comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ribus aurib id est obaudit meȩ uo¬
ci: quod tantumdem ualeret si dice¬
ret. credit mͥ. Cum itaq xꝑc testi¬
monium ꝑhibeat ueritati: ꝓfecto testi¬
moniũ ꝑhibet sibi. Eius quippe uox
testimonium ꝑhibeo deme. Quod uͦ
ait om̃is qui ẽ ex ueritate audit uo¬
cem meã: grãm cõmendauit qua
scđ̾m ꝓpositum uocat: id est quia hoc
illi donũ ex ueritate collatum ẽ. Qd̃
ad iudeos. & dixit eis. Nullam inue
mo in eo causam. Est autẽ consuetu¬
do: ut unũ dimittam uob̾ in pascha.
uUultis gͦ dimittam uobis regem iudeoꝵ
Credo cum dixisset pilatus quid ẽ ue¬
ritas. in m̃tem illi uenisse continuo
consuetudinẽ iudeoꝵ. quod solet eis¬
unus dimitti in pascha: & ido ñ ex¬
pectauit ut responderet ei iħe. quid
ẽ ueritas. ne mora fieret: cum recoluis¬
set morẽ. quo posset eis ꝑ pascha duntt¬
ti. quod eum ualde uoluisse manifestũ
ẽ: auelli tamen ex eius corde ñ potuit

Expanded text:
ribus auribus, id est, obaudit meae voribus auribus, id est, obaudit meae voci: quod tantumdem valeret si diceret, Credit mihi. Cum itaque Christus testimonium perhibet veritati, profecto testimonium perhibet sibi: ejus quippe vox testimonium perhibeo de me . Quod vero ait, Omnis qui est ex veritate, audit vocem meam, gratiam commendavit qua secundum propositum vocat. illi donum ex Veritate collatum est. Quoad Judaeosam. Est autem consuetudo ut unum dimittam vobis in Pascha. Vultis ergo dimittam vobis regem Judaeorum? Credo, cum dixisset Pilatus Quid est veritas? in mentem illi venisse continuo consuetudinem Judaeorum, qua solet eis dimitti unus in Pascha: et ideo non exspectavit ut responderet ei Jesus quid est veritas, ne mora fieret, cum recoluisset morem quo posset eis per Pascha dimitti; quod eum valde voluisse manifestum est, Avelli tamen ex ejus corde non potuit
Abbreviated transcription (Latin):
regnũ ñ ẽ de hoc mundo: neq regẽ
talem se ẽẽ fateatur. cuius regnum
putaretur ẽẽ de hoc mundo. Talẽ
quippe sentiebat: qui dixerat. Ergo
nalis carni carnalit dicis. Deinde
ait. ego in hoc natus sum. & ad hoc
ueni in mundu: ut testimoniũ ꝑhi¬
beam ueritati. Non ẽ ꝓducenda huiꝰ
ꝓ nominis syllaba. qd̾ ait. in hoc natꝰ
sum. tamqmͣ dixerit. in hac re natꝰ
hoc ueni in mundũ. In greco namo
euglio nichil huius locutionis ẽ am¬
biguum: unde manifestum ẽ eũ
temporalem natiuitatem suam hic
cõmemorasse. qua incarnatus uenit
in mundu: ñ illam sine initio. qua
ds̃ erat: ꝑ quẽ pater condidit mun¬
dum. In hoc gͦ se dixit natum. id est
ꝓpt̾ hoc natum. & ad hoc uenisse in
mundu. utiq nascendo de uirgine:
ut testimonium ꝑhibeat ueritati.
S quia ñ om̃ium ẽ fides: adiunx it
atq ait. Om̃is qui ẽ ex ueritate: au¬
dit uocẽ meam. Audit utiq interio¬

Expanded text:
regnum non est de hoc mundo, neque regem regnum non est de hoc mundo, neque regem talem se esse fateatur, cujus regnum putetur de hoc mundo. Talem quippe sentiebat qui dixerat: Ergo nalis carnaliter dicis. Deinde subjungit: Ego in hoc natus sum, et ad hoc veni in mundum, ut testimonium perhibeam veritati. Nam producenda hujus pronominis syllaba, quod ait, in hoc natus sum, tanquam dixerit: In hac re natushoc veni in mundum. In Graeco namque Evangelio nihil est hujus locutionis ambiguum. Unde manifestum est eum temporalem nativitatem suam hic commemorasse, quia incarnatus venit in mundum: non illam sine initio, qua Deus erat, per quem Pater condidit mundum. In hoc ergo se dixit natum, id est, propter hoc natum, et ad hoc venisse in mundum, utique nascendo de virgine, ut testimonium perhibeat veritati. Sed quia non omnium est fides , adjunxit, atque ait: Omnis qui est ex veritate, audit meam vocem. Audit utique interio
Abbreviated transcription (Latin):
ta zizania usq ad messem. Messis enĩ
finis scłi ẽ: qnͣdo messores uenient. id
ẽ angłi. & colligent de regno eiꝰ omĩa
scandala: qd utiq ñ fieret. si regnum
eius ñ eẽt hic. d tamen ñ est hinc:
quia ꝑegrinatur in mundo. Regno
suo quippe dicit. de mundo ñ estis: s
ego uos de mundo elegi. Frant
gͦ de mundo qnͣdo regnũ eius ñ erãt:
s ad mundi pͥncipem ꝑtinebant. De
d̃o creatũ. s ex adam uitiata atq da¬
nata stirpe generatum ẽ: factum est
autẽ regnũ ñ iam de mundo. quicqͥd
inde in xꝑo regeneratum ẽ. Sic enĩ
nos ds eruit de potestate tenebrarũ.
& tnstulit in regnũ claritatis suȩ: de
quo regno dicit. regnũ meũ ñ ẽ de
mundo hoc: uł regnũ meũ ñ ẽ hinc.
Dixit itaq pilatus. Ergo rex estu:
Cui responsum ẽ. tu dicis quia rex
sum ego: ñ quia se regem timuit con¬
fiteri: s tu dicis. ita libratũ ẽ: ut neq
se regem neget. Rex ẽ enim. cuius

Expanded text:
ta zizania usque ad messem. Messis enim est ta zizania usque ad messem. Messis enim est finis saeculi, quando messores venient, id est Angeli, et colligent de regno ejus omnia scandala ; quod utique non fieret, si regnum ejus non esset hic. Sed tamen non est hinc; quia peregrinatur in mundo: regno suo quippe dicit, De mundo non estis, sed ego vos elegi de mundo . Erant ergo de mundo, quando regnum ejus non erant, sed ad munDeo creatum, sed ex Adam vitiata atque damnata stirpe generatum est. Factum est autem regnum non jam de mundo, quidquid inde in Christo regeneratum est. Sic enim Deus nos eruit de potestate tenebrarum, et transtulit in regnum Filii charitatis suae ; de quo regno dicit: Regnum meum non est de hoc mundo, vel: Regnum meum non est hinc. Dixit itaque ei Pilatus: Ergo rex es tu? Respondit Jesus: Tu dicis quia rex sum ego. Non quia se regem timuit confiteri, sed tu dicis ita libratum est, ut neque se regem neget rex est enim, cujus
Abbreviated transcription (Latin):
uanissimo. quo herodes ille maior
cũ xꝑc natus nuntiaretur exꝑauit:¬
& tot infantes ut ad eum mors ꝑue¬
niret occidit: timendo magis. quam
irascendo crudelior. Regnũ inquit
meũ: ñ ẽ de hoc mundo. Quid uultiᷤᷤ
amplius. uenite ad regnũ quod ñ ẽ
Ego autẽ constitutus sum rex ab eo
ille: ñ ẽ de hoc mundo. Quid ẽ enĩ
eius regnũ nisi credentes in eum. qͥb
dicit de mundo ñ estis. sicut & ego
ñ sum de mundo: quauis eos ẽẽ uelit
in mundo. ꝓpt̃ quod de illis dixit ad
patr̃e. ñ rogo ut tollas eos de mun¬
Do. s ut serues eos a malo: Unde &
huic ñ ait regnũ meũ ñ ẽ in hoc mun¬
do: s ñ ẽ de hoc mundo. Et cũ hoc ꝓ¬
baret dicens. si ex hoc mundo ẽẽt reg¬
I nũ meũ. ministri mei utiq decertarẽt¬
ꝓ me. ut ñ traderer iudeis: ñ ait regnũ¬
meũ ñ ẽ hic. Hic enim ẽ regnũ eius
usq in finẽ scłi: habens int̾ se comiix¬

