comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
doleret. cũ peccantẽ uideret: tunc modum
imponeret. tc̃ normã iuiuendi doceret: disci¬
plinã daret. Aut si fecit & ille ñ audiuit. tc̃
erat plangendus: tc̃ peius mortuus. luxuriose
uiuens: quã moriendo luxuriã finiens. Tunc
gͦ quando ista faciebat in domo tua. ñ solum
mortiuis erat: sed & putebat. Hȩc dolenda st̃.
illa sustinenda. illa ferenda. ista plangenda
Plangenda aut̃. quomͦ audistis plangere istũ.
Qm̃ iniqͥtatẽ meã ego ꝓnuncio. & curam gero
ꝓ peccato meo Nec securussis cũ confessus fue
dũi. & cõmittendũ peccatũ. Sic ꝓnuncia iniqͥ¬
tatẽ tuã: ut & curã geras ꝓ peccato tuo. Quid
ẽ curã gerere ꝓ peccato tuo s curã gerere pro
uulnere tuo. Si diceres. curã gerã ꝓuulnere
meoͥ quid intelligeret᷑. nisi dabo oꝑam. ut sa¬
netur: Hoc ẽ enĩ curã gerere ꝓ delicto. semꝑ
niti semꝑ intendere. semꝑ studiose & sedule

Expanded text:
doleret, cum peccantem videret; tunc modum doleret, cum peccantem videret; tunc modum imponeret, tunc normam vivendi doceret, disciplinam daret: aut si fecit, et ille non audivit, tunc erat plangendus; tunc pejus mortuus luxuriose vivens, quam moriendo luxuriam finiens: tunc ergo quando ista faciebat in domo tua, non solum mortuus erat, sed et putebat. Haec dolenda sunt, illa sustinenda: illa ferenda, ista plangenda. Plangenda autem, quomodo audistis plangere istum: Quoniam iniquitatem meam ego pronuntio, et curam geram pro peccato meo. Ne securus sis, cum confessus fuerdum et committendum peccatum. Sic pronuntia iniquitatem tuam, ut curam geras pro peccato tuo. Quid est, curam gerere pro peccato tuo? Curam gerere pro vulnere tuo. Si diceres, Curam geram pro vulnere meo; quid intelligeretur, nisi, Dabo operam ut sanetur? Hoc est enim curam gerere pro delicto, semper niti, semper intendere, semper studiose et sedulo
Abbreviated transcription (Latin):
flagellant᷑ non dolent. Ñ erat iste sic. Audi¬
dicat. indigne passus sum: quã ut consideret
quare passus sit. Dolens dãnũ pecuniȩ. non
dolens danũ iustitiȩ. Si peccasti. thesaurũ
tuũ interiorẽ dole. Nichil habes in domo:
sed forte inaniores corde. Si aut̃ plenũ ẽ
cor bono suo. dõ tuoͭ quare ñ dicis. dñs dedit
dñs abstulit. sicut dño placuit ita factũ est.
sit nom̃ dñi benedictũ : Unde gͦ iste dolebat :
De flagello quo flagellabat᷑: Absit. Et do¬
lor m̃s inquit ante me ẽ semꝑ. Et quasi dicere¬
mus. quis dolor. unde dolor: Qm̃ iniquitatẽ
meã pronuncio: & curã gero ꝓpeccato meo. fcce
unde dolor. N de flagello dolor᷑ ñ de uulne¬
re. ñ de medicina Nã flagellũ medicam̃tũ est
contra peccata. Audite fr̃s. xp̃iani sumꝰ. & tamen
plerũq si filiꝰ cuiꝰquã moriat᷑ plangit illũ Si
peccet: ñ illũ plangit. Tunc plangeret. tunc

Expanded text:
flagellantur non dolent. Non erat iste sic. Audiflagellantur non dolent. Non erat iste sic. Audidicat, Indigne passus sum, quam ut consideret quare passus sit; dolens damnum pecuniae, non dolens justitiae. Si peccasti, thesaurum tuum interiorem dole: nihil habes in domo, sed forte inanior es corde: si autem plenum est cor bono suo, Deo tuo; quare non dicis: Dominus dedit, Dominus abstulit; sicut Domino placuit, ita factum est; sit nomen Domini benedictum ? Unde ergo iste dolebat? de flagello quo flagellabatur? Absit. Et dolor meus, inquit, ante me est semper. Et quasi diceremus, quis dolor? unde dolor? Quoniam iniquitatem meam ego pronuntio, et curam geram pro peccato meo. Ecce unde dolor. Non de flagello dolor: de vulnere, non de medicina. Nam flagellum medicamentum est contra peccata. Audite, fratres: christiani sumus; et tamen plerumque si filius cujusquam moriatur, plangit illum; si peccet, non illum plangit. Tunc plangeret, tunc
Abbreviated transcription (Latin):
sũ. Omnino magnifice. tãquã diceret. Ad hoc
natus sum. ut flagella sufferã. Ñ eñi nasceret᷑
nisi de adamicui flagella debent᷑. Sed aliqͣndo
peccatores in hac uita aut ñ. aut minꝰ flagel¬
lant᷑. quia iam desperata ẽ intentio illoꝵ.
At uero illi quib parat᷑ uita sempit̾na. necesse
est ut hic flagellent᷑: quia uera est illa senten¬
tia. fili ne deficias in disciplina dñi: neq fati¬
geris cũ ab illo increparis. Quẽ eñĩ diligit dñs
corripit᷑. flagellat omnẽ filiũ quẽ recipit
ldo gͦ ñ insultent inimici. ñ magna loquant᷑
Et si flagellat pat̾ m̃s: in flagella paratus sũ:
quia mͥ hereditas p̃parat᷑. Nuis flagellum:
non tibi dabitur hereditas. Om̃is enĩ filius.
necesse est ut flagelletur. Usq ad eo omnis
flagellat᷑: ut nec illi peꝑcerit qui peccatũ
non habuit. Qm̃ ego ad flagella paratus sũ:
forte de flagello. Et uere fr̃s mei. uere dicã
uobis. flagella sua dolent homines: quare

Expanded text:
sum. Omnino magnifice, tanquam diceret: Ad hoc natus sum, ut flagella sufferam. Non enim nasceretur nisi de Adam, cui flagella debentur. Sed aliquando peccatores in hac vita aut non, aut minus flagellantur; quia jam desperata est intentio eorum. At vero illi quibus paratur vita sempiterna, necesse est ut hic flagellentur; quia vera est illa sententia: Fili, ne deficias in disciplina Domini, neque fatigeris cum ab illo increparis: quem enim diligit Dominus, corripit; flagellat autem omnem filium quem recipit . Ideo ergo non insultent inimici mei, non magna loquantur: et si flagellat me Pater meus, in flagella paratus sum; quia mihi haereditas praeparatur. Non vis flagellum, non tibi datur haereditas. Omnis enim filius necesse est ut flagelletur. Usque adeo omnis flagellatur, ut nec illi pepercerit qui peccatum non habuit . Quoniam ego in flagella paratus sum. 24. Forte de flagello. Et vere, fratres mei, vere dicam vobis, flagella sua dolent homines; quare
Abbreviated transcription (Latin):
lectio legeretur libri eccłastici. Iniciũ suꝑbie
hominis. apostatare a do. Iile qui prior noluit
audire p̃ceptũ: sustulit iniqͥtas ipsius caput
aduersus dm̃. Et quia iniqͥtates sustulerunt
caput eiꝰ . quid illi fecit d̾s: Sicut fascis gra¬
uis grauatȩ sunt suꝑ me. Leuitatis ẽ erigere
caput. Quasi nichil portat. qui erigit caput
Quia gͦ leue est quod potest erigi: accipit
pondus unde possit cõprimi. Conuertetur
enĩ labor eius in caput eius: & iniquitas eiꝰ
in uerticẽ eiꝰ descendet. Sicut fascis grauis

