comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ ꝑfectum est scdm aliquid habens totum quod ha¬
bere debet : et si non habeat qđ̾ habiturũ totum est.¬
Nam trib modis his perfectio constat: et nomina¬
tur conuenienter ꝑfectum. Est enim scdm tempus
ꝑfectum. et est scd̾m naturã ꝑfectum: et uniuersalit̃
ꝑfectum. Primũ ꝑfectũ est. et quasi initium faciens
ꝑfectionis: scd̾m tempus ꝑfectũ. Et sequitur quod
maius est scdm naturam ꝑfectum: et tercium est¬
et maximũ. et suꝑex celłens. umuersalit ꝑfectum.
Scd̾m tempus ꝑfectum est. quod habet quiequid tẽptis
requirit: et conuenit scd̃m tempus haberi. Scd̾m natu¬
ram ꝑfectum est: quod habet omne quod uel datum
est nature sue. uel debitum. Uniuersaliter ꝑfectũ est:
eui nichil deest. Prima perfectio nature condite. scd̾a
perfectio est nature glorificate: tercia ꝑfectio est
et uera. increate nature. Et ad hunc modũ non est
imirabile. neq in questione adducendũ. quare non

Expanded text:
d perfectum est secundum aliquid habens totum quod had perfectum est secundum aliquid habens totum quod habere debet, et si non habeat quod habiturum estNam tribus modis his perfectio constat, et nominatur convenienter perfectum. Est enim secundum tempus perfectum, et secundum naturam perfectum, et universaliter perfectum. Primum perfectum est quasi initium perfectionis faciens secundum tempus perfectum; et sequitur quod majus est secundum naturam perfectum; et tertium est maximum et superexcellens universaliter perfectum. Secundum tempus perfectum est quod habet quidquid tempus requirit, et convenit secundum tempus haberi. Secundum naturam perfectum est quod habet omne quod vel datum est naturae suae, vel debitum est. Universaliter perfectum est cui nihil deest. Prima perfectio est naturae conditae; secunda perfectio est naturae glorificatae; tertia perfectio et vera est increatmirabile est neque in quaestionem adducendum quare non
Abbreviated transcription (Latin):
ualerent. Et in hunc modum sapientes condite
sunt et discernentes et intelligentes spiritales ille
substancie: et tantũ in his omnib sapientes. qͣn¬
tum incipienti nature congruũ fuit: uel pro me¬
rito uirtutis ad ipiscendo necessarium: Utrum
eorum que ad rem non ꝑtinent. cogni¬
cionem et prouidentiã et prescientiã futurorũ.
et eorum que circa se uentura erant fuisse in illis:
et aliter imꝑfectos et ignorantes. et non sicut opor¬
tuit consũmatos et plenos: qualia facere ommpo¬
entem non decuit. et ꝑfectum. et bonum. Sed non
discernunt. quia ad ꝑfectionem aliquid facere ut ꝑfi¬
ciatur quod est imꝑfectum: et ideo imꝑfectũ ut sit
primo imꝑfectũ. deinde autem ꝑfectum: et ut ab eo
ꝑficiatur a quo imꝑfectũ factum est ut ꝑficiatur:
non est imꝑfectio facientis. neq turpitudo facti:
qm̃ et aliter potuit facere qui fecit. et non aliter
fieri debuit quod factum est. Sed et hoc dicendũ est¬

Expanded text:
valerent. Et in hunc modum sapientes conditae valerent. Et in hunc modum sapientes conditae sunt et discernentes et intelligentes spirituales illae substantiae; et tantum in his omnibus sapientes quantum incipienti naturae congruum fuit, vel pro merito virtutis adipiscendo necessarium. CAP. d rem non pertinet cognitionem et providentiam et praescientiam futurorum, et eorum quae circa ipsos ventura erant fuisse in illis; et aliter imperfectos, et ignorantes, et non sicut oportuit consummatos et plenos; qualia facere omnipotentem non decuit et perfectum et bonum. Sed non discernunt quod ad perfectionem aliquid facere ut perficiatur quod est imperfectum; et ideo imperfectum, ut sit primo imperfectum; deinde autem perfectum, ut ab eo perficiatur a quo imperfectum factum est, ut perficiatur; non est imperfectio facientis neque turpitudo facti, quoniam et aliter facere potuit qui fecit, et non aliter fieri debuit quod factum est. Sed et hic dicendum quo
Abbreviated transcription (Latin):
cuiq ad effectũ famulabatur propria natura: in
ea uero quam ad se inuicem habebant. quibusdam
subiecta erat obedientia aliena: in ea autem quam
subiecta creatura. Hec de potencia prima racionalis
nature dicta: future inuestigationi primã occasionẽ
nobis discretio oceurrit. qm̃ illuminabantur
tripliciter. uel ad tria simpliciter: et erat in
In eo quod facti erant mali et boni cognitionẽ acce¬
perant. ut intelligerent quid appetendũ illis foret:
uel quid respuendũ. secundũ potenciã uirtutis in se
et libertatẽ uoluntatis. Sed et ipsius a quo facti
erant cognicionẽ acceperant: ut intelligerent et sci¬
rent principiũ et finem suum. a quo conditore ꝓ¬
cesserant: et ad ipsum debuerant intencione conuer¬
ti. Illius uero cum quo facti erant cognitionẽ acce¬
perant: ut scirent quid uel sibi inuicem pro diui¬
na dispensatione et ordinatione deberent: uel
quantum in his que condicione sibi subiecta fuerãt.¬

Expanded text:
cuique ad effectum famulabatur natura propria. In cuique ad effectum famulabatur natura propria. In ea vero quam ad se invicem habebant; quibusdam subjecta erat obedientia aliena. In ea autem quam subjecta creatura. Haec de potentia prima rationalis naturae dicta, futurae investigationi primam occasionem nobis discretio occurrit. Quoniam illuminabantur tripliciter, vel ad tria simpliciter; et erat triIn eo quod facti erant, mali et boni cognitionem acceperant, ut intelligerent quid appetendum sibi foret vel quid respuendum secundum potentiam virtutis in se et libertatem voluntatis. Sed et ipsius a quo facti erant cognitionem acceperant, ut intelligerent et scirent principium et finem suum a quo conditione processerant, et ad ipsum debuerant intentione converti. Illius vero cum quo facti erant cognitionem acceperant, ut scirent quid vel sibi invicem pro divina dispensatione et ordinatione deberent, vel quantum in his quae conditione sibi
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntati famulatur : sed scdm aliquid tantum
possunt et sapiunt: scdm aliquid et liberi sunt.
Et ꝑꝓterea determinanda est potestas eorũ. et
determinanda est sapiencia: et determinanda est
libertas eorum. Potestas autem ad oꝑationẽ ꝑtinet:
sapiencia ad cognicionẽ: libertas ad uoluntatem:¬
De triplici potestate illorum. ui¬
xit ergo primũ triplex discretio potestatis
illorum: qm̃ alia erat potestas quam acce¬
perant ad se. alia quam acceperant adinui¬
cem inter se: alia autem quam acceperant ad ea q̃
condicione ordinata fuerant sub se. Prima potestas
uirtutis erat: secunda dñacionis: tercia admunstra¬
cionis. In ea potestate quam acceperãt in se. omnes
differentes etant: in ea uero quam acceperãt inter
se quidam excellentes: in ea autem quã acceperãt¬
sub se. et differentes. et excellentes erant. In ca po¬
testate quam in semet ipsis singuli acceperant. uni¬

