comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qͥd eis obesset. si in illa ȩta¬
te de corpore sine baptis¬
mo exirent.lxui. Si em̃ ꝑ
hoc sacram̃tũ corpori eoꝵ
c̃sulit᷑ . ñ & animȩ: de bereÑt¬
& mortui baptizari. At cũ
uideamꝰ hoc uniuersalit᷑
eccłam retinere. ut cum
uiuentibꝰ curxat᷑. & uiuen¬
tibꝰ succurrat᷑. ne cũ mor¬
tui fuerint nichil fieri
possit qͦd ꝓsit. ñ uidemꝰ qͥd
aliud possit intelligi. nͥ
unũquẽq paruulũ ñ e̾e
ñ ada &. corꝑe &. anima. &.
ido illi xꝑi gram e̾e̾ neces¬
sariã. Etas qͥppe illa in se
ipsa nichil egit uel boni
uel mali:.ꝓinde ibi anima
in nocentissima ẽ. si ex a.¬
da ꝓpagata ñ ẽ. Unde qͦ¬
mꝰ possit iuste irȩ incon¬
depnacionẽ. si de corpore
sine baptismo exierit
qͥsqͥs istã sentenciã de a¬
nima tenens. potuerit
de monstrare. mirandꝰ ẽ. uUe.¬
rissime qͥppe ac ueracissi¬
me scriptũ ẽ. caro concu¬
piscit aduersus sꝑm .&. sꝑs
piscere nichil posse puto.
ñ dubitet: ac ꝑ hoc ipsius

Expanded text:
d eis obesset, si in illa aetate de corpore sine baptismo exirent. si enim per hoc sacramentum corpori eorum consulitur, non et animae, deberent et mortui baptizari; at cum uideamus hoc uniuersaliter ecclesiam retinere, ut cum uiuentibus curratur et uiuentibus succurratur, ne, cum mortui fuerint, nihil fieri possit quod prosit, non uidemus, quid aliud possit intellegi, nisi unumquemque paruulum non esse nisi Adam et corpore et anima et ideo illi Christi gratiam necessariam. aetas quippe illa in se ipsa nihil egit uel boni uel mali; proinde ibi anima innocentissima est, si ex Adam propagata non est. unde quomodo possit iuste ire in condemnationem, si de corpore sine baptismo exierit, quisquis istam sententiam de anima tenens potuerit demonstrare mirandus est. Uerissime quippe ac ueracissime scriptum est: caro concupiscit aduersus spiritum et piscere nihil puto, n dubitet, ac per hoc ipsius
Abbreviated transcription (Latin):
pietatis errare. Si utrũq
uitet᷑: ꝑ fecte se habet
fructꝰ legentis. Si uͦ utrũq
uitari ñ potest: etiã si uo¬
luntas scriptoris incerta
sit: sane fidi c̃gruã ñ in u¬
tile ẽ eruisse sentenciam.

Expanded text:
pietatis errare. Si utrumque vitetur, perfecte se habet fructus legentis. Si vero utrumque vitari non potest, etsi voluntas scriptoris incerta sit, sanae fidei congruam non inutile est eruisse sententiam.
Abbreviated transcription (Latin):
sciebat. neq uolebat . &.
eo ipso illudebat᷑ ab an¬
gelis. Non itaq serpens
uerbor. sonos intellige¬
bat qͥ ex illo fiebant ad
mulierẽ: neq eñi eͣuer¬
sa credenda ẽ anima eiꝰ
in naturã racionalẽ: qͦn¬
doqͥ dẽ nec ipsi homines
quoꝵ racionalis natura
ẽ. cũ de mon ineis loqͥt᷑
ea passione cui exorcista
requirit᷑ sciunt qͥd loqͥn¬
t᷑. quanto minꝰ ille intel¬
ligeret uerbor. sonos
qͦs ꝑ eũ & ex eo diabolꝰ
illo modo faciebat. qͥ ho¬
minẽ loquentẽ ñ intel¬
ligeret. si eũ a diabolica

Expanded text:
sciebat neque uolebat, et sciebat neque uolebat, et eo ipso inludebatur ab angelis. Non itaque serpens uerborbat, qui ex illo fiebant ad mulierem; neque enim conversa credenda est anima ejus in naturam rationalem, quandoquidem nec ipsi homines quorum rationalis natura est, cum daemon in eis loquitur ea passione cui exorcista requiritur, sciunt quid loquantur; quanto minus ille intelligeret verborum sonos quos per eum et ex eo diabolus illo modo faciebat, qui hominem loquentem non intelligeret, si eum a diabolica
Abbreviated transcription (Latin):
ipsius maliuolencia ẽ suht᷑
ȩccłȩ dei. ñ ẽ ꝑ missus tẽp¬
tare feminã nͥ ꝑ serpentẽ:
nec uirũ nͥ ꝑ feminã. Seqͥ
inserpente ipse loquut
ẽ. utens uelut organo:
mouensq eiꝰ naturã eo mͦ
qͦ mouere ille & moueri
illa potuit. ad expͥmendos
uerboꝵ sonos & signa cor¬
poralia: ꝑ q̃ muller suaden¬
tis intelligeret uolunta¬
tẽ. In illa uł muliere. quia¬
&. illa racionalis creatu¬
ra erat. q̃ motu suo posset
uti ad uerba facienda:
occulto instinctu ad¬
iuuaret interius. qͦd exte¬
rius egerat ꝑ serpentẽ.
Qu̾od qͥdẽ si solo instine¬
tu occuleuis age ret. sic̃
egit in uda ut traderet
xꝑm. posset efficere in
anima suꝑbo amorȩ suȩ
potestatis inducta: s sic̃
iã dixi. tẽptandi uolun¬
tatẽ habet diabolꝰ: in po
testate aũ nec ut faciat.
Anec qͦmͦ faciat. Quia ꝑimns¬
ꝑmissus ẽ. ita tẽptauit:
cui auͣ generi hominũ
ꝓdesset qͦd facie bat. neq

Expanded text:
ipsius maliuolentia consulitur ipsius maliuolentia consulitur ecclesiae dei, non est permissus temtare feminam nisi per serpentem nec uirum nisi per feminam. sed in serpente ipse locutus est utens eo uelut organo mouensque eius naturam eo modo, quo mouere ille et moueri illa potuit ad exprimendos uerborum sonos et signa corporalia, per quae mulier suadentis intellegeret uoluntatem. in ipsa uero muliere, quia illa rationalis creatura erat, quae motu suo posset uti ad uerba facienda, occulto instinctu adiuuaret interius, quod exterius egerat per serpentem. quod quidem si solo instinctu occultius ageret, sicut egit in Iuda, ut traderet Christum, posset efficere in anima superbo amore suae potestatis induta. sed, sicut iam dixi, temtandi uoluntatem habet diabolus, intestate autem nec ut faciat habet nec quomodo faciat. quia permispermissus est, ita temtauit. cui autem generi hominum prodesset quod faciebat, neque
Abbreviated transcription (Latin):
ge los minime dubite mꝰ de¬
trusos. tãꝗͣ in carcerẽ cali¬
ginis huiꝰ aeriȩ circa t̃ras.
scd̾m apłicã fidẽ in iudici¬
o puniendos seruari: &. in
illa suꝑna beatitate scõr.
angełor ñ ee̾ incertã ui¬
tã et̃nã: nec nobis scđ̾m
dei miscdiã & grãm .&. fi¬
delissimã pollicitacionẽ¬
incertã futurã. cũ fueri¬
mꝰ e is post resurrectionẽ
& istoꝵ inutacionẽ corpo¬
rũ copulati: ad hanc eni
sp̃e uiuimꝰ. & eiꝰ ꝓmissiõis
gr̃a recream᷑. Quicqͥd aũ
etiã de diabolo dici po¬
test. cur eũ d̃s creauerit
cũ talẽ presciret futu¬
rũ & cur om̃ipotens eiꝰ
uoluntatẽ ñ ẽuertat in
bonũ: scđm ea q̃ disse rui¬
mꝰ cũ de malis hominib
similit᷑ q̃reremꝰ. siue intel¬
ligat᷑. siue credat᷑: siue qͥd
melius inueniri potest. in¬
ueniat᷑. Ab illo gͦ cuiꝰ su¬
ꝑ omia ꝗ̃ creauit sũma po¬
testas ẽ ꝑ angelos seõs. a
qͥbꝰ illudit᷑ diabolꝰ. eũ &. de

