comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sustinere riualem : Sola suspicio zelotipũ uehem̃ter
affligit. Nam licet scriptum sit. Exͣunt duo in carne
que petcat homo per hec & torquetur. uer bonor¬
mis enini conscientie nũguã moritur. & iguis  i
rõnis nonꝗ᷑ extinguitur. Uidi enĩ eos qui oꝑant᷑ lor
iniquitatem. & sciranant dolores. & metunt eos. flan¬
te deo periisse. ⁊ spũ ire cͥius ẽẽ consumptos. Suꝑbia
inflat. & inutdra rodit. auaritia stimulat. Ira sucten¬
dit. angit gula. dissoluit lururia. ligat mendacium.
maculat homidiũ. Sic &̃ cetera uitioꝵ portenta. ut
que sunt homini oblectan̾ita peccãti: deo suit instru¬

Expanded text:
sustinere rivalem? Sola suspicio zelotipum vehementer sustinere rivalem? Sola suspicio zelotipum vehementer affligit; nam licet scriptum sit: «Erunt duo in carne que peccat homo per hec et torquetur». Vermis enim conscientie is nunquam extinguitur. «Vidi eos qui operantur iniquitatem et seminant dolores et metunt eos, flante Deo perisse et spiritu ire eius esse consumptos». 2 Superbia inflat, invidia rodit, avaritia stimulat, ira sucdit, angit gula, dissolvit luxuria, ligat mendacium, maculat homicidium: sic et caetera vitiorum portenta: ut quae sunt homini oblectamenta peccati, Deo sint instru
Abbreviated transcription (Latin):
lebat. bła in excelsis deo .i. in angłis deo. & in terra
Hinc est etiam quod angłs loquit᷑ & cõgaudet pasto¬
rib quia pax est inter angłos & homines reformata.
Nascitu deus &e homo. quia pax est inter deura &
hominem restaurata. Nascitur in presepi bonis & asini
quia pax est inter homines & homines reparata. Per
bouem enim iudaitus. per asinum gentilis populus si¬
gnificatut. Scd̾m illud. Pognouit bos possessorem sirũ.
tam die dñico quam nataliciis martyrum. Gła in
excelsis cantari ad missam. quem hymnum theles¬
a płib asseratur. quod eabeatus hylarius pictauensis
d significandum itaq gaudium duoꝵ popłoꝵ
de natiuitate xp̃i gaudentium. in rornib altaris
duo sunt constituta caudelabra. que mediante crute
est uerus ysaac qui risus interpretatur. Lumen autẽ
candelabri fides est popłi. Nam ad iudaicum popłm
inquit propħa. Surge illuminare ierłm quia uenit lu¬

Expanded text:
lebat: Gloria in excelsis Deo, et in terralebat: Gloria in excelsis Deo, et in terraHinc est etiam quod angelus loquitur, et congaudet pastoribus, quia pax est inter homines et angelos reformata. Nascitur Deus homo, quia pax est inter Deum et hominem restaurata. Nascitur in praesepi bovis et asini, quia pax est inter homines et homines reparata. Per bovem enim Judaicus, per asinum gentilis populus figuratur, secundum illud: Cognovit bos possessorem suum, omni die Dominico, vel natalitiis martyrum, « Gloria in excelsis » ad missas cantari: quem hymnum Telesquanquam a pluribus asseratur, quod ea beatus Hilarius Pictaviensisd significandum itaque gaudium duorum populorum, de nativitate Christi laetantium, in cornibus altaris duo sunt constituta candelabra, quae mediante cruce, . Hic est verus Isaac, qui risus interpretatur Gen. XXI. Lumen autem candelabri, fides est populi. Nam ad Judaicum populum inquit propheta: Surge, illuminare Jerusalem, quia venit lu
Abbreviated transcription (Latin):
representat. Chorus autem concinendo prosequitur.
quia subito facta est cum angło multitudo celestis
milicie laudantium & direntium. Gła in excelsis do
&̾ in terra ꝑax hominib bone uoluntatis. Hymmuis
iste non est tantum angl̃oꝵ. sed & hominum congra¬
tulantium. quod mulier illa que perdicłat draginã
detimam iam lucernam accendat. ut dragmam per¬
ditam inueniret. Et pastor dimissis nonaginta no¬
uem ouib in deserto. iam uenerat. ut quereret ouẽ
deum ⁊ hominem. Scd̃s uiter angl̃os & hominem.
fercius inter homines a̾ homines. Homonamq per
inobedientiam ireatorem offentderat. per suum ca
sum restaurationem angłicam impeglierat. Per ua¬
rios ritus: se ab homine separauerat. Iudeus namq
cerimonias excolebat. Bentilis. ydolatriam exercebat.
Utriq. ritus alterius displitebat. Sed ueniens pax no¬
de copulauit: ut de cetero esset unum ouile & unus
destruxit ritus: & retonciliauit homnem homini.
ris sunt. Et ob hoc illa celestis milicie multitudo psal

Expanded text:
repraesentat. Chorus autem concinendo prosequitur, quia subito facta est cum angelo multitudo militiae coelestis laudantium et dicentium: Gloria in altissimis Deo, et in terra pax hominibus bonae voluntatis Luc. II. Hymnus iste non tantum est angelorum, sed hominum congratulantium, quod mulier illa, quae perdiderat drachmam decimam, jam lucernam accenderat, ut drachmam perditam inveniret. Et pastor dimissis nonaginta novem ovibus in deserto, jam venerat ut quaereret centeDeum et hominem, secundus inter angelum et hominem, tertius inter hominem et hominem. Homo namque per inobedsum restaurationem angeli impedierat, per varios ritus se ab homine separaverat. Judaeus namque caeremonias excolebat, gentilis idololatriam exercebat, utriusque ritus alterius displicebat. Sed veniens « pax node copulavit, ut de caetero esset « unum ovile et un hominem angelo, destruxit ritus, et reconciliavit hominem homini. ris sun
Abbreviated transcription (Latin):
que nos debitores pene con uirtus Lucto¬
de debitis pecuniaꝵ sed de de uitium InuNora.¬
bitis offensaꝵ. Eria uero sunt debita que petimus
nobis dimita. uideł. pectatũ in deũ. pecc̃m in ꝓximũ
peccatum in nos. Unde. pectauimus cũ patrib nr̃is in¬
ur̃is. in deum. Iniuste egimꝰ: in ꝓximũ. Iniquitatem
ut ip̃e dimittat nobis debita nr̃a. Hoc pacto ⁊ ea cauti¬
one. nobis debita dimittuntur: si nos debitorib dunit¬
tamus. Alioquin etiam dimissa reuocantur in debi¬
tum. scd̃m illud. Serue nequami omne debitum dimisi
tibi. quia rogasti me. Nonne gͦ oportuit et te misere

