comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑire ꝓpt̾ qͦs fuerat ipse ꝑiturus.
Inueni hominẽ de filiis transmi¬
gracionis iudȩ: qͥ solucionẽ regi an¬
nunciet. Dei gram ad suã refert
diligenciã. & inuenisse sedicit. cũ
danihel se ultro obtulerit. ut in¬
troduceret᷑ ad regẽ. In qͦ ne ui ͦ
ostendit᷑ nuncior: qui cũ bona
nuncient. sua uideri uolunt. Qui
au solucionẽ somnĩ rȩꝓmittit. u¬
tiq ante narraturꝰ ẽ somnium.
.s. nota qͦd de filus iuda sit danihel.
ñ sacerdos sicut infine belis fabulȩ
c̃tinet᷑. Putasne uere potes indica¬
oñẽ ciꝰ Seruat ordinẽ questionis. ut
pͥmũ somniũ qͦd se magi ignorare
respond̾ant . & postea int̃pretacionẽ
quęrat somnii. ut cũ somniũ audie¬
eit .& quȩ uiderat recognouerit: tũe
credat q intͣpretacioni. quȩ uariã
rceipit comiectitra. Misteriũ quod
rex int̃rogat. sapientes. &. magi.&s.
arioli & aruspices. ñ quȩ unt indi¬
care regi Pro aruspicib qͦd nos uer¬
timꝰ. in hebraico gazarenos habet.

Expanded text:
. Inveni hominem de filiis transmigrationis Judae, qui solutionem regi annuntiet. Dei gratiam ad suam refert diligentiam, et invenisse se dicit, cum Daniel ultro se obtulerit, ut introduceretur ad regem; in quo ἦθος ostenditur nuntiorum, qui cum bona nuntiant, sua videri volunt. Qui autem solutionem somnii repromittit, utique ante narraturus est somnium. Et nota quod de filiis Juda sit Daniel, non sacerdos, sicut in fine Belis fabula continet. Putasne vere potes indica, etc. Servat ordinem quaestionis, ut primum somnium quod se magi ignorare responderant, et postea interpretationem quaerat somnii: ut cum somnium audierit, et quae viderat recognoverit, tunc credat, et interpretationi, quae variam recipit conjecturam. Mysterium quod rex interrogat, sapientes, magi, et harioli, et haruspices non queunt indicare regi. Pro haruspicibus, quod nos vertimus, in Hebraeo GAZARENOS habet,
Abbreviated transcription (Latin):
litterarũ. in om̃i libro &. sapienci¬
a. ꝓ qͦ syminachꝰ int̃pretatꝰ ẽ artẽ
gramatic̃a: ut cuncta quȩ lege¬
bant intelligerent.&. sꝑu dei de
chaldeoꝵ. sapieneia iudicarent.
Danibel aũ hoc extra tres pueros
habebat insigne: qͦd uisiones & som¬
mata futura monstrant᷑. sagaei
mente cerne bat: ut qͦd alii uide¬
bant infautasmate. hic ecłis cordis
aspiceret. Completis aũ diebꝰ post
qͦs dixerat rex ut introducerent᷑.
introduxit eos prȩpositꝰ eunuc̾oꝵ
in cͣspec tu nabugodonosor. Com¬
pletos dies. triennii t̃epus intel¬
lige: qͦd rex ẽstituerat. ut enutri¬
t trib annis. post ea starent in
ẽspee tu regis. Et omne uerbũ
sapienciȩ & intellectꝰ qͦd sciscita

Expanded text:
itterarum in omni libro et sapientia. Pro quo Symmachus interpretatus est, artem grammaticam, ut cuncta quae legebant, intelligerent, et spiritu Dei de Chaldaeorum scientia judicarent. Daniel autem hoc extra tres pueros habebat insigne, quod visiones et sommata, futura monstrantur, sagaci mente cernebat: ut quod alii videbant in phantasmate, hic oculis cordis aspiceret. Completis itaque diebus, post quos dixerat rex ut introducerentur, introduxit eos praepositus eunuchorum in conspectu Nabuchodonosor. Completos dies, triennii tempus intellige, quod rex constituerat, ut enutriti tribus annis, postea starent in conspectu regis. Et omne verbum sapientiae et intellectus quod sc
Abbreviated transcription (Latin):
sacramtũ hoc reuelatũ ẽ: sed ut
intͣpretacio regi manifesta fieret.
ꝙ cogitaciones mentis tue scires.
Putauerat rex noticiã futuroꝵ.
sollereia mentis humanę posse
c̃oprehendi . &. ido sapientes ba¬
bilonis intͣfici iusserat. Ergo da¬
nihel a. eos exeusat qͥ dicere ñ
potuerant: & ipse inuidia̾ fugit:
ne qͥs estimet eũ quȩ dicturus
ẽ. ꝓpria dixisse sapiencia. Cau¬
sa aũ reuelacionis ꝓpheticȩ. re¬
gis ẽ desid̾iũ: qͥ uoluit uentura
cognoscere. Ergo honorat regẽ.
quando. ꝓpt illius scienciã sibi dier
a deo mysteria reuelata. eẜ. hoc cons¬
derandũ. qͦd somnia in qͥb aliqua
uentura signant᷑ .&s. quasi ꝑ mibilũ
uesitas demonstrat᷑. ñ pateant con¬
iec toribꝰ & humane mentis arbitri¬
o: s dei solius scienciȩ. Tu rex uide¬
bas.&. ecce quasi statua una grandis

Expanded text:
sacramentum hoc revelatum est: sed ut interpretatio regi manifesta fieret, et cogitationes mentis tuae scires. Putaverat rex notitiam futurorum solertia mentis humanae posse comprehendi; et ideo sapientes Babylonis interfici jusserat. Ergo Daniel eos excusat qui dicere non potuerant, et ipse invidiam fugit, ne quis aestimet, eum quae dicturus est propria dixisse sapientia. Causa autem revelationis propheticae, regis est desiderium, qui voluit ventura cognoscere. Ergo honorat regem, quando propter illius scientiam sibi dicit a Deo mysteria revelata. Et hoc considerandum, quod somnia in quibus aliqua ventura signantur, et quasi per nubilum veritas demonstratur, non pateant conjectoribus et humanae mentis arbitrio, sed Dei solius scientiae. Tu, rex, videbas, et ecce quasi statua una grandis
Abbreviated transcription (Latin):
os dieb decẽ: & dent᷑ nobis legu¬
mina ad uescendũ: & aqua ad bi¬
bendũ. Incredibilis fidi magni¬
tudo: ñ solũ sibi corpuleneiam
polliceri esu uilioris cibi. sed &
tẽpus statuere. Non est gͦ teme¬
ritatis s fidi. obquã regias dapes
ẽtempserant. Pueris aũ his dedt
Ieus seienciã & disciplm̃a in omni
libro &. sapiencia: daniheli aũ in¬
telligenciã omniũ iusionũ & som

Expanded text:
 dentur nobis legumina ad vescendum, et aqua ad bibendum. Incredibilis 626 fidei magnitudo non solum sibi corpulentiam polliceri esu vilioris cibi, sed et tempus statuere. Non est ergo temeritatis, sed fidei, ob quam regias dapes contempserunt. Pueris autem his dedit Deus scientiam et disciplinam in omni libro et sapientia, Danieli autem intelligentiam o
Abbreviated transcription (Latin):
dicent atq c̃uincant: qͦmͦ siqͥspiã
aduersũ mathe maticos uelit ser¬
bere. imꝑitꝰ mathematheos risii
pateat. & aduersus philosophos
disputans.si ignoret dogmata phi¬
losophoꝵ. Discunt gͦ ea mente do¬
trina caldaica: qua & moyses om¬
nẽ sapienciã egypcioꝵ. didicerat

Expanded text:
ncant, quomodo si quispiam adversus mathematicos velit scribere imperitus mathematis, risui pateat, et adversus philosophos disputans, si ignoret dogmata philosophorum. Discunt ergo ea mente doctrinam Chaldaeorum, qua et Moyses omnem sapientiam Aegyptiorum didicerat
Abbreviated transcription (Latin):
as. sub qͦ etiã olda mulier. ꝓpheta¬
uit: ipse ẽ qͥ alio nomine appella¬
tͣ heliachim: & regnauit suꝑ tri¬
bũ iuda & ihrłm. annis undecim.
Cui successit in regnũ filius eiꝰ io¬
achĩ. cognom̃to ihechonias. qͥt̾es¬
o mensę regni sui die decima cap
tꝰ a ducibꝰ nabugodonosor ductꝰq
ẽ in babilonẽ: & in loco eiꝰ ẽstitu¬
tꝰ eͣ sedechias filius iosiȩ patruus eiꝰ.
euiꝰ anno undecimo ihrłm capta.

