comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
end̃: tc̃ia sserieliont᷑ ad laud arouẽ. Iterũ sacͣm̃ta alia erãt
i reb qͥbdã sc̃ĩfinus ali in sacͥficiua ⁊ oblacionib. alia in
imesterus diuinis. Sic res tade᷑ multismodis ad eidentiam
distingii pt᷑. Sacͥfictũ aicebat᷑ qñ de animalib fiebat ĩmo¬
latio. Oblatio pã aliexũ qͣmĩlihet rerũ nocabat᷑. Sacͥficio.¬
tutionis oblatũ: partĩ c̾mabet᷑ paritũ piseruabat᷑. Pacifica
dicebant᷑ q̃ sponte offerebant᷑ sine ꝓ gtãꝵ actione. siue ꝓp̃
eedentis uoti admpletione. sine ꝓuoluncaria ⁊ spontanca de¬
tocione. Holocatistũ aliqñ fiebat de arm̃tis. aliqñ de pocc ori¬
b aliquando de uolatilib. O blatio aliquando de similia fie¬
bat. quedicebat᷑ sacłiciĩ crudũ. aliqñ. declibano. aliquando
bat᷑. Sacͥficia alia ꝓpeccato erat᷑. alia ꝓ delicto. ł ropecca¬
to qͥdẽ ut peccatũ expiaret᷑. ꝓdelicto ut expiaret᷑ delictũ.

Expanded text:
sacramenta alia erant in rebus quibusdam sanctificatis, alia in sacrificiis et oblationibus, alia in ministeriis divinis. Sic res eadem multis modis ad evidentiam distingui potest. Sacrificium dicebatur, quando de animalibus fiebat immolatio. Oblatio vero aliarum quarumlibet rerum vocabatur. Sacrificiotutionis oblatum, partim cremabatur, partim reservabatur. Pacifica dicebantur quae sponte offerebantur, sive per gratiarum actionem, sive pro praecedentis voti adimpletione, sive pro voluntaria et spontanea devotione. Holocaustum aliquando fiebat de armentis, aliquando de pecoribus, aliquando de volatilibus. Oblatio aliquando fiebat de simila, quae dicebatur sacrificium crudum, aliquando de clibano, aliquando batur. Sacrificia alia pro peccalo erant: alia pro delicto; pro peccato quidem, ut peccatum expiaretur; pro delicto, ut expiaretur delictum.
Abbreviated transcription (Latin):
mas illi. Hoc ẽ pͥmũ p̃ceptũ. In adonatione agnosce fidẽ.
inseruitutẽ intellige bonã oꝑationẽ. ꝑ ost ħ scd̾m p̃cep¬
tũ seqͥt᷑. ut nom̃ dĩ tui inuanũ ñ assumas. quatenꝰ n̾bũ
m̾tatis in ore tuo sit ꝓpt̾ u̾itatẽ: ut pꝰ fidẽ cordis seqͣtur
cõfessio oris. Eximũ denocio adbonã ꝯscientiã. pꝰca erẽ¬

Expanded text:
uum, et servias illi, hoc est primum praeceptum. In adoratione agnosce fidem, uum, et servias illi, hoc est primum praeceptum. In adoratione agnosce fidem, in servitute intellige bonam operationem. Post haec secundum praeceptum sequitur: Ut nomem Dei tui in vanum non assumas, quatenus verbum veritatis in ore tuo sit propter veritatem, ut post fidem cordis sequatur confessio oris. Primum devotio ad bonam conscientiam, p
Abbreviated transcription (Latin):
ł si bona s̃ ordinata tam̃ ñ st̃. et maiꝰ malũ ẽ. qd̾ ẽ exeis.
quã bonũ qd̾ ẽ meis. Ut u̾bũ grã. Simulier nolente uiro.
eiꝰmi uota quia manifeste stulta eẽnt. tenenda omĩno ñ
eẽnt. Quibonũ qͣ cũq nouet si postea illud aut imple¬
re ñ potuerit. aut ꝓmatore bono ꝑficiendo implere non¬
noluerit. potĩt scđm licentiã illeꝵ qͥb dispensacio in eũ
credita ẽ. notũ eiꝰ aut laxari aut mutari. ita ut ineiꝰ
arbitͥo ñ constet. ł hoc dimittere qͣ faciendũ nouit. ł alind
Sertum p̃ceptũ quod et nonũ ẽ : non cõcmpisces urorẽ
ꝓrimi tui. Septimũ p̃ceptũ q̃ ⁊ decimũ ẽ. ñ cõcupis¬
ce rẽ ꝓxum tui. Hic opponendũ uidet᷑ cõtͣ hoc qd suꝑiꝰ
dictũ ẽ. ineo p̃cepto quod suꝑiꝰ datũ ẽ. de fornicatione
cauenda. nõ mechab̾is. mechiã tantũ corꝑalẽ eẽ ꝓhibi¬

Expanded text:
l si bona sunt ordinata tamen non sunt, et majus malum est quod est ex eis, quam bonum quod est in eis. Verbi gratia: Si mulier nolente viro hujusmodi vota quia manifeste stulta essent; tenenda omnino non essent. Qui bonum quodcunque vovet si postea illud aut implere non potuerit, aut pro majori bono perficiendo implere noluerit; poterit secundum licentiam eorum quibus dispensatio in eum credita est, votum ejus aut laxari aut mutari, ita ut in ejus arbitrio non constet vel hoc dimittere quod faciendum vovit, vel aliud Sextum praeceptum quod et nonuproximi tui . Septimum praeceptum quod et decimum est: Non concupisces rem proximi tui . Hic opponendum videtur contra hoc quod superius dictum est in eo praecepto quod superius datum est de fornicatione cavenda. Non moechaberis, moechiam tantum corporalem esse prohibi
Abbreviated transcription (Latin):
m̃tũ malũ quidẽ non illi ẽ. qͥ uinit. q exnecessitate cõtestat᷑.
u̾itati. ⁊ tñ amalo ẽ illiꝰ cui uitat. hoc ẽ uł ex infirmitate
si crełe alit̾ ñ pot̾. ł si credẽ contemnit ex ꝑu̾sitate. Qui
aut̃ sine cansa. nirat ⁊̃ si uerũ uirat. non sine culpa ẽ. q
⁊ nichilominꝰ culpã agnoscat in eo quod male urauit.

Expanded text:
 quia ex necessitate contestatur veritati; et tamen a malo est illius cui jurat, hoc est, vel ex infirmitate si credere aliter non potest, vel si credere contemnit, ex perversitate. Qui autem sine causa jurat, etiam si verum jurat, non sine culpa est; auet nihilominus culpam agnoscat, in eo quod male juravit.
Abbreviated transcription (Latin):
đe. ne forte nehem̃tiori furore exardescentes maiora
illatis conarentur mala referre. Multa s̃ alia gen̾a p̃cep¬
toꝵ quȩ in lege scͥpͥta ꝯtinent᷑ decentia qͥdẽ ad ext̾iorẽ ꝯt̾isacio.¬

Expanded text:
dere, ne forte vehementiori furore exardescentes, majora dere, ne forte vehementiori furore exardescentes, majora illatis conarentur mala referre. Multa sunt alia genera praeceptorum quae in lege scripta continentur, decentia quidem ad exteriorem
Abbreviated transcription (Latin):
meduis q̃ ler scͥpta magis ꝑ cõcessionẽ ꝓposuit quã ꝑ̃p̃ceptio¬
nẽ ł ꝓhibicionẽ. quȩ fortassis ꝑse mala fuisset̃. sicõcess
fuisset᷑. u̾bi grã. Dicit lex ut siqͥs t̾pitu dmẽ aliquã in uro
re sua in ueniset. ⁊ obid ilłã odio hab̾et. scriberet ei libellũ
repudi ⁊ sic eã dimuteret. q ud elicet meliꝰ erat ut odio
habita scłm uoluntatẽ dimitteret᷑. ꝗͣ cõt᷑ uoluntatẽ reten¬
ta occidet᷑. Dictũ ẽ iterũ in lege. iuram̃tũ dnoꝰ offeras. ⁊ inms
a uirare eut ꝑ dnm uirare boñ ẽ siccͥco ĩ ꝑfectis uiram̃tũ cõce¬
dit᷑. ut facilins ꝑuiriũ uitaret᷑. Simul ⁊̃ ut nom̃ dñ ue¬
nerari discerẽt. cũ illud frequentius in assertionẽ ⁊ testi¬
moniũ dictoꝵ suoꝵ acciꝑet᷑. ⁊ ñ cogerent᷑ nomina falsoꝵ
deoe ad cõfirmanda uiram̃ta sua assumere. quibꝰ nonsolũ
ꝑmissũ s p̃ceptũ fuerat. ita dũ taxat. sicausa cõfirmande

