comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nesciret quid pro eo sr̃s auttore gregorio
agerent. et fratres ignorarent qd de eo copnosꝰ
uidisset: uno eodemq tẽpore dum agnoseit ille
oblacionem. isti audiunt sõnium. Tricesimumq
diem cognoscunt: concordantes simul uisione
et sacrificio. Res aperte claruit: quia fr̃ quẽ
sub anima duersionis sentencia beatus gregorius
mori ꝑmiserat. ꝑ salutarem hostiam a suppli¬
N ed quia isdem uenerabilis pater quẽ¬
admodũ fr̃ib terrori fuerat ex parte
iam tetigi: qualiter eius exemplis
idem ꝓfecerint. breuiter indicandũ putaui.
Fr̃ quidam in eodem monasterio antoniꝰ no¬
mine: beato gregorio sedulus adherebat. Q
tanti patris uerbis exemplisq cõmonitus: mul¬
tis cotidianisq lacrimis. ad gaudia patrie ce¬
lestis anhelabat. Cumq studiosissime et cum
magno feruore desiderii sacra eloquia duce¬
encie. sed fletũ cõpũctionis inquirebat: qͣtinꝰ
per hec incitata mens eius exardesceret: et de
Paratus esto: et qr dñs iussit migra. Cũq ille

Expanded text:
nesciret quid pro eo fratres, auctore Gregorio, agerent, et fratres ignorarent quid de eo Copiosus vidisset, uno eodemque tempore dum agnoscit ille oblationem, illi audiunt somnium, trigesimumque diem cognoscunt; concordante simul visione et sacrificio, res aperte claruit, quia frater quem sub animadversione sententiae Gregorius mori permiserat, per salutarem hostiam a suppliSed quia idem venerabilis Pater quemadmodum fratribus terrori fuerit, ex parte jam tetigi, qualiter ejus exemplis iidem profecerint, breviter indicandum putavi. Frater quidam in eodem monasterio, nomine Antonius, beato Gregorio sedulus adhaerebat, qui, tanti Patris verbis exemplisque commonitus, multis quotidianisque lacrymis ad gaudia patriae coelestis anhelabat. Cumque studiomagno fervore desiderii sacra eloquia meentiae, sed fletum compunctionis inquirebat, quatenus per haec excitata mens ejus inardesceret, et ima: Paratus esto, et quia Dominus jussit, migra. Cumque ille
Abbreviated transcription (Latin):
Quãquã in eo quod tuo iudicio placeo:
cũctis ueritatẽ tuentib. me ꝑpetuo placitu¬
rum fore p̾sumã. feto igitur ut sicut tuis
iussionib humiliter parui: sic beati gre¬
gorii precib et in hoc seculo ab emulorũ
insidiis. et in futuro a peccatorũ nexibus
merear misericorditer liberari. per xp̃m

Expanded text:
quanquam in eo quod tuo judicio placeo, quanquam in eo quod tuo judicio placeo, cunctis veritatem tuentibus me perpetuo placiturum fore praesumam. Peto igitur ut sicut tuis jussionibus humiliter parui, sic beati Gregorii precibus, et in hoc saeculo ab aemulorum insidiis, et in futuro a peccatorum nexibus merear misericorditer liberari per Jesum
Abbreviated transcription (Latin):
Et recte docens: infirmitatẽ suã cotidie
quanta consideratione cognouerit. in
quarto conclusi. Neq magnopere tẽpo¬
ta tẽporib contuli. sed reb similib simi¬
lia coaptaui: qm̃ re uera non tantũ qñ
fecisset. quantũq fecisset. sollicitus deflo¬
rare curaui. In quib quãquã multa et
uaria memoratu digna studio breuitatis
que scriptorũ ueterũ nequeant auctori¬
tate defendi: exceptis illis miraculis que
nr̃is tẽporib facta. multis adhuc suꝑstitib
ẽpistolarũ eiusdem patris. quot annos
probatur uixisse reuoluat. Et qr quedã
illarum uario tẽpore destinate. uarietatẽ
sensuũ retinent. eedemq ñ nullis integre.
quibusdam uero parte aliqua diminute. ꝓ ꝑso¬
narum. Iocorũ. siue tẽporũ dispensatione ui¬
dentur. finetenus relegendo conspiciat: sicq
demũ lucidam ueritatẽ cognoscens. me aut
cum amasiis defendat. aut cũ exosis arguat.

Expanded text:
et recte docens, infirmitatem suam quotidie et recte docens, infirmitatem suam quotidie quanta consideratione cognoverit, in quarto conclusi. Neque magnopere tempora temporibus contuli, sed rebus similibus similia coaptavi, quoniam revera non tantum quando fecisset, sed quantum fecisset, sollicitus deflorare curavi. In quibus quanquam multa et varia memoratu digna studio brevitatis quod scriptorum veterum nequeat auctoritate defendi, exceptis illis miraculis quae, nostris temporibus facta, 22 multis adhuc superstitibepistolarum ejusdem Patris, quot annos probatur vixisse, revolvat. Et quia quaedam iliarum, vario tempore destinatae, varietatem sensuum retinent, eaedemque nonnullis integrae, quibusdam vero parte aliqua diminutae, pro personarum, locorum, sive temporum dispensatione, videntur, fine tenus relegendo conspiciat; sicque demum lucidam veritatem cognoscens, me aut cum amasiis defendat, aut cum ausoribus arguat;
Abbreviated transcription (Latin):
identidem iubendo uehem̃ter hortatus es. ut
romane sedis pontificẽ. eiusdem sedis p̃sulis
auctoritate describerẽ: cui deus om̃p̃s ꝓban¬
dorum seu repellendorũ scriptorũ omĩum.
specialem dederit proculdubio potestatem.
Itaq tam imperiosis auctoritatib tandem
cõpulsus. uix primũ librũ gregoriane uite
cõpleuerã: quando hunc in eiusdem uigiliis
annua uertigine reuolutis. tua probaiit
pariter ac publicauit auctoritas. Ergo sol¬
licicior factus ad cetera: pauca de multis
te incentore. te p̃ceptore. te fautore. teq
iudice colligens. in libris quatuor auxili¬
ante dño coartaui: et scd̾m distributionẽ
eiusdem doctoris. qua librũ regule pasto¬
ralis quadriꝑtita racione distinxerat: ego
quoq illũ qualiter ad culmen regiminis
uenerit. in primo huius operis libro per¬
hibui. Et ad hoc rite ꝑueniens: qualiter
uixerit. in scd̾o disserui. Et bene uiuens:
qualiter docuerit. in tercio designaui.

