comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
płm audiuimus: eandem grãm ma¬
xime cõmendantẽ. De cuiꝰ cõmen¬
datione habebat iudeos inimicos:. ue¬
lut de legis luttera p̃sumentes: & tãꝙͣ
iusticiam suã diligentes atq iactan¬
tes. De quibus & dicit. Testimoni¬
ũ perhibeo illis quia zelum dĩ habẽt:
s ñ scdm scientiam. Et tamꝙͣ ei dicere¬
tur. quid est enim habere ⁊elum dei. s¬
Ignorantes enĩ dĩ iusticiã. &e suã uolen¬
des constituere: iusticie di ñ st̃ subiecti.
Głantes inqͥt tãquã de oꝑib: excludunt
a se gr̃am. Et tamꝙͣ de sanitate sua
falsa presum̃tes: respuunt medicinã.
Contra tales enum dñs dixerat. Non
ueni uocare iustos: s peccatores in
penitentiã. Non ẽ opus sanis mẽdicꝰ:¬

Expanded text:
m audivimus eamdem maxime gratiam commendantem: de cujus commendatione habebat Judaeos inimicos, velut de Legis littera praesumentes, et tanquam justitiam suam diligentes atque jactantes; de quibus dicit: Testimonium perhibeo illis, quia zelum Dei habent, sed non secundum scientiam. Et tanquam ei diceretur, Quid est enim habere zelum Dei noitiam, et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti . Gloriantes, inquit, tanquam de operibus, excludunt a se gratiam; et tanquam de sanitate sua falsa praesumentes respuunt medicinam. Contra tales enim et Dominus dixerat: Non veni vocare justos, sed peccatores in poenitentiam; non est opus sanis medic
Abbreviated transcription (Latin):
tamen sine gemitu & dolorib id facẽ
credendi sunt. ne miseri existimentur
feliciorq fit de numero nr̃õ lazarus
ille qui iam in abrahe sinui requiescit.
presertim quia dixit eandem creat᷑ã
quȩ congemiscit &e dolet. uanitati eẽ
subictam quod de summis &e excel¬
lentib uirtutum potestatum crea¬
truris nefas est credere: deinde li¬
berandam dixit eandem a seruitute
interitus. quo illos cecidisse qͥ in cęlis
agunt uitam beatissimam ñ possu¬
sumus. siue alia aliqua huiis capitu¬
li ex positio ꝓferatur : id tantũ cauẽ¬
dum est. ne uiolet aut uulneret ca¬
tholicam fidem. Scio enim uanos
hereticos: de hoc capitulo multa im¬
pia &e inepta iactasse.

Expanded text:
tamen sine gemitu et doloribus id facere tamen sine gemitu et doloribus id facere credendi sunt, ne miseri existimentur, feliciorque sit de numero nostro Lazarus ille qui jam in Abrahae sinu requiescit. Praesertim quia dixit, eamdem creaturam quae congemiscit et dolet, vanitati esse subjectam; quod de summis et excellentibus Virtutum Potestatumque creaturis nefas est credere. Deinde liberandam eam dixit a servitute interitus; quo illos cecidisse, qui in coelis agunt vitam beatissimam, non possusumus, sive alia aliqua hujus capituli expositio proferatur; id tantum cavendum est, ne violet aut vulneret catholicam fidem. Scio enim vanos haereticos de hoc capitulo multa impia et inepta jactasse.
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmitias habentes sp̃s. id est nos anime
quȩ iam p̾mitias mentes nr̃as obtulimꝰ
deo: in nobisipsis ingemiscimis. idẽ p̃t̾
corpus adoptionem expectantes redemp¬
tionem corporis nr̃i. id est ut ce ipsum
qua uocati sumus. totos nos liberatos
transactis omnib molestiis ex omĩ
parte dei filios eẽ manifestet. Spe
enim salui facti sumus. Spes autẽ
quȩ iuidetur: non est spes. Tunc gͦ
erit res quȩ nunc spes ẽ. cum apparu¬
erit quid erimus. id ẽ similes illi: qm̃
uidebimus eum sicuti ẽ. Hoc capitulũ
si hocmodo ut tractatum ẽ aꝑiatur::
non incidimus in illas molestras qͥbꝰ
pleriq homines dicere coguntur. õs
angelos sublimesq uirtutes. in dolore
& gemitib ẽẽ ante quam nos penitus
liberemur: qm̃ dictum ẽ omĩs creat᷑a
congemiscit &e dolet. Quamius enim
adiuuent nos ꝑsuas sublimitates dũ
obtemꝑant deo. qui ꝑ nobis unicum
filium suum dignatus est mitcere:

Expanded text:
primitias habentes spiritus: id est, nos animae, primitias habentes spiritus: id est, nos animae, quae jam primitias mentes nostras obtulimus Deo, in nobis ipsis congemiscimus, id est, praeter corpus: adoptionem exspectantes, redemptionem corporis nostri, id est, ut et ipsum qua vocati sumus, totos nos liberatos, transactis omnibus molestiis, ex omni parte Dei filios esse manifestet. Spe enim salvi facti sumus: spes autem quae videtur, non est spes. Tunc ergo erit res quae nunc spes est, cum apparuerit quid erimus; id est, similes illi, quoniam videbimus eum sicuti est. 7. Hoc capitulum si hoc modo, ut tractatum est, aperiatur, non incidimus in illas molestias, quibus plerique homines dicere coguntur, omnes Angelos sublimesque Virtutes in dolore et gemitibus esse, antequam nos penitus liberemur, quoniam dictum est, Omnis creatura congemiscit et dolet. Quamvis enim adjuvent nos pro sua sublimitate, dum obtemperant Deo, qui pro nobis etiam unicum Filium suum dignatus est mittere;
Abbreviated transcription (Latin):
solum autẽ in qͥt omns creatura con¬
gemiscit & dolet: s oe nos ipsi: id est
non solum in homine corpus ce aĩa
& sꝑs simul dolent ex dificultatib¬
corporis: s & nosipsi exceptis corporib in
nobis ipsis congemiscumus. Et bene dixit
pͥmitias sp̃s habentes: idest quoꝵ iam sp̃s
tamquam sacrificium oblati sunt deo. &e
Diuino caritatis igne comprehensi. Hȩ
sunt pͥmitie hominis: quia ueritas pri¬
mum sp̃m nr̃m obtinet. ut ꝑhunc cęc̾a
comprehendantur. Iam gͦ habet pͥmiti¬
as oblatas deo: qui dicit. Mente seruio
legi dei: carne autem legi peccati. Et qui
homo quis me liberabit decorpore mor¬
tis huius: ce adhuc talib dicitur. uiuifi¬
cabit & mortalia corpora ur̃a ꝓpter sꝑm¬
eius manentem in uobis: nondum est
holocaustum. Erit aũ eum absorbebit᷑
mors inuictoriam: cum ei dicetur ubi ẽ
mors contentio tua: ubi ẽ mors aculeus
creatura. idẽ cum corpore: s etiã nosipsi

