comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
se. ne putarent᷑ illȩ ꝓpħicȩ significationis ob¬
seruationes a piissimis pat̾b custoditȩ. tanqũa
sacͥlegia diabolica aposteris detestandȩ: Iam
enĩ cũ uenisset fides quȩ pͥus illis obseruatio¬
nib p̾nuntiata. pt mortẽ ꝙ resurrectionem
dñi reuelata ẽ. amiserant tanꝗͣ uitã officii sui.
uerũtam̃ sic̃ defuncta corpora necessarioꝵ de-¬
ducenda erant qͦd̾amͦ ad sepulturã. nec simula¬
te s religiose. ñ aũ deserenda continuo uł inimi
deis similit̾ ea celebrare uoluerit. tanꝗͣ sopitos
cineres eruens ñ erit piꝰ deductor uł haiulꝰ cor¬
poris. s impiꝰ sepulturȩ uiolator. fateor sane in
eo qd epła mea continet. qđ ideo sacram̃ta iude¬
oꝵ paulꝰ celebranda susceꝑit. cũ iam xp̃i eẽt apłs.

Expanded text:
se, ne putarentur illae propheticae significationis obse, ne putarentur illae propheticae significationis obseruationes a piissimis patribus custoditae tamquam sacrilegia diabolica a posteris detestatae ? iam enim cum uenisset fides, quae prius illis obseruationibus praenuntiata post mortem et resurrectionem domini reuelata est, amiserant tamquam uitam officii sui, uerum tamen sicut defuncta corpora necessariorum deducenda erant quodam modo ad sepulturam nec simulate, sed religiose, non autem deserenda continuo uel inimidaeis, similiter ea celebrare uoluerit, tamquam sopitos cineres eruens non erit pius deductor uel baiulus corporis, sed inpius sepulturae uiolator. Fateor sane in eo, quod epistula mea continet, quod ideo sacramenta Iudaeorum Paulus celebranda susceperat, cum iam Christi esset apos
Abbreviated transcription (Latin):
summã q̃stionis immo sententiȩ tuę. ut pꝰt ȩũ¬
głiũ xp̃i benefaciant credentes iudei sisacͥficia
offerant q̃ optulit paulꝰ. si filios circũcidant¬
fallacit̾ agant: Hoc si ita ẽ: ñ iam in heresim
hebionis uł eoꝵs qͦs uulgo nazareos nuncu.¬
pant. uł quãlibet aliã ueterẽ. s in nescio quã
nouã delabim᷑. quȩ fit eo ꝑnitiosior. qͦ ñ erro¬
re s ꝓposito ẽ ac uoluntate fallaci. Qd̾ si re¬
spondes ut te ab hac purges sententia. tc̃ apłos
ita laudabilit̾ simulasse ne scandalirarent᷑ in¬
firmi qͥ ex iudeis multi crediderant. & ea re¬
spuenda nondu intelligebant. nc̃ uͦ confir¬
mata ꝑtot gentes doctrina gr̃ȩ xp̃ianȩ. con¬
recitent᷑ qͥs qͥs ea simulando agere uoluerit in¬
sanire: cur mͥ ñ licet dicere apłm paulũ ꝙalios
rectȩ fidei xp̃ianos tunc illa uetera sacram̃ta
paululum obseruando ueracit̾ cõm̃dare debuis¬

Expanded text:
summam quaestionis, immo sententiae tuae, ut post euansummam quaestionis, immo sententiae tuae, ut post euangelium Christi bene faciant credentes Iudaei, si sacrificia offerant. quae obtulit Paulfallaciter. agant? hoc si ita est, non iam in heresin Hebionis uel eorum, quos uulgo Nazaraeos nuncupant, uel quamlibet aliam ueterem, sed in nescio quam nouam delabimur, quae sit eo perniciosior, quo non errore, sed proposito est ac uoluntate fallaci. quodsi respondes, ut te ab hac purges sententia, tunc apostolos ista laudabiliter simulasse, ne scandalizarentur infirmi, qui ex Iudaeis multi crediderant et ea respuenda nondum intellegebant, nunc uero confirmata per tot gentes doctrina gratiae Christianae, conrecitentur, quisquis ea simulando agere uoluerit, insanire, cur mihi non licet dicere apostolum Paulum et alios rectae fidei Christianos tunc illa uetera sacramenta paululum obseruando ueraciter commendare debuis
Abbreviated transcription (Latin):
iudei nec. xp̃iani ẽẽ potuer̃t. Quoꝵ sententiam
mͥ cauendã quãus nũꝗͣ in ea fuerim. tam̃ beni¬
uolentissime admonẽ dignatꝰ es. In cuiiꝰ senten¬
tiȩ ñ consensionẽ s simulationẽ timore petrꝰ in¬
ciderat. ut de illo paulꝰ uerissime scriberet. qd̾
eũ uidisset ñ recte ingredientẽ ad ueritatẽ eũ¬
gelii. eiq uerissime dic̾et qd̾ gentes iudaizare eo¬
gebat: qd̾ paulꝰ utiq ñ cogebat. ob hoc illa ue¬
tera ueracit᷑ uͥ opꝰ eẽt obseruans. ut dãpnanda
non ẽẽ monstraret. p̃dicans tñ instant̾ ñ eis s
reuelata gr̃a fidei saluos fieri tredentes. ne ad ea
quẽꝗͣ uelut necessaria suscipienda cõpellẽt. Sic
aũ credo apłm paulũ ueracit̾ cuncta illa egis¬
se. nec tñ nẽ quẽꝗͣ factũ ex iudeo xp̃ianũ uł
cogo uł sino talia ueracit̾ celebrare. sic̃ nec tu
cui uidet᷑ paulꝰ ea simulasse cogis istũ uł sinis
talia simulare. An uis ut etiã ego dicã hanc ẽẽ

Expanded text:
Christiani esse potuerunt. quorum sententiam mihi cauendam, quamuis in ea numquam fuerim, tamen beniuolentissime admonere dignatus es. in cuius sententiae non consensionem sed simulationem timore Petrus inciderat, ut de illo Paulus uerissime scriberet, quod eum uidisset non recte ingredientem ad ueritatem euangelii, eique uerissime diceret, quod gentes iudaizare cogebat. quod Paulus utique non cogebat ob hoc illa uetera ueraciter, ubi opus esset, onon esse monstraret, praedicans tamen instanter non eis, sed reuelata gratia fidei saluos fieri fideles, ne ad ea quemquam uelut necessaria suscipienda conpelleret. sic autem credo apostolum Paulum ueraciter cuncta illa gessisse nec tamen nunc quemquam factum ex Iudaeo Christianum uel cogo uel sino talia ueraciter celebrare. sicut nec tu, cui uidetur Paulus ea simulasse, cogis istum uel sinis talia simulare. An uis, ut etiam ego dicam hanc esse
Abbreviated transcription (Latin):
popło suo ꝑ moysen p̾cepit. ab eo qd̾ in tẽplis de¬
monioꝵs sp̃s ĩmundos instituit.   inde potius
culpanda ẽ negligentia mea quia hoc ñ addidi:
quã obiurgatio tua. Uerũtam̃ longe anteꝙͣ.
litteras tuas accepissem seͥbens cont᷑ faustũ ma¬
nicheũ qͦmͦ eunde locũ quãuis breuit̾ explica¬
uerim & hoc illic ñ p̃t̾miseri. ꝙ legere pote

Expanded text:
populo suo per Moysen praecepit, ab eo quod in templis daemoniorum spiritus immundus instituit. Proinde potius culpanda est negligentia mea, quia hoc non addidi, quam objurgatio tua. Verumtamen longe antequam litteras tuas accepissem, scribens contra Faustum manichaeum quomodo eumdem locum, quamvis breviter explicaverim, et hoc illi
Abbreviated transcription (Latin):
dicit. ñ concupisces. qd̾ fatemur certe xp̃ianos
obseruare debere. atq ęũgłica maxime illu¬
stratione p̾dicari. legem dicit ẽẽ scãm. ꝙ man¬
datũ scm̃ ꝙ iustũ ꝙ bonũ. E inde subiungit.
Ad gͦ bonũ ẽ. mͥ factũ ẽ mors: Absit. Sed pecca¬

