comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
anhelitu fieri. siue constanter
siue pertinaciter asseueret
Non enim possunt deesse qͥ
credant: si ñ desunt qui etiam
moysen asserant uiuere: quia
scriptum est sepulchrũ erus ñ
inueniri : et apparuit cũ dũo
in monte ubi et helyas fuit qͤ
mortuũ legimus ñ esse sed rap¬
tum: quasi moysi corpus ñ
potuerit alicubi sic abscondi.
ut prorsus homines lateret u¬
bi esset: atq ad horam inde di¬
uinitus excitari. quando cũ
xp̃o helyas et ipse funt uisi: si¬
cut ad horam multa sanctoꝵ
corpora surrexerunt quando
passus est xp̃c: et post eius re¬
surrectionem apparuerunt
multis. in sancta sicut scrip¬
tum est ciuitate. Sed tamen
ut dicere ceperam. si quidam
moysen mortuũ negant. quẽ
scriptura ipsa ub̃i sepulchrũ
eius nusquam inueniri legim
mortirũ tam̃ esse sine ulla am¬
biguitate testatur: quantoma¬
gis iohannes ex istoꝵ occasione
uerboꝵ ubi dñs ait. sic eũ uo¬
ditur uiuus dornire sub der¬

Expanded text:
anhelitu fieri, sive constanter anhelitu fieri, sive constanter sive pertinaciter asseveret. Non enim possunt deesse qui credant, si non desunt qui etiam Moysen asserant vivere; quia scriptum est ejus sepulcrum non inveniri , et apparuit cum Domino in monte, ubi et Elias fuit , quem mortuum legimus non esse, sed raptum . Quasi Moysi corpus non potuerit alicubi sic abscondi, ut prorsus homines lateret ubi esset, atque inde ad horam divinitus excitari, quando cum Christo Elias et ipse sunt visi: sicut ad horam multa sanctorum corpora surrexerunt, quando passus est Christus, et post ejus resurrectionem apparuerunt multis in sancta, sicut scriptum est, civitate . Sed tamen, ut dicere coeperam, si quidam Moysen mortuum negant, quem Scriptura ipsa, ubi sepulcrum ejus nusquam inveniri legimus, mortuum tamen esse sine ulla ambiguitate testatur; quanto magis Joannes ex istorum occasione verborum ubi Dominus ait, Sic eum voditur vivus dormire sub ter
Abbreviated transcription (Latin):
ad te. et repecitũ est. tu me seqͤ¬
re: tamquã ideo ille ñ sequere¬
tur. quoniã eum manere uolu¬
it donec ueniat: Quis facile a¬
liud dictum esse credat. quam
quod fratres crediderant qui
tunc erant ÷ eo quod scilicet ñ
esset discipulus ille moriturus.
sed donec ihe uenirec. ista ma¬
neret in uita: Sed hanc opimi¬
onem iohannes ipse abstulit:
ñ hoc dixisse dñm aperta con¬
tradictione declarans. Cur e¬
nim subiungeret. ñ dixit iħe
ñ moritur insi ne hominũ cor¬
dibus quod falsum fuerat in¬
hereret: Sed eui placet adhuc
resistat:et dicat uerũ esse quod
ait iohannes. ñ dixisse dñm qd
discipulus ille ñ moritur: sed
hoc tam̃ significatũ esse talib
uerbis qualia eum dixisse nar¬
rauit: et asserat apłm iohannẽ
uruere. atq in illosepulchro
eius quod est apud ephesum
dormire pocuis eum quam
mortuũ iacere contendat. As¬
sumat argumentũ. qđ illic t̾¬
ra scatere sensim. et quasi ebul¬
lire perhibecur: atq: hoc eius

Expanded text:
t repetitum est, Tu me sequere; tanquam ille ideo non sequeretur, quoniam eum manere voluit donec veniat? Quis facile aliud dictum esse credat, quam quod fratres crediderant qui tunc erant, eo quod scilicet non esset discipulus ille moriturus, sed donec Jesus veniret, ista maneret in vita? Sed hanc opinionem Joannes ipse abstulit, non hoc dixisse Dominum aperta contradictione declarans. Cur enim subjungeret, Non dixit Jesus, Non moritur, nisi ne hominum cordibus quod falsum fuerat inhaereret? 2. Sed cui placet, adhuc resistat; et dicat verum esse quod ait Joannes, non dixisse Dominum quod discipulus ille non moritur, sed hoc tamen significatum esse talibus verbis, qualia eum dixisse narravit; et asserat apostolum Joannem vivere, atque in illo sepulcro ejus quod est apud Ephesum, dormire eum potius quam mortuum jacere contendat. Assumat in argumentum, quod illic terra sensim scatere, et quasi ebullire perhibetur; atque hoc ejus
Abbreviated transcription (Latin):
concdita sunt omnia in celo
et in terra. uisibilia et inuisi¬
nis: ita te głificet filirs: id
est. notum te faciat om̃i car¬
iri. quam dedisti ei. Sicem̃
dedisti: ut omne quod dedi¬
sti ei. det eis utã eternã. Hec
est aũt uita eterna inquit:
lit cognoscant te solũ deum
uerũ. et quẽ misisti iħm xp̃i¬
stum. Ordo uerboꝵ est: ut¬
et te. et quẽ misisti iħm xp̃m

Expanded text:
condita sunt omnia in coelo et in terra, visibilia et invisinis, ita te glorificet Filius, id est, notum te faciat omni carni, quam dedisti ei. Sic enim dedisti, ut omne quod dedisti ei det eis vitam aeternam. Haec est autem vita aeterna, inquit, ut cognoscant te solum verum Deum, et quem misisti Jesum Christum. Ordo verborum est: ut te, et
Abbreviated transcription (Latin):
les sua querunt: ñ que ihesu
xp̃i. Dullus tam̃ mercennari¬
uis ausus est dicere popło xp̃i.
tua quere. ñ que iħu xxp̃i Quod
enĩ facit male: ñ predicat de
cathedra xp̃i. Inde ledit. unde
mala facit: ñ unde bona dicit.
Botrũ carpe: spinã caue. Bene
quia intellexistis: sed propter
tardiores. dicam hoc idem pla¬
mus. Quomodo dixi. botrũ
carpe. spinam caue: cũ dicat
dñs. numquid colligunt de
spinis uuam. aut de tribulis
ficum: Uerũ est omnino: et
tam̃ ego uerũ dixi. botrũ car¬
pe.spinam caue: quia botrus
aliquando de radice uitis ex¬
ortus: pendet in sepe. Crescit
palmes inseritur spinis: & por¬
tat fructum spina ñ suũ. Non
enĩ spinam uitis attulit: sed
spinis palmes incubuit. Noli
interrogare nisi radices. Que¬
re racdicem spine. extra inue¬
mes.a uite. Quere originem
uue:uitis hanc protulit ex
radice. C athedra ergo moy¬
si.uitis erat: phariseoꝵ mores.
spine erant.Doctrina uera
per malos: palmes in sepe.Bo¬
tros inter spinas caute lege:

Expanded text:
les sua quaerunt, non quae Jesu Christi: nullus tamen mercenarius ausus est dicere populo Christi, Tua quaere, non quae Jesu Christi. Quod enim facit male, non praedicat de cathedra Christi: inde laedit unde mala facit, non unde bona dicit. Botrum carpe, spinam cave. Bene, quia intellexistis; sed propter tardiores dicam hoc idem planius. Quomodo dixi, Botrum carpe, spinam cave; cum Dominus dicat, Numquid colligunt de spinis uvam, aut de tribulis ficum ? Verum est omnino; et tamen etiam verum ego dixi, Botrum carpe, spinam cave. Quia botrus aliquando de radice vitis exortus, pendet in sepe, crescit palmes, inseritur spinis, et portat fructum spina non suum. Non enim spinam vitis attulit, sed spinis palmes incubuit. Noli interrogare nisi radices. Quaere radicem spinae, extra invenis a vite quaere originem uvae, vitis hanc protulit ex radice. Cathedra ergo Moysi vitis erat: Pharisaeorum mores spinae erant. Doctrina vera per malos, palmes in sepe, botrus inter spinas. Caute lege,
Abbreviated transcription (Latin):
perficietur hoc ipsũ. qđ nrũc
inchoatum est iam per ipsũ:
rit sit in nob̾ et nos in ipso. Qͥ
habet inquit mandata mea.
et seruat ea: ille est qͥ diligit
me.Qui habet in memoria.

