comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
noꝵ uiroꝵ exẽpłis. ñ parua ȩmulatio
legentibꝰ excitabat᷑. s tamen nichil ad
beatã ilłã ȩt̃nãq uitã hȩc eoꝵ cura ꝑti.¬
nuit. Quid enĩ aut ipsis occasura cũ scło
emolumenti tulit legendo hectorem
pugnantẽ. aut socratem philosophantẽ.
cũ eos ñ solũ imitari stultitia sit. s non
acerrime etiã impugnare dementia.
Quippe qͥ humanã uitã p̃sentibꝰ tantũ
actibꝰ aestimantes. spes suas fabulis. ani.¬
mas sepulchris dederint. Si quidẽ ad
solã hominũ memoriã se ꝑpetuandos
credi dert̃. cũ hominis offitiũ sit pennẽ
potiꝰ uitã. quã ꝑ ennẽ memoriã quȩ rere:
non scribendo. aut pugnando. uel philo.¬
sophando. s pie. scẽ. religioseq uiuendo.
Qui quidẽ error humanꝰ litteris traditꝰ.
intantũ ualuit: ut multos tam̾ emulos.
uel manis philosophie. uel sculte illius
uirtutis inuenerit. Unde facturus mͥ

Expanded text:
norum virorum exemplis non parva aemulatio norum virorum exemplis non parva aemulatio legentibus excitabatur. Sed tamen nihil ad beatam illam aeternamque vitam haec eorum cura pertinuit. Quid enim aut ipsis occasura cum saecuemolumenti tulit legendo Hectorem pugnantem, aut Socratem philosophantem? cum eos non solum imitari stultitia sit, sed non acerrime etiam impugnare, dementia: quippe qui humanam vitam praesentibus tantum actibus aestimantes, spes suas fabulis, animas sepulcris dederint: siquidem ad solam hominum memoriam se perpetuandos crediderunt, cum » hominis officium sit, perennem potius uitam quam perennem memoriam quaerere, non scribendo aut pugnando uel philosophando, sed pie sancte religioseque uiuendo. qui quidem error humanus litteris traditus in tantum ualuit, ut multos plane aemulos uel inanis philosophiae uel stultae illius uirtutis inue--nerit. unde facturus mihi
Abbreviated transcription (Latin):
id quoq dñs p̃stare potuisset. Ego enĩ
cũ primũ animũ ad scribendũ appuli.
qr nefas putarẽ tanti uiri latere uͥtuteᷤ.
apud me ipse didici ut solecisinis non
erubescere : qr nec magnã istarũ ũquã
rerũ scientiã contigissẽ. Et si qͥd ex his
studiis olĩ fortasse libassẽ: totũ id dissu¬
etudine tanti tẽporis ꝑdidissẽ. S tamꝰ
ne nos maneat tã molesta defensio.
sub presso si tͥ uidet᷑ nomine. libellus
edatur. Quod ut fieri ualeat. titulũ
frontis erade ut muta sit pagina: et
quod sufficit loquat᷑ materiam. ñ lo¬
quat᷑ auctorẽ. Explicit ꝓlogues¬
lerique mortaliũ studio
et gła seculari mamter
dediti: exinde ꝑhennẽ
ut p̾utabant memoriã nominis sui quȩ¬
si uert̃. si uitas claroꝵ uiroꝵ stilo in lu.¬
s aliquantulũ tamen conceptȩ spei fr.¬
ucꝰtũ afferebat: quia ⁊ sui memoriam
licet incassũ ꝓpagabant : et ꝓpositis mag.¬

Expanded text:
id quoque Dominus praestare potuisset. Ego enim id quoque Dominus praestare potuisset. Ego enim cum primum animum ad scribendum appuli, quia nefas putarem tanti viri latere virtutes, apud me ipserubescerem: quia nec magnam istarum umquam rerum scientiam contigissem; et, si quid ex his studiis olim fortasse libassem, totum id desuetudine tanti temporis perdidissem. Sed tamen, ne nos maneat tam molesta defensio, suppresso, si tibi videtur, nomine libellus edatur. Quod ut fieri valeat, titulum fronti erade, ut muta sit pagina; aut, quod sufficit, loquatur materiam, non loquatur auctorem. INCIPIT LIBElerique mortales studio et gloriae saeculari inaniter dediti exinde perennem, ut putabant, memoriam nominis sui quaesiverunt, si vitas clarorum virorum stylo illused aliquantulum tamen conceptae spei fructum afferebat: quia et sui memoriam, licet incassum, propagabant; et propositis mag
Abbreviated transcription (Latin):
uita sẽi mrartit
EUERUS. DE¬
SIDERIO. FR¬
Ego quidẽ frater
unanimis. libellũ
quẽ de uita sc̃ĩ
martini scͥpser̃ã.
sceda sua p̃mere.
& intra domesticos parietes cohibere de.¬
creuerã : qi ut sũ natura infirmꝰ iuditia
humana uitabã: ne quod fore arbitror
sermo incultior legentibꝰ displiceret. õiũo
rep̃hensione dignissimꝰ uidicarer: qͥ mate¬
riam disertis merito scͥptoribꝰ reseruan¬
dã impudens occupañe. s petenti tͥ sepiꝰ
negare ñ potui. Quid enĩ eẽt: quod non
amori tuo. uł cũ detͥmento mei pudoris
qua nulli ate ꝓdendũ reor: qr id spopon.¬
disti. S uereor ne tu ei ianua sis futurꝰ
bona uenia id a lectoribꝰ postułabis. ut
res pociꝰ quã uerba ꝑpendant. ⁊ aȩquo
animo ferant.si aures eoꝵ uitios forsi.¬
tan sermo ꝑculerit: qi regnũ di ñ in ȩlo.¬
quentia s in fide constat. Meminerint
etiã salutẽ sȩculo ñ ab oratoribꝰ. s a pis.
catoribꝰ p̃dicatã: cũ utiq si utile fuisset

Expanded text:
ITA SANCTI MARTINI Seuerus Desiderio frEgo quidem, frater unanimis, libellum quem de uita sancti Martini scripseram, scheda sua premere et intra domesticos parietes cohibere decreueram, quia, ut sum natura infirmissimus, iudicia humana uitabam, ne, quod fore arbitror, sermo incultior legentibus displiceret omniumque reprehensionis dignissimus iudicarer, qui materiem disertis merito scriptoribus reseruandam inpudens occupassem: sed petenti tibi saepius negare non potui. quid enim esset, quod non amori tuo uel cum detrimento mei pudoris qua nulli a te. prodendum reor, quia id spopondisti. sed uereor, ne tu ei ianua sis futurus, ris, bona uenia id a lectoribus postulabis, ut res potius quam uerba perpendant et aequo animo ferant, si aures eorum uitiosus forsitan sermo perculerit, quia regnum Dei non m eloquentia, sed m fide constat. meminerint etiam, salutem saeculcatoribus praedicatam; cum utique, si utile fuisset,
Abbreviated transcription (Latin):
Ita ꝑ eosdẽ angelos se iussum reduci:
⁊ martino redditũ: uitęq pristinȩ re.¬
stitutũ. Ab hoc primo tp̃r beati uiri no.¬
men enituit. ut qui sc̃s iam ab om̃ibꝰ
habebatur : potens etiã ⁊ uere apostolicꝰ
haberetur
ec multo post dũ agrũ lupicim
cuiusdã honorati scđm scłm uiri
p̃teriret: camore ⁊ luctu turbȩ plan.¬
gentis excipit᷑. Ad quã cũ sollicitꝰ adstitis¬
set. et quis esset hic fletꝰ inquireret: indi.¬
cat᷑ unũ efamilia seruulũ. laqueo sibu
uitã extorsisse. Quo cognito cellulam
in qua corpꝰ iacebat ingredit᷑. Exclusisq
om̃ibus turbis: suꝑscratꝰ corpori aliqͣn.¬
tis per orauit. Mox uuescente uultu.
marcescentibꝰ ꝯculis. in ora illiꝰ defanctꝰ
erigitur : lentoq conamine enisus ad.¬
surgere. adp̃bensa beati uiri dextera
in pedes constitit. atq ita cũ eo usq ad
uestibulũ domꝰ turba om̃i spectante ꝓces.¬
sit

