comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fide peccatum ẽ. ⁊ sine fide impossibile ẽ utiq
placere dõ ñ hominib: nicħ sic agit pͥnceps¬
hie. quã ut ñ credat᷑ in dm: nec ad mediatorẽ
a quo soluunt᷑ oꝑa eius credendo ueniat᷑. Ss
ipse mediator intrat indomũ fortis. id ẽ
in hoc scłm mortalium: sub potestate dia¬
boli. quantum ad ipsũ ꝑtinet constitutum.
De ipso quippe scͥptũ ẽ. qd̾ potestatẽ habeat
mortis. Intrat in domũ fortis. id ẽ in suo
oñatu hahentis genus humanũ: ⁊ pꝰ alligat
eum. idẽ eius cohercet ⁊ cobibet potestatẽ. po¬
testatis suȩ fortiotib uincłis: & sic eripit uasa
eius quȩtũq predestinauit eriꝑe: arbitrium
eoꝵ ab eus lib̾ans potestate: ut illo ñ impedi¬
ente. credant in istũ libera uoluntate. Pinde
hoc opus ẽ gr̃e. non nature. Opus ẽ in qͣm gr̃ȩ
quã nob attulit scd̃s adam: ñ nat᷑e. quã totã ꝑ¬
didit insemetipso pͥmꝰ adã. Opus ẽ gr̃ȩ tollen¬
tis peccatũ. ⁊ uiuificantis mortuũ peccatorẽ:

Expanded text:
ide inpossibile est utique placere deo, non hominibus, nihil sic agit hic princeps, quam ut non credatur in deum nec ad mediatorem, a quo soluuntur opera eius, credendo ueniatur. Sed ipse mediator intrat in domum fortis. id est in hoc saeculum mortalium sub potestate diaboli, quantum ad ipsum pertinet, constitutum; de ipso quippe scriptum est. quod potestatem habeat mortis. intrat in domum fortis. id est in suo dominatu habentis genus humanum et prius alligat eum, id est eius cohercet et cohibet potestatem potestatis suae fortioribus uinculis et sic eripit uasa eius, quaecumque praedestinauit eripere, arbitrium eorum ab eius liberans potestate, ut illo non impediente credant in istum libera uoluntate. proinde hoc opus est gratiae non naturae. opus est, inquam, gratiae, quam nobis adtulit secundus Adam, non naturae. quam totam didit in semetipso primus Adam. Opus est gratiae tollentis peccatum, et vivificantis mortuum peccatorem;
Abbreviated transcription (Latin):
pparet bene intentis omĩa ista quȩ t̾bato
aere concitant᷑: hic fieri in ista mundi par-¬
te infima. Propt̾ea ad ista caliginosa. idẽ ad hũc
aerẽ tãꝙͣ ad carcerẽ dampnatꝰ ẽ diabolꝰ. de appa-¬
ratu suꝑioꝵ angłoꝵ lapsꝰ cũ angłis suis. Nlam¬

Expanded text:
pparent bene intentis omnia ista, quae perturbato aere concitantur, hic fieri in ista mundi parte infima. Propterea ad ista caliginosa, id est ad hunc aerem, tanquam ad carcerem, damnatus est diabolus, de apparatu superiorum Angelorum lapsus cum ang
Abbreviated transcription (Latin):
apłs dic̃. Si enĩ ds̃ angłis peccantib ñ peꝑcit:
s carcerib caliginis inferi retrudens. tradidit in
iudicio puniendos seruari: infernũ hoc ap-¬
pellans. qd̃ inferior pars mundi sit. Ex epła
tis aeris: oꝑat᷑ infiliis diffidentiẽ Princeps iste
rector tenebraꝵ. id est diabolus diffidentiȩ filioꝵꝵ.
regens eos ad arbitrium suum. qd nec ipse ħt
liberũ ad bñfaciendũ: s in maximã maliuolen¬
tiã pena suis scelerib obduratũ. Unde nemo¬
sane fidei credit. aut dic̃. hos apostatas angłosᷤ
ad pͥstinã dignitatẽ correcta aliqͣndo uolun¬
tate conu̾ti. Quid gͦ opat᷑ hȩc potestas infiliis
diffidentiȩ: nͥ oꝑa sua mala: & in pͥmis maxi-¬
meq ipsam diffidentiã ⁊ infidelitatẽ qͣsint ini¬
micifidei. ꝑ ꝙͣ scit eos posse mundari posse
sanari: posse ꝑfectissime lib̾os qͦd eis uehe¬
ment̃ inuidet. ⁊ in et̾nitate regnare: Itaq
aliqͦs eoꝵ ꝑ qͦs ãpliꝰ dectꝑe affectat sinit habe-¬

Expanded text:
is peccantibus non pepercit, sed carceribus caliginis inferni retrudens, tradidit in judicio puniendos servari» : infernum hoc appellans, quod inferior pars mundi sit. Noli tis aeris, operatur in filiis diffidentiae, princeps iste rector tenebrarum, id est diabolus diffidentiae filiorum regens eos ad arbitrium suum, quod nec ipse habet liberum ad benefaciendum sed ad maximam maliuolentiam poena sui sceleris obduratusanae fidei credit, aut dicit, hos apostatas angelos ad pristinam pietatem correcta aliquando voluntate converti. Quid ergo operatur haec potestas in filiis diffidentiae, nisi opera sua mala, et in primis maximeque ipsam diffidentiam et infidelitatem qua sunt inimici fidei; per quam scit eos posse mundari, posse sanari, posse perfectissime liberos, quod eis vehementer invidet, in aeternitate regnare? Itaque aliquos eorum, per quos amplius decipere affectat, sinit habe
Abbreviated transcription (Latin):
& ñ subditis ad uetꝰ testam̃tũ ꝑtinentibꝰ po¬
sita ẽ in tãbulis lapideis: s sic̃ sc̃is filiis lib̾e
dat᷑. ꝙ in cordib sc̃bitur᷑: ñ quã memoria te¬
neant ꝙ uita negligant:. s quã sciant intelli¬
gendo. faciant diligendo. in latitudine amo¬
ris. ñ in timoris angustiis.

Expanded text:
non subditis, ad vetus testamentum pertinentibus posita est, in tabulis lapideis; sed sicut sanctis filiis liberadatur, et in cordibus scribitur: non quam memoria teneant, et vita negligant; sed quam sciant intelligendo, faciant diligendo, in latitudine amoris, non in timoris angustiis.
Abbreviated transcription (Latin):
di. qͦd creditũ ẽ mͥ. Numqͥd gͦ talis erat iste
qui dicit. legem pone mͥ płne: qualibꝰ beatꝰ
apłs dic̃ positã legem: Absit. Qd ẽ gͦ qͦd¬
orat ut sibi lexa dño ponat᷑ si ñ pomt̃ iꝰco:
An eo mͦ ñ ponit᷑ iusto. qm᷑ posita ẽ ppło tu¬
maci in tabulis lapideis ñ in tabulis cordis
carnalib. scđm testam̃tũ uetꝰ ex monte sỹna
qͦd in seruitutẽ generat: ñ scd̾m testam̃tũ
ecce dies ueniunt dicit d̃ns. & ꝯsũmabo do¬
mui isrł & domui uida testam̃tũ nouum:¬

Expanded text:
Dei, quod creditum est mihi» . Numquid ergo talis erat iste qui dicit, «Legem pone mihi, Domine,» qualibus beatus Paulus dicit positam legem? Absit. Si enim orat ut sibi lex a Domino ponatur, si non ponitur justo? An eo modo non ponitur justo, quomodo posita est populo contumaci in tabulis lapideis, non in tabulis cordis carnalibus ; secundum Testamentum vetus in monte Sina , quod in servitute generat, non secundum Testamentum Ecce dies veniunt, dicit Dominus, et consummabo domui Israel et domui Juda Testamentum Novum
Abbreviated transcription (Latin):
tam do euacuaret mortẽ iustificatoꝵ impi¬
oꝵ. quã cũ illis uoluit habere omunẽ. Hic
demonstratꝰ ẽ antiqͥs scĩs: ut ita ipsi ꝑ fidem
future passionis eiꝰ. sic̃ nos ꝑ fidem p̃terite
salui fierent. In qntũ eñĩ homo: in tantũ
mediator. In qnͣtũ aũ u̾bũ. ñ mediꝰ: qr eqͣlis