Expanded text:
dicit: non concupisces, quod fatemur certe Christianos dicit: non concupisces, quod fatemur certe Christianos obseruare debere atque euangelica maxime inlustratione praedicare. legem dicit esse sanctam et mandatum sanctum et iustum et bonum. deinde subiungit: quod ergo bonum est, mihi factum est mors
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ animo ac uoluntate. ista intentione qͥs qͥs tẽ
circũcidebat᷑. xp̃c ei om̃ino nichil ꝑderat. sic̃
gratis mortuus ẽ. Hoc declarat & qd̾ ipse cõme¬
morasti. Euacuati estis a xp̃o. Qin lege iꝰtifica¬
mini: a grã excidistis. Illos itaq arguit qͥ se ĩti¬
ficari in lege credebant. ñ qui legitima illa in eiꝰ
honore a qͦ mandata st̃ obseruabant. intelli¬
gentes & qͥa p̃nuntiandȩ ueritatis rõne man¬
data sint. & qͦusq debeant ꝑdurare. Unde ẽ
illud qđ ait. Si spũ ducimini: ñ estis sub lege.
Inde uelut colligis apparet qui sub lege ẽ non
dispensatiue ut nros putas uoluisse maiores.
s uere ut ego intelligo. eum sp̃m sc̃m non ha¬
bere. Alagna mͥ uidet᷑ questio qͥd sit eẽ sub lege.
sic quẽadmodũ apłs culpat. Neq enĩ hoc eum
ꝓpt̾ circũ cisionẽ arbitror dicere: aut illa sacͥfi¬
& cetera eius modi. S ꝙ hoc ipsum etiã qd̾ lex

Expanded text:
ergo animo, hac uoluntate, ista intentione quisquis tunc ergo animo, hac uoluntate, ista intentione quisquis tunc circumcidebatur, Christus ei omnino nihil proderat, sicut gratis mortuus est. hoc declarat et quod ipse commemorasti: euacuati estis a Christo, qui in lege iustificamini; a gratia excidistis. illos itaque arguit, qui se iustificari in lege credebant, non qui legitima illa in eius honore, a quo mandata sunt, obseruabant intellegentes, et quia praenuntiandae ueritatis ratione mandata sint et quo usque debeant perdurare. unde est illud, quod ait: spiritu ducimini, non adhuc estis sub lege, unde, uelut colligis, apparere, qui sub lege est, non dispensatiue; ut nostros putas uoluisse maiores, sed uere, ut ego intellego, eum sanctum spiritum non habere. Magna mihi uidetur quaestio, quid sit esse sub lege sic, quem ad modum apostolus culpat. neque enim hoc eum propter circumcisionem arbitror dicere aut illa sacrifi fiunt, et cetera eius modi, sed hoc ipsum etiam, quod lex
Abbreviated transcription (Latin):
moysen p̾cepta obseruatio. s ipse mundauerat:
uade ꝙ offer ꝑ te sacͥficium qđ p̾cepit moyses
in testimoniũ illis. nec fallacit̾ ascendit ad di¬
em festũ. usq adeo ñ causa ostentationis corã
hoĩb ut ñ euident̾ ascenderit. s latent̾. At enĩ
dix̃ ide apłs. Ecce ego paulꝰ dico uob̃. quia si cir¬
cũci damini. xp̃c uob̾ nichil ꝓderit. Decepit gͦ
timotheũ. ꝙ fecit ei nichil ꝓdesse.xp̃m: An quia
fallacit̾ hoc factũ ẽ ideo ñ obfuit: At ipse hoc
ñ posuit. nec ait. si circũ cidamini ueracit̾ sicut
nec fallacit̾. s sine ulla ex ceptione dix̃. si cͥcũ¬
cidamini xp̃c uob̃ nichil ꝓderit. Sic̃ gͦ tu uis
locũ hic dare sententiȩ tuȩ ut uelis subintelli¬
gi nͥ fallacit̾: ita ñ impudent̾ fagito. ut etiam
nos illic intelligere sinas eis utiq dictũ si cͥcum¬
cidamini qui ꝑꝑterea uolebant circũcidi. qd̃
alit̾ se putabant in xp̃o saluos esse ñ posse. Hoc

Expanded text:
Moysen praecepta obseruatio, sed ipse mundauerat: uade et offer pro te sacrificium, quod praecepit Moyses in testimonium illis; nec fallaciter ascendit ad diem festum usque adeo non causa ostentationis coram hominibus, ut non euidenter ascenderit, sed latenter. At enim dixit idem apostolus: ecce ego Paulus dico uobis, quia, si circumcidamini, Christus uobis nihil proderit. decepit ergo Timotheum et fecit ei nihil prodesse Christum? an, quia hoc fallaciter factum est, ideo non obfuit ? at ipse hoc non posuit nec ait \'si circumcidamini ueraciter\' sicut nec \'fallaciter\', sed sine ulla exceptione dixit: si circumcidamini, Christus uobis nihil proderit. sicut ergo tu uis hic locum dare sententiae tuae, ut uelis subintellegi \'nisi fallaciter\', ita non inpudenter flagito, ut etiam nos illic intellegere sinas eis dictum \'si circumcidamini\', qui propterea uolebant circumcidi, quod aliter se putabant in Christo saluos esse non posse. hoc
Abbreviated transcription (Latin):
late qͥs ꝙͣ sc̃s orientalis cũ romã uenerit ie¬
iunet sabb̃o. excepto illo die paschalis ugiliȩ
Qđ si malũ ẽẽ dixerimꝰ. ñ solũ romanã ȩccłiam
s etiã multa & uicina & aliqnͣdo remotiora
dapnabimꝰ. uͥ mos ide tenetꝰ᷑ ꝙ manet. Si aũ ñ
ieiunare sabb̃o malũ putauerimꝰ: tot ȩccłias
orientis ꝙ multo maiorẽ orbis xp̃ians partem
qua temeritate cͥminabim᷑ : Placet ne t̃ ut me¬
diũ qͥddã eẽ dicamꝰ. qd̾ tñ acceptabile sit ei qui
hoc ñ simulate s congruenti societate atq ob¬
seruantia fecerit: Stñ nichil iñ legimꝰ in cano.¬
nicis lib̾ͥs p̾ceptũ ẽẽ. xp̃ianis. Qntomagis utd̾
malũ dicẽ ñ audeo qd̾ dm p̾cepisse ipsa xp̃iana
fide negare ñ possũ. qua didici ñ eo mei̾tificari.¬

Expanded text:
late quisquam sanctus orientalis, cum Romam uenerit, ielate quisquam sanctus orientalis, cum Romam uenerit, ieiunet sabbato excepto illo die paschalis uigiliae. quod si malum esse dixerimus, non solum Romanam ecclesiam, sed 30 etiam multa ei uicina et aliquanto remotiora damnabimus, ubi mos idem tenetur et manet. si autem non ieiunare sabbato malum puta-B uerimus, tot ecclesias orientis et multo maiorem orbis Christiani partem qua temeritate criminabimur! placetne tibi, ut medium quiddam essedicamus, quod tamen acceptabile sit ei, qui hoc non simulate, sed congruenti societate atque obseruantia fecerit ? et tamen nihil inde legimus in canonicis libris praeceptum esse Christimalum dicere non audeo, quod Deum praecepisse ipsa christiana fide negare non possum, qua didici non eo me justificari
Abbreviated transcription (Latin):
quã forensiũ aduocatoꝵ. qndo in alienarũ cau¬
sarũ actione m̃tiunt᷑. Quoꝵ similitudo si in ip¬
sa expositione epłȩ ad galathas ad confirman¬
dam simulationẽ petͥ & pauli putata ẽ decent̾
induci: qͥd ego apud te timeã nom̃ phyloso¬
phors. qͥ ñ ꝑpt̾ea uani st̃ qͥa omia falsa dieuit.
s quia & falsis plerisq confidunt. & uͥ uera inue
Cur aũ ñ dicã p̾cepta illa ueterũ sacram̃toꝵ nec
bona ẽẽ. qͥa ñ eis hoĩes iustificant᷑. umbrȩ st̃
enĩ p̾nuntiantes gram qͦ iꝰtificam᷑. nec tñ ma¬
la quia diuinitꝰ p̾cepta st̃ tẽpori ꝑsonisq
congruentia. cũ me adiuuet etiã ꝓpħica
sententia qͦ dicit ds. se illi popło dedisse
p̾cepta ñ bona ᷤ forte enĩ ꝓpt̾ea ñ dix̃ mala
sed tantũ ñ bona: id ẽ ñ talia ut illis hoĩes
boni fiant. aut sine illis boni ñ fiant. Uellem
me doceret benigna sinceritas tua utrũ simu¬

