comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Auu Si mulier cum de uica in¬
ri despisser subreptis quibꝰaamm
reb ouitisset. si conualu̾ituir
ntiis renim amotaꝵ accõ ei dau¬
daẽ ¶ Si sẽruus mmulieris uissu
dñe diuortii causa res amou̾it. ꝑe¬
pem feire. cum muller furtum
non faciat. ꝙͣuis seriuis in fatiu¬
orib dñi dcd̃ audiens ẽẽ non de E
beat. s renmm amotaꝵ accõ er̃.
at si in dotem seris dat surtũ
iuro fec̾it. si quid̾ muliertalem
eẽ scierit totum dampũ uiro
sarciet᷑. Q nod si ignorau̾it tũc
ñ iitra ꝯdempuatõm noxe mł¬
ctanda erit. ¶ Renim amota¬
p̾ea dotis exactõ ꝯpetat ꝯmodi
quo si quid̾ amotis reb amisit

Expanded text:
 Si mulier, cum de uiri uita desperasset, subreptis quibusdam rebus diuortisset, si conualuerit uir, utilis rerum amotarum actio ei danda est. Si seruus mulieris iussu dominae diuortii causa res amouerit, Pepem ferre, cum mulier furtum non faciat, quamuis seruus in facinoribus domino dicto audiens esse non debebeat: sed rerum amotarum actio erit. At si in dotem servus datus furtum viro fecerit, si quidem mulier talem esse eum scierit, totum damnum viro sarcietur: quod si ignoraverit, tunc non ultra condemnationem noxae multanda erit. Rerum amotapostea dotis exactio competat. Commodi quoque, si quod amotis rebus amiserit
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ legatas estimau̾nt.s oꝑt hedi
sucturri. ut ip̃e eligat siuererum
ꝑtes. siue estimatõmdare uolu̾it.
In hiis tñ reb ꝑtenidare heres con¬
ceditur que sine dampnodundi
possunt. sin autem uł naturalit̾
indruise sint uł sine dampno dĩo
earum fieri nou põt estimatõ ab ẜ¬
ħede om̃i modo pr̃anida est.
auł. Potest aũt heresuł pauti¬
orib uł iminare relictam ꝑtem
iegatario dare. in qͣm uł legatartꝰ
consenserit. ułiudex estumau̾it

Expanded text:
t heredi succurri, ut ipse eligat, siue rerum partes siue aestimationem dare maluerit. in his tamen rebus partem dare heres conceditur, quae sine damno diuidi possunt: sin autem uel naturaliter indiuisae sint uel sine damno diuisio earum fieri non potest, aestimatio ab herede omnimodo praestanda est.um. Potest autem heres uel paucioribus uel in una re relictam partem legatario dare, in quam uel legatarius consenserit uel iudex aestimauerit,
Abbreviated transcription (Latin):
auł. Siplurib eadem res lega¬
ta fu̾it. si quid̾ ꝯiunctum. ⁊̃ sialt̾
uendicet. alter ex cestam̃toagat.
non amplius qͣm ꝑtem habebit
is qui ex testamento agarsqꝵ si
seꝑatim si quidem eidentissiẽ
appuit adẽptõnem a pͥore legata

Expanded text:
um. Si pluribus eadem res legata fuerit, si quidem coniunctim, etiamsi alter uindicet, alter ex testamento agat, non plus quam partem habebit is qui ex testamento aget: quod si separatim, si quidem euidentissime apparuerit ademptione a priore legata
Abbreviated transcription (Latin):
op̃. Ponampliꝰ legatoꝵ noĩe ad
q̃inqͣm ꝑtinere uidet᷑. qͣm ꝙ deduc¬
to eo ꝙ explende ꝯditõius causa da¬
tum ẽẽt suꝑeẽt. ¶ Si certum cor¬
pus heres dare dampuatꝰ sit nec fe¬
cerit quomiinꝰ ibi ubi eẽt trad̾et.
sud pꝰ ea sine dolo malo⁊ culpa ħe¬
⁊ dis ꝑierit det̾ior sit legatarii ꝯditõ.

Expanded text:
atorum nomine ad quemquam pertinere uidetur quam quod deducto eo, quod explendae condicionis causa datum esset, superesset. Si certum corpus heres dare damnatus sit nec fecerit, quo minus ibi ubi id esset traderet, si id postea sine dolo et culpa heredis perierit, deterior fit le
Abbreviated transcription (Latin):
ad legatum ꝑuenne placet. sin
aũt hoc minime apparere põt. ꝓ
tura manifectus ẽẽt utiumq¬
enim uni p̾cu alii ip̃a res de¬
⁊ ita tm̃ ut non ħat licentiã¬

Expanded text:
ad legatum peruenire placet: sin autem hoc minime apparere potest, tura manifestissimus est utrumqenim uni pretium, alii ipsa res ad ita tamen, ut non habeat licentia
Abbreviated transcription (Latin):
legata quea filio legaui heres
meus dato. pure repetita indebũt᷑
legata ⁊ d̾taxat de monstrõ eorum
frã igitur ⁊ hoc ip̃m legatum de
quoquenitur p̾sens debebitur.¬
¶ Si quis plesstichos habenssticbũ
Iegau̾it. si non apparet de quo sti¬
cho sensir quem heres elegi̾t debz
pr̃are. ¶Si parti cuutatis relic¬

Expanded text:
e a filio meo legaui, heres meus dato', pure repetita uidebuntur legata et dumtaxat demonstratio eorum facta: igitur et hoc ipsum quo quaeritur praesens debebitur. Si quis plures Stichos habens Stichum legaverit, si non apparet, de quo Sticho sensit, quem elegerit debet praestare. Si parti civitatis
Abbreviated transcription (Latin):
ap̃. tractat. si quis hr̃s institut᷑ ex se¬
misserogatꝰ sit restitu̾e hr̃ditatem. ⁊
eam suspectam dicens ꝯpulsusadit
se portõem hr̃ditatis pꝰt restõem scͥpco
hr̃di anopus sit ei alia actõeait secutu

Expanded text:
anus tractat, si quis heres institutus ex ‹s›emisse rogatus ‹sit› restituere hereditatem et ‹e›am suspectam dicens compu‹l›sus adit, se portionem hereditatis post restitutionem scripto heredi, an opus sit ei alia actione. et ait s
Abbreviated transcription (Latin):
bonoꝵ posso̾ri fidei ꝯmissit deur̃di¬
tate restituẽda ⁊ is passus fu̾it diem
bebit hr̃ditas aliqͣ ex cã ñ potuit ad¬
irepͥtorem ⁊ postulareut petita bõꝵ
possõe restituat sibr br̃ditas. suctri¬

Expanded text:
bonorum possessoris fidei commiserit de hereditate restituenda et is passus fuerit diem bebit hereditas, aliqua ‹e›x causa non potuit adire praetorem et postulare, ut petita bonorum possessione restituatur sibi hereditas, suc
Abbreviated transcription (Latin):
culiũ int̾aĩ fraudatorii hĩditatẽ sus¬
pet̾tam adisset resticuer mͥ qr iremo¬
to ficei ꝯmisso lib̾m t̾ fu̾at nolenti
ad irelũdicatem cͥditores cuostali ꝯ¬
recipiẽto eam hr̃ditatem qͣm remo¬
ragatꝰ pr̃i sita pr̃e hr̃ditatem mre
ꝯsiliũimiss tanꝙͣ suspectam ex
det̾ro p̾toris restitu̾it nuchi uix
fraudatono int̾tcõ locꝰ erit qr bomiᷤ
prĩs eiꝰmenditis nncħ ꝓpriũ c̾oitores
eiꝰ ex ea hr̃ditate fre potu̾nt nͥ forte

