comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i carnem firisse sub celo: ido
ꝑutas et potestatem xp̃i sub¬
ctitam celo. Audi stulte. non¬
dum uenerat hora eius: non
qua cogeretur mori:sed qua
dignaretur occidi. Nouerat
enĩ ipse: quando deberet
mori. Intendit omniaque
predicta sunt de uio: et expe¬
ctabat finiri omnia. que p̃¬
dicta sunt ante passionẽ eiꝰ¬
futura: uit cũ impleta essent.
tune ueniret et passio: dispo¬
sitionis ordimne. ñ fatali neces¬
sitate. Deniq audite ut pro¬
betis. Inter cetera que de ulo ꝓ¬
phetata sunt. scriptũ est etiã.
dederunt in escam meã fel: et
insiti mea potauerunt me a¬
ceto. Quomodo facta sunt. in
euglio nouimus. Prius dede¬
runt fel: accepit. gustauit. &
dispuit: postea in cruce pen¬
dens. ut omnia predicta com¬
plerentur: ait. Sitio. Accepe¬
runt spongiam aceco plenã:
in arundine ligauerunt: et
admouerunt pendenti. Acce¬
pit ille. et ait. Perfectũ est. Qd
est perfectũ est:Impleta sunt
omna que ante passionẽ me¬
am fuerant prophetata. E rgo

Expanded text:
i carnem fuisse sub coelo, ideo putas et potestatem Christi subditam coelo? 9. Audi, stulte: Nondum venerat hora ejus, non qua cogeretur mori, sed qua dignaretur occidi. Noverat enim ipse quando deberet mori: intendit omnia quae praedicta sunt de illo, et exspectabat finiri omnia quae praedicta sunt ante ejus passionem futura; ut cum impleta essent, tunc veniret et passio, dispositionis ordine, non fatali necessitate. Denique audite, ut probetis: inter caetera quae de illo prophetata sunt, scriptum est etiam, Dederunt in escam meam fel, et in siti mea potaverunt me aceto . Quomodo facta sint, in Evangelio novimus. Prius dederunt fel; accepit, gustavit, et despuit: postea in cruce pendens, ut omnia praedicta complerentur, ait, Sitio: acceperunt spongiam aceto plenam, in arundine ligaverunt, et admoverunt pendenti; accepit ille et ait, Perfectum est. Quid est, Perfectum est? Impleta sunt omnia quae ante passionem meam fuerant prophetata: ergo
Abbreviated transcription (Latin):
curus homo accedat ad inferi¬
orem ministrũ : habet enĩ suꝑi¬
orem inagistrũ. Sed forte ait a¬
liquis. Baptirat.xp̃c quidẽ in
sp̃u. non in corpore. Quasi ue¬
ro alterius dono quã illius qͥs¬
quã: etiã sacram̃to corporis &
uisibilis baptismatiᷤ imbuat᷑.
Uis nosse quia ipse baptirat. ñ
solum sp̃u. sed etiã aqua. Au
lauacro aque in uerbo. ut ex¬
hiberet sibi ipse gloriosam ee¬
clesiam. ñ habentem maculã
aut rugam. aut aliquid hu¬
iusmodi. mundans eã. Tn¬
de:Lauachio aque in uerbo.
Quid est baptismus xp̃i: La¬
uachrũ aque in uerbo. Tolle
aquam. non ẽ baptismus.¬
Tolle uerbũ: non ẽ baptismꝰ.
lam ergo his preiactis. ꝑ que¬
peruenit ad collocutionem
cũ illa muliere: udeamus
que restant plena mysteriis.
et grauida sacramentis. Opor¬
debat aũt inquit eum transi¬
re per samariã. Tenit ergo

Expanded text:
curus homo accedat ad infericurus homo accedat ad inferiorem ministrum, habet etenim superiorem magistrum. Sed forte dicat aliquis: Baptizat Christus quidem in spiritu, non in corpore. Quasi vero alterius dono quam illius quisquam etiam sacramento corporalis et visibilis baptismatis imbuatur. Vis nosse quia ipse baptizat non solum spiritu, sed etiam aqua? Audlavacro aquae in verbo, ut exhiberet sibi ipse gloriosam Ecclesiam, non habentem maculam neque rugam, aut aliquid ejusmodi. Mundans eam, unde? lavacro aquae in verbQuid est baptismus? Lavacrum aquae in verbo. Tolle aquam, non esQuid est baptismus? Latolle verbum, non est baptismus. 5. Jam ergo his praejactis, per quae venit ad collocutionem cum illa muliere, videamus quae restant plena mysteriis, et gravida sacramentis. « Oportebat autem, inquit, eum transire per Samariam. Venit ergo
Abbreviated transcription (Latin):
uidens furorẽ forte ꝑsequen¬
tium se: aut querentium ĩ
malũ anmã suam. Tide¬
retur autẽ ibĩ seruus dei pec¬
care si faceret: nisi in faciendo
dñs precessisset. Fecit hoc ille
magister bonus: ut doceret.
ñ quod timeret. Fortassis em̃
hoc moueat cur dictũ sit. ba¬
ptirabat iħc plures quã ioħs:
et postea quam dictũ est ba¬
ptirabat. subiectum ẽ: quan¬
quã ihe non baptizabat. sed
discipłi eius. Quid ergo: fal¬
sum dictum erat. et correctĩ
est cum additum est. qͥnqua
iħc ñ baptirabat: sed discipłi
eius: An utrunq uerum est.
quia iħc baptirabat. et ñ bap¬
tirabat : Baptizabat enĩ quia
ipse mundabat: ñ baptirabas.
quia ñ ipse tinguebat. Prebe¬
bant discipłi ministeriũ cor¬
poris: prebebat ille adiutoriũ
maiestatis. Quando enĩ cessa¬
ret a baptirando.quandui ñ
cessat a mundando: de quo di¬
ctum ẽ ab eodem ioħe. ꝑ ioħis
baptiste personã dicentis. hic
ẽ qui baptirat : Ergo iħe ad

Expanded text:
videns furorem forte persequenvidens furorem forte persequentium se, aut quaerentium in malum animam suam; videretur autem sibi servus Dei peccare si faceret, nisi in faciendo Dominus praecessisset, fecit hoc ille magister bonus ut doceret, non quod timeret. 3. Fortassis etiam hoc moveat, cur dictum sit, Baptizabat Jesus plures quam Joannes; et posteaquam dictum est, Baptizabat, subjectum est, Quanquam Jesus non baptizabat, sed discipuli ejus. Quid ergo? falsum dictum erat, et correctum est, cum additum est, Quanquam Jesus non baptizabat, sed discipuli ejus? An utrumque verum est, quia et Jesus baptizabat, et non baptizabat? Baptizabat enim, quia ipse mundabat; non baptizabat, quia non ipse tingebat. Praebebant discipuli ministerium corporis, praebebat ille adjutorium majestatis. Quando enim cessaret a baptizando, quamdiu non cessat a mundando? De quo dictum est ab eodem Joanne, per Joannis Baptistae personam dicentis, Hic est qui baptizat . Ergo Jesus
Abbreviated transcription (Latin):
terram. et abiit iterũ in gali¬
leam. Hinc diutius disputã¬
dum ñ est. ne immnorantes in
manifestis: angustias tempo¬
ris patiamur. ad obscura scru¬
tanda et aꝑienda. Utiq dñs
si sciret phariseos ita de se co¬
gnouisse quod plures disci-¬
pulos faceret. et quod plures
baptiraret:ut hoc eis ad salu¬
dem ualeret sequendi eum.
ut et ipsi essent discipłi. et ip¬
si uellent ab eo baptizari: ma¬
gis ñ relinqueret iudeam ter¬
ram.sed propter illos mane¬
ret ibi. Quia uero cognouit
coꝵ seientiam. simul cõgnouit
et inuidentiã: quia non hoc
propterea didicerunt ut seqͤ¬
rentur. sed ut persequerent᷑:
abiit inde. Poterat quidẽ ille
et presens ab his ñ teneri si
nollet: ñ occidi si nollet: qͥa
potuit et ñ nasci si nollet.S
quia in om̃i re quã gessit ut
homo. hominib in se creditu¬
ris prebebat exemplum: qͥa
unusquisq serrius dei ñ pec¬
cat si secesserit in aliũ locum.

