comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rectȩ. Hic edificabit ciuitatẽ meã
& captiuitatẽ plebis meȩ ẽuer¬
tet. ñ eũ p̃mio neq eũ muneribꝰ.
dix̃ dñs deus sabaoth. Labor egip¬
uiri excelsi ad te transibunt. &
tui erunt serui &. post te sequen¬
t᷑ alligati uincłis. &. adorabunt
te .&. in te depͣeabunt᷑. qm̃ in te
ẽ dͥs .&. ñ est dis pret̾ te. Iu eñ es
as .&. nesciebamꝰ. ds isrł saluator.
Erubescent & pudebit om̃s qͥ ad¬
uersant᷑ ei : &. ib unt cũ ẽfusione.
Est ne ad huc aliqͥs temeritati
locus. aut ulla relicta ẽ ignoran¬
ciȩ occasio: nͥ id tantũ reliquũ sit.
ut impietas ꝓfessa se ꝓdat: Deus
ex qͦ om̃ia st̃. qͥ om̃ia mandando
fecit. facta oꝑa sibi assumens. ñ u¬
tiq efficienda. nͥ dixisset ut fie¬
rent: testat᷑ regẽ ꝑ se excitatum
iustũ. & ȩdificantẽ sibi deo ciui¬
tatẽ. & plebis captiuitatẽ auer¬
tentẽ. ñ cũ p̃mio neq eũ mune¬
ribꝰ. Or̃a eñ̃ oñs saluamͣ. De in¬

Expanded text:
t civitatem meam, et captivitatem plebis meae convertet, non cum praemio, neque cum muneribus, dicit Dominus Sabaoth. Laborabit AegypViri excelsi ad te transibunt, et tui erunt servi, et post te sequentur alligati vinculis, et adorabunt te, et in te deprecabuntur; quoniam in te est Deus, et non est Deus praeter te. Tu enim es Deus, et nesciebamus. Deus Israel salvator. Erubescent et pudebit omnes qui adversantur ei, et ibunt cum confusione . Estne adhuc aliquis temeritatis locus? aut ulla relicta est ignorationis occasio: nisi id tantum reliquum sit, ut impietas professa se prodat? Deus ex quo omnia sunt, qui omnia mandando fecit, facti opera sibi assumens, non utique efficienda, nisi dixisset ut fierent, testatur regem per se excitatum justum, et aedificantem sibi Deo civitatem, et plebis captivitatem avertentem, non cum praemio neque cum muneribus; gratia enim omnes salvamur. Dein
Abbreviated transcription (Latin):
lius ꝓpħa premonuit dicens. In eͣ¬
spectu eiꝰ ꝓcident ethyopes . &.
inImiei eiꝰ limũ lingent. Reges
tharsis munera offerent : reges
arabũ & sabaym munera addu
egypti .& mercatꝰ ethyopũ &. sa¬
baym. ostendit᷑ scilicet mundi
error: magis ad orantibꝰ .&. elee¬
⁊a geneĩ munera. ad orato ab
qͥ ad eũ transituri st̃. atq eum
uincti sequent᷑ qͥ tandẽ isti suñ.
ñ in obseuto ẽ. Respice adeuan¬
gelia. Petrus dñm suũ secuturꝰ:
prȩcingit᷑. Intuere apłos. Seruus
e. uideamꝰ. an uinctꝰ xꝑi iħu.¬

Expanded text:
lius propheta praemonuit, dicens: In conspectu ejus procident Aethiopes, et inimici ejus limum lingent. Reges Tharsis munera offerent, reges Arabum et Sabain munera adducAegypti et mercatus Aethiopum et Sabain ostenditur, scilicet mundi error Magis adorantibus, et electa gentium munera adorato ab qui ad eum transituri sunt, atque eum vincti sequentur, qui tandem isti sunt, non in obscuro est. Respice ad Evangelia; Petrus Dominum suum secuturus praecingitur . Intuere Apostolos: servus Et videam
Abbreviated transcription (Latin):
tas nãq dei ad abrahã allocucio¬
nes cũ aduersũ agar sara cõmo¬
ueret᷑. conceptui. ancille dña ste¬
rilis inuidens: cũq discessisset
agar a cͣspecꝰtu eiꝰ. ita de ea scrip¬
tura loqͥt᷑ Eẜ. dix̃ angelus dñi ad
agar. Redi ad dñam tuã & hu¬
milia te sub manibꝰ eiꝰ ei. dixit
ei angelus dñi. Multiplicans
multiplicabo sem̃ tuũ : &. nͣ dinu¬
merabit᷑ a multitudine. Eẜ rur¬
sũ. Eẜ uocauit nom̃ dnͣi qͥ loq̃bat᷑
secũ: tu ds qͥ asperisti me. Ange¬
lus di loqͥt᷑: duplex aũ in angelo
dei significacio ẽ. ipse qͥ ẽ .&. ille
officii sui. Ait eñi. eultiplicans
multiplicabo sem̃ tuũ &. ñ dinu¬
merabit᷑ amultitudine. Mini¬
steriũ angeli: potestas multipli¬
çandarũ genciũ excedit. Sea
qͥd tande de eo qͥ dei angelus. qͣ
soli deo ꝓpriast̾ loq̃bat᷑. scriptu¬
ra testata ẽ: d uocauit nomen
xisti me. eẜ pͥmũ angelus de i. scdo

Expanded text:
tas namque Dei ad Abraham allocutiotas namque Dei ad Abraham allocutiones, cum adversum Agar Sara commoveretur, conceptui ancillae domina sterilis invidens, cumque discessisset a conspectu ejus, ita de ea Scriptura loquitur: Et dixit Angelus Domini ad Agar, Redi ad dominam tuam, et humilia te sub manibus ejus. Et dixit ei Angelus Domini, Multiplicans multiplicabo semen tuum, et non dinumerabitur a multitudine . Et rursum: Et vocavit nomen Domini qui loquebatur secum, Tu Deus qui adspexisti me . Angelus Dei loquitur duplex autem in angelo Dei significatio est: ipse qui est, et ille officii sui; ait enim: Multiplicans multiplicabo semen tuum, et non dinumerabitur a multitudine. Ministerium angeli potestas multiplicandarum gentium excedit. Sed quid tandem de eo, qui Dei Angelus quae soli Deo propria sunt loquebatur, Scriptura testata est? Et vocavit nomen xisti me. Primum angelus Dei, secundo
Abbreviated transcription (Latin):
ł a. Gaudiũ enĩ suũ hinc ẽẽ ꝓfi¬
tet᷑. qͦd inc̃sũmato orbe .&. infi¬
liis hominũ pat̾ lȩtꝰ eristeret:
&. infiliis hominũ ob id̃ qͥa iã in
uno ada om̃e humani generis
exordiũ constitisset. Non gͦ in fa¬
bricacione mundi solitarius pa¬
tͣ sibi loqͥt᷑: sapieneia sua secũ
cooꝑante .&. c̃sũmata coopaci¬
one gaudente. Non ignoramꝰ¬
qũ multa & maxima ad abso¬
lucionẽ hor dictoꝵ ẽẽ reliqͣ
s dilata a nobis pocius quã dis¬
simulata habent᷑. Plenior nãq
eoꝵ tractatꝰ: ꝓposicionibꝰ cę¬
teris reseruatur. Nunc eñĩ tan¬
tũ ad id respondet᷑: qͦd in expo¬
sicione fid̾i suȩ. uel pocius ꝑfi¬
diȩ. ab impiis dictũ ẽ: unam
tantũ đm a moyse p̃dicatũ. E.ue¬
re ita pidicatũ meminimꝰ. qͥa unꝰ¬
as ẽ exqͦ om̃ia s ñ ꝓpt̾ea ignoran¬
dũ e̾ẽ. qͥa filius ds̃ est. cũ idem
moẏses d̾m . & dđm. toto oꝑis sui
corpe sit ꝓfessus. Igit᷑ uidendũ ẽ.

