comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
illi & absq uiram̃to ꝑ facile credimꝰ: uł
ad apłm confugiet ꝓfitentẽ. ꝙ si imꝑi¬
tus sermone. s ñ tam̃ scientia. Ille he¬
breis litteris eruditꝰ. ꝙ ad pedes doctꝰ
samaliel. quẽ ñ erubescit iam apłicȩ
dignitatis magistrũ dicere. grecã fa¬
cundiã contemnebat. uł certe qd̾ erat
humilitate dissimulabat. ut p̾dicatio eiꝰ
qui in suis diues erat: quãquã ad im¬
peritũ & ꝑ singulas tui instar senten¬
tias corruentẽ. nunquã ꝓ tͥbunali festꝰ¬
sedens diceret. Insanis p̾aule insanis:
multȩ litterȩ te ad insaniã conuertunt.
Tu qui in latinis musitas & testudineo
gradu moueris potiꝰqͣ. incedis: uł gre¬
ce debes scribere. ut apud homines gre¬
ci sermonis ignaros aliena scire uidea-¬
ris: uł si latina tẽptaueris. ante audi¬
re gr̃amaticũ. ferulȩ manũ subtrahere.
quendi discere. Quamius croesos qͥs
spiret & darios: litterȩ marsupiũ non

Expanded text:
illi et absque juramento perfacile credimus: vel illi et absque juramento perfacile credimus: vel ad Apostolum confugiet profitentem: Et si imperitus sermone, non tamen scientia . Ille Hebraeis litteris eruditus, et ad pedes doctus Gamalielis, quem non erubescit, jam Apostolicae dignitatis, magistrum dicere, Graecam facundiam contemnebat, vel certe, quod erat humilitatis, dissimulabat: ut praedicatio ejqui in suis dives erat: quamquam ad imperitum, et per singulas instar tui sententias corruentem, numquam pro tribunali Festus diceret: Insanis, Paule: insanis: multae te litterae ad insaniam convertunt . Tu qui in Latinis mussitas, et testudineo gradu moveris potius, quam incedis: vel Graece debes scribere, ut apud homines Graeci sermonis ignaros, aliena scire videaris: vel si Latina tentaveris, ante audire Grammaticum, ferulae manum subtrahere, quendi discere. Quamvis Craesos quis spiret et Darios, litterae marsupium non
Abbreviated transcription (Latin):
& dum ꝑegͥna sectaris. pene tui sermo¬
nis oblitꝰ es: ne ueteri ꝓu̾bio sus miner¬
uam docere uideat᷑. ꝙ in siluã ligna di¬
car portare. Allud miror qd̾ aristarchus
nr̃i temꝑis puerilia ista nescieris: qũaꝗͣ.
tu oceupatꝰ in sensib ꝙ ad struendam
mͥ calumniam cernulꝰ. grãmaticoꝵ ꝙ
oratoꝵ ꝓ̾cepta contempseris. parui pen¬
dens yn esbata pt̃ anfractꝰ reddere.
asꝑitatẽ uitare consonantiũ. hiulam
fugere dictionẽ. Ridiculũ ẽ. debilitati
ꝙ fracti totiꝰ corporis. uulnera pauea
monstrare. Non eligo qd rep̾hendã. eligat
ipse qd̾ uitio careatꝰ. Ne illud quide socra¬
ticum nosse debuerat: scio qͥd nesciam.
I auem agere ignarꝰ nauis timet: habro¬
tonum egro ñ audet nͥ qui didicit dare.
Quod medicoꝵ ẽ ꝓmittunt medici. tra¬
ctant fabrilia fabri: scribimꝰ in docti
doctiq poemata passim. Nisi forte se
litteras non didicisse iurabit. qd̾ nos

Expanded text:
et dum peregrina sectaris, pene tui sermoet dum peregrina sectaris, pene tui sermonis oblitus es: ne veteri proverbio, Sus Minervam docere videar, et in silvam ligna portare. Illud miror, quod Aristarcus nostri temporis puerilia ista nescieris. Quamquam tu occupatus in sensibus, et ad struendam mihi calumniam cernulus, Grammaticorum et oratorum praecepta contempseris, parvipendes ὑπέρβατα post anfractus reddere, asperitatem evitare consonantium, hiulcam fugere dictionem. Ridiculum est debilitati et fracti totius corporis vulnera pauca monstrare. Non eligo quod reprehendam, eligat ipse quod vitio careat. Ne illud quidem Socraticum nosse debuerat: Scio quid nescio: Navem agere ignarus navis timet; abrotanum aegro Non audet, nisi qui didicit, dare. Quod medicorum est, Promittunt medici: tractant fabrilia fabri. Scribimus indocti, doctique poemata passim. Nisi forte se litteras non didicisse jurabit; quos nos
Abbreviated transcription (Latin):
cant & dicunt. Nunc locũ quida sic edis¬
serunt. alii sic int̾p̾tant᷑: illi sensũ suum
& intelligentiã his testimoniis & hac ni¬
tunt᷑ ratione firmare: ut prudens lec¬
tor cũ diu̾sas explanationes legerit & mul¬
toꝵs uł ꝓbanda uł imꝓbanda didicerit.
udicet qd̾ uerio sit: ꝙ quasi bonꝰ trape¬
reta adulterinȩ pecuniã monetȩ repbet.
sensuũ ñ tenebit᷑ reus: qui in uno oꝑe
qd̾ edisserit expositiones posuerit pluri¬
moꝵ. Puto qd̾ puer legeris aspri in uirgi¬
liũ ac salustiũ cõm̾tarios. uulgari in ora¬
tionẽ ciceronis. uictorim in dialogos eius
& terentii comedias. p̾ceptoris mei dona¬
ti ȩque in uirgiliũ: & alioꝵ in alios. plau¬
tum uidelicet᷑. lucretiũ. flaccũ. ꝑsiũ atq
lueanum. Argue interp̾tes eoꝵ quare ñ
unã explanationẽ secuti sint. & in eade
re quid uł sibi uł aliis uideat᷑ enumerent
Pret̾mitto grecos. quoꝵ tu iactas scientiã

Expanded text:
cant; et dicunt: Hunc locum quidam sic ediscant; et dicunt: Hunc locum quidam sic edisserunt: alii sic interpretantur: illi sensum suum et intelligentiam his testimoniis, et hac nituntur ratione firmare: ut prudens Lector, cum diversas explanationes legerit, et multorum vel probanda, vel improbanda didicerit, judicet quid verius sit: et quasi bonus trapezita, adulterinae monetae pecuniam reprobet. sensuum tenebitur reus, qui in uno opere quod edisserit, expositiones posuerit plurimorum? Puto quod puer legeris Aspri in Virgilium et Sallustium Commentarios, Vulcatii in Orationes Ciceronis, Victorini in Dialogos ejus et in Terentii Comoedias, praeceptoris mei Donati aeque in Virgilium, et aliorum in alios: Plautum videlicet, Lucretium, Flaccum, Persium atque Lucanum. Argue interpretes eorum, quare non unam explanationem secuti sint: et in eadem re quid vel sibi, vel aliis videatur, enumerPraetermitto Graecos, quorum tu jactas scientiam,
Abbreviated transcription (Latin):
matesis ñ solũ sententias s ꝙ structu¬
tipat̾ int̾ spineta uersant᷑ : demostenes
ꝙ ȩschines contͣ se inuic̃ẽ fulminant:
hysias ꝙ socrates duleit̾ fluunt. N ira
in singłis diu̾sitas. s om̃s in suo ꝑfectist̾
aut quia illa sibi dicit inehoata ꝙ ru¬
dia excidisse de manibꝰ. reuolue triauo¬
lumina de oratore. in quib intͦducit elo¬
quentissimos illiꝰ temporis oratores.
crassum & antoniũ disputantes. ꝙ quar¬
tum oratorẽ quẽ iam senex scribit ad
brutũ. tunc intelliges alit̾ componi
historiã. alit̾ orationes. alit̾ dialogos. ali¬
ter epłas. alit̾ comm̃tarios. Ego in cõm̃¬
tariis ad ephesios sic origenẽ ꝙ didimũ
& apollinarẽ secutꝰ sum. qui certe cont᷑¬
ria int̾ se habent dogmata: ut fidei meȩ
non amitter̾e ueritatẽ. Comm̃tarii quid
oꝑis habent: Alteriꝰ dicta edisserunt:
quȩ obscure scͥpta sunt plano sermone
manifestant : multoꝵ sententias repli¬