Expanded text:
quam forensium aduocatorum, quando in alienarum cauquam forensium aduocatorum, quando in alienarum causarum actione mentiuntur. quorum similitudo si in ipsa expositione epistulae ad Galatas ad confirmandam simulationem Petri et Pauli putata est decenter induci, quid ego apud te timeam nomen philosophorum, qui non propterea uani sunt, quia omnia falsa dicunt, sed quia et falsis plerisque confidunt et, ubi uera inuenCur autem non dicam praecepta illa ueterum sacramentorum nec bona esse, quia non eis homines iustificantur — umbrae sunt enim praenuntiantes gratiam, qua iustificamur —, nec tamen mala, quia diuinitus praecepta sunt tempori personisque congruentia, cum me adiuuet etiam prophetica sententia, qua dicit deus se illi populo dedisse praecepta non bona? forte enim propterea non dixit mala, sed tantum non bona, id est non talia, ut illis homines boni fiant aut sine illis boni non fiant. uellem me doceret benigna sinceritas tua, utrum simu
Abbreviated transcription (Latin):
Sed neq titꝰ qͥ mecũ erat cũ eẽt grecꝰ cõpulsꝰ ẽ
circũcidi: ꝓpt̾ sub intͦductos aũ falsos fr̃s qͥ sub¬
intͦier̃t ꝑserutari lib̾tatẽ nr̃am ut nos in serui¬
tutẽ redig̾ent. Quib nec ad horam cessimꝰ sub¬
iectioni. ut ueritas ȩũgłii ꝑmaneat ad uos. Hic
apparet qͥd eos captare intellexerit. ut ñ face̾t
qđ in thimotheo fecerat. ꝙ qđ ea lib̾tate fac̾e
poterat qua ostenderat illa sacram̃ta nec
tanꝗͣ necessaria debere appeti. nec tanꝗͥ sacͥ¬
lega debe dapnari. S cauendu ẽ uidelicet in
hac disputatione ne sic̃ philosophi quedã fac¬
ta hoĩnũ media dicamꝰ int̾ recte factũ & pec¬
catũ. quȩ neq in recte factis neq in peceatis
numerent᷑. ꝙ urgeam᷑ eo qđ obseruare legis
cerimonias ñ potest ẽẽ indifferens. s aut bo¬
nũ aut malũ: ut si bonũ dixerimꝰ. eas nos
qͦq obseruare cogam᷑. si aũ malũ. ñ uere s si¬
ꝙ illi in sua disputatione ueri aliqd dicunt.

Expanded text:
 conpulsus est circumcidi, propter subintroductos autem falsos fratres, qui subintroierant perscrutari libertatem nostram, ut nos in seruitutem redigerent, quibus nec ad horam cessimus subiectione, ut ueritas euangelii permaneat ad uos. hic apparet, quid eos captare intellexerit, ut non faceret, quod in Timotheo fecerat, quod ea libertate facere ; poterat, qua ostenderet illa sacramenta nec tamquam necessaria debere appeti nec tamquam sacrilega debere damnari. Sed cauendum est uidelicet in hac disputatione, ne sicut philosophi quaedam facta hominum media dicamus inter recte factum et peccatum, quae neque in recte factis neque in peccatis numerentur, et urgueamur eo, quod obseruare legis caerimonias non potest esse indifferens, sed aut bonum aut malum, ut, si bonum dixerimus, eas nos quoque obseruare cogamur, si autem malum, non uere, sed siet illi in sua disputatione ueri aliquid dicunt,
Abbreviated transcription (Latin):
ipsum consideratione uitȩ ac moꝵ
tuoꝵ ñ simulate ñ fallacit̾ dixisse
credo: quantomagis ȩquũ ẽ me credẽ
apłm paulũ ñ aliud sensisse quã scͥpserit.
uͥ ait de petro & barnaba. cũ uiderẽ quia ñ
recte ingrediunt᷑ adueritatẽ eu̾głii. dixi
petͦ coram om̃ib Situ cũ sis uideꝰ gentilit̾ ꝙ
ñ uidaice iuiis. quomͦ gentes cogis uidai¬
zare: De qͦ enĩ certꝰ sim qd me scͥbendo uł
loquendo ñ fallat: si fallebat apłs filios
suos qͦs iterũ parturiebat donec in eis xp̃e¬

Expanded text:
ipsum consideratione uitae ac morum ipsum consideratione uitae ac morum tuorum non simulate, non fallaciter dixisse credo, quanto magis aequum est me credere apostolum Paulum non aliud sensisse, quam scripserit, ubi ait de Petro et Barnaba: Cum uiderem, quia non recte ingrediuntur ad ueritatem euangelii, dixi Petro coram omnibus: Si tut-non Iudaice uiuis, quomodo gentes cogis iudaizare? de quo enim certus sim, quod me scribendo uel loquendo non fallat, si fallebat apostolus filios suos, quos iterum parturiebat, donec in eis
Abbreviated transcription (Latin):
Ego enĩ fateor caritati tuȩ solis eis scͥpturarũ lib̾s
qui iam canonici appellant᷑. didici hune timo¬
rem honorẽq deferre. ut nullũ eoꝵ auctorẽ
sebendo aliqd errasse firmissime credam: acsi
aliqͥo in eis offendero litteris qđ uideat᷑ contra¬
rium ueritat. nichil aliud quã uł m̃dosũ ẽẽ
codicẽ. uł int̾ptem ñ assecutũ eẽ qđ dictum ẽ.
uł me minime intellexisse ñ ambigã. Alios
aũ ita lego: ut quantalibet sc̃itate doctͥnaq
p̃polleant. ñ ideo uerũ putẽ quia ipsi ita sen¬
uł ꝓbabili ratione qd a uero ñ abhorreat ꝑsua¬
dere potuerunt. Nec te mi fr̃ sentire aliud
existimo: prorsꝰ in quã ñ te arbitror sic legi tu¬
farium ẽ. Absit hoc a piahumilitate & ueraci
de temet ipso cogitatione. qͥa nͥ eẽs p̾ditꝰ non
utiq diceres. utinã merẽm᷑ cõplexͦ
Otuos. ꝙ collatione mutua uł doce¬
remꝰ aliqͣ uł disceremꝰ. Quod si te