Expanded text:
quae nos debitores poenae consde debitis pecuniarum, sed de debitis offensarum. Tria vero sunt debita quae petimus nobis dimitti, videlicet peccatum in Deum, peccatum in proximum, et peccatum in nosipsos. Unde: Peccavimus cum patribris, in Deum; injuste egimus, in proximum; iniquitatem ut ipse dimittat nobis debita nostra; one nobis debita dimittuntur, si nos debitoribus dimittimus, alioquin etiam dimissa revocantur in debitum, secundum illud: Serve nequam, omne debitum dimisi tibi, quoniam rogasti me
Abbreviated transcription (Latin):
quisq sed in tocius eccłe ꝑsona uidetur orare. Unde tion
dicit. Dimitte mͥ debita mea. sicut & ego dimitto debito¬
rib meis. sed dicio. Dimitte nobis. debica nĩa. sicut cꝰ
nos diuiitimus debitoub nr̃is. Quidam etiã ita uo¬
lunt intelligi illud. Dimicte nobis & cet̾ .i. sic ditutte
nobis debita nr̃a. ut & nos dimittamus debitorib no¬
stris. quasi. diceret. Da nob̃ donum scĩam & luctum.
uirtutem. quatinus tani nr̃a quã aliena petcata co¬
gnoscamus & defleamus ut nobis debita nr̃a dimit¬
tas. Et ita consołonem habebimus aduersus inuidrã.
que facit hominẽ de alieno bono tabescere. Per scĩam
enira ⁊ luctum in p̃senti remissionẽ accipimus. n ui
futuro consołonem habebimus. uiita quod legitur.
A delicto meo munda me. qm̃ iniquitatẽ meam ego
cognosco. Et beati qui lugent: qm ip̃i consolabuntur.
pro peccatis. tam nr̃is quam alienis. uiide. Quis infir¬

Expanded text:
quisque, sed in totius Ecclesiae persona videtur orare; unde non quisque, sed in totius Ecclesiae persona videtur orare; unde non dicit: Dimitte mihi debita mea, sicut ego dimitto debitoribus meis, sed dicit: Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. Quidam tamen etiam volunt ita nostra, ut et nos dimittamus debitoribus nostris, quasi da nobis donum et scientiam, et luctum, et virtutem, quatenus tam nostra quam aliena peccata cognoscamus et defleamus, ut nobis debita nostra dimittas, et ita consolationem habebimus adversus invidiam, quae facit hominem de alieno bono tabescere. Per scientiam enim et luctum in praesenti remissionem accipimus, et in futuro consolationem habebimus, juxta quod legitur: A delicto meo munda me, quoniam iniquitatem meam ego cognosco Psal. L; et: Beati qui lugent, quoniam ipsi consolabuntur pro peccatis tam nostris quam alienis; unde: Quis infir
Abbreviated transcription (Latin):
c̃tus: nisi debitonb dimittamus: in fine subiungit ad
om̃ia. Si non dimiseritis hominib. nec pater uester
dimittunt : hec or̃o ñ uidetur prodesse. quin untno u¬
decur obesse. Haui qui sic petit dimitti sib sicut debito¬
rib suis ip̃e dimittie. Profecto si non dimittit ip̃e debi¬
torib suis : uidetur petere ut sibi ñ dimittatur. Quid
gͦ : tenetur illi dumittere. qui nec satisfacere uult. nec
ueniam postulare s Sane distinguendũ est inter ꝑfe¬
ctum &̾ imꝑfectum. Is qui uiam ꝑfectionis arripuit:
debet etiam ũ petenti ueniam omnimodis indulgere
Qui uero nondũ ꝑfectionis uotum assũpsit. tenet᷑
quidem rancorẽ cosdis deponere. sed non tenet᷑ satiffa¬
relaxare iundictam. & si peccatũ in nos teneam᷑ dirm¬
tere. peccatũ tam̃ iri deũ. & peccatũ in ꝓximũ debemꝰ
punure. Quisquis gͦ laborat odio uel inuidia: graua¬
tur potius hac or̃one. quã adiuuetur: insi iam forte
propositum habeat dimittendi. Uerũp tam̾̃ non in sua

Expanded text:
ctus est, nisi debitoribus dimittamus, in fine subjunxit ad omnia: Si dimiseritis hominibus peccata eorum, dimittunt, haec oratio non videtur prodesse, quinimo videtur obesse. Nam qui sic petit sibi dimitti, sicut debitoribus suis ipse dimittit, profecto si non dimittit ipse debitoribus suis, videtur petere, ut sibi non dimittatur. Quid ergo debet illi dimittere, qui nec satisfacere vult, nec veniam postulare? Sane distinguendum est inter perfectum et imperfectum. Is qui viam perfectionis arripuit, debet etiam non petenti veniam omnimodis indulgere; qui vero nondum perfectionis votum assumpsit, tenetur quidem rancorem cordis deponere, sed non tenetur satisfarelaxare vindictam. Et si peccatum in nos teneamur dimittere, peccatum tamen in Deum et peccatum in proximum debemus punire. Quisquis ergo laborat odio, vel invidia, gravatur magis hac oratione, quam adjuvetur, nisi forte jam propositum habeat dimittendi. Verumtamen non in sua
Abbreviated transcription (Latin):
udierat moyses tecũ m̃s angelꝰ ibit¬
N unc petit ⁊ melius: indicet illud ei
Genti cuiq suus custos cdat᷑ angelus hĩc est:
Quodgens iudee: sub miehaele iacet
s emonisi michael. adiutor in om̃ib istis
Extait in libris hoc damelis habes houi de ex

Expanded text:
udierat Moses: Tecum meus angelus ibit; Hunc petit, ut melius indicet illud ei Genti cuique suus custos datur angelus. Hinc est, Quod gens Judeae sub Michaele jacet Nemo nisi Michael adjutor in omnibus istis. Exstitit. In libris hoc Danielis habes. VI.--EX
Abbreviated transcription (Latin):
Sergius papa determinauit dicens. fiunt de¬
Triforme est rorpus xp̃i. Pars oblate in calicẽ sacͥficio.¬
misse : corpus xp̃i quod iam resurrexit monstrat
Pars comesta: ambulans adhuc suꝑ terram. Pars
in altari usq ad finem remanens: corpus iacens in
explicari. Est enim corpus xp̃i uniu̾salis eccła. scił.
capud cum m̃bris. Iuxta quod dicit. apłs. Unus panisᷤ¬
corpore quasi tres partes. ex quib totura corpꝰ consi¬
pora requiescunt in tumulis. & anime regnant
cum xp̃o. Et st̃ quasi simł hec due partes. capud¬
yidelicet. ⁊ hec pars corporis altera. Sicut scriptu est.
Ubicũq fuerit corpus: illuc congregabuntur & aqui

Expanded text:
Sergius papa determinat, dicens: « Sergius papa determinat, dicens: « Triforme est corpus Christi. » Pars oblata in calicem missa, corpus Christi quod jam resurrexit, monstrat. Pars comesta, ambulans adhuc super terram. Pars in altari usque ad finem remanens, corpus jacens in explanari. Est enim corpus Christi universalis Ecclesia, scilicet caput cum membris, juxta quod dicitcorpore quasi tres partes, ex quibus totum corpus consipora requiescunt in tumulis, et animae regnant cum Christo. Et sunt quasi simul hae duae partes videlicet caput et haec pars corporis altera, sicut scriptum est: Ubicunque fuerit corpus, illuc congregabuntur et aqui
Abbreviated transcription (Latin):
panis & uini designat unionẽ carnis & anune que
in tesurrectione xp̃i denuo sunt unite. Nam ut
p̃dictum est panis ad carne̾: & uini refertur ad a¬
nimam. Et ideo ter crucis signũ producitur cum
hostia suꝑ calicem quia iurtus tͥnitatis animã
crucifixi reduxit ad carnem. uederelinqueret aui¬
mani eius in inferno: uec daret carnẽ eiꝰ uidere cor¬
ruptionẽ. Iuxta quod ip̃e dicit in psalmo. Ego dor¬
ideo tres cuces funt cũ hostia suꝑ os calicis. quia
tres mulieres querebant crucifixum ad ostiũ mo¬
numenti. Unde. quidqueritis uiuentẽ cum mor¬
tuis : Os gͦ calicis in hoc loco significat ostiũ monu¬
menti. de quo dyaconus remouet corporale. designaᷤ
quod angls domini reuoluit lapidem ab ostio mo¬
nument. Illuo autẽ sane debet intelligi. quod
dicit sacerdos cum eucharistiam mittit in calue̾.
fiar inquit comiixtio. corporis & sangͥnis dñi.
quod utiq referendum est ad sp̃es panis & uim
uib contiuentur corpus & sanguis. Quid significẽt¬