Expanded text:
solum autem » inquit, omnis creatura congemiscit et dolet, « sed nos ipsi, » id est non solum in homine corpus et anima et spiritus simul dolent ex difficultatibcorporis, sed et nos ipsi, exceptis corporibus in nobis ipsis congemiscimus. Et bene dixit, « primitias spiritus habentes; » id est quorum jam spiritus tanquam sacrificium oblati sunt Deo, et divino charitatis igne comprehensi. Hae sunt primitiae hominis; quia veritas primum spiritum obtinet, ut per hunc caetera comprehendantur. Jam ergo habet primitias oblatas Deo qui dicit, « mente servio legi Dei, carne autem legi peccati » ; et qhomo, quis me liberabit de corpore mortis hujus, » et adhuc talibus dicitur , « vivificabit et mortalia corpora vestra, propter spiritum manentem in vobis, » nondum est holocaustum. Erit autem cum absorbebitur mors in victoriam, cum ei dicetur: « Ubi est mors contentio tua? Ubi est mors aculeus creatura, id est, cum corpore, sed etiam nos ipsi
Abbreviated transcription (Latin):
transgreditur precepta eius: laborib
& erumpnis ꝑeadem ipsa quȩ regere
poderat implicatur. Ita omnis creat᷑a¬
in homine ẽ: quia cẽ intelligit sp̃u. &
sentit anima. & localiter corpore mo¬
uetur. Omnis itaq creatura in homi¬
ne congemiscit &e dolet. Non enim¬
qm̃ solem omnes homines uident qͥ
sunt incolumes: s non toti uident. qͥa
tantum oculis uident. Ita in hoĩe
omnis creatura ẽ. quia &e intelligit &
uiuit. &e corpus habet: s non tota crea¬
tura inipso est. quia sunt pret̾ ipsum
&e angłi qui intelligant ce uiuant: st̃
ce pecora que uiuant & sint. &e corpo¬
ra que tantummͦ sint: cum ipsum
uiuere &e magis sit quam non uiuere.
&e ipsum intelligere magis quam
sine intellectu uiuere. Cum ergo mi¬
ser homo congemiscit. & dolet: omĩs
creatura ingemiscit ce dolet usq ad¬
huc. Usq adhuc aũ recte dixit: quia
etiam si sunt aliqui iam insinu abra¬
he. & latro ille cum dño in paradiso

Expanded text:
transgreditur praecepta ejus, laboribus transgreditur praecepta ejus, laboribus et aerumnis per eadem ipsa quae regere poin homine est, quia ei intelligit spiritu, et sentit anima, et localiter corpore movetur. « Omnis itaque creatura » in homine « congemiscit equod solem omnes homines vident qui sunt incolumes, sed non toti vident, quia tantum oculis vident: ita in homine omnis creatura est, quia et intelligit et vivit et corpus habet; sed non tota creatura in ipso est, quia sunt praeter ipsum et Angeli, qui intelligant et vivant et sint, et pecora quae vivant et sint, et corpora quae tantummodo sint; cum ipsum vivere magis sit, quam non vivere, et ipsum intelligere magis sit, quam sine intellectu vivere. Cum ergo miser homo congemiscit et dolet, omnis creatura congemiscit et dolet usque adhuc. Usque adhuc autem recte dixit: quia etiam si sint aliqui jam in sinu Abrahae , et latro ille cum Domino in paradiso
Abbreviated transcription (Latin):
intelligi. & ipsa quemadmodum nos:
id est. ce de ipsis non est desperandum.
qui nondum uocantur filii dei. quia
nondum crediderunt. s tantum crea¬
tura: quia &e ipsi credituri sunt. & libe¬
rabuntur a seruitute interitus quem¬
admodum nos: qui iam filii sumus¬
tus: in libertatemglorie filioꝵ dei. Idẽ
erunt &e ipsi ex seruis liberi. &e ex mor¬
tius gloriosi: inuita ꝑfecta quam ha¬
bebunt filii dei. Scimus enim quia
omnis creatura ingemiscit: & dolet
usq adhuc. Omnis creatura in ho¬
mine numeratur: non quia in eo st̃
om̃s angłi ce suꝑeminentes uirtutes
ac potestates. aut celum &e terra &
mare. & oinĩa que ineis sunt: s quia
omĩs creatura partim spiritalis est.
partim animalis. partim corporalis.
Quod ut ab inferiorib consideremus:
corporalis creatura ꝑloca tenditur:
animalis aũ uiuificat corporalem:
spiritalis autem anima¬
lem regit. Et tune bene regit: cum¬
ipsa regendam se subicit deo. Cũ autẽ

Expanded text:
intelligi, et ipsa quemadmodum nos: intelligi, et ipsa quemadmodum nos: id est et de ipsis non est desperandum, qui nondum vocantur filii Dei, quia nondum crediderunt, sed tantum sunt creatura, quia et ipsi credituri sunt, et liberabuntur a servitute interitus, quemadmodum nos qui jam filii Dei sumustus in libertatem gloriae filiorum Dei, » id est est, et ipsi erunt ex servis liberi, et ex mortuis gloriosi in vita perfecta, quam habebunt filii Dei. 5. Scimus enim quia omnis creatura congemiscit et dolet usque adhuc. Omnis creatura in homine numeratur, non quod in eo sint omnes Angeli, et supereminentes Virtutes ac Potestates, aut coelum et terra et mare et omnia quae in eis sunt; sed quia omnis creatura partim spiritualis est, partim animalis, partim corporalis. Quod ut ab inferioribus consideremus, corporalis creatura per loca tenditur; animalis autem vivificat corporalem; spiritualis animalem regit, et tunc bene regit, cumipsa regendam se subjicit Deo: cum autem
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc ẽ illud. uanitas uanitatũ: & omĩa
uanitas. Que est abundantia homini
inom̃i labore suo quẽ ipse laborat sub
sole: Cui dictum ẽ. In labore mandu¬
cabis panem. uanitati enim creatura
subiecta ẽ: non sponte. Bene additũ
est non sponte. N omo quippe sponte
peccauit: s non sponte dampnatus ẽ.
Peccatum itaq fuit spontaneum
contra preceptum facere ueritatis: pec¬
cati audem pena. subici fallaciȩ. Non
enim sponte uanitati creatura subies¬
ta est. s ꝓpter eum qui subiecit eã in
spe: idẽ ꝓpter eius iusticiam atq cle¬
catum reliquit: neq insanabilem uo¬
luit ẽẽ peccantem. Quia ce ipsa creat᷑a.
dest ipse homo cum iam signaculo ima¬
ginis: ꝓpter peccatum admissum reman¬
sit tantũmͦ creatura. Et ipsa itaq creat᷑a.
id est ce ipsa que nondum uocatur filioꝵ
forma ꝑfecta. s tantum uocatur crea-¬
tura: liberabitur a seruitute interitus.
Quod itaq ait & ipsa liberabitur: facit

Expanded text:
» Hoc est illud. « Vanitas vanitatum, et omnia » Hoc est illud. « Vanitas vanitatum, et omnia vanitas . » Quae abundantia est homini in omni labore suo, quem ipse laborat sub sole; cui dictum est. In labore manducabis panem? « Vanitati ergo creatura subjecta est, non sponte. » Bene additum est, « non sponte. » Homo quippe sponte peccavit; sed non sponte damnatus est. Peccatum itaque fuit spontaneum contra praeceptum facere veritatis; peccati autem poena subjici fallaciae. Non enim sponte creatura vanita est, sed propter eum qui subjecit eam in spe, id est propter justitiam atque cleunitum reliquit, nec insanabilem voluit esse peccantem. Quia et ipsa creatura, id est ipse homo, cum jam signaculo imaginis propter peccatum amisso remansit tantum crid est et ipsa quae nondum vocatur filiorum forma perfecta, sed tantum vocatur creatura, liberabitur a servitute interitus. Quod itaque ait, et ipsa liberabitur, facit
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ fecit: distincte etiam nos uocam
creatura ante illam euidentiã głe:
& distincte uocamur filii dei. quãuiᷤ
hoc adoptione mereamur. Nam ille
unigenitus natura filius ẽ. Ergo
expectatio creature id est expectatio
nr̃a reuelationem filioꝵ dei expectat:
quando re ipsa manifestum ẽ quod
nunc ipsi sumus. Filii enim dei sumꝰ.
&e nondum apparuit quid erimus.
Scimus quia cum apparuerit simileᷤᷤ
ei erimꝰ. qm̃ uidebimus eũ sicuti est¬
Ipsa ẽ reuelatio filioꝵ dei. quam nunc
expectat expectatio creature: ñ quod
creatura reuelationem expectet alteriꝰ
nature que non sit creatura: s ipsa qͣlis
nunc ẽ expectat qñ sit. quał fut᷑a ẽ tã¬
quam si diceretur oꝑante pictore sub¬
iectis sibi colorib &e ad opus eiꝰ paratis.
expectatio coloꝵ manifestationẽ imagi¬
nis expectat: non quia tunc alii ert̃.
aut non colores erunt: s tantum qd̃