Expanded text:
ego enim fateor caritati tuae solis eis scripturarum libris, ego enim fateor caritati tuae solis eis scripturarum libris, qui iam canonici appellantur, didici hunc timorem honoremque deferre, ut nullum eorum auctorem scribendo errasse aliquid firmissime credam ac, si aliquid in eis offendero litteris, quod uideatur contrarium ueritati, nihil aliud quam uel mendosum esse codicem uel interpretem non adsecutum esse, quod dictum est, uel me mautem ita lego, ut quantalibet sanctitate doctrinaque praepolleant, non ideo verum putem, quia ipsi ita senuel probabili ratione. quod a uero non abhorreat, persuadere potuerunt. nec te, mi frater, sentire aliud existimo; prorsus, inquam. non te arbitror sic legi tufarium est. absit hoc a pia humilitate et ueraci de temet ipso cogitatione, qua nisi esses praeditus, non utique diceres: \'Utinam mereremur complexus tuos et conlatione mutua uel doceremus aliqua uel disceremus\'. Quod si te
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ ludamꝰ. siue illud aꝑtum & planũ sit unde
colloqͥm᷑ siue arduũ atq difficile: hoc ipsũ edoce
obsecrote. qͦnã mͦ assequi ualeamꝰ. ut cũ forte ali¬
qͥd nos mouet qd̾ nob̃ & si ñ cautiꝰ attendentib
certe tardiꝰ intelligentib ñ ꝓbatũ ẽ. ꝙ qͥd nob̾
uideat᷑ contͣ conam᷑ asserere si hoc aliqͣnta securio¬
ri lib̾tate dicamꝰ. ñ incidamꝰ in suspitionẽ pue¬
rilis iactantiȩ. quasi nr̃o nõi famã uiros illustres
ri oircũfundamꝰ eloqͥo. litũ melle gladiũ stͥnge
iudicem᷑. ñ forte ille modꝰ ẽ qͦ utrũq hoc uitiũ
uł uitii suspitionẽ caueamꝰ: si cũ amico doctio
re sic disputemꝰ. ut qͥc qͥd dixerit necẽe sit appro¬
bare ne querendi saltẽ causa liceat aliqͦntulũ
reluctari. Tũ uͦ sine ullo timore offensionis
tanꝗͣ in cãpo ludit᷑: s mirũ si nob ñ illudit᷑

Expanded text:
esse \'ludamus\\ siue illud apertum et planum sit, unde esse \'ludamus\\ siue illud apertum et planum sit, unde conloquimur, siue arduum atque difficile, hoc ipsum edoce, obsecro te. quonam modo adsequi ualeamus, ut, cum forte aliquid nos mouet, quod nobis etsi non cautius adtendentibus certe tardius intellegentibus non probatum est, et, quid nobis uideatur. contra conamur adserere, si hoc aliquanto securiore libertate dicamus, non incidamus in suspicionem puerilis iactantiae, quasi nostro nomini famam uiros inlustres re circumfundamus eloquio, litum melle gladium stringere iudicemur, nisi forte ille modus est, quo utrumque hoc uitium uel uitii suspicionem caueamus, si cum doctiore amico sic disputemus, ut, quicquid dixerit, necesse sit adprobare nec quaerendi saltem causa liceat aliquantulum reluctari. Tum uero sine ullo timore offensionis tamquam in campo luditur, sed mirum si nobis non inluditur.
Abbreviated transcription (Latin):
sio t̃. Nerum illud maluerã tuis nosse rescͥptis.
mͥ intimari cupio: quãuis hilarior quidam
uultꝰ litt̾arũ tuarũ. etiã hoc me impetrasse sig¬
nificare uideat᷑. si tñ pͦt lectam illam missȩ st̾:
qdđ in eis minime apparet. Petis uł potiꝰ fiducia
caritatis iubes. ut in scͥpturarũ campo sine
nr̃o inuicẽ dolore ludamꝰ. Et quide quantũ
ad me attinet serio nos ista quã ludo agere
mallẽ. Quod sihoc u̾bum tͥ ꝓpt̾ facilitatẽ p̃ onẽ
placuit: ego fateor maiꝰ aliqd expeto a benigni¬
tate uirium tuarũ. prudentiaq tam doctȩ do
ctiosa. annosa. studiosa. ingeniosa. diligenti.
Hȩc tͥ ñ tantũ donante. uerũ etiã dictante sp̃u
scõ: ut in magnis ꝙ laboriosis q̃stionib ñ tanꝗͦ
ludentẽ in cãpo scͥpturarũ. s in montib anhe¬
lantẽ adiuues. Si aũ ꝓpt̾ hilaritatẽ quã ẽẽ int̾
carissimos disserentes decet. putasti dicendum

Expanded text:
sio est. uerum illud malueram tuis nosse rescriptis,sio est. uerum illud malueram tuis nosse rescriptis,d apertius mihi intimari cupio, quamuis hilarior quidam uultus litterarum tuarum etiam hoc me impetrasse significare uideatur, si tamen post lectam illam missae sunt, quod in eis minime apparet. Petis uel potius fiducia caritatis iubes, ut in scripturarum campo sine nostro inuicem dolore ludamus. equidem, quantum ad ad me adtinet, serio nos ista quam ludo agere mallem. quodsi hoc uerbum tibi propter facilitatem ponere placuit, ego, fateor, maius aliquid expeto a benignitate uirium tuarum prudentiaque tam docta et otiosa, annosa, studiosa, ingeniosa diligentia haec tibi non tantum donante, uerum etiam dictante spiritu sancto, ut in magnis et laboriosis quaestionibus non tamquam ludentem in campo scripturarum sed in montibus anhelantem adiuues. si autem propter hilaritatem, quam esse inter carissimos disserentes decet, putasti dicendum
Abbreviated transcription (Latin):
prbro iheronimo: augustinꝰ in
dño sałt. Iam pͥdem tuȩ caritati ꝓlixam epłã
misi. respondens illi tuȩ qũa ꝑ scm̃ filiũ tuũ
asteriũ nuntium ñ solum frẽm. uerũ etiã colle¬
gam meũ. misisse te recolis. Quȩ utrũ in manꝰ
tuas ꝑuenire meruerit adhuc nescio: nͥ qđ ꝑ
frem̃ sincerissimũ firmũ scribis si ille qͥ me
pͥmũ gladio petiit stilo repulsꝰ ẽt ut sit hu¬
manitatis mex̧ atq iusticiȩ accusantẽ repre¬
hendẽ. ñ respondentẽ. hoc solo tenuissimo
indicio utcũq conitio legisse te epłam illam
meam. In ea qppe deploraui tantã int uos
extitisse discordiã. de quoꝵ tanta amicitia
qua qua uersũ eã fama diffuderat. caritas
fr̃na gaudebat. Qd ñ feci rep̾hendendo ger¬
manitatẽ tuam. cuꝰ in ea re aliquã culpam
me cognouisse non ausim dicẽ. s dolendo hu¬
manã miseriã cuiꝰ in amicitiis mutua caritate
retinendis quantalibet illa sit incerta ꝑman.¬

Expanded text:
presbytero Hieronymo Augustinus in domino salutem. Iam pridem tuae caritati prolixam epistulam misi respondens illi tuae, quam per sanctum filium tuum Asterium, nunc iam non solum fratrem, uerum etiam collegam meum, misisse te recolis. quae utrum in manus tuas peruenire meruerit, adhuc nescio, nisi quod per fratrem sincerissimum Firmum scribis, si ille, qui te primum gladio petiit, stilo repulsus est, ut sit humanitatis meae atque iustitiae accusantem reprehendere, non respondentem. hoc solo tenuissimo indicio utcumque conicio legisse te illam epistulam meam. in ea quippe deploraui tantam inter uos extitisse discordiam, de quorum tanta amicitia, quaqua uersum eam fama diffuderat, caritas fraterna gaudebat. quod non feci reprehendendo germanitatem tuam, cuius in ea re aliquam culpam me cognouisse non ausim dicere, sed dolendo humanam miseriam, cuius in amicitiis mutua caritate retinendis, quantalibet illa sit, incerta perman
Abbreviated transcription (Latin):
m̃tũ qd uetꝰ dr diuinitꝰ data ad significationẽ
tantũ ad intelligentiã p̾missȩ ꝓphetiȩ.ñ aũ ne¬
cessario facienda quasi adhuc expectandu ẽẽ ut
ueniret fide reuelatio. quȩ his significabat᷑ ẽẽ
uentura. s quãuis gentib imponenda ñ eẽnt.
ñ tñ sic debuisse auferri a consuetudine iudeoꝵ
tanquã detestanda atq d̾apnanda. sensim ꝓm̃
atq paulatim feruente sane p̾dicatione gr̃ẽ. xp̃i
qua sola nossent credentes se iꝰtificari saluosq
fieri. ñ illis ũbͥs rerũ antea futurarũ tẽ iã ueni¬
entiũ atq p̃sentiũ. ut in illoꝵs iudeoꝵ uocatione
qͦs p̾sentia carnis dñi & apłica tempora sic inue¬
nerant om̃is illa actio consũmaret᷑ umbrarũ.
hoc ei suffecisse ad cõm̃dationẽ. ut ñ tanꝗͣ detestan¬
da ꝙ similis idolatriȩ uitaret᷑. ult᷑ uͦ ñ hab̾et pro¬
gressum. nec putaret᷑ necessaria tanꝗͣ uł ab illa

