comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sub̾am: quedã scd̾m relationẽ:
nicħ tñ scd̾m accidens. Ostendit᷑
etiã ꝓprietas patris eẽ. qd̾ ħt filiu̾:
& ꝓprietas filii qd̾ ht̃ patie̾. Idõq
cũ dixit et̾nũ. & incõmutabile er̃

Expanded text:
am, quaedam secundum relationem, nihil tamen secundum accidens. Ostenditur etiam proprietas Patris esse quod habet Filium, et proprietas Filii, quod habet Patrem. Ideoque cum dixerit aeternum et incommutabile esse
Abbreviated transcription (Latin):
tate filius ẽ. & uĩtate natiuitatis.
ũ factura: uel ad optione. & illi
quidẽ aute sũt. quã filii dĩsint.
fiunt enĩ filii dĩ: ñ uascunt᷑ filii
nde hẏlarius solutionẽ.¬
prietate dĩ filiũ ostendens. inter
co nascit᷑. uere filius ẽ: & nos qͥdẽ
filii di sumꝰ. s ꝑ facturã. Aperta¬

Expanded text:
ius est et veritate nativitatis, non factura vel adoptione; et illi quidem ante sunt quam filii Dei sunt. Fiunt enim filii, non nascuntur filii nde Hilarius solum Deroprietate Dei Filium ostendens, inter eo nascitur vere Filius est: et nos quidem filii Dei sumus, sed per facturam.
Abbreviated transcription (Latin):
et̾uo. apud se non natura su.
idẽ illoꝵ. qr non dũ erant s in
sua p̾sentia: qr eos ita nouit.
ac si essent. Utrũ mala debeãt
dici ẽẽ in d̾o. ut sunt om̃ia bo¬
na. cũ utraq sĩt in eius cogni¬
one & p̃sentia. oĩa enĩ cognoscit.

Expanded text:
aeterno apud se, non in natura sui, aeterno apud se, non in natura sui, id est, illorum, qui nondum erant, sed in sua praescientia, quia eos ita novit ac si essent. 2. Utrum mala debeant dici esse in Deo, ubi sunt omnia bona, cum utraque sint in ejus cognitione
Abbreviated transcription (Latin):
sentia. sit diuina e̾entia utrũ
concedendũ sit. omĩa esse u di¬
uina eẽntia. uel in dõ ꝑ essenti¬
am. ad qd̾ dicinus qr dei cogni¬
tio eiꝰ utiq cẽntia esti & cuis pre¬
sentia. in qͣsunt om̃ia ipsius cog¬
uitio ẽ: nec tũ om̃ia que sunt
in eiꝰ presentia. uel coguitione.
in enis eẽntia esse. dici debent.
Si enĩ hoc diccietur. intellige¬
rẽtur cẽ eiufdem cũ eo essentiȩ.
Ind̾o enim d̾r esse ꝑ eẽntiam.
qd̃ est diuina eẽntia. quod est
deus. Habet gͦ deus apud se iñ
p̃sentia sua: qd̾ non ht in sui
ficit hoc explicare: łligunt᷑
qui ñ sunt: nec errat qͥ eligit.
nec uane eligit Eligit tñ et
habet electos. quos cieaturꝰ est
eligendos. qͦs habet apudse¬
metipsum. ñ innatina sua. sed
in p̃sentia sua. Nondũ erant qͥ¬
b: ꝓmitcebatur: s & ipsi ꝓmis¬
si sunt: quib ꝓmittebatur. Ec¬
ce hic aꝑte dicit dm̃ apud se¬
metipsũ habere electos ante
cũ ait innatura sua. idest illo¬
rum. Illos quippe habuit ab

Expanded text:
tio sit divina essentia: unde concedendum sit omnia esse in divina essentia, vel in Deo per essentiam? Ad quod dicimus, quia Dei cognitio ejus utique essentia est; et ejus praesentia, in qua sunt omnia, ipsius cognitio. Nec tamen omnia quae sunt in ejus praesentia vel cognitione in ejus essentia esse dici debent. Si enim hoc diceretur, intelligerentur esse ejusdem cum eo essentiae. In Deo enim dicuntur esse per essentiam, quod est divina essentia et quod est Deus: habet ergo Deus apud se in praesentia sua, quod non habet in sui ficit hoc explicare? Eliguntur qui non sunt, nec errat qui eligit. nec vane eligit. Eligit tamen, et habet electos quos creaturus est eligendos, quos habet apud semetipsum, non in natura sua, sed in praeibus promittebatur; sed et ipsi promissi sunt, quibus promittebatur. Ecce hic aperte dicit Deum apud semetipsum habere electos ante cum ait in natura sua, id est, illorum. Illos quippe habuit ab
Abbreviated transcription (Latin):
insibilia inqͥt antequam ficiẽt.
ñ erant. Quomͦ gͦ deo nota erant.
que nonerant : Et rursus. Quo¬
mͦ ea faceret. qͦ sibi nota ñ erant:
Non emĩ quicquam fecit igno¬
raus. Nlota ergo fecit: ñ facta cog
nouit: ẜ rourde antequã fieret᷑
& erant. & ñ erant. Erant in dĩ
scientia: nonerant in sua nat᷑a.
Ipsi autẽ deo ñ aud eo dicẽ alio
modo umnotuisse: cũ ea fecisset
quã illo quo ea nouerat ut fa¬
ceret: apud quẽ non ẽ transinu¬
cio: nec incissituduns obumbͣ¬
cio. Ecce hic habes qr hec uisibi¬
lia antequã fierent. in deiscĩa
eraut. Ea hoc gͥ sensu om̃ia dicũ¬
tur eẽ in deo: & om̃e quod factũ
ẽ. dicitur ẽẽ uita in ip̃o: non ido̾

Expanded text:
isibilia, antequam fierent, non erant. Quomodo ergo Deo nota erant quae non erant? Et rursus quomodo ea faceret quae sibi nota non erant? Non enim quidquam fecit ignorans. Nota ergo fecit, novit. Proinde antequam fierent, t erant, et non erant. Erant in Dei scientia, non erant in sui natura. Ipsi autem Deo non audeo dicere alio modo innotuisse cum ea fecisset, quam illo quo ea noverat ut faceret; apud quem non est transmutatio, nec vicissitudinis obumbratio. Ecce hic habes quod haec visibilia antequam fierent, in Dei scientia erant. Ex hoc ergo sensu omnia dicuntur esse in Deo, et omne quod factum est di
Abbreviated transcription (Latin):
ter teneamus. quod deus in
specie essentiȩ suȩ numquã
mortalib apparint. sicut fa¬
mulosuo moysi dicit. nonui¬
debit me homo. & uiuet. Et

Expanded text:
ter ergo teneamus, quod Deus in specie essentiae suae nunquam mortalibus apparuit, sicut famulo suo Moysi dicit: Non videbit me homo, et vivet . Et
Abbreviated transcription (Latin):
tia dei: quoniã nullomͦ muta¬
bilis ẽ: nullomͦ potest ꝑ seip̃am¬
esse uisibilis. Sromde illa om¬
ma que patrib iusa sunt: cũ
deus illis p̃sentaretur. ꝑ crea¬
turã facta ẽẽ manifestum
ẽ. Et si nos latet: quomͦ eami¬
nistris angłis fecerit deus.
ꝑ angelos tam̃ esse facta dici¬
mus. Audeo gͥ fiducialiter di¬
cere. nec dm̃ patrem. nec uer¬
bũ ens. nec spm̃ eius. qui ẽ

