comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ita. Non pot᷑ant malefici stare corã
moyse: ꝓpter uulña que in illiserãt.
Ec̾ce iam ñ anumantia tantum. s¬
⁊ ip̃i homines ꝑcutiuntur: ut qui
uirgam ñ sentiunt: saltem torm̃¬
tis corrigantur. Quid enim ꝑ cami¬
num. nisi afflictionẽ: Guid ũo per
cinerem. nisi ppłm iam diuturno
afflictionis igne crematum: Ciniᷤ
gͥ de camino tollitur. ⁊ in celum spar¬
gitur: q̃nafflicti ppłi preces in celo
exaudiuntur. Et bene quidem per
manus moysi cuns incelum spar¬
ppłs dño p̾sentatur. Uulnera u̾o. ⁊
uesice turgentes.quas ⁊ uidere hor¬
ribile. ⁊ pacti intollerabile ẽ. futura
illa tormenta significant: quibꝰ
nulla torm̃ta compararipossunt.
hec aũ torm̃ta illos expectant : qui
obstinato corde usq ad finem insua
malicia ꝑseuerant. fuit autẽ plaga
hec ⁊ in hominibꝰ et inuim̃tis quia
sapientes ⁊ insipientes. nobiles.⁊ ig¬
nobiles. diuites.⁊ pauꝑes. equalit
diuina ultione affligentur. hoc e¬

Expanded text:
ita. Nec poterant malefici stare coram Moyse propter vulnera, quae in illis erant. » Ecce non animantia tantum, sed ipsi homines percutiuntur, ut qui virgam non sentiunt, saltem tormentis corrigantur. Quid enim per caminum nisi afflictionem? Quid vero per cinerem, nisi populum diuturno jam afflictionis igne crematum? Cinis ergo de camino tollitur, et in coelum spargitur, quoniam afflicti populi preces in coelo exaudiuntur. Et bene quidem per manus Moysi cinis in coelum sparo praesentatur. Vulnera vero, et vesicae turgentes, quas et videre horribile, et pati intolerabile est, futura illa tormenta significantur, quibus nulla tormenta comparari possunt. Haec autem tormenta illos exspectant, qui obstinato corde usque ad finem in sua malitia perseverant. Fit autem haec plaga et in hominibus et in jumentis, quia et sapientes et insipientes, nobiles et ignobiles, divites et pauperes aequaliter divina ultione affliguntur. Hoc e
Abbreviated transcription (Latin):
mento ueteri. neq inferm̃to mali¬
cie ⁊ nequitie: s in arimissince¬
ritatis ⁊ ueritatũ. Et dominꝰ in euan¬
gelio. Cauete inquit a ferm̃to pha¬
riseorum. qd̃ ẽ ypochrisis. Non so.¬
lum gͥ uetus ⁊ praua intelligentia
legis: uerum etiam omnis corrup¬
tala. omnisq deprauatio m̃tis.

Expanded text:
 in fermento malitiae et nequitiae, sed in azymis sinceritatis et veritatis . » Et Dominus in Evangelio: « Cavete, inquit, a fermento Pharisaeorum, quod est hypocrisis . » Non solum enim vetus et prava intelligentia legis, verum etiam omnis corruptela, omnisque depravatio menti
Abbreviated transcription (Latin):
putamus ẽẽ: de qua apłs ait. Relinqͥ¬
tur gͦ sabbatismus ppło dei. Hec aũ
qͣm sit uenerabilis illi sciunt: qui
in celesti ierłm. sine omnicura. ⁊ solli¬
citudine. cum dño głantur. In utͣq
aũ festiuitate nchil oꝑis fieri debet:
exceptis que aduescendum ꝑtinent.
De quibꝰ ip̃e saluator ait. Meus cibus
ẽ. ut faciam uoluntatem patͥs mei.
qui incelis ẽ. Hoc aũ innulla festiui¬
tate fieri ꝓhibetur: Facere elemosinã

Expanded text:
putamus, de qua Apostolus ait: « Relinquitur ergo sabbatismus populo Dei . » Haec autem quam sit venerabilis, illi sciunt, qui in coelesti Jerusalem sine omni cura et sollicitudine cum Domino gloriantur. In utraque autem solemnitatem nihil operis fieri debet, exceptis iis, quae ad vescendum pertinent, de quibus ipse Salvator ait: « Meus cibus est ut faciam voluntatem Patris mei, qui in coelis est . » Hoc autem in nulla festivitate fieri prohibe
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ te orare desierint.pereas ⁊ tu ⁊ po¬
pulus tuus. E gressusq moyses a
pharaone orauit dñm: ⁊ ꝑierunt
musce. Ingrauatum ẽ aũ corpha¬
raonis: ⁊ noluit dimittere ppłm. Qaͣ
enim pharao sepius induratur:
icleo sepius flagellatur. SẽquituR
pharaoni. hec dicit dominꝰ. Di¬
nutte ppłm meum. Alioquin ec¬
ce manus mea erit suꝑ agros tuoᷤ.
los. ⁊ oues. ⁊ boues: pestis ualde gra¬
uis fẽcit gͦ dominꝰ ũbum hoc altera
die. Mortuaq sunt omnia egỹpti¬
u̾o filiorum isrłach omnino ꝑiit.
ta sunt. nisi ext̾iorem substantiam
intelligimus: Qm cum bñs repen¬
te peccatoribꝰ aufert: aut ꝓbatio ẽ.
aut uindicta. Sic enim ⁊ beato iob
feriebat. Cum gͥ in ext̾ioribꝰ homo
cat: qui eum tam miscditer ad pe¬
nitentiam uocat. Corripit enim
domnꝰ omnẽ filium quem recip̃:
⁊ beatus homo quicorripitur a dño.
Non inluretur ut pharao: s con¬
fessus se peccasse. ueniam postulet.

Expanded text:
pro te orare desierint, pereas et tu, et popro te orare desierint, pereas et tu, et populus tuus. Egressusque Moyses a Pharaone oravit Dominum, et perierunt muscae. Ingravatum est autem cor Pharaonis, et noluit dimittere populum. Qui autem Pharao saepius induratur, ideo saepius flagellatur, Sequitur: Pharaoni: Haec dicit Dominus: Dimitte populum meum, alioquin ecce manus mea erit super agros tuos, los, et boves, et oves, pestis valde gravis. Fecit Aegyptivero filiorum Israel nihil omnino periit. ta sunt, nisi exteriorem substantiam intelligimus, quam cum Dominus repente peccatoribus aufert, aut probatio est, aut vindicta. Sic enim et beato Jobferiebat. Cum ergo in exterioribus homo cat, qui eum tam misericorditer ad poenitentiam vocat. Corripit enim Dominus omnem filium, quem recipit . Et beatus homo, qui corripitur a Domino. Non induretur ut Pharao, sed confessus se peccasse, veniam postulet,
Abbreviated transcription (Latin):
t̾ra hac. Et ait moyses. Non potest ita
fieri. Ahominationes egyptiorum:
immolabimus dño deo nr̃o. Quod
si mactauerimus ea que colunt
egyptii coram eis: lapidibꝰ nos obru¬
deos egyptiorum dicit. Et mirabilis
uiri prudentia: quicoram ip̃o rege.
deos suos abominationes appellat.
l gyptii emmñ solum hireos. ⁊ boueᷤ.
⁊uaccas: s ⁊ alia multa portenta
adorabant. Uam trium dierum ꝑ¬
gẽmus insolitudineur. ⁊ sacrificabi¬
mus dño deo nr̃o. sicut p̃̾cepit nob̾.
Quid enum nia trium dierum signi¬
ficet: suꝑius exposuimus Dixitoꝵ
pharao. Ego dimitam uos: uerum:¬
tamen ne longꝰ abeatis. Orate pro
me. Considera pharao: quid possit
uirtus. ⁊ potentia tua. Nonteamus
ut ip̃e ꝓte dñm roget. quatinus ate
⁊ appło tuo muscas repellat. Aohue
te uirga ꝑcutit. ⁊ ferre ñ potes: quid¬
Quid siignem decelo pluat: Noli am¬
plius indurare cor tuum: noli ul¬
terus fallere dei seruos: ne si forte

