comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dñs. & uerax ds̃. largitur tͥ spaciũ correc¬
tionis. s tu plus amas dilationẽ. qm̃ emen¬
dationẽ. Malus fuisti heri. hodie bonꝰ
esto: & hodiernũ diem in malicia ꝑegisti.
uł cras mutare. Semꝑ expectas. & de mi¬
scdia dĩ tͥ plurimũ polliceris. qͣsi ille
qui tͥ ꝑ patientiam ꝓmisit indulgen

Expanded text:
Dominus, et verax Dominus. Largitur tibi spatium correctionis: sed tu plus amas dilationem quam emendationem. Malus fuisti heri? hodie bonus esto. Et hodiernum diem in malitia peregisti? vel cras mutare. Semper exspectas, et de misericordia Dei tibi plurimum polliceris: quasi ille qui tibi per poenitentiam promisit indulg
Abbreviated transcription (Latin):
tem peccauerunt & egent gła dĩ: om̃s¬
gͥ p̃uaricantes gr̃a saluatoris inuenit.
alium maiꝰ. aliũ minus. Qnͣto enĩ le¬
gis maior in quocũq cognitio. tanto
minor peccati excusatio. qnto minor¬
uaricatio. Restabat gͦ. ut om̃ib ñ sua
s dĩ. idest a deo donata iusticia subue¬
niret. Unde ait apłs. Per legem cogni¬
uo peccati. Nong̃ ablatio. s cognitio
Nunc autẽ sine lege inquit iusticia dĩ ma¬
nifestata est: testificata ꝑ legem & ꝓpħas.
Pronde etiã iste subiunxit. Propt̾ea in¬
quit dilexi testimonia. Ganqͣm diceret.
qm̃ lex siue in paradẏso data. siue natu¬
ralit̾ insita. siue in litt̾s ꝓmulgata. p̃

Expanded text:
tem «peccaverunt, et egent gtem «peccaverunt, et egent garicantes gratia Salvatoris invenit, alios majus, alios minus: quanto enim legis major in quoquo cognitio, tanto minor peccati excusatio, tanaevaricatio. Restabat ergo ut hominibus non sua, sed Dei, id est, a Deo donata justitia subveniret. Unde ait Apostolus: Per legem cognitio peccati: non ergo oblatio, sed cognitio. Nunc autem sine lege, inquit, justitia Dei manifestata est, testificata per legem et prophetas. Proinde etiam iste subjunxit, propterea dilexi testimonia, tanquam diceret: Quoniam lex, sive in paradiso data, sive naturaliter ins
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ qd̾ ait ipsi st̃ sibi lex. ñ immerito p̃ua¬
ricatores estimantur om̃s peccatores t̾rȩ
Nullus enĩ est qͥ faciat alt̾ĩ inuriam. nisi
qui fieri nolit sibi. Et in hoc transgro¬
ditur nature legẽ. qm ñ sinitur ignora¬
re. dũ id qd̃ facit ñ uult pati. Numqͥd
aut lex ista naturalis ñ erat in ppło isrł:
Erat plane: qm̃ & ipsi homines erant.
Sine lege autẽ naturali essent. si p̃ter na¬
turam humani gen̾is ẽẽ potuissent. Mul¬
tomagis gͦ p̃uaricatores facti sunt lege
diuina. qua naturalis illa siue instaura¬
ta siue aucta. siue firmata est.
Iam si uͦ in om̃ib peccato rib t̾re ñ in con¬
grue deputant᷑ & paruuli ꝓpt̾ origina¬
lis uincla peccati. etiã ipsi in similitudi¬
nẽ p̃uaricationis ade. ad illam p̾uaria¬
tionẽ ꝑtinere monstrant᷑ quȩ data lege
in paradẏso pͥma cõmissa est. ac ꝑ hoc
recte nullo ꝓrsus excepto p̃uaricatores
estimantur om̃s peccatores t̾rȩ. om̃s au¬

Expanded text:
lex;» non immerito praevaricatores aestimantur omnes peccatores terrae. Nullus enim est qui faciat alteri injuriam, nisi qui fieri nolit sibi: et in hoc transgreditur naturae legem, quam non sinitur ignorare, dum id quod facit non vult pati. Numquid autem lex ista naturalis non erat in populo Israel? Erat plane, quoniam et ipsi homines erant: sine lege autem naturali essent, si praeter naturam humani generis esse potuissent. Multo magis ergo praevaricatores facti sunt lege divina, qua naturalis illa sive instaurata, sive aucta, sive firmata est. 5. Jamvero si in omnibus peccatoribus terrae non incongrue deputantur et parvuli, propter originalis vincula peccati, etiam ipsi in similitudine praevaricationis Adae , ad illam praevaricationem pertinere monstrantur, quae, data lege in paradiso, prima commissa est : ac per hoc recte, nullo prorsus excepto, praevaricatores aestimantur omnes peccatores terrae. «Omnes» au
Abbreviated transcription (Latin):
tempꝰ uiuendi. Uocat ꝑ lectorem. uocat
ꝑ tractatorẽ. uocat ꝑ intimã cogitatio¬
nem. Uocat ꝑ flagellũ correptionis. uo¬
cat ꝑ miscdiam consolationis. Longani¬
mis & multus miscdia ds̃. S obserua ne
longitudine miscdiȩ male utendo. tu t
thesaurizes qd̾ ait apłs. iram in die irȩ.
Nam hoc ait apłs. An diuitias bonitatis
& longanimitatis ciꝰ contẽnis: Ignoras
qm̃ patientia dĩ ad penitentiã te adducit:
Qd̾ tͥ parcit. putas quia places ci: Hec feci¬
sti inquit & tacui. Suspicatus es iniqͥtatẽ.
qd̾ ero tui similis. Non mͥ placent pecca¬
ta. s longanimitate quero facta recta.
Si punirem peccatores. ñ inuenirem con¬
fessores. Ergo te ds longanimitate sua
parcendo ad penitentiã adducit. Tu
autẽ cotidie dicis. finit᷑ hodiernꝰ dies.
& sic ero & crastino die. ñ enim cras erit
ultimus. & tercio die. & subito uenit
ira eiꝰ. Fr̃s ñ tardetis conu̾ti ad dñm.¬
Sunt enĩ qui p̃parent conũsionẽ & diffe¬

Expanded text:
m, vocat per tractatorem, vocat per intimam cogitationem, vocat per flagellum correptionis, vocat per misericordiam consolationis: «Longanimis et multum misericordiae.» Sed observa ne longitudine misericordiae Dei male utendo, tu tibi thesaurizes, quod ait Apostolus, iram in die irae. Nam hoc ait Apostolus: «An divitias benignitatis et longanimitatis ejus contemnis, ignorans quia patientia Dei ad poenitentiad tibi parcit, putas quia places ei? «Haec fecisti,» inquit, «et tacui; suspicatus es iniquitatem, quod ero tui similis» . Non mihi placent peccata, sed longanimitate quaero recte facta. Si punirem peccatores, non invenirem confessores. Ergo te Deus longanimitate sua parcendo ad poenitentiam adducit: tu autem cum quotidie dicis, Finitur hodiernus dies, et sic ero et crastino die, non enim cras erit ultimus; et tertio die: et subito venit ira ejus. Frsunt enim qui praeparant conversionem et diffe
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃e ꝑditioni supridebo. Qͥd gͦ agit ds
cum ꝑiditantib utroq morbo: Illis
qui ꝑiclitantur spe. hoc dicit. ne tardes
conuerti ad dnm: neq differas dedie mn
diem. Subito enĩ uenit ira eiꝰ. & in tem¬
pore iundicte disꝑdet te. Iilis qui desꝑa¬
tione ꝑiclitantur qͥd dicit: In quacũq¬
tione ꝑiclitantur ꝓposuit indulgentie
ꝓmissũ : ꝓpt̾ illos qui spe piclitantur &
dilationib illuduntur. fecit diem mor-¬
tis incertũ. Qnͣdo ueniat ultimꝰ dies
nescis. ingratus es. quia hodiernũ ha¬
bes in quo corrigaris: Scd̾m duriciã¬

