comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
s c̃tinuo post uerbũ di fac¬
ł a ẽ lux. adhesitq creanti
luci lux creata. uidens illã
&. se in illa. idest racionẽ qua
facta ẽ: uidit etiã se inse. id
ẽ distante qͦd factũ ẽ. ab eo
qͥfecit. Eẜ ido cũ placuisset
deo factũ. uidenti qͥa bonũ
ẽ .&. diuisa ee̾t lux a tenebris.
& uocata lux dies .&. tene¬
bre nox. facta ẽ & uesꝑa:
qͥa necessaria erat .&. ista
cognieio qua distingueret᷑
a creatore creatura. alitͣ in
se ipsa cognita quã in illo:
atq inde mane .&̾. aliud prę¬
cognoscendo qͦd fuerat uer¬
bo dei faciendũ pͥus in cog¬
nicione mentis angelicȩ.
scentis. Deinde fecit d̾s firma¬
m̃tũ. iã utiq ipsã firmam̃ti
naturã: cuiꝰ minor e̾e̾t tanꝗͣ
uesꝑtina cognicio: ac sic us¬
q ad omniũ oꝑũ finẽ .&. us¬
q ad reqͥem dei q̃ ñ habet
uesꝑã. qͥa nͣ ẽ facta sieut ere¬
atura: ut posset etiã ipsius
geminari cognicio: tãꝙͣ. pͥor

Expanded text:
sed continuo post uerbum dei facsed continuo post uerbum dei facta est lux adhaesitque creanti luci lux creata, uidens illam et se in illa, id est rationem, qua facta est. uidit etiam se in se, id est distante, quod factum est, ab eo, qui fecit. et ideo cum placuisset deo factum uidenti, quia bonum est, et diuisa esset lux a tenebris et uocata lux dies et tenebrae nox, facta\' est et uespera, quia necessaria erat et ista cognitio, qua distingueretur a creatore creatura aliter in se ipsa cognita quam in illo; atque inde mane et aliud praenoscendum, quod fuerat uerbo dei faciendum, prius in cognitione mentis angelicae, dscentis. deinde fecit deus firmamentum, iam utique ipsam firmamenti naturam, cuius minor esset tamquam uespertina cognitio : ac sic usque ad omnium operum finem et usque ad requiem dei, quae non habet uesperam, quia non est facta sicut creatura, ut posset etiam ipsius geminari cognitio, tamquam prior
Abbreviated transcription (Latin):
ciã sane p̃cedebant quȩ
fiebãt. qͥa pͣcedit cognici¬
onẽ qͥcqͥd cognosei potest.
Nisi enĩ pͥus sit qͦd cognos¬
catur: cognosci ñ potest.
Post hec si eo mͦ sibi place¬
ret ut amplius se ipsa ꝗͣ
creatore suo delectaret᷑.
ñ fieret mane: idest ñ de
sua cognieione in laudẽ
creatoris assurgeret. Cũ
uͦ factũ ẽ. faciendũ erat
aliud & cognoscendũ deo
dicente. fiat: ut pͥus itidẽ
fieret in cognieione men¬
tis angeliee .&. posset rur¬
sus dici .&. sic ẽ factũ ac
deinde innatura ꝓpͥa ubi
sequente uesꝑa nosceret᷑
Ac ꝑ hoc etiã si nulla hie
morarũ tẽporaliũ sint in¬
t̃ualla: p̃cessit tam̃ racio
ẽdende creature inuer¬
bo dei.cũ dixͣ. fiat lux.&. se¬
quuta ẽ ipsa lux qͦ angelica
mens formata ẽ. atq in sua
natura facta ẽ. ñ aũ alibi se¬
q̃bat᷑ ut fieret. Et ido ñ pri¬
iis dictũ ẽ sic ẽ factũ .&. post¬
ea dictũ ẽ. & fecit ds lucẽ:

Expanded text:
tiam sane praecedebant quae tiam sane praecedebant quae fiebant, quia praecedit cognitioneNisi enim prius sit quod cognoscatur, cognosci non potest. Post hoc si eo modo sibi placeret, ut amplius seipsa quam Creatore suo delectaretur, non fieret mane, id est non de sua cognitione in laudem Creatoris assurgeret. Cum uero factum est, faciendum erat aliud et cognoscendum deo dicente: fiat, ut prius itidem fieret in cognitione mentis angelicae et posset rursus dici: et sic est factum, ac deinde in natura propria, ubi sequente uespera nosceretur. . Ac per hoc etiamsi nulla hic morarum temporalium sint interualla, praecessit tamen ratio condendae creaturae in uerbo dei, cum dixit: fiat lux, et secuta est ipsa lux, qua angelica mens formata est atque in sua natura facta est, non autem alibi sequebatur, ut fieret. et ideo non prius dictum est: et sic est factum, et postea dictum est: et fecit deus lucem,
Abbreviated transcription (Latin):
facta st̃ omnibꝰ: Mens itaq
humana pͥus hȩc q̃ facta
st̾ ꝑ sensus corꝑis exꝑit᷑. e¬
or.q noticiã. ꝓ infirmita¬
tis humane modulo capit:
&. deinde q̃rit eoꝵ causas
si qͦ modo possit ad easꝑue¬
nire. principalit atq in cõ¬
mutabilit᷑ manentes in uer¬
bo dei: ac sic in uisibilia eiꝰ
ꝑ ea q̃ facta st̃ intellecta ẽ¬
spicere. Quod quanta tar¬
ditate ac difficultate agat.
& quanta tẽporis mora ꝓp¬
tͣ corpꝰ corruptibile qͦd ag¬
grauat anim̃ã. etiã q̃ fer¬
uentissimo studio rapit᷑.
ut instant᷑ ac ꝑ seuerant᷑
hec agat: quis ignorat:
Mens uͦ angelica pura ca¬
ritate in herens uerbo di
postea quã illo ordine ere¬
ata ẽ ut precederet cȩte¬
ra. pͥus ea uidit in uerbo
di facienda quã factast̃.
ac sic pͥus in eiꝰ fiebant
cognicione. cũ deus dice¬
bat ut fierent quã in sua
ꝓpria natura: ꝗͣ itidẽ facta
in eis ipsis etiã cognouit.
minore utiq noticia quȩ
uesꝑa dicta ẽ: quã noti¬

Expanded text:
itaque humana prius haec, quae facta sunt, per sensus corporis experitur eorumque notitiam pro infirmitatis humanae modulo capit et deinde quaerit eorum causas, si quo modo possit ad eas peruenire, principaliter atque incommutabiliter manentes in uerbo dei, ac sic inuisibilia eius per ea, quae facta sunt, intellecta conspicere. quod quanta tarditate ac difficultate agat et quanta temporis mora propter corpus corruptibile, quod adgrauat animam, etiam quae feruentissimo studio rapitur, ut instanter ac perseueranter haec agat. quis ignorat? mens uero angelica pura caritate inhaerens uerbo dei, posteaquam illo ordine creata est, ut praecederet cetera, prius ea uidit in uerbo dei facienda, quam facta sunt; ac sic prius in eius fiebant cognitione cum deus dicebat, ut fierent, quam in sua propria natura : quae itidem facta in eis ipsis etiam cognouit minore utique notitia, quae uespera dicta est. quam noti
Abbreviated transcription (Latin):
rũ corporearũ motibꝰ uel
tis acies uel humanȩ: quan¬
tomagis angelicȩ: Qͥd iã de
ipsius sũmȩ di sapienciȩ ce¬
leritate dicat᷑ q̃ attingit u¬
biq ꝓpt̃ suã mundiciã. &
nichil inqͥnatũ in eã in¬
currit : In his gͦ q̃ simul fac¬
ta st̃. nemo uidet qͥd pͥus
posteriusue fieri debue¬
rit: nͥ in illa sapiencia ꝑ
quã facta st̃ om̃ia ꝑ ordi¬
ille quẽ ds pͥmitꝰ fecit. si