Expanded text:
terra hac. Et ait Moyses: Non potest ita terra hac. Et ait Moyses: Non potest ita fieri; abominationes enim Aegyptiorum immolabimus Domino Deo nostro? quod si mactaverimus ea, quae colunt Aegyptii coram eis, nos lapidibus obruyptiorum dicit. Et est mirabilis viri prudentia, qui coram ipso rege suos deos abominationes appellat; Aegyptii enim non solum hircos, et oves, et vaccas, sed aliarum pergemus in solitudine, et sacrificabimus Deo nostro, sicut praecepit nobis. » Quid vero via trium dierum significet, supra exposuimus. « Dixitque Pharao: Ego dimittam vos; verumtamen ne longe abeatis, orate pro me. » Considera, Pharao, quid possit virtus, et potentia tua: rogas te Dominum roget, quatenus a te, et a populo tuo muscas repellat: adhuc te virga percutit, et ferre non potes: quid si ignem de coelo pluat? Noli ulterius indurare cor tuum, noli amplius fallere servos Dei, ne si forte
Abbreviated transcription (Latin):
t̾ram egypti. Corruptaq est tra ab hu¬
iuscemodimuscis. Quid enim per
muscas ansi sp̃m fornicationis. ip¬
samq omnium uiciorum turpis¬
simam libidinem intelligamus:
De qua apłs. Omne inquit pecca¬
tum quodeumq fecerit homo:
extra corpꝰ ẽ. Qui aũ formcatur: in
ab huiuscemodi museis t̾ra corrup¬
tafu̾it. Quid enim ita ut libidinis
estus. t̾ram. il̾ carnem nr̃am cor¬
rumpit: Huius multe sunt spe¬
cies: iccirco ⁊ musee diu̾sorum ge¬
nerum fuisse referuntur. Quas qͥ a
gͣuissimas dicit: qͣntum hoc uici¬
um in hominibꝰ grassetur innotu¬
it. hisetenim muscis adulter. his for¬
nitator. hissodomita. his cuꝰcumq
libidinis oꝑator stimulatur: uexatim.
musce ñ erant int̾ra gesen. ubi filii isrł
habitabant: qm̃ scĩ uiri ieuiiis augi¬
liis. or̃onibꝰ cariusq maceracione. om¬
Uocauitq pharao moysen ⁊ aaron:
⁊ ait eis. Ite ⁊ sacrificate deo ur̃o: in

Expanded text:
terram Aegypti, corruptaque est terra ab huterram Aegypti, corruptaque est terra ab hujuscemodi muscis. » Quid enim per muscas, nisi spiritum fornicationis, ipsamque omnium vitiorum turpissimam libidinem intelligimus? De qua Apostolus: « Omne, inquit, peccatum, quod fecerit homo, extra corpus est; qui autem fornicaab hujuscemodi muscis terra corrupta fuerit. Quid est enim, quod libidinis aestus terram, id est carnem nostram corrumpit? Hujus autem multae sunt species; idcirco et muscae diversorum generum fuisse referuntur; quas quia gravissimas dicit, quantum hoc vitium in hominibus grassetur, innotuit. His etenim muscis adulter, his fornicator, his sodomita, his cujuscunque libidinis operator stimulatur, vexatur, muscae non erant in terra Gessen, ubi filii Israel habitabant, quoniam sancti viri jejuniis, vigiliis, orationibus, carnisque maceratione om« Vocavitque Pharao Moysen, et Aaron, et ait illis: Ite, sacrificate Deo vestro in
Abbreviated transcription (Latin):
lp̃a qͦ iuxtalitteram ium̃ta ñ fati¬
garentur: nisi hec talis sollicitudo
fuisset. Hec etenum ⁊ boues arare.⁊
equos inbello ruere: ceteraq ium̃¬
ta oneribꝰ dep̾mi cogit. Ab hac aut̃ẽ
sollicitudine liberare nos uolens do¬
minus: dicebat. Nolite solliciti ẽẽ.
dicentes. qͥd manducabimuł. aut
quid bibemus. aut quo oꝑiemur&
ꝑcutitur. nullaq magis qͣm usta ue
xatur. Uoluerunt aũ ⁊ malefici scim¬
phes facere s ñ potuerunt: ñ quod
ranas uel colubros ⁊ s quia ibi tantũ
possunt. uͥ eos deus posse ꝑmuttit.
Uñ ⁊ ip̃i qͦ dicunt: digitus dei ẽ ẜ.
Intelligentes deimanum hancẽẽ.
potentiam: que a solita oꝑatrone
tam subito eos cohertere ualeat
dominꝰ admoysen.Dic pha¬
raoni.Dimitte ppłm⁊ alioquin ego¬
imittam inte.⁊ in seruos tuos.
omne genus muscarum. Factumq
ẽ ita. Heneruntq musce grauissi¬
me in domum pharaonis: ⁊ ĩomnẽ

Expanded text:
Ipsa quoque juxta litteram, jumenta non fatiIpsa quoque juxta litteram, jumenta non fatigarentur, nisi haec talis sollicitudo fuisset. Haec enim et boves arare, et equos in bella ruere, caeteraque jumenta oneribus deprimi cogit. Ab hac autem sollicitudine liberare nos volens Dominus, dicebat: « Nolite solliciti esse dicentes: Quid manducabimus, aut quid bibemus, aut quo operiemur? percutitur, nulla magis quam ista eum vexat. Voluerunt autem et maleficis sciniphes facere, et non potuerunt, non quod ranas, vel colubros; sed quia ibi tantum possunt, ubi eos Deus posse permittit. Unde ipsi quoque dicunt: « Digitus Dei est hic; » intelligentes Dei manus hanc esse potentiam, quae a solita operatione tam subito eos coercere valeat. Dominus ad Moysen: Dic Pharaoni: Dimitte populum, alioquin immittam in te, et in servos tuos omne genus muscarum. Factumque est ita. Veneruntque muscae gravissimae in domum Pharaonis, et in omnem
Abbreviated transcription (Latin):
agunt : ⁊ marco positi dnm orant:
cuus mox lib̾ati obliuiseuntur.
Morsu̾o ranarum: hereticorum de¬
monstrat interitumUidens aũpha¬
rao qd̾ data eẽt requies: indurauit
corsuum: ⁊ ñ dimisit eossicut p̾cepe¬
rat dominus.
ixitq dominꝰ admoysen. Loqͤre
ad aaron.Extende manũ tuã¬
contra pulu̾em t̾re:⁊ sint semniphes
in uniuersa terra egypti feceruntq
ita.Et facti sunt scimphes in hõibꝰ¬
⁊ ium̃tis. omnisq puluis t̾re u̾sus
ẽ inscimiphes. Seimphes aũ. alui cu¬
lices. alii muscas minutissimas uo¬
cant: ad quarum differentiam. mꝰ
gustiis in quietabant: nisi cura sol¬
licitudo rerum temporalium intel¬
ligiturꝰ Cum enim aliquem ꝓ
hac substantia tͣnsitoria ⁊ fugiti¬
ua. tam anxie laborare discurere.
sudare.⁊ festinare uideas : ñ ne qd̃¬
scimphes eum stimulent. ⁊ seqͣnt᷑
tͥ iudeturꝰ Qui m̃ito de t̾re pulũe
oriuntur: qm̃ hec talis cura ⁊ solli¬
citudo. ad t̾rena ⁊ fugitiua bona.
homines inuitant. Et isti quidem

