comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
autem p̃termittendũ uidetur: quod hȩc
mulier annis duodecim fluxum sangui¬
nis paciebatur. Ut enim alii euugłistȩ
commemorant: puella hec archisinagogi
filia duodecim annos habuit ȩtatis. Con¬
siderata gͦ utraq lectione cognoscimꝰ: quia
quando puella nata ẽ. tunc mulier cȩpit
infirmari: qm̃ & illa duodecim annos ha¬
bebat ȩtatis. & ista duodecim infirmitatis.
Iuxta uero sp̃ualem intelligentiam quando
synagoga nata ẽ. ȩccłia ex gentib cepit infir¬
mari: quia facile cognoscuntur uitia in com¬
paratione untutum. Gentilis ergo ppłs ex
eo uilior eẽ cepit: ex quo ppłs iudeoꝵ ẽ elec¬
tus. Si enĩ ut diximus duodecimo ȩtatis¬
ꝓpinquante uitam finiuit: quia tempore
liberationis. uel redemptionis instante. ui¬
dea suum ñ cognouit liberatorẽ: magisq
mortem elegit quam uitam. Iuxta hunc
sensum ñ uacat a misterio. quod archisina¬
gogiis filiam suam octauo loco miraculoꝵ

Expanded text:
autem praetermittendum videtur quod haec « autem praetermittendum videtur quod haec « mulier duodecim annis fluxum sanguinis patiebatur, » ut enim alii evangelistae commemorant, puella haec archisynagogi filia duodecim annos habebat aetatis, considerata ergo utraque lectione, cognoscimus quia, quando puella nata est, tunc mulier coepit infirmari. Quoniam et illa duodecim annos habebat aetatis, et ista duodecim infirmitatis. Juxta vero spiritalem intelligentiam, quando Synagoga nata est, Ecclesia ex gentibus coepit infirmari: quia facile cognoscuntur vitia in comparatione virtutum. Gentilis ergo populus ex eo vilior esse coepit, ex quo populus Judaeorum electus est. Si enim, ut diximus, puella duodecimo quia, tempore liberationis vel redemptionis instante, Judaea suum non cognovit liberatorem, magisque mortem elegit quam vitam. Juxta hunc sensum, non vacat a mysterio, quod archisynagogus filiam suam octavo loco miraculorum
Abbreviated transcription (Latin):
manum tuam. & dexteram tuã de medio
sinu tuo: E iterum. Emitte manũ tuã
de alto. eripe me & libera me de aquis mul¬
tis. Ut ergo suꝑ defunctam filiam manũ
imponeret rogatus fuit: quatinus ꝑ in¬
carnationis dñi misterium mundo uisi¬
biliter appareret. Quasi enĩ spũalit mor ses
quando incarnationis dñi misterium ui¬
poris. non solum de synagoga carnẽ assu¬
mere. sed etiam dm̃ inter homines uisibi¬
liter se dignatus ẽ demonstrare: recte
subiungit᷑. E surgens iħc sequebatur illũ:
&. discipuli eius. Et ecce mulier quȩ san¬
gumis fiuxum paciebatur duodecim annis
accessit retro: & cetigit fimbriam uestim̃ti
eus. Sicut archisinagogi filia sinagogam
pacebatur duodecim annis. significat scãm¬
pesiam exgentib. Fluxus enim sangui
& adulteriim. inundauerunt: &. sanguis
sanguinem cetigit. ⁊ quo fluu sanguinis
se liberari optabat. qui dicebat. Libera
me de sanguinib ds as salutis meȩ. Non

Expanded text:
manum tuam, et dexteram tuam de medio sinu tuo? » Et iterum: « Emitte manum tuam de alto, eripe me, et libera me de aquis multis . » Ut ergo super defunctam filiam manum imponeret, rogare fuit, quatenus per incarnationis Domini mysterium mundo visibiliter appareret. Quasi enim spiritaliter Moysquando incarnationis Domini mysterium Junitudine temporis, non solum de Synagoga carnem assumere, sed etiam Deum inter homines visibiliter se dignatus est demonstrare, recte subjungitur: « Et surgens Jesus sequebatur eum, et discipuli ejus. Et ecce mulier, quae sanguinis fluxum patiebatur duodecim annis, accessit retro, et tetigit fimbriam vestimenti ejus. » Sicut archisynagogi filia Synagogam patiebatur duodecim annis, » significat Ecclesiam ex gentibus. Fluxus enim sanguinet adulterium inundaverunt, et sanguis sanguinem tetigit . » A quo fluxu sanguinis se liberari optabat ille qui dicebat: « Libera me de sanguinibus, Deus, Deus salutis meae . » Non
Abbreviated transcription (Latin):
sinagoga a pat̾na religione & legis obseruats¬
ne defecerat. U̾nde &. enim tumultuanib
reb pristinam amisit dignitatẽ: quia ns
sacerdotalis honor propriũ decorẽ lubebit.
obsetualutut. Rogauit gͥ princeps ꝓslu
quia frequenter moyses pro synagogȩ li¬
ueratione diuinam exorauit dementiam.¬

Expanded text:
Synagoga a paterna religione et legis observatiSynagoga a paterna religione et legis observatione defecerat. Unde etenim tumultuantibus rebus pristinam amisit dignitatem? quia nec sacerdotalis honor proprium decorem habebat, observabantur. Rogavit ergo princeps pro filia, quia frequenter Moyses pro Synagogae liberatione divinam exoravit clementiam
Abbreviated transcription (Latin):
&. cum magna instantia p̃dicationis uoce
magna clamandi. Frequent̾ ꝑ diuinã
grãm compuncti. ab ipsis peccatis resipiset᷑.
seq ipsos assiduis fietib & longiorib reui¬
niis macerant. largiores elemosinas tͥbunt.
E ubi habundauit peccatũ: suꝑ habunda¬
uit gr̃a. & sicut prompti fuerunt ad pec¬
candum. sic promtiores sũt ad penitendũ.
Se nunc quid princeps uel filia eius pro
qua rogaturus uenerat. allegoricȩ signifi¬
cent uideamꝰ. Nit enim euuglista. Lo¬
quente iħu ad turbas: Ecce princeps unꝰ
accessit & reliqua. Allegoricȩ princeps iste.
moysen significat. Unde bene iuxta lucã
euugłistam iairus ẽ dictus. qui int̾prȩtat᷑
illuminans siue illuminatus: q̃m ide legis¬
doctrina illuminauit. Filia eius synago¬
nam significat. quã dũ primꝰ diuinis
p̃ceptis & legalib obseruationib erudunit.¬
quente ad turbas. filia principis defuncta
ẽ: quia tempore quo dñs in carne apparuit:

Expanded text:
et cum magna instantia praedicationis voce et cum magna instantia praedicationis voce magna clamandi. Frequenter enim per divinam gratiam compuncti ab ipsis peccatis resipiscunt, seque ipsos assiduis fletibus et longioribus jejuniis macerant, largiores eleemosynas tribuunt, et « ubi abundavit peccatum, superabundavit gratia , » et sicut prompti fuerunt ad peccandum, sic promptiores sint ad poenitendum. Sed nunc quid princeps vel filia ejus, pro qua rogaturus venerat, allegorice significent, videamus. Ait enim Evangelista: « Loquente Jesu ad turbas, ecce princeps unus accessit, Moysen significat. Unde bene juxta Lucam evangelistam Jairus est dictus, qui interpretatur illuminans, sive illuminatus; quoniam idem legisdoctrina illuminans. Filia ejus Synagogam significat, quam dum primus divinis praeceptis legalibus observationibquente ad turbas, principis filia defuncta est, quia tempore quo Dominus in carne apparuit,
Abbreviated transcription (Latin):
nagogi: quȩ in puellari ȩtate resuscitata ẽ.
Qui autem manifeste peccat: quasi extra
portam ciuitatis ad sepeliendum mortuus
expellitur. Sed cum tales ꝑ diuinã gr̃am
&. aliorum correptionẽ ad penitentiã com¬
punguntur: quasi antequam ad sepulchrũ
ꝑueniant. a dño resuscitant᷑. Hoc significa¬
uit adolescens filius uiduȩ: quẽ dñs extra
etiam ipsum peceatum in longam consuetu¬
dinẽ uertunt: quales significauit lararus
quatriduanus mortuus. de quo bene scriptũ
ẽ. quia iam fexet. qͣm dum publice ꝑ con¬
suetudinẽ peccare ñ erubescunt. pis m̃tib
fȩcorem malȩ famȩ ingerunt. Sed nec de
talib desꝑandũ ẽ: quia dñs etiam lararũ
quatriduanũ mortuũ fȩcentẽ solo iussu
resuscitauit. De quo lacrunasse legitur.
& uoce magna clamasse: larare ueni foras:
quia tales a doctorib ñ solũ exhortationib
uerũ etiam orationib sunt instruendi.

Expanded text:
nagogi, quae in puellari aetate resuscitata est. nagogi, quae in puellari aetate resuscitata est. Qui autem manifeste peccat, quasi extra portam civitatis ad sepeliendum mortuus expellitur; sed cum tales per divinam gratiam et aliorum, correptionem ad poenitentiam compunguntur, quasi antequam ad sepulcrum perveniant, a Domino resuscitantur: hos significavit adolescens filius viduae, quem Dominus extetiam ipsum peccatum in longam consuetudinem vertunt: quales significavit Lazarus quatriduanus mortuus, de quo bene scriptum est: « Quia jam fetet , » quia dum publice per consuetudinem peccare non erubescunt, piis mentibus fetorem malae famae ingerunt: sed nec de talibus desperandum est, quia Dominus etiam Lazarum quatriduanum mortuum fetentem solo jussu resuscitavit, de quo lacrymasse legitur Jesus, et voce magna clamasse: « Veni foras, » quia tales a doctoribus non solum exhortationibus, verum etiam orationibus sunt instruendi,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ semetipsum ostendit in t̾ris: tres tan¬
tum mortuos resuscitasse legitur. Re¬
suscitauit filiam archisinagogi in domo
iacentem: de qua nunc sermo agitur.
Resuscitauit filium iuduȩ: extra portam¬
ciuitatis: ad sepeliendum delatum. Re-¬
suscitauit nichilominus & lararum qua¬
criduanum mortuum iam fetentem in mo¬
num̃to. Qui ergo in se credentes uenerat re¬
suscitare in anima: ñ sine causa ẽ. quod
tres tantũ mortuos resuscitasse legitur in
corpore. Trina quoq mortuoꝵ resuscitatio.
uarietatem significat peccantium. atq pec
catum trib modis in mente. trib ꝑpetratur
in corpore. In m̃te agitur:. suggestione. de¬
lectatione. & consensu: in corpore. aliquan¬
do occulte. aliquando palam. aliquando
consuetudine. Qui uero occulte peccat:
quasi infra domũ mortuus iacet. Sed cum
diuina gr̃a eius cor ad pęnitentiã agenda
infiammat: quasi infra domũ mortuus
resuscitat᷑. Tales significauit filia archisi¬

Expanded text:
 semetipsum ostendit in terris, tres tantum mortuos resuscitasse legitur. Resuscitavit filiam archisynagogi in domo jacentem, de qua nunc sermo agitur; resuscitavit filium viduae, extra portacivitatis ad sepeliendum delatum; resuscitavit nihilominus et Lazarum quatriduanum mortuum, jam fetentem in monumento. Qui ergo omnes in se credentes venerat resuscitare in anima, non sine causa est, quod tres tantum mortuos resuscitasse legitur in corpore. Trina namque mortuorum resuscitatio varietatem significat peccantium, atque pcatum tribus modis in mente, tribus perpetratur in corpore: in mente agitur suggestione, delectatione et consensu: in corpore aliquando occulte, aliquando palam, aliquando consuetudine. Qui vero occulte peccat, quasi intra domum mortuus jacet: sed cum divina gratia ejus cor ad poenitentiam agendam inflammat, quasi intra domum mortuus resuscitatur: tales significavit filia archisy
Abbreviated transcription (Latin):
mulierẽ : respectum miserationis eiꝰ signi¬
ficat ad ȩccłiam. Quasi enim t̾ga &. ñ
ficiem dñi uidebat: quando post idola
manuũ suarũ currens. creatorẽ suũ igno¬
rabat. Et postquam cangere eum fide
cȩpit. faciem ei ostendit: quando ꝑ siũ¬
clementiam ȩccłiam ad se uidendum il¬
luminauit. Quod quia ꝑ fide accipere
meruit: roete dr. Confide filra: fides
tua te saluam fecit. E salua facta est
mulier ex illa hora. Nam siquis sola
litteram adtendat: non paruã fidẽ muli¬
erem istam habuisse cognoscit. Cunis
ꝑfectionẽ fidei. lucas euuglista manife¬
stius declarat dicens: quȩ ante erogaue¬
rat omuẽ substantiã suam in medicis
nec ab ullo poterat curari. Sed eñ udis¬
set dñm in turba ambulantẽ: solo tactu
uestim̃ti eius posse fieri credidit. quod
multis medicis impossibile fieri cõpbaue¬
rat. Unde & accesset retro. & tetigit fin¬
briam uestim̃ti eius: & confestim ftent

