comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bo terram chanaam: ñ mandatũ ẽ. ẜ. ꝓnus¬
sum. Mlandatũ ẽ aut̃ qđ facere debemꝰ: pro¬
missum qđ accipere. Mandatũ gͦ fides ẽ:
ut uistus ex fide iuiuat. Et huic fidĩ: here¬
ditas ȩc̃na ꝓmittit᷑. Mille gͦ generationes:
ꝓpt̾ numeri ꝑfectionem ꝓ om̃ib intelligen¬
de sunt. Idẽ quam du generatio genera¬
oni sequendo succedit: tandui mandatũ
ẽ uiuendũ ex fide. Quod obseruat popłs dĩ.
filii ꝓnussionis. nascendo uenientes. & mo¬
riendo abeuntes: donec om̃is generatio fi¬
niat᷑: qđ millenario numero significatũ
ẽ.quia denarii numeri solidũ quadratũ.
decem decies: &e hoc decies ad mille ꝑuenit.
Qđ disposuit in quit ad abraham: & iura¬
m̃ti sui. ad ysaac. Et statuit illud lacob:
idẽ ipsi iacob in p̃ceptum. Ipsi sunt tres
patriarthȩ: quorũ specialit̃ se dicit dm̃.
Quos & dñs nominat in testam̃to nouo
uͥ dicit: multi ab oriente & occidente ueni¬
ent. &e recumbent cũ abraham. ysaac. et ia¬

Expanded text:
bo terram Chanaan,» non mandatum est, sed promissum: mandatum est autem quod facere debemus, promissum quod accipere. Mandatum ergo fides est, ut justus ex fide vivat ; et huic fidei haereditas aeterna promittitur. «Mille» ergo «generationes,» propter numeri perfectionem, pro omnibus intelligendae sunt; id est, quamdiu generatio generationi sequendo succedit, tamdiu mandatum est vivendum ex fide. Quod observat populus Dei, filii promissionis nascendo venientes, et moriendo abeuntes, donec omnis generatio finiatur; quod millenario numero significatum est, quia denarii numeri solidum quadratum decem decies, et hoc decies, ad mille pervenit. «Quod disposuit,» inquit, «ad Abraham, et juramenti sui ad Isaac. Et statuit illud Jacob,» id est ipsi Jacob, «in praeceptum.» Ipsi sunt tres patriarchae quorum specialiter se dicit Deum, quos et Dominus nominat in Testamento Novo, ubi dicit: «Multi ab oriente et occidente venient, et recumbent cum Abraham, et Isaac, et Ja
Abbreviated transcription (Latin):
s destam̃tũ fiduĩ. qđ laudat apłs. cũ a¬
braham nob̃ ꝓponit imitandũ. & de le¬
gis oꝑib głantes. inde conuincit. qd a¬
braham etiam ante circũcisionẽ credi¬
dit dõ: &e reputatũ ẽ illi ad iusticiam.
Deniq cũ dixisset. nemor fuit in scłm¬

Expanded text:
sed testamentum fidei, quod laudat Apostolus, cum Ased testamentum fidei, quod laudat Apostolus, cum Abraham nobis proponit imitandum, et de Legis operibus gloriantes inde convincit, quod Abraham etiam ante circumcisionem credidit Deo, et reputatum est illi ad justitiam : Denique cum dixisset, «Memor fuit in s
Abbreviated transcription (Latin):
mͦ intelligendũ ẽ et̃num. cũ t̃rena illa
hereditas et̾na ẽẽ ñ possit: Et idõ uetꝰ
testam̃tũ uocatur: qi ꝑ nouũ aboletur.
Mille uͦ generationes. nec et̾nũ uident᷑
aliqͥd significare: qr utiq finẽ habent.¬
& ad ipsa temꝑalia. nunis multe sunt.
Quãlibet enĩ paucis annis generatio de¬
quã mininiã quidã quindecĩ annis ter¬
minauer̃. ex qua incipit homo posse ge¬
nerare.Auȩ st̃ iste nulle generationes:
Non solũ a tempore abrahã qͣndo ei fa-¬
cta ẽ ista ꝓmissio. usq ad tempꝰ noui te¬
stam̃ti: s ab ipso ad am usq ad t̃minũ
scłi. Quis enĩ audeat dicere. qͥndecĩ anno¬
rum nilib hoc scłm extendi÷: Dinde mͥ¬
uidetur. ñ hic uetꝰ testam̃tũ intelligen¬
dum. qđ nouo ẽẽt tollendũ. sic̃ dr̃ ꝑ ꝓ
phetã. Ecce dies ueniunt dic̃ dñs. & cõ¬
firmabo domui iacob destam̃tũ nouũ
Non scđm testam̃tũ qđ constitui patri¬
b eorum. cũ eduxissem eos de t̾ra egipti:

Expanded text:
ernum,» cum terrena illa haereditas aeterna esse non possit? Et ideo Vetus Testamentum vocatur, quia per Novum aboletur. «Mille» vero «generationes,» nec aeternum videntur aliquid significare; quia utique finem habent, et ad ipsa temporalia nimis multae sunt. Quamlibet enim paucis annis generatio dequam minimam quidam quindecim annis terminaverunt, ex qua homo incipit posse generare; quae sunt istae mille generationes, non solum a tempore Abraham, quando ei facta est ista promissio, usque ad tempus Novi Testamenti, sed ab ipso Adam, usque ad terminum saeculi? Quis enim audeat dicere quindecim annorum millibus hoc saeculum extendi? 7. Proinde mum intelligendum, quod Novo esse tollendum dicitur per prophetam, «Ecce dies veniunt, dicit Dominus, et confirmabo domui Jacob Testamentum Novum; non secundum Testamentum quod constitui patribus eorum, cum eduxissem eos de terra Aegypti» :
Abbreviated transcription (Latin):
eis. Idõ dictũ ẽ quia unã gentẽ uoluit
intelligi ꝑtinentẽ ad sem̃ abrahȩ. quȩ
uocata ẽ quidẽ ex om̃ib gentibꝰ: & sic in
ea dicunt᷑ om̃s gentes. ut una sit gens.
in adoptionẽ uocata. Extra istã: nulli
genti manifestauit uidicia sua. Qm̃
qͥ eam ñ credider̃: etiã si annuntiata st̃.
manifesta eis utiq ñ sunt. Iuia nͥ credãt:¬

Expanded text:
unam gentem voluit intelligi pertinentem ad semen Abrahae; quae vocata est quidem ex omnibus gentibus, et sic in ea dicuntur omnes gentes, ut una sit gens in adoptionem vocata. Extra istam nulli genti manifestavit judicia sua: quoniam qui ea non crediderunt, etiamsi annuntiata sunt, manifestata eis utique non sunt
Abbreviated transcription (Latin):
b regum ipsorũ. Tanquã diceret: tr̃am
eorum conuercit in ranas. Tanta enĩ ra¬
narũ fuerat multitudo: ut hoc ꝑ yper¬
Dix̃ & uenit cynonua. & scinifes: in oĩbꝰ
finib corum. Si quȩritur quando dixerit.
inuerbo eiꝰ erat antequam fieret: &e sine
tempore ibi erat. qͦ tempore fieret. Quã¬
quã ce ꝑ angłos & ꝑ seruos suos moy sẽ
xaaron: etiam tunc qͦdãmͦ dixit ut fie¬
ret. quando fuerat faciendũ. Posuit
ẽ illi uͥait. dedit t̾rã eorũ ranas: nͥ qđ ibi
ñ utiq in ranas tota t̾ra conuersa ẽ. plu¬
uia uͦ in grandinẽ etiã totã posuit. Ignẽ
comburentẽ int̾ra ipsorũ: subauditur
posuit. Et ꝑcussit uineas eorum & ficul¬
neas eorum: & contriuit om̃e lignũ fini¬
ũ eorũ. Hoc ui grandinis & fulminis fa¬
ctum ẽ: unde &e ignẽ dix̃ comburentẽ.
Dix̃ & uenit locusta: & brucͥus cuiꝰ ñ e¬
rat numerꝰ. Una plaga ẽ locuste & bru