Expanded text:
t in arcto positi Dominum orant, cujus mox liberalitatis obliviscuntur. Mors vero ranarum haereticorum monstrat interitum. « Videns autem Pharao, quod data esset requies, induravit cor suum, et non dimisit eos, sicut praeceperat Dominus. Dixitque Dominus ad Moysen: Loquere ad Aaron: Extende manum tuacute pulverem terrae, et sint sciniphes in universa terra Aegypti. Feceruntque ita, et facti sunt sciniphes in homi jumentis, omnisque pulvis terrae versus est in sciniphes. » Sciniphes autem culices, alii muscas minutissimas vocant, ad quarum differentiam musca nimiis 55 angustiis inquietabant, nisi cura, et sollicitudo rerum temporalium intelligitur? Cum enim aliquem pro hac substantia transitoria et fugitiva tam anxio animo laborare, discurrere, sudare, et festinare videas, nonne sciniphes eum stimulent, et sequantur, tibi videtur? Qui merito de terrae pulvere oriuntur, quoniam haec talis cura, et sollicitudo ad terrena et fugitiva bona homines invitat. Et isti quidem
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ maligni sp̃s deferuntur. Initiũ
enim omnis peccati: suꝑbia. hec
uitia portat. hec demones eleuat.
hec peccatores ex altat. Hac enu su¬
ꝑbꝰ illeuiflatione. hoc suꝑbie uen
to inflatus dicebat: suꝑ celum ascen¬
dam. ⁊ supͣ sidera celi exaltabo solium
meum: sedebo in monte testam̃ti
in lateribꝰ aquilonis: ⁊ erosimilis
altissimo. Sic gͥ locuste uolant: sic
uicia ⁊ maligni sp̃s feruntur. Om̃is
enim inobedientia: suꝑbia ẽ. Qui¬
cumq enim peccat: inobediens ẽ.¬
uersapeccata feruntur. he sunt
ille locuste que omnia deuorant:¬
omnia corrodunt ⁊ cuncta dissipãt:
nicħ pulchrum uel uiride inar¬
boribꝰ relingunt. Ioeo steriles ⁊ in¬
frustuose. fiunt: ad nicħ aliudu¬
tiles. nisi ut excidantur ⁊ inignem
mittantur. Hoc aũtantum in t̾ra¬
egypti : in regno pharaonis ÷ in t̾ra
tenebrosa. que solis iusticie radiis ñ
illustratur. Sequitur. Qmobrempha¬
rao festinus uocauit moysen ⁊ aaror.
⁊ dixit eis. peccaui indñm dm̃ ur̃m

Expanded text:
et maligni spiritus deferunt. Initium enim omnis peccati superbia: haec vitia portat, haec daemones elevat, haec peccatores exaltat. Hac enim superbus ille inflatione, hoc superbiae vento 57 inflatus dicebat: « Super coelum ascendam, et super sidera coeli exaltabo solium meum, sedebo in monte testamenti, in lateribus aquilonis et ero similis Altissimo. » Sic ergo locustae volant, sic vitia, et maligni spiritus feruntur. Omnis enim inobedientia superbia est. Quicunque autem peccat, inobediens esversa peccata feruntur. Hae sunt illae locustae, quae omnia devorant, corrodunt, cuncta dissipant, nihil pulchrum, nihil viride in arboribus relinquunt, ideo steriles et infructuosae fiunt, ad nihil aliud utiles, nisi ut excidantur et in ignem mittantur. Hoc autem fit tantum in terra Aegypti, in regno Pharaonis, in terra tenebrosa, quae solis justitiae radiis non illustratur. Sequitur: « Quam ob rem Pharao festinus vocavit Moysen et Aaron, et dixit eis: Peccavi in Dominum
Abbreviated transcription (Latin):
ranas. Extendit aaron manum suꝑ
aquas egypti:⁊ascenderunt rane:
oꝑueruntq t̾ram egypti. In pͥma
namq plaga. philosophi ⁊ poete ꝑi¬
erunt: omnes q eorum scientia. ⁊
paganorum ritus destructus ẽ. Eece
aũ inhac sccda. rane ebulliunt : he¬
retici insurgunt. qui ⁊ loquacitate
omnes inquietant: ⁊ sua immun
dicia cuncta cominaculant. Non
aliunde ueniunt. s de aquis descen¬
dunt: qm̃ male scͥpturas intelligen¬
do. ꝑu̾seq exponendo. ibierrores con¬
cipiunt: ⁊ ibiheretici funt. Pͥusenĩ
philosophi ⁊ poete: deinde ũo he¬
retici.erronea sapientia mundum
deceꝑunt. Eo gͥ ordine ponuntur:
quo temporaliter sese secuntur.Me¬
rito aũ hereticos rane significant:
qm̃ ñ in ratione. s in loquacitate
heretici confidunt. Fecerunt autẽ ⁊
malesiciꝑ incantationes similiter:
iam tunc significantes. qm̃ ⁊ ypo¬
crite scõrum exempla quadam si¬
mulatione mutaturi erant. Diẽq
pharao. Orate dñm ut auferat

Expanded text:
. Extendit Aaron manus super aquas Aegypti, et ascenderunt ranae, operueruntque terram Aegypti. » In prima namque plaga philosophi, et poetae perierunt, omnisque eorum scientia, et paganorum ritus destructus est. Ecce autem in hac secunda ranae ebulliunt: haeretici insurgunt, qui et loquacitate omnes inquietanditia cuncta commaculant; non aliunde veniunt, sed de aquis ascendunt, quoniam male Scripturas intelligendo, perverseque exponendo, ibi errores concipiunt, et ibi haeretici fiunt. Prius enim philosophi et poetae, deinde vero haeretici erronea sapientia mundum deceperunt. Eo ergo ordine ponuntur, quo et temporaliter sese sequuntur. Merito autem haereticos ranae significant, quoniam non in ratione, sed in loquacitate haeretici confidunt. Fecerunt autem et malefici per incantationes similiter, jam tunc significantes, quoniam et hypocritae sanctorum exempla quadam similitudine imitaturi erant. « Dixit Pharao: Orate Dominum, ut auferat
Abbreviated transcription (Latin):
de hominibꝰ qͣm deiumentis. Mea
sunt enim omnia. Nam quia no¬
uiter omia pͥ mogenita egyptioꝵ.
dñs occiderat ÷ iccirto omnia pri¬
mogenita filiorum isrł sibi dedica¬
uit: ut nunqͣm de eorum memo¬
ria laberetur. primogenita egỹpti¬
a dño fuisse deleta. Et ait moyses
ad ppłm. hodie egredimini mense
nouarum frugum: qͣndo pͥmun
t̾ra gelu soluta herbam nouam mo¬
pit ꝓducere Ueniens int̾ram fluentẽ
lacte ⁊ melle: que p̾ter hoc qd t̾ram
iuuentium significat: omni terra
fertilior ẽ. Ii celebrabitis hunc moũ
sacrorum mense isto: septem diehꝰ
comedetis arima: nec erit ferm̃tatũ
in domibꝰ ur̃is. Hoc aũ quid signitie
sufficienter dictum ẽ. Sequitur ł

Expanded text:
de hominibus quam de jumentis; mea de hominibus quam de jumentis; mea sunt enim omnia. » Nam quia noviter omnia primogenita Aegyptiorum Dominus occiderat, idcirco omnia primogenita filiorum Israel sibi dedicavit, ut nunquam de eorum memoria laberetur, primogenita Aegypti fuisse deleta. Et ait Moyses ad populum: « Hodie egredimini mense novarum frugum; » quoniam primum terra gelu soluta novam herbam incipit producere. « Venietis in terram fluentem lacte et melle; » quae propter hoc quod terram viventium 63 significat, omni terra fertilior est. « Ibi celebrabitis hunc morem sacrorum mense isto; septem diebus comedetis azyma, nec erit aliquid fermentatum in domibus vestris. » Hoc autem quid significet, sufficienter dic
Abbreviated transcription (Latin):
Omnis cetus filiorum isrł faciet istud.
Qdͣ siquis ꝑ egrinorum in ur̃am uolu¬
erit transire coloniam. ⁊ facere phase
dñi÷ circumcideretur ꝑrius omne
masculinum enis: ⁊ tunc rite celebͣ¬
bit. eritq sicut indigena t̾re. Sĩqnis
aũ circumeisus ñ fuerit: ñ uescetur
ex eo. Pacdem lex erit indigͤne: ⁊ colo¬
no qui ꝑegriaatur apuduos. Con¬
stat gͥ quia ñ dignitate gentis . s me¬
rito sc̃ĩtatis: homo uel abicitur. uel
eligitur. Non enim iudeorum deus
tantiur. s ⁊ gentium. Quicumq
gͥ in sc̃oium coloniam ⁊ societatem
tͣnsire. ⁊ noua circumcisione cutũ¬
cidi.⁊ baptizari uolunt: accedant
ad carnes agni.⁊ comeclant. Notan¬
dum ẽ aũ. quia ip̃a die qua agnus
comeditur exit ppłs de egypto: qm̃
nulla participatio ẽ. luci ad tenebraᷤ.
neq xp̃o ad belial.¬
ocutusq ẽ dominꝰ ad moysen.
dicens. Sc̃isica mͥ omne pͥmogenitũ
qd̃ aꝑit uuluam infilus isrł: tam