Expanded text:
materiae, non solum sententias, sed et Scriptumateriae, non solum sententias, sed et Scriptutipater inter spineta versantur. Demosthenes et Aeschynes contra se invicem fulminant. Lysias et Isocrates dulciter fluunt. Mira in singulis diversitas, sed omnes in suo perfecti sunt. aut, quia illa sibi dicit inchoata et rudia excidisse de manibus, revolve tria volumina de Oratore, in quibus introducit eloquentissimos illius temporis oratores, Crassum et Antonium disputantes; et quartum Oratorem, quem jam senex scribit ad Brutum: tunc intelliges aliter componi Historiam, aliter Orationes, aliter Dialogos, aliter Epistolas, aliter Commentarios. Ego enim in Commentariis ad Ephesios sic Origenem et Didymum et Apollinarium secutus sum qui certe contraria inter se habent dogmata ut fidei meae non amitterem veritatem. Commentarii quid operis habent? Alterius dicta edisserunt, quae obscure scripta sunt, plano sermone manifestant: multorum sententias repli
Abbreviated transcription (Latin):
me iurẽ. ac nunc pͥmum a papa theophi¬
lo didicisse impietates eiꝰ: aut certe do¬
ceam me quide bene sensisse. s illũ more
suo ñ intelligere. Neq enĩ fieri potest
ut in eiusde ad ephesios libͦs qͦs ut au¬
dio criminat᷑. & bene ꝙ male dixerĩ. ꝙ
de eode fonte dulce amarũq ꝓcesserit:
ut qui toto oꝑe damnauerĩ eos qui
credunt animas ex angłis conditas.
subito mei oblitꝰ id defenderẽ qd̾ ante
damnaui. Stulticiã mͥ obicere ñ potest.
quẽ disertissimũ ꝙ eloquentissimũ insu¬
is opusculis p̾dicat. Alioquin stulta u̾bo¬
sitas. fabula potiꝰ & garruli hominis
quã eloquentis putanda ẽ. Quid in illis¬
libris ꝓprie causet ignoro. fama eni
ad me criminũ eiꝰ non scͥpta uenerunt:
& stultũ ẽ uxta apłm pugnis aerem
uerberare. Tam̃ in incertũ respondebo:
meum docebo senex qd̾ puer didici: mul¬
ta e̾e̾ genera dictionũ. & ꝓ qualitate

Expanded text:
me jurem, ac nunc primum a papa Theophime jurem, ac nunc primum a papa Theophilo didicisse impietates ejus: aut certe doceam me quidem bene sensisse, sed illum more suo non intelligere. Neque enim fieri potest ut in eisdem ad Ephesios libris, quos ut audio, criminatur, et bene et male dixerim; et de eodem fonte dulce amarumque processerit: ut qui toto opere damnaverim eos, qui credunt animas ex Angelis conditas, subito mei oblitus 471 id defenderem quod ante damnavi. Stultitiam mihi objicere non potest, quem disertissimum et eloquentissimum in suis opusculis praedicavit. Alioqui stulta verbositas, rabulae potius et garruli hominis, quam eloquentis putanda est. Quid in libris proprie accuset, ignoro. Fama enim ad me criminum ejus, non scripta venerunt: et stultum est juxta Apostolum, pugnis aerem verberare. Tamen in incertum respondebo, meum docebo senex, quod puer didici, multa esse genera dictionum; et pro qualitate
Abbreviated transcription (Latin):
am scͥptã ab heretico. sub nomine mr̃is
edidit : cuiꝰ defensionẽ etiã ꝓprio uolu¬
mine ꝓfessꝰ ẽ. Aduersum qd in conse¬
quentib si dictandi spaciũ fuerit dispu¬
tabo. Hoc loquor. cui contͣdicere ñ po¬
test. Si sibi licet ñ intellexisse qd̾ transtu¬
lit: quare mͥ ñ liceat ignorasse libros
periarchon. quos ante ñ legi. ꝙ eas tan¬
tum omelias legisse quas t̾ranstuli. in
quib nichil e̾e̾ mali. ipsi testimoniũ ẽ:
S in autẽ cont᷑ sententiã suã nunc me inei
arguit in quib ante laudauerat: uniiq
strictus tenebit᷑. Sut enĩ iccireo me he¬
reticum hominẽ ante laudauit. quia eide
mecum dogmatis erat: aut nunc frustia
inimicꝰ accusat. quẽ priꝰ ut orthodorũ
predicauit. Sed forsitan tunc errores
meos quasi amicus tacuit: ꝙ nune irat̾
audacter conferã gradũ. uolens seire qͥd
hereticum scͥpserim. ut aut cũ illo aga
penitentiã ꝙ origenis mala ignorasse

Expanded text:
am scriptam ab haeretico sub nomine martyris am scriptam ab haeretico sub nomine martyris edidit: cujus defensionem etiam proprio volumine professus est: adversum quod in sequentibus, si dictandi spatium fuerit, disputabo. Hoc loquor, cui contradicere non potest. Si illi licet non intellexisse quod transtulit, quare mihi non liceat ignorasse libros περὶ Ἀρχῶν, quos ante non legi; et eas tantum Homilias legisse, quas transtuli, in quibus nihil esse mali, ipsius testimonium est? Sin autem contra sententiam suam nunc me in eis arguit, in quibus ante laudaverat, undique strictus tenebitur. Aut enim idcirco me haereticum hominem laudavit, quia ejusdem mecum dogmatis erat: aut nunc frustra inimicus accusat, quem prius ut orthodoxum praedicavit. Sed forsitan tunc errores meos quasi amicus tacuit; et nunc iratuaudacter conferam gradum, volens scire quid haereticum scripserim, ut aut cum illo agam poenitentiam, et Origenis mala ignorasse
Abbreviated transcription (Latin):
tant. & uolunt approbare qd̾ dicunt:
sic solent seribe. Referebat mͥ hebreus.
& audiui ab hebreo ꝙ hebreoꝵ ista
sententia ẽ. Certe origenes etiã patri¬
archen huillũ qui temporib eiꝰ fuit
nominat. & tricesimũ thomũ in ysaiã.
in cuiꝰ fine edisserit uę tͥ ciuitas ariel
quã expugnauit dauid. illiꝰ expositio¬
ne concludit : & eum alit̾ pͥus sensisse
se dicat. doctũ ab illo id qd̾ ẽ ueriꝰ con¬
fitetur. O ctogesimũ qͦ nonũ psalmũ
qui scribit᷑ oratio moysi hominis łi.
& reliquos undecim qui ñ habent titu¬
los. scđm huilli expositionẽ eiꝰde moy¬
si e̾e̾ putat: nec dedignat᷑ hebreã sc̃p¬
turã interp̾tans ꝑ singula loca quid
papȩ theophili epłis in quib orio enis
exponit errores: dicit᷑ obturasse au¬
res suas. & auctorẽ tanti mali clara
usq ad illud tempꝰ se ignorasse qd̾ tam
nefaria scͥpserit Non recuso nec dico
ignorare quod intery̾tatꝰ ẽ cuiꝰ apologi¬