Expanded text:
mque Deus fecit, distincte etiam nos vocamur mque Deus fecit, distincte etiam nos vocamur creatura ante illam evidentiam gloriae, et distincte vocamur filii Dei, quamvis hoc adoptione mereamur: nam ille unigenitus natura Filius est. Ergo exspectatio creaturae, id est, exspectatio nostra, revelationem filiorum Dei exspectat; promissum est, quando re ipsa manifestum sit quod nunc spe sumus. Filii enim Dei sumus, et nondum apparuit quid erimus. Scimus autem quoniam cum apparuerit, similes ei erimus, quoniam videbimus euIpsa est revelatio filiorum Dei, quam nunc exspectat exspectatio creaturae. Non quod creatura revelationem exspectet alterius naturae, quae non sit creatura, sed ipsa qualis nunc est, exspectat quando sit qualis futura est. Tanquam si diceretur: Operante pictore, subjectis sibi coloribus, et ad opus ejus paratis, exspectatio colorum manifestationem imaginis exspectat, non quia tunc alii eraut non colores erunt, sed tantum quod a
Abbreviated transcription (Latin):
tificaueritis: uiuetis. Quod enim fieri
non potest sine molestia: cui patientia
necessaria est. Quo ꝑtinet & qd̾ paulo
ante ait: si tamen compatimur. ut ce
glificemur. Quoditaq ait. nam expec¬
tatio creature reuelationẽ filioꝵ dei
expectat. hoc eum puto dicere: nam
&e hoc ipsum qd in nobis dolet. cum
facta carnis mortificamus. idest cum
esurimus. aut sitimus. ꝑ abstinentiã.
dum frenamus delectationẽ concupis¬
centie. ꝑcaritatem dum iniuriarum
lacerationes. & contumeliarũ aculeos
ꝑ patientiam sustinemꝰ. dũ neglectis.
atq reiectis uoluptatib nr̃is. ꝓfructu
matris eccłȩ laboramus: quicquid in
nobis in hac atq huiusmodi attritio¬
ne dolet: creatura est. Dolet enĩ corpꝰ
& anima que utiq creatura ẽ. & ex¬
pectat reuelationem filioꝵ dei: id ẽ
expectat qͣndo appareat quod uocatũ
est. in ea gła ad quam uocatum est.
Quia enim filius dei unigenitus non
potest appellari creatura. quandoqͥ

Expanded text:
tificaveritis, vivetis. Quod fieri tificaveritis, vivetis. Quod fieri non potest sine molestia, cui patientia necessaria est. Quo pertinet et quod paulo ante ait, Si tamen compatimur, ut et conglorificemur . Quod itaque ait, Nam exspectatio creaturae revelationem filiorum Dei exspectat; hoc eum puto dicere. Nam et hoc ipsum quod in nobis dolet, cum facta carnis mortificamus, id est, cum esurimus aut sitimus per abstinentiam, dum frenamus delectationem concubitus per castitatem, dum injuriarum lacerationes et contumeliarum aculeos per patientiam sustinemus, dum neglectis atque rejectis voluptatibus nostris pro fructu matris Ecclesiae laboramus; quidquid in nobis in hac atque hujusmodi attritione dolet, creatura est. Dolet enim corpus et anima, quae utique creatura est, et exspectat revelationem filiorum Dei; id est, exspectat quando appareat quod vocatum est, in ea gloria ad quam vocatum est. Quia enim Filius Dei unigenitus non potest appellari creatura, quandoqui
Abbreviated transcription (Latin):
salui facti sumus
oc capitulum obseurum est: quia
non hic satis apparet quam nunc
uocet creaturam. Dicitur autẽ scd̃m
catholicam disciplinam creatura. quic¬
quid fecit &e condidit d̾s pater ꝑ uni¬
genitum filium in unitate sp̃s scĩ.
Ergo non solum corpora. s etiã ani¬
me nr̃e ac sp̃s: creature nomine con¬
tinentur. Sic aũ dictum ẽ. ipsa aũ crea¬
tura liberabitur a seruitute interitꝰ
in libertatẽ głe filioꝵ dei: quasi nos
non simus creatura. s filii dei: in qͦꝵ
głe libertatem liberabitur a seruitute
creatura. Item dicit scimus enim quia
omĩs creatura ingemiscit & dolet usq
adhuc: non solum autem illa. s et
nos ipsi: tamquam aliud simus nos.
aliud omĩs creatura. Totum gͦ capi¬
tulũ particulatim considerandum ẽ.
xistimo enim inquit. qd̾ indig¬
nȩ sint passiones huius temporis:
ad futuram głam que reuelabit᷑ in nob̾.
Hoc manifestum est. Dixerat enim
suꝑuis. Si autem sp̃u facta carnis mor¬

Expanded text:
salvi facti sumus . 1. Hoc capitulum obscurum est, quia non satis hic apparet quam nunc vocet creaturam. Dicitur autem secundum catholicam disciplinam creatura, quidquid fecit et condidit Deus Pater, per unigenitum Filium, in unitate Spiritus sancti. Ergo non solum corpora, sed etiam animae nostrae ac spiritus creaturae nomine continentur. Sic autem dictum est, Ipsa creatura liberabitur a servitute interitus, in libertatem gloriae filiorum Dei: quasi nos non simus creatura, sed filii Dei, in quorum gloriae libertatem liberabitur a servitute creatura. Item dicit, Scimus enim quia omnis creatura congemiscit et dolet usque adhuc; non solum autem illa, sed et nos ipsi: tanquam aliud simus nos, aliud omnis creatura. Totum ergo capitulum particulatim considerandum est. stimo enim, inquit, quod indignae sint passiones hujus temporis ad futuram gloriam, quae revelabitur in nobis: hoc manifestum est. Dixerat enim superius, Si autem spiritu facta carnis mor
Abbreviated transcription (Latin):
t autem mali bonis sepe tẽporaliter
noceant. potestatẽ in eos accipiuit.
ad maiorẽ bonoꝵ utilitatem: ꝓpt̃ exer¬
citationem patientiȩ. Itaq anima
xpiana semꝑ inuigilet. in tͥbulatio¬
nibus suis sequi uoluntatẽ dei sui:
ne ordinationi dei resistendo. ad qͥrat¬
sibi grauius iudicium. Quod enĩ ipse
dñs agens hominem: pontio pila¬
to dixit: hoc ce iob diabolo posset dicere.
Non haberes in me potestatem: nͥ data
tibi eẽt desuꝑ. Non gͦ enis uoluntas cu¬
us maliciȩ potestas in bonos datur.
s eius uoluntas aquo hȩc potestas