Expanded text:
a. Gaudium enim suum hinc esse profitetur, quod in consummato orbe et in filiis hominum Pater laetus existeret: in filiis hominum ob id, quia jam in uno Adam omne humani generis exordium constitisset. Non ergo in fabricatione mundi solitarius Pater sibi loquitur, Sapientia sua secum et cooperante, et consummata cooperatione gaudente. 22. Coautem multa et maxima ad absolutionem horum dictorum esse reliqua: sed dilata a nobis potiusquam dissimulata habentur; plenior namque eorum tractatus propositionibus caeteris reservatur. Nunc enim tantum ad id respondetur, quod in expositione fidei suae, vel potius perfidiae, ab impiis dictum est, unum tantum Deum a Moyse praedicatum. Et vere ita praedicatum meminimus, quia uns est ex quo omnia: sed non propterea ignorandum esse, quia Filius Deus est; cum idem Moyses Deum et Deum toto Operis sui corpore sit professus. Igitur videndum est,
Abbreviated transcription (Latin):
intelligeneiã nr̃am aliqͣ saltem
nominũ int̾ualla c̃fundunt: Nam
discrecio tantũ ꝑsonȩ. in.te. & tu
qͥ ex auctore ẽ significacionẽ. Est
eñĩ d̾s ex deo: ꝓpħa eode ordine
c̃fitente. Unxit te. d̾s. d̾s tuus. Nͣ
ẽ aũ ante in nascibilẽ d̾m. ds ul¬
lus: ipso dicente. Estote mͥ testes.
.ẜ. ego testis dicit dñs ds .&. puer
meus quẽ elegi: ut sciatis &cre¬
datis .&. intelligatis qmͣ ego sum:
&ante me ñ est alius d̾s. & post
in nascibili ẽ. honor c̃seruatus est.
tius. ad natiuitatẽ refert᷑. cȩte¬
rũ ñ ꝑmit naturã. es. iccirco ds
Cus ẽ: qͥa ex deo natꝰ ind̾m ẽ. Non
tam̃ ꝑ id qͦd pat̾ d̾s ẽ. ñ & filius
d̾s ẽ. Unxit enĩ te ds d̾s tuus.
Designata uidelicet auetoris &.
ex eo geniti significacione: uno
eodẽq dicto. utrũq illũ in na¬
ture eiꝰdẽ &. dignitatis nuineu¬

Expanded text:
intelligentiam nostram aliqua saltem intelligentiam nostram aliqua saltem nominum intervalla confundunt? Nam discretio tantum personae in te et tuuui ex auctore est significationem. Est enim Deus ex Deo, propheta eodem ordine confitente: Unxit te, Deus, Deus tuus. Non est autem ante innascibilem Deum Deus ullus, ipso dicente: Estote mihi testes, et ego testis, dicit Dominus Deus, et puer meus quem elegi, ut sciatis et credatis et intelligatis quoniam ego sum, et ante meinnascibili est, honor conservatus est: tuus, ad nativitatem refertur, caeterum non perimit naturam . Et idcirco Deus ejus est, quia ex eo natus in Deum est. Non tamen per id, quod Pater Deus est, non et Filius Deus est: Unxit enim te, Deus Deus tuus: designata videlicet et auctoris, et ex eo geniti significatione, uno eodemque dicto utrumque illum in naturae ejusdem et dignitatis nuncu
Abbreviated transcription (Latin):
ds. qͥa angelus dei ẽ: neq rursũ
angelus dei ñ iceirco qͥa d̾s ẽ. sed
significata ꝑsonarũ intelligen¬
cia .&. distincto in nascibilitatis
natiuitatisq sensu. ae manifes¬
tata saeram̃tor. cȩlestiũ dispen¬
sacione. ñ solitariũ dm docuit
opmandũ: cũ angelũ &. filium
dei d̾m . &. angeli &. filii dei ado¬
rabunt . Ct. hec qͥdẽ de moysi li¬
bris responsa a nobis sint: uel
pocius moyses ipse responde¬
rit: qͥa eo heretici auctore u¬
si ꝑ unius di c̃fessionẽ putent
ꝑ suaderi posse. ne d̾s ẽẽ deifi¬
lius predicet᷑. ẽtra auctoris su
testimoniũ impii. qͣndo ille u¬
nũ d̾m ẽfitens. ñ destiterit de
dei filio docere. qͦd d̾s ẽ.Sed ẽ¬
sequens ẽ multiplices de eodẽ
ꝓpħarũ sentencias ꝓferre. Te
sticiã .a. odisti iniqͥtatẽ. Nunc qͦq¬
his adiecit. Propt̾ea unxit te d̾s.
d̾s tuus. Deus gͦ regni et̃ni: ob
meritũ dilectȩ iusticie & perose
iniqͥtatis a deo suo unctꝰ ẽ. Nũqͥd

Expanded text:
ei est; neque rursum angelus Dei non idcirco, quia Deus est: sed significata personarum intelligentia, et distincto innascibilitatis nativitatisque sensu, ac manifestata sacramentorum coelestium dispensatione, non solitarium Deum docuit opinandum, cum angelum et filium Dei Deum, Dei et angeli et filii adorabunt. 34. Et haec quidem de Moysi libris responsa a nobis sint, vel potius Moyses ipse responderit: quia eo haeretici auctore usi, per unius Dei confessionem putent persuaderi posse, ne Deus esse Dei filius praedicetur; 96 contra auctoris sui testimonium impii, cum quando ille unum Deum confitens, non destiterit de Dei filio docere quod Deus est. Sed consequens est multiplices de eodem prophetarum sententias proferre. res. Sed secundum sensum tuum dicti prophehis adjecit: Propterea unxit te, Deus, Deus tuus. Deus ergo regni aeterni, ob meritum dilectae justitiae et perosae iniquitatis, a Deo suo unctus est. Numquid
Abbreviated transcription (Latin):
mine collocato. E. hoc ipsũ prõp¬
tũ ẽ ex ꝑsona ipsius discere. Ait
eñĩ ad oseȩ ꝓphet̃a. Non a ponã
adhuc ut miserear domu isrł.
s eñi aduersans aduersabor illis.
Filioꝵ. aũ iuda miserebor: & sal¬
uos eos faciã indño deo ip̃soꝵ.¬
Ergo pat̾ d̾m filiũ mincupat.: in
qͦ& elegit nos ante tẽpora secu¬
laria Ipsor. iccireo ait. qͥa ds inna¬
scibilis a nullo ẽ: nosq filio inhe¬
reditatẽ a deo patre donam᷑. Legi¬
mꝰ nãq. Posce a me .&. dabo tͥ gen¬
tes hereqitatẽ tuã. Deo eñi ex qͦ
om̃ia st̃. ds nullus ẽ. qͥ sine inicio
etͣnꝰ ẽ . Filio aũ d̾s pat̾ ẽ. ex eo e¬
nĩ d̾s natꝰ ẽ. Nobis aũ .&. pat̾ ds ẽ.
&. filius ds ẽ. Patre de filio ẽfiten¬
te qͦd ds nr̃ sit. filio de patre do¬
cente. qͦd d̾s nobis sit: deo tamen
filio a patre. iã est ipso innasci¬
bili uirtutis suȩ nomine mincu¬

Expanded text:
mine, collocato. 37. Oseae locus promine, collocato. 37. Oseae locus protum est ex persona ipsius discere. Ait enim ad Osee prophetam, Non apponam adhuc ut miserear domui Israel, sed enim adversans adversabor illis: filiorum autem Juda miserebor, et salvos eos faciam in Domino Deo ipsoe Pater Deum Filium nuncupat, in quo et elegit nos ante tempora saecularia . Ipsorum idcirco ait, quia Deus innascibilis a nullo est, nosque Filio in haereditatem a Deo patre donamur. Legimus namque, Posce a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam . Deo enim ex quo omnia sunt Deus nuleo enim Deus natus est. Nobis autem et Pater Deus est, et Filius Deus est: Patre de Filio confitente quod Deus noster sit, Filio de Patre docente quod Deus nobis sit: Deo tamen Filio a Patre, id est, ipso innascibilis virtutis suae nomine, nuncu
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa post d̾m. ante quẽ nullus deus¬
sit. nullus qͦq postea ds̃ futurꝰ sit:
tocius ob id dicti racio tractanda
ẽ.Deus ipse sermonis sui testis est.
s &. puer eiꝰ electꝰ una cũ eo tes¬
tis ẽ: d̾m ante se ñ ee̾. neq post se
futurũ. Sufficiens qͥde sibi ipsi
testis ẽ. sed testimonio de se suo.
testimoniũ pueri quẽ elegit ad¬
mscuit. Unũ gͦ duoꝵ testimonioꝵ
ẽ. nullũ ante sed̾m e̾e̾: ex eo enim
omnia st̃: neq post se dm futu¬
rũ: ñ utiq ex se ñ fuisse. Erat eñs
ĩa puer intestimonio patris hec
loquens: puer intribu ex qua
gigni habebat electꝰ. Id ipsũ ita
in euangeliis demonstrat. Ecce
puer meus quẽ elegi: dilectꝰ me¬
us. in qͦ cõplacuit animȩ meȩ. N
ẽ gͦ ante me alius ds.&. post me ñ
erit: et̃nȩ uidelicet & indemu¬
tabilis uirtutis. infinitatẽ in eo
qͦd ante &. postea ds prȩt se sit
nullus ostendens: puero tam̃ suo
ut intest: monio suo. Ita & in no¬

