comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dñm: ut intelligat unusquisq
si habet sp̃m sc̃m. simplicem se
esse debere sicut columbã: habe¬
re cũ fratrib uerã pacem. quam
significant oscula columbarũ.
Habent enĩ oscula et corui. S
in coruis falsa pax: incolumba
dicit pax uobiscũ: quasi colum¬
ba audiendus ẽ. Unde ergo dis¬
cernunt᷑ oscula coruoꝵ. ab oscu¬
lis columbarũ: Osculant᷑ cor¬
ui: sed laniant. A laniatu in¬
nocens est natura columbarũ. Ubi
ergo lamatus: ñ est in osculis ue¬
ra pax. Illi habent ueram pacẽ:
qui eccłam ñ lamauerunt. Nã
corui de morte pascunt. Hoc co¬
lumba ñ habens: frugibus ter¬
re uiuit. In nocens eius uictus
est. Quod uero fratres miran¬
dũ est in columbaͥ sunt passereᷤᷤ
breuissimi uł muscas occidunt.
Dichil hoꝵ columba: non de
morce pascitur. Qui lanaue¬
runt eccłam: de mortib pascun¬
tur. Potens est ds: rogemus ut re¬
uiuiscant: qui deuorant᷑ ab eis.
et ñ sentiunt. Multi agnoscunt:

Expanded text:
Dominum, ut intelligat unusquisque, Dominum, ut intelligat unusquisque, si habet Spiritum sanctum, simplicem se esse debere sicut columbam; habere cum fratribus veram pacem, quam significant oscula columbarum. Habent enim oscula et corvi, sed in corvis falsa pax, in columba dicit, Pax vobiscum, quasi columba audiendus est. Unde ergo discernuntur oscula corvorum ab osculis columbarum? Osculantur corvi, sed laniant; a laniatu innocens est natura columbarum: ubi ergo laniatus, non est vera in osculis pax; illi habent veram pacem, qui Ecclesiam non laniaverunt. Nam corvi de morte pascuntur, hoc columba non habet; de frugibus terrae vivit, innocens ejus victus est: quod vere, fratres, mirandum est in columba. Sunt passeres brevissimi, vel muscas occidunt: nihil horum columba; non enim de morte pascitur. Qui laniaverunt Ecclesiam, de mortibus pascuntur. Potens est Deus, rogemus ut reviviscant qui devorantur ab eis et non sentiunt. Multi agnoscunt,
Abbreviated transcription (Latin):
ut audistis. dura ceruice et non
circumeisi corde et aurib ÷ ut qͥ
ea uerba audiret. putaret stepha¬
num si ei liceret statim illos uelle
consumi: uenientib in se lapidi¬
bus exc manib eoꝵ. genii flexo
ait. Dñe ne statuas illis hoc pec¬
catũ. Inheserat unitati colum¬
be. Prior enĩ illud fecerat ma¬
gister. suꝑ quẽ descendit colũ¬
ba: qui pendens in cruce. ait.
Pater ignosce illis: quia nesci¬
unt quid faciunt. Ergo ne
sp̃u sanctificati dolũ habeant:
in columba demonstratũ est.
De simplicitas frigida remane¬
at: in igne demonstratũ est. Nec
moueat. quia lingue diuise sunt.
Distant enĩ lingue. Ideo diuisis
linguis apparuit. Lingue inquit
diuise uelut ignis: qui & in se¬
dit suꝑ unũquenq eoꝵ. Distant
inter se lingue: sed linguarũ dis¬
tantia ñ sunt scismata. In lingui
diuisis noli dissipationẽ timere:
Sic ergo sic oportebat demons¬
trari sp̃m sanctũ uenientẽ suꝑ

Expanded text:
ut audistis, Dura cervice, et non ut audistis, Dura cervice, et non circumcisi corde et auribus: ut qui ea verba audiret, putaret Stephanum, si ei liceret, statim illos velle consumi: venientibus in se lapidibus ex manibus eorum, genu fixo ait, Domine, ne statuas illis hoc delictum . Inhaeserat unitati columbae. Prior enim illud fecerat magister, super quem descendit columba; qui pendens in cruce ait, Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt . Ergo ne Spiritu sanctificati dolum habeant, in columba demonstratum est: ne simplicitas frigida remaneat, in igne demonstratum est. Nec moveat, quia linguae divisae sunt. Distant enim linguae, ideo divisis linguis apparuit. Linguae, inquit, divisae velut ignis, qui et insedit super unumquemque eorum. Distant inter se linguae, sed linguarum distantia non sunt schismata. In linguis divisis noli dissipationem timere, 4. Sic ergo, sic oportebat demonstrari Spiritum sanctum venientem super
Abbreviated transcription (Latin):
lingue diuise uelut ignis. qui et in
tus sanctus dabat illis ꝓnunciare.
Ac uidimus columbã suꝑ dm̃: ac̃
linguas diuuisas suꝑ discipłos con¬
gregatos. Ibi simplicitas: hic fer¬
uor ostendit᷑. Sunt enĩ qui dicun¬
tur simplices. et pigri sunt. uocant᷑
simplices: sunt aũt segnes. Don
talis erat stephanus: plenus sp̃u
sancto. Simplex erat. quia nemi¬
ni nocebat: feruens erat: quia im¬
pios arguebat. Don enĩ tacuit iu¬
deis. Eius sunt uerba illa flãman¬
tia. Dura ceruice. et ñ circumcisi
corde et aurib: uos semꝑ restitistis
sp̃m sancto. Magnus impetus:
sed columba sine felle seuit. Dam
ut nouentis quia sine felle seuue¬
bat: illi auditis his uerbis qui cor¬
ui erant: ad lapides stati aduer¬
sus columbam cucurrerunt. Cepit
stephanus lapidari. Et qui paulo
ante fremens et feruens sp̃r. tanquã
in inimnicos impetũ fecerat. et tan¬
quã uolentus inuectus erat in uer¬
bis igneis atq ita flammantibus

Expanded text:
linguae divisae velut ilinguae divisae velut itus dabat eis pronuntiare.Hac vidimus columbam super Dominum, hac linguas divisas super discipulos congregatos: ibi simplicitas, hic fervor ostenditur. Sunt enim qui dicuntur simplices, et pigri sunt: vocantur simplices, sunt autem segnes. Non talis erat Stephanus plenus Spiritu sancto: simplex erat, quia nemini nocebat; fervens erat, quia impios arguebat. Non enim tacuit Judaeis: ejus sunt verba illa flammantia, Dura cervice, et non circumcisi corde et auribus, vos semper restitistis Spiritui sancto. Magnus impetus: sed columba sine felle saevit. Nam ut noveritis quia sine felle saeviebat, illi auditis his verbis qui corvi erant, ad lapides statim adversus columbam cucurrerunt; coepit Stephanus lapidari: et qui paulo ante fremens et fervens spiritu, tanquam in inimicos impetum fecerat, et tanquam violentus invectus erat in verbis igneis atque ita flammantibus,
Abbreviated transcription (Latin):
reuersa ẽ. Illas duas aues misit
noe. Habebat ibi corur̃: habebat
et columbã. Utrunq hoc genus.
arca illa continebat. Et si arca fi¬
gurabat eccłam. uidetis utiq qͥa
necesse ẽ. ut in isto diluuio scłi. u¬
trunq genus contineat eccła: et
coruũ et columbã. Qui sunt cor¬
ui: Qui sua querunt. Qui colũ¬
be: Qui ca que xp̃i sunt querũt.
Propterea ergo. cũ mitteret sp̃m
scm̃. duob modis eũ ostendit ui¬
sibiliter: ꝑ columbã et ꝑ ignem.
Per columbam suꝑ dñm baptira¬
tum: ꝑ ignem suꝑ discipulos con¬
gregatos. Cũ enim ascendisset do¬
minus in celũ post resurrectionẽ.
ꝑ actis cũ discipulis suis quadra¬
guita dieb: impleto die post pen¬
de costes: misit eis sp̃m sanctũ sicut
ꝓmiserat. Sp̃s ergo tunc ueniens
impleuit locũ illũ. factoq primo
sonitu de celo. tanquã ferretur fla¬
tus uehemens sicut in actib aposto¬
loꝵ legimus: uise inquit illis sunt

