comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
homo subditꝰ sit quẽ noĩe aĩe id̾o significo. ut n̾
di. Si enim bonus fu̾it qui tͥ p̾est. mitͥtor tuuᷤᷤ
ẽ. malus si fui̾t tẽptator tuus ẽ. & nutͥm̾ta li¬
bent̾ accipe: ⁊ in temptatione approbare. Es̃¬
to gͥ aurũ. & attende mundũ istũ. qͣi sornacẽ attrifi¬
cis. Sit gͦ omĩs aĩa subdita potestatib sublumori
notat᷑ cum dic̃ sublimiorib .i. qr sublimiores st̃.
on est enim ꝑotes bat qd̾ debet su

Expanded text:
homo subditus sit, quem nomine animae, ideo significo ut non di. Si enim bonus fuerit qui tibi praeest, nutritor tuus est; malus si fuerit, tentator tuus est. Et nutrimenta libenter accipe, et in tentatione approbare. Esergo aurum, et attende mundum istum, quasi fornacem aurificis. Sit ergo omnis anima subdita potestatibus sublimioribus, notatur cum dicit sublimioribus, id est quia sublimiores sunt. Non est enim. Probat quod debent su
Abbreviated transcription (Latin):
stia d̾o acceptabił. si ip̃a incon¬
taminata scruemꝰ. dissimiles¬
silis qͥ uoluptatib carnis ser¬
uiunt. ꝙ nota qd̃ ait hostiã¬
teres oblata hostia occidebat᷑¬
Ilł Nunc aũ qr ꝑ donũ di purifi¬
cati st̃ hoĩes. ⁊ a scd̾a morte lib̾a¬
ti. uiuam hostiã debent offer¬
Sre: ut sit signum uite et̾ne.
ANon enim fic̃ tẽ corpora ꝓ cor¬
porib i̾molant᷑: s corpoꝵ iu

Expanded text:
a incontaminata servemus, dissimileillis qui voluptatibus carnis serviunt. Et nota quod ait hostiteres, oblata hostia occidebat Hunc autem quia per donum Dei purificati sunt homines, et a secunda morte liberati, vivam hostiam debent offerre ut sit signum vitae aeternae. Non enim sicut tunc, corpora pro corporibus immolantur, sed corporu
Abbreviated transcription (Latin):
tunature dissolui cogant᷑. s uiciis mori. Et nolite
Hic aia uibet᷑ in sacͥficiũ d̾o offerri: sic̃ añ uisserat
corpora offerri. Sic̾ enĩ corpꝰ quo inferiore tãqͣm
famulo. ł instrum̃to aĩa utit᷑ cum eiꝰ bonꝰ usus ⁊
rectus ad dm̃ refert᷑ sac̾ficium ẽ. multomagis aĩa
fit sacͥficium. cũ igne diuini amoris accensa. for¬
mam concupiscentie scłaris amritit.⁊ id̾ose refe

Expanded text:
ntur dissolvi, sed vitiis mori. Et nolite. Hic anima jubetur in sacrificium Deo offerri, sicut ante jusserat Deo corpora offerri. Si enim corpus quo inferiore tanquam famulo, vel instrumento utitur anima, cum ejus bonus usus et rectus ad Deum refertur, sacrificium est, multo magis anima ipsa sit sacrificium, cum igne divini amoris accensa, formam concupiscentiae saecularis amittit, et Deo se refer
Abbreviated transcription (Latin):
catõnis ade abundauit. Nam in multos qͥ neglecto d̾o
seruierãt creature. ne ab hac uita discedentes a scd̾a mor¬
te exciꝑent᷑. ꝙ incultores uniꝰ dĩ qͥ pat̾no pͥecc̃o ex di sen¬
tentia apd̾ inferos tenebant᷑ ab undauit grã in descensu
saluatoris. om̃ib dans indulgentiã cũ tumpho subla¬
tis eis in celũ. Seqͥt᷑. ꝙ ñ sic̃ ꝑunũ pecẽm fit. ita fit ⁊ ꝑ do¬
nũ. nã iudiciũ dĩ ꝑcedit exino in condepnatõnẽ. grã

Expanded text:
is Adae abundavit. Nam et in multos qui neglecto Deo servierunt creaturae, ne ab hac vita decedentes a secunda morte exciperentur, et in cultores unius Dei qui paterno peccato ex Dei sententia apud inferos tenebantur, gratia abundavit in descensu Salvatoris, omnibus dans indulgentiam cum triumpho, sublatis eis in coelum. Et non sicut per unum peccatum fit, ita fit et per donum. Nam judicium Dei procedit ex uno in
Abbreviated transcription (Latin):
sħm xp̃m in uita et̾na .i. et̾nalit̾ in incorruptione multo
magis dicit hos regnare. qi multo maior res ẽ hic.quam
sit in regno mortis. Uł multomagis regnabunt in uita
qͣm i eis regnauit mors. qr in uita regnabt̃ et̾nalit̾ mor̾
aũ regnauit in eis tẽporalit̾. ⁊ cũ fine. Sequit᷑. Igit᷑ sic̃ ꝑ

Expanded text:
s id est aeternaliter in incorruptione. Multo magis, dicit hos regnare, quia multo major res est hic, quam sit in regno mortis. Vel multo magis regnabunt in vita, quam in eis regnavit mors, quia in vita regnabunt aeternaliter, mors au
Abbreviated transcription (Latin):
non possunt facere
seruientem deo per¬
fectum idest plene
mundatum. & hoc¬
iuxta conscientiam
idest inconscientiã¬

Expanded text:
non possunt facere servientem, Deo pefectum, id est plene mundatum, et hocconscientiam, id est in conscientia
Abbreviated transcription (Latin):
incibis & potib discernendis. & uariis baptismatsons
id̃ est absolutionib & in aliis iusticiis carnis non sp̃e.
hiis omnib dico impositis qnasi monus ad refrenan¬
das transgressiones. usꝙ adtempus correctionis idest us¬
ꝙ acͥtempus gr̃e quo inmelius corrigendi erarit quinsq
huc subpedagogo fuerunt: & ileo non poterant illa per¬
fectum facere. non tamen eo tempore debebant cessare.

Expanded text:
in cibis et in potibus discernendis et variis baptismatibus, id est ablutionibus, et in aliis justitiis carnis, non spiritus. His omnibus, dico, impositis, quasi in onus ad refrenandas transgressiones usque ad tempus correctionis, id est usque ad tempus gratiae quo in melius corrigendi erant, qui usque huc sub paedagogo fuerunt, et ideo non poterant illa perfectum facere. Non tamen eo tempore debebant cessare.
Abbreviated transcription (Latin):
nestum est & quasi lux adinfideles. & ñ desidabitis ren
de continentia. ce
post correctionem
os resurrecturos cõ¬
surrectionem. &¬
sua auctoritate. Qͣ.¬
scire sed etiam. no¬
lumus ignorare¬
uos iam de dormientib idest mortuis. quia resurrectur

