comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nibus gestant. ita opera lucis proeimis ostendant:
et more lucis errantib uiam. in tenebris palpantibus
ducatũ prebeant. Hi cum ordinant᷑. postquã edocti fu¬
erint ab ep̃o. qualiter in officio suo se agere debeant:
accipiunt ab archidiacono ceroferariũ id est candelabri
cum cereo: ut sciant se ad accendenda luminaria man¬
cipari. Accipiunt et urceolũ uacuũ ad effundendum
uinum incalice. quo consecrandus est sanguis xep̃i:
ubi fit ꝯmemoracio sanguinis de xp̃i latere ꝓfluentis.
et aque inde ꝓcedentis. Que duo ideo incalice ꝯmis¬
centur. quia xcp̃i sanguine sumus redẽpti: et aqua
baptismatis a peccatis abluti. Hoc officium se habere
dñs in euuangelio testatur dicens. Ego sum lux mun¬
di. qui sequitur me non ambulat in tenebris: sed ha¬

Expanded text:
nibus gestant, ita opera lucis proximis ostendant, nibus gestant, ita opera lucis proximis ostendant, et more lucis, errantibus viam in tenebris palpantibus ducatum praebeant. Hi cum ordinantur postquam edocti fuerint ab eaccipiunt ab archicum cereo, ut sciant se ad accedenda luminaria mancipari. Accipiunt et urceolum vacuum ad infundendum vinum in calicem, quo consecrandus est sanguis Christi, ut sit commemoratio sanguinis de Christi latere profluentis, et aquae inde procedentis. Quae duo ideo in calice commiscentur, quia Christi sanguine sumus redempti, et aqua baptismatis a peccatis abluti. Hoc officium se habere Dominus in Evangelio testatur, dicens: Ego sum lux mundi qui sequitur me non ambulat in tenebris
Abbreviated transcription (Latin):
leuitis. Quasi ergo auctores spiritales quidam tẽ¬
pli dei exorciste sunt in populo dei: qui de substan¬
cia domini sui sibi in donis spiritalibus tradita. in
spiritalib edificiis dilapsa restituant: et reparent
dissipata. Exorcistas significat apłs cum dicit. Nũqͥd
om̃s habent donaciones sanationũ: Hoc officio usus
est dominus. quando saliua sua tetigit aures et lin¬
guam surdi et inuti dicens: effeta quod est ad aperire.
Hoc exemplo nos docens sp̃ualiter debere aꝑire au¬
res p̃cordiorũ hominũ ad intelligendũ. et ora ad con¬
fitendum: ut expulso demone. sp̃c sc̃s uas suum pos
sideat atq recipiat. Similiter hoc officiũ exhibuit:
quando de maria magdalene septem demonia ne¬
uarto loco succedunt accoliti. qui latine
dicuntur ceroferarii: quia cereos accensos
deferunt dum legitur euuangeliũ. uel
dum offertur sacrificiũ: non ut tenebras huius
aeris illuminent: sed ob hoc ut eiuisibile lumen ma¬

Expanded text:
levitis. Quasi ergo actores quidam spirituales temlevitis. Quasi ergo actores quidam spirituales templi Dei exorcistae sunt in populo Dei, qui de substantia Domini sui sibi in donis spiritualibus tradita, in spiritualibus aedificiis dilapsa restituant, et reparent dissipata. Exorcistas significat Apostolus cum dicit: Nunquid omnes donationes habent sanationum? Hoc officio usus est Deus quando saliva sua tetigit aures et linguam surdi et muti, dicens: Ephpheta, quod est adaperire ; hoc exemplo nos docens spiritualiter aperire debere aures praecordiorum hominum, ad intelligendum, et ora ad confitendum, ut, expulso daemone, Spiritus sanctus vas suum recipiat. Similiter hoc officium exhibuit, quando de Maria Magdalena septem daemonia euarto loco succedunt acolythi, qui Latine dicuntur ceroferarii, quia accensos cereos deferunt, dum legitur evangelium, vel dum offertur sacrificium. Non ut tenebras hujusmodi aeris illuminent, sed ob hoc ut sicut visibile lumen ma
Abbreviated transcription (Latin):
sis eiciant. Debet autem sp̃m habere mundũ qui spiritib
imperat ĩmundis: ut uita ab officio non discordet: et
pellit. per mundiciã uite expellat de corde suo. Hi cũ
ordinant᷑. accipiunt de manu ep̃i librum exorcismorũ:
et dicitur eis. Accipite. ⁊ memorie cõmendate: et habe¬
tote potestatẽ imponendi manus suꝑ energuminos.
siue cathecuminos. Exorciste in ordine et ministerio ee¬
clesie constituti sunt. scd̾m officia que in tẽplo salomo¬
nis erant disposita: et que postea sunt ab hesdra disꝑ¬
tita. Leguntur enim sub hesdra fuisse auctores tẽpli
filii seruorũ salomonis: qui actũ templi totius sub cu¬
ra sua haberent: aut sacris oblacionib deseruirent.
Et cum fuissent ex ordine et ministerio tẽpli: longe
tamen fuerũt ab officio altaris dei. Neq enim psal¬
mistis idest cantoribus. nec ostiariis. nec sacrorũ ser¬
uis. attingere licebat ad munera altaris: nisi tantũmͦ

Expanded text:
sis ejiciant. Debet autem habere spiritum mundum qui spiritibus sis ejiciant. Debet autem habere spiritum mundum qui spiritibus immundis imperat, ut vita ab officio non discordet, et per munditiam vitae expellat de corde suo. Hi cum ordinantur accipiunt de manu episcopi librum exorcismorum, et dicitur eis: Accipite et memoriae commendate, et habetote potestatem imponendi manus super energumenos, sive catechumenos. Exorcistae in ordine et ministerio Ecclesiae constituti sunt secundum officia quae in templo Salomonis erant disposita. Quae posterius sunt ab Esdra dispertita. Leguntur enim sub Esdra fuisse actores templi filii servorum Salomonis, qui actum templi totius sub cura sua haberent; aut sacris oblationibus deservirent. Et cum fuissent ex ordine in ministerio templi, longe tamen fuerunt ab officio altaris Dei. Neque enim psalmistis, id est cantoribus, nec ostiariis, nec sacrarum servis attingere licebat ad munera altaris, nisi tantummodo
Abbreviated transcription (Latin):
distinctio facienda: qr et hec male seruata intellectum
ꝑturbant: et grãmaticorũ tipum gerentes. ad irrisio¬
nem ꝓuocant. Uox lectoris aurib et cordi consulere
debet non oculis: ne motu uel gestu indisciplinato.
spectatores magis ex se ipso faciat quam auditores:
eque esfractũ et femineũ quam aggrestẽ et rusticũ sonum
deuitans. Lectores enim olim precones uel ꝓclamatores
uocabantur: quia in populo uocem faciunt. Hoc officiũ
dñs in ꝓpria ꝑsona ostendit: quando in medio seniorum
librum ysaye prophete aperiens. distincte ad intelligen¬
dum legit. Sp̃c dñi super me: euuangelizare pauꝑib
misit me. Ex quo lectorib intelligidatur qr gr̃a spiri¬
tali clarere debent: qui populo uerbum dei adnunciant:
ercio loco sequitur¬
ordo exorcistarũ. qui super cathecuminos faci¬
unt sacramentũ aꝑtionis: et habent speciale
imperium super sp̃c ĩmundos. ut eos de corporib obses¬

