comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
et libertate facta. ad suam remea¬
ret domum. ipsa uulpis dolosa se
inter turbas torquens et callide
deserta et siluestria. et ad suum
antrum multis sequentib et cani¬
bus se ꝑsequentib illudens ac ꝑ
patentes campos fugiens. incolu¬
mus euasit. Et omnes ad mirantes¬
hoc quod factum fuerat. pͥuilegio
scitatis. et prerogatiua uirtutũ
multarum semꝑ pollentem ma¬
ioribus gestis scãm uenerati sunt
brigidam.
t cũ alia anates pectore carnali
Enatantes inaqua. et ꝑ aera in¬
terdum uolitantes beata uidisset
brigida: eas ad se uenire uissit. Qe
pennigero uolatu et tanto ardore
obedientie. euis uocib tanquam¬
si subhumana cura eẽnt consucte.
sine ulla formidine multitudines

Expanded text:
et libertate facta, ad suam rediet libertate facta, ad suam rediret domum, ipsa vulpes dolosa se inter turbas torquens, et callide deserta et silvestria, et ad suum antrum, multis equitibus et canibus sequentibus se, illudens ac per patentes campos fugiens, incolumis evasit. Et omnes admirantes, quod factum fuerat, privilegio sanctitatis, et praerogativa multarum virtutum semper pollentem majoribus gestis sanctam venerati sunt Brigidam. Et cum in alia die anates pectore carnali natantes in aqua, et per aera interdum volitantes, beata vidisset Brigida, eas ad se venire jussit. Quae pennigero volatu, et toto ardore obedientiae ejus vocibus tanquam humana cura consuetae, sine ulla formidine multitud
Abbreviated transcription (Latin):
campi equitans. ꝑ rexit inuiam que
ad regis palatium ducebat. Nec
morã dñs exaudians ipsam suas
fundentem assiduas preces: unam
de suis uulpib feris ad eam uenire
precepit. Que cũ uelocissimo eur su¬
ꝑ campestria ueniret. et beatissime
brigide currui appropinquaret:
leuiter se eleuans ineurrũ intra¬
uit. Et sub receptaculũ uestis beace
brigide se constituens. sobrie cũ
ea incurru sedebat. At cũ ipsa ad
regem ueniret. ut ille miser inꝓ¬
uidus qui illo reatu sue ignoran¬
tie tenebatur. liber et absolutus
de unculis egrederetur. cepit pre¬
cari. Et cũ rex eius precib consen¬
tire uoluiss: obtestans se nͣ illum
dunissurum. nisi tali uulpis tan¬
te mansuetudinis et calliditatis
qualis uulpis sua fuerat restituta
omni multitudine cunctos mores
et subtilitatem docibilem alteruiᷤᷤ
ius mirabile factum. illum solui
et liberum abire qui fuerat antea
reus delicti iussit. Nec multo post
cum sca brigida solutione ipsius

Expanded text:
campi equitans, perrexit in viam quae campi equitans, perrexit in viam quae ad regis palatium ducebat. Nec mora Dominus exaudit ipsam, suas fundentem assiduas preces. Unam de suis vulpibus feris ad eam venire jussit. Quae cum velocissimo cursu ad eam veniret, et beatissimae Brigidae currui appropinquaret, leviter se elevans in curru sedebat, et sub receptaculum Brigidae vestis se constituens, sobrie in curru cum ea sedebat. At cum ipsa ad regem veniret, ut ille miser improvidus, qui reatu suae ignorantiae tenebatur, liber et absolutus de vinculo egrederetur coepit precari. Et cum rex ejus precibus consentire noluisset, obtestans se non illum dimissurum, nisi talem vulpem tantae mansuetudinis et calliditatis qualis vulpes sua fuerat restituta omni multitudine, omnes mores, et subtilitatem docibilem variis artis mirabile factum, illum solvi, et liberum abire, qui fuerat ante reus delicti, jussit. Nec multo post, cum sancta Brigida solutione ipsius
Abbreviated transcription (Latin):
dam enim die cũ aliquis nulla suf¬
fultus scientia. uulpem ꝑ regis pa¬
latium ambulantem uideret. pu¬
tans illam obcecatis sensib suis fe¬
ram ẽẽ bestiam: et quod iuaula re¬
gis familiaris et mansueta ẽẽt ua¬
riis artib docta. agilitate corporiᷤ
et subtilitate aninu regi et suis co¬
mitib grande prestaus spectaculũ
ignoraret: uidente multitudine
occidit eam. Et tunc abhis qui uide¬
runt factũ. alligatiis et diffamatꝰ
ad regem ꝑductus ẽ. Et rex iratus
rem discens gestam. nisi sibi uulpis
similis iomnib calliditatib quas
sua uulpis operabatur restituta eẽt
illum iussit occidi: et uxorem et
filios suos et omnia que habuit in
seruitutem redigi precepit. &ẜ cũ
rem gestam sc̃a acuenerabilis bri¬
gida didiciss tanto misericordia¬
rum et pietatis affectu ꝑmota cur¬
rum suum sibi uingi precipiens.
et exintimo corde dolens ꝓ ipso in¬
felici qui iniuste uidicatus est pre¬
cibus ad dñm ꝓfusis et ꝑplaniciem

Expanded text:
dam autem die, cum aliquis nulla suffultus scientia, vulpem regis ad palatium ambulantem videret, putans illam, obcaecatis sensibus suis, feram esse bestiam, et quod in aula regis familiaris et mansueta esset, variis artibus edocta agilitate corporis, et subtilitate animi, regi et suis comitibus grande praestans signaculum, ignoraret, vidente multitudine occidit eam. Et statim ab his qui viderunt factum alligatus et diffamatus est, ad regem perductus est. Et cum rex iratus rem discens gestam, nisi sibi vulpis similis in omnibus calliditatibus, quas sua vulpis operabatur, restituta esset, illum jussit occidi, et uxorem et filios et omnia quae habeat in servitutem redigi praecipit. Cumque rem gestam sancta et venerabilis Brigida didicisset, tanto miseriarum et pietatis affectu permota, currum sibi jungi praecepit, et ex intimo corde dolens pro ipso infelici, qui injuste judicatus est, precibus ad Dominum fusis, et per planiciem
Abbreviated transcription (Latin):
tati & ppło pacem daret: eui gͣuiter
inunicabatur. Iile uͦ renuere penitꝰ
& aburare cep̃. nec ullis p̃cib flecti.
Int̾ hec suꝑuenientes alii offerebãt
beato uiro hominẽ surdũ: obsecn¬
tes ut ei manũ impone dignaretur.
At ille fidei delo suecensus. sic̃ int̾dũ
ob causas necessarias. t̾ror quidã et
auctoritas supͣ honanẽ in euis facie
ritilabat: ꝯuersus ad militẽ. tu
nos inqͥt audire ꝯtẽpnis. quos ꝯti¬
nuo corã te audiet surdꝰ: ⁊ impo¬
nens manꝰ homini. signauit eum:
& in aures eiꝰ digitos misit. Quo ꝓ¬
tinꝰ audiente. pauens henricꝰ ⁊ tre¬
mens. ruit ad pedes hoĩs dĩ: humi

Expanded text:
tati et populo pacem daret, cui graviter inimicabatur. Ille vero renuere penitus et abjurare, nec ullis precibus flecti. Inter haec supervenientes alii offerebant beato Viro hominem surdum, obsecrantes ut ei manum imponere dignaretur. At ille fidei zelo succensus, sicut interdum ob causas necessarias terror quidam et auctoritas supra hominem in ejus facie rutilabat, conversus ad militem: « Tu nos, inquit, audire contemnis, quos continuo coram te audiet surdus. » Et imponens manus homini, signavit eum, et in aures ejus digitos misit. Quo protinus audiente, pavens Henricus et tremens ruit ad pedes Hominis Dei, humi
Abbreviated transcription (Latin):
maliciã. tim̃ sͥ inxͥanũ hominẽ usurpasse:
uocans duos e fr̃ibꝰ aute scm̃ altare hõmem
deportari. ibiq subposito capiti illiꝰ uascło
encharistiam ꝯtinente. in ipsiꝰ sacramenti
uirtute. a lesione. xͥam iubet demonem
ꝓhiberi. factũq ẽ ut p̃cepit: ⁊ infserum
hominẽ pꝰ tantos cruciat᷑. fides ꝑfecta per¬
fecte recddidit sanitati:

Expanded text:
m sibi in Christianum hominem usurpasse, vocans duos e fratribus, ante sanctum altare hominem deportari, ibique superposito capiti ejus vasculo Eucharistiam continente, in ipsius Sacramenti virtute, a laesione Christiani jubet daemonem prohiberi. Factum est ut praecepit; et miserum hominem, post tantos cruciatus, fides perfecta perfectae reddidit sanitat
Abbreviated transcription (Latin):
maxima multitudo confluxit. Quib
erogantes fidelit̾ qd̾ habebant: dño bene¬
dicente ex medica illa annona usq ad
messem ip̃i parit̃ ⁊ qui suꝑuemiebant pau¬
ꝑes a lacrit sustentabant᷑:
irum pauꝑem ñ longe a monast̾io
habitantẽ: i xor adult̾a maleficus
cruciabat Sic̃ enĩ ei in ira ⁊ furore fu̾at
ꝯminata: egerat ꝑ malignas incantatio¬
nes. ut miser homo consũptis carmbus.
nec posset mori nec uuie siueret᷑. Sepiꝰ
amitrebat: itmq redibat ñ ad uitam. se

Expanded text:
maxima multitudo confluxit; quibus maxima multitudo confluxit; quibus erogantes fideliter quod habebant, Domino benedicente, ex modica illa annona usque ad messem ipsi pariter, et qui superveniebant pauperes, alacriter sustentabantur. Virum pauperem non longe a monasterio habitantem uxor adultera maleficiis cruciabat. Sicut enim ei in ira et furore fuerat comminata, egerat per malignas incantationes, ut miser homo consumptis carnibus nec posset mori, nec vivere sineretur. Saepius amittebat; iterumque redi
Abbreviated transcription (Latin):
debet: in monastio defunct᷑.ẽ. Post pau¬
cos aũ dics uiro dĩ apparuit uultu lugub̾
⁊ habiti tiserabili: significans ñ ad uotũ
bũ ꝯtinuo impulsus. ⁊ qͣi p̾cipitant᷑ expul¬
sus a facic uiri di. Qui gͣuiꝰ ingemiscens:
pꝰ tergũ eiꝰ clamauit. Precipio tͥ inquit
in noĩe dñi: ut qualit̾ cecum agat᷑ mͥ ĩ
ꝓximo iterũ innotescas. Et conuersus
ad orõnẽ ꝓ eo ⁊ oblationẽ hostiȩ saluta
Nec uͦ destitit: donec pꝰ paucos diessic̃
irea hoc tempꝰ in regno gallie ⁊ fini¬
timis regionib fames inualuit: seruoꝵ
aũt suoꝵ horrea dñi bñdictio cumulauit.
Siquidẽ usq ad annũ illũ: ñquã eis labe¬
ris sui annona suffecerat. S ⁊ tc̃ qͦ post
niessẽ collectã diligent̃ om̃ib supputatis:
uix usq ad pacha sͥ eã posse suffic̾e̾ estima¬
bant. Cũ aũ emĩe uellent sũptꝰ ñ inuener̃.
qd̃ longe cariꝰ solito uendetur. Itaq ab
ip̃o tp̃r quadragesimali. pauꝑm ad eos

Expanded text:
ost paucos autem dies Viro Dei apparuit vultu lugubri, et habitu miserabili, significans non ad votum bum continuo impulsus est, quasi praecipitanter expulsus a facie Viri Dei, qui gravius ingemiscens, post tergum ejus clamavit: « Praecipio tibi, in nomine Domini, ut qualiter tecum agatur, in proximo mihi iterum innotescas. » Et conversus ad orationem pro eo, et oblationem hostiae salutarNec vero destitit, donec post paucos dies, sicirca hoc tempus in regno Galliae et finitimis regionibus fames invaluit: servorum autem suorum horrea Domini benedictio cumulavit. Siquidem usque ad annum illum nunquam eis laboris sui annona suffecerat. Sed et tunc quoque post messem collectam, diligenter omnibus supputatis, vix usque ad Pascha sibi eam posse sufficere aestimabant. Cum autem emere vellent, sumptus non invenerunt, quod longe carius solito venderetur. Itaque ipso tempore quadragesimali, pauperum ad eos
Abbreviated transcription (Latin):
Nec mora ad imꝑiũ eiꝰ religt cũ febris
exꝑtũ in semet ip̃o qd in ceu̾s arquebat.
Idẽ qͦ Galdricꝰ cũ in claraualle aliqͣntos
iam ꝑaget annos: feruens spii ⁊ totiꝰ boni
enuilator ex hac luce miguit. Qante
unã fere horã mortis turbatꝰ. ad mom̃tũ
⁊ toto corpore terribilit̾ motꝰ infremuit:
s ad pͥstinã statĩ serenitatẽ reuersꝰ uultu
denceps placidossimo expirauit. Nolu¬
it aũ dñs sollicitũ abbis animũ. huiꝰ rei ꝯg¬
nitioue fraudari. Siquidẽ pꝰ aliqͦt dies idc̃
saldricꝰ apparens ei inuisu noctis c̃ om̃ia
erga se ꝓspera eẽ sciscitanti responderet¬
⁊ in magna sese gͣtularet᷑ felicitate loca¬
tũ: demũ int̾rogatꝰ. c̃. qͥdnã sͥ uoluit tã
acerba illa in morte. tãq repentina cõmo¬
tio. Dicebat aũt qd ea hora duo sp̃e neꝗͣ
p̾cipitare parassent: im̃ territꝰ ita contre¬
muit. s beato petͦ accurrente ereptꝰ. nicħ
sensit deinceps lesionis. Longũ esset cunc¬

Expanded text:
ris, expertum in semetipso quod in caeteris arguebat. Idem quoque Galdricus cum in Clara-Valle aliquantos jam peregisset annos, fervens spiritu et totius boni aemulator, ex hac luce migravit. Qui ante unam fere horam mortis turbatus ad momentum, et toto corpore terribiliter motus infremuit: sed ad pristinam statim serenitatem reversus, vultu deinceps placidissimo exspiravit. Noluit autem Dominus sollicitum Abbatis animum hujus rei cognitione fraudari: siquidem post aliquot dies idem Galdricus apparens ei in visu noctis, cum omnia erga se prospera esse sciscitanti responderet, et in magna sese gratularetur felicitate locatum; demum interrogatus est, quidnam sibi voluit tam acerba illa in morte, tamque repentina commotio. Dicebat autem, quod ea hora duo spiritus natis eum praecipitare parassent, unde territus ita contremuit: sed beato Petro accurrente ereptus, nihil sensit deinceps laesionis. 38. Longum esset cunc
Abbreviated transcription (Latin):
comes: pͥmo iniraculo qd ꝑmanũ eiꝰ fieri
indit p̃clictũ germanũ eiꝰ affuse sui¬
donẽ. Erat eñ eis tnͣsit᷑ ꝑ castrũ nanto¬
nis in t̾ritorio senonensi: ⁊ uiuenis quidã
euiꝰ pedẽ fistula occupau̾at: p̃dicti patris
tactũ ⁊ bndictionẽ cũ multa supplicatõe
petebiit Signat᷑ aut statĩ ꝯualuit: ⁊ post
pancissimos dies regressi ꝑidẽ oppidũ. saũ
eũ atq incolumẽ inuenert. Cetm̃ sepe
diet᷑ beati uiri fr ne ip̃o quid̃e poterat
compesci mimcło qͦmmꝰ inereparet eum
lioiuẽ: tanta siqͥdem caritate pro eosol¬
licitus erat:¬
irea ide tempꝰ accidit. ut auimels
eiꝰ Galdricꝰ qͥ ⁊ ipse zelo simili man¬
suetudinẽ eiꝰ sic̃ p̃diximꝰ duris increpati¬
orib: obrucbat: guissimis febrib labo¬
raret Demũ inguescente morbo.⁊ pla
doloris magnitudine suꝑcttꝰ. abden bu¬
mili obsectione ꝯpellat: nt sui misereał¬