Expanded text:
mulier prophetavit, ipse est qui alio nomine appellatur Heliachim, et regnavit super tribum Juda et Jerusalem annis undecim: cui successit in regnum filius ejus Joachim, cognomento Jechonias; qui tertio mense regni sui, die decimo, captus est a ducibus Nabuchodonosor, ductusque est in Babylonem, et in loco ejus constitutus est Sedecias filius Josiae patruus ejus, cujus anno un
Abbreviated transcription (Latin):
patrũ iusticiã &. ad ueritat̾e dei
qͥ seminis eoꝵ etiã in captiuitate
miseret᷑. Eẜ nc̃ ostendisti mͥ. quȩ ro¬
Sauimꝰ te. Quod quatuor rogant.
uni ostendit᷑: ut & arroganciã fu¬
giat. ne solus impetrasse uideatur.
.&. agat gras. qͦd misteriũ somnii so¬
lus audierit. Sapientes babilonis

Expanded text:
itatem Dei, qui seminis eorum etiam in captivitatem miseretur. Et nunc ostendisti mihi quae rogavimus te, etc. Quod quatuor rogant, uni 631 ostenditur: ut et arrogantiam fugiat, ne solus impetrasse videatur, et agat gratias, quod mysterium somnii solus audierit. Sapientes Babylonis
Abbreviated transcription (Latin):
ris. Qui eñi ad excelsa conscendit
.s. tͣrena deserens. instar a uiũ tenu¬
issimũ aerẽ &. etherea queq desid¬
corde suo tenebrosas. & inuolutas
caligine: quã solus moyses ingre¬
dit᷑ &. loqͥtur deo facie adfaciem.
De qͦ scriptũ est. Posuit tenebras lati¬
bulũ suũ: Tibi ds patrũ meor. em¬

Expanded text:
. Qui enim ad excelsa conscendit, et terrena deserens, instar avium tenuissimum aerem et aetherea quaeque desidequas in corde suo tenebrosas et involutas caligine, quam solus Moyses ingreditur , et loquitur Deo facie ad faciem, de quo scriptum est: Posuit tenebras latibulum suum . Tibi Deus patrum meorum co
Abbreviated transcription (Latin):
ob hanc causã in euangłio scđm
matheu. una uidet᷑ de ee̾ genera¬
chim desinit filiũ iosie. &. t̾cia in¬
cipit a ioablyn. filio io achim. Qͦd
ignorans p orphirius. calũpniam
struit ȩccłȩ: suã ostendens imꝑs¬
eiã. dũ euangeliste mathei argu
uersarior fortitudinis fuisse uic¬
t oriã. s dñi uoluntatis. Ot partẽ
uasor. domꝰ dei. & asportauit ea

Expanded text:
causam in Evangelio secundum Matthaeum una videtur deesse generacim desinit filio Josiae, et tertia incipit a Joachin filio Joacim. Quod ignorans Porphyrius, calumniam struit Ecclesiae, suam ostendens imperitiam, dum evangelistae Matthaei argueversariorum fortitudinis fuisse victoriam, sed Domini voluntatis. Et partem vasorum domus Dei,
Abbreviated transcription (Latin):
ant. Simulq sub ostendit & ge¬
nerali disputacione preparat
auditorẽ. somniũ qͦd uidit ẽẽ de muta¬
cione & successione regnoꝵ. Dat sapi¬
enciã sapientibꝰ. &. scienciã intelli¬
gentibꝰ disciplinã. iuxta illudd qͦd
scriptũ ẽ. Audiens sapiens. sapienci

Expanded text:
ant: simulque subostendit, et geant: simulque subostendit, et generali disputatione praeparat auditorem, somnium 630 quo vidit esse de mutatione et successione regnorum. Dat sapientiam sapientibus, et scientiam intelligentibus disciplinam. Juxta illud quod scriptum
Abbreviated transcription (Latin):
ñ qͦ tractacione &. sagacitate mentis
occulta ꝑqͥreret. s qͦ occultoꝵ do¬
minũ prȩcaret᷑. & ido ananiam. &
misahelem & azariam. iungit ad
prȩces. ne solus de suo merito ui¬
deat᷑ presumere: ut quoꝵ erat
cõmune discrimen. cõmunis eẽt
n iũ regis. suo discit somnio: inmo
ꝙ somniũ & int̃pretacionẽ eiꝰ qͥei
reuelacione cognoscit qͦd de mo¬
nes ignorabant .. sapiencia secłi
scire ñ poterat. Unde & apłi mis¬
teriũ quod cunctis retro gene¬
racionibꝰ fuerat ignoratũ. dño re¬
uelante cognoseunt. Et dani¬
is. t̾rena deludunt. danihel deo
cȩli benedicit. Dii eñi qͥ ñ fecer̃t
celũ & tȩrr̃a. ꝑ ibunt. Ipse mutat
tẽpora & gtates: transfert regna
atq ẽstituit. Non gͦ miremur
si quando cernimꝰ & regibꝰ re¬
ges. & regnis regna succedere.
quȩ dei & gubernant᷑ mutant᷑
&s. fimuntur arbitrio. causasq
singłor nouit ille qͥ ẽditor om¬
niũ est. & sepe malos reges patit᷑
suscitari: ut mali malos puni¬

Expanded text:
mentis occulta perquireret; sed quo occultorum Dominum precaretur. Et ideo Ananiam, et Misaelem, et Azariam jungit ad preces, ne solus de suo merito videatur praesumere: ut quorum erat commune discrimen, communis esset et mnium regis suo discit somnio: immo et somnium, et interpretationem ejus, Dei revelatione cognoscit, quod daemones ignorabant, sapientia saeculi scire non poterat. Unde et apostoli mysterium, quod cunctis retro generationibus fuerat ignoratum, Domino revelante, cognoscunt. Et Daniis terrena deludunt, Daniel Deo coeli benedixit. Dii enim qui non fecerunt coelum et terram, peribunt. Et ipse mutat tempora et aetates, et transfert regna atque constituit. Non ergo miremur, si quando cernimus, et regibus reges, et regnis regna succedere, quae Dei gubernantur et mutantur, et finiuntur arbitrio. Causasque singulorum novit ille qui conditor omnium est, et saepe malos reges patirur suscitari, ut mali malos puni
Abbreviated transcription (Latin):
cũ dñi int̾ra aliena: Porro dñs
in bonã part̾e nomina mutat
antiqua .&. ex rebꝰ in ponit uir¬
tutũ uocabula. ut ab ram appel¬
laret ab raham. & sarai. saram. In
euangelio qͦq quondã symon
nom̃ accepit petri. & filii zebe¬
dei appellati st̃ filii tonitrui.

