comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cum hoc facis adño dõ tibi prestari ut
hoc facias. & non declinabis ad dextr̃a
quãuis ambules inuus dextris non
confidens in uirtute tua. & ipse erit
uirtus tua. qui rectos facioe cursus
tuos & itinera tua in pace ꝓducos.
Qua ꝑpter dilectissimi quicumq
dicit uoluntas mea mihi sufficit
ad faerenda oꝑa bona. declinat in
dextr̃a. Sed rursus illi qui putant
bonam uitã esse deserendam qͣndo¬
audiunt sic dĩ grãm prȩdicari ut
eredatur & intelligatur uoluntates
hominũ ipsa ex malis bonas facere.
ipsai & iam quas fecerit custodire. &
propterea dicunt. faciamus mala ut
urniant bona. insinistrã declinant.
Ideo uobis dixi non declinetis in dextrã
neq insinistrã. hoc ẽ. uec sic defaen-¬
datis liberũ arbitriũ ut ei bona oꝑa
sinr dĩ gr̃a tribuatis. nec sic defendatis
grãm: ut quasi de illa fecuri mala
oꝑa diligitis. quod ipsa gr̃a dĩ auertat
a uobis. Taliun quippe uerba sibi

Expanded text:
cum hoc facis, a Domino Deo tibi praestari ut cum hoc facis, a Domino Deo tibi praestari ut hoc facias; et non declinabis ad dexteram, quamvis ambules in viis dextris, non confidens in virtute tua: et ipse erit virtus tua, qui rectos faciet cursus tuos, et itinera tua in pace producet. 8. Quapropter, dilectissimi, quicumque dicit, Voluntas mea mihi sufficit ad facienda opera bona, declinat in dexteram. Sed rursus illi, qui putant bonam vitam esse deserendam, qaudiunt sic dei gratiam praedicari, ut credatur et intellegatur uoluntates hominum ipsa ex malis bonas facere, ipsa etiam. quas fecerit. custodire, et propterea dicunt: Faciamus mala, ut ueniant bona, in sinistram declinant ideo uobis dixi: \'Non declinetis in dextram neque in sinistram\', hoc est nec sic defendatis liberum arbitrium, ut ei bona opera sine dei gratia tribuatis, nec sic defendatis gratiam, ut quasi de illa securi mala opera diligatis, quod ipsa gratia dei auertat a uobis. talium quippe uerba sibi
Abbreviated transcription (Latin):
sed homo sibi. Propter quod dicit.
Odi autẽ ego ꝑuersas uias malorum.
ipsȩ sunt asinistris. Sed respondet᷑
nobis. Cur ergo dixit ire decliues
indextrã neq in sinistrã. cũ potius
dieere debuisse uideatur. tene dextr̃ã
&e ire declines insinistrã si bone sunt
urȩ quȩ ad extris sunt. Cur putem̾
nisi quia ita sunt urȩ bonȩ que adex¬
tris sunt. ut indextrã tamen dedli.¬
nare non sit bonum : Declinare
quippe ille est intelligendus dextrã.
qui bona ipsa opera qux̧ aduias dex.¬
tras ꝑtinent. sibi uult ad signare non
dõ. Et ideo eum dixiss& uias enĩ
quȩ adextris sunt nouit ds̃. ꝑ uersȩ
autẽ sunt quȩ asinistris sunt. tamquã
dicrretur ei. Quomodo ergo ñ uis
ut declinemus addextr̃a : Secutus
adiunxit. Ipse autẽ rectos facior
cursus tuos. ⁊ tinera autẽ tua in pace
ꝓducoe. Sic ergo intellige quod tibi
preceptũ ẽ. rectos cursus fac pedibus
tuis. & uias tuas dirige. ut noueris

Expanded text:
sed homo sibi. propter quod dicit: sed homo sibi. propter quod dicit: Odi autem ego peruersas uias malorum; ipsae sunt a sinistris. Sed respondetur nobis: \'Cur ergo dixit: Ne declines in dextram neque in sinistram, cum potius dicere debuisse nideatur: Tene dextram et ne declines in sinistram". si bonae sunt uiae. quae a dextris sunt?\' cur, putamus. nisi quia ita sunt uiae bonae, quae a dextris sunt, ut in dextram tamen declinare non sit bonum? declinare quippe ille est intellegendus in dextram, qui bona ipsa opera, quae ad uias dextras pertinent, sibi uult adsignare non deo. et ideo, cum dixisset: Vias enim, quae a dextris sunt, nouit deus: peruersae autem sunt. quae a sinidiceretur ei, Quomodo ergo non vis ut declinemus ad dexteram? secutus adjunxit, Ipse autem rectos faciet cursus tuos; itinera autem tua in pace producet. Sic ergo intellige quod tibi praeceptum est, Rectos cursus fac pedibus tuis, et vias tuas dirige, ut noveris,
Abbreviated transcription (Latin):
nouit ds̃. ꝑ uersȩ uero sunt quȩ asinistris
sunt. Eas utiq uias ambulare debe.¬
mus quas nouit ds̃. de quib inpsalmo
legitur. Nouit dñs uiam iustorum.
& uia impioꝵ peribit. Hanc enim
non nouit dñs quia sinistra ẽ. sicut
dicturus ẽ. & iam illis adsinistrã con¬
stitutis. non noui uos. Quid ẽ. autẽ
osuod ille non nouit qui utiq nouit
omĩa sure bona hominũ sire mala:
Sed quidẽ. non uos noui. nisi tabes
uos ego ñ feci: Qur̃admodum illud
quod dictũ ẽ. de ipso dño ihu xp̃o. quia
non nouerat peccatum. Quid ẽ. nisi
fecerat: No ꝑhoc quod dictum est.
uias qux̧ ad dextris sunt nouit dñs.
quomodo intelligendũ ẽ. nisi quia
ipse fecit uias dextras id t̃. uias iustoꝵ:
Qux sunt autr̃ opera bona quae prȩ¬
parauit ds̃ sicut dicit apostolus. ut in
illis ambulemus. Uias autẽ sinistras
ꝑ uersas id ẽ. uias impioꝵ. non utique
nouit quia ñ eas ipse fecit in homine.

Expanded text:
nouit deus; peruersae autem sunt, quae a sinistris nouit deus; peruersae autem sunt, quae a sinistris sunt. eas itaque uias ambulare debemus, quas nouit deus, de quibus in psalmo legitur: Nouit dominus uiam iustorum et uia impiorum peribit. hanc enim non nouit dominus, quia sinistra est, sicut dicturus est etiam illis ad sinistram constitutis: Non noui uos. quid est autem. quod ille non nouit, qui utique nouit omnia siue bona hominum siue mala? sed quid est: Non uos noui. nisi \'tales uos ego non feci\'? quem ad modum illud, quod dictum est de ipso domino Iesu Christo, quia non non u era t peccatum, quid est nisi hoc, quod dictum est: Vias, quae a dextris sunt, nouit dominus, quo modo intellegendum est, nisi quia ipse fecit uias dextras, id est uias iustorum, quae sunt utique opera bona, quae praeparauit deus, sicut dicit apostolus, ut in illis ambulemus? uias autem sinistras peruersas. id est uias impiorum non utique nouit, quia non eas ipse fecit homini
Abbreviated transcription (Latin):
pedib tuis & uias tuas dirige. ne decli.¬
nes indexterã neq insinistr̃a.Auerte
autẽ pedem tuũ amalaͦ. Uias enuim
quȩ addextris sunt nouit dñs. per.¬
uersȩ uero sunt quȩ asinistris sunt.
Ipse autẽ rectos facio cursus tuos.
itinera autẽ tua in pace produc&.
In his uerbis sc̃ȩ scripturȩ considerate
fr̃s. quia si non essoe liberũ arbitrium
non dicrretur. rectos cursus fac pedib
tuis. & uias tuas dirige. ne declines
indexteram neq insinistrã. & tamẽn
fure dĩ grã si poss&e hoc fieri ñ postea
diceretur. ipse autẽ rectos facioe cur.¬
sus tuos & itinera tua in pace ꝓduo&.
Nolite ergo declinare indextr̃a neq
insinistrã. quãuis laudentur uitae
quȩ adextris sunt. & uituperentur
quȩ sunt asinistris. Hoc est enim.
ꝑpter quod addidit. Auerte autem
pedem tuum auia mala. hoc ẽ. asinistra.
Quod manifestatur consequentibus
dicens. Uias enim quȩ adextris sunt

