comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uallis fepararentur. nec minora ẽent
inparte qũa in toto. Hinc ẽ. quod fidu¬
cialiter ille dixit. quod nec in loco ds̃
uidetur. sed mudo corde. nec corporalib
oculis queritur. nec circũscribitur ui
su. neci tactu tenetur. iec auditur af.¬
fatu. nec sentitur incessu. Unde or
& inuisibilis inscripturis scĩs eius fub¬
stantia cõmendatur. & uisus esse aplu¬
rimis ꝑ corpus & corporalib locis. in
eisdem auctoritatib inuenitur aut
spũ quo corporabes cernumtur i magi.
ires ꝑaliqua licet incorpoream. tam̃
similitudinẽ corporis sicut insomnis
url inextasi secreuit ille uir sc̃s adei
natura abhuiusmodi uisionib easq
dixit ex̃. quas dĩ uoluntas ebegisset. ñ
quas natura formasset. Facit enim
istas ds̃ quib uult. ut uult. cui uult.
quando uult. appareat sua latante atq
inse in cõmutabiliter maiente substan¬
tia. Si eñi uoluntas nr̃a apud se ma.¬
nens & latens. sure ulla fui cõmuta.¬

Expanded text:
uallis separarentur nec minora essent uallis separarentur nec minora essent in parte quam in toto. Hinc est. quod fiducialiter ille dixit, quod Cnec in loco deus uidetur sed mundo corde nec corporalibus oculis quaeritur nec circumscribsu, nec tactu tenetur, nec auditur affatu, nec sentitur incessu. Unde quia et invisibilis in Scripturis sanctis ejus substantia commendatur, et visus esse a plurimis per corpus et corporalibus locis in eisdem auctoritatibus invenitur, aut u, quo corporales cernuntur imagines, per aliquam licet incorpoream tamen similitudinem corporis sicut »I in somnis uel in extasi, secreuit ille uir sanctus a dei natura huius modi uisiones easque dixit esse, quas dei uoluntas : elegisset, non quas natura formasset. facit enim istas deus. quibus, ut uult, cui uult, quando uult, appareat sua latente atque in se incommutabiliter manente substantia. si enim uoluntas nostra apud se manens et latens sine ulla sui commuta
Abbreviated transcription (Latin):
est sure ulla diuersitate & separatio¬
ne naturȩ. & quod mundi cordes eum
uidebunt. & quod similes ei erimus
qm̃ uidebimus eum sicuti ẽ. & qui¬
nem fectari debemus sine qua nemo
poterit uidere dm̃ . & quod corruptibi.¬
le hoc mortale corpus nr̃m in resurrec.¬
tione cõmutabitur & induce incorrup.¬
tionẽ atq inmortalitatẽ: Et oriua
seminatur corpiis animale. resurget
corpus spiritale. Tranffigurante dño
corpus humilitatis nr̃ȩ. ut confor me
faciat corpori głȩ suȩ. & quod ds̃ fecit
hominẽ adimagur̃e sum. & quod spũ
mentis nr̃ȩ renouamur i nagnitionẽ
dĩ. scđm imaginẽ eius qui creauit nos.
Inhis atq huius modi scripturarũ scãrũ
auctoritatib ꝑ fidem ambulantes qui
dato uel adiuto diuinitus intelbectu
spiritaliter profecerit. & spiritalia
spiritalib comparare potuerunt. uide.¬
runt melius uideri mente quã corpore.
& ea uideri mente quȩ non contine.¬
rentur locis. nec inter fe locoꝵ in ter¬

Expanded text:
est sine ulla diuersitate et separatione naturae et quod mundi corde eum uidebunt et quod similes ei erimus, quoniam uidebimus eum, sicuti est, et quonem sectari debemus, sine qua nemo poterit videre Deum; et quod corruptibile hoc mortale corpus nostrum in resurrectione commutabitur et inducet incorruptionem atque immortalitatem, et quia seminatur corpus animale, surget corpus spiritate, transfigurante Domino corpus humilitatis nostrae ut conforme faciat corpori gloriae suae; et quod Deus fecit hominem ad imaginem suam; et quod spiritu mentis nostrae renovamur in agnitione Dei, secundum imaginem ejus qui creavit nos. In his atque hujusmodi Scripturarum sanctarum auctoritatibus per fidem ambulantes, qui dato vel adjuto divinitus intellectu spiritaliter profecerunt, et spiritalia spiritalibus comparare potuerunt, runt melius uideri mente quam corpore et ea uideri mente, quae non continerentur locis nec inter se locorum inter
Abbreviated transcription (Latin):
mus seruos tuos ꝓphetas qui loqueban.
in omni terra. inqua eos dissemi nasti
ibi ꝑpter contumatiam eoꝵ quia impro¬
bauerunt te dñe. Nobis confusio faciei.
& rebus nr̃is &e principib nr̃is  patrib
nr̃is quia peccauimus tibi. dño dõ nr̃o
miferationes & ꝓpitiationes. qm̃ recesfi.¬
mus & non audiuimus uocem dñi dei
nr̃i. ut essemus inp̃ceptis legis hins
quȩ dedit in conspectu nr̃o inmanus
feruorum enis prophetarum & omni
isrł. peccauerunt aduersus lege̾ tuam
&e declinauerunt ne audirent uocem

Expanded text:
mus seruos tuos prophetas, qui loque- . mus seruos tuos prophetas, qui loque- . in omni terra, in qua eos disseminasti ibi propter contumaciam eorum, quia inprobauerunt te, domine. nobis confusio faciei et regibus nostris et principibus nostris et patribus nostris, qui peccauimus. tibi domino deo nostro miserationes s et propitiationes, quoniam recessimus et non audiuimus uocem domini dei nostri, ut essemus in praeceptis legis huius, quae dedit in conspectu nostro in manus seruorum eius prophetarum. et omnis Israhel peccauerunt aduersus legem tuam et decli
Abbreviated transcription (Latin):
saprentior quã danibel. & orui ponitur
unus intrib iustis quos dicit ds̃ solos
se liberaturũ : O stendens utiq in illis
tres quasdam formas iustoꝵ. quos ita
se librraturum dicit. ut nec filios suos
secum liberent. sed ipsi soli liberentur
noe danihel & iob. Lege tam̃ etiam p̃cẽ
danihelis. & uide quẽad modũ incaptiui.¬
tate positus peccata ñ tantũ populi sui.
uerũ etiam sua confiteantur. oe pro his
dicat ꝑ iustitiam dĩ se adillam captiui.¬
tatis pȩnã & obpbria ꝑuenisse. Sic ẽm̃
scriptũ ẽ. Et dedi faciem meam ad
dnm dm̃. ut quererem preces & ob.¬
seruationes inteiunationib & sacco.
&e precatus sum dñm dm̃ meum ce
confessus sũ & dixi. Dirẽ ds̃ magnę
& mirabilis & qui feruas testam̃tum
tuũ & miscd̾iam diligentibus te & ser¬
uantib precepta tua. peccauinus ad¬
uersus legem fecimus. inpie egimus.
& recessimus & declinauimus ap̃cepus
tuis & aiudiciis tuif. & non exaudiui.¬