Expanded text:
ita per eosdem angelos se iussum reduci, ita per eosdem angelos se iussum reduci, et Martino redditum uitaeque pristinae restitutum. ab hoc primum tempore beati uiri nomen enituit, ut qui sanctus iam ab omnibus habebatur, potens etiam et uere apostolicus haberetur. Nec multo post, dum agrum Lupicini cuiusdam honorati secundum saeculum uiri praeteriret, clamore et luctu turbae plangentis excipitur, ad quam cum sollicitus adstitisset et quis esset hic fletus inquireret, indicatur unum ex familia seruulum laqueo sibi uitam extorsisse. quo cognito cellulam, in qua corpus iacebat, ingreditur, exclusisque omnibus turbis superstratus corpori aliquantisper orauit. mox uiuescente uultu, marcescentibus oculis in ora illius defunctus erigitur: lentoque conamine enisus adsurgere, adprehensa beati uiri dextera in pedes constitit: adque ita cum eo usque ad uestibulum domus, turba omni inspectante, processit
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓsternit᷑. Et cũ aliquandiu orationi incu.¬
orationis suȩ ac miscdiȩ dñi intrepidus
expectabat euentũ. Uixq duarũ fere
horarũ spatiũ intercesserat: uidet de¬
functũ paulatim mẽbris om̃ibꝰ cõmouers.
et laxatis in usũ uidendi palpitare lumi.¬
nibus. Tunc uͦ magna ad dñm uoce con¬
uersus: grãs agens. cellulã clamore cõple¬
uerat. Quo audito qui ꝓforibꝰ adsciterat᷑.
stati inruunt. Mirũ spectaculũ: qd indebãt
iiuere quẽ mortuũ reliquissent. Ita red¬
ditꝰ uitȩ : statim baptisma consecutꝰ. plu.¬
res postea uixit annos. primꝰq apud nos
martini uirtutũ. uel materia. uel testi.¬
moniũ fuit. Idem tamen referre erat
solitꝰ se corpore exutũ. ad tribinal iudiciᷤᷤ
ductũ. deputandũq obscuris locis et
uul garibus turbis. tristẽ excepisse sen.¬
tent̾iã: Tũ ꝑ duos angelos uidici fuisse sug¬
gestũ. hunc esse ꝓ quo martinꝰ oraret:

Expanded text:
prosternitur. et cum aliquamdiu orationi incuprosternitur. et cum aliquamdiu orationi incuorationis suae ac misericordiae Domini intrepidus expectabat euentum: uixque duarum fere horarum spatium intercesserat, uidet defunctum paulatim membris omnibus commoueri et laxatis in usum uidendi palpitare luminibus. tum uero magna ad Dominum uoce conuersus gratias agens cellulam clamore conpleuerat: quo audito qui pro foribus adstiterant statim inruunt. mirum spectaculum, quod uidebant uiuere, quem mortuum reliquissent. ita redditus uitae, statim baptismum consecutus plures postea uixit annos, primusque apud nos Martini uirtutum uel materia uel testimonium fuit. idem tamen referre erat solitus, se corpore exutum ad tribunal iudicis ductum deputandumque obscuris locis et uulgaribus turbis tristem excepisse sententiam: tum per duos angelos iudici fuisse suggestum, hunc esse pro quo Martinus oraret:
Abbreviated transcription (Latin):
tentia potestatẽ indultã fuisse redeundi.
rome ei tẽptauit occurrere: ꝓfectusq¬
est ad urbem
um iã hilarius p̃terisset : ita eum
est uestigiis ꝓsecutꝰ. Cũq ab eo gra.¬
tissime fuissec susceptus. haut longe sibi
ab oppido monasteriũ collocauit. Quo
tẽpore se ei quidã cathecuminꝰ iunxit:
cupiens scĩssimi uiri inscitui disciplinis.
Paucis quippe int̃positis diebus. languore
correptꝰ. infebriũ laborabat. Ac tũ mar.¬
tinꝰ forte discesserat. Et cũ ꝑ tͥduũ defu.¬
issec : regressus exanime corpus inuenit.
Ita subita mors fuerat: ut absq baptisma.¬
te humanis rebꝰ excederet. Corpus in
medio positũ. t̾sti merentiũ fr̃um fre¬
quentabat᷑ officio. cũ martinꝰ flens et
eiulans accurrit. Tũ uͦ tota scm sp̃m men.¬
te concipiens: egredi cellulã in qua cor¬
pus iacebat ceteros iubet: ac foribꝰ obsera.¬
tis suꝑ exanimata de functi fr̃is mẽbra

Expanded text:
tentia potestatem indultam fuisse redeundi, tentia potestatem indultam fuisse redeundi, Romae ei temptauit occurrere profectusque ad urbem est. Cum iam Hilarius praeterisset, ita eum est uestigiis prosecutus: cumque ab eo gratissime fuisset susceptus, haut longe sibi ab oppido monasterium conlocauit, quo tempore se ei quidam catechumenus iunxit, cupiens sanctissimi uiri institui disciplinis: paucisque interpositis diebus languore correptus ui febrium laborabat. ac tum Martinus forte discesserat: et cum per triduum defuisset, regressus exanime corpus inuenit: ita subita mors fuerat, ut absque baptismate humanis rebus excederet. corpus in medio positum tristi maerentium fratrum frequentabatur officio, cum Martinus flens et eiulans accurrit. tum uero tota sanctum spiritum mente concipiens egredi cellulam, in qua corpus iacebat, ceteros iubet, ac foribus obseratis super exanimata defuncti fratris membra
Abbreviated transcription (Latin):
solus pęne acerrime pugnaret multisq
supplitiis esset adfectꝰ nam ⁊ publice uir¬
gns cesus ẽ. ⁊ ad extremũ de ciuitate exire
compulsus. italiam repecens. cũ intra gal.¬
lias quoq¬
lias quoq discenũ scĩ hilarii quẽ
ad exilium hereticoꝵ uis coegerat. t᷑batã
eccłam cõperiss̃et: mediolani sibi mona¬
steriũ statuit. Ibi quoq eũ auxentius
auctor ⁊ pͥnceps arrianoꝵ grauissime in¬
sectatus est. multisq adfectũ inuiriis
de ciuitate exturbauit. Cedendũ itaq
tẽpori arbitratꝰ. ad insulã cui gallinaria
nomen ẽ secessit: comite quodam prbo
magnarũ uirtutũ uiro. hic aliquandiu
radicibus uixit her barũ: quo tempore
elleboꝵ uenenatũ ut ferunt gramen
in cibũ sũpsit. S cũ uĩ ueneni inse cras.¬
santis uncina iã morte sensisset. imminens
periculũ oratione reppulit: statimq
om̃is dolor fugatus ẽ. Nec multo post
cũ scõ hilario comperisset regis pęni¬

