comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uitis. cũ patre agricola: dile¬
xit eccłam: et se ipsũ tradi¬
dit pro ea. Lege apostolũ:
et uide quid adiungat. Ut
eam sanctificaret inquit:
mundans eam lauacro aque
in uerbo. Dundatio igit᷑.
nequaquã fluxo et labilitri¬
buetur elemento: nisi ad de¬
retur in uerbo. Hoc uerbum
fidei.tantũ ualet in eccła dĩ:
centem. tinguentẽ. etiã tan¬
dillũ mundet infantẽ: quã¬
uis nondũ ualentẽ corde cre¬
clere ad iusticiã. et ore cõfite¬
ri ad salutem. Totum hoc
fit per uerbũ: de quo dñs
ait. Iam uos mundi estis: ꝓ¬
pter sermonẽ quẽ locutus

Expanded text:
itis, cum Patre agricola, dilexit Ecclesiam, et semetipsum tradidit pro ea. Lege Apostolum, et vide quid adjungat: Ut eam sanctificaret, inquit, mundans eam lavacro aquae in verbo . Mundatio igitur nequaquam fluxo et labili tribueretur 'in verbo'. Hoc verbum fidei tantum valet in aecclesia, centem, tinguentem etiam tantillum mundet infantem, quantumvis nondum valentem corde credere ad iusticiam et ore confiteri ad salutem. Totum hoc fit per verbum, de quo Dominus ait: 'lam vos mundi estis propter verbum, quod locutus
Abbreviated transcription (Latin):
a patre et ueni in mundum:
iterum relinquo mundum
et uado ad patrem.Cũ per
hec uerba omnia. ad huc illã
promitat horam.qua ñ iam
in prouerbiis loquetur. s pa¬
lam de patre annunciabit
eis. in qua hora dicit eos in
suo nomine petituros. nec se
patrẽ de illis rogaturũ. eo qđ
ipse pater amat eos. qͥa ipsi
amauerunt xp̃m. et credide¬
runt quod a patre exierit. et
uenerit in mundũ. iterũ relic¬
turus mundũ. et iturus ad
patrem: cũ ergo adhuc ꝓmit¬
tatur illa hora in qua sine ꝓ¬
uerbiis locuturus est. cur isti
dicunt. eoce nunc palãloque¬
ris. et prouerbiũ nullũ dicis:
nisi quia illa que scit ipse ñ
intelligentib esse prouerbia.
illi usq ad eo ñ intelligunt. ut
nec saltem ñ se intelligere ĩtel¬
ligant: Paruuli enĩerant:
et nondum spiritalit̾ diiudi¬
cabant: que de rebus ñ ad cor¬
pus sed ad spiritũ pertinenti¬
bus audiebarit. Deniq de ip¬
sa eoꝵ etate ad huc scdm inte¬
riorem hominẽ parua et in

Expanded text:
eni in mundum: iterum relinquo mundum, et vado ad Patrem » . Cum per haec omnia verba adhuc illam promittat horam qua non jam in proverbiis loquetur, sed palam de Patre annuntiabit eis; in qua hora dicit eos in suo nomine petituros, nec se Patrem de illis rogaturum, eo quod ipse Pater amet eos, quia et ipsi amaverunt Christum, et crediderunt quod a Patre exierit et venerit in mundum, iterum relicturus mundum et iturus ad Patrem: cum ergo adhuc promittatur hora illa in qua sine proverbiis locuturus est, cur isti dicunt, Ecce nunc palam loqueris, et proverbium nullum dicis; nisi quia illa quae scit ipse non intelligentibus esse proverbia, illi usque adeo non intelligunt, ut nec saltem non se intelligere intelligant? Parvuli enim erant, et nondum spiritualiter dijudicabant, quae de rebus non ad corpus, sed ad spiritum pertinentibus audiebant. 2. Denique de ipsa eorum aetate adhuc secundum interiorem hominem parva et i
Abbreviated transcription (Latin):
uales erant discipuli xp̃i
quando cũ eis ante passio¬
nem loquebatur magna cũ
parius: sed sicut oportebat.
ut magna dicerentur et par¬
uis: quia nondũ accepto sp̃u
sancto quẽadmodũ eũ post
euis resurrectionem uł ipso
insufflante. uł desuper acce¬
perunt. humana magis quã
diuina sapiebant: multis in¬
diciis per totũ eugłium decla¬
ratur. Unde et hoc est.quod
in ista lectione dixerunt. Ait
enĩ eugłista. Dicunt ei disci¬
puli eius. Eerce nunc palam
loqueris: et prouerbiũ nullũ
dicis. Nunc scrmus quia no¬
sti omnia: et ñ opus est tibi.
ut quis de interroget. In hoc
credimus. quia a do existi
Ipse dñs paulo ante dixerat:
hec in prouerbiis locutus sũ
uobis: uenit hora. cũ iamñin
prouerbiis loquar uob. Quo¬
modo ergo isti dicunt. eoce
nunc palam loqueris. et ꝓ¬
uerbium nullũ dicis: Nũ¬
quid hora iam uenerat:qua ñ
iam in prouerbiis se promise

Expanded text:
uales erant discipuli Christi, quando cum eis ante passionem loquebatur magna cum parvis, sed sicut oportebat ut magna dicerentur et parvis, quia nondum accepto Spiritu sancto, quemadmodum eum post ejus resurrectionem, vel ipso insufflante, vel desuper, acceperunt, humana magis quam divina sapiebant, ut multis indiciis per totum Evangelium declaratur. Unde et hoc est, quod in ista lectione dixerunt. Ait enim Evangelista: Dicunt ei discipuli ejus: Ecce nunc palam loqueris, et proverbium nullum dicis. Nunc scimus quia nosti omnia, et non opus est tibi ut quis te interroges. In hoc credimus, quod a Deo existi. Ipse Dominus paulo ante dixerat: Haec in proverbiis locutus sum vobis; venit hora cum jam non in proverbiis loquar vobis. Quomodo ergo isti dicunt: Ecce nunc palam loqueris, et proverbium nullum dicis? Nunquid hora jam venerat, qua non jam in pr
Abbreviated transcription (Latin):
sibi ergo uult. quodei quẽ sci¬
ebant nosse omnia. cũ dicere
debuisse uideantur. ñ opus est
tibi ut quemquã interroges:
dicendũ potius putauerant.
ñ opus tibi est. ut quis te in¬
terroget: Quid. quod utrũ¬
q legimus factum: et inter¬
rogasse scilioet dñm. et inter¬
rogatum fuisse: Sed hoc eito

Expanded text:
sibi ergo vult quod ei quem scisibi ergo vult quod ei quem sciebant nosse omnia, cum dicere debuisse videantur: Non opus est tibi ut quemquam interroges, dicendum potius putaverunt: Non opus est tibi ut quis te interroget? Quid quod utrumque legimus factum, et interrogasse scilicet Dominum, et interrogatum fuisse? Sed hoc cito
Abbreviated transcription (Latin):
ecce ueint hora et iamuenit.
ut dispergamini unusquisq
in propria: et me solum relin¬
quatis. Et ñ sum solus: quia
pater mecũ est.Paulo ante di¬
xerat. relinquo mundum et
uado ad patrẽ: nunc dicit.
pater mecũ eft. Quis uadit
ad eum. qui cum illo est:S
hoc intelligenti est uerbum:
ñ intelligenti. prouerbium.
Sic tamen quomodo apar¬
uulis ñ intelligitur utcumq
sugitur: et eis etiam si ñ prebet.
quia nondũ eum capiunt soli
altmentũ. Ex hoc alimento
est. quod sciebant eum nosse
omnia: nec opus ei esse. ut eũ
quis interroget. Quod qͥdem
cur dixerint: queri pocest. Ui¬
detur enim potius fuisse di¬
cendũ. non opus est tibi. ut
quemquã interroges. ñ ut
quis te interroget. Dixerãt
quippe. Scimus. quia nosti
omnia. Et utiq qui nouit
omnia. magis a nescientib in¬
derrogarisolet.ut interrogan¬
tes audiant quod uolũt ab eo
qui nouit omnia: ñ ipse int̃¬
rogare tanquã uolens aliquid
scire: qui nouit omnia. Quid