Expanded text:
it, quam per praeceptionem vel prohibitionem, quae fortassis per se mala fuissent, si concessa non fuissent. Verbi gratia: Dicit lex ut si quis turpitudinem aliquam in sua uxore invenisset, et ob id illam odio haberet, scriberet ei libellum repudii, et sic eam dimitteret ; quia videlicet melius erat ut odio habita secundum voluntatem dimitteretur, quam contra voluntatem retenta occideretur. Dictum est etiam in les juramentum conceditur, ut facilius perjurium vitaretur. Simul ut etiam nomen Dei venerari discerent, cum illud frequentius in assertionem et testimonium dictorum suorum acciperent, et non cogerentur nomina falsorum deorum ad confirmanda juramenta sua assumere, quibus non solum permissum sed praeceptum fuerat; ita duntaxat si causa confirmandae
Abbreviated transcription (Latin):
sũ ẽ asserere. Ipsa quippe u̾itas dic̃. Multa habeo uobis dicere.
s ñ potestis portare modo. Qđ utiq ñ dixisset. si u̾itatẽ tac̾e

Expanded text:
sum est asserere. Ipsa enim veritas dicit: Multa habeo vobis dicere, sum est asserere. Ipsa enim veritas dicit: Multa habeo vobis dicere, sed non potestis portare modo ; quod utique non dixisset,
Abbreviated transcription (Latin):
suo ñ assãpsisset. si ullũ in eis m̃ datiũ ꝯstaret. Hoc solũ
int̾ ẽ qd̾ iocosa m̃datia ⁊ si falsitatis reatũ ñ incidũt leui¬
tatis tñ culpã ñ enadũt. Est ad huc aliud genꝰ m̃datũ. cũ
aliqͥs quasi humilitatis causa m̃tiri indet᷑. Ut pote cũ
se peccatorẽ dicit. ⁊ tñ ñ ita sentit ut dicit. Deqͦ u̾ssime
dictũ ẽ. q cũ causa humilitatis quis m̃tit᷑. si ante ꝗͣ m̃ti¬
ret᷑ peccator non eiat. menciendo efficit᷑ quod non erat.
qr qͥ peccatorẽ se dic̃ ⁊ ñ ita credit u̾itas in illo non est.
Est alinid genꝰ mendacũ. cũ ꝓsalute uł uita altiꝰ cõseruan¬
da aliqͥs mñtit᷑. qd ⁊ ipsũ nullo modo approbandũ ẽ. Male
em̃ menciendo uitã sernat in alt̾iꝰ corꝑe. qͥ ꝑ mendatiũ u̾ita¬
uitas celari. quando cansa salutis nr̃e siue utilitatis alienȩ. racio
exposcit. Longe .ii. aliud ẽ quod uerũ ẽ tacere. atq aliud q̃fal¬

Expanded text:
suo non assumpsisset, si ullum in eis mendacium constaret. Hoc tantum interest quod jocosa mendacia et si falsitatis reatum non incidunt levitatis tamen culpam non evadunt. Est adhuc aliud genus mendacii, cum aliquis quasi humilitatis causa mentiri videtur, utpote cum se peccatorem dicit, ettamen non ita sentit ut dicit, de quo verissime dictum est, quia cum causa humilitatis quis mentitur, si antequam mentiretur peccator non erat; mentiendo efficitur quod non erat, quia qui peccatorem se dicit, et non ita credit, veritas in eo non est. Est aliud genus mendacii cum pro salute vel vita alterius conservanda aliquis mentitur, quod et ipsum nullo modo approbandum est. Male enim mentiendo vitam servat in alterius corpore, qui per mendacium veritaas sine culpa celari, quando causa salutis nostrae sive utilitatis alienae ratio exposcit. Longe enim aliud est, quod verum est tacere, atque aliud quod fal
Abbreviated transcription (Latin):
tiꝰ unũ d̃i. ⁊ unũ hoĩs. Sabbatũ dĩ illud qd̾ extiꝰ ab oꝑe
etña immortalisq ȩm̃nitas in cõcussa beatitudine ꝑfrues̃
nulo unꝗͣ labore fatigat᷑. Sabbatũ hominis quod̾ ei ertiꝰ
scã ꝑbonã cõscientiã aseruiture peccati qͥ escens ingaudio
sp̃e sc̃i ioeundat᷑. hoc sabbatũ qͥs qͥs inp̾senti uita seruau̾it.
ut nullis ꝯsentiat malis ꝑueniet. in fut᷑a uita adillud ȩc̃nũ
dĩ sabb̃m. nͥ mula sentiat mala. Sic̃ dictũ ẽ. ⁊ erit sabb̾m

Expanded text:
; unum Dei, et unum hominis. Sabbatum Dei illud, quo exterius ab opere aeterna immortalisque aeternitas inconcussa beatitudine perfruens, nullo unquam labore fatigatur. Sabbatum hominis quod ei visibitsancta per bonam conscientiam a servitute peccati quiescens; in gaudio Spiritus sancti jucundatur. Hoc Sabbatum quisquis in praesenti vita servaverit, ut nullis consentiat malis, perveniet in futura vita, ad illud aeternum Dei Sabbatum, ubi nulla sentiet mala. Sicut dictum est: Et erit Sa
Abbreviated transcription (Latin):
fimbriis aureis eircũamicta uarietatib. Sic̃ enĩ scã elec
nat᷑ : itasac᷑ scͥptã unde ipsa ȩccła scã uinendi formã sumit.
in suo sermone pulcͣ uarietate ꝯtexit᷑. in qua tam̃. uari¬
etas ipsa apta ẽ: ut scisma ñ gen̾e̾t. et diu̾sitas ꝯcors. ut
adu̾sitatẽ ñ pariat. Neq enĩ in ea magna modica des¬
piciunt. neq rursũ modica magnis associari indigna c̃:
s ornãt se in nicẽ in unau̾itate: quȩ ꝓpt̃ u̾itatẽ placet̃ oĩa.
Nemo gͥ miret᷑. sipꝰ magna. ⁊ int̾ magna fidĩ sacͣm̃ta eoꝵ¬

Expanded text:
imbriis aureis circumamicta varietatibus . Sicut enim sancta natur, ita sacra Scriptura unde ipsa Ecclesia sancta vivendi formam sumit, in suo sermone pulchra varietate contexitur; in qua tamen varietas ipsa apta est, ut schisma non generet; et diversitas concors, ut adversitatem non pariat. Neque enim in ea, magna modica despiciunt, neque rursus modica magnis associari indignata sunt, sed ornant se invicem in una veritate, quae propter veritatem placent omnia. Nemo igitur miretur si
Abbreviated transcription (Latin):
Inarta de in dum̃tis saeris.
uinta. de de dicatione eccłȩ.
Serta: debaptsmo a ua¬
Septima : de cõfiritiatione
Octana : decorꝑis. ⁊ sanguinis xͥ sacm̃to.
Nona: de minorib sacͣm̃tis. ⁊ sacris.