Expanded text:
utabilis est, nullo modo per seipsam visibilis est. Proinde illa omnia quae patribus visa sunt, cum Deus illis praesentaretur, per creaturam facta esse manifestum est. Etsi nos latet quomodo ea ministris angelis fecerit Deus per angelos, tamen facta esse dicimus. Audeo ergo fiducialiter dicere nec Deum Patrem, nec Verbum ejus, nec Spiritum ejus, qui est
Abbreviated transcription (Latin):
consideratione dignũ iud et᷑
subaliter intrent corpora. eoꝵ¬
q ammab illabantur: an idõ
intrare dicantur. quia maliciȩ
suȩ effectũ. ibi exeicent dĩ per¬
missione oprimendo atq ue¬
xando eas uel in peccatũ pro
uoluntate sua trahendo. Qd̾¬

Expanded text:
consideratione dignum videtur, aliter intrent corpora, eorumque animabus illabantur? An ideo intrare dicantur, quia malitiae suae effectum ibi exercent Dei permissione, opprimendo atque vexando eas, vel in peccatum pro voluntate sua trahendo. Q
Abbreviated transcription (Latin):
erit: id est aptitudinem quã
poterat ñ mori. cibis adiutus.
sed si ꝑstitisset inmortalitatis
perfectio eẽt ei de ligno uitȩ
S qui hoc tradunt quomͦ su¬
ꝑiora augustim uerba quib
dicit. quod erat innortalis ex
ligno uitȩ. huic sentencie ñ

Expanded text:
it, id est, aptitudinem qua it, id est, aptitudinem qua poterat non mori, cibis adjutus; sed si perstitisset, immortalitatis perfectio esset ei de ligno vitae. Sed qui hoc tradunt, quomodo superiora Aug. verba, quibus dicit quod erat immortalis ex ligno vitae, huic sententiae non
Abbreviated transcription (Latin):
boꝵ sententiam ꝑstringit.
tradere. qd̾ caro primi
homuns in mortalitatem in
se habu̾it. que ꝑ alimoniam
ciboꝵ. conseruaretur. usq ad
tempus suȩ translationis in
melius. quando de ligno uttȩ
comederet. & fieret om̃ino in¬
mortalis. ita ut ñ posset mori.
Qd̃ ex p̃dictis consequi uide¬
tur hommem de nͨ sue condi¬
tione quod. ãmͦi fuisse iinor¬
qua poterat ñ mori. que alioꝵ
lignoꝵ esupoterat obserua¬
ri. s ñ poterat consũmari. nͥ
per assumptionẽ ligni uitȩ.
tire suꝑ genesu dicens. ħoc
quoq ad dotalem cibum illã
arborẽ p̾stitisse. quod corpus
hominis stabili sanitate fir¬
maretur. ñ sicut ex alio cibo.
s inspiratione salubritatis
occulta. hic innuere udetur
qd̾ cum aliis cibis posset corpꝰ
sustentari. hoc cibũ deficiente.
saintate firmaretur. ex quo con¬
sequi udetur: qd̾ sicut in na¬
tura sua habuit mortalitatẽ
quantã scilicet aptitudinem
moriendi: ita aliqͣm inmor¬
talitatem in natura sui habu¬

Expanded text:
 sententiam perstringit. tradere quod caro primi hominis immortalitatem in se habuerit, quae per alimoniam ciborum conservaretur usque ad tempus suae translationis in melius, quando de ligno vitae comederet, et fieret omnino immortalis, ita ut non posset mori. 6. Quod ex praedictis consequi videtur hominem de naturae suae conditione quodammodo fuisse immorqua poterat non mori; quae aliorum lignorum esu poterat conservari, sed non poterat consummari nisi per assumptionem tire, super Genesim dicens: Hoc quoque addo, talem cibum illam arborem praestitisse, quo corpus hominis stabili sanitate firmaretur; non sicut ex alio cibo, sed inspiratione salubritatis occulta. Hic innuere videtur quod cum aliis cibis posset corpus sustentari, hoc cibo indeficiente sanitate firmaretur. Ex quo consequi videtur quod sicut in natura sua habuit mortalitatem quamdam, scilicet, aptitudinem moriendi; ita aliquam immortalitatem in natura sua habu
Abbreviated transcription (Latin):
ens. de seipso: s de filio. Nec sa¬
pientia sapientiam genuerit.
s ea sapientia pat̾ dicatur sapi¬
ens eẽ. quã genuit. Ubi em̃ non
ẽ intelligentia. nec sapientia po¬
fecto filius patrẽ sapientem fac̃.
& si boc ẽ dõ eẽ qd̃ sapere. & ea il¬
li eẽntia ẽ que sapientia ñ filius
a patre qd̃ uerũ ẽ. s afilio poti¬
atq falsissimũ ẽ. Pat̾ ẽ sapiens¬

Expanded text:
ens de seipso, sed de Filio, nec sapientia sapientiam genuerit, sed ea sapientia Pater dicatur sapiens esse quam genuit. Ubi enim non est intelligentia, nec sapientia rofecto Filius Patrem sapientem facit; et si hoc Deo esse quod sapere, et ea illi essentia quae sapientia, non Filius a Patre quod verum est, sed a Filio potiquod falsissimum est. Est e
Abbreviated transcription (Latin):
tio ẽ gratiȩ p̃paratio que sine
p̾scientia ẽẽ non potest: potest
autẽ sine: predestinatione es¬
se p̾scientia. Predestinatione
quippe d̾s ea prescit que fu

Expanded text:
t gracie preparacio, que sine presciencia esse non potest. Potest autem sine predestinacione esse presciencia. Predestinacione quippe deus ea prescivit, que fu
Abbreviated transcription (Latin):
quot nascantur. quot ue mo¬
riantur. s ñ scit hec ꝑ momen¬
ta singła. uino simul. & semꝑ
om̃ia. sleq itascit ut eandeni
proindentiã. habeat irrationa¬
biliũ. & rationabilium. idest ut
eodem penitus modo ꝓuideat
irrationabilib & rationabilib¬
dedit: & angłos ad custodiam
delegauit. Breius sũma pre¬

Expanded text:
quot nascantur quotve moriantur; sed non scit hoc per momenta singula; imo simul et semel omnia. Neque ita scit, ut eamdem habeat providentiam irrationabilium et rationabilium, id est, ut eodem modo penitus provideat irrationabilibus. Rationabilibdedit, et angelos ad custodiam delegavit.
Abbreviated transcription (Latin):
t᷑. Quare nat᷑alit̾ dr Q uia ta¬
lis fuit motꝰ naturȩ humanȩ
in pͥma condit̾oe. in qua cre
tura dr̃. Fuit enĩ homo ciratꝰ
in uoluntate rectꝰ. Uñ in eccłi

Expanded text:
ter, et quare naturalis dicitur? Quia talis fuit motus naturae humanae in prima conditione, in qua creatura dicitur. Fuit enim homo creatus in voluntate rectus. Unde in li
Abbreviated transcription (Latin):
firmissime tene pͥmos homi¬
nes bonos & rectos ẽẽ cieatos.
cũ libero arbitrio. qͦ possent
si uellent ꝓpria uoluntate pec¬
care. eosq ñ necessitate. s ꝓprĩ¬
a uoluntate peccasse. Recte
gͥ dicit᷑ ħo naturalit̾ uelle
uoluntate conditꝰ ẽ. Superĩor
enĩ scintilla rõnis. que etiã
ut ait ieromimꝰ in cam non
potuit extingui. bonũ semꝑ
licta suꝑioꝵ lege̾ subicit se¬
se pecc̃is eisq oblectat᷑. Iste
te aũ gr̃a. ille motꝰ malus
eluditur. alt̃ nat᷑alit̃ bonꝰ lib̾a¬
t᷑ & adiuuat᷑ ut efficacit᷑ bonũ
uelit. Ante gr̃am uͦlicet nat᷑a¬
solute concedi oportet bonã
hr̃e uoluntatẽ. s pocius ma¬
esse uoluntas.