Expanded text:
ti fraudatorii hereditatem suspectam adibis et restitues mihi, quia et remoto fideicommisso liberum tibi fuerat nolenti adire hereditatem creditores tuos tali comrecipiendo eam hereditatem, quam remorogatus sit a patre hereditatem mihi consilium inisset, tamquam suspectam ex decreto praetoris restituerit mihi, uix fraudatorio interdicto locus erit, quia bonis patris eius uenditis nihil proprium creditores eius ex ea hereditate ferre potu
Abbreviated transcription (Latin):
tõem portõis eritaudiendꝰ. s nec
id tͣnslatineomutend̾ ẽ institu¬
to quicoat᷑ẽ adire fideiꝗrmss pe¬
titõem denegandã eẽ curem̃ non
udeat ĩdignꝰ ut qui destituit suꝑ¬
p̾mas defuncti p̾ces ꝯseauataliqͥd
pletam ꝯdõem caoctꝰ ẽ adire. Nam
si pendente ꝯdõe dinũ erit idem ꝑ¬
bare cuin⁊ faladrã peĩtendo pot᷑u¬
it induc̾e nͨ ignoro possediciulłe

Expanded text:
onem erit audiendus. sed nec illud translaticie omittendum est instituto, qui coactus est adire, fideicommissi petitionem denegandam esse: cur enim non uideatur indignus, ut qui destituit supremas defuncti preces consequatur aliquid pletam condicionem coactus est adire. nam si pendente condicione, durum erit idem probare, cum et Falcidiam paenitendo potuit inducere: nec ignoro posse dici nul
Abbreviated transcription (Latin):
potib mers cinnoliuis uł cognatis
meis si cuiuoles ex tota cagnatone
mea Int̾ fiuios. sendi. substitutõem
sidei ꝯmissi fcãm indi c̾ca nepotes
aũt ⁊cet̾os cognatos facuitatem

Expanded text:
potibus meis uel cui uolueris uel cognatis meis si cui uoles ex tota cognatione mea.' inter filios respondi s‹u›bstitutionem fideicommissi factam uideri, circa nepotes autem ‹et› ceteros cognatos facultatem
Abbreviated transcription (Latin):
ceutis nan erunt ex mĩe puellena¬
tos fr̃s filioi queos patruos ⁊ amitas
appellabñt ¶ Auũtulus ẽ mr̃is frat᷑
eadem sig̾tatõe qua ĩ patruo diximꝰ
ꝯtigit. Si duo uiri altͥ ali̾is filiant
dux̾intquiex hiismascłi unti fu̾t¬

Expanded text:
centis nati erunt, ex matre puellae natos fratris filios, illi eos patruos et amitas appellabunt. auunculus est matris frater eadem significatione, qua in patruo diximus contigit. si duo ui‹ri› alter alterius fili‹a›m duxerint, qui ex his masculi nati fu
Abbreviated transcription (Latin):
pctiri uasti. emplocaptiuoꝵ ꝑentam
cum quib rediit gͦ siue postea patͥ
es postindam maũmtat᷑. recipiet
eum ĩpõtate siueap̃ decessitdiłm¬
end̾ erit suũ exisie suos hr̃tesacciꝑe
debemꝰ silios furas siuenaturaies.¬

Expanded text:
patri nasci exemplo captiuorum parentium, cum quibus rediit. ergo siue postea pater eius post moram manumittatur, recipiet eum in potestate, siue ante decesserit, definiendum erit suum existere. Suos heredes accipere debemus filios filias siue na
Abbreviated transcription (Latin):
m̾atõe sicducta ut ĩ qͥnto graduꝯpat᷑¬
um maiorẽ demĩaremꝰ fecimꝰ adiecto
d̾ taxat filio. sila q filiꝰ parrui maioris
tis is uumetꝰ efficiet᷑ q̃mi suẜ̃ posinmꝰ.
Auntemaioris filiꝰ filia hii sunt ꝓaui

Expanded text:
ducta ut in quinto gradu, cum patruum maiorem demonstraremus, fecimus, adiecto dumtaxat filio filia, quia filius patrui maioris tis is numerus efficietur, quem supra posuimus. amitae maioris filius filia: hi sunt
Abbreviated transcription (Latin):
cedẽti ĩ lecum pentiũ. Intͥdum licet
ꝑens aliciiꝰ m põtate eẽ ñ desterit. s
nec ceꝑit tam̃diciꝰ succedẽtes lib̾os
suos exist̾e. ut puta arragam eumitꝰ
aliꝰ ab hosta erat captus. neposaũt
ĩ cruitatemortuo filio arregato. mor¬
tue. captiuo ap̃ hostes. ꝓnepos iste
mortistemꝑe p̾cesserũt. tam̃ posse
suos hĩderexiste qͣmus successio ĩ suiᷤ
hr̃dib ñ sit ꝓ ita pcedit s pat̾ͥ fam̾.¬

Expanded text:
ium. Interdum licet parens alicuius in potestate esse non desierit, sed nec coeperit, tamen dicimus succedentes ei liberos suos existere: ut puta adrogavi eum, cuius filius ab hostibus erat captus, nepos autem in civitate: mortuo filio adrogato, mortuo et captivo apud hostes pronepos iste mortis tempore praecesserunt, tamen posse suos heredes existere, quamvis successio in suis heredibus non sit. quod ita procedit
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s nepotes neptesq extonati qui
ĩpõtate sunt. ꝙ naturali eqͥtate cõ¬
tiigit siliꝰautem sluis hr̃set̃desi¬
potes ñ succedint. ꝓñ ⁊̃ ł u̾it
retemptꝰ ñdum su̾ccedt̃ ante lui¬
ceateñ ctata recepto decessiire ne¬
pocib obstabit. s si quisũ deshit

Expanded text:
s neptesque ex eo nati qui in potestate sunt: quod naturali aequitate contingit. filius autem suus heres esse desipotes non succedunt. proinde etsi fuerit redemptus, nondum succedunt ante luiceat eum statu recepto decessisse, nepotibus obstabit. Sed si quis non desiit
Abbreviated transcription (Latin):
subꝯdõlie que fuit ĩ arbit̾o ip̃ius
uł nepos sub ottũ iustitutꝰ ũ ĩpleta
ꝯdõne decessu̾it. siam dicend̾ erit su¬
os posse succede. si modo mortis testa
uocant᷑ ꝗsangͥneos aũt cassiꝰ diffiut
eos. qui sang̾ue mt̾ se ꝯnexisunt.
hrcces ñ extit̾unt patrr ut puta exhr̃

Expanded text:
quae fuit in arbitrio ipsius, vel nepos sub omni institutus non impleta condicione decesserint: nam dicendum erit suos posse succedere, si modo mortis testatvocantur. Consanguineos autem Cassius definit eos, qui sanguine inter se conexi sunt. heredes non extiterunt patri, ut puta ex
Abbreviated transcription (Latin):
enim ex nepote exfilio aut ex nepote
ex filia. descendũt aut ex nepte ex fi¬
lio aut exuepte exfilia ꝓpagantur
Qruati gradu ꝑsone ꝯtment᷑ octogĩ¬
ta. abauuscuĩ intenectꝰ mocto ꝑ sõas
porrigit᷑ esterũ ꝑam patͥniant mat¬

Expanded text:
enim ex nepote ex filio aut ex nepote ex filia descendunt, aut ex nepte ex filio aut ex nepte ex filia propagantur. Quarto gradu personae continentur octoginta. abavus, cuius intellectus in octo personas porrigitur: est
Abbreviated transcription (Latin):
cessio hui destur quib defrͥet᷑ si ĩ ciu¬
tatẽ decessiss siam ⁊ eiꝰ hr̃oitas fnsse
credit᷑ ¶ Quieri pot̾it si exea que iꝑ
frdti ꝯmistana lib̾tatemoram pasiꝰ
⁊cm placeat eumi ĩgerũ rasti.