Expanded text:
pedibus tuis et uias tuas dirige, ne declipedibus tuis et uias tuas dirige, ne declines in dexteram neque in sinistram. auerte autem pedem tuum a uia mala. uias enim, quae a dextris sunt, nouit deus; peruersae uero sun t, quae a sinistris sunt. ipse autem rectos faciet cursus tuos. itinera autem tua in pace producet. in his uerbis sanctae scripturae considerate, fratres, quia, si non esset liberum arbitrium, non diceretur: Rectos cursus fac pedibus tuis et uias tuas dirige, ne declines in dexteram neque in sinistram. et tamen, sine dei gratia si posset hoc fieri, non postea diceretur: Ipse autem rectos faciet cursus tuos et itinera tua in pace producet. Nolite ergo declinare in dexteram neque in sinistram, quamuis laudentur uiae, quae a dextris sunt, et uituperentur, quae sunt a sinistris. hoc est enim, propter quod addidit: Auerte autem pedem tuum a uia mala, hoc est a sinistra, quod manifestat in consequentibus dicens: Vias enim, quae a dextris sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
cypriani quia dixerunt &iam illic
apud uos esse. non misimus. Meam
presbiterum datam quã secum ad nos
atiulerunt legimus cũ eis. & ostendimꝰ
aduersus ros esse conseripta. qui di.¬
cunt gram̃ dĩ scdm merita nr̃a dari
hoc ẽ. aduersus eosdẽ pelagianos.
Quantũ potuimus ergo egimus cum
istis & ur̃is &e nr̃is fratrib. ut infiche
sana catholica ꝑseuerent. quȩ neq
liberum arbitriũ iregat. siur inuitã
malam sie inbonã. Neorire tantũ
ei tribuit. ut sure dĩ gr̃a ualoe aliquid.
siue ut exmalo comrertatur inbonũ
siue ut inbono ꝑseueranter proficiat.
sure ut adbonum sempiternũ ꝑueni.¬
at. ubi iam non timeat ie deficiat.
Vos quoq carissimi ce iã in hac epła
exortor. quod nos om̃s exhortat᷑ apłs.
non plus sapere quã oportae sapere.
sed sapere ad teperantiam. sicut uni.¬
cuio ds̃ partiuis ẽ mensuram fidei.
Attendite quid per salomorrẽ moneat
sp̃s sc̃s. Rectos cursus inquit fac

Expanded text:
Cypriani quia dixerunt etiam illic Cypriani quia dixerunt etiam illic apud uos esse, non misimus. meam presbyterum, datam; quam secum ad nos adtulerunt, legimus cum eis et ostendimus aduersus eos esse conscriptam, qui dicunt gratiam dei secundum merita nostra dari, hoc est aduersus eosdem Pelagianos Quantum potuimus ergo, egimus cum istis et uestris et nostris fratribus, ut in fide sana catholica perseuerent, quae neque liberum arbitrium negat siue in uitam malam siue in bonam neque tantum ei tribuit, ut sine dei gratia ualeat aliquid, siue ut ex malo conuertatur in bonum siue ut in bonum perseueranter proficiat sine ut ad bonum sempiternum perueniat. ubi iam non timeat, ne deficiat. uos quoque, carissimi, etiam in hac epistula exhortor, quod nos omnes exhortatur apostolus. non plus sapere, quam oportet sapere, sed sapere ad temperantiam, sicut unicuique deus partitus est mensuram fidei. Adtendite, quid per Salomonem moneat spiritus sanctus: Rectos cursus, inquit. fac
Abbreviated transcription (Latin):
africano concilio scriptũ ẽ. eiusq
rescriptũ ad uniuersos totius urbis
episcopos missũ. Et quod posteriore
concilio plinario totius africȩ contra
ipsum errorẽ breuiter constituimus
& supra nremoratum librum meum
quẽ modo aduos soripsi. hȩc omnia
& in prȩsenti legimus cum ipsis. & ꝑ
ros misimus uobis. Tegimus eis
&iam librum beatissimi martyris
cẏpriani de oratione dominica. &¬
ostendimus quead modum docuerit
omĩa quȩ admores nr̃os ꝑtinent.
quib recte uiuimus. a patre nostro
qui incylis ẽ. esse poscenda. ne libero
prȩmentes arbitrio adiuina gratia
checidamus. ubi &iã demonstrauimꝰ
quomodo ammonuerit idem glorio.¬
sissimus martyr &iam ꝓ inimicis
nr̃is qui nondum in xp̃m credidert̃.
nos ut credant orare debere. Quod
utiq inaniter fierae. nisi aecclesia
creder&e & iam mabas atq infideles.
hominũ uoluntates. ꝑ dĩ grãm inbonũ
posse conuerti. Sed hunc librũ scĩ

Expanded text:
Africano concilio scriptum est, ejusque Africano concilio scriptum est, ejusque rescriptum ad universos totius orbis episcopos missum; et quod posteriori concilio plenario totius Africae contra ipsum errorem breviter constituimus; et supra memoratum librum meum, quem modo ad vos scripsi: haec omnia et in praesenti legimus cum ipsis, et per eos misimus vobis. 3. Legimus eis etiam librum beatissimi martyris Cyostendimus, quem ad modum docuerit omnia, quae ad mores nostros pertinent, quibus recte uiuimus, a patre nostro, qui in caelis est, esse poscenda, ne de libero praesumentes arbitrio a diuina gratia decidamus. ubi etiam demonstrauimus, quo modo admonuerit idem gloriosissimus martyr etiam pro inimicis nostris. qui nondum in Christum crediderunt, nos, ut credant, orare debere, quod utique inaniter fieret, nisi ecclesia crederet etiam malas atque infideles hominum uoluntates per dei gratiam in bonum posse conuerti. sed hunc librum sancti
Abbreviated transcription (Latin):
angustia in omnẽ anim̾ã hominis
operantis malũ. iudȩa primum &
grȩci. G loria autẽ & honor & pax
omni operanti bonũ. iudeo primum
& greco. De qua difficillima ouestio¬
ne hoc ẽ. de uoluntate & gr̃a ñ opus
habui &iam in bec epła diutius dis¬
putare. qm̃ & aliam iam tis desidera.¬
tam tamquã citius reddituris. & scrip¬
si aduos &iam librũ quẽ si adiuuante
dño diligenter legerimtis & uiuacit᷑
intellexeritis nullas existimo inter
uos de hac re dissensiones ulterius iam
futuras. Portant autẽ secũ & alia
oruȩ uobis diligenda esse credidimus.
quibus cognoscatis quẽ admodum
catholica aeccła indĩ miscdĩa pelagi.¬
anx heresis uenena reppulerit. Quod
enim scriptũ ẽ. ad papã in nocentium
romane urbis ep̃m de concilio ꝓuinciȩ
cartaginensis. & de concilio numidiȩ.
& aliquanto diligentius aquinque
episcopis. & quȩ ipse adtria ista re.¬
scripsit. Item quod papȩ zosimo de

