comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
c̃atores sunt. sicut nec agrico¬
le segetum aut arboꝵ solus
d̾s. idẽ trinitas est creator.
Facta ẽ gͦ femina a deo. etiam
si costa ministrata sit ꝑ angłos.
mulier. toẽ. in rõ seminalis id
hr̃et ut ita fieret. an tm̃ ita fieri
poss ut sic fieret in dm̃ tm̃ ea eẽt.
quã deus primis homi¬
ut scd̾m ipsam ex uiri latere.
feminam cieari necesse foret.
an hoc tantũ ut fieri posset.
ad quod sciendũ est om̃ium
rerũ causas in deo ab eterno
eẽ: Ut em̃ homo sic fieret. uł
equus. uel huiusmodi in dĩ
potencia. & dispositione ab
eterno fuit. & hee dñr primor¬
diales cause. quia illas alie ñ
p̃cedunt. set iste alias que sũt
causi causarum. Cumq unũ
sit diuina potentia. siue dispo¬
sitio. siue uoluntas. & id̾o una
om̃ium. principalis causa. tam̃
pp̃ effectus diuersos pluralit̃
causas primordiales omñium
rerũ in deo ẽẽ. iducens simmi¬
litudinem artificis. in cinus
dispositione ẽ qualis futura

Expanded text:
creatores sunt, sicut nec agricocreatores sunt, sicut nec agricolae segetum vel arborum. Solus Deus, id est, Trinitas est creator. Facta est ergo femina a Deo, etiam si costa ministrata sit per angelomulier; id est, an ratio seminalis id haberet ut ita fieret, an tantum ut ita fieri posset, sed ut sic fieret in Deo tantum esset quam Deus primis opeut secundum ipsam ex viri latere feminam fieri necesse foret, an hoc tantum, ut fieri posset. Ad quod sciendum est omnium rerum causas in Deo ab aeterno esse. Ut enim homo sic fieret vel equus et hujusmodi, in Dei potentia et dispositione ab aeterno fuit. Hae dicuntur primordiales causae, quia istas aliae non praecedunt, sed istae alias, quae sunt causae causarum. Cumque unum sit divina potentia, dispositio sive voluntas, et ideo una omnium principalis causa; tamen propter effectus diversos pluraliter ausas primordiales omnium rerum in Deo esse; inducens similitudinem artificis, in cujus dispositione est qualis futura
Abbreviated transcription (Latin):
ce dormientis. profluxerunt.
scilicet sanguis. & aqua qui¬
b iedunorur a penis. atq
ab limnur a culpis. Q uod de
illa costa sine ex trinseco. to¬
ditam̃to. facta fuit ꝑ dei po¬
tentiã sic̃ ue̾ panes in se mul
mulier: quod quib dam non
placuit ceterũ si ad ꝑficien¬
dũ corpus mulieris. deus ex¬
trinsecum agmentũ ad didis¬
set. illud maius eẽt. quam ip
beret dici. de quo plures acce¬
pisset sub̾ȩ partes. Restat gͥ
ni extrinseco additamento ꝑ
diuinam potentiam. in semet¬
ipsa multiplicata. mulieris
corpus factũ dicatur: eosane
mnaculo. qd̃ postea de qumnq¬
panib iħc celesti benedictione
multiplicauit quinq milia
hominũ saciata sunt. Illud eti¬
am sciri oportet. qd̾ cum au¬
głor ministerio facta sit. crea
angłi enim nullam possunt
cieare. naturam. Ergo nec for¬
mare costam inmulierem. nec
carius supplementũ in locũ
costȩ ñ quod inchil agant.
ut aliquit creetur. s non iõo

Expanded text:
ce dormiente profluxerunt, ce dormiente profluxerunt, scilicet, sanguine et aqua, quibus redimimur a poenis atque abluimur a culpis. 5. Quod de illa costa sine extrinseco additamento facta fuit per Dei potentiam, sicut quinque panes in se multmulier; quod quibusdam non placuit. Caeterum si ad perficiendum corpus mulieris Deus extrinsecum augmentum addidisset, majus illud esset quam ipsberet dici, de quo plures accepisset substantiae partes. Restat ergo ni extrinseco additamento, per divinam potentiam in semetipsa multiplicata, mulieris corpus factum dicatur: eo sane miraculo quo postea de quinqupanibus a Jesu coelesti benedictione multiplicatis, quinque millia hominum satiata sunt. Illud etiam scire oportet, quod cum angelorum ministerio facta sit mulierAngeli enim nullam possunt creare naturam, ergo nec formare costam in mulierem, nec carnis supplementum in loco costae: non quod nihil agant ut aliquid creetur, sed non ideo
Abbreviated transcription (Latin):
Mis duuisis facta sit mu¬
lier de uuo ñ de qualibet par¬
te corporis uiri. s de eius la
tere formata est: ut ostende¬
retur quia in consor cium cre¬
abatur dilectionis. ne forte
si fuisset de capite facta. ui¬
ro ad dñationem uideretur
p̃ferenda. aut si pedib adser¬
uendum subicienda. Quia
gͥ uiro nec dña. nec ancilla.
parabatur sed socia. nec de
capite. nec de pedib sed de
latere fuerat ꝓducenda.ut
iurta se ponendam agnoscẽt.
quam de suo latere sumptã
didicisset: Quare dormienti
ñ uigilanti costa subtrac¬
on sine causa quoq in
ingilanti detracta est costa.
de qua mulier in adiutoriũ
generationis uiroformata ẽ.
scilicet ut in eonullam sensis¬
se penam monstraretur: Et di
uinȩ ꝓotentiȩ opꝰ mirabile.
monstraietur: que hominis
dormientis latus aperuit. nͦ
tam̃ a quiete soporis excita¬
uit. In quo etiam opere. sacri
de latere uiri dormientis. for¬
mata est. ita eccłia ex sacram̃¬
tis que de latere xp̃i in cru¬

Expanded text:
 causis facta sit mulier de viro, non de qualibet parte corporis viri, sed de latere ejus formata est, ut ostenderetur quia in consortium creabatur dilectionis, ne forte si fuisset de capite facta, viro ad dominationem videretur praeferenda; aut si de pedibus, ad servitutem subjicienda. Quia igitur viro nec domina, nec ancilla parabatur, sed socia; nec de capite, nec de pedibus, sed de latere fuerat producenda, ut juxta se ponendam cognosceret, quam de suo latere sumptam didicisset. 4. Quare dormienti et non vigilanti costa subtracon sine causa dormienti vigilanti detracta est costa, de qua mulier in adjutorium generationis viro est formata; scilicet, ut nullam in eo sensisse poenam monstraretur, et divinae simul potentiae opus mirabile ostenderetur, quae hominis dormientis latus aperuit, nec eum tamen a quiete soporis excitavit. In quo etiam opere sacramede latere viri dormientis formata est, ita Ecclesia ex sacramentis quae de latere Christi in cru
Abbreviated transcription (Latin):
cause sunt in creaturis.¬
rerũ. sed ñ omñũ rerum cau¬
se sũt. Ut ait augustinus quia
inseruit deus semmnales racio¬
nes reb scdm quas alia. ex
aliis prouemunt. ut de hoc se¬
mine tale granum. Qđ creatu¬

Expanded text:
 In creaturisrerum, sed non omnium causae sunt, ut ait Aug. Quia inseruit Deus seminales rationes rebus, secundum quas aliae ex aliis proveniunt, ut de hoc semine tale granum, de ha
Abbreviated transcription (Latin):
natꝰ. & idõ ñ sit filius. aug̃ osten¬
sc̃s filius dicẽtur. amboꝵ utiq
filius dicetur. qd̾ absurtissimũ
ẽ. filius quippe nullus ẽ duoꝵ:
nͥ patris & matris. absit aũ. ut
int̾ dm̃ patrẽ. & dm̃ filiũ. tale
aliqͥd suspicem᷑. absurdissime
gͦ filius diceret᷑ ambor .i. pa