Expanded text:
quia post Deum, ante quem Deus nulsit, nullus quoque postea Deus futurus sit: totius ob id dicti ratio tractanda est. Deus ipse sermonis sui testis est, sed et puer ejus electus una cum eo testis est, Deum ante se non esse, neque post se futurum. Sufficiens quidem sibi ipse testis est: sed testimonio de se suo, testimonium pueri quem elegit admiscuit. Unum ergo duum testimonium est, nullum ante se Deum esse; ex eo enim omnia sunt: neque post se Deum futurum; non utique ex se non fuisse. Erat enim jam puer in testimonio Patris haec loquens, puer in tribu ex qua gigni habebat electus. Idipsum ita in Evangeliis demonstrat: Ecce puer meus quem elegi, dilectus meus, in quo complacuit anima mea . Non est ergo ante me alius Deus, et post me non erit: aeternae videlicet et indemutabilis virtutis infinitatem in eo, quod ante et postea Deus praeter se sit nullus, ostendens: puero tamen suo, ut in testimonio suo, ita et in no
Abbreviated transcription (Latin):
unꝰ ẽ: cũ int̾ unũ. & unũ. id est
ex uno unũ. diuinitatis etͣnȩ. ñ
sit scd̾a natura. Ad orandꝰ gͦ est
a filiis del. &. honorificandꝰ ab an¬
gelis dei Ita &. honor & ueneraci¬
o: deo a dei filiis &. angelis postu¬
lat᷑. Significacionẽ honorandi &.
eoꝵ ꝑ qͦs est honorandꝰ intellige:
scilicet ꝑ angelos &. filios di d̾s.
Ac ne forte honorẽ di ñ naturalis
existimes postulari .&. arbitreris
hoc in loco moysen de honoran¬
do deo patre sensisse. cũ tam̃ pat
sit honorandꝰ infilio: tam̃ benedic¬
Honẽ quã sub eodẽ sermone ia¬
çob ad ioseph disponit:. aduerte.
fit enĩi. E quȩ accepta st̃ ei qͥ ap¬
paruit in rubo: ueniant suꝑ ca¬
put ioseph&. uertic̃e. Adorandꝰ

Expanded text:
unus est; cum inter unum et unum, id est, unus est; cum inter unum et unum, id est, ex uno unum, divinitatis aeternae non sit secunda natura. Adorandus ergo est a filiis Dei, et honorificandus ab Angelis Dei. Ita et honor et veneratio Deo a Dei filiis et Angelis postulatur. Significationem honorandi, et corum per quos est honorandus intellige, scilicet per angelos et filios Dei, Deus. Ac ne forte honorem Dei non naturalis existimes postulari, et arbitreris hoc in loco Moysen de honorando Deo patre sensisse, cum tamen Pater sit honorandus in Filio; tamen benedictionem, quam sub eodem sermone ad Joseph disponit, adverte. Ait enim: Et quae accepta sunt ei qui apparuit in rubo, veniant super caput Joseph et verti
Abbreviated transcription (Latin):
ysi testimonia .&. intellige. an
occasione aliqͣ pͣdicandu dm . &
d̾m negligat. Tenes nẽpe ex dic¬
⁊ is eiꝰ. Audi isrł: dñs d̾s tuus u¬
nꝰ eͣ. Tene ncͣ diuinȩ illius can¬
cionis suȩ dicta. Ait nãq ui¬
ñ ẽ ds prȩtͣ me .Eẜ. cũ omnis
sermo ei ex ꝑsona di.usq ad
fine̾ cancionis fuisset: ait. Le¬
tamini cȩli simul cũ eo: & ad¬
orent eũ om̃s filii dei. Lȩta¬
mini gentes cũ popło eiꝰ . &. ho¬
norificent eũ om̃s angeli di.
Honorificandꝰ ẽ dei angelis ds
ds pret̃ me. Est eñĩ unigenitꝰ
d̾s. neq c̃sortẽ unigeniti no¬
men admittit. sieut ñ recipit
in nascibilis in eo tantũ qͦd est
in nascibilis. particip̃e Est gͦ
unꝰ ab uno: neq prętͣ innasci¬
bilẽ d̾m. in nascibilis d̾s alius
ẽ: neq pretͣ unigenitũ deũ.
unigenitꝰ d̾s quisꝗͣ. est. Utͣq
itaq unꝰ &. solus ẽ: ꝓprietate
uidelicet in uno qͦq & in nasei¬
bilitatis &. originis. Ac sic utͣq d̾s

Expanded text:
ysi testimonia; et intellige an occasionem aliquam praedicandi Deum et Dominum negligat. Tenes nempe ex dictis ejus, Audi, Israel, Dominus Deus tuus unus est . Tene nunc divinae illius cantionis suae dicta: ait namque, Vinon est Deus praeter me . Et cum omnis sermo ei ex persona Dei usque ad finem cantionis fuisset, ait, Laetamini coeli simul cum eo, et adorent eum omnes filii Dei. Laetamini gentes cum populo ejus, et honorificent eum omnes angeli Dei . 95 Honorificandus est a Dei angelis Deus, Deus praeter me. Est enim Unigenitus Deus: neque consortem unigeniti nomen admittit sicuti non recipit innascibilis, in eo tantum quod est innascibilis, participem; est enim unus ab uno. Neque praeter innascibilem Deum innascibilis Deus alius est, neque praeter unigenitum Deum unigenitus Deus quisquam est. Uterque itaque unus et solus est, proprietate videlicet in unoquoque et innascibilitatis et originis. Ac sic uterque Deus
Abbreviated transcription (Latin):
cognitꝰ. Cognitꝰ plane ẽ. Neq so¬
lũ d̾s. sed etiã ds abrahã .&. ds ysa¬
ach.&. d̾s iacob reꝑtꝰ. Angelus eñi
dñi moysi de rubo apparuit. Añs
de rubo loqͥt᷑. Uocẽ euiꝰ intelli¬
gendã ex istimas: utrũ eiꝰ qͥ uisus
ẽ. an alicuiꝰ alterius: the menda¬
cio locus millus ẽ. Ait eñi serip¬
tura. Apparuit Aũ illi angelus
dñi. in flãma ignis: de rubo. Ef
rursũ. Uocauit eũ dñs de rubo.
Moyses. moyses. e respondit.
Quid est .eł. dix̃ dñs. Ne accesse¬
ris huc. Solue calciam̃tũ de pe¬
dibꝰ tuis. locus enĩ inqͦ stas. ter¬
ra sc̃a est .eẜ. dixit ei. Ego sum
deus abrahã: & ds ysaach . & ds
iacob. Qui apparuit in rubo. de
rubo loquit᷑ : &. uisionis locus
unꝰ .& uocis ẽ: neq alius quã qͥ
est. uisus audit᷑. Qui angelus
dei est cũ uidet᷑: idem rursũ
cũ audit᷑. est dñs. Ipse uͦ dñs qͥ
audit᷑: d̾s deinde abrahȩ .&. y¬
saach.&. iacob ẽsse cognoseitur.

