comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
eatus uirquinon abiit in consilio impiorum &c&era : Circa finem uero noua futu¬
risacculi gaudia commendans dicendo. & in ipso finecuncta indĩ laude consumars
Cantate dño cantiuum nouum lauseius inecclesia scorum. Ita concludendo omis
ps laudetdnm : Quicentesimus enim & quinquagesimus psalmus. merito totus
indĩ laude canitur atque completur : quianimirum totius nostrae beatitudinis
in hoc sum maest ut inhabitantes indomo eius ipsum sine fine laudemus:
Requie uitque arcamense septimo uicesima septima die mensis supermontes ar¬
menie: Quod arca septimo mense requieuit. ad illam septimam requiem de
ua saepius dictum est significatio recurrit: Quia perfectiquique & qui conscientia
fixae indm̃ cogitationis uelut quadrati sunt ad requiem tendunt. Beneuicesima
eptima diemensis eiusdem quinumerus est iuxta arithmeti cam rationem terna¬

Expanded text:
Beatus vir qui non abiit in consilio impiorum , et caetera. Circa finem vero nova futuBeatus vir qui non abiit in consilio impiorum , et caetera. Circa finem vero nova futuri saeculi gaudia commendans dicendo, et in ipso fine cuncta in Dei laude consummans: Cantate Domino canticum novum, laus ejus in ecclesia sanctorum ; ita concludendo; Omnis spiritus laudet Dominum . Qui centesimus et quinquagesimus psalmus merito totus in Dei laude canitur, atque completur, quia nimirum totius nostrae beatitudinis in hoc summa est, ut inhabitantes in domo ejus ipsum sine fine laudemus. Requievitque arca mense septimo, vigesima septima die mensis super montes Armeniae. Quod arca septimo mense requievit, ad illam septimam requiem, de qua saepius dictum est significatio recurrit, quia perfecti quique, et qui constantia fixae in Deum cogitationis velut quadrati sunt, ad requiem tendunt. Bene vicesima septima die mensis ejusdem, qui numerus est juxta arithmeticam rationem terna
Abbreviated transcription (Latin):
fluuiorum acriuorum decursus peroccultas terrȩ uenas ad matricem abessum
redeant: luxta illud salomonis : Omnia flumina intrant inmare & mare non
redundat: Ad locum unde exeunt flumina reuertuntur ut icerum fluant
mistice autem postcentum quin quagintadies clauduntur fontes abyssi & cataractue
caeli. pluuis cessantibus aquae reuertuntur: quia uerba sacri oraculi postquam
nos infide acipe perpetuȩ quietis atque inmor talitatis instituerint. ultra nos
docere cessabunt. qui anihil maius quod promittere debeant habebunt:
Postquam in mortali carnis & sp̃sgloria perfectos adbeatam nos uisionem nostri
conditoris ad duxerint : Vndebene liber psalmorum quicentenario & quin¬
quagenario numero continetur. indiuina laude consum matur. Initium
quidem beatitudinis a continentia & diuinae legis meditatione sumens dicenda:

Expanded text:
fluviorum ac rivorum decursus per occultas terrae venas ad matricem abyssum fluviorum ac rivorum decursus per occultas terrae venas ad matricem abyssum redeant, juxta illud Salomonis: Omnia flumina intrant in mare, et mare non redundat; ad locum unde exeunt flumina revertuntur, ut iterum fluant . Mystice autem post centum quinquaginta dies clauduntur fontes abyssi et cataractae coeli, pluviis cessantibus, aquae revertuntur, quia verba sacri oraculi, postquam nos in fide ac spe perpetuae quietis atque immortalitatis instituerint, ultra nos docere cessabunt, quia nihil majus quod promittere debeant habebunt, postquam immortali carnis et spiritus gloria perfectos ad beatam nos visionem nostri Conditoris adduxerint. Unde bene liber Psalmorum, qui centenario et quinquagenario numero continetur, in divina laude consummatur. Initium quidem beatitudinis a continentia et divinae legis meditatione sumens, dicendo:
Abbreviated transcription (Latin):
sps ipse uiuificator disp̃s accipi. dequo in principio dictum est: Et ip̃s diferebatur
superaquas: dequo dubium nonest. quia sicut tunc congregatis aquis in locum
unum a refecie terram: Ita &iam nunc ablatis demedio aquis diluuii: denuofa¬
ciem terrae reuelauit : Potest & uentus iste aereus nomine sp̃s appellari iuxta
illud psalmistae : Dixit &stetit sp̃s procellȩ: cuius flatibus crebris plerum que
solent aquaeminui uel deloco moueri: Vnde est illud exodi . Cumque extendisso
morses manum supermare. abstulit illud dñs flante uento uehementi & urente
tota nocte & uertit insiccum diuisa est aqua: Etclausi sunt fontes abyssi & catarac
tae caeli. & prohibitae sunt pluuiȩ decaelo. reuerseque aquȩ deterra euntes &
redeuntes & coeperunt minui postcentum quinquagintadies: Quod dicit re uer
sas esse aquas de terra euntes & redeuntes. a perte indicat iuxta litteram quod om̃s

Expanded text:
Spiritus ipse vivificator Dei Spiritus accipi, de quo in principio dictum est: Et Spiritus Dei ferebatur Spiritus ipse vivificator Dei Spiritus accipi, de quo in principio dictum est: Et Spiritus Dei ferebatur super aquas , de quo dubium non est quia sicut tunc, congregatis aquis, in locum unum arefecit terram, ita etiam nunc, ablatis de medio aquis diluvii, denuo faciem terrae revelavit. Potest et ventus iste aereus nomine Spiritus appellari, juxta illud Psalmistae: Dixit et stetit spiritus procellae , cujus flatibus crebris plerumque solent aquae minui vel de loco moveri; unde est illud Exodi: Cumque extendisset Moyses manum super mare, abstulit illud Dominus, flante vento vehementi et urente tota nocte, et vertit in siccum, divisaque est aqua tae caeli et prohibitae sunt pluviae de caelo reversaeque aquae de terra euntes et redeuntes et coeperunt minui post centum quinquagisas esse aquas de terra euntes et redeuntes, aperte indicat juxta litteram quod omnes
Abbreviated transcription (Latin):
ecclesiae quae fonte lauacri salutaris sc̃ificatur : spe futurae requiei & inmorta¬
litatis antecellit omni fastui filosophiae carnalis : quae demundiquidem creatura
nouit subtiliter disputare. sed ereatoremundi & eaquac supra mundum in illa e st
uita scorum nildicere nouit : Obtinueruntque aquae terrascentum quinquaquinta
diebus : Et hic numerus adidem sacramentum: quod quindenarius pertinet:
uia enim septuaginta a septem & ab octo dominantur octoginta. coniuncto utroq
numero centum quin quaginta diebus obtinuerunt aquae terras: Eandem ut
dixi commen dantes & confirmantes actionem baptismi: In conseerando nouo
homine adtenendam quietis acresurrectionis fidem :Recordatus autem dñs
noe cunctorum que animantium & omnium uimentorum quae erant cum eo
in arca: adduxit sp̃m superterram & inminutae sunt aquȩ: Potest in nomine

