comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dũ iam exposui. ñ in hoc scło uiuen¬
do. s carnis concupiscenciis cõsen
q audite ipsum questioneoi sine
ulla dubitatione soluentẽ. Quus
utiq in hoc corpore loquebatur. ⁊
tamen adiunrit. Uos aũ ñ estis
le apparenti. Unusquisq in corde
carne. s in sp̃u: si tam̃ sp̃c di ha¬
bitat in uobis. Non estis in car¬
ne. qr ñ facitis oꝑa carnis. consen¬
nem condelectamini legi di ⁊ hoc
ẽ. si tamen sp̃s di habitat in uobiᷤ.
Nam si de sp̃u ur̃o p̃sumitis: adhuc
in carne estis. Sic gͦ ñ estis in car¬
ne. ut in sp̃u di sitis: tunc enim in
carne ñ estis. Nam si recedit sp̃c
di: pondere suo sp̃c hominis reuol¬
uitur in carnem. Redit ad facta
carnalia: redit ad concupiscenciaᷤᷤ
scłares: ⁊ erunt illius hominis
peiora nouissima quã erant pͥma.
Sic gͦ habete lib̾um arbitͥumtut im¬
ploretis aupxilium. Non esti ᷤs in car¬
ne. Et hoc ex uirib ur̃is: Absit.

Expanded text:
dum jam exposui, non in hoc saeculo vivendum jam exposui, non in hoc saeculo vivendo, sed carnis concupiscentiis conseique audite ipsum, quaestionem sine ulla dubitatione solventem. Vivens utique in hoc corpore loquebatur: et tamen adjunxit, Vos autem non estis lae apparenti. Unusquisque in corde  in Spiritu: si tamen Spiritus Dei habitat in vobis. Non estis in carne, quia non facitis opera carnis consennem condelectamini legi Dei: et hoc est, Si tamen Spiritus Dei habitat in vobis. Nam si de spiritu vestro praesumitis, adhuc in carne estis. Si ergo non estis in carne, ut in Spiritu Dei sitis; tunc enim in carne non estis. Nam si recedat Spiritus Dei, pondere suo spiritus hominis revolvitur in carnem, redit ad facta carnalia, redit ad concupiscentias saeculares: et erunt illius hominis pejora novissima quam erant prima . Sic ergo habete liberum arbitrium, ut imploretis aune. » Et hoc ex viribus vestris? Absit!
Abbreviated transcription (Latin):
enim potest: ⁊ ñ attendert̃ non dẽ
homo eademq natura a dño dõ
uero ⁊ bono condita. Heri sapie¬
bat scd̾m carnem: hodie sapit
sanata ẽ natura. ⁊am qͣndui
eet prudencia illa carnis. om̃ino
legi di subiecta ẽẽ ñ posset. Sana
Qui aũ in carne sunt. idẽ qui in
carne confidunt. qui concupis¬
cencias suas secuntur: qui in his
habitant: qui eaꝵ uoluptatibus
oblectantur: qui in eaꝵ delectati¬
onib beatam felicemq uitam
constituunt: ipsi enim in carne¬
sunt: do placere ñ possunt. Nõ
enim sic dictum ẽ. qui aũ in car¬
ne st̃. d̾o placere ñ possunt: qua¬
si dict᷑um e̾e̾t. In hac uita cum
sint homines: do placere nõ pos
bant. s dolores quoq patientissi¬
me ꝑferebant: Placuerunt. s in
carne ñ fuerunt. Portabant car¬
nem: ñ portabant᷑ a carne. Iam
enim palitio dictum erat. tolle
grabbatum tuum. Qui gͦ in carne
sunt. quemadinodũ dixi quẽ admo¬

Expanded text:
enim potest: et non attenderunt non de enim potest: et non attenderunt non de homo, eademque natura a Domino Deo vero et bono condita, heri sapiebat secundum carnem, hodie sapit sanata est natura. Nam quamdiu esset prudentia illa carnis, omnino legi Dei subjecta esse non posset. QuaQui autem in carne sunt; id est, qui in carne confidunt, qui concupiscentias suas sequuntur, qui in his habitant, qui earum voluptatibus oblectantur, qui in earum delectationibus beatam felicemque vitam constituunt, ipsi sunt in carne; Deo placere non possunt. Non enim sic dictum est, Qui autem in carne sunt, Deo placere non possunt; quasi dictum esset, In hac vita cum sunt homines, Deo placere non possbant, sed dolores quoque patientissime perferebant? Placuerunt, sed in carne non fuerunt. Portabant carnem, non portabantur a carne. Jam enim paralytico dictum erat, Tolle grabatum tuum . Qui ergo in carne sunt, quemadmodum dixi, quemadmo
Abbreviated transcription (Latin):
catio recte ambulationi ñ ẽ subiecta.
neq enim potest. Pes potest. s clau¬
dicatio ñ potest. Tolle claudicati¬
onem. ⁊ uidebis rectam ambulatio¬
nemr: s q̃ndui claudicatio ẽ nõ po¬
test. Sic quandui prudencia carmᷤᷤ
ẽ ñ potest. Non sit prudencia car¬
nis: ⁊ homo potest. Qd̃ gͦ ait pruden¬
cia carnis mimica in dm: nol sic ac¬
ciꝑx. quasi inimica ista possit lede
dm. Resistendo inimica ẽ: ñ nocen¬
do. Illi aũ nocet. in quo ẽ. Pruden¬
cia carnis qr uicium ẽ. nature no¬
cet. in qua natura inẽ. Medicina
aũ ido inuenta ẽ: ut pellatur uiciũ
⁊ natura sanetur. Nenit gͦ saluator
adgenus humanum. nullũ sanum
hoc ꝓpterea dixi. qr maniches uolentes
aliam contͣ dm̃ inducere naturam
mali quasi de hoc apłi destimonio
errorem suum existimant aduiuari.
⁊ putant quasi naturalit̾ dicꝰtum.
qr dic̾tum ẽ ñ potest. inimica ẽ in
dm̃. legi enim di ñ ẽ subiec̾ta. neq

Expanded text:
catio rectae ambulationi non est subjecta, catio rectae ambulationi non est subjecta, nec enim potest. Pes potest, sed claudicatio non potest. Tolle claudicationem, et videbis rectam ambulationem. Quandiu claudicatio est, non potest, sic quandiu prudentia carnis est, non potest. Non sit prudentia carnis, et homo potest. Quod vero ait, « prudentia carnis inimica est Deo, non sic accipiendum, quasi inimica ista possit laedere Deum. Resistendo inimica est, non nocendo. Illi autia carnis: quia vitium naturae nocet, in qua natura inest. Medicina autem ideo inventa est, ut pellatur vitium, et sanetur natura. Venit ergo Salvator adHoc propterea dixit, quia Manichaei volentes aliam contra Deum inducere naturam mali, aliquantum de hoc Apostoli testimonio errorem suum existimant adjuvari, et putant quasi naturaliter dictum, quia dictum est, non potest, inimica est in Deum: Legi enim Dei non est subjecta, neque
Abbreviated transcription (Latin):
lib concupiscenciis consentire. Qͥd
sp̃u in mente: ⁊ concupiscenciis
carnis non obedire. Sic gͦ imple¬
tur in nobis lex: impletur in no¬
bis iusticia dei. Modo int̾im im¬
pletur post concupiscencias tuas
concupiscencia carnis egit in nobis
preteritorum peccatorum. siue in fa¬
ctis. siue in dictis. siue in cogitationi¬
b totum deletum sacro babtisma¬
te. Omnia debita sunt deleta. una
indulgencia. Restat gͦ cum carne
conflictus: quia deleta est iniquitaᷤᷤ.
sed manet infirmitas. Qui enim se¬
cundum carnem sunt. que carnis
sunt sapiunt. qui aũ scdm spiritum
que sunt spiritus. Prudencia enim
Icarnis mors ẽ: prudencia autem spi¬
Iricus. uita. ⁊ pax. Prudencia erim
Icarnis inimica in deum: legi enio
dei non est subiecta. neq enim po¬
cest. Quid est. neq enim potest
Non homo non potest. non anima
non potest. non deniq: ipsa caro.¬
creatura ñ potest: s prudencia
carnis ñ potest. uicium ñ potest.
ñ natura: quomͦ si diceres claudi¬