Expanded text:
 manus ejus fieri vidit, praedictum germanum ejus adfuisse Guidonem. Erat enim eis transitus per Castrum-Nantonis in territorio Senonum, et juvenis quidam, cujus pedem fistula occupaverat, praedicti Patris tactum et benedictionem cum multa supplicatione petebat. Signatus autem statim convaluit, et post paucissimos dies regressi per idem oppidum, sanum num atque incolumem invenerunt. Caeterum saepe dictus beati Viri frater ne ipso quidem poterat compesci miraculo, quominus increparet eum, hominem: tanta siquidem charitate pro eo sollicitus eratirca idem tempus accidit ut avunculus ejus Galdricus, qui et ipse zelo simili ejus mansuetudinem, sicut praediximus, duris increpationibus obruebat, gravissimis febribus laboraret. Demum ingravescente morbo, ipsa doloris magnitudine superatus, Abbatem humili obsecratione compellat ut sui miserea
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ obinã hiut muliere. paruulii fili¬
um in brachnis deportantẽ. quẽ delonge
attulerat ad eũ: ab ut̾o matͥs habentẽ
manũ aridã. ⁊ brachiũ cotũ. Motꝰ aũt
lacmis matͥs ⁊ p̃cib. ussit puerũ de¬
poni: factaq orõne. ꝯtinuio signans pu¬
erũ ⁊ brachiũ ⁊ manũ eiꝰ: dxit mulie¬
ri ut uocaret filiũ suũ. Uocauit illi
nnfantẽ: ⁊ ille accurrit: ⁊ utͦq bͣclo
ãplexatꝰ imatrẽ suã sanꝰ fẽs ⁊ ex illa hora.
frs ⁊ fili spĩales. mutantes super
his quȩ audiebant ⁊ iudebant de eo
Nec tũ moie carnaliũ in glam elena¬
bantur humanã: s uiuenili eiꝰ etati⁊
nouȩ adhuc conusatoi. spũali sollieitudi¬
ne metuebant. In quo nunirũ delo sal¬
dnicꝰ anunculꝰ eiꝰ. et Gindo pͥmogenitus
frmi cetis anteibant: ut ip̃os tanqͣm gemii¬
nos quosda stimulos carnis suc ne grãtũ
magnitudo eũ extolleret. accepisse diui¬
nit᷑ uideret᷑. Neq eñ parcebant uerbis

Expanded text:
 obviam habuit mulierem parvulum filium in brachiis deportantem, quem de longe attulerat ad eum, ab utero matris habentem manum aridam, et brachium tortum. Motus autem lacrymis matris et precibus, jussit puerum deponi; factaque oratione continuo signans puerum, et brachium et manum ejus, dixit mulieri ut vocaret filium suum. Vocavit illa infantem, et ille accurrit, et utroque brachio amplexatus matrem suam, sanus factus efratres et filii spirituales mirantes super his quae audiebant et videbant de eo. Nec tamen more carnalium in gloriam elevabantur humanam, sed juvenili ejus aetati, et novae adhuc conversationi, spirituali sollicitudine metuebant. In quo nimirum zelo Galdricus avunculus ejus, et Guido primogenitus fratrum, caeteros anteibant: ut ipsos tanquam geminos quosdam stimulos carnis suae, ne gratiarum mangnitudo eum extolleret, accepisse divinitus videretur. Neque enim parcebant, verbis
Abbreviated transcription (Latin):
accusare: sacͥlegii arguens semet ipsum
qd̾ seruitio di ⁊ frm suoꝵ abstułit corpꝰ
suũ. dũ indiscreto feruore mibecille uld̃
reddid̾it ac pene inutile: Si conualuit
de infirinitate: ⁊ infirmꝰ. fortior ⁊ potens
factus ẽ. Uirtꝰ nãq d̃i uehem̃tus in in¬
firmitate eiꝰ refulgens. ex tẽ ⁊ usq hodie

Expanded text:
accusare, sacrilegii arguens semetipsum, accusare, sacrilegii arguens semetipsum, quod servitio Dei et fratrum abstulerit corpus suum, dum indiscreto fervore imbecille illud 1080 reddiderit, ac pene inutile? Sed convaluit de infirmitate, et infirmus fortior et potens factus est. Virtus namque Dei vehementius in infirmitate ejus refu
Abbreviated transcription (Latin):
rũ quȩ bona innu̾is hõib snigillatĩ pre¬
quis enumet: Porro si nimietas ues¬
in eo rep̃henditur sciꝰ feruoris: habet cer¬
ce apud pias m̃tes excessus iste reuentiã
condẽnare quẽ ds iustificat. tã niutta tã
sublimia. cũ eo ⁊ ꝑ cũ operando. Felixx
cui solũ reputat᷑ ad culpã: qd̃ ceti p̾sum̃e
sͥ solent ad głam. Fuerit aũ bono inueni
suspecta uiuentꝰ sua: beatꝰ quippe qͥ semꝑ
ẽ pauid̾. fu̾it ei studiũ tantã uirtutũ ple¬
nitudinẽ quã habebat ex gr̃a. aliqͣ etiam
laboris sui conscia cumulare. S ⁊ uita eiꝰ
que om̃ib ꝓponebat᷑ imitanda: frugalis
continentiȩ exemplo carere ñ debuit. In
quo seruus di ⁊ si nimietate forsitan exces¬
sit: puis certe m̃tib ñ de numnietate s de
feruore exemplũ reliquit. Quid aũ eñ in¬
hoc nitim᷑ excusare. in quo ip̃e qui ueret᷑
omĩa oꝑa sua ñ confundr usq hodie se

Expanded text:
rum quae bona innumeris hominibus singillatim praerum quae bona innumeris hominibus singillatim praequis enumeret? 41. Porro si nimietas in eo reprehenditur sancti fervoris, habet certe apud pias mentes excessus iste reverentiacondemnare, quem Deus justificat, tam multa, tam sublimia cum eo et per eum operando. Felix cui solum reputatur ad culpam, quod caeteri praesumere sibi solent ad gloriam. Fuerit autem bono juveni suspecta juventus sua; beatus quippe qui semper est pavidus: fuerit ei studium tantam virtutum plenitudinem quam habebat ex gratia, aliqua etiam laboris sui conscientia cumulare; sed et vita ejus, quae omnibus proponebatur imitanda, frugalis continentiae exemplo carere non debuit. In quo servus Dei, etsi nimietate forsitan excessit, piis certe mentibus non de nimietate, sed de fervore exemplum reliquit. Quid autem eum nitimur excusare, in quo ipse qui veretur omnia opera sua, non confunditur usque hodie se
Abbreviated transcription (Latin):
Quanqͣm nec infirmitatis eiꝰ effectꝰ: usque¬
quaq plangendꝰ sit ⁊ dolendꝰ. Quid enĩ si
uoluit sapĩa dĩ ꝑ infirma potiꝰ hõĩs illurs.
tot cantaq confunde fortia mundi huius:
robusti corporis ⁊ accuratȩ ualttudinis: tan¬
ca aliqñ fecit qͣnta iste fecit ⁊ facit monbũ¬
dus ⁊ languidꝰ ad bonorẽ dei ⁊ sc̃e ecelesiȩ
utilitatẽ: Quantũ postea numerũ homi¬
nũ u̾bo ⁊ exemplo traxit de scło: ñ solũ
ad ꝯu̾sioneni s ad ꝑfectionẽ: Qnͣtis ex eis
ꝑ cotũ xͥanũ orbẽ ꝯstituit domos seu ciui¬
tates refugu: ut quicũq peccauerint ad
mortẽ. ⁊ eternȩ mortis rei iudicati fiunt.
reminiscant᷑ ⁊ conu̾tant᷑ ad dñm: ⁊ ꝯfugi¬
ant ad eas. ⁊ saluent᷑ in eis: Quȩ scismata
ȩccłe ñ sedauit: quas ñ confudit heses.
quã pacẽ int̾ dissidentes ȩccłas ⁊ ppłos non
restitunt: E hec quidẽ cõmunia ft̃. Cete¬