Expanded text:
rum corporearum motibus uelrum corporearum motibus ueltis acies uel humanae? quanto magis angelicae? quid iam de ipsius summae dei sapientiae celeritate dicatur, quae adtingit ubique propter suam munditiam, et nihil inquinatum in eam incurrit? in his ergo, quae simul facta sunt, nemo uidet, quid prius posteriusue fieri debuerit, nisi in illa sapientia, per quam facta sunt omnia per ordiille, quem deus primitus fecit. si
Abbreviated transcription (Latin):
nũ supra terras ẽ. Occeani
aũ magnitudo. incõꝑabilis
phibet᷑. Sed quantacũq sit.
pͥus oportet aerẽ qͥ supra est
transeant radii ocłoꝵ. nr̃oꝵ.¬
& postea qͥcqͥd ultra ẽ: tũ de¬
mũ ad solẽ ꝑueniant quẽ
uideamꝰ. Nũ gͥ qr tociens hic
diximꝰ pͥus & postea: iđo ñ si¬
mul om̃ia uno ictu transiit
ñr obtutꝰ. Si enĩ elausis o¬
cłis faciem ẽtra uisuri solẽ
ponamꝰ. ñme mox ut eos ap¬
ꝑuerimꝰ. ibi pocius aciem
nrãm nos inuenisse. quã il¬
luc eã ꝑduxisse putabimꝰ.
ita ut nec ipsi ocłi pͥus aꝑ¬
ti fuisse uideant᷑. quã illo qͦ
intenderat ꝑuenisse . Et
certe iste corꝑeȩ lucis. ẽ ra¬
dius emicans ex ocłis nr̃is.
ꝙ. tã longe posita. tanta ce¬
leritate ẽtingens. ut estima¬
ri cõparariq ñ possit. Nẽpe
hic & illic omnia tã am¬
pla immensaq spacia simul
uno ictu transiri manifestũ
to resurrectiõis nr̃e celeri¬
tatẽ. cũ ex pͥmere uellet a

Expanded text:
num supra terram est? Oceani num supra terram est? Oceani autem magnitudo incomparabilis perhibetur; sed quantacumque sit, prius oportet aerem qui supra est, transeant radii nostro postea quidquid ultra est tum demum ad solem perueniant, quem uidemus. num igitur quia totiens hic diximus „prius" et "postea-, ideo non simul omnia uno ictu transit noster obtutus? si enim clausis oculis faciem contra uisuri solem ponamus, nonne mox, ut eos aperuerimus, ibi potius aciem nostram nos inuenisse, quam illuc eam perduxisse putabimus, ita ut nec ipsi oculi prius aperti fuisse uideantur quam illa quo intenderat peruenisse? et certe iste corporeae lucis est radius, emicans ex oculis nostris et tam longe posita tanta celeritate contingens, ut aestimari conpararique non possit. nempe hic et illa omnia tam ampla inmensaque spatia simul uno ictu transiri manifestum to resurrectionis nostrae celeritatem cum exprimere uellet ap
Abbreviated transcription (Latin):
tuemur orientẽ: certe ma¬
nifestũ ẽ. qͦd ad eũ aciesnr̃a
ꝑuenire ñ posset. nͥ transi¬
ret totũ aeris cęliq spaciũ¬
qͦd int̃nos & ipsũ ẽ. Hloc aũ
cuiꝰ longinqͥtatis sit: qͥs est¬
mare sufficiat: Nec utiq
ꝑueniret eadẽ acies uel ra¬
dius ocłoꝵ nr̃oꝵ ad transe¬
undũ aerẽ qͥ ẽ suꝑ mare.
nͥ pͥus tranfisset eł qͥ ẽ suꝑ
terrã: in qͦlibet medit̾ranea
regione simꝰ ab eo loco ubi
sumꝰ usq ad litꝰ maris. Dem¬
de si ad eandẽ lineã ẽtuitus
nrͣi adhuc post mare terre
adiacent: eũ qͦq aerẽ qͥ suꝑ
illas transmarinas t̃ras est.
transire acies nr̃a nͣ potest.
nͥ pͥus ꝑ acto spacio aeris
illius qͥ suꝑ mare qͦd pͥmũ
occurrerit extendit᷑. Fãci¬
amꝰ iã post illas transmari¬
nas tęrras. ñ nͥ occeanũ re¬
manere: nũqͥd & aerẽ qͥ suꝑ
occeanũ diffundit᷑. potest
transire acies nr̃a. nͥ pͥus tran¬
sierit qͥcqͥd aeris citra occea¬

Expanded text:
tuemur orientem, certe matuemur orientem, certe manifestum est quod ad eum acies nostra pervenire non posset, nisi transiret totum aeris coeliqquod inter nos et ipsum est. hoc autem cuius longinquitatis sit, quis aestimare sufficiat? nec utique perueniret eadem acies uel radius oculorum nostrorum ad transeundum aerem, qui est super mare, nisi prius transisset eum, qui est super terram, in qualibet mediterranea regione simus, ab eo loco, ubi sumus, usque ad litus maris. deinde, si ad eandem lineam contuitus nostri adhuc post mare terrae adiacent, eum quoque aerem, qui super illas transmarinas terras est, transire acies nostra non potest, nisi prius peracto spatio aeris illius, qui super mare, quod primum occurrit, extenditur. faciamus iam post illas transmarinas terras nonnisi oceanum remanere. numquid et aerem, qui super oceanum diffunditur, potest transire acies nostra, nisi prius transierit q
Abbreviated transcription (Latin):
racionibꝰ ꝑ quas c̃oita ẽ con
tẽplaret᷑ ꝓptͣ diem .& in eiꝰ
ipsius natura cognosceret
ꝓpt̾ uesꝑã & creatorẽ ex ip¬
sa etiã inferiore cognicioe
ꝓpt̃ mane laudaret : Aut qͦmͦ
precedebat mane ut inuer¬
bo cognosceret qͥd eẽt deo po¬
stea faciendũ. idipsũ etiã c̃¬
sequent̃ uespe cognitura: si
pͥus & posterius nichil factũ
ẽ. qͥa omĩa simul facta sunt :
Inimo uͦ & pͥus atq posteri¬
st̃ .&. simul omĩa facta st̃ qͥa
.s. hȩc seriptura q̃ ꝑ memo¬
ratos dies narrat oꝑa dei &.
illa q̃ simul eũ dicit fecisse
om̃ia. uerax ẽ .& utraq una
ẽ: qͥa uno sꝑu ueritatis in¬
spirante conscripta ẽ. Lxxuii.
Sed in his rebꝰ in qͥbꝰ qͥd pͥus
sit uel posterus. int̃ualla
tẽpoꝵ ñ demonstrant. quã¬
uis utrũq dici possit. id est
.&. simul .&. pͥus .&. posterius.
facilius tam̃ intelligit᷑ qͦd
dicit᷑ simul. quã qͦd pͥus atq
posterius: uelut cũ solẽ in¬

Expanded text:
rationrationtemplaretur propter diem et in eius ipsius natura cognosceret propter uesperam et creatorem ex ipsa etiam inferiore cognitione propter mane laudaret? aut quomodo praecedebat mane, ut in uerbo cognosceret, quid esset deo postea faciendum, id ipsum etiam consequenter uespere cognitura, si prius et posterius nihil factum est, quia omnia simul facta sunt? immo uero et prius atque posterit, et simul omnia facta sunt, quia et haec scriptura, quae per memoratos dies narrat opera dei, et illa, quae simul eum dicit fecisse omnia, uerax est; et utraque una est, quia uno spiritu ueritatis inspirante conscripta est. Sed in his rebus, in quibus quid prius sit uel posterius, interualla temporum non demonstrant, quamuis utrumque dici po simul, et prius et posterius, facilius tamen intelligitur quod dicitur simul, quam quod prius atque posterius: velut cum solem in
Abbreviated transcription (Latin):
fierent. qͥbꝰ alites ꝑ tẽporales
sui cuiꝰq generis moras oriri
ꝙ. ꝑfici possent: De qͦ enĩ cre¬
atore scriptura ista narrauit
qͦd sex diebꝰ c̃sũmauerit oꝑa
sua: de illo alibi ñ utiq dis¬
sonant᷑ seriptũ ẽ. qͦd creaue¬
rit omĩa simulde ꝑ hoc &
istos dies sex. uel septẽ. uel
pocius unũ sexies sepciesue
repetitũ simul fecit: qͥ fecit
omia simul. Qͥd gͦ opꝰ erat
sex dies tã. distincte disposi¬
teq narrari:. Quia scilicet hii
qͥ ñ possunt uidere qͦd dictũ
ẽ.creauit omia simul. nͥ cũ
eis sermo tardius incedat.
ad id qͦ eos ducit. ꝑuenire ñ
possunt. Quomͦ gͦ dicimꝰ sexi¬
es repetitã lucis illius p̃sen
ciã ꝑ angelicã cognieionẽ. a
uesꝑa ad mane. cũ ipsa tria
simul. idest & qͥiem .& uesꝑã
.&. mane. semel ei habere suf¬
ficeret: cũ simul uniuersã
creaturã sic̃ simul facta ẽ. in
pͥmis atq in cõmutabilib

