comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
stultitia. suꝑbia. impietas. & oĩa que st̃ ex par¬
te diaboli. S uͥ expugnatꝰ & deuictus c̃ fortis.
& uasa eiꝰ direpta st̃. effecti sumꝰ ciuitates isrł. &
hereditas scõꝵ. si tam̃ penitꝰ extisa ẽ in nobis pote¬
stas illa que pͥus dñabat᷑ nobis. excisa ẽ in nobis¬
arbor infructuosa. & deiectꝰ ẽ rex elatꝰ. & sumꝰ sub
eo rege qͥ dicit. Discite a me qͥa mitis sũ & humi¬
& in oĩb finitimis eiꝰ. Quid ẽ hoc quod p̾cipuã
urbẽ de regno seon nominauit esebon: Esebon
int̾pretat᷑ cogitationes. Merito gͦ pars maxima
regni diabolici. & potestas eiꝰ plurima in cogitatio¬
nib regnat. Sic enĩ dixit & dñs. qͥa de corde ꝓ¬
cedunt cogitationes male. homicidia. adulteria.
furta. falsa testimoma. blasphemie. & ista st̃ que
comqͥnant hominẽ. & ideo necessario incendit᷑
ista ciuitas. & igni exurit᷑. Exurit᷑q igni illo
ꝓfecto. de qͦ dicit saluator. Igne ueni mittere
i t̾cã. & quã uolo ut accendatut. Post pau¬

Expanded text:
pietas, et omnia quae sunt ex parte diaboli; sed ubi expugnatur et devictus est fortis, et vasa ejus direpta sunt, effecti sumus civitates Israel, et haereditas sanctorum, si tamen penitus excisa est in nobis potestas illa quae prius dominabatur nobis, et excisa est arbor infructuosa, et dejectus est rex elatus, et sumus sub eo rege qui dicit: « Discite a me quia mitis sum et humiet in omnibus finitimis ejus. Quid est hoc quod praecipuam urbem de regno Seon nominavit Hesebon? Hesebon interpretatur cogitationes. Merito ergo pars maxima regni diabolici, et potestas ejus plurima, in cogitationibus regnat. Sic enim dixit et Dominus: Quia de corde procedunt cogitationes malae, homicidia, adulteria, furta, falsa testimonia, blasphemiae: et ista sunt, quae inquinant hominem . Et ideo necessario incenditur ista civitas et igni exuritur. Quo igni? illo profecto quo dicit Salvator: Ignem veni mittere in terram, et quam volo, ut accendatur . Post pau
Abbreviated transcription (Latin):
& ꝓpħe: Audi enĩ quomͦ dauid dicit. Aꝑiã in
parabolis os meũ. loquar ꝓpositiones ab micio.
Sed & isaias qͥa enigmata sint que scͥbit. hoc mͦ
desebit. Et erunt inqͥt u̾ba libri huiꝰ. sic̃ u̾ba
libri signati. Quẽ si dederint in manus homi¬
nis nescientis litteras. & dixerint lege. dicet.
ñ noui litteras. Si autẽ dederint scienti: dicet.
ber ꝓ eo qđ figuris ꝑplexus ẽ. & eniginatib
inuolutꝰ. Dicant gͦ isti emgmatiste. Uenite in
esebon: ut edificetur. Cecidit pͥma illa esebon
immo subu̾sa ẽ & incensa. Reedificanda ẽ alia.
S quomͦ hoc fiat. sumpto ostendamꝰ exẽplo.
Si uideaf gentilẽ in dedecore uite positũ. ac re¬
ligionis errore ñ dubites dicere de eo. qđ sit
hic esebon ciuitas in regno regis seon. Regnat
eũ gladiũ sp̃c. destruat in eum omnes muni¬

Expanded text:
i enim, quomodo David dicit: Aperiam in parabola os meum, loquar propositiones ab initio . Sed et Isaias, quia aenigmata sint quae scripsit, hoc modo declarat. Erunt, inquit, verba libri, sicut verba libri signati: quem si dederint in manus hominis nescientis litteras et dixerint ei, Lege, dicet, Non novi litteras. Si autem dederint scienti litteras, dicet, eo quod figuris perplexus est, et aenigmatibus involutus. Dicunt ergo isti aenigmatistae: Venite in Hesebon, ut aedificetur. Cecidit prima illa Hesebon, imo subversa est et incensa, reaedificanda est alia. Sed quomodo hoc fiat, assumpto ostendamus exemplo. Sed videamus gentilem in dedecore vitae positum, ac religionis errore, non dubites de eo dicere, quod sit haec Hesebon civitas in regno regis Seon. Regnat eum gladium spiritus, et destruat in eo omnes muni
Abbreviated transcription (Latin):
usq iaboc. Arnon & iaboc ciuitates erant regni
terp̃tatur autẽ arnon maledictiones coꝵ. Intiũ
gͦ regni seon. huniꝰ elati & infructuosi maledicti
li. & fines eiꝰ euadere. luctam̃ inueniat: & certa¬
mina ei a mistris eiꝰ & satellitib suscitent᷑.
S si luctatus fuerit & uicerit. iã ñ erit iaboc ci¬
uitas seon: s erit ciuitas isrł. Hoc ẽ nimirũ qđ
legimus & de pattiarcha iacob: qm̃ cũ ueniss

Expanded text:
t regni terpretatur autem meledictiones eorum. Initium ergo regni Seon, hujus elati et infructuosi maledictioli et fines ejus evadere, luctamen inveniat, et certamina ei a ministris ejus et satellitibus suscitentur. Sed si luctatus fuerit et vicerit, jam non erit Jacob civitas Seon, sed erit civitas Israel . Hoc est nimirum quod legimus et d
Abbreviated transcription (Latin):
ablingit uitulus herbã cãpi: Oo hoc sine du¬
bio qͥa uitulus ore abrũpit herbã de cãpo. & lingua
tanquã falce quecũq inuenerit secat. ita & ppłs
hic quasi uitulus ore & labiis pugnat. & arma
habet in u̾bis ac p̃cib. Hec gͥ sciens rex. mittit
ad balaã. ut & ipse deferat u̾ba u̾bis contͣria. & p̃¬
cib p̾ces. Nec mireris si ẽ in magica arte tale aliqͥo.
Esse enĩ hanc artẽ designat etiã scͥpt᷑a. s uti ea ꝓhi¬
bet. Nã & demones scͥpt᷑a ẽẽ designat. s coli cos

Expanded text:
ablinget vitulus herbam campi. Ob hoc sine dubio, quia vitulus ore abrumpit herbam de campo, lingua tanquam falce, quaecunque invenerit secat. Ita et populus hic quasi vitulus, ore et labiis pugnat, et arma habet in verbis ac precibus. Haec igitur sciens mittit ad Balaam, ut et ipse deferat verba contraria, et precibus preces. Nec mireris, si est in magica arte tale aliquid. Esse enim hanc artem designat etiam Scriptura, sed uti ea prohibet. Nam et daemones Scriptura de
Abbreviated transcription (Latin):
toriũ dedit. ut dicant qͥ accepunt legẽ in adni¬
toriũ. ñ ẽ ut u̾bũ istud: qͦmͦ locutus c̃ moyses in
lege lata ꝑ angłos in manu mediatoris. Multo
aut̃ digniꝰ potest hoc eccłia dicere. ñ est ut
uerbũ istud qđ cato factũ ẽ. qđ habitauit in

Expanded text:
torium dedit: ut dicant, 1140 qui acceperunt Legem in adjutorium, non est ut verbum istud, quod locutus est Moyses in Lege lata per Angelos in manu mediatoris . Multo autem dignius potest hoc Ecclesia dicere, non est sicut verbum istud, quod caro factum est, quod habitavit in
Abbreviated transcription (Latin):
S c̃igͦ nentiẽ habent. in qͦ ã timore dñi et conceꝑunt:
& plenꝰ ẽ uent̾ eoꝵ fontis aque salientis in uitã
et̾nã. De isto uentre ait ille: auris & uent̾ m̃s
quasi uter plenꝰ musti alligatꝰ. hec enĩ dixit ñ
de corporali uentre: nec enĩ uent̾ eiꝰ corpotalis ple¬
nꝰ erat diuinoꝵ. & his ꝓximoꝵ uino alligato in
utre. Ista in solutione ꝓpositionis: nc̃ ad hoc qđ
cepimꝰ reu̾tam᷑. Si gͦ dixerint ad uos. querite uen¬
triloqͦs & cos qͥ de t̾ra clamant. qͥ mania loquunt᷑.