Expanded text:
tant, et volunt approbare quod dicunt, tant, et volunt approbare quod dicunt, sic solent scribere: Referebat mihi Hebraeus; et, audivi ab Hebraeo: et, Hebraeorum ista sententia est. Certe etiam Origenes Patriarchen Huillum, qui temporibus ejus fuit, nominat: et tricesimum tomum in Isaiam, in cujus fine edisserit: Vae tibi, civitas Ariel, quam expugnavit David, illius expositione concludit; et cum aliter prius sensisse se dicat, doctum ab illo, id quod est verius, confitetur. Octogesimum quoque nonum Psalmum, qui scribitur: Oratio Moysi hominis Dei, et reliquos undecim, qui non habent titulos, secundum Huilli expositionem, ejusdem Moysi putat, 470 nec dedignatur Hebraeam Scripturam interpretans per singula loca, quidpapae Theophili epistolis, in quibus Origenis exponit errores, dicitur obturasse aures suas, et auctorem tanti mali clara usque ad illud tempus se ignorasse, quod tam nefaria scripserit. Non recuso, nec dico m ignorare, quod interpretatus est, cujus Apologi
Abbreviated transcription (Latin):
carꝑe. & hominẽ rugosȩ frontis addu¬
ctiq suꝑcilii. plautino in me sale lud̾e.
eo qd̾ barnaban iudeũ dixerĩ p̾cepto¬
rem meũ. Nec mirũ si ꝓbarania ubi ẽ
aliqua uoeabuloꝵ similitudo. scͥpseris
barnaban: cum tantã habeas licentiã
nominũ mutandoꝵ ut de eusebio pam¬
philum. de heretico mrẽm feceris.
Cauendꝰ homo. & mͥ maxime declinan¬
dus. ne me repente dum nescio de ie¬
ronimo s ardanapallũ nominet. Nudi
gͦ sapientiȩ lum̃. & norma catonianȩ
seueritatis. Eigo ñ illũ magistru dixi.
enĩ hebreas litteras ate discere debuiz¬
Aut iniuria tͥ facta ẽ qd̾ ꝓ te apollina
non potui nominare. qui apud latinoᷤ
impar sui ẽ: quo ego magistro glorior
ꝙ ex ulto: Sed eos tantũ posui qui in
rep̾hensione erant. ut similit̾ me ori¬
genem ñ obfidei ueritatẽ. s ob eruditi¬
onis meritũ legisse testarer. Ipse orige
res. quando de seͥpturis aliqua dispu¬

Expanded text:
carpere, et hominem rugosae frontis adducarpere, et hominem rugosae frontis adductique supercilii, Plautino in me sale ludere, eo quod Barrabam Judaeum dixerim praeceptorem meum. Nec mirum si pro BAR-ANINA, ubi est aliqua vocabulorum similitudo, scripseris Barrabam, cum tantam habeas licentiam nominum immutandorum; ut de Eusebio Pamphilum, de haeretico martyrem feceris. Cavendus homo, et mihi maxime declinandus, ne me repente, dum nescio, de Hieronymo Sardanapalum nomines. Audi ergo, sapientiae columen, et norma Catonianae severitatis. Ego non illum magistrum dixi; enim Hebraeas litteras a te discere debuiAn injuria tibi facta est, quod pro te Apollinarquentissimum non potui nominare? Quis apud Latinos par sui est? quo ego magistro glorior et exsulto. Sed eos tantum posui, qui in reprehensione erant, ut similiter me Originem, non ob fidei veritatem, sed ob eruditionis meritum legisse testarer. Ipse Origenres, quando de Scripturis aliqua dispu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ alioꝵs eꝑors quas nuꝑ ipsis iubentib
transtuli. te petunt. te lacerant: imꝑato¬
rum qͦ scͥpta quȩ de alexandria ꝙ egy¬
pto origeniastes pelli iubent. me sugge¬
rente dictata sunt : ut romanȩ urbis
pontifex miro eos odio detestet᷑. meum
consiliũ fuit : ut totꝰ orbis p̾t trans latio¬
nem tuã in odio origenis exarserit. que
antea simplicit̾ lectitabant. m̃s oꝑatꝰ
est stilꝰ. Si tantũ possũ. miror eur me
non metuas. Ego ille moderatꝰ in epła
publica. qui diligent̾ caui ne qͥd in te
dictũ putares: scͥpsi ad te statĩ breuẽ
epłam. expostulans suꝑ laudib tius.
Quã quia romȩ ñ eras. amci mei tͥ mit¬
tere noluerunt: eo qd̾ te dicerent cũ
sodalib tius indigna nomine. xꝑiano
de mea conu̾satione iactare. Cuiꝰ ex¬
emplar huic uolumini subdidi: ut sei¬
as quantũ dolorẽ quanta moderatio¬
ne necessitudinis temꝑaui. Audio ꝑre¬
terea te quȩda de epła mea philosophȩ

Expanded text:
 episcoporum, quas nuper ipsis jubentibus transtulit, te petunt, te lacerant. Imperatorum quoque scripta, quae de Alexandria et Aegypto Origenistas pelli jubent, me suggerente, dictata sunt. Ut Romanae urbis Pontifex miro eos odio detestetur, meum consilium fuit. Ut totus orbis post translationem tuam in Origenis odia exarserit, quem antea simpliciter lectitabat, meus operatus est stylus. Si tantum possum, miror cur me non metuas. Ego ille moderatus in epistola publica , qui diligenter cavi, ne quid in te dictum putares, scripsi ad te statim brevem Epistolam, expostulans super laudibus tuis. Quam, quia Romae non eras, amici mei tibi mittere noluerunt, eo quod te dicerent cum sodalibus tuis indigna nomine Christiano de mea conversatione jactitare. Cujus exemplum huic volumini subdidi, ut scias quantum dolorem, quanta moderatione necessitudinis temperavi. terea te quaedam de epistola mea philosophice
Abbreviated transcription (Latin):
utile: ꝙ qd̾ ne ꝓ dispensatione quide
putandꝰ sit d̾s aliqnͣdo m̃tiri. Sinautẽ
cõmodu audientis exegerit. uerbis lo¬
quit᷑ ambiguis ꝙ ꝑ enigmata quȩ uult
ꝓfert: ut ꝙ ueritatis apud eũ dignitas
conseruet᷑. ꝙ qd̾ noxium e̾e̾ poterat si
nudũ ꝓferret᷑ in uulgꝰ. quod̾a tectũ ue¬
lamine ꝓferat᷑. Homo aũ cui in cumbit
necessitas m̃tiendi. diligent̾ attendat
ut sic utat᷑ interđu m̃datio. qͦmͦ condi¬
m̃to atq medicamine. ut seruet men¬
surã eiꝰ: ne excedat t̾minos quib usa
est iudith cont᷑ olofernẽ. ꝙ uicit eũ pru¬
denti simulatione u̾boꝵ. Imitet᷑ hester
quȩ arta xersis sententiã diutacita gen¬
tis ueritate correxit: ꝙ in pͥmis patri¬
archam iacob. quẽ legimꝰ benedictiones
patris artifici impetrasse m̃datio E x qͦ
ꝑspicuũ ẽ. qd̾ nͥ ita m̃titi fuerimꝰ ut ma¬
iudi eandi simꝰ quasi inimiei eiꝰ qui ait.
Ego sum ueritas. Hec origenes sẽpsit ne

