comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
locutionis memor non fuit: sisergo forte hoc querat. ego
de his que occulta sunt iudicare nolo: precipue qr nom̃
trinitatis hic non audiui: ubi et si uera fides fuit. ꝯfessio
tamen fidei non fuit. Et hec quidem de eo quid sit sacra¬
mentum baptisinatis. et de uerbo sc̃ificante: in presenti
quare institutũ est baptisinatis sacramentũ:
et quare circũcisio que loco illius olim posita
fuine putatur. succedente baptisino ablata sit uel muta¬
ta. Nam si olim ꝑ circũcisionẽ similiter ut nunc ꝑ bap¬
tisinum peccata dimittebant᷑: quid necesse fuit ut ipsa
circũcisio succedente baptismi sacram̃to mutaret᷑: Cur
autem aecepta minus ꝓfuisse credatur: que neglecta.
non minus nocuisse affirmat᷑: Sicut enĩ nunc ꝑ euuan¬
gelium dicitur. nisi quis renatus fuerit ex aqua et spũ
scõ. non intrabit in regnũ celorum: ita olim per legem
dicebatur. masculus cuius caro prepucii circu̾cisa non

Expanded text:
locutionis memor non fuit. Si quis ergo forte hoc quaerat, ego locutionis memor non fuit. Si quis ergo forte hoc quaerat, ego de his quae occulta sunt judicare nolo, praecipue quia nomen Trinitatis hic non audivi. Ubi etsi vera fides fuit, confessio tamen fidei non fuit. Et haec quidem de eo quid sit sacramentum baptismatis, et de verbo sanctificante in praesenti quare institutum est baptismi sacramentum, et quare circumcisio, quae loco illius olim posita fuisse putatur, succedente baptismo ablata sit, vel mutata. Nam si olim per circumcisionem similiter, ut nunc per baptismum peccata dimittebantur, quid necesse fuit ut ipsa circumcisio succedente baptismi sacramento mutaretur? Cur autem accepta minus profuisse credatur, quae neglecta non minus nocuisse affirmatur. Sicut enim nunc per Evangelium dicitur: « Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu sancto, non intrabit in regnum Dei ; » ita olim per legem dicebatur: « Masculus cujus caro praeputii circumcisa non
Abbreviated transcription (Latin):
ambrosii: qualiter de recta baptizandi forma sentiendũ
sit. manifeste explanant. Uide ergo qualiter in fide trimi¬
tatis. solo patre uel filio uel sp̾u scõ nuncupato. plenũ sit
baptismatis sacram̃tũ: et quẽadinodũ sine fide trinitatis
etiã trib simul nominatis imꝑfectũ. Sicut enim ubiq fi¬
des integra queritur: sic eadem fidei integritate manente.
sine detrim̃to salutis sermo uariatur. Uerũptam̃ eccłastica
consuetudo hanc potissimũ in baptizando formã tenere
elegit: quã ab ipso scificationis auctore. ex prima insti¬
tucione seruandã accepit. Si quis forte querat utrũ in
articulo necessitatis. sufficere possit ad plenũ sacramenti
baptismũ. si fuerit quis infide trinitatis sine ꝓlacione uer¬
borum baptiratus: uel quia is qui baptizauit loqui non
potuit: siue quia obfestinationẽ uel stuporẽ ĩminentis
periculi. siue alia qualibet causa p̾uentui. dũ baptizaret

Expanded text:
Ambrosii qualiter de recta baptizandi forma sentiendum Ambrosii qualiter de recta baptizandi forma sentiendum sit manifeste explanant. Vides ergo qualiter in fide Trinitatis solo Patre vel Filio vel Spiritu sancto nuncupato plenum sit baptismatis sacramentum, et quemadmodum sine fide Trinitatis etiam tribus simul nominatis imperfectum. Sicut enim ubique fides integra quaeritur, sic eadem fidei integritate manente sine detrimento salutis sermo variatur. Verumtamen ecclesiastica consuetudo hanc potissimum in baptizando formam tenere elegit, quam ab ipso sanctificationis auctore ex prima institutione servandam accepit. Si quis forte quaerat utrum in articulo necessitatis sufficere possit ad plenum baptismi sacramentum, si fuerit quis in fide Trinitatis sine prolatione verborum baptizatus, vel quia is qui baptizavit loqui non potuit, sive quia ob festinationem vel stuporem imminentis periculi, sive alia quacunque causa praeventus dum baptizaret,
Abbreviated transcription (Latin):
xxp̃c in spu. Nũc ꝯsideremꝰ utrũ quẽadinodũ in xͥ noĩe ple¬
nũ ese legimꝰ baptismnatis isacium̃tũ. ita etia sc̃o tantũ spu
nuncupato. nichil desit ad mnisterii plenitudinẽ: et racionẽ
sequamur: quia qui unum dixerit. trinitatẽ significauit.
Si xp̃m dicas. et dm̃ patrem a quo unctus est filius: ⁊ ipsũ
qui unctus est filium. et sp̃m sc̃m quo unctus est designasti.
Scriptum est enim. Hunc iħm anazareth: quem uitẽ ds
sp̾u scõ. Et si patrem dicas. et filium eius et sp̃m oris eus
pariter indicasti: si tamen ideciam corde comp̃hendas. Et¬
si sp̃m dicas. et dm̃ patrem a quo procedit sp̃c: et filiũ qr
filii quoq est sp̾e. nuncupasti. Unde ut racioni eopulet
auctoritas: in sp̃u quoq recte baptizari nos posse script᷑a
sumus. Unum opus. quia unũ inisteriũ: unum baptistna.
qr mors una pro mundõ. Unitas ergo oꝑationis. unitas p̃¬
dicationis: que non potest separari. Hucusq uerba beati

Expanded text:
utrum quemadmodum in Christi nomine plenum esse legimus baptismatis sacramentum; ita etiam sancto tantum Spiritu nuncupato, nihil desit ad mysterii plenitudinem. Rationem sequamur; quia qui unum dixerit, Trinitatem signavit. Si Christum dicas, et Deum Patrem a quo unctus est Filius, et ipsum qui unctus est, Filium, et Spiritum sanctum quo unctus est, designasti. Scriptum est enim: Hunc Jesum a Nazareth, quem unxit Deus Spiritu sancto . Et si Patrem dicas, et Filium ejus et Spiritum oris ejus pariter indicasti; si tamen id etiam corde compsi Spiritum dicas, et Deum Patrem a quo procedit Spiritus, et Filium quia Filii quoque est Spiritus, nuncupasti. Unde ut rationi copuletur auctoritas, in Spiritu quoque recte baptizari nos posse Scripturasumus . Unum opus, quia unum mysterium; unum baptisma, quia mors una pro mundo. Unitas ergo operationis, unitas praedicationis quae non potest separari. Hucusque verba beati
Abbreviated transcription (Latin):
elemento aque. sacramentũ baptismi consecra¬
ri institutũ est: quia sola hec plenã habet et
ꝑfecta mundationẽ. Alii liquores om̃s aqua purificant᷑:
et si quid alio quolibet liquore tactũ fuerit: aqua abluit᷑
ut emundet᷑. ꝓpt̾ea in sola aqua sacram̃tũ emũdacionis
ꝯstat: sic̃ scriptũ ẽ. Nisi quis renatꝰ fuerit ex aqͣ et sp̃u scõ:
non potest introire in regnũ dei De forma bapi
aptismi forma iam olim in diluuio p̃cessit: ubi
in figura saluandorũ. octo anime ꝑ lignũ sal¬
uate sunt. Similiter et in mari rubro: uͥ aqua
baptismum. et rubor sanguinẽ preferebat. Similiter in
aqua asꝑsionis. cui cinis rufe uitule miscebatur: que
carnem xp̃ifigurabat: que femineo sexu designatur
ꝓpter infirmitatẽ: rufa propter sanguinem:¬

