comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cõmunicatione completam. Nã
⁊ ip̃e spũs dictus est gr̃a: scd̃m il¬
lud. Et spũ gr̃e iniuriam faciẽs:
in quo sanctificatus ẽ. Tacharie
quoq repromittit deus: effusurũ
se idest habundantissime tributu¬
rum ihrłm spiritũ gracie et mi¬
serationis. Cum eñi quis sp̃c sci
acceperit gratiam. habebit eam
tis inius substancia demonstra¬
bitur. In alio quoq loco: caritas
inquit᷑ dei cum om̃ibus uob̾. Q
a trinitate ⁊ tribuitur ⁊ forma¬
tur. Ait quippe saluator. Qui au¬
dit mandata mea ⁊ seruat ea:
hic qui diligit me. Qui autem
diligit ine. diligit᷑ a patre meo:
⁊ ego diligam eum. Neq eñi aslia
toris super hus qui amantur: et
alia dilectio pr̃is. Deus eñ diligͭ
in salutem: quia sic deus dilexit
mũdum. ut filiũ suum inugeni¬
tum daret: ut om̃is qui credit
tam eternam. Similiter ⁊ filius
quia uita est: ut uitam tribuat et
salutem. diligit eos quos nult fie¬
ri meliores. Unde amare se dicit
eum qui amatur a patre. Et de eo¬

Expanded text:
communicatione completam. Nam et ipse Spiritus dictus est gratia, secundum illud: Et spiritui gratiae injuriam faciens, in quo sanctificatus est . In Zacharia quoque repromittit Deus effusurum se, id est, abundantissime tributurum Jerusalem spiritum gratiae et miserationis . Cum enim quis Spiritus sancti acceperit gratiam, habebit eam tas unius substantiae demonstratur. In alio quoque loco: Charitas, inquit , Dei cum omnibus vobis, quae a Trinitate et tribuitur, et firmatur. Ait quippe Salvator: Qui audit verba mea, et servat ea, hic est qui diligit me. Qui autem diligit me, diligetur a Patre meo, et ego diligam eum . Neque enim alia toris super his qui amantur, et alia dilectio Patris. Deus enim diligit in salutem, quia sic dilexit Deus mundum, ut Filium suum unigenitum daret: ut omnis qui credit tam aeternam . Similiter et Filius, qui vita est, ut tribuat vitam et salutem, diligit eos quos vult fieri meliores. Unde amare se dicit eum qui amatur a Patre. Et de eo
Abbreviated transcription (Latin):
quia qͦndam quidam heretici aliũ
extra creatorem dñm prẽm salua¬
toris mentiunt᷑. hoc impussie
predicantes: nũc sceleratam eoꝵ
suspicionẽ ꝓuident᷑ a deo ꝑcuti
in hoĩes xp̃m meui. Et hoc .ii.
oꝑatus sum: ut non solum eorũ
que foris sunt: sed ⁊ que ad emo
Et go hoc quod dicitur creo spm.
eque arbitror positum ac si dice¬
retur: creans u̾entum. Deus qͥppe
flatus hos qui per aeris motum effi¬
cumtur. dispositionis sue dicit: secũ¬
dum illud quod alibi legimus. Q
producit uentos de thesauris suis.
Bene aũt. quod in ip̃a sendentia
non ait: qui creaui. sed qui creo spi¬
ritum. Si enum de substancialicate
spũs sc̃i sermo esset. dixisset utiq
qui creaui. Neq eñi semꝑ einidem
creat. Nlunc aũt consequenter de
flatu dcm̃ est qui creo: quia non se¬
mel uenti fc̃ĩ sunt. s in eo qͥ subsis¬
tit cotidie fuint. Neq enim fru¬
tus dicitur. qm̃ non est scũs: cum
pene semp spũs scũs cum articulo
rursum sic. Et que dei sunt nemo

Expanded text:
quia quidam haeretici alium extra creatorem Dominum Patrem Salvatoris mentiuntur, hoc impiissime praedicantes: non sceleratam eorum suspicionem providentes a Deo percuti, in homines Christum meum. Et hoc enim mea est, ut non solum eorum quae foris sunt, sed et quae ad emolEgo hoc quod dicitur, Creo spiritum, aeque arbitror positum, ac si diceretur, creans ventum. Deus quippe flatus hos, qui per aeris motum efficiuntur, dispositione sua ducit: secundum illud quod alibi legimus: Qui producit ventos de thesauris suis . Bene autem quod in ipsa sententia non ait, qui creavi: sed qui creo spiritum. Si enim de substantialitate Spiritus sancti sermo esset, dixisset utique, qui creavi. Neque enim semper eumdem creat. Nunc autem consequenter de flatu dictum est, qui creo: quia non semel venti facti sunt, sed in eo quod subsistunt, quotidie fiunt. Neque enim frutus dicitur: quoniam non est sanctus, cum pene semper Spiritus sanctus, cum articulo rursum: Sic et quae Dei sunt, nemo
Abbreviated transcription (Latin):
ii alio loco. si qua cõmunicutio
spũs. cum habuerit sapientiam
⁊ sermonem. ⁊ in om̃ibus uerita¬
tem: habebit quoq consortum
sanctitatis. in patre ⁊ filio ⁊ sp̃m
scõ. Fidelis aũt deus: ꝑ quem uo¬
cati estis incõmimicationẽ filu
eius. Scribit ⁊ iohannes de pr̃e
Si in lumine ambulamꝰ sicut ⁊¬
ip̃e in lumine: comunicationẽ
habemus cum illo. Et adhus. Cõ¬
nimicatio autem nr̃a. cum patre.¬
⁊ cum filio eius ih̃u rp̃o. Igitur qui¬
cunq cõmunicat spũ sco: statim
cõmunicat ⁊ patri ⁊ filio. Et qui
caritatem habet patris: habet
eam a filio contributam ꝑ sp̃m
scm. Sed et qui particeps est gr̃e
esse patris ⁊ filii ⁊ spũs sancti. Cͦ¬
rum aũt una est operatio. una ẽ
⁊ substancia: quia que eiusdem sub¬
tum que p̾misimus trinitatis u¬
nitas docetur. sed ex in nimera¬
bilibus alus: de quibus rursum
scõm suum ordinem pauca pone