Expanded text:
gelos minime dubitemus detrusos tamquam in carcerem caliginis huius aeriae circa terras secundum apostolicam fidem in iudicio puniendos seruari et in illa superna beatitate sanctorum angelorum non esse incertam uitam aeternam nec nobis secundum dei misericordiam et gratiam et fidelissimaincertam futuram, cum fuerimus eis post resurrectionem et istorum mutationem corporum copulati. ad hanc enim spem uiuimus et eius promissionis gratia recreamur. quidquid autem etiam de diabolo dici potest, cur eum deus creauerit, cum talem praesciret futurum, et cur omnipotens eius uoluntatem non conuertat in bonum, secundum ea, quae disseruimus. cum de malis hominibus similiter quaereremus, siue intellegatur siue credatur siue quid melius inueniri potest inueniatur. Ab illo ergo, cuius super omnia, quae creauit, summa potestas est, per angelos sanctos, a quibus inluditur diabolus, cum et de
Abbreviated transcription (Latin):
gregũ tuor: qͥa tues pastor
bonꝰ qͥ reqͥris &. reducis ꝑ¬
dita. Tueris & saluas inuen¬
ta: foues & sanas languen¬
cia: & tues misericors dñs.
qͥ sꝑantes inte ñ confun¬
dis. reqͥrentes te nͣ dere¬
linqͥs. reuertentes ad te
ñ respuis. s ex ultando &
laudando suscipis: atq in
ȩt̃na beatitudine. una cũ
scis & electis tuis etͣnalit᷑
regnare concedis. qͥa ẽ tibi
cũ et̃no patre & sꝑu sc̃o
una deitas. gła uirtus im¬
ꝑiũ & potestas. in secula

Expanded text:
gregum tuorum; quia tu es pastor bonus, qui requiris et reducis perdita, tueris et salvas inventa, foves et sanas languentia. Et tu es miseriors Dominus, qui sperantes in te non confundis, requirentes te non derelinquis, revertentes ad te non respuis; sed exultando et laudando suscipis, atque in aeterna beatitudine una cum sanctis et electis tuis aeternaliter regnare concedis: quia est tibi cum aeterno Patre et Spiritu sancto una deitas, gloria, virtus, imperium et potestas in saecula
Abbreviated transcription (Latin):
ait. sortitꝰ sũ animã bonã.
cũ ꝓculdubio uel ex uno
fonte manare qͦdãmͦ tãꝗͣ.
rnulos. uel pari natura
fieri animas credant. qͣs
ds mittat in corpora: nͣ aũ
alias bonas. uel magis bo¬
nas. & alias ñbonas uel
minꝰ bonas. Unde emĩbo¬
ne. aut magis bone. seu
nͣ bone. aut minꝰ bone
animȩ. nͥ uel moribꝰ scđm
liberũ uoluntatis arbi¬
triũ. uel differe neia tẽ
ꝑaturȩ corpor. dũ alię
magis. aliȩ minꝰ grauant᷑
corpore qͦd corrũpit᷑ ꝙ. ag¬
grauat anima : Sed neq ac¬
łio erat aliqua singłarum
quarũq animarũ. quaeoꝵ
mores discernerentur an¬
teꝗͣ uenirent ad corpora:
nec ex corꝑe minꝰ graua.¬
te potuit iste dicere ani¬
mã suã bonã qͥ an. sortit
sũ animã bonã & cũ esse
magis bonꝰ ueni ad corpꝰ
incoinqͥnatũ. Accessisse e

Expanded text:
ait, Sortitus sum animam bonam: ait, Sortitus sum animam bonam: cum procul dubio vel ex uno fonte manare quodammodo tanquam rivulos, vel pari natura fieri animas credant, quas Deus mittit in corpora; non autem alias bonas vel magis bonas et alias non bonas uel minus bonas. unde enim bonae aut magis bonae seu non bonae aut minus bonae animae, nisi uel moribus secundum liberum uoluntatis arbitrium uel differrporum, dum aliae magis, aliae minus gravantur corpore, quod corrumpitur et aggravat animam ? Sed neque actio erat aliqua singularum quarumque animarum, qua earum mores discernerentur, antequam venirent ad corpora; nec ex corpore minus gravante potuit iste dicere animam sumam bonam, qui ait, Sortitus sum animam bonam; et cum essem magis bonus, veni ad corpus incoinquina
Abbreviated transcription (Latin):
multi. eofdẽq multos pec¬
catores. ñqͥbꝰdã exceptiss
om̃s intelligi uolens. suꝑi¬
usait de adã. in qͦ om̃s pec¬
cauert: unde utiq infan¬
ciũ animas ñ posse secer¬
oqͦd eis ꝑ baptismũ subue¬
nit᷑. ñ absurde credunt qui
animas ex unius traduce
sapiunt: ñ aliqua mani¬
festa & liqͥda. uel racione
q̃ scripturis sc̃is ñ repus¬
net. uel earũ ipsarũ scrip¬
turarũ auctoritate redar¬
guant᷑. Exxiiiam itaq ui¬
deamꝰ. quantũ suscepti
huiꝰ oꝑis necessitas pagł
qualẽ etiã illud sit qͦa
paulo ante distulimꝰ. Scrip¬
tũ ẽ eñĩ in libro sapienciȩ.
Puer aũ er̃ã in gemosus . &.
sortitꝰ sũ anima bonã: & cũ
essẽ magis bonꝰ. ueni ad
corpꝰ incomqͥnatũ. Cũ eñi
uideat᷑ illos adiuuare hoc
testimoniũ qͥ ñ ex parenti¬
bꝰ creari.s uenire ad corpꝰ
uel desce nde deo mittente
animas dicunt: rursus hoc
impedit eoꝵ. senteneiã qͦd

Expanded text:
multi, eosdemque multos pecmulti, eosdemque multos peccatores non quibusdam exceptis, sed omnes intellegi uolens superius ait de Adam: in quo omnes peccauerunt? unde utique infantum animas non posse secerquod eis per baptismum subuenitur non absurde credunt, qui animas ex unius traduce sapiunt, nisi aliqua manifesta. et liquida uel ratione quae scripturis sanctis non repugnet, uel earum ipsarum scripturarum auctoritate redarguantur. Iam itaque uideamus, quantum suscepti huius operis necessitas patitur; quale etiam illud sit, quod paulo ante distulimus. scriptum est enim in libro Sapientiae: puer autem eraming.eniosus et sortitus sum animam bonam. essem magis bonus, veni ad corpus incoinquinatum . Cum enim videatur illos adjuvare hoc testimonium, qui non ex parentibus creari, sed venire ad corpus vel descendere Deo mittente animas dicunt; rursus hoc impedit eorum sententiam, quod
Abbreviated transcription (Latin):
nec mors lib̾at. si ante quã
fuerint cõmissa ꝓuene¬
rit. nec aliqͥd ei pręstitũ
ẽ. qͥ raptꝰ ẽ ne malicia mu¬
taret intellectũ eiꝰ. deus
enĩ prȩscius illius futu¬
rȩ maliciȩ. cur ñ eũ scd̾m
ipsã pocius uidicaturꝰ est.
si moriturȩ añimȩ infan¬
tis ne obesset ei ex corpore
peccati participata col¬
luiues. id̾o subue̾mendũ
iudicauit ꝑ baptismur qͥa
prȩsciuit eã si inueret
pie fidelit᷑q fuisse uictu¬
meũ ẽ: Illi aũ qͥ de hac
sentencia certos se esse
ẽfirmant alia fortasse
ꝓfer̾t uel testimonia scrip¬
turarũ. uel docum̃ta ra¬
cionũ. qͥbꝰ hanc auferant
ambiguitatẽ: uel certe
ostendant ñ ee̾ c̃tra id
qͦd senciunt illud apostoli
qͦ gram qua salui efficimur
magna intencione cõmen¬
dans dicit. sic̃ in adã omnes
uiuificabunt᷑. &. siẽ ꝑ in o¬
bedienciã unius hominis
peccatores ẽstituti st̾ mul¬
ti. sic ꝑ obedienciã unius
hominis iusti ẽstituuntur