Expanded text:
t autem mali bonis saepe temporaliter noceant, potestatem in eos accipiunt ad maiorem bonorum utilitatem propter exercitationem patientiae. itaque anima christiana semper inuigilet in tribulationibus suis sequi uoluntatem domini sui, ne ordinationi dei resistendo adqsibi gravius judicium. Quod enim ipse Dominus agens hominem, Pontio Pilato dixit, hoc et Job diabolo posset dicere: Non haberes in me potestatem, nisi data tibi esset desuper. Non ergo ejus voluntas cujus malitiae potestas in bonos datur, sed ejus voluntas a quo haec potestas
Abbreviated transcription (Latin):
cia de humano se extolleret bono me¬
rito. sicut humanũ meritũ malum
ñ dubitatur ẽẽ peccatum: ñ a contrario
hec ne pret̃ mediatorẽ aliqua alia
uia quereretur: adiecit. in xꝑo iħu
domino nr̃o. Tamquam diceret. Au¬
dito qd̾ stipendium peccati sit mors.
qͥd te disponis extollere o humana ñ
iusticia: s nomine iusticie plane su¬
ꝑbia: Quid te disponis extollere: ce
contrariam morti uitã et̃nam tanꝙͣ
debitum stipendium flagitare: Cui
debetur uita et̾na: uera iusticia est.
Si autem uera iusticia ẽ: ex te non est.
Desursum est descendens a patre lumi¬
Inum ut haberes eam: si tamen habes
eam. ꝓfecto accepisti. Quid enim boni
habes: qd non accepisti: Qua ꝓpter o
homo si accepturus es uitam ȩt̃nam.
iusticie quidem stipendium ẽ: s tibi
gr̃a ẽ cui grã ẽ & ipsa iusticia. Lamꝙͣ
enim debita tibi redderetur: si ex te
tibi eẽt iusticia cui debetur. Nunc uͦ
de plenitudine eiꝰ accepimus. ñ solũ

Expanded text:
tia de humano se extolleret bono metia de humano se extolleret bono merito. sicut humanum meritum malum non dubitatur esse peccatum, non a contrario haec ne praeter mediatorem aliqua alia uia quaereretur, adiecit: In Christo Iesu domino nostro, tamquam diceret: \'Audito, quod stipendium peccati sit mors. quid te disponis extollere, o humana non iustitia sed nomine iustitiae plane superbia? quid te disponis extollere et contrariam morti uitam aeternam tamquam debitum stipendium flagitare? cui debetur uita aeterna, uera iustitia est; si autem uera iustitia est. ex te non est, desursum est descendens a patre luminum. ut haberes eam, si tamen habes eam, profecto accepisti; quid enim boni habes, quod non accepisti? quapropter, o homo, si accepturus es uitam aeternam, iustitiae quidem stipendium est, sed tibi gratia est. cui gratia est et ipsa iustitia. tibi enim tamquam debita redderetur, si ex te tibi esset iustitia, cui debetur. nunc uero de plenitudine eius accepimus non solum
Abbreviated transcription (Latin):
quanta breuitate quã uigilant᷑
uerba posuerit. Quib diligent̃ con¬
sideratis: questionis huiꝰ aliquantum
illucescat obscuritas. Cum enĩ dixisset
stipendium peccati mors. quis non
eum congruentissime ce consequent̃
addere iudicaret. si diceret. stipendiũ
autem iusticie uita et̃na: Et uerum ẽ.
Quia sicut merito peccati tamꝙͣ stipen¬
dium redditur mors: ita merito iusti¬
cie tanquam stipendium uita et̃na.
merces appellatur: plurimis sanctaꝵ
scͥpturaꝵ locis. Numquã porro dicta
merces iusticia uł fides: quia iusticie
uł fidei redditur merces. Quod ẽ autẽ
merces oꝑanti: hoc militanti stipendi¬
um. S beatus apłs aduersus elationẽ
que usq ad eo magnis temptationibꝰ¬
dicat datum angłm sachane a quo
colafizaret᷑ ne uerticem p̾sumptionis
erigeret: adu̾sꝰ hanc gͦ elationis pestẽ
uigilantissime militans. stipendium
inquit peccati mors. Recte stipendiũ
quia debetur: quia digne retͥbuitur:
quia merito redditur. Deinde ne iusti¬

Expanded text:
quanta breuitate quam uigilanter uerba posuerit. quibus diligenter consideratis quaestionis huius aliquantum dilucescat obscuritas. cum enim dixisset: Stipendium peccati mors, quis non eum congruentissime et consequenter addere iudicaret. si diceret: \'Stipendium autem iustitiae uita aeterna\'? et uerum est, quia sicut merito peccati tamquam stipendium redditur mors ita merito iustitiae tamquam stipendium uita aeterna. merces appellatur plurimis sanctarum scripturarum locis: numquam porro dicta est merces iustitia uel fides, quia iustitiae uel fidei redditur merces. quod est autem merces operanti, hoc militanti stipendium. Sed beatus apostolus aduersus elationem, quae usque adeo magnis temptat idicat datum angelum Satanae, a quo colaphizaretur, ne uerticem praesumptionis erigeret, aduersus hanc ergo elationis pestem uigilantissime militans: Stipendium, inquit, peccati mors: recte stipendium, quia debetur, quia digne retribuitur, quia merito redditur. deinde, ne iusti
Abbreviated transcription (Latin):
si egestatem intus pateret᷑. Uidebant᷑
foris angustiȩ: s intus latitudo erat.
Qͥd autem facit malus homo: cũ ceꝑit
tͥbulari: foris nicħ habet: ablata sc̃
omĩa: in conscientia nullũ solatĩ ẽ
Non ẽ quo exeat: quia dura st̃. Non ẽ
quo intret: quia mala st̃. Consola

Expanded text:
si egestatem intus pateretur? Videbantur foris angustiae, sed intus latitudo erat. Quid autem facit malus homo cum coeperit tribulari? Foris nihil habet, ablata sunt omnia, in conscientia nullum solatium est. Non est quo exeat, quia dura sunt; non est quo intret, quia mala sunt. Ma
Abbreviated transcription (Latin):
confunditur: Qui dicit ego qd
sꝑabam non inueni. Et merito. Sꝑa¬
bas enim dete: aut sꝑabas de hoĩe
amico. Maledictus autẽ qui spem
suam ponit in hominẽ. Confund̾is:
quia fefellit de spes tua posita in men¬
dacium. Omĩs enim homo mendax.
Si aũ ponas sꝑem tuam indeo tuo
ñ confunderis: quia ille inqͦ sꝑem
posuisti fallere ñ potest. Unde ce ille
in die tͥbulationis. quia ñ confundit᷑
qͥd ait: Głamur in tribulationibꝰ. sei

Expanded text:
confunditur? Qui dicit: Ego quod sperabam non inveni. Non immerito: sperabas enim de te, aut sperabas de homine amico: maledictus autem qui spem suam ponit in homine . Confunderis, quia fefellit te spes, fefellit spes posita in mendacio: omnis enim homo mendax . Si autem ponas spem tuam in Deo tuo, non confunderis; quia ille in quo spem posuisti, falli non potest. Unde et ille in die tribulationis, quia non confundebatur, quid ait? Gloriamur in tribulationibus
Abbreviated transcription (Latin):
oc si attenderes: non extend̾es
contra grãm merita uoluntatis:
ubi audis. Neq uolentis neq curren¬
tis s miserentis ẽ dei. Non ergo ido
misertus est quia uoluit ce cucurrit
iacob: s ideo uoluit ce cucurrit iacob.
quia misertus ẽ ds̃. Paratur enĩ uolun¬
tas adño & a domino gressus hoĩs
dirigentur: & uiam eius uolet. Dem̃
quia ꝓpt̾ iacob dicta ẽ ista sententia