Expanded text:
angustia in omnem animam hominis angustia in omnem animam hominis operantis malum, Iudaei primum et Graeci; gloria autem et honor et pax omni operanti bonum, Iudaeo primum et Graeco De qua difficillima quaestione, hoc est de uoluntate et jrratia non opus habui etiam in hac epistula diutius disputare, quoniam et aliam iam eis dederam tamquam citius redituris. et scripsi ad uos etiam librum, quem si adiuuante domino diligenter legeritis et uiuaciter intellexeritis, nullas existimo inter uos de hac re dissensiones ulterius iam futuras. portant autem secum et alia. quae nobis dirigenda esse credidimus, quibus cognoscatis, quem ad modum catholica ecclesia in dei misericordia Pelagianae haeresis uenena reppulerit. quod enim scriptum est ad papam Innocentium. Romanae urbis episcopum, de concilio prouinciae Carthaginensis et deet aliquanto diligentius a quinque episcopis, et quae ipse ad tria ista rescripsit; item quod papae Zosimo de
Abbreviated transcription (Latin):
In quoꝵ errorẽ cadit. qui putat scđm
aliqua nerita humana dari grãm dĩ.
quando adiuditium dñs uenerit
non iudicari hominẽ scđm opera sua.
quia iam ꝑ aetatẽ ut potuit libero
uoluntatis arbitrio. niholominus in
errore est. Soli enĩ paruuli qui ñdũ
habent opera ꝓpria uel bona uel mala
scdm solum originabe peccatũ damna.¬
buntur. Quib ꝑ lauacrũ regenera¬
tionis. non subuenit grã saluatoris.
Oeteri autẽ om̃s qui iam utentes
libero arbitrio. sua ꝓpria peccata
originali peccato in suꝑ addiderunt.
si depotestate tenebrarũ per gratiam
dĩ non eruuntur. nec transferuntur
ad regnum xp̃i. non solũ scdm originis.
uerum &iani scđm ꝓprrȩ uoluntatis
merita uiditiũ reportabunt. Boni
irero &eĩa ipsi quidẽ scđm sux bonȩ
uoluntatis merita prymiũ conseqñt᷑.
sed &iã ipsam bona uoluntatẽ ꝑ dĩ
gram consecuti sunt. ac sic impletur
quod scriptũ ẽ. ita & indignatio &¬

Expanded text:
in quorum errorem cadit, qui putat secundum in quorum errorem cadit, qui putat secundum aliqua merita humana dari gratiam dei, quando ad iudicium dominus uenerit, non iudicari hominem secundum opera sua, qui iam per aetatem uti potuit libero uoluntatis arbitrio, nihilo minus in errore est. soli enim paruuli, qui nondum habent opera propria uel bona uel mala, secundum solum originale peccatum damnabuntur, quibus per lauacrum regenerationis non subuenit gratia saluatoris. ceteri autem omnes, qui iam utentes libero arbitrio sua propria peccata originali peccato insuper addiderunt. si de potestate tenebrarum per gratiam dei non eruuntur nec transferuntur ad regnum Christi, non solum secundum originis uerum etiam secundum propriae uoluntatis merita iudicium reportabunt. boni uero etiam ipsi quidem secundum bonae uoluntased etiam ipsam bonam voluntatem per Dei gratiam consecuti sunt: ac sic impletur quod scriptum est: Ira et indignatio, t
Abbreviated transcription (Latin):
remus atq saperemus. non diceretur
dõ. da mihi intellectum & discam
mandata tua. neq in euangelio serip¬
tũ essoe. tunc apparuit illis sensum
ut inrelligerent scripturas. iec iacob
a postolus dicerte. Siquis autẽ urm
indigoe saprentiam postalo adõ qui
dat omnib affluenter & ñ inꝓpe.¬
rat. & dabitur ei. Potens est autẽ
dñs qui &e uobis donce & nobis. ut de
ur̃a pace & pia consensione nuntus
celerrimis gaudeamus. Saluto uos
non solum mro nomine sed ce iam
fratrum qui merũ sunt. & rago ut
ꝓ nobis concorditer atq instanter ore¬
omino dilrctissimo & inxp̃i
menbris honorando frĩ uabenti.¬
no & fr̃ib qui tecum sunt. Augusti nꝰ
in dño salutẽ. Cresconium felirem
& aliũ felicẽ dĩ seruos qui ex ur̃a con.¬
gregatione ad nos uenert̃. nobiscum
egisse pascha nouerit caritas uestra.
Quos ideo temumus aliquanto diu.¬
tius. ut instructiores ad uos redirent.
aduersus nouos hereticos pelagianos.

Expanded text:
remus atque saperemus. non diceretur remus atque saperemus. non diceretur deo: Da mihi intellectum, ut discam mandata tua, neque in euangelio scriptum esset: Tunc aperuit illis sensum, utt: Si quis autem uestrum indiget sapientia. postulet a deo. qui dat omnibus affluenter et non inproperat, et dabitur ei. potens est autem dominus, qui et nobis donet et nobis, ut de uestra pace et pia consensione nuntiis celerrimis gaudeamus. saluto uos non solum meo nomine sed etiam fratrum. qui mecum sunt, et rogo, ut pro nobis concorditer atque instanter oreDOMINO DILECTISSIMO ET IN CHRISTI MEMBRIS HONORANDO FRATRI VALENTINO ET FRATRIBUS, QVI TECUM SUNT, AUGUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. Cresconium, Felicem et alium Felicem dei seruos, qui ei uestra congregatione ad nos uenerunt. nobiscum egisse pascha nouerit caritas uestra. quos ideo tenuimus aliquanto diutius, ut instructiores ad uos redirent aduersus nouos haereticos Pelagianos,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ uertunt. sicut & ceteras scripturas
ad ꝓprium suum interitũ. Ci aurte
ergo quod tantus apostolus tam terri¬
biliter dicit. & ubi sentitis non uos
intelligere. in terim credite diuinis
eloquiis. quia & liberum hominis ẽ.¬
arbitrium. & gr̃a dĩ sine cuius ad¬
iutorio liberũ arbitrium neo conuera
potest addm̃. nec ꝓficere indõ. Eit
quod pre ereditis ut &iam sapienter
intellegatis orate. Eit ad hoc ipsum
enim id est ut sapienter intelligamus.
est utiq liberum arbitriũ ꝗ Nisi
enim libero arbitrio intelligeremus
atq saperemus. non prȩciperetur
dicente scriptura. Intelligite ergo
qui insipientes estis inpopulo. & stulti
aliquando sapite. Eoipso quippe
quo p̃erptũ & imperatũ ẽ. ut intelli¬
gamus atq sapiamus. obedrentiam
nram requirit. quȩ nulla potest ẽe.
sine libero arbitrio. S ed si possor.
hoc ipsum sine adiutorio gratrȩ fie.¬
ri per liberũ arbitrium ut intellige.¬