Expanded text:
natus, et ideo non sit Filius, Aug. ostensanctus Filius diceretur, amborum utique Filius diceretur: quod absurdissimum est. Filius quippe nullus est duorum, nisi patris et matris. Absit autem ut inter Deum Patrem et Deum Filium tale aliquid suspicemur. Absurdissime ergo Filius diceretur ambor
Abbreviated transcription (Latin):
cipalib conciluis. que apb̃ eos cele¬
brata sunt: ita eor symbola subiũc¬
tis anathematib sancita sunt: ut
nulli de trinitatis fide. aliud doce¬
re uel alit̾ p̾dicare. qͣm ibi continet᷑
memoret᷑ ꝓced̾e̾ a patrẽ & ñ a filio.
qͥ cũq inquiunt a filio eũ ꝓced̾e
ad dunt. anathema incurrũt. Uñ
& nos arguunt anathematis reos.
addunt ̃ ad assertionẽ suȩ opinio¬
nis. & in testimoniũ nĩe dãpnatio¬
nis. de simbolo fidi. qd̾ scd̾m tradi¬
tionẽ p̾dictoꝵ ocilior. leo tercius
romȩ transcriptũ in tabula argen¬
tea. pꝰ altare beati pauli apłi posi¬
ta. posteris reliquit ꝓ amore ut
ip̃e ait. & cautela fidĩ ortodoae.
lu qͦ qͥdẽ symbolo. in ꝓcessione
sp̃c. solus cõmemorat᷑ pat̾. his̾ u̾¬
bis. & in spm̃ scm dnm̃n. & inuifi¬
catorẽ. ex patre ꝓcedentẽ. cũ patie
& filio coadorandũ. & glorifican¬
dũ.& c̃. Illd̃ ẽ simbolũ qd̾ in missa
cantatur. editũ in nicheno conci¬

Expanded text:
cipalibus conciliis quae apud eos celebrata sunt, ita symbola eorum subiunctis anathematibus sancita sint, ut nulli de fide Trinitatis aliud docere uel aliter praedicare quam ibi continetur: memoretur procedere a Patre, et non a Filio, quicumque, inquiunt a Filio eum procedere addunt, anathema incurrunt; unde et nos arguunt anathematis reos. Addunt etiam ad assertionem suae opinionis et in testimonium nostrae damnationis, de Symbolo fidei, quod, secundum traditionem praedictorum conciliorum, Leo III Romae transcriptum in tabula argentea post altare beati Pauli posita posteris reliquit pro amore ut ipse ait et cautela fidei orthodoxae. In quo quidem symbolo, in processione Spiritus solus commemoratur Pater, his verbis: Et in Spcatorem, ex Patre procedentem, cum Patre et Filio coadorandum et glorificandum, etc. Illud est symbolum quod in missa cantatur, editum in Nicaeno conci
Abbreviated transcription (Latin):
e scientia autẽ aliter dici
ñ scientiam. quã aliquando
habet. semꝑ habuit: & habet &
habebit. ad ħ autem opponit᷑ita.

Expanded text:
De scientia autem aliter dicimnim scientiam quam aliquando habet, semper habuit, et habet, et habebit. Ad hoc autem opponitur ita
Abbreviated transcription (Latin):
sona. siue alius ꝑsonalit̃ pat̾. aliꝰ
ꝑsonalit̾ filius. alius ꝑsonaliter
sit eodẽ mͦ accipi: congruentus
tũ ex rõne dicti alia uariat᷑ in¬
telligentia. ut hic ꝑsonȩ nomi¬
ne ꝓprietas ꝑsonȩ intelligat᷑: ut
at᷑ hic persona. quam supra

Expanded text:
 sive: Alius personaliter Pater, alius personaliter Filius, alius personaliter sit eodem modo accipi, congruentius tamen ex ratione dicti alia variatur intelligentia, ut hic personae nomine proprietas personae intelligatur; ut st in perso
Abbreviated transcription (Latin):
constitutũ suꝑat uoluntatẽ
dĩ:& si faciat eiꝰ contia uolunta¬
tẽ. tam̃ contra eiꝰ uoluntatem.
que ipse ẽ. nchil putandũ est.
ita fieri. tanquam uelit fieri.
& ñ fiat: uel nolit fieri. ꝙ fiat.
Iua eñ uoluntas ut ait augus¬
tinus in enchiridion. semꝑ im¬
pletur: aut de nobis. aut a no¬
bis. De nobis impletur s. tam̃
ñ implemus eam. quando pec¬
camus: a nobis impletur qñ
bonũ facimus. Ido enim facimꝰ.

Expanded text:
at voluntatem Dei: etsi faciat contra ejus voluntatem, tamen contra ejus voluntatem, quae ipse est, nihil putandum est ita fieri tanquam velit fieri et non fiat, vel nolit fieri et fiat. Illa enim voluntas, ut ait Augustinus, in Ench., sempletur, aut de nobis, aut a nobis. De nobis impletur, sed tamen non implemus eam, quando peccamus. A nobis impletur quando bonum agimus. Ideo enim facipletur, aut de nobis, aut a no
Abbreviated transcription (Latin):
i eñi hoc diceretur auctor
maloꝵ dẜ esse: intellige̾t᷑
qd ex simili manifeste falsum
ostenditur: Deus ꝓhibet furtũ
fieri.s furtumfieri. uerũ est:
gͦ ꝓhibet uerum ñ sequitur.
Partẽ questionis approbat il¬
lor qͥ dñt dm̃ ñ uelle malafi.¬
oc gͥ & alia hutͦmodi. mnania
reliquentes. p̃missȩ ques¬
tionis parti samori fauentes.
approbatur: bicanius deũ non
uelle mala fieri. nec tñ uelle ñ
fieri. neq uolle fieri. om̃e enĩ
quod uult fierisit: ꝙ om̃e quod
uult ñ ficri. ñ fit. Fiunt autẽ mul¬
ta: que ñuult fieri: ut om̃a
impletur de hoĩe qͦcũq se u̾tat.
bluntas quippe dĩ semꝑ efsi¬
cax ẽ. ut fiat om̃e quodue¬

Expanded text:
i enim hoc diceretur, auctor malorum Deus esse intelligeretur; quod ex simili manifeste falsum ostenditur: Deus prohibet furtum fieri: sed furtum fieri verum est; ergo prohibet verum: non sequitur. 15. Partem quaestionis approbat illorum qui dicunt Deum non velle mala fi et alia hujusmodi inania relinquentes, praemissae quaestionis parti saniori faventes, approbatur, dicamus Deum non velle mala fieri, nec tamen velle non fieri neque nolle fieri. Omne ergo quod vult fieri fit, et omne quod vult non fieri non fit. Fiunt autem multa quae non vult fieri, ut omniaIMPLETUR DE HOMINE, QUOCUMQUE SE VERTAT. 1. Voluntas quippe Dei semper efficax est, ut fiat omne quod ve
Abbreviated transcription (Latin):
ubdam ñ irrationabili¬
ter uidetur quod una et
cadem sit gr̃a. id est donum
cadẽ uirtus que operatur et
cooperatur. sed ꝓpter diuer¬
sos eius effectus. dicitur ope¬
rans & cooperans. Operans e¬
min dicitur in quantũ liberat.