Expanded text:
Ecclesiae, quae fonte lavacri salutaris sanctificatur, spe futurae requiei et immortaEcclesiae, quae fonte lavacri salutaris sanctificatur, spe futurae requiei et immortalitatis antecellit omni fastui philosophiae carnalis, quae de mundi quidem creatura novit subtiliter disputare, sed de Creatore mundi et ea quae supra mundum in illa est vita sanctorum nihil dicere novit. Obtinueruntque aquae terras centum quinquaginta diebus. Et hic numerus ad idem sacramentum quod quindenarius pertinet; quia enim septuaginta a septem, et ab octo denominantur octoginta, conjuncto utroque numero centum quinquaginta diebus obtinuerunt aquae terras, eamdem, ut dixi, commendantes et confirmantes actionem baptismi in consecrando novo homine ad tenendam quietis ac resurrectionis fidem. Recordatus autem Dominus Noe, cunctorumque animantium, et omnium jumentorum quae erant cum eo in arca, adduxit spiritum super terram, et imminutae sunt aquae. Potest in nomine
Abbreviated transcription (Latin):
bus ad tranquillitatem essex uitae caelestis peruentura : Item a quae diluuii arcam
in sublime tollunt: montes operiunt & abscondunt : quia sacra mentum baptis¬
matis quo ecclesia sublimatur : superbam saeculi altitudinem contemnit : & in
nihili habendam demonstrat: Et quia in spe futurae animarum quietis acre sus¬
rectionis corporum inuitam acernam baptitamur: quam sapientia carnalis
ignorat recte subditur Quinde cim cubitis altior fuit aqua. supermontes
quos operuerat: Septem quippe & octo : quinde cimfaciunt septem autem ad
requiem animarum quae post mortem futura est pertinent. quianimirum dñs.
septima sabbati insepulchro quieuit : Quia uero post sabbatum idest oc taua diere sur¬
rexit amortuis octo rectissime tempus nostrae resurrectionis insinuant: Quinde¬
cimergo cubitis idest septem &octo. aqua montes excelsos transcendit: qui a fides

Expanded text:
bus, ad tranquillitatem esset vitae coelestis perventura. Item aquae diluvii arcam bus, ad tranquillitatem esset vitae coelestis perventura. Item aquae diluvii arcam in sublime tollunt, montes operiunt et abscondunt, quia sacramentum baptismatis, quo Ecclesia sublimatur, superbam saeculi altitudinem contemnit, et nihili habendam demonstrat; et quia in spe futurae animarum quietis ac resurrectionis corporum in vitam aeternam baptizamur, quam sapientia carnalis ignorat, recte subditur: Quindecim cubitis altior fuit aqua super montes quos operuerat. Septem quippe et octo quindecim faciunt; septem autem ad requiem animarum quae post mortem futura est pertinent, quia nimirum Dominus septima Sabbati in sepulcro quievit; quia vero post Sabbatum, id est, octava die, resurrexit a mortuis, octo rectissime tempus nostrae resurrectionis insinuant. Quindecim ergo cubitis, id est, septem et octo, aqua montes excelsos transcendit, quia fides
Abbreviated transcription (Latin):
filios dan inmonte nec ad pliniora descendere sinit : cum tantos plerum que electos
turbo persecutionum afficit : ut ne quaquam eis liceat infimis cogitationibus aliquod
tempus indulgere: sed insum macontinentia uiuentes necesso habeant orationibus
&ie uinis &duunarum meditationibus scripturarum continue operamdare : quate¬
nus maiori exercitio uirtucum maiora temptationum ualeant superare certamina
Porro arca ferebatur superaquas & aquae praeualuerunt nimis: opertique sunt
omnes montes excelsi subuni uerso caelo : Montes superbos quosque & in huiussȩculi
gloria seextollentes significant : Quosiude lic& montes a quȩ operiunt. sedipsis
iquis arca superfertur : quia temptationum gurges superbos quidem atque lmpios
praemit acdimergit : sedipsẽ aiustis superatur quilibero bonio peris cursũ atque alacri
mente ad portum salutis aeternȩ tendere non desinunt : Quod bene petro super
mare ad dnm tranicunte figuratum est: quia uidelic& eeclesia calcatis saeculi flucti¬

Expanded text:
filios Dan in monte, nec ad planiora descendere sinit, cum tantus plerumque electos turbo persecutionum afficit, ut nequaquam eis liceat infirmis cogitationibus aliquod tempus indulgere; sed in summa continentia viventes necesse habeant orationibus et jejuniis et divinarum meditationibus Scripturarum continue operam dare, quatenus majori exercitio virtutum majora tentationum valeant superare certamina. Porro arca ferebatur super aquas, et aquae praevaluerunt nimis, opertique sunt omnes montes excelsi sub universo coelo. Montes superbos quosque et in hujus saeculi gloria se extollentes significant: quos videlicet montes aquae operiunt, sed ipsis aquis arca superfertur, quia tentationum gurges superbos quidem atque impios premit ac demergit, sed ipse a justis superatur, qui libero boni operis cursu atque alacri mente ad portum salutis aeternae tendere non desinunt: quod bene, Petro super mare ad Dominum transeunte, figuratum est, quia videlicet Ecclesia, calcatis saeculi flucti
Abbreviated transcription (Latin):
moxutuidit & adut terram relinquerat: Sed & isaac sed &s iacob acfiliieius simibi
cogentenecessitate eandem ꝓmissionis terrare linquebant : Et sicut psalmistacanit:
pertransierunt degente ingentẽ & deregno ad populũ alterũ: Quod non casu sed super¬
nautiq prouisione sactũ ee credendũe. Vt & ipii iude lic& & om̃ seiusdem ꝓmissionis he¬
redes intellegerent. Ita sediunȩ benedictionis dona suscepisse. ut in hac tam̃ uita labor
sibi os afflctio sustinenda temporalis. sed infuturo sitrequies acbeaticudo ex pectandi
pennis: Vbi & hoc quoq: darosur intellegi. qđ ita terrachanaan in possessionẽ sit pn¬
missa abrahȩ ac seminieius. ut haeo magis hereditatẽ patriae caelestis signific&:

Expanded text:
mox ut vidit et adiit, terram relinqueret; sed et Isaac, sed et Jacob, ac filii ejus, simili mox ut vidit et adiit, terram relinqueret; sed et Isaac, sed et Jacob, ac filii ejus, simili cogente necessitate, eamdem promissionis terram relinquebant, et sicut Psalmista canit, pertransierunt de gente in gentem, et de regno ad populum alterum : quod non casu, sed superna utique provisione factum esse credendum est, ut et ipsi videlicet, et omnes ejusdem promissionis haeredes intelligerent, ita se divinae benedictionis dona suscepisse, ut in hac tamen vita labor sibi et afflictio sustinenda temporalis, sed in futuro sit requies ac beatitudo exspectanda perennis, ubi et hoc quoque daretur intelligi, quod ita terra Chanaan in possessionem sit promissa Abrahae ac semini ejus, ut haec magis haereditatem patriae coelestis
Abbreviated transcription (Latin):
cedemonserat. quacorda electorũne inrerum infimarũ appetitu acdesideriis tor¬
peant: Sole iustitiȩ desuper uidelic& xp̃o inlucente semꝑ accenduntur. Itaque
abraham uidere acnosse desiderans terram quam accepturus erat in possessionem
humanã quidem curiositate ꝑrexit. uadens & ultra progrediens ad meridiem. Mut¬
caaute significatione. docuit sese ascendentem de uirtute Inuirtutem. Continuum du¬
nae dilectionis sicut & omnes electos semꝑ agere profectum. donec ipsum uidere done¬
c urdm̃ deorum insion. Factaest autem fames interra descenditq abram inaegyptũ
ut peregrinar& ibi. Postaccepta promissa benedictionis. post ingressam terram
promissionis. port aedificatum in ea altare dño. post inuocatum nomen illius. fame
temperatur abraham. & tanta fame cuius gratia eã quã in promissione acceperat

Expanded text:
ce demonstrat, qua corda electorum, ne in rerum infimarum appetitu ac desideriis torce demonstrat, qua corda electorum, ne in rerum infimarum appetitu ac desideriis torpeant, Sole justitiae desuper, videlicet Christo, illucente, semper accenduntur. Itaque Abraham videre ac nosse desiderans terram quam accepturus erat in possessionem, humana quidem curiositate perrexit, vadens et ultra progrediens ad meridiem: mystica autem significatione docuit sese ascendentem de virtute in virtutem continuum divinae dilectionis, sicut et omnes electos, semper agere profectum, donec ipsum videre donetur Deum deorum in Sion. Facta est autem fames in terra, descenditque Abram in Aegyptum ut peregrinaretur ibi. Post accepta promissa benedictionis, post ingressam terram promissionis, post aedificatum in ea altare Domino, post invocatum nomen illius, fame tentatur Abraham, et tanta fame, cujus gratia eam quam in promissione acceperat,
Abbreviated transcription (Latin):
abrahȩ quaebonorum operum ꝓfectus designant adiungitur
It inde transgrediens ad montem quierat contra orientẽ bechel. tetendit ibi taber¬
naculum suum ab occidonte habens bethel & aboriente ai. edificauitquoq altaro dño
& inuocauit nomenetꝰ : Postconuallem quippe ad montana conscendit : quia ꝑ humili¬
tatem ꝑpriȩdispectionis ad sublimitatẽ debemꝰ dõ deuot actionis conscendere & ibi quo¬
q sicut & in conuallȩ aedificabit alcarechĩo ac nomeneius inuocauit. quia & humilie¬
mur in conspectudñĩ & ut sublima uirtutum opera faciamus. utrumq diuinae digna¬
tionis est donũ. proutroque illi gratiarum laudes debemus offerre: & quia semper
inuirtutibus esse deb& ad altiora progressus apte subditur.
Perrexitq: abraham uadens & ultra progrediens admeridiem: Meridiana quippe
plagam unde sol ardentior mundum inlustrare consueuit. feruorem dilectionis myfti¬

Expanded text:
Abrahae quae bonorum operum profectus designant, adjungitur: Abrahae quae bonorum operum profectus designant, adjungitur: Et inde transgrediens ad montem qui erat contra orientem Bethel, tetendit ibi tabernaculum suum, ab occidente habens Bethel et ab oriente Ai. Aedificavit quoque altare ibi Domino et invocavit nomen ejus. Post convallem quippe ad montana conscendit, quia per humilitatem propriae despectionis ad sublimitatem debemus Deo devotae actionis ascendere. Et ibi quoque, sicut et in convalle, aedificavit altare Domino, ac nomen ejus invocavit, quia et ut humiliemur in conspectu Domini, et ut sublimia virtutum opera faciamus, utrumque divinae dignationis est donum: pro utroque illi gratiarum laudes debemus offerre. Et quia semper in virtutibus esse debet ad altiora progressus, apte subditur: Perrexitque Abram vadens, et ultra progrediens ad meridiem. Meridiana quippe plaga, unde sol ardentior mundum illustrare consuevit, fervorem dilectionis mysti
Abbreviated transcription (Latin):
onsecrarecurauit. Verum quia sacra historia mesterus erpicis est plena notindum
quod eadem dñi apparatio atq altaris erectio in loco srchem & in conualle in lustri
fucta eẽ memoratur. Quae conuallis inluscris figuratȩ. nisi humilitas intellegendaẽ
uam uocatia dno alaboribus &onoribus scłi huius primam interuirtutes habere debemꝰ:
Dicenteipso discite ame quia mitissum & humilis corde. & inueni&is requiem animab:
urĩs iugum enim meum suaue est & onus meũ leueest : Cuius oneris portationi congruit
mestice locus sychem: quia hiccumualle in lustiari pariter nominatur. Sichem
qui ppe latine in humeros transfertur. quianimirum cum humilitate mentis. bono¬
rum nos operum oport& oneragescanda suscipere qđ cũ agere sollicite curamus
mox dominicȩ uisitationis & consolationis accipere gratiã merebimur. ut paulatim
ad sublimiores urtutũ gradus ualeamus ascendore. Vnderecte de processib: Itinerũ