Expanded text:
 a timore Domini et conceperunt, et plenus est venter eorum fontibus aquae salientis in vitam aeternam. De isto ventre ait ille: Aures et venter meus quasi uter plenus musto ac ligatus . Haec enim dixit non de corporali ventre: nec enim venter ejus corporalis, plenus erat divinorum, et his proximorum vino alligato in utrem. Ista in solutionem propositionis. IV. Nunc ad hoc quod coepimus, revertamur. Si ergo dixerint ad vos, quaerite ventriloquos, et eos q
Abbreviated transcription (Latin):
tur alicuiꝰ ex nt̃is aĩa. & adhuc ambigat & dubitet
cũ audierit illũ & illũ hominẽ. in illo idolo de¬
moniũ curauit languorẽ: illud & illud diuina¬
uit. Ista oĩa in idolis sunt demonũ & hominũ:
ñ cognoscentiũ ueritatẽ. Ascendite animo ad cũ
qͥ omniũ ẽ cieator: & cõparate pietatẽ istã om̃i que
annuntiat᷑ pietas ẽẽ nec ẽ pietas: & uidecte qͥa
uos beati estis. Quis enĩ similis tͥ ppłe salua¬
te a dño: Et beata gens cuiꝰ ẽ dñs ds tuus: ppłs
quẽ elegit in hereditatẽ sͥ. Beata qͥppe genᷤ fuit
qͦndã iudeoꝵ: s ꝑdidit beatitudinẽ & ciecta est
de loco suo: qͥa eũ qui missus ẽ & testimonrũ ha¬
in eo inconcusse & firme uiuentes: iuxta hoc
qđ doctisumꝰ. Et si dixerint ad uos quetite
uentriloquos. & eos qui de t̾ra clamant: qui
mloqͦs nominauit. Omnis sermo qͥ dr: aut ua¬
cuus ẽ. aut plenꝰ ueritate. Uacuus ẽ sermo
licenti regna celoꝵ sc̃is suis. Uide gͦ qͥd dicant

Expanded text:
tur alicujus ex vobis anima, ut adhuc ambigat, et dubitet, cum audierit illum, et illum hominem: In illo idolo daemon curavit illum languorem: illud et illud divinavit. Ista omnia idola sunt daemonum, et hominum non cognoscentium veritatem. Ascendite animo ad Deum, qui est omnium creator, et comparate pietatem istam omni, quae annuntiatur esse pietas, nec est pietas, et videte, quia vos beati estis. Quis enim similis tibi, popule salvate a Domino? Et beata gens cujus Dominus Deus ejus, populus quem elegit in habitationem sibi . Beata quippe gens fuit quondam Judaeorum, sed perdidit beatitudinem, et ejecta est de loco suo, quia eum, qui missus est, et testimonium ha, et credimus in eo inconcusse et firme viventes juxta hoc quod docti sumus. III. Et si dixerint ad vos: Quaerite ventriloquos et eos qui de terra clamant . Quia os nominavit. Omnis sermo qui dicitur, aut vacuus est, aut plenus veritate. Vacuus est sermo licenti regna coelorum sanctis suis. Vide ergo quid dicant,
Abbreviated transcription (Latin):
credunt dixerit q̃rite uentloqͦs & eos qͥ de t̾racla¬
mant: qͥ inania loquunt᷑. qͥ de t̾ra clamant. ueluti
querite demonia: ab una enĩ sp̃e demonis uen¬
triloqͥ. tropicos oĩa demonia nuncupauit: si dixe¬
rint uobis querite uentloqͦs. hoc ẽ querite a demo¬
nib. stue diinationẽ. siue ueritatẽ. suie sacratã con¬
templationẽ: respondete eis hec que doceo. Que
sunt que eos docet: In sequentib dicit. Et st̃
qͥdẽ qui mittunt uos. magis autẽ cathecumi¬
nos: quantũ in ipsis ẽ ad uentͥloqͦs. Quis enim
uolunt uos ad idola ire. de qͥb scͥptũ ẽ om̃s dn

Expanded text:
rite ventriloquos et eos qui de terra clamant, qui inania loquuntur, qui de ventre clamant, veluti quaerite daemonia: ab una enim specie daemonis ventriloqui τροπικῶς omnia daemonia nuncupavit. Si dixerint vobis, quaerite ventriloquos, hoc est, quaerite a daemonibus, sive divinationem, sive veritatem, sive sacratam contemplationem, respondete eis quae dico: Quae sunt, quae eos docet? In sequentibus dicit. Et sunt quidam, qui mittunt vos, magis autem catechumenos, quantum in ipsis est ad ventriloquos. Qui enim volunt vos ire ad idola, de quibus
Abbreviated transcription (Latin):
nũ accepit saluator ado. Neio enĩ uenit ad eum.
si ñ qͥ misit eũ attrateric uemientẽ ad saluatorẽ:
qͥa accepit donũ a patre eos qͥ credunt: iocitco ꝓphe¬
tans de eis dicit. Ecre ego & pueri qͦs dedit mͥ ds.
Nec putandus ẽ ñ habuisse qui accepit: cũ adhuc
habeat ipse qͥ dederit. Ocinde in reliqͥs ꝓpħat sal¬
uator in ꝓpha dicens futurũ ẽẽ: ut cũ acceꝑit pu¬
eros. signa & ꝓdigia fiant in isrł. habet aũ ita.
Et erunt signa & ꝓdigia in isrł a dño sabaoch
qui habitat in monte syon. Qui enĩ habitat
in specłatorio. & in om̃i aĩa potente conspicere
ueritatẽ: iste facit signa & ꝓdigia ꝑ saluatorẽ &

Expanded text:
num accepit et Salvator a Deo. Nemo enim venit ad eum, num accepit et Salvator a Deo. Nemo enim venit ad eum, si non qui misit eum, attraxerit venientem ad Salvatorem,  credunt, idcirco Propheta de eis ait: Ecce ego et pueri, quos mihi dedit Deus. Nec putandus est non habuisse qui accepit, cum adhuc habeat ipse qui dederit. II. Deinde in reliquis prophetat Salvator in Propheta dicens futurum esse ut cum acceperit pueros, signa et prodigia fiant in Israel. Habet autem ita: Et erunt signa et prodigia a Israel in Domino Sabaoth, qui habitat in monte Sion. Qui enim habitat in speculatorio, et in omni anima potest conspicere veritatem, iste facit signa et prodigia per Salvatorem, et
Abbreviated transcription (Latin):
dedit ds. Uerũ qͦmͦ in pueris alii ab aliis acciores.
& ea que bis st̃ tradita uelociꝰ consequunt᷑. fic inqꝗͣ
qͥa etiã si ꝓficerent pueroꝵ ꝓficerent ꝓfectu: dicert̃.
Er parte cognoscinꝰ: & ex parte ꝓpħamꝰ. lec enĩ ad¬
huc ueritatis negotia. s ũbras negotioꝵ conspicie¬
bant: nec plenã lucẽ. s obscurã imaginẽ. Ideot
repetebant dicentes. Uidemꝰ nc̃ ꝑ specłm & in enig¬
mate: tc̃ aut̃ facie ad faciẽ. Quis gͦ hec legens
& intelligens inflat᷑ & erigit᷑ siue suꝑ scientia siue
suꝑ quodcũq dom̃i: &enĩ cũ ea que ad pueros de-¬
uenert̃ multo inferiora sint hiᷤ ꝗͣ reposita sunt
uiris: debent ñ eleuati & suꝑbire hii qui uident᷑
int̾ pueros acrioris ingenii & uelocioris. Istos aũ
pueros. homines dicit om̃s qͦs & saluator demonstra-¬
bat: ecce inquiens ego & pueri qͦs mn dedit deus. Do¬