Expanded text:
bus regnum ipsorum:» tanquam diceret, Terram bus regnum ipsorum:» tanquam diceret, Terram eorum convertit in ranas. Tanta enim ranarum fuerat multitudo, ut hoc perit, et venit cynomyia et sciniphes in omnibus finibus eorum.» Si quaeritur quando dixerit, in verbo ejus erat antequam fieret; et sine tempore ibi erat, quo tempore fieret: quanquam et per Angelos, et per servos suos Moysen et Aaron, etiam tunc quodammodo dixit ut fieret, quando fuerat faciendum. 23. «vest illi ubi ait, «Dedit terram eorum ranas;» nisi quod ibi non utique in ranas tota terra conversa est, pluvia vero in grandinem etiam tota potuit. «Ignem comburentem in terra ipsorum:» subpercussit vineas eorum, et ficulneas eorum, et contrivit lignum finium eorum. Hoc vi grandinis et fulminibus factum est. Unde et ignem dixerunt comburentem. Dixit, et venit locusta et bruchus, cujus non er
Abbreviated transcription (Latin):
quib egiptii ꝑcussi sunt. Quod aut̃ seqͥt᷑:
in diuersis codicib uariȩ legitur. Alu
namq habent: Et exacerbauer̃ sermo¬
nes eiꝰ. Alii uͦ: &e ñ exacerbauer̃ sermones
eiꝰ. d quod priꝰdixi: in plurimis inueni¬
mꝰ. Ubi aut̃ addita ẽ negatiua particula:
uix duos codices potuimꝰ repperire. Sed
ne forte mendositas. ꝓpt̃ sensum facilio¬
rem abundauerit: euid enim facilius¬
intelligit᷑. quam id qđ dictum ẽ exacerbauer̃
sermones eius.: Utiq contumacib contra¬
diccionib suis. conati sumꝰ scđm aliquã re¬
ctam sententiã. etiam illud exponere. Hoc¬
& interim occurrit. ñ exacetbauer̃ sermo¬
nes eius. id̃÷ in moy sen ae aaron: qͥa eos
etiã durissimos patientissime ꝑtuler̃. do¬
nec omĩa quȩ d̃s in eis facere disposue¬
rat. ex ordine complerent᷑. Conuertit a¬
quas corũ in sanguinẽ: &e occidit pisces
eorũ. Dedit t̾ra eorũ ranas: in penitrali¬

Expanded text:
quibus Aegyptii percussi sunt. Quod autem sequitur, quibus Aegyptii percussi sunt. Quod autem sequitur, in diversis codicibus varie legitur. Alii namque habent, «Et exacerbaverunt sermones ejus;» alii vero, «Et non exacerbaverunt sermones ejus:» sed quod prius dixi, in pluribus invenimus; ubi autem addita est negativa particula, vix duos codices potuimus reperire. Sed ne forte mendositas propter sensum faciliorem abundaverit; quid enim faciliusintelligitur quam id quod dictum est, «Et exacerbaverunt sermones ejus,» utique contumacibus contradictionibus suis? conati sumus secundum aliquam rectam sententiam etiam illud exponere: et hoc interim occurrit, «Non exacerbaverunt sermones ejus,» id est, in Moyse et Aaron; quia eos etiam durissimos patientissime pertulerunt, donec omnia quae Deus in eis facere disposuerat, ex ordine complerentur.  et occidit pisces eorum. Dedit terram eorum ranas, in penetrali
Abbreviated transcription (Latin):
tit ad odium. Non enum rectum ꝑuercit cor:
s sponte ꝑuersũ ad odium popłi. uͥ eo ma¬
le bene uterecur conuercit. Non enim illos
malos faciendo. sed istis bona quib mali
facillime possint inuidere largiendo. Qđ
cent. quȩ in eiꝰ laude cõmemorant᷑.: cum
uin: &e aaron quẽ elegit ipsum. Sufficẽt
quẽ elegit: s nichil in eo quȩrendũ ẽ qđ
Non ita debeniꝰ acciꝑe uerba signorũ ce ꝓ¬
digiorum: quasi uerba quib uerbis fie¬
rent signa ce ꝓdigia. idẽ quȩ dicerent ut
fierent signa ce ꝓdigia. Multa enum sine
uerbis facta sunt. uel uirga uł manu ex¬
tenta. uel fauilla in celũ missa: sed quia
illa ipsa quȩ facta sunt. sĩ erant alicuius
significationis mnania. sic̃ uerba que loqͥ¬
mur. Idõ & ipsa dicta sc̃ uerba: ñ uocũ et
sonorum. s signorum & ꝓdigiorũ. Posuit
in eis: idẽ fecit ꝑ eos. M isit tenebras & ob¬
scurauit. Scriptum ẽ & hoc tnt̾ plagas:

Expanded text:
tit ad odium. Non enim rectum cor pervertit, tit ad odium. Non enim rectum cor pervertit, sed sponte perversum ad odium populi, ubi eo malo bene uteretur, convertit; non illos malos faciendo, sed istis bona, quibus mali facillime possent invidere, largiendo. Quo cent: quae in ejus laude commemorantur, cum um, Aaron quem elegit ipsum.» Sufficeret, «quem elegit;» sed nihil in eo quaerendum est, quod Non ita debemus accipere, «verba signorum et prodigiorum,» quasi verba, quibus verbis fierent signa et prodigia, id est, quae dicerent ut fierent signa et prodigia. Multa enim sine verbis facta sunt, vel virga, vel manu extenta, vel favilla in coelum missa. Sed quia illa ipsa quae facta sunt, non erant alicujus significationis inania, sicut et verba quae loquimur; ideo et ipsa dicta sunt verba, non vocum et sonorum, sed signorum et prodigiorum. «Posuit in eis,» id est, fecit per eos. 20. «vers.  Scriptum est et hoc inter plagas
Abbreviated transcription (Latin):
cor hominis ad facienda peccata conuer¬
tat. ⁊ In peccatũ ñ ẽ. uel paruũ peccatũ
ẽ odisse popłm dĩ. & dolum facere in ser¬
uos eius: Qiuis hoc dixerit: Nunqͥd gͦ
istorũ tam grauium peccatorũ. auctor ẽ
ds. qͥ in nullius uł leuissimi peccati au¬
ctor credendus ẽ.Quis sapiens & intelli¬
get hȩc : nam ipsa ẽ illa mirabilis dei
bonitas: qua bene utit᷑ etiam malis. uel
angłis. uł hominib. Cũ enĩ ipsi uicio suo
mali sint: ille de malo eorũ bene facit.
Non enĩ antequã odissent popłm eiꝰ bo¬
ni erant: s maligni & upũ tales erant
qui facile incolis suis felicibꝰ inuiderent.
In eo gͦ. qđ popłm suum multiplicauit:
hoc beneficio suo malos ad inuidendũ
conuertit. Inuidia ẽ enim: odiũ feli¬
citatis alienȩ. Sic gͦ conuertit cor eorum:
ut ꝑ inudentiã odissent popłm eius¬
& dolum facerent in seruos. eius. Non itaq
cor illorũ malũ faciendum s popło suo be¬
nefaciendo: cor illorum sponte malũ conuer-¬

