comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gelos loqͥtur ds̃ : sic̃ nc̃ ad moy sen
in monte cũ iussionis suȩ u̾ba edi¬
dit. ignẽ rubũq sociauit: atq ali¬
ud suꝑius. aliud inferiꝰ unxit. Qd̃
tñ tc̃ solũ agitur: cũ ex ipsa aliqͥd
ꝯiunctione signatur. Nam ꝑsuic¬
censũ rubũ moysen alloquens. qͥd
fuerit. qͥ & legis flaminã ꝑciꝑet.
& tñ peccati spinã nequaqm uita¬
ret: uł qd̾ ex illo ppło exiret : qͥ in
igne cłitatis. carnis nix peccata qͣsi
rubi spinas acciperet: & in ꝯsump¬
tã humanitatis nĩȩ substantiã. etiã¬
in ipsa diuinitatis flãma seruaret.

Expanded text:
gelos loquitur Deus, sicut ad Moysen in monte, cum jussionis suae verba edidit, ignem rubumque sociavit, atque aliud superius, aliud inferius junxit. Quod tamen tunc solum agitur, cum ex ipsa aliquid conjunctione signatur. Nam per succensum rubum Moyfieret, qui et legis flammam perciperet, et peccati spinam non vitaret: ut quod ex illo populo exiret, qui igne deitatis carnis nostrae peccata quasi rubi spinam acciperet, et inconsumptam humanitatis substantiam in ipsa divinitatis flamma serva
Abbreviated transcription (Latin):
siderioꝵ tumultib obdormiuit:
atq icciro diuinã uocẽ ꝑciꝑe me¬
gis ab appetendis exteriorib torpuit:
tanto ueriꝰ ad cognoscenta int̾iora
ingilauit. Cũ enĩ ab ext̾nis actio¬
nib mens sopitur: tẽ uerba dĩ¬
mens ueraciꝰ penett. cũ ad se ad¬
mittere curaꝵ secłariũ tumultꝰ re¬
eusat. Male aut̃ homo uigilat:
qñ eũ secłariũ regotioꝵ estus in¬
solent᷑ inquietat. Aurẽ qppe cordis
t̾renaꝵ cogitationũ turba dũ ꝑ¬
strepit. claudit: atq in secretari¬
um mentis qͣnto minꝰ curaꝵi tu¬
multuantiũ sonꝰ cõpescit᷑: tanto
ampliꝰ uox p̃sidentis iudicis ñ au¬
ditur. Neq enĩ ꝑfecte homo suf¬
ficit ad ut᷑q diuisus: s dũ sic
int̾uis erudiri appetit. ut tñ ex¬
teriꝰ implicet᷑: & exceriꝰ unde au¬
ditũ aꝑit. inde interiꝰ obsiudes¬

Expanded text:
sideriorum tumultibus obdormivit; atque idcirco divinam vocem percipere megis ab appetendis exterioribus torpuit, tanto verius ad cognoscenda interiora vigilavit. Cum enim ab externis actionibus mens sopitur, tunc verba Dmens vivacius penetrat, cum ad se admittere curarum saecularium tumultus recusat. Male autem homo vigilat, quando eum saecularium negotiorum aestus insolenter inquietat. Aurem quippe cordis terrenarum cogitationum turba dum perstrepit, claudit, atque in secretarium mentis, quanto minus curarum tumultuantium sonus compescitur, tanto amplius vox praesidentis judicis non auditur. Neque enim perfecte homo sufficit ad utraque divisus, sed dum sic interius erudiri appetit ut tamen exterius implicetur, unde exterius auditum aperit, inde interius obsurdes
Abbreviated transcription (Latin):
is suis fideles quos potuit ra¬
piens: crudelitati ꝓpriȩ satisfe¬
cit. esꝑe spolia diuidit: qr
fidelis pꝰmodũ factꝰ: sacra eloqͥa
exponendo distribuit.

Expanded text:
is suis fideles quos potuit rapiens crudelitati propriae satisfecit. Vespere spolia divisit, quia fidelis postmodum factus sacra eloquia exponendo distribuit.
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ essentialit̾ dr̃. Nuncupatiue
enĩ dr̃: sic̃ nc̃ ad moysen dictũ ẽ.
Eece cõstitur te dm̃ pharaonis. Si¬
cut iterũ moyses ait. Siqͥs homo
hoc uł illd̾ fecerit: applica illũ ad
deos. uidelicet ad sacerdotes. E sic̃
psalmista ait. Deus stecit in sina¬
goga cdeoꝵ: in medio aut̃ deo dis¬
ipse ad moysen dicit. Ego sum ds̃
uũ dĩ nom̃ ab essentiali discernere.
ait. Quoꝵ patres ex quib xp̃c sed̃m¬

Expanded text:
us essentialiter dicitur. Nuncupative enim dicitur, sicut nunc ad Moysem dictum est: Ecce constitui te Deum Pharaonis. Sicut iterum Moyses ait: Si quis homo hoc vel illud fecerit, applica illum ad deos, videlicet, ad sacerdotes . Et sicut Psalmista ait: Deus stetit in synagoga deorum, in medio autem deos disr, sicut ipse ad Moysem dicit: Ego sum Deus omen nuncupativum ab essentiali discernere, ait: Quorum patres ex quibus
Abbreviated transcription (Latin):
cecidisse memoratur. In faci¬
em enĩ cadere ẽ: in hac uita
suas uniiquẽq culpas agnos¬
cere. easq penitendo deflere. Re¬
tio uͦ qͦ ñ uidetur cadere ẽ: ex
hac uita repente decȩdere. & ad
quȩ supplicia ducant᷑ ignorare.
E qr iudea errouis sui laqueis cap
lacob eodẽ loco repente in electoꝵ
uoce cõuersꝰ ẽ. dicens. Salutare
tuũ expectabo ddñe : id ẽ ñ sic̃ in¬
fideles antixpm̃: s eñ qui in¬
redemptionẽ nr̃am uenturꝰ ẽ. ue¬
rum credo fidelit̾ xp̃m incom̃tari

Expanded text:
cecidisse memoratur . In facicecidisse memoratur . In faciem enim cadere est in hac vita suas unumquemque culpas agnoscere, easque poenitendo deflere. Retro vero quo non videtur, cadere, est ex hac vita repente decedere, et ad quae supplicia ducatur ignorare. Et quia Judaea erroris sui laqueis captJacob eodem loco repente in electorum voce conversus est, dicens: Salutare tuum exspectabo, Domine ; id est, non sicut infideles Antichrisredemptionem nostram venturus est verum credo fideliter Chri
Abbreviated transcription (Latin):
dan coluber inuia: qr in p̃sentis
uite latitudine eos ambulare ꝓuo¬
cat. quib qͦsi parcendo blanditur.
S in uia mordet: qr eos quib liber¬
tatem tͥbuit: erroris sui ueneno
cõsumit. Fit cerastes in semita:
qr qͦs fideles reꝑit. & sese ad p̾cep¬
ti celestis angusta itinera ꝯstringen¬
tes: ñ solũ nequitia callide ꝑsua¬
sionis impedit. s etiã t̾rore potes¬
tatis p̾mit: & in ꝑsecutionis an¬
gore pꝰ bñficia fictȩ dulcedinis. ex¬
eicet cornua potestatis. Qͦ in loco
equus etiã hc̃ mundũ insinuat:
qͥ ꝑ elationẽ suã in cursu laben¬
tium tẽpoꝵ spumat. E qͥa ani¬
xp̃s extrema mundi app̾hender
nititur: cerastes iste equi ungu¬
las mordere ꝑhibetur. Engulas
qͥrpe equi mordere est: extrema
secłi feriendo ꝯtingere.Ut
cadat ascensor eius retͦ. Ascen¬
sor equi ẽ: qͥsqͥs extollit̾ in dig¬
nitatib mundi. Qui retro cade¬
re dr̃: & ñ in faciem sic̃ saulus