Expanded text:
distinctio facienda, quia et haec male servata intellectum distinctio facienda, quia et haec male servata intellectum perturbant, et grammaticorum typum gerentes ad irrisionem provocant. Vox lectoris auribus et cordi consulere debet, non oculis, ne motu vel gestu indisciplinato spectatores magis ex seipso faciat, quam auditores, aeque effractum et femineum quam agrestem et rusticum sonum devitans. Lectores enim olim praecones vel proclamatores vocabantur, quia in populo vocem faciunt. Hoc officium Dominus in propria persona ostendit, quando in medio seniorum librum Isaiae prophetae aperiens, distincte ad intelligendum legit: Spiritus Domini super me evangelizare pauperibus misit me . Ex quo lectoribus intelligi datur, quod gratia spirituali clarere debent, qui populo verbum Dei annuntiant. Tertio loco sequituordo exorcistarum, qui super catechumenos faciunt sacramenta apertionis, et habent spiritale imperium super spi
Abbreviated transcription (Latin):
ecundus gradus est lectorũ: qui formã et mi¬
tium a propħis accepit. Sunt enun lectores:
qui uerbum dei adnuntiãt. Quib d̃r. Clama
ne cesses: quasi tuba exalta uocem tuã. Hi cũ ordinan¬
tur. primũ de uita ipsorum et fide et ingenio. ep̃c ad
populũ uerbum facit. Deinde eis uidente populo ab
Accipite. et estote uerbi dei relatores: habituri si fideli¬
ter et utiliter impleueritis officiũ partẽ cum his qui
uerbum dei ministrauerũt. Ex hinc ergo potestatem
habent in ecclesia. coram popło propħicas et apłicas
lectiones recitandi. Hi quidem qui ad hunc gradũ ꝓmo¬
uentur. litterarũ sciencia debent esse instructi: ut eorũ
que legunt sensũ intelligant: in ꝓnunciacione uim
accentiũ cognoscant. distincte legant: ne confusione
pronunciationis intellectũ auditorib tollãt. Conside¬
rent quid sit indicatiue legendũ. quid sub interrogaci¬
one ꝓnunciandũ: ubi sit in orõne distinctio. uel media

Expanded text:
ecundus gradus est lectorum, qui formam et initium a prophetis accepit. Sunt enim lectores qui Verbum Dei annuntiant, quibus dicitur: Clama ne cesses, quasi tuba exalta vocem tuam . Hi cum ordinantur primum de vita ipsorum, et fide, et ingenio, episcopus ad populum Verbum facit; deinde eis vidente populo ab is: Accipite et estote Verbi Dei relatores, habituri si fideliter et utiliter impleveritis officium partem cum his qui verbum Dei ministraverunt. Ex hoc ergo potestatem habent in Ecclesia coram populo propheticas et apostolicas lectiones recitandi. Hi quidem qui ad hunc gradum promoventur litterarum scientia debent esse instructi ut eorum quae legunt sensum intelligant; in pronuntiatione vim accentuum agnoscant, distincte legant, ne confusione pronuntiationis intellectum auditoribus tollant. Considerant quid sit indicative legendum, quid sub interrogatione pronuntiandum, ubi sit in oratione distinctio, vel media
Abbreviated transcription (Latin):
pationẽ pungat: desuꝑ recuruus est. ut ꝑ consolacio¬
nem mites trahat. Anulus sacram̃tũ fidei significat:

Expanded text:
pationem pungat; desuper recurvus est, ut per consolationem mites trahat. Annulus sacramentum fidei significat
Abbreviated transcription (Latin):
ex certudine senectutis. non obstinatio. sed hu
militas & afflictio se qui deberet: s forsitan fu
niculus triplex quo ligatur senex difficile rũ¬
pitur. Triplex funculus est prauę consuetudi¬
ius usus. qui ex tribus conficitur: quando me¬
ditatio sermoni. sermo operationi. ab ociosis cõ¬
plicatur. Dum eium a puericia in mente senis
ꝑ cogitationẽ semitam fecerit uoluptas: in ser¬
mone uanitas: in opere ꝑuersitas: quid aliud
agitur. nͥ quod in consuetudinẽ quasi in funẽ
hec tria torqueantur: Est autẽ laqueus in fu¬
ne. dulcedo temporalis in consuetudine: circũ¬
datio fimis. impedimenta sunt carnis. Dulcedi¬
ne gͥ decipimur: consuetudine ligamur. Ille au¬
tem laqueum euaserat. & funiculũ ruperãt qui
dicebat. Anima mea erepta ẽ de laqueo ue.l.c.x.¬

Expanded text:
ex certex certmilitas et afflictio sequi deberet; sed fniculus triplex, quo ligatur senex, difficile rumpitur. Triplex funiculus, est pravae consuetudinis usus, qui ex tribus conficitur, quando meditatio sermoni, sermo operationi ab otiosis complicatur. Dum enim a pueritia in mente senis per cogitationem semitam fecerit voluptas, in sermone vanitas, in opere perversitas, quid aliud agitur nisi quod in consuetudinem quasi in funem haec tria torqueantur? Est autem laqueus in fune, dulcedo temporalis in consuetudine, circumdatio funis, impedimenta sunt carnis. Dulcedine igitur decipimur, consuetudine ligamur. Ille autem laqueum evaserat, et funiculum ruperat, qui dicebat: Anima mea erepta est de laqueo ve
Abbreviated transcription (Latin):
boris. &. estum solis: portat moraltier pond
caruee fragilitatis: sustinet estũ lił diins. La¬
bore gͥ manuũ adinchilatur pondus tempta¬
tionũ: ocio multiplicatur temptatio. Labore
caro affligitur: ocio nutritur. Iuuenis autẽ in
ocio. quasi uuencus sine iugo: qui dũ ñ tene¬
tur obedientię uinculo. in equalitate fraternę
societatis. quasi bos lascunens. discurrit per
sola maior. ẽ sems obstinatio: qui morti pro¬
rimus. mortis aduentũ ñ abhorret: qui qua¬
si ad ostiũ mundi huius positus foris spectat:
nȩc tam̃ uite presentis attendit egressum: nec
ingressum future considerat. Audit nuntios
mortis: &s credere ñ uult eis. Tres sunt eiũ min¬
tu mortis: casus. uifirmitas. & seuectus. Casus du¬
bia: infiriitas grauia: senectus certa nunti¬
at. Casus mortẽ nuntiat latentẽ: infirmitas ap¬
parentẽ: senectus presentem. Ex incertitudine
mortis timor: ex infirmitatis grauitate dolor

