comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
omne firmamentũ panis contriuit. Misit ante
eos uirũ. in seruũ uenundatus est ioseph. ł tu¬
miliauerunt in compedibus pedes eius. ferrum
pertransit animã eius donec uenir& uerbum
eius. Eloquiũ dñi igniuit eũ misit rex & sol¬
uit eũ. princeps populorũ & dimisit eũ. Consti¬
tuit eum dnm̃ domus suae. & principẽ omnis

Expanded text:
rivit. Misit ante eos virum; in servum venundatus est Ioseph. Humiliaverunt in compedibus pedes eius: ferrum pertransivit animam eius; donec veniret verbum eius. Eloquium domini inflammavit eum. Misit rex et solvit eum; princeps populorum et dimisit eum. Constituit eum
Abbreviated transcription (Latin):
habeat numeratos. Quid ergo times: Temp ñ¬
taturus est forte carnẽ tuam. falgellum est
dñi tui non potestas temptatoris tui. Uult
nocere saluti quae promittit᷑. sed non ꝑmit¬
titur. Ut autẽ non ꝑmittat᷑. habe caput nͣ¬
xp̃m. repelle caput draconis. Suggestioni
eius noli consentire. a tua uia noli labi. Draco
TUNO. Et iste draco manducare uult. sed ñ.
manducat quẽ uult. Om̃a ate expectant ut¬

Expanded text:
habeat numeratos . Quid ergo times? Tenhabeat numeratos . Quid ergo times? Tentaturus est forte carnem tuam: flagellum est Domini tui, non potestas tentatoris tui. Vult nocere saluti quae promittitur; sed non permittitur: ut autem non permittatur, habe caput Christum; repelle caput draconis, suggestioni ejus noli consentire, a via tua noli labi. «Dracotempore opportuno.» Et iste draco manducare vult, sed non manducat quem vult. «Omnia a te exspectant
Abbreviated transcription (Latin):
ratorem: magnã potestatẽ illius esse arbitrant᷑.
quia quid perdiderit nesciunt. Et taien fr̃s
mei ostiarius ille de quo dixi ad similitudinem
domus magnae huius terrenae: potest aliquid
facere nesciente dño suo & turbare aliquẽ illo¬
÷ non iubente. Iste autẽ nec ad illã ianuã positꝰ
& per xpm̃ intramus ad uitam aeternã. Sed est
quaedã ianua quea uitrat᷑ in hoc scłm. tanuaquȩ¬¬
dam mortalitatis circa ista infirma carius huius
detrimenta & subplementa. Ad istã ianuam qua¬
si quidã ostiarius est. Hic hab& potestatem in
isto mari qua naues cõmeant. sed non tantum
ut faciat aliquid nesciente aut nolente dño suo.
Ne forte aliquis dicat. perdidit quidẽ ille ⁊̃¬
magnã potestatẽ superiorũ apparatuũ sed ego
in his in fimis sum. hic me potest habere in po¬
testate. opus est ut seruiam illi. Noli falli:
nouit ͭ dñs tuus & sic te nouit ut capillos tuos

Expanded text:
ratorem; magnam potestatem illius esse arbitrantur, ratorem; magnam potestatem illius esse arbitrantur, quia quid perdiderit nesciunt. Et tamen, fratres mei, ostiarius ille de quo dixi, ad similitudinem domus magnae hujus terrenae, potest aliquid facere nesciente domino suo, et turbare aliquem illo non jubente: iste autem nec ad illam januam positus anua, et per Christum intramus ad vitam aeternam . Sed est quaedam janua, qua intratur in hoc saeculum, janua quaedam mortalitatis: circa ista infirmae carnis hujus detrimenta et supplementa, ad istam januam quasi quidam ostiarius est; hic habet potestatem in isto mari, qua naves commeant, sed non tantam ut faciat aliquid nesciente aut nolente Domino suo. Ne forte aliquis dicat: Perdidit quidem ille magnam potestatem superiorum apparatuum; sed ego in his infimis sum, hic me potest habere in potestate, opus est ut serviam illi. Noli falli; novit te Dominus tuus, et sic te novit, ut capillos tuos
Abbreviated transcription (Latin):
has sedes: quia non nosti sedes angelorum unde
Similitudinẽ accipite breuiter. quia reuera
magnũ aliquid est hoc nosse & intelligere.
Domũ magnã aliquam putato. totam istam
amministrationẽ creaturae. Domus ista mag¬
na hab& dnm̃: bab& seruos. et in ipsis seruis
hab& circa se proximos sibi. in apparatib meli¬
oribus. uestium thesaurorũ. horreorũ magna¬
rũ possessionũ. Hab& etiam seruos in infimis
ministerns ita subdidis sibi potestatibus: ut¬
̃ quosdã habeat & ad mundandos cloacas. Asum¬
mis procuratoribus usq ad extrema ista & infi¬
⁊̃ ma ministeria. quã multi sunt gradus. Si ergo
aliquis magnus procurator offendat. & poena
dñi sui uerbi gr̃a fiat ostiarius in alio loco ex¬
tremo: si excercens datam sibi potestatẽ. uo¬
lentes intrare uel exire ꝑturb& secundum
modũ potestatis quẽ accepit ad nõ: illi autem
nesciant eum fuisse aliquando magnum procu¬

Expanded text:
has sedes, quia non nosti sedes Angelorum unde has sedes, quia non nosti sedes Angelorum unde Similitudinem accipite breviter; quia revera magnum aliquid est hoc nosse et intelligere. Domum magnam aliquam putate totam istam administrationem creaturae: domus ista magna habet dominum, habet servos, et in ipsis servis habet circa se proximos sibi in apparatibus melioribus vestium, thesaurorum, horreorum, magnarum possessionum; habet etiam servos in infimis ministeriis, ita subditis sibi potestatibus, ut quosdam habeat et ad mundandas cloacas: a summis procuratoribus usque ad extrema ista et infima ministeria quam multi sunt gradus. Si ergo aliquis magnus procurator offendat, et poena domini sui, verbi gratia, fiat ostiarius in aliquo loco extremo; si exercens sibi datam potestatem, volentes intrare vel exire perturbet, secundum modum potestatis quem accepit a domino, illi autem nesciant eum fuisse aliquando magnum procu
Abbreviated transcription (Latin):
angeli qui inludant draconi: ne tibi noceat. Prę¬
positi enĩ sunt angeli cęlorũ suꝑ potestates aereas.
& inde procedit uerbũ quod fit ho̾c. Intuent᷑
enĩ legẽ fixam. legem aeternã. iubentẽ sine
scriptura. sine sillabis. sine strepitu. fixam semꝑ
& stantẽ. Intuent̾ angeli corde inundo. & ex
illa faciunt quicquid lnc fit. & potestates ex
illa ordinant᷑ a suminis usq. in ima. Et si po¬
testates summorũ caelorã reguntur uerbo
̃dĩ. quanto magis inferiores atq. terrenȩ: Re¬
manet ergo in malis sola nocendi cupiditas. banc
hab& homo in potestate cupiditatẽ nocetidi
uoluntatẽ ad perniciem. Si autẽ cuiq noce¬
re potuerit non gloriet᷑. non ipse nocuit.
cdata est ei potestas. Semel dictũ est. senten¬
tia firma est. non est potestas iusi adõ. Quid
ergo times: In aquis sit draco. in mari sit
draco. illac transiturus es. Sic est fictus ut
inludatur hic. ad hunc locum ordinatus est.¬