Expanded text:
elemento aquae sacramentum baptismi consecraelemento aquae sacramentum baptismi consecrari institutum est, quia sola haec plenam habet et perfectam mundationem. Alii vero liquores omnes aqua purificantur. Et si quid alio quolibet liquore tactum fuerit, aqua abluitur, ut emundetur. Propterea in sola aqua sacramentum emundationis constat, sicut scriptum est: Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu sancto, non potesaptismi forma jam olim in diluvio praecessit, ubi in figura salvandorum octo animae per lignum salvatae sunt. Similiter et in mari Rubro, ubi aqua baptismum, et rubor sanguinem praeferebat. Similiter in aqua aspersionis cui cinis rufae vitulae miscebatur, quae carnem Christi figurabat, quae feminino sexu designatur propter infirmitatem, rufa propter sanguinem
Abbreviated transcription (Latin):
stituta sint. ut nullam operandi racionẽ admittant:
sed tumultuosa quadam et uiolenta. atq irracionabi¬
li ꝑtinatia. sine om̃i intencione aut uoluntate oꝑanci¬
um. ad effectũ ꝓcedant. Ego filiũ meum forte ad bal¬
neas tuleram̃. Ueni ad aquam non ut baptizarẽ. sed ut
balnearem: non ut sacram̃tũ darem. sed ut sordes ab¬
luerem. uel carnem fouerem. Posui paruulũ meũ ĩ aqua:
et quia uolui ut bene cederet et prodesset. dixxi forte
sicut dixissem in manducando. in bibendo. sicut ĩ aran¬
do et seminando. siue aliud quodcũq agendo dixissem:
dixi in nomine patris et filii et sp̃c sancti. Tu uenis: et
dicis inichi quia baptiratus est filius meus. Ego balne¬
atum scio: baptiratũ nescio. Quod sudcirco baptizatũ
putas. qr cum inergerẽ illum. dixi in nomine patris
et filii et sp̃c scĩ: ergo et offa baptitata est: qr cũ merge¬
teriorum dei: nec ꝓpt̾ solã formã p̃iudicare ubi intencio

Expanded text:
stituta sint, ut nullam operandi rationem admittant; stituta sint, ut nullam operandi rationem admittant; sed tumultuosa quadam et violenta atque irrationabili pertinacia sine omni intentione aut voluntate operantium ad effectum procedant. Ego filium meum forte ad balnea tuleram. Veni ad aquam non ut baptizarem, sed ut balnearem: non ut sacramentum darem, sed ut sordes abluerem, vel carnem foverem. Posui parvulum meum in aquam, sed quia volui ut bene cresceret, et prodesset, dixi forte sicut dixissem in manducando et bibendo, sicut in arando et seminando, sive aliud quodcunque agendo dixissem, dixi: In nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti. Tu venis et dicis mihi, quod baptizatus est filius meus. Ego balneatum scio, baptizatum nescio. Quod si idcirco baptizatum putas, quia cum mergerem dixi: « In nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti; » ergo et offa baptizata est quia cum merget opus ministeriorum Dei, nec propter solam formam praejudicare ubi intentio
Abbreviated transcription (Latin):
ut detur et accipiatur. quod iocose uel datur uel acci¬
pitur : aliud autem aliquid agere qd̾ formã illius in
opere habeat: et tamen hoc nolle agere. neq inten¬
dere ut hoc agatur: sed aliud aliqͥd qd̾cũq. ubi ergo
intencio bapti randi est. eti am si debita reuerentia ĩ agen
intenditur: nec tamen sine culpa agentis: qr qd̾ agit̃
et intendit᷑. non digne agitur. Ridiculum autẽ oĩno
est: ut ubi intencio agendi nulla constat opꝰ ẽẽ dicat᷑.
ꝑprer specicm quandam assimilatam operi: non ꝑpter hoc
assũptam. sed forte ꝓuenientẽ ex alio quocũq. Enismo¬
di est et illud quod quidam imꝑiti existimãt uerba il¬
la que ad conficiendã eucaristiã instituta sunt: a qua¬
cumq persona siue in quocũq loco. et qualicũq inten¬
cione super ponem et uinum prolata. effectũ consecra¬
tionis et sc̃ificationis habere. quasi sacramenta dei sic in¬

Expanded text:
ut detur et accipiatur, quod jocose vel datur vel acciut detur et accipiatur, quod jocose vel datur vel accipitur. Aliud autem aliquid agere quod formam illius in opere habeat; et tamen hoc nolle agere neque intendere ut hoc agatur, sed aliud aliquid quodcunque. Ubi ergo intentio baptizandi est, etiamsi reverentia debita in agendhoc intenditur; nec tamen sine culpa agentis, quia quod agitur et intenditur non digne agitur. Ridiculum autem omnino est ut, ubi intentio agendi nulla constat, opus esse dicatur, propter speciem quamdam assimilatam operi, non propter hoc assumptam, sed forte provenientem ex alio quocunque. Ejusmodi est quod quidam imperiti existimant verba illa quae ad conficiendam Eucharistiam instituta sunt: a quacunque persona sive in quocunque loco et qualicunque intentione super panem et vinum prolata, effectum consecrationis et sanctificationis habere, quasi sacramenta Dei sic in
Abbreviated transcription (Latin):
pit. qui bonus non fuit: sed illius in cuius nomine ace¬
pit: qui semper bonus malum dare non potuit. Propter
hoc eos qui ab hereticis in nomine trinitatis baptirati sũt.
cum ad unitatẽ ecclesie redeunt. non rebaptizari: sed
uel unctione crismatis. uel impositione manus reconei¬
liari catholice ecclesie antiqua patrum tradicio instituit:
sicut pridem arrianos per impositionẽ manus occidens:
per uuctionẽ uero sacri crismatis ad ingressũ catholice
ecclesie oriens reformauit. Nam qui solum sacram̃tum
foris acceꝑunt: intus ꝑ impositionẽ mnanus sp̃m sc̃m
accipiunt. Placuit taien eos qui se baptiratos nesciũt.
et sui baptisinatis testes non habent. sine cũctacione bap¬
tirari: quia tteratũ dici non debet. quod factũ esse nes¬
citur. Queritur et de his qui mimice idest iocose bap¬
tirãtur: utrum uerũ et plenum sacram̃tũ baptisini
ꝑcipiant. S sciendum quia aliud est aliquid iocose