Expanded text:
ibus concupiscentiis consentire. Quidspiritu in mente, et concupiscentiis carnis non obedire. Sic ergo impletur in nobis lex, impletur in nobis justitia Dei. Modo interim impletur, Post concupiscentias tuas concupiscentia carnis egit in nobis praeteritorum peccatorum, sive in factis, sive in dictis, sive in cogitationibus; totum deletum est sacro Baptismate: omnia debita delevit una indulgentia. Restat ergo cum carne conflictus: quia deleta est iniquitas, sed manet infirmitas. cundum carnem sunt, quae carnis sunt sapiunt; qui autem secundum spiritum, quae sunt spiritus. Prudentia enim carnis mors est: prudentia autem spiritus vita et pax. Prudentia enim carnis inimica in Deum. Legi enim Dei non est subjecta: neque enim potest. Quid est, neque enim potest? Non homo non potest, non anima non potest, non denique ipsa carcreatura, non potest: sed prudencarnis non potest. Vitium non potest, sed natura, quomodo si diceres: Claudi
Abbreviated transcription (Latin):
Slegi in quo infirmabatur ꝑ carnẽ.
Lex enim iubebat. ⁊ ñ implebat: qui¬
a caro ubi ñ erat gr̃a inuictissime
resistebat. ⁊ lex infirmabatur per
carnem: qr lex spiritalis ẽ. ego aut̃
carnalis sum. Quomͦ gͦ lexmͥ opi¬
tularetur iubens ꝑ litteram: ⁊ nõ
dans gr̃am⁊ Infirmabatur itaq¬
ꝑ carnem. Os misit filium suum¬
in similitudinẽ carnis peccati. idẽ
ut eẽt caro uera caro. Et uñ simili¬
tudo carnis peccati: Quia de pec¬
cato morᷤᷤ ẽ utiq in om̃i carne pec¬
cati de qua dicit apłs. ut euacue¬
tur corpus peccati. Quia gͦ mors ẽ
in omni carne peccati. s utrumq
ibi ẽ ⁊ morᷤ ⁊ peccatum: in similitu¬

Expanded text:
 In quo infirmabatur per carnem. Lex enim jubebat, et non implebat; quia caro, ubi non erat gratia, invictissime resistebat. Et lex infirmabatur per carnem: quia lex spiritualis est; ego autem carnalis sum. Quomodo ergo lex mihi opitularetur jubens per litteram, et non dans gratiam? Infirmabatur per carnem. Quiin similitudinem carnis peccati? Id est, ut esset caro, vera caro. Et unde similitudo carnis peccati? Quia de peccato mors: mors est utique in omni carne peccati; de qua dicit Apostolus, Ut evacuaretur corpus peccati . Quia ergo mors est in omni carne peccati: sed utrumque ibi e
Abbreviated transcription (Latin):
mortuis uiuificabit ⁊ mortalia ũplicia¬
corpora ur̃a. Quid timetis. quid etiã
ꝓ ipsa carne solliciti estis: Capillus
capitis ur̃i ñ ꝑibit. Adam peccando
reddi dubitas. qui tale pignus tenes:

Expanded text:
mortuis, vivificabit et mortaliacorpora vestra, Quid timetis? Quid etiam pro ipsa carne solliciti estis? Capillus capitis vestri non peribit . Adam peccando reddi dubitas, qui tale pignus tenes?
Abbreviated transcription (Latin):
se fallat. hic non ẽ eius. Ecce adiu¬
nob inẽe cognoscimus. S quid de
illa carne mortali. quid de lege in
memb̾s repugnante legi mentis:
quid de illo gemitu. miser ego ho¬

Expanded text:
se fallat, hic non est ejus. Ecce adjunobis inesse cognoscimus: sed quid de illa carne mortali, quid de lege in membris repugnante legi mentis, quid de illo gemitu, Miser ego ho
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃m qui datiis ẽ nobis. Offendert̃ gͦ illi
in lapidẽ offensionis. ⁊ petrã scandali:
⁊ ait de illis. fr̃s bona uoluntaᷤ quidẽ
cordis mei ⁊ dep̃catio add̾m fit ꝓ ipsis:¬
¶ insalutẽ.
ep̃catur apłs ꝓnoncredentib ut cre ¶ex libͦ

Expanded text:
m qui datus est nobis . Offenderunt ergo illi in lapidem offensionis, et petram scandali. Et ait de illis: Fratres, bona voluntas quidem cordis mei, et deprecatio ad Deum pro illis in salutem. Deprecatur Aposto
Abbreviated transcription (Latin):
iscernit᷑ quidẽ ab oꝑib fides sicut
apłs dicit. iustificari hominẽ ꝑ fidem
sine oꝑib legis. Et st̃ oꝑa q̃uident᷑ bo
gis xp̃c ad iusticiã om̃i credenti. Ideo
noluit discernere ab oꝑe fidẽ: s ipsam
fidẽ dixit ẽẽ opus. Ipsa c̃ enĩ fides q̃ ꝑ
dilectionẽ oꝑatur. Nec dixit hec est

Expanded text:
iscernitur quidem ab operibus fides, sicut Apostolus dicit, justificari hominem per fidem, sine operibus legis . Et sunt opera quae videntur bongis Christus ad justitiam omni crnoluit discernere ab opere fidem, sed ipsam fidem dixit esse opus; ipsa enim est fides, quae per dilectionem operatur. Nec dixit, Hoc est
Abbreviated transcription (Latin):
Expone nobiᷤᷤ quã cõm̃des scienciã. quã
doleas inillis ñ ẽe ⁊ in nobiᷤ uelis esse.
Secutꝰ adiunxit:⁊ qd̾ clausũ posuerat.
aperuit. Quid ẽ zelum d̾ habent s ñ
scd̾m scienciã: Ignorances enĩ di iusti¬
ciã ⁊ suã uolentes constituere. iusticie
seamdẽ grãm maxime comm̃dantem.
De cuiꝰ cõm̃datione habebat iudeo ᷤ ini¬
mico ᷤᷤ uelut de legis littera p̃sumen¬
tes. ⁊ tanqͣm iusticiã suã diligentes
atq iactantes. De quib dicit. Cestimo¬
niũ ꝑhibeo illis. qr relũ di habent ẜ ñ
sod̾m scienciã. Et tanquã e diceret᷑.

Expanded text:
Expone nobis quam commendes scientiam, quam doleas in illis non esse, et in nobis velis esse. Secutus adjunxit, et quod clausum posuerat, aperuit. Quid est, Zelum Dei habent, sed non secundum scientiam? Ignorantes enim Dei justitiam, et suam volentes constitueeamdem maxime gratiam commendantem: de cujus commendatione habebat Judaeos inimicos, velut de Legis littera praesumentes, et tanquam justitiam suam diligentes atque jactantes; de quibus dicit: Testimonium perhibeo illis, quia zelum Dei habent, sed non secundum scientiam. Et tanquam ei dic
Abbreviated transcription (Latin):
gͦlacͥmis diluit. qd̾ ore negabat. s sa¬
luti fiebat. qd̾ corde tenebat: Cur lo¬
quens in corde suo uĩtatẽ. tã amaro
flecu punuit m̃daciũ qd̃ in ore deꝓist:
nisi qr magnã uidit eẽ ꝑniciẽ qd̾ corde