Expanded text:
vanissimo, quo Herodes ille major vanissimo, quo Herodes ille major cum Christus natus nuntiaretur expavit, et tot infantes, ut ad eum mors perveniret, occidit, timendo quam irascendo crudelior . Regnum, inquit, meum non est de hoc mundo. Quid vultis amplius? Venite ad regnum quod non esEgo autem constitutus sum rex ab eo undo. Quod enim ejus regnum, nisi credentes in eum de quibus dicit: De hoc mundo non sunt, sicut et ego non sum de mundo, quamvis eos esse vellet in mundo. Propter quod de illis dixit ad Patrem: Non rogo ut tollas eos de mundo, sed ut serves eos a malo . Unde et hic non ait: Regnum meum non est in hoc mundo, sed non est de hoc mundo. Et cum probaret dicens: Si ex hoc mundo esset regnum meum, ministri mei decertarent ut non traderer Judaeis, non aitsed non est HINC. Hic est enim regnum ejus usque in finem saeculi, habens inter se commis
Abbreviated transcription (Latin):
deis & gentib oportuniꝰ aptiusq res¬
pondens. regnũ meũ ñ est de hoc mun¬
do. Quod si int̾rogante pilato continuo
respondisset: ñ etiam iudȩis. s solis gen¬
tib hoc de se opinantib respondisse
uideretur. Nunc gͦ qm̃ respondit pi¬
latus. numqͥd ego iudeus sum. gens
tua & pontifices tradiderunt te mͥ
quid fecisti: abstulit a se opinionem
qua suspitione possit putare a semet¬
s inde dicendo quid fecisti. satis osten¬
dit illud ꝓ crimine ei obiectum: tãꝙͣ
diceret. si regem te negas. quid fecisti.
ut tradereris mͥ. quasi mirũ ñ eẽt. si
puniendus udici traderetur: qui
se diceret regem. Si autẽ hoc ñ dice¬
ret: querendũ ab illo ẽẽt. quid aliud
forte fecisset: unde tradi iudici dignꝰ
eẽt. Audite gͦ iudei & gentes: audi
circumcisio. audi p̃putiũ. audite oĩa
regna terrena: ñ impedio dñationẽ
urãm in hoc mundo: regnũ meũ ñ ẽ
de hoc mundo. Nolite metiiere metu

Expanded text:
daeis et Gentibus opportunius aptiusque resdaeis et Gentibus opportunius aptiusque respondens, Regnum meum non est de hoc mundo. Quod si interroganti Pilato continuo respondisset; non etiam Judaeis, sed solis Gentibus hoc de se opinantibus respondisse videretur. Nunc vero quoniam respondit Pilatus, Numquid ego Judaeus sum? Gens tua et pontificquid fecisti? abstulit a se suspicionem qua posset putari a semetDeinde dicendo: Quid fecisti? satis ostendit illud ei pro crimine objectum, tanquam diceret: Si regem te negas, quid fecisti ut tradereris mihi? quasi mirum non esset si puniendus judici traderetur, qui se diceret regem. Si autem hoc non diceret, quaerendum ab illo esset quid aliud fore fecisset, unde tradi judici dignus esset. Audite ergo, Judaei et gentes, Audi, circumcisio, audi, praeputium. Audite, omnia regna terrae. Non impedio dominationem vestram in hoc mundo. Regnum meum non est de hoc mundo. Nolite metuere metu
Abbreviated transcription (Latin):
Nmundo. Si ex hoc mundo eẽt regnũ
meũ: minist̾ mei utiq decertarent.
ut ñ traderer iudȩis. Nunc autem.
regnũ meũ ñ est hinc. Hoc ẽ qđ̾ bonꝰ
magister scire nos uoluit: s pͥus nob̾
demonstranda fuerat uana hominũ
de regno eius opinio. siue gentium.
siue uideoꝵ. a quib pilatꝰ audierat. quasi
ꝓꝑtea morte fuisset plectendus. quod
illicitum affectauerit regnũ: uel
q̃m solent regnaturis inuidere reg¬
nantes: & uidelicet cauendum erat.
ne eius regnũ siue romanis. siue ui
deis aduersum eẽt. Poterat autem
dns quod ait. regnũ meũ ñ ẽ de mũ
nẽ presidis respondere ubi dixit. tu
es rex iudȩoꝵ: s eum uicissim int̾ro¬
gans utrũ hoc a semet ipso diceret.
an audisset ab aliis: illo respondente
ostendere uoluit. hoc sibi apud illũ
fuisse a uideis uelut crim̃ obiectum
patefaciens nobis cogitationes homi¬
nũ quas ipse nouerat qm̃ uanȩ sunt:
eisq post responsionẽ pilati etiam ui¬

Expanded text:
do esset regnum meum, ministri mei utique decertarent, ut non traderer Judaeis: nunc autem regnum meum non est hinc. » Hoc est quod bonus magister scire nos voluit: sed prius nobis demonstranda fuerat vana hominum de regno ejus opinio, sive Gentium, sive Judaeorum, a quibus id Pilatus audierat: quasi propterea morte fuisset plectendus, quod illicitum affectaverit regnum; vel quoniam solent regnaturis invidere regnantes, et videlicet cavendum erat ne ejus regnum sive Romanis, sive Judaeis esset adversum. Poterat autem Dominus quod ait, Regnum meum non est nem praesidis respondere, ubi ei dixit, Tu es rex Judaeorum? sed eum vicissim interrogans utrum hoc a semetipso diceret, an audisset ab aliis, illo respondente ostendere voluit hoc sibi apud illum fuisse a Judaeis velut crimen objectum: patefaciens nobis cogitationes hominum, quas ipse noverat, quoniam vanae sunt ; eisque post responsionem Pilati, jam Ju
Abbreviated transcription (Latin):
sibi dicit datũ calicem passionis: ꝓ¬
auctor calicis huius etiam ipse qui bi¬
bit: unde idem apłs item dicit. Sꝑc
dilexit nos: & tradidit se ipsum ꝓ nob̾.
oblationem & hostiam deo. in odorem
suauitatis. Cohors autẽ & tribunus
& ministri iudeoꝵ cõprehenderunt
iħm: & ligauerunt eum. Comp̃hen¬
derunt. ad quẽ ñ accesserunt: qm̃ di¬
es ille. illi uͦ tenebre ꝑmanserunt:
nec audierunt. accedite ad eũ & illu¬
minamini. Si enim sic accederent:
ñ eũ manib occidendum. s recipi¬
endũ corde comp̃henderent. Nunc au¬
t̃ẽ qnͣdo eũ illo mͦ comp̃henderunt:
t̃c ab eo longius recesserunt: & ligaue¬
runt eum. a quo solui potuis uelle
debuerunt. Et erant fortassis in eis.
qui tunc imposuerunt. xꝑo uincula
sua: atq ab eo postea lib̾ati dixerunt.
dirupisti uincula mea. Hȩc hodie satis
sint: tractabuntur dõ uolente sermo¬
ne alio quȩ sequuntur