Expanded text:
tam deo euacuaret mortem iustificatorum inpiorum, quam cum illis uoluit habere conmunem. hic demonstratus est antiquis sanctis, ut ita ipsi per fidem futurae passionis eius, sicut nos per fidem praeteritae, salui fierent. in quantum enim homo, in tantum mediator, in quantum autem uerbum, non medius, quia aequalis
Abbreviated transcription (Latin):
homines. oportebat ut haberet aliqͥd
simile dõ aliꝗd simile hominib: ne in
utroq hominib similis longe esset ad̾o
aut in utroq dõ similis. longe eẽt ab hominibꝰ.
atq mediator ñ eẽt. fallax itaq ille mediator
quo ꝑ secreta iuditia tua suꝑbia mereret᷑ il¬
ludi. unũ cũ hominib b̃t. id ẽ peccatũ: aliud
uideri uult habere cũ do: ut qr carnis morta¬
litate ñ regit᷑. ꝓ immortali se ostentet. S qr
stipendiũ peccati mors ẽ: hoc ħt ꝯmune cũ
hominib. unde simul dampnent᷑ in mor-¬
tẽ. Uerax aũ mediator. quẽ sccreta tua mise¬
ricordia demonstrasti humilib. & misisti
ut eiꝰ exemplo etiã ipsã discerent humili¬
tatẽ: mediator ille di & hominũ ħo ẜ iħc.¬

Expanded text:
homines, oportebat ut haberet aliquid simile Deo, aliquid simile hominibus, ne in utroque hominibus similis longe esset a aut in utroque similis Deo longe esset ab hominibus, atque mediator non esset. Fallax itaque ille mediator, quo per secreta judicia tua superbia mereretur illudi, unum cum hominibus habet, id est peccatum: aliud videri vult habere cum Deo, ut quia carnis mortalitate non tegitur, pro immortali se ostentet. Sed quia stipendium peccati mors est, hoc habet commune cum hominibus, unde simul damnetur in mortem. Verax autem mediator, quem secreta tua misericordia demonstrasti humilibus, et misisti ut ejus exemplo etiam ipsam discerent humilitatem, mediator ille Dei et hominum homo J
Abbreviated transcription (Latin):
nis. dormiens diues ẽ. s uigilabit & pauꝑ erit:
sic om̃ia ista uana huiꝰ scl̃i de quibꝰ homines
giudent. in sõpno gaudent. Cuigilab̾t qͣndo
nolunt. si ñ mͦ euigilant qndo utile ẽ ioy in¬
uenient sompnia fuisse illa. & tnsire sicut

Expanded text:
per erit: sic omnia vana ista hujus saeculi, de quibus gaudent in somno. Evigilabunt quando nolunt, si non modo evigilant quando utile est, et inveniunt somnia fuisse illa 7. AMBROS. Et
Abbreviated transcription (Latin):
rẽ tuũ. timorẽq latͦnis: qd latro timet lgis
hominũ. & id̾o facit latͦcinũ: qr sꝑat se
qͥd ñ fecisses: Ergo & ocupiscentiã tuam
malã. ñ amor tollit: s umor p̃mit. Ado¬
uile uenit lupꝰ: latratu canũ & clamore
pastorũ ab ouili repulsus ẽ lupꝰ ipse c¬
dns. S ipsa ẽ iusticia eiꝰ. ñ tua. Nã qͣnidiu
& iusticia ñ ħtꝰ Delectat mału  ñ delec¬
tat bonũ: Delectat om̃ino: s d̾ns dabit
suauitatẽ: ꝙ t̾ra nr̃a dabit fructũ suũ.
Iue nͥ pͥor det suauitatẽ: t̾ra nr̃a ñ habe¬

Expanded text:
rem tuum; timoremque latronis, quod latro timet leges rem tuum; timoremque latronis, quod latro timet leges hominum, et ideo facit latrocinium, quia sperat se quid non fecisses? Ergo et concupiscentiam tuam malam non amor tollit, sed timor premit. Ad ovile venit lupus; latratu canum et clamore pastorum ab ovili reversus est lupus: ipse Dominus: sed ipsa est justitia ejus, non tua. Nam quamdiu et justitia non habet? Delectat malum, et non delectat bonum? Delectat omnino: sed, Dominus dabit suavitatem, et terra nostra dabit fructum suum . Ille nisi prior det sua
Abbreviated transcription (Latin):
cam ut potero: reuelet meliꝰ qui uos possi¬
det: donet ꝙ intellectũ ꝙ affeclũ. Dona¬
bit enĩ effectũ: si donauit affectũ. hoc ẽ enĩ
qͦd uolo dicere. Lege dĩ ꝓposita quisqͥs tumu
erit. & suis uirib eam uplere se posse pu¬
sticiã. s timendo penã: sit quidẽ scd̾m iusti¬
ciã. que ex lege ẽ homo sine querela: ñ fura¬
tͣ ñ adult̾at. ñ dicit falsũ testimoniũ. ñ fac̃
homicidiũ. ñ ꝯcupiscit rẽ ꝓximi sui. Potest
hoc: Potest fortassis. Unde: Timore pene.
Qmͣqm qͥ timore pene ñ ꝯcupiscit: puto qr
ꝯcupiscit. Terrore ingenti armoꝵ atq teloꝵ
& cͥcumdantis forsitan multitudinis. uel
obiuã euntis. & leo reuocat᷑ a p̃da: ꝙ tam̃
leo uenit: leo redit. Pred̾a ñ rapuit: ñ ma¬
litiã posuit. Si talis adhuc iusticia ẽ. qua
iusticia tͥ ꝯsulis. ne torq̃aris: qͥd magnũ ẽ pe¬
nã timere: Qͥs eam ñ timꝙ: Qs latꝰ. quis
sceleratꝰ qͥs nefarius: S hoc int̾ẽ. int̾ timo¬

Expanded text:
cam ut potero: revelet melius qui vos possidet, donet et intellectum et affectum. Donabit enim effectum, si donabit affectum. Hoc est enim quod volo dicere: lege Dei perit, et suis viribus eam implere se posse pustitiam, sed timendo poenam; fuit quidem secundum justitiam, quae ex lege est, homo sine querela; non furatur, non adulterat, non dicit falsum testimonium, non facit homicidium, non concupiscit rem proximi sui: potest hoc, potest fortassis; unde? Timore poenae. Quanquam qui timore poenae non concupiscit, puto quia concupiscit. Terrore ingenti armorum atque telorum, et circumdantis forsitan multitudinis vel obviam euntis, etiam leo revocatur a praeda: et tamen leo venit, leo redit; praedam non rapuit, non malitiam posuit. Si talis es, adhuc justitia est, qua justitia tibi consulis ne torquearis. Quid magnum est, poenam timere? Quis eam non timet? quis latro, quis sceleratus, quis nefarius? Sed hoc interest inter timo
Abbreviated transcription (Latin):
hend̾a. in quo & ꝯp̃hensus sũ a xp̃o iħu. Preue¬
nit me iusticia ipsiꝰ: sequat᷑ illũ mea. Tẽ autẽ
scquet᷑ mea: si ñ sit mea. Si qͦmꝰ occurrã: ñ qr
iam acceꝑim. aut iam ꝑfectus sim. Ceꝑunt mi¬
rari qui hoc audiebant dicentẽ apłm: ñ qr
tate flagrabat: uirtutes oꝑabat᷑. inuictissi me
p̃dicabat. om̃s ꝑsecutiones tolerabat. in oĩb
patiens. amans eccl̃iam. sollicitudinẽ om̃iũ
eccłiarũ corde gestans: qͥd nondũ acceꝑat: Nõ
qr iam acceꝑim: aut iam ꝑfectꝰ sim. Qͥd ẽ qͣd
dicis: Dicis. & miram᷑: dicis. ꝙ stupemus.
Nouimꝰ enĩ quẽ audiamꝰ. Qͥd dicis: Fr̃s ait
ego me ñ arbitror app̃hendisse. Nolite inqͥt¬
putare me falli: plus me ipse noui. qͣm uos.
Scio quid mͥ desit: nescio qͥd assit. Ego me ip̃m
ñ arbitror app̃hendisse. Unũ aũ: Hoc me
ñ arbitror app̃hendissẽ. Unũ. Multa habeo:
: unũ nond̃u app̃hendi. Unam petii a d̾no:
hanc requirã. Qͥd petisti: Quid requiris:

Expanded text:
hensus sum a Christo Jesu. Praevenit me justitia ipsius, sequatur illum mea. Tunc autem sequetur mea, si non sit mea. Si quo modo occurram. Non quia jam acceperim, aut jam perfectus sim. Coeperunt mirari, qui hoc audiebant dicentem Apostolum: Ntate flagrabat, virtutes operabatur, invictissime praedicabat, omnes persecutiones tolerabat, in omnibus patiens, amans Ecclesiam, sollicitudinem omnium Ecclesiarum corde gestans: quid nondum acceperat? Non quia jam acceperim, aut jam perfectus sim. Quid est quod dicis? Dicis, et miramur; dicis, et stupemus. Novimus enim quid audiamus: quid dicis? FratEgo me non arbitror apprehendisse. Nolite, inquit, in me falli: plus me ipse novi quam vos. Si nescio quid mihi desit; nescio quid adsit. Ego me ipsum non arbitror apprehendisse. Unum autem: hoc non me arbitror apprehendisse. Multa habeo, et unum nondum apprehendi. Unam petii a Domino, hanc requiram. Quid petisti, aut quid requiris?
Abbreviated transcription (Latin):
ipse resurrexit a mortuis ꝙ iã ñ moritur.&
mors ei ultra ñ d̾nabit᷑: sic & nos: Mirabiliꝰ
ut ita dicã. Nam illius caro ñ uidit corrup¬
tionẽ: nr̃a de cinere reꝑatur. Magnũ ẽ quidẽ
qr p̾cessit in exemplo. & dedit nob̃ qͥd sꝑemꝰ:
s ñ hoc ẽ sołu illi qui de iusticia loquebatur.
ñ sua. s illa que ex dõ ẽ: & ibi nominauit uir¬
tutẽ resurrectionis xͥ. Agnosce ibi iustificati¬
onẽ tuã. Ex illiꝰ enĩ resurrectione iustisicam̃
tamꝙ a petra circũcidam̃. Ppt̾ea inde cepit. Nos
sumꝰ circuicisio. Unde cͥcũcisio: A petra. Qua
petra: xp̃o. Quomͦ octauo die: Qmͦ resurre-¬

Expanded text:
surrexit a mortuis, et jam non moritur, et mors ei ultra non dominabitur .; sic et nos, mirabilius, ut ita dicam? Nam illius caro non vidit corruptionem, nostra de cinere reparatur. Magnum est quidem, quia praecessit in exemplo, et dedit nobis quid speraremus: sed non hoc est solum illi qui de justitia loquebatur non sua, sed illa quae ex Deo est, et ibi nominavit virtutem resurrectionis Christi: agnosce ibi justificationem tuam. Ex illius enim resurrectione justificamur, tanquam a petra circumcidamur. Propterea inde coepit, Nos sumus circumcisio. Unde circumcisio? A petra. Qua petra? Christo. Quomodo? Octavo die. Quomodo ressurre
Abbreviated transcription (Latin):
tismum in mortem:ut quemadmodum
xͦ resurrexit a mortuis: sic & nos in nouitate
uite ambulemꝰ. Morere. ut uiuas: sepelire.
ut resurgas. Cũ enĩ sepultus fueris. ꝙ resurre-¬
xeris: tc̃ uerũ erit sursũ cor. Si qmͦ occurrã¬

Expanded text:
tismum in mortem; ut quemadmodum Christus surrexit a mortuis, sic et nos in novitate vitae ambulemus . Morere, ut vivas: sepelire, ut resurgas. Cum enim sepultus fueris, et resurrexeris; tunc verum erit, Sursum cor. Sapuit qu
Abbreviated transcription (Latin):
at nos. Eris opusłi. ñ sołu qr homo es: s g̾
qr iustus es. Melius ẽ enĩ iustũ ẽẽ: qͣm homi¬
nẽ eẽ. Si hominẽ te fecit ds. ꝙ iustũ tu te fa¬
cis: meliꝰ aliqͥd facis. qm̃ fecit ds. S sine te. fe¬
cit te ds. Non enĩ adhibuisti aliquẽ osensũ:
iustificat sine te. Ergo fecit nescientẽ: iꝰtifi¬
cat uolentẽ. Iam̃ ipse iustificat: ne iꝰticia¬

Expanded text:
at nos. Eris opus Dei, non solum quia homo es, sed etiam quia justus es. Melius est enim justum esse, quam te hominem esse. Si hominem te fecit Deus, et justum tu te facis; melius aliquid facis quam fecit Deus. Sed sine te fecit te Deus. Non enim adhibuisti aliquem consensumjustificat sine te. Ergo fecit nescientem, justificat volentem. Tamen ipse justificat, ne si
Abbreviated transcription (Latin):
habeã: nicħ mͥ ꝓdest. Ut ꝓsit tͥ ꝯmunicatio
passionũ xͥ: caritas assit. Unde t̾ caritas:
omencdacissima infirmitas: Unde tͥ caritaᷤᷤ
dei: Uis ostendo tͥ unde sit tͥ: Ip̃m int̾ro¬
ga horreariũ dnicum. Si enĩ in te fuerit
caritas di: omunicabis xp̃i passiombꝰ: ꝯ
uerꝰ eris martyr. In qͦ caritas coronat᷑. ipse
erit uerus martyr. U̾nde gͦ tͥ: Habemꝰ the-¬
saurũ istũ in uasis fictilibꝰ ait ipse apłs: ut e¬
minentia sit uirtutis di. ꝙ ñ ex nob̃. Ergo un¬

Expanded text:
hil mihi prodest . Ut prosit tibi communicatio passionum Christi, charitas adsit. Unde tibi charitas? O mendicissima infirmitas, unde tibi charitas Dei? Vis ostendo tibi unde sit tibi? Ipsum interroga horrearium dominicum. Si enim in te fuerit charitas Dei, communicabis Christi passionibus et verus eris martyr. In quo charitas coronatur, ipse erit verus martyr. Unde ergo tibi? Habemus thesaurum istum in vasis fictilibus, ait ipse Apostolus, ut eminentia virtutis si
Abbreviated transcription (Latin):
nũ eiꝰ. & ipsa uirtus tua erit. Cõmunica¬
erit in ꝯmunicationibꝰ passionũ xͥ si caritas
ñ erit: Nonne inueniunt᷑ torti latrones.
in tanta fortitudine corpoꝵ. ut quid̾a eoꝵ
ñ solum ꝯscios ꝓdere noluerintꝰ. s nec no-¬
mina sua ꝯfiteri dignati sint. int̾ cruciatꝰ.
int̾ torm̃ta esfossis laterib ꝙ pene ꝑditis
m̃bris. manserit animꝰ in obstinatione ne¬
quissima: Ui deg̃ qͥd amabant: fac̃ẽ enĩ
ista sine magno amore ñ pot̾ant. S ñ sic amat᷑
ds. Ds̃ ñ amat᷑ nͥ de deo. Amauit ille nescio qͥd
aliud de carne. sic̃ homo. Qͣdlib amau̾it. soci
qͦdlib amau̾it: multũ amauit: qui torqueri
potuit. defic̾e ñ potuit. Si gͦille ñ potuit tã¬
ta ꝑferre sine amore: nec tu pot̾is cõmunica

Expanded text:
municaerit in communicationibus passionum Christi, si charitas non erit? Nonne inveniuntur torti latrones in tanta fortitudine corporum, ut quidam eorum non solum conscios prodere noluerint, sed nec nomina sua confiteri dignati sint; inter cruciatus, inter tormenta, effossis lateribus, et pene perditis membris, manserit animus in obstinatione nequissima? Vide ergo quid amabant. Facere ista sine magno amore non poterant. Sed non sic amator Dei. Deus non amatur, nisi de Deo. Amavit ille nescio quid aliud de carne, sicut homo. Quodlibet amaverit, socioquodlibet amaverit, multum amapotuit, deficere non potuit; si ergo ille non potuit tanta perferre sine amore; nec tu poteris communicare
Abbreviated transcription (Latin):
la: ñ h̾ns iusticiã meã que ex lege ẽ. Si meã
dixerat: quare addidit ex lege: Si enĩ ex le¬
ge ẽ. qͦmͦ tua ẽ: Numqͥd tutͥ imposuisti le-¬
gem: Ds legem dedit. ds legem imposuit:
ds te legi sue obtemꝑare p̃cepit. Lex site ñ
doceret quẽad modu uiuere deberes: qͦmͦ
posses habere iusticiã sine q̃rela scd̾m legẽ:
Si scd̾m legem habes: qͦmͦ dicis ñ h̃ns meã
iusticiã que ex lege ẽ. s illam que ex fide ẽ¬