Expanded text:
cum Domini in terra aliena ? Porro Dominus cum Domini in terra aliena ? Porro Dominus in bonam partem nomina mutat antiqua, et ex rebus imponit virtutum vocabula: ut Abram appellaret Abraam, et Sarai, Sara . In Evangelio quoque quondam Simon Petri nomen accepit , et filii Zebed
Abbreviated transcription (Latin):
electos transtulert: sy mina¬
chus. parthos ꝓ uerbo nomen
gentis intelligens: qͦd nos iux¬
ta edicionẽ hebreoꝵ. quȩ ldio¬
uertimꝰ: maxime qͥa ꝓcedit de
regio semine. Unde &. arbitran¬
t᷑ hebrei. danihelem. ananiam.
&. misahel. &. azariã. fuisse eu¬
nuchos: impleta illa ꝓphecia
qua ad ezechiam ꝑ ysaiam ꝓ¬
pħam dicit᷑. E. de semine tuo
tollent: &. facient eunuchos
de genere fuerint dauid: nisi
forte huic sensui c̃trariũ sit qͦd
seqͥt᷑. Pueros siue iuuenes in
qͥbꝰ nulla ee̾t macła᷑. Ut doce¬
ret eos litteras: & linguã chal¬
deor:. Philo arbitratur linguã
hebreor. ipsã eẽ chaldeã: quia
ab rahã de chaldeis fuerit. Qͦd
si recipimꝰ: q̃rendũ ẽ qͦmͦ nunc
hebrei pueri lingua quã ñ no¬
uerant qoceri iubeant᷑. nͥ forte
iuxta quorda opimionẽ. duas
daniheli balthasar. & ananię sy¬
arach. misahe li misac h .&. azarię
iao ioseph inegipto appellauit
symito phaneg. nolentes eos in
t̃ra captiuitatis uiocabula habe

Expanded text:
electos transtulerunt, Symmachus Parthos, pro verbo, nomen gentis intelligens, quod nos juxta editionem Hebraeorum quae κvertimus: maxime quia praecedit, de regio semine. Unde et arbitrantur Hebraei, Danielem, et Ananiam, et Misael, et Azariam fuisse eunuchos, impleta illa prophetia quae ad Ezechiam per Isaiam prophetam dicitur: Et de semine tuo tollent, et facient eunuchos de genere fuerint David. Nisi forte huic sensui illud contrarium sit quod sequitur: Pueros, sive juvenes, in quibus nulla esset macula, ut doceret eos litteras et linguam Chaldaeorum. Philo arbitratur linguam Hebraeorum ipsam esse Chaldaicam, quia Abraham de Chaldaeis fuerit. Quod si recipimus, quaerendum est, quomodo nunc Hebraei pueri linguam quam noverant, doceri jubeantur: nisi forte juxta quorumdam opinionem duas Danieli, Balthasar: et Ananiae, Sedrach: Misaeli, Misac: et Azariae, rao Joseph in Aegypto appellavit , Somtonphanech, nolentes eos in terra captivitatis vocabula haber
Abbreviated transcription (Latin):
Gad. latrunculus latͦcinabit᷑ eum:
⁊ ipse latrocinabit᷑ plantã. Iuxta
hebreũ int̾pretati sumꝰ: s ubi nos
latrunculũ posuimꝰ. ib scriptũ ẽ
gedad ut ad gad nom̃ alluderet:
tus. siue expeditꝰ exprimi potest.
Totũ autẽ illud ẽ qͦd ante ruben ⁊
dimidia tribus manasse ad filios
quos trans iordanen in possessione
dimiserat. post quatuordecim an¬
nos reuertens p̃liũ aduersũ eos.
gentiũ uicinarũ grande reppere¬
rit: ⁊ uictis hostibꝰ fortit̃ dimica¬
dictionibꝰ patriarcharũ esse mys

Expanded text:
Gad latrunculus latrocinabitur eum, et ipse latrocinabitur plantam. Juxta Hebraeum interpretati sumus. Sed ubi nos latrunculum posuimus, ibi scriptum est GEDUD  , ut ad GAD nomen alluderet, tus, sive expeditus exprimi potest. Totum autem illud est, quod Ruben, et dimidiam tribum Manasse, ad filios, quos trans Jordanem in possessionem dimiserat, post quatuordecim annos revertens, praelium adversum eos gentium vicinarum grande repererit, et victis hostibus, fortiter dimicadictionibus patriarcharum esse mys
Abbreviated transcription (Latin):
ex. he. nonñquã ex. hech. litteris
quȩ aspirationes suas uocesq cõ¬
mutant. habet exordiũ. Sciendũ
gͥ. qͦd tã in genesi quã in cȩteris
libris ubi a uocali littera nom̃
incipit : apud hebreos a diuersis
ut supra dixximꝰ inchoent᷑ elem̃¬
tis. S quia apud nos ñ ẽ uocũ
tione contenti. Unde accidit. ut
eadem uocabula quȩ apud illos
ñ similit̾ scripta st̃ nobis uide¬
ant᷑ in int̃prȩtatione uarlare.

Expanded text:
ex HE  , nonnunquam ex HETH   litteris, quae aspirationes suas vocesque commutant, habent exordium. Sciendum igitur, quod tam in Genesi, quam in caeteris libris, ubi a vocali littera nomen incipit, apud Haebreos a diversis, ut supra diximus, inchoetur elementis. Sed quia apud nos non est vocutione contenti. Unde accidit, ut eadem vocabula, quae apud illos non similiter scripta sunt, nobis videantur in interpretatione variari.
Abbreviated transcription (Latin):
tes. Si qͥs gͥ ⁊ illos ⁊ p̃sens uolu¬
men. librũ qͦq locoꝵ quẽ editu¬
rus sũ habere uoluerit parui¬
pendet destructũ u nausiã ui-¬
deoꝵ. de ne forte consũmato ȩ¬
dificio quasi eartrema deesset
manꝰ. noui testam̃ti uerba ⁊ no¬
mina int̾prȩtatꝰ sũ: imitari uolen
ex parte origenẽ: quẽ post apłos
ȩccłiarũ magistrũ nemo nͥ imper
negat. Int̾ cetera enĩ ingenii suip¬
clara monum̃ta etiam in hoc la¬
borauit. ut qͦo philo qͣs uideus om¬
serat. hic ut xp̃ianꝰ impleret. Ex¬
on statĩ ubicũq ex a littera qͥ
apud hebreos dr aleph. ponin¬

Expanded text:
tes. Si quis igitur et illos, et praesens volutes. Si quis igitur et illos, et praesens volumen, librum quoque Locorum, quem editurus sum, habere voluerit, parvipendet ructum et nauseam Judaeorum. Ac ne forte consummato aedificio quasi extrema deesset manus, novi Testamenti verba et nomina interpretatus sum: imitari volens ex parte Origenem, quem post Apostolos Ecclesiarum magistrum, nemo nisi imperitus negabit. Inter caetera enim ingenii sui praeclara monumenta etiam in hoc laboravit, ut quod Philo quasi Judaeus omiserat, hic ut Christianus impleret. Non statim ubicumque ex A   littera quae apud Hebraeos dicitur ALEPH
Abbreviated transcription (Latin):
hilo uir disertissimꝰ iudeoꝵ
origenis qͦq testimonio c̃ꝓ¬
bat᷑. edidisse lib rũ hebraicoꝵ no¬
minũ. eoꝵq ethimologias iuata
ordinẽ litterarũ e latere copu-¬
lasse. Qui cũ uulgo habeat᷑ agre¬
cis ⁊ bibliothecas urbis impleue¬
rit: studii mͥ fuit in latinã meã
exemplaria repperi. & sic confu¬
sum ordinẽ. ut tacere meliꝰ iu-¬
dicauerim quã rep̃hensiõe qͥd
dignũ scribere. Itaq hortatu
fratrũ lupuli u ualeriani qͥme
putant aliqͥd in hebreȩ linguȩ
noticia ꝓfecisse & rei ipsiꝰ noui¬
tate cõmotꝰ. singula ꝑ ordinẽ
scripturarũ uolumina ꝑucurri.
⁊ uetꝰ edificiũ noua cura instau¬
pret̾amissa st̃ : alteri sciat lector
operi reseruata. Libros enĩ he¬
braicarũ quȩstionũ nc̃ in ma¬
nibꝰ habeo: opꝰ nouũ ⁊ tã grecis
quã latinis usq ad id locoꝵ in
auditũ: ñ qͦ studiũ meũ insolen¬
ter extollã: s qͦ sudoris consciꝰ
ad lectionẽ eor ꝓuocẽ nescien¬

