ ꝑfecti¬
oni iehoat᷑: ut in illo incipi¬
at reqͥescere qͦd ab illo ꝑfi¬
cit᷑ .&. in eo habere mane. In
suo enĩ genere uesꝑa t̃mina

Expanded text:
fatu et quid tam sublime atque fatu et quid tam sublime atque arduum cogitatu quam deus quando, nisi semper? in diebus nsummatio narratur et ab eis quietis dei ordo distinguitur, quando, nisi in septimo die, qui earum sequitur perfectionem? a perfectis enim requiescit, qui nec perfectis eget, quo beatior esse possit. Et quod apud illum quidem quieti eius nec mane nec uesnec clauditur fine, perfectis autem operibus eius mane habet ta quippe creatura habet quoddam initium suae conversionis ad quietem Creatoris sui, sed illa non habet finem quasi terminum perfectionis suae, sicut ea quae facta sunt. Ac per hoc requies Dei non ipsi Deo, sed rerum ab eo conditarum perfectioni inchoatur, ut in illo incipiat requiescere quod ab illo perficitur, et in eo habere mane; in suo enim genere ta
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑibꝰ nr̃is reqͥes camꝰ in nobis:
sicut ipse reqͥeuit in se ab oꝑia¬
bꝰ suis. In qͦdã qͥppe in cõmũ¬
tabili bono reqͥescere debemꝰ
qͦd ille nobis ẽ qͥ nos fecit.
Nec erit gͥ sũma minimeq
suꝑba & uere pia reqͥes nr̃a.
ut sic̃ ipse reqͥeuit ab om̃ibꝰ
oꝑibꝰ suis. qͥa ñ ei oꝑa sua. s
ipse sibi bonũ ẽ. qͦ bͥeatꝰ est.
ita &. nos ab omibꝰ oꝑibꝰ. non
tantũ nr̃is. uerũ etiã ipsius
ñ nin illo reqͥeturos nos e̾e
sꝑemꝰ: idq deside̾mꝰ post
bona oꝑa nr̃a q̃ in nobis ag¬
noscimꝰ illius pocius esse
quã nr̃a: ut etiã sic post bo¬
na oꝑa sua ipse reqͥescat:
cũ post bona oꝑa q̃ ab illo
iustificati fecerimꝰ. inse no¬
bis reqͥem prestat. Magnũ
ẽ enĩ nobis ab illo extitis
egens inse pocius quã in ip¬
sis reqͥeuit. Unde ñ oꝑiss
qͥetis diem sc̃ificauit: qͥa ñ
hec faciendo. s eis q̃ fecit ñ
egendo se beatũ intimauit
Qͥd gͦ tã humile ac facile ef¬

Expanded text:
ostris requiescamus in nobis, sicut ipse requieuit in se ab operibus suis. in quodam quippe incommutabili bono requiescere debemus, quod ille nobis est, qui nos fecit. haec erit igitur summa minimeque superba et uere pia requies nostra, ut, sicut ipse requieuit ab omnibus operibus suis, quia non ei opera sua, sed ipse sibi bonum est, quo beatus est, ita et nos ab omnibus operibus non tantum nostris, uerum etiam ipsius nonnisi in illo requieturos nos esse speremus idque desideremus post bona opera nostra, quae in nobis agnoscimus illius potius esse quam nostra, ut etiam sic post bona opera sua ipse requiescat, cum post bona opera, quae ab illo iustificati fecerimus, in se nobis requiem praestat. magnum est enim nobis ab illo extitissegens in se potius quam in ipsis requieuit. unde non operis, sed quietis diem sanctificauit, quia non haec faciendo, sed eis, quae fecit, non egendo se beatum intimauit. Quid ergo tam humile ac facile ad
Abbreviated transcription (Latin):
minꝰ ẽ conditȩ qͥnto die cre¬
aturȩ. Mane aũ qͦd post ipsã
uesꝑo factũ ẽ. iniciũ ẽ condendȩ
sexto die creaturȩ. qua con¬
dita. tãꝗͣ. eiꝰ t̃minꝰ facta est
uesꝑa. Et qͥa nichil aliud
ẽdendũ restiterat: ita post
ut ñ esset iniciũ condendȩ
alterius creaturȩ: s iniciũ
qͥetis uniuerse creaturȩ.
in reqͥe creatoris. Neq enim
celũ &. terra & omnia q̃ in eis
st̃. uniuersa scilicet sꝑitalis
corꝑalisq creatura inse ipsa
manet. s utiq in illo de quo
dictũ ẽ. in illo enĩ uiuimꝰ &
qͣꝙ pars potest ẽe intoto euiꝰ
pars ẽ: ipsũ tam̃ totũ ñ ẽ nisi
in illo a qͦ conditũ ẽ. Et ideo
ñ absurde intelligit᷑ sexto die
cõpleto. post eiꝰ uesꝑã factũ
mane. ñ qͦ signiflcaret᷑ inici¬
ũ condende alterius sic̃ incęcreat᷑ȩ¬