Expanded text:
oc si attenderes, non extolleres contra gratiam merita voluntatis; ubi audis, Non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei. Non ergo ideo misertus est Deus, quia voluit et cucurrit Jacob; sed ideo voluit et cucurrit Jacob, quia misertus est Deus. Paratur enim voluntas a Domino : et a Domino gressus hominis diriguntur, et viam ejus volet . Deinde, quia propter Jacob
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ ẽ: dat᷑ etiã exẽplũ de pharaone ꝓpt̃
id quod dictum ẽ. esau autem odio
habui. &e subditur. Dicit enim scͥpt᷑a
pharaoni. Quia ad hoc te excitaui ut
ostendam inte uirtutem meam: ut
annuntietur nomen meũ in uniu̾sa
t̾ra. Post hec ad utrumq concludit᷑.
Ergo cuius uult miseretur: & quem
uult obdurat. S miseretur utiq
scđm gr̃am: quia gratis datur. non
meritis redditur. Obdurat aũ scłm
iudicium: qd̾ meritis redditur. De mas¬
sa quippe dampnata facere uas in ho¬
norem: manifesta ẽ gr̃ã. facere autẽ
inde uas incontumeliam: iustũ iu¬
dicium ẽ.¬

Expanded text:
plum de Pharaone, propter id quod dictum est, Esau autem odio habui; et subjicitur, Dicit enim Scriptura Pharaoni, Quia ad hoc te excitavi, ut ostendam in te virtutem meam, et ut annuntietur nomen meum in universa terra. Post haec ad utrumque concluditur, Ergo cujus vult miseretur, et quem vult obdurat: sed miseretur utique secundum gratiam, quae gratis datur, non meritis redditur; obdurat autem secundum judicium, quod meritis redditur. De massa quippe damnata facere vas in honorem, manifesta est gratia: facere autem inde vas in contumeliam, justum judicium es
Abbreviated transcription (Latin):
fuerit numerus filioꝵ isrł sic̃t arena
maris. reliquie salue fient. Ad hoc
enĩ occisus est xꝑc a iudeis. ce traditꝰ
gentib tanquam iosephegyptiis a
frĩb: ut ce reliquie salue fierent. Un¬
de dicit apłs. Nam ce ego isrłita sũ.
Et ut plenitudo gentiũ intraret. &e sic
dei plenitudo ex qua erant reliquie
inquib reliquiis tc̃ &e apłi salui fac̾ti
sunt: hoc significat᷑ ea plenitudine
liberationis isrł. qua ꝑmoysen ex egip¬
do liberati sunt. Si aũ gr̃a ñ ex oꝑib

Expanded text:
fuerit numerus filiorum Israel sicut arena maris, reliquiae salvae fient . Ad hoc enim occisus est Christus a Judaeis et traditus gentibus, tanquam Joseph Aegyptiis a fratribus, ut et reliquiae Israel salvae fierent, unde dicit Apostolus: Nam et ego Israelita sum, et ut plenitudo gentium intraret, et sic dei plenitudo, ex qua erant reliquiae, in quibus reliquiis tunc et apostoli salvi facti sunt, hoc significatur ea plenitudine liberationis Israel, qua per Moysen ex Aegypto liberati sunt. Auditumque e
Abbreviated transcription (Latin):
redimus etiam qd̾ sedet xp̃c ad
dexteram patris: nec ideo tam̃
quasi humana forma circũscriptũ
eẽ dm̃ patrem arbitrandũ ẽ: ut de
illo cogitantib dextrũ aut siniftrũ
latus animo occurrat: aut id ipsũ qd̵
sedere pater d̾r. flexis poplitib fieri pu¬
candum ẽ: ne in illud incidamus sa¬
crilegium. in quo execratur apłs eos
qui commutauerunt głam incorrup¬
tibilis dĩ. insimilitudinẽ corruptibilis
hominis. Tale entm si mulacrũ dõ nefas
ẽ xp̃ianum intemplo collocare: multo
errore mundetur. Ad dexterã gͦ intelli¬
gendum ẽ dictum eẽ in sũma beatitu¬
dine. ubi iusticia & pax ce gaudium ẽ.
sicut ad sinistram hedi constituuntur.
id est in miseria. ꝓpt̾ iniquitates. labo¬
rores atq cruciatus. Sedere gͦ qd̾ di ds.
numquã caret. semꝑ dignis digna tri¬
buendo: quamuis extremo iudicio mul¬
do manifestius inter homines unigeniti
filii di iudicis uiuoꝵ atq mortuoꝵ. ela¬
ritas indubitata fulsura sit. Apter qd̃¬

Expanded text:
redimus etiam, quod sedet ad dexteram patris. nec ideo tamen quasi humana forma circumscriptum esse deum patrem arbitrandum est, ut de illo cogitantibus dextrum aut sinistrum latus animo occurrat; aut id ipsum, quod sedere pater dicitur, flexis poplitibus fieri putandum est, ne in illud incidamus sacrilegium, in quo exsecratur apostolus eos, qui commutauerunt gloriam incorruptibilis dei in similitudinem corruptibilis hominis. tale enim simulacrum deo nefas est christiano in templo conlocare; multo e atque errore mundetur. ad dexteram ergo intellegendum est dictum esse in summa beatitudine\', ubi iustitia, pax et gaudium est, sicut ad sinistram haedi constituuntur, id est in miseria, propter iniquitatis labores atque cruciatus. sedere ergo quod dicinumquam caret, semper dignis digna tribuendo, quamuis in extremo iudicio multo manifestius inter homines unigeniti filii dei iudicis uiuorum atque mortuorum claritas indubitata fulsura sit. Cred
Abbreviated transcription (Latin):
mus qui hanc uirtutẽ habet hab̾e
omnes: cum plenitudo legis ẽ caritas:
An qͥntomagis est in homine. tantoma¬
gis ẽ uirtute p̃ditꝰ : qͣnto aũ minꝰ. tanto
minꝰ in est uirtus: quia ipsa ẽ uirtus
Et qͥntominꝰ inest uͥtus: tantomagis ẽ
uitiũ. Ubigͦ illa plena & ꝑfecta fu̾it:
nicħ ex uicio remanebit.¬

Expanded text:
mus qui hanc uirtutem habet habere omnes, cum plenitudo legis sit caritas? an quanto magis est in homine, tanto magis est uirtute praeditus; quanto autem minus, tanto minus inest uirtus, quia ipsa est uirtus; et quanto minus inest uirtus, tanto magis est uitium? ubi ergo illa plena et perfecta erit ni
Abbreviated transcription (Latin):
est: Quia lignum tibi humilitatis eiꝰ
necessarium erat. Suꝑbia enĩ tumue¬
ras: & longe ab illa patria ꝓiectus eras:
&e fluctib huiꝰ scłi int̾rupta ẽ uia: oe
qua transeatur ad patriã ñ ẽ nͥ ligno por¬
teris. Ingrate: irrides eum qui ad te uenit
ut redeas: Ipse ẽ uia factus: ce hoc per
mare. Inde in mari ambulauit: ut ostẽ¬
deret eẽ in mari uiam. S tu quom ipse
ambulare in mari non potes: naui por¬
tare ligno portare. Crede incrucifixũ.
&e ꝑoteris ꝑuenire.