Expanded text:
lectio legeretur libri Ecclesiastici, Initium superbiae lectio legeretur libri Ecclesiastici, Initium superbiae hominis, apostatare a Deo . Ille qui prior noluit audire praeceptum, sustulit iniquitas ipsius caput adversus Deum. Et quia iniquitates sustulerunt caput ejus, quid illi fecit Deus? Sicut fascis gravis gravatae sunt super me. Levitatis est erigere caput, quasi nihil portat qui erigit caput. Quia ergo leve est quod potest erigi, accipit pondus unde possit comprimi. Convertitur enim labor ejus in caput ejus, et iniquitas ejus in verticem ejus descendit
Abbreviated transcription (Latin):
ne mea a uultu irȩ tuȩ. S fortasse iniuste
tͥ dsiratus est. O adam. ogenꝰ humanũ. iniu¬
ste iratꝰ ẽ ds quia dixisti iam agnoscens ipsa
sanitas in carne mea a uultu irȩ tuȩ : Expone
iustitiã irȩ dĩ. ne te debere uidearis illũ accusa¬
re. sed quere. & dic unde ira dñi. Nẽ sanitas
in carne mea.a uultu irȩ tuȩ: ñ ẽ pax ossibus
meis. Repetiuit id quod dixit. ñ est sanitas
in carne mea hoc est eñi. ñ ẽ pax ossib meis.
Non aut̃ repetiuit a uultu irȩ tuȩ: sed causa
dixit irȩ dĩ. Non ẽ pax inqͥt ossib meis: a facie
peccatoꝵ meoꝵ. Qm iniquitates meȩ sustuler̃
caput meũ: sicut facis grauis grauate sunt
suꝑ me. Et hic causam p̃misit & effectũ sub¬
iecit: quid unde contigerit. dixit. Iniqͥtates
meȩ sustulert̃ caput meũ. Nemo enĩ suꝑbus.
nisi iniquus cui sustollit᷑ caput. sursũ tollit᷑.
qui erigit caput aduersus dm̃. Audistis cũ

Expanded text:
ne mea a vultu irae tuae. Sed fortasse injuste ne mea a vultu irae tuae. Sed fortasse injuste tibi Deus iratus est, o Adam, o genus humanum, injuste iratus est Deus! quia dixisti jam agnoscens ipsamsanitas in carne mea a vultu irae tuae. Expone justitiam irae Dei: ne te excusare videaris, illum accusare. Sequere, et dic unde ira Domini. Non est sanitas in carne mea a vultu irae tuae: non est pax ossibus meis. Repetivit id quod dixit, Non est sanitas in carne mea: hoc est enim, non est pax ossibus meis. Non autem repetivit, a vultu irae tuae: sed causam dixit irae Dei, Non est pax, inquit, ossibus meis a facie pecaput meum, sicut fascis gravis gravatae sunt super me. Et hic causam praemisit, et effectum subjecit; quid unde contigerit dixit: Iniquitates meae sustulerunt caput meum. Nemo enim superbus, nisi iniquus, cui sustollitur caput. Sursum tollitur, qui erigit caput adversus Deum. Audistis cum
Abbreviated transcription (Latin):
Quare eñi^ dicat peccatoꝵ meoꝵ. qui dixit
esuriui. & ñ dedistis mͥ manducare. sitiui &
non dedistis mͥ potũ. hospes fui. & ñ recepistis
me. infirmꝰ & in carcere. & ñ uisitastisme : Cer¬
te dñs ñ fuit in carcere. Quare non hoc diceret:
cui cũ dictũ ess& quando te uidimꝰ esurientẽ
& sitientẽ aut in carcere. & ñ ministrauimus
tibi. respondit sic ex ꝑsona corporis sui indi¬
cans se dixisseͥ cũ uni ex minimis meis ñ fecis¬
tis nec mͥ fecistis: Quare ñ dicat a facie pecca¬
torũ meoꝵ qui dix̃ saulo. saule saule qͥd me
ꝑsequeris. qui utiq in cęlo iam neminẽ ꝑse¬
cutorẽ patiebat᷑ : S quomͦ ibi caput loqueba¬
tur ꝓ corpore: sic & hic caput dic̃ corꝑis uoces.
cum & capitis uoces auditis. S neq cum corpo¬
ris uoces audieritis. separetis caput. neq cum
capitis uoces audieritis separetis corpus. quia
iam non duo. sed una caro Nẽ sanitas in car¬

Expanded text:
Quare enim non dicat, peccatorum meorum, qui dixit, Quare enim non dicat, peccatorum meorum, qui dixit, Esurivi, et non dedistis mihi manducare; sitivi, et non dedistis mihi potum; hospes fui, et non recepistis me; infirmus fui, et in carcere, et non visitastis me? Certe Dominus non fuit in carcere. Quare non hoc diceret, cui cum dictum esset, Quando te vidimus esurientem et sitientem, aut in carcere, et non ministravimus tibi? respondit, sic ex persona corporis sui se dixisse, Cum uni ex minimis meis non fecistis, nec mihi fecistis ? Quare non dicat, a facie peccatorum meorum, qui dixit Saulo, Saule, Saule, quid me persequeris ? Qui utique in coelo jam neminem persecutorem patiebatur. Sed quomodo ibi caput loquebatur pro corpore, sic et hic caput dicit corporis voces, cum et capitis voces auditis. Sed neque cum corporis voces audieritis, separetis caput; neque cum capitis voces audieritis, separetis corpus: quia jam non duo, sed una caro. 7. Non est sanitas in car
Abbreviated transcription (Latin):
Quia erunt duo inquit in carne una. Sacra¬
mentũ hoc magnũ ẽ ait apłs: ego aut̃ dico
in xp̃o & in eccła. Unde etiã cum ipse loqueret᷑
in eugłio: respondens eis qui questionẽ intu¬
lerunt de uxxore dimittenda. ait. N legistis.
quod scriptũ ẽ qđ ds ab initio masculũ & fe¬
minã fecit eos. & relinquet homo patrẽ & ma¬
trẽ & adherebit uxxori suȩ. & erunt duo in
carne una : Igit᷑ iam ñ duo. sed una caro
qͥd mirũ si una caro una lingua. ẽadẽ uerba.
tamquã unius carnis capitis & corporis : Sic
audiamꝰ tamquã unũ: sed tam̃ caput. tam¬
quã caput. & corpus tanquã corpus. Non di¬
uidunt᷑ ꝑsone. sed distinguit᷑ dignitas. quia
caput saluat. corpus saluat᷑. Caput exhibeat
miscđĩam. corpus defleat miseriã. Caput ẽ
ad purganda peccata: corpus ad confitenda
peccata Una tam̃ uox. Ibi ñ scribit᷑ quando
dicat corpus. quando caput : S nos in audi¬
endo distinguimꝰ: ille aut̃ tamquã unꝰ loqͥt᷑