Expanded text:
die creaturae, mane autem, quod post ipsam uesperam factum est, initium est condendae sexto die creaturae, qua condita tamquam eius terminus facta est uespera. et quia nihil aliud condendum restiterat, ita post ut non esset initium condendae alterius creaturae, sed initium quietis uniuersae creaturae in requie creatoris. neque enim caelum et terra et omnia, quae in eis sunt, uniuersa scilicet spiritalis corporalisque creatura in se ipsa manet, sed utique in illo, de quo dictum est: in illo enim uiuimus et quaeque pars potest esse in toto, cuius pars est, ipsum tamen totum non est nisi in illo, a quo conditum est. et ideo non absurde intellegitur sexto die conpleto post eius uesperam factum mane, non quo significaretur initium condendae alterius creat
Abbreviated transcription (Latin):
eor. qͥ nec ipsã creaturã sei¬
unt. ut in eiꝰ cõꝑacione ñ in¬
c̃grue dicat᷑ dies: sic̃ ipsa ui¬
ta fideliũ ꝗͣ in hac carne at¬
ꝙ. in hoc secło ducit᷑. in cõ.¬
paracione ite infidelis
atq impiȩ. ñ irracionabi¬
lit̃ lux & dies appellat᷑. di¬
cente apło. Fuistis enĩ ali¬
quando tenebre. nẽ autẽ
lux in dño: & illud. abicia
mꝰ oꝑa tenebrarũ. q indu¬
amꝰ nos arma lucis sic ut
ut indie honeste ambule¬
mꝰ qͥ tam̃ dies. nͥ rursus in

Expanded text:
eorum, qui nec ipsam creaturam scieorum, qui nec ipsam creaturam sciunt, ut in eius conparatione non incongrue dicatur dies. sicut ipsa uita fidelium, quae in hac carne atque in hoc saeculo ducitur, in conparatione uitae infidelis atque inpiae non inrationabiliter lux et dies appellatur dicente apostolo: fuistis enim aliquando tenebrae, nunc autem lux in domino, et illud: abiciamus ergo opera tenebrarum et induamur arma lucis, sic ut in die honeste ambulemus: qui tamen dies nisi ru
Abbreviated transcription (Latin):
mam̃tũ. Ae ꝑ hoc cũ dicit
ds. congreget᷑ aqua quȩ est
sub cȩlo in ẽgregacionẽ unã.
& appareat arida: cognoseit¬
hoc illa lux in uerbo dei qͦ
id dicit᷑ & ido seqͥt᷑ &. sic ẽ fac¬
t ũ. hoc ẽ in eiꝰ eognieione
ex uerbo d̃i. Deinde cũ addit᷑
& ẽgregata ẽ aqua. & cȩt̾a. cũ
iã dictũ esset. & sic ẽ factũ.
ipsa ereatura in suo genere
fit q̃ itẽ eũ in suo genere
facta cognoseit᷑. ab ea luce
q̃ iã in uerbo dei faciendã
cognouerat. fit t̃eio uesꝑã.
.&. inde hoc mͦ cȩt̾a usq ad
mane post uesꝑã sextidiei.
Multũ qͥppe interest. inter
cognicionẽ rei cuiꝰq inuerbo
del. & cognicionẽ eiꝰ in na-¬
tura eiꝰ: ut illud merito ad
diem ꝑtineat. hoc aduesꝑ¬
q̃. In cõꝑacione enĩ lucis
illius q̃ in uerbo di ẽspicit᷑
om̃is cognicio qua creatu¬
rã quãlibet inse ipsa noui¬
mꝰ. ñ in merito nox dici po¬
test: qͣ rursus tantũ differt
ab errore uel ignorancia