Expanded text:
boris, et aestum solis. Portat moraliter pondus boris, et aestum solis. Portat moraliter pondus carnalis fragilitatis, sustinet aestum libidinis. Labore igitur manuum annihilatur pondus tentationum; otio multiplicatur tentatio vitiorum. Labore caro affligitur, otio nutritur. Juvenis autem in otio, quasi juvencus sine jugo, qui dum non tenetur obedientiae vinculo, in aequalitate fraternae societatis, quasi bos lasciviens, discurrit per sola major est senis obstinatio, qui morti proximus, mortis adventum non exhorret, qui quasi ad ostium mundi hujus positus foris spectat, nec tamen vitae praesentis attendit egressum, nec ingressum futurae considerat; audit nuntios mortis, et credere non vult eis. Tres sunt enim nuntii mortis: casus, infirmitas, senectus. Casus dubia, infirmitas gravia, senectus certa denuntiat. Casus mortem denuntiat latentem, infirmitas apparentem, senectus praesentem. Ex incertitudine mortis timor, ex infirmitatis gravitate dolor,
Abbreviated transcription (Latin):
poribus. scilicet mane &. uesperę & meridie
mane pueri. meridiȩ iuuenes: uespere senes:
mane maurus: meridie paulus: uesperę genti¬
anus. Hic large accipimus iuuentutẽ: ut non
tantum adolescentiam. s. etiã maturam com¬
prehendamus etatem. Hec ẽ etas labori con¬
grua. In hac etate paulus uolens redimere te¬
pͥus. ñ solum instabat comtemplationi: s etiã
labori. Sic etiã iacob cũ rachel &. lya reuertit᷑.
ad patriam: sic mariȩ̨ & marthȩ̨ precib laza¬
rus adiuuatur ad uitam. Cũ rachel & lia iacob
reuertitur: quando aliquis desiderio bene ope¬
randi gradiens. actiue & contemplatiue uite
sociatur. Latarus uͦ interpretatur aduitus. Qui
tunc resuscitatur: quando aliquis hinc bonis
operib. hinc lacrimis a morte peccati libera¬
tur. Nemo gͥ a labore excusatui: ñ pueri. ñ iuue¬
nes. ñ senes sola tam̃ iuuentus portar pondꝰ
diei & estus: portat materialiter pondus la¬

Expanded text:
poribus, scilicet vespere, et mane, et meridie. poribus, scilicet vespere, et mane, et meridie. Mane pueri, meridie juvenes, vespere senes; mane Maurus, meridie Paulus, vespere Gentianus. Hic large accipimus juventutem, ut non tantum adolescentiam, sed etiam maturam comprehendamus aetatem. Haec est aetas labori congrua, in hac aetate Paulus volens redimere tempus, non solum instabat contemplationi, sed etiam labori ; sic etiam Jacob cum Lia et Rachel revertitur in patriam ; sic Mariae et Marthae precibus adjuvaturevertitur, quando aliquis desiderio bene operandi gradiens, activae et contemplativae vitae sociatur. Lazarus vero interpretatur adjutus. Qui tunc resuscitatur, quando aliquis hinc bonis operibus, hinc lacrymis a morte peccati liberatur. Nemo igitur a labore excusatur; non pueri, non juvenes, non senes; sola tamen juventus portat pondus diei et aestus. Portat materialiter pondus la
Abbreviated transcription (Latin):
libertatem ocii: necessaria uͦ impendenda sunt.
ñ sub traheuda.S ne uacet ocio. dũ impenditur
cibus: sequantur quȩ conueniunt asino. uirga.
scilicet & onis. lluga correctionis: & omis la¬
boris. Inter uirgam siquidem &. onus. ñ est o¬
cio locus. laboret gͥ homo interior.&. exterior:
ne dicatur eis. Quid hic statis tota dic ociosi:
Tota die ociosi stant: qui om̃i tempore uite suȩ.
cessantes a bono opere. in foro uane głe torpen¬
tes ꝑseuerant. Audiant tam̃ prelati. causam ocii.
eñ conducerent: Ad querendũ forsitan hono¬
rem. ñ ad laborem: ad curiam. ñ ad uine.am. Ibi
agͥ de pondere pecunę. non de quantitate eul¬
pe. de examinatione argenti. ñ de purgatione
peccati.Sunt tam̃ boni prelati. qui operarios
ad laborem conducunt: uerbo em̃ docent .s. exẽ¬
plo precedunt. ad hunc enĩ laborem diuersi ue¬
miunt: idẽ pueri. iuuenes. & senes: &. diuersis tẽ¬

Expanded text:
libertatem otii. Necessaria vero impendenda sunt, libertatem otii. Necessaria vero impendenda sunt, non subtrahenda. Sed, ne vacet otio, dum impenditur cibus, sequantur quae conveniunt asino, virga scillcet et onus, virga correctionis et onus laboris. Inter virgam siquidem et onus, non est otio locus . Laboret igitur homo interior et exterior, ne dicatur eis: Quid hic statis tota die otiosi? Tota die otiosi stant, qui omni tempore vitae suae cessantes a bono opere, in foro vanae gloriae torpentes perseverant. Audiant tamen praelati causam otii. enim conducerent? Ad quaerendum forsitan honorem non ad laborem, ad curiam non ad vineam. Ibi agitur de pondere pecuniae, non de quantitate; culpae de examinatione argenti, non de purgatione peccati. Sunt tamen boni praelati, qui operarios ad laborem conducunt, verbo enim docent, et exemplo praecedunt. Ad hunc laborem diversi veniunt, id est pueri, juvenes et senes, et diversis tem
Abbreviated transcription (Latin):
nȩc ascendunt cũ ysaac in montem: portantel
palcas & stimulũ. quȩ ad asinum pertinent:
ñ ignem. & gladium. quȩ ꝑtinent ad sacrifici¬
uni. dit enim abraham ad pueros suos. Lxpec¬
tate hic cũ asino: ego & puer cũ ad orauerim.
reuertemur ad uos. Pueri. sunt pueriles sensus
anum. Qui cũ asmno expectant: quia tarditat̃r
semꝑ amant. Quo dicuntur ẽe pueri. ociosi u¬
delicet & tepidi: portantes stimulũ carms. et
paleas leuitatis. Abraham uͦ qui interpretatur
pater multarũ gentium. idẽ animus genitor
manib ꝑ ignẽ caritatẽ: ꝑ gladium predicatio¬
nis uerbũ intelligimus. Portat gͥ igñe & gla¬
dium in manibus: qui quod amat & predicat.
implet operib fgo inquit & puer reuertem
ad uos. Nccesse ẽ ut ambo redeant. Idest uis ra¬
tionis &. puritas mentis: ut reuertantur ad
agendã curam carnis: ñ in desideruis.s in neces¬
sarus. Semꝑ enim caro querit affluentiam cibi.