Expanded text:
mos homines bonos et rectos esse creatos cum libero arbitrio, quod possent si vellent propria voluntate peccare, eosque non necessitate, sed propria voluntate peccasse. Recte ergo dicitur homo naturaliter velle voluntate conditus est. Superior enim scintilla rationis, quae etiam, ut ait Hieron., in Cain non potuit extingui, bonum sempelicta superiorum lege subjicit se peccatis, eisque oblectatur. Iste te autem gratia ille malus motus eliditur, et alter naturaliter bonus liberatur, et adjuvatur ut efficaciter bonum velit. Ante gratiam vero licet naturasolute concedi oportet bonam habere voluntatem, sed potius maesse volunta
Abbreviated transcription (Latin):
dum ẽ. Qd ñ omũa que ex deo
uetiã de ipso funit. s econuerso.
llud etiam hic adnectendũ ẽ.
quod ñ om̃ia que dñr eẽ ex
deo. & de ip̃o esse dici debent.
tus ex ip̃so. qd̾ de ipso. Qd̃ enĩ
de ipso ẽ. potest dici ex ip̃o.
s ñ omne qd̾ ex ipso ẽ. potest
homo.si gn̾at filium. & faciat
domum. ex ip̃o est filius. ex
ip̃o est & domus. s filius de ip¬
so: domus uͦ de terra. & de ligno
non de ip̃o. Que dicend a fũt¬
apertũ est. qd̾ uidei cognitione
siue p̃sentia sunt om̃ia: scilicet
bona. & mala: s ñ omni modost̃
ibi mala. quobona. & quod indo
bona tm̃sunt. sic̃ ex ipso. & ꝑ ip¬
sũ. non mala. & ex quo sensu hec
accipienda sũt. assiguatũ est: &
qd̾ de ipso ñ dicitur ẽẽ ꝓprie. quod
aliut c̃ ab ipso. Ex ip̃o autem eẽ
dicuntur om̃ia que eo auctore

Expanded text:
dum est. 6. Quod non omnia quae ex Deo sunt, etiam de ipso sunt; sed e converso. Illud etiam hic annectendum est, quod non omnia quae dicuntur esse ex Deo, etiam de ipso esse dici debeant.tus ex ipso, quod de ipso. Quod enim de ipso est, potest dici esse ex ipso; sed non omne quod ex ipso est, potest homo si gignat filium, et fdomum, et ex ipso est filius, ex ipso est et domus; sed filius de ipso, domus vero de terra et ligno, non de ipso. 7. Quae dicta supertum est quod in Dei cognitione sive praescientia sunt, omnia scilicet bona et mala; sed non omni modo sunt ibi mala, quo bona; et quod in Deo bona tantum sunt, sicut ex ipso, et per ipsum, non mala. Et ex quo sensu haec accipienda sint assignatum est. Et quod de ipso non dicitur esse proprie, quod aliud est ab ipso. Ex ipso autem esse dicuntur omnia, quae eo auctore
Abbreviated transcription (Latin):
extra corpus etiam in.¬
ter doctos scrupulosa quod
enimꝰ tradit. Ammam cum
angelis sine corpore fuisse
cieatam. postea uͦ ad corpus
accessisse. neq compulsa est
incorporari. set naturaliter
illud uoluit: io est sic creata
fuit. ut uellet: sicut natura¬
le ẽ nobis uelle uiuere. Male
autem uelle uiuere. ñ nature

Expanded text:
extra corpus, etiam inter doctos scrupulosa quaesGen., tradit animam cum angelis sine corpore fuisse creatam, postea vero ad corpus accessisse; neque compulsa est incorporari, sed naturaliter illud voluit, id est, sic creata fuit, ut vellet, sicut naturale nobis est velle vivere. Male autem velle vivere, non natur
Abbreviated transcription (Latin):
licet ibi illa nomina sub̾am ũ
uerbũ de u̾bo. uel filius de filio:
qr huiꝰmodi nomina diu̾sis ꝓsonis
conuenire ñ possunt. qd̾ aug̃.
licet obscure. in eodẽ libro ita dicit.
Noc solũ de illis dici ñ pot̃. illõ
de illo qd̾ sum ambo ñ sũt .i.
solo illo nomine ñ possumꝰ uti
ad ostendendũ unũ de uno. qd̾ si¬
mul ambob ñ conuenit. siẽ uer¬
bũ de u̾bo. dici ñ pot̃: qr ñ simul
ambo uerbũ. nec ymago de y¬
magine. nec filius de filio: qr ñ
simul ambo filius. uel ẏmago.

Expanded text:
licet ibi illa nomina substantiaVerbum de Verbo, vel Filius de Filio, quia hujusmodi nomina diversis personis convenire non possent. Quod Aug., licet obscure, in eodem lib. ita dicit: Hoc solum de eis dici non potest illud de illo, quod simul ambo non sunt, id est, illo solo nomine non possumus uti ad ostendendum unum de uno, quod simul ambobus non convenit; sicut Verbum de Verbo dici non potest, quia non simul ambo Verbum; nec imago de imagine, nec Filius de Filio, quia non simul ambo Filius vel imago.
Abbreviated transcription (Latin):
Iin cõꝑatione qͥdẽ corꝑoris ẽ
simplex. Sine cõꝑatione uͦ corporis
multiplex ẽ: & ñ simplex. Que id̾o
simplex d̾r. respectu corporis: qr mo¬
le ñ diffundit᷑ ꝑ spaciũ loci: s in uno¬
qͦ corpore. & in toto tota ẽ. & in qͣlibet
in quaius exigua particła corporis
qd̃ sentiat amma. quãuis ñ fiat in
toto corpore: illa tũ tota sentit: quia
totã ũ latet. S tñ nec in ip̃a aĩa uera
simplicitas ẽ. Cũ enĩ aliud sit arti¬
ficiosũ eẽ aliud mertẽ. aliud acutũ.
aliud memorẽ. aliud cupiditas.
ticia. possĩtq hec & alia huiꝰ modi
minꝰ. manifestũ ẽ ñ eẽ simplicẽ: sed
multiplicẽ eẽ naturã. Nichil enĩ sim¬
plex. mutabile ẽ. Om̃is aũ creatura
niutabilis ẽ. Nulla gͦ creatura. u̾e sim¬
plex ẽ. Os uero & si multiplicit̃ dicat᷑.¬

Expanded text:
in comparatione quidem corporis est simplex; sine comparatione vero corporis, est multiplex et non simplex, quae ideo simplex dicitur respectu corporis, quia mole non diffunditur per spatium loci, sed in unoquoque corpore et in toto tota est, et in qualibet in quavis exigua particula corporis quod sentiat anima, quamvis non fiat in toto corpore, illa tamen tota sentit, quia totam non latet. Sed tamen nec in ipsa tota anima vera simplicitas est. Cum enim aliud sit artificiosum esse, aliud inertem, aliud acutum, aliud memorem, aliud cupiditas, possitque haec et alia hujusmodi minus, manifestum est animae non simplicem, sed multiplicem esse naturam; nihil enim simplex mutabile est; omnis autem creatura mutabilis est; nulla ergo creatura vere simplex est. Deus vero etsi multipl
Abbreviated transcription (Latin):
ilius uͦ ꝓprie ymago pa¬
tris dr. sicut supra initrac¬
tatu de trmitate diximus. Un
fuerunt ñ nulli qui ita distin¬
guerent ut ymagnse in hoc
loco intelligerent filium. ho¬
minem uͦ non ymagniẽ. s ad
ẏmaginem factum dicerent:
dicitur fieri. ad ymaginẽ non