Expanded text:
identidem jubendo vehementer hortatus es, ut identidem jubendo vehementer hortatus es, ut Romanae sedis pontificem, ejusdem sedis praesulis auctoritate, describerem, cui Deus omnipotens probandorum seu repellendorum scriptorum omnium specialem dederit procul dubio potestatem. Itaque tam imperiosis auctoritatibus tandem compulsus, vix primum librum Gregorianae Vitae compleveram, quando hunc, in ejusdem vigiliis annua vertigine revolutis, tua probavit pariter ac publicavit 21 auctoritas. Ergo sollicitior factus ad caetera, pauca de multis, te incentore, te praeceptore, te fautore, teque judice, colligens, in libris quatuor, auxiliante Domino, coarctavi; et secundum distributionem ejusdem doctoris, qua librum Regulae pastoralis quadripartita ratione distinxerat, ego quoque illum, qualiter ad culmen regiminis venerit, in primo hujus operis libro perhibui; et ad hoc rite perveniens, qualiter vixerit, in secundo disserui; et bene vivens, qualiter docuerit, in tertio designavi;
Abbreviated transcription (Latin):
eatissimo ac felicissi
ultimus leuitarũ.
Nuper ad uigilias
beati gregorii ro¬
mani pontificis.
gentis apostoli. lectione de paulino ciuita¬
tis nolane p̾sule consuetudinalit̾ ꝑsonante:
uisus es a uenerabilib ep̃is. diuino quodam
instinctu ꝯmotus requirere. cur tantus pon¬
tifex. qui multorũ scõrũ uitas texuerat
gestis propriis in propria dũtaxat eccła
caruisset: p̃sertim cum et apud saxones.
et apud langobardorũ sibi ꝓrsus infestissi¬
mam gentẽ. gestis ꝓpriis ubiq polleret. Cũ¬
q uenerabiles ep̃i has ab utrisq gentibus
haberi quidem. sed cõpendiosissime respon¬
derent: meã quoq paruitatẽ consciscens.
p̃ceperas ut uitã ipsius de scrinio sancte
sedis apłice. tanto plenius quanto cercius
carpere studuissem. S cum ego proprie
inercie conscius. me meis priorib. ac ꝑ
hoc sapientiorib. qui uitam eius licet
breuiter. tam̃ pio conatu. pulcherrimoq
stilo descripserant. conferre penitus dubitarẽ:

Expanded text:
eatissimo ac felicissimultimus levitarum. Nuper ad vigilias beati Gregorii, Romani pontificis, gentis apostoli, lectione de Paulino civitatis Nolanae praesule consuetudinaliter personante, visus es a venerabilibus episcopis, divino quodam instinctu commotus, requirere cur tantus pontifex, qui multorum sanctorum Vitas texuerat, gestis propriis in propria duntaxat Ecclesia caruisset; praesertim cum et apud Saxones, et apud Langobardorum sibi prorsus infensissimam gentem, gestis propriis ubique polleret. Cumque venerabiles episcopi has ab utrisque gentibus haberi quidem, sed compendiosissime, responderent, meam quoque parvitatem consciscens, praeceperas ut Vitam ipsius de scrinio sanctae sedis apostolicae, tanto plenius, quanto et certius carpere studuissem. Sed dum ego propriae inertiae conscius, me meis prioribus, ac per hoc sapientioribus, qui vitam ejus, licet breviter, tamen pio conatu, pulcherrimoque stylo descripserant, conferre penitus dubitarem,
Abbreviated transcription (Latin):
die. feliciter migrauit ad xp̃m. Sepultꝰq ẽ
cum magnifico honore: in loco cui uoca¬
bulum est elnone. In quo loco multa fiũt
oronib eius beneficia. et collaudatur ibi
ab om̃ib nomen dñi nr̃i iħu xp̃i: cui est
cum eterno patre et sp̃u scõ uirtus et ho¬
nor gła et imperiũ. laus et potestas. per

Expanded text:
die, feliciter migravit ad Christum, sepultusque die, feliciter migravit ad Christum, sepultusque cummagnifico honore in loco cui vocabulum est Helnone, in quo loco multa fiunt orationibus eius beneficia, et laudatur ibi ab omnibus nomen Domini Iesu Christi, cui est cum aeterno Patre et Spiritu sancto virtus et honor, gloria et imperium, laus et potestas per
Abbreviated transcription (Latin):
tione: ita tocius corporis recepit sanitatem
ac si umquã nullã ꝑtulisset lesionem. Ad ue¬
niente igitur scõ uiro. obuiam ei processit:
atq cum eo loqui cepit. Mirariq fratres
eum uidebant: quẽ mortuũ fere suspica¬
bantur. Uir autem dñi amandus indulta¬
fratri uenia. ut mores deinceps in melius
cõmutaret ãmonuit: atq eum sanum ad
monasterium direxit:xxui
lia quidem sunt multa que ꝑ eum
dñs operari dignatus est: nobis
quidem incognita. deo autẽ nota.
S quantum ad nr̃as fidelib narrantib uiris
perlatum est aures. si omĩa cupiã persequi:
dies ut opinor ante quã sermo cessabit. Nam
quas per eum uirtutes dñs non edidit: tum
et mortuis uitam. cecis uisum. paraliticis
gressum. lepsis mundiciã. surdis auditum.
a demonib oppressis restituit sanitatem:
Igitur scĩssimus uir dñi amandus. cursu
fideliter ꝑacto. repletusq om̃ium bonorũ
operũ fructu: adueniente scĩssimi obitus

Expanded text:
tionem ita omni corporis recepit sanitatem, tionem ita omni corporis recepit sanitatem, acsi umquam nullam pertulisset lesionem. Advenienteque sancto viro, obviam processit atque cum eo loqui coepit, miratique em videbant, quem mortuum fore suspicabantur. Sie vir Domini Amandus, indulta venia, ut mores deinceps in melius commutaret, admonuit atque eum sanum ad monasterium direxit. 26. Alia quidem sunt multa, quae per eum ominus operare dignatus est, nobis quidem incognita, Deo autem nota; sed quantum ad nostras, fidelibus narrantibus viris, perlatum est aures, si omnia cupiam persequi, dies, ut opinor, antequam sermo cessabit. Nam quas per eum Dominus virtutes non ędidit, cum et mortuis vitam, caecis visum, paraliticis gressum, leprosis munditiam, surdis auditum, a daemonibus obpressis restituit sanitatem? Igitur sanctissimus Domini Amandus, cursu fideliter peracto, repletusque omnium bonorum operum fructum, adveniente sanctissimi obitus
Abbreviated transcription (Latin):
hedientiã et contumatiã hec perpeti mere¬
batur. Igitur p̃fatum monachũ fratres
mittentes in naui. ad monasteriũ cui uo¬
cabulum maiores indider̃t elnonem: et¬
ad uirũ dei adduxer̃t amandũ. Cũq iam
rum sollẽpniis. uir dñi ad reficiendũ iuxta
morem isset : subito ei nunciatũ est qualiter
idem monachus egrotaret. Leniterq ut
aiunt arridens: dixisse fertur. Adhuc ma¬
iora sustinebat pericula: quia ualde iactan¬
cie atq inobedientie deditus erat. S tamen
presbiterũ quendã fidelem uirũ ad se uoca¬
ri precepit: eidemq monacho calicem uini
et fragmen panis per eundẽ tͣnsmisit p̾sbi¬
terum: eiq mandauit dicens. Uade et dic
monacho illi ut sumat partẽ panis istius
et uini: et cras iubente deo cum ad eũ uisi¬
tandum ꝑrexero obinã mͥ ꝓcedat: et in
lectulo iacere non paciat᷑. Quod ita factũ est.
Accepta itaq isdem monachus patris benedic¬