Expanded text:
pit, qui bonus non fuit, sed illius in cujus nomine accepit, qui bonus non fuit, sed illius in cujus nomine accepit qui semper bonus, malum dare non potuit. Propter hoc eos qui ab haereticis in nomine Trinitatis baptizati sunt, cum ad unitatem Ecclesiae redeunt non rebaptizari, sed vel unctione chrismatis, vel impositione manus reconciliari catholicae Ecclesiae antiqua Patrum traditio instituit, sicut pridem arianos, per impositionem manus occidens, per unctionem vero sacri chrismatis ad ingressum Catholicae Ecclesiae oriens reformavit. Nam qui solum sacramentum foris acceperunt, intus per impositionem manus spiritum accipiunt. Placuit tamen eos qui se baptizatos nesciunt, et sui baptismatis testes non habent, sine cunctatione baptizari; quia iteratum dici non debet, quod factum esse nescitur. Quaeritur etiam de iis qui mimice, id est jocose baptizantur, utrum verum et plenum sacramentum baptismi percipiant. Sed sciendum quod aliud est aliquid jocose
Abbreviated transcription (Latin):
rectam et conuersationẽ bonã custodire. Ante omĩa sim¬
bolum et or̃onem dñicam et ipsi teneant. et eis insinuẽt:
postolus dicit. Unus deus. una fides: unũ bap¬
tisma. Quod ergo unũ est: geminari ñ potest.
Quaꝑpter ualde racionabili definitione a
sanctis patrib institutũ est. ut qui semel baptismi sacra¬
mentum ꝑcepisse cognoscitur. nulla racione illud iterato
accipiat: siue in ecclesia. siue extra eccłam: hoc est siue¬
a catholico. siue ab heretico: siue deniq ã fideli. siue ab¬
infideli: cuiuscũq condicionis etatis aut sexus persona
illud acceperit. tantũmꝰ si scd̾m rectam fidem catholici
baptisiatis formã acceperit. ratum constare debebit: nec
ulla racione poterit iterari. Quod enun bonũ accepit.
quare non bonũ iudicetur: etiam si a bono ñ acceperit:
Non enim illius erat a quo accepit. uel potius ꝑ quẽ acce¬

Expanded text:
rectam et conversationem bonam custodire. Ante omnia symrectam et conversationem bonam custodire. Ante omnia symbolum et orationem Dominicam ipsi teneant, et eis insinuent, ione. Apostolus dicit: Unus Deus, una fides, unum baptisma . Quod ergo unum, geminari non potest, quapropter valde rationabili definitione a sanctis Patribus institutum est, ut qui semel baptismi sacramentum percepisse cognoscitur, nulla ratione illud iterato accipiat sive in Ecclesia, sive extra Ecclesiam, hoc est a Catholico, sive ab haeretico, sive denique ai cujuscunque conditionis, aetatis, aut sexus persona illud acceperit, modo tantum secundum rectam Catholici baptismatis formam acceperit, ratum constare debebit, nec ulla ratione poterit iterari. Quod enim bonum accepit, quare bonum non judicetur etiamsi a bono non accepit? Non enim illius erat a quo accepit, vel potius per quem acce
Abbreviated transcription (Latin):
sores ad dm̃ fiunt. Hi ꝓpterea patrini uocan¬
tur. quia regenerandos aduitam nouã offerũt: et quo¬
daminodo auctores fiunt ipsius regenerationis noue.
De quib placuit patrib. ut per sugulos baptirandos
patrim singuli admitterent᷑: idest tantũ unus siue uir
siue mulier. ꝑpterea fortassis ne spũalis cognatio cui reue¬
rentiam exhibere oportebat: passim diffusa in matrimo¬
mi copula obesse potuisset. S quedam ecelesie hane con¬
suetudinẽ non seruant: plures ad susceptionẽ paruulorũ
admittentes. Hoc similiter sancitũ est. ut alium in baptismo
uel in crismate. hoc est in confirmatione infiliolum non fus¬
cipiat: qui ipse baptitatus uel confirmatus non ẽ. S nec
monachi compatres uel cõmatres facere possunt: quibus¬
et eiusmodi ꝯmercia familiaritatis ꝓhibentur. Patrini fide¬
iussores sunt pro his quos in baptismo susceperunt: ut
eos cum ad legitimã etatem ꝑuenerint. admoneãt fidem

Expanded text:
sores ad Deum fiunt. Hi propterea patrini vocansores ad Deum fiunt. Hi propterea patrini vocantur, quia regenerandos ad vitam novam offerunt et quodammodo auctores fiunt ipsius regenerationis novae. De quibus placuit patribus ut per singulos baptizandos patrini singuli admitterentur, id est unus tantum, sive vir sive mulier. Propterea fortassis ne spiritualis cognatio, cui reverentiam exhibere oportebat, passim diffusa, in matrimonii copula obesse potuisset. Sed quaedam Ecclesiae hanc consuetudinem non servant, plures ad susceptionem parvulorum admittentes. Hoc similiter sancitum est, ut alium in baptismo vel in chrismate, hoc est confirmatione, in filiolum non suscipiat, is qui baptizatus non est vel confirmatus. Sed nec monachi compatres aut commatres facere possunt, quibus ejusmodi commercia familiaritatis prohibentur. Patrini fidejussores sunt, pro iis quos in baptismo susceperunt, ut eos, cum ad legitimam aetatem pervenerint, admoneant fidem
Abbreviated transcription (Latin):
tionis emundatio. Completis autem baptisini sacram̃tis.
post quã baptizatus a fonte ascendit. sacro crisiate in
uertice mnungitur: ut sp̃m xp̃i participando merito
deinceps xp̃ianus appelletur: coheres regni et głe sacra
unctione effectus. Exinde traditur xp̃iano uestis candi¬
da: ut qui prime natiuitatis decorem. uetustatis paniis
obfuscauerat: habitu regeneracionis. glorie preferat
induinentũ. Tegitur etiam post sacram unctionẽ eius cap̃
sacro uelamine: ut intelligat se diademate regali. et sacer¬
dotali dignitate potiri. Ad ultimũ datur cereus accensus
ĩ manuci: quatinꝰ implere doceatur illud euuangłicũ. quo
dicitur. Sic luceat lux ur̃a coram hominib ut uideãt
opera uestra bona: et glorificent patrem ur̃m qui in
celis est. Hanc igitur lampadem si mnextinguibilẽ serua¬
uerit: inter uirgines sapientes. cum sponso celesti ad
offerunt: et pro ipsis spondendo quasi fideuis¬