Expanded text:
his defertur, quibus deferretur, si in civitate decessisset: nam et eius hereditas fuisse creditur. Quaeri poterit, si ex ea, quae in fideicommissa libertate moram passa et cum placeat eum ingenuum nasci,
Abbreviated transcription (Latin):
nepos ĩ ł neptis amitemapne nepos
uł neptis aiumcłĩmagni uepos uel
neptis mat̾tereinagne. Nepos ł nep¬
tis ħ singłanoĩa ꝯtinẽt ꝑsõas sexa¬
tis bifariam gemĩat᷑r nus nepote
d̾ taxatad m̾ato ⁊ qͣdruplat is qui
genũatus erat duplicat᷑ ⁊̃ nepte cõ¬

Expanded text:
nepos vel neptis, amitae magnae nepos vel neptis, avunculi magni nepos vel neptis, materterae magnae nepos vel neptis: haec singula nomina continent personas sexatis bifariam, geminatur is numerus nepote dumtaxat adnumerato et quadruplatur is qui geminatus erat: duplicatur etiam nepte com
Abbreviated transcription (Latin):
duplicit̾actipunit᷑. ⁊ iõ patrui mag¬
ni filiꝰ quatuor ĩplet. totid̾ ftua anu¬
temagne.filiꝰ. filia. hii sintaui soro¬
ris fiłia filia. ꝓam ꝓauie. nepos nep¬
tis ex filia pr̃is ułmatris. ꝯsobrmꝰ ꝗso

Expanded text:
dupliciter accipiuntur et ideo patrui magni filius quattuor implet, totidem filia. amitae magnae filius filia: hi sunt aui sororis filius filia, proaui proauiae nepos neptis ex filia, patris uel matris conso
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓniue srͥaꝓdĩta abuina sorore losom̃s
quos a patrus mañdꝓposiumꝰ qͥdam
hiisnoĩo designant abpatruis sba¬
uũculus. ab aunta. ab mat̾tera itaq
⁊ nos indiffe̾nt᷑ uos ponemꝰ. quos ego
aũt̃appeno abpattuos abauũcłos au¬
amitas ab mat̾tas. illi medemr̃ant
frĩs sororisq ad nepotem. ¶Patrui

Expanded text:
e proposita abaviae sorore. hos omnes, quos a patruo maximo posuimus, quidam his nominibus designant: abpatruus abavunculus, abamita abmatertera: itaque et nos indifferenter hos ponemus. quos ego autem appello abpatruos abavunculos, abamitas abmaterteras, illi me demonstrant fratris sororisque abnepotem. patrui
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓneptis exnepoteuł ex nepte filio na
tis. quia ⁊ patruus duplicit̾ accipit᷑.
⁊ nepos uł neptis sub sigłis patruoꝵ
ꝑsonis duplitat᷑. ¶ Anute nepos uł
neptis. hii sunt aui pat̾m uł ame

Expanded text:
proneptis ex nepote vel ex nepte filio nattis, quia et patruus dupliciter accipitur et nepos vel neptis sub singulis patruorum personis duplicatur. amitae nepos vel neptis: hi su
Abbreviated transcription (Latin):
lꝰ. it̃ filiaamita. auũcłõ mat̾tere ac¬
gradu sũt. s ⁊ ft̾. It̃ sororneposuer⁊
neptis dupłr̃accepti ꝯtinebũt ꝑsõas.
xui. sic frĩs eodem ꝑentenati nepos
ex filio ncpos ex filia fr̃is ead̾ mr̃ealio
ft̃ĩs emiso̾ patrenati. neptis ex filio.
neptis ex silia. eadem q cã octo ꝑsõe
efficient᷑ͣait alie octo accedant. ex soro
q mepat᷑enm magnũ appellant.
neptis. hni sunt ꝓuepos ꝓneptis filius
filia nepons neptis ue. nepos ueptis
fili filie ne ꝑnepos ꝓneptis. nepote
uł ex filionati. uł exfilia anepte. nł
exfilio nata. uił ex filia accepti. ut ad
singulas ꝑsonas gradudescendamꝰ.
Sic filiꝰ ꝓnepos ꝓueposabneptis. filiꝰ¬

Expanded text:
lius, item filia, amita auunculo matertera acgradu s‹u›nt: sed et frater, item soror, neposue et neptis dupliciter accepti continebunt personas sedecim sic. fratris eodem patre nati nepos ex filionepos ex filpatre eadem matre nati neptis ex filio neptis ex filia eademque causa octo personae efficient, ut aliae octo accedunt ex sororque me patruum magnum appellant: neptis: hi sunt pronepotis proneptis filius filia, nepotis neptisue nepos neptis, filii filiaeue pronepos proneptis, nepote uel ex filio nato uel ex filia, nepte uel ex filio nata uel ex filia acceptis, ut ad singulas personas gradu descendamus sic. filiusneposproneposabnepos fili
Abbreviated transcription (Latin):
per̾e ñ potuit. ¶ Sñcestat᷑ lib̾tus deres¬
serit patronꝰ a d emido hr̃ditatẽ eiꝰ reno¬
cat ꝑcalinsianamactõem ea q̃ aliena¬
ta sunt dolo maio quominꝰ ꝑs ex restõ
debita bonoꝵ lib̾ti ad patronũ libos ue
trono ab ĩtestato bonoꝵ posso̾. slĩmõ
sit. ¶ Si płes sint patrone ⁊ parrom
sianam. ¶ Si lib̾tus ĩ testatus decesse¬
tit relicta pactons debita portõe. ant

Expanded text:
estatus libertus decesserit, patronus adeundo hereditatem eius revocat per Calvisianam actionem ea, quae alienata sunt dolo malo, quo minus pars ex testamento debita bonorum liberti ad patronum libetrono ab intestato bonorum possessio sive non sit. Si plures sint patronae et patroni, siana. Si libertus intestatus decesserit relicta patrono debita portione aut
Abbreviated transcription (Latin):
timꝰ si fu̾int s põtate. cet̾m si siniuris sa¬
sulint ad bonoꝵ posso̾em ñ tuuitant᷑.
qr adoptoĩs uira dissolita simtemm¬
cipatõne. ¶Siquis filiũ suũ eman¬
cipatũ ĩ locum nepotis adoptanit uł
emancipauit. cñhĩet⁊ nepotẽ ex eo. q̃¬
situm ẽ ap̃ martellũ anadoptõ rescisa
impediat nepotem. s cum soleat enã¬
cipato patriuigi nepos. quis ñ dicat
adoptiuus ẽ inpõtateñ qͣi maturalis.
Si hr̃s institutus ñ hãcuoluntatem
uł qr incisesunttabłe uł qr cancellate.

Expanded text:
erum si sui iuris fuerint, ad bonorum possessionem non inuitantur, quia adoptionis iura dissoluta sunt emancipatione. Si quis filium suum emancipatum in locum nepotis adoptauit et emancipauit, cum haberet et nepotem ex eo, quaesitum est apud Marcellum, an adoptio rescissa impediat nepotem. sed cum soleat emancipato patri iungi nepos, quis non dicat, etsadoptiuus est in potestate, non quasi naturalis? Si heres institutus non habeat uoluntatem, uel quia incisae sunt tabulae uel quia cancellatae
Abbreviated transcription (Latin):
luerit defit̾e ꝯdõem dicend̾ ẽ fama¬
nam cessare: quid si ĩ lite uinci nolu¬
it. si quid̾ ꝯdempnat᷑ ẽ data oꝑa uł in
iure ꝯfessus dicend̾ erit famanam
locũ hr̃e. ꝙsi noluit obtin̾ecum pe¬
teret. hiciudend̾.⁊ putohunt dinui¬
nuste depatͥmioĩo. actõeni enim de bo¬
nis dimiuit q̃mad̾m si passus eẽt
accõius diem abire s si puta q̃relam¬
S ĩ offo̾si qmͣ potint uł qͣm aliam forte
ñuriaꝵuł siłem ĩsticu̾e noluit. ñ põt¬
patronꝰ ob camireni fauianã exꝑire.
at si tͣasegit ĩ fraudem pat̾ni pot̾it pa¬
tronꝰ famarauti ¶S si lib̾tus fitiam do¬
hendenda. ¶ Si płib infraudem lib̾¬
tusdonai̾it. uł płib mortis cã equalr
pationꝰ adu̾stis om̃s ĩ ꝑtem s̾ debitam.
sine famana sine daluisiana exꝑiet᷑
Si quis ĩ fraudem patronoꝵ rem uẽ¬
difentuł locau̾it uł ꝑmutau̾it. qͣle
sitarbitͥm iudicis indeamꝰ ⁊ in re
utrũ malitrem emptã hr̃e iusto p̾¬