Expanded text:
vestrae perditioni superridebo . Quid ergo agit Dominus vestrae perditioni superridebo . Quid ergo agit Dominus cum periclitantibus utroque morbo? Illis qui spe periclitantur, hoc dicit: Ne tardes converti ad Dominum, neque differas de die in diem; subito enim veniet ira illius, et in tempore vindictae disperdet te . Illis qui desperatione periclitantur, quid dicit? In quacumqtione periclitantur, proposuit indulgentiae portum: propter illos qui spe periclitantur et dilationibus illuduntur, fecit diem mortis incertum. Quando veniat ultimus dies, nescis. Ingratus es, quia hodiernum habes, in quo corrigaris? Sic ergo a
Abbreviated transcription (Latin):
& despando. contrariis reb. contrariis
affectionib. Sꝑando decipitur qͥ dicit.
Sonus est ds. misericors ds: faciam quom̃
mͥ placet qd̾̃ libet. laxem habenas cupi¬
ditatib meis. impleam desideria ani¬
me meȩ. Quare hoc: Quia misericors
periditantur. Despatione autẽ qui cũ
inciderint in grauia peccata putantes sͥ
ñ posse iam ignosci penitentib. & sta¬
tuentes se ad damnationẽ sine dubio
destinatos. dicunt apud seipsos. Iam
damnandi sumꝰ. qͣre ñ qd̃ uolumꝰ fa¬
Ideo molesti sunt desꝑati. Iam enĩ qd̾ ti¬
meant ñ habent. & uehem̃ter timendi
sunt. Istos desꝑatio necat. spes illos.
Inter spem & despationẽ. fluctuat animꝰ.
Metuendũ est ne te occidat spes. & cũ mul¬
tũ sꝑas de miscdia. incidas in iudicium.
Netuendũ est rursus ne te occidat desꝑa¬
tio: & cũ putas iã tͥ ñ ignosci que gra¬
uia cõmisisti. ñ agas penitentiã. & incur¬
ras in udicẽ sapientiã quȩ dicit. & ego

Expanded text:
riis affectionibus. Sperando qui decipitur? Qui dicit, Bonus est Deus, misericors est Deus, faciam quod mihi placet, quod libet; laxem habenas cupiditatibus meis, impleam desideria animae meae. Quare hoc? Quia misericors periclitantur. Desperatione autem, qui cum inciderint in gravia peccata, putantes sibi non posse jam ignosci poenitentibus, et statuentes se ad damnationem sine dubio destinatos, dicunt apud seipsos, Jam damnandi sumus, quare non quod volumus fainatorum. Ideo molesti sunt desperati: jam enim quod timeant non habent, et vehementer timendi sunt. Istos desperatio necat, spes illos. Inter spem et desperationem fluctuat animus. Metuendum est ne te occidat spes, et cum multum speras de misericordia, incidas in judicium: metuendum est rursus ne te occidat desperatio, et cum putas jam tibi non ignosci quae gravia commisisti, non agas poenitentiam, et incurras in judicem Sapientiam, quae dicit, Et ego
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ qui amant in dño mansuetu x xxiii.¬
dinẽ. & timcant ueritatẽ. Etenĩ dulcis
& rectus dñs. Fmas qd̃ dulcis est. time
qd̾̃ rectus est Tanqͣm mansuctus dixit ta¬
cui. s tanqͣm iustus. nũqͥd semꝑ tacebo:
Miserator & misericors ds̃. Ita plane. Adde
adhuc: longanimis. Adde adhuc: &
multũ miscricors. S time qd̾ est in no¬
uissimo. & uerax. Qs enĩ mͦ sustinet
peccantes: iudicaturus est contẽnentes.
An diuitias longanimitatis & mansuetu¬
dinis eiꝰ contemnis: ignorans quia pati¬
entia dĩ ad penitentiam te adducit:
Tu autt̃ scd̃m duriciã cordis tui & cor un¬
penitens. thesaurizas tͥ iram in die irȩ.

Expanded text:
go qui amant in Domino mansuetudinem, et timeant veritatem. Etenim dulcis et rectus Dominus . Amas quod dulcis est, time quod rectus est. Tanquam mansuetus dixit, Tacui: sed tanquam justus, Numquid semper tacebo ? Misericors et miserator Dominus. Ita plane. Adhuc adde, longanimis; adhuc adde, et multum misericors: sed time quod est in novissimo, et verax . Quos enim modo sustinet peccantes, judicaturus est contemnentes. An divitias longanimitatis et mansuetudinis ejus contemnis, ignorans quia patientia Dei ad poenitentiam te adducit? Tu autem secundum duritiam cordis tui et cor impoenitens, thesau
Abbreviated transcription (Latin):
ieqm putrescant omĩa corpora mortuoꝵ.
qd̾ erunt & illa si morientur ubicumq
moriant᷑ cum uita carebunt quã conti
nuo receptura sunt. Sic gͦ ibunt in
t̾ram. quia ex uiuis hominib t̾ra eruis.
quẽadinodũ & in cinerẽ qd̃ fit cinis & in
uetustatẽ qd̾ fit uetus. & in testam qd̃ ex
luto fit testa. Et alia sexcenta sic loqui¬
mui. Quomͦ autẽ sit futurũ qd̃ nunc
ꝓ nr̃e ratiunculȩ uirib utcũq conicimꝰ.
tunc erit potiꝰ ut nosse possimꝰ. Ex¬

Expanded text:
tequam putrescant omnia corpora mortuorum; tequam putrescant omnia corpora mortuorum; quod erunt et illa. si morientur. ubicumque moriantur, cum uita carebunt, quam contnuo receptura sunt. Sic ergo ibunt in terram, quia ex vivis hominibus terra erunt: quemadmodum it in cinerem, quod fit cinis; it in vetustatem, quod fit vetus; it in testam, quod ex luto fit testa: et alia sexcenta sic loquimur. Quomodo autem sit futurum quod nunc pro nostrae ratiunculae viribus utcumque conjicimus, tunc erit potius, ut nosse possimus.
Abbreviated transcription (Latin):
quodam᷑ seminari. atq ibi ꝓtinus immor¬
talit̾ atq incorruptibilit̾ reuiuiscere. cũ
credamꝰ qd̾ idem ipse apłs aꝑtissime di-¬
at. inictu oculi futuram resurrectionẽ.
& in m̃bra sine fine uictura tanta fatili-
tate tanqm mnestimabili uelocitate redi¬
turũ antiquissimoꝵ cadauerũ puluerẽ.
nec ab illa sententia qua homini dictum
est t̾ra es & in t̾ram ibis futuros illos scõs
arbitrem᷑ immunes. si eoꝵ morientiũ in
t̾ram ñ recedent corpora. s sicut in ipso
raptu morient᷑. ita & resurgent dum fe¬
runt᷑ in aera: In t̾ram qͥppe ibis est. in
hoc ibis amissa uita. qd̾ eras anteqͣm su¬
meres uitam. id est hoc eris exanimatus.
qd̾ eras anteqͣm esses animatus. Terrȩ
qͥppe insufflauit ds in faciem flatũ uitę.
cũ factus est homo in animã uiuentem.
tanqͣm diceret᷑ t̾ra es anmata qd̾ ñ eras.
t̾ra eris exanimis sicut eras. qd̾ sunt & an¬