Expanded text:
pervertunt sicut et caeteras Scripturas, pervertunt sicut et caeteras Scripturas, ad proprium suum interitum . 7. Cavete ergo quod tantus apostolus tam terribiliter dicit; et ubi sentitis vos non intelligere, interim credite divinis eloquiis, quia et liberum est hominis arbitrium, et gratia Dei, sine cujus adjutorio liberum arbitrium nec converti potest ad deum nec proficere in deum, et, quod pie creditis, ut etiam sapienter intellegatis, orate. et ad hoc ipsum enim, id est ut sapienter intellegamus, est utique liberum arbitrium. nisi enim libero arbitrio intellegeremus atque saperemus, non nobis praeciperetur dicente scriptura: Intellegite ergo, qui insipientes estis populo, et stulti aliquando sapite. eo ipso quippe, quo praeceptum atque imperatum est. ut intellegamus atque sapiamus, oboedientiam nostram requirit, quae nulla potest esse sine libero arbitrio. sed si posset hoc ipsum sine adiutorio gratiae fieri per liberum arbitrium, ut intellege
Abbreviated transcription (Latin):
nihil illos nobis potuisse confingere.
Icleo autẽ festinauerunt ut apud uos
agerent pascha. quo possint adiuuante
dño tam sc̃õs dies uram̃ pacẽ quam
dissensionẽ potius inuenire. Melius
autẽ facerem quod muliũ rogor. si tp.¬
sum aquo dicunt fuisse turbatos. ad
me mittere non grauemini.Aut
enim non intellegit librũ meũ. aut
forte ipsum non intelligitur. quando
difficillimã questionẽ & paucis intel.¬
ligibilem soluere atq enodare conat᷑.
Ipsa ẽ. enim questio de gr̃ã dĩ. quar
fecit ut homines non intellegentes
putarent apostolum paulũ dicere. fa.¬
ciamus mala ut urniant bona.
Vnde apostolus petrus insecunda
epła sua. Qua ꝓpter inquit carissimi
hȩc exprctantes. satis agite iniuola.¬
ti & inmaculati apud rũ reperiri
in pace. & dĩ nr̃i pacientiam salutis
existimantes. sicut & dilectissimus
frater nr̃ paulus. scdm̃ ram quȩ da¬
ta ẽ. ei sapientiam scripsit uobis. ut

Expanded text:
nihil illos nobis potuisse confingere. nihil illos nobis potuisse confingere. ideo autem festinauerunt, ut apud uos agerent pascha, quo possit adiuuante domino tam sanctus dies uestram pacem quam dissensionem potius inuenire. Melius autem facietis, quod multum rogo, si ipsum, a quo dicunt se fuisse turbatos, ad me mittere non grauemini. aut enim non intellegit librum meum aut forte ipse non intellegitur. quando difficillimam quaestionem et paucis intellegibilem soluere atque enodare conatur. ipsa est enim quaestio de gratia dei, quae fecit, ut homines non intellegentes putarent apostolum Paulum dicere: Faciamus mala, ut ueniant bona. unde apostolus Petrus in secunda epistula sua: Quapropter, inquit, carissimi, haec expectantes satis agite inuiolati et inmaculati apud eum reperiri in pace et domini nostri patientiam salutem existimate, sicut et dilectissimus frater nta est ei sapientiam, scripsit vobis, ut
Abbreviated transcription (Latin):
sibi traditã dĩ grãm. & putetur uirũ
esse quod illi heretici dicunt. gram̃ dĩ
scđm merita nr̃a dari. quod omnino
falsissimũ ẽ. Non quia nullũ ẽ. meri.¬
tum uel bonũ piorum uel malum impi-¬
orum. alioquin quomodo iudicabit ds̃
mudum : Sed miscđia &e gr̃a dei
conuertit hominẽ. dequa psalmꝰ dicit.
D̾s m̃s misccłia eius preurinae me.
ut iustificetur impius hoc ẽ. ex impio
fiat tustus. & incipiat habere meritum
bonum quod dñs coronabit. quando
iudicabitr mundus. Multa erant
ouȩ uobis mittere cuprebam. quib
lectis totam ipsam causam quȩ con¬
ciliis episcopalib acta ẽ. aduersus
eosdem pelagianos hereticos. diligen¬
tius & plenius nosse positis. Sed
ifestinauerunt fratres qui exnumero
ur̃o ad nos uenert̃. per quos uobis non
rescripsimus ista. sed scripsimus. Nul¬
las rnim adnos ur̃ȩ caritatis litteras
atiulerunt. tamen suscrpimus eos.
qm̃ simplicitas eorũ satis indicabat.

Expanded text:
sibi traditam dei gratiam et putetur uerum sibi traditam dei gratiam et putetur uerum esse, quod illi haeretici dicunt, gratiam dei secundum merita nostra dari, quod omnino falsissimum est, non quia nullum est meritum uel bonum piorum uel malum impiorum - alioquin quo modo iudicabit deus mundum? —, sed misericordia et gratia dei conuertit hominem, de qua psalmus dicit: Deus meus, misericordia eius praeueniet me, ut iustificetur impius, hoc est ex impio fiat iustus et incipiat habere meritum bonum, quod dominus coronabit, quando iudicabitur mundus. Multa erant, quae uobis mittere cupiebam, quibus lectis totam ipsam causam, quae conciliis episcopalibus acta est aduersus eosdem Pelagianos haereticos, diligentius et plenius nosse possetis, sed festinauerunt fratres, qui ex numero uestro ad nos nenerant, per quos uobis non rescripsimus ista, sed scripsimus, nullas enim ad nos uestrae caritatis litteras adtulerant; tamen suscepimus eos, quoniam simplicitas eorum satis indicabat
Abbreviated transcription (Latin):
tus. cum audissoe quis enĩ te discernit
possoe respondere uel uoce uel cogita.¬
tione & dicere. discernit me fides me
discernit me oratio mea. discernit mi
iustitia nrea. mox apostolus occurrit.
cogitationib eius &e dixit. Quid eñ
habes quod non accrpisti: Si autem
accepisti. quid gloriaris quasi non
acceperis : Sic enĩ glorianir quasi
non acceperint. qui se a seipsis iusti¬
ficari putant. ac ꝑhoc in semae ipsis.
non indño gloriantur. Propterqđ
ego in hac epła quȩ aduos peruenit.
ꝓbaui ꝑ testimonia scripturarũ scãrũ
quȩ ibi potestis inspicrre & bona oꝑa
nr̃a. & pias orationes. & rectam fidẽ
nullomodo in nobis esse potuisse. nisi
hȩc acerperimus ab illo de quo dicit
apłs iacobus. Omne datũ optimũ
& omne donũ ꝑfectũ desursum est.
descendens a patre luminũ. Ne quisꝗ
dicat meritis operũ suoꝵ. uel meritis
orationũ suarũ. uel meritis fidei suȩ