Expanded text:
tionis emundatio. Completis autem baptismi sacramentis, tionis emundatio. Completis autem baptismi sacramentis, postquam baptizatus a fonte ascendit, sacro chrismate in vertice ungitur, ut spiritum Christi participando merito deinceps Christianus appelletur, cohaeres regni et gloriae sacra unctione effectus. Exinde traditur Christiano vestis candida, ut qui primae nativitatis decorem vetustatis pannis obfuscaverat, habitu regenerationis, gloriae praeferat indumentum. Tegitur etiam post sacram unctionem ejus caput sacro velamine, ut intelligat se diademate regni et sacerdotali dignitate potiri. Ad ultimum datur cereus accensus in manum ejus, quatenus implere doceatur illud evangelicum quo dicitur: Sic luceat lux vestra coram hominibus ut videant vestra bona opera, et glorificen. Patrem vestrum qui in coelis est . Hanc igitur lampadem si inexstinguibilem servaverit, inter virgines sapientes cum sponso coelesti ad offerunt, et pro ipsis spondendo quasi fidejus
Abbreviated transcription (Latin):
iniquitate obligatus est. aliena fide et confessioe soluatur.
sost abrenunciacionẽ factam ungitur oleo sc̃õ in pectore.
tãquã muniatur aduersus hostem: ne ei deinceps ĩmu̾da
et noria ꝑsuadere possit. Ungitur et inter scapulas. ubi
uigor portandi oneris est: ut fortitudinẽ accipiat ad por¬
tandum onus dñi. Deinde interrogat᷑ si credat indm̃ patrẽ
et filium et sp̃m scm̃. unam esse eccłam catholicã: remissi¬
onem peccatorũ. et uitam eternã. Sub hac igitur fidei spõ¬
sione trina ĩmersione a sordib uetustatis abluit̾: et nouũ
hominẽ indutus. triduane morti xp̃i consepelitur: sic̃
ait apłs. Quicũq in xp̃o baptitati sumus: in morte
ipsius baptirati sumus. Consepulti enuim sumꝰ cum xp̃o
per baptismũ in mortem: ut quomͦ xp̃c resurrexit a
mortuis: ita et nos in nouitate uite ambulemꝰ. Triua
etiam ĩmersio: trina est cogitacionis et locutionis et oꝑa¬

Expanded text:
iniquitate obligatus est, aliena fide et confessione salvatur. iniquitate obligatus est, aliena fide et confessione salvatur. Post abrenuntiationem factam, ungitur oleo sacro in pectore tanquam muniatur adversus hostem, ne ei deinceps immunda et noxia persuadere possit. Ungitur et inter scapulas, ubi vigor portandi oneris est, ut fortitudinem accipiat ad portandum onus Domini. Deinde interrogatur an credat in Deum Patrem, et Filium, et Spiritum sanctum, unam esse Ecclesiam catholicam, remissionem peccatorum et vitam aeternam. Sub hac igitur fidei responsione, trina mersione a sordibus vetustatis abluitur, et novum hominem indutus triduanae morti Christi consepelitur, sicut ait Apostolus: Quicunque in Christo baptizati sumus, in morte ipsius baptizati sumus. Consepulti enim sumus cum Christo per baptismum in mortem, ut quomodo Christus resurrexit a mortuis, ita et nos in novitate vitae ambulemus . Trina enim immersio, trina est cogitationis, locutionis et opera
Abbreviated transcription (Latin):
discernendũ odorem uite ⁊ mortis. Hoc est sacram̃tũ aꝑti¬
onis. quod in euuangelio dñs significauit: quando aures
et os tetigit surdi et muti dicens. Effeta. qd̾ ẽ ad aꝑire:¬
tns pe poit eroreratione iecuntur in sancto
is ergo ꝯpletis. uenit sacerdos baptismo. &¬
ad fontem. consecrat᷑ fons in nomine patris et
qui ministrat. sed ex eo qui scĩficat constare sciatur: sicut
scriptũ est.Hic est qui baptirat. Sicut enim nec a bono
melius datur. sic nec a malo peius accipitur: qr sanctitas
facramenti dei non in merito ministranciũ: sed in sc̃i̾ficantis
uirtute ꝑficitur. Traditur etiam noue uite auditorib sim¬
bolum fidei: in quo apsice doctrine forma consistit. Postre¬
mo oblatus ad baptismũ paruulus. et int̾rogatus a sacer¬
dote si abrenunciet sathane et om̃ib oꝑib eius. et om̃ib
pompis eius per ora gestantiũ respondet: ut qui aliena

Expanded text:
discernendum odorem vitae et mortis. Hoc est sacramentum apertidiscernendum odorem vitae et mortis. Hoc est sacramentum apertionis quod Dominus in Evangelio significavit, quando aures et os tetigit surdi et muti, dicens; Ephpheta, quod est adapequae post exorcizationem sequuntur in baptismo. His ergo completis, venit sacerdos ad fontem: consecratur fons In nomine Patris, etqui ministrat, sed ex eo qui sanctificat constare sciatur, sicut scriptum est: Hic est qui baptizat . Sic enim nec a bono melius datur, nec a malo pejus accipitur, quia sanctitas sacramenti non in merito ministrantium, sed in Dei sanctificantis virtute perficitur. Traditur etiam novae vitae auditoribus symbolum fidei, in quo apostolicae doctrinae forma consistit. Postremo oblatus ad baptismum parvulus, et interrogatus a sacerdote an abrenuntiet Satanae, et omnibus operibus ejus, atque omnibus pompis ejus, per ora gestantium respondet, ut qui aliena
Abbreviated transcription (Latin):
ut ad fidem proprio inoueatur uoluntatis arbitrio. De¬
in de exorciratur: ut ab eo diaboli potestas iqͣ pellatur.
additur etiã oracio. ut gr̃ã p̾uentat et subsequatur:
que uires prebeat libero arbitrio: et qua procul fiat
uniuersa maligni sp̃e illusio. Forma gͥ exorcismi in hunc
modũ ꝑficitur. Signatur primo bapti tandus crucis sig¬
naculo infronte. inpectore. in oculis. in aurib. in narib.
in ore: ut tocius corporis sensus hoc signaculo muniant᷑:
cuius uirtute omĩa nostra sacram̃ta complent̃: et omnia
diaboli figm̃ta frustrant᷑. Postea datur sal benedictũ in os tiꝰ:
ut sapientia conditus. fetore careat iniquitatis: et ultra
non putrescat a uermib uiciorũ. Deinde exsufflatur ma¬
lignus foris: ut spũ sp̃c pellatur. Postea tangunt᷑ ei aures
et nares cum saliua: ut tactu suꝑne sapiencie et aures
eius aꝑiant᷑ ad audiendũ uerbũ dei: et nares similiter ad