Expanded text:
mamentum. Ac per hoc cum dicit Deus, Congregetur aqua quae est sub coelo, in collectionem unam et appareat arida, cognoshoc illa lux in uerbo dei, quo id dicitur, et ideo sequitur: et sic est factum, hoc est in eius cognitione ex uerbo dei; deinde cum additur: et congregata est aqua et cetera, cum iam dictum esset: et sic est factum. ipsa creatura in suo genere fit: quae item, cum in suo genere facta cognoscitur ab ea luce, quae iam in uerbo dei faciendam cognouerat, fit tertio uespera, et inde hoc modo cetera usque ad mane post uesperam sexti diei. Multum quippe interest inter cognitionem rei cuiusque in uerbo dei et cognitionem eius in natura eius, ut illud merito ad diem pertineat, hoc ad uesperam. in conparatione enim lucis illius, quae in uerbo dei conspicitur, omnis cognitio, qua creaturam quamlibet in se ipsa nouimus, non inmerito nox dici potest: quae rursum tantum differt ab errore uel ignorantia
Abbreviated transcription (Latin):
epturi sumꝰ s ipsius pͥmitus
intelligere debemꝰ. qua in
septimo reqͥeuit c̃sũmatis
oꝑibꝰ: ut pͥus omnia q̃ scrip¬
ta st̃ facta monstrentur. &
deinde si opꝰ ẽ etiã aliqͥd sig¬
nificasse doceant᷑. Recte
qͥppe dr sic̃ ds post oꝑa sua
bona reqͥeuit. ita & nos post
oꝑa nr̃a bona reqͥeturos .s
obhoc etiã recte flagitat᷑
ut quẽ admodũ disputatũ
ẽ de oꝑibꝰ dei q̃ ipsius esse
satis apparent: ita de reqͥe
dei satis diserat᷑ quȩ ꝓpriȩ
ipsius demonstrat᷑. i.
Qua ꝓptͣ iustissima racioẽ

Expanded text:
epturi sumus, sed ipsius primitus epturi sumus, sed ipsius primitus intellegere debemus, qua in septimo die requieuit consummatis operibus, ut prius omnia, quae scripta sunt, facta monstrentur et deinde, si opus est, etiam aliquid significasse doceantur. recte quippe dicitur, sicut deus post opera sua bona requieuit, ita et nos post opera nostra bona requieturos: sed ob hoc etiam recte flagitatur. ut, quemadmodum disputatum est de operibus dei, quae ipsius esse satis adparet, ita de requie dei satis disseratur, quae proprie ipsius demonstratur. Quapropter iustissima ratio
Abbreviated transcription (Latin):
rit qͦo ꝓpriȩ dixerat: quã
sinere ut hoc sibi arroga¬
rent se potuisse qͦd eis posse
ille donauerat. Nic gͦ intel¬
lectꝰ in eo qͦd positũ ẽ reqͥe¬
uisse dm ab om̃ibꝰ oꝑ ibꝰ suis.
q̃ fecit bona ualde. qͥa ipse
nos facit reqͥescere cũ bona
oꝑa fecerimꝰ. qͥbꝰ dã forte suf¬
fecerit: s nos huiꝰ senten¬
ciȩ scripturarũ c̃sidaciõe
suscepta urgemur q̃rere
qͦ nã mͦ & ipse reqͥescere po¬
tuerit: quãuis reqͥe sua no¬
bis insinuata. sꝑare admo¬
nuerit inse reqͥem nram fu¬
turã. Sic̃ enĩ ipse fecit cȩlũ
ma sexto die c̃sũmauit. nec
in eis aliqͥd dicipotest nos
creasse illo donante ut cre¬
aremꝰ & id̾o dictũ ẽẽ c̃sum¬
mauit ds indie sexto oꝑa
sua q̃ fecit. qͥd ut a nobis c̃¬
sũmarent᷑ ipse prestitit: ita
& qͦd dictũ ẽ. reqͥeuit ds in
die septimo ab omĩbꝰ oꝑibꝰ
suis q̃ fecit. ñ utiq nr̃am re¬
qͥem quã concedente ipso ad¬