Expanded text:
quodammodo seminari, atque ibi protinus immorquodammodo seminari, atque ibi protinus immortaliter atque incorruptibiliter reviviscere, cum credamus quod idem ipse Apostolus apertissime dicit: In ictu oculi, futuram resurrectionem, et in membra sine fitate tamque inaestimabili uelocitate rediturum antiquissimorum cadauerum puluerem? Nec ab illa sententia, qua homini dictum est: Terra es et in terram ibis, futuros illos sanetos arbitremur inmunes, si eorum morientium in terram non recident corpora, sed, sicut in ipso raptu morientur, ita et resurgent, dum ferentur in aera. In terram quippe ibis est \'in hoc ibis amissa uita, quod eras antequam sumeres uitam\': id est, hoc eris exanimatus, quod eras antequam esses animatus terrae quippe insufflauit Deus in faciem flatum uitae. cum factus est homo in animam uiuam; tamquam diceretur: <Terra es animata, quod non eras: terra eris exanimis, sicut eras\'; quod sunt et an
Abbreviated transcription (Latin):
retur. om̃s resurgemꝰ. uł sicut alii codi¬
ces habent. om̃s dormiemꝰ. Cum gͦ
nec resurrectio fieri nisi mors p̃cesserit
possit. nec dormitionẽ possimꝰ illo loco
intelligere nisi mortẽ. quomͦ om̃s dor¬
mient uł resurgent. si tam multi quos
in corpore inuenturꝰ est xp̃c nec dormi¬
ent nec resurgent: Si gͦ scõs qui reppi¬
untur xp̃o ueniente uiuentes. eiq in ob¬
uiam rapient᷑ crediderimꝰ in eodem rap¬
tu de mortalib corꝑib exituros. & ad ca¬
dem mox ummnortalia redituros. nullas
in u̾bis apłi patiem᷑ angustias. siue ubi
dicit᷑ tu qd̃ seminas ñ uiuificabitur nisi
moriat᷑. siue ubi dicit om̃s resurgemus
aut om̃s dormiemꝰ. qͥa nec illi ꝑ ummor-¬
talitatẽ uiuificabunt᷑ nisi qmlibet pati¬
lulũ tam̃ añte moriant᷑. ac ꝑ hoc & a re¬
surrectione ñ erunt alieni quã dormitio¬
ne p̃cedunt qmuis breuissima ñ tamen
mlla. Cur autẽ nobis incredibile uidea¬
tur illam multitudinẽ corpoꝵ in aere

Expanded text:
retur: Omnes resurgemus, uel sicut alii codices habent: Omnes dormiemus. Cum ergo nec resurrectio fieri, nisi mors praecesserit, possit, nec dormitionem possimus illo loco intellegere nisi mortem: quo modo omnes uel dormient uel resurgent, si tam multi, quos in corpore inuenturus est Christus, nec dormient nec resurgent? Si ergo sanctos, qui reperientur Christo ueniente uiuentes eique in obuiam rapientur, crediderimus in eodem raptu de mortalibus corporibus exituros et ad eadem mox inmortalia redituros, nullas in uerbis apostoli patiemur angustias, siue ubi dicit: Tu quod seminas, non uiuificatur, nisi moriatur, siue ubi dicit: Omnes raut, Omnes dormiemus: quia nec illi per immortalitatem vivificabuntur, nisi quamlibet paululum tamen ante moriantur, ac per hoc et a resurrectione non erunt alieni, quam dormitione praecedunt, quamvis brevissima, non tamen nulla. Cur autem nobis incredibile videatur illam multitudinem corporum in aere
Abbreviated transcription (Latin):
delectationũ & uoluptatũ manife¬
sta torm̃ta ꝓcedant. int̾rogent se qui ta
desiderio. Et cum ꝑuenerint ad id qd̃
illicite desiderant: attendant si ñ cruci¬
antur tuore. Uideant gͦ hic penas suas
anteqm ueniat illa resurrectio. cũ ini car¬
doleant. ñ in qua moriant᷑. Alioquin.¬
& illi dolores finirent᷑.n momĩto. in

Expanded text:
delectationum et voluptatum manifesta tormenta procedant. Interrogent se qui alidesiderio: et cum pervenerint ad id quod illicite desiderant, attendant si non cruciantur timore. Videant ergo hic poenas suas, antequam veniat illa resurrectio, cum in cardoleant, non in qua moriantur; alioqui et illi dolores finirentur. Tunc spin
Abbreviated transcription (Latin):
re : nec ad illud quidẽ digni habii sunt ut
cis ista ꝑ scõs anglos nuntiarent᷑. siue forin¬
secus ꝑ sensus corporis. siue interiorib
reuelationib in spũ exp̃ssis. sicut patrib
nr̃is uera pietate p̃ditis hȩc demonstrata
sunt: qui ea p̃dicentes. & uel de p̃sentibꝰ
signis uł de ꝓximis reb ita ut p̾dixerars
factis fidem facientes. auctoritatẽ cui de
longe futuris usq in scli finem crederetur

Expanded text:
ei, ne ad illud quidem digni habiti sunt, ut eis ista per sanctos Angelos nuntiarentur; sive forinsecus per sensus corporis, sive interioribus revelationibus in spiritu expressis: sicut patribus nostris vera pietate praeditis haec demonstrata sunt, qui ea praedicentes, vel de praesentibus signis vel de proximis rebus, ita ut praedixerant, factis fidem facientes, auctoritatem cui de longe futuris usque in saeculi finem crederetur,
Abbreviated transcription (Latin):
ipsis p̾sentib creditur qd̾ futurũ est. cũ
iam ꝑ speciem manifestam se contẽplan¬
dam p̃bebit scĩs ipsa dĩ sapientia. ꝑ quã¬
facta sunt omĩa. De qua fide rerũ lucisq
illiꝰ p̃sentatȩ. forsitan paulus apłs dicit.
Iusticia enim̾ dĩ in eo reuelatur ex fide in
fidem. Dicit enĩ alio loco. Nos enim reue¬
lata facie głam dñi speculantes. in eandẽ
imaginẽ transformam᷑ a głã in głam. tan
licet engłii quo nc̃ credentes illuminantur.
in głam ipsiꝰ incõmutabilis. & manifeste
ueritatis. qua tunc cõmutati ꝑfruentur.
ita ex fide u̾boꝵ quib nunc credimꝰ qd̃
ñdum uidemus. in fidẽ. rerũ qua in ęter-¬
num qd̃ nunc credimꝰ obtinebimꝰ. Scdm¬
hanc sententiã: etiã illud dictũ est. In epła

Expanded text:
ipsis praesentibus creditur quod futurum est, cum iam per speciem manifestam se contemplandam praebebit sanctis ipsa dei sapsentsa. De qua fide rerum lucisque ipsius praesentiae forsitan Paulus dicit: Iustitia enim dei in eo reuelatur ex fide in fidem. Dicit enim alio loco: Nos enim reuelata facie gloriam dei spectantes, in eandem imaginem transformabimur a gloria inlicet Evangelii, quo nunc credentes illuminantur, in gloriam ipsius incommutabilis et manifestae veritatis, qua tunc commutati perfruentur; ita ex fide verborum quibus nunc credimus quod nondum videmus, in fidem rerum qua in aeternum quod nunc credimus, obtinebimus. Secundum sententiam hanc etiam illud dictum est a Joa
Abbreviated transcription (Latin):
minꝰ q speciosa essent. si autẽ om̃i specie
carere possent. omĩno nulla essent: uide¬
runt cẽ aliqͥd ubi pͥma esset & incõmuta¬
bilis. & ideo nec cõparabilis: atq ibi esse
rerũ pͥncipium rectissime crediderunt.¬
qd̾ factũ ñ esset. & ex quo cuncta facta esseq̃.¬
ita qd̾ notum est di manifestauit cis ipse.
cũ ab eis inuisibilia eiꝰ ꝑ ea quȩ facta sunt
intellecta conspecta st̃. sempit̾na qͦ uirtus
ciꝰ & diuinitas: a quo etiã uisibilia & tem¬
pora cuncta creata sunt. Ex libro de tri