Expanded text:
 in carne una. Sacramentum hoc magnum est, ait Apostolus, ego autem dico in Christo et in Ecclesia . Unde etiam cum ipse loqueretur in Evangelio, respondens eis qui quaestionem intulerant de uxore dimittenda, ait: Non legistis quod scriptum est, quod Deus ab initio masculum et feminam fecit eos, et relinquet homo patrem et matrem, et adhaercarne una? Igitur jam non duo, sed una est caro quid mirum si una caro, una lingua, eadem verba, tanquam unius carnis, capitis et corporis? Sic audiamus tanquam unum: sed tamen caput tanquam caput, et corpus tanquam corpus. Non dividuntur personae, sed distinguitur dignitas: quia caput salvat, salvatur corpus. Caput exhibeat misericordiam, corpus defleat miseriam. Caput est ad purganda, corpus ad confitenda peccata: una tamen vox, ubi non scriptum est quando dicat corpus, quando caput; sed nos in audiendo distinguimus; ille autem tanquam unus loquitur.
Abbreviated transcription (Latin):
ipsũ tendens. & esse aliquantũ incipiens. Ante
te ẽ semꝑ substantia mea. Substantia aut̃ ista
& ante homines ẽ Aurũ habes. argentũ habes.
mancipia. prȩdia. arbores. pecora. seruos. Hȩc
uideri. & abꝰ omͥnib possunt ẽẽ quęda substan¬

Expanded text:
aliquantum incipiens: ante te est semper substantia mea. Substantia autem ista et ante homines est. Aurum habes, argentum habes, mancipia, praedia, arbores, pecora, servos; haec videri et ab hominibus possunt: est quaedam sub
Abbreviated transcription (Latin):
erultent in me inimici mei. & dũ cõmouent᷑
pedes mei. in me magna locuti st̃. lterũ redit
ad infirmitatẽ corꝑis sui. & rursus caput il¬
lud attendit pedes suos. Non sic est in cęlo.
ut deserat qđ habet in terra. Atrendit plane.
& uidet nos. Aliqͣndo enĩ ut est ista uita cõ¬
mouent᷑ pedes nr̃i. labunt᷑ in aliquo pecca¬
toꝰ ibi excurgunt linguȩ neqͥssime inimicoꝵ.
Hinc gͦ intelligimꝰ etiã cum tacebant quid
querebant. Quert̃ tunc asꝑi in mites. gauden¬
tes se inuenisse qđ dolere debuert̃. Et dixci. ne
aliquando insultent in me inimici mei. Dixi
hoc. & tam̃ forte ad em̃dationẽ fecisti eos magna
loqͥ de me. Cũ mouerent᷑ pedes mei id est ela.¬
ti st̃: multa mala dixert̃ cũ cõmouerer. Mise¬
reri enĩ debuert̃ infirmis. ñ insultare: quomͦ
apłs dicit. Fr̃s. si p̃oceupatus fuerit homo in ali¬
quo delicto. uos qui spãles estis instruite huius

Expanded text:
mei, et dum commoventur pedes mei, in me magna locuti sunt. Iterum redit ad infirmitatem corporis sui, et rursus caput illud attendit pedes suos: non sic est in coelo, ut deserat quod habet in terra: attendit plane, et videt nos. Aliquando enim, ut est ista vita, commoventur pedes nostri, et labuntur in aliquo peccato: ibi exsurgunt linguae nequissimae inimicorum. Hinc ergo intelligimus, etiam cum tacebant quid quaerebant. Loquuntur tunc aspere immites, gaudentes se invenisse quod dolere debuerunt. Et dixi: Ne aliquando insultent in me inimici mei. Dixi hoc, et tamen forte ad emendationem fecisti eos magna loqui de me, dum moverentur pedes mei, id est elati sunt, multa mala dixerunt, cum commoverer. Misereri enim debuerunt infirmis, non insultare; quomodo Apostolus dicit: Fratres, si praeoccupatus fuerit homo in aliquo delicto, vos qui spirituales estis, instruite
Abbreviated transcription (Latin):
N qr ñ habebat qđ diceret. sed expectabal
ut cõplerent illi omĩaͥ. & implerent᷑ omnes
ꝓphetiȩ de illo. de quo dictũ erat: & sicut
ouis corã rondente se sine uoce sic ñ aꝑuit ossuũ.
Oportebat gͦ ut taceret in passione. ñ taciturꝰ

Expanded text:
 non habebat quod diceret, sed exspectabat ut complerent illi omnia, et implerentur omnes prophetiae de illo, de quo dictum erat: Et sicut ovis coram tondente se sine voce, non aperuit os suum . Oportebat ergo ut
Abbreviated transcription (Latin):
pati & boni. Quid eñĩ quisq maleficus. latro.
adulter. sceleratus. sacrilegus ꝑtulit legibus.
qđ non ꝑtulit martyr in confessione xp̃i :
lsta gͦ quȩ hic sunt. multo faciliora sunt : &
tam̃ uidete quẽ admodũ ea homines ne pa¬
tiantur:. quicqͥd iusseris faciunt. Quanto me¬
lius faciant qđ iub& ds. ne illa grauiora
natione arguatur neq in ira em̃detur: tã¬
quã dicens dõ. qm iam ista quȩ patior mul¬
ta sunt. magna sunt. queso ut sufficiant :
Et incipit ille numerare satisfaciens dõ: of
ferens illa quȩ patitur. ne peiora patiat᷑¬

Expanded text:
pati et boni. Quid enim quisque maleficus, latro, pati et boni. Quid enim quisque maleficus, latro, adulter, sceleratus, sacrilegus pertulit legibus, quod non pertulit martyr in confessione Christi? Ista ergo quae hic sunt mala, multo faciliora sunt: et tamen videte quemadmodum ea homines ne patiantur, quidquid jusseris faciunt. Quanto melius faciunt quod jubet Deus, ne illa graviora natione arguatur, neque in ira emendetur? Tanquam dicens Deo, Quoniam jam ista quae patior multa sunt, magna sunt, quaeso ut sufficiant. Et incipit illa enumerare satiofferens ea quae patitur ne graviora patiat
Abbreviated transcription (Latin):
Non sim int̃ illos qͥb dicturus es. ite in ignem
ȩternũ: qui p̃paratus ẽ diabolo & angelis eius.
Neq in ira tua em̃des me: ut in hac uita pur¬
ges me & talem me reddas cui iam em̃datoriꝰ
ignis non opus sit. ꝓpt̃ illos qui salui erunt:
sic tam̃ quasi ꝑ ignẽ. Quare. nisi quia hic ȩdi¬
ficant supra fundam̃tũ ligna. fenũ. stipulã:
Edificarent aut̃ aurũ. argentũ. lapides p̃ci¬
osos: & de utroq igne securi essent: non solũ
de illo ȩt̃no qui in ȩt̃nũ cruciaturus ẽ i¬
pios. sed etiam de illo qͥ em̃dabit eos qui per
ignẽ salui erunt. Dicit᷑ enĩ. Ipse aut̃ saluus
erit. sic tam̃ quasi ꝑ ignẽ. Et quia dr saluus
erit. contẽpnit᷑ ille ignis: ita plane quamuis
salui ꝑ ignẽ. Grauior tam̃ erit ille ignis. quã
quicquid potest homo pati in hac uita Et no¬
stis quanta hic passi sunt mali & possunt pa¬
ti: tam̃ tanta passi sunt. quanta potuerunt