Expanded text:
abens meam justitiam, quae ex lege est. Si meam dixerat, quare addidit ex lege? Si enim ex lege est, quomodo tua est? Numquid tu tibi imposuisti legem? Deus legem dedit, Deus legem imposuit, Deus legi suae te obtemperare praecepit. Lex si non te doceret quemadmodum vivere deberes, quomodo posses habere justitiam sine querela secundum legem? si secundum legem habes, quomodo dicis, Non habens meam justitiam, quae ex lege est, sed eam quae e
Abbreviated transcription (Latin):
adũsariũ uideret᷑: impatient̾ ferebam: acter
ꝑsequebar. Hec apud udeos nobilitas: s apd̃
xp̃m querit᷑ humilitas. Ido ibi iste saulus:
bic paulus. Saulus: a saule. nom̃ diriuat᷑. Qͥ
fuerit saul nostis: ipsiꝰ electa ẽ statura ꝓ cẽ¬
ra. dic cũ deseribit scͥptura: qd suꝑeminens
eẽt om̃ib. qndo electus ẽ ut ungeret᷑ in regẽ.
Non fuit sic paulus. s factus paulͦ. Paulus enĩ
paruus. ideo paulus modicus. Gͦ scd̃m emulati¬
onẽ inquit ꝑsequens eccłiam di. Hinc intelli¬
gant homines qͣlis apud iudeos fuerim: qui

Expanded text:
adversarium videretur, impatienter ferebam, acriter adversarium videretur, impatienter ferebam, acriter insequebar. Haec apud Judaeos nobilitas: sed apud Christum quaeritur humilitas. Ideo ibi iste Saulus, hic Paulus. Saulus a Saüle nomen derivatur. Qui fuerit Saül, nostis: ipsius electa est statura proceris. Sic eum describit Scriptura, quod supereminens esset omnibus, quando electus est ut ungeretur in regem . Non fuit sic Paulus, sed factus Paulus. Paulus enim parvus, ideo Paulus modicus. Ergo, secundum aemulationem, inquit, persequens Ecclesiam. Hinc intelligant homines, qualis apu
Abbreviated transcription (Latin):
parentib natus uideus. habeo cͥcumcisionẽ oe-¬
taui dici. Ex genẽ isrł̃. de tribu beniamin: he¬
breus ex hebreis: scd̾m legem phariseus. Prima-¬
rii quida erant: ꝙ quasi ad nobilitatẽ uidai-¬
cã segregati. ñ ꝯtemptibili plebi ꝯmixti: qui
dicebant᷑ pharisei. Nam dr hoc ũbum qͣsi segre¬
gationẽ int̾p̃tari: qͦmͦ in latina lingua dr
templo. Remansit autẽ ad tempłu tribꝰ uida:
ꝙ tribꝰ beniamin. Trib leui in sacerdotibus:
tribꝰ uda regia. & trib bemamin. Hoc so¬
lum remanserat ad ierłm. ⁊ ad templũ dñiq̃n
facta ẽ illa seꝑatio in seruo salomonis. Nõ
gͦ leuit̾ accipiatis. qͦd ait tͥbum beniamin:. ĩ¬
herens uide. ñ recedens a templo. Hebreus.
exbebreis. scd̾m legem phariseus: scd̃m emu¬
lationẽ ꝑseqñs eccłiam dĩ. Int̾ merita sua cõ¬
memorat: qd̾ fuerit ꝑsecutor. Scd̃m emula¬
tionẽ inquit. Quã emulationẽ: Non eram
inqͥt piger uideus. Quicqͥd erat qͦd legi meȩ

Expanded text:
umcisionem octavi diei. Ex genere Israel, de tribu Benjamin, Hebraeus ex Hebraeis, secundum Legem pharisaeus. Primarii quidam erant, et quasi ad nobilitatem Judaicam segregati, non contemptibili plebi commixti, qui dicebantur Pharisaei. Nam dicitur hoc verbum, quasi segregationem interpretari, quomodo in latina lingua dicitur templo. Remansit autem ad templum tribus Juda, et tribus Benjamin. Tribus Levi in sacerdotibus, tribus Juda regia, et tribus Benjamin, hoc solum remansit ad Jerusalem et ad templum Dei, quando facta est separatio illa in servo Salomonis . Non ergo leviter accipiatis quod ait, tribu Benjamin: inhaerens Judae, non recedens a templo. Hebraeus ex Hebraeis, secundum legem pharisaeus, secundum aemulationem persequens Ecclesiam. Inter merita sua commemorat quod fuerit persecutor: secundum aemulationem, inquit. Quam aemulationem? Non eram, inquit, piger Judaeus: quidquid erat quod Legi meae
Abbreviated transcription (Latin):
uenisse ad xp̃m. nͥ hoc qd fuit scd̃m iusticiã
que in lege ẽ sine querela. int̾ damꝑna ꝙ de¬
t̾menta & stercora ꝯputasset. Sequam᷑ gͦ. &
accedamꝰ aliqnͣtũ: ne forte in ipsis ũbis apłi
elucescat aliqͥd nob̾. unde ista remoueat᷑ &
soluatur obscuritas. Detͥm̃ta inquit credidi
hec om̃ia. & stercora existimaui: ut xp̃m lu¬

Expanded text:
m, nisi hoc quod fuit secundum justitiam, quae in lege est, sine querela, inter damna et detrimenta et stercora computasset. Sequamur ergo, et accedamus aliquantum, ne forte in ipsis verbis Apostoli elucescat nobis aliquid, unde ista removeatur et solvatur obscuritas. Detrimenta, inquit, credidi haec omnia, et stercora existimavi, ut Christum lu
Abbreviated transcription (Latin):
inquit scͥptura iustificationibꝰ dn am̃bu¬
lantes sine querela. Ecce hoc erat & paulus
nr̃. qnͣdo saułꝰ erat: in lege sine querela am¬
bulabat: & qd in eo fuit sine q̃rela. hoc de illo
faciebat magnã quercłã. Quid gͦ putamꝰ fr̃s:
eẽ sine q̃rela scd̾m iusticiã que ex lege ẽ. ma¬

Expanded text:
t Scriptura, justificationibus Domini ambulantes sine querela . Ecce hoc erat et Paulus noster, quando Saulus erat. In lege sine querela ambulabat: et quod in eo fuit sine querela, hoc de illo faciebat magnam querelam. Quid ergo putamus, fratres, esse sine querela secundum justitiam, quae in lege est, ma
Abbreviated transcription (Latin):
tuis. in dampnis. in stercorib ꝯputas. ut xp̃m
lucͥfacus: gͦ iusticia illa a xp̃o ꝓhibebat. Ob¬
secro te: expone boc paululum: do ꝓpitio di¬
camꝰ. illuminet ꝙ nos a quo ꝙ ipse illumina¬
tus ẽ. qͥ epłam istã scͥpsit nob̃: ñ atram̃to. s
difficile intelligere hoc: cũ ꝯstet legem sc̃am
om̃ino int̾ fideles catholicos ita ut nemo
dissentiat nͥ qͥ ñ uult eẽ catbolicꝰ. hanc legẽ
ñ datam nͥ a dno d̾o nr̃o: scd̾m istã iusticiã
que in lege ẽ ou̾sari sine querela. impedi-