Expanded text:
nec ascendunt cum Isaac in montem, portantes nec ascendunt cum Isaac in montem, portantes paleas et stimulum, quae ad asinum pertinent, non ignem et gladium quae pertinent ad sacrificium. Ait enim Abraham ad pueros suos: Exspectate hic cum asino, ego et puer cum adoraverimus, revertemur ad vos . Pueri sunt pueriles sensus animi, qui cum asino exspectant, quia tarditatem semper amant. Duo dicuntur esse pueri, otiosi videlicet et tepidi, portantes stimulum carnis et paleas levitatis. Abraham vero, qui interpretatur pater multarum gentium, id est animus genitor manibus. Per ignem, charitatem; per gladium, praedicationis verbum intelligimus: portat igitur ignem et gladium in manibus, qui quod amat et quod praedicat, implet operibus. Ego, inquit, et puer revertemur ad vos. Necesse est, ut ambo redeant, id est vis rationis et puritas mentis, ut revertantur ad agendam curam carnis, non in desideriis, sed in necessariis. Semper enim caro quaerit affluentiam cibi,
Abbreviated transcription (Latin):
quasi fumus in igne: meditatio quasi flamina
cũ fumo: contemplatio. ignis cũ flãma sine
fumo. Cũ autẽ mens ad consideranda cęlestia
laborat: tunc cogitatio occupatione tempo¬
ralium impeditur: meditatio conturbatur¬
ocio: contemplatio curiositate reuocatur: et¬
sic fit quandoq ut mens ociosa uoluptate
torpescat. Cũ gͥ homo interior iacet. in lectu¬
lo uoluptatis. dũ somno torpescit mercie. et
somnuis deluditur curiositatis: conuocat et
hortatur exteriorem. ut meliuet aur̃e rumo¬
rib: loquatur uana: mollibus nfouatur ma¬
ne comedat: gallus cenȩ terminet lectionem.
Cuntib dormitum surgentes ad uigilias obui¬
ent fratres: ingilantib illis dormiant: re deun¬
tib surgant.S̾. melius forsitan ẽẽt. si nichil di¬
cerent: quã si substractis sillabis aut dictionib
qui nichil operantur ad horam: si semper eouu¬
tantur moram: hi sunt qui expectant cũ asino.

Expanded text:
quasi fumus in igne; meditatio, quasi flamma quasi fumus in igne; meditatio, quasi flamma cum fumo; contemplatio, ignis cum flamma sine fumo. Cum autem mens ad consideranda coelestia laborat, tunc cogitatio occupatione temporalium rerum impeditur, meditatio quippe otio conturbatur, contemplatio curiositate resic fit quandoque, ut mens otiosa voluptate torpescat. Cum igitur homo interior jacet in lectulo voluptatis, dum somno torpescit inertiae, et somniis deluditur curiositatis, convocat et hortatur exteriorem, ut inclinet aurem rumoribus, loquatur vana, mollibus induatur, mane comedat, gallus coenae terminet lectionem, euntibus dormitum surgentes ad vigilias obvient fratres, vigilantibus illis dormiant, redeuntibus surgant. Sed melius forsitan esset, si nihil dicerent, quam si subtractis syllabis, aut dictionibusqui nihil operantur ad horam, sed semper comitantur moram. Hi sunt, qui exspectant cum asino,
Abbreviated transcription (Latin):
dias in malis: nec ꝑuersis contradicas in bonũ.
igenerat. Est autem labor. & ocium
interioris hominis: est labor et
ocium exterioris. Labor. interioris. labor sci¬
disciplinę: in uiuentute exercitii: in semio doc
trine: ut qui nescit in puericia discat: qui di¬
dicit in iuuentute adusũ ducat: quod ad usũ
duxit. in seno doceat. Est & alius labor inte¬
rior scilicet cogitationis & meditationis. ut
ad requiem perueniat contemplationis: ut
si quid ꝑ oblimonẽ sub nube dubitationis la¬
teat obscurum. fiat cogitatione liquidum: me¬
ditatione liquidius: contemplatione li quidiffi¬
mum. Cũ enim aliquid de cęlestib offert memo¬
ria menti. prius quasi confusum in cogitatione
cernitur: postea uͦ meditatione discernitur:
ad ultimum uͦ contemplatione dinoscitur. Ascen¬
ditur gͦ consideratione cogitatio. inflãmatur
discretione meditatio: illuminatur cognitio¬
ne contemplatio. Est em̃ cogitatio in mente.

Expanded text:
dias in malo, nec perversis contradicas in bono. Cdias in malo, nec perversis contradicas in bono. Cgenerat. Einterioris hominis, est labor et otium exterioris. Labor interioris hominis labor scidisciplinae, in juventute labor exercitii, in senectute labor doctrinae; ut qui nescit, in pueritia discat; qui didicit, in juventute ad usum ducat; quod autem ad usum duxit, in senectute doceat. Est et alius labor interior, scilicet cogitationis et meditationis, ut ad requiem perveniat contemplationis; ut, si quid per oblivionem sub nube dubitationis latet obscurum, fiat cogitatione liquidum, meditatione liquidius, contemplatione liquidissimum. Cum enim aliquid de coelestibus offert memoria menti, prius quasi confusum in cogitatione cernitur, postea meditatione discernitur, ad ultimum vero contemplatione dignoscitur. Accenditur ergo consideratione cogitatio, inflammatur discretione meditatio, illuminatur cognitione contemplatio. Est enim cogitatio in mente,
Abbreviated transcription (Latin):
quã mex̧: maledicta terra in opere tuo. Quatu¬
or autẽ sunt uoces. scilicet. uxoris. mundi. dia¬
boli. &. dei. dudiam gͥ quę loquitur in me dñs
ds. ñ quid loquatur di abolus: ñ quid loquatur
caro aut mundus. Uox uxoris. uox carnis: uox
autem carnis uoluptas: uox mundi uanitas:
uox diaboli iniquitas: uox di bonitas. Nocigͥ
uxoris obediunt. qui carns suggestionibus
non contradicunt: & plus uoci uxoris. quam
uoci eicatoris obediunt. Est aute uox creato¬
ris ad subiectos de prelatis dicens. Quȩ dicũt
facite : quȩ aurte faciunt. facere uolite. Ut ꝑuer¬
sis obedias prelatis inuuit: qui etiam male ope¬
rantib obedire iussit: ut sic ingrediaris & egre¬
diaris. cũ dauid. sub saule: & eunde honores licet
reprobũ. cũ samuele. Inobedientes gͥ & superbos
se ẽẽ testantur qui prelatis licet ꝑuersis ñ obe¬
diunt. & eos ñ uenerantur. Nec bons tam̃ obe¬

Expanded text:
quam meae, maledicta terra in opere tuo . Quatuquam meae, maledicta terra in opere tuo . Quatuor sunt autem voces, scilicet uxoris, mundi, diaboli et Dei. Audiam igitur quid loquatur in me Dominus Deus , non quid loquatur diabolus, non quid loquatur caro, aut mundus. Vox uxoris, vox carnis; vox autem carnis, voluptas; vox mundi, vanitas; vox diaboli, iniquitas; vox Dei, bonitas. Voci uxoris obediunt, qui carnis delectationibus non contradicunt, et plus voluptati carnis quam voci Dei obediunt. Est auteris ad subjectos de praelatis dicens: Quae dicunt, facite; quae autem faciunt, facere nolite . Ut perversis obedias praelatis innuit, qui etiam male operantibus obedire jussit, ut sic ingrediaris, et egrediaris cum David sub Saule , et eumdem honores, licet reprobum cum Samuele . Inobedientes igitur et superbos seipsos esse testantur, qui praelatis licet perversis non obediunt, et eos non venerantur. Nec bonis tamen obe
Abbreviated transcription (Latin):
oms ingenio: ut qd̾ mimis parentũ. uel exhor¬
tationib fr̃m ñ potest obtineri: saltẽ simula¬
tioms ingenio. possit adipisci. Hȩc autẽ obedi¬
entia quę conceditur alicui parentũ. exactio¬
ne. seu fr̃m seductoria exhortatione. uel etiam
boni operis simulatoria ostensione. obedientiȩ
nom̃ habet: s re caret. Ad hanc etiam obedien¬
tiam alus modis ꝑuenitur: ut qd̾ illis tribus
precedentib ñ ꝑ otest: ꝓmissionibus munerum
obtineatur. Sic adhuc cũ petro symon magus
ra. ꝑ petrũ. bom prelati: ꝑ symonem. ananiã.
& saphiram. mali subditi designantur. Uloluit
symon einere gr̃am: isti obedientiam. Ananias
& saphyra absconderunt partem substantię:
isti uͦ negotiis incũbunt ad quirende pecunię.
Hec est obedientia cũ symonia. Est & alia speci¬
es mobedientiȩ. quȩ tam̃ obedientia uocatur:
de qua dicitur. Quia obedisti uoci uxoris tuȩ plꝰ