Expanded text:
ergo lacrimis diluit, quod ore negauerat, si saergo lacrimis diluit, quod ore negauerat, si saluti sufficiebat, quod corde credebat? cur loquens in corde suo ueritatem tam amaro fletu puniuit mendacium, quod ore depromsit, nisi quia magnam uidit esse pernicie
Abbreviated transcription (Latin):
nis. s nomine. ñ uita. ñ morib. Ne¬
mosentit. nisi qͥ exꝑtusẽ. Ergo in¬
tende: intuere qd audq. Uisuiuiere
ut. xp̃ianus: uis sequi uestigia dñi tui
Obicitur cibi. Erubesci : ⁊ erubescendo di
sticiam: s ꝑdidisti. ore confessio fit ad
salutẽ. Si gͦ uis ambulare uiã d̃i. etiã
inconspectu hominũ spera in d̾m: id¬
ẽ noli erubescere de spe tua. Quomͦ ui¬
uit in corde tuo. sic habitet in ore tuo:
qr ñ sine causa signũ suum ap̃c in fron
te nobi ᷤᷤ figi uoluit tanqͣm in sede pu¬
ũ dictum eet. corde credit᷑ adiusticiã.¬
ñ incassum ẽ additũ. ore aũ confessio
fit ad salutẽ. Nonne pene om̃s qͥ xp̃o
credebant. corde denuer̃t: Et tam̃ ore
ad salutẽ ñ confitendo ꝑiert̃. niss qui
penitencia reuirert̃. Qs ita uanescat.
ut existimet apłim petrũ hoc habuisse
incorde qd in ore. qͣndo xp̃m negauit:
Nempe in illa negatione intus iũtatẽ
cenebat:⁊ foris m̃daciũ ꝓferebat. Cur

Expanded text:
nis, sed nomine, non vita, non moribus. Nemo sentit nisi qui expertus est. Ergo intende, intuere quod audis. Vis vivere ut christianus? vis sequi vestigia Domini tui? Objiciatur tibi, erubescis, et erubescendo dimstitiam, sed perdidisti; ore confessio fit ad s es. Si vis ambulare viam Dei, etiam in conspectu hominum spera in Dominum, idest, noli erubescere de spe tua. Quo modo vivit in corde tuo, sic habitet in ore tuo: quia non sine caussa signum suum Christus in fronte 135 nobis figi voluit, tanquam in sede puum dictum esset, Corde creditur ad justitiam; incassum est additum, ore confessio fit ad salutem ? Nonne pene omnes qui Chrcredebant, corde tenuerunt; et tamen ore ad salutem non confitendo perierunt, nisi qui paenitentia reuixerunt? quis ita uanescat, ut existimet apostolum Petrum hoc habuisse in corde quod in ore, quando Christum negauit? nempe in illa negatione intus ueritatem tenebat et foras mendacium proferebat. cur
Abbreviated transcription (Latin):
resurrectio dñi ẽ. Nã mortuã esse
illã carnẽ in cruce passionis etiam
inimici eiꝰ credunt. s resurretisse ñ
credunt. Qd firmissime nos creden¬
tes. tanqͣm de petrȩ soliditate intu¬
em̃. Uñ certa spe adoptionẽ expecta¬
mꝰ redemptionẽ corpors nr̃i. qr hoc in

Expanded text:
rporis Domini est. Nam mortuam esse illam carnem in cruce passionis, etiam inimici ejus credunt, sed resurrexisse non credunt. Quod firmissime nos credentes, tanquam de petrae soliditate contuemur: unde certa spe adoptionem exspectamus redemptionem corporis nostri ; quia hoc in
Abbreviated transcription (Latin):
t̃. simplet᷑. Om̃is enim ꝑfectio in ip¬
ñ habet qd̃ possit ampliꝰ inuenire. s
habet in qͦ debeat ꝑmanere. Moyses
Non ait qͥfecerit eã uiuet in illa. ut
intelligaᷤᷤ legẽ hoc loco ꝓ ipsiᷤs oꝑib
positam. Qͥ aũ uiuebant in hiᷤ oꝑib:
timebant utiq ne si ñ ea fecissent. la¬
pidationẽ uel crucẽ. uł aliqͥd huius¬
modi paderent᷑. Ergo qͥ fecerit ea in¬
qͥt uiuet in illis. id ẽ habebit p̃muĩ
ne ista morte puniat᷑. Nongͦ apud
dm̃ cuiꝰ ex fide siqͥs in hac uita uirerit.
cũ hinc excesserit. tc̃ eũ magis habe¬
bit p̃sentissimũ p̃miũ. Non itaq
ex fideuiuit. qͥsquis p̃sencia q̃ uiden¬
t᷑ uelcupit uł timet. qr fides dĩ ad¬
inuisibilia ꝑtinet q̃ post dabunt᷑.
quando sine suo p̃mio relicta nonẽ. ut
qui fecerit ea. iuuat in illi ᷤ. Uñ ⁊ dicit.
om̃ino ñ iustificat᷑. nec illa seruat q̃
temporale habent p̃miũ. nec illa que
et̾num. Qui aũ in oꝑib legis iustificat᷑¬

Expanded text:
tur, sed impletur. Omnis enim perfectio in ipnon habet in quod possit amplius invenire, sed habet in quo debeat permanere. Moyses ivet in ea; ut intelligas Legem in hoc loco pro ipsis operibus positam. Qui autem vivebant in his operibus, timebant utique ne, si non ea fecissent, lapidationem, vel crucem, vel aliquid hujusmodi paterentur. Ergo qui fecerit ea, inquit, vivet in illis; id est, habebit praemium, ne ista morte puniatur. Non ergo apud Deum, cujus ex fide si quis in hac vita vixerit, cum hinc excesserit, tunc eum magis habebit praesentissimum praemium. Non itaque ex fide vivit, quisquis praesentia quae videntur, vel cupit, vel timet; qinvisibilia pertinet, quae post dabuntur. quando sine suo praemio relicta non est, ut qui fecerit eam, vivat in illa. Unde et omnino non justificatur, nec illa servat quae temporale habent praemium, nec illa quae aeternum; qui vero in operibus legis justificat
Abbreviated transcription (Latin):
Seddũ ꝑegͥnam᷑ adño. ⁊ ꝑfidẽ abulamꝰ
ñ ꝑspecieor: posteriora ap̃s. hocẽ eiꝰ car¬
nẽ ꝑipsam fidẽ uidere debemꝰ. id ẽ in so¬
lido fidei fundam̃to stantes. qd signisi¬
cat petra: ⁊ eã detali iustissima specula
intuentes in catholica scilicet eccłia deqͥ
dictum ẽ. ⁊ suꝑhanc petrã edificabo erde¬
siã meã. Tanto enĩ cercuis diligimꝰ. quã
uidere desideramꝰ faciem &ͥ: q̃nto in po
steriorib eius agnoscimꝰ. quantũ nos
surrectionis eiꝰ saluo ᷤᷤ facit atq uistificat
Sienĩ credideris inqͥt incorde tuo qr illũ
d̾s suscitauit a mortuis. saluus ersse.
iterum. Qui traditus est ꝓpt̃ delicta¬

Expanded text:
 fidem ambulamus, non per speciem , posteriora Christi, hoc est carnem, per ipsam fidem videre debemus, id est in solido fidei fundamento stantes, quod significat petra; et eam de tali tutissima specula intuentes, in catholica scilicet Ecclesia, de qua dictum est, Et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam . Tanto enim certius diligimus, quam videre desideramus faciem Christi, quanto in posterioribus ejus agnoscimus quantum nos surrectionis ejus salvos facit, atque justificat, Si enim credideris, inquit, in corde tuo, quia Deus illum suscitavit a mortuis, salvus eris : et iterum, Qui traditus est, i
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ se factã naturalit̃ sentit. ⁊ recte ui¬
uendo eiꝰ ĩpleat uoluntatẽ. nulla fide
passionis xͥ ⁊ resurrectioniᷤ ĩbutaꝵ
Qd̾ si fieri potuit. aut pocest. hoc ⁊ ego
de lege quã accepit gens una uideoꝵ.
qͣnto uistiꝰ dicit᷑ delege natir. quã
accepit uniũsũ genꝰ humanũ: Si ꝑ