Expanded text:
Ecce uenit hora, et iam uenit ut dispergamini unusquisque in propria et me solum relinquatis’. Secundum est quiaPater mecum est. Paulo ante dixerat: Relinquo mundum, et vado ad Patrem; nunc dicit: Pater mecum est. Quis vadit ad eum, qui cum illo est? Sed hoc intelligenti est verbum, non intelligenti proverbium; sic tamen quomodo a parvulis non intelligitur, utcunque fugitur, et eis etiam si non praebet, quia nondum eum capiunt, solialimentum. Ex hoc alimento est quod sciebant eum nosse omnia, nec opus ei esse ut eum quis interroget. Quod quidem cur dixerint quaeri potest. Videtur enim potius fuisse dicendum: Non opus est tibi ut quemquam interroges, non, Ut quis te interroget. Dixerant quippe: Scimus quia nosti omnia; et utique qui novit omnia, magis a nescientibus interrogari solet, ut interrogantes audiant, quod volunt, ab eo qui novit omnia, non ipse interrogare tanquam volens aliquid scire, qui novit omnia. Quid
Abbreviated transcription (Latin):
uiator in stabulo utitur men¬
sa. calice. urceo. lectulo: dimis¬
surus. ñ permansurus. Si ta¬
les fueritis. erigite cor qͥ pote¬
stis: et aucdite me. Si tales
fueritis: ad eius promissaue¬
metis. Don enĩ multũ est ad
uos: quia magna manus eiꝰ
qui uos uocauit. Nocauit:
inuocetur. Dicatur illi. No¬
casti nos: inuocamꝰ de. Ecce
audiuimus uocantẽ: audi
inuocantes. Perduc quo pro¬
misistiꝰ perfice quod inchoa¬
re: noli deserere agrũ tuum:
gerimina tua intrent in hor¬
reum. Abundant temptati¬
ones in mundo: sed maior ẽ
qui fecit mundũ. Abundãt
ñ deficit qui in uio spempo
est. Ad hoc hortatus sũ ista
fratres.quia libertas de qua
loquitur dñs noster iħe xp̃c:¬

Expanded text:
iator in stabulo utitur mensa, calice, urceo, lectulo, dimissurus, non permansurus. Si tales fueritis, erigite cor qui potestis, et audite me: si tales fueritis, ad ejus promissa venietis. Non enim multum est ad vos, quia magna est manus ejus qui vos vocavit. Vocavit, invocetur; dicatur illi: Vocasti nos, invocamus te; ecce audivimus vocantem, audi invocantes: perduc quo promisisti, perfice quod inchoatua, noli deserere agrum tuum, germina tua intrent in horreum. Abundant tentationes in mundo; sed major est qui fecit mundum: abundant n deficit qui in illo spem poest. 11. Ad hoc hortatus sum ista, fratres, quia libertas de qua loquitur Dominus noster Jesus C
Abbreviated transcription (Latin):
odio habuerunt me gratis.
Eoꝵ legem dicit. ñ ab ipsis
inuentam: sed ipsis datam.
Sicut dicimus panẽ nostrũ

Expanded text:
odio habuerunt me gratis. Eorum legem dicit, non ab ipsis inventam, sed ipsis datam, sicut dicimus: Panem nostru
Abbreviated transcription (Latin):
terror et munimen armorũ.
Nempe una uox dicentis
egosum. tantã turbam odi¬
is ferocem. armisq terribilẽ.
sine telo ullo percussit: rep¬
pulit. strauit. Deus enĩ la¬
tebat in carne: et sempit̾nus
dies ita menbris occultabatur
humanis: ut lateris et faci¬
bus quereretur occidendus
a tenebris. Ego sum dicit:
et impios deiecit. Quid iu¬
dicaturus faciet: qͥ iudican¬
dus hoc fecit: Quid regna¬
turus poterit: qui moriturꝰ
hoc potuit: Et nunc ubiq
per eugłium ego sum dicit
xxp̃c: et a iudeis expectatur
antixp̃c: ut retro redeant et
in terram cadant. quoniã de¬
serentes celestia. derrestria de¬
siderant. Certe ad comp̃hen¬
dendũ iħm. persecutores cũ
traditore uenerunt:quẽ que¬
rebant inuenerunt: audier̃t
ego sum. Quare ñ comp̃hen¬
derunt. sed abierunt retro
et ceciderunt: nisi quia hoc
uoluit. qui potuit qͥoquid
uoluit: Terũ si nũquã
se ab eis permitteret appre¬
hencti: non quidem illi face¬
rent propter quod uenerant:

Expanded text:
terror et munimen armorum? Nempe una vox dicentis, Ego sum, tantam turbam odiis ferocem armisque terribilem, sine telo ullo percussit, repulit, stravit. Deus enim latebat in carne; et sempiternus dies ita membris occultabatur humanis, ut laternis et facibus quaereretur occidendus a tenebris. Ego sum, dicit; et impios dejicit. Quid judicaturus faciet, qui judicandus hoc fecit? Quid regnaturus poterit, qui moriturus hoc potuit? Et nunc ubique per Evangelium, Ego sum, dicit Christus; et a Judaeis exspectatur Antichristus, ut retro redeant, et in terram cadant, quoniam deserentes coelestia, terrena desiderant. Certe ad comprehendendum Jesum persecutores cum traditore venerunt, quem quaerebant invenerunt, audierunt Ego sum: quare non comprehenderunt, sed abierunt retro, et ceciderunt, nisi quia hoc voluit, qui potuit quidquid voluit? Verum si nunquam se ab eis permitteret apprehendi, non quidem illi facerent propter quod venerant,
Abbreviated transcription (Latin):
stea quã dñs quat ridua¬
nũ mortriũ suscitauit stu¬
pentib iudeis: et aliis eorũ
iuuendo credentib. aliis in¬
uidendo pereuntib propter
odorem bonũ qui ẽ aliis ad
uitam. aliis ad mortẽ: post¬
ea quã discribuit in domo
cũ recumbente lazaro qͥ frie¬
rat mortuus suscitatꝰ. post
unguntum dĩffusũ suꝑ pe¬
des eius unde domus odore
repleta est: postea quã uauã
seuitiam. et stultissimũ & de¬
mentissimũ scelus. iudei etiã
de occidendo lazaro corde per¬
dito conceperunt. de quibus
om̃ibus ut potuimus. quod
dñs dedit. suꝑioribꝰ sermoni¬
bus locuti sumus: nunc ĩten¬
dat caritas ur̃a. ante dñi pas¬
sionem quantus fructus ap¬
paruerit predicationis eius:
et quantus grex ouiũ ex his
que perierant domus ifrael.
uocem pastoris audieritꝰic
enĩ loquitur eugłium. quod
modo cũ recitaretur audistis.
In crastinũ autẽ turba mul