Expanded text:
tus dicitur, diuinitus data ad significationem tantum ad intellegentiam praemissae prophetiae, non autem necessario facienda, quasi adhuc expectandum esset, ut ueniret fidei reuelatio, quventura. Sed quamvis Gentibus imponenda non essent, non tamen sic debuisse auferri a consuetudine Judaeorum, tanquam detestanda atque damnanda. Sensim proinde atque paulatim fervente sana praedicatione gratiae Christi, qua sola nossent credentes se justificari, salvosque fieri, non illis umbris rerum antea futurarum, tunc jam venientium atque praesentium, ut in illorum Iudaeorum uocatione, quos praesentia carnis domini et apostolica tempora sic inuenerant, omnis illa actio consumeretur umbrarum, hoc ei suffecisse ad commendationem, ut non tamquam detestanda et similis idolatriae uitaretur, ultra uero non haberet progressum, ne putaretur necessaria, tamquam uel ab illa
Abbreviated transcription (Latin):
mineratr Si aũ hoc qd̾ magis arbitror ante il¬
lud iherosolimitanũ conciliũ petrꝰ fecit: nec sic
s fidelit̾ asserere. qđ eũ parit̾ sentire iã nouerat.
siue qđ cũ eo contulerat eugłm. siue qđ in cor¬
nelii centurionis uocatione etiã diuinitꝰ eum
de hac re ãmonitũ accȩꝑat. siue qđ anteqͣ. illi qͦs
timuerat uenissent antiochiã. cũ gentib eũ
conuesci uiderat. Neq enĩ negam᷑ in hac senten¬
tia fuisse iam petrũ. in qͦ ꝙ paulꝰ fuit. Non itaq
tunc eũ qͥd in ea re uerũ eẽt docebat: s eiꝰ simu¬
lationẽ qua gentes iudaizare cogebantꝰ᷑ argue¬
bat. ñ ob aliud. nͥ quia sic illa omĩa simula¬
toria gerebant᷑. tanꝙͣ. uerũ eẽt qđ dicebant
illi qͥsine circũcisione p̃putii atq aliis obser¬
uationib quȩ erant umbrȩ futuroꝵ puta
idolatͥa detestanda ẽ. cũ illam ds fieri p̾ceꝑit.

Expanded text:
minerat ? Si autem hoc, quod magis arbitror, ante ilminerat ? Si autem hoc, quod magis arbitror, ante illud Hierosolymitanum concilium Petrus fecit, nec sic sed fidenter adserere, quod eum pariter sentire iam nouerat, siue quod cum eo contulerat euangelium siue quod in Cornelii centurionis uocatione etiam diuinitus eum de hac re admonitum acceperat siue quod, antequam illi, quos timuerat, uenissent Antiochiam, cum gentibus eum conuesci uiderat. neque enim negamus in hac sententia fuisse iam Petrum, in qua et Paulus fuit. non itaque tunc eum, quid in ea re uerum esset, docebat, sed eius simulationem, qua gentes iudaizare cogebantur, arguebat non ob aliud, nisi quia sic illa omnia simulatoria gerebantur, tamquam uerum esset, quod dicebant illi, qui sine circumcisione praeputii atque aliis obseruationibidololatria detestanda est; cum illam Deus fieri praeceperit,
Abbreviated transcription (Latin):
toꝵq diuinoꝵs cͥminabant᷑. Cuiꝰ falsȩ cͥmina¬
tionis inuidiã congruentꝰ deuitare ñ posset.
quã ut ea ipsa celebraret q̃ dapnare tanꝗͥ sacͥle¬
ga putabat᷑: atq ita ostenderet nec iudeos tẽ
ab eis tanqͣ nefarii ꝓhibendos. nec gentiles ad
ea tanꝗͣ ad necessaria cõpellendos. ⁊am si ea
reuera sic repbaret quemadmođu de illo audi¬
tum erat. & ideo celebranda susciꝑet. ut actio¬
ne simulata suã posset occultare sententiam.
ñ ei dicẽt iacobꝰ ꝙ scient om̃s. s dicẽt & putabuit
in ipsis iherosolimis apł iã decreuerant ne qͥs¬
quã gentes cogeret iudaizare. Non aũ decreue¬
rant ne qͥs ꝗͣ iudeos iudairare ꝓhiberet: quauis
chia simulationẽ qͣ gentes cogeret iudarare. qͣm¬
iam nec ipse cogebat᷑. quãuis ꝓpt̾ cõm̃ danda
eloquia ̃i quȩ iudeis st̃ credita ñ ꝓhibebat᷑. qͥd
mirũ si constͥngebat paulꝰ libere debere asserẽ.
qdd eum ceteris apłis se iherosolimis decreuisse me¬

Expanded text:
 divinorum criminabantur: cujus falsae criminationis invidiam congruentius: devitare non posset, quam ut ea ipsa celebraret, quae damnare tanquam sacrilega putabatur; atque ita ostenderet, nec Judaeos tunc ab eis tanquam a nefariis prohibendos, nec gentiles ad ea tanquam ad necessaria compellendos. » 10. « Nam si revera sic ea reprobaret, quemadmodum de illo auditum erat, et ideo celebranda susciperet, ut actione simulata suam posset occultare sententiam, non ei diceret, Jacobus, et scient omnes: sed diceret, et putabant in ipsis Hierosolymis apostoli iam decreuerant, ne quisquam gentes cogeret iudaizare, non autem decreuerant, ne quisquam tunc Iudaeos iudaizare prohiberet, quamuis chia simulationem, qua gentes cogeret iudaizare, quoniam nec ipse cogebatur, quamuis propter commendanda eloquia dei, quae Iudaeis sunt credita, non prohibebatur, quid mirum, si constringebat eum Paulus libere adserere, quod cum ceteris apostolis se Hierosolymis decreuisse me
Abbreviated transcription (Latin):
tors illoꝵs ꝓpħicã sc̃itatẽ. ñ ꝓpt̾ adipiscendam
rant. quisic ea uolebant obseruari. tanquã
sine his in eugłio salꝰ credentib ẽẽ ñ posset.
Ipsum enĩ senserant uehem̃tissimũ gr̃ȩ p̾dica¬
torẽ. ꝙ intentioni eoꝵ maxime adu̾sũ docen¬
tem. ñ ꝑ illa hoiẽm ĩtificari. s ꝑ grãm iħ̾uxp̃i.¬

Expanded text:
ntorum illorum propheticam sanctitatem, non propter adipiscendam ntorum illorum propheticam sanctitatem, non propter adipiscendam rant, qui sic ea uolebant obseruari, tamquam sine his in euangelio salus credentibus esse non posset. ipsum enim senserant uehementissimutn gratiae praedicatorem et intentioni eorum maxime aduersum docentem non per illa hominem iustificari, sed per gratiam Ie
Abbreviated transcription (Latin):
eos filios suos. neq sedm consuetudinẽ ingre¬
dr. b gͦ ẽ e Utiq oportet conuenire multitudi¬
nem. audient enĩte suꝑuenisse. Hoc gͦ fac qđ tͥ
dicimꝰ. S unt nod̃ cũ uiri quatuor. uotũ habentes
suꝑ se. His assumptis scĩsi ea tt cum ipsis. & im¬
pende in eos ut radant capita: ꝙ seient õs qua
quȩ de te audierunt falsa st̃. s sequeris & ipse
custodiens legẽ. De gentib aũ qͥ credider̃t nos
mandauimꝰ iudicantes nichil eiꝰmodi seruare il¬
los: nͥ ut obseruent se ab idolis ĩmolato. ꝙ san¬
guine ꝙ fornicatione. Non opinor obseurũ ẽẽ &
iacobum hoc ido monuisse ut scirent falsa ẽẽ
doct̾nã xp̃i uelut sacͥlega nec ado mandata con¬
scͥpta dapnari putarent᷑. quȩ ꝑ moysen patͥ¬
b fuerant ministrata. Hoc enĩ de paulo iacta¬
uerant ñ ill qͥ intelligebant qͦ animo a iudeis
fidelib obseruari tunc ista deberent. ꝓpt̾ comm̃¬
danda scilicet auctoritatẽ diuinã. & sacram̃¬