Expanded text:
nec mors liberat, si, antequam nec mors liberat, si, antequam fuerint commissa, pro uenerit, nec aliquid ei praestitum est, qui raptus est, ne malitia mutaret intellectum eius. deus enim praescius illius futurae malitiae cur non eum secundum ipsam potius iudicaturus est, si moriturae animae infantis, ne obesset ei ex corpore peccati participata conluuies, ideo subueniendum iudicauit per baptismum, quia praesciuit eam, si uiueret, pie fideliterque fuisse uictumeum est, illi autem, qui de hac sententia certos se esse confirmant, alia fortasse proferunt uel testimonia scripturarum uel documenta rationum, quibus hanc auferant ambiguitatem uel certe ostendant non esse contra id, quod sentiunt, illud apostoli, quo gratiam, qua salui efficimur, magna intentione commendans dicit: sicut in Adam omnes uiuificabuntur, et: sicut per inoboedientiam unius hominis peccatores constituti sunt multi, sic per oboedientiam unius hominis iusti constituentur
Abbreviated transcription (Latin):
cessariũ baptismi sacram̃¬
tũ. sine qͦ ex hac uita etiã
in illa ȩtate ȩmigrare ñ
expedit. quia ẽtagio pec¬
cati ex carne peccati qua
obruit᷑ anima cũ his inse¬
rit᷑ membris. o̾berit ei post
mortẽ. nͥ cũ adhuc in ipsa
carne ẽ. sacram̃to media¬
toris ex piet᷑: eiq diuinitꝰ
hoc auxiliũ ꝓcurari quã
as prȩsciit. si usq ad an¬
nos fidi ẽgruos hic uiue¬
ret pie fuisse uicturã. qͣm
ꝓpt̃ aliqͥd qͦd ipse nouit &.¬
nasci uoluit in corꝑe. &
eito extraxit a corꝑe. Exx
Cũ gͦ hec respondent. qͥd
eis c̃tradici potest. nͥ incer¬
tos nos eor qͦq salutis fie¬
ri. qͥ hac uita bene gestam
eccłe pace de functi st̃.
si ñ solũ scd̾m id qͦd qͥsq ui¬
.xit. uerũ etiã scđ̾m idqͦd
uicturꝰ ee̾t si amplius ui¬
uere potuisset qͥsq iudican¬
dꝰ ẽ. quandoqͥde ualent
apud dm merita mala ñ
tantũ prȩteritoꝵ. s futuroꝵ.
etiã delictoꝵ: aquor reatu

Expanded text:
cessarium baptismi sacramecessarium baptismi sacramentum, sine quo ex hac uita etiam in illa aetate emigl-are non expedit, quia contagio peccati ex carne peccati, qua obruitur anima, cum his inseritur membris, oberit ei post mortem, nisi, cum adhuc in ipsa carne est, sacramento mediatoris expietur, eique diuinitus hoc auxilium procurari, quam deus praesciit, si usque ad annos fidei congruos hic uiueret, pie fuisse uicturam, quam propter aliquid, quod ipse nouit, et nasci uoluit in corpore et cito extraxit e corpore: cum ergo haec respondent, quid eis contradici potest. nisi incertos nos eorum salutis fieri qui hac uita bene gesta in ecclesiae pace defuncti sunt, si non solum secundum id, quod quisque uixit, uerum etiam secundum id, quod uicturus esset, si amplius uiuere potuisset, quisque iudicandus est? quandoquidem ualent apud deum merita mala non tantum praeteritorum, sed futurorum etiam delictorum, a quorum reatu
Abbreviated transcription (Latin):
s hoc ita occultũ ẽ. ut ne¬
utros adiuuet de quor.
nc̃ sentenciis disceptamꝰ.
Ila enĩ ex plosa opinione
qua putant᷑ anmȩ ꝓ an¬
te acte iute merit᷑is in
corpora detrudi. ut ea
Ciȩius solui meruisse uide¬
at᷑ q̃ ñ multa peceauerat.
N̾e c̃tradicamꝰ apło. nichil
nͣdũ natos boni uel mali
egisse testanti: nec illi qͥ
animȩ traducẽ affirmaNs
possunt ꝓse ostendere
cur alioꝵ mors acceleret᷑.
retardet᷑ alioꝵ : nec qͥ eas
dari uolunt nouas singu¬
lis singulas. Occulta gͦ
ista causa ẽ. & utrisq pa¬
rit᷑ quantũ existimo nec
suffragat᷑. nec aduersat᷑
Proinde qui de infantiũ
mortibꝰ urgebant᷑. cur om¬
nibꝰ sit necessariũ baptis¬
mi sacram̃tũ. quoꝵ animȩ
ñ ex illa qducte st̃ cuiꝰ in¬
obȩdiencia peccatores ẽ¬
stituti st̃ multi cũ res¬
pondent peccatores qͥdẽ
qͦ.s. bene potuissent: om̃s
aũ att animas hoc ẽ & in¬
fanciũ idẽo habere ne¬

Expanded text:
sed hoc ita occultum est, ut nesed hoc ita occultum est, ut neutros adiuuet, de quorum nunc sententiis disceptamus. illa enim explosa opinione, qua putantur animae pro ante actae uitae meritis in corpora detrudi, ut ea citius solui meruisse uideatur, quae non multa peccauerat, ne contradicamus apostolo nihil nondum natos boni uel mali egisse testanti, nec illi, qui animae traducem adfirmant, possunt pro se ostendere, cur aliorum mors acceleretur, retardetur aliorum, nec qui eas dari nouas uolunt singulis singulas. occulta ergo ista causa est et utrisque pariter, quantum existimo, nec suffragatur nec aduersatur. Proinde qui de infantium mortibus urgebantur, cur omnibus sit necessarium baptismi sacramentum, quorum animae non ex illa ductae sunt, cuius inoboedientia peccatores constituti sunt multi, cum respondent peccatores quidemquo et bene potuissent, omnes autem animas, hoc est et infantum, ideo habere ne
Abbreviated transcription (Latin):
ullo peccato. s natura qua
sic facta ẽ. & deo dante car¬
ni data ẽ: cur alienabit᷑ ab
ȩtna uita: si baptizato infan-¬
ti nemo subuenerit: Anfor¬
te nichil oberit. Qd gͦ ꝓdest
ei cui subuenit᷑. si nichil ob¬
est cui ñ subuenit᷑.ł xxiii.
Hic ꝓsua causa qͥd respon¬
dere possint. qͥ scđ̾m scrip¬
turas sc̃as. uel qͦd apud eas
inueniat᷑. uel qͦd eis ñ aduer¬
set᷑. conant᷑ asserere animas
nouas ñ de parentibꝰ tractas
corꝑibꝰ dari: ñdũ me audisse
uel uspiã legisse fateor. Non
iđo sane absenciũ negociũ
iuiuari uideat᷑ occurrerit.
Possunt enĩ adhuc dicere
re lauacrhi salutaris mi¬
nistracionẽ cuiꝰ futuram
fuisse prȩuidet pietatẽ.
cũ ad annos capaces fidi¬
ueniret: si ñ eu̾ oporteret
t̃ aliquã occulta cau¬
sã morte prȩueniri. sxn.¬
Occultũ itaq ẽ atq ab
humano. uel certe ab in¬
genio meo remotissimũ.
cur nascat᷑ infans uel ẽ¬
tinuo uel cito moriturꝰ.