Expanded text:
facienda peccata convertat? an peccatum non est, vel parvum peccatum est, odisse populum Dei, et dolum facere in servos ejus? Quis hoc dixerit? Numquid ergo istorum tam gravium peccatorum auctor est Deus, qui nullius vel levissimi peccati auctor credendus est? Quis sapiens, et intelliget haec ? Nam ipsa est illa mirabilis Dei bonitas, qua bene utitur etiam malis, vel angelis, vel hominibus. Cum enim ipsi vitio suo mali sint, ille de malo eorum bene facit. Non enim antequam odissent populum ejus boni erant; sed maligni et impii tales erant, qui facile incolis suis felicibus inviderent. In eo ergo quod populum suum multiplicavit, hoc beneficio suo malos ad invidendum convertit. Invidia est enim odium felicitatis alienae. Sic ergo convertit cor eorum, ut et dolum facerent in servos ejus. Non itaque cor illorum malum faciendo, sed populo suo benefaciendo, cor illorum sponte malum conver
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ uidet. Laudantẽ aut̃ uidet: quẽ ꝓbat
amantẽ. Et in quo uoluit dñs boni serui
amorẽ cuta se ostendi maxime. nͥ in eo qͦd
illi ait. pasce oues meas: Vnde & hic seqͥ¬
tur. Aununtiate int̃ gentes oꝑa eiꝰ. Uel po¬
tius ut de greco aduerbũ expͥmat᷑: qđ a
alũ latini codices habent. annuntiate
in gentibꝰ oꝑa eiꝰ. Quib hoc dr̃. nͥ euangeli
stis in ꝓphetia Cantate ei & psallite ei.
Uerbo &oꝑe: laudate. Ore quippe canta¬
tͣ. psalterio aut̃ hoc ẽ manibꝰ psallit᷑.
Narrate omĩa mirabilia eiꝰ: laudamini
in nomine sc̃õ eiꝰ. Possunt hiduo uersus.
ex duob uerbis suꝑiorib dicti ñ absur¬
de uideri. Ut qđ ait narrate omĩa mira¬
bilia eiꝰ: referat᷑ ad aliqͦd dictũ ẽ. cantate
ei. Qduͦ sequit᷑. laudamini in nomine

Expanded text:
tem videt: laudantem videt, quem probat amantem. Et in quo voluit Dominus boni servi amorem circa se ostendi maxime, nisi in eo quod illi ait, «Pasce oves meas» ? Unde et hic sequitur, «Annuntiate inter gentes opera ejus;» vel potius, ut de graeco ad verbum exprimatur, quod et alii latini codices habent, «Evangelizate» «in gentibus opera ejus.» Quibus hoc s. 2, 3. Cantate ei, et psallite ei.» Verbo et opere laudate: ore quippe cantatur; psalterio autem, hoc est manibus, psallitur. «Narrate omnia mirabilia ejus: laudamini in nomine sancto ejus.» Possunt hi duo versus ex duobus verbis superioribus dicit non absurde videri: ut quod ait: «Narrate omnia mirabilia ejus,» referatur ad id quod dictum est, «Cantate ei;» quod vero sequitur, «Laudamini in nomine
Abbreviated transcription (Latin):
ponens cuius testam̃ti memor fuerit
a diungit & dicit. U erbi qđ manda¬
uit in mille generationes. Qđ adhuc
cũ aliqͦ fine potesti indelligi. d deinde
dicit. Qđ disposuit ad abraham. & u¬
ram̃ti sin ad ysaac. Et statuit illut ia¬
cob in p̃ceptũ. & isrł in testam̃tũ et̃nũ.
Ubi nullus ambiguitatis locus eonĩ¬
or̃i quippe habet grecus: qđ nusquã
nr̃i. nͥi et̃nũ int̃pretati sunt.Uix au¬
tẽ aliqui alicub ã conioñ. et̃uale dixer̃.
nisi fortȩ quia acona familiariꝰ int̾̃pretã¬

Expanded text:
ponens cujus testamenti memor fuerit, adjungit et dicit: «Verbi quod mandavit in mille generationes?» Quod adhuc cum aliquo fine potest intelligi; sed deinde dicit: «Quod disposuit ad Abraham, et juramenti sui ad Isaac; et statuit illud Jacob in praeceptum, et Israel in testamentum aeternum.» Ubi nullus est ambiguitatis locus: αἰώνιον quippe habet graecus, quod nusquam nostri nisi aeternum interpretati sunt; vix autem aliqui alicubi αἰώνιον aeternale dixerunt. Nisi forte quia αἰῶνα familiarius interpreta
Abbreviated transcription (Latin):
morans erga homines gr̃am suã miscđiter
tẽperauit dicens. ego sum ds̃ ab raham. &
Ubi intelligi uoluit. & illos quorũ se dm̃
dix̃ uiuere: secũ in et̾nũ. & hoc dix̃ qđ ca¬
pi eciã a paruulis posset: ut ego sũ qui
sũ. illi ꝓ captu intelligerent. qͥ grandib
uirib caritatis nossent querere faciem
eiꝰ semꝑ. Si gͦ qđ ẽ ipse. multũ ẽ aduos.
uł uidere uł quȩrere: mementote mira¬
biliũ eiꝰ quȩ fecit. ꝓdigia eius. & iudici¬

Expanded text:
morans, erga homines gratiam suam misericorditer morans, erga homines gratiam suam misericorditer temperavit, dicens, «Ego sum Deus Abraham, et Ubi intelligi voluit, et illos quorum se Deum dixit, vivere secum in aeternum, et hoc dixit quod capi etiam a parvulis posset: ut, «Ego sum qui sum,» illi pro captu intelligerent, qui grandibus viribus charitatis nossent quaerere faciem ejus semper. Si ergo quod est ipse, multum est ad vos vel videre quaerere, «Mementote mirabilium ejus quae fecit, prodigia ejus et judici
Abbreviated transcription (Latin):
ait. scimꝰ quia cũ apparuerit similes ei erim᷑:
qm̃ uidebimꝰ eũ sicuti ẽ. An forte etiam cũ
facie ad faciem uiderimꝰ eũ sicuti ẽ. ad huc
ꝑquirendus erit: & sine fine querendus:
quia sine fine amandus. Dicimꝰ enĩ etiã p̃¬
senti alicui. Non te quęro: id ñ te diligo.
Ac ꝑ hoc qui diligitur. etiã p̃sens quęrit᷑.
dũ caritate ꝑpetua. ne fiat ab sens agitur.
Pinde quẽ quisq diligit: etiam cũ eũ iu¬
finẽ prestet inuentio. sed amore crescente
ceps tẽperat se laudator iste ardens. & ad
capatia uerba descendit: infirmũ amorẽ
atq lactentẽ temporalib dĩ mirabilibus
nutriens. Mem̃tote inquit mirabilia eiꝰ
quȩ fecit: ꝓdigia eus. & uidicia oris eius.
Qui locus. uidet᷑ similis illi loco: uͥad
moisen quȩrentẽ qͥs eẽt. cũ dixisset. ego sũ
qui sũ. & dices filiis isrł qui ẽ. misit me
ad uos. qđ ex quatulacũq particula pu¬
ra mens capit: deuiceps nom̃ suũ comie¬

Expanded text:
ait, «Scimus quia cum appruerit, similes ei erimus; quoniam videbimus eum sicuti est» . An forte etiam cum facie ad faciem viderimus eum sicuti est, adhuc perquirendus erit, et sine fine quaerendus, quia sine fine amandus? Dicimus enim etiam praesenti alicui, Non te quaero; id est, non te diligo. Ac per hoc qui diligitur, etiam praesens quaeritur, dum charitate perpetua, ne fiat absens, agitur. Proinde quem quisque diligit, etiam cum eum vifinem praestet inventio, sed amore crescente . Jam deinceps temperat se laudator iste ardens, et ad capacia verba descendit; infirmum amorem atque lactentem temporabilus Dei mirabilibus nutriens. «Mementote,» inquit, «mirabilium ejus quae fecit, prodigia ejus et judicia oris ejus.» Qui locus similis videtur illi loco, ubi ad Moysqui sum, et, Dices filiis Israel, Qui est, misit me ad vos:» quod ex quantulacumque particula rara mens capit: deinceps nomen suum comme
Abbreviated transcription (Latin):
facultatẽ & sermonẽ nob̾: & uob̃ inten¬
tionẽ &e studiũ. Unꝰ qͥsq ut potest: recor¬
det᷑ qđ audiit. Conlocutionẽ inuicẽ
ructate: sagenã ur̃ãm ruminate. qd̾ ac¬
cepistis: ñ eat in utiscera obluuonis ur̃ȩ.
Thesaurꝰ desiderabilis. requiescat in ore
ur̃o. Magno labore quȩsita & inuenta s̃.
magno labore nuntiata & disputata st̃.
Sit labor ñr fruciuosus uob̃: & bene¬