Expanded text:
Non sim inter illos quibus dicturus es: Ite in ignem Non sim inter illos quibus dicturus es: Ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus. Neque in ira tua emendes me: ut in hac vita purges me, et talem me reddas, cui jam emendatorio igne non opus sit, propter illos qui salvi erunt, sic tamen quasi per ignem. Quare; nisi quia hic aedificant supra fundamentum ligna, fenum, stipulam? Aedificarent autem aurum, argentum, lapides pretiosos, et de utroque igne securi essent; non solum de illo aeterno qui in aeternum cruciaturus est impios, sed etiam de illo qui emendabit eos qui per ignem salvi erunt. Dicitur enim, Ipse autem salvus erit, sic tamen quasi per ignem . Et quia dicitur, salvus erit, contemnitur ille ignis. Ita plane quamvis salvi per ignem, gravior tamen erit ille ignis, quam quidquid potest homo pati in hac vita. Et nostis quanta hic passi sunt mali, et possunt pati: tamen tanta passi sunt, quanta potuerunt
Abbreviated transcription (Latin):
timeret quã erat illud quo tenebat᷑. ñ sic
inciperet. Dñe ne in indignatione tua argu¬
as me : neq in ira tua em̃des me. futurũ ẽ
enĩ ut quidã in ira dĩ em̃dent᷑: & in indigna¬
tione arguant᷑. Et forte ñ om̃s qui arguunt᷑
em̃ dabunt᷑ͥ sed tam̃ futuri st̃ in em̃datione
quida salui. futurũ est quidẽ. qr em̃datio
nominata ẽ: sic tam̃ quasi ꝑ ignẽ futuri aũ
quida qui arguent᷑: & ñ emendabunt᷑ Nam
utiq arguet eos. quib dicet. Esuriui & ñ
dedistis mͥ manducare᷑: sitiui. & ñ potastis
me: & cȩtera: quȩ ibi ꝓsequens quanda in hu¬
manitatẽ & sterilitatẽ increpat dicens malis
ad sinistrã constitutis. quib dicet. lte in ig¬
nem ȩternũ: ꝗͥ paratus ẽ diabolo & angelis
eius. Hȩc iste grauiora formidans. excepta
uita ista in cuius malis plangit & gemit: rogat
& dicit. Dñe ne in indignatione tua arguas me

Expanded text:
timeret, quam erat illud quo tenebatur, non sic timeret, quam erat illud quo tenebatur, non sic inciperet: Domine, ne in indignatione tua arguas me, neque in ira tua emendes me. Futurum est enim ut quidam in ira Dei emendentur, et in indignatione arguantur. Et forte non omnes qui arguuntur emendabuntur: sed tamen futuri sunt in emendatione quidam salvi. Futurum est quidem, quia emendatio nominata est: sic tamen quasi per ignem. Futuri autem quidam qui arguentur, et non emendabuntur. Nam utique arguet eos quibus dicet, Esurivi, et non dedistis mihi manducare; sitivi, et non potastis me: et caetera quae ibi prosequens, quamdam inhumanitatem et sterilitatem increpitat malis ad sinistram constitutis, quibus dicitur, Ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus . Haec iste graviora formidans, excepta vita ista, in cujus malis plangit et gemit, rogat et dicit: Domine, ne in indignatione tua arguas me.
Abbreviated transcription (Latin):
uel oui rei int̾fusti. Qͥd sibi uult ista recorda
tus sit meror. quantꝰ gemitus. qͣntꝰ fletꝰ. quȩ
miserie: Sed felix est qui sic miser ẽ. Unde &
dñs in euglio beatos appellauit qͦsda lugen¬
tes. Unde beatus si lugens: Unde beatus si
miser s lmmo miser esset.si lugens ñ essa
Talem gͦ & hic accipiamꝰ sabbatũ recordantẽ
nescio quẽ lugentẽ: & utinã nos simus ipse.
nescio quis. Est eñi hic nescio quis dolens: gemenᷤ.
lugens. recordans sabbatũ. Sabbatũ requies ẽ
Sine dubio. Iste inquit nescio in qua inquie¬
tudine erat: qͥ cũ gemitu reqdiẽ recordabat᷑¬
Ipse itaq inquietudinẽ quã patiebat᷑. nar¬
rat & cõmendat doͥ nescio qͥd grauius timens.
quã erat ubi erat. Nam quia in malo est
aꝑte dicit. nec interpres opus ẽ: nec suspicio.
nec coniectura in quo malo sit: ñ dubitat᷑
ex eius uerbis. nec opus ẽ ut queramꝰͥ sed
ut qđ dicit intelligamꝰ. Et nisi peius aliqͥd

Expanded text:
vel cui rei interfuisti. Quid sibi vult ista recordatvel cui rei interfuisti. Quid sibi vult ista recordattus sit moeror, quantus gemitus, quantus fletus, quae miseria. Sed felix est, qui sic miser est. Unde et Dominus in Evangelio beatos appellavit quosdam lugentes . Unde beatus, si lugens? unde beatus, si miser? Imo miser esset si lugens non esset. Talem ergo et hic accipiamus sabbatum recordantem, nescio quem lugentem: et utinam nos simus ipse nescio quis! Est enim quidam dolens, gemens, lugens, recordans sabbatum. Sabbatum, requies est. Sine dubio iste in nescio qua inquietudine erat, qui cum gemitu requiem recordabatIpse itaque inquietudinem quam patiebatur, narrat et commendat Deo, nescio quid gravius timens quam erat ubi erat. Nam quia in malo est, aperte dicit, nec interprete opus est, nec suspicione, nec conjectura: in quo malo sit, non dubitatur ex ejus verbis, nec opus est ut quaeramus, sed ut quod dicit intelligamus. Et nisi pejus aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
potius impetrauit: curã gerens ꝓ peccato suo
Nam & curari petiuerat filiã suã: fortassis
in filia significans uitã suã. Fsalmũ gͦ totum
quantũ possumꝰ dum osideramꝰ. & ꝑtractamꝰ.
aduertite. Ad sit dñs cordib nr̃is: ut salubrit̃
hic inueniamꝰ uoces nr̃as. Et quomͦ inueneri¬
mus ꝓferamꝰ: nec difficult̃ inueniendo. nec
scripturas: ñ inuenimꝰ eũ aliquando recor¬
datũ sabbatũ. Quid ita recordaret᷑ scđm il¬
lam obseruationẽ iudȩoꝵ. qua obserua¬
bant sabbatũ : Quid ita recordaret᷑ quod
int̾ septẽ dies necessario ueniebat : Obser.¬
uandũ gͦ erat. non sic recordandũ. Nemo
aut̃ recordat᷑: nisi quod in p̃sentia non est
positũ. Uerbi gr̃a in hac ciuitate recorda.¬
ris cartaginẽ. ubi fuisti aliquando. & hodi¬
erno die recordaris hesternũ diem. uel
prioris anni uł quẽlib& anteriorẽ: & aliquod fa¬
ctum tuũ qđ iam fecisti. aut aliquid ubi fiusti.