Expanded text:
et se factam naturaliter sentit et recte uiet se factam naturaliter sentit et recte uiuendo eius inpleat uoluntatcm nulla fide passionis Christi et resurrectionis imbuta? quod si fieri potuit aut potest, hoc et ego de lege quam accepit gens una ludaeorum, quanto iustius dicitur de lege naturae. quam accepit uniuersum genus humanum: \'si per
Abbreviated transcription (Latin):
neriᷤ erilliꝰ unius p̃uaricators carne ꝓcreat
si potest s sufficere ad ĩplendã legẽ ꝑficiendãq
iusticiã: de p̃mio debet ẽe secura. hocẽde
uita et̾na: etiã si inaliquagente aut in¬
aliqͦ suꝑior cempore fides eã latuit san¬
det merrede iusticie: si esꝰ ñẽ amnũciatũ
sac̾mentũ diuinitatis: humanitatisᷤ xp̃s
qd̾ manifestatũ ẽ in carne. Quomͦ enĩ cre
derent qd̾ ñ audiert̃ : Aitt quomͦ auditat
sine p̃dicante: Fides enĩ ex auditu si¬
S dico ingͥt. Nũqͥd ñ audiert̃: Inomnẽ c̃tat¬
t̾rã exiuit sonꝰ eoꝵ: unfines orbi c̃re
ũba eoꝵ. S anquã hoc inciꝑet fieri.
anteqͣm deniq usq adfineꝰ totiꝰ orbis
sunt adhucultime gentes licet ut
ꝑhibet᷑ paucissime qͥb hocñdũ fue¬
rit p̃dicatũ: qͥd faciat humana na¬
tura. uel qͥd fecit. q̃uel añ ñ audierat
hoc futurũ. uł adhucũ compit factũ
nͥ credendo indm qͥfecit clũ ⁊ t̾rã. ⁊ q̃

Expanded text:
toris carne procreata, si potest sibi sufficere ad inplendam legem perficiendamque iustitiam, de praemio debet esse secura, hoc est de uita aeterna, etiamsi in aliqua gente aut aliquo superiore tempore fides eam latuit sandet mercede iustitiae, si eis non est annuntiatum sacramentum diuinitatis et humanitatis Christi, quod manifestatum derent quod non audierunt? aut quomodo audirent sine praedicante? Fides enim ex auditu, sid non audierunt? inomnem terramexiit sonus eorujn et in fines orbis terrae uerba eorum. sed antequam hoc inciperet fieri, antequam denique usque ad fines totius orbis sunt adhuc ultimae gentes, licet ut perhibetur paucissimae, quibus hoc nondum fuerit praedicatumquid faciat humana natura uel quid fecit, quae uel ante non audierat hoc futurum uel adhuc non comperit factum nisi credendo in deum, qui fecit caelum et terram, a quo
Abbreviated transcription (Latin):
Xp̃c humilis int̾ra iacebat: in cȩliᷤᷤ quidẽ
⁊ ipse erat: leuata illo carne fua amor
ris. Ergo ille iacebat. qr humilitatem
p̃ferebat: ille offendebat. qr ñ uidebat.
Et totũ boc ñ uidere indeerat: De cumo¬

Expanded text:
 humilis in terra jacebat: in coelis quidem et ipse erat, levata illo carne sua a morris? Ergo ille jacebat, quia humilitatem praeferebat: ille offendebat, quia non videbat. Et totum hoc non videre, unde erat? De tumo
Abbreviated transcription (Latin):
Suam uͦ iusticiam dicit eos uolente ᷤs consti¬
tuere q̃iusticia ẽ exlege. ñ qr lex ab ipsis ẽ
constituta: s in lege q̃ er d̾o ẽ suã iusticiã
constituerant q̃ndo eadẽ legẽ siuiᷤᷤ uiri¬
b seimplere posse credebant. Ignorantes
d iusticiã ñ qua iusticia d̾s iustissẽ. s
q̃ uisticia ẽ homini exdo. Ignorantes
enĩ dĩ iusticiã. ⁊ suã uolentes constituere
iusticiȩ dĩ ñ st̃ subiect. Que sit ãu iusticia
di. de qua hicloquit᷑. consequent̃ aꝑit ad¬
uingens. finis enĩ legiᷤ xp̃c ad iusticiao
om̃ credenti. Hanc itaq iusticiã diñ in
p̃ceptolegis qͦtimor incurrit᷑. s inadiutorio

Expanded text:
Suam vero justitiam dicit eos volentes constituere, quae justitia est ex lege; non quia lex ab ipsis est constituta, sed in lege quae ex Deo est, suam justitiam constituerant, quando eamdem legem suis viribus se implere posse credebant: ignorantes Dei justitiam, non qua justitia Deus justus est, sed quae justitia est homini ex Deo. Et ut snim dei iustitiae et suam uolentes constituere iustitiae dei non sunt subiecti. quae sit autem iustitia dei de qua hic loquitur consequenter aperit adiungens: finis enim legis Christus ad iustitiae omni credenti. hanc itaque iustitiae dei non in praecepto legis, quo timor incutitur, sed in adiutorio
Abbreviated transcription (Latin):
he qui ẽ sp̃c di. cuiꝰ particeps factuᷤ he¬
apłs iudeos arguens dicit. Ignorantes
di uisticiã ⁊ suã uolentes constituere.
idẽ tanqͣm ases partao. Contra quales
dicit. Quid enĩ habes qd̾ñ accepisti:
gnorantes d̾i iusticiã ⁊ suã uolentes

Expanded text:
e qui est spiritus Dei, cujus particeps factus EApostolus, Judaeos arguens dicit: Ignorantes enim Dei justitiam et suam volentes constituere, id est, tanquam a se sibi paratam. Contra quales dicit: Quid enim habes quod non accepisti ? Ignorantes enim Dei justitiam et suam volentes
Abbreviated transcription (Latin):
lateret qͥd peccato ꝑiusticiã deb̾etur.
Si nemo: qͥd gr̃a largiret᷑. Ut gͦ in hac
difficillima q̃stione ũbis potiꝰ utam
apħ: uolens d̾s ostendere irã. ⁊ demon¬
strare potenciã suam. attulit in multa

Expanded text:
lateret quid peccato per justitiam debeatur; si nemo, quid gratia largiretur? Ut ergo in hac difficillima quaestione verbis potius utamur Apostoli: Volens Deus ostendere iram, et demonstrare potentiam suam, attu
Abbreviated transcription (Latin):
credenda moueat᷑: ñ sͥ sufficit nisi ꝑ
gram d̾s opitulet᷑: dicente ipsodño cũ de
ñ credentib loqueret᷑. Nemo uenit ad
me. nͥ ei datum fuerit a patre.Opt hoc
ꝓillis oraret ut crederent. lit enĩ fr̃s.
bona uolunta ᷤᷤ quidẽ cordiᷤ mei. ⁊ dep̃¬
catio apud dm ꝓillis in salutẽ. Testi¬

Expanded text:
it, nisi per gratiam deus opituletur, dicente ipso domino, cum de non credentibus loqueretur: Nemo uenit ad me. nisi ei datum fuerit a patre, propterillis etiam oraret, ut crederent; ait enim: Fratres, bona uoluntas quidem cordis mei et deprecatio ad deum fit pro illis in salutem;
Abbreviated transcription (Latin):
rc̃millũ ⁊ fracti st̃. Et creuit lapi. ⁊ factꝰ
ẽ mons magnꝰ. Et qͥd ait scͥpturar Quicũ¬
q offenderit in lapidẽ istuo: conquassa¬
bit᷑. Et suꝑ quẽ uenerit lapis iste. conteret
eũ. Discernenda st̃ũba. Offendentẽ dixit
conquassari. suꝑ quẽ aũ uenerit. conders.