Expanded text:
nec infirmitatis ejus effectus usquenec infirmitatis ejus effectus usquequaque plangendus sit et dolendus. Quid enim, si voluit sapientia Dei per infirma potius hominis illius tot tantaque confundere fortia mundi hujus? robusti corporis, et accuratae valetudinis, tanta aliquando fecit, quanta iste fecit, et facit moribundus et languidus, ad honorem Dei, et sanctae Ecclesiae utilitatem? Quantum postea numerum hominum verbo et exemplo traxit de saeculo non solum ad conversionem, sed ad perfectionem? Quantas ex eis per totum Christianum orbem constituit domos seu civitates refugii, ut quicunque peccaverint ad mortem, et aeternae mortis rei judicati fuerint, reminiscantur et convertantur ad Dominum, et confugiant ad eas, et salventur in eis? Quae schismata Ecclesiae non sedavit? quas non confudit haereses? quam pacem inter dissidentes ecclesias et populos non restituit? Et haec quidem communia sunt. Caete
Abbreviated transcription (Latin):
ministerii sui. Yidebant eũ ⁊ conu̾satio¬
nẽ eiꝰ hoĩes medici ⁊ mirabant᷑: tantãq
uĩ eũ in se ip̃o causabant᷑ inferre naturȩ :
ac si agnꝰ ad aratrũ alligat᷑ aure cogẽtur.
Nã cũ crebra illa ex corruptione stoma¬
chi ꝑ os eiꝰ indigestȩ cruditatis eruptio
aliis inciꝑet cẽ molestior: maxime aũ in
choro psallentiũ: ñ tñ ilico collectas frm
deleruit: s upxta locũ stationis sus ꝓẽato
ac defosso in t̾ra receptacło dolous illus.
sic aliqͣndui ꝓ ut potuit necessitmẽ illã cͣts¬
egit. At iͥ ne hoc quidẽ ꝑmisit intolerantia
rer: tc̃ demũ collectas deserere ⁊ seor sũ secsi
onis siue ꝯsolationis gr̃a. sine diciplinȩ
claustralis necessitate. conuentui eñ frm̃
aliq̃n oportebat int̾eẽ. Et hec fuic tͥstis
coacta ẽ. In quo dolem̾ quid̾e̾ ⁊ plangi¬
mꝰ infirmitatis eiꝰ tristẽ effectũ: s scĩ desi¬
oerii ⁊ spũalis feruoris affectũ ueneram᷑.

Expanded text:
idebant eum, et conversationem ejus medici mirabantur, tantamque vim eum in seipso causabantur inferre naturae, ac si agnus ad aratrum alligatus arare cogeretur. Nam cum crebra illa ex corruptione stomachi per os ejus indigestae cruditatis eruptio aliis inciperet esse molestior, maxime autem in choro psallentium, non tamen illico collectas fratrum deseruit; sed juxta locum stationis suae, procurato ac defosso in terra receptaculo, doloris illius sic aliquandiu, prout potuit, necessitatem illam transegit. At ubi ne hoc quidem permisit intolerantia rei, tunc demum 1248 collectas deserere, et seorsum secum nsolationis gratia, sive claustralis necessitate, conventui eum fratrum aliquando oportebat interesse. 49. Et haec fuit tristis coacta est. In quo dolemus quidem et plangimus infirmitatis ejus tristem effectum; sed sancti desiderii et spiritualis fervoris af
Abbreviated transcription (Latin):
unt: acriꝰ inuehunt᷑. Ob bieuit᷑ sĩplici¬
secretã or̃one: ad oblationẽ sacficu smor¬
calis accedit. Quo offerente ñtuis sr̃ uenit
qͥ incdicaret p̃fatũ iosbertũ libe iã loqñ¬
cẽ: rogare obngxiꝰ ut uir difestinaret
ad eñ. Cui etiã post oblatũ sacficium
uenienti. cũ lacͥiis ⁊ gemitu pecc̃a con¬
fessuis. dnima sacram̃ta suscepit: ⁊ duob̾
p̃ hȩc ant tͥb diebi iuuens ⁊ loquens. ea
inar̃e q̃ p̃ceꝑat abbos ses. ꝯstituit sine ula
retctatione seruari. S ⁊ disposunit domin
sue ⁊ clemosinas dedit: ⁊ sic demũ. Rano

Expanded text:
unt, acrius invehuntur. Quibus breviter simpliciunt, acrius invehuntur. Quibus breviter simplicisecretam orationem, ad oblationem sacrificii immortalis accedit. Quo offerente nuntius supervenit indicaret praefatum Josbertum, libere jam loquentem, rogare obnixius ut Vir Dei festinaret ad eum. Cui etiam post oblatum Sacrificium venienti cum lacrymis et gemitu peccata confessus, divina Sacramenta suscepit: et duobus post haec aut tribus diebus vivens et loquens, eaaeceperat Abbas sanctus, constituit sine ulla retractatione servari. Sed et disposuit domui suae, et eleemosynas dedit: et sic demum christiano
Abbreviated transcription (Latin):
sterio. gͣuit̾ infirmari. Q subito preoc¬
cupatꝰ: amisit penitꝰ intełłm parit̃ ⁊ loq̃¬
iã. Unde ⁊ filiꝰ eiꝰ iosbertꝰ iunior. ⁊ om̃s
simul amici. eo mag̃ affligebant᷑ dolore:
qd̃ sine confessione ⁊ manico. uir magni¬
ficꝰ ⁊ magnifice honoratꝰ obiret. Cucrit
nimtiꝰ ad abbatẽ: neq enĩ t̾c in monastĩo
erat. Uenit. ⁊ inuenit eñ iã triduo sic
iacentẽ. Compassus aũt hõi s ⁊ motus
lacͥiis filii eius ⁊ simul lugentiũ cetõꝵ:
płib hõ iste granauit ecclas. oppre sit pau¬
peres: offendit dm̃. Si in creditis ut ecele¬
sus restituant᷑ ablata. ⁊ usurpate ii gra¬
uam̃ panperũ consuetudmes dimittan¬
tur loquetur ad hue.⁊ suoꝵ confessio¬
nẽ faciet de lictoꝵ: dinina qͦ suscipiet
sacram̃ta cleuotus. Miraut᷑ om̃s. letat᷑
fili: familia om̃is exultat: quicqͥd p̃ei¬
pit hõ di. firmit̾ ei ꝓmittit᷑ ⁊ impletur.
culus ñ parũ t̾riti ⁊ turbati. secretiꝰ eum