Expanded text:
tus, cum audisset: Quis enim te discernit? tus, cum audisset: Quis enim te discernit? posset respondere uel uoce uel cogitatione et dicere: Discernit me fides mea, discernit me oratio mea, discernit me iustitia mea\', mox apostolus occurrit cogitationibus eius et dixit: Quid enim habes, quod non accepisti? si autem et accepisti, quid gloriaris, quasi non acceperis? sic enim gloriantur, quasi non acceperint, qui se a se ipsis iustificari putant ac per hoc in se ipsis non in domino gloriantur. Propter quod ego in hac epistula, quae ad uos peruenit, probaui per testimonia scripturarum sanctarum, quae ibi potestis inspicere, et bona opera nostra et pias orationes et rectam fidem nullo modo in nobis esse potuisse, nisi baec acciperemus ab illo, de quo dicit apostolus Iacobus: Omne datum optimum et omne donum perfectum desursum est descendens a patre luminum, ne quisquam dicat meritis operum suorum uel meritis orationum suarum uel meritis fidei suae
Abbreviated transcription (Latin):
hoc enĩ dñs cũ defructu iustitiȩ loque¬
retur. ait discipulis suis. sure me ni.¬
hil porestis facere. Unde supra dictã
epistolam ad syxtũ presbiterum arccłȩ
romȩ contra nouos hereticos peligi¬
anos noueritis esse conscriptã. qui di
cunt gram̃ dĩ fecundũ merita nostra
cdari. ut qui gloriatur non in dño. sed
inseipso glorietur. Hoc ẽ. in homine.
non in lño. Quod ꝓhib& apostolus
dicens. Nemo glorietur in homine.
Et alio loco. Qui gloriatur inquit
indño glorietur. Illi uero heretiei se
ipsos aseipsis iustos fieri putantes. qua¬
si hoc eis non ds̃ cdederit. sed ipsi sibi.
non utiq in dno. fed in semoipsis glo¬
riantur. Talib enĩ dicit apostolus.
Quis enĩ te discernit: Quod idro
dicit. quia demassa illius ꝑditionis
orirȩ facta ẽ. exadam. non discernit
homine᷑. ut eum faciat uas inhonorẽ
non incontumeliam. nisi ds̃. Sed
qm̃ homo carnalis & in aniter in fla¬

Expanded text:
hoc enim dominus, cum de fructu iustitiae loquehoc enim dominus, cum de fructu iustitiae loqueretur, ait discipulis suis: Sine me nihil potestis facere. Unde supra dictam epistulam ad Sixtum presbyterum ecclesiae Romanae contra nouos haereticos Pelagianos nouecunt gratiam Dei secundum merita nostra dari, ut qui gloriatur, non in Domino, sed in se ipso glorietur, hoc est, in homine, non in Domino. Quod prohibet Apostolus, dicens, Nemo glorietur in homine . Et alio loco, Qui gloriatur, inquit, in Domino glorietur . Illi vero haeretici se ipsos a se ipsis justos fieri putantes, quasi hoc eis non dederit Deus, sed ipsi sibi, non utique in Domino, sed in semetipsis gloriantur. Talibus enim dicit Apostolus, Quis enim te discernit? Quod ideo dicit, quia de massa illius perditionis quae facta est ex Adam, non dihominem, ut eum faciat uas in honorem non in contumeliam, nisi deus. sed quoniam homo carnalis et inaniter infla
Abbreviated transcription (Latin):
eius. inueniat opera nr̃a bona. quȩ
p̃parauit ds̃ ut in illis ambulemus.
Hoc qui sentiunt. bene fentiunt.
Obfecro itaq uos fr̃s sicut corinthios
obseerauit a postolus ꝑ nom̃ dñi nr̃i¬
dñs iħs sicut scriptũ ẽ. in euangelio
iohannis apostoli. ñ uenit ut iudica.¬
rre mundũ. sed ut saluriur mundus
ꝑ ipsũ. Postea uero sicut seribit apłs
paulus. iudicabit ds̃ mundum quando
uenturus r̃. sicut tota aeccła insim.¬
bolo confitetur iudicare uiuos oe
mortuos. Si ergo non ẽ. dĩ gratia
quomodo saluat mundũ. & si ñ ẽ.
librrũ arberũ arbitriũ quomodo iu.¬
dicat mundũ: Proinde liberum
uel epłam mram quã secũ ad nos
supradicti ad tulert̃. scđm hanc fidẽ
inrelligite. ut nrq negetis dĩ gram
nreq liberum arbitrium sic defensa.¬
tis. ut a dĩ gr̃ã separetis. Tamquam
sure illa uel cogitare aliquid uel age.¬
re scđ̾m dm̃ ulla ratione possefmus
quod omnino non possumus. Propt᷑

Expanded text:
eius, inueniat opera nostra bona, quae eius, inueniat opera nostra bona, quae praeparauit deus, ut in illis ambulemus. hoc qui sentiunt, bene sentiunt. Obsecro itaque uos, fratres, sicut Corinthios obsecrauit apostolus, per nomen dominin euangelio Iohannis apostoli, non uenit, ut iudicaret mundum. sed ut saluaretur mundus per ipsum; postea uero. sicut scribit apostolus Paulus, iudicabit deus mundum. quando \'uenturus est\', sicut tota ecclesia in symbolo confitetur, \'iudicare uiuos et mortuos\'. si ergo non est dei gratia, quo modo saluat mundum? et si non est liberum arbitrium, quo modo iudicat mundum? proinde librum uel epistulam meam, quam secum ad nos supra dicti adtulerunt, secundum hanc fidem intellegite, ut neque negetis dei gratiam neque liberum arbitrium sic defendatis, ut a dei gratia separetis, tamquam sine illa uel cogitare aliquid uel agere secundum deum ulla ratione possimus, quod omnino non possumus. propter
Abbreviated transcription (Latin):
pere. Sit ur̃ consensus oblatio ad
suꝑnum altare ereatoris. & uicta
concupiseentia tanto fortius. quanto
sanctius uinculum caritatis. Gaudea¬
mus deuobis in habundanti gratia xp̃i
domini eximii meritoq honorabiles
& desiderabiles filii. EPEA AUSUSTI¬
menbris honorando fratri ua¬
bentino & fratrib qui tecũ augustinꝰ
in dño salutẽ. Uenerunt ad nos duo
iuuenes. cresconius & felix. de ur̃a
congregatione se eẽ. dicentes. qui nobis
retubert̃ monasterium ur̃m ñ nulla
dissensione turbatũ. eo quod quidam
in uobis sic gram̃ prȩdicent. ut nrgent
homines esse liberũ arbitriũ. & quod
est grauius. dicant quod in dre iudi¬
cii non sit redditurus ds̃ unicuique
scđm opera eius. Etiam hoc tamen
indicauerunt. quod plures urm̃ non
ita sentiant. sed liberũ arbitriũ adiu-¬
uari fateantur ꝑ dĩ gram. ut recta
sapiamus atq faciamus. ut cũ urne.¬
rit dñs reddere unicuiq scđm opera