Expanded text:
ullo peccato, sed natura, qua ullo peccato, sed natura, qua sic facta est, et deo dante carni data est — cur alienabitur ab aeterna uita, si baptizando infanti nemo subuenerit? an forte nihil oberit? quid ergo prodest ei, cui subuenitur, si nihil obest, cui non subuenitur? Hic pro sua causa quid respondere possint, qui secundum scripturas sanctas, uel quod apud eas inueniatur uel quod eis non aduersetur, conantur adserere animas nouas non de parentibus tractas corporibus dari, nondum me audisse uel uspiam legisse fateor. non ideo sane absentium negotium adiuuari uideatur, occurrerit. possunt enim adhuc dicere re lauacri salutaris ministrationem, cuius futuram fuisse praeuidet pietatem, cum ad annos fidei capaces ueniret, si nunc eum oporteret propter aliquam occultam causam morte praeueniri. occultum itaque est atque ab humano uel certe ab ingenio meo remotissimum, cur nascatur infans uel continuo uel cito moriturus;
Abbreviated transcription (Latin):
bit: nec ea subiugata. etͣnȩ
uitȩ meritũ apprehendet.
nͥ eiꝰ dono quẽ ꝓmereri
studet. Ido uuus oportet
etiã infans baptiret᷑ ne
obsit animȩ societas car¬
nis peccati: qua partici
pata fit ut nichil possit
anima infantis scđm sꝑi
uat etiã corꝑe exuta nisi
cũ in corꝑe ẽ ꝑ unicũ sa¬
crificiũ ueri sacerdotis
expiet᷑. .xxii. Quid ergo
ait aliqͥs. si hoc ñ curaue¬
rint sui. uel infidelitate.
uel negligencia. Noc qͥde
etiã de maioribꝰ dici potest
Possunt eñi uel repente emori.
uel apud eos egrotare: ubi
eis qͦ baptizent᷑ nemo sub¬
ueniat. Sed illi inqͥt habent
etiã ꝓpͥa peccata. qͥrũ indi¬
gent᷑ remissione: ꝗ̃ si dimis¬
sa ñ fuerint: nemo recte eos
dicet immerito plecti ꝓ his
q̃ insua uita. sua uoluntatȩ
cõmiserint. Illa uͦ anima cũi
q̃dã contagio tracta de carne
peccati. si de illa pͥma anima
peccatrice creata ñ ẽ: nullomͦ
imputari potest. neq enim

Expanded text:
bit; nec ea subjugata aeternae bit; nec ea subjugata aeternae vitae meritum apprehendet, nisi ejus dono, quem promereri studet. Ideo vivus oportet etiam infans baptizetur, ne obsit animae societas carnis ppata fit, ut nihil possit anima infantis secundum uat etiam corpore exutam, nisi, cum in corpore est, per unicum sacrificium ueri sacerdotis expietur. Quid ergo, ait aliquis, si hoc non curauerint sui uel infidelitate uel neglegentia? hoc quidem etiam de maioribus dici potest. possunt enim uel repente emori uel apud eos aegrotare, ubi eis, quo baptizentur, nemo subueniat. sed illi, inquit, habent etiam propria peccata, quorum indigeant remissione, quae si dimissa non fuerint, nemo eos recte dicet inmerito plecti pro his, quae in sua uita sua uoluntate commiserint; illa uero anima, cui quaedam contagio tracta de . carne peccati, si de illa prima anima peccatrice non creata est, nullo modo inputari potest - neque enim
Abbreviated transcription (Latin):
uerti addm suũ. eiꝰq mise¬
ricordiã & ueritatẽ. primo
ipsa pietate c̃uersioĩs. dem¬
de seruandi p̃cepti eiꝰ ꝑse¬
uerancia ꝓmereri: qd ei
obest illo uelut sompno
paululũ in mergi. unde pau¬
latim euigilamꝰ in lucem
intelligenciȩ ꝓpt̃ quã ra¬
cionalis anima facta ẽ . po¬
test ꝑ uoluntatẽ bonã eli¬
gerẽ uitã bonã. QA qͥdem
ñ poterit. nͥ adiuuerit gr̃a
dei ꝑ mediatorẽ. koc si ne¬
glererit homo: ñ tantũ
scđm carnẽ. uerũ etiam
Aũ recte uiuens. illudetiã
qͦd de adã culpabile trac¬
tũ ẽ. mundatũ a labe pec¬
cati reciꝑe merebit᷑: illa
cõmutacione quã sẽĩs re¬
surrectio pollicet᷑. Sea
bet mediatoris sacram̃tũ:
ut qͦd ꝑ eiꝰ fid̾e ñdũ potest.
ꝑ eor qui eũ diligunt fiat.
Eiꝰ enĩ sacram̃to soluit᷑ e¬
tiã mnȩtate infantili origi¬
nalis pȩna peccati: a qͦ nisi
adiutꝰ etiã iuuenis carna¬
lẽ concupiscenciã nͣ doma¬

Expanded text:
nuerti ad deum suum eiusque misenuerti ad deum suum eiusque misericordiam et ueritatem primo ipsa pietate conuersionis, deinde seruandi praecepti eius perseuerantia promereri, quid ei obest illo uelut somno paululum inmergi, unde paulatim euigilans in lucem intellegentiae, propter quam rationalis anima facta est, potest per uoluntatem bonam eligere uitam bonam ? quod quidem non poterit, nisi adiuuerit gratia dei per mediatorem. hoc si neglexerit homo, non tantum secundum carnem, uerum etiamautem recte vivens, illud etiam quod de Adam culpabile tractum est, mundatum a labe peccati recipere merebitur illa commutatione quam sanctis resurrectio pollicetur. 25.bet Mediatoris Sacramentum, ut quod per ejus fidem nondum potest, per eorum qui eum diligunt fiat. Ejus enim Sacramento solvitur etiam in aetate infantili originalis poena peccati; a quo nisi adjutus, etiam juvenis, carnalem concupiscentiam non doma
Abbreviated transcription (Latin):
si ꝑ alterius unius in¬
obedienciã rea ñ est.
Hec uor eoꝵ ẽ qͥ animas
hominũ ex hominibꝰ paren¬
tibꝰ creatas uolunt: ñ qͥdẽ
ñ acreatore deo. s sicͣ etiã
corpora. ñ enĩ & hec paren¬
tes creant: ac ñ ille qui a¬
it. pͥusꝗͣ te formar̾e inute¬
ro noui te.sxxi. Quibꝰ res¬
pondet᷑ animas qͣdẽ corpo¬
ribꝰ hominũ đm nouas sin¬
gillatim dare. ad hoc ut
in carne peccati de origi¬
nali peccato ueniente rec¬
te uiuendo carnalesq ẽ¬
cupiscencias sub dei gr̃a
subigendo meritũ cõpa-¬
rent qͦ cũ ipso corꝑe inme
s necesse ee̾ ut cũ mebris
t̾renis atq mortalibꝰ. mari¬
meq de peccati carne ꝓpa¬
gatis miro mͦ coaptantur.
ut ea pͥmitꝰ uiuificare post
etsĩ etatis accessu regẽn
possint. tamꝙͣ. obliuione
pregiauent᷑ qͣ si eet qͦda¬
mͥ in digestibilis creatori
tribueret᷑. Cũ uͦ paulatim
ab huiꝰ obliuionis torpore
anima resipiscens. possit ẽ¬