Expanded text:
sterio, graviter infirmari. Qui subito praeoccupatus, amisit penitus intellectum pariter et loquelam. Unde et filius ejus Josbertus junior et omnes simul amici eo magis affligebantur dolore, quod sine Confessione et Viatico vir magnificus et magnifice honoratus obiret. Cucurrit nuntius ad Abbatem; neque enim tunc in monasterio erat. Venit, et invenit eum jam triduo sic jacentem. Compassus autem homini, sed et motus lacrymis filii ejus, et simul lugentium caeterorum, pluribus homo iste gravavit ecclesias, oppressit pauperes, offendit Deum. Si mihi creditis, ut ecclesiis restituantur ablata, et usurpatae in gravamen pauperum consuetudines dimittantur, loquetur adhuc, et suorum confessionem faciet delictorum, divina quoque suscipiet sacramenta devotus, » Mirantur omnes, laetatur filius, familia omnis exsultat: quidquid praecipit Homo Dei firmiter ei promittitur, et impletur. culus, non parum territi et turbati, secretius eum
Abbreviated transcription (Latin):
tit. Gib eius cũ pane lac. ł aqua decocti¬
onis leguminũ. uł pultes quales infantibꝰ
fieri solent. Cet̾a uł eius infirmitas ñ re¬
cipiebat. uł parsimoniȩ studio ip̃e recusa¬
bat. Uino siqñ utebat᷑ raro ⁊ numis

Expanded text:
vertit. Cibus ejus cum pane lac, vel aqua decoctivertit. Cibus ejus cum pane lac, vel aqua decoctionis leguminum, vel pultes, quales infantibus fieri solent. Caetera vel ejus infirmitas non recipiebat, vel parcimoniae studio ipse recusabat. Vin
Abbreviated transcription (Latin):
tie solutꝰ ⁊ sun uiris effectꝰ ẽ. uelud arcꝰ disten¬
tus ad pͥstinũ rigorẽ. ⁊ sic̃ torrens deten¬
tus ⁊ diisstis ad pͥoris cursus consuetu¬
dinẽ reuersus ẽ: quasi repetens a semet¬
ip̃o penas diusculȩ ilsꝰ quictis ⁊ dãpna
laboris. int̾iissi. Uid̾es hominẽ ĩbeciliẽ
⁊ ianguidũ conari ⁊ aggredi quecũq
uellet. minꝰ consid̾are qͥd posset: sollicitũ
entẽ. Semꝑ enĩ pͥora sua nulla repu¬
tans. maiora moliebat᷑. ad ñ parcendũ cor¬
pi: adstudus spũalib robur addendũ:
corpꝰ suũ uariis infirmitatib ꝑ se attenu¬
tũ. ieuiniis insuꝑ ⁊ uigilus sine int̾missiõe¬
atterendo. Orabat stans die noctuq: do
eiꝰ a labore inflati. corpꝰ sustnĩe ñ possent.
Muito temꝑe ⁊ quãdui occultũ ẽẽ potuit.
cilicio ad carnẽ usus ẽ: rͥi uͦsciri aduenit.
continuo illud abiciens. ad cõmunia se ꝯũ¬

Expanded text:
 solutus et sui juris effectus est, velut arcus disten solutus et sui juris effectus est, velut arcus distentus ad pristinum rigorem, et sicut torrens detentus et dimissus ad prioris cursus consuetudinem reversus est, quasi repetens a semetipso poenas diusculae illius quietis, et damna laboris intermissi. Videres hominem imbecillem et languidum conari et aggredi quaecunque vellet, minus considerareentem. Semper enim priora sua nulla reputans, majora moliebatur, ad non parcendum corpori, et ad studiis spiritualibus robur addendum, cerpus suum variis infirmitatibus per se attenuatum, jejuniis insuper et vigiliis sine intermissioatterendo. 39. Orabat stans die noctuque, don ejus 1079 a labore inflati, corpus sustinere non possent. Multo tempore, et quandiu occultum esse potuit, cilicio ad carnem usus est: ubi vero sciri advertit, continuo illud abjiciens, ad communia se con
Abbreviated transcription (Latin):
gr̃a d̾i operans ẽ in uob̾. Sumite gͦ securi
⁊ cum gr̃arũ actione: qd cũ naturalit̾ minꝰ
aptũ fuerit usib humauis: ad hoc ꝑ grãm
di ur̃is ẽ usib aptatũ. ut utamim ⁊ come¬
datis. In quo si mobedientes & mereduli
estis. Hec gͦ fuit in tempore illo sub abb̃e
b̾uardo ⁊ magist̾io eiꝰ in clarissima ⁊ caris¬
sima ualle illa spualiũ scola studioꝵs hic
feruor regularis disciplinȩ: om̃ia eo faci¬
ente ⁊ ordinãte. ⁊ tab̾naculũ dõ in terrs
edificante scđm exemplar qd̾ ei in monte
ostensũ ẽ: cũ in solitudine cift̾ciensi eñ
d̾o in nube habitaret. Et utinã pꝰ rudi¬
m̃ta pͥme conũsatõis. postquã didicit
aliquatenꝰ ⁊ consueuit hõ eũ hominib
endo infirmitatib hominũ⁊ utinã se crr¬
ca semet ip̃mtalẽ exhibiussi qͣlem enga ce¬
teros. tã benignũ. tam discretũ tã sollicitũ.
Si continio cũ ab annue illiꝰ uinculo obcore

Expanded text:
gratia Dei operans est in vobis. Sumite ergo securi, et cum gratiarum actione, quod cum naturaliter minus aptum fuerit usibus humanis, ad hoc per gratiam Dei vestris est usibus aptatum, ut utamini et comedatis. In quo si inobedientes et increduli ec ergo fuit in tempore illo sub abbate Bernardo et magisterio ejus in clarissima et charissima valle illa spiritualium schola studiorum: hic fervor regularis disciplinae, omnia eo faciente et ordinante, et tabernaculum Deo in terris aedificante secundum exemplar quod ei in monte ostensum est, cum in solitudine Cisterciensi cum Deo in nube habitaret. Et utinam post rudimenta primae conversationis, postquam didicit aliquatenus et consuevit homo cum hominibus endo infirmitatibus hominum; utinam se circa semetipsum talem exhibuiset qualem erga caeteros, tam benignum, tam discretum, tam sollicitum! Sed continuo, c
Abbreviated transcription (Latin):
reuerentiã: ⁊ in reu̾entia auctoritatẽ:
⁊ in auctoritate obedientiã. Iã tunc
enĩ ad opꝰ p̃dicationis diuinit᷑. iptaba¬
tur: ad qd̾ ut supͣ dictũ ẽ. ex utõ ma¬
tris suȩ eũ testimonio diuinȩ reuela¬
tionis olĩ fuerat p̃signatꝰ. Nec tunc¬
⁊ p̃lationis suȩ ip̃o ordinante quo ⁊ a¬
gente. congruo ordine ad hoc institueba¬
tur: ⁊ ignorans quid de se fieret. ñ solũ
monastico. s ⁊ om̃i eccłi astico orini
in hoc p̃parabat᷑. Et pͥmũ quidẽ circa
resuscitandũ in monastico ordine an¬
tiquȩ religionis feruorẽ. primitias u¬
uentutis suȩ cdedicauit exemplo ⁊ u̾bo.:

Expanded text:
rentia auctoritatem, et in auctoritate obedientiam. Jam tunc enim ad opus praedicationis divinitus aptabatur, ad quod, ut supra dictum est, ex utero matris suae cum testimonio divinae revelationis olim fuerat praesignatus . et praelationis suae, ipso ordinante quo et agente, congruo ordine ad hoc instituebatur; et ignorans quid de se fieret, non solum monastico, sed et omni ecclesiastico ordini in hoc praeparabatur. Et primum quidem circa resuscitandum in monastico Ordine antiquae religionis fervorem, primitias juventutis suae dedicavit, exemp
Abbreviated transcription (Latin):
oportebat ñ dissimularet. S ⁊ licet a pͥ¬
moflore incuntis etatis. fructib sp̃c semꝑ
habundau̾̃it: ab hoc tñ tempore. copiosiꝰ
ei addita ẽ sic̃ apłs dicit in anifestatio sp̃e
ad utilitatẽ: sermo sciłe fecundior sapien¬