Expanded text:
steaquam Dominus quatriduanum mortuum suscitavit, stupentibus Judaeis, et aliis eorum videndo credentibus, aliis invidendo pereuntibus, propter odorem bonum, qui est aliis ad vitam, aliis ad mortem ; posteaquam discubuit in domo cum recumbente Lazaro, qui fuerat mortuus suscitatus, post unguentum effusum super pedes ejus, unde domus odore completa est; posteaquam vanam saevitiam, et stultissimum et dementissimum scelus Judaei etiam de occidendo Lazaro corde perdito conceperunt; de quibus omnibus ut potuimus, quod Dominus dedit, superioribus sermonibus locuti sumus: nunc intendat Charitas vestra, ante Domini passionem quantus fructus apparuerit praedicationis ejus, et quantus grex ovium ex his quae perierant domus Israel, vocem pastoris audierit. 2. Sic enim loquitur Evangelium, quod modo cum recitaretur, audistis: In crastinum autem turba mul
Abbreviated transcription (Latin):
nem scħ: et ueniemꝰ ad eũ
ego et pater. et mansionem
ita se promiserit esse missurũ.
ut cũ eis esset in eternũ. ac ꝑ
hoc. cũ ex carnalib uł anma¬
lib essent spiritales futuri.
profecto et patrẽ et filiũ et spi¬
ritum sanctũ. capacius fue¬
rant habituri: In nullo ergo
credendus est esse pater sine
filio et sp̃u sancto. aut pater

Expanded text:
 ; et, Veniemus ad eum ego et Pater, et mansionem ita se promiserit esse missurum, ut cum eis esset in aeternum? Ac per hoc cum ex carnalibus vel animalibus essent spirituales futuri, profecto et Patrem et Filium et Spiritum sanctum capacius fuerant habituri. In nullo autem credendus est esse Pater sine Filio et Spiritu sancto, aut Pater
Abbreviated transcription (Latin):
Et sermonẽ tuũ seruauerũt.
Nunc cognouerunt quia om¬
nia que dedisti michi abste
sunt. idest.cognouerunt qͥa
abste sum. Simul om̃nia de¬
dit pater: cũ genuit qui habe¬
ret omma. Quia uerba inquit
que dedisti michi dedieis: et
ipsi acceperunt. idest intelle¬
xerunt. atq tenuerunt. Tũc
enim uerbũ accipitur: quan¬
do mente percipitur. Et cog¬
nouerunt inquit uere quia
a te exii: et crediderunt quia
tu me misisti. Et hic subaudi¬
endũ est uere. Quod enĩ dix¬
it cognouerunt uere. expone¬
re uoluit adurngendo: et eͤ¬
diderunt. Hoc itaq credide¬
runt uere: quod cognouerũt
uere. Id est enĩ ate exii: quod
est. tu me misisti. Cum ergo
dixisset. cognouerunt uere.
ne quisquã pritaret istam co¬
gnitionẽ. tamquã per speciẽ
factam ñ per fidem: exx ponẽ¬
do addidit. et crediderunt.
ut subaudiamus uere. et in¬
telligamus hoc dictum ẽẽ. co¬
gnouerunt uere. quod est ere¬
diderunt uere. Non eo mo¬
do quẽ significauit paulo an¬

Expanded text:
Et sermonem tuum servaverunt: nunc cognoverunt quia omnia quae dedisti mihi, abs te sunt: id est, cognoverunt quia abs te sum. Simul enim Pater dedit omnia, cum genuit qui haberet omnia. Quia verba, inquit, quae dedisti mihi, dedi eis, et ipsi acceperunt: id est, intellexerunt atque tenuerunt. Tunc enim verbum accipitur, quando mente percipitur. Et cognoverunt, inquit, vere quia a te exivi, et crediderunt quia tu me misisti. Et hic subaudiendum est, vere: quod enim dixit, cognoverunt vere, exponere voluit adjungendo, et crediderunt. Hoc itaque crediderunt vere, quod cognoverunt vere: id enim est a te exivi, quod est, tu me misisti. Cum ergo dixisset, cognoverunt vere, ne quisquam putaret istam cognitionem jam per speciem factam, non per fidem; exponendo addidit, et crediut subaudiamus vere, et intelligamus hoc dictum esse: Cognoverunt vere, quod est: Crediderunt vere; non eo modo, quem significavit paulo an
Abbreviated transcription (Latin):
lentiam cuuuslibet angłi. cũ
sit una persona carnis et uer¬
bi: Quamquã non desint qͥ
etiam nos angłis preferant:
quia pro nobis inquiunt. ñ

Expanded text:
lentiam cujuslibet angeli, cum sit una persona carnis et Verbi? 7. Quanquam non desint qui etiam nos Angelis praeferant; quia pro nobis, inquiunt, n
Abbreviated transcription (Latin):
ostiũ sit et pastor. Ostium.
pandendo se: pastor. intran¬
do per se. Et quidem frats.
quod pastor est: dedit et men¬
bris suis. Nam et petrus pas¬
tor. et paulus pastor: et ceteri
apłi pastores: et boni episcopi
pastores. Ostrũ uero. nemo no¬
strũ se dicit. Hoc sibi ipse pro¬
prium tenuit:qua intrent o¬
ues. Demq paulus aposto¬
lus bomi pastoris implebat of¬
fictum. quando xp̃m predi¬
cabat: quia per ostium intra¬
bat. Atubi oues indisciplina¬
de ceperunt facere scifmata.et
trarent ut congregarent᷑. sed
qua errarent. ut diuiderent᷑ :
dicentes alii. ego sũ pauli. alii
egosũ cephe. alii ego apollo.
alii ego xp̃i: ex pauescens ad
eos qui dixerunt egosum pau¬
li.tanquã clamans ad oues.
misere qua itis: Non sum
ostrũ. Numquid paulus
inquit pro uob crucifixus
est. aut in nomine pauli ba¬
ptirati estis: Qui tiero dice¬
bant. ego sum xp̃i: intienerãt
ostrũ. De uno aũt ouili. et
uno pastore: iam quidem as-¬
sidue soletis audire. Multũ

