comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
C uerũ colens uniuersitatis creatorẽ
gignit filiũ senex de coniuge quam
spe pariendi penitus destitutã sterilitas
aetasq iam fecerat. Propagatur ex illo
numerosissimus populus multiplicatus
mȩgypto: quo illã strrpẽ ex orientalib
partib ꝓmissis effectisq crebrescens dis.¬
positio diuina transmiserat. Educitur
ex ȩgypti seruitute gens ualida horrendis
signis atq mira culis. pulsisq impus
gentib in terrã ꝓmissionis ꝑducta & con-¬
stituta regno & iã sublimatur. De inde
prȩualente peecato sacrilegis ausibus
dm̃ uerũ qui eis beneficia tanta contule.¬
rat sepissime offendens. uarusq flagella.¬
ta cladib & ꝓsperitatib consulata. usq
ad xp̃i incarnationẽ declarationẽq per.¬
ducitur. quẽ xp̃m dĩ uerbũ dĩ filiũ dm̃¬
in carne uenturũ moriturũ resurrectu.¬
rũ incęlũ ascensurũ. prepollentissimo
suo nomine inom̃ib gentib dicatos sibi

Expanded text:
 uerum colens uniuersitatis creatorem  uerum colens uniuersitatis creatorem gignit filium senex de coniuge, quam spe pariendi penitus destitutam sterilitas aetasque iam fecerat. propagatur ex illo numerosissimus populus, multiplicatus in Aegypto, quo illam stirpem ex orientalibus partibus promissis effectisque crebrescens dispositio diuina transmiserat. educitur ex Aegypti seruitute gens ualida horrendis signis atque miraculis pulsisque impiis gentibus in terram promissionis perducta et constituta regno etiam sublimatur. deinde praeualescente peccato sacrilegis ausibus deum uerum, qui ei beneficia tanta contulerat, saepissime offendens uariisque flagellata cladibus et prosperitatibus consolata usque ad Christi incarnationem declarationemque perducitur. quem in carne uenturum, moriturum, resurrecturum, in caelum ascensurum, praepollentissimo suo nomine in omnibus gentibus dicatos sibi
Abbreviated transcription (Latin):
quia fecerunt alii & parum est dõ.
Caro propria de uirgine ereata &
amorte mart̾na uira suꝑ cęlũ leuata.
idõ ñ creditur. quia nemo fecit. & con¬
petit dõ. Ac ꝑhoc quȩ sibi quisq facilia
non factu sed captu putat. arquo animo
accipit supra ea ueluti ficta ꝓfalsis ducit.
noli eis esse similis obsecro te Disputant᷑
hȩc latius & om̃is quȩsitionũ necessarium
simis ꝑserutati. discussiq panduntur.
sed intellectui fides aditũ aperit. infide.¬
litas claudit. Quẽ ñ mourat ad ereden.
dii. tantus ab initio ipse rerũ ordo gesta.¬
rum &e ipsa couexio temipoꝵ preteritis
fidem dep̃sentib faciens priora posterio.¬
rib & recentiorib antiqua consirmans.
eleguur unus exgente chaldeoꝵ pietate
fidelissima prȩditits. cui ꝓmissa diuina
post tantã feriem scłoꝵ nouissimis
tẽporib cõplenda ꝓdantur. atq in eius
semine om̃s gentes habiture benedictio.¬
nẽ pręnuntiantur. Sic unũ deum¬

Expanded text:
quia fecerunt alii, et parum est deo; quia fecerunt alii, et parum est deo; caro propria de uirgine creata et a morte in aeternam uitam super caelum leuata ideo non creditur, quia nemo fecit, et competit deo. ac per hoc, quae sibi quisque facilia non \'factu sed captu \'putat, aequo animo accipit, supra ea ueluti ficta pro falsis ducit\'. noli eis esse similis, obsecro te. Disputantur haec latius et omnes quaestionum necessariarum sinus perscrutati discussique panduntur. sed intellectui fides aditum aperit, infidelitas claudit. quem non moueat ad credendum- . dum tantus ab initio ipse rerum ordo gestarum et ipsa conexio temporum praeteritis fidem de praesentibus faciens, priora posterioribus et recentioribus antiqua confirmans? eligitur unus ex gente Chaldaeorum pietate fidelissima praeditus, cui promissa diuina post tantam seriem saeculorum nouissimis temporibus complenda prodantur, atque in eius semine omnes gentes habiturae benedictionem praenuntiantur. sic unum deum
Abbreviated transcription (Latin):
gie. Amortuis resurgere. incȩlũ ascen.¬
dere. Hoc dõ qui parum putat. quid
plus expecite ignoro. Arbitror enĩ talia
flagitari. qualia gerens hominẽ facere
debuit. Nam inprincipio erat uerbum
&e uerbiĩ erat apud dm̃. & ds̃ erat uerbũ.
& omĩa peripsũ facta sunt. Num ho.¬
mine ad sũpto aliũ mundũ facere debuit.
ut eũ esse crederemus per quẽ factꝰ est
mundus: Sed nec maior mundus. nrc
isti arqualis in hoc mundo fueri posse.
Si autẽ minorẽ faceroe infra istũ. simili.¬
ter hoc quoq parũ putaretur. Quia gͦ
ñ oportebat ut noiũ facerte mundum.
noua fecit inmundo. Homo enĩ de uir.¬
gine ꝓcreatus. & amortuis inart̃nã uitã
resuscitatus & suꝑ cęlos exaltatꝰ. potenti.
us fortasse opus ẽ. quã mundus. hic
forte respondent. sed factũ hoc esfe non
credere. Quid fiat gͦ hominibus qui
minima contemnunt. maiora ñ credt᷑:
Reddita uita desinctis ideo creditur.

Expanded text:
gine, a mortuis resurgere, in caelum ascengine, a mortuis resurgere, in caelum ascendere. hoc deo qui parum putat, quid plus expectet, ignoro. Arbitror enim talia flagitari, qualia gerens hominem facere debuit. nam in principio erat uerbum et uerbum erat apud deum et deus erat uerbum et omnia per ipsum facta sunt. num homine adsumpto alium mundum facere debuit, ut eum esse crederemus, per quem factus est mundus? sed nec maior mundus nec isti aequalis in hoc mundo fieri posset. si autem minorem faceret infra istum, similiter hoc quoque parum putaretur. quia ergo non oportebat, ut nouum faceret mundum, noua fecit in mundo. homo enim de uirgine procreatus et a mortuis in aeternam uitam resuscitatus et super caelos exaltatus potentius opus est fortasse quam mundus. hic forte respondent se factum hoc esse non credere. quid ergo fiat hominibus, qui minora contemnunt, maiora non credunt? reddita uita defunctis ideo creditur,
Abbreviated transcription (Latin):
quid excellentius quã mortuos resurrexis.¬
se : fecit hoc helias. fecit hoc heliseus.
Nam de magoꝵ mraculis utrum &iam
mortuos suscitauerint illi uiderunt. qui
& apuleium se contra magicarũ artium
crimina copiosissime defendentẽ conant᷑.
non accusando sed laudando conuincere.
Nos legimus magos argyptioꝵ istarum
artium peritissimos. amoyfe famulo dĩ
fuisse superatos: cum illi quȩdam mira
nefandis artib agerent: ille dõ simplicit᷑
inuocato. cuncta eoꝵ machinamenta
suburrter. Sed ipse moyfes & cȩteri
prophetȩ ueracissimi dnm̃ xp̃m prophe.¬
tauerunt. & głam magnã dedert̃. hunc
ñ tam quam parẽ sibi nec ineadẽ mira.¬
culoꝵ potentia superiorẽ. sed plane dnĩn
dm̃ omniũ & hominẽ ꝓpt̾ homines
factũ uenturũ pręmintiauert̃. Qui
propterea & ipse talia facere uoluit.
ne essoc absurdũ qui per illos fecerat si
ipse non facerae. Sed tamen & aliquid
proprium facere debuit. Nasci de uir.¬