Expanded text:
illum, et fracti sunt. Sed crevit lapis, et factus est mons magnus ; et quid ait Scriptura? Quicumque offenderit in lapidem istum, conquassabitur; et super quem venerit lapis iste, conteret eum . Discernenda sunt verba: offendentem dixit conquassari; super quem autem venerit, conteri.
Abbreviated transcription (Latin):
scienciã: Quã enĩ tu cõm̃das utilem
scienciã: Numqͥdillã q̃ cũ sola fuerit
inflat: q̃ nis comitata fuerit carita¬
te. ñ edificat: Non utiq ipsã. s illam
scienciã comitẽ caritatis. magistram
humilitatis Uide si ipsa c̃. Zelũ inqͥt
d̾ habent: s ñ scd̃m scienciã. Exponat
quã dicat scienciã Ignorantes enĩ d̾¬

Expanded text:
scientiam?» Quam enim tu commendas utilem scientiam? numquid illam quae cum sola fuerit inflat; quae nisi comitata fuerit charitate, non aedificat ? Non utique ipsam; sed illam scientiam comitem charitatis, magistram humilitatis. Vide si ipsa est: «Zelum,» inquit, «Dei habent, sed non secundum scientiam.» Exponat quam dicat scientia
Abbreviated transcription (Latin):
qͥuenit querere ⁊ saluare qͦd ꝑierat. Sre¬
dere in eũ qͥdirit. sine me nichil potestiᷤ
facere. S hanc fidem ñ app̃hendit qͥ igno¬
rans di iusticiã . qua iustificat᷑ impiꝰ. su¬
ã uult constituere qua conuncat᷑ suꝑbꝰ.
Talia enĩ sentientes sua elatione obduran

Expanded text:
venit quaerere et salvare quod perierat; credere in eum qui dixit, Sine me nihil potestis facere . Sed hanc fidem non apprehendit, qui ignorans Dei justitiam, qua justificatur impius, suam vult constituere, qua convincatur superbus. Talia enim sentientes sua elatione obduran
Abbreviated transcription (Latin):
sticiã. ⁊ suã uolentes constituere. uesti¬
ciȩ di ñ st̃ subiecti. Gloriantes inquit
tanquã de oꝑib. excludunt a se gr̃ao.
⁊ tanquã desanitate sua falsa p̃i.t¬
intes. respuunt mediciã. Contra ales
enim ⁊ dñs dixerat. Nonueni uocare
uistos. s peccatores in penitenciã. Non

Expanded text:
stitiam, et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti . Gloriantes, inquit, tanquam de operibus, excludunt a se gratiam; et tanquam de sanitate sua falsa praesumentes respuunt medicinam. Contra tales enim et Dominus dixerat: Non veni vocare justos, sed peccatores in poenitentiam;
Abbreviated transcription (Latin):
eccłiam potest nolens: accedere ad¬
h. altare potest nolens: acciꝑe sacram̃¬
tũ pocest nolens: credere ñ potest nͥ
uolens. Si corpore crederetur. fieret
in nolentib. S ñ corpore credit᷑. Apłm
audi. Corde credit᷑ ad iusticiã. Et qͥd
sequit᷑᷑ Ore aũ confessiofit ad salu¬
tẽ. De radice cordiᷤ surgit ista confes¬
sio. Aliqndo audis confitentẽ: ⁊ nes¬
cis credentẽ. S nec debes uocare con-¬
fitentẽ: quẽ iudica ᷤ ñ credentẽ. Hoc
ẽ enĩ confideri: dicere qd̾ habes in
corde. Si aũ in corde aliud habes. ali¬
ud dicis: loqueris. ñ confiteris. Inci¬

Expanded text:
ecclesiam potest nolens, accedere ad altare potest nolens, accipere Sacramentum potest nolens: credere non potest nisi volens. Si corpore crederetur, fieret in nolentibus: sed non corpore creditur. Apostolum audi: Corde creditur ad justitiam. Et quid sequitur? Ore autem confessio fit ad salutem . De radice cordis surgit ista confessio. Aliquando audis confitentem, et nescis credentem. Sed nec debes vocare confitentem, quem judicas non credentem. Hoc est enim confiteri, dicere quod habes in corde: si autem aliud in corde habes, aliud dicis; loqueris, non confiteris. C
Abbreviated transcription (Latin):
ate: ĩpediꝰ ce. Si tuedifica. ruinã edifi¬
cas. Nisi dñs edificauerit domũ:. inua¬
nũ laborauert̃ qͥ edificant. Noligͦ uel¬
le habere tuã iusticiam. Ignorantes¬
enĩ d iusticiaoi. ⁊ suã uolentes consti¬
tuere: iusticiȩ d̾i ñ st̃ subiecti. Nols
putare qr xp̃ianꝰ uocaris. ido te ñ pos¬
se offendere in lapidẽ offensioni: Cuiꝰssex se¬
gr̃am denega ᷤᷤ: in ipsum offendiᷤs. Minꝰ mo
r Ad̾otͥ sit: cua ñ sit. Sacerdotes inqͥt tus
induant᷑ iusticiã. Uestis accipit᷑. ñ cũ
ra ut ĩpetres. crede ut impetreᷤ. Qͥ inuo¬

Expanded text:
te, impedis te: si tu te aedificas, ruinam aedificas. Nisi Dominus aedificaverit domum, in vanum laboraverunt qui aedificant eam . Noli ergo velle habere justitiam suam volentes constituere justitiae, Dei non sunt subjecti . Noli putare quia christianus vocaris, ideo te non posse offendere in lapidem offensionis. Cujus gratiae derogas, in ipsum offendis. Minus a Deo tibi sit; non tua sit. Sacerdotes tui, inquit, induantur justitiam . Vestis accipitur, non cum ra ut impetres, crede ut impetres. Qu
Abbreviated transcription (Latin):
qr ipse quoq ppłs gentiũ sp̃icalit̃ ẽ in
filiis abrahȩ. ac ꝑ hoc recte dicit᷑ isrł:
ꝓpterea sequit᷑. ⁊ dicit. Et congregabun¬
tͣ filii uide. ⁊ filii isrł in idipsũ: ⁊ ponent
s pͥncipatũ unũ. ⁊ ascendent a t̾ra. Hoc
si adhuc uelimꝰ exponere: eloquii ꝓphi¬
ci obtundet᷑ sapor. Recolat᷑ tam̃ lapis
ille angularis. ⁊ duo parietes unus ex
iudeis. alt̃ ex gentib: ille nomine filioꝵ
uida. iste nomine filioꝵ isrł: eidẽ uns
pͥncipatui suo in idipsũ innitentes.: ⁊
ascendentes agnoscant᷑ at̃ra. Isayaᷤᷤ aũ

Expanded text:
quia ipse quoque populus Gentium spiritualiter est in filiis Abrahae, ac per hoc recte dicitur Israel, propterea sequitur, et dicit: Et congregabuntur filii Juda et filii Israel in idipsum, et ponent sibimet principatum unum, et ascendent a terra . Hoc si adhuc velimus exponere, eloquin prophetici obtundetur sapor. Recolatur tamen lapis ille angularis, et duo illi parietes, unus ex Judaeis, alter ex Gentibus ; ille nomine filiorum Juda, iste nomine filiorum Israel, eidem uni principatui suo in idipsum innitentes, et ascendentes agnoscantur a terra. Istos autem
Abbreviated transcription (Latin):
lapidẽ offensionis ⁊ petrã scandali. ⁊ qͥ
crediderit in eũ. ñ confundet᷑. Qui enĩ¬
incũ crediderit. ñ habebit suã iusticiã
q̃ ex lege ẽ. qͣmuis sit bona lex. sz implebit
ipsã legeo ñ sua iusticia s dataex do Ita
enĩ ñ confundet᷑. Caritaᷤ enĩ legi ᷤ ple¬

Expanded text:
offensionis, et petram scandali; et qui crediderit in eum, non confundetur . Qui enim crediderit in eum, non habebit suam justitiam, quae ex lege est, quamvis sit bona lex; sed implebit ipsam legem, non sua justitia, sed data ex Deo. Ita enim non confundetur. Charitas enim est
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ credideris incorde tuo qr illũ suscitauit
d̾s amortui. saliuis eris. Intantũ uistꝰ.
inq̃ntũ saluus. Phancenĩ fidẽ credi¬
mꝰ qd̃ etiã nos d̾s amortuis excitet inte¬
rĩ spũ: ut in nouitate eiꝰ gr̃e temꝑant̃.
⁊ iuste ⁊ pie uiuamꝰ in hoc scło:pꝰ etiã
carne nr̃a adĩmortalitatẽ resurrect᷑a.¬