Expanded text:
si per alterius unius insi per alterius unius inoboedientiam rea non est. haec uox eorum est, qui animas hominum ex hominibus parentibus creatas uolunt non quidem nisi a creatore deo, sed sicut etiam corpora. non enim et haec parentes creant, ac non ille, qui ait: priusquam te formarem in utero, noui te. Quibus respondetur animas quidem corporibus hominum deum nonas singillatim dare ad hoc, ut in carne peccati de originali peccato ueniente recte uiuendo carnalesque concupiscentias sub dei gratia subigendo meritum conparent, quo cum ipso corpore in mesed necesse esse, ut, cum membris terrenis atque mortalibus maximeque de peccati carne propagatis miro modo coaptantur, ut ea primitus uiuificare, post etiam aetatis accessu regere possint, tamquam obliuione praegrauentur. quae si esset quodammodo indigestibilis, creatori tribueretur; cum uero paulatim ab huius obliuionis torpore anima resipiscens possit co
Abbreviated transcription (Latin):
telligere: eisq libenei¬
us obȩdire. Sed nc̃ de pu¬
eris ñ agimꝰ. quoꝵ. carha¬
Tẽ ac puerilẽ uoluptate. uel
corporis uel amimr si ue¬
ritas & ȩqͥtas obpugna¬
uerit. qͥb possunt uiri¬
b dictoꝵ. atq factoꝵ.
repugnant. Pro qͦ ñ ꝓ
falsitate &. iniqͥtate: quȩ
suffragari uidebit᷑ eis
uel aa ꝑcipienda q̃ alli¬
ciunt: uel adiutanda q̃
offendunt. De infantib sxx
loqmur: ñ qͥa nascunt᷑
plerũq de adulteriis
neq enĩ prauis morib
naturȩ dona culpanda
st̃: aut ꝓpterea ñ debu¬
ext germinare frum̃ta
qͥd eaͦ seuerit furantis
manꝰ. Aut uͦ ipsis paren¬
tibꝰ ob futura sit iniqͥtas
sua. si se addeũ c̃ uertendo
correxerint: quanto
minꝰ filiis si recte ui¬
xerint: Sed illa etas
uehemente mouet que¬
stionẽ: cuiꝰ anima cũ
peccatũ nullũ habeat
de ꝓpͥȩ uoluntatis ar¬
bitrio: q̃rit᷑ qͦmͦ possit
iustificari ꝑ illius uni¬
us hominis obȩdienciã.

Expanded text:
telligere, eisque libentitelligere, eisque libentius obedire. Sed nunc de pueris non agimus, quorum carnalem ac puerilem uoluntatem uel corporis uel animi si ueritas et aequitas obpugnauerit, quibus possunt uiribus dictorum atque factorum repugnant. pro qua? nisi pro falsitate et iniquitate, quae suffragan uidebitur eis uel ad percipienda, quae alliciunt, uel ad uitanda, quae offendunt. de infantibus loquimur, non quia nascuntur plerumque de adulteris; neque enim in prauis moribus naturae dona culpanda sunt, aut propterea non debuerunt germinare frumenta, quod ea seuit furantis manus. aut uero ipsis parentibus obfutura sit iniquitas sua, si se ad deum conuertendo correxerint? quanto minus filiis, si recte uixerint!\' Sed illa aetas uehementem quaestionem monet, cuius anima, cum peccatum nullum habeat de proprio uoluntatis arbitrio, quaeritur quomodo possit iustificari per illius unius hominis oboedientiam,
Abbreviated transcription (Latin):
sentenciã. nec rẽ ab sur¬
dissima dicimꝰ. qͦd caro
sine anima concupiscat.
nec manicbeis consenti¬
mꝰ qͥ cũ uiderent ñ posse
carnẽ sine anima concu¬
piscere. aliã quandã ani¬
mã suã ex alia natura de¬
o ẽtraria carnẽ habere
putauer̃t. unde concu¬
piscat aduersus sꝑm. nec
alicui anime nͣ esse ne¬
cessariã xꝑi grãm dicere
cogim᷑: cũ dicit᷑ nobis.
qͥd meruit anima infan
aliqͦd peccatũ cõmisit.
nec ex illa ẽ qͣ inadam
pͥma peccauit. Non enĩ
de pueris grandiuscłis
pͥũ nolunt attribuere
qͥda. nͥ ab anni quarti de¬
cimi articło: cũ pubes¬
cere cepint. Qͦd merito
crederemꝰ. si nulla ee̾nt
peccata nͥ qͣ membris
genitalib admittunt᷑.
Qͥs uͥ audeat affirmare.
furta: mendacia. ꝑiuri¬
a. ñ e̾e̾ peccata: nͥ qͥ talia
uult impune cõmittere:
At his plena ẽ puerilis
etas: quãus in eis ñ ita
ut in maioribꝰ punien¬
nis accedentib qͥbꝰ racio
ẽualescat. posse prȩcep¬
ta salutaria melius in¬

Expanded text:
sententiam, nec rem absurdissimam dicimus, quod caro sine anima concupiscat; nec Manichaeis consentimus, qui cum viderent non posse carnem sine anima concupiscere, aliam quamdam animam suam ex alia natura Deo contraria carnem habere putaverunt, unde concupiscat adversus spiritum. Nec alicui animae non esse necessariam Christi gratiam dicere cogimur, cum dicitur nobis: Quid meruit anima infantaliquod peccatum commisit, nec ex illa est quae in Adam prima peccavit? 23. Non enim de pueris grandiusculis oprium nolunt attribuere quidam, nisi ab anni quarti decimi articulo, cum pubescere coeperint. Quod merito crederemus, si nulla essent peccata, nisi quae membris genitalibus admittuntur: quis vero audeat affirmare, furta, mendacia, perjuria, non esse peccata, nisi qui talia vult impune committere? At his plena est puerilis aetas, quamvis in eis non ita ut in majoribus puniennis accedentibus, quibus ratio convalescat, posse praecepta salutaria melius in
Abbreviated transcription (Latin):
uolui. Inuenient isti qͥeis
ꝓcȩteris fortasse respon¬
deant: & dicant qͦd etiam
me ñ parũ mouet. quã¬
uis nullius hominis ani¬
ma sit in lũbis patris sui.
scđm carnẽ tam̃ in lũbis
ab rahȩ c̃stitutũ leui deci¬
matũ: & ibi ẽstitutũ seđm

Expanded text:
uolui. inuenient isti, quid eis uolui. inuenient isti, quid eis pro ceteris fortasse respondeant, et dicant, quod etiam me non parum mouet, quamuis nullius hominis anima sit in lumbis patris sui, secundum carnem tamen in lumbis Abrahae constitutum . Leui decimatum et ibi constitutu
Abbreviated transcription (Latin):
docio leui. qͦd leui deci¬
matꝰ ẽ a melchisedech cũ
esset in lũbis ab rahȩ. ubi
.&. xꝑs erat. unde pariter
decimati st̃: ñ qͥa necesse
ẽ intelligamꝰ scđm aliquẽ
modũ ibi x ꝑm ñ fuisse
Quis aũ neget eũ scđm
carnẽ ibi fuisse. Ergo
traduce preuaricaciõis
ade. Alioquin: etiã ipsa
ibi fuisset. Hic ex istunt
illi qͥ de traduce anima¬
rũ defendunt & dicuis
c̃firmat᷑a ẽẽ sentenciã
suã. si leui c̃stat etiam
scđm anima fuisse in lũ¬
bis ab rahȩ. in qͦ eũ deci¬
mauit melchisedech ut
possit ab eo xꝑs in ista de¬
cimacione discerni:qͥ qmͣ
decimatꝰ ñ ẽ & tam̃ in lũ¬
bis abrahȩ scđm carnẽ fu¬
it restat ut scđm animã
ibi ñ fuerit: & iđo sit con¬
sequens. ut ibi leui scđm
animã fuerit. Hoc ad me
ñ multũ actinet. qͥ utroꝵq
collacionẽ ad huc audire
sũ paracior. quã utroru̾libet
ĩa c̃firmare sentenciam.
Interim xꝑi anima: ab o¬
rigine huiꝰ traducis ꝑ hoc
testimoniũ secernere