Expanded text:
sapientior quam Danihel? et qui ponitur sapientior quam Danihel? et qui ponitur unus in tribus iustis, quos dicit deus solos se liberaturum ostendens utique in illis tres quasdam formas iustorum, quos ita se liberaturum dicit, ut nec filios suos secum liberent, sed ipsi soli liberentur, Noe, Danihel et Iob? lege tamen etiam precem Danihelis et uide, quem ad modum in captiuitate positus peccata non tantum populi sui uerum etiam sua confiteatur et pro his dicat per iustitiam dei se ad illam captiuitatis poenam et opprobria peruenisse. sic enim scriptum est: Et dedi faciem meam ad dominum deum, ut quaererem preces et obsecrationes in ieiunationibus et s sacco, et precatus sum dominum deum meum et confessus sum et dixi: Domine deus magne et mirabilis, qui seruas testamentum tuum et misericordiam diligentibus te et seruantibus praecepta tua, peccauimus, aduersus legem fecimus, impie egimus et recessimus et declinauimus a praeceptis tuis et a iudiciis tuis et non exaudiui
Abbreviated transcription (Latin):
tas. & iudicia ueritatis fecisti ꝑ omĩa
paruimus & mandatis tuis non obaudi¬
uimus ut bene nobis eẽt. & omnia quę
intulisti nobis uero iudicio intulisti.
& tradidisti nos in manus ini quorum
immicissimoꝵ tranfugarũ & regi in¬
iusto & pessimo ultra uniuersam t̾rã.
uere confusio & obꝓbrium facti sumꝰ
seruis tuis & eis qui te colunt. Ne tra.¬
tuũ & ire abstuberis miscđiam tuam
a nobis ꝑpter abraham quia te dibectꝰ
a renã maris. qm dnẽ minimi facti
sumus p̃ om̃ib nationib & sumus hu¬
mles hodre in terra ꝑpter peccata nr̃a.
Vides certe frater quales uiri quã sci qũa
fortes in niedio tribulationis. ubi tamen
eis parcebatur & eos urere ipsa flamina
uerebatur. peccata sua confitebantur.
pro quib sedigne & iuste humiliari
nouerant. iec tacebant. Numoruid
etiam meliores eẽ. possumꝰ ipso danihe¬
be. de quo ꝑ ezechielem ꝓpħam dicit
dnĩs ad principẽ tẏri. Num quid tu

Expanded text:
tas et iudicia ueritatis fecisti per omnitas et iudicia ueritatis fecisti per omniparuimus et mandatis tuis non obaudiuimus, ut bene nobis esset; et omnia, quae intulisti nobis, uero iudicio intulisti et tradidisti nos in manus iniquorum inimicissimorum transfugarum et regiis iniusto et pessimo ultra uniuersam terram.uere confusio et opprobrium facti sumus seruis tuis et eis, qui te colunt. ne tratuum et ne abstuleris misericordiam tuam a nobis propter Abraham, qui a te dilectus harenam maris, quoniam, domine, minimi facti sumus prae omnibus nationibus et sumus humiles hodie in terra propter peccata nostra. uides certe, frater, quales uiri, quam sancti, quam fortes in media tribulatione, ubi tamen eis parcebatur et eos urere ipsa flamma uerebatur, peccata sua eonfitebantur, pro quibus se digne et iuste humiliari nouerant nec tacebant. Numquid etiam meliores esse possumus ipso Danihele, de quo per Ezechielem prophetam dicit dominus ad principem Tyri: Numquid tu
Abbreviated transcription (Latin):
contẽnitur. Serui autẽ dĩ humibes
&e scĩ qui dupliciter mala temporalia
paciuntur. quia & ab ipsis impiis &
cũ ipsis paciuntur. habent consolationes
suas & spem futuri scłi. unde dicit apłs.
Non sunt condignȩ pafsiones huius tem.¬
poris. ad futuram głam quȩ reirelabitur
in nobis. Proinde hem̃e etiam illis quoꝵ
uerba dicitis te ferre non posse. qm̃ di.¬
cunt si nos peccares ista meruimꝰ. quare
& seru dĩ barbaroꝵ ferro ꝑempti sunt.
& ancille dĩ captiuȩ ductȩ sunt: Humi¬
liter & ueraciter & pre responde. Quan.
tam libet enĩ iustitiam seruemus qͣntã¬
libet dño obedrentiam exhibeamus. Nũ¬
quid meliores eẽ. possumus trib illis ui.¬
ris qui incaminũ ignis ardentis ꝓ con.¬
feruanda dĩ lege prorecti st̃: Et tam̃
lege quid illic dicat azirias unus ex
trib. qui aperiens ossuum in medio ig
fecisti nobis. & omĩa opera tua uera. &
rectȩ uiȩ tuȩ. &e omĩa iuditia tua ueri.¬

Expanded text:
contemnitur. serui autem dei humiles contemnitur. serui autem dei humiles et sancti, qui dupliciter mala temporalia patiuntur, quia et ab ipsis impiis et cum ipsis patiuntur, habent consolationes suas et spem futuri saeculi, unde dicit apostolus: Non sunt condignae passiones huius temporis ad futuram gloriam, quae reuelabitur in nobis. Proinde, carissime, etiam illis, quorum uerba dicis te ferre non posse, quoniam dicunt: Si nos peccatores ista meruimus, quare et serui dei barbarorum ferro perempti sunt et ancillae dei captiuae ductae sunt?\' humiliter et uetamlibet enim justitiam servemus, quantamlibet Domino obedientiam exhibeamus, numquid meliores esse possumus illis tribus viris, qui in caminum ignis ardentis pro conservanda lege Dei projecti sunt? Et tamen lege quid illic dicat Azarias, unus ex tribus qui aperiens os suum in mefecisti nobis, et omnia opera tua uera et rectae uiae tuae et omnia indicia tua ueri
Abbreviated transcription (Latin):
dirent. non solũ credere deberent cũ
conpleri im uident. ut dehis tã mag¬
nis pressuris. tamqruã intorculari dñi
dĩ nr̃i sicut amurca infidelium mur.¬
murantium & blasphemantiũ fluit.
ita olrum quoq fidelium confitentiũ
& orantiũ exprimi & liquari ñ ceffet.
Illis enĩ qui contra xp̃ianã fidẽ quere¬
las impias iactare non quiescunt. dicen.¬
tes quod ante quã ista doctrina ꝑmũdũ
prȩdicaretur. tanta mala non paciebat᷑
genus humanũ. facile ẽ. ex euangelio
respondere. Dñs eñi dicit. Seruus
nrescrens uoluntatẽ dñi sui &e facrens
digna plagis. uapulabit pauca. Ser.¬
uus autem screns uoluntatẽ dñi sui &
faciens digna plagis uapulabit multa.
Quid ergo mirũ si xp̃ianis temporib
iste mundus tamquã seruus iam screns
uoluntatẽ dñi sui. & faciens digna pla.¬
gis uapulat multa: Attendunt quan.¬
ta celeritate euangelium p̃dicatur. &
non attendunt quanta per uersitate