Expanded text:
angeli qui illudant draconi, ne tibi noceat. Praeangeli qui illudant draconi, ne tibi noceat. Praepositi enim sunt Angeli coelorum super potestates aereas, et inde procedit verbum quod fit hic. Intuentur enim legem fixam, legem aeternam, jubentem sine scriptura, sine syllabis, sine strepitu, fixam semper et stantem; intuentur Angeli corde mundo, et ex illa faciunt quidquid hic fit, et potestates ex illa ordinantur a summis usque in ima. Et si potestates summorum coelorum reguntur verbo Dei, quanto magis inferiores atque terrenae? Remanet ergo in malis sola nocendi cupiditas. Hanc habet homo in potestate cupiditatem nocendi, voluntatem ad perniciem. Si autem cuiquam nocere potuerit, non glorietur; non ipse nocuit, data est ei potestas. Semel dictum est, sententia firma est: «Non est potestas, nisi a Deo» . Quid ergo times? In aquis sit draco, in mari sit draco; illac transiturus es. Sic est fictus ut illudatur, hic ad hunc locum ordinatus est,
Abbreviated transcription (Latin):
& describens illũ multis
modis in figuris
ille sit uel quid
ualeat. hoc quoq ait. Non
est quicquam
simile ei factũ suꝑ terram:
ad inlu¬
dendũ ei ab angelis meis. Ds̃ ibi loquitur in
libro iob non est quicquã ei simile suꝑ terram
factũ. ad inludendũ ab angelis meis. Omne al¬
tũ uid&. & ip̃se est rex om̃ium quȩ in aquis
sunt. Cui testimonio congruit hoc in psalmo
Cũ enĩ dicer& de mari magno & spacioso. ubi
animalia pusilla & magna. ubi repentia quorũ
non est numerus. ubi naues nauigant ligno
tute. ait. Praco hic qu̾e finxisti ad inluden¬
dũ ei. Sed si ad inludendũ : quoinodo ds̃ illi in¬
ludit  An tradidit eũ inludendũ hoc est ut
uiludatur: Putaremus quod ds̃ illũ inluder&.
nisi scriptura iob soluiss& questionẽ. Ibi enim
dictũ est ad inludendũ ei ab angelis meis. Uis
inludete draconi. esto angelus dĩ. Si non dũ es
angelus dĩ. donec sis si eum cursũ tenes ut sis. sunt

Expanded text:
t describens illum multis t describens illum multis modis in figuris ille sit, vel quid valeat, hoc quoque ait: «Non est quidquam simile ei factum super terram, ad illudendum ei ab Angelis meis.» Deus ibi loquitur in libro Job: «Non est quidquam ei super terram simile factum, ad illudendum ei ab Angelis meis. Omne altum videt; et ipse rex omnium quae in aquis sunt» . Cui testimonio congruit hoc in Psalmo. Cum enim diceret de mari magno et spatioso, ubi animalia pusilla et magna, ubi repentia quorum non est numerus, ubi naves navigant ligno tutae, ait: «Draco hic quem finxisti ad illudendum ei.» Sed si ad illudendum, quomodo Deus illi illudit? An tradidit eum illudendum, hoc est, ut illudatur? Putaremus quod Deus illi illuderet, nisi Scriptura Job solvisset quaestionem; ibi enim dictum est: «Ad illudendum ei ab Angelis meis.» Vis illudere draconi? Esto angelus Dei. Sed nondum es angelus Dei. Donec sis, si eum cursum tenes ut sis, sunt
Abbreviated transcription (Latin):
inquit corã ine uerũ quicquã. sicut seruus m̃s iob
De inde iub& ut ille pro eis offerat hostias. quib
eorũ peccata soluantur. Eia fr̃s mei. qui uult :¬
obseruare caput serpentis & securus transire
hoc mare quia necesse est habit& hic serpens
iste. & ut dicere coeperã lapsus diabolus de cęlo
hunc locũ accepit. obseru& caput eius a timore
scłi. & acupiditate scł̃i. Hic enĩ suggerit aliquid.÷
aut unde times: aut uide cupis. Aut amorem
tuũ tẽptat. aut timorem. Iu si timueris gehen sͣ¬
nas. a maueris regnũ dĩ. obseruabis caput eius.
Euitato capite securus eris. nec ille lapsũ tuũ
tenebit. nec de tua ruina gaudebit. Nemo autẽ :¬
dicat ut dixi. magnã hab& potestatẽ. Uident
enĩ homines quasi quantũ acceperit potestatis.
quid ꝑdiderit non uidei
Ipse autem sc̃s:
iob in uerbis suis misticis
& alte secretis dicens
de ista potestate quam
dicit᷑ diabolus habere :¬

Expanded text:
inquit, «coram me verum quidquam, sicut servus meus Job.» inquit, «coram me verum quidquam, sicut servus meus Job.» Deinde jubet ut ille pro eis offerat hostias, quibus eorum peccata solvantur . 9. Eia, fratres mei, qui vult observare caput serpentis, et securus transire hoc mare; quia necesse est habitet hic serpens iste, et, ut dicere coeperam, lapsus diabolus de coelo hunc locum accepit; observet caput ejus, a timore saeculi, et a cupiditate saeculi. Hinc enim suggerit aliquid, aut unde times, aut unde cupis; aut amorem tuum tentat, aut timorem. Tu si timueris gehennas, amaveris regnum Dei, observabis caput ejus. Evitato capite, securus eris; nec ille lapsum tuum tenebit, nec de tua ruina gaudebit. Nemo autem dicat, ut dixi: Magnam habet potestatem. Vident enim homines quasi quantum acceperit potestatis; quid perdiderit, non vident. Ipse autem sanctus Job in verbis suis mysticis et alte secretis, dicens de ista potestate quam dicitur diabolus habere, e
Abbreviated transcription (Latin):
at cirografum nr̃m. componatsint᷑ nos & dm̃.
nr̃am uoluntatẽ corrigens ad iusticiã. illius.
sententiã flectens ad miscđiam. Sicut ergo
hoc unũ exposuimꝰ quantũ dñs dedit. quod
durum uidet᷑ dictũ arob. sic & cetera quae
ibi Quident᷑ quasi aspera & blasphema habent
intellectus suos quod putaremus aliter esse nisi
ds̃ ꝑhiber& testimoniũ & ante quã loquerctur
iob & postea quã totũ locutus est. Perhibuit
ds̃ testimoniũ primo dicens. homo sine querela.
uerax dĩ cultor. Dixit hoc ds̃. dixit hoc ante
tẽptationẽ illius. Ne quis autẽ in illis uerbis
forte male intellegens scandalizaretur & puta¬
r& iustũ quidẽ uirũ fuisse ante tẽptationem
in tẽptatione autẽ graui defecisse & lapsũ. eẽ.
in sacrilegã blasphemiam. finitis om̃ib sermonib
& ipsius iob & amicorũ eius aquibus ei consolatio
reddebatur. dicit ds̃ testimoniũ. illos non uerũ
locutos sicut seruus eius iob Non eñĩ locuti estis