Expanded text:
tuis, in damnis, in stercoribus computas, ut Christum lucrifacias, ergo justitia illa a Christo prohibebat? Obsecro te, expone hoc paululum. Deo potius dicamus, ut illuminet et nos, a quo ipse illuminatus est, qui Epistolam istam scripsit nobis, non adifficile intelligere hoc: cum constet legem sanctam omnino inter fideles catholicos; ita ut nemo dissentiat, nisi qui non vult esse catholicus, hanc legem non datam nisi a Domino Deo nostro: secundum istam justitiam, quae i
Abbreviated transcription (Latin):
uidr ꝓp̾e ad d̾nm ꝑtin̾e: qr eo die dñs re¬
surrexit. Reddita ẽ petra. c̃cumcidant᷑
qui uolunt dicẽ. nos enĩ sumꝰ cͥcumcisio.
Traditꝰ ẽ enĩ ꝓpt̾ peccata nr̃a: & resurrexit
ꝓpt̾ iustificationẽ nr̃am. Iustificatio

Expanded text:
ie ad Dominum pertinere: quia eo die Dominus resurrexit. Reddita est petra, circumcidantur qui volunt dicere, Nos enim sumus circumcisio. Traditus est enim propter peccata nostra, et resurrexi propter justificationem nostram . Justificatio
Abbreviated transcription (Latin):
gͦait nos sumꝰ circũcisio: uidete qͥd uoluerit
intelligi in illa circumcisione. que in um¬
bra data ẽ significante: que remota ẽ luce
ueniente. Curaũ ñ dixerit nos habemꝰ cir-¬
cũcisionẽ. s nos sumꝰ circũcisio: sic accipite
dicit. dicendo nos eẽ iusticiã. qm dicendo
nos ẽẽ iustos: sic ram̃ ut cũ iusticiã dicit.
c̃ẽ iustos intelligamꝰ. Non enĩ illa inꝯmu¬
tabilis iusticia cuiꝰ participes facti sumꝰ.¬

Expanded text:
ergo ait, Nos sumus circumcisio; videte quid voluerit intelligi in illa circumcisione, quae in umbra data est significante, quae remota est luce veniente. Cur autem non dixerit, Nos habemus circumcisionem; sed, Nos sumus circumcisio: sic accipite dicit dicendo nos esse justitiam, quam dicendo nos esse justos: ita tamen ut cum justitiam dicit esse, justos intelligamus. Non enim sumus illa incommutabilis justitia, cujus participes facti sum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ głia in pudendis eoꝵ. Intellige tu circũ¬
cisionẽ: & esto circũcisio. Intellige & esto.
Intellectꝰ enĩ bonꝰ: s oĩbꝰ qͥ faciunt eũ. Nõ itaq
die: Q a in ebdomadibꝰ ide pͥmꝰ qͥ ⁊ octauus.
Completis enĩ septẽ dieb: reditur ad pri¬
mũ. finitur septimꝰ. dñs sepultꝰ. reditur
ad pͥmũ. dns resuscitatꝰ. Dñi enĩ resusci¬
tatio ꝓmisit nob̃ ȩt̾nam diẽ: & consecra

Expanded text:
ia in pudendis eorum . Intellige tu circumcisionem, et esto circumcisio: intellige, et esto, Intellectus enim bonus, sed omnibus qui faciunt eum . Non utique die? Quia in hebdomadibus idem primus qui octavus. Completis enim septem diebus, reditur ad primum. Finitur septimus, Dominus sepultus: reditur ad primum, Dominus resuscitatus. Domini enim resuscitatio promisit nobis aeternum di
Abbreviated transcription (Latin):
&̾ latini sic ħnt: qui sp̃ui dei seruientes.
Greciaũ om̃s: aut pene om̃s. In ñ nullis aũ
exemplarib latinis inuenimꝰ. ñ sp̃ui dei
seruimꝰ: s spu d̾o seruimꝰ. S qui in hoc er-¬
rant & auctoritati gͣmiori cedere detrectant:
numqͥd & illud uariũ in codicib repperiũt.
nescitis quia corꝑa ur̃a tempłu in uob̃ ẽ sp̃c sc̃i

Expanded text:
tini sic habent: qui spiritui dei seruimus; graeci autem omnes ant paene omnes. in nonnullis autem exemplaribus latinis inuenimus non spiritui dei seruimus, sed spiritu deo seruimus. sed qui in hoc errant et auctoritati grauiori cedere detractant, numquid et illud uarium in codicibus reperiunt: nescitis, quia corpora uestra templum in uobis est spi
Abbreviated transcription (Latin):
s quem admod̾u dr magna ibi iuuentus ẽ.
ꝓ multis niuenibꝰ. sic dr iusticia. ut intelligã¬
tͣiusti. Audite hoc ipm̃ euidentiꝰ. eodẽ dicen¬
te apło. Ut nos inquit simꝰ iusticia di in ipso.
Simꝰ iusticia. ñ nr̃a s dĩ: ab illo accepta. ñ a no¬
b̾assũpta: imꝑtita. ñ usurpata: donata. ñ¬

Expanded text:
d quemadmodum dicitur, Magna ibi juventus est, pro multis juvenibus; sic dicitur justitia, ut intelligantur justi. Audite hoc ipsum evidentius, eodem dicente Apostolo, Ut nos, inquit, simus justitia Dei in ipso . Nos simus justitia, non nostra, sed Dei; ab illo accepta, non a nobis assumpta; impertita, non usurpata; donata, n
Abbreviated transcription (Latin):
que dõ debet᷑. Scd̃m hanc enĩ seruitutẽ di¬
ctũ ẽ. dnm dm tuũ adorabis: & illi soli
seruies. Lã hoc distinctius in groca scͥptura
inuenit᷑: latreusis enĩ ħt. Porro si tali serui¬
tute creature seruire ꝓhibem᷑. qndoquid̃s
dictũ ẽ dnm d̾m tuũ adorabis. & illi soli
seruies: unde & apł̃s detestatur eos qui co¬
luert̃ & seruiert̃ creature potiꝰ qͣm crea¬
tori: ñ ẽ utiq creatura sp̃c sẽs: cui ab om̃ib¬

Expanded text:
em. secundum hanc enim seruitutem dictum est: dominum deum tuum adorabis et illi soli seruies. nam hoc distinctius in graeca scriptura inuenitur ????? enim habet. porro si tali seruitute creaturae seruire prohibemur — quando quidem dictum est: dominum deum tuum adorabis et illi soli seruies; unde et apostolus detestatur eos qui coluerunt et seruierunt creaturae potius quam creatori—non est utique creatura spiritus sanctus, cui ab omnib
Abbreviated transcription (Latin):
cator: Quorũ pͥmꝰ ego sũ: qr om̃ib peior sũ.
Ergo peiorẽ uoluit intelligi pͥmũ: qͦmͦ in
artificib. quicumq uult edificare. qͥd di¬
cit: Quis ẽ hic pͥmꝰ structor: qͥs ẽ hic pͥmꝰ
faber: Aut si curari uult. qͥs ẽ hic pͥmꝰ me¬
dicꝰ : Non utiq int̾rogat quis pͥor sit etate.
aut quis pͥor sit ꝓfessione: s qͥs pͥor sit ar¬
te. Qͦmͦ illi in arte pͥmi: sic iste in iniqͥta¬
te pͥmus. Quare paulꝰ in iniquitate pͥmꝰ:
Recolite saułu: & inuenietis paułu. At¬
tenditis paułu: obliti estis saułu. Attendi¬
tis ad pastorẽ: obliti estis lupũ. Nonne
ille ẽ cui ad lapidand̃u stephanũ manꝰ
una ñ sufficiebat: ꝙ alioꝵ uestim̃ta
seruabat: Nonne ipse ẽ qui eccłiã uͥq¬
ꝑsequebat᷑: Nonne ipse ẽ qui litt̾as ac¬
ceꝑat a pͥncipibꝰ sacerdotũ. qi parũ illi
erat ꝑsequi xͥanos qui erant in ierł̃m.
s uolebat ad alia loca uenire: uͥ eos inuenire
& ligaret ꝙ puniendos adduceret: Nonne