Expanded text:
dedit Deus . Verum quomodo in pueris alii sunt aliis acriores, dedit Deus . Verum quomodo in pueris alii sunt aliis acriores, et ea quae eis sunt tradita velocius consequuntur: sic, inquam, qui etiamsi profecerint, puerorum profecerint profectu, dixerunt: Ex parte cognoscimus, et ex parte prophetamus . Nec enim adhuc veritatis negotia, sed umbras negotiorum conspiciebant; nec plenam lucem, sed obscuram imaginem. Ideoque repetebant, dicentes: Videmus nunc per speculum, et in aenigmate, tunc autem facie ad faciem . Quis ergo haec legens et intelligens inflabitur, et erigetur super scientiam, seu super quodcumque donorum? Etenim cuncta, quae ad pueros devenerunt, multo inferiora sunt his, quae reposita sunt viris. Debent ergo non elevari et superbire ii, qui videntur inter pueros acrioris ingenii, et velocioris. Istos autem pueros homines dicit omnes, quos et Salvator demonstrabat: Ecce, inquiens, ego, et pueri mei quos mihi dedit Deus. Do
Abbreviated transcription (Latin):
& carm & ipse ꝓxime cos factus ẽ qͥ participant᷑ eoꝵ :
sic qͥa pueri ñ possunt fortiores audire sermones.
debent enĩ ut pueri audire sermones dr̃ ꝓpt̾ hoc
factus in sanguine pueroꝵ causa. qͥ cõmumcauert̃
carm & sanguim. quasi paruulis loquens. loqͥtur
ñ diuina & ineffabilia. s. quecũq caꝑe possunt
paruuli. Pasuuli aũ om̃s hoĩes st̃. si eos cõpates
ad ꝑfectionẽ ũbi. Licet moy sen noĩes. licet unũ
dixeriꝰ de ꝓpħis. licet iohannẽ qͦ maior in natis mu¬
lierũ nemo fuit᷑. licet ad apłos uenias. petrũ cui
porte inferi ñ inualescent. uł paulũ qui raptus
ẽ usq ad t̾ciũ celũ. & audruit indicibilia ũba. ñ
lȩxert̃. cõparatione eoꝵ. que ñ intellexert̃ paruu¬
loꝵ. disciplinis eruditi st̃ que hominib tradunt᷑.
Dicit gͦ saluator ñ de his qͦs paulus in xͦ paruulos nun¬
cupat. & asserit lacte potandos. & ñ forti cibo: s de
oĩb simul hominib. ecce ego & paruuli mei qͦsm

Expanded text:
 1134 proxime eos factus, qui participantur eorum: sic quia pueri non possunt fortiores audire sermones, debent enim ut pueri audire sermones Dei, propter hoc factus in sanguine puerorum causa qui communicaverunt carni et sanguini, quasi parvulis loquens, loquitur non divina et ineffabilia, sed quaecumque capere possunt parvuli. Parvuli autem omnes homines sunt, si eos comparas ad perfectionem verbi, licet Moysen nomines, licet unum dixeris de Prophetis; licet Joannem, quo major in natis mulierum nemo fuit : licet ad Apostolos venias: Petrum, cui portae inferi non invalescent: vel Paulum, qui raptus est usque ad tertium coelum, et audivit indicibilia verba : nlexerunt comparatione eorum, quae non intellexerunt, parvulorum disciplinis eruditi sunt, quae hominibus traduntur. Dicit ergo Salvator non de his, quos Paulus in Christo parvulos nuncupat, et asserit lacte potandos, et non forti cibo, sed de omnibus simul hominibus: Ecce ego et parvuli mei, quos mihi
Abbreviated transcription (Latin):
lẽ curationẽ: siue sensibilit ad exhortandos eos qͥ ui
dent ad fidem. Non ẽ ociosus ds ⁊ qui tc̃ fecit si¬
gna & ꝓdigia: etiã nc̃ oꝑat᷑ ea. Et si dixerint
ad uos querite uentriloquos & eos qͥ de t̾ra clamañ
qͥ inania loquunt᷑. qui de uentre clamant: non
gens ad dm̃ suũ requict̃. Qd exqͥrunt de uiuen¬
tib mortuos: Attendite qm̃ obscure dicta sunt:¬
& debet sensꝰ do ipso largiente & reuelante cohe¬
re suꝑiotib. Docet gͦ nos ut ñ simꝰ alioꝵ sermo¬
nũ discipłi: nͥ celestiũ & bonoꝵ. St̃ enĩ quidã¬

Expanded text:
lem curationem, sive sensibiliter exhortando eos, qui veniunt ad fidem, non est otiosus Deus, qui tunc fecit signa et prodigia, etiam nunc operari ea. Et si dixerint ad vos: Quaerite ventriloquos et eos qui de terra clamant, qui inania loquuntur, qui de ventre clamant, non gentes ad Deum suum requirunt, qui exquirunt de viventibus mortuos . Attendite quoniam obscure dicta sunt, et debet sensus, Deo ipso largiente et revelante, cohaerere superioribus. Docet ergo nos, ut non simus aliorum sermonum discipuli, nisi coelestiu
Abbreviated transcription (Latin):
entes sacͣtissimã apłi ad intelle¬
ut accipiamꝰ sapientiã & posimꝰ
ego & pueri mei qͦs dedit mͥ deus: deinde infert &
disserit. Quia gͦ pueri cõmunicauerunt carm &¬
sanguini & ipse ꝓxime eos factus ẽ qͥ participantur
eoꝵ : ut ꝑ mortẽ destruat eñ qͥ imꝑtũ habet mor¬
tis hoc ẽ ⁊ abulũ. & eruat eos qͥcũq metu mortis
in sempit̾nã uitã rei erant seruitutis. Igit᷑ qͥa pue¬
ri participes essecti sunt sanguinis & carnis: & sal¬
uator nr̃ cõmuncauit sanguini atq carni: alie¬
nũ enĩ erat a nat᷑a & diuinitate eiꝰ sanguinẽ & car¬
nẽ susciꝑe ꝓpt̾ nos aut̃ ea que sͥ erant aliena
dicens. Quia gͦ pueri cõmunicauert̃ carni & san¬

Expanded text:
nt sacratissimi Apostoli ad intelleut accipiamus sapientiam et possimus ego et pueri, quos Deus dedit mihi, deinde infert et edisserit: Quia ergo pueri communicaverunt saeorum: ut per mortem destruat eum, qui imperium habet mortis, hoc est, Zabulum, et eruat eos quicumque metu mortis in sempiternam vitam rei erant servitutis . Igitur quia pueri participes effecti sunt sanguinis et carnis, et Salvator noster communicavit carni atque sanguini; alienum enim erat a natura et divinitate ejus, sanguinem et carnem suscipere: propter nos autem ea, quae sibi erant aliena dicens: Quia ergo pueri communicaverunt san
Abbreviated transcription (Latin):
hoc dici de corporeis aurib. s de aĩe quas ha¬
bent qͥ mundi st̃ in auditu aĩȩ. S & si d̾r in reꝓ¬
missione pestuus ñ offendet: ñ ẽ arbitrandun¬
hoc dici de corporis pede. Est enĩ quidã pes cor¬
dis ingrediens eũ qͥ dix̃: ego sũ uia. Sic dr: simi¬
lis uentri corporali. uent̾ ẽ anime. De qͦ loqͥtut
iuistus: atimore tuo dñe in uentre accepimꝰ. &pas¬

