comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
głificaretur ⁊ prius humilia¬
tus est passione. Non enim
a mortuis resurrexisset: si
mortuus ñ fuisset. Humilitã
claritatis est meritũ: claritas
humilitatis est premiũ. Sed
hoc factum est in forma serui.
In forma uero d̃ĩ semper fuit.
semper erit claritas: immo ñ
fuit quasi iam ñ sit. nec erit.
quasi nondũ sit: sed sine ini¬
cio sine fine. semper ẽ claritas.
Q uod ergo ait. pater uenit
hora clarifica filiũ tuũ sic in¬
telligendũ est: tamquã dixe¬
rit. Tenit hora semiande
humilitatis: fructum ñ diffe¬
ras claritatis. Sed quid sibi
uult quod sequitur. ut filiuᷤ

Expanded text:
glorificaretur, prius humiliaglorificaretur, prius humiliatus est passione: non enim a mortuis resurrexisset, si mortuus non fuisset. Humilitas, claritatis est meritum; claritas, humilitatis est praemium. Sed hoc factum est in forma servi; in forma vero Dei semper fuit, semper erit claritas: imo non fuit quasi jam non sit, nec erit quasi nondum sit; sed sine initio, sine fine semper est claritas. Quod ergo ait, Pater, venit hora, clarifica Filium tuum; sic intelligendum est, tanquam dixerit, Venit hora seminandae humilitatis, fructum non differas claritatis. Sed quid sibi vult quod sequitur, Ut Filiu
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃c ingła est dei patris. Hec
ẽ clarificatio dñi nostri ihesu
xp̃i: que ab eius resurrectiõe
sumpsit exordium. Humili¬
tas ergo eius incipit in sermo¬
ne apostoli. ab eoloco ubi ait.
semet ipsum exinamuit for¬
mam serui accipiens: et ꝑtie¬
nit usq ad mortem crucĩs. Cla¬
ubi ait. propter quod et deus¬
eum exaltauit: et peruenit qđ
in gloria est dei patris. Nam &
ipsum nom̃ si inspiciantur co¬
dices greci ex qua lingua episto¬
le apostolice translate sunt in
latinam: quod hic legitur gła.
ibi legitur doxa: unde uerbum
deriuatum est in greco. uit dice¬
retur doxason quod interpres
latinus ait. clarifica: cũ posset
etiam głifica dicere. quod tan¬
tumdem ualet: et ido posset eti¬
am in apłi epistola ubi est gla
claritas poni: quod si fieret. tã¬
tumdem ualeret.At aũt ñ re¬
cedatur a uerboꝵ sonis: quem¬
ad modũ a claritate clarifica¬
tio. sic a gloria głificatio deri¬
uatur. Ut ergo mediator li
surrectione clarificaretur uel

Expanded text:
ia est Dei Patris. » Haec est clarificatio Domini nostri Jesu Christi, quae ab ejus resurrectione sumpsit exordium. Humilitas ergo ejus incipit in sermone Apostoli, ab eo loco ubi ait, Semetipsum exinanivit formam servi accipiens; et pervenit usque, ad mortem crucis. Claubi ait, Propter quod et Deus exaltavit eum; et pervenit usque, in gloria est Dei Patris . Nam et ipsum nomen, si inspiciantur codices graeci, ex qua lingua Epistolae apostolicae translatae sunt in latinam, quod hic legitur gloria, ibi legitur δόξα: unde verbum derivatum est in graeco ut diceretur δόξασον, quod interpres latinus ait clarifica, cum posset etiam glorifica dicere, quod tantumdem valet. Et ideo posset etiam in Apostoli Epistola, ubi est gloria, claritas poni: quod si fieret tantumdem valeret. Ut autem non recedatur a verborum sonis, quemadmodum a claritate clarificatio, sic a gloria glorificatio derivatur. Ut ergo mediator Dei resurrectione clarificaretur vel
Abbreviated transcription (Latin):
gine nasceretur: et impleret᷑
propħia. Ueritas de terra
orta est. Hec ergo ueritas cũ
iudeis loqueretur: latebat
in carne. Latebat auitẽ non
ut negaretur: sed ut differ¬
retur. Differretur: ut ĩ car¬
ne pateretur. In carne actitẽ