Expanded text:
onsecrare curavit. Verum quia sacra historia mysteriis typicis est plena, notandum quod eadem Domini apparitio atque altaris erectio in loco Sychem et in convalle illustri facta esse memoratur, quae convallis illustris figurate, nisi humilitas intelligenda est? quam vocati a Domino a laboribus et oneribus saeculi hujus primam inter virtutes habere debemus, dicente ipso: Discite a me quia mitis sum et humilis corde, et invenietis requiem animabus vestris: jugum enim meum suave est, et onus meum leve est . Cujus oneris portationi congruit mystice locus Sychem, quia hic cum valle illustri pariter nominatur: Sychem quippe Latine in humeros transfertur, quia nimirum cum humilitate mentis bonorum nos operum oportet onera gestanda suscipere: quod cum agere sollicite curamus, mox dominicae visitationis et consolationis accipere gratiam merebimur, ut paulatim ad sublimiores virtutum gradus valeamus ascendere. Unde recte de processibus itinerum
Abbreviated transcription (Latin):
seu quod ad noctes exrerum aduersitace contractussit : Et multiplicatȩ sunt
aquae : & eleuauerunt arcam in sublime a cerra uehementer inundauerunt
aquȩ & omnia repleuerunt insuperficie terrae : Etaquae baptismatis acfide
multiplicatae perorbem uniuersum ecclesiam a terrenarum rerum appecitu.
incaelestisuitae spem ac desiderium suscollunt: sed & undȩ tribulationum
frequenter ecclesiam pulsantes. quanto uehementius omnia repleuerunt
tanto altius eam & quaerenda uitae alterius gaudia conpulerunt: Quodbene
insacra hiscoria de signatur cum dicitur. quia artauit amorreus filiosdan lp
monte. nec dediteis locum ut ad planiora descenderent : A morreus quippe ama¬
ruslan interprȩtacur iudicans: siue iudicium, Etquad perfiliosdam. nis ulleͥ dengnant

Expanded text:
seu quod ad noctes ex rerum adversitate contractus sit. Et multiplicatae sunt seu quod ad noctes ex rerum adversitate contractus sit. Et multiplicatae sunt aquae, et elevaverunt arcam in sublime a terra, vehementer inundaverunt aquae, et omnia repleverunt in superficie terrae. Et aquae baptismatis ac fidei multiplicatae per orbem universum Ecclesiam a terrenarum rerum appetitu in coelestis vitae spem ac desiderium sustollunt; sed et unde tribulationum frequenter Ecclesiam pulsantes, quanto vehementius omnia repleverunt, tanto altius eam ad quaerenda vitae alterius gaudia compulerunt: quod bene in sacra historia designatur, cum dicitur quia arctavit Amorrhaeus filios Dan, in monte, nec dedit eis locum, ut ad planiora descenderent. Amorrhaeus quippe Amarus, Dan interpretatur Judicans, sive Judicium; et qui per filios Dan, nisi illi designant
Abbreviated transcription (Latin):
ne o pprimi aut mergi pressuris. uel delectationibus saeculiualeat undique custodit :
inmictitenim angelum dñs incircuitutimentium eum : & cripi& eos : Sed & indie
iudicu dñs noe cum habitatoribus artae deforis includit: cumelectissuis secum indo¬
mopatrissui collocatis. ianuam regni aperditorum ingressu tam & ii sero penitentiu
inperpetuum perstruit. iuxta illam in euangelio parabolam decem uirginum ubi
dicitur: quia quae paratae erant intrauerunt cum eo adnuptias & clausae st
ianua & coera : Bene autem dicitur. quod quachraginca diebus & quadraginta
noctibus pluer& superterram: De cemnam quequa cerducta: quad raginta faci¬
unt: quia omnis reatus peccatorum qui indecem preceptis legis admiccitur. per
uniuersum orbem terrarum qui quattuor partibus concinetur. sacramento bap¬
tismi caelestis abluitur. siue illere atus quod ad dies pertino exrerum prosperitateo

Expanded text:
ne opprimi aut mergi pressuris vel delectationibus saeculi valeat, undique custodit. ne opprimi aut mergi pressuris vel delectationibus saeculi valeat, undique custodit. Immittit enim angelum Dominus in circuitu timentium, eum, et eripiet eos. Sed et in die judicii Dominus Noe cum habitatoribus arcae deforis includit, cum, electis suis secum in domo Patris sui collocatis, januam regni a perditorum ingressu, tametsi sero poenitentium, in perpetuum praestruit, juxta illam in Evangelio parabolam decem virginum, ubi dicitur quia quae paratae erant intraverunt cum eo ad nuptias, et clausa est janua, et caetera. Bene autem dicitur quod quadraginta diebus et quadraginta noctibus pluerit super terram; decem namque quater ducta quadraginta faciunt, quia omnis reatus peccatorum, qui in decem praeceptis legis admittitur, per universum orbem terrarum, qui quatuor partibus continetur, sacramento baptismi coelestis abluitur, sive ille reatus, quod ad dies pertinet ex rerum prosperitate,
Abbreviated transcription (Latin):
testimenti ueteris. quaediutius uelamine litterae preclusa. spiritalis intelleges¬
tiȩ uenasmundo aperire non potuit. sed perdum reuelata &ipsa nunc ecclesi ae
fontes largissimos scientiȩ silutaris miniserat: Cataractae autem caeli a pertue:
effusionem euangelicae & apostolicae praedicationis quaemanifestȩ de supernis
terrena corda inrigat designant: Quiaergo & reuelatis prophetiae uerbis. & palam
predicantibus nouitescamenti prae conibus infide regenerationis confirmamur .: rect
dicitur qui ad faciendum diluuium ruptiomnes fontes abrssi magnȩ. & cata rectae sim¬
caeli apertae: Inclusit autem dñs arcam deforis: quia ecclesiim suam. & in ablutio¬
ne sacribaptis matis gaudentem. cae lesti sem permunimine cutatur. nequis exeis
quos aduitam praeordinauit ullaratione pereat: & intermundi fructus laborantẽ

Expanded text:
Testamenti Veteris, quae, diutius velamine litterae praeclusa, spiritalis intelligenTestamenti Veteris, quae, diutius velamine litterae praeclusa, spiritalis intelligentiae venas mundo aperire non potuit, sed per Dominum revelata et ipsa nunc Ecclesiae fontes largissimos scientiae salutaris ministrat. Cataractae autem coeli apertae effusionem evangelicae et apostolicae praedicationis, quae manifeste de supernis terrena corda irrigant, designant. Quia ergo et revelatis prophetiae verbis, et palam praedicantibus Novi Testamenti praeconibus, in fide regenerationis confirmamur, recte dicitur quia ad faciendum diluvium rupti omnes fontes abyssi magnae et cataractae coeli sint apertae. Inclusit autem Dominus arcam deforis, quia Ecclesiam suam et in ablutione sacri baptismatis gaudentem coelesti semper munimine tutatur, ne quis ex eis quos ad vitam praeordinavit ulla ratione pereat, et inter mundi fluctus laborantem,
Abbreviated transcription (Latin):
limensis pascha dominicum facimus : Cuius uidelic& mensis diedecima arca perfec¬
taest quia dñs incarne apparens denarium nobis regnicaelestis promisit decalogum
septem dierum numero. quo post factam arcam ingressio ipsius ac diluuii aduentus
expectabatur. potest figurari. Quianimirum accepta promissione regni quae
lenario exprimitur. datur fidelibus gratia sp̃s perquam ecclesiaescãe membris
possint adunari: Possumus & lta recte intellegere quod arca septimodecimo die
mensis. & non antediluuio perfusasit. quia singulos quoque fidelium primo infi¬
de percipiendȩ uere quietis & denarii caelests. id est imaginis regis deternicathe¬
titari oport&. & sic insocietatem ecclesiȩ perlauacrum regenerationis in tromit¬
ti : Quod autem propter diluuium rupti sunt omnes fontes abissimagne & cataracq
id est fenostrae caeli a perte sunt: Abissi magnȩ nomine designataest scriptura