Expanded text:
a, misericordiam potius impetravit, curam gerens pro peccato suo. a, misericordiam potius impetravit, curam gerens pro peccato suo. Nam et curari petiverat filiam suam, fortassis in filia significans vitam suam. Psalmum ergo totum, quantum possumus, dum consideramus et pertractamus, advertite. Adsit Dominus cordibus nostris, ut salubriter hic inveniamus voces nostras, et quomodo invenerimus proferamus, nec difficulter inveniendo, nec Scripturas, non invenimus eum aliquando recordatum sabbatum. Quid enim ita recordaretur, secundum illam observationem Judaeorum qua observabant sabbatum; quid ita recordaretur, quod inter septem dies necessario veniebat? Observandum ergo erat, non sic recordandum. Nemo autem recordatur, nisi quod in praesentia non est positum. Verbi gratia: in hac civitate recordaris Carthaginem, ubi fuisti aliquando; et hodierno die recordaris hesternum diem, vel prioris anni, vel quemlibet anteriorem, et aliquod factum tuum quod jam fecisti, aut aliquid ubi fuisti,
Abbreviated transcription (Latin):
tes cura defensionis nr̃ȩ: dimittatis causam
urãm. Hoc enĩ agunt astute. nolentes. & ti¬
mentes. ut de ipsa causa dicamꝰ. Ingerunt
nobis quo nos ãuocent: ut cũ intendimus
purgare nos. sileamus ab ipsis conuincendis.
Nam prorsus qui me dicis malũ. dico & ego alia
innumerabilia. cito aufer de medio. fin cau¬
sam meã: De re age. excłȩ causam attende.
ubi sis uide. Ueritas tibi undẽ lib& loquat᷑.
Esuriens accipe. nenumquã ad te ꝑueniat
panis. dum semꝑ quid rep̃hendas in uasculo.
fastidiosus & calumniosus inquire̾s
portune ad id qđ cantauimꝰ. iniquitatẽ meã
ego ꝓnuncio. & curã gero ꝓ peccato meo:
Respondit hȩc mulier de lectione euangelii
Iniquitates eñi eiꝰ intuens dñs: canẽ appellauit
dicens. Non ẽ bonũ panẽ filioꝵ mittere cani¬
bus. At illa quȩ nouerat iniquitatẽ suã pro¬
nunciare. & curã gerere ꝓpeccato suo: ñ ne¬
gauit qđ ueritas dixit sed miscđiam ofessa

Expanded text:
tes causa defensionis nostrae, dimittatis causam tes causa defensionis nostrae, dimittatis causam vestram. Hoc enim agunt astute: nolentes et timentes ut de ipsa causa dicamus, ingerunt nobis quo nos avocent; ut cum intendimus purgare nos, sileamus ab ipsis convincendis. Nam prorsus qui me dicis malum, dico et ego alia innumerabilia: cito aufer de medio, fini causam meam, de re age, Ecclesiae causam attende, ubi sis vide. Veritas tibi undelibet loquatur, esuriens accipe; ne nunquam ad te perveniat panis, dum semper quid reprehendas in vasculo fastidiosus et calumniosus inquiris. portune ad id quod cantavimus, Iniquitatem meam ego pronuntio, et curam geram pro peccato meo, respondit haec mulier de lectione Evangelii. Iniquitates enim ejus intuens Dominus, canem appellavit dicens: Non est bonum, panem filiorum mittere canibus . At illa quae noverat iniquitatem suam pronuntiare, et curam gerere pro peccato suo, non negavit quod veritas dixit; sed miseriam confess
Abbreviated transcription (Latin):
Si bona loquor. & bona facio. imitare me.
Si aut̃ non facio quod dico: habes consiliũ
dñi. Quȩ dico fac. quȩ aut̃ facio nolifacere:
tam̃ a cathedra catholica noli discedere
Ecce in nomine xp̃i ituri sumus: & multa
dicturi sunt. Quis finis cito contẽpnite cau¬
sam nrãm. non illis dicatis: nisi fr̃ ad rem
responde. Augustinus ep̃s est in eccła catho¬
lica. sarcinã suã portat: rationẽ redditurꝰ
est dõ. In bonis eũ noui. Si malus est ipse
nouit: si bonus ẽ. nec sic spes mea ẽ. Hoc ante
omnia didici in catholica: ut spes mea ñ sit
in homine. Merito gͦ uos homines rep̃hendi¬
tis: quia spem uram in hominẽ posuistis. Cer¬
te cũ rep̃henderint nos. contẽpnite et uos.
Nouintꝰ enĩ quałe locũ habemus in corde ur̃o.
quia scimus qualẽ locũ habetis in corde nr̃o.
Nolite ꝓ nobis certare adũsus illos quicqͥd
de nobis dixerint. cito transite. ne laboran¬

Expanded text:
Si bona loquor, et bona facio, imitare me: Si bona loquor, et bona facio, imitare me: si autem non facio quod dico, habes consilium Domini; quae dico, fac; quae autem facio, noli facere; tamen a cathedra catholica noli discedere. Ecce in nomine Christi ituri sumus, et multa dicturi sunt. Quis finis? Cito contemnite causam nostram. Non illis dicatis nisi, Fratres, ad rem respondete. Augustinus episcopus est in Ecclesia catholica, sarcinam suam portat, rationem redditurus est Deo: in bonis eum novi; si malus est, ipse novit; si bonus est, nec sic spes mea est. Hoc ante omnia didici in Catholica, ut spes mea non sit in homine. Merito ergo vos homines reprehenditis, quia spem vestram in homine posuistis. Certe cum reprehenderint nos, contemnite et vos. Novimus enim qualem habeamus locum in corde vestro, quia scimus qualem locum habeatis in corde nostro. Nolite pro nobis certare adversus illos. Quidquid de nobis dixerint, cito transite: ne laboran
Abbreviated transcription (Latin):
quit dicit dñs: ut qͥd tu assumis testamentũ
meũ ꝑ os tuũ: Dicat hoc dñs peccatori forte
gens est peccatoꝵ cui hoc recte dicat dñs. Sed
in quolibet dicat dñs. ldo dicit quia peccato¬
ri non ꝓdest: quando legẽ dĩ loquit᷑. Nũqͥd
& auditorib non ꝓdest: Utrũq genus habeniꝰ
in ȩccła dño dicente:. & maloꝵ & bonoꝵ. Boni
cũ p̃dicant qͥd dicunt : Imitatores mei estote
sicut & ego xp̃i. De nobis qͥd dicit᷑: S forma
estote fideliũ. Hoc nos elaboramus. Quid aut̃
simus ille nouerit ad quẽ genumus. De ma¬
lis tamen dictũ est aliud. Suꝑ cathedram
moysi. sedert̃ scribe & pharisei. Quȩ dicunt
facite: quȩ aut̃ faciunt facere nolite:. Uides
quia in cathedra moysi cui successit cathe¬
dra xp̃i. sedent & mali : & tamen dicendo
bona. non obsunt auditoribꝰ. Quare tu ꝓpt̃
malos ipsam cathedrã dimisisti: Redi ad
pacẽ: redi ad concordiã. quȩ te non offendit.

Expanded text:
quit, dicit Dominus: Utquid tu assumis testamentum quit, dicit Dominus: Utquid tu assumis testamentum meum per os tuum ? Dicat Dominus hoc peccatori: forte est genus peccatorum cui hoc recte dicat Dominus; sed in quemlibet dicat hoc Dominus, ideo dicit, quia peccatori non prodest quando legem Dei loquitur. Numquid et auditoribus non prodest? Utrumque genus nos habemus in Ecclesia, Domino dicente, tote, sicut et ego Christi . De bonis quid dicitur? Sed forma esto fidelium . Hoc nos esse elaboramus: quid autem simus, ille novit ad quem gemimus. De malis tamen dictum est aliud: Super cathedram Moysi sederunt Scribae et Pharisaei; quae dicunt facite, quae autem faciunt, facere nolite . Vides quia in cathedra Moysi, cui successit cathedra Christi, sedent et mali: et tamen dicendo bona non obsunt auditoribus. Quare tu propter malos ipsam cathedram dimisisti? Redi ad pacem, redi ad concordiam quae te non offendit.
Abbreviated transcription (Latin):
sumus: & nobiscũ baptizati sunt. facile est gͦ
hoc nosse: si quis fr̃m est inde sollicitus lstis au¬
tem satis facturi sumus. & demonstraturi aliqͥd
de testimonio ȩccłȩ: cui ñ cõmunicant. Meri¬
to non nos norunt transmare baptizatos in
xp̃o: quia & transmare ñ habent xp̃m. Ille
enĩ xp̃m & transmare hab&: qui & transmare
cõmunionẽ uniuersȩ ȩccłȩ tenet. Quomodo
potest cognoscere ubi sim ego baptizatus: cũ
cõmunio ipsius uix transit mare : Uerũ tam̃
fr̃s mei. qͥd eis dicam : Suspicamini quod uul¬
tis de nobis. Si boni sumꝰ. in excła xp̃i frum̃ta
sumus. Si mali sumꝰ. in ȩxcła xp̃i palea sumꝰ:
tam̃ ab area non recedimus. Tu qui uento
tẽptationis foras uolasti. quid es : Triticum
non tollet uentus eoc area f eo gͦ ubi es.
agnosce quid es. Sequit᷑. Sed tu inqͥt quis es.
qui contra nos dicas tanta : Quicũq quod
dicit᷑ attende. ñ a quo dicit᷑. S peccatori in¬