Expanded text:
ut ad fidem proprio moveatur voluntatis arbitrio. Deut ad fidem proprio moveatur voluntatis arbitrio. Deinde exorcizatur ut ab eo diaboli potestas iniqua pellatur. Additur etiam oratio ut gratia praeveniat et subsequatur, quae vires praebeat libero arbitrio, et qua procul fiat universa maligni spiritus illusio. Forma igitur exorcismi in hunc modum perficitur. Signatur primo baptizandus crucis signaculo in fronte, in pectore, in oculis, in naribus, in auribus, in ore, ut totius corporis sensus hoc signaculo muniantur, cujus virtute omnia nostra sacramenta complentur, et omnia diaboli figmenta frustrantur. Postea datur sal benedictum in os ejus, ut sapientia conditus fetore careat iniquitatis, et ultra non putrescat a vermibus vitiorum. Deinde exsufflatur malignus fortis, ut spiritus spiritu pellatur. Postea tanguntur ei aures et nares saliva, ut tactu supernae sapientiae, et aures ejus aperiantur ad audiendum verbum Dei, et nares similiter ad
Abbreviated transcription (Latin):
est itaq: hoc nouũi sacram̃tũ. ad cathecitandos paruulos.
exortiandos iniciandos. et deinde baptitandos: in quib¬
tanquã pro paruulis audit ecclesia. et interrogata respon¬
det. et spondet. donec ipsi ad intelligibiles annos ꝑueniãt:
et sacramenta fidei. ⁊ caritatis. et spei. per se intelligere ua¬
tur. Exoreiste enim sunt. qui suꝑ cathecumi nõ
siue suꝑ energuminos. idest qui habẽt sp̃m un
mundum. inuocant nomen dmi iħu: diuina uirtute obiec¬
ta. adiurantes eum ut egrediatur ab illis. Recte ergo post
cathecizationẽ erorcismus sequitur: ut ab eo qui iam
fide instructus est. aduersaria uirtus pellat᷑. Tria quippe
sunt usq ad susceptionẽ nouitatis ꝑficienda. quib bapti¬
randus quasi concipitur et nutritur: et usq ad integri¬
tatem noue uite ꝓmouet᷑. Hec autem sunt cathecisini. ex¬
orcismi oraciones. Primũ itaq catheciratur baptirandus:

Expanded text:
est itaque ad hoc novum sacramentum ad catechizandos parvulos, est itaque ad hoc novum sacramentum ad catechizandos parvulos, exorcizandos, initiandos, et deinde baptizandos, in quibus pro parvulis audit Ecclesia, et ad interrogata respondet et spondet donec ipsi ad intelligibiles annos perveniant, et sacramenta fidei et charitatis et spei per se intelligere vatur. Exorcistae enim sunt qui super catechumenos sive super energumenos; id est eos qui habent spiritum immundum, invocant nomen Domini Jesu divina virtute objecta; adjurantes eum ut egrediatur ab illis. Recte ergo post catechizationem exorcismus sequitur, ut ab eo qui jam fide instructus est, adversaria virtus pellatur. Tria quippe sunt usque ad susceptionem novitatis perficienda, quibus baptizandus quasi concipitur et nutritur, et usque ad integritatem novae vitae promovetur. Haec autem sunt catechismi, exorcismi, orationes. Primum itaque catechizatur baptizandus,
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃iane nunciabatur: ut uel sponte fidei ad quiescentes.
digni regeneracione sp̃uali iudicarent᷑: uel credere nolẽtes
merito a ꝑceptiõe sacram̃ti diuini. uelut indigni repelle¬
rent᷑. Ad optinenda quippe salutẽ. idciroo arbitriũ hominiꝰ
consulendũ ẽ : qm̃ opus salutis uoluntariũ esse oportet.
Et hoc quidem a principio sic factũ est. Postꝗͣ aũ ad fidem
multitudo gentium introiuit. iam nune etiã inhis qui a fide¬
libus generantur paruulis eadem forma seruat᷑: quos ⁊ ipsos
inater ecclesia ꝓuida dispensatione ficram̃to salutis interim
carere non uult: ne forte ipsadilacione a salute alien fierẽt:
si non ꝑcepto sacram̃to salutis. subito ab hac uita exirent.
Congrue ergo et istis ꝓuisa est medicina salutis. ut in sacram̃¬
to fidei baptirentur. et per alterius fidem deo reconcilientur:
quos per alterius peccatũ alienos constat esse a d̾o. Institutũ

Expanded text:
Christianae nuntiabatur, ut vel sponte fidei acquiescentes Christianae nuntiabatur, ut vel sponte fidei acquiescentes digni regeneratione spirituali judicarentur, vel credere nolentes merito a perceptione sacramenti Dei velut indigni repellerentur. Ad obtinendam quippe salutem idcirco arbitrium hominis consulendum est, quoniam opus salutis voluntarium esse oportet. Et hoc quidem a principio sic factum est. Postquam autem ad fidem multitudo gentium introivit jam nunc etiam in iis qui a fidelibus generantur parvulis; eadem forma servatur, quos et ipsos mater Ecclesia provida dispensatione sacramento salutis interim carere non vult, ne forte ipsa dilatione, a salute alieni fierent, si non percepto sacramento salutis subito ab hac vita exirent. Congrue ergo provisa est in illis medicina salutis, ut in sacramento fidei baptizentur, et per alterius fidem Deo reconcilientur, quos per alterius peccatum alienatos constat esse a Deo. Institutum
Abbreviated transcription (Latin):
funt quib et cathecirandos imbuimꝰ: et eot̃ qui sacram̃¬
to nouitatis regenerandi sunt: fidem salutari confessĩone
ꝓmendam exigimus:
Cathecirare enum instruere est. quando bapti¬
tandi prius instruunt᷑. et docent᷑ que sit for¬
ma fidei xp̃iane: in qua eos saluos fieri. et sacram̃tũ salu¬
tis suscipere oportet sicut scriptũ est. Ite docete om̃s
gentes: baptizantes eos in nomine patris et fili et sp̃c
sancti. Prius docete: postea baptitate. Docete ad instructi¬
onem: baptizate ad emundationẽ. Docete ad fidem: bap¬
tizate ad pacatorũ remissionẽ. Ideo docete. qr qͥ credide¬
rit. ideo baptizate: quia qui baptitatus fuerit. saluus
erit. Hec igitur forma cathecitacionis: a primis tempo¬
ribus xp̃iane fidei instituta est. Que tũc quidem necessa¬
rio seruabatur: quando adultis et intelligentia habenti¬
bus. priusꝗͣ ad haptismi facram̃tũ accederẽt. regula fidei

Expanded text:
sunt quibus catechizandos imbuimus, et eorum qui sacramesunt quibus catechizandos imbuimus, et eorum qui sacramento novitatis regenerandi sunt, fidem salutari confessione promerendam exigimus. catechizare enim est instruere, quoniam baptizandi prius instruuntur et docentur quae sit forma fidei Christianae, in qua eos salvos fieri et sacramentum salutis suscipere oportet, sicut scriptum est: Ite, docete omnes gentes, baptizantes eos in nomine Patris et Filii, et Spiritus sancti . Prius docete, postea baptizate. Docete ad instructionem, baptizate ad emundationem. Docete ad fidem, baptizate ad peccatorum remissionem. Idcirco docete quia qui crediderit, ideo baptizate; quia qui baptizatus fuerit, salvus erit . Haec igitur forma catechizationis a primis temporibus Christianae fidei instituta est. Quae tunc quidem necessario servabatur quando adultis et intelligentiam habentibus priusquam ad baptismi sacramentum accederent, regula fidei
Abbreviated transcription (Latin):
ad cognitionẽ. Ad ultimũ sexta etate de uirgine natus est
xxp̃e sicut sexta die de terra uirgine primus homo ẽ plas¬
matus. Ipse ergo quasi consũmaturus omĩa. cum ad utirilẽ
est. non necessitate sed dispensatione: ut lauachrũ emundan¬
dis scĩficaret. De hinc apostolos euuangelii ministros con¬
uocans. regnũ celorũ uenturũ predicare cepit: et nouissi¬
me in consũmationẽ omĩum semet ipsũ hostiã pro mundi
redẽptione in ara crucis patri offerens mortẽ sustinuit:
ut credentib in se timorẽ mortis tolleret: et a morte re¬
surrexit: ut prose morientib. sp̃e uite et resurrectionis
daret. Postea ascensurus in celum. discipulos in mundũ uni¬
uersum misit. docere et baptizare om̃s gentes: ut uocarent᷑
qui p̃cedentẽ sequerent̃ ad uitã. Hec sunt facram̃ta fidei ͥa¬
ne. ab micio credita. infine credenda: sine fine ꝓfuta. Hec