Expanded text:
minusque speciosa essent, si autem omni specie minusque speciosa essent, si autem omni specie carere possent, omnino nulla essent: uiderunt esse aliquid ubi prima esset incommutabilis et ideo nec conparabilis; adque ibi esse rerum pquod factum non esset, et ex quo cuncta facta esseIta quod notum est Dei, manifestauit eis ipse, cum ab eis inuisibilia eius per ea, quae facta sunt, intellecta conspecta sunt: sempiterna quoque uirtus eius et diuinitas; a quo etiam uisibilia et temporalia cuncta creata sunt. Haec de i
Abbreviated transcription (Latin):
Ipse est. quẽ longe uidisti. S quare cruci
fixus est: Quia lignũ tͥ humilitatis eius
necessariũ erat. Suꝑbia enĩ tumueras. &
longe ab illa patria ꝓiectus eras. & fluctib
huiꝰ scłi int̾rupta est uia: & qua transea¬
tur ad patriã ñ est nisi ligno porteris.
Ingrate irrides eum. qui ad te uenit ut
Inde in mari ambulauit: ut ostenderet
c̃ẽ in mari uiã. S: tu quomͦ ipse ambula¬
re in mari ñ potes. naui portare. ligno
portare. Crede in crucifixũ: & poteris ꝑ¬

Expanded text:
ipse est quem longe vidisti: In ipse est quem longe vidisti: In fixus est? Quia lignum tibi humilitatis ejus necessarium erat. Superbia enim tumueras, et longe ab illa patria projectus eras; et fluctibus hujus saeculi interrupta est via, et qua transeatur ad patriam non est, nisi ligno porteris. Ingrate, irrides eum qui ad te venit ut inde in mari ambulavit , ut ostenderet esse in mari viam. Sed tu, qui quomodo ipse ambulare in mari non potes, navi portare, ligno portare: crede in crucifixum, et poteris p
Abbreviated transcription (Latin):
Sequit᷑ & dixit aꝑtiꝰ. Dicentes se ẽe sapien¬
tes: stulti fati sunt. Uiderunt quo ueni-¬
endũ esset. s ingrati ei qͥ illis p̃stitit ut
uiderent. sibi uoluerunt tribuere qd̾ uide¬
bant. Et facti suꝑbi: amiserunt & qd̾ ui¬
debant. Et conu̾si sunt inde ad ydola &
simulachra ad culturas demonioꝵ. adora¬
re creaturã & contẽnere creatorẽ. S iam
isti elisi ista fecerunt: ut autẽ eliderentur.
suꝑbierunt. Cũ autẽ suꝑbirent: sapien¬
tes se cẽ dixerunt. Hii gͦ de quib dicit. qui
runt: uiderunt qͥa ꝑ u̾bũ dĩ facta sunt
omĩa. Nam inueniunt᷑ ista in libris phy¬
losophoꝵ. Et quia unigenitũ filiũ habet
ds̃. ꝑ quẽ sunt omĩa. illud potuerunt ui¬
dere qd̾ est. s uiderunt delonge. Nolue¬
runt tenert humilitatẽ xp̃i: in qua naui
securi ꝑuenirent ad id qd̾ longe uidere
potuerunt. Et sorduit eis crux xp̃i. Ma¬
re transcundũ est. & lignũ contẽnis: O sa¬
pientia suꝑba. irrides crucifixcum xp̃m:

Expanded text:
t dicit apertius: Dicentes enim se esse sapientes, stulti facti sunt . Viderunt quo veniendum esset: sed ingrati ei qui illis praestitit quod viderunt, sibi voluerunt tribuere quod viderunt; et facti superbi amiserunt quod videbant, et conversi sunt inde ad idola et simulacra et ad culturas daemoniorum, adorare creaturam, et contemnere Creatorem. Sed jam isti elisi ista fecerunt: ut autem eliderentur, superbierunt; cum autem superbirent, sapientes se esse dixerunt. Hi ergo de quibus dixit, Qui ruomnia. Nam inveniuntur et ista in libris philosophorum: et quia unigenitum Filium habet Deus, per quem sunt omnia. Illud potuerunt videre quod est, sed viderunt de longe: noluerunt tenere humilitatem Christi, in qua navi securi pervenirent ad id quod longe videre potuerunt; et sorduit eis crux Christi. Mare transeundum est, et lignum contemnis? O sapientia superba! irrides crucifixum Christum;
Abbreviated transcription (Latin):
ex fide in qua ministratur dõ. in illã fidem
icut scriptũ est. ustus ex fi dĩ.xuiiii.
demꝰ. unde oportet ut credendo queramꝰ.
neq ipsũ recte iuuere. nobis ex nobis est
fidem dedit qua nos ab illo adiuuandos

Expanded text:
ex fide in qua ministratur Deo, in illam quod scriptum est, Justus ex fide vivit demus, unde oportet ut credendo quaeramus; neque ipsum recte vivere nobis ex nobis est, fidem dedit, qua nos ab illo adjuvandos
Abbreviated transcription (Latin):
manit᷑ existimet. in creatura pͥus ꝑ quasłã
sui generis trinitates. quodãmͦ gradatim
donec ad mentẽ hominis ꝑuenirem. quȩ¬
sisse inditia sũmȩ illiꝰ trinitatis qm quȩ¬
rimꝰ. cum dm̃ querimꝰ Ex libro de ciu¬
quos cȩt̾is ñ immerito fama atq gła p̃-¬
latos eẽ uidemꝰ. nullũ corpus et̃ dm̃. & idõ
cuncta corpora transcendunt. querentes
dm. Uiderunt quicqͥd mutabile est ñ
eẽ sũmũ dm̃. & ideo omnẽ animã. muta¬
bilesq om̃s sp̃c transcenderunt quȩrentes

Expanded text:
inaniter existimet in creatura prius per quasdam inaniter existimet in creatura prius per quasdam sui generis trinitates quodam modo gradatim, donec ad mentem hominis pervenirem, quaesisse indicia summae illius Trinitatis, quam quaerimus cum Deum quaerimus. quos caeteris non immerito fama atque gloria praelatos videmus, nullum corpus esse Deum: et ideo cuncta corpora transcenderunt quaerentes Deum. Viderunt quidquid mutabile est, non esse summum Deum: et ideo omnem animam mutabi
Abbreviated transcription (Latin):
mo factus. factus est uia. Ambula ꝑ ho-¬
minẽ. & ꝑueni ad dm̃. Per ipsũ uadis.¬
& ad ipsum uadis. Noli querere qua ad
luisset. semꝑ erraremus. Eactus est uia.
est qua uenias. Non tibi dico. quere uiã.
Ipsa uia ad te uenit: surge & ambula.
Ambula morib. ñ pedib. Multi enĩ bene
ambulant pedib & male ambulant
morib. S aliqnͣdo ipsi bene ambulan¬
tes. p̃ter uiam currunt. Inuenis homi¬
nes bene uiuentes & ñ xp̃ianos. Bene cur¬
runt. s in uia ñ currunt. Qnͣto plus
currunt. tanto plus errant: quia a uia
recedunt. Si autẽ tales homines ꝑueni¬
ant ad uiam & teneant uiam. qnͣta secu¬
ritas est quia bene ambulant & ñ errant.