Expanded text:
dissimularet. Sed et licet a primo flore ineuntis aetatis, fructibus Spiritus semper abundaverit, ab hoc tamen tempore copiosius ei addita est, sicut Apostolus dicit, manifestatio Spiritus ad utilitatem ; sermo scilicet fecundior sapien
Abbreviated transcription (Latin):
pł solito se questraret: hec pͥma cepit
ẽẽ occ̃o ut qͣiͣ hominib de scło expositꝰ
quoꝵ iam ad eũ multitudo magna con¬
fluebat : ip̃e &̃ p̃sentiã suã libiꝰ eis aclib̾a¬
lius cõmodans. uerbũ uite p̃clicaret. Cũ¬
ꝙ longiꝰ aliq̃n a monastĩo ꝓ causis eccłe¬

Expanded text:
 solito sequestraret; haec prima coepit esse occasio, ut quasi hominibus de saeculo expositus, quorum jam ad eum multitudo magna confluebat, ipse etiam praesentiam suam liberius eis ac liberalius accommodans, verbum vitae praedicaret. Cumque longius a
Abbreviated transcription (Latin):
no uno in obedientiã sͥ tradet᷑. Od. i
tantȩ humilitati. in tanta posset aue¬
toritate negarȩ: Reusus itaq clarã¬
uallẽ: extͣ claustra ⁊ t̾minos monastii
domũcłam unã ei fieri p̃cepit. ordinans
⁊ mandans in cibo uł potu. siue in ãliqͦ
eiꝰmodi cͥca eũ nullã ibi teneri ordinis
districtionẽ: nullã de tota cura domꝰ
ad eũ referri sollieitudinẽ: ss eũ ibi

Expanded text:
no uno in obedientiam sibi traderetur. Quid enim no uno in obedientiam sibi traderetur. Quid enim tantae humilitati in tanta posset auctoritate negari? Reversus itaque Claram-Vallem, extra claustra et terminos monasterii domunculam unam fieri et praecepit, ordinans et mandans in cibo et potu, sive in aliquo hujusmodi, circa eum nullam teneri Ordinis districtionem, nullam de tota cura domus ad eum referri sollicitudinem, sed sibi
Abbreviated transcription (Latin):
s ꝗ ipm̃ tota ciuitas cathalaunesis.
Qumetiã ⁊ rem̃sis ꝓiuntia ⁊ gallia
tota: ꝑ eũ in deuotionẽ excitata est
⁊ renentiã iurdi. Ab illo siqͥdẽ tanto
tanq̃m angłm łi. ita. ut huuiꝰ temꝑis
p̃sensisse in eo grãm uideat᷑. hõ tante
auctoritatis sic affect᷑ erga ignotũ
monachũ. ⁊ monachũ tantȩ humi¬
litatis:
odico uͦ post temꝑe transacto
eũ eousq infirmitas abbis in¬
grauescet. ut iã ñ nͥ morseiꝰ aut oĩ
morte guior uita sꝑaret᷑: ab ep̃o uisi¬
eiꝰ. s ⁊ sanitatis spem habere diceret.
si consilio eiꝰ adquiescens. sed̾m infir¬
mitatis suȩ modũ. aliquã corꝑisuo
curã pateret᷑ impendi. ille uͦ arigore
uł usu consuetudinis suȩ minꝰ facile
flecti posset ꝓfectus ep̃c ad capitulũ
cist̾ciense. ibi corã paucłis abbib qͥ
conuenerant. pontificali humilitate
⁊ sac̾dotali caritate toto corpore int̾¬
rã ꝓstratꝰ. petiit ⁊ obtinuit ut toto. an¬

Expanded text:
sum tota civitas Catalaunensis. Quin etiam Remensis provincia et Gallia tota per eum in devotionem excitata est, et reverentiam Viri Dei. Ab illo siquidem tanto tanquam angelum Dei, ita ut futuri temporis praesensisse in eo gratiam videretur homo tantae auctoritatis, sic affectus erga ignotum monachum, et monachum tantae humilitatis. 24. Modico vero post tempore transacto, cum eousque infirmitas Abbatis ingravesceret, ut jam nonnisi mors, aut omni morte gravior vita speraretur, ab eoejus, sed et sanitatis spem habere diceret, si concilio ejus acquiescens, secundum infirmitatis suae modum, aliquam corpori suo curam pateretur impendi; ille vero a rigore vel usu consuetudinis suae minus facile flecti posset; profectus Episcopus ad capitulum Cisterciense, ibi coram pauculis abbatibus qui convenerant, pontificali humilitate et sacerdotali charitate toto corpore in terram prostratus, petiit et obtinuit, ut toto an
Abbreviated transcription (Latin):
cũ eo in desertis locis uitã heremiticã du¬
centib. quomͦ cũ aliq̃n ad horã refectõis
uentũ ẽe̾t. amaritudo quedã mortis in ol¬
la decoctionis eoꝵ inuenta ꝑ iurtutẽ di
⁊ ministeriũ ꝓpħȩ. ꝑ infusionẽ farinulȩ
duleorata ẽ: olla inquit illa ꝓpħica. olla

Expanded text:
s vitam eremiticam ducentibus, quomodo, cum aliquando ad horam refectionis ventum esset, amaritudo quaedam mortis in olla decoctionis eorum inventa, per virtutem Dei et ministerium prophetae, per infusionem farinulae dulcorata est: « Olla, » inquit, « illa
Abbreviated transcription (Latin):
plũ dĩ. ⁊ domũ oratõis. Libi simpli¬
cit̾ aliqͣnto temꝑe dõ seruier̃t: in pau
ꝑtate sp̃c. in fame & siti. uii frigore &
nuditate. in igilus multis. Pulm̃¬
taria sepiꝰ ex folus fagi conficiebant
Danis instar. ꝓpħici illiꝰ. ex ordeo et
milio ⁊ uicia erat: ita ut aliqñ religi¬
osus uir quidã appositũ s in hospicio
ub̃tim plorans. clam asportauĩt qͣsi
ꝓ miraculo om̃ib oftendendũ: qd̾ ĩn
iuiuerent homines. & tales homines.
AIt uirũ dĩ minꝰ ista mouebant Sũ¬

Expanded text:
plum Dei, et domum orationis. Ubi simpliplum Dei, et domum orationis. Ubi simpliciter aliquanto tempore Deo servierunt in paupertate spiritus, in fame et siti, in frigore et nuditate, in vigiliis multis. Pulmentaria saepius ex foliis fagi conficiebantur. Panis instar prophetici illius ex hordeo et milio et vicia erat, ita ut aliquando religiosus vir quidam appositum sibi in hospitio ubertim plorans clam asportaverit, quasi pro miraculo omnibus ostendendum, quod inde viverent homines, et tales homines. At virum Dei minus ista movebant. Su
Abbreviated transcription (Latin):
agit᷑ efficax ad monendũ: ut mirent᷑
om̃s tam scłari qͣm spu̾ali p̃diti doctua.
um autẽ complacuit ei
qui eũ segregauit a scło & uoca¬
uitꝰ. ut ampliori grã reuelaret in eo
grãm suã: & multos filios dĩ qͥ erant
disꝑsi ꝑ eu̾ congregaret in unũ: ini¬
abeuntib ip̃m etiam bernardũ p̃fecit
abbatẽ. muirantib sane illis tanquani
maturis & strenuis tam in religione
qͣm in scło uiris: & timͣtib ei tũ. pro
cenerioris etate iuuentutis: cũ ꝓ cor¬
poris infirmitate & minoris usuext̾i¬
oris occupationis. Erat aut̃ clara¬
uallis locus in t̾ritorio lingonensi
ñ longe a fluio alba. antiqua spe¬
lunca latronũ: & antiquit᷑ dicebat᷑
uallis absintialis seu ꝑꝑ abundan¬
tis ibi absintii copiã: seu ꝑꝑ amaritu¬
dinẽ doloris incidentiũ ibi in manꝰ
latronũ. Ibi gͦ in loco horroris & ua¬
ste solitudinis conseder̃t iuri illi uͥtu¬
tis: facturi de spelunca latronũ tem¬