Expanded text:
ad cognitionem, ad ultimum sexta aetate de virgine natus est ad cognitionem, ad ultimum sexta aetate de virgine natus est Christus, sicut sexta die de terra virgine primus homo est plasmatus. Ipse ergo quasi consummaturus omnia, cum ad virilem aizatus est; non necessitate, sed dispensatione, ut lavacrum emundandis sanctificaret. Dehinc apostolos ministros Evangelii convocans regnum coelorum venturum praedicare coepit; et novissime in consummationem omnium semetipsum hostiam pro mundi redemptione in ara crucis Patri offerens mortem sustinuit, ut credentibus in se mortis timorem tolleret, et a morte resurrexit ut pro se morientibus spem vitae et resurrectionis daret. Postea ascensurus in coelos discipulos in mundum universum misit docere et baptizare omnes gentes, ut vocarentur qui praecedentem sequerentur ad vitam. Haec sunt sacramenta fidei Christianae ab initio condita in fine credenda, sine fine profutura. Haec
Abbreviated transcription (Latin):
sollẽpnitatis bapti zandi funt: quarta ebdomada qua¬
dragesimalis obseruantie. que continencie nobis arma
ministrat. et in quarta eiusdem ebdomade feria. cathe¬
eitandi et exorcitandi deferunt᷑ ad eccłam: ibi auditu¬
riet inruendi qualit ꝯͣ pũales nequitas sũt pugnat̾i:
sed tamen usq insabbatum paschalis soliẽpnitatis baptismus¬
eorum differtur: hoc attendente ecclesia quia qui ad agonẽ
in presenti uita uoxant᷑: inspe future quietis baptizant᷑. Quin¬
ta etate populus ꝓpter peata sua in babilonẽ captiuus du¬
citur: et rursum deo miserante. post septuaginta annos.
soluto captiuitatis iugo ad terram suam reuocatur: q̃m po¬
pulus dei quim hac uita. que septenario dierum numero uol¬
uitur. uanitati et confusioni subiectus. mortalitatis iugum
portat: post finem eius a corruptione liberatur. Sic igit᷑ ab
inicio nullo tempore sicram̃ta dei defuerũt: quib populus
fidelis ad ꝑceptionẽ inuisibiliũ nutriretur: et excitaretur

Expanded text:
sunt baptizandi, quarta hebdomada quadragesimalis observantiae, quae continentiae nobis arma ministrat, et quarta ejusdem hebdomadae feria, catechizandi et exorcizandi, deferuntur ad Ecclesiam, ibi audituri et inSed tamen usque in Sabbatum Paschalis solemnitatis eorum baptismus differtur, hoc attendente Ecclesia quod quid ad agnitionem in praesenti vita vocantur, in spe futurae quietis baptizantur. Quinta aetate populus propter peccata sua in Babylonem captivus ducitur, et rursus Deo miserante post septuaginta annos soluto captivitatis jugo ad terram suam revocatur. Quoniam populus Dei qui in hac vitae quae septenario dierum volvitur, vanitati et confusioni subjectus, mortalitatis jugum portat, post finem ejus a corruptione liberatur. Sic igitur ab initio nullo tempore sacramenta Dei defuerunt, quibus fidelis populus ad perceptionem invisibilium nutriretur, et exercitaretur
Abbreviated transcription (Latin):
fines orbis terre uerba eorum. Si ergo in omnẽ terrã exiuit¬
sonus eorum: in omĩ quidem terra uel auditi sunt. ⁊ contẽp¬
tores condẽpnant: uel auditi non sunt pro culpa sua. ⁊ ig¬
norantes ignorant᷑. et non saluant̃. Et hec de tempore insti¬
tucionis baptismi: et de debito ꝑcipiendi baptisini dicta sĩt:

Expanded text:
fines orbis terrae verba eorum . Si igitur in omnem terram fines orbis terrae verba eorum . Si igitur in omnem terram sonus eorum, et in omni terra quidem vel auditi sunt, et contemptores condemnatur, vel auditi non sunt pro culpa sua, et ignorantes ignorantur, et non salvantur. Et haec de tempore institutionis baptismi, et de debito percipiendi baptismi dicta sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
ipsum predicantib apłis nunciis uerbi. p̃ceptũ institueiõis
ꝑuenit. Qui autem interim longe posit. aut prope in oc¬
culto constituti: nondũ cognita institucione diuina forte
ab hac uita sub ducti sunt. hoc de ipsis michi inde sencien¬
dum uidetur. quod et dde illis qui ante ipsam institucio¬
nem siue in p̃putio siue in lege suerĩt: q qd ilis fetũt
tempora: hoc istis operata est absentia. Siquis autem ꝑtina&e
esse uelit. et adhuc eiusmodi aliquos in ignotis regionibus.
et remotis terrarum sedibus degere contendat: qui forte di¬
uinum mandatũ de ꝑcipiendo baptismatis sacramento non
acceperint: ego uel neminẽ talem esse. uel si forte aliquis est.
si eius culpa non obstitisset. audire et scire potuisse ac debu¬
isse sine cunctacione affirmo: maxime cum scriptura euiden¬
ter clamet. quia in omnẽ tertam exiuit sonus eorũ: et in

Expanded text:
ipsum praedicantibus apostolis nuntiis verbi praeceptum institutionis ipsum praedicantibus apostolis nuntiis verbi praeceptum institutionis pervenit. Qui autem interim longe positi, aut prope in occulto constituti, nondum cognita institutione divina forte ab hac vita subducti sunt, hoc de ipsis mihi sentiendum videtur; quod et de illis qui ante ipsam institutionem, sive in praeputio, sive in lege fuerunt, quia quod illis fecerunt tempora, hoc istis operata est absentia. Si quis autem pertinax esse velit et adhuc hujusmodi aliquos in ignotis regionibus, et remotis terrarum sedibus degere contendat, qui forte mandatum divinum de percipiendo baptismatis sacramento non acceperint, ego vel neminem talem esse, vel si forte aliquis est, si ejus culpa non obstitisset, audire et scire potuisse ac debuisse sine cunctatione affirmo, maxime cum Scriptura evidenter clamet: In omnem terram exivit sonus eorum; et in
Abbreviated transcription (Latin):
iergo queritur quando homines baptismi¬
obligari ceperint debito ꝑcipiendi baptismi :
hoc ueritati et racioni consentaneũ esse probat᷑.
ex eo unumquẽq obligari cepise debito baptisinatis susci¬
piendi: ex quo uel post institucionẽ preceptũ. uel ante in¬
stitucionẽ consiliũ ꝑcepit baptirandi. Qui enim nec prius
contẽptor consili. nec post p̃uaricator precepti extiait. cul¬
pandus non fuit: nisi forte quis aut prius aut postea ita¬
ignorans fuise dicatur: ad quem diuine institucionis noti¬
cia ꝑuenisset. nisi eius culpa obstitisset. Quando igitur xͤ¬
nichodemo dixit. nisi quis renatus fuerit ex aqua et sp̃u scõ
non potest uidere regnũ dei: amico reuelatũ est consilum.
Quando uero postea dixit. ite docete om̃s gentes bapti¬
tantes eos in nomine patris et filii et sp̃c scĩ: informandis
om̃ib expositũ est p̃ceptũ. Ubi quidem generalis institucio
facta est. que ex eo unũ quẽq debitorẽ habuit: ad quod