Expanded text:
est? Quia lignum tibi humilitatis ejus est? Quia lignum tibi humilitatis ejus necessarium erat. Superbia enim tumueras, et longe ab illa patria projectus eras; et fluctibus hujus saeculi interrupta est via, et qua transeatur ad patriam non est, nisi ligno porteris. Ingrate, irrides eum qui ad te venit ut redeas! Ipse factus est via, et hoc per mare: inde in mari ambulavit , ut ostenderet esse in mari viam. Sed tu, qui quomodo ipse ambulare in mari non potes, navi portare, ligno portare: crede in crucifixum, et poteris pervenire.
Abbreviated transcription (Latin):
se eẽ sapientes: stulti facti ft̃. Uidert̃ quo
ueniendum ẽẽt: s ingrati ei qui illis
p̾stitit ut uiderent. sibi uoluert̃ tͥbue¬
re qd̃ uidebant. Et facti suꝑbi: amise¬
runt & qd uidebant. Et conuersi sunt
inde ad idola & simulachra. ad culturaᷤᷤ
demonioꝵ: ad orare creaturã ce contẽp¬
nere creatorẽ. S iam isti elisi ista fecert̃.
ut aũ eliderent᷑ suꝑbiert̃. Cum aũ suꝑ¬
birent: sapientes se ẽẽ dixert̃. Hi gͦ de
quib dixit. qui cũ cognouissent dm̃.¬
quia ꝑ u̾bum dĩ facta sunt oĩa. Nam
inueniuntur ista in libris philoso¬
phoꝵ. Et quia unigenitũ filiũ habet
dͣs ꝑ quem sunt omĩa: illud potuerunt.
uidere quod ẽ. s uiderunt delonge.
Noluerunt tenere humilitatẽ xp̃i: in
qua naui securi ꝑuenirent ad id qd̃
longe uidere potuerunt. Et sorduit
eis crux xꝑi. Mare transeundũ ẽ. oe
lignum contempnis: O sapientia su¬
ꝑba irrides crucifixum xꝑm: Ipse
ẽ quẽ longe uidisti. S quare crucifixꝰ

Expanded text:
se esse sapientes, stulti facti sunt . Viderunt quo veniendum esset: sed ingrati ei qui illis praestitit quod viderunt, sibi voluerunt tribuere quod viderunt; et facti superbi amiserunt quod videbant, et conversi sunt inde ad idola et simulacra et ad culturas daemoniorum, adorare creaturam, et contemnere Creatorem. Sed jam isti elisi ista fecerunt: ut autem eliderentur, superbierunt; cum autem superbirent, sapientes se esse dixerunt. Hi ergo de quibus dixit, Qui cum cognovissent Dquia per Verbum Dei facta sunt omnia. Nam inveniuntur et ista in libris philosophorum: et quia unigenitum Filium habet Deus, per quem sunt omnia. Illud potuerunt videre quod est, sed viderunt de longe: noluerunt tenere humilitatem Christi, in qua navi securi pervenirent ad id quod longe videre potuerunt; et sorduit eis crux Christi. Mare transeundum est, et lignum contemnis? O sapientia superba! irrides crucifixum Christum; ipse est quem longe vidisti: In
Abbreviated transcription (Latin):
uangłm enĩ testimoniũ habet
a lege ce ꝓpħis: unde etiam in
monte inter utramq ꝑsonam
medius effulsit. Om̃s enim pecca
uaricantes gr̃a saluatoris inuenit:
alios maius alios minus. Quan¬
to enim legis maior inquocũq
cognitio: tanto minor peccati ex¬
cusatio. Quanto minor peccati
excusatio: tanto manifestior pre¬
uaricatio. Restabat gͦ: ut omĩb
ñ sua s dĩ. id ẽ a deo donata iusticia
subueniret. Unde ait apłs. ꝑ legẽ
cognitio peccati. Non gͦ ablatio.s
tua. Tanquam diceret. Qm̃ lex siue
in paradiso data. siue naturaliter
insita. siue in litteris ꝓmulgata.
p̃uaricatores fecit om̃s peccatores
terre. ꝓpterea dilexi testimonia
tua que sunt in lege tua de gr̃a
tua: ut non sit in me iusticia
mea. s iusticia tua. Lex enĩ ad hoc
ꝓdest: ut mittat ad grãm. Non solũ
enim qd̃ attestatur manifestande
iusticie dĩ. que sine lege est: uerũ õe
hoc ipso quod p̾uaricantes fecit. ita oẽ
ut littera occidat. ad uiuificantẽ sp̃m

Expanded text:
um enim testimonium habet a lege et prophetis. Unde etiam in monte inter utramque personam medius salvator effulsit. Omnes enim peccavaricantes gratia Salvatoris invenit, alios magis, alios minus. Quanto enim legis major in quocumque cognitio, tanto minor peccati excusatio: quanto minor peccati excusatio, tanto manifestior praevaricatio. Restabat ergo, ut omnibus non sua, sed Dei, id est a Deo donata, justitia subveniret. Unde ait Apostolus: «Per legem cognitio peccati.» Non ergo ablatio, sed tua.» Tanquam diceret: Quoniam lex sive in paradiso data, sive naturaliter insita, sive in litteris promulgata, praevaricatores fecit omnes peccatores terrae; «Propterea dilexi testimonia tua,» quae sunt in lege tua, de gratua; ut non sit in me justitia mea, sed tua. Lex enim ad hoc prodest, ut mittat ad gratiam. Non solum enim qjustitia Dei, quae sine lege est, verum etiam hoc ipso, quod praevaricantes fecit, ita ut et etiam littera occidat; ad vivificantem Spiritum
Abbreviated transcription (Latin):
apłs. Qui uocat ea que ñ st̃: tãqͣm sint
Aꝑtius aũ in libro machabeoꝵ scͥptũ est.
Orote fili respice ad celũ & t̾ram. & oĩa quȩ
ineis sunt: uide &e scito qͥa ñ erant. ex qͥb
fecit nos dñs ds. Et illud qd̾ in psalmo scrip¬
tum est. ipse dixit & facta st̃: manifestat
qd̾ ñ de se ista genuerit. s in u̾bo atq ĩꝑio
fecerit. Quod aũ non dese: utiq de nichilo.
cat qd de ipso: qd̾ enĩ de ipso ẽ. potest dici
de ipso. Ex ipso enĩ celũ &e terra. qͥa ipse
fecit ea: ñ aũ de ipso. qͥa ñ desubstantia
sua: sicut aliqͥs homo si gignat filiũ. &
faciat domũ. ex ipso filiꝰ. ex ipso domus
S filiꝰ de seipso: domus de t̾ra & deligno.
S hoc quia homo ẽ: quia ñ potest aliqͥd
etiã de nichilo facere. Ds̃ gͦ ex quo omĩa
ꝑ quẽ omĩa. in quo omĩa. ñ opꝰ habebat.
aliqua mat̾ia quã ipse non fecerat: adiu