Expanded text:
voluntati famulatur; sed secundum aliquid tantum voluntati famulatur; sed secundum aliquid tantum possunt et sapiunt, secundum aliquid et liberi sunt. Et propterea determinanda est potestas eorum et determinanda est sapientia, et determinanda est libertas. Potestas autem ad operationem pertinet, sapientia ad cognitionem, libertas ad voluntatemDe triplici potestate illorum. Et erat primum triplex discretio potestatis illorum, quoniam alia pars potestas quam acceperant ad se, alia quam acceperant ad invicem inter se, alia autem quam acceperant ad ea quae conditione ordinata fuerant sub se. Prima potestas virtutis erat, secunda dominationis, tertia administrationis. In ea potestate quam acceperant in se, omnes differentes erant; in ea vero quam acceperant inter se quidem excellentes; in ea autem quam sub se acceperant differentes et excellentes. In ea potestate quam in semetipsis singuli acceperant, uni
Abbreviated transcription (Latin):
infirme. que uirtute non cõprehendimus. Que
igitur uis et quanta potencia fuerit inuisibilium
essentiarũ. que ue sapiencia. que ue libertas : et
quantũ in his cõmune omnibus. et quid singulis
propriũ uel singulare ac differens datum sit: ual¬
de ineffabile est. et a sensu humano remotũ. Sola
enim diuina potestas et sapientia diuina. nec ter¬
mino. nec mensura concluditur: et arbitru liber¬
tas eterni atq incõmutabilis uoluntatis compla¬
citum. nulla unquã minoracione. siue necessitatis
angustia coartatur: sed absolutũ est et dominans
et suꝑexcellens et efficax. et nutus sui singulari
tate ꝑfectum: ac propria potestate plenum. Om̃e
autem quod creatum est ex parte est. et ex parte
potens est. et sapiens. et liberum ex parte: qui a
nec om̃is effectus potestati creature subicitur.
nec omne occultum sapientie eius manifestatur.
nec omnis euentus electionẽ eius sequitur. aut

Expanded text:
infirmae quae virtute non comprehendimus. Quae infirmae quae virtute non comprehendimus. Quae igitur vis et quanta potentia fuerit invisibilium essentiarum; quaeve sapientia, qualisque libertas, et quantum in his commune omnibus, et quid singulis proprium vel singulare ac differens datum sit; valde ineffabile est et a sensu humano remotum. Sola enim divina potestas et sapientia divina nec termino nec mensura concluditur; et arbitrii libertas aeterni, atque incommutabilis voluntatis complacitum nulla unquam minoratione sive necessitatis angustia coarctatur; sed absolutum est et dominans et superexcellens et efficax et nutus sui libertate singulariter perfectum, ac propria potestate plenum. Omne autem quod creatum est ex parte est, et ex parte potens et sapiens et liberum ex parte; quia nec omnis effectus potestati creaturae subjicitur, nec omne occultum sapientiae manifestatur, nec omnis eventus electionem sequitur. aut
Abbreviated transcription (Latin):
et sapientie et cognitionis et intelligentie uim:
si quis differentẽ assignare uoluerit. non est qui
ex racione occurrat. Quia sicut differens uigor
et subtilitas nature infirmitatẽ non adducit. mi¬
norq: condicio sapiencie ignorantiã non ingerit:
sic libertas inferior nullam arbitrio uoluntatis
erant. quod indissolubiles uel ĩmortales erant :
equale omnib erat. Quod autem natura poten¬
tes erant. quod essentia subtiles erant. qd intelli¬
gentia sapientes erant. et libertate uoluntatis
prõpti ad utrũ libet et habiles. ñ equale oĩb erat:
t tamen sufficienter erat. Istas sane discretiones inui¬
sibiles. inuisibiliũ et intelligibiliũ naturarũ solus pon¬
derare potuit. et uniusciiusq mensurã et modũ
et terminũ sapiencia sua comprehendere: euius
potencia conditum erat totum. et ꝓuidencia ordi¬
natum. Nos uero caligante intelligentia timide in¬
cedimus ad illa: et palpamus sensu cognicionis

Expanded text:
et sapientiae et cognitionis et intelligentiae vim; et sapientiae et cognitionis et intelligentiae vim; si quis differentem assignare voluerit non est qui ex ratione occurrat. Quia sicut differens vigor et subtilitas naturae infirmitatem non adducit, minorque cognitio sapientiae ignorantiam non ingerit; sic libertas inferior nullam arbitrio voluntatis erant, quod indissolubiles vel immortales erant: aequales omnibus erant. Quod autem natura potentes erant, quod essentia subtiles erant, quod intelligentia sapientes erant, et libertate voluntatis prompti ad utrumlibet et habiles; non aequale omnibus erat, et tamen sufficienter erat. Istas discretiones invisibiles invisibilium et intelligibilium natura solus ponderare potuit et uniuscujusque mensuram et modum et terminum sapientia sua comprehendere, cujus potentia conditum erat totum, et providentia ordinatum. Nos vero caligante intelligentia timide incedimus ad illa, et palpamus sensu cognitionis
Abbreviated transcription (Latin):
est pulchra in uniuersitatis compage et ordine ista
diuersitas. in qua minus bonum malũ non est: et
differens bonũ. maius bonum est. Ad hune quoq
modum racionabile est illas quoq sp̃uales naturas
que uniuersaliter bene condite sunt. conuenientes¬
sue puritati et excellentie. non indignas et in essen¬
tia et in forma differentias et gradus in ipso mox
exordio condicionis sue accepisse: quib alii superi¬
ores alii inferiores possent conftitui scdm moderam̃
sapientie cuncta bona creantis et bene ordinantis
amplius ꝑspicaces creati sunt : hi merito dignita¬
tis superiores sunt constituti. Qui uero et natura
minus subtiles. et sapientia minus perspicaces con¬
diti sunt. merito dignitatis inferius sunt ordina¬
ti: ita tamen ut et hi qui excellentiores constituti
sunt. sine superbia prelati essent: et qui inferiores
bitrii libertatẽ scd̾m differentiã nature uirtutem