Expanded text:
perficietur hoc ipsum quod nunc inchoatum est jam per ipsum, ut sit in nobis, et nos in ipso. Qui habet, inquit, mandata mea, et servat ea, ille est qui diligit me. Qui habet in memoria
Abbreviated transcription (Latin):
Infidelis. ingrate. ideone tu
minuis eũ qui fecit ce. quia
dicit ille quid factus sit pro¬
pter te: Equalis enĩ filiuspa
tri per quẽ factus est homo: ut
minor esset patre. factus est ho¬
mo. Quod nisi fieret: quides¬
set homo: Dicat plane dñs et
magister noster.Si diligere¬
dis me. gauderetis utiq. quia
ad patrẽ uado: quia pater ma¬
ior me est.Cũ discipulis audi¬
amus uerba doctoris: ñ cũ ali¬
enis sequamur astuciã decep¬
toris. Agnoscamus geminã sub¬
stantiam xp̃i: diuinã scilicet qͣ
equalis ẽ patͥ: humanã. qua
maior est pater. Itrrĩq aũt
simul ñ duo. sed unus est oẽp̃e:
ne sit quaternitas ñ trinitas
deus. Sicut enĩ unus est homo.
anima rationat et caro: sic u¬
nalis et caro. Xp̃m in his om¬
nib: xp̃m in singulis confice¬
mur. Quis est ergo per quẽ
factus est mundus: p̃c iħe:
sed in forma dei. Quis est sub
pontio pylato crucifixis. Ap̃c
iħe: sed informa serui. Item de

Expanded text:
Infidelis, ingrate, ideone tu Infidelis, ingrate, ideone tu minuis eum qui fecit te, quia dicit ille quid factus sit propter te? Aequalis enim Patri, Filius per quem factus est homo, ut minor esset Patre, factus est homo: quod nisi fieret, quid esset homo? 3. Dicat plane Dominus et Magister noster, Si diligeretis me, gauderetis utique, quia vado ad Patrem, quia Pater major me est. Cum discipulis audiamus verba doctoris, non cum alienis sequamur astutiam deceptoris. Agnoscamus geminam substantiam Christi; divinam scilicet qua aequalis est Patri, humanam qua major est Pater. Utrumque autem simul non duo, sed unus est Christus; ne sit quaternitas, non Trinitas Deus. Sicut enim unus est homo anima rationalis et caro, sic unalis et caro. Christum in his omnibus, Christum in singulis confitemur. Quis est ergo per quem factus est mundus? Christus Jesus, sed in forma Dei. Quis est sub Pontio Pilato crucifixus? Christus Jesus, sed in forma servi. Item de
Abbreviated transcription (Latin):
nisi caro sepulta est. sine am¬
ma:. Ac per hoc cũ credimus
in di filiũ. qui sepultus est: ꝓ¬
fecto filiũ dei dicimus. et car¬
nem que sola sepulta est. Ipse
ergo xp̃c filius dei. equalis ꝑa¬
tri in forina di. quia semẽt ip̃¬
sum exinamuit ñ formã dei
amit tens. sed formã serui acci¬
piens. maior ẽ et se ipso: quia
maior est forma dei que amis¬
sa ñ est: quã serui que accep¬
ca est. Quid itaq mirũ. uiel
quid indignũ si sccłm hanc
formã serui loquẽs. ait di fili¬
us. pater maior me est. et scđm
di formã loquens. ait ide ipse
di filius. ego et pater unũ su¬
mus: Unũ sunt enĩ scdm
id quod d̃s erat uerbũ: ma¬
lor est pater: scđm id qđ uer¬
bũ caro factum est. Dicam
etiam quod arriam et euno
minor erat. quando paruus
maiorib sicut scriptũ est. sub¬
ditus erat. Quid igitur here¬
loquitur ut homo: et calum¬
niaris deo: Ille in se naturam
commendat humanã : tu in
illo audes deformare diuinã:

Expanded text:
nisi caro sepulta est sine anima? Ac per hoc cum credimus in Dei Filium qui sepultus est, profecto Filium Dei dicimus et carnem quae sola sepulta est. Ipse ergo Christus Filius Dei, aequalis Patri in forma Dei, quia semetipsum exinanivit, non formam Dei amittens, sed formam servi accipiens, major est et seipso; quia major est forma Dei quae amissa non est, quam servi quae accepta est. Quid itaque mirum, vel quid indignum, si secundum hanc formam servi loquens, ait Dei Filius, Pater major me est; et secundum Dei formam loquens, ait idem ipse Dei Filius, Ego et Pater unum sumus? Unum sunt enim, secundum id quod Deus erat Verbum: major est Pater, secundum id quod Verbum caro fatum est . Dicam etiam quod Ariani et Eunomminor erat, quando parvus majoribus, sicut scriptum est, subditus erat . Quid igitur, haereloquitur ut homo, et calumniaris Deo? Ille in se naturam commendat humanam; tu in illo audes deformare divinam?
Abbreviated transcription (Latin):
ui sermonẽ dei nostri ñ solũ
libenter. sed etiã diligent̃
audistis: promissionis nostre
procul dubio memunstis. Ip¬
sa quippe lectio eugłica et ho¬
die lecta est que lecta fuierat pro¬
ximo dñico die÷ propt̾ea quo¬
niam in quibꝰdam necessitati¬
bus immorati: ñ potuimus
omnia discutere que uestris
sensib debebamus. Proinde.
que iam dicta atq tractata
sunt. hodie ñ querimus: ne
adhuc eadem repetendo.ad il¬
la que nondũ dicta sunt. ꝑ¬
uenire minime permittam᷑.
Dostis iam innomine dmi qͥ
dum pastores boni. menbra
dor. Dostis qui sit mercennari¬
us ferendus: quis lupus. et fu¬
res et latrones cauendi: qͦ sint
oues. quod sit ostrũ quo et o¬
ues ingrediuntur et pastor:
quomodosit intelligendus os¬
tiarius. Nostis etiam quo¬
niam quisquis ñ per oftrũ
intrauerit. fur est et latro ⁊
nec uenit nisi ut furetur. et
occidat. et perdat. Hec omĩa
dicta. et sufficienter quãtũ
estimo pertractata sunt. Ho¬
die debentis dicere quantũ