Expanded text:
facultatem et sermonem nobis, et vobis intentionem et studium. Unusquisque ut potest recordetur quod audivit; collocutione invicem ructate saginam vestram, ruminate quod accepistis, non eat in viscera oblivionis vestrae. Thesaurus desiderabilis requiescat in ore vestro . Magno labore quaesita et inventa sunt, magno labore nuntiata et disputata sunt; sit labor noster fructuosus vobis, et bene
Abbreviated transcription (Latin):
dit. Ecce quomͦ transier̃ de gente in
gentẽ: de regno in popłm alterũ. Qđ̃
breuit̃ ꝓpositũ fuerat: breuit̃ narran¬
do explicatũ ẽ. Sed de quo regno tran¬
sierint in popłm alterũ: merito quȩri
potest. Nondũ enim regnabant in t̾ra
chanaan: qr ñdũ ibi fuerat regnũ cõsti¬
tutũ popłi istł. Quomͦ gͦ intelligi pot̃¬

Expanded text:
dit. Ecce quomodo «transierunt de gente in dit. Ecce quomodo «transierunt de gente in gentem, de regno in populum alterum.» Quod breviter propositum fuerat, breviter narrando explicatum est. Sed de quo regno transierunt in populum alterum, merito quaeri potest. Nondum enim regnabant in terra Chanaan, quia nondum ibi fuerat regnum constitutum populi Israel. Quomodo ergo pot
Abbreviated transcription (Latin):
cultor. in egipto alendis tantũmͦ corpo¬
rib & reb tantũ corꝑalib gub̃natdis
cẽt utentus: & quo cos meliores redde¬
ret curam. ñ gereret aninuorũ : sed ea
conscripta st̃ u illa historia quȩ sclłm
intentionem scribentis. in qͦ erat sp̃c
sẽs. reb futuris. illa narratione signi¬
ficandis. sufficere udicata sc̃. Et intra¬
uit isrł inegiptũ: & ia cob acola fuit
in t̾ra cham. Qđ ẽ isrł: hoc ẽ ĩacob. Et
qd ẽ egiptꝰ: hoc ẽ t̾racham. Hic eiũ
aꝑtissime demonstratũ ẽ de semine
chã filii noe. cuiꝰ primituiuis fuit ch¬
naan: exortã fuisse eciã gentẽ egiptiorũ.
Puide in quib codicib hoc loco legit᷑
chanaan: em̃dandũ ẽ. Meluis enum in¬
t̃pretatũ ẽ acola fuit: quã sic̃ alii codi¬
ces habent inhabitauit. Qd̃ tantũdẽ
ẽẽt: si et in cola diceret᷑. Nichil enĩ ali¬
ud significat. Nã idipsũ ẽ uerbũ in
uł colatꝰ: ñ indigertã. s aduenã osten¬

Expanded text:
to alendis tantummodo corporibus, et rebus tantum corporalibus gubernandis esset intentus, et quo eos meliores redderet, curam non gereret animorum? Sed ea conscripta sunt in illa historia, quae secundum intentionem scribentis, in quo erat Spiritus sanctus, rebus futuris illa narratione significandis sufficere judicata sunt Aegyptum, et Jacob accola fuit in terra Cham.» Quod est Israel, hoc est Jacob; et quod est Aegyptus, hoc est terra Cham. Hic enim apertissime demonstratum est, de semine Cham filii Noe, cujus primitivus fuit Chanaan exortam fuisse etiam gentem Aegyptiorum. Proinde in quibus codicibus hoc loco legitur «Chanaan,» emendandum est. Melius autem interpretatum est, «accola fuit,» quam, sicut alii codices habent, «inhabitavit:» quod tantumdem esset, si et incola diceretur; nihil enim aliud significat. Nam idipsum est verbum in vel accolatus, non indigenam, sed advenam osten
Abbreviated transcription (Latin):
tat᷑ ei. & narrant᷑ omĩa mirabllia eiꝰ: il¬
luã aut̃ ad opus bonũ qͦd psallit᷑ ei. Neue¬
lit quisq de oꝑe bono: tanquã in sua
uirtute laudari. Idõ cum dixisset lauda¬
mini. qͦd utiq bene oꝑantes merito põ¬
sunt. addidit in nomine sc̃õ eiꝰ. Ut qͥ

Expanded text:
i, et narrantur omnia mirabilia ejus; illud autem ad opus bonum, quo psallitur ei, ne velit quisque de opere bono tanquam in sua virtute laudari. Ideo cum dixisset, «Laudamini,» quod utique bene operantes merito possunt; addidit, «in nomine sancto ejus:» ut qui
Abbreviated transcription (Latin):
iste centesimꝰ quartꝰ: primꝰ ẽ in
eis quib p̃notat᷑ alleluia. Cuiꝰ
uerbi. uł potius duorũ uerboꝵ: inderp̃¬
tatione. laudate dñm. Et ideo inde
mini dño: ce inuocate nom̃
eiꝰ. In laude enĩ intelligendae
ista confessio: sic̃ ẽ. Confitem
inuocatio seqͥ solet: uͥ desidia peccatorẽ
alligant. U nde ce ipsa oratio dominica.
habet a capite breuissimã laudẽ. qͦd ẽ.
Pat̃ nr̃ qui es in celis. Tunc quȩ petunt᷑. de¬
inceps consequunt᷑. Vude & alibi in psal
laudans inuocabo dñm & ab inimicis me¬
is saluus ero. lta &e hic. Confitemini in qͥt
dño: & inuocate nomĩ eiꝰ. Qđ tale ẽ ac si di¬

Expanded text:
s centesimus quartus, primus est in eis quibus praenotatur «Alleluia.» Cujus verbi, vel potius duorum verborum, interpretatio est, Laudate Deum. Et ideo inde mini Domino, et invocate nomen ejus.» In laude enim intelligenda est ista confessio, sicut est, «Confiteor invocatio sequi solet, ubi desideria precator alligat: unde et ipsa oratio dominica habet a capite brevissimam laudem, quod est, «Pater noster qui es in coelis» . Tunc quae petuntur, deinceps consequuntur. Unde et alibi in psalm«Laudans invocabo Dominum, et ab inimicis meis salvus ero» : ita et hic, «Confitemini,» inquit, «Domino, et invocate nom
Abbreviated transcription (Latin):
popłm suũ uehem̃t: & firmauit eũ suꝑ
inimicos eius. Etiam hoc breuit̃ totũ ꝓpo¬
sitũ ẽ: ut quẽadinodũ factum sit deinde
narret᷑. Non enĩ tunc firmatꝰ ẽ popłs dĩ
suꝑ egiptios inimicos suos quando corũ
masculi fȩtꝰ necabant᷑. uł quando in faci¬
endis laterib conterebant᷑: s quando
in manu podenti ꝑ signa & portenta do¬
mini dĩ sui. metuendi & honorandi facci
sunt. donec duri regis contemptio uince¬
retur. & mare rubrũ ꝑsecutorẽ cum exer¬
lut quęreremꝰ quomͦ faccum sit. incipit
dicere donec eciam id narrando det̃iminẽ.
Et conuertit cor eoiũ ut odirent popłm
eiꝰ: ut dolum facerent in seruos eiꝰ. Nun¬