Expanded text:
 et vini designat unionem carnis et animae, quae in resurrectione Christi denuo sunt unitae. Nam, ut praedictum est, panis ad carnem, et vinum refertur ad animam. Et ideo ter signum crucis producitur cum hostia super calicem, quia virtus Trinitatis animam crucifixi reducit ad carnem, ne derelinqueret animam ejus in inferno, nec daret carnem ejus videre corruptionem. Juxta quod ipse dicit in Psalmo: Ego dorIdeo tres cruces fiunt cum hostia super os calicis, quia tres mulieres quaerebant crucifixum ad ostium monumenti. Unde: Quid quaeritis viventem cum mortuis? Os ergo calicis in hoc loco significat ostium monumenti, de quo diaconus removet corporale, designans quod angelus Domini revolvit lapidem ab ostio monumenti. Illud sane debet intelligi, quod dicit sacerdos, cum hostiam mittit in calicem: Fiat, inquit, commistio corporis et sanguinis Domini. Quod utique referendum est ad species panis et vini, quibus continetur corpus et sanguis. CAPUT II
Abbreviated transcription (Latin):
pro nobis. Et ob hoc in altaris ĩmolatione ter dicit᷑.
Agnus dei qui tollis. quasi. Agne qui agnousti pa¬
uniformiter dicitur. miserere nobis. ꝓpter tria gn̾a
pecc̃oꝵ que petimus nobis trmitti. Eogitationis. Lo¬
cutionis. & adionis. Cogitationis in corde. Lotutio¬
nis in ore. Actionis in opere. uel ꝓpter tres ordines
fidelium in eccła. qui sunt. Noe. Daniel. ⁊ lob. Quos
erechiel itdit in uisione saluandos. Et scdm ꝑabolã
erangłicam. Duo sunt in lecto. Duo in agro. Duo in
mola. quoꝵ unus assumetur. & alter relinquetur.¬

Expanded text:
pro nobis. Et ob hoc in altaris immolatione ter dicitur pro nobis. Et ob hoc in altaris immolatione ter dicitur Agnus Dei, quasi, agne qui agnovisti Pauniformiter dicitur miserere nobis, propter tria genera peccatorum, quae petimus nobis remitti, cogitationis, locutionis et actionis: cogitationis in corde, locutionis in ore, actionis in opere; vel propter tres ordines fidelium in Ecclesia, qui sunt Noe, Daniel et Job, quos Ezechiel vidit in visione salvandos . Et secundum parabolam evangelicam duo sunt in lecto, duo sunt in agro, et duo in mola, quorum unus assumetur, et alter relinquetur
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯm priora transierunt. Tercia pars in calice ponit᷑
significans eos qui adhuc in passione consistunt do¬
nec ab hac uita migrantes ad capud suum transeant¬
ybi nec moriantur amplius. nec ullatenus patiant᷑.
& per uerba resurrectionis gaudiũ designatur
Sacerdos enim alta uoce pronuntians. Pax dñi sit
semꝑ uobiscum. Insinuat quod die ussa una sab̃boꝵ.
uenit iħc & stetit in medio discipłoꝵ suoꝵ & dixit eis
Pax uobis. Quia uero iħc statim ut salutauit apłos
declit eis potestatem remutendi peccata. Quoꝵ in¬
quit remiseritis peccata remictuntur eis. & quoꝵ
retinueritis retenta sunt: Idcirto chorus clamat ad
ip̃m ⁊ postulat. Agnus dei qͥ tollis peccata mundi
miserere nobis. Lauit enim enm nos a peccatis
nr̃is in sanguine suo. Agnus grece dicitur ab agnos
quod est piu̾ latine: ab agnoscendo. qm̃ in magno
ara crucis & patre agnouit & matrem. Patrem
obedientia. matrem cura. Ibiq pius obtulexit se

Expanded text:
poc. VII, XXI. Tertia pars in calicem ponitur, significans eos qui adhuc in passione consistunt, donec de hac vita migrantes, ad caput suum transeant, nec moriantur amplius, neque ullatenus patiantur.m per verba resurrectionis gaudium intimatur. Sacerdos enim alta voce pronuntians: Pax Domini sit semper vobiscum, insinuat quod die illo una Sabbatorum venit Jesus et stetit in medio discipulorum suorum, et dixit eis: Pax vobis. Quia vero Jesus statim ut salutavit apostolos, dedit eis potestatem remittendi peccata: Quorum, inquit, remiseritis peccata, remittuntur eis; et quorum retinueritis, retenta sunt Joan. XX. Idcirco chorus clamat ad ipsum et postulat: Agnus Dei qui tollis peccata mundi, miserere nobis. Lavit enim nos a peccatis nostris in sanguine suo. Agnus Graece dicitur ab ἁγνόν quod est pium, Latine ab agnoscendo; quoniam in magno ara crucis, et patrem agnovit et matrem. Patrem obedientia, matrem cura. Ibique pius obtulit se,
Abbreviated transcription (Latin):
clamare. Dona nobis pacem. Et ut clamor eus faci¬
lius audiretur. iii ip̃a duxit ĩmolationis hora cla¬
mandam. Hec tam̃ uarietas ñ discrepat a consuetu¬
diue ueteris testam̃ti. ubi cum sccło repetitur. Parce
dñe parte popło tuo. t̾cio uariatur. Et ne des heredita¬
carnẽ. Et dona nob̾ pacem sccłm utramq. ut habea¬
mus pacem pectoris sp̃ualem. & pacen corporis tem¬
poralem. Sergus papa constituit ut int̾ cõicandũ
aginis dei a choro cantetur.