Expanded text:
ilius vero proprie imago Patris dicitur, sicut supra in tractatu de Trinitate diximus. Unde fuerunt nonnulli qui ita distinxerunt ut imaginem in hoc loco intelligerent Filium; hominem vero non imaginem, sed ad imaginem factum dicerent, dicitur fieri ad imaginem, non
Abbreviated transcription (Latin):
rit eẽ sicut deus. dicit emm¬
mi. que ñ rapui tunc exsolue¬
bam. Rapuit adam & cua. pre¬
sumens ut diabolus. de diumi¬
tate rapere uoluerunt dum¬
tatem: & ꝑdidert̃ felicitatem.
Idem suꝑ illũ locũ. Os qui simi¬
lis tibi. Qui ꝑuerse uult ẽẽ ut
deus. peruerse uult ẽẽ similis
deo. ut diabolus qui uoluit sub
eo eẽ. & homo qui ut seruus no¬
sibi dũante eẽ quasi deus. Item
qm̃ non usurpauit quod su¬
ũ non esset. ut diabolus. & pri¬
nius homo. Quordã sententia
qd̾ adã ambierit ẽẽ ut ds̃.s
non crediderit possibile̾.
deo quib dam uidetur qd̾ eti¬
am adã ambierit esse sicut ds̃.
Non tam̃ crediderit to fieri
posse. & tõo falsum eẽ quod
diabolus ꝓmittebat cognouit.
Et licet diuinitatis equalitatem
concupierit. ñ tam̃ adeo exar¬
serit. nec tanta ẽ affectus ambi¬
tione. sic̃ mulier. que illud fie¬
ri posse. putauit. ꝙ id̃o magis
illud ambiendo superbut. Ui¬
rũ autem aliqͣ forte ambitioĩs.

Expanded text:
Deus. Dicit e68: Quae non rapui tunc exsolvebam. Rapuit Adam et Eva praesumentes ut diabolus de divinitate; rapere voluerunt divinitatem, et perdiderunt felicitatem. Idem super illum locum: Deus, quis similis tibi: Qui per se vult esse ut Deus, perverse vult esse similis Deo; ut diabolus, qui noluit sub eo esse; et homo, qui ut servus nosibi dominante esset quasi Deus. Item quia non usurpavit quod suum non esset ut diabolus et primus homo. 7. Quorumdam sententia, quod Adam ambierit esse ut Deus, sed non crediderit possibile. Ideo quibusdam videtur quod etiam Adam ambierit esse sicut Deus, non tamen crediderit id fieri posse; et ideo falsum esse quod diabolus promittebat cognovit. Et licet divinitatis aequalitatem concupierit, non tamen adeo exarsit, nec tanta est affectus ambitione sicut mulier, quae illud fieri posse putavit, et ideo magis illud ambiendo superbivit. Virum autem aliqua forte ambitionis
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ cũ dm̃s plures ꝑsonas. uel pła¬
litatẽ ꝑsonarũ. sigłaritatis. ꝙ so¬
litudinis intelligentiã excludimꝰ.
Quid per ternariũ significe¬
tur cũ dicitur tres persone.
ta etiam cũ dñis tres ꝑsonas. no¬
mine t̾naru quantitatẽ numĩ
ind̾o pominꝰ uel aliquã diu̾sita¬
tẽ. s intelligentiã ñ ad aliũ nͥ ad¬

Expanded text:
mus plures personas vel pluralitatem personarum, singularitatis et solitudinis intelligentiam excludimus. 5. Quid per ternarium significetur cum dicitur tres personae. Ita etiam cum dicimus tres personas, nomine ternarii non quantitatem numeri in Deo ponimus, vel aliquam diversitatem, sed intelligentiam non ad alium n
Abbreviated transcription (Latin):
illa. s ħ & illa. & illa: & ñ alia. Et ħ¬
hoc ita forte intelligendũ aug̃
satis ostendit ubi dicit. qd̃ illono¬
mine ñ diuersitatẽ intelligi. uo¬
luit: s singłaritatẽ noluit. Quid
ꝑ duo cum dicitur due ꝑsone
uel pater et filius duo sunt.

Expanded text:
aec et illa, et illa, et non alia. Et hoc forte ita intelligendum August. satis ostendit, ubi dicit quod illo nomine non diversitatem intelligi voluit, sed singularitatem noluit. 6. Quid per duo, cum dicitur, duae personae, vel Pater et Filius duo sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
ro nunc an solũ dm̃ sibi loquutũ
existimes. au huuc sermonẽ eiꝰ in¬
telligas ad alt̾m extitisse. Si solũ
fuisse dicis dm̃ ipsius uoce argue¬
ris dicentis. faciamꝰ. & nr̃am. Sub¬
stulit enĩ singłaritatis ac solitu¬
duns intelligentiã ꝓfessio consor¬
ip̃i solitario. neq solitudo solita¬
rii. recipit faciamꝰ. nec alienꝰ a se.
drẽt nr̃am. Attende lector hisũ¬
bis. & uide̾ qr nomne consorcu.
pluralitatẽ significauit. ꝑfessio
gͦ consorcii. ẽ ꝓfessio płalitatis:¬

Expanded text:
ro nunc an solum Deum sibi locutum existimes, an hunc sermonem ejus intelligas ad alterum extitisse. Si solum fuisse dicis, ipsius voce argueris, dicentis: Faciamus, et nostram. Sustulit enim singularitatis ac solitudinis intelligentiam professio consoripsi solitario, neque solitudo solitarii recipit faciamus; nec alieno a se diceret, nostram. Attende, lector, his verbis. et vide quia nomine consortii pluralitatem significavit; professio ergo consortii, e
Abbreviated transcription (Latin):
st emĩ ignorantia que ex¬
cusat peccantem. & ẽ ignoran¬
tia talis que ñ excusat. est igno¬
rantia uincibilis. & ignoran¬
tia inuincibilis. excusatio om¬
nis tollitur. uͥ mandatũ non
ignoratur. De triplici igno¬
rantia & que earusat et que

Expanded text:
st enim ignorantia quae excusat peccantem, et est ignorantia talis quae non excusat. Est autem ignorantia vincibilis, et ignorantia invincibilis. Excusatio omnis tollitur, ubi mandatum non ignoratur. 10. De triplici ignorantia, quae excusat, et qu
Abbreviated transcription (Latin):
erit liberum arbitrium.S
quia libertatem arbitrii ꝑ¬
didit. ñ quidem omnẽ. sed
libertatem a miseria. & a pec¬
cato. De tͥbꝰ modis libertatis
arbitrii.
st namq libertas triplex.
scilicet a necessitate. a
peccato. a miseria. a necessi¬
tate & ante peccatũ. & post
eque.Sicut enĩ tunc cogiñ
poterat. ita nec modo.
deoq uoluntas merito.
apud dm̃ iudicatur. que
semper a necessitate libera
ẽ. & nũquam cogi potest.
Ubi necessitas. ibi non est
libertas. Ubi non est liber¬
tas nec uoluntas. & ideo nec
meritũ. hec libertas in om̃i¬
b ẽ tam in malis quã in bo

Expanded text:
erit liberum arbitrium, sed erit liberum arbitrium, sed quia libertatem arbitrii perdidit, non quidem omnem, sed libertatem a miseria et a peccato. 9. De tribus modis libertatis arbitrii. Est namque libertas triplex, scilicet a necepeccato, a miseria. A necessitate et ante peccatum et post Sic enim tunc cogi non poterat, ita nec modo; deoque voluntas merito apud Deum judicatur, quae semper a necessitate libera est, et nunquam cogi potest. Ubi necessitas, ibi non est libertas; et ubi non est libertas, nec voluntas, ideoque nec meritum. Haec libertas in omnibus est, tam in bonis quam in
Abbreviated transcription (Latin):
pressione liberi arbitrii. ꝑ illd̾
namq peccatũ naturalia bo¬
na in homine corrupta sũt.
& gratuita detracta. hic ẽ em̃
ille qui a latronib uulneratꝰ
ũ ẽ priuatus. alioqum ñ pos¬
set fieri reparatio. Spoliatus
uͦ gratuitis que ꝑ gr̃am natu¬
ralib addite fuerant. hec sũt
data & optima. & dona perfec
mum. memoria. intellectus.
alia subtracta. idẽ gratuita.
quãquam & naturalia ex gr̃a
suit. ad geneialem quippe
dei gr̃am ꝑtinent. sepe tam̃
huiusmodi fit distinctio. c̃
gĩe uocabulũ. ad speciem.
ñ ad genus refertur.: Corrup¬
ta ẽ gͣ libertas arbitrii per
peccatum: & ex parte ꝑdita.
Unde augustinus in enchi
ridion. libero arbitrio. male
utens homo. & se ꝑdidit. et
ipsum. Cũ eium lib̾ero arbi¬
triopeccaretur uictore pecca¬
to. anussũ est liberum arbi¬
triũ. a quo em̃ quis deuictꝰ
ẽ huic & seruus addictusẽ.
ł contra liberũ arbitrium. di¬
cit hominem amisisse. non
quia post peccatũ non habu¬