Expanded text:
solus paene acerrime repugnaret multisque solus paene acerrime repugnaret multisque suppliciis esset adfectus—nam et publice uirgis caesus est et ad extremum de ciuitate exire conpulsus — Italiam repetens, cum intra Gallias quoque discessu sancti Hilari, quem ad exilium haereticorum uis coegerat, turbatam ecclesiam comperisset, Mediolani sibi monasterium statuit. ibi quoque eumAuxentius, auctor et princeps Arrianorum, grauissime insectatus est, multisque adfectum iniuriis de ciuitate exturbauit. cedendum itaque tempori arbitratus ad insulam, cui Gallinaria nomen est, secessit comite quodam presbytero, magnarum uirtutum uiro. hic aliquamdiu radicibus uixit herbarum: quo tempore helleborum, uenenatum, ut ferunt, gramen, in cibum sumpsit. sed cum uim ueneni in se grassantis uicina iam morte sensisset, imminens periculum oratione repulit statimque omnis dolor fugatus est. nec multo post, cum sancto Hilario comperisset regis paeni
Abbreviated transcription (Latin):
licã difputationẽ. uerbũ di latroni p̃di.¬
cabat. Qind longius morer : Latro cre¬
didit: ꝓsecutꝰq martinũ uiȩ reddidit.
orans ut ꝓ se dñm p̃caret᷑. Idẽq postea
gitur martinꝰ inde ꝓgressus: cũ mediola¬
nũ p̃terisset. diabolus in itinere humana
spetie assũpta. se ei obuiũ tulit: quo ten.¬
deret quęrens. Cũq id a martino res¬
ponsi accepisset. se quo dñs uocaret inten¬
dere: ait ad eũ. Quocũq ieris uł quȩcũq
tẽptaueris. diabolus tͥ aduersabitur.
ł unc ei ꝓphetica uoce respondit. dñs mͥ¬
adiuitor est: non timebo qͥd faciat mͥ homͦ.
Statumq e conspectu eiꝰ inimicus euanuit.
Itaq ut animo ac mente conceperat. ma.¬
trẽ gentilitatis absoluit errore. patre
in malis ꝑseuerante: plures tamen suo sal.¬
uauit exemplo. Deinde cũ heresis arriana
ꝑ totũ orbẽ ⁊ maxime intra illiricum
pullul asset: cũ aduersus ꝑfidiã sacer docũ

Expanded text:
licam disputationem uerbum Dei latroni praedilicam disputationem uerbum Dei latroni praedicabat. quid longius morer? latro credidit prosecutusque Martinum uiae reddidit, orans ut pro ae Dominum precaretur. idemque postea Igitur Martinus inde progressus cum Mediolanum praeterisset, diabolus in itinere, humana specie adsumpta, se ei obuiam tulit, quo tenderet quaerens. cumque id a Martino responsi accepisset, se quo Dominus uocaret intendere, ait ad eum: quocumque ieris uel quaecumque temptaueris, diabolus tibi aduersabitur. tunc ei prophetica uoce respondensadiutorest: non timebo, quid faciat mihi homo. statimque de conspectu eius inimicus euanuit. itaque ut animo ac mente conceperat, matrem a gentilitatis absoluit errore, patre in malis perseuerante: plures tamen suo saluauit exemplo. Dehinc cum haeresis Arriana per totum orbem et maxime intra Illyricum pullulasset, cum aduersus perfidiam sacerdotum
Abbreviated transcription (Latin):
litas detinebat. religiosa sollicitudine ii¬
sitaret᷑. ex uoluntate sẽĩ hilarii ꝓfectꝰ ẽ
Mulrisq ab eo obstrictꝰ p̃cibꝰ et lacrimis
nt rediret. mestꝰ ut fert᷑ peregrinationẽ
ałã aggressus ẽ contestatus fr̃s multa se
ad ueria pamurũ qͦd postea ꝓbauit euentꝰ.
Ac pͥmũ inter alpes deina secutꝰ incidit
in latrones. Cũq unꝰ securi eleuata in
caput eius librasset: ictũ ferientis dex.¬
ter& sustinuit alter. Uinctꝰ tamen pꝰ ter¬
gũ manibꝰ.: uni seruandus ⁊ custodiendus
traditur. Qu cũ eũ ad remotiora duxis.¬
sec: ꝑcuntari ab eo cepit quisña esset:.
Respondit. xp̃ianũ se esse. Quęrebat etiã
ab eo. an timeret. Tunc uͦ constantissime
ꝓfitetur. nũqũa se tã fuisse securũ: quia
sciret miscđiam dñi maxime in tẽpta.¬
tionibus ad futurã. se magis illi dolere.
qui xp̃i miscdia ut pote latrocinia exer¬
cens esset indignꝰ. Ingressusq euuange.¬

Expanded text:
litas detinebat, religiosa sollicitudine uilitas detinebat, religiosa sollicitudine uisitaret, ex uoluntate sancti Hilari profectus est, multis ab eo obstrictus precibus et lacrimis ut rediret. maestus, ut ferunt , peregrinationem illam ingressus est, contestatus fratribus, multa se aduersa passurum: quod postea probauit euentus. ac primum inter Alpes deuia secutus incidit in latrones. cumque unus securi eleuata in caput eius librasset ictum, ferientis dexteram sustinuit alter: uinctis tamen post tergum manibus uni adseruandus et spoliandus traditur. qui cum eum ad remotiora duxisset, percontari ab eo coepit, quisnam esset. respondit Christianum se esse. quaerebat etiam ab eo an timeret. tum uero constantissime profitetur, numquam se tam fuisse securum, quia sciret misericordiam Domini maxime in temptationibus adfuturam: se magis illi dolere, qui Christi misericordia utpote latrocinia exercens esset indignus. ingressusque euange
Abbreviated transcription (Latin):
gladios ⁊ tela potuisset: tamen ne uel ali.¬
oꝵ morte scĩ uiolarent᷑ obtutꝰ. ex enut
pugnȩ necessitatẽ. Neq enĩ aliã ꝓ milite
subaclis sine sanguine hostibꝰ. nemo mo.¬
reretur.
xinde relicta militia scm̃ hilariũ
pictaue epm ciuitatis. cuius cunc
in dĩ rebus spectata ⁊ cognita fides habe.¬
bat᷑ expetiuit : et aliquandiu apud eum
cõmoratꝰ ẽ. Tep̃tauit autẽ idẽ hilarius
imposito diaconii offitio sibi eũ artius
implicare: ⁊ ministerio uineire diuino.
S cũ sepissime restitissẽt. indignũ se esse
uociferans.: intellexit uir altioris inge
nii hoc eũ modo posse constringi: si id ei
officii imponeret. in quo quidã locus in.¬
iuriȩ uideret᷑. Itaq exorcistã eũ ese
pcepit: Qua ille ordinationẽ ne despexis¬
se tanqũa humiliorẽ inderet᷑ non rep
diaunt: Nec multũ pꝰ admonit ꝑ soporẽ
ui patriã parentesq quos adhue ireniti¬