Expanded text:
quid est excellentius quam mortuos reuixisquid est excellentius quam mortuos reuixisse? fecit hoc Helias, fecit hoc Helisaeus; nam de magorum miraculis, utrum etiam mortuos suscitauerint, illi uiderint, qui et Apuleium se contra magicarum artium crimina copiosissime defendentem conantur non accusando sed laudando conuincere. nos legimus magos Aegyptiorum istarum artium peritissimos a Moyse, famulo dei, fuisse superatos, cum illi quaedam mira nefandis artibus agerent, ille deo simpliciter inuocato cuncta eorum machinamenta subuerteret. sed et ipse Moyses et ceteri prophetae ueracissimi dominum Christum prophetauerunt et ei gloriam magnam dederunt, hunc non tamquam parem sibi nec in eadem miraculorum potentia superiorem sed plane dominum deum omnium et hominem propter homines factum uenturum praenuntiauerunt. qui propterea et ipse talia facere uoluit, ne esset absurdum, qui per illos fecerat, si ipse non faceret. sed tamen et aliquid proprium facere debuit, nasci de uir
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ nemo potest uincere concupiscentias
uitiosas. & siqua earũ refidua. ñ uiuicerit
ueniali remissione purgari. Quod ergo
ad magisterium eiꝰ attin&. quis nc̃ extre.¬
mis idiota uel quȩ abrecta mulrereula
non eredit animȩ inmortalitatẽ uitãq
post mortẽ futurã: Quod apud grecos
olim primꝰ fere quidẽ assyrius eum
disputauiss&e pitagoram samium disprita.¬
tius illius nouitate permotũ ex athbeta
inphylosophum uertit. Nunc ergo quod
maro ait & omnes uidemus ammomuni
assisrium uulgo nascitur. quod autem
adadiutorium grãe pertinoe quȩ inxp̃o
est ipse ẽ omnino quo duce si qua manent
serberis uestigia nr̃i inrita perpetua sol.¬
uent formidine terras: Sed nulla in qui¬
unt competentib signis tante maiestatis
inditia claruerunt. quia larualis illa
purgatio debilium curȩ reddita uita
definctis. si &e alii considerentur dõ parua
sunt. Fateniur quidem & nos talia quę̧¬
dam fecisse prophetas. Nam in his signis

Expanded text:
est, nemo potest uincere concupiscentias est, nemo potest uincere concupiscentias uitiosas et, si qua earum residua non uicerit, ueniali remissione purgari. quod ergo ad magisterium eius adtinet, quis nunc extremus idiota uel quae abiecta muliercula non credit animae inmortalitatem uitamque post mortem futuram? quod apud Graecos olim primus Pherecydes Syrius cum disputauisset, Pythagoram Samium disputationis illius nouitate permotum ex athleta in philosophum uertit. nunc ergo, quod Maro ait et omnes uidemus, amomum Assyrium uulgo nascitur. quod autem ad adiutorium gratiae pertinet, quae in Christo est, ipse est omnino, quo duce, si qua manent sceleris uestigia nostri, inrita perpetua soluent formidine terras. \'Sed nulla\', inquiunt, competentibus signis tantae maiestatis indicia claruerunt, quia larualis illa purgatio, debilium curae. reddita uita defunctis, si et alii considerentur, deo parua sunt\\ fatemur quidem et nos talia quaedam fecisse prophetas. nam in his signis
Abbreviated transcription (Latin):
intima ueritate cernere atq discernere.
quȩ ueritas & antequã hominẽ ad sumeret
ipse erat omnib qui eius participes esse
potuerunt. maxime uero sue incarnatio.¬
nis exemplo id salubriter persuasit. ut
qm̃ homines pleriq diuinitatis auidi.
ꝑ potestates cȩlestes quas deos putarent
ritusq uarios inlicitoꝵ non sacrorum
sed sacribegioꝵ ambigendũ sibi arbitraren.¬
tur addm̃ magis suꝑbe quã pie. Qua
inre pro angelis sc̃is eis se demones suꝑ¬
bix cogitationes supponunt. ut scirent
homines tam ꝓximũ tẽ. dm̃ pietati
hominũ atq uelut longe positũ per
interpositas potestates ambiebant ut ho¬
minẽ suscipere dignaretur. & cum illo
uniri quodam modo ut ei sic coaptaret᷑
homo totus quẽadmodũ animȩ corpus.
excepta conerecione mutabili in quam
non conuertitur ds̃. & quam uidemus
quod habrat & corpus & animus. Adiuto.¬
rium autem quod sine gr̃a fidei quȩ ab illo

Expanded text:
intima ueritate cernere atque discernere, intima ueritate cernere atque discernere, quae ueritas, et antequam hominem adsumeret, ipse erat omnibus, qui eius participes esse potuerunt, maxime uero suae incarnationis exemplo id salubriter persuasit, ut, quoniam homines plerique diuinitatis auidi per potestates caelestes, quas deos putarent, ritusque uarios inlicitorum non sacrorum sed sacrilegiorum ambiendum sibi arbitrarentur ad deum magis superbe quam pie, qua in re pro angelis sanctis eis se daemones superbiae cognatione supponunt, scirent homines tam proximum esse deum pietati hominum, ad quem uelut longe positum per interpositas potestates ambiebant, ut hominem suscipere dignaretur et cum illo uniri quodam modo, ut ei sic coaptaretur homo totus, quem ad modum animae corpus excepta concretione mutabili, in quam non conuertitur deus et quam uidemus quod habeat et corpus et anima; adiutorium autem, quod sine gratia fidei, quae ab illo
Abbreviated transcription (Latin):
longe alio modo quodã quameo quo erea.¬
turis ceteris ad est. suscepit homine. seq
& illũ fecit unum iħm xp̃m mediatorem
dĩ & hominum arqualẽ patri scdm̃ diui.¬
nitatẽ. minorẽ autẽ patre scdm̃ carnem.
hoc ẽ. scdm̃ hominẽ in cõmutabiliter in¬
mortabẽ. scđm aequalẽ patri diuinitatẽ.
eundemq mirabilẽ atq mortalẽ. secundũ
cognitã nobis infirmitatẽ. in quo xp̃o
eo tempore quod oportunissimũ ipse
nouerat & ante scła disposuerat. Uenit
hominib magisteriũ & adiutorium.
ad capescendam sempiternã salutem.
Magisterium quidẽ. ut ea quȩ hic ante
dicta sunt utiliter uera ñ solũ aꝓphetis
scĩs qui omia uera dixert̃. uerũ &iam
aphylosophis atq ipsis poetis & huiuscemo¬
di auctorib litterarũ. quos multa uera
falsis miscuisse quis ambigat: Illius cxiã
incarne prȩfentata confirmar& auctori¬
tas. ꝓpter eos qui illa non possent in ipsa