Expanded text:
sibi dicit datum calicem passionis, psibi dicit datum calicem passionis, pauctor calicis hujus est etiam ipse qui bibit. Unde idem apostolus item dicit: Christus dilexit nos, et tradidit semetipsum pro nobis oblationem et hostiam Deo in odorsuavitatis . Cohors ergo et tribunus et ministri Judaeorum comprehenderunt Jesum, et ligaverunt eum. Comprehenderunt ad quem non accesserunt, quoniam dies ille, illi vero tenebrae permanserunt; nec audierunt: Accedite ad eum, et illuminamini . Si enim sic accenderent, non eum manibus occidendum, sed recipiendum corde comprehenderent. Nunc autem quando eum illo modo comprehenderunt, tunc ab eo longius recesserunt, et ligaverunt eum a quo solvi potius velle debuerunt. Et erant fortassis in eis qui tunc imposuerunt Christo vincula sua, atque ab eo postea liberati dixerunt: Dirupisti vincula mea. Haec hodie satis sint, tractabuntur, Deo volente, sermone alio quae sequentur
Abbreviated transcription (Latin):
lam eus dextr̃a. Frat aut̃e nom̃ seruo
malchus. Solus hic eugłista etiam nom̃
serui huius exp̃ssit: sicut lucas solus
qd̾ eius auriculam dns tetigerit. & sa¬
nauerit eam. Malchus autẽ: int̾preta¬
tur regnaturus. Quid gͦ auris ꝓ d̃no
amputata & a dno sanata significat:
nͥ auditum amputata uetustate re¬
nouatum. ut sit in nouitate sꝑe & ñ
ẽẽ cum xꝑo: Quod autem seruus inuen¬
tus ẽ: & hoc ad illam ꝑtinet uetusta¬
tem. quȩ in seruitutẽ generat quȩ ẽ
agar. S cũ accessit sanitas: figurata ẽ
& libertas. factum tamen petri dñs im¬
ꝓbauit: & ꝓgredi ultra ꝓhibuit dicens.
Mitte gladium in uaginã. Calicẽ quẽ
dedit mͥ pat̾: ñ bibam illum: In suo qͥp¬
pe facto discipulus magistrũ defende¬
re uoluit: ñ quod significandũ ẽ cogi¬
tauit. Et ille gͥ ad patientiam. cõmo¬
nendus fuit: & hoc ad intelligentiam
conscribendum. Quod autẽ a patre

Expanded text:
lam ejus dextram. Erat autem nomen servo lam ejus dextram. Erat autem nomen servo Malchus. Solus hic evangelista etiam nomen servi hujus expressit, sicut Lucas solus quod ejus auriculam Dominus tetigerit et sanavit eum . Malchus autem interpretatur regnaturus. Quid ergo auris pro Domino amputata, et a Domino sanata significat, nisi auditum amputatum vetustate renovatum, ut sit in novitate spiritus,esse cum Christo? Quod autem servus inventus est, et hoc ad illam pertinet vetustatem quae in servitutem generat, quod est Agar . Sed cum accessit sanitas, figurata est et libertas. Factum tamen Petri Dominus improbavit, et progredi ultra prohibuit dicens: Mitte gladium in vaginam. Calicem quem dedit mihi Pater, non bibam illum? In suo quippe facto ille discipulus magistrum defendere voluit, non quod significandum est cogitavit. Et ille igitur ad patientiam commonendus fuit, et hoc ad intelligentiam conscribendum. Quod autem a Patre
Abbreviated transcription (Latin):
facerent ꝓpt̃ quod uenerant: s nec ip¬
se faceret ꝓpt̾ qd̾ uenerat. Eum quippe
occidendum illi querebant seuiendo:
s querebat nos & ipse moriendo. Pro¬
inde quia tenere uolentib nec ualen¬
tib ostendit potestatẽ suã: iam tene¬
ant eum. ut faciat de nescientibus
uoluntatem suam. Iterum gͦ eos int̾̃¬
rogauit. Quid queritis: Illi autem
dixerunt. Iħ̃m nazarenũ. Respon¬
Si gͦ me queritis. sinite hos abire.:
Sut impleretur sermo quẽ dixit: qͥr¬
 quos dedisti mͥ ñ ꝑdidi ex his quẽꝙͦ.
Si me inquit queritis: sinite hos abi¬
re. Inimicos uidet: & hoc faciunt
quod iubet. Sinunt eos abire: quos
ñ uult ꝑire. Nũquid autẽ ñ erant
postea morituri: Cur gͦ si tunc more¬
rentur ꝑderet eos : nͥ quia ñdum in eũ
sic credebant. quomͦ credunt quicũq
ñ ꝑeunt: Simon gͦ petrus habens gla¬
dium. edurit eum: & ꝑcussit seruum
pͥncipis sacerdotũ: & abscidit auricu¬

Expanded text:
facerent propter quod venerant; sed hoc ipfacerent propter quod venerant; sed hoc ipse faceret propter quod venerat? Eum quippe illi occidendum quaerebant saeviendo; sed quaerebat nos et ipse moriendo. Proinde quia temere volentibus nec valentibus ostendit potestatem suam, jam teneant eum, ut faciat de nescientibus voluntatem suam. Iterum ergo eos interrogavit: Quid quaeritis? Illi autem dixerunt: Jesum Nazarenum. Responsinite hos abire. Ut impleretur sermo quem dixit, Quia quos dedisti mihi, non perdidi ex eis quemquam. Si me, » inquit, « quaeritis, sinite hos abire. » Inimicos videt, et hoc faciunt quod jubet; sinunt eos abire, quos non vult perire. Numquid autem non erant postea morituri? Cur ergo si tunc morerentur, perderet eos, nisi quia nondum sic in eum credebant, quomodo credunt quicumque non pereunt? 5. Simon ergo Petrus habens gladium, eduxit eum, et percussit servum principis sacerdotum,
Abbreviated transcription (Latin):
dixit eis ego sum: abierunt retrorsũ
& ceciderunt in t̾ram. Ubi minc mi¬
litũ cohors & ministri pͥncipum ac
phariseoꝵ: ubi terror & munimen
armoꝵ: N empe una uox dicentis
ego sum. tantã turbã odiis ferocem
armisq t̾ribilem. sine telo ullo per¬
cussit: reppulit. strauit. Os̃ enim la¬
tebat in carne. & sempit̾nus dies
ita menbris occultabatur humans
ut laternis & facib quereretur occi¬
dendus a tenebris. Ego sum dicit.
& impios deicit. Quid iudicaturiᷤᷤ
faciet: qui iuidicandus hoc fecit
Quid regnaturus poterit: qui mori¬
turus hoc potuit: Et nunc ubiq ꝑ¬
ant. & in t̾ram cadant: qm̃ deseren¬
tes cȩlestia. t̾rena desiderant. Certe
ad comp̃hendendum ihm ꝑsecutores
cũ traditore uenerunt: quẽ quere¬
bant inuenerunt: audierunt ego
sum: quare ñ comp̃henderunt. sed
abierunt retro. & ceciderunt: nnsi
quia hoc uoluit. qui potuit quicqͥd
uoluit: Uerum si nunqmͣ se ab eis
ꝑmitteret app̃hendi: ñ quidem illi