Expanded text:
luit deficere condicionem, dicendum est Favianam cessare. Quid si in lite vinci voluit? si quidem condemnatus est data opera vel in iure confessus, dicendum erit Favianam locum habere: quod si noluit optinere, cum peteret, hic videndum. et puto hunc deminuisse de patrimonio: actionem enim de bonis deminuit, quemadmodum si passus esset actionis diem abire. Sed si puta querellam inofficiosi, quam potuit, vel quam aliam, forte iniuriarum vel similem instituere noluit, nrem Fauiana experiri. At si transegit in fraudem patroni, poterit patronus Fauiana uti. Sed si libertus filiam doon est reprehendenda. Si pluribus in fraudem libertus donauerit uel pluribus mortis causa, aequaliter patronus aduersus omnes in partem sibi debitam siue Fauiana siue Caluisiana experietur. Si quis in fraudem patronorum rem uendiderit uel locauerit uel permutauerit, quale sit arbitrium iudicis, uideamus. et in re utrum malit rem emptam habere iusto pr
Abbreviated transcription (Latin):
uenirru em̃ donauitaliquid mͥ spp
aliquo int̾nẽt quiñ fuit soluento. to¬
ꝙ nire utmi Igitur c̾oitor ñ pot̾it fa¬
irana ꝯueĩrr debitor posit quid̾. s põt¬
⁊ mandati planesi deficiat mandati¬
actio. qr donatoĩ cã int̾ueĩt erit faui¬

Expanded text:
enim donauit aliquid mihi, aliquo interuenit, qui non fuit soluendo: eoimur. igitur creditor non poterit Fauiana conueniri: debitor poterit quidem, sed pott mandati: plane si deficiat mandatiactio, quia donationis causa interuenit, erit Faui
Abbreviated transcription (Latin):
silio douatũ ẽ. ñ reuorat᷑. sam cum
lib̾m funt legare filio qͣntum uel
gestum ẽ renoat᷑ ¶ Dolum a̾ acciꝑe
nas oꝑt eiꝰ quialierauit ñ eiꝰ caialie¬
natum ẽ.⁊ ita eueĩt ut qui frandis
fraudem pr̃om alienata ⁊ siputauit
ĩgenuũ nec credidit lib̾tinũ. ¶ad¬
uersus eum pr̃ono qui ꝯtra tabłas
bonoꝵ possd̾em omisit flairina nõ
ꝯpent si ñ plus sit ĩ es ꝙ denatũ est
qm pars debita pr̃onio. qr̃si mortis cã
eidonatũ sit ꝑtem faciet cũ pr̃ono ꝙ̃¬
admod̾ legatatꝰ pr̃onus facit. ¶uitũ

Expanded text:
filio donatum est, non revocatur: nam cui liberum fuit legare filio quantumquantgestum est, revocatur. Dolum accipere nos oportet eius qui alienauit, non eius cui alienatum est: et ita euenit, ut qui fraudis fraudem patroni alienata, etsi putauit ingenuum nec credidit libertinum. Aduersus conpatronum, qui contra tabulas bonorum possessionem omisit, Fauiana non competit, si non plus sit in eo quod donatum est quam pars debita patrono. quare si mortis causa ei donatum sit, partem faciet conpatrono, quemadmodum legatarius patronus facit. Utrum
Abbreviated transcription (Latin):
obstante ei pr̃e suo. ¶ Si filiꝰ emanci¬
patus ñ petient bonoꝵ posso̾em ita ĩ¬
tegra sunt omĩa nepotib atq si filiꝰ
sĩ fuiss. ut ꝙ faiꝰ habiturꝰ eẽt petita
bonoꝵ posso̾ne. ħ nepotib ex eo solis
ñ eniam reliquis accrescit. Uip̃ &.¬
ipat̾ filium emancipau̾it. nepogen
rermu̾it. deiũ filiꝰ decessit. ⁊ rei eqͥtas
⁊ cã edaĩ quo de bonoꝵ posso̾e lib̾is dan¬
dacauet᷑ efficitut eiꝰ rõ habeat᷑. ⁊ bo¬
noꝵ posso̾ ĩtestato pãs det. ut tamen

Expanded text:
obstante ei patre suo. Si filius emancipatus non petierit bonorum possessionem, ita integra sunt omnia nepotibus, atque si filius non fuisset, ut quod filius habiturus esset petita bonorum possessione, hoc nepotibus ex eo solis, non etiam reliquis adcrescat. Vlppater filium emancipauerit, nepotem retinuerit, deinde filius decesserit: et rei aequitas et causa edicti, quo de bonorum possessione liberis danda cauetur, efficit, ut eius ratio habeatur et bonorum possessio intestato patris detur, ut tamen
Abbreviated transcription (Latin):
cripto h̃de deubaute fuiꝰ ex hrdatue
mortem obiitatq ita scriptushr̃s omi¬
sit hr̃ditatem nepos ex illo filio suscep
tissecuiꝰ post mortẽ łima defeit᷑ lñdi¬
tas nͨ dici põthĩden⁊ s ñ siũ nepotem
fore. ꝙ ꝓrimũ gradũ rũqͣm tenu̾it c̃
⁊ ip̃e fu̾it ĩ põtate. n pr̃ emm u hacsuc¬
cessione pͥueu̾it. ⁊ siñ suns hr̃s ẽ quo¬
iure hr̃serit. quisinedubio ñ ẽ agnatꝰ
testatiindebr̃ obstitisse. ¶ Non fit ꝑen¬

Expanded text:
cripto herede deliberante filius exheredatus mortem obit atque ita scriptus heres omisit hereditatem. nepos ex illo filio suscepttisse, cuius post mortem legitima defertur hereditas. nec dici potest heredem, sed non suum nepotem fore, quod proximum gradum numquam tenuerit, cum et ipse fuerit in potestate neque pater eum in hac successione praeiure heres erit, qui sine dubio non est adgnatus? testati videbitur obstitisse. Non sic paren
Abbreviated transcription (Latin):
ł lixxiii tectescripsitemptorẽ ñ esse
inqͥetand̾ fiausem̃ in patrono ĩ p̾cio
frã est cum igiturqui pcu dono
accepit fauiana ꝯueĩend̾ ⁊aliatinde¬
amiꝰ sidicat patronꝰ rem quid̾ iustop̾¬
eẽ uenũdatam. Inq ħ eẽ fiandem ꝙ

Expanded text:
recte scripsit emptorem non esse inquietandum: fraus enim patrono in pretio facta est: eum igitur qui pretium dono accepit Fauiana conueniendum. Et alias uideamus, si dicat patronus rem quidem iusto prse uenumdatam inque hoc esse fraudem,
Abbreviated transcription (Latin):
maritus sit utrum de peculio a
in ip̃mactõ dari debeat eadem
repetemꝰ que de flłia familias
pꝰt diuortiu marit᷑ decessi̾t
heres enis rerum amotaꝵ iudi¬

Expanded text:
maritus sit, utrum de peculio an in ipsum actio dari debeat? eadem repetemus, quae de filia familias t diuortium maritus decesserit, heres eius rerum amotarum iudi
Abbreviated transcription (Latin):
Eut si quis extra tutelam uͨces¬
sariam in res dotales iptusum
sit id ñ in ea causa fit. nam tuẽ¬
ti resdotales nir suo sumptu de¬
bet. auoqͥntam cibana dotalib
mancipiis data ⁊ qͣueuis ĩ modi¬
ca edisicioꝵ dotaliurm ⁊ refectio
refertio agroꝵ quo tulturam
docem mnmere. omĩa enimi ħ¬
s ip̃e. res ita pr̃aret incelligũt᷑
ut non camimpendas in eas ꝙͣ
nem ex dote deduti debeant. ñ
tam facilem uniu̾sum diffi¬
niri. qͣm ꝑ singula ex genere.
⁊ magnitudine ipendioꝵ e¬