Expanded text:
est pulchra tamen in universitatis compage et ordine ista est pulchra tamen in universitatis compage et ordine ista diversitas, in qua minus bonum malum non est, et differens bonum majus bonum est. Ad hunc ergo modum rationabile est illas quoque spirituales naturas quae universaliter bene conditae sunt, convenientes puritati suae et excellentiae; non indignas et in essentia et in forma differentias et gradus in ipso mox exordio cognitionis suae accepisse, quibus alii superiores, alii inferiores possent constitui secundum moderamen sapientiae cuncta bona creantis et bene ordinantis amplius perspicaces creati sunt, ii merito dignitate superiores sunt constituti. Qui vero et natura minus subtiles et sapientia minus perspicaces conditi sunt, merito dignitate inferiores sunt ordinati, ita tamen ut ii qui excellentiores constituti sunt sine superbia praelati essent, et qui inferiores bitrii libertatem secundum differentem naturae virtutem
Abbreviated transcription (Latin):
primum de substancia. postea de forma: ac dein¬
de de potestate. In personis enim substancia est:
in potencia forma: in arbitrio potestas. Et ad substan¬
ciam quidem pertinet nature subtilitas ad formam
autem intelligentie claritas: ad potestatem uero intel¬
ligibilis motus et appetitus. et uoluntatis racionalis
que sp̃c erant et natura simplices. et uita ĩmortales:
unius puritatis uel subtilitatis siue uigoris eiusdem
uel quolibet alio nomine significandũ sit quelibet
essencia bona. siue alia melior aut decentior
forma iure appellatur: create sint. Sie enim
corporum natura se demonstrat: et sunt q̃dam
corpora solida magis et firma: et illa puriora ap¬
parent. et extersa magis et munda et clara: ⁊ qͣsi
meliorem et digniorem subitanciã uel essentiam
uel formã habentia: et alia leuia et coaptata. et
prompta et integra et incorrupta magis: et alia
fragilia et corruptioni proxima. et infirma et fecu¬
lenta. et uilia et ponderosa et incongrua. Et tamen¬

Expanded text:
de substantia, postea de forma, ac deinde de potestate. In personis enim substantia est, in sapientia forma, in arbitrio potestas. Ad substantiam quidem pertinet naturae subtilitas; ad formam autem intelligentiae claritas. Ad potestatem vero motus intelligibilis et appetitus et voluntatis rationalis quae spiritus erant; et natura simplices, et vita immortales, unius subtilitatis vel puritatis sive vigoris ejusdem vel quolibet alio nomine significandum sit quaelibet essentia bona, sive alia melior aut decentior forma jure appellatur, creatae sunt. Sic enim corporum natura se demonstrat; et sunt quaedam corpora solida magis et firma, et alia puriora apparent et extersa magis et munda et clara et quasi meliorem et digniorem substantiam vel essentiam vel formam habentia; et alia levia et coaptata et prompta et integra et incorrupta magis; et alia fragilia et corruptioni proxima et infirma et feculenta et vilia et ponderosa et incongrua. Et
Abbreviated transcription (Latin):
glorificatione. et de numero et ordinib. et de
bernatione dei in illis: et multa alia que consecun¬
tur ad illa que continentur in illis. Propterea nos
oportet de multitudine rerum latenciũ. secundũ
nostram possibilitatẽ doctrinam formare: et non
promittere quod consequi non possumus:

Expanded text:
glorificatione. Et de numero et de ordinibus, et de bernatione Dei in illis; et multa alia quae consequuntur ad illa et quae continentur in illis. Propterea nos oportet de multitudine rerum latentium secundum nostram possibilitatem, doctrinam formare; et non promittere quod consequi non possumus.
Abbreviated transcription (Latin):
quid aliud fit contra ipsum stare non potest: si hic solus
legitimo testimonio probari potest. Post quã ergo demõstra¬
uimus quid sit coniugiũ. et ex quo dicendũ sit comugiũ
ut ratum esse debeat: nunc consequent̃ de bonis coniugii

Expanded text:
dquid aliud fit contra ipsum stare non potest, si hic solus dquid aliud fit contra ipsum stare non potest, si hic solus legitimo testimonio probari potest. Postquam ergo demonstravimus, quid sit conjugium, et ex quo conjugium sit dicendum ut ratum esse debeat, nunc consequenter de bonis conjugii
Abbreviated transcription (Latin):
contradiceret᷑. Si quis autem dicat quomͦ mulier que ñ pec¬
cauit. cogi possit ad continentiã inuita. uideat et hoc esse
de miseria carnis: a euius uoluptate qui se in ꝓsperitate
non cohibet: dignũ est ut in aduersitate quoq dolores il¬
lius portet. Ista mulier que modo dicit se contin̾e ñ posse:
quid faceret si maritus eius longa et continua uel etiam
perpetua egritudine p̾meretur: Quẽ ergo ñ desereret
in langore corporis iacentẽ: non deserat modo de iniqͥtate
penitentẽ. Uel si forte condicionẽ caruis sustinere non uult
legi carnis se non subiciai. neq suscipiat ad delectacionem
quod pati non uult ad afflictionẽ. Et hec quidem de occul¬
to consensu coniugii: siue de ceteris que in eo occulta sũt
uel occultanda et uerenda esse possunt: nobis dicenda fu¬
erunt. fatemur ergo sicut dictum est. in consensu maritali
coniugiũ sanciri: et quia post ipsum legitime factum. qͥc¬

Expanded text:
contradiceretur. Si quis autem dicat quomodo mulier quae non peccontradiceretur. Si quis autem dicat quomodo mulier quae non peccavit cogi possit ad continentiam invita, videat et hoc esse de miseria carnis a cujus voluptate qui se in prosperitate non cohibet, dignus est ut in adversitate quoque dolores illius portet. Ista mulier quae modo dicit se continere non posse, quid faceret si maritus ejus longa et continua, vel etiam perpetua aegritudine premeretur? Quem ergo non desereret in languore corporis jacentem, non deserat modo de iniquitate poenitentem. Vel si forte conditionem carnis sustinere non vult, legi carnis se non subjiciat, neque suscipiat ad delectationem quod pati non vult ad afflictionem. Et haec quidem de occulto consensu conjugii, sive de caeteris quae in eo occulta sunt, vel occultanda et verenda esse possunt nobis dicenda fuerunt. Fatemur ergo, sicut dictum est, in consensu maritali conjugium sanciri et quod post ipsum legitime factum qui
Abbreviated transcription (Latin):
est perdere potest: quod suum non est. tollere non potest.
Sic ergo et si aliquando faciat. ut debitũ suũ in corpore
alterius iure exigere non possit: non tamen facit ut debi¬
tum alterius in corpore suo iure negare possit. Querit᷑
autẽ et de his qui se dicunt post coniugalem pactionem.
siue ante cũ sororib aut matrib. aut aliis quibus libet
linea cognacionis propinquis ꝯmerciũ carnale habuisse qͥd
faciendũ sit: si hoc factum esse legitimo testimonio ꝯꝓbari
possit. Ego quidem quãdiu fieri racionabilit̾ possłt: ꝓpter
seruandã pacem thori coniugalis. eiusmodi testimonia et
probationes declinarẽ. Si tamen res omĩno manifesta fie¬
ret. tunc qͥdem ꝓpter horrorem facti et scandalũ urtandũ.
separacionẽ fieri ꝑsuaderem: sic tamen ut uterq in conti¬
nencia ꝑmanere cogei etur: qm̃quidem coniugii sacram̃tũ
adinuicem non scinderetur. etiam si opus carnalis ꝯmercii