Expanded text:
ui sermonem Dei nostri non solum libenter, sed etiam diligenter auditis, promissionis nostrae procul dubio meministis. Ipsa quippe lectio evangelica et hodie lecta est, quae lecta fuerat proximo dominico die: propterea quoniam in quibusdam necessitatibus immorati, non potuimus omnia discutere quae vestris sensibus debebamus. Proinde quae jam dicta atque tractata sunt, hodie non quaerimus; ne adhuc eadem repetendo, ad illa quae nondum dicta sunt pervenire minime permittamur. Nostis jam in nomine Domini qui dum pastores boni membra nus: nostis qui sit mercenarius ferendus; quis lupus, et jures, et latrones cavendi; quae sint oves, quod sit ostium quo et oves ingrediuntur et pastor; quomodo sit intelligendus ostiarius: nostis etiam quoniam quisquis non per ostium intraverit, fur est et latro, nec venit nisi ut furetur, et occidat, et perdat. Haec omnia dicta, sufficienter, quantum existimo, pertractata sum. Hodie debemus dicere, quantum
Abbreviated transcription (Latin):
bigit xp̃ianus. Sed quoniã
ñ tantũ dixit. pater clanfica
filiũ tuũ: sed addidit. ut fi¬
lius tuus clarificet te: merito
queritur quomodo patrẽ cla¬
rificauerit filius: cum sempi¬
terna claritas patris. nec dimi¬
nuta fuerit in forma huma¬
na: nec augeri potuerit ĩsua
perfectione diuina. Sed inse¬
ipsa claritas patris nec minui
nec augeri potest:apud ho¬
mines aũt procul dubio mi¬
nor erat. quando ĩ iudea tan¬
tummodo deus notus erat:
nondũ a solis ortu usq ad oc¬
casum laudabant pueri no¬
men dñi. Hoc aũt quia per
filium pader innotesceret gen¬
tibus: profecto patrẽ clarifica
uit et filius. Si aũt tantum¬
modo mortuus filius fuisset.
nec resurrexisset: procul du¬
bio nec a patre clarificatus
esset: nec patrẽ clarificasset.
Nunc aut resurrectione cla¬
rificatus a patre: resurrectio¬
nis sue predicatione clarifi¬
cat patrẽ. Hoc quippe aꝑit
ordo ipse uerboꝵ. Clarifica
inquit filiũ tuum: ut filuis
tuus clarificet te. Tanquam

Expanded text:
bigit christianus. Sed quoniam non tantum dixit, Pater, clarifica Filium tuum, sed addidit etiam, ut Filius tuus clarificet te; merito quaeritur quomodo Patrem clarificaverit Filius, cum sempiterna claritas Patris nec diminuta fuerit in forma humana, nec augeri potuerit in sua perfectione divina. Sed in seipsa claritas Patris nec minui nec augeri potest; apud homines autem procul dubio minor erat, quando in Judaea tantummodo Deus notus erat : nondum a solis ortu usque ad occasum laudabant pueri nomen Domini . Hoc autem quia per Filium Pater innotesceret gentibus; prvit et Filium. Si autem tantummodo mortuus fuisset Filius, nec resurrexisset, procul dubio nec a Patre clarificatus esset, nec Patrem clarificasset. Nunc autem resurrectione clarificatus a Patre, resurrectionis suae praedicatione clarificet Patrem. Hoc quippe aperit ordo ipse verborum. Clarifica, inquit, Filium tuum ut Filius tuus clarificet te, tanquam
Abbreviated transcription (Latin):
Nulla quippe in operibus
xp̃i uidentur esse maiora. ꝙͣ
suscitatio mortuoꝵ: quod sei¬
mus etiã antiquos fecisse pro¬
phetas. Fecit enĩ helyas. fecit
helyseus:et cũ in hac carne
uiueret: et cũ in suo monu¬
mento sepultus laceret. Nã
qͥdam portantes mortuũ. cũ
irruentib hostib eo refugis¬
sent.eũq: ibi posuissent: con¬
tinuo resurrexit. Fecit tam̃
aliqua xp̃c que nemo alius
fecit: quod quinq milia ho¬
minũ de quinq. et quatuor
de septem panib milia pa¬
uit ⁊ quod super aquas am¬
bulauit. et petro ut hoc face¬
ret prestitit: quod aquã mu¬
tauit in uinũ ÷ et quod ape¬
ruit oculos ceci nati: et alia
multa que commemorare
longum est. Sed respondetur
nobis alios fecisse que ipse
ñ fecit: et que nemo alius fe¬
eit. Quis enĩ nisi moyses egi¬
ptios plagis tot. tantisq per¬
cussit: druiso mari populũ
duxit: manna de celo esuri¬
entib impetrauit: aquam
de petra sitientib fudit:

Expanded text:
Nulla quippe in operibus Christi videntur esse majora quam suscitatio mortuorum; quod scimus etiam antiquos fecisse Prophetas. Fecit enim Elias , fecit Elisaeus et cum in hac carne viveret , et cum in suo monumento sepultus jaceret. Nam quidam portantes mortuum, cum irruentibus hostibus eo refugissent, eumque ibi posuissent, continuo resurrexit . Fecit tamen aliqua Christus, quae nemo alius fecit: quod quinque millia hominum de quinque, et quatuor millia de septem panibus pavit ; quod super aquas ambulavit, et Petro ut hoc faceret praestitit ; quod aquam mutavit in vinum ; quod aperuit oculos caeci nati , et alia multa quae commemorare la nobis et alios fecisse quae ipse non fecit, et quae nemo alius fecit. Quis enim nisi Moyses Aegyptios plagis tot tantisque percussit , diviso mari populum duxit , manna de coelo esurientibus impetravit, aquam de petra sitientibus fudit
Abbreviated transcription (Latin):
oquens adhuc dñs ad patrẽ
et orans pro discipulis dicit:
ego dedi eis sermonẽ tuum. et
mundus eos odio habuit. Non¬
dum id experti fuerant passi¬
onib fuis. que illos postea st̃
secute: sed more suodicit ista:
uerbis preteriti temporis. futu¬
ra prenuncians.Deinde cau¬
sam subiciens. cur eos oderit
mundus: quia ñ sunt inqͥt
de mundo. sicut et ego ñsum

Expanded text:
oquens adhuc Dominus ad Patrem, et orans pro discipulis suis, dicit: Ego dedi eis sermonem tuum, et mundus odio eos habuit. Nondum id experti fuerant passionibus suis, quae illos postea sunt secutae; sed more suo dicit ista, verbis praeteriti temporis futura praenuntians. Deinde causam subjiciens cur eos odio habuit mundus: Quia non sunt, inquit, de mundo, sicut et ego non sum
Abbreviated transcription (Latin):
precisa nullis agricolarũ usibꝰ.
prosunt: nullis fabrilib oꝑibꝰ
deputantur. Anũ de duo¬
bus paumiti congruit: aut uui¬
tis. aut ignis. Si in uite ñ est:
in igne erit. Tet ergo inigneñ
sit: in uite sit. Si manseritis ĩ
me inquit. et uerba mea ĩ uo¬
bis manserint: quodcũq uo¬
lueritis petetis. et fiet uobis.
Manendo quippe in xp̃o:
quid uelle possunt nisi qđ
conuenit xp̃o: Quid uelle
possunt manendo in salua¬
tore: nisi quod ñ est alienum
a salute: Aliud quippe uolu¬
mus quia sumus in xp̃o: et
aliud uolumꝰ. quia sumus
adhuc in hoc scło. De mansi-¬
one namq huius scłi nobis
aliquando subrepit:ut hoc
petamus quod nob̃ expedire
nescimus:sed absit ut fiat no¬
bis si manemus in xp̃o: qui
ñ facit quod petimus. nisi
quod expedit nob̃. Manen¬
tes ergo in eo. cũ uerba eius
in nobis manent.quodcũ¬
q uoluerimus. petimus. et
fiet nob̃: quia si petimus &
ñ fiet: ñ hoc petimus quod
habet mansio in eo: nec qđ
habent uerba euis que ma¬