Expanded text:
reversa est: illas duas aves misit reversa est: illas duas aves misit Noe . Habebat ibi corvum, habebat et columbam; utrumque hoc genus arca illa continebat: et si arca figurabat Ecclesiam, videtis utique quia necesse est ut in isto diluvio saeculi utrumque genus contineat Ecclesia, et corvum, et columbam. Qui sunt corvi? Qui sua quaerunt. Qui columbae? Qui ea quae Christi sunt quaerunt . 3. Propterea ergo cum mitteret Spiritum sanctum, duobus modis eum ostendit visibiliter; per columbam, et per ignem: per columbam, super Dominum baptizatum; per ignem, super discipulos congregatos. Cum enim ascendisset Dominus in coelum post resurrectionem, peractus cum discipulis suis quadraginta diebus, impleto die Pentecostes, misit eis Spiritum sanctum, sicut promiserat. Spiritus ergo tunc veniens implevit locum illum, factoque primo sonitu de coelo tanquam ferretur flatus vehemens, sicut in Actibus Apostolorum legimus, Visae, inquit, illis sunt
Abbreviated transcription (Latin):
ra se esse mortalitatis huiꝰ. & ꝑ
egrinarise a dño: nondũ dene¬
re illã perpetuã que nob̃ ꝓmis¬
sa ẽ beatitudinẽ: sed habere illã
in spe. habiturus in re cũ dñs ue¬
nerit in manifestatione precla¬
rus. qui prius in humilitate ue¬
nit occultus: qui hec nouit. ge¬
mit. Et quandiu propt̃ hoc ge¬
mit: bene genrit. Spiritus illum
docuit gemere. a columba didicit
gemere. Multi enĩ gemunt in in¬
felicitate terrena. uł quassati dam¬
nis: uł egritudine corporis pregra¬
uati: uł carcerib inclusi. uł cathe¬
nis colligati. uł fluctib maris iac¬
tati. uł aliquib inimicoꝵ insidi¬
is circũ septi gemunt: sed non co¬
lumbe gemitu gemunt. Non a¬
more dei gemunt: ñ sp̃u dei ge¬
munt. A deo tales cũ ab ipsis pres¬
suris fuerint liberati. eoc ultant
in grandib uocib: ubi apparet.
quia corui sunt ñ columbe. Me¬
rito de arca missus ẽ coruus: et ñ ẽ
reuersus. Missa est columba: et

Expanded text:
ra se esse mortalitatis hujus, et ra se esse mortalitatis hujus, et peregrinari se a Domino , nondum tenere illam perpetuam quae nobis promissa est beatitudinem, sed habere illam in spe, habiturus in re, cum Dominus venerit in manifestatione praeclarus, qui prius in humilitate venit occultus; qui hoc novit, gemit. Et quamdiu propter hoc gemit, bene gemit: Spiritus illum docuit gemere, a columba didicit gemere. Multi enim gemunt in infelicitate terrena, vel quassati damnis, vel aegritudine corporis praegravati, vel carceribus inclusi, vel catenis colligati, vel fluctibus maris jactati, vel aliquibus inimicorum insidiis circumsepti gemunt: sed non columbae gemitu gemunt, non amore Dei gemunt, non spiritu gemunt. Ideo tales cum ab ipsis pressuris fuerint liberati, exsultant in grandibus vocibus: ubi apparet quia corvi sunt, non columbae. Merito de arca missus est corvus, et non est reversus; missa est columba; et
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃s sc̃s. Quid enĩ oremꝰ sicut
mei: Hoc dicturi sumus quia
sp̃s gemit: ubi ꝑfecta et eterna
beatitudo ẽ illi cũ patre & filio:
Spiritus enĩ sanct᷑. deus: sicut
dei filius deus: et pater deus. ler
dixxi deus: sed ñ dixi tres deos.
Magis enĩ deus ter quã dii tre:
quia pater et filius et spiritus
sanctus. unus ds. Hoc optime
nostis. Non ergo sp̃s sc̃s insemet¬
ipso apud semet ip̃sũ in illa tri-¬
nitate. in illa beatitudine et e
ternitate substantie gemit: sed
in nob̾ gemit: quia gemere nos
facit. Dec parua res est: quod nos
docet sp̃s sanctꝰ gemere. Insinu-¬
at enĩ nobis quia ꝑegrinam᷑. &
docet nos in patriam suspirare:
et ipso desiderio gemimꝰ. Cui
bene ẽ in hoc scło. immo qͥ pu¬
tat quod ei bene sit: qui leticia
rerũ carnaliũ. et abundantia
temꝑaliũ. et uana felicitate ex¬
ultat: habet uocẽ corui. Uox enĩ
corui clamosa ẽ: non gemebun¬
da. Qui aũt nouit in pressu¬

Expanded text:
Spiritus sanctus: Quid enim oremus, sicut Spiritus sanctus: Quid enim oremus, sicut mei, hoc dicturi sumus, quia Spiritus gemit, ubi perfecta et aeterna beatitudo est ei cum Patre et Filio? Spiritus enim sanctus Deus, sicut Dei Filius Deus, et Pater Deus. Ter dixi Deus, sed non dixi tres deos: magis enim Deus ter, quam dii tres; quia Pater et Filius et Spiritus sanctus unus Deus: hoc optime nostis. Non ergo Spiritus sanctus in semetipso apud semetipsum in illa Trinitate, in illa beatitudine, in illa aeternitate substantiae gemit: sed in nobis gemit, quia gemere nos facit. Nec parva res est, quod nos docet Spiritus sanctus gemere: insinuat enim nobis quia peregrinamur, et docet nos in patriam suspirare, et ipso desiderio gemimus. Cui bene est in hoc saeculo, imo qui putat quod ei bene sit, qui laetitia rerum carnalium, et abundantia temporalium, et vana felicitate exsultat, habet vocem corvi: vox enim corvi clamosa est, non gemebunda. Qui autem novit in pressu
Abbreviated transcription (Latin):
ateor
caritati ur̃e: timuerã ne
frigtis hoc. frigidos uos ad cõue¬
niencdũ faceret. Sed qͥa ista cele¬
britate et frequentia ũra.sp̃u
uos feruere demonstrastis: non
dubito quia etiã orastis ꝓ me.
ut debitũ uob̃ eoc soluã. Promi¬
serã enim in nomine xp̃i dissere¬
re hodie:. cũ angustia temꝑis tũc
impediret. ne illud possemus ex¬
plicare tractando. quare ds ꝑ co
xit nob̃ hodiernus dies: et sen¬
tio audiendi cupiditate. & pia
deuotione uos celebrius congre¬
gatos. Expectationẽ ur̃am deus
impleat ex ore nr̃o ͥ amastis e¬
nim ut ueniretis. Sed amastis
quid᷑ Si nos: et hoc bene. Nã
uolumꝰ amari a uob̃: s nolu¬
mus in nob̃. Quia ergo uos in¬
xp̃o amamus. in xp̃o nos reda¬
mate: et amor nr̃ ꝓinuicẽ ge¬
inat ad dm. Ipse enim gemitus
columbe est. Si ergo gemitꝰ co¬
lumbe ẽ quod om̃s nouimus:
gemunt aũt columbe in amo¬
re: audite quid dicat apostolꝰ:
et nolite mirari. quia incolum¬
be specie uoluit demonstrari.