Expanded text:
ulatione, dona nobis pacem. Et ut clamor ejus facilius audiretur, in ipsa duxi immolationis hora clamandum. Haec tamen varietas non discrepat a consuetudine Veteris Testamenti, ubi cum secundo reperitur, Parce, Domine, parce populo tuo, tertio variatur, et ne des haereditacarnem; dona nobis pacem, propter utramque; ut habeamus pacem pectoris spiritualem, et pacem corporis temporalem. Sergius autem papa statuit. ut inter communicandum Agnus Dei a clero cantetur.
Abbreviated transcription (Latin):
runt. Hoc ip̃m significat quod in quibdam eccł̃iis
sequentia post alła cantatur suaui iuibilo dultiq cano¬
re. Notandum est autem quod in officio misse triũ
linguax concurrit diuersitas. Ut om̃is lingua confitea
lus crucis ostendit. qui scriptus fuit litteris hebraicis. De¬
is. & latinis. Ihc nazarenus rex uideoꝵ. sacerdotis

Expanded text:
. Hoc ipsum significat, quod in quibusdam ecclesiis sequentia post Alleluia cantatur, suavi jubilo dulcique canore. Notandum est autem, quod in officio missae trium linguarum concurrit diversitas, ut omnis lingua confiteatlus crucis ostendit, qui scriptus fuit litteris Hebraicis, Graecis, et Latinis, Jesus Nazarenus rex Judaeo
Abbreviated transcription (Latin):
&̾ pomeria. & conseui ea cuticti gñis arborb. Extruxi
michi pistinas aquaꝵ: ut irrigarẽ siluam lignoꝵ ger¬
minantiũ. possedi seruos & ancillas. multamq fami¬
liam habui. arm̃ta quoq & magnios ouis̃ greges ultra
om̃s qui fuerunt ante me in ierłm. Coaceruaui mͥ ar
cantores & cautatricis. & delictas filioꝵ hominum.

Expanded text:
et pomaria, consevi ea cuncti generis arboribus. Extet pomaria, consevi ea cuncti generis arboribus. Extpiscinas aquarum ut irrigarent silvam lignorum germinantium, possedi servos et ancillas, multamque familiam habui, armenta quoque et magnos ovium greges, ultra omnes qui fuerant ante me in Ierusalem. Coacervavi michi cantores et cantatri
Abbreviated transcription (Latin):
urrunt & discurrunt mortales ꝑ sepes & semitas.
Ascendunt montes. transcendunt colles. transuo¬
lant rupes. peruolant alpes transgrediuntur foueas.
ingrediuntur cauernas. Rimantur uiscera terra pro¬
funda maris. incerta fluminis. opaca nemoris. inuia
solitudinis. Exponunt se uentis. ymbrib. tonitruis.
& fulininib. fluctib & ꝓcellis. ruinis & preciputus.
Metalla cudunt & conflant lapides sculpunt ꝙ̾ po¬
liunt. ligna succidunt & dolant. telas ordiunt᷑ &
texunt. Uestes incidunt & consiuint. Poificant domoᷤ.
plantant ortos. extolunt agros. pastinant uineas.
consiliantur. & orduiant. q̃relant. & litigant. Diripi¬
unt. & furantur. Decipiunt & mercantur. contendunt.
& preliantur & innumera talia ut opes congregent.
ut questus multiplicent. ut lucra sectentur. ut horiores
acqͥrant. ut dignitates extollant. ut potestates extendañ.
tur salorioni credatur. Magnificauii ĩquit opera
mea. Edificaui mͥ domos. & plantaui uineas. feci ortoᷤᷤ

Expanded text:
urrunt et discurrunt mortales per sepes et semitas, ascendunt montes, transcendunt colles, transvolant rupes, pervolant alpes, transgrediuntur foveas, ingrediuntur cavernas, rimantur viscera terrae, profunda maris, incerta fluminis, opaca nemoris, invia solitudinis, exponunt se ventis et imbribus, tonitruis et fulminibus, fluctibus et procellis, ruinis et praecipitiis. Metalla cudunt et conflant, lapides sculpunt ei poliunt, ligna succidunt et dolant, telas ordiuntur et texunt vestes, sincidunt sic et consuunt, aedificant domos, plantant hortos, excolunt agros, pastinant vineas, consiliantur et ordinant, querulantur et litigant, diripiunt et furantur, decipiunt et mercantur, contendunt et praeliantur et innumera talia faciunt, ut opes congerant, ut quaestus multiplicent, ut lucra sectentur, ut honores acquirant, ut dignitur, Salomoni credatur: «Magnificavi, inquit, opera mea, edificavi michi domos et plantavi vineas, feci hortos
Abbreviated transcription (Latin):
licitudo molestat. metus exterret. tremor concutit.
horror abducit. dolor affligit. conturbat tristicia. contri¬
&ꝰ continens. Deniq bonus & malus. om̃s mundanis
nib. Experto crede magistro. Sĩ intpius inquit fuero
ueh michi est. &e si uistus : non leuabo capud saturanis

Expanded text:
licitudo molestat, metus exterret, tremor concutit, horror abducit, dolor affligit, conturbat tristitia, turbet continens, denique bonus et malus, omnes mundanis antur. Experto crede magistro: «Si impius, inquit, fuero, ve michi est; et si iustus, non levabo caput saturatus
Abbreviated transcription (Latin):
niras. sacerdos conficiat. credibile uidicatur quod
& xp̃c eadem uerba dicendo confecit. Porro quidã
dixerunt quod xp̃c confecit cum benedixit. luterã
construentes hoc ordine. Accepit panem. beneditit. sub¬
audiendum est dicens. Hoc est corpus meum. & tunc
fregit. & dedit. ã ait. Accipite &̾ comedite. Et ite¬
rauit. hoc ẽ corpꝰ meũ. Prius gͦ protulit illa uerba
ut eis uim conficiendi tribueret. Deide protulit
eadeni. ut apłos formam conficiendi doceret. Alii
uͦ dixerunt. quod & sacramentum confecit &¬
formam instituit. post benedictionem cũ dixit.
Hoc est corpus meum. Intelligetites illam bene¬
dictionem fuisse. uel aliquod signũ quod supes
panem imp̃ssit: uel aliquod uerbum quod suꝑ panẽ
expressit. quib illud uidetur obsistere. quod prius fre¬
git. quam dix̾it hoc est torpus meum. Net etiam est
creclibile quod prius dederit quam confecerit. Sane
dici potest quod xp̃c uirtute diuina confecit. & po¬

Expanded text:
XXVI, sacerdos conficiat, credibile judicatur, quod et Christus eadem verba dicendo, confecit. Porro quidam dixerunt quod Christus confecit cum benedixit, litteram construentes hoc ordine: accepit panem et benedixit; subaudiendum est, dicens: Hoc est corpus meum. fregit et dedit, et ait: Accipite et comedite, et iteravit: hoc est corpus meum. Prius ergo protulit illa verba, ut eis vim conficiendi tribueret, deinde protulit eadem, ut apostolos formam conficiendi doceret. Alii vero dixerunt, quod et sacramentum confecit et formam instituit post benedictionem, cum dixit: Hoc est corpus meum, intelligentes illam benedictionem fuisse, vel aliquod signum, quod super panem impressit, vel aliquod verbum, quod super panem expressit. Quibus illud videtur obsistere, quod prius fregerit quam dixerit: Hoc est corpus meum. Nec etiam est credibile, quod prius dederit quam confecerit. Sane dici potest, quod Christus virtute divina confecit, et po
Abbreviated transcription (Latin):
pia sunt in qͥb lex ẜcipue diuina ꝯsistit. manba¬
ta. ꝓmissa. ⁊ sacramenta. I mandatis eso meri¬
tũ in ꝓmissis ẽ p̃miũ. in sacram̃tis est adintorium.
Sacramentis eisĩ ad utrũq iuuam᷑. ⁊̾ ad exeq̃ndum
mandatum. et ad oꝑtinendũ ꝓmissum. Utrũ inter
om̃ia sacram̃ta constat ilło esse p̃cipuu̾. qd in officio
misse supra m̃sam altaris sacͤtissime celebratur. Il¬
lud eccłe rep̃sentans conuiuium. in quo filio reu̾¬
tenti. pater occidit uitłm saginatum. panẽ uite¬
ip̃e xp̃c instituit. cum h̃edib suis nouũ condioit
testam̃tum. disponens eis regnũ sicut pater suus sͥ
disposuit. ut suꝑ mensam eus edant ⁊ bibant in