Expanded text:
pressione liberi arbitrii. Per illud namque peccatum naturalia bona in ipso homine corrupta sunt, et gratuita detracta. Hic est enim ille qui a latronibus vulneratunon est privatus, alioquin non posset fieri reparatio; spoliatus vero gratuitis, quae per gratiam naturalibus addita fuerant. Haec sunt data optima, et dona perfectnium, memoria, intellectus; alia subtracta, id est, gratuita, quanquam et naturalia ex gratia sint. Ad generalem Dei quippe gratiam pertinent. Saepe tamen hujusmodi fit distinctio, cum gratiae vocabulum ad speciem, non ad genus refertur. Corrupta est ergo libertas arbitrii per peccatum, et ex parte perdita, unde Aug. in Ench., cap. 30: Libero arbitrio male utens homo, et se perdidit, et ipsum. Cum enim libero arbitrio peccaretur, victore peccato amissum est et liberum arbitrium. A quo enim devictus est, huic servus addictus est . Ecce liberum arbitrium dicit hominem amisisse; non quia post peccatum non habu
Abbreviated transcription (Latin):
tatis. S cũ ñsit aliud spm scm̃
& filio: ñ in hoc in eandẽ nobiscũ
fidĩ sẽtentiã conuenire uidentur:
licet in uerbis dissentiant. Auc

Expanded text:
tatis. Sed cum non sit aliud Spiritum et Filio, etiam in hoc in eamdem nobiscum fidei sententiam convenire videntur, licet in verbis dissentiant. 5. A
Abbreviated transcription (Latin):
quod materialiter atq
creaturalit̃ non formaliter dr
fuisse in pͥmo homine. om̃e qd̾
in humanis corporib natura¬
lit̃ ẽ descenditq a pͥmo paren¬
te lege ꝓpaginis & inse auctũ
& multiplicatũ ẽ. nulla exteri¬
ori sub̃a inio transcunte. &. ip¬
sũ in futuro resurget. fomentũ
quidẽ habet a cibis. sed non ꝯ¬
uertuntur cibi in humanã sub
in corpora filioꝵ quando eos
procieauit. idẽ aliqͥd modicũ.
de massa sub̃ȩ eius dimissũ est.
& uide formatũ corpus filii.
Suiq multiplicationẽ sine rei
& de illo ita auginentato ali¬
qͥd uidere seꝑatur unde forma¬
tur posteroꝵ corꝑa. & ita pro¬
greditur procieationis ordo
lege propagationis usq ad
fune humam generis. Itaq
diligent̾ ac perspicue intelli¬
gentib patet om̃s scđm cor¬
pora in adã fuisse. ꝑ semina¬
le ratiouẽ. & ex eo descendis¬
se ꝓpagationis lege. Aucto¬
ritate & ratione ꝓbatur ex
trinsecũ conuerti m huma¬
nam subam que ab. dãẽ.

Expanded text:
quod materialiter atque causaliter, non formaliter, dicitur fuisse in primo homine omne quod in humanis corporibus naturaliter est, descenditque a primo parente lege propagationis, et in se auctum et multiplicatum est, nulla exteriori substantia in id transeunte, et ipsum in futuro resurget. Fomentum quidem habet a cibis, sed non convertuntur cibi in humanam subsin corpora filiorum, quando eos procreavit, id est, aliquid modicum de massa substantiae ejus divisum est, et inde formatum corpus filii, suique multiplicatione sine rei t; et de illo ita augmentato aliquid inde separatur, unde formantur posterorum corpora: et ita progreditur procreationis ordo lege propagationis, usque ad finem humani generis. Itaque diligenter ac perspicue intelligentibus patet omnes secundum corpora in Adam fuisse per seminalem rationem, et ex eo descendisse propagationis lege. 14. Auctoritate et ratione probatur, nihil extrinsecum converti in humanam substantiam quae ab Adam est.
Abbreviated transcription (Latin):
cessũ enuttitur. qd̾ etiã ratiõe
ostendi pot̃ hoc mͦ. Ratio.
uer qͥ statĩ post ortũ mo¬
ritur in illa statura re¬
surget quã habiturꝰ erat. si ini¬
ueret usq ad etatẽ triginta
annoꝵ nullo uitio corporis
impeditus. Unde gͦ illa suba
que a dõ parua fint in ortu
in resurrectione tã magna e¬
rit nͥ sui inse multiplicatione:
Und e apparet qd̾ etiã si uiue¬
ret ñ aliunde. s in se augm̃ta¬
ret᷑ illa sub̾a. sic̃ costa dẽ qua
facta ẽ mulier. & sicut panes

Expanded text:
cessum emittitur. Quod etiam ratione ostendi potest hoc modo: Puer qui statim post ortum moritur, in illa statura resurget quam habiturus erat si viveret usque ad aetatem triginta annorum, nullo vitio corporis impeditus. Unde ergo illa substantia quae adeo parva fuit mortua, in resurrectione tam magna erit, nisi sui in se multiplicatione? Unde apparet quod etiam si viveret, non aliunde, sed in se augmentaretur illa substantia. Sicut costa de qua facta est mulier, et sicut panes
Abbreviated transcription (Latin):
ductum fuit. ita putauerunt¬
aliqui ipsius aminam deuiri a¬
inma propagatam. & om̃s am¬
mas preter primam de tradu¬
ce ẽẽ sicut corpora. Alioꝵ opi
atholica autem eccłia.
Anec sunul. nec ex tradu¬
ce factas. cẽ anmnas docet.
sed in corporib ꝑ coitũ semi¬
nantis atq formatis. infu¬
di & infund endo creari. Hic¬
creaturas nͨ simul creatas. sicut
origenes fingit. Dicimus neq
cũ corporib ꝑ coitũ semmari.
sicut luciferami. & cirillus. &
quidam latinor p̃sumptoꝵ.
affirmant. Sed dicimus cor¬
pus tantũ ꝑ conuigis copulã

Expanded text:
ductum fuit, ita putaveruntductum fuit, ita putaveruntaliqui ipsius animam de viri anima propagatam, et omnes animas praeter primam, de traduce esse, sicut corpora. Alii atholica autem Ecclesia nec simul ex traduce factas esse animas docet, sed in corporibus per coitum seminatis atque formatis infundi, et infundendo creari. aturas, nec simul creatas, sicut Origenes fingit, neque in corporibus per coitum seminari, sicut Luciferani et Cyrillus, et quidam Latinorum praesumptores affirmant. Sed dicimus corpus tantum per conjugii copula
Abbreviated transcription (Latin):
habet. ut uirga scilicet artoa
repente floreat. & fructum
gignat. & in iuuentute steri
lo quatur & buiusmodi. De¬
edit autem naturis ut
ex eis etiam hec fieripos¬
sent. ut non innaturali mo¬
tu haberent. Nabet gͦ inse
absconditas quordam fu¬
turoꝵ causas. quas reb con¬
ditis non inseruit. Easq mi¬
plet ñ opere prouidentiȩ qͦ
natine subsistunt: ut suit. s
quo illas amministrat ut uo¬
luerit. quas ut uoluit condi¬
dit. Om̃ia gͦ que ad gr̃am sig¬
nificandam ñ naturali mo¬
tu rerũ. sed mirabiliter fac¬
ta sunt. abscondite cause in
deo fuerũt. Quoꝵ unũ erat
qd̾ mulier facta est de latere
uiri dormientis. Non habu¬
it pͥma rerũ condicio ut femi¬
na sic ficiet. s ut fieri posset.
nec contra causas quas deus
uoluntarie instituit. mutabi¬
li uoluntate aliqͥd facere puta¬
retur: De anima mulieris que
ñ est ex. aĩa uiri.uit qͥdã puta¬
uer̃t dicentes. aĩ as̾ eẽ ex tͣducẽ.
uẽadmodũ mulieris cor