Expanded text:
ateor Sanctitati vestrae, timueram ne frigus hoc frigidos vos ad conveniendum faceret: sed quia ista celebritate et frequentia vestra, spiritu vos fervere de monstratis, non dubito quia etiam orastis pro me, ut debitum vobis exsolvam. Promiseram enim in nomine Christi disserere hodie, cum angustia temporis tunc impediret, ne id possemus explicare tractando, quare Deus perxit nobis dies hodiernus; et sentio audiendi cupiditate et pia devotione vos celebrius congregatos. Exspectationem vestram Deus impleat ex ore nostro. Amastis enim ut veniretis: sed amastis, quid? Si nos, et hoc bene; nam volumus amari a vobis, sed nolumus in nobis. Quia ergo in Christo vos amamus, in Christo nos redamate, et amor noster pro invicem gemat ad Deum: ipse enim gemitus columbae est. 2. Si ergo gemitus columbae est, quod omnes novimus, gemunt autem columbae in amore; audite quid dicat Apostolus, et nolite mirari quia in columbae specie voluit demonstrari
Abbreviated transcription (Latin):
tizate gentes. Audistis fr̃s quo¬
modo uenit illa hereditas. po¬
stula a me. et dabo tibi gen¬
des hereditatẽ tuam: et posses¬
sionẽ tuam terminos terre.
dudistis quomodo a syon pro¬
drit lex: et uerbũ dñi ab ierłm.
Ibi enĩ audierunt discipłi: ite
baptirate gentes in nomine pa-¬
tris et filii et sp̃s sancti. Inten¬
ti facti sumus cũ audiremus:
ite baptizate gentes. In cuius
nomine: In nomine patris et
filii et sp̃s saueti. Iste uinis ds̃:
quia ñ in nominib patris et filii.
et spiritus sc̃i. sed in nominepatris
et filii et spiritus sc̃i. Ubi unũ no¬
men audis. unus ẽ deus: sicut de
semine dictũ est abrahe: et expo¬
nit apłs paulus. in semine tuo
benedicent᷑ omines gentes: ñ dix¬
it in seminib quasi in multis:
sed tanquã in uno. et semine
tuo quod est xp̃c. Sicut ergo qͥa
ibi ñ ait. in seminib quasi in¬

Expanded text:
tizate gentes. Audistis, fratres, quotizate gentes. Audistis, fratres, quomodo venit illa haereditas, Postula a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam, et possessionem tuam terminos terrae . Audistis quomodo a Sion prodiit lex, et verbum Domini ab Jerusalem : ibi enim audierunt discipuli, Ite, baptizate gentes in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti . Intenti facti sumus, cum audiremus, Ite, baptizate gentes. In cujus nomine? In nomine Patris et Filii et Spiritus sancti. Iste unus Deus, quia non, in nominibus Patris et Filii et Spiritus sancti; sed, in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti. Ubi unum nomen audis, unus est Deus: sicut de semine Abrahae dictum est, et exponit Paulus apostolus, In semine tuo benedicentur omnes gentes: non dixit, In seminibus, tanquam in multis; sed tanquam in uno, Et semine tuo, quod est Christus . Sicut ergo quia ibi non dicit, in seminibus,
Abbreviated transcription (Latin):
ferioris continentie. inferioris i¬
te. unũ tamen et par. et cquale
est. quod acceꝑunt: inisi quia
hic est qui baptirat: Quomo¬
do ergo cũ baptirat bonus. et
melior. ñ ideo iste bonũ acce¬
pit. et ille melius. sed quanuiᷤ
bonus et melior fuerint mini-¬
stri. unũ et equale ẽ quod acce¬
perunt. ñ melius in illo. et infe¬
rius in illo: sic et cũ baptirat
malus ex aliqua uł ignorantia
eccłe uł tolerantia. aut enĩ igno¬
rant᷑ mali aut tolerant᷑: tole¬
rant᷑ palee quousq in ultimo
uentilet᷑ area: illud qd datum
ẽ. unũ est. nec impar propt̾ im¬
pares ministros: sed par et equa¬
le: propt̃. hic est qui baptirat.
Ergo dilectissimi uideamꝰ. qͥd
uidere ipsi nolint: ñ quid ñ
uideant. sed se uidere doleant:
quasi clausũ sit contra eos. Quo¬
ergo missi sunt discipuli in no¬
mine patris et filii et sp̃s sc̃i. uit
baptizarẽt tanquam ministri:
Quo missisunt: Ite dicit. bap¬

Expanded text:
ferioris continentiae, inferioris viferioris continentiae, inferioris vitae, unum tamen et par et aequale est quod acceperunt, nisi quia hic est qui baptizat? Quomodo ergo cum baptizat bonus et melior, non ideo iste bonum accepit, et ille melius; sed quamvis bonus et melior fuerint ministri, unum et aequale est quod acceperunt, non est melius in illo, et inferius in isto: sic et cum baptizat malus ex aliqua vel ignorantia Ecclesiae, vel tolerantia aut enim ignorantur mali, aut tolerantur, toleratur palea, quousque in ultimo ventiletur area, illud quod datum est, unum est, nec impar propter impares ministros; sed par et aequale, propter, Hic est qui baptizat. 9. Ergo, dilectissimi, videamus quod videre illi nolunt; non quod non videant, ss. Quo missi sunt discipuli, in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti, ut baptizarent tanquam ministri? quo missi sunt? Ite, dixit, bap
Abbreviated transcription (Latin):
cit. ne mendax postea inuenia¬
tur. qđ auertat a nob̾ deus opi¬
uari: nisi quandã proprietatẽ. in
xp̃o talem futurã. ut quanuis
multi ministri baptiraturi ẽent
siue iusti.siue in iusti. ñ tribuere¬
tur sanctitas baptismi. nisi illi
suꝑ quẽ descendit columba. de
quo dictũ est. hic ẽ qui baptizat
in sp̃u sc̃o: Oetrus baptiret: hic
est qui baptizat. Paulus bapti¬
ret: hic ẽ qui baptitat. Iudas ba¬
ptiret: hic ẽ qui baptirat. Nam
si ꝓ diuersitate meritoꝵ baptis¬
mus sanctꝰ est: quia diuersa sunt
merita. diuersa erunt baptisma¬
ta. Et tanto quisq aliquid me
lius putat᷑ acciꝑe: quanto a me¬
liore uidetur accepisse. Ipsi sc̃i
intelligite fr̃s boni. ꝑtinentes ad
columbã. ꝑtinentes ad sortem ci-¬
uitatis ilius ierłm. ipsi boni in
ta habent. Sunt alii altis san¬
ctiores. sunt alii aliis meliores.
Quare ergo si unus ab illo uer¬
bi gr̃a iusto sancto baptiretur.
alius ab alio inferioris meriti
apud dm. inferioris gradus. ii¬