Expanded text:
et firmavit eum super inimicos ejus.» Etiam hoc totum breviter propositum est, ut quemadmodum factum sit, deinde narretur. Non enim tunc firmatus est populus Dei super Aegyptios inimicos suos, quando eorum masculini fetus necabantur, vel quando in faciendis lateribus conterebantur; sed quando in manu potenti, per signa et portenta Domini Dei sui, metuendi et honorandi facti sunt, donec duri regis contentio vinceretur, et mare Rubrum persecutorem cum exermquam quaereremus quomodo factum sit, incipit dicere, donec id etiam narrando determinet. Et convertit cor eorum, ut odissent populum suum, ut dolum facerent in servos eju
Abbreviated transcription (Latin):
misit. xp̃m: se ipsum dix̃. Ita plane audia¬
niꝰ ipsũ uerbũ.Qui me uidit: uidit & pa¬
trẽ. Ego aut̃ iocundabor in dño: Deficiant¬
peccatores a t̾ra euire uidet᷑ o scã anima:
quȩ hic cantat &e gemit. Utitiã cũ ipsa ani¬
ma sit aniua nr̃a: utinã copulet᷑ ei &e so¬
ciet᷑: ꝙ conuingat᷑ ei. Uidebit etiam nuscd̾iã
seuientis. Quis enĩ capit hoc. nͥ qͥ impletꝰ
fuerit caritate : deficiant peccatores a t̃ra.
Contremiscis: quia maledicit. Et qͥs male¬
Desitiant peccatores a t̾ra: Et iniqui itaut
ñ sinit. Quid ñ suit iniqui: Ergo iustifi¬
cent᷑. & ñ sint iniqui.I idit hoc & imple¬

Expanded text:
misit Christum, seipsum dixit. Ita plane, audiamisit Christum, seipsum dixit. Ita plane, audiamus ipsum Verbum: «Qui me vidit, vidit et Patrem» . «Ego autem jucundabor in Dominpeccatores a terra.» Saevire videtur. O sancta anima, quae hic cantat et gemit! Utinam cum ipsa anima sit anima nostra! utinam copuletur ei, et societur, et conjungatur ei! videbit etiam misericordiam saevientis. Quis enim capit hoc, nisi qui impletus fuerit charitate? «Deficiant peccatores» «a terra.» Contremiscis, quia maledicit. Et quis male«Deficiant peccatores a terra, et iniqui, ita ut non sint.» Quid non sint, nisi iniqui? Ergo justificentur, ut non sint iniqui. Vidit hoc, et imple
Abbreviated transcription (Latin):
dabor in dño: suauis sit ei disputatio mea.
Quȩ ẽ disputatio hominis addm̃. nͥ confes¬
sio peccatorum: Confitere dõ qđ es: & di¬
sputasti cũ illo. Disputa cũ illo: fac bona
oꝑa ce disputa. Lauamini. mundi estote
ysaias dicit: auferte nequitias ab animis
ur̃is a conspectu ocłorum meorũ. Cessate a
nequitiis uris. discite bene facere: iudicate
pupillo. & iustificate uiduam: & uenite di¬
sputemꝰ dic̃ dñs. Quid ẽ disputare cum dõ:
illi te indica scienti: ut indicet se tͥ nesci¬
enti Suauis sit ei disputatio mea. Eoce hoc
ẽ dño suaue. Disputatio tua. sacrifitium
humilitatis tuȩ: contribulatio cordis tui.
holocaustũ uitȩ tuȩ. Hoc ẽ suaue dõ. Tibi
aut̃ quid÷ suaue: ego aut̃ iocundabor in
dño. Ipsa ẽ mutua disputatio quã dixi:¬
te indica ei scienti: & indicat se tͥ nescien¬
ti.Suauis ẽ ei confessio tua: suauis ẽ tͥ gr̃a

Expanded text:
dabor in Domino. Suavis sit ei disputatio mea:» dabor in Domino. Suavis sit ei disputatio mea:» quae est disputatio hominis ad Deum, nisi confessio peccatorum? Confitere Deo quod es, et disputasti cum illo. Disputa cum illo, fac bona opera, et disputa. «Lavamini, mundi estote,» Isaias dicit, «auferte nequitias ab animis vestris, a conspectu oculorum meorum; cessate a nequitiis vestris, discite benefacere, judicate pupillo, et justificate viduam, et venite, disputemus, dicit Dominus» . Quid est disputare cum Deo? Te illi indica scienti, ut indicet se tibi nescienti. «Suavis sit ei disputatio mea.» Ecce hoc est Domino suave, disputatio tua; sacrificium humilitatis tuae, contribulatio cordis tui, holocaustum vitae tuae, hoc est suave Deo. Tibi autem quid est suave? «Ego autem jucundabor in Domino.» Ipsa est mutua disputatio quam dixi: indica te ei scienti, et indica se tibi nescienti. Suavis est ei confessio tua, suavis est tibi gratia
Abbreviated transcription (Latin):
bet infelix aninia. rogare dm̃ uescit: et
uult se rogari ab hominibꝰ. Mons ẽ: opus
ẽ. ut tangat illũ ds̃. & sumiget. Quando
cȩꝑit sumigare: dabit dõ p̾cem tanquã
sacrificium cordis. Fumigat ad dm̃: deinde
tundit pectꝰ. Incipit & flere: qi & fumꝰ
exeutit lacrimas. Qui tangit montes &
temꝰ dũo in uita nr̃a. Uita nr̃a mͦ spes ẽ: uita
nr̃a pꝰ ea et̾nitas erit. Uita uitȩ mortalis: speᷤᷤ
ẽ uitȩ in mortalis. Cantabo dño in uita me¬
a: psallam dõ meo quamdiu sũ. Qm̃ in illo
sine fine sum. quãdui sum psallã dõ meo:
ne forte cũ ceꝑiniꝰ psallere dõ in illa cuuta¬
te. putemꝰ nos aliud aliqͥd accuros Tota ui¬
ta nr̃a: erit psallere dõ. Si ueniet in fastidi¬
um qđ laudaniͦ: potest uenire in fastidiũ
& nr̃a laudatio. di semꝑ ille amat᷑: semꝑa
nob laudat᷑. Psallam dõ meo quã diusum.
Suauis sit ei disputatio mea. Ego aut̃ iocũ¬

Expanded text:
bet, infelix anima, rogare Deum nescit, et bet, infelix anima, rogare Deum nescit, et vult se rogari ab hominibus. Mons est, opus est ut tangat illum Deus, et fumiget: quando coeperit fumigare, dabit Deo precem, tanquam sacrificium cordis. Fumigat ad Deum, deinde tundit pectus: incipit et flere, quia et fumus excutit lacrymas. «Qui tangit montes, temus Domino in vita nostra. Vita nostra modo spes est; vita nostra postea aeternitas erit: vita vitae mortalis, spes est vitae immortalis. «Cantabo Domino in vita mea; psallam Deo meo, quamdiu sum.» Quoniam in illo sine fine sum, quamdiu sum, psallam Deo meo. Ne forte cum coeperimus psallere Deo in illa civitate, putemus nos aliquid aliud acturos: tota vita nostra erit psallere Deo. Si veniet in fastidium quod laudamus, potest venire in fastidium et nostra laudatio. Si semper ille amatur, semper a nobis laudatur: «Psallam Deo meo, quamdiu sum.Suavis sit ei disputatio mea: ego autem jucun
Abbreviated transcription (Latin):
re: qr ds̃ oꝑat᷑. Quia ipse dedit. ñ exte ẽ. qd̃
habes: cũ timore & tremore oꝑaberis. Nam
siñ tremueris eum: aufert qđ dedit. Cum
tremore gͦ. oꝑare. Uide aliũ psalmũ. Seruite
dño in timore: & exultate ei cũ tremore. Si
cũ tremore. & exultandũ ẽ. Dĩ aspicit: fit
t̃re motꝰ. Aspiciente dõ: tremant corda.
Nã tunc ibi requiescit ds. Audi illũ alio
loco. duꝑ quẽ requiescet sp̃s m̃s: Suꝑ hu¬
inilẽ & quiecũ & trem̃tem uerba mea. Qui
aspicit t̾ram & facit eam tremere: qͥ tan¬
git montes & fumigabunt. Montes suꝑ¬
bi erant: iactabant se. ñ eos tetigerat d̃s̃.
Tangit illos: & fuinigabunt. Quid ÷ fumi¬
gare uiontes : precẽ dũo raddere. Eoce ma¬
gni montes. suꝑbi. montes ingentes. ñ ro¬
gabant dm̃i. Se rogari uolebant: & suꝑi¬
orem ñ rogabant. Quis enum potens & tumi¬
dus. & suꝑb in t̾ra. qui dignet᷑ humilit̃
rogare dinr de impiis loquor: ñ de ceteris
libani quas plantauit dñs. Impius quili¬