Expanded text:
agitur efficax ad movendum, ut mirentur agitur efficax ad movendum, ut mirentur omnes tam saeculari quam spirituali praediti doctrina, um autem complacuit ei qui eum segregavit a saeculo, et vocavit, ut ampliore gratia revelaret in eo gloriam suam, et multos filios Dei, qui erant dispersi, per eum congregaret in unum; miabeuntibus ipsum etiam domnum Bernardum praefecit abbatem, mirantibus sane illis, tanquam maturis et strenuis tam in religione quam in saeculo viris, et timentibus ei tum pro tenerioris aetate juventutis, tum pro corporis infirmitate, et minori usu exterioris occupationis. Erat autem Clara-Vallis locus in territorio Lingonensi, non longe a fluvio Alba, antiqua spelunca latronum, quae antiquitus dicebatur Vallis absinthialis, seu propter abundantis ibi absinthii copiam, seu propter amaritudinem doloris incidentium ibi in manus latronum. Ibi ergo in loco horroris et vastae solitudinis consederunt viri illi virtutis, facturi de spelunca latronum tem
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ ubieũq seu apud se. seu in tͦba
eẽt. solitudinẽ cordis ip̃e sͥ efficiens.
ubiq solus erat. Canomcas aut̃ scͥp¬
turas simplictĩ & seriatĩ libentiꝰ ac
sepiꝰ legebat: nec ullis magis qͣm ip̃a¬
rũ uerbis eas intellige̾ se dicebat: et
quiqͥd in eis diume sͥ elucescebat ue¬
ritatis aut uircictis. in pͥme sͥ ori¬
ginus fonte. mag̾ qͣm in decurrentibꝰ
expositionũ rinis sapere testabatur.
Scõs tũ & orthodoxos earũ exposito¬
res humilit̾ legens. nequaquã sensi¬
bi eoꝵ suos sensus equabat. s. subicie¬
bat formandos: & uestigniseoꝵ fidelit̾
inherens. sepe de fonte uude illi hau¬
serant &̾ ip̃e bibebat. Inde ẽ qd̾ plenꝰ
spũ quo om̃is sc̃a script᷑a diuinitꝰ est
inspirata. tã confident̃ & utilit̾ ea
usq hodie sic̃ apłs dicit utit᷑ ad docen¬
dum. ad arguendũ. ad corripiendũ.
quieqͥd de ea affert in mediũ. sic pa¬
tens & placens efficit. & circa id unde

Expanded text:
autem, ubicunque, seu apud se, seu in turba autem, ubicunque, seu apud se, seu in turba esset, solitudinem cordis ipse sibi efficiens, ubique solus erat. Canonicas autem Scripturas simpliciter et seriatim libentius ac saepius legebat, nec ullis magis quam ipsarum verbis eas intelligere se dicebat: et quidquid in eis divinae sibi elucebat veritatis aut virtutis, in primae sibi originis suae fonte magis, quam in decurrentibus expositionum rivis sapere testabatur. Sanctos tamen et orthodoxos earum expositores humiliter legens, nequaquam eorum sensibus suos sensus aequabat, sed subjiciebat formandos: et vestigiis eorum fideliter inhaerens, saepe de fonte unde illi hauserant, et ipse bibebat. Inde est quod plenus Spiritu, quo omnis sancta Scriptura divinitus est inspirata, tam confidenter et utiliter ea usque hodie, sicut Apostolus dicit, utitur ad docendum, ad arguendum, ad corripiendum quidquid de ea affert in medium, sic patens et placens efficit, et circa id unde
Abbreviated transcription (Latin):
lit̾ seutit. maxime insiluis & in agris
meditaudo & orando se confitetur
accepisse: & in hoc nullos aliqũ magi¬
stros se habuisse. uͥ quercꝰ & fagos ioco
suo illo gͣcioso int̾ amicos dir solet:
essis tẽpore fr̃ĩb ad sccaudũ
cũ feruore & gaudio scĩ sp̃c occu¬
patis. cũ ipse qͣi impotens & nesciꝰ labo¬
ris ipsuis. sedere sͥ & reqͥesc̾e̾ iuberet᷑.
admodũ contristatꝰ ad orationẽ con¬
fugit: cũ magnis lacrimis postulans a
do donaris grãn metendi. Nec fefellit
simplicitas fidei. desidium religiosi.
Continuo nãq qd̾ petut impetrauit.
Et ex illo die in labore illo pre ceters
ꝑitum se esse cũ quadam iocunditate
gratulatur: canto in hoc oꝑe deuoti¬
or. quantose in hoc ip̃o facultatẽ
ex solo cłi dono reminiscit᷑ accepis¬
se.Scriatꝰ aut̃ ab hinmodi labore
ł oꝑe: iugit̾ aut ora.bat. aut lege¬
bat. aut meditabatur. Ad oraudũ
si se solitudo offerret utebat᷑: sui

Expanded text:
liter sentit, maxime in silvis et in agris liter sentit, maxime in silvis et in agris meditando et orando se confitetur accepisse; et in hoc nullos aliquando se magistros habuisse, nisi quercus et fagos, joco illo suo gratioso inter amicos dicere solet. 24. Messis tempore fratribus ad secandum cum fervore et gaudio sancti Spiritus occupatis, cum ipse quasi impotens et nescius laboris ipsius, sedere sibi et requiescere juberetur, admodum contristatus, ad orationem confugit, cum magnis lacrymis postulans a Deo donari sibi gratiam metendi. Nec fefellit simplicitas fidei desiderium religiosi. Continuo namque quod petiit, impetravit. Et ex illo die in labore illo prae caeteris peritum se esse cum quadam jucunditate gratulatur: tanto in hoc opere devotior, quanto se in hoc ipso facultatem ex solo Dei dono reminiscitur accepisse. Feriatus autem ab hujusmodi labore vel opere, jugiter aut orabat, aut legebat, aut meditabatur. Ad orandum si se solitudo offerret, ea utebatur: sin
Abbreviated transcription (Latin):
tio & oranus diftrictione. & rigore
discipline. Propt̾ qd̾ cõmunis uttȩ
seu conu̾satõis feruentissimꝰ emulator:
mebat. Ubi uͦ iures deficiebant. ad..
uiliora queq oꝑa confugiens: laborẽ
humilitate cõpensabat. Et nurũ
in modũ. is qui tantã incontẽplatõe
rerũ spualiũ ac dumarũ acceꝑat gr̃m:
cirta calia ñ solũ occupari patiebattir.
s & plurimũ delectabat᷑. S mortitica¬
ta ut dictũ ẽ sensualitate: cuiꝰ seu cu¬
riositate seu infirmitate in huiꝰmodi
tione ab int̾iore unitate sp̃c. aliqͣm pa¬
ti dissolutionẽ: ip̃e pͥuilegio maioris
gr̃e in uirtute sp̃c simul ⁊ totͦ qͦdamͦ
exteriꝰ laborabat. & totꝰ interiꝰ d̾o ua¬
cabat: in altero pascens conscientiam :
in alto deuotionẽ. Laboris gͦ tempore¬
& semꝑ intꝰ orabat seu meditabatur.
absq int̾missione exterioris laboris. et
exteriꝰ laborabat absq iactura int̾ioris
suauitatis. Nam usq hodie quicquid
in scripturis ualet. qͥcquid in eis spũa¬