Expanded text:
Omnis coetus filiorum Israel faciet istud. Omnis coetus filiorum Israel faciet istud. Quod si quis peregrinorum in vestram voluerit transire coloniam, et facere Phase Dcelebrabit, eritque sicut indigena terrae. Si quis autem circumcisus non fuerit, non vescetur ex eo. Eadem lex erit indigenae, et colono qui peregrinatur apud vos. » Constat ergo, quia non dignitate gentis, sed merito sanctitatis homo vel abjicitur, vel eligitur; non enim Judaeorum Deus tantum, sed et gentium. Quicunque ergo in sanctorum coloniam et societatem transire, et nova circumcisione circumcidi, et baptizari volunt, accedant ad carnes agni, et comedant. Notandum est autem quia ipsa die, qua agnus comeditur, exit populus de Aegypto, quoniam nulla est participatio luci ad tenebras, neque Christo ad BelialMoysen, dicens: Sanctifica mihi omne primogenitum, quod aperit vulvam in filiis Israel tam
Abbreviated transcription (Latin):
cumcisione tractaremus. Eouena
genuit. Mercennarius aũ: qui ñ sin¬
cero affectu. neq ꝓsalute anime. s ꝓ
mercede ⁊ lucro domino seruit. De qͣlib
dominꝰ ait. MLertennariꝰ aũ fugit:
qͥa mercennariꝰ ẽ. Sigͦ mali pastoreᷤᷤ
mercennarii sunt. mer cennario aũ
de hoc agno edere ñ licet: qͦm malis
pastoribꝰ conficere licet qd edere ñ
licet: In unadomo comedetis. nec
efferetis de carnibus eus foras: nec
os eius confringetis. Si enim ꝓ domoᷤᷤ¬
⁊ familias ⁊ familias ut suꝑuis dix̃.
tollitur agnus : qͦmͦ in una domo come
ideo hic dicitur. nec efferetis de carni¬
bꝰ eius foras. Sd̃ aũsequitur. net os il¬
lius confringetis. beatus iohannes eu¬
gelista exposuit dicens: ⁊ pͥmi qͥdem
fregerunt crura.⁊ alterius qui cum
eo crucifixus ẽ: ad ĩm aũ cum ue¬
nissent.⁊uiderent eum iam mortu¬
um. ñ fregerunt eius crura: ut scͥptura
impleretur. Os ñ comminuetis ex eo.

Expanded text:
cumcisione tractaremus. « Advencumcisione tractaremus. « Advengenuit; mercenarius autem, qui non sincero affectu, neque pro salute animae, sed pro mercede, et lucro Domino servit, de quibus Dominus ait: « Mercenarius autem fugit, quia mercenarius est . » Si ergo mali pastores mercenarii sunt, mercenario autem de hoc Agno edere non licet, quomodo malis pastoribus edere licebit, quod edere non licet? In una domo comedetis, nec deferetis de carnibus ejus foras; nec os illius confringetis. Si enim per domos, et familias, ut superius dixit, tollitur Agnus, quomodo in una domo comedideo hic dicitur: « Non deferetis de carnibus ejus foras. » Quod autem sequitur: « Nec os illius confringetis, » beatus Joannes evangelista exposuit, dicens: « Et primi fregerunt crura, et alterius, qui cum eo crucifixus est. Ad Jesum autem cum venissent, ut viderunt eum jam mortuum, non fregerunt ejus crura, ut Scriptura impleretur: Os non comminuetis ex eo . » «
Abbreviated transcription (Latin):
de sepulchro ꝓcedens sua resurrectione
mundum illustrauit.
ixitq dominꝰ admoysen ⁊ aa¬
ron. Hec ẽ religio phase. Om̃is
alienigena ñ comedet ex eo. Phase e¬
nim hoc in loco agnum quuimmo¬
labatur significat. De hoc aũ nulli
alienigene comedere licet: ñ heretico.¬
ñ gentili ñ falso xp̃iano. Solis enim
eccłie filiis comedendus traditur. Ce¬
teri sunt alienigene. Omnis aũ seruus
empticius circum cidetur: ⁊ sic come¬
det. Quis ẽ iste seruus empticius: Dicit
apłs. Empti enim estisp̃tio magno:
glorificate ⁊ portate dm in corpore
ur̃o. Nos gͦ sumus serui empticii: qm̃¬
ista nob̃ dicuntur. Nob̃ gͥ hunc agnum
comedere licet: sic tamen si pͥus circũ¬
cidamur. Nra aũ cutumcisio: ñ in so¬
lop̃putio. s incunctis menbris exigit᷑.
Nam ⁊ moyses in circumcissi labiis se
ẽẽ suꝑius conquestus ẽ. Qualiter aũ
omnia menbra tͥcimicidant᷑ inge¬
nesi exposiumus: cum de abrahe cir¬

Expanded text:
de sepulcro procedens sua resurrectione de sepulcro procedens sua resurrectione mundum illustravit. « Dixit Dominus ad Moysen, et Aaron: Haec est religio Phase: omnis alienigena non comedet ex eo. » Phase enim hoc in loco agnum qui immolabatur significat. De hoc autem nulli alienigenae comedere licet; non haeretico, non gentili, non falso Christiano; solis enim Ecclesiae filiis comedendus traditur; caeteri sunt alienigenae. « Omnis autem servus emptitius circumcidetur, et sic comedet. » Quis est iste servus emptitius? dicat Apostolus: « Empti enim estis pretio magno, glorificate, et portate Deum in corpore vestro . » Nos ergo sumus servi emptitii, quoniam nobis ista dicuntur. Nobis igitur hunc Agnum comedere licet, sic tamen, si prius circumcidamur: nostra autem circumcisio non in solo praeputio, sed in cunctis membris exigitur; nam et Moyses incircumcisum labiis se esse, superius conquestus est. Qualiter autem omnia membra circumcidantur, in Genesi exposuimus, cum de Abrahae cir
Abbreviated transcription (Latin):
tis. Quid aũ egypti expoliatio signiticet:
iam suꝑuis dictum ẽ ꝓfectiq sunt
filnsrł. de ramesse ni sochot. Ramesses
diaboli seruitute. ubi omnium corru¬
ptionum tinea uastabatur letus into¬
nuit: utpote quim sochot ueniebat.
qd̾ tab̾nacula int̾p̾tatur ⁊ dicenscũ
psalmista. qͣm dilecta tab̾nacula tua
dñe uirtutum: concupiscit ⁊ defecit
satione homo exit: in sochot. id̃ in
eccłre tab̾nacula letus uenit. Hic aũ
panes arimos facit : hic noua pulm̃ta
s ĩparat: ut relicto fermento malicie.
⁊ nequitie. uiuat in arimis sinceritatiᷤᷤ
⁊ ueritatis.
abitatio aũ filiorum isrł. qua
manserunt megypto. fuit qͦ¬
uringentorum ⁊ trignita annorum.
Quibꝰ expletis: eadem die egressus est
omnis exercitus de tra egypti. Nox ista
ẽ obseruabilis: hanc obseruare de¬
bent. filii isrł in generationibꝰ suis.
hec inquit nox ẽ obseruabilis. qͣm
tam leta dies subsequitur: inqua xp̃c