Expanded text:
onis ingenio, ut quod minus parentum, vel exhoronis ingenio, ut quod minus parentum, vel exhortationibus fratrum non potest obtineri, saltem simulationis ingenio possit adispici. Haec autem obedientia, quae conceditur alicui, parentum exactione, seu fratrum seductoria exhortatione, vel etiam boni operis simulatoria ostensione, obedientiae nomen habet, sed re caret. Ad hanc etiam obedientiam aliis modis pervenitur, ut quod illis tribus praecedentibus non potest, promissione muneris obtineatur. Sic adhuc cum Petro Simon Magus ; per Petrum boni praelati; per Simonem, Ananiam et Saphiram mali subjecti designantur. Voluit emere Simon gratiam, isti obedientiam. Ananias et Saphira absconderunt partem substantiae, isti vero negotii incumbunt acquirendae pecuniae. Haec est obedientia cum Simonia. Est et alia species inobedientiae, quae tamen obedientia vocatur, de qua dicitur: Quia obedisti voci uxoris tuae plus
Abbreviated transcription (Latin):
dientia multis modis dr: expedit ut sermo
de cahabitus. altius ordiatur. Imponitur enim
obedientie nomen precepto. facto. & loco: ut
designet qd̾ precipitur: monstret qd̃ agitur:
nominet locũ in quo quis moratur. De p̾recep¬
co enim dr. iniungit ei obedientiam: de facto
compleuit. eam: de loco. apud illam moratur o¬
bedientiam: cũ aliquam remotã seruat curiã.¬
Prima ẽ facilis: scd̾a grauis: tercia ad utrũq
se habet. leue ẽ enim precipere. s labor ẽ imple¬
re: locus uͦ aliquartoo placet: aliquando displi¬
cet. Placet quibusdam. ñ quia ab undet fr̃ib
s. piscibus: placet. quia famulis abundet et
fabulis: placet quia cuncta solus possidet: & sic
fic. ut uocetur obedientia cũ ñ sit. Hanc obedien¬
tiam multi desiderant: ut extra obedientiam
ẽẽ queant. O ultis autẽ modis. hec obedientia
queri solet. idẽ auxilio. consilio. ingemo: auri¬
lio uidelicet parentum. consilio fr̃m: simulati¬

Expanded text:
dientia multis modis dicitur, expedit ut sermo dientia multis modis dicitur, expedit ut sermo de ea habitus altius repetatur. Imponitur enim nomen obedientiae, praecepto, facto et loco, ut designet quod praecipitur, monstret quod agitur, nominet locum in quo quis moratur. De praecepto enim dicitur, injungit ei obedientiam; de facto, complevit eam; de loco, apud illam moratur obedientia, cum aliquam remotam servat viPrima est facilis, secunda gravis, tertia ad utrumque se habet. Leve enim est praecipere, sed labor est implere. Locus vero aliquando placet, aliquando displicet. Placet quibusdam, non quia abundet fratribus, sed piscibus. Placet, quia famulis abundat et fabulis. Placet, quia solus cuncta possidet; et sic fit, ut vocetur obedientia cum non sit. Hanc obedientiam multi desiderant ut extra obedientiam esse queant. Multis autem modis haec obedientia quaeri solet, id est, auxilio, consilio et ingenio. Auxilio videlicet parentum, concilio fratrum, simulati
Abbreviated transcription (Latin):
quandoq ut generet languorem: mens enim
carnalis. ꝑ tumorem suꝑbiȩ incurrit sepissime
languorem in obedientie. Ouę sunt aut̃e tumo¬
ris species. dura udelicet & mollis. Duricia tu¬
moris in carne. est obstinatio carnalium ui
conuersatione. Hȩc autẽ tribus modis mederi
solet. emplastro scilicet ungento. & ferro. Idest
exemplo boni operis: uerbo cõmonitiomis:
disciplina correctionis. Cũ enim mens ñ emit¬
tit saniem ꝑ confessionẽ. uel ex cõmonitione
ĩi promittit emendationem: restat ut ferri reci¬
piat incisionẽ: id est correctionem disciplinę.
Est autem tumor mollis. cũ mens inflata de¬
lectatur. uoluptuosis: dũ sectatur ocium. somno¬
lentia. torpescit. Ex his gͥ languor animȩ nas¬
citur: quando duricia obstinationis pressa. uł
mollicie dissoluta. mens suꝑba nichil operat᷑.
assumut sͥ inobedientia quandoq nom̃ obe¬
dientię: ut solo nomine glorietur. S: quia obe¬

Expanded text:
quandoque ut generet languorem. Mens enim quandoque ut generet languorem. Mens enim carnalis per tumorem superbiae incurrit saepissime languorem inobedientiae. Duae autem sunt tumoris species, duri videlicet et mollis. Duritia tumoris in carne, est obstinatio carnalium in conversatione. Huic autem tribus modis mederi solent, emplastro scilicet, unguento et ferro, id est, exemplo boni operis, verbo commonitionis, disciplina correptionis. Cum enim mens non emittit saniem per confessionem, vel ex commonitione non promittit emendationem, restat ut ferri recipiat incisionem, id est, correptionem disciplinae. Est autem tumor mollis, cum mens inflata delectatur voluptuosis; cum sectatur otium, somnolentia torpescit. Ex his igitur languor animae nascitur, quando duritia obstinationis pressa, vel mollitie dissoluta, mens superba nihil operatur. Assumit sibi inobedientia quandoque nomen obedientiae, ut solo nomine glorietur. Sed quia obe
Abbreviated transcription (Latin):
rantur in claustro quasi in sy lo: qui nchil ali¬
ud faciunt. nͥ quod. uel quomͦ. uel quando. uel
quantũ uolunt. Illi uͦ qui male uiuunt. &. subiec¬
tos beneinuere: cogunt: errantes reuocant. sed
ocerdunt fortes. Reuocant uerbis: occidunt exẽ¬
plis. Religiosi uderi student: quia religiosos
sub se habent. Gloriantur de eor. pacientia. ñ de
sua: quȩ operari uolunt imperant: operantur ip¬
si quod alus operari licitũ eẽ non putant: sub¬
uulnere. sic ex ulcere contemptus emanat. Mor¬
bus in obedientię. languor ẽ animȩ. Qui enin
operari ñ uult. &. potest: uiuit.s languet. Uuit
potestate: languet uoluntate. Hoc morbo pri¬
mus homo languit: qui cũ inueret potestate.
&e sanus eẽt bona uoluntate. bestus terrȩ p̃positꝰ
fuit: ꝑ inobedientis uͦ culpam. suppositus. &. nũc
muscis & culicibus ꝑ posteros seruit. Quando in¬
firiitas carnis adunatur in tumorem. contingit