Expanded text:
fierent, quibus alites per temporales fierent, quibus alites per temporales sui cuiusque generis moras oriri et perfici possent? de quo enim creatore scriptura ista narrauit. quod sex diebus consummauerit opera sua, de illo alibi non utique dissonanter scriptum est, quod creauerit omnia simul. ac per hoc et istos dies sex uel septem. uel potius unum sexies septiesue repetitum, simul fecit, qui fecit omnia simul. quid ergo opus erat sex dies tam distincte dispositeque narrari? quia scilicet hi, qui non possunt uidere, quod dictum est: creauit omnia simul, nisi cum eis sermo tardius incedat, ad id, quo eos ducit, peruenire non possunt. Quomodo ergo dicimus septies repetitam lutiam per angelicam cognitionem a vespera ad mane; cum ipsa tria simul, id est et diem et vesperam et mane, semel ei habere suffecerit: cum simul universam creaturam, sicut simul facta est, et in primis atque incommutabilibus
Abbreviated transcription (Latin):
s pluribꝰ. ut ea q̃ radicitꝰ pul¬
lulant tȩrrãq uestiunt. sub¬
t̃ pͥmitꝰ germinarent. deinde
certo numero dierũ ꝓsuo qͦ¬
q genere in auras erũꝑent
etiã si huc usq fierent: qͦd de
creata natura eoꝵ die uno
id est t̃cio. factũ scriptura nar¬
rauit. Deinde qͦt diebꝰ opꝰ erat
ut aues uolarent: si a suis pri¬
mordiis existentes ad plumas
&. pennas ꝑ nature suȩ nume¬
ros ꝑuener̃t: An forte oua tan¬
tũ creata erant. cũ qͥnto die
dictũ ẽ qͦd eiecer̃t̃ aquȩ om̃e
uolatile pennatũ sed̾m suũ
genꝰ dut si ꝓpt̾ea recte hoc di¬
ci potest. qͥa in illo humore
ouoꝵ iã erant om̃ia ꝗͣ ꝑ nu-¬
meros certos dierũ coalescũt
&. explicant᷑ qͦdãmͦ. qͥd inerañ
iã ipse numerosȩ raciones in¬
corꝑalit᷑ corporeis rebꝰ inter¬
te: eur ñ .&. ante oua idipsũ
recte dici potuerit. cũsa eedẽ
raciones inelemͣto humido

Expanded text:
sed pluribus, ut ea, quae radicibus pulsed pluribus, ut ea, quae radicibus pullulant terramque uestiunt, subter primitus germinarent, deinde certo numero dierum pro suo quaeque genere in auras erumperent, etiam si hoc usque fieret, quod de creata natura eorum die uno, id est tertio factum scriptura narrauit. deinde quot diebus opus erat, ut aues uolarent, si a suis primordiis existentes ad plumas et pennas per naturae suae numeros peruenerunt? an forte oua tantum creata erant, cum quinto die dictum est, quod eiecerint aquae omne uolatile pennatum secundum suum genus? aut si propterea recte hoc dici potuit, quia in illo humore ouorum iam erant omnia, quae per numeros certos dierum coalescunt et explicantur quodammodo, quia inerant iam ipsae numerosae rationes incorporaliter corporeis rebus intextae, cur non et ante oua id ipsum recte dici potuerit, cum iam eaedem rationes in elemento humido
Abbreviated transcription (Latin):
in effabilẽ uirtutẽ sapienci¬
e derq̃ attingit a fine usq ad
finẽ fortit᷑ .&. disponit om̃i a
suauit᷑: Neꝙ enĩ & ipsa gra¬
dibꝰ attingit. aut tãꝗͣ. gres¬
sibꝰ ꝑuenit. Qua ꝓptͣ quã faci¬
lis ei efficacissimꝰ motꝰ ẽ. tã
facile ds condidit omnia: qmͣ
ꝑ illã st̾ condita: ut hoc qͦd
nc̃ uidemꝰ tẽporalibꝰ in t̃ual¬
lis ea moueri ad ꝑagenda
q̃ suo cuiq genenere cõpe¬
tunt. ex illis insitis racioni¬
bꝰ ueniat quas tãꝗͣ. se mina¬
lit᷑ sparsit d̾s in ictu conden¬
di: cũ dix̃ .&. facta st̃: manda¬
uit & creata st̃. Cxxui. Non
itaq tarde institutũ est
ut eent tarda q̃ tarda st̃: nec
ea mora c̃dita s secłã qua trans¬
currunt. Nos enĩ numeros
tẽpora ꝑagunt: qͦs cũ cre¬
arentur ñ tẽporalit᷑ acce¬
pert̃ Alioqͥn si rerũ natu¬
rales mociones dierũq istoꝵ.
qͦs nouimꝰ usitata spacia. cũ
hec pͥmitꝰ uerbo dei factast̃
cogitemꝰ: ñ uno die opꝰ erat

Expanded text:
tem Sapientiae Dei, quae attingit a fine usque ad finem fortiter, et disponit omnia suaviter ? Neque enim et ipsa gradibus attingit, aut tanquam gressibus pervenit. Quapropter quam facilis ei efficacissimus motus est, tam facile Deus condidit omnia; quoniam per illam sunt condita: ut hoc quod nunc videmus temporalibus intervallis ea moveri ad peragenda quae suo cuique generi competunt, ex illis insitis rationi ueniat, quas tamquam seminaliter sparsit deus in ictu condendi. cum dixit, et facta sunt; mandauit, et creata sunt. Non itaque tarde institutum est, ut essent tarda, quae tarda sunt, nec ea mora sunt condita saecula, qua transcurrunt. hos enim numeros tempora peragunt, quos cum crearentur non temporaliter acceperunt. alioquin si rerum naturales motiones dierumque istorum, quos nouimus, usitata spatia, cum haec primitus uerbo dei facta sunt, cogitemus, non uno, die opus erat,
Abbreviated transcription (Latin):
lagenera morciũ ꝑhorres¬
cant: s piȩ fortitudinis ner¬
uos ad omia preparare ñdu¬
bitent.sxuiii. Talis etiam
q̃stio de spinis &. tribulis so¬
let oboriri. & de qͥbꝰdã lignis
infructuosis. uel cur. uel
quando creata sint: cũ deus
dixerit. ꝓducat t̃ra herbã
pabuli seminantẽ semen.
& lignũ fructiferũ faciens
fructũ. Sed qͥ ita mouent᷑.

Expanded text:
la genera mortium perhorresla genera mortium perhorrescant, sed piae fortitudinis neruos ad omnia praeparare non dubitent. Talis etiam quaestio de spinis et tribulis solet oboriri et de quibusdam lignis infructuosis, uel cur uel quando creata sint, cum deus dixerit: producat terra herbam pabuli seminantem semen et lignum fructiferum faciens fructum.
Abbreviated transcription (Latin):
munimine tuerent᷑. Nã
& ipse corꝑis dolor inqͦli¬
bet ammante magna &.
mirabilis animȩ uisẽ. quȩ
illã cõpagẽ meffabili
mixtione utalit̃ continet.¬
&. in quandã sui moduli re-¬
digit unitatẽ: cũ eã ñ in dif¬
ferent᷑. s ut ita dicã indig¬
nant᷑ patit᷑ corrũpi atq
dissolui. Cxuii. Illud etiam
fortasse aliquẽ moueat. si
animalia noxia unios ho-¬
mines. aut penalit̃ lȩduns.
aut salubrit exercent aut
utilit ꝓbant. aut ignoran¬
t̃ nocent: cur in escas su¬
as dilacerant etiã corpora
hominũ mortuoꝵ: quasi
tatẽ ista caro iã ex animis.
in nature ꝓfunda secreta ꝑ
qͦs transitꝰ eat: unde mirabi¬
li omnipotencia creatoris.
reformanda rursus seruat᷑
Quãꝗͣ. & hinc fiat q̃dã pruden¬
tib ammonicio: ut se ita cõ¬
mendent fideli creatori
omnia maxima & minima
occulto nutu ãministranti.
cui nr̃i etiã capilli numera¬
ti st̾: ne ꝓpt̃ in anes curas ex¬
animatoꝵ corpoꝵ suoꝵ.ul¬