Expanded text:
minem factus est via. Ambula per hominem, et pervenis ad Deum. Per ipsum vadis, ad ipsum vadis. Noli quaerere qua ad e ipse noluisset, semper erraremus. Factus ergo via est qua venias. Non tibi dico, quaere viam. Ipsa via ad te venit: surge et ambula. Ambula moribus, non pedibus. Multi enim bene ambulant pedibus, et male ambulant moribus. Aliquando enim ipsi bene ambulantes, praeter viam currunt. Invenies quippe homines bene viventes, et non christianos. Bene currunt: sed in via non currunt. Quanto plus currunt, plus errant; quia a via recedunt. Si autem tales homines perveniant ad viam, et teneant viam, o quanta securitas est, quia et bene ambulant, et non errant!
Abbreviated transcription (Latin):
apłis crediderunt: ueritatẽ detinuerunt
sicut de illis dictũ est in iniqͥtate. Non po¬
tuerunt enĩ in his reb infimis constituti
in deceptores demones inciderunt. Per quos
factũ est. ut ĩmutarent głam incorruptibi¬
lis di in similitudinẽ imaginis corruptibi¬
lis hominis. & uolucrũ. & quadrupedũ. &¬

Expanded text:
unt, veritatem detinuerunt, sicut de illis dictum est, in iniquitate. Non potuerunt enim in his rerum infimis constituti,in deceptores daemones inciderunt, per quos factum est ut immutarent gloriam incorruptibilis Dei, in similitudinem imaginis corruptibilis hominis
Abbreviated transcription (Latin):
so lumine incõmutabilis ueritatis au̾si siẽ.
cor qmuis cognouissent dm̃. s insipiens po¬
tꝰ. quia ñ sicut dm̃ glificauerunt aut gras
egerunt. Dixit enĩ homini: ecce pietas est
sapientia. Acꝑ hoc dicentes se esse sapientis.
qd ñ alit̾ intelligendũ est. nͥ hoc ipsũ sibi
tribuentes. stulti facti sunt. Iam quȩ sequun¬
tur. qͥd opus est dicere. Per hanc qͥppe im¬
pictatẽ illi homines. illi inqͣm homines
qui ꝑ creaturã creatorem cognoscere potue¬
runt. quo plapsi sint cũ ds̃ suꝑbis resistit
atq ubi dimersi. meliꝰ ipsiꝰ eplẽ conseq̃n¬

Expanded text:
so lumine incommutabilis ueritatis auersi sunt so lumine incommutabilis ueritatis auersi sunt cor, quamuis cognouissent deum, sed insipiens potius, quia non sicut deum glorificauerunt aut gratias egerunt. dixit enim homini: ecce pietas est sapientia. ac per hoc dicentes se esse sapientes, quod non aliter intellegtribuentes, stulti facti sunt. 20. Jam quae sequuntur quid opus est dicere? Per hanc quippe impietatem illi homines, illi, inquam, homines qui per creaturam Creatorem cognoscere potuerunt, quo prolapsi, cum Deus superbis resistit , atque ubi demersi sint, melius ipsius Epistolae
Abbreviated transcription (Latin):
uerunt głam incorruptibilis dĩ. in simi¬
litudinẽ imaginis corruptibilis hominis.
& uolucrũ. & quadrupedũ & serpentium.
Uide quẽ admodũ ñ eos dixerit ueritatis
ignaros. s qd̾ ueritatẽ in iniquitate de¬
tinuerint. & quia occurrebat animo ut
quereretur unde illis eẽ potuerit cogni¬
tio ueritatis quib ds legem ñ dederat:
neq hoc tacuit unde. habere potueriꝗ
Per uisibilia namq creature ꝑuenisse
cos dixit ad intelligentiã ininsibilium
creatoris: qm̃ reuera sic magna ingenia
querere ꝑstiterunt. sic inuenire potue¬
runt. Ubi gͥ impittas: Quia uidelicet
cũ cognouissent dm̃. ñ sicut dm̃ głificaue¬
fuiit᷑ aut grãs egerunt. s euanuerunt in.
cogitationib suis. Eoꝵ ꝓpͥe uanitas morbꝰ
&&t. qui seipsos seducunt. dũ uident᷑ sibi
aliquid ẽẽ cum nichil sint. Deniq hoc tu¬
mose suꝑbiȩ se se obumbrantes. cuiꝰ pedem
sibi ñ uenire dep̾catur sc̃s̃ ille cantator qͥ
dixit. in lumine tuo uidebimꝰ lum̃. ab ip¬

Expanded text:
ncorruptibilis dei in similitudinem imaginis corruptibilis hominis et uolucrum et quadrupedum et serpentium. uide quemadmodum non eos dixerit ueritatis ignaros, sed quod ueritatem in iniquitate detinuerint. et quia occurrebat animo, ut quaereretur, unde illis esse potuerit cognitio ueritatis, quibus deus legem non dederat, neque hoc tacuit unde habere potuerint; per uisibilia namque creaturae peruenisse eos dixit ad intellegentiam inuisibilium creatoris, quoniam reuera sic magna ingenia quaerere perstiterunt, sic inuenire potuerunt. ubi ergo impietas? quia uidelicet cum cognouissent deum, non sicut deum glorifieauerunt aut gratias egerunt, sed euanuerunt in cogitationibus suis. eorum proprie uanitas morbus est, qui se ipsos seducunt, dum uidcntur sibi aliquid esse, cum nihil sint. denique hoc tumore superbiae sese obumbrantes, cuius pedem sibi non uenire deprecatur sanctus ille cantator qui dixit: in lumine tuo uidebimus lumen, ab ip
Abbreviated transcription (Latin):
& uita. Utritatem & om̃is homo cupit.
s uiam ñ om̃is homo inuenit. Dm̃ esse
qͣndã uitã. eternã. immutabilem. intelli¬
gibilem. intelligentẽ. sapientẽ. sapientes
facientẽ. ñ nulli etiã huiꝰ scli phylosophi

Expanded text:
em et vitam omnis homo cupit: sed viam non omnis homo invenit. Deum esse quamdam vitam aeternam, immutabilem, intelligibilem, intelligentem, sapientem, sapientes facientem, nonnulli etiam hujus saeculi philosophi
Abbreviated transcription (Latin):
mneffabilem beatificã possessionem. qua
uia ueniretur ñ inuenert. Nam qͥa uide-¬
runt etã ipsi qͣntũ uideri ab homine po¬
test. creatorem ꝑ creaturã. factorẽ ꝑ facta.
fabricatorẽ mundi ꝑ mundũ. paulus
apłs testis est. cui utiq debent credere
xp̃iani. Ait enĩ cum de talib loqueretur.
Reuelatur enĩ ira dĩ de cęlo suꝑ omnẽ impi¬

Expanded text:
ficam possessionem, qua via perveniretur, non invenerunt. Nam quia viderunt etiam ipsi quantum videri ab homine potest creatorem per creaturam, factorem per facturam, fabricatorem mundi per mundum, Paulus apostolus testis est, cui utique debent credere Christiani. Ait enim, cum de talibus loqueretur: Revelatur ira Dei de coelo super omnem impi
Abbreviated transcription (Latin):
tere in gehennã. Et a pautis eruditis ma¬
ior cius ira intelligitur. uana & seductoria
umqͥd dixit eis ñ detinere uerttatem:
Ueritatem in inĩquitate detinent.
Bonũ est qd̾ tenent. s malũ est ubi teneg.
impii ueritatem tenent: Numqͥd d̃s ad
quẽqͣm illoꝵ locutus est: Numqͥd legem
de gͦ detinent ueritatẽ. uł in ipsa iniqui¬

