comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& uernaculum loquendi sonum uitare non possit: Unde & efrathei
inuidicum libro non possunt creNeora dicere. Iunc ce¬
pit detestari & iurare. quia non nouisset hominem. Et conti¬
nuo gallus cantauit: In alio euangelio legimus quia post negationẽ.
petri. & cantum gilli respexit dñs petrum. & intuitu suo eum ad ama¬
ras lacrimas prouocarit. Nec fiert poterat ut in negationis tene¬
bris ꝑmaneret: quem lux respexerat mundi: Et egressus fo¬
ras: plorauit amare: In atrio caiphe sedens non poterat agere peni¬
tentiam: egreditiu foras de impioꝵ concilio: ut pauide negationiˢᷤ
sodes flecibus amaris lauet: ane autẽ facto consilium ime¬
runt om̃s principes sacerdotum. & seniores populi aduersus iħm:
ut eum morti traderent: Et uinctum adduxerunt: & tradiderũt
pontio pilato presidi: Non solum ad pilatũ sed etiã ad berodem
ductus est: ut utriq dño inluderẽt. Et cerne. sollicitudinẽ sacer¬

Expanded text:
ut vernaculum loquendi sonum vitare non possit. Unde et Ephrathaei ut vernaculum loquendi sonum vitare non possit. Unde et Ephrathaei Judicum libro non possunt σύνθημα dicere. Tunc coepit detestari et jurare, quia non 226 novisset hominem. Et continuo galluPetri, et cantum galli, respexerit Salvator Petrum, et intuitu suo eum ad amaras lacrymas provocarit. Nec fieri poterat, ut in negationis tenebris permaneret, quem lux respexerat mundi. Et egressus foras, flevit amare. In atrio Caiphae sedens, non poterat agere poenitentiam. Egreditur foras de impiorum concilio, ut pavidae negationis sordes amaris fletibus lavet. Mane autem facto, consilium inierunt omnes principes sut eum morti traderent. Et vinctum adduxerunt, et tradiderunt eum Pontio Pilato praesidi. Non solum ad Pilatum, sed etiam ad Herodem ductus est, ut uterque Domino illuderet. Et cerne sollicitudinem sacer
Abbreviated transcription (Latin):
cum palam percutientis uideretur insania: Sed sicut hoc uobis ñ
prophetauit. sic illud manifestissime ÷ uaticinatus. quod cireumda¬
retur hierusalem ab exercitu & non relinqueretur lapis super lapi¬
dem in templo: Petrus uero. sedebat foris in atrio: foris sedebat ut
uideret exitum res: & non appropinquabat ad iħm. ne ministris aliqua
suspicio nasceretur: Et iterũ negauit cum uiramento: quia non
cum hunc ita interpretatos. ut dicerent petrums dm̃ negasse. sca bominẽ.:
& esse sensum: Nescio hominem. quia scio dm̃: hoc quam friuolum sit:
prudens lector intelligit. Sic defendunt apostolum: ut dm̃ mendatii
reũ faciant: Si enun iste non negauit: ergo mentitus est añs qui di¬
dicat: me negabis non hominem:Uere & tu ex illis es: nam & loque¬
la tua. manifestum te facit: Non quo alterius sermonis esset petrus aut
gentis externe: om̃s quippe hebrei erant. & qui arguebant. & qui argne

Expanded text:
cum palam percutientis videretur insania. Sed sicut hoc vobis non cum palam percutientis videretur insania. Sed sicut hoc vobis non prophetavit, sic illud manifestissime vaticinatus est, quod circumdaretur Jerusalem ab exercitu, et non relinqueretur lapis super lapidem in templo. Petrus vero sedebat foris in atrio. Foris sedebat, ut videret exitum rei. Et non appropinquabat Jesu, ne ministris aliqua suspicio nasceretur. Et iterum negavit cum juramento, quia non cum hunc ita interpretatos, ut dicerent Petrum non Deum negasse, sed hominem, et esse sensum: Nescio hominem, quia scio Deum. Hoc quam frivolum sit, prudens lector intelligit; sic  Al. si defendunt Apostolum, ut Deum mendacii reum faciant. Si enim iste non negavit, ergo mentitus est Dominus, qui didicat, me negabis, non hominem. Vere et tu ex illis es: nam et loquela tua te manifestum facit. Non quod alterius sermonis esset Petrus, aut gentis exterae. Omnes quippe Hebraei erant, et qui arguebant, et qui argue
Abbreviated transcription (Latin):
Quem de solio sacerdotali furoi. excuserat: eũdẽ rabies ad scindendas ues¬
tes prouocat: Scindit autẽ uestimenta sua: ut ostenderet uideos sacerdotii
gloriam perdidisse: & uacuam sedem habere pontificis: Sed & consuetudi¬
nis uidaice est. cum aliquid blasphemũ. & quasi contra dm̃ audierint.
scindere uestimenta sua: Qd̾ paulum quoq & barnabam quando in sica¬
onia deoꝵ cultu honorabantur. fecisse legimuis: Herodes autem quia
non dedit houorem deo. sed qd quieuit inmoderato fauori populi: statim
ab angelo percussus est: unc expuerunt in faciem euis. &co¬
lapbis eum ciciderunt: ut cõpleretur qd̾ scriptum est. Dedi maxillas meaᷤ¬
alapis: & faciem meam non auerti a confusione sputoꝵ.: Alii aute palmas
infaciem ei dederunt dicentes: Prophetiza nobis xp̃e: quis est qui te
percussit: Stultum erat uerberantibus respondere. & ꝓphetare cedentẽ.

Expanded text:
Quem de solio sacerdotali furor excusserat, eadem rabies ad scindendas vesQuem de solio sacerdotali furor excusserat, eadem rabies ad scindendas vestes provocat. Scidit autem vestimenta sua, ut ostendat Judaeos sacerdotii gloriam perdidisse, et vacuam sedem habere pontifices. Sed et consuetudinis Judaicae est, cum aliquid blasphemiae et quasi contra Deum audierint, 225 scindere vestimenta sua. Quod Paulum quoque et Barnabam, quando in Lycaonia deorum cultu honorabantur, fecisse legimus. Herodes autem, quia non dedit honorem Deo, sed acquievit immoderato favori populi, statim ab angelo percussus est. Tunc exspuerunt in faciem ejus, et colaphis eum caeciderunt. Ut adimpleretur quod dictum est: Dedi maxillas meane sputorum . Alii autem palmas in faciem ejus dederunt, dicentes: Prophetiza nobis, Christe, quis est qui te percussit? Stultum erat verberantibus respondere, et prophetizare caedentem,
Abbreviated transcription (Latin):
cutit de solio pontificem: ut uesaniam mentis motu corporis demonstraret:
Quanto iħs tacebat ad indignos responsione sua falsos testes & sacerdotes im¬
pios. tantdmiagis pontifex furore suꝑatus. eum ad respondendũ prouocat:
ut ex qualibet occasione sermonis locum inuemiret accusandi: Nichilomi-¬
nus ib̾s tacet: sciebat enim quasi deus. quicqͥd respondisset torquendum
ad calũmam: Et princeps sacerdotum ait illi . A. diuro te ꝑ deum
uiuum: ut dicas nobis. si tu es xp̃c filius dei: Quid adiuras impiissime
sacerdotum: ut accuses. an ut credas: Si ut accuses. arguunt alii condẽ¬
nare tacentem: Siut credas: quare confitenti credere noliusti. Dicit
illi iħs. Tu dixisti: Et aduersum pilatum. aduersum caifan. similis respõ¬
sio: ut ꝓpria sententia condẽnentur: Tunc princeps sacerdotum.
scidit uestimenta sua dicens: Blasphemauit: Quid̃ adhuc egemꝰ testibus