Expanded text:
xtra tutelam necessariam in res dotales impensum est, ‹id› in ea causa sit: nam tueri res dotales uir suo sumptu debet. alioquin tam cibaria dotalibus mancipiis data et quaeuis modica aedificiorum dotalium refectio et agrorum quoque cultura dotem minuent: omsed ipsae res ita praestare intelleguntur, ut non tam inpendas in eas, qunem ex dote deduci debeant, non tam facile in uniuersum definiri, quam per singula ex genere et magnitudine inpendio
Abbreviated transcription (Latin):
mela ac sultimiꝰ aiunt. ⁊ de pec¬
culio daudam accõm. quia
displicint eam furti obligan.
uł in ipãm ob resamotas da¬
e riaccõm. ¶S si pater adm̃c¬
ta filia de dote agat.nonalit̾
ei dandam accõm qͣm si fũi¬
am rerum amotaꝵ iudicio
in solidum ⁊ cum sat̾datõne
defendat. ¶ S si mortua fi¬
lia in patrem rerum amota¬
rum accõm dari non oport̾e

Expanded text:
Mela Fulcinius aiunt de peculio dandam actionem, quia displicuit eam furti obligari: uel in ipsam ob res amotas dari actionem. sed si pater adiuncta filia de dote agat, non aliter ei dandam actionem, quam si filiam rerum amotarum iudicio in solidum et cum satisdatione defendat. sed mortua filia in patrem rerum amotarum
Abbreviated transcription (Latin):
nͨ ullami ht̃ eo noĩe exdocede¬
ductionem. de accõne rerũ
lare introductũ est aduersus
eam que uxor fuis quia non
placuit cum ea furti agere pꝰ¬
se quibrdam estimãtolb nec
quis furtum fac̾e eam utn
nerua cassio quia societas nite¬
quodam m dominam eam fa¬
ceretaliis ut sab̾. ⁊ ꝑculo. surtũ
qudem eam fac̾e ficut filia pa¬
tri facit. s surti non eẽ accõm
uilianꝰ rectissime est.
eas res cont̾fectat etam furti
tenebitur. Item si seriuis eius
surtum fec̾it uoxalis finticum
ea ag̾e̾ possumꝰ ¶ ⁊ cum uxore
sinti agere possibile ẽ si ei cui
ħ̾edes sumꝰ furtum fec̾it uel
nobis auteqͣm nub̾et. tamen
ꝓꝑter reu̾entiam personaꝵ in
utroq casu furtuum tm̃ꝯditõ¬

Expanded text:
nec ullam habet eo nomine ex dote deductionem. DE ACTIONE RERUM lare introductum est aduersus eam quae uxor fuit, quia non placuit cum ea furti agere posse: quibusdam existimantibus ne quidem furtum eam facere, ut Nerua Cassio, quia societas uitquodammodo dominam eam faceret: aliis, ut Sabino et Proculo, furto quidem eam facere, sicut filia patri faciat, sed furti non esse actionem ulianus rectissime est: easdem res contrectat, etiam furti tenebitur. Item si seruus eius furtum fecerit, furti cum ea agere possumus. Sed et cum uxore furti agere possibile est, si ei cui heredes simus furtum fecit, uel nobis antequam nuberet: tamen propter reuerentiam personarum in utroque casu furtiuam tant
Abbreviated transcription (Latin):
p̾stita exigere uira muliere ꝑo¬
test. honus enim fructuum ħ
agg̾es fat̾e. flumia au̾tere. e¬
dificia uentitra sulcire. iterq re¬
sicere arbores in locum demortu¬
arum repon̾e. ¶utiles sunt ue¬
luti peccora in p̾diis ipon̾e. idẽ
stercorare uoluptuose sũt halne

Expanded text:
stita exigere vir a muliere potest: onus enim fructuum haaggeres facere, flumina avertere, aedificia vetera fulcire itemque reficere, arbores in locum arum reponere. Utiles sunt ueluti pecora praediis imponere, id est stercorare. Uoluptuosae sunt baline
Abbreviated transcription (Latin):
amotaꝵ tencri ¶ rerũ amotaꝵ ĩ
intunt accõm. si uentmagisus¬
unand̾ deferre. cogit᷑ adu̾saruis
iuraremeba diuortii causa amo¬
tum eẽ dum prius de calumꝑni¬
a uiretuꝵ qui iuisunand̾ defert
iuraret aũt tam uir qͣmuxor co
uirare cogeti si quis delacum s
uissurandũ refreuent nõuidet᷑¬

Expanded text:
amotarum teneri. Qui rerum amotarum instituit actionem si uelit magis iusiurandum deferre, cogitur aduersarius iurare nihil diuortii causa amotum esse, dum prius de calumnia iuret qui iusiurandum defert. Iurare autem tam uir quam uxor coiurare cogetur. Si quis delatum sibi iusiurandum referre uelit, non uidet
Abbreviated transcription (Latin):
tarus sine ab eo petas autexcepiõe
restitute hr̃ditatis adiunanut sg¬
moneri põt accões aũt sidei ꝯmissa¬
rio ꝯpetunt quashabuit hr̃s eo sp̃r
quo fiteiamissanio restituebat.¬
martel. sidmeas quoz accões q̃ sub
ꝯdõneerant. ⁊ qͣntum dies eo tp̃r¬

Expanded text:
eo petatur, exceptione restitutae hereditatis adiuuari uel summoueri potest. actiones autem fideicommissario competunt, quas habuit heres eo tempore, quo fideicommissum restituebat.Marcellus: sed eas quoque actiones, quae sub condicione erant et quarum dies eo t
Abbreviated transcription (Latin):
suus cogat adire⁊ restitue hr̃dita¬
uidet id desid̾atinꝰ Sͦ ⁊ si fliosuo
rogatus sitrum lib̃tate quis hr̃di¬
ratem resticu̾e. sũdirecta datasit
slũ fidei ꝯmissana lib̃tas dicipote¬
rit eñ a seruo suo ñ posse cogiadi¬
re hr̃ditatem. ꝙͣuis si forte adisset

Expanded text:
us cogatur adire et restituere hereditauidetur id desideraturus.Sed si seruo suo rogatus sit cum libertate quis hereditatem restituere, siue directa data sitsiue fideicommissaria, dici poterit eum a seruo suo non posse cogi adire hereditatem, quamuis, si sponte adisset
Abbreviated transcription (Latin):
tit ꝯdõ. Cum ã quisañ. ⁊ quis prea
ita fidei ꝯmissum reliqrit fider
tue fili ꝯmitto ut si sine hr̃de mo¬
tiaris restituas seio br̃ditate ind̾i
eũ de ubis sensisse diuꝰ piꝰ ẜensit¬

Expanded text:
io: cum autem, quis ante et quis postea ita fideicommissum reliquerit: 'fidei tuae, fili, committo, ut, si alieno herede moriaris, restituas ‹S›eio hereditatem', uideri eum de liberis sensisse diuus Pius res
Abbreviated transcription (Latin):
dieutimutñ totũ tͣnseat ademni
qͥ coegit ꝯseãus erit dr̃e qͣrte retentõ¬
nemamisisse cũ qui coact᷑ ẽ qr in
soud accões tnsiert᷑m eũ ꝯnicaegit.
plane siponas fidei ꝯmissanũ nõ
ita cregisreut totahĩditasĩ sefnft̃a

Expanded text:
timur, ut totum transeat ad eum qui coegit, consequens erit dicere quartae retentionem amisisse eum qui coactus est, quia in solidum actiones transierint in eum qui coegit. plane si proponas fideicommissarium non ita coegisse, ut tota hereditas in se tra
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ ueluti si decͣcto usufrutuꝓpͥetas ei
leget᷑usus fͥ seio. Quid enĩartinebit
hoc caũ hr̃or cau̾iad q̃m emotum̃tum
mt̾tidentis usus. f̾ũ sit spectand̾ u̾m
susufructu sero legato ꝓpͥetasticio