Expanded text:
habet; ut, scilicet, virga arida habet; ut, scilicet, virga arida repente floreat, et fructum gignat, et in juventute sterilloquatur, et hujusmodi. Dit autem naturis, ut ex his etiam haec fieri possent, non ut in naturali motu haberent. Habet ergo Deus in se absconditas quorumdam futurorum causas, quas rebus conditis non inseruit, easque implet non opere providentiae, quo naturae subsistunt ut sint; sed quo illas administrat ut voluerit, quas ut voluit condidit . Omnium ergo quae ad gratiam significandam non naturali motu rerum, sed mirabiliter facta sunt, absconditae causae in Deo fuerunt; quorum unum erat, quod mulier facta est de latere viri dormientis. Non habuit prima rerum conditio ut femina sic fieret, sed ut fieri posset; ne contra causas quas Deus voluntarie instituit, mutabili voluntate aliquid facere putaretur 8. De anima mulieris, quod non est ex anima viri, ut quidam putaverunt, dicentes animas esse ex traduce. Quemadmodum muli
Abbreviated transcription (Latin):
deo etiam primordiales di¬
cuntur. quia in pͥmarerũ con¬
ditione reb a do insite sunt:
& sicut cieature mutabiles st̃.
ita & hee cause mutari possũt.
que autem in inmutabili deo
causa ẽ. mutari non potest.
Distinctio creatarũ rerũ per¬
cause & indeo sunt. & in crea¬
turis. Quarundam uͦ cause.
mn deo sunt. & illarũ rerum
cause dicuntur: abscondite
in deo. quia ata est in diuma
dispositione. ut hoc. uel illo
fiat. quod ñ est in seminali
creatine ratione. Que dicũ¬
seimalem fiunt. dicunt
naturaliterꝰ fieri: qr ita cur¬
sus ne hominib innotuit.
alia uͦ preter naturam. quo¬
rũ cause tantũ sũt. in deo. hec
illa que ꝑ gr̃am fiunt: uel ad
eo significanda ñ naturalit̾.
sed mirabiliter fiunt. Inter
uiri po int ita dicens. Ut
ret. non in reb conditum. sed
i d̾o absconditum erat. Om¬
ms naturȩ cursus habet na¬
turales leges suꝑ hunc natu¬
ralem cursũ. cieator. habet
apud se posse de om̃ib facẽ
aliut quã eoꝵ naturalis ratio

Expanded text:
deo etiam primordiales dicuntur, quia in prima rerum conditione rebus a Deo insitae sunt. Et sicut creaturae mutabiles sunt, ita et hae causae mutari possunt; quae autem in immutabili Deo causa est, non mutari potest. 7. Distinctio causarum rerum percausae et in Deo sunt, et in creaturis, quarumdam vero causae in Deo tantum sunt: et illarum rerum causae dicuntur absconditae in Deo, quia ita est in divina dispositione ut hoc vel illud fiat, quod non est in seminali creaturae ratione. Et iseminalem fiunt, dicuntur naturaliter fieri, quia ita cursus naturae hominibus innotuit. Alia vero praeter naturam, quorum causae tantum sunt in Deo. Haec illa quae per gratiam fiunt, vel ad ea significanda non naturaliter sed mirabiliter fiunt. Inter viri ponit, ita dicens, libret, non in rebus conditum sed in Deo absconditum erat. Omnis creaturae cursus habet naturales leges: super hunc naturalem cursum Creator habet apud se posse de omnibus facere aliud, quam eorum naturalis ratio
Abbreviated transcription (Latin):
quandã mortẽ suã: qr si uiste ui¬
uebat. & peccat. morit᷑ iusticiȩ.
Si peccatrix erat & iustificat᷑. mo¬
rit᷑ peccato. Ut alias eiꝰ mutacio¬
nes caceã de qͥb mͦ longũ ẽ dis¬
putare. Et creaturarũ nat᷑a cȩ¬
lestiũ mori potuit: qr peccare
potuit. slam & angłi peccauert̃.
& demones facti sunt. quor ẽ dia¬
bolꝰ pͥnceps: & qͥ ñ peccauert̃ pec¬
care potuert̃. Et cuicũq creat᷑e ra¬
cionali p̾stat᷑ ut peccare ñ possit:

Expanded text:
quamdam mortem suam: quia si juste vivebat et peccat, moritur justitiae; si peccatrix erat et justificatur, moritur peccato: ut alias ejus mutationes taceam, de quibus longum est disputare. Et creaturarum natura coelestium mori potuit, quia peccare potuit: nam et Angeli peccaverunt, et daemones facti sunt, quorum est diabolus princeps. Et qui non peccaverunt, peccare potuerunt. Et cuicumque creaturae rationa
Abbreviated transcription (Latin):
emm modis ut ait al¬
cumus suꝑ genesim opera¬
tur deus. prͦimo in uerboom¬
ma disponendo. Scdõ in ma¬
teria informi. quatuor. elem̃¬
toꝵ. de nichilo eam creando.
auit om̃ia simul. om̃ia scilict
elem̃ta. uel alia omma corpo¬
rea materia simul cirauit.
tercio ꝑ opera sex dierũ. uari¬
as distͥirit creaturas. Quar¬
to ex primordialib semini¬

Expanded text:
m modis, ut ait Alcuinus super Genesim, operatur Deus. Primo in verbo, omnia disponendo; secundo, in materia informi quatuor elementorum, de nihilo eam creando; avit omnia simul; omnia, scilicet, elementa, vel omnia corpora materialiter simul creavit; tertio, per opera sex dierum varias distinxit creaturas; quarto, ex primordialibus semini
Abbreviated transcription (Latin):
latuit angelos mnisteriũ reg¬
in cȩloꝵ. quod oportuno tem¬
pore reuelatũ est pro salute
nr̃a. Illis gͦ a scłis innotuit.
supra memoratum misteri¬
um: quia om̃is creatura non
ante scła. sed a scłis est attenoe
lector quia uidentur dissen¬
tire in hac sententia illustres
doctores Idõq ut om̃is re

Expanded text:
s mysterium regni coelorum, quod opportuno tempore revelatum est pro salute nostra. Illis ergo a seculis innotuit supra memoratum mysterium, quia omnis creatura non ante secula, sed a seculis est. Attende, lector, quia videntur dissentire in hac sententia illustres doctores. Ideoque ut omnis re
Abbreviated transcription (Latin):
confirmat quod dicant.
It quod angłi ꝓficiant
Ain cognicione. ac per
hoc inbeatitudine testimo
geloꝵ xp̃i ascendentis mag¬
ificentiam ad mirantium.
Quis est iste qui uenit de
edom. tinctis uestib de bos¬
ra: & in psalmo. Quis ẽ iste
rex głe. E̾x quib apparet qd̾
misteriũ uerbi incarnati ple¬
nius cognouerunt angelipꝰ
explecionem quã ante: ꝙ siẽ
in cognicione huniꝰ misterui
ꝓfecerunt. itadicunt eos in
d̾itatis cogincione ꝓficere.
Qt̾ autem in huius misterii
cognicione ꝓfecerint. euid en¬
cat multiformis sapientia d̾ĩ.¬
ꝑ eccłiam principib & potes¬
tatib in cęlestib Suꝑ quẽ lo¬
cũ dicit. ierominus anglicas
dignitates prefatũ misteriũ
ad purũ non intellexisse.
donec cõpleta est passio ap̃i.