Expanded text:
tere in gehennam . Et a paucis eruditis matere in gehennam . Et a paucis eruditis major ejus ira intelligitur vana et seductoria umquid dixit eos non detinere veritatem? Sed, veritatem in iniquitate detinent. Bonum est quod tenent: sed malum est ubi tenent. impii veritatem detinent? Numquid Deus ad quemquam eorum locutus est? Numquid legem de ergo detinent veritatem, vel in ipsa iniqui
Abbreviated transcription (Latin):
Uisnouit potestatẽ ire mi.Lxxxix.
Suȩ: & p̃ timore. tuo irã tuã
linumerare: Ualde paucoꝵ hominũ est
inquit nosse irȩ tuȩ potestatem. qua ple-¬
risq ita magis cum parcis urasceris. ut ñ
ad iram s potiꝰ ad mansuetudinẽ tuam
ꝑtinere intelligatur labor & dolor. quo
corripis erudisq quos diligis. ne penis
excrucientur etnis. Sicut em̃ legit᷑ in alio
psalmo. irritauit dñm peccator: ꝓ mag-¬
nitudine irȩ suȩ ñ exquirit. Qͥs gͦ no¬
uit. id est quotus qͥsq repꝑitur. qui nou̾it
potestatem irȩ tuȩ. & p̾timore tuo iram
tuã dinumerare: Etiã hic subaudit᷑ quis
nouit. Qmͣ difficile inuenit᷑. qui nouerit
etiã hoc addat. & ad eam intelligat ꝑtine.¬
re. qd̃ ñnullis quib plus irasceris parcere
uidearis. ut ꝓsperetur peccator in uia sua.
& maiora recipiat in futuro. Potestas qͥppe
humanȩ irȩ cum corpꝰ occiderit. ampliꝰ
ñ habet qͥd faciat. Ds̃ uͦ habet potestatẽ
& hic punire. & post corporis mortẽ mit¬

Expanded text:
it potestatem irae tuae, et prae timore tuo iram tuam dinumerare?» Valde paucorum hominum est, inquit, nosse irae tuae potestatem; quia plerisque ita magis, cum parcis, irasceris, ut non ad iram, sed potius ad mansuetudinem tuam pertinere intelligatur labor et dolor, quo corripis erudisque quos diligis, ne poenis excrucientur aeternis: sicut enim legitur in alio psalmo, «Irritavit Dominum peccator; pro magnitudine irae suae non exquiret» . «Quis» ergo «novit,» id est, quotusquisque reperitur qui noverit «potestatem irae tuae, et prae timore tuo iram tuam dinumerare?» Etiam hic subauditur, «quis novit.» Quam difficile invenitur qui noverit etiam hoc addat, et ad eam intelligat pertinere, quod nonnullis, quibus plus irasceris, parcere videaris, ut prosperetur peccator in via sua, et majora recipiat in novissimo? Potestas quippe humanae irae cum corpus occiderit, amplius non habet quid faciat; Deus vero habet potestatem et hic punire, et post corporis mortem mit
Abbreviated transcription (Latin):
fecit mundũ. contẽplato mundo intelli¬
gitur. Int̾roga mundũ. ornatũ celi. ful¬
gorem dispositionemq sẏderum. solem
dies efficientem. lunã noctis solatiũ. Int̾¬
roga t̾ram fructificantẽ herbis & lignis.
animalib plenã. hominib exornatam.
Int̾roga mare. qͣntis natatilib plenum est.¬
roga omĩa. & uide si ñ specie sua. tanqͣm
uoce tibi respondent. ds fecit nos. Hec
phylosophi nobiles quesierunt. & ex arte
artificem cognouerunt. Quid gͦ: Quare
reuelatur ira dĩ suꝑ ipsam impietatẽ:
Q uia ueritatem in iniquitate detinent.¬

Expanded text:
fecit mundum contemplato mundo intellitur. Interroga mundum, ornatum coeli, fulgorem dispositionemque siderum, solem diei sufficientem, lunam noctis solatium: interroga terram fructificantem herbis et lignis, animalibus plenam, hominibus exornatam: interroga mare, qrroga omnia et uide si non specie sua tamquam uoce tibi respondeant: deus nos fecit. Haec philosophi nobiles quaesierunt, et ex arte artificem cognoverunt. Quid ergo? quare revelatur ira Dei super ipsam impietatem? Quia veritatem in iniquitate detinent
Abbreviated transcription (Latin):
de in fidem sicut scriptũ est: iustus autẽ
ex fide uiuit. Hȩc est iusticia dĩ. quȩ in
testam̃to uet̾i uelata. in nouo reuelatur
Quȩ ideo iusticia dĩ dicit᷑. qd̃ imꝑtiendo
eam iustos facit. sicut dñi est salus. qua
saluos facit. Et hec est fides. ex qua & in
quã reuelatur. ex fide scilicet annunti¬
antiũ in fidẽ obedientiũ. Qua fide rãu
xp̃i. id est qm nobis contulit xp̃c. credimꝰ
ex do nobis ẽẽ pleniꝰq futurũ esse qd̾ iuste
uiuimꝰ. Unde illi ea pietate qua solus
colendꝰ est: grãs agimus. Nec immeritõ
apłs ex hoc articulo conu̾titur ad eos cum
detestatione cõmemorandos: qui uicio
illo qd̃ suꝑiꝰ memoraui leues & inflati. ac
ꝑ seipsos uelut ꝑ mane sublati. ubi ñ re¬
quiescerent. s fracti dissilirent. in figm̃ta
ẏdoloꝵ tanqͣm in lapides deciderunt. Qͥa
enĩ cõmendauerat pietatẽ fidĩ. qua dõ u¬
stificati ẽẽ grati debemꝰ: uelut contͣrium
qd̾ detestarem᷑ subinferens. reuelatur enĩ

Expanded text:
idem, sicut scriptum est: iustus autem ex fide uiuit. haec est iustitia dei, quae in testamento uetere uelata in nouo reuelatur; quae ideo iustitia dei dicitur, quod inpertiendo eam iustos facit, sicut domini est salus, qua saluos facit. et haec est fides, ex qua et in quam reuelatur, ex fide scilicet annuntiantium in fidem oboedieChristi, id est quam nobis contulit Christus, credimus ex deo nobis esse pleniusque futurum esse quod iuste uiuimus. unde illi ea pietate, qua solus colendus est, gratias agimus. Xec inmerito se apostolus ex hoc articulo conuertit ad eos cum detestatione commemorandos, qui uitio illo, quod superius memoraui, leues et inflati ac per se ipsos uelut per inane sublati, ubi non requiescerent, sed fracti dissilirent, in figmenta idolorum tamquam in lapides deciderunt. quia enim commendauerat pietatem fidei, qua deo iustificati grati esse dcbemus, uelut contrarium quod detestaremur subinferens: reuelatur enim,
Abbreviated transcription (Latin):
Ister. cõputo illũ cum paulo. cõputo
illum cũ petro. Cum istis cõputo iustos
ministros: quia uere iusti ministri głam
suã ñ querunt. Ministri enĩ sunt. ꝓdu
cib haberi nolunt. spem in se poni exhor¬
rescunt. Ergo computo cũ paulo iustũ
ministrũ. Quid enĩ dicit paulus: Ego
plantaui. apollo rigauit. s ds incrtiñtũ
dedit. Neq qui plantat est aliquid ncq
qui rigat. s qui increm̃tũ dat ds. Quiu̾