Expanded text:
praecisa nullis agricolarum usibus prosunt, nullis fabrilibus operibus deputantur . Unum e duobus palmiti congruit, aut vitis, aut ignis: si in vite non est, in igne erit. Ut ergo in igne non sit, in vite sit. Si manseritis in me, inquit, et verba mea in vobis manserint: quodcunque volueritis petetis, et fiet vobis. Manendo quippe in Christo, quid velle possunt, nisi quod convenit Christo? Quid velle possunt manendo in Salvatore, nisi quod non alienum est a salute? Aliud quippe volumus, quia sumus in Christo, et aliud volumus quia sumus adhuc in hoc saeculo. De mansione namque hujus saeculi nobis aliquando subrepit, ut hoc petamus quod nobis non expedire nescimus: sed absit ut fiat nobis, si manemus in Christo, qui non facit, quando petimus, nisi quod expedit nobis. Manentes ergo in eo, cum verba ejus in nobis manent, quodcunque voluerimus petimus, et fiet nobis; quia si petimus, et non fiet, non hoc petimus quod habet mansio in eo, nec quod habent verba ejus quae ma
Abbreviated transcription (Latin):
leuit : Si uiciũ pro natura mo¬
leuit: scdm mentẽ. omnis ho¬
mo cecus natus est.Si enim ui¬
det: ñ opus habet ductore. Si
opus habet ductore et illumi¬
natore: cecus ẽ ergo a natiuita¬
te. Tenit dñs. Quid fecit:
Magnũ mysteriũ commnen¬
dauit. Spuit in terram: de sa¬
liua sua lutũ fecit. qui uerbũ.
caro factum est: et inunxit
oculos ceci. Inunctus erat: et

Expanded text:
levit? Si vitium pro natura inolevit, secundum mentem omnis homo caecus natus est. Si enim videt, non opus habet ductore; si opus habet ductore et illuminatore, caecus est ergo a nativitate. 2. Venit Dominus: quid fecit? Magnum mysterium commendavit. Exspuit in terram, de saliva sua lutum fecit: quia Verbum caro factum est . Et inunxit oculos caeci. Inunctus erat, et
Abbreviated transcription (Latin):
certus. ut mcerti essent: et in¬
ceteris singuli. et in singulis
ceteri. Erat ergo recumbens
unus ex discipulis eius ĩ simi¬
dixerit insinu: pauilo post
ait. ubi dicit. super pectus ihe¬
su. Ipse est ioħs cuius ẽ hoc euã¬
gelium: sicut postea manifes¬
tat. Erat enĩ eoꝵ hec consue¬
tudo. qui saeras litteras nob
ministrarunt. ut quando ab
aliquo eoꝵ diuina narrabat᷑
hystoria. cũ ad se ipsũ ueniret.
tanquã de alio loqueretur. et
sic se insereret ordini narratio¬
nis sue. tanquã rerũ gestarũ
scriptor: ñ canquã sui ipsius
predicator.Nam hoc et sanc¬
tus matħs fecit. Qui cũ in te¬
xtu narrationis sue uenisset
ad se ipsum : uidit inquit in
theloneo sedentẽ quendã pu-¬
blicanũ nomine matheum:
et ait illi. Sequere me.Non
ait. uidit me. et dixxit michi.
Hoc fecit et beatus moyses: ita
de se ipso tanquã de alio cunc¬
ta narrauit ut ait: dixit dñs
ad moysen. Inusitatius apłs
paulus: ñ in hystoria ubi re

Expanded text:
erat, ut incerti essent, et caeteris singuli, et singulis caeteri. Erat ergo recumbens unus ex discipulis ejus in sdixit in sinu, paulo post ait, ubi dicit, supra pectus Jesu. Ipse est Joannes cujus est hoc Evangelium, sicut postea manifestat . Erat enim eorum haec consuetudo qui sacras Litteras nobis ministrarunt, ut quando ab aliquo eorum divina narrabatur historia, cum ad seipsum veniret, tanquam de alio loqueretur; et sic se insereret ordini narrationis suae, tanquam rerum gestarum scriptor, non tanquam sui ipsius praedicator. Nam et hoc sanctus Matthaeus fecit, qui cum in textu narrationis suae venisset ad seipsum, Vidit, inquit, in telonio sedentem quemdam publicanum, nomine Matthaeum, et ait illi, Sequere me : non ait, Vidit me, et dixit mihi. Hoc fecit et beatus Moyses, ita de seipso tanquam de alio cuncta narravit, et ait: Dixit Dominus ad Moysen . Inusitatius apostolus Paulus, non in historia, ubi re
Abbreviated transcription (Latin):
ni equate quẽ subditis: & ĩ
uia uera nobiscũ ambulabi¬
tis. Est enĩ quod inuicẽ ex
uob̾: alteri ex alteris admo¬
neri utriq debeatis. Audi
sabelliane. Usq adeo ñ ip¬
se pater sed alter est filrus:
ut eũ arrianus in equalem
asserat patri. Audi arriane.
Uisq adeo filius equalis ẽ
patri: ut sabellianus eun¬
dem esse dicat et patrem.
Tu adde quẽ tollis: tu adim¬
ple quẽ minuis: et nobiscum
ambo consistitis:quia nec tu

Expanded text:
ni, aequate quem subditis, et in via vera nobiscum ambulabitis. Est enim quod invicem ex vobis alteri ex alteris admoneri utrique debeatis. Audi, sabelliane: usque adeo non ipse Pater, sed alter est Filius, ut eum arianus inaequalem asserat Patri. Audi, ariane: usque adeo Filius aequalis est Patri, ut sabellianus eumdem esse dicat et Patrem. Tu adde quem tollis, tu adimple quem minuis, et nobiscum ambo consistitis: quia nec tu
Abbreviated transcription (Latin):
uobis: ñ tantũ quia passuri
estis ista. sed quia cũ uenerit
paraclitus. ille testimonium
perhibebit de me. ne ista tim̃¬
do taceatis: unde fiet. ut etiã
uos testimoniũ perhibeatis.
Hec aũt uobis ab inicio ñ di¬
xi. quia uobiscũ eram: et ego
corporali exhibita humanis
sensib uestris: quã paruuili
capere poteratis. Nunc autẽ

Expanded text:
obis, non tantum quia passuri estis ista; sed quia cum venerit paracletus ille, testimonium perhibebit de me, ne ista timendo taceatis, unde fiet ut etiam vos testimonium perhibeatis. Haec autem vobis ab initio non dixi, quia vobiscum eram, et ego praesentia, exhibita humanis sensibus vestris, quam parvuli capere poteratis. 3. Nunc aute
Abbreviated transcription (Latin):
beo uob̃ dicere. sed ñ ꝑocestis
portare modo: erortam diffi¬
cilem questionẽ me recolo dis¬
tulisse. ut de spacio tractare¬
tur: quia illum modus com¬
petens compellebat fimri ser¬
monem. Nunc ergo quom¬
am tempus est promissa red.¬
dendi. pertractetur: ut dñs ip¬
se donauerit. qui cordinostro
ut proponeretur ingessit. Hec
est aũt questio: utrũ spiritaleᷤᷤ
homines habeant aliquid in
doctrina. quod carnalib tace¬
ant. et spiritalib dicãt. Qa
si dixerimus ñ habent: respõ¬
debitur nobis. Quid ẽ ergo
quod dicebat apłs scribens
ad corinthios. ñ potui uob̾ lo¬
qui quasi spiritatib. sed qua¬
si camalib: quasi paruuilis ĩ
xp̃o. lac uobis potum decti ñ
escam: nondũ enĩ poteratis. s
nec adhuc quidem potestis. ad¬
huc enĩ carnales estis: Si aũt
dixerimus habent: timendũ
et cauenctũ est. ne sub hac occa¬
sione. in occultis nefaria doce¬
antur. et spiritaliũ nomine
uelut ea que carnales capere