Expanded text:
eratur.» Quia ipse dedit, non ex te est quod habes, cum timore et tremore operaberis: nam si non tremueris eum, auferet quod dedit. Cum tremore ergo operare. Vide alium psalmum: «Servite Domino in timore, et exsultate ei cum tremore» . Si cum tremore exsultandum est, Deus aspicit, fit terrae motus: aspiciente Deo, tremant corda nostra; tunc ibi requiescet Deus. Audi illum alio loco: «Super quem requiescet spiritus meus? Super humilem, et quietum, et trementem vepicit terram, et facit eam tremere; qui tangit montes, et fumigabunt.» Montes superbi erant, jactabant se, non eos tetigerat Deus: tangit illos, et fumigabunt. Quid est fumigare montes? Precem Domino reddere. Ecce magni montes, superbi, montes ingentes, non rogabant Deum: se rogari volebant, et superiorem non rogabant. Quis enim potens, et tumidus, et superbus in terra, qui dignetur humiliter rogare Deum? De impiis loquor, non de cedris Libani quas plantavit Dominus. Impius quili
Abbreviated transcription (Latin):
qͦmͦ destinat᷑ ad finem quendã. umor¬
talitatis: quibꝰ p̃coniis p̃dicat᷑: quib
misteriis cõm endatur: quibꝰ sacram̃tis
occultat᷑: qua p̃dicatione reuelatur:
ubi fecit hȩc ds̃: Hideo magna oꝑa tua¬
dñe. Quani magnificata st̃ opi tua dñe:
quero uͥ fecerit: locũ ñ inuenio. sed̃
uideo quid sequat᷑. Omĩa insapientia
fecisti. Ergo omĩa: in xp̃o fecisti. Iile cõ¬
tẽptus. illȩ expalmatꝰ. illȩ consputꝰ. ille
spinis coronatꝰ. ille crucifixus: omĩa in
illo fecisti. Audio. audio. quid de illo tu¬
o nlite niuities hominibꝰ: qͥd de illo p̃¬
fixum xp̃m: qr scandalũ ẽ eis. Irride¬
ant pagani crucifixum xp̃m: qr stulti¬

Expanded text:
Quomodo destinatur ad finem quemdam immorQuomodo destinatur ad finem quemdam immortalitatis? Quibus praeconiis praedicatur? quibus mysteriis commendatur? quibus sacramentis occultatur? qua praedicatione revelatur? Ubi fecit haec Deus? Video magna opera: «Quam magnificata sunt opera tua, Domine!» Quaero ubi fecerit, locum non invenio; sed video quid sequatur: «Omnia in sapientia fecisti.» Ergo omnia in Christo fecisti. Ille contemptus, ille expalmatus, ille consputus, ille spinis coronatus, ille crucifixus, omnia in illo fecisti. Audio, audio quid de illo tuo milite nunties hominibus; quid de illo prfixum Christum, quia scandalum est eis; irrideant Pagani crucifixum Christum. quia stulti
Abbreviated transcription (Latin):
Quid tu o homo dĩ: quidtu õ ecła dĩ
qͥd tu o corpꝰ xp̃i. cuiꝰ caput in celo ẽ: qͥd
tu facis o homo unitas eius: Exiet inqͥt
homo ad opus suũ. Oꝑet̃ gͥ iste homo
oꝑa bona in securitate pacis eccłȩ: oꝑetur¬
enum usq in finem. Lliq̃ndo enim erit
quedã contenebratio. Et fiet quidã impe¬
tꝰ. sed in uesperã: id÷ in finẽ mundi. Mo¬
do autem in pace &e tranquillitate oꝑa¬
tͣ eccła: quia exiet homo ad opus suũ: &
ad oꝑationem suam usq ad uesperam.
Quã magnificata sunt oꝑatua dñe. Meri¬
to magna: merito excelsa. Ubi facta st̃ oꝑa
ista.tam magna: Quȩ illa statio dĩ ubi
oꝑatus ẽ : unde ꝓcesserunt. pͥmo ista
tam pulchra: si ad litteram accipias: om¬
nis ordinata creatura ordinate currens:
ordinate pulchra. ordinate oriens. or¬
dinate occidens. ordinate ꝑagens omĩa
temꝑa. Unde ꝓcessit: ipsa aut̃ eccła. qͦ¬
mͦ accepit increm̃ta successus ꝓfectionẽ:

Expanded text:
Quid tu, o homo Dei? quid tu, o Ecclesia Dei? Quid tu, o homo Dei? quid tu, o Ecclesia Dei? quid tu, o corpus Christi, cujus caput in coelo est? quid tu facis, o homo, unitas ejus? «Exiet,» inquit, «homo ad opus suum.» Operetur ergo iste homo opera bona in securitate pacis Ecclesiae, operetur usque in finem. Aliquando enim erit quaedam contenebratio, et fiet quidam impetus, sed in vespera, id est in fine mundi: modo-autem in pace et tranquillitate operatur Ecclesia; quia «exiet homo ad opus suum, et ad operationem suam usque ad vesperam.Quam magnificata sunt opera tua, Domine!» Merito magna, merito excelsa. Ubi facta sunt opera ista tam magna? quae illa statio Dei ubi operatus est? unde processerunt primo ista tam pulchra? Si ad litteram accipias, omnis ordinata creatura, ordinate currens, ordinate pulchra, ordinate oriens, ordinate occidens, ordinate peragens omnia tempora, unde processit? Ipsa autem Ecclesia quomodo accepit incrementa, successus, perfectionem?
Abbreviated transcription (Latin):
audent inuad̾e catuli leonũ. Sequit᷑ enĩ.
Ortus ẽ sol & congregati sunt : & i cubilibꝰ
suis cubabunt. Magis magisq ubi oritur
soliste ut intelligat᷑ ab orbe t̾rarum: & cla¬
rificetur. xp̃c in toto mundo. Congregant᷑
catuli leonum: illa demonia recedunt a ꝑ¬
secutione ecclȩ. quȩ instigabant ꝑsequi
domũ dĩ. oꝑindo in filus diffidentiȩ. Nã
dictũ ẽ scdm pͥncipem potestatis aeris
huiꝰ qͥ nunc oꝑat᷑ in filis infidelitatis.
Modo iã quia nemo eorũ ꝑsequi audet ex¬
cłam: ortꝰ ẽ sol̃ae congregati sunt. Et uͥ ft̃:
Et in cubilib suis cubabt̃. Cubilia eorum:
corda in fidelium. Quã multi ger̃ leones
cubantes in cordibꝰ suis: ñ inde erũpũt.
ñ faciunt impecũ in istã ꝑegrinantem
iherłm. Quare ñ faciunt: qr iam ortꝰ ẽ
sol: &e splendet in toto orbe t̃rarum. Et¬
go uide qͥd sequat᷑: quia ortꝰ ẽ solae con¬
gregati sunt. & in cubilib̾ sius cubabt̃.