Expanded text:
boedientiam et contumatiam haec perpeti mereboedientiam et contumatiam haec perpeti merebatur. Igitur praefato monacho fratres misso in navi ad monasterium, cui vocabulum maiores indidere Helnonem, ad virum Dei adduxerunt Amandum. Cumque, iam rum sollemnia, idem vir Domini ad reficiendum iuxta morem isset, subito ei nuntiatum est, qualiter hisdem monachus egrotaretur, leniterque, ut aiunt, adridens, dixisse fertur; 'Adhuc maiora sustenebit pericula, quia valde iactantiae vel inoboedientiae deditus erat'. Sed tamen presbiterum quendam fidelem virum ad se evocare praecepit, eidemque monacho calicem vini et fracmen panis per eundem transmisit pręsbiterum eique mandavit, dicens: 'Vade et die monacho illi, ut sumat partem panis istius et vini, et cras, iubente Deo, cum ad eum visitandum perrexero, obviam mihi procedat, et in lectulo iacere non patiatur'. Quod ita factum est. Accepta itaque isdem monachus patris benedic
Abbreviated transcription (Latin):
ne reddidit sanitati. Instructãq qualiter
se agere deberet relinquens. omnib dieb uite
sue caste atq sobrie se exhibuit: et meliorem
uitam deinceps gerens. mores commutauit
inmelius:¬
oc quoq quod ad cumulum lau¬
dis eius dñs ostendere dignatus ẽ:
non uidetur silencio contegi. Quo¬
dam itaq tempore cum cuidã monacho. in¬
delicet preposito monasterii sui chrodobaldo
cognomine. per quendã missum iussisset ut
uehicula ad uinum in usib fratrũ monaste¬
rio deferendũ preparare deberet: dicitur ino¬
bediens extitisse. S eum nocte eadem. ulcio
diuina subsecuta est. Nam eo iter agente ut
ad uirum dei ꝑgeret excusationis causa qd̾
uehicula minime haberet: ita dicit᷑ omni
corporis cõpage paralisi dissoliitus. ut nec
manũ quidem uel pedem posset mouere.
Omĩq iam carne uelut mortua: in solo
pectore uitalis anelabat sp̃c. Tenuiq flatu
confiteri ut ualebat nitebatur: qd̾ ob ino¬

Expanded text:
nae reddidit sanitati; instructamque, qualiter nae reddidit sanitati; instructamque, qualiter se agere deberet, relinquens, omnibus diebus vitae suae caste atque sobrie se exhibuit, et correctiorem vitam deinceps gerens, moresque commutavit in meliusHoc quoque, quod ad cumulum laudis eius Dominus ostendere dignatus est, non videtur silentio contegi. Quodam itaque temporae cum cuidam monacho, videlicet praeposito monasterii sui, Chrodobaldo cognomine, per missum iussisset, ut vehicula ad vinum in usibus fratrum monasterio deferendum praeparare deberet, dicitur inoboediens extitisse. Sed eum nocte eadem ultio divina subsecuta est. Nam eo iter agente, ut ad virum Dei pergeret excusationis causa, quod vehicula minime haberet, ita dicitur omni corporis conpage paralisi dissolutum, ut nec manum quidem vel pedem posset moveri; omni iam carne praemortua, in solo pectore vitalis anelabat spiritus, tenuique flatu confiteri, ut valebat, nitebatur, quod ob ino
Abbreviated transcription (Latin):
tenebras agnouerat. Ingressus autem uir dei
domũ illius: cepit ꝑcũctari ab ea qualiter
ei hec cecitas euenisset. Responditq illa. qd̵
ñ ob causã aliam ei ipsa cecitas euenisset: nͥ
qd̃ auguria uel idola semꝑ coluerat. Insuꝑ
ostendit ei locũ in quo predictũ idolũ ado¬
rare consueuerat: scilicet arborẽ que erat
demoni dedicata. Ad quam uir dñi ait. Non
miror si pro hac stulticia ceca facta sis. sed
admiror clementiã dñi. qui te tãdiu expec¬
tando sustentat: ut cum factorẽ et redẽpto¬
rem tuum adorare debeas. adores demones
et idola muta: que nec tibi nec sibi ꝓdesse
possunt. Nunc igitur accipe securim. et
hanc nefandã arborem quãtocius succidere
festina: per quã lumen amisisti corporis. et
anime ꝑdidisti salutẽ. Confido enim qd̃ si
eam excidere conabat᷑. Tum uir dm̃ amandus
ad se eam aduocans. signũq crucis suꝑ ocłos
eus imprimens: inuocato xp̃i nomine. pͥsti¬

Expanded text:
tenebras agnoverat. Ingressus autem vir Dei tenebras agnoverat. Ingressus autem vir Dei domum illius, coepit percunctari ab ea, qualiter ei haec caecitas evenisset. Respondente illa, quod non ob causam aliam ei ipsa caecitas evenerat, nisi quod auguria vel idola semper coluerat, insuper ostendente ei locum, in quo praedictum idolum adorare consueverat, scilicet arborem, quae erat daemoni dedicata, vir Domini ait: 'Non miror, si pro hac stultitia caeca facta sis, sed admiror clementiam Domini, qui te tamdiu expectando sustentat, ut, cum factorem et redemptorem tuum adorare debeas, adoras daemones et idola muta, quae nec tibi nec sibi possunt prodesse. Nunc igitur accipe securem et hanc nefandem arborem quantotius succidere festina, per quam et lumen amisisti corporis et animae perdidisti salutem; confido enim, quod si errexit atque eam excidere conabatur. Tum vir Domini Amandus eam ad se advocans, signum crucis super oculos eius inprimens, invocatoque Christi nomine, pristi
Abbreviated transcription (Latin):
apparitores qui ad interficiendũ eum fue¬
rant missi. amisso lumine nichil penitus
uiderent. Spemq uite iam nullã habenteᷤ:
prostrati pedib scĩ uiri ueniã postulabãt:
et ut eos uiuos abire sineret humiliter¬
deprecabantur. Tune uir dñi ad consueta re¬
currit presidia: scilicet ad or̃onum auxilia.
Profusisq uberrime lacrimis. tamdiu or̃oni
incubuit: donec reddita serenitate lumine
etiam apparitores recepto. non absq metu
uel stupore ad propria reuerterentur. Taliq
ꝑculsiᷤ timore ministriᷤ. uir domini mortẽ
incolumis euasit: e¬
ec illud quoq preter¬
ui: quod p̃sbitero quodã nomine
erchengisilo uenerabili atq fideli
uiro narrante didici. Quadam die dũ uir
dñi amandus in pago beluacense uerbum
dñi predicaret: ꝑuenit ad quendam locum
cui uocabulũ est rossonto. secus oronnã ĩ lu¬
uium. Eratq ibi mulier quedam ceca: que
longo iam tẽpore amisso lumine. nichil p̾ter