Expanded text:
cutit de solio pontificem ut insaniam mentis motu corporis demonstraret. cutit de solio pontificem ut insaniam mentis motu corporis demonstraret. Quanto Jesus tacebat ad indignos responsione sua falsos testes et sacerdotes impios, tanto magis pontifex furore superatus eum ad respondendum provocat, ut ex qualibet occasione sermonis locum inveniat accusandi. Nihilominus Jesus tacet. Sciebat enim quasi Deus quidquid respondisset torquendum ad calumniam. Et princeps sacerdotum ait illi: Adjuro te per Deum vivum ut dicas nobis si tu es Christus Filius Dei. Quid adjuras, impiissime sacerdotum? ut accuses, an ut credas? Si ut accuses, arguunt te alii condemnare tacentem. Si ut credas, quare confitenti credere noluisti? Dicit ibus coeli? Et adversum Pilatum, et adversum Caipham similis responsio, ut propria sententia condemnentur. Tunc princeps sacerdotum scidit vestimenta sua, dicens: Blasphemavit. Quid adhuc egemus testibu
Abbreviated transcription (Latin):
e dificare illud Quo modo falsi testes sunt: si ea. que dnm̃ dixisse legimꝰ
dicunt: Sed falsus testis est: qui non eodem sensu dicta intelligit qͦ
dicuntur: Dñs autẽ dixerat de templo corporis sui Sed & in ipsis uerb̃
caluniantur: & paucis additis uel mutatis quasi iustam calũniam facĩt
Saluator dixerat. soluite. templum hoc. isti cõmutant & aiunt: possum
destruere. templum di: Uos inquit soluite. non ego: quia illicitũ est ut
ipsi nobis inferamus manus. Deinde illi uertunt. & post triduũ edifica¬
re illud: ut ppric de templo uidaico dixisse uideatur: Dñs autẽ. anima
le exspirans templum. dixerat: & ego in triduo suscitabo illud: Aliud
est edificare : alud est suscitare: Ex surgens princeps sacerdotum
ait illi: suchil respondes ad ea que isti aduersum te testificantur: Ihs
autem tacebat: Ira preceps & inpatiens. non inueniens calũmȩ locum. ex¬

Expanded text:
reaedificare illud. Quomodo falsi testes sunt, si ea dicunt, quae Dominum suprreaedificare illud. Quomodo falsi testes sunt, si ea dicunt, quae Dominum supra dixisse legimus? Sed falsus testis est, qui non in eodem sensu dicta intelligit quo dicuntur. Dominus enim dixerat de templo corporis sui. Sed et in ipsis verbis calumniantur, et paucis additis vel mutatis, quasi justam calumniam faciunt. Salvator dixerat: Solvite Templum 224 hoc; isti commutant, et aiunt: Possum destruere templum Dei. Vos, inquit, solvite, non ego: quia illicitum est, ut ipsi nobis inferamus manus. Deinde illi vertunt: et post triduum reaedificare illud; ut proprie de templo Judaico dixisse videatur. Dominus autem, ut ostenderet animale et spirans templum, dixerat: Et ego in triduo suscitabo illud. Aliud est aedificare, aliud suscitare. Et surgens princeps sacerdotum, ait illi: Nihil respondes ad ea autem tacebat. Ira praeceps et impatiens, non inveniens calumniae locum, ex
Abbreviated transcription (Latin):
cũ gladiis & fustibus querere: qui ultro se uestris tradat manibus:
& in nocte quasi latitantem. & ur̃os oculos declinantẽ. per ꝓditorẽ
inuestigare: qui cotidie in templo doceat: Sed ideo aduersũ me
intenebris congregamini: quia potestas ur̃a in tenebris est: Hoc
autẽ totum factum est: ut implerentur scripture ꝓphetarũ: Que
sunt scripture ꝓphetarũ : foderunt manus meas & pedes: Et in alio lo¬
batur: quia erat dñm negaturus: Et ingressus intro: sedebat cũ
ministris ut uideret finem. Elel amore discipuli uel humana curio¬
sitate scire cuplebat quid iudicaret de dño pontifex: utrum eum
neci addiceret. an flagellis cesum dimitteret: Et in hoc diuersitas
decem apostoloꝵ. & petri. Illi fugiunt: iste quãꝗͣm procul tam̃ seqͥt᷑¬
saluatorem: N ouissime autẽ uenerunt duo falsi testes. & dixe¬
tunt: hic dixit. Possum destruere templum dei: & post triduum

Expanded text:
cum gladiis et fustibus quaerere, qui ultro se vestris tradat manibus. cum gladiis et fustibus quaerere, qui ultro se vestris tradat manibus. Et in nocte quasi latitantem et vestros oculos declinantem, per proditorem investigare, qui quotidie in templo doceat. Sed ideo adversum me in tenebris congregamini, quia potestas vestra in tenebris est. Hoc autem totum factum est, ut implerentur scripturae prophetarum. Quae sunt ergo scripturae prophetarum? videnentes Jesum, duxerunt ad Caipham principem sacerdotum, ubi Scribae et stes accessissent. Vel amore discipuli, vel humana curiositate scire cupiebat, quid judicaret de Domino pontifex: utrum eum neci addiceret, an flagellis caesum dimitteret. Et in hoc diversitas decem apostolorum et Petri. Illi fugiunt, iste, quamquam procul, seqnerunt duo falsi testes, et dixerunt: Hic dixit: Possum destruere templum Dei, et post triduum
Abbreviated transcription (Latin):
tas quia non possum rogare patrẽ meĩ: & exbibebit mhodo płaꝙͣ.
duo decim legiones angeloꝵ: Quomodo ergo implebunt᷑ scͥpture:
quia sic oportet fieri. Non indigeo duodecim apostoloꝵ auxilio.
etiã si om̃s me defenderint: qui possum habere duodeci legiones
angeli : exercitus: Ina legio apud ueteres sex milibus cõplebatur
hominum: Pro breuitatẽ temporis. numeroꝵ non occurrimuis expli¬
care trpos Tantum dixisse sufficiat: septuaginta duomilia ange¬
loꝵ. in quot gentes hominum lingua diuisa est. duodecĩ legionibꝰ
fieri: Sequens sententia promptũ ad patiendũ demonstrat animũ:
quod frustra ꝓphetȩ cecinerint. nisi dñs eos uera dixisse passione sua
adseruerit: In illa hora dixit iħe turbis. Tamquã ad latronem
existis cum gladiis & fustibꝰ conp̾hendere me: Cotidie. apud uos sede¬
bam docens in templo: & non me teniustis: Stultum est inquit eũ

