comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
chei de tenebrarũ gente ñ dicunt quã fubu¬
losissimȩ inducunt. eãq naturã semꝑ malã
numꝗͣ bonã fuisse contendunt. Illud aut̃
quęri potest quomͦ qixerim etiã si st̃ animȩ
qđ interim incertũ corporeis officiis ñ pecca¬
tos natura deditȩ. nosq quãꝗͣ sint inferi¬
ores aliqͣ tam̃ interiore uicinitate conting̾t.
ñ illas ideo malas haberȩ oportere. qr nos eũ
eas seqͥm & corporea diligimꝰ mali sumꝰ. qͣn¬
alio genere animarũ nos illici ad turpia. ñ
inde̾ conficiunt aut illas nat᷑as malas esse
aut istas summũ bonũ. De his enĩ disputati¬
onẽ usq ad hunc locũ ꝑduxi.: ubi dixi etiã¬
si st̃ anĩȩ qđ interĩ incertũ ẽ corporeis officiis
sĩ peccato s natura deditȩ & cetera. Quȩri
gͦ potest cur dixerĩ qđ interĩ ẽ incertũ. cur
piorsus dubitare ñ debuerĩ ñ ẽẽ tales ani¬

Expanded text:
chei de tenebrarum gente non dicunt, quam fabuchei de tenebrarum gente non dicunt, quam fabulosissime inducunt, eamque naturam semper malam, numquam bonam fuisse contendunt. Illud autem quaeri potest quomodo dixerim: etiamsi sunt animae, quod interim incertum est, corporeis officiis non peccato, sed natura deditae nosque, quamquam sint inferiores, aliqua tamen interiore uicinitate contingunt, non iUas ideo malas haberi oportere, quia nos, cum eas sequimur et corporea diligimus, mali sumus, quanalio genere animarum nos inlici ad turpia, non inde conficiunt aut illas naturas malas esse aut istas summum bonum — de his enim disputationem usque ad hunc loculum perduxi, ubi dixi: etiamsi sunt animae, quod interim incertum est, corporeis officiis non peccato, sed natura deditae et cetera - quaeri ergo potest, cur dixerim: quod interim incertum, cum prorsus dubitare non debuerim non esse tales ani
Abbreviated transcription (Latin):
spondemꝰ naturã in his uerbis meis me intelli¬
gi uoliusse illã quȩ ꝓpriȩ nat᷑a dicit᷑. in qͣsine
appellat᷑. quȩ origd utiq habet uciũ qđ est
contra naturã. Et iterũ in eo qđ dictũ ẽ pec¬
cati reum teneri quendã qr ñ fecit qđ facere
potuit. summȩ iniquitatis est & insaniae. Cur
gͦ inqͥunt paruuli tenentur rei : Respondet᷑
quia ex eius origine tenent᷑ : qr ñ fecit qđ face¬
re potuit: diuinũ scilicet seruare mandatũ.
Qđ autẽ dixi illȩ antmȩ qͥcqͥd faciunt. si na¬
tura ñ uoluntate faciunt. id÷ si lib̾o & ad
faciendũ & ad ñ faciendũ motu animi carent.
si deniq his abstinendi ab oꝑe suo potestas
nulla concedit᷑: peccato earũ teneri possumꝰ.
ꝓpterea ñ ꝑturbat de paruulis quȩstio qr ex
illius origine rei tenentur qͥ uoluntate pecca¬
uit. qͣndo lib̃o & ad faciendũ & ad ñfacien¬
dum motii animi ñ carebat eiq ałloꝑe ma¬
lo abstinenda sũma potestas erat:. qd̃ man¬

Expanded text:
spondemus naturam in his verbis meis me intelligi voluisse illam quae proprie natura dicitur, in qua sine appellatur, quae origo utique habet uitium, quod est contra naturam. et iterum quod dictum est: peccati reum tenere quemquam, quia non fecit quod facere non potuit, summae iniquitatis est et insaniae, cur ergo., inquiunt, 'paruuli tenentur rei?\' respondetur, quia eius ex origine tenentur, qui non fecit quod facere potuit, diuinum scilicet seruare mandatum. quod autem dixi: illae animae quidquia faciunt, si natura, non uoluntate faciunt, id est si Libero et ad faciendum et ad non faciendum motu animi carent, si denique abstinendi ab opere suo potestas nulla conceditur, peccatum earum tenere non possumus, propterea non perturbat de paruulis quaestio, quia ex illius origine rei tenentur, qui uoluntate peccauit, quando libero et ad faciendum et non faciendum motu animi non carebat eique ab opere malo abstinendi summa potestas erat. quod Mani
Abbreviated transcription (Latin):
posui testimoniuĩ ñ enĩ ad mensurã dat ds sp̃m
ñdum intellexerã de xp̃o ꝓpriȩ ueriꝰ accipi.
Abhis qͥppe hominib nisi ad mensurã daret᷑
sp̃s. ñ duplũ peteret heliseus ꝗͣ fuit in helia.
Itẽ qđ scriptũ ẽ iota unũ aut unꝰ apex ñ trã¬
siet alege doner onĩa fiant cũ exponerẽ. dixi
nichil posse aliud intelligi nͥ uehementẽ ꝑfecti¬
onis exp̃ssionẽ. Ubi merito querit᷑ utrũ ista
ꝑfectio sic possit intelligi ut tam̃ uerũ sit nemi¬
nem iã utentẽ uoluntatis arbitrio hic uiuere
sine peccato. A qͦ enĩ usq ad unũ apicẽ lex ꝑfi¬
ci potest nͥ a qͦ fuint uniũsa diuina mandata:
S in eisdem mandatis ẽ etiã qđ uibem dicere
dimitte nobis debita nr̃a sicut & nos dimittimꝰ
debitorib nr̃is. Quã orationẽ usq in finem¬

Expanded text:
estimonium: non enim ad mensuram dat deus spiritum, nondum intellexeram ae Christo proprie uerius accipi. aliis quippe hominibus nisi ad mensuram daretur spiritus, non duplum peteret Heliseus, quam fuerit in Helia. item quod scriptum est: iota unum et unus apex non transiet a lege, donec omnia fiant, cum exponerem, dixi nil aliud posse intellegi nisi uehementem perfectionis expressionem. ubi merito quaeritur, utrum ista perfectio sic possit intellegi, ut tamen uerum sit neminem iam utentem uoluntatis arbitrio hic uiuere sine peccato. a quo enim usque ad unum apicem lex perfici potest, nisi a quo fiunt uniuersa diuina mandata? sed in eisdem mandatis est etiam, quod iubemur dicere: dimitte debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris, qua
Abbreviated transcription (Latin):
tenebimꝰ. Hoc opꝰsic incipit.U. kalen¬
darũ septembriũ archadie. augusto.ii.¬
De fide uł simbolor libꝰ .i.
eR idem tempꝰ corã ep̃is
hoc michi iubentib qui plenariũ
totius affricȩ concidiũ yppone regio agebãt
defide & s̾ mbolo prb̃r aisputaui. Quam
disputationẽ. non nullis eoꝵ qͥ nos familia¬
rius diligebant studiosissime instantib
in librum contuli. In qͦ de reb ipsis ita dis¬
serit᷑: ut tam̃ ñ fiat uerboꝵ illa contextio
quȩ tenenda memorit cõpetentib tͣdit᷑.
In hoc libro cũ deresurrrectione carnis
ageret᷑. resurget inꝗͣ corpꝰ scđm xp̃ianã¬