Expanded text:
ographum nostrum , componat inter nos et Deum; nostram voluntatem corrigens ad justitiam, illius sententiam flectens ad misericordiam. Sicut ergo hoc unum exposuimus, quantum Dominus dedit, quod durum videtur dictum a Job; sic et caetera quae ibi videntur quasi aspera et blasphema, habent intellectus suos. Quod putaremus aliter esse, nisi Deus perhiberet testimonium, et antequam loqueretur Job, et posteaquam totum locutus est. Perhibuit Deus primo testimonium, dicens: «Homo sine querela, verax Dei cultor» . Dixit hoc Deus, dixit hoc ante tentationem illius. Ne quis autem in illis verbis forte male intelligens scandalizaretur, et putaret justum quidem virum fuisse Job ante tentationem, in tentatione autem gravi defecisse, et lapsum esse in sacrilegam blasphemiam; finitis omnibus sermonibus, et ipsius Job, et amicorum ejus a quibus ei consolatio reddebatur, dicit Dominus testimonium, illos non verum locutos, sicut servum ejus Job. «Non enim locuti estis,»
Abbreviated transcription (Latin):
ideo xp̃i quia etiã si latenter iam tamen xp̃iani e
Quãuis enĩ caro xp̃i ex illis. tamen xp̃c ante illos:
Quod & iudȩis respondit dicens ante quã ab raham
fier& ego sũ. Quomodo autẽ hunc illi ignorarent
aut in eũ non crederent. cũ propterea prophetȩ
dicerentur. Quia lic& occulcius tamen dnm̃ prȩ¬
nuntiabant:. Unde aꝑte ipse dicit. Abrabam

Expanded text:
ideo christi, quia etiamsi latenter, jam tamen christiani? ideo christi, quia etiamsi latenter, jam tamen christiani? quamvis enim caro Christi ex illis, tamen Christus ante illos: quod et Judaeis respondit, dicens, «Antequam Abraham fieret,» «ego sum.» Quomodo autem hunc illi ignorarent, aut in eum non crederent; cum propterea prophetae dicerentur quia licet occultius, tamen Dominum praenuntiabant? Unde aperte ipse dicit: «Abraham
Abbreviated transcription (Latin):
regno in populũ alterũ. Sed quia occurrebat
querere ante quã transirent. & in egypto mul¬
tiplicarent᷑. quomodo numero breues paucissimi.
& incolȩ in aliena terra ꝑdurare potuerunt. secu¬
tus a diunxit. Non ꝑmisit hominẽ nocere eos. &
corripuit ꝓ eis reges. Nolite tangere xp̃os meos
& in ꝓphetis meis nolite malignari. Potest autẽ
merito mouere quo modo fuerint xp̃i appellati
ante quã eẽt. unctio ex qua hoc nom̃ in positum
est regibus qͦđ a saule cȩpit cui dauid successit
in regno. atq inde ceteri & reges iude & reges
isrł continuatione sacratae consuetudinis unge¬
bantur . In qua unctione figurabatur unus uerus
xp̃c cui dictũ est. unxit te ds̃ ds̃ tuus oleo exulta¬
tionis prȩparticipib: tuis. Unde ergo illi iam tẽ
xp̃i appellabantur: Nã propbetas eos fuisse
legimus de abrahã. & utiq quod de illo manifeste
dictũ est. hoc in illis intellegendum est. An

Expanded text:
regno in populum alterum.» Sed quia occurrebat regno in populum alterum.» Sed quia occurrebat quaerere, antequam transirent et in Aegypto multiplicarentur, quomodo numero breves, paucissimi et incolae in aliena terra perdurare potuerunt, secutus adjunxit, «Non permisit hominem nocere eis, et corripuit pro eis reges. Nolite tangere christos meos, et in prophetis meis nolite malignari.» 10. Potest autem merito movere quomodo fuerint christi appellati, antequam esset unctio, ex qua hoc nomen impositum est regibus: quod a Saüle coepit, cui David successit in regno; atque inde caeteri et reges Judae et reges Israel continuatione sacratae consuetudinis unguebantur: in qua unctione figurabatur unus verus Christus, cui dictum est, «Unxit te, Deus, Deus tuus oleo exsultationis prae participibus tuis» . Unde ergo illi jam tunc christi appellabantur? Nam prophetas eos fuisse, legimus de Abraham; et utique, quod de illo manifeste dictum est, hoc et de illis intelligendum est. An
Abbreviated transcription (Latin):
RE Liguit to mnneo nocers illis. Idest
non permisit. Greta autẽ locutio est nocere il¬
los. latina uero nocere illis. ET CORRIEΥIT
PRO EIS REGES. NOLITE IN QUIT TAN¬
OERE XẼoS meos. ET IN PrOΡΗEtIS meis
nolite malionaRi. Uerba dixit dĩ cor¬
ripientis uel arguentis reges. ne neglegerent
scõs patres cum essent numero breues. & pau¬
cissimi atq in colȩ in terra chanaan. Quȩ uer¬
ba lic& in libris eius istoriae non legantur.
tamen intellegenda sunt uel latenter dicta
sicut ds̃ in hominũ cordibus loquitur occultis
& ueracibus uisis uel ctiã per angelũ ex pressa
Nã & rex gerarũ & rex ȩgyptiorũ diuinitus
am moniti sunt ne nocerent abrabae. & rex ali¬
us ne nocer& isaac & alii ne nocerent iacob
cũ essent paucissimi & in colae. ante quam ad
in colendam aegyptum cũ filiis suis transiret
iacob Quod intellegitur in eo commemora¬
tũ qͦd ait. transier̃ de gente ingentem. de

Expanded text:
dimisit hominem nocere eis:» id est, dimisit hominem nocere eis:» id est, non permisit. Graeca autem locutio est, «nocere illos;» latina vero, «nocere illis. Et corripuit pro eis reges. Nolite,» inquit, «tangere christos meos, et in prophetis meis nolite malignari.» Verba dixit Dei corripientis vel arguentis reges, ne laederent sanctos patres, cum essent numero breves, et paucissimi atque incolae in terra Chanaan. Quae verba licet in libris ejus historiae non legantur, tamen intelligenda sunt vel latenter dicta, sicut Deus in hominum cordibus loquitur occultis et veracibus visis, vel etiam per Angelum expressa. Nam et rex Gerarum et rex Aegyptiorum divinitus admoniti sunt ne nocerent Abrahae , et rex alius ne noceret Isaac , et alii ne nocerent Jacob ; cum essent paucissimi et incolae, antequam ad incolendam Aegyptum cum filiis suis transiret Jacob: quod intelligitur in eo commemoratum, quod ait, «Transierunt de gente in gentem, de
Abbreviated transcription (Latin):
historiã. librorũ scõrũ ueritate notissimam.
CUM ESSENT NOMERO BRUI PAUCISSI¬
mi. ET INcOLas IN EA Idest in terra cbana¬
an. quando ibi patres habitauerunt abrabam.
isaac & iacob ante quã eam acciperent heredi¬
tatẽ in semine suo paucissimi erant & in colae in
ea. Nonnulli autẽ codices habent non paucis¬
simi & in colȩ. sed paucissimos & in colas. Ubi
appar& eos qui ista inter prȩtati sunt grecam
fuisse locutionẽ secutos. quae transferri non
potest in latinũ nisi cũ absurditate. quȩ ferri
omnino non possit. Si enĩ totã ipsã locutionẽ
transferre conemur. dicturi sumus in ea esse
illos numero breui paucissimos & in colas in ea.
Quod autẽ ait grecus in ea esse illos. hoc est
latine cũ essent. quod uerbũ non potest casus
accusatiuus sequi. sed nominatiuus. Quis enim
mero breui paucissimi & in colae in ea. TRAN¬
SIERUNT De Gente in oentẽ. dereo¬
NO ΙΝΡΟΡULOM ALTERU Repeticio est
eius quod dixerat. de gente ingentẽ. Noꝵ

