comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ubi ȩpłam pauli adgalathas interp̃tatur. &
ceteri deinceps interp̾tes sunt secuti. illa uel ma¬
xuine causa sub introducunt. ut porfirio res¬
pondeant blasfemanti: qui pauli arguit pro¬
cacitatem. qͦd principem apłoꝵ petrum ausus
ẽ rep̃hendere. & arguere infaciem : ac ratione
constringere. qͦd male fecerit: id ẽ in eo errore
fuerit. in quo fuit ipse qui alium arguit delin¬
quentẽ. Quid dicam de iokanne qui dudum
rauit librum: in quo origenis & ueterum sen¬
tentias est secutus : Si gͥ me repͥhendis errantem.
patere me queso errare. cũ talibus: a. cũ me erro¬
ris mei multos socios habere conspexeris. tu ueri¬
tatis tuȩ saltim unũ adstipulatorem ꝓferre de.¬
bebis. Hȩc de explanatione unuus capituli episto.¬
lȩ ad galathas. S ne uidear aduersus rationẽ
tuã niti testiũ numero. & occasione illustriũ
iurorũ subter fugere ueritatẽ nec manũ au-¬

Expanded text:
ubi epistulam Pauli ad Galatas interpretatur, et ubi epistulam Pauli ad Galatas interpretatur, et ceteri deinceps interpretes sunt secuti, illa uel maxime causa subintroducunt, ut Porphyrio respondeant blasphemanti, qui Pauli arguit procacitatem, quod principem apostolorum Petrum ausus sit reprehendere et arguere in faciem ac ratione constringere, quod male fecerit, id est in eo errore fuerit, in quo fuit ipse, qui alium arguit delinquentem. quid dicam de Iohanne, qui dudumrauit librum, in quo Origenis et ueterum sententiam est secutus? si igitur me reprehendis errantem, patere me, quaeso, errare cum talibus et, cum me erroris mei multos socios habere perspexeris, tu ueritatis tuae saltem unum adstipulatorem proferre debebis. haec de explanatione unius capituli epistulae ad Galatas. Sed ne uidear aduersum rationem tuam niti testium numero et occasione uirorum inlustrium subterfugere ueritatem nec manum au
Abbreviated transcription (Latin):
legi esse subicctos: ut ꝑ utrarumq pet sonam et
paulus recte repͣhender& eos qui legẽ seruarent
quasi doctor gentium : & petrus ture rep̃hendere¬
tur: qui princeps circumcisionis. id imperauit
gentilib. qͦd soli qui ex iudeis erant debuerint
obseruare. Hoc si placet. immo quia plac&. ut qͥc̃q
credunt ex iudeis debitores sint legis faciendȩ: tu
ut ep̃c in toto orbe notissimus. debes hanc ꝓmul¬
gare sententiam: & iassensum tuũ om̃s co ep̃os
trakere. Ego in paruo tuguriunculo cũ mona¬
chuis id ẽ cũm peccatorib meis de magnis statue¬
re ñ audeo: nisi hoc ingenue confiteri me ma¬
iorum scripta legere. & incõm̃tarĩis scđm om̃iũ
consuetudinẽ uarias ponere ex planationes: ut
e multis sequatur unus qͥsq qͦd uelit Qd qͥdem
te puto & in seculari litteratura. & indiuinis
libris legisse & ꝓbasse. N anc aut̃ ex planationẽ
quã primus origenis indecimo stromatũ libro

Expanded text:
legi esse subiectos, ut per utrorumque personam et legi esse subiectos, ut per utrorumque personam et Paulus recte reprehenderet eos, qui legem seruarent, quasi doctor gentium et Petrus iure reprehenderetur, qui princeps circumcisionis id imperauerit gentibus, quod soli, qui ex Iudaeis erant, debuerint obscredunt ex Iudaeis. debitores sint legis faciendae, tu ut episcopus in toto orbe notissimus debes hanc promulgare sententiam et in adsensum tuum omnes coepiscopos trahere. ego in paruo tuguriunculo cum monachis, id est conpeccatoribus meis de magnis statuere non audeo, nisi hoc ingenue confiteri, me maiorum scripta legere et in commentariis secundum omnium consuetudinem uarias ponere explanationes, ut e multis sequatur unusquisque quod uelit. quod quidem puto te et in saeculari litteratura et in diuinis libris legisse et probasse. Hanc autem expositionem, quam primus Origenes in decimo Stromatum libro,
Abbreviated transcription (Latin):
ras. inex planatione nr̃a. eruditionis tuȩ
fuerat querere. utrum ea quȩ scripsimus
haberentur ingrecis: ut si illi ñ dixissent:
tunc. meam ꝓpriȩ sententiã condẽpnares:
presertim cum libere inp̾fatione confessussi.
origenis cõm̃tarios me esse secutum. & uel me¬
a. uel aliena dictasse : & infine eiusdẽ capi¬
tuli qͦd rep̾hendis. scripserim. Si cui . non
placa sensus. quo nec petrus peccasse nec
paulus ꝓcaciter ostenditur arguisse. maiort̃
deb& exponere. qua consequentia paulus in
altero rep̾kendat. qͦd ipse cõmisit Ex quo
ostendi me non ex diffimito id defendere
qͦd ingrecis legeram. s ea ex pressisse
quȩ legeram: ut lectoris arbitrio derelinquerẽ.
utrum ꝓbanda c̾e̾nt an inprobanda. Tugͥ ne
qͦd ego petieram faceres. nouum argum̃tum repperis¬
sti: ut adsereres gentiles qui inxp̃m credidissent le¬
gis onere liberos. eos autẽ qui ex iudeis crederent

Expanded text:
ras in explanatione nostra, eruditionis tuae ras in explanatione nostra, eruditionis tuae fuerat quaerere utrum ea, quae scripsimus; haberentur in Graecis, ut, si illi non dixissent, tunc meam proprie sententiam condemnares, praesertim cum libere in praefatione confessus sim Origenis commentarios me secutum et uel mea uel aliena dictasse et in fine eiusdem\'capituli, quod reprehendis, scripserim: si cui iste non placet sensus, quo nec Petrus peccasse nec Paulus procaciter ostenditur arguisse maiorem, debet exponere, qua consequentia Paulus in altero reprehendat, quod ipse commisit. ex quo ostendi me non ex definito id defendere, quod in Graecis legeram, sed ea expressisse, quae legeram, ut lectoris arbitrio derelinquerem, utrum probanda essent an inprobanda. Tu igitur, ne, quod ego petieram, faceres, nouum argumentum repperisti, ut adsereres gentiles, qui in Christum credidissent, legis onere liberos, eos autem, qui ex Iudaeis crederent,
Abbreviated transcription (Latin):
sentiens. origenis cõm̃tarios sum secutus.
Seripsit enim ille uir in ȩpła pauli adgala¬
thas quinq propriȩ uoluminas & decimũ
matico suꝑ ex planationẽ eius sermone com¬
pleuit. Tractatus quoq uarios: & excerpta qͦ
uel sola possint sufficere cõposuit. Prȩter¬
mitto didimum uidentẽ meum. & laudice¬
num de gocła nuꝑ egressum. & alexcandõu
ueterẽ hercticum. Eusebiũ quoq emisenũ
& theodorum. eracleõtem: qui &. ipsi non nul¬
los suꝑ hac re cõm̃tarios reliquerunt. E
quib uel si pauca decerperem: fiers aliqͥd
quod non penitus contemneretur. Itaq
ut simpliciter fatear legi hȩc om̃ia: & in
mentẽ meam plurima ooateruans accito
notario uel mea uel aliena diclaui: nec
ordinis nec uerboꝵ inter dum nec sensuũ
nrãm. ab aliis benedicta dispereant: & ñ
placeant. intet ex traneos. quȩ placent int̃̾
suos. Siquid gͥ rep̃hensione dignũ putaue¬