Expanded text:
tenebimus. Hoc opus sic incipit: V. KALtenebimus. Hoc opus sic incipit: V. KAL. SEPTEMBRIS ARCADIO AVGVSTO BIDE FIDE ET SVMBOLO LIBER VNVS. Per idem tempus coram episcopis hoc mihi iubentibus, qui plenarium totius Africae concilium Hippone Regio habebant, de fide ac symbolo disputaui. quam disputationem nonnullis eorum, qui nos familiarius diligebant, studiosissime instantibus in librum contuli. in quo de rebus ipsis ita disseritur, ut tamen non fiat uerborum illa contextio, quae tenenda memoriter conpetentibus traditur. In hoc libro cum de resurrectione carnis ageretur: resurget, inquam, corpus secun
Abbreviated transcription (Latin):
inscripturis sc̃is animas dictas ẽẽ angłoꝵ. aut¬
ñ omnino. aut ñ possit facile repeririꝰ sicut
supͦ iã diximꝰ. Item alio loco. Ego dico inquã
peccatũ non eẽ. si ñ ꝓpria uoluntate peccetur
Ubi peccatũ illuã intelligi uolui qđ ñ ẽ etiã
pena peccati. Nã de tali pena dixi alibi in
eadem disputatione qđ dicendũ fuit. Item¬
quȩ dixi. ut postea eadem ipsa quȩ nos
pęnis torsit in peccatis manentes subicia¬
tur nobis in resurrectione. & nulla aduer¬
sitate nos quatiat. quo minꝰ legẽ & diui¬
na precepta seruamus. Qđ ñ ẽ ita acci¬
piendum. quã quã & in illo det regno ubi
incorruptibile at immortale corpus ha¬
bebimꝰ de scripturis diuinis lex & precep¬
ta sumenda sint. s quia ꝑfectissime ibr
lex ȩterna seruabitur. & illa duo p̃cep¬
ta dediligendo dõ & ꝑximo ñ in lectio
ne.s ipsa ꝑfecta & sempit̾na dilectione

Expanded text:
in scripturis sanctis animas dictas esse angelorum autin scripturis sanctis animas dictas esse angelorum aut omnino aut non possit facile reperiri, sicut supra iam diximus. item alio loco: ego dico, inquam, peccatum non esse, si non propria uoluntate peccatur. ubi peccatum illud intellegi uolui, quod non est etiam poena peccati; nam de tali poena dixi alibi in eadem disputatione, quod dicendum fuit. itemque dixi: ut postea eadem ipsa caro, quae nos poenis torsit in peccato manentes, subiciatur nobis in resurrectione et nulla aduersitate nos quatiat, quominus legem et diuina praecepta seruemus. quod non est ita accipiendum, tamquam et in illo dei regno, ubi incorruptibile atque inmortale corpus habebimus, de scripturis diuinis lex et praecepta sumenda sunt, sed quia perfectissime ibi lex aeterna seruabitur et illa duo praecepta de diligendo deo et proximo non in lectione, sed in ipsa perfecta et sempiterna dilectione
Abbreviated transcription (Latin):
odem tempore prb̃rii mei. contͣ for
disputaui. qui plurimũ temporis apuã
yponẽ uixerat. seduxeratq tam multos.
ut ꝓpt̾ eos ibi eũ delectaret habitare. Quȩ
disputatio nobis altercantib excepta ẽ a no¬
tariis uelut gesta conficerent᷑. Nã & diẽ
habent. & consulem. Hanc in librũ memo¬
riȩ mandandũ conferre curau. Uersatur
ibi quȩstio unde sit malũ. Ne asserente
exortũ fuisse malũ hominis ex libero uo¬
luntatis arbitrio: illo autẽ naturã malidõ
coȩt̾nã ꝑsuadẽ moliente. S consequenti die.
tandem confessus ẽ. nichil se aduersus nos
inuentre qđ diceret. Nec sane catholicus
factus est. s tamen ab yppone discessit. In hoc
libro illud qđ dixi. animã dico eẽ factã a
dõ ut cȩtera omĩa quȩ a dõ facta st̃. & int̾
illa quȩ d̾s omp̃s fecit principalem locũ da¬
tum ẽẽ animȩita dixi. ut hoc generalit̾ de
uniũsa creatura rationali accipi uellem . ꝙͣ uis

Expanded text:
odem tempore presbyterii mei contra Fortyterum, disputaui, qui plurimum temporis apud Hipponem uixerat seduxeratque tam multos, ut per eos ibi eum delectaret habitare. quae disputatio nobis altercantibus excepta est a notariis, ueluti gesta conficerentur; nam et diem habent et consulem. hanc in librum memoriae mandandum conferre curaui. uersatur ibi quaestio, unde sit malum, me asserente exortum fuisse hominis malum ex libero uoluntatis arbitrio, illo autem naturam mali deo coaeternam suadere moliente. sed consequenti die tandem confessus est nihil se aduersus nos inuenire, quod diceret, nec sane catholicus factus, sed tamen ab Hippone discessit. In hoc libro illud, quod dixi: animam dico esse factam a deo, ut cetera omnia, quae a deo facta sunt, et inter illa, quae deus omnipotens fecit, principalem locum datum esse animae, ita dixi, ut hoc generaliter de uniuersa creatura rationali accipi uellem, quamuis
Abbreviated transcription (Latin):
initio fucto ud eũ me scripturũ fuisse. quȩ
hic non dũ scripserã. Hic lib̾ sic incipit.
manicheos de duab animab quarũ dicunt
unã partẽ dĩ eẽ. alterã de gente tenebrarũ
quã non condidit ds. & quȩ dõ sit coȩterna.
& has abbas animas unã bonã. & alterã
malã in homine uno eẽ delirant istã scili¬
cet malã propͥam carnis eẽ dicentes. quã car¬
nam etiã dicunt ẽẽ gentis tenebrarũ. illã
uͦ bonã ex aduenticia dĩ parte quȩ cum
detenebrarũ gente conflixeri atq utrũq
miscuerit. & o̾mĩa qui dẽm bona hominil
illi bonȩ animȩ. omĩa uͦ mala illi male
animȩ tribuunt. In hoc lib̾ro illud qđ dixi
nullã eẽ qualemeũ ꝙ uitã quȩ ñ eo ipso uͦ
uita ẽ. & in qͣntũ omĩnonuta ẽ ad sũmũ uite

Expanded text:
initio facto ad eum me scripturum fuisse, quae initio facto ad eum me scripturum fuisse, quae hic non scripseram. Hic liber sic incipit: Manicheos de duabus animabus, quarum dicunt unam partem dei esse, alteram de gente tenebrarum. quam non condiderit deus et quae sit deo coaeterna, et has ambas animas, unam bonam, alteram malam, in homine uno esse delirant, istam scilicet malam propriam carnis esse dicentes, quam carnem etiam dicunt gentis esse tenebrarum, illam uero bonam ex aduenticia dei parte, quae cum tenebrarum gente conflixerit, atque utrumque misceri, et omnia quidem bona hominis illi bonae animae, omnia uero mala illi malae animae tribuunt. In hoc libro illud, quod dixi, nullam esse qualemcumque uitam, quae non eo ipso, quo uit
Abbreviated transcription (Latin):
q̃m sermo iste nr̃ in ꝗͣ multo ꝓcessit longiꝰ quã
putabã: hic finẽ libro faciamꝰ. In qͦ memineris
uolo nondũ manicheos cepisse refellere. & illal
nugas nondũ inuasisse neq de ipsa catholica
magnũ aliqͥd aperuisse. s uoluisse tantũmͦ
eruere me tibi si possẽ falsã opinionẽ de ueris
xp̃ianis maliciose aut imꝑite nobis insinua¬
tam & erigere ad magna quȩdã & diuinã
discenda. Quare hoc uolumen ita sese habe¬
at. Placatiore autẽ animo tuo facto. ero for¬
tassis inceteris ꝓmptior. Hȩc ñ ita dixi qͣsi ni¬
chil cont᷑ manicheos adhuc scripsissẽ uł nichil
de doctrina eatholica mandassẽ litteris. cũ
tot suꝑuis edita uolumina de utrad. reñ me
taciusse testent᷑. s in hoc libro ad illũ sttipto
nondũ manicheos refellere ceꝑam. & ill as
nultas ñdũ inuaserã neq de ĩpsa catholica
magnũ aliqͥ d apuruerã. q̃m sperabã hoc