Expanded text:
Ordinis districtione, et rigore disciplinae. Propter quod communis vitae seu conversationis ferventissimus aemulator, mebat. Ubi vero vires deficiebant, ad viliora quaeque opera confugiens, laborem humilitate recompensabat. Et mirum in modum is qui tantam in contemplatione rerum spiritualium ac divinarum acceperat gratiam, circa taliased et plurimum delectabatur. Sed mortificata, ut dictum est, sensualitate, cujus seu curiositate, seu infirmitate, in hujusmodtione, ab interiore unitate spiritus aliquam pati dissolutionem: ipse privilegio majoris gratiae in virtute spiritus simul et totus quodammodo exterius laborabat, et totus interius Deo vacabat; in altero pascens conscientiam, in altero devotionem. Laboris ergo tempore et intus orabat seu meditabatur absque intermissione exterioris laboris, et exterius laborabat absque jactura interioris suavitatis. Nam usque hodie quidquid in Scripturis valet, quidquid in eis spiritua
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ ut indie illa responsũ hoc aspiritu
sc̃o accepisse sͥ domꝰ illa uideretur. Le¬
tare sterilis que ñ pariebas: crũꝑe
& clama que ñ parturiebas: qr młti
filii desertȩ magis quã eiꝰ que ht̃ uir̃.
de quib pꝰmodũ uisura es filios filio¬
ru usq in multas gen̾ationes:

Expanded text:
est, ut in die illa responsum hoc a Spiritu est, ut in die illa responsum hoc a Spiritu sancto accepisse sibi domus illa videretur: Laetare, sterilis, quae non pariebas; erumpe et clama, quae non parturiebas: quia multi filii desertae, magis quam ejus quae habet virum : de quibus postmodum visura es filios filiorum usque in multas generationes.
Abbreviated transcription (Latin):
genuerat. Udens aut̃ suido pͥmogeni¬
tus fit suoꝵ Niuardũ frẽm suũ mi¬
nimũ puerã. cũ pueris alus in plaua:
cia inquit fr̃ Nuarde. ad te solũ repic
om̃is t̾ra possessionis nĩx fd quod
puer ñ puerilit̾ motꝰ: uobis inqͥt celũ¬
in tra: Non ex equo diuisio hec facta .i.
Quo dicto abeuntib illis dẽ quidem
domi cũ patre mansit: s modico post
euolicto tempore fr̃s secutꝰ: nec a patͤ
nec a ꝓpuiquis seu amicis potuit deti¬
neri. Suꝑerat de do̾ dicata domo illa.
pat̾ senior cũ filia: de quib etiam su¬
o loco dicemus:
d cemꝑe nouellus et pusillus
grex cisterciensis sub abbate de¬
gens iuro uenerabili stepho: cũ iã gra¬
uit̾ tedio ei esse inciꝑet pauꝑtas sua.
⁊ omis spes posteritatis decidet. in
quã sc̃e illiꝰ pauꝑtatis hereditas tͣus¬
funderet᷑. uenerantib om̃ib in eis
uite scĩtatẽ. s refugientib austi̾tatẽ:
repente diuina hac iusitatione tã
leta. tã insꝑata. tam subita letificatꝰ

Expanded text:
ns autem Guido primogenitus fratrum suorum Nivardum fratrem suum, minimum puerum, cum pueris aliis in platea: « Eia, inquit, frater Nivarde, ad te solum respicit omnis terra possessionis nostrae. » Ad quod puer non pueriliter motus: « Vobis ergo, inqui terra? Non ex aequo divisio haec facta est. » Quo dicto abeuntibus illis, tunc quidem domi cum patre remansit, sed modico post evoluto tempore fratres secutus, nec a patre, nec a propinquis seu amicis potuit retineri. Supererat de Deo dicata domo illa pater senior cum filia, de quibus etiam suo loco dicemus. 18. Eo tempore novellus et pusillus grex Cisterciensis sub abbate degens, viro venerabili Stephano, cum jam graviter ei taedio esse inciperet pa citas sua, et omnis spes posteritatis decideret, in quam sanctae illius paupertatis haereditas transfunderetur, venerantibus omnibus in eis vitae sanctitatem, sed refugientibus austeritatem; repente divina hac visitatione tam laeta, tam insperata, tam subita laetificatus
Abbreviated transcription (Latin):
hem̃tiꝰ curbaret᷑ ⁊ contristaret᷑. ⁊ di¬
ũsȩ cogitationes ascenderent in cor
eius: post multos cogitationũ fluctꝰ
⁊ cruciatꝰ cordis. decreuit ab ext̾iorib
om̃ib ad int̾iora sua recolligẽ se. ibiq
in solitudine cordis ⁊ secreto silentii
siquidẽ euolutis diebi. uidit in uisu
noctis puerũ cũ claritate quadã di¬
una astantẽ s. ⁊ mnagna auctorita¬
te p̾cipientẽ. fiducialit̾ loqͥ quicquio

Expanded text:
hementius turbaretur et contristaretur, et dihementius turbaretur et contristaretur, et diversae cogitationes ascenderent in cor ejus, post multos cogitationum flexus et cruciatus cordis, decrevit ab exterioribus omnibus ad interiora sua recolligere se, ibique in solitudine cordis et secreto silentii siquidem evolutis diebus, vidit in visu noctis puerum charitate quadam divina astantem sibi, et magna auctoritate praecipientem fiducialiter loqui quidq
Abbreviated transcription (Latin):
pectu dĩ. Uñ factũ. ẽ: ut fieret magist᷑
magistri. pia humilitas discipuloꝵ.
Cũanĩ ad iictũ arguentis humibaren¬
tur qui argnebantur: cepit etiã spũa¬
li magistro aduersus fr̃s humiles et
subiectos zeliis suus eẽ suspectꝰ intm̃
ut ip̃e iã potiꝰ accusaret ignorantiã
suã. ⁊ defleret necessitatẽ. qd̾ silere non
licẽt cũ nesciret loqui: qd̾ ñ tã alta
ad hoĩes qͣm indigna hoĩb loqũdo
lecdet conscĩas auditoꝵ. qd̾ tã scru¬
pulose ꝑfectionẽ a fr̃ib simplicib
exigebit. in quo se nondũ inueni¬
ret ip̃e ꝑfectũ. Cogitabat nãq eos
multo meliora ⁊ uiciniora saliti suę
in silentio suo meditari quã ab ipso
audirent: deuotiꝰ ⁊ efficatiꝰ salitẽ oꝑa
ri. quã ex eiꝰ exẽplo acciꝑent. ex p̃clica¬
tione uͦ eiꝰ scandalizari potiꝰ. qm aliqͥd
ꝯciꝑe edificatõis. Cũq suꝑ hoc ue¬

Expanded text:
pectu Dei. Unde factum est ut fieret magistra pectu Dei. Unde factum est ut fieret magistra magistri pia humilitas discipulorum. Cum enim ad nutum arguentis humiliarentur qui arguebantur, coepit etiam spirituali magistro adversus fratres humiles et subjectos zelus suus esse suspectus, in tantum ut ipse jam potius accusaret ignorantiam suam, et defleret necessitatem, quod silere non liceret, cum nesciret loqui: quod non tam alta ad homines, quam indigna hominibus loquendo laederet conscientias auditorum: quod tam scrupulose perfectionem a fratribus simplicibus exigebat, in quo se nondum inveniret ipse perfectum. Cogitabat namque eos multo meliora et viciniora saluti suae in silentio suo meditari, quam ab ipso audirent: devotius et efficacius salutem suam operari, quam ex ejus exemplo acciperent: ex praedicatione vero ejus scae aedificationis. Cumque super hoc ve