Expanded text:
dirent, nunc saltem credere debent, cum dirent, nunc saltem credere debent, cum compleri iam uident, ut de his tam magnis pressuris tamquam in torculari domini deinostri, sicut amurca infidelium murmurantium et blasphemantium fluit, ita oleum quoque fidelium confitentium et orantium exprimi et liquari non cesset. illis enim, qui contra Christianam fidem querelas impias iactare non quiescunt dicentes, quod ante, quam ista doctrina per mundum praedicaretur, tanta mala non patiebatur genus humanum, facile est ex euangelio respondere; dominus enim dicit: Seruus nesciens uoluntatem domini sui et faciens digna plagis uapulabit pauca, seruus autem sciens uoluntatem domini sui et faciens digna plagis uapulabit multa. quid ergo mirum, si Christianis temporibus iste mundus tamquam seruus iam sciens uoluntatem domini sui et faciens digna plagis uapulat multa? adtendunt, quanta celeritate euangelium praedicatur, et non adtendunt, quanta peruersitate
Abbreviated transcription (Latin):
tarum & etreum cellionũ latrocinia
fic uastant aeccłas. ut barbaroꝵ fortas¬
se facta miciora sint. Quis emĩ barba.¬
rus excogitare potuit quod isti ut in
oculos cbericoꝵ nr̃oꝵ calcẽ & acetũ mitte¬
rent: Quoꝵ menbra enam cetera
plagis horrendis uulneribq saueiarunt.
dep̾dantur etiam domos aliquas & in¬
cendunt. Fructus aridos diripiunt.
humidos fundunt. & talia eeteris cõmi¬
nando multos etiam baptizari conpellunt¬
Pridie qu̾a adte ista dictaui. ex uno
loco ꝑ huiusmodi terrores. xlo uiui
animȩ mihi rebaptizate renintiate
funt. Plangenda sunt hȩc ñ miran.
a tantis malis liberet nos. Nam quid
utiq sperandum fuit generi humano
cum hex &e in ꝓpheas & in euangelio
tanto ante predicta sint : Nonitaq
debemus tam nobis ipsis ẽẽ. contrarii.
ut credamus quando leguntur. & oure.¬
ramus quando complentur. sed potius
&e illi qui increduli fuerant. cum hec
inscĩs libris conscripta begerent uel au.¬

Expanded text:
tarum et Circumcellionum latrocinia tarum et Circumcellionum latrocinia sic uastant ecclesias, ut barbarorum fortasse facta mitiora sint. quis enim barbarus excogitare potuit, quod isti, ut in oculos clericorum nostrorum calcem et acetum mitterent, quorum membra etiam cetera plagis horrendis uulneribusque sauciarunt? depraedantur etiam domos aliquas et incendunt, fructus aridos diripiunt, humidos fundunt et talia ceteris comminando multos etiam rebaptizari compelluntpridie, quam ad te ista dictaui, ex uno loco per huius modi terrores XL et VIII animae mihi rebaptizatae renuntiatae sunt. Plangenda sunt haec, non mirana tantis malis liberet nos. nam quid utique sperandum fuit generi humano, cum haec et in prophetis et in euangelio tanto ante praedicta sint? non itaque debemus tam nobis ipsis esse contrarii, ut credamus, quando leguntur, et queramur, quando complentur, sed potius et illi, qui increduli fuerant, cum haec in sanctis libris conscripta legerent uel au
Abbreviated transcription (Latin):
omino dilectissimo & desideran.¬
tissimo fratri & conpresbitero
uictoriano. augustinus in dño salutem.
Titterȩ tux̧ impleuerunt grandi dolo.¬
re cor nr̃m. quib petisti ut ꝓlixo oꝑe
aliqua responderem. cum talib malis
magis prolixi gemitus & fletus quam
prolixi libri debeantur. Totus quippe
mundus tantus affligitur cladibus. ut
pene pars nulla terrarũ sit. ubi ñ talia
qualia scripsisti cõmittantur. ato plm¬
gantur. Nam ante paruũ tẽpus etiam
in illis solitudinibus egypti. ubi mo.¬
nasteria separata ab omni strepitu qua¬
si secura delegerant. ab arbaris in ter¬
fecti sunt fratres. Iam uero quȩ mͦ
in regionib italrȩ quȩ ingalliis nefa¬
ria ꝑpetrata sint etiam uos latere non
arbitror. de hifpanis quoq tot ꝓuincus
quȩ ab his malis diu uidebantur intac¬
tȩ. Ceperunt iam talia nuntiari.
Sed quid longeimus: Ecce inre.¬
gione nr̃a hẏpponensi. oriñ eam bar.¬
bari non attigerunt cbericoꝵ donatis.¬

Expanded text:
OMINO DILECTISSIMO ET DESIDERANTISSIMO FRATRI ET CON- » PRESBVTERO VICTORIANO AUGUSTINUS IN DOMINO SALUTKM. Litterae tuae impleuerunt grandi dolore cor nostrum, quibus petisti, ut prolixo opere aliqua responderem, cum talibus malis magis prolixi gemitus et fletus quam prolixi libri debeantur. totus quippe mundus tantis affligitur cladibus, ut paene pars nulla terrarum sit, ubi non talia, qualia scripsisti, committantur atque plangantur. nam ante paruum tempus etiam in illis solitudinibus Aegypti, ubi monasteria separata ab omni strepitu quasi secura degebant, a barbaris interfecti sunt fratres. iam uero quae modo in regionibus Italiae, quae in Galliis nefaria perpetrata sint, etiam uos latere non arbitror; de Hispanis quoque tot prouinciis, quae ab his malis diu uidebantur intactae, coeperunt iam talia nuntiari. sed quid longe imus? ecce in regione nostra Hipponiensi, quoniam eam barbari non adtigerunt, clericorum Donatis
Abbreviated transcription (Latin):
& stanut sermones suos quos locutꝰ
est adnos & adiudices nr̃os qui iudica¬
bant nobis suꝑduerre nos mala magna.
quȩ numquã facta sunt sub omni cȩlo
scdm ea orire facta sunt in hierłm. sic̃t
scriptum est in lege moysi. Om̃ia mala
hec uenerunt ad nos. & non rogauimꝰ
licta nr̃a. ut intelligeremus omirem
ireritatẽ tuam. Et uigilauit dñs
ds̃ ad omnr̃ scm̃ suum. & perduxit
nr̃ in omni mundo suo oirem fecit.
& non audiuimus uocẽ eius. Et nuc¬
dñx ds̃ nr̃ qui eduxisti populum nu ũ
de terra ȩgypti inmanu forti &e fecisti
tibi nomen ficut dies hic. delicta ad¬
uersus legem tuam fecimus dnẽ. in
omni miscłia tua. Auertatur itaq
impetus tuus & ira tua aciuitate tua
urnnt omnibus incireiritu nos sunt.
& orationẽ eiꝰ. & ostende nobis facrem
tuam ad scĩficationẽ tuam quȩ deserta
est ꝓpter te. Inclina dne ds̃ m̃s aurẽ
tuam & exaudi. aperi oculos tuos &e
uide interitum nrm & ciuitatis tuȩ¬