Expanded text:
sentiens Origenis commentarios sum secutus. sentiens Origenis commentarios sum secutus. scripsit enim ille uir in epistulam Pauli ad Galatas quinque proprie uolumina et dec.imum matico super explanatione eius sermone conpleuit; tractatus quoque uarius et excerpta, quae uel sola possent sufficere, conposuit. praetermitto Didymum uidentem meum et Lao dicenum de ecclesia nuper egressum et Ale.xandrum, ueterem hereticum, Eusebium quoque Emisenum et Theodorum Heracleotem, qui et ipsi nonnullos super hac re commentarios reliquerunt. e quibus uel si pauca decerperem, fieret aliquid, quod non penitus contemneretur, et, ut simpliciter fatear, legi haec omnia et in mente mea plurima coaceruans accito notario uel mea uel aliena dictaui nec ordinis nec uerborum interdum nec sensuum r inperitiam nostram ab aliis bene dicta dispereant et non placeant inter extraneos, quae placent inter suos. si quid igitur reprehensione dignum putaue
Abbreviated transcription (Latin):
poetis. etducis. tragicis. comicis. Epitaphũ
autem: propie scribitut mortuoꝵ. Qđ qui¬
dem. indormitione sc̃e memorie nepoci¬
ani prbi : olim me fecisse noui Ergo hc
liber. uel de illustrib uiris. uel propriȩ
descriptorib ecclesiasticis appellandus est.
licet aplerisq em̃datorib inperitis. de aucto¬
dixerim incõm̃tariis epłȩ ad galathas. paulũ
id inpetro ñ potuisse reprehendere qͥd ipse fece¬
rat. nec in alio arguere simulationẽ cuius ipse
tenebatur reus: & asseris rep̃hensionẽ apostoli¬
cam ñ fuisse dispensatoriam. s ueram : & me
ita sonare ut scripta sunt. Adquȩ primum
respondeo: debere prudentiam tuã p̃faciuncu¬
lȩ cõm̃tarioꝵ meoꝵ meminisse : dicentis exꝑ
sona mea. Quid gͥ: ego stultus aut temerarius:
auid pollicear.ͦ Qđ ille ñ potuit : minime.
Qum pocius in eo ut mͥ uideor. cautior. atq
timidior: qͦd inbecillitatem uirium mearũ

Expanded text:
poetis, epicis, tragicis, comicis —; Epitaphium poetis, epicis, tragicis, comicis —; Epitaphium autem proprie scribitur mortuorum, quod quidem in dormitione sanctae memoriae Nepotiani presbyteri olim fecisse me noui. ergo hic liber uel De inlustribus uiris uel proprie De scriptoribus ecclesiasticis appellicet a plerisque emendatoribus imperitis, de auctodixerim in commentariis Epistolae ad Galatas, Paulum id in Petro non potuisse reprehendere quod ipse fecerat , nec in alio arguere simulationem cujus ipse tenebatur reus; et asseris, reprehensionem apostolicam non fuisse dispensatoriam, sed veram, et meita sonare ut scripta sunt. Ad quae primum respondeo debuisse prudentiam tuam praefatiunculae commentariorum meorum meminisse dicentis ex persona mea: quid igitur? e.go stultus aut temerarius, qui id pollicear, quod ille non potuit? minime. quin potius in eo mihi uideor cautior atque timidior, quod inbecillitatem uirium mearum
Abbreviated transcription (Latin):
niteris consolari : ad ipsas causas ueniã. Dicis
accepisse te librum meum a quodã fr̃e qui
titulum ñ haber&. in quo scriptores ȩoolesi¬
asticos. tam grecos quã latinos enumerauerĩ:
cũq abeo quereres ut tiuis ũbis utar. cur li¬
minaris pagina ñ e̾e̾t inscripta: uel qͦ cense¬
retur nomine. respondisse appellari ȩphata¬
phium: & argum̃taris qͦd recte sic uocaretur.
si eoꝵ tantum uel uitas uel scripta ibi legis¬
ses. qui iam defuncti essent: cum uͦ mulłoꝵ
& eo tp̃r quo scribebantur. & nunc usq uiuen¬
tium. ibi cõmemorarentur opuscula: mirari
te cur ei hunc titulũ imposuerim. Puto in¬
telligere prudentiã tuã: qͥd ex opere ipso titu¬
lum potueris intelligere: Legisti enimꝰ grecos
& latinos. qui uitas iuroꝵ inlustrium de scri¬
pserunt. qͦd numquã epitaphiũ hauc oꝑi
scripserint. sed de illustrib uiris: uerbi gr̃a
ducib plulosoplis. oratoribus. hystoricis:

Expanded text:
niteris consolari; ad ipsas causas ueniam. Dicis niteris consolari; ad ipsas causas ueniam. Dicis accepisse te librum meum a quodam fratre, qui titulum non haberet, in quo scriptores ecclesiasticos tam Graecos quam Latinos enumerauerim, cumque ab eo quaereres, ut tuis uerbis utar, cur liminaris pagina non esset inscripta uel quo censeretur nomine, respondisse appellari epitaphium et argumentaris, quod recte sic uocaretur, si eorum tantum uel uitas uel scripta ibi legisses, qui iam defuncti essent; cum uero multorum et eo tempore, quo scribebatur, et nunc usque uiuentium ibi commemorete, cur ei hunc titulum inposuerim. puto intellegere prudentiam tuam, quod ex opere ipso titulum potueris intellegere. legisti enim et Graecos et Latinos, qui uitas uirorum inlustrium descripserunt, quod numquam Epitaphium huic operi scripserint, sed De inlustribus uiris — uerbi gratia: ducibus, philosophis, oratoribus, historicis,
Abbreviated transcription (Latin):
& sc̃s gloriatur in dño dicens. Signatum ẽ suꝑ nõ
lum̃ uultus tui dñe. Dicamus gͦ & nos. paratũ
cor meum ds̃ paratum cormeũ. cantabo & psal¬
lam ingła mea. exurge psalterium & cythara.
exurgam diluculo: ut innobis possit impleri.
aperi os tuũ & ego implebo illud: & dñs da¬
bit u̾bum euangeliz antib uirtute multa
Te quoq ipsum o̾rare ñdubito: ut inter nos
contendentes. uertias supen. Non enim tuam
uincamꝰ. si meũ errorem intellexero: & econtra¬
rio me uincente tu superas: quia ñ filiĩ pa¬
rentib: sed parentes filiis thesaurizant. Et
inparalipomenon libro legimus. qͦd filii isrł
adpugnã processerint mente pacifica: inter
ipsos quoq gladios. & effusiones sanguinis. &
cadauera ꝓstratoꝵ. non suam sed pacis uicto
ui sermone soluamus. Pretermitto saluta¬
tionis officia. quib meum de mulces caput:
taceo deblandicĩs quib rep̃hensionẽ meã