Expanded text:
ostium sit, et pastor: ostium pandendo se, pastor intrando per se. Et quidem, fratres, quod pastor est, dedit et membris suis: nam et Petrus pastor, et Paulus pastor, et caeteri Apostoli pastores, et boni episcopi pastores. Ostium vero nemo nostrum se dicit; hoc sibi ipse proprium tenuit, qua intrent oves. Denique Paulus apostolus boni pastoris implebat officium, quando Christum praedicabat, quia per ostium intrabat. At ubi oves indisciplinatae coeperunt facere schismata, et trarent ut congregarentur, sed qua errarent ut dividerentur, dicentes, alii, Ego sum Pauli; alii, Ego sum Cephae; alii, Ego Apollo; alii, Ego Christi: expavescens ad eos qui dixerunt, Ego sum Pauli, tanquam clamans ad oves, Miserae, qua itis? non sum ostium: Numquid Paulus, inquit, pro vobis crucifixus est? aut in nomine Pauli baptizati estis ? Qui vero dicebant, Ego sum Christi, invenerant ostium. 4. De uno autem ovili et uno pastore, jam quidem assidue soletis audire: multum
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m predicat. quia seipsũ
predicat: et ido pastor per se¬
ipsum intrat. Ltm̃ eũ alia
monstrat que uidentur ĩ lu¬
mine : numquid aliquo ali¬
o indiget.ut demonstret᷑ lu¬
men: Ergo et alia demon¬
strat. et se ipsũ. Quecũq in¬
delligimus: intellectu intel¬
ligimus. Et ipsũ intellectũ
unde : nisi intellectu intelli¬
gimus: Numquid sic ocło
carnis et alia uides et ipsũ:
Quanus enĩ uideant homi¬
nes oculis suis: ñ tamen ui¬
dent oculos suos. Ocłs car¬
nis alia uidet: se ñ potest.In¬
lectus aũt. et alia intelligit:
et seipsũ. Quomodo intelle¬
ctus uidet se: sic et xp̃c pre¬
dicat se. Si predicat se. et pre¬
dicando intrat ad te: per se
intrat ad te et ad patrem. Ip¬
se est ostrir̃: quia ñ est qua
ueniatur ad patrẽ: nnsi per
ipsũ. Tnus enĩ deus: unus
mediator di et hominũ. ho
dicunt᷑. Hec ip̃sa que dixi:
utiq uerbo dixi. Si uelundi¬
cere et ipsũ uerbũ: unde di¬
co nisi uerbo: Ac per hoc ꝑ
uerbũ et alia dicuntur que

Expanded text:
m praedicat, quia seipsum praedicat; et ideo pastor per seipsum intrat. Lumen cum alia monstrat quae videntur in lumine, numquid aliquo alio indiget ut monstretur? Lumen ergo et alia demonstrat et seipsum. Quaecumque intelligimus, intellectu intelligimus; et ipsum intellectum unde, nisi intellectu, intelligimus? Numquid sic oculo carnis et alia vides et ipsum? Quamvis enim videant homines oculis suis, non tamen vident oculos suos. Oculus carnis alia videt, se non potest: intellectus autem et alia intelligit, et seipsum. Quomodo intellectus videt se, sic et Christus praedicat se. Si praedicat se, et praedicando intrat ad te, per se intrat ad te. Et ad Patrem ipse est ostium; quia non est qua veniatur ad Patrem, nisi per ipsum. Unus enim Deus et unus mediator Dei et hominum, hodicuntur: haec ipsa quae dixi, utique verbo dixi. Si velim dicere et ipsum verbum, unde dico, nisi verbo? Ac per hoc per verbum et alia dicuntur, quae
Abbreviated transcription (Latin):
phissa. de zacharia et elysa¬
ech. qui eũ propħauerunt
ante quã de urgine nascere¬
tur: de fins eoꝵ iohanne p̃¬
cursore  amico sponsi. qͥ
et absentem predicauit: et
aliis agnoscendũ cũ presens
esset ostendit. Hos omitto:
quoniã responderi potest ꝓ
ritis hinc abierant: et recep¬
di quiescebant. Hoc enĩ et
de antiquis iustis similiter
respondetur. Quis em̃ eorũ
a damnatione totius masse
perditionis que per unũ ho¬
minẽ facta est. saluus ẽẽ po¬
tuisset: nsi inunũ media¬
torem dei et hominũ in car-¬
ne uenturũ reuelante sp̃u
credictisset: Sed numquid
ei pro apostolis orandũ fuit:
et pro tam multis qui in hac
tunc erant. et ante iam credi¬
derant. orandũ ñ fuit: Qs
hoc dixerit: Intelligendũ
est igitur. quod nondũ in
eum sic crediderant quomo¬
do inse credi uolebat: quan¬
do quidem et ipse petrus eui
confitenti et dicenti. tu es
xp̃c filius dei uiui tam ma

Expanded text:
issa ; de Zacharia et Elisabeth, qui eum prophetaverunt antequam de Virgine nasceretur ; de filio eorum Joanne praecursore ejus, amico sponsi, qui et absentem praedicavit, et aliis agnoscendum cum praesens esset ostendit : hos omitto, quoniam responderi potest orritis hinc abierant, et recepti quiescebant; hoc enim et de antiquis justis similiter respondetur. Quis enim eorum a damnatione totius massae perditionis, quae per unum hominem facta est, salvus esse potuisset, nisi in unum Mediatorem Dei et hominum in carne venturum revelante Spiritu credidisset? Sed numquid ei pro Apostolis orandum fuit, et pro tam multis qui in hac tunc erant, et jam ante crediderant, orandum non fuit? Quis hoc dixerit? 3. Intelligendum est igitur, quod nondum in eum sic crediderant, quomodo in se credi volebat: quandoquidem et ipse Petrus, cui confitenti et dicenti, Tu es Christus Filius Dei vivi, tam ma
Abbreviated transcription (Latin):
uigenitus filius. Quid est
ergo dedit: lam erat cui da¬
ret: An gignendo dedit:
Nam si erat cui daret. ut
filius esset : erat aliquando.
et filius ñ erat. Absit ut ali¬
quando dñs xp̃c fuerit: et fi¬
lius ñ fuerit. De nobis hoc di¬
ci potest. Aliquando filii ho¬
minrũ eramus: filii deiñ era¬
mus. Nos enim filios d̾i. gr̃a
fecit : illũ natura: quia ita
natus est. Et ñ est ut dicas:
ñ erat. ante quã natus erat.
Dumquã em̃ non natus
erat: qui patri coetermiserat.
Qui sapit. capiat: qui ñ sa¬
pit. credat. Nutriatur. et
capiat tierbũ dei semꝑ cum
patre. et semper uerbũ: et
quia uerbũ : ideo filiꝰ. Sem¬
per ergo filius: et semper e¬
qualis. Non enĩ crescendo.
sed nascendo equalis est: qͥa
semper natus est de patre fi¬
lius: de do deus: de eterno.
coeternus. Pater atĩt ñ de fi¬
lio d̃s : filius de patre deus.
dedit.ut d̃s esset. Oignen¬
do dedit. ut sibi coeternus
esset: gignendo dedit. ut e¬
qualis esset. Hoc est quod

Expanded text:
igenitus Filius. Quid est ergo, dedit? jam erat cui daret, an gignendo dedit? Nam si erat cui daret ut Filius esset, aliquando erat, et Filius non erat: Absit ut aliquando Dominus Christus fuerit, et Filius non fuerit. De nobis hoc dici potest: aliquando filii hominum eramus, filii Dei non eramus. Nos enim filios Dei gratia fecit, illum natura, quia ita natus est. Et non est ut dicas, Non erat antequam natus erat: nunquam enim non natus erat, qui Patri coaeternus erat. Qui sapit capiat; qui non capit credat, nutriatur, et capiet. Verbum Dei semper cum Patre, et semper Verbum: et quia Verbum, ideo Filius. Semper ergo Filius, et semper aequalis. Non enim crescendo, sed nascendo aequalis est, qui semper natus est de Patre Filius, de Deo Deus, de aeterno coaeternus. Pater autem non de Filio Deus: Filius de Patre Deus; dedit ut Deus esset, gignendo dedit ut sibi coaeternus esset, gignendo dedit ut aequalis esset. Hoc est quod
Abbreviated transcription (Latin):
daretis. Quomodo ergo ne¬
garet ueritas. quod dicunt
discipuli ueritatis: Quomo¬
do quod dicunt qui didice¬
runt. negaret ipsa unde di-¬
dicerunt: Quomodo fons
negat: quod bibens p̾dicat:
Quomodo lux occultat: qđ
udens indicat: Si ergo inqͥt