Expanded text:
est perdere potest: quod suum non est tollere non potest. est perdere potest: quod suum non est tollere non potest. Sic ergo et si aliquando faciat ut debitum suum in corpore alterius jure exigere non possit, non tamen facit ut debitum alterius in suo corpore jure negare possit. Quaeritur autem et de iis qui se dicunt post conjugalem pactionem, sive ante; cum sororibus ac matribus, aut aliis quibuslibet in linea cognationis propinquis commercium carnale habuisse, quid faciendum sit, si hoc factum esse legitimo testimonio approbari possit. Ego quidem quandiu fieri rationabiliter posset propter servandam pacem tori conjugalis ejusmodi, testimonia et probationes declinarem. Si autem res omnino manifesta fieret, tunc quidem propter horrorem facti et scandalum vitandum, separationem fieri suaderem, sic tamen ut uterque in continentia permanere cogeretur, quoniam quidem conjugii sacramentum adinvicem non scinderetur, etiam si opus carnalis commercii
Abbreviated transcription (Latin):
fieri potuert: non accipiũt remissionẽ. nisi habuerĩt correcti
onem. In huiusmodi ergo occultis. inꝙͥ: tẽporalis institucioĩs
non naturalis p̃ceptionis p̃uaricatio ẽ: uidet᷑
mͥ nũꝗͣ ea que latẽt. manifestis. et maxi¬
me his que sine graui scandalo mutari ñ
possunt p̃iudicare debe  magis expedire
ut in manifestis scandalũ caueat᷑: et de occul
aliquando pro scandalo uitando ex necessitate contͣ institu¬
cionem agitur: qr occultũ est et ꝓbari ac ꝑ hoc uitari ñ
potist: penitenti et doleuti per miscd̾iam non imputetur.
Uir potestatẽ sui corporis non habet: sed mulier. Simili¬
ter et mulier potestatẽ sui corporis non habet: sed uir. Po¬
test ergo uir siue mulier peccando facere. ut potestatem
in corpore alterius perdat: sed facere non potest. ut alteri
potestatẽ sui corporis quantũ in se est tollat. Quod sui iuris

Expanded text:
fieri potuerunfieri potuerunemporalis institutionis, non naturalis praeceptionis praevaricatio est, videtur mihi nunquam ea quae latent manifestis, et maxime iis quae sine gravi scandalo mutari non possunt, praejudicare debere; sed magis expedire ut in manifestis scandalum caveatur, et de occultaliquando pro scandalo vitando ex necessitate contra institutionem agitur, quia occultum est et probari ac per hoc vitari non potest, poenitenti et dolenti per misericordiam non imputetur. Vir potestatem corporis sui non habet, sed mulier. Similiter mulier potestatem corporis sui non habet, sed vir . Potest ergo vir sive mulier peccando facere ut potestatem in corpore alterius perdat; sed facere non potest ut alteri potestatem sui corporis quantum in se est tollat. Quod sui juris
Abbreviated transcription (Latin):
minem: quem audire nee debeo nisi ꝑpter te: nec uolo contra
te: Si ergo tu iubes dñe: ad hominẽ non attendo. Si autẽ
dicio tuo sum. S tamen scio quia benignus et misericors es.
et potes si uolueris non imputare necessitatẽ: si acceptã habu¬
eris uoluntatẽ. Magis ergo uolo incidere in manus tuas ꝗͣ
in matius hominũ: quia tibi et adest potestas. et ñ deest pie¬
tas. Homo ĩ mutare legem ñ potest: tibi lex non dñatur. qui
conditor et dñs legis es. Homo facta iudicat non uoluntatẽ:
tu factis parcis ꝓpter uoluntatẽ. Confidens gͦ in miscd̾ia tua.
occulta necessitatis mee tibi ꝯmitto: non p̾sumẽs ꝓpt̾ timorẽ
tuum ecclesie scandalũ facere: qr spero quod offensã meam
michi pie ignoscere debeas: cũ idcirco ñ p̃sumo offendere ꝓxi¬
mũ: ne in ꝓxrimo et primũ offendã. et dm̃ meũ. Sic mͥ uide¬
tia admittat: qr ea que contͣ naturã sunt. ⁊ sine peccato nũꝗͣ

Expanded text:
minem quem audire nec debeo, nisi propter te, nec volo contra minem quem audire nec debeo, nisi propter te, nec volo contra te. Si ergo tu jubes, Domine, ad hominem non attendo. Si autem dicio tuo sum. Sed tamen scio quod benignus et misericors es, et potes si volueris non imputare necessitatem, si acceptam habueris voluntatem. Magis ergo volo incidere in manus tuas, quam in manus hominum; quia tibi et adest potestas, et non deest pietas. Homo immutare legem non potest. Tibi lex non dominatur, quia conditor et dominus legis es. Homo facta judicat, non voluntatem: tu factis parcis propter voluntatem. Confidens ergo in misericordia tua occulta necessitatis meae tibi committo, non praesumens propter timorem tuum Ecclesiae scandalum facere; quia spero quod offensam tui mihi pie ignoscere sustineas. Cum idcirco non praesumo offendere proximum, ne in proximo offendam et Deum meum. Sic mihi videtiam admittat, quia ea quae contra naturam sunt et sine peccato nunquam
Abbreviated transcription (Latin):
is: quib contra dispositionẽ tuam facio. Si recedo. in obediens
ero ecclesie tue: et scandalizo non solum pusillos. sed etiam
magnos seruos tuos. qui in hac parte quod occultũ est nesci¬
unt. tam̃ qd̾ iustum est uolu̾t: et accusat me consciencia mea
de manifestis meis: quib contra p̃ceptionẽ tuã ago. Ego gͥ
in arto positus. et cinctus uudiq periculis. tuam miscdiam
imploro: paratus ad omne quod iubes. si illud scire dederis.
Si dixeris discede nou inaneo: sidixeris mane. non discedo.
Scio enim quod te iubente fit. malum esse non posse: qͦdcũq
illud fuerit. Tua enim est potestas: ex qua bonũ est quod tͥ
placuerit. Cui indulges non ĩputatur: cui imputas non in¬
dulgetur. Si ergo tu dñe iusseris. ut postposito eccłe scanda¬
lo. et contẽpto mandato magistrorũ meorũ quos mͥ dedisti.
et quib me obedire p̃cepisti: ego magis te audiam quã ho¬