Expanded text:
tas quia non possum rogare Patrem meum, et exhibebit mihi modo plus quam tas quia non possum rogare Patrem meum, et exhibebit mihi modo plus quam duodecim legiones angelorum? Quomodo ergo implebuntur Scripturae: quia sic oportet fieri? Non indigeo duodecim apostolorum auxilio, etiamsi omnes me defenderent, qui possum habere duodecim legiones angelici exercitus. Una legio apud veteres sex millibus complebatur hominum. Pro brevitate temporis numerum non occurrimus explicare, typos tantum dixisse sufficiat: septuaginta duo millia angelorum, in quot gentes hominum lingua divisa est, duodecim legionibus fieri. Sequens sententia promptum ad patiendum demonstrat animum, quod frustra prophetae cecinerint, nisi Dominus eos vere dixisse, passione sua asseruerit. In illa hora dixit Jesus turbis: Tamquam ad latronem existis cum gladiis et fustibus comprehendere me: quotidie apud vos sedebam, docens in
Abbreviated transcription (Latin):
manũ exemit gladium suum: & percutiens seruum principis sac̾
qd̃ petrus hoc fecerit eodem mentis ardore quo cetera: Seruus
quoq principis sacerdotum malchus appellatur: Auricula que am¬
putatur. dextera est. Transitoriȩ dicendum qd̾ malchus idem rex
nis sacerdotum. dextrãq perdiderit auriculam: ut totã littere uili¬
tatem audiat in sinistra. Sed dñs inhis qui ex uideis credere uolu¬
erunt. reddidit auriculam dextram: & fecit seruũ. genus regale.
& sacerdotale: Iunc ait iħs. Conuerte gladium tuum in lo¬
cum suum: Om̃s enim qui acceperint gladium: gladio peribunt:¬
& si non frustra portabat gladium. qui dominicȩ ire positus ẽ ul
tor qui in eum malum oꝑatur: attam̃ quic̃q gladium sũpserit. gla¬
dio peribit: Quo gladio: illo nempe qui igneus uertitur antẽ pa¬
radisũ: & gladio sp̃s qui in dei describitur armatura: An pu¬

Expanded text:
manum exemit gladium suum, et percutiens servum principis smanum exemit gladium suum, et percutiens servum principis squod Petrus hoc fecerit, eodem mentis ardore quo caetera. Servus quoque principis sacerdotum Malchus appellatur  Al. appellabatur: auricula quae amputatur, dextera est. Transitorie dicendum, quod Malchus, id est, devorationis sacerdotum. Dexteramque perdiderit auriculam, ut totam litterae vilitatem audiat in sinistra: sed Dominus in his, qui ex Judaeis credere voluerunt, reddidit aurem dextram, et fecit servum genus regale et sacerdotale. Tunc ait illi Jesus: Converte gladium tuum in locum suum. Omnes enim qui acceperint gladium, gladio peribunt. Et si non frustra portat gladium, qui ultor Dominicae irae positus est in eum, qui malum operatur: attamen quicumque gladium sumpserit, gladio peribit. Quo gladio? illo nempe qui igneus vertitur ante paradisum : et gladio spiritus, qui in Dei describitur armatura . An pu
Abbreviated transcription (Latin):
uatorem uiderat facientem non maiestate diuina. sed magicis artibꝰ
facta: & quia eum forte audierat in monte transfiguratũ: timebat
ne simili transformatione. elaberetur de manibus ministroꝵ: Dat
ergo signũ: ut sciant ipsum esse. quẽ osculo demonstraret: Et
confestim accedens ad iħm dirit. aue rabi. Et osculatus est eũ:
Impudens quidẽ & scelerata confidentia magistrum uocare: &
osculum ingerere. quẽ tradebat: Tam̃ ad huc aliquid habet de
uerecundia discipuli cum non eum palam tradat sed signo oscu¬
li: Hoc est signũ qđ posuit ds in cam: nequic̃q inuenisset eũ int̾¬
ficeret illum: Diritq illi iħs amice ad quđ uenisti: Uerbum qd̾ dicit᷑
amice. uel cata antifrasin intelligendum: uel certe iuxta illud
qd̃ supra legimus amice quo modo huc intrasti uestem non habens
nuptialem: Et ecce unus ex his qui erant cum iħu extendens

Expanded text:
vatorem viderat facientem, non majestate divina, sed magicis artibus vatorem viderat facientem, non majestate divina, sed magicis artibus facta. Et quia eum forte audierat in monte transfiguratum, timebat ne simili transformatione elaberetur e manibus ministrorum. Dat ergo signum, ut sciant ipsum esse, quem osculo demonstraret. Et confestim accedens ad Jesum, dixit: Ave, Rabbi. Et osculatus est eum. Impudens quidem et scelerata confidentia, magistrum vocare, et osculum ei ingerere, quem tradebat. Tamen adhuc aliquid habet de verecundia discipuli, cum non eum palam tradit persecutoribus, sed per signum osculi. Hoc est signum, quod posuit Deus in Cain, ne quicumque invenisset, interficeret eum . Dixitque illi Jesus: Amice, ad Amice, vel κατὰ ἀντίφρασιν intelligendum, vel certe juxta illud quod supra legimus: Amice, quomodo huc intrasti, non habens vestem nuptialem ? Et ecce unus ex his, qui erant cum Jesu, 222 extendens
Abbreviated transcription (Latin):
cucurbita: fiat uoluntas pat̾s que non est contraria fiulii uolunta.¬
ti dicente ipso per ꝓphetã. Ut facerem uoluntatem tuam ds meus
uolui. Etuenit iterum: & inuenit eos dormientes: Erant enĩ ocul
eoꝵ grauati. Solus orat pro omnibꝰ: sicut & solus patitur pro uniuer¬
sis. Languescebant autẽ & oppͥmebant᷑ apostoloꝵ oculi negatione in¬
ore duoꝵ uł trium testium staret omne uerbum. & apostoloꝵ timorẽ
sequenti penitentia inpetrauerat corrigendum: securus de passione
sua pergit adpersecutores: & ultro se adinterficiendum prebet. Di¬
xitq discipulis suis: Surgite eamus: ecce ad propinquauit qui me tra
pergamus ad morteni: ut confidntiã & gaudiũ passuri uideant. Qus¬
autẽ tradidit. eum: dederat illis signum dicens. Quẽcũq osculatus
fuero ipse est tenete eum: Miser uidas & tam̃ non miserabilis cade
infidelitate qua magistrũ & dnm̃ tradidit putabat signa que sal¬