Expanded text:
hilo vir disertissimus Judaeorum, Origenis quoque testimonio comprobatur, edidisse librum Hebraicorum Nominum, eorumque etymologias juxta ordinem litterarum e latere copulasse. Qui cum vulgo habeatur a Graecis, et bibliothecas orbis impleverit, studii nostri fuit in Latinam linguexemplaria reperi, et sic confusum ordinem, ut tacere melius judicaverim, quam reprehensione quid dignum scribere. Itaque hortatu fratrum Lupuliani et Valeriani, qui me putant aliquid in Hebraeae linguae notitia profecisse, et rei ipsius utilitate commotus, singula per ordinem Scripturarum volumina percucurri; et vetus aedificium nova cura instauhic praetermissa sunt, alteri sciat lector operi reservata. Libros enim Hebraicarum Quaestionum nunc in manus habeo, opus novum, et tam Graecis quam Latinis usque ad id locorum 3-4 inauditum. Non quo studium meum insolenter extollam, sed quod sudoris conscius, ad lectionem eorum provocem nescien
Abbreviated transcription (Latin):
if. mons squalidꝰ uel caligans
siue nebulosus. iuxta zif in
quo sedit da ꝓpt̾ chermelam
quȩ in scripturis carmelus ap¬
pellat᷑. uicis hodie iudeoꝵ: uñ
fuit nabal carmelus. Sed & unꝰ
de posteris chaleb dictꝰ ẽ ⁊if.
Lege paralipomenon. ⁊ogora.
in hieremia. qiuitas moabitarũ.
Hec ẽ q̃ nc̃ uocat᷑ zoara siue segor.
una de quinq ciuitatibꝰ sodomor.
⁊eb. ciuitas amman. Hodie q
uilla zia ostendit᷑ in quinto de¬
cimo lapidȩ filadelfiȩ contͣ
occidentẽ: de qua scribit hiere¬
mias. ⁊ oeleth. nom̃ lapidis.

Expanded text:
. Ziph, mons squalidus, vel caligans, sive nebulosus, juxta Ziph, in quo sedit David prope Chermelam, quae in Scripturis sanctis Carmelus appellatur, vicus hodie Judaeorum, unde fuit Nabal Carmelius. Sed et unus de posteris Caleb dictus est Ziph. Lege Paralipomenon . Zogora, in Jeremia civitas Moabitarum: haec est quae nunc vocatur Zoara, sive Segor, una de quinque civitatibus Sodomorum. Zeb, civitas Amman, hodieque villa Zia ostenditur in quintodecimo lapide Philadelphiae, contra Occidentem, de qua scribit Jeremias. Zoeleth, nom
Abbreviated transcription (Latin):
transtulis¬
set. aduersus cõpilata ueterũ di¬
ceret᷑. Quibus ille respondit mag¬
narũ esse uirium claue̾i i hercu¬
li extorquere de man. Sed &
tullius. qͥ in arce ȩloquentiȩ ste¬
tit. rex oratoꝵ. & latine linguȩ il d̃¬
lustrator repetundarũ accusat᷑.
a grȩcis. Non mirũ gͦ si contra me
paruum omunculũ inmunde su¬
es grunniant & pedibꝰ margari ã¬
tam conculcent: cũ aduersũ doc¬
tissimos uiros. & qͥ głia inuidiam
superare debuerant liuor exar.¬
serit. Uerũ hoc illis merito acci¬
dit. quorũ in teatri curia conci¬
one pro rostris eloquentia ꝑto¬
nabat. Semꝑ enĩ u ꝓpa uio forti¬
tudo emulos habet: si. untq sũ¬
mos fulgura montes: n: uero pro¬
inuidia. Unde lectorẽ obsecro. si qͥs
nouo oꝑi ueniã concedendã Ut
enĩ nos humiles atq pauꝑculi.¬
nec habemꝰ diuicias. nec oblatas
dignam᷑ accipere: ita & illi noue¬
rint. ñ posse se noticiam scriptu¬

Expanded text:
transtulisset ad verbum, compilator veterum diceretur. Quibus ille respondit, magnarum esse virium, clavam Herculi extorquere de manu. Sed et Tullius, qui in arce eloquentiae Romanae stetit, rex oratorum, et Latinae linguae illustrator, repetundarum accusatur a Graecis. Non mirum ergo si contra me parvum homunculum immundae sues grunniant, et pedibus margaritas conculcent, cum adversus doctissimos viros, et qui gloria invidiam superare debuerant, livor exarserit. Verum hoc illis merito accidit, quorum in theatris, curia, concione, pro rostris eloquentia pertonabat. Semper enim in propatulo fortitudo aemulos habet, feriuntque summos Fulmina montes . Me vero proinvidia. Unde lectorem obsecro, . . . .Novo operi veniam concedendam. Ut enim nos humiles atque paunec habemus divitias nec oblatas dignamur accipere, ita et illi noverint non posse se noticiam scriptu
Abbreviated transcription (Latin):
facte sint. Restat gͦ: ut qͦmͦ in ple¬
risq. ita & in hoc sit error in nu¬
mero. Siquidem in hebrȩis ⁊ sa¬
maritanor libris ita scriptũ rep¬
peri. & uix̃ mathusala centũ oc
septingentos octoginta duos an¬
nos: & genuit filios & filias. Et fu¬
erunt om̃s dies mathusalȩ anni
nongenti sexaginta nouẽ. & mor-¬
tuus ẽ. Et utx̃ lamech centũ octo¬
ginta duos annos: & genuit noe.
A die gͦ natiuitatis mathusalȩ usq
ad diem ortis noȩ. st̃ anni trecen¬
ti secraginta nouẽ. His adde sexcen¬
tos annos noe. quia in sercentesi¬
Atq ita fit: ut nongentesimo sexa¬
gesimo nono anno uitȩ suȩ mathu¬
sala mortius sit. eo anno qͦ cepit es¬
se diluuium. & uocauit nom̃ eiꝰ noe
dicens. Iste reqͥescere nos faciet ab
operibꝰ nr̃is. Noe requies int̾̃pretat᷑.
ab eo gͥ qͦ sub illo omĩa retro oꝑa
quieuerint ꝑ diluuiũ. appellatꝰ ẽ
requies. Uidentes autẽ filii dĩ fili