Expanded text:
longe alio modo quodam quam eo, quo crealonge alio modo quodam quam eo, quo creaturis ceteris adest, suscepit hominem seque et illo fecit unum Iesum Christum, mediatorem dei et hominum, aequalem patri secundum diuinitatem minorem autem patre secundum carnem, hoc est secundum hominem, incommutabiliter inmortalem secundum aequalem patri diuinitatem eundemque mutabilem atque mortalem secundum cognatam nobis infirmitatem, in quo Christo eo tempore, quod opportunissimum ipse nouerat et ante saecula disposuerat, uenit hominibus magisterium et adiutorium ad capessendam sempiternam salutem: magisterium quidem, ut ea, quae hic ante dicta sunt utiliter uera non solum a prophetis sanctis, qui omnia uera dixerunt, uerum etiam a philosophis atque ipsis poetis et cuiusce modi auctoribus litterarum, quos multa uera falsis miscuisse quis ambigat, illius etiam in carne praesentata confirmaret auctoritas propter eos, qui illa non possent in ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
comp̃hendit: multomagis incorporeũ est
uerbũ dĩ. Ac per hoc uerbũ dĩ & animae
credibilior debuit ẽẽ. ꝑmixtio. quã animae
& corporis. Sed hoc in nobis ipsis experimꝰ.
illud inxp̃o credere iubemur. Si autem
utrumq nobis pariter inexpertũ crechendũ
prȩciperetur. quid hoꝵ citius crederemus.
quomodo ñ fateremur duo corporea quã
unũ corporeũ. alterũq incorporeũ facili¬
us potuisse miscere : Si tamen ñ indigne
adista mixtionis iel mixturȩ nomen ad.¬
mitutur. ꝓpt̃ consuetudinẽ corporalium
rerũ longe aliter fehabentiũ. aliterq nota¬
rũ. Uerbũ igitur dĩ idemq filius dĩ patri
coarternus. eademq uirtus & sapientia
dĩ a suꝑ nofine creature rationalis usq ad
infimũ finẽ creaturȩ corporalis ad tingens
fortiter & disponens om̃ia suauiter p̾sens
& latens. nusquã conclusa nusquã discissa.
nusquã tumida. sed sine mole ubiq tota.

Expanded text:
comprehendit; multo magis incorporeum est comprehendit; multo magis incorporeum est uerbum dei ac per hoc uerbi dei et animae credibilior debuit esse permixtio quam animae et corporis. sed hoc in nobis ipsis experimur, illud in Christo credere iubemur. si autem utrumque nobis pariter inexpertum credendum praeciperetur, quid horum citius crederemus? quo modo non fateremur duo incorporea quam unum incorporeum alterumque corporeum facilius potuisse misceri, si tamen non indigne ad ista mixtionis uel mixturae nomen admittitur propter consuetudinem corporalium rerum longe aliter se habentium aliterque natarum? Verbum igitur dei idemque dei filius patri coaeternus eademque uirtus et sapientia dei a superno fine creaturae rationalis usque ad infimum finem creaturae corporalis adtingens fortiter et disponens omnia suauiter praesens et latens nusquam conclusa, nusquam discissa, nusquam tumida sed sine mole ubique tota
Abbreviated transcription (Latin):
ri. ut una ꝑsona fiat hominis. Nam sic̃
inunitate ꝑsonȩ anima utitur corpore
ut homo sit : ita inunitate ꝑsone. ds̃ utit᷑
homine. ut xp̃s sit. In illa ergo persona
mixtura est amnix & corporis. inhane per¬
sonam mixtura ẽ. dĩ & hominis. si tanten
recedat auditor a consuriudine corpoꝵ.
quo solent duo liquores ita misceri.
ut nrutrũ seruet integritatẽ suam: quaqu̾a
& in ipsis corporib aeri lux incorrupta
misceatur. Ergo ꝑsona hominis. mixtura
est annȩ & corporis. Persona autem xp̃i.
mixtura ẽ. d̃ & hominis. Cum eni uerbũ
dĩ ꝑmixtũ ẽ. animȩ habenti corpus. simul
& animã suscepit & corpus. Illud cotidie
fit ad procreandos homines. hoc semel fac.¬
tum ẽ. adliberandos homines. Uerũptam̃
duarũ rerũ incorporearũ cõmixtio faci.¬
lius credi debuit. quã unius incorporeae.
& alterius corporeȩ. Nam si anima in sua
natura ñ fallatur incorpoream se esse

Expanded text:
ri, ut una persona fiat hominis. nam sicut ri, ut una persona fiat hominis. nam sicut in unitate personae anima utitur corpore, ut homo sit, ita in unitate personae deus utitur homine, ut Christus sit. in illa ergo persona mixtura est animae et corporis, in hac persona mixtura est dei et hominis, si tamen recedat auditor a consuetudine corporum, qua solent duo liquores ita misceri, ut neutrum seruet integritatem suam, quamquam et in ipsis corporibus aeri lux incorrupta misceatur. ergo persona hominis mixtura est animae et corporis, persona autem Christi mixtura est dei et hominis; cum enim uerbum dei permixtum est animae habenti corpus, simul et animam suscepit et corpus. illud cotidie fit ad procreandos homines, hoc semel factum est ad liberandos homines. uerum tamen duarum rerum incorporearum commixtio facilius credi debuit quam unius incorporeae et alterius corporeae. nam si anima in sua natura non fallatur, incorpoream se esse
Abbreviated transcription (Latin):
camur quȩ considerata stupentur. sicut
ipsa uis seminũ quos numeros hab&e. &
qu̾ã uiuaces. quã efficaces. qu̾a latenter
potentes. quã in paruo magna molientes.
Quis ad eat aninio. quis promat eloquio:
Ille iguur fine semine operatis ẽ. hominẽ.
qui inrerũ natura sine seminib operat᷑¬
& semina. Ille in suo corpore nunreros
tempoꝵ mensurasq seruauit aetaten.
qui sure ulla sui mutabititate mutando
contexit ordinẽ scłoꝵ. Hoc eñi creuit
intẽpore. quod corpit extẽpore. Verbũ
autem in principio per quod facta sunt
tempora: tempus elegit quo susciperet
carnẽ. ñ tempori cessit ut uerteretur in
carne. Nomo quippe dõ accessit. non ds̃
ase recessit. Sic autẽ quidam reddi sibi
rationẽ flagitant: quomodo ds̃ homini
ꝑmixtus sit̾ ut una frer& ꝑsona xp̃i.
Cum hoc semel freri oportuerit. quasi
rationẽ ipsi reddant de re quȩ cotidie
fit. Quomodo misceatur anima corpo.¬