Expanded text:
in alio loco: Si qua communicatio Spiritus. Cum habuerit sapientiam Dei et sermonem, et in omnibus veritatem: habebit quoque consortium sanctitatis in Patre, et Filio, et Spiritu sancto. Fidelis autem Deus, per quem vocati estis in communicationem Filii ejus . Scribit et Joannes de Patre: Si in lumine ambulamus, sicut ipse est in lumine, communicationem habemus cum illo . Et adhuc: Communicatio autem nostra cum Patre et Filio ejus Jesu Christo. Igitur quicumque communicat Spiritui sancto, statim communicat Patri et Filio. Et qui charitatem habet Patris, habet eam a Filio, contributam per Spiritum sanctum. Sed et qui particeps est gratiesse Patris, et Filii, et Spiritus sancti. Quorum autem 126 una est operatio, una est et substantia: quia quae eidem subtum quae praemisimus, Trinitatis unitas docetur: sed ex innumerabilibus aliis, de quibus rursum secundum suum ordinem pauca pone
Abbreviated transcription (Latin):
Dens enun qui se spĩn condere
fuerat prelocutus parit̾ ⁊ factu¬
mare. ⁊ diluculum ⁊ nebulas
facere. Si igitur in predc̃a uarra¬
tione ꝑseueramus: id est in tom¬
tro ⁊ diluculo ⁊ nubibus: eunde
narrationis ordiuem etiam in
sp̃u tenere debenius: ut id quod di¬
citur a deo tale sit. Ego qui deus
sum immersa procuro: qui ⁊ crea¬
tor sum oĩum: qui firmo tonttru¬
truum ⁊ condo spm: qui diluculũ
⁊ nebulam ad quasdam itilitates
facio hominũ. Preparare ut in¬
uoces o ifrł: ut cũ preꝑatus fue¬
ris ad iuuocandura ⁊ memoraue¬
ris que supradicta sunt. felicitate
temporum ⁊ aliorum bonorum lai¬
gitionibus ꝑfruaris. et colas tibi
ꝑ singulos annos om̃ia iuxta na¬
ture ordinem ministrantem: ut
scd̾e anius fluat: ut suis spacus
horarum momenta decurrant
ut suo tempore tonitrua mugiant.
ut salutaris aura oporturas flati¬
bus inspiret. Si uero ꝑ allegor¬
am touitrus ⁊ diluculum ⁊ nebu¬
la ⁊ creatio spũs indelligant᷑. nõ

Expanded text:
Deus enim qui se spiritum condere fuerat praelocutus, et facemare et diluculum et nebulas facere. Si igitur in praedicta narratione perseveramus, id est, in tonitruo et diluculo et nubibus, eumdem narrationis ordinem etiam in spiritu tenere debemus, ut id quod dicitur a Deo tale sit: Ut invoces me, qui Deus sum, qui universa procuro, qui et creator sum omnium, qui firmo tonitruum, et condo spiritum, qui diluculum et nebulam ad quasdam utilitates facio hominum: praeparare, ut invoces, o Israel: ut cum praeparatus fueris ad invocandum, et me oraveris, qui supradicta constituo, felicitate temporum, et aliorum bonorum largitionibus perfruaris, me tibi per singulos annos omnia juxta naturae ordinem ministrante, ut fecunde annus fluat, ut suis spatiis horarum momenta decurrant, ut suo tempore tonitrua mugiant, ut salutaris aura opportunis flatibus inspiret. Si vero perallegoriam, tonitruum et diluculum, et nebula, et creatio spiritus intelligantur, non
Abbreviated transcription (Latin):
qui audierunt in nos confirma¬
ta est. Sed deus qui destimoniũ
tentis isti saluti: alius est ab õ¬
bus aministracoriis spiritibua
Sic ⁊ spũs scũs cuius diuisiõi¬
bus iuxta uoluntatem eius tes¬
timonium ꝑhibet deus: distri¬
sed ꝑ cõmunionem. quibus eũ
prestare decreuerat: alt̾ius ẽ ⁊
ir̃e substancie. ab huis in que
disꝑtitur effusus.
bus etiam eterna substantia con¬
tiueatur. Et quia ad couditionẽ
eius approbandam etiam ꝓpheti¬
cum sermonem usurpantꝰ dicen¬
te deo. ego creo spm̃: etiam in hoc
eos moustrare delemus prorsus
ab intellectu ueritatis alienos. Ne
fuit ut ex ip̃a serie ⁊ contextu elo¬
quii intelligitur. Si quidẽ amos
ꝓpħa ex ꝑsona dei. preparare in¬
quit ad iuuocandum deũ tuũ
o isrł: qm̃ ego sum formans to¬
intruum. ⁊ creans spr̃a. ⁊ an¬
nũtiaus in hoĩe xp̃m suum:
faciens diluculum ⁊ nebulam.

Expanded text:
qui audierunt in nos confirmaqui audierunt in nos confirmata est; sed et Deus qui testimonium tentis isti saluti, alius est ab omnibus administratoriis spiritibus; sic et Spiritus sanctus, cujus divisionibus juxta voluntatem ejus testimonium perhibet Deus, distrised per communionem quibus eum praestare decreverit: alterius est et ipse substantiae ab his, in quae dispartitur effusus. bus etiam aeterna substantia contineatur. Et quia ad conditionem ejus approbandam etiam propheticum sermonem usurpant, dicente Deo, Creo Spiritum: etiam in hoc eos monstrare debemus prorsus ab intellectu veritatis alienos. Neqfuit, ut ex ipsa serie et contextu eloquii intelligitur. Siquidem Amos propheta ex persona Dei, Praeparare, inquit, ad invocandum Deum tuum, o Israel: quoniam ego sum firmans tonitruum, et creans spiritum, et annuntians in homines Christum suum: fa
Abbreviated transcription (Latin):
tam negligentes salutem. Que
pͥucipium accipiens ad Ioquẽdũ
ꝑ dĩm. ab hus qui audierunt
in uos confirmata est: testimo¬
nium dante deo signis ⁊ portẽtis
tem. Hoc eñl quod ait cui ange¬
loꝵ eque accipitur ac si diceret
nulli: per angelicum nomẽ signi¬
ficans om̃ium substanciã ini¬
sibilium creaturarum. Neq .n.
nulsi quidem angelorũ ⁊ alu cui¬
dam rationabili creature dirit
in cõmune de creatura Et ꝓmin¬
tians de om̃ibus inuisibiłibus
creaturis: ait esse eas ãnuistra¬
Licet enĩ non omnes singillatun
men quia eiusdem generis hono¬
ris alie misse sunt: quodaminodo
⁊ ip̃e possibilitate sunt misse nus¬
sarũ con sortes equalisq substan¬
tie. Quodammꝰ eñi alius est ab
uniuersis creaturis dñs: ꝑ quẽ
pͥncipiũ ad loquendum acceꝑat
illa magna salus. cuius negli¬
gentes nos esse nolens aposto
lus ait. Quoniodo nos effugie¬
mus tantam negligentes salu¬
tem: que pͥncipumi accipiens
ad loquendum per dñi. ab hus

Expanded text:
negligentes salutem? Quae principium accipiens ad loquendum per Dominum, ab his qui audierunt in nos confirmata est, testimonium dante Deo signis, et prodigiitem . Hoc enim quod ait, cui angelorum, aeque accipitur, ac si diceret, nulli: per angelicum nomen significans omnium substantiam invisibilium creaturarum. Neque enim ulli quidem angelorum, et aliae cuidam rationabili creaturae dixit in commune de creatura. Et pronuntians de omnibus invisibilibus creaturis, ait eas esse administraLicet enim non omnes singillatim men quia ejusdem generis et honoris aliae missae sunt, quodammodo et ipsae possibilitate sunt missae: missarum consortes aequalisque substantiae. Quomodo igitur alius est ab universis creaturis Dominus, per quem principium ad loquendum acceperat illa magna salus, cujus negligentes Apostolus nolens nos esse, ait: Quomodo nos effugiemus tantam negligentes salutem, quae principium accipiens ad loquendum per Dominum, ab his
Abbreviated transcription (Latin):
enum scrutatur om̃ia: etiam alta
dei. Et mulda: que de sacris scriptu¬
ris excerpere impossibile est. Quod
sicubi raro sine articulo nominat᷑
spũs scũs: sciendum est cum addita¬
mento eum uoĩari significante ma¬
guificentiam eius. Enquidem dicit᷑
aliquando ⁊ sine articulo cum nũ
ip̃a per se participatio eius osten¬
ditur: ut puta spũs helie. ⁊ spiritu
ambulate. ⁊ quetũq hus similia
sunt. Qm̃ igitur ⁊ ex hus que me¬
moraui ⁊ ex multis alus: non esse
ratus sed semper cum pre et filio
positus: nunc urdeanius quam cum
fiue epistole scde quam ad coruithi¬
os scribit paulus ait. Gratia dñi