Expanded text:
di mensis pascha dominicum facimus; cujus videlicet mensis die decima arca perfecdi mensis pascha dominicum facimus; cujus videlicet mensis die decima arca perfecta est, quia Dominus in carne apparens denarium nobis regni coelestis promisit, Decalogum septem dierum numero quo post factam arcam ingressio ipsius ac diluvii adventus exspectabatur, potest figurari, quia nimirum, accepta promissione regni, quae denario exprimitur, datur fidelibus gratia Spiritus, per quam Ecclesiae sanctae membris possint adunari. Possumus et ita recte intelligere quod arca septimo decimo die mensis et non ante diluvio perfusa sit, quia singulos quosque fidelium primo in fide percipiendae verae quietis et denarii coelestis, id est, imaginis regis aeterni, catherizari oportet, et sic in societatem Ecclesiae per lavacrum regenerationis intromitti. Quod autem propter diluvium rupti sunt omnes fontes abyssi magnae et cataractae, id est, fenestrae coeli apertae sunt, abyssi magnae nomine designata est Scriptura
Abbreviated transcription (Latin):
tum est: Ex quo constat quod arta in magnomisterio eius dẽ secundimensis decimodie
facta est: Primus nam que mensis antiquus ille quide hebreis collectus est dipopulus :¬
apte potest accipi: Secundus autem mensis. populus nouitestamenti: Hincest quod
inlege precipitur. ut quicum que uelln mundi supermortuo. uel in itinere longius
positi uelalia qualib& necessitate preoccupati ad faciendum pascha in primo mensẽ non
ossunt occurrere: in secundo hoc mense facerent insanguine agni &atimis panibus quar¬
tadecimadie aduesperum: Incuius uidelic& mensis adiectione nos signatisumus quicũ
priore dipopulo: sacramentum dominicȩ passionis celebrarenequiuimus ut pote longe ad¬
huc positi a communione scorum & inmundi immo mortui peccatis: sed qui post peracta
eadem dominicȩ incarnationis sacramenta adfidem uenimus. quasi in luce secun¬

Expanded text:
tum est. Ex quo constat quod arca in magno mysterio ejusdem secundi mensis decimo die tum est. Ex quo constat quod arca in magno mysterio ejusdem secundi mensis decimo die facta est. Primus namque mensis antiquus ille qui de Hebraeis collectus est Dei populus apte potest accipi. Secundus autem mensis populus Novi Testamenti. Hinc est enim quod in lege praecipitur, ut quicunque vel immundi super mortuo, vel in itinere longius positi, vel alia qualibet necessitate praeoccupati, ad faciendum pascha in primo mense non possent occurrere, in secundo hoc mense facerent in sanguine agni et azymis panibus quarta decima die ad vesperum. In cujus videlicet mensis adjectione nos signati sumus, qui cum priore Dei populo sacramentum dominicae passionis celebrare nequivimus, ut pote longe adhuc positi a communione sanctorum, et immundi, imo mortui peccatis; sed qui post peracta eadem Dominicae incarnationis sacramenta ad fidem venimus, quasi in luce secun
Abbreviated transcription (Latin):
in arcam: ipsi & omne animal secundum genussuum & c&era usquedum ait. om̃s
que uolucres ingressȩ sunt ad noe in artam : Cunctaergo animantia uno eodemq
die ingressa sunt in arcam: quia non noe laborauit ea multo labore aclongo tẽport
colliger atque introducere uel minare in arcam. sed diuinonutu coacta sponte
cuncta ueniebant in suo quaeque numero & preeunte illocum liberis suis ocuxorib:
sequebantur exordine ac suas singula mansiunculas: dño agente quasi propria
sponte subibant : Adhocenim ual& quod dicitur de auibus: ingressae sunt ad noe
in arcam & supra generaliter & ex omni quod mouetur superterram. duo & duo in¬
gressa sunt ad noe in artam: Codem quoquedie id est septimo decimo mensis secundi
factum est quod sequitur : Et inclusit eum dñs deforis. factum que est diluuium
diebus superterram: Hic autem dies octa uuse st ex quo arcae ȩdificium omne persec¬

Expanded text:
in arcam ipsi et omne animal secundum genus suum universin arcam ipsi et omne animal secundum genus suum universque volucres ingressae sunt ad Noe in arcam. Cuncta ergo animantia uno eodemque die ingressa sunt in arcam, quia non Noe laboravit ea multo labore ac longo tempore colligere atque introducere vel minare in arcam; sed divino nutu coacta, sponte cuncta veniebant in suo quaeque numero, praecedente illo cum liberis suis et uxoribus, sequebantur ex ordine, ac suas singula mansiunculas, Domino agente, quasi propria sponte subibant. Ad hoc enim valet quod dicitur de avibus, ingressae sunt ad Noe in arcam, et supra generaliter, et ex omni quod movetur super terram duo et duo ingressa sunt ad Noe in arcam. Eodem quoque die, id est, septimo decimo mensis secundi factum est quod sequitur. Et inclusit eum Dominus deforis, factumque est diluvium quadraginta diebus super terram. Hic autem dies octavus est ex quo arcae aedificium omne perfec
Abbreviated transcription (Latin):
bona caelestibus mansuris. temporalia praeponunt : Atuero diluuium cum aduentui
nouissimi ex aminis assimilatur : &iam sic congruenter pordies uii terram inundant.
quatunc electiom̃s quiuigum xp̃i suaue &onus leue portauerunt: inueniunt requi¬
em animabus suis : Anno sexcente simo uitȩ noe. mense secundo .xuiidiemensis rup
lunae cursum. a primausque ad primam computantur : Primusque eorum men¬
sis in quo pascha fieri preceptumest & in quomundus est faccus appellatur nisan quem
nos a prilem uocamus: secundus iair. quem nos maium dicimus cuius diei septimodo¬
imo id est cum luna e iusdem mensis ess& septima decima. uenitdiluui um cum eodem
ipsodie intrass& noe inarcam cum hominibus & animantibus cunctis acuolatilibus quȩ
perillamerant saluanda : hoc est enim quod sequitur: Inarticulo diei illius ingres¬
susest noe &sem & cham & iafethfilii eius & uxoreius & tresuxores filiorum eiuscumeis