Expanded text:
gine nasceretur, et impleretur prophetia: Veritas de terra orta est . Haec ergo veritas cum Judaeis loqueretur, latebat in carne; latebat autem, non ut negaretur, sed ut differretur; differretur, ut in carne pateretur; in carne aute
Abbreviated transcription (Latin):
tus: tamquã illud isto expo¬
neretur eis quos poterat ꝑmo¬
uere quomodo pat̾ filium:
et maxime quomodo patrẽ
clarificaret et filius. Dicen

Expanded text:
tus, tanquam illud isto exponeretur eis quos poterat permovere quomodo Pater Filium, et maxime quomodo Patrem clarificaret Filius. Dicen
Abbreviated transcription (Latin):
bitat futurũ esse: quod ue¬
nit implere. Hoc refertur
ad illud. quod superius ait.
si aũt mortuũ fuerit granũ:
multũ fructũ affert. Nam
exaltationẽ suam quid ali¬
ud dixit: quã in cruce pas¬
sionem:Quod et ipse eu¬
angłista ñ tacuit. Subiunx¬
it enĩ et ait. Hoc aũt dicebat:

Expanded text:
bitat futurum esse quod vebitat futurum esse quod venit implere. Hoc refertur ad illud, quo superius ait: Si autem mortuum fuerit granum, multum fructum affert . Nam exaltationem suam quid aliud dixit, quam in cruce passionem? Quod et ipse evangelista non tacuit; subjunxit enim, et ait: Hoc autem dicebat
Abbreviated transcription (Latin):
pus. Et illud quod intelli¬
gimus. et ulud quod uiui¬
mus: et illud quod unsibileᷤᷤ
et contrectabiles sumꝰ. Qͥ enĩ
dixit. capillus capitis uestri
ñ peribit: omnia trahit post
se. Aut si omnia ipsi homi¬
nes intelligendi sunt: omĩa
predestinata ad salutẽ possu¬
mus dicere: ex quib omnib
ait nichil esse periturũ: cum
supra de suis ouib loquere¬
tur. Aut certe omnia homi¬
nũ genera: siue in lingusom¬
nib. siue in etatib om̃nibꝰ.
siue in gradib bonoꝵ omni¬
bus. siue in diuersitatibꝰ in
genioꝵ om̃ibus: siue in arti¬
um licitarũ et utiliũ profes¬
sionib om̃ibus. Et quicqͥd
aliud dici potest. scđm innu¬
merabiles differentias quib
inter se preter sola peccata
homines distant: ab excelsis¬
simis usq ad humillimos:
a rege usq ad mendicũ: om¬
na inquit traham post me:
ut sit caput eoꝵ. et illi men¬
bra eius. Sed si exaltatus fu
ero aterra: hoc est.cũ exal¬
tatus fuero. Non em̃ du¬

Expanded text:
pus; et illud quo intellipus; et illud quo intelligimus, et illud quo vivimus, et illud quo visibiles et contrectabiles sumus. Qui enim dixit, Capillus capitis vestri non peribit , omnia trahit post se. Aut si omnia ipsi homines intelligendi sunt, omnia praedestinata ad salutem possumus dicere: ex quibus omnibus ait nihil esse periturum, cum supra de suis ovibus loqueretur . Aut certe omnia hominum genera, sive in linguis omnibus, sive in aetatibus omnibus, sive in gradibus honorum omnibus, sive geniorum omnibus, sive in artium licitarum et utilium professionibus omnibus, et quidquid aliud dici potest, secundum innumerabiles differentias quibus inter se, praeter sola peccata, homines distant, ab excelsissimis usque ad humillimos, a rege usque ad mendicum: Omnia, inquit, traham post me, ut sit caput eorum, et illa membra ejus. Sed si exaltatus, inquit, fuero a terra, hoc est, cum exaltatus fuero: non enim du
Abbreviated transcription (Latin):
malis hominib. qui toto t̃
rarũ orbe diffusi sunt: sicut
appellatur domus in his a
quib habitatur: scđm qd
dicimus bona domus est.
uł mala domus est: ñ quã¬
do reprehendimus. siue lau¬
damus edificiũ parietũ atq
cectoꝵ: sed quando mores
uł bonoꝵ hominũ uł malo¬
rum. Sic ergo dictũ est. prin¬
ceps huius mundi.⁊dest. pͥn¬
ceps maloꝵ omniũ: qui ha¬
bitant in mundo. Appella¬
tur etiã mundus in bonis: qͥ
similit̾ doto terrarũ orbe dif¬
fusi sunt. Inde dicit aposto¬
lus. Deus erat in xp̃o: mũ¬
dũ reconcilians sibi. Hi st̃.
ex quoꝵ cordib princeps
mundi eicitur foras. Cum
ergo dixisset. nunc pͥnceps
huius mundi eicietur foras:
et ego inquit si exaltatus fu¬
ero a terra: omnia trahã ad¬
me ipsũ. Que omna: nsi
ex quib ille eicitur foras:
Non aũt dixit omnes. s
omnia: ñ enim omniũ est
fides. Non itaq hoc ad uni¬
uersitatẽ hominũ reculit.
sed ad creature integritatẽ:
iclest. sp̃m et aminã et cor¬