Expanded text:
ustus, computo illum cum Paulo, cumputo illum cum Petro; cum istis computo justos ministros: quia vere justi ministri gloriam suam non quaerunt; ministri enim sunt, pro judicibus haberi nolunt, spem in se poni exhorrescunt: ergo computo cum Paulo justum ministrum. Quid enim dicit Paulus? Ego plantavi, Apollo rigavit; sed Deus incrementum dedit: neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat; sed qui
Abbreviated transcription (Latin):
nens interiꝰ dm creantẽ atq forman¬
tem ab oꝑib creaturȩ quȩ ad mouentur
extrinsetus. & de agri cultura similitudi¬
nẽ assumens ait. Ego plantaui. apollo
rigauit. s ds qui increm̃tũ dedit. Ergo
in ipsa uita nrãm m̃tem iustificando for¬
mare ñ potest. nisi ds. Predicare autẽ ex¬
tͥnsccus eugłm & homines possunt. ñ solũ
boni ꝑ ueritatẽ. s etiã mali ꝑ occasionẽ.
Ita creationẽ rerũ uisibiliũ. ds interius
oꝑatur. Exteriores autẽ oꝑationes siue
bonoꝵ siue maloꝵ. uł angloꝵ uł homi¬
nũ. siue etiã quoꝵq animaliũ ita rerũ¬

Expanded text:
nens interius deum creantem atque formantem ab operibus creaturae, quae admouentur extrinsecus, et de agricultura similitudinem adsumens ait: ego plantaui, Apollo rigauit; sed deus incrementum dedit. sicut ergo in ipsa uita nostra mentem iustificando formare non potest nisi deus, praedicare autem extrinsecus euangelium et homines possunt non solum boni per ueritatem sed etiam mali per occasionem: ita creationem rerum uisibilium deus interius operatur, exteriores autem operationes siue bonorum siue malorum uel angelorum uel hominum siue etiam quorumcumque animalium secu
Abbreviated transcription (Latin):
spm suũ habitans in uobis: nisi loqua¬
tur uobis intus. sine causa nos ꝑsieptmn:
Unde hoc apparet. quia cũ multi angiaꝵ
ñ om̃ib ꝑsuadetur qd̾ dicit᷑. s illis sobis
quib urtus loquitur ds̃. Lilis autẽ intus¬

Expanded text:
Spiritum suum habitans in vobis, nisi loquaSpiritum suum habitans in vobis, nisi loquatur vobis intus, sine causa nos perstrepimus. Unde hoc apparet? Quia cum multi audiant, non omnibus persuadetur quod dicitur; sed illis solis quibus intus loquitur D
Abbreviated transcription (Latin):
magister est qui docet. Xp̃c docet. inspi¬
ratio ipsiꝰ docet. Ubi illiꝰ inspiratio. &
illiꝰ unctio ñ est: forinsecus maniter ꝑ¬
borẽ. Forusecꝰ oꝑatur. adhibet aquã
& diligentiã culture. Quelibet foruise¬
cus adhibet. nunqͥd poma format:
Nunqͥd nuditatẽ lignoꝵ. uestĩt umbra
folioꝵ: Nunqͥd tale aliqͥd intͥnsecꝰ agit:
& udete quid sumꝰ. & audite magistrũ
interiorẽ. ego plantaui. apollo. rigauit.
s ds increm̃tũ dedit. Neq qui plantat.
est aliqͥd. neq qui rigat. s qui increm̃tũ
dat ds̃. Hoc gͦ uobis dicimꝰ. siue plante¬
mus siue rigemꝰ loquendo. ñ sumꝰ ali¬
qͥd. s ille qui increm̃tũ dat ds̃. id ẽ unctio
illiꝰ quȩ docet nos de om̃ib. Nos qui fo-
rinsecus loquim᷑ ad aures ur̃as. ita sumꝰ
qͣsi oꝑarii adhibentes culturã forinsecus
ad arborem. s increm̾̃tũ dare ñ possumꝰ.
nec fructus formare. Iile autẽ qui uos
creauit & redemit & uocauit ꝑ fidem x

Expanded text:
magister est qui docet, Christus docet, inspiratio ipsius docet. Ubi illius inspiratio et unctio illius non est, forinsecus inaniter pborem: forinsecus operatur, adhibet aquam et diligentiam culturae: quaelibet forinsecus adhibeat, numquid poma format? numquid nuditatem lignorum vestit umbra foliorum? numquid tale aliquid intrinsecus agit? et videte quid sumus, et audite magistrum interiorem: Ego plantavi, Apollo rigavit; sed Deus incrementum dedit: neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat; sed qui incrementum dat Deus . Hoc ergo vobis dicimus: sive plantemus, sive rigemus loquendo, non sumus aliquid; sed ille qui incrementum dat Deus, id est, unctio illius quae docet vos de omnibus. rinsecus loquimur ad aures vestras, ita sumus quasi operarii, adhibentes culturam forinsecus ad arborem, sed incrementum dare non possumus, nec fructus formare: ille autem qui vos creavit, et redemit, et vocavit, per fidem et
Abbreviated transcription (Latin):
strauit se corpꝰ animale insinuasse
in eo qd̃ scͥptum est. factum ẽẽ pͥmũ ho¬
minẽ in animã uiuentẽ. sp̃uale autẽ
in eo qd̾ ait nouissimꝰ adam in sp̃m ui¬
uificantem. Priꝰ est enĩ animale corpꝰ
quale habuit pͥmus adam. qmuis ñ
moriturũ nisi peccasset. q̃uale nunc ha¬
bemꝰ & nos: hactenꝰ cius mutata uicia¬
taq natura. quatinꝰ in illo postea qͣm
peccauit effectum est unde haberet iam
moriendi necessitatem. Tale ꝓ nobis
etiam xp̃c pͥmitus habere dignatꝰ est.
ñ quidẽ necessitate s potestate. Postea
uͦ spũale quale iam p̃cessit in xp̃o tan¬
qͣm in capite nr̃o: secuturũ est autẽ in
m̃bris eiꝰ ultima resurrectione mortuoꝵ.

Expanded text:
larauit se animale corpus insinuasse larauit se animale corpus insinuasse in eo quod scriptum est factum esse primum hominem in animam uiuentem, spiritale autem in eo quod ait: Nouissimus Adam in spiritum uiuificantem. Prius est enim animale corpus, quale habuit primus Adam, quamuis non moriturum, nisi peccasset; quale nunc habemus et nos, hactenus eius mutata uitiataque natura, quatenus in illo, postea quam peccauit, effectum est, unde haberet iam moriendi necessitatem; tale pro nobis etiam Christus primitus habere dignatus est, non quidem necessitate, sed potestate; postea uero spiritale, quale iam praecessit in Christo tamquam in capite nostro, secuturum est autem in membris eius ultima resurrectione mo
Abbreviated transcription (Latin):
incorruptione. Seminat᷑ in contume¬
lia: surget in gła. Seminat᷑ in infirmi¬
tate: surget in uirtute. Seminat᷑ corpꝰ
animale. surget corpꝰ spũale. Dei¬
de ut hoc ꝓbaret: si est inquit corpus
animale. est & sp̃uale. Et ut qͥd esset¬
corpꝰ animale ostenderet: sic inquit
& scriptũ est. Factus est pͥmus homo in
ostendere qͥd sit corpꝰ animale qm̃uis
scͥptura ñ dixerit de pͥmo homine qui
est appellatus adam. qnͣdo illi anima
flatu dĩ creata est. & factꝰ est homo in cor¬
pore animali: s factus est homo in ani¬
mã uiuentẽ. In eo gͦ qd̃ scͥptum est fa¬
intelligi corpꝰ hominis animale. Spũa¬
le autẽ quẽadmodũ intelligendũ esset
ostendit ad dendo. nouissimꝰ adam in
spm̃ uiuificantẽ. ꝓcul dubio xp̃m sig¬
nificans qui iam ex mortuis ita resur¬
rexit. ut mori deinceps om̃ino ñ possit.
Deniq sequitur & dicit. Sed ñ pri¬
mũ qd̾ spũale est s qd̃ animale. postea