Expanded text:
munimine tuentur. nam et ipse corporis dolor in quolibet animante magna et mirabilis animae uis est, quae illam conpagem ineffabili permixtione uitaliter continet et in quandam sui moduli redigit unitatem, cum eam non indifferenter, sed, ut ita dicam, indignanter patitur corrumpi atque dissolui. Illud etiam fortasse aliquem moueat, si animalia noxia uiuos homines aut poenaliter laedunt aut salubriter exercent aut utiliter probant aut ignoranter docent, cur in escas suas dilacerant etiam corpora hominum mortuorum. quasi tatem, ista caro iam exanimis in naturae profunda secreta per quos transitus eat, unde mirabili omnipotentia creatoris reformanda rursus eruatur. quamquam et hinc fiat quaedam prudentibus admonitio, ut se ita commendent fideli creatori omnia, maxima et minima, occulto nutu administranti, cui nostri etiam capilli numerati sunt, ne propter inanes curas exanimatorum corporum suorum ul
Abbreviated transcription (Latin):
nas & tribulos pariet tͥ. ut
hȩc etiã antea terra pari¬
ens. ñ tam̃ homini pareret
ad laborẽ s ad cuiꝰsce modi
animalibꝰ c̃uenientẽ cibũ
Sunt enĩ q̃ his generibꝰ &. mol¬
lioribꝰ &. aridioribꝰ cõmodȩ

Expanded text:
nas et tribulos pariet tibi, ut nas et tribulos pariet tibi, ut haec etiam antea terra pariens non tamen homini pareret ad laborem, sed cuiusque modi animalibus conuenientem cibum — sunt enim, quae his generibus, et mollioribus et aridioribus, commode
Abbreviated transcription (Latin):
quẽadmodũ appellet᷑ usus¬
fructꝰ. Utilitas enĩ quȩdã
fruenciũ: infructꝰ nomine
c̃sid̾at᷑. Quantȩ aũ sint uti¬
litates siuȩ manifestȩ. siue
occultȩ omniũ q̃ terra gig¬
nens radicitꝰ alit: & ipsi q̃d̃a
intueant᷑: & ab ex ꝑtiscȩt̾a
inqͥrant. Et de sp̃inis qͥdẽ
ac tribulis. ab solucior po¬
test ẽẽ responsio: qͥa post
peccatũ dictũ ẽ homini de
tȩrra. spinas & tribulospa¬
riet tͥ nec tam̃ facile dicen¬
dũ ẽ. tc̃ cepisse ista oriri ex
tȩrra. Fortassis eñi qm̃ inip¬
sis qͦq generibꝰ seminum.
multȩ reꝑꝑiunt᷑ utilitates.
poterant habere locũ suũ
sine ulla pena hominis: sed
ut in agris in qͥbꝰ iã penalit̃
laborabat. etiã ista nasceren¬
t᷑ hoc ad cumulũ pene ua¬
lere credi potest: cũ posseq̃
alibi nasci. uel ad auiũ pe¬
corq pastꝰ. uel ad ipsoꝵ ho¬
minũ aliqͦs usus. quãꝗͣ & ille
sensus ñ ab horret ab hisuer¬
bis qͦ ita intelligit᷑ dictũ. spi¬

Expanded text:
etur ususfructus.. utilitas enim quaedam fruentium in fructus nomine consideratur. quantae autem sint utilitates, siue manifestae siue occultae, omnium, quae terra gignens radicitus alit, et ipsi quaedam intueantur et ab expertis cetera inquirant. Et de spinis quidem ac tribulis absolutior potest esse responsio, quia post peccatum dictum est homini de terra: spinas et tribulos pariet tibi. nec tamen facile dicendum est tunc coepisse ista oriri ex terra. fortassis enim quoniam in ipsis quoque generibus seminum multae reperiuntur utilitates, poterant habere locum suum sine ulla poena hominis. sed ut in agris, in quibus iam poenaliter laborabat, etiam ista nascerentur, hoc ad cumulum poenae ualere credi potest, cum possent alibi nasci uel ad auium pecorumque pastus uel ad ipsorum hominum aliquos usus. quamquam et ille sensus non abhorret ab his uerbis, quo ita intellegitur dictum: spi
Abbreviated transcription (Latin):
ds. E dix̃ serpens mulie¬
ab omni ligno paradysiꝰ¬
Edixͣ mulier serpenti.
radyso edemꝰ de fructu
aũ ligni qͦd ẽ in medio pa¬
radyso. dixͣ d̾s ñ edetis ex
eo. neq tangetis illud: ne

Expanded text:
s: Et dixit serpens mulieab omni ligno dixit mulier serpenti: radiso edemus; de fructu autem ligni, quod est in medio paradisi, dixit Deus: Non edetis ex eo neque allingetis eum ne
Abbreviated transcription (Latin):
infirmat᷑. & ego ñ infirmor
qͥs scandalizat᷑. & ego non
uror Atq iterũ alio in
loco dilectionẽ ꝓrimor
cõpassus dieit. obtab̾a esse
ñ peꝑcisset. s ꝓ nob̾ omnibꝰ¬
eũ tradidisset. Pro om̃ibꝰ nob̾
dicit: ido nulli laici. nulliele¬
rici. nullȩ sacrate uirgines.
nullȩ uidue debent negli-¬
gere salutẽ animarũ suarũ
dũ tanti sanguinis preqũ
ꝓ nob̃ fusũ e̾ẽ manifestũ ẽ.¬
Ido om̃s nos reliqͥ qͥsumus
suꝑ terr̃a. peccata nr̃a agno¬
scamꝰ. ne cũ impiis ꝑ eamꝰ.
dũ cito digna satisfactiõe
ñ placeamꝰ. quã uelociter
placut ira eiꝰ ille qͥ dix̃ pec¬
catũ meũ cognoui. & inu¬
sticiã meã ñ oꝑui: Dixi ꝓ¬
nunciabo aduersũ me in
tũ ẽ. & tu dimisisti impieta¬
tẽ cordis mei. Paratꝰ ẽ semꝑ
ds peccata nr̃a indulgere:
si ñ tardauerimꝰ ad eũ reu̾¬
tI Si enĩ tardauerimꝰ: ti¬
meamꝰ ne inferat in nob̾ ir̃a
suã qͥa qͦsdã qͥdẽ prȩilestina

Expanded text:
infirmatur, et ego non infirmor? Quis scandalizatur, et ego non uror ? atque iterum alio in loco dilectionem proximorum compassus, dicit, Optabam esse non pepercisset, sed pro nobis omnibus tradidisset eum . Pro omnibus nobis dicit: ideo nulli laici, nulli clerici, nullae sacratae virgines, nullae viduae debent negligere salutem animarum suarum, dum tanti sanguinis pretium pro nobis fusum esse manifestum eIdeo omnes nos qui reliqui sumus super terram, peccata nostra agnoscamus: ne cum impiis pereamus, dum cito digna satisfactione non placemus. Quam velociter placavit iram ejus ille qui dixit, Peccatum meum cognovi, et injustitiam meam non operui. Dixi, Pronuntiabo adversutum est? Et tu remisisti impietatem cordis mei. Paratus est semper Deus peccata nostra indulgere, si non tardaverimus ad eum reverti. Si enim tardaverimus, timeamus ne inferat nobis iram suam: quia quosda
Abbreviated transcription (Latin):
peccatũ fracti sumꝰ. ommipo¬
tentẽ d̾m figulũ & artificẽ
habemꝰ. Credamꝰ qͥa potens
ẽ reparare ꝑdita: qͥ creauit
hȩc om̃ia integra. Ipse eñi a¬
it. Sic̃ lutũ in manufiguli:
ita uos estis in manu mea.
Ido humiliemꝰ nos sub manu
omnipotentis der: ut nos ex-¬
altet intẽpore uisitacionis.
Cogitemꝰ nos inc̃spectu dĩ
suꝑbit tȩrra & cinis. Quod
si nos ñ agnoscimꝰ. frustra
lamini humiles dieit deus
ur: c̃solamini qͥ estis pusil
licitas. qͥa si istã infelicita¬
tẽ mundanã scĩ om̃s timuis¬
sent. ꝑpetuã felicitate ñ
haberent. Si felicitas huiꝰ
mundi transitoria diligit᷑.
hic. ꝑpetua ñ inuenit᷑. si uͦ
ꝑpetua felicitas q̃rit᷑. qm̃
hic ñ inuenit᷑ ad ꝑpetuã fe