Expanded text:
rantur in claustro, quasi in Silo, qui nihil alirantur in claustro, quasi in Silo, qui nihil aliud faciunt, nisi quod et quomodo et quando et quantum volunt. Illi vero, qui male vivunt, et subjectos bene vivere cogunt, errantes revocant, sed fortes occidunt. Revocant verbis, occidunt exemplis. Religiosi videri student, quia religiosos sub se habent. Gloriantur de eorum patientia, non de sua. Quod operari nolunt, imperant: operantur ipsi quod aliis operari licitum non esse putant, subvulnere, sic ex ulcere contemptus emanat. Morbus inobedientiae languor est animae. Qui enim operari non vult et potest, vivit, sed languet. Vivit potestate, sed languet voluntate. Hoc morbo primus homo languit, qui cum viveret potestate, et sanus esset voluntate, bestiis terrae praepositus fuit, per inobedientiae vero culpam suppositus, etiam nunc muscis, et culicibus per posteros servit. Quando infirmitas carnis adunatur in tumorem, contingit
Abbreviated transcription (Latin):
bi cõmisso. gregis dño rationem reddant. Cur
suscipiunt curam gregis: & fugiunt pondus
laboris: Si nesciunt: cur suscipiunt: Si scire
& peccare ꝑinitunt: cũ soli bene uiuere possent.
cur mortem incurrunt: Tales prelati nutriũt
filios hely. qui cũ mulierib quę obseruabãt
ante ostium tabernacłi dormiunt: qui uemen¬
tes in sylo sacrificare ñ ꝑmittunt: sed antẽqͣm
incendatur adeps. carnem critdam rapiunt.
Quasi filii sunt. helx̧. qui sub prelatis bene unien
siderus se coniungunt. Illos qui ueniunt insylo.
ne sacrificent impediunt: cũ nouiter conuersos.
uerbis et cxemplis ab exercitio bonȩ operationis
auertunt. Accendi ñ ꝑmittunt adipem. quia ex¬
tuicto caritatis igne. ñ infundunt bonȩ actiomi
cordis dulcedinẽ. Carne crudã ñ coctam quer̃t:
quia tribulationis ignẽ fugientes. paupertati et
decoqui solent incia carnus. Carñẽ crudam iccir¬
uelint sibi coquant. Tales sunt quidã qui mo¬

Expanded text:
bi commisso, gregis Domino rationem reddant. Cur bi commisso, gregis Domino rationem reddant. Cur suscipiunt curam gregis, et fugiunt pondus laboris? Si nesciunt, cur suscipiunt? si sciunt et peccare permittunt, cum soli bene vivere possent, cur mortem incurrunt? Tales praelati nutriunt filios Heli, qui cum mulieribus, quae observant ad ostium tabernaculi, dormiunt; qui venientes iincendatur adeps, carnem crudam rapiunt . Quasi filii Heli sunt, qui sub praelatis bene viventsideriis se conjungunt. Illos etiam qui veniunt in Silo, ne sacrificent, impediunt; cum noviter conversos verbis et exemplis ab exercitio bonae operationis avertunt. Accendi non permittunt adipem, quia exstincto charitatis igne non infundunt bonae actioni cordis dulcedinem. Non carnem coctam sed crudam quaerunt, quia tribulationis ignem fugientes paupertati et decoqui solent vitia carnis. Carnem crudam idcirum et qualem velint, sibi coquant. Tales sunt quidam, qui mo
Abbreviated transcription (Latin):
inquit. ut dum licenter etiam illicita faciunt. sub¬
ditor: nemo contradicat. Et in eodẽ. Cunctis se esti¬
mat prelatus. amplius sapere: quib se uidet am¬
plius posse. Hoc amant: scilicet uideri sapientes
& ẽẽ potentes. Hęc causa fuit angłicę & huma¬
nȩ runȩ. Ponã in quit angłs sedem ineam ad
aquilonem. Et homini dixit. Critis sicut du: sci¬
entes bonũ & malum. Timeat gͥ prelatus: qd
meruit homo & angłs. angłs em̃ cũ uellet ẽẽ
potentior corruit: homo cũ uideri uellet sa¬
pientior. desipuit. Sunt & tres species negligen¬
tiarũ prelatoꝵ. scilicet qui bene uiuunt. & sub¬
iectos male uiuere ꝑmittunt: quidam qui ma¬
le uiuunt. & subiectos bene uiuere cogũt. qͥdã qͥ¬
male uiuunt. & subiectos male uiuere uolunt.
inittunt. exemplo quippe precedunt: s. cũ corri¬
gendo ñ inerepant errantes. delinquunt. licet
em̃ bene uiuant: necessarium est ut de grege si¬

Expanded text:
inquit, ut dum licenter etiam illicita faciunt, subinquit, ut dum licenter etiam illicita faciunt, subditorum nemo contradicat. » Et in eodem: « Cunctis se existimat praelatus amplius sapere, quibus se videt amplius posse. » Hoc amant, scilicet videri sapientes, et esse potentes, haec causa fuit angelicae et humanae ruinae. Ponam, inquit angelus, sedem meam ad Aquilonem . Et homini dixit: Eritis sicut dii, scientes bonum et malum . Timeat igitur praelatus, quod meruit homo et angelus. Angelus enim, cum vellet esse potentior, corruit; homo, cum vellet videri sapientior, desipuit. Sunt et tres species negligentium praelatorum, scilicet qui bene vivunt, et subjectos male vivere permittunt: quidam male vivunt, et subjectos bene vivere cogunt; quidam male vivunt, et subjectos male vivere volunt. vere permittunt, exemplo quidem praecedunt; sed, dum corrigendo non increpant errantes, delinquunt. Licet enim bene vivant, necesse tamen est, ut de grege si
Abbreviated transcription (Latin):
pacientia p̾erseuerante. Tenet aut̃e pastor. unita¬
tem. eũ grege. quando ñ diuiditur a subiectis. ꝑ
preciosiorẽ habitũ. uel ꝑ delicatiorẽ cibum: dum
fit unus ꝑ compassionẽ eũ infirmis. ꝑ dispensa¬
tionẽ cũ delicatis: ut cũ apło dicere possit. om̃u¬
b om̃ia factus sum: ut om̃s lucri facerem. Pastoi.
uͦ negligens fugit. Sunt eni quidam prelati. qui
fugiunt qõ precipiunt. Cũ eñi onera grauia &. im¬
portabilia imponunt.&. ea digito mouere nolunt.
fugiunt quod precipiunt: fugiunt cũ se subtra¬
hunt: fugiunt qui ꝑ alienas domos uagantes
discurrunt: fugiunt qui quȩ sua sunt querunt:
fugiunt qui licet presentes sint. cũ negligentias
uiderint. se subsilentio abscondunt: fugiũt. qui re¬
moti a conuentu sub ocio uiuunt: qui a cõmimi
fr̃m consilio recedunt: qui praua agunt &. repre¬
hendi nolunt. Unde beatus gregorius dicit. libet