Expanded text:
beo vobis dicere, sed non potestis portare modo, exortam difficilem quaestionem me recolo distulisse, ut inde otiosius tractaretur, quia illum modus competens compellebat finire sermonem. Nunc ergo quoniam tempus est promissa reddendi, pertractetur ut Dominus ipse donaverit, qui cordi nostro ut proponeretur ingessit. Haec est autem quaestio: utrum spirituales homines habeant aliquid in doctrina, quod carnalibus taceant, et spiritualibus dicant. Quia si dixerimus, Non habent; respondebitur nobis, Quid est ergo quod dicebat Apostolus scribens ad Corinthios: « Non potui vobis loqui quasi spiritualibus, sed quasi carnalibus. Quasn escam; nondum enim poteratis: sed nec adhuc quidem potestis; adhuc enim estis carnales » ? Si autem dixerimus, Habent; timendum et cavendum est, ne sub hac occasione in occultis nefaria doceantur, et spiritualium nomine, velut ea quae carnales capere
Abbreviated transcription (Latin):
scientiã ueritatis. et hoc puta¬
rent esse quod dixit apłs id
quoq uobis deus reuelabit:
continuo subiunxit. Uerũ¬
tam̃ in quod peruemmus:
in eo ambulemus.Siquid
ergo intellexeris quod ñ sit cõ¬
tra regłam catholice fidi. ad
quã uelut uiam que te du¬
cat ad patriam peruenisti. &
sic intellexeris. ut inde dubita¬
re om̃ino ñ debeas: adde ad e¬
dificiũ: noli tam̃ relinquere
fundam̃tũ. Sic debent ma

Expanded text:
scientiam veritatis, et hoc putascientiam veritatis, et hoc putarent esse quod dixit Apostolus, id quoque vobis Deus revelabit; continuo subjunxit, Verumtamen in quod pervenimus, in eo ambulemus . Si quid ergo intellexeris quod non sit contra regulam catholicae fidei, ad quam, velut viam quae te ducat ad patriam, pervenisti; et sic intellexeris, ut inde dubitare omnino non debeas: adde aedificium, noli tamen relinquere fundamentum. Sic debent ma
Abbreviated transcription (Latin):
ad solidũ cibũ mentis. ñ uen¬
tris. Proficite ad separandũ
bonũ a malo: et magis magis¬
q in herete mediatori perquẽ
liberemim a malo: quod ñ est
a uob̾ loco separandũ. s in uo¬
bis potius est sanandũ. Quiᷤ¬
quis aũt uobis dixerit. nolite
credere uerũ hominẽ xpistũ.
aut a uero do corpus cunislib
hominis uł cuiuslibet animã¬
tis creatũ: aut ñ a uero do uetꝰ
testamentũ datũ. et siquid hu¬
iusmodi: hec enĩ uob̃ prius
ido ñ dicebantur quando lac¬
te nutriebamim. quoniam ad
uera capienda. cor nondũ ha¬
beatis idoneũ: ñ uobis iste ci¬
bum preparat. sed uenenũ.
Propter quod beatus apłs eos
alloquens qui sibi iam uide¬
bantur esse perfecti. cũ se im¬
perfectũ ipse dixisset: quotqͦt
ergo inquit perfecti hoc sapi¬
amus: et siquid aliter sapitis.
hoc quoq uobis deus reuela¬
bit.Et ne forte incurrerent ĩ
seductores. qui eos uellent a
fide auertere.promittendo

Expanded text:
ad solidum cibum mentis, non venad solidum cibum mentis, non ventris. Proficite ad separandum bonum a malo, et magis magisque inhaerete Mediatori, per quem liberamini a malo; quod non est a vobis loco separandum, sed in vobis potius est sanandum. Quisquis autem vobis dixerit. Nolite credere verum hominem Christum, aut non a vero Deo corpus cujuslibet hominis vel cujuslibet animantis creaTestamentum datum, et si quid hujusmodi; haec enim vobis prius ideo non dicebantur, quando lacte nutriebamini, quoniam ad vera capienda cor nondum habebatis idoneum: non vobis iste cibum praeparat, sed venenum: Propter quod beatus Apostolus eos alloquens qui sibi jam videbantur esse perfecti, cum se imperfectum ipse dixisset, Quotquot ergo, inquit, perfecti, hoc sapiamus: et si quid aliter sapitis, hoc quoque vobis Deus revelabit. Et ne forte incurrerent in seductores, qui eos vellent a fide avertere promittendo
Abbreviated transcription (Latin):
homo xp̃c qui uera carne.
uera cruce. uera morte. uera
resurrectione. sincerũ lac di¬
citur paruuloꝵ: cũ bene ab
spiritalib capitur. inuenit᷑
dñs angłoꝵ. Promde necsie
paruili sunt lactandi. ut
semper ñ intelligant deum
xp̃m: nec sic ablactandi. ut
deserant hominẽ xp̃m: qđ
alio modo id ipsum ita dici
potest. Nec sic lactandi sũt.
ut creatorem numquã intelli¬
gant xp̃m: nec sic ablactãdi.
ut mediatorem numquã de¬
serant xp̃m. In hoc quippe
ñ ꝯuenit huic reisimilitudo
mat̾ni lactis. et solidicibi: sed
potius fundam̃ti: qͥa et puer
quando ablactat᷑ ut ab alim̃¬
tis infantie iã recedat: int̾ soli¬
dos cibos ñ repetit ub̃a qͦ suge¬
lac sugentib. et cibus est ꝓ¬
ficientib. Fundam̃ti uero.
ideo est aptior similitudo
quia ut perficiatur qđ ftrui¬
tur: additur edificium. non
subtrahitur fundamentum.
Que cũ ita sint. o quicumq
estis qui sine dubio multi es¬
tis paruuli in xp̃o: proficite

Expanded text:
hristus, qui vera carne, vera cruce, vera morte, vera resurrectione sincerum lac dicitur parvulorum, cum bene ab spiritualibus capitur, invenitur Dominus Angelorum. Proinde nec sic parvuli sunt lactandi, ut semper non intelligant Deum Christum; nec sic ablactandi, ut deserant hominem Christum. Quod alio modo idipsum ita dici potest: nec sic lactandi sunt, ut creatorem nunquam intelligant Christum; nec sic ablactandi, ut mediatorem unquam deserant Christum. In hoc quippe non convenit huic rei similitudo materni lactis et solidi cibi, sed potius fundamenti: quia et puer quando ablactatur, ut ab alimentis infantiae jam recedat, inter solidos cibos non repetit ubera quae sugelac sugentibus, et cibus est proficientibus. Fundamenti vero ideo est aptior similitudo, quia ut perficiatur quod struitur, additur aedificium, non subtrahitur fundamentum. 7. Quae cum ita sint, o quicumque estis, qui sine dubio multi estis parvuli in Christo, proficite
Abbreviated transcription (Latin):
et alios sanctos quedã miran
da opera fecisse. que nemo ali¬
us fecit. Sed qui tam multa
uicia. et malas ualitudines
uexationesq mortaliũ tan¬
ta potestate sanaret: nullus