Expanded text:
e filios suos, neque secundum consuetudinem ingredi. Quid ergo est? Utique oportet convenire multitudinem; audient enim te supervenisse: hoc ergo fac quod tibi dicimus. Sunt nobis viri quatuor votum habentes super se; his assumptis, sanctifica te cum illis, et impende in illis ut radant capita: et scient omnes quia e de te audierunt, falsa sunt, sed sequeris et ipse custodiens legem. de gentibus autem, qui crediderunt, nos mandauimus iudicantes nihil eius modi seruare illos, nisi ut obseruent ab idolis immolato et a sanguine et a fornicatione. non, ut opinor, obscurum est et Iacobum hoc ideo monuisse, ut scirent falsa esse, doctrinam Christi uelut sacrilega nec deo mandante conscripta damnari putarentur, quae per Moysen patribus fuerant ministrata. hoc enim de Paulo iactauerant non illi, qui intellegebant, quo animo a Iudaeis fidelibus obseruari tunc ista deberent propter commendandam scilicet auctoritatem diuinam et sacrame
Abbreviated transcription (Latin):
ratione secernis. ita ego pauli apłi uerac̾e tunc
in his om̃ib conu̾sationẽ ab huiꝰ tẽporis qͣuis
minime simulata cerimoniarũ iudaicarũ ob¬
seruatione secerno: qm̃ tunc fuit approbanda.
nunc detestanda. Ita quauis legerimꝰ. lex & ꝓpħȩ
usq ad ioħem baptistam. & quia ꝓpt̾ea quere¬
bant iudei xp̃m int̾ficere: qͥa ñ solũ soluebat¬

Expanded text:
ratione secernis, ita ego Pauli apostoli ueracem tunc ratione secernis, ita ego Pauli apostoli ueracem tunc in his omnibus conuersationem ab huius temporis quamuis minime simulata caerimoniarum Iudaicarum obseruatione secerno, quoniam tunc fuit adprobanda, nunc detestanda. ita, quamuis legerimus: lex et prophetae usque ad Iohannem Baptistam et quia propterea quaerebant Iudaei Christum interficere, quia non sol
Abbreviated transcription (Latin):
tibi fides fiet illud me ante dictasse: mͥq de aĩo
meo crede qd̾ corã d̃o loquens iure caritatis ex-¬
posco nũꝗͣ mͥ uisum fuisse. etiã nc̃ xp̃ianos ex
iudeis factos sacram̃ta illa uetera qͦlibet affectu.
qͦlibet aĩo celebrare debere. aut eis ullomͦ cedere:
cum illud de paulo semꝑ ita senserim ex qͦ mͥ il
lius litterȩ innotuer̃t: sic̃ nec tͥ uidet᷑ hoc tem¬
pore cuiꝗͣ ista ẽẽ simulanda. cũ hoc fecisse apłos
credas. inde sic̃ tu e contrario loqueris & licet
relamante sic̃ seͥbis mundo libera uoce ꝓnun
tias cerimonias iudeoꝵ ꝙ ꝑnitiosas ẽẽ & morti¬
feras. xp̃ianis. & qͥcumq eas obseruauerit siue
ex iudeis siue ex gentib eũ in baratrũ diabo¬
l deuolutũ: ita ego hanc uocẽ tuã omino con¬
firmo. ꝙ addo. qͥcumq eas obseruauerit non
solũ ueracit̾. uerũ etiã simulate: eũ in bara¬
trum diabol deuolutũ. Qd queris amplꝰ:
Sed sic̃ tu simulationẽ apłoꝵ ab huiꝰ tẽporis

Expanded text:
tibi fide:; fiat illud me ante dictasse. mihique de animo meo crede. quod coram deo loquens iure caritatis exposco, numquam mihi uisum fuisse etiam nunc Christianos ex Iudaeis factos sacramenta illa uetera quolibet affectu, quolibet animo celebrare debere aut eis ullo modo licere, cum illud de Paulo semper ita senserim, ex quo illius mihi litterae innotuerunt, sicut nec tibi uidetur hoc tempore cuiquam ista esse simulanda, cum hoc fecisse apostolos credas. Proinde, sicut tu e contrario loqueris et licet retias, cerimonias Judaeorum et perniciosas esse et mortiferas Christianis, et quicumque eas observaverit, sive ex Iudaeis siue ex gentibus, eum in barathrum diaboli deuolutum, ita ego hanc uocem tuam omnino confirmo et addo: quicumque eas obseruauerit non solum ueraciter, uerum etiam simulate, eum in barathrum diaboli deuolutum. quid quaeris amplius? sed sicut tu simulationem apostolorum ab huius temporis
Abbreviated transcription (Latin):
ueritatẽ eugłii. ac petͦ in faciẽ restitisse ñ ob
aliud nͥ qđ gentes coegisset iudaizare. Atenĩ
satiꝰ ẽ credere apłm paulum aliqͥd ñ uere
scͥpsisse. quã apłm pecrũ ñ recte aliqͥd egis¬
ser Hoc si ita ẽ: dieamꝰ qđ absit satiꝰ ẽẽ credẽ
m̃tiri eugłm. quã negatũ ẽẽ apetͦ xp̃m.
ꝙ m̃tiri regnoꝵs librũ. quã tantũ ꝓpħam
a dño do tam excellentẽ ñ electũ. ꝙ in con¬
cupiscenda atq abducenda uxore aliena.
cõmisisse adult̾ium. & in marito eiꝰ necando
tam horrendu homicidiũ. Immo uͦ scam scͥp¬
turam in sũmo & cęlesti auctoritatis culmi¬
ne collocanda de ueritate eiꝰ certꝰ ac securũ
legam. & in ea hoĩes uł approbatos uł em̃ da¬
tos uł dapnatos ueracit̾ discam. potiꝰ ꝗͣ. fa¬
cta humana: nedũ in quibda laudabilis ex¬
cellentiȩ ꝑsonis aliqndo credẽ tim eo rep̾hen¬
denda. ipsa diuina eloquia mͥ sint ubiq sus¬
pecta. A anichei plurima diuinarũ scͥptura¬

Expanded text:
Petro in faciem restitisse non ob aliud, nisi quod gentes cogeret iudaizare? \'At enim satius est credere apostolum Paulum aliquid non uere scripsisse, quam apostolum Petrum non recte aliquid egisse.\' hoc si ita est, dicamus — quod absit — satius esse credere mentiri euangelium, quam negatum esse a Pet mentiri Regnorum librum, quam tantum Prophetam a Domino Deo tam excellenter electum, et in concupiscenda atque abducenda uxore aliena commisisse adulterium, et in marito ejus necando, tam horrendum 764 homicidium. Imo vero sanctam Scripturam in summo, et coelesti auctoritatis culmine collocatam, de veritate ejus certus ac securus legam et in ea homines uel adprobatos uel emendatos uel damnatos ueraciter discam potius, quam, facta humana dum in quibusdam laudabilis excellentiae personis aliquando credere timeo reprehendenda, ipsa diuina eloquia mihi sint ubique suspecta. Manichei plurima diuinarum scriptura
Abbreviated transcription (Latin):
damaso Ieronimꝰ. Origenes cum in
ceteris libͥs om̃s uicerit. in cantico
canticoꝵ ipse se uicit. ⁊Iam decem
uoluminib explicatis quȩ ad uigin¬
ti usq uersuũ milia pene ꝑueniunt. pͥmum
.lxx. int̾pretes. dem̃ aquilam ꝙ sẏminachũ¬
ꝙ theodotionẽ. ꝙ ad extremũ quintã editio¬
nem quã in actio littore inuenisse se seͥbit.
ita magnifice aꝑteq disseruit. ut inde mͥ
quia ingentis ẽ otii. laboris & sũptuũ. tantas
res. tamq dignas in latinũ tnsferre sermo¬
nem: hos duos tractatꝰ quos in morẽ cotidi¬
an eloquii paruulis adhuc lactentibꝰq cõ¬
posuit. fidelit̾ magis quã ornate int̾ptans.¬
sũmum gustum tͥ sensuũ eiꝰ ñ cibum offero.
Tu animadũte quanta sint illa estimanda q̃
magna sunt: cũ sic possint placere q̃ parua
sunt.