Expanded text:
o, Quorum primus ego sum? Quia omnibus pejor sum. Ergo pejorem voluit intelligi primum. Quomodo in artificibus, quicumque vult aedificare, quid dicit? Quis est hic primus structor? quis est primus faber? Aut si curari vult, Quis est hic primus medicus? Non utique interrogat quis prior sit aetate, aut quis prior sit professione; sed quis prior sit arte. Quomodo illi in arte primi, sic iste in iniquitate primus. Quare Paulus in iniquitate primus? Recolite Saulum, et invenietis. Attenditis Paulum, obliti estis Saulum: attenditis ad pastorem, obliti estis lupum. Nonne ille est cui ad lapidandum Stephanum manus una non sufficiebat, et aliorum vestimenta servabat? Nonne ipse est qui Ecclesiam usequebatur? Nonne ipse est qui litteras acceperat a principibus sacerdotum? Quia parum illi erat persequi Christianos, qui erant in Jerusalem; sed volebat ad alia loca venire, ubi eos inveniret, et ligaret, et puniendos adduceret. Nonne
Abbreviated transcription (Latin):
łꝰ gratulat᷑ se ad dĩ ꝑtinuisse miscd̾iam:
qui pͥmus hoc ẽ excellens in peccatis inũe¬
mitatẽ ꝓpt̾ eos qui credituri ft̃ illi ĩ in¬
tã ȩt̾nã: ut dicant sibi om̃s.S paulꝰ sam¬
tusẽ. ego quare desꝑo: Si a tanto medico
tã desꝑatus eger sanatꝰ ẽ. ego cur uuln̾ibꝰ
meis illas manꝰ ñ optabo: ad illas manꝰ
ñ festinabo: Ut hoc dic̾e̾nt homines: id̾o
tũ inueniat: ñ ibi q̃rit m̃cedẽ s cõmen
maneã in peccato. q ꝓpt̾ me uenit xp̃e.¬

Expanded text:
lus gratulatur se ad Dei pervenisse misericordiam, quia primus, hoc est excellens in peccatis invenmitatem, propter eos qui credituri sunt illi in vitam aeternam: ut dicant sibi omnes, Si Paulus sanatus est, ego quare despero? Si a tanto medico tam desperatus aeger sanatus est, ego cur vulneribus meis illas manus non aptabo? ad illas manus non festinabo? Ut hoc dicerent homines, ideo tum inveniat; non ibi quaerit mercedem, sed commendManeam in peccato, quia propter me venit
Abbreviated transcription (Latin):
facẽ: quorũ pͥmus ego sũ. Qͦmͦ erat pͥmus:
Ante illũ ñ fuert̃ tot peccatores iudei: Ante
illũ ñ fuert̃ peccatores in genere humano:
Ante illũ in om̃ibꝰ hominibꝰ nemo pecc̃o
tenebat᷑: Qdã ñ ante illũ fuit: qͥ pͥmꝰ pec¬

Expanded text:
 quorum primus ego sum. Quomodo erat primus? Ante illum non fuerunt peccatores tot Judaei? Ante illum non fuerunt peccatores in genere humano? Ante illum in omnibus hominibus nemo peccato tenebatur? Adam non ante illum fuit, qui primus pec
Abbreviated transcription (Latin):
te surrepat uob̃. qr uos aliquio etis: qui aũ
seip̾m putat aliqd eẽ. cũ nichil sit. seipm se¬
ducit. & qui se putat aliquid scire: necdu scit
quẽ admod̾u oportet scire. Ergo & si qͥd alit̾
sapitis quasi paruuli. id qͦ ds̃ uob̃ reuelabit¬

Expanded text:
os aliquid estis. Qui autem se ipsum putat esse aliquid, cum nihil sit, se ipsum seducit . Et qui se putat aliquid scire, necdum scit quemadmodum oportet scire . Ergo, Et si quid aliter sapitis, quasi parvuli; id quoque vobi
Abbreviated transcription (Latin):
Adhuc seqr: adhuc ꝓficio. adhuc am̃bulo: ad¬
huc in uia sũ. adhuc me extendo: nond̾u pue-¬
ni. Ergo ꝙ si tu ambulas. si te extendis. si ea q̃
uentura st̃ cogitas: obliuisce̾ p̃t̾ita: noliĩ ea respi-¬
cere. ne ibi remaneas ubi respexeris. Mem̃to
uroris loth. Quicumq gͦ ꝑfecti: hoc sapiamꝰ.
Dixerat ñ sũ ꝑfectus. &dicit qͦt qͦt ꝑfecti hoc

Expanded text:
Adhuc enim proficio, adhuc ambulo, adhuc in via sum, adhuc me extendo: nondum peni. Ergo si et tu ambulas, si te extendis, si ea quae ventura sunt cogitas; obliviscere praeterita, noli in ea respicere, ne ibi remaneas ubi respexeris. Mementote uxoris Lot . Quotquot ergo perfecti, hoc sapiamus. Dixerat, Non sum perfectus, et dicit, Quotquot perfecti, ho
Abbreviated transcription (Latin):
eo remaneamꝰ: s in eo ambulemꝰ. Nidetis qi
uiatores sumꝰ. Dicitis. qͥd ẽ ambulare: Bre-¬
uit̾ dico. ꝓficẽ: ne forte ñ intelligatis. ꝙ pigriꝰ
ambuletis. ꝓficite fr̃s mei: discutite uos
semꝑ sine dolo: sine adulatione. sine palpa¬
tione. Non enĩ aliquis ẽ. intꝰ tecũ: cui eru¬
bescas. & iactes te. Est ibi: s cui placet hu-¬
militas ipse te ꝓbet. Pba & te ip̃m iu ip̃ẽ.
Semꝑ tͥ displiceat qͦd es: si uis ꝑuenire ad qͦd
nond̾u es. Nã uͥ tͥ placuisti: ibi remansisti.
Si aũ dix̾is. sufficit: ꝙ pisti. Semꝑ adde. sẽꝑ
ambula. semꝑ ꝓfice: noli in uia remanere.
noli retro redire. noli deuiare. Remanet
qui ñ ꝓficit: retro redit qui ad ea rcuoluit᷑
unde iã abscesserat:. deuiat qui apostarat.
Melius uł claudus in uia: qm cursor ũt̾ uiam.

Expanded text:
eo remaneamus, sed in eo ambulemus. Videtis quia viatores sumus. Dicitis, Quid est ambulare? Breviter dico, Proficere; ne forte non intelligatis, et pigrius ambuletis. Proficite, fratres mei, discutite vos semper sine dolo, sine adulatione, sine palpatione. Non enim aliquis est intus tecum, cui erubescas, et jactes te. Est ibi, sed cui placet humilitas, ipse te probet. Proba et te ipsum tu ipse. Semper tibi displiceat quod es, si vis pervenire ad id quod nondum es. Nam ubi tibi placuisti, ibi remansisti. Si autem dixeris, Sufficit; et peristi: Semper adde, semper ambula, semper profice: noli in via remanere, noli retro redire, noli deviare. Remanet, qui non proficit; retro redit, qui ad ea revolvitur unde jam abscesserat; deviat, qui apostatat. Melius it claudus in via, quam cursor praeter viam.
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ peccare hominẽ scientẽ. qͣm nescientẽ.
Nec tñ id̾o ꝯfugiend̾u ẽ ad ignorantie tene¬
bras: ut in eis quisq reqͥrat excusationẽ.
Aliud ẽ enĩ nescisse: aliud scire noluisse. Uo¬
luntas quippe argunit᷑. in eo de qͦ d̾r: noluit
intellig̾e ut bñ ageret. S & illa ignoran¬
tia. que ñ ẽ eoꝵ qui scire uolunt. s coꝵqͥ
tamꝙͣ simplicit̾ nesciunt᷑. neminẽ sic excu-¬
sat. ut sempit̾no igne ñ ardeat. s ppt̾ea ñ
credidit qr ñ audiuit om̃ino qͥd crederet:
s fortasse ut minꝰ ardeat. Non enĩ sine cau¬
sa dictũ ẽ. Effunde iram tuã ingentes q̃
te ñ nouert̃. &̾ illud qͣd ait apłs: cũ uen̾it¬

Expanded text:
 peccare hominem scientem, quam nescientem. Nec tamen ideo confugiendum est ad ignorantiae tenebras ut in eis quisque requirat excusationem. Aliud est enim nescivisse, aliud scire noluisse. Voluntas quippe arguitur in eo de quo dicitur: « Noluit intelligere ut bene ageret . » Sed et illa ignorantia, quae non est eorum qui scam simpliciter nesciunt, neminem sic excusat, ut sempiterno igne non ardeat, si propterea non credidit, quia non audiuit omnino quid crederet, sed fortasse, ut mitius ardeat. non enim sine causa dictum est: effunde iram tuam in gentes, quae te non nouerunt, et illud quod ait apostolu
Abbreviated transcription (Latin):
ĩmobile debet corde retinẽ ierł̃m cap¬
tiuã ab huiꝰ scłi babylonia decursis temꝑibꝰ
libari: nulłuq ex illa ẽẽ ꝑiturũ: qr qui ꝑi¬
erit. ñ exilła erat. firmũ enĩ fundam̃tũ dei
stat: ħns signacułu hoc. Nouit dͥns qui st̃ eiꝰ.
& recedat ab iniquitate om̃is qui nominat