Expanded text:
gladios et tela potuisset, tamen ne uel aliogladios et tela potuisset, tamen ne uel aliorum mortibus sancti uiolarentur obtutus, exemit pugnae necessitatem. neque enim aliam pro milite subactis sine sanguine hostibus, nemo moreretur. xinde relicta militia, sanctum Hilarium Pictavae episcopum civitatis, cujus tunc in Dei rebus spectata et cognita fides habebatur, expetivit; et aliquamdiu apud eum commoratus est. Tentavit autem idem Hilarius imposito diaconii officio sibi eum arctius implicare, et ministerio vincere divino. Sed cum saepissime restitisset, indignum se esse vociferans; intenii, . uno eum modo posse constringi, si id ei officii imponeret, in quo quidam locus iniuriae uideretur: itaque exorcistam eum esse praecepit. quam ille ordinationem, ne despexisse tamquam humiliudiauit. nec multo post admonitus per soporem, ut patriam parentesque, quos adhuc genti
Abbreviated transcription (Latin):
ad cesarẽ militaui tͥ. patere ut nc̃ militẽ
đo. Donatiuũ tuũ pugnaturꝰ accipiat:
xp̃i ego miles sũ. pugnare m non licet:
Tũ łi aduersũ hanc uocẽ tyrannꝰ infremu.¬
it: dicens eũ metu pugnȩ quȩ põstera
die erat futura. ñ religionis gr̃a detre.¬
ctare militiã. At martinꝰ intrepidꝰ immo
in lato sibi terrore constantior: si hoc
inquit ignauiȩ adscribit᷑ ñ fidei: crastina
die ante aciem in ermis adstabo: ⁊ in no.¬
mine dñi iħu signo crucis non clipeo ꝓ.¬
tectꝰ aut galea. hostiũ cimeos penetrabo
securus. Retrudi gͦ in custodiã ubet .
facturus fidẽ dictis ut inermis barba.¬
ris obiceretur. Postero die hostes legatos
de pace miserunt. sua omĩa seq deden.¬
tes. Unde quis dubitet hanc uere beati
uiri fuisse uicꝰtoriã: ei p̃stitũ sit ne in.¬
ermis ad p̃liũ mit teret᷑ Et quãus pius
dñs seruare militẽ suũ licet int̃ hostiũ

Expanded text:
ad Caesarem, militaui tibi: patere ut nunc militem ad Caesarem, militaui tibi: patere ut nunc militem Deo: donatiuum tuum pugnat non licet. tum uero aduersus hanc uocem tyrannus infremuit dicens, eum metu pugnae, quae postero die erat futura, non religionis gratia detractare militiam. at Martinus intrepidus, immo inlato sibi terrore constantior, si hoc, inquit, ignauiae adscribitur, non fidei, crastina die ante aciem inermis adstabo et in nomine Domini Iesu, signo crucis, non clipeo protectus aut galea, hostium cuneos penetrabo securus. retrudi ergo in custodiam iubetur, facturus fidem dictis, ut inermis barbaris obiceretur. postero die hostes legatos de pace miserunt, sua omnia seque dedentes. unde quis dubitet hanc uere beati uiri fuisse uictoriam, cui praestitum sit, ne inermis ad proelium mitteretur. et quamuis pius Dominus seruare militem suum licet inter hostium
Abbreviated transcription (Latin):
bitu quẽ pauꝑ acceperat. ẽ dignatꝰ osten¬
dere.Quo uiso uir beatissimꝰ non in głam
ẽ ȩlatꝰ humanã: s bonitatẽ dĩ in suo oꝑe
cognoscens. cũ esset annoꝵ duo de uiginti
ad baptisma conuolauit. Nec statĩ mlitiȩ
renuntiauit. tribuni sui p̃cibꝰ euictꝰ. cui
contub̾niũ familiare p̃stabat. Et enim
trans acto tribunatꝰ sui tẽpore : reñtiatu¬
rũ se scło pollicebat᷑. Qua marunꝰ expe.¬
ctatione suspensus. ꝑ biennũ fere pꝰea¬
quã ẽ baptisma consecutꝰ. solo scilicet
nomine militauit.
Interea inruentibꝰ intra gallias bar.¬
baris: iulianꝰ cesar coacto in unum
exercitu. aput uangionũ ciuitatem
donatiuũ cepit erogare militibꝰ. Ut ẽ
consuetudinis. singuli citabant᷑  donec
ad martinũ uentũ ẽ. Tunc uͦ oportim̃
ẽpꝰ existimans quo peteret missionẽ. neq
enĩ integrũ sibi fore arbitrabat᷑. si dona.¬
tiuũ ñ militaturꝰ acciperet: actenꝰ inquit

Expanded text:
bitu, quem pauper acceperat, est dignatus ostenbitu, quem pauper acceperat, est dignatus ostendere. 1 quo uiso uir beatissimus non in gloriam est elatus humanam, sed bonitatem Dei in suo opere cognoscens, cum esset annorum duodeuiginti, ad baptismum conuolauit. nec tamen statim militiae renuntiauit, tribuni sui precibus euictus, cui contubernium familiare praestabat: etenim transacto tribunatus sui tempore renuntiaturum se saeculo pollicebatur. qua Martinus expectatione suspensus per biennium fere posteaquam est baptismum consecutus, solo licet nomine, militauit. Interea inruentibus intra Gallias barbaris Iulianus Caesar coacto in unum exercitu apud Vangionum ciuitatem donatiuum coepit erogare militibus, et, ut est consuetudinis, singuli citabantur, donec ad Martinum uentum est. tum uero oportunum tempus existimans, quo peteret missionem — neque enim integrum sibi fore arbitrabatur, si donatiuum non militaturus acciperet —, hactenus, inquit
Abbreviated transcription (Latin):
rat. Arrepto itaq ferro quo accinetꝰ
erat mediam diuidit: partẽq eiꝰ pau.¬
peri tribuit: reliqua rursus induitur:
Interea de circũstantibꝰ ridere ñ nulbi
qr deformis esset. ⁊ truncato habitu
uideret᷑. Multi quidẽ quibꝰ erat menꝰ
sanior altiꝰ gemere quod nichil simile
fecissent: cũ utiq plus habentes. uestire
pauperẽ sine sua nuditate potuissent:
Nocte igit᷑ insecuta cũ se sopori dedisset.
uidit xp̃m clamidis suȩ qua pauperẽ te.¬
xerat parte uestitũ. Intueri diligentissi.¬
me dñm: uestẽq qũã dederat iubet᷑ ag.¬
noscere. Mox ad angłoꝵ circũstantiũ mul¬
titudinẽ. audit iħm clara uoce dicentẽ.
martinꝰ adhuc catecuminꝰ: hac me ueste
contexit. Uere memor dñs dictoꝵ suoꝵ
qͥ ante p̃dixerat. quã diu fecistis hȩc uni
ex minimis istis m fecistis. se in paupere
ꝓfessus ẽ fuisse uestitũ. ⁊ ad confirman.
dũ boni operis testimoniũ. in eodẽ se ha¬