Expanded text:
quoniam sermo iste noster, inquam, multo processit longius, quam quoniam sermo iste noster, inquam, multo processit longius, quam putabam, hic finem libro faciamus. in quo memineris uolo nondum me Manicheos coepisse refellere et illas nugas nondum inuasisse -neque de ipsa catholica magnum aliquid aperuisse, sed uoluisse tantummodo eruere tibi, si possem, etiam opinionem de ueris Christianis malitiose aut inperite nobis insinuatam et erigere ad magna quaedam et diuina discenda. quare hoc uolumen ita sese habeat. placatiore autem 15 animo tuo facto ero fortassis in ceteris promtior. haec non ita dixi, quasi nihil contra Manicheos adhuc scripsissem uel nihil de doctrina catholica mandassem litteris, cum tot superius edita uolumina de utraque re non me tacuisse testantur, sed in hoc libro ad illum scripto nondum Manicheos refellere coeperam et illas nugas nondum inuaseram neque de ipsa catholica magnum aliquid aperueram, quoniam sperabam hoc
Abbreviated transcription (Latin):
stulticiã & sapientiã nullã mediã recipiat affe¬
ctionẽ. Intuebar quippe etiã paruulos quos licet
confiteamur trahere originale peccatũ : tamen
nec sapientes nec stultos possuꝰ propͥe dicere ñdũ
utentes libero arbitrio seu bene seumale. Nunc
autẽ aut sapientes aut stultos ẽẽ om̃s homines
dixi. eos uolens intelligi qui iã ratione utuntur.
qua discernunt᷑ a pecca̾torib ut homines sint.
sicut dicimꝰ heatos om̃s homine uelle. Numqͥd
enĩ in hac sententia tã uera atq manifesta
inetuimꝰ ne intelligant᷑ ꝓ aruuli qͥ hoc ad huc
uelle ñ possunt: Alo loco cũ miracula cõme¬
morassem quȩ dñs iħc fecit cũ hic ẽẽt incarne
ad iunxi dicens. Cur inquiens istamͦ ñ fiunt:
Ad quȩ responili. Quia ñ mouerent. nisi mira
essent. Si autẽ solida essent mira ñ essent. Hoc
autẽ dixi. ꝙ ñ tanta. nec omĩa modo ñ quia
nulla fiunt etiã modo. In fine autẽ libri. Sed

Expanded text:
stultitiam et sapientiam nullam mediam recipiat affestultitiam et sapientiam nullam mediam recipiat affectionem. intuebar quippe etiam paruulos, quos licet confiteamur trahere originale peccatum, tamen nec sapientes nec stultos possumus proprie dicere nondum utentes libero arbitrio seu bene seu male. nunc autem aut sapientes aut stultos esse omnes homines dixi eos uolens intellegi, qui iam ratione utuntur, qua discernuntur a pecoribus, ut homines sint, sicut dicimus beatos esse omnes homines uelle. numquid enim in hac sententia tam uera atque manifesta metuimus ne intellegantur et paruuli, qui hoc adhuc uelle non possunt? Alio loco, cum miracula commemorassem, quae dominus lesus fecit, cum hic esset in carne, adiunxi dicens: cur, inquies, ista modo non fiunt? atque respondi: quia non mouerent, nisi mira essent; si autem solita essent, mira non essent. hoc autem dixi, quia non tanta nec omnia modo, non quia nulla fiunt etiam modo. In fine autem libri: sed
Abbreviated transcription (Latin):
tatiorẽ uere am̃ nos dicere scire qđ idoneis testi¬
bus credimꝰ. Propͥe quippe cũ loquim᷑ ia solũ sci¬
ri dicunꝰ qđ mentis firma ratione comp̃bendimꝰ
Cum uͦ loqͥmur uerbis consueturlin aptionib
sicut loqͥtur etiã scriptura diuina ñ dubitemꝰ
hȩc ⁊illud qͥd distet intelligamꝰ. Itẽ qđ aixi. Ne¬
mini dubiũ ẽ om̃s homines aut stultos eẽ. aut sa¬
pientes: potest uderi eẽ cont̾riũ illi qđ legitur
in libro tercio de libero arbitrio quasi uͦ natura
humana pret̾ stulticiã & sapientiã nullã me¬
diã recipiat affectionẽ. S illud ibi dictũ ẽ. ubi
de primo homine quȩrebat᷑. utrũ sapiens fuerit
factus. anstultꝰ. an neutrũ: qm̃ nullomͦ stultum
dicere poteramꝰ qui sine uicio factꝰ ẽ. cũ sit stul¬
ticia magnũ uitiũ. Et sapientẽ quomͦ diceremꝰ¬
pendiũ dicere uolu. qͣsi uͦ natura humana p̃ter

Expanded text:
tatiore uereamur nos dicere scire, quod idoneis testitatiore uereamur nos dicere scire, quod idoneis testibus credimus. proprie quippe cum loquimur, id solum scire dicimus, quod mentis firma ratione conprehendimus. cum uero loquimur uerbis consuetudini aptioribus, sicut loquitur etiam scriptura diuina, non dubitemus haec et illud quid distet intellegamus. Item quod dixi: nemini dubium est omnes homines aut stultos esse aut sapientes, potest uideri esse contrarium illi, quod legitur in libro tertio de libero arbitrio: quasi uero na-. tura humana praeter stultam et sapientem nullam mediam recipiat affectionem. sed illud ibi dictum est, ubi de primo homine quaerebatur, utrum sapiens fuerit factus an stultus an neutrum, quoniam nullo modo stultum dicere poteramus, qui sine uitio factus est, cum sit stultitia magnum uitium, et sapientem . quomodo diceremere uolui: quasi uero natura humana praeter
Abbreviated transcription (Latin):
ptibili quo animã aggrauat᷑ exuti st̃: s ad huc
expectant etiã ipsi redẽptionẽ corporis sui. &
caro eoꝵ reqͥescit inspe. nondũ infutura uicor¬
ruptione clarescit. S utrũ ad contemplandã
cordis oculis ueritatẽ sicut dictũ ẽ facie ad faciẽ
nichil ex hoc minꝰ. babeant: ñ hic locꝰ ẽ disputas¬
do requirere. Itẽ qđ dixi nã soire magna & ho¬
nesta. uł etiã diuina beatissiniũ ẽ: ad eandẽ
beatitudinẽ referre debemꝰ. In hoc enĩ uita qͣntũ
cũ ꝙ iadsciat᷑ nondũ ẽ beatissimũ: q̃m incõparabi¬
lit̃ longe e ampliꝰ qđ inde nescit᷑. Et qđ diximul¬
tum int̾ eẽ utrũ aliqͥd mentis certa ratione te¬
neat᷑ qdđ scireelc̃imꝰ an fame uł litteris creden¬
dum potẽrif utilit̃̾ conmendet᷑. Et paulo post.
Qͥđ scimus igit᷑ debemꝰ rationi. qđ credimus au¬
ctoritati. ñ sicaccipiendũ ẽ ut insermone usi¬