Expanded text:
nestum est, et quasi lux ad infideles, et non de iderabitis rem de continentia, et post correctionem os resurrecturos cosurrectionem,sua auctoritate. scire, sed etiam novos ignorare jam de dormientibus, id est de mortuis, quia resurrecturi
Abbreviated transcription (Latin):
cepta sunt. qui loqͥ
agenda dedit sp̃m¬
Dehisp̃dictis funit
iatis mincemul didi¬
cistis adeo ꝑ inspira¬
tionem uł ꝑ effectũ.
quia ip̃e misertus
est uobis. Et ideo
etiam ñ fuit necesse.
enim idest quia uos
facitis illud. scił opꝰ¬

Expanded text:
cepta sunt, qui loquiagenda, dedit SpDe his praedictis fuit atis invicem. Vel: didicistis a Deo, per inspirationem, vel per effectum, quia ipse misertus est nobis. Et, ideo etiam non fuit necesse, enim, id est quia vos facitis illud, sci
Abbreviated transcription (Latin):
& sine querela scił
non faciendo inde¬
bita: affuimus uo¬
bis qnicredidistis
quando adhuc erĩt
hoc aliud. scił qua
affectu qͣnto pater

Expanded text:
 sine querela, scilicet non faciendo indebita, affuimus vobis qui credidistis, quando adhuc erant hoc aliud, scilicet affectu, quanto pater
Abbreviated transcription (Latin):
potest quom dñs flebat mortuum. continuo eo iubente
uicturum. Non mortuum flebat quem ip̃e suscitauit.
sed mortem qm ħo peccando contrarit. Si enim percatũ
ñ p̃cessi sset s̃ mne dubio mors secuta non fuisset. Secuta ẽ.
g᷑ etiam mors corꝑis. qmͣ precessit mors anime. Mors am¬
me p̃cessit deserendo adm̃. & mors corꝑis secuta est deserente
anima. Hac deseruit dm̃uolens. hac coacta est deserere cor¬
pus nolens Acsuilli diceretur. Recessisti ab eo quem diligere
a ebunsti. recede abeo quod dilexisti. Quis enimuult mor:
Prorsus nemo. & ita nemo. ut petro dicẽtur: alius te cinget
& Aucet quotu ñ ins. Si nulla esset mortis amaritudo. nulla
eẽt martyrum fortitudo. Ideoñ ait tantũ ut ũ contͥstemini.
sea asdit: sicit ce cẽti qui spem u habent. Proinde pompa
fuñis. agiina exequiarum. sumptuosa diligentia sepulture.
monum̃torum opulenta constructio. uiuorum sunt qualia¬

Expanded text:
potest quomodo Dominus flebat mortuum, continuo eo jubente potest quomodo Dominus flebat mortuum, continuo eo jubente victurum; non mortuum flebat quem ipse suscitavit, sed mortem quam homo peccando contraxit. Si enim peccatum non praecessisset, sine dubio mors non subsecuta fuisset. Secuta est ergo et mors corporis, quam praecessit mors animae. Mors animae praecessit deserendo Deum, et mors corporis secuta est deserente anima. Hac deseruit Deum volens, hac coacta est deserere corpus nolens. Ac si illi diceretur: recessisti ab eo quem diligere debuisti, recede ab eo quod dilexisti. Quis enim vult mori prorsus? Nemo, et ita nemo ut Petro diceretur: Alius te cinget, et ducet quo tu non vis . Si nulla esset mortis amaritudo, nulla esset martyrum fortitudo. Ideo non ait tantum, ut non contristemini, sed addidit, sicut et caeteri qui spem non habent. Proinde pompa funeris, agmina exsequiarum, sumptuosa diligentia sepulturae, monumentorum opulenta constructio vivorum sunt qualia
Abbreviated transcription (Latin):
habent. Non ait tm̃ ñ contͥstemim. sed addidit sicut & ce¬
teri qui spem non habent. scił resurrectionis. Necesse enim
est ut contristeris. sed nͥ contristaris consoletur te spes.
Nam ideo dormientes eos appellat scripture consuetudo
ueracissima ut cum dorimentes audimus : eingilatu ros
minime desꝑemus. Est gͦ demortins eis qui diliguntur
quedam tͥsticia. quodammͦ naturalis. Mortem quippe
horret natuxa. nec mors homini acced̾et. nisi extulpa p̃ce¬
denti. Hinc gͥ necesse est ut itistes simus qn nos morientes
num relinquere nos mansuros. sed in aliqnͣtulum p̾cedere
secutoros. tũ mors ip̃a qͣm natura refugit cum occupat di¬
lec̾tum contͥstat in tiobis ip̃ius dilationis effcctum. Con¬
tͥstamur gͦ in nr̃orum mottibꝰ necessitate amitendi. sed
cum spe recipiendi. Inde angimur. hinc consolamur. In¬
de infirmitas afficit. hinc fidesreficit. Inde dolet huma¬
na conditio. hinc sanat diuina ꝓmissio. Moriere autem

Expanded text:
emini, sed addidit, sicut et caeteri qui spem non habent, id est resurrectionis. Necesse est enim ut contristeris, sed ubi contristaris, consoletur te spes; nam ideo et dormientes eos appellat Scripturae consuetudo verissima, ut cum dormientes audimus, evigilaturos minime desperemus. Est ergo de mortuis eis qui diliguntur quaedam tristitia quodammodo naturalis. Mortem quippe horret natura, nec mors homini accideret, nisi ex culpa praecedenti. Hinc igitur necesse est ut tristes simus, quando nos morientes  non relinquere nos mansuros, sed aliquantulum praecedere secuturos, tamen mors ipsa quam natura refugit cum occupat dilectum, contristat in nobis ipsius dilectionis affectum. Contristamur ergo in nostrorum mortibus necessitate amittendi, sed cum spe recipiendi. Inde angimur, hinc consolamur; inde infirmitas animum afficit, hinc fides reficit; inde dolet humana conditio, hinc sanat divina promissio. Movere autem
Abbreviated transcription (Latin):
uos & obsecrannis
consuetudo ẽ. apłi
ut uerba duplicet
ut scił ambuletis
bulatisut abundetis mag̃is. Et est ordo Rogamꝰ ut ãmbu¬
letis. subaudi: quemad modum accepistis audiendo &e intel¬

Expanded text:
us et obsecramus. Consuetudo est Apostoli ut verba duplicet ut et ambulatis ut abundetis magis. Et est ordo: Rogamus ut ambuletis; subaudi, quemadmodum accepistis, audiendo et intel
Abbreviated transcription (Latin):
ne uos instruerem in quo nob̾ mala fierent: festinauimus ui¬
aere dico cum multo desiderio erhortandiuos. & uere festi¬
nauimus. qm̃ quidem nos om̃s uolumus uenire aduos. ego
quidem paulus qui plus curo. & semel & it̃um uoluiuenire¬
aduos. sodsathanas qui saluti aduersatur impediuit nos. &¬
icdeo magis cauete ⁊timete. Qddens ꝑmisit apłm impediri ne
ueniret addeos. ad maiorem coronamistorum est si stetexint
eo absente. Que enim. Quasi. Ideo uenire nolui uł ideosatha
erit commune om̃i¬
um bonorum. aut
corona głe. scił pre¬
mium quod tantũ
erit iustorum: Non ñe uos fisteteritis.