Expanded text:
cantur, quae considerata stupentur! sicut cantur, quae considerata stupentur! sicut ipsa uis seminum quos numeros habet, quam uiuaces, quam efficaces. quam latenter potentes, quam in paruo magna molientes, quis adeat animo, quis promat eloquio? ille igitur sibi sine semine operatus est hominem, qui in rerum natura sine seminibus operatur et semina; ille in suo corpore numeros temporum mensurasque seruauit aetatum, qui sine ulla sui mutabilitate mutando contexit ordinem saeculorum. hoc enim creuit in tempore, quod coepit ex tempore; uerbum autem in principio, per quod facta sunt tempora, tempus elegit, quo susciperet carnem, non tempori cessit, ut uerteretur in carnem; homo quippe deo accessit. non deus a se recessit. Sic autem quidam reddi sibi rationem flagitant, quo modo deus homini permixtus sit, ut una fieret persona Christi, cum hoc semel fieri oportuerit, quasi rationem ipsi reddant de re, quae cotidie fit, quo modo misceatur anima corpo
Abbreviated transcription (Latin):
sus agnoscere noluerunt. ubi ẽ. omis
grãe cõmendatio qua saluos facit ere¬
dentes inse. profundos thesauros sapi-¬
entiar & scientiȩ continens. & fide in.¬
buens. mentes quas ad axternam con¬
templationẽ ueritatis in cominutabilis
peruehat. Quid si omnipotens homi¬
nẽ ubicũq formatũ ñ exmaterno
utero erearae. sed repentinũ inferet
aspectibus: Quid si nullas ex paruulo
iniuuentã mutaroe aetates. nullos ciboᷤᷤ
nullos catpero somnos. nonire opinionẽ
confirmaror erroris. nec hominẽ uerum
suscepisse ullo modo crederetur : & dum
omnia mirabiliter facit. auferte quod
misericorditer fecit. Nunc uero ita iuter
dm̃ & homines mediator apparuit. ut
inunitate personȩ copulans utramo
naturã & solita sublimaret insolitis. &
insolita solitis temperaret. Quid autẽ
non mirũ ds̃ facit hominib creaturae
motib nisi consuetudine cotidiana uilu.¬
iffent: Deniq quam multa usitata cal.¬

Expanded text:
sus agnoscere noluerunt, ubi est omnis sus agnoscere noluerunt, ubi est omnis gratiae commendatio, qua saluos facit credentes in se profundos thesauros sapientiae et scientiae continens et fide inbuens mentes, quas ad aeternam contemplationem ueritatis incommutabilis peruehat. quid, si omnipotens hominem ubicumque formatum non ex materno utero crearet, sed repentinum inferret aspectibus? quid, si nullas ex paruulo in iuuentam mutaret aetates, nullos cibos, nullos caperet somnos? nonne opinionem confirmaret erroris nec hominem uerum suscepisse ullo modo crederetur et, dum omnia mirabiliter facit, auferret, quod misericorditer fecit? nunc uero ita inter deum et homines mediator apparuit, ut in unitate personae copulans utramque naturam et solita sublimaret insolitis et insolita solitis temperaret. Quid autem non mirum deus facit in omnibus creaturae motibus, nisi consuetudine cotidiana uiluissent? denique quam multa usitata cal
Abbreviated transcription (Latin):
aduentitio sed indigena puerperio fe.¬
cundauit. ipsa sibi anim̾a rationabibem
& ꝑ eanden &iam corpus humanũ. to¬
tũq omnino hominẽ inmelius mutan.¬
dum nullomodo indeterius mutata
coaptauit. Nomen humanitatis abro
dignanter ad sumens. diuinitatis ei lar.¬
gner tribuens. Ipsa uirtus per inuio.¬
lata matris uirginea ui seera menbra
infantis eduxit. quȩ postea perclusa
ostia nrenbra iuuenis introduxit. Hic
si ratio quȩritur. ñ erit mirabibe. Si
exemplum poscitur. ñ erit fingulare.
Demus dm̃ aliquid posse quod nos fatea.¬
mur inuestigare ñ posse. intalibus reb
tota ratio facti ẽ. potentia facientis.
lam illud quod insomnos soluitur &
eibo alitur. & om̃s humanos fentit ad fec¬
tus. hominẽ persuad&. hominib quae
ñ consũpsit utiq sed ad sũpsit. Ecce
factum ẽ. sic: & tamen quidam here¬
tici peruerse mirando eius laudandoq
uirtutẽ. naturam humanam in eo pror.¬

Expanded text:
aduenticio sed indigena puerperio feaduenticio sed indigena puerperio fecundauit; ipsa sibi animam rationalem et per eandem etiam corpus humanum totumque omnino hominem in melius mutandum nullo modo in deterius mutata coaptauit nomen humanitatis ab eo dignanter adsumens, diuinitatis ei largiter tribuens; ipsa uirtus per inuiolata matris uirginea uiscera membra infantis eduxit, quae postea per clausa ostia membra iuuenis introduxit. hic si ratio quaeritur, non erit mirabile; si exemplum poscitur. non erit singulare. demus deum aliquid posse, quod nos fateamur inuestigare non posse. in talibus rebus tota ratio facti est potentia facientis. Iam illud, quod in somnos soluitur et cibo alitur et omnes humanos sentit affectus, hominem persuadet hominibus, quem non consumpsit utique, sed adsumpsit. ecce sic factum est et tamen quidam haeretici peruerse mirando eius laudandoque uirtutem naturam humanam in eo pror
Abbreviated transcription (Latin):
dimi hoc simul auditur &e iã asingulis
totũ. ita illud simul ubiq sit totum:
Non itaq neturndũ ẽ. corpusculum
infantiȩ. ne in illo ds̃ tantus angustias
passus esse uideatur. Neq mole sed uir.¬
tute magnus ẽ. ds̃. qui ꝓuidentia sua¬
meliorem fensũ magis formiculis & api¬
culis quã asinis & camelis. qui ex grano
minutissimo feminis tantã ficulurae
arboris magni tudinẽ ereat. cũ ex multo
maiorib seminib longe minora multa
nascantur. qui pupillam tam paruam
ditauit acie qua ꝑoculos emieante in
ictu tẽporis celũ ꝓpe dimidiũ lustraret᷑.
qui expicto &e quasi centro cerebri
sensus om̃s quinaria distributione dif.¬
fudit. qui corda mrenbro tam exiguo.
uitalem motũ per corporis cinicta dis.¬
pensat. His atq hunismodi reb in si.¬
nuans magna deminimis qui non est
paruus inparuis. Ipsa enĩ magnitudo
uirtutis eius quȩ nullas inangusto fen¬
tit angirstias. uterum uirginabe non