Expanded text:
utile; et quod ne pro dispensatione quidem putandus sit Deus aliquando mentiri. Sin autem commodum audientis exegerit, verbis loquitur ambiguis et per aenigmata quae vult, profert: ut et veritatis apud eum dignitas conservetur: et quod noxium esse poterat, si nudum proferretur in vulgus, quodam tectum velamine proferatur. Homo autem, cui incumbit necessitas mentiendi, diligenter attendat, ut sic utatur interdum mendacio, quomodo condimento atque medicamine; ut servet mensuram ejus, ne excedat terminos, quibus usa est Judith contra Holofernem, et vicit eum prudenti simulatione verborum. Imitetur Esther, quae Artaxerxis sententiam, diu tacita gentis veritate correxit. Et in primis Patriarcham 475 Jacob, quem legimus benedictiones patris artifici impetrasse mendacio. Ex quo perspicuum est, quod nisi ita mentiti fuerimus, ut majudicandi simus, quasi inimici ejus, qui ait: Ego sum veritas . » Haec Or
Abbreviated transcription (Latin):
angłos fieri. & animas hominũ ita ut
sunt conditȩ ñ in angłos. s in id qd̾
a deo sunt conditȩ reformari. ut ꝙ ui¬
sti ꝙ peccatores equales fiant. Deniq
ut scias me non meam explicasse senten¬
tiam. s int̾ se hereses comparasse. quaꝵ
utramq in greco legeram: disputatio¬
nem meam hoc fine compleui. Iecireo
supradiximꝰ hȩc apud nos obseuriora
greco: & om̃is metafora. si de alia in ali¬
am lingũa transferat᷑ ad uerbũ. qͥbꝰda
quasi sentib orationis sensꝰ & germina
suffocant᷑ Nisi hȩc eade in greco rep¬
eur illũ locũ apłi interp̾tans in qͦ ait.¬

Expanded text:
Angelos fieri: et animas hominum, ita ut Angelos fieri: et animas hominum, ita ut sunt conditae, non in Angelos; sed in id quod a Deo sunt conditae, reformari, ut et justi et peccatores aequales fiant. Denique ut scias me non meam explicasse sententiam, sed inter se haereses comparasse, quarum utramque in Graeco legeram, disputationem meam 483 hoc fine complevi: « Idcirco, ut supra diximus, haec apud nos obscuriora Graeco; et omnis metaphora, si de alia in aliam linguam transferatur ad verbum, quibusdam quasi sentibus, orationis sensus et germina suffocantur. » Nisi haec eadem in Graeco recur illum locum Apostoli interpretans ubi ait
Abbreviated transcription (Latin):
xꝑe iñc sanaturꝰ aduenerit: unꝰquisq
scd̾m mensurã fidei & agnitionis fili
di. quẽ ido agnoscere dicitꝰ. quia pͥus
nouerat ꝙ postea nosse desiuit. suum
recipiet locum. &. incipiet id ẽẽ qd̾ fu¬
reforment᷑. s unũ qd̾q m̃brũ iuxta
m̾surã & officiũ suũ ꝑfectũ sit: uerbi
grã ut angłs refuga id ẽẽ incipiat qd
e̾reatꝰ ẽ. & homo qui de paradyso eiect
fuerat. ad culturam iterũ paradysi re
prudentissimũ. ñ intellexisse artẽ ex¬
positionis meȩ Ouando enĩ dico: ita
tam̾ ut ñ iuxta aliam heresim om̃s in
unitate sint positi. id ẽ om̃s in angłos
reformentꝰ᷑: ostendo & ea de quib dis¬
puto ẽẽ heretica. & ab alia heresi dis¬
crepare. Quȩ sunt gͦ duȩ hereses:.  na
quȩ dicit om̃s rationales creaturas
in angłos reformari. altera quȩ asserit
unũ qd̾q in restitutione mundi id fo¬
re qd̾ conditũ e̾: uerbi gr̃a. quia ex an¬
głis dȩmones sunt. rursũ dȩmones

Expanded text:
quisque secundum mensuram fidei et agnitionis Filii Dei quem ideo agnoscere dicitur, quia prius noverat, et postea nosse desivit suum recipiet locum, et incipiet id esse quod fureformentur; sed unumquodque membrum juxta mensuram et officium suum perfectum sit. Verbi gratia, ut Angelus refuga id esse incipiat, quod creatus est: ut homo qui de paradiso fuerat ejectus, ad culturam iterum paradisi resprudentissimum non intellexisse artem expositionis meae. « Quando enim dico, ita tamen ut non juxta aliam haeresim omnes in una aetate sint positi, id est, omnes in Angelos reformentur, ostendo et ea de quibus disputo esse haeretica, et ab alia haeresi discrepare. » Quae sunt ergo duae haereses? Una, quae dicit omnes rationabiles creaturas in Angelos reformari. Altera quae asserit unumquodque in restitutione mundi id fore quod conditum est. Verbi gratia: quia ex Angelis daemones sunt, rursum daemones
Abbreviated transcription (Latin):
timum ꝓbat. Illud qͦ carꝑe dicit᷑: quod
scm psalmũ interp̃tans ꝓ eo qd̾ legimꝰ
in latino. app̾hendite disciplinã. ꝙ mn he¬
braico uolumine sẽptũ ẽ. Nescu bar. di¬
xerim in cõm̃tariolis. ad orate filiũ. ꝙ
rursũ om̃e psalteriũ in romanũ uertens
sonum. quasi immemor expositionis an¬
tiquȩ posuerim ad orate pure: quod utiq
sibi ẽẽ contrariũ om̃ib patet. Et reue¬
ra ignoscendu ẽ ei. si ignoret linguȩ he¬
braicȩ ueritatẽ. qui interdu ꝙ in latinis
qd̾ ego nolens transferre putide. sensũ
magis secutꝰ sum. ut dicerẽ adorate.
Quia enĩ qui adorant. solent deosculari
manũ. & capita summittere: qd̾ se beatꝰ
iob elem̃tis & idolis fecisse negat dicens:
Si uidi solem cũ fulgeret ꝙ lunã ince¬
dentẽ clare. & lȩtatum ẽ in abscondito
cor meũ. & osculatꝰ sum manũ meã ore¬

Expanded text:
 --Illud quoque carpere dicitur, quod secundum Psalmum interpretans, pro eo quod legimus in Latino, apprehendite disciplinam; et in Hebraico volumine scriptum est NESCU BAR, dixerim in Commentariolis meis, adorate filium. Et rursum omne Psalterium in Romanum vertens sonum, quasi immemor expositionis antiquae posuerim, adorate pure: quod utique sibi esse contrarium omnibus patet. Et revera ignoscendum est ei, si ignoret linguae Hebraicae veritatem, qui interdum et in Latinis quod ego nolens transferre putide, sensum magis secutus sum, ut dicerem, adorate. Quia enim qui adorant solent deosculari manum, et capita submittere quod se beatus Job elementis et idolis fecisse negat, dicens : Si vidi solem cum fulgeret, et lunam incedentem clare: et laetatum est in abscondito cor meum,
Abbreviated transcription (Latin):
incipit linearũ. & dialectica atq medi¬
cina habent ysagogas suas: sic elem̃tis ue¬
teris testam̃ti ut ad eugłicam plenitudi¬
nem ueniat. sci uirierudit᷑ infantia. U nde
ꝙ centesimꝰ octauus decimꝰ psalmꝰ. ꝙ
om̃s alii qui litt̾is p̾notant᷑. ꝑ ȩthicam
nos ducunt ad theologiã : ꝙ ab elem̃tis
occidentis litterȩ quȩ destruit᷑. transi¬
re faciunt ad sp̃m uiuificantẽ. Qui gͦ
mundo & elem̃tis eio mortui sumꝰ. non
debemꝰ ea obseruare quȩ mundisunt:

Expanded text:
incipit linearum et dialectica atque mediincipit linearum et dialectica atque medicina habent eloaycoyag suas, sic elementis ueteris testamenti, ut ad euangelicam plenitudinem ueniant, sancti uiri eruditur infantia. unde et centesimus octauus decimus psalmus et omnes alii, qui litteris praenotantur, per ethicam nos ducunt ad theologiam et ab elementis occidentis litterae, quae destruitur, transire faciunt ad spiritum uiuificantem. qui ergo mundo et elementis eius mortui sumus, non debemus ea obseruare, quae mundi sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
men latinꝰ sermo ñ explicat: apud nos
dicit᷑. ad ñ ꝑ arcendũ corpori. Non par¬
cunt iudei corporib suis in assumptione
ciboꝵs: contemnentes int̾dũ quȩ habent.
ꝙ querentes quȩ ñ habent.Ex qua ne¬
cessitate debilitates int̾dũ ꝙ morbos con¬
trahunt. nec honorant semet ipsos : cũ
omĩa munda sint mundis. nichilq pos¬
sit ẽẽ pollutũ qd̾ cũ gr̃ãrũ actione ꝑcipit᷑.
ꝙ iccireo a dño sit creatũ ut saturitate ꝙ
adimpletione carnis humanos artus ue¬
getet atq sustentet. Elem̃ta aũ mundi
a quib immo quib mortui sumꝰ. lex moy¬
si ꝙ om̃e uetꝰ instrum̃tũ intelligendũ ẽ:
quib quasi elem̃tis & religionis ex ordiis
dñm discimꝰ. Quomͦ eñ elem̃ta appellan¬
tur litterȩ ꝑ quas sillabas ac u̾ba con¬
iungimꝰ. & ad texenda orationẽ longa
meditatione ꝓcedimꝰ. ars qͦ musica ha¬
bet elem̃ta sua. &. geometrica ab elem̃tis

Expanded text:
men Latinus sermo non explicat, apud nos men Latinus sermo non explicat, apud nos dicitur \'a d non parcendum corp ori\'. non pareunt Iudaei eorporibus suis in adsumptione ciborum contemnentes interdum, quae habent, et quaerentes, quae non habent - ex qua necessitate debilitates interdum et morbos contrahunt —, nec honorant semet ipsos, cum omnia munda sint mundis nihilque possit esse pollutum, quod cum gratiarum actione percipitur, et idcirco a domino sit creatum, ut saturitate et adinpletione carnis humanos artus uegetet atque sustentet. elementa autem mundi, a quibus, immo quibus mortui sumus, lex Moysi et omne uetus instrumentum intellegendum est, quibus quasi elementis et religionis exordiis dominum discimus. quomodo enim elementa appellantur litterae, per quas syllabas ac uerba coniungimus et ad texendam orationem longa meditatione procedimus, ars quoque musica habet elementa sua et geometrica ab elementis
Abbreviated transcription (Latin):
ctrinȩ di: ñ quo dicamꝰ sedendu ẽẽ sẽꝑ
in sabbato. & de loco in qͦ quis fuerit oe¬
cupatꝰ penit᷑ ñ recedendũ: s id qd̾ impos¬
sibile legis ẽ in qͦ infirmabat᷑ ꝑ carne̾.
sp̃uali obseruatione complendũ sit. Se¬
quit᷑. Quȩ sunt rationẽ quide habentia
sapientiȩ. Hoc loco. quide coniunctio suꝑ¬
flua ẽ: qd̾ in plerisq locis ꝓpt̾ imꝑitiam᷑
artis grãmaticȩ apłm fecisse repꝑimꝰN eq
enĩ sequit᷑ uͦ. uł alia comunctio. quȩ so¬
let ei p̾positioni ubi quide positũ fuerit
respondere. Uident᷑ quidẽ obseruatiões
uidaieȩ apud imꝑitos ꝙuilem plebecu¬
lam imaginẽ habere rationis humanȩq
doctores eoꝵ cõopiͥ hoc est sapientes
uoeant᷑. Et si quando certis dieb tradi¬
tiones suas exponunt. discipłis sus so
sapientes docent traditiones: Pro suꝑ¬
ẽ hoc ẽ falsa religio. Et ꝓ humilitate.¬
cͤa sic intelligenda qd̾ humilia sentiant

Expanded text:
ctrinae dei. non quo dicamus sedendum esse semper ctrinae dei. non quo dicamus sedendum esse semper in sabbato et de loco, in quo quis fuerit occupatus, penitus non recedendum, sed quo id, quod inpossibile legis est, in quo infirmatur per carnem, spiritali obseruatione conplendum sit. Sequitur: quae sunt rationem qusapientiae. Hoc loco, quidem, conjunctio superflua est: quod in plerisque locis propter imperitiam artis Grammaticae apostolum fecisse reperimus. Neque enim sequitur sed, vel alia conjunctio, quae solet ei praepositioni, ubi quidem positum fuerit, respondere. Videntur igitur observationes Judaicae apud imperitos, et vilem plebeculam, imaginem habere rationis, humanaeque doctores eorum σοφοί, hoc est \'sapientes\', uocantur. et si quando certis diebus traditiones suas exponunt, discipulis suis s \'sapientes docent traditiones\'. pro\'supest, hoc est \'falsa religio\', et pro \'humilitateύνη sic intellegenda, quod humilia sentiant
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̾ traditionẽ urãm. Quantȩ traditiones
phariseoꝵ sunt quas hodie AeyTET oceye
uocant. & quã aniles fabulȩ. reuoluere
nequeo. neq enĩ libri patit᷑ magnitudo:
& pleraq tam turpia sunt. ut erubescã
dicere. Dicam tam̃ unũ. in ignominiam
gentis ininice. Prepositos habent synagogs
sapientissimos quosq fȩdo oꝑi delegatos:
ut sanguinẽ uirginis siue menstruatȩ
mundũ uł immundũ. si oculis discer¬
nere ñ potuerint. gustu ꝑbent. Pret̾ea
quia iussũ ẽ ut dieb sabbatoꝵ sedeat unꝰ¬
quisq in domo sua. & ñ egrediat᷑ nec am¬
bulet de loco in qͦ habitat: si quando eos
iuxta litterã cȩꝑimꝰ artare ut ñ iaceant.
ñ ambulent ñ stent: s tantũ sedeant si
uelint p̾cepta seruare: solent respondẽ
ꝙ dicere. barachibas ꝙ symeon ꝙ hellas
magistri nr̃i tradidert̃ nob ut duo ini¬
lia pedes ambulemꝰ in sabbo. & cęt̾a huiꝰ
modi. doctrinas hoĩnũ p̾ferentes do¬

Expanded text:
ram. quantae traditiones pharisaeorum sint, quas hodie δευτρώσεις uocant, et quam aniles fabulae, reuoluere nequeo. neque enim libri patitur magnitudo et pleraque tam turpia sunt, ut erubescam dicere. dicam tamen unum in ignominiam gentis inimicae: praepositos habent synagogis sapientissimos quosque foedo operi delegatos, ut sanguinem uirginis siue menstruatae mundum uel inmundum, si oculis discernere non potuerint, gustatu probent. praeterea, quia iussum est, ut diebus sabbatorum sedeat unusquisque in domo sua et non egrediatur nec ambulet de loco, in quo habitat, si quando eos iuxta litteram coeperimus artare, ut non iaceant, non ambulent, non stent, sed tantum sedeant, si uelint praecepta seruare, solent respondere et dicere: \'Barachibas et Symeon et Helles, magistri nostri, tradiderunt nobis, ut duo milia pedes ambulemus in sabbato\' et cetera istius modi, doctrinas hominum praeferentes do
Abbreviated transcription (Latin):
cupisces rem ꝓximi tui. Nos aũ ꝑ coneu¬
piscentiã om̃s ꝑturbationes aĩę significa¬
tas putamꝰ. quib meremꝰ & gaudemꝰ.
tuemꝰ & concupiseimꝰ. Et hoc apłs
uas electionis. cuiꝰ corpꝰ templũ erat sp̃s