Expanded text:
et sanctus gloriatur in Domino dicens: « Signatum est super nos et sanctus gloriatur in Domino dicens: « Signatum est super nos lumen vultus tui, Domine » . Dicamus igitur et nos, « Paratum cor meum, deus, paratum cor meum; cantabo et psallam in gloria mea; exsurge psalterium et cithara, exsurgam diluculo, ut in nobis possit impleri: Aperi os tuum et implebo illud, et: Dominus dabit uerbum euangelizantibus uirtute multa. te quoque ipsum orare non dubito, ut inter nos contendentes ueritas superet. non enim tuam uincam, si meum errorem intellexero, et e contrario me uincente tu superas, quia non filii parentibus sed parentes filiis thesaurizant. et in Paralipomenon libro legimus, quod filii Israhel ad pugnandum processerint mente pacifica inter ipsos quoque gladios et effusiones sanguinis et cadauera prostratorum non suam sed pacis uictorusserit, sermone soluamus, praetermitto salutationes et officia, quibus meum demulces caput; taceo de blanditiis, quibus reprehensionem mei
Abbreviated transcription (Latin):
cire cõpellar. & tumultuario respondere sermo¬
ne : ñ maturitate scribentis. s dictantis teme¬
ritate. quȩ plerumq ñ indoctrinã sed incasũ
uertitur. ut fortissimos quoq milites subita
bella conturbant: & ante coguntur fugere.
ad ephesios. Ad sumite arma dĩ. ut possitis
resistere indie malo: & rursum. State prȩ¬
cincti lumbos ur̃os inueritate. & induti lo¬
rica iusticie. & calciati pedes inp̃paratione
euangłii pacis: suꝑ omĩa accipientes scutũ
fidi. inquo possitis uniusa tela maligni ig¬
nita ex tinguere : & galeã salutis accipite. &ͦ
gladium sp̃c q̃d ẽ. uͦerbum d̾i. Nis quondã
hauus scłi turb̾iͥnes insensib suis e̾e̾ monstra¬
bat: bibens detorrente inuia. ld ciroo ex alta¬
uit caput : & suꝑbissimum goliam suo potis¬
simũ mucrone truncauit: ꝑcuciens infronte
blasphemũ. & inea parte corporis uulnerans.
inqua & p̃sũptor sacerdocii orias lepra ꝑcutit᷑:

Expanded text:
tire compellerer, et tumultuario respondere sermotire compellerer, et tumultuario respondere sermone, non maturitate scribentis, sed dictantis temeritate: quae plerumque non in doctrinam, sed in casum vertitur; ut fortissimos quoque milites subita bella conturbant, et ante coguntur fugere, ad Ephesios: « Assumite arma Dei, ut possitis resistere in die malo. » Et rursum: « State succincti lumbos vestros in veritate, et induti loricam justitiae, et calceati pedes in praeparationem euangelii pacis super omnia accipientes scatum fidei, in quo possitis uniuersa tela maligni ignita extinguere, et galeam salutis accipite et gladium spiritus, quod est uerbum dei. his quondam hujus saeculi turbines in sensibus suis esse monstrabat, bibens de torrente in via; et idcirco exaltatus caput superbissimum Goliath suo potissimum mucrone truncavit, percutiens in fronte blasphemum , et in ea parte corporis vulnerans, in qua et praesumptor sacerdotii Ozias lepra percutitur ;
Abbreviated transcription (Latin):
Quȩ indiũsis codicib ita uaria ẽ. ut tolerari uix
possit: & ita suspecta ne ingreco aliud inueniat᷑.
ut inde aliquid proferre aut ꝓbare dubitetur.
Breuẽ putabam futuram hanc ȩpłam: s nescio
qͦmͦ istud mͥ dulce factum ẽ. inea ꝓ gredi. ac si
tecum loquerer. s obsecro te ꝑdnim. ne te pigeat
ad om̃ia respondere: & prestare mͥ quantũ potu¬
eris p̃sentiam tuam. hieronimi ad augustinũ
omino uere sc̃o & beatissimo Ixx uiiͦ.
pp augustmo. hieronimus. Tres simul epłã
immo libellos. ꝑdiaconũ ciprianũ tue dignati¬
onis accepi: dũsas ut tu nominas questiones: ut
ego sentio. rep̾hensiones meoꝵ opusculoꝵ conti¬
nentes. Ad quas si respondere uoluero: libri mag¬
nitudinis opus erit. Tam̃ conabor quantũ face¬
re possum. modum non egredi epistolȩ longi¬
oris. & festinanti fr̃i morã ñ facere: qui ante
ut penȩ inprocinctu hȩc qualiacũq sunt. efful¬

Expanded text:
quae in diuersis codicibus ita uaria est, ut tolerari uix quae in diuersis codicibus ita uaria est, ut tolerari uix possit, et ita suspecta, ne in Graeco aliud inueniatur,\' ut inde aliquid proferre aut probare dubitetur. breuem putabam futuram hanc epistulam, sed nescio quo modo ita mihi dulce; factum est in ea progredi, ac si tecum loquerer. sed obsecro te per dominum, ne te pigeat ad omnia respondere et praestare mihi, quantum potueris, praesentiam tuam.\' CV. AD AUGUSTINUM. ! Domino uereae Augustino Hieronymus. Tres simul epistulas, immo libellos, per diaconum Cyprianum tuae dignationis, accepi diuersas, ut tu nominas, quaestiones, ut ego sentio, reprehensiones meorum opusculorum continentes. ad quas si respondere noluero, libri magnitudine opus erit. tamen conabor, quantum facere possum, modum non egredi epistulae longioris et fut pene in procinctu haec qualiacumque sunt, effu
Abbreviated transcription (Latin):
plura: Coactus ẽ. homo uelut mendositatem
corrigere: uolens post magnum periculum
non remanere sine plebe. Unde etiam nobis ui¬
detur: aliquando te quoq innon nullis falli
potiusse. & uide hoc quale sit: in eis litteris
que non possunt collaus usitatarum linguaꝵ
testimoniis emendari. Pro inde ñ paruas
dõ gr̃as agimus de oꝑe tuo. qͦa euangłium
ex greco interprȩtatus es: quia penȩ inom̃ib nulla
offensio t̃. cum scripturam grecam contulerimus.
Unde si quisqũa ueteri faliitati contentiosus faue¬
rit: ꝓlatis collatisq codicib uel docetur facillime
uel refellitur. & si quedam rarissime merito mo¬
uent: quis tam durus ẽ. qui labori tam utili ñ
facile ignoscat. cui uicem laudis referre ñ sufficit᷑.
Quid łͥ autem uideatur. cut inmultis aliter se ha¬
uum ponduf habae illa quȩ sic meruit diffama¬
ri: & qua usos apłos ñ solum res indicat ipsa:s.
etiam te ad testatum esse memini. Ao ꝑ hoc mut
tum plurimũ ꝓfueris: si eam scripturam grecã