Expanded text:
daretis. Quomodo ergo nedaretis. Quomodo ergo negaret veritas, quod dicunt discipuli veritatis? quomodo quod dicunt qui didicerunt, negaret ipsa unde didicerunt? Quomodo fons negat quod bibens praedicat? quomodo lux occultat quod videns indicat? 4. « Si ergo, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
tiam ipsa ueritas timet: Di¬
cat se clũm. qui dñs est: dicat
uerũ qui ueritas est. ne ñ dis¬
cam ego quod utile est: dũ
tacet ille quod est. Beatissimꝰ
paulus. ñ utiq unigenitus łi
filius. sed unigeniti cłi filii ser¬
uus et apłs: ñ ueritas. sed par¬
ticeps ueritatis. ait libere et
constanter. Et si uoluero głi¬
ari. ñ ero insipiens: ueritatem
enĩ dicam. Neq enĩ in seip¬
so. sed in ipsa ueritate que su¬
perior est ipso. et humiliter
et ueraciter głaretur: quoni¬
timeret insipientiã. si gloriari
uellet amator sapientie: & in
gła sua timeret insipientiam
ipsa sapientia: Non timuit
arrogantiam qui dixit. in do¬
mino lauclabitur amma me¬
a: et in laude sua timeret ar¬
rogantiã potestas dñi in qua
laudatur anima seriri: Noᷤ
inquit uocatis me magister
et dñe: et bene dicitis. Sum &¬
enĩ. Ido bene dicitis: quia sũ.
Nam si ñ essem quod dicitis:
male diceretis. etiã si me lau¬

Expanded text:
tiam ipsa veritas timet? Ditiam ipsa veritas timet? Dicat se Dominum qui Dominus est, dicat verum qui veritas est; ne non discam ego quod utile est, dum tacet ille quod est. Beatissimus Paulus, non utique unigenitus Dei Filius, sed unigeniti Dei Filii servus et apostolus; non veritas, sed particeps veritatis; ait libere et constanter, Et si voluero gloriari, non ero insipiens; veritatem enim dico . Neque enim in seipso, sed in ipsa veritate quae superior est ipso, et humiliter et veraciter gloriaretur: quonitimeret insipientiam, si gloriari vellet amator sapientiae; et in gloria sua timeret insipientiam ipsa sapientia? Non timuit arrogantiam qui dixit, In Domino laudabitur anima mea ; et in laude sua timeret arrogantiam potestas Domini, in qua laudatur anima servi? Vos, inquit, vocatis me, Magister, et Domine: et bene dicitis; sum etenim. Ideo bene dicitis, quia sum: nam si non essem quod dicitis, male diceretis, etiamsi me lau
Abbreviated transcription (Latin):
esse aliuo quã hominẽ crede¬
ret: quoniã id profit̾etur qđ
et ipsi homines in quib libet
artib usq adeo sine arrogã¬
tia profitentur: ut professo¬
res uocentur. Quod uero do¬
minũ et ipse sedicit discipło¬
rum suoꝵ. cũ sint illi etiam
scdm scłm ingenur: quis fe¬
rat in homine: Sed deus lo
quitur. Nulla ẽ hic elatio
tante celsitudinis: nullum
mendaciũ ueritatis. Nobis
subiacere illi. utile est celsitu¬
dim: nobis seruire iuli. utile
est ueritati. Quod se dñm di¬
cit. ñ illi est uiciũ: sed nob̾ be¬
neficiũ. Cuiusdã scłaris aue¬
ctoris uerba laudantur:quia
cdixit. cũ omnis arrogantia o¬
diosa est. tum ila ingenii at¬
q eloquentie multo molestis¬
sima. Et tam̃ idem ipse cum
de sua eloquentia loqueret᷑.
dicerẽ inqͥt perfectã si ita iudi¬
carem: nec inueritate crimen
arrogantie pertimescerem.Si
igitur ille homo eloquentis¬
simus in ueritate arrogantiã
ñ timeret: quomodo arrogã¬

Expanded text:
esse aliud quam hominem credeesse aliud quam hominem crederet, quoniam id profiteretur, quod et ipsi homines in quibuslibet artibus, usque adeo sine arrogantia profitentur, ut professores vocentur. Quod vero Dominum et ipse se dicit discipulorum suorum, cum sint illi etiam secundum saeculum ingenui, quis ferat in hoquitur. Nulla est hic elatio tantae celsitudinis, nullum mendacium veritatis: nobis subjacere illi utile est celsitudini, nobis servire utile est veritati. Quod se Dominum dicit, non illi vitium est, sed nobis beneficium. Cujusdam saecularis auctoris verba laudantur, quia dixit, « Cum omnis arrogantia odiosa est, « tum illa ingenii et eloquentiae multo molestissima » : et tamen idem ipse cum de sua eloquentia loqueretur, « Dicerem, inquit, perfectam, si ita judicarem; nec in veritate crimen arrogantiae pertimescerem » . Si igitur ille homo eloquentissimus in veritate arrogantiam non timeret, quomodo arrogan
Abbreviated transcription (Latin):
rum sed et angłoꝵ. et dñs ñ
tantũ ipsoꝵ. sed rerã omiriũ.
lauaret pedes discipłoꝵ et
seruoꝵ. suoꝵ: huius ergo tan¬
ti facti quoniã promiserat sci¬
entiã dicens.scies aũt postea:
quid sit ꝯ uod fecit. docere
nunc incipit. Nos inquit
uocatis me magister et dñe:
et bene dicitis. Sũ et enĩ. Be¬
ne dicitis. quia uerũ dicitis:
sũ quippe quod dicitis. Ho¬
mimi preceptũ est. ñ ce lauidet
os tuũ: sed laudet te os pro¬
ximi tui. Pericłosũ est enĩ si¬
bi placere: cui cauendũ ẽ su¬
perbire. Ille aũt quĩa supra
omnia est: quantũcumq se
laudet. ñ se extollit excelsus:
nec potest recte dici arrogans
ds.Nob nanq expedit eũ
nosse ñ illi: nec eũ quisq cog¬
noscit: si se ñ indicet ipse qui
nouit.Si ergoñse laudando.
quasi arrogantiã uitare uolu¬
erit: nob sapientiã denega¬
bit. Et magistrũ quidem
quod se esse dicit nemo repre¬
henderet. etiã qui eũ nichil