Expanded text:
audent invadere catuli leonum. Sequitur enim: audent invadere catuli leonum. Sequitur enim: «Ortus est sol, et congregati sunt, et in cubilibus suis cubabunt.» Magis magisque ubi oritur sol iste, ut intelligatur ab orbe terrarum, et clarificetur Christus in toto mundo, congregantur catuli leonum; illa daemonia recedunt a persecutione Ecclesiae, quae instigabant persequi domum Dei, operando in filiis diffidentiae. Nam dictum est: «Secundum principem potestatis aeris, qui nunc operatur in filiis infidelitatis» . Modo jam quia nemo eorum persequi audet Ecclesiam, «ortus est sol, et congregati sunt.» Et ubi sunt? «Et in cubilibus suis cubabunt.» Cubilia eorum, corda infidelium. Quam multi gerunt leones cubantes in cordibus suis? Non inde erumpunt, non faciunt impetum in istam peregrinantem Jerusalem. Quare non faciunt? Quia jam «ortus est sol,» et splendet in toto orbe terrarum. go vide quid sequatur, quia «ortus est sol, et congregati sunt, et in cubilibus suis cubabunt.»
Abbreviated transcription (Latin):
Ubi : in noctẽ quã posuit dñs: qr sol ag¬
nouit occasũ suum. Catuli leonũ rugien¬
tes ut rapiant: quȩrentes a dõ escã sibi.
Merito dñs uenturꝰ ad occasũ suũ: ipse
sol iusticie agnoscens occasũ suum: ait
discipłis. tanquam tenebris futuris cireui¬
turo leone. ut quȩreret quẽ deuoraret. Et qd
ille leo nenuem deuoiaret nͥ peteret: hac
nocte inquit postulauit sathanas uexare
uos sic̃ triticũ: & ego rogaui ꝓ te petre. ne
deficiat fides tua. Nonne petrus cum terne¬
gauit. iam int̾ dentes leonis erat: Catuli
potestatem habeo ponendi animã meam.
& potestatem habeo iterum sum̃di eam.
Agnouit occasũ suũ. & posuit eam: ortꝰ ẽ
sol & recepit eam. Ortꝰ ẽ sol quia occidit sol:
s ñ extinctꝰ ẽ sol. Adhuc eisqui ñ intelligt̃
xp̃m: ipsa nox ẽ. Adhuc eis sol ortus ñ ẽ
instent ut intelligant. ne rapiant᷑ a rugi¬
ente leone. Nam ecce quibꝰ ortus ẽ: non eos

Expanded text:
Ubi? In nocte quam posuit Dominus, quia «sol agUbi? In nocte quam posuit Dominus, quia «sol agnovit occasum suum. Catuli leonum rugientes, ut rapiant, quaerentes a Deo escam sibi.» Merito Dominus venturus ad occasum suum, ipse sol justitiae agnoscens occasum suum, ait discipulis, tanquam tenebris futuris, circuituro leone, ut quaereret quem devoraret, quod ille leo neminem devoraret, nisi peteret: «Hac nocte,» inquit, «postulavit satanas vexare vos sicut triticum; et ego rogavi pro te, Petre, ne deficiat fides tua» . Nonne Petrus cum ter negavit , jam inter dentes leonis erat? «Catuli«Potestatem habeo ponendi animam meam, et potestatem habeo iterum sumendi eam; agnovit occasum suum,» et posuit eam; «ortus est sol,» et recepit eam. «Ortus est sol,» quia occidit sol, sed non exstinctus est sol. Adhuc eis qui non intelligunt Christum, ipsa nox est; adhuc eis sol ortus non est: instent, ut intelligant, ne rapiantur a rugiente leone. Nam ecce quibus ortus est, non eos
Abbreviated transcription (Latin):
petra: ubiq petram xp̃m putetis. Sigiufi¬
cat alia atq alia: sic̃ littera qͦ loco ponat᷑:
uide uͥ intelligis eius uim. Si audieris lit¬
teram pͥmam in nomine dĩ. & putaueris
eam semꝑ ibi ponendã: delebis eã in no¬
mine diaboli: Ab eadẽ enĩ littera incipit
nom̃ dñi: a qua incipit nom̃ diaboli.
Et nichil tã disiunctũ: quã ds̃ & diabolus.
Uide gͦ. quã absurdus ẽ. a reb humanis
eris quare: respondeat. Ego in nomine
dĩ legi istam literã. Ridet᷑ iste. Nam nec
talis ẽ. cui digneris reddere rationem. Nã¬
lite gͦ. tam puerilit̃ sapere etiam ista di¬
uina: ut forte aliqͥs ur̃m. quia dixi suꝑiꝰ.
bestias silue significare gentes. Modo aut̃
dico bestias siluȩ significare dȩmonia:
& angłos p̃uaricationis: putetis me aliqͥd
contrariũ dicere. Similitudines enĩ sunt.
Et in qͦcumq loco st̃: circũstantia sui ex¬
ponunt᷑. Iilic ꝑtransibt̃ om̃s bestiȩ siluȩ.

Expanded text:
petra , ubique petram Christum putetis. Signifipetra , ubique petram Christum putetis. Significat alia atque alia, sicut littera quo loco ponatur vide, ibi intelligis ejus vim. Si audieris litteram primam in nomine Dei, et putaveris eam semper ibi ponendam, delebis eam in nomine diaboli. Ab eadem enim littera incipit nomen Dei, a qua incipit nomen diaboli; et nihil tam disjunctum, quam Deus et diabolus. Vide ergo quam absurdus est a rebus et humanis eris, quare? respondeat: Ego in nomine Dei legi istam litteram. Ridetur iste; nam nec talis est cui digneris reddere rationem. Nolite ergo tam pueriliter sapere etiam ista divina, ut forte aliquis vestrum, quia dixi superius bestias silvae significare Gentes, modo autem dico bestias silvae significare daemonia et angelos praevaricationis, putet iis me aliquid contrarium dicere. Similitudines enim sunt, et in quocumque loco sunt, circumstantia sui exponuntur. «Illic pertransibunt omnes bestiae silvae.»
Abbreviated transcription (Latin):
bat iudex uiuoꝵ et mortuorũ ante
homtnẽ iudic̃e: & inflauit se homo
uidex. uidens aute se xp̃m: & ait. Nes¬
cis qr potestatem habeo & occidendi
&e dimittendi te: It uͦ ille qui uene¬
rat & eũ docere a quo iudicabatur.
accepta potestate nocent. Sed ꝓfici¬
entib nocent. Malis ita sunt. tãquã
ignis feno: bonis ita sunt. tanquã
ignis auro. Manducatꝰ ẽ uidas ut fe¬
num: ꝓbatꝰ ẽ iob ut aurum. Posuisti
tenebras & facta ẽ nox: illic ꝑtransibunt
om̃s bestiȩ siluȩ. Iam bestiȩ silue: alio mͦ.
dñs ipse agnus. ipse leo. Quidtam diuersũ
quam agnus &e leo: sed qualis agnus: qui
uinceret lupum. uinceret leonẽ. Ipse petra
ipse pastor: ipse ianua. Pastor intrat ꝑ ianu
am: & dicit. Ego sum pastor bonus: ego sũ¬
ianua. Ipsũ leonis nom̃ dñm significat: qr
uicit leo de tribu uida. Et diabolũ: quia
conculcauit leonem & draconem. Discite
sic intelligere. cũ figurate ista dicuntur:
ne forte ubi legeritis qđ xp̃m significat