Expanded text:
enim scrutatur omnia, etiam alta Dei . Et multa quae de Scripturis sacris excerpere possibile est. Quod sicubi raro sine articulo nominatur Spiritus sanctus, sciendum est cum additamento eum nominari significante magnificentiam ejus. Siquidem dicitur aliquando et sine articulo, cum non ipse per se, sed participatio ejus ostenditur: ut puta, Spiritus Heliae, et Spiritu ambulate , et quaecumque his similia sunt. 16. Quoniam igitur ex his, quae memoravi, et ex multis aliis, non esse ratus est, sed semper cum Patre et Filio positus: nunc videamus quam cum fine Epistolae secundae, quam ad Corinthios scribit Paulus, ait: Gratia Domi
Abbreviated transcription (Latin):
cie que fecimus nos: sed ꝑ laua¬
chrum sce regenerationis ⁊ ĩuo¬
uationis sp̃ũs sci. quem effudit
suꝑ nos habundantꝰ. Et hic eñi
largam attributionem spũs. uer¬
bum effusionis ostendit. Ex q̃bus
ummersis. docemur capabilem sp̃t
scĩ esse substantdiam: ⁊ ex hoc incre¬
atam. Capabilem substanciam
uocat. que capitur a pluribus: ca¬
bili quippe stacun inconuertrbile
⁊inconuertibili eternũ est conse¬
quens: quomodo econtrario capi¬
enti conuertibile. ⁊ conuertibili
creabile consequens est. Nichil gͦ
de creaturis inconuertibile: ꝓpter
quod neq sempiternũ. Non solũ
igitur quod in hoĩbus est rationa
enim multitudo augeloꝵ ⁊ aliaꝵ
excellentium uirtutum. inbeati¬
tudine et sanctimonia ꝑseuerẽt
tamen cũ ea que similem habent
naturam conuersa sint. dilucide

Expanded text:
tiae quae fecimus nos: sed per lavatiae quae fecimus nos: sed per lavacrum secundae regenerationis, et innovationis Spiritus sancti, quem effudit super nos abundanter . Et hic enim largam attributionem spiritus, verbum effusionis ostendit. Ex quibus universis docemur, capabilem Spiritus sancti esse substantiam, et ex hoc increatam. Capabilem substantiam vocat, quae capitur a pluribus, bili quippe statim inconvertibile, et inconvertibili aeternum est consequens: quomodo e contrario capienti convertibile, convertibili creabile subsequens est. Nihil ergo de creaturis inconvertibile, propter quod neque sempiternum est. Non solum igitur quod in hominibus est rationalenim multitudo angelorum, et aliarum excellentium virtutum, in beatitudine et sanctimonia perseverent: tamen cum in ea, quae similem habent naturam conversa sint, dilucide
Abbreviated transcription (Latin):
capabilis est: in sinlitudi¬
tudinẽ quoq urageniti ungẽti
effusus dicitur. Unguentũ effu
longius spargi: quia intrinsecꝰ
claudit᷑. Cum aũt uas foris fui¬
rit effusum: emttit ꝓcul bens¬
inclusum. NLotus enam in iudea
deus: in ifrł magnũ nomen eius.
Quando aũt choruscans incarne
potius in unuersam creaturami
extendit uocabulum suimmi. imple¬
to eo quod scriptum est. quam am¬
mirabile est nomen tuum muni¬
uersa terra: quibus consequenter
apostolus loquitur. non eñi aliud
nonien datum est sub celo in quo
ad dũm loquitur. magnificasti
suꝑ oĩa nomen scm̃ tuum: tunc
completum est unguentũ effusũ
nomen tuum. Significat autẽ
effusionis uerbum. largam ⁊ diuitẽ
iuneris habundantiam. Itaq cũ
imusquisq alicubi aut duo spiritũ
scm̃ accipiunt. non dicitur effun¬
dam de spũ sc̃o meo: sed tunc qnͣdo
inuersas gentes munus spiritꝰ
sc̃i redundauerit. Et ad titum apo¬
stolus salutem factam gentibus
comemorat. non ex oꝑibus iusti¬

Expanded text:
capabilis est, in similitudinem quoque unguenti effusus dicitur: Unguentum effuslongius spargi, quia vase intrinsecus clauditur: cum autem vas foris fuerit effusum, emittit procul beneinclusum; Notus enim, ait, in Judaea Deus, in Israel magnum nomen ejus . Quando autem coruscans in carne potius in omnem creaturam extendit vocabulum suum, impleto eo quod scriptum est: Quam admirabile est nomen tuum in universa terra ; quibus consequenter Apostolus loquitur: Non enim aliud nomen datum est sub coelo, in quad Dominum loquitur, Magnificasti super omnia nomen sanctum tuum: tunc completum est, Unguentum effusum nomen tuum. Significat autem effusionis verbum, largam et divitem muneris abundantiam. 12. Itaque cum unus quis alicubi, aut duo Spiritum sanctum accipiunt, non dicitur, effundam de spiritu: sed tunc quando in universas gentes munus Spiritus sancti redundaverit. Et ad Titum Apostolus salutem factam gentibus commemorat: Non ex operibus justi
Abbreviated transcription (Latin):
lia ⁊ in iucorꝑlia: ⁊ conditus ẽ fp̃c¬
erit . idest aut corpalis aut incor¬
ꝑalis. Uerum corpus nequaquã
erit sicut prius diximius. cumdo¬
ceat ⁊ scientiam prestet. ⁊ a sen
su ⁊ aĩa capiatur S neq inuifi¬
bilis creatura est: ut paulo ante
de deo disputauimus. Unde ⁊ apłs

Expanded text:
lia, et in incorporalia: et conditus est Spirlia, et in incorporalia: et conditus est Spirerit, id est, corporalis, aut incorporalis. Verum corpus nequaquam erit, sicut prius diximus, cum doceat, et scientiam praestet, et a sensu et 121 anima capiatur. Sed neque invisibilis creatura erit, ut paulo ante de eo disputavimus. Unde et Apos
Abbreviated transcription (Latin):
tura. Nuqͥd non om̃e hominũ
mortales sunt. Ediuerso quoq si
qua de suꝑioribus ĩmortalia sunt:
hauddubium quin oĩa ineodem
genere ⁊ specie constituta sint ĩ¬
mortana. Cum aũt hec se ita ha¬
beant: etiam si unus angelus cõ¬
uertibilis apparuerit. om̃es conuer¬
tibiles erunt. licet non sint cõuer¬
si in beatitudine ꝑseuerantes: qͦ¬
modo ⁊ cuncta hominũ corpora di¬
uisibilia sunt. quãquam non oĩa
diuidantur. Quedam eñi eorum
passa diuisionem: ⁊ reliquoꝵ sim¬
lium similium sui naturam int̾¬
pretantur. Hus ita dissertis: alt̾i¬
us substancie a uisibilibus ⁊ inui¬
sibilibus creaturis spũs scũs ostẽ¬
ditur. Si aũt hoc uerũ est: impi¬
issi me quidam inter oĩa conuui¬
merant spm̃ scm̃. dicendes in eo
quod oĩa per uerbum a deo sc̃a sũt.
Neq eñi unum ex om̃ibus: sed ali¬
ud extra omia ꝑ substanciam ex
utraq parte demonstratus ẽ spũs
scũs. Nlam creatura ut supius o¬
stendimus diuiditur incompara¬