Expanded text:
is, quibus contra tuam dispositionem facio. Si recedo, inobediens is, quibus contra tuam dispositionem facio. Si recedo, inobediens ero Ecclesiae tuae, et scandalizo non solum pusillos, sed etiam magnos servos tuos, qui in hac parte quod occultum est nesciunt, tamen quod justum est volunt, et accusat me conscientia mea de manifestis meis, quibus contra praeceptionem tuam ago. Ego igitur, in arcto positus et cinctus undique periculis, tuam misericordiam imploro: paratus ad omne quod jubes, si illud scire dederis. Si dixeris discede, non maneo. Si dixeris mane, non discedo. Scio enim quod, te jubente, fit, malum esse non posse quodcunque illud fuerit. Tua est enim potestas ex qua bonum est omne quod tibi placuit. Cui indulges non imputatur, cui imputas non indulgetur. Si ergo, Domine, tu jusseris, ut postposito Ecclesiae scandalo, et contempto mandato magistrorum meorum quos mihi dedisti, et quibus me obedire praecepisti: ego magis te audio quam ho
Abbreviated transcription (Latin):
luisti. et quãdiu uoluisti: potes cum uolueris. ⁊ qͥb
uolueris. sine p̃uaricationis reatu indulgere. Neq enĩ
iam culpa erit. quod indulgentis est remissio: ñ agentis
p̃sũptio. Tu quoq p̃cepisti dñe per seruos tuos. ꝑ quos
locutus es. et ordinasti eccłam tuam: ut uir uiuente
uxore sua. alteri non adhereret. Ego uaxorem habui:
et illa uiuente. alteri adhesi. Etce ego iam facere non
possum. ut hoc factũ non sit: sed tu facere potes. ut hoc
dãpnabiliter factum non sit. Item tu mandasti dñe ut eccłe tue
uicem tuam in terra agenti obediremus sicut tibi: et ut non
scandalizaremus tinum de pusillis tuis: et dixisti quia qui
eoclesie tue mandatũ spernerit. tibi obediens non esset. Ecce
ego miser ꝓpter peccata mea in contradictionẽ ueni: laqucũ
incidi necessitatis: ut exire sine peccato non possim. Si ma¬
neo accusat me consciencia mea aduersum te de occultis me¬

Expanded text:
luisti, et quandiu voluisti, potes cum volueris et quibus luisti, et quandiu voluisti, potes cum volueris et quibus volueris sine praevaricationis reatu indulgere. Neque enim jam culpa erit quod indulgentis est remissio, non agentis praesumptio. Tu ergo praecepisti, Domine, per servos tuos per quos locutus es, et ordinasti Ecclesiam tuam, ut vir, vivente uxore sua, alteri non adhaereret. Ego uxorem habui, et illa vivente alteri adhaesi, ecce jam ego facere non possum ut hoc factum non sit. Sed tu facere potes ut hoc damnabiliter factum non sit. Item tu mandasti, Domine, ut Ecclesiae tuae vicem tuam in terra agenti obediremus sicut tibi; et non scandalizemus unum de pusillis tuis, et dixisti: quia qui Ecclesiae tuae mandatum sperneret tibi obediens non esset. Ecce ego miser propter peccata mea in contradictionem veni, laqueum incidi necessitatis, ut exire sine peccato non possim. Si maneo, accusat me conscientia mea adversum te de occultis me
Abbreviated transcription (Latin):
homine multi dãpnabunt: qd̾ ita fieri ñ oportet. Quidã
acute se considerasse putauerũt sibi non ꝓximo consulet¬
tes: dicentes quotiens eiusmodi forte aliquid continge¬
ret. eccłam utrũq facere debere : et in occulto scilicet
penitenti consulere. ut ab eiusmodi copula recederet: et
in manifesto discedentẽ cogere ut maueret. Qd̃ quidem
non esset salutẽ ꝓrrimi querere: sed quasi se uelle a pe¬
riculo liberare. Non michi suadet conscientia mea : ut
hoc illi dicam. Querit a me quid sibi facitndũ sit. osten¬
dit periculũ suum. necessitatẽ suam demõstrat: se para¬
tum esse testatur ad utrũlibet qd̾cũq ussus fuerit. Ego
minus de me confido: dico illi ut ꝑgat ad dm̃. Dñe tu
legem michi dedisti per seruos tuos qualem uoluisti. et
per quos uoluisti: et ecce nos serui tui sub lege sumus
tu dñe legis lator sub lege non es. Qd̃ instituisti qñ uo¬

Expanded text:
homine multi damnabuntur, quod ita fieri non oportet. Quidam homine multi damnabuntur, quod ita fieri non oportet. Quidam acute se considerasse putaverunt, sibi non proximo consulentes, dicentes, quoties ejusmodi forte aliquid contingeret, Ecclesiam utrumque facere debere: et in occulto scilicet poenitenti consulere, ut ab ejusmodi copula recederet; et in manifesto discedentem cogere ut maneret. Quod quidem non esset salutem proximi quaerere, sed quasi se velle a periculo liberare. Non mihi suadet conscientia mea ut hoc illi dicam. Quaerit a me quid sibi faciendum sit, ostendit periculum suum, necessitatem suam demonstrat, se paratum esse testatur, ad utrumlibet quodcunque jussus fuerit. Ego minus de me confido, dico illi ut pergat ad Deum. Domine, tu legem dedisti per servos tuos qualem voluisti, et per quos voluisti; et ecce nos servi tui sub lege sumus, tu Dominus lator legis sub lege non es. Quod instituisti quando vo
Abbreviated transcription (Latin):
qui utiq non saluaret᷑. si per iusticiã et rigorem legis. sine
miscd̾ia iudicaret᷑. Non tibi fortassis scd̾m estimationẽ tuã
respondeo: de meo est. non de tuo quod loquor. Non aliud
possum. Quod michi mens suggerit ꝓfiteor. Si aliud dice¬
rem: contra conscienciã meam et estimationẽ dicerẽ. Quis¬
q: pro se iudicet: ego tibi de corde meo loquor. Uenit pec¬
cator ad me. et exponit michi conscienciã suam: consiliũ
salutis querens. Quid illi dicam: Si dixero illi recede. fa¬
cio illum inobedientẽ ecclesie matri sue: et exemplo eius
alios confirmo ut diittãt uxores suas legitimas: et cũ
eas odio habuerint. fingant quodcũq sibi placuerit. et m̃¬
tiantur ecclesie: ut libertatẽ habeant recedendi ab eis qr
eas non amant. Et si hoc ecclesia receperit. et passa fue¬
rit. ueniet magnũ malũ: et dumitiẽt om̃s pro libitu aut
uiri uxores suas. aut mulieres maritos suos: et pro uno