Expanded text:
 plane est. Neque solum Deus, sed etiam Deus Abraham et Deus Isaac et Deus Jacob repertus. Angelus enim Domini Moysi de rubo apparuit, Dominus de rubo loquitur: vocem cujus intelligendam existimas, utrum ejus qui visus est, an alicujus alterius? Hic mendacii locus nullus est. Ait enim Scriptura, Apparuit autem illi angelus Domini in flamma ignis de rubo . Et rursum, Vocavit eum Dominus de rubo, Moyses, Moyses. Et respondit: Quid est? Et dixit Dominus: Ne accesseris huc, solve calciamentum de pedibus tuis; locus enim, in quo stas, terra sancta est. Et dixit ei: Ego sum Deus Abraham et Deus Isaac et Deus Jacob . Qui apparuit in rubo, de rubo loquitur: et visionis locus unus et vocis est; neque alius, quam qui est visus, auditur. Qui angelus Dei est cum videtur, idem rursum cum auditur est Dominus; ipse vero Dominus qui auditur, Deus deinde Abrahae, Isaac
Abbreviated transcription (Latin):
minũ suũ fidi ocłis .&. uisu mentis
agnouit. De hinc seqͥt᷑ .&. dixit ei.
Reuertens ueniã ad te. ad hoc tẽ¬
pus infuturũ .&. habebit filiũ sara
uxor tua.eẜ. post hȩc dixͣ ei dñs.
Non celabo ego abrahã puero me¬
o: quȩ facturꝰ sũ. C. rursũ dixit

Expanded text:
minum suum fidei oculis et visu mentis minum suum fidei oculis et visu mentis agnovit. Dehinc sequitur: Et 90 dixit ei, Revertens veniam ad te ad hoc tempus in futurum, et habebit filium Sara uxor tua . Et post haec dixit ei Dominus, Non celabo ego Abraham puerum meum quae facturus sum . Et rursum: Dixit
Abbreviated transcription (Latin):
significacionẽ. diuinꝰ sermo testat᷑
dicens. C benedixi eu:.&. amplifi¬
cabo eũ. Benedictio ex pͣterito ẽ.
iã enĩ ad agar sermo fuerat: am¬
locutus ẽ. Deus gͥ est. qͥ &. angelus
ẽ: qͥa qͥ & angelus dei ẽ. ds est. &. ex
deonatꝰ. Dei qũ angelus ob id di¬
eit᷑ qͥa magni c̃silii ẽ angelus. Os
uꝰ idem postea demonstrat᷑. ne qui
sermo ordinẽ rerũ. Angelus dñi
ad agar locutꝰ ẽ. idem ad abrahã
d̾s loqͥt᷑ ex eode ad utrũq fit ser¬
mo. Benedicit᷑ hyfmahel. &. ingen¬
tẽ magnã amplificandꝰ ẽẽ ꝓmittit᷑.¬
Scriptura &. ꝑ abrahã dm eẽ qͥ loq̃¬
ret᷑ ostendit. Abrahe qͦq ysaach
filius ꝓmittit᷑. De hinc postea assi¬
stunt uiri tres: &. ab rahã conspec¬
tis tribꝰ. unũ ad orat.&. dñm con¬
fitet᷑. Scriptura astitisse uiros tres
edidit: s patriarcha ñ ignorat. qͥ
& ad orandꝰ sit .&. cͣfitendꝰ. In discre¬
ta assistenciũ species ẽ: sed ille do¬

Expanded text:
significationem divinus sermo testatur, dicens, Et benedixi ei et multiplicabo eum. Benedictio ex praeterito est; jam enim ad Agar sermo fuerat: amlocutus est. Deus igitur est, qui et angelus est: quia qui et angelus Dei est, Deus est ex Deo natus. Dei autem angelus ob id dictus, quia magni consilii est angelus: Deus vero idem postea demonstratus est, nesermo ordinem rerum. Angelus Domini ad Agar locutus est; idem ad Abraham Deus loquitur, ex eodem ad utrumque fit sermo. Benedicitur Ismael, et in gentem magnam amplificandus esse promittitScriptura et per Abraham, Deum esse qui loqueretur, ostendit. Abrahae quoque Isaac filius promittitur. Dehinc postea assistunt viri tres. Abraham conspectis tribus unum adorat, et Dominum confitetur. Scriptura adstitisse viros tres edidit: sed patriarcha non ignorat qui et adorandus sit et confitendus. Indiscreta assistentium species est; sed ille Do
Abbreviated transcription (Latin):
indomũ pueri ur̃i. Hic pluralem
retinuit significacionẽ. simplex
uisio angeloꝵ:. illic singłarẽ hono¬
rẽ patriarche fides cͣfitet᷑. Nie di¬
uinȩ scͥpture historia duos de tri¬
bꝰ tantũ angelos fuisse significat.
illic dñm a. d̾m pͣdicat. dit enim.
eł dix̃ dñs ad abrahã. Quare risit
sara dicens: ergo uere paritura
sũ: Ego aũ senui. Nũqͥd impossi¬
bile ẽ a deo uerbũ: Intẽpore hoc
reuertar ad te infuturũ . &. erit
cebat᷑ admiscens: neq angelis du¬
obꝰ honorẽ qͥ deo tantũ fuerat
delatꝰ. imꝑciens. Loth qͥdẽ dnõs
dicit: s seriptura angelos nun¬
cupat. Illic hominis officiũ est:
est in sodomã & gomorrã: iusti
pena iudicii .es. qͥd tande mom̃ĩti
in eo ẽ.:Uñs sulphur iͣgne̾ pluit.
a dño. Ut dñs a dño: ita ñ discre¬

Expanded text:
in domum pueri vestri . Hic pluralem in domum pueri vestri . Hic pluralem retinuit significationem simplex visio angelorum, illic singularem honorem patriarchae fides confitetur. Hic divinae Scripturae historia duos de tribus tantum angelos fuisse significat, illic Dominum et Deum praedicat. Ait enim: Et dixit Dominus Abraham, Quare risit Sara, dicens, Ergo vere paritura sum? ego autem senui. Numquid impossibile est 93 a Deo verbum? In tempore hoc revertar acebatur admiscens, neque angelis duobus honorem, qui Deo tantum fuerat delatus, impertiens. Lot quidem dominos dicit, sed Scriptura angelos nuncupat. Illic hominis officium est, est in Sodomam et Gomorrham justi poena judicii. Et quid tandem momenti in eo est? Dominus sulphur et ignem pluit a D
Abbreviated transcription (Latin):
sicut locutꝰ ẽ illi dñs Sed uir uen
ra. Uir certe obid ueniet: ut sara
&̾ concipiat. & pariat. ẜide disce.
Dñs &. ds ob hoc uenit: ut sara &.
conciꝑet .&. pareret. In potestate
di uir locutꝰ ẽ: in effectu di. deus
prȩstitit. Ita se d̾m &. loquendo &.
faciendo significat. Uiris de inde
cͣspectis tribꝰ. duo abeunt: sed qͥ
ante dnm abrahã dix̃. Nullomͦ
tu facies hoc uerbũ. occidere
iustũ cũ impio: & erit iustꝰ sicut
impius. Nequaꝗͣ. qͥ uidicas omnẽ
t̃rã: facies hoc iudiciũ. Toto gͥ
sermone suo abrahã fid̾e obquã
iustificatꝰ ẽ docet. dnmͣ suũ ex
tribꝰ agnitũ .&. solũ adoratũ &
existimes in unius c̃fessione. tri¬
ũ omniũ uiroꝵ. qͥ simul uideban¬
tͣ. honorẽ ẽtineri: c̃tuere qͥd con¬
spectis duobꝰ qͥ discesserant. loth
dixerit. Cs. ut uidit loth. exsurre¬
xit obuiã illis. & adorauit infaciẽ
intęrra . &. dixͣ. Ecce dñͣi: diuertite