Expanded text:
ne vos instruam, in quo vobis mala fierent. Festinavimus videre, dico, cum multo desiderio, exhortandi vos. Et vere festinavimus, quoniam quidem, nos omnes voluimus venire ad vos. Ego quidem Paulus, qui plus aliis curo, et semel et iterum, volui venire, sed Satanas, qui saluti adversatur, impedivit nos. Ideo magis cavete et timete, quod Deus permisit Apostolum impediri, ne veniret ad eos. Ad majorem istorum est, si steterint eo absente. Quae enim. Quasi dicat: Ideo venire volui, vel ideo Sataerit commune omnium bonorum, aut corona gloriae, scilicemium quod tantum erit victorum? Nonne vos, si steteritis
Abbreviated transcription (Latin):
neplacito der: nos
diconocte & die oran¬
ut ideamus faciẽ
mus ea que de sunt
ficłi ur̃e que olim
non potumus dote¬
re uos. quia eratis
paruli. orantes
dico habundantiuᷤ
qmͣ antea. quia mͦ
deus qui potest. &
pater nr̃ qui uult

Expanded text:
neplacito Dei. Nos, dico, nocte et die oranvideamus faciem mus ea quae desunt fidei vestrae, quae olim non potuimus docere vos, quia eratis parvuli. Orantes, dico, abundantius quam antea, quia modDeus, qui potest, et Pater vester, qui vult
Abbreviated transcription (Latin):
at caritatemuł iu̾
cem inter uos o in
omnes eciam inim¬
cositaper fate quẽ¬
ad modum & nos
in uobis abundamꝰ
caritate: dicout fa¬
ciat caritatem abu¬
nos de malis conque
consummatione.
ꝑ hoc existentes an

Expanded text:
at charitatem, vel cem, inter vos, et in omnes, etiam inimicos, ita perfecte, quemadmodum et nos in vobis, abundamus charitate. Dico ut faciat charitatem vesos de malis conquerconsummatione per hoc exsistentes an
Abbreviated transcription (Latin):
tribulationib mo¬
ti estis aficde oe cari¬
tate dei. & quia ha¬
betis bonam idest
utilem memoriam

Expanded text:
tribulationibus moti estis a fide et charitate Dei, et quia habetis bonam, id est vobis utilem, memoriam
Abbreviated transcription (Latin):
peccatis non habitat. Uł dedit sp̃mfuum sanctum in nob̾
apłis. ait maioresset nobis auctoritas arguendi. contra cuiꝰ¬
fraternitatis. non
ludinom̃s fratres.
mumuersa mace¬

Expanded text:
peccatis non habitat. Vel: dedit Spiritum suum sanctum in nobis, apostolis, ut major esset nobis auctoritas arguendi: contra cujfraternitatis non lud in omnes fratres in uniuersa Mace
Abbreviated transcription (Latin):
tis. M anifestum est enim quia ꝑfectio discipłorum gaudiũ
ae corona est magistrorum. Hii enim sunt qui labores frue¬
tuum suorum edituri sunt. Fructus en im magistei est obe
dientia disapłi. cuis bona conũsatio coronam dat magi¬
stro: indice xp̃o. Et uere tunc eritis corona nr̃a. enim id est
quia mͦ uos estis gła nr̃a. apud alias eccł̃ias & estis gaudur
nir̃m apud nos. Et¬
si modo nobis gła
iudicem Propter quodd sciłquia est
uob̾. ñ sustinentes
amplius ignorare
quasipondus erat¬
dum nescirem de
remanere athemis
nistrum denneunͣ
dicando. ad corfir¬
dosiquid de erat

Expanded text:
. Manifestum est quia perfectio discipulorum gaudium et corona magistri est. Hi enim sunt, qui labores fructuum suorum edituri sunt; frdientia discipuli, cujus bona conversatio, coronam dat magistro judice Christo. Et vere tunc eritis corona nostra. Enim, id est quia et modo vos estis gloria nostra, apud alias Ecclesias, et estis gaudium nostrum apud nos. Eti modo gloria judicnon sustinentes amplius, ignorare quasi pondus erdum nescirem de remanere Athenisnistrum Dei dicando, ad confirdo, si quid deerat
Abbreviated transcription (Latin):
ideo dicttrrr p̃uenire. quia uindictam frituri iudicii inqua illi
et̃naliter puentur p̃nenit hec temꝑał pena. & post sequetur
etema. Uł de undicta intiori agit. quadeus puniit eos ex ce¬
cando. Quasi. Ieo implent id est consummant peccata. quia
ꝑuenit irascił nindicta cecitatis suꝑ ilos. scił oppͥmens eos ut
ex cecentur. & hoc usq infinem. id est usq ad em̾am penam.

Expanded text:
cii in qua illi aeternaliter puniantur, praevenit haec temporalis poena, et post sequitur aeterna. Vel de vindicta interiori agit, qua Deus punivit eos excaecando. Quasi dicat: Ideo implent, id est consummant peccata, quia pervenit ira, id est vindicta caecitatis super illos, opprimens illos ut excaecentur: et hoc usque i
Abbreviated transcription (Latin):
tem. Quasi. Facitis
opus dilectionis. sed
nota quod ait oꝑam
dinem: sed cogite
uos. Et ut ur̃m ne¬
gotium agatis di

Expanded text:
tem. Quasi dicat: facitis opus dilectionis, sed nota quod ait, operdinem; sed cogite vos etiam ut vestrum negotium agatis, di
Abbreviated transcription (Latin):
peccata sua id est ut in peccatis ꝑma
umnditam pertatis siis ce parentumdebitam. in se ꝓuocẽt.
Qnasragirta quidem annos post passionem dm̃ de̾dit qs
inłis ad ꝓenit̃tiam. Illis transac̾tis cum nollent credere. sunt¬
completa peccata eorũm. Uñ dñs dixit eis: implete m̃suram
nec dum erant impleta pectata. sed completa sunt uenien¬
tib romanis. Uñ subdit Per uenit enim. Quasi. Qd imple¬
uerunt peccata ef

Expanded text:
peccata sua, id est ut in peccatis permvindictam peccatis suis et parentum debitam in se provocent. Quadraginta quidem annos post passionem Domini dedit Deus Judaeis ad poenitentiam. Illis transactis cum nollent credere, completa sunt peccata eorum. Unde dixit eis Dominus: Implete mensuram necdum erant impleta peccata, sed completa sunt venientibus Romanis. Unde subdit: Pervenit enim, quasi dicat: Quod impleverunt peccata, ef
Abbreviated transcription (Latin):
uos at inquibꝰ cra¬
tis bonis staretis. ce
hoc ꝓfide nr̃a defen¬
d euda ut nemour̃m
moneatur ab integri
ripter tͥbulationes.
quia ad hoc destina

Expanded text:
os, ut in quibus eratis bonis, staretis, et hoc pro fide vestra, defendenda, ut nemo vestrum moveatur ab integritpropter tribulationes, quia ad hoc destinat
Abbreviated transcription (Latin):
Ideo consolati su¬
mus fr̃es inuobis
siuos statisindño.¬
uamenim gr̃a¬
rumactionem pos¬
sumus deo retribu¬
gaudeo quo gau¬
demus poter uos
ante dmnr̃m. no¬
cte &e die abundan¬
tius orantesut uide¬
amus faciem ur̃am
de sunt fidei ur̃e:¬