Expanded text:
. Quid autem exspoliatio Aegypti significet, jam superius dictum est. « Profectique sunt filii Israel de Ramesse in Sochot. » Ramesses diaboli servitute, ubi omnium corruptionum tinea vastabatur, laetus intonuit, utpote qui in Sochot veniebat, quod tabernacula interpretatur, dicens cum Psalmista: « Quam dilecta tabernacula tua, Domine virtutum! Concupiscit, et deficit mundi conversatione homo exit, in Sochot, id est in Ecclesiae tabernacula laetus venit. Hic autem sibi panes azymos facit, hic nova pulmenta sibi praeparat, ut relicto fermento malitiae et nequitiae, vivat in azymis sinceritatis et veritatis. « Habitatio autem filiorum Israel, qui manserant in Aegypto, fuit quadringentorum triginta annorum. Quibus expletis, eadem die egressus est omnis exercitus de terra Aegypti. Nox ista est observabilis, hanc observare debent filii Israel in generationibus suis. » Haec namque nox est observabilis quam tam laeta dies subsequitur, in qua Christus
Abbreviated transcription (Latin):
facere putuerunt: cum ip̃e satha¬
gelum lucis. Qd̃ aũ uirga a aron eoꝵ
uirgas deuorauit: nichil diuine
ultioni resistere posse significat.
dominꝰ ad moysen. Ingraua¬
tum ẽ cor pharaonis: ñ uult dimit¬
tere ppł̃m. Uade adeum mane. Ecce
egredietur ad aquas. Dic eiut dimit¬
tat ppłm. Qd si aulire contempse¬
rit ⁊ tolle uirgam ⁊ extende manũ¬
suꝑ aquas egypti. ⁊ suꝑ riuos.⁊ pa¬
ludes. ⁊ lacis. ut uertantur in san¬
guinem:⁊pisces moriantur.Hec
enim pͥma plaga: qua egyptus a
dño ꝑcirntur. Decem enim plagis
flagellauit dominꝰ egyptum: quibꝰ
significauit quibꝰ modis. ⁊ ꝓpter
quam causam mundum affigat
uuũsum. Qm̃ aũ denarius nuume¬
rus omnes in se numeros continec:
ideo frequent᷑ decem ꝑ omnibꝰ ac

Expanded text:
facere potuerunt; cum ipse Satafacere potuerunt; cum ipse Satagelum lucis . Quod autem virga Aaron virgas eorum devoravit, nihil divinae ultioni resistere posse significat. Dominus ad Moysen: Ingravatum est cor Pharaonis, non vult dimittere populum. Vade ad eum mane, ecce egredietur ad aquas, et dic ei ut dimittat populum. Quod si audire contempserit, tolle virgam, et extolle super aquas Aegypti, et super rivos, et paludes, et lacus, ut vertantur in sanguinem, et pisces moriantur. » Haec est enim prima plaga, qua Aegyptus a Domino percutitur. Decem enim plagis flagellavit Dominus Aegyptum, quibus significavit quibus modis, et propter quam causam mundum affligat universum. Quoniam autem denarius numerus omnes in se numeros continet, ideo frequenter dece
Abbreviated transcription (Latin):
conu̾titur: ut maioribꝰ digniis sup¬
pliciis: maioris correctionis torm̃ta
se expestare intelligat. Et ideo qui
uirga ñ corrigitur: draconi ił̃: dia¬
bolo puniendus traditur. Uocauit
aũ pharao sapientes ⁊ malificos:
⁊ fecerunt etiam ip̃i ꝑ incantationeᷤ
egyptiacas.⁊ archana quedam si
militer. Pieceruntq singuli uirgaᷤᷤ
suas: que uerse sunt indracones.
ħ deuorauit uirga aaron uirgase¬
orum. Infelix pharao: cum humi¬
liare se debuisset : ad sue deceptio¬
nis figmenta confugit: ut ꝑ falsa
que ip̃e oꝑatur ꝓbet ñ ẽẽ. uerum qd̃
dominꝰagit. Hoc enĩ et tiranni sepe fe¬
cisse leguntur: qui uidentes signa ⁊
mirabilia que ꝑ martyres suos ls
faciebat: maleficos eos ⁊ incanta¬
tores ẽẽ putabant. Ip̃i qͦ saluatori
nr̃o iudeos dixisse leginus. In beelze¬
bub pͥncipe demoniorum: eicit de¬
monia. Nec mirum si sius incantati¬
onibꝰ ⁊ arte diabolica. hoc malefici

Expanded text:
convertitur, ut majoribus dignus supconvertitur, ut majoribus dignus suppliciis, majoris correctionis tormenta se exspectare intelligat. Et ideo qui virga non corrigitur, draconi, id est diabolo puniendus traditur. « Vocavit autem Pharao sapientes, et maleficos, et fecerunt ipsi per incantationes Aegyptiacas, militer, projeceruntque singuli virgas suas, quae versae sunt in dracones, sed devoravit virga Aaron virgas eorum. » Infelix Pharao, cum humiliare se debuisset, ad suae deceptionis figmenta confugit, ut per falsa, quae ipse operatur, probet non esse verum, quod Dominus ait. Hoc enim tyranni saepe fecisse leguntur, qui videntes signa et miracula, quae per martyres suos Deus faciebat, maleficos eos et incantatores esse putabant. Ipsi quoque Salvatori nostro Judaeos dixisse legimus: « In Beelzebub principe daemoniorum ejicit daemonia . » Nec mirum si suis incantationibus et arte diabolica hoc malefici
Abbreviated transcription (Latin):
te loquatur adpharaonem. S: ego
indurabo cor eius. Hoc aũ suꝑius
expositum ẽ. huic aũ simile illud ẽ.¬
qd dr ⁊ ne nos inducas in temptatio¬
nem. Similiter enim ⁊ pharao dicere
poterat. Ne indures dñe cor meum.
Deus enim neq indurat: neq in tẽp¬
tationem aliquem inducit. S quia
in eius ẽ potestate ⁊ induratum molli¬
re. ⁊ in temptationem euntem retinere:
icdeo ⁊ indurare ⁊ intemptationem
qr ducere. fecit itaq moyses ⁊ aaron
sicut p̃ceꝑat dominꝰ.
ulitq aaron uirgam coram
pharaone ⁊seruis euis: que
uersa ẽ incolubrum. De uirga quidẽ
eiusq commutatione: satis suꝑiꝰ
dictum ẽ. Bene aũ pͥncipium signoꝵ
uirga fuit: qͣm quidem dei correcti¬
onem significare diximus. Uenit
gͥ moyses ad pharaonem: ñ cum gla¬
dio s in uirga. Uñ si penitere uolu¬
isset: facilem adignoscendum dñm
ꝑ hoc cognoscere poterat.S quia pe¬
nitere noluit ÷ incolubrum uirga