Expanded text:
potentem Deum figulum et artificem habemus; credamus quia potens est reparare perdita, qui creavit haec omnia integra. Ipse enim ait: Sicut lutum in manu figuli, ita vos estis in manu mea . Ideo humiliemus nos sub manu omnipotentis Dei, ut nos exaltet in tempore visitationis . Cogitemus nos in conspectu Dei superbit terra et cinis ? Quod si nos non agnoscimus, frustra lamini humiles, dicit Deus vester, consolamini qui estis pusilllicitas: quia si istam infelicitatem mundanam sancti omnes timuissent, perpetuam felicitatem non haberent. Si felicitas hujus mundi transitoria diligitur, hic perpetua non invenitur. Si vero perpetua felicitas quaeritur, quoniam hic non invenitur, ad perpetua
Abbreviated transcription (Latin):
inqͥd. ñ st̃ c̃digne passiones
huiꝰ tẽporis ad futur̃a głao
q̃ reuelabit᷑ innobis. Nulla
gͦ nos prȩssura t̃reat. mil¬
la calamitas frangat. dñs
in ꝓrimo ẽ. pat̾ nr circa
nos ẽ. qͥd metudmꝰ: ¶ si me¬
tiumꝰ. elamemꝰ ad pastorẽ
nr̃m ut nos audiat. Clame¬
mꝰ in cõpunctione cordis di¬
centes: erraui siẽ ouis quȩ
Clamemꝰ & dicamꝰ. libera
a framea animã meã. & de
manu canis unicã meam.
Salua me exore lȩonis.
Clamemꝰ & dicamꝰ ꝑiit fu¬
ga a me. & nͣ ẽ qͥ reqͥrat ani

Expanded text:
inquit, Non sunt condignae passiones hujus temporis, ad futuram gloriam quae revelabitur in nobis . Nulla ergo nos pressura terreat, nulla calamitas frangat. Dominus in proximo est, pastor noster circa nos est, quid metuemus? Et si metuimus, clamemus ad pastorem nostrum, ut nos audiat: clamemus in compunctione cordis, dicentes, Erravi sicut ovis quae Clamemus et dicamus, Libera a framea animam meam, et de manu carnis unicam meam, salva me ex ore leonis . Clamemus et dicamus, Periit fuga a me, et non est qui requirat ani
Abbreviated transcription (Latin):
gilẽt ad talia dei uerba:
Quare ñ dicimꝰ cũ ꝓpħa qͥs
dabit capiti ñro aquã. & o¬
cłis nr̃is font̾e lacrimarũ.
& ploremꝰ die ac nocꝰte uul¬
neratos filios plebis nr̃ȩ.
De ficiunt flendi ocħ eor
qͥ c̃siderant ñ solũ mortes
corpoꝵ: uerũ etiã animaꝵ¬

Expanded text:
gilet ad talia Dei verba? gilet ad talia Dei verba? Quare non dicimus cum propheta, Quis dabit capiti nostro aquam, et oculis nostris fontem lacrymarum, et ploremus die ac nocte vulneratos filios plebis nostrae ? Deficiunt flendo oculi eorum, qui considerant, non solum mortes corporum, verum etiam anima
Abbreviated transcription (Latin):
mundo. & ꝑ eamꝰ cũͣ
hoc mun do. Neu quam
miseri sumꝰ si hoc credere
nolumꝰ.&. ab amore huiꝰ se¬
cł mentẽ nraͣm ñ reuoce¬
mꝰ. du ꝑpetualit᷑ ista tene¬
re ñ possumꝰ. &. illa ꝑ secu¬
ritatẽ amittimꝰ. Qͥd facie¬
nobis ẽ: si regnũ ꝓmissũ
ꝑdamꝰ & subito dicat᷑ no¬
bis. O uos amatores mun¬
di.exite obuiã sponso . &
adillũ uenite quẽ uid̾e
nͣ uultis: qͥa pͣcepta eius
post posuistis. Uidebitis
eni plagas ipsas. quas in
corpore suo ꝓ nobis ꝑtu¬
lit: qͥd tc̃ gementes & do¬
lentes dicemꝰ. & qͥd meri¬
tis nr̃is mneũ exigentibꝰ
responsuri erimꝰ. dũ fre¬
quent᷑ audimꝰ & negligi¬
mꝰ. qͦd psalmista cecinit.
neamꝰ qͥa spes bonoꝵ in
isto mundo ñ ẽ posi¬
ta. quãuis in. deatur
spes mundana ee̾ q̃ in amari¬
tudinẽ uertit᷑. & amarã po¬
cionẽ ipse mundꝰ amatori¬
bꝰ suis ꝓpinat: & ipsa ueritas
eos adloqͥt᷑ dicens. Ubi ẽ qͦd
amabatis: ubi ẽ qͦd ꝓ magno

Expanded text:
mundo, et pereamus cum hoc mundo. Heu quam miseri sumus, si hoc credere nolumus, et ab amore hujus saeculi mentem nostram non revocemus, dum perpetualiter ista tenere non possumus, et illa per securitatem amittimus! Quid facienobis est, si regnum promissum perdamus, et subito dicatur nobis, O vos, amatores mundi, exite obviam sponso, et ad illum venite, quem videre non vultis, quia praecepta ejus postposuistis. Videbitis enim plagas ipsas, quas in corpore suo pro vobis pertulit. Quid tunc gementes et dolentes dicemus? Et quid meritis nostris in eum exigentibus responsuri erimus, dum frequenter audivimus, et negleximus quod Psalmista cecinit, neamus quia spes bonorum in isto mundo non est posita. Quamvis videatur spes mundana esse, quae in amaritudinem vertitur; et amaram potionem ipse mundus amatoribus suis propinat. Et ipsa veritas eos alloquitur, dicens, Ubi est quod amabatis? ubi est quod pro magno
Abbreviated transcription (Latin):
ficiũ. Nec tamͣ hoc in iuste.
s in alto suo iudicio. Nã ca-¬
in ꝑfecit homicidiũ. & iob
uulneratꝰ. dei ẽ amicꝰ effectꝰ.
& abel innocens a fr̃e suo
occisus. Iamͣ nec iob diuei¬
us passus ẽ cruciatũ nec
ananiȩ locũ donauit ad
ignoscendũ: nec paulũ de¬
seruit colaphizatũ. quem
sua gr̃a feeit robustũ: nec
iudã suscepit pęnitentẽ.
nec petrũ deseruit flen
cors dñs. alto suo iudicio
separat uasa irȩ. auasis
miscdđiȩ. O si adtendamꝰ mi¬
serũ iuda uas. olim ꝑfectũ.¬

Expanded text:
ste, sed in alto suo judicio. Nam Cain perfecit homicidium, et Job vulneratus Dei amicus effectus est, et Abel innocens a fratre suo occisus: tamen nec Job diutius passus est cruciatum, nec Ananiae locum donavit ad ignoscendum, nec Paulum deseruit colaphizatum, quem sua gratia fecit robustum, nec Judam suscepit poenitentem, nec Petrum deseruit flentcors Dominus, alto suo judicio separat vasa irae a vasis misericordiae. O si attendamus miseru
Abbreviated transcription (Latin):
lius: si sic & isti. Sed adhuc
ceruices peccatoꝵ: ñ con¬
ciderat dñs. Restabant la¬
bores. dolores. mortes .&.
dei qua tẽpore oportu¬
no sub uenit hominibus:
qͦs afflictos docuit. ñ de
se ipsis debere prȩsume