Expanded text:
dum hoc simul auditur etiam a singulis dum hoc simul auditur etiam a singulis totum, ita illud simul ubique sit totum? Non itaque metuendum est corpusculum infantiae, ne in illo tantus deus angustias passus esse uideatur. neque enim mole sed uirtute magnus est deus, qui prouidentiae similiorem sensum magis formiculis et apiculis dedit quam asinis et camelis, qui ex grano minutissimo seminis tantam ficulneae arboris magnitudinem creat, cum ex multo maioribus seminibus longe minora multa nascantur, qui pupulam tam paruam ditauit acie, qua per oculos emicante in ictu temporis caelum prope dimidium lustraretur, qui ex puncto et quasi centro cerebri sensus omnes quinaria distributione diffundit, qui corde, membro tam exiguo, uitalem motum per corporis cuncta dispensat his atque huius modi rebus insinuans magna de minimis, qui non est paruus in paruis. ipsa enim magnitudo uirtutis eius, quae nullas in angusto sentit angustias, uterum uirginalem non
Abbreviated transcription (Latin):
cum manifestatur. & cũ occultatur absce¬
dit. Ad est tamen siur occultũ sure ma¬
nifestũ. ficut lux adest oculis & uidentis
& cȩxi. Sed uidenti ad est pręfenti. carco
uero abfenti. Ad est & uox audientib
auribus. ad est &iã surdis. Sed illis patoe
istis latoe. Quid autẽ mirabilius qũa id
quod accidit inuocib nr̃is uerbisq sonan¬
tibus inrẽ scilicoe raptim transitoria:
Cum eñi loquimur ne secundȩ quidt̃
sillabꝵ locus ẽ. nisi prima sonare destite.
rit. & tamen siunus ad sit audror. totũ
audit quod dicimus. Eit si duo adsint.
tantundem ambo audiunt. quod ce
singulis totũ ẽ. Et si audiat multitu.¬
do sibens. ñ inter se particulatim cõmi.¬
nuunt sonus tamquã cibos. sed omne
quod sonat & om̃ib totũ ẽ. & singulis
totũ. Ita neiam ñ illud ẽ. potius uicre.¬
dibile si uerbũ hominis transiens quod
exhib& aurib. uerbũ dĩ ꝑmanens non

Expanded text:
cum manifestatur, et, cum occultatur, abscecum manifestatur, et, cum occultatur, abscedit. adest tamen siue occultum siue manifestum, sicut lux adest oculis et uidentis et caeci; sed uidenti adest praesens caeco uero absens. adest et uox audientibus auribus, adest etiam surdis; sed illis patet, istis latet. quid autem mirabilius quam id, quod accidit in uocibus nostris uerbisque sonantibus in re scilicet raptim transitoria? cum enim loquimur, ne secundae quidem syllabae locus est, nisi prima sonare destiterit, et tamen, si unus adsit auditor, totum audit, quod dicimus, et, si duo adsint, tantundem ambo audiunt, quod et singulis totum est, et, si audiat multitudo silens, non inter se particulatim comminuunt sonos tamquam cibos, sed omne, quod sonat, et omnibus totum est et singulis totum. itane iam non illud est potius incredibile, si, uerbum hominis transiens quod exhibet auribus, uerbum dei permanens non
Abbreviated transcription (Latin):
sentit & ubi ñ uiuit aut uiuit & ubi ñ ẽ.
harc omĩa mira sunt. Nihil horũ ad fir¬
mare sine quadam uelut absurtate potest.
& de sensit. loquimur morticino. Quid
igitur ẽ. ipsa anima p̃ter corporis sensũ
idest inmente qua ista considerat. neq enĩ
sensu corporis deipsis fensib corporis iuidi.¬
cat. & putamꝰ nobis de om̃i potentia dei in¬
eredibile aliquid dici. cũ dicitur uerbũ dĩ
ꝑ quod facta sunt omĩa sic ad sũpsisse corpꝰ
ex uirgine & fensib apparuisse mortalib
ut in mortalitatẽ suam ñ corruperit.
ut art̾nitatẽ ñ mutauerit. ut porestatẽ
ñ minuerit : ut administrationẽ mundi
ñ deseruerit. ut asini patris id est a secrito
quo cum illo & millo ẽ. non recesserit.
Uerbum dei sic intellege ꝑ quod facta
sunt omnia. non ut eius transire aliqͥđ̃
cogites & ex fuuro preteritũ firri. Ma¬
no sicuti ẽ. & ubi totũ ẽ. Uenit autẽ

Expanded text:
sentit, et ubi non uiuit, aut uiuit, et ubi non est. sentit, et ubi non uiuit, aut uiuit, et ubi non est. haec omnia mira sunt; nihil horum adfirmari sine quadam uelut absurditate potest et de sensu loquimur morticino. quid igitur est ipsa anima praeter corporis sensum, id est in mente, qua ista considerat? neque enim sensu corporis de ipsis sensibus corporis iudicat. et putamus nobis de omnipotentia dei incredibile aliquid dici, cum dicitur uerbum dei, per quod facta sunt omnia, sit adsumpsisse corpus ex uirgine et sensibus apparuisse mortalibus, ut inmortalitatem suam non corruperit, ut aeternitatem non mutauerit, ut potestatem non minuerit, ut administrationem mundi non deseruerit, ut a sinu patris, id est a secreto, quo cum illo et in illo est, non recesserit! Verbum dei sic intellege, per quod facta sunt omnia, non ut eius transire aliquid cogites et ex futuro praeteritum fieri. manet, sicuti est, et ubique totum est. uenit autem,
Abbreviated transcription (Latin):
brosum insensu. tam conspicuo qui uisus
dicitur: Attende & auditum. Nam &e ipse
se foras quod ammodo diffundit a carne.
Unde eñĩ dicimus foris sonat. nisi ibi sen.¬
tiamus ubi fonat: Ergo & illic extra
carnẽ nr̃am uiuimus. an fentire possumꝰ.
& ubi non uiuimus cũ sensus fure uita
esse non possit. ceteri tres sensus apud
feipsos fentiunt. quauis deolfactu possit
ur cumq dubitari. Degustu antẽ atq
tactu nulla contronersia ẽ. quod ea quae
gustamus &e tangimus non alibi quã in
nr̃a carne fentimus. Proinde isti tressen.¬
sus ab hac consideratione se moueantur.
Uisus auditusq ad fert̃ mirabilẽ questionẽ.
Aut quomodo anima fentiat ubi ñ uiuit.
aut quomodo uiuat ubi ñ ẽ. ireq enim
nisi in carne sua ẽ. Sentit autẽ & iam
preter carnẽ fuam. Ibi quippe fentit tibi
uidoe. quia & uidere fentire ẽ. Ibi sentit
ubi audit. quia & audire fentire ẽ. Aut
ergo & ibi uiuit ac ꝑhoc & iã ibi ẽ. aut