Expanded text:
ergo quaeritur quando homines obligari coeperunt debito percipiendi baptismi, hoc veritati et rationi consentaneum esse probatur; ex eo unumquemque obligari coepisse debito baptismatis suscipiendi, ex quo vel post institutionem praeceptum vel ante institutionem consilium percepit baptizandi. Qui enim nec prius contemptor consilii, nec post praevaricator praecepti exstitit culpandus non fuit, nisi forte quis aut prius aut postea ignorans fuisse dicatur, ad quem divinae institutionis notitia pervenisset, nisi ejus culpa obstitisset. Quando igitur nienti dixit: Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu sancto, non potest videre regnum Dei ; amico revelatum est consilium. Quando vero postea dixit: Ite, docete omnes gentes, baptizantes eos in nomine Patris, et Filii et Spiritus sancti ; informandis omnibus expositum est praeceptum. Ubi quidem generalis institutio facta est quae ex eo unumquemque debitorem habuit, quod ad
Abbreviated transcription (Latin):
Conscidisti saccũ meũ: et circuindedisti me leticia:¬
de uaptumo. Que sint inquiren.mtuda
acramentũ baptismi. primũ
est inter omĩa sacramenta :
in quib salus constare ꝓba¬
tur. De ipso namq dñs dicit
Nisi quis renatus fuerit
ex aqua et sp̃u scõ: ñ potest
introire in regnum dei.¬
Et iterũ. Qui crediderit
it baptizatus fuerit: sal¬
que de sacramento baptismi principaliter inquirenda
ꝓponimꝰ. Primũ quid sit baptistnꝰ. scd̾m quare institutꝰ sit
Taptismꝰ. uel quare circũcisio mutata sit: et cetera quedã
cieteris legis sacram̃ta. Terciũ qñ institutus sit baptismus.
et de trib tẽporib: primo qñ circũcisio statũ habuit
ante baptismũ. ultimo qñ baptismꝰ statũ habuit pꝰcutũ

Expanded text:
Conscidisti saccum meum, et laetitia me circumdConscidisti saccum meum, et laetitia me circumdDE acramentum baptismi primum est inter omnia sacramenta, in quibus salus constare probatur. De ipso namque Dominus dicit: Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu sancto, non potest introire in regnum Et iterum: Qui crediderit et baptizatus fuerit salquae de sacramento baptismi principaliter inquirenda proponimus. Primum quid si baptismus; secundum quare institutus sit baptismus, vel quare circumcisio mutata sit, et caetera quaedam Veteris Legis sacramenta; tertium quando institutus sit baptismus, et de tribus temporibus. Primo quando circumcisio statum habuit ante baptismum. Ultimo quando baptismus statum habu
Abbreviated transcription (Latin):
iusta petentes: qm̃ opus hominis sine diuino adiutorio
esse potest. fructuosum esse non potest. Nouissime ꝯple
ꝯmittẽs deo qdͥ suꝑest. uires suas excedens in ꝑfectione
sacri ministerii. De hinc altare linteo extergitur. Altare
xp̃c est: suꝑ quod offeruus patri. nostre deuotionis
munus. Linteum caro eius: tunsionib passionũ ad can¬
dorem incorruptionis ꝑducta. Incensũ or̃ones sanctorũ
significat. oleum autem grãm sp̃c sancti demõstrat: cuiꝰ
plentudo incapite precessit: de hinc participatio ad
m̃bra defluxit. Propter hoc a sacrato altari duodecim
cruces in parietib crifitantur: quia sp̃ualis gr̃a a xp̃o
in apostolos descendit: ut crucis misteriũ per quatuor
mundi partes cum fide trinitatis predicarent. Candidũ
uelamen quo post consecrationẽ altare oꝑitur. głam
in corruptionis designat: qua post passionẽ consũpta
mortalitate. ihu humanitas induta est: sicut scriptũ est.

Expanded text:
justa petentes; quoniam opus hominis sine divino adjutorio justa petentes; quoniam opus hominis sine divino adjutorio esse potest, fructuosum esse non potest. Novissime completcommittens Deo quod super est vires suas excedens in perfectione sacri ministerii. Dehinc linteo altare extergitur. Altare Christus est super quem offerimus Patri nostrae devotionis munus. Linteum caro ejus, tunsionibus passionis ad candorem incorruptionis perducta. Incensum, orationes sanctorum significat. Oleum autem gratiam sancti Spiritus demonstrat, cujus plenitudo in capite praecessit, dehinc participatio ad membra defluxit. Propter hoc a sacrato altari duodecim cruces parietibus chrismantur, quia spiritualis gratia a Christo in apostolos descendit, ut crucis mysterium per quatuor mundi partes cum fide Trinitatis praedicarent. Candidum velamen quo post consecrationem altare operitur, gloriam incorruptionis designat, qua post passionem consumpta mortalitate Jesu humanitas induta est, sicut scriptum est:
Abbreviated transcription (Latin):
qiuinũ auciliũ sibi adesse deposcunt. In quo qr certanciũ
labor exprimitur. quasi inter suspiria et gemitus. nondũ
ueluia nominatur. Post hec aqua benedicitur cum sale
et einere: addito uino aque mixto. aqua popłs¬
est: sal doctrina. Cinis. passionis xp̃i memoria: uinum
aqua mixtũ: exp̃c deus et homo. Uinum diuinitas: aqua
mortalitas. Sic enim populus scĩficat doctrina fidei. ⁊ me¬
moria passionis ap̃i: unitus capiti suo deo et homini. Post
hec ecclesia interius aqua sanctificata aspergitur: ut ecteriꝰ
et interius anima sanctificanda ostendatur. Asꝑsoriũ y sopi
humilitatẽ xp̃i significat: qua asꝑsa sancta mundat᷑ eccła.
Cireuit pontifex altare: et eccłam totam asꝑgendo qͣn
om̃s lustrando: et curam impendendo om̃ibus. uerbo
et exemplo ꝯmunẽ se prebet uniuersis. Propter qd̾ etiam
opus oracione consũmat. orans ut exaudiantur imbi