Expanded text:
ta de indumentis sacris. Quinta de dedicatione Ecclesiae. Sexta de baptismo. Septima de confirmatione. Octava de corporis et sanguinis Christi sacramento. Nona de minoribus sacramentis et sacris.
Abbreviated transcription (Latin):
soli ⁊ ñ alteri seruiendũ ẽ. ea scilicet sernitute. q̃ ei soli
debita ẽ. Nã ⁊ in en angelio cũ dr̃. nemo nouit patrẽ¬
nͥ filiꝰ. ñ utiq sp̃s scs apatris ꝯgnicione excludit᷑. cũ ipse
ȩtiã ꝓfunda dĩ teste apło scrutet᷑. Sed ẽ enismodi loquen¬
di genꝰ. ut dicat᷑ memo nisi ille udelicet qͥ ñ hoc ẽ qͣ ille.
His buitate tnͣs cursis ad sequẽs mandatũ discuciendũ tn¬
on assumas nom̃ dĩ tui in nanũ. Hoc a̾simplicẽ
litt̾ȩ sensũ talit̃ intelligi debet. ut nom̃ dĩ homo
in nanũ ñ assumat. idest uł adm̃datiũ affirmandũ. uł ad
ydolũ ad orandũ. scilicet ut neq ydola nomine diuino
honoret. neq falsitati nom̃. dminũ associet. M istice aũt
nom̃ dĩ in nanũ assumere ẽ. filiũ dĩ isibilẽ ꝑ humintatẽ fac

Expanded text:
soli, et non alteri serviendum est, ea videlicet servitute, quae ei soli debita est. Nam et in Evangelio cum dicitur: Nemo novit Patre sanctus a Patris cognitione excluditur, cum ipse etiam profunda Dei, teste Apostolo , scrutetur. Sed est ejusmodi loquendi genus, ut dicatur, nemo nisi ille videlicet qui non, hoc est quod ille. His pro brevitate transcursis, ad sequens mandatum discutiendum tranNe assumas nomen Dei tui in vanum . Hoc ad simplicem litterae sensum taliter intelligi debet, ut nomen Dei homo in vanum non assumat, id est, vel ad mendacium confirmandum, vel ad idolum venerandum, scilicet, ut neque idola nomine divino honoret, neque falsitati nomen Dei associet. Mystice autem nomen Dei in vanum assumere, est Filium Dei visibilem per humanitatem f
Abbreviated transcription (Latin):
panca erant sacm̃ta. sub lege aũt̃ scͥpta utraq multipli¬
cata f. et p̃cepta seilicet. ⁊ sacm̃ta. Nã cũ pͥmũ medieꝰ
ds̃ ad hominẽ cunndũ eg̾tũ accessisset. totũ occupau̾at maorbꝰ.
ꝗ totũ reliquenit salus. Et apposuit in corꝑe gen̾is humani
in primis pauca antidota.⁊ paticis m̃bris ħ ẽ ꝑsonis panciᷤ.
ut paulatĩ morbus deficeret. ⁊ salus cresceret. P ostea subloge
scͥpta remedia plura ꝯtulit. et plures reꝑauit. Sub lege.¬

Expanded text:
tiplicata sunt, et praecepta scilicet et sacramenta. Nam cum primum medicus Deus ad hominem aegrotum curandum accessisset, totum occupaverat morbus, quem totum reliquerat salus. Et apposuit in corpore generis humani in primis pauca antidota, et paucis membris, id est paucis personis, ut paulatim morbus deficeret et salus cresceret. Postea sub lege scripta, remedia plura contulit, et plures reparavit. Duo prae
Abbreviated transcription (Latin):
Et nõ solũ ipse ꝑse ñ noceat. s neq nocentib ⁊ nocere
nobentili sua anctoritate ł attestatione fiduciã aut fir¬
mam̃tũ pr̃are p̃sumat. Hoc enum seqñti mandato ꝓhi¬
bet᷑ cũ dr̃. Nõ falsũ testimoniũ dices. Et q ab oꝑe lesi¬
onis diuse cohib̾e ñ pot̾. qͥm̃tẽ suã abintentione ⁊
toluntate ledendi ñ cohibet. seqͥt᷑ ⁊ dicit. Nõ cõcupis¬
ces urorẽ ꝓrimi tui. nec cõcupisces rẽ ꝓrimi tui. Ut nͣ
mecheris. ñ cõcupiscaf ux orẽ ꝓrimi tui. Ut furtũ
ũ facias. ñ ꝯcupiscas rẽ ꝓximi tui. Hec s̃ decẽ p̃cepta.

Expanded text:
neque nocentibus et nocere volentibus sua auctoritate vel attestatione fiduciam aut firmamentum praestare praesumat. Hoc enim sequenti mandato prohibetur cum dicitur: Non falsum testimonium dices . Et quia ab opere laesionis diu se cohibere non potest, qui mentem suam ab intentione et voluntate laedendi non cohibet, sequitur et dicit: Non concupisces uxorem proximi tui: nec concupisces rem proximi tui . Ut non moecheris, non concupiscas uxorem proximi tui; ut furtum non facias, non concupiscas rem proximi tui. Haec sunt decem praecepta,
Abbreviated transcription (Latin):
animalib. Sub lege scͥpta malta fuer᷑ p̃cepta. ⁊ multa
sac̃mĩta. ꝑ recepta eiim legis scͥptȩ. alia fuer̃ mobilia. alia
immobilia. Mobilia t̃ q̃ ex dispensatione ad tẽpꝰ s̃ ordinatti.
Immobilia sunt quȩ anat᷑a uenuit. ⁊ uel ita mala s̃. ut nul¬
lo tẽpore sine culpa possint fic̾i. uł ita bona ut nullo tẽpore
possit᷑ sint sine culpa dimitti. De immobilibꝰ p̃ceptis.
mimnobilia gͦ lex sola nat᷑ał habuit duob p̾ceptis cõp̾hen¬
sa. Inuno bona p̾cipiendo. in altero mala ꝓhibendo Hȩc
uͦ dno p̃cepta nat᷑alis legis. ꝑ legẽ scͥptã latius explicata s̃.
⁊ distincta ꝑ.uiͭ. illa p̾cepta q̃ scd̾a tabula continebat. i¬
qͥb ostendit᷑ qualẽ se erib̾e debeat homo erga ꝓximũ. quẽ¬
admod̾ intrib p̾cedentib demonstrat᷑. qͣlẽ se ex hib̾e debe¬
at homo erga dm̃. Unde ⁊ pͥma tabula dicta ẽ. q excel¬
lentiora continet mancdata. quȩ ꝑtinẽt ad dilectionẽ de.

Expanded text:
Sub lege scripta multa fuerunt praecepta, et multa sacramenta. Praecepta enim legis scriptae, alia fuerunt mobilia, alia immobilia. Mobilia sunt quae ex dispensatione ad tempus sunt ordinata. Immobilia sunt quae a natura veniunt, et vel ita mala sunt, ut nullo tempore sine culpa fieri possint, vel ita bona, ut nullo tempore possint sine culpa dimitti. CAP. V. De immobilibus praeceptis. Immobilia ergo sola lex naturalis habuit duobus praeceptis comprehensa. In uno bona praecipiendo, in altero mala prohibendo. Haec vero duo praecepta naturalis legis per legem scriptam latius explicata sunt et distinctare debeat homo erga proximum, quemadmodum in tribus praecedentibus demonstratur, qualem se exhibere debeat homo erga Deum. Unde et prima tabula dicta est, quia excellentiora continet mandata, quae pertinent ad dilectionem Dei.
Abbreviated transcription (Latin):
sine oꝑe. ꝓpt̃ea ad om recte credendo. serui bene oꝑando.
Queri aũt pot̾. si id qd̾ dixit. eisoli ad utrũq sit referen
cdũ ut dicat᷑. Ipsũ solũ ad orabis. ⁊ ei soli seruiers. Sedħ
qͦmͦ stare potit. quia sepe in ueti testam̃to scõs uiros nõ
solũ angelos adonisse s ⁊̃ homines legimꝰ. nec tñ ꝓpt̾ea ali¬
cubi rep̃hensos in uenimꝰ : Et innouo ⁊̃ apłs quidẽ fide
suꝑioris qͥcq ab inferiorib adorari dicebant᷑. qñ eis siue
in curniationẽ genuũ. sine capitis in clinatione. ab his re¬
uerentia exhibebat᷑. Dm̃ aut̃ ad orare ẽ : ei tota m̃te ꝑ
humilitatẽ ac deuocionẽ substerne̾.⁊ ipsũ pͥncipiũ acfinẽ¬