Expanded text:
niatur quod avertat a nobis Deus opinari; nisi quamdam proprietatem in Christo talem futuram, ut quamvis multi ministri baptizaturi essent, sive justi, sive injusti, non tribueretur sanctitas Baptismi, nisi illi super quem descendit columba, de quo dictum est, Hic est qui baptizat in Spiritu sancto? Petrus baptizet, hic est qui baptizat: Paulus baptizet, hic est qui baptizat; Iudas baptizet, hic est qui baptizat. Nam si pro diversitate meritorum baptismus sanctus est, quia diversa sunt merita, diversa erunt baptismata: et tanto quisque meliulius putatur accipere, quanto a meliore videtur accepisse. Ipsi sancti, intelligite fratres, boni pertinentes ad columbam, pertinentes ad sortem civitatis illius Jerusalem, ipsi boni in ta habent: sunt alii aliis sanctiores, sunt alii aliis meliores. Quare ergo si unus ab illo, verbi gratia, justo sancto baptizetur, alius ab alio inferioris meriti apud Deum, inferioris gradus, in
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑbiam discordauerunt: et tunc
sunt facte lingue ex una multe.
Post diluuiũ enim suꝑbi quidã
homines. uelut aduersus dm̃ se
munire conantes. quasi aliquid
esset excelsũ dõ. aut aliquid tutũ:
suꝑbi erexerunt turrim: quasi
ne diluirio si postea fieret deleren¬
tur. Audierant enĩ et recens erat:
quia om̃is iniquitas erat deleta
diluuio. Ab iniquitate temꝑare
nolebant: altitudinẽ turris con¬
tra diluuiũ requirebant. Edifica¬
uerunt turrim exccelsam. Uidit
dñs suꝑbiam iꝑsoꝵ:: et hunc erro¬
rem illis immitci fectt̃. uit ñ se cog¬
bia fecit diuersitates linguarum:
humilitas xp̃i congregauit diuer¬
sitates linguarũ. Iam quod illa
turris dissociauerat: eccła colligit.
De una lingua facte sunt multe.
Doli mirari:. suꝑbia hoc fecit. De
multis linguis fit una. noli mira¬
ri: caritas fecit. Quia et si som di¬
uersi linguarũ sunt: in corde u¬
nus deus inuocat᷑: una pax custo¬
dit᷑. Unde debuit ergo km̃i de¬

Expanded text:
perbiam discordaverunt, et tunc perbiam discordaverunt, et tunc sunt factae linguae ex una multae. Post diluvium enim superbi quidam homines, velut adversus Deum se munire conantes, quasi aliquid esset excelsum Deo, aut aliquid tutum superbiae, erexerunt turrim; quasi ne diluvio. si postea fieret, delerentur. Audierant enim et recensuerant quia omnis iniquitas erat deleta diluvio: ab iniquitate temperare nolebant; altitudinem turris contra diluvium requirebant; aedificaverunt turrim excelsam. Vidit Deus superbiam ipsorum, et hunc errorem illis immitti fecit, ut non se cogbia fecit diversitates linguarum, humilitas Christi congregavit diversitates linguarum. Jam quod illa turris dissociaverat, Ecclesia colligit. De una lingua factae sunt multae; noli mirari, superbia hoc fecit: de multis linguis fit una; noli mirari, charitas hoc fecit. Quia etsi soni diversi linguarum sunt, in corde unus Deus invocatur, una pax custoditur. Unde debuit ergo, charissimi, de
Abbreviated transcription (Latin):
et hic cũ dictũ est. in nomine ñ
in nominib. quomodo ibi in se¬
mine ñ in seminib ꝓbat᷑ unus
deus: pater et filius et spiritus sẽs.
Sed ecce inquiunt discipłi ad do¬
minũ: audiuimꝰ in quo nomine
baptiremꝰ: ministros nos fecisti et
dixisti nob̃. Ite baptirate in no¬
mine patris et filii et sp̃s sancti.
Quo ibimus: Quoͦ. Don audi¬
stis: Ad hereditatẽ meam. Inter¬
rogatis quo ibimus: Ad id quod
emi sanguine meo. Quo ergo:
Ad gentes inquit. Putaui. quia
dixit: ite baptirate afros in nomine
patris et filii et sp̃s sancti. Deo gr̃as.
Soluit deus questionẽ: docuit co¬
lumba. Deo gr̃as: ad gentes apłi
missi sunt. Si ad gentes: ad om̃l
linguas. Hoc significauit sp̃s
sc̃s. diuisus in linguis: unitus in
columba. Hac lingue diuidunt᷑
hac columba copulat. Lingue
gentiũ concordarunt. et una lin¬
gua affrice discordauit: Quid
euidentius fratres mei : In colum¬
ba unitas: in linguis gentiũ soci¬
etas. Aliquando enĩ lingue ꝑ su¬

Expanded text:
et hic cum dictum est, in nomine, non, in nominibus; quomodo ibi, in semine, non, in seminibus; probatur unus Deus Pater et Filius et Spiritus sanctus. 10. Sed, Ecce, inquiunt discipuli ad Dominum, audivimus in quo nomine baptizemus, ministros nos fecisti, et dixisti nobis, Ite, baptizate in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti: quo ibimus? Quo? non audistis? Ad haereditatem meam. Interrogatis, Quo ibimus? Ad id quod emi sanguine meo. Quo ergo? Ad gentes, inquit. Putavi quia dixit, Ite, baptizate Afros in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti. Deo gratias: solvit Dominus quaestionem, docuit columba. Deo gratias: ad gentes Apostoli missi sunt; si ad gentes, ad omnes linguas. Hoc significavit Spiritus sanctus divisus in linguis, unitus in columba. Hac linguae dividuntur, hac columba copulat. Linguae gentium concordarunt, et una lingua Africae discordavit? Quid evidentius, fratres mei? In columba unitas, in linguis gentium societas. Aliquando enim et linguae per su
Abbreviated transcription (Latin):
nes. quia baptiraturus erat dñs in
sp̃u sancto: ut hoc intelligat᷑ didi¬
cisse incolumba. quod ita erat ba¬
ptiraturus dñs in sp̃u sc̃o. ut in ne¬
minẽ aliũ potestas illa transiret:
Unde probamus: Columba iã
baptizato dño descendit. Ante
aũt quã ueniret dñs ut baptira¬
retur a ioħe in iordane: dixcimus.
quia nouerat eũ illis uocib. ubi
ait: tu ad me uenis baptizari. e¬
Go a te debeo baptizari. Sed ecce
dñm nouerat: nouerat filiũ dei.
Unde probamꝰ. quia iã nouerat.
quia ip̃se baptiraret in sp̃u sc̃o.
Ante quã ueniret ad fluuiũ. cũ
multi ad ioħem concurrerent ba¬
ptirari: ait illis. Ego quid̃ ba¬
ptizo uos in aqua: qui aũt post
me uenit. maior me est: cuius ũ
sũ dignus corrigiã calciamenti¬