Expanded text:
I: Consolati sumus, fratres, in uobis,si uos statis in Douam enim gratiarum actionem possumus Deo retribugaudio quo gaudemus propter vos ante Deum nostrum nocte et die abundantius orantes ut videamus faciem vestram desunt fidei ves
Abbreviated transcription (Latin):
cire quid ageretur.
qui temptat id est
cuins officium est
temptare. scił dia¬
bolus temptam̃t.
uos idest deceꝑit:
hoc de infirmis ti¬
mendum erat: &
ne mnanis fiat la¬
bor ur̃. id est quic¬

Expanded text:
cire quid ageretur aqui tentat, id est cujus officium est tentare, scilicet diabolus, tentet vos, id est deceperit: hoc de infirmis timendum erat; et ne inanis fiat labor vester, id est qui
Abbreviated transcription (Latin):
psienimscitis. qͦd
positisumus a xp̃o idẽ. destinati. uł inhoc idest in tͥbulatio¬
nib positi id est stabiles sumus. Et nere in hoc positi sumꝰ.
bamꝰ uobis passuro
ne forte temptaue

Expanded text:
enim scitis quod positi sumus, a Christo, id est destinati. Vel, in hoc, id est in tribulationibus positi, stabiles sumus: et vere in hoc positi sumus, bamus vobis passurosne forte
Abbreviated transcription (Latin):
Quast. Uosmulta pas¬
sciremus constantiam
ur̃am: nos dico remo¬
ne. aspectu idẽ p̾sen
tia corꝑis non corde
idest dilectionis af¬
spectus cessant. quia¬
uos alloqui ñ possum
nec uidere. secd cordis
affectus &e sollierudõ numqm̃ cessat. ti.¬
s inqͣm desolati. abun¬
Aantius qͣm si nicħ¬

Expanded text:
dicat: Vos multa passciremus constantiam vestram. Nos dico, remone, aspectu, id est tia corporis; non corde, id est dilectionis afspectus cessant, quios alloqui non possum, nec videre; sed cordis affectus et sollicitudo nunquam cessat. Nos, dico, desolati abundantius, quam si ni
Abbreviated transcription (Latin):
si mulier foueat fi¬
lios suos. in hoc
enim notatur labor
telligñdam carita¬
tionis: hoc addi
dit quia est labor
tionis &e laboris. qr
glium deioꝑantes
manib nr̃is nocte
& die nequem ue¬
strum grauaremus

Expanded text:
si nutrix foveat filios suos. In hoc enim notatur labor,telligendam charitatdit, quia est labor tionis et laboris, quia gelium Dei operantes manibus nostris nocte et die, ne quem vestrum
Abbreviated transcription (Latin):
dic̾. refrigescet caritas multoꝵ. De hoc igne dñs
ait. ignem ueni mittere in t̾ram. Sequitur. dno¬
ł tempori: alia littã. Qiͣ. qͣmuis dixerim ut spu fer¬
uentes sitis. tñ ñ passim ⁊ importune u̾ba d̾i in¬
geratis. s tempori .i. oportunitate sitis seruien¬
tes. ut modeste ⁊ cum honestate ⁊ locis aptis. ꝙ
ꝑsonis. & apto tempore fid̾i u̾ba loquamini. ł
mo impenditis. credite uos ĩpende̾ d̾o. ⁊ in his
sitis gaudentes spe. ut ñ nͥ et̾na sꝑetis: ꝙ inde¬
pe gaudentes: tiem de futuris

Expanded text:
De hoc igne Dominus ait: Ignem veni mittere in terram . Domino, vel tempori. Quasi dicat: Quamvis dixerim, ut spiritu ferventes sitis, tamen non passim, et importune verba Dei ingeratis, sed tempori, id est opportunitati sitis servientes, ut modeste cum honestate, et aptis locis, et personis, et apto tempore fidei verba loquamini. Vemo impenditis, credite vos impendere Deo et in his sitis, gaudentes spe, ut nonnisi aeterna speretis, et inde gaudeatis. Certi enim de futuris
Abbreviated transcription (Latin):
quelex facta est. idẽ lata. post q̃dringentos tͥginta annos
apmissione abrahe fact̾a. Sĩ gͦ lex iusteficat. ñ est nstificatus
abraham. qui multum añ legemfuit. Qd quia dic̃e ñ possumꝰ
cogimur fateri. ñ legis oꝑib uustificari hominem: led fule
Simul etiam nos cogit intellig̾e omnes amicos antiquos qͥ
uistificati sunt. &x ip̃a fide iustificatos eẽ. Er̃go lex ñ facit

Expanded text:
Quae lex facta est, id est data, post quadringentos et triginta annos, a promissione facta. Si ergo lex justificat, non est justificatus, Abraham, qui multum ante legem fuit. Quod quia dicere non possunt, coguntur fateri non legis operibus justificari hominem, sed fide, simul etiam nos cogit intelligere omnes antiquos qui justificati sunt ex ipsa fide justificatos esse. Ergo lex non faci
Abbreviated transcription (Latin):
cerux quos faceret transgredi humiliaretir. ut medicus
optaretir. qui sibitantũ tbuebant. & soluntati sue tm̃
arrogabant ut lib̾um arbitͥum sibi putarent sufficere ad
nisticiam. dicentes ũ de esse qui impleat. sed de esse qui iu¬
beat. Data est gͦ ad domandam illorum suꝑbiam. eorũq
ydendam infirmitatem. Data est etiam duris inflagellum
Bata est etiam in signum futurorũ ut futura figuris attesta¬
rctur. Ecce habes quatuor date legis causas breiter distinc¬
tas. que inepła adromanos plemus explicant᷑. uͥ dicttur. lex
sub intraiit & cet̾a. Posita est dico. ut staret donec uemi¬
cerentur omnes gentes: contra quem facit. qui legem redu

Expanded text:
cervix quos faceret transgredi humiliaretur, ut medicus optaretur, qui sibi tantum tribuebant, et voluntati suae tantum arrogabant, ut liberum arbitrium sibi putarent sufficere ad justitiam, dicentes; Nec deest qui impleat, sed deest qui jubeat. Data est ergo lex ad domandam eorum superbiam illorumque prodendam infirmitatem. Data est etiam duris in flagellum, data est etiam in signum futurorum, ut futura figuris attestaretur. Ecce habes quatuor datae legis causas breviter distinctas, quae in Epistola ad Romanos plenius explicantur, ubi dicitur; Lex subintravit, etc. Posita est, dico, ut staret, donec venicerentur omnes gentes, contra quem facit qui legem redu
Abbreviated transcription (Latin):
staret dmmuellet. uł tessaret cum uellet. Ergo contra eum
facitis qui eam destruxit. id est contraxp̃m. qui cum sit ds
& ħo. interdm̃ &e hominem mediat. dum eos qui adeo
recesserant ꝑse reconciliat. Medius anm ũ est insi inter
auos. Recesseramꝰ a maiestate dei &e peccato nr̃o offende¬
ramꝰ eum. Missus est filius mediator qui sanguine suo
solneret delicta nr̃a. quib adeo seꝑabamur. & interpositꝰ
radimeret nos &e recontiliaret ei. aquo auersi peccatis nr̃is
ce delictis tenebamur. Ipse est capud nr̃m: ip̃e est ds eqͣlis
patri: sed dens ut crearemur: dens ut faccret. homo ut resi¬
ceret. Maliator autem. Quasi lex. lex quam habet madia¬
tor iudeorum tm̃ est: s¬