Expanded text:
te loquatur ad Pharaonem. « Sed ego te loquatur ad Pharaonem. « Sed ego indurabo cor ejus. » Hoc autem superius expositum est. Huic autem simile e Et ne nos inducas in tentationem . » Similiter et Pharao dicere poterat: Ne indures cor meum, Domine. Deus enim neque indurat, neque in tentationem aliquem inducit: sed quia in ejus est potestate et induratum mollire, et in tentationem euntem retinere, ideo et indurare, et in tentationem ducere dicitur. « Fecit itaque Moyses, et Aaron, sicut praeceperat Dominus; tulitque Aaron virgam coram Pharaone, et servis suis, quae versa est in colubrum. » De virga quidem ejusque commutatione satis superius dictum est. Bene autem principium signorum virga fuit, quoniam correctionem Dei significare diximus. Venit igitur Moyses ad Pharaonem, non cum gladio, sed cum virga: unde si poenitere voluisset, facilem ad ignoscendum Dominum, per hoc cognoscere poterat. Sed quia poenitere noluit, in colubrum virga
Abbreviated transcription (Latin):
cdicens. Ego dominꝰ. Hoc ẽ. qd̃
modo suꝑius dixit adonay. Noc est
illud nom̃ qd pat̾archis ñ indicauit:
ił: filiis patarcharum. Sequitur.
loquere ad pharaonem. que ego
loquor tͥ. Et ait moyses. En in cͥcũcisꝰ¬
cisus labiis ego sum. qͦm audiet me
pharaoꝰ Incircunicisus enim labus
ẽ: qui suꝑflua uana ⁊ inutilialoqͥt᷑.
Circumeisus u̾o: qui int̾rogare ⁊ re¬
spondere rationabiliter nouit. Qd
hic iudei dicant: cum labiorum
inusitatam circumcisionem audi¬
ant: Et ut ego qͦ quasi incircumeuꝰ
labiissoquar: utinam ⁊ nares sͥ cir¬
cumeiclant ⁊ ueliam nunc ab inuti¬
li circumcisione quiescant. Dixitq
dominꝰ ad moysen. Ecce constitui te
dłm pharaonis. Iam uidelicet. po¬
testatem tͥ tradendo. ut uxta uolun¬
tatem tuam eum affugas:⁊ insig¬
nis ⁊ miraculis que feceris obstupes¬
cat: tibiq innullo nocere ualeat.
Et aaron fr̃ tuus erit ppħa tuus. Ut
quia facundus ⁊ eloquens ẽ: ip̃e ꝓ

Expanded text:
dicens: Ego Dominus. » Hoc est, quod dicens: Ego Dominus. » Hoc est, quod modo superius dixit, Adonai. Hoc est illud nomen, quod patriarchis non indicavit, id est filiis patriarcharum. Sequitur: « Loquere ad Pharaonem quae ego loquar tibi. Et ait Moyses: En incircumcisis labiis ego sum, quomodo audiet me Pharao? » Incircumcisis enim labiis est, qui superflua, vana et inutilia loquitur: circumcisis vero, qui et interrogare, et respondere rationabiliter novit. Quod hic Judaei dicant, cum labiorum inusitatam circumcisionem audiant; et ut ego quoque incircumcisis labiis eloquar; utinam et nares sibi circumcidant, ut jam nunc ab inutili circumcisione quiescant. « Dixitque Dominus ad Moysen: Ecce constitui te Deum Pharaonis; » eam videlicet potestatem tibi tradendo, ut juxta voluntatem tuam eum affligas, et in signis, et miraculis, quae feceris, obstupescat, tibique in nullo nocere valeat. Et Aaron frater tuus erit propheta tuus, ut quia facundus, et eloquens est ipse, pro
Abbreviated transcription (Latin):
onay: dominꝰ deus. Saluator aurẽ
discipulisloquitur. dicens. Uos uo¬
catis me magister ⁊ dñe ⁊ ⁊ benedi¬
citis. sum etenim. Itemq Siquis
uob̃ aliquid dixerit: ddicite quia do¬
minus his opus h̃t. Ignorantia gͥ
ista pat̾archarum. non ẽ patͥarchaꝵ
s seminis patͥarcharum. Indicauit¬
enim eis dominꝰ nom̃ suum: ⁊ non
indicauit eis. Indicauit sccđm se: ñ
indicauit scd̃m menbra. Inclicauit
pͥmis: ñ indicauit nouissimis. Sic
enim t̾ra ꝓmissionis illis ꝓmitit᷑.
⁊ illis ñdatur. Tibi inquit dominꝰ
dabo t̾ram hanc. libi. ⁊ ñ tͥ T̾ibi in
semine: ñ tͥ ꝑsonaliter. ꝑotest autẽ ⁊
sic intelligi. Nom̃ meum adonay. ñ
inlicauiens: ꝯuia ñ quasi dnm̃s qͣsi
patrem meuuis exibui. Nuinc aũ uos
lib̾ando ⁊ egyptios asfugendo: qualit̾
⁊ rex ⁊ dominꝰ eẽ nouerim. cunctis gen¬
tibꝰ innotescam. Uñ etiam frequent̾
dicit. Ego dominꝰ ds ur̃. Itemo. Et
t locutus ẽ dominꝰ ad moysen

Expanded text:
Deus. Salvator autem discipulis suis loquitur dicens: « Vos vocatis me Magister, et Domine, et bene dicitis; sum etenim . » Itemque: « Si quis vobis aliquid dixerit, dicite quia Dominus his opus habet . » Ignorantia igitur ista patriarcharum, non est patriarcharum, sed seminis patriarcharum. Indicavit eis Dominus nomen suum, et non indicavit. Indicavit secundum se, non indicavit secundum membra. Indicavit primis, non indicavit novissimis. Sic enim terram promissionis illis promittit, et illis non datur. « Tibi, inquit Dominus, dabo terram hanc, » tibi, et non tibi. Tibi in tibi non personaliter. Potest autem et sic intelligi: nomen meum Adonai non indicavi eis, quia non quasi Dominum, sed quasi Patrem me eis exhibui. Nunc autem vos liberando, et Aegyptios affligendo, qualiter et rex et Dominus esse noverim, cunctis gentibus innotescet. Unde et frequenter dicitur: « Ego Dominus Deus vester. » t locutus est Dominus ad Moysen,
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ubiq gentium disꝑsa: diuine ul¬
tionis nusqͣm gladium euadere po¬
tuit. Dixitq moyses. Obsecro dñe ñ
sum eloquens ab heri ⁊ nudius t̾ciꝰ:
⁊ ex quo locutus es adseruum tuũ.
impeditioris ⁊ tardioris lingue sum.
Non suminquit eloquens ab heri
⁊ nudius t̾cius: ꝑ quod totum tem¬

Expanded text:
et ubique gentium dispersa, divinae ulet ubique gentium dispersa, divinae ultionis nusquam gladium effugere potuit. « Dixitque Moyses: Obsecro, Domine, non sum eloquens ab heri, et nudius tertius; et ex quo locutus es ad servum tuum, impeditioris et tardioris linguae sum. » Non sum eloquens ab heri, et nudius tertius, per quod totum tem
Abbreviated transcription (Latin):
nem. Quod enim dr. siñ audierint
sermonem signi pͥoris: hoc ẽ qd̃ in enͣ¬
gelio dominꝰ ait. Siuerbisñuultis
cred̾e: oꝑibꝰ credite. Nam ⁊ signa suo
mͦ locuntur:. ut ñ minus signis qͦm
u̾bis credatur. S quid ꝑ aqͦm flumi¬
nis ⁊ Quid ꝑarĩdam intelligiturꝰ
Aque etenim multe: ppłi multi.
Aqua sumitur de flumine: quando
de toto ppło pars aliqua separatur
funditur aũ suꝑ terram: q̃n asue
habitationis loco ad alias ducitur
nationes. Que quidem in san¬
guinem u̾titur:summicorum gla¬
diis ꝑcussa cadat. Hoc ẽ enim quod
mierechiele dr ⁊ut caput ⁊ barbã
radat: ⁊ accepta statera. intres par
tes diuidat. Unampartem igni com¬
burat ⁊. in medio ciuitatis: alt̾am
gladio concidat: tc̃iam inuentum
disꝑgat: pꝰtqͣm se dñi gladium mis¬
surũ ẽẽ dicit. Barba namq ꝓpħe:
medio ierłm igne ⁊ fame ꝑiit ⁊ altã
in eodem loco gladiis hostium ẽ tru¬
cidata: tercia uero suꝑ tram effusa.