Expanded text:
rum, sed et angelorum, et Dominus non rum, sed et angelorum, et Dominus non tantum ipsorum, sed rerum omnium, lavaret pedes discipulorum et servorum suorum: hujus ergo tanti facti quoniam promiserat scientiam dicens, Scies autem postea; quid sit quod fecit, docere nunc incipit. 3. Vos, inquit, vocatis me, Magister, et Domine: et bene dicitis; sum etenim. Bene dicitis, qsum quippe quod dicitis. Homini praeceptum est: Non te laudet os tuum, sed laudet te os proximi tui . Periculosum est enim sibi placere, cui cavendum est superbire. Ille autem qui super omnia, quantumcunque se laudet, non se extollit excelsus. Nec potest recte dici arrogans Deus, nobis namque expedit eum nosse, non illi. Nec eum quisquam cognoscit, si non se indicet ipse qui novit. Si ergo non se laudando, quasi arrogantiam vitare voluerit, nobis sapientiam denegabit. Et magistrum quidem quod se esse dicit, nemo reprehenderet, etiam qui eum nihil
Abbreviated transcription (Latin):
ait. qui lotus ẽ semel. ñ habet
sed est mundus totus. dilecti
om uestre ut dñs donare dig¬
natus est exposuimus: nunc
quod sequitur uideamus. Et
uos inquit muncli estis: sed ñ
om̃s. Hoc quid sit ne quere¬
ad rungens. Sciebat enĩ qͥsnã
esset qui traderet eũ: propt̾ea
dixit. ñ estis mundi omnes.
Quid hoc apertius: Proinde
ad sequentia transeamus. Po
stquã ergo lauit pedes eorũ.
et accepit uestimenta sua:
cũ recubuisset. iterũ dixit eis.
Scitis quid fecerim uob: Nũc
est ut beato petro reddatur
ilia promissio. Dilatus enĩ
fuerat: quando expauescen¬
ti et dicenti ñ lauabis michi
pedes in eternũ: responsum
est ei. Quod ego facio. tu nesciᷤ
modo: scies aũt postea. Ecce
est ipsũ postea. lam tempus
est ut dicatur: quod paulo
ante dilatũ est. Memor ita¬
q dñs se promisisse iã dudũ
scientiã factisui. tam inopina¬
ti. tam mirabilis.tam exparie
scendi. et insi uehementer ipse
cerruisset. nullomodo sinen¬
di÷ ut magister ñ tantũ ipso¬

Expanded text:
ait: Qui lotus est, non habet sed est muoni vestrae, ut Dominus donare dignatus est, exposuimus: nunc quod sequitur videamus. Et vos, inquit, mundi estis, sed non omnes. Hoc quid sit ne quaereadjungens: Sciebat enim quisnam esset qui traderet eum; propterea dixi: Non estis mundi omnes. Quid hoc apertius? Proinde ad sequentia transeamus. 2. Postquam ergo lavit pedes eorum, et accepit vestimenta sua; cum recubuisset iterum, dixit eis: Scitis quid fecerim vobis? Nunc est ut beato Petro reddatur illa promissio: dilatus enim fuerat, quando expavescenti, et dicenti, Non lavabis mihi pedes in aeternum, responsum est ei, Quod ego facio, tu nescis modo, scies autem postea . Ecce est ipsum postea; jam tempus est ut dicatur quod paulo ante dilatum est. Memor itaque Dominus se promisisse jam dudum scientiam facti sui tam inopinati, tam mirascendi, et nisi vehementer ipse terruisset, nullo modo sinendi, ut magister non tantum ipso
Abbreviated transcription (Latin):
aũt de futuro esse uicturos:
nsi quia uitam etiã carnis
utiq resurgentis. qualis in
ipso precedebat. et illis est
pollicitus secuturã: Et quia
ipsius mox futura erat resur¬
rectio. presentis posuit tẽpo¬
ris rierbũ. propter significã¬
dam celeritatem:. illoꝵ autẽ.
quoniã scłi differcur ĩ finẽ:
ñ ait uiuitis. sed inuetis.
Duas ergo resurrectiones.
suã moxx scilicet futurã. et no¬
stram in scłi fine uenturam.
duob uerb̃ presentis tempo¬
ris et futuri. eleganter bre¬
uiterq promisit:quia ego
inquit uiuo. et uos inueti ͤ
Qͥa illeuunt: ideo et nos ui¬
uenus. Per hominẽ quip¬
pe mors: et per hominẽ re¬
surrectio mortuoꝵ. Sicut e¬
nim in adam omnes moriũ¬
tur. sic in xp̃o omnes unufi¬
cabuntur: quonã nemo

Expanded text:
autem de futuro esse victuros, nisi quia vitam etiam carnis utique resurgentis. qualis in ipso praecedebat, et illis est pollicitus secuturam? Et quia ipsius mox futura erat resurrectio, praesentis posuit temporis verbum propter significandam celeritatem: illorum autem quoniam saeculi differtur in finem, non ait, vivitis; sed, vivetis. Duas ergo resurrectiones, suam scilicet mox futuram, et nostram in saeculi fine venturam, duobus verbis praesentis temporis et futuri, eleganter breviterque promisit. Quia ego, inquit, vivo, et vos vivetis: quia ille vivit, ideo et nos vivemus. Per hominem quippe mors, et per hominem resurrectio mortuorum. Sicut enim in Adam omnes moriuntur, sic in Christo omnes vivificab
Abbreviated transcription (Latin):
ceret. Non uobis impossibi¬
le hoc uideatur. Non enĩ
poterit esse maior me. qͥ cre¬
dit in me. Sed ego facturus
sum et tunc maiora quam
nune: maiora per eum qui
credit in me. quã preter eũ
per me: ego tam̃ ipse per eũ:¬
preter eũ. ego ipse. Sed quan¬
do preter eũ non faciet ipse:
quando aũt per eũ: quãuis
ñ per semet ipsũ. faciet & ipse.
Porro aũt per eũ maiora fa
cere quã preter eum: ñ est
defectio. sed dignatio. Quid
enĩ retribuant serui dño ꝓ
om̃ibus que retribuit eis:
quando quidem int̾ cetera
bona etiã hoc eis donare dig
natus est. ut maiora faceret
per illos quam preter illos:
Nonne ab ore illius diues
ille tristis abscessit: quando
uite et̾ne consiliũ quesiuit:
Audiuit. abiecit: et tamen
postea qđ ab illo auditũ ñ fe¬
cit unus: fecerunt multi cũ
loqueretur per discipulos.
Magister bonus contempti¬
bilis ei quẽ diuitẽ per se ip¬
sum monuit: amabilis eis
quos ex diuitibus pauꝑes
per pauperes fecit. Eoce ma¬

Expanded text:
ceret, Non vobis impossibile hoc videatur: non enim poterit esse major me qui credit in me, sed ego facturus sum et tunc majora quam nunc; majora per eum qui credit in me, quam praeter eum per me: ego tamen ipse praeter eum, ego ipse per eum: sed quando praeter eum, non faciet ipse; quando autem per eum, quamvis non per semetipsum, faciet et ipse. Porro autem majora facere per eum quam praeter eum, non est defectio, sed dignatio. Quid enim retribuant servi Domino, pro omnibus quae retribuit eis ? Quandoquidem inter caetera bona etiam natus est, ut majora faceret per illos quam praeter illos. Nonne ab ore ipsius dives ille tristis abscessit, quando vitae aeternae consilium quod quaesivit, auditum abjecit ? Et tamen posteaquam ab illo auditum non fecit unus, fecerunt multi, cum loqueretur per discipulos magister bonus. Eccebilis ei quem divitem per seipsum monuit, amabilis eis quos ex divitibus pauperes per pauperes fecit. Ecce ma
Abbreviated transcription (Latin):
solos bonos. Ibi rete propter
batur: hic uiero quomiã tune iã
in illa summa pace sc̃oꝵ nulla
erunt scifmata: pertinuit ad eu¬
angustam dicere. et cũ tan¬
ti essent. id est tam magni. ñ est
scissum rete: tamquã illud re¬
sꝑiceret ubi scissum est: et milli¬
us mali comparatione. commen¬
daret hoc boiũ. Ibi capta ẽ mul¬
titudo piscium tanta. uit imple¬
ta duo nauigia mergerent. idest
in submersionem premerentur:
ñ enim mersa sunt: sed tam̃ per¬
iclitata. Tnde enim existunt
in eccła tanta que gemimus:ni¬
si cum tante multitudini obsis¬
ti si potest. que ad submergen¬
dam propemodũ disciplmã
intrat cũ morib siuis a sancto¬
rum itinere penitus aliens:
Dic aũt miserunt rete in dex¬
teram partem: et iam ñ uale¬
bant illud trahere a multitri¬
dine piscium. Quid est. iam ñ
ualebant illud trahere: insi
quia illi qui pertinent ad re¬
surrectionẽ uite idest ad dex¬
teram. et intra xp̃iani nomi¬