Expanded text:
ptibili, quo anima aggravatur, exuti sunt; sed adhuc ptibili, quo anima aggravatur, exuti sunt; sed adhuc exspectant etiam ipsi redemptionem corporis sui, et caro eorum requiescit in spe, nondum in futura incorruptione clarescit. Sed utrum ad contemplandam cordis oculis veritatem, sicut dictum est, facie ad faciem, nihil ex hoc minus habeant, non hic locus est disputando inquirere. Item quod dixi, Nam scire magna et honesta vel etiam divina, beatissimum est, ad eamdem beatitudinem refecumque id sciatur, nondum est beatissimum; quoniam incomparabiliter longe est amplius quod inde nescitur. 3. Et quod dixi, Multum interesse utrum aliquid mentis certa ratione teneatur, quod scire dicimus; an famae vel litteris credendum posteris utiliter commendetur, et paulo post: quod scimus igitur, debemus rationi, quod credimus, auctoritati, non sic accipiendum est, ut in sermone usi
Abbreviated transcription (Latin):
putant᷑ isti ẽẽ uł fuisse: ud uerũ ẽẽ ñ mͥ uidet᷑.
Non qr in hac uita nichil ueri omĩno inueni¬
ri potest. qđ mente cernat᷑ ñ fide credat᷑. s qr
tantũ ẽ qͥcqͥd ẽ ut ñ faciat heatissimos. Neq enĩ
qđ ait apłs uidemꝰ nunc ꝑspeculũ in enimmate.
& nunc scio ex parte: nunccernit᷑ mente. Cernit᷑
plane: s beatissimos ñdũ facit. Illad enĩ beatis¬
simos facit. qđ ait: tunc autẽ facie ad faciẽ: &¬
tunc cognoscã. sicut & ego cognitꝰ sũ. Qui hoc
inuenerũt ipsi dicendi st inb̾eatitudinis posses¬
sione consistere. ad ꝗͣ ducit uia fidei ꝗͣ tenemꝰ.
& qͦ credendo cupimꝰ ꝑuenire.S qͥnã sint illi
beatissimi qͥ iã st̃ in ea possessione qͦducit hȩc uia.
magna quȩstio ẽ. Et angłi qͥdem sc̃i qđ ibi sint
nulla quęstio ẽ. s descĩs hominib iã defunctũ
utrũ ipsi dicendi sint iã in illa possessione consi¬
stere. merito querit᷑. Ĩ enĩ corpore quidẽ corru¬

Expanded text:
 fuisse, id verum esse non mihi videtur: non quia in hac vita nihil veri omnino inveniri potest quod mente cernatur, non fide credatur; sed quia tantum est quidquid est, ut non faciat beatissimos. Neque enim quod ait Apostolus, Videmus nunc per speculum in aenigmate, et, Nunc scio ex parte; non cernitur mente: cernitur plane, sed beatissimos nondum facit. Illud enim beatissimos facit qtunc cognoscam, sicut et cognitus sum. qui hoc inuenerunt, ipsi dicendi sunt in beatitudinis possessione consistere, ad quam ducit uia fidei, quam tenemus et quo credendo cupimus peruenire. sed quinam sint illi beatissimi, qui iam smagna quaestio est. Et Angeli quidem sancti quod ibi sint, nulla quaestio est. Sed de sanctis hominibus jam defunctis, utrum ipsi saltem dicendi sint jam in illa possessione consistere merito quaeritur. Jam enim corpore quidem corru
Abbreviated transcription (Latin):
s hactenꝰ hic ista posse compleri. qͣtinꝰ in apł̃is
credimꝰ ẽẽ complet.a. ca mensura scilicet ꝑfe¬
ctionis humanȩ qͣnta in hac uita potest ẽẽ ꝑ¬
fectio. Non enĩ dictũ ẽ ista in hac uita cõple¬

Expanded text:
sed hactenus hic ista posse conpleri, quatenus in apostolis sed hactenus hic ista posse conpleri, quatenus in apostolis credimus esse conpleta, ea mensura scilicet perfectionis humanae, quanta in hac uita potest esse perfectio. non enim dictum est: \'ista in hac uita conple
Abbreviated transcription (Latin):
omĩa. nullusq motꝰ aduersus rationẽ re¬
bellis ẽ. s cuncta optemꝑant sp̃ui hominis.
cũ & ipse optemꝑat deo. Qđ merito mouet
qͦmͦ dixerĩ. non enĩ ẜuiꝗͣ. ꝓuenire in hac
uita potest. ut lex repugn̾ans legi mentis
omĩno ñ sit inmenbris quandqͥdem etiã si
eis sic resisteret sp̃c hominis. ut innullũ eius
lab̾et᷑ assensũ. ñ iaeo tam̃ ille ñ repugnaret
Hoc gͦ qđ aictũ ẽ nullũ ẽẽ motũ aduersus
rationẽ rebellẽ. recte accipi potest id nunc
agentib pacificis domando concupiscentiã
carnis: ut adistã pacẽ plenissimã qͣndoꝙ ue¬
mat᷑. Proinãe qđ alio loco cũ eandem sapi¬
entiã euuangelicã repetens dixissem. beati
patifici qͣm ip̃si filii aei uocabunt᷑. adiun¬
xi dicens. & ista quidem in hac uita cõpleri
possunt sicut cõpleta eẽ in apłis credimus. sic
accipiendũ ẽ ñ ut in apłis hic uiuentib nul¬
lum carnis motũ arbitrem sp̃ui repugnasse.

Expanded text:
 aduersus rationem rebellis est, sed cuncta obtemperant spiritui hominis, cum et ipse obtemperat deo. quod merito mouet, quomodo dixerim. non enim cuiquam prouenire in hac uita potest, ut lex repugnans legi mentis omnino non sit in membris, quandoquidem etiamsi ei sic resisteret spiritus hominis, ut in nullum eius laberetur adsensum, non ideo tamen non repugnaret. hoc ergo, quod dictum est, nullum esse motum aduersus rationem rebellem, recte accipi potest id nunc agentibus pacificis domando concupiscentias carnis, ut ad istam pacem plenissimam quandoque ueniatur. Proinde quod alio loco, cum eandem sententiam euangelicam repetens dixissem: beati pacifici, quoniam ipsi filii dei 20 uocabuntur, adiunxi dicens: et ista quidem in hac uita conpleri possunt, sicut conpleta esse in apostolis credimus, sic accipiendum est, non ut in apostolis hic uiuentibus nullum carnis motum arbitremur spiritui repugnasse,
Abbreviated transcription (Latin):
s nr̃e uiciũ a qͦ ñ sanat᷑ nisi gr̃a saluatoris.
Qđ si qͥsꝗͣ dicit etiã ipsã cupiditatẽ nichil
ẽẽ aliud quã uoluntatẽ. s uiciosã peccatoꝙ
seruientẽ. ñ resistendũ ẽ : nec de uerbis cũ res
constet controuersia facienda. qͥm sic etiã osten¬
ditur sine uoluntate nullũ eẽ peccatũ siue
in oꝑe siue morigine. Rursus in eo qđ dixi
iã quęrere ceꝑam. utrũ illud malũ genus
animarũ anteꝗͣ bono mnsceret᷑ habuisse. aliꝗͣ¬
uoluntatẽ si cnĩ habebat sine peccato atq in
ñ tenetis ream. Respondetur ñ eos ꝓprietate
uoluntatis. s origine reos teneri. Dm̃is enĩ ho¬
mo terrenꝰ. quid est origine nisi adã : Porro
adã habebat utiq uoluntatẽ qua uoluntate
cũ peccasset: peccatũ ꝑ eũ intͣuit imundũ.
Itemq in eo qđ dixi. natura ẽẽ malȩ nullomͦ¬