Expanded text:
cucurbita, fiat voluntas Patris, quae non est contraria Filii voluntacucurbita, fiat voluntas Patris, quae non est contraria Filii voluntati, dicente ipso per prophetam: Ut facerem voluntatem tuam, Deus meus, volui . Et venit iterum, et invenit eos dormientes. Eraneorum gravati. Solus orat pro omnibus, sicut et solus patitur pro universis: languescebant autem et opprimebantur apostolorum oculi negatione viore duorum vel trium testium staret omne verbum, et apostolorum timorem sequenti poenitentia impetraverat corrigendum, securus de passisua pergit ad persecutores, et ultro se interficiendum praebet, dixitque discipupergamus ad mortem, ut confidentiam et gaudium passuri videant. autem tradidit eum, dedit illis signum, dicens: Quemcumque osculatus fuero, ipse est, tenete eum. Miser Judas, et tamen non miserabilis, eadem infidelitate, qua magistrum et Dominum tradidit, putabat signa, quae Sal
Abbreviated transcription (Latin):
tari. unde & inoratione dominica dicimus ne nos inducas in temptatio¬
nem. quam ferre non possumꝰ. non temptationẽ penitus refutantes: sed
uires sustinendi in temptationibꝰ de precantes: Ergo & i presentiarum
non ait. uigilate. & orate ne temptemini. sed ne intretis in temptationẽ:
hoc est ne temptatio uos superet & iuncat: & intra uossuos casses teneat
Uerbi gratia: Oartir qui pro confessione dni sanguinem fudit temp¬
tatus quidẽ est: sed temptationis tetibus non ligatur. Qui autẽ negat.
in plagas temptationis incurrit: Spiritus quid̃e prõptis est. caro
se posse consequi: ltaq quantum de ardore mentis confidimus: tantũ
de carnis fragilitate timeamus: Sed tam̃ uixta apostolũ. sp̃u. carnis
si potest calix iste transire ame nisi bibam illum: fiat uoluntas tua
Secundo orat. ut miniue si aliter saluari non post nisi aruerit

Expanded text:
tari. Unde et in oratione Dominica dicimus: Et ne nos inducas in tentatiotari. Unde et in oratione Dominica dicimus: Et ne nos inducas in tentationem , quam ferre non possumus, non tentationem penitus refutantes, sed vires sustinendi in tentationibus deprecantes. Ergo et in praesentiarum non ait: Vigilate et orate ne tentemini, sed ne intretis in tentationem, hoc est, ne tentatio vos superet ultima, et intra suos casses teneat. Verbi gratia, martyr, qui pro confessione Domini sanguinem fudit, tentatus quidem est, sed tentationis retibus non est ligatus; qui autem negat, in plagas tentationis incurrit. Spiritus quidem promptus est, caro se posse consequi. Itaque quantum de ardore mentis confidimus, tantum de carnis fragilitate timeamus; sed tamen, juxta Apostolum: Spiritu carnis si non potest hic calix transire nisi bibam illum, fiat voluntas tua. Secundo orat, ut si Ninive aliter salvari non potest, nisi aruerit
Abbreviated transcription (Latin):
lum procedeus. ruit in faciem suam. & humilitatem mentis habitu
carius ostendit: dicitq blandiens mi pater: & postulat ut si possi¬
bile est transeat ab eo passionis calix: de quo supra diximus. Postu¬
lat autẽ non timore passionis. sed misericordia prioris populi: ne ab
illis bibat calicem propinatum: Uude & signanter non dixit tran¬
seat a me calix. sed calix iste. hoc ẽ populi udeoꝵ: qui excusationem
ignorantie habere non potest si me occiderit. habens legem & pro
phetas: qui me cotidie uaticinantur: At tam̃ reuertens in semet ipsũ.
quod ex persona hominis trepidanter rennuerat. ex dei filii hoc confir
humano affectu loquor. sed pptͤ s ad terras tua uoluntate descendi:
si om̃s scandalizati fuerint in te ego numquã scandalizabor: non cristi¬
tis magnitudine somnũ uncere non potest. Uigilate & orate. ut
non intretis in temptationẽ. In possibile est humanam animam non tẽp¬

Expanded text:
lum procedens ruit in faciem suam, et humilitatem mentis habitu lum procedens ruit in faciem suam, et humilitatem mentis habitu carnis ostendit, dicitque blandiens: Mi Pater, et postulat ut, si possibile est, transeat ab eo passionis calix, de quo supra diximus. Postulat autem non timore patiendi, sed misericordia prioris populi, ne ab illis bibat calicem propinatum. Unde et signanter non dixit, transeat a me calix, sed calix iste, hoc est, populi Judaeorum, qui excusationem ignorantiae habere non potest, si me occiphetas, qui me quotidie vaticinantur. Et tamen revertens in semetipsum, quod ex hominis persona trepidanter tenuerat, ex Dei filii potestate chumano affectu loquor, sed propter quod ad terras tua voluntate descendi. si omnes scandalizati fuerint, ego nunquam scandalizabor, nunc tristitiae magnitudine somnum vincere non potest. Vigilate et orate, ut non intretis in tentationem. Impossibile est humanam animam non ten
Abbreviated transcription (Latin):
sionem misere hierusalem: Unde & Ionas suꝑ ariditate cucurbitȩ
uel hedere. contristatur: nolens perire quonda tabernaculũ suũ.
Si autẽ tristiciã animi non affectum saluatoris erga perituros. sed
passionem heretici interpretat᷑: respondeant quo modo exponant il¬
lud quod ex ꝑsona dei per ezechielem dicitur: & in omnibꝰ istis con
sua liberaret passione: Quod autẽ precipit. sustinete hic. &iugibote
mecum. non a somno ꝓhibet cuius tempus non erat inminente dis¬
crimine: sed a somno infidelitatis. & torpore mentis Dicant qui
in rationabilem animam iħm sumpsisse suspicantur. quomodo con¬
ad quod debeant contristari: Et ꝓgressus pusillum proci¬
dit in faciem suam adorans & diceus: Mi pater. si possibile est tran¬
seat a me calix iste. Uerumtamen non sicut ego uolo: sicut tu: Da¬
to apostolis precepto ut sustinerent uigilarentq cum dño: paulu¬

Expanded text:
sionem miserae Jerusalem. Unde et Jonas super ariditate cucurbitae sionem miserae Jerusalem. Unde et Jonas super ariditate cucurbitae vel hederae contristatus est , nolens perire quondam tabernaculum suum. Si autem tristitiam animi, non affectum Salvatoris erga perituros, sed passionem haeretici interpretantur, respondeant, quomodo exponunt illud quod ex persona Dei per Ezechielem dicitur: Et in omnibus istis cosua liberet passione. Quod autem praecepit: Sustinete hic, et vigilate mecum, non a somno prohibet, cujus tempus non erat imminente discrimine; sed a somno infidelitatis, et torpore mentis. Dicant ergo qui irrationabilem Jesum sumpsisse animam suspicantur, quomodo conad quod debeant contristari. Et progressus pusillum, procidit in faciem suam, orans et dicens: Pater mi, si possibile est, transeat a me calix iste. Verumtamen non sicut ego volo, sed sicut tu. Dato apostolis praecepto, ut sustinerent, vigilarentque cum Domino, paulu
Abbreviated transcription (Latin):
nunciata est: conuersus fleuit amare: negationis sue sordes lacri¬
gehsemani: & dixit discipulis suis. sedete hic: donec uadam illuc &
orem: G&hsemani int̾pretat᷑ uallis pingissima: in qua uissit disci¬
pulos suos sedere paulisꝑ. & expectare redeuntem. donee ꝓcunctis
dñs solus oraret: Et assumpto petro & duobꝰ filiis rebeder: cepit
contristari & mestus esse: Illud quod supra diximus de passione
& pro passione. in presenti etiã capitulo ostenditur. qdđ dñs ut ueri¬
tatem adsumpti probaret hominis. uere quid̾e contristatus sit: sed
ne passio in animo eus dominaret᷑ ꝑ ꝓpassionem ceperit contͥs¬
tari: Aliud enim est contristari: & aliud incipere contristari:
Contristabat᷑ autẽ ñ tunore paciendi. qui adhoc uenerat ut pate¬
retur: & petrũ tumiditatis arguerat: sed ꝓpter infelicissimũ iudã.
& scandalum omniũ apostoloꝵ. & reiectionẽ. populi uideoꝵ. & euer¬