Expanded text:
hoc dici de corporis auribus, sed de animae, quas hahoc dici de corporis auribus, sed de animae, quas habent qui mundi sunt in auditu animae. Sed etsi dicitur in repromissionem: Pes tuus non offendet , non est arbitrandum de corporis pede. Est enim quidam pes cordis ingrediens ad eum, qui dixit: Ego sum via. Sic igitur similis ventri corporali venter est animae, de quo loquitur justus: A timore tuo, Domine, in ventre concepimus, et par
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ aũ que mͥ obici potest: ipse int̾ponã. Nle¬
mo forte qͥs ex uobis a qͦquã eã audiens. esti¬
met aut scͥpt᷑am sͥ ẽẽ contrariã : aut uos ñ in¬
spexisse qͦmͦ oporteat approbare sermonẽ ineos
accusatoriũ qui de uentre clamant. Que gͦ ꝓ
positio: Siquis ait credit in me: flumina de
uentre eiꝰ fiuent. fons aque salientis in uitã
et̾nã. Dicat itaq aliqͥs de his qͥ ꝓponunt. Si sal¬
uator reꝓmittit. hoc ẽ de uentre fontẽ aque sa¬
lientis in uitã et̾nã: de iusto egredit᷑. & ustus
de uentre clamat. Siqͥdẽ fontẽ aque quẽ saua
tor reꝓmittit: in uentre eẽ. S dicendũ ne for¬
te duos habeamꝰ uentres. & aliꝰ corporalis alius
sp̃ualis : quomͦ relique partes que uidentur
in corpore nominari. ueluti st̃ ocłi: uerũ alie
referendũ ad ocłos corporales. Et si d̾r qui
habet aures audiendi audiat : ñ ẽ putandũ

Expanded text:
tionem autem, quae mihi dici potest, ipse interponam, netionem autem, quae mihi dici potest, ipse interponam, ne forte quis ex vobis a quoquam eam audiens, existimet aut Scripturam sibi esse contrariam, aut non inspexisse quomodo oporteat approbare sermonem in eos accusatorium, qui de ventre clamant. Quae est ergo propositio? Si quis, ait, credit in me, flumina de ventre ejus fluent, fons aquae salientis in vitam aeternam . Dicat itaque aliquis de his, qui proponunt si Salvator repromittit hunc esse de ventre fontem aquae salientis in vitam aeternam, de justo egreditur, et justus de ventre clamat. Siquidem fons aquae, quem Deus repromittit, in ventre ejus est. Sed dicendum est ne forte duos habeamus ventres, et alius sit corporalis, alius spiritalis; quomodo reliquae partes, quae videntur in corpore nominari, veluti sunt oculi, verum alii . Et si dicitur: Qui habet aures audiendi audiat , 1138 non est putandum
Abbreviated transcription (Latin):
cua uirtute. nacua xͦ. Si dixerint uobis queri¬
te eos qͥ de t̾ra clamant: qui mama loquunt᷑. qͥde
uentre clamant. Uolo dicere & causã. quare hoc
potissimũ demonũ uentri loquoꝵ nc̃ assũpserit
sermo ut dicat. si dycerint ad uos querite uen¬
triloqͦs. Inuenies om̃s qͥ reꝑmittunt nec habent
ueritatẽ. uentri suo serinentes: & qͦdã mͦ ꝓpt̾ uo¬
luntatẽ eiꝰ & abundantiã cuncta facere. Nlon
solũ aut̃ gentiles: s & cos qͥ cũ reꝓmittant mx̾¬
religionẽ heretici st̃: & ñ tantũ illos: s etiã in ni¬
bis qͥ eccłastici sumꝰ inuenies aliquẽ ꝓ sat̾itate
uentris cuncta gerere: ut honoretur & accipi¬
at munera que ad eccłiã deferuntur. Iste talis
de uentre loquit᷑: & fons sermonũ eiꝰ in uentie
consistit. Non ẽ fons sermonũ de corde: ñ fluit
de bonis cogitationib ñ de scõ sp̃u. Siquis gͦ ali¬
quando docere se ꝓmittit: obseruate utrũ ser¬
mones de uentre habeant pͥncpiũ. ari ñ. ꝓ posi¬

Expanded text:
obis, quaerite eos qui de terra clamant, qui inania loquuntur, qui de ventre clamant. Volo dicere et causam, quare hoc potissimum daemonium ventriloquorum nunc assumpserit sermo, ut dicat: Si dixerint ad vos, quaerite ventriloquos. Invenies omnes, qui repromittunt, nec habent veritatem, ventri suo servientes, et quodammodo propter voluptatem ejus et abundantiam cuncta facere. Non solum autem gentiles, sreligionem, haeretici sunt, et non tantum illos, sed etiam in nobis, qui Ecclesiastici sumus, invenies aliquem pro saturitate ventris cuncta gerere, ut honoretur et accipiat munera, quae in Ecclesia deferuntur. Iste talis de ventre loquitur, et fons sermonum ejus in ventre consistit. Non enim fons sermonum ejus de corde bono fluit, non de bonis cogitationibus, non de sancto Spiritu. Si quis ergo aliquando se docere promittit, observate utrum sermones ejus de ventre habeant principium, an non. Proposi
Abbreviated transcription (Latin):
ta legẽ facientes ñ attendatis uentriloqͥs. neq
his qͥ de t̾ra damant. Legẽ enĩ in adiutoriũ de¬
dit ut dicant. ñ sic̃ u̾bũ istud: ꝓ quo ñ est
munera dare. Qui enĩ assũpsit legẽ. & nouit
quia lex in adrutorio ẽ. & p̃cipue sp̃ualis. que
int̾dicit auentriloqͥs & auguriis. & cũ intelle

Expanded text:
s, neque his, qui de terra clamant. Legem enim in adjutorium dedit, ut dicant, non est sicut verbum istud, pro quo non est munera dare . Qui enim assumpsit Legem, et novit, quia Lex in adjutorium est, et praecipue spiritalis, quae interdicit a ventriloquis et auguriis quaere
Abbreviated transcription (Latin):
affectu. sine miscłia. Uides qui sunt & quales
qui tradunt᷑ in reꝓbũ sensũ. qͥ traduntur ia¬
bin pͥncipi chanancoꝵ Et pͥnceps inqͥt militie
iabin erat sisara. & ipse habitabat in arison gen¬
tiũ. & erant ei nongenti currus ferrei. Et clama¬
uert̃ filui isrł ad dñm. Etiã in hoc similit̃
illa quã suꝑiꝰ designauimꝰ obseruatio custodit᷑.
qͥa nesciunt clamare ad dũm filii isrł. nͥ cũ tra¬
diti fuerint in manus iabin uł cũ afflicti ꝑ eiꝰ
militie pͥncipẽ sisarã. Cui erant inqͥt ñgenti cur¬
rus ferrei. quib scilicet affugeretur ppłs du¬
re cerincis. Sisara autẽ int̾pretat᷑ uisio equi. Iste
est enĩ animalis & non sp̃ualis. qui ñ uidet nͥ ea
que aialis sunt. Ipsa ẽ uisio. ipse ei semꝑ intuitꝰ
examinet oĩa. & intelligat unde sͥ sit auxiliũ de¬
poscendũ. & damet ad dñm. donec anme illi que