Expanded text:
usdam non irrationabiliter videtur quod una et eadem sit gratia, idem donum, eadem virtus, quae operatur et cooperatur: sed propter diversos ejus effectus, et dicitur operans, et cooperans. Operans enim dicitur, in quantu
Abbreviated transcription (Latin):
on negamus tam̃ multa
aute hanc gr̃am. & p̃ter
hanc gr̃am ab homine fieri
ubi dicit homines ꝑ liberũ
arbitriũ agros colere. domos
edificare. & alia plura bona
facere. sine gracia operante.
Utrũ una eadẽq sit. gr̃a. que
dicit᷑ operans ⁊ cooperans.
ic considerandũ est. cũ
p̃dictum sit ꝑ gr̃am ope¬
rantem & p̃uenientem uolun¬
tatem homuns liberari ac
p̃parari. ut bonũ uelit. ꝙ ꝑ
gr̃am cooperantem et subse¬
quentem ad iuuari ne frustrã
uelit. utrũ una & eadem sit
gr̃a. id est unũ munus gratis
datũ. quod operet᷑ & coo¬
peretur. an diuersa alterũo¬
perans. & altersi cooperans.¬

Expanded text:
on negamus tamen multa ante hanc gratiam, et praeter hanc gratiam, ab homine fieri ubi dicit homines per liberum arbitrium, agros colere, domos aedificare, et alia plura bona facere sine gratia cooperante. 9. Utrum una eademque sit gratia quae dicitur operans, et cooperans? Hic considerandum est, cum praedictum sit per gratiam operantem et praevenientem voluntatem hominis liberari ac praeparari ut bonum velit; et per gratiam cooperantem et subsequentem adjuvari, ne frustra velit; utrum una et eadem sit gratia, id est, unum munus gratis datum, quod operetur et cooperetur; an diversa, alterum operans, et alterum cooperans
Abbreviated transcription (Latin):
ttende hunc ordinem
gr̃arũ quamhic distinc¬
te assignat augustinus quali¬
ter scilicet intellectus. bono¬
rũ precedit concupiscentiã
eoꝵ dẽ. & ipsa concupiscentia
delectationẽ. que fit ꝑ fidem
& caritatem. qua habita anĩ¬
mȩ bona ẽ uoluntas. quarec¬
te uuitur: ipsaq fidĩ comes

Expanded text:
ttende hunc ordinem gratiarum, quem hic distincte assignat August., qualiter scilicet intellectus bonorum praecedit concupiscentiam eorumdem, et ipsa concupiscentia, delectationem quae fit et per fidem et charitatem; qua habita, vere bona est voluntas qua recte vivitur. Ipsaque fidei comes
Abbreviated transcription (Latin):
in uerba augustim pre¬
missa. scdm hauc distinc¬
tionẽ considerat nullam ibi
repugnantiam fore animad¬
uertit. ñ ignorans etiã ante
graciam preuementem & ope¬
rantem. quasi uoluntas bona
s̃paratur in homine p̃cedere
quedã bonam. ex dei gr̃a et
libero arbitrio. quedam etiã
ex solo libero arbitrio quib
tam̃ uitam ñ meretur nec
gr̃am. qua iustificatur. Illius
eiũ graciȩ ꝑcipiendȩ que uo¬
luntatem hominis sanat. ut
sanata legem impleat. nulla
merita precedunt. ipsa ẽ em̃
qua iustificatur impius idẽ¬
fit iustus. qui prius erat mmi¬
pius. meritis aũ impii. non
grã sed pena debetur nec ista
esset gr̃a si ñ daretur gratuita
datur aũ gratuita. qr nichil
boni. ante feceramus unde

Expanded text:
i verba Aug. praemissa secundum hanc distinctionem considerat, nullam ibi repugnantiam forte animadvertit, non ignorans etiam ante gratiam praevenientem et operantem, qua voluntas bona praeparatur in homine, praecedere quaedam ex bona Dei gratia et libero arbitrio, quaedam etiam ex solo libero arbitrio, quibus tamen vitam non meretur, nec gratiam qua justificatur. Illius enim gratiae percipiendae, quae voluntatem hominis sanat, ut sanata legem impleat, nulla merita praecedunt. Ipsa est enim qua justificatus impius fit justus, qui pius erat impius: meritis autem impii, non gratia, sed poena debetur; nec illa esset gratia, si non daretur gratuita. Datur autem gratuita, quia nil boni ante feceramus, unde
Abbreviated transcription (Latin):
sumꝰscł principiũ ad qd̾ re¬
currimꝰ. & formã quã seqͥmur:
& grãm qua reconciliam᷑.
unũ scł quo auctore condi¬
ti sumꝰ. & similitudinẽ eius¬
ꝑ quã ad unitatẽ reformam᷑.
& pacẽ qua unitati adheremꝰ.¬
ꝑ qd̾ factũ ẽ om̃e qd̾ sub¬
stantialit̾ & naturalit̾ ẽ: &
donũ eiꝰ benignitatis qua
placuit. qd̃ ab eo ꝑ uerbũ fac¬
tũ ẽ. & conciliatũ ẽ auctori:
ut ñ interuet. scce ostensũ c̃
qͣlit̃ in creaturis aliquatenꝰ.
ẏmago trinitatis indicatur.
Non eĩ ꝑ cicaturarũ contẽ¬
plationẽ fufficiens noticia
trinitatis potest haberi uel
potuit. fine doctrinȩ uel in¬
terioris inspirationis reue¬
lationc Uñ illi antiqui phi¬
losophi qͣsi ꝑ ũbrã & de lon¬
ginquo uider̃ ueritatẽ: de¬
ficientes in contuitu trinta¬
tis: ut magi pharahonis in

Expanded text:
sumus: principium ad quod recurrimus, et formam quam sequimur, et gratiam qua reconciliamur: unum quo auctore conditi sumus; et similitudinem per quam ad unitatem reformamur, et pacem qua unitati adhaeremper quod factum est omne quod substantialiter et naturaliter est, et donum benignitatis ejus; qua placuit quod ab eo per Verbum factum est, et reconciliatum est auctori ut non interiret. Ecce ostensum est qualiter in creaturis aliquatenus imago Trinitatis indicatur; non enim per creaturarum contemplationem sufficiens notitia Trinitatis potest haberi vel potuit, sine doctrinae vel interioris inspirationis revelatione. Unde illi antiqui philosophi quasi per umbram et de longinquo viderunt veritatem, deficientes in contuitu Trinitatis, ut magi Pharaonis in
Abbreviated transcription (Latin):
Que tam̃ omũa. nec fierẽt a
patre ꝑfiliũ. neq suis finib
qͥ & nulli naturę qd̾ ab illo
bona ẽc̃t. inuidit: & ut in bo¬
no ipso maneret. alia quantũ
uellet. alia qͣntũ posset dedit.
Quare ipsũ donũ di. cũ patie.
ꝙfilio. eque. incõmutabile.
cołe & teneie nos conuenit.
ꝑconsid̾ationẽ itaq creatu

Expanded text:
 omnia nec fierent a Patre per Filium, neque suis finibus qui et nulli naturae quae ab illo bona esset, invidit; et ut in bono ipso maneret, alia quantum vellet, alia quantum posset dedit, quare ipsum donum Dei cum Patre et Filio aeque incommutabile, colere et tenere nos convenit. Per considerationem i
Abbreviated transcription (Latin):
toꝵ & unũ aliqd ẽ. sic̃ sũt¬
nate᷑ corporũ & aĩarũ. & ali¬
qͣ specie format᷑. sic̃ st̃ fige
uel qualitates corpor quegoe
artes animarũ. & ordinẽ ali¬
quẽ petit. aut tenet. sic̃ sũt
illa eiũ triuitate. sũma origo
c̃ om̃iũ rerũ. & ꝑfectissima pul¬
critudo: & beatissima delec¬
tatio. Sũma aũ origo. ut auõ ostendit.
i .l. de uera religione: intel¬
ligit ᷑ d̾s pat̾. a qͦ st̃ om̃ia. a