Expanded text:
nes, quia baptizaturus erat Dominus in nes, quia baptizaturus erat Dominus in Spiritu sancto; ut hoc intelligatur didicisse in columba, quod ita erat baptizaturus Dominus in Spiritu sancto, ut in neminem alium hominem potestas illa transiret? unde probamus? Columba jam baptizato Domino descendit: ante autem quam veniret Dominus ut baptizaretur a Joanne in Jordane, diximus quia noverat eum, illis vocibus ubi ait: Tu ad me venis, baptizari? ego a te debeo baptizari. Sed ecce Dominum noverat, noverat Filium Dei: unde probamus quod jam noverat quia ipse baptizaret in Spiritu sancto? Antequam veniret ad fluvium, cum multi ad Joannem concurrerent baptizari, ait illis, Ego quidem baptizo vos in aqua: qui autem post me venit, major me est, cujus non sum dignus corrigiam calc
Abbreviated transcription (Latin):
eũ non nouerat filiũ dei. aut eum
ñ nouerat dñm. aut non nouerat
xpp̃m : aut uero et hoc ñ nouerat:
quia ipse baptiraturus erat in a¬
qua et sp̃u sancto. Nã et hoc no¬
uerat. Sed quia ita ut sibi teneret
ipsam potestatẽ. et in nullũ mi¬
nistroꝵ eã transferret: hoc est qđ
didicit in columba. Ber hanc enĩ
potestatem. quã xp̃c solus sibi te¬
tas eccłe que significat᷑ in colum¬
ba: de qua dictũ est. Una ẽ colum¬
ba mea: una ẽ genitrici sue. Si
enĩ ut iam dixi fratres transferre.¬
tur potestas a dño ad ministrũ:
tot baptismata ẽent. quot mini¬
stri essent: et iam ñstaret unitas ba
cendit columba. in qua cognouit
ioħs quiddã propriũ. cum ei dic¬
tum esset. suꝑ quẽ uideris sp̃m de¬
est qui baptizat in sp̃u sancto: no¬
uẽrat aut quia ipse baptizat in
sp̃u sancto: sed quia tali propͥeta¬
de ut potestas ab eo ñ transiret in
alterũ. quanuis eo donante. hoc
ibi didicit. Et unde probamus.
quia iam et hoc nouerat iohan¬

Expanded text:
cum non noverat Dominum, aut non noverat Christum, aut vero et hoc non noverat quia ipse baptizaturus esset in aqua et Spiritu sancto; nam et hoc noverat: sed quia ita ut sibi teneret ipsam potestatem, et in nullum ministrorum eam transferret, hoc est quod didicit in columba. Per hanc enim potestatem, quam Christus solus sibi tetas Ecclesiae, quae significatur in columba, de qua dictum est: Una est columba mea, una est matri suae . Si enim, ut jam dixi, fratres mei, transferretur potestas a Domino ad ministrum, tot baptismata essent, quot ministri essent, et jam non staret unitas Bapcendit columba in qua cognovit Joannes quiddam proprium, cum ei dictum esset, Super quem videris Spiritum deest qui baptizat in Spiritu sancto , noverat quia ipse baptizat in Spiritu sancto; sed quia tali proprietate, ut potestas ab eo non transiret in alterum, quamvis eo donante, hoc ibi didicit. Et unde probamus quia jam et hoc noverat Joan
Abbreviated transcription (Latin):
se credebat eis: Sed ñ diceret eugłi¬
sta. multi crediderunt in nomi¬
ne eius: nisi uerũ testimoniũ illi¬
perhiberet. Magna ergo res: et
mira res. Credunt homines in
nib : presertim quia filius dei ẽ.
utiq uolens passus est: et si nol¬
let nunquã pateret᷑. quoͣmã si
nollet. nec nasceretur. Si aũt hoc
solũ uellet ut nasceretur tantũ:
et ñ moreretur: et quicquid uel¬
let faceret: quia om̃ipotentis pa¬
tris filius. om̃ipotens est. E x ip¬
sis reb probemus: quia cũ uo¬
luissent eũ tenere. discessit ab eis.
loquit᷑ eugłium: et cũ uoluissẽt
eũ de uertice montis precipitare:
discessit ab eis illesus. Et quando
uenerunt ad eũ comp̃hendendũ.
iam uenditũ a iuda traditore:
cũ ille putaret in potestate se
habere. tradere magistrũ & do¬
minũ suũ: et ibi ostendit dñs
uoluntate se pati. ñ necessitate.
Nam cũ eum iud̃i comp̃hen¬
dere uoluissent: dixit illis. Qd
queritis: E t illi dixxerũt. Iħm

Expanded text:
ebat eis; Sed non diceret Evangelista, Multi crediderunt in nomine ejus, nisi verum illis testimonium perhiberet. Magna ergo res, et mira res: credunt homines in nibus. Praesertim quia Filius Dei est, utique volens passus est; et si nollet, nunquam pateretur; qui si nollet, nec nasceretur: si autem hoc solum vellet, ut nasceretur tantum, et non moreretur, et quidquid vellet, faceret; quia omnipotentis Patris Filius omnipotens est. Ex ipsis rebus probemus. Quia cum voluissent eum tenere, discessit ab eis; loquitur Evangelium: Et cum voluissent eum de vertice montis praecipitare, discessit ab eis illaesus . Et quando venerunt ad eum comprehendendum, jam venditum a Juda traditore, cum ille putaret in potestate se habere, tradere magistrum et Dominum suum; et ibi ostendit Dominus voluntate se pati, non necessitate. Nam cum eum comprehendere Judaei voluissent, dixit illis: Quem quaeritis? At illi dixerunt: Jesum
Abbreviated transcription (Latin):
isti curanti et sananti ĩdigua¬
bantur. Tussa est enĩ adhibe
quid ẽ circumcisio: nnsi car¬
nis expoliatio: Significat er
go circumcisio. expoliationẽ
a corde cupiditatũ carnaliũ.
Don ergo sine causa data ẽ.
niam per illud menbrũ pro¬
creatur creatura mortalium:
et per unũ hominẽ mors. si¬
cut per uirũ hominẽ resurre¬
ctio mortuoꝵ: et per unũ ho¬
minẽ peccatum intrauit in
mundum. et per peccatum
mors. Id̾o quisq cum prepu¬
tio nascitur: quia om̃is homo
cũ uicio propaginis nascit᷑. Et
ñ mundat deus siue a uicio cũ
quo nascimur. siue auicus qͦ
male uiuendo addimus: isi
per cultellum petrinũ dñm
cidebant: et petre nomine.
xp̃m figurabant. et presentẽ
ñ agnoscebant: sed insuper
eũ occidere cupiebant. Qua¬

Expanded text:
isti curanti et sananti indignabantur. Jussa est enim adhiberuid est circumcisio, nisi carnis exspoliatio? Significat ergo ista circumcisio exspoliationem a corde cupiditatum carnalium. Non ergo sine causa data est, niam per illud membrum procreatur creatura mortalium. Et per unum hominem mors, sicut per unum hominem resurrectio mortuorum : et per unum hominem peccatum intravit in mundum, et per pecmors, » ideo quisque cum praeputio nascitur, quia omnis homo cum vitio propaginis nascitur. Et non mundat Deus sive a vitio cum quo nascimur, sive a vitiis quae male vivendo addimus, nisi per cultellum petrinum, id ecidebant, et petrae nomine Christum figurabant, et praesentem non agnoscebant, sed insuper eum occidere cupiebant. Qu
Abbreviated transcription (Latin):
tur. ñ qualiacunꝙ: ñ que fa¬
eille intelligantur. E cce iam
hereticus si forte audit uerba
ista. erigit se. et dicit nobis. Eoce
ce audit uerba filii qui dicit.
ñ potest filius a se facere quic¬
quã: nisi quod uiderit patrẽ
facientem. Expecta quemad¬
modũ scriptũ est. E sto man¬
suetus ad audiendũ uerbum:
ut intelligas. Puca enĩ contur¬
batum me esse his uerbis: qui
dico potestatem equalem maie¬
statemq esse patris et filii. Cũ