Expanded text:
malis hominibus, qui toto orbe terrarum diffusi sunt: sicut appellatur domus in his a quibus habitatur, secundum quod dicimus, Bona domus est, vel, mala domus est, non quando reprehendimus sive laudamus aedificium parietum atque tectorum, sed quando mores vel bonorum hominum vel malorum. Sic ergo dictum est, Princeps hujus mundi: id est, princeps malorum omnium qui habitant in mundo. Appellatur etiam mundus in bonis, qui similiter toto terrarum orbe diffusi sunt: inde dicit Apostolus, Deus erat in Christo, mundum reconcilians sibi . Hi sunt ex quorum cordibus princeps hujus mundi ejicitur foras. 11. Cum ergo dixisset, Nunc princeps hujus mundi ejicietur foras; Et ego, inquit, si exaltatus fuero a terra, omnia traham post me. Quae omnia, nisi ex quibus ille ejicitur foras? Non autem dixit, omnes, sed, omnia: non enim omnium est fides . Non itaque hoc ad universitatem hominum retulit, sed ad creaturae integritatem; id est, spiritum, et animam, et cor
Abbreviated transcription (Latin):
Restat inquirere quomo¬
do accipiendũ sit: qđcun¬
q petientis in nomine me¬
o. hoc faciam. Propt̃ mul¬
ta enim que pecunt fideles
eius nec accipiunt: ñ parua
hinc oritur questio. S quo

Expanded text:
Restat inquirere quomodo accipiendum sit, Quodcumque petieritis in nomine meo, hoc faciam. Propter multa enim quae petunt fideles ejus, nec accipiunt, non parva hinc exoritur quaestio: sed quo
Abbreviated transcription (Latin):
bum erat apuid dm̃n. et deus
erat uerbũ. E xquo enĩ uer¬
bum caro factum est ut habi¬
taret in nob̾. et susceptus est a
uerbo homo. idest.totus ho¬
mo anma et caro⁊ qͥd fecit
passio. quid fecit mors. nisi
corpus ab anma separauit :
antmã uero a uerbo ñ separa¬
uit: Si enĩ mortuus est dñs.
immo quia mortuus est dñs:
mortuus est enĩ pro nob ĩ cru¬
ce: sine dubio caro ipsius ex¬
spirauit animã. Ad tempus
exiguũ. anima deseruit carnẽ:
sed redeunte anima resurrec¬
turam. A uerbo aũt separa¬
tam animã esse ñ dico. Lat᷑¬
ins amme dixit: hodie me¬
cũ eris in paradiso. Fidelem
latronis animã ñ deserebat:
et derebat fuã: Absit. Sed illi¬
us ut dñs custodruit: suam
riero inseparabiliter habuit.
Si aũt dixerimus quia ipsa
se anima posuit. et iterũ ip¬
sa se sumpsit: absurdissimꝰ
sensus est. Non emĩ que a
sa poterat separari. Dicamꝰ
ergo et quod uerũ est. et quod
mo quilibet ñ constans ex
uerbo et anima et carne: sed