Expanded text:
bona coelestibus, mansuris temporalia praeponunt. At vero diluvium cum adventui bona coelestibus, mansuris temporalia praeponunt. At vero diluvium cum adventui novissimi examinis assimilatur, etiam sic congruenter post dies septem terram inundat, quia tunc electi omnes qui jugum Christi suave et onus leve portaverunt inveniunt requiem animabus suis. Anno sexcentesimo vitae lunae cursum a prima usque ad primam computantur, primusque eorum mensis in quo pascha fieri praeceptum est, et in quo mundus est factus, appellatur Nisan, quem nos Aprilem vocamus. Secundus Jair, quem nos Maium dicimus, cujus die septimo decimo, id est, cum luna ejusdem mensis esset septima decima, venit diluvium, cum eodem ipso die intrasset Noe in arcam cum hominibus et animantibus cunctis ac volatilibus, quae per illam erant salvanda, hoc est enim quod sequitur. In articulo diei illius ingressus est Noe et Sem et Ham et Iafeth filii eius uxor illius et tres uxores filiorum eius cum eis
Abbreviated transcription (Latin):
aeternam: Quamuis & ita recte possit incellegi quia cum aquȩ diluuii baptismatis
undam designant: Tunc actas noe perfectionem adquam hi quibaptizantur con¬
tendere debeant insinu&: Cum uero tempus ultimi examinis profigurant . tunc
idem annorum eius numerus qualescum dño adrequiem perpetuam quod nomen
noe sonat intraturisint. figurate denuntiat. idem effecti bonioperis & intentione
mundi cordis caelesti introitu digni: Cumque transissent septem dies aquediluu
inundauerunt terram : Septimadies sabbatum. id est requiem indicat uitae futurȩ
Cumergo diluuium aquam baptismi significit: apte post viidies exquo arca facta est
uenit : quia in spe perpetuȩ quietis baptitamur: Cum uerosluctus temptationum
aquȩ diluuii figurant: merito &iam tunc post uiidies ueniunt : quia propter fidem
acspem futurorum bonorum per secutionem iuste paciuntur ab eis qͥ ui terrena mise

Expanded text:
aeternam; quamvis et ita recte possit intelligi, quia cum aquae diluvii baptismatis aeternam; quamvis et ita recte possit intelligi, quia cum aquae diluvii baptismatis undam designant, tunc aetas Noe perfectionem, ad quam hi qui baptizantur contendere debeant, insinuet. Cum vero tempus ultimi examinis praefigurant, tunc idem annorum ejus numerus quales cum Domino ad requiem perpetuam, quod nomen Noe sonat, intraturi sint figurate denuntiat, id est, effectu boni operis et intentione mundi cordis coelesti introitu digni. Cumque transissent septem dies, aquae diluvii inundaverunt terram. Septima dies sabbatum, id est, requiem, indicat vitae futurae. Cum ergo diluvium aquam baptismi significat, apte post septem dies ex quo arca facta est venit, quia in spe perpetuae quietis baptizamur. Cum vero fluctus tentationum aquae diluvii figurant, merito etiam tunc post septem dies veniunt, quia propter fidem ad spem futurorum bonorum, persecutionem justi patiuntur ab eis qui terrena miseri
Abbreviated transcription (Latin):
eidñs : Eratque sexcentorum annorum quando diluuuiaquȩ inundauerunt suꝑ
terram. Et ingresius est noe & filiieius uxoreius &uxores filiorum eius cumeo in artam
&scetera : Ae tas noe magnam eorum quiecdesiam ingrediuntur & perfidem atq
actionem fide condignam ad aeternagaudia perueniunt perfectionem designat :
Sexiesenim centeni funt sexcenti senariu saut numer in quo factus siue formacus est mui¬
dus : non in merito perfectionem designat bone actionis: Centen arius uero quisicu
centenarius. illam uirtutum spiritalium perfectionem designat. quae non
hominum fauorem ostentata forinsecus. sed adgloriam eft conditoris inspe
supeme retributionis impleta: Meritoque presulartae inqua ecclesiȩ status est
expressus &iam intempore suae anatis deuotionem designat torum quihanc ita in¬
grediuntur : ucetiam perbonȩ merita actionis. ad salucem transire mere antur

Expanded text:
ei Dominus, eratque sexcentorum annorum quando diluvii aquae inundaverunt super ei Dominus, eratque sexcentorum annorum quando diluvii aquae inundaverunt super terram. Et ingressus est Noe, et filii ejus, uxor ejus, et uxores filiorum ejus cum eo in arcam, et caetera. Aetas Noe magnam eorum qui Ecclesiam ingrediuntur, et per fidem atque actionem fide condignam ad aeterna gaudia perveniunt, perfectionem designat. Sexies enim centeni fiunt sexcenti; senarius autem numerus, in quo factus sive formatus est mundus, non immerito perfectionem designat bonae actionis. Centenarius vero, qui, sicut centenarius illam virtutum spiritualium perfectionem designat, quae non ad hominum favorem ostentata forinsecus, sed ad gloriam est Conditoris in spe supernae retributionis impleta, meritoque praesul arcae, in qua Ecclesiae status est expressus, etiam in tempore suae aetatis devotionem designat eorum qui hanc ita ingrediuntur, ut etiam per bonae merita actionis ad salutem transire mereantur
Abbreviated transcription (Latin):
tium generibus eadem paria essent accipienda : Vbifacillime cui lib& pator
quia si saluindi tantum generis & nonaltioris archanigratiares gereretur : susfice¬
r&minor animantium numeris ad restitutionem sobolis conseruandam: Nunc
autem qui a nonomnes quilauacrum baptis matis in ecclesia subeunt. &iam boni
operis mundiciam custodiunt In munda quoque cum mundis arcam animan¬
ta intrant: Et benemunda septenario numero continentur : quia septi formu
etgratia sps: quafidelium corda mundantur acscĩficantur: In munda duali
numero conprehenduntur : quia falsi catholici sacramenta fidei duplici corde perci¬
piunt & hic uolentes gaudere cummundo : & in futuro regnarecum xp̃o : De qualib:
dicit ia cobus : Nonergo ȩstim& homo ille quiaccipiat aliquid ad nõ: Virduplici
animo in constans in omnibus uiissuis : Fecitergonoe omnia quaeman dauerat