Expanded text:
immobile debet corde retineri Hierusalem captivam ab hujus saeculi Babylonia decursis temporibus liberari: nullumque ex illa esse periturum, quia qui perierit non ex illa erat, firmum enim fundamentum Dei stat habens signaculum hoc: novit Dominus qui sunt ejus, et recedet ab omni iniquitate om
Abbreviated transcription (Latin):
int̾pellent: sic̃ isti decem stetert̃ alonge.
&ꝰ leuauert̃ uocem dicentes. Iħu p̃ceptor:
miserere nr̃i. Nam & qd p̃ceptorẽ uocant.
quo nomine nescio utrum quisꝙͣ d̾nm
int̾pellau̾it ꝓ medicina corꝑali: satis pu¬
to significari lepram falsã eẽ doctrinam.
quã bonꝰ p̃ceptor absterget. Per ipsũ enĩ¬

Expanded text:
cem steterunt a longe, et levaverunt vocem, dicentes: Jesu praeceptor, miserere nostri. Nam et quod praeceptorem vocant, quo nomine nescio, utrum quisquam Dominum interpellaverit pro medicina corporali, satis puto significare lepram falsam esse doctrinam, quam bonus praeceptor abstergit. Sace
Abbreviated transcription (Latin):
die iustus uider. Primo benignꝰ pat̾. ut eru¬
eret de lacu miserie. ut donaret peccata.
lib̾aret de luto limr: pꝰea iustꝰ iudex. reddenᷤ
bene ambulanti qͦd ꝓmisit: cui pͥmo. ut
bene ambularet donauit. Ex Ix p̃s.¬
pon̾e: ut in ea que nob̃ ꝓmittunt᷑ inten¬
damꝰ. Ergo nec ex p̃t̾ita uita nr̃a: nec ex p̃sen¬
ti delectari debemꝰ. Hoc enĩ monet apls di¬
cens. Quẽ enĩ aliqndo fructũ habuistis. in¬
quib nc̃ erubescitis: Reuocandus ẽ ani¬
mꝰ a recordandis cũ quadã delectatione pre¬
teritis. & cũ quad̾ã ꝯcupiscentia fruendi:
ne redeamꝰ corde in egyptũ. Quid de p̃sen¬
tibꝰ quomͦ iubet ꝙ̃ ipsa contempni: Non
respicientib inquit que uident᷑ s q̃ ñ uioen

Expanded text:
die justus judex . Primo benignus pater, ut erudie justus judex . Primo benignus pater, ut erueret de lacu miseriae, ut donaret peccata, ut liberaret de luto limi: postea justus judex, reddens bene ambulanti quod promisit, cui primo ut bene ambularet donavit. Reddet ponere, ut in ea quae nobis promittuntur intendamus: ergo nec ex praeterita vita nostra, nec ex praesenti delectari debemus. Hoc enim Apostolus monet dicens, Quem ergo aliqquibus nunc erubescitis ? Revocat a recordandis cum delectatione praeteritis, et cum quadam concupiscentia fruendi, ne redeamus corde in Aegyptum. Quid de praesentibus? quomodo jubet etiam ipsa contemni? Non respicientibus, inquit, q
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ pstitũ ẽ. si ñ app̾hendisti: Inde gͦ gr̃as
agis. cũ dicis: s miscdiam ꝯsecutꝰ sũ: Qua
directi st̃ pedes: qr iã supͣ petram ambula-¬
bant. Ꝙͥd enĩ ait: ħnũ aũ: que retͦ oblitꝰ.
Que retro: Lacum miserie. Quid ẽ retro:
Limus luti: ꝯcupiscentia carnalis. tenebrȩ
iniquitatũ. Que ret᷑ oblitꝰ: in ea que ante stꝰ
extentus. Non se dic̾e̾t extentũ: si iã ꝑuenis
mã. & alio loco iam primus palme: cur
sũ ꝯsũmaui. Qnͣdo aũ dicebat seqr ad pal¬
mã suꝑnȩ uocationis: qr iã pedes eiꝰ in pe¬
tra directi erant. iam uiã bonã ambula¬
bant. Habebat unde gr̃as ageret. habe¬
bat qͦd peteret: gr̃as agens de acceptis.
petens debira. De quib acceptis: De in¬
dulgentia peccatoꝵ de illuminatione fid̃i
de robore spei: de flamina caritaus. Uno
aũ ad huc dm debitorẽ tenebat: De cet̾o in¬
quit suꝑ ẽ m̃ corona iusticiȩ. Adhuc gͦ aliqͥd mͥ
debet᷑ corona incie: quã reddet mͥ dns in illa

Expanded text:
endisti? Unde gratias agis, cum dicis: Sed misericordiam consecutus sum ? Quia directi sunt pedes, quia jam supra petram ambulat. Quid enim ait? Unum autem quae retro oblitus. Quae retro? Lacus miseriae. Quid est, retro? Limus luti, concupiscentiae carnales, tenebrae iniquitatum. Quae retro oblitus, in ea quae ante sunt extentus. Non se diceret extentum, si jam pervenissmam. Et alio loco jam proximus palmae, Cursummavi. Quando ergo dicebat, Sequor ad palmam supernae vocationis, quia jam pedes ejus in petra directi erant, jam viam bonam ambulabat: habeat unde gratias ageret, habebat quod peteret, gratias agens de acceptis, petens debita. De quibus acceptis? De indulgentia peccatorum, de illuminatione fidei, de robore spei, de flamma charitatis. Unde autem adhuc Dominum debitorem tenebat? De caetero, inquit, superest mihi corona justitiae. Adebetur? Corona justitiae, quam reddet mihi Dominus in illa
Abbreviated transcription (Latin):
Sim hac uita tantũ in xͦ sꝑantes sumus: mise¬
rabiliores sumꝰ om̃ib hominibꝰ. Obliuisce¬
re gͦ p̃terita. quib male uixisti: ꝯtempne p̃¬
sentia. quibꝰ temꝑalit̾ uiuis: ne te alligando
p̃sentia. ñ ꝑmittant puenire ad futura.
Si enĩ p̃sens uita te delectat: aurẽ in t̾ra posu¬
isti. Si tuis p̃t̾itis ꝙ̾ retͦ latentibꝰ delectaris:
aurẽ de cauda oputrasti. Debes gͦ ire in lu¬
cẽ. exire de tenebris. audita uoce medicam̃-¬
ti medicati a sapiente: ut iam in luce am¬
bulans. & exultans. dicas. Que ret᷑ oblitꝰ:
in ea q̃ ante st̃ extentꝰ. Non dixit que retro
oblitus: & p̃sentibꝰ delectatus. Cum dicit
q̃ ret᷑ oblitꝰ: ñ opturat aurẽ de cauda. Cũ
surduit. Merito audiens. merito p̃dicans.
merito exultat lingua eiꝰ. p̃dicans ueritatẽ
in luce noua. deposita tunica uetere.