Expanded text:
sine opere. Propterea adora recte credendo, servi bene operando. sine opere. Propterea adora recte credendo, servi bene operando. Quaeri autem potest, si id quod dixit, ei soli, ad utrumque referendum est, ut dicatur, Ipsum solum adorabis et ei soli servies? Sed hoc quomodo stare poterit, quia saepe in Veteri Testamento sanctos viros non solum angelos adorasse, sed etiam homines legimus, nec tamen propterea alicubi reprehensos invenimus? Et in Novo Apostolus quidem esuperiores quivis ab inferioribus adorari dicebantur, quando eis sive in curvatione genuum, sive capitis inclinatione ab his reverentia exhibebatur. Deum autem adorare est ei totam mentem per humilitatem ac devotionem substerne
Abbreviated transcription (Latin):
p̃parat᷑. Andi isrł. Hic nota obedientiã. Ds̃ tuus. hic nota
gr̃am. Ds unꝰ ẽ. Hic doctrinã. Quasi diceret᷑. O bedientiã
exhibe: gr̃a intellige. u̾itatẽ agnosce. Quod audis hoc ẽ obe¬
dientia. quã erigeris. Quod ds̃ tuus ẽ. gr̃a qua p̃ueniris.
qd̾ dĩ imiꝰ ueritas qͣ illuminaris ⁊ ꝑfic̾is. Dm̃ tuũ audi qͥ tͥ
mĩã iã exhibuit ⁊ nec dũ tam̃ ate seruiciũ accep̃. ut scias
mittit p̃mium retribucionis. Audi isrł hoc ẽ ausculta. ac¬
quiescet. Omnis enĩ uirtꝰ ab obedientia incipit. quẽ ad mod̾
omẽ uiciũ ab iobedientia. ꝓced. Frusit᷑ nãq uel mobedien¬
ti grã. uł tõtumaci doctrina. uel non intelligenti p̾ceptũ
diceret᷑. Iecirco pͥmũ audi isrł. ut sis obediens. ds̃ ttus. ut
tũ. Ipsũ ad orabis. h oc ꝑtinet ad fidẽ. et ei soli seruies. hoc
ꝑtinet ad oꝑationẽ. Fides enĩ oꝑas ex dileclione ꝑfec tum
fac̃. q nec opꝰ sine fide. nec fides cui tẽpꝰ suppetit accepta ẽ

Expanded text:
ta gratiam. Deus unus est, hic doctrinam; quasi diceretur: Obedientiam exhibe, gratiam intellige, veritatem agnosce. Quod audis, hoc est obedientia, quam exigeris. Quod Deus tuus, est gratia praevenientis. Quod Deus unus, veritas qua illuminaris et perficeris. Deum tuum audi, qui tiam jam exhibuit, et necdum tamen a te servitium accepit, ut scias promittit praemium retributionis. Audi, Israel, id est, ausculta, acquiesce. Omnis enim virtus ab obedientia incipit, quemadmodum omne vitium ab inobedientia procedit. Frustra namque vel inobedienti gratia, vel contumaci doctrina, vel non intelligenti praeceptum daretur. Idcirco primum audi, Israel, ut sis obediens, Deus tuus, uttum: Ipsum adorabis, hoc pertinet ad fidem. Et ei soli servies, hoc pertinet ad operationem. Fides enim operans ex dilectione perfectum facit, quia nec opus sine fide, nec fides cui tempus suppetit, accepta est
Abbreviated transcription (Latin):
q̃dã p̃ꝑatio ad suscipiendã. legẽ facta ẽ. Quẽadmodũ enĩ
nunc in nouo testam̃to pͥmũ homo unda baptismi. ablu
fideliũ associatꝰ. ⁊ p̃ceptis diunis instructus. ad complen¬
dã ꝓfessionẽ suã acced̾. sic antiquus ille populus pͥmũ qͥdẽ
ꝑcirc̃cisionẽ signatꝰ ẽ. pꝰ ea ꝑlegẽ info̾matus. De sacm̃tis

Expanded text:
um quaedam praeparatio ad suscipiendam legem facta est. Quemadmodum enim nunc in Novo Testamento, primum homo unda baptismatis ablfidelium associatus, et praeceptis divinis instructus ad complendam professionem suam accedit; sic antiquus ille populus primum quidem per circumcisionem signatus est, postea per legem informatus. CAP. IV.
Abbreviated transcription (Latin):
adhꝰ oꝑis formã cõponat. Sane hoc opꝰ in duo libros distin¬
.xi. qͣtenꝰ in tanta rerũ multitudine. ⁊ plixitate. incisio narra¬
tionis legentibꝰ tediũ tolleret. ⁊ simul utrumq scͥbere nõ
ualentib aut duusũ habere uolentibꝰ cõmodiorẽ formã ex¬
rationis seriẽ deducit. Scd̾s liber ab incarnacione uerbi
usq ad finẽ. ⁊ cõsũmationẽ om̃iũ ordine ꝓcedit. Itẽ pͥm
liber .xii. clausulas siue partes cõplectit᷑. Prima pars tic¬
tat de cre acione. ⁊ ꝯstitutione hꝰ sensibił mundi. Seda¬

Expanded text:
ad hujus operis formam componat. Sane hoc opus in duos libros distinad hujus operis formam componat. Sane hoc opus in duos libros distinxi; quatenus in tanta rerum multitudine et prolixitate incisio narrationis legentibus taedium tolleret, et simul utrumque scribere non valentibus aut divisim habere volentibus commodiorem formam exrationis seriem deducit. Secundus liber ab Incarnatione Verbi usque ad finem et consummationem omnium ordine procedit. Item primus liber duodecim clausulas sive partes complectitur. Prima pars tractat de creatione et constitutione hujus sensibilis mundi. Se
Abbreviated transcription (Latin):
IbR uor de sacramentis xp̃ianȩ fidĩ. studio
qͦꝵdam scribere cõpulsus sũ : in quo ñ nulla
que antea sparsim dictauerã. ꝓpt̾ea qͦd iterato eadẽ stilo ex pͥ¬
me̾ molestũ. uel suꝑfluum uidebat᷑ in serni. In qͥb si forte ser¬
mo simplicior colorẽ dictaminis sernare ñpotuerit. nõ multũ
int̾e̾e. putaui : cadẽ ueritate constante. Hoc autẽ magis me
mouet. qͦd cũ hȩc eadẽ priꝰ negligentiꝰ dictassẽ. uit pote nõdũ
adhuc futurr oꝑis propositũ habens. transcribenda passim ex¬
posui. suffic̾e̾ tunc arbitratꝰ eiꝰmodi minima uł cinnotata in
noticiam uenire. S qͥa postmodũ cũ eadẽ huiꝰ oꝑis textui
insererẽ. qͦdã in ipsis mutare. quedã uͦ adic̾e̾. uel detrahere ra¬
tio postulabat: lectorẽ admonitũ. ee̾. uolo. ut sicubi ea extͣ
oꝑis hꝰ seriẽ aluid. ant alit̾ aliqͥd habentia in uenerit. hanc
diu̾sitatis cansã. c̾e̾. sciat. ⁊ siqͥd forte in eis em̃dandũ fuerit.

Expanded text:
ibrum de sacramentis Christianae fidei studio quorumdam scribere compulsus sum; in quo nonnulla quae antea sparsim dictaveram propterea quod iterato eadem stylo exprimere molestum vel superfluum videbatur, inserui. In quibus, si forte sermo simplicior colorem dictaminis servare non potuerit, non multum interesse putavi, eadem veritate constante. Hoc autem magis me movet quod cum haec eadem prius negligentius dictassem utpote nondum adhuc futuri operis propositum habens, passim transcribenda exposui: sufficere tunc arbitratus ejusmodi minima vel adnotata in notitiam venire. Sed, quia postmodum cum eadem hujus operis textui insererem, quaedam in ipsis mutare, quaedam vero adjicere vel detrahere ratio postulabat. Lectorem admonitum esse volo, ut sicubi ea extra operis hujus seriem aliud aut aliter aliquid habentia invenerit, hanc diversitatis causam esse sciat, et si quid forte in eis emendandum fuerit,
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ ad ipso ꝑtinent. Sexta pars tractat de creatione
hominis : ⁊ de statu eiꝰ ante peccatũ. Deptima tractat¬
de lapsu. O ctaua de reꝑatione. Nona de institucione sacͣ¬
m̃toꝵ. Decima de fide. Undecima de sac̾m̃tis naturat le¬
gis. Duo decima de sac̃m̃tis scͥpte legis. Huiꝰ libri capitula
ꝑ singłas partes subt̃ ordinauimꝰ inhc̃ modũ.¬