Expanded text:
affectu, sine misericordia . Vides qui sunt et quales affectu, sine misericordia . Vides qui sunt et quales qui traduntur in reprobum sensum, qui traduntur Jabin principi Chananaeorum. Et princeps, inquit, militiae Jabin erat Sisara, et ipse habitabat in Aroseth gentium, et erant ei nongenti currus ferrei. Et clamaverunt filii Israel ad Dominum. Etiam in hoc similiter illa quam superius designavimus observatio custoditur, quia nesciunt clamare ad Dominum filii Israel, nisi cum traditi fuerint in manus Jabin, vel cum afflicti per ejus militiae principem Sisaram, cui erant, inquit, nongenti currus ferrei, quibus scilicet affligeretur populus durae cervicis. Sisara autem interpretatur visio equi. Iste est enim animalis, et non spiritalis, qui non videt, nisi ea quae animalis sunt, ipsa est ejus visio, ipse ei semper intuitexaminet omnia, et intelligat unde sibi sit auxilium deposcendum, et clamet ad Dominum, donec animae illi quae
Abbreviated transcription (Latin):
nis neq sitim aque. s fam̃ audiendi u̾bũ dĩ. Itagͦ
nos agamꝰ. & ita oremꝰ. ne unquã nos diuina in¬
dignatio in u̾bi fame condẽnet ac siti. ne unquã
auferatut a nobis qͥ nos uerbo & oꝑe instruat.
qui in morib & honestate. qui patientre ac man¬
suetudinis ꝑfectũ de se ppłis p̃stet exẽplũ. Nam
si nos fecerimꝰ malignũ in conspectu dñi. id est
si male egerimꝰ. si uoluntatẽ nr̃am & ñ dĩ facia¬
mus. moritur & nobis aoch. aufert᷑ & samegad.
& obscuratur laus nr̃a. & tradim᷑ in manꝰ iabin
regis chanaan. Iabin autẽ int̾pretatur sensus
siue ꝑtudentia. Si gͦ nos ñ ꝓbauerimꝰ dm̃ ha¬
bere in notitia. tradet nos ds in repbũ sensũ.
repletos inquit iniquitate. neqͥtia. formcatio¬
ne. auaricia. plenos iuidia. homicidus. con¬
tentione. dolo. susurratores. detractores. deo
odibiles. contumeliosos. suꝑbos. elatos. paren¬
tib ñ obedientes. insipientes. incõpositos. sine

Expanded text:
e, sed famem audiendi verbum Domini . Ita ergo nos agamus et ita oremus, ne unquam nos divina indignatione in verbi fame condemnet ac siti, ne unquam auferatur a nobis qui nos verbo et opere instruat, qui in moribus et honestate, qui patientiae ac mansuetudinis perfectum de se populis praestet exemplum. Nam si nos fecerimus malignum in conspectu Domini, id est, si male egerimus, si voluntatem nostram et non Dei faciamus, moritur et Aoth, auferetur et Samegach, et obscurabitur laus nostra et trademur in manus Jabin regis Chanasive prudentia. Si ergo nos non probaverimus Deum habere in notitia, tradit nos Dominus in reprobum sensum, repletos, inquit, iniquitate, nequitia, fornicatione, avaritia, plenos invidia, homicidiis, contentione, dolo, susurratores, detractores, Deo odibiles, contumeliosos, superbos, elatos, parentibus non obedientes, insipientes, incompositos, sine
Abbreviated transcription (Latin):
bras ętteriores. Cũ gͦ in singłis quibq fideliũ
talis ꝓpositi uarietas sit hoc mͥ designari uidef
in hoc loco qđ dimidu illi qui uxta montem
garran incedunt. illũ qͥ ad benedictiones electꝰ
ẽ. istos figuralit̾ indicent. qͥ ñ metu pene.s
benedictionũ & reꝑmissionũ desiderio ueniunt
ad salutẽ. illi uͦ dimidui qͥ uxta moutẽ ge¬
bal incedunt in quo maledictiones ꝓlate ft̃
istos alios indicent. qͥ maloꝵ metu & supplicioꝵ
timore cõplentes que in lege scͥpta sunt. ꝑue¬
niunt ad salutẽ. hic iã di solius ẽ nosse ex oĩb
nob̾ filus isrł. qͥs ẽ qͥ boni ipsius desiderio suc¬
census facit qđ bonũ ẽ. qui uͦ nr̃m metu ge¬
henne & et̃m ignis t̾rore tendit ad bonũ. et
studet ac festinat implere que scͥpta st̃. Certũ
ẽ enĩ nobiliores ẽẽ illos qͥ boni ipsiꝰ desiderio
& benedictionũ amore qđ bonũ ẽ agunt. quã

Expanded text:
uibusque fidelium talis sit propositi varietas, hoc mihi designari videtur in hoc loco, quod dimidii illi, qui juxta montem Garizin incedunt illum, qui ad benedictiones electus est, istos figuraliter indicent, qui non metu poenae, sed benedictionum et repromissionum desiderio veniunt ad salutem; illi vero dimidii, qui juxta montem Gebal, incedunt, in quo maledictiones prolatae sunt, istos alios indicent, qui, malorum metu et suppliciorum timore complentes quae in lege scripta sunt, perveniunt ad salutem. Gratianibus filiis Israel quis est, qui boni ipsius desiderio succensus facit quod bonum est: qui vero metu gehennae, et aeterni ignis terrore tendit ad bonum, et studet ac festinat implere quae scripta sunt: certum est enim nobiliores esse illos qui boni ipsius desiderio et benedicti
Abbreviated transcription (Latin):
erga eos ustissimã seruat. ut salutẽ mere.¬
rent᷑ qͥ parũ licet fidei detulerant. nec tam̃
sũmam regni uł ubertatis acciꝑent. ꝓ eo qđ fides
acdumbrationib edocem̃. qđ siqͥ tales st̃ in nobis
quoꝵ fides hoc tantũmͦ habet. ut ad eccł̃iam ue¬
exibeant. seruos di honorent. ad ornatũ qͦq alta¬
tis uł eccłie aliqͥd conferant. ñ tam̃ adhibent
studiũ ut etiã mores suos excolant. actus em̃¬
dent. uicia deponant. castitatẽ colant. iracun¬
diã mitigent. auaritiã repͥmant. rapacitatẽ
refrenent. maliloqͥa & stultilo qͥa uł scurilita¬
tes & obtrectationũ uenena ex ore suo ñ adimãt.
sciant sͥ qͥ tales st̃. qui em̃dart se nolunt. s in
his usq ad senectutẽ tiltimã ꝑseuerant. partem
sortẽq ab ihu año nr̃o cũ gabaonitis ẽẽ tribu

Expanded text:
erga eos justissimam servat, ut salutem mererentur, qui parvum licet fidei detulerunt, nec tamen summam regni vel libertatis acciperent, pro eo quod fides jusmodi adumbrationibus edocemur, quod si qui tales sunt in nobis quorum fides hoc tantummodo habet ut ad ecclesiam veexhibeant, servos Dei honorent, ad ornatum quoque altaris vel ecclesiae aliquid conferant; non tamen habent studium ut etiam mores suos excolant, actus emendent, vitia deponant, castitatem colant, iracundiam mitigent, avaritiam reprimant, rapacitatem refrenent, maliloquia et stultiloquia vel scurrilitates, et obtrectationum venena ex ore suo amittant; sciant sibi, quia tales sunt qui emendare se nolunt, si in his usque ad senectutem ultimam pervenerint, partem sortemque ab Jesu Domino cum Gabaonitis esse tribu
Abbreviated transcription (Latin):
cũ iuram̃ti int̃positione suscipiunt. Ego nole¬
bam in gabaonitarũ ordine salutẽ conseqͥ. nec
in ligni cesorib uł aque gestatorib numerari
s int̾ isrłitas cuꝑem hereditatẽ t̾re reꝑmissio¬
nis acciꝑe. Obseruandũ sane ẽ qđ solent here