Expanded text:
sed nostrae uitium, a quo non sanatur nisi gratia saluatoris. sed nostrae uitium, a quo non sanatur nisi gratia saluatoris. upiditatem nihil esse - aliud quam uoluntatem, sed uitiosam peccatoque seruientem, non resistendum est nec de uerbis, cum res constet, controuersia facienda. etiam sic enim ostenditur sine uoluntate nullum esse peccatum siue in opere siue in origine. Rursus in eo, quod dixi: iam quaerere coeperam, utrum illud malum genus animarum, antequam bono misceretur, habuisset aliuoluntatem. si enim non habebat, sine peccato atque innon tenetis ream? Respondetur, non eos proprietate voluntatis, sed origine reos teneri. Omnis enim homo terrenus quid est origine, nisi Adam? Porro autem Adam habebat utique voluntatem, qua voluntate cum peccasset, peccatum per eum intravit in mundum. 6. Itemque in eo quod dixi, Natura esse malae anim
Abbreviated transcription (Latin):
peccatũ sine peccato resistere. nec ta̾m̃ utiq
cedere. Qui uero cogenti cupiditate bona¬
uoluntate resistere ñ potest. & ideo facit
contra precepta iusticiȩ.iã hoc it apecca¬
tũ ẽ. ut sit etiã pena peccati. Qua propt̃
peccatũ sine uoluntatẽ ẽẽ ñ posse uerissi¬
mum ẽ. Itemq diffinitio peccati qͣ dixinus.
foccatũ ẽ uoluntas retinendi uł consequendi
qđ iusticia uetat. & unde lib̾um abstin̾e.
ꝓpterea uera ẽ. qr id diffinitũ ẽ. qđ tantũ.¬
modo peccatũ est. ñ qđ etiã peccati pęna.
Nam quando tale ẽ ut idem sit & peccati
pena quantũ ẽ qđ ualet uoluntas sub añan¬
te cupiditate nisi forte sipia ẽ ut oret auxi¬
lium: Intantũ elĩ lib̾a ẽ inquantũ libera¬
ta est: & intantũ appellat᷑ uoluntas. Alio¬
quin tota cupiditas quã uoluntas ꝓpriȩ
nuncupanda ẽ quȩ ñ est. sicut manichei
disputant alienȩ naturȩ additamentum

Expanded text:
peccatum sine peccato resistere nec tamen facit, peccatum sine peccato resistere nec tamen facit, cedere. qui uero cogenti cupiditati uoluntate resistere non potest et ideo facit contra praecepta iustitiae, iam hoc ita peccatum est, ut sit etiam poena peccati. quapropter peccatum sine uoluntate esse non posse uerissimum est. Itemque definitio peccati, qua diximus: peccatum est uoluntas retinendi uel consequendi, quod iustitia uetat et unde liberum est abstinere, propterea uerum est, quia id definitum est, quod tantummodo peccatum est, non quod etiam poena peccati. nam quando tale est, ut idem sit et poena peccati, quantum est, quod ualet uoluntas sub dominante cupiditate, nisi forte, si pia est, ut oret auxilium? in tantum enim libera est, in quantum liberata est, et in tantum appellatur uoluntas. alioquin tota cupiditas quam uoluntas proprie nuncupanda est, quae non est, sicut Manichei desipiunt, alienae naturae additamentum,
Abbreviated transcription (Latin):
& sic ad illos referret᷑ intentio. qͥ primi in para¬
diso fuerunt humano generi origo malt nul¬
lo cogente peccando hoc ẽ lib̃a uoluntate pec¬
cando. qi & scientes contͣ preceptũ fecert̃. & ille
temptator suasit. ut hoc fieret. ñ coegit. Ilã
qui nesciens peccauit. ñ in congruent᷑ nolens
peccasse dici potest. quamuis & ipse qđ ne¬
sciens fecit. uolens tam̃ fecit. Ita nec ipsiꝰ
ẽẽ potuit sine uoluntate peccatũ quȩ uo¬
luntas utiq sicut diffinita ẽ. animi motꝰ
fuit cogente nullo ad aliqͥa uł ñ admit¬
tendũ uł adipiscendũ. Qđ enĩ enĩ si noluis¬
set ñ fecisset. ñ coactꝰ est facere. Quia uͦ¬
uoluit fecit etiã si ñ qr uoluit peccauit nes¬
ciens peccatũ ẽẽ qđ fecit. Ita nec tale pecca¬
tũ sine uoluntate ẽẽ potuit. s uoluntate
fuit. Hoc enĩ factũ ẽ. qđ fieri ñ debuit.
Quisqͥs aut̃ sciens peccat si potest cogenti ad

Expanded text:
et sic ad illos referretur intentio, qui primi in paraet sic ad illos referretur intentio, qui primi in paradiso fuerunt humano generi origo mali nullo cogente peccando, hoc est libera uoluntate peccando, quia et scientes contra praeceptum fecerunt, et ille temptator suasit, ut hoc fieret, non coegit. nam et qui nesciens peccauit, non incongruenter nolens peccasse dici potest, quamuis et ipse, quod nesciens fecit, uolens tamen fecit; ita nec ipsius esse potuit sine uoluntate peccatum. quae uoluntas utique, sicut definita est, animae motus fuit cogente nullo ad aliquid uel non amittendum uel adipiscendum. quod enim, si noluisset, non fecisset, non coactus est facere. quia uoluit, ergo fecit, etsi non, quia uoluit, peccauit nesciens peccatum esse, quod fecit. ita nec tale peccatum sine uoluntate esse potuit, sed uoluntate ctum peccatum fuit; hoc enim factum est, quod fieri non debuit. qui autem sciens peccat, si potest cogenti ad
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ẽ incarnemiea honũ. uelle enĩ adiacot mͥ.
ꝑficere aut̾ bonũ. ñ. Ffectio qͥppe honi ẽ. ut
nec ipsa concupiscentia peccati sit in homine.
Cui quidem ꝗͣ iobene uiuit᷑. ñ consentit uoluntas.
cupiscentia. cui repugnat uoluntas. Cuiꝰ con¬
cupiscentiȩ reatꝰ inbaptismate soluit᷑. s infirmi¬
tas manet. cui donec sanet᷑ om̃is fidelis qͥbene
ꝓficit studiosissime reluctat᷑. Peccatũ autẽ qđ
nusꝗͣ ẽ nisi inuoluntate. illud p̾cipue intelligen¬
dum ẽ. qđ iusta damꝑnatio consecuta ẽ. Hoc
enĩ ꝑ unũ hominẽ intrauit inmundũ.: ꝗͣ ꝗͣ &
hoc peccatũ qͦ consentit᷑ peccato concupiscentiȩ
ñ nisi uoluntate cõmittit᷑. Propt̃ hoc & alio loco
dixi. Non gͥmsi uoluntate peccat᷑. Itẽq alio lo¬
co ipsã uoluntatẽ definuui dicens. Uoluntas ẽ
animi motꝰ oogente nullo ad aliqͥd uł ñ admit¬
tendũ uł adipiscendũ. Qđ ꝓpterea dictũ ẽ ut
hac dsffinitione uolens a kolente discerne

Expanded text:
hoc est in carne mea, bonum; uelle enim adiacet mihi, perficere autem bonum non. perfectio quippe boni est, ut nec ipsa concupiscentia peccati sit in homine, cui quidem, quando bene uiuitur, non consentit uoluntas; cupiscentia, cui repugnat uoluntas; cuius concupiscentiae reatus in baptismate soluitur, sed infirmitas manet, cui, donec sanetur, omnis fidelis, qui bene proficit, studiosissime reluctatur. peccatum autem, quod nusquam est nisi in uoluntate, illud. . praecipue intellegendum est, qenim per unum hominem intrauit in mundum - quamquam et hoc peccatum, quo consentitur peccati concupiscentiae, non nisi uoluntate committitur. propter hoc et alio loco dixi: non igitur nisi uoluntate peccatur. Itemque alio loco ipsam uoluntatem definiui dicens: uobmtas est animi motus cogente nullo ad aliquid uel non amittendum uel adipiscendum. quod propterea dictum est, ut hac definitione uolens a nolente discerneretur
Abbreviated transcription (Latin):
so fuerũt. cũ illa iã ñ sint alenda corporalib
alim̃tis quib alebant᷑ ista: s pͥstina stabilitas
tum. Alio loco. Laboriosior ẽ inꝗͣ huiꝰmodi
scilicet etͣnitatẽ quȩ ñ inuenit qͦ rerũ transitu
completur infirma pulchritudo. Et qͦđ in illo
imitat᷑ constantiã. a sũmo dõ ꝑ animã traicit᷑.
q̃m pͥor ẽ speties tantũmͦ tẽpore cõmutalillis. ꝗͣ