Expanded text:
t. Sexta de creatione hominis, et de statu ejus ante peccatum. Septima de lapsu. Octava de reparatione. Nona de institutione sacramentorum. Decima de fide. Undecima de sacramentis naturalis legis. Duodecima de sacramentis scriptae legis. Hujus libri capitula per singulas partes subter ordinavimus in hunc modu
Abbreviated transcription (Latin):
inqͥrimꝰ. in duob ħ pͥncipalit᷑ ꝯstare inuenimꝰ. St̃ .N. q̃dã
duo. et ħ duo in uno s. et unũ s̃ duoħ. Creator ⁊ saluator
dnos noĩa. ⁊ res una. Lam̃ alud notat creator. aliud
saluator. Treator q fec̃ nos. saluator q redemit nos
Primũ ñ eramꝰ ⁊ facti sumꝰ. pꝰea ꝑienimꝰ. ⁊̃ redẽpti sumꝰ.
et ab uno utr̃q factũ ẽ : ut bonũ nrm totũ eẽt ab uno.
et totũ in uno uinũ. Creatori debemꝰ qd̾ sumꝰ. salua¬
tori qd̾ reꝑati sumꝰ. Hȩc s̃ gͦ duo. q̃ fidei ꝓposita s creden¬
da. creator ⁊ saluator. & q̃ ꝑtinẽt ad creatorẽ.⁊ q̃ ꝑti

Expanded text:
inquirimus, in duobus haec principaliter constare invenimus. Sunt enim quaedam duo, et haec duo in uno sunduo nomina sunt et res una; tamen aliud notat creator, aliud salvator. Creator quia fecit nos, salvator quia redemit nos. Primum non eramus et facti sumus; postea perieramus et redempti sumus, et ab uno utrumque factum est, ut bonum nostrum totum esset ab uno, et totum in uno, et unum. Creatori debemus quod sumus, salvatori quod reparati sumus. Haec ergo sunt duo quae fidei proposita sunt credenda, creator et sal
Abbreviated transcription (Latin):
diuina grã uisitant᷑. et ad sui ꝯsidationẽ excitant᷑ : ut
qͣre hõ natꝰ sit. et si alia pꝰ hanc uitã seqͣt᷑ in qͥrant. Si
p̃mia ustis. et peccõrib torm̃ta reposita sint: et sinpꝰ
finẽ oꝑis seqͣt᷑ p̃miũ istȩ retͥbutioĩs. ⁊alis gͦ ꝯ sideratioẽ
in corde oborta. magno max trepidationis motu detlu¬
bio uite mortalis ꝯscientia ipsa ꝯcutit᷑ : ⁊ qͣntomagis
sibi erranti ꝑiculũ ĩmin̾e c̾nat : tantomag̃ ad ꝯgniciõe
i̾tatis ꝑuenire satag̃. Cõsidat in hoc mũdo tã di̾sas ẽ.

Expanded text:
iderationem excitantur, ut quare homo natus sit, an alia post hanc vitam sequatur inquirant; an praemia justis et peccatoribus tormenta reposita sint; et an post finem operis sequatur praemium justae retributionis. Tali consideratione in corde oborta, magno mox trepidationis motu de dubio vitae mortalis conscientia ipsa concutitur; et quanto magis sibi erranti periculum imminere cernit, tanto magis ad cognitionem veritatis pervenire satagit. Considerat in hoc mundo tam d
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ. Missꝰ ẽ nat᷑alis filiꝰ ꝓad optandis. quia sine ipso alie
ut hostis ñ potestate s rõne uince̾t᷑. ⁊ inhis om̃ib fides
tua in uno ꝯstat. ⁊ ad unũ. et una. q cũ cdno naminant᷑
natam. saluator ad gr̃ã. In his cdnob totũ ẽ. ⁊ unũ ħ ẽ.
in qͦ ab micio fides c̾dentiũ una ẽ. ꝗͣnis in eadẽ fide. in aliis
moior in aliis minor de istis cognicio fuerit. scdm diu̾si¬
tatẽ tẽpoꝵ. sic̃ uno ⁊ eodẽ tẽpore in aliis maior in aliis
minor inuenit᷑ ⁊ gnicio in ipsis scdm capatitatẽ ꝑsona¬
rũ. Quãnis gͦ fides c̾uit ut aliqñ ⁊ maliqͥb maior¬

Expanded text:
tionem. Missus est naturalis filius pro adoptandis, quia sine ipso alientionem. Missus est naturalis filius pro adoptandis, quia sine ipso alienut hostis non potestate, sed ratione vinceretor; et in his omnibus fides tua in uno constat, et ad unum et una, quia cum duo nominantur, d gratiam. In his duobus totum est et unum, hoc est in quo ab initio fides credentium una est, quamvis in eadem fide in aliis major, in aliis minor de istis cognitio fuerit, secundum diversitatem temporum, sicut uno et eodem tempore, in aliis major in aliis minor invenitur cognitio de his ipsis secundum capacitatem personarum. Quamvis ergo fides c
Abbreviated transcription (Latin):
successores pate facta luce euangelii sẽꝑ aꝑte p̃dicabãt.
eo tpre pauci ad mod̾ ⁊ ꝑfectiores qͥcq nouer̃. quauis oĩs
dei pͥopulus ⁊̃ tẽ eiꝰ dẽ mysteria fidei inlegalibꝰ cerimoniis
Unũ tͥ sine alt̃o ñ sufficit. Utr̃q agnosce. utrũq
ꝯfitere. Sic̾atorẽ cͥdif. agnoscis qd̾ factus es. Siredẽptorẽ cͥfi¬
teris. agnoscis qd̾ reparatues. Unꝰ ẽ creator ⁊ redemptor.
Insuo te fec̃. in tuo te refec̃. ⁊ utr̃q unꝰ fec̃. Supse te
feciss. et alt̃ te refecisset. deb̾es illi qͥ factus &s: ⁊ deb̾a
alt̃i qd̾ refectus es. Et eẽt diusa intencio tua ⁊ dilectio¬
tua et obedientia tua. ⁊ ñ eẽs muiꝰ totꝰ. Et ednobus illũ
plus diligeres. a quo plus hab̃es. Qui creauit te dedit tibi
eẽ. Qͥ redemit te: dedit tͥ beatũ eẽ. Propt̃ea ne plus ate
diliget᷑ alt̃. qͥdã redẽptor ꝗͣ ipse c̾ator. noluit ipse c̾ator
ẽẽ redẽptor ⁊ sustinuit tuã passionẽ ut em̾et tuã dilec¬

Expanded text:
successores patefacta luce Evangelii semper aperte praedicaeo tempore pauci admodum, et perfectiores quique noverunt, quamvis omnis Dei populus etiam tunc ejusdem mysteria fidei in legalibus caeremoniis Unum tibi sine altero non sufficit. Utrumque agnosce, utrumque confitere. Si Creatorem credis agnoscisque quod factus es; si redemptorem confiteris, agnoscis quod reparatus es. Unus est creator et redemptor. In suo te fecit, in tuo te refecit; et utrumque unus fecit. Si ipse te fecisset, et alter te refecisset; deberes illi quod factus es, et deberes alteri quod refectus es. Et sic esset divisa intentio tua et dilectio et obedientia tua; et non esses unius totus. Et de duobus illum plus diligeres, a quo plus haberes. Qui creavit te, dedit tibi esse; qui redemit te, dedit tibi beatum esse. Propterea ne plus a te diligeretur alter quidam redemptor, quam ipse creator, voluit ipse creator esse redemptor, et sustinuit tuam passionem ut emeret tuam dilec
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ uidebimꝰ facie ad faciẽ. in manifesta ꝯtẽplatioẽ. Sed qd̾
ẽ enigma. et qd̾ ẽ speculũ in quo uidet᷑ unago. donec ipsa
res uidĩ possit: Enigma ẽ scͥpt᷑a sac. Quare : Quia obs¬
cutũ ht̃ significationẽ. Speculũ ẽ cortuũ. si tñ mundãfu¬
erit. ⁊ ert̾sũ ⁊ clarificatũ. Imago inspeculo fides in corde
tuo. Ipsa ufides imago ẽ.et sacͣm̃tũ. Cõtẽplatio aut̃ fut᷑a
res. et nirtus sacm̃ti. Qui fidẽ ñ hñt nicħ uidẽt. qͥfidẽ¬