Expanded text:
apparitores, qui ad interficiendum eum fueapparitores, qui ad interficiendum eum fuerant missi, amisso lumine, nihil penitus viderent, spemque vitae nullam habentes, prostrati pedibus sancti viri, veniam postolabant, et ut eos vivos abire sineret, humiliterdepraecabantur. Tunc vir Domini ad consueta recurrit praesidia, scilicet ad orationum auxilia: profusis in oratione lacrimis, tamdiu orationi incubuit, donec, reddita serenitate, lumine etiam apparitores recepto non absque metu vel stupore ad propria reverterentur; talique perculsi timore ministri, vir Domini mortem incolomis evasitec illud quoque praetervi, quod, presbitero quodam nomen Erchengisilo venerabili atque fideli viro narrante, didici. Quadam die, dum vir Domini Amandus in pago Belloacinse verbum Domini praedicaret, pervenit ad quendam locum, cui vocabulum est Rosonto, secus Oronnam fluvium, eratque ibi mulier quaedam caeca, quae longo iam tempore, amisso lumine, nihil praeter
Abbreviated transcription (Latin):
tistes ualde ferebat moleste: quod isdem
uir dñi eundem locum impetrauerat a re¬
ge. Inuidieq facib accensus: eundem ui¬
rum dñi extinguere conabatur. Misit
agiles uiros. ut eundem uirum dei a loco
ipso contẽptibiliter in iuriis affectũ eicerẽt:
aut certe in eodem punirent locõ. ueni¬
entesq ad eum ministri. simulato dolo
dixerũt qd̾ ei locũ aptũ ad construendũ
monasteriũ ostendere deberent: tantũ mͦ
cum illis illuc ꝓptrare deberet. S eorum
fallacia. reuelante deo latere non potuit.
Cumq eum ad predictũ locum ducere simu¬
larent. non inscius uir dñi amandus qͦ in
loco eum interimere disponerent: tandem
ꝑuenerũt ad suꝑcilium montis. ut eum ibi
capite truncarent. Uir etiam dñi suis hoc
ante indicare noluit: quia ad martirium
libentissime ꝓperabat. S subito orta tẽpes¬
tas pluuie. grandinesq. omnẽ illius mon¬
tis locũ tenebrose obtexerũt nubes: ita ut

Expanded text:
testis valde ferebatur moleste, quod isdem testis valde ferebatur moleste, quod isdem vir Domini eundem locum impetraverat a rege, invidiae que facibus accensus, eundem virum Domini extinguere conabatur, missisque agilibus viris, ut eundem virum Dei a loco ipso contemptibiliter iniurias adfectum eicerent aut certe in eodem punirent loco. Venientesque ad eum ministri, simulato dolo, dixerunt, quod ei locum aptum ad construendum monasterium ostendere deberent; tantummodo cum illis illuc properare deberet. Sed eorum fallacia, revelante Deo, latere non potuit. Cumque eum ad praedictum locum deducere simularent, non inscius vir Domini Amandus, quo in loco eum interimere disponerent, tandem pervenerunt ad supercilium montis, ut eum ibi capite truncarentur. Vir etiam Domini suis hoc ante indicare noluit, quia ad martyrium libentissime properabat. Sed subito, orta tempestate, pluvia grandineque, omnem illius locum montis tenebrosa obtecuit nubis, ita ut
Abbreviated transcription (Latin):
abluit manus: confido enim qd̾ ꝑ ipsius
scĩtatem pristinã consequeris salutẽ. Cũq
isdem cecus oculos ex eadem aqua ablu¬
isset. statim iubente deo pristinũ recepit
uisum: ita ut omĩa clare uideret: x xiii.
is ita ꝑactis: idem uir domini
amandus in fines remeauit
francorũ. Elegitq sͥ locum
predicationis ꝓptam: in quo cum fribus qui
cum eoper diuersas prouincias. multas ꝓ no¬
mine xp̃i perpessi fuerant passiones edifica¬
uit cenobium. Atq ex eisdem fratrib plures
postea abbates: seu honorificos uidimꝰ uiros:
odem fere tempore uir sc̃s xxxiiii¬
dñi amandus childericum adut
regem: eumq humiliter postula¬
uit. quatinus ei aliquod municipiũ ad con¬
struendum monasteriũ non ambitionis
gracia. sed ob animarũ salutem largiri dig¬
naretur. Deditq prefatus rex ei locum
nancupantũ nanto: in quo uir dm̃ sagaci
intencione cepit edificare cenobiũ. Mum¬
mulus autem quidam ozidinsis urbis an¬

Expanded text:
abluit manus; confido enim, quod per ipsius abluit manus; confido enim, quod per ipsius sanctitatem pristinam consequaris salutem'. Cumque hisdem caecus oculos ex eadem aqua abluisset, statim, iubente Deo, pristinum recepit visum, ita ut omnia clare videret. 22 . His ita peractis, isdem vir Domini Amandus in finibus remeavit Francorum elegitque sibi locum praedicationis aptum, in quo cum fratribus, qui cum eo per diversis provinciis multas pro nomine Christi perpessi fuerant passiones, aedificabat coenubium, atqueex eis dem fratribus plures postea abbates vel honorificos vidimus viros. 23. Eodem fere tempore vir sanctus Domini Amandus ad Hildericum adiit regem eique humiliter postolavit, quatenus ei aliquod municipium ad construendum monasterium non ambitionis gratia, sed ob animarum salutem largire dignaretur. Deditque praefatus rex ei locum noncupante Nanto, in quo vir Domini sagaci intentione coepit aedificare coenobium. Mommolus autem quidam Ozidinsis urbis an
Abbreviated transcription (Latin):
hora arreptus a demone miser. propriis se
cepit manibus laniare: atq coactus pub¬
lice confiteri. quod ob iniuriã quam dei ir¬
rogauerat seruo. hec perpeti mereretur.
Sicq in ipso constitutus tormento: spͣm
exalauit extremum:xi
llis autem adhuc in eorũ cecitate per¬
manentibus. dum uir sanctus ad alia
demigraret loca: ꝑuenit ad ciuitatem
quandam. Ubi cum ab ep̃o ciuitatis
illius honorifice fuisset susceptus. et
ei hospitalitatis more ep̃c aquam in ma¬
nibus funderet: secretius precepit mi¬
nistro ut eandem aquam in qua uir di
manus abluerat. diligenter in sacrario
ecclesie custodiendã deportaret. Qd̃ ita
dei benedictio salutem fidelib restituere
posset. Eodem quoq tẽpore homo qͥdam
cecus sedebat ante fores tẽpli mendicans:
qui multo iam tẽpore corporalem ami¬
serat uisum. Ad quem ciuitatis ipsius ep̃c
ait. O homo si habes fidem ablue oculos
tuos ex aqua. in qua uir dei amandus