Expanded text:
brosum in sensu tam conspicuo, qui uisus brosum in sensu tam conspicuo, qui uisus dicitur? adtende et auditum. nam et ipse se foras quodam modo diffundit a carne. unde enim dicimus: Foris sonat\', nisi ibi sentiamus, ubi sonat? ergo et illic extra carnem nostram uiuimus. an sentire possumus, et ubi non uiuimus, cum sensus sine uita esse non possit? Ceteri tres sensus apud se ipsos sentiunt, quamuis de olfactu possit utcumque dubitari. de gustu autem atque tactu nulla controuersia est, quod ea, quae gustamus et tangimus, non alibi quam in nostra carne sentimus. proinde isti tres sensus ab hac consideratione semoueantur. uisus auditusque adferunt mirabilem quaestionem, aut quo modo anima sentiat, ubi non uiuit, aut quo modo uiuat, ubi non est. neque enim nisi in carne sua est; sentit autem etiam praeter carnem suam. ibi quippe sentit, ubi uidet, quia et uidere sentire est; ibi sentit, ubi audit, quia et audire sentire est. aut ergo et ibi uiuit ac per hoc etiam ibi est aut
Abbreviated transcription (Latin):
sentire ẽ. nisi uiuentis quod ab anima ẽ.
corpori. neq sine corporeis instrumentis.
& quasi uasis atq organis uidemꝰ audimꝰ.
ceterisq trib utimur fensib Intendat hȩc
anima rationalis & sensus corporis ñ sensib
corporis. sed ipsa mente atq ratione conse.¬
derit. Certe sentire homo ñ potest. nisi
uiuat. Uiuit autẽ incarnre. anteq morte
utrũq dirimatur. Quomodo igitur ani.¬
ma quȩ sunt extra carne̾ suam sentit quȩ
ñ nisi incarne sua uiuit: Anñ ab eiꝰ carne
longissimȩ absunt sidera incęlo: An incelo¬
ñ uidet solẽ: An fentire ñ ẽ uidere cũ sit
inquinq sensib excellentior ceteris uisus :
An ce ineelo uiuit quia &e incęlo fentit.¬
& sensus esse non potest ubi uita non est:
An sentit & ubi non uiuit. quia cum insua
tantũ carne uiuat. fentit &iam inhis
locis quȩ preter eius cariiẽ continent eaq
tangit aspectui: Uides nequã sit hoc late.¬

Expanded text:
sentire est nisi uiuentis, quod ab anima est sentire est nisi uiuentis, quod ab anima est corpori, neque sine corporeis instrumentis et quasi uasis atque organis uidemus, audimus ceterisque tribus utimur sensibus. intendat haec anima rationalis et sensus corporis non sensibus corporis sed ipsa mente atque ratione consideret. certe sentire homo non potest, nisi uiuat; uiuit autem in carne, antequam morte utrumque dirimatur. quo modo igitur anima, quae sunt extra carnem suam, sentit, quae non nisi in carne sua uiuit? an non ab eius carne longissime absunt sidera in caelo? an in caelo non uidet solem? an sentire non est uidere, cum sit in quinque sensibus excellentior ceteris uisus? an et in caelo uiuit, quia et in caelo sentit et sensus esse non potest, ubi uita non est? an sentit, et ubi non uiuit, quia, cum in sua tantum carne uiuat, sentit etiam in his locis, quae praeter eius carnem continent ea, quae tangit aspectu? uidesne, quam sit hoc late
Abbreviated transcription (Latin):
natura quã corporis. Quantomagis dei
qui creator ẽ. & animȩ & corporis: Non
sic ds̃ implere dicitur mundũ uelut aqua
uelut aer. uelut ipsa lux. ut minore sui
parte minorẽ mundi part̾r impleat &¬
maiorẽ maior. Nouit ubiq totus esse &
nullo continreri loco. nouit uenire non
recedendo ubi erat. nouit abire ñ deserendo
quo uenerat. Miratur hoc niens humana.
& quia ñ capit fortasse uec credit. feipsam
primitus migrata miretur. seipsam pau.¬
lulũ si potest acorpore attollat. & ab eis
reb quas sol& fentire ꝑ corpus. & uideat
ipsa quid sit quȩ utitur corpore. Sed forte
ñ potest. magni quippe ingenii ẽ. ut ait
quidam se uocare mientẽ afensib & cogita.¬
tionẽ a consuetudine abducere. Ipsos ergo
corporis p̃sens. aliquantto insuetius & ui¬
gilantius. ꝑscrutetur. Sunt certe quinq¬
pertiti corporis sensus. qui nec sine corpore
rrec siue anima esse possunt. quia neque

Expanded text:
natura quam corporis; quanto magis dei, natura quam corporis; quanto magis dei, qui creator est et animae et corporis! non sic deus implere dicitur mundum uelut aqua, uelut aer, uelut ipsa, lux, ut minore sui parte minorem mundi partem impleat et maiore maiorem. nouit ubique totus esse et nullo contineri loco; nouit uenire non recedendo, ubi erat; nouit abire non deserendo, quo uenerat. Miratur hoc mens humana et, quia non capit, fortasse nec credit. se ipsam primitus scrutata miretur, se ipsam paululum, si potest, a corpore attollat et ab eis rebus, quas solet sentire per corpus, et uideat ipsa, quid sit, quae utitur corpore. sed forte non potest; \'magni\' quippe \'ingenii est\', ut ait quidam, \'seuocare mentem a sensibus et cogitationem a consuetudine abducere\'. ipsos ergo corporis sensus aliquanto insuetius et uigilantius perscrutetur. sunt certe quinquepartiti corporis sensus, qui nec sine corpore nec sine anima esse possunt, quia neque
Abbreviated transcription (Latin):
Cum consũmauerit homo. tunc incipit.
Sed quid hinc plura: Teniendũ ad rem
potius quã requiris. Ubi primũ scire te
uolo ñ hoc xp̃ianã habere doctrinã. quod
ita sit ds infusus carni quȩ ex uirgine
nasceretur. ut curam gubernandȩ uni.¬
uersitatis uel deseruerit uel amiferit.
uel ad illud corpusculũ quasi contractam¬
materiam collectamq transtuberit homi.¬
num. Iste sensus ẽ nihil nisi corpora uaben.¬
tium cogitare. siue ista crassiora sicut
sunt humor atq humꝰ. siue subtiliora
sicut arris & lucis. sed tamen corpora.
quoꝵ nullũ potest er̃. ubi totũ. qm̃ per
innunerabibes partes. aliud alibi habeat
necesse ẽ. & quantũcũq sit corpus seu
quantuluicuniq corpusculũ loci occupo
spacium rundemq locũ sic impleat. ut
innulla eius parte sit totũ. ac ꝑhoc densa¬
ri. atq rarescere. contrahi & dilatari im
minutias deteri. & grandescere immolẽ.
ñ nisi corpoꝵ ẽ. Tonge aliud ẽ. animae