Expanded text:
qui utique non salvaretur, si per justitiam et rigorem legis sine qui utique non salvaretur, si per justitiam et rigorem legis sine misericordia judicaretur. Non tibi fortassis secundum opinionem aut existimationem tuam respondeo. De meo est non de tuo quod loquor. Non aliud possum. Quod mihi mens suggerit profiteor. Si aliud dicerem contra conscientiam meam et existimationem dicerem. Quisque pro se judicet; ego tibi de corde meo loquor. Venit peccator ad me et exponit mihi conscientiam suam consilium salutis quaerens. Quid illi dicam? Si dixero illi recede, facio illum inobedientem Ecclesiae matri suae, et exemplo ejus alios confirmo, ut dimittant uxores ejus legitimas; et cum eas odio habuerint, fingant quodcunque sibi placuerit, et mentiantur Ecclesiae ut libertatem habeant recedendi ab eis, quia eas non amant. Et si hoc Ecclesia receperit et passa fuerit, veniet magnum malum, et dimittent omnes pro libito, aut viri uxores suas, aut mulieres maritos suos, et pro uno
Abbreviated transcription (Latin):
fatetur. et multa alia horrenda. que miseria hominũ uel
horrenda ab hominib desideriis suis malis excecatis. ut faci¬
ant que non oportet: et sunt tanta hec mala. ut uix consi¬
lium admittãt: nisi decis qui legem dedit. grãm ⁊ inisediam
prestet.Per legem enim non iustificabitur in conpcctu eius
om̃is caro. Sicut olim maledictũ legis om̃s qui sub lege
erant p̃mebat. nec erat qui euadere potuisset maledicti¬
onem. quia non erat qui cauere posset p̃uaricationẽ. do¬
nec ipse legis lator ueniens. maledictionẽ per graciam
abstulit: et ne semꝑ maledictio et preuaricatio regnarẽt
per eandem grãm ipsam etiam legem mutauit: ita et mͦ¬
nonnũquã cum homo peccato suo et malicia urgente. in ne¬
cessitatem peccandi uenit: nec potest legem portare. nisi ma¬
ledictionem preuaricationis incurrat. mutat illi deus per
miscd̾iam legem. et donat penitenti ut saluus esse possit:

Expanded text:
fatetur, et multa alia horrenda quae miseria hominum vel fatetur, et multa alia horrenda quae miseria hominum vel horrenda ab hominibus in desideriis suis malis, sic excaecatis ut faciant quae non oportet, et sunt tanta haec mala ut vix consilium admittant; nisi Deus, qui legem dedit, gratiam et misericordiam praestet. Per legem enim non justificabitur in conspectu ejus omnis caro. Sicut olim maledictum legis omnes qui sub lege erant premebat; nec erat qui evadere potuisset maledictionem, quia non erat qui cavere posset praevaricationem, donec ipse legislator veniens, maledictionem per gratiam abstulit; et ne semper maledictio et praevaricatio regnarent, per eamdem gratiam ipsam etiam legem mutavit: ita et modo nunquam homo cum peccato suo et malitia urgente in necessitatem peccandi venit, nec potest legem portare nisi maledictionem praevaricationis incurrat: commutat illi Deus per misericordiam legem, et donat poenitenti ut salvus esse possit,
Abbreviated transcription (Latin):
pro anima sua: consiliũ salutis querit. Nam utrobiq ꝑicu¬
lum uidet: et qͥd potius eligat ñ inuenit. Si manet: contͣ
ꝯscienciã suã facit. Si discedat: contra obedienciã facit. Non
ergo iam querit si discedere liceat: s si ñ discedit. utrum
ꝑmanere expediat. Conscientiã exponit: et consiliũ salutis
querit. Quid illi dicit ecclesia homini confitenti peccatum:
et querenti consiliũ: Si dixerit illi ut maneat postquam
reuelauit peccatũ: hoc ẽ dicert quantũ uidet. ut maneat
in pecato. Si uero nec hoc nec illud dicere potest: quantum
uidetur homini tali uia salutis mõstrari non potest. S hoc
esse qui non possit si uere penituerit. in qualieũq sit pe¬
riculo saluus esse. Multa sunt: que in hunc modũ contin¬
gere potuerũt. Aliud dicit se cum sorore. aut cũ matre
uxoris sue rem habuisse: alius uxorẽ se prius aliã dixisse

Expanded text:
pro anima sua, consilium salutis quaerit; nam utrobique pericupro anima sua, consilium salutis quaerit; nam utrobique periculum videt, et utrum potius eligat non invenit. Si manet, contra conscientiam facit; si discedit, contra obedientiam facit. Non ergo jam quaerit an discedere liceat, sed si non discedit utrum permanere expediat. Conscientiam exponit, et consilium salutis quaerit. Quid illi dicet Ecclesia homini confitenti peccatum et quaerenti consilium? Si dixerit illi ut maneat postquam revelavit peccatum, hoc est dicere, quantum videtur ut maneat in peccato. Si vero nec hoc nec illud dicere potest, quantum videtur, homini tali via salutis monstrari non potest. Sed hocesse, qui non possit si vere poenituerit in qualicunque sit periculo salvus esse. Multa sunt quae ad hunc modum contingere potuissent. Alius dicit se cum sorore, aut cum matre uxoris suae rem habuisse. Alius uxorem se prius aliam duxisse
Abbreviated transcription (Latin):
iudicio ecclesie contraire uideatur. nec sine scrupulo cõsci¬
encie tenere : quam uuente adhuc priore. contͣ diuinam
iusticiã et institucionẽ illicite sibi sociasse cognoscitur :¬
Si ergo iste talis ad eccłam confugiat. querens salutis con
silium: quid illi dicet ecclesia: Audi et intellige: quid illi
dicere potest eoclesia. Si dixerit ei ecclesia ut scd̃am quam
publice nupsit dimittat. et ad priorem reuertatur. quam
modo se contra primã testacionẽ suã uxorẽ duxisse con¬
fitetur. et in hoc receperit testimoniũ eius: om̃s deinceps
qui odio habebunt uaores suas. fingent et mentientur se
prius alias duxisse. ut ab his quas oderit separent᷑: et ita
lex matrimonii nichil in se stabilitatis habebit: s passim
ubiq pro uoluntate uniuscuiusq dissoluet᷑. Non ergo
eccła aliud illi dicere potest: quã ut matrimonio qd̾ eius
attestaciõe firmatũ est. fidem seruet. S dicis. Causa illi est