Expanded text:
ia sunt, in quibus praecipue divina lex consistit: mandata, promissa et sacramenta. In mandatis est meritum, in promissis est praemium, in sacramentis est adjutorium. Sacramentis enim ad utrumque juvamur, et ad exsequendum mandatum, et ad obtinendum promissum. Verum inter omnia sacramenta illud constat esse praecipuum quod in officio missae supra mensam altaris sacratissime celebratur: illud Ecclesiae repraesentans convivium, in quo filio revertenti pater occidit vitulum saginatum Luistus instituit, cum haeredibus suis novum condidit testamentum, disponens eis regnum, sicut Pater suus sibi disposuit, ut super mensam ejus edant et bibant in
Abbreviated transcription (Latin):
p̾sserat c̾ formã seruantes in uerbis: et materiam
renentes in reb. sicut apłs choruithiis ꝓtestatur.
Ego inqͥt accepi a dño qd̾ &̃ tratoidi uobis. qm dñs¬
gͦ beatꝰ petrus apls missã anthiochie dr᷑ celebrasse in
qua tres tm oĩones in pͥmordio nascentis eccłe dice¬
bant᷑. Cet̾a uͦ diu̾sis tẽꝑib. et a diu̾sis ꝑsonis legunt᷑
adiecta. ꝓut xp̃iane religionis cultu crescente: usa st̃
uescendit. usꝙ dũ ascendit in cełũ. ⁊ ea tam uerb̃ qͣm
signis admirabłi qͦdam sp̃e rep̃sentet. Ip̾m añ of¬

Expanded text:
presserat, et formam servantes in verbis, et materiam tenentes in rebus, sicut Apostolus Corinthiis protestatur: Ego, inquit, accepi a Domino, quod et tradidi vobis: quonergo beatus Petrus apostolus missam Antiochiae dicitur celebrasse, in qua tres tantum orationes in primordio nascentis Ecclesiae dicebantur. Caetera vero diversis temporibus et a diversis personis leguntur adjecta, prout Christianae religionis cultu crescente, visa sundescendit, usque dum ascendit in coelum; et ea tam verbis, quam signis admirabili quadam specie repraesentat. Ipsum autem of
Abbreviated transcription (Latin):
sa clamauit & dixit. Miserere in ei dñe fili dd̃.
filia mea male a demonio uexatur. Cuius fide tan¬
possumus. Statim autem cantatur offertorium tra¬
hens nomen ab offerendo. quia dũ offe̾nda cantatur
sacerdos accipit oblationes a popłis uel hostias a mi
conueniens ut post predicatõnem sequat᷑ fides in
corde. laus in ore. fructus in opere. fides in simbolo
laus in offertorio. fructus in sacrificio. Quraꝓpter
offe̾tuda cantatur. quia sacrifitium laudis offertur
unde psalmista. Circũibo ⁊ ĩmolabo in tabernadm esꝰᷤ
hostiã iubilatõis cantabo & psalmum dicam dño.¬
Et in paralipomenon. Cum offerrent᷑ holocausta: ce

Expanded text:
sa clamavit, et dixit: Miserere mei, Domine fili David, sa clamavit, et dixit: Miserere mei, Domine fili David, filia mea a daemonio male vexatur: cujus tandem fipossumus. Statim autem canitur offertorium, trahens nomen ab offerendo, quia dum offertorium cantatur, sacerdos accipit oblationes a populis, vel hostias a min I. Ordo conveniens, ut post praedicationem sequatur fides in corde, laus in ore, fructus in opere. Fides in Symbolo, laus in offertorio, fructus in sacrificio. Quapropter offerenda cantatur, quia sacrificium laudis offertur; unde Psalmista: Circumibo et immolabo in tabernaculo ejus hostiam vociferationis, cantabo et psalmum dicam DoEt in Paralipomenon: Cum offerrent holocausta, coep
Abbreviated transcription (Latin):
rierant domus isrł. Unde precepit apłis. In urã
gentium ne abieritis. & in ciutatem samaritanoꝵ
ne intraueritis. donec post resurrectionem precepit
eisdem. Euntes in muudam umu̾sum. predicate
eirangłm om̃i creature. Ior minano pontifice sollẽ¬
puiter celebrante. sinbolũ fidei ñ cantores in choro
sed subdẏacom ad aliare derantant. & ip̃i gñaliter
ad uniuersa respondent. usq dũ pontifex dicit.
qui sursum ad altare consistunt: Corde credidit ad
iusticiam. & ore tonfessa est ad salutem: sed ex¬
tunc cantores in choro respondent. & uni uersa decas¬
tant. quia post resurrectionẽ eccł̃a gentũ quam
cantoref designant. qui deorsum in choro subsistunt.
fidem xp̃i recipit. ⁊ laudum p̃conia saluatori ꝑsol¬
uit. Inter etrangłm tũ &̃ sacrificium chorus conci¬
nit offertorium qm inter p̾dicationem & passi-¬
onem gentilitas fidei uotum offe̾ns decantauit.
qm̃ mulier chananea de finib tyri & sylonis egͥs¬

Expanded text:
. Unde praecepit apostolis: In viam gentium ne abieritis, et in civitates Samaritanorum non intraveritis Matth. X, donec post resurrectionem praecepit eisdem: Euntes in mundum universum, praedicate Evangelium omni creaturae . Idcirco Romano pontifice solemniter celebrante, Symbolum fidei non cantores in choro, sed subdiacones ad altare decantant, et ipsi generaliter ad universa respondent, usque dum pontifex dicit: qui sursum ad altare consistunt, corde credidit ad justitiam, ore autem confessa est ad salutem Rom. X. Sed extunc cantores in choro respondent, et universa decantant, quia post resurrectionem Ecclesia gentium, quam cantores designant, qui deorsum in choro consistunt fidem Christi recepit, et laudum praeconia Salvatori persolvit. Inter evangelium tamen et sacrificium chorus concinit offertorium; quoniam inter praedicationem et passionem gentilitas fidei votum offerens decantavit, quando mulier Chananaea de finibus Tyri et Sidonis egres
Abbreviated transcription (Latin):
Erhoc ascendens antixp̃c trahet ortũ.
Ut scͥptura sequens in de loquendo refert.
Hic erit ut coluber mordens uelutiq ceraste
Illis qui rectis gressib irei uolent
Est equus hic mundus. ẽ cessor qͥsq superb¬
Est mundi finis. ungula finis e qui
Ille quidem ueniens inmundi fine uorabit.
Quos poterit mordens deiciensq retro.