Expanded text:
 facie ad faciem in manifesta contemplatione. Sed quod est aenigma, et quod est speculum in quo videtur imago donec ipsa res videri possit? Aenigma est Scriptura sacra. Quare? quia obscuram habet significationem. Speculum est cor tuum, si tamen mundum fuerit et extersum et clarificatum. Imago in speculo fides in corde tuo. Ipsa enim fides imago est, et sacramentum. Contemplatio autem futura, res et virtus sacramenti. Qui fidem non habent nihil vident; q
Abbreviated transcription (Latin):
s ñ eandẽ fidei cognicionẽ habuisse dicant᷑. aut si de om̃ib
hoc dictũ intelligit᷑. os qͥ fut᷑am redẽptionẽ credider̃. ħ ȩtiã
in qͥb redẽptio ꝯstabat credidisse. ñ inc̾uenient̃ affirmãt᷑.
In quantũ .it. ipsã q̃ omia ħ cõtinebat redẽptionẽ uent᷑am
cio ustos fidẽ saluatoris habuisse. ⁊ omnes in fide redẽpti¬
onis uent̾ȩ iustificatos fuisse.q eandẽ redẽptionẽ ł uentãm

Expanded text:
i de omnibus hoc dictum intelligitur, omnes qui futuram redemptionem crediderunt, haec etiam in quibus redemptio constabat credidisse, non inconvenienter affirmantur. Inquantum enim ipsam quae omnia haec continebat redemptionem venturamtio justos fidem Salvatoris habuisse, et omnes in fide redemptionis venturae justificatos fuisse, quia eamdem redemptionem vel
Abbreviated transcription (Latin):
enigmate tũc aũt qñ uidebimꝰ ꝑ cõtẽplationẽ. indebimꝰ
facie ad faciẽ. Qͥdẽ ꝑspeculũ uidẽ.: Imaginẽ uide. Qͥd ẽ
facie ad faciẽ uide : Rẽ uide. Puta aliquẽ eẽ retͦ te.
ł supͣ te. Au̾s es ab illo. nec uides facie ad faciẽ. facietua
ad faciẽ illiꝰ. An̾sa ÷ eñ facies tua ab illo. ⁊ si forte ille
ante te. statĩ uideb̾ in eo imaginẽ illiꝰ qͥẽ addorsũ tuũ
nł supͣ uerncẽ tnũ. et dices uideo te. Quid iides: Iam
aliqͥd uides. sed imagnẽ solã. Uides illũ s imagine sua
ñ dũ in facie sua. ħõ dũ ꝯgnosciᷤᷤ sic̃ ꝯgnosceris nõ dũ uides
sic̃ uidis. Uidis inre. ides in imagine. Ille ad te respic̃
qͥte uidet. tu aũ au̾s es abillo. Cõu̾te̾ ad illũd̾. et pone
faciẽ ad faciẽ. ⁊ ideb̾ iã nõ imaginẽ sed ipsã rem. Eriꝰ
uidisti illũ. s in imagine sua. mͦ uides illũ infacie sua.
Tam̃ cũ ipsã rẽ uidȩ incipis. agnoscit q aliqͥd similitudi¬

Expanded text:
debimus facie ad faciem. Quid est per speculum videre? Imaginem videre. Quid est facie ad faciem videre? Rem videre. Puta aliquem esse post te, vel supra te, aversus es ab illo, nec vides facie ad faciem, facie tua ad faciem illius. Aversa est enim facies tua ab illo: et si forte ille ante te, statim videbis in eo imaginem illius, qui est ad dorsum tuum, vel supra verticem tuum, et dices: Video te. Quid vides? Jam aliquid vides, sed imaginem solam. Vides illum, sed in imagine sua, nondum in facie sua. Nondum cognoscis sicut cognosceris; nondum vides, sicut videris. Videris in te, vides in imagine. Ille ad te respicit qui te videt; tu autem aversus es ab illo. Converte te ad illum, et pone faciem ad faciem; et videbis jam non imaginem, sed ipsam rem. Prius vidisti illum, sed in imagine sua: modo vides illum in facie sua. Tamen cum ipsam rem videre incipis, agnoscis quia aliquid similitudi
Abbreviated transcription (Latin):
mał abscõditũ. subiec̃ nouissimis tpãib scĩs reuelatũ. Si os
hoc ab micio boni ꝯgnouer̃. qͦmͦ uł mali ħ ignorare potuer.
marie c̃ ab ipsis bonis qͥh ꝑcepissent. qͥ u̾e boni ł mali eẽt.
qͥb ħ reuelandũ ł celandũ foret. discerni ñ potuisset. Atq
in hc̃ mod̾ ꝯsequẽs eẽ manifeste agnoscimꝰ. ut si bonis oĩb
ħ renelata ꝯfitem̃. mał qͦq ñ ignota fuisse ñ dubitemꝰ. Por¬
ro si hoc stare debebit. qͥs ñ uideat quã ineffabilit᷑ pͥora illa
tẽꝑa pꝰeriorib secłis p̃ferenda sint. c̃ fides q̃ hic solo foris au¬
ditu u̾boꝵ ꝑcipit᷑. illic ꝑc̃tẽplationẽ ꝓpheticȩ aspiracionis
intꝰ ab oibꝰ plena et manifesta u̾itatis luce leg̾et᷑. Quid
fides nr̃a ꝯꝑatioẽ fid̾i illoꝵ. nͥ ut ita dicãt᷑ ñ fides. s opmio
q̃ dã dicenda ẽ. qͦs intantũ c̾tiores agnoscimꝰ fuisse de futo.¬

Expanded text:
poribus sanctis revelatum. Si omnes hoc ab initio boni cognoverunt, quomodo vel mali hoc ignorare potuerunt, maxime cum ab ipsis bonis qui hoc percepissent, qui vere boni vel mali essent; quibus hoc revelandum vel celandum foret discerni non potuisset. Atque in hunc modum consequens esse manifeste agnoscimus, ut si bonis omnibus haec revelata confitemur, malis quoque non ignota fuisse non dubitemus. Porro si hoc stare debebit, quis non videat quam ineffabiliter priora illa tempora posterioribus saeculis praeferenda sint, cum fides quae hic foris solo auditu verborum percipitur, illic per contemplationem propheticae aspirationis, intus ab omnibus plena et manifesta veritatis luce legeretur? Quid fides nostra comparatione fidei illorum, nisi, ut ita dicam, non fides, sed opinio quaedam dicenda est? quos in tantum c
Abbreviated transcription (Latin):
ñ dubitemꝰ. Unã tam̃ ⁊ eandẽ fidẽ fuisse p̾cedenciũ ⁊ sub¬
seqñtiũ. in qͥb tam̃ eadẽ ꝯgnitio ñ fuit. sic indubitant᷑
eand̾ fidẽ ⁊ tñ ñ eandẽ fidi ꝯgnicionẽ in uenimꝰ. Creuit
itaq ꝑ tpr̃a fides in oĩb ut maior eẽt. s mutata ñ ẽ. ut
alia eẽt. Añ legẽ ds ereator cͥdebat᷑. ⁊ ab eo salꝰ ⁊ redẽptio¬

Expanded text:
n dubitemus. Unam tamen et eamdem fuisse fidem praecedentium et subsequentium: in quibus tamen eadem cognitio non fuit, sic indubitantereamdem fidem, et tamen non eamdem fidei cognitionem invenimus. Crevit itaque per tempora fides in omnibus, ut major esset, sed mutata non est, ut alia esset. Ante legem, Deus creator credebatur; et ab eo sal
Abbreviated transcription (Latin):
natinitatis. ⁊ passiois siue resurrectiois ⁊ ascensionis
eiꝰ : in ħ eos u̾ssime habuisse dicimꝰ. q credentib ⁊ scien¬
tib ħ. fide et denocione subspe ⁊ expectatione eiꝰdẽ re¬
dẽptiois adħeser̃. qͣuis mod̾ eiꝰdẽ redẽptiois sue simiłr
ñ ognoner᷑. Sic gͦ intelligendũ putamꝰ. qͣ dic̃ b̾atꝰ au¬