Expanded text:
sicut locutus sicut locutus mpara. Vir certe ob id veniet, ut Sara et concipiat et pariat, Fidem disce. Dominus et Deus ob hoc venit, ut Sara et conciperet et pareret. In potestate Dei vir locutus est: in effectu Dei Deus praestitit. Ita se Deum et loquendo et faciendo significat. Viri deinde de conspectis tribus duo abeunt: sed quiante Dominum Abraham dixit, Nullo modo tu facies hoc verbum, occidere justum cum impio, et erit justus sicut impius. Nequaquam, qui judicas omnem terram, facies hoc judicium . Toto igitur sermone suo Abraham fidem, ob quam justificatus est, docet, Dominum suum ex tribus agnitum, et solum adoratum, et existimes in unius confessione, trium omnium virorum, qui simul videbantur, honorem contineri; contuere quid conspectis duobus qui discesserant Lot dixerit: Et ut vidit Lot, exsurrexit obviam illis, et adoravit in faciem in terram: et dixit, Ecce, domini, divertite
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ: isd̾e postea de rebꝰ eundẽ uir
ab eo uisus alloqͥt᷑. Demutacio
tantũ fit nominũ: nichil tamen
de cͣfessione decessit. Uirũ eñĩ li¬
cet c̃spectũ. ab rahã tam̃ dñm
adorauit: sacram̃tũ scilicet futu¬
rȩ corporacionis agnoscens: nec
tam̃ tantȩ fidi testimonio caru¬
it: año in euangeliis dicente Abra¬
diem meũ. .. uidit .&. lȩtatꝰ ẽ. Uir
gͦ c̃spectꝰ. rediturũ se tẽpore e¬
od̾e pollicet᷑ Contuere sponsionis
effectũ: mem̃ito tam̃ uirũ ee̾ qui
spondeat. Qͥd gͦ scriptura dicit:
E dñs uisitauit saram. Uir ergo
iste. dñs ẽ: efficiens qͦd spopondit.
Qͥd aũ seqͥt᷑ es. fecit ds sare sicut
locutꝰ ẽ. Uir in loquendo nuncit
uirũ ñ ignorans. qͥ abrahȩ &. ui¬
sus ẽ &. locutꝰ qm qͦmͦ ignorabis.
scriptura ead̾e quȩ uirũ dixe¬
rat. dm c̃fitente. Ipsa enĩ dixit.
e. concepit & peꝑit sara ab rahe
filiũ. in senectute sua. &. intẽpore

Expanded text:
est. Idem postea de rebus ipsis eumdem vir est. Idem postea de rebus ipsis eumdem vir ab eo visus alloquitur. Demutatio tantum fit nominum, nihil tamen de confessione decessit. Virum enim licet conspectum, Abraham tamen Dominum adoravit : sacramentum scilicet futurae corporationis agnoscens. Nec tamen tantae fidei testimonio caruit; Domino in Evangeliis dicente, Abradiem meum: et vidit, et laetatus est . Vir ergo conspectus rediturum se tempore eodem pollicetur. Contuere sponsionis effectum: memento tamen virum esse qui spondeat. Quid ergo Scriptura dicit, Et Dominus visitavit Saram ? Vir ergo iste Dominus est, efficiens quod spopondit. Quid autem sequitur? Et fecit Deus Sarae sicut locutus est . Vir in loquendo nuncupavirum non ignoras, qui Abrahae et visus est et locutus. Deum quomodo ignorabis, Scriptura eadem, quae virum dixerat, Deum confitente? Ipsa enim dixit, Et concepit et peperit Sara Abrahae filium in senectute sua, et in tempore
Abbreviated transcription (Latin):
ex ordiũ ab angelo dei cępit: sed
in c̃fessione dei cͣstitit. Ita qͥ sub
misterio magni c̃silii nunciandi.
dei angelus ẽ: ipse & natura &. no¬
mine q̃s ẽ. Nomͣ enĩ nature. ñ no¬
mini natura cõponit᷑. Isdem etiã
de rebꝰ ad ab rahã d̾s loqͥt᷑ bene¬
dictũ ĩa hysmahele̾ docet: &.
multiplicandũ eundẽ ee̾ ingen¬
tẽ. Benedixi inqͥt ei. Non itaq de¬
mutauit ꝑsonȩ suȩ significacionẽ:
se eni ĩa benedixisse de monstrat.
Scr̾iptura certe sacram̃ti ordinẽ.
.&. uere pͣdicaeionis modũ. ab an¬
gelo d̾i incipiens: & postea isdem
de rebꝰ eunde loquentẽ d̾m ẽfes
sa seru̾auit. Procedit aũ pleniore
doctrinȩ ꝓfectu. sermo diuinus.
Deus istie ad abrahã loqͥt᷑. paritu¬
rã sarã pollicet᷑. Post hec uiri
tres sedenti assistunt: unũ adorat.
fessus ab illo. tẽpore eodẽ infutu¬
rũ rediturũ se ꝓmittit. & sarȩ fi¬
liũ futurũ. Deus abraba locutꝰ

Expanded text:
exordium ab angelo Dei coepit, sed exordium ab angelo Dei coepit, sed in confessione Dei constitit. Ita qui sub ministerio magni consilii nuntiandi, Dei angelus est, ipse et natura et nomine Deus est. Nomen enim naturae, non nomini natura componitur. Iisdem etiam de rebus ad Abraham Deus loquitur: benedictum jam Ismaeli docetur, et multiplicandum eumdem esse in gentem: Benedixi, inquit, ei . Non itaque demutavit personae suae significationem: se enim jam benedixisse demonstrat. Scriptura certe sacramenti ordinem et verae praedicationis modum, ab angelo Dei incipiens, et postea iisdem de rebus eumdem lo est. --Procedit autem pleniore doctrinae profectu sermo divinus, Deus isthic ad Abraham loquitur, parituram Saram pollicetur. Post haec viri tres sedenti assitunt, unum adorat, nfessus ab illo, tempore eodem in futurum rediturum se promittit, et Sarae filium futurum Deus ad Abraham locutus
Abbreviated transcription (Latin):
e̾.q. concepit & peꝑit sara abra¬
hȩ filiũ. insenectute sua . &. in
tẽpore sicut locutꝰ ẽ illi dñs.
C. de hinc expulsa de abrahȩ do¬
mo cũ filio suo ancilla .&. inde¬
serto ob aquȩ inopiã. interitũ
pueri tim̃te. eade̾ scriptura ait.
¶ exaudiuit dñs uocẽ pueri u¬
bi erat: &. uocatit angelus dei
agar de cȩlo. .&. dix̃ ei. Quid est
agar: Noli timere: exaudunt e¬
Nͣ d̾s uocẽ pueri de loco in qͦ est.
Surge & accipe puerũ. &. tene
manũ eiꝰ. Ingentẽ eñi magnam¬
increduli cordis obtisio ẽ. quȩ
gligere: Certe ita cõmemorata
& dicta st̃: ne intelligenciã ueri¬
tatis. error aliqͥs aut obscuritas
impediret. Quȩ si ñ posse ignora¬
ri docemꝰ. impietatis eẽ crimen
necesse ẽ qͦd negant᷑. Angelus di
loqͥ ad agar cȩpit: hysmabesẽ in
gentẽ magnã ad aucturꝰ. eiq in¬
numerabilẽ gentis ꝓ geniem prȩ¬
staturꝰ: c̃fessio audientis.&. dñm
eũ eẽ̾ .&. dm docet. Sermonis eñi

Expanded text:
oncepit et peperit Sara Abrahae filium in senectute sua, et in tempore sicut locutus est illi Dominus . Dehinc expulsa de Abrahae domo cum filio suo ancilla, et in deserto ob aquae inopiam interitum pueri timente, eadem Scriptura ait, Et exaudivit Dominus Deus vocem pueri ubi erat, et vocavit angelus Dei Agar de coelo, et dixit ei, Quid est Agar? noli timere; exaudivit enim Deus vocem pueri de loco in quo est. Surge, et accipe puerum, et tene manum ejus; in gentem enincreduli cordis obtusio est, quaegligere? Certe ita commemorata et dicta sunt, ne intelligentiam veritatis error aliquis aut obscuritas impediret. Quae si non posse ignorari doceamus; impietatis esse crimen necesse est quod negatur. Angelus Dei loqui ad Agar coepit, Ismaelem in gentem magnam adaucturus, eique innumerabilem 91 gentis progeniem praestaturus. Confessio audientis et Dominum eum esse et Deum edocet. Sermonis enim
Abbreviated transcription (Latin):
ne qͥd tͥ hinc liceat mentiri: sapi
es. contra ibit dicens. Cũ certos
ponebat fontes sub cȩlo. cũ for¬
cia faciebat fundam̃ta tͣrȩ: erã
apud illũ cõponens: ego eram
ad quã gaudebat. Cotidie autẽ
pore: cũ lȩtaret᷑ orbe ꝑfecto &
letabat᷑ infiliis hominũ. Con¬
clusa ẽ om̃is occasio .&. coartat᷑
ad ueri cͣfessionẽ uniuersus er¬
ror. Ad est deo genita ante secła
sapiencia: neq solũ ad est: s etiã
cõponit. Est gͦ cõponens apud
ipsũ. Intellige cõposicionis: uel
disposicionis officiũ. Patͣ eñĩ in
eo qͦd loqͥt᷑ efficit. filius in eo