Expanded text:
dotio Leui, quod Leui decimatus est a Melchisedech, cum esset in lumbis Abrahae, ubi et Christus erat, unde pariter decimati sunt, nisi quia necesse est intellegamus secundum aliquem modum ibi Christum non fuisse? quis autem neget eum secundum carnem ibi fuisse? ergo traduce praeuaricationis Adae, alioquin etiam ipsa ibi fuisset. Hic existunt illi, qui traducem animarum defendunt, et dicunt confirmatam esse sententiam suam, si Leui constat etiam secundum animam fuisse in lumbis Abrahae, in quo eum decimauit Melchisedech, ut possit ab eo Christus in ista decimatione discerni: qui quoniam decimatus non est et tamen in lumbis Abrahae secundum carnem fuit, restat, ut secundum animam ibi non fuerit, et ideo sit consequens, ut ibi Leui secundum animam fuerit. hoc ad me non multum adtinet, qui utrorumque conlationem adhuc audire sum paratior quam utrorumlibet iam confirmare sententiam. interim Christi animam ab origine huius traducis per hoc testimonium secernere
Abbreviated transcription (Latin):
re eoꝵ decimauit abrahã.
.&. habentẽ ꝓmissionẽ be¬
nedirͣ. Sine ulla aũ ẽtra¬
dictione: qͥ minor est. a ma¬
iore benedicit᷑. Et hic qͥdẽ
decimas morientes homi¬
nes accipiunt: ibi aũ qͥ tes¬
tificat᷑ se uuere. Et sicut
oportet dicere: ꝓptͣ abra¬
hã & leui accipiens deci¬
mã. decimatꝰ ẽ: ad huc e¬
ni in lũbis patris sui fuit.
Si gͦ etiã hõe ualet ad
istã distanciã quantũ pre¬
mineat sacerdo cio leuiti¬
co sacerdociũ.xꝑi. quod
sacerdos xꝑs ꝑ illũ prefi¬
guratꝰ ẽ qͥ decimauit a¬
brahã. inqͦ & ipse leui
terea decimatꝰ ẽ leui qͥa
in lũbis erat abrahe. ꝓp¬
terea ñ ẽ decimatꝰ.xꝑs.¬

Expanded text:
re eorum decimauit Abraham et habentem promissionem benedixit. sine ulla autem contradictione qui minor est a maiore benedicitur. et hic quidem decimas morientes homines accipiunt, ibi autem qui testificatur se uiuere. et, sicut oportet dicere, propter Abraham et Leui accipiens decimam decimatus est; adhuc enim in lumbis patris sui fuit. si ergo etiam hoc ualet ad istam distantiam, quantum praeemineat sacerdotio Leuitico sacerdotium Christi, quod sacerdos Christus per illum praefiguratus est, qui decimauit Abraham, in quo et ipse Leui terea decimatus est Leui, quia in lumbis erat Abrahae, propterea non est decimatus
Abbreviated transcription (Latin):
omniũ creaturȩ suȩ raci-¬
onali abrenimeiando in¬
sinuat: credamꝰ qͥa diligit
creator qͦd ereauit. Nemi¬
nẽ ꝑseqͥt᷑ si ipse homo se nͣ
ꝑsequat᷑. A nullo qͦlibet ho¬
mine recedit. ñ prius ipse
homo ab eo recedat. nec na¬
turã in nob̃. s uiciũ qͦd ẽ¬
trax imꝰ odit: & ñ ꝓdest no¬
guine ee̾ redẽptos.&. uo

Expanded text:
omnium creaturae suae ratiomnium creaturae suae rationali annuntiando insinuat, credamus quia diligit creator quod creavit; neminem persequitur, si ipse homo se non persequatur; a nullo quolibet homine recedit, nisi prius ipse homo ab eo recedat; nec naturam in nobis, sed vitium quod contraximus, odit. Et non prodest noguine e
Abbreviated transcription (Latin):
offert sacrificiũ ex rapi¬
na siue ex substancia pau¬
ꝑuͣ: quasi qͥ uictimat fili¬
ũ inẽspectu patris sui. Ñ
accipiã inqͥd ista: de mani¬
guine plene st̃. E alius ꝓ¬
pha. Panis egenciũ. uita
pauꝑũ ẽ. qͥ defraudat il¬
lũ. uir sanguinũ ẽ. Con¬
tẽpnamꝰ facere in iustas
ȩlemosinas. qͥ uolumꝰ face¬
re iustas & sꝑitales ȩlemo¬
sinas. ut de iustis laboribꝰ
faciamꝰ. ñ de rapinis siue
de multiplicacione fru¬
gũ. aut de ineptis nego.¬
ciis. ne forte in hoc multa
sacram̃ta incurrant. uel
etiã qͦd peius ẽ ꝓcupidita¬
te uel ebrietate sanguis
fundat᷑ clamentq eoꝵ uo¬
ces ad dm ẽtra nos. multo
labore afflicti. Unde &
psalmista. Qͥ pecuniã suã
ñ dedit ad usur̃a. & mune¬
ra suꝑ innocentes n acce¬
pit :a. cet̾a qͣ suꝑius in eo¬
dẽ psalmo audientẽ.cre¬
dentẽ. & cauentẽ. beatum
efficere possunt: siẽ &. ide
psalmꝰ ⁊cludit᷑ qͥ facit hȩc

Expanded text:
offert sacrificium ex rapioffert sacrificium ex rapina, sive ex substantia pauperum, quasi qui victimat filium in conspectu patris sui . Non accipiam, inquit, ista de maniguine plenae sunt . Et alius propheta, Panis egentium, vita pauperum est: qui defraudat illum, vir sanguinum est . Contemnamus facere injustas eleemosynas, qui volumus facere justas et spiritales eleemosynas, ut de justis laboribus faciamus, non de rapinis, sive de multiplicatione frugum, aut de ineptis negotiis, ne forte in hoc multa sacrilegia incurrantur, vel etiam, quod pejus est, pro cupiditate vel ebrietate sanguis fundatur, clamentque eorum voces ad Deum contra nos, multo labore afflicti. Unde et Psalmista: Qui pecuniam suam non dedit ad usuram, et munera super innocentem non accepit , et caetera quae superius in eodem psalmo audientem, credentem et caventem beatum efficere possunt, sicut idem psalmus concludit: Qui facit haec,
Abbreviated transcription (Latin):
adulteriũ. formcacionẽ &
postea dabo dño redẽpci¬
onẽ meaͬ quare ñ intel¬
ligimꝰ dũ sic audacter
peccamꝰ estimantes mu¬
neribꝰ dm posse placare:
qͦd tã multo plus eũ adi
in auro uel argento. nec
aliud a nob qͣrit quã a-¬
nimas nr̃as mundas inẽ¬
spectu suo pͣsentari. Nec
emͣ ẽsiliis peccatoꝵ se in¬
miscet.s ex salute nrͣa
nob̃ sẽꝑ admonet. & salu¬
bre dat ẽsiliũ. qͥa ipse ẽ
ẽsiliarius salutis nx̃e. sic̃¬
ꝓpħa ait .C. uocabit᷑ nom̃
eiꝰ admirabilis. ẽfiliarius.
E iterũ dictũ ẽ de eo in
psalmo. Beatꝰ uir qͥ ñ ha¬
biit inꝯsilio impioꝵ. Ei
o. E forte ipsa qͦd puta¬
mꝰ ꝓ nobis facere uel e¬
lemosinarũ de prȩsiduis
mortuoꝵ. siue de rapinis pau¬
ꝑũ nomine nͣ oportere uide¬
tur ee̾ elemosina: aut unꝰ in¬
iuste uestiat᷑ .&. alius inius¬
te expollet᷑ &. unꝰ iniuste
pascat᷑ & alius in iuste fa¬
me torꝗͣat᷑. N quęrit ista
ds a nob̾. audeo dicere