Expanded text:
dixit eis, Ego sum, abierunt retrorsum, et ceciderunt in terram. » Ubi nunc militum cohors, et ministri principum ac Pharisaeorum? ubi terror et munimen armorum? Nempe una vox dicentis, Ego sum, tantam turbam odiis ferocem armisque terribilem, sine telo ullo percussit, repulit, stravit. Deus enim latebat in carne; et sempiternus dies ita membris occultabatur humanis, ut laternis et facibus quaereretur occidendus a tenebris. Ego sum, dicit; et impios dejicit. Quid judicaturus faciet, qui judicandus hoc fecit? Quid regnaturus poterit, qui moriturus hoc potuit? Et nunc ubiqant, et in terram cadant, quoniam deserentes coelestia, terrena desiderant. Certe ad comprehendendum Jesum persecutores cum traditore venerunt: quem quaerebant invenerunt. Audierunt Ego sum. Quare non comprehenderunt, sed abierunt retrorsum, et ceciderunt, nisi quia hoc voluit, qui potuit quidquid voluit? Verum si nunquam se ab eis permitteret apprehendi, non quidem illi
Abbreviated transcription (Latin):
alto patrisfamilias consilio toleratꝰ.
didicit uͥ ad tempꝰ exiguum disꝑge¬
ret gregem: insidiis appetendo pasto¬
rem. Iudas gͦ inquit cum accepisset
cohortem. & a pͥncipib & phariseis
ministros: uenit illuc cum laterius
& facibus & armis. Cohors ñ iudeoꝵ:
s militum fuit. A preside itaq intel¬
ligatur accepta tanqm ad tenendũ
reum. seruato ordine legitime po¬
testatis: ut nullus tenentib aude¬
ret resistere: quãqũa & manus tan¬
ta fuerat congregata. & sic armata
ueniebat: ut uł t̃reret. uel etiam
repugnaret. si quisqm xꝑm defen¬
dere auderet. Ita quippe eius abscon¬
debatur potestas. & obtendebatur
infirmitas: ut hȩc inunicis necessa¬
ria uiderentur. adu̾sus eum in quẽ
nichil ualuisset. nͥ quod ipse uoluis¬
set. bene utens bonus malis & faciens
bona de malis: ad faciendos bonos
sciens omĩa quȩ uentura erant super
Neum: ꝓcessit & dicit eis. Quid q̃ritis

Expanded text:
alto Patrisfamilias consilio toleratus, alto Patrisfamilias consilio toleratus, didicit ubi ad tempus exiguum dispergeret gregem, insidiis appetendo pastorem. Judas ergo, inquit, cum accepisset cohortem, et a principibus et Pharisaeis ministros, venit illuc cum laternis et facibus et armis. Cohors non Judaeorum, sed militum fuit. A praeside itaque intelligatur accepta, tanquam ad tenendum reum, servato ordine legitimae potestatis, ut nullus tenentibus auderet obsistere: quanquam et manus tanta fuerat congregata, et sic armata veniebat, ut vel terreret vel etiam repugnaret, si quisquam Christum defendere auderet. Ita quippe ejus abscondebatur potestas, et obtendebatur infirmitas, ut haec inimicis necessaria viderentur adversus eum, in quem nihil valuisset nisi quod ipse voluisset; bene utens bonus malis, et faciens bona de malis, ad faciendos bonos « sciens omnia quae ventura erant super eum, processit, et dicit eis: Quem quaeritis?
Abbreviated transcription (Latin):
hos attinet quos in auctoritatẽ ca¬
nonicã recepit ȩccłia: qd uł ipsius
uł alterius ñ minus ueraci narratio¬
ni possit ẽẽ contrarium. Nunc itaq
huius beati ioħis narrationẽ ut sus¬
cepimꝰ tractandam. sine alioꝵ compa¬
ratione uideamus: in eis quȩ mani¬
festa sunt. ñ immorantes: ut hoc uͥ
opus ẽ causa poscente faciamꝰ. Nongͦ
sic accipiamus qd̾ ait. hȩc cũ dixisset
iħc. eg̃ssus ẽ cum discipulis suis trans
torrentẽ cȩdron. uͥ erat ortus. inquẽ
Sintroruit ipse & discipuli eius. tanqͣm
continuo post illa uerba in illũ ortũ
fuerit ingressus. s ad hoc ualeat quod
dictũ ẽ. hec cum dixisset iħe. ut ñ eũ
ante opinemur ingressum. qũa illa
uerba finiret. Sciebat inquit & iu¬
das qui tradebat eum locũ. Ordo uer¬
boꝵ ẽ: sciebat locũ. qui tradebat eũ ÷
quia frequent̃ inquit iħc conuene¬
rat illuc cum discipłis suis. Ibi gͦ lupꝰ
ouina pelle contectus. & int̾ oues

Expanded text:
hos attinet quos in auctoritatem cahos attinet quos in auctoritatem canonicam recepit Ecclesia, quod vel ipsius vel alterius non minus veraci narrationi possit esse contrarium. Nunc itaque hujus beati Joannis narrationem, ut suscepimus tractandam, sine aliorum comparatione videamus, in eis quae manifesta sunt non immorantes; ut hoc ubi opus est, causa poscente faciamus. Non ergo sic accipiamus quod ait, Haec cum dixisset Jesus, egressus est cum discipulis suis trans torrentem Cedron, ubi erat hortus, in quem introivit ipse et discipuli ejus, tanquam continuo post illa verba in illum hortum fuerit ingressus: sed ad hoc valeat quod dictum est, Haec cum dixisset Jesus, ut non eum ante opinemur ingressum, quam illa verba finiret. 2. Sciebat, inquit, et Judas, qui tradebat eum, locum. Ordo verborum est, Sciebat locum qui tradebat eum. Quia frequenter, inquit, Jesus convenerat illuc cum discipulis suis. Ibi ergo lupus ovina pelle contectus, et inter oves
Abbreviated transcription (Latin):
introiuit ipse & discipuli eius. dciebat
autẽ & iudas qui tradebat eum locũ.
quia frequent̃ iħc conuenerat illuc
cum discipłis suis. Hoc quod narrat
d̃nm ingͣssum cũ discipłis suis. in or¬
tum. ñ continuo factum ẽ. cum eius
illa finita eẽt oratio. de cuius u̾bis
ait. hec eum dixisset iħc: s alia qued̾a
sunt int̃posita. quȩ ab isto p̃termissa
apd̾ alios eugłistas leguntur: sic̃ apd
hunc inueniunt᷑ multa. quȩ illi simmi¬
liter in sua narratione tacuerunt.
Quomͦ autẽ int̾ se om̃s conueniant.
nec ueritati quȩ ꝑ alium ꝓmitur ab
alio repugnetur. quisquis nosse desi¬
derat: ñ in his sermonib. s in aliis la¬
boriosis litteris querat: nec stando &
audiendo. s potuis sedendo & legen¬
do. uel legenti aur̃ẽ mentẽq inten¬
tissimã p̃bendo. illa condiscat. Cre¬
dat tam̃ anteqm sciat siue id etiam
scire in hac uita possit. siue ꝑ aliqͦ
impedim̃ta ñ possit: nichil ab aliquo
eugłista ẽẽ conseriptũ. quantu ad