Expanded text:
staret dum vellet, vel cessaret cum vellet. Ergo contra eum staret dum vellet, vel cessaret cum vellet. Ergo contra eum facit is qui eam destruxit, id est contra Christum, qui cum sit Deus et homo, inter Deum et homines mediat, dum eos qui a Deo recesserant per se reconciliat. Medius enim non est nisi inter duos. Recesseramus a majestate Dei, et peccato nostro offenderamus eum, missus est Dei Filius mediator, qui sanguine suo solveret peccata nostra quibus a Deo separabamur, et interpositus redimeret nos et reconciliaret ei, a quo aversi peccatis nostris et delictis tenebamur. Ipse est caput nostrum, ipse est Deus aequalis Patri; sed Deus, ut crearemur; homo, ut recrearemur; Deus ut faceret, homo ut reficeret. Mediator autem; quasi dicat: Lex quam habet mediator, Judaeorum tantum est; s
Abbreviated transcription (Latin):
sens ad suscitandum mortinim accessit. id ẽ surtimi regis filiꝰ
de consensu pat̾s adtolerandam mortem passionis. de eqͣlitate
maiestatis add patibulum crucis. de sede regali ad officinam
peccati. de lumine celi ad tenebras mundi uł inferm uenit:
ce ueniens locutus est patem. dedit gr̃am ꝓposuit misccłiam
ꝓmisit ueniam. & ita rupto silentio. ceꝑu̾nt egri pura fide
ac uera confessione quasi magnis clamorib Ragitare remȩ¬
dium. & accelerare ad medicum ꝑ quem uulũa sanarent᷑.
morb curaretur. Recepta uͦ sanitate & donata uenture im¬
mortalitatis felicitate. nichil ultra restabit petendum. &
tunt exit t̾cium ce beatum silentium. Ordinabilit gͥ &e sapi¬
enti consilio lex data est ꝑ angłõs. in quib deus loquebatur.
Qui gͦ nunt eam reducit. contra ordinem angłorum facit.
lex dico posita in manui meliatoris. id est potestate xp̃i ut

Expanded text:
seus ad suscitandum mortuum accessit, id est summi regis Filius, seus ad suscitandum mortuum accessit, id est summi regis Filius, de concessu Patris ad tolerandam mortem passionis, de aequalitate majestatis ad patibulum crucis, de sede regali ad officinam peccati, de lumine coeli ad tenebras mundi vel inferni venit. Et veniens locutus est pacem, dedit gratiam, proposuit misericordiam, promisit veniam, et ita rupto silentio coeperunt aegri pura fide ac vera confessione, quasi magnis clamoribus flagitare remedium, et accelerare ad medicum, per quem vulnera sanarentur, morbus curaretur. Recepta vero sanitate, et donata venturae immortalitatis felicitate, nihil ultra restabit petendum: et tunc erit tertium beatum silentium. Ordinabiliter igitur et sapienti consilio lex data est per angelos, in quibus Deus loquebatur. Qui ergo nunc eam reducit, contra ordinem angelorum facit. Lex dico, posita in manu Mediatoris, id est potestate Christi, ut
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃e heliseus. & contraxit se atq coaptauit puero mortuo. ce
resurrexit mortuus. Hic etiam est angelus ille in cuiꝰ descensu
mouebatur aqua. & sanabatur unus. Hic est om̃ps sermo.
qui aregalib sedib uenit. dum medium silemtum tenerent
omiua. Primum silentium fuit ante legem. scđm sub lege.
tercium erit ingła. Primum fuit ignorantia languoris.
scđm desꝑatio curationis. terrium ad eptio sanitatis. Ante
legem namq homo morbum non agnoscebat suum. ideoq
silebat. nec querebat remedium. Ut autem lex sub intra¬
unit. & ostendit languidis iulnera sua. mox ruptum est
oꝑa legis. ubi non est salus sanari uolentes. quod querebãt
inuenire nequibant. Tandem gͥ consid̾ans homo neminẽ
ꝑ legem iustificari. qͣ ꝑ diuturnos damores fatigatus &e
indutus. in minidum uenit. samaritanus a duulneratum
apppiauit. angłs magni consilii inpiscinam descendit. heli¬

Expanded text:
ipse Eliseus, et contraxit se atque coaptavit puero mortuo, et ipse Eliseus, et contraxit se atque coaptavit puero mortuo, et resurrexit mortuus. Hic etiam est angelus ille in cujus descensu movebatur aqua, et sanabatur unus. Hic est omnipotens sermo qui a regalibus sedibus venit, dum medium silentium tenerent omnia. Primum silentium fuit ante legem, secundum sub lege, tertium erit in gloria. Primum fuit ignorantia languoris, secundum desperatio curationis, tertium adeptio sanitatis. Ante legem namque homo morbum non agnoscebat suum, ideoque silebat, nec quaerebat remedium. Ut autem lex subintravit et ostendit languidis vulnera sua, mox ruptum est a legis, ubi non est salus sanari volentes, quod quaerebant, invenire nequibant. Tandem igitur considerans homo neminem per legem justificari, quasi per diuturnos clamores fatigatus, et indutus in mundum venit. Samaritanus ad vulneratum appropiavit, Angelus magni consilii in piscinam descendit, Eli
Abbreviated transcription (Latin):
tans. clamabat ñ deesse qui umpleat. sed de esse quimbeat.
Ut gͥ ce de ipsa conunceretur. ante qͣm filium mitteret
legem dedit quȩ peccati morbum detexit. non consumpsit.
qͣ data inualuit morbus. & aucta est infirmmitas. ñ legis sed
nature uicio. o diaboli instantia: nt ita cognita utriusq le¬
gis insufficientia. & sua infirmitate. clamaret ad medicũ.
& quereret gratiȩ auxilium. Et ita factum est. Mulupli¬
catis enim infirmitatib postea accelerauerunt ad medicũ
qui ueniens informa serui. sanauit uulnera hominis lan¬
guidi. Hic est samaritanus ille. qui aduulueratum qui in¬
cid̾at in latrones apppinqͣuit. atq uuluera eiꝰ alligauit.
quem sacerdos &e leuita inmisccłiter ꝑtransierant. idẽ lexue¬
tus & sac̃dotium. qͥalex neminem ad ꝑfectum ducit. Hic:
etiam heliseus illȩ. qui misit baculum ad suscitandum fili¬
um sunamitis. ꝑ quem cum ille ñ resurgeret. tandem uenit