Expanded text:
 statuit sermones suos, quos locutus est ad nos et ad iudices nostros, qui iudicabant nos superducere in nos mala magna, quae numquam facta sunt sub omni caelo secundum ea, quae facta sunt in Hierusalem; sicut scriptum est in lege Moysi, omnia mala haec uenerunt ad nos et non rogauimuslicta nostra et ut intellegeremus omnem ueritatem tuam. et uigilauit dominus deus ad omnem sanctum suum et perduxit nus deus noster in omni mundo suo, quem fecit, et non audiuimus uocem eius. et nunoster, qui eduxisti populum tuum de terra Aegypti in manu forti et fecisti tibi nomen, sicut dies hic, delicta aduersus legem tuam fecimus. domine, in omni misericordia tua auertatur itaque impetus tuus et ira tua a ciuitate tua venit omnibus qui circum nos sunt. et orationem ejus, et ostende nobis faciem tuam ad sanctificationem tuam quae deserta est. Propter te inclina, Domine Deus meus, aurem tuam, et exaudi; aperi oculos tuos, et vide interitum nostrum et civitatis tu
Abbreviated transcription (Latin):
Neq enĩ attendunt qui hȩc loquum᷑.
quia si ñ erunt corpora ꝓfecto illi oeu¬
li non erunt corporabes. Si autem
erunt corpora. erunt quod uidere
possint oculi corporales. Sed hȩc iam
satis dicta sint. quȩ ab initio huius
opusculi mei diligenter lecta & relecta
considerans. fine ulla fortasse dubi¬
tatione ꝑspicies aduidendũ dm̃. per
eius auxilium cormundũ te debere
preparare. De corpore uero spiritali
si dñs iuuerit opere alio experiemur.
quid disputare ualramus. EPRAS CĨ¬

Expanded text:
» Neque enim attendunt qui haec loquuntur, » Neque enim attendunt qui haec loquuntur, quia si non erunt corpora, perfecto illi oli non erunt corporales; si autem erunt corpora, erit, quod uidere possint oculi corporales. sed haec iam satis dicta sint, quae ab initio huius opusculi mei diligenter lecta et relecta considerans sine ulla fortasse dubitatione perspicies ad uidendum deum per eius auxilium cor mundum te debere praeparare. de corpore uero spiritali, si dominus iuuerit, opere alio experiemur, quid disputare ualeamus. C
Abbreviated transcription (Latin):
Ut enĩ ñ tantũ quodbratus ambrosi¬
iis. uerũ etiam quod sc̃s heronimus
dicam. non solum patris diumitatem
sed nrefilii quidem neo sp̃s scĩ quia
una intrinitate natura est possunt
oculi carnis aspicere sed oculi mentis.
de quib ipse saluator ait. bratimun¬
do corde. quia ipsi dm̃ uidebunt.
Namq sicut alibi idem hieronimus
breuiter ac ueraciter definiuit. res
incorporalis. corporalibus oculis ñ
idetur. Has sententias dere tanta
uiroꝵ tantoꝵ non obhoc interponere
uolui. ut cuiusq hominis sensum
tamquã seripturȩ canonicȩ auctori.¬
tatem sequendum arbitreris. sed ut
illi qui aliter sapiunt. conentur
mente uidere quoduerũ ẽ. & insim.¬
plicitate cordis querere dm̃. ne tam
doctos diuinoꝵ eloquioꝵ tractatores
temere reprehendant. Nec te mo¬
urat quod aquibusdam minus consi
dera te dicitur. quid tunc uidebunt
oculi corporabes. si dm̃ non uidebunt.
An forte ceci erunt irel sint causa erĩ.

Expanded text:
ut enim non tantum quod beatus Ambrosut enim non tantum quod beatus Ambrosius uerum etiam quod sanctus Hieronymus dicam, non solum patris diuinitatem sed ne filii quidem nec spiritus sancti, quia una in trinitate natura est, possunt oculi carnis aspicere sed oculi mentis, de quibus ipse saluator ait: Beati mundo corde, quoniam ipsi deum uidebunt. namque, sicut alibi idem Hieronymus breuiter ac ueraciter definiuit, \'res incorporalis corporalibus oculis non uidetur. Has sententias de re tanta uirorum tantorum non ob hoc interponere uolui, ut cuiusquam hominis sensum tamquam scripturae canonicae auctoritatem sequendum arbitreris, sed ut illi, qui aliter sapiunt, conentur mente uidere, quod uerum est, et in simplicitate cordis quaerere deum, ne tam doctos diuinorum eloquiorum tractatores temere reprehendant. nec te moueat, quod a quibderate dicitur: « Quod tunc videbunt oculi corporales, si Dominum non videbunt? An forte caeci erunt, vel sine causa erunt.
Abbreviated transcription (Latin):
tudinem dĩ miscdia sua impbere dig.¬
netur ut uideri possit a nobis. Harc
uerba scĩ uiri quȩ non carnalia sed
spiritalia sunt. In quantũ intelligis.
& uera esse non quia ipse dixit. sed
quia ueritas sine strepitu clamat. ag.¬
noscis. in tantũ intelligis unde adhere.¬
as dño. teq ipsam intrinsecus prȩparas
incorporabem locum mansionis eius.
adaudiendũ sibentium narrationiseiꝰ.
& uidendam inuisibibem formã eius.
Beati enĩ mundi cordes. quia ipsi dm̃
uidebunt. Non cum eis sicut corpꝰ
exaliquo loct interuallo apparebit.
sed cum uenerit ad eos & mansionẽ
fec̾it apud eos qm̃ sic implebuntur
in omnẽ plemitudinẽ dĩ. non cum
furerint & ipsi plenus ds̃. sed cũ pex¬
fecte furerint pleni dõ. Si autem
non nisi corpora cogitamus & irec il¬
lud saltim digne cogitare possimus.
unde irel ipsa corpora cogimus. non
queramus quid adirersum nos ipsos
loquamur. sed ab hac potius carnali
consirenidine orando & inanteriora
nos extenchendo corda mundemus.

Expanded text:
inem dei misericordia sua implere dignetur, ut uideri possit a nobis. 2 2 Haec uerba sancti uiri, quae non carnalia sed spiritalia sunt, in quantum intellegis et uera esse, non quia ipse dixit, sed quia ueritas sine strepitu clamat, agnoscis, in tantum intellegis, unde adhaereas domino, teque ipsam intrinsecus praeparas incorporalem locum mansionis eius ad audiendum silentium narrationis eius et uidendam inuisibilem formam eius. beati enim mundo corde, quia ipsi deum uidebunt, non cum eis sicut corpus ex aliquo loci interuallo apparebit, sed cum uenerit ad eos et mansionem fecerit apud eos, quoniam sic implebuntur in omnem plenitudinem dei, non cum fuerint et ipsi plenus deus, sed cum perfecte fuerint pleni deo. si autem nonnisi corpora cogitamus et nec illud saltem digne cogitare possumus, unde uel ipsa corpora cogitemus, non; quaeramus, quid aduersum nos ipsos loquamur, sed ab hac potius carnali consuetudine orando et in anteriora nos extendendo corda mundemus.
Abbreviated transcription (Latin):
poterunt illa uerba utroq modo intelligi.
ista sententia de nulla falsitate conuincitur.
Adillas rñi questiones quas ante misisti ex.¬
cepta dĩ uisione ꝑcorpus. unde manis opris
moliendũ ẽ. ut potui respondi. & ꝑasellũ
diaconũ misi. quod te accepisse iam puto.
Inrecenti aut̾e cõmunitorio tuo eui nunc
respondi. duo quȩsieras. quoꝵ utrumq trac.¬
taiũ ẽ. unũ latius alterũ breuius. depetri
scilicet apłi uerbis & deanima dni exemplũ
sane litterarũ tuarũ quȩ continent in terro.¬
gationẽ uirũ dĩ substantia corporaliter
urelut in loco uideri possit. & apud nos nes.¬
cio quomodo ab errarunt. nec inueniri cũ
diu quererentur potuert̃. ⁊ terũ ammoneo