Expanded text:
t unum aliquod est, sicutae corporum, et animarum; et aliqua specie formatur, sicut sunt figurae vel qualitates corporum, artes animarum: et ordinem aliquem petit, aut tenet, sicut suntilla enim Trinitate summa origo est omnium rerum et perfectissima pulchritudo, et beatissima delectatio. Summa autem origo, ut Augustinus ostendit in libro De vera religione, intelligitur Deus Pater a quo sunt omnia,
Abbreviated transcription (Latin):
lu uͦ dicunt aminam pͥ¬
mi homuns in corpore
fuisse cieatã. ita exponentes
uerba illa inspirauit. in faciẽ
eiꝰ spiracłm uitȩ. id est ammã
in corpore creauit. que totũ
corpus animaret. faciem tñspi¬
ritaliter expressit. qr hec pars
sensib ornata ẽ. ad intuend a
superiora. sed quicqͥd de amma
pͥmi hominis estimetur: de a¬
lus certissime sciendũ est. quod
Adeus & infungendo cre¬
at. dicendũ est etiam aminã
illam ñ sit eẽ creatam ut pres¬
scia eẽt. operis futuri iusti.
uel tmusti. In qua etate de

Expanded text:
 dicunt animam primi hominis in corpore fuisse creatam, ita exponentes verba illa: Inspiravit in faciem ejus spiraculum vitae, id est, animam in corpore creavit, quae totum corpus animaret; faciem tamen specialiter expressit, quia haec pars sensibus ornata est ad intuenda superiora. Sed quidquid de anima primi hominis aestimetur, de aliis certissime sentiendum est quod , et infundendo creat. Dicendum est etiam animam illam non sic esse creatam, ut praescia esset operis futuri justi vel injusti. 4. In qua aetate De
Abbreviated transcription (Latin):
p̾destinatus sit. & dampnetur.
Utrumq istoꝵ simul eẽ non
pot̾. s alterũ boꝵ ñ potest ñ esse.
scilicet qr iste sit p̃destinatus. ab
eteruo enĩ predestinatus est. & ñ
potest mͦ non eẽ predestinatus.
Cũ gͦ impossibile̾ sit simul utrũ¬
q eẽ. & impossibile sit alterũ non
ẽẽ. uidetur ñ posse alterũ esse. sci¬
licet ut dampnetur Qd̃ si ẽ. ergo
ñ potest cẽ ut ñ saluetur. Solu

Expanded text:
praedestinatus sit et damnetur. praedestinatus sit et damnetur. Utrumque istorum simul esse non potest; sed alterum horum non potest non esse, scilicet quin iste sit praedestinatus ab aeterno enim praedestinatus est, et non potest modo esse praedestinatus. Cum ergo impossibile sit simul utrumque esse, et impossibile sit alterum non esse, videtur non posse alterum esse, scilicet ut damnetur. Quod si ergo, non potest esse ut non salvetur. In
Abbreviated transcription (Latin):
simul eẽ ut aliquis saluetur. et
ñ sit pred estinatus. uel ut aliqͥs
p̃destinatus sit & dampnetur. In¬
telligentia enim conditionis un¬
plicite: uitatem facit in dicto:
& impossibilitatẽ innuero. Siuͦ
simpliciter intelligatur: impos¬
sibiliter ñ admittitur: ut cũ di¬
citur. p̃destinatus pot. uel non
alia namq fit intelligentia.si
ꝑ coniunctionẽ hec accipiant᷑
dicta: atq alia si ꝑ disiunctionẽ
ut supͣ cum de p̾scientia ageba¬
tur pretaxatum ẽ. Si enim cũ di¬
cis p̃destinatus non p otest dãp¬
nari. intelligas ita.idẽ non po¬
test ẽẽ ut p̃destinatus sit. & dãp¬
netur. lierũ dicis. qr comunctũ
intelligis. falsum autẽ si disumc¬
tum. ut si iutelligas istum ñ pos¬
se dampnari. quẽ dico predesti¬
natum. Potuit emĩ non ẽẽ pre¬
destinatus: & ita dampnaretur.
Quomͦ adhuc instent questioiui.
erũtam̃. adhuc instant et
scđm comunctionem ar¬
gumentando ita ꝓcedunt. ñ
inquiunt pot essẽ ut aliquis

Expanded text:
aliquis salvetur et non sit praedestinatus, vel ut aliquis praedestinatus sit et damnetur. Intelligentia enim conjunctionis implicitae veritatem facit in dicto, et impossibilitatem in vero. Si vero simpliciter intelligatur, impossibilitas non admittitur; ut cum dicitur: Praedestinatus potest vel noAlia namque fit intelligentia, si per conjunctionem haec accipiantur dicta, atque si per disjunctionem, ut supra, cum de praescientia agebatur, praetaxatum est. Si enim cum dicis: Praedestinatus non potest damnari, intelligas ita, id est, non potest esse ut praedestinatus sit et damnetur, verum dicis, quia conjunctim intelligis; falsum autem, si disjunctim, ut si intelligas istum non posse damnari quem dico praedestinatum; potuit enim non esse praedestinatus, et ita damnaretur. 3. Quomodo adhuc instant quaestioni. Verumtamen adhuc instant, et secundum conjunctionem argumentando ita procedunt: Non enim, inquiunt, potest esse ut aliquis
Abbreviated transcription (Latin):
ge fit ad̾o. & in eolonge fit qd̾
ab eiꝰ similitudine recedit. & tan¬
to longuis fit. qͣnto dissimilior.
Illa aũ ut ait aug̃ in libro de oc¬
cipatione similia st̃. dõ recipiũt
dissimilitudinẽ at ip̃a similitudo
nullomꝰ ex aliqͣ parte pot̾ eẽ dis¬
similis. uñ fit ut cũ similitudo
patris filius sit. ex nulla parte
patri possit eẽ dissimilis. ciꝰ participa¬

Expanded text:
ge fit a Deo; at in eo longe fit, quod ab ejus similitudine recedit; et tanto longius, quanto fit dissimilior. Illa autem, ut Aug. ait in lib. 83 cipatione similia sunt Deo, recipiunt dissimilitudinem. At ipsa similitudo nullo modo ex aliqua parte potest esse dissimilis. Unde fit ut cum similitudo patris filius sit, ex nulla parte patri possit esse dissimilis; cujus participa
Abbreviated transcription (Latin):
It putant illi michael.
gabriel. raphael. de supe¬
riori ordine fuisse. Michael
interp̃tatur quis ut deus. ga¬
briel fortitud o dĩ. raphael me¬
dicina dĩ. Nec sunt ista nomi¬
na ordinũ. sed spũum. & dicũt
quidam singuloꝵ horum u¬
mus ꝓpriȩ ae singulariter sp̃c
eẽ nom̃. Alii uͦ non unius sin¬
gulariter & determinate. sed
nunc uius. nunc illius ẽẽ no¬
men. scđm qualitatem eoꝵ at
que nuincianda uel gerenta
mittuntur. sicut & demonũ
quedam. nomina sunt. que
quidam putant unius esse ꝓ¬
pria. aluii uͦ plurib cõmunia.
Diabolus quippe qui greceita
uocatur. & criminator. inter¬
p̃tatur. uel deorsum fluens.
postata & absq iugo dicitur
etiam leuiathan. toest addita¬
menta eoꝵ. & alia plura rep¬
peries nomina. que uel uin¬
us sp̃c sunt. ꝓpria uel plurib
cõmuna. Quomͦ det̾minent