Expanded text:
apostolus: qui uocat ea, quae non sunt, tamquam sunt. apostolus: qui uocat ea, quae non sunt, tamquam sunt. apertius autem in libro Machabaeorum scriptum est: oro te, fili, respice ad caelum et terram et omnia, quae in eis sunt; uide et scito, quia non erant, ex quibus fecit nos dominus deus et illud, quod in psalmo scriptum est: ipse dixit, et facta sunt, manifestum, quod non de se ista genuerit, sed in uerbo atque imperio fecerit; quod autem non de se, utique de nihilo. cat quod „ae ipso." quod enim de ipso est, potest dici "de ipso;" ex ipso enim caelum et terra, quia ipse fecit ea, non autem de ipso, quia non de substantia sua. -sicut aliquis homo si gignat filium et faciat domum, ex ipso filius, ex ipso domus, sed filius de ipso, domus de terra et de ligno. sed hoc quia homo est, qui non potest aliquid etiam de nihilo facere; deus autem, ex quo omnia, per quem omnia, in quo omnia, non opus habebat aliqua materia, quam ipse non fecera
Abbreviated transcription (Latin):
figure. uł qualitates corpoꝵ. ac doctrine
uł artes animaꝵ: & ordinẽ aliquẽ petit
aut tenet. sicut st̃ pondera uł collocatiões
corpoꝵ. atq amores aut delectationes aĩaꝵ.
Oportet gͦ ut creatorẽ ꝑea que facta st̃
intellectũ conspicientes trinitatẽ intel¬
ligamus: cuiꝰ increatura qͦmͦ dignũ est
apparet uestigiũ. In illa enĩ trini tate¬
sũma origo est rerũ omĩum: ce ꝑfectissi¬
ma pulchitudo. ce beatissima delectatio.
Itaq illa tria. & a se inuicẽ det̾minari ui¬
dentur: & inse infinita ft̃. Ita & singula
sunt insingłis: & omĩa in singłis: ce sin¬
hoc uł ex parte. uł ꝑspeculũ in enignia¬
te gaudeat. cognoscens dnm: ce sic̃ dm̃
honoret. & gr̃as agat. Qͥ aũ ñ uidet. ten
tͥnitas. Nec confuse accipiendũ ẽ. ex quo
omĩa ꝑ quẽ omĩa in qͦ oĩa: nec diis multiᷤᷤ.
genuit. s ꝑ uerbũ suũ fecit ñ de hiͤ
reb que iam erant. s de his que oĩno ñ
erant. hoc ẽ de nichilo fecit: ita dicit

Expanded text:
figurae vel qualitates corporum, ac doctrinae vel artes animarum; et ordinem aliquem petit aut tenet, sicut sunt pondera vel collocationes corporum, atque amores aut delectationes animarum. Oportet igitur ut Creatorem, per ea quae facta sunt, intellectum conspicientes , Trinitatem intelligamus, cujus in creatura, quomodo dignum est, apparet vestigium. In illa enim Trinitatesumma origo est rerum omnium, et perfectissima pulchritudo, et beatissima delectatio. Itaqdentur, et in se infinita sunt. Ita et singula sunt in singulis, et omnia in singulis, et sinhoc, vel ex parte, vel per speculum et in aenigmate, gaudeat cognoscens Deum, et sic Deum honoret et gratias agat. Qui autem non videt, tends, sed tamen Trinitas. Nec confuse accipiendum est, ex quo omnia, per quem omnia, in quo omnia: nec diis multis, genuit, sed per uerbum suum fecit, non de his rebus, quae iam erant, sed . de his quae omnino non erant, hoc est de nihilo fecit — ita dicit
Abbreviated transcription (Latin):
Fc ꝑ hoc si recte dictum ẽ ñ uolentis ho¬
minis. s miserentis ẽ dĩ. quia id uolun¬
tas hominis sola non implet:cur non
dĩ sola non implet: Porro si nullus
dicere xpianus audebit. non miseren¬
tis ẽ dei. s uolentis ẽ hominis. ne apło
aꝑtissime contradicat: restat ut ꝓpt̾ea
recte. dictum intelligatur ñ uolentis
neq currentis. s miserentis ẽ del: ut
totum detur deo qui hominis uolun¬
tatẽ bonam. & p̃parat adiuuandã &
adiuuat p̃paratam. Precedit enĩ bona
uoluntas hominis multa dĩ dona:
s ñ omĩa. Que aũ ñ precedit ipsa: in eis
tem preuenit ut uelit: uolentẽ subse

Expanded text:
ac per hoc si recte dictum est, Non volentis hoac per hoc si recte dictum est, Non volentis hominis, sed miserentis est Dei, quia id voluntas hominis sola non implet; cur non sericordia Dei sola non implet? Porro si nullus dicere Christianus audebit, Non miserentis Dei, sed volentis est hominis, ne Apostolo apertissime contradicat, restat ut propterea recte dictum intelligatur: Non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei, ut totum detur Deo, qui hominis voluntatem bonam et praeparat adjuvandam, et adjuvat praeparatam. Praecedit enim bona voluntas hominis multa Dei dona, sed non omnia: quae autem non praecedit ipsa, in eis tem praevenit, ut velit; volentem subse
Abbreviated transcription (Latin):
e quisquã si ñ de oꝑibus.
de ipso gletur libero uoluntatis
arbitrio. tamquam ab ipso incipiat
meritum. cui tamꝙͣ debitum reddat᷑
premiũ. bene oꝑanti ipsa libertas: au¬
diat eundem grẽ preconẽ dicentẽ. Ds̃
enim est qui oꝑatur in nobis. uelle
& oꝑari ꝓ bona uoluntate. Et alio loco.
Igitur non uolentis neq currentis sed
miserentis ẽ dĩ. Cum ꝓculdubio si hõ
eiꝰ etatis ẽ ut ratione iam utatur. ut¬
ñ possit crẽdere. sꝑare. diligere. nͥ uelit.
nec ꝑuenire ad palmã suꝑne uocatio¬
nis dei nisi uoluntate cucurreritꝰ qͦmͦ
p̃paratur: Alioquin si ꝓpt̾ea dictũ ẽ ñ
uolentis neq currentis. s miserentis ẽ di.
quia ex utroq fit idest ex uoluntate ho¬
minis & miscđia dei. ut sic dictum accipia¬
mus. non uolentis neq currentis. s mi¬
serentis ẽ di. tamquam diceretur. ñ suf¬
ficit sola uoluntas hominis. siñ sit õe
miscdia dĩ: ñ gͦ sufficit & sola miscd̃ia
Dei. si non sit etiam uoluntas hominis.

Expanded text:
e quisquam, etsi non de operibus, de ipso glorietur libero arbitrio voluntatis, tanquam ab ipso incipiat meritum, cui tanquam debitum reddatur praemium, bene operandi ipsa libertas; audiat eumdem gratiae praeconem dicentem, Deus est enim qui operatur in vobis et velle et operari, pro bona voluntate . Et alio loco: Igitur non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei . Cum procul dubio, si homo ejus aetatis est ut ratione jam utatur, non possit credere, sperare, diligere, nisi velit, nec pervenire ad palmam supernae vocationis Dei, nisi voluntate cucurrerit . Quompraeparatur ? Alioquin si propterea dictum est, volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei, quia ex utroque fit, id est, et voluntate hominis, et misericordia Dei; ut sic dictum accipiamus, Non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei, tanquam diceretur, Non sufficit sola dia Dei: non ergo sufficit et sola misericordia Dei, si non sit etiam voluntas hominis:
Abbreviated transcription (Latin):
uid sibi uult labores fructuũ tuoꝵ
manducabis: Alodo labores habe¬
mꝰ: fructus postea erit. S qͥa & ipsi labo¬
&e letos nos faciunt de spe. Si gͦ labor nr̃
poruit manducari. &e potuit iocũdare
manducatꝰ: fructꝰ ipsiꝰ laboris qͣlis erit :
Manducant fructus suos: qui euntes
bant & flebant mittentes semina sua.
Quanto iociundiꝰ manducabt fructus
laboꝵ: qͥ uenientes uenient cũ exultati¬
one portantes manipłos suos: Et ut no¬
ueritis fr̃s qͥa manducat᷑ labor iste: in
suꝑiori psalmo audistis dictũ. qͥ mandu
catis panem doloris. Iste ẽ labor fructuũ:
panis doloris. Nisi enĩ manducaret᷑: ñ
diceret᷑ panis. Nisi aũ haberet aliquã sua¬
uitatẽ panis iste: nemo illũ manducaret
cum tanta iocumditate. Plorat in gemi¬
tu qui orat. Dulciores st̃ lacrimȩ oranti¬
um: quam gaudia theatroꝵ. Et audi flã¬
mã desiderii. qͥamanducat᷑ ipse panis: de
qͥb dicit. qui manducatis panẽ doloris.