Expanded text:
hora arreptus a daemone, miser propriis se hora arreptus a daemone, miser propriis se coepit manibus laniare, atque coactus publice confiteri, quod ob iniuriam, quam Dei inrogaverat servo, haec perpeti mereretur; sicque in ipso constitutus tormento, spiritum exalavit extremum. 21. Illis autem adhuc in eorum caecitate permanentibus, et vir sanctus ad alia demigraret loca, pervenit ad civitatem quendam. Ubi cum ab episcopo civitatis illius honorifice fuisset susceptus, dum ei hospitalitatis more episcopus aquam in manibus funderet, secretius praecepit ministro, ut eandem aquam, in qua vir Dei manus abluerat, diligenter in sacrario ecclesiae custodiendam deportaret. Quod ita Dei benedictio salutem restitui possit. Eodem quoque tempore homo quidam caecus sedebat ante fores templi mendicans, qui multo iam tempore corporalem amiserat visum. Ad quem civitatis ipsius episcopus ait: 'O homo, si habes fidem, ablue oculos tuos ex aqua, in qua vir Dei Amandus
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Nullusq pene in his regionib re¬
mansit. eorum qui uirum dei contẽpse¬
rant predicantem: xXi.
ec multo post cum a fr̃ib quos
ob animarũ curã per diuersa
reliquerat loca. rogaretur. ut
prece accepta ꝑuenit ad eos. Audiuitq
ab eis gentẽ quam uaceiam appellauit
antiquitas. que nũc uulgo nuncupatur
uuasconica nimio errore deceptam: ita
ut auguriis uel om̃i errori dedita. idola
etiam pro deo coleret. Que gens trans¬
alpinos montes per aspera atq in acces¬
sibilia diffusa erat loca: fretaq agilitate
pugnandi: frequenter fines occupabat
francorũ. Uir autem dñi amandus. eorũ
ut eos a diaboli reuocaret seruicio. Dum autem
eis uerbum predicaret diuinũ. atq euuange¬
lium adnunciaret salutis: unus e ministris
atq etiam apta cachinnans risui uerba. quẽ
uulgo nimilogum uocant. Seruo xp̃i
detrahere cepit: euuangeliũq quod predi¬
cabat pro nichilo ducere. S: eadem mox

Expanded text:
tur, nullusque pene in his regionibus retur, nullusque pene in his regionibus remaneret, qui virum Dei contempserant praedicantem. 20. Nec multo post, cum a fratribus, quos ob animarum cura per diversa reliquerat loca, rogaretur, ut praece accepta, pervenit ad eos audivitque ab eis gentem quendam, quem Vaceiam appellavit antiquitas, quam nunc vulgo nuncupatur Wascones, nimio errore deceptam, ita ut auguriis vel omni errore dedita, idola etiam pro Deo coleret. Quae gens Transalpinis montibus per aspera atque inaccessibilia diffusa est loca, fretaque agilitate pugnandi, frequenter finibus occupabat Francorum. Vir autem Domini Amandus eorum ut eos a diaboli revocaret instinctu, dum eis verbum praedicaret divinum atque euangelium adnuntiaret salutis, unus e ministris  superbus atque etiam apta cachinnans risui verba, quem vulgo mimilogum vocant, servum Christi detrahere coepit euangeliumque quod praedicabat pro nihilo duci. Sed eadem mox
Abbreviated transcription (Latin):
ecclesiam eum preposuit. Illo uero renuente
atq se indignũ uociferante. om̃s una uoce
clamabant dignũ eum esse sacerdocio: atq
ol animarũ sollicitudinẽ. eccłam magis ꝗͣ
pecunie questũ debere suscipere. Coactus
igitur a rege ac sacerdotib: pontificalem
suscepit cathedram. Sicq per triennium
fere uicos uel castra circuiens: uerbũ dm̃
constanter om̃ibus predicabat. Multi etiã
quod dictu nefas est sacerdotes atq leuite.
predicationẽ illius respuentes: audire con¬
tẽpserunt. At ille scđm euuangelii p̃cep¬
tum. puluerem de pedib in testimoniũ
excutiens: ad alia ꝓperabat loca: .xx.
gitur tandem paruã repperiens insulã
cui uocabulũ est canelaus iuxta scal¬
dum fluuiũ: aliquantis diebus cũ fr̃ib
S uerbi dei contẽptores ꝑ biennium
fere ingens attriuit plaga: ita ut euerse
domus et agri in solitudinẽ essent redac¬
ti: necnon etiã uici uel castra destrueren¬

Expanded text:
ecclesiam eum praeposuit. Illo vero rennuente ecclesiam eum praeposuit. Illo vero rennuente atque se indignum vociferante, omnes una voce clamabant, dignum eum esse sacerdocium atque ob animarum sollicitudinem ecclesiam magis quam pecuniae questu debere suscipere. Coactus igitur a rege vel sacerdotibus, pontificalem suscepit cathedram, sicque per triennium fere vicos vel castra circumiens, verbum Domini constanter omnibus praedicavit. Multi etiam, quod dictu quoque nefas est, sacerdotes atque levitae praedicationem illius respuentes, audire contempserunt; at ille secundum euangelii praeceptum pulverem de pedibus in testimonium excutiens, ad alia properabat loca. 19. Igitur tandem, parvam repertam insulam cui vocabulum est Chanelaus iuxta Scaldum fluvium, aliquantis diebus cum fratribus Sed verbi Dei contemptoribus per biennium fere ingens adtrivit plaga, ita ut eversae domus, agri in solitudine redacti, necnon etiam vici vel castra destrueren
Abbreviated transcription (Latin):
plures per hanc grãm se posse conquiri fa¬
tebantur. Tandem igitur fatigatus p̃cibus
amborũ: facturũ se esse ꝓmisit. Audiens
autem rex qd̾ precib suis sc̃s non renueret
amandus: statim ipsum puerũ afferri prece¬
pit. Qui fatebatur non plus a natiuitate
habere: dies scilicet quam quadraginta.
Accepit igitur uir sẽs in manib puerũ. et¬
benedixit eum: atq catheciminũ fecit. Cũ¬
q finita oracione nemo ex circũstante mul¬
titudine respondisset amen. aperuit dñs
os pueri: atq audientib cũctis clara uoce
respondit amen.Statimq eum regenerans
sacro baptismate. imposito nomine sigeber¬
to: regem atq omnem eius exercitũ. tunc
sc̃s amandus magno repleuit gaudio:
is ita gestis. adueniente obitus¬
sui die: traiectensiũ ep̃c feliciter
sc̃m accersiri fecit amandũ. Congregata¬
q multitudine sacerdotũ. populiq turba
non modica: ad regendã traiectensium

Expanded text:
plures per hanc gratiam se posse conquiri faplures per hanc gratiam se posse conquiri fatebantur. Tandem igitur fatigatus praecibus amborum, facturum se esse promisit. Audiens autem rex, quod praecibus suis sanctus non rennueret Amandus, statim ipsum puerum adduci praecepit, qui ferebatur non plus a nativitate habere dies scilicet quam quadraginta. Accepto igitur vir sanctus in manibus puerum benedicensque eum caticuminum fecit. Cumque, finitam orationem, nemo ex circumstante multitudine respondisset : 'Amen', aperuit Dominus os pueri, atque, audientibus cunctis, clara voce respondit: 'Amen'. Statimque eo regenerans sacro baptismate, inpositoque nomine Sygiberto, regem atque omnem eius exercitum tunc sanctus Amandus magno replevit gaudio. 18. His ita gestis, adveniente obitus die, Treiectensium episcopus feliciter um, congregataque multitudine sacerdotum populique turbam non modicam, ad regendam Treiectensium
Abbreviated transcription (Latin):
dit michi dñs filium non meis p̃cedentib
merits. p̃corq ut eum sacro digneris ab¬
esse scriptum. militantẽ deo non oportere im¬
plicari secularib negotiis: et quietũ atq
remotum. palacia non debere frequentare re¬
gia: a conspectu regis abscessit. Statim igit᷑
rex misit ad eum uirum illustrẽ dadonem.
atq cum eo uenerabilem uirum eligium:
qui tunc in palacio regis sub seculari dege¬
bant habitu. Quos tamen postea egregios
sacerdotes atq preclaros in meritis. signis
quoq atq uirtutib fuisse plurimis cõꝑtũ ẽ.
Hi uero humiliter uirum dei petierunt ut
precibus regis daret assensum: atq filium
ipsius sacro dignaretur diluere fonte: et ut
cum enutriret. atq lege imbueret diuina
quantocius assentiret: dicentes quod si hoc
uir dei non renueret. per hanc familiaritatẽ
liberius in regno ipsius uel ubicũq eligeret
haberet licentiã predicandi: seu nationes ꝗͣ