Expanded text:
est: ueluti si detracto usu fructu proprietas ei legetur, usus fructus Seio: quid enim attinebit hoc casu heredi caueri, ad quem emolumentum intercidentis usus fructus non sit spectandum? uerum si usu fructu Seio legato p
Abbreviated transcription (Latin):
de fide ꝯmissis scub Idem q̃rit si
quis ꝑatus dũo sit cau̾e de ĩdemp¬
nitate possit cogiadirehr̃ditatem
manẽ ⁊ si pͥcium su off̾atur. ⁊ rec¬
reait ñ oꝑtere sub inc̾to cautõis
ꝯmitr̾e sẽadiciomi hr̃ditatis hu
qui solid̾caꝑe ñ possimt exasse hr̃¬
desiustinti ⁊ restitu̾e cogent cũ

Expanded text:
dei›commissis scribit.Idem quaerit, si quis paratus sit domino cauere de indemnitate, an possit cogi adire hereditatem, maxime et si pretium serui offeratur. et recte ait non oportere sub incerto cautionis committere se aditioni hereditatis.Hi qui solidum capere non possunt, ex asse heredes instituti
Abbreviated transcription (Latin):
exfideiomissariis abeẽt. p̾sentes
tesi dent⁊̃ suo ꝑiclo adirehĩdita¬
tem tussatisq ĩ solid̾ actõib ĩ eumi
seq̃nt̾ait. net qͣrtam eũ retentur̃
adu̾slis fi dei ꝯmissanos suos quia
nec hr̃s potnit. Idem metranꝰ q̃rit

Expanded text:
ariis abesset et praesentes desiderent suo periculo adire hereditatem translatisque in solidum actionibus in eum sequenter ait nec quartam eum retenturum adversus fideicommissarios suos, quia nec heres potuit. Idem Maecianus quaerit,
Abbreviated transcription (Latin):
inquitpo ait eneĩre utañcedat ea
aufidei ꝯmissara ub̃tas ⁊ hr̃ditas
relica ẽ ñ oꝑceat dãpno afficieum
quiragatus adut lẽditatẽ rtimnedi
at si lr̃sei ũ extitiss. Cumgͥdemõ¬
strau̾itomnis piꝰ succri hr̃di ĩstitu

Expanded text:
inquit, evenire, ut ante decedat ea, cui fideicommissaria libertas et hereditas relicta est, nec oporteat damno adfici eum, qui rogatus adit hereditatem, remediuac si heres ei non exstitisset. cum igitur demonstraverit divus Pius succurri heredi institu
Abbreviated transcription (Latin):
nussum taleualeait. fidei tueꝯnut¬
to ut bẽditatem titurestituas c̃ eẽt
is qui rogatus ẽ a ticio ur̃s iustitutus.
¶Ion tm̃ aũt si hr̃denr q̃m scͥpsero po¬
tero rogirent br̃dem facat aliq̃. u̾m
⁊̃ si legatum illi uł quid aluidre.¬
¶ Si quis cau̾it peto ut illi desaut
illi fidciꝯmissũ relinqͣsantilu lib̃¬
tatem ascrilus adinitẽda sunt. Nã
cum ĩ hr̃oinu ĩstitutõe senatꝰ cen

Expanded text:
ssum tale ualere ait: 'fidei tuae committo, ut hereditatem Titii restituas', cum esset is qui rogatus est a Titio heres institutus. Non tantum autem si heredem quem scripsero, potero rogare, ut heredem faciat aliquem, uerum etiam si legatum illi uel quid aliud rel Si quis cauerit 'peto ut illi des' aut 'illi fideicommissum relinquas' aut 'illi libertatem adscrib‹a›s', admittenda sunt: nam cum in heredum institutione senat
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ uideb̃ Nammiquũerit oĩ modo
cam̃ ñdum illata ꝯsroru̾sia litiscum
pͥtorad cognitõem suam reuocat.¬
Si duo extestõ hr̃oitatem ĩ solidum
sibiuendice̾t forre ꝙ eisdem noĩs sĩt
tam ĩ posso̾iem qͣmĩ petitorem ꝯper¬
tunt accões⁊ c̾drtorib ⁊ legatariis¬

Expanded text:
e uidebitur: nam iniquum erat omnimodo caueri nondum illata controuersia litis, cue eam rem praetor ad cognitionem suam reuocat.Si duo ex testamento hereditatem in solidum sibi uindicent, forte quod eiusdem nominis sint, tam in possessorem quam in petitorem competunt actiones et creditorib
Abbreviated transcription (Latin):
Stucõnenragis qͣm ex substitutõe
it tib hou̾ata substitutõe. sam ⁊ si
legitiuiꝰ hr̃s fu̾it iscui fidei ꝯmis¬
saria hr̃oitas reucta ẽ ⁊demi dicit᷑¬
Si quis alio loco restitn̾e br̃oitatẽ
iussus sit⁊ suspedtã eam dicat. uił
strib̃ cogend̾ eum eẽ. simaẽq eiqͥ
ĩdiem rogatꝰ᷑ ẽ restitu̾e. Metianꝰ

Expanded text:
utione rtatibus onerata substitutione: nam et si legitimus heres fuerit is, cui fideicommissaria hereditas relicta est, idem dicitur.Si quis alio loco restituere hereditatem iussus sit et suspectam eam dicat, Iulianus scribit cogendum eum esse similemque ei, qui in diem
Abbreviated transcription (Latin):
sit fietut .c. que pr̃axi possunt¬
i quacuor ꝑtes diuidantus¬
Tres ꝑtes ferant legatarii hr̃¬
is .c.l. que exigi ã possut uen¬
ditõ siet nõis idq qi solum m
honis fu̾it reꝯpensat ꝙ si nich̾ de¬

Expanded text:
tum, quae praestari possunt quattuor partes dividanturtes ferant legatarii, hereinta, quae exigi non possunt, venditio fiet nominis idque, quasi solum in bonis fu
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑm. qr fauorlib̾tatis sepe⁊ abas
tussis maũmtt̾e nͣ prec̾ea capus
uũ qͣrtam que ꝑ falcidiam recĩet᷑
retipe possis senatus censuit cessa
suoñent falcidre locus. siu̾o pectu¬
mamabuduequid legau̾it. si dei¬

Expanded text:
uia fauor libertatis saepe et alias tus sis manumittere nec praeterea capias, unde quartam, quae per Falcidiam retinetur, recipere possis, senatus censuit cessarseruo non erit Falcidiae locus: si uero pecuniam aliudue quid legauerit fidei
Abbreviated transcription (Latin):
qͣrtami a̾ utriꝰq ex legato retmẽ
cum p̾sitant suusmoriaut ꝯdõ
defic̾e intim falcidia admitẽda
ẽ.dem̃ cum lib̾tas compet̾e uł de¬
ler ceꝑit tunt legatarꝰ ꝑtem a¬

Expanded text:
quartam autem utriusque ex legato retinencum possit aut seruus mori aut condicio deficere, interim Falcidia admittenda est, deinde cum libertas competere uel deberi coeperit, tum legatarius
Abbreviated transcription (Latin):
deductis legatis suꝑ est plane
falcidiam ex̾cet s si dñs omis¬
sa hr̃oitatis aditõe suũ sibi sub¬
stitutũ adire uissit. priꝰ erogan¬
tur que ar ip̃o dño data sunt. tt̃
eoꝵ que a suo relicta st̾ pactõ init᷑
si patitur falcidia. ¶ Si debito¬
rilib̾atõ legata sit qͣminssoluẽ
do ñ sit. totum legatũ ꝯputet. lic
norĩ ħ ñ augeat hr̃oitatẽ insi ex
euentur igitur si faicidia ⁊ ocimi
hãt uec plus iundebit᷑ legatum ꝙ
huic legatum eẽt. cet̾a quo un

Expanded text:
ne Falcidiam exercet.Sed et si dominus omissa hereditatis aditione seruum sibi substitutum adire iussit, prius erogantur quae ab ipso domino data sunt, tunc eorum quae a seruo relicta sunt ratio initur, si patitur Falcidia.Si debitori liberatio legata sit, quamuis soluendo non sit, totum legatum computetur, licet nomen hoc non augeat hereditatem nisi ex euentu. igitur si Falcidia locum habeat, hoc plus uidebitur legatum, quod huic legatum esset: cetera quoque
Abbreviated transcription (Latin):
erentur honorane quo actõnes
tunt᷑ am bõis auctoris defũcto eo
stabunt.¶ Iuł scͥoit si uriꝰq hr̃¬
dis pars exlausta ẽ legatis ⁊ alter
ex hĩdib cantõem p̾toriamacte