Expanded text:
divinum auxilium sibi adesse deposcunt. In quo quia certantium divinum auxilium sibi adesse deposcunt. In quo quia certantium labor exprimitur, quasi inter suspiria et gemitus nondum Alleluia nominatur. Post haec aqua benedicitur cum sale et cinere, addito vino aquae misto. Aqua popest, sal doctrina; cinis passionis Christi memoria; vinum aqua mistum Christus Deus et homo. Vinum divinitas, aqua mortalitas. Sic enim populus sanctificatur doctrina fidei et memoria passionis Christi: unitus capiti suo Deo et homini. Post haec Ecclesia intus aqua sanctificata aspergitur, ut et intus et exterius anima sanctificanda ostendatur. Aspersorium hyssopi humilitatem Christi significat, qua aspersa sancta mundatur Ecclesia. Circuit pontifex altare, et ecclesiam totam aspergendo, quasi omnes lustrando, et curam imponendo omnibus verbo et exemplo communem se praebens universis. Propter quod etiam opus oratione consummat, orans ut exaudiantur ibi
Abbreviated transcription (Latin):
euuangelice p̃dicationis impriit̃. Et quia primũ fides
in iudeis fuit. et postea ad gentes transsuit. et rursum in
fine cum plenitudo gentiũ intrauerit. tunc omnis isrł
saluus erit: utriusq populi collectionẽ hi duo uersus signi
ficant. incrucis effigie ꝯpacti. Hoc est qd̾ iacob fili̾ ioseph
beuedicens. cancellatis manib formã crucis exprimens.
dextrã manũ super caput effraim. et sinistrã suꝑ caput
manasse posuit: quia priori populo abiecto. iunior ad
dertram collocatꝰ est. Cambuca siue uirga pastoralis qua
scriptura figuratur. ministeriũ significat doctorũ: qͦrũ
studio et ꝑdicatione. et conuersio gentiũ facta est. ⁊ ꝑfi¬
cienda iudeorũ est. Quod stans ante altare. deum
in adiutoriũ inuocat: significat eos qui ꝑcepta fidei ꝯgni¬
tione. se ad bona opera et ad luctam contra inuisibiles hos¬
tes accingunt: et quia de suis uirib minus presumũt.

Expanded text:
Evangelicae praedicationis imprimitur; et quia primum fides Evangelicae praedicationis imprimitur; et quia primum fides in Judaeis fuit, et postea ad gentes transifine cum plenitudo gentium intraverit, tunc omnis Israel salvus erit. Utriusque ergo populi collectionem hi duo versus significant in crucis effigie compacti; hoc est quod Jacob filios Joseph benedicens, cancellatis manibus formam crucis exprimens; dextram manum super caput Ephraim, et sinistram super caput Manasse posuit; quia priori populo abjecto, junior ad dexteram collocatus est . Cambuca sive virga pastoralis qua Scriptura figuratur, ministerium significat doctorum, quorum studio et praedicatione et conversio gentium facta est, et perficienda est Judaeorum. Quod stans ante altare, Deum in adjutorium vocat, significat eos qui percepta fidei cognitione, se ad bona opera et ad luctam contra invisibiles hostes accingunt; et quia de suis viribus minime praesumunt,
Abbreviated transcription (Latin):
potestas. Trina suꝑliminaris ꝑcussio: celi et terre ⁊ inferni
dñatio. Interrogatio inclusi. ignorantia populi: aꝑtio ostii.
sublatio peccati. Pontifex eccłam ingrediens. pacem dni imp̃
nes fecit. Prostratus pro sc̃ĩficatione domus orat: et xxp̃c
humiliatus. pro discipulis et pro credituris om̃ib patrem
orabat dicens Pater. sanctifica eos in nomine tuo. Surgens
autem ab orone populũ non salutat: qm̃ qui necdũ sc̃ĩ¬
ficati sunt. applaudendũ non est ipsis : sed orandũ pro ipsis.
Descriptio alphabeti. simplex doctrina fidei: pauimentum.
cor humanũ. In parum̃to alphabetũ describitur: quando
carnalis et rudis populus. prima ac simplici doctrina fide
iniciatur. Ductus a sinistro angulo orientis in dextrũ occi¬
dentis. et iterũ a dextro angulo orientis in sinistrũ occiden¬
tis. formã crucis exprimit: que mentib hominũ ꝑfidem

Expanded text:
potestas. Trina superliminaris percussio, coeli, terrae et inferni potestas. Trina superliminaris percussio, coeli, terrae et inferni damnatio. Interrogatio inclusi, ignorantia populi; apertio ostii, sublatio peccati. Pontifex ecclesiam ingrediens pacem domni imprnem fecit. Prostratus pro sanctificatione domus orat, et Christus humiliatus pro discipulis et pro credituris omnibus Patrem orabat, dicens: Pater, sanctifica eos in nomine tuo . Surgens autem ab oratione populum non salutat, quoniam qui nondum sanctificati sunt, applaudendum non est ipsis, sed orandum pro ipsis. Descriptio alphabeti, simplex doctrina fidei. Pavimentum, cor humanum. In pavimento alphabetum describitur, quando carnalis et rudis populus prima ac simplici doctrina fidei initiatur. Ductus a sinistro angulo orientis in dextrum occidentis, et item a dextro angulo orientis in sinistrum occidentis, formam crucis exprimit, quae mentibus hominum per fidem
Abbreviated transcription (Latin):
ibo ad altare dei. cum ipso psalmo: et qd̾ reliquũ est de
aqua purificationis. ad basim altaris effundit. Dein¬
de ipsum altare linteo extergitur: et pontifex incensũ
defert super illud. Postea facit crucẽ in medio altaris: et
per quatuor angulos eius de oleo scĩficato. Deinde in cir¬
cuitu ecclesie duodecimi cruces crismant᷑ in parietibus ab
ipso pontifice: tres per singulos figurte. Reuersus dein¬
de iterũ ad altare. accensum thus suꝑ illud offert ĩ modũ
crucis: et sic pacta deniq consecracione. ipsum altare albis ue
profunda misterra: ex quib pauca ad memori¬
am excitandã attingimus. Domus dedicanda:¬
catorum. Sal sermo diuinus: increpatione mordens et con¬
hiens corda insipida. Trina aspersio: trina mersio est puri¬
ficandi ꝑaquam. Duodecim luminaria sunt apłi.
misteriũ per totũ mundũ efferentes. Pontisex xp̃c est: uirga

Expanded text:
ibo ad altare Dei ; cum ipso psalmo; et quod reliquum est de ibo ad altare Dei ; cum ipso psalmo; et quod reliquum est de aqua purificationis ad basim altaris effundit. Deinde ipsum altare linteo extergitur, et pontifex incensum defert super illud. Postea facit crucem in medio altaris et per quatuor angulos ejus, de oleo sanctificato. Deinde in circuitu ecclesiae duodecim cruces chrismantur in parietibus, ab ipso pontifice tres per singulos figuratae. Reversus deinde iterum ad altare accensum thus super illud offert in modum crucis, et sic peracta denique consecratione ipsum altare albis velprofunda mysteria, ex quibus pauca ad memoriam excitanda attingimus. Domus dedcatorum. Sal sermo divinus increpatione mordens, et condiens corde insipida. Trina aspersio, trina mersio est purificandi per aquam. Duodecim luminaria apostoli sumysterium per totum mundum efferentes. Pontifex Christus est, virga