Expanded text:
cupisces rem proximi tui . Nos autem per concucupisces rem proximi tui . Nos autem per concupiscentiam omnes perturbationes animae significatas putamus, quibus moeremus et gaudemus, timemus et concupiscimus. Et hoc Apostolus vas electionis, cujus corpus templum er
Abbreviated transcription (Latin):
reuiuiscere. &. ille mori reusq ẽẽ peccati.
Atq ita fit ut tempo intelligentiȩ qͦ man¬
data di cognoscimꝰ. ut ꝑueniamꝰ ad uitã.
oꝑet᷑ in nob̾ mortẽ si agamo negligentio:
& occasio sapientiȩ seducat nos atq supplan¬
tet & ducat ad mortẽ. non qd̾ intelligen¬
tia peccatũ sit. lex enim intelligentiȩ sc̃ã
& iusta & bona ẽ: s ꝑ intelligentiã pecca¬
torũ atq uirtutũ mͥ peccatũ nascit᷑. qd̾
pͥusquã intelligerẽ peccatũ eẽ ñ nouerã.
Atq ita factũ ẽ. ut qd̾ mͥpro bono datũ est.
meo uitio mutet᷑ in malũ. Et ut yꝑbolice
dicã. nouoq uerbo utar ad explicandũ
sensũ meũ: peccatũ qd̾ pͥusquã haberẽ
intelligentiã absq peceato erat. ꝑ pͥua¬
ricationẽ mandati incipit mͥ ẽẽ peccatio.
dicit. nͨ concupisces. Alii putant illud ẽẽ
mandatũ qd̾ in decalogo scͥptũ ẽ: non con¬

Expanded text:
reviviscere, et ille mori, reusque esse peccati. reviviscere, et ille mori, reusque esse peccati. Atque ita fit, ut tempus intelligentiae, quo Dei mandata cognoscimus, ut perveniamus ad vitoperetur in nobis mortem: si agamus negligentius, et occasio sapientiae seducat nos, atque supplantet et ducat ad mortem: non quod intelligentiae peccatum sit lex enim intelligentiae sancta, et justa, et bona est, sed per intelligentiam peccatorum atque virtutum mihi peccatum nascipriusquam intellegerem, peccatum esse non noueram. atque ita factum est, ut, quod mihi pro bono datum est, meo uitio mutetur in malum et — ut hyperbolice dicam nouoque uerbo utar ad explicandum sensum meum — peccatum, quod, priusquam haberem intellegentiam, absque peccato erat, praeuaricationdicit: Non concupisces. Alii putant illud esse mandatum, quod in Decalogo scriptum est: Non con
Abbreviated transcription (Latin):
ris. alt̾i ñ feceris. Quis enĩ ignoret homi¬
cidiũ. adult̾ium. furtũ. & omnẽ concupis¬
centiã ẽẽ malũ. ex eo qd̾ sibi ea nolit fieris
Si enĩ mala ẽẽ nesciret. nunꝗͣ sibi doleret
ẽe̾ illata. Per hanc naturale̾ legẽ. & cam
cognouit peccatũ suũ : dicens. maior cau¬
sa mea ẽ. quã ut dimittar. Et adam & ȩua
cognouerunt peccatũ suũ. & ꝓpterea ab¬
sconditi st̾ sub ligno uitȩ. Pharao qͦ ante¬
quã lex daret᷑ ꝑ moysen. stimulatꝰ lege na¬
turȩ sua crimina confitet᷑ & dicit. Dñs iu¬
stus. ego aũ & popłs m̃s impii. Hanc legẽ
nescit pueritia. ignorat infantia: ꝙ pec¬
cans absq mandato. ñ tenet᷑ lege peccati.
Maledicit pat̾ & parentes uerberat: & quia
necdu accepit legẽ sap̃iȩ. mortuũ ẽ in¬
S eo peccatũ. Cum aũ mandatũ uenerit.
hoc est tempꝰ intelligentiȩ appetentis bo¬
na & uitantis mala: tunc incipit peccatũ

Expanded text:
ris, alteri ne feceris. Quis enim ignoret homiris, alteri ne feceris. Quis enim ignoret homicidium, adulterium, furtum, et omnem concupiscentiam esse malum, ex eo quod sibi ea nolit fieri? Si enim mala esse nesciret, nequaquam doleret sibi esse illata. Per hanc naturalem legem et Cain cognovit peccatum suum, dicens: Major est causa mea, quam ut dimittar. Et Adam cognouerunt peccatum suum et propterea absconditi sunt sub ligno uitae. Pharao quoque, antequam lex daretur per Moysen, stimulatus lege naturae sua crimina confitetur et dicit: dominus iustus, ego autem et populus meus mpii. hanc legem nescit pueritia, ignorat infantia et peccans absque mandato non tenetur lege peccati. maledicit patri et parentes uerberat et, quia necdum accepit legem sapientiae, mortuum est in eo peccatum. cumhoc est, tempus intelligentiae appetentis bona, et vitantis mala: tunc incipit peccatum
Abbreviated transcription (Latin):
buit: unũ de ancilla ꝙ alterũ de libera.
Sed qui de ancilla. scđm carnẽ natꝰ ẽ: qͥ¬
¶ aũ de libera ꝑ reꝓmissionẽ. S ed & psal¬
mi lex appellantur. At cõpleret᷑ sermo
qui in lege eoꝵ scͥptꝰ ẽ: quia oderunt me¬
s gratis : saiȩ qͦq ꝓphetiã. apłs legẽ uocat.¬
In lege scͥptũ ẽ: qm̃ in aliis linguis & in
labiis aliis loquar popło huic: ꝙ nec sic
me exaudient dicit dñs. Quod iuxta he¬
braicũ & aquilã in ysaia scͥptũ repperi.
legem ñ habent. naturalit̾ ea quę legis st̃
faciunt: isti legẽ ñ habentes sibi ipsi sunt
lex. qͥ indicant opꝰ legis sepͥtũ in cordib
suis. testimoniũ illis p̾bente conscientia.
Ista lex quȩ in corde scribit᷑. om̃s continet
nationes : & nullꝰ hominũ ẽ qͥ hano legẽ
nesciat. Unde om̃is mundꝰ sub peccato.
ꝙ uniu̾si hoĩes p̾uaricatores legis sunt.
Et iccirco iustũ iuditiũ di ẽ scribentis in
corde humani generis. Quod tͥ fieri nolue

Expanded text:
terum de libera. Sed qui ex ancilla secundum carnem natus est: qui autem de libera, per repromissionem . Sed et psalmi lex appellantur, ut compleretur sermo qui in lege eorum scriptus est, quia oderunt me gratis . Isaiae quoque prophetiam legem In lege scriptum est: Quoniam in aliis linguis et aliis labiis loquar populo huic et nec sic me exaudient, dicit Dominus. Quod iuxta Hebraicum et Aquilam, in Esaia scriptum reperi. ae non habent legem, naturaliter ea, quae legis sunt, faciunt, isti legem non habentes sibi ipsi sunt lex, qui indicant opus legis scriptum in cordibus suis testimonium praebente illis conscientia. ista lex, quae in corde scribitur, omnes continet nationes et nullus hominum est, qui hanc legem nesciat. unde omnis mundus sub peccato et uniuersi homines praeuaricatores legis sunt et idcirco iustum iudicium dei est scribentis in c
Abbreviated transcription (Latin):
Conuersꝰ aũ d̾s. tradidit eos ut colerent
militiã cęli: sic̾ scͥptũ ẽ in libro ꝓpħarum.
Militia aũ cęli ñ tantũ sol appellat᷑ ꝙ luna
ꝙ astra rutilantia. s ꝙ. om̃is angłica mul¬
titudo eoꝵq exercitꝰ qui hebraice appel¬
lat᷑ sabaoth. id ẽ uirtutũ siue exercituũ.
Unde & in eugłio uixta lucã legimꝰ. Et
subito facta ẽ cũ angło multitudo mili