Expanded text:
ne quid tibi hinc liceat mentiri, Sapiees, contraibit dicens, Cum cerponebat fontes sub coelo, quando fortia faciebat fundamenta terrae, eram penes illum disponens. Ego eram cui adgaudebat. Quotidie autem pore cum laetaretur orbelaetaretur in filiis hominum . Conclusa est omnis occasio, et coartatur ad veri confessionem universus error. Adest Deo genita ante saecula Sapientia. Neque solum adest, sed etiam componit. Est ergo componens apud ipsum. Intellige compositionis vel dispositionis officium. Pater enim in eo quod loquitur, efficit; Filiu
Abbreviated transcription (Latin):
ferendã: dicendo faciamꝰ hompie
ad imagin̾e & similitudinẽ nr̃am.
Sustulit singłaris intelligener¬
ã ꝓfessione c̃sorcii. Consore uĩ
aũ eẽ aliqͦd solitario ipse sibi ñ
potest: neq rursũ recipit soli¬
tarii solitudo. faciamꝰ. neq qͥ sg̃
ilieno a se nrãm loquet᷑. Ut̃q
s̃ermo .&. faciamꝰ .&. nr̃am: ut so¬
litariũ eundẽq ñ patit᷑. ita neq
diuersũ a se. alienũq significat.
Aut q̃ro. si cũ audias solitarium.
utrũ ñ ipsũ eundẽq ee̾ existi¬
mes: aut cũ audias ñ ipsũ neq
eunde. an ne qͦd solitarnus tan¬
tũ sit intelligas. Insolitario ergo
solitarius : ñ in eodẽ uͦ. neq ipso.
ñ solitarius reꝑiet᷑. Solitario gͦ
conuenit. faciam.&. meã. ñ so¬
itaq legimꝰ. faciamꝰ hominẽ ad
imagin̾e̾ & similitudinẽ nr̃am:
qͥa sermo ut᷑q ut ñ solitarium
tantũ. Ita neq differentẽ esse¬
significat: nobis qͦq nec solitari¬

Expanded text:
ferendam. Dicendo, Faciamus hominem ferendam. Dicendo, Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram, sustulit singularis intelligentiam professione consortii. Consortium autem esse aliquod solitario ipse sibi non potest. Neque rursum recipit solitarii solitudo faciamus; neque quisquam alieno a se nostram loquitur. Uterque sermo, et faciamus et nostram, ut solitarium eumdemque non patitur; ita neque diversum a se alienumque significat. Aut quaero, si cum audias solitarium, utrum non ipsum eumdemque esse existimes? aut cum audias non ipsum neque eumdem, anne quod solitarius tantum sit intelligas? In solitario ergo solitarius, in non eodem vero neque ipso, non solitarius reperietur. Solitario ergo convenit, faciam, et meam: non soitaque legimus: Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram , quia sermo uterque ut non solitarium tantum, ita neque differentem significat, nobis quoque nec solitari
Abbreviated transcription (Latin):
tudinẽ nram . es. rursũ . Et. fecit
ds hominẽ: ad imaginẽ dei fecit
eũ. Quȩro nc̃. solũ ne sibi d̾m lo¬
cutũ existimes: an uͦ sermone bũc
eiꝰ intelligas. nͣ sibi s ad alterũ ex¬
titisse. Si solũ fuisse dicis. eiꝰ ipsius
uoce argueris dicentis. Faciamꝰ ho¬
minẽ ad imagin̾e & similitudinẽ
nr̃am. Ueus enĩ ꝑ legis latorẽ sedo
intelligenciã ñam locutꝰ ẽ. uer¬
bis uidelicet qͥbꝰ uti ipse nos uolu¬
it. cognicionẽ nobis eor. quȩ gessit
impciens Significato nãq dei fi¬
lio ꝑ quẽ facta st̃ om̃ia. in eo quod
rursũ ita dictũ ẽ. C fecit deus
firmam̃tũ. Ne tam̃ hic idemin¬
anis ac suꝑfluus sermo existi¬
maret᷑. si sibi ipse dixisset ut fi¬
eret .&. rursũ ipse fecisset: qͥd e¬
ñi tã alienũ ab eo qͥ solus ẽẽt ut
sibi faciendũ diceret. cũ uolun¬
tate tantũ opꝰ ee̾t ut fieret ab¬
solucius uoluit intelligi signifi¬
cacionẽ hane ñ ad se tantũ e̾e̾ re¬

Expanded text:
 rursum, Et fecit Deus hominem; ad imaginem Dei fecit eum . Quaero nunc, solumne sibi Deum locutum existimes, an vero sermonem hunc ejus intelligas non sibi, sed ad alterum exstitisse? Si solum fuisse dicis; ejus ipsius voce argueris dicentis, Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram. Deus enim per legislatorem Mointelligentiam nostram locutus est, verbis 85 videlicet, quibus uti ipse nos voluit, cognitionem eorum nobis quae gessit impertiens. Significatio namque Dei filio per quem facta sunt omnia, in eo quod rursum ita dictum est, Et fecit Deus firmamentum: ne tamen hic idem inanis ac superfluus sermo existimaretur, si sibi ipse dixisset ut fieret, et rursum ipse fecisset quid enim tam alienum ab eo qui solus esset, ut sibi faciendum diceret, cum voluntate tantum opus esset ut fieret?; absolutius voluit intelligi significationem hanc non ad se tantum esse re
Abbreviated transcription (Latin):
loco quȩdã memini ad pleniorẽ
absolucionẽ necessaria: s scđ̾m
ꝓposicionis ordine. responsionis
quoq ordo retinendꝰ ẽ. Itaq quȩ
ei reliqͥ st̾: in libro altero. suo lo¬
co exsequem᷑. Iantũ hoc nẽ indeo
qͥ honor̃ẽ deo postulat de mon¬
strandũ fuit: angelũ dei qui eũ

Expanded text:
loco quaedam memini ad pleniorem absolutionem necessaria: sed secundum propositionis ordinem, responsionis quoque ordo retinendus est. Itaque quae ei reliqua sunt, in libro altero suo loco exsequemur. Tantum hoc nunc in Deo, qui honorem Deo postulat, demonstrandum fuit, angelum Dei, qui cum
Abbreviated transcription (Latin):
a quã . eł. factũ ẽ sic. eẜ fecit deus
firmam̃tũ. &. diuisit ds ꝑ mediũ
aquȩ. Habes gͦ d̾m exque: habes
d̾m ꝑ quẽ. Aut si id negabis: neces¬
se ẽ id qͦd factũ ẽ. ꝑ quẽ factũ sit
doceas: aut certe natura ipsam
creandoꝵ deo obȩdientẽ ẽẽ demon¬
stres: quȩ ad id qͦd dictũ ẽ. fiat
firmam̃tũ se ipsa dei uerbo ius¬
sa firmauerit. Sed hȩc diuinȩ scrip¬
ꝓpħam facta ex nichilo st̃. nec na¬
tura aliqͦ manens demutata in ali¬
ud ẽ. sed id qͦd ñ erat. creatũ & ab
solutũ ẽ. Per quẽ : Audi euangelistã¬
dicentẽ. Om̃ia ꝑ ipsũ facta st̃. Si