Expanded text:
terram, et abiit iterum in Galiterram, et abiit iterum in Galilaeam. » Hinc diutius disputandum non est, ne immorantes in manifestis, angustias temporis patiamur ad obscura scrutanda et aperienda. Utique Dominus si sciret Pharisaeos ita de se cognovisse, quod plures discipulos faceret, et quod plures baptizaret, ut hoc eis ad salutem valeret sequendi eum, ut et ipsi essent discipuli, et ipsi vellent ab eo baptizari; magis non relinqueret Judaeam terram, sed propter illos maneret ibi: quia vero cognovit eorum scientiam, simul cognovit et invidentiam, quia non hoc propterea didicerunt ut sequerentur, sed ut persequerentur; abiit inde. Poterat quidem ille et praesens ab his non teneri, si nollet; non occidi, si nollet; quia potuit et non nasci, si nollet: sed quia in omni re quam gessit ut homo, hominibus in se credituris praebebat exemplum quia unusquisque servus Dei non peccat, si secesserit in alium locum,
Abbreviated transcription (Latin):
on rude est aurib carita¬
tis uestre eugłistam iohã¬
nem uelut aquilam uolare
altius: caliginemꝙ derre tͣns¬
scendere. et lucem ueritatis
firmiorib oculis intueri. Mul¬
ta enĩ iam ex eugłio erus: per
ministeriũ nostrum dño adiu¬
uante cractata sunt. Ex or¬
dine autẽ sequitur heclectio
que hodie recitata ẽ. E a que di¬
cturus sum donante dño mul¬
ti sic audituri estis: ut magis re¬
cognoscatis quã discatis. Non
ideo tam̃ pigra debet esse intẽ¬
dio: quia non ẽ cognitio. sed re¬
cognitio. Hoc lectum est: et
hanc lectionem tractanclam
gestamus in manib : quod
dñs iħe ad puteum iacob loqͤ¬
batur cũ samaritana mulie¬
re. Dicta enĩ ibisunt magna
mysteria. et magnarũ simili¬
tudines rerũ. pascente̾ anmã
esurientem: reficientes languẽ
cognouisse phariseos. qđ plu¬
res discipulos faceret quam io¬
hannes. et plures baptiraret:
quanquã iħc ñ baptitaret s
discipłi eius: reliquit iudẽa

Expanded text:
on rude est auribus Charitas vestrae, evangelistam Joannem velut aquilam volare altius, caliginemque terrae transcendere, et lucem veritatis firmioribus oculis intueri. Multa enim jam ex Evangelio ejus per ministerium nostrum Domino adjuvante tractata sunt: ex ordine autem sequitur haec lectio, quae hodie recitata est. Ea quae dicturus sum Domino donante multi sic audituri estis, ut magis recognoscatis quam discatis. Non ideo tamen pigra debet esse intentio, quia non est cognitio, sed recognitio. Hoc lectum est, et hanc lectionem tractandam gestamus in manibus, quod Dominus Jesus ad puteum Jacob loquebatur cum Samaritana muliere. Dicta enim ibi sunt magna mysteria, et magnarum similitudines rerum; pascentes animam esurientem, reficientes languentcognovisse Pharisaeos quod plures discipulos faceret quam Joannes, et plures baptizaret quanquam Jesus non baptizaret, sed discipuli ejus, reliquit Judaeam
Abbreviated transcription (Latin):
dsit nob̾ dñs deus noster: ut
donet nobis reddere quod ꝓ¬
misimꝰ. Pesterno enĩ die si me.¬
minit sanctitas uestra. cũ dem¬
poris excluderemur angustia.
ne sermonẽ in choatũ impleremꝰ.
in hodiernũ distulimus: ut ea
que in hoc facto eugłice lectioni.
mystice in sacramentis posita ẽent
ipso adiuuante aꝑirent᷑. Don
itaq opus ẽ. iam immorari diu¬
tius in cõmendando miracło dei.
Ipse ẽ enĩ deus. qui per uniuer¬
sam creaturã cotidiana miracła
fecit: que hominib ñ facilitate.
sed assiduitate uiluerunt. Ra¬
ra aũt que facta sunt ab eodẽ
dño. id est a uerbo. propter nos
incarnato. maiorẽ stuporem ho¬
minib attulerunt: ñ quia ma¬
iora erant quam sunt ea que co

Expanded text:
dsit Dominus Deus noster, ut donet nobis reddere quod promisimus. Hesterno enim die, si meminit Sanctitas vestra, cum temporis excluderemur angustia, ne sermonem inchoatum impleremus, in hodiernum distulimus, ut ea quae in hoc facto evangelicae lectionis mystice in sacramentis posita essent, ipso adjuvante aperirentur. Non itaque opus est jam immorari diutius in commendando Dei miraculo. Ipse est enim Deus qui per universam creaturam quotidiana miracula facit, quae hominibus non facilitate, sed assiduitate viluerunt: rara autem quae facta sunt ab eodem Domino, id est a Verbo propter nos incarnato, majorem stuporem hominibus attulerunt: non quia majora erant, quam sunt ea quae
Abbreviated transcription (Latin):
pleatur lex:sed ñ a preuarica¬
toribus legis. Hec uox om̃ino
iusticie est. Qua iusticia. illi
tanquã trabali delo percussos
se inspicientes. et reos inuem¬
entes: unus post unũ omnes re¬
cesserunt. Relicti sunt duo. mi¬
sera et misericordia. Dñs aut̃ẽ
cũ eos illo telo iusticie percus¬
sisset. nec dignatus ẽ cadentes at¬
tendere: sed auerso ab eis obtu

Expanded text:
pleatur Lex, sed non a praevaricapleatur Lex, sed non a praevaricatoribus Legis. Haec vox omnino justitiae est: qua justitia illi tanquam trabali telo percussi, sese inspicientes et reos invenientes, unus post unum omnes recesserunt. Relicti sunt duo, misera et misericordia. Dominus autem cum eos illo telo justitiae percussisset, nec dignatus est cadentes attendere, sed averso ab eis obtu
Abbreviated transcription (Latin):
gito seribit in terra: Digito e¬
nim di. lex scripta est: sed pro¬
pter duros. in lapide scripta est.
Nunc dñs iam in terra seribe¬
bat: quia fructũ querebat. Nu¬
distis ergo: impleatur lex: la¬
pidetur adultera. Sed nunqͥd
in illa punienda. lex implenda
est a puniendis: Consideret se
unusquisq uestrũ: intret inse¬
ipsũ: ascendat tribunal m̃tis
sue:constituat se ante conscien¬
tiam suam: cogat se confiteri.
Scit enĩ qui sit : quia nemo
scit hominũ que sunt homi¬
nris. nisi spiritus hominis qͥ ĩ
ipso est. Unusquisq in se m¬
tendens.peccatorẽ se inuenit:
ita plane. Ergo. aut istamdi¬
mit tite: aut sinul cũ illa pe¬
nam legis excipite. Si diceret ñ
lapidetur ad ultera. imustus
conuinceretur: si diceret lapi¬
detur: mansuetus ñ uideret᷑.
Dicat quod dicere debet. et
mansuetus et iustus. Qui si¬
ne peccato est uestrũ: prior in
illam lapidem mittat. Hec
uox iusticie ẽ. Pumatur pec¬
catrix. sed ñ a peccatorib: im¬