Expanded text:
Dan coluber in via, quia in praesentis Dan coluber in via, quia in praesentis vitae latitudine eos ambulare provocat, quibus quasi parcendo blanditur; 1016 sed in via mordet, quia eos quibus libertatem tribuit, erroris sui veneno consumit. Fit cerastes in semita, quia quos fideles reperit, et sese ad praecepti coelestis angusta itinera constringentes, non solum nequitia callidae persuasionis impetit, sed etiam terrore potestatis premit, et in persecutionis angore, post beneficia fictae dulcedinis, exercet cornua potestatis. Quo in loco equus hunc mundum insinuat, qui per elationem suam in cursu labentium temporum spumat. Et quia Antichristus extrema mundi apprehendere nititur, cerastes iste equi ungulas mordere perhibetur. Ungulas quippe equi mordere est extrema saeculi feriendo contingere. Ut cadat ascensor ejus retro . Ascensor equi est quisquis extollitur in dignitatibus mundi. Qui retro cadere dicitur, et non in faciem, sicut Saulus
Abbreviated transcription (Latin):
adiunctũ est. Fiat dan
coluber in uia. cerastes in semi¬
hoc loco equi nomine: nͥ prȩsens
secłm designat᷑: Qͦ in testimo¬
mo qͥd equis significet. cuiꝰ un¬
gulas coluber mordet melius
ostendimꝰ : si & ea quȩ circũstãt
paulo subtiliꝰ exponamꝰ. Non¬
nulli etenĩ de tribu dan uenire
antixp̃m ferunt: ꝓ eo qd̾ hoc
loco dan & coluber asseritur &
mordens. Ende & ñ ĩmerito
dũ ifrłiticus ppłs t̾ras in castroꝵ
partitione susciꝑet. primꝰ dari
ad aquilonẽ castra metatꝰ ẽ: illũ
scilicet signans. qui in corde suo
dixerat. Sedebo in monte
testam̃ti in laterib aquilonis:
ascendã suꝑ altitudinẽ nubiũ.
similis ero altissimo. De quo &
mitus equoꝵ eiꝰ. Qͥ ñ solũ coluber:
s etiã cerastes uocat᷑. Ceristes enĩ
grȩce : cornua dicuntur÷ serpensq
hic cornutꝰ eẽ ꝑhibetur. ꝑ quẽ dig¬
p̃dicationis. armatꝰ ẽ etiã cornib
potestatis. Ouis aut̃ nesciat: semi¬
tam angustiorẽ eẽ ꝗͣ uiã : Eit gͦ

Expanded text:
Fiat Dan coluber in via, cerastes in semihoc loco equi nomine, nisi praesens saeculum designatur? quo in testimonio quid equus significet, cujus ungulas coluber mordet melius ostendimus, si et ea quae circumstant, paulo subtilius exponamus. Nonnulli enim de tribu Dan venire Antichristum ferunt, pro eo quod hoc loco Dan mordens. Unde et non immerito dum Israeliticus populus terras in castrorum partitione susciperet, primus Dan ad Aquilonem castrametatus est ; illum scilicet signans, qui in corde suo dixerat: Sedebo in monte testamenti, in lateribus Aquilonis; ascendam super altitudinem nubium, similis ero Altissimo . Dmitus equorum ejus . Qui non solum coluber, sed etiam cerastes vocatur. Cerastae enim Graece cornua dicuntur, serpensque hic cornutus esse perhibetur. Per quem digpraedicationis armatur etiam cornibus potestatis. Quis autem nesciat semitam angustiorem esse quam viam? Fit ergo
Abbreviated transcription (Latin):
nitatis: & qͥd ꝑ serpentẽ: nͥ mortali¬
tas nr̃i redemptoris exprimitur:
Q uia enĩ ꝑ serpentẽ mors. reste mor¬
talitas in serpente signatur: uł certe.
cũ seriptũ sit. estote prudenteᷤᷤ sicut
serpentes: qr ipsa sũma prudentia.
id ẽ dĩ sapientia incarnari digna¬
ta ẽ: reste eiꝰ mortalitas in serpente
figurat᷑. Unde & in eugłio de pas¬
sione sua loqͥtur dicens. Sicut
exaltauit moyses serpentẽ in deser¬
to: ita exaltari oportet filiũ hoĩs.
Moyses gͦ ungã tenuit: qr uidaicꝰ po

Expanded text:
nitatis? Quid per serpentem nisi mortalitas nostri Redemptoris exprimitur? Quia enim per serpentem mors, recte mortalitas in serpente signatur. Vel certe cum scriptum sit: Estote prudentes sicut serpentes . Et quia ipsa summa prudentia, id est Dei sapientia incarnari dignata est, recte ejus mortalitas in serpente figuratur? Unde et in Evangelio de passione sua loquitur, dicens: Sicut exaltavit Moyses serpentem in deserto, ita exaltari oportet Filium hominis . Moyses ergo virgam tenuit, q
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ om̃e mendaciũ : qmͣuis non¬
numqm sit aliqͦd mendacii genꝰ
culpȩ leuioris: si quisqmͣ prxstan¬
do mentiatur. S qr scriptũ est:
os qd̾ m̃titur occidit animã: & ꝑ
cuꝰlibet ꝑ eoꝵ fallaciã defen¬
datur : ne suȩ animȩ noceant.
dũ p̃stare carni nitunt᷑ aliene:
qmqm hoc ipsũ peccati genus
facillime credimꝰ relaxari. Nam
si quȩlibet culpa sequenti solet
pia oꝑatione purgari: quanto
magis hȩc facile abstergitur.
quã mat̾ boni oꝑis pietas ipsa
comitatur.Nonnulli uͦ ex
obstetricum fallacia conantur
asserere Hec mendacii genus nõ
ẽẽ peccatim̃ : maxuime qd ille men¬
tientibus scriptũ ẽ: qr ẽdifica¬
uit eis dñs domos. In qua ma¬
gis recõpensatione cognoseit: qͥd
mendacii culpa mereatur. Nlam
benignitatis eoꝵ merces quȩ eis in
et̾na potuit uita retribui : ꝓcom
missa culpa mendacii. in t̾rena ẽ
recõpensatione declinata: ut in
uita sua quã mentiendo tueri uo¬
luerunt: ea quȩ fecerunt bona

Expanded text:
est omne mendacium, quamvis nonnunquam sit aliquod mendacii genus culpae levioris, si quisquam praestando mentiatur. Scriptum est: Os, quod mentitur occidit animam . Et: cujuslibet per eorum fallaciam defendatur, ne suae animae noceant, dum praestare vitam carni nituntur alienae; quanquam hoc ipsum peccati genus facillime credimus relaxari. Nam si quaelibet culpa sequenti solet pia operatione purgari, quanto magis haec facile abstergitur, quam mater boni operis pietas ipsa comitatur ? Nonnulli vero ex obstetricum fallacia conantur asserere hoc mendacii genus non esse peccatum, maxime quod illis mentientibus scriptum est: Quia aedificavit eis Dominus domos . In qua magis recompensatione cognoscitur, quid mendacii culpa mereatur. Nam benignitatis earum merces, quae eis in aeterna potuit vita retribui, pro admissa culpa mendacii in terrenam est recompensationem declinata, ut in vita sua quam mentiendo tueri voluerunt, ea quae fecerunt bona
Abbreviated transcription (Latin):
suũ animaduert̾et: & ꝑ declinationẽ
y ocauit dñs ds̃ adam: & dix̃ ei. Libi
es: Quid est qd̃ dñs adam post lap¬
sum requirit ubi es: Nũquid¬
nam diuina potentia nesciebat: pꝰ
culpã seruus ad quȩ latibula fugerat:
S quia uidit in culpa lapsũ. iam sub
peccato uelut ab oculiᷤ ueritatis ab.¬
sconditũ. quia tenebras erroris eius
ñ approbat. quasi ubi sit peccator ig¬
signũ dat. quia penitentiã reuocat.
ꝑ hoc qd̃ requirit: aꝑte insinuat quia
pereatores nire damnandoꝰ ignorat.