Expanded text:
audierint sermonem signi prioris, hoc est, quod in Evangelio Dominus ait: « Si verbis non vultis credere, operibus credite . » Nam et signa suo modo loquuntur, et non minus signis, quam verbis creditur. Sed quid per aquam fluminis, quid per aridam intelligitur? « Aquae enim multae populi multi . » Aqua sumitur de flumine, quando de toto pars aliqua separatur. Funditur autem super terram, quando a suae habitationis loco, ad alias ducitur nationes. Quae quidem in sanguinem vertitur, si inimicorum gladiis percussa cadat. Hoc est enim, quod Ezechieli dicitur , ut caput et barbam radat, et accepta statera, in tres partes pilos dividat; unam partem igni comburat in medio civitatis: alteram gladio concidat: tertiam in ventum dispergat, postquam se Dominus gladium missurum esse dicit. Barba namque prophmedio Jerusalem igne et fame periit; altera in eodem loco gladiis est trucidata; tertia vero super terram effusa,
Abbreviated transcription (Latin):
dimisit eum pꝰtqͣm dixit. sponsus
sanguinum tumichi es.Non quia
hoc dixit: s ob curumcisionem. Ato
hoc enim uen̾at. ñ ut mulieris u̾ba
attenderet: s ut puer circumcide
ron que dominꝰ usserat ⁊ ⁊ fecitsig¬
na: ⁊ ppłs credidit. Omnesq gauisi
sunt: ⁊ pni adorauerunt. Eo maio¬
ra tendimus: id̃o in exponendis histo¬
riis laborare noluimus: ne forte sit
quorumdam moris ẽ. que ꝑ se pla¬
na sunt. difficilia faciamus. Inde
aũ uenerunt ad pharaonem: dixe¬
runtq euit dimitt̾et ppłm. Iui au¬
clire noluit:s uehementius quam
pͥus eos afflixit. Hoc aũ di ꝓuidentia
fiebat: quo ⁊ pharaonis milicia. ⁊
dei potentia innotesceret.

Expanded text:
dimisit eum, postquam dixit; « Sponsus dimisit eum, postquam dixit; « Sponsus sanguinum tu mihi es, » non quia hoc dixit, sed « ob circumcisionem. » Ad hoc enim venerat, ut non mulieris verba attenderet, sed ut puer circumciderron, quae Dominus jusserat, et fecit signa, et credidit populus, omnesque gavisi sunt, et proni adoraverunt. Ad majora tendimus, ideo in exponendis historiis laborare nolumus, ne forte, sicut quorumdam moris est, quae per se plana sunt, difficilia reddamus. Inde autem venerunt ad Pharaonem, dixeruntque ei ut dimitteret populum; quod audire noluit, sed vehementius quam prius eos afflixit. Hoc autem Dei providentia fiebat, quo et Pharaonis malitia, et Dei potentia innotesceret.
Abbreviated transcription (Latin):
hac enim petra. ⁊ iudei cͥcũcidunt᷑:¬
⁊ xp̃iami baptirantur. Quicunq in¬
quit apłs. baptirati estis in xp̃o: xp̃m
induistis. De curcumcisione aũ in
libro geneseos plenissime exposuimꝰ.
Sequitui. Tetigitq pedes euis: ⁊ ait.
Sponsus sanguinu tu mͥ es. Cur
enim pedes cum petra tetigit ⁊ nisi
quia circumcisio uel baptismus. in¬
utilis ẽ. si pꝰt baptismum uel circisi¬
onem. pedes supra petͣm ñ stabiliaqͣ:
Uñ psalmista Eduxit me inquit dñs¬
de lacumiserie.⁊deluto fecis: ⁊ statu¬
it supra petͣm pedes meos. Nuod autẽ
ait sponsus sanguinum tumͥ es: fe¬
minea pietate loqui uidetur. Ac si
dicat. Hoc ex tua coniunctione bene¬
ficii capio: ut filiorum meorũ sangyi¬
nem fundam. Qd̾si hoc ad dñm sepho¬
ra dixisse intesligatur: sic exponetur
ac si dic̾et. Nouiun genus coniugii:.
in quo ex sanguine filii genantur.
Mirabilis sponsus: cui uel ex aqua.
uel ex sanguine filii nascuntur. Et

Expanded text:
Hac enim petra et Judaei circumcidunturHac enim petra et Judaei circumciduntur, et baptizantur. « Quicunque, inquit Apostolus, baptizati estis in induistis . » De circumcisione autem, in libro Geneseos plenissime exposuimus. Sequitur: « Tetigitque pedes ejus, et ait: Sponsus sanguinum tu mihi es. » Cur enim pedes ejus petra tetigit, nisi quia circumcisio, et baptismus inutilis est, si post baptismum, vel circumcisionem pedes supra petram non stabiliantur? Unde Psalmista: « Eduxit me de lacu miseriae, et de luto faecis, et statuit super petram pedes meos . » Quae cum ait: « Sponsus sanguinum tu mihi es, » feminea pietate videtur loqui, ac si dicat: Hoc ex tua conjunctione beneficium capio, ut filiorum meorum sanguinem fundam. Quod si hoc ad Dominum Sephora dixisse intelligatur, sic exponetur, ac si diceret: Novum genus conjugii, in quo ex sanguine filii generantur; mirabilis sponsus, cui vel ex aqua, vel ex sanguine filii generantur. « Et
Abbreviated transcription (Latin):
int̾ficiam filium tuum pͥmoge¬
nitum. pͥmogenitus namq deifi¬
lius ẽ isrł̃: ñ natura s gr̃a. Hec enĩ¬
gens. pͥma omnium adeo electa:
p̃cunstis dilecta fuit. Quando autẽ
omnia pͥmogenita egypti intertacta
sunt: tunc ⁊ pͥmogenitum ꝑhara¬
onis interfecit dominꝰ. Nonemin ẽ
ꝑsonarum acceptor deus. Cumq eẽt
moyses initinere in diu̾sorio: oceur¬
rit ei dominꝰ ⁊ uolebat occidere eũ.
T̾ulit ilico sephora acutissimam
petram: ⁊ circumcidit p̾putium fi¬
lii sui. łetigitq pecdes eius: ⁊ ait
Sponsus sangiunum tum es. Ex
hoc aũ datur intelligi: quia iam¬
moyses de filio circiucidendo ad
monitus fu̾at. S quia mater eius
alia lege uiuebat: ea fortasse resistẽ¬
te. aut ñ potuit aut neglexit. Non
dat. Sienum adlr̃s suos qui omnes
cirtumcisi erant filium suum. in¬
circumcisum detulisset: quasi dei
pacti p̾uaricator. scandalum eis
mouere pot̾at. Tulit gͥ sephora acu¬

Expanded text:
interficiam filium tuum primogeinterficiam filium tuum primogenitum. » Primogenitus est namque Dei filius Israel, non natura, sed gratia. Haec engens, prima omnium a Deo electa, prae cunctis dilecta fuit. Quando autem omnia primogenita Aegypti interfecta sunt, tunc et primogenitum Pharaonis interfecit Dominus; non enim est personarum acceptor Deus. Cumque esset Moyses in itinere in diversorio, occurrit ei Dominus, et volebat occidere eum. « Tulit illico Sephora acutissimam petram, et circumcidit carnem ii sui, tetigitque pedes ejus et ait: Sponsus sanguinum tu mihi es. » Ex hoc datur intelligi, quia Moyses de filio circumcidendo jam admonitus fuerat, sed quia mater ejus alia lege vivebat, ea fortasse resistente, aut non potuit, aut neglexit. Non dat. Si enim ad fratres suos, qui omnes circumcisi erant, filium suum incircumcisum detulisset, quasi Dei pacti praevaricator, scandalum eis movere poterat. Tulit ergo Sephora acu
Abbreviated transcription (Latin):
botor enis: tale ẽ acsi dic̾et. Ego cor
enuis indurari ꝑmittam: nullam
ium eifaciam: totum se s̾ dimritã:
faciat qd̃ uelit. Ut siue bonum. si¬
ue malum egerit: totum sͥ ⁊ ñ mͥ
imputetur. Miser ille qui sic sue
uoluntati relinqiitur. Hinc gͦ col¬
ligitur. quia quod boni saluantur.
trahens: etiam cum peccare uelint.
peccare eos ñ patitur. hoc aũ ñ ium
faciendo: s molliendo.⁊ in melius
mutando. Quod u̾o maliꝑeunt:
iusticia ẽ. Que enim seminau̾it ħo:
hec ⁊ metet. Numquid enim huma¬
na natura sic ad malum ꝓcliuis ẽ.
ut nisi coacta bene agere nequeat:
Exhoc gͥ apparet. qͣm iniquus pharao
iste fu̾it: qui tociens flagellatus. qͥ
tot miraculorũ signis. nullo insito
naturali hono ad mĩam flestebat᷑.
Noluit gͦ eum dñs mollire: ne forte
bonus putaretur. qui suasponte
tam malus ⁊ iniquus erat. Seqͥt᷑.
Uade dic pharaoni. filius meus pͥ
lium meum: ⁊ noluisti. Ecce ego