Expanded text:
gito scribit in terra? Digito enim Dei Lex scripta est; sed propter duros in lapide scripta est . Nunc jam Dominus in terra scribebat, quia fructum quaerebat. Audistis ergo, Impleatur Lex, lapidetur adultera: sed numquid in illa punienda, Lex implenda est a puniendis? Consideret se unusquisque vestrum, intret in semetipsum, ascendat tribunal mentis suae, constituat se ante conscientiam suam, cogat se confiteri. Scit enim qui sit: quia nemo scit hominum quae sunt hominis, nisi spiritus hominis, qui in ipso est . Unusquisque in se intendens, peccatorem se invenit. Ita plane. Ergo aut istam dimittite, aut simul cum illa poenam Legis excipite. Si diceret, Non lapidetur adultera; injustus convinceretur: si diceret, Lapidetur; mansuetus non videretur: dicat quod dicere debet, et mansuetus et justus, Qui sine peccato est vestrum, prior in illam lapidem mittat. Haec vox justitiae est: Puniatur peccatrix, sed non a peccatoribus; im
Abbreviated transcription (Latin):
sicut me uidetis habere. Est qͥ¬
dem illud corpus. iam dignũ
celesti habitatione: ñ subiacens
morti:ñ mutabile per etates.
Non enĩ sicut ula etate abin¬
fantia creuerat: sic ilã etatem
que iurentus erat. uertit in se¬
nectutem. Manet sicut ascen¬
dit: uenturus ad eos quibꝰ an¬
te quã ueniat. uerbũ suum
uoluit predicari. Sic enĩ ue¬
niet in forma humana: hanc
impii. uidebunt et ad dexte¬
ram positi. uidebunt et ad
sinistram separati: sicut scri¬
ptum ẽ. Uidebunt in quẽ
pupugerunt. Si uidebunt
in quẽ pupugerunt: id ipsũ
corpus uidebunt. quod lancea
percusserunt. Lancea ñ percu¬
titur uerbũ. Hoc ergo impii
uidere poterunt: quod uul

Expanded text:
sicut me videtis habere . Est qusicut me videtis habere . Est quidem illud jam corpus dignum coelesti habitatione, non subjacens morti, non mutabile per aetates. Non enim sicut ad illam aetatem ab infantia creverat, sic ab aetate quae juventus erat, vergit in senectutem: manet sicut ascendit, venturus ad eos quibus antequam veniat, verbum suum voluit praedicari. Sic ergo veniet in forma humana: hanc impii, videbunt et ad dexteram positi, videbunt et ad sinistram separati; sicut scriptum est, Videbunt in quem pupugerunt . Si videbunt in quem pupugerunt, corpus ipsum videbunt, quod lancea percusserunt: lancea non percutitur Verbum: hoc ergo impii videre poterunt, quod
Abbreviated transcription (Latin):
ma serui. hominib manifes¬
tus. Don ergo pater iudicat
quenquã. sed iudiciũ om̃e de¬
dit filio: sed manifestũ. In
quo manifesto iudiciofiliuᷤ
iudicabit: quia ipse iudicã¬
dis apparebit. E uidentius
nobis ostendat scriptura. qͥa
iste apparebit qui quadra¬
gesimo die post resurrectio¬
nem suam ascencdit in celũ
uidentib discipulis suis: &
uox illis angelica. Tiri in¬
quit galilei. quid statis aspi¬
cientes in celũ: Iste qui as¬
sumptus ẽ a uobis in celum:
sic ueniet. quẽadmodum ui¬
distis eum euntem in celum.
Quomodo eũ uidebant ire:
In carne quã tetigerunt. qͣm
palpauerunt: cuiris etiã cica¬
trices tangendo probauerunt.
In illo corpore in quo cũ eis
intrauit et exiuit per qͣdra¬
ginta dies. manifes tans eisue
ritatem:. ñ in aliqua falsitate.
ñ fantasma. ñ umbra. ñ sp̃us:
sed quemadmodũ ipse dixcit
ñ fallens. palpate et uidete qͥa
spiritus carnem et ossa ñ hab&̃:

Expanded text:
ma servi hominibus manifesma servi hominibus manifestus. Non ergo Pater judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio, sed manifestum: in quo manifesto judicio Filius judicabit, quia ipse judicandis apparebit. Evidentius nobis ostendit Scriptura quia ipse apparebit. Quadragesimo die post resurrectionem suam ascendit in coelum, videntibus discipulis suis: et vox illis angelica, Viri, inquit, Galilaei, quid statis aspicientes in coelum? Iste qui assumptus est a vobis in coelum, sic veniet quemadmodum vidistis eum euntem in coelum . Quomodo eum videbant ire? In carne, quam tetigerunt, quam palpaverunt, cujus etiam cicatrices tangendo probaverunt, in illo corpore in quo cum eis intravit et exivit per quadraginta dies, manifestans se eis in veritate; non in aliqua falsitate: non phantasma, non umbra, non spiritus; sed quemadmodum ipse dixit non fallens, Palpate, et videte, quia spiritus carnem et ossa non habet,
Abbreviated transcription (Latin):
bati desudemus: desudantes
purgemur. Conemur uteun¬
q donante ipso. penetrare al¬
ta secreta uerboꝵ istoꝵ. Teme¬
re fortasse facumis: quia dis¬
cutere et scrutari uolumus uer¬
ba cłi. Et quare dictafunt ni¬
si ut sciantur: Quare sonue¬
runt. nisi ut audirentur:
Quare audita sunt. nisi ut
intelligantur: Confortet
ergo nos. et donet nob aliqͥd
quantum ipse dignatur: et
si nondũ penetramus ad fon¬
tem: de riuulo bibamus. Ec¬
ce ipse iohannes nob tanquã
riuulus emanabat: perduxit
auit. et quodãmodo strauit :
ut ñ horreamus altũ: sed ac¬
cedamus ad humilem. Om̃i-¬
no est quidã intellectus. uerꝰ.
fortis: siquo modo eũ dene¬
re possumus:quia pater non
iudicat quenquã. sed omne
uicticiũ dedit filio. Hoc enĩ
dictum ẽ: quia hominib in
iudicio ñ apparebit. nisi filiꝰ.
Pater occultus erit: filius ma¬
nifestus. In quo erit filiꝰ ma¬
nifestus: In forma. qua as¬
cendit. Dam in forma dei.
cum patre occultus est: in for¬