Expanded text:
tur, non qualiacumque, non quae fatur, non qualiacumque, non quae facile intelligantur. Ecce jam haereticus si forte audit verba ista, erigit se, et dicit nobis: Ecce ce audi verba Filii, qui dicit, Non potest Filius a se facere quidquam, nisi quod viderit Patrem facientem. Exspecta, quemadmodum scriptum est, Esto mansuetus ad audiendum verbum, ut intelligas . Puta enim me conturbatum esse his verbis, quoniam dico aequalem potestatem majestatemque esse Patris et
Abbreviated transcription (Latin):
ideo substantia filii le patre est.
Et quia substantia filii de pa¬
tre: ideo potentia filii de patre
est. Non alia potentia in fi¬
lio est.et alia substantia:. sed
ipsa est potentia que est sub¬
stantia. Substantia ut sit: po¬
tentia ut possit. E rgo quia
filius de patre est: iđo dixxit. ñ¬
Quia ñ est filius a se: ido non
potest a se. Uidetur enĩ quasi
minorem fecisse se. cum dicit:
ñ potest filius a se facere quie¬
quam: nisi quod uiderit patrẽ
sacientem. Hic erigit ceruicem
heretica uanitas eoꝵ scilicet qͥ
dicunt filium minorem esse.
quam pater ẽ: minoris potes¬
tatis. maiestatis. possibilitatis.
ñ intelligentes mysterium uer¬
uestra:. et uidete quẽ admodum
in carnalisuo intellectu. modo
turbentur in ipsis uerbis xpisti.
Hoc autẽ paulo ante prelocui¬
tus sum. quia omina ꝑuersa
corda perturbat: sicut pia cor¬
da exercet uerbũ dei: maxime
quod per ioħem eugłistam dici¬
citur. Alta enĩ per illũ dicun¬

Expanded text:
ideo et substantia Filii de Patre est; ideo et substantia Filii de Patre est; et quia substantia Filii de Patre, ideo potentia Filii de Patre est. Non alia potentia est in Filio, et alia substantia: sed ipsa est potentia quae et substantia; substantia ut sit, potentia ut possit. Ergo quia Filius de Patre est, ideo dixit, FiQuia non est Filius a se, ideo non potest a se. 5. Videtur enim quasi minorem se fecisse, cum dixit, Non potest Filius a se facere quidquam, nisi quod viderit Patrem facientem. Hic erigit cervicem haeretica vanitas, eorum scilicet qui dicunt Filium minorem esse quam Patrem, minoris potestatis, majestatis, possibilitatis, non intelligentes mysterium vervestra, et videte quemadmodum in carnali suo intellectu modo turbentur in ipsis verbis Christi. Hoc autem paulo ante praelocutus sum, quia omnia perversa corda perturbat, sicut pia corda exercet Verbum Dei, maxime quod per Joannem evangelistam dicitur. Alta enim per illum dicun
Abbreviated transcription (Latin):
Quare a patre habet ut fili¬
us sit : Quia a patre habet
ut possit: quia a patre habet
ut sit. Filio enĩ hoc est esse: qd̾
posse. Homini ñ ita ẽ : ex com¬
paratione humane infirmita¬
tis. longe infra iacentis. Uteun¬
q corda sustollite: et ne forte
aliquis nostrũ tangat secre¬
tum. et quasi coruscatiõe ma¬
gne lucis horrescens. sapiat
aliquid ne insipiens remane¬
at: ñ tamen se totũ sapere pu¬
tet ne superbiat: et quod sa¬
est quod ẽ: aliud ẽ quod po¬
test. Aliquando enĩ et homo¬
ẽ. et ñ potest quod uult: ali¬
quando sic est homo. ut
possit quod uult. Itaq aliud
est esse ipsius: alrud posse ipsi¬
us. Si enĩ hoc ẽ esse ipsius. qđ
est uelle ipsius: tũ uellet. pos¬
set. Deo autẽ cui ñ est alia sub¬
stantia ut sit. et alia potestas
ut possit: sed consubstantiale
et alio modo potest:sed essee
posse simul habet: quia uell
et facere simul habet.Quia
ergo potentia filii de patre est:

Expanded text:
Quare a Patre habet ut FiliQuare a Patre habet ut Filius sit? Quia a Patre habet ut possit, quia a Patre habet ut sit. Filio enim hoc est esse quod posse. Homini non ita est. Ex comparatione humanae infirmitatis, longe infra jacentis, utcumque corda sustollite; et ne forte aliquis nostrum attingat secretum, et quasi coruscatione magnae lucis horrescens, sapiat aliquid, ne insipiens remaneat: non tamen se totum sapere putet, ne superbiat, et quod saest quod est, aliud quod potest. Aliquando enim et est homo, et non potest quod vult; aliquando autem sic est homo, ut possit quod vult: itaque aliud est esse ipsius, aliud posse ipsius. Si enim hoc esset esse ipsius, quod est posse ipsius; cum vellet posset. Deus autem cui non est alia substantia ut sit, et alia potestas ut possit, sed consubstantiale et alio modo potest; sed esse et posse simul habet, quia velle et facere simul habet. Quia ergo potentia Filii de Patre est,
Abbreviated transcription (Latin):
bum erat apud dm: et deus
erat uerbũ. Omnia per ipsũ
facta sunt. Si omia per ipsũ
facta sunt: dixit deus fiat lux.
et facta est lux. In uerbo fecit:
per uerbũ fecit. E cce ergo au
responderet stomacantibꝰ iu¬
deis: quia ñ solum soluebat
sabbatum. sed etiã patrem su¬
um dicebat dm: equalem se
faciens deo. Sic enim scriptũ
ẽ in suꝑiore capitulo. Cum
ergo eoꝵ tali erranti inligna¬
tioni dei filius et ueritas respõ¬
deret:ait.Amen amen dico
uobis. ñ potest filius a se facere
quicquã: nisi quod uiderit
patrem facientem.Tanquã
diceret. Quid scandalitaties¬
tis. quia patrẽ meũ dixxi dmͭ
et quia equalem me facio deoͤ
Ita sum equalis ut ille me ge¬
nuerit:. ita sum equalis. ut ñ
ille ame. sed ego ab illosim.
Hoc enim intelligit᷑ in his
uerbis. Non potest filiꝰ a se face¬
re quicquã: nsi quod uiderit
patrem facientem. Hoc ẽ. qͥc¬
quid filius habet ut faciat: a
patre habet ut faciat. Quare
a patre habet ut filius sit.