Expanded text:
hoc ascendens Antichristus trahet ortum, Ut Scriptura docens inde loquendo sonat. Hic erit ut coluber mordens, tanquamque cerastes Illis qui rectis gressibus ire volunt. Est equus hic mundus; est sessor quisque superbus. Mundi terminus est ungula pedis equi. Ille quidem veniens in mundi turbine perdet, Quos poterit mordens dejiciensque retro.
Abbreviated transcription (Latin):
uita. rationabilis. & acceptabilis. Denedicta dicis᷑
hostia salutaris .i. ab om̃i causa maledictionis im¬
munis. tam originali quam actuali.tam crimi¬
nali quam ueniali. Sicut elirabeth inquit ao
uirginem. Benedictus fructus uentris tui. Asscripta
dicitur .i. siguris & scripturis ueterib designata
sitoria. sicut uetus que cessit: ubi nona surcessit. sed̃
que periuanet ieternum scd̃m ordinem melchi¬
sedech. Rationabilis dicitur: quasi ñ pecualis. sicur
erat legalis. que sanguine tauroꝵ & hẏrcor ñ po¬
terat a peccato mundare. secd que sanguine ꝓprio
conscientias emundat ab operib mortuis. Accepta¬
bilis dicitur: quasi non illa de qua dicit ꝓpħa. Sa¬
crificium & oblationem noluisti. sicut dominꝰ ait¬

Expanded text:
rata, rationabilis et acceptabilis. Benedicta dicitur rata, rationabilis et acceptabilis. Benedicta dicitur hostia salutaris, id est ab omni causa maledictionis immunis tam originali quam actuali, tam criminali quam veniali. Sicut Elisabeth inquit ad Virginem: Benedictus fructus ventris tui Luc. I. Ascripta dicitur, id est figuris et scripturis veteribus designata, sitoria, sicut vetus quae recessit et nova successit, sed quae permanet in aeternum secundum ordinem Melchisedech . Rationabilis dicitur quasi non pecoralis, sicut erat legalis, quae sanguine taurorum et hircorum non poterat a peccato mundare, sed quae sanguine proprio conscientias emundat ab operibus mortuis. Acceptabilis dicitur, quasi non illa de qua dicit Propheta: Sacrificium et oblationem noluisti Psal. XXXIX.
Abbreviated transcription (Latin):
tres cruces commimiter suꝑ oblatã & calicem. csĩ
dicit. benedictam. asscriptam. & ratam. Tto notan¬
dum uero discrete uenditorem & uenditum. facit
duas cruces discrete super oblatam & calicem cum
dicit. Uc fiat corpus & sanguis. Petimꝰ gͥ ut deus
hanc oblarionem faciat benedictam. asscriptam.
&ẽ ratam .i. ut eam consecret. approbet. & confir¬
met. iii rationabilem hostian. & acceptabile
sacrificium. ut ita nobis .i. ad nostram salutem
panis fiat corpus. & uunum sanguis. dilectissunt
oblanonem facere dignetur asscriptam .i. talem
que de memoria sua nulla possit obliuione de¬
leri. et ratam .i. talem que de beneplacito suo
nulla possit obliuione conuelli. Rationabilẽ autẽ
eam fieri deposcimus .i. talem que diuine rationi
conuentat. Refert enim inter rationabile & ra¬
tionale. quia rationabile dicitur quod de ratione
procedit. & ratiouale quod utitur ratione. Uel
hostiam que est om̃imodissn benedicta. asscripta.

Expanded text:
tres cruces communiter super oblatam et calicem, cum tres cruces communiter super oblatam et calicem, cum dicit: Benedictam, ascriptam, et ratam. Ad notandum vero discrete venditorem et venditum, facit duas cruces discrete, super oblatam et calicem, cum dicit: Ut fiat corpus et sanguis. Petimus ergo hanc oblationem, ut Deus faciat benedictam, ascriptam et ratam, ut eam consecret, approbet et confirmet in rationabilem hostiam et acceptabile sacrificium, ut ita nobis, id est ad nostram salutem panis fiat corpus, et vinum sanguis, dilectissimi oblationem facere dignetur ascriptam, id est talem quae de memoria sua nulla possit oblivione deleri, et ratam, id est talem quae de memoria sua nulla possit mutatione convelli. Rationabilem autem eam fieri deposcimus, id est talem quae divinae rationi conveniat. Refert enim inter rationabile et rationale, quia rationabile dicitur quod de ratione procedit; et rationale, quod utitur ratione. Vel nedicta, ascripta,
Abbreviated transcription (Latin):
facere asscriptam. per quam nos inter electos as¬
scribas. Iudas se laqueo suspendit. & ep̃atum eiꝰ
fc̃a est in peccatum. Sed tu deus hanc oblationem
facere digneris ranonabilem. per quam rationa¬
bile fiat nr̃e seruitutis obsequium. Iudas reddi¬
dit mala probonis & odium pro dilectione retri¬
buit. Secl tu cdeus hant oblationem facere cligneriˢ
accepteibilem. per quam nos tibi retlclas acceptos.¬
uel ideo sacerdos facit tres cruces communiter suꝑ
oblatam & calicem. quia xp̃c tria cõmuniter egit.
cura panem & unum. Accepit. Beuedixit. & Dedit
Postmodum unam crucem facit sp̃aliter suꝑ ob¬
latam quia dixit. Comedite. hoc est corpus mesi.
Et alteram facit sp̃aliter super calicem. quia dixit
Bibite. hic est sanguis meus. Et scđm hunc sensũ
recte subiungitur. Qui pridie quam pateretur. & cet̾.¬
uel potius quia uidas uendidit xp̃m ad crucifigen¬
dum. sacerdotib. scribis. & phariseis. iocico sacer¬
dos ad notandũ comimuniter tres emptores. facu

Expanded text:
facere ascriptam, per quam nos inter electos ascribas. Judas se laqueo suspendit, et episcopatum ejus accepit alter Act. I. Sed tu, Deus, hanc oblationem digneris facere rationabilem, per quam rationabile fiat nostrae servitutis obsequium. Judas reddidit mala pro bonis, et odium pro dilectione retribuit. Sed tu Deus hanc oblationem digneris facere acceptabilem, per quam nos tibi reddas acceptos. Ideo sacerdos facit tres cruces communiter super oblatam et calicem, quia Christus communiter tria egit circa panem et vinum, accepit, benedixit, et dedit. Postmodum unam crucem facit specialiter super oblatam, quia dixit: Comedite, hoc est corpus meum; et alteram facit specialiter super calicem, quia dixit: Bibite, haec est sanguis meus. Et secundum hunc sensum recte subjungitur: Qui pridie quam pateretur vel potius, quia Judas vendidit Christum ad crucifigendum sacerdotibus, scribis et Pharisaeis. Idcirco sacerdos et notandum communiter tres emptores, facit
Abbreviated transcription (Latin):
sacrilegium ꝓpetrauit dum dei silium trigin & cali¬
ta solidis argenteis uendidit phanseis. ui recõ ten¬
pensacione dãpni quod incurrerat propter effusiouẽ
unguenti. Quare inquit hoc unguentum non ue¬
uit tretentis denariis. & clatum est egenis: Dixit
autem hoc. ñ quia de egenis ꝑtinebat ad eũ. sed qͥa
fur erat & loculos habens ȩa que mittebantur porta¬
bat. Quilibet autẽ argenteus ualebat decem dena¬
rios usuales. & ita dampnũ unguenti quod ualu¬
erat trecentos denarios. triginta recompensauit ar¬
genteis. Si uero dicamꝰ atgenteos fuisse deuarios u¬
suales. dicemus quod iudas uẽdid̃ xp̃m quasi uile
mantipium. trignita denariis. qui sunt decima
trecentoꝵ denarioꝵ. quot ualuerat unguentum
Appenderunt mercedem inquit meam trigiita