Expanded text:
cum juramenti interpositione suscipiunt. Ego nolecum juramenti interpositione suscipiunt. Ego nolebam in Gabaonitarum ordine salutem consequi, nec in ligni caesoribus vel aquae gestatoribus numerari, sed intra Israelitas cuperem haereditatem terrae repromissionis accipe
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ & isti pannis & calciam̃tis ueterib obtecti.
pret̾ hoc qđ in dm̃ credunt. & eiga seruos di
uł eccłie cultũ uident᷑ eẽ deuoti. nichil admbent
em̃dationis uł innouationis in morib. Istis gͦ
ipsa eoꝵ notã ñ euadit infanie. Similis qͦq
etiã in libello qui appellatur pastoris de his
figͣa desebit᷑. Ait enĩ quia ẽ arbor quedã que
ulmꝰ appellat᷑. que fructũ ñ affert. portat ta¬
m̃ uitẽ que affert plurimũ fructũ. & ex co
qđ amminicło ẽ uiti que eiꝰ uirib nitens. uł¬
afferre uł seruare potest plurimũ fructũ. etiã
ulmꝰ que infructuosa ẽ necessaria uidetur & titi¬
lis. ex hoc ipso qd frugifrre deseruiat inti. Ta¬
le aliqͥd etiã intellige in gabaonitis qͥ ñ deposue¬
runt qͥdẽ ueterẽ hominẽ cũ actib suis. mini¬
strant tam̃ scĩs & serunint. & aliqͥd utilitatis
impendunt. & tali qͦdã ordine ab iħu salutẽ

Expanded text:
sicut isti pannis et calceamentis veteribus obtecti, sicut isti pannis et calceamentis veteribus obtecti, praeter hoc quod in Deum credunt, et erga servos Dei vel Ecclesiae cultum videntur esse devoti, nihil adhibentes emendationis vel innovationis in moribus. Istis eripsa eorum notam non evadit infamiae. Similis quoque etiam in libello qui appellatur Pastoris, de his figura describitur, ait enim: « Quae est arbor quae ulmus appellatur, quae fructum non affert; portat tamen vitem, quae affert plurimum fructum, ex eo quod adminiculo est viti, quae ejus viribus nitens, vel ferre vel servare plurimum fructum; » etiam ulmus, quae infructuosa est, necessaria videtur et utilis ex hoc ipso quod fructuosae deserviat viti. Tale aliquid etiam intellige in Gabaonitis, qui non deposuerunt quidem veterem hominem cum actibus suis, ministrant tamen sanctis, et serviunt, et aliquid utilitatis impendunt: et tali quodam ordine ab Jesu salutem
Abbreviated transcription (Latin):
eoꝵ qͥ ad salutẽ ueniunt differentie designan¬
tur. Unde & nẽ gabaonitas istos quoꝵ histo¬
ria recitata ẽ. arbitror portiuncłam quandã
ẽẽ hoꝵ qui saluandi st̃. ita tam̃ ut ñ sine
alicuiꝰ note inustione saluent᷑. Uides nam¬
ꝙ. qͦmͦ ligm cesores uł aque gestatores fieri con¬
demnant᷑ ad obsequiũ ppłi. & altatis di mini¬
steriũ. qm̃qͥdẽ cũ dolo & calliditate accessert̃ ad
filios isrł. pannis. calciam̃tisq uet̾ib induti
& cibũ uetusti panis ferentes. Isti gͦ ueniunt
ad iħm cũ oĩb uetustatib suis. & otant ab eo
hoc tantũ ut saluent᷑. In quoꝵ figura tale
dentes quidẽ & habentes fidem in dm̃. &
adquiescentes oĩb diumis p̃ceptis. qͥq etiã er¬
ga seruos di religiosi st̃. & seruire eis cupiunt.
pti paratiq st̃. in actib uͦ suis & conu̾satiõe
ꝓpͥa obscen satis & incus inuoluti. nec oĩno
deponentes ueterẽ hominẽ cũ actib suis. s¬

Expanded text:
eorum qui ad salutem veniunt differentiae designantur; unde et nunc Gabaonitas hos, quorum historia recitata est, arbitror portiunculam quamdam esse eorum qui salvandi sunt; ita tamen ut non absque alicujus notae inustione salventur. Vides namque quomodo ligni caesores, vel aquae gestatores fieri condemnantur, ab obsequium populi, et altaris Dei ministerium, quoniam quidem cum dolo et calliditate accesserunt ad filios Israel, pannis et calceamentis veteribus induti, et cibum vetusti panis ferentes. Isti ergo veniunt ad Jesum cum omnibus vetustatibus suis et orant ab eo hoc tantum ut salventur. In quorum figura tale dentes quidem et habentes fidem in Deum, et acquiescentes omnibus divinis praeceptis, quique etiam erga servos Dei religiosi sunt, et servire eiapti non sunt, in actibus suis et conversatione propria obsceni satis et intus involuti, nec omnino deponentes veterem hominem cum actibus
Abbreviated transcription (Latin):
testam̃tũ uetus ñ recipiunt & dicunt. Uide
qmͦ nichil humanitatis habuit iħc filiꝰ naue.
ut homnnib qui ad se supplices uenerant
salutẽ concedens notã eis infamie & iugum
seruitutis infligeret. Hec si audiat anima
mnus instructa in scͥpturis diuinis. infir¬
mari continuo & ꝑiclitari potest. ita ut re-¬
fugiat catholicã fidẽ. Non enĩ intelligunt
eoꝵ  subreptiones. Iħc enĩ scd̾m m̃suram
fidei ipĩo rũ cõpetens erga eos iudicium te¬
nuit. Porro autẽ raab meretrix que fide
integra credidit cũ oĩ domo sua & explorato¬
res isrłiticos plenissima deuotione suscepit.
ex integro in consortiũ ppłi societatẽq susce¬
pta ẽ. & scͥptũ ẽ de ea qͥa apposita ẽ ad filios
ifrł usq in hodiernũ diẽ. Isti uͦ qͥ ñ tam isrłi

Expanded text:
tamentum non recipiunt, et dicunt: Vide quomodo nihil humilitatis habuit Jesus filius Nave, ut hominibus qui ad se supplices venerant salutem concedens, notam eis infamiae et jugum servitutis infligeret. Haec si audit anima minus instructa in Scripturis divinis, infirmari continuo et periclitari potest, ut refugiat catholicam fidem. Non enim intelligunt eorum subreptiones. Jesus enim secundum mensuram fidei ipsorum competens erga eos judicium tenuit. Porro autem Raab meretrix, quae fide integra cum omni domo sua exploratores Israeliticos plenissima devotione suscepit, et ex integro in consortium populi societatemque suscepta est; et scriptum est de ea quia « apposita est ad filios Israel usque in hod
Abbreviated transcription (Latin):
qđ scͥptũ docemꝰ. qͥa sermo is arguit nos. qđ
ñ om̃s qui audimꝰ legẽ de eccłia sumꝰ fi¬
lioꝵ isrł. S ñ continuo si ẽ aliqua differentia
int̾ auditores legis & eccłiã filioꝵ isrł. audi¬
tor excluditur a salute. Attendite gͦ diligentiꝰ
uerbis scͥpture dicentis. Non erat ullũ uer¬
bũ ex oĩb que mandauit moyses: qđ ñ lege¬
rit in aurib totiꝰ eccłie filioꝵ ifrł. Et addit.¬
etiã mulierib & infantib & ꝓselitis. Nouit
dñs nr̃ iħc ẽẽ alias aures p̃ter istas carnales
legis requirit. Unde & in euangłio postea ꝗͣ
de singłis quȩ oportebat edocuit. addit & dic̃.
Q habet aures audiendi audiat. Qđ utiq si de
aurib dixisset carnalib suꝑfluũ uideret᷑.
N emo enĩ ñ habens aures. ad uerba eiꝰ audienda
conuenerat. S qm̃ sciebat inaurib in terio¬
ris hominis id ẽ in intellectu cordis recipi
debere que dicta sunt. qͥa nichil ꝓdest au¬
dire sermonẽ. si non retineatur & seruet᷑ in