Expanded text:
atem corrigere, volens, post magnum periculum, non remanere sine plebe. Unde etiam nobis videtur aliquando te quoque in nonnullis falli potuisse. Et vide hoc quale sit, in eis litteris, quae non possunt collatis usitatarum linguarum testimoniis emendari. 6. Proinde non parvas Deo gratias agimus de opere tuo, quo Evangelium ex Graeco interpretatus es: quia pene in omnibus nulla offensio est, cum Scripturam Graecam contulerimus. Unde si quisquam veteri falsitati contentiosus faverit, prolatis collatisque codicibus, vel docetur facillime, vel refellitur. Et si quaedam rarissima merito movent, quis tam durus est, qui labori tam utili facile ignoscat, cui uicem laudis referre non sufficit? quid tibi autem uideatur, cur in multis aliter se hauum pondus habet illa, quae sic meruit diffamari et qua usos apostolos non solum res ipsa indicat, sed etiam te adtestatum esse memini. ac per hoc plurimum profueris, si eam scripturam Graecam
Abbreviated transcription (Latin):
cas esse nosti. quando ne ipsos quidẽ preter¬
mittere uolueris. sub iungeres etiam inqui¬
b cauendi essent: quãquam nim nullis etiã
p̃termissis. qͥd scire cuperẽ quo consilio fac¬
tum sit: aut si illud uolumen forte hone¬
rare noliusti: ut cõmemoratis hereticis ñ
adderes inquib eos catholica auctoritas.
Quȩso ne graue sit litterario labori tuo.
lingũa sc̃oꝵ studia. & ascendisti. & adin¬
uenisti. id qͥd tͥ ꝑhumilitatẽ meã frater¬
na caritas indicit: ut si occupationes tuę
sinunt: omniũ hereticoꝵ ꝑ uersa dogmata.
qui rectitudinẽ fid̃i xp̃ians usq ad hoc
tempus uel inpudentia uel ꝑuicatia de praua¬
re conati sunt. uno libello breuiter digesta edas:
innoticiam eoꝵ quib aut non uacat ꝓpt̾ alia
negotia: aut non ualent ꝓpter alienã lingũa.
tam multa legere atq cognoscere. Dui te roga¬
tem: nisi hoc soleret esse indicium. minus de

Expanded text:
as esse nosti — quando ne ipsos quidem praeteras esse nosti — quando ne ipsos quidem praetermittere uolueris —, subiungeres etiam, in quibus cauendi essent: quamquam nonnullos etiam praeterieris, quod scire cuperem quo consilio factum sit. aut si illud uolumen forte onerare noluisti, ut commemoratis hereticis non adderes, in quibus eos catholica damnarit auctoritas, quaeso, ne graue sit litterario labori tuo, lingua sanctorum studia et accendisti et adiuuisti, id quod tibi per humilitatem meam fraterna caritas indicit, ut, si occupationes tuae sinent, omnium haereticorum peruersa dogmata, qui rectitudinem fidei Christianae usque ad hoc tempus uel inpudentia uel peruicacia deprauare conati sunt, uno libello breuiter digesta edas in notitiam eorum, quibus aut non uacat propter alia negotia aut non\', ualent propter alienam linguam tam multa legere atque cognoscere. diu te rogarem, nisi hoc soleret esse indicium minus de
Abbreviated transcription (Latin):
dictarem. qͥd in hac quoq prȩtermittere ñ
debui: ut si alia ẽ. sententia tua. eadẽq est
melior : timori meo libenter ignoscas. Si
enim aliter sentis uerumq tu sentis. nam
nisi uerũ sit. melius ẽẽ ñ potest: ut ñ dicam
nulla. certe non magna culpa. m̃s error ueri¬
tati fauet: si recte in quoquã ueritas potest
fauere mendatio. De origene aut̃ qͦd rescri¬
bere dignatus es. iam sciebam: non tantum
in ecclesiasticis litteris: s inom̃ĩb recta &
uera que inuenerimus ad probare atq lau¬
dare: falsa uero & praua. in probare atq
reprehendere. Sed illud de prudentia doctri¬
naq tua desiderabam. & ad huc desidero:
ut nota nobis facias ea ipsa errata: quibus
a fide ueritatis ille uir tantus recessisse cog¬
noscitur. In libro etiam quo cunctos quoꝵ
meminisse potiusti scriptores eccłasticos &
eoꝵ scripta comiemorasti. cõmoduis ut ar¬
bitror fieret: si nominastis eis quos heresiar¬

Expanded text:
dictarem, quod in hac quoque praetermittere non dictarem, quod in hac quoque praetermittere non debui, ut, si alia est sententia tua eademque est melior, timori meo libenter ignoscas. si enim aliter sentis uerumque tu sentis — nam, nisi uerum sit, melius esse non potest —, ut non dicam nulla, certe non magna culpa meus error ueritati fauet, si recte in quoquam ueritas potest fauere mendacio. De Origene autem quod rescribere dignatus es, iam sciebam non tantum in ecclesiasticis litteris, sed in omnibus recta et uera, quae inuenerimus, adprobare atque laudare, falsa uero et praua inprobare atque reprehendere. sed illud de prudentia doctrinaque tua desiderabam et adhuc desidero, ut nota nobis facias ea ipsa eius errata, quibus a fide ueritatis ille uir tantus recessisse conuincitur. in libro etiam, quo cunctos, quorum meminisse potuisti, scriptores ecclesiasticos et eorum scripta commemorasti, commodius, ut arbitror, fieret, si nominatis eis, quos heresiot
Abbreviated transcription (Latin):
infirmatur & ego non infirmor: infirmitatẽ
alterius simulasse pocius quã cõ doluisse uo¬
lebat intelligi. Quare arripe obsecro ingenu¬
am & uere xpͣianã eum caritate seueritatem.
ad illu opus corrigendum atq emendandũ.
et naoiic aiam. ut dicitur cane. Imcõpa¬
raluliter enim pulchrior est ueritas xp̃ianoꝵ:
qu̾a helena grecoꝵ. Pro ista enim fortius nr̃i
marty res ad uersus hanc sodomam: qua ꝓ illa
illi keroes ad uersum troiam dimicauerunt
Neq ego hoc dico ut oculos cordis recipias quoᷤ
absit ut admiseris: sed ut ad uertas. Quos cum
habeas sanos & uigiles: nescio qua simulatione
a uertisti. ut non intenderes quȩ consequant᷑
aduersa. si semel creditum fuerit. posse hones¬
te ac pie scriptorẽ diuinoꝵ libroꝵ. in aliqua
sui oꝑis parte mentiri. Scripseram iã hinc
aliquando adte ȩpistolam quȩ non ꝑlata
est: quia nec ꝑrexit cui perferendã tradi¬
deram. Exqua illud mͥ suggestum ẽ cũ ista

Expanded text:
infirmatu-r et ego non infirmor?, infirmitatem infirmatu-r et ego non infirmor?, infirmitatem alterius simulasse potius quam condoluisse uolebat intellegi. Quare arripe, obsecro te, ingenuam et uere Christianam cum caritate seueritatem ad illud opus corrigendum atque emendandum et παλίνωδίαν, ut dicitur, cane. incomparabiliter enim pulchrior est ueritas Christianorum quam Helena Graecorum. pro ista enim fortius nostri martyres aduersus hanc Sodomam quam pro illa illi heroes aduersus Troiam dimicauerunt. neque hoc ego dico, ut oculos cordis recipias, quos absit ut amiseris, sed ut aduertas, quos cum habeas sanos et uigiles, nescio qua dissimulatione auertisti, ut non intenderes, quae consequantur aduersa, si semel creditum fuerit posse honeste ac pie scriptorem diuinorum librorum in aliqua sui operis parte mentiri. Scripseram iam hinc aliquando ad te epistulam, quae non perlata est, quia nec perrexit, cui perferendam tradideram. ex qua illud mihi suggestum est, cum ista
Abbreviated transcription (Latin):
necessitate. non ĩicut iudei cȩlebrandas puta¬
bant: aut fallaci simulatione: qͦd inpetro repre¬
henderat. Nam si propterea illa sacram̃ta cȩle¬
brauit. quia simulauit se iudeum ut illos lu¬
cri facer&: cur &̃ ñ sacrificauit cũ gentib quia
& his qui sine lege erant. tanqua sine lege
factus ẽ. ut eos quoq lucri faceret: nisi quia
& illud fecit ut natura iudeus. & hoc totum
dix̃. non ut fallaciter se fingera esse qͦd ñ erat.
Sͣ misericorditer eis ita subuemendum ẽẽ senti¬
r&. ac si ipse in eodem errore laborar&: ñ scilic&
m̃tientis astii. s compacientis affectu: sic̃ eo ipso
loco generaliter intulit. factussum infirmis
infirmus. ut infirmos lucri facerẽ: ut sequens
conclusio. om̃ia om̃ib factus sum. ut om̃s lu¬
crifacerem. ad hoc referenda intelligatur: ut
cuiusq infirmitatem. tanqu̾a in seipso mise¬
ratus. appareat : Non enim & cũ dicer& quis