Expanded text:
Damaso. Origenes cum in caeteris libris omnes vicerit, in Cantico Canticorum ipse se vicit. Nam undecim voluminibus explicitis, quae ad viginti usque versuum millia pene perveniunt, primum interpretes, deinde Aquilam, Symmachum, Theodotionem, et ad extremum Quintam editionem, quam in Actio littore invenisse se scribit, ita magnifice aperteque disseruit, ut vel inde mihi quia ingentis est otii, laboris et sumtuum, tantas res, tam dignum opus in Latinum transferre sermonem, hos duos Tractatus quos in morem quotidiani eloquii parvulis adhuc lactentibusque composuit, fideliter magis quam ornate interpretatusum, gustum tibi sensuum ejus, non cibum offerens: ut animadvertas, quanti sint illa existimanda, quae magna sunt, cum sic possint placere, quae parva sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
Ego ȩccłia. ego
sponsa. ego sine macula. plurimarũ custos
posita sum uinearũ a filiis matris meȩ. qͥ ali
as. uineã meã non seruaui. Intellige mͥ. hoc de
paulo ꝙ alio qͥcũq scõꝵ qui ꝓ om̃iũ sit salute
sollicitꝰ. ꝙ uidebis qͦmͦ uineã suã ñ custodiens
alioꝵs uineta custodiat. qͦmͦ ut alios lucrifaci¬
at. ipsa in quibꝰdã dapna sustineat. ꝙ cũ fuerit
liber ex om̃ib se ipsũ seruũ fecit. ut om̃s luc̾¬
faceret. factꝰ sum infirmis infirmꝰ. iudeis iudẽ.
his qui sub lege erant qͣsi sub lege & cet̾a. dicatq
uineã meã ñ custo diui. Bem̃ conspieit spon¬
sum qͥ conspectꝰ abscessit. & frequent᷑ in toto
carmine hoc fac̃. Eͦd nͥ qͥs ipse patiat᷑: nemo
potest intelligere. Sepe conspexi. d̾s testis
ñ potui quod quereb̾a. Rursũ gͥ desidero
sus. rursũ elabit᷑. & cũ fuerit elapsꝰ. a me
illũ uere teneã. ꝙ descendã innixa suꝑ frũi¬
elem meũ.
Annuntia mͥ quẽ diligit aĩa mea.

Expanded text:
Ego Ecclesia, ego sponsa, ego sine macula, plurimarum custos sum posita vinearum a filiis matris meae, qui conas, vineam meam non servavi. Intellige mihi hoc de Paulo et alio quocumque sanctorum, qui pro omnium sit salute sollicitus: et videbis quomodo vineam suam non custodiens, aliorum vineta custodiat. Quomodo etiam, ut alios lucrifaciat, ipse in quibusdam damna sustineat. Et 513 cum fuerit liber ex omnibus, seipsum servum fecit, ut omnes lucrifaceret: Factus infirmus infirmis, Judaeis Judaeus: his qui sub Lege erant, quasi sub Lege , et caetera: dicatque, vineam meam non custodivi. Deinde conspicit sponsum, qui conspectus abscessit. Et frequenter hoc in toto carmine facit, quod nisi quis ipse patiatur, non potest intelligere. Saepe, Deus testis non potui quod quaerebam. Rursus igitur desidero sus, rursum elabitur; et cum fuerit elapsus, rursillum vere teneam, et ascendam innixa super fratruelem meum. Annuntia mihi quem dilexit anima
Abbreviated transcription (Latin):
rint. de animi calũpniabunt᷑ rancore descen¬
dere. Michi aũ statutũ est te amare. susciꝑe.
colere: mirari: tuaq dicta qͣsim ea defendẽ.
Certe ꝙ indialogo que nuꝑ edidi. tuȩ̨ beati¬
tudinis ut dignũ fuerat recordatꝰ sũ. Alagisq
demꝰ oꝑam. ut ꝑnitiosissima heresis de ȩccłia
auferat᷑. quȩ semꝑ simulat penitentiã. ut
docendi in eccłiiᷤᷤ habeat facultatẽ. Nam si
aꝑta luce ꝓdierit: foras expulsa morietur.
gne gradiunt᷑. specialit̾q salutant beatitu¬
dinem tuam: omĩs qͦq fr̃nitas quȩ nob̾cũ
affricam siciliãq direximꝰ: quẽ putamꝰ iam
in affricȩ partib cõmorari. S cõs. tuo adheren¬
tes lateri. ut meo obseqͥo salutes p̾cor. Uit¬
teras qͦq meas ad scm prb̃rm firmũ direxi
Quod si adte uenerint: ei mitt̾e ñ graueris.
sermonis in ista ꝓuincia notarioꝵ patim᷑
penuriã. & iccͥco tuis p̃ceptis parere ñ possu¬

Expanded text:
rint, de animi calumniabuntur rancore descenrint, de animi calumniabuntur rancore descendere. mihi autem decretum est te amare, suscipere, colere, mirari tuaque dicta quasi mea defendere. certe et in dialogo, quem nuper edidi, beatitudinis tuae, ut dignum fuerat, recordatus sum magisque demus operam, ut perniciosissima haeresis de ecclesiis auferatur. quae semper simulat paenitentiam, ut docendi in ecclesiis habeat facultatem, ne, si aperta se luce prodiderit, foras expulsa moriatur. gne gradiuntur specialiterque salutant beatitudinem tuam, omnis quoque fraternitas, quae nobiscum Africam Siciliamque direximus, quem putamus iam in Africae partibus commorari. sanctos tuo adhaerentes lateri ut meo obsequio salutes, precor. litteras quoque meas ad sanctum presbyterum Firmum direxi; quae si ad te uenerint, ei dirigere non graueris. sermonis in ista prouincia notariorum patimur penuriam et idcirco praeceptis tuis parere non possu
Abbreviated transcription (Latin):
ne uenerabili papȩ Augustino
Iheronimꝰ in xp̃o salutem. Ui¬
rum uenerabilem frẽm meũ filiũ dignatio¬
nis tuȩ horosiũ prbrm ꝙ sui merito & te
iubente suscepi. Sed incidit tempꝰ difficilli.
mum. qnͣdo mͥ tacere meliꝰ fuit quã loqui: ita
ut nr̃a studia cessarent. ꝙ iuxta appiũ cani¬
na exerceret᷑ facundia. Itaq duob libellis
tius qͦs meo nõi dedi casti eruditissimis ꝙ
om̃i eloqͣntiȩ splendore fulgentibꝰ. ad tẽpꝰ
respondere ñ potui. ñ qͦ qͥe ꝗͦ in illis rep̾hen¬
dendum putẽ. s quia iuxta beatum apłm
unꝰ quisq in suo sensu abundet: aliꝰ quidẽ sic
aliꝰ aũ sic. Certe qͥc qdͥ dici potuit. ꝙtam sub¬
limi ingenio de scͥpturarum sẽarũ hauriri
fontib. a te positum atq dissertum est. Sed
queso reu̾entiã tuã. parumꝑ patiaris me tu¬
um laudare ingeniũ. Nos enim int̾ nos eru¬
ditionis causa disserimꝰ. E eterũ ȩmuli ꝙ maxi¬
me heretici si diu̾sas int̾ nos sententias uide¬