Expanded text:
orum veritate notissimam. «Cum essent numero brevi, paucissimi et incolae in ea:» id est, in terra Chanaan. Quando ibi patres habitaverunt Abraham, Isaac et Jacob, antequam eam acciperent haereditatem, in semine suo paucissimi erant, et incolae in ea. Nonnulli autem codices habent, non, «paucissimi et incolae;» sed, «paucissimos et incolas.» Ubi apparet eos qui ista ita interpretati sunt, graecam fuisse locutionem secutos, quae transferri non potest in latinum, nisi cum ea absurditate, quae ferri omnino non possit. Si enim totam ipsam locutionem transferre conemur, dicturi sumus, «In eo esse illos numero brevi, paucissimos et incolas in ea». Quod autem ait graecus, «In eo esse illos,» hoc est latine, «Cum essent:» quod verbum non potest casus accusativus sequi, sed nominativus. Quis enim mero brevi, paucissimi et incolae in ea; transierunt de gente in gentem, et de regno in populum alterum.» Repetitio est ejus quod dixerat, «de gente in gentem. Non
Abbreviated transcription (Latin):
ille serpens calcaneũ tuũ: quid iusus est dixis¬
se iob: Utinã. eẽt nobis arbiter. Utinã. eẽt
medius aliquis. qui iudicar& inter me & te.
Hoc dõ homo hoc instercore homo. hoc uel in
caelo angelus dõ: Utinã. e&̃. nobis arbiter.
Sed quid pręuidebat: Quid optabat: Multi
inquit dñs iusti & prophetę uoluerunt uidere
quae uidetis. & non uiderunt. Arbitru deside¬
rabat. Quid est arbiter: Medius ad compo¬
nendã causam. Nonne inimici eramus dĩ. &
malã causam habebamꝰ aduersus dm̃: Quis
finir& causam istã malã nisi ille medius arbi¬
ter Qui nisi uenir& miscđie perierat iter.
homo non mediator. quia aequalis patri deus.
Dicit alio loco. Mediator enĩ unius non est.
ds̃ autẽ unus est. Int̃ duos mediator ergo
xp̃c : mediator int̾ hominẽ & dm̃. Non quia
ds̃ sed quia homo. non quia ds̃ aequalis patri.
Si acqualis patri. non mediator. Ut autẽ sit

Expanded text:
ille semper calcaneum tuum. Quid visus est dixisille semper calcaneum tuum. Quid visus est dixisse Job? «Utinam esset nobis arbiter!» utinam esset medius aliquis qui judicaret inter me et te! Hoc Deo homo, hoc in stercore homo, hoc vel in coelo angelus Deo: Utinam esset nobis arbiter! Sed quid praevidebat? quid optabat? «Multi,» inquit Dominus, «justi et prophetae voluerunt videre quae videtis, et non viderunt» . Arbitrum desiderabat. Quid est arbiter? Medius ad componendam causam. Nonne inimici eramus Dei, et malam causam habebamus adversus Deum? Quis finiret causam istam malam, nisi ille medius arbiter, qui nisi veniret, misericordiae perierat iter? homo, non mediator; quia aequalis Patri Deus. Dicit alio loco: «Mediator autem unius non est; Deus autem unus est» . Inter duos mediator: ergo Christus mediator inter hominem et Deum. Non quia Deus, sed quia homo: nam quia Deus, aequalis Patri; sed aequalis Patri, non mediator. Ut autem sit
Abbreviated transcription (Latin):
qui legunt nouerunt. In tam inultis illis
uerbis. obseruabat serpens calcaneũ labentis
Ille autẽ qui caput obseruabat serpentis. rep¬
pulit omnẽ suggestionẽ. Respondit & inulieri
sicut dignũ erat respondere mulieri. Locuta es
inquit tamquã una de insipientib mulie¬
ribus. Si bona ꝑcepimus de manu dñi. mala non
sustinemus: Et inter illa om̃a quȩ dixit nusquã
lapsus est. Quod multi in illis uerbis non intelle¬
gunt. & quaedã ibi sic accipiunt quasi aliquid
durũ dixerit iob in dm̃. Nam iuter inulta
hoc etiã dixit uelut stomacans aduersus deum
sicut uidebatur non intellegentibus ille autẽ
gestabat ꝑsonã magnã magnae prophetiae:
Utinã inquit loquens ad dm̃. utinã. eã. nobis
arbiter. Quid est utinã ess& nobis arbiter :
Quasi hint̃ nos iudicar&: & quo iudicante cau¬
̃sam meã. uincer&ͫ. Sic accipit᷑ ad primũ sonũ.
sed discute te ne labaris. Ad tendit enĩ semꝑ

Expanded text:
qui legunt, noverunt: in tam multis illis qui legunt, noverunt: in tam multis illis verbis observabat serpens calcaneum labentis. Ille autem qui caput observabat serpentis, repulit omnem suggestionem. Respondit et mulieri, sicut dignum erat respondere mulieri: «Loinquit, tanquam una ex insipientibus mulieribus. Si bona percepimus de manu Domini, mala non sustinemus ? lapsus est» . Quod multi in illis verbis non intelligunt, et quaedam ibi sic accipiunt, quasi aliquid durum dixerit Job in Deum. 8. Nam inter multa etiam hoc dixit, velut stomachans adversus Deum, sicut videbatur non intelligentibus: ille autem gestabat personam magnam magnae prophetiae: «Utinam,» inquit loquens ad Deum, «utinam esset nobis arbiter» ! Quid est, «Utinam nobis esset arbiter»? Quasi qui inter nos judicaret, et quo judicante causa mea vinceret. Sic accipitur ad primum sonum: sed discute te, ne labaris; attendit enim serpens
Abbreviated transcription (Latin):
ab illo patior. sed ab eo qui potestatem dedit.
Contẽpnatur suꝑbia tẽptatoris mei. sustineant᷑
flagella patris mei. Repulsus est tẽptator:
obseruatũ est caput eius. penetrare non potuit
in cor. Mura tam eiuitatẽ forinsecus obpug¬
nat. sed non expugnauit. Accessit alia tempta¬
tio ꝑmissus est ad corpus eius. ꝑ cussit graui
uulnere a capite usq ad pedes. contabescebat
putredine. scatebat uermibus. amissa domo
sedebat in stercore. Ibi eua captiuata adiabo:
lonon adiutoriũ marito subposita  ad lapsum.
suggerit ut blasphemet᷑ ds̃. Primo suggescit
in paradyso ut contempneret᷑ ds̃. modo ut
blasphemet᷑ ds̃. Ualuit tunc in integrum :
nunc uictus est aputredine. In parad yso de¬
iecit. in stercore superatus est. Ad tendelut
autẽ ille draco. utrum iob lingua laberetur.
Om̃is enĩ homo in actu suo. pedes hab&. In eo
quod agit in quo mouet᷑. ibi tamquã ambulat.
Dicebat ille multa. quanta enĩ dixit iob.