Expanded text:
sumus, et nobiscum baptizati sunt. Facile est ergo sumus, et nobiscum baptizati sunt. Facile est ergo hoc nosse, si quis fratrum est inde sollicitus. Istis autem satisfacturi sumus, et demonstraturi aliquid de testimonio Ecclesiae, cui non communicant? Merito non nos norunt trans mare baptizatos in Christo, quia et trans mare non habent Christum. Ille enim Christum et trans mare habet, qui et trans mare communionem universae Ecclesiae tenet. Quomodo potest cognoscere ubi sim ego baptizatus, cum communio ipsius vix transit mare? Verumtamen, fratres mei, quid eis dicam? Suspicamini quod vultis de nobis. Si boni sumus, in Ecclesia Christi frumenta sumus: si mali sumus, in Ecclesia Christi palea sumus, tamen ab area non recedimus. Tu qui vento tentationis foras volasti, quid es? Triticum non tollit ventus ex area. Ex eo ergo ubi es, agnosce quid es. 20. Sed tu, inquit, quis es qui contra nos dicis tanta? Quicumque sim, quod dicitur attende, non a quo dicitur. Sed peccatori, in
Abbreviated transcription (Latin):
in me rep̃hendant: sed tam̃ multũ est ad
illos ut hoc nouerint. Multũ enĩ ago in cogita¬
tionib meis pugnans aduersus malas suggestio¬
nes meas. & habens conflictionẽ duturnã. &
prope continuã. tqm cũ tẽptationib inimici.
subuertere me uolentis. Gemo apud đm in in¬
firmitate mea & nouit quid parturit cor
meũ. ille qui nouit partũ meũ. Michi autẽ
minimũ est ut a uobis duudicer. aut ab hu¬
Melius enĩ ego me noui quã illi: sed meliꝰ ds
quã ego. Non gͦ uobis insultent de nobis. non:
faciat xp̃c. Dicunt eñi & qui sunt. & unde st̃ꝰ
Malos hic illos nouimꝰ: llbi baptizati sunt ꝯ
Si nos bene nouert̃. sciunt quia & nauigauimꝰ
aliquando: sciunt quia & peregrinati sumus
sciunt quia alii iuimus. & alii redimꝰ Non
hic baptizati sumus. sed ubi baptizati sumus.
eccła est nota uniuerso orbi t̃rarũ Et mul¬
ti fr̃s nri sunt qui & nouert̃ quia baptizati

Expanded text:
in me reprehendant: sed tamen multum est ad in me reprehendant: sed tamen multum est ad illos ut haec noverint. Multa ago in cogitationibus meis, pugnans adversus malas suggestiones meas, et habens conflictationem diuturnam, et prope continuam cum tentationibus inimici subvertere me volentis. Gemo ad Deum in infirmitate mea; et novit quid parturit cor meum, ille qui novit partum meum. Mihi autem minimum est, ut a vobis dijudicer, aut ab hu: melius enim me ego novi quam illi, sed melius Deus quam ego. Non ergo vobis insultent de nobis, non faciat Christus. Dicunt enim, Et qui sunt? et unde sunt? malos hic illos novimus, ubi baptizati sunt? Si nos bene noverunt, sciunt quia et navigavimus aliquando; sciunt quia et peregrinati sumus; sciunt quia alii ivimus, et alii redivimus. Non hic baptizati sumus: sed ubi baptizati sumus, Ecclesia est nota universo orbi terrarum. Et multi fratres nostri sunt, qui et norunt quia baptizati
Abbreviated transcription (Latin):
fuimus: non negamꝰ. & quantũ p̃teritũ nr̃m
non negamus: tantomagis dm̃ qui nob igno¬
uit laudamus. Quid gͦ heretice : Dimittis
causã & is ad hominẽ: Quid enĩ ego sũ : Qͥd sũ ͤ
Nũquid catholica ego sum: Nũquid hereditas
xp̃i diffusa ꝑ gentes ego sum : Sufficit mͥ ut in
ea sim. Uituꝑas mala mea p̃terita. Quid magnũ
facis : Securior sũ ego in mala mea quam tu.
quod tu uituꝑasti. ego danaui. Utinã uelles
imitari. ut error tuus. fieret aliquando p̃te¬
ritus. Ista st̃ mala p̃terita quȩ nouert̃: maxi¬
me in ista ciuitate. hic eñi male uiximus:
quod ego confiteor. Et quantũ gaudeo
de gr̃a dĩ: tantũ de meis p̃teritis timeo. Quid
dicam: Doleo: Dolerem. si adhuc sic essem.
S quid dicã : Gaudeo: Nec hoc possũ dicere.
Utinã enĩ nũquã fuissem. Quic qͥd tam̃ fui.
in nomine xp̃i p̃teritũ est. Quod aut̃ modo
rep̃hendunt : non norunt. Sunt adhuc quȩ

Expanded text:
fuimus, non negamus; et quantum praeteritum nostrum fuimus, non negamus; et quantum praeteritum nostrum non negamus, tanto magis Deum qui nobis ignovit, laudamus. Quid ergo, haeretice, dimittis causam, et is ad hominem? Quid enim ego sum? quid sum? Numquid Catholica ego sum? numquid haereditas Christi diffusa per gentes ego sum? Sufficit mihi ut in ea sim. Vituperas mala mea praeterita, quid magnum facis? Severior sum ego in mala mea quam tu: quod tu vituperasti, ego damnavi. Utinam velles imitari, ut et error tuus fieret aliquando praeteritus! Ista sunt mala praeterita, quae noverunt, maxime in ista civitate. Hic enim male viximus, quod ego confiteor: et quantum gaudeo de gratia Dei, tantum de meis praeteritis, quid dicam? Doleo? Dolerem, si adhuc essem. Sed quid dicam? Gaudeo? Nec hoc possum dicere: utinam enim nunquam fuissem! Quidquid tamen fui, in nomine Christi praeteritum est. Quod autem modo reprehendunt, non norunt. Sunt quae adhuc
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ fecit testamentũ uiuit. Qui fecit testam̃tũ
heredi suo: ipse iudicabit de testam̃to suo. In re¬
bis humanis. alius ẽ testator: alius uidex. Sed
tam̃ quia tenet testam̃tũ. uincet apud iudicem
alterũ: non apud alterũ uidicẽ mortuũ Quã
ergo secura ẽ nr̃a uictoria. cũ ille uidicabit qͥ
testatus est: Et si enĩ mortuus ẽ xp̃c ad tẽpus:
sed iam uiuit in et̃nũ. Loquant᷑ enĩ aduersũ
nos quicqͥd uoluntꝰ nos diligamus illos & no¬
lentes. Nouimꝰ enĩ fr̃s. nouimꝰ linguas eorũ
Propt̃ qđ eis non irascam᷑ ͥ patient̃ ferte nobis¬
cum. Uident eñi in causa se nichil habere: &
linguas conuertunt in nos: & incipiunt de
nobis dicere mala multa quȩ sciunt. multa
quȩ nesciunt. Quȩ sciunt. p̃terita nr̃a sunt
Fuimꝰ eñi aliquando sicut dicit apłs. stulti
& increduli. & ad om̃e opus bonũ reprobi.
in errore ꝑuerso desipientes. & insanientes