Expanded text:
mulierem respectum miserationis ejus signimulierem respectum miserationis ejus significat ad Ecclesiam. Quasi enim terga, et non faciem Domini videbat, quando post idola manuum suarum currens, creatorem suum Deum ignorabat. Et postquam fide eum tangere coepit, faciem ei ostendit, quando per sumentem Ecclesiae ad se videndum illuminavit. Quod quia per fidem accipere meruit, recte dicitur: « Confide, filia, fides tua te salvam fecit. Et salva facta est mulier ex illa hora. » Nam si quis solam litteram attendat, non parvam fidem mulierem istam habuisse cognoscit. Cujus perfectionem fidei Lucas Evangelista manifestius declarat, dicens eam « omnem substantiam suam in medicos erogasse, nec ab ullo poterat curari. » Sed cum vidisset Dominum in turba ambulantem, solo tactu vestimenti ejus posse fieri credebat, quod multis medicis impossibile fieri comprobaverat: « Unde et accessit retro, et tetigit fimbriam vestimenti ejus, et confestim stetit
Abbreviated transcription (Latin):
Qui dicit se in xp̃o manere: debet sicut ille
ambulauit. & ille ambulare. Iccedit gͦ¬
ad. xp̃m ȩccł̃ia corde ñ corpore: iuxta illud
ꝓpħicum. Accedite ad eum & illuminami¬
ni. Funbriam autẽ uestim̃ti eius cangere
ẽ: incarnationis eius nusterium agnoscere:
& scd̃m illud spũalit̾ uiuere. Quia enim
ãs in diuinitate tangi non potest: suam
fimbriam testim̃ti tangendam ẽẽ ex¬
hibuit: quando se in humanitate uisibi¬
lem demonstraint. Dicebat eñ intra se.
Si tetigero tantum fimbriam uestim̃ti eiꝰ:
salua ero. Fulchre hȩc mulier iutra se
dicebat. quia omĩs eccłiȩ fides uel opera
magis in corde ẽ quã in corpore: ut enim
clarior in conspectu d̃ĩ apareat. sua bona
oꝑa frequent᷑ ab humanis aspectib abscon
abintus. In tactu enim uestim̃ti salucẽ
eẽ credidit. quia ꝑ incarnationis nusteri¬
um genus humanũ saluari posse ñ dubi¬
tauit. At iħ̾c conuersus & udens eam
dixit. Confide filia. Conuersio dñi ad

Expanded text:
icut ille ambulavit et ipse ambulare . » Accessit ergo Ecclesia corde, non corpore, juxta illud propheticum: « Accedite ad eum et illuminamini . » Fimbriam autem vestimenti tangere est incarnationis ejus mysterium agnoscere, et secundum illud spiritaliter vivere. Quia enim Deus in divinitate tangi non potest, quasi fimbriam vestimenti tangendum esse exhibuit, quando se in humanitate visibilem demonstravit. « Dicebat enim intra se: Si tetigero tantum vestimentum ejus, salva ero. » Pulchre haec mulier intra se dicebat, quia omnis Ecclesiae fides vel operatio magis in corde est quam in corpore. Ut enim clarior in conspectu Dei appareat, sua bona opera frequenter ab humanis conspectibus abscondab intus . » In tactu enim vestimenti salutem esse credidit, quia per incarnationis mysterium genus humanum salvari posse non dubitavit. « At Jesus conversus, et videns eam, dixit: Confide, filia. » Conversio Domini ad
Abbreviated transcription (Latin):
tuerat primũ loqui uerbum dĩ: sed quia re¬
pelli tis illud. & indignos uos iudicatis ȩt̃¬
nȩ uitȩ: ecce conuertimur ad gentes. Ma¬
nifeste enim maior fides mulieris cõꝓbatur:
quam archisinagogi: qm̃ archisinagogus
dm̃ ad domũ suam uenire rogauit: & in
fecit: hȩc tantum fimbriam uestim̾ti te¬
teͥgit. Sed postquam dñs mulierẽ in itine¬
re curauit. filiam archismagogi in domo
resuscitauit: quia circa finẽ scłi sinagoga ẽ¬
creditura: iuxta illud apłi. Cum plenicudo
gentium subintrauerit: tunc om̃is isrł sal¬
uis fiet. Ẽ iterum. Non pruis quod sp̃na¬
le ẽ sed quod carnale. deinde spũale: idẽ
non prius synagoga credidit. quȩ spũalis
fuit. sed gentilis popłs qui erat animalis:
deinde sinagoga. quȩ fuit spualis.

Expanded text:
ui verbum Dei, sed quia repellitis illud, et indignos vos judicatis aeternae vitae, ecce convertimur ad gentes . » Manifeste etiam major fides mulieris comprobatur, quam archisynagogi: quoniam cum archisynagogus Dominum ad domum suam venire rogasset, et in fecit, sed tantum fimbriam vestimenti tetigit. Sed postquam Dominus mulierem in itinere curavit, filiam archisynagogi in domo resuscitavit: quia circa finem saeculi Synagoga creditura est, juxta illud Apostoli : Cum « plenitudo gentium subintraverit, tunc omnis Israel salvus fiet. » Et iterum: « Non prius quod spirituale est, sed quod carnale, deinde quod spirituale , » id est, non prius Synagoga credidit, quae spiritualis fuit, sed gentilis populus, quae erat animalis: deinde Synagoga, quae fuit spiritualis.
Abbreviated transcription (Latin):
re do. Unde dñs mulieri chanancȩ ait.
O mulier magna ẽ fides tua: fiat tͥ sicut
uis. Notandum autẽ. quia cũ dñs ad filiã
archisinagogi resuscitandam ꝑgeret: mu-¬
lier in itinere sanata ẽ. quia cum dñs ad si¬
nagogam docendam ueniret. ȩccłia ex gen¬
tib credendo anticipauit salutẽ. uixta illud
ꝓph̃icum. Nethiopia. p̃ueniet manꝰ eiꝰ do.
A cchopia enim quȩ nigrum gignit populũ:
eccĩam significat ex gentib. nigredine pec¬
catorum cooꝑtam. Aethiopia gͦ manꝰ eiꝰ pre¬
uẽmet: quando ȩccłia ex gentib ante sina¬
gogam credidit. Oportet autem considera¬
re. quia mulier nec in domo. nec in urbe.
qm̃ ab urbe longe excludebatur sed in uia
ei occurrit: quia gentilis populus nullam
cognitionẽ di nec legis noticiam habebat.
S ideo quasi nuda &. discooꝑta dño occurre¬
ut. Sicq cum dñs ad puessa tendebat.
mulier in uia sanata ẽ: quia dũ iudȩorum
ppło p̃dicabat. fidem gentium approbabat:

Expanded text:
ait: « O mulier, magna est fides tua, fiat tibi sicut vis . » Notandum autem quia cum Dominus ad filiam archisynagogi resuscitandam pergeret, mulier in itinere sanata est: quia cum Dominus ad Synagogam docendam veniret, Ecclesia ex gentibus credendo anticipavit salutem, juxta illud propheticum: « Aethiopia praeveniet manus ejus Deo . » Aethiopia enim, quae nigrum gignit populum, Ecclesiam significat ex gentibus nigredine peccatorum coopertam. Aethiopia ergo manus ejus praeveniet, quando Ecclesia ex gentibus, ante Synagogam credidit. Oportet autem considerare quia mulier nec in domo, nec in urbe, quoniam ab urbe longe excludebatur, sed in via ei occurrit: quia gentilis populus nullam cognitionem Dei, nec legis notitiam habebat, et ideo quasi nudus et discoopertus Domino occurrebat. Sicque cum Dominus ad puellam tendebat, mulier in via sanata est: quia dum Judaeorum populo praedicabat, fidem gentium approbabat,
Abbreviated transcription (Latin):
erant ex nobis: non ẽ utiq bonum. Talis
ergo egressus non posset abono pastore lau¬
dari : ut diceret & ingredietur & egredietur
& pascua inueniet. Est ergo aliquis non
solum ingressus uerum etiam egressus bonꝰ
sumus siquidem dicere ingredi nos. quan¬
do interius aliquid cogitamus: egredi au¬
tem quando exterius operamur. E qm̃ si