Expanded text:
nativitatis et passionis, sive resurrectionis et ascensionis ejus, in hoc eos verissime habuisse dicimus; quia credentibus et scientibus haec fide et devotione sub spe et exspectatione ejusdem redemptionis adhaeserunt, quamvis modum ejusdem redemptionis suae similiter non cognover
Abbreviated transcription (Latin):
hoc aut̃ si uͥa s̃ sic̃ abilł estimant᷑. ⁊ siõ aꝓpositis auc¬
toritatib affirmari udet᷑. fuit antiqͥs tẽꝑib aut ꝑ nira
ne ꝑfectorũ ꝗͣ saluandoꝵ tanta fusse paucitate ꝯtẽptũ.
quatenꝰ et salui ñ pauci tc̃ fieret̃. ⁊ õs nichil ominꝰ re¬
pleti spũ ꝓphetico. necdũ reuelata misteria iã tc̃ penetra¬
rent. si in ꝗͣ ħ recipit᷑ benedicimꝰ qͥdẽ am̃ in donis suis. s
tiꝰ uirta sententiã hano fu̾t appelland̾: m qͦ tot ⁊ tantȩ
dei ppło diuiciȩ sp̃s affluehat̃. ut illd̾ ꝓrsꝰ inoredibili feli¬
citate e̾neret᷑ ĩpletũ. qd moyses optat c̃diceret. Quisdet¬

Expanded text:
Haec si vera sunt sicut ab illis existimantur, et sicut a propositis auctoritatibus affirmari videntur aut in antiquis temporibus fuit perrara ne perfectorum quam salvandorum tanta fuisse paucitate contentum, quatenus et salvi non pauci tunc fierent, et omnes nihilominus repleti Spiritu prophetico necdum revelata mysteria jam tunc penetrarent; si, inquam, hoc recipitur benedicimus quidem Deum in donis suis, sed ntiam hanc fuerit appellandum, in quo tot et tantae Dei populo divitiae spiritus affluebant; ut illud prorsus incredibili felicitate cerneretur impletum, quod Moyses optabat, cum diceret: Quis
Abbreviated transcription (Latin):
dice̾t intuebat᷑. ñ plane esfundã.s subtraham mag̃ de
spũ meo drrisse debuenat. Nͥd.n.  Si. filiis enangłĩ
om nes uet̾es uistos pares facimꝰ inscientia. nunqd ñ
Tsupiores ois in grã ꝯseq̃nt̃ fat̃i necesse ẽ. ut pote quõ¬
nlectio sic̃ nos aut p̃dicatio s ipsa unctio docuerit

Expanded text:
diceret, intuebatur, non plane, Effundam, sed, Subtraham magis de Spiritu meo dixisse debuerat. Quid enim? si filiis Evangelii omnes veteres justos pares facimus in scientia, numquid non et superiores in gratia consequenter fateri necesse est! utpote quos non lectio, sicut nos, aut praedicatio, sed ipsa unctio docuerit
Abbreviated transcription (Latin):
oculus qͥd ẽ cõtẽplationis extinctꝰ ẽ.: ut nichil uid̾et:
oculus uͦ rõnis lippꝰ effectus : ut dubie uideret. Solus
ille oculus qͥ extinctꝰ ñ fuit. in sua claritate ꝑmansit:
Oculus uͦ rõnis quã dui lum̃ eiꝰ nubilũ ẽ. iuidiciũ hr̃e
Hinc ẽ qd̾ corda hominũ facilus s̃ consentiunt in
his quȩ oculo carnis ꝑcipiũt. quã in his quȩ acie m̃tis
et sensu rõnis attingunt. Quia nͥ in uidendo ñ ca¬
ligat᷑ in uidicando nõdiscrepant. hõ gͦ quia oculũ
carnis ht̃. mundũ uidere pot̃. et ea quȩ in mundo
st̃. Itẽ qr oculũ rõnis ex parte ht̃. animũ similit̃

Expanded text:
oculus quidem contemplationis exstinctus est, ut nihil videret; oculus autem rationis lippus effectus ut dubie videret. Solus ille oculus qui exstinctus non fuit in sua claritate permansit, Oculus vero rationis quandiu lumen ejus est nubilum, judicium ceHinc est quod corda hominum facilius sibi consentiunt in his quae oculo carnis percipiunt quam in his quae acie mentis et sensu rationis attingunt, quia ubi in videndo non caligant, in judicando non discrepant. Homo ergo qui oculum carnis habet mundum videre potest et ea quae in mundo sunt. Item quia oculum rationis ex
Abbreviated transcription (Latin):
minꝰ unꝗͣ recta fides hab̃̾e potuit. idẽ. qͥdsit illud cui nich
unꝗͣ demi potuit. ut fides recta ꝯstaret. ⁊̃ si adici aliqͥd
potuit ut cresceret. Hec duo rõne coherent. et obhoc
in diuise ꝑtctari exposcunt. H ec leui ꝯsidatioẽ in h
diu̾sa fide de recta fide disputat᷑. Nec parũ ħ eẽ ꝑiculũ
putandũ ẽ. Quomͦ .n. dehis q̃ credenda s̃ fide bene sen¬
tire possumꝰ. si de ipsa fide male sentimꝰ :Ept̃ea ꝯsidan

Expanded text:
ides recta habere potuit, id est quid sit illud cui nihil unquam demi potuit, ut fides recta constaret, etiam si aliquid adjici potuit ut cresceret. Haec duo ratione cohaerent, et ideo indivise pertractari exposcunt. Nec levi consideratione in hsa fide de recta fide disputatur, nec parvum hoc esse periculum putandum est. Quomodo enim de iis quae credenda sunt fide bene sentire possumus, si de ipsa fide male sentimus? Propterea con
Abbreviated transcription (Latin):
tione id qd̵ credit᷑ diligat᷑. Hoc iccirco c̃memoramus.
q agnonimꝰ qs dã eẽ minꝰ diseretos. qui humanȩ po̾¬
sibilitatis m̃sitã nescũt. q suã possibilitatẽ ñ attendt̃.
dlẽ muilla rõne eẽ dicend̾. qui ñ magna q̃dã ⁊ młta
⁊ sublimia fid̾i sacͣm̃ta agnou̾it. et de maiestate c̃ato¬
ris at ac humilitate saluatoris. qͣrda disputa cionũ ꝓfun¬

Expanded text:
tione id quod creditur, diligatur. Hoc idcirco commemoramus, quia agnovimus quosdam esse minus discretos, qui humanae possibilitatis mensuram nesciunt; quia suam passibilitatem non attendunt, edelem nulla ratione esse dicendum, qui non magna quaedam et multa et sublimia fidei sacramenta agnoverit; et de majestate creatoris, et de humilitate Salvatoris quorumdam disputation
Abbreviated transcription (Latin):
beatũ eẽ. In pͥma parte recta fides int̾ creatorẽ ⁊ creat᷑am
ita disc̾nere debet. ut ⁊ inicuiq hoꝵ qͣ suũ ẽ tͥbuat. ⁊ ui¬
cissim altiꝰ ꝓpͥetatẽ in alt̾am ñ trans fundat. idẽ ut nec c̾at᷑ȩ
attͥbuat creatoris maiestatẽ. nec creatori aseribat creat᷑ȩ
infirmitatẽ. nec dm̃ ꝯdudat tẽꝑe: nec ereaturũ tendat
ȩt̃nitate. Ita fides si unicuiq qd̾ suũ ẽ tͥbuit. recte offert.
si mutrũq bñ disc̾nit. recte diuidit. ⁊ ñ peccat. Si uͦ
int̾ c̾atorẽ ⁊ opꝰ suũ recte discern̾e̾nt : neqͣꝗͣ tñ fideles ap
ea q̃ in sc̾a parte postumꝰ. Ubi pͥmũ insaluatore agnoᷤᷤ¬
cimꝰ redẽptionẽ. in sac̾m̃tis eiꝰ redẽp tioĩs p̃pationẽ. Pri¬
ma pars fidei spectat ad debitũ natȩ. sed̾a pars fidei spec¬
tat ad debitũ gr̃ȩ. Illa cred̾e debemꝰ. q ꝑ naturã ꝯditi
sumꝰ : ista crede debemꝰ. q ꝑ gr̃am reꝑatisumꝰ. Si scd̾m