Expanded text:
qui fecit testamentum, vivit: qui fecit testamentum qui fecit testamentum, vivit: qui fecit testamentum haeredi suo, ipse judicabit de testamento suo. In rebus humanis alius est testator, alius judex: et tamen qui tenet testamentum, vincit apud judicem alterum, non apud alterum judicem mortuum. Quam ergo secura est nostra victoria, cum ille judicabit qui testatus est! etsi enim mortuus est Christus ad tempus, sed jam vivit in aeternum. 19. Loquantur ergo adversus nos quidquid volunt: nos diligamus illos et nolentes. Novimus enim, fratres, novimus linguas eorum: propter quas eis non irascamur, patienter ferte nobiscum. Vident enim in causa se nihil habere, et linguas convertunt in nos, et incipiunt de nobis dicere mala, multa quae sciunt, multa quae nesciunt. Quae sciunt, praeterita nostra sunt: fuimus enim aliquando, sicut dicit Apostolus, stulti et increduli, et ad omne opus bonum reprobi . In errore perverso desipientes et insanientes
Abbreviated transcription (Latin):
separationif. & ecimet᷑ sem̃ bonũ. ab eo quod
igni consumet᷑. Illud in horreũ mittetur. il.¬
lud aut̃ in ȩt̃nã conflationẽ. Quia idõ simul
fuerunt primo iustus & iniustus. ut ille sub.¬
plantaret᷑ ille ꝓbaretur : postea aut̃ ille dana¬
debitũ in nomine xp̃i sed nos caritas debitores
semꝑ tenet . Illa eñi una est. quȩ & si cotidie red¬
ditur : semꝑ debetur. Multa diximus adũsus
donatistas: multa uebif recitauimꝰ uob multas
cartas: multa prȩt̃ canonẽ scriptura ullis co¬
gentibus. Nam & si rep̃hendent hec quia uob̃
talia legimꝰ : nos rep̃hendam᷑ cũ uos instruami¬
ni. Possumꝰ enĩ eis & in hac parte sic responde
factus sum insipiens: uos me coegistis. Tamen
fr̃s ante omnia custodite hereditatẽ nr̃am.ͥ Ae
qua securi sumꝰ in testam̃to patris nr̃i esse
Non in aliqua carta friuola alicuiꝰ hominis: sed
in testam̃to patris nr̃i. Inde securi sumꝰ: quia

Expanded text:
separationis, et eximetur semen bonum ab eo quod separationis, et eximetur semen bonum ab eo quod igni consumetur: illud in horreum mittetur, illud autem in aeternam conflagrationem; quia ideo simul fuerunt primo justus et injustus, ut ille supplantaret, ille probaretur; postea autem ille damnadebitum in nomine Christi; sed nos charitas debitores semper tenet. Illa enim una est, quae et si quotidie redditur, semper debetur. Multa diximus adversus Donatistas, multa vobis recitavimus, multas chartas, multa praeter canonem Scripturarum, illis cogentibus. Nam et si reprehendent haec, quia vobis talia legimus; nos reprehendamur, dum vos instruamini. Possumus enim eis et in hac parte sic respondere: Factus sum insipiens, vos me coegistis . Tamen, fratres, ante omnia custodite haereditatem nostram, de qua securi sumus nos in testamento Patris nostri esse: non in aliqua charta frivola alicujus hominis, sed in testamento Patris nostri. Inde securi sumus; quia
Abbreviated transcription (Latin):
prauos quib malos uides & distortos. ut distortus
tͥ & prauus uideat᷑ ds: Quia fauet impiis. & ꝑsequit᷑
fideles. Non uides quã tortũ uideas: Corrige oculos
tuos: & uide directionẽ. Quã directionẽ: Noli ad
p̃sentia attendere. Et qͥd uidebis: Qm̃ sunt reliqͥe
homini pacifico. Quid ẽ sunt reliquie : Cũ mortu¬
us fueris. ñ eris mortuus: hoc ẽ sunt reliquię
Erit illi aliqͥd & post hanc uitã: hoc ẽ illud sem̃
qđ in benedictione erit. Unde dñs. qui credit
in me inquit. lic& moriat᷑ uiuet. Qm̃ sunt reliqͥe¬
Quid ẽ in idipsum ÷ in sempit̾nũ: uł om̃s simul
in unũ. Reliquie impioꝵ interibunt. Sunt aut̃
reliquie homini pacifico. Ergo qui ñ st̃ pacifici.
impii sunt. Beati enĩ pacificr: quia ipsi filii di uo
est in tp̃re tͥbulationis: & adiuuabit eos dñs
& eruet eos: & eximet eos a peccatoribꝰ. Tolerent
ergo mͦ peccatores iusti: tolerent frum̃ta ⁊rra¬
nia: toleret triticũ paleã: quia ueniet tẽpꝰ

Expanded text:
ut distortus tibi et pravus videatur Deus, quia favet impiis, et persequitur fideles. Non vides quam distortum videas? Corrige oculos tuos, et vide directionem. Quam directionem? Noli ad praesentia attendere. Et quid videbis? Quoniam sunt reliquiae homini pacifico. Quid est, sunt reliquiae? Cum mortuus fueris, non eris mortuus: hoc est, sunt reliquiae. Erit illi aliquid et post hanc vitam; hoc est, illud semen quod in benedictione erit. Unde Dominus, Qui credit in me, inquit, licet moriatur, vivet : QuoniQuid est, in idipsum? In sempiternum; vel, omnes simul in unum. Reliquiae impiorum interibunt. Sunt autem reliquiae homini pacifico: ergo qui non sunt pacifici, impii sunt. Beati enim pacifici, quia ipsi filii Dei voest in tempore tribulationis: et adjuvabit eos Dominus, et eruet eos, et eximet eos a peccatoribus. Tolerent ergo modo peccatores justi, tolerent frumenta zizania, toleret triticum paleam; quia veniet tempus
Abbreviated transcription (Latin):
Qm̃ in te dñe sꝑaui. tu exaudies dñe dsm̃s. Tã¬
quã si ei diceret᷑. Quare ñ aꝑiusti os tuũ. quare
ñ dixisti. parcite: Quare ñ in cruce pendens.
si forte occurrerit tͥbulatio. Queris enĩ te de¬
fendere᷑ & forte nemo accipit defensionẽ tuã
lam ꝑturbaris: quasi ꝑdideris causam tuam:
qr nullius habes defensionẽ aut testimonium.
Custodi in tus innocentiã: ubi nemo opprimit
causã tuã. Prȩualuit in te falsũ testimoniũ. sed
apud homines. Nũqͥd apđ̃ dm̃ ualebit ubi cau¬
sa tua dicenda ẽ. qͣndo ds iudex erit: Alius
testis quã conscientia tua ñ erit int̃ iudicem
iustũ. & conscientiã tuã. Noli timere. nͥ causã
tuã. Si causã malã ñ habueris. nullũ accusa¬
torẽ ꝑtimescis. nullũ falsũ testem refelles.
nullũ uerũ requires. Tu tantũ bonã consci¬
entiã affer: ut possis dicere. Qm̃ in te dñe sꝑa¬