Expanded text:
tium generibus eadem paria essent accipienda, ubi facillime cuilibet patet tium generibus eadem paria essent accipienda, ubi facillime cuilibet patet quia si salvandi tantum generis et non altioris arcani gratia res gereretur, sufficeret minor animantium numerus ad restitutionem sobolis conservandam; nunc autem quia non omnes qui lavacrum baptismatis in Ecclesia subeunt, etiam boni operis munditiam custodiunt, immunda quoque cum mundis arcam animantia intrant. Et bene munda septenario numero continentur, quia septiformis est gratia Spiritus, qua fidelium corda mundantur ac sanctificantur. Immunda duali numero comprehenduntur, quia falsi catholici sacramenta fidei duplici corde percipiunt, et hic volentes gaudere cum mundo, et in futuro regnare cum Christo; de qualibus dicit Jacobus: Non ergo aestimet homo ille quod accipiat aliquid a Domino, vir duplici animo inconstans est in omnibus viis suis . Fecit ergo Noe omnia quae mandaverat
Abbreviated transcription (Latin):
quae preceperatds̃ fecit: id est arcam dedificauit: & mansiunculis dispositis escas
in eam cunctis animantibus conportauit : Ex omnibus animantibus mundis
tolle septena masculum & feminam: De animantibus uero non mundis¬
duo & duo iasculum & feminam: Sed & deuolatilibus caeli: septenã septr
misculum & feminam : ut saluetur semen super faciem uniuerse terrae
Quod ait septena septena non in singulis generibus bis septena sed septem solu¬
modo tolliuult : equibus unum quod paribus supererat postdiluuium doposso
offerri: Septena autem septena dicit: propter multa animantium genera i
quae hocerint numero conprehendenda: Similiter quod ait duoduo nonbinis
bina iuno quolib& genere animantium inmundorum: sedduo tantum molo
marem designat & feminam: Dicit autemduo & duo quod inpluribus anim an¬

Expanded text:
quae praeceperat Deus fecit, id est, arcam aedificavit, et, mansiunculis dispositis, escas quae praeceperat Deus fecit, id est, arcam aedificavit, et, mansiunculis dispositis, escas in eam cunctis animantibus comportavit. Ex omnibus animantibus mundis tolle septena septena, masculum et feminam; de animantibus vero non mundisduo et duo, masculum et feminam; sed et de volatilibus coeli septena septena, masculum et feminam, ut salvetur semen super faciem universae terrae. Quod ait septena septena, non in singulis generibus bis septena, sed septem solummodo tolli vult, e quibus unum quod paribus supererat post diluvium Deo posset offerri. Septena autem septena dicit, propter multa animantium genera, quae hoc erant numero comprehendenda. Similiter quod ait duo duo, non binis bina in uno quolibet genere animantium immundorum, sed duo tantummodo, marem designat et feminam. Dicit autem duo et duo, quod in pluribus animan
Abbreviated transcription (Latin):
iec quad rupedia gressum perderent: ipseergo dnsqui arcam cum eis qua egestaba
omnibus incorrup tam seruabat : quique hanone inmare dilabere turguberna¬
ut sed tali in loco montium deposuit. ubideostio quod habebat facili sessa
acpromptus ad terram egressus cunctis quae in illa continebantur animantibus:
Prouidit &iam eisdem: qualiter in arta uescerentur acsalua perdurarent :
Vec abreest: credi uequidam astruunt quod ingressuris arcam animantibus: Noe
uictum singulis quiunius diei usui sufficer& preparauerit: Et hocre facta singula
bsignificandum mr̃sterium quod in ecclesia cuncti promodo propriȩ capaci¬
tis uitae cibos refecimus: de incepsquȩ ad diem egressionis suȩ quieta diuino nutu
uel &iam sopita manserint: fecitergonoe omnia quae preceperat illids̃: dix̃¬
quedñs ad eum : Ingrederetu &omnis domus tua arcam & c&era. Omni a

Expanded text:
nec quadrupedia gressum perderent? Ipse ergo Dominus qui arcam cum eis quae gestabat nec quadrupedia gressum perderent? Ipse ergo Dominus qui arcam cum eis quae gestabat omnibus incorruptam servavit, quique hanc ne in mare dilaberetur gubernavit, sed tali in loco montium deposuit, ubi de ostio quod habebat facilis esset ac promptus ad terram egressus cunctis quae in illa continebantur animantibus, providit etiam eisdem qualiter in arca vescerentur ac salva perdurarent. Nec abs re est credi, ut quidam astruunt, quod ingressuris arcam animantibus Noe victum singulis qui unius diei usui sufficeret praeparaverit, et hoc refecta singula ob significandum mysterium, quod in Ecclesia cuncti pro modo propriae capacitatis vitae cibo reficimur, deincepsque ad diem egressionis suae quieta divino nutu vel etiam sopita manserint. Fecit ergo Noe omnia quae praeceperat illi Deus, dixitque Dominus ad eum: Ingredere tu et omnis domus tua arcam, etc. Omnia
Abbreviated transcription (Latin):
Proquo in exodo scripsit morses quodhabuerit longitudo arcaeduos semiscubitos:
atitudo cubitum & dimidium: quiuixta ad testationem iosephinongeo metri
sed uulgares intelleguntur essecubiti: De arcaergonoe altius anim aduerten¬
ium : quod omnia quae in ea uelerga eam gesta sunt . diuinȩ uirtutis erant plena
miraculis: Sienim consueto hominibus more resageretur: quo modo sufficerent
octo homines tantȩ auium iumen torum bestiarum & reptilium multitudini
tidie cibum potumque ad ponere: & c&eraquaeusus deposcit minis trare: presc¬
tim cum depotu in arcam inferendo scriptura nilado iussum retulerit: quo modo
onstercus &urina totanimantium uel in tolerabilem fetore ipsis animantib
locum facer& uel fundum arcae quamuis optimebitu minatum corrumper&.
quomodo una insede perannum integrum manentia nec uolatum uolatili