Expanded text:
erant ex nobis ; non est utique bonum. Talis erant ex nobis ; non est utique bonum. Talis ergo egressus non posset a bono pastore laudari; ut diceret, et ingredietur, et egredietur, et pascua inveniet. Est ergo aliquis non solum ingressus, verum etiam egressus bonus ! Possem quidem dicere ingredi nos, quando interius aliquid cogitamus; egredi autem, quando exterius aliquid operamur: et quoni
Abbreviated transcription (Latin):
autem illo tempore crediderunt. uel abra
Non alienam uocem: sed ipsius xp̃i audiert̃.
N am uidex clamat in precone dum p̾co iu¬
dicem annunciat uenturum. Alii funt
ergo quos non audierunt oues: in quibus
non erat uox xp̃i. errantes falsa dicentes:
inania garrientes. uana fingentes. mise¬
ros seducentes. sicut pseudo ppħȩ. sicut
scribe & pharisei temporibus ipsius dñi.
H i sunt qui uenerunt ꝑ se & non sunt aui¬
dice missi. His uero cum doctrinis suis ꝓ¬
cul expulsis: uideamus quo nos pastor bo¬
nus uocat. Dicit enim. Ego sum ostium.
ꝑ me siquis introierit saluabitur . &. ingre¬
dietur & egredietur & pascua inueniet.
Ehic cuidenter ostendit. non solum pastorem
sed etiam oues iitrare ꝑ ostium. Sed quid ẽ
ingredietur & egredietur & pascua intie¬
ostium ualde bonum ẽ: exire autem de ec¬
cdesia sicut ait ipse iohannes euuangelista
in epistola sua. ex nobis exierunt. sed non

Expanded text:
autem illo tempore crediderunt vel Abrahaautem illo tempore crediderunt vel Abrahanon alienam vocem, sed ipsius Christi audierunt. Nam judex clamat in praecone, dum praeco judicem annuntiat venturum. Alii sunt ergo quos non audierunt oves, in quibus non erat vox Christi, errantes, falsa dicentes, inania garrientes, vana fingentes, miseros seducentes, » sicut pseudoprophetae, sicut Scribae et Pharisaei temporibus ipsius Domini. Hi sunt qui venerunt per se, et non sunt a judice missi. His vero cum doctrinis suis procul expulsis, videamus quo nos pastor bonus vocat. Dicit enim: Ego sum ostium: per me si quis introierit, salvabitur, et ingredietur, et egredietur; et pascua inveniet. » In hoc evidenter ostendit, non solum pastorem, sed etiam oves intrare per ostium. 15. Sed quid est, ingredietur, et egredietur, et pascua invenium Christum, valde bonum est: exire autem de Ecclesia, sicut ait iste ipse Joannes evangelista in Epistola sua, Ex nobis exierunt, sed non
Abbreviated transcription (Latin):
runt: quia cum uerbo dĩ uenerunt. E go
sum inquit uia ueritas & uita. Ipse est
ueritas cum illo uenerunt quia ueraces
fuerunt: & ueritatem predicauerunt.
Q uotquot autem preter illum uenerunt:
fures sunt & latrones. Per se uenerunt:
quia ꝑ eum missi non fuerunt dicente
apło. Quomodo p̃dicabunt: nisi mittan¬
tur: Et quia ꝑ se uenerunt. & non st̃
ab eo missi: fures sunt & latrones. Nam
mi falsi fuerunt doctores. nec doctores. sed
destructores: non p̃dicatores. sed ꝑditores.
latrocinia exercentes. non sane doctrinȩ in¬
herentes. De quib dictum ẽ. Fures funt
& lationes: id ẽ ad furandum. & ad occi¬
dendum uenerunt. Sed non audierunt
eos: illeq uere sunt oues. non sub pelle
ouina lupuium cor abscondentes. Igitur
qui aduentum ante xp̃i predicauerunt
codem spũ predicauerunt quo apłi & scĩ
doctores qui post aduentum xp̃i ueritatis
uiam mnundo ostenderunt. Quotquot

Expanded text:
runt, quia cum Verbo Dei venerunt. « Ego runt, quia cum Verbo Dei venerunt. « Ego sum, inquit, via, veritas et vita . » Si ipse est veritas, cum illo venerunt, quia veraces fuerunt, et veritatem praedicaverunt. Quotquot autem praeter illum venerunt, « fures sunt et latrones. » Per sevenerunt, quia per eum missi non fuerunt, dicente Apostolo: « Quomodo praedicabunt nisi mittantur? » Et quia per se venerunt, et non sunt ab eo missi, « fures sunt et latrones. » Nami falsi fuerunt doctores; nec doctores, sed seductores; non praedicatores, sed praedatores; latrocinia exercentes, non sanae doctrinae inhaerentes. De quibus dictum est: Fures sunt et latrones, id est, ad furandum 563 et occidendum venerunt. Sed non audierunt eos illae quae verae sunt oves, non sub pelle ovina lupinum cor abscondentes. Igitur qui ante adventum Christi praedicaverunt, eodem spiritu praedicaverunt quo apostoli et sancti doctores, qui post adventum Christi veritatis viam mundo ostenderunt. « Quotquot
Abbreviated transcription (Latin):
te domino ih̃u non intellexerunt quid au¬
dierunt. Incrassatum enim habuerunt
cor: & grauiter audierunt. Nominat os¬
tium. nomninat ouile. nominat oues. com¬
mendat hec omnia sed nondum exponit.
Leganus ergo quia uenturus ẽ ad ea uer-¬
ba in quib nos aliqua quȩ dixit dignetur
cxponere. ex quorum expositione dabit no¬
bis fortasse etiam illa quȩ non posuit in¬
celligere. Pascit enini manifestis. exercet
obscuris. Audiamus exponentem. qui au¬
diuimus proponentem. Dicit ergo eis iħe.
um ouium. Ecce ipsum ostium quod
eclausum posuerat aperuit. ipsc ẽ ostium
agnouimus. intiremus ut nos intrasse gati¬
deamus. Om̃s quotquot uenerunt: fures
sunt & latrones. Quid ẽ hoc : om̃s quot¬
quot uenerunt dixit utiq prȩter me.
Recolamus ergo. Ante aduentum ipsis ue¬
latrones: Absit. Non prȩter illum uene¬
runt sed cum illo uenerunt. Uenturus
p̃cones mittebat: & eorum corda quos
miserat possidebat. Cum illo ergo uene¬