Expanded text:
suum animadverteret, et per declinationem suum animadverteret, et per declinationem Vocavit Deus Adam, et dixit ei: Ubi es ? Quid est quod Dominus Adam post lapsum requirit, dicens: Ubi es? Nunquidnam divina potentia nesciebat post culpam servus ad quae latibula fugerat? Sed quia vidit in culpa lapsum, jam sub peccato velut ab oculis veritatis absconditum, quia tenebras erroris ejus non approbat, quasi ubi sit peccator igsignum dat, quia ad poenitentiam revocat. Per hoc quod requirit, aperte insinuat, quia peccatores jure damnandos ignorat.
Abbreviated transcription (Latin):
est qd̃ post peccatũ hominis in paradi¬
so dñs iam ñ stat s deambulat : nisi
qt̾ irruente culpa se a corde hoiminiᷤ
motũ demonstrat. Quid est qd̾ ad au¬
ram post meridiẽ : nisi qd̾ lux feruen¬
tior ueritatis abscȩsserat. & peccatricẽ
animã culpȩ suȩ frigora ꝯstringibãt:
Ad aurã nãq post meridiẽ. primꝰ ho¬
mo post culpã absconsus inuenitur.
sub frigore aurx torpebat: sicut de
eodẽ peccanti homine scriptũ est. qr
secutꝰ est umbrã. Calorẽ enĩ carita¬
tis fugiens. ueritatis solem homo
deseruit: & sub umbrase interni
frigoris abscondit. nde & uoce
euifoẽ ueritatis dicitur. Habunda¬
bit iniquitas: & refrigescet caritas
lans. ut cȩcis mentib nequitiã suam.
ñ solũ sermonib s itiam reb aperirt.
quatinꝰ peccator homo o ꝑ uerba qd̾
fecerat audiret. & ꝑ deambulationẽ
amisso et̾nitatis statu mutabilitatis
suȩ incõstantiã cerneret: & ꝑ aurã
feruore caritatis expulso. torporẽ

Expanded text:
est quod post peccatum hominis in paradiso Dominus non stat, sed deambulat, nisi quod, irruente culpa, se a corde hominis motum demonstrat. Quid est quod ad auram post meridiem, nisi quod lux ferventior veritatis abscesserat, et peccatricem animam culpae suae frigora constringebant. Ad auram namque post meridiem primus homo post culpam absconsus invenitur, sub frigore aurae torpebat, sicut de de peccante homine scriptum est, quia secutus est umbram . Calorem enim charitatis fugiens, veritatis solem homo deseruit, et sub umbra se interni frigoris abscondit. Unde et voce ejusdem Veritatis dicitur: Abundabit iniquitas, et refrigescet charitas mentibus nequitiam suam non solum sermonibus, sed etiam rebus aperiret, quatenus peccator homo et per verba quod fecerat audiret, et per deambulationem amisso aeternitatis statu, mutabilitatis suae inconstantiam cerneret, et per auram fervore charitatis expulso torporem
Abbreviated transcription (Latin):
pueritiã. pueritia ad adolescentiã.
adolescentia ad iuuentutẽ. iuuentꝰ
ad senectitẽ. senectꝰ transit ad mor
tem: in cursu uitȩ prȩsentis ipsis
suis augmentiᷤᷤ ad decrim̃ta imn¬
pellit᷑ : & inde semꝑ deficit. unde
se ꝓficere in spaciũ uitȩ credit.
Fixum ecenĩ statũ hic habere non
possumꝰ. ubi transituri uenimꝰ. atq
hoc ipsũ nr̃m uiuere cotidie a uita
transire est. Quẽ uidelicet lapsũ
primus homo ante culpã habere nõ
potuit: quia tempora eostante transi¬
bant. S postqͣm deliquit: in qͦdam
se quasi lubrico temporalitatiᷤᷤ posuit.
Q quia cibũ comedit uecitũ: statꝰ sui
ꝓtinus inuenit defectũ. In exposi¬

Expanded text:
pueritiam, pueritia ad adolescentiam, pueritiam, pueritia ad adolescentiam, adolescentia ad juventutem, juventus ad senectutem, senectus transit ad motem, in cursu vitae praesentis, ipsis suis augmentis ad detrimenta impellitur, et inde semper deficit, unde se proficere in spatium vitae credit. Fixum etenim statum hic habere non possumus, ubi transituri venimus atque hoc ipsum nostrum vivere, quotidie a vita transire est. Quem videlicet lapsum primus homo ante culpam habere non potuit, quia tempora eo stante transibant. Sed postquam deliquit, in quodam se quasi lubrico temporalitatis posuit, et quia cibum comedit vetitum, status sui protinus invenit defectum. CAP
Abbreviated transcription (Latin):
um de immortalitate libro.xͦi.¬
primi hominis eiufdẽq lapsu tracta
fuit: ut manente illo deciderent
tẽpora. nec cũ temporib ipse tran¬
siret. Stabat enĩ momentis de¬
currentib. quia nequaqmͣ ad uitȩ¬
terminũ ꝑ dierũ incrementa tende¬
bat. Etabat tanto robustiꝰ : quanto
semꝑ stanti aptiꝰ inherebat. At ubi
uetitũ cõtigit: mox offenso creatore
cȩpit ire cũ temp̃re. nde & ei
dictũ est. Terra es : & in t̾ram ibie.
Statu uidelicet immortalitatis amisso:
cursus eũ mortalitatis absorbuit.
Et dũ a iuuentute ad seniũ. a semo
traheret᷑ ad mortẽ: transeundo di¬
dicit stando qͥd fecit. Cuiꝰ nos quia
de ꝓpagine nascimur: radicis ama¬
ritudinẽ quasi in uirgulto retinemꝰ
Nam quia ex illo originẽ ducimꝰ :
eiꝰ cursũ nascendo sortim. ut eo ipso
cotidiano momento qͦ uiuimus
incessant̃ a uita transeamꝰ. & uiuen¬
di nobis spaciũ unde crescere crȩdit᷑
inde decrescat. quia dũ infantia ad

Expanded text:
um de immortalitate primi hominis, ejusdemque lapsu tractarfuit, ut manente illo decederent tempora, ne cum temporibus ipse transiret. Stabat enim momentis decurrentibus, quia nequaquam ad vitterminum per dierum incrementa tendebat; stsuperstanti ardentius inhaerebat. At ubi vetitum contigit, mox offenso Creatore coepit ire cum tempore. Unde ei dictum est: Terra es, et in terram ibis, statu videlicet immortalitatis amisso. Cursus eum mortalitatis absorbuit, et dum a juventute ad senium, a senio traheretur ad mortem, transeundo didicit quid stando fuit: cujus nos quia de propagine nascimur, radicis amaritudinem quasi in virgulto retinemus. Jam quia ex illo originem ducimus, ejus cursum nascendo sortimur, ut eo ipso quotidiano momento quo vivimus, incessanter a vita transeamus, et vivendi nobis spatium unde crescere creditur, inde decrescat; quia dum infantia ad
Abbreviated transcription (Latin):
atq uersatilẽ. Quia ante aduentum
mediatoris di & hominiᷤ om̃is homo
quãuis mundȩ ꝓbateq uitȩ fuerit
ad inferni claustra descendit. dubiũ
nõ est qm̃ homo qui ꝑ se ceciderat:
ꝑ se ad paradisi requiẽ redire ñ potuit.
nisi ueniret ille qui suȩ incarnatio¬
nis misterio eiusdẽ nobis paradisi
iter aperiret. nde & post culpã
hominis ad paradisi aditũ rumphea
flãmea posita esse memorat᷑. quȩ &
uersatilis dicitur: ꝓ eo qõ quandoq
ueniret tempꝰ ut etiã remoueri potu¬
Num de exhibendabro .xiii¬