Expanded text:
bati desudemus, desudantes purgemur. Conemur utcumque, donante ipso, penetrare alta secreta verborum istorum. Temere fortasse facimus, quia discutere et scrutari volumus verba Dei. Et quare dicta sunt, nisi ut sciantur? quare sonuerunt, nisi ut audiantur? quare audita sunt, nisi ut intelligantur? Confortet ergo nos, et donet nobis aliquid quantum ipse dignatur; et si nondum penetramus ad fontem, de rivulo bihamus. Ecce ipse Joannes nobis tanquam rivulus emanavit, perduxit avit, et quodammodo stravit, ut non horreamus altum, sed accedamus ad humilem. 13. Omnino est quidam intellectus verus, fortis, si quo modo eum tenere possumus, quia Pater non judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio. Hoc enim dictum est, quia hominibus in judicio non apparebit nisi Filius. Pater occultus erit, Filius manifestus. In quo erit Filius manifestus? In forma qua ascendit. Nam in forma Dei cum Patre occultus est, in for
Abbreviated transcription (Latin):
minus. C orpus enĩ dm̃ in qͥ
resurrexit. uno loco esse po¬
test: ueritas eius ubiq difti¬
sa est. Dñm ergo audiamus.
et quod ipse donauerit de uer¬
bis eius. et nos dicamus. Non¬
ne moyses inquit dedit uob̃
legem. et nemo ex uob̃ facit
legem: Quid me queritis in¬
terficere: Ideo enim queritis
me interficere: quia nemo ex
uobis facit legem. Nam si le¬
gem faceretis: in ipsis litteris
xp̃m agnosceretis: et presentẽ
ñ occideretis. Et illi respon¬
derunt. Respondit eñ tur¬
ba: respondit quasi curba ñ
pertinentia ad ordinem: sed
adperturbationẽ. Deniq tur¬
la turbata. uidete qͥd respon¬
derit. Demoniũ habes. Quis
te querit interficere: Quasi¬
um habes: quã eum occide¬
re. Ei quippe dictum ẽ quod
demoniũ haberet: qͥ demo¬
nes expellebat. Quid posset
aliud clicere turba turbulen¬
ta: Quid posset aliud olere.
Turbam lippitudinis: tur¬
bauit claritas lucis. Oculi e¬
nim ñ habentes sanitatem: ñ

Expanded text:
minus. Corpus enim Domini in quo minus. Corpus enim Domini in quo resurrexit, uno loco esse potest: veritas ejus ubique diffusa est. Dominum ergo audiamus, et quod ipse donaverit de verbis ejus, et nos dicamus. 2. Nonne Moyses, inquit, dedit vobis Legem, et nemo ex vobis facit Legem? Quid me quaeritis interficere? Ideo enim quaeritis me interficere, quia nemo ex vobis facit Legem: nam si Legem faceretis, in ipsis litteris Christum agnosceretis, et praesentem non occideretis. Et illi responderunt: Respondit ei turba. Respondit quasi turba non pertinentia ad ordinem, sed ad perturbationem: denique turba turbata videte quid responderit: Daemonium habes; quis te quaerit um habes quam eum occidere. Ei quippe dictum est: quod daemonium habebat, qui daemones expellebat: quid possit aliud dicere turba turbulenta, quid possit aliud olere cTurbam lippitudinis turbavit claritas lucis. Oculi autem non habentes sanitatem, non
Abbreviated transcription (Latin):
uangłii sancti lectionẽ.
de qua pridem caritati
uestre locuti sumus: ista que
modo lecta ẽ hodierna conseqͥ¬
tur. Dño loquente. audiebãt
discipłi et iudei: ueritatem lo¬
quentem audiebant. et uera¬
ces et mendaces: caritatẽ loqui¬
dem audiebant et amici et in¬
imicii bonũ loquentẽ audie¬
bant et boni et mali. Illi au¬
cdiebant.sed ille discernebat:
et quib sermo prodesset et pro¬
futurus esset: uidebat et pre¬
uidebat. In illis enĩ qui tum
erant uidebat: in nobis quifu¬
turi eramus. preuidebat. Nos
itaq sic audiamus eugłium.
quasi presentem dñm. Nec di¬
camus. o illi felices qui eũ in¬
dere potuerunt:quia multũ
eis qui uiderunt et occider̃t:
multi in nobis. qui ñ uiderũt
et crediderunt. Quod eñ pn¬
ciosum sonabat de ore dm̃. et
propter nos scriptũ est.et no¬
bis seruiatũ est. et propter nos
recitatum: et recitabitur enĩ
propter posteros nostros.&d
nec scłm fimatur. Sursum ehe
dñs : sed etiã hic est ueritas dͥo¬

Expanded text:
angelii sancti lectionem, de qua pridem Charitati vestrae locuti sumus, ista quae modo lecta est, hodierna consequitur. Dominum loquentem audiebant et discipuli et Judaei; veritatem loquentem audiebant, et veraces et mendaces; charitatem loquentem audiebant et amici et inimici; bonum loquentem audiebant et boni et mali. Illi audiebant, sed ille discernebat; et quibus sermo prodesset et profuturus esset, videbat et praevidebat. In illis enim qui tunc erant videbat, in nobis qui futuri eramus praevidebat. Nos itaque sic audiamus Evangelium, quasi praesentem Dominum; nec dicamus, O illi felices qui eum videre potuerunt! quia multi in eis qui viderunt, et occiderunt; multi autem in nobis qui non viderunt, et crediderunt. Quod enim pretiosum sonabat de ore Domini, et propter nos scriptum est, et nobis servatum, et propter nos recitatum, et recitabitur etiam propter posteros nostros, et donec saeculum finiatur. Sursum est Dominus: sed etiam hic est veritas Do
Abbreviated transcription (Latin):
ra. et conuersabatur in celorde¬
us celi et terre ñ poterat esse et
in celo et in terra: Si ergo ne¬
mo iisi ille descendit et ascen¬
dit: que spes est ceteris: Ca spes
est ceteris: quia ille propterea de¬
scendit. ut in illo et eũ illo unꝰ
essent: qui per illũ ascensur
essent. Don dicit ex seminil

Expanded text:
ra, et conversabatur in coelo, Dera, et conversabatur in coelo, Deus coeli et terrae non poterat esse et in coelo et in terra? 9. Si ergo nemo, nisi ille, descendit et ascendit, quae spes est caeteris? Ea spes est caeteris, quia ille propterea descendit ut in illo et cum illo unus essent, qui per illum ascensuri essent. Non dicit, Et seminibus,
Abbreviated transcription (Latin):
xit.nisi quis renatus ex aqua
et sp̃u : ñ uidebit regirum d̃i.
Heia fratres. deus uoluit esse fi¬
lius hominis: et homines uolu¬
it esse filios dĩ. Ipse descendit ꝓ¬
pter nos: nos ascendamus propt̃
ipsũ. Solus enĩ descendit et as¬
cendit:quia hoc ait. nemo ascen¬
dit in celum. nisi qui de celo
descendit. Non ergo ascensuri
sunt in celũ. quos facĩt filios
dei Iscensuri plane. Hec nob̾
promissio ẽ. Erunt equaleᷤᷤ an¬
gelis dĩ. Quomodo ergo nemo
ascendit. nisi qui descendit :
Quia unus descendit: unus as¬
cendit. Quid de oeteris intelli¬
gendũ. nisi quia menbra erus
erunt ut unus ascendat:. Pro¬
ꝓterca sequit᷑. nemo ascendit
in celum. insi qui de celo des¬
cendit: filius hominis. qui est
in celo. Miraris. quia hic erat.
et in celo erat: Tales fecit disci¬
pulos suos. Paulũ audi apłm
dicentẽ. Dostra aũit conuersa¬
tio in celis est. Si homo paulꝰ
apłs ambulabat in carne ĩ ter¬