Expanded text:
ab illo patior, sed ab eo qui potestatem dedit; ab illo patior, sed ab eo qui potestatem dedit; contemnatur superbia tentatoris mei, sustineantur flagella patris mei. Repulsus est tentator, observatum est caput ejus, penetrare non potuit in cor. Muratam civitatem forinsecus oppugnavit, sed non expugnavit. Accessit alia tentatio: permissus est ad corpus ejus, percussit gravi vulnere a capite usque ad pedes; contabescebat putredine, scatebat vermibus, amissa domo sedebat in stercore. Ibi Eva captivata, a diabolo non ad adjutorium marito supposita, sed ad lapsum, suggerit ut blasphemetur Deus. Primo suggessit in paradiso ut contemneretur Deus, modo ut blasphemetur Deus. Valuit tunc in integrum, nunc victus est a putri: in paradiso dejecit, in stercore superatus est. Attendebat autem ille draco utrum Job lingua laberetur. Omnis enim homo in actu suo pedes habet in eo quod agit; in quo movetur, ibi tanquam ambulat. Dicebat ille multa; quanta enim dixit Job,
Abbreviated transcription (Latin):
obseruauerit caput eius. & quomodo ille calcanetĩ
eius ad tendebat. Ille repellebat suggerentem.
ille sperabat labantẽ. Coepit & eius muliercu¬
lam. subtraxit omã quȩ habebat. solã dimisit
etiam ipsã. non obseruantẽ caput eius. Adhuc
enĩ illa eua erat. sed ille adam non erat. Abla iͣ¬
tis omibus remansit iob cum uxore per quam
tẽptaret᷑. & cum dõ aquo regeret᷑. Quid illo
pauperius subito factũ. si domũ eius confideres:
Quid illo ditius. sicor eius cogites: Uide pauꝑ¬
tatẽ domus ab lata sunt om̃a. Uide diuicias
cordis. dñs dedit. dñs abstulit. sicut dño pla¬
cuit ita factũ est. sit nomen dñi benedictum.
Dñs dedit dñs abstulit nouerat rectorẽ suũ
& tẽptatorẽ suum. permissorẽ tẽptatoris sui
nouerat. Nihil sibi inquit diabulus tribuat.
uoluntatẽ habet nocendi. potestatem autem
nsi acciper& non haber&. Quantũ accepit
ille potestatis. tantũ ergo patior. Non ergo

Expanded text:
observaverit caput ejus, et quemadmodum ille calcaneum observaverit caput ejus, et quemadmodum ille calcaneum ejus attendebat. Ille repellebat suggerentem, ille sperabat labentem: cepit et ejus mulierculam; subtraxit omnia quae habebat, solam dimisit etiam ipsam non observantem caput ejus. Adhuc enim illa Eva erat; sed jam ille Adam non erat. Ablatis omnibus, remansit Job cum uxore, per quam tentaretur; et cum Deo, a quo regeretur. Quid illo pauperius subito factum, si domum ejus consideres? Quid illo ditius, si cor ejus cogites? Vide paupertatem domus: ablata sunt omnia. Vide divitias cordis: «Dominus dedit, Dominus abstulit; sicut Domino placuit, ita factum est: sit nomen Domini benedictum. Dominus dedit, Dominus abstulit:» noverat rectorem suum, et tentatorem suum; permissorem tentatoris sui noverat. Nihil sibi, inquit, diabolus tribuat; voluntatem habet nocendi, potestatem autem nisi acciperet, non haberet; quantum accepit ille potestatis, tantum ego patior: non ergo
Abbreviated transcription (Latin):
brae & lubricũ. Hic ergo draco. antiquus hostis
nr̃ ira feruidus. insidis astutus. in mari magno
est. Draco hic quẽ finxisti ad inludendum ei.
lam tu inlude draconi. ad hoc enĩ hic factus est
draco. ipse cadens peccato suo de sublimi habita¬
tione celorũ & ex angelo factus diabolus. acce¬
pit quendã locũ suũ. in hoc mari magno & spaci¬
oso. Regnũ eiꝰ quod putas. carcer ciuis est
Multi enĩ dicunt. Quare tantã potestatem
diabolus accepit ut dominet᷑ in isto scło & tantũ
ualeat tantũ possit: Quantũ ual&. aut quantũ
potest: Nisi ꝑmissus. nibil potest. Tu sic age.
ne ꝑmittat᷑ inte. aut si periissus fuerit ad
tt̃ptandũ. uictus abscedat & non possideat.
Per missus est enĩ adtentandos quosdam
scõs uiros famulos dĩ superauerunt eũ quia de
uia non recesserunt: non lapsi sunt quorũ obser¬
uabat calcaneum. lob ille sc̃s sedebat insterco¬
re. & currebat in uia. Uidete quemad modũ

Expanded text:
brae et lubricum» . 7. Hic ergo draco, antiquus hostis brae et lubricum» . 7. Hic ergo draco, antiquus hostis noster, ira fervidus, insidiis astutus, in mari magno est. «Draco hic quem finxisti ad illudendum ei.» Jam tu illude draconi: ad hoc enim hic factus est draco. Ipse cadens peccato suo de sublimi habitatione coelorum, et ex angelo factus diabolus, accepit quemdam locum suum in hoc mari magno et spatioso. Regnum ejus quod putas, carcer ejus est. Multi enim dicunt: Quare tantam potestatem diabolus accepit, ut dominetur in isto saeculo, et tantum valeat, tantum possit? Quantum valet, aut quantum potest? Nisi permissus, nihil potest. Tu sic age, ne permittatur in te; aut si permissus fuerit ad tentandum, victus abscedat, et non possideat. Permissus est enim ad tentandos quosdam sanctos viros famulos Dei: superaverunt eum, quia de via non recesserunt, non lapsi sunt, quorum observabat calcaneum. Job ille sanctus sedebat in stercore, et currebat in via: videte quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
rum est. si hanc fraudẽ feteris diues eris. Caput
serpentis est. calca. Quid est calca : Contẽpne
quod suggessit. Sed magnũ aurũ suggessit.¬
: Et quid prodest homini sitotũ mundũ lucret᷑
animȩ autẽ suae detrimentũ paciatur: Pereat
mundi luctũ. ne fi&̾ animę dãpnũ. Hec diceas
obseruasti caput serpentis. & calcasti. Ille autẽ
diabolus. calcaneũ tuũ obseruat. Quid ẽ. obser¬
uat calcaneũ tuũ: Quando labaris a uia dĩ.¬
Tu obseruas primam suggestionẽ. ille obser¬
uat lapsũ tuũ. Si enĩ
lapsus fueris. cades. Sice¬
cideris. possidebit.
Ut autẽ non cadas. noliexi¬
re de uia. Angustã
tibi semitã strauit ds̃. quic¬
quid extra illã lubr¬
cum est. Propterea lum̃ est
Per me .is ad me.is. Siergo ipse est lumen. &
ipse est uia. si ab illo recesseris. nec in lumine
eris nec in uia. Et quid te sequit᷑ : Quod dicit
de impus. quidam psalmus. Fiat uia corũ tene¬