Expanded text:
adulterium, fornicationem; et postea dabo Domino redemptionem meam. Quare non intelligimus, dum sic audacter peccamus, aestimantes muneribus Deum posse placari, quod tunc multo plus eum ad iin auro vel in argento, nec aliud a nobis quaerit, quam animas nostras mundas in conspectu suo praesentari? Nec enim consiliis peccatorum se immiscet; sed ex salute nostra nos semper admonet, et salubre dat consilium, quia ipse est consiliarius salutis nostrae, sica ait: Et vocabitur nomen ejus admirabilis, consiliarius . Et iterum dictum est de eo in Psalmo: Beatus vir, qui non abiit in consilio impiorum . Et o . Et forte ipsa, quam putamus pro nobis facere eleemosynam vel de praediis mortuorum, sive de rapinis pauperum, nomine, non opere videtur esse eleemosyna, ut unus injuste vestiatur, et alius injuste exspolietur; et unus injuste pascatur, et alius injuste fame torqueatur. Non quaerit ista Deus a nobis: audeo dicere,
Abbreviated transcription (Latin):
corde suo. faciã qͦd uolo
&. possũ: impleã cogita¬
ciones meas. & delectaci¬
ones corꝑis. Suffragant᷑
m̾ ẽsilia mea: siue amicoꝵ
meor. uel parentũ poten¬
tũ. Ad est mͥaurũ: suꝑ ha¬
bundat argentũ. Ad sunt
mͥ serui & ancille: agri &
multȩ possessiones huius
mundi: pallia. uestes prȩ-¬
ciose. unde me redime¬
re possũ. Adimpleã uo¬
luntatẽ mea. deus dabit
mͥ spaciũ uite & peniten¬
ciȩ. Neuqua re ñ timemꝰ
qͦd euangeliũ terribiht̃
insonat dicens. stulte
hac nocte exposce a te a¬
nimã tuã. ꝗͣ prȩparasti
cuiꝰ erͣt: Nomines nos ee̾
cognoscamꝰ.&. ne sic suꝑ¬

Expanded text:
o: Faciam quod volo et possum; impleam cogitationes meas et delectationes corporis; suffragantur mihi consilia mea, sive amicorum meorum, vel parentum potentum; adest mihi aurum, superabundat argentum; adsunt mihi servi et ancillae, agri et multae possessiones hujus mundi, pallia, vestes pretiosae, unde me redimere possum; adimpleam voluntatem meam: Deus dabit mihi spatium vitae et poenitentiae. Heu, quare non timemus quod Evangelium terribiliter insonat, dicens: Stulte, hac nocte exposcent a te animam tuam: quae praeparasti cujus erunt ? Homines nos esse cognoscamus, et ne sic sup
Abbreviated transcription (Latin):
in uoluntate tua prȩstit
decori meo uirtutẽ: auer¬
tisti faciem tuã a me .&.
factꝰ sũ cont᷑batꝰ. Neniq
illa cont᷑bacione ad folia
ficulnea cucurrer̃t: suc¬
cinctoria c̃suert. & quia
głanda deseruerant.pu¬
denda texert. Nec arbi¬
tror eos cogitasse aliqͥd in
illis foliis. quod talibꝰ con¬
grueret c̃tegi iã mẽbra
pruriencia: s occulto
instinctu ad hoc illa contͣ¬
bacione cõpulsi st̃. ut eti¬
ã talis pęne suȩ significa

Expanded text:
in voluntate tua praestitisti in voluntate tua praestitisti decori meo virtutem; avertisti autem faciem tuam, et factus sum conturbatus . Denique illa conturbatione ad folia ficulnea cucurrerunt, succinctoria consuerunt, et quia glorianda deseruerant, pudenda texerunt. Nec arbitror eos cogitasse aliquid in illis foliis, quod talibus congrueret contegi jam membra prurientia; sed occulto instinctu ad hoc illa conturbatione compulsi sunt, ut etiam talis poenae suae significa
Abbreviated transcription (Latin):
mutanda. ĩã tam̃ significa¬
ret᷑ ꝑ esc̃a ligni uitȩ. quod
ex ipso sꝑitali alim̃to sapi¬
enciȩ cuiꝰ sacram̃tũ illud
lignũ erat: fi̾t in angelis
ꝑ etͣnitatis participacio¬
nẽ. ut in deterius ñ muten¬
t᷑: hoc gͦ amisso statu corp̾
eoꝵ. duxit morbidã &. mor¬
tiferã qualitatẽ. q̃ in est e¬
tiã pecoꝵ carni: ac ꝑ hoc
etiã eundẽ motũ quo fit
inpecoribꝰ concũbendi ap¬
petitꝰ: ut succedant nas¬
cencia morientibꝰ. Sed ta¬
m̃ etiã in ipsã pęnã suȩ ge¬
nerositatis index anima.
racionalis. bestialẽ motũ
in mẽbris suȩ carnis erubu¬
it: eiq incussit pudorẽ. ñ
solũ qͥa hoc ibi senciebat.
ubi nũꝗͣ. antea tale aliqͥd
senserat: uerũ etiã qͦd ille
pudendꝰ motꝰ. de precepti
trans gressione ueniebat.
Ibi enĩ sensit qua pͥus gr̃a
uestiret᷑: quando in sua nu-¬
ditate nichil indecens pa¬
ciebat᷑. Ibi cõpletũ ẽ. Añe

Expanded text:
mutanda, jam tamen significamutanda, jam tamen significaretur per escam ligni vitae, quod ex ipso spirituali alimento sapientiae, cujus sacramentum illud lignum erat, fit in Angelis per aeternitatis participationem, ut in deterius non mutentur: hoc ergo amisso statu, corpus eorum duxit morbidam et mortiferam qualitatem, quae inest etiam pecorum carni, ac per hoc etiam eumdem motum quo fit in pecoribus concumbendi appetitus, ut succedant nascentia morientibus: sed tamen etiam in ipsa jam poena suae generositatis index anima rationalis bestialem motum in membris suae carnis erubuit, eique incussit pudorem, non solum quia hoc ibi sentiebat, ubi nunquam antea tale aliquid senserat, verum etiam quod ille pudendus motus de praecepti transgressione veniebat. Ibi enim sensit, qua prius gratia vestiretur, quando in sua nuditate nihil indecens patiebatur. Ibi completum est, Domine,
Abbreviated transcription (Latin):
bilius existimans ñ ẽe̾ mor¬
tẽ quã tumuerat sequutu¬
rã. tale qͥppe pomũ creden¬
dũ ẽ fuisse in illa arbo¬
re.cuiꝰ generis poma ia
in aliis arboribꝰ in nox ia
senserant:magis credide¬
rt dm posse peccantib
facile ignoscere. quã pa¬
cient tulert ñ cognosce¬
re. qͥd nã ẽe̾t. cur eosinde
cibũ sumere uetuisset.
Mox gͦ ut prȩceptũ trans¬
gress̃ st̃. intrinsecꝰ grã
qe serente om̃ino nuda¬
ti quã typͥo qͦdã & suꝑbo
amore suȩ potestatis of¬
fenderant. in sua mẽbra
oclos iniecert: eaq motu
eo quẽ ñ nouerant concupi¬
qͦd antea ñ patebant quã¬
mors ea die accidit. qua fac¬
tũ ẽ qͦd ds uetuit. Amisso
qͥppe statu mirabili. corpꝰ
ipsũ cui statꝰ etiã de ligno
uitȩ uirtute mistica prȩ¬
bebat᷑ ꝑ qua nec morbo
tẽp̃tari. nec mutari ȩtate
potuissent. ut ħ̾oc meor.
carne quãuis adhuc angmna¬
li .&. in melius posteñ cõ¬