Expanded text:
rit, quod proprie dixerat, quam rit, quod proprie dixerat, quam sinere, ut hoc sibi adrogarent se potuisse, quod eis posse ille donauerat. Hic ergo intellectus in eo, quod positum est requieuisse deum ab omnibus operibus suis, quae fecit bona ualdnos facit requiescere, cum bona opera fecerimus, quibusdam forte suffecerit: sed nos hujus sententiae Scripturarum consideratione suscepta, urgemur quaerere quonammodo et ipse requiescere potuerit; quamvis requie sua nobis insinuata, sperare admonuerit in se requiem nostram futuram. Sicut enim ipse fecit coelum nia sexto die consummavit; nec in eis aliquid dici potest nos creasse, illo donante ut crearemus, et ideo dictum esse, Consummavit Deus in die sexto opera sua quae fecit, quia ut a nobis consummarentur ipdictum est: requieuit deus in die septimo ab omnibus operibus suis, quae fecit, non utique nostram requiem. quam concedente ipso ad
Abbreviated transcription (Latin):
eos impleat caritate:qua
necesse ẽ ut homines ex
tẽpore gaudeant ꝓuee¬
tu fideliũ & bonis oꝑibꝰ.
& ido necesse ẽ etiã con¬
tristentur lapsi suel pec¬
catis eoꝵ: de quor. fide
ac pietate gaudebant.
q̃ tristicia laudabilis est.
qr uenit ex dilectione
ri ab eis qui sic agunt ut
eor. factis contristent᷑
boni ft̃ ut eos mali mes¬
tificent. hi maxime qͦs
bonos fuisse. siue nouert̃
siue credider̃t. Quȩ ꝓfec¬
ł o tristicia: ñ solũ ñ c ul¬
panda. uerũ etiã prȩci¬
puȩ laudanda ac p̃dican¬
da ẽ. Noc genere locuei¬
onis rursus idem apłs
mirabilit̾ usus ẽ ubi ait.
Nunc aũ cognoscentes deũ:
immo cogniti a deo. Neq e¬
nĩ tc̃ eos cognouerat ds. p̃¬
cognitos uidelicet ante c̃¬
stitueionẽ mundi: s qͥa tẽ
ipsi eũ illius munere. ñ suo
merito uel fac ultate cogno¬
uerant: maluit tropice loqͥ.
ut tẽ ab illo cognitos diceret
cũ eis cognoscendũ se pres¬
titit. & uerbũ corrigere
quasi hoc minꝰ recte dixe¬

Expanded text:
eos impleat charitate, qua necesse est ut homines ex tempore gaudeant profectu fidelium et bonis operibus; et ideo necesse est etiam contristentur lapsu vel peccatis eorum, de quorum fide ac pietate gaudebant; quae tristitia laudabilis est, quia venit ex dilectione ri ab eis qui sic agunt, ut eorum factis contristenturboni tificent, hi maxime, quos bonos fuisse siue nouerunt siue crediderunt. quae profecto tristitia non solum non culpanda, uerum etiam praecipue laudanda ac praedicanda est. Hoc genere locutionis rursum idem apostolus mirabiliter • usus est, ubi ait: nunc autem cognoscentes deum, immo cogniti a deo. neque enim tunc eos cognouerat deus, praecognitos uidelicet ante constitutionem mundi; sed quia tunc eum ipsi illius munere. non suo merito uel facultate cognouerant, maluit tropice loqui, ut tunc ab illo cognitos diceret, cum eis cognoscendum se praestitit, et uerbum corrigere, quasi hoc minus recte dixe
Abbreviated transcription (Latin):
mo utrũ ab imcio ipsius
mundi sua potestate de¬
lectatꝰ abstiterit ab illa so¬
cietate & caritate qua be¬
ati st̃ angeli qͥ fruunt᷑ do
an aliqͦ tẽpore in scõ cȩtuf¬
erit angelor: etiã ipse parit᷑
iustꝰ. &. parit᷑ beatꝰ. Non nul¬
li enĩ dicunt ipsũ ei fuis¬
se casũ a suꝑnis sedibꝰ. qͦd
in uiderit homini facto
adimaginẽ dei. Porro aũ
inuidia seqͥt᷑ suꝑbiã ñ prȩ¬
cedit. Non e nĩ causa suꝑ¬
biendi ẽ inuidia: s causa
inuidendi suꝑbia. Cũ gͥ¬