Expanded text:
bo cor ejus; » tale est ac si diceret: Ego cor bo cor ejus; » tale est ac si diceret: Ego cor ejus indurari permittam, nullam vim ei faciam, totum se sibi dimittat, faciat quod velit, ut sive bene, sive male egerit, totum sibi, et non mihi imputetur. Miser ille, qui sic suae voluntati relinquitur. Hinc ergo colligitur, quia quod boni salvantur, trahens, etiam cum peccare velint, peccare eos non patitur; hoc autem non vim faciendo, sed cor molliendo, et in melius immutando. Quod vero mali pereunt, justitia est; « quae enim seminaverit homo, haec et metet . » Nunquam enim humana natura ad malum proclivis est, ut nisi coacta bene agere queat. Ex hoc igitur apparet quam iniquus Pharao iste fuerit, qui toties flagellatus, qui tot miraculorum signis, nullo in signo, et naturali bono ad misericordiam flectebatur. Noluit ergo eum Dominus emollire, ne fortasse bonus putaretur, qui sua sponte tam malus et iniquus erat. « Vade, dic Pharaoni: Filius meus prilium meum, et noluisti: ecce ego
Abbreviated transcription (Latin):
ei in his que ad dmꝑtinent: sicut in¬
ter nuntius ⁊ mediator. Abiit mo¬
suum. Dixitq ei. Uadam in egyptũ.
uidere fr̃atres meos.Dixitq ei iethro
Gade in pace.
ieit gͦ dominꝰ ad moysen.
Reu̾tere mnegỹptum:mortui
enim sunt qui querebant aĩam
ysen. Omnes aũ reges egỹpti phara¬
mͦ egyptiis preerat: qui illi quidẽ
successerat. quem fugerat moyses.
Uide ut cuncta signa facias coram
pharaone: que tͥ facere p̃cepi Ego
indurabo cor eius: ⁊ ñdimittet
ppłm. Quid ẽ hoc dicere: T̾u indura¬
bis cor ens:lu enimut apls ait.
cuius uis misereris: ⁊ quem uis ob¬
duras. Quod si tu induras cui nemo
resistere ualet: quil ad pharaonem:
Sur qui ipłm tuum dimittere non
potest. ideo punitur quia ñ diut¬
tit ⁊ Non potest quidem: quia indu¬
ratur. Aquoꝰ Ate. Tu enimdicis: ego
inclurabo cor enuis. Aliter gͥ ẽ intelli¬
gendum Quod enim drego indura¬

Expanded text:
eris in his, quae ad Deum pertinent, sicut ineris in his, quae ad Deum pertinent, sicut internuncius et mediator. Abiit asuum, dixitque ei: « Vadam in Aegyptum videre fratres meos. Dixitque Jethro: Vade in pace. « Dixit ergo Dominus ad Moysen: Revertere in Aegyptum: mortui enim sunt, qui quaerebant animam ysen. Omnes autem reges Aegypti PharaAegyptiis modo praeerat, qui illi quidem successerat, quem fugerat Moyses. itque ei Dominus: Vide ut cuncta signa facias coram Pharaone, quae tibi facere praecepi, ego indurabo cor ejus, et non dimittet populum. » Quid est hoc, Domine? Tu indurabis cor ejus? « Tu enim, ut Apostolus ait, cui vis miseris, et quem vis induras . » Quod si induras, cui nemo resistere valet, quid ad Pharaonem? Cur qui populum dimittere non potest, ideo punitur, quia non dimittit? Non potest quidem, quia induratur: a quo? a te. Tu enim dicis: « Ego 52 indurabo cor ejus. » Aliter ergo est intelligendum. Quod ergo dicitur: « Ego indura
Abbreviated transcription (Latin):
enim omnissapientia. ⁊ eloqͣntia:
sũme illi ⁊comparabili sapientie.
⁊ eloquentie comparata.Nam ⁊
in hominibꝰ hoc sepe contingit:
ut aliquis qui se sapienttam ẽẽ pu¬
tabat. cum aliquo sapientiori ra-¬
tionem habens. mox qui minus
habeat: ⁊ qͣm multis ad discendũ
inligeat: colloquendo intelligat.
Dixitq dominꝰ ad eum. Quisfecit
os hominisꝰ Aut quis fabricatus
ẽ mutum.⁊ surclum. uidentem
⁊ cecum: Nonne egoꝰ Ego inquit
omnes fec̃i: ego ꝓpͥa dona uincuiq
largitus sum. Ego eloquentem ⁊
mutum. sapienteni ⁊ insipientẽ
creaui. Non amisi potestatemr. fa
tia deerit. Doceboq te quid loqͣrit.
At ille. Obsecro inquit dñe. mitte
quem missurus es: tantumq nego¬
tium alii agendum committe. Ira
uites aũerat: quia primogenitus.
Loquere inquit ad eumomnia ũba
mea : ⁊ ego ero mnore tuo.⁊ more illeꝰ
Ip̃e loquetur ꝓ te ad ppłm: quia ⁊
eloqͣns est. ad implebit offm̃oristui. Saẽ¬
dotumgͥ ẽ loqui ad ppłm. Tuaũenit

Expanded text:
enim omnis sapientia, et eloquentia, summae illi et incomparabili sapientiae, et eloquentiae comparata. Nam et in hominibus hoc saepe contingit, ut aliquis, qui se sapientem esse putabat, cum aliquo sapientiore rationem habens, mox quid minus habeat, et quam multis ad discendum indigeat, colloquendo intelligat. « Dixitque Dominus ad eum: Quis fecit os hominis? aut quis fabricatus est mutum et surdum, videntem et caecum? nonne ego? » Ego, inquit, omnes feci, ego propria dona unicuique largitus sum, ego eloquentem et mutum, sapientem et insipientem creavi: non amisi potestatem, facitia deerit, doceboque te quid loquaris. At ille: « Obsecro, inquit, Domine, mitte quem missurus es, » tantumque negotium alii agendum committe. « Irvites autem erat, quia primogenitus; loquere, inquit, ad eum omnia verba mea, et ego ero in ore tuo, et in ore illius, ipse loquetur pro te ad populum, » et quia eloquens est, adimplebit officium oris tui. Sacerdotum est ergo loqui ad populum. Tu autem
Abbreviated transcription (Latin):
Uñ ⁊ subditur. Retraxit. ⁊ ꝓtulit it̾mr:.
⁊ erat similis carni reliq. Sĩc gͥ qui
q ꝑduram correctionem corrigebant᷑:
saltem de patria expulsi. ad peniten¬
tiam redire cogebantur. Quod si neq
sic conũtebantur: s adhuc in sua
malitia ꝑsistebant: eiectos quoq di¬
uine ultionis gladius ꝑsequebatur.
quo semꝑ cadentes inꝓpͥo sanguine
uolutabantur. Et hoc ẽ qd̃ dr.Si

Expanded text:
Unde et subditur: « Retraxit, et protulit iterum, Unde et subditur: « Retraxit, et protulit iterum, et erat similis carni reliquae. » Sic igitur qui per duram correctionem corrigebantur, saltem de patria expulsi ad poenitentiam redire cogebantur. Quod si neque sic convertebantur, sed adhuc in sua malitia persistebant, ejectos quoque divinae ultionis gladius persequebatur, quo semper cadentes in proprio sanguine volutabantur. Et hoc est, quod