Expanded text:
tegas me? - Quia ante adventum Mediatoris hominis, omnis homo, quamvis mundae probataeque vitae fuerit, ad inferni claustra denon est, quoniam homo qui per se cecidit, per se ad paradisi requiem redire non potuit, nisi veniret ille, qui suae incarnationis mysterio, ejusdem nobis paradisi iter aperiret. Unde et post culpam hominis ad paradisi aditum romphaea flammea posita esse memoratur, quae et versatilis dicitur, pro eo quod quandoque veniret tempus ut etiam removeri potunu
Abbreviated transcription (Latin):
testimonia sunt & iniquitatẽ suam
quẽq agnosocre : & agnitã uoce con¬
fessionis aꝑire. At contra usitatũ hu¬
mani generis uiciũ est. & labendo
peccatũ cõmittere. & cõmissũ negan¬
do defendere. & ꝯuictũ defendendo
multiplicare. Ex illo quippe lapsu
primi hominis hẽc augmenta ne¬
quitiȩ ducimꝰ. ex quo ipsam radicẽ tͣximꝰ
culpx. sic nãq ille dũ lignũ uetitũ cõ¬
tigisset: abscondit se a facie dñi int̾
ligna paradisi. In qua absconsione scil
quia dm̃ latere ñ poterat. ñ latendi
effectꝰ describit᷑. s affectꝰ notat᷑. Qui
cũ argueret᷑ ã dño qd̾ de ligno uetito

Expanded text:
testimonia sunt, iniquitatem suam quemque cognoscere, et cognitam voce confessionis aperire. At contra, usitatum humani generis vitium est, et labendo peccatum committere, et commissum negando defendere, et convictum defendendo multiplicare. Ex illo quippe lapsu primi hominis, haec augmenta nequitiae ducimus, ex quo ipsam radicem traximus culpae. Sic namque ille dum lignum vetitum contigisset, abscondit se a facie Domini inter ligna paradisi. In qua absconsione scilicet, quia Deum latere non poterat, non latendi effectus describitur, sed affectus notatur. Qui cum argueretur a Domino, quod de igno vetito
Abbreviated transcription (Latin):
Malum luxtriȩ: aut cogitatione ꝑ¬
petrat᷑ aut oꝑe. Callitꝰ nãq ad uer¬
sariꝰ nr̃. cũ ab affectu oꝑis expellit᷑:
secreta cogitationis polluere molit᷑.¬
Unde & serpenti a dno dicit᷑. Lectore
& uentre repes. Serpen iudelicet
uentre repit: quando hostis lubricꝰ
ꝑ humana membra sibimet subdi¬
ta usq ad expletionẽ oꝑis luxuriã
ȩxercet. Serpens aut̾ repit pecto¬
re: quando eos quos in oꝑe luxuriȩ
ñ ualet. polluit in cogitatione. Aliꝰ
itaq luxuriã iam ꝑpetrat addione:
huic serpens repit ex uentre. Aliꝰ
autẽ ꝑpetrandã uersat inmente:
huc serpens repit ex pectore. S
quia ꝑ cogitationẽ ad oꝑa explenda
ꝑuenitur : recte serpens priꝰ pectore.
& postmodũ repere uentre descri

Expanded text:
malum luxuriae, aut cogitatione perpetratur aut opere; callidus adversarius dum ab affectu operis expellitur, secreta cogitationis polluere molitur . Serpenti a Domino dicitur: Pectore et ventre repes . Serpens videlicet ventre repit, quando hostis lubricus per humana membra sibimet subdita usque ad expletionem operis luxuriam exercet. Serpens autem repit pectore, quando eos quos in opere luxuriae non valet polluit in cogitatione. Alius itaque luxuriam jam perpetrat actione, huic serpens repit ex ventre. Alius autem perpetrandam versat in mente, huic serpens repit ex pectore. Sed quia per cogitationem ad explenda opera pervenitur, recte serpens prius pectore, et postmodum repere ventre descri
Abbreviated transcription (Latin):
tiam suã abscons iacet ꝑ nȩquitiam.
a se ipso foras exeat ꝑ cõfessionẽ. Mor¬
tuo enĩ ueni foras duicit᷑. ut ab excu¬
satione atq occultatione peccati. ad
accusationẽ suã ore ꝓprio exire ꝓ¬
uocetur. Unde dauid ꝓpheta ab
illa tanti morte facinoris reuiuisceñ.
ad uocẽ dm̃ quasi foras exiit : dũ ꝑ
nathan correctꝰ qd̃ fecerat accusauit.

Expanded text:
tiam suam absconsus jacet per nequitiam, tiam suam absconsus jacet per nequitiam, a seipso foras exeat per confessionem. Mortuo enim Veni foras dicitur, ut ab excusatione atque occultatione peccati ad accusationem suam ore proprio exire provocetur. Unde David propheta ab illa tanti morte facinoris reviviscens ad vocem Domini quasi foras exiit, dum, per Nathan correptus, quod fecerat accusavit.
Abbreviated transcription (Latin):
arguit᷑. sub defensionũ uerbis quasi
sub quibdam se arboꝵ foliis abscondit.
& uelut ad quȩdã excusationis suȩ opa¬
ca seireta faciem ꝯditoris fugit. dũ ñ¬
uult cognosci qd̾ fecit. In qua uidel
occultatione nõ se dño. s dñm abscon¬
dit sibi. Agit quippe ne om̃ia uden¬
tem uideat: ñ aut̃ ne ipse uideatur:.
Quo ꝯtra cuiq peccatori iam exordium
illuminationis est. humilitas cõfessio¬
nis. quia sibimet ipsi iam parcere re¬
nuit. qui malũ ñ erubescit cõfiteri
qo̾fecit. E. qui defendendo accusare
potuit: accusando se celerrue defen¬
dit. Unde & mortuo lazaro qui mo¬
le magna tenebat᷑ nequaqm dicitur
reuiuisce: s ueni foras. Ex qua scił
resurrestione quȩ gesta est in illiꝰ cor¬
pore sigratur qualit̾ nos resuseitem
in corde. Cui uidelicet mortuo dicit᷑
uem foras. ut nimirũ homo in pecẽo
suo mortuus. & ꝑ molẽ malȩ cõsuetu¬
dinis iam sepultꝰ. quia intra cõscien¬