Expanded text:
rum est; si hanc fraudem feceris, dives eris. Caput rum est; si hanc fraudem feceris, dives eris. Caput serpentis est, calca. Quid est, calca? Contemne quod suggessit. Sed magnum aurum suggessit. Et quid prodest homini, si totum mundum lucretur, animae autem suae detrimentum patiatur ? Pereat mundi lucrum, ne fiat animae damnum. Haec dicens, observasti caput serpentis, et calcasti. Ille autem diabolus calcaneum tuum observat. Quid est, observat calcaneum tuum? Quando labaris a via DTu observas primam suggestionem, ille observat lapsum tuum. Si enim lapsus fueris, cades; si cecideris, possidebit. Ut autem non cadas, noli exire de via. Angustam tibi semitam stravit Deus; quidquid extra illam, lubricum est. Propterea lumen estPer me is, ad me is. Si ergo ipse est lumen, et ipse est via; si ab illo recesseris, nec in lumine eris, nec in via. Et quid te sequitur? Quod dicit de impiis quidam psalmus: «Fiat via illorum tene
Abbreviated transcription (Latin):
& tu eius obseruabis calcaneũ. In magno muisterio
dictum. infigurã dictũ aeccłe futurȩ factȩ de
latere uiri sui. & hoc dormientis. Erat autem
adam quędam forma futuri hoc apostolus dicit.
qui est forma futuri. Prȩfiguratũ est qͦd futu¬
rũ erat. facta est accła de latere dnũ dormientis
in cruce. Nam de latere crucifixi ꝑcusso. sacra¬
menta aeccłȩ profluxerunt. Quid ergo dictum
est aecclesiae : lam modo audite. intelligite
cauete. Ipsa tuũ obseruabit caput. & tu cius
calcaneũ. Oaeccła. caput serpentis obserua. Qđ
est caput serpentis: Prima peccati suggestio.
Uenit tibi in mentẽ nescio quid inlicitũ. noli
ibi tenere mentẽ tuam. noli consentire. Hoc
quod uenit in mentẽ: caput serpentis est caput
calca. & euades ceteros motus. Quid est caput¬
calca: Ipsam suggestionẽ contẽpne. Sed lucrõ
suggessit. magnũ ibi lucrũ est. magnum ibiau¬

Expanded text:
et tu ejus observabis calcaneum» . In magno mysterio et tu ejus observabis calcaneum» . In magno mysterio dictum, in figura dictum Ecclesiae futurae, factae de latere viri sui, et hoc dormientis. Erat autem Adam forma futuri. Hoc Apostolus dicit: «Qui est forma futuri» . Praefiguratum est quod futurum erat, facta est Ecclesia de latere Domini dormientis in cruce. Nam de latere crucifixi percusso , Sacramenta Ecclesiae profluxerunt. Quid ergo dictum est Ecclesiae? Jam modo audite, intelligite, cavete: «Ipsa tuum observabit caput, et tu ejus calcaneum.» O Ecclesia, caput serpentis observa. Quod est caput serpentis? Prima peccati suggestio. Venit tibi in mentem nescio quid illicitum; noli ibi tenere mentem tuam, noli consentire. Hoc quod venit in mentem, caput serpentis est; caput calca, et evades caeteros motus. Quid calca? Ipsam suggestionem contemne. Sed lucrum suggessit: magnum ibi lucrum est, magnum ibi au
Abbreviated transcription (Latin):
dam draconẽ. non uidistis oculis carnis. sed uide¬
tis oculis fidei. Ipse est qui & leo dicit᷑. de illo
scriptura dicit. conculcabis leonẽ & draconem.
Subditus est iste capiti tuo. subdet̾ & corpori
eius. hereant tantũ membra capiti suo. ut mẽ¬
bra eius sint. Dictũ est de prima femina quã
seduxit hic draco ena scilic&. illa cui confiliũ
mortis dedit. & ꝑsuasione astuta in cor femi¬
neum. more serpeutis in repsit. Factũ est quod
nouimus. quod ibi & nos fecunus. quod dolemus.
In illis enĩ duobus hominibus. totũ genꝰ humanũ.
Inde propago mortis. inde & in paruulis debita
delicta. Quis enĩ mundus ait scriptura in con¬
spectu tuo: Nec infans cuius est unius diei
uita suꝑ terrã. Iradux peccati tradux mortis.
de primo peccato. Nostis cnĩ & quid dictũ est
mulieri uel potius serpenti. cum audiret ds̃ pec¬
catũ primi hominis: Ipsa tuũ obseruabit caput.

Expanded text:
dam draconem: non vidistis oculis carnis, sed videdam draconem: non vidistis oculis carnis, sed videtis oculis fidei. Ipse est qui et leo dicitur: de illo Scriptura dicit, «Conculcabis leonem et draconem» . Subditus est iste capiti tuo, subdetur et corpori ejus; haereant tantum membra capiti suo, ut membra ejus sint. Dictum est de prima femina, quam seduxit hic draco; Eva scilicet illa cui consilium mortis dedit, et persuasione astuta in cor femineum more serpentis irrepsit. Factum est quod novimus, quod ibi et nos fecimus, quod dolemus. In illis enim duobus hominibus totum genus humanum: inde propago mortis, inde et in parvulis debita, delicta. «Quis» enim «mundus,» ait Scriptura, «in conspectu tuo? Nec infans cujus est unius diei vita super terram» . Tradux peccati, tradux mortis de primo peccato. Nostis enim et quid dictum est mulieri, vel potius serpenti, cum audiret Deus peccatum primi hominis: «Ipsa tuum observabit caput,
Abbreviated transcription (Latin):
inter fluctus sacculi. inter animalia pusilla
& magna. Gubernator est xp̃c in ligno cru¬
assuae. illic naues commeabunt. Non time¬
ant naues. non ualde ad tendant ubi natant.
sed aquo gubernent᷑. Illic naues cõmeabunt:
quẽ comineatũ reperierunt tristẽ : quando
gubernatorẽ sentiunt xpm̃: Comineabunt
secure. commeant ꝑseueranter. Uenit ad fi¬
nem debitũ. ꝑducentur ad terram quietis.
Est misto mari aliquid etiam. quod superat
om̃a animalia pusilla & magna. Quid . ẽ. hoce
Psalmũ audiams. DRACOΗIC QUT̃FINX¬
ISTI AD INLUDENDUO EI. Ib repentia
quorũ non est numerus. ibi animalia pusilla
& magna. illic naues commeabunt & non time¬
bunt. non solũ repentia quorũ non est nume¬
rus & animalia pusilla & magna. sed nec draco¬
nem qui ibi est quem finxisti inquit dõ ad
illudendum ei. Magnũ secretũ. & tamen qͦđ
nostis dicturus sum. Nostis inimicũ aeccłe quen¬