Expanded text:
xit, Nisi quis renatus fuerit ex aqua xit, Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu, non videbit regnum Dei . Eia, fratres, Deus voluit esse filius hominis, et homines voluit esse filios Dei. Ipse descendit propter nos, nos ascendamus propter ipsum. Solus enim descendit et ascendit, qui hoc ait, Nemo ascendit in coelum, nisi qui descendit de coelo. Non ergo ascensuri sunt in coelum quos facit filios Dei? Ascensuri plane: haec nobis promissio est, Erunt aequales Angelis Dei . Quomodo ergo nemo ascendit, nisi qui descendit? Quia unus descendit, unus ascendit. Quid de caeteris? quid intelligendum, nisi quia membra ejus erunt, ut unus ascendat? Propterea sequitur, Nemo ascendit in coelum, nisi qui de coelo descendit, Filius hominis qui est in coelo. Miraris quia et hic erat et in coelo? Tales fecit discipulos suos. Paulum audi apostolum dicentem, Nostra autem conversatio in coelis est . Si homo Paulus apostolus ambulabat in carne in ter
Abbreviated transcription (Latin):
de terreno corpore suscitaturo
parabat suscitare. Don ei cre¬
ditũ est terrã suscitaturo. Si
terrena inquit dixi uobis. et
ñ creditis: quomodo si dixero¬
uob̾ celestia credetis: Hoc est.
Si ñ creditis quia demplũ pos¬
sum resuscitare deiectũ a uob̾:
quomodo credetis quia ꝑ sp̃m
possint homines regenerari:
ꝙ sequitur. Demo ascendit
in celũ. nisi qui descendit de
celo: filius hominis qui ẽ in ce¬
lo. Eece hic erat : et in celo erat.
Hic erat in carne. in celo erat
diuinitate: immo ubiq diui¬
nitate. Datus de matre: ñ re¬
cedens a patre. Due natiuita¬
tes xp̃i intelliguntur. Tna
diuina. altera humana:una
per quã efficeremur: altera ꝑ
quam reficeremur. Ambe nri¬
rabiles. Illa sine matre: ista si¬
ne patre.Sed quia de adam
corpus acceperat.quia maria
de adam: ipsum quoq corpus
resuscitaturus erat. terrenum
quiddã dixerat: soluite tẽplũ
hoc. et in tribus dieb suscitabo
illud. Celeste aũt quiddã di¬

Expanded text:
de terreno corpore susceptam de terreno corpore susceptam parabat suscitare. Non ei creditum est terram suscitaturo. Si terrestria, inquit, dixi vobis et non creditis: quomodo, si coelestia dixero, credetis? Hoc est, si non creditis quia templum possum resuscitare dejectum a vobis; quomodo credetis quia per Spiritum possint homines regenerari? 8. Et sequitur: Et nemo ascendit in coelum, nisi qui descendit de coelo, Filius hominis qui est in coelo. Ecce hic erat, et in coelo erat: hic erat carne, in coelo erat divinitate; imo, ubique divinitate. Natus de matre, non recedens a Patre. Duae nativitates Christi intelliguntur; una divina, altera humana: una per quam efficeremur, altera per quam reficeremur: ambae mirabiles; illa sine matre, ista sine patre. Sed quia de Adam corpus acceperat, quia Maria de Adam, ipsumque corpus suscitaturus erat: terrenum quiddam dixerat, Solvite templum hoc, et in tribus diebus suscitabo illud . Coeleste autem quiddam di
Abbreviated transcription (Latin):
uult spirat: et uocem eius au¬
dis. et nescis unde ueniat. et qͦ¬
uadat derrenũ est: Si enĩ de is¬
do uento diceret. sicut nonnul¬
li intellexerunt. cũ quereretur
ab eis quid terrenũ dixerit do¬
minus cũ ait. si terrena dixiuo¬
bis et ñ creditis. quomodo si di
xero celestia. credetis. cũ ergo qͦ¬
reretur a quibusdã quid terre¬
nũ dixerit dñs. angustias passi.
dixerunt quod ait. sp̃s ubi uult
spirat. et uocẽ eius audis. & ne¬
scis unde ueniat. et quo eat:
de uento isto dixit. Quid enĩ
nominauit terrenũ: Loque¬
batur de generatione spiritali.
Secutus. ait. Sic et omnis qui
natus est ex sp̃u. Deinde fratͦs.
quis nr̃m ñ uideat. uerbi gr̃a.
austrũ euntem a meridie ad
aquilonem: aut aliũ uentum.
uenientẽ ab oriente ad occiden¬
tem: Quomodo ergo nescimꝰ
unde ueniat. et quo eat: Quid
ergo diocit terrenum: quod ñ
credebant homines: An illud
quod de templo resuscitando
dixerat: Corpus enĩ suum de
terra acceꝑat : et ipsam terrã

Expanded text:
lt spirat, et vocem ejus audis, et nescis unde veniat, et quo eat, terrenum est? Si enim de isto vento diceret, sicut nonnulli intellexerunt, cum quaereretur ab eis quid terrenum dixerit Dominus, dum ait, Si terrena dixi vobis, et non creditis; quomodo, si coelestia dixero, credetis? Cum ergo quaereretur a quibusdam, quid terrenum dixerit Dominus, angustias passi dixerunt, Quod ait, Spiritus ubi vult spirat, et vocem ejus audis, et nescis unde veniat, et quo eat, de isto vento dixit. Quid enim nominavit terrenum? Loquebatur de generatione spirituali: secutus ait, Sic est omnis qui natus est ex Spiritu. Deinde, fratres, quis nostrum non videat, verbi gratia, austrum euntem de meridie ad aquilonem; aut alium ventum venientem ab oriente ad occidentem? quomodo ergo nescimus unde veniat et quo eat? Quid ergo dixit terrenum, quod non credebant homines? An illud quod de templo resuscitando dixerat? Corpus enim suum de terra acceperat, et ipsam terram
Abbreviated transcription (Latin):
abrahe semen estis. Qđ dixit
in psalmis aliquando plures
cantant. ut ostendatur. quia
de plurib fit unus: aliqͣndo
unus cantat. ut ostendatur
quid fiat de plurib. Propte¬
rea unus sanabatur in illa pi¬
scina: et quisquis alius descen¬
debat. ñ sanabatur. E rgoisti
unus comencdat unitatẽ eccil.
Ue illis qui oderunt unitate.
et partes sibi faciunt in homi¬
nib Audiant illũ qui uole¬
bat eos facere unũ in uno ad
unũ: audiant illũ dicentem.
olite uos facere multos. Ego
plantaui: apolio rigauit. s d̃s

Expanded text:
Abrahae estis . Quod dixit in Psalmis aliquando plures cantant, ut ostendatur quia de pluribus fit unus; aliquando unus cantat, ut ostendatur quid fiat de pluribus. Propterea unus sanabatur in illa piscina ; et quisquis alius descendebat, non sanabatur. Ergo iste unus commendat unitatem Ecclesiae. Vae illis qui oderunt unitatem, et partes sibi faciunt in hominibus! Audiant illum qui volebat eos facere unum in uno ad unum: audiant illum dicentem, Nolite vos facere multos: ego plantavi, Apollo rigavit; sed
Abbreviated transcription (Latin):
re poterat. sed differebat ut de se¬
pulchro resurgeret.pertulit su¬
perbos seruos dñs: medicus egro¬
tos: si hoc ille. quid illi qͦs opor¬
cet nasci ex sp̃u. si hoc ille uerus
magister in celo ñ hominũ tan¬
cum. sed angłoꝵ: Si enĩ docti s̃t
angłi : uerbo dei docti sunt. Si
uerbo dei docti sunt. querite un¬
de docti sunt: et inuenietis anpͥn¬
cipio erat uerbũ. et uerbũ erat a¬
pud łm. et deus erat uerbũ. Tol¬
litur homini ceruix. sed aspera
et dura: ut sit lenis cerux ad
portandũ iugũ xp̃i. de quo di¬
citur. Iugũ meũ leue est. et sar¬
cina mea leuis. Et sequit᷑. Si
derrena dixi uobis et ñ creditĩ:
quomodo si dixero uobis celes¬
tia credetis: Que terrena dixit¬