Expanded text:
poterunt illa uerba utroque modo intellegi; poterunt illa uerba utroque modo intellegi; ista sententia de nulla falsitate conuincitur. ad illas autem quaestiones, quas ante misisti, excepta dei uisione per corpus, unde maius opus moliendum est, ut potui, respondi et per Asellum diaconum misi, quod te accepisse iam puto. in recenti autem commonitorio tuo, cui nunc respondi, duo quaesieras, quorum utrumque tractatum est, unum latius alterum breuius, de Petri scilicet apostoli uerbis et de anima domini. exemplum sane litterarum tuarum, quae continent interrogationem, utrum dei substantia corporaliter uelut in loco uideri possit, et apud nos nescio quo modo aberrarunt nec inueniri, cum diu quaererentur, potuerunt, iterum admoneo
Abbreviated transcription (Latin):
hora & nc̃ ẽ. quando mortui audrent
uocẽ filii dĩ. & qui audirrint uiuent.
Proinde enam quod sequitur & dicit
petrus ꝑpter hoc & mortuus euangeliza.¬
tum. ut iudicentur quidẽ scđm homines
cogit apud in feros intelligi. Propter hoc
enĩ in hac uita & mortuis euangelizatũ ẽ.
id est infidelib & iniquis. ut cũ credide.¬
srint. iudicentur quidẽ scđm homines in
carne. hoc ẽ. in diuersis tribulationib .&
ipsa morte carnis. Unde idẽ apłs alio
loco dicit. trpus ẽẽ. ut iudiciũ incipiat
adomo dñi. Uiuant autẽ scđm dm̃ spũ.
quia & in ipso fuerant mortificati. cum
morte infidelitatis & impietatis deture.¬
rentur. Haec expositio uerboꝵ petri eui
displieet uel cui enam siñ displicet ñ
tamen sufficit. querat ea scđm infe.¬
ros intelligere. Qui si ualuerit illa
quib me moueri supra cõmemoraui ita
soluere. ut eoꝵ auferat dubitationem.
imꝑtut & mihi. Quod si factũ fuerit.

Expanded text:
hora et nunc est, quando mortui audient hora et nunc est, quando mortui audient uocem filii dei et, qui audierint, uiuent. proinde etiam quod sequitur et dicit Petrus: Propter hoc et mortuis euangelizatum, ut iudicentur quidem secundum homicogit apud inferos intellegi. propter hoc enim in hac uita et mortuis euangelizatum est, id est infidelibus et iniquis, ut, cum crediderint, iudicentur quidem secundum homines in carne. hoc est in diuersis tribulationibus et ipsa morte carnis. unde idem apostolus alio loco dicit tempus esse, ut iudicium incipiat a domo domini. uiuant autem secundum deum spiritu, quia et in ipso fuerant mortificati, cum morte infidelitatis et impietatis detinerentur. Haec expositio uerborum Petri cui displicet uel cui, etiamsi non displicet, non tamen sufficit, quaerat ea secundum inferos intellegere. qui si ualuerit illa, quibus me moueri supra commemoraui, ita soluere, ut eorum auferat dubitationem, impertiat et mihi. quod si factum fuerit,
Abbreviated transcription (Latin):
scđm ipsam dici potuit xp̃s uiuificatus
spũ. In ra re quippe uiuificatꝰ ẽ. inqud
furrat mortificatus. Ergo decarne dieo
est ipsa eñi reuixit anima redeunte. quia
ipsa erat mortua anima recedente. Mor.¬
nficatus ergo carnȩ dictꝰ ẽ. quia scđm solã
carne mortuus ẽ. Qiuificatus autẽ sp̃u.
quia illo spũ operante in quo ad quos ue.
cata surrexit. in qua modo ad homines ire.¬
nit. Proinde etiam illud quod postea dic¬
tũ ẽ. deincredulis. qui reddent ratioirem
ei qui paratꝰ ẽ. iudicare uiuos & mortuos.
ñ ẽ. consequens ut eos hic intelligamus
mortuos qui decorpore exiert̃. Freri enĩ
potest ut mortuos dixerit in fideles. hoc
ẽ inanima mortuos. dequalib
dicitur dimitte mortuos. sepeli¬
ant mortuos suos. Uiuos autẽ qͥ credimt
ineũ ñ frustra audientes. surge qͥ dormis
& exurge amoriuis. & inluminabit te xp̃s.
De qualib etiam ipse dñs dicit. Cenioe

Expanded text:
secundum ipsam dici potuit Christus uiuificatus secundum ipsam dici potuit Christus uiuificatus spiritu. in ea re quippe uiuificatus est, in qua fuerat mortificatus. ergo de carne dictum est; ipsa enim reuixit anima redeunte, quia ipsa erat mortua anima recedente. mortificatus ergo carne dictus est, quia secundum solam carnem mortuus est, uiuificatus autem spiritu, quia illo spiritu operante, in quo, ad quos uolcata surrexit, in qua modo ad homines uenit. to Proinde etiam illud, quod postea dictum est de incredulis: Qui reddent rationem ei, qui paratus est iudicare uiuos et mortuos, non est consequens, ut eos hic intellegamus mortuos, qui de corpore exierunt. fieri enim potest. ut mortuos dixerit infideles, hoc est in anima mortuos, de qualibus dicitur: Dimitte mortuos, sepeliant mortuos suos, uiuos autem, qui credunt in eum non frustra audientes: Surge, qui dormis, et exsurge a mortuis et inluminabit te Christus, de qualibus etiam ipse dominus dicit: Veniet
Abbreviated transcription (Latin):
ceretur. Si autẽ anime ñ exilla una
ꝓpagantur. & fola exadam caro trahit
originale peccatũ ita sibi oreauit aninũ
dĩ filius ut ceteris creat. quã ñ tam̃ carm
peccati miscuit. fed similitudini carnis
precati. Sũpsit eñĩ ex uirgire ueram
quidẽ carnis substantiam. ñ tam̃ pecca.¬
ti carnẽ. quia ñ excarnali concupiscenta
sure feminatã sure conceptã. Mortalẽ
sane. ac ꝑaerates mutabilẽ tãꝗ carm pecci.¬
ti sine peccato simillimã. No ꝑhoc quȩ.¬
cũq dranima opinio uera fit. quarum
nullum tenere affirmare adhuc audro.
nisi tantũ illã repudiare qua credimair
animȩ ꝓmeritis. nescio quoꝵ superioꝵ
actuũ suoꝵ singube insingula corpora
tãꝗ in carceres trudi. certe anima xp̃i ñ
solum in mortalis scđm ceterarũ natura
sed eo iam nullo mortificata peccato uel
dãpnatione pimita ẽ. quib duab causis
mors anmȩ intelligi potest. & ideo non