Expanded text:
inter fluctus saeculi, inter animalia pusilla inter fluctus saeculi, inter animalia pusilla et magna. Gubernator est Christus in ligno crucis suae. «Illic naves commeabunt.» Non timeant naves, non valde attendant ubi natent, sed a quo gubernentur. «Illic naves commeabunt.» Quem commeatum reperiunt tristem, quando gubernatorem sentiunt Christum? Commeabunt secure, commeent perseveranter, venient ad finem debitum, perducentur ad terram quietis. 6. Est in isto mari aliquid etiam quod superat omnia animalia pusilla et magna. Quid est hoc? Psalmum audiamus: «Draco hic quem finxisti ad illudendum ei.» Ibi repentia quorum non est numerus, ibi animalia pusilla et magna; illic naves commeabunt, et non timebunt, non solum repentia, quorum non est numerus, et animalia pusilla et magna, sed nec draconem qui ibi est: «Quem finxisti,» inquit Deo, «ad illudendum ei.» Magnum secretum, et tamen quod nostis dicturus sum. Nostis inimicum Ecclesiae quem
Abbreviated transcription (Latin):
illi saeculi non dũ crediderunt. multi pri¬
mates sȩculi non dũ crediderunt. Anima¬
lia pusilla & magna sunt in hoc mari. oder̃
aecclesiã. prȩmunt̾ xp̃i nomine. non sȩuiuas
quia non ꝑmittunt᷑. In manus non erũpens.
clausa est in corde saeuitia. Nam om̃s siue
pusilli siue magni animalia pusilla & magna
quae modo dolent templa clausa esse aras
euersas simulacra confracta. leges latas ut
sacrificare idolis capitale sit crimen. om̃s qui
dolent haec in mari sunt adhuc. Quid ergo
nos ad patriã qua ituri sumꝰ. per ipsũ mare¬
sed in ligno. Sed in ligno noli tunere peri¬
culũ. lignũ te portatꝰ quod contin& scłm.
Ergo ad tendite hoc mare magnũ & spa¬
ciosum ibi repentia quorũ non est nume¬
rus. animalia pusilla & magna. Noli timere.
AB UNT. Ecce in eo quod terrebant cõ¬
meabant naues. natant & non mergunt᷑.
Naues aeccłas intellegimꝰ. commeant int̃
tempestates. inter procellas tẽptationum.

Expanded text:
illi saeculi nondum crediderunt, multi priilli saeculi nondum crediderunt, multi primates saeculi nondum crediderunt: «animalia pusilla et magna» sunt in hoc mari. Oderunt Ecclesiam, premuntur Christi nomine; non saeviunt, quia non permittuntur: in manus non erumpens, clausa est in corde saevitia. Nam omnes sive pusilli, sive magni, «animalia pusilla et magna,» quae modo dolent templa clausa esse, aras eversas, simulacra confracta, leges latas ut sacrificare idolis capitale sit crimen; omnes qui dolent haec, in mari sunt adhuc. Quid ergo nos? ad patriam qua ituri sumus? Per ipsum mare, sed in ligno. Noli timere periculum; lignum te portat quod continet saeculum. Ergo attendite: «Hoc mare magnum et spatiosum, ibi repentia quorum non est numerus; animalia pusilla et magna.» Noli timere, ic naves commeabunt.» Ecce in eo quod terrebat, naves natant, et non merguntur. Naves Ecclesias intelligimus; commeant inter tempestates, inter proeellas tentationum,
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ & dicius. spes inea estu. portio mea
in terra uiuentiũ. In terra morientium spos
mea. in terra uiuentiũ portio inea. Ecce
ista terra quae repleta est creatura dĩ. quia
audi sequentia. HOC MARE MAGNUO
ET SPACIOSOM. IBI REPTILIA QUO¬
RUM NON EST NUMERUS. ANIMALIA
PUSILLA ET MAONA. Terribile mare
significat. ibi sunt repentia quorũ non est
numerus. Insidiae repunt in hoc seculo:
& in cautos repente occupant. Repentes au¬
tẽ temptationes quis numerat: Repunt.
sed caue ne subripiant. Uigilet᷑ in ligno.
fluctibus tutisumus. Non dormiat xp̃c :
non dormiat fides. & si dormierit excitet᷑.
Imperauit uentis. placauit mare. Finiet᷑
uia. gaudebit᷑ in patria. Ibi repentia quoꝵ
non est numerus. animalia pusilla & magna.
Uide enũ ad huc in mari isto formidoloso:
non dũ credentes. Ipsi enĩ uersantur in
a maris aquis & sterilibus. illic autẽ & pusil¬
li & magni sunt. Nouimus hoc. multi pus¬

Expanded text:
autem, et dicimus: «Spes mea es tu, portio mea autem, et dicimus: «Spes mea es tu, portio mea in terra viventium» . In terra morientium spes mea, in terra viventium portio mea. Ecce ista terra quae repleta est creatura Dei. Qui aAudi sequentia: «Hoc mare magnum et spatiosum, ibi repentia quorum non est numerus; animalia pusilla et magna.» Terribile mare significat: «ibi» sunt «repentia quorum non est numerus.» Insidiae repunt in hoc saeculo, et incautos repente occupant: repentes autem tentationes quis numerat? Repunt, sed cave, ne subripiant. Vigiletur in ligno; fluctibus tuti sumus: non dormiat Christus, non dormiat fides; et si dormierit, excitetur; imperabit ventis, placabit mare ; finietur via, gaudebitur in patria. «Ibi repentia quorum non est numerus; animalia pusilla et magna.» Video enim adhuc in mari isto formidoloso nondum credentes: ipsi enim versantur in amaris aquis et sterilibus; illi autem et pusilli et magni sunt. Novimus hoc; multi pus
Abbreviated transcription (Latin):
noui scđi. Qecce non dũ est in re &iã tenet᷑
in spe. & per ipsã spem iam cantamꝰ & dicimꝰ :
repleta est terra creatura tua. Non dum in
patria cantamꝰ hoc. non dũ in illa requie quȩ
promittit᷑. non dũ confirmatis uectib por¬
tarũ hierusalẽ sed adhuc in peregrinatione
intuentes mundum istũ totũ. & undiq ho¬
mines currentes ad fidem. timentes gehen¬
nas. contempnentes mortẽ. amantes uitã
acternã. spernentes presentẽ Et tali spec¬
taculo cõpleti gaudio dicimus. repleta est
terra creatura tua. Hoc autẽ scłm ad huc
tepͣtionum fluctibus quatitur. adbuc tẽp¬
tationib & procellis tribulationũ & timo¬
rũ turbatur. Hac tamen itur. in inetur
lic& mare & tumeat fluctibus. procellasq
parturiat hacitur. Datum est nobis lignũ
in quo nauigemus. repleta est terra creatu¬
ra tua. sed non dum sumus in terra uiuentiũ.
adhuc ista terra morientiũ est. Clamamꝰ