Expanded text:
hominum mortales sunt: ut e diverso quoque si qua de superioribus immortalia sunt, haud dubium quin omnia in eodem genere et specie constituta, sint immortalia. 13. Cum autem haec se ita habeant, etiam si unus angelus convertibilis apparuerit, omnes convertibiles erunt, licet non sint conversi in beatitudine perseverantes: quomodo et cuncta hominum corpora divisibilia sunt, quamquam non omnia dividantur. Quaedam enim eorum passa divisionem, et reliquorum similium sui, naturam interpretantur. His ita edissertis, alterius substantiae a visibilibus in invisibilibus creaturis Spiritus sanctus ostenditur. Si autem hoc verum est, impiissime quidam inter omnia connumerant Spiritum sanctum: dicentes in eo, quod omnia per Verbum a Deo facta sunt, Neque enim unum ex omnibus, sed aliud extra omnia per substantiam ex utroque demonstratus est Spiritus sanctus. Nam si creatura, ut superius ostendimus, dividitur in corpora
Abbreviated transcription (Latin):
ti una triuitatis assumptio: cum
hus qui grãm xp̃i accipit. habeat
eam tam per adnmistrationem
patris. quam per largitionẽ sp̃c
sci. Datur eñi a deo pr̃e. ⁊ a deo fi¬

Expanded text:
ti una Trinitatis assumptio: cum is qui gratiam Christi accepit, habeat eam tam per administrationem Patris, quam per largitionem Spiritus sancti. Datur enim a Deo Patre
Abbreviated transcription (Latin):
item multis uiduis ⁊ uirginibus si¬
mul habitantib ⁊ lana ac tela uic¬
tum querentibus p̾st̃ singule gra¬
uissime ac ꝓbatissime: non tantũ
instruendis mentibus ꝑite ac ꝑate¬
asꝑa que ferre non potest. milłiqd̃
recusat imporut᷑: nec ideo cõdẽpna¬
tur a ceteris. quod iueis mutãdis¬
se fatetur inualidum. Neminerũt
eñi: quãtoꝑe scripturis om̃ibus cõm̃e

Expanded text:
item multis viduis et virginibus siitem multis viduis et virginibus simul habitantibus, et lana ac tela victum quaeritantibus, praesunt singulae gravissimae probatissimaeque non tantum inaspera quae ferre non potest, nulli quod recusat imponitur, nec ideo condemnatur a caeteris, quod in eis se imitandis fatetur invalidum: meminerunt enim
Abbreviated transcription (Latin):
est pelentia. Difficillimũ est hic tene¬
re optimũ iute modum: ⁊ auiũ pa¬
catum atq tranquillum. Qppe ut
breui explicem. hu agunt ubi uiuere
tamen laudabile xp̃ianoꝵ genus cõ¬
tempserum: etꝵ scilicet qui incunta¬
tibus degunt auulgari uita rero¬
medio laui. non pancoꝵ hõum: qͣbus
unus presbiter preerat. uir optimus
⁊ doctissimus. Rome etiam plura co¬
gnoui: in quibus singuli grauitate
atq prudentia ⁊ diuina scientia pre¬
possentes. ceteris secum habitantib
presunt. xp̃iana caritate. scitate. li¬
bertate uiuentibus. Ne ip̃i quidem
cuiq ouerosi sunt: sed orientis mo¬
re.⁊ pauli apłi auctoritate manib
suis se transigunt. Ieumia uͦ prorsꝰ
incredibilia multos exertere didici:
non cotidie semel sub noctem refi¬
ciendo corpus quod est usquequaque
usitatissimũ: sed contumuum tridu¬
um. uel ampliris sepissime sine ci¬
bo ac patu dicere: neq hoc in mris
tantũ sed etiam infeminis. quib

Expanded text:
est pestilentia. Difficillimum est hic teneest pestilentia. Difficillimum est hic tenere optimum vitae modum, et animum pacatum atque tranquillum. Quippe, ut breviter explicem, hi agunt ubi vivere tamen laudabile christianorum genus contempserim, eorum scilicet qui in civitatibus degunt, a vulgari vita remoMediolani, non paucorum hominum, quibus unus presbyter praeerat vir optimus et doctissimus. Romae etiam plura cognovi, in quibus singuli gravitate atque prudentia et divina scientia praepollentes, caeteris secum habitantibus praesunt, christiana charitate, sanctitate et libertate viventibus: ne ipsi quidem cuiquam onerosi sunt, sed Orientis more, et Pauli apostoli auctoritate manibus suis se transigunt. Jejunia etiam prorsus incredibilia multos exercere didici, non quotidie semel sub noctem reficiendo corpus, quod est usquequaque usitatissimum, sed continuum triduum vel amplius saepissime sine cibo ac potu ducere. Neque hoc in viris tantum, sed etiam in feminis; quibus
Abbreviated transcription (Latin):
Hos mores hanc uitam hunc or¬
dinem hoc iustitutũ. si laudare ue¬
lum neq digne ualeo: ⁊ uereor ne
indicare uidear ꝑ se ip̃m tantũ mͦ
expositum. placere non posse. si suꝑ
narratoris simplicitate cocurnum
etiam laudatoris addendum puta¬
uero hec manichei reprehendite
si potestis: nolite cecis om̃ibus ⁊ di¬
scernere inualidis ostentare nr̃a
guste habent eccł̃ie catholice mores
optimi. ut eooꝵ tantũ iuta quos cõ¬
memoraui arbitrarer esse laudandos
Quam eñi multos epõs optimos
uiros scissimosq cognoui: qũa mul
tos diaconos. ⁊ huuiscemodi minists
diumoꝵ sacramentoꝵ: quoꝵ uirtuᷤ
eo mͥ mirabilior ⁊ maiore predica¬
tione dignior uidetur: quo diffici¬
lius est eam in multiplici hõam
genere ⁊ in ista uita turbulentiore
seruare. Non eñi sanatis magis
quam sanandis hõibus presint
Prepecienda snnit uitia multitudinuis ut
curentur: ⁊ prius toleranda. qua sedãda

Expanded text:
Hos mores, hanc vitam, hunc orHos mores, hanc vitam, hunc ordinem, hoc institutum si laudare velim, neque digne valeo, et vereor ne judicare videar per seipsum tantummodo expositum placere non posse, si super narratoris simplicitatem cothurnum etiam laudatoris addendum putavero. Haec, Manichaei, reprehendite, si potestis. Nolite caecis hominibus et discernere invalidis ostentare nostrguste habent Ecclesiae catholicae mores optimi, ut eorum tantum vita, quos commemoravi, arbitrer esse laudandos. Quam enim multos episcopos optimos viros, sanctissimosque cognovi, quam mulscemodi ministros divinorum Sacramentorum, quorum virtus eo mihi mirabilior et majore praedicatione dignior videtur, quo difficilius est eam in multiplici hominum genere, et in ista vita turbulentiore servare! Non enim sanatis magis quam sanandis hominibus praesunt. Perpetienda sunt vitia multitudinis ut curentur, et prius toleranda quam sedanda
Abbreviated transcription (Latin):
sario uctui redundat. nam redũ¬
dat plurimũ ex oꝑib manuũ et
epulaꝵ restrictione: tanta cura e¬
gentibus destribuit᷑: quanta non
ab ip̃is qui distribuũt comꝑatũẽ.
Nullo tnͦ nãq satagunt. ut hec
sibi habundent. sed om̃mmi agunt
ut non apud se remaneat quad
habundauerit: usq ad eo ut hone¬
ratas etiam naues in ea loca mu¬
tant que mopes colunt. i õ opus
est plura de re notissina dicere. Hec
etiam uita feminarũ deo sosficite
casteq seruientiũ que habitaculis
segregate ac remote a uiris quã lon¬
longisssine decet. pia tantum illis
caritate lunguntur. ⁊ imitatione uir¬
tutis: ad quas inuenũ nullus accessuᷤᷤ
est. neq ip̃ooꝵ quãus grauissimorũ ⁊
ꝓbatissimoꝵ senũ. nisi ad uestibulũ
necessaria prebendi: quibus indigẽt
gracia lanificu ⁊lamq corpus ex¬
ercent atq sustentant uestesq ip̃as
fratibus tradunt: ab hus iniicem
quod uictui opus est presumentes.