Expanded text:
nuntiata est, conversus, flevit amare, ternae negationis sordes lacrynuntiata est, conversus, flevit amare, ternae negationis sordes lacryGethsemani, et dixit discipulis suis: Sedete hic, donec vadam illuc et orem. Gethsemani interpretatur, vallis pinguissima, in qua jussit discipulos sedere paulisper et exspectare redeuntem, donec pro cunctis solus Dominus oraret. Et assumpto Petro et duobus filiis Zebedaei, coepit contristari et moestus esse. Illud quod supra diximus de passione et propassione, etiam in praesenti capitulo ostenditur, quod Dominus, ut veritatem probaret assumpti hominis, vere quidem contristatus, sit, sed ne passio in animo illius dominaretur, per propassionem coeperit contristari. Aliud est enim contristari, et aliud incipere contristari. Contristabatur autem non timore patiendi, qui ad hoc venerat ut pateretur, 219 et Petrum timiditatis arguerat; sed propter infelicissimum Judam, et scandalum omnium apostolorum, et rejectionem populi Judaeorum, et ever
Abbreviated transcription (Latin):
tem &e dsꝑgentur oues: seragesimo quoq psalmo &octauo. quii totus
i dñs canitur huic sensui congruente. qm̃ quẽ tu ꝑcusisti illi ꝑ¬
seciuti sunt: ꝑcutit᷑ pastorbonꝰ ut ponat aminiam suam pro ouibꝰ
sus: & de multis gregibus errorum fiat unuis grex. & unus pastor
De hoc testimonio in libello quẽ de optimo genere int̾pretandi
scripsimus: plenius dictũ est. Respondens autẽ pettꝰ ant
ili Et si om̃s scandalizati fuerint in te: ego numquã scandalira
bor: Hon est temeritas nec mendatiũ. seo fides ẽ apostoli petri:
& ardens affectus erga dñm saluatorem: de quo supra duximus. dit
illi ibs: Amendico tibi: quia in bac nocte ante quam gallus cant
ter me negabis. Et petrus de ardore fidei ꝓmittebat: & saluiator qͣsi
deus futura nouerat. Et nota qđ petrus in nocte neget: & neget
tercio: Postquã autẽꝰ cecinit: & decrescentibus cenebris uicina lux

Expanded text:
rem, et dispergentur oves . Sexagesimo quoque octavo psalmo, qui totus rem, et dispergentur oves . Sexagesimo quoque octavo psalmo, qui totus a Domino canitur, huic sensui congruente: Quoniam tu percussisti, ipsi pcutitur autem pastor bonus, ut ponat animam suam pro ovibus suis; et de multis gregibus errorum fiat unus grex, et unus pastor . De hoc testimonio in libello, quem de Optimo Genere interpretandi scripsimus, plenius dictum est. Respondens autem Petrus, ait illi: Et si omnes scandalizati fuerint in te, ego numquam go. Non est temeritas nec mendacium, sed fides est apostoli Petri, et ardens affectus erga Dominum Salvatoilli Jesus: Amen dico tibi, quia in hac nocte antequam gallus cantet, ter me negabis. Et PDeus futura noverat. Et nota quod Petrus in nocte neget, et neget tertio. Postquam autem gallus cecinit, et decrescentibus tenebris vicina lux
Abbreviated transcription (Latin):
dicat. patris. non dei. Omnis pater. non est filii: Cum in quã credi¬
deruit in dm̃ patrem. & adduxerit eospater adfilium. tunc de
uino eoꝵ bibet dñs: & insimilitudinẽ ioseph regnans in egypto.
in ebriabitur cum fratribus suis Et ymno dicto: exierunt
in montem olueti: Hoc est ͤ quoda psalmo legimus Manducauerunt
dare dñ & conscendere. montem oliueti: ubi laborum refectio.
dolorisq solatium. & ueri luminis noticia est. Tunc dicit
illis ib̃s. Om̃s uos scandalum patiemini in me in hac nocte. Pre¬
dicit quod passuri sunt: ut cum passi fuerint non desperent sa¬
lutem: sed agentes penitentiam liberentur: Et signant̾ ad di¬
dit in ista nocte scandalum patiemini: quia quo modo qui in¬
ebriantur nocte inebriantur: sic & qui scandalum patiuntur.
in nocte & in tenebris sustinent: Nosuero dicamus: nox p̃teriit¬
tum est. & misi fallor ex ꝑsona ꝓphetȩ ad dm̃ dicitur. pereute pasto¬

Expanded text:
dicat, Patris, non Dei, omnis Pater nomen est Filii. Cum, inquam, credidicat, Patris, non Dei, omnis Pater nomen est Filii. Cum, inquam, crediderint in Deum Patrem, et adduxerit eos Pater ad Filium, tunc de vino eorum bibet Dominus, et in similitudinem Joseph regnans in Aegypto, inebriabitur cum fratribus suis . Et hymno dicto, exierunt in montem Oliveti. Hoc est quod in quodam psalmo legimus: Manducaverunt dare Dominum et conscendere in montem Oliveti, ubi laborum refectio, dolorisque solatium, et veri luminis notitia est. Tunc dicit illis Jesus: Omnes vos scandalum patiemini in me in ista nocte. Praedicit quod passuri sunt, ut, cum passi fuerint, non desperent salutem, sed agentes poenitentiam, liberentur. Et signanter addidit, in ista nocte scandalum patiemini; quia quomodo qui inebriantur, nocte inebriantur: sic et qui scandalum patiuntur, in nocte et in tenebris sustinent . Nos vero dicamus: Nox ptum est, et nisi fallor, ex persona prophetae ad Deum dicitur: Percute pasto
Abbreviated transcription (Latin):
fuerat impletum. & aglui carnes cum apostolis comederet. adsunit panem
qui confortat cor hominis. & ad uerũ pasche. transgreditur sacramentii:
ut quomodo in p̾figuratione eius melchisedech. summi di sacerdos pa¬
nem & uinum offerens fecerat: ipse quoq in ueritate sui corporis &
sanguinis rep̾sentaret. In luca legimus duos calices quibꝰ discipulis
propinarit. unũ primi mensis. & alterum secundi: ut qui inter scõs
primo niense agnũ comedẽ uon poterit: sc̃o mense inter penitentes
hedũ comedat: Dico autẽ uobis. non bibam ad modo de hoc geni¬
mine uitis usq in diem illum cum illud bibam uobiscũ nouum in
regno patris mer: De carnalibus transit adspiritalia quod iunea de
scriptura testatur. Dicit ergo ipse dñs de hac uinea. nequaquã esse bi¬
biturũ: nisi in regno patris sui: Regnum patris fidem puto esse cte¬
dentium: apostolo quoq idipsum confirmante: Regnĩ dei intra
uos est. Ergo cum uidei receperint regnum patris: adtende quid̃