Expanded text:
 credideris in corde tuo, quia deus illum suscitauit a mortuis, sauus eris. in tantum iustus, in quantum saluus. per hanc enim fidem credimus, quod etiam nos deus a mortuis excitet: interim spiritu, ut in nouitate eius gratiae temperanter et iuste et pie uiuamus in hoc saeculo, post etiam carne nostra a.l inmortalitatem resurrect
Abbreviated transcription (Latin):
Sic iuos inqͥt babtisma saluoᷤsᷤ facits iõ
carnis depositio sordiũ: sed conscien¬
ciȩ bonȩ int̾rogatio. Hocẽ ũbum fides
ꝗd̾ p̃dicamꝰ. Qͦ sine dubio ut munda
pe nobiscũ intis. cũ patre agricola.
croaquȩ in ũbo. Mundatio gͥ nequa¬
quã fluxo ⁊ labili tͥbueret᷑ elem̃to. nͥ
addetur in ũbo. Hoc ũbum fidei tan¬
Itũ ualet in eccłia di ut ꝑ ipsã credentẽ.
offerentẽ. bndicentẽ. cinguentẽ. etiã
tantillũ infantẽ mundit: qͣmuiᷤ ñdũ¬

Expanded text:
Sic et vos, inquit, Baptisma salvos facit; non carnis depositio sordium, sed conscientiae bonae interrogatio . Hoc est verbum fidei quod praedicamus: quo sine dubio ut mundarpe nobiscum vitis, cum Patre agricola, cro aquae in verbo . Mundatio igitur nequaquam fluxo et labili tribueretur elemento, nisi adderetur, in verbo. Hoc verbum fidei tantum valet in Ecclesia Dei, ut per ipsum credentem, offerentem, bene dicentem, tingentem, etiam tantillu
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm ẽ necessaria: s ut nota ᷤᷤ faceret
diuicias głȩ sue inuasa miscd̾ie: ne
sein bonis oꝑib tanqͣm de ꝓpriss ex¬
tollerent uirib: s humilit̃ intelli¬
gerent . nͥ illis d̾ gr̃a ñdebita s gͣtui¬
ta subueniret. id fuisse reddendum
meritis sui s. qd̾ aliis in eadẽ massa
redditũ cernerent. Cederi aũ homi¬
nes ad istã societatẽ ñ ꝑtinentes. qͦrũ
tam̃ ⁊ animã ⁊ corpꝰ di bonita ᷤ oꝑata
ẽ ⁊ qͥcqͥd habet ipsa natura p̃ter ui¬
ciũ qd̾ eidem inflixit suꝑbientiᷤᷤ uo¬
luntatis audacia: ꝓpt̃ hoc ad̾o p̃scisex lil¬
ende creati st̃. ut in his ostenderet ad¬
lib̾um desertoris arbitͥum sine sua uideo¬
grã qͥd ualeret: ⁊in eoꝵ iustiᷤ ⁊ debi-¬
cretione discreta. qͥd s collatum ẽet s̃ cont̃
ad discerent : ut om̃e ꝰ obstruat᷑: ⁊ qͥ uiliar¬

Expanded text:
 sed ut notas faceret diuitias gloriae suae inuasa misericordiae, ae se ia bonis operibus tamquam de propriis extollerent uiribus m, sed humiliter intellegerent, nisi illis dei gratia non debita sed gratuita subumeritis suis quod aliis in eadem massa redditum cernerent: caeteri autem homines ad istam societatem non pertinentes, quorum tamen et animam et corpus Dei bonitas operata est, et quidquid habet ipsa natura praeter vitium, quod eidem inflixit superbientis voluntatis audacia, propter hoc a Deo praesciente creati sunt, ut in his ostenderet liberum desertoris arbitrium sine sua gratia quid ualeret, et in eorum iustis et debicretione discreta, quid sibi conlatum esset, addiscerent, ut omne os obstruatur et, qui glo
Abbreviated transcription (Latin):
uasa ire q̃ ꝑfecta st̃ in ꝑditionẽ. ⁊ ut
notas faceret diuicias głe sue in uasa
misedie. Ecce etiã ratio reddita ẽ honui
quanta debuit homini. Sitam̃ uel¬
si ista capit. qui ꝓ sui arbitrii liberca¬
te intantȩ insirmitatiᷤ seruitute con-¬
tendit: ecce dicte sunt cause. Tu gͦqͥs
es qͥ respondea ᷤ d̾o: Siuolens ds osten¬
dere irã ⁊ demonstrare potenciã suã.
qd i malis bnut optimꝰ possit: mali s plici
dũtarat ñ conditione diuina s uici¬
ata uoluntatisᷤ iniquitate natura. q̃ .
ad̾o condicore condita ẽ bona: atcu¬
lit in multa patiencia uasa ire ꝑfe

Expanded text:
perfecta sunt in perditionem, et ut notas faceret diuitias gloriae suae in uasa misericordiae, ecce etiam ratio reddita est homini, quanta debuit homini — si tamen uel istam capit, qui pro sui arbitrii libertate in tantae infirmitatis seruitute contendit —, ecce dictae sunt causae. tu ergo quis es, qui respondeas deo, si uolens deus ostendere iram et demonstrare potentiam suam, quod et malis bene uti optimus possit, malis dum taxat non condicione diuina sed uitiata uoluntatis iniquitate natura, quae a deo conditore condita est bona, pertulit in multa patientia uasa irae
Abbreviated transcription (Latin):
illis mͥ demonstrauit circa quo s ñ ha¬
buit. Nisi enĩ debidor suspendat᷑: mi¬
nu ᷤᷤ gr̃a ᷤᷤ agit. cui debitum relaratur.
miscd̾ia. Hunc humiliat. ⁊ hunc er¬
altat. Hunc humiliat potestate: il¬
lũ exaltat miscd̾ia. Si enĩ ds uolens
ostendere iram ⁊ demonstrare poten¬
ciã suam attulit in multa patiencia

Expanded text:
illis mihi demonstravit circa quos non habuit. Nisi enim debitor suspendatur, minus agit gratias cui debitum relaxatur. misericordia. Hunc humiliat; et hunc exaltat : hunc humiliat potestate; illum exaltat misericordia. Si enim Deus volens ostendere iram, et demonstrare potentiam suam, attuli
Abbreviated transcription (Latin):
iureᷤᷤ. neq ꝑ litterã ipsiꝰ legiᷤ qd̾ fieriñ
potest. s ꝑfidẽ concilianᷤ iustificatio¬
nẽ ꝑueniat ⁊ faciat. ⁊ uiuat inea. Opꝰ
enĩ qd̃ qͥ fecerit uiuet in ea. ñ fit nͥ aui¬
stificato. Iustificatio aũ ex fide impe¬
trat᷑. de qua scͥptuo ẽ. Ne dixeri in cor¬
de tuo qͥs ascendit in celũ. hoc ẽ xp̃o

Expanded text:
er litteram ipsius legis, quod fieri non potest, sed per fidem concilians iustificatorem perueniat et faciat et uiuat in ea. opus enim, quod qui fecerit uiuet in eo, non fit nisi a iustificato. iustificatio autem ex fide inpetratur, de qua scriptum est: ne dixeris in corde tuo: quis ascendit i n caelum? h
Abbreviated transcription (Latin):
Quicũq illũ fide expectant: cũ ue sser se¬
nerit. gaudeb̾t. Qsine fide st̃ cum mon¬
uenerit qd̾ nunc ñ uident. erubescent.
Et confusioilla ñerit uniꝰ diei ⁊ tran eui¬
siet. quomͦ solent confundi qͥ inueni i¬
unt᷑ in aliqua culpa ⁊ es insultatur
ab hominib. Confusioilla traducet
confuso ᷤ ad sinistͣm: ut audiant. ite
in ignẽ et̃nũ. qͥ paratꝰ ẽ diabolo ⁊ an¬
fundam᷑ cũ uenerit. fr̃s. uoluntas
ꝓnolentib credere: nisi ut ds oꝑet᷑
ait. fr̃s. bona uolunta ᷤ quidẽ cordis
Orat ꝓñcredentib. Qͥd. nͥ ut credant:
Non enĩ alit̃ consecunt᷑ salutẽ. Sigͦ fides
orantiũ di p̃uenit gr̃am. nunqͣd eoꝵ
fides ꝓ quib orat᷑ ut credant dip̃uenit
gr̃am. qͣndo quidẽ hoc ꝓeiᷤs orat᷑ ut ñ¬