Expanded text:
solos bonos. Ibi rete propter solos bonos. Ibi rete propter batur: hic vero quoniam tunc jam in illa summa pace sanctorum nulla erunt schismata, pertinuit ad Evangelistam dicere, Et cum tanti essent, id est, tam magni, non est scissum rete; tanquam illud respiceret ubi scissum est, et ius mali comparatione commendaret hoc bonum. Ibi capta est multitudo piscium tanta, ut impleta duo navigia mergerentur, id est, in submersionem premerentur. Non enim mersa sunt, sed tamen periclitata. Unde enim existunt in Ecclesia tanta quae gemimus, nisi cum tantae multitudini obsisti non potest, quae ad submergendam propemodum disciplinam intrat cum moribus suis a sanctorum itinere penitus alienis? Hic autem miserunt rete in dexteram partem, et jam non valebant illud trahere prae multitudine piscium. Quid est, et jam non valebant illud trahere, nisi quia illi qui pertinent ad resurrectionem vitae, id est, ad dexteram, et intra Christiani nomi
Abbreviated transcription (Latin):
ternum. completa in fine huiꝰ
seculi resurrectione mortuoꝵ.
Derriq ibi iħc ñ sicrit hic in lit¬
tore stabat quando iussit pis¬
ces capi: sed ascendens in unã
nauim que erat symonis. roga¬
uit eum a terra reducere pusil¬
lum: et in ea sedens docebat tur¬
ctixit ad symonẽ. Duc in altũ:
et laxate retia uestra in captu¬
ram. Et illic quod captrum ẽ
piscrum in nauiculis fuit: ñ
sieut hic rete extraxercint in t̃¬
ram. His signis. et siqua alia
potuerint repperiri ibi eccła
figurata est. Ido illud ante. hoc
autem post resurrectionẽ dm̃
factum est: quia ibi nos xpistͥ
significauit uocatos: hic uero¬
resuscitatos. Ibi retia ñ mittun¬
tur in dexteram. ne solos signi¬
ficent bonos: nec in sinistram
ne solos malos: sed in different̃
laxate inquit retia ur̃a in cap¬
turam. ut permixtos intelli¬
gamus bonos et malos: hic au¬
tem inquit mittite in dexte¬
ram nauigii rete: uit significa¬
ret eos qui stabunt ad dexterã

Expanded text:
aeternum, completa in fine hujus aeternum, completa in fine hujus saeculi resurrectione mortuorum. Denique ibi Jesus non sicut hic in littore stabat, quando jussit pisces capi; sed ascendens in unam navim quae erat Simonis, rogavit eum ut a terra reduceret pusillum; et in ea sedens docebat turdixit ad Simonem: Duc in altum, et laxate retia vestra in capturam. Et illic quod captum est piscium in naviculis fuit, non sicut hic rete extraxerunt in terram. His signis et si qua alia potuerint reperiri, ibi Ecclee saeculi figurata est: ideo illud ante, hoc autem post resurrectionem Domini factum est; quia ibi nos Christus significavit vocatos, hic resuscitatos. Ibi retia non mittuntur in dexteram, ne solos significent bonos, nec in sinistram, ne solos malos; sed indifferenter, Laxate, inquit, retia vestra in capturam, ut permixtos intelligamus bonos et malos: hic autem, inquit, Mittite in dexteram navigii rete, ut significaret eos qui stabant ad dexteram,
Abbreviated transcription (Latin):
alii duo quoꝵ nomina tacen¬
tur: isti suo numero septena¬
rio finem significant tempo¬
ris: untuersum quippe septẽ
diebus uoluitur dempus.
Ad hoc pertinet quod mane
facto iħc stetit in littore. quia
etiam litus. finis maris ẽ: & ido
finem significat scłi. E undem
finem scłi ostendit. et quod pe¬
trus extraxit rete interrã hoc ẽ
in litus: quod ipse dñs aperuit.
ubi alio quodam loco de sage¬
na in mare missa. similitudi¬
nem dedit: et eam trahũt in¬
quit ad litus. Quod litus quid
esset. exponens ait. Sic erit in cõ¬
summatione scłi. Sed illa u̾bi ẽ.
ñ rei geste parabola. re aũt ges¬
ta. sic̾ut hoc loco. qualiter infi¬
ne scłi futura sit. Ita dñs alia
piscatione significauit. ecclam
qualiter nunc sit. Quod autẽ
illud fecit in initio sue predi¬
cationis. hoc uero post resur¬
rectionem suã: hinc ostendit
illam capturã pisciũ bonos et
malos significare. quos nunc
habet eccła: istam uero tantum¬
modo bonos quos habebit me

Expanded text:
alii duo quorum nomina tacentur, isti suo septenario numero finem significant temporis. Universum quippe septem diebus volvitur tempus. Ad hoc pertinet quod mane facto Jesus stetit in littore; quia etiam littus finis est maris, et ideo finem significat saeculi. Eumdem finem saeculi ostendit et quod Petrus rete extraxit in terram, hoc est in littus. Quod ipse Dominus aperuit, ubi alio quodam loco de sagena in mare missa similitudinem dedit: Et eam trahunt, inquit, ad littus. Quod littus quid esset exponens, ait: Sic erit in consummatione saeculi . 7. Sed illa verbi est, non rei gestae parabola: re autem gesta, sicut hoc loco qualiter in saeculi fine futura sit, ita Dominus alia piscatione significavit Ecclesiam qualiter nunc sit. Quod autem illud fecit in initio praedicationis suae, hoc vero post resurrectionem suam, hinc ostendit illam capturam piscium, bonos et malos significare, quos nunc habet Ecclesia; istam vero tantummodo bonos, quos habebit in
Abbreviated transcription (Latin):
at: ut quodcũq petieritis pa¬
trem in nomine meo det uob̾:
de quib uerb̃ iam nos qđ dedit
dominꝰ disseruisse meministis.
Hic aũt dicit sequenti scilicet
lectione. quã modo cũ recita¬
retur audistis: hec mando uo¬
bis ut diligatis mincem. Ac
per hoc intelligere debemus
hunc esse fructum nr̃m: de qͦ
ait. ego uos elegi ut eatis. et
fructum afferatis. et fructus
uester maneat:et quod adiun¬
xit. ut quodcũq petieritis pa¬
trem in nomine meo.det uob̃.
tunc utiq dabit nobis. si dili¬
gamus inuicem: cũ et hoc ip¬
sum. ipse dederit nob.qui nos
elegit. ñ habentes fructũ. quia
ñ eũ nos elegeramus: et posuit
nos ut fructũ afferamus. hoc
est inuicẽ diligamus: quem
fructũ sine illo habere ñ possu¬
mus: sicut palmites sine uite
nichil possunt facere. Caritaᷤᷤ
ergo est fructus noster: quam
definit apls de corde puro et
conscientia bona: et fide ñ fic¬
ta. Pac diligimus mincem:
hac diligimus d̾m. Neq enĩ