Expanded text:
t putant illi Michael, Gabriel, Raphael de superiori ordine fuisse. Michael interpretatur quis ut Deus? Gabriel, fortitudo Dei; Raphael medicina Dei; nec sunt ista nomina ordinum, sed spirituum, et dicunt quidam singulum horum unius proprie ac singulariter spiritus esse nomen. Alii vero, non unius singulariter et determinate, sed nunc hujus, nunc illius esse nomen, secundum qualitatem eorum ad quae nuntianda vel gerenda mittuntur: sicut et daemonum quaedam nomina sunt quae quidam putant esse unius propria, alii vero pluribus communia. Diabolus quippe, qui Graece ita vocatur, et criminator interpretatur vel deorsum fluens, postata et absque jugo, dicitur etiam Leviathan, id est, additamentum eorum; et alia plura reperies nomina quae vel unius spiritus sunt propria, vel pluribus communia. 5. Quomodo determinent
Abbreviated transcription (Latin):
Iic orttur questis siomis
mittuntur. & nuntu dĩ exis¬
tunt. quare unustantũ int̾
nouem ordo angeloꝵ hoc
nomine censetur: ad quod qͥ¬
damdicunt om̃s quidemmit¬
ti. s alios sepius. & quasi ex of¬
ficio inuncto qͥ ꝓprie angeli
uel archangeli nominantur:
Alios uͦ rarius initti. scilicet
maiores. causa extra cõmu¬
monem. dispensationẽ obor.¬
ta. qui cũ angłoꝵ ministeri¬
ũ suscipiunt. etiam nomen
quando augłi. idẽ nuntu fi¬
unt. Putant quidã oriehael.
gabriel. raphael de suꝑiorior

Expanded text:
ic oritur quaestio: Si omnes mittuntur et nuntii Dei existunt, quare unus tantum, inter novem ordines, angelorum nomine censetur? Ad quod quidam dicunt omnes quidem mitti, sed alios saepius et quasi ex officio injuncto, qui proprie angeli vel archangeli nominantur; alios vero rarius mitti, scilicet majores, causa extra communem dispensationem oborta; qui cum angelorum ministerium suscipiunt, etiam nomen quando angeli, id est, nuntii fiunt. 4. Putant quidam Michael, Gabriel, Raphael de superio
Abbreviated transcription (Latin):
ic eacursis quod supra
de honnins creatione
pronusimus effectui manci¬
pare atq ordine ex planare.
nunc suscipimus. Ubi hec
consideranda uidentur: scili¬
cet quare cieatus sit homo.
& qualiter institutus ce qͣlis
uel quomͦ factus. Denide
qualiter sit lapsus. postremo
qualiter. & ꝑ quẽ sit reparatus.
horũ autẽ primo & scdo põi¬
ta idẽ causam creationis hu¬
mane. & modũ institutionis
suꝑius. pro modulo nĩe facul¬
tatis tractauimus : toeoq
superest ut qualis. uel quomͦ
factus sit. discuciamus. Inge¬
nesi legitur. faciamus homi¬
nem ad ẏmaginem. & simili¬
tudinem nt̃am. In eo quod dr̃
faciamus. una operatio triũ
ꝑsonarum. ostenditur. Beda
ginẽ ⁊ similitudinẽ nr̃am.
nhoc uͦ quod dicit ad yma¬
gnnẽ & similitudinẽ nr̃am.
una & equalis suba. trium
personarum monstratur.
Ex persona enim patris hoc
cadem ymago. uelsimilitu¬
do. Qd̃ y mago & similitu¬
do hic a diu̾sis accipitur ua¬
rie a qͥb:dã incieata. ab ałus

Expanded text:
His excursis quae supra de hominis creatione praemisimus, effectui mancipare atque ordine explanare nunc suscipimus; ubi haec consideranda videntur, scilicet quare creatus sit homo, et qualiter institutus, et qualis et quomodo factus; deinde, qualiter sit lapsus; prostremo, qualiter et per quae sit reparatus. Horum autem primo et secundo posita, id est, causam creationis humanae, et modum institutionis, superius pro modulo nostrae facultatis tractavimus. Ideoque superest ut qualis vel quomodo factus sit discutiamus. In Genes. legitur, c. 1: Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram, etc. In eo quod dicit faciamus, una operatio trium personarum ostenditur; in ginem et sihoc vero quod dicit ad imaginem et similitudinem nostram, una et aequalis substantia trium personarum monstratur. Ex persona enim Patris hoc eadem imago vel similitudo. 2. Quod imago et similitudo hic a diversis accipitur varie; a quibusdam increata, et ab aliis
Abbreviated transcription (Latin):
ed quia insex diebus.
rerũ genera distinctast̃.
& inseptimo licet non fuerit
nouũ genus rerũ institutũ.
fuit tam̃ in eo quasi quidam
nouus status sc̃ificationis.
operũ & requietionis opificis.
potestetiam sic exponi illud.
compleuit deus die septimo
opus suum. id ast impletum.

Expanded text:
ed quia in sex diebus rerum genera distincta sunt, et in septimo, licet non fuerit novum genus rerum institutum, fuit tamen in eo quasi quidam novus status sanctificationis operum et requietionis opificis. Potest etiam sic exponi illud: Complevit Deus die septimo opus suum, id est, completum
Abbreviated transcription (Latin):
uod gͦ temꝑalit̃ dici inci¬
pit d̾s. qd̾ antea ñ diceba¬
t᷑. manifestũ ẽ relatiue dici. non
tũ scđ̾m accidens. dĩ. qͦd ei ali¬
qͥd accid̾it. s plane̾ s cłm ac¬
cioens. eius. ad qđ dici aliqͥd ds
nncipit relatiue. Su̾matim p̃dic¬

Expanded text:
uod ergo temporaliter dici incipit deus quod antea non dicebatur, manifestum est relatiue dici, non tamen secundum accidens dei, quod ei aliquid acciderit, sed plane secundum accidens eius, ad quod dici aliquid deus incipit relatiue. et quod amic
Abbreviated transcription (Latin):
& intelligentiȩ uim. Et sicut
differens uigor. & subtilitas
nature. infirmitatẽ non ad¬
ducit. minorq cognitio sa¬
pientiȩ ignorantiam ñ inge¬
rit: siclibertas inferior. nul¬
lam arbitrio necessitatis.
uoluntatẽ imponit. Et sicut¬
in p̃dictis angłi differebant.
ita & quedam cõmunia et
equalia.habebant. qd sp̃c erãt.
qd̾ inrdissolubiles & inmorta¬
le erat. In subtilitate uͦ essen¬
tiȩ & intelligentia sapientiȩ.
& libertate uoluntatis. diffe¬
rentes erant. Has discretiones
intelligibiles. inuisibiliũ na¬
turarum. ille solus comp̃hen¬
dere potuit. & ponderare qͥ
cuncta fecit. in pondere. nu¬
mero. & mensura. an bom uł

Expanded text:
et intelligentiae vim. Et sicut differens vigor et subtilitas naturae infirmitatem non adducit, minorque cognitio sapientiae ignorantiam non ingerit, sic libertas inferior nullam arbitrio necessitatis voluntatem imponit. 3. Quin praedictis angeli differebant, ita et quaedam communia et aequalia habebant: quod spiritus erant, quod indissolubiles, et immortale erat. In subtilitate vero essentiae, et intelligentia sapientiae, et libertate voluntatis differentes erant. Has distinctiones intelligibiles invisibilium naturarum ille solus comprehendere potuit et ponderare, qui cuncta fecit in pondere, numero, et mensura. 4. An boni vel
Abbreviated transcription (Latin):
inducẽ. ut nomine ꝑsone ee̾ntiã.
intelligamꝰ cũ respondemꝰ tres ꝑso¬
nas ita dicimꝰ. Indubitabiłr uerũ
ẽ qr ñ inuenit᷑ unũ aliqͥd qd̾ illi
tres sint: nͥ eentia. Unũ eiĩ sũt illi