Expanded text:
judicio Ecclesiae contraire videatur, nec sine scrupulo conscijudicio Ecclesiae contraire videatur, nec sine scrupulo conscientiae tenere quam vivente adhuc priore contra divinam justitiam et institutionem illicite sibi sociasse cognoscit? Si ergo iste talis ad Ecclesiam confugiat quaerens consilium salutis, quid illi dicet Ecclesia? Audi et intellige quid illi dicere potest Ecclesia. Si dixerit ei Ecclesia ut secundam quam publice duxit dimittat, et ad priorem revertatur, quam modo se contra primam testationem suam uxorem duxisse confitetur, et in hoc receperit testimonium ejus, omnes deinceps qui odio habebunt uxores suas fingent et mentientur se prius alias duxisse, ut ab iis quas odiunt separentur; et ita lex matrimonii nihil in se stabilitatis habebit, sed passim ubique pro voluntate uniuscujusque dissolvetur. Non ergo Ecclesia aliud dicere potest illi quam ut matrimonio quod ejus attestatione firmatum est, fidem servet. Sed dicis: Causa illi est
Abbreviated transcription (Latin):
etiam si postinodũ contingat ut idem ipse uir post celebratio¬
nem scd̾arum nuptiarũ ad se reuersus. et de facto penitens. pec¬
casse se confiteatur. et ad priorem uxorem redire uoluerit.
eiq de ueritate primi pacti contestetur. non recipit ecclesia
testimoniũ eius: qr uariauit uerbũ suum. et contra semet¬
ipsum testimoniũ tulit: et abstulit sibi fidem in utroq.
Tamen ecclesia id quod ipsa fecit sine causa legitima rescin¬
dere non potest: sed ratũ esse debere censet: ne occulta ia¬
nifestis preiudicent. Itaq illam homini mulierẽ ꝓ legitima
uxore adiudicat: quam scd̃m iudiciũ ecclesie. legitime cog¬
noscitur duxisse. S dicis. Si sic ergo iudiciũ ecelesie stare
debet. qm̃ occulta manifestis preiudicare non possũt: quid ꝓ aĩa sui¬
illi homini faciendũ est. qui uiuente uxore sua. alteri adhe¬
rere cogitur: quam nec dimittere potest. ne p̃ceptioni et

Expanded text:
etiam si postmodum contingat, ut idem ipse vir post celebratioetiam si postmodum contingat, ut idem ipse vir post celebrationem secundarum nuptiarum ad se reversus et de facto poenitens peccasse se confiteatur, et ad priorem uxorem redire voluerit, eique de veritate primi pacti contestetur, non recipit Ecclesia testimonium ejus, quia variavit verbum suum; et contra se testimonium tulit, et abstulit sibi fidem in utroque. Tamen Ecclesia id quod ipsa fecit, sine causa legitima rescindere non potest. sed ratum esse debere censet, ne occulta manifestis praejudicent. Itaque illam homini mulierem pro legitima uxore adjudicat, quam secundum judicium Ecclesiae legitime duxisse cognoscitur. Sed dicis: Si sic ergo judici Ecclesiae stare debet, quoniam occulta manifestis praejudicare non possunt, quid illi ima sua faciendum est, qui vivente uxore sua alteri adhaerere cogitur, quam nec dimittere potest, ne praeceptioni et
Abbreviated transcription (Latin):
istam sustineat. Quare in manifesto non nupsit: Si prius
in nubendo testimonũ eccłe habere contẽpsit: qua racione
nũc iudiciũ ecclesie interpellat: Ipsa igitur se obligauit.
Sustineat itaq penam negligentie: ut aliis mulierib ne
idem p̾suma̾t. correctionis et cautele exemplũfiat. Conti¬
nere peccatũ non est: nec ĩpossibile est. etiã si difficile est.
Si ergo mulieres nolunt continere: caueant in occulto nu¬
bere. Ibi mibant ubi testes habere possunt: si maritos
consencientes habere non possunt. Quod
si culpam uitare nolunt: fustineãt penã
Qui ergo coniugiũ suscipere uult: cogi¬
tet primũ qr cũ illud susceꝑit. legem eius
portare debet. Qui appetit quod delectat: por¬
tet necesse est. si in eo uel pro eo euenerit etiam id quod
grauat. Non ergo ꝑmittit eccła illi mulieri. que se alteri
uiro mipsisse conf̾tetur. illo uiuente ad alias tͣnsire nuptia:

Expanded text:
am sustineat. Quare in manifesto non nupsit? Si prius am sustineat. Quare in manifesto non nupsit? Si prius in nubendo testimonium Ecclesiae habere contempsit, qua ratione nunc judicium Ecclesiae interpellat? Ipsa se igitur obligavit. Sustineat itaque nunc poenam negligentiae ut aliis mulieribus, ne idem praesumant, correctionis et cautelae exemplum fiat. Continere peccatum non est, nec impossibile est. etiamsi difficile est. Si ergo mulieres nolunt continere, caveant in occulto nubere. Ibi nubant ubi testes habere possunt, si maritos consentientes habere non possunt. Quod si culpam vitare nolunt, sustineant poenam. Qui ergo conjugium suscipere vult, cogitet primum quod, cum illud susceperit legem ejus portare debet. Qui appetit quod delectat, portet necesse est, si in eo vel pro eo evenerit, etiam id quod gravat. Non ergo permittit Ecclesia illi mulieri quae se alteri viro nupsisse confitetur, illo vivente ad alias transire nuptias;
Abbreviated transcription (Latin):
tum est infirmari. Quaꝑpter oportet ut scd̾am oopulam
que iudicio ecclesie legitime facta est: ipsa eccła iudicet
ratam esse debere. S dicis. Quid ergo faciendũ est huic mu¬
lieri. que uirũ suum ab ecclesia requirit sed habere ñ potest:
qr id quod occultũ fuit probare non potest: Fortassis cũ
uiderit qđ maritũ suũ habere ñ potest. alteri nubere uolet.
et ueniet ad eccłam: expostulãs ut aut suus maritus illi
reddatur: aut alteri nubere concedatur. Hic ergo queris
quid ecclesia facere debeat: si ꝑꝑt̾ea quia priorẽ reddere ñ
potest: scd̾m concedet. S uide quomͦ eccła concedere possit¬
illi maritũ alterũ: que suũ adhuc uuũ esse confitet᷑. Ipsa
dicit. uir meus uiuit: et tam̃ petere p̃sumit ut alteri uiro¬
nubat. Ergo dicis. Ad continenciã cogenda est mulier ista.
Ita sane. quia negligentiã cauere noluit: iustu ẽ ut penã¬