Expanded text:
arguitur, sub defensionum verbis quasi arguitur, sub defensionum verbis quasi sub quadam se arbore foliis abscondit, et velut quaedam excusationis suae opaca secreta faciem vult cognosci quod fecit. In qua videlicet occultatione non se Domino, sed Dominum abscondit sibi, agit quippe ne omnia videntem videat, non autem ne ipse videatur. Quo contra cuique peccatori jam exordium illuminationis est humilitas confessionis, quia sibimetipsi jam parcere renuit, qui malum non erubescit confiteri quod fecit. Et qui defendendo excusare potuit, accusando se celerrime defendit. Unde et mortuo Lazaro, qui mole magna premebatur, nequaquam dicitur, Revivisce, sed, Veni foras. Ex qua scilicet resurrectione, quae gesta est in illius corpore, signatur qualiter nos resuscitemur in corde, cum videlicet mortuo dicitur, Veni foras. Ut nimirum homo in peccato suo mortuus, et per molem malae consuetudinis jam sepultus, quia intra conscien
Abbreviated transcription (Latin):
di. Ad hoc quippe requisiti fuerant.
ut peccatũ qd̃ transgrediendo ꝯmise¬
rant cõfitendo delerent. ynde & ser¬
pens ille suasor. qui ñ erat ad ueniã re
uocantꝰ: nõ est de culpa requisitꝰ. In¬
terrogatꝰ itaq homo est ubi esset. ut
ꝑpetratã culpã respiceret. & cõfitendo
cognosceret. qmͣ longe a conditoris
sui facie abesset. S adhibere sibi met
utriq defensionis solatia qm cõfessio¬
nis elegert̃. Qũq excusare peccatũ uo¬
luit uir ꝑ mulierẽ: mulier ꝑ serpen¬
tem. auxert̃ culpã quã tueri conati
sunt. Obliq adam dñm tangens qd̃
ipse peccati sui auctor extiterit. qui
mulierẽ fecit. O eua culpã ad dñm
referens. qui serpentẽ in paradiso
posuerit. Qui enĩ ore diabłi fallen
runt: aderroris sui cumulũ dm̃ simi
dere addidert̃. ut culpa eoꝵ atroci¬
or discussa fieret. qm fuerat ꝑpetra¬
ta. Unde nunc qͦ humani generis
rami ex hac adhuc radice amaritudi¬
nem trahunt. Et cũ de uicio suo quisꝙ

Expanded text:
di. Ad hoc quippe requisiti fuerant, ut peccatum quod transgrediendo commiserant, confitendo delerent. Unde et serpens ille persuasor, qui non erat revocandus ad veniam, non est de culpa requisitus. Interrogatus itaque homo est ubi esset, ut perpetratam culpam respiceret, et confitendo cognosceret, quam longe a conditoris sui facie abesset. Sed adhibere sibimet utrique defensionis solatia, quam confessionis elegerunt, cumque excusare peccatum voluit vir per mulierem, mulier per serpentem, auxerunt culpam quam tueri conati sunt, oblique Adam dominum tangens, quod ipse peccati eorum auctor exstiterit, qui mulierem fecit: Eva culpam ad Dominum referens, qui serpentem in paradiso posuit. Qui enim ore diaboli frunt, ad erroris sui cumulum, Deum sibi r, addiderunt, ut culpa eorum atrocior discussa fieret quam fuerat perpetrata. Unde nunc quoque humani generis rami ex hac adhuc radice amaritudinem trahunt, et cum de voto suo quisque
Abbreviated transcription (Latin):
regna om̃ia mundi ostendit dicens.
Hec om̃ia tibi dabo: si cadens adoraue¬
ris me. S eisdẽ modis a scđo homine
uictꝰ est. quib primũ hominẽ se ui
cisse gloriat᷑. ut a nr̃is cordib ipso adi¬
tu captus exeat. quo nos aditu intro¬
missus tenebat. Iti expositione beati¬

Expanded text:
regna omnia mundi ostendit, dicens: regna omnia mundi ostendit, dicens: Haec tibi omnia dabo, si procidens adoraveris me . Sed eis modis a secundo homine victus escisse se gloriabatur, ut a nostris cordibus ipso aditu captus exeat quo nos aditu intromissus tenebat. Qui comedit, et
Abbreviated transcription (Latin):
Sciendũ est quia nequaqͣm culmen
cõtemplationis attingimꝰ: si nõ ab ex¬
terioris curȩ opp̃ssione cessemꝰ. Ne¬
quaqͣm nos metipsos intuem᷑: ut sci¬
amus aliud in nobis esse rationale
qd̃ regit. aliud animale qd̃ regitur:
nisi ad sacramentũ huiꝰ silentii re¬
currentes. ab omni exteriꝰ ꝑturba¬
tione sopiamur. Quod silentiũ nr̃m
bene etiã adam dormiens figuraũ:
de cuiꝰ mox latere mulier ꝓcessit. qi
quisqͥs ad interiora intelligenda ra¬
pitur: a reb uisibilib oculoᷤ daudit.
Et tunc in se ipso uł quȩ pixesse ui¬
rilit̾ debeant. uł quȩ subesse pos¬
sint infirma distinguit: ut aliud
in illo sit qd̃ regere ualeat tanqͣm
uir. aliud tanqͣm femina qd̾ regat᷑.
tationib tͣctaretur: ad iunctũ est

Expanded text:
Sciendum vero est quia nequaquam culmen contemplationis attingimus, si non ab exterioris curae oppressione cessemus. Nequaquam nosmetipsos intuemur, ut sciamus aliud in nobis esse rationale quod regit, aliud animale quod regitur, nisi ad secretum hujus silentii recurrentes, ab omni exterius perturbatione sopiamur. Quod silentium nostrum bene etiam Adam dormiens figuravit , de cujus mox latere mulier processit, quia quisquis ad interiora intelligenda rapitur, a rebus visibilibus oculos claudit; et tunc in semetipso vel quae praeesse viriliter debeant, vel quae subesse possint infirma distinguit, ut aliud in illo sit quod regere valeat tanquam vir, aliud tanquam femina quod regatur. latio
Abbreviated transcription (Latin):
quia in hiii qͣtuor uirtutib tota bo¬
ni oꝑis siructura cõsurgit. Quatuor¬
gͦ paradisi flumina terrã irrigant:
quia dũ hiis qͣtuor uirtutib cor ĩfun¬
dit᷑. ab om̃i desid̃ioꝵ carualiũ estu tem¬
¶ peratur.

Expanded text:
quia in his quatuor virtutibus tota boni operis structura consurgit. Unde et quatuor paradisi flumina terram irrigant, quia dum his quatuor virtutibus cor infunditur, ab omnium desideriorum carnalium aestu temperatur.
Abbreviated transcription (Latin):
grauitate uigeat. carnales tam̃ sen¬
sus puerile quiddã exteriꝰ ꝑstrepunt.
Et nisi interioris grauitatis ponde.
& quasi iuuenili quodã uigore re¬
frenent᷑. ad fluxa quȩq & leuia men¬
tem eneruẽ trahunt. It codice

Expanded text:
gravitate vigeat, carnales tamen sengravitate vigeat, carnales tamen sensus puerile quiddam exterius perstrepunt; et nisi interioris gravitatis pondere, et quasi juvenili quodam vigore frenentur, ad fluxa quaeque et levia mentem inermem trahunt. In primo
Abbreviated transcription (Latin):
quȩdã lubrica in cogitatione uerse¬
mus: ꝓuidendũ nob̃ est quia intue¬
ri ñ debet. qd̾ ñ licet cõcupisci.Ut
enĩ munda mens in cogitatione ser¬
uctur. a lascuua uoluptatis suȩ : de¬
pͥmendi sũt ołi quasi quidã rapto¬
res ad culpã. Neq eua lignũ ueti¬
tum ꝯtigiss: nisi hoc priꝰ incaute
respiceret. Hinc gͦ pensandũ ẽ qͣnto
debemꝰ moderamine erga illicita
uisũ restringere nos qui mortalit̾
uiuimꝰ. si ed mat̾ uiuentiũ ꝑ ocłos
ad mortẽ uenit. Hinc etiã subit¬
de uoce quȩ exteriora undendo cõ
cupiscens. bona interiora ꝑdide¬
rat. ꝓpħa dicit. Oculis meus dep̃¬
datus est animã meã. Concupis¬
censenĩ uisibilia: inuisibiles uir¬
tutes amisit. Quȩ gͦ interiorem
fructũ ꝑ exteriorẽ uisũ ꝑdidit: ꝑ
oculũ corporis ꝑtulit prxdã cortis.
nde nobis ad custodiendã cordis
munditiã exterioꝵ qͦ sensuũ disci¬
plina seruanda est. Nam qͣntali¬
bet uirtute mens polleat. qntalibet