Expanded text:
sic, et fecit Deus firmamentum, et divisit Deus per medium aquae . Habes ergo Deum ex quo, habes Deum per quem. Aut si id negabis, necesse est id quod factum est per quem factum sit doceas: aut certe naturam ipsam creandorum Deo obedientem esse demonstres, quae ad id quod dictum est: Fiat firmamentum, se ipsam Dei verbo jussa firmaverit. Sed haec divinae Scripdum prophetam, facta ex nihilo sunt : nec natura aliqua manens demutata in aliud est, sed id quod non erat creatum est, et absolutum est. Per quem? Audi evangelistam: Omnia per ipsum facta sunt . Si
Abbreviated transcription (Latin):
&. d̾m e̾e̾ .&. dñm: angelos aũ du¬
os &. cũ dño uisos. & ab eo ad loth
missos. nichil alnid a ꝓpħa nͥ ange¬
los pͣ̃dicatos. Nonsolũ aũ ad a¬
brahã in uiro ds affuit s etiam
ad iacob in homine d̾s uenit. Ne¬
q solũ uenit: s luctatꝰ ostendit᷑.
Neq tantũm luctatꝰ. s etiã ad¬
uersus eũ eũ qͦ luctabat᷑ infirmꝰ. Nũc¬

Expanded text:
m; angelos autem duos, et cum Domino visos, et 94 ab eo ad Lot missos, nihil aliud a propheta nisi angelos praedicatos. Non solum autem ad Abraham in viro Deus adfuit, sed etiam ad Jacob in homine Deus venit. Neque solum venit, sed luctatus ostenditur : neque tantummodo luctatus, sed etiam adversus eu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpħam: filius di magni c̃silii an¬
gelus. Ut ꝑsonarũ distinctio ab¬
soluta ee̾t. angelus dei ẽ nuncu¬
patꝰ. Q̾ eñĩ ẽ ds ex deo: ipse est &¬
angeliis dei. Ut uͦ honor debitꝰ red¬
hic qͥde pͥmũ angeliis dei: deinde
idem postea &. añs & d̾s: ad ab rabã
discrecione p̃missa. ne solitarii
error sub ee̾t: absolutũ & uerũ
eiꝰ nom̃ edicit᷑. Scriptũ nãq est.
&ł. dix̃ dñs ad abraha. Ecce sara u

Expanded text:
am Filius Dei magni consilii Angelus . Ut personarum distinctio absoluta esset, angelus Dei nuncupatus; qui enim est Deus ex Deo, ipse est angelus Dei. Ut vero honor debitus redhic quidem primum angelus, deinde idem postea et Dominus et Deus: ad Abraham discretione praemissa, ne solitarii error subesset, absolutum et verum 89 ejus nomen edicitur. Scriptum namque est: Et dixit Deus ad Abraham, Ecce Sara u
Abbreviated transcription (Latin):
Sed qͥ accepist in dño .&. dño ni¬
dicis cognicionẽ: cognominis eiꝰ¬
dẽ in deo &. deo cognosce eͣsoreiũ.
Ia cob descen dens ob metũ fr̃is
sui. sominians uiderat seałã fun¬
eã ascendentes .&. descendentes an
illã. sibiq om̃s benedictiones qͥs
abrahe & ysaach dederat. imꝑcien¬
tẽ. Ad hunc postea talis de i sermo
dens in locũ bethel.& habita ibiꝰ
&. fac ibi altariũ deo qͥ apparuit
ł. cũ fugeres a facie fr̃is tui. Os
honorẽ deo postulat. &. postulat
cũ alterius significacionȩ ꝑsonȩ

Expanded text:
Sed qui accepisti in Domino et Domino judicis cognitionem, cognominis ejusdem in Deo et Deo cognosce consortium. Jacob discedens ob metum fratris sui, somnians viderat scalam funeam adscendentes er eam, sibique omnes benedictiones, quas Abrahae et Isaac dederat, impertientem . Ad hunc postea talis Dei sermo ede in locum Bethel, et habita ibi, et fac ibi altarium Deo, qui apparuit tibi cum fugeres a facie fratris tui . Deus honorem Deo postulat, et postulat cum alteri
Abbreviated transcription (Latin):
Qͥ effuderit sanguinẽ hominis.
ꝓsanguie eiꝰ effimdet᷑ anima eiꝰ
qr ad imaginẽ dei feci hominẽ.
Etiã hic distinguit᷑ exemplũr opꝰ.
oꝑans. Deus testat᷑ se ad imaginẽ
dei hominẽ fecisse. Cũ faciendus
homo ẽ: qͥa de se neq ad se loq̃bat᷑
dix ad imaginẽ nr̃ãm: cũ autem
factꝰ homo ẽ. fecit ds hominẽ¬

Expanded text:
Qui effuderit sanguinem hominis, Qui effuderit sanguinem hominis, pro sanguine ejus effundetur anima ejus; quia ad imaginem Dei feci hominem . Etiam hic distinguitur exemplum, opus, operans. Deus testatur se ad imaginem Dei hominem fecisse. Cum faciendus homo est, quia de se, neque ad se loquebatur, dixit ad imaginem nostram: cum autem factus homo est, Fecit Deum homine
Abbreviated transcription (Latin):
triꝑtitã significacionẽ . a. facien¬
tis. & facti .s. exempli. es qͥ facł
ẽ. homo ẽ. deus aũ fecit: & quẽ
fecit ad imagine̾ di fecit.Si de
solitario genesis e̾e̾t locuta: di¬
xisset utiq & fecit adimaginẽ
suã. Sed sacram̃tũ euangelicũ¬
os. s d̾m & d̾m e locuta ẽ: cũ ho¬
minẽ ꝑd̾m effectũ ad imaginẽ
dei dicit. Atq ita d̾s ad cõmunẽ
sibi eũ deo imaginẽ. atq eande
similitudinẽ hominẽ reꝑitur
oꝑari: ut nec solitudinis intel¬
ligenciã significacio efficien¬
tis admittat: nec diuinitatis di¬
uersitatẽ. ad eandẽ imaginem
ac similitudine ẽstituta paciat᷑¬
oꝑacio.eł. quã quã suꝑfluũ post
hec existimet᷑ ultra aliqͥd afferre.
qr. in diuinis rebꝰ ñ frequencius
dicta. sed tantũ dicta sufficiant.
tam qͥd de hoc eodẽ dictũ sit. cog¬
nosci oportet. Non em̃ diumor.
dictor: s intelligenciȩ nr̃e a no¬
bis racio prȩstanda ẽ. Peus ad noe
int̾ multa mandata: ita loquit᷑

Expanded text:
facientis, et facti, et exempli. Qui factus est, homo est; Deus autem fecit; et quem fecit, ad imaginem Dei fecit. Si de solitario Genesis esset locuta, dixisset utique, 86 Et fecit ad imaginem suam. Sed sacramentum evangelicuos, sed Deum et Deum elocuta est, cum hominem per Deum effectum ad imaginem Dei dicit. Atque ita Deus ad communem sibi cum Deo imaginem atque eamdem similitudinem hominem reperitur operari: ut nec solitudinis intelligentiam significatio efficientis admittat, nec divinitatis diversitatem ad eamdem imaginem ac similitudinem constituta patiatEt quamquam superfluum post haec existimetur ultra aliquid afferre, quia in divinis rebus non frequentius dicta, sed tantum dicta sufficiunt: tamen quid de hoc eodem dictum sit, cognosci oportet. Non enim divinorum dictorum, sed intelligentiae nostrae a nobis ratio praestanda est. Deus ad Noe inter multa mandata ita loquitur:
Abbreviated transcription (Latin):
&. potestat᷑e. &̾ diumitate̾: eo
maxime utunt᷑. qͦd dixerit.
Pater maior me est. Iecireo aũ
nͣ ee̾ eũ unũ ex om̃ibꝰ ereatu¬
ris concedunt: qͥa sc̾ptũ est.
Oͥm̃ia ꝑ eũ facta st̃. Coneluduñ
gͦ omnẽ irreligiositatis suȩ
doctrinã istiusmodi uerbis

Expanded text:
et potestatem et divinitatem, eo et potestatem et divinitatem, eo maxime utuntur, quod dixerit: Pater major me est . Idcirco autem non esse eum unum ex omnibus creaturis concedunt, quia scriptum sit: Omnia 79 per eum facta sunt . Concludunt ergo omnem irreligiositatis suae doctrinam is
Abbreviated transcription (Latin):
de filio cõmemorata st̃ subum¬
gere:ut de c̃fessione ea quȩ de pa¬
tre &. filio ẽ inter se c̃õparata. inꝰ
atq idem a nobis in absoluendis
singłis ꝓposicionibꝰ ordo teneat᷑
Memorant nãq di filiũ. neq
ex aliqͥ sub iacente materia ge¬
neq ex deo ee̾. qͥa decẽdere exdo
nichil possit: s ee̾ ex his quȩ ñ e¬
rant. id est creaturã dĩ ꝑfectam:
uerũtam̃ ñ similẽ cȩt̾is creatu¬
ris: ẽe̾ aũ creaturã. qͥa scriptũsit.
dñs creauit me iniieio inarũ
suarũ: ẽẽ etiã facturã ꝑfectam.
s ñ similẽ cet̾is facturis. factu¬
rã aũ ꝑ id qͦd paulus ad hebreos
dixerit. tanto melior factꝰ ange¬
lis. qͦnto excelleneius ab his pos¬
sidet nom̃. e.rursũ. Unde fr̃s
sẽi uocacionis cȩlestis participes.
cognoscite apłm &. pͥncipẽ sacer¬
dotũ confessionis nr̃e iħm xꝑor¬
qͥ fidelis est ei qͥ fecit eũ. Ad in¬
firmandã uͦ filii & uirtutem.