Expanded text:
sario victui redundat nam redunsario victui redundat nam redundat plurimum ex operibus manuum, et epularum restrictione, tanta cura egentibus distribuitur, quanta non ab ipsis qui distribuunt comparatum est. Nullo modo namque satagunt, ut haec sibi abundent, sed omni modo agunt ut non apud se remaneat quod abundaverit, usque adeo ut oneratas etiam naves in ea loca mittant, quae inopes incolunt. Non opus est plura de re notissima dicere. 68. Haec est etiam vita feminarum Deo sollicite casteque servientium, quae habitaculis segregatae ac remotae a viris quam longissime decet, pia tantum illis charitate junguntur et imitatione virtutis: ad quas juvenum nullus accessus est, neque ipsorum quamvis gravissimorum et probatissimorum senum, nisi usque ad vestibulum necessaria praebendi quibus indigent gratia. Lanificio namque corpus exercent atque sustentant, vestesque ipsas fratribus tradunt, ab iis invicem quod victui opus est resumentes.
Abbreviated transcription (Latin):
ueniunt aũt diei tpre extremo.
de suis quisq habitacuł dũ ad¬
hus ieiuni sunt. ad audiendum
illum patrem: ⁊ conneniunt ad
singulos prẽs terna ut mumũ
hoĩm milia. Nlam etiam nuilto
numerosiores sub uno agunt
Audiunt aũt incredibili studio.
sĩno silentio: affectiones aĩoꝵ
suoꝵ ꝓ ut eos depulerit disseren¬
tis oratio uel gemitu. uel fletu m
desto. ⁊ om̃i clamore uacuo gaudi¬
um significantes: Corpus deinde
reficitur quantũ saluti ⁊ sabxita¬
ti sacis est: coherente uno qͦ con¬
cupiscentia ne profimdat. uel in ea ĩpa
que presto sunt parce. ⁊ ulissima. Ita
non solum acarnibus ⁊ auino asti-¬
nent ꝓ sufficientia domandarũ libi¬
dinum: sed ab hus etiam que tanto
concitacius uentris ⁊ guͣturis peouo¬
caut appetitũ: qnͣto quasi mũdiora
nonnullis uidentur: quo nõie solet
turpe desiderium exquisitoꝵ ciborũ
quod a carnibus alienũ est ridicule
turpit̾q defendi. Sane quicqͥd neas¬

Expanded text:
veniunt autem diei tempore extremo veniunt autem diei tempore extremo de suis quisque habitaculis, dum adhuc jejuni sunt, ad audiendum illum patrem, et conveniunt ad singulos patres terna, ut minimum, hominum millia: nam etiam multo numerosiores sub uno agunt. Audiunt autem incredibili studio, summo silentio; affectiones animorum suorum, prout eos pepulerit disserentis oratio, vel gemitu, vel fletu, vel modesto et omni clamore vacuo gaudio significantes. Corpus deinde reficitur, quantum saluti et salubritati satis est, coercente unoquoque concupiscentiam, ne se profundat vel in ea ipsa quae praesto sunt parca et vilissima. Ita non solum a carnibus et vino abstinent pro sufficientia domandarum libidinum, sed ab iis etiam quae tanto concitatius ventris et gutturis provocant appetitum, quanto quasi mundiora nonnullis videntur: quo nomine solet turpe desiderium exquisitorum ciborum, quod a carnibus alienum est, ridicule turpiterque defendi. Sane quidquid neces
Abbreviated transcription (Latin):
runt. a quo ista posse meruerũt. Ne¬
mo qͥcquã possidet ꝓpriũ: nemo cui¬
quam honerosus est. Oꝑantur ma¬
nibus ea quibus ⁊ corpus pasci possit.¬
⁊ a deo mens impediri non possit O¬
pus aũt suũ tradunt eis quos deca¬
nos uocant. eo quod suit deis pre¬
positi: ut neͣmen illoꝵ cura corꝑis
sui tangat. neq incibo neq inuesti¬
mento. neq si quid aliud opus est
uel codidiane necessitati. uel muita¬
te ut assolet ualitudini. Illi aũt de¬
cam cũ magna sollicitudine oĩa di¬
sponentes. ⁊ presto facientes quic¬
quid illa uita ꝓpter imbecillitatem
corꝑis postulat traditionẽ tamẽ
etiam ip̃i reddunt uni. quẽ prẽm
uocant Hus uero pr̃es non solum
scĩssimis moribus sed etiam diui¬
na doctrina excellentissimi om̃ib
rebus excelsi. uulla suꝑia cõsulũt
hus quos filios appellant: magna
sua uiuibendo anstoritate magna
illoꝵ in optemꝑãdo uolũtate. Con¬

Expanded text:
runt, a quo ista posse meruerunt? Nerunt, a quo ista posse meruerunt? Nemo quidquam possidet proprium, nemo cuiquam onerosus est. Operantur manibus ea quibus et corpus pasci possit, et a Deo mens impediri non possit. Opus autem suum tradunt eis quos decanos vocant, eo quod sint denis praepositi, ut neminem illorum cura sui corporis tangat, neque in cibo, neque in vestimento, neque si quid aliud opus est, vel quotidianae necessitati, vel mutatae, ut assolet, valetudini. Illi autem decani cum magna sollicitudine omnia disponentes, et praesto facientes quidquid illa vita propter imbecillitatem corporis postulat, rationem tamen etiam ipsi reddunt uni, quem patrem appellant. Hi vero patres non solum sanctissimi moribus, sed etiam divina doctrina excellentissimi, omnibus rebus excelsi, nulla superbia consulunt iis quos filios vocant, magna sua in jubendo auctoritate, magna illorum in obtemperando voluntate. Con
Abbreviated transcription (Latin):
Niam hoc tam excellens fastigi¬
um scĩtatis. cui non sua sponte
uurandũ ⁊ honorandũ uidetur.
oratione nr̃a uideri non potest
Tantũ isti ãmonendi sunt qͥ sese
maruter iactant: uitantam ꝓ¬
cessisse temperantiam. continẽ¬
tiam scissinoꝵ catholice fidei xͥa¬
noꝵ: ut restringenda a nõnillis.
⁊ quasi ad humanos fines reuo¬
canda uideatur: usq adeo supra
hpoĩes illor aĩos euasione euasisse ab
hus etiam quibus id displicet. iudi¬
cat. Sid si hoc excedit nrãm tole¬
rantiam: quis non illos muretur
⁊ predicet. qui contẽptis atq deser¬
tis mũdi huius illetebris. incõmu¬
nem uitam scĩssimam ⁊ castissimã
congregati simul etutem agunt
uiuentes in opationibus in lectioni¬
bus in disputationibus nulla suꝑ¬
bia tumidi. nulla ꝑuicatia tubulen¬
ti. nulla inuidentia luidi: sed mo¬
desti. uerecundi. pectati pacati con¬
cordissimam uitam ⁊ intentissunã
ui dñi gratissimũ munus ip̃i offe¬