Expanded text:
Conversus autem Deus, tradidit eos, ut colerent Conversus autem Deus, tradidit eos, ut colerent militiam coeli: sicut scriptum est in libro Prophetarum . Militia autem coeli, non tantum sol appellatur, et luna, et astra rutilantia; sed et omnis Angelica multitudo, eorumque exercitus, qui Hebraice appellantur SABAOTH, id est, virtutum, sive exercituum. Unde et in Evangelio juxta Lucam legimus: Et subito facta est cum Angelo mul
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpetuȩ kalendȩ .& et̾na requies expe¬
ctanda ẽ. Querimo qͥd dicere uoluerit
in humilitate & religione angłoꝵ: aut
quẽ sensum habeat. Ex quo dñs locut᷑
est ad discipłos. surgite abeamꝰ hine. ꝙ
relinquet᷑ uob̾ domꝰ ur̃a deserta. ꝙ locꝰ
catur & sodoma: om̃ĩs iudaicarũ obser¬
uationũ cultura destructa ẽ. ꝙ quascũq
offerunt uictimas ñ do offerunt s angłis
refugis. & sꝑib immundis. Nec mirũ
si hoc pt᷑ passionẽ dm̃i faciunt. cũ per
amos qͦq ꝓpħam dicat᷑ ad eos Nunquid
hostias & uictimas obtulistĩ m quadra¬
ginta annis in deserto domꝰ isrł: ꝙ as
sumpsistis tabnaculũ moloch. & si dꝰ cłi
ur̃i rempha figuras qͦs fecistis ut adore¬
tis eas: Quod pleniꝰ in contione udaica
stepħs mr̃ exponens & reuoluens histori¬
lum in dieb illis: & obtulerunt hostias
ydolo. ꝙ lȩtabant᷑ in oꝑib manuũ suarũ.

Expanded text:
perpetuae kalendae et aeterna requies expeperpetuae kalendae et aeterna requies expectanda est. quaerimus, quid dicere uoluerit: in humilitate et religione angelorum aut quem sensum habeat. ex quo dominus locutus est ad discipulos: surgite, abeamus hinc et: relinquetur uobis domus uestra deserta, et: locus, tur et Sodoma, omnis Iudaicarum obseruationum cultura destructa est et, quascumque offerunt uictimas, non deo offerunt, sed angelis refugis et spiritibus inmundis. nec mirum, si hoc post passionem domini faciant, cum per Amos quoque prophetam dicatur ad eos: num qui d hostias et uictimas obtulistis mihi quadraginta annis in deserto, domus Israhel, et adsumpsistis tabernaculum Moloch et sidus dei Rempham, figuras, quas fecistis, ut adoretis eas? quod plenius in contione Iudaica Stephanus martyr exponens et reuoluens historirunt in diebus illis et obtulerunt hostias idolo et laetabantur i
Abbreviated transcription (Latin):
pleniꝰ diximꝰ. Loquit᷑ aũ uniu̾sa cont̃
eos qui credentes ex iudeis in dnũm sal¬
uatorẽ iudaicas cerimonias obseruare
cupiebant. Suꝑ qua re ꝙ in actib apłoꝵs
non parua questio concitata ẽ. Unde ꝙ
supra paulꝰ ait. Nemo uos iudicet de his
qui magistros legis eẽ se iactant. in cibo¬
ꝙ in potu. qd̾ alia munda sint alia ĩmun¬
da : aut in parte diei festi ut alios dies
est kalendarũ & m̃sis noui: qnͣdo decre¬
scens luna finit᷑. ꝙ noctis umbris tegit᷑.¬
xp̃ianoꝵ enĩ lum̃ ȩt̾nũ ẽ: ꝙ semꝑ solis
iusticiȩ radiis illustrat᷑. Aut in parte sab¬
batoꝵ. ut ñ faciant seruile opꝰ. ꝙ onera
non portent : quia nos. xp̃i sumꝰ lib̾tate
donati. & onera peccatoꝵ gestare desiui¬
mus. Hȩc inquit omĩa umbra st̃ futuro¬
rum. & imagines uenturȩ felicitatis:
ut in quibꝰ iudei uixta litterã hesitant
ꝙ tenent᷑ in t̾ra. nos iuxta sp̃m transeam
om̃is & cibꝰ ꝙ potꝰ & tota festiuitas. &

Expanded text:
lenius. loquitur autem uniuersa contra eos, qui credentes ex Iudaeis in dominum saluatorem Iudaicas caerimonias obseruare cupiebant. super qua re et in Actibus apostolorum non parua quaestio concitata est. unde et supra Paulus ait:nemo uos iudicet — de his, qui magistros legis esse se iactant — in cibo et potu, quod alia munda sint, alia inmunda, aut in parte diei festi, ut alios dies est kalendarum et mensis noui, quando decrescens luna finitur et noctis umbris tegitianorum enim lumen aeternum est et semper solis iustitiae radiis inlustratur — aut in parte sabbatorum, ut non faciant seruile opus et onera non portent, quia nos Christi sumus libertate donati et onera peccatorum gestare desiuimus. haec, inquit, omnia umbra sunt futurorum et imagines uenturae felicitatis, ut, in quibus Iudaei iuxta litteram haesitant et tenentur in terra, nos iuxta spiritum transomnis cibus et potus et tota festiuitas et
Abbreviated transcription (Latin):
ant ad solidũ cibum. & ad maturã ȩta¬
tem plenitudinis. xũi. O mis enĩ qͥ lacte
alitꝰ. imꝑitꝰ ẽ in ratione iciȩ: paruulꝰ
quȩ necdũ potuert̃ ea quȩ generata suit
alere. cũ uiderint sermonẽ hereticũ stan¬
tem in exełia. cito scandalizant᷑ & ꝑeunt.
& in tempestate atq in ꝑsecutionib ꝑ ma¬
nere ñ possunt: p̾sertim si otiũ habuerut
quȩ xp̃c ẽ. De hac abhominatione here¬
homo iniquitatis ꝙ adu̾sariꝰ eleuet se
deat stare in templo di. &. ostende se
tanꝗ. ipse sit d̾s. Quis aduentꝰ sedm oꝑa¬
tionẽ sathanȩ. ꝙ ea q̃ concepta st̃ facit
ꝑire abortiuo: & ea quȩ nata. ad pueri¬
tiam & ad ꝑfectam ętatẽ ꝑuenire ñ posse.
Q uã obrẽ orandꝰ ẽ dñs ne in exordio fidi
& crescentis ȩtatis oriat᷑ hyemps. de qͣ
scͥptum ẽ. hyemps tnͣsiit. abiit sibi: ne
otio torpeamꝰ: s ĩminente naufragio sus¬
citemꝰ dormientẽ dñm atq dicamꝰ. Pre¬