Expanded text:
dit mihi Dominus filium, non meis praecedentibus dit mihi Dominus filium, non meis praecedentibus meritis, praecorque, ut eum sacro digneris abesse scriptum, militanti Deo non oportere inplicare saecularibus negotiis et quietum atque remotum palatia non debere frequentare regia, e conspectu regis abscessit. Tunc demum rex misit ad eum virum inlustrem Dadonem atque cum eo venerabilem virum Eligium, qui tunc in palatio regis sub saeculare degebantur habitu, quos tamen postea egregios sacerdotes atque praeclaros in meritis, signis quoque atque virtutibus fuisse, nulli dubium est. Hi humiliter ad virum Dei petierunt, ut praecibus regis daret adsensum atque filium ipsius sacro dignaretur dilui fonte, et ut eum enutriret atque legem inbueret divinam, quantotius adsentiret, dicentesque, quod si hoc vir Dei non rennueret, per hanc familiaritatem liberius in regno ipsius, vel ubicumque eligeret, haberet licentiam praedicandi, seu et nationes quam
Abbreviated transcription (Latin):
ausus est ipsum redargueret regem: in furo¬
re accensus. iubente eo non absq imuria de
regno eius fuerat expulsus. Ille deniq remo¬
tiora ꝑquirens loca: uerbum dei gentib pre¬
dicabat. Cumq a ministris tandem fuisset
repertus. et ut ad regem ire deberet ãmonitꝰ.
menorans illud apłi preceptũ. potestatibus
sublimiorib se subdi debere: tandem ꝑue¬
nit ad regemi Qui illis diebus in uilla cui
uocabulũ clipiaco est. morabatur. Uisoq
rex beatissimo amando: magno repletus
est gaudio. Prostratusq pedibus beati uiri:
deprecabatur ut tanto sceleri qd̾ in eum
ꝑpetrauerat. ueniã largiri dignaretur.
S ille ut erat mitissimus. atq supͣ mo¬
dum paciens. cicius eum eleuaiit a terra:
sime indulsit:¬
unc rex ad sc̃m ait amandũ.
fenitet enim me ualde: quod
stulte aduersũ te egerim. Pre¬
cor igitur ne memineris iniurie quam
pere postulo. ne dedigneris abnuere. De¬

Expanded text:
ausus est, ipsum redargueret regem, in furoausus est, ipsum redargueret regem, in furore accensus, iubente eo, non absque iniuria de regno eius fuerat expulsus, atque remotiora perquirens loca, verbum Dei gentibus praedicabat. Cumque a ministris tandem fuisset repertus et, ut ad regem ire deberet, admonitus, memorans illud apostoli praeceptum, potestatibus sublimioribus se subdi debere, tandem pervenit ad regem, qui tunc illis diebus in villa cui vocabulum Clypiaco est morabatur, visoque rex beatissimum Amandum magno repletus est gaudio, prostratusque pedibus beati viri, depraecabatur, ut tanto scelere, quod in eum perpetraverat, veniam largire dignaretur. Sed ille, ut erat mitissimus atque supra modum patiens, citius eum elevavit a terra sime indulsitunc rex ad sanctum ait Amandum: Penitet enim me valde, quod stulte adversum te egerim. Praecor igitur, ne memineris iniuriae, quam pere postolo, ne dedigneris annuere. De
Abbreviated transcription (Latin):
loca: libera uoce euuangeliũ xp̃i gentibus
predicabat. Paucis uero ex eis in xp̃o regene¬
ratis. uidens etiam sibi non satis ad crescere
fructũ. et martiriũ qd semꝑ querebat ñdũ
adepturũ: ad proprias iterũ reuersus est
oues. Curãq gerens earum: ad celestia reg¬
na p̃dicando perduxit:xuii.
Interea dagobertus rex amori mulierum
plusquã oportebat deditus. om̃iq spur¬
ticia libidinis inflãmatus: sobolem mini¬
me indebatur habere. S tamen ad dñi
confugit auxilium: deprecabaturq sedule
ut ei filium dare dignarttur. qui post cum
regi sus gubernaret sceptia. Quod itẽs dan¬
magno mox repletus gaudio. cogitare ce¬
pit cin ipsum puerũ traderet: qui eũ sacro
baptismate regenerare deberet. Statim ac
cersitis ministris ut sc̃m ꝑquirerent aman¬
dum: sagaei intencione precepit. Nam du¬
dum ipse pontifex dum pro capitalib eri¬
minibus quod nullus ex sacerdotib facere

Expanded text:
loca, |libera voce euangelium Christi gentibus loca, |libera voce euangelium Christi gentibus praedicabat. Paucisque ex his in Christo regeneratis, videns etiam sibi minime adcrescere fructum et martyrium, quem semper quaerebat, minime adepturum, ad proprias iterum reversus est oves, curamque gerens earum, ad caelestia regna praedicando perduxit. 17. Interea Dagobertus rex, amore mulierum plus quam oportebat deditus omnique spurcitia libidinis inflammatus, sobolem minime videbatur habere, sed tamen ad Domini confugit auxilium depraecabaturque sedule, ut ei filium dare dignaretur, qui post eum regni sui gubernaret sceptra. Quod ita, danmagno repletus est gaudio; cogitare coepit, cui ipsum puerum traderet, qui eum sacro baptismate regenerare deberet. Statimque, arcessitis ministris, ut sanctum perquirerent Amandum, sagaci intentione praecepit. Nam dudum ipse pontifex, dum pro capitalibus criminibus, quod nullus ex sacerdotibus facere
Abbreviated transcription (Latin):
Sicq eum ad propriã remittens domum:
parentib restituit incolumem: xiIIIi.
tubi hoc miraculũ longe lateq
diuulgatum est. statim incole re¬
gionis illius cursu celeri ad eum
cueurrerunt: et ut eos faceret xp̃ianos hu¬
militer postulabant. Fana etiam que ante
adorare consueuerant. propruis destruentes
manibus: ad uirum dei om̃s unanimiter
peruencrũt. Nam ubi fana destruebantur.
uir dñi amandus tam ex munificencia re¬
gis. quã ex collatione religiosorũ uirorũ
religiosarũq feminarũ. statim monaste¬
ria aut eccłas construebat: uerbiq sacri
pabulo popłm reficiens. om̃ium corda
um iam uir sc̃s uideret p̃dicaci¬
uerti. ex hoc maiori estuabat
desiderio: quatinꝰ adhuc alii conuerterent᷑.
Audiuit deniq quod selaui nimio errore
decepti. a diaboli laqueis tenerent̃ opp̃ssi:
illucq martirui palmã se assequi posse confi¬
dens. tranffretato danubio eadem circuiens