Expanded text:
ejus. Sciebat autem et Judas, qui tradebat eum, locum; quia frequenter Jesus convenerat illuc cum discipulis suis. » Hoc quod narrat ingressum Dominum cum discipulis suis in hortum, non continuo factum est, cum ejus illa finita esset oratio, de cujus verbis ait, Haec cum dixisset Jesus: sed alia quaedam sunt interposita quae ab isto praetermissa apud alios evangelistas leguntur; sicut apud hunc inveniuntur multa quae illi similiter in sua narratione tacuerunt. Quomodo autem inter se omnes conveniant, nec veritati quae per alium promitur, ab alio repugnetur, quisquis nosse desiderat, non in his sermonibus, sed in aliis laboriosis litteris quaerat; nec stando et audiendo, sed potius sedendo et legendo, vel legenti aurem mentemque intentissimam praebendo, illa condiscat. Credat tamen antequam sciat, sive id etiam scire in hac vita possit, sive per aliqua impedimenta non possit, nihil ab aliquo evangelista esse conscriptum, quantum ad
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ seruus ille nescit. quid faciat
sic extollitur quasi hoc ipse faciat
cum se ipse deceꝑit: quia sic głatur qͦsi
ẽẽ possimus: qͥd nr̃ dñs faciat sciamus.
Non solum enim homines: uerũ etĩã
iustos ipse facit nos: & non ipsi nos. Et
ut hoc sciamis: quis nͥ ipse facit: No
enim sꝑm huiꝰ mundi accepimus: sed
spm qui ex deo ẽ: ut sciamus quȩ a dõ
donata sunt nob̃. Ab ipso quicqͥd bom
ẽ donatur. Ergo quia & hoc bonĩ est
ab ipso utiq donatur: ut sciatur a qͦ
bonũ om̃e donetur: ut om̃ino de om̃i¬
bus bonis qui głatur in dño głetur.¬

Expanded text:
autem servus ille nescit, qui nescit qautem servus ille nescit, qui nescit qsic extollitur quasi hoc ipse faciat, cum se ipse deceperit, quia sic gloriatur, qesse possimus, quid noster Dominus faciat sciamus. Non solum enim homines, verum etiam justos ipse facit nos, et non ipsi nos. Et ut hoc sciamus, quis nisi ipse facit? Non enim spiritum hujus mundi accepimus, sed Spiritum qui ex Deo est, ut sciamus quae a Deo donata sunt nobis . Ab ipso quidquid boni est, donatur. Ergo quia et hoc bonum est, ab ipso utique donatur ut sciatur a quo bonum omne donetur; ut omnino de omnibus bonis, qui gloriatur, in Domino glor
Abbreviated transcription (Latin):
it apłs: hoc ẽ seruitutem & timorẽ di¬
cendo. Non enim accepistis sꝑm serui¬
tutis it̾um in timore. Ad hanc serui¬
tutẽ serũi ꝑtinentem intuebatur: &
dñs dicens. Iam ñ dico uos seruos: quia
seruus nescit quid faciat dñs eius. Nõ
utiq ille seriiis ad timorẽ ꝑtinens ca¬
stũ cui dr. euge serue bone intra in gau¬
dium dm̃ tui: s ille seruus ꝑtinens ad
timorẽ foras a caritate mittendĩi: de
quo alibi dicit. Seritus ñ manet in
domo in ȩt̾̃num: filius autẽ manet
in ȩt̃num. Qm̃ itaq dedit nob̾ potesta¬
tem filios d̾i fieri. ñ serui s filii simus:¬
ut miro quodam & in effabili. s tam̃ uͦ
mͦ. serui ñ serui ẽẽ possimus. Serui
scilicet timore casto ad qũe ꝑtinet ser¬
uus intrans in dñi sui gaudiũ: ñ ser¬
ui autẽ timorem foras mittendo. ad
qũe ꝑtinet seruus ñ manens in domo
in et̾num. Ut autẽ tales serui ñ ser¬
ui simus: dñm facere sciamus. Hoc

Expanded text:
it Apostolus, hoc est servitutem et timorem, diit Apostolus, hoc est servitutem et timorem, dicendo, Non enim accepistis spiritum servitutis iterum in timore. Ad hanc servitutem servum pertinentem intuebatur et Dominus dicens, Jam non dico vos servos; quia servus nescit ille utique servus ad timorem pertinens castum, cui dicitur: Euge, serve bone, intra in gaudium domini tui ; sed ille servus pertinens ad timorem foras a charitate mittendum, de quo alibi dicit: Servus non manet in domo in aeternum; filius autem manet in aeternum . Quoniam itaque dedit nobis potestatem filios Dei fieri , ut non servi, sed filii simus: miro quodam et ineffabili, sed tamen vero modo, servi, non servi esse possumus. Servi scilicet timore casto, ad quem pertinet servus intrans in domini sui gaudium; non servi autem, timorem foras mquem pertinet servus non manens in domo in aeternum. Ut autem tales servi non servi simus, Dominum facere sciamus. Hoc
Abbreviated transcription (Latin):
cepta faciendo serui ñ erimus: Si seruꝰ
ñ ero p̃cepta faciendo. & nisi p̃cepta fe¬
cero seruire ñ potero: gͦ seruiendo ser¬
uus ñ ero: Intelligamꝰ fr̃s. intelligamus:
& hoc in nobis dñs faciat. ut intelliga¬
mus: faciat etiam ut intellecta faciamꝰ.
Hoc autẽ si scimus. ꝓfecto scimus qd fa¬
cit dns: quia nos ipsos tales ñ facit nͥ
mus. Sicut enim duo sunt timores
qui faciunt duo genera tim̃tium: sic
duȩ sunt seruitutes. quȩ faciunt duo
genera seruoꝵ. Est timor quẽ ꝑfecta
caritas foras mittit: & ẽ alius timor
castus. ꝑmanens in scłm scłi. Illum ti¬
morẽ qui ñ ẽ in caritate: attendebat
apłs cũ dicebat. Non enim accepistis
sꝑm seruitutis iterum in timore. Illũ
aut̃ẽ timorẽ castũ attendebat. eum
dicebat. Noli altum sapere: s time. In
illo timore qũe foras caritas mittit: ẽ
etiam seruitus simul foras cum ipso
timore mittenda. Utrumq enim iunx¬

Expanded text:
cepta faciendo servi non erimus? Si servus cepta faciendo servi non erimus? Si servus non ero praecepta faciendo, et nisi praecepta fecero, servire non potero; ergo serviendo servus non ero. 3. Intelligamus, fratres, intelligamus, et hoc in nobis Dominus faciat ut intelligamus, faciat etiam ut intellecta faciamus. Hoc autem si scimus, profecto scimus quod facit Dominus, quia nos ipsos tales non facit nimus. Sicut enim duo sunt timores, qui faciunt duo genera timentium; sic duae sunt servitutes, quae faciunt duo genera servorum. Est timor quem perfecta charitas foras mittit , et est alius timor castus permanens in saeculum saeculi . Illum timorem qui non est in charitate, attendebat Apostolus, cum dicebat: Non enim accepistis spiritum servitutis iterum in timore . Illum autem timorem castum attendebat, cum dicebat: Noli altum sapere, sed time . In illo timore quem foras charitas mittit, est etiam servitus simul foras cum ipso timore mittenda: utrumque enim junx
Abbreviated transcription (Latin):
ñ dico uos seruos. quia seruus nescit
quid faciat dñs eius: Ita nom̃ constitu¬
it amici. ut auferat serui. ñ ut in uno
utrumq maneat: s ut alterũ altero
decedente succedat. Quid ẽ hoc: Itane
cũ precepta dñi fecerimus: serui ñ eri¬
mus: Itane tunc serui ñ erimꝰ: qͣndo
boni serui fuerimus: Et quis potest
contradicere ueritati quȩ ait: iam ñ di¬
cam uos seruos: Et cur hoc dixerit
docet: quia seruus inquit nescit qͥd
faciat dñs eius. Numquidnã seruo
bono & ꝓbato: dñs eius ñ etiam sua se¬
ereta cõmittit: Quid ẽ gͦ qd̾ ait: seruꝰ
nescit quid faciat dns eius: Uerum
ẽ. nescit quid faciat᷑: nũquid nescit e¬
tiam quid precipiat: Nam si &e hoc
nescit quomͦ seruit: aut quomͦ seruꝰ ẽ
qui ñ seruit. Et tamen dns loquitur
Uos amici mei estis: si feceritis quȩ egͥs
precipio uob. Iam ñ dico uos seruos. O
rem mirabilem: cum seruire ñ possu¬
nnis. nͥ precepta dni fecerimꝰ: quomͦ pre¬