Expanded text:
incorruptione; seminatur in contumeincorruptione; seminatur in contumelia, surget in gloria; seminatur in infirmitate, surget in uirtute; seminatur corpus animale, surget corpus spiritale. Deinde ut hoc probaret: Si est, inquit, corpus animale, est et spiritale. Et ut quid esset animale corpus ostenderet: Sic, inquit, scriptum est: Factus est primus homo inostendere quid sit corpus animale, quamuis scriptura non dixerit de homine primo, qui est appellatus Adam, quando illi anima flatu Dei creata est: Et factus est homo in corpore animali; sed: Factus est homo in animam uiuentem. In eo ergo quod scriptum est: Faintellegi corpus hominis animale. Spiritale autem quem ad modum intellegendum esset, ostendit addendo: Nouissimus Adam in spiritum uiuificantem, procul dubio Christum significans, qui iam ex mortuis ita resurrexit, ut mori deinceps omnino non possit. Denique sequitur et dicit: Sed non primum quod spiritale est, sed quod animale, postea
Abbreviated transcription (Latin):
nus in animã uiuentẽ factus est.
non in sp̃m uuificantẽ. qd̾̃ ei post obȩ¬
dientiȩ meritũ seruabatur. Ideo corpꝰ
eius qd̾ cibo ac potu egebat ne fame. affi¬
ceretur ac siti. & ñ unmortalitate. illa
absoluta atq indissolubili. s ligno ui¬
tȩ a mortis necessitate ꝓhibebatur. atq
in uuentutis flore tenebat᷑. ñ spũale. s
animale fuisse ñ dubium est: nequaqm
tam̾ moriturũ nisi in dĩ p̃dicentis mi¬
nantisq sententiã delinquendo corru¬
isset: & alim̃tis quidẽ etiã extra parady¬
sum ñ negatis. a ligno tam̃ uitȩ ꝓhibitꝰ
traditus esset tempori uetustatiq fini-¬
endus. in ea dũtaxat uita. quã in cor-¬
pore licet anumali donec sp̃uale obȩdi¬
entiȩ merito fieri posset. in paradẏso
nisi peccasset haberet ꝓpetuam. In cor¬
sic apłs loquitur. uolens enim ab sp̃uali
qd̾ in resurrectionẽ futurũ est. hoc qd̃
nunc est animale discernere: Semi¬
natur inqͥt in corruptione: surget in

Expanded text:
nus , in animam viventem factus est, non in spiritum vivificantem, quod ei per obedientiae meritum servabatur. Ideo corpus ejus, quod cibo ac potu egebat, ne fame afficeretur ac siti, et non immortalitate illa absoluta atque indissolubili, sed ligno vitae a mortis necessitate prohibebatur, atque in juventutis flore tenebatur, non spirituale, sed animale fuisse, non dubium est: nequaquam tamen moriturum, nisi in Dei praedicentis minantisque sententiam delinquendo corruisset. Et alimentis quidem etiam extra paradisum non negatis, a ligno tamen vitae prohibitus, traditus esset tempori vetustatique finiendus, in ea duntaxat vita, quam in corpore licet animali, donec spirituale obedientiae merito fieret, posset in paradiso, nisi peccasset, habere perpetuam. Quaprsic Apostolus loquitur. Volens enim ab spirituali quod in resurrectione futurum est, hoc quod nunc est animale discernere: Seminatur, inquit, in corruptione, surget in
Abbreviated transcription (Latin):
quia ñ pͥmũ qd̃ spũale est s qd̾ anima¬
le. postea spũale. Unde unꝰ quisq qm̃
ex damnata ꝓpagine exoritur. pͥmo sit
necesse est ex adam malus atq carnalis.
qui si in xp̃m renascendo ꝓfecerit. post
sta in sufflatione cũ factꝰ manicheos. uiͦ¬
est homo in animã uiuentẽ ñ quia illa
sufflatio conu̾sa est in animã uiuentẽ
nimalem. Tunc enĩ spũalis effectus est.
cũ in paradyso hoc est in beata uita con¬
stitutus p̃ceptũ etiã ꝑfectionis accepit.
ut in u̾bo di consũmaretur. Itaq post.¬
qmͣ peccauit recedens a p̃cepto dĩ. & di¬
missꝰ de paradyso in eo remansit ut ani¬
malis esset. & ideo animalem hominẽ
priꝰ agimus om̃s qui de illo post pecca¬
tũ nati sumꝰ donec assequam᷑ spũalem
restituam᷑ in paradysum. ubi latro ille
cum ipso eo die meruit ẽẽ quo istam uitã
finuit. Sic enĩ apłs dicit. S ñ priꝰ qd̾
spũale est. s qd̾ animale est. Sic enim

Expanded text:
quia non primum quod spirituale est, sed quod animale, postea spirituale : unde unusquisque, quoniam ex damnata propagine exoritur, primo sit necesse est ex Adam malus atque carnalis; quod si in Christum renascendo profecerit, post sta insufflatione, cum factus est homo in animam viventem: non quia illa insufflatio conversa est in animam viventem, nimalem. Tunc enim spiritualis effectus est, cum in paradiso, hoc est in beata vita constitutus, praeceptum etiam perfectionis accepit, ut verbo Dei consummaretur. Itaque postquam peccavit, recedens a praecepto Dei, et dimissus est de paradiso, in hoc remansit ut animalis esset. Et ideo animalem hominem prius agimus omnes, qui de illo post peccatum nati sumus, donec assequamur spiritualem restituamur in paradisum, ubi latro ille cum ipso eo die meruit esse, quo vitam istam finivit . Sic enim Apostolus dicit: Sed non prius quod spirituale est, sed quod animale, s
Abbreviated transcription (Latin):
nisi fallor adam unũ hominẽ fu¬
isse. & ipsum eẽ totũ genꝰ humanum.
unũ societate atq concordia spũali. &
geniit unꝰ pauꝑ mͦ ipse adam s in xp̃o
renouatus. quia si ne peccato uenit ad̾a.
ut peccatũ adam solueret in carne sua
& ut redintegraret sibi adam unaginẽ
dĩ. Adam g̾ caro xp̃i de adam. Ergõ¬
de adam templũ qd̃ destruxerunt ul¬
dei resuscitauit dñs triduo: resuscita¬
uit enĩ carnẽ suam. Sed ñ priꝰ qd

Expanded text:
no die, Adam unum hominem fuisse, et ipsum esse totum genus humanum. unum societate atque concordia spirituali. Et gemit unus pauper modo ipse Adam, sed in Christo innovatur: quia sine peccato venit Adam, ut peccatum Adam solveret in carne sua, et ut redintegraret sibi Adam imaginem Dei. De Adam ergo caro Christi: de Adam ergo templum quod destruxerunt Judaei, et resuscitavit Dominus triduo. Resuscitavit enim carnem suam: videte, quia D