Expanded text:
tans clamabat: non deest qui impleat, sed deest qui jubeat. tans clamabat: non deest qui impleat, sed deest qui jubeat. Ut igitur et de ipsa convinceretur, antequam Filium mitteret, legem dedit, quae peccati morbum detexit non consumpsit: qua data invaluit morbus, aucta est infirmitas, non legis, sed naturae vitio et diaboli instantia, ut ita cognita utriusque legis insufficientia et sua infirmitate clamaret ad medicum, et quaereret gratiae auxilium, et ita factum est. Multiplicatis enim infirmitatibus postea acceleraverunt ad medicum, qui veniens in forma servi sanavit vulnera hominis languidi. Hic est Samaritanus ille qui ad vulneratum qui inciderat in latrones appropinquavit, atque vulnera ejus alligavit, quem sacerdos et levita immisericorditer, id est lex vetus et sacerdotium, quia lex neminem ad perfectum duxit. Hic est etiam Eliseus ille qui misit baculum ad suscitandum filium Sunamitis, per quem cum ille resurgeret, tandem venit
Abbreviated transcription (Latin):
figurabatur. Et nota quod non ait data ẜ ordiata. qͦi ordi
nabiliter data. sciłinter tempꝰ naturał legis de qua coniuicti
sunt quod iuuare non poterat. & tempꝰ gratiȩ. anteqͣm gr̃am
comncendi erant de lege. Magno utiq consilio dei factum
est ut post hominis casumilico lex non claretur. uł dei filius
mitt̾etur. Nisi enim hominis suꝑbia prius uires suas exꝑire¬
tur. sui arbitrii libertati sufficientiam arrogaret. & legem
suꝑflue datam. & derfilium frustra uenisse iuduaret. Item
nͥprus lex scripta ei daretur. ꝑ quam quid posset ꝓbaret. pͥ
ad uentum suꝑfluum iudicaret. Ne gͥ detrahenoi uł mur¬
muranddi orcasionem haberet. reliquid eum d eus priꝰ inlib̾ta¬
te arbitrii. inlege naturali. ut sic uires sue nature cognostẽt.
uͥicum deficeret. uidens sibi liberum arbitum ñ sufficere ad iꝰ¬
ticiam. necsic sehumiliauit adposcendam giãm. sed suꝑbe
legem scriptam. legi nature aduinctam sibi sufficere pu¬

Expanded text:
figurabatur. Et nota quod non ait data, sed ordinata; quasi dicat: Ordinabiliter data, scilicet inter tempus naturalis legis, de qua convicti sunt quod juvare non poterat, et tempus gratiae ante quam gratiam convincendi erant de lege. Magno utique consilio Dei factum est ut post hominis casum illico lex non daretur, vel Dei Filius mitteretur. Nisi enim hominis superbia prius vires suas experiretur, sui arbitrii libertati sufficientiam arrogaret, et legem superflue datam, et Dei Filium frustra venisse judicaret. Item, nisi lex scripta ei daretur, per quam quid posset probaret, Christi adventum superfluum judicaret. Ne igitur detrahendi vel murmurandi occasionem haberet, reliquit eum Deus prius in libertate arbitrii in lege naturali, ut sic vires naturae suae cognosceret, ubi cum deficeret videns sibi liberum arbitrium non sufficere ad justitiam, nec tamen sic se humiliavit ad poscendam gratiam, sed superbe legem scriptam legi naturae adjunctam sibi sufficere pu
Abbreviated transcription (Latin):
Demde nefrustra uideatur data. cur data sit. ex planat di¬
cens. Lex posita est inmechio scił inter ꝓmissionem ce semen
cui facta est ꝓmissio. id est inter abraham & xp̃m. ꝓpter
transg̾ssionem cohibendam. idẽ saltem timore cessarent
uoluntate. Data est gͦ
subtimore dei. ut dignꝰ
fieret exciꝑs ꝓmissionẽ
ꝓpter tns gressionem idẽ

Expanded text:
itas? Ambrosius Deinde ne frustra videatur data, cur data sit explanat, dicens: Lex posita est in medio, scilicet inter promissionem et semen cui facta est promissio, id est inter Abraham et Christum, propter transgressionem cohibendam, id est ut saltem timore cessarent voluntate. Data est ergsub timore Dei, ut dignus fieret excipere promissionem transgressionem, id
Abbreviated transcription (Latin):
apud dmꝑ eam sunt iustificati. quid opus erat legem dari:
Quod sic intulit in t̾rogans ee dicens. Quid gͥ: Olim cñ
exponerẽ hoc capitłm. ita distinguendũ putaui. ut inter
rogatio eẽt quid gͥ. ac deinde ẽẽt responsio. lex ꝓpt̃ tnͣs
melior mͥ uidetur ista distinctio. ut int̾rogatio sit. quid
gͦ lex: ce inferatur responsio. ꝓpter tͣnsgressionem &e ceta.¬

Expanded text:
apud Deum per eam justificati sunt, quid opus erat legem dari? quod sic intulit interrogans et dicens: Quid igitur? Olim cum proposita est, ita distinguendum putaui, ut inter- rogatio esset: quid ergo? ac deinde responsio: lex transgressmelior mihi uidetur ista distinctio, ut interrogatio sit: quid ergo lex? et inferatur responsio: transgressionis gra
Abbreviated transcription (Latin):
uere euacnaretur. Nam siex loge id est exopib legis datur.
herẽditas idẽ eterna beati¬
tudo. tunc iam ñ est exꝑ
missione idc̃. ex eo qđ ꝓ
cludit᷑. ⁊ frustrat᷑ abrahã. de¬
m̃ destruit consequens.¬
dnm subdit. Abrahe añ
dit: quia ds donauit ha¬
brahe dequo ñ est dubiũ

Expanded text:
ere evacuaretur. Nam si ex lege, id est ex operibus legis, datur ereditas, id est aeterna beatitudo, tunc jam non est ex missione, id est ex eo quod cluditur, et frustratur Abraham; deinde destruxit consequensm subdit; Abrahae autit, quia Deus donavit Abrahae de quo, non est dubium
Abbreviated transcription (Latin):
unus deus est. eadem intrib scił inꝑatre & filio & sp̃u
scõ. diatiᷤ et̾nitate & equalitate constantie. Si gͦ. xp̃c scd̾m¬
uos oheretici unam tm̃ habet naturam. ostendite. uñ sit
medius inter nos & illam. Uñ enim medius erit. si utm¬
q ñ habũit : quia nͥ talem decłis inter dm̃ &e hommes qͥ
ita sit medius. uͭ ds sit pp̃ diuinitatis & homo ꝓpter hu¬
manitatis naturam. quomͦ humana reconciliant᷑ dui¬
nis: Non ostendis. Nam ip̃e tieniens ꝑriꝰmse ip̃o huma¬
na diuuus sociauit. ꝑ uiriusq nature coniunctionem
in una eademq ꝑsona. Demde om̃s fideles reconailiauit
deo. um sanati sunt ab impietate suꝑbie. quicumq hu¬
militatem xp̃i credendo dilexerunt. & diligendo imita¬
nuissa deint ꝑ eam impleatur aliter quani ꝓmissum est:
absit. N on est inimica ꝓmissionis. sed confirmat eam.
Sienim sex posset p̃stare uitam. & id quod ꝓmissio spo¬