Expanded text:
Cum consummauerit homo, tunc incipit. Cum consummauerit homo, tunc incipit. Sed quid hinc plura? ueniendum ad rem potius, quam requiris. ubi primum scire te uolo non hoc Christianam habere doctrinam, quod ita sit deus infusus carni, qua ex uirgine nasceretur, ut curam gubernandae uniuersitatis uel deseruerit uel amiserit uel ad illud corpusculum quasi contractam collectamque transtulerit. hominum iste sensus est nihil nisi corpora ualentium cogitare siue ista crassiora, sicut sunt humor atque humus, siue subtiliora sicut aeris et lucis, sed tamen corpora, quorum nullum potest esse ubique totum, quoniam per innumerabiles partes aliud alibi habeat necesse est et, quantumcumque sit corpus seu quantulumcumque corpusculum, loci occupet spatium eundemque locum sic impleat, ut in nulla eius parte sit totum. ac per hoc densari atque rarescere, contrahi et dilatari, in minutias deteri et grandescere in molem non nisi corporum est. longe aliud est animae
Abbreviated transcription (Latin):
facile prȩsũptã queso dĩsponas. eũq animũ
quauis erga me bene uolentissimũ soluas.
atii. exuas. ac de me mihi magis qua ulli
alteri credas. si mihi dilectionis uicẽ ruddis.
Tanta ẽ. enĩ xp̃ianoꝵ ꝓfunditas litterarũ.
ut in eis condix ꝓficerẽ. si eas solas ab ineun.¬
te pueritia usq ad decrepitã senectutem
maximo otio sũmo studio ureliore iuge¬
nio conarer addiscere. Non quo adea quȩ
necessaria sunt saluti tanta in eis ꝑueniat᷑
difficultate. sed cum quisq ibi fidẽ tenire.¬
rit. sire qua pie recteq ñ uiuitur. Tam
multis tamq multiplicib mysteriorum
umbraculis opacata intellegenda ꝓficien.¬
tib restant. Tantaq ñ solũ in uerbis quib
ita dicta sunt. uerũ & iã inreb quȩ in¬
tellegendȩ funt latae altitudo sapientiae
ut annosissimis acutissimis flagratissi.¬
mis cupiditate discendi hoc contingat
quod eadẽ scriptura quodã loco hab&e.

Expanded text:
facile praesumptam quaeso deponas eumque animum facile praesumptam quaeso deponas eumque animum quamuis erga me beniuolentissimum soluas atque exuas ac de me mihi magis quam ulli alteri credas, si mihi dilectionis uicem reddis. tanta est enim Christianarum profunditas litterarum, ut in eis cotidie proficerem, si eas solas ab ineunte pueritia usque ad decrepitam senectutem maximo otio, summo studio, meliore ingenio conarer addiscere, non quo ad ea, quae necessaria sunt saluti, tanta in eis perueniatur difficultate, sed, cum quisque ibi fidem tenuerit, sine qua pie recteque non uiuitur, tam multa tamque multiplicibus mysteriorum umbraculis opacata intellegenda proficientibus restant tantaque non solum in uerbis, quibus ita dicta sunt, uerum etiam in rebus, quae intellegendae sunt, latet altitudo sapientiae, ut annosissimis, acutissimis, flagrantissimis cupiditate discendi hoc contingat, quod eadem scriptura quodam loco habet:
Abbreviated transcription (Latin):
ullis cõpetentib signis claruerint tantae
marestatis indicia qm̃ laruaris illa purga¬
tio debiliũ curȩ reddita uita defunctis.¬
Harc si & alios cogiremꝰ dõ parua suntꝰ. hanc
scribis in quodam conirentu amicoꝵ ab uo
ex multis qui aderant inlatã ẽẽ questionẽ.
Vos autẽ interuenisse ulterius inqͥrenti.
solutũq conuentũ ad potioris peritiȩ meri.¬
ta distulisse. ne dũ incautius fecreta teme.¬
rantur. inculpã deflecteroe error innocuus.
Demadt ad me litrerarũ tuarũ dirigis intentio.¬
nẽ. & post hanc imperitiȩ confessionẽ ad.¬
mones. ut apartib nr̃is quid desideretur
agnoscam. Adiungis & iã interesse famȩ
meȩ ut quȩsita noueritis. quod tit cũq absq
derriniento cultus diuini in aliis sacerdotib
toleratur inscrentia. at cũ adme antistitem
uenitur. legi deest quicquid contigerit ig.¬
norari. Primũ igitur hanc de nre opinionẽ

Expanded text:
ullis competentibus signis claruerint tantae ullis competentibus signis claruerint tantae maiestatis indicia, quoniam larualis illa purgatio, debilium curae, reddita uita defunctis, si et alios cogitemus, deo parua sunt. hanc scribis in quodam conuentu amicorum ab uno ex multis, qui aderant, inlatam esse quaestionem, uos autem interuenisse ulterius inquirenti solutumque conuentum ad potioris peritiae merita distulisse, ne, dum incautius secreta temerantur, in culpam deflecteret error innocuus. Deinde ad me litterarum tuarum dirigis intentionem et post hanc inperitiae confessionem admones, ut, a partibus nostris quid desideretur, agnoscam. adiungis etiam interesse famae meae, ut quaesita noueritis, quod utcumque absque detrimento cultus diuini in aliis sacerdotibus toleratur inscitia, at cum ad me antistitem uenitur, legi deest, quicquid contigerit ignorari. primum igitur hanc de me opinionem
Abbreviated transcription (Latin):
quippe & eloquiũ tuũ tam excellens tamq
lucubentũ: prodesse deb& &iã ceteris. con¬
tra quoꝵ tarditatẽ feu ꝑuersitatẽ conueni¬
entissine defendenda ẽ. tantȩ grãe dispen¬
satio: quã suꝑbe animubȩ nihil inpendunt
que nimis adfectant plurinũ posse. & ad sua
uitia sananda uel &eiam frenanda nihil
possunt. Queris igitur utrũ mundi dñs &e
rector intemeratȩ feminȩ corpus implruerit
pertulerit decim mensum longa fasticdia
mater. & tam̃ uirgo tenixa sit sollẽpnitate
parrendi: & post hȩc uirginitas iniuolata
ꝑmanserit. utrũ mtra corpusculũ uagi.¬
enus infantiȩ latuerit. eui paruix putatar
uni uersitas. passus fuerit purrilitatis annos.
adoleuerit iuuentute solidatus sit. tam diu
a sedib suis a fuerit ille regnator. atq in
unũ corpusculũ totius mundi cura transla¬
ta sit. De inde insomnos resolutus sit. cibo
alitus. om̃s ad fectus mortaliũ senserit. nec

Expanded text:
quippe et eloquium tuum tam excellens tamque quippe et eloquium tuum tam excellens tamque luculentum prodesse debet etiam ceteris, contra quorum tarditatem seu peruersitatem conuenientissime defendenda est tantae gratiae dispensatio, quam superbae animulae nihili pendunt, quae nimis affectant plurimum posse et ad sua uitia sananda uel etiam frenanda nihil possunt. Quaeris igitur, utrum mundi dominus et rector intemeratae feminae corpus impleuerit, pertulerit decem menmater et tamen uirgo enixa sit sollemnitate pariendi et post haec uirginitas inuiolata permanserit; utrum intra corpusculum uagientis infantiae latuerit, cui par uix putatur uniuersitas, passus fuerit puerilitatis annos, adoleuerit, iuuentute solidatus sit; tam diu a sedibus suis afuerit ille regnator atque in unum corpusculum totius mundi cura translata sit; deinde in somnos resolutus sit, cibo alitus, omnes affectus mortalium senserit nec
Abbreviated transcription (Latin):
omino inlustri & merito insigni
& prestantissimo filio uolusiano.
Augustimis in dño salutẽ. Litteras tuas legi
in quib uidi magni cuiusdã dialogi speci.¬
men laudabili breuitate conp̾hensũ. Respon.¬
dere igitur debui. nec ꝓdilatione aliquid
excusationis obponere. Accidit eñi opor.¬
tunȩ. ut ab alienis mihi aliquantulũ uacaroe.
Quib autẽ dictandis hoc initiũ statueram
inpendere paululũ distuli. nequaquam
iustũ eẽ arbitratur. ut quã ad querendum
exortatꝰ ipse fueram. differre querentem.
Quis autẽ nr̃m qui xp̃i ut possumus grãm
ministramus. cũ tua uerba legerit ita tẽ
urelit doctrina instrui xp̃iana. ut tͥ tantũ
sufficiat ad salutẽ ñ huius uitȩ quã uaporis
esse simillimã tantillũ apparentis. & ilico
uanescentis atq pereuntis sermo diuinus
ad monere curauit: Sed illam salutem
ꝓpt̃ quã adipiscendam & maet̾nũ obtinen.¬
dam xp̃iani sumus. Parũ ẽ. gͦ nobis sic te
instrui. ut tibi sit liberando satis. Ingeniũ