Expanded text:
bum erat apud Deum, et Deus erat Verbum: omnia per ipsum facta sunt . Si omnia per ipsum facta sunt; dixit Deus, Fiat lux; et facta est lux: in Verbo fecit, per Verbum fecit. 4. Ecce ergo nunc responderet stomachantibus Judaeis, quia non solum solvebat sabbatum, sed etiam patrem suum dicebat Deum, aequalem se faciens Deo : sic enim scriptum est in superiori capitulo. Cum ergo tali eorum erranti indignationi Dei Filius et Veritas responderet, ait, Amen, amen dico vobis, non potest Filius a se facere quidquam, nisi quod viderit Patrem facientem. Tanquam diceret, Quid scandalizati estis, quia Patrem meum dixi Deum, et quia aequalem me facio Deo? Ita sum aequalis, ut ille me genuerit: ita sum aequalis, ut non ille a me, sed ego ab illo sim. Hoc enim intelligitur in his verbis, Non potest Filius a se facere quidquam, nisi quod viderit Patrem facientem. Hoc est, quidquid Filius habet ut faciat, a Patre habet ut faciat. Quare a Patre habet ut Filius sit.
Abbreviated transcription (Latin):
sed hoc suadebat. Xp̾̃c autẽ e¬
qualis patri natus erat. ñ fac¬
tus: natus de substantia patͥs.
Tnde illũ sic comm̃dat apłs.
Qui cũ in forma cłi esset : ñ

Expanded text:
sed hoc suadebat. Christus autem aequalis Patri natus erat, non factus: natus de substantia Patris. Unde illum sic commendat Apostolus: Qui cum in forma Dei esset, n
Abbreviated transcription (Latin):
mo qui ñ habebat uestem nup¬
dialem inuitatus est et uenit :
sed proiectus est de numero uoca¬
toꝵ: quia ñ habebat uestem ad
sponsi głam. Qui enĩ suam glo¬
riam querit ñ xp̃i: ñ habet ues¬
tem nuptialem. Non enĩ uo¬
lunt consonare uoci ulius qͥ
amicus erat sponsi: et ait. hic ẽ
qui baptirat. Nec immerito
illi qui ñ habebat uestem nup¬
tialem hoc per increpationẽ
obiectum est. quod ñ erat: ami¬
ce. quid huc uenisti. Et sicut
ille obmutuit: ita et isti. Qͥd
enĩ prodest strepitus oris. mu¬
to corde: Nouerunt quippe
intus apud semet ipsos. non
se habere quod dicant. Intus
obmutuerunt: foris perstre¬
punt. Audiunt uelint nolint
etiam apud se cantari. surge ds
iudica terrã: quoniã tu here¬
ditabis in omnib gentib. Et ñ

Expanded text:
t vestem nuptialem, invitatus est et venit, sed projectus est de numero vocatorum, quia non habebat vestem ad sponsi gloriam; qui enim suam gloriam quaerit, non Christi, non habet vestem nuptialem: non enim volunt consonare voci illius qui amicus erat sponsi, et ait, Hic est qui baptizat . Nec immerito illi qui non habebat vestem nuptialem, hoc per increpationem objectum est, quod non erat: Amice quid huc venisti? Et sicut ille obmutuit , ita et isti. Quid enim prodest strepitus oris, muto corde? Noverunt quippe intus apud semetipsos non se habere quod dicant. Intus obmutuerunt, foris perstrepunt. Audiunt, velint nolint, etiam apud se cantari, Surge, Deus, judica terram; quoniam tu haereditabis in omnibus gentibus: et n
Abbreviated transcription (Latin):
ñ uideat. cirius habeat figurã
unicus eius: qui sibi ad sacrifi¬
cium quo ipse inmolandus
ducebatur ligna portabat: Por¬
tauit enĩ dñs crucem suã: sicut
eugłium loquit᷑. Hoc de tercia
hydria cõmemorasse suffecerit.
De dauid aũt quid dicã. qđ
ad om̃s gentes pertinebat pro¬
phetia eus: quando audiuimꝰ
psalmũ. et difficile ẽ ut dicat᷑
psalmus. ubi hoc ñ sonet: Sed
certe dixi modo cantauimus.¬

Expanded text:
non videat cujus habebat figuram non videat cujus habebat figuram unicus ejus, qui sibi ad sacrificium, quo ipse immolandus ducebatur, ligna portabat? Portavit enim Dominus crucem suam, sicut Evangelium loquitur . Hoc de tertia hydria commemorasse suffecerit. 13. De David autem, quid dicam quod ad omnes gentes pertinebat prophetia ejus; quando modo audivimus Psalmum, et difficile est ut dicatur psalmus ubi hoc non sonet? Sed certe
Abbreviated transcription (Latin):
Quis est qui sic dormiat: ut
ei ossa ñ eurigilanti euellantur:
An quia euellebat: propter¬
hoc homo ñ sentiebat: Poterat
ergo et uigilanti sine dolore e¬
uellere. qui potuit dormien¬
ti: sed procul dubio hydria
prima implebatur: prophia
illius temporis. de futuro isto
tempore dispensabatur. Xp̃c
etiam figuratus ẽ in noe: et in
illa arca orbis terrarũ. Quare
enĩ in arca inclusa sunt omĩa
animalia: nisi ut significaren¬
tur om̃s gentes:. Non enim de¬
erat do rursus cr̃eare genus a¬
nimaliũ. Quando enĩ omĩa
ñ erant: nonne dixit ꝓducat
terra. et produxit terra: ¶In¬
de ergo tunc fecit. inde refice¬
ret ÷ uerbo fecit. uerbo reficeret:
nisi quia mysterrũ cominen¬
dabat. et scd̃am hydriam pro¬
phetice dispensationis imple¬
bat: ut per lignũ liberaretur
figura orbis terrarũ: quia inli¬
gno figenda erat uita orbis ter¬
rarũ. Iam in tercia hydria ipsi
abrahe. quod iã cominemoraui
dictum ẽ: in semine tuo bene¬
dicentur om̃s gentes. Et quis

Expanded text:
Quis est qui sic dormiat, ut ei ossa non evigilanti evellantur? An quia Deus evellebat, propterea homo non sentiebat? Poterat ergo et vigilanti sine dolore evellere, qui potuit dormienti. Sed procul dubio hydria prima implebatur: prophetia illius temporis de futuro isto tempore dispensabatur. 11. Christus etiam figuratus est in Noe, et in illa arca orbis terrarum. Quare enim in arca inclusa sunt omnia animalia , nisi ut significarentur omnes gentes? Non enim deerat Deo rursus creare omne genus animalium. Quando enim omnia non erant, nonne dixit, Producat terra, et produxit terra ? Unde ergo tunc fecit, inde reficeret; verbo fecit, verbo reficeret: nisi quia mysterium commendabat, et secundam hydriam propheticae dispensationis implebat, ut per lignum liberaretur figura orbis terrarum; quia in ligno figenda erat vita orbis terrarum? 12. Jam in tertia hydria, ipsi Abrahae, quod jam commemoravi, dictum est, In semine tuo benedicentur omnes gentes. Et quis
Abbreviated transcription (Latin):
in celis est. Ergo et moyses per
li perhibuerunt testimoniũ
xp̃o. His omnib cestimoniis
preponit testimoniũ oꝑum
suoꝵ: quia per illos ñ nisi deus¬
sed perhibet alio modo d̾s testi¬
moniũ filio suo. Per ipsũ filiũ
suũ. indicat ds filiũ: indicat
se per filrũ. Adhunc si potue¬
rit homo peruenire. nec lucer¬
nis indigebit: et uere fodiendo
altiuis edificiũ perducit ad pe¬
tram. Facilis est ergo fratres ho¬
dierna lectio: sed propt̾ hester¬
num debitũ. scio enim qͥd dis¬
tulerim ñ abstulerim. et dñs
dignatus ẽ donare etiã hodie
loqui ad uos. Recordamini qͥd
reposcere debeatis. si forte aliqͦ
modo seruata pietate et salubri
humilitate. extendamus nos
ñ aduersũ deũ. sed ad deum:
et leuemus ad eũ animã nos¬
tram. effundentes eam super
nos. sicut ille cui in psalmo di
cebatur. ubi ẽ deus tiuis. Hec
inquit meditatus sũ: et effu¬
di super me animã meã. Le¬
uemus ergo aninrã ad decim
ñ contra deũ: quia et hoc di¬