Expanded text:
n dico vos servos, quia servus nescit quid faciat dominus ejus. Ita nomen constituit amici, ut auferat servi, non ut in uno utrumque maneat, sed ut alterum altero discedente succedat. Quid est hoc? nec cum praecepta Domini fecerimus, servi erimus? Itane tunc servi non erimus, quando boni servi fuerimus? Et quis potest contradicere Veritati, quae ait: Jam non dico vos servos? et cur hoc dixerit docet: Quia servus, inquit, nescit quid faciat dominus ejus. Nunquidnam servo bono et probato dominus ejus non etiam sua seua committit? Quid est ergo quod ait, Servus nescit quid faciat dominus ejus? Verum, esto, nescit quid faciat; numquid nescit etiam quid praecipiat? Nam et si hoc nescit, quomodo servit? Aut quomodo servus est, qui non servit? Et tamen Dominus loquitur, Vos amici mei estis, si feceritis quae ego praecipio vobis. Jam non dico vos servos. O rem mirabilem! Cum servire non possimus, nisi praecepta Domini fecerimus, quomodo prae
Abbreviated transcription (Latin):
amici mei estis: si feceritis quȩ ego pre¬
cipio uobis. Magna dignatio. Cũ seruꝰ
bonus ẽẽ ñ possit. nͥ precepta dñi sui fe¬
cerit: hinc amicos suos uoluit intelli¬
gi: unde serui boni possunt ꝓbari. S
ut dixi ista dignatio ẽ: ut dns quos no¬
uit seruos suos. dignet᷑ dicere amicos
suos. Nam ut sciatis ad seruoꝵ offici¬
um ꝑtinere p̃cepta sui dni facere: alio
ne seruo obedienti ipse dicturꝰ ẽ. euge
serue bone qm̃ in paucis fidelis fuisti.
suꝑ multa te constituam: intra in gau¬
dium dni tui: Potest gͥ ẽẽ seruus &
amicꝰ: qui seruus ẽ bonus. S qd seqͥt᷑
attendamus. Iam ñ dicam uos seruos.

Expanded text:
amici mei estis, si feceritis quae ego praecipio vobis. Magna dignatio, cum servus bonus esse non possit nisi praecepta Domini sui fecerit, hinc amicos suos voluit intelligi, unde boni servi possunt probari. Sed, ut dixi, ista dignatio est, ut Dominus quos novit servos suos, dignetur dicere amicos suos. Nam ut sciatis ad servorum officium pertinere praecepta sui Domini facere, alio ne servo obedienti ipse dicturus est: Euge, serve bone, quoniam in paucis fidelis fuisti, super multa te constituam: intra in gaudium Domini tui ? Potest igitur esse et servus, et amicus, quia servus bonus. Sed quod sequitur attendamus: Jam non dico vos servos,
Abbreviated transcription (Latin):
in sepulcro meruit appellari. Nam qͥd
aliud confitem᷑ cum dicimꝰ. credere noᷤ
in unigenitum filium dĩ: qui sub pon¬
tio pilato crucifixiis ẽ & sepultus: Et
quid eiꝰ nͥ caro sepulta ẽ sine anima:
Ac ꝑ hoc cum credimꝰ in dĩ filium qui
sepultus ẽ: ꝓfecto filium di dicimꝰ & car¬
nẽ quȩ sola sepulta ẽ. Ipse ẽ gͦ xꝑc filis
dĩ. equalis patri in forma dĩ. quia semet¬
ipsũ exinaniuit. ñ formã dĩ amutens.
s formã serui accipiens. Maior ẽ & se¬
ipso: quia maior ẽ forma dĩ quȩ amis¬
sa ñ ẽ: qũa serui quȩ accepta ẽ. Quid ita¬
q mirũ uel quid indigñu. si scđ̾m hãc

Expanded text:
in sepulcro meruit appellari. Nam quid in sepulcro meruit appellari. Nam quid aliud confitemur, cum dicimus credere nos in unigenitum Dei Filium, qui sub Pontio Pilato crucifixus est et sepultus? Et quid ejus nisi caro sepulta est sine anima? Ac per hoc cum credimus in Dei Filium qui sepultus est, profecto Filium Dei dicimus et carnem quae sola sepulta est. Ipse ergo Christus Filius Dei, aequalis Patri in forma Dei, quia semetipsum exinanivit, non formam Dei amittens, sed formam servi accipiens, major est et seipso; quia major est forma Dei quae amissa non est, quam servi quae accepta est. Quid itaque mirum, vel quid indig
Abbreviated transcription (Latin):
quo ẽ equalis gignenti unigenitus nũ¬
qm recedit a patre: s cum illo ẽ ubiq to¬
tus pari diuinitate: qm nullus conti¬
net locus. Cum enim in forma dĩ ẽẽt sic̃
apls loquitur: ñ rapinã arbitratus ẽ eẽ
equalis deo. Quomͦ enim rapina posset ẽẽ
natura: quȩ ñ erat usurpata s nata  Se¬
met ipsum autem exinaniuit: formã
serui accipiens. Non gͦ amittens illam
s accipiens istam: eo mͦ se exinaniens. quo
hic minor apparebat. qm apud patr̃e ma¬
nebat. forma quippe serui accessit: ñ for¬
madĩ recessit. Hec ẽ assumpta: ñ illa con¬
sumpta. Propt̃ hanc dicit. pat̾ maior me
ẽ. Propt̃ illam uͦ : ego & pat̃ unũ sumꝰ.
Hoc attendat arrianꝰ. & attentione sit
sanus: ne contentione sit uanus: aut
quod ẽ peiis insamus. Hec ẽ enim for¬
ma serui. in qua dĩ filius minor ẽ ñ patͤ
solo. s etiam sꝑu sc̃o: neq id tantũ s eti¬
am se ipso: quia idem ipse in forma d̾i

Expanded text:
quo aequalis est gignenti Unigenitus, nunquo aequalis est gignenti Unigenitus, nunquam recedit a Patre; sed cum illo est ubique totus pari divinitate, quam nullus continet locus. Cum enim in forma Dei esset, sicut Apostolus loquitur, non rapinam arbitratus est esse aequalis Deo. Quomodo enim rapina posset esse natura quae non erat usurpata, sed nata? Semetipsum autem exinanivit, formam servi accipiens : non ergo amittens illam, sed accipiens istam. Eo modo se exinaniens, quo hic minor apparebat quam apud Patrem manebat. Forma quippe servi accessit, non forma Dei recessit: haec est assumpta, non illa consumpta. Propter hanc dicit, Pater major me est: propter illam vero, Ego et Pater unum sumus . 2. Hoc attendat arianus, et attentione sit sanus: ne contentione sit vanus, aut, quod est pejus, insanus. Haec est enim forma servi, in qua Dei Filius minor est, non Patre solo, sed etiam Spiritu sancto: neque id tantum, sed etiam seipso; quia idem ipse in forma Dei
Abbreviated transcription (Latin):
bari & formidare poterat cor illorũ qd̾
ibat ab eis. qũauis uenturus ad eos: ne
forsitan gregem lupus hoc int̾uallo in¬
uaderet pastoris absentia. S a quibus
homo abscedebat: ds̃ ñ derelinquebat.
ꝑ id qd̾ homo erat: & manebat ꝑ id qd̾
ds̃ erat. Ibat ꝑ id quod uno loco erat: ma¬
nebat ꝑ id qd̾ ubiq erat. Cur itaq tur¬
baretur & formidaret cor. qñ ita desere¬
bat ocłos. ut ñ desereret cor: Qũãuis
etiam d̃s qui nullo continet᷑ loco. disce¬
dat ab eorum cordib qui eũ relinqũnt
morib ñ pedib: & ueniat ad illos qui
conuertuntur ad eum ñ facie s fide: &
accedunt ad eum mente ñ carne. Nt au¬
tem intelligerent scđm id qd̾ homo e¬
rat eum dixisse uado & uenio ad uos:
Sadiecit atq ait. Si diligeretis me gau¬
deretis utiq quia ego uado ad patrem:
quia pat̾ maior me ẽ. Per qd̾ gͦ filius ñ
ẽ equalis patri. ꝑ hoc erat iturus ad
patrem: a quo uenturus ẽ uiuos iudi¬
caturus & mortuos. Per illud autem in