Expanded text:
sicque eum ad propriam remittens domum, sicque eum ad propriam remittens domum, parentibus restituit incolomem. 15. At ubi hoc miraculum longe lateque divulgatum est, statim incolae regionis illius cursu celeri ad eum cucurrerunt, et ut eos faceret christianos, humiliter postolabant. Fana etiam, quae ante adorare consueverant, propriis destruentes manibus, ad virum Dei cultum omnes unanimiter pervenerunt. Nam ubi fana destruebantur, vir Domini Amandus tam ex munificentia regis, quam et de conlata religiosorum virorum religiosarumque feminarum statim monasteria aut ecclesias construebat, verbique sacro pabulo populum reficiens, omnium corda Cum iam vir sanctus videret praedicativerti, et adhuc maiori aestuans desiderio, quatenus adhuc alii converterentur, audivit, quod Sclavi, nimio errore decepti, a diaboli laqueis tenerentur oppressi, maximeque martyrii palmam se adsequi posse confidens, transfraetato Danubio, eadem circumiens
Abbreviated transcription (Latin):
familiariter orare consueuerat. eum deferri
fecit. Fratribusq cellula egressis. ipse super
anima in corpus rediit ⁊ atq cũ uiro dei loqui
cepit. Adueniente itaq matutinali tẽpore:
conuocatis fratrib aquam iussit afferre. Sus¬
picantib autem illis ut corpus ad sepeliendũ
sicut mos est abluere deberet: subito cellu¬
lam ingressi. uiderũt eundem hominẽ quẽ
mortuũ reliquerant. sanũ cum uiro dei seden¬
tem: atq incolumẽ colloquentẽ. Mirariq
uehem̃ter ceperũt: qd uiuũ uidebant quẽ
paulo ante mortuũ reliquerant. Tunc igitur¬
uehementissime obtestari cepit. ut ne cuiꝗͣ
unquã ꝓderent: hoc uidelicet qd̾ per eum¬
dñs operari dignatus est: asserens non sue hoe
esse adscribendum uirtuti: sed miscd̾ie dñi qͥ
itaq om̃i corpore atq cicatricib. carnẽ car¬
ni restituit: ita ut de plagis quas ante ꝑtule¬
rat. in eius corpore nullũ indiciũ appareret.

Expanded text:
familiariter orare consueverat, eum deferri familiariter orare consueverat, eum deferri fecit, fratribusque cellulam egressis, ipse super anima in corpore rediit, adque cum viro Dei loqui coepit. Adveniente itaque matutinarum tempore, convocatis fratribus, aquam iussit adferri; suspicantibus autem illis, ut corpus ad sepeliendum, sicut mos est, abluere deberet, subito cellulam ingressi viderunt eundem hominem, quem mortuum reliquerant, sanum cum viro Dei sedentem atque incolomem conloquentem, mirareque vehementer coeperunt, quod vivum videbant, quem paulo ante mortuum reliquerant. Tunc hivehementissime obtestare coepit, ut ne cuiquam umquam proderent, hoc videlicet, quod per eumnus operare dignatus est, adserens, non suae hoc esse adscribendum virtuti, sed misericordiae Domitaque omni corpore atque cicatricibus, carnem carni restituit, ita ut de plagis, quas ante pertulerat, in eius corpore nullum indicium appareret,
Abbreviated transcription (Latin):
gesta res est. Aiebat namq qd̃ comes qͥdam
ex genere francorũ cognomine dotto. con¬
gregata non minima multitudine francorũ¬
rimandas resederat actiones. Tunc subito a
lictoribus ante eum presentatus est quidam
reus: quem om̃is turba acclamabat dignũ
crudeliter affectus. uehementerq cefus: cor¬
pore etiam semiuiuus. Cumq prefatꝰ docto
decreuisset ut eum patibulo deberent affi¬
gere: uir dñi amandus adueniens obnixa
prece postulare cepit. ut ei uitã concedere
dignaretur. S ut erat seuus. atq omni be¬
lua crudelior: nichil apud eũ optinere po¬
tuit. Tandemq a ministris uel apparitorib
isdem fur affixus patibulo est: atq ad ex¬
tremũ exalauit sp̃m. Dotto igit᷑ domum
reuersus est: populi constipatus caterua.
Sc̃s uero uir dñi amandus cicius ad pati¬
bulum cucurrit. hominẽq iam mortuũ inue¬
nit: depositoq de ligno. ad cubiculũ in quo

Expanded text:
gesta res est. Agebat namque, quod comes quidam gesta res est. Agebat namque, quod comes quidam ex genere Francorum cognomine Dotto, congregata non minima multitudine Francorurimendas resederat actiones. Tunc subito a lictoribus ante eum praesentatus est quidam reus, quem omnis turba adclamabat dignum crudeliter adfectus vehementerque caesus, corpore etiam semivivus. Cumque hisdem Dotto decrevisset, ut eum patibulo deberent adfigi, vir Domini Amandus adveniens, obnixa praece postolare coepit, ut ei vitam concedere dignaretur. Sed, ut erat saevus atque omni belua crudelior, nihil cum eo obtinere potuit. Tandemque a ministris vel apparitoribus hisdem fur adfixus patibulo est atque extremum exalavit spiritum. Dotto vero revertens domum, populi constipatus caterva, sanctus vir Domini Amandus citius ad patibulum cucurrit hominemque iam mortuum invenit, depositoque de ligno, ad cubiculum, in quo
Abbreviated transcription (Latin):
frequenter ab incolis loci illius cesus sit. Nec¬
non et a mulierib uel a rusticis non absq
in iuria sit repulsus: uerũ etiam et in flum̃¬
sepe p̃cipitatus. Que omĩa uir sc̃s ꝓ nichilo
reputans. uerbũ dñi non destitit monere: me¬
morans illam sc̃i euuangelii sentenciã que ait.
Maiorẽ caritatẽ nemo habet: quã ut ani¬
mam suã ponat quis pro amicis suis. Comi¬
tes etiam illius qui eum fuerant germana
caritate secuti: ob inediam uel sterilitatem
loci ad propria remeantes. eum ibidem solũ
reliquerũt. Ipse uero in p̃dicationis ꝑmanẽs
officio: alim̃tũ propriis adquirebat manib.
Sane captiuos innumeros redimens. sacro
baptismate emundabat: et ut in oꝑibus
bonis ꝑsisterẽt fideliter hortabatur: de nlci¬
llud etiam opere p̾ciũ huic scedule ad nec¬
tendum putauimꝰ. quod uro uenerabili
pres bitero nomine bono narrante didicimus:
qui testabatur se presentẽ fuisse quando hec