Expanded text:
et alios sanctos quaedam opera miranda fecisse, quae nemo alius fecit. Sed qui tam multa vitia, et malas valetudines, vexationesque mortalium tanta potestate sanarit, nullus
Abbreviated transcription (Latin):
sicut illud. ita et illud: s ali¬
quando tantũ. quia ẽ illud.
est et illud: aut quia ẽ illud.
ut sit et illud. Quis enĩ dix¬
erit eo prorsus modo. in mun
modo est ipse missus apatre:
At enim alias taceam diffe¬
rentias. quas commemorare

Expanded text:
Sicut illud, ita et illud: sed aliSicut illud, ita et illud: sed aliquando tantum, Quia est illud, est et illud; aut, Quia est illud, ut sit et illud. Quis enim dixerit eo prorsus modo in mundu, quomodo est ipse missus a Patre? Ut enim alias taceam differentias, quas commemorare
Abbreviated transcription (Latin):
caritatem. hoc nos modo crede¬
re. quo tendimus eredendo co¬
gnoscere.Si aũt diceret. ut co¬
gnoscãt quia tu me misisti. tã¬
cumdem ualeret. quantũ hoc
quod ait. ut cognoscat mun¬
dus. ipsi enĩ sunt mundus. ñ
permanens inimicus. qualis ẽ
mundus dannationi predes¬
tinatus: sed ex inimico amn¬
cus effectus: propter quẽ deus
erat in xp̃o. mundũ reconcili¬
ans sibi. Ideo dixit. ego in eis
et tu in me: tamquã diceret.
Ego meis ad quos misistime:
et tumme. mundũ reconciliãs
tibi per me. Propterea seqͥtur
etiam illud quod ait: et dilex¬
isti eos. sicut et me dilexisti. In
filio quippe nos pater diligit.
quia in ipso nos elegit ante mũ¬
di constitutionem. Quia enĩ
diligit unigenitũ. profecto di¬
ligit et menbra erus: que ad¬
optauit in eũ per eũ. Nec ido
pares sumus unigenito filio.
per quẽ creati et recreati sumꝰ
quia dictũ est. dilexisti eos. si¬
out et me. Neq enĩ semper
equalitatẽ significat. qͥ dicit.

Expanded text:
aritatem, hoc nos modo credere, quo tendimus credendo cognoscere. Si autem diceret: ut cognoscant quia tu me misisti, tantumdem valeret, quantum hquod ait, Ut cognoscat mundus. Ipsi sunt enim mundus, non permanens inimicus, qualis est mundus damnationi praedestinatus; sed ex inimico amicus effectus, propter quem Deus erat in Christo mundum reconcilians sibi. Ideo dixit, Ego in eis et tu in me: tanquam diceret, Ego in eis ad quos misisti me; et tu in me, mundum reconcilians tibi per me. 5. Propterea sequitur etiam illud quod ait, Et dilexisti eos sicut et me dilexisti. In Filio quippe nos Pater diligit, quia in ipso nos elegit ante constitutionem mundi . Qui enim diligit Unigenitum, profecto diligit et membra ejus quae adoptavit in eum per eum. Nec ideo pares sumus unigenito Filio per quem creati et recreati sumus; quia dictum est, Dilexisti eos sicut et me. Neque enim semper aequalitatem significat, qui dicit,
Abbreviated transcription (Latin):
pro peccato. offerens se ipsũ in
holocaustũ in cruce passionis
sue: sequitur apłs et dicit.
Cum dixisset. obsecramus ꝓ
xp̃o reconciliari d̃o: quasi di¬
ceremus. quomodo poterimꝰ
reconciliari : eũ inquit. idest.
ipsũ xp̃m qui ñ nouerat pec¬
catũ. peccatũ pro nobis fecit:
ut nos simus iusticia dei m
ipso. E um ipsũ inquit xp̃m
dñm: qui ñ nouerat peceatũ.
Uient enĩ in carne. hoc ẽ in
sumlitudinẽ carnis peocati:
ñ tam̃ in carne peccati: ñ ha¬
bens ullũ omnino peccatũ.
Et ido factus ẽ uerũ sacrifici¬
um pro peccato : quia nullũ
habebat peccatũ. Sed forte de
sensu meo dixi: quia peccatũ
sacrificiũ est pro peccato. Qͥ le¬
gerunt agnoscant:qui ñ lege¬
runt. ñ sint ꝑigri. Non sint
inquã pigri ad legendũ: ut
ueraces sint achucticandum.
Cũ de sacrificiis enĩ preciꝑet
deus offerendis pro peccato. in
quib sacrificiis ñ erat expia¬
tio peccatoꝵ. sed umbra futu¬
roꝵ: eadem ipsa sacrificia. eas¬

Expanded text:
pro peccato, offerens seipsum in holocaustum in cruce passionis suae, sequitur Apostolus et dicit, cum dixisset, Obsecramus pro Christo, reconciliari Deo: quasi diceremus, quomodo poterimus reconciliari? Eum, inquit, id est ipsum Christum, qui non noverat peccatum, peccatum pro nobis fecit, ut nos simus justitia Dei in ipso . Eum ipsum, inquit, Christum Deum, qui non noverat peccatum. Venit enim in carne, hoc est in similitudine carnis peccati , non tamen in carne peccati, non habens ullum omnino peccatum: et ideo factus est verum sacrificium pro peccato, quia nullum habebat ipse peccatum. 6. Sed forte de sensu meo dixi, quia peccatum sacrificium est pro peccato. Qui legerunt, agnoscant; qui non legerunt, non sint pigri: non sint, inquam, pigri ad legendum, ut veraces sint ad judicandum. Cum de sacrificiis enim praeciperet Deus offerendis pro peccato, in quibus sacrificiis non erat expiatio peccatorum, sed umbra futurorum, eadem ipsa sacrificia, eas
Abbreviated transcription (Latin):
et excutiantur ut dignũ est:
nec mearũ uiriũ esse arbitror.
nec angustiarũ demporis: nec
uestre capacitatis. Lamen qͥa
transire ad alia tiestra expecta¬
tione ñ sinimur. nisi aliquid
inde dicamus: accipite qđ
potuerimus: et ubi uestre ex¬
pectatiomi ñ suffecerimus. ab
illo incrementũ poscite: qui
nos plantare posuit et rigare.
Quia sicut dicit apłs. neq qͥ
plantat ẽ aliquid neq qui ri¬
gat: sed qui incrementũ dat
deus. Quidã ergo inter se

Expanded text:
et excutiantur ut dignum est, et excutiantur ut dignum est, nec mearum virium esse arbitror, nec angustiarum temporis, nec vestrae capacitatis. Tamen quia transire ad alia vestra expectatione non sinimur, nisi aliquid inde dicamus, accipite quod potuerimus: et ubi vestrae exspectationi non suffecerimus, ab illo incrementum poscite qui nos plantare posuit et rigare; quia, sicut dicit Apostolus, Neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat; sed qui incrementum dat Deus . Quidam ergo inter se
Abbreviated transcription (Latin):
Non enĩ due. sed una ẽ per¬
sona homo et brachiũ erus:
ñ intelligentes neq adu̾ten¬
tes quomodo uerba de rebus
aliis adres alias transferan¬
tur propter aliquiã similitu¬
dinem etiam in locutiombus
cotidianis de uisibilib et no¬
tissimis rebus: quanto magi
ut nob in effabilia qualiter¬
cumq dicantur. que dici si¬
cuti sunt omnino ñ possũt:
lam et homo alterũ homi¬
nem per quẽ solet agere qͥc¬
quid agit. brachiũ suum ap¬
pellat: et si ei auferatur.do¬
lens dicit. brachiũ perdidi:
et ei qui abstulerit dicit. bra¬
chiũ meũ michi abstulisti.
Intelligant ergo quomodo
dictus sit filius brachiũ pa¬
tris. per quod pater operatus
est omma: ne hoc ñ intelligẽ¬
do. et in sui erroris cenebris
permanendo:similes sint
ipsis iudeis de quib dictũ
est. Et brachiũ dm̃ cui re¬
uelatũ est: Hic occurrit al¬
tera questio: de qua quidẽ
ut competenter aliquid dis¬
putetur. et omnes eius late¬
brosissimi sinus perscrutent᷑