Expanded text:
re poterat; sed differebat, ut de sepulcro resurgeret. Pertulit superbos servos Dominus; medicus aegrotos. Si hoc ille, quid illi quos oportet nasci ex Spiritu? si hoc ille verus magister in coelo, non hominum tantum, sed et Angelorum. Si enim docti sunt Angeli, Verbo Dei docti sunt. Si Verbo Dei docti sunt, quaerite unde docti sunt; et invenietis, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum . Tollitur homini cervix, sed aspera et dura, ut sit lenis cervix ad portandum jugum Christi, de quo dicitur, Jugum meum lene est, et sarcina mea levis est . 7. Et sequitur: Si terrena dixi vobis, et non creditis; quomodo, si dixero vobis coelestia
Abbreviated transcription (Latin):
esse sp̃s sancti. Cetera que sequũ¬
tur. que pertinent ad sermonẽ
ipsius dñi nostri iħu xp̃i in eu¬
angłio: quoniã et crastino die
sermo debetur uob̃ : adestote

Expanded text:
esse Spiritus sancti. Caetera quae consequuntur, quae pertinent ad sermonem ipsius Domini nostri Jesu Christi in Evangelio, quoniam et erastino die sermo debetur vobis, adestote
Abbreviated transcription (Latin):
uelare dignatus est: et capere
possitis sicut expedit uobis. Treᷤ
isti patriarche.abraham.ysaac.
et iacob. Iam nostis. filii iacob.
quia duodecim fuerunt: et in¬
de popłs israel. quia ipse iacob
israel: et popłs isrł tribus duo¬
decim. pertinentes ad duodecĩ
filios ifrł. Abraham. ysaac. & ia¬
pulus. tres patres. tanquam in
principio popłi: tres patres. inqͥ¬
bus figurabatur populus. Et
popłs ipse prior: presens popłs.
Inpopulo enĩ iudeoꝵ: figiiratus
est popłs xp̃ianus. Ibi figura:
hic ueritas. Ibi umbra. hic cor¬
pus. dicente apło. Hec aũt infi¬
gura contingebant illis. Uox
est apłi. Scripta sunt inquit pro¬
pter nos: in quos finis scłoꝵ ob¬
uienit. Recurrat nunc animus
noster ad abraham.ysaac et ia¬
cob. In istis trib. inuenimus
parere liberas:parere et ancil¬
las. In uenimus ibi partus libe¬
rarũ: inuenimus ibi et partus
ancillaꝵ. Ancilla nichil boni
et filiũ eius. Non enĩ erit he¬

Expanded text:
velare dignatus est, et capere velare dignatus est, et capere possitis sicut expedit vobis. 8. Tres ergo isti patriarchae, Abraham, Isaac, et Jacob. Jam nostis filii Jacob quia duodecim fuerunt, et inde populus Israel: quia ipse Jacob Israel, et populus Israel tribus duodecim, pertinentes ad duodecim filios Israel. Abraham, Isaac, et Japulus unus Tres patres tanquam in principio populi; tres patres in quibus figurabatur populus: et populus ipse prior, praesens populus. In populo enim Judaeorum figuratus est populus Christianorum. Ibi figura, hic veritas, ibi umbra, hic corpus, dicente Apostolo, Haec autem in figura contingebant illis. Vox est Apostoli: Scripta sunt, inquit, propter nos, in quos finis saeculorum obvenit . Recurrat nunc animus vester ad Abraham, Isaac, et Jacob. In istis tribus invenimus parere liberas, parere et ancillas: invenimus ibi partus liberarum, invenimus ibi et partus ancillarum. Ancilla nihil boni et filium ejus; non enim hae
Abbreviated transcription (Latin):
uterꝰ ñ potest repeti: sic nec bap¬
tismꝰ. Qͥ nascit᷑ de eccła catholica.
tanquã de sarra nascitur: de libe¬
ra nascitur. Qui nascitur de he¬
resi. tanquã de ancilla nascitur:
sed exsemine a braham. Ad¬
uertat caritas uestra quã magnũ
sacramentũ testatur deus: et dic̃.
Ego sum deus abrahã. et ds ysa¬
ac: et deus iacob. Don erant alii
patriarche: Non erat ante istos
sanctus noe. qui solus in toto ge¬
nere humano cũ tota domosua
meruit de diluuio liberari: in
quo et in filiis euis figurata est
eccła: Ligno portantẽ. euadũt
diluuiũ. Deinde postea magni
quos nouimꝰ. quos sc̃a scriptura
comm̃dat : moyses fidelis in tota.
domo eius: et illi tres nominant᷑.
quasi eũ soli promeruerint. ego sũ
deus abrahã. et deus ysaac. et d̃s
iacob. hoc michi nom̃ est inet̾nũ:
Sacramentũ grande. Potens ẽ dñs
et ora nostra aperire. et corda ue¬
stra. ut dicere possimus sicut re¬

Expanded text:
uterus non potest repeti, sic nec Baputerus non potest repeti, sic nec Baptismus. 7. Qui nascitur de Ecclesia catholica, tanquam de Sara nascitur, de libera nascitur: qui nascitur de haeresi, tanquam de ancilla nascitur, sed ex semine Abraham. Advertat Charitas vestra quam magnum sacramentum. Testatur Deus, et dicit, Ego sum Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob. Non erant alii patriarchae? non erat ante istos sanctus Noe, qui solus in toto genere humano cum tota domo sua meruit de diluvio liberari, in quo et in filiis ejus figurata est Ecclesia? Ligno portante evadunt diluvium . Deinde postea magni quos novimus, quos sancta Scriptura commendat, Moyses fidelis in tota domo ejus . Et illi tres nominantur, quasi eum soli promeruerint, Ego sum Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob: hoc mihi nomen est in aeternum . Sacramentum grande! Potens est Dominus et ora nostra aperire, et corda vestra, ut dicere possimus sicut re
Abbreviated transcription (Latin):
successuroᷤ: nondũ nouerat eos. qͥ
semper uiuentes generant per¬
mansuros. Cum ergo sint due
natiuitates: uie unã intellige¬
bat. Una est de terra: alia cle ce¬
lo. Una est de carne: alia de sp̃u.
Tna est de mortalitate. alia de
eternitate: una est de mascło et
femina:. alia de deo et eccła: sed
ipse due. singule sunt. Dec illa
potest repeti: nec uia. Recte in¬
tellecit nichodemꝰ. s natiuita¬
tẽ carnis. Sic & tu intellige natiui¬
tatẽ sp̃s: quomodo intellexit nicho¬
demꝰ natiuuritatẽ carmᷤ. Qͥa nicho¬
demꝰ intellexit: Nunqͥd potest ho¬
mo denuo in uentrẽ mat̾s sue in¬
tͣre & nasci: Sic qͥ cũq tibi dixerit.
ut sp̃ualit̃ iterũ nascari. respõde
qđ dixit nichodemꝰ. Nunqͥd po¬
test homo iterũ in uentrẽ matriꝰ
sue intͣre & nasci: Iã natꝰ sũ de
adã. Non me potest iterũ genera¬
re acdã.Iã natꝰ sũ de xp̃o: ñ me po¬
test iterũ generare xp̃c. Qmodo