Expanded text:
et Deus erat Verbum. Ex quo enim Verbum caro factum est, ut habitaret in nobis , et susceptus est a Verbo homo, id est totus homo, anima et caro; quid fecit passio, quid fecit mors, nisi corpus ab anima separavit? Animam vero a Verbo non separavit. Si enim mortuus est Dominus, imo quia mortuus est Dominus; mortuus est enim pro nobis in cruce; sine dubio caro ipsius exspiravit animam: ad tempus exiguum anima deseruit carnem, sed redeunte anima resurrecturam. A Verbo autem animam separatam esse non dico. Latronis animae dixit: Hodie mecum eris in paradiso . Fidelem latronis animam non deserebat, et deserebat suam? Absit: sed illius ut Dominus custodivit, suam vero inseparabiliter habuit. Si autem dixerimus quia ipsa se anima posuit, et iterum ipsa se sumpsit, absurdissimus sensus est: non enim quae a sa poterat separari. 11. Dicamus ergo et quod verum est, et quod mo quilibet non constans ex Verbo et anima et carne, sed
Abbreviated transcription (Latin):
praua cogitatio. et dicat᷑ nob̃.
Ergo aliquando anima illa se¬
parata est auerbo: et aliquan¬
do uerbũ ulud ex quo fuscepit
animã illam: firit sine amma.
Uideo enĩ fuisse sine humana¬

Expanded text:
prava cogitatio, et dicatur nobis: Ergo aliquando anima illa separata est a Verbo, et aliquando Verbum illud, ex quo suscepit illam animam, fuit sine anima. Video enim fuisse sine an
Abbreviated transcription (Latin):
filius ad aliquid: sed isti duo.
homines funt. At uero. pater
deus. ad aliquid est pater. id ẽ
ad filiũ: et filius deus ad ali¬
quid ẽ filius: id est ad patrẽ.

Expanded text:
filius ad aliquid: sed isti duo homines sunt. At vero Pater Deus ad aliquid est Pater, id est ad Filium; et Filius Deus ad aliquid est Filius, id est ad Patre
Abbreviated transcription (Latin):
ri potest. si etiã mali faciũt
persecutionẽ malis. sicut im¬
pii reges et iudices cũ essent
persecutores pioꝵ. utiq et
homicioas et adulteros. et

Expanded text:
ri potest, si etiam mali faciunt persecutionem malis; sicut impii reges et judices, cum essent persecutores piorum, utique et homicidas, et adulteros, et
Abbreviated transcription (Latin):
aliquando ueniamus. et in il¬
la ita uiuamus:ut nunquã
omnino moriamur.Ista emm
lux ẽ. de qua propħia olim p̃¬
missa: ita in p̾salmo cecinit.
Homines et iumenta saluos
facies dñe: sicuit multiplicata
est miscłia tua deus. Psalmi
sancti ista uerba sunt: aduer¬
tite quid de tali luce antiqu
sanctoꝵ hominũ dei sermo p̃¬
miserit. Homines inquit et
irimenta saluos facies d̃ñe:
sicrit multiplicata ẽ miscdia

Expanded text:
aliquando veniamus, et in ilaliquando veniamus, et in illa ita vivamus, ut nunquam omnino moriamur. Ista enim lux est, de qua prophetia olim praemissa ita in Psalmo cecinit: Homines et jumenta salvos facies, Domine; sicut multiplicata est misericordia tua, Deus. Psalmi sancti ista verba sunt: advertite quid de tali luce antiquus sanctorum hominum Dei sermo praemiserit. Homines, inquit, et jumenta salvos facies, Domine; sicut multi
Abbreviated transcription (Latin):
desit. qui dicat apud semet
ap̃c sol iste qui ortu et occasu
peragit diem: Non enĩ defrie¬
uint heretici: qui ista senser̃t.
Manichei solem istũ oculis
carnis uisibilem expositũ et
publicũ. non tantũ hominibꝰ
sed etiã pecoribus ad uidendũ:
Sed catholice eccłie recta fides
improbat tale cõmentũ: et
diabolicam doctrinã esse co¬
gnoscit. Dec solũ cognoscit
credendo: sed in quib potest
ynuincit etiã disputando.
Improbemus itaq huiusmo¬
di errorem: quẽ sancta ab in¬
icio anathematirauit ecclia.
Don arbitremur dñm iħm
xp̃m hunc esse solem quẽ ui¬
demus oriri ab oriente: et occi¬
dere in occidente. Cuius cur¬
sui nox succedit: cuius radii
nube obumbrantur: qui cer¬
de de loco in locũ motione com
factus: sed per quẽ sol factusẽ.
Omnia enim per ipsũ facta
suint: et sine ipso factũ est n¬
chil. Est ergo lux que facit
hanc lucem. hanc amemꝰ. hãc
intelligere cupiamꝰ: ipsã siti¬
amꝰ. ut ad ipsam duce ipsa.