Expanded text:
factae sunt? Restat ergo, ut quomodo in plefactae sunt? Restat ergo, ut quomodo in plerisque, ita et in hoc sit error in numero. Siquidem et in Hebraeis et Samaritanorum libris, ita scriptum reperi: Et vixit Mathusala centum octseptingentos octoginta duos annos et genuit filios et filias. Et fuerunt omnes dies Mathusalae, anni nongenti sexagintanovem, et mortuus est. Et vixit Lamech centum octoginta duobus annis, et genuit Noe. A die ergo nativitatis Mathusalae, usque ad diem ortus Noe, sunt anni trecenti sexaginta novem: his adde sexcentos annos Noe: quia in sexcentesiatque ita fit, ut nongentesimo sexagesimo nono vitae suae Mathusala mortuus sit, eo anno, quo coepit esse diluvium. Et vocavit nomen ejus Noe, dicens: Iste requiescere nos faciet ab operibus nostris NOE  , requies interpretatur. Ab eo igitur, quod sub illo omnia retro opera quieverunt per diluvium, appellatus est requies. Vi
Abbreviated transcription (Latin):
& genuit filios & filias. & fuerunt
omnes dies mathusalȩ qͦs uix̃ an¬
ni nongenti sexaginta nouẽ &¬
mortuus ẽ. Famosa quȩstio & dispu¬
tatione ȩccłarũ omniũ uentilata:
quod iuxta diligentẽ supputationẽ
quatuordecim annos post diluuiũ
mathusala uixisse referat᷑. Et enĩ
cũ esset mathusala annor centũ
seraginta septẽ. genuit lamech.¬
Rursũ lamech cũ esset annoꝵ cen¬
tũ octoginta octo genuit noe: & fi¬
unt simul usq ad diem natiuitatis¬
noȩ. anni uitȩ matusalȩ trecenti
quinquaginta quinq. Sexcentesi¬
mo autẽ anno uitȩ noȩ. diluuiũ
factũ ẽ. Hac ꝑ hoc habita supputa¬
tione ꝑ partes nongentesimo qͥn¬
quagesimo qͥnto anno mathusalȩ
diluuium fuisse conuincit᷑. Cum
autẽ supͣ nongentis sexaginta nouẽ
annis uixisse sit dictꝰ: nulli dubiũ
ẽ. quatuordecim eũ annos uixisse
post diluuiũ. Et quomͦ uerũ ẽ qͦo
octo tantũ anime in archa salue

Expanded text:
et genuit filios et filias. Et fuerunt et genuit filios et filias. Et fuerunt omnes dies Mathusalae, quos vixit, anni nongenti sexagintanomortuus est Famosa quaestio et disputatione Ecclesiarum omnium ventilata, quod juxta diligentem supputationem quatuordecim annos post diluvium Mathusala vixisse referatur. Etenim cum esset Mathusala annorum centum sexaginta septem, genuit Lamechrursum Lamech cum esset annorum centum octoginta octo, genuit Noe; et fiunt simul usque ad diem natiNoe, anni vitae Mathusalae, trecenti quinquaginta quinque. Sexcentesimo autem anno vitae Noe, diluvium factum est. Ac per hoc, habita supputatione per partes, nongentesimo quinquagesimo quinto anno Mathusalae, diluvium fuisse convincitur. Cum autem supra nongentis sexaginta novem annis vixisse 314 sit dictus, nulli dubium est quatuordecim eum annos vixisse post diluvium. Et quomodo verum est, quod octo tantum animae in arca salvae
Abbreviated transcription (Latin):
rietatẽ homo uel uir dicitur. &¬
pulchre: qr hoc uocabulũ habuit
inuocandi nom̃ dñi: licet pleriq
hebrȩor aliud arbitrent᷑ quod tc̃
primũ in nomine dñi ⁊ in similitu¬
dinẽ eiꝰ fabricata sint idola.
Uirũ i mulierẽ fecit eos & benedix̃
eis: ⁊ uocauit nom̃ eoꝵ adam. id ẽ
homo. Hominis autẽ nom̃ tã iuro
quã feminȩ conuenit.
Uixit autẽ adam ducentos & iuguiti
annos: & genuit ad similitudinẽ
seth. Sciendũ qͦd usq ad diluuiũ
ubi in nr̃is codicibꝰ ducentoꝵ & qͦd
excurrit annoꝵ genuisse qͥs dicit᷑
in hebrȩo habeat centũ annos & re¬
liquos qͥ sequunt᷑.
uerunt autẽ dies adam postquã
genuit sech septingentz anni.
Quia in ducentis errauerat: con¬
seguent̾ hic posuit septingentos: a¬
cũ in hebrȩo hic habeat octiugen¬
tos. ⁊ supͣ centũ.
Et iux̃ mathusala annis centum
sexaginta septẽ: & genuit lamech.
& uix̃ matusala postꝗͣ genuit
lamech annos octingentos duos:

Expanded text:
rietatem homo vel vir dicitur. rietatem homo vel vir dicitur. Et congrue hoc vocabulum habuit.invocandi nomen Domini'; licet plerique Hebraeorum arbitrentur quod tunc primum in nomine Domini et in similitudine eius fabricata sint idola.Virum et mulierem fecit eos, et benedixit eos, et vocavit nomen eorum Adam, id est, homo. Hominis autem nomen, tam viro quam feminae convenit. Vixit autem Adam ducentos et triginta annos, et genuit ad imaginem et Seth. Sciendum quod usque ad diluvium, ubi in nostris codicibus, ducentorum et quod excurrit annorum genuisse quis dicitur: in Hebraeo habeat centum annos, et reliquos qui sequuntur. Fuerunt autem dies Adam, postquam genuit Seth, septingenti anni. Quia in ducentis erraverat, consequenter hic posuit septingentos, cum in Hebraeo hic habeatur octingentos, et supra centum. Et vixit Mathusala annis centum sexaginta septem, et genuit Lamech. Et vixit Mathusala, postquam genuit Lamech, annos octingentos duos,
Abbreviated transcription (Latin):
Quod utrũ uerũ sit: p̃lii ipsius
fine monstratur. &y certe gothos
om̃s retro eruditi. magis getas.
quã gog ⁊ magog appellare con¬
suerunt. He itaq septẽ gentes
quas de iafeth uenire styrpe me¬
moraui: ad aqͥlonis partẽ habitant.

Expanded text:
quod utrum verum sit, praelii ipsius quod utrum verum sit, praelii ipsius fine monstrabitur. Et certe Gothos omnes retro eruditi magis Getas quam Gog et Magog appellare consueverunt. Hae itaque septem gentes, quas de Japhet venire stirpe memoravi, ad Aquilonis partem hab
Abbreviated transcription (Latin):
annos generationi illi ut supra
diximꝰ ad penitentiã datos .⁊ ñ
uite mortaliũ constitutos.
ilii iafeth: gomer. & magog. & madal.¬
tiras. Filio noe nati st̃. septẽ filii qͥ
possederunt t̾ram in asia: a bam-¬
montibꝰ usq ad fluuiũ tanaim.
In europa uͦ usq ad gadara: nomi¬
na locis ⁊ gentibꝰ relinquentes. E qͥbꝰ
postea inmutata st̃ plurima: cetera
ꝑmanent ut fuerunt. Sunt autẽ
gomer galatȩ.magog scithe. madal
medi. iauan iones qͥ ⁊ grȩci: unde
⁊ mare ionium. Tubal. hiberes. qͥ
u ispani: a qͥbꝰ celtiberia. licet qͥdã
italos suspicent᷑. Mosoch. capadoces:
unde & urbs apud eos usq hodie
mareca dicitur. Porro septuagin¬
ta int̃pretes capthoꝵ cappadocas
arbitrant᷑. Chiras. t̾races: quoꝵ ñ
satis inmutatũ uocabulum est.
Scio quendam gog & magog tã
de presenti loco quã de hiezechi¬
hel ad gotorũ nuꝑ in terra nr̃a
bacchantiũ historiam retulisse.