Expanded text:
lius sic et isti! sed adhuc ceruices peccatorum non conciderat dominus. restabant labores, dolores, mortes et dei, qua tempore oportuno subuenit hominibus, quos adflictos docuit non de se ipsis debere praesume
Abbreviated transcription (Latin):
cedat: s ita ut ab illo semꝑ
fiat. Eo qͥppe ipso cũ ab
illo nͣ discedit. eiꝰ sibi prȩ¬
sencia iustificat᷑ &. illumi¬
nat᷑ &. beatificat᷑. oꝑante
&. eustodiente deo dũ o¬
bedienti subiectoq dñat᷑
Neq eñĩ ut dicebamꝰ sieͤut
oꝑat᷑ homo tȩrra ut cul¬
ta atq fecunda sit. qͥ cũ
fuerit oꝑatꝰ abscedit. re¬
linquens eã uel aratam.
uel satã. uel irrigat᷑a uel
siqͥd aliud. manente opere
qͦd factũ ẽ euͣ oꝑator ab¬
scesserit. ita d̾s oꝑat᷑ ho¬
minẽ iustũ. id est iustifi¬
cando eũ. ut si abscesserit
maneat abscedente qͦd fe¬
cit. s pocius siẽ aer p̃sen¬
te lumme nͣ factꝰ ẽ lucidꝰ.
eret. etiã absente lumine
lucidꝰ maneret. sic homo
deo sibi pͣsente illuminat᷑.
absente auͣ ẽtinuo tenebra¬
t᷑: a qͦ ñ locoꝵ int̃uallis. s
uoluntatis auersione dis¬
cedit᷑. Ille itaq oꝑet᷑ ho¬
mine̾ bonũ atq eͥustodiat.

Expanded text:
cedat, sed ita, ut ab illo semper cedat, sed ita, ut ab illo semper fiat. eo quippe ipso, cum ab illo non discedit, eius sibi praesentia iustificatur et inluminatur et beatificatur operante et custodiente deo, dum oboedienti subiectoque dominatur. Neque enim, ut dicebamus, sicut operatur homo terram. ut culta atque fecunda sit, qui, cum fuerit operatus abscedit, relinquens eam uel aratam uel satam uel rigatam uel si quid aliud, manente opere, quod factum est, cum operator abscesserit, ita deus operatur hominem iustum, id est iustificando eum, ut, si abscesserit, maneat in abscedente quod fecit: sed potius, sicut aer praesente lumine non factus est lucidus, eret, etiam absente lumine lucidus maneret, sic homo deo sibi praesente inluminatur, absente autem continuo tenebratur, a quo non locorum interuallis, sed uoluntatis auersione disceditur. Ille itaque operetur hominem bonum atque custodiat,
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ adiuuaret᷑ necessitas:
sub qua &. ipse seruiret.
Merito ille in psalmo.
eges. Nec ita senciendũ
qͦd diximꝰ illi nos ad utili¬
tatẽ nr̃am salutẽq serui¬
re: taꝗͣ. aliud aliqͥd ab illo
expectemꝰ. quã eũ ipsũ
qui sũma utilitas et salus
nr̃a ẽ. Sic enĩ eũ gratis
scdm illã uocẽ diligimꝰ. mͥ
aũ adherere deo bonũ ẽ.
Neq enĩ tale aliqͥd ẽ ho
mo. ut factꝰ de serente qͥ
fecit possit aliqͥd agere
bene. taꝗͣ ex se ipso: s to¬
ta eiꝰ accio bona ẽ ad eũ
ẽuerti a qͦ factꝰ ẽ .&. ab eo
iustꝰ. pius. sapiens. beatꝰ¬
q semꝑ fieri: ñ fieri &.
recedẽre sic̃ a corporis
medico sanari &. abire: qͥa
medicꝰ corꝑis oꝑ arius finit
ex trinsecus. seruiens natu¬
re. intrinsecꝰ oꝑanti sub
deo: qͥ oꝑat᷑ om̃nẽ salutẽ
gemino illo oꝑe ꝓuiden¬
ciȩ: de qͦ supr̃a locuti sumꝰ.
Non gͦ ita se de bet homo
ad deu̾ c̃uertere. ut enͣ
ab eo factꝰ fuerit iustꝰ abs¬

Expanded text:
eius adiuuaretur necessitas, sub qua et ipse seruiret. merito ille in psalmo, eges. nec ita sentiendum est, quod diximus, nos illi ad utilitatem nostram salutemque seruire, tamquam aliud aliquid ab illo expectemus quam eum ipsum, qui summa utilitas et salus nostra est; sic enim eum gratis secundum illam uocem diligimus: mihi autem adhaerere deo bonum est. Neque enim tamo, ut factus, deserente eo qui fecit, possit aliquid agere bene tanquam ex seipso; sed tota eius actio bona est ad eum conuerti. a quo factus est, et ab eo iustus, pius, sapiens beatusque semper fieri, non fieri et recedere, sicut a corporis medico sanari et abire, quia medicus corporis operarius fuit extrinsecus seruiens naturae intrinsecus operanti sub deo, qui operatur omnem salutem gemino illo opere prouidentiae, de quo supra locuti sumus. non ergo ita se debet homo ad deum conuertere, ut, cum ab eo factus fuerit iustus, abs
Abbreviated transcription (Latin):
De qͦ metuendũ ñ ẽ. ne iube¬
re quod mutile ẽ possit: nec
fieri potest ut uoluntas ꝓ¬
pͥa ñ grandi ruinȩ ponde¬
re suꝑ hominẽ cadat: si eam
uoluntati suꝑioris extollen¬
do preponat. Noc exꝑtꝰ ẽ ho¬
mo ẽtempnens p̃ceptũ dei
& hoc ex ꝑim̃to didie it qͥd

Expanded text:
de quo metuendum non est, ne iubede quo metuendum non est, ne iubere quod inutile est possit. Nec fieri potest ut uoluntas propria non grandi ruinae pondere super hominem cadat, si eam uoluntati superioris ex- . tollendo praeponat. hoc expertus est homo contemnens praeceptum dei et ex hoc experimento didi
Abbreviated transcription (Latin):
rat ee̾ qampnosũ. Cũ uͦ illud
tangit᷑ qͦd nec tangenti ob es¬
set si ñ ꝓhiberet᷑. nec cuiquã
alteri quandolibet tangere¬
t᷑ . quare ꝓhibitũ ẽ nͥ ut ipsi¬
us ꝑ se bonũ obȩdienciȩ. ꝙr
illius ꝑ se malũ inobedienci¬
e monstraret᷑ : Peniq apec¬
cante nichil aliud appentũ
ẽ. nͥ ñ e̾e̾ sub dominacione¬
dei: quando illud addmissũ
ẽ. in qͦ ne odmitteret᷑ sola
deberet iussio dominantis
aitendi. Quȩ si sola aiten¬
deret᷑: qͥo aliud quã dei uo¬
luntas attenderet᷑ qͥd aliuo
quã deiuoluntas amaret᷑.
qͥd aliud quã dei uoluntas
humane uoluntati prepo¬
neret᷑: Dñs qͥd̃e cur iusse¬
rit uiderit: fac iendũ ẽ a ser¬
uiente qͦd iussit: & tc̃ forte
uidendũ ẽ a ꝓmerente cur
iusserit. Sed tam̃ ut causã
iussionis huiꝰ ñ diucius re¬
qͥramꝰ. si hȩc ipsa magna ẽ
humilitas hominis. qͦd deo
seruit: iubendo ds utile fa¬
cit. qͥcqͥd iubere uoluerit.