Expanded text:
inisteria. Ergo et Moyses perhli perhibuerunt testimonium Christo. His omnibus testimoniis praeponit testimonium operum suorum, quia per illos non nisi DeuSed perhibet alio modo Deus testimonium Filio suo: per ipsum Filium suum indicat Deus Filium, indicat se per Filium. Ad hunc si potuerit homo pervenire, nec lucernis indigebit, et vere fodiendo altius, aedificium perducet ad petram. 5. Facilis est ergo, fratres, hodierna lectio: sed propter hesternum debitum scio enim quid distulerim, non abstulerim, et Dominus dignatus est donare etiam hodie loqui ad vos, recordamini quid reposcere debeatis, si forte aliquo modo servata pietate et salubri humilitate, extendamus nos non adversus Deum, sed ad Deum; et levemus ad eum animam nostram, effundentes eam super nos, sicut ille in Psalmo, cui dicebatur, Ubi est Deus tuus? Haec, inquit, meditatus sum, et effudi super me animam meam . Levemus ergo animam ad Deum, non contra Deum; quia et hoc di
Abbreviated transcription (Latin):
michi mater. et frater. et soror ẽ.
Ergo et maria quia fecit uolun¬
tatem patris. et hoc in ea magni¬
ficauit dñs: quia fecit uoluntatẽ
patris: ñ quia caro genuit carnẽ.
Intendat caritas uĩa. Propterea
cum dñs inter turbas admirabilis
uideretur. faciens signa et prodigia.
et ostendens quid lateret in carne:
admirate quedã anme dixerunt.
Felix uenter qui te portauit. Et
ille. Inmo felices. qui audiunt
uerbũ dei: et custodiunt. Hoc ẽ
dicere. Et mater mea quã ap¬
pellastis felicem. inde felix: qͥ a
uerbũ dei custodit. Don quia
in illa uerbũ caro factum est. et
habitauit in nobis: sed quia
custodit ipsum uerbũ dei ꝑ qđ
facta est: et quod in illa caro fa¬
ctum est. Homines ñ gaudeant
prole temporali. ex ultent: si spi¬
ritu iunguntur do. Hec diximꝰ
propter id quod ait eugłista. qͥa
cũ matre sua et fratrib suis. et
discipulis suis habitauit in ca¬
pharnaum ꝑaucis dieb. Inde

Expanded text:
mihi mater, et frater, et soror est . mihi mater, et frater, et soror est . Ergo et Maria, quia fecit voluntatem Patris. Hoc in ea magnificavit Dominus, quia fecit voluntatem Patris, non quia caro genuit carnem. Intendat Charitas vestra. Propterea cum Dominus in turba admirabilis videretur, faciens signa et prodigia, et ostendens quid lateret in carne, admiratae quaedam animae dixerunt: Felix venter qui te portavit. Et ille: Imo felices qui audiunt verbum Dei, et custodiunt . Hoc est dicere, Et mater mea quam appellastis felicem, inde felix quia verbum Dei custodit: non quia in illa Verbum caro factum est, et habitavit in nobis ; sed quia custodit ipsum Verbum Dei per quod facta est, et quod in illa caro factum est. Homines non gaudeant prole temporali, exsultent si spiritu junguntur Deo. Haec diximus propter id quod ait Evangelista, quia cum matre sua et fratribus suis et discipulis habitavit in Capharnaum paucis diebus. 4. Inde
Abbreviated transcription (Latin):
ti marie: fratres dñi. de quolibet
gradu cognati. Unde probamus:
Ex ipsa scriptura. ⁊ rater abrahe
dictus est loth: filius erat fratris
ipsius. Lege. et inuenies. quia
abraham patruus erat loth: & di¬
cti sunt fratres. Unde nisi
quia cognati: ¶tẽ. iacob laban
syrum habebat auuncłm. Fra¬
ter enĩ erat laban. matris iacob:
idest. rebecce uocoris ysaac. Le¬
ge scripturam: et inuenies:
quia fratres dicunt᷑. auuncłs.
et sororis filius. Qua regula co¬
gnita: inuenies omnes consan¬
guineos marie fratres esse xp̃i.
Sed illi discipuli. magis fratres
erant: quia et illi cognati fratres
ñ essent: si discipuli ñ essent. Et
sine causa fratres: si magistrum ñ
agnoscerent fratrẽ. Nam quodã
loco. cũ ei nunciati essent mater
et fratres eius foris stantes : ule
aũit cum discipulis loquebatur.
ait. Que michi mater. aut qui
frat᷑s. Et extendẽs manũ super
discipulos suos: dixit. Hi sunt
fratres mei. Et quicunq fecerit
uoluntatem patris mei: ille

Expanded text:
ti Mariae fratres Domini, de quolibet gradu cognati. Unde probamus? Ex ipsa Scriptura. Frater Abrahae dictus est Lot ; filius erat fratris ipsius. Lege, et invenies quia Abraham patruus erat Lot , et dicti sunt fratres. Unde, nisi quia cognati? Item Jacob Laban Syrum habebat avunculum: frater enim erat Laban matris Jacob, id est Rebeccae uxoris Isaac . Lege Scripturam, et invenies quia fratres dicuntur avunculus et sororis filius . Qua regula cognita, invenies omnes consanguineos Mariae fratres esse Christi. 3. Sed illi discipuli magis erant fratres; quia et illi cognati fratres non essent, si discipuli non essent: et sine causa fratres, si magistrum non agnoscerent fratrem. Nam quodam loco cum ei nuntiati essent mater et fratres ejus foris stantes, ille autem cum discipulis suis loquebatur, ait: Quae mihi mater, vel qui fratres? Et extendens manum super discipulos suos, dixit, Hi sunt fratres mei: et, Quicumque fecerit voluntatem Patris mei, ille
Abbreviated transcription (Latin):
non debet fieri domus dei÷: po¬
tationis debet fieri: Nos aũt
quando ista dicimus. stridũt
dentib suis aduersus nos. et
consolatur nos psalmus quẽ
audistis: striderunt super nos
dentib suis. Nouimus et nos
audire unde curemur: et si in¬
geminantur flagella xp̃o: qͥa
flagellatur sermo ipsius. Con¬
gregata sunt inquit in me fla¬
gella et nescierunt. Elagellatus

Expanded text:
non debet fieri domus Dei, ponon debet fieri domus Dei, potationis debet fieri? Nos autem quando ista dicimus, stridunt dentibus suis adversus nos: et consolatur nos psalmus quem audistis, Striderunt super me dentibus suis. Novimus et nos audire unde curemur, etsi ingeminantur flagella Christo, quia flagellatur sermo ipsius: Congregata sunt, inquit, in me flagella, et nescierunt. Flagellatus