Expanded text:
pere. sit uester consensus oblatio ad pere. sit uester consensus oblatio ad supernum altare creatoris et uicta concupiscentia tanto fortius quanto sanctius uinculum caritatis. gaudeamus de uobis in abundanti gratia Christi, domini eximii meritoque honorabiles et desiderabiles filii. CXXVIMEMBRIS HONORANDO FRATRI VALENTINO ET FRATRIBUS, QVI TECUM SUNT, AUGUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. Venerunt ad nos duo iuuenes, Cresconius et Felix, de uestra congregatione se esse dicentes, qui nobis rettulerunt monasterium uestrum nonnulla dissensione turbatum eo, quod quidam in uobis sic gratiam praedicent, ut negent hominis esse liberum arbitrium et, quod est grauius, dicant, quod in die iudicii non sit redditurus deus unicuique secundum opera eius.. etiam hoc tamen indicauerunt, quod plures uestrum non ita sentiant, sed liberum arbitrium adiuuari fateantur per dei gratiam, ut recta sapiamus atque faciamus et, cum uenerit dominus reddere unicuique secundum opera
Abbreviated transcription (Latin):
Nam & uouenda talia non sunt acon.¬
iugatis. nisi exconsensu & uoluntate
communi. Et si prȩ propere factum
fuerit. magis ẽ. corrigenda temeritas
quã ꝑsolurnda ꝓmissio. Neq eiũ
ds exigit siquis ex alieno aliquid uo.¬
uerit. sed potius usurpare uetat alie.¬
tium. Diuina quippe de hac re per
apostolum prolata saprentia. uxor
non habce potestatẽ corporis sui. fed
uir. Similiter & uir ñ haboe potes.¬
tatẽ corporis sui. sed mulier. Sexũ.
nomine corporis nuncupauit. Sed
cum illam tam paratã esse. audiam
dõ dicare continentiam. ut eo solo
impedia tur. si tibi debitum reddere
coniugali iure conpellitur. ambo dõ
reddere quod ambo uouistis. ut illi
ꝑ soluatur quod ab alterutro ñ exigitis.
Si continentia uirtus ẽ. secuti est.
cur ad eam sit proptior sexus infirmior.
cum uirtus a uiro potius cognominata
uidhearur. sicut similitudo uocabuli
resonat: Noli ergo uir abhorrere
auirtute. quã mulrer ẽ. parata susci.¬

Expanded text:
nam et uouenda talia non sunt a connam et uouenda talia non sunt a coniugatis nisi ex consensu et uoluntate communi et, si praepropere factum fuerit, magis est corrigenda temeritas quam persoluenda promissio. neque enim deus exigit, si quis ex alieno aliquid uouerit, sed potius usurpare uetat alienum. diuina quippe de hac re per apostolum est prolata sententia: Uxor non habet potestatem corporis sui sed uir; similiter et uir non habet potestatem sui corporis sed mulier. sexum nomine corporis nuncupauit. sed cum illam tam paratam esse audiam deo dicare continentiam, ut eo solo impediatur, si tibi debitum reddere coniugali iure compellitur, ambo deo reddite, quod ambo uouistis, ut illi persoluatur, quod ab alterutro non exigitis. si continentia uirtus est, sicuti est, cur ad eam sit promptior sexus infirmior, cum uirtus a uiro potius cognominata uideatur, sicut similitudo uocabuli resonat? noli ergo uir abhorrere a uirtute, quam mulier est parata susci
Abbreviated transcription (Latin):
licoꝵ. Priusquã esses uoti reus. liberũ
fuit quo esfes inferior: quãuis ñ sit
gratuilanda libertas. qua fit ut non
debratur quod cũ luchro redditur. Nc̃
uero quia tenetur apud dm̃ sponsio tua.
non te ad magnã iustitiam in uito. sed
amagna iniquitate de terreo. Non
enim talis tris finon feceris quod uo.¬
uisti. qualis mansisses. si nihil tabe uo¬
uisses. Minor enim te esses non
peior. modo autem tanto quod absit
miserior si fidem dõ fregeris. quanto¬
mssc beatior si ꝑsolueris. Nec ideo te uo¬
uisse pentat. immo gaude iam tibi
non licere quod cum tuo derrimento
lieuissoe. Ad gredere itaq intrepi.¬
dus & dicta imple factis. ipse adiuua.¬
bit qui uota tua expetit. Felix est
necessitas. quȩ in meliora conpellit.
Una sola esse causa possor qua te id
quod uouisti ñ solũ non hortaremur
urrum &iam prohiberemus implere.
si forte tua coniunx. hoc tecun suscipere
animi seu carnis infirmitate recusar&e.

Expanded text:
licet. priusquam esses uoti reus, liberum licet. priusquam esses uoti reus, liberum fuit, quo esses inferior, quamuis non sit gratulanda libertas, qua fit, ut non debeatur, quod cum lucro redditur. nunc uero, quia tenetur apud deum sponsio tua, non te ad magnam iustitiam inuito, sed a magna iniquitate deterreo. non enim talis eris, si non feceris, quod uouisti, qualis mansisses, si nihil tale uouisses. minor enim tunc esses, non peior; modo autem tanto — quod absit — miserior, si fidem deo fregeris, quanto beatior, si persolueris. nec ideo te uouisse paeniteat, immo gaude iam tibi non licere, quod cum tuo detrimento licuisset. adgredere itaque intrepidus et dicta imple factis; ipse adiuuabit, qui uota tua expetit. felix est necessitas, quae in meliora compellit. Una sola esse causa posset, qua te id, quod uouisti, non solum non hortaremur, uerum etiam prohiberemus implere, si forte tua coniux hoc tecum suscipere animi seu carnis infirmitate recusaret.
Abbreviated transcription (Latin):
pluuia. uenert̃ flumina. flauert̃
urnti. & impegert̃ indomũ illam.
& creidit. & facta ẽ. ruina eiꝰ magna
Au dire ergo illa uerba. aedificare ẽ. in
hoc uiriq pares sunt. in faciendo autem
& non facrendo quod audiunt tantum
dispar ẽ. quantũ ȩdificium petrę solidi.¬
tate fundatũ dispar ẽ. ei quod site ullo
fundamento facili arene nobilitate sub¬¬
uertitur. Nec ideo quisquis omnino
non audit tutius sibi aliquid comparat.
nihil enĩ ardificans sie ullo tecto mul.¬
to facilius obruendus rapiendus &e dis.¬
ꝑgendus imbrib fluuiis uentisq donat᷑.
Possim &iam promodulo meo rosdem
ipsos ꝑtinentes ad dexteram regnumq
celoꝵ insuis gradib meritiso distingue.¬
re atq ostendere. quod differat uita
coniugalis filios ꝓcreantium patrum
matrũq familias. uerũtamen religio.¬
soꝵ ac pioꝵ abeata uita quã uos deo
uouistis. si nẽ ad eam uouendã exhor.¬
tandus esses. Sed quia iam uouisti.
iam te obstrinxisti. aliud tibi facere nꝰ

Expanded text:
luuia, uenerunt flumina, flauerunt uenti et impegerunt in domum illam et cecidit et facta est ruina eius magna. audire ergo uerba illa aedificare est; in hoc utrique pares sunt, in faciendo autem et non faciendo, quod audiunt, tantum dispares, quantum aedificium petrae soliditate fundatum dispar est ei, quod sine ullo fundamento facili harenae mobilitate subuertitur. nec ideo, quisquis omnino non audit, tutius sibi aliquid comparat; nihil enim aedificans sine ullo tecto multo facilius obruendus, rapiendus et dispergendus imbribus, fluuiis uentisque donatur. Possem etiam pro modulo meo eosdem ipsos pertinentes ad dexteram regnumque caelorum in suis gradibus meritisque distinguere atque ostendere, quo differat uita coniugalis filios procreantium patrum matrumque familias uerum tamen religiosorum ac piorum ab ea uita, quam uos deo uouistis, si nunc ad eam uouendam exhortandus esses; sed quia iam uouisti, iam te obstrinxisti, aliud tibi facere non
Abbreviated transcription (Latin):
Noli itaq dubitare ibi nc̃ ẽẽ hominẽ xp̃m
iħm unde uenturus ẽ. memoriterq recole.
& fideliter tene xp̃ianã confessionẽ. qm̃
resurrexit amortuis. ascendit incęlum.
sedit ad dexterã patris. nec alunde quã
inde uenturus ẽ. aduiuos. mortuosq
iudicandos. & sic uenturus ẽ. illa angeli¬
ca uoce testante. quẽad modũ est ire
incȩlũ. id est in eadẽ forma carnis atq
substantrȩ. eui ꝓfecto in mortalẽ dedit
naturã non abstulit. Sed̾m hane formã.
ñ ẽ putandus ubiq diffusus. Cauendũ
ẽ. enĩ ie ita diuinitatẽ adstruamꝰ homi¬
nis. ut ueritatẽ corporis auferamꝰ. Non
ẽ. conseoirens. ut quod indõ ẽ. ita sit
ubiq ficut ds̃. Nam & de nobis ueracis.¬
sima scriptura dicit. quod in illo uiuimus
& moiremur & sumꝰ. irec tanen sic̃ ille
ubiq sumꝰ. Sedaliter homo ilbe in deo.
om̃ aliter & ds̃ ille inhomine ꝓprio quo.¬