Expanded text:
te Domino Jesu, non intellexerunt, qui aute Domino Jesu, non intellexerunt, qui audierunt ; incrassatum enim habuerunt cor, et graviter audierunt . Nominat ostium, nominat ovile, nominat oves, commendat haec omnia, sed nondum exponit. Legamus ergo quia venturus est ad ea verba in quibus nobis aliqua quae dixit dignetur exponere; ex quorum expositione dabit nobis fortasse etiam illa quae non exposuit intelligere. Pascit enim manifestis, exercet obscuris. Audiamus exponentem, qui audivimus proponentem. Dicit ergo eis iterusum ostium ovium. Ecce ipsum ostium, quod clausum posuerat, aperuit. Ipse est ostium. Agnovimus, intremus, ut nos intrasse gaudeamus. Omnes quotquot venerunt, fures sunt et latrones. Quid est hoc, Domine? Oquot venerunt, dixit, utique praeter me. Recolamus ergo. Ante adventum ipsius velatrones? Absit. Non praeter illum venerunt, quia cum illo venerunt. Venturus praecones mittebat, sed eorum corda quos miserat, possidebat. Cum illo ergo vene
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ heresim dinumerare: Hoc tenete i¬
ouile xp̃i: eccłiam catholicam ẽẽ credite.
Q uicumq intrare uelit ad ouile ꝑ ostium
Nam multi querendo głam suam oues ap̃
sparserunt potius quam congregauerins.
ut sino capite possit intrare. hi sunt qui¬
uocem ueri pastoris audiunt. hi sunt quos
proprias oues nominatim uerus pastor uo¬
eit. De ins dictum ẽ. Gaudete & exultate:¬
cas uocat nominacim. Et quis alius ea
emictit. nisi qui corum peccata dimittit.
ut eum sequi duris lberati unculis possint:
⁊ quis cas precessit quo cum sequantur: nͥ
qui resurgens a mortus iam non moritur:
& mors illi non dominabitur ultra: Has
uero educit a fide ad speciem: & ante istos
uadit quia prior omnium ascendit in
celum. & quȩ sunt oues suȩ illum secun¬
tur: quia sciunt uocem doctrinȩ eius.
Auenos uero doctores non sequuntur sed fu¬
gient ab eis. quia non nouerunt uocẽ
io est doctrinam alienorum. Sed loquen¬

Expanded text:
a haeresis dinumerare? Hoc tenete a haeresis dinumerare? Hoc tenete ovile Christi, Ecclesiam catholicam esse credite. Quicunque intrare velit in ovile, per ostium Nam multi quaerendo gloriam suam, oves Christi sparserunt potius quam congregaverunt. ut sano capite possit intrare. Hi sunt qui veri pastoris vocem audiunt. Hi sunt, quos proprias oves nominatim verus pastor vocat, de his dictum est: « Gaudete et exsultateeas nominatim vocat, et quis alius eas emittit? nisi qui eorum peccata dimittit, ut eum sequi duris liberatae vinculis possint. Et quis eas praecessit, quo eum sequantur? nisi qui resurgens a mortuis jam non moritur, et mors illi ultra non dominabitur? Has vero educit a fide ad speciem; et ante istas vadit, quia prior omnium ascendit in coelum; et quae sunt oves suae, illum sequuntur, quia sciunt vocem doctrinae suae. Alienos vero ductores non sequuntur, sed fugiunt ab eis, quia non noverunt vocem, id est doctrinam, alienorum. Sed loquen
Abbreviated transcription (Latin):
sicut multi philosophi. qui suam sapientiã
buccis crepantibus uentilabant. & itam
beatam suis sectatorib promiserunt. Ue¬
rum etiam plurimi qui xp̃iano nomine
censebantur. & illuminatos axp̃o se cẽ uc¬
tabant. fingentes sibi noua queq dognati
de xp̃o. & fidei catholicȩ contraria sicut in¬
numerabiles heretici faciebant estimantes
se falso nomine ꝑ ianuam quȩ xp̃c est
intrare. Sabelluis dicit. Qui filius ẽ ipse
ꝑ ostium: qui filium dicit patrem. Arrius
ceret: si diceret alus non aliud. Quando
enim dicit aliud. ei contradicit a qͦ audit.
ego & pater unum sumus. Nec ipse ergo
intrat ꝑ ostium. Predicat ergo xp̃m. qui¬
Nec ipse intrat ꝑ ostium. quia xp̃c & homo
&. d̃s ẽ. Huic enim noua heresis que nꝰ¬
temporibus orta ẽ consentire uidetur.
firmando & prȩdicando xp̃m. sicut quildi
suorum nuncupatiuus ds ẽ & non uerus.
Quid opus ẽ multa ꝑcurrere & multa ium¬

Expanded text:
sicut multi philosophorum qui suam sapientiam sicut multi philosophorum qui suam sapientiam buccis crepantibus ventilabant, et vitam beatam suis sectatoribus promiserunt; verum etiam plurimi 562 qui Christiano nomine censebantur, et illuminatos a Christo se esse jactabant, fingentes sibi nova quaeque nomina de Christo, et fidei catholicae contraria, sicut innumerabiles haeretici faciebant, aestimantes se falso nomine per januam, quae Christus est, intrare. « Sabellius dicit: Qui Filius est, ipse per ostium, qui Filium dicit Patrem. Arianusceret, si diceret alius, non aliud. Quando enim dicit aliud, ei contradicit a quo audit: Ego et Pater unum sumus . Nec ipse ergo intrat per ostium: praedicat enim Christum quaNec ipse intrat per ostium, quia Christus et homo et Deus est. » Huic enim nova haeresis quae ntemporibus orta est consentire videtur, affirmando et praedicando: Christus, sicut quilibet suorum, nuncupativus Deus est, et non verus. Quid opus est multa percurrere, et multa van
Abbreviated transcription (Latin):
propter dñs similitudinem proposuit de
grege suo. & de ostio quo intratur. ad ouile.
Q uiã enun prodest uana iactantium de bene
uiuendo iuflatio dum ad finem ꝑpetualit̾
bencinuendo uita corum non ꝑueniat:
A d hoc enim debet uincuiq prodesse beneuiue¬
re. ut detur illi semꝑ bene uiuere. Nam si
cui datur non semꝑ beneniuere: quid pro¬
dest ei bene uiuere ad tempus: Igitur nec
Sic sunt enim quidam homines qui in sius
głantur morib. & alios post se trahere quȩ¬
runt. non de. xp̃i preceptis iustruentes suos
sectatores. sed suis exemplis uiuere eos suaden¬
tes. de quib alio loco ipsa ueritas ait. docen¬
tes doctrinas hominum. & mandata dei
contempnentes. hi ꝑ aliam partem ascenden-¬
tes querunt rapere & occidere. non ut pa¬
stor sanare atq saluare. De talibus hic die¬
tum ẽ. Sed ascendit aliunde: ille fur ẽ
&. latro. Non solum uero tales inueniunt᷑
doctores inter eos qui sine nomine ep̃ sint