Expanded text:
O INSIGNI ET PRAESTANTISSIMO FILIO VOLUSIANO AUGUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. Legi litteras tuas, in quibus uidi magni cuiusdam dialogi specimen laudabili breuitate comprehensum. respondere igitur debui nec pro dilatione aliquid excusationis opponere. accidit enim opportune, ut ab alienis negotiis mihi aliquantulum uacaret. quibus autem dictandis hoc otium statueram inpendere, paululum distuli nequaquam iustum esse arbitratus, ut, quem ad quaerendum exhortatus ipse fueram, differrem quaerentem. quis autem nostrum, qui Christi, ut possumus, gratiam ministramus, cum tua uerba legerit, ita te uelit doctrina instrui Christiana, ut tibi tantum sufficiat ad salutem non huius uitae, quam uaporis esse simillimam tantillum apparentis et ilico uanescentis atque pereuntis sermo diuinus admonere curauit, sed illam salutem, propter quam adipiscendam et in aeternum obtinendam Christiani sumus? parum est ergo nobis sic te instrui, ut tibi sit liberando satis. ingenium
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑpter alia iregona. aut ñ ualent ꝓpter
alirnam linguam tam multa legere
atq cognoscere. Diu te rogarem. nisi
hoc solera eẽ. indicium minus de
caritate prȩsumentis. hunc iiterea
cõmendo benignitati tuȩ. cuius in ur̃is
regionib existimationi bonum coram
dõ testimonium perhibemus.

Expanded text:
propter alia negotia, aut non valent propter propter alia negotia, aut non valent propter alienam linguam tam multa legere atque cognoscere. Diu te rogarem, nisi hoc soleret esse indicium minus de caritate praesumentis. Hunc interea multum commendo benignitati tuae, cujus in nostris regionibus existimationi bonum coram Deo testimonium perhibemus.
Abbreviated transcription (Latin):
aecelefiasticos & eoꝵ scripta cõniemoras.¬
ti. commodius ut arbitror fier& sino-¬
minatis eis quos heresiotas esse nosti.
ouando ne ipsos quidẽ pretermittere
uolurris. sub iungeres & iam inquibus
cauendi essent. quãꝗ non nullos & iam
preterreris quod scire cuperẽ quo con.¬
silio factum sit. aut si illud uolumen
forte onerare uolusti. ut cõmemoratis
hereticis. ñ adderes in quib eos catholi.¬
ca damnarit auctoritas. Peto ne graue
sit litrerario labori tuo. quo non me¬
diocriter ꝑ dm̃ dĩ nr̃i grãm inlatina
lingua scoꝵ studia & accendisti & adiu¬
uisti. id quod tibi ꝑ humilitatẽ mram
fraterna caritas indicit. ut si occupatio.¬
nes tue sinunt omniũ hereticoꝵ per.¬
uersa dogmata qui rectitudinr̾ fidei
xp̃iane usq ad hoc tempus uel inprui.¬
dentia irel ꝑuicatia deprauare conati
sunt uno libello breuiter digesta edas
in notitiam eoꝵ quib aut non uacat

Expanded text:
ecclesiasticos et eorum scripta commemorasecclesiasticos et eorum scripta commemorasti, commodius, ut arbitror, fieret, si nominatis eis, quos haeresiotas esse nosti, quando ne ipsos quidem. praetermittere uolueris, subiungeres etiam, in quibus cauendi essent, quamquam nonnullos etiam praeterieris. quod scire cuperem, quo consilio factum sit, aut, si illud uolumen forte onerare noluisti, ut commemoratis haereticis non adderes, in quibus eos catholica damnarit auctoritas, quaeso, ne graue sit litterario labori tuo, quo non mediocriter per domini nostri gratiam in latina lingua sanctorum studia et accendisti et adiuuisti, id quod tibi per humilitatem meam fraterna caritas indicit, ut, si occupationes tuae sinent, omnium haereticorum peruersa dogmata, qui rectitudinem fidei Christianae usque ad hoc tempus uel inpudentia uel peruicacia deprauare conasunt, uno libello breviter digesta edas, in notitiam eorum, quibus aut non vacat
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ ñ ꝑlata ẽ. quia nec perrexit cui
ꝑferendam tradideram. ex qua illud
mihi suggestũ ẽ. cum istam dictarem
quod in hac quoq p̾termittere ñdebur
ut si alia ẽ. sententia tua eademqur
melior timori meo libenter ignoscas.
Si eium aliter sentis uerumq tu fentis.
nani nisi uerũ sit melius eẽ non potest.
ut non dicam nulla certe ñ magna culpa
meus error ueritan fauoe. si recte in
quoquã urritas potest fauere medatio.
De origine autr̃ quod rescribere dignatꝰ
es. iam serebam ñ tantũ inarclesiasticis
litteris. sed iom̃ib recta & uera quȩ in¬
uenerimus ad ꝓbare atq laudare. falsa
urro & praua in ꝓbare atq rep̃hendere.
sed illud deprudentia doctrinaq tua
desiderabam & adhuc defidero. ut nora
nobis facias ea ipsa eus errata quibus
a fide ueritatis ille uir tantus recessisse
conuincitur. In libro &iam qͦ cunctos
quoꝵ meminisse potuisti. scriptores

Expanded text:
quae non perlata est, quia nec perrexit, cui quae non perlata est, quia nec perrexit, cui perferendam tradideram. ex qua illud mihi suggestum est, cum ista dictarem, quod in hac quoque praetermittere non debui, ut, si alia est sententia tua eademque est melior, timori meo libenter ignoscas. si enim aliter sentis uerumque tu sentis — nam, nisi uerum sit, melius esse non potest —, ut non dicam nulla, certe non magna culpa meus error ueritati fauet, si recte in quoquam ueritas potest fauere mendacio. De Origene autem quod rescribere dignatus es, iam sciebam non tantum in ecclesiasticis litteris, sed in omnibus recta et uera, quae inuenerimus, adprobare atque laudare, falsa uero et praua inprobare atque reprehendere. sed illud de prudentia doctrinaque tua desiderabam et adhuc desidero, ut nota nobis facias ea ipsa eius errata, quibus a fide ueritatis ille uir tantus recessisse conuquorum meminisse potuisti, scriptores