Expanded text:
nam hoc tam excellens fastiginam hoc tam excellens fastigium sanctitatis, cui non sua sponte mirandum et honorandum videtur, oratione nostra videri qui potest? Tantum isti admonendi sunt, qui sese inaniter jactant, in tantum processisse temperantiam et continentiam sanctissimorum catholicae fidei christianorum, ut restringenda nonnullis, et quasi ad humanos fines revocanda videatur: usque adeo supra homines illorum animos evasisse, ab iis etiam quibus id displicet, judicatur. 67. Sed si hoc excedit nostram tolerantiam, quis non illos miretur et praedicet, qui contemptis atque desertis mundi hujus illecebris, in communem vitam castissimam sanctissimamque congregati, simul aetatem agunt, viventes in orationibus, in lectionibus, in disputationibus; nulla superbia tumidi, nulla pervicacia turbulenti, nulla invidentia lividi: sed modesti, verecundi, pacati, concordissimam vitam et intentissimam in Deum, gratissimum munus ipsi offe
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ continentiam singulare: ne
uos impudenter iaccare apud a¬
nimos imꝑitoꝵ qͣi difficilłima
rerun obstinentia si quid in usbis
pudoris est audeatis i lec ea dicam
que uos ignoratis. sed que nobis
magis magisq diffundi. et u
oriende maxime atq egypto qd
uos nullom potest latere ⁊chil
de hus dicani quos paulo ante cõ¬
memoraui. qui secretissimi penitꝰ
ab omiii hõim conspectu pane solo
quod eis ꝑ digesta interualla tem¬
poꝵ affertur ⁊ aqua contenti deser¬
tissimas terras uicolunt. ꝑfruen¬
tes colloquo dei cui puris mẽtib
inheserunt. ⁊ eius pulchrituduus
contemplatione beatissimi que nͥ
sc̃oꝵꝵ intellectu ꝑcipi potest: iithil
inquã de hus loquar uidentur eñi
in uullis non res humanas plus
qũa oporteret deseruisse. non intel¬
ligentibus quantum nobis eoꝵ
animꝰ moratiõibus ꝓsit. ⁊ uita
ad exemplum. quoꝵ corpa uid̾e̾
non sinmur Sed huic disputa¬
re: Longum ⁊ suꝑ uacaneũ putti

Expanded text:
et continentiam singularem; ne et continentiam singularem; ne vos impudenter jactare apud animos imperitorum, quasi difficillima rerum abstinentia, si quid in vobis pudoris est, audeatis. Nec ea dicam quae vos ignoratis, sed quae nobis magis magisque diffundi, et in Oriente maxime atque Aegypto, quod vos nullo modo potest latere? 66. Nihil de iis dicam quos paulo ante commemoravi, qui secretissimi penitus ab omni hominum conspectu, pane solo, qui eis per certa intervalla temporum affertur, et aqua contenti, desertissimas terras incolunt; perfruentes colloquio Dei, cui puris mentibus inhaeserunt, et ejus pulchritudinis contemplatione beatissimi, quae nisi sanctorum intellectu percipi non potest. Nihil, inquam, de his loquar: videntur enim nonnullis res humanas plus quam oporteret deseruisse, non intelligentibus quantum nobis eorum animus in orationibus prosit, et vita ad exemplum, quorum corpora videre non sinimur. Sed hinc disputare longum et supervacaneum puto:
Abbreviated transcription (Latin):
ut fiat aliquando illud quod itẽ
in nouam scripturam de ueteri
assũptũ est: absorta est mors in
nisi apud te. atq intuo gremio
nuuime supbi ⁊ bene pacati ue¬
nerarentur Merito apud te
diuina precepta. late diffuseq
seruantur merito apud te bene
intelligitur quã sit grauius co¬
guita quam incognita lege pec¬
cepti conscientia. Merito apud
te uisum est ꝗͣ sit sub lege opatio
nana cũ libido animũ uastat. ⁊¬
cohibetur pene metu: non amore
uirtutis obruit᷑. Merito tͥ tam
multi hospitales. multi miseri¬
multi casti. multi sc̃i. multi usq
a dea dei amore flagbantes: u eos
insũma continentia. atii mũdi
inccedibili contemptu. etiam so¬
non diligere. ⁊ tamen possunt
hoĩem non uidere. Profecto qͥcqͥd
manis: cuius contemplatione
potest homo sine hõie uiuere
Ita eñi accipite manichei ꝑfecto¬
rum xp̃ianoꝵ quibus sũm̃a ca¬
stitas non laudanda tantũ sed
etiam capessenda uisa est morͦs

Expanded text:
ut fiat aliquando illud quod item ut fiat aliquando illud quod item in Novam Scripturam de Veteri assumptum est, Absorpta est mors in nisi apud te atque in tuo gremio, minime superbi et bene pacati venerarentur. Merito apud te divina praecepta late diffuseque servantur. Merito apud te bene intelligitur, quam sit gravius cognita, quam incognita lege peccepti conscientia. Merito apud te visum est, quam sit sub lege operatio vana, cum libido animum vastat, et cohibetur poenae metu, non amore virtutis obruitur. Merito tibi tam multi hospitales, multi officiosi, multi miserimulti casti, multi sancti, multi usque adeo Dei amore flagrantes, ut eos in summa continentia atque mundi hujus incredibili contemptu etiam sonon diligere, et tamen possunt hominem non videre? Profecto illud, manis, cujus contemplatione potest homo sine homine vivere. Jam enim accipite, Manichaei, perfectorum Christianorum, quibus summa castitas, non laudanda tantum, sed etiam capessenda visa est, mores
Abbreviated transcription (Latin):
mones ppłos se subdere regibus.
quibus honor debertur. qͥb affec¬
tus: quibus reuerentia. quib ti¬
mor. quibus consolatio. quibus
ad monitio. quibus cohortatio. qͥ
disciplina. quibus obuirgatio. q̃b
supplicium. sedulo doces. estendes
quemadinodum ⁊ non om̃ibus
om̃ua. ⁊ om̃ubus caritas. ⁊ milsi de¬
beatur niuiria. Iam uero cũ hec
humana dilectio in herenten u¬
beribus tuis mitrluerit ⁊ rolora¬
uerit animũ. sequendo deo factꝰ
idoneus. ubi eius maiestas extan¬
ta parte quanto homini dum
terre huius inhabitator est suf¬
ficit apire se cepit tantus cari¬
tatis ardor iimnastitur. ⁊ tantũ
diuini amoris consurgit incen¬
dium: ut exutis om̃ibus uicłs
⁊ hõie purgato atq sc̃ificato sa¬
tis appareat qũa diunie dc̃m sie
ego sum ignis cõsumens: ⁊ ignẽ
ueni mittere unmũdum. Que
due uoces unrus dei induobus
testamentis signate. sc̃ificationẽ
aĩe concordi attestatione declarãt.