Expanded text:
so fuerunt, cum illa iam non sint alenda corporalibus so fuerunt, cum illa iam non sint alenda corporalibus alimentis, quibus alebantur ista; sed pristina stabilitas tum. Ascilicet aeternitatemque, non invenit: quoniam rerum transitu completur infirma pulchritudo, et quod in illa imitatur constantiam, a summo Deo per animam trajicitur: quoniam prior est species tantummodo tempo
Abbreviated transcription (Latin):
tiosiora & decentiora futura sint aut anima
eos senstira ñ sit. quando erit optima: quẽ.¬
admodũ snc eis carendo fit melior. Hic
enũ osus habet auertere se a carnalib sel¬
sibs ad̾intelligibilia sapienda. qr infirma
est dininꝰ adonea utͥsꝙ simul adhib̾e inten¬
tionẽ suã. Et ihis corpotalib nimo illecebra
cauenda ẽ. qͣndiu anima illici ad delecta¬
tionẽ turpẽ potest. Uunc aut̾ tã firma erit
atq ꝑfecta. ut numeris corporalib ñ auer¬
tatur a contẽplatione sapientiȩ. & ita sentiat
eos. ut ñ illiciat᷑ ab eis nec eis carendo fiat me¬
lior. s ita sit bona & recta ut nec latere pos¬
sint eã nec occupare. Itẽ qđ dixi hȩc autẽ
sanitas tunc fortissima erit. atq certissima
cũ pristinȩ stabilitati certo suo tempore atq
ordine hoc corpꝰ fuerit restitutũ: ñ ita dictũ
putetur qͣsi ñ sint futura post resurrectionẽ
corpora meliora ꝗͣ pͥmoꝵ hominũ inparady¬

Expanded text:
ciosiora et decentiora futura sint, aut anima ciosiora et decentiora futura sint, aut anima eos sensura non sit, quando erit optima, quemadmodum hic eis carendo fit melior. hic enim opus habet auertere se a carnalibus sensibus ad intellegibilia capienda, quia infirma est et minus idonea utrisque simul adhibere intentionem suam, et in his corporalibus nunc inlecebra cauenda est, quamdiu anima inlici ad delectationem turpem potest. tunc autem firma erit atque perfecta, ut numeris corporalibus non auertatur a contemplatione sapientiae et ita sentiat eos, ut non inliciatur ab eis nec eis carendo fiat melior, sed ita sit bona et recta, ut nec latere possint eam nec occupare. Item quod dixi: haec autem sanitas tunc firmissima erit atque certissima, cum pristinae stabilitati certo suo tempore atque ordine hoc corpus fuerit restitutum, non ita dictum putetur, quasi non sint futura post resurrectionem corpora meliora, quam primorum hominum in paradi
Abbreviated transcription (Latin):
priȩ natura hominis dicitur. Translato aut̃
uerboutim᷑. ut nat᷑am dicamꝰ etiã quali nasci¬
tur homo. Scđ̾m ꝗͣ locutionẽ dicit apłs. futmꝰ¬
& nos aliquando naturaltt̃ filii ire. sicut &¬
ceteri. Hoc opus sic incipit. Si eligerent mani¬
cõmemoraui sex libros de m̾usicã seri¬
Si. quoꝵ sextus maxime inndtiuit qłn res
bili ueritate. ac sic inuisibilia dĩ ꝑ eaquȩ
facta st̃ intellecta conspiciunt᷑. Qđ qͥ ñ pos¬
sunt & tam̃ ex fide.xͥ uiuunt : ad illa cercius
atq felicius conspicienda post hanc uitã
ueniunt. Qui autẽ possunt. si desit eis fides
xͥ qui unꝰ mediator ẽ dei & hominũ. cũ tota
sapientia sua ꝑeunt. Ih hoc libro illud qđ di¬
xi. Corpora enĩ tanto meliora. qͣnto nume¬
accipit carendo fit melior cũ sese auertit a
carnalib sensib & diuinis sapientiȩ nume¬
ris reformat᷑ : ñ sic accipiendũ ẽ quasi ñ sint
futuri numeri temporales incorporib in¬

Expanded text:
prie natura hominis dicitur, translato autem prie natura hominis dicitur, translato autem uerbo utimur, ut naturam dicamus etiam, qualis nascitur homo, secundum quam locutionem dixit apost nos aliquando natura filii irae sicut et ceteri. Hoc opus sic incipit: Si eligerent Manicommemoraui, sex libros de musica scripsi. quorum ipse sextus maxime innotuit, quoniam res bili ueritate, ac sic inuisibilia dei per ea, quae facta sunt, intellecta conspiciantur. quod qui non possunt et tamen ex fide Christi uiuunt, ad illa certius atque felicius conspicienda post hanc uitam ueniunt; qui autem possunt, si desit eis fides Christi, qui unus mediator est dei et hominum, cum tota sapientia sua pereunt. In hoc libro illud, quod dixi: corpora enim tanto meliora, quanto nume per corpus accipit, carendo fit melior, cum sese auertit a carnalibus sensibus et diuinis sapientiae numeris reformatur, non sic accipiendum est, quasi non sint futuri numeri corporales in corporibus in
Abbreviated transcription (Latin):
etiã mercedẽ eiꝰ auget in cęlis. sibi aut̾ pec¬
cando uere nocet. qͣm ꝓpt̾ ipsã uoluntatẽ no¬
eendi recipiet id qđ nocuit. Possunt sane pe¬
lagiani ad suũ dogna trahere istã scientiã.
& ideo dicere paruulis aliena ñ nocuisse pec¬
cita qr dixi nulli naturȩ nocere peccata nͥ
sua. ñ intuentes ideo pariuilos qͥ ntiq ꝓtinent
ad humanã naturã trahere origibaile pec¬
catũ qr inprimis hominib natura humana
peccauit. ac ꝑ hoc naturȩ humane nulli
nocuerunt peccata nisi suã. ꝑ unũ quippe
hominẽ in qͦ om̃s peccauert̃. peccatũ intrauit
inmundũ. Non enĩ nulli homini. s nulli
naturȩ dixi peccata nocere nͥ sua. Itẽ in eo
qđ paulo post dixi nullũ eẽ malũ naturȩ. pos¬
sunt quęrere similẽ latebram. nisi hoc di¬
ctũ ad naturã talẽ referat᷑. talis sine uitio pͥ¬
mitus conditus condita ẽ. Ipsa enĩ uere & pro¬