Expanded text:
odque ab incolis loci illius frequenter caesus sit, necodque ab incolis loci illius frequenter caesus sit, necnon etiam a mulieribus vel a rusticis non absque iniuria sit repulsus, frequenter etiam et in flumine praecipitatus? Quae omnia vir sanctus pro nihilo deputans, verbum Dei non distitit monere, memorans illam sancti euangelii sententiam, quae ait: Maiorem caritatem nemo habet, quam ut animam suam ponat quis pro amicis suis. Comites etiam illius, qui eum germana fuerant caritate secuti, ob inaediam vel sterelitatem loci ad propria remeantes, eum ibidem solum reliquerunt. Ipse etiam in praedicationis permanens officio, alimentum propriis adquirebat manibus, atque captivos innumeros redimens, sacro baptismate emundabat, et ut in operibus bonis persisterent, fideliter ortabatur. 14. Illud etiam operae praetium huic scedulae adnectendum putavimus, quod, viro venerabili praesbitero nomine Bono narrante, didicimus, qui testabatur se presens fuisse, quando haec
Abbreviated transcription (Latin):
to deo. arbores et ligna pro deo colerent:
atq fana uel idola adorarent. Propter fero¬
citatem enim gentis illius. uel ob terre infe¬
cunditatem. omnes sacerdotes a p̃dicatione
loci illius se subtiaxerant: et nemo aude¬
bat in eodem loco uerbum adnunciare dñi.
Quo audito uir sanctus. magis eorũ mise¬
ratus errori. quam de uite sue ꝑiculo ꝑtimes¬
cens: aicharium ep̃m qui tũe nouiom̃sis
urbis cathedre p̃sidebat sacerdotali adut:
eũq humiliter postulauit. ut ad regem da¬
gobertum quãtocius ꝑgeret. epistolasq ex
iussu illius acciperet: ut si quis se ñ sponte
per baptisini lauacrum regenerare uoluisset.
coactus a rege. sacro ablueret᷑ baptismate.
Quod ita factũ est. Perceptaq a rege potes¬
tate et benedictione a pontifice: illuc uir
dñi amandus ꝑrexit intrepide. Uix enim¬
quis digne enarrare sufficiet. quantas ibidẽ
pro xp̃i nomine ꝑpessus sit iniurias: et quã¬

Expanded text:
to Deo, arbores et ligna pro Deo colerent to Deo, arbores et ligna pro Deo colerent atque fana vel idola adorarent. Propter ferocitatem enim gentis illius vel ob terrae infecunditatem omnes sacerdotes a praedicatione loci illius se subtraxerant, et nemo audebat in eodem loco verbum adnuntiare Domini. Quo audito, vir sanctus magis eorum miseratus errori, quam de vitae suae periculo pertimescens, ad Aicharium episcopum, qui tunc Noviomensi urbi cathedram praesedebat sacerdotalem, adiit eique humiliter postulavit, ut ad regem Dagobertum quantotius pergeret epistolasque ex iussu illius acciperet, ut si quis se non sponte per baptismi lavacrum regenerare voluisset, coactus a rege sacro ablueretur baptismate. Quod ita factum est. Perceptaque a rege potestate vel benedictione a pontifice, illuc vir Domini Amandus perrexit intrepide. Quis enim digne enarrare sufficiat, quantas ibidem pro nomine Christi perpessus sit iniurias, qu
Abbreviated transcription (Latin):
culo. Uir namq dñi amandus blande eos
consolatus confidere iussit: et ut de dñi
miscd̾ia fiduciã haberent. fideliter ãmonu¬
it. Naute uero nimio fessi labore. huc illuc¬
q in naui iacebant sopore depressi: ipse
etiam sc̃s in puppi nauis residens qͥescebat:
Tum ei ex in ꝓuiso sanctusi
apparuit petrus: transiens per
puppim nauis. Excitansq eum:
ac blanditer alloquens. ait. Noli timere
amande: non peribis. neq qui tecũ sunt.
Mox uero ad uerbum illius sedata tempes¬
tate: tnquillitas reddita est magna. Et fac¬
to mane: om̃s qui erant in naui cũ uiro
dei. sani atq incolumes ad t̾ras eg̃ssi sunt:
er iddem autẽ tempus. iii.¬
cum loca uel dioceses ob anima¬
rum sollicitudinẽ uir dei circui¬
ret amandus. audiuit pagum esse quendã
preter fluenta scaldi fluuii: cui uocabulũ¬
quitas diaboli eo circũquaq laqueis uehe¬
menter irretiuit: ut in cole terre illius relic¬

Expanded text:
culo. Sed vir Domini Amandus blande eos culo. Sed vir Domini Amandus blande eos consolatus fidere iussit, et ut de Domini misericordia fiduciam haberent, fideliter admonuit. Nautae vero nimio fessi labore, huc illucque in navi iacebant, sopore depressi; ipse etiam sanctus in puppim navis residens quiescebat. 12. Tum ei ex inproviso sanctus apparuit Petrus, transiens per puppim navis, excitansque eum ac blandeter adloquens ait: 'Noli timere, Amande; non peribis, neque omnes qui tecum sunt'. Mox vero, ad verbum illius sedata tempestate, tranquillitas reddita est magna, et facto mane, omnes qui in navi cum viro erant Dei, sani atque incolomes ad terras egressi sunt. 13. Per idem autem tempus, cum loca vel dioceses ob animarum sollicitudine vir Domini circuiret Amandus, audivit pagum quendam praeter fluenta Scaldi fluvii, cui vocabuluquitas, diaboli laqueis vehementer inretitum, ita ut incolae loci illius, relic
Abbreviated transcription (Latin):
Die illi fili. Ex̃p̃e filius dei uiui crucifixus.
Statimq ad uocem illius: inimicus ut fumus¬
ec multopost cum quadam die ꝑ
mediũ pelagus nauigaret. nautisq¬
paruit mire magnitudinis piscis. Haute uͦ
misso in pelagus rete: eundem piscem cepe¬
runt. Cumq epularent᷑. mutuisq plausib
exultarent. subito inopinata orta ẽ tẽpestas:
que omne eorũ gaudium in luctũ conuertit.
Ceperũt autem quicqͥd in naui habebant.
tam ad stipendiũ cibi. quã et omne subsidiũ
uel etiam armam̃ta nauis in pelagus ꝓicere:
uehementerq labori insistere. ut ad terras
egrederentur: sed nichil omĩno proficere
ualebant. Nauis uero quassata. huc illueq
a fluctib ferebatur: atq om̃s de uita nul¬
lam habentes spem reliquerat. Statimq
naute ad seruum dei cucurrer̃t amandũ:
rogantes ut dñm dep̾caret᷑: quatinꝰ eos ꝑ
oracionẽ ipsius de ĩminenti liberaret peri¬

Expanded text:
'Dic illi, fili: „Christus, filius Dei vivi, crueifixus". 'Dic illi, fili: „Christus, filius Dei vivi, crueifixus". Statimque ad vocem illius inimicus ut fumusNec multo post, cum quadam die per medium pelagus navigaret nautisquparuit mirae magnitudinis piscis. Nautae vero, misso in pelago rete, eundem piscem coeperunt. Cumque ępularentur mutuisque plausibus exultarentur, subito inopinata orta tempestas est, quae omnem eorum gaudium in luctum convertit. Coeperunt autem quicquid in navi habebant tam ad stipendiam cibi quam et omne subsidium vel etiam armamenta navis in pelago proicere vehementerque labori insistere, ut ad terras egrederentur; sed nihil omnino proficere valebant. Navis vero quassata huc illucque a fluctibus ferebatur adque omnes de vita spem nullam habentes reliquerat, statimque nautae ad servum Dei cucurrerunt Amandum, rogantes, ut Dominum deprecaretur, quatenus eos per orationem ipsius de inminenti liberaret peri