Expanded text:
quod scriptum docemur, quia sermo hic arguit nos, quod non omnes qui audimus legem, Ecclesia sumus filiorum Israel, si non continuo: si est aliqua differentia inter auditores legis et Ecclesiam filiorum Israel, auditor excluditur a salute. Attendite ergo diligentius verbis Scripturae dicentis: « Non erat ullum verbum ex omnibus quae mandavit Moyses quod non legerit Jesus in auribus totius Ecclesiae filiorum Israselytis. Novit Dominus Jesus esse alias aures praeter istas carnales legis requirit; unde et in Evangelio posteaquam de singulis quae oportebat edocuit, addit et dicit: « Qui habet aures audiendi audiat ; » quod utique si de auribus dixisset carnalibus, superfluum videretur. Nemo enim non habens aures ad verba ejus audienda convenerat. Sed quoniam sciebat, in auribus interioris hominis, id est, intellectu cordis, recipi debere quae dicta sunt quia nihil prodest audire sermonem, si non retineatur et servetur in
Abbreviated transcription (Latin):
states iste contratie. ut ñ xp̃ianoꝵ genꝰ latius
ac ꝓfusius ꝓpagetur. Scͥptũ namq ẽ. qͥa quan¬
tomagis cos humiliabant. tanto
plures fiebant. & inualescebant ualde.
Confidimꝰ autẽ qͥa ñ solũ ñ nos pocerunt opti¬
rum etiã uelocit̾ iħu dño nr̃o inncente con

Expanded text:
contrariae, ut non Christianorum genus latius ac profusius propagetur. Scriptum namque est, quia « quanto magis eos humiliabant, tanto plures fiebant, et invalescebant valde . » Confidimus autem quia non solum non nos poterunt obtirum etiam
Abbreviated transcription (Latin):
quãuis etiã in ipso hec uisibilit̾ cernamꝰ ex¬
pleta. Conuenert enĩ reges t̾re. senatꝰ ppłsq
et pͥncipes romani. ut expugnarent nom̃ isu
& isrł simul. Decteuert̃ enĩ legib suis. ut non
sint xp̃iani. Oĩs ciuitas. oĩs ordo. nom̃ xͥanoꝵ¬

Expanded text:
is etiam in ipso haec visibiliter cernamus expleta. Convenerunt enim reges terrae, senatus populusque et principes Romani, ut expugnarent nomen Jesu et Israel simul. Decreverunt enim legibus suis ut non sint Christiani. Omnis civitas, omnis ordo Christiano
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ cib solidus. ex qͥb ipse sͥ p̃parat eccłiã ñ ba¬
bentẽ macłam ac rugam aut aliquid hoꝵ.
adhuc lacte indigent. aut etiam uelut infir-¬
mi ut sunt mulieres olerib uescunt᷑. Si uͦ in
illis õĩs accipiat᷑ eccłia. uiri quidẽ intelligen¬
aduersũ astutias diaboli. mulieres uͦ illi qͥ ñ¬
dũ ex semet tpsis que utilia st̃ gerunt. s mtan¬
do meliores & eoꝵ exempla sectando. ex qͥb &
De quib singłis similia etiã ioħs sentiens in
queq gesta decernt. Ueruntam̃ iħu uobis
recitante legẽ. & reuelante cordib ur̃is intel¬

Expanded text:
cibus solidus, ex quibus ipse sibi praeparat Ecclesiam non habentem maculam aut rugam aut aliquid horum . » os qui adhuc lacte indigent, aut etiam velut infirmi, ut sunt mulieres, oleribus vescuntur. Si vero simul omnis accipiatur Ecclesia, viri quidem intelligunadversum astutias diaboli; mulieres vero illi qui nondum ex semetipsis ea quae utilia sunt gerunt, sed imitando meliores et eorum exempla sectando, ex quibus et De quibus singulis similia etiam Joannes sentiens, in quaeque gesta discernit. Verumtamen Jesum vobis recitan
Abbreviated transcription (Latin):
cedunt iuxta montẽ gebal: Mons garran
benedictiones habet. mons autẽ gebal maledi¬
ctiones habet que peccatorib immninent. Sta¬
tuerunt enĩ sic̃ scͥptũ est in deuteronomio sex
trib ad benedicendũ in monte ga¬

Expanded text:
cedunt juxta montem Ebal? Mons Garizim cedunt juxta montem Ebal? Mons Garizim benedictiones habet, mons autem Ebal maledictiones quae peccatoribus imminent. Statuerunt enim, sicut scriptum est in Deuteronomio , sex tribus ad benedicendum in monte Ga
Abbreviated transcription (Latin):
seruant᷑. Et circa hanc archã testam̃ti oĩs qͥ
uere isrł ẽ incedit. & ñ ẽ longe ab ea. Leuite uͦ
& sacerdotes etiã in humeris suis eã portant.
Et enĩ quicũq sacerdotali religione & sc̃ĩtate in¬
uunt. ñ solũ hn qui sedere uidentur in conses¬
su sacerdotali. s hu magis qui sacerdotalit̾ a¬
gunt. quoꝵ pars ẽ dñs. nec ulla eis portio
habetur in t̾ris. ipsi st̃ uere sacerdotes & leuite
dñi qui in humeris suis legẽ dĩ portant. agen¬
do uidelicet & implendo ꝑ opus ea que scri¬
buntur in lege. S ed & ꝓselitus inquit
indigenaq simul. & erant dimidu iuxta mon¬
tẽ garitin. & dimidii iuxta montẽ gebal
Quomͦ etiã ista explicabimus: Uere adtuto
riõ di opꝰ ẽ. ut possimꝰ uerbis nr̃is u̾ba diui¬
na disserere & explanare. Qui sunt dimidu
qui incedebant iuxta montẽ garirn. & qui
st̃ dimmidii qͥ & ipsi licet saluent᷑ ñ tam̃ potu¬
erunt iuxta montẽ garitin incedere. s in¬

Expanded text:
etc. Circa hanc arcam testamenti, omnis qui vere Israel est incedit, non enim longe ab ea. Levitae vero et sacerdotes etiam in humeris suis eam portant. Etenim quicunque sacerdotali religione et sanctitate vivunt, non solum hi qui sedere videntur in consessu sacerdotali, sed hi magis qui sacerdotaliter agunt, quorum pars est Dominus, nec ulla eis portio habetur in terris, ipsi sunt vere sacerdotes et Levitae Domini, qui in humeris suis legem Dei portant, agendo videlicet et implendo opera ea quae scribuntur in lege. Et proselytus, inquit, et indigena simul aderant; dimidii juxta montem Garizim, et dimidii juxta montem Ebal. Quomodo etiam ista explicabimus? Et adjuto rio Dei opus est ut possimus verbis nostris verba divina disserere et explanare. Qui sunt dimidii qui incedebant juxta montem Garizim, et qui sunt dimidii qui et ipsi, licet salventur, tamen non potuerunt juxta montem Garizim incedere, sed in
Abbreviated transcription (Latin):
os boui trituranti. ñ de bob hec s de aplis
direrit. & rinsũ cũ in lege dr̃. qͥa abraham
duosfilios habuit. unũ de ancilla & unuĩ
de libera. ego in his intelligo ẽs̃ duo testam̃ta
& duos ppłos. istã nobis legẽ que sic intelligit̃
quã sp̃ualẽ nominat paulus. iħc dñs legit. &
ipse ẽ qͥ hec in autib totiꝰ ppłi recitat. p̃cipieis
nobis ne sequam᷑ occidentẽ litterã. s tes¬
neamꝰ sp̃m uiuificantẽ. Legit gͦ nobis
iħc legẽ. cũ nobis legis reuelat archana.
gẽ moysi. s suscipimꝰ eã. si tam̃ iħc nobis eam
legerit. Sic enĩ poterimꝰ recte intelligere legem.
si eam nobis legat iħc. ut ipso legente nos sensũ
eiꝰ & intelligentiã capiamꝰ. aut ñ ẽ putandũ qđ¬