Expanded text:
annos generationi illi, ut supra annos generationi illi, ut supra diximus, ad poenitentiam datos, et non vitae mortalium constitutos. Filii Japheth, Gomer, et Magog et Madahiras. Japhet filio Noe nati sunt septem filii, qui possederunt terram in Asia ab Amontibus, usque ad fluvium Tanaim, in Europa vero usque ad Gadira, nomina locis et gentibus relinquentes, e quibus postea immutata sunt plurima, caetera permanent ut fuerunt. Sunt autem Gomer, Galatae: Magog, Scythae: Madai, Medi: Javan, Iones, qui et Graeci: unde et mare Ionium. Tet Hispani, a quibus Celtiberia, licet quidam Italos suspicentur. Mosoch. Cappadoces, unde Mazaca dicitur. Porro septuaginta interpretes Caphthorim Cappadocas arbitrantur; Thiras, Thraces, quorum non satis immutatum vocabulum est. Scio quemdam Gog et Magog, tam de praesenti loco quam de Ezechiel, ad Gothorum nuper in terra nostra vagantium historiam retulisse,
Abbreviated transcription (Latin):
Et erant filii noe qͥ egressi st̃ de
archa. sem. cam. lafeth. frequent̃
septuaginta int̾pretes ñ ualentes
hetħ litterã quȩ duplicẽ aspirati¬
onem sonat. in grecũ sermonẽ
uertere. chi. grecã literã addi¬
derunt. ut nos docerent debere in
istius modi uocabulis. aspirare.
Unde & in presenti loco cham
transtulerunt. ꝓ eo qͦd ẽ ham: a qͦ
⁊ egyptꝰ usq hodie egyptioꝵ lin¬
gua ham dicit᷑.
Duatet d̾s. lafeth: & habitet in
tabernacłis. sem. De sem hebrȩi.
de iafeth. pͦpłs gentiũ nascitur.
Quia gͥ lata ẽ multitudo creden¬
tium: a latitudine que iafeth
dicit᷑ latitudo nom̃ accepit. Quod
autẽ ait & habitet in tabernacłis
sem. de nob̾ ꝓphetat᷑: qͥ in erudi¬
tione & scientia scripturarũ eiec¬
to israhele uersamur.
Et factisoms dies noe nongenti qͥn¬
quaginta anni. Ecce post diluuiũ
trecentis quinquaginta annis uix̃
noe: ex qͦ ꝑspicuũ ÷ centũ uiginti

Expanded text:
Et erant filii Noe, qui egressi sunt de Et erant filii Noe, qui egressi sunt de arca, Sem, Cham, et Japheth. Frequenter Septuaginta Interpretes non valentes HETH   litteram, quae duplicem aspirationem sonat, in Graecum sermonem vertere, chi  χ Graecam litteram addiderunt: ut nos docerent in istiusmodi vocabulis aspirare debere: unde et in praesenti loco, Cham transtulerunt, pro eo quod est HAM, a quo et Aegyptus usque hodie Aegyptiorum lingua HAM dicitur. Dilatet Deus Japheth, et habitet in tabernaculis 317 Sem. De Sem, Hebraei; de Japheth, populus gentium nascitur. Quia igitur lata est multitudo credentium, a latitudine, quae IAPHETH   dicitur, latitudo nomen accepit. Quod autem ait: Et habitet in tabernaculis Sem, de nobis prophetatur, qui in eruditione et scientia Scripturarum, ejecto Israele, versamur. Et facti sunt omnes dies Noe nongenti quinquaginta anni. Ecce post diluvium trecentis quinquaginta annis vixit Noe. Ex quo perspicuum est, centum viginti
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ÷ illiꝰ uestigia sequȩbat᷑.
Fac tͥ archam de lignis quadratis.
Pro quadratis lignis bitumina le¬
gimꝰ in hebrȩo. Colligens facies ar¬
cham: & in cubitu consũmabis eã
desuꝑ. Pro eo qͦd ÷ colligens facies
archam. in hebrȩo habet meridi
anũ facies archȩ. Quod manifestiꝰ
int̃pretatꝰ ẽ syminachus dicens. dia¬
danne: & hoc ẽ dilucidũ facies ar¬
chȩ. uolens fenestrã intelligi. & qui¬
euit a qua. Reuelati st̃ fontes abyf¬
si. & catharacte cęli. Pro reuelatis
fontibꝰ: clausos & obturatos. om̃s in¬
terpretes transtulerunt. & pro eo
quod sequit᷑ cessauit aqua super
terrã ⁊ reliqua. scriptũ ẽ. & reuer
atq torrentes ꝑ occultas uenas ad
noe ostium archȩ quod fȩcit: & e¬
misit coruum. S egressus ñ
rediuit ad eũ. donec siccaret᷑ aqua.
de terra. Pro ostio fenestra scripta
scripta ẽ in hebrȩo. & de coruo
alit̾ dicit᷑. Enusit coruum ⁊ egres¬
sus ẽ: exiens ⁊ reuertens donec sic¬
carent᷑ aque de t̾ra.

Expanded text:
hoc est illius vestigia sequebatur. Fac tibi arcam de lignis quadratis. Pro quadratis lignis, bituminata legimus in Hebraeo. Colligens, facies arcam, et in cubito consummabis eam desuper. Pro eo quod est, colligens facies arcam, in Heb quod manifestius interpretatus est Symmachus, dicens, διαφανὲς, hoc est, dilucidum facies arcae, volens fenestram intelligi. Et quievit aqua, et revelati sunt fontes abyssi, et cataractae coeli. Pro revelatis fontibus, clausos et obturatos, omnes interpretes transtulerunt. Et pro eo quod sequitur: cessavit aqua super terram, et reliqua, scriptum est, et reveatque torrentes, per occultas venas ad Noe ostium arcae quod fecit, et emisit corvum, et egressus non rediit ad eum, donec siccarentur aquae de terra. Pro ostio, fenestra scripta est in Hebraeo. Et de corvo aliter dicitur: Emisit corvum et egressus est, exiens et revertens donec siccarentur aquae de terra.
Abbreviated transcription (Latin):
Cadentes erant in t̾ra. in diebꝰ illis. idẽ
annafilim̃. Et post hȩc ut ingredie¬
bant᷑ filii deoꝵ ad filias hominum
& generabant eis. Hii erant fortes
a principio. uiri nominati. Pro ca¬
dentibꝰ. siue gigantibꝰ. uiolentibꝰ int̾¬
pretatꝰ ẽ. syminachus. Angelis
autẽ & scõr liberis ũ conuenit no
ratione sua: ut ostenderet ñ uxta
iusticiã consũmatã. s uixcta gene¬
rationis suȩ eum iustũ fuisse iusti¬

Expanded text:
Cadentes erant in terra in diebus illis, id est, Cadentes erant in terra in diebus illis, id est, ANNAPHILIM  . Et post haec ut ingrediebantur filii deorum ad filias hominum, et generabant eis: hi erant fortes a principio viri nominati. Pro cadentibus, sive gigantibus, violentos interpretatus est Symmachus. Et angelis autem et sanctorum liberis convenit nomratione sua: ut ostenderet non juxta justitiam consummatam: sed juxta generationis suae justitiam fuisse eu
Abbreviated transcription (Latin):
diam meã ñ auferã ab eis. Porro
ne uideret᷑ in eo esse crudelis qͦd
peccantibꝰ locũ penitentiȩ ñ dedis¬
set. adiecit. Sed erunt dies eoꝵ cen¬
tũ uiginti anni. Hoc ẽ habebunt
centũ uiginti annos ad agendã pe¬
nitentiã. Non gͥ humana uita ut
multi errant in centũ uguiti annoᷤ
contracta ẽ: s generationi illi centũ
uiginti anni ad penitentiã dati
sunt. Siquide inuenimꝰ. quod post
diluuiũ abraham uixerit annos
centũ septuagintaquinq. & ceteri
ampliꝰ ducentis. ⁊ trecentis annis.
Quia uͦ penitentiã agere contẽpse¬
rant: noluit ds tẽpus expectare
decretũ: s uiginti annoꝵ spaciis
amputatis. induax̃c̃ diluuium anno
centesimo agendȩ penitentiȩ desti
Gigantes autẽ erant
suꝑ t̾ram. in diebꝰ illis. Et post hec.
quomodo ingrediebantur filii
dei ad filias hominũ & generabãt
eisr Illi erant gigantes a scło: honu¬
nes nominat. Ita in hebrȩo habet.