Expanded text:
confirmant quod dicunt. Et quod angeli proficiant in cognitione, ac per hoc in beatitudine, testimogelorum Christi ascendentis magnificentiam admirantium: Quis est iste qui venit de Edom, tinctis vestibus de Bosra? Et in psalm. 24: Quis est iste rex gloriae? Ex quibus apparet quod mysterium Verbi incarnati plenius cognoverunt angeli post impletionem quam ante. Et sicut in cognitione hujus mysterii profecerunt, ita dicunt eos in deitatis cognitione proficere. Quod autem in hujusmodi mysterii cognitione profecerint, evidencat multiformis sapientia Dei per Ecclesiam principibus et potestatibus in coelestibus. Super quem locum dicit Hieron., tom. 9, angelicas dignitates praefatum mysterium ad purum non intellexisse, donec completa est passio Christ
Abbreviated transcription (Latin):
m̃ qd̾ tantȩ excellentiȩ conueniat:
nͥ qd̃ melius dr trinitas. hec. unꝰ
ds. Sic̃ gͦ tres res dñr. & hee sũt u¬
ua res: ita tres subsistentie dicunt᷑.
& hee sunt una sub̾ a. Ecce ostensũ
ẽ que sit intelligentia huiꝰ nomi¬
nis. ꝑsona. cũ dnĩs tres ꝑsonas.
Ex quo sensu dicat᷑ alia ẽ ꝑsona

Expanded text:
xcellentiae conveniat: nisi quod melius dicitur Trinitas haec unus Deus. Sicut ergo tres res dicuntur, et hae sunt una res, ita tres subsistentiae dicuntur, et hae sunt una essentia. Ecce ostensum est quae sit intelligentia hujus nominis persona, cum dicimus tres personas. 9. Ex quo sensu dicatur: Ali
Abbreviated transcription (Latin):
ratio occurrit quomͦ uere d̾s di¬
catur. om̃ĩpotens. an qr omina
possit. antantũ quia ea possit qͦ
uult. Qd̃ enum d̾s omina possit
plurib auctoritatib confirma¬
tur: ait enim augustimis in libro
gis. omia quidem pot̃ deus: sed
non facit nisi qd̃ conuenit ueri¬
tati eius & iusticiȩ. In eodẽ. potuit
prohibuit: toẽ uoluntas. Ratio¬
nem nempe ibi uoluntatem ap
pellauit: quia dĩ uoluntas ratio¬
nabilis ẽ & equissima. fatendũ ẽ
gͦ deũ omnnia posse. Quomͦ dica

Expanded text:
ratio occurrit, quomodo vere Deus dicatur omnipotens; an quia omnia possit, an tantum quia ea possit quae vult. Quod enim Deus omnia possit, pluribus auctoritatibus comprobatur. Ait enim Aug., in lib. gis: Omnia quidem potest Deus, sed non facit nisi quod convenit veritati ejus et justitiae. Idem in eodem: Potuit prohibuit, id est, voluntas. Rationem nempe ibi voluntatem Dei appellavit, quia Dei voluntas rationabilis est et aequissima. Fatendum est ergo Deum omni
Abbreviated transcription (Latin):
otãq meã memoriã &
intelligentiã. & uoluntatẽ. si¬
mul memini. Qd̃ em̃ memoriȩ
mȩȩ ñ memini: illut ñ ẽ in me¬
moria mea. Nichil aũ tã in
memoria ẽ. quã ipsa memoria.
Totã gͥ memini. ltẽ quicqͥd in¬
telligo. intelligere me scio: &ͥ
scio me uelle quicqͥd uolo. Qe¬
qͥd aũ scio. memiini. Totã gͥ in¬
telligentiã. totãq uoluntatẽ
meã memini. Quomodo
illa tria tota capiat intel¬
imilit̾ cũ ħ tria intelli¬
go. tota simul intelligo. Neq enĩ
qͥcꝗͣ intelligibiliũ ẽ qd̾ ñ intel¬
ligã.: nͥ qb̾ ignoro. Qd̃ aũ igno¬
ro. nec memini nͨ uolo. quic¬
qd gͥ intelligibiliũ ñ intelligo:
consequent᷑ ÷̃ ñ menuni. nͨ uolo.
Quic qͥd gͦ intelligibiliũ memi¬
n & uolo consequent᷑ intelligo.

Expanded text:
otamque meam memoriam, et intelligentiam, et voluntatem simul memini. Quod enim memoriae meae non memini, illud non est in memoria mea: nihil autem tam in memoria est, quam ipsa memoria; totam ergo memini. Item quicquid intelligo, intelligere me scio; et scio me velle quicquid volo, quicquid autem scio memini. Totam ergo intelligentiam totamque voluntatem meam memini. 10. Quomodo illa tria tota capiat intelimiliter cum haec tria intelligo, tota simul intelligo, neque enim quicquam intelligibilium est quod non intelligam, nisi quod ignoro. Quod autem ignoro, nec memini, nec volo. Quicquid ergo intelligibilium non intelligo, consequenter etiam nec memini, nec volo. Quicquid ergo intelligibilium memini et volo, consequenter intelligo.
Abbreviated transcription (Latin):
ris om̃iũ p̃cedentiũ parentũ
suoꝵ originalit̾ peccata con¬
trahere & penas ꝓ eis debitas
pendere. an aliquid aliud de
re tanta scripturis scĩs diligẽ¬
tius ꝑscrutatis ac tractatis ua
spicuũ fit lectori augustimũ
suꝑiora dixisse ñ asserendos
diuersoꝵ. opinones referendo.

Expanded text:
i omnium praecedentium parentum suorum originaliter peccata contrahere, et poenas pro eis debitas pendere. An aliquid de re tanta, Scripturis sanctis diligentius perscrutatis ac tractatis, vaspicuum fit lectori Augustinum superiora dixisse non asserendo, sed diversorum opiniones referendo.
Abbreviated transcription (Latin):
det̾minat in eodẽ libro. Quia
in script᷑a ꝑ singłarẽ numerũ
pluralis munerꝰ sepe signifi¬
cari solet. ut ibi ora gͦ ad dm̃.
ut auferat a nobis serpentem.
ñ ait serpentes quos paci¬
ebatur ppłs. & econuerso per
płarẽ significat᷑ singłaris nu¬
merꝰ ut in euũgłio. mortuist̃
em̃ qͥ querebãt animã pueri.
Non ait mortuus ẽ cũ loquere¬
t᷑ de herode. Et in erodo. fecert̃
dos aureos cũ unũ fecer̃t uitu¬
lũ. de qͦ dixert̃. Isti sũt di tui
isrł. Ita & illud originale unũ

Expanded text:
t. in eodem lib., c. 44: Quia in Scriptura per singularem numerum pluralis numerus saepe significari solet, ut Num. 21: Ora ergo ad Deum, ut auferat a nobis serpentem, non ait serpentes, quos patiebatur populus; et e converso per pluralem significatur singularis numerus, ut in Evangelio, Mm qui quaerebant animam pueri, non ait mortuus est, cum loqueretur de Herode. Et in Exodo, c. 32: Fecerunt deos aureos, cum unum fecerint vitulum; de quo dixerunt: Isti sunt dii tui, Israel. Ita
Abbreviated transcription (Latin):
pot̾. utrũ om̃ium malis
actib & multiplicatis delic¬
tis originalib qͥ nascit᷑ imi¬
plicet᷑. ut tanto peiꝰ quanto pꝰ¬
terius quisq nascitur: an ꝓpt̃¬