Expanded text:
successuros; nondum noverat eos qui successuros; nondum noverat eos qui semper viventes generant permansuros. Cum ergo sint duae nativitates, ille unam intelligebat. Una est de terra, alia de coelo; una est de carne, alia de Spiritu; una est de mortalitate, alia de aeternitate; una est de masculo et femina, alia de Deo et Ecclesia. Sed ipsae duae singulae sunt; nec illa potest repeti, nec illa. Recte intellexit Nicodemus nativitatem carnis: sic et tu intellige nativitatem spiritus, quomodo intellexit Nicodemus nativitatem carnis. Quid Nicodemus intellexit? Numquid potest homo denuo in ventrem matris suae intrare, et nasci? Sic, quicumque tibi dixerit ut spiritualiter iterum nascaris, responde quod dixit Nicodemus, Numquid potest homo iterum in ventrem matris suae intrare, et nasci? Jam natus sum de Adam, non me potest iterum generare Adam: jam natus sum de Christo, non me potest iterum generare Christus. Quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
sius caro dñi. Dñs aũt exposu¬
it eis. et dixit. Spiritus est qui
uiuificat. Cum dixisset. nisi
qͥs manducauerit carnẽ meã. et
biberit sanguinẽ meũ. non ha¬
bebit in se uitam. ne carnalit
intelligerent: sp̃s est inquit qͥ
iuuificat: caro autem ñ prodest¬
quicquã. Terba que locutus sũ
uob̃. spiritus est et uita. Hunc
sp̃m. et hanc uitã non sapiebat
iste nichodemus: qui nocte uene¬
rat ad iħm. Nit ei iħe. Disi qͥs
natus fuerit denuo: ñ uidebit
regnũ dei. Et ille carnẽ suam
sapiens. in cuius ore nondum
sapiebat caro xp̃i: quomodo in¬
quit potest homo cũ sit senex
iterũ nasci: Dunquid potest
in uentrẽ matris sue iterũ introi¬
re & nasci: Non nouerat iste nisi u¬
nam natiuitatem: ex adam et
eua. E x deo et eccła nondũ no¬
uerat. Non nouerat nisi eõ pa¬
rentes qui generant ad mortẽ:
nondũ nouerat eos parentes qui
generant ad uitam. Non noue¬
rat nisi eos parentes qui generãt

Expanded text:
sius caro Domini. Dominus autem exposusius caro Domini. Dominus autem exposuit eis, et dixit, Spiritus est qui vivificat: cum dixisset, Nisi quis manducaverit carnem meam, et biberit sanguinem meum, non habebit in se vitam; ne carnaliter intelligerent, Spiritus est, inquit, qui vivificat, caro autem nihil prodest: verba quae locutus sum vobis, spiritus est et vita . 6. Hunc spiritum et hanc vitam non sapiebat iste Nicodemus, qui nocte venerat ad Jesum. Ait ei Jesus: Nisi quis natus fuerit denuo, non videbit regnum Dei. Et ille carnem suam sapiens, in cujus ore nondum sapiebat caro Christi: Quomodo, inquit, potest homo, cum sit senex, iterum nasci? Numquid potest in ventrem matris suae iterum introire, et nasci? Non noverat iste nisi unam nativitatem ex Adam et Eva; ex Deo et Ecclesia nondum noverat: non noverat nisi eos parentes qui generant ad mortem; nondum noverat eos parentes qui generant ad vitam: non noverat nisi eos parentes qui generant
Abbreviated transcription (Latin):
possent conscisum sicut agnũ
coquere. et manducare: abhor¬
rentes a uerbis eius. recesserunt.
mansit cũ duodecim. Et illi ad
de. Et ille. Nunquid et uos
uultis ire: Ostendere uolens.
quia ipse eis erat necessarius. ñ
illi erant xp̃o necessarii: nequi
derreat xp̃m. quando dicitur.
ut sit xp̃ianus: quasi beatior
erit xp̃c. si tu fueris xp̃ianus.
Bonũ est tibi: ut sis xp̃ianus.
Dam si ñ fueris: malũ xpisto
ñ erit. Nudi uocem psalmi. Di
eges. Si fueris sine deo: minor
eris. Si fueris cũ deo: maior ds̃
ñ erit. Non ex ce ille maior:
sed tu sine uio minor. Cresce er¬
go in illo. Doli te subtrahere:
ut quasi ille deficiat. Reficeris:
si accesseris. Deficies: si recesseris.
Integer manet te accedente: in¬
teger manet et te cadente. Cum
eigo dixxisset discipulis. nunqͥd &
uos uultis ire: respondit petrus.
petra illa. uoce omniũ. Dñe. ad
quem ibimus: Uerba uite eter¬
ne habes. Bene sapuit in ore ip¬

Expanded text:
possent concisum sicut agnum possent concisum sicut agnum coquere, et manducare: abhorrentes a verbis ejus, recesserunt, mansit cum duodecim: et illi ad te; et ille, Numquid et vos vultis abire? Ostendere volens quia ipse illis erat necessarius, non illi erant Christo necessarii. Ne quis terreat Christum, quando dicitur ut sit christianus; quasi beatior erit Christus, si tu fueris christianus. Bonum est tibi, ut sis christianus: nam si non fueris, malum Christo non erit. Audi vocem Psalmi: Dixrum meorum non eges. Si fueris sine Deo, minor eris; si fueris cum Deo, major Deus non erit. Non ex te ille major, sed tu sine illo minor. Cresce ergo in illo, noli te subtrahere, ut quasi ille deficiat. Reficieris, si accesseris; deficies, si recesseris. Integer manet te accedente, integer manet et te cadente. Cum ergo dixisset discipulis, Numquid et vos vultis abire? respondit Petrus, petra illa, voce omnium, Domine, ad quem ibimus? Verba vitae aeternae habes. Bene sapuit in ore ip
Abbreviated transcription (Latin):
quia nesciunt. Transeant per
mare rubrũ: manducent man¬
na: ut quomodo crediderunt
in nomine iħu. sic se ipsis credat
iħc. ldeo intendite fratres mei.
quid respondeat iste: qui nocte
uenit ad iħm. Quanuis ad iħm
uenerit: tam̃ quia nocte uenit:
adhuc de tenebris carnis sue loqͥ¬
tur. Don intelligit quid audit
a dno. Non intelligit qͥd audit
a luce. que illuminat omnẽ ho¬
minẽ uenientem in hũc mun¬
dum. Iam ei dñs dixit. nisi qͥs
renatus fuerit: ñ uidebit regnũ
d̃i. Dicit ad eũ ichodemus.
Quomodo potest homo nasci.
cũ sit senex: Spiritus ei loquit᷑:
et ipse carnẽ sapit. Carnem suã
sapit: quia carnẽ xp̃i nondum
sapit. Cum enĩ dixisset dñsiħe.
nisi quis manducauerit carnem
meã. et biberit sanguinẽ meũ.
ñ habebit in se uitã: scandalira.¬
ti sunt quidã qui eñ sequebant᷑
et dixerunt apud semet ipsos.
Durus est hic sermo. Quis po¬
test eum audire: Putabant e¬
nim hoc dicere iħm. quod eum