Expanded text:
patientia perseverante. Tenet autem pastor unitapatientia perseverante. Tenet autem pastor unitatem cum grege, quando non dividitur a subjectis per pretiosiorem habitum, vel per delicatiorem cibum, dum fit unus per compassionem cum infirmis, per dispensationem cum delicatis, ut cum Apostolo dicere possit: Omnibus omnia factus sum, ut omnes lucrifacerem . Pastor vero negligens fugit. Sunt quidam praelati, qui fugiunt, quod precipiunt. Cum onera gravia et importabilia imponunt, et ea digito movere nolunt, fugiunt quod praecipiunt; fugiunt, cum se subtrahunt; fugiunt, cum per alienas domos vagantes discurrunt; fugiunt, qui quae sua sunt quaerunt; fugiunt, licet praesentes sint, qui cum negligentias viderint, se sub silentio abscondunt; fugiunt, qui remoti a conventu sub otio vivunt, qui a communi fratrum concilio recedunt, qui prava agunt et reprehendi nolunt. Unde beatus Gregorius: « Libet,
Abbreviated transcription (Latin):
quid ueliit ratio maifestat. Et uocem meam
inquit audiunt. Tres sunt pastoris uoces: sua¬
uis scilicet. dulcis & alta. Suauis ad infirmum.
ad morientem dulcis: ad surdũ ꝑtinet alta. In¬
firmatur autẽ qui temptatur: moritur qui
desperat: surdus ẽ qui non audit. Audiunt autẽ
qui obediunt. Audit cm̃ quandoq infirmus
suauem uocem consolationis: desperans dul¬
cedinẽ obsecrationis. surdus asperitatem incre¬
pationis. Et sequuntur me meę. Dues pasto¬
rem sequunt᷑. Quem: Illũ qui precedit. Quo:
ad uitã si diligens: ad morte si negligens pre¬
cedat. Si eñĩ cecus cecum ducat. am̃bo in foue¬
am cadunt. Quomͦ precedunt: Uita & doctri¬
na. Sic fiet unũ ouile. &. unus pastor. Pastor uñ
debet ẽẽ inse: &. unus cũ grege. Inus in se: ut
Qd docet uerbis impleat opere: ut ꝑ iracundiã
ñ mutetur a mansuetudine: ñ eleuetur prospe¬
ris. ñ frangatur aduersitate: s idem ꝑmaneat

Expanded text:
quid velint, ratio manifestat. Et vocem, quid velint, ratio manifestat. Et vocem, inquit, meam audiunt . Tres sunt pastoris voces, suavis scilicet, dulcis, alta. Suavis ad infirmum, ad morientem dulcis, ad surdum pertinet alta. Infirmatur autem qui tentatur, moritur qui desperat, surdus est qui non audit; audiunt autem, qui obediunt. Audit enim quandoque infirmus vocem suavem consolationis, desperans dulcedinem obsecrationis, surdus asperitatem increpationis. Et sequuntur me meae . Oves pastorem sequuntur. Quem? illum qui praecedit. Quo? ad vitam, si diligens; ad mortem, si negligens praecedat. Si enim caecus caecum ducat, ambo in foveam cadunt . Quomodo praecedunt? vita et doctrina. Sic fiet unum ovile, et unus pastor : pastor unus debet esse in se, et unus cum grege; unus in se, ut quod docet verbis, impleat opere ut per iracundiam non mutetur a mansuetudine, non elevetur prosperis, non frangatur adversitate, sed idem permaneat
Abbreviated transcription (Latin):
pro ouib suis ponit: qui periculosum regiminis
ascendens locũ. clauso silentii ostio. claustraliũ
gregem in pace custodit. Animã ponit: qui so¬
lus iter mundana pericula exteriora negotia
ad sustinenda uirgia rei familiaris solus exit:
qui inter adulantium ac detrahentium linguas
medius incedit: qui ꝓ infirmis laborat. & labo¬
rantes pascit: consolatur pusillanmes. & cũ su¬
ꝑbis increpando contendit. Talis pastor. dicere
potest. cognosco meas. &. cognoseunt me meȩ.
Cognoscunt oues pastorem. quẽ sepe uident
presentẽ : quẽ subicctis familiaritas notũ. be¬
neficientia reddit amicum. Oues uͦ pastor cog¬
noscit: dũ subditoꝵ mores. & actus diligent̃
attendit. Unde scriptũ est. Considera diligent̃.
uultum pecoris tui. Uultũ pecoris conside¬
rat. qui quid singłi subiectoꝵ possint ñ igno¬
rat: cui ꝑ confessionẽ corda. ꝑ circũspectionem
opera. ꝑ experimentũ quid possuit. ꝑ effectus

Expanded text:
pro ovibus suis ponit, qui periculosum regiminis pro ovibus suis ponit, qui periculosum regiminis ascendens locum, fratrum in pace custodit. Animam pro ovibus ponit, qui solus inter mundana pericula exteriora negotia ad sustinenda jurgia rei famqui inter adulantium et detrahentium linguas medius incedit, qui pro infirmis laborat, et laborantes pascit, consolatur pusillanimes, et cum superbis increpando contendit. Talis pastor dicere potest: Cognosco oves meas, et cognoscunt me meae . Cognoscunt oves pastorem, quem saepe vident praesentem, quem familiaritas notum, beneficentia reddit amicum. Oves vero pastor agnoscit, dum subjectorum mores et actus diligenter attendit. Unde scriptum est: Considera diligenter vultum pecoris tui . Vultum pecoris considerat, qui quid singuli subjectorum possint, non ignorat cui per confessionem corda, per circumspectionem opera, per experientiam quid possint, per effectum
Abbreviated transcription (Latin):
si mitrita fuerit eliminant. Ad prouidentiam
siquidem ꝑtinet consilium: ad discretionẽ u¬
dicium: ad humilitatẽ custodia. ad caritatem
diligentia. Consilium ꝓuidentiȩ sẽparat a bo¬
nis mala: iudiciũ discretionis eligit quę meli¬
ora sunt: humilitatis custodia uirtutũ euitat
damnũ. diligentia periculũ. In his negligentia
locũ ñ habet. Illos uͦ qui ꝓuidentię ocłos stulti¬
cię caligine coopertos habent. qui ab earreitio
bom oꝑis inertes torpent. qui ꝑ cupiditatẽ ad
uoluptuosa distrahuntur. ꝑ suꝑbiam hunuilib
ñ condescendunt: illos dico negligentia possi¬
det. & eoꝵ dissoluit actiones. ꝑ stulticiam intrat
negligentia: per inerciam manet: cupiditatis
desiderio pascitur: ꝑ suꝑbiam regnat. Audiat
gͥ negligens pastor. quid sibi. &. diligenti pasto¬
ri dicatur. Bonus pastor. inquit anmã suam po¬
nit ꝓ ouib suis: mercennarius uͦ fugit. Animam