Expanded text:
rat. Arrepto itaque ferro, quo accinctus rat. Arrepto itaque ferro, quo accinctus erat, mediam dividit, partemque ejus pauperi tribuit, reliqua rursus induitur. Interea de circumstantibus ridere nonnulli, quia deformis esse truncatus habitu videretur: multi tamen, quibus erat mens sanior, altius gemere, quod nihil simile fecissent; cum utique plus habentes, vestire pauperem sine sua nuditate potuissent. Nocte igitur insecuta, cum se sopori dedisset, vidit Christum chlamydis suae, qua pauperem texerat, parte vestitum. Intueri diligentissime Dominum, vestemque quam dederat, jubetur agnoscere. Mox ad angelorum circumstantium multitudinem audit Iesum clara uoce dicentem: Martinus adhuc catechumenus hac me ueste contexit. uere memor Dominus dictorum suorum, qui ante praedixerat: quamdiu fecistis uni ex minimis istis, mihi fecistis, se in paupere professus est fuisse uestitum: et ad confirmandum tam boni operis testimonium in eodem se ha
Abbreviated transcription (Latin):
se: qua ita usus ẽ. ut iã illo tpr ñ miles
s monachus putaret᷑. Quibus rebꝰ ita
sibi ᷤᷤ cõmilitones suos deuinxerat: ut eũ
miro affectu uenerarent᷑. Necdũ tamen
regeneratꝰ in xp̃o. agebat quendã bonis
operibus baptismatis candidatũ: ad sistere
scilicet laborantibꝰ: opẽ ferre miseris:
alere ȩgentes. uestire nudos. Nichil sibi
ex miliciȩ stipendiis pret̃ cotidianũ uic¬
tũ reseruabat. iã tunc euuangelii non
surdus auditor. de crastmo ñ cogitabat.
uodã itaq tẽpore
militiȩ uestẽ haberet: media hieme quȩ
pauperẽ nudũ. Qui dũ p̃tereuntes in
sui misererent᷑ oraret. om̃sq miserum
p̃terirent: intellexit uir do plenꝰ sibi
illũ. aliis misericordiã ñ prestantibus
reser uari. Quid tamen ageret. Nichil
p̃ter clamidẽ qua indutꝰ erat habebat.
iã enĩ reliqua in opus simile consũpse tẽpꝰ existimans quo peteret miss̃onẽ. neq¬
iã enĩ reliqua in opus simile consũpse¬

Expanded text:
sus est, ut jam illo tempore non miles, sed monachus putaretur. Quibus rebus ita sibi omnes commilitones suos devinxerat, ut eum miro affectu venerarentur. Nec dum tamen regeneratus in Christo, agebat quemdam bonis operibus baptismatis candidatum: assistere scilicet laborantibus, opem ferre miseris, alere egentes, vestire nudos: nihil sibi ex militiae stipendiis praeter quotidianum victum reservans, jam tum Evangelii non surdus auditor de crastino non cogitabat. III. Quodam itaque temporemilitiae uestem haberet, media hieme, quaepauperem nudum: qui cum praetereuntes ut sui misererentur oraret omnesque miserum praeterirent, intellexit uir Deo plenus sibi illum, aliis misericordiam non praestantibus, reseruari. quid tamen ageret? nihil praeter chlamydem, qua indutus erat, habebat: iam enim reliqua in opus simile consumpserat. am enim reliqua in opus simile consumpse
Abbreviated transcription (Latin):
scriberent᷑. ꝓdente patre qui felicibꝰ eiꝰ
actibꝰ inuidebat: cũ esset annoꝵ quindeci.
raptus ⁊ catenatꝰ sacramentis militaribus
implicatꝰ ẽ: uno tantũ seruo comite con¬
tentꝰ. cui tamen uersa uice dñs seruiebat:
ad eo ut plerũq ei ⁊ calciamenta ipse
detraheret. ⁊ ipse decergeret: cibũ una
caperent. Hic sepiꝰ ministraret. Triennium
fere ante baptisma in arnus fuit. integer
tamen ab his intiis. quibꝰ illud hominũ gen̾
implicari solet. Multa illi cirea cõmili¬
tones benignitas: mira caritas. patientia
uͦ atq humilitas. ultra humanũ modũ.¬

Expanded text:
scriberentur prodente pscriberentur prodente pactibus invidebat, cum esset annorum quindecim, captus et catenatus sacramentis militaribus implicatus est, uno tantum servo comite contentus, cui tamen uersa uice dominus seruiebat, adeo ut plerumque ei et calciamenta ipse detraheret et ipse detergeret, cibum una caperent, hic tamen saepius ministraret. triennium fere ante baptismum in armis fuit, integer tamen ab iis uitiis, quibus illud hominum genus inplicari solet. multa illius circa commilitones benignitas, mira caritas, patientia uero adque humilitas ultra humanum modu
Abbreviated transcription (Latin):
GITUR MRRTIN.
SABARIE Pannoniarum
oppido oriundus fuit : sed
intra italiam ticini altꝰ est.
parentibꝰ scđm scłi dignitatẽ
non infimis: gentilibꝰ tamen.
Pater eius miles pͥmũ. pꝰ tribunꝰ militũ
fuit. Ipse armatã militiã in adolescentia
secutꝰ: inter scolares alas sub rege con¬
stantio. de in sub iuliano cesare militauit.
non tamen sponte. quia a pͥmis fere anni̾
diuinã ꝓocius seruitutẽ. saera in lustris pu¬
eri spnauit infantia. Nã cũ esset annoꝵ
decẽ. inuitis parentibꝰ ad ȩccłam confugit.
seq catecuminũ fieri postulauit. Mlox
mirũ in modũ totꝰ in dĩ opere conuersꝰ
cũ eẽt annoꝵ duodeci heremũ concupi¬
uit: fecissetq uotis satis. si ętatis infirmitaᷤᷤ
non obsticisset. Animꝰ tamen aut circa
monasteria. aut cirea ȩccłas sẽꝑ intentꝰ
meditabat᷑ adhuc in ętate puerili. quod
postea deuotꝰ impleuit. S cũ edictũ eẽt
a regibꝰ. ut ueteranoꝵ filii ad militiam

Expanded text:
gitur Martinus Sabaria Pannoniarum oppido oriundus fuit, sed intra Italiam Ticini altus est, parentibus secundum saeculi dignitatem non infimis, gentilibus tamen. pater eius miles primum, post tribunus militum fuit. ipse armatam militiam m adulescentia secutus inter scolares alas sub rege Constantio, deinde sub Iuliano Caesare militauit: non tamen sponte, quia a - primis fere annis diuinam potius seruitutem sacra inlustris pueri spirauit infantia. nam cum esset annorum decem, inuitis parentibus ad ecclesiam confugit seque catechumenum fieri postulauit. mox mirum in modum totus in Dei opere conuersus, cum esset annorum duodecim, eremum concupiuit, fecissetque uotis satis, si aetatis infirmitas non obstitisset. animus tamen aut circa monasteria aut circa ecclesiam semper intentus meditabatur adhuc in aetate puerili, quod postea deuotus inpleuit. sed cum edictum esset a regibus, ut ueteranorum filii ad militiam
Abbreviated transcription (Latin):
sib. modo discursibꝰ. int̾dũ fugã. in¬
tͣdũ bella dissimulãt: oñq genere
ludor exercitate. nic hil quod
animo occurrisset. in¬
tẽptatũ relinquunt

Expanded text:
sibus modo discursibus interdum fugam interdum bella simulant omnique genere ludorum exercitate nichil quod animo occurrisset intemptatum relinquunt
Abbreviated transcription (Latin):
ic in habitauit uir. crueis arma gerens.
ic in habitauit sc̃s purusq sacerdos.
ic inhabitauit corpore. corde probus.
ic in habitauit scutũ cui sc̃a fides& uerbo.
Crucis uerbũ. splendidus atq micans.