Expanded text:
sacrilegium perpetravit, dum Filium Dei pro triginta siclis argenteis vendidit Pharisaeis, in recompensationem damni, quod incurrerat propter effusionem unguenti, quare hoc unguentum non veniit trecentis denariis, et datum est egenis. Dixit autem hoc, non quia de egenis pertinebat ad eum, sed quia fur erat et loculos habens, ea quae mittebantur portabat . Quilibet autem argenteus valebat decem denarios usuales, et ita damnum unguenti, quod valuerat CCC denarios, triginta recompensavit argenteis. Si vero dicamus argenteos denarios fuisse usuales, dicemus quod Judas vendidit Christum quasi vile mancipium triginta denariis, qui sunt decima trecentorum denariorum quod valuerat unguentum,Appenderunt mercedem meam triginta
Abbreviated transcription (Latin):
muniter suꝑ oblatam & calicen cum dicit. dñdi¬
ctam. Ascriptam. Ratani. Nam & trecenti parit̾
& tiiginta młtiplicationem suscipiunt a terna¬
rio. Postinodum autem ad designandam uen¬
ditionem & emptionem. Duas cruces inprunit
sigillatim. unam suꝑ oblatam. Alteram suꝑ cali¬
cem cum dicit. Ut fiat corpus & sanguis. quasi di¬
ceret. Illa uenditio fuit. maledicta. proscripta.
irrita. iniqua. & detestabilis. Sed tu deus hauc ob¬
lationem facere digneris. Denedictam ascriptam.
Ratam. Rationabilem. & Acceptabilem. Iudas eñ

Expanded text:
alicem, cum dicit: Benedictam, ascriptam, ratam. Nam et trecenta pariter et triginta multiplicationem suscipiunt a ternario. Postmodum autem ad designandum venditionem et emptionem, duas cruces imprimit sigillatim, unam super oblatam, et aliam super calicem, cum dicit: Fiat corpus et sanguis; quasi diceret: Illa venditio fuit maledicta, proscripta, irrita, iniqua et detestabilis, sed tu Deus hanc oblationem digneris facere benedictam, ascriptam, ratam, rationabilem et acceptabilem. Ju
Abbreviated transcription (Latin):
ebet gͥ alba circa lumbos Sona p̃cing
ut castitas sacerdotis uullis incentuioꝵ stimulis
dissoluatur. Unde. Sint lumbi ur̃i p̃cincti. & lucerne
euis in lumbis eins & fortitudo illius in umbiliro uen
tris euis. Debent gͦ lumbi precingi ꝑ continentiam: de¬
bent & succingi per abstinentiam. qm̃ hoc genus demo
ait. State succuicti lumbos in ueritate.¬

Expanded text:
Debet igitur alba circa lumbos zona praecingi, ut castitatis sacerdotis nullis incentivorum stimulis dissolvatur, unde: Sint lumbi vestri praecincti, et lucernae XII. In lumbiXL. Debent ergo lumbi praecingi per continentiam. Debent et subcingi per abstinentiam; quoniam hoc genus daemonait: State succincti lumbos in veritate
Abbreviated transcription (Latin):
per artem acquirit: sic & omnis caro mundiciam quam
non optinet ꝑ naturam: multis castigationib macerata
sortitur per gratiam. Unde sacerdos scd̾m apłm castiget¬
predicat. ip̃e reprob frat. Hec uestis in ueteri saterdo¬
tio stricta fuisse destribitur. propter sp̃m seruitutis in ti¬

Expanded text:
per artem acquirit, sic et hominis caro munditiam, quam per artem acquirit, sic et hominis caro munditiam, quam non obtinet per naturam, multis castigationibus macerata, sortitur per gratiam. Unde sacerdos, secundum Apostpraedicaverit, ipse reprobus fiat. Haec vestis in veteri sacerdotio stricta fuisse describitur, propter spiritum servitutis in ti
Abbreviated transcription (Latin):
&e cingł̃m assumit orale quod circa capud inuoluit
it replicat super humeros legalis pontificis ordinem seq̃ns.
qui post lineam sirictam a ronam: induebat ephot .i.
superhumerale. cuius locum modo tenet atuctus. Ex quia
signo crucis. auri lamtna ressit: pro lamina quam ponti
lamina continebat: in quatuor partib forma crucis ex¬
plicuit. uita quod ait apłs. Ut comprehendatis cum
quandam insertam catenulis a collo suspensam sibi sta¬
tuit ante pectus. ut sacramentum quod ille tunc prefe¬
rebat infronte: hic rã recondat in pectore. Nam corde
creditur ad iusticiam. ore autem confessio fit ad salutẽ.¬
lba menbris corporis comuenienter De¬
aptata. nichil superfluum aut dissolutum in uita sa¬
cerdotis esse debere demonstrat. Hec ob speciem candoris
designat mundician. scd̃m quod legitur. Omm tempe
no. propter quod scriptum est. Byssinum sunt iustificati¬
ones sanctoꝵ. Sicut autem byssus uel linum candorem
quem ex natura non habet multis tonsionib attritum

Expanded text:
 cingulum assumit orale, quod circa caput involvit, et replicat super humeros, legalis pontificis ordinem sequens, qui post lineam strictam et zonam induebatur ephod, id est superhumerale, cujus locum modo tenet amictus. Et quia signo crucis auri lamina cessit, pro lamina, quam pontilamina continebat, in quatuor partibus forma crucis explicuit, juxta quod inquit Apostolus: Ut comprehendatis cum quamdam insertam catenulis a collo suspensam, sibi statuit ante pectus, ut sacramentum, quod ille praeferebat in fronte, hic autem recondat in pectore: nam corde creditur ad justitiam, ore autem in confessio fit ad saluteAlba membris corporis convenienter aptata, nihil superfluum aut dissolutum in vita sacerdotis esse debere, demonstrat. Haec ob speciem candoris designat munditiam, secundum quod legitur: Omni tempono. Propter quod scriptum est: Byssum sunt justificationes sanctorum. Sicut enim byssus, vel linum candorem, quem ex natura non habet, multis tunsionibus attritum,
Abbreviated transcription (Latin):
mento. Ait enim cyprianus. Si quis de antecessorib
nf̃is uel ignoranter uel simpliciter non obseruauerit
potest simplicitati eius indulgentia dñi uenia con¬
cedi se lobis uero non potest ignosci quod nunc a
dño instructi sumus ut calicem domini cum uino
mitum scd̃m quod dñs obculit offeramus. Hinc
gͦ colligitur quod uinũ aqua mixtum dedit xp̃c
in cena discipulis.¬