Expanded text:
erentur.Honorariae quoque actiones, tuntur, cum bonis actoris defuncto eo stabunt.Iulianus scribit, si utriusque heredis pars exhausta est legatis et alter ex heredibus cautionem praetoriam acce
Abbreviated transcription (Latin):
in legatis ñ tenet᷑ exemplo eod̾
scͥpsit hr̃ces.⁊ a singłis legata ĩuicẽ
deditab una tĩita legauit. cam
cohr̃oib eiꝰ qͣm extͣneis ut falcidie
sit locus. Cũd anadu̾sus cohr̃tes

Expanded text:
i legatis non tenetur exemplo eodemscribsit heredes et a singulis legata invicem dedit, ab una tamen ita legavit tam coheredibus eius quam extraneis, ut Falcidiae sit locus. quaero, an adversus coheredes
Abbreviated transcription (Latin):
te nbam legandi facultatem
qui ciues comanisut qͥ eoꝵ pt
hanc legem rogatã cestiñ far̾e
uoletut eam peccuĩam easq rec
quib dare legareuolet uis po¬
testasq estd utrat lege seq̃nti
licebit ¶ Scdocapite modum
legatoꝵ constituit hus u̾pis. ⁊ͣ¬
cumq cuis romanꝰ post̾unt᷑
legem ragatam testiñ facitis
qͣntam cmq t romano petu¬
inamiure .p. dare iegare uoiet
eis quib ita datum legatũ ue
erit eam pecañam s̃ fraude sua
caꝑe liceto. isq heres qui eam¬
dare peccuĩam uissus dãpnat᷑ ue
ent eam pecciñam debero dare
qͣm dampuatꝰ ẽ ¶Lex falcdra

Expanded text:
cultatem 'qui ciues Romani sunt, qui eorum post hanc legem rogatam testamentum facere uolet, ut eam pecuniam easque res quibusque dare legare uolet, ius potestasque esto, ut hac lege sequenti licebit'. secundo capite modum legatorum constituit his uerbis: 'quicumque ciuis Romanus post hanc legem rogatam testamentum faciet, is quantam cuique ciui Romano pecuniam iure publico dare legare uolet, eis, quibus quid ita datum legatumue erit, eam pecuniam sine fraude sua capere liceto isque heres, qui eam pecuniam dare iussus damnatus erit, eam pecuniam debeto dare, quam damnatus est'.Lex Falcidia
Abbreviated transcription (Latin):
legatum ñ hou̾at hĩtem ueluti
hr̃ditas pupsli si forte substitu¬
tus sit exhr̃aato qui prĩ pupilli he¬
onĩstemꝑis br̃oi ĩ qͣdrantem im¬
ne lib̾tatedata uita decessit si qͥd̾¬

Expanded text:
legatum non onerat heredem, ueluti hereditas pupilli, si forte substitutus sit exheredato qui patri pupilli heomnis temporis heredi in quadrantem imne libertate data uita decessit, si q
Abbreviated transcription (Latin):
u falcidia placuit ut fructus ꝑ¬
cepti postea qui matiuri mortis
temꝑe fu̾int augeant hr̃oitatis
estimatõem fundi noĩe quiui¬
deturĩ mlo temꝑe fuisse p̾ciosior¬
circa uentrẽ ancalemnia tẽꝑis

Expanded text:
 Falcidia placuit, ut fructus postea percepti, qui maturi mortis tempore fuerunt, augeant hereditatis aestimationem fundi nomine, qui uidetur illo in tempore fuisse pretiosior.Circa uentrem ancillae nulla temporis
Abbreviated transcription (Latin):
cadit. uend̾e aũ tuel em̾e nssus
c̾co p̾dro sund̾aliam ue qͣmpram
rem ĩ legis falcidierõne cum qͣn¬
tum sit legatũ requirat᷑ tm̃ eo
noĩe moucẽt. qͣnto pluris mino¬
ductis facienda ent ampliꝰ dedu
s eo deducto pcuĩ renqũo ñ lega¬
tum eẽ ĩtellectum ẽ prsus diligẽ
ta lege falcidia ĩ totũ uiris forer
ħidem forem ea ꝑte que iege fal¬
cidia constitu̾et᷑. ħ enĩ atan dãp¬
na p̾t ea fcã ñ deduci. ne amota
portio legatis sidei ue ꝯmissis detͣ¬
dere nũd. m̃sura ꝯstaut. nͨ dõpno

Expanded text:
cadit.Uendere autem uel emere iussus certo pretio fundum aliamue quampiam rem in legis Falcidiae ratione, cum quantum sit legatum requiratur, tantum eo nomine inducetur, quanto pluris minoductis facienda erit, amplius dedu eo deducto pretium reliquam legatum esse intellectum est.Prorsus diligentta lege Falcidia in totum iuris foret, hoc idem fore in ea parte, quae lege Falcidia constitueretur: hoc enim attinet damna postea facta non deduci, ne amota portio legatis fideiue commissis detrdere numero mensura constant, nec damn
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ũcenu ̃ ducant ꝯtͥbutõem. s
legata q̃ ab insticuto ex tõdata
qͣrtam pupillodate portõis hr̃e
substitutũ qͣmuis suam portõem
qui exuarus portõib hr̃e scbet᷑.

Expanded text:
ducant contributionem. sed legata, quae ab instituto extero data quartam pupillo datae portionis habere substitutum, quamuis suam portionem qui ex uariis portionibus heres scriberetur:
Abbreviated transcription (Latin):
penũaut̃ mors cã capi nec ĩ fai¬
cidra nuputare id hr̃dem poste.
ego ã didici si ĩ ꝯtnenti heres pe
⁊piendum craliqͦ spatio. ad̃
si iam mora fcã soiu̾it heres peñ
tunc nͥ legatum eũ accepissenet
ĩ faicidiam ĩbutan posse. iam eĩ
iͣnffusum legatum ẽẽ ⁊ .x deb̾i.¬

Expanded text:
penum autem mortis causa capi nec in Falcidiam imputare id heredem posse. ego autem didici, si in continenti heres penpiendum cum aliquo spatio. quod si iam mora facta solverit heres penum, tunc nec legatum eum accepisse nec in Falcidiam imputari posse: iam enim transfusum legatum esse
Abbreviated transcription (Latin):
acquiri potint. licet legato ĩpos¬
tumñ sit ueluti cum ĩ tempꝰ ub̾¬
tatis legatumeẽt conatum tũ
an constitit legatum ⁊ enm nͦ
catoniane sm̃e locui ĩ ꝓpõito
eẽ qr ⁊ si statim testator deressiss¬

Expanded text:
legato imposito non sit, ueluti cum in tempus libertatis legatum collatum esset.Cum an constiterit legatum: etenim nec Catonianae sententiae locum in proposito esse, quia etsi statim testator decessisse
Abbreviated transcription (Latin):
ti legatariis potit ꝙ si dies aut ꝯdõ
leganĩ fec̾it nonuciuitatis exstima¬
tio s totum petet᷑ ꝙ danime̾. uet si
ino testatore diesuen̾it aut cõ¬
ditõ fu̾itimpleta ficret uritum

Expanded text:
ti legatarii poterit. quod si dies aut condicio legatum fecerit, non utilitatis aestimatio, sed totum petetur quod datum est. nec si vivo testatore dies venerit aut condicio fuerit impleta, fiet irritum,
Abbreviated transcription (Latin):
i fundimi a testatore sub ꝯdõne
Neganim heres atipendẽte ꝯdõne
legauit. postea eꝑistũte ꝯdõne¬
prietas a puore legatario recedit
nec locu religiosum̃ eo fũto
heres fat̾enet sututem ĩpon̾e
potuit. s ⁊̃ impõita fuitus fini