Expanded text:
Quicumque illum fide exspectant, cum venerit gaudebunt: qui sine fide sunt, cum venerit quod nunc non vident, erubescent. Et confusio illa non erit unius diei et transiet, quomodo solent confundi qui inveniuntur in aliqua culpa, et eis insultatur ab hominibus. Confusio illa traducet confusos ad sinistram, ut audiant, Ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et anfundamur cum venernolentibus credere, nisi ut Deus in iait: Fratres, bona voluntas quidem cordis Orat pro non credentibus, quid, nisi ut credant? Non enim aliter consequuntur salutem. Si ergo fides orantium Dei praevenit gratiam; numquid eorum fides, pro quibus oratur ut credant, Dei praevenit gratiam? Quandoquidem hoc
Abbreviated transcription (Latin):
peccaturos. ut et̃no ẽent igne dãpnandi.
sine dubitatione p̃sciuit. Qmuis enĩ pec¬
cata ñ fecerit. naturas tam̃ ipsa ᷤ q̃ ꝑ se¬
ipsas sine dubio bonȩ st̃. quib tam̃ ex
arbitͥo uoluntatis futura ẽent uicia pac¬
catoꝵ.⁊ in multis talia quib e̾ent et̃ne
penȩ reddende: qͥs nͥ ds creauit: Quare.
nͥ qr uoluit: Quare aũ uoluerit: ohomo
tu quis es qͥ respondeas do: Numqͥd di¬
cet figm̃tum ei qui se fucit. quare sic me
fecisti:. In ñ habet potestatem figulus

Expanded text:
peccaturos, ut aeterno essent igne damnandi, sine dubitatione praescivit? Quamvis enim peccata non fecerit, naturas tamen ipsas, quae per seipsas sine dubio bonae sunt, quibus tamen ex arbitrio voluntatis futura essent vitia peccatorum, et in multis talia quibus esset aeterna poena reddenda, quis nisi Deus creavit? Quare, nisi quia voluit? quare autem voluerit, o homo, tu quis es qui respondeas Deo? Numquid dicit figmentum eum ei qui se finxit, Quare sic me fecisti? Annon h
Abbreviated transcription (Latin):
nit. uc habere aliqua merita ma¬
tam circa me exhibuit miscdiaos ini
micis meis mͥ demonstrauit. Relic¬
tis comparet secollectꝰ. ⁊ repulsiᷤ e¬
lectus. Comparet se uasis ire uasmi
aliuduas in honorẽ. aliud incontume¬
liã. Qͥdẽ demonstrauit mͥ inimici ᷤ
meis: Si enĩ uolens d̾s ostendere

Expanded text:
nit. ut habere aliqua meritanit. ut habere aliqua meritatam circa me exhibuerit misericordiam, micis meis mihi demonstravit. Relictis comparet se collectus, et repulsis electus: comparet se vasis irae vas maliud vas in honorem, aliud in contumeliam. Quid est, demonstravit mihi in inimicis meis? Si enim Deus
Abbreviated transcription (Latin):
tudine in compabilz plures sint. qua
quoᷤᷤ in sui regni gl̾am filios ꝓmissi¬
onis p̃destinare dignatus ẽ: ut ctiã
ipsa reicctoꝵ multitudine ostendet᷑
quã nulliꝰ mom̃ti sit apud dm us¬
tũ qͣntalibet numerosita ᷤᷤ iustissime
dampnatoꝵ. atq ut hinc qͦq intelli¬
gant qui ex ipsa dampnatione re-¬
dimunt᷑ hoc fuisse debitum masse
illi uniũse qd̾ tã magne parti eius
redditũ cernerent. ñ solum in ei ᷤ qͥ
originali peccato multa addunt ma¬
le uoluntatis arbitrio: uerũ etiam
intã multis pariuilis. qui tantũmͦ si
uincło peccato originalis obstͥcti si¬
ne gr̃a mediatoris ex hac luce rapi¬
unt᷑. Cota qͥppe ista massa uistȩ
dampnationis reciperet meritum:
nͥ ex ea faceret ñ solum uistꝰ. s etiã
misericors figulus alia uasa in ho¬
norem scd̾m gr̃am ñ scdm debitũ: dũ
⁊ paruuliᷤᷤ subuenit quoꝵ nulla
merita dici possunt. ⁊ maiores p̃ue¬

Expanded text:
tudine incomparabili plures sint eis, tudine incomparabili plures sint eis, quos in sui regni gloriam filios promissionis praedestinare dignatus est, ut etiam ipsa reiectorum multitudine ostenderetur, quam nullius momenti sit apud deum iustum quantalibet numerositas iustissime damnatorum. atque ut hinc quoque intellegant, qui ex ipsa damnatione redimuntur. hoc fuisse debitum massae illi uniuersae, quod tam magnae parti eius redditum cernerent non solum in eis. qui originali peccato multa addunt malae uoluntatis arbitrio. uerum etiam in tam multis paruulis, qui tantum modo uinculo peccati originalis obstricti sine gratia mediatoris ex hac luce rapiuntur. tota quippe ista massa lustae damnationis reciperet debitum. nisi ei ea faceret non solum iustus sed etiam misericors figulus alia uasa in honorem secundum gratiam non secundum debitum, dum et paruulis subuenit. quorum nulla merita dici possunt, et maiores praeue
Abbreviated transcription (Latin):
illa tenera etate finientes. in et̃nam
ro discernant᷑ arbitrio ab illis infantib
qui fine hac gr̃a in ipsuis masse damp¬
tatione moriunt᷑. Si aũ hii soli crearen¬
tur exadam. qui ẽent ꝑ gr̃am recrean¬
di ⁊ p̃terillos qui in dei filios ad optan¬
tur. null alii homines nascerent᷑: la¬
teret beneficiũ qd̾ donaret᷑ indignis.
q nullis ex eadẽ dampnabili stirpe
uenientib debitum suppliciũ reddere¬
tur. Cum uͦ attulit in multa patiencia
uasa ire q̃ ꝑfecta st̃ in ꝑditionẽ: ñso¬
lum ostendit iram. ⁊ demonstrauit po-¬
tenciam suã. redibendo undictam.:⁊
b̾n utendo malis: s etiam nota ᷤᷤ fecit
enim quid sͥ p̃stetur discit gratis iusti¬
ficatis: dum ñ merito suo s gła largissi¬
me di miscd̾ie discernit᷑ adampnato: cũ
qͦ eadem iusticia fuerat ⁊ ipse dampnandꝰ.¬
̃ ẽ ã multos aũ creando nasci uoluit qͦs ad
suam gr̃am ñ ꝑtinere p̃sciuit: ut multi¬