Expanded text:
novi saeculi: et ecce nondum est in re, et jam tenetur novi saeculi: et ecce nondum est in re, et jam tenetur in spe, et per ipsam spem jam cantamus et dicimus, «Repleta est terra creatura tua.» Nondum enim in patria cantamus hoc, nondum in illa requie quae promittitur, nondum confirmatis vectibus portarum Jerusalem ; sed adhuc in peregrinatione intuentes mundum istum totum, et undique homines currentes ad fidem, timentes gehennas, contemnentes mortem, amantes vitam aeternam, spernentes praesentem, et tali spectaculo completi gaudio dicimus, «Repleta est terra creatura tua.» 4. Hoc autem saeculum adhuc tentationum fluctibus quatitur, adhuc tempestatibus et procellis tribulationum et tumorum turbatur: hac tamen itur. Minetur licet mare, et tumeat fluctibus, procellasque parturiat; hac itur, datum est nobis lignum in quo navigemus: «Repleta est terra creatura tua.» Sed nondum sumus in terra viventium, adhuc ista terra morientium est; clamamus
Abbreviated transcription (Latin):
& dicat: quã magnificata sunt opera tua dñe.
om̃a in sapientia fecisti impl&a est terra pos
sessione tua. Qua creatura tua repl&a est t̾ra e
Om̃ib arboribus& frutectis. om̃ib animalibus
& pecoribus. & un iuerso ipso genere humano
repleta est terra creatura dĩ. Uidemꝰ nouimꝰ.
legimus agnoscimꝰ. laudamus & in ins prȩdica¬
mus & in bis non sufficimus laudare tantum
quantũ abundat ex bona inspectione cor nrm̃.
Sed ad illã magis creaturã debemꝰ ad tendere.
unde dicit apostolus. Si qua igit᷑ in xp̃o noua
creatura. uetera transierunt. ecce facta sunt
noua. Quae uetera transierunt: ln gentibus
om̃is idolatria. in ipsis udȩis om̃is illa seruitus
legis. om̃a illa sacrificia pręnuntiantia pręsens
sacrificiũ. Abundabat tunc uetustas homi¬
nis. uenit qui retouar& opus suũ. uenit qui
conflar& argentũ suũ. qui formar& monetã
suam. & ad tendimꝰ plenã terrã xp̃ianis creden¬

Expanded text:
et dicat: «Quam magnificata sunt opera tua, Domine! et dicat: «Quam magnificata sunt opera tua, Domine! Omnia in sapientia fecisti.» 3. «Repleta est terra a creatura tua repleta est terra? Omnibus arboribus et frutetis, omnibus animalibus et pecoribus; et universo ipso genere humano, repleta est terra creatura Dei. Videmus, novimus, legimus, agnoscimus, laudamus, et in his praedicamus; et in his non sufficimus laudare tantum, quantum abundat ex bona inspectione cor nostrum. Sed ad illam mde qua dicit Apostolus, Si qua igitur in Christo nova creatura, vetera transierunt; ecce facta sunt omnia nova» . Quae «vetera transierunt?» In Gentibus omnis idololatria, in ipsis Judaeis omnis illa servitus Legis, omnia illa sacrificia praenuntiantia praesens sacrificium. Abundabat tunc vetustas hominis; venit qui renovaret opus suum, venit qui conflaret argentum suum, qui formaret monetam suam, et attendimus plenam terram Christianis creden
Abbreviated transcription (Latin):
cet eis in his artifex. ut & ipsi placeant in ar¬
tifice artifici. & exclament prę magno gau¬
dio. quia uere lnuc leticiae nibil cõparari po¬
test. Quã magnificata sunt opera tua dñẽ.
om̃a in sapientia fecisti. Ubi est ipsa sapientia
in qua om̃a fecisti: Quo sensu ad tingit᷑: Quo
oculo uidetur: Quostudio quęrit᷑: Quo me¬
rito possidetur: Quo putatis nisi gr̃a suaf Qui
donauit ut simus. don& ut boni simus. Donat
conuersis qui ante quã conuerterent᷑ & auersi
itent post uias suas: non ne quaesiuit eos:
Nonne descendit : Nonne uerbũ caro factũ
est & habitauit in nobis: Nonne accendit lu¬
cernã carnis suae dũ pender& in cruce& quę si¬
uit perditã dragmã : Quaesiuit & inuetut uici¬
nis congratulantibus. idest om̃i creatura sp̃uali
quat dm̃ proxime attingit. Uicinis lȩtantibus
inuenta est dragma. angelis lȩtantib inuenta
est auima humana. Inuenta est ergo gaudeat

Expanded text:
cet eis in his artifex, ut et ipsi placeant in arcet eis in his artifex, ut et ipsi placeant in artificio artifici; et exclamant prae magno gaudio, quia vere huic laetitiae nihil comparari potest: «Quam magnificata sunt opera tua, Domine! Omnia in sapientia fecisti.» Ubi est ipsa sapientia in qua omnia fecisti? quo sensu attingitur? quo oculo videtur? quo studio quaeritur? quo merito possidetur? Quo putatis, nisi gratia sua? Qui donavit ut simus, donat ut boni simus. Donat conversis, qui antequam converterentur, et cum aversi irent post vias suas, nonne quaesivit eos? nonne descendit? nonne Verbum caro factum est, et habitavit in nobis ? nonne accendit lucernam carnis suae, dum penderet in cruce, et quaesivit perditam drachmam ? Quaesivit et invenit, vicinis congratulantibus, id est omni creatura spirituali quae Deum proxime attingit. Vicinis laetantibus inventa est drachma; Angelis laetantibus inventa est anima humana. Inventa est, ergo gaudeat,
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ non feci ad imaginẽ meã. sed ubi feci inde
exigo & usũ eius rei postulo quã donaui. Fto¬
mines ergo reddentes dõ quae dĩ funt. si cȩsari
reddunt qͦd cȩsaris est. id est reddentes cȩsari
imaginẽ suã & reddentes dõ imaginem suam:
erigunt ipsã mentẽ suã non ad sese sed ad arti¬
ficẽ suũ. & ad lumen unde sunt. & ad calorem
quendã spualẽ unde feruescunt. & unde remoti
frigescunt. & unde recedentes contenebrantur.¬
& ex quo reuertentes inluminant᷑ . Quia pie illi
dixerunt. tu inluminabis lucernã meã dñe ds̃
m̃s. in luminabis tenebras meas. discussis tenebris
terrenȩ stulticae. aperientes os & ducentes sp̃m:
Erigunt ut dixi fidentẽ oculũ cordis. & cutcũ¬
spiciunt mente uniuersũ mundũ. terrã mare.
& caelũ. & uident om̃a pulchra disposita ordinata
currere. digeri generibus. fulciri seminibus.
mutari successionibus. currere tẽporibus. Pa¬

Expanded text:
quae non feci ad imaginem meam; sed ubi feci, inde quae non feci ad imaginem meam; sed ubi feci, inde exigo, et usum ejus rei postulo, quam donavi. Homines ergo reddentes Deo quae Dei sunt, si Caesari reddunt quod Caesaris est ; id est, reddentes Caesari imaginem suam, et reddentes Deo imaginem suam, erigunt ipsam mentem suam, non ad se, sed ad artificem suum, et ad lumen unde sunt, et ad calorem quemdam spiritualem unde fervescunt, et unde remoti frigescunt, et unde recedentes contenebrantur, et quo revertentes illuminantur: et quia pie illi dixerunt, «Tu illuminabis lucernam meam, Domine; Deus meus, illuminabis tenebras meas» ; discussis tenebris terrenae stultitiae, aperientes os et ducentes spiritum, erigunt, ut dixi, fidentem oculum cordis; et circuspiciunt mente universum mundum, terram, mare et coelum, et videntes omnia pulchre disposita, ordinata currere, digeri generibus, fulciri seminibus, mutari successionibus, currere temporibus pla