Expanded text:
quaedam lubrica in cogitatione versemus, providendum nobis est; quia intueri non decet quod non licet concupisci. Ut enim munda mens in cogitatione servetur, a lascivia voluptatis suae deprimendi sunt oculi, quasi quidam raptores, a culpa. Neque enim Heva lignum vetitum contigisset, nisi hoc prius incaute respiceret. Hinc ergo pensandum, quanto debemus moderamine erga illicita visum restringere, nos qui moraliter vivimus, si et mater viventium per oculos ad mortem venit. Hinc etiam sub Judae voce qui exteriora videndo, non concupiscens bona, interiora perdiderat, propheta dicit: Oculus meus depraedatus est animam meam . Concupiscens enim visibilia, invisibiles virtutes amisit. Qui ergo interiorem fructum per exteriorem visum perdidit, per oculum corporis pertulit praedam cordis. Unde nobis ad custodiendam cordis munditiam, exteriorum quoque sensuum disciplina servanda est. Nam quantalibet virtute mens polleat, quantalibet
Abbreviated transcription (Latin):
er humilitatis custodiã seruanda
semꝑ est munditia castitatis. Si enĩ
pie sp̃s sub dõ premit᷑: caro illicite
contra sp̃m nõ leuat᷑. Hlabet quippe
sp̃s cõmissũ sibi dñiumcarnis. si tam̃
sub dño recognoscit uira legitimȩ
seruitutiꝰ. Nam si auctorẽ suꝑbi¬
endo cõtemnit: iure a subiecta car¬
ne pieliũ suscipit. nde & ille pri¬
mus inobȩdiens mox ut suꝑbiendo
peccauit: pudenda cõtexit. Quia
enĩ cõtumeliã sp̃c deo intulit: mox
cõtumeliã carnis inuenit. Ob qui
auctori suo esse subditꝰ noluit. iis
carnis subditȩ quã regebat amisit:
ut in se ipsũ uidelicet inobȩdien¬
tiȩ suȩ cõfusio redundaret : & fu¬
peratꝰ disceret qd̃ elatꝰ amisisset. In¬

Expanded text:
r humilitatis custodiam servanda semper est munditia castitatis. Si enim pie spiritus sub Domino premitur, caro illicite contra spiritum non levatur. Habet quippe spiritus commissum sibi dominium carnis, si tamen suo Domino recognoscit jura legitimae servitutis. Nam si auctorem suum superbiendo contemnit, jure et in subjecta carne praelium suscipit. Unde et ille primus homo inobediens, mox ut superbiendo peccavit, pudenda contexit. Quia enim contumeliam spiritus Domino intulit, mox contumeliam carnis invenit. Et qui auctori suo esse subditus noluit, jus carnis subditae, quam regebat, amisit, ut in seipsum videlicet inobedientiae suae confusio redundaret, et superatus disceret, quod elatus amisit.
Abbreviated transcription (Latin):
in terra. om̃emq herbã regionis.
Qui enĩ diuersis dieb ciratũ cęlũ &
terrã. uirgultũ. herbãq narraue¬
rat. nunc uno die facta manifes¬
tat. ut liquido ostenderet qd̃ creatura
om̃is simul ꝑsubstantiã extitit. qmuis
nõ simul ꝑspeciẽ ꝓcȩssit. Hinc illic qͦ.
scriptũ est. Creauit ds hominẽ ad
imaginẽ suã. ad imaginẽ dĩ creauit
illũ. masculũ & feminã fecit eos. Nec
dũ enĩ facͥta eua describit᷑. etiã homo
masculus & femina ꝑhibet᷑. S quia
ex adȩ latere erat ꝓculdubio femina
ꝓcessura: in illo iã cõputatur ꝑ sub¬
stantiã. a quo fuerat ꝓducenda ꝑfor¬
mam. Considerare tam̃ hec & in mi¬
nimis possumꝰ: ut ex minimis maiora
pensemꝰ. Herla namq cũ creat᷑ necdũ
in illa fructꝰ necdũ fructꝰ sui sem̃ osten¬
ditur. Inest uͦ ei etiã cũ nõ apparet
fructꝰ & sem̃. quia nimirũ simul s̃
in radicis substantia. quȩ nõ simul
ꝓdeunt ꝑ temporis increm̃ta.

Expanded text:
omnemque herbam regionis . Qui enim diversis diebus creatum coelum et terram, virgultum, herbamque narraverat, nunc uno die facta manifestat, ut liquido ostenderet quod creatura omnis simul per substantiam exstitit, quamvis non simul per speciem processit. Hinc illic quoque scriptum est: Creavit Deus hominem ad imaginem suam, ad imaginem Dei creavit illum, masculum et fedum enim Eva facta describitur, et jam homo masculus et femina perhibetur. Sed quia ex Adae latere erat procul dubio femina processura, in illo jam computatur per substantiam, a quo fuerat producenda per formam. Considerare tamen haec et in minimis possumus, ut ex minimis majora pensemus. Herba namque cum creatur, necdum in illa fructus, necdum sui semen ostenditur. Inest vero ei etiam cum non apparet fructus et semen, quia simul nimirum sunt in radicis substantia, quae non simul prodeunt per temporis incrementa.
Abbreviated transcription (Latin):
ciȩ ipsi primo homini peccanti ꝓlatũ
est cũ audiuit. maledicta t̾ra in opere
tuo. Maledictũ iusticiȩ iudicio ꝓfert᷑.
cũ abrahã dicit᷑. maledicã maledi¬
centib tibi. Rursũ quia maledictũ

Expanded text:
tiae, ipsi primo homini peccanti prolatum tiae, ipsi primo homini peccanti prolatum est, cum audivit: Maledicta terra in opere tuo. Maledictum justitiae judicio profertur, cum ad Abraham dicitur: Maledicam maledicentibus tibi . Rursum, quia ma
Abbreviated transcription (Latin):
Ipsa conteret caput tuũ: & tu insi¬
diaberis calcaneo eiꝰ. Caput serpen¬
tionis a cordis aditu funditꝰ extirpare.
Qui tam̃ cũ ab inicio dep̃hendit᷑. ꝑcu¬
tere calcaneũ molit᷑: quia & suggesti
pere in finem tendit. Si aut̃ semel
cor intentione corrumpit᷑: sequenti
actionis medietas & t̾minꝰ ab hoste
callido possidetur. qm̃ totam sibi ar¬
borẽ fructꝰ ferre cõspicit. quã uene¬
nidente in radice uiciauit
Ium de maledicti diftinetione tracta¬
in opere tuo. Cum maledictionis ia
culũ diuina uox graui astruat ulti¬
one plectendũ. ita ut regni qͦ celestiˢ
aditũ claudat: qͥo est qdꝰ nune pec¬
canti homini in terrȩ maledictione
diuina uoce hoc qd̾ homo facere ꝑ¬
hibet᷑ infertur: S sciendũ est qd̃ scrip¬
tura saera duob modis maledictũ me¬
morat. aliud uidelicet qd̾ approbat: aliud
qd̃ damnat. Alit̾ enĩ maledictũ ꝓfer¬
tur iudicio iusticȩ : alit̾ liuore uin¬
dictȩ. Maledictũ quippe iudicio iusti¬