Expanded text:
necessitate, sicut Iudaei celebrandas putanecessitate, sicut Iudaei celebrandas putabant, aut fallaci simulatione, quod in Petro reprehenderat. nam si propterea illa sacramenta celebrauit, quia simulauit se Iudaeum, ut illos lucrifaceret, cur non etiam sacrificauit cum gentibus, quia et his, qui sine lege erant, tamquam sine lege factus est, ut eos quoque lucrifaceret, nisi quia et illud fecit ut natura Iudaeus et hoc totum dixit, non ut fallaciter se fingeret esse, quod non erat, sed ut misericorditer ita subueniendum esse sentiret, ac si ipse in eodem errore laboraret, non scilicet mentientis astu sed conpatientis affectu? sicut eo ipso loco generaliter ihtulit: factus sum infirmis infirmus, ut infirmos lucrifacerem, ut sequens conclusio: omnibus omnia factus sum, ut omnes lucrifacerem, ad hoc referenda intellegatur, ut cuiusque infirmitatem tamquam in se ipso miseratus appareat. non enim et cum diceret: quis
Abbreviated transcription (Latin):
rimus. Posset aut̃ oporturne minusq pericu¬
lose demonstrari : si coram inter nos colloquere¬
mur. Noc gͦ iudeoꝵ paulus dimiserat qͦd ma¬
lum habebant: & inprimis. illud qd ignorantẽ
di iusticiam & suam iusticiam uolentes consti¬
tuere. iusticiȩ dĩ non sunt sub iecti: deinde. qͦd
post passionem & resurrectionẽ xxp̃i. dato ac ma¬
nifestato sacram̃to gr̃ȩ scd̾m ordinẽ melchise¬
dech. ad huc putabant uetera sacram̃ta non
ex consuetudine sollempnitatis. s ex necessita¬
te salutis eẽ cȩlebranda: quȩ tam̃ si nunquam
fuissent necessaria. infructuose atq in aniter
peis machabei martires fierent: postremo illud
qđͣ p̃dicatores gre xp̃ianos. iudei tanquam
hostes legis ꝑsequebantur. Nos atq huius mͦdi
errores & uicia dicit se dãpnare & ut stercora
arbitratum ut xp̃m lucri facera: non obser¬
uationes leggis si more patrio cȩlebrarentur:
sic̃ & abipso celebrate sunt sine ulla salutis

Expanded text:
rimus; posset autem oportune minusque pericurimus; posset autem oportune minusque periculose demonstrari, si coram inter nos conloqueremur. Hoc ergo Iudaeorum Paulus dimiserat, quod malum habebant, et in primis illud, quod ignorantes dei iustitiam et suam iustitiam uolentes constituere iustitiae dei non sunt subiecti dato ac manifestato sacramento gratiae secundum ordinem Melchisedech adhuc putabant uetera sacramenta non ex consuetudine sollemnitatis, sed ex necessitate salutis esse celebranda, quae tamen si numquam fuissent necessaria, infructuose atque inaniter pro eis Machabaei martyres fierent; postremo illud, quod praedicatorhostes legis persequebantur. hos atque huius modi errores et uitia dicit se damna et stercora arbitratum, ut Christum lucrifaceret, non obseruationes legis, si more patrio celebrarentur, sicut ab ipso celebratae sunt sine ulla salutis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑdñm iłim salus ipsa quȩ illis sacramentis
significabatur ad uenerat. Ideoq gentib qͥd
insuetos adfidem reuocarent. onere graui
os non necessario nullo modo timponenda esse
censebat. Qua ꝓpter non ido petrũ emen¬
dauit qͦd paternas traditiones obseruaret:
qͦa si facere uella: nec mendaciter. nec in¬
congruȩ faceret. Quam uis enim iam suꝑflua:
tam̃ solita non nocerent. S qm̃ gentes cogebat iu¬
daizare. qͦd nullomͦ possa. nisi ea sic ager&. tan¬
quam adhuc etiam post dm̃ aduentum necessa¬
ria saluti forent. qͦd uehem̃ter ꝑ apostolatũ pau¬
li ueritas dissuasit: nec apłs petrus hoc ignora¬
bat: s id faciebat. timens eos qui excireũ cisione
erant. Ita & ipse uere correpptus ẽ. & paulus ue¬
ra narrauit: ne sc̃a scriptura quȩ adfidẽ posteri
ȩdita ẽ. admissa auctoritate mendatii. tota dubi¬
a. natet & fluctuet. Non enim potest aut opor¬
tet litteris explicari: quanta & qualia inex¬
plicabilia mala consequantur. si hoc concesse¬

Expanded text:
num Iesum salus ipsa, quae illis sacramentis significabatur, aduenerat. ideoque gentibus, quod insuetos a fide reuocarent onere graui et non necessario, nullo modo inponenda esse censebat. Quapropter non ideo Petrum emendauit, quod paternas traditiones obseruaret — quod si facere uellet, nec mendaciter nec incongrue faceret; quamuis enim iam superflua, tamen solita non nocerent —, sed quoniam gente cogebat iudaizare, quod nullo modo posset, nisi ea sic ageret, tamquam adhuc etiam post domini aduentum necessaria saluti forent; quod uehementer per apostolatum Pauli ueritas dissuasit. nec apostolus Petrus hoc ignorabat, sed id faciebat timens eos, qui ex circumcisione erant. ita et ipse uere correctus est et Paulus uera narrauit, ne sancta scriptura, quae ad fidem posteris edita est, admissa auctoritate mendacii tota dubia nutet et fluctuet. non enim potest aut oportet litteris explicari, quanta et quam inexplicabilia mala consequantur, si hoc concesse
Abbreviated transcription (Latin):
sem ꝓhibere dm̃ : Nis auditis tacuerunt: &
glorificauerunt dm̃ dicentes. G᷑ & gentib: dĩ pe¬
nuentiã ad uitã dedit. Ritrsum cum multo post
tp̃r paulus & barnabas uenissent antiochiam &
congregata ȩccła retulissent quanta feciss& ds̃
cũ illis. & qi aperuiss& ds̃ gentib ostiũ fidi: qͥda
descendentes de iudea docebant fr̃s atq dicebant
Nisi circumcidamini scđm morẽ moysi: ñ po¬
testis salui fieri. Cõmota gͥ seditione ñ minima
adu̾sus paulũ & barnaban : statuerunt ascen
dere & ipsi qui accusabantur. & hi qui accusa
ur rexerunt quidã dekeresi pharisseoꝵ qui
crediderant in xp̃m dicentes. Oport& circũci¬
di eos: & p̃ciꝑe illis. ut seruent legẽ moysi. Et
cũ magna suꝑ hoc u̾bo oriretur questio. petrus
solita lib̃tate. uiri inquit fr̃s. uos scitis qm̃ a
antiquis dieb innobis elegu ds ꝑ os meũ au¬
dire gentes u̾bũ ęuangłii & credere: & qͥ nouit
corda  testimoniũ ꝑ hibuit. dans illis sp̃m