Expanded text:
mento. Ait enim Cyprianus: « Si quis de antecessoribus mento. Ait enim Cyprianus: « Si quis de antecessoribus nostris vel ignoranter vel simpliciter non observaverit,potest simplicitati ejus indulgentia Domini venia concedi, nobis vero non potest ignosci, qui nunc a Domino instructi sumus, ut calicem Domini cum vino mistum, secundum quod Dominus obtulit, offeramus. Hinc ergo colligitur, quod vinum aqua mistum Christus in coena discipulis
Abbreviated transcription (Latin):
quod geritur. si forte p̃termittatur sanguinẽ.¬
aqua. Cautum est eninin canone. quod ñ potest
calix dñ eẽ aqua sola. neq uinum solum. nisi u¬
trumq misceatur. Et ꝯprianus. Calix dñi non est
aqua sola. aut uinum soluni. sicut nec corpus dñi
potest esse fariua sola nisi uttumq fũit adunatum.
&ipanis unius compage solidatum. Hoc quidam
constanter affirmant dicentes. quod sicut aqua sine
uino consecrari non potest. sic uinum sine aqua tran¬
substantiari. non potest. quia de latere xp̃i simul
quam non intendens heresim introducere obbinone
uel ignerantia. pretermiserit aquam. ille quidẽ uehe¬
mienter est corripiendus. & grauiter. non tam̃ fit irti
solum offerri non posse. determinari debet. quia reci¬
pit exceptionem hoc modo. Non potest nisi fiat sim¬
pliciter uel ignoranter. Uel ñ potest .i. non debet
quia non dicitur posse fieri. quod de iure non fit
Nam &e grecoꝵ eccła dicitur aquani ñ apponere sacra¬

Expanded text:
quod geritur, si forte praetermittitur aqua. Cautum est enim in Canone, quod non potest calix Domini aqua sola esse, neque vinum solum, nisi utrumque misceatur. Et Cyprianus: « Calix Domini non est aqua sola, neque vinum solum, sicut neque corpus Domini potest esse farina sola, nisi fuerit utrumque adunatum, et panis unius compage solidatum. » Hoc quidam constanter affirmant, dicentes, quod sicut aqua sine vino consecrari non potest, sic vinum sine aqua transsubstantiari non potest, quia de latere Christi simul quam non intendens haeresim introducere, oblivione vel ignorantia praetermiserit aquam, ille quidem vehementer est corripiendus, et graviter, non tamen fit irrisolum offerri non posse, determinari debet, quia recipit exceptionem, hoc modo: non potest nisi fiat simpliciter vel ignoranter; vel non potest, id est non debet, quia non dicitur posse fieri, quod de jure non fit; nam et Graecorum Ecclesia dicitur aquam non apponere sacra
Abbreviated transcription (Latin):
mͦlibet attẽp̃tauerit. maxime si formã intendebat
mutare. uel heresim introducere. quia forma uerboꝵ
quam xp̃c expressit per om̃ia debet illibata seruari.
quamuis scłm philosophum nomina & nerbatrans.¬
posita idem significent. nec utile per inutile uiciet᷑.

Expanded text:
modolibet attentaverit, maxime si formam intendat modolibet attentaverit, maxime si formam intendat mutare, vel haeresim introducere, quia forma verborum quam Christus expressit per omnia illibata debet servari, quamvis secundum philosophum nomina et verba transposita idem significent. Nec utile per inutile vitietur.
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i non manducatur per partes sed integrum. Sa¬
ne scłm regłam tỹconu. debet intelligi qua frequen¬
ter in sacra scriptura iudetur agi de uno. sed agitur de
diuersis. ut est illud. Benedixit. ac fregit. & dedit. Bene¬
dixit panem. fregit foriam. & dedit corpus. Lodem
modo cum dixit. Manclucate ex hoc om̃s. pronomĩ ostes¬
dit integgrum torpus. & prepositio innuit formam
diuisam. Ut iste sit sensus. Comedite corpus integrũ
sub forma diuisa. Nam sola forma per partes diui¬
ditur. &̃ totum corpus integrum manducatur. Simi
consetrationis impediatannon. ut si dicatur aroden
meum esthoc. uel incerponentdo. hoc estutiq corpus
ieũ. siue mutando. hoc est corpus iħ̃u. Sane fecit d̾s
hominem rectum. sed ip̃e se infinitis miscuit questi¬
onib. Hiis itaq pret̾missis que quandoq. magis sub¬
uertunt anuum. quam edificent: illud pro certo
sciatur. quod grauit̾ percat. qui quodlibet hoꝵ quo¬

Expanded text:
Christi non manducatur per partes, sed integrum saChristi non manducatur per partes, sed integrum sane secundum regulam Tyconii debet intelligi, qua frequenter in sacra Scriptura videtur agi de uno, sed agitur de diversis, ut est illud: Benedixit, fregit et dedit: benedixit panem, formam fregit, et dedit corpus. Eodem modo cum dixit: Manducate ex hoc omnes, pro nomen ostendit integrum corpus, et praepositio innuit formam divisam, ut iste sit sensus: Comedite hoc corpus integrum sub forma divisa. Nam sola forma per partes dividitur, et totum corpus integrum manducatur. Similconsecrationis impediat, an non? Ut si dicatur addendomeum hoc est; vel interponendo, hoc est utique corpus meum; sive mutando, hoc est corpus Jesu. Sane fecit Deus hominem rectum, sed ipse se infinitis miscuit quaestionibus. His itaque praetermissis, quae quandoque subvertunt animum, magis quam aedificent. Illud pro certo sciatur, quod graviter peccat, qui quodlibet horum quo
Abbreviated transcription (Latin):
non erat uerum : quod corpus eius existeret. Nec
corpus quia uondum illa uerba protulerat: ad
quoꝵ prolationem panem mutauit in corpus.
Qiud gͦ: Similis obiectio fit a logicis cum dicit᷑.
Hoc uiuum ẽ mortuum. posito quod in prolan¬
one subiecti sit uiuum. & in prolatione p̃dica¬
ti sit mortuum. Sed quantum d̾istat oriens
ab occasu. tantum refert inter nuiracłm & na¬
turam. Ab huius gͦ questionis laqueo facile
se absoluit. quidicit. quod xp̃c tunc confecit cum
benedixit. Nam si oͬpenatur de sacerdote. qui tunc
consecrat cum illa uerba pronuntiat. respondetur
quod sacerdos nichil demonstrat. cum illis uerbis
ñ utatur enuntiatiue: sed recitatiue. queniadmod̾
sed tantum de sanguine. bibite ex hoc om̃s. Cuma e¬
uim iam panem fregisset. si demonstrabat aliquod
fraginentoꝵ. illud non debebant om̃s comedere. cum
singulis singła distribueret. Si demonstrabat corpus:
non poterant ex illo scđm illud cometlere. quia corpꝰ

Expanded text:
non erat verum, quod corpus ejus existeret, nec non erat verum, quod corpus ejus existeret, nec corpus, quia nondum illa verba protulerat, ad quorum prolationem panem mutavit in corpus. Quid ergo? similis objectio fit a logicis, cum dicitur: Hoc vinum est mortuum, posito quod in prolatione subjecti sit vinum, et in prolatione praedicati sit mortuum. Sed quantum distat ortus ab occasu, tantum refert inter miraculum et naturam. Ab hujus ergo quaestionis laqueo facile se absolvit, qui dicit, quod Christus tunc confecit, cum benedixit. Nam si opponatur de sacerdote qui tunc consecrat, cum illa verba pronuntiat, respondetur, quod sacerdos nihil demonstrat, cum illis verbis non utatur enuntiative, sed recitative. Quemadmodum sed tantum de sanguine, bibite ex hoc omnes. Cum enim jam panem fregisset, si demonstrabat aliquid fragmentorum, illud non debebant omnes comedere, cum singulis singula distribueret. Si demonstrabat corpus non poterat ex isto, sed illud comedere, quia corpus