Expanded text:
Ipsa conteret caput tuum, et tu insidiaberis calcaneo ejus . « Caput serpenicitae considerationis a cordis aditu funditus equia tamen cum ab initio deprehenditur, percutere calcaneum molitur quia, si suggestpere in finem tendit, et iam semel cor in intentione corrumpitur, sequentis actionis medietas et terminus ab hoste callido secure borem fructus ferre conspicit, quam veneni dente in radice vitiavit. tuo . Dum de maledicti distinctione tractaiculum divina vox gravi instruat ultione plectendum, ita ut regni quoque coelestis aditum claudat, quid est quod nunc peccanti homini in terrae maledictione, divina voce hoc, quod homo facere prohibetur, infertur? Sed sciendum est quod Scriptura sacra duobus modis maledictum memorat, aliud  maledictum profertur judicio justitiae, alterum livore vindictae. Maledictum quippe judicio justi
Abbreviated transcription (Latin):
amine & iurtute iusticiȩ. Nam &
sc̃i uiri cũ maledictionis sententiã
ꝓfe runt. ñ ad hanc ex uoto ultio¬
nis. s ex iusticiȩ examine erũpunt
Intus enĩ subtile dei iuidiciũ aspici¬
unt: & mala foris ex urgentia quia
maledicto debeant ferire cognos¬
cunt. E eo in maledicto ñ peccãt:
quo ab int̾no iudicio ñ discordant:
Hinc est qd̃ petrus in offerentẽ sibi
pecunias simonẽ. sententiã maledic̃¬
tionis intorsit dicens. Pecunia tua te¬
cum sit in ꝑditionẽ. Qui enĩ ñ ait
est s sit : nõ indicatiuo s optatiuo mͦ
se hec dixisse signauit. Hinc helias
duob qͥnquagenariis ad se uenientib
dixit. Si homo dĩ sum: descendat
ignis de celo. & cõsumat uos. Quoꝵ
utroꝵq sententia quanta ueritatis ra¬
tione ꝯualuit: terminꝰ cause mon¬
strauit. Nlam & simon eterna ꝑditi¬
mente maledictionis sententia ꝓmitur.¬
Cũ enĩ & maledicentis uinocentia ꝑma¬
net. & tam̃ eũ qui maledicit᷑ usq ad

Expanded text:
. Nam et sancti viri cum maledictionis sententiam proferunt, non ad hanc ex voto ultionis, sed ex justitiae examine erumpunt. Intus enim subtile Dei judicium aspiciunt, et mala foras exsurgentia quia maledicto debeant feriri se cognoscunt, et eo in maledicto non peccant, quo ab interno judicio non discordant. Hinc est quod Petrus in offerentem sibi pecunias Simonem, sententiam maledictionis intorsit dicens: Pecunia tua tecum sit in perditionem . Qui enim non ait est, sed sit, non indicativo sed optativo modo se haec dixisse signavit. Hinc Helias duobus quinquagenariis ad se venientibus dixit: Si homo Dei sum, veniat ignis de coelo, et consumat vos; quorum utique sententia quanta veritatis ratione convaluit, terminus causae monstravit; nam et Simon aeterna perditimente maledictionis sententia cum maledicentis innocentia permanet, cum eum qui maledicitur us
Abbreviated transcription (Latin):
rentẽ. Qͥd hoc loco ꝑ herbã. nisi bona
oꝑatio ponit̃: Licet in conditione
mundi ita historice factũ teneamꝰ. t̾rã
tam̃ ȩcłiam figurasse nõ inconuenient̃
accipimꝰ. Quȩ in eo germinauit her¬
bam uirentẽ. in quo ad uerbũ d̃i fecun¬
da misediȩ opera ꝓtulit. In expositio¬

Expanded text:
suum. Quid hoc loco per herbam, nisi bona operatio ponitur; licet in conditione mundi ita historice factum teneamus: terram tamen ecclesiam figurasse non inconvenienter accipimus, quae in eo germinavit herbam virentem, in quo ad verbum Dei foecunda misericordiae opera protulit. Sequit
Abbreviated transcription (Latin):
Quȩrendũ nobis est quomͦ deis
simul cuncta condidit. cũ ifdẽ
moyses sex dierũ mutatione uari¬
ante distincte creata describit.
Quod tam̃ citius agnoscimꝰ. si ipsas cau¬
sas originũ subtilit̾ indagamꝰ. Re¬
rum quippe substantia simul creata
est: s simul species formata nõ ẽ. Et
qd̾ simul extitit ꝑ substantiã mat̾iş.
nõ simul apparuit ꝑspeciẽ formȩ
Cum enĩ simul factũ celũ terraq de¬
scribit᷑. simul sp̃ũalia atq corporalia.
simul quicͥd de celo oritur. simul
factũ quicqͥd de terra ꝓducit᷑ indicat᷑.
Sol quippe. luna. & sidera. qͣrto die in
oelo facta ꝑhibent᷑. S qõ qͣrto die ꝓ¬
cessit in specie: primo die in celi sub¬
stantia extitit ꝑ conditionẽ. Primo
die creata terra dicit᷑: tercia arbusta
condita: & cuncta terre uirentia de¬
scribunt᷑. S hoc qõ die tercio se in
specie ꝓtulit: nimirũ primo in ip¬
sa de qua ortũ est terrȩ substantia
conditũ fuit. Hinc est qd̃ moyses

Expanded text:
Quaerendum nobis est quomodo Deus simul cuncta condidit, dum isdem Moyses sex dierum mutatione variante distincte creata describit. Quod tamen citius agnoscimus, si ipsas causas originum subtiliter indagamus. Rerum quippe substantia simul creata est, sed simul per species formata non est, et quod simul exstitit per substantiam materiae, non simul apparuit per speciem formae. Cum enim simul factum coelum terraque describitur, simul spiritualia atque corporalia, simul quidquid de coelo oritur, simul factum quidquid de terra producitur, indicatur. Sol quippe, luna, et sidera quarto die facta in coelo perhibentur, sed quod quarto die processit in speciem, primo die in coeli substantia exstitit per conditionem. Primo die creata terra dicitur, tertio arbusta condita, et cuncta terrae virentia describuntur, sed hoc quod die tertio se in speciem protulit, nimirum primo, in ipsa de qua ortum est terrae substantia, conditum fuit. Hinc est quod Moyses
Abbreviated transcription (Latin):
madib consũmatur. qui monade
Hinc est enĩ qõ ꝑfectione septiformis¬
spiritꝰ gratiȩ implendi duodecĩ apłi
sunt electi. A septenario itaq nu¬
mero. in duodenariũ surgit᷑. Blam
septenarius numerꝰ suis in se par¬
tib multiplicatꝰ: ad duodenariũ ten¬
dit. Siue enĩ quatuor ꝑtria. siue
tria ꝑ quatuor ducant᷑: septẽ in du¬
odecĩ uertunt᷑. Ende sancti apłi
quia trinitatẽ in quatuor mundi
partib p̃dicare mittebant᷑: duo decĩ
sunt electi. ut etiã numero ꝑfectio¬
nẽ offenderent. quã uita & uoce

Expanded text:
madibus consummatur, qui, monade madibus consummatur, qui, monade Hinc est enim quod perfectione septiformis gratiae implendi duodecim sunt apostoli electi. A septenario itaque numero in duodenarium surgitur; nam septenarius suis in se partibus multiplicatus, ad duodenarium tendit. Sive enim quotuor per tria, sive tria per quatuor ducantur, septem in duodecim vertuntur. Unde et sancti apostoli quia trinitatem in quatuor partibus mundi praedicare mittebantur, duodecim sunt electi; ut etiam numero perfectionem ostenderent, quam vita et voce
Abbreviated transcription (Latin):
eo sicut de reb cȩteris scriptũ est. fĩ¬
at & fadtũ est: neq ut aquȩ. uolatilia.
sic terra hominẽ ꝓtulit: s prĩqͣm fi¬
eret. faciamꝰ dicit᷑. ut uidelicet quia
rationalis creatura condebat᷑. quasi
cũ consilio facta uideret᷑. Quasi ꝑ
studiũ de t̾ra plasmat᷑ .&. inspiratio¬
ne conditoriᷤᷤ in uirtute spiritꝰ uita
lis erigitur : ut scilic ñ ꝑ iussioniᷤ
uocẽ : s ꝑ dignitatẽ operationiꝰ ex¬
isteret : qui ad conditoriᷤ imaginẽ
numero: nisi summa ꝑfectionis
accipit᷑ Ut enĩ humanȩ ratio¬
nis causas de septenario numero
taceamꝰ. quȩ asserunt qd iccirco ꝑ¬
fectꝰ sit qui ꝯstat ex primo quidi
septenariũ mimerũ scriptura sa¬
cra pro ꝑfectione ponere cõsueuit.
Ynde os septimo die dñm requie¬
uisse ab operib asserit. Hinc est
etiã qd̃ septimꝰ dies in requiẽ homini¬
bus io est in sabbato datus est. Hinc
est quod iubeleus annus in quo
plena requies exprimit᷑. septẽ ebdo¬