Expanded text:
inducere ut nomine personae essentiam intelligamus, cum respondemus tres personas; ita dicimus. Indubilabiliter verum est, quia non invenitur unum aliquid quod illi tres sint, nisi essentia. Unum enim sunt
Abbreviated transcription (Latin):
ca ait. tres sũt qͥ testimoniũ ꝑhi¬
bent in cęlo: qͣrebat᷑ qͥd illi tres es¬
sent .i. au eẽnt tres res. & que tres
res. & quo nomine ille tres res sig̃¬
carent᷑. & id̾o loquendi necc̃itate

Expanded text:
 ait: Tres sunt qui testimonium perhibent in coelo, quaerebatur quid illi tres essent, id est, an essent tres res, et quae tres res, et quo nomine illae tres res significarentur. Et ideo loquendi necessitate
Abbreviated transcription (Latin):
oum utrũ melius aliquid¬
ds possit facere quã facit. Illi¬
tatores dicere. qd̾ ea que facit
ds. non potest meliora facere.
qr si posset facere ꝙ ñ faceret. in¬
uidus eẽt. & non sũme bonus. et
hoc ex simili astruere conant᷑
genuit. qm̃ meliorem se gene.¬
rare ñ potuit. nichil enĩ deome¬
lius. genuit eqͣlem.Si eñ uolu¬
it osꝰ. & non potuit infirmus:

Expanded text:
um, utrum melius aliquid possit facere quam facit? Soltatores dicere quod ea quae facit Deus, non potest meliora facere, quia si posset facere, et non faceret, invidus esset, et non summe bonus. Et hoc ex simili astruere conantur; genuit, quoniam meliorem se generare non potuit nihil enim Deo melius, debuit aequalem. Si enim voluit et non potuit, infirmus
Abbreviated transcription (Latin):
b alii suꝑiores. alii inferio¬
res dĩsapientia constitueren¬
tur. aliis maiora. aliis miuno¬
ra dona p̃stantis. ut qͥ tunc
ꝑ naturalia bona aliis excel¬
lebant. ip̃i etiam post. per
munera gĩx̧ eisdem. p̃cẽnt.
Qui em̃ natura magis sub¬
tiles & sapientia amplius.
ꝑspicaces cieati sũt. huetiã
maiorib gr̃ȩ munerib pre¬
diti sunt. & dignitate excellen¬
tiores aliis constituti. Qui
uͦ natura minus subtiles. et
sapientia minꝰ perspicaces.
conditi sũt. minora gratiȩ
donahabuert̃. inferioresq con¬
stituti sunt: sapientia dĩ equo
moderamine cuncta ordinan

Expanded text:
bus alii inferiores, alii superiobus alii inferiores, alii superiores Dei sapientia constituerentur, aliis majora, aliis minora dona praestantis, ut qui tunc per naturalia bona aliis excellebant, ipsi etiam post per munera gratiae eisdem praeessent. Qui enim natura magis subtiles, et sapientia amplius perspicaces creati sunt, hi etiam majoribus gratiae muneribus praediti sunt, et dignitate excellentiores aliis constituti. Qui vero natura minus subtiles et sapientia minus perspicaces conditi sunt, minora gratiae dona habuerunt, inferioresque constituti sunt sapientia Dei, aequo moderamine cuncta ordinan
Abbreviated transcription (Latin):
in sub̾a spirituali & sapi¬
entia rationali. & lib̾tate arbi¬
tru que om̃ib merant om̃s
equales. fuerint. ut sit pͥma
consid eratio. de sub̾a. scda de
forma. tercia de potestate. Per¬
sona quippe sub̾a est. sapientia
forma. arbitriũ potestas. & ad
subã quidem ꝑtinet naturȩ
subtilitas. ad formã uͦ intelli¬
gentie ꝑspicacitas. & ad potes¬
habilitas. Ille gͥ essentiȩ iatio¬
nales. que ꝑsone erant. & sp̃c
erant. naturaq simplices. ac
uita inmortales. differentem
ẽentiȩ tenuitatem & differen¬
tem sapieutiȩ ꝑspicacitatem
telliguntur: sicut in corpo¬
rib ñ nulla differẽtia ẽ. scdm
ẽẽntiam. ac formã. & pondus.
Quedam enĩ aliis meliorem.
ac digniorẽ essentiam. & for¬
mamhabent. & alia aliis le¬
uora atq agiliora sũt. Adhc̃
gͥ modum credendũ est. illas
spirituales naturas conueni¬
entes suȩ puritati. & excellen¬
tiȩ. & in essentia. & in forma.
differentias accepisse in ex¬
ordio suȩ conditionis. qui¬

Expanded text:
ia spirituali et sapientia rationali et libertate arbitrii quae omnibus inerant, omnes aequales fuerint; ut sit prima consideratio de substantia; secunda de forma; tertia de potestate. Persona quippe substantia est; sapientia forma; arbitrium potsubstantiam quidem pertinet naturae subtilitas; ad formam autem intelligentiae claritas. Ad poteshabilitas. Illae ergo essentiae rationales quae personae erant, et spiritus erant, naturaque simplices, et vita immortales, differentem essentiae tenuitatem, et differentem sapientiae perspicacitatem,telliguntur: sicut in corporibus nonnulla differentia est secundum essentiam ac formam et pondus. Quaedam enim aliis meliorem ac digniorem essentiam et formam habent, et alia aliis leviora atque agiliora sunt. Ad hunc ergo modum credendum est illas spirituales naturas convenientes suae puritati et excellentiae, et in essentia, et in forma, differentias accepisse in exordio suae conditionis; qui
Abbreviated transcription (Latin):
tidie minui pot̾. fimri ñ pot̃.
Que c̃ autem concupiscentia
cũ qua nati sumus: Uiciũ uti¬
q ẽ quod paruulũ habilẽ. con¬
cupiscere facit. ad ultũ etiam
concupiscentem reddit.¬

Expanded text:
 potest. Quae autem est concupiscentia cum qua nati sumus? Vitium utique est quod parvulum habilem concupiscere facit, adultum etiam concupiscentem reddit.
Abbreviated transcription (Latin):
li. Est in nobis concupiscentia
que ñ est ꝑmittenda regnare.
scilicet & eius descoeria que sũt
actuales concupiscentię. que
sũt arma diaboli. que uemunt
ex languore naturȩ. Languor
em̃ iste tẏramius ẽ. qui mouet
mala desideria.Si gͦ uis eẽ uic¬
tor tẏraum. atq ihermẽ mi¬
inicũ muenire. ñ obedias con¬
cupiscentiȩ malȩ. His uerbis
satis ostenditur fomitẽ pecca¬
ti. ẽẽ concupiscentiam. Qͥd
nomine concupiscentie intelligit᷑
s uiciũ pͥus significauit. cũ
eam dixit legem carnis. Uñ
idẽ in tractatu de uerbis apłi.¬
ait. Semꝑ pugna ẽ in corpore
mortis huiꝰ quia ip̃a concupis

Expanded text:
 Est in nobis concupiscentia, quae non est permittenda regnare. Sunt et ejus desideria, quae sunt actuales concupiscentiae, quae sunt arma diaboli, quae veniunt ex languore naturae. Languor autem iste, tyrannus est, qui movet mala desideria. Si ergo vis esse victor tyranni, atque inermem inimicum invenire, non obedias concupiscentiae malae. His verbis satis ostenditur fomitem peccati esse concupiscentiam. 8. Quod nomine concupiscentiae intelligatused vitium primum significavit, cum eam dixit legem carnis. Unde idem in tractatu de Verbis Apostoli: Semper pugna est in corpore mortis hujus, quia ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
nale. Qt̾ aũ ñ sit actuale non
ẽ actus siue motus anmȩ. uł
corporis Si emĩ actus ẽ anmę
uel corꝑis. actuale utiq pecca¬
tũ ẽ.s actuale nonẽ. Nonẽ gͥ
actus uel motus. Qͥd gͥ: Origi¬
uale peccatũ d̾r fomes pecca