Expanded text:
uid sibi vult, «Labores fructuum tuorum manducabis?» Modo labores habemus, fructus postea erit. Sed quia et ipsi laboet laetos nos faciunt de spe. Si ergo labor noster potuit manducari, et potuit jucundare; manducatus fructus ipsius laboris qualis erit? Manducabant labores suos, qui «euntes ibant et flebant, mittentes semina sua:» quanto jucundius manducabunt fructus laborum, qui «venientes venient cum exsultatione, portantes manipulos suos» ? Et ut noveritis, fratres, quia manducatur labor iste, in superiore psalmo audistis dictum sucatis panem doloris.» Iste est labor fructuum, panis doloris. Nisi enim manducaretur, non diceretur panis: nisi autem haberet aliquam suavitatem panis iste, nemo illum manducaret. Cum quanta suavitate plorat in gemitu, qui orat? Dulciores sunt lacrymae orantium, quam gaudia theatrorum. Et audi flammam desiderii, qua manducatur ipse panis, de quo hic dicit, «Qui manducatis panem doloris.»
Abbreviated transcription (Latin):
ritur. Nam ꝓpt̾ eiꝰ crucem dictum est.
Qui autem iħu xꝑi sunt: carnem suã
crucifixerunt cum passionib & concu¬
piscentiis. Propter sepulturã: consepulti¬
enim sumus cum xꝑo ꝑ baptismum
in mortẽ. Propt̾ resurrectionẽ: ut quẽ¬
admodum xꝑc resurrexit a mortius

Expanded text:
ritur. Nam propter ejus crucem dictum est: ritur. Nam propter ejus crucem dictum est: Qui autem Jesu Christi sunt, carnem suam crucifixerunt cum passionibus et concupiscentiis . Propter sepulturam: Consepulti sumus Christo per Baptismum in mortem. Propter resurrectionem: Ut quemadmodum
Abbreviated transcription (Latin):
iħu. Hinc enim ꝓbare ceꝑat. non eẽ
nob ꝑmanendum inpeccato ut gr̃a
abundet: ce dixerat. si mortui sumꝰ
peccato: quom uiuemus in eo: Atq
ut ostenderet nos mortuos ẽẽ peccõ:
subiecerat. An ignoratis qm̃ quiẽq
baptizati sumus inxꝑoiħu. in mor¬
te ipsiꝰ baptizati sumus: Sic itaq
locum istum clausit: ut cepit. Mortẽ
quippe xpi sic insinuauit: ut etiam
ipsum mortuum diceret ẽẽ peccato.
catum. s similitudo peccati: oe id̾o no¬
mine appellata peccati. Baptiratis
itaq in mortem xꝑi. inqua non solũ
maiores uerum etiam paruuili bapti.¬
zantur: ait. Sic &e uos idest quẽ admo¬
dum xꝑc. sic ce uos existimate uos mor¬
tuos ẽẽ peccato: uiuere aũ deo inxꝑo
iħu. Quicqͥd gͥ gestum ẽ in cruce xꝑi.
insepultura. resurrectione t̾cio die.
in ascensione in celum. & sedere ad
dexterã patͥs: ita gestum ẽ. ut his rebꝰ
non mistice tantum dictis. s etiã gestis.
configuraret᷑ uita xꝑiana que hic ge¬

Expanded text:
u. Hinc enim probare coeperat non esse nobis permanendum in peccato, ut gratia abundet, ut dixerat: Si mortui sumus peccato, quomodo vivemus in eo? Atque ut ostenderet nos mortuos esse peccato, subjecerat: An ignoratis, quia quicunque baptizati sumus in Christo Jesu, in morte illius baptizati sumus? Sic itaque totum locum istum clausit, ut coepit; mortem quippe Christus sic insinuavit, ut etiam ipsum mortuum diceret esse peccato, catum, sed similitudo peccati, et ideo nomine appellata peccati. Baptizatus itaque in mortem Christi, in qua non soli majores, verum etiam parvuli baptizantur, ait: Sic et vos, id est quemadmodum Christus, sic et vos existimate vos mortuos esse peccato, vivere autem Deo . Quidquid igitur gestum est in cruce Christi, in sepultura, in resurrectione tertio die, in ascensione in coelum, in sede ad dexteram Patris; ita gestum est, ut his rebus non mystice tantum dictis, sed etiam gestis configuraretur vita christiana quae hic ge
Abbreviated transcription (Latin):
fueris in ore tuo. quia d̃s illum susci¬
tauit a mortius: saluus eris. Corde
enim creditur adiusticiam: ore autẽ
confessio fit ad salutem. Parũ ẽ gͦ in
corde habere xꝑm. & nolle confiteri
dum timetur obꝓbrium: s exꝓbran¬
tib respondendum ẽ u̾bum. Ut autẽ
hoc martires possent: ꝓmissum ẽ eis

Expanded text:
um suscitavit a mortuis; salvus eris. Corde enim creditur ad justitiam, ore autem confessio fit in salutem . Parum est ergo in corde habere Christum, et nolle confiteri dum timetur opprobrium: sed exprobrantibus respondendum est verbum. Ut autem hoc martyres possent, promissum est eis,
Abbreviated transcription (Latin):
legem pret̾iens iniquus ẽ: non
omĩs iniquus legem p̃terit. Ubi enĩ
ñ ẽ lex ait apłs: nec p̃uaricatio. Quigͦ
legem non acceꝑunt. iniqui dici posst̾:
preuaricatores non possunt. Iudican¬
tur utriq scđm merita sua.

Expanded text:
Legem praeteriens iniquus est, non omnis iniquus Legem praeterit. Ubi enim non est Lex, ait Apostolus, nec praevaricatio . Qui ergo Legem non acceperunt, iniqui dici possunt, praevaricatores non possunt. Judicantur utrique secundum merita sua.
Abbreviated transcription (Latin):
cio qd̾ sicut impossibilitas. ita &e ini¬
quitas ñ ẽ apuddm. Et scio q̃d supb¬
resistit. humilib aũ dat grãm: & scio
qͦdilli cuine extolleret᷑ datus erat stimu¬
lus carnis angłs sathane qͥ eũ colafizaret
semel ce iterum &e t̃cio dep̃canti dictũ ẽ.
sufficit tͥ gr̃a mea: nã uirtus in infirmita¬
te ꝑficitur. Aliqͥd gͦ ẽ in abdito ce ꝓfũdo
iudicioꝵ dei: ut etiã iustoꝵ om̃e os obstru

Expanded text:
ita et iniquitas non est apud deum; et scio quod supresistit, humilibus autem dat gratiam; et scio quod illi, cui ne extolleretur datus erat stimulus carnis, angelus satanae, qui eum colaphizaret, semel et iterum et tertio deprecanti dictum est: sufficit tibi gratia mea; nam uirtus in infirmitate perficitur. aliquid ergo est in abdito et profundo i
Abbreviated transcription (Latin):
ex st̃ in isto genere differentie: qͣ
cõmemorate animadu̾ti facillime
possunt. Reddere bona ꝓ malis: ñ redd̾e
mala ꝓ malis. Redlere bona ꝓ bonis:
reddere mala ꝓ malis. Non redd̾e bona
Postrema duo maloꝵ: & eoꝵ posteriꝰ det̾iꝰ.
Duo media quodãm medioꝵ: s pͥus eoꝵ¬

Expanded text:
ex sunt in isto genere differentiae, quae commemoratae animadverti facillime possunt: reddere bona pro malis, non reddere mala pro malis; reddere bona pro bonis, reddere mala pro malis; non reddpostrema duo malorum, et eorum posterius deterius; duo media quodammodo mediorum, sed eo