Expanded text:
rat esse damnosum. cum uero illud rat esse damnosum. cum uero illud tangitur quod nec tangenti obesset, si non prohiberetur, nec cuiquam alteri quandolibet tangeretur, quare prohibitum est, nisi ut ipsius per se bonum oboedientiae et ipsius per se malum inoboedientiae monstraretur? denique a peccante nihil aliud appetitum est nisi non esse sub dominatione, quando illud admissum est, in quo ne admitteretur sola deberet iussio dominantis attendi. quae si sola attenderetur, quid aliud quam dei uoluntas attenderetur? quid aliud quam dei uoluntas amaretur? quid aliud quam dei uoluntas humanae uoluntati praeponeretur? dominus quidem cur iusserit, uiderit; faciendum est a seruiente quod iussit, et tunc forte uidendum est a promerente, cur iusserit. sed tamen ut causam iussionis huius non diutius requiramus, si haec ipsa magna est utilitas homini quod deo seruit, iubendo deus utile facit quidquid iubere uoluerit,
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd malũ ñ erat. ꝓhibitꝰ ẽ. ut
ipsa ꝑ se p̃cepti ẽseruacio
bonũ illi ee̾t .⁊. transgressio
malũ. Nec potuit melius ꝙ
cia: cũ ido reus iniqͥtatis fac
Pẽ homo. qͥa eã rẽ tetigit ẽ¬
tra ꝓhibicionẽ. quã si ñ ꝓhi¬
bitꝰ tetigisset. ñ utiq peccas¬
set.Nã qͥ dicit uerbi grã no¬
li tangere hanc herbã fifor¬
te uenenosa ẽ. mortẽq prȩ¬
nunciat si tetigerit seq̃t᷑
qͥdẽ mors contẽptorẽ prȩ¬
cepti: s etiã si nemo ꝓbi¬
buisset atq ille tetigisset.
nichilominꝰ utiq moreret᷑
illa qͥppe res ẽgrua saluti
uiteq eiꝰ ñ esset. siue indei
uetaret᷑. siue ñ uetaret᷑. Itẽ
cũ qͥsq ꝓhibet tangi eã rem
ꝙͣ ñ qͥdẽ tangenti. s illi qͥ ꝓhi¬
buit obesset: uelut si qͥsquã
malienã pȩcuniã misisset
manũ ꝓhibitꝰ ab eo cuiꝰ erat
illa pecuma: id̾o ee̾t ꝓhibito
peccatũ qͥa ꝓhibenti pote¬

Expanded text:
quod malum non erat, prohibitus est, ut quod malum non erat, prohibitus est, ut ipsa per se praecepti conseruatio bonum illi esset et transmalum. Nec potuit melius ettia, cum ideo reus iniquitatis factus est homo, quia eam rem tetigit contra prohibitionem, quam si non prohibitus tetigisset, non utique peccasset. nam qui dicit uerbi gratia: .,noli tangere hanc herbam — si forte uenenosa est mortemque praenuntiat, si tetigerit — sequetur quidem mors contemtorem praecepti; sed etiam, si nemo prohibuisset atque ille tetigisset, nihilominus utique moreretur. illa quippe res congrua saluti uitaeque eius non esset, siue inde uetaretur siue non uetaretur. item cum quisque prohibet eam remnon quidem tangenti, sed illi qui prohibuit obesset — uelut si quisquam in alienam pecuniam misisset manum prohibitus ab eo cuius erat illa pecunia — ideo esset prohibito peccatum, quia prohibenti pote
Abbreviated transcription (Latin):
bonis. q̃ preparauit deus.
ut in illis ãb ulemꝰ. Et alibi
eũ dixisset. cũ timore &
tremore urãm ipsoꝵ salu¬
tẽ oꝑamini: ne sibi puta¬
rent tribuendũ tãꝙͣ. ipsi
se facerent iustos &. bonos:
c̃tinuo subiecit. Deus eni
ẽ qͥ oꝑat᷑ in uobis. Sumpsit
gͦ dñs d̾s hominẽ quẽ fecit:
&. posuit eũ in paradyso o¬
ꝑari eũ. hoc ẽ oꝑari ineo.
dñs d̾s adȩ dicens. Ab omni
ligno qͦd ẽ in paradyso edes¬
ad esẽã: de ligno auͣ cog¬
noscendi bonũ & malũ. ñ
manducabitis de illo. Qua
die aũ comederitis ab eo:
Nmorte moriemim.suiiii.
Si aliqͥd mali ee̾t lig¬
nũ illud unde. ꝓhibuit
hominẽ ds ex ipsius mal
natura. uenenatꝰ uideret᷑
ad mortẽ. Quia uͦ ligna om̃ia
inparadiso bona plantauerat
qͥ fecit om̃ia bona ualde. nec
ulla ibi natura mali erat. qͥa
nusꝗͣ ẽ mali ulla natura: qͦd
diligencius si dñs uoluerit
disseremꝰ cũ de illo serpen¬
te dicere ceꝑimꝰ. ab eo ligno

Expanded text:
it Deus, ut in illis ambulemus. Et alibi cum dixisset, Cum timore et tremore vestram ipsorum salutem operamini; ne sibi putarent tribuendum, tanquam ipsi se facerent justos et bonos, continuo subjecit: Deus enim est qui operatur in vobis . Sumpsit ergo Dominus Deus hominem quem fecit, et posuit eum in paradiso operari eum, hoc est, operari in eo, dominus deus Adae dicens: ab omni ligno, quod est in paradiso, esca edes, de ligno autem cognoscendi bonum et malum, non manducabitis de illo: qua die autem ederitis ab eo, morte moriemini. si aliquid mali esset lignum illud, unde prohibuit hominem deus, eius ipsius mali natura uenenatus uideretur ad mortem. quia uero ligna omnia in paradiso bona plantauerat, qui fecit omnia bona ualde, nec ulla ibi natura mali erat, quia nusquam est mali ulla natura — quod diligentius, si dominus uoluerit, disseremus, cum de illo serpente dicere coeperimus —, ab eo ligno,
Abbreviated transcription (Latin):
nom̃ accepit. Malũ enim
n expim̃to ñ sentiremꝰ: qͥa
millũ esset si ñ fecissemꝰ. Neq
enĩ ulla natura mali ẽ: sed
amissio boni hoc nom̃ acce¬
pit. b onũ qͥppe in cõmutabi¬
le deus e: homo aũ qu̾antũ
qͥd̃e. s ñ in cõmutabile ut đs.
Mutabile aũ bonũ qͦd ẽ post
in cõmutabile bonũ. melius
bonũ fit cũ bono in cõmuta¬
bili adheserit amando atq
seruendo: rac ionis scilicet
ꝓpͥa uoluntate. Ido qͥppe & hec
magni boni natura ẽ: qͥa &
hoc accepit ut possit sũmi
boni adherere naturȩ. Quod
si noluerit. bono se pͥuat. &.
bene sit deserto¬
ri bomi: Neq ullomͦ fieri po¬
test ut ita sit: s aliqͣndo a¬
missi suꝑioris boni ñ senti¬
t᷑ malũ: cũ habet᷑ qͦo ama¬
tũ ẽ inferius bonũ. Sed di¬
uina iustiẽia ẽ. ut qͥ uoluntate
amisit qͦd amare debuit. a¬
mittat cũ dolore qͦd ama¬
uit. dũ naturarũ creator
ubiq laudet᷑. Ad huc eni
ẽ bonũ: qͦd dolet amissum

Expanded text:
omen accepit. malum enim nisi experimento non sentiremus, quia nullum esset, si non fecissemus. neque enim ulla natura mali est, sed amissio boni hoc nomen accepit. bonum quippe incommutabile deus est; homo autem, quantum quidem, sed non incommutabile ut deus. mutabile autem bonum, quod est post incommutabile bonum, melius bonum fit, cum bono incommutabili adhaeserit amando atque seruiendo rationali et propria uoluntate. ideo quippe et haec magni boni natura est, quia et hoc accepit, ut possit summi boni adhaerere naturae. quod si noluerit, bono se priuat, et hoc bene sit desertori boni ? neque ullo modo fieri potest, ut ita sit. sed aliquando amissi superioris boni non sentitur malum. cum habetur quod amatum est inferius bonum. sed diuina iustitia est, ut qui uoluntate amisit, quod amare debuit, amittat cum dolore, quod amauit, dum naturarum creator ubique laudetur. adhuc enim est bonum quod dolet amissum
Abbreviated transcription (Latin):
ait illi. Ecce locꝰ penes me
& stabis supra petrã.sta¬
tim ut tranfiet maiestas
mea: & ponã te inspecła
petrȩ.& tegã manu mea
suꝑ te donec transeã. &
auferã manũ & tẽ uide¬
bis posteriora mea. nã fa¬
cies mea ñ apparebit t nec
tam̃ sequuta seriptura.
hoc etiã corꝑalit̾ factu
ẽe̾ narrauit: satisq ꝑ hoc
demonstratũ ẽ figurate
dictũ e̾e̾ ineccłȩ signifi¬
cacione. Ipse ẽ enĩ locꝰ pę¬
nes d̾m: quia eccła ẽ tem
plũ eiꝰ .&. ipsa edificata ẽ
suꝑ petr̃a. &. cȩtera q̃ ibi
dicta st̃. eide intelligen¬
ciȩ c̃gruunt. Nisi tam̃ eͣ̃¬
cupitã & desid̾atã dei
claritatẽ moyses uidere
meruisset: ñ in libro nu¬
meroꝵ diceret đs ad aaron
& mariã fr̃es eiꝰ. Audite¬
rit. ꝓpħa ur̃i inuisione illi
dñs cognoscar . &. insonno
loquar illi: ñ ita qͦmͦ famu