Expanded text:
m utrum ab initio ipsius mundi sua potestate delectatus abstiterit ab illa societate et caritate, qua beati sunt angeli, qui fruuntur deo, an aliquo tempore in sancto coetu fuerit angelorum etiam ipse pariter iustus et pariter beatus. nonnulli enim dicunt ipsum ei fuisse casum a supernis sedibus, quod inuiderit homini facto ad imaginem dei. porro autem inuidia sequitur superbiam, non praecedit; non enim causa superbiendi est inuidia, sed causa inuidendi superbia. cum
Abbreviated transcription (Latin):
sit ẽtra d̾m. Non enĩ ua¬
lent intelligere omne
qͦd est in quantũ aliqͦ sub¬
illo uero deo a qͦ omne bo¬
nũ eͣ e̾e̾ ñ posse: malã uero
uoluntatẽ in ordinate mo¬
ueri bona inferiora suꝑio¬
ribꝰ prȩponendo: atq ita
factũ ee̾. ut racionalisere¬
ature sꝑs sua potestate ꝓp¬
t̃ excellenciã delectatus
tumesceret suꝑbia. ꝑ quã
caderet a beatitudine sꝑi¬
talis paradysi & munden¬
cia contabesceret. In qͦ tam̃
bonũ ẽ hoc ipsũ qͦd uunt
ꝙ unuificat corpꝰ. siue ae¬
riũ sic̃ ipsius diaboli uel
demonũ sꝑs: siue tͣrenũ
siẽ hominis anima euius¬
uis etiã maligni atq per¬
uersi. Ita dũ nolunt aliqͥd
qͦd d̾s fecerit. ꝓpria uo¬
luntate peccare: ipsius
dei substanciã dicunt pri¬
mo necessitate. & post in¬
expiabilit̃ uoluntate cor¬
ruptã atq ꝑuersã. Sed
de istoꝵ dementissimo
errore alias ĩa multa dixi¬
mꝰ: in hoc aũ oꝑe q̃rendũ

Expanded text:
ra deum. non enim ualent intellegere omne quod est, in quantum aliqua subillo uero, a quo omne bonum est, esse non posse; malam uero uoluntatem inordinate moueri bona inferiora superioribus praeponendo; atque ita factum esse ut rationalis creaturae spiritus sua potestate propter excellentiam delectatus tumesceret superbia, per quam caderet a beatitudine spiritalis paradisi et inuidentia contabesceret. in quo tamen bonum est hoc ipsum, quod uiuit et uiuificat corpus siue aerium, sicut ipsius diaboli uel daemonum spiritus, siue terrenum, sicut hominis anima cuiusuis, etiam maligni atque peruersi. ita dum nolunt aliquid quod deus fecerit propria uoluntate peccare, ipsius dei substantiam dicunt primo necessitate et post inexpiabiliter uoluntate corruptam atque peruersam. sed de istorum dementissimo errore alias iam multa diximus. In hoc autem opere qu
Abbreviated transcription (Latin):
creatoris ita cͣspiciunt.
ut uisione atq amore
& eã prȩponant omnibꝰ.
&. scdm eã iudicent de om
ea dirigant qͥcquid aguis.
Demq quãuis ab repto
apło a carnis sensib intͣ¬
eiũ cȩlũ &. paradysũ hoc
ipsũ certe de fuit ad ple¬
nã ꝑfectãq cognicionẽ
rerũ q̃ angelis in est. qͦd
siue incorꝑe siue extra
corpꝰ e̾e̾me sciebat: hoc u¬
tiq ñ deerit cũ receptis
corꝑibꝰ in resurrectiõe
mortuoꝵ.. corruptibile
hoc induet᷑ in corrupei