Expanded text:
diam meam non auferam ab eis . Porro diam meam non auferam ab eis . Porro ne videretur in eo esse crudelis, quod peccantibus locum poenitentiae non dedisset, adjecit: Sed erunt dies eorum centum viginti anni. hoc est, habebunt centum viginti annos ad agendam poenitentiam. Non igitur humana vita, ut multi errant, in centum viginti annos contracta est: sed generationi illi, centum viginti anni ad poenitentiam dati sunt. Siquidem invenimus, quod post diluvium Abraham vixerit annos centum septuaginta quinque, et caeteri amplius ducentis et trecentis annis. Quia vero poenitentiam agere contempserunt, noluit Deus tempus exspectare decretum: sed viginti annorum spatiis amputatis, induxit diluvium anno centesimo agendae poenitentiae destinato. Gigantes autem erant terram in diebus illis, et post haec quomodo ingrediebantur filii Dei ad filias hominum, et generabant eis. Illi erant gigantes a saeculo homines nominati. In Hebraeo ita habet:
Abbreviated transcription (Latin):
hebraicũ eloim. cõmunis ẽ nume¬
ri: & ds̃ qͥppe & dii similit̾ appellant᷑.
Propt̃qͦd aqͥla a plurali numero
filios doꝵ ausus ẽ dicere. deos in¬
telligens scõs. siue angelos. Ds̃ enĩ
stetit in sẏnagoga deoꝵ: in medio
autẽ deos discernit. Unde & sẏm¬
machus istuismodi sensũ sequens
ait. Uidentes filii potentiũ filias
hominũ. & reliqͣ. Et dix̃ dñs d̾s.
Non ꝑmanebit sp̃s meus in homi¬
nibꝰ istis in ȩt̃nũ. quia carnes sũt.
In hebrȩo scriptũ ẽ. Non iudicabit
sp̃s meus homines istos in sẽpi¬
restituã qͦd merent᷑. Ergo ñ seueri¬
tatẽ ut in nostris codicibꝰ legitur:
sed clementiã di sonat: dũ pecca¬
tor hic ꝓ suo scelere usitatur.
Unde ⁊ iratꝰ dñs loqͥt᷑ ad qͦsda. Non
uisitabo filias eoꝵ. cũ fuerint for¬
nicate: & sponsas eoꝵ. cũ adultera¬
uerint. &y in alio loco. Uisitabo in
uirga iniqͥtates eoꝵ:  in flagellis
peccata eoꝵ. Uerũptam̃ misericor¬

Expanded text:
Hebraicum elohim communis est numeri, et Deus quippe, et dii similiter appellantur. Propter quod Aquila plurali numero filios deorum ausus est dicere, deos intelligens sanctos sive angelos. Deus enim stetit in synagoga deorum: in medio autem deos discernit . Unde et Symmachus istiusmodi sensum sequens ait: Videntes filii potentum filias hominum, et reliqua. Et dixit Dominus Deus: Non permanebit spiritus meus in hominibus istis in aeternum, quia carnes sunt. In Hebraeo 315 scriptum est, Non judicabit sprestituam quod merentur. Ergo non severitatem, ut in nostris codicibus legitur, sed clementiam Dei sonat, dum peccator hic pro suo scelere visitatur. Unde et iratus Deus loquitur ad quosdam: Non visitabo filias eorum, cum fuerint fornicatae, et sponsas eorum, cum adulteraverint . Et in alio loco: Visitabo in virga iniquitates eorum, et in flagellis peccata eorum: verumtamen misericor
Abbreviated transcription (Latin):
u simmachus pulchre etomuoriosian
etiam in greco uoluit custodire
latine possumꝰ dicere. hȩc uoca¬
bit᷑ uirago. quia de uiro sũpta ẽ.
Porro theodotion aliam & oimoa.¬
sian suspicatꝰ ẽ dicens. Hec uocabit᷑
assumptio: qr de uiro sũpta ẽ. Po¬
test qͥppe hissa scđ̾m uarietatẽ ac¬
centꝰ & adsũptio intelligi
Serpens autẽ erat sapientior õĩbꝰ
bestiis suꝑ terrã. Pro sapiente in
hebrȩo habet arom: quod aquila.
ti st̃: hoc ẽ nequã & uersipellem.
Magis itaq ex hoc uerbo callidi¬
tas ⁊ uersutia quã sapientia demon
Et audierunt uocẽ Sstͣ¬
dnũ dĩ ambulantis in paradyso

Expanded text:
et Symmachus pulchre etymologiam et Symmachus pulchre etymologiam etiam in Graeco voluit custodire Latine possumus dicere: Haec vocabitur virago, quia ex viro sumpta est. Porro Theodotion aliam etymologiam suspicatus est dicens: Haec vocabitur assumptio: quia ex viro sumpta est. Potest quippe ISSA   secundum varietatem accentus et assumptio intelligi. Serpens autem erat sapientior cunctis bestiis super terram. Pro sapiente in Hebraeo habetur AROM  , quod Aquila ti sunt: hoc est, nequam et versipellem. Magis itaque ex hoc verbo calliditas et versutia, quam sapientia demonstratur. Et audierunt vocem Domini Dei ambul
Abbreviated transcription (Latin):
esse indiȩ fluuiũ. gangen putãt.
Ibi ẽ carbunculus: & lapis prasinꝰ.
Pͥro carbuncło & lapide prasino¬
stulerunt.
Et sumpsit dñs ds̃ hominẽ s po¬
suit eũ in paradiso uoluptatis.
Pro uoluptate in hȩbreo habet
eden. Ipsi gͥ nc̃ septuaginta eden
¶sonat.
n quacũq autẽ die Ssonat.¬
comederis ex eo morte morieriᷤ.
melius int̾pretatꝰ ẽ symniachus
dicens mortalis erit.
Et misit dñs ds extasim. suꝑ adam
Pro extasi id mentis excessu in
int̃pretati st̃. Deniq seqͥt᷑. & dor-¬
miuit. Id ipsũ uerbũ i in iona
e stertentis somno positũ ẽ. Hoc
nc̃ os ex ossibꝰ meis. & caro ex car¬
ne mea. Hoc & uocabit᷑ mulier.
qm̃ ex uiro sumpta ẽ. Non uidet᷑¬
in greco & in latino resonare cur
mulier appellet᷑. quia ex uiro sump¬
ta sit. Sed & horuorosiã. in hȩ¬
brço sermone seruat᷑. Uir qͥppe
uocat᷑ his: & mulier hissa. Recꝰtȩ
gͥ ab his appellata ẽ hissa: unde

Expanded text:
esse Indiae fluvium Gangen putant. 308 esse Indiae fluvium Gangen putant. 308 Ubi est carbunculus et lapis prasinus. Pro carbunculo et lapide prasinostulerunt. Et sumpsit Dominus Deus hominem, et posuit eum in paradiso voluptatis. Pro voluptate, in Hebraeo habet EDEN. Ipsi igitur nunc Septuaginta EDEN sonat. In quacumque autem die comederis ex eo, morte morieris. Melius interpretatus est Symmachus dicens, mortalis eris. Et misit Dominus Deus ecstasim super Adam. Pro ecstasi, id est, mentis excessu, ininterpretati sunt. Denique sequitur: Et dormivit. Idipsum verbum et in Jonae I, 5 stertentis somno positum est. Hoc nunc os ex ossibus meis, et caro de carne mea: haec vocabitur mulier, quoniam ex viro sumpta ein Graeco et in Latino resonare, cur mulier appelletur, quia ex viro sumpta sit: sed etymologia in Hebraeo sermone servatur. Vir quippe vocatur Is, mulier Issa. Unde igitur ab is appellata est mulier issa. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
dum ignorantibꝰ miracłm. eo qͦd
dñs suꝑ mare ambulauerit. ꝓ la¬
cu gennezareth mare appellasse
calumniat᷑: cũ om̃s lacus & aquax
congregatio maria iuin apentur.¬
sua in die sexto que fecit. Pro die
sexta in hȩbreo diem septimum¬
habet. Artabimꝰ gͥ iudeos. qͥ de otio
sabbati gloriant᷑. qͦd iã in principio
sabbatũ dissolutũ sit: dũ d̾s operat᷑
in sabbato cõpleus oꝑa sua in eo.
& benedicens ipsi diei. quia in illo
entem. Pro paradiso hortũ ha
int̾pretant᷑: pro qͦ syminachus
transtulit paradysũ florentem.
Necñ qͦd sequit᷑. contra orientem.
in hȩbreo messedem. scribit᷑ꝰ qͦd
nos ab exordio possumꝰ dicere. Sym¬
ñ orientẽ s pͥncipiũ significat. Ex qͦ
manifestissime cõꝓbatur: qͦd priusꝗͣ
cȩlũ & terrã ds faceret. paradisũ
ante condiderat. & legitur in hȩ¬
breo. Plantauerat autẽ dñs d̾s pa-¬
radysum in eden. id÷ a principio.
Nomen uni fison. Hunc