Expanded text:
propter Dominus similitudinem proposuit de propter Dominus similitudinem proposuit de grege suo, et de ostio quo intratur ad ovile. » Quid enim prodest vana jactantium de bene vivendo inflatio, dum ad finem perpetualiter bene vivendo vita eorum non perveniat? « Ad hoc enim debet unicuique prodesse bene vivere, ut detur illi semper bene vivere; nam si cui non datur semper bene vivere, quid prodest ei bene vivere ad tempus? Igitur nec » Sunt enim quidam homines qui in suis gloriantur moribus, et alios post se trahere quaerunt, non de Christi praeceptis instruentes suos sectatores, sed suis exemplis vivere eos suadentes, de quibus alio loco ipsa Veritas ait: Docentes doctrinas hominum , et mandata Dei contemnentes. « Hi per aliam partem ascendere quaerunt, rapere et occidere; non ut pastor, salvare atque conservare. » De talibus hic dictum est: Sed ascendit aliunde, ille fur est, et latro. Non solum vero tales inveniuntur doctores inter eos qui sine nomine Christi sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
ropter phariseorum qui se
uidere iactabant cum cȩci
erant uenenatam & super¬
bam & insanabilem arrogantiam dñs iħc
ista concexuit. quȩ in hac parabola legunt᷑.
quam ipse illis non intelligentib exponere
dignatus ẽ. In qua nos salubriter si aduer¬
tamus ammonuit non arrogari in sapien¬
tia humana: non in morum dignitate. sed
in humilitate fidi catholicȩ qui in xp̃o non
desit. Multi enim sunt pagani qui scđ̃m
quandam uite huius consuetitudinem
dicuntur boni homines. innocentes. & qͦͥsi
obseruantes quȩ in lege di p̃cepta sunt.¬
deferentes honorem parentibus suis. non me¬
chantes. non homicidium ꝑpetrantes. non
furtum facientes. non falsum aduersus qͤm qͣm
testimonium ꝑhibentes. & cȩtera que in lege
mandata sunt uelut obseruant & xp̃iam ñ
pharisei dicentes. Numquid & nos ceci sumꝰ:
S ed hec omina inaniter faciunt. quia non
intrant ꝑ ostium. sed aliunde tiunidi facti.
quasi ꝑ scipsos ascendere quȩrunt. Qua¬

Expanded text:
ropter Pharisaeorum qui se videre jactabant, cum caeci erant, venenatam et superbam et insanabilem arrogantiam Dominus Jesus ista contexuit, quae in hac parabola teguntur, quam ipse illis non intelligentibus exponere dignatus est, in qua nos salubriter, si advertamus, admonuit non gloriari in sapientia humana, non in morum dignitate, sed in humilitate fidei catholicae, quae in Christum non desit. Multi enim sunt pagani, qui secundum quamdam vitae hujus consuetudinem dicuntur boni homines, innocentes et quasi observantes ea quae in lege praecepta suntdeferentes honorem parentibus suis, non moechantes, non homicidium perpetrantes, non furtum facientes, non falsum adversus quemquam testimonium perhibentes; et caetera, quae in lege mandata sunt, velut observant  Ms., isti Pharisaei, dicentes: Nunquid et nos caeci sumus? » Sed haec omnia inaniter faciunt, quia non intrant per ostium, sed aliunde, tumido fastu quasi per se ipsos ascendere quaerunt. « Qua
Abbreviated transcription (Latin):
les mortuntur & habundantius habebin
uitam inueniendo quo pastor ille precesst.
ubi numquam deinde moriantur. qũaus
& hic interim ipso ouili non desint pascua.
qm̃ ad utrumq possumus intelligere qu&
dictum ẽ & pascua inueniet: id est ad il¬
gressum & ad egressum. tamen uere pascil
inuenient. ubi saturentur qui esuriunt .&¬

Expanded text:
les moriuntur et abundantius habebunt vitam veniendo quo pastor ille praecessit, ubi nunquam deinde moriantur. Quamvis ergo et hic in ipso ovili non desint pascua, quoniam ad utrumque possumus intelligere quod dictum est: « Et pascua inveniet, » id est, ad ingressum et ad egressum, tamen tunc vera pascua invenient, ubi saturentur « qui esuriunt
Abbreviated transcription (Latin):
sidem cogitare. egredi autem ꝑ xp̃m scl̃m
ipsam fidem etiam foris id ẽ coram homimb
operari. Unde & in psalmo dicitur. Exit
homo ad opus suum. E ipse dñs dicit.
Luceant opera uĩa coram hominbus. Sel
plus me delectat quod ipsa ueritas tanquã
pastor bonus. & ideo doctor bonus. quod̾i¬
modo nos ammonuit. scd̃m quẽ modum in¬
telligere debeamus quod ait. ingrecietur
tur & mactet & ꝑdat. Ego ueni ut iitã
rabeant: & habundantius habeant. Uide

Expanded text:
fidem cogitare; egredi autem per Christum, secundum ipsam fidem etiam foris, id est, coram hominibus operari. Unde et in Psalmo dicitur: Exiet homo ad opus suum . Et ipse Dominus dicit: Luceant opera vestra coram hominibus . Sed plus me delectat quod ipsa Veritas tanquam pastor bonus, et ideo doctor bonus, quodammodo nos admonuit: secundum quem modum intelligere debeamus, quod ait: Ingredietur,tur et mactet, et perdat. Ego veni, ut vitam habeant, et abundantius habeant. Vide
Abbreviated transcription (Latin):
hostis antigui fraude deceptos. obsessosq
erroribus. Ipse & enim recte mors & men¬
dacium: sicut ẽ contra dñs ueritas uocat᷑
& uita. Attulit autem nobis ueram cogni¬
tionis suȩ lucem. exclusisq errorũ tene¬
bris. certum nobis iter patriȩ cȩlestis ape¬
re. atq ad mansionem ꝑpetuȩ pacis possi¬
mus intrare quam ꝓmisit. Hec gͥ dona

Expanded text:
hostis antiqui fraude deceptos obsessosque hostis antiqui fraude deceptos obsessosque erroribus. Ipse etenim recte mors et mendacium, sicut e contra Dominus veritas vocatur et vita. Attulit autem nobis veram cognitionis suae lucem, exclusisque errorum tenebris certum nobis iter patriae coelestis apere, atque ad mansionem perpetuae pacis possimus intrare, quam promisit. Haec igitur dona
Abbreviated transcription (Latin):
ret. nouum nobis sue humilitatis exem¬
plum adhibuit. Fecit redemptionẽ ple-¬
bis suȩ : quia nos uenundatos sub pecca¬
to. etiam hostis seruitio ad dictos. dato sui
sanguinis p̃cio liberauit. Unde benigne
nos hortatur apl̃s dicens. Empti enim¬
estis p̃cio magno: głificate & por¬
tate dm̃ in corpore ur̃o. Plebi autem suȩ
dicit. non utiq quam ueniens plebem su¬
am repperit: sed quam uisitando & redi¬
mendo suam fecit. Uultis & enim audi¬
re fĩs mei. qualem inuenerit eam. qua¬
lem reddiderit: Fins cantici huius qđ̃
ob noticiam simul & ꝓlixitatem sui totum
caritati uĩȩ recensere & explanare longum
duximus. aꝑte denuntiat dicens. uisita¬
uit nos oriens exalto. illuminare his qui
in tenebris & in umbra mortis sed̃ent: ad
dirigendos pedes nr̃os in uiam pacis. In¬
uenit ergo nos sedentes in tenebris &
umbra mortis: hoc ẽ longa peccatorum
& ignorantiȩ cęcitate deprehensos. atq