Expanded text:
ceretur. si autem animae non ex illa una ceretur. si autem animae non ex illa una propagantur et sola ex Adam caro trahit originale peccatum, ita sibi creauit animam dei filius, ut ceteris creat, quam non tamen carni peccati miscuit sed similitudini carnis peccati. sumpsit enim ex uirgine ueram quidem carnis substantiam, non tamen peccati carnem, quia non ex carnali concupiscentia siue seminatam siue conceptam, mortalem sane ac per aetates mutabilem tamquam carni peccati sine peccato simillimam. Ac per hoc, quaecumque de anima opinio uera sit, quarum nullam temere adfirmare adhuc audeo nisi tantum illam repudiare, qua creduntur animae pro meritis nescio quorum superiorum actuum suorum singulae in singula corpora tamquam in carceres trudi, certe anima Christi non solum inmortalis secundum ceterarum naturam sed etiam nullo mortificata peccato uel damnatione punita est, quibus duabus causis mors animae intellegi potest, et ideo non
Abbreviated transcription (Latin):
quod uiuificatus ẽ. sp̃u nisi quod eadr̃
caro qua sola fuerat mortificatꝰ. uiuifi¬
cante spũ refurrexerit : Nam quod
fuerit anima mortificatꝰ iħs. hoc e eo
spũ qui hominis ẽ. quis audeat dicere
cũ mors animȩ ñ sit nisi peecatum :
A quo ille omnino immunis fuit. cũ ꝓ
nobis carne mortificareur. Si eñ omni¬
um hominũ animȩ exilla una sunt
quȩ sufflata ẽ. primo homini ꝑ quẽ peo.¬
catũ intrauit inmundũ & ꝑpeceatum
mors. & ita in om̃s homines ꝑtransut.
omnino peccatũ. uel originabe uel ꝓpriũ
ꝑpter quod ei mors debita uideretur:
Pro nobis eam quippe quã ñ debebat ex¬
soluit. in quo princeps mundi mortisq
p̃pofitus. nihil in uenit. Neq enim ab¬
surdũ ẽ. ut qui primo homini animam
creauit. crearet & sibi.Aut si & ipsa
inde ẽ. eam fuscipiendo mundauit. ut
fine ullo prorssus peccato. uel petrato uel
traducto ad nos urutens de uirgine nas¬

Expanded text:
quod uiuificatus est spiritu, nisi quod eadem quod uiuificatus est spiritu, nisi quod eadem caro, qua sola fuerat mortificatus, uiuificante spiritu resurrexit? Nam quod fuerit anima mortificatus Iesus, hoc est eo spiritu, qui hominis est, quis audeat dicere, cum mors animae non sit nisi peccatum, a quo ille omnino immunis fuit, cum pro nobis carne mortificaretur? si enim omnium hominum animae ex illa una sunt, quae sufflata est primo homini, per quem peccatum intrauit in mundum et per peccatum mors et ita in omnes homines pertranomnino peccatum uel originale uel proprium. propter quod ei mors debita uideretur — pro nobis eam quippe, quam non debebat, exoluit, in quo princeps mundi mortisque praepositus nihil inuenit; neque enim absurdum est, ut, qui primo homini animam creauit, crearet et sibi — aut, si et ipsa inde est, eam suscipiendo mundauit, ut sine ullo prorsus peccato uel perpetrato uel traducto ad nos ueniens de uirgine nas
Abbreviated transcription (Latin):
bilia sunt omĩa oꝑa trinitatis: Ipsa qͦq
scripturȩ uerba de quib aginir satis hoc¬
ut puto indicant eis qui diligenter ad ten.¬
dunt. quia xp̃s inquit semel ꝓpeccatis
nr̃is mortuus ẽ. iustus ꝓ iniustis ut nos
adducat dõ. mortificatus quidẽ carie.
uiuificatus a utẽ sp̃ũ. in quo & his qui
in carcere conclusi erant spiritib adueni¬
ens p̃dicauit. qui increduli fuerant
aliquando in dieb quib expectabat
dĩ pacrentia. indieb nor cũ fabricaretur
arca. Iam ut arbitror attenditur ordo
uerboꝵ. Xp̃s moraificatus carne iuui¬
ficatus autẽ spũ. in quo sp̃ũ adueniens
p̃dicauit. & illis spiritib qui in creduli
futerant aliquando indieb nor. Om̃
priusquã ueniret incarne pro nobis
moriturus quod senel fecit. sepe antea
uenrebat in spũ ad quos uolebat. uisis
eos ammonens sicut uolebat utiq in spũ.
quo spũ & uiuificatꝰ ẽ. cũ inpaffione
esset carne mortificatꝰ. Quod ẽ. enim

Expanded text:
bilia sint omnia opera trinitatis? Ipsa quoque bilia sint omnia opera trinitatis? Ipsa quoque scripturae uerba. de quibus agiut puto, indicant eis qui diligenter attendunt: Quia Christus, inquit, semel pro peccatis nostris mortuus est, justus pro injustis, ut nos adducat Deo, mortificatus quidem carne, vivificatus autem spiritu: in quo et iis qui in carcere conclusi erant, spiritibus adveniens praedicavit, qui increduli fuerant aliquando, quando exspectabat Dei panditur ordo uerborum: Christus mortificatus carne, uiuificatus autem spiritu, in quo spiritu adueniens praedicauit et illis spiritibus, qui increduli fuerant aliquando in diebus Noe, quoniam prius, quam ueniret in carne pro nobis moriturus, quod semel fecit, saepe antea ueniebat in spiritu, ad quos uolebat, uisis eos admonens, sicut uolebat, utique in spiritu, quo spiritu et uiuificatus est, cum in passione esset carne mortificatus. quid est enim,
Abbreviated transcription (Latin):
& ianua. Neo moueat ad impedim̃.¬
tum istum intellectũ. quod eundem
xp̃m dixit apłs petrus p̃dicasfe illis
in cartere conclusis qui quondam ñ
crediderant in dieb noe. ut ideo ñ
arbitremur hoc intelligendũ qr illo
tempore nondum uenerat xp̃s.¬
Nondũ eñĩ uenerat sed incarne. sicut
uenit quando post hȩo interra uisus est.
& cũ hominib conuersatus ẽ. Uerũ tam̃
ab initio generis humani. uel adarguen.¬
cdos malos. ficut ad cain ac prius ad ipsũ
adam uxorẽq eius. uel ad consolandos
bonos. uel utrosq ammonendos. & alii
ad salutẽ suam crederent. alii ad pen̾ã
suam ñ erederent. ipse utiq ñ in carne
sed inspũ ueniebat. uisis congruis allo.¬
quens quos uolebat sicut uolebat. Quod
autẽ dixit inspũ ueniebat. & ipse quidẽ
filius insubstantia dĩtatis. qm̃ corpus
ñ ẽ. utiq sp̃s sc̃s. Sed quid facit filius
sine spũ scõ uel sine patre cũ insepara.¬