Expanded text:
unus Deus est, eadem in tribus, scilicet in Patre et Filio et Spiritu unus Deus est, eadem in tribus, scilicet in Patre et Filio et Spiritu sancto deitatis aeternitate, et aequalitate consistente. Si ergo Co haeretici, unam tantum naturam habet, ostendite unde sit medius inter nos et illam: unde enim medius erit, si utramque non habuit? quia nisi talem dederis inter Deum et homines, qui ita sit medius ut Deus sit propter divinitatis, et homo propter humanitatis naturam, quomodo humana reconcilientur divinis, non ostendis. Nam ipse veniens, prius in seipso humana divinis sociavit, per utriusque naturae communionem in una eademque persona. Deinde omnes fideles Patri reconconciliavit Deo, dum sanati sunt ab impietate superbiae, quicunque humilitatem Christi credendo dilexerunt, et diligendo imitaomissa Dei? Ut per eam impleatur aliter quam promissum est? Absit! Hieron. non est inimica promissionis, sed confirmat eam. Si enim lex posset praestare vitam, et id quod repromissio spo
Abbreviated transcription (Latin):
docet. Uł aliter dici potest. lex posita est inmanu mediato¬
ris. mediator aũ non est unius. quia inter aliquos. uł
aliqua medius est. Mediator autem esse non potest inter
dm̃ & deum. quia unus ẽ deus: sed inter dm̃ & homi¬
nem. qͣiͣ inter duo extrema. S mediator est inqͣntum ħo
nam in qnͣtum deus ñ mediator sed equał patri. hoc est
idem quod pater. tumpatre unus ds. Deus enim super
nos est. & nos infra illum. & multa interiacent spacia.
marime peccati interuallum nos longe distinguit atq
abicit. In hac tanta distantia ut eẽt nob̾ uia qua uenire
homo. Et quia mediator est inter duo extrema. ude̾tur
det. Et si mediator ñ est uniꝰ sed duarum extremitatum.
tam̃ est deus. & unus cum deo patre ꝑdiunam naturam.
tate patris maneret. nec se exinaniret formam serui acci¬
piens. ñ esset mediator dei & hominum. qͥa ip̃a tͥnitas

Expanded text:
docet. Vel aliter dici potest, lex posita est in manu Mediatodocet. Vel aliter dici potest, lex posita est in manu Mediatoris. Mediator autem non est unius, quasi inter aliquos vel aliqua medius est. Mediator autem esse non potest inter Deum et Deum, quia unus est Deus; sed inter Deum et hominem, quasi inter duo extrema. Sed Mediator est in quantum homo. Nam in quantum Deus, non mediator, sed aequalis Patri est, hoc idem quod Pater, cum Patre unus Deus. Deus enim supra nos est, et nos infra illum, et multa interjacent spatia, maxime peccati intervallum longe nos distinguit atque abjicit. In hac tanta distantia ut esset nobis via qua veniremhomo. Et quia Mediator est inter duo extrema, videretudet: Etsi Mediator non est unius, sed duarum extremitatum, tamen est Deus et unus cum Deo Patre per divinam naturam, tate Patris maneret, nec se exinaniret formam servi accipiens, non esset mediator Dei et hominum, quia ipsa Trinitas
Abbreviated transcription (Latin):
unius non est. mual por litantam as
ꝯhabuerunt. sed etiam¬
iudeos. sed etiam gentiles reconciliat deo. & ideo
E.ñ queratis legem. ut habeatis mediatorem. Ds̃
autem. Quasi. Mediator ñ est unius. sed tam̃ est nuꝰ
idest sufficiens ad om̃s reconciliandos deo. qͥa ip̃e est dc̃
ce icleo aliud non adiungatis ei. Uł ita: lex posita est in
ñ est maliator uniꝰ. idest ñ est arbit̾ unius popłi. s duorũ
inter se quia duos popłos discordes ꝑacificauit inse lapide
angulari. hinc numerum deorum & famulatũ elem̃toꝵ.
inde ritus legis auferens. ꝑque discordabant. & sic facti
sunt pacifici. Ip̃e enim est pax nr̃a. qui fecit utͣq unum
duorum. qui inducti in legem de duob fecerunt unum
qđ homo est mediator. uni do ꝯtrarium p̃dicare uid̃etur.
quia ip̃e ħo uixta qđ deus est. cumparre unus est ds. pat̃
onim ce filiꝰ unus est deus. Deũs enim nature nomĩ est &
potestatis. qm inpatre & filio indiuiduam manere ratio

Expanded text:
tantum, id habuerunt, sed etiJudaeos, sed etiam gentiles reconciliat Deo. Et ideo non quaeratis legem ut habeatis mediatorem. Deus autem; quasi dicat: Mediator non est unius, sed tamen est unus, id est sufficiens ad omnes reconciliandos Deo, quia ipse est Deus, et ideo aliud non adjungatis ei. Ambrosius Vel ita, lex posita est in non est Mediator. Unius, id est non est arbiter unius populi, sed duorum inter se: quia duos populos discordes pacificavit in se lapide angulari. Hinc numerum deorum, et famulatum elementorum, inde ritus legis auferens, per quae discordabant, et sic facti sunt pacifici. Ipse enim est pax nostra qui fecit utraque unum est arbiter duorum, qui inducti in legem de duobus fecerunt unum quod homo Mediator est, uni Deo contrarium praedicare videretur, quia ipse homo juxta quod Deus est: cum Pater unus est Deus, Pater enim et Filius unus est Deus. Deus enim naturae nomen est, et potestatis, quam in Patre et Filio individuam manere ratio
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ ficit. non ficta iognouit. Proide anteqͣm fierent. &
exant & nonerant. Erant indeiscientia. non erant in
sua natura. Ip̃i autem deo non audeo dicere alio modo
innorusse. tum ea fecisset. quam illo que ea nouerat
ut faceret. apudquem non est transmutatio. nec uicis¬
situdinis obumbratio. Icdeo ate. ut exininsibilib id est
ex intelligibili mundo qui erat insapientia dei. Hec
est dei dispositio qua disposint omnia: in sibilia ista
fierent. iest iux ta minsibile exemplar quod erat in
mente dei fiererit hec fide plurimam. Quod patres¬
ide plurimã

Expanded text:
ergo fecit, non facta cognovit. Proinde antequam fierent et ergo fecit, non facta cognovit. Proinde antequam fierent et erant et non erant. Erant in Dei scientia, non erant in sua natura. Ipsi autem Deo non audeo dicere alio modo innotuisse, cum ea fecisset quam illo quo ea noverat ut faceret. Apud quem non est transmutatio nec vicissitudinis adumbratio . Ideo ait, ut ex invisibilibus, id est ex intelligibili mundo qui erat in sapientia Dei; haec est Dei dispositio qua disposuit omnia, visibilia ista fierent, id est juxta invisibile exemplar quod erat in mente Dei, fierent haec. Fidem plurimam, vel plurima
Abbreviated transcription (Latin):
rens. h ẽc gͦ omnia scił celum ce terra. terra inuisibilis
&e in composita. ce abyssus cum tenebris. & aqua super
qm̃ ferebatur sp̃c: ilła in formis materia uocata est. ut
res ignota notis uocabulis insinuaretur imꝑitionb ee
non uno. Namsinno hoc esse putaretur quod consuene¬
rant homines in illo nocabulo intelligere. subhis ergo
om̃ib nominib sigaificata est materia illa inuisibilis¬
& informis. que nullasperie cerni ant tractari poterat.
de qua a ominꝰ condidit mundum. Quem significat
apłs dicens: in sibilia. Ipsam uͦ informem materiam sig¬
nfitat dicens. exinuisibilib. Uł per insibilia significã¬
tur inuisibilis mundus quierat indĩ sapientia. adeuiꝰ
similitudinem factus est hicinsibilis mundus. hec utiꝙ
uisibilia anteqͣm fierent non erant. Quom̃ gͦ deo nota
erarit quenonerant: &e rursus quomͦ fieret que sibi no¬
tanonerant : Non enum quicqͣm fecit ignozans. Nota