Expanded text:
ait illi: ecce locus penes me, et stabis supra petram; statim ut transiet mea maiestas, et ponam te in specula petrae et tegam manu mea super te, donec transeam; et auferam manum et tunc uidebis posteriora mea; nam facies mea non adparebit tibi. nec tamen secuta scriptura hoc etiam corporaliter factum esse narrauit satisque per hoc demonstratum est figurate dictum esse in ecclesiae significationem. ipse est enim locus penes dplum ejus et ipsa aedificata est super petram, et caetera quae ibi dicta sunt, eidem intelligentiae congruunt. Nisi tamen concupitam et desideratam Dei claritatem Moyses videre meruisset, non in libro Numerorum diceret Deus ad Aaron et Mariam fratres ejus: Auditta uester, in uisione illi dominus cognoscar et in somno loquar illi! non ita, quomodo famu
Abbreviated transcription (Latin):
sexies qͦdãmͦ prȩsentatꝰ tãꝗͣ.
sex dies exhibuit cũ sit unꝰ
dies: ea q̃ facta st̃ increatore
pͥmitꝰ & in ipsis se c̃sequent
agnoscens. nec in ipsis rema
cognicionẽ. ad dei referens
dilectionẽ: uesꝑã & mane &
meridiem inomĩbꝰ pͣbuit. ñ
conditoꝵ. Postremo qͥeti sui
creatoris qua inse reqͥeseit
ab om̃ibꝰ oꝑibꝰ siuis. noticiã
rep̃sentans in qua ñ habet
uesꝑã. benedici & scĩficari
ob hoc meruit. unde ipsũ sep
scriptura: &. nouit ȩccła .Nlie
ẽ gͦ liber creaturȩ cęli &. t̃rȩ
qͥa inpͥncipio fecit qs cȩlũ
& terrã. scđm materiem
quandã ut ita dicã forma¬
bilitatẽq q̃ consequent᷑ uer¬
bo eiꝰ formanda fuerat: prȩ¬
cedens formacionẽ suã ñ
tẽpore. s origine. Nã utiq
cũ for maretur. pͥmũ factꝰ
ẽ dies: cũ factꝰ ẽ dies. fecit
ds celũ & tȩrr̃ã. & omne ui-¬
ride agri anteꝗͣ. eẽt suꝑ
terra. &. omne fenũ agri

Expanded text:
sexies quodammodo praesentatus tamquam sexies quodammodo praesentatus tamquam sex dies exhibuit, cum sit unus dies ea, quae facta sunt, in creatore primitus et in ipsis consequenter agposteriorem ad Dei referens dilectionem, vesperam et mane et meridiem in omnibus praebuit; non conditorum. Postremo, quietis sui Creatoris, qua in se requiescit ab omnibus operibus suis, notitiam repraesentans, in qua non habet vesperam, benedici et sanctificari ob hoc meruit. Unde ipsum septScriptura , et novit Ecclereaturae coeli et terrae, quia in principio fecit Deus coelum et terram, secundum materiae quamdam, ut ita dicam, formabilitatem, quae consequenter verbo ejus formanda fuerat, praecedens formationem suam, non tempore, sed origine. Nam utique cum formaretur, primum factus est dies cum factus Deus coelum et terram et omne viride agri antequam esset super terram, et omne fenum agri
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑlt mundꝰ t̃cio species ma-¬
ris & t̃rȩ. atq int̃ra poten¬
cialit᷑ ut ita dic̃ã natura her¬
barũ atq lignor: sic enĩ t̃ra
ad dei uerbũ ea ꝓdux̃ anteꝗͣ
exorta e̾e̾nt: accipiens om̃s nu¬
meros eor. qͦs ꝑ tẽpora exere¬
ret scdm suũ genꝰ. Deinde
postea quã hec uelut habi¬
tacio rerũ condita ẽ: quar¬
to dle luminaria & sydera
creata st̃: ut pͥus pars mun¬
di suꝑior rebꝰ q̃ intra mun¬
dũ mouent᷑ unsibilibꝰ ornare¬
t᷑. Quinto a quarũ natura.
qͥa celo aeriq c̃iungit᷑ ꝓdu¬
xit ad dei uerbũ indigenas
suos: omnia scilicet natatili¬
a .&. uolatilia : &. hȩc potenci¬
alit̃ in numeris qͥ ꝑ ẽgruos
tẽpor. motꝰ exererent᷑ Sex¬
to tęrra t̃restria similit ani¬
malia tanꝗͣ. ex ultimo elem̃¬
to mundi ultima: nchilomi¬
nꝰ potencialit᷑: quoꝵ nume¬
ros tẽpꝰ postea insibilit ex¬
plicaret. Hunc omnẽ ordinẽ
creaturȩ. ordinate dies ille cog¬
nouit: & ꝑ hanc cognisionẽ

Expanded text:
t mundus. tertio species maris et terrae, atque in terra potentialiter, ut ita dicam, natura herbarum atque lignorum. sic enim terra ad dei uerbum ea produxit, antequam exorta essent, accipiens omnes numeros eorum, quos per tempora exereret secundum suum genus. deinde, posteaquam haec uelut habitatio rerum condita est, quarto die luminaria et sidera creata sunt, ut prius pars mundi superior rebus, quae intra mundum mouentur, uisibilibus ordinaretur. quinto aquarum natura, quia caelo aerique coniungitur, produxit ad dei uerbum indigenas suos, omnia scilicet natatilia et uolatilia; et haec potentialiter in numeris, qui per congruos temporum motus exererentur. sexto terrestria similiter animalia, tamquam ex ultimo elemento mundi ultima, nihilominus potentialiter, quorum numeros tempus postea uisibiliter explicaret. Hunc omnem ordinem creaturae ordinatae dies ille cognouit; et per hanc cognitionem
Abbreviated transcription (Latin):
idõ anteꝗͣ. ex ortũ ẽ. fecit
ds fenũ agri: qͥa ñdũ plu¬
erat suꝑ terrã. Si enĩ post
pluuiam fenũ fecisset:
pluuia magis ex ortũ quã
factũ ab eo iuideret᷑. Quid
enĩ. Qͦd post pluuiã ex o¬
rit᷑: ab alio fit. nͥ ab eodem
deo: Cur aũ ñ erat homo
qͥ oꝑaret᷑ terr̃a : Nonne iã
sexto die fecerat hominẽ.
& septimo die reqͥeuerat
ab om̃ibꝰ oꝑibꝰ suis Anhoc
recapitulando cõmemo¬
rat: qmͣ quando fecit ds

Expanded text:
ideo, antequam exortum est, fecit deus fenum agri, quia nondum pluerat super terram; si enim post pluuiam fenum fecisset, pluuia magis exortum quam factum ab eo uideretur. quid enim? quod post pluuiam exoritur, ab alio fit nisi ab eodem deo? cur autem non erat homo, qui operaretur terram? nonne iam sexto die fecerat hominem et septimo requieuerat ab omnibus operibus suis? an hoc recapitulando commemorat, quoniam, quando fecit d
Abbreviated transcription (Latin):
Ido inquã ñ talia cogitemꝰ:
cuͣ nesciamꝰ qua die moritu¬
ri sumꝰ. Nemo eñi hominũ.
nouit diem exitꝰ sui. Non
om̃s insenectute moriun¬
t᷑ s indiuersis ȩtatibꝰ de hoc
mundo migrant. & inqͥb
actibꝰ unꝰqͥsq homo inuentꝰ
fuerit. ineisdẽ iudicabit᷑.
quando anima exierit de
corꝑe. Dicit enĩ psalmista.
Nlemo mninfernũ ⁊ fitebit᷑¬

Expanded text:
Ideo, inquam, ne talia cogitemus, cum nesciamus qua die morituri simus. Nemo enim hominum novit diem exitus sui. Non omnes in senectute moriuntur; sed in diversis aetatibus de hoc mundo migrant. Et in quibus actibus unusquisque homo inventus fuerit, in eisdem judicabitur, quando anima exierit de corpore. Dicit enim Psalmista, Nemo in inferno confitebit