Expanded text:
ut quodcumque petieritis Patrem in nomine meo, det vobis. De quibus verbis jam nos quod Dominus dedit, disseruisse meministis. Hic autem dicit, sequenti scilicet lectione, quam modo cum recitaretur, audistis: Haec mando vobis, ut diligatis invicem. Ac per hoc intelligere debemus hunc esse fructum nostrum de quo ait, Ego vos elegi ut eatis, et fructum afferatis, et fructus vester maneat. Et quod adjunxit, Ut quodcumque petieritis Patrem in nomine meo, det vobis: tunc utique dabit nobis, si diligamus invicem; cum et hoc ipsum ipse dederit nobis, qui nos elegit non habentes fructum, quia non eum nos elegeramus; et posuit nos ut fructum afferamus, hoc est, invicem diligamus: quem fructum sine illo habere non possumus, sicut palmites facere sine vite nihil possunt. Charitas ergo est fructus noster, quam definit Apostolus, de corde puro et conscientia bona, et fide non ficta . Hac diligimus invicem, hac diligimus Deum. Neque enim
Abbreviated transcription (Latin):
N precedenti lectione scĩ euã¬
gelii. quã sequitur ista que
modo recitata est: dñs iħc
dixerat se et patrẽ. ad dilecto¬
res suos esse uenturos:et a¬
pud eos mansionẽ esse facturoᷤ.
Iam uero et superius dixerat
despiritu sancto. uos autẽ cog¬
noscetis eum. quia apud uos

Expanded text:
n praecedenti lectione sancti Evangelii, quam sequitur ista quae modo recitata est, Dominus Jesus dixerat se et Patrem ad dilectores suos esse venturos, et apud eos mansionem esse facturos. Jamvero et superius dixerat de Spiritu sancto, Vos autem cognoscetis eum, quia a
Abbreviated transcription (Latin):
uidisse xp̃m post ascensionẽ
eius in celũ. de quo utiq iam
tempore dixerat. iam ñ uide¬
bitis me: Numquid secũdũ
hanc rufticiã. iustus ñ erat glo¬
riosissimus stephanus: qui cũ
lapidaretur ait. ecce uideo celũ
apertũ. et filrũ hominis stantẽ
ad dexteram di: Quid ergo ẽ.
ad patrẽ uado. et iam ñ uide¬
bitis me. nisi quomodo sum¬
nunc cũ uobiscũ sum: Tũc
enĩ adhuc erat mortał insummi¬
litudinẽ carnis peccati: qͥ esu¬
rire poterat ac sitire: fatigari
atq dormire. Hunc ergo xpi¬
stum. idest talem xp̃m. cum
transisset de hoc mundo ad
patrẽ. ñ erant iam uisuri: et
ipsa est iusticia fidei de qua
dicit apłs. et si noueramus
iam ñ nouimus. Erit itaq ĩ¬
quit. uestra iusticia qua mũ¬
dus arguetur.quia uado ad
patrem. et iã non uidebitis
me: quoniã in eũ quem ñ ui¬
debitis. credetis in me. et quã¬
do me uidebitis quod tuinc
ero. ñ udebitis me. quod sũ
uobiscũ modo. Non uide¬
bitis humilem sed excelsum:

Expanded text:
idisse post ascensionem ejus in coelum , de quo utique jam tempore dixerat, Jam non videbitis me? Numquid secundum hanc justitiam justus non erat gloriosissimus Stephanus, qui cum lapidaretur, ait: Ecce video coelum apertum, et Filium hominis stantem ad dexteram Dei ? Quid ergo est, Ad Patrem vado, et jam non videbitis me; nisi, quomodo sum, cum vobiscum sum? Tunc enim adhuc erat mortalis in similitudine carnis peccati , qui esurire poterat ac sitire, fatigari atque dormire: hunc ergo Christum, id est talem Christum, cum transisset de hoc mundo ad Patrem, non erant jam visuri; et ipsa est justitia fidei, de qua dicit Apostolus, Etsi noveramusjam non novimus . Erit itaque, inquit, vestra justitia, qua mundus arguetur, quia vado ad Patrem, et jam non videbitis me: quoniam in eum quem non videbitis credetis in me: et quando me videbitis, quod tunc ero, non videbitis me quod sum vobiscum modo; non videbitis humilem, sed excelsum;
Abbreviated transcription (Latin):
et si ñ. Sed et si noluerit aper¬
te liberare: potest in occulto
coronare. Tnde et ipse dñs
facturus martyres. et caput
martyrũ futurus: ait. Doli¬
te timere eos qui occidunt
corpus: et postea ñ habent q̃d
faciant. Quomodo ñ habent
quid faciant: Quid si cũ
occiderint. corpus bestiis la¬
cerandũ. et diripiendũ alti¬
libus proiciant: Uidetur

Expanded text:
t, Sed et si noluerit apert, Sed et si noluerit aperte liberare, potest in occulto coronare. Unde et ipse Dominus facturus martyres, et caput martyrum futurus ait: Nolite timere eos qui occidant corpus, et postea non habent quid faciant. Quomodo non habent quid faciant? Quid si cum occiderint, corpus bestiis lacerandum et diripiendum alitibus projiciant? videtur
Abbreviated transcription (Latin):
tui sunt. Timendo mortem
que ñ euaditur: inciderunt
in mortẽ quã euadere felicit̃
possent: si istam que ñ euadi¬
tur. infeliciter ñ timerent. Na¬
tus es homo: moriturus es. Qͣ
ibis. ut ñ moriaris: Quid fa¬
cies. ut ñ moriaris: Ut dñs
tius necessitate moriturũ con¬
solaretur: uoluntade mori di¬
gnatus est. Quando uides
mori: E rgo moriturus es: qͣ
euadas hoc. ñ habes. Hodie sit.
eras sit: futurũ est. debitũ est:
reddendũ est. Quid ergo agit
homo. timens. fugiens: occul¬
tans se ne inueniatur ab in¬
mico: Numquid agit ut ñ
moriatur: Sed ut paulo seri¬
us moriatur. Don accipit de¬
biti securitatẽ: sed postulat di¬
lationem. Quantum libet diu
differatur: ueniet quod differ¬
tur. Illam mortẽ timeamus.
quã timuerunt tres uiri: quã¬
do dixerunt regi. Pocest deus
etiã de ista flamina lib̃are nos.
Sed et si ñ. ibi fuit timor illiꝰ
mortis quã modo ds comini¬
natur ⁊ quando dixerunt.s¬

Expanded text:
tui sunt: timendo mortem tui sunt: timendo mortem quae non evaditur, inciderunt in mortem quam evadere feliciter possent, si istam quae non evaditur, infeliciter non timerent. Natus es homo, moriturus es. Qua ibis, ut non moriaris? quid facies ut non moriaris? Ut Dominus tuus necessitate moriturum consolaretur, voluntate mori dignatus est. Quando vides mori? Ergo moriturus es: qua evadas hoc, non habes. Hodie sit, cras sit; futurum est, debitum est reddendum. Quid ergo agit homo timens, fugiens, occultans se ne inveniatur ab inimico? Numquid agit ut non moriatur? Sed ut paulo serius moriatur. Non accipit debiti securitatem, sed postulat dilationem. Quantumlibet diu differatur, veniet quod differtur. Illam mortem timeamus quam timuerunt tres viri, quando dixerunt regi, Potens est Deus etiam de ista flamma liberare nos; sed et si non . Ibi fuit timor illius mortis, quam modo Dominus comminatur, quando dixerun