Expanded text:
quod cum non sit actuale, non est actus sive motus animae vel corporis. Si enim actus est animae vel corporis, actuale utique peccatum est; sed actuale non est, non est ergo actus vel motus. Quid ergo originale peccatum dicitur? Fomes pe
Abbreviated transcription (Latin):
i autẽ queris u̾ͥ habitabat
deus antequã scĩ eẽnt: dici¬
mus qr inse habitabat. Unde au
tat ds. scilicet in sc̃is. qui sũt tẽ¬
plum di. modo scđ̾m fidem am¬
bulantes. & tẽplum dei erunt a
etiam nc̃ templum dĩ sunt an
geli.S dicit aliqͥs. antequam
faceret ds̃ celum. & t̾ram. ante¬
quã faceret scõs. ubi habitabat:
In se habitabat ds. Apito te ha
bitat: ꝙ apt̃se est. Non gͦ sic sũt
sc̃i domus dei: ut ip̃a subtracta.

Expanded text:
Si autem quaeris: Ubi habitabat Deus antequam sancti essent? dicimus, quia in se habitabat. Unde egrtat Deus, scilicet in sanctis, qui sunt templum Dei modo secundum fidem ambulantes, et templum Dei erunt aletiam geli. Sed dicet aliquis: Antequam faceret Deus coelum et terram, antequam faceret sanctos, ubi habiIn se habitat Deus apud te, et apud se est. Non ergo sic sunt sancti domus Dei, ut ipsa subtracta
Abbreviated transcription (Latin):
qt̾ naturaliter ẽ in quo cumq
loco sit. ꝑ eũ habet eẽt & om̃is
& que ui eis sũt: nec in eis ali¬
qͥd operari cessat. slam & ip̃a lo¬
ca. & quicqͥd in eis ẽ misi ip̃e
conseruet. manere ñ possunt.
loca sint. & om̃ia que meis sũt.
S licet hec uera sint. que afserũt
in explanandis intelligentus
p̃dictoꝵ. in illis tñ uerbis. quib
dr deus ubiq ẽẽ ꝑ ẽẽntiam. plus
contineri credendũ est. qd̾ homo
uiuens capere ñ ualet. Qt d̾s

Expanded text:
quod naturaliter est, in quocumque quod naturaliter est, in quocumque loco sit, per eam habet esse; et omnis et quae in eis sunt, nec in eis aliquid operari cessat. Nam et ipsa loca, et quidquid in eis est, nisi ipse conservet, manere non possunt. loca sint, et omnia quae in eis sunt. Sed licet haec vera sint quae asserunt in explanandis intelligentiis praedictorum, in illis tamen verbis quibus dicitur Deus ubique esse per essentiam, plus contineri credendum est, quod homo vivens capere non valet. 8. Quod Deus
Abbreviated transcription (Latin):
quod d̾s ubiq totus est.
ꝑ eẽntiam: & in sc̃is habitat
ꝑ gr̃am. Cumiq suꝑuis licet te¬
nuiter ostensũ sit: qua ratione
dicatur habitare u quibdã.
efflagitaret ordus ratio. id ũ
assignari. quomͦ ubiq ꝑ eẽn¬
tiam. & totus sit. insi huius cõ¬
sid erationis sublimitas atq
imensitas humanȩ mentis
sensum om̃iuo errederet. Ut
ad hebreos. sic̃ multa de deo in¬
telligimus. que loqui penitus
ñ ualemus. ⁊ta multa loquim᷑.
que intelligere ñ sumius idonei
Uerbi grã. Qd̃ ubiq est deus.
ubiq sit. intellectu non capimꝰ
Itẽ quod ẽ incorporea quedam
uirtus. que om̃iu ẽ causabo¬
nor. scimus. Quomͦ autẽ uel qͥ
ista sit. penitus ignoramus.
Quordã opuno qͥ presumũt
osteudẽ qͦmͦ d̾s uͥq sit per es¬
sentiã ꝑ otentiam. p̃sentiam.
uidam tñ minensa ingemo
suo metiri p̾sumentes. hoc
ita fore intelligendũ. tradidart̃.
om̃i loco. & in omin creatura.
S quia om̃is natura. atq om̃e

Expanded text:
quod Deus ubique totus est per essentiam, et in sanctis habitat per gratiam. Cumque superius, licet tenuiter, ostensum sit qua ratione dicatur habitare in quibusdam, nunc efflagitaret ordinis ratio id etiam assignari, quomodo ubique per essentiam et totus sit; nisi hujus considerationis sublimitas atque immensitas humanae mentis sensum omnino excederet, ut ad Hebr. Sicut multa de Deo intelligimus, quae loqui penitus non valemus. Multa item loquimur, et ea intelligere non sumus idonei: verbi gratia, quia ubique est Deus, ubique sit, intellectu non capimus; Item: Quod est incorporea quedam virtus, que omnium est causa bonorum, scimus; quomodo autem vel que ista sit, penitus ignoramus. praesumunt ostendere quomodo Deus ubique sit per essentiam, potentiam, praesentiam. Quidam tamen immensa ingenio suo metiri praesumentes, hoc ita fore intelligendum tradiderunt, omni loco et in omni creatura, sed quia omnis natura atque omne
Abbreviated transcription (Latin):
dicat᷑ alia ẽ ꝑsona patris. alia
filii. alia sp̃c sc̃i. qd̾ utiq sane in¬
telligi pot̾. ut sit sensus talis. Alia
c̃ subsistentia. uel ypostasis patͥs.
alia subsistentia filii. & alia sub

Expanded text:
icatur: Alia est persona Patris, alia Filii, alia Spiritus sancti. Quod utique sane intelligi potest ut sit sensus talis: Alia est subsistentia vel hypostasis Patris, alia subsistentia Filii, alia subsis
Abbreviated transcription (Latin):
dat que scripta sũt. facile
ẽ ei ꝑcipere ex malis bona ꝓue¬
meso ex ea ratione dictũ essei
qd̃ bonũ est mala fieri. uel esse.
non qr malum sit bonũ. uel qui¬
a bonũ sit malum fieri. Non est
em̃ bonũ. malũ fieri ab aliquo:
qr non ẽ bonũ ut aliquis faci¬
at malũ. Si enĩ hoc esset bonu̾.
ꝓfecto huiꝰ auctor. ds̃ esset. qui
est auctor. om̃is bom. Qd̾ si hu¬
ius deus auctor ẽ. eo auctore gͦ¬
homo agit malũ. & ita eo auc¬
tore homo fit deterior. & si eo
auctore fit deterior. tunc eouo¬
lente homo fit deterior. Idem
ẽ dicere dicere aliqd fieri deo
auctore. qd̾ deo uolente. Deo aũ
onũ aperte astruit a miuori¬
ita dicens.stullo sapiente homi¬
ne auctore fit homo dec̃ior.
Tanta eñ est ista culpa: que in
sapientẽ hominem cadere ne¬
qͥt Est aũ deus om̃i homine sapi¬
enti p̃stantior. Multominus
gͦ deo auctore. fit homodetĩ¬
or. O ulto enĩ est prestantior.
dei uoluntas: quã hominis sa¬
te dicitur: Est gͦ uicium uolun¬