Expanded text:
bat judex vivorum et mortuorum ante hominem judicem, et inflavit se homo judex videns ante se Christum, et ait: «Nescis quia potestatem habeo occidendi et dimittendi te?» At ille qui venerat et eum docere, a quo judicabatur: accepta potestate nocent: sed proficientibus non nocent. Malis ita sunt tanquam ignis feno; bonis ita sunt tanquam ignis auro. Manducatus est Judas ut fenum; probatus est Job ut aurum. «Posuisti tenebras, et facta est nox: illic pertransibunt omnes bestiae silvae.Dominus ipse agnus, ipse leo. Quid tam diversum quam agnus et leo? Sed qualis agnus? Qui vinceret lupum, vinceret leonem. Ipse petra, iam, dicit: « Ego sum pastor bonus, » janua» . Ipsum leonis nomen Dominum significat; quia, «Vicit leo de tribu Juda» , et diabolum; quia, «Conculcavit leonem et draconem» . Discite sic intelligere, cum figurate ista dicuntur; ne forte ubi legeritis quod Christum significat
Abbreviated transcription (Latin):
sapias. Audi apłm: ut ñ sis t̃ra. Nã corpus
qđ geris t̃ra ẽ: sed tu noli ẽẽ t̾ra. Quid est
hoc Si ͭ surrexistis inquit cũ xp̃o. quȩ sur¬
dens: quȩ sursum sunt sapite. ñ quȩ suꝑ
t̃ram. Si ñ sapis t̃cena: ñ es t̃ra. Siñ es t̃ra: no
manducaris a serpente. cui cibus data ẽ t̃¬
ra. Cibũ suũ dat ds̃ serpenti quando uult:
quẽ uult. Bene autẽ uidicat: falli ũ po¬
test. ñ ei dat aurũ ꝓt̾ra. Onĩa a de expectãt
añe: ut des illis cibũ ꝓͥ temꝑe oportuno.
Cum dederis illis colligent. Ante illos st̃:
sed ñ colligent nͥ cum dederis. Ante diabo¬
uel teptare ñ ausus ẽ. nͥ cũ ille dedisset.
Ate expectant: cũ dederis eis colligent. Si
ñ dederis: ñ colligent. Et qͥd nos fr̃s. quẽ
cibũ habemus: Sequit᷑ &e de cibo nostro.
Aperiente autem te manũ tuã: uniuersa
implebunt᷑ bonitate. Qͥd ẽ o dñe: qđ ape¬

Expanded text:
sapias. Audi Apostolum, ut non sis terra. Nam corpus sapias. Audi Apostolum, ut non sis terra. Nam corpus quod geris terra est, sed tu noli esse terra. Quid est hoc? «Si resurrexistis,» inquit, «cum Christo, quae surdens; quae sursum sunt sapite, non quae super terram» . Si non sapis terrena, non es terra; si non es terra, non manducaris a serpente, cui cibus data est terra. Cibum suum dat Deus serpenti, quando vult, quem vult: bene autem judicat, falli non potest, non ei dat aurum pro terra. «Omnia a te exspectant, Domine, ut de illis cibum in tempore opportuno. Cum dederis eis, colligent.» Ante illos sunt; sed non colligent, nisi cum dederis. Ante diabovel tentare non ausus est, nisi cum ille dedisset. «A te exspectant: cum dederis eis, colligent;» si non dederis, non colligent. 12. Et quid nos, fratres? quem cibum habemus? Sequitur et de cibo nostro. «Aperiente autem te manum tuam, universa implebuntur bonitate.» Quid est, o Domine, quod ape
Abbreviated transcription (Latin):
tempore oportuno. Omĩa &e repentia quo¬
rũ ñ ẽ numerus: &e animalia pusilla &
inagna. & ipse draco. & omis creatura tu¬
a qua implesti t̾ram: omĩa a te expectant
ut des illis cibũ in tempore oportuno.
Unicuiq cibũ suũ habes cibũ tuũ habet
&e draco cibũ suũ. Si bene iuxeris. xp̃m
cibũ habebis. Si a xp̃o recesseris: cibus dra¬
conis eris. Omĩa a te expectant. ut des
illis cibum in temꝑe oportuno. Qͥd dictum ẽ.
ipsi draconi: tram manducabis. Draconi di¬
ctum ẽ: t̾ram manducabis onũbꝰ dieb uite
tue. Audisti cibum draconis: ñuis ut det
te ds manducandum draconi. Noli ẽẽ cibus
draconis: id ÷ noli relinquere uerbum dĩ.
Ubi enĩ dictum ẽ. Araconi t̃ram manduca¬
bis: ibi iam dictũ erat & p̃uaticatori: t̾ra
es & int̾ram ibis. Cibus serpentis ẽẽ ñuis: no¬
li ẽẽ t̃ra. Quomͦ in quis ñ ero t̃ra: si t̃rena ñ

Expanded text:
tempore opportuno. Omnia:» et repentia quotempore opportuno. Omnia:» et repentia quorum non est numerus, et animalia pusilla et magna, et ipse draco, et omnis creatura tua, qua implesti terram; «Omnia a te exspectant ut des illis cibum in tempore opportuno,» unicuique cibum suum. Habes cibum tuum, habet et draco cibum suum. Si bene vixeris, cibum Christum habebis; si a Christo recesseris, cibus draconis eris. «Omnia a te exspectant ut des illis cibum in tempore opportuno.» Quid dictum est ipsi draconi? «Terram manducabis.» Draconi dictum est: «Terram manducabis cunctis diebus vitae tuae.» Audisti cibum draconis. Non vis ut det te Deus manducandum draconi; noli esse cibus draconis, id est, noli relinquere verbum Dei. Ubi enim dictum est draconi, «Terram manducabis;» ibi jam dictum erat et praevaricatori, «Terra es, et in terram ibis» . Cibus serpentis esse non vis? noli esse terra. Quomodo, inquis, non ero terra? Si terrena non
Abbreviated transcription (Latin):
in firma carnis huius decrim̃ta. & supplem̃¬
ta. Ad istam ianuam: q̃si qͥdam hostiariꝰ ẽ.
hic habet potestatẽ in isto mari. qua naues
cõmeant. sed ñ tantũ ut faciat aliqͥd nesci¬
ente. aut nolente dño suo: ne forte aliquis
dicat ꝑdidit qͥdem ille magnã potestatẽ
suꝑiorum apparatuũ. sed hego in his infimꝰ
sum. hic me pocest habere in potestatem.
opus ẽ ut seruiam illi. Noli falli: nouit te
pillos tuos numeratos. Quid gͦ times: tẽ¬
ptaturꝰ ẽ forte carnem tuã: flagellum est
dñi tui. ñ potestas temptatoris tui. Uult
nocere saluti quȩ ꝓmittit᷑: sed ñ ꝑ nuttit᷑.
Ut aut̃ ñ ꝑmittat᷑ habe caput. xp̃m: re¬
pelle caput draconis. Suggestioni eiꝰ noli
consentire: a tua uia noli labi. Draco hic
quẽ finxisti. ad inludendũ ei. Nã iuis uide
a te expectant dñe: ut des illis cibum in
tempore oportuno. Et iste draco mandu¬
care uult: sed ñ manducat quẽ uult.
Dnũa a te expectant: ut des illis cibum in

Expanded text:
nis hujus detrimenta et supplementa, ad istam januam quasi quidam ostiarius est; hic habet potestatem in isto mari, qua naves commeant, sed non tantam ut faciat aliquid nesciente aut nolente Domino suo. Ne forte aliquis dicat: Perdidit quidem ille magnam potestatem superiorum apparatuum; sed ego in his infimis sum, hic me potest habere in potestate, opus est ut serviam illi. Noli falli; novit te pillos tuos habeat numeratos . Quid ergo times? Tentaturus est forte carnem tuam: flagellum est Domini tui, non potestas tentatoris tui. Vult nocere saluti quae promittitur; sed non permittitur: ut autem non permittatur, habe caput Christum; repelle caput draconis, suggestioni ejus noli consentire, a via tua noli labi. «Draco hic quem finxisti ad illudendum ei.» 11. «ve«a te exspectant, Domine, ut des illis cibum in tempore opportuno.» Et iste draco manducare vult, sed non manducat quem vult. «Omnia a te exspectant, Domine, ut des illis cibum in