Expanded text:
auditis tacuerunt et glorificauerunt deum dicentes: Ergo et gentibus deus paenitentiam ad uitam dedit. rursum, cum multo post tempore Paulus et Barnabas uenissent Antiochiam et congregata ecclesia rettulissent, quanta fecisset deus cum illis et quia aperuisset gentibus ostium fidei, quidam descendentes de Iudaea docebant fratres atque dicebant: Nisi circumcidamini secundum morem Moysi, non potestis salui fieri. commota igitur seditione non minima aduersum Paulum et Barnaban stdere, et ipsi qui accusabantur, et hi qui accusabsurrexerunt quidam de haeresi Pharisaeorum, qui crediderant in Christum, dicentes: Oportet circumcidi eos et praecipere illis, ut servent Legem Moysi. Et cum magna super hoc verbo oriretur quaestio: Petrus solita libertate: Viri, inquit, fratres, vos scitis quoniam ab antiquis diebus in nobis elegit Deus per os meum audire gentes verbum Evangelii, et credere; et qui novit corda Deus, testimonium perhibuit, da
Abbreviated transcription (Latin):
lectitari. qͦd agrecis ȩccłiis latinȩ ęccłȩ dissona¬
bunt: maxime quia facile contradictor conum¬
citur: greco ꝓlato libro. idẽ linguȩ notissime
Quisquis aut in eo qͥd ex hebreo trans latum ẽ
aliqͥ insolito ꝑmotus fuerit: & falsi crim̃ inten¬
derit. uix aut nũquã ad hebrea testimonia
ꝑuenitur. quib defendatur obiectum. Qd si
etam ꝑuentum fuerit: tot latinas & grecas
auctoritates dampnari quis ferat: Nuc aoce¬
dit. quia etiam consulti hebrei possunt non¬
Aliud respondere. ut tu solus necessarius ui¬
dearis qui etiam ipsos possis comuncere: sed
tam̃ qui uidic& mirum si potueris inuenire.

Expanded text:
lectitari, quod a Graecis Ecclesiis Latinae Ecclesiae dissonalectitari, quod a Graecis Ecclesiis Latinae Ecclesiae dissonabunt, maxime quia facile contradictor convincitur, Graeco prolato libro, id est linguae notissimae. quisquis autem in eo, quod ex Hebraeo translatum est, aliquo insolito permotus fuerit et falsi crimen intenderit, uix aut numquam ad Hebraea testimonia peruenitur, quibus defendatur obiectum. quod si etiam peruentum fuerit, tot Latinas et Graecas auctoritates damnari quis ferat? huc accedit, quia etiam consulti Hebraei possunt aliud respondere, ut tu solus necessarius uidearis, qui etiam ipsos possis conuincere, sed tamen quo iudice, mirum si potueris inuenire.
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ inhebreo. ingreco autẽ non esse. Porro in kac
posteriore interp̃tatione quȩ uersa ẽ ex hebreo.¬
ñ eãdem uerboꝵ fides occutrit: nec parum turbat
cogitantem. uel cur in illa prima tanta diligen
tia figantur asterisci. ut minimas etiam parti¬
culas orationis indicent de ẽẽ codicib grecis quȩ
sunt inhebreis: uel cur in hac altera quȩ ex hebre¬
is est. negligentius hoc curatum sit: ut hȩ edem
particulȩ locis suis inuenirentur. Auiquid inde
exempli gr̃a uolui ponere : sed mͥ ad oram codex
defuit. qui ex hebreo ẽ. Uerũpiam̃ quia p̃uo¬
lans ingenio. ñ solum quid dixerim. uerũ etiã
quid dicere uoluerim satis ut opinor. intelligis:
ut causa reddita qͥd mouet edisseras: ego te sanc
mallem grecas pocius canonicas nobis interp̾tari
scripturas: quȩ.laxx. interpretum aucloritate
ꝑ hibentur. Perdurum erit enim si tua inter¬
pretatione per multas ęccłas frequentius oꝑit

Expanded text:
esse in Hebraeo, in Graeco autem non esse. porro in hac esse in Hebraeo, in Graeco autem non esse. porro in hac posteriore interpretatione, quae uersa est ex Hebraeo, non eadem uerborum fides occurrit. nec parum turbat cogitantem, uel cur in illa prima tanta diltia figantur asterisci, ut minimas etiam particulas orationis indicent deesse codicibus Graecis, quae sunt in Hebraeis: vel cur in hac altera, quae ex Hebraeis est, negligentius hoc curatum sit, ut non eadem particulae locis suis invenirentur. Aliquid inde exempli gratia volui ponere: sed mihi ad horam codex defuit, qui ex Hebraeo est. Verumtamen quia praevolas ingenio, non solum quid dixerim, verum etiam quid dicere voluerim, salis, ut opinor, intelligis, ut causa reddita, quod movet, edisseras. 4. Ego sane te mallem Graecas potius canonicas nobis interpretari Scripturas, quae Septuaginta Interpretum auctoritate perhibentur. Perdurum enim erit, si tua interpretatio per multas Ecclesias frequentius coeperit
Abbreviated transcription (Latin):
dũ tam̃ his respondere ne graueris: qͥd iam
diu est ut expecto. Primas etiam quas ad te
ad huc prb̃r litteras p̾paraueram. mitendas
nobis collega factus iam ex hac uita migra¬
uit: nec eas tunc ipse ꝑferre potuit: quia con¬
tinuo dum ꝓficisci disponir episcopatus sar¬
cina detentus. ac deinde in breui defunctus
ẽ. etiam nc̃ mittere uolui: ut scias intua
colloquia quam olim inardescam: & quam
iuim paciar qͦd ame tam longe absunt sensus
corꝑis tui. ꝑ quos adire possit ad animum
tuũ animus m̃s: mi fr̃ dulcissime. & in dñi
menbris honorande. In hac autẽ ȩpła hoc
addo. qͦd postea didicimus. iob ex hebreo¬
a te interp̾tatum: cum iam quandã habere¬
mus interpretationẽ tuam eiusdem ꝓpłiȩ:
exgreco eloquio uersam inlatinum. U̾bi
tam̃ asteriscis notasti quȩ in hebreo sunt.
&& greco desunt. obelis aut̃ quȩ in greco in
singula stellas significantes. uideamus ẽadẽ ũba