Expanded text:
creatoris ita conspiciunt, ut uisione atque amore et eam praeponant omnibus et secundum eam iudicent de omnea dirigant quidquid. agunt. denique quamuis abrepto apostolo a carnis sensibus in tertium caelum et paradisum hoc ipsum certe defuit ad plenam perfectamque cognitionem rerum, quae angelis inest, quod, siue in corpore siue extra corpus esset, nesciebat. hoc utique non deerit, cum receptis corporibus in resurrectione mortuorum corruptibile hoc induetur incorrupti
Abbreviated transcription (Latin):
p̃parare potuit & ministra¬
re: empl astrũ formare. &.
medicam̃to illitũ apponere:
ñ etiã ex his qͣ adhibet oꝑ¬
ari & creare uires uel car¬
nẽ potest. Natura id agit
interiore motu. nobisq
occultissimo: eui tam̃ si dͥeus
subtrahat oꝑacionẽ intimã

Expanded text:
parare potuit et ministrare, emplastrum formare et medicamento inlitum adponere. num etiam ex his, quae adhibet, operari et creare uires uel carnem potest? natura id agit interiore motu nobisque occultissimo. cui tamen si deus subtrahat operationem intima
Abbreviated transcription (Latin):
sit aerẽ purũ .&. ꝑuenit
ad humidã ex halacionẽ.
unde crassior hȩc aura sub.¬
sistit: ingustatu & hanc
transit. & ꝑuenit usq ad
humor̾ẽ corpulenciorẽ:
qͦ etiã penetrato atq tra¬
iecto. cũ ad t̃reña graui¬
tatẽ ꝑuenit. tangendi
ultimũ sensũ agit. Nongͥ
ignorabat naturas elem̃¬
tor eoꝵq ordinẽ. qͥ cũ ui¬
sibiliũ q̃ intra mundũ in
elem̃tis natura mouent᷑
c̃dicionẽ introduceret. pͥ¬
us cȩlestia luminaria. de¬
inde aqͦrũ animancia. t̃¬
rarũ aũ postrema narra¬
uit: ñ qͦd aerẽ p̃t̃miserit

Expanded text:
sit aerem purum et peruenit sit aerem purum et peruenit ad humidam exhalationem: unde crassior haec aura subsistit. in gustatu et hanc transit et peruenit usque ad humorem corpulentiorem: quo etiam penetrato atque traiecto, cum ad terrenam grauitatem peruenit, tangendi ulti-. mum sensum agit. Non igitur ignorabat naturas elementorum eorumque ordinem, qui cum uisibilium, quae intra mundum in elementis natura mouentur, conditionem introduceret prius caelestia luminaria, deinde aquarum animantia. terrarum autem postrema narrauit, non quod aerem praetermiserit
Abbreviated transcription (Latin):
pus nimiȩ frigescit obtun¬
di sensũ. qͥa motꝰ ꝑigrescit
qͥex calore in est corpori
dũ ignis aerẽ . & aer bu¬
mida .&. humor t̃rena ꝗͣꝙ
afficit: subtilioribꝰ seili¬
cet crassiora penetrantibꝰ.
Quanto aũ qͥdq subtilius
ẽ innatura corporali. tan¬
to ẽ uicinius naturȩ sꝑi¬
tali: quãuis longe distan¬
te genere: quandoqͥdẽ il¬
lud corpꝰ ẽ. illud ñ est..ui.
Ac ꝑ hoc qm̃ sentire ñ est
corꝑis. s animȩ ꝑ corpus.
licẽt acute disserat᷑ scd̾m
diuersitatẽ corporeor.
elementoꝵ:sensus e̾e̾ cor¬
poris distributos: anima
tam̃ cui senciendi uis in¬
ẽ. cũ corporea ñ sit. ꝑ sub¬
tilius corpꝰ agitat uigorẽ
senciendi. Inchoat itaq
motũ in om̃ib sensibꝰ a
subtilitate ignis: s ñ in
omnibꝰ ad idẽ ꝑuenit. In
uisu enĩ ꝑuenit repres¬
so calore usq ad eiꝰ lucẽ.
in auditu usq ad liqͥdio¬
rẽ aerẽ calore ignis pene¬
trat: in olfactu aũ tran¬