Expanded text:
potest utrum omnium malis actibus et multiplicatis delictis originalibus, qui nascitur implicetur, ut tanto peius quanto posterius quisque nascatur. Haec t
Abbreviated transcription (Latin):
catũ originale traxert̃. qd̾ nul¬
lũ nisũꝑ ad dider̃t. & in ceteris
lerabiliorem habebit dãpna¬
tionẽ quanto minorem hic¬
habuit inqͥtatem. Ecee hic a¬
ꝑte dicit paruuloꝵ penã om¬
mũ aliarũ penarsi eẽ leuifsi¬
mã. Qd si ẽ ñ gͥ peccatis pa¬
trũ p̾cedentiũ obligat᷑. nisi a¬

Expanded text:
iginale contraxerunt, nullum insuper addiderunt; et in caeteris lerabiliorem habebit damnationem, quanto minorem habuerit iniquitatem. Ecce hic aperte dicit parvulorum poenam omnium aliarum poenarum esse levissimam. Quod si est, non ergo peccatis patrum praecedentium obligantur, nisi A
Abbreviated transcription (Latin):
Por ponit documenta qͥ di¬
cunt. transire in paruulos
parentũ delictum.
Ut̃ quod ñ illud solũ pͥmi
hominis. delictum par¬
uulos teneat. s etiã alia. illi
qͥb ita uidet᷑ ex eo confirmãt.
qd̾ etiã paruuli. ñ mͦ maiores
dicuntur baptitari in remis¬

Expanded text:
 ponit documenta, qui dicunt transire in parvulos parentum delicta. Et quod non illud solum primi hominis delictum parvulos teneat, sed etiam alia, illi quibus ita videtur ex eo confirmant, quod etiam parvuli, non modo majores, dicuntur baptizari in remis
Abbreviated transcription (Latin):
trabit᷑ pͥaruuli dampnabun¬
tur. ꝓ eo nullã aliã ignis ma¬
terialis uel conscientiȩ uermis penã
sensuri. nisi qͥ dei uisione ca¬
rebunt in perpetuũ. Unogͥ et
ñ pluribus peccatis paruuli
obligati sũt. De t̃minatioe

Expanded text:
trahitur, parvuli damnabuntur; pro eo nullam aliam ignis materialis vel conscientiae vermis poenam sensuri, nisi quod Dei visione carebunt in perpetuum. Uno ergo, et non pluribus peccatis, parvuli obligati sunt. Unde etiam ea
Abbreviated transcription (Latin):
Uidet᷑ enĩ approbare. peccata
parentũ precedentiũ imputa¬
ri paruulis. ñ om̃ium tamen
qͥ fuert ab adã. ne importabili
& mnia sarcina in pena ẽt̃¬
na grauarent᷑ paruuli. s tm̃
eoꝵ parentũ. qͥ eos a quarta
gen̾atione p̃cesserũt. Qđ con¬
firmat his uerbis. qͥb in exo

Expanded text:
videtur enim approbare peccata parentum praecedentium imputari parvulis, non omnium tamen qui fuerunt ab Adam, ne importabili et nimia sarcina in poena aeterna gravarentur parvuli; sed tantum eorum parentum qui eos a quarta generatione praecesserunt. Quod confirmat illis verbis quibus in Exo
Abbreviated transcription (Latin):
putant ñ illud unũ origina¬
le peccatũ. s etiã plura. que
in pecc̃o ade reperiri possũt.
& alia parentũ peccata. par¬
uulis imputari. Qd in illo uno
pͥmo peccata repperiunt᷑.
uod uͦ in actuali pecc̃o
adȩ plura notariuale¬
ant pecẽa. augustinus in en¬
chiridion insinuat. Possunt
uiquit intelligi. plura pecc̃a
in una transgressione adȩ.
si in sua quasi m̃bra dunda¬
t᷑. slam & suꝑbia illic ẽ. quia
homo in sua pocius cẽ. quam
dĩ potestate dilexit. & sacri¬
legiũ. qr deo ñ credidit. & ho¬
micidiũ qr se in mortem p̃

Expanded text:
ginale, sed etiam plura quae in peccato Adae reperiri possunt, et alia parentum peccata parvulis imputari. 4. Quod in illo uno primo peccato plura reperiuntur. Quod vero in actuali peccato Adae plura notari valeant peccata, August., in Enchiridio, cap. 45, insinuat. Possunt, inquit, intelligi plura peccata in una transgressione Adae, si in sua quasi membra dividatur. Nam et superbia est illic, quia homo in sua potius esse quam Dei potestate dilexit; et sacrilegium, quia Deo non credidit; et homicidium, quia se in
Abbreviated transcription (Latin):
qr plusquã illi suffice̾ debuit
appetiuit: Et sic̃qͥd aliud ẽ. in
hoc uno inueniri pot᷑. Dem¬
de parentũ p̃cedentiũ pecca¬
tis. utrũ paruulis im¬
putentur. opinando magis¬
quã asserendo disceptat ita
paruulos obligati. ñ solum
prioꝵ hominum. s etiam
suoꝵ. de qͥb ipsi nati sunt.
ũ improbabilit̾ dicit᷑. Illa
quippe diuina sententia. red¬
dã pecc̃a patrũ infilios. te¬
net eos ante regenerationẽ.
usq ad eo ut etiã de legitimo
matrimonio ꝓcreatus dicat.
in iniquitatib conceptus sũ.
& in delictis peperit me ma¬
uel in pecc̃o. cũ & hoc recte
dici posset. s iniquitates et
peccata. dicere maluit. quia
plura pecc̃a & alia parentũ.
que ñ ita possunt mutare na¬
turã. reatu obligant filios.

Expanded text:
i debuit appetivit; et si quid aliud in hoc uno peccato inveniri potest. Deinde de parentum praecedentium peccatis, utrum parvulis imputentur, magis opinando quam asserendo disceptat, ita paruulos obligari, non solum primorum hominum sed etiam suorum de quibus ipsi nati sunt, non improbabiiiter dicitur. Illa quippe diuina sententia "Reddam peccata patrum in filios, tenet eos ante regenerationem usque adeo, ut etiam de legitimo matrimonio procreatus dicat, ps. 50: In iniquitatibus conceptus sum, et in peccatis concepit me mavel peccato, cum et hoc recte dici posset; sed iniquitates et peccata dicere maluit. Quia plura peccata et alia parentum, quae etsi non ita possunt mutare naturam, reatu tamen obligant filios,
Abbreviated transcription (Latin):
d quod dicius quod
resistere ialo. & ñ conseñ¬
tirẽ temptationi ñ fecisset il¬
li meritum. & si ñ consensisset
qr inchil in eo erat. quod ad
malũ impelleret. sic̃ angeli.
qr ñ ceciderunt ñ fuit meri¬
tũ. quod steterunt. idẽ quod
ñ corruerunt. Nobis autem
meritũ est. aliquando si ma¬
lum ñ facimus. sed resistimus.
Ibi dũ tarat. uͥ causa sub̾ȩ. qͤ
nos id faccre monet.qr ex
peccati corruptela ꝓmsunt
ad lapsum gressus nr̃i. Ubi
aũ uon interuent causa nos

Expanded text:
d quod dicimus quia resistere malo, et non consentire tentationi, non fecisset illi meritum, etsi non consensisset, quia nihil in eo erat quod ad malum impelleret, sicut angelis qui non ceciderunt non fuerit meritum quod steterunt, id est, quod non corruerunt. Nobis autem meritum est aliquando si malum non facimus, sed resistimus; ibi duntaxat, ubi causa subest quae nos id facere movet, quia ex peccati corruptela proni sunt ad lapsum gressus nostri. Ubi autem non intervenit causa nos