Expanded text:
dum tamen his respondere ne graueris, quod iam dum tamen his respondere ne graueris, quod iam diu est, ut expecto. primas etiam, quas ad te adhuc presbyter litteras praeparaueram mittendas collega nobis factus iam ex hac uita migrauit nec eas tunc ipse perferre potuit, quia continuo, dum proficisci disponit, episcopatus sarcina detentus ac deinde breui defunctus est, etiam nunc mittere uolui, ut scias, in tua conloquia quam olim inardescam et quam uim patiar, quod a me tam longe absunt sensus corporis tui, per quos adire possit ad animum tuum animus meus, mi frater dulcissime et in domini membris honorande. In hac autem epistula hoc addo, qJob a te interpretatum, cum jam quamdam haberemus interpretationem tuam ejusdem prophetae ex Graeco eloquio versam in Latinum: ubi tamen asteriscis notasti quae in Hebraeo sunt, et in Graeco desunt, obelis autem quae in Grsingula stellas significantes uideamus eadem uerba
Abbreviated transcription (Latin):
salutem. Ex quo cepi adte scribere ac tua scri¬
pta desiderare: nuqu̾a michi melior occurrit
occasio. qua ut ꝑdĩ seruum ac ministrũ fide¬
lissimum mͥq Rarissimum. mea tͥ afferretur
epła: qualis ẽ. filius nr̃ eyprianus diaconus.
Per hunc certe ita spero literas tuas: ut
certius in hoc rerum genere. quicꝙͣ sꝑare non
possum. Nam nec studium inpetendis rescrip¬
tis memorato filio nr̃o de erit: nec gr̃a inpro¬
merendis. nec diligentia in custodiendis. nee a
lacritas. inperferendis. nec fides inreddendis:
tantum si aliquo mͦ merear. Adiuu& dñs &
adsit cordi tuo. & desiderio meo: ut fraternã
uoluntatem nulla uoluntas maior impediat.
Quia gͦ duas iara ȩpłas misi. nullã aut̃ tuã
post eas recepi: eadẽ ipsas rursus muitere
uolui: credens eas adte. ꝑuenisse. Qͥd si & ꝑue¬
nerunt ac fortasse tuȩ pocius ad me minime
ꝑuenire nonpotuert̃: ea ipsa scripta que
lam misisti. Iterum mitte: si forte reserua¬
ta sunt. Sin minus. rursum dicta qͦd legã.

Expanded text:
SALUTEM. Ex quo coepi ad te scribere ac tua scripta desiderare. numquam mihi melior occurrit occasio, quam ut per dei seruum ac ministrum fidelissimum mihique carissimum mea tibi adferretur epistula, qualis est filius noster Cyprianus diaconus., per hunc certe ita spero litteras tuas, ut certius in hoc rerum genere quicquam sperare non possim. nam nec studium in petendis rescriptis memorato filio nostro deerit nec gratia in promerendis nec diliglacritas in perferendis nec fides in reddendis; tantum, si aliquo modo mereor, adiuuet dominus et adsit cordi tuo et desiderio meo, ut fraternam uoluntatem nulla uoluntas maior inpediat. Quia ergo duas iam epistulas misi, nullam autem tuam postea recepi, easdem ipsas rursus mittere uolui credens eas non peruenisse. quodsi et peruenerunt ac fortasse tuae potius ad me peruenire minime potuerunt, ea ipsa scripta, quae iam misisti, iterum mitte, si forte seruata sunt; sin minus, rursus dicta, quod legam,
Abbreviated transcription (Latin):
nichil sunt: sed aueterum grecoꝵ docer̃ẽ int̾¬
p̃tationib discrepare. Uale mi amice carissime.
etate fili. dignitate parens: & hoc ame rogat᷑
obserua: ut quicqͥd mͥ scripseris. adme pͥmũ
facias ꝑuenire. Epła seĩ augustini

Expanded text:
nihil sum, sed a ueterum Graecorum docerem intenihil sum, sed a ueterum Graecorum docerem interpretationibus discrepare. uale, mi amice carissime, aetate fili, dignitate parens, et hoc a me rogatus obserua, ut, quicquid mihi  scripseris, ad me primum facias peruenire. 1 CVI. AD SUNNI
Abbreviated transcription (Latin):
qui respondere cõpulsus sum. Addis p̃terea.¬
te paratum esse. ut siquid me intuis scriptis
mouerit aut oorrigere uoluero. fraterne ac¬
cipias: & non solum meã. bentuolentiã gaui¬
surum : s hoc ipsum faciã dep̾caris. Rursũ
dico qͥd sentio. Prouocas senem: tacentẽ stimu¬
las: iuidẽris iactare doctrinã. Nonẽ. autem
ȩtatis meȩ putare maliuolum: erga eum cui
magis fauorẽ debeo. & si in ȩuangłiis ac pro¬
ꝓplistis ꝑuersi homines inueniunt qͦd ni¬
tantur rephendetẽ: miraris si intiutis libris
ꝙ maxime inscripturarum expositione quȩ uł
obscurissimȩ sunt: quedam a recti linea discre¬
pare uideantur : & hoc dico: non qͦd inopibus
tius quedam rep̃hendenda iã censeam. Neq
enim lectioni eoꝵ unquam operã dedi. nec hoꝵ
exemplarioꝵ apud nos copia ẽ: p̃ter soli loqͥoꝵ
tuoꝵ libros: & quosdam cõmentaliolos inpsal¬
mis. ͦs si uellem discutere: non dicam ame qͥ

Expanded text:
qui respondere compulsus sum. Addis pqui respondere compulsus sum. Addis pte paratum esse, ut, si quid me in tuis scriptis mouerit aut corrigere uoluero, fraterne accipias et non solum mea in te beniuolentia gauisurum, sed, ut hoc ipsum faciam, deprecaris. rursum dico, quod sentio: prouocas senem, tacentem stimulas, uideris iactare doctrinam. non est autem aetatis meae putari maliuolum erga eum, cui magis fauere debeo. et si in euangeliis ac prophetis peruersi homines inueniunt, quod nitantur reprehendere, miraris, si in tuis libris et maxime in scripturarum expositione, quae uel obscurissimae sunt, quaedam a recti linea discrepare uideantur ? et hoc dico, non quod in operibus tuis quaedam reprehendenda iam censeam. neque enim lectioni eorum umquam operam dedi nec horum exemplariorum apud nos copia est praeter Soliloquiorum tuorum libros et quosdam commentariolos in psalmos, quos si uellem discutere, non dicam a me, qui
Abbreviated transcription (Latin):
mendare cõpellas: otiia auco Nani. ꝓuoce̾.¬
& oculos mͥ reddas. In hoc leditur amiticia
in hoc necessitudinis iura uiolantur: ne ini¬
deamur certare pueriliter. & fautorib in¬
uicẽ uel detractorib nr̃is tribuere materiã
contenilendi. Nec scribo . qr te pure & xp̃iane
diligere cupio: nec quicqua inmea mente re
tinere qͦd disits alabiis. Non enim cõ uenit
ut abadolescentia usq ad hanc ȩtatem in
monasteriolo cum sc̃is fr̃ib labore desudans.
aliqͥd contra ep̃m cõmunionis meȩ scribere
audeam. &. eũ ep̃m quẽ ante opi amare qua
nosse: qui me primus ad amicitias ꝓuocauit:
quẽ post me orientẽ inscripturarũ eruditio¬
ne lȩtatussum. Igitur. aut tuum negato librũ
si forte non tuus ẽ: & eodẽ fine flagitare rescrip¬
tum ad ea quȩ siscripsisti: aut si iuus ẽ. inge¬
nue consuere: ut si indefensione mei aliqua
scripsero. inte culpa sit qui ꝓuocasti : ñ in me