Expanded text:
 mercedem eius auget in caelis; sibi autem pec mercedem eius auget in caelis; sibi autem peccando uere nocet, quoniam propter ipsam uoluntatem nocendi recipiet id, quod nocuit. possunt sane Pelagiani ad suum dogma trahere istam sententiam et ideo dicere paruulis aliena non nocuisse peccata, quia. dixi nulli naturae nocere peccata nisi sua, non intuentes ideo paruulos, qui utique pertinent ad humanam naturam, trahere originale peccatum, quia in primis hominibus natura humana peccauit, ac per hoc naturae humanae nulla nocuerunt peccata nisi sua. per unum quippe hominem, in quo omnes peccauerunt, peccatum intrauit in mundum; non enim nulli homini, sed nulli naturae dixi peccata nocere nisi sua. item in eo, quod paulo post dixi, nullum esse malum naturale, possunt » quaerere similem latebram, nisi hoc dictum ad naturam talem referatur, qualis sine uitio primitus condita est. ipsa enim uere ac pro
Abbreviated transcription (Latin):
cũ melioris int̃p̃tationis codices ñ habeant pa¬
bulũ s senũ ñ satis apte dictũ uidet᷑. Non enĩ
congruit feni nom̃ signaficatiõiuitȩ qͣmͦ pabuli
Itẽ ñ uideor rectȩ appellasse uerba ꝓpħica
quib scriptũ ẽ qͥd suꝑbit t̾ra & cinis.: qr ñ in
eius libro legit᷑ quẽ certi simꝰ appellare ꝓpħam.
Hec illud apłi ubi adhibuit testimoniũ de
genesi dicens. factꝰ ẽ pͥmꝰ homo adã in ans¬
mam uiuentẽ sicut ille uoluit intellexi. cũ
exponerẽ qd scriptũ in suffrauit as infaciẽ
eius flatũ uitȩ. & factus ẽ homo in animã
uiuã. uł in animã uiuentẽ. Apostolꝰ enĩ ad
hoc adhibuit illud testimoniũ ut ꝓbaret eẽ
corpus animale ego aut̃ hinc pũtaui ẽẽ mon¬
strandũ animalẽ factũ prius hominẽ. non
corpꝰ hominis solũ. Qđ aut̾ dixi nulli na¬
ture nocere peccata nisi sua. ideo dixi. q̃in
iusto qͥ nocet ñ ei uere nocet quando qͥdem¬

Expanded text:
— melioris interpretationis codices non habent pa— melioris interpretationis codices non habent pabulum, sed faenum — non satis apte dictum uidetur. non enim congruit faeni nomen significationi uitae quomodo pabuli. item non uideor recte appellasse uerba prophetica, quibus scriptum est: quid superbit terra et cinis? quia non in eo libro legitur, quem certi simus appeec illud apostoli, ubi adhibet testimonium de Genesi dicens: factus est primus homo Adam in animam uiuentem, sicut ille uoluit exponi, intellexi, cum exponerem, quod scriptum est: insufflauit deus in faciem eius flatum uitae, et factus est homo in animam uiuam uel in animam uiuentem. apostolus enim ad hoc adhibuit illud testimonium, ut probaret esse corpus animale; ego autem hinc putaui esse monstrandum animalem factum prius hominem, non corpus hominis solum. quod autem dixi nulli naturae nocere peccata nisi sua, ideo dixi, quoniam iusto qui nocet, non ei uere nocet, quandoquidem
Abbreviated transcription (Latin):
ut idõ intelligat᷑ in allegoria tantũ mͦ ẽẽ
accipiendũ qđ herbȩ uirides & ligna fru¬
ctifera om̃ĩ generi bestiarũ & onĩib auib
& om̃ib serpentib in libro genescos dant᷑
& cibũ. qr sut ⁊ qͣdrupedia & uolatilia quȩ
solis carnib inuere uideant᷑. fieri enĩ pos¬
ser ut alerent᷑ ab hominib etiã defũ ctib
terrȩ. si ꝓpt᷑ obedientiã qͣ ipsi homines dõ
sine ulla iniqͥtate seruirent. mererent᷑ om̃s
bestias & aues omĩm hab̃e seruientes. Itẽ mo¬
u re potest. qͦmͦ dixerim de ppło isrł. ad huc cor¬
porali circũcisione & sacrificiis tanꝗͣ. in ma¬
rigentiũ ppł ille legi seruihat. quandoqͥdẽ
apiud gentes sacrificare ñ poterant sicut eos
& nunc uidemꝰ sine sacrificiis remansisse.
nisi forte qđ ꝑpascha unmolant ouẽ hoc in
sacrificio deputetur. In scdo enĩ libro illud
qđ posui nomine pabuli significari posse uitã.

Expanded text:
ut ideo intellegatur in allegoria tantummodo esse ut ideo intellegatur in allegoria tantummodo esse accipiendum, quod herbae uirides et ligna fructifera omni generi bestiarum et omnibus auibus et omnibus serpentibus in libris Geneseos dantur ad cibum, quia sunt et quadrupedia et uolatienim posset, ut alerentur ab hominibus etiam de fructibus terrae, si propter oboedientiam, qua ipsi homines deo sine ulla iniquitate seruirent, mererentur omnes bestias et aues omni modo habere seruientes. item mouere potest, quomodo dixerim de populo Israhel: adhuc corporali circumcisione et sacrificiis tamquam in mari gentium populus ille legi seruiebat, quandoquidem apud gentes sacrificare non poterat, sicut eos et nunc uidemus sine sacrificiis remansisse, nisi forte, quod per pascha immolant ouem, hoc in sacrificio deputetur. In secundo etiam libro illud, quod posui, nomine pabuli significari posse uitam
Abbreviated transcription (Latin):
lier eius dimissi st̃ de paradyso & custodia po¬
sita ẽ ligno uitȩ. Deinde infine libri errorima¬
nicheoꝵ fidẽ catholicȩ ueritatis opposui qͥd illi
dicant & nos qͥd dicamꝰ breuit̾ aꝑteq conple¬
ctens. Qđ uͦ dixi. illud aut̾ lum̃ irrationabi¬
liũ ouiũ oculos pascit. s pura corda eoꝵ qͥ
dõ credunt & ab amore uisibiliũ rerũ & tẽ¬
poraliũ se ad eiꝰ p̃cepta implenda conuertũt᷑.
qđ om̃s homines possunt si ueluit. ñ putent
noui heretici pelagiani scãm eos ẽẽ dictũ.
Uerũ ẽ enĩ omino om̃s homines hoc posse
si uelint. s p̃parat᷑ uoluntas a dño & tan¬
tum augetur munere caritatis ut possint.
plicamini. in carnalẽ fȩcunditatẽ post pec¬
catũ conuersã ẽẽ credendã: si ñ potest alio
mͦ dictũ uidi nisi ut putent᷑ illi homĩes
ñ habituri fuisse filios homines nͥ peccassẽt.
omĩno ñ apꝓbo. Illud etiã ñ ẽ consequens.

Expanded text:
lier eius dimissi sunt de paradiso et custodia polier eius dimissi sunt de paradiso et custodia posita est ligno uitae. deinde in fine libri errori Manicheorum fidem catholicae ueritatis opposui, quid illi dicant et quid dicamus, breuiter aperteque conplectens. Quod uero dixi: illud autem lumen non inrationabilium auium oculos pascit, sed pura corda eorum, qui deo credunt et ab amore uisibilium rerum et temporalium se ad eius praecepta inplenda conuertunt; quod omnes homines possunt, si uelint, non putent noui heretici Pelagiani secundum eos esse dictum. uerum est enim omnino omnes homines hoc posse, si uelint. sed praeparatur uoluntas a domino et tantum augetur munere caritatis, ut possint.  crescite et multiplica mini, in carnalem fecunditatem post peccatum conuersam esse credendam, si non potest alio modo dictum uideri, nisi ut putentur illi homines non habituri fuisse filios homines, nisi peccassent, omnino non adprobo. illud etiam non est consequens,
Abbreviated transcription (Latin):
in de inlitteris apłicis legit᷑ detest abili impuden¬
tia immissũ fuisse contendunt a corruptorib
scripturarũ tanꝗͣ ñ fuerit ab apłis dictum.
Cont᷑ pelagianos autẽ hoc defendendũ ẽ qđ
ut᷑q scriptura cõmendat ꝗͣ se acciꝑe ꝑfitentur.
Hoc opussic incipit. Dic michi quęsõ te utrum
MaNICheOS
cont᷑ manicheos. Quamuis enĩ insuꝑiorib
libris qͥcqͥd disputaui unde ostenderẽ đm sũme
bonũ immut abilẽ creatorẽ ẽẽ om̃ium mutabi¬
lium naturarũ nec illã ẽẽ naturã malã siue
substantiã inꝗͣtũ natura ẽ atq substantia
aduersus manicheos nr̃a uigilaret intentio:
isti tam̃ duo libri aꝑtissime ad u̾sus eos editi st̃
indefensionẽ ueteris libris ꝗͣ uehementi studio
uesani erroris oppugnant. In pͥmo ab eo qđ scri¬
ptũ ẽ in principio fecit ds cȩlũ & terrã: donec
creaturȩ cęli & terrȩ. donec adã ad ã & mu¬