Expanded text:
et ianua. Nec moueat ad impedienet ianua. Nec moueat ad impediendum istum intellectum, quod eundem Christum dixit apostolus Petrus praedicasse illis in carcere conclusis, qui quondam non crediderant in diebus Noe, ut ideo non arbitremur hoc intellegendum, quia illo tempore nondum uenerat Christnondum enim uenerat sed in carne, sicut uenit, quando post haec in terra uisus est et cum hominibus conuersatus est. uerum tamen ab initio generis humani uel ad arguendos malos sicut ad Cain ac prius ad ipsum Adam uxoremque eius uel ad consolandos bonos uel ad utrosque admonendos, ut alii ad salutem suam crederent, alii ad poenam suam non crederent, ipse utique non in carne sed in spiritu ueniebat uisis congruis adloquens, quos uolebat, sicut uolebat. quod autem dixi in spiritu ueniebat\', et ipse quidem filius in substantia deitatis, quoniam corpus non est, utique spiritus est. sed quid facit filius sine spiritu sancto uel sine patre, cum insepara
Abbreviated transcription (Latin):
nente iuditio. tãꝗ diluuio quo tẽ om̃s
increduli perierunt. Ait quippe ñ¬
dñs. Sicut indreb noe. ita erit¬
hominis. manducabant. bibebant.
nubebant. uxores ducebant. donee
intrauit noe in arc̃a. uenit diluui ũ
& ꝑdidit om̃s. Sed quia eares gesta ⁊̃¬
etiam rẽ futurã significabat : Ideo
ibi diluuium & baptismũ significauit
fidelib & infidelib pȩn̾ã sicat infigu¬
ra ñ rei gestę. sed tantũ modo dictȩ qđ
de lapide scriptũ ẽ. quo significatus est
xp̃s. Duo quȩdam p̾nuntiata funt. nͣ¬
& infidelib offendiculũ. & fidelibus
aedificium. Aliouando autẽ in eadẽ
figura uel gesta uel dicta etiã duȩ res
unũ aliquid significant. sicut fideles
significauert᷑ ligna quȩ marce fabri.¬
cam coaptata sunt. eosdẽq enã octo
aninte que in eadẽ arca liberate st̃.
quomodo in illa euangelica similitu.¬
dine de ouili idẽ ipse xp̃s ẽ. & pastor

Expanded text:
nente iudicio tamquam diluuio, quo tunc omnes nente iudicio tamquam diluuio, quo tunc omnes increduli perierunt; ait quippe dominus: Sicut in diebus Noe ita erithominis. manducabant, bibebant. nubebant, uxores ducebant, donec intrauit Noe in aream; uenit diluuium et perdidit omnes. sed quia ea res gesta etiam rem futuram significabat, ideo ibi diluuium et baptismum significauit fidelibus et infidelibus poenam, sicut in figura non rei gestae sed tantum modo dictae, quod de lapide scriptum est, quo significatus est Christus, duo quaedam praenuntiata sunt, et infidelibus offendiculum et fidelibus aedificium. aliquando autem in eadem figura uel gesta uel dicta etiam duae res unum aliquid significant, sicut fideles significauerunt ligna, quae in arcae fabricam coaptata sunt, eosdemque etiam octo animae, quae in eadem arca liberatae sunt, qup modo in illa euangelica similitudine de ouili idem ipse Christus est et pastor
Abbreviated transcription (Latin):
facrendos fideles ato liberandos euan.¬
gelium p̾dicatum fit. uel adhuc etiam
p̃dicetur. quasi & ibi sit arccła consti¬
tuta. Adillũ ergo sensũ qui te mouoꝵ
ideo uidentur attracti. qui hoc petrũ
sensisse credidert̃ quia dixit. condusiᷤ
incareere spiritib p̃dicatũ. quasi ani.¬
mȩ ñ possint intelligi sp̃s qui t̾e erant
incarne atq ignorantiȩ tenebris uelut
carcere claudebantur. de quali carcere
se desiderat liberari ille qui dicit. educ
de carcere anima mẽa. ut confiteatur.
nomini tuo. quȩ alibi umbra mortis
appellatur. de qua ñ utiq apud inferos
sed hic liberati sunt. dequib scriptũ ẽ.
pacrentia ꝑ tepus tot annoꝵ quibus
arca eadem fabricata ẽ. Nam eiꝰ etĩa ñ
fabricatio quodĩmodo p̃dicatio fuit. Sic̃t̃ ñ¬
modo fimiles eoꝵ ñ eredunt. qui sub ea.¬
dem forma ignerantre tenebris uelut
carrere concluduntur. frustra intuenteᷤ
xeccłam. toto mundo construi immi.¬

Expanded text:
faciendos fideles atque liberandos euanfaciendos fideles atque liberandos euangelium praedicatum sit uel adhuc etiam praedicetur, quasi et ibi sit ecclesia constituta. Ad illum ergo sensum, qui te mouet, ideo uidentur adtracti, qui hoc Petrum sensisse crediderunt, quia dixit conclusis in carcere spiritibus praedicatum, quasi animae non possint intellegi spiritus, quae tunc erant in carne atque ignorantiae tenebris uelut carcere claudebantur. de quali carcere se desiderat liberari ille, qui dicit: Educ de carcere animam meam, ut confiteatur nomini tuo, quae alibi umbra mortis appellatur, de qua non utique apud inferos sed hic liberati sunt, de quibus scriptum est: patientia per tempus tot annorum, quibus arca eadem fabricata est — nam eius etiam fabricatio quodam modo praedicatio fuit —, sicut modo similes eorum non credunt. qui sub eadem forma ignorantiae tenebris uelut carcere concluduntur frustra intuentes ecclesiam toto mundo construi immi
Abbreviated transcription (Latin):
quã ꝓposuisti de uerbis perri apłi questio
tasse sidiligentius diseutiatur possunt
mouere. urel apud nos ea cogitando. uel
quos dignũ ẽ. ut possumꝰ consubendo
queramus. Considera tamen neforte
totum illud quod de conclusis in carcere
spiriab qui in dieb nor ñ erediderant.
petrus apłs dicit omnino ad inferos ñ
ꝑtineat. sed adilla potius tẽpora quoꝵ¬
 formã adhȩc tẽpora transtulit. Illa quip¬
pe res gesta forma fuerat futuroꝵ. ut
hi qui modo ñ credunt euangelio dũ
in om̃ib gentib aedificatur a eccła. illis
intelligantur er̃. simibes. qui te ñ ore¬
diderunt cum fabricaretur arca. Illi
autẽ qui credidert̃ & ꝑbaptismũ salui
fiunt. illis conparentur qui tõ ineadẽ
arra salui facti sunt ꝑaquã. unde ait.
sic & uos simili forma baptisma saluos
facit. Adhanc igitur formȩ similitu.¬
dinẽ cetera etiã de incrudelis coaptemꝰ.
& ñ suspicemur quod apud inferos ad