Expanded text:
in te, Domine, speravi; tu exaudies, Domine, Deus meus. Tanquam si ei diceretur, Quare non aperuisti os tuum? quare non dixisti, Parcite? quare non in cruce pendens si forte occurrerit tribulatio. Quaeris enim te defendere, et forte nemo accipit defensionem tuam. Jam tu perturbaris, quasi perdideris causam tuam, quia nullius habes defensionem aut testimonium. Custodi intus innocentiam tuam, ubi nemo opprimit causam tuam. Praevaluit in te falsum testimonium, sed apud homines: numquid apud Deum valebit, ubi causa tua dicenda est? Quando Deus judex erit, alius testis quam conscientia tua non erit. Inter judicem justum et conscientiam tuam noli timere nisi causam tuam: si causam malam non habueris, nullum accusatorem pertimesces, nullum falsum testem refelles, nullum verum requires. Tu tantum bonam conscientiam affer, ut possis dicere: Quoniam in
Abbreviated transcription (Latin):
in ore suo sapientiã Et lingua eius loquetur
iudiciũ Lex dĩ eius in corde ipsius. Ne forte
putares eũ in ore habere quod in corde non
hab&: ne forte cõputares eũ cũ illis de quib
dictũ est. popłs hic labiis me honorat cor aut̃
eoꝵ longe ẽ a me: & lingua eiꝰ loquet᷑ iudiciũ.
lex dĩ eius in corde ipsius & qͥd illi prodest:
Et ñ subplantabunt᷑ gressus eiꝰ. Liberat ala
Tecum ẽ. cuiꝰ ũbũ a te ñ recedit. Qͥd autem
mali patit᷑. quẽ custodit ds: Custodẽ ponisin
uinea. & contra fures securus es: & potest dor¬
mire custos ille. & ipse cadere: & furem ad¬
mittere. N aut̃ dormit neq dormitabit
qͥ eustodit isrł. Lea dĩ eiꝰ in corde ipsius: &
ñ sub plantabunt᷑ gressus eiꝰ. Uiuat gͦ securus:

Expanded text:
in ore suo sapientiam. Et lingua ejus loquetur in ore suo sapientiam. Et lingua ejus loquetur judicium. Lex Dei ejus in corde ipsius. Ne forte putares cum in ore habere quod in corde non habet: ne forte computares eum cum illis, de quibus dictum est, Populus hic labiis me eorum longe est a me : Et lingua ejus loquetur judicium. Lex Dei ejus in corde ipsius. Et quid illi prodest? Et non supplantabuntur gressus ejus. Liberat a laTecum est, cujus verbum a te non recedit. Quid autem mali patitur quem custodit Deus? Custodem ponis in vinea, et contra fures securus es; et potest dormire custos ille, et ipse cadere, et furem admittere: non autem dormit, neque dormitabit, qui custodit Israel . Lex Dei ejus in corde ipsius: et non supplantabuntur gressus ejus. Vivat ergo securus,
Abbreviated transcription (Latin):
inuenimꝰ rursum. filiũ impii florere in sło.
& aliquando fieri iustũ & florere in ap̃o ui¬
nias. Noli carnalit᷑ : nam decipieris de semine im¬
piorũ. Omnia oꝑa impioꝵ ꝑibunt. fructũ non
habebunt. Ad tẽpꝰ eñĩ aliqͥd ualent: postea que¬
rent & ñ inuenient qđ oꝑati sunt. Nã ꝑdentiũ
qđ oꝑati sunt. uox erit illa. Qͥd nob̃ ꝓfuit suꝑbia
aut qͥd diuitiarũ iactantia ꝯtulit nob̃: Tran¬
sierunt omĩa illa tanquã umbra. Ergo semen
lam magnã ꝓmittat: ne quod hic iuberis con¬
est: intellige qualẽ terrã accepturus sis. llla
est terra uiuentiũ. Hȩc ẽ aut̃ t̃ra morientũ.
receptura mortuos quos nutrit uiuos. Qualis
gͦ illa terra: Qualis & ipsa uita. Si ȩt̃na uita.
et̃na t̾ra. & quomͦ ȩt̃na uita : & in habitabt̃¬
tabimus in scłm scłi suꝑ eã. Nam de ista dictũ
bit᷑ sapientiã Ecce est ille panis. Uidete quã
libent᷑ manducet iustus iste. quomͦ uerset

Expanded text:
invenimus rursum filium impii florere in saeculo, invenimus rursum filium impii florere in saeculo, et aliquando fieri justum, et florere in Christo. Vinias: noli carnaliter, nam decipieris. Sed semen impiorum, omnia opera impiorum peribunt, fructum non habebunt: ad tempus enim aliquid valent; postea quaerent, et non invenient quod operati sunt. Nam perdentium quod operati sunt, vox erit illa: Quid nobis profuit superbia, aut quid divitiarum jactatio contulit nobis? Transierunt omnia illa tanquam umbra . Ergo semen lam magnam promittat, ne quod hic juberis conest, intellige qualem terram accepturus sis. Illa est terra viventium: haec est autem terra morientium, receptura mortuos quos nutrivit vivos. Qualis ergo illa terra, talis et ipsa vita: si aeterna vita, aeterna terra. Et quomtabimus in saeculum saeculi. Nam de ista dictum bitur sapientiam. Ecce ille est panis: videte quam libenter manducet justus iste, quomodo verset
Abbreviated transcription (Latin):
ros in camino laudantes: qr ñ eos tetigit ignis
Nũquid scĩ eius machabei ñ erant qui in ig¬
nibus defecert̃. carne ñ fide : S hoc inqͥt ma¬
iorem questionẽ hab&: qr cũ fide illi ñ defece¬
rint: ille illos dereliquerit. Audi qͦd sequit᷑.
In ȩt̃nũ conseruabunt᷑. Tu paucos annos eis
optabas. quos si eis daret dñsmñ derelinqueret
scõs suos. Uisibilit ñ dereliquit tres pueros. oc¬
culte ñ dereliqͥt machabeos. Illis enĩ dedit ui¬
tam tẽporalẽ ad confundendos infideles: illos
aut̃ occulte coronauit. ad iudicanda impie¬
tatẽ ꝑsecutoris. Nec illos tam̃ nec illos dereli¬
quit: qui ñ derelinqu& scõs suos. Et nichil
magnũ acceꝑant tres pueri: si non in ȩternũ
conseruarentur: In ȩt̾̃nũ conseruabunt᷑. In iu
sti aut̃ punient᷑. & sem̃ impioꝵ ꝑibit. Quomͦ
sem̃ illius in benedictione erit : sic sem̃ impioꝵ
ꝑibit. Sem̃ enĩ impioꝵ. oꝑa impioꝵ. Nam

Expanded text:
ros in camino laudantes, non eos tetigit ignis ros in camino laudantes, non eos tetigit ignis : numquid sancti ejus Machabaei non erant, qui in ignibus defecerunt carne, non fide ? Sed hoc, inquis, majorem quaestionem habet, quia cum fide illi non defecerint, ille illos dereliquerit. Audi quod sequitur: In aeternum conservabuntur. Tu paucos annos eis optabas, quos eis si daret Dominus, non derelinqueret sanctos suos. Visibiliter non dereliquit tres pueros, occulte non dereliquit Machabaeos: illis etiam dedit vitam temporalem ad confundendos infideles; illos autem occulte coronavit ad judicandam impietatem persecutoris: nec illos tamen, nec illos dereliquit, qui non derelinquet sanctos suos. Et nihil magnum acceperunt tres pueri, si non in aeternum costi autem punientur, et semen impiorum peribit. Quomodo semen illius in benedictione erit, sic semen impiorum peribit. Semen enim impiorum, opera impiorum. Nam