Expanded text:
bilius existimans non esse morbilius existimans non esse mortem, quam timuerant, secuturam: tale quippe pomum credendum est fuisse in illa arbore, cujus generis poma jam in aliis arboribus innoxia senserant; unde magis crediderunt Deum posse peccantibus facile ignoscere, quam patienter tulerunt non cognoscere quidnam esset, vel cur eos inde cibum sumere vetuisset: mox ut ergo praeceptum transgressi sunt, intrinsecus gratia deserente omnino nudati, quam typho quodam et superbo amore suae potestatis offenderant, in sua membra oculos injecerunt, eaque motu eo quem non noverant, concupiquod antea non patebant, quammors ea die accidit, qua factum est quod Deus vetuit. Amisso quippe statu mirabili, corpus ipsum cui status etiam de ligno vitae virtute mystica praebebatur, per quem nec morbo tentari, nec mutari aetate potuissent, ut hoc in eorum carne, quamvis adhuc animali et in melius postea com
Abbreviated transcription (Latin):
uel sentenc ia dixerit. lee¬
tori c̃sid̾are ꝑmisit. HNoc
nudi erant. ita scriptũ ẽ
quẽ admodũ omĩa ꝗͣ gesta
narrant᷑: nec tam̃ iđo in
allegoricã narracionem
nos debent ducere. Ieq
enĩ &. euangelista narra¬
tor dicta cuiꝰꝗͣ. figurata
ex esꝰ ꝑsona inserebat ac
ñ ex ꝑsona sua q̃ fuerant
gesta narrabat: cũ dice¬
ret de illis qͥuobꝰ quoꝵ. e
rat unꝰ eleophas. qͦd cum
fregisset illis dñs panem.
uert eũ quẽ ꝑ uiã ñ cog¬
nouerant: ñ utiq clausis
ocłis ãbulantes. s eũ cog¬
noscere ñ ualentibꝰ. Siẽ
gͦ ibi sic. nec isto loco nar¬
racio figurata ẽ: quã uis
translato uerbo seriptu¬
ra usa sit. ut aꝑtos diceret
ocłos qͥ & antea patebant.
aptos utiq ad aliqͥd in¬
tuendũ & cogitandũ: qͦd
antea nũꝗͣ. aduerterant.
Cbi enĩ ad transgrediendũ
p̃ceptũ audax curiositas
mota ẽ. auida exꝑiri la¬
tencia: qͥd nã tactui ue¬
ritate habenas ꝓhibicio¬
nis rũꝑe delec tata. pba¬

Expanded text:
ixerit, lectori considerare permisit. Hoc nudi erant, ita scriptum est, quemadmodum omnia quae gesta narrantur; nec tamen ideo in allegoricam narrationem nos debent ducere. Neque enim et evangelista narrator dicta cujusquam figurata ex ejus persona inserebat, ac non ex persona sua quae fuerant gesta narrabat, cum diceret de illis duobus, quorum unus erat Cleophas, quod cum fregisset eis Dominus panem,  viam non cognoverant ; non utique clausis oculis ambulantes, sed eum cognoscere non valentibus. Sicut ergo ibi, sic nec isto loco narratio figurata est, quamvis translato verbo Scriptura usa sit, ut apertos diceret oculos, qui et antea patebant: apertos utique ad aliquid intuendum et cogitandum, quod antea nunquam adverterant. Ubi enim ad transgrediendum praeceptum audax curiositas mota est, avida experiri latentia, quidnam tacto vertate habenas prohibitionis rumpere delectata, proba
Abbreviated transcription (Latin):
illud qͦd dñs ait. ille homi¬
cida erat ab inicio .&. inue¬
ritate ñ stetit. utrũq ab in¬
icio intelligamꝰ: ñ solũ qͦdho¬
micida fuit: s etiã qͦd in ue¬
ritate ñ sterit. Et homicida
qͥdẽ ab illo inicio ex qͦ homo
potuit occidi ñ aũ potuit
occidi. anteꝗͣ. e̾e̾t qͥ occidẽt᷑.
Ab inicio gͦ homicida. diabolꝰ.
qͥa ipse occidit hominẽ pͥmũ.
ante quẽ nullꝰ hominũ fuit.
Inueritate aũ ñ stetit: &. hoc
ab inicio ex qͦ ipse creatꝰ est:
qͥ staret. si stare uoluisset. Qͦmͦ
enĩ duxisse uita beatã int̃¬
angelos beatos credi potest.
qͥ futuri sui peccati atq sup¬
q̃rit᷑ cur ñ fuerit. Neq enĩ
scĩ angeli et̃ne suȩ uitȩ ac
beatitudinis incertist̾. Nã
qͦmͦ beati: si incerti : An dice¬
mꝰ hoc deũ diabolo reuelare
noluisse cũ adhuc ee̾t ange¬
lus bonꝰ uel qͥd facturꝰ. uel
qͥd passurꝰ ee̾t ceteris aũ
reuelasse qͦd ee̾nt in et̃nũ

Expanded text:
illud quod Dominus ait, Ille homiillud quod Dominus ait, Ille homicida erat ab initio, et in veritate non stetit , utrumque ab initio intefigamus, non solum quod homicida fuit, sed etiam quia in veritate non stetit. Et homicida quidem ab illo initio ex quo homo potuit occidi; non autem potuit occidi, antequam esset qui occideretur. Ab initio ergo homicida diabolus, quia ipse occidit hominem primum, ante quem nullus hominum fuit. in ueritate autem non stetit et hoc ab initio. ex quo ipse creatus est. qui staret, si stare uoluisset. Quomodo enim duxisse uitam beatam inter beatos angelos credi potest, qui futuri sui peccati atque subquaeritur, cur non fuerit. neque enim sancti angeli aeternae suae uitae ac beatitatis incerti sunt. nam quomodo beati, si incerti? an dicemus hoc deum diabolo reuelare noluisse, cum adhuc esset angelus bonus. uel quid facturus uel quid passurus esset, ceteris autem reuelasse, quod essent in aeternum
Abbreviated transcription (Latin):
toꝵ. alterã iniquoꝵ: quarũ
etiã quadã tẽporali cõmix¬
tione ꝑagit᷑ secłm. donec
ultimo iudicio separent᷑
& altera coniuncta angelis
bonis in rege suo uitã c̃seqͣ¬
t᷑ ȩ t̃nã. altera c̃iuncta ange¬
lis malis. in ignẽ cũ rege suo
mittat᷑ ȩt̃nũ. De qͥbꝰ duab
ciuitatibꝰ: lacius fortasse a¬
lio loco si dñs uoluerit dis¬
seremꝰ. Quando gͦ deiecerit
suꝑbia diabolũ. ut naturã¬
suã bonã praua uoluntate
ꝑuerteret. seriptura ñ dicit
ante tam̃ factũ fuisse. & ex
hac eũ homini inuidisse. ra¬
cio manifesta declarat. In
prõptu ẽ enĩ om̃ibꝰ hȩc in¬
tuentibꝰ. ñ ex inuidencia su¬
ꝑ biã nasci: s ex suꝑbia po¬
cius inuidenciã. Non autẽ
frustra putari potest ab in¬
cio tẽporis diabolũ suꝑbia
cecidisse: nec fuisse ullũ an¬
tea tẽpꝰ qͦ cũ angelis sẽis pa¬
catꝰ uixerit & beatꝰ. sed ab
ipso primordio creaturȩ. a
suo creatore apostatasse: ut

Expanded text:
torum, alteram iniquorum. quarum etiam quadam . temporali conmixtione peragitur saeculum, donec ultimo iudicio separentur, et altera coniuncta angelis bonis in rege suo uitam consequatur aeternam, altera coniuncta angelis malis in ignem cum rege suo mittatur aeternum. de quibus duabus ciuitatibus latius fortasse alio loco, si dominus uoluerit, disseremus. Quando ergo deiecerit susuam bonam prava voluntate perverteret, Scriptura non dicit: ante tamen factum fuisse, et ex hac eum homini invidisse, ratio manifesta declarat. In promptu est enim omnibus haec intuentibus, non ex invidentia superbiam nasci, sed ex superbia potius invidentiam. Non autem frustra putari potest, ab initio temporis diabolum superbia cecidisse, nec fuisse ullum antea tempus quo cum Angelis sanctis pacatus vixerit et beatus, sed ab ipso primordio creaturae a suo creatore apostatasse; ut