Expanded text:
desit qui dicat apud semetihristus est sol iste, qui ortu et occasu peragit diem? Non enim defuerunt haeretici qui ista senserunt. Manichaei solem istum oculis carnis visibilem expositum et publicum non tantum hominibus, sed etiam pecoribus ad videndum, Sed catholicae Ecclesiae recta fides improbat tale commentum, et diabolicam doctrinam esse cognoscit: nec solum agnoscit credendo, sed in quibus potest convincit etiam disputando. Improbemus itaque hujusmodi errorem, quem sancta ab initio anathematizavit Ecclesia. Non arbitremur Dominum Jesum Christum hunc esse solem quem videmus oriri ab oriente, occidere in occidente; cujus cursui nox succedit, cujus radii nube obumbrantur, qui certa de loco in locum motione commfactus, sed per quem sol factus est. Omnia enim per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil . 3. Est ergo lux quae fecit hanc lucem: hanc amemus, hanc intelligere cupiamus, ipsam sitiamus; ut ad ipsam duce ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
ioħs. Dam ioħs capite minutꝰ:
xp̃c in cruce exaltatus: ut et
ibi appareret. quid ẽ. illũ opor¬
det crescere. me autẽ minui. De¬
inde natus est xp̃e. cum iã in¬
ciperent crescere dies: natus ẽ
ioħs. quando ceperunt minui
dies: et attestata est ipsa creatu¬
ra. et ipse passiones uerbis ioħis
dicentis. illũ oportet crescere. i
autem minui. Crescat ergo in
nobis gła dei et minuatur gła
nr̃a: ut in deo crescat et nostra
Hoc enĩ dicit apłs: hoc dicit
scriptura sc̃a. Qui gl̾atur: in
clño glorietur. In te uis glori¬
ari: crescere uis: sed malo tuo
male crescis. Qui enĩ male
crescit: iuste minuit᷑. Crescat
ergo deus. Qui semper perfee

Expanded text:
s. Nam Joannes capite minutus, Christus in cruce exaltatus; ut et ibi appareret quid est, Illum oportet crescere, me autem minui. Deinde natus est Christus cum jam inciperent crescere dies, natus est Joannes quando coeperunt minui dies. At testata est ipsa creatura et ipsae passiones verbis Joannis dicentis, Illum oportet crescere, me autem minui. Crescat ergo in nobis gloria Dei, et minuatur gloria nostra, ut in Deo crescat et nostra. Hoc enim dicit Apostolus, hoc dicit Scriptura sancta: Qui gloriatur, in Domino glorietur . In te vis gloriari? crescere vis: sed malo tuo male crescis. Qui enim male crescit, juste minuitur. Crescat ergo Deus qui semper perfe
Abbreviated transcription (Latin):
humilitatẽ suam: et ds faci¬
at miscđiam suã. Illũ opor¬
tet crescere. me autẽ minui:
hoc est. illũ oportet dare. me
aũt accipere: illũ oportet glo¬
rificari. me autẽ confiteri. In¬
telligat homo gradũ suum et
confiteatur d̃o ÷ et audiat apo¬
stolum dicentẽ homini suꝑbi¬
enti. et elato: extollere se uolen¬
ti. Quid enĩ babes. qđ non ac¬
cepisti: Si autem accepisti: qͥd
gloriaris quasi ñ acceꝑis: In¬
telligat ergo homo quia acce¬
pit: qui uolebat suum dicere
quod ñ est eius: et minuatur.
Bonum ẽ enim illi: ut deus in
illo glorificetur. Ipse in se mi¬