Expanded text:
Noli itaque dubitare ibi nunc esse hominem Christum Noli itaque dubitare ibi nunc esse hominem Christum Iesum, unde uenturus est, memoriterque recole et fideliter tene Christianam confessionem, quoniam resurrexit a mortuis, ascendit in caelum, sedet ad dexteram patris nec aliunde quam inde uenturus est ad uiuos mortuosque iudicandos et sic uenturus est illa angelica uoce testante, quem ad modum est ire uisus in caelum, id est in eadem forma carnis atque substantia, cui profecto inmortalitatem dedit, naturam non abstulit. secundum hanc formam non est putandus ubique diffusus. cauendum est enim, ne ita diuinitatem adstruamus hominis, ut ueritatem corporis auferamus. non est autem consequens, ut, quod in deo est, ita sit ubique sicut deus. nam et de nobis ueracissima scriptura dicit, quod in illo uiuimus et mouemur et sumus, nec tamen sicut ille ubique sumus, sed aliter homo ille in deo quoniam aliter et deus ille in homine proprio quo
Abbreviated transcription (Latin):
filiũ dĩ xp̃m dicimius hominẽ separamꝰ.
Aut cũ eudẽ xp̃m filiũ hominis dicimꝰ.
separamꝰ dñi. Scđ̾m hominẽ nãq in
terra erat ñ incelo ubi nẽ ẽ. quando dice.¬
bat. nemo ascendit incęlũ. uisi qui des.
cendit decęlo. filius hominis quiẽ. incęlo.
Quãuis scđm id quod filius dĩ erat esset
incęlo scđm id uero quod filius hominis
erat. adhuc esset in terra. ñdũq ascendis.
apłs. Si eñi cognouissent. nũqũa dñm
głe crucifixissent. Ac ꝑhoc & filius
hominis scđm dm̃ erat incelo. & filius
dĩ seđm hominẽ crucifigebatur in terra.
Sicut ergo potuit recte dici dñs głae
crucifixus cũ ad solam carnẽ illã passio
ꝑtineroe. ita recte dici potuit hodie mecũ
eris in paradyso. cũ iuxta humilitatẽ hu¬
manam ꝑ carirẽ insepulchro. ꝑ animam
in inferno illo die futurus esset. Iuxta
diuinã uero immutabilẽtatẽ. nũquam
deparadyso. quia ubiq semꝑ ẽ. recessisse.

Expanded text:
 hominem separamus aut, cum eundem Christum filium hominis dicimus, separamus deum. secundum hominem namque in terra erat, non in caelo, ubi nunc est, quando dicebat: Nemo ascendit in caelum nisi, qui de caelo descendit, filius hominis, qui est in caelo, quamuis secundum id. quod filius dei erat, esset in caelo, secundum id uero, quod filius hominis erat. adhuc esset in terra nondumque ascendissapostolus: Si enim cognouissent, numquam dominum gloriae crucifixissent. ac per hoc et filius hominis secundum deum erat in caelo et filius dei secundum hominem crucifigebatur in terra. sicut ergo potuit recte dici dominus gloriae crucifixus, cum ad solam carnem illa passio pertineret, ita recte dici potuit: Hodie mecum eris in paradiso, cum iuxta humanam humilitatem per carnem in sepulcro, per animam in inferno illo die futurus esset, iuxta diuinam uero inmutabilitatem numquam de paradiso, quia ubique semper est, recessisset.
Abbreviated transcription (Latin):
ea celebranda cũ iam xp̃i essoc apostolus.
ut docerte ñ eẽ. ꝑnitiosa his qui ea uel-¬
lent sicut aparentib ꝑlegẽ acceperant
custodire : Rursum obseero te ut pace
tua meũ dolorẽ audias. Iudeoꝵ paulus
cerimonias obferuabat cum iam xp̃i eẽt
apostolus. & dicis ras non esse ꝑnitio.¬
sas his qui eas uelint sicut aparentib
acceperant custodire : Elgo contraria
loquar & reclamante mundo libera
uoce pronuntiem cerimonias iudeoꝵ
& ꝑnitiosas esfe & mortiferas xp̃ianis.
& quicũq eas obseruauerit. sire ex
iudeis site ex gentib eũ inbarathrũ
diaboli deuolutũ. Finis eni begis xp̃s
est adiustitiam omni credenti. iudȩo
scilic& atq gentili. Neque enim
omni eredenti erit finis ad iustraam.
si iudeus excipitur. Eit in ruangelio
legimus. Tex & ꝓpħȩ usq ad ioħem
baptistam. Et in alio loco Propterea
ergo magis querebant eũ iuiclȩi inter¬
ficrre. quia non solũ soluebat sabbatũ.

Expanded text:
set apostolus. ut doceret non esse perniciosa his, qui ea uellent, sicut a parentibus per legem acceperant, custodire. rursum obsecro te, ut pace tua meum dolorem audias. Iudaeorum Paulus caeremonias obseruabat, cum iam Christi esset apostolus, et dicis eas non esse perniciosas his, qui eas uelint, sicut a parentibus acceperint, custodire. ego e contrario loquar et reclamante mundo libera uoce pronuntiem caeremonias Iudaeorum et perniciosas esse et mortiferas Christianis et, quicumque eas obseruauerit siue ex Iudaeis siue ex gentibus, eum in barathrum diaboli deuolutum. finis enim legis Christus est ad iustitiam omni credenti, Iudaeo scilicet atque gentili; neque enim omni credenti erit finis ad iustitiam, si Iudaeus excipitur. et in euangelio legimus: Lex et prophetae usque ad Iohannem Baptistam, et in alio loco: Propterea ergo magis quaerebant eum Iudaei interficere, quia non solum soluebat sabbatu
Abbreviated transcription (Latin):
ista manauit. in quo facti sumus
ante quã nati. quia ipse fecit nos
& non ipsi nos. qui fecit quȩ futura
sunt. huius igitur prȩfentia &
operȩ formati insimilitudinẽ uo.¬
luntatũ & unitatẽ fidei uel unita.¬
tis fidẽ p̾ueniente notitia caritate
correxi sumꝰ. ut nos inuicẽ ante cor-¬
porales conspectus reuelante spũ
nosceremus. Gratulamur itaque
& gloriamur in dño. qui unus atq
idem ubiq terrarũ operatur insuis
dibectionẽ suam spũ scõ. quẽ super
omne carne effudit. fluminis im.¬
petu lȩtificans ciuitatẽ suã. in cuius