Expanded text:
quia nesciunt; transeant per quia nesciunt; transeant per mare rubrum, manducent manna: ut quomodo crediderunt in nomine Jesu, sic se ipsis credat Jesus. 5. Ideo intendite, fratres mei, quid respondeat iste qui nocte venit ad Jesum. Quamvis ad Jesum venerit, tamen quia nocte venit, adhuc de tenebris carnis suae loquitur. Non intelligit quod audit a Domino, non intelligit quod audit a luce, quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum . Jam ei Dominus dixit, Nisi quis natus fuerit denuo, non videbit regnum Dei. Dicit ad eum Nicodemus: Quomodo potest homo nasci cum sit senex? Spiritus ei loquitur, et ille carnem sapit. Carnem suam sapit, quia carnem Christi nondum sapit. Cum enim dixisset Dominus Jesus, Nisi quis manducaverit carnem meam, et biberit sanguinem meum, non habebit in se vitam; scandalizati sunt quidam qui eum sequebantur, et dixerunt apud semetipsos, Durus est hic sermo; quis potest eum audire? Putabant enim hoc dicere Jesum, quod eum
Abbreviated transcription (Latin):
ra maris tantũ ualuit. species ba¬
ptismi quantũ ualebit: Si quod
gestum est in figura. traiectum po¬
pulum ad manna perduxit: qͥd
exhibebit xp̃c in ueritate baptis¬
mi sui. traiecto per eũ popło scio:
Per baptismũ suũ traicit creden¬
des. occisis om̃ib peccatis tanquã
hostib consequentib. sicrit ĩ illo
mari om̃s egiptii perierunt. Quo
traicit fratres mer. quo traicit per
baptismũ iħc. cuius figurã tunc
gerebat moyses.qui per mare tra-¬
iciebat: Quo traicit: Ad man¬
na. Quid est manna: Ego sũ
inquit panis uiuus: qui de celo
descendi. OIanna accipiunt fide¬
les. lam traiecti per mare rubrum.
quare et rubrũ: Si significabat
mare illud rubrũ. baptismũ xͥ
unde rubet baptismus xp̃i. nsi
ergo perducit eredentes et bapti¬
zatos: fd manna. E cce dico mã¬
na. Notum est quid acceperint
iudi: popłs ille isrł. Notum est
quid eis pluisset deus de celo. Et
nesciunt cathecumini: quid acci¬
piant xp̃iam. E rubescant ergo

Expanded text:
ra maris tantum valuit, species Baptismi quantum valebit? Si quod gestum est in figura, trajectum populum ad manna perduxit; quid exhibebit Christus in veritate baptismi sui, trajecto per eum populo suo? Per baptismum suum trajicit credentes, occisis omnibus peccatis, tanquam hostibus consequentibus, sicut in illo mari omnes Aegyptii perierunt. Quo trajicit, fratres mei? quo trajicit per Baptismum Jesus, cujus figuram tunc gerebat Moyses, qui per mare trajiciebat? quo trajicit? Ad manna. Quod est manna? Ego sum, inquit, panis vivus, qui de coelo descendi . Manna accipiunt fideles, jam trajecti per mare rubrum. quare et rubrum? Significabat mare illud rubrum baptismum Christi. Unde rubet baptismus Christi, nergo perducit credentes et baptizatos? Ad manna. Ecce dico manna: notum est quid acceperint Judaei, populus iste Israel, notum est quid illis pluisset Deus de coelo; et nesciunt catechumeni quid accipiant Christiani. Erubescant ergo,
Abbreviated transcription (Latin):
testamentũ pertinent dilectore
temporaliũ: dilectores scłi: ad no¬
uum testamentũ. dilectores ui¬
te eterne. Ideo illa iherłm in ter¬
ra. umbra erat celestis iherłm.
matris omniũ nostrũ que est
in celo. Et hec apłi uerba sũt.
Et de ista ciuitate unde pere¬
grinamur multa nostis: mul¬
ta iam audistis. Inuenimꝰ aũt
rem mirã in istis partub. id est
in illis fetibus: m istis generatio¬
nib liberaꝵ et ancillarũ: qua¬
tuor scilicet genera hominũ. in
quib quatuor generib. comple¬
tur figura totius futuri populi
xp̃iam : ut ñ sit mirũ quod in il¬
lis trib dictum est: ego sum ds̃
abraham. ds ysaac. et ds iacob.
In omnib enĩ xp̃ianis fratres
attendite: auit per malos nascũ

Expanded text:
ectores temporalium, dilectores saeculi: ad Novum Testamentum dilectores vitae aeternae. Ideo illa Jerusalem in terra, umbra erat coelestis Jerusalem matris omnium nostrum, quae est in coelo: et haec Apostoli verba sunt . Et de ista civitate unde peregrinamur, multa nostis, multa jam audistis. Invenimus autem rem miram in istis partubus, id est in istis fetibus, in istis generationibus liberarum et ancillarum, quatuor scilicet genera hominum: in quibus quatuor generibus, completur figura futuri populi christiani, ut non sit mirum quod in illis tribus dictum est, Ego sum Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob. In omnibus enim Christianis, fratres intendite, aut per malos nascu
Abbreviated transcription (Latin):
si ut saluet mundũ: ñ ut iudi¬
cet mundũ: Saluari ñ uis ab ip¬
so: exx te iudicaberis. Et quid
dicam iudicaberis: Nide quid
ait. Qui credit in eum. ñ iudi¬
catur. Qui aũt non credit: qͥd
dicturũ putas. nisi iudicat᷑: Iã
inquit iudicatus ẽ. Dondum¬
apparuit iudiciũ: sed iam fac¬
tum ẽ iudiciũ. Douit enĩ dñs
qui sunt eius. Douit qui per¬
rea sua triticũ : nouit paleam.
Nouit segetem: nouit zizana¬
lam iudicatus est qui ñ credił.
Quare iudicatus: Quia ñ cri¬
didit in nomine unigeniti fi¬
lii d̃ĩ. Hoc est au̾t iudicĩ: qͥa
lux uenit in mundũ: et dilede

Expanded text:
isi ut salvet mundum, non ut judiisi ut salvet mundum, non ut judicet mundum? Salvari non vis ab ipso; ex te judicaberis. Et quid dicam, judicaberis? Vide quid ait: Qui credit in eum, non judicatur; qui autem non credit: quid dicturum speras nisi, judicatur? jam, inquitapparuit judicium, sed jam factum est judicium. Novit enim Dominus qui sunt ejus. Novit qui perrca sua triticum suum, novit et paleam, novit et segetem, novit et zizania. Judicatus est qui non credit. Quare judicatus? quia non credidit in nomine unigeniti Filii Dei. Hoc est autem judicium, quia lux venit in mundum, et di
Abbreviated transcription (Latin):
est. Cũ ageret᷑ de resurrect¬
one animarũ: non dicebat
audio. sed uideo. Fudio em̃
tanquã precipientis patris
imperiũ. Iam ergo sicut ho¬
mo. sicut quo maior est pat.¬
iam ex forma serui. ñ ex for¬
ina dei: sicut audio iudico:
et iudiciũ meũ iustum est.
TInde est iudiciũ iustum
hominis:. Fracres mei. atten¬
dice. Quia ñ quero uolun¬
tatem meã: sed uoluntatẽ
eius qui misit me. Explicit

Expanded text:
psit. Cum ageret de resurrectione animarum, non dicebat, audio, sed judico. Audio enim, tanquam praecipientis Patris imperium. Jam ergo sicut homo, sicut quo major est Patjam ex forma servi, non ex forma Dei, sicut audio, judico; et judicium meum justum est. Unde est judicium justum hominis? Fratres mei, attendite: Quia non quaero voluntatem meam, sed voluntatem ejus qui misit me. TRACT