Expanded text:
mones populos se subdere regibus. mones populos se subdere regibus. Quibus honor debeatur, quibus affectus, quibus reverentia, quibus timor, quibus consolatio, quibus admonitio, quibus cohortatio, quibus disciplina, quibus objurgatio, quibus supplicium, sedulo doces; ostendens quemadmodum et non omnibus omnia, et omnibus charitas, et nulli debeatur injuria. 64. Jam vero cum haec humana dilectio inhaerentem uberibus tuis nutriverit, et roboraverit animum, sequendo Deo factum idoneum; ubi ejus majestas ex tanta parte quanta homini, dum terrae hujus inhabitator est, sufficit, aperire se coeperit; tantus charitatis ardor innascitur, et tantum divini amoris consurgit incendium, ut exustis omnibus vitiis, et homine purgato atque sanctificato, satis appareat quam divine dictum sit: Ego sum ignis consumens ; et, Ignem veni mittere in mundum . Quae duae voces unius Dei in duobus Testamentis signatae, sanctificationem animae concordi attestatione declarant,
Abbreviated transcription (Latin):
dam ꝓlun. ⁊ ad rei fe fruisliaris
societatem castitater casta fider o¬
bedientia subicis: tu uiros c̃l¬
gibus non ad illudendũ mibecilli¬
orem sexũ sinceri amoris legib
preficis. tu parentibus filios libe¬
ra quadam seruitute subunigis.
parentes filus pia dñatione p¬
orus: tu frĩbus frẽs religionis
ulucalo firmiore acq artiore ꝙͣ
sangumis nectis: tu omnenige¬
neris ꝓpinquitatem ⁊ affiuita¬
ris netessitudines seruatis nat̾e
tiolintatisq nexibus mutua
caritate constringis: tu dñis ẜͤ¬
nos non tqu conditionis neces¬
sitate quam officui delectatione
doces adherere: tu dños seruis
sũmi der comins dñi confi¬
deratione placabiles ⁊ ad cõsu¬
lendum quam cohertendum ꝑ¬
perisiores facis: tu titus cines cui¬
bus. gentes gentsous ⁊ prorsus ho¬
nunes pͥmoꝵ parentum recorda¬
tione non societate tantum. Ced
quadam etiam frat̾nitate cõũ¬
gis: doces reges ꝓspicere ꝓpsis

Expanded text:
dam prolem, et ad rei familiaris dam prolem, et ad rei familiaris societatem, casta et fideli obedientia subjicis. Tu viros conjugibus, non ad illudendum imbecilliorem sexum, sed sinceri amoris legibus praeficis. Tu parentibus filios libera quadam servitute subjungis, parentes filiis pia dominatione praeponis. Tu fratribus fratres religionis vinculo firmiore atque arctiore quam sanguinis nectis. Tu omnem generis propinquitatem et affinitatis necessitudinem, servatis naturae voluntatisque nexibus, mutua charitate constringis. Tu dominis servos, non tam conditionis necessitate, quam officii delectatione doces adhaerere. Tu dominos servis, summi Dei communis Domini consideratione placabiles, et ad consulendum quam coercendum propensiores facis. Tu cives civibus, gentes gentibus, et prorsus homines primorum parentum recordatione, non societate tantum, sed quadam etiam fraternitate conjungis. Doces reges prospicere populis;
Abbreviated transcription (Latin):
ex tota mente: deinde proximũ no
non solum ip̃m cuius adeptio uita
beatissima est. purissime atq castis¬
sime colendũ predicas nullam uo¬
bis adorandam creaturam indir¬
cens cui seruire iubeamur. ⁊ ab il¬
la incorrupta ⁊ inuiolabili eterni¬
tate cui soni homo subiciendus ẽ.
cui sola rationalis aĩa coherendo nõ
misera est. excludeus om̃e quod fe¬
ctum est quod obuorium est cõmu¬
tationi quod subditũ tempori. neq
confundens quod eteruitas quod
ueritas. qd deniq par ip̃a distin¬
guit. nec rursum separans quod
maiestas una coniũgit sed etiam
ꝓximi dilectionẽ atq taritatem
ita complecteris. ut uarior⁊ mor¬
boꝵ quibus pro peccatis suis aĩe
egrotant om̃is apud te medici¬
na ppolleat: tu pueriliter pueros.
fortiter uiuenes. quiete senes ꝓ¬
ut tuiusq non corporis tantum
sed ⁊ animi etas est exerces ⁊ doces
tu feminas uiris sius non ad mi¬
plendã lididinen sed ad ꝓpagan¬

Expanded text:
et ex tota mente, deinde proximum noset ex tota mente, deinde proximum nosnon solum ipsum Deum, cujus adeptio vita est beatissima, purissime atque castissime co endum praedicas; nullam nobis aderandam creaturam inducens, cui servire jubeamur; et ab illa incorrupta et inviolabili aeternitate, cui soli homo subjiciendus est, cui soli rationalis anima cohaerendo non misera est, excludens omne quod factum est, quod obnoxium commutationi, quod subditum tempori; neque confundens quod aeternitas, quod veritas, quod denique pax ipsa distinguit, nec rursum separans quod majestas una conjungit: sed etiam proximi dilectionem atque charitatem ita complecteris, ut variorum morborum, quibus pro peccatis suis animae aegrotant, omnis apud te medicina praepolleat. 63. Tu pueriliter pueros, fortiter juvenes, quiete senes, prout cujusque non corporis tantum, sed et animi aetas est, exerces ac doces. Tu feminas viris suis, non ad explendam libidinem, sed ad propagan
Abbreviated transcription (Latin):
ea que hic uimissa ẽẽ crmmimaris:
ut si uerb causa pauli epłam que
ad romanos scripta est corrupta ẽẽ
contendis aliam ꝓferas icorrup¬
tam: uel alium codicem potius in
quo eiusdem apłi eadẽ epła sucera
⁊ incorrupta conscripta sit ⁊õ fa¬
ciam inquit: ne ip̃e corupisse cre¬
dar. Hoc eñi soletis dicere: ⁊ uerũ
dicitis. ⁊chil prorsus aliud suspi¬
cabuntur uel mediocriter cordati
hoĩes: si hoc feceris. Dide ergo tu
ipse quid de auctoritate tua iudica¬
ueris: ⁊ intellige utrũ tuis uerbis
contra illas scripturas credere de¬
beant. si codici ob hoc solum quod
abste ꝓfertur magne temeritatis
est credere. Sed quid hinic plura.
Quis eñĩ non uideat eos qui cõtͣ
scripturas xp̃ianas hec audent di¬
cere. ut illud non sint qd̃ hoĩes su¬
spicantur. certe tamen non ẽẽ xp̃ia¬
nos. Nam xp̃ianis hec data ẽ for¬
ma uluendi. ut diligamus dñm
deum nr̃m ex toto corde ex tota aĩa