Expanded text:
fuerat impletum, et agni carnes cum apostolis comederat, assumit panem, qui confortat cor hominis, et ad verum Paschae transgreditur sacramentum, ut quomodo in praefiguratione ejus Melchisedech, summi Dei sacerdos, panem et vinum offerens fecerat , ipse quoque in veritate sui corporis et sanguinis repraesentaret. In Luca legimus duos calices quibus discipulis propinarit . Unum primi mensis, et alterum secundi, ut qui inter sanctos primo mense agnum comedere non potuerit, secundo inter poenitentes haedum comedat. Dico autem vobis, non bibam amodo de hoc genimine vitis usque in diem illum, cum illud bibam vobiscum novum in regno Patris mei. De carnalibus transit ad spiritualia, quod vinea de Scriptura testatur. Dicit ergo se Dominus de hac vinea nequaquam esse bibiturum, nisi in regno Patris sui. Regnum Patris, 217 fidem puto esse cdentium, Apostolo quoque idipsum confirmante: Regnum Dei intra vos est . Ergo cum Judaei receperint regnum Patris attende quod
Abbreviated transcription (Latin):
bant spiritualia: Non qd̾ indigeret eybis dñs creaturarũ. sed ut tr¬
pum ostenderet magistroꝵ: qd̵ uictu atq uestitii ex discipulis debe¬
rent esse contenti: Sed uideamus quales comites habuerit: Mari¬
am magdalene. aqua septẽ demonia eiecerat: & mariã iacobi & ioseph
matrẽ. mat̾terã suã sorerẽ marie matris dñi: & matrẽ filioꝵ zebe¬
dei. que paulo ante regnum liberis postularat: & alias quas in ce¬
teris euangeliis legimus: Cum sero factum esset uenit homo qͥd̾a
diues ab arimathia nomine ioseph qui & ipse discipulus erat ib̃u:
Diues refertur non de iactancia scͥptoris quo urrũ nobilẽ atq diuitẽ
referat. iħu fuisse discipulũ: sed ut ostendat causã. quare apilato cor¬

Expanded text:
bant spiritualia. Non quod indigeret cibis Dominus creaturarum, sed ut tybant spiritualia. Non quod indigeret cibis Dominus creaturarum, sed ut typum ostenderet magistrorum, quod victu atque vestitu ex discipulis deberent esse contenti. Sed videamus quales comites habuerit: Mariam Magdalenam, a qua 239 septem daemonia ejecerat, et Mariam Jacobi, et Joseph matrem, materteram suam, sororem Mariae, matris Domini, et matrem filiorum Zebedaei, quae paulo ante regnum liberis postulaverat, et alias quas in caeteris Evangeliis legimus . Cum autem sero factum esset, venit quidam homo dives ab Arimathia, nomine Joseph, qui et ipse discipulus erDives refertur non de jactantia scriptoris, qui virum nobilem atque ditissimum referat Jesu fuisse discipulum, sed ut ostendat causam quare a Pilato cor
Abbreviated transcription (Latin):
lus eĩ babet potestatẽ dimittendi sp̃m nisi ille qui aminarũ con¬
ditor est. Sp̃m autẽ in hoc loco animam intelligamꝰ. seu qd̾ spirita¬
le & iutale. corpus faciat: seu qd̾ animnȩ ppsius substantia sp̃s sit. uꝑe¬
ta illud qd̾ scriptũ est. auferes sp̃m eoꝵ & deficient: Et hoc conside¬
tandũ. qd̾ centurio ante crucem in ipso scandalo passionis. uere dĩ
filiũ confitet᷑ur: & arrius in ecclesia predicet crenturam: Erant
autẽ ibi mulieres multe alonge: que secute fuerant ib̃m a gali¬
lea ministrantes ei: Consuetudinis uidaicȩ fuit. nec ducebat᷑ in culpã
more gentis antiquo. ut mulieres de sub stancia sua uictum acq uesti¬
mentũ preceptorb ministrarent: Hoc quia scandalũ poterat facere in
nationibus: paulus abiecisse se memorat: Nũ qͥd non habemus potesta
autẽ dño de substantia sua. ut meteret earũ carnalia: cuiꝰ ille mete

Expanded text:
lus enim habet potestatem dimittendi spiritum, nisi ille qui animarum conlus enim habet potestatem dimittendi spiritum, nisi ille qui animarum conditor est. Spiritum autem in hoc loco pro anima intelligamus, seu quod spirituale et vitale corpus faciat, seu quod animae ipsius substantia spiritus sit, juxta illud quod scriptum est: Auferes spiritum eorum, et deficient . Et hoc considerandum, quod centurio ante crucem in ipso scandalo passionis vere Dei Filium confiteatur: et Arius in Ecclesia praedicet creaturam. Erant autem ibi mulieres multae a longe quae secutae fuerant Jesum a Galiaea, ministrantes ei: intemore gentis antiquo, ut mulieres de substantia sua victum atque vestitum praeceptoribus ministrarent. Hoc quia scandalum facere poterat in nationibus, Paulus abjecisse se memorat: Nunquid non habemus potestatautem Domino de subst
Abbreviated transcription (Latin):
rectionis ex moituis: Scãm aut̃ ciuitatẽ in qua uisi sunt resurgen¬
tes: aut hierosolimam celeastem intelligamus. aut hanc t̾renam
qrie ante sca fuerat: sic̃ & matheus appellat᷑ publicanꝰ. ñ qd̾ & apos¬
tolus. adhuc permaneat publicanus: sed quod pͥstinũ uocabu lũ
teneat: Sc̃a appellabatur ciuitas illa hierusalem ꝓpt̾ templũ &
sancta scõꝵ. & ob hodistinctionẽ aliarũ urbiũ in quib idola cole
bant᷑: Quando uͦ dicit apparuerunt multis. oftendit᷑ ñ generalis
fuisse resurrectio. que omnibꝰ apparȩt: sed specialis ad plurimos: ut
hi uiderent qui cernere merebant᷑. Centurio autẽ & qui cũ eo¬
ualde. dicentes. uere dei filius erat iste. In alio euangelio post ter¬
re motii: manfestior causa miracłi centurionis exponitur: qd
cum udisset eum sp̃m dimisisse dixerit. uere aĩ filius erat iste. Nul¬