Expanded text:
non enim duae, sed una persona est homo et brachium ejus. Non intelligentes neque advertentes, quomodo verba de rebus aliis ad res alias transferantur, propter aliquam similitudinem etiam in locutionibus quotidianis de visibilibus et notissimis rebus; quanto magis ut nobis ineffabilia qualitercumque dicantur, quae dici sicuti sunt, omnino non possunt? Nam et homo alterum hominem per quem solet agere quidquid agit, brachium suum appellat: et si ei auferatur, dolens dicit, Brachium perdidi; et ei qui abstulerit, dicit Brachium meum mihi abstulisti. Intelligant ergo quomodo dictus sit Filius Patris brachium, per quod Pater operatus est omnia; ne hoc non intelligendo, et in sui erroris tenebris permanendo, similes sint Judaeis ipsis, de quibus dictum est, Et brachium Domini cui revelatum est? 4. Hic occurrit altera quaestio, de qua quidem ut competenter aliquid disputetur, et omnes ejus latebrosissimi sinus perscrutentur
Abbreviated transcription (Latin):
credatis cũ factum fuerit qͥ a
ego sum: idest ego sũ de quo
uia scriptura precessit: ubi
dictũ est. qui manducat pa¬
nem meũ. leuabit super me
calcaneũ. Deinde sequit᷑ et¬
dicit. Amen amen dico uob̾.
qui accipit siquẽ misero. me
accipit. Qui aũt me accipit:
accipit eum qui me misit.
Tantũne distare intelligi
uoluit. inter eũ qui mitcit
et seipsũ: quantũ inter se ipsũ
et patrem dm: Hoc si isto mo¬
do acceꝑimus: nescio qͦs gra¬
dus quod absit arrianoꝵ more
faciemus. Iili quippe cũ audi¬
unt hec eugłica uerba seu le¬
gunt. statim ad illos gradus
sui dogmatis currunt: quibꝰ
ñ ascendunt ad uitam. sed p̃¬
cipitantur in mortẽ. Conti¬
nuo quippe dicunt. Quan¬
tum apłs filii distat a filio.
quãuis dixerit. qui accipit si
quẽ misero. me accipit.tantũ
et filius distat a patre:quam¬
us dixerit. qui auĩt me acci¬
pit. accipit eũ quri memisit.
Sed si hoc dicis. oblitus es here¬
tice gradus tuos. Si enĩ tanto

Expanded text:
credatis, cum factum fuerit, quia ego sum . Id est, ego sum ille de quo Scriptura praecessit, ubi dictum est: Qui manducat panem meum, levabit super me calcaneum. Deinde sequitdicit: Amen, amen dico vobis; qui accipit si quem misero, me accipit; qui autem me accipit, accipit eum qui me misit. Tantumne distare intelligi voluit inter eum quem mittit et seipsum, quantum inter seipsum et Patrem Deum? Hoc si isto modo acceperimus, nescio quos gradus, quod absit, Arianorum more faciemus. Illi quippe cum audiunt haec evangelica verba, seu legunt, statim ad illos gradus sui dogmatis currunt, quibus non ascendunt ad vitam, sed praecipitantur in mortem. Continuo quippe dicunt: Quantum apostolus Filii distat a Filio, quamvis dixerit, Qui accipit si quem misero, me accipit; tantum et Filius distat a Patre, quamvis dixerit, Qui autem me accipit, accipit eum qui me misit. Sed si hoc dicis, oblitus es, haeretice, gradus tuos. Si enim tanto
Abbreviated transcription (Latin):
enim clarificatio de qua erigłi¬
sta iam dixerat quod paulõ
ante cõmemoraui:quia prop¬
terea nondũ erat sp̃s datus. illo

Expanded text:
enim clarificatio de qua evangelista jam dixerat, quod paulo ante commemoravi, quia propterea nondum erat spiritus datus, illo
Abbreviated transcription (Latin):
nam ante passionẽ ad discipu¬
los habuit: multa inquit ha¬
beo uob̃ dicere. sed ñ potestis il¬
la portare modo: Quo igitur
pacto intellecturi sumus. om¬
na eũ nota fecisse discipulis¬
suis. quecũq audiuit ãpat᷑:
cũ propterea quedã multa ñ
dicat. quia scit eos modo por¬
tare ñ posse: Sed nimirũ qđ
facturus est. fecisse se dicit: qͥ
ea que futura sunt fecit. Siẽ
enimdicit per propħam. fo¬
derunt manus meas et pe¬
des meos: nec ait. fossuri fũt.
uelut preterita dicens. et eata¬
men futura predicens: ita et
hoc loco ait.omnia se noda fe¬
cisse discipulis:que se nouit
nota esse facturũ in illa ple¬
nitudine scientie. de qua di-¬
cit apłs. Cum aũt uene¬
rit quod perfectum ẽ: eua¬
Ibi quippe dicit. Nunc scio
ex parte: tunc aũt cognoscã.
sicut et cognitus sũ. Et nunc
per specłm in enigmate: tunc
aũt facie ad faciem̃. Nam et
ipse apłs saluos nos dicit ẽẽ fa¬
ctos per lauachrũ regeneratio¬

Expanded text:
nam ante passionem ad discipulos habuit, Multa, inquit, habeo vobis dicere; sed non potestis illa portare modo ? Quo igitur pacto intellecturi sumus omnia eum nota fecisse discipulis, quaecumque audivit a Patre, cum propterea quaedam multa non dicat, quia scit eos modo portare non posse? Sed nimirum quod facturus est, fecisse se dicit, qui ea quae futura sunt fecit . Sicut enim dicit per prophetam, Foderunt manus meas et pedes meos ; nec ait, fossuri sunt; velut praeterita dicens, et ea tamen futura praedicens: ita et hoc loco ait omnia se nota fecisse discipulis, quae se novit nota esse facturum in illa plenitudine scientiae, de qua dicit Apostolus, Cum autem venerit quod perfectum est, quIbi quippe dicit: Nunc scio ex parte; tunc autem cognoscam sicut et cognitus sum. Et nunc per speculum in aenigmate, tunc autem facie ad faciem . Nam et ipse Apostolus salvos nos dicit factos per lavacrum regeneratio
Abbreviated transcription (Latin):
erminato magno prolixoq
sermone. quem post cenã
dominꝰ fundendo pro nob pro¬
ximus sanguini ad discipłos
habuit. qui cũ illo tunc erãt.
adiuncta oratione quã direx¬
it ad patrem: deinceps eiꝰ pas¬
sionem iohannes eugłista fic ex¬