Expanded text:
ne uenerabili papae Augustino Hieronymus in Christo salutem. Uirum honorabilem, fratrem meum, filium dignationis tuae, Orosium presbyterum et sui merito et te iubente suscepi. sed incidit tempus diffmum, quando mihi tacere melius fuit quam loqui, ita ut nostra studia cessarent et iuxta Appium canina exerceretur facundia. itaque duobus libellis tuis. quos meo nomini dedicasti, eruditissimis et omni eloquentiae splendore fulgentibus ad tempus respondere non potui, non quo quicquam in illis reprehendendum putem, sed quia iuxta beatum apostolum unusquisque in suo sensu abundet alius quidem sic alius autem sic. certe quicquid dici potuit et tam sublimi ingenio de scripturarum sanctarum hauriri fontibus, a te positum atque dissertum est. sed quaeso reuerentiam tuam, parumper patiaris me tuum laudare ingenium. nos enim inter nos eruditionis causa disserimus. ceterum aemuli et maxime haeretici, si diuersas inter nos sententias uide
Abbreviated transcription (Latin):
nifestiora fiant. Qd̃ aũ genꝰ int̾ptationis in scͥp¬
turis scĩs sequendũ sit. lib̾ quẽ scͥpsi de optimo
genere int̾ytandi. ꝙ om̃s p̾faciunculȩ diuino¬
rũ uoluminũ qs editioni nr̃ȩ p̾posuimꝰ expli¬
cant. ad illasq prudentẽ lectorẽ mittendũ
puto. Et sime ut dicis in noui testam̃ti em̃dati¬
one suscipis exponisq causas cur suscipias. qͥa
plurimi linguȩ grecȩ habentes scientiã de meo
possunt oꝑe iudicare: eandẽ integritatẽ debu
transtulimꝰ. Sicubi dubitas: hebreos int̾roga.
Dicis. Qd si hebrei aut respondere noluerint
aut m̃tiri uoluerint: Tota frequentia iudeoꝵs
in mea int̾p̾tatione reticebit. Nullꝰ inueniri
poterit qͥ hebree linguȩ habeat notionẽ Aut
om̃s imitabunt᷑ illos iudeos. qͦs dicis in affri¬
cȩ reꝑtos oppidulo in meã calũpniã conspi¬
rasse: Huiꝰcemodi enĩ inepła tua texis fabulã.¬

Expanded text:
nifestiora fiant. quod autem genus interpretationis in scripnifestiora fiant. quod autem genus interpretationis in scripturis sanctis sequendum sit, liber, quem scripsi de optimo genere interpretandi, et omnes praefatiunculae diuinorum uoluminum, quas editioni nostrae praeposuimus, explicant ad illasque prudentem lectorem remittendum puto. et si me, ut dicis, in noui testamenti emendatione suscipis exponisque causam, cur suscipias. quia plurimi linguae Graecae habentes scientiam de meo possent opere iudicare, eandem integritatem debuetranstulimus. sicubi dubitas, Hebraeos interroga. Dices: Quid, si Hebraei aut respondere noluerint aut mentiri uoluerint? tota frequentia Iudaeorum in mea interpretatione reticebit, nullus si inueniri poterit, qui Hebraeae linguae habeat notitiam, aut omnes imitabuntur illos ludaeos. quos dicis in Africae repertos oppidulo in meam calumniam conspirasse? huiusce modi enim in epistula tua texis fabula
Abbreviated transcription (Latin):
sa senseris. Si enĩ obscuri st̃ psalmi. te qͦq in eis
falli potuisse credendu est. Si manifesti: illos
in eis falli potuisse ñ credit᷑. Ae ꝑhoc utroq mͦ
suꝑflua erit int̾p̃tatio tua. & hac lege pt pͥorẽ
nullꝰ loqͥ audebit: ꝙ qd̾ cũq aliꝰ occupauerit.
alius de eo scribendi licentiã non habebit. Qn
potiꝰ humanitatis tuȩ ẽ. in quo ueniã tͥ tͥbuis.
indulgere ceteris. Ego enĩ sꝰ tam uetera abole¬
re conatꝰ sum quȩ linguȩ meȩ hominibꝰ em̃data
de greco inlatinũ tnͣstul. ꝗͣ ea testimonia quȩ
aiudeis p̾t̾missa sunt. uł corrupta ꝓferre in
medium. ut scirent nr̃i qd hebrea contineret¬
ueritas. Si cui leg̾ẽ ñ placet: nemo cõpellit
inuitũ. Bibant uinũ uetꝰ cũ suauitate. ꝙ nr̃a
musta contẽynant. quȩ in explanatione pͥoꝵ
edita st̃: ut sicubi illa ñ intelligunt᷑. ex nr̃is ma¬

Expanded text:
sa senseris. si enim obscuri sunt psalmi, te quoque in eis sa senseris. si enim obscuri sunt psalmi, te quoque in eis falli potuisse credendum est, si manifesti, illos in eis falli potuisse non creditur. ac per hoc utroque modo superflua erit interpretatio tua et hac lege post priores nullus loqui audebit et. quodcumque alius occupauerit, alius de eo scribendi licentiam non habebit. quin potius humanitatis tuae est, in quo ueniam tibi tribuis, indulgere et ceteris. ego enim non tantum uetera abolere conatus sum, quae linguae meae hominibus emendata de Graeco in Latinum transtuli, quam ea testimonia, quae a ludaeis praetermissa sunt uel corrupta. proferre in medium, ut scirent nostri, quid Hebraea ueritas contineret. si cui legere non placet, nemo compellit inuitum. bibat uinum uetus cum suauitate et nostra musta contemnat, quae in explanatione priorum edita sunt, ut, sicubi illa non intelleguntur, ex nostris ma
Abbreviated transcription (Latin):
isse ꝑspicuũ ẽ. tuo tͥ sermone respondeo. Om̃s ue¬
teres tractatores qͥ nos in dño p̾cessert̃. & qͥ scͥp¬
turas sc̃as int̾p̃tati st̃. aut obscura intͣptati st̃. aut
manifesta. Si obscura. tu qͦmͦ pꝰ eos ausus es dis¬
serere qͦd illi explanare ñ potuerunt: Si ma¬
nifesta. suꝑfluum ẽ te uoluisse disserere qͦd illo ᷤᷤ
latere nͨ potuit. maxime in explanatione
psalmoꝵ qͦs ap̃ grecos int̾ptati sunt mul¬
tis uoluminib yͥmꝰ origenes. seds̃ eusebiꝰ cesa¬
rius scitopolitanꝰ. quintꝰ apollinariꝰ laodice¬
nus. sextꝰ didimꝰ alex andrinꝰ. ferunt᷑ ꝙ diu̾¬
soꝵ in paucos psalmos opuscula: s nẽ de in¬
origenẽ & eusebium tnͣstuler̃t. qͦrũ pͥorem
& nr̃ ambrosiꝰ in qͥb dã secutꝰ ẽ. Respondeat
mͥ prudentia tua. quare tu p̾t tantos ac ta¬
les int̾ptes in explanatione psalmors diuer¬

Expanded text:
isse perspicuum est, tuo tibi sermone respondeo. omnes ueisse perspicuum est, tuo tibi sermone respondeo. omnes ueteres tractatores, qui nos in domino praecesserunt et qui scripturas sanctas interpretati sunt, aut obscura interpretati sunt autmanifesta. si obscura, tu quomodo post eos ausus es disserere, quod illi explanare non potuerunt? si manifesta, superfluum est te uoluisse disserere, quod illos latere non potuit, maxime in explanatione psalmorum, quos apud Graecos interpretati sunt multis uoluminibus primus Origenes, secundus Eusebius Caesarius Scythopolita, quintus Apollinaris Laodicenus, sextus Didymus Alexandrinus. feruntur et diuersorum in paucos psalmos opuscula, sed nunc de inenem et Eusebium transtulerunt, quorum priorem et noster Ambrosius in quibusdam secutus est. respondeat mihi prudentia tua, quare post tantos et tales interpretes in explanatione psalmorum diuer