Expanded text:
iamsi nutrita fuerit, eliminant. Ad providentiam iamsi nutrita fuerit, eliminant. Ad providentiam siquidem pertinet consilium, ad discretionem judicium, ad humilitatem custodia, ad charitatem diligentia. Consilium providentiae separat a bonis mala, judicium discretionis eligit quae meliora sunt, humilitatis custodia virtutum evitat damnum, diligentia periculum. In his negligentia locum non habet. Illos vero qui providentiae oculos stultitiae caligine coopertos habent, qui ab exercitio boni operis inertes torpent, qui per cupiditatem ad voluptuosa distrahuntur, et per superbiam humilibus non condescendunt; illos, dico, negligentia possidet, et eorum dissolvit actiones. Per stultitiam intrat negligentia, per inertiam manet, ambitionis desiderio pascitur, per superbiam regnat. Audiat igitur negligens pastor, quid sibi et diligenti pastori dicatur. Bonus pastor, inquit, animam suam dat pro ovibus suis, mercenarius vero fugit . Animam suam
Abbreviated transcription (Latin):
unt. nec ꝓossunt. nec uolunt. Scire .&. posse. et
uelle caritatis ẽ uel suꝑbię: scire. & posse .&. nol¬
le humilitatis uel mercie: nec scire. nec posse.
s. uelle: cupiditatis. &. stulticie: nec senre. nec
posse. nȩc uelle discrecionis & prouidentiȩ:. Qui
em̃ sciunt .i. possunt. & uolunt prec̃ẽ. si uolũt
prodesse caritatis ẽ: alioquin suꝑbiȩ. Qui uͦ
sciunt &. possunt. s. nolunt. humilitatis est
qd̾ renuunt: mercie uͦ cũ sciant si om̃ino desi¬
stunt. Qui autẽ nec seiunt nec possunt & uolũt.
cupiditatis udetur eẽ quod uolunt: stultieie
si ueliit qd̃ nec sciunt nec possunt. Illi si quidẽ
qui nec sciunt. nec possunt. nec uolunt. pru¬
denter agunt: sũma ẽ eni discietio nolle quod
ũ potes. prouidere quod nescis. Quatuor. ex
his quȩ prediximus. idẽ stulticia. & inereia.
cupiditas. & suꝑbia. negligentiã generant: re¬
liqua uͦ quatuor. idest prouidentia. & discretio.
humilitas. & caritas. ipsam negligentiam et¬

Expanded text:
nt, nec possunt, nec volunt. Scire, et posse, et velle, charitatis est vel superbiae; scire, et posse, et nolle, humilitatis vel inertiae; nec scire, nec posse, sed velle, cupiditatis et stultitiae; nec scire, nec posse, nec velle, discretionis et providentiae. Qui enim sciunt, et possunt, et volunt praeesse, si velint prodesse, charitatis est, alioquin superbiae. Qui vero sciunt, et possunt, et nolunt, humilitatis est quod renuunt, inertiae vero cum sciant si omnino desistunt. Qui autem nec sciunt, nec possunt, sed volunt, ambitionis videtur esse, quod volunt stultitiae, si velint, quod nec sciunt, nec possunt. Illi siquidem, qui nec sciunt, nec possunt, nec volunt, prudenter agunt. Summa est enim discretio, nolle quod non potes, providere quod nescis. Quatuor ex his, quae praediximus, id est, stultitia et inertia, ambitio et superbia negligentiam generant. Reliqua vero quatuor, id est, providentia et discretio, humilitas et charitas, ipsam negligentiam, et
Abbreviated transcription (Latin):
quod tam magno labore cibus con¬
ficitur: & tam cito glutitur. Nȩc minus forsi¬
tan causari debent᷑. quidam religiosi: quia
delicatiores possunt appellari. Qui enim deli¬
catiora querunt: delicatiores dici possunt.
Cũ gͥ legas deliquisse ionathan in gustu mel¬
lis. esau in edulio lenticulȩ. sodomitas in satu¬
ritate panis: putas ne sine periculo ẽẽ tot
carmum ferculis. tot pisciũ generib. tot fri¬
xurarum diuersitatib: delectari: Nonne sic dif¬
fert palaciũ a refectorio: sicut egyptus a deser¬
to: Si gͥ in deserto sumus: mirandũ ne ẽ. si ol¬
las carnũ suspiramus: Ollas carmũ
suspirat: quẽ carnis desiderium
temptat. Isti autẽ quare suspirent.
qui ollas carnum semꝑ habent: Ad huc escȩ in¬
quit cor erant in ore ipsor. & .i.d. a.s.e. Esca e¬

Expanded text:
quod tam magno labore cibus conquod tam magno labore cibus conficitur, et tam cito deglutitur. Nec minus forsitan causari debent quidam religiosi, qui delicatiores possunt appellari. Qui enim delicatiora quaerunt, delicatiores dici possunt. Cum enim legas deliquisse Jonathan in gustu mellis . Esau in edulio lentis , Sodomitas in saturitate panis , putasne sine periculo esse tot carnium ferculis, tot piscium generibus, tot frixurarum diversitatibus delectari? Nonne sic differt palatium a refectorio, sicut Aegyptus a deserto? Si igitur in deserto sumus, mirandumne est si ollas carnium suspiramus? Ollas carnium suspirat, quem carnis desiderium tentat. Isti autem quare suspirent, qui ollas carnium semper habent? Adhuc escae inquit eorum erant in ore ipsorum, et ira Dei asce
Abbreviated transcription (Latin):
tutum. ut in fine quilibet benedictione ꝑtruat.
Inter illos etiam qui tunicis uiduuntur uolup¬
tas pedem posuit: ñ quod camisus utantur. .
quodam delicato panno. qui uulgo saia uocͥa¬
cur. In ostensione gͥ lanȩȩ uestis asperitatem cõ¬
uersionis ostendunt: s. in delectatione delica¬
ti panni. suauitatis molliciem querunt. Hidi
& ego nͥ fallor monachum camisia uestitum. io¬
cantem. & dicentem. Carior est staminia quã
camisia tunica uͦ uestiri. magna ẽ difficultas.
S. forsitan dices. qm̃ infirmuᷤ erat huius ĩu.
Immo sanus & petulans & pingui residens
cquo: abundans reb. & curias frequentans.
Qui tũ ante conuersionis habitũ pedes ire
consueuerat: nec semꝑ liners induebatur: et
on negat religio quod requirit. ne¬
cessitas natuix: ꝓhibet tam̃ quod ap¬
petit superfluitas gulę. Causari et¬
enim solent quidã scłares. qd tot di¬
uersis. & tam delicatis utantur cibis

Expanded text:
tutum, ut in fine quilibet benedictione perfruatur. tutum, ut in fine quilibet benedictione perfruatur. Inter illos etiam, qui tunicis induuntur voluptas pedem posuit, non quod camisiis utantur, sed quodam delicato panno, qui vulgo saia dicitur. In ostensione igitur lanei vestis, asperitatem conversationis ostendunt, sed in delectatione delicati panni suavitatis mollitiem quaerunt. Vidi et ego, ni fallor, monachum camisiam indutum, locantem et dicentem: carior est stamina, quam camisia; tunica vero vestiri magna est difficultas. Sed forsitan dices, quod infirmus fuit hujusmodi, imo sanus et petulans, et pingui residens equo, abundans rebus, et curias frequentans. Qui tamen ante conversionis habitum, pedes ire consueverat, nec semper lineis induebatur. Et Non negat religio quod requirit necessitas naturae, prohibet tamen quod appetit superfluitas gulae. Causari etenim solent quidam saeculares, quod tam diversis et tam delicatis utuntur cibis,