Expanded text:
in hac vita tantum in Christo sperantes sumus, miserabiliores sumus omnibus hominibus . Obliviscere ergo praeterita, quibus male vixisti; contemne praesentia, quibus temporaliter vivis, ne te alligando, praesentia non permittant pervenire ad futura. Si enim praesens vita te delectat, aurem in terra posuisti: si tuis praeteritis etiam retro labentibus delectaris, aurem de cauda obturasti. Debes ergo ire in lucem, exire de tenebris, audita voce medicamenti medicati a sapiente; ut jam in luce ambulans, et exsultans dicas: Quae retro oblitus, in ea quae ante sunt extentus . Non dixit: Quae retro oblitus, et ex praesentibus delectatus. Cum dicit, Quae retro oblitus, non obturavit aurem de cauda; cum surduit: merito audiens, merito praedicans, merito exsultat lingua ejus, praedicans veritatem in luce nova, deposita vetere
Abbreviated transcription (Latin):
nͣ licere ordinari nͥ uniꝰ uxoris uirum
acutiꝰ intellexert̃: qui nec eũ qui cathecuminꝰ
uł paganꝰ habuerit alt̾am ordinandũ ẽẽ cen¬
suert̾. De sacram̃to enĩ agit᷑: ñ de peccato.
Nam in baptismo peccata om̃ia dimittunt᷑.
S qui dixit. si accepis urorem ñ peccasti. ꝙ si
nupserit uirgo ñ peccat: & qͦd uult faciat.
ñ peccat si nũbat: satis declarauit nuptias
nulłu cẽ peccatũ. Propt̾ sacram̃ti aũ sc̃itatẽ.
sicut femina etiã si cathecumina fuerit ui¬
ciata. ñ potest pꝰ baptismũ int̾ dĩ uirgines
ꝯsecrari: ita ñ absurde uisũ ẽ eũ qui excessit
uxoriũ numerũ singularem ñ peccatũ ali¬
qͦd cõmisisse. s normã qndam sacram̃ti ami-¬
sisse: ñ ad uite bone m̃itum. s ad ordinati¬
onis eccłiasticȩ signaculu necessariũ. Ac ꝑ
hoc sic̃ plures antiquoꝵ patrũ uxores. sig
uni uiro subditas xͦ. ita nr̃antistes uniꝰ uxo¬
ris uir. significat ex om̃ibꝰ gentib unitatẽ

Expanded text:
n licere ordinari nisi unius uxoris uirum acutius intellexerunt qui nec eum qui catechumenus uel paganus habuerit alteram ordinandum esse censuerunt. de sacramento enim agitur, non de peccato. nam in baptismo peccata omnia dimittuntur. sed qui dixit: si acceperis uxorem, non peccasti, et si nupserit uirgo, non peccat, et: quod uult faciat; non peccat; . nubat, satis denullum esse peccatum. propter sacramenti autem sanctitatem sicut femina, etiamsi catechumena fuerit uitiata, non potest post baptismum inter dei uirgines consecrari, ita non absurde uisum est eum. qui excessit uxorum numerum singularem, non peccatum aliquod commisisse, sed normam quandam sacramenti amisisse. non ad uitae bonae meritum, sed ad ordinationis ecclesiasticae signaculum necessariam. ac hoc, sicut plures antiquorum patrum uxores signiuni uiro subditas Christo, ita noster antistes unius uxoris uir significat ex omnibus gentibus unitatem
Abbreviated transcription (Latin):
beat: ait ep̃m potentẽ ẽẽ debere in doctna sa¬
na: ut ꝯtradicentes redarguere possit. Mag¬
nũ opus ẽ. magna sarcina: cliuus arduus.
enĩ causa ẽ. que magis faciat hominẽ dispẽ-¬
satorẽ di pigriorẽ ad redarguendos ꝯtradicẽ¬
centes redarguere: ut dñs donau̾it exponã
uob̃. Contͣclicentes ñ uno modo intelligen-¬
di st̃. Paucissimi enĩ nob̾ ꝯtͣdicunt loq̃ndo:
s multi male uiuendo. Qnͣdo mͥ audet xͥ anꝰ¬

Expanded text:
tera ait episcopum potentem esse debere in doctrina sana, ut contradicentes redarguere possit. Magnum opus est, gravis sarcina, clivus arduus. enim causa est, quae magis faciat hominem dispensatorem Dei pigriorem ad redarguendos contradicencentes redarguere, ut Dominus donaverit, exponam vobis. Contradicentes non uno modo intelligendi sunt. Paucissimi enim nobis contradicunt loquendo: sed multi male vivendo. Quando mihi audet
Abbreviated transcription (Latin):
quoꝵ firmam̃to sunt sydera ostituta. Nã &
illud qͦd scͥptũ ẽ stellas de celo ẽẽ casuras. pret̾
qd potest multo ꝓbabiliꝰ. ꝙ alit̾ intelligi. ma¬
gis ostendit mansitros illos celos eẽ. si tñ stellȩ
inde casure st̃: cũ uł tropica sit locutio qͦd ẽ
credibiliꝰ. uł in isto imo celo futurũ sit utiq
memoraui. nullũ celoꝵ uidet᷑ relinq̃re: qͦd
ꝑiturũ cẽ ñ dixerit. Ubi enĩ d̾r oꝑa mant¬
ũ tuarũ st̃ celi. ipsi ꝑibunt: qͣm nullũ coꝵ
ab oꝑe dĩ. tam nullũ coꝵ a ꝑditione secer
nit᷑. Ne gͦ totꝰ mundꝰ ꝑiturꝰ eẽ credat᷑: sic a
toto pars accipiat᷑ in eo qd dictũ ẽ ipsi ꝑi¬
bunt. cũ soli cȩli infimi ꝑituri sint: quead
qd diluuio ꝑisse dictꝰ ẽ mundꝰ. ꝗͣuis sola
eiꝰ cũ suis cęlis pars una ꝑierit. Hospitali¬

Expanded text:
quorum firmamento sunt sidera constituta. Nam et quorum firmamento sunt sidera constituta. Nam et illud quod scquod potest multo probabilius et aliter intelligi, magis ostendit mansuros esse illos coelos: si tamen stellae inde casurae sunt; cum vel tropica sit locutio, quod est credibilius, vel in isto imo coelo futurum sit, utique memoraui, nullum caelorum uidetur relinquere, quod periturum esse non dixerit. Ubi enim dicitur: Opera manuum tuarum sunt caeli, ipsi peribunt. quam nullum eorum ab opere Dei, tam nullum eorum a perditi ne totus mundus periturus esse credatur, sic a toto pars accipiatur in eo, quod dictum est: Ipsi peribunt, cum soli caeli infimi perituri sint, quem aquod diluuio perisse dictus est mundus, quamuis sola eius cum suis caelis pars ima perierit. S
Abbreviated transcription (Latin):
postolicis libris legit᷑ p̃terit figura huiuᷤ
mundi: legit᷑ mundꝰ transit: legit᷑ cełu ꝙ
t̾ra transibt̃. S puto qͦd p̃terit. transit. tnͣ¬
ꝙͦ apłi petͥ uͥ aqua mundatꝰ. qui tẽ erat ꝑis¬
se dictꝰ ẽ mundꝰ: satis clarũ ẽ. ꝙ que pars
mundi a toto significata. & quatenꝰ ꝑisse sit
dicta: & qui cęli repositi igni reseruandi in
diẽ uditii. & ꝑditionis hominũ impiorũ.
U in eo qͦd paulopꝰ ait. ueniet dies d̾ni
ut fur. in quo celi magno impetu tnscur
rent: elem̃ta aũ ardentia resoluent᷑: & t̾ra
ꝙ que in ipsa st̃ oꝑa exurent᷑ : ac deinde sub¬
iecit. Hiis om̃ib ꝑeuntib. qͣles oportet
ẽẽ uos: possunt illi cęli intelligi ꝑituri.
qͦs dixit repositos igni reseruandos: & ea
elem̃ta accipi arsura. que in hac ima mun¬
di parte subsistunt ꝓcellosa ꝙ turbulen¬
ta: in qua cosdẽ celos dixit eẽ repositos. saluis
illis suꝑioribꝰ. ꝙ in sua integritate manentibꝰ ĩ

Expanded text:
postolicis libris legitur, Praeterit figura hujus mundi : legitur, Mundus transit : legitur, Caelum et terra transibunt, . Sed puto quod praeterit, transit, trani Petri. ubi aqua inundatus qui tunc erat perisse dictus est mundus, satis clarum est, et quae pars mundi a toto significata. et quatenus perisse sit dicta, et qui caeli repositi igni reseruandi in diem iudicii et perditionis hominum inpiorum; et in eo quod paulo post ait: Veniet dies Domini ut rent, elementa autem ardentia resoluentur. et terra et quae in ipsa sunt opera exurentur: ac deinde subiecit: His omnibus pereuntibus quales oportet esse uos? possunt illi caeli intellegi perituri. quos dixit repositos igni reseruandos, et ea elementa accipi arsura. quae in hac ima mundi parte subsistunt procellosa et turbulenta, in qua eosdem caelos dixit esse repositos, saluis illis superioribus et in sua integritate manentibus, in