Expanded text:
rectionis ex mortuis. Sanctam autem civitatem in qua visi sunt resurgenrectionis ex mortuis. Sanctam autem civitatem in qua visi sunt resurgentes, aut Jerosolymam coelestem intelligamus, aut hanc terrenam, quae ante sancta fuerat. Sicut et Matthaeus appellatur publicanus, non quod et Apostolus adhuc permaneat publicanus, sed quod pristinum vocabulum teneat. Sancta appellabatur civitas Jerusalem propter templum et sancta sanctorum, et ob distinctionem aliarum urbium, in quibus ido Quod autem dicit « apparuerunt multis, » ostenditur non generalis fuisse resurrectio quae omnibus appareret, sed specialis ad plurimos ut ii viderent qui cernere merebantur. Haec sunt dicta bvalde, dicentes: Vere Filius Dei erat iste. In alio Evangelio post terraemotum manifestior causa miraculi centurionis exponitur: quod cum vidisset eum spiritum dimisisse, dixerit: Vere Filius Dei erat iste. Nul
Abbreviated transcription (Latin):
atq adgentilium populum transierunt: In euangelio cuiꝰ sepe fa¬
cimꝰ mentionẽ. suꝑliminare templi infinice magnitudon is fractũ
bus: Terra mota ẽ. & pecrescisse sunt. & monumenta aperta sunt
ut crucifixũ dnm̃ suũ celum & terra & om̃i demonstrarẽt : Sed
michi iudetur t̾re motus. & reliqua. tr pumferre credentium.¬
quod pͥstinis erroꝵ uitiis derelictis. & cor esuollita
duritia qui pͥus similes erant tumulis mortuoꝵ: postea agnoue¬
rint saluatorem: Et multa corꝑa scõꝵ qui dormierant surre¬
xerunt: Et exeuntes de monumentis post resurrectionẽ eiꝰ uene¬
runt in sanctam ciuitatẽ & apparuerunt multis: Quomͦ lazar
mortuus resurrexit. sic & multa corꝑa scõꝵ resurrexertiit ut dñm
ostenderent resurgentem: Et tam̃ cum tnonumenta aꝑta sunt. ñ
ante resurrexerunt. qua dñs resurgeret: ut eẽt p̾mogenitus resur¬

Expanded text:
atque ad Gentium populum transierunt. In Evangelio, cujus saepe faatque ad Gentium populum transierunt. In Evangelio, cujus saepe facimus mentionem, superliminare templi infinitae magnitudinis fractum ibus. Et terra mota est, et petrae scissae sunt, et monumenta aperta sunt. ucifixum Dominum suum et coelum et terra et omnia demonstrarent. Sed mihi videtur terraemotus et reliqua typum ferre credentium,quod pristinis errorum vitiis derelictis, et cordis emollita duritia, qui prius similes erant tumulis mortuorum, postea agnoverint Creatorem. Et multa corpora sanctorum qui dormierant, surrexerunt. Et exeuntes de monumentis post resurrectionem ejus, venerunt in sanctam civitatem, et apparuerunt multis. Quomodo Lazarus mortuus resurrexit, sic et multa corpora sanctorum resurrexerunt, ut Dominum ostenderent resurgentem . Et tamen cum monumenta aperta sint, non antea resurrexerunt, quam Dominus resurgeret, ut esset primogenitus resur
Abbreviated transcription (Latin):
tum: Sin autẽ uideos qui boc dixerint intelligere uoluerimus:
& hoc more solito faciunt. ut dm̃ inbec illitatis infament: qui helie
auxilium deprecetur: Et continus currens unus ex eis accep¬
tam spongiam impleuit aceto: & inposuit arlindini & dabat ei bi¬
bere. Et hec facta sunt ut conpleretur ꝓphetia: insiti mea potauert̃
me aceto Usq hodie indei & om̃s inc̾diui dnicȩ resurrectionis. aceto
& felle potant ibm: & dͥant ei uinũ mirratun. ut eũ consopiant &
mala eoꝵ non uideat: Iħs autẽ iterũ clamans uoce magna emisit
sp̃m Duiins potestatis indicium est emittere spm: ut ipse quoq Ai¬
xerat: nemo potest tollere aniniam meam ame: sed ego poniam ea
a me ipso: & rursum accipiam eam. Et uelum templi scisum
est in duas partes: asummo usq deorsum: Uelum templisci¬
sum e. & om̃ia legis sacramenta que prius tegebantur ꝓdita sunt:

Expanded text:
tum. Sin autem Judaeos qui hoc dixerint, intelligere voluerimus, tum. Sin autem Judaeos qui hoc dixerint, intelligere voluerimus, et hoc more sibi solito faciunt, ut Dominum imbecillitatis infament, qui Eliae auxilium deprecetur. Et continuo currens unus ex eis, acceptam spongiam implevit aceto: et imposuit arundini, et dabat ei bibere. Et haec facta sunt ut compleretur prophetia: In siti mea potaverunt me aceto . Usque hodie Judaei et omnes increduli Dominicae resurrectionis aceto et felle potant Jesum; et dant ei vinum myrrhatum ut eum consopiant, et mala eorum non videat. Jesus autem iterum clamans voce magna, emisit spiritum. Divinae potestatis indicium est emittere spiritum, ut ipse quoque dixerat: Nemo potest tollere animam meam a me; sed ego pono eam a me ipso, et rursum accipiam eam . Et ecce velum Templi scissum est in duas partes a summo usque deorsum. Velum templi scissum est, et omnia Legis sacramenta quae prius tegebantur, prodita sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
circa horã uonã. clamauit iħs uoce magna dicens. helibeli. lesmas.¬
bactbani: hoc ẽ. d̾s meus: ds meus: qͣuid dereliquisti me: Principio
uicesimi pͥmi psalmi. usus est: Illudq qd̵ in medio uersiculi le¬
gitur. respice me suꝑ fluum est: Legitur enĩ in bebreo: Deus m̃s
d̾s meus. quare ine dereliquisti: Ergo impii qui psalmũ ex ꝑsona
testimonia ex eo sũpta: suꝑ saluatore intelligant: ut ẽ illud: Di¬
uiserunt sibi uestimenta mea: & suꝑ uestem meam miserũt
sortem: & aluid foderunt manus mieas. & pedes meos: Nec mi¬
reris uerboꝵ humilitate: & quen monias derelicti. cum formã ser¬
ui scias. & crucis scandalũ uideas Quid̾a autẽ illic stantes &
audientes dicebant heliã uocat iste: Non om̃s. sed quida. quos
arbitror milites fuisse romanos: Non intelligentes sermonis hebres
pͥpetatem. sed ex eo qd dixit heli heli: putantes heliam ab eo inuoca¬