Expanded text:
ic inhabitavit vir crucis arma gerens; Hic inhabitavit sanctus purusque sacerdos, Hic inhabitavit corpore, corde probus; Hic inhabitavit scutum cui sancta fides et Umbo crucis verbum splendidus atque micans.
Abbreviated transcription (Latin):
nes uini non defecerũt usq quo deo
cooꝑante. patratis uictoriis rex reuer¬
sus fint ad propria: iuxta uerbum
dñi qd̾ locutus est in manu remigii:¬
plurimas possessiones per
diuersas prouincias beato remigio.
tam ipse quam franci potentes dede-¬
runt: quas ipse per diuersas ecclesias
tradidit : ne franci eum rerũ tempo¬
ralium cupidũ esse. et ob id ad xani-¬
tatem eos uocasse putarent: et fidem
xp̃i ac sc̃m sacerdotiũ uilipenderent.
De quib reb in orientalib francie
partibus petentib traditorib. por¬
tionem quandã episcopio rem̃si ad

Expanded text:
nes vini non defecerunt, usque quo, Deo cooperante, patratis victoriis, rex reversus fuit ad propria, iuxta verbum Domini quod locutus est in manu Remigiiplurimas possessiones per diversas provincias sancto Remigio tam ipse quam Franci potentes dederunt, quas ipse per diversas aecclesias tradidit, ne Franci eum rerum temporalium cupidum esse et ob id ad christianitatem eos vocasse putarent et fidem Christi ac sanctum sacerdotium vilipenderent. De quibus rebus in orientalibus Franciae partibus, petentibus traditoribus, portionem quandam episcopio Remensi ad
Abbreviated transcription (Latin):
fend. et siccis spinis. et clauserunt. super
eas: et supposito igne abierunt. Sic fac¬
tum est. ut in eodem die quo sepulta
est afra. simul etiam mater eius hilaria
et famule eius scd̾m carnem. sed iam so¬
rores in xp̃o. digna. et eumenia. et eupre¬
pia. simul margrii coronam acciperent:
et que simul unanimes fuerant ad dia

Expanded text:
feno et sicces spinis . et clauserunt super feno et sicces spinis . et clauserunt super eas . et subpo| sito igne abierunt sic factum est . ut in eodem die quo se| pulta est afra . simul am mater eius hilaria et fa| mulae eius secundum carnem . sed etiam sorores in christo.| digna . et euminia . et euprepia . simul martirii coronam ac| ceperunt . et quę simul unianimas fugerunt a dia
Abbreviated transcription (Latin):
Cumq eas tͣnstulissent: inuenerunt afre
corpus integrum. Puer autem qui cũ
ipsis erat. transnatauit et nunciauit
matri eius: et uenit nocte cum sacerdo¬
tibus dei. et tulit corpus eius. et posurtil
lud scd̃o miliario a ciuitate augusta: in
memoriã quam sibi suisq construxe¬
rant. Nunciatũ est autem gaio iudici:
et misit ad ipsam memoriam dicens.
Ite et tenete eas: et si consenserint uo¬
bis ad sacrificandũ. cum honore eas ad
me adducite: ut remunerem illas cen-
su dignissimo. Si uero uideritis eas
animo ꝑtinaci obsistere. et nulla raci¬
one ad sacrificandũ prebere consensum:
implete meinoriã sarmentis et claudite
super eas ipsam memoriã: et ita demũ
ignem supponite. et nulla ex his euadat
uiua. Euntes autem milites. prius
blando sermone eas ꝓuocabant: post
hec terrorib impellebant. At ubi ui¬
derunt om̃s simul contẽpnere sacrificia.
repleuerunt memoriã sarmentis. et

Expanded text:
cumque eas| transtulissent . inuenerunt afrę cumque eas| transtulissent . inuenerunt afrę corpus integrum puer au| tem qui cum ipsis erat transnatauit et nuntiauit matre| eius et uenit nocte cum sacerdotibus dei . et tulit corpus eius| et posuit secundo miliario a cicitate augusta in me| moriam quam sibi suisque construxerat nunciatum est| autem iudici Iago et misit ibi ad ipsam memoriam dicens| Ite et tenite eas . et si consenserent uobis ad sacrificandum| cum honore eas ad me adducite . ut remunerem illas cen| su dignissimo si uero uideritis eam animo pertinaci ob| sistere . et nulla racione ad sacrificandum prebere consen | sum . inplete memoriam gremiis . et cludite super eas| ipsam memoriam . et ita demum ignem subponite . et| nulla ex his euadat uiua. Euntes autem milites . prius| blando sermone eas prouocabant. Post haec terroribus| impellebant . at ubi uiderunt . omnes simul contem| nere sacrificia . Repleuerunt memoriam . Sarmentis| et
Abbreviated transcription (Latin):
qui dignatus es dicere qua hora conuer¬
sus fuerit peccator a suis iniqͥtatibus.
eadem hora non te memoraturũ pecca¬
ta eius. accipe hac hora passionis mee
penitenciã: et per hunc ignem tẽpora¬
lem qui corpori meo paratus ẽ. ab illo
igne eterno me libera: qui et animã
simul et corpus exurit. Et his dictis
expletis: circuindata sarmento. igne
supposito. uox audiebatur dicens. Grãs
es hostiam habere pro nomine tuo:
qui pro toto mundo solus hostia oblatus
es in cruce: iustus pro iniustis. bonus ꝓ
malis. benedictus pro maledictis. dulcis
pro amaris. mundus a peccato.pro pec¬
catoribus uniuersis. Tibi offero sacrifi¬
cium meũ : qui cum patre tuo et sp̃u
scõ uiuis et regnas in scła scłorũ am̃.
Et hec dicens. emisit sp̃m. Stabant
autem iuxta ripam fluminis digna.
et eumenia et euprepia que fuerunt
ancille eius. et simul fuerant in pecca
de barca: ut eas ibi transinitterent.

Expanded text:
quia dignatus es dicere . qua hora conuerquia dignatus es dicere . qua hora conuersus fuerit pecca| tor a suis iniquitatibus. Eadem hora non te memoratu| rum peccata eius . accipe + hac hora passionis| meae penitentiam . et per hunc ignem temporalem| qui corpori meo paratus est . ab illo igne aeterno me libera| qui et animam simul et corpus exuret . et his dictis expletis .| circumdata sarmentis . igne subposito . uox audiebatur dicens| graciaes hostiam habere| pro nomine tuo qui pro toto mundo solus hostia oblatus est| in cruce iustus . pro iniustis . bonus . pro malis . benedictus . pro ma| ledictis . dulcis. pro amaris . mundus a peccato pro peccato| ribus . uniuersis tibi offero sacrificium meum . qui cum patre| tuo et cuo uiues et regnas in secula saeculorum. Amen.| Et haec dicens . emisit spiritum. Stabant autem iuxta ri| pam fluminis . digna . et euminia . et euprepia . quę fuerant| ancillę eius et simul fuerant in peccatde barca . ut eas ibi transmitterint .
Abbreviated transcription (Latin):
beam. Afra respondit. Confusio michi nulla
est: nisi de peccatis meis. Iudex dixit. Porro
lam sacrifica : qm iniuria est michi tot
horis tecum loqui. Certe si nolueris: occide¬
ris. Afra dixit. Hoc est quod opto. si tam̃
merear: ut per hanc confessionem digna
efficiar requiem inuenire. Iudexgarus
dixit. Sacrifica. Nam torqueri te faciam:
et post uiuam incendi. Afra respondit.
Corpus meum quod peccauit accipiat di¬
uersa torm̃ta: animam sacrificiis demo¬
niorum non coinquinabo. Tunc iudex
nequissimus: dictauit sentenciã dicens.
Afram publicam meretricem. que se xͥa¬
nam professa est. et noluit sacrificiis
participari: uiuam incendi p̃cipimus.
Statimq rapta a ministris ducta est
in insulam fluuii que dicitur lace:
ibiq eam spoliantes ad stipitem liga¬
uerunt. At illa eleuans oculos ad celũ:
orabat cum lacrimis dicens. Dñe deus
uocare. sed peccatores ad penitenciam:
cuius ꝓmissio uera est. et manifesta:

Expanded text:
beam .| afra dixit confusio mihi nulla beam .| afra dixit confusio mihi nulla est . nisi de peccatis meis . iudex| dixit . porro iam sacrificica quoniam iniuria est mihi . tot horis tecum| loqui . certe si nolueris . occideris . afra dixit . hoc est quod opto .| si tamen merear ut per hanc confessionem . digna efficiar+ .| Requiem inuenire. Iudex gaius dixit. Sacrifica nam tor| quire te faciam et post uiuam incendi . afra respondit . cor| pus meum quod peccauit accipiat deuersa tormenta ani| mam+ sacrificiis demoniorum non quoinquinabo . tunc iudex| nequissimus dictauit sententiam dicens afram publicam| meretricem quę se christianam professa est . et noluit sacrificiis| participari uiuam+ precipimus statimque rapta a mi| nistris ducta est in insolam fluii . que dicitur lace . ibique . | eam spoliantes ad stipitem ligauerunt . ad illa eleuans| oculos ad caelum . orabat+ . lacrimis dicens . domine uocare sed peccato| res ad penitentiam . cuius promissio uera et manifesta est|
Abbreviated transcription (Latin):
loquitur. quod meretrix rigauerit lacri¬
mis pedes eius. et indulgenciã acceperit:
et meretrices et publicanos nũquã despe
xit: quinĩmo etiam secum eos mandu¬
care ꝑmisit. Iudex gaius dixit. Sacrifi¬
ca ut diligaris ab amatorib tuis: et si¬
cut semper dilecta es habearis: et infe¬
rantur tibi pecunie multe ab eis. Afra
respondit. Pecunias execrabiles: iam nũ¬
quam accipio. Nam et quas habui ex¬
pendi: quia non fuerunt de bona cons¬
ci encia. Nam nolentes accipere aliquan¬
tos fratres meos pauꝑes etiam p̾cibus
exoraui. ut a me dignarentur accipere:
et pro peccatis meis orare. Si ergo que
habui a me abieci: quomodo potest fie¬
ri ut queram accipere. que iam quasi
dignam non habet: sine causa uis eum
deum tuum dicere. qui te suam ñ esse
iatroni confitenti bona paradisi repro¬
misit. Iudex gaius dixit. Sacrifica duis:
ne te in conspectu amicorũ tuorũ qui
tecum turpiter uixerunt. cathenis cedi nu¬

Expanded text:
loquuntur . quod me| retrix rigauerit. Lacriloquuntur . quod me| retrix rigauerit. Lacrimis pedes eius . et indulgentiam| Acceperet et meretrices et publicanos . numquam dispe| xit. Quin immo etiam sicum eos . manducare permisit| Iudex iagus dixit. Sacrifica ut diligaris ab amatoribus| tuis . et sicut semper delecta es . habearis . et inferantur| tibi pecuniae . multe ab eis. Afra respondit . pecunias . execrebi| les iam numquam accipio nam et quas habui . expendi quia| non fuerunt de bona conscientia. Nam nolentes accipere. Ali| quantos fratres meos pauperes . etiam precibus. Exorabi . ut| a me dignarentur accipere et pro peccatis meis orare si ergo| que habui a me abieci quomodo potest. Fieri ut queram| accipere que iam quasi christus dignam non habet sine causa uis eum deum tuum dicere .| qui te suam . non esse latroni confidenti . bona paradisi repromisit.| Iudex gaius dixit . sacrifica diis . ne te in conspectu amatorum| tuorum qui tecum turpiter uixerunt . catomis cedi iu
Abbreviated transcription (Latin):
et om̃s pro xp̃i nomine uariis suppli¬
cus afflicti ad supplicia traherentur: con¬
tigit afram hanc quam notam habebat
facies publica. quod esset lupanaria. a
ꝑsecutorib comp̃hendi. Que cum fuis¬
set iudici oblata. et interrogasset et ag¬
nouisset iudex que esset: dixit ei. Sa¬
crifica dĩs: quia expedit uiuere tibi
quam in torm̃tᷤ deficere. Afra respon¬
dit. Sufficiunt michi peccata mea: que
ignorans deum. gessi. Hoc autem qͦd
me iubes facere: nũquã factura sum.
Ganis iudex dixit. accedens ad capito¬
lium meum: sacrifica. afra respondit.
Capitolium meum xp̃c est: quem habeo
ante oculos meos. Ipsi cotidie crimina mea
et peccata confiteor: et quia non sum ei
digna sacrificium offerre. ipsa ego pro no¬
mine eius cupio sacrificari: ut corpus in
quo peccaui dum penas passum fuerit
absoluatur. Iudex gaius dixit. Sicut au¬
dio. meretrix es. Sacrifica: quia aliena
cendisse de celo: nam et eugłium eius

Expanded text:
et omnes pro| christi nomine uariis suppliet omnes pro| christi nomine uariis suppliciis adflicti ad sacrifi| cia traherentur contigit afram hac quam no| tam habebat facies puplica quod esset lu| panaria . a persecutoribus conpraehendi quę cum fuisset| iudici oblata . et interrogasset et agnouisset iudex que essit .| dixit ei sacrifica diis . quia expedit tibi uiuere+ quam inter| tormenta deficere. Afram respondit sufficiunt mihi pecca| ta mea que ignorans deum gessi Hoc autem quod me . Iubes| facere numquam factura sum gaius iudex dixit acce| dens ad capitolium meum sacrifa Afra respondit Capito| lium meum christus est . quem abeo ante oculos . meos. Ipsi cotidiae| crimina mea. Et peccata confiteor. Et quia non sum| digna ei sacrificium offerre . ipsa ego+ pro nomine+ cupio sa| crificare ut corpus in quo peccaui. Dum penas passum| fuerit . abluatur. Iudex iagus dixit. Sicut audio . meretrix| es . sacrifica. Quia aliencendisse| de caelo. Nam et euangelia eius
Abbreviated transcription (Latin):
draco ibi habitat: et flatu eius om̃s qui
ad fontem accesserint moriuntur. Hunc
draconem uade interfice: et aniniã eus
in tuam redige potestatẽ. Tunc excla¬
insuper etiam me ligauit iuramento: ut
amicum meũ occidam. Quem si non occi¬
dero: compellar ire in abissum. Tunc de¬
mon abscessit. et occidit drachonem: et li¬
beratus est fons ad usum omĩum usq in
hodiernum diem. Dies autem plurimos
afra. et cum puellis suis et cum omĩ
cognacione sua. et cum om̃ibus caris
suis: et fecit domum hilarie eccłam.
et ordinauit ibi p̃s biterum ⁊orimum
auuncłm afre. Ipse autem narcissus
pfectis ordinibus. post menses nouem
Ad hispaniam ꝓfectus est. ad ciuitatem
gerundam: in qua multũ popłm deo
per tres annos ad quisiuit: et ita demũ
suo felice attigit. Cuius passionis glam
m sequentib dicemus: nunc uero fructũ
doctrine euis in afram prosecuturi su
mus. Apud prouinciã recias in ciuitate