Expanded text:
ista manauit, in quo facti sumus, ista manauit, in quo facti sumus, antequam nati, quia ipse fecit nos et non ipsi nos, qui fecit, quae futura sunt. huius igitur praescientia et opere formati in similitudinem uoluntatum et unitatem fidei uel unitatis fidem praeueniente notitiam caritate conexi sumus, ut nos inuicem ante corporales conspectus reuelante spiritu nosceremus. gratulamur itaque et gloriamur in domino, qui unus atque idem ubique terrarum operatur in suis dilectionem suam spiritu sancto, quem super omnem carnem effudit fluminis impetu laetificans ciuitatem suam, in cuius
Abbreviated transcription (Latin):
tistes arccłȩ. bene apud eandẽ ci.¬
uitatẽ frĩb cognitus. debito nob̾eũ
officio sc̃itatẽ uram salutat. Frẽs
quoq om̃s nobiscũ dño serurentes.
tam id faciunt quã uos desiderant.
t̃a uos desiderant quã uos diligunt.¬
& tam diligunt quã estis boni.
Panis quẽ misimꝰ uberior benedie.¬
tio fice dilectione aceipientis ur̃ȩ
benignitatis. C ustodiat uos dñs
& habundantissima dñi gr̃a prȩstan.¬
bratissimo patri alypio. pau.¬
linus & therasia peccatores. Haec ẽ.
uera caritas. hȩc ꝑfecta dibectio. quã
tibi circa humilitatẽ nrãm in effe
docusti. dñe uere sc̃e & merito bea¬
tissime ac desiderabilis. Accepimꝰ
eñi ꝑ hominẽ nrm iulianũ de hear.¬
tagine reuertentẽ litteras. tantam
nobis sc̃itatis tuȩ lucẽ afferentes.
ut nobis caritatẽ tuam non agnos.¬
cere. sed recognoscere uideremur.
Quia uidelic& ex illo quinos ab ori.¬
gine mundi predestinauit si caritas

Expanded text:
tistes ecclesiae bene apud eandem citistes ecclesiae bene apud eandem ciuitatem fratribus cognitus debito nobiscum officio sanctitatem uestram salutat. fratres quoque omnes nobiscum domino seruientes tam id faciunt, quam uos desiderant, tam uos desiderant, quam uos diligunt, et tam diligunt, quam estis boni. panis, quem misimus. uberior benedictio fiet dilectione accipientis uestrae benignitatis. custodiat uos dominus et abundantissima domini gratia praestanBEATISSIMO PATRI ALVPIO PAULINUS ET THERASIA PECCATORES.- Haec est uera caritas, haec perfecta dilectio, quam tibi circa humilitatem nostram inesse docuisti, domine uere sancte et merito beatissime ac desiderabilis. accepimus enim per hominem nostrum Iulianum de Carthagine reuertentem litteras tantam nobis sanctitatis tuae lucem adferentes, ut nobis caritatem tuam non agnoscere sed recognoscere uideremur, quia uidelicet ex illo, qui nos ab origine mundi praedestinauit sibi, caritas
Abbreviated transcription (Latin):
quã tibi dñs tribuit. quid ille uir
boni animo gerat. & quȩ iu illo
in firmitate pars claudic&. Vnde
humanitati & caritati tuȩ tã ipsũ
quam filium eius legisti ut spero
qua sollicitudine cõmendauerim.
& quanta mihi necessitudure co¬
pulati sint. aedifica eos ꝑte dñs
quod ab illo magis petendum est.
nã id tu quam uelis noui. Aduer.¬
sus paganos te scribere didici ex fr̃ĩb.
si quid de tuo pectore ueremur
in differenter mitte ut legamus.
Nam pectus tuum tabe dñi oracu.¬
lum est. ut exeo nobis tam inpli¬
cita & aduersus loquacissimos
questiones explicatissima daturi
responsa prȩsumã. Libros beatis.¬
simi papȩ ambrosu credo habere
sc̃itatẽ tuam. eos autẽ multũ desi¬
derio quos aduersus ñ nullos impe.¬
ritissimos & suꝑbissimos qui deplato.¬
nis libris dñm ꝓfecisse contendunt.
Diligentissime & copiosissime scrip.¬
fit beatissimus frater feuerus de
condiscipulatu nr̃o mileuitane an¬

Expanded text:
quam tibi dominus tribuit, quid ille uir quam tibi dominus tribuit, quid ille uir boni animo gerat et quae in illo infirmitate pars claudicet. unde humanitati et caritati tuae tam ipsum quam filium eius legisti, ut spero, qua sollicitudine commendauerim et quanta mihi necessitudine copulati sint. aedificet eos per te dominus. quod ab illo magis petendum est; nam id tu quam uelis, noui. Aduersus paganos te scribere didici ex fratribus. si quid de tuo pectore meremur, indifferenter mitte, ut legamus; nam pectus tuum tale domini oraculum est, ut ex eo nobis tantum placita et aduersus loquacissimas quaestiones explicatissima datum iri responsa praesumam. libros beatissimi papae Ambrosii credo habere sanctitatem tuam; eos autem multum desidero, quos aduersus nonnullos inperitissimos et superbissimos, qui de Platonis libris dominum profecisse contendunt, diligentissime et copiosissime scripsit. Beatissimus frater Seuerus de condiscipulatu nostro Mileuitanae an
Abbreviated transcription (Latin):
nolitis latere quod tabes estis. quantũ
tales esse uoluiffeas. Cetustinũ impus
quoq miferabibẽ puerũ ur̃ȩ benigni.¬
tati caritatiq cõmendo. causas calami¬
tatis & prregrinationis eiꝰ audieas ex
ipso. Nam &e ꝓpositũ eiꝰ quo serui¬
turum fe ẽẽ. pollicetur dõ. tempus
ꝓlixins & artas robustior & transactꝰ
timor. certius indicabunt. Tres li¬
bros atq utinam tã grandis questionis
ita explicatores ut grandes. tanto
minus metuens inte laborẽ legendi.
quanto ardorẽ ꝑspicio diligendi.
misi scĩtati & caritati tuȩ. Nam
questio eoꝵ ẽ. de libero arbitrio.
Hos aut non habere aut om̃s non
habere. fratrẽ romanũ scio. ꝑ quẽ
ꝓpe omĩa quę quib liboe auribus
accõmodata seribere potui. studio
innos tuo non apportanda indicaui.
Habebat enĩ iam ilbe omĩa fecumo
gestabat. ꝑ eum autem prima rescrip.¬
ta transmisi. Credo iam exꝑtam
sc̃itatẽ tuam signa citate spiritali

Expanded text:
nolitis latere, quod tales estis, quantum nolitis latere, quod tales estis, quantum tales esse uoluistis. Vetustinum, impiis quoque miserabilem puerum, uestrae benignitati caritatique commendo. causas calamitatis et peregrinationis eius audietis ex ipso. nam et propositum eius, quo seruiturum se esse pollicetur deo, tempus prolixius et aetas robustior et transactus timor certius indicabunt. tres libros atque utinam tam grandis quaestionis ita explicatores ut grandes tanto minus metuens in te laborem legendi, quanto ardorem perspicio diligendi, misi sanctitati et caritati tuae; nam quaestio eorum est de libero arbitrio. hos aut non habere aut omnes non habere fratrem Romanianum scio, per quem prope omnia, quae quibuslibet auribus accommodata scribere potui, studio in nos tuo non adportanda dedi, sed legenda indicaui. habebat enim ille iem omnia secumque gestabat; per eum autem prima rescripta transmisi. credo iam expertam sanctitatem tuam sagacitate spiritali,