Expanded text:
illa tenera aetate finientes, in aeternailla tenera aetate finientes, in aeternaro discernuntur arbitrio ab aliis infantibus, qui sine hac gratia in ipsius massae damnatione moriuntur. Si autem hi soli crearentur ex Adam, qui essent per gratiam recreandi, et praeter illos, qui in Dei filios adoptantur, nulli alii homines nascerentur, lateret beneficium, quod donaretur indignis. Quia nullis ex eadem damnabili stirpe venientibus debitum supplicium redderetur, cum vero « attulit in multa patientia vasa irae, quae perfecta sunt in perditione, » non solum ostendit iram et demonstravit potentiam suam redhibendo vindictam et bene utendo malis, sed etiam « notas fecit enim quid sibi praestetur discit gratis justificatus, dum non suo merito, sed gloria largissime Dei misericordiae discernitur a damnato cum quo eadem iustitia, fuerat et ipse damnandus. Tam multos autem oreando nasci uoluit, quos ad suam gratiam non pertinere praesciuit. ut multi
Abbreviated transcription (Latin):
ex eadem massa facere aliud uas in ho¬
norẽ aliud in contumeliã. Merito aũ
uideret᷑ iniustum qd̾ fiunt uasa ire
ad ꝑdicionẽ: si ñ eet ipsa uniuersa
unt inde nascendo uasa irȩ: ꝑtmnet
ad debitam penã. Qd̾ aũ fiunt renas¬
cendo uasa miscd̾ie: ꝑtinet ad inde¬
bitã gram. Ostendit gͦ ds irã suam.
ñ utiq animi ꝑturbationẽ. sicut ẽ
q̃ circa homines nuncupat᷑: s iustam
furãq uindictam. qd̃ de stirpe mobe¬
dienciȩ ducit᷑ ꝓpago peccati atq sup¬
plicis: ⁊homo natus ex muliere sicut
in libro iobscͥptum ẽ. breuis ẽ uitȩ ⁊
tur etiam malis. multa illiᷤ naturalia
⁊ temporalia bona largienᷤ. eoꝵq ma¬
liciã ad exercendoᷤ. ⁊ comꝑatione admo¬
nendos bonoᷤᷤ accõmodans. ut in eiꝰ dis¬
cant agere gr̃as do: qͦd abeis ñ suiᷤᷤ me¬
ritis qr in eadem massa pares fuert̃. s
illius miseratione discret st̃. Qd̃ maxi¬
me apparet in paruulss: de quib cum

Expanded text:
honorem aliud in contumeliam. merito autem uideretur iniustum, quod fiunt inde uasa irae ad perditionem, si non esset ipsa uniuersa unt inde nascendo uasa irae, pertinet ad debitam poenam: quod autem fiunt renascendo uasa misebitam gratiam. Ostendit ergo Deus « iram suam, » non utique animi perturbationem, sicut est quae circa homines nuncupatur, sed justam fixamque vindictam. Quod de stirpe inobedientiae ducitur propago peccati, atque supplicii. « Et homo natus ex muliere, » sicut in libro Job scriptum est, « brevis est vitae, et tur etiam malis, multa in illis naturalia et temporalia bona largiens, eorumque malitiam ad exercendos et comparatione admonendos bonos accommodans, ut in eis discant agere gratias Deo, quod ab eis non suis meritis, quae in eadem massa paria fuerunt, sed illius miseratione discreti sunt. Quod maxime apparet in parvulis, de quibus cum
Abbreviated transcription (Latin):
ditionẽ: subaudit᷑ tu qͥs es qͥ respondea ᷤᷤ
deo: ut recurrente sentencia ad ũba su¬
ꝑiora iste sit sensꝰ. Si uolens ds osten¬
dere iram attulit uasaire: tuqͥs es qui
respondeas d̾o: Non aũ solũ uolens os

Expanded text:
ditionem: subauditur, Tu quis es, qui respondeas Deo? ut recurrente sententia ad verba superiora, iste sit sensus: Si volens Deus ostendere iram, attulit vasa irae; tu quis es, qui respondeas Deo? Non autem solum vol
Abbreviated transcription (Latin):
dẽq massa dampnationis ⁊ offensic¬
nii inuoluit: ut lib̾atꝰ de ñ lib̾ato dis¬
cat qd etiã ÷ͥ suppliciũ conueniret. nͥ
gr̃a subueniret. Si aũ gr̃a. utiq nul¬
uiꝰ meritiᷤ readita. s q̃tuita bonitate
donata. S inustum ẽ inquiunt. in u¬
na eadẽq mala causa hunc lib̾ar: illũ
puniri. Nẽpegͦ iustumẽ utrũq punisi .s exli¬

Expanded text:
demque massa damnationis et offensionis inuoluit. ut liberatus de non liberato discat. quod etiam sibi supplicium conueniret, nisi gratia subueniret; si autem gratia, utique nullis meritis reddita sed gratuita bonitate donata. Sed iniustum est°, inquiunt, cin una eademque mala causa hunc liberari, illum puniri\'. nempe ergo iustum est utrumque puniri.
Abbreviated transcription (Latin):
tor aliquos uoluit ad dampnationẽ
ñ ad grãm ꝑtinere: beatiis apłs tanto
succinctiore breuitate. qͣnco maiore
auctoritate cõmemorat. Dm enĩ di¬
cit uolentem ostendere irã. ⁊ demon¬
strare potenciã suam. attulisse in¬
multa patiencia uasa ire q̃ ꝑfecta
st̃ in ꝑditionẽ: ⁊ ut notas faceret di¬

Expanded text:
quos Creator voluit ad damnationem, non ad gratiam pertinere, beatus Apostolus tanto succinctiore brevitate, quanto majore auctoritate commemorat: « Deum, enim dicit, volentem ostendere iram et demonstrare potentiam suam attulisse multa in patientia vasa irae, quae perfecta sunt in perditionem; et ut notas faceret di
Abbreviated transcription (Latin):
Mouet me. Mouet me tanqͣm hominẽ.
Si uerum uis audire:⁊ me mouet qr
homo sum. S ⁊ si ⁊ tu homo ⁊ ego ho¬
mo: ambo audiamꝰ dicentem o homo.
Utiq si ideo mouem᷑. qr homines sumꝰ.
ipsam naturã humanã infirmã ac
motuqͥs es qui respondeas do: Num¬
qͥd dicit figm̃tum ei qui se fuxit: cur
me sic fecisti: Siposset loqui pecus
⁊ dicere dõ. quare istum hominẽ fe¬
cisti ⁊ me pecudẽ: num iuste suocen¬
seres ⁊ diceres. o pecus tu quis es qͥres¬
pondeas deo: Et tu homo es s ad dm̃
pecus es. Et utinam sis pecus eiꝰ ⁊ o¬
ius pascue euis. Agnosce beneficia
pastoris. ⁊ ñ sequeris lupos errori:. Lu¬
pi eramꝰ. fiumus ⁊ noꝰ natura filii irȩ.
sicut ⁊ cederi. S mortua ẽ ouis. ⁊ fecit
nos ouez. Ecce agnus di. ecce qͥ tollit¬

Expanded text:
ominem. Si verum vis audire, et me movet quia homo sum. Sed si et tu homo, et ego homo; ambo audiamus dicentem, O homo! Utique si ideo movemur, quia homines sumus, ipsam naturam humanam infirmam ac mo, tu quis es qui respondeas Deo? Numquid dicit figmentum ei qui se finxit, Cur me sic fecisti ? Si posset loqui pecus, et dicere Deo, Quare istum hominem fecisti, et me pecudem? nonne juste succenseres et diceres, O pecus, tu quis es qui respondeas Deo? Et tu homo es, sed ad Deum pecus es: et utinam sis pecus ejus et ovis pascuae ejus! Agnosce beneficia pastoris, et non sequeris lupos erroris. Lupi eramus: Fuimus et nos natura filii irae, sicut et caeteri : sed mortua est ovis, et fecit nos ove
Abbreviated transcription (Latin):
Ion ad merita hominũ. s ad c̃ mi¬
sodĩam ꝑtinet. cũ exilla massa pͥmi
hominis cui merito mors debetur qͥs¬
q lib̾atur.Nonẽ enĩ iniquit ã apud
dm: qr neq remitdendo. neq exigen¬
do qd debetur iniuistus ẽ. ⁊ib gͣtiuta
ẽ indulgencia. ubi iusta posset ẽẽ uin¬

Expanded text:
on ad merita hominum, sed ad Dei misericordiam pertinet, cum ex illa massa primi hominis, cui merito mors debetur, quisque liberatur. Non est enim iniquitas apud Deum: quia neque remittendo, neque exigendo quod debetur, injustus est; et ibi gratuita est indulgentia, ubi justa posset esse vin