Expanded text:
dum ignorantibus miraculum, eo quod dum ignorantibus miraculum, eo quod Dominus super mare ambulaverit, pro lacu Genesareth mare appellasse calumniatur, cum omnis lacus et aquarum congregatio maria nuncupentur.sua quae fecit. Pro die sexto, in Hebraeo habet diem septimum. Arctabimus igitur Judaeos, qui de otio sabbati gloriantur, quod jam tunc in principio sabbatum dissolutum sit, dum Deus operatur in sabbato, complens opera sua in eo, et benedicens ipsi diei: quia in illo entem. Pro paradiso, in Hebraeinterpretantur. Pro quo Symmachus transtulit, paradisum florentem. Necnon quod sequitur, contra orientem, in Hebraeo MECEDEM   scribitur, quod nos, ab exordio, possumus dicere. Symnon orientem, sed principium significat. Ex quo manifestissime comprobatur, quod priusquam coelum et terram Deus faceret, paradisum ante condiderat, sicut et legitur in Hebraeo: Plantaverat autem Dominus Deus paradisum in Eden, a principio. Nomen uni Phison. Hunc
Abbreviated transcription (Latin):
geneseos. & in euangłio. Oña per
ipsum facta st̃: & sine ipso factũ ẽ
nichil. & cetera. Sed & hoc sciendũ
qͦd apud hȩbreos liber hic bresith
uocet᷑: hanc habentiũ consuetudi A¬
nem. ut uoluminibꝰ ex pͥncipiis
eor nomina imponãt.
Et sp̃s dĩ ferebat᷑ suꝑ aquas Pro
eo quod in nr̃is codicibꝰ scriptũ ẽ
ferebat᷑. in hȩbreo habet maerefeth.
qͦd noᷤ appellare possumꝰ incubabat.
siue cõfouebat. in similitudine uolu¬
cris oua calore animantis. Ex qͦ
intelligimꝰ. ñ de sꝑu mundi dici.
ut nonnulli arbitrant᷑. s de sꝑu
scõ: qui & ipse uuificator omniũ
a pͥncipio dicit᷑. Si autẽ uiuifica¬
tor: consequent̾ & condit .r. Quod
si conditor: & ds. Emittis enĩ ait
sp̃m tuũ & creabunt.
Et congregationes aquarũ uocauit
maria. Notandũ qͦd omis congre¬
gatio aquarũ siue salse sint. siue
dulces. iuxta idiome linguȩ hebra a¬
ice maria nuncupent᷑ frustra gͥ
porphirius euangelistas ad facien¬

Expanded text:
Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil . Sed et hoc sciendum, quod apud Hebraeos liber hic BRESITH vocatur: hanc habentes consuetudinem, ut voluminibus ex principiis eorum nomina imponant. Et Spiritus Dei ferebatur super aquas. Pro eo quod in nostris codicibus scriptum est, ferebatur, in Hebraeo habet MEREFETH  , quod nos appellare possumus, incubabat, sive confovebat, in similitudinem volucris, ova calore animantis. Ex quo intelligimus, non de spiritu mundi dici, ut nonnulli arbitrantur, sed de Spiritu Sancto, qui et ipse vivificator omnium a principio dicitur. Si autem vivificator, consequenter et conditor. Quod si conditor, et Deus. Emitte enim, ait, Spiritum tuum, et creabuntur . Et congregationes aquarum vocavit maria. Notandum quod omnis congregatio 307 aquarum, sive salsae sint, sive dulces, juxta idioma linguae HebraicPorphyrius evangelistas ad facien
Abbreviated transcription (Latin):
lere: uel ea que in latinis & grecis
codicibꝰ scatere uident᷑. auctorita¬
ti suȩ reddere. & ȩthimologias qͦq
rerum. nominũ. atq regionum.
quȩ in nr̃o sermone ñ resonant.
uernaculȩ linguȩ explanare ra¬
tione: & qͦ facilius emendatio cog¬
noscat᷑. ipsa pͥmũ ut apud nostroᷤ¬
st̃ testimonia ꝓponemꝰ. ex colla¬
tione eoꝵ que sequent᷑. qͥd in illis

Expanded text:
quae in Latinis et Graecis codicibus scatere videntur, auctoritati suae reddere; etymologias quoque rerum, nominum atque regionum, quae in nostro sermone non resonant, vernaculae linguae explanare ratione. Et quo facilius emendatio cognoscatur, ipsa primum, ut apud nos sunt, testimonia proponemus, et ex collatione eorum quae sequuntur, quod in
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd appellat᷑ in filio. Magis itaq scđm
sensũ. quã scłm uerbi translationẽ
de xꝑo accipi potest: qͥ tam in ip¬
sa fronte geneseos quȩ caput libroꝵ
omniũ ẽ. quam etiam in princi¬
pio ioħis euangelistȩ cȩli & terrȩ
conditor ad ꝓbatur. Unde & in psal

Expanded text:
atur, in filio. Magis itaque secundum sensum quam secundum verbi translationem de Christo accipi potest: qui tam in ipsa fronte Geneseos, quae caput librorum omnium est, quam etiam in principio Joannis Evangelistae, coeli et terrae conditor approbatur. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ sileo: cuius nom̃ si parua li¬
cet cõponere magnis. meo nomine
inuidiosius est. quod cũ in omeliis
suis quas ad uulgũ loquit᷑ cõmu¬
nem edicionẽ sequat᷑. in tomis id÷
in disputatione maiori hebraica
ueritate superatus. & suoꝵ circum¬
datꝰ agminibꝰ interdũ linguȩ pe¬
regrinȩ querit auxilia. Hoc unũ
dico. qͦd uellem cũ inuidia nomi¬
nis eius habere etiam scientiã
scripturarũ. flocci pendens ima¬
los. & in angulis garrire tenebrosis.
in alt̃catione qͦq iasonis & papisci
scriptũ est. & tertullianꝰ in libro
contra praxeum disputat: necñ
hylarius in expositione cuiusdam
psalmi dfirmat in hebreo habe¬
ri. in filio fȩcit ds̃ cȩlũ & terrã: qͦo
falsũ esse. rei ipsius ueritas cõpro¬
bat. Nam & septuaginta int̃pre

Expanded text:
autem sileo, cujus nomen, si parva liautem sileo, cujus nomen, si parva licet componere magnis, meo nomine invidiosius est, quod cum in homiliis suis, quas ad vulgum loquitur, communem editionem sequatur: in tomis, id est, in disputatione majori, Hebraica veritate superatus, et suorum circumdatus agminibus, interdum linguae peregrinae quaerit auxilia. Hoc unum dico, quod vellem cum invidia nominis ejus habere etiam scientiam Scripturarum, flocci pendens imalos, et in angulis garrire tenebrosis. in Altercatione quoque Jasonis et Papisci scriptum est, et Tertullianus in libro contra Praxeam disputat: necnon Hilarius in expositione cujusdam Psalmi affirmat, in Hebraeo haberi: In filio fecit Deus coelum et terram: quod falsum esse, ipsius rei veritas comprobat. Nam et Septuaginta Interpre