Expanded text:
circa horam nonam, clamavit Jesus voce magna, dicens: Eli, Eli, lammasacirca horam nonam, clamavit Jesus voce magna, dicens: Eli, Eli, lammasabacthani, Hoc est, Deus meus, Deus meus, ut quid dereliquisti me? Principio 236 vicesimi primi psalmi abusus est, illudque quod in medio versiculo legitur: Respice in me, superfluum est. Legitur enim in Hebraeo: Deus meus, Deus meus, quare me dereliquisti? Ergo impii sunt qui psalmum istutestimonia ex eo sumpta super Salvatore intelligant: ut est illud: Diviserunt sibi vestimenta mea, et super vestem meam miserunt sortem. Et aliud: Foderunt manus meas et pedes meos. Ne mireris verborum humilitatem et querimonias derelicti, cum formam servi sciens, scandalum crucis videas. Quidam autem illic stantes et audientes, dicebant: Eliam vocat iste. Non omnes, sed quidam quos arbitror milites fuisse Romanos, non intelligentes sermonis Hebraici proprietatem, sed ex eo quod dixit: Eli, Eli, putantes Eliam ab eo invoca
Abbreviated transcription (Latin):
saxisq disruptis. & ingruentibus tenebris. unus credidit in
ib̃m. & priorẽ negationẽ sequenti confessione. emendauerit:
hora tenebre factȩ sunt suꝑ uniuersam terram usq ad horam
nonã: Qui scripserunt contra euangelia. suspicantur deliquiũ
solis: qd̾ certis statutisq temporibꝰ accidere. solet. & discipulos xp̃i ob
imperitiã suꝑ resurrectionẽ dñi int̾pretatos: cum defectus solis nui¬
quam nisi ortu lune. fieri soleat: Nulli autẽ dubiũ ẽ: paschȩ temꝑe.
lunã fuisse plenissimã: Et forsitan uideret᷑ umbra terre. uel orbis
lune. soli obpositus. breues & ferrugineas fecisse tenebras: trium
horarũ spatiũ ponitur: ut om̃is causantiũ occasio telleret᷑: Et
cũ adhuc esset media dies: Nidetur michi clarissimum lumen mun¬
di. hoc ẽ luminare maus retraxisse radios suos: ne aut pendentẽ
uideret dñm: aut impii blasphemantes sua luce fruerentur: et

Expanded text:
saxisque disruptis, et ingruentibus tenebris, unus crediderit in saxisque disruptis, et ingruentibus tenebris, unus crediderit in Jesum, et priorem negationem sequenti confessione emendaverit. hora, tenebrae factae sunt super universam terram usque ad horam nonam. Qui scripserunt contra Evangelia, suspicantur deliquium solis, quod certis statutisque temporibus accidere solet, discipulos Christi ob imperitiam super resurrectione Domini interpretatos: cum defectus solis numquam nisi ortu lunae fieri soleat. Nulli autem dubium est paschae tempore lunam fuisse plenissimam. Et ne forsitan videretur umbra terrae, vel orbis lunae soli oppositus, breves et ferrugineas fecisse tenebras, trium horarum spatium ponitur, ut omnis causantium occasio tolleretur. Etcum adhuc media esset dies . Videturque mihi clarissimum lumen mundi, hoc est, luminare majus retraxisse radios suos, ne aut pendentem videret Dominum, aut impii blasphemantes sua luce fruerentur. Et
Abbreviated transcription (Latin):
us populus: quod falsi testes confixerant: Alios saluos
fecit. se ipsum ñ potest saluũ facere. Etiã uolentes confiten¬
tur scribe & pharisei. qd̾ alios saluos fecerit. Itaq ur̃a uos con¬
dẽpnet sententia: Qui enĩ alios saluos fecit: utiq siuellet & se¬
ei: Fraudulenta ꝓmissio quid ẽ plus de cruce adhuc iuuen¬
tem descende: an de sepulchto mortuii surgere: Resurrexit:
& ñ creditis: Ergo si eciã de cruce descenderit. similit̾ ñ crede¬
em̃ ut crucifixus est dominꝰ. sen serunt uͥtritẽ crucis: & intellexe¬
runt fractas esse iures suas. & hoc agunt ut de cruce descendat:
Sed dñs sciens aduersarioꝵ insidias: ꝑ manet in patibulo ut
trone ut̾q inducitur blaspbemasse: Lucas uero adserit qd altero
blasphemante. alt̾ confessus est. & econtrario increpauerit
blasphemantẽ: Non qđ discrepent euangelia. sed qđ pͥmũ
uterq blasphemauerit: De hinc sole fugiente. terra cõmota

Expanded text:
us populus, quod falsi testes confinxerant. Alios salvos us populus, quod falsi testes confinxerant. Alios salvos fecit, seipsum non potest salvum facere. Etiam nolentes, confitentur Scribae et Pharisaei, quod alios salvos fecerit. Itaque vos vestra condemnat sententia. Qui enim alios salvos fecit, utique si vellet, se Fraudulenta promissio. Quid est plus de cruce adhuc descendere viventem, an de sepulcro mortuum resurgere? Resurrexit, et non credidistis. Ergo si etiam de cruce descenderet, similiter non credeenim ut crucifixus est Dominus, senserunt virtutem crucis, et intellexerunt fractas esse vires suas, et hoc agunt, ut de cruce descendat, 235 sed Dominus sciens adversariorum insidias, permanet in patibulo, uttrone uterque inducitur blasphemasse. Lucas vero asserit, quod altero blasphemante, alter confessus sit, et econtrario increpaverit blasphemantem . Non quod discrepent Evangelia; sed quod primum uterque blasphemaverit, dehinc sole fugiente, terra commota,
Abbreviated transcription (Latin):
Et sedentes seruabant eũ: Diligentia militũ & sac̾dotũ nob ꝓfi¬
eltu tit naior & apertior resurgentis appareat: Et inposue¬
falsis testibus. & ad seditionem clamorẽq infelice populo concita¬
to: nullam aliam inuene. int causam interfectionis eius. nisi qd̾
rex iudeoꝵ esset. Et illi forsitan inludentes irridentesq hoc fece¬
rint Ceterũ pilatus etiã nolentibꝰ respondit. quod scripsi. scͥpsi
Ue litis nolitis uidei. omĩs uob̃ gentium turba respondit. ibs
crucifixi sunt cum eo duo latrones: unus a dextris. & unus asi¬
nistris Si golgota tumulus ẽ adam: & non dapnatoꝵ locus
& ideo dñs ibi crucifigitur ut suscitet adam. duo latrones qͦre
in loco eode crucifiguntur: Pretereuntes uidei blaspbe¬
mabant mouentes capita sua: Biasphemabant quia p̾terg̃¬
diebant᷑ uiam: & in uero itinere scͥpturarii ambulare nole¬
bant: Mouebant capita quia ante iã mouerant pedes: &
non stabant supra peram: Idipsum dicit insultans fatu¬

Expanded text:
Et sedentes servabant eum. Diligentia militum et sacerdotum nobis proficit, ut major et apertior virtus resurgentis appareat. Et imposuefalsis testibus, et ad seditionem clamoremque infelici populo concitato, nullam aliam invenerint causam interfectionis ejus, nisi quod rex Judaeorum esset. Et illi forsitan illudentes ridentesque hoc fecerint. Caeterum Pilatus etiam nolentibus respondit: Quod scripsi, scripsi. Velitis, nolitis, Judaei, omnis vobis gentium turba respondet: Jesucrucifixi sunt cum eo duo latrones, unus a dextris, et unus a sinistris. Si Golgotha tumulus est Adam, et non damnatorum locus, et ideo Dominus ibi crucifigitur, ut suscitet Adam, duo latrones quare in loco isto eodem crucifiguntur? Praetereuntes autem blasphemabant eum moventes capita sua, ediebantur viam, et in vero itinere Scripturarum ambulare nolebant. Movebant capita sua, quia jam antea moverant pedes, et non stabant super petram. Idipsum autem insultans, dicit fatu