Expanded text:
os bovi trituranti , » non de bobus haec, sed de apostolis dixerit. Et rursum cum in lege dicitur quia « Abraham duos filios habuit, unum de ancilla, et unum de libera , » ego in his intelligo duo esse Testamenta et duos populos. Istam nobis legem quae sic intelligitur, quam spiritalem nominat Paulus, Jesus Dominus legit, et ipse est qui haec in auribus totius populi recitat, praecipiens nobis ne sequamur occidentem litteram, sed teneamus spiritum vivificantem. Legit ergo nobis Jesus legem, cum nobis legem Moysi, sed suscipimus eam, si tamen eam nobis Jesus legerit: sic enim recte poterimus intelligere legem, si eam nobis Jesus legat, ut ipso legente nos sensum ejus intelligentia capiamus. Sed tamen dicendum
Abbreviated transcription (Latin):
q discernere. & alios qͥdẽ statuere in monte ga¬
ritin. ad benedictiones. alios uͦ statuere in mon¬
te gebal ad maledictiones. ñ ut maledictiones
accipiant. s ut intuentes p̾scͥptas maledictio¬
nes. & penas peccatorib constitutas. incurrere

Expanded text:
iscere. 485 5. Et alios quidem statuerunt in monte Garizim ad benedicendum; alios vero statuerunt in monte Hebal ad maledicendum, non ut maledictiones accipiant, sed ut intuentes perscriptas maledictiones, et poenas peccatoribus constitutas, incurrere
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutes. ministeria angłoꝵ eccłia pͥmitiuoꝵ.
Si enĩ recte intelligamꝰ isrłem dici m̃tẽ dm̃
uidentẽ. tectissime hoc de mninistris angłis
magis dr. scdm dñi sententiã dicentis de in¬
fantib qd̃ & tu fuisti infans in baptismo.
quia angłi eoꝵ semꝑ uident faciẽ patris
mei qͥ in celis ẽ. Corã istis gͥ filus isrł qui
aderant illo in tẽpore cũ tͥ fidi sacram̃ta trade

Expanded text:
 ministeria angelorum, Ecclesia primitivorum. Si enim recte intelligamus Israelem dici mentem Deum videntem, rectissime hoc de ministris angelis dicitur, secundum Domini sententiam, dicentis de infantibus quod et tu fuisti infans in baptismo, « quia angeli eorum semper vident faciem Patris mei, qui in coelis est . » Coram istis igitur filiis Israel qui aderant in i
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m. Sic̃ autẽ in istis t̾renis lapidib obserua¬
ri nouimꝰ. ut hu quidẽ lapides qͥ ualidiores
st̃ & potentiores pͥmi in fundam̃to iaciant᷑. ut
ipsis credi & suꝑpom possit totiꝰ ȩdificii pondꝰ
alii uͦ q̃ seq̃nteᷤᷤ st̃. id ẽ panlo illis interiores. ꝓ¬
ximi illis qͥ in fundam̃to sunt ordinent᷑. qͥu
plus inferiores st̃. paulo suꝑius a fundam̃
stigia collocent᷑. ita nc̃ intellige etiã de lapi¬
lis edificii. Qui autẽ sunt isti qͥ in funda
paulus hec ipse scͥbens. edificati inquit supͣ

Expanded text:
 Sicut autem in istis terrenis lapidibus observari novimus, et hi quidem lapides qui validiores sint et potentiores primi in fundamenta ejiciantur, ut ipsis credi et superponi possit totius aedificii domus; alii vero qui sequentes sunt, id est paulo illis inferiores, proximi illis qui in fundamento sunt, ordinantur; qui vero plus inferiores sunt, paulo superius a fundamenstigia collocantur: ita nunc etiam intellige de lapilis aedificii. Qui autem sunt isti qui in fundaPaulus haec ipse docens: « Aedificati, inquit, super
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ iniectum. id ẽ qͥ iacła maligni ignita concupiscẽ¬
tie ñ recepit. s scuto ea fidei restrinxit & repulit.
litiũ ninquã recepit. s semꝑ pacificus fuit. semꝑ
quietus & mitis. ex łͥ humilitate formatus. Isti
re construxit ex lapidib integris. quib ferrũ
ñ est imectũ. ut offerat suꝑ eos holocausta & sa¬
crificiũ salutis. Ego puto qđ forte isti tales la¬
simul unũ altare facientes. ꝓpt̾ unanunitatẽ
atq concordiã. Sic enĩ referuntur om̃s simul
unanimit̃ orantes. & aꝑientes os suũ dixisse.
Tu dñe qui corda omniũ nosti. Isti gͦ qui poce¬
rant unamines. una uoce. atq uno sp̃u orate.
ipsi fortasse digni sunt qui debeant om̃s si¬
offerat patri. Tam̃ & nos tẽptemꝰ dare oꝑam.
ut eadẽ dicamꝰ om̃s unamines. unũ & sentien¬
tes. nichil ꝑ contentionẽ neq ꝑ inanẽ głam
gerentes. s in uno sensu atq in eadẽ sententia ꝑ¬
manentes. si forte possimꝰ etiã nos apti effici la¬

Expanded text:
et spiritu. Jacula maligni ignita concupiscentiae non recipit, sed scuto ea fidei restrinxit et repulit.litium nunquam recepit; sed semper pacificus fuit, semper quietus et mitis, et Christi humilitate fundatus? Isti re construxit lapidibus integris, quibus ferrum non est injectum, ut offerat super eos holocausta et sacrificium salutis. Ego puto quod isti tales lasimul unum altare facientes propter unanimitatem atque concordiam. Sic enim referuntur omnes, simul unanimiter orantes et aperientes es suum, dixisse: « Tu, Domine, qui corda omnium nosti . » Isti ergo qui poterunt unanimes una voce atque spiritu orare, ipsi fortasse digni sunt qui debeant simul omficium offerat Patri. Tamen et nos tentemus dare operam, ut eadem dicamus omnes, unanimes, unum sentientes, nihil per contentionem, neque per inanem gloriam gerentes; sed in uno sensu atque in eadem sententia permanentes; si forte possimus etiam nos apti effici la
Abbreviated transcription (Latin):
tẽpore ut deuteronoiiũ sebat. ut sccdam le¬
gem in cordib credentiũ figat. atq in eoꝵ iñ¬
tib qͥ ad altaris constructionẽ digni sunt eli
rit iħu xp̃o. & lex euangłu in eiꝰ corde descͥpta
ẽ. & in conspectu filioꝵ isrł descͥpta ẽ. Aderãt

Expanded text:
tempore ut Deuteronomium scribat, ut secundo legem in cordibus credentium figat, atque in eorum mentibus, qui ad altaris constructionem digni sunt, intrit Jesu Christo, lex Evangelii in ejus corde scripta est, et in conspectu filiorum Is