Expanded text:
rens. Haec ergo omnia coelum et terra; terra invisibilis rens. Haec ergo omnia coelum et terra; terra invisibilis et incomposita 258 et abyssus cum tenebris et aqua super quam ferebatur spiritus, illa informis materia vocata est, ut res ignota notis vocabulis infirmaretur imperitioribus et non uno. Nam si in uno, hoc esse putaretur quod consueverant homines in illo vocabulo intelligere. Sub his ergo omnibus nominibus significata est materia illa invisa, et informis quae nulla specie cerni atque tractari poterat de qua Deus condidit mundum, quem significat Apostolus dicens: visibilia. Ipsa vero informem naturam significat dicens: ex invisibilibus. Vel per invisibilia, significatur mundus invisibilis qui erat in Dei sapientia, ad cujus similitudinem factus est hic visibilis mundus. Haec utique visibilia, antequam fierent, non erant. Quomodo ergo Deo nota erant quae non erant? Et rursus quomodo ea faceret quae sibi nota non erant? Non enim quidquam fecit ignorans. Nota
Abbreviated transcription (Latin):
absentia. Nonenim tenebre aliquid sunt. sel ipsa lucis
absentia sicut silentium ñ aliqua res est. sedubi sonus
nonest. silentium dicitur. & nuditas non aliquares est
sedincorpore ubi tegum̃tum non est. nuditas dr̾. sunt¬
& in anitas non est aliquid. sellocus ubi corpus nonẽ.¬
in anis dr̃. Hec eadem informis materia. etiam terra in¬
nisibilis & incomposita appellata est : terra ideo. quia
inter omnia elementa mundi. terraminus speciosa
est quam cetera: inuisibilis autem propter obscurita¬
tem. Cadem materia. in formis etiam aqna dict̾a est.
suꝑ qm ferebatur sp̃c domini. sicut suꝑ fertur fabricati¬
dis rebus uoluntas ariificis. Ideo uero aqua licta est illa
materia. quia omiua que interra nascuntur sine ani¬
malia. siue arbores. uel herbe &e similia abhumore in¬
cipiunt formari atꝙ nutriri. Cadem etammateria di¬
ata est abyssus. quia confusa erat ce comnuxta: specie ca¬

Expanded text:
absentia. Non enim tenebrae aliquid sunt, sed ipsa lucis absentia. Non enim tenebrae aliquid sunt, sed ipsa lucis absentnon est, silentium dicitur; et nuditas non aliqua res est, sed in corpore ubi tegumentum non est, nuditas dicitur; sicut et inanitas non est aliquid, seinanis dicitur. Haec eadem informis materia etiam terra invisibilis et incomposita appellata est; terra ideo, quia inter omnia elementa mundi terra minus speciosa est quam caetera; invisibilis autem, propter obscuritatem, eadem materia informis etiam aqua dicta super quam ferebatur Spiritus Domini, sicut superfertur fabricandis rebus voluntas artificis. Ideo vero aqua dicta illa materia, quia omnia quae in terra nascuntur sive animalia sive arbores vel herbae et similia ab humore incipiunt formari atque nutriri. Eadem etiam materia dicta est abyssus, quia confusa erat et commista specie ca
Abbreviated transcription (Latin):
rentum id est crecłe¬
debemus que non¬
dum apparent: sit̃
fide intelligunus tantum secula esse aptata il est sapi¬
enter disposita uerbo deu idest precepto dei. itantiq ut
ex ininsibilib idest informib elementis. uisibilia idẽ¬
formata fierent.Ante enim quam deus rerum omniũ
formans locisce sediby sins ordmata distinctione dispone¬
ret. tenebre erant. & erant inuisibilia elementa: sed ineoꝵ
seꝑatione nata est lix. Primagͦ materia facta est confu¬
la ce informis. unde omnia fierent que distracta &e forma¬
ta sunt. quam credo agretis chaos appellari: & id eo recte
dr̃ creditur omnia denichilofecisse. quia etiam si omnia
formata deista materia fact̾a sunt. hec ip̃a tamen met̾ia
de nichilo facta est. Quam moyses significauit dicens.
facta sunt nominib celi &e terre. que inde futuraerant
significauit. idest nominib uisibilnim rerum. ꝓpter
unfirmitatem parnuilorum quiminus idonei sunt in¬
uisibilia comprehende: & tunc tenebre erant idest lucis

Expanded text:
rentium, id est credebemus quae non apparent. Sicut fide tantum intelligimus saecula esse aptata, id est sapienter disposita verbo Dei, id est praecepto Dei, ita utique ut ex invisibilibus, id est ex informibus elementis, visibilia formata fierent. Ante enim quam Deus rerum omnium formas locis, et sedibus suis ordinata distinctione disponeret, tenebrae erant, et erant invisibilia elementa, sed in eorum separatione nata est lux. Prima ergo materia facta est confusa et informis, unde omnia fierent quae distincta et formata sunt quam credo a Graecis chaos appellari. Et ideo recte Deus creditur omnia de nihilo fecisse, quia etiam si omnia formata de ista materia facta sunt, haec ipsa tamen materia de nihilo facta est quam Moyses significavit dicens: facta sunt, nominibus coeli et terrae, qui inde futura erant significavit, id est nominibus visibilium rerum, propter infirmitatem parvulorum qui minus idonei sunt invisibilia apprehendere, et tunc erant tenebrae, id est lucis
Abbreviated transcription (Latin):
sum ad flagella. idest xp̃m. Semodestum: qui modum aninu
sernet. Nonlitigiosum: scił qui hoc soleat facere. in chil enim
impudentiꝰ est arrogantia stultorum. quigarrulitatem anc¬
tortatem putant. & parati. ad litel insubiect̾os tumide in¬
tonant. Noncupidum: ut apłi qui p̾ter uitum &e uestitũ.
nicħ querebant. Morbo cupiditatis pene omnes laborant.¬
ce ideo precipit ep̃m ñ esse cupidum. quia fatile a iusticia
deuiaret. Domuisue idest familie bene p̾positum. ñ ut opes
subditos inomm castitate. ne inittentur filios hely. qui in
uestibulo tẽplicĩmulierib dormiebant. &e religionem p̃¬
dam putantes. quod inhostiis erat insun deliciis conuer¬

Expanded text:
sum ad flagella, id est Christum. Sed modestum, qui modum animi sum ad flagella, id est Christum. Sed modestum, qui modum animi servet. Non litigiosum, scilicet qui hoc soleat facere. Nihil enim impudentius est arrogantia rusticorum, qui garrulitatem auctoritatem putant, et parati ad lites in subjectos tumide intonant. Non cupidum, ut apostoli qui praeter victum et vestitum nihil quaerebant. Haimo Morbo cupiditatis pene omnes laborant, ideo praecipit episcopum non esse cupidum, quia facile a justo deviaret. Domui suae, id est familiae, bene praepositum, non ut opes subditos in omni castitate, ne imitentur filios Heli qui in vestibulo templi cum mulieribus dormiebant, et religionem praedam putantes quod in hostiis erat, in suas delicias conver