Expanded text:
am ita discernere debet, ut et unicuique horum quod suum est tribuat, et vicissim alterius proprietatem in alterum non transfundat, id est ut nec creaturae attribuat Creatoris majestatem, nec Creatori ascribat creaturae infirmitatem; nec Deum concludat tempore, nec creaturam extendat aeternitate. Ita fides, si unicuique quod suum est tribuit, recte offert; si inter utrumque bene discernit, recte dividit, et non peccat. Si vero inter Creatorem et opus suum recte discernerent, nequaquam fideles tamen posuimus, ubi primum in Salvatore agnoscimus redemptionem; in sacramentis ejus redemptionis praeparationem. Prima pars fidei spectat ad debitum naturae; secunda pars fidei spectat ad debitum gratiae. Illa credere debemus, quia per naturam conditi sumus. Ista credere debemus,
Abbreviated transcription (Latin):
cresc̃ qñ ad denoeionẽ ercitat᷑. ⁊ corrobonit᷑ ad ꝯstantiã.
Quorundã fides ꝯgnicioẽ magna ẽ affectul. parua.
Quorũdã nͦ affectu magna. cognitione parua. Alii fidẽ
cognitione et affectu magnã. hñt. alii et cognitione
et affectu paruã. Uer̾tam̃ affectũ magnũ infide mag̃
laudabilẽ eẽ. quã ꝯgnitionẽ magnã. dñs manifeste os
tendit uͥ fidẽ grano sinapis ꝯꝑauit. qd̾ quantitate qͥdẽ
na ẽ fides tua. Illa nãq ap̃dm̃ fides magna reputatur.
q̃ ⁊ si minꝰ uigeat scientia. ꝑ ꝯstantiã tñ fortis osten¬
dr. Tũ gͦ fides cognitione erescit adiunat᷑. cũ nͦ affec¬

Expanded text:
t roboratur ad constantiam. Quorumdam fides cognitione magna est; affectu parva. Quorumdam vero affectu magna, cognitione parva. Alii fidem et cognitione et affectu magnam habent. Alii et cognitione et affectu parvam. Verumtamen affectum magnum in fide magis laudabilem esse quam cognitionem magnatendit, ubi fidem grano sinapis comparavit , quod quantitate quidem na est fides tua . Illa namque fides apud Deum magna reputatur, quae etsi minus vigeat scientia, per constantiam tamen fortis ostenditur. Cum ergo fides cognitione crescit, adjuvatur. Cum vero affec
Abbreviated transcription (Latin):
plures unitatẽ diuinitatis scindũt. Indei creatorẽ cõfiten¬
t̃ : saluatorẽ ñ cognoscut̃. et inhis oĩb mis fluctuat.⁊
nͥ pietate in suo tene̾t᷑. fortassis abiecta u̾itate falsitatem
tis dnbus simũ aliqͥd relinqͥt᷑. ut mnũ alitd eligat᷑.⁊ du¬
bietas ñ tollit᷑ s mutat᷑. Accedit adhanc alia intio ma

Expanded text:
cindunt. Judaei creatorem confitentur, salvatorem non agnoscunt. Et in his omnibus mens fluctuat; et nisi pietate in suo teneretur, fortassis abjecta veritate falsitatem tis dubiis si unum aliquid relinquitur ut unum aliud eligatur, dubietas non tollitur, sed mu
Abbreviated transcription (Latin):
rõne ñ c̃p̃hendũt. Alii rõne aꝓpbat̃ qd̾ fide credant.
Alii puritate cordis ⁊ munda ꝯscientia int̾iꝰ iã g̾ta¬
re in cipũt. qd̾ fide credũt. Inpͥmis sola pietas fac̃ elec¬
tionẽ. In sedis rõ aduingit approbationẽ. Int̾ciis puri¬
tas intelligenciȩ app̃hendit certitudinẽ. Quartũ genꝰ
hominũ ẽ. ⁊ qͥb crede ẽ solũ fidei ñ cõtͣlice̾. Qui ꝯsuetu¬
dine uiuendi mag̃ ꝗͣ credendi uirtute fideles nomi

Expanded text:
ione non comprehendunt. Alii ratione approbant quod fide credunt. Alii puritate cordis et munda conscientia interius jam gustare incipiunt quod fide credunt. In primis, sola pietas facit electionem: in secundis, ratio adjungit approbationem; in tertiis, puritas intelligentiae apprehendit certitudinem. Quartum genus hominum est quibus credere est, solum fidei non contradicere, qui consuetudine vivendi
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm creatorẽ solũ. Im̃ qͥ creatorẽ dic̃ : maiestatẽ ꝯfitet᷑.
Qͥ salnatorẽ intellig̃: pietatẽ uen̾at᷑. &maiꝰ bonũ hõĩs
eẽ. ut in deo suo ⁊ maiestatẽ in ueniat. ꝗ oculo cordis c̃¬
tẽplet᷑.⁊ humanitatẽ quã oculo carnis speculet᷑. ut totꝰ
hõ in deo beatificet᷑. His rõnibꝰ animꝰ c̃fortatꝰ. ad ampli¬
orẽ religiõis diuinȩ deuocionẽ excitat᷑. Denocione aũ
mundat᷑ ⁊ purificat᷑. ut mundo corde iã qͦdã mͦ p̾gus¬
tare incipiat id ad q̃ fide ⁊ deuocione ꝯgnoscendũ festinat.
Ita munda ꝯscientia in inisibilib docum̃tis. et secreta ac fama¬
liari iusitacione de deo suo cotidie erudit᷑. et c̾tificat᷑ intan¬

Expanded text:
torem dicit majestatem confitetur; qui Salvatorem intelligit, pietatem veneratur. Et maximum bonum hominis est ut in Deo suo et majestatem inveniat quam oculo cordis contempletur; et humanitatem quam oculo carnis speculetur, ut totus homo in Deo beatificetur. His rationibus animus confortatus, ad ampliorem religionis divinae devotionem excitatur; devotione autem mundatur et purificatur ut mundo corde jam quodammodo praegustare incipiat, id ad quod fide et devotione cognoscendum festinat. Ita munda conscientia invisibilibus documentis, et secreta et familiari visitatione de Deo suo quotidie eruditur et certificatur; in tan
Abbreviated transcription (Latin):
anb̃. S q in hac descͥptione ñ qͥd sit fides. s qͥd faciat fides
ostenditur. nec ea quȩ de p̃tĩtis ł de p̾sentib habet᷑ fides dif¬
finit᷑. siqͥs plena ac gen̾alẽ diffinicionẽ fidei signare uolu̾it.
dice pot̃. fidẽ eẽ certundinẽ quandã animi derebus ab¬
sentib supͣ opinionẽ ⁊ infra scientiã cõstitutã. St̃ .ni. qͥdã
qͥ andita statĩ animo repellũt. ⁊ cõt᷑dict̃ his q̃ dicunt᷑.⁊
hi s̃ negantes. Alii in his q̃ audiũt alt̾rã quã c̃q partẽ
eligut ad estimationẽ. s nõ approbat̃ ad c̃firmationẽ.
Q uã nis enĩ unũ eduoli magͣ ꝓbabile intelligũt. utrũ
tam̃ id ipsũ adhuc uer̃ sit. asserere ñ p̾sumunt Hift̃
estimantes. Alii sic alterũ partẽ aꝑpbat. ut eiꝰ aꝑpbatiõe¬
⁊ inassercionẽ assumãt. Hisut̃ credentes. Post ista gen̾a
cognicionis illud ꝑfectiꝰ seqͥt᷑. cũ res nõ exanditu solo s ꝑsuã

Expanded text:
. Sed quia in hac descriptione non quid sit fides, sed quid faciat fides ostenditur; nec ea quae de praeteritis vel de praesentibus habetur fides diffinitur, si quis plenam ac generalem diffinitionem fidei signare voluerit dicere potest: « Fidem esse certitudinem quamdam animi de rebus absentibus, supra opinionem et infra scientiam constitutam. » Sunt enim quidam qui audita statim animo repellunt et contradicunt his quae dicuntur: et hi sunt negantes. Alii in iis quae audiunt alteram quamcunque partem eQuamvis enim unum ex duobus magis probabile intelligunt, utrum tamen adhuc idipsum verum sit asserere non praesumunt: hi sunt opinantes. Alii sic alteram partem approbant, ut ejus approbationeetiam in assertionem assumant: hi sunt credentes. Post ista genera cognitionis illud perfectius sequitur cum res non ex auditu solo, sed per suam