Expanded text:
bari et formidare poterat cor illorum quod ibat ab iis, quamvis venturus esset ad eos, ne forsitan gregem lupus hoc intervallo invaderet pastore absente. Sed a quibus homo abscedebat, Deus non relinquebat: per id quod homo erat, et manebat per id quod Deus erat: ibat per id quod uno loco erat, manebat per id quod ubique erat. Cur itaque turbaretur et formidaret cor, quando ita deserebat oculos, ut non desereret cor? Quamvis Deus etiam qui nullo continetur loco, discedat ab eorum cordibus, qui eum relinquunt moribus, non pedibus; et veniat ad eos qui convertuntur ad eum non facie, sed fide, et accedunt ad eum mente, non carne. Ut autem intelligerent secundum id quod homo erat eum dixisse, Vado et venio ad vos; adjecit, atque ait, Si diligeretis me, gauderetis utique, quia ego vado ad Patrem; quia Pater major me est. Per quod ergo Filius non est aequalis Patri, per hoc iturus erat ad Patrem, a quo venturus est vivos judicaturus et mortuos: per illud autem in
Abbreviated transcription (Latin):
ui. Item de singulis. quib homo constat.
me. gauderetis utiq. quia uado ad ꝑa¬
trem: quia naturȩ humane gratulan¬
dum ẽ. eo quod sic assumpta ẽ a uerbo
unigenito. ut immortalis constitue¬
retur in celo: atq ita fieret t̾ra subli¬
mis. ut incorruptibilis puluis sedere
ad dext̾am patris. Hoc enim mͦ se ituũ
dirit ad patrem. Nam ꝓfecto ad illum
ibat: qui cum illo erat. S hoc erat ire
ad eum & recedere a nobis: mutare atq
immortale facere qd̾ mortale suscepit
ex nobis: & leuare in cęlum ꝑ quod fuit
in terra ꝓ nobis. Quis ñ hinc gaudeat:
qui sic diligit xꝑm. ut & suam natu¬
ram iam immortalem gratuletur in

Expanded text:
vi. Item de singulis quibus homo constat. me, gauderetis utique, quia vado ad Patrem; quoniam naturae humanae gratulandum est, eo quod sic assumpta est a Verbo unigenito, ut immortalis constitueretur in coelo: atque ita fieret terra sublimis, ut incorruptibilis pulvis sederet ad dexteram Patris. Hoc enim modo se iturum dixit ad Patrem: nam profecto ad illum ibat, qui cum illo erat. Sed hoc erat ire ad eum, et recedere a nobis, mutare atque immortale facere quod mortale suscepit ex nobis, et levare in coelum per quod fuit in terra pro nobis. Quis non hinc gaudeat, qui sic diligit Christum, ut suam naturam jam immortalem gratuletur in
Abbreviated transcription (Latin):
sumꝰ: Unũ sunt enĩ scd̾m id qd̾ ds̃ erat
uerbũ: maior ẽ pater scđm id quod uer¬
bum caro factum ẽ. Dicam etiam: quod
arriani & eunomiani negare ñ possũt.
Iue in se naturam commendat huma¬
nam: tu in illo audes deformare diui¬
nã: In fidelis ingrate. idõ nec tu minuis
eum qui fecit te: quia dicit ille quid
factus sit ꝓpt̾ te. Equalis enim patri¬
filius ꝑ quẽ factus ẽ homo: ut minor

Expanded text:
 Unum sunt enim, secundum id quod Deus erat Verbum: major est Pater, secundum id quod Verbum caro fatum est . Dicam etiam quod Ariani et Eunomiani negare non possunt:Ille in se naturam commendat humanam; tu in illo audes deformare divinam? Infidelis, ingrate, ideone tu minuis eum qui fecit te, quia dicit ille quid factus sit propter te? Aequalis enim PatriFilius per quem factus est homo, ut minor
Abbreviated transcription (Latin):
turi. a quo isti ñ fuerant recessuri. ce
ideo futurũ erat. ut foras mitterent᷑
cum illo. ab eis qui ẽẽ nollent in illo:
hi qui ẽẽ ñ possent sine illo. Nam pro¬
fecto quia ñ erat ullus alius ppłs dei
qm illud semen abrahe: si agnoscerent
les in olea ꝑmanerent: nec alie fierent
eccłiȩ clĩ. alie synagoge iudeoꝵ. Eȩdem
quippe eẽnt: si in eodem ẽẽ uoluissent.
Quod quia noluerunt: quid restabat.
nͥ ut remanentes extra xꝑm. extra sy¬
nagogas facerent eos. qui ñ relinque¬
debant confiteri eum. Dilexerunt e¬
nim glam hominĩ: magis qũa dei.
C rediderunt gͦ in eum: ħ ñ sie quomͦ¬

Expanded text:
turi, a quo isti non fuerant recessuri; et turi, a quo isti non fuerant recessuri; et ideo futurum erat ut foras mitterentur cum illo, ab eis qui esse nollent in illo, hi qui esse non possent sine illo. Nam profecto, quia non erat ullus alius populus Dei quam illud semen Abrahae, si agnoscerent les in olea permanerent ; nec aliae fierent Ecclesiae Christi, aliae Synagogae Judaeorum: eaedem quippe essent, si in eodem esse voluissent. Quod quia noluerunt, quid restabat nisi ut remanentes extra Christum, extra synagogas facerent eos qui non relinquedebant confiteri eum: dilexerunt enim gloriam hominum magis quam Dei . Crediderunt ergo in eum, sed non sic quom
Abbreviated transcription (Latin):
illũ ferre cernebat. Cum uͦ accepit
ꝓfiteri. Prius enim exemplo quidẽ fu¬
erat edoctus. ut qd fieri conuienerat
nosset: s ñdum fuerat uirtute fultus.
ut qd nouerat faceret. Instructus erat
ut staret: s ñ erat firmatus ne cade
hoc consequenti capło de quo nunc
uob̾ loquendum ẽ: hec inquit locutꝰ
sum uobis. ut ñ scandalizemini. Cam¬
tur quippe in psalmo. Pax multa di¬
ligentib legem tuam: & ñ ẽ illis scan¬
dalum. Merito itaq ꝓmisso sꝑu scõ
quo in eis oꝑante fierent testes eius:
subiunxit. Hȩc locutus sum uobis ut
ñ seandalizemini. Cum enim caritas
gentib legem di: ut ñ sit eis scandalũ.
Deinde quid passuri eẽnt: iam expri¬
mens ait. Extra sẏnagogas facient uos.
Quid autẽ mali erat apłis expelli de
synagogis uidaicis: quasi ñ inde se fue¬
rant separaturi. etiam si eos nullus ex¬
pelleret: S nimirũ hoc uoluit demin¬
tiare. quia udei xꝑm ñ fuerant receꝑ¬