Expanded text:
pus nimie frigescit, obtunpus nimie frigescit, obtundi sensum, quia motus pigrescit, qui ex calore inest corpori, dum ignis aerem et aer humida et humor terrena quaeque adficit, subtilioribus scilicet crassiora penetrantibus. Quanto autem quidque subtilius est in natura corporali, tanto est uicinius naturae spiritali quamuis longe distante genere, quandoquidem illud corpus est, illud non est. Ac per hoc, quoniam sentire non est corporis, sed animae per corpus, licet acute disseratur secundum diuersitatem corporeorum elementorum sensus esse corporis distributos, anima tamen, cui sentiendi uis inest, cum corporea non sit, per subtilius corpus agitat uigorem sentiendi. inchoat itaque motum in omnibus sensibus a subtilitate ignis, sed non in omnibus ad idem peruenit. in uisu enim peruenit represso calore usque ad eius lucem, in auditu usque ad liquidiorem aerem calore ignis penetrat; in olfactu autem tran
Abbreviated transcription (Latin):
istis exalacionibꝰ humidis
qͥbꝰ crassat᷑. hoc spaciũ in qͦ
aues uolitant: gustatũ uero
istis fluxibilibꝰ.&. corpulen¬
tis humoribꝰ. Nã q̃cũq in o¬
re sapiunt. ipsius oris humo¬
ri cõmiscent᷑ ut sapiant. etã¬
si arida cũ accipent᷑ fuisse
uideant᷑. Ignis tam̃ omnia
penetrat: ut motũ in eis
faciat.U. Nã & humor
priuacione caloris conge¬
lascit: &. cũ possint ferues¬
cere cȩtera elem̃ta. ignis
frigescere ñ potest. faci¬
lius qͥppe extinguit᷑ ut ig¬
nis ñ sit : quã frigidꝰ mane¬
at. aut sitalic uiꝰ frigidi ẽ¬
tactu tepidior. Tactꝰ aũqͥ
mento magis ẽgruit. Pro¬
inde ꝑ totũ corpꝰ animan¬
tis qͦd maxime ex terra ẽ.
quȩq tacta senciuntur.
Dic unt etiã nec uideri
sine igne posse aliqͥd. nec
tangi sine terra: ac ꝑ hoc
elem̃ta omnia in om̃nib
in esse:s unũqͦdq eoꝵ ex
eo qͦd amplius habet ac¬
cepisse uocabulũ. ido aũ
caloris pͥuacione eũ cor¬

Expanded text:
istis exhalationibus humidis, istis exhalationibus humidis, quibus crassatur hoc spatium, in quo aues uolitant, gustatum uero istis fluxibilibus et corpulentis humoribus. nam quaecumque in ore sapiunt, ipsius oris humori commiscentur, ut sapiant, etiamsi arida cum acciperentur fuisse uideantur. ignis tamen omnia penetrat, ut motum in eis faciat. nam et humor priuatione caloris congelascit et, cum possint feruescere elementa cetera, ignis frigescere non potest; facilius quippe extinguitur, ut ignis non sit, quam frigidus manet aut fit alicuius frigidi contactu tepidior. tactus autemmento magis congruit; proinde per totum corpus animantis, quod maxime ex terra est, quaeque tacta sentiuntur. dicunt etiam nec uideri sine igne posse aliquid nec tangi sine terra, ac per hoc elementa omnia in omnibus inesse, sed unumquodque eorum ex eo, quod amplius habet, accepisse uocabulum; ideo autem caloris priuatione, cum cor