Expanded text:
eo sicut de rebus caeteris scriptum est, Fiat, et factum est ; neque ut aquae volatilia, sic terra hominem protulit; sed prius quam fieret faciamus dicitur, ut videlicet quia rationalis creatura condebatur, quasi cum consilio facta videretur. Quasi per studium de terra plasmatur, et inspiratione conditorlis erigitur; ut scilicet non per jussionis vocem, sed per dignitatem operationis existeret, qui ad Conditoris imaginem numero, nisi summa perfectionis accipitur? Ut enim humanae rationis causas de septenario numero teceamus, quae asserunt quod idcirco perfectus sit, quia constat ex primo pari qseptenarium numerum Scriptura sacra pro perfectione ponere consuevit. Unde et septimo die Dominum requievisse ab operibus asserit. Hinc est quod septimus dies in requiem hominibus, id est in sabbatum datus est. Hinc est quod jubileus annus in quo plena requies exprimitur, septem hebdo
Abbreviated transcription (Latin):
tum est. Facta est. lux. Et paulo
post. factũ est uespere. Nequaqͣm
sic in hac uita ꝑ exercitationẽ iusticiş
peccatũ deserit᷑. ut in eadẽ iusticia
incõcusse maneat᷑ quia & si iã a cor¬
dis habitaculo culpã ridatudo elimi¬
nat. ipsa tam̃ culpa quȩ repellit᷑ co¬
gitationis nr̃ȩ forib assidens ut sibi
aperiat᷑ pulsat. Qd̃ moyses spũalit
innuit. cũ facta corporalit̾ tempoꝵ
momenta narrauit dicens. facta ẽ
lux. atq paulo post subiciens. factũ
est uespere. Creator quippe om̃ium
humanȩ culpȩ p̾scuis. tunc exp̃ssit
in temp̃re: qt̃ nunc uersatur in
mente. Lux quippe ad uesperum
ducitur: quia nimirũ lum̃ recti¬
tudinis umbra siquit᷑ temptationiᷤ.
S quia electoꝵ lux tempͥtione nõ
extinguit᷑: nequaqͣm nox sed uesꝑa
facta ꝑhibet᷑: quia nimirũ sepe tẽp¬
tatio in corde electoꝵ lum̃ iusticiȩ
abscondit: sed ñ interunit. Quasi
ad pallorẽ trepidationis ꝑtrahit.

Expanded text:
lux et facta est lux , et paulo post: Factum est vespere. Nequaquam sic in hac vita per exercitationem justitiae peccatum deseritur, ut in eadem justitia inconcusse maneatur. Quia etsi jam a cordis habitaculo culpam rectitudo eliminat, ipsa tamen culpa quae repellitur, cogitationis nostrae foribus assidens, ut sibi aperiatur pulsat. Quod Moyses spiritaliter innuit, cum facta corporaliter temporum momenta narravit: Facta est lux, atque paulo post subjiciens, factum est vespere. Creator quippe omnium humanae culpae praescius, tunc expressit in tempore quod nunc versatur in mente. Lux quippe ad vesperum ducitur, quia nimirum lumen rectitudinis umbra sequitur tentationis. Sed quia electorum lux tentatione non efacta perhibetur, quia nimirum saepe tentatio in corde rectorum lumen justitiae abscondit, sed non interimit, quasi ad pallorem trepidationis pertrahit,
Abbreviated transcription (Latin):
Nales cirati sunt angeli: ut si
uellent in beatitudinis luce ꝑsiste¬
rent. Si autẽ nollent: etiã labi
potuissent. U̾ nd̃e & satan cũ sequa¬
cib legionib cecidit. S post
eius lapsũ ita cõfirmati sunt angłi
qui ꝑstitert: ut cadere om̃ino nõ
possint. Qd̃ bene in ipso exordioge
neseos libri ex historica descriptio¬
ne signatũ est. quia creauit đs cȩlũ.
conditi. Sed postmodũ firmam̃tũ
appellati sunt. quia ue om̃ino iam
caderent uirtutẽ uncõmutabilita¬
tis accȩpert̃. In expositione beati iob:¬

Expanded text:
e creati sunt angeli, ut si vellent, in beatitudinis luce persisterent; si autem nollent, etiam labi potuissent. Unde et Satan cum sequacibus legionibus cecidit; sed post ejus lapsum ita confirmati sunt angeli qui perstiterunt, ut cadere omnino non possint. Quod bene in ipso exordio Geneseos praesentis libri historica descriptione signatum est. Quia creavit Deus coelumconditi, sed postmodum firmamentum appellati sunt, quia omnino jam ne caderent virtutem incommutabilitatis acceper
Abbreviated transcription (Latin):
Pensandũ magnopere est: quia bona
ꝓdesse nequeunt. si mala que subri¬
piunt nõ cauent᷑. Perit om̃e qd̾ agit᷑:
si nõ sollicite in humilitate custoditur.
nde bene qͦ de ipsoprimo parente dr̃.
Posut eũ dñs in paradiso uoluptatiᷤ:
ut oꝑaretur & custodiret illud. Ope¬
rat᷑
quippe qui agit bonũ
intus fuerit ñcustodit.
na semꝑ agere & ab ipsis nos bonis ope¬
ribus caute studeamꝰ in cogitatione
custodire. ne si mentẽ eleuent bona ñ
sint: quȩ nõ auctori militant s elationi.
De qua re ñ mordinate agimꝰ. si ex libris¬
licet ñ canonicis. s tamꝰ. edificationẽ ecłiȩ
editis testimoniũ ꝓferamꝰ. Clearar nãq
in p̃lio elefantẽ feriens strauit. s sub
ipso quẽ extinxit occubuit. Quoᷤ iste
significat quẽ sua uictoria opp̾ssit:
nisi eos qui uicia suꝑant. s sub ipsis
quȩ subigunt. suꝑbiendo succũbt̃:
Quasi enĩ fub hoste quẽ ꝑsternit mori¬
tur: qui de culpa quam superat

Expanded text:
Pensandum magnopere est, quia bona prodesse nequeunt, si mala quae subrepunt, non caventur. Perit omne quod agitur, si non sollicite in humilitate custoditur. Unde bene quoque de ipso primo parente dicitur: Posuit eum Dominus in paradiso voluptatis, ut operaretur, et custodiret . Operatur quippe qui agit bonum ratus fuerit non custodit, na semper agere, et ab ipsis nos bonis operibus caute in cogitatione custodire. Nam si mentem elevant, bona non sunt, quia non auctori militant, sed elationi. De qua re non inordinate agimlicet non canonicis, sed tamen ad aedificationem Ecclesiae editis, testimonium proferamus. Eleazar namque in praelio elephantem feriens stravit, sed sub ipso quem exstinxit occubuit . Quos ergo iste significat quem sua victoria oppressit, nisi eos qui vitia superant, sed sub ipsa quae subigunt, superbiendo succumbunt? Quasi enim sub hoste quem prosternit moritur, qui de culpa quam superat