Expanded text:
illum ferre cernebat. Cum vere accepiillum ferre cernebat. Cum vere accepiprofiteri. Prius enim exemplo quidem fuerat edoctus, ut quod fieri convenerat nosset; sed nondum fuerat virtute fultus, ut quod noverat faceret: instructus erat ut staret, sed non erat firmatus ne caderhoc consequenti capitulo, de quo nunc vobis loquendum est, Haec, inquit, locutus sum vobis, ut non scandalizemini. Canitur quippe in Psalmo, Pax multa diligentibus legem tuam, et non est illis scandalum . Merito itaque promisso Spiritu sancto, quo in eis operante fierent testes ejus, subjunxit, Haec locutus sum vobis, ut n scandalizemini. Cum enim charitasgentibus legem Dei, ut non sit illis scandalum. 2. Deinde quid passuri essent, jam exprimens ait: Extra synagogas facient vos. Quid autem mali erat Apostolis expelli de synagogis Judaicis, quasi non inde fuerant se separaturi, etiamsi eos nullus expelleret? Sed nimirum hoc voluit denuntiare, quia Judaei Christum non fuerant recep
Abbreviated transcription (Latin):
N his quȩ p̃cedunt hoc eugłii capi¬
tulũ. dñs discipłos suos ad inimicoꝵ
odia ꝑferenda confirmans. suo quo¬
q p̃parauit exemplo. ut eum imi¬
tando fierent fortiores: addens & ꝓ¬
qui de illo testimoniũ ꝑhiberet: &
adiciens qd̃ & iꝑsi fierent testes eius:
hoc utiq in eis oꝑante sꝑu scõ. Sic eni
ait. Ille testimoniũ ꝑhibebit de me
& uos testimoniũ ꝑhibebitis. Utiq qͥa
ille ꝑhibebit: etiam uos ꝑhibebitis.
Iile in cordib ũris: uos in uocib uris.
Ile inspirando. uos sonando: ut possit
impleri in omñe t̾ram exiuit sonus
eorum. Parũ quippe fuerat eos adhor¬
tari exemplo suo: nisi imꝑleret sꝑu scõ.
Deniq apłs petrus cũ iam uerba eius
audisset ubi dixerat. ñ ẽ seruus ma¬
ior dno suo. si me ꝑsecuti sunt & uos
ꝑsequent᷑: & hoc in illo iam uideret
impleri in quo patientiam dñi sui ex¬
emplum sufficeret. debuit imitari.sub¬
cubuit & negauit: ñ utiq ferens qd̾

Expanded text:
n his quae praecedunt hoc Evangelii capitulum, Dominus discipulos suos ad inimicorum odia perferenda confirmans, suo quoque praeparavit exemplo, ut eum imitando fierent fortiores: addens et ps sanctus, qui de illo testimonium perhiberet, et adjiciens quod et ipsi fierent testes ejus, hoc utique in eis operante Spiritu sancto. Sic enim ait: Ille testimonium perhibebit de me, et vos testimonium perhibebitis. Utique quia ille perhibebit, etiam vos perhibebitis: ille in cordibus vestris, vos in vocibus vestris; ille inspirando, vos sonando: ut possit impleri, In omnem terram exivit sonus eorum . Parum quippe fuerat eos adhortari exemplo suo, nisi impleret Spiritu suo. Denique apostolus Petrus cum jam verba ejus audisset, ubi dixerat, Non est servus major domino suo: si me persecuti sunt, et vos persequentur ; et hoc in illo jam videret impleri, in quo patientiam Domini sui, si exemplum sufficeret, debuit imitari: succubuit et negavit, non utique ferens quod
Abbreviated transcription (Latin):
tribulationẽ: cũ magis dicere debuis¬
se uidetur indicatiuo mͦ. & uenit ho¬
ra: S ñ ait & uenit: cum tribulatio¬
nẽ suꝑ tribulationẽ. ñ consolationem
post tribulationẽ uenturam illis eẽ
prediceret. An forte sic eos illa de si¬
nagogis separatio fuerat turbatura:
ut mori mallent. qũã in hac uita si¬
ne uidȩorum congregationib immo¬
rari: Absit ut sic turbarentur: qui
dĩ ñ hominũ głam requirebant. Qd
gͦ ẽ extra sinagogas facient uos. s ue¬
nit hora: cum potius dicere debuisse
uideatur. & uenit hora ut om̃is qui
int̾ficit uos. arbitretur obsequium se

Expanded text:
tribulationem; cum magis dicere debuistribulationem; cum magis dicere debuisse videatur indicativo modo, Et venit hora? Sed non ait, Et venit, cum tribulationem super tribulationem, non consolationem post tribulationem venturam illis esse praediceret. An forte sic eos illa de synagogis separatio fuerat turbatura, ut mori mallent, quam in hac vita sine Judaeorum congregationibus immorari? Absit ut sic turbarentur, qui Dei, non hominum gloriam requirebant. Quid ergo est, Extra synogogas facient vos: sed venit hora; cum potius dicere debuisse videatur, Et venit hora, ut omnis qui interficit vos, arbitretur obsequium se
Abbreviated transcription (Latin):
ficit uos. arbitretur obsequium se p̃sta¬
re deo. & hȩc facient. quia ñ cognoue¬
runt patr̃e neq me: hoc ẽ ñ cogno¬
uerunt dm. nec eius filium: cui se in
uobis occidendis p̃stare arbitrantur
obsequium. Quȩ uerba dns ita subie¬
cit: tanqmͣ ex hoc consolaretur suos.
qui de sinagogis iudaicis pellerent᷑.
Prenuntians enim quȩ mala eeñt ꝓ
eius testimonio ꝑpessuri: extra sina¬
gogas inquit facient uos. Nec ait. &
uenit hora: ut om̃is qui int̾ficit uos.
arbitretur obsequium se p̃stare d̾o
Quid gͦ ait : S uenit hora. Qũead¬
modum diceret: si aliquid boni post
mala ista prediceret. Quid sibi gͦ uult
extra sinagogas facient uos. s uenit
hora: Tanqm̃ hoc dicturus fuisset᷑. se¬
parabunt quidẽ illi uos. s ego uoscol¬
ligam: aut separabunt quidẽ illi uos.
s uenit hora leticiȩ ur̃e. Quid gͦ ibi
facit hoc uerbũ qd̾ ait. s uenit hora.
quasi consolationẽ eis ꝓmitteret post

Expanded text:
rficit vos, arbitretur obsequium se praestarficit vos, arbitretur obsequium se praestare Deo: et haec facient vobis, quia non cognoverunt Patrem neque me. Hoc est, non cognoverunt Deum nec ejus Filium, cui se in vobis occidendis praestare arbitrantur obsequium. Quae verba Dominus ita subjecit, tanquam ex hoc consolaretur suos, qui de synagogis Judaicis pellerentur. Praenuntians enim quae mala essent pro ejus testimonio perpessuri, Extra synagogas, inquit, facient vos. Nec ait, Et venit hora ut omnis qui interficit vos, arbitretur obsequium se praestare Deo. Quid ergo ait? Sed venit hora: quemadmodum diceret, si aliquid boni post mala ista praediceret. Quid sibi ergo vult, Extra synagogas facient vos: sed venit hora? Tanquam hoc dicturus fuisset: Separabunt illi quidem vos, sed ego vos colligam; aut, Separabunt quidem illi vos, sed venit hora laetitiae vestrae. Quid ergo tibi facit hoc verbum quod ait, Sed venit hora, quasi consolationem eis promitteret post