Expanded text:
ret, novum nobis suae humilitatis exemret, novum nobis suae humilitatis exemplum adhibuit. Fecit redemptionem plebis suae, qui nos venundatos sub peccato, et antiqui hostis servitio addictos, dato sui sanguinis pretio liberavit. Unde benigne nos hortatur Apostolus, dicens: Empti estis pretio magno, glorificate et portate Deum in corpore vestro . Plebis aunon utique quam veniens plebem suam reperit, sed quam visitando et redimendo suam fecit. Vultis etenim audire, fratres mei, qualem invenerit eam, qualem reddiderit. Finis cantici hujus, quod ob notitiam simul et prolixitatem sui totum charitati vestrae recensere et explanare longum duximus, aperte denuntiat, dicens: Visitavit nos oriens ex alto, illuminare his qui in tenebris et in umbra mortis sedent, ad dirigendos pedes nostros in viam pacis. Invenit ergo nos sedentes in tenebris et in umbra mortis, hoc est, longa peccatorum et ignorantiae caecitate depressos, atque
Abbreviated transcription (Latin):
menter figurare credendum ẽ: quia tẽ
instaret tempus quo fidelib panderet᷑
omĩs legalis sacerdotii ritus .& cȩximo¬
nias spu̾ali intus scientia & ꝓpħicis exu
sationi temporalis uel et̾nȩ diuinitati
testimonium ferrent: uixta quod ipse
iudȩoꝵ duriciam increpans dicit. Si
crederetis moysi. crederetis forsitan & mͥ.
De me &enim ille scripsit. Quid autem
ꝓpħans & benedicens dm̃ tacharias dixerit:
audiamus: Benedictus dñs ds isrł: qͥa
uisitauit & fecit redemptionẽ plebis suȩ.
In quib ꝓfecto uerbis notandũ. quia
ueatis ⁊acharias quod inchoatum & ꝓx¬
ime futurum in spũ p̾uiderat. ꝓphetico
more quasi iam factum eẽt narrabat.
Uisitauit enim nos apparens in carne dñs:
quasi longus a se recedentes. quos in pec¬
catis positos quęrere & iustificare curauit.
U isitauit quasi medicus egrotos: qui ut¬
inueteratum suꝑbiȩ nr̃e languorẽ sana¬

Expanded text:
que convenienter figurari credendum est, quia tunc que convenienter figurari credendum est, quia tunc instaret tempus quo fidelibus panderetur omnes legalis sacerdotii ritus et caeremonias spirituali intus scientia et propheticis exubsationi temporariae vel aeternae divinitati testimonium ferrent, juxta quod ipse Judaeorum duritiam increpans, dicit: Si crederetis Moysi, crederetis forsitan et mihi. De me enim ille scripsit . Quid autem prophetans, et benedicens Deum Zacharias dixerit, audiamus. Benedictus Dominus Deus Israel, quia visitavit et fecit redemptionem plebis suae. In quibus profecto verbis notandum quia beatus Zacharias quod inchoatum et proxime futurum in spiritu praeviderat, prophetico more quasi jam factum esse narrabat. Visitavit enim nos apparens in carne Dominus, quasi longius a se recedentes, quos in peccatis positos quaerere et justificare curavit. Visitavit quasi medicus aegrotos, qui utinveteratum superbiae nostrae languorem sana
Abbreviated transcription (Latin):
licet loci. uel scientia legis. sed exterarũ
usq ad fines t̾re gentium corda concussit.
Nec tantum montana cuncta uideȩ. ue¬
rum etiam omuia mundani regni mun¬
danȩq sapientiȩ culmina uirtutis eius
fama transcendit: ita ut relicta ubiq etil¬
tura ac uita priori. ad ꝑcipienda fidei illius
sacramenta confluerent. Recte & enim
la a reatu ꝑpetuȩ mortis absoluere sole¬
bat. ita ista ꝑfectam uitȩ imnmortalis noui¬
tatem. & in auctore nr̃o exhibuit. &. in
nobis sperandam monstrauit. Quod uero
inter hȩc racharias impletur spn sc̃õ. ac
de redemptore nr̃o simul & nr̃a redemp¬
tione ꝓpħat: significat mistice. quia mul¬
ti de stirpe sacerdotali. qui a confessione
xp̃i diutius ora continuerant. post¬
modũ ꝑ susceptionem fidĩ illius. sp̃c sc̃i
uirtute replendi. dono ꝓpħiȩ subliman¬
di & magisterii pastoralis officio ppłis es¬
sent p̃ferendi. Quamuis eadem acceptio

Expanded text:
licet loci, vel scientia legis, sed et exterarum licet loci, vel scientia legis, sed et exterarum usque ad fines terrae gentium corda concussit. Nec tantum montana cuncta Judaeae, verum etiam omnia mundani regni mundanaeque sapientiae culmina virtutis ejus fama transcendit, ita ut relicta ubique cultura ac vita priori ad percipienda fidei illius sacramenta confluerent. Recte etenim la a reatu perpetuae mortis absolvere solebat, ita ista perfectam vitae immortalis novitatem et in auctore nostro exhibuit, et in nobis sperandam monstravit. Quod vero inter haec Zacharias impletur Spiritu sancto, ac de Redemptore nostro simul et nostra redemptione prophetat, significat mystice quia multi de stirpe sacerdotali, qui a confessione Christi diutius ora continuerant, postmodum per susceptionem fidei illius Spiritus sancti virtute replendi, dono prophetiae sublimandi, et magisterii pastoralis officio populis essent praeferendi. Quamvis eadem acception
Abbreviated transcription (Latin):
quasi mutis utterarum figuris ⁊ acharias
eidem gr̾ę nascenti testimonium ꝑhibet:
qua nichil prorsus in omnib sacerdotii ue¬
coris obseruationib actuni uel dictum eẽ
credendum ẽ. quod ñ euuangłii gr̃am. si
recte intelligatur expresserit. Quod autẽ
declarato postinodum & confirinato no¬
mine iohannis. aꝑtum ẽ os rachariȩ. &
loquebatur benedicens dm̃: patet utiq
quia manifestata ꝑ apłos grã noui testa¬
menti. multa etiam turba sacerdotum ob¬
ediebat fidei: relictaq taciturnitate noci¬
ua. ad confitenda. laudanda. predicanda.
sui dona redemptoris se deuota subut¬
tebat. Ẽ quide in die circũcisionis iohan¬
nis quando & nom̃ accepit. factus est
timor suꝑ om̃s uicinos eorum. & super
omĩa montana uidee diuulgabant᷑ omĩa
uerba hȩc. Porro in tempore dominicş
resurrectionis. ubi misso desuꝑ spũ gła
timor continuo saluberrimus non solum
udȩorum qui erant uicini uel situ uide-¬