Expanded text:
tum est infirmari. Quapropter oportet ut secundam copulam tum est infirmari. Quapropter oportet ut secundam copulam quae judicio Ecclesiae legitime facta est, ipsa Ecclesia judicet ratam esse debere. Sed dicis: Quid ergo faciendum est huic mulieri quae virum suum ab Ecclesia requirit, sed habere non potest, quia id quod occultum fuit probare non potest? Fortassis cum viderit quod maritum suum habere non potest, alteri nubere volet et veniet ad Ecclesiam expostulans, aut ut sibi maritus suus reddatur, aut alteri nubere concedatur. Hic ergo quaeris quid Ecclesia facere debeat, an propterea quia priorem reddere non potest, secundum concedet? Sed vide quomodo concedere i maritum alterum, quae suum adhuc vivum esse confitetur. Ipsa dicit vir meus vivit, et tamen petere praesumit ut alteri nubat. Ergo dicis, ad continentiam cogenda est mulier ista. Ita sane quia negligentiam cavere noluit, justum est ut poen
Abbreviated transcription (Latin):
sed non nisi manifesta amborũ confessione fu mari: ꝯpendio¬
sius multa mala declinat. Si plurium approbatio hoc recipit.
ut siue in manifesto siue in occulto. talis consensus inter le¬
gitimas ꝑsonas factus fuerit: ꝑfectum coniugii sacram̃tum
iudicetur. Qd̃ si ita uerũ esse constare debebit: considerandũ
est quomͦ supra memorate questioni responderi oporteat.
Dubiũ nonẽ: qr id quod ecclesie iudicio ꝓbari non potest:
ecclesia ipsa iudicare non potest. Et rursum dubiũ non ẽ:
quia id quod legitimo et manifesto ecclesie iudicio factũ ẽ:
sine legitima et racionabili et manifesta causa rescindi non
potest. Racio nos urget. Ista mulier dicit: quia pari consen¬
su cum uiro illo matrimoniũ fecit. S quod dicit nec ipsa
probare potest: nec eccła quod ꝓbatũ non est approbare po¬
test. Non potest ergo pro eo quod occultũ est: id qd̾ manifes¬

Expanded text:
sed non nisi manifesta amborum confessione firmari compendiosed non nisi manifesta amborum confessione firmari compendiosius mala multa declinat, sed plurium approbatio hoc recipit ut sive in manifesto sive in occulto talis consensus inter legitimas personas factus fuerit, perfectum conjugii sacramentum judicetur. Quod si ita verum esse constare debebit, considerandum est quomodo supra memoratae quaestioni responderi oporteat. Dubium non est quin id quod Ecclesiae probari non potest, Ecclesia ipsa judicare non potest. Et rursus dubium non est quin id quod legitimo et manifesto Ecclesiae judicio factum est, sine legitima et rationabili et manifesta causa rescindi non potest. Ratio nos urget. Ista mulier dicit quod pari consensu cum viro illo matrimonium fecit. Sed quod dicit, nec ipsa probare potest, nec Ecclesia quod probatum non est approbare potest. Non potest ergo pro eo quod occultum est, id quod manifes
Abbreviated transcription (Latin):
norantes non simus. Si quis putauerit ꝓpter hurusinodi ma¬
la uitanda. talem consensũ qui nullo testimonio probatur.
neq facientiũ inutua confessioe firinatur. irritũ esse debere:
neq in eo ullatenꝰ coniugiũ stare posse. facilius inconueniẽs
declinat. Potest enim io qd̾ supra dictũ ẽ. furtiuos consensus
non coniugia esse. s adulterina contubernia uel stupra: nisi
uoluntas propria suffragauerit. et uota legitima suecurrerĩt
ꝓpter hoc dictũ putari: qr eiusmodi consensus qui in occulto
fiunt conugiũ non sanciũt: nisi idem ipsi qui in oculto sͥ
consenserunt: eundem consensum suum utriq uoluntarie in
inonifesto ꝓfiteantur. Tunc siquidem uoluntas propria suffra¬
gatur. et uota succurrunt legituna: eum id quod in occulto
fecerunt. sponte utriq in manifesto ꝓfitentur. Si quis igitur
ad hunc modũ dicat occulto quidem consensu nuciari posse.

Expanded text:
norantes non simus. Si quis putaverit propter hujusmodi manorantes non simus. Si quis putaverit propter hujusmodi mala vitanda talem consensum qui nullo testimonio probatur, neque facientium mutua confessione firmatur, irritum esse debere, neque in eo ullatenus conjugium stare posse, facilius inconveniens declinat. Potest enim etiam id quod supradictum est, furtivos consensus non conjugia esse, sed adulterina contubernia vevoluntas propria suffragaverit, et legitima vota succurrerint, propter hoc dictum putari quod ejusmodi consensus qui in occulto fiunt conjugium non sanciunt, nisi idem, ipsi, qui in occulto sibi consenserint, eumdem consensum suum utrique voluntarie in manifesto profiteantur. Tunc siquidem voluntas propria suffragatur et vota legitima succurrunt, cum id quod in occulto fecerunt sponte utrique in manifesto profitentur. Si quis igitur ad hunc modum dicat conjugium occulto quidem consensu initiari posse,
Abbreviated transcription (Latin):
ueniens aliquod concurrere uidetur. Si enim illi mulieri que
quidem uerũ dicit. sed tamen occultũ est nec probatum qd̃
dicit. sine legitimo testimonio ꝑpter solum dictum suum
creditur. et pro eo quod incertum est et occultũ. id qd̾ certum¬
est et manifestũ dissoluitur: poterit deinceps quelibet siue
quilibet in alium uel aliam quocũq uoluerit fingere: ut sͥ
simili racione credatun. Quod si adinissum fuerit magna con¬
fusio proueniet: neq deinceps in ecclesia aliquid firmũ stabit
Si uero ꝓpter auctoritatẽ ecelesie conseruandã coniugium
quod primũ factum est scinditur. ⁊ adulteriũ qd̾ scd̾o p̾sũptũ
est confirinat᷑. aliud magnũ malũ est: qñ nonsolũ libertas
datur: sed etiã necessitas ipdicitur homini. ut maneat in
peccato suo. Hic ergo consiliũ queris. Ego fortassis potiora tͥ¬
dicturus ñ sum. Tam̃ oportet. ut in tantis malis prorsus ig¬

Expanded text:
veniens aliquid incurrere videtur. Si enim illi mulieri quae veniens aliquid incurrere videtur. Si enim illi mulieri quae quidem verum dicit, sed tamen occultum est, nec probatum quod dicitur, sine legitimo testimonio propter solum dictum ejus creditur, et pro eo quod incertum est et occultum, id quod certum et manifestum est dissolvitur, poterit deinceps quilibet sive quaelibet in alium vel in aliam quodcunque voluerit fingere, ut sibi simili ratione credatur. Quod si admissum fuerit, magna confusio proveniet neque deinceps in Ecclesia aliquid firmum stabit. Si vero propter auctoritatem Ecclesiae conservandum conjugium, quod primum factum est, scinditur, et adulterium, quod secundo praesumptum est, confirmatur, aliud magnum est; quando non solum libertas datur, sed etiam necessitas inducitur homini ut maneat in peccato suo. Hic ergo consilium quaeris. Ego fortassis tibi potiora dicturus non sum, tamen oportet ut in tantis malis prorsus ig