Expanded text:
ea quae hic immissa esse criminaris. ea quae hic immissa esse criminaris. Ut si, verbi causa, Pauli Epistolam, quae ad Romanos scripta est, corruptam esse contendis, aliam proferas incorruptam, vel alium codicem potius, in quo ejusdem Apostoli eadem Epistola sincera et incorrupta conscripta sit. Non faciam, inquis, ne ipse corrupisse credar: hoc enim soletis dicere; et verum dicitis: nihil prorsus aliud suspicabuntur vel mediocriter cordati homines, si hoc feceris. Vide ergo tu ipse quid de auctoritate tua judicaveris; et intellige utrum tuis verbis contra illas Scripturas credere debeant, si codici, ob hoc solum quod abs te profertur, magnae temeritatis est credere. Quis enim non videat eos qui contra Scripturas christianas haec audent dicere, ut illud non sint quod homines suspicantur, certe tamen non esse christianos? Nam Christianis haec data est forma vivendi, ut diligamus Dominum Deum nostrum ex toto corde, et ex tota anima,
Abbreviated transcription (Latin):
tant. ⁊ his que ip̃i ꝓferunt impe¬
rant ut credamus. Si de scriptura
dubitandum est. de qua magis qũã
que diffamari nõ meruit. Que uere
potuit sub nõie alio tota mentiri
sustam obdis inuito ⁊ auctorita¬
tis ratione cogis exigere infinem
Egone de illa quam constanter la¬
tissime duuilgatã iuideo eccł̃iarum
per titũ orbem disꝑserũ contesta¬
tione minucã. dubito miser ⁊ quod
est miserius te auctore dubitabo cũ¬
miser si exemplaria ꝓferres altera
tenere non debere nifi ea que plu¬
rimoꝵ consentione cõmendarent᷑
Munc nichil te ꝓferente quod cõ¬
feras preter manissimã uocem
demeritatisq plenissimã. puta¬
bis usq ad eo genus humanum
esse ꝑuersũ ⁊ diuine prouidentie
ope desertũ: ut illis scripturis nõ
ate ꝓlatas abas quibus redargu¬
antur. sed tua tantũ uerba spon̾at.
Peoferendus namq hic est alius
codex eadem continens sed tamen
incormptus ⁊ uertor: ubi sola desiit

Expanded text:
tant, et iis quae ipsi proferunt, impetant, et iis quae ipsi proferunt, imperant ut credamus? Si de scriptura dubitandum est, de qua magis quam quae diffamari non meruit, quaeve potuit sub nomine alio tota mentiri? Si istam obdis invito, et auctoritatis exaggeratione cogis in fidem; egone de illa, quam constanter latissime divulgatam video, et Ecclesiarum per totum orbem dispersarum contestatione munitam, dubitabo miser, et, quod est miserius, te auctore dubitabo? Cum si exemplaria proferres altera, tenere non deberem, nisi ea quae plurium consensione commendarentur; nunc nihil te proferente quod conferas, praeter inanissimam vocem temeritatisque plenissimam, putabis usque adeo genus humanum esse perversum, et divinae providentiae ope desertum, ut illis Scripturis, non a te prolatas alias quibus redarguantur, sed tua tantum verba praeponat? Proferendus est namque tibi alius codex eadem continens, sed tamen incorruptus et verior, ubi sola desint
Abbreviated transcription (Latin):
audi dei sapientiam. In huis inquit
cere im̾pudentissima ꝑtinuatiasso
hoc xp̃m dixisse. In eibangelio ne¬
ba eius ita scripta sunt falsũ esst
scriptum: Quid hoc sacrilegio ma¬
gis impiũ repperiri potest: Quid
ista noce impudentius: quid auda¬
tius. quid sceleratius: Si mulaches¬
rum cultores qui xp̃i etiam nom̃
oderunt. nũqũa hoc aduersus scͥp¬
turas ausi sunt dicere. Conseq̃t
namq õĩum litterarũ sũma ꝑ¬
uersio. ⁊ õĩum qui memorie nacci
sunt librorũ abolitio: si quod tanta
ppłoꝵ religione roboratum ẽ. tanta
hominũ ⁊ tempoꝵ consentione fir¬
matum: in Hanc dubitationẽ adducu᷑¬
aut. ut ne historie quidam uul¬
garis fidem possit grauitatẽq op¬
tinere. Postremo quid de script̃is
ullis ꝓferre poteris ubi mͥ utihac
uoce non liceat: si contra meam
rationem intentioneq proferatur.
Illud uero qui ferre possit quod noᷤ
notissimis ac iam in manibus
oĩum libris constitutis credere ue¬

Expanded text:
audi Dei Sapientiam: In his, inquit,audi Dei Sapientiam: In his, inquit,cere impudentissima pertinacia? Non hoc Christum dixisse? At in Evangelio verba ejus ista conscripta sunt. Falsum esse scriptum? Quid hoc sacrilegio magis impium reperiri potest? quid ista voce impudentius? quid audacius? quid sceleratius? Simulacrorum cultores, qui Christi etiam nomen oderunt, nunquam hoc adversus Scripturas illas ausi sunt dicere. Consequetur namque omnium litterarum summa perversio, et omnium qui memoriae mandati sunt librorum abolitio, si quod tanta populorum religione roboratum est, tanta hominum et temporum consensione firmatum, in hanc dubitationem adducitur, ut ne historiae quidem vulgaris fidem possit gravitatemque obtinere. Postremo quid de scripturis ullis proferre poteris, ubi mihi uti hac voce non liceat, si contra meam ratiocinationem intentionemque proferatur? 61. Illud vero quis ferre possit, quod nos notissimis ac jam in manibus omnium Libris constitutis credere ve
Abbreviated transcription (Latin):
deam. quemadinodũ octurrã non
facile uideo. Discutiam ne uerba
singula ueteris testamentr ut in
hus sũmam cũ ewangłio ẽẽ con¬
cordiam ꝑuicacibus indoctisq de¬
monstrem: Sed qñ istud erit: Oñ
aut ego sufficiam: aut ip̃i pacientur
Quid ergo faciam: Deserã ne causã:
⁊ eos in sententia qũauis improba
⁊ falsa tamen difficili ad soluendũ
delitescere sinam ⁊Lon faciam. de¬
rit de proximo deus ip̃e tuius illa p̾¬
cepta sunt: non me intantis angu¬
stus inopem ac desertum ẽẽ patiet᷑.
nichei: si qui forte illa supstitione
ita tenemini ut euadere aliqũado
possitis. Adestote inquaur. ⁊ sine ꝑ¬
tinatia sine studio resistendi. ⁊ am
aliter uobis pniciosissimũ est ludi¬
care. Certe eñi uemim dubiũ ẽ. nec
auersi uos ita estis a uero ut non
intelligatis si diligere deũ ⁊ proxi¬
mum bonũ est. qd̃ nemo negare
potest: quicquid inhus duobus pre¬
ceptis pendet. intuꝑari uire nõ pͥo

Expanded text:
deam, et quemadmodum occurram, non deam, et quemadmodum occurram, non facile video. Discutiamne verba singula Veteris Testamenti, ut in his summam cum Evangelio esse concordiam pervicacibus indoctisque demonstrem? Sed quando istud erit? quando aut ego sufficiam, aut ipsi patientur? Quid ergo faciam? Deseramne causam, et eos in sententia quamvis improba et falsa, tamen difficili ad dissolvendum delitescere sinam? Non faciam: aderit de proximo Deus ipse, cujus illa praecepta sunt; nec me in tantis angustiis inopem ac desertum esse patietur.nichaei, si qui forte illa superstitione ita tenemini, ut evadere aliquando possitis. Adestote, inquam, sine pertinacia, sine studio resistendi: nam aliter vobis perniciosissimum est judicare. Certe enim nemini dubium est, nec aversi vos ita estis a vero, ut non intelligatis, si diligere Deum et proximum, bonum est, quod negare nemo potest; quidquid in his duobus praeceptis pendet, vituperari jure non po