Expanded text:
pro quo in Exodo scripsit Moyses, quod habuerit longitudo arcae duos semis cubitos, pro quo in Exodo scripsit Moyses, quod habuerit longitudo arcae duos semis cubitos, latitudo cubitum et dimidium, qui juxta attestationem Josephi, non geometrici, sed vulgares intelliguntur esse cubiti. De arca ergo Noe altius animadvertendum, quod omnia quae in ea vel erga eam gesta sunt divinae virtutis erant plena miraculis. Si enim consueto hominibus more res ageretur, quomodo sufficerent octo homines tantae avium, jumentorum, bestiarum et reptilium multitudini quotidie cibum potumque apponere, et caetera quae usus deposcit ministrare? praesertim cum de potu in arcam inferendo Scriptura nihil a Deo jussum retulerit? Quomodo non stercus et urina tot animantium vel intolerabilem fetore ipsis animantibus locum faceret, vel fundum arcae quamvis optime bituminatum non corrumperet? quomodo una in sede per annum integrum manentia, nec volatum volatilia,
Abbreviated transcription (Latin):
ne aclatitudine habebat : Sic que longior multo & latior : quam templum
salomonis factum est: quod quad raginta tantum in longitudine & xx hab¬
bat cubitos inlatitudine. Tabulaeque ipsius tabernaculi quaedenos cubitos lon¬
gitudinis aclatitudinis. cubitum & semissem habere dicuntur. sexagenos cub
longitudinis & nouenos latitudinis habebant. maioresque fuerunt quam uel ge¬
nerales siluaegignere soleant: uel tali aedificio conuenire ÷ utmanibus homi¬
num circum ferrifacile possent : Sagi quo que quibus tegebatur quaexcubitos¬
ingula longitudinis. & quattuor latitudinis habuis sedicuntur : centum laxx
cubitos longa. & xxiiii lata fuerunt : Sed haecita debere intellegi prohib& & iã
osephus quide cons tructione tabernaculi scribens eiusdem: facta est autem
inquit & arca longitudinis quidem quinque palmorum: laticudinis uerotriũ:

Expanded text:
ne ac latitudine habebat, sicque longior multo et latior quam templum ne ac latitudine habebat, sicque longior multo et latior quam templum Salomonis factum est, quod quadraginta tantum in longitudine, et viginti habebat cubitos in latitudine. Tabulaeque ipsius tabernaculi, quae denos cubitos longitudinis ac latitudinis cubitum et semissem habere dicuntur, sexagenos cubitos longitudinis et novenos latitudinis habebant, majoresque fuerunt quam vel generales silvae gignere soleant, vel tali aedificio convenire aut manibus hominum circumferri facile possent. Saga quoque quibus tegebatur, quae triginta cubitos singula longitudinis et quatuor latitudinis habuisse dicuntur, centum octoginta cubitos longa et viginti quatuor lata fuerunt; sed haec ita debere intelligi prohibet etiam Josephus, qui de constructione tabernaculi scribens ejusdem: « Facta est autem, inquit, et arca longitudinis quidem quinque palmorum, latitudinis vero trium;
Abbreviated transcription (Latin):
Cubitum autem geometricum dicit tantum ualere: quantum nostri cubitis
Siergo tam magnos cubicos intellegamus: nulla questioe st̃ tantae capac¬
tatis arcam fuisse ut poss& illa om̃a continere: sed notandum quia srmorses geo¬
metricos cubitos didicerat: populum tamen cuilibrum scribebat harum artium
nouerat expertem nec fallere eum uoluit scribendo quae non ille inueritate :
sed ipse solus cumȩ gyptiorum peritissimis intelleger& : Hoc qq̃ intuendum quod
idem morses &iam de tabernaculi constructione scribens: non alterius modi se
eiusdem quem inarta posuerat cubitos notabat: Neque enim in eodem opere
& eisdem lectoribus siue auditoribus scribens diuersum quid ponere potuit :
Siautem & ibi geometricos cubitos sectabatur: ergo ipsum cabernaculum non
Axxcubitos longum & de nos cubitos altum aclatum factum est ut legitur: ueru

Expanded text:
Cubitum autem geometricum dicit tantum valere quantum nostri cubiti sCubitum autem geometricum dicit tantum valere quantum nostri cubiti sex valent. Si ergo tam magnos cubitos intelligamus, nulla quaestio est tantae capacitatis arcam fuisse, ut posset illa omnia continere. Sed notandum quia si Moyses geometricos cubitos didicerat, populum tamen, cui librum scribebat, harum artium noverat expertem, nec fallere eum voluit scribendo quae non ille in veritate, sed ipse solus cum Aegyptiorum peritissimis intelligeret. Hoc quoque intuendum, quod idem Moyses etiam de tabernaculi constructione scribens, non alterius modi, sed ejusdem quem in arca posuerat cubitos notavit. Neque enim in eodem opere et eisdem lectoribus sive auditoribus scribens diversum quid ponere potuit. Si autem et ibi geometricos cubitos sectabatur; ergo ipsum tabernaculum non triginta cubitos longum et denos cubitos altum ac latum factum est, ut legitur, verum
Abbreviated transcription (Latin):
catholicim unitatem redeundo resipiscant incereunt: Itemueniente articulo nous¬
in adernum saluantur : qui ab ecclesia uelside uł opere uelutroque sepiratipereunt
erunt tam tibi quam illis inȩscam: Et ecclesiam suam dñs multifarie uitae spiritalis
lolles igitur tecum ex omnibus escis quae manducari possunt: & conportabis apudte: &¬
alimonia repleuit ut & turbas fidelium generalibus mandatorum suorum insticutis
ad perceptionem inuitar& caelestium praemiorum : & ꝑfectiores quosque cum arti¬
oris obseruantiȩ disciplinis ad altiora eiusdem regni perennis dona uocar&: Sed que¬
rni sol& utrum arca tanta capacitate quanta describitur animalia cuncta que
eam ingressa dicuntur : cum ȩscis eorum ferre potuerit: Quam questionem cubito
geo metrico soluere conatur origenis asserens non frustra scripturam dixisse quod
morses omnisapientia aegrptiorum fuerit eruditus: quigeo metricam dilexer

Expanded text:
catholicam unitatem redeundo resipiscant intereunt. Item veniente articulo nocatholicam unitatem redeundo resipiscant intereunt. Item veniente articulo noin aeternum salvantur: qui ab Ecclesia vel fide, vel opere, vel utroque separati, pereunerunt tam tibi, quam illis in escam. Et Ecclesiam suam Dominus multifariam vitae spiritalisolles igitur tecum ex omnibus escis quae mandi possunt et conportabis apud te alimonia replevit, et ut turbas fidelium generalibus mandatorum suorum institutis ad perceptionem invitaret coelestium praemiorum, et perfectiores quoscunque arctioris observantiae disciplinis ad altiora ejusdem regni perennis dona vocaret. Sed quaeri solet utrum arca tanta capacitate quanta describitur animalia cuncta quae eam ingressa dicuntur, cum escis eorum ferre potuerit? Quam quaestionem cubito geometrico solvere conatur Origenes, asserens non frustra Scripturam dixisse quod Moyses omni sapientia Aegyptiorum fuerit eruditus, qui geometricam dilexerunt.