Expanded text:
ant ad solidum cibum et ad maturam aetaant ad solidum cibum et ad maturam aetatem plenitudinis Christi.omnis enim, qui lacte alitur, inperitus est in ratione iustitiae; paruulus quae necdum potuerunt ea, quae generata sunt, alere, cum uiderint sermonem hereticum stantem in ecclesia, cito scandalizantur et pereunt et in tempestate atque in persecutionibus permanere non possunt, praesertim si otium habuerintquae Christus est. de hac abominatione herehomo iniquitatis et aduersarius eleuet se deat stare in templo dei et ostendere se, quod ipse sit deus; cuius aduentus secundum operationem satanae et ea, quae concepta sunt, facit perire abortio et, quae nata, ad pueritiam et ad perfectam aetatem peruenire non posse. quam ob rem orandus est dominus, ne in exordio fidei et crescentis aetatis oriatur hiems, de qua scriptum est: hiems transiit, abiit sibi, ne otio torpeamus, sed inminente naufragio suscitemus dormientem dominum atque dicamus: prae
Abbreviated transcription (Latin):
le litterȩ. nudisq pedib cũ moyse ascen¬
dentes in montẽ syna dicimꝰ. transiens
uidebo uisionẽ hanc magnã: ut possimꝰ
intelligere pregnantes animas. quȩ de
semine doctrinarũ & sermonis dĩ initia
fidei concȩꝑunt. ꝙ dicunt cũ ysaia. Ati¬
more tuo
dñe concepimꝰ. ꝙ par¬
fecisti suꝑ terrã. Sicuti enĩ semina pau¬
latim formant᷑ in uteris: ꝙ tam diu ñ
reputat᷑ homicidiũ donee elem̃ta con¬
fusa suas imagines m̃braq suscipiant: ita
huc uentre retinet᷑. & eito abortio perit
cum uiderit abhominationẽ dȩsolationis
stantẽ in eccłia. ꝙ sathanan tnͣsfigurari
quib ide apłs scribit. Mulier seducta. in
transgressionẽ facta ẽ. S aluabit᷑ aũ ꝑ fili¬
orũ regenerationẽ. si ꝑmanserit infide
& caritate & sc̃itate cum pudicitia. Quȩ
si de sermone diuino aliquando gene¬
rarint: necesse ẽ quȩ generata st̃ c̾resc̾e.
& pͥmũ acciꝑe lac infantiȩ donec ꝑueni¬

Expanded text:
scendentes montem, dicamus: Transiens videbo visionem hanc magnam ; ut possimus intelligere praegnantes animas, quae de semine doctrinarum et sermonis Dei, initia fidei conceperunt, et dicunt cum Isaia: A timore tuo Domine concepimus, et parfecimus super terram. sicuti enim semina paulatim formantur in uteris et tam diu non reputatur homicidium, donec elementa confusa suas imagines membraque suscipiant, ita huc uentre retinetur et cito abortio perit, cum uiderit abominationem desolationis stantem in ecclesia et satanan transfigurari quibus idem apostolus scribit: mulier seducta in transgressione facta est; saluabitur autem per filiorum generationem, si permanserint in fide et caritate et sanctitate cum pudicitia. quae si de sermone diuino aliquando generarint, necesse est, quae generata sunt, crescere et primum accipere lac infantiae, donec perueni
Abbreviated transcription (Latin):
namq significari uelint. Hyemẽ qͦq
ꝙ sabbatũ sic int̾pretant᷑ ne eo tẽpore
fugere compellant᷑ : quando duritia
frigoris in agris o in desertis locis fu¬
gientes latere ñ patit᷑. & obseruatio
sabbati aut p̾uaricatores facit si fugi¬
ant : aut hostiũ gladiis subiacere. si sab¬
bati otiũ ex p̾cepto seruauerint. Nos
aũ audientes dnm saluatorẽ. ut qui
in uidea sunt ad montana confugiant:
ipsi qͦq oculos leuamꝰ ad montes de
quibꝰ scͥptũ ẽ. leuaui oculos meos ad
montes unde ueniet auxiliũ mͥ. ꝙ in
alio loco. fundam̾ta eiꝰ in montib sc̃is.

Expanded text:
namque significari uelint. hiemem quoque namque significari uelint. hiemem quoque et sabbatum sic interpretantur, ne eo tempore fugere conpellantur, quando duritia frigoris in agris et in desertis locis fugientes latere non patitur et obseruatio sabbati aut praeuaricatores facit, si fugiant, aut hostium gladiis subiacere, si sabbati otium et praecepta seruauerint. nos autem audientes dominum saluatorem, ut, qui in Iudaea sunt, ad montana confugiant, ipsi quoque oculos leuamus ad montes, de quibus scriptum est: leuaui oculos meos ad montes, unde ueniet auxilium mihi, et in alio lo
Abbreviated transcription (Latin):
Suid uult significare qdͦ in eocłe matheo
scͥptũ ẽ. ue pregnantib & nutrientibꝰ in
illis diebꝰ: ꝙ orate ut ñ fiat fuga ur̃a hie¬
me uł sabbato. Quod ex suꝑiorib pen
rit consuminatio. uiderintq ab homina¬
tionẽ desolationis quȩ dicta ẽ ad aniele
ꝓpħa stantẽ in loco sc̃o: tunc prȩcipitꝰ¬
his qui in iudea sunt ut fugiant ad mon¬
tes. ꝙ qui in tecto ñ descendat tollere
aliqͥd de domo sua. ꝙ qui in agro. non
reuertat᷑ auferre tunicã suã. De quib
in comm̃tariis eiuscłe matħi pleniꝰ dixi¬
mus. S tatĩq coniungit᷑. Uȩ pregnan¬
tib & nutrientib in illis dieb In quibꝰ
diebꝰ: Quando abhominationis desola
tio stecerit in loco sc̃o. Quod quide iuxta
litterã de aduentu antixp̃i p̾dicari nul¬
li dubiũ ẽ. quando ꝑsecutionis mag¬
nitudo compellit fugere. & graues u̾te¬
ri paruuliq lactantes fugã retardant:
licet quida titi ꝙ uespasiani adu̾sũ iu¬
deos & precipue ierłm obsidionẽ pug¬

Expanded text:
o scriptum est: uae praegnantibus et nutrientibus in illis diebus et: orate, ne fiat fuga uestra hieme uel sabbato ? — Quod ex superioribus pendrit consummatio uiderintque a bominationem desolationis, quae dicta est a Danihele propheta, stantem in loco sancto, tunc praecipitt ad montes; et qui in tecto, ne descendant tollere aliquid de domo sua; et qui in agro, ne revertantur auferre tunicam suam. De quibus in Commentariis ejusdem Matthaei plenius diximus. Statimque conjungitur: Vae praegnantibus et nutrientibus in illis diebus. In quibus diebus? quando abominatiotionis steterit in loco sancto. quod quidem iuxta litteram de aduentu antichristi praedicari nulli dubium est, quando persecutionis magnitudo conpellit fugere et graues uteri paruulique lactantes fugam retardant, licet quidam Titi et Uespasiani aduersus Iudaeos et praecipue Hierusalem obsidionem pug
Abbreviated transcription (Latin):
uocaui filiũ eiꝰ. Quod utiq nͥ sequam᷑
hebraicã ueritatẽ. ad dnm saluatorẽ
non ꝑtinere manifestũ ẽ. Sequit᷑ enĩ.
Iꝑsi aũ immolabant baalim. Quod
aũ de assumpto testimonio in eugłio
minꝰ ẽ. splendebit & ñ quassabitur.
don ec ponat suꝑ terrã iuditiũ: uidet᷑
mͥ accidisse pͥmi scͥptoris errore. qͥ le¬
gens suꝑiorẽ sententiã in u̾bo iuditii
eẽ finitã. putauit inferioris sententiȩ
ultimũ u̾bũ ẽẽ uiditiũ: ꝙ pauca u̾ba
quȩ in medio hoc ẽ int̾ iuditiũ ꝙ iu¬

Expanded text:
sequamur Hebraicam ueritatem, ad dominum saluatorem non pertinere manifestum est. sequitur enim: ipsi autem immolabant Baalim. quod autem de adsumpto testimonio in euangelio minus est: splendebit et non quassabitur, donec ponat super terram iudicium, uidetur mihi accidisse primi scriptoris errore, qui legens superiorem sententiam in uerbo iudicii esse finitam putauit inferioris sententiae ultimum uerbum esse \'iudicium\' et pauca uerba, quae in medio, hoc est inter \'iudicium\'