Expanded text:
de Filio sint commemorata subjunde Filio sint commemorata subjungere: ut confessione ea, quae de Patre et Filio est, inter se comparata, unus atque idem a nobis in absolvendis singulis propositionibus ordo teneatur. Memorant namque filium Dei neque ex aliqua subjacente materia geneque ex Deo esse, quia decedere ex Deo nihil possit: sed esse ex iis, quae non erant: id est, creaturam Dei perfectam, verumtamen non similem caeteris creaturis. Esse autem creaturam; quia scriptum sit, Dominus creavit me in initium viarum suarum . Esse etiam facturam perfectam, sed non similem caeteris facturis: facturam autem per id quod Paulus ad Hebraeos dixit: Tanto melior factus angelis, quanto excellentius ab his possidet nomen . Et rursum: Unde fratres sancti, vocationis coelestis participes, cognoscite apostolum et principem sacerdotum confessionis noqui fidelis est ei qui fecit eum . Ad infirmandum vero Filii et virtutem
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa ab his om̃ibꝰ cũ inhis pat sit so
tissima maiestate .&. de plenissima
diuinitate unigeniti filii dei. ñ ex¬
istimamꝰ quẽꝙͣ. arbitraturũ omnẽ
hunc sermonẽ qͦusuri erimꝰ aꝗ
dei patris ẽtumeliã ꝑtinere qͣsi
ex eiꝰ dignitate decedat. si qͥd eor
refert᷑ ad filiũ cũ pocius honor
filii. dignitas sit pat̾na: .&. głosus
auc tor sit . ex qͦ is qͥ tali gła sit dig¬
nꝰ extiterit. Nichil enĩ nͥ natũ ha¬
bet filius: & geniti honoris ammi¬
racio. in honore generantis ẽ. Ces¬
set gͦ opinio c̃tume liȩ: cũ quieqd
in ee̾ filio maiestatis docebit᷑ id
ad amplificandã potestatẽ eius
qͥ istius modi genuerit. redunda
lii de patre cͣfessi st̃: ia ipsũ illud
qͦd de filio ꝓfessi st̃. audiat᷑. Res¬
ponsuri eñĩ singłis eoꝵ ꝓposici¬
niis. irreligiosã eoꝵ doc trinã
ꝓdituri. debemꝰ ad illa quȩ de
patre dicta st̃. ea quȩ de inceps

Expanded text:
qui ab his omnibus, cum in his Pater sit solqui ab his omnibus, cum in his Pater sit soltissima majestate et de plenissima divinitate unigeniti Dei filii, non existimamus quemquam arbitraturum, omnem hunc sermonem, quo usuri erimus, ad Dei patris contumeliam pertinere, quasi ex ejus 78 dignitate decedat, si quid eorum referatur ad filium: cum potius honor filii dignitas sit paterna; et gloriosus auctor sit, ex quo is, qui tali gloria sit dignus, exstiterit. Nihil enim nisi natum habet filius, et geniti honoris admiratio in honore generantis est. Cessat ergo opinio contumeliae: cum quidquid inesse Filio majestatis docebitur, id ad amplificandam potestatem ejus, qui istiusmodi genuerit, redundablii de Patre confessi sunt, ipsum illud quod de Filio professi sunt audiatur. Responsuri enim singulis eorum propositiniis irreligiosam eorum doctrinam prodituri, debemus ad illa, quae de Patre dicta sunt, ea quae deinceps
Abbreviated transcription (Latin):
it auctor ostendit᷑. id habens no¬
m̃. qͦd neq ꝓfectũ ex alio intel¬
ligat᷑ .&s. ex qͦ is qͥ genitꝰ ẽ. substi¬
tisse doceat᷑. Igit᷑ id qͦd deo patri
ꝓpͥũ ẽ: ꝓpriũ ei ac secretũ reln¬
quamꝰ. c̃fitentes in eo ętͣnȩ uir¬
tutis innascibilẽ potestatẽ. Nemi¬
ni au dubiũ eẽ existimo. ob eam
causã in c̃fessione dei patris. quȩ¬
d̾a eiꝰ tamꝗͣ. peculiaria & priua¬
ta memorari: ne pręt̃ ipsũ eoꝵ
qͥsꝗͣ. particeps relinquat᷑. Cũ eñi
dicunt solũ uerũ. solũ iustũ. so¬
lũ sapientẽ. solũ inuisibilẽ. solũ
bonũ. solũ potentẽ. solũ in mor¬
talitatẽ habentẽ: in eo qͦd solus
hec sit. a cõmunione eoꝵ. scđ̾m
hos. filius separat᷑ . Soli eñi ut
aiunt. ꝓpria. ñ participant᷑ ab
altero. Quȩ si in patre solo ñ
etiã infilio e̾e̾ existimabunt᷑: ne¬
cesse ẽ ut filius. d̾s &. falsus . &. infi¬
& extra in mortalitatẽ ẽẽ credat᷑

Expanded text:
it auctor ostenditur; id habens nomen quod neque profectum ex alio intelligatur, et ex quo is qui genitus est substitisse doceatur. Igitur id, quod Deo patri proprium est, proprium ei ac secretum relinquamus, confitentes in eo aeternae virtutis innascibilem potestatem. Nemini autem dubium esse existimo, ob eam causam in confessione Dei patris quaedam ejus tamquam peculiaria et privata memorari, ne praeter ipsum eorum quisquam particeps relinquatur. Cum enim dicunt, solum verum, solum justum, solum sapientem, solum invisibilem, solum bonum, solum potentem, solum immortalitatem habentem; in eo quod solus haec sit, a communione eorum secundum hos Filius separatur. Soli enim, ut aiunt, propria non participantur ab altero. Quae si in Patre solo, non etiam in Filio esse existimabuntur; necesse est ut Filius Deus et falsus, et insiet extra immortalitatem esse credatur,
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd dictũ ẽ audi isrł. dñs d̾s tiuis.
ds unꝰ ẽ: cũ ab eo ipso qͥ hȩc locutꝰ¬
ẽ. in ipsa ẽstitucione munqi deus
fuerit pͣdicatꝰ &. filius. Sed iidea¬
mꝰ inquẽ ꝓfectũ hec distinctio n¬
bentis dei .a. facientis dei agatur.
Nã tam &. si sensus cõmunis intel¬
ligenciȩ nr̃e ñ recipiat. ut in eo
qͦd dictũ ẽ. ussit & facta st̃. solita¬
rius atq idemsignificatꝰ ẽẽ creda¬
t᷑ : tam̃ ne qͥd ambigi possit opor¬
tet ea quȩ mundi creacionẽ c̃se¬
cuta st̃ explicari. Cũ gͥ ꝑfecto

Expanded text:
 Audi, Israel, Dominus Deus tuus unus est: cum ab eo ipso, qui haec est locutus, in ipsa constitutione mundi Deus fuerit praedicatus et Filius. Sed videamus, in quem profectum haec distinctio jubentis Dei, et facientis Dei augeatur. Nam tametsi sensus communis intelligentiae non recipiat, ut in eo quod dictum est: Jussit, et facta sunt, solitarius atque idem significatus esse credatur; tamen ne quid ambigi possit, oportet ea, quae mundi creationem consecuta sunt, explicari. 17. Neque in