Expanded text:
drago ibi| habitat . et de flatu eius . omnes qui drago ibi| habitat . et de flatu eius . omnes qui ad fontem accesserint| moriuntur . hunc draconem uade et interfice et anima| eius in tua redige potestatem. Tunc exclaentiosum+. insuper etiam me ligauit| iuramentum ut amicum meum occidam quem si non| occidero conpellar ire in abysum. Tunc demon abscessit | +et occidit draconem et liberatus est fons ad usum omnium | usque in odiernum diem . dies autem plurimos afra . et cum puellis suis . et cum omni cog| natione sua et cum omnibus caris suis et fecit domum| hilariae aeclesiam et ordinauit ei presbiterum zosimum a\u/unco| lum afrae ipse autem narcissus perfectis ordina| bus . post mensis nouem. Ab hispaniam profectus est . ad| ciuitatem gerundam . in qua multum populum deo per| tres annus adquisiuit et ita demum suo filice adtinxit cuius passionis| gloriam . in sequentibus dicemus nunc uero fructum doc| trinae eius in afram prosequimuM| Aput prouinciam regias in ciuitate
Abbreviated transcription (Latin):
pro eo quod uiderant et audierant suis
monitis et oracionib confortauit. Ipse
autem cum sco felice diacono suo non
refecit : sciens se iterum mane cum de¬
mone luctamen habiturũ. Transiit itaq
nox tota: oracionib et psalmorum ca¬
noribus plena. Die autem orto. ad est
demon dicens. Memor esto sc̃e episcope
iuramenti tui quod dixisti ante deum:
et da michi animam cuius corpus occi¬
dam. animã ipsam mecũ habeam. Res¬
pondensq ei sc̃s narcissus dixit. Et tu
michi iura in nomine dñi mei: qr statĩ
interficies quem dedero tibi. Dic michi
hoc quod si non interfecero: iubeat me
deus ut uadam in abissum. Dixitq ei
demon. Per ipsum qui nos cum pͥncipe
nr̃o ui cit. si me non iubeat ire in abis¬
sum: ꝙ statim interficiam eũ quem mͥ
dederis in potestatem. Dixitq ei narcis¬
sus. Uade urcta fontẽ alpium iuliarũ.
unde nemo potest aquam bibere: non
homo. non pecus. non fera aliqua. quia

Expanded text:
pro eo quod uiderant et audierant suis+ pro eo quod uiderant et audierant suis+ moniti\s/ et o| rationibus confortauit. Ipse autem cum sancto filice diacono suo non| refecit sciens se iterum mane cum demone luctamen habiturum| transiit itaque nox oracionibus tota et salmorum canoribus| plena die autem horto . adest demon . dicens . memores esto sancte| episcope iuramenti tui . quod dixisti ante deum . et da mihi animam| cuius corpus occidam et animam ipsam mecum habeam.| Respondensque ei sanctus narcissus. Dixit . et tu mihi iura in nomine| domini mei . quia statim interficis quam tibi dedero dic mihi hoc| quod si non eum interficero iubeat me deus ut uadam in abyssum .| dixitque ei demon per ipsum qui nos cum principe nostro ui| cit . sic me non iubeat ire in abysum quia statim interficiam| cum quem mihi dederis in potestatem dixitque ei narcissus| uade iuxta fontem alpium iuliarum . unde ne potest aquam| bibere . non homo . non pecus . non fera aliqua quia
Abbreviated transcription (Latin):
ei narcissus. Mane prima luce ego da-¬
bo tibi potestatem hanc: ut hoc facias.
Dicit ei demon. Dic michi ante deum.
qr das michi animã int᷑ corpꝰ inlusã. ꝙͣ
egolucrer. Dir einartissus. Ante dm̃ meũdico.
quia do tibi animam intra corpus in¬
clusam: mandueantis. et bibentis. et
digerentis. et dormientis: et iterum
euigilantis. Dicit ei demon. Modo
iube me hic manere ista nocte. Dicit ei
narcissus. Si potes nobiscum manere:
maneto. Dicit ei demon. si ñ expandas
ad celum manus. et non flectas genua.
et non psallas deo tuo: possum hic ma¬
nere. Dicit ei narcissus. Hũquam sit tibi
bene im munde sp̃c: non solum autem
ego. sed et isti omnes mecũ per totam
noctem deo flectent genua: et laudes
ei una nobiscum canent. Tunc demon
dire uocis ululatũ teterrimũ emitten.
nusquã comparuit. Ianctus autem ep̃e¬
fecit post ieiunium reficere afram: cum
matre sua. et cum puellis: quas trem̃tes

Expanded text:
ei narcissus+ . mane prima luce ego| daei narcissus+ . mane prima luce ego| dabo tibi potestatem hanc ut hoc facias . dicit . ei demon dic mihi ante deum quia das mihi animam intra corpus| inclusam . quam ego lucrer . Dicit ei narcissus . ante deum| meum+ quia do tibi animam inter corpus inclusam .| manducantis et bibentis et digerentis et dormientis . et iterum| euigilantis . dicit ei . demon . modo iube me hic manere ista| nocte. Dicit ei narcissus . si potes nobiscum manire . maneto.| Dicit ei . demon . si expandas ad caelum manus+ et non flectas genua .| et sallas+ deo tuo possum hic ma\ne/re . dicit ei narcissus . numquam| sit tibi bene immunde spiritus . non solum autem ego sed et isti om| nes mecum per totam noctem deo nostro flectent genua et lau| des ei . una nobiscum canent . tunc demun dire uocis ululatum| teterrinum emittens . nosquam conparuit . sanctus autem episco| pus fecit ieiunium reficere afram cum matre sua et cum puellis| quas trementes
Abbreviated transcription (Latin):
et iubet: ut res alienas non tollat aliquis:
Tu qui sc̃s es. res meas quare tollis: Quid
michi tollis animas. quas lucratus sum: Di
tues: dampnate et inueterate. Ham istas
animas a creatore suo. et dño suo tu
separasti. Ego te modo furem scio: et cre¬
atori creaturam suam restituo. Respondit
demon. dicens. Et ego creatura eius non
sum: Ergo et me creatori meo restitue.
Dicit ei narcissus. Tuipse ore tuo confes¬
sus es xp̃m pro peccatis hominũ passũ
esse: si quomodo pro hominũ peccatis pas¬
sus est. et pro demonũ impietatib passus
esset: restituerem te creatori tuo. Nunc
autem quia passus est pro peccatis homi¬
num. et ur̃m principem religauit: uade
tu ad principem tuũ. Dicit ei demon.
Fac pietatem suꝑ me: et da michi uel
unam animã in potestatem. Dicit ei nar¬
cissus. Si dedero tibi animã in potestatẽ:
quid de ea facies: Dicit ei demon. Inter¬
ficio hominẽ: et lucror animam eiꝰ. Dicit

Expanded text:
et iubet . ut res alienas non tollat aliquis . et iubet . ut res alienas non tollat aliquis . tu qui sanctus| es res meas quare tolles . quid mihi tollis animas quas lucra| tus sum . ditu es damnate . et inueterate nam istas anim\a/s| a creatore suo et domino suo tu+ seperasti . ego te modo furem| tenio et creatori creaturam suam restituo respondit ei| demon dicens et ego creaturam eius non sum ergo et me creature meo restitue .| dicit ei narcissus tu ipse ore tuo confessus es . christum pro pec| catis hominum passum esse. Si quomodo pro hominum pec| catis passus est . Sic et pro demono impietatibus passus esset .| Restituebam te creatori tuo. Nunc autem quia passus est| pro peccatis hominum . ut uestrum principem religaret+ .| Vade tibi ad principem tuum+. dicit ei demon. Fac pieta| tem super me et da mihi uel unam animam in potesta| tem . dicit ei+ narcissus si dedero tibi animam in potestatem| quid de ea facies . dicit ei demon . interficio hominem et lucro| animam eius. Dicit