Expanded text:
i fundum a testatore sub condicione legatum heres alii pendente condicione legauit, post exsistentem conproprietas a priore legatario recedit nec locum reli‹g›iosum in eo fundo heres facere nec seruitutem imponere poterit: sed et imposita seruitus fini
Abbreviated transcription (Latin):
sub conditõeeẽt legatum s añ
legatum puredeiũ soluendi di¬
es adiecta uideamꝰmqͥt labeo nẽ
id faisum sit qr inm̾ int̾sic utrũ
ita strilut᷑. quas pecaiñas cincũq
legaui eas hr̃s mens si mat̾ mea

Expanded text:
sub condicione esset legatum, sed ante legatum pure, deinde dies soluendi adiecta. uideamus, inquit Labeo, ne id falsum sit, quia nihil intersit, utrum ita scribatur: 'quas pecunias cuique legaui, eas heres meus, si mater mea
Abbreviated transcription (Latin):
gatarnis ⁊ mexordio cau̾etogit᷑.¬
legatarꝰ imitilit̾ legetur tam̃
di legato locimi hãt. syni fiandẽ
legis ad impediendas nuptias
scriptum ẽ. millamium ht̃ ue¬
luti ticio ꝑatri .c. si filia qm in po

Expanded text:
gatarius et in exordio cauere cogitur.legatarius, inutiliter legetur, tamedi legato locum habet.Quod in fraudem legis ad impediendas nuptias scriptum est, nullam uim habet, ueluti: 'Titio patri centum, si filia, quam
Abbreviated transcription (Latin):
condicõne emancipatõis ex ꝑtib
hĩdes instituit eisq plumrerum
ꝑceꝑtões puredebit h̃ditatemad¬
sunt ñ eẽ cogend̾ tiaum cauere
fñalumpnommnꝰ industrio ꝓsp̃¬
tum eẽuolu̾it intͥesse br̃oiccre¬
dend̾ ẽatq ideo cautõem inpͥponẽ

Expanded text:
condicione emancipationis ex partibus heredes instituit eisque plurium rerum praeceptiones pure dedit: hereditatem adsunt: non esse cogendum Titium cauere fratri alumno minus industrio prospectum esse uoluit, interesse heredis credendum est atque ideo
Abbreviated transcription (Latin):
iquis legata quib diesappõita
Iñec̃tannuabimatrima dieda¬
renissus ẽ ⁊ alicuicum pubes eẽt
percinam legau̾it id qͦ legatum
qunuadimatrima die p̾t puber¬

Expanded text:
quis legata, quibus dies adposita non esset, annua bima trima die dari iussit et alicui, cum pubes esset, pecuniam legauit, id quoque legatum annua bima trima die post puber
Abbreviated transcription (Latin):
lib̾to idẽut᷑ lib̾tos legattim su¬
eritñ idcuto legatum adiniccit
qr p̾tea anulosab imꝑatore re¬
es entnet tune ciꝰ iueĩtur. nec
existimatõ eis leganudetur:.¬
Qud cigo si quisitascͥpsi̾t sticũ
⁊ pamphitũ ticio dolego. si mei
erunt cummoriar. ⁊ inũ ex hiiᷤ
auenau̾ifan ł alterpossita lega

Expanded text:
liberto, id est inter libertos legatum fuerit, non idcirco legatum amittit, quia postea anulos ab imperatore aceius erit, nec tunc eius inuenitur, nec aestimatio eius legari uidebitur.Quid ergo, si quis ita scribserit: 'Stichum et Pamphilum Titio do lego, si mei erunt cum moriar' et unum ex his alienauerit, an uel alter possit a lega
Abbreviated transcription (Latin):
stat dequo hĩe uł de quo fundo
sensit testatorad remñ ꝑtiner.
sis quem emisse sig̾cauit dona
legatus sitstichum cequũ sti¬
chum sutorem ticio legato licet
tariũ ꝑtinebitsi de eo sensisse te
gtatarii designanda aliquid er¬
ratum fu̾it constat aũc cui lega¬
re uolu̾it ꝑinde uaiet legatum
ne ħ ulmagis ẽ i falsa demrã
qr negacia mea curauit. Item
sit licet enĩ fr̾hiꝰ pecciũam ex
archañ sumpsit utae iegatũ ẽ.¬
at si ꝯditõnalit̾ concepta sit cã
ueluti ħ modo ticio si negocia
mea aurauit fund̾ .do. ticiꝰ filius

Expanded text:
stat, de quo homine, de quo fundo senserit testator, ad rem non pertinet, si is, quem emisse significauit, donatus legatus sit: 'Stichum cocum', 'Stichum sutorem Titio lego', licet tarium pertinebit, si de eo sensisse tesersona legatarii designanda aliquid erratum fuerit, constat autem, cui legare uoluerit, perinde ualet legatum ne, hoc uel magis est in falsa causa, quia negotia mea curauit', itemsit': licet enim frater huius pecuniam ex arca non sumpsit, utile legatum est.At si condicionaliter concepta sit causa, ueluti hoc modo: 'Titio, si negotia mea curauit, fundum do': 'Titius filius
Abbreviated transcription (Latin):
sig̾catõem si caut̃eritstium̃¬
ta ꝙ omĩaactus siu exhibu̾it
hr̃oi s ⁊ si reliqua solu̾it.
rlis ub̾toꝵ alim̃toꝵ noĩe si cum
filiomes moran fuit m̃stru¬
os denarios centenos ⁊ uestiaria
dari uolo hb̾ti in obsequio sue¬
runt quidmuadoiescens ad mili¬

Expanded text:
significationem, si cautiones instrumentaque omnia actus sui exhibuerit heredi, sed et si reliqua soluerit.lis libertis alimentorum nomine, si cum filio meo morati fuerint, menstruos denarios centenos et vestiaria dari volo". liberti in obsequio fuerunt, quamdiu adulescens ad mili
Abbreviated transcription (Latin):
statimatq ducta ẽ uxor ꝙͣiis
ñdum ĩ cubicuium mariti ue¬
uerit. nptias enĩtion ꝯcubitus
s consensus facit. Gaius.ꝑ
possuntres ex bonor ex equo in¬
terp̾catõem caꝑe ea u̾o que exip̃o
uirs rõnem expediri dem .ł

Expanded text:
statim atque ducta est uxor, quamvis nondum in cubiculum mariti venerit. nuptias enim non concubitus, sed consensus facit. Gaius lipossunt res ex bono et aequo interpretationem capere: ea vero, quae ex ipso iuris rationem expediri.
Abbreviated transcription (Latin):
gau̾o ticio licz codicł legatum
explicertam̃ ex testõ ualet sola
qͣntitas que nicodica derita ẽ.
nam ⁊ ap̃ uet̾es legata tama fu
heres dato.abes.t.¬

Expanded text:
gavero", licet codicillis legatum explicetur, tamen ex testamento valet solaque quantitas in codicillo delata est. nam et apud veteres legata talia fuheres dato".
Abbreviated transcription (Latin):
omp̃.ł. S ititius statuas ĩ mu¬
incipio posu̾it hĩs esto si ꝑatus ẽ
pones locus amunicipib ei non
daciuis abinꝰ ⁊ ꝓculus hĩdem eum
fore ⁊ ĩ iegato idem ẽ iuriseẽ dñt.¬

Expanded text:
m. 'Titius si statuas in municipio posuerit, heres esto.' si paratus est ponere, sed locus a municipibus ei non datur, Sabinus Proculus heredem eum fore et in legato idem iuris
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmusadierittum scdo ñ exiticis¬
se ꝗditõemneqͣqͣm ambigend̾
sessionem accepta debitam porti¬
onem occupet. legata que sicdata
sunt.si patronꝰ hr̃s ñ exitũ deb
cohr̃s prõm pr̃are si a pͦ ita legã¬

Expanded text:
it cum Secundo, non exstitisse condicionem nequaquam ambigendum sessione accepta debitam portionem occupet, legata quae sic data sunt 'si patronus heres non erit' non debet coheres patroni praestare.Si a Primo ita lega