Expanded text:
 facile est ei percipere ex malis bona provenire; et ex ratione dictum esse quod bonum est mala fieri vel esse, non quia malum sit bonum, vel quia bonum sit malum fieri. Non est enim bonum malum fieri ab aliquo, quia non est bonum ut aliquis faciat malum. Si enim hoc esset bonum, profecto hujus Deus auctor esset, qui est auctor omnis boni. Quod si hujus Deus auctor est, eo ergo auctore homo agit mala, et ita eo auctore homo fit deterior. Et si eo auctore homo fit deterior, tunc eo volente homo fit deterior. Idem est enim dicere aliquid fieri Deo auctore, quod Deo volente: Deo aute, aperte astruit a minori, dicens ita: Nullo sapiente homine auctore fit homo deterior; tanta enim est ista culpa quae in sapientem quemvis hominem cadere nequeat. Est autem Deus omni homine sapiente praestantior. Multo minus igitur Deo auctore fit homo deterior. Multo enim praestantior Dei voluntas, quam hominis sate dicitur; ergo est vitium volun
Abbreviated transcription (Latin):
ante cęlũ: nec ipsa sapientia
facta ẽ ante cęlũ & terram. Cũ
gͥ hec contraria indeantur.
nec indiuina scriptura fas
sit sentire aliqͥd esse contrari¬
etatis. requiramus intelligen¬
tiam ueritatis. Quto sit tenen¬
dum docet premissas auc¬
toritates determinandas.
idetur itaq hoc ẽẽ tenendũ
qd̾ simul creata ẽ spiritu¬
alis creatura: id est angłica et
corporilis. Scłm quod potest
uit meternũ creauit om̃ña si¬
mul. idẽ spũalem & corpora¬
lem naturam. & ita ñ priustẽ¬
pore creati sũt angłi. quam il¬
la corporalis materia. quatuor
elementor. Et tam̃ primo om¬
mũ cieata est sapientia. quia

Expanded text:
terram, nec ipsa sapientia facta est ante coelum et terram. Cum ergo contraria videantur, nec in divina Scriptura fas sit sentire aliquid esse contrarietatis, requiramus intelligentiam veritatis. 3. Quid tenendum sit docet praemissas auctoritates determinando. Videtur itaque hoc esse tenendum, quod simul creata est spiritualis creatura, id est, angelica, et corporalis; secundum quod potest vit in aeternum creavit omnia simul, id est, spiritualem et corporalem naturam: et ita prius tempore creati sunt angeli quam illa corporalis materia quatuor elementorum; et tamen primo omnium creata est sapientia; quia
Abbreviated transcription (Latin):
angłi. unde illico. Primo õ¬
mum creata est sapientia:
qd̃ intelligitur de̾ anglica
natural iscriptura. sepe
uita sapientia. & luxd̾r. slã
sapientia illa qued̾s est cre¬
ata ñ est. filius enim sapien
sapientia ẽ. que ñ facta. nec
creata ẽ. nec genita. uel ꝓce¬
dens. De anglica gͥ uita. illd̾
accipiendum ẽ. de qua dicit
scriptura. quando facta est.
sum alia scriptura dicit. In
principio creauit deus cȩlũ.

Expanded text:
angeli. Unde illud, Eccl. 1: Primo omnium creata est sapientia, quod intelligitur de angelica natura quae in Scriptura saepe vita, sapientia et lux dicitur. Nam sapientia illa quae Deus est, creata non est. Filius enim sapientsapientia est, quae non facta nec creata est, nec genita vel procedens. De angelica ergo vita illud accipiendum est, de qua dicit Scriptsum alia Scriptura dicit: In principio creavit Deus coelum
Abbreviated transcription (Latin):
excellentiores. Plurib ñ irra¬
tionabiliter uidet᷑. quod ex
ip̃a creatione alie aliis excel¬
lant. in naturalib bonis. ut
in ee̾ntia. alia aliis sit subtilior.
& ad intelligendũ memoran¬
dũq habilior. ut pote accu¬
tiori ingenio & spicatiori in¬
tellectu. p̃dita. qd non imꝓbali
t̃ d̾r. cũ inangłis ita fuisse con¬
stet. & licet naturalib donis. a¬
lic p̃ aliis polleant. tam̃ ante
baptisiũ a corpore disceden¬
tes parẽ penã. & post baptis¬
mũ statim eqͣlem coronã sor¬
ciunt᷑. qr ingenii acumen. uel
tarditas p̃mium. uel penam
cata om̃iũ precedentiũ pa¬
trum paruuli originaliter
trahant ut peccat᷑um adę

Expanded text:
excellentiores. Pluribus non irraexcellentiores. Pluribus non irrationabiliter videtur quod ex ipsa creatione aliae aliis excellant in naturalibus donis, ut in essentia alia aliis sit subtilior, et ad intelligendum memorandumque habilior, utpote acutiori ingenio et perspicaciori intellectu praedita. Quod non improbabitur, cum in angelis ita fuisse constet. Et licet naturalibus donis aliae prae aliis polleant, tamen ante baptismum a corpore discedentes, parem poenam, et post baptismum statim aequalem coronam sortiuntur, quia ingenii acumen vel tarditas, praemium vel poenam CATA OMNIUM PRAECEDENTIUM PATRUM PARVULI ORIGINALITER TRAHANT UT PECCATUM AD
Abbreviated transcription (Latin):
ic a qͥb dã querisolet u¬
trũ anima talis sit ante
baptismum. qͣlis a do cieatur.
Qd̾ ñ esse ꝓbare conantur ħ
modo. anima in corpore crea¬
tͣ. ni cuius comunctione pecc̃o
maculat᷑. Quã cito gͥ est pec¬
catũ habet nec prius fuit qͣm
peccatũ habuit. slon ẽ gͥ talis
ruptione udidit. & d̾r illa na¬
turalis bonitas qͣm in creatio¬
ne a conditore suscepit. quã
bonitatẽ ꝑ peccatũ penitus
ñ amisit s uiciatam. habue¬
rit qͣm d̾s tñ sine uicio fecit.
Si eũi res bona ñ eẽt anima.
in ea malsi ẽẽ nequiret. cũ ñ
possit malũ eẽ insi inbonout
pꝰ dicetur:. Nlongͥ om̃ino talis
ẽ amma. qualis adõ ẽ creata.
sic̃ quis pollutas habens ma¬
nͦ ñ tale habuit pomũ. quale
ego dedi mundis manib E go
emm dedi inundum. An aĩe
ex creatiõe tales sĩt. quales¬
st̃ in donis naturalibꝰ.
llut qͦ non incongrue qͥri
solet. utrũ om̃s amme excre¬
ationẽ eqͣles suit. an alie aliis

Expanded text:
quaeri solet utrum anima sit talis ante baptismum qualis a Deo creatur? Quod non esse probare conantur hoc modo; anima in corpore creatur, in cujus conjunctione peccato maculatur. Quam cito ergo est, peccatum habet; nec prius fuit, quam peccatum habuit; non est ergo talis,ruptione indidit. Et dicitur illa naturalis bonitas, quam in creatione a conditore suscepit; quam bonitatem propter peccatum penitus non amisit, sed vitiatam habuit; quam Deus tamen sine vitio fecit. Si enim res bona non esset anima, in ea malum esse nequiret, cum non possit malum esse nisi in bono, ut post dicetur. Non ergo omnino talis est anima, qualis a Deo creata. Sicut quis pollutas habens manus, non tale habuit pomum quale ego dedi mundis manibus. Ego enim dedi mundum. 9. An animae ex creatione sint aequales in donis naturalibus. Illud quoque non incongrue quaeri solet, utrum omnes animae ex creatione aequales sint, an aliae aliis