Expanded text:
quasi mutis litterarum figuris, Zacharias quasi mutis litterarum figuris, Zacharias eidem gratiae nascenti testimonium perhibet, quia nihil prorsus in omnibus sacerdotii veteris observationibus actum vel dictum esse credendum est, quod non Evangelii gratiam, si recte intelligatur, expresserit. Quod autem declarato postmodum et confirmato nomine Joannis apertum est os Zachariae, et loquebatur benedicens Deum, patet utique quia manifestata per apostolos gratia Novi Testamenti, multa etiam turba sacerdotum obediebat fidei, relictaque taciturnitate nociva, ad confitenda, laudanda et praedicanda sui dona Redemptoris se devota submittebat. Et quidem in die circumcisionis Jopit: Factus est timor super omnes vicinos eorum, et super omnia montana Judaeae divulgabantur omnia verba haec. Porro in tempore Dominicae resurrectionis, ubi misso desuper Spiritutimor continuo saluberrimus non solum Judaeorum qui erant vicini vel situ vide
Abbreviated transcription (Latin):
mine magisquam iohannem uocandum ẽẽ
decernebant. eos ꝓfecto figurant: qui año
noua grͣe munera declarante. cuperent
eum potius consueta sacerdotii ueteris edie¬
ta predicare. Unde bene zacharias memo¬
ria dñi interpretatur: quia uidelicet me¬
moriam antiquȩ obseruationis quȩ utiq¬
a dño data ẽ figuratae denuntiat. Conten¬
debant ergo de nomine nati ꝓpħȩ hi qui
conuenerant. &. zachariam hunc uocari sa¬
tagebant. At contra mater uerbis. & pater
scriptis. quia iohannes magis appellandus
ẽ astruebant: quia fuere nonnulli cȩlestiũ
sacramentorum minus periti. qui in primor¬
diis euuangelii choruscantis carnalia adhuc
legalis sacerdotii statuta simul obsernanda
eẽ decernerent. Quos pro certo ipsa legis doc¬
trina de suscipienda gr̃a xp̃i. quasi helirabeth.
de nomine iohannis uiua uoce confirmat.
dicente ꝑ legis latorem: Propħam nobis sus
dotium tacitis cȩrimoniarum suarũ tr pis

Expanded text:
mine magis quam Joannem vocandum esse mine magis quam Joannem vocandum esse decnovae gratiae munera declarante, cupierunt eum potius consueta veteris sacerdotii edicta praedicare. Unde bene Zacharias memoria Domini interpretatur, quia memoriam antiquae observationis a Domino datae figurat. debant ergo de nomine nati prophetae hi qui convenerant, et Zachariam hunc vocari satagebant: at contra mater verbis, et pater scriptis, quia Joannes magis appellandus est, astruebant. Quia fuere nonnulli coelestium sacramentorum minus periti, qui in primordiis Evangelii coruscantis carnalia adhuc legalis sacerdotii statuta simul observanda esse decernerent, quos profecto ipsa legis doctrina de suscipienda gratia Christi, quasi Elizabeth de nomine Joannis viva voce confirmat dicendo per legislatorem: Prophetam vobis sudotium tacitis caeremoniarum suarum typis,
Abbreviated transcription (Latin):
sterili genitrice nascitur: nisi quia lex quȩ
auxilio sacerdotalis officii spualem deo sobo¬
lem gignere iussa ẽ. neminem ad ꝑfectum
ad duxit: quia nimirum suis cultoribus
regni cȩlestis ianuas aꝑire non potuit: Sed
factus sub lege auctor ipse legis. sterilitatis
obprobrium legi abstulit: qui hanc sp̃ua¬
lter intelligendam monstrauit: & suꝑnȩ
beatitudinis grãm quȩ in euuangelio nunc
aꝑtissima lucet. in ea iam olim prȩfigura¬
tam. & quasi conceptam fuisse docuit. S
factum ẽ inquit in die octauo uenerunt
circumcidere puerum: & uocabant eum
nomine patris sui zachariam. E respondens
mater eius dixit. Nequaquam: sed uoca
bitur iohannes. Iohannes int̾pretatur do¬
mini gr̃a: siue in quo ẽ grͣa. Quo nomine
& totam euuangelice dispensationis grãm
quam p̾dicat. &. ipsum specialiter dñm sig¬
nat: ꝑ quem eadem gr̃a mundo donata ẽ.
Qui uero natum puerum patris ⁊achariȩ no¬

Expanded text:
sterili genitrice nascitur, nisi quia lex, quae sterili genitrice nascitur, nisi quia lex, quae auxilio sacerdotalis officii spiritualem Deo sobolem gignere jussa est, neminem ad perfectum adduxit, quia nimirum suis cultoribus regni coelestis januas aperire non potuit? Sed factus sub lege auctor ipse legis sterilitatis opprobrium legi abstulit, qui hanc spiritualiter intelligendam monstravit, et supernae beatitudinis gratiam, quae in Evangelio nunc apertissime lucet, in ea jam olim praefiguratam et quasi conceptam fuisse docuit. Et factum est, inquit, in die octavo, venerunt circumcidere puerum, et vocabant eum nomine patris ejus Zachariam. Et respondens mater r Domini gratia, sive In quo est gratia. Quo nomine et totam evangelicae dispensationis gratiam quam praedicat, et ipsum specialiter Dominum signat, per quem eadem gratia mundo donata est. Qui vero natum puerum patris Zachariae no
Abbreviated transcription (Latin):
uel predicando testimonium ꝑhibuerunt:
hunc multo amplius p̾̃cursor suiis qui
plusquam ꝓpħ̃a extitit. non tantum in
uita & passione. sed in ipsa quoq sua na¬
tiuitate designet. Quid est enim quod
ueteranis parentib natus ẽ iohannes. nisi
quia illius mox secutura natiuitas signa-¬
batur: qui sp̃ualia noui testamenti profe¬
rens archana. carnalem legis & sacerdotii
ueteris obseruantiam iam t̾minandam
ẽẽ doceret: Quod enim antiquat᷑ &. se¬
nescit. prope interitum ẽ. Quid quod
muto patre principe uidelicet tunc sa¬
cerdotum ortus ẽ prȩcursor dñi: nisi qͥa
ipso apparente dũo. lingua iam sacerdotii
ueteris magna ex parte a doctrina sensus
spũalis obmutuerat. solam litere custo¬
diam curantib ac docentib seribis. &. le¬
gisperitis. imino & ipsam litteram plerisq
in locis ꝑ suas traditiones corrumpentibus:
iuxta quod eis dominus in euuangelio sepi¬
us improperare probatur: E quid qđ diu

Expanded text:
vel praedicando testimonium perhibuerunt, vel praedicando testimonium perhibuerunt, hunc multo amplius praecursor suus, qui plus quam propheta exstitit, non tantum in vita et passione, sed in ipsa quoque sua nativitate designet. Quid est enim quod veteranis parentibus natus est Joannes, nisi quia illius mox secutura nativitas signabatur, qui spiritualia Novi Testamenti proferens arcana, carnalem legis et sacerdotii veteris observantiam jam terminandam esse doceret? Quod enim antiquatur et senescit, prope interitum est. Quid quod muto patre, principe videlicet tunc sacerdotum, ortus est praecursor Domini, nisi quia, ipso apparente Domino, lingua jam sacerdotii veteris magna ex parte a doctrina sensus spiritualis obmutuerat, solam litterae custodiam curantibus ac docentibus scribis et legisperitis, imo et ipsam litteram plerisque in locis per suas traditiones corrumpentibus, juxta quod eis Dominus in Evangelio saepius improperare probatur? Et quid quod diu