Expanded text:
inde in litteris apostolicis legitur, detestabili inpudeninde in litteris apostolicis legitur, detestabili inpudentia inmissum fuisse contendunt a corruptoribus scripturarum, tamquam non fuerit ab apostolis dictum. contra Pelagianos autem hoc defendendum est, quod utraque scriptura commendat, quam se accipere profitentur. Hoc opus sic incipit: Dic mihi, quaeso te, utrum MANICHEOScontra Manicheos. quamuis enim superioribus libris quidquid disputaui, unde ostenderem deum summe bonum et inmutabilem creatorem esse omnium mutabilium naturarum nec ullam esse naturam malum siue substantiam, in quantum natura est atque substantia, aduersus Manicheos nostra uigilaret intentio, isti tamen duo libri apertissime aduersus eos editi sunt in defensionem ueteris legis, quam uehementi studio uaesani erroris oppugnant, in primo ab eo, quod scriptum est: in principio fecit deus caelum et terram, donec creaturae caeli et terrae, donec Adam et mu
Abbreviated transcription (Latin):
nis reperit᷑ bonis. qͥb male uti nemo potest. Et
quia om̃ia bona sicut dictũ ẽ & magna ⁊⁊ media
& minima. ex dõ st̃: sequit᷑ ut ex dõ sit etiã bonꝰ
usus lib̃e uoluntatis quȩ uirtꝰ ẽ. & magnis nu¬
merat᷑ bonis. Deinde dictũ ẽ. Ex qͣ miseria
peccantib iustissime inflicta lib̾at dĩ gr̃a. qr
sponte homo. id÷ lib̾o arbitrio cadẽ potuit.
riã ꝑtinet ignorantia. & difficultas . ꝗͣ patitur
onĩis homo ab exordio natiuitatis suȩ nec ab isto
giam nolunt ex iusta dãpnatione descendere.
negantes originale peccatũ. ꝗͣuis ignorantia
& difficultas. etiã si essent hominis primordi a
naturalia. nec sic culpandus s laudandꝰ ds̃ eẽt.
sicut in eodem libro t̾cio disputauimꝰ. Quȩ dis¬
putatio cont᷑ manicheos habenda ẽ. qͥ ñ accipi¬
unt scripturas sc̃ãs ueteris instrumenti in
quib peccatũ originale narrat᷑. & quicqͥd

Expanded text:
nis reperitur bonis, quibus male uti nullus potest. Et nis reperitur bonis, quibus male uti nullus potest. Et quia omnia bona, sicut dictum est, et magna, et media, et minima, ex deo sunt, sequitur, ut ex deo sit etiam bonus usus liberae uoluntatis, quae uirtus est et in magnis numeratur bonis. deinde dictum est, ex qua miseria peccantibus iustissime inflicta liberet dei gratia, quia sponte homo, id est libero arbitrio, cadere potuit, riam pertinet ignorantia et difficultas, quam patitur omnis homo ab exordio nativitatis suae, nec ab isto giani nolunt ex iusta damnatione descendere negantes originale peccatum, quamuis, ignorantia et difficultas etiamsi essent hominis primordia naturalia, nec sic culpandus, sed laudandus deus esset, sicut in eodem libro tertio disputauimus. quae disputatio contra Manicheos habenda est, qui non accipiunt scripturas sanctas ueteris instrumenti, in quibus peccatum originale narratur, et quidquid
Abbreviated transcription (Latin):
iusticia dubitare dementis ẽ. iusta hȩc pena ẽ
& ꝓpeccato aliqͦ pendit᷑. Nõ enĩ qͥsꝗͣ iniustꝰ domi¬
natur aut surripere hominẽ potuit uelut ig¬
noranti do aut extorquere in uito tanꝗͣ. inua¬
lidiori. uel terrendo uł contͦbando ut hominẽ
in uista pena cruciaret. Relinquit᷑ ergo. ut ħ
pęna uista de dãpnatione hominis ueniat.
Et alio loco. Approbare inꝗͣ. falsa ꝓueris ut er¬
ret inuitus & resistente atq torrente dolore
carnalis uinculi ñ posse a libidinosis oꝑib tẽ¬
perare: ñ ẽ natura instituti hominis. s dãpn̾a-¬
ti. Cũ aut̾ de illa uoluntate recte faciendi lo
sic disputauimꝰ. uelut iã cont᷑ illos disputaremꝰ.
Cũ enĩ omĩa bona dicerent᷑ exdõ id ÷ magna &
media & minima. in mediis quidem bonis inue¬
nit᷑ liberũ uoluntatis arbitriũ.q & male illo uti
possumꝰ. s tam̃ tale ẽ ut sine illo recte uiuere ne-¬
queamꝰ. Bonus autẽ usus eiꝰ. iã uirtꝰ ẽ quȩ in mag¬

Expanded text:
dementis est, iusta haec poena est et pro peccato aliquo penditur. non enim quisquam iniustus dominator aut subripere hominem potuit uelut ignoranti deo aut extorquere inuito tamquam inualidiori uel terrendo uel conturbando, ut hominem iniusta poena cruciaret. relinquitur ergo, ut haec poena iusta de damnatione hominis ueniat. et alio loco: adprobare, inquam, falsa pro ueris, ut erret inuitus, et resistente atque torquente dolore carnalis uinculi non posse a libidinosis operibus temperare non est natura instituti hominis, sed poena damnati. cum autem de uolusic disputavimus, velut jam contra illos disputaremus. Cum enim omnia bona dicerentur ex Deo, id est et magna, et media, et minima: in mediis quidem bonis invenitur liberum voluntatis arbitrium, quia et male illo uti possumus; sed tamen tale est, ut sine illo recte vivere nequeamus. Bonus autem usus ejus jam virtus est, quae in mag
Abbreviated transcription (Latin):
inuoluntate nisi scilicet ẽẽ peccatũ: possunt
pelagiani ꝓse dictũ putare ꝓpt̃ paruulos qͦs
ideo negant habele peccatum qđ eis inbaptis¬
mo remitt atur. quia nondũ arbitri uolun¬
tatis utuntur quasi uͦ peccatũ qđ eos ex adã
dicimus originalit̃ tͣhere. id ÷ reatu eos impli¬
catos. & ob hoc pęne obnoxios detineri. usquã
eos possit nisi in uoluntate qͣ uoluntate p̾mis¬
sum ẽ. quando diuni p̃cepti ẽ facta tresgres¬
sio. Potest enĩ putari falsa ẽẽ ista fapientia
qua diximꝰ nusqͥ nisi in uoluntate ẽẽ pecca¬
tum. qr dixit apłs si autẽ hqd̾nolo hoc facio
iani ego ñ operoi illud. s qđ in me habitat

Expanded text:
in voluntate esse peccatum, possunt Pelagiani pro se dictum putare propter parvulos, quos ideo negant habere peccatum, quod eis in baptismo remittatur, quia nondum arbitrio voluntatis utuntur. Quasi vero peccatum quod eos ex Adam dicimus originaliter trahere, id est reatu ejus implicatos, et ob hoc poenae obnoxios detineri, usquam esse potuit nisi ex uoluntate, qua uoluntate commissum est, quando diuini praecepti est facta transgressio. potest etiam putari falsa esse ista sententia, qua diximus nusquam nisi in uoluntate esse peccatum, quia dixit apostolus: si autem, quod nolo, hoc facio, iam non ego op