Expanded text:
mendare compellas, et ad mendare compellas, et ad  oculos mihi reddas, in hoc laeditur amicitia, in hoc necessitudinis jura violantur. Ne videamur certare pueriliter, et fautoribus invicem vel detractoribus nostris tribuere materiam contendendi; haec scribo, quia te pure et Christianae dtinere quod distet a labiis. Non enim convenit ut ab adolescentia usque ad hanc aetatem, in monastaliquid contra episcopum communionis meae scribere audeam et eum episcopum, quem ante coepi amare quam nosse, qui me primus ad amicitias prouocauit, quem post me orientem in scripturarum eruditione laetatus sum. igitur aut tuum negato librum, si forte non tuus est, et desine flagitare rescriptum ad ea, quae non scripsisti, aut, si tuus est, ingenue confitere, ut, si in defensione mei aliqua scripsero, in te culpa sit, qui prouocasti, non in me,
Abbreviated transcription (Latin):
puerũ meinini me condere soles: ñc oblita michi
tot carmina : uox qͦq merim iam fugit. & ut
magis de scripturis sc̃is loquar: berzellay ille
gala adites regis dđ beneficia om̃sq delitias iu¬
ueni delẽgans filio. ostendit senectutẽ hȩc appe¬
tere ñdebere: nȩc oblata suscipere. Qd autem
iuras te aduersum me librum ñscripsisse.
neq romã misisse quẽ non scripseris: sed si for¬
te aliqua in tuis scriptis repperiantur quȩ a
meo sensu discrepent. ñ me ate lesum. s ate
scriptum qͦd tͥ rectum uidebatur: quęso ut
me pacienter audias. Non scripsisti librum.
& quomͦ mͥ reprekensionis ate meȩ ꝑ alios
scripta delata sunt: Cut hab& italia qͦd tu
ñscripsisti: aua ratione poscis. ut rescribam
ad ea quȩ scripsisse te denegas: Nec tam kebes¬
sum: ut si diũsa senseris. me ate lesum putẽ.
S si mea cõminus dicła reprehendas: ce ra¬
tionẽ scriptoꝵ erpetas. o quȩ scripserum e¬

Expanded text:
puerum memini me condere soles. nunc oblita mihi puerum memini me condere soles. nunc oblita mihi tot carmina; uox quoque Moerim iam fugit. et, ut magis de scripturis sanctis loquar, Berzelli ille Galaadites regis Dauid beneficia omnesque delicias iuueni delegans filio ostendit senectutem haec appetere non debere nec oblata suscipere. Quod autem iuras te aduersum me librum non scripsisse neque Romam misisse, quem non scripseris, sed si forte aliqua in tuis scriptis reperiantur, quae a meo sensu discrepent. non me a te laesum, sed a te scriptum, quod tibi rectum uidebatur, quaeso, ut me patienter audias. non scripsisti librum. et quo modo mihi reprehensionis a te meae per alios scripta delata sunt? cur habet Italia, quod tu non scripsisti? qua ratione poscis, ut rescribam ad ea, quae scripsisse te denegas? nec tam sum ut, si diversa senseris, me a te laesum putem. Sed si mea cominus dicta reprehendas, et rationem scriptorum expetas, et quae scripserim e
Abbreviated transcription (Latin):
cauebam. ne episcopo comunionis meg. uiderer̾
ꝓcaciter respondere: & aliqua in reprehenden¬
iis ȩpistola reprehendere. presertim oum quȩdã
in illa heretica iudicarẽ: ad extremum ne tu ui¬
re erpostulares & diceres. Quid enim: epistolã meã
uideras. & note tibi manus in subscriptione sig¬
na deprehenderas ut tam facile amicũ lederes:
a alterius maliciam in meã uerteres contume¬
liam: Igitur ut ante iam dici. scripsi. aut mute
eaudem epistolam tua subscriptã manu: aut
senem latitantem in cellula lacescere desine.
Sin aut̃ tuam uis uel exercere uel ostendere¬
suslute: quere uiuenes & disertos & nobiles.
quoꝵ romȩ dictantur esse qu̾a plurimi. qui
possint & audeant tecũ congredi: & indisputa
& alioꝵ debeo ldudare uictorias: non ipse tur
historiȩ: qͦd hanmbalẽ Iuuenilitet exultantem.
quintus maximus patientia sua fregerit. Om̃ia
fert ȩtas: animũ quoq Sepe ego longos cantando

Expanded text:
cauebam, ne episcopo communionis meae uiderer cauebam, ne episcopo communionis meae uiderer procaciter respondere et aliqua in reprehendentis epistula reprehendere, praesertim cum quaedam in illa haeretica iudicarem; ad extremum, ne tu iure expostulares et diceres: \'Quid enim? epistulam meam uideras et notae tibi manus in subscriptione signa deprehenderas, ut tam facile amicum laederes et alterius malitiam in meam uerteres contumeliam?\' igitur, ut ante iam scripsi, aut mitte eandem epistulam tua subscriptam manu aut senem latitantem in cellula lacessere desine. sin autem tuam uis uel ostentare uel exercere doctrinam, quaere iuuenes et disertos et nobiles, quorum Romae dicuntur esse quam plurimi, qui possint et audeant tecum congredi et in disputaet aliorum debeo laudare uictorias, non ipse rurshistoriae, quod Hannibalem iuueniliter exultantem Quintus Maximus patientia sua fregerit. Omnia fert aetas, animum quoque. saepe ego longos cantando
Abbreviated transcription (Latin):
& romȩ & initalia haberi aplerisq dicatur. & ad
me solum sͣ ꝑuenerit cui soli missa est: p̃sertum
cum idẽ frͣ sisumius. inter oȩteros tractatus tuos.
dixerit eam se non inafrica ñ apud te: s in in¬
sula adriȩ ante hoc ferme quinquenniũ rep
perisse. De amicitia om̃is tollenda suspitio est:¬
& sic cum amico quasi cum altero ẽsse loquen¬
dum. Non nulli familiares mei & uasi xp̃i. quo¬
rum hierosolimis & insc̃ĩs locis ꝑmagna copia
est. suggerebant. non simplici animo a te fac¬
tum. ẜ laudẽ atq rumusculos & gloriolam
płi requirente : ut de nobis cresceres: ut multi
cognoscerent te ꝓuocare. me timere : te scribe¬
re ut doctum. me tacere. imperitum : & tandẽ
repperisse quigatrulitati meȩmodũ impone¬
ri. Ego aut̃ ut simpliciter fatear dignationi
tuȩ. primum iacuro respondere nolui. quia . liqdo
uerbium ẽ Litum melle gladitm: de inde illud

Expanded text:
et Romae et in Italia haberi a plerisque dicatur, et ad et Romae et in Italia haberi a plerisque dicatur, et ad me solum non pervenerit, cui soli missa est; praesertim cum idem frater Sysinnius inter caeteros tractatus tuos dixerit eam se non in Africa, non apud te, sed in insula Adriperisse. De amicitia omnis tollenda suspicio est et sic cum amico quasi cum altero se loquendum. nonnulli familiares mei et uasa Christi, quorum Hierosolymis et in sanctis locis permagna copia est, suggerebant non simplici a te animo factum sed laudem atque rumusculos et gloriolam populi requirente, ut de nobis cresceres, ut multi cognoscerent te prouocare, me timere, te scribere ut doctum, me tacere ut inperitum et tandem repperisse, qui garrulitati meae modum inponeret. ego autem, ut simpliciter fatear, dignationi tuae primum idcirco respondere nolui, quia tuam liquerbium est, litum melle gladium; deinde illud