Expanded text:
erminato magno prolixoque sermone quem post coenam Dominus, fundendo pro nobis proximus sanguini, ad discipulos habuit qui cum illo tunc erant, adjuncta oratione quam direxit ad Patrem, deinceps ejus passionem Joannes e
Abbreviated transcription (Latin):
et pro eis ego sanctificome ip¬
sum. Quid est enĩ. et pro eis
sanctifico me ipsũ: nisi eosin
me ipso sanctifico. eũ et ipsi
sint ego: Quoniã de quibꝰ¬
hoc ait ut dixi menbra sũt
eius: et unus est xp̃c caput et
corpus docente apło atq dicen¬
te de semine abrahe.Si autẽ
uos xp̃i: ergo abrahe semen es¬
tis: cũ dixisset suꝑus. ñ dicit
et seminib tamquã in mul¬
tis. sed tamquã inuno et se¬
mini tuo quod est xp̃e. Si
ergo semen abrahe hoc ẽ xp̃c:
quid aliud dictũ est quibus
dictum est ergo semen abra¬
he estis: nisi ergo xp̃c estis:
Inde est quod alio loco idem
ipse apostolusait. Nunc
gaudeo in passionib pro uob̾.
et adimpleo ea que desunt p̾s¬
surarũ xp̃i in carne mea. Non
dixit pressurarũ mearũ. sed
in suis persecutionib quales

Expanded text:
Et pro eis ego sanctifico meipEt pro eis ego sanctifico meipsum. Quid est enim, Et pro eis ego sanctifico meipsum, nisi, eos in meipso sanctifico, cum et ipsi sint ego? Quoniam de quibhoc ait, ut dixi, membra sunt ejus, et unus est Christus caput et corpus, docente Apostolo, atque dicente de semine Abrahae: Si autem vos Christi, ergo Abrahae semen estis , cum dixisset superius: Non dicit: Et seminibus tanquam in multis; sed tanquam in uno, Et semini tuo, quod est Christus . Si ergo semen Abrahae, hoc est Christus, quid aliud dictum est quibus dictum est, Ergo semen Abrahae estis, nisi, ergo Christus estis? Inde est quod alio loco idem ipse apostolus ait: Nunc gaudeo in passionibus pro vobis, et adimpleo ea quae desunt pressurarum Christi, in carne mea . Non dixit, pressurarum mearum, sed, et in persecutionibus
Abbreviated transcription (Latin):
uerbũ nominus uigenitũ
dei filiũ. quod caro factũ est.
et habitauit in nob̾. unde et
hic poni potuit. ut et in qui¬
busdam codicib positum ẽ
uerbũ tuũ ueritas: sicut in
quibusdã codicib etiam ibi
scriptũ est. in principio erat
sermo᷑. in greco aũt sine ulla
uarietate. et ibi et hic logos ẽ.
Sanctificat itaq pater in ue¬
ritate: idest. in uerbo suo. in
unigenito suo. suos heredes:
eiusq coheredes. Sed nũc ad¬
huc de apłis loquitur. Nam
secutus adiungit. Sieut me
misisti in mundo: et ego mi¬
si eos in mundũ. Quos misit.
nisi apłos suos: Nam et ip¬
sum nom̃ apostoloꝵ quoniã
grecũ est: nichil nisi missos
significat in latino. Misit er¬
go deus filiũ sirũ non in car¬
ne peccati. sed in similitudi¬
ne carnis peccati: et misit filiꝰ
eius eos. quos natos in carne
peccati. sanctificauit a labe
peccati. Sed quoniã per hoc
quod mediator est dei et ho¬
est caput eccłe. illi menbrast
etus: ideo ait quod sequitur.

Expanded text:
um novimus unigenitum Dei Filium, quod caro factum est, et habitavit in nobis . Unde et hic poni potuit, et in quibusdam codicibus positum est, Verbum tuum veritas est; sicut in quibusdam codicibus etiam ibi scriptum est In principio erat sermo. In graeco autem sine ulla varietate, et ibi et hic λόγος est. Sanctificat itaque Pater in veritate, id est, in Verbo suo, in Unigenito suo, suos haeredes ejusque cohaeredes. 4. Sed nunc adhuc de Apostolis loquitur; nam secutus adjungit, Sicut me misisti in mundum, et ego misi eos in mundum. Quos misit, nisi Apostolos suos? Nam et ipsum nomen Apostolorum, quoniam graecum est, nihil nisi missos significat in latino. Misit ergo Deus Filium suum non in carne peccati, sed in similitudine carnis peccati ; et misit Filius ejus eos quos natos in carne peccati sanctificavit a labe peccati. 5. Sed quoniam per hoc quod mediator Dei et hoest caput Ecclesiae, illi membra sunt ejus; ideo ait quod sequitur,
Abbreviated transcription (Latin):
niam de his nichil hoc loco di¬
cendũ est. qui xp̃m uituꝑant
atq blasphemant. qͥa de gla
eius loquimur qua est glorifi¬
catus in mundo: ñ eumglorifi¬
cauit spirituis sanctus uera
gła nisi in eccła sancta catholi¬
ca. alibi enĩ. id est. uł aprid he¬
reticos. uł apud quosdã paga¬
nos. uera eius in terris gła ñ po¬
test esse: et ubi iudetur esse fre¬
quens de ilo fama. cũ laude.
Uera ergo eius gła in ecclesia
catholica: sicut a propha can¬
tatur. Exaltare super celos ds̃:
et super omnẽ terram gla tuia.
Quia itaq post eius exaltati¬
onem uenturus erat spiritꝰ sane¬
tus. et eũ glorificaturꝰ:.hoc sacer
psalmus. hoc ipse ungenitꝰ pro¬
misit futirrũ: quod uidemꝰ im¬
pletum. Quod aũt ait de
meo accipiet et annunciabit
uobis. catholicis audite auri¬
bus: catholicis percipite m̃tibꝰ.
Non enĩ propterea sicut qui¬
dam heretici putauerunt mi¬
nor ẽ filio spiritus sanctus. qͣ¬
si filius accipiat a patre. spi¬

Expanded text:
niam de his nihil hoc loco dicendum est, qui Christum vituperant atque blasphemant, quia de gloria ejus loquitur, qua est glorificatus in mundo, non eum glorificavit Spiritus sanctus vera gloria, nisi in Ecclesia sancta catholica. Alibi enim, id est, vel apud haereticos, vel apud quosdam paganos, vera in terris gloria non potest esse, et ubi videtur esse frequens de illo fama cum laude, vera ejus gloria in Ecclesia catholica sic per Prophetam cantatur: Exaltare super coelos, Deus, et super omnem terram gloria tua . Quia itaque post ejus exaltationem venturus erat Spiritus sanctus, et eum glorificaturus, hoc sacer psalmus, hoc ipse Unigenitus promisit futurum, quod videmus impletum. Quod autem ait: De meo accipiet, et annuntiabit vobis, catholicis audite auribus, catholicis percipite mentibus. Non enim propterea, sicut quidam haeretici putaverunt, minor est Filio Spiritus sanctus, quasi Filius accipiat a Patre, et Spi
Abbreviated transcription (Latin):
mus homines noui: heredes
testam̃ti noui: cantatores cã¬
tici noui. Hec dilectio frats¬
carissimi. antiquos etiã tune
iustos. tunc patriarchas et pro¬
phetas. sicut etiã postea beatos
apostolos innouauit:ipsa et
nunc innouat gentes: et ex
uniuerso genere humano

Expanded text:
mus homines novi, haeredes Testamenti Novi, cantatores cantici novi. Haec dilectio, fratrcharissimi, antiquos etiam tunc justos, tunc Patriarchas et Prophetas, sicut postea beatos Apostolos innovavit: ipsa et nunc innovat gentes, et ex universo genere humano