Expanded text:
quam proposuisti, de uerbis Petri apostoli quaequam proposuisti, de uerbis Petri apostoli quaetasse, si diligentius discutiantur, possunt mouere, uel apud nos ea cogitando uel quos dignum est et possumus, consulendo quaeramus. Considera tamen, ne forte totum illud, quod de conclusis in carcere spiritibus, qui in diebus Noe non crediderant, Petrus apostolus dicit, omnino ad inferos non pertineat, sed ad illa potius tempora, quorum formam ad haec tempora transtulit. illa quippe res gesta forma fuerat futurorum, ut hi, qui modo non credunt euangelio, dum in omnibus gentibus aedificatur ecclesia, illis intellegantur esse similes, qui tunc non crediderunt, cum fabricaretur arca, illi autem, qui crediderunt et per baptismum salui fiunt, illis comparentur, qui tunc in eadem arca salui facti sunt per aquam. unde ait: Sic et uos simili forma baptisma saluos facit. ad hanc igitur formae similitudinem cetera etiam de, incredulis coaptemus et non suspicemur. quod apud inferos ad
Abbreviated transcription (Latin):
credunt. qui euangelio sibi annuntia.¬
to hic credere noluert̃. Illis autem
proderit credere. qui ñ hic contẽpserunt
quod audire minime potuert̃. Aliud
sequitur absurdius ut hic ñ sit euango¬
lium p̃dicandita. qm̃ om̃s utiq mori.¬
turi sunt. & sine ullo reatu contẽpti
euangelii uenire ad inferos debent
ut eis ꝓdesse possit cũ ibi orediderie
quod sentire imprȩ uanitatis ẽ. Qud
obrem teneamus firmissine qđ fides
habet fundatissima auctoritate firma¬
ta qui xp̃s mortuus ẽ. scđm soriptu¬
ras. &e quia sepultꝰ ẽ. & quia resurrexe
tertia die scđm seripturas. & cetera
quȩ de illo testatissima ueritate conserip.¬
ta sunt. in quib etiam hoc ẽ. quod apud
in feros fuit. solutisq eoꝵ dolorib quib
eun erat inpossibile detineri. aquib etiã
recte intelligitur soluisse & liberasse quos
uoluit. corpus quod inquce reliquerat.
in sepulchro positũ recepisse. In illo uero

Expanded text:
credunt, qui euangelio sibi adnuntiacredunt, qui euangelio sibi adnuntiato hic credere noluerunt, illis autem proderit credere, qui non hic contempserunt, quod audire minime potuerunt, aliud sequitur absurdius, ut hic non sit euangelium praedicandum, quoniam omnes utique morituri sunt et sine ullo reatu contempti euangelii uenire ad inferos debent, ut eis prodesse possit, cum ibi crediderint, quod sentire impiae uanitatis est. Quam ob rem teneamus firmissime, quod fides habet fundatissima auctoritate firmata: Quia Christus mortuus est secundum scripturas et quia sepultus est et quia resurrexit tertio die secundum scripturas et cetera, quae de illo testatissima ueritate conscripta sunt. in quibus etiam hoc est, quod apud inferos fuit solutisque eorum doloribus, quibus eum erat inpossibile teneri, a quibus etiam recte intellegitur soluisse et liberasse, quos uoluit, corpus, quod in cruce reliquerat, in sepulcro positum recepisse. in illa uero,
Abbreviated transcription (Latin):
dendum ẽ & habebant enam ipsi remissi¬
one ac salutẽ. quã illi meruert̃ quib ibi
xp̃s annuntiauit. Neque em̃ quia
rursus ascendit xp̃s ab inferis. ideo fama
eius extincta ẽ. Nam & hine ascendit
incelum. & tamen eius annuntiatione
qui in eum crediderint salui ert̃. Ideo
quippe exaltatꝰ ẽ. & donatũ ẽ. ei nomen
quod ẽ suꝑ omne nom̃. ut in nomine eꝰ
omnẽ genu flectatur. ñ solũ cębestiũ
& terrestriũ uerũ etiam & infernorum.
Sed hanc opinionẽ si admittimus qua
putari potest homines qui cũ uiuerent
mininre credidert᷑ posse in xp̃m. apud
inferos credere. quis ferat que conse¬
quntur absurda fideiq contraria. Pn.¬
mũ ne frustra dolore iudeamur eos
qui sine ista grã decorpore exrert᷑.
frustraq curã gerere atq instanter
hortari. ut eam homines priusqu̾ã
moriantur ꝑcipiant ne sempiternã
morte puniantur. aut si illi tantum
apud inferos iutilit̃ atq infructuosȩ

Expanded text:
dendum est, et habeant etiam ipsi remissidendum est, et habeant etiam ipsi remissionem ac salutem, quam illi meruerunt, quibus ibi Christus adnuntiauit. neque enim, quia rursus ascendit Christus ab inferis, ideo ibi fama eius extincta est; nam et hinc ascendit in caelum et tamen eius adnuntiatione, qui in eum crediderint, salui erunt. ideo quippe exaltatus est et donatum est ei nomen, quod est super omne nomen, ut in nomine eius omne genu flectatur non solum caelestium et terrestrium uerum etiam infernorum. sed hanc opinionem si admittimus, qua putari potest homines, qui, cum uiuerent, minime crediderunt, posse in Christum apud inferos credere, quis ferat, quae consequuntur absurda fideique contraria? primum, ne frustra dolere uideamur eos, qui sine ista gratia de corpore exierunt, frustraque curam gerere atque instanter hortari, ut eam homines, priusquam moriantur, percipiant, ne sempiterna morte puniantur. aut, si illi tantum apud inferos inutiliter atque infructuose
Abbreviated transcription (Latin):
quod eis ñ fuerat annuntiatum. deinceps
autẽ ñ habituros ex cusationẽ qui p̃dica¬
tionẽ euangelii. ꝑ om̃s gentes celebratam
diffusam quȩ contẽpnunt. & ideo illis
euacuatis carcerib iam iustũ restare iui.¬
dicium. quo contumaces & infideles etĩa¬
post resurrectionẽ xp̃i. ante quã ad ros
euangeliũ ꝑueniret ex hac uita emigra.¬
runt. Neq enĩ postea quã dñs remea.¬
uit ab inferis. nemo ꝑmissus ẽ. ire admn.¬
feros nisi audito euangelio: cũ tã multi
morerentur in toto orbe t̾rarũ. ante quã
ad eos hȩc annuntiatio ꝑueniret. qui
om̃s habebt̃ excusitionẽ que ablata di¬
citur eis quib dñs cũ uenisset qui ante
ñ audierant in inferno dicit̾ p̃dicasse.
nisi forte dicatur etiam istos qui post dñi
resurrectionẽ ñdũ sibi annimtiatio euan¬
gelio moruui sunt sure moriuntur illie
aput inferos audire potuisse uel posse.
ut illic credant quod de xp̃i ueritate cre¬

Expanded text:
quod eis non fuerat annuntiatum: deinceps quod eis non fuerat annuntiatum: deinceps autem non habituros excusationem, qui praedicationem Evangelii per omnes gentes celebratam diffusamque contemnunt; et ideo illis tunc evacuatis carceribus jam justum restare judicium, quo contumaces et infideles etiapost resurrectionem Christi, antequam ad eos euangelium perueniret, ex hac uita emigrarunt. neque enim, posteaquam dominus remeauit ab inferis, nemo permissus est ire ad inferos nisi audito euangelio, cum tam multi morerentur toto orbe terrarum, antequam ad eos haec adnuntiatio perueniret. qui omnes habebunt excusationem, quae ablata dicitur eis, quibus dominus, cum uenisset, quia ante non audierant, in inferno dicitur praedicasse, nisi forte dicatur etiam istos, qui post domini resurrectionem nondum sibi adnuntiato euangelio mortui sunt siue moriuntur, illic apud inferos audire potuisse uel posse, ut illic credant, quod de Christi ueritate cre