Expanded text:
humilitatem suam, et Deus facihumilitatem suam, et Deus faciat misericordiam suam. Illum oportet crescere, me autem minui: hoc est, illum oportet dare, me autem accipere; illum oportet glorificari, me autem confiteri. Intelconfiteatur Deo, et audiat Apostolum dicentem homini superbienti et elato, et extollere se volenti: Quid enim habes quod non accepisti? Si autem accepisti, quid gloriaris quasi non acceperis? Intelligat ergo homo qui accepit, qui volebat suum dicere quod non est ejus, et minuatur. Bonum est enim illi ut Deus in illo glorificetur, ipse in se mi
Abbreviated transcription (Latin):
triginta annoꝵ erat: nunqͥd
iuuenis si iam triginta annoꝵ
sit. adhuc crescit: lam ab ipsa
etate uergere incipiunt homi¬
nes et declinare ad grauiorem
etatẽ: et inde ad senectutẽ. Sed
et si pueri essent ambo. ñ dice¬
ret. illum oporcet crescere. me
autẽ minui: sed diceret. simul
nos oporcet crescere.Nunc
autẽ triginta annoꝵ ule: tri-¬
ginta et ille. Sex menses qui in¬
tererant: nullam distinguunt
etatẽ. Magis illud inuenit lec¬
dio: quã aspectio. Quid ergo
ẽ. illum oporcet crescere. me au¬
tem minui: Magnũ hoc sac¬
mentũ. intelligat caritas ur̃a.
Ante quã ueniret dñs iħe: ho¬
mines gloriabant de se. Tenit
ille homo ut minueretur gła¬
hominis: et augeretur gła d̃i.
Etenim uenit ille sine pecca¬
do: et inuenit om̃s cum peccato.
Si sic uenit ille ut dimit teret
peccata: ds largiatur. homo cõ¬
fiteatur. E tenim confessio ho¬
minis: humilitas hominis.
Miseratio dei: altitudo dei.
Si ergo uenit ille dimittere ho¬
mini peccata agnoscat homo

Expanded text:
triginta annorum erat : numquid juvenis, si jam triginta annorum sit, adhuc crescit? Jam ab ipsa aetate vergere incipiunt homines, et declinare ad graviorem aetatem, et inde ad senectutem. Sed et si pueri essent ambo, non diceret, Illum oportet crescere, me autem minui; sed diceret, Simul nos oportet crescere. Nunc autem triginta annorum ille, triginta et ille: sex menses qui intererant, nullam distinguunt aetatem; magis illud invenit lectio quam aspectio. 5. Quid ergo est, Illum oportet crescere, me autem minui? Magnum hoc sacramentum! intelligat Charitas vestra. Antequam veniret Dominus Jesus, homines gloriabantur de se: venit ille homo, ut minueretur hominis gloria, et augeretur gloria Dei. Etenim venit ille sine peccato, et invenit omnes cum peccato. Si sic venit ille ut dimitteret peccata, Deus largiatur, homo confiteatur. Etenim confessio hominis, humilitas hominis: miseratio Dei, altitudo Dei. Si ergo venit ille dimittere homini peccata, agnoscat homo
Abbreviated transcription (Latin):
diem. Ascendit aũt postea
ut eugłium loquitur me¬
diante die festo: id est. cum
iam illius diei festi tot dies

Expanded text:
diem. Ascendit autem postea, ut Evangelium loquitur, mediato die festo, id est cum jam illius diei festi tot dies
Abbreviated transcription (Latin):
incrementũ dedit. Sed neq qui
plantat est aliquid neq qui ri¬
gat: sed qui incrementũ dat d̃s.
Illi dicebant. E go sũ pauli. ego
apollo. ego cephe. Et ille. Diui¬
sus est xp̃c : In uno estote. unũ
estote: unus estote. Nemo ascen¬
dit in celũ: nisi qui descendit
de celo. E oce uolumus esse tui
dicebant paulo. Et ille. Nolo
sitis pauli. sed eius estote cuius
est uobiscũ paulus. Descendit
enĩ et mortuus est: et ipsa mor¬
te liberauit a morte. Morte oc¬
cisus: mortẽ occidit. Et nostis
fratres. quia mors ista ꝑ diabo¬
li inuidiam intrauit in mun¬
dũ. Deus mortẽ non fecit: scri¬
ptura loquitur. Pec letatur in¬
quit in perditione uiuoꝵ: cre¬
auit enim ut essent om̃a. Sed
quid ibi ait: Inuidia enĩ dia¬
boli. mors introuut in orbẽ
terrarũ. Ad mortẽ a diabolo
propinatam ñ ueniret homo
ui adductus: non enĩ cogendi
potentiã diabolus habebat:
sed persuadendi uersutiã. Non
cons entires: nichil inuexerat
diabolus. Consensio tua o ho

Expanded text:
incrementum dedit: sed neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat, sed qui incrementum dat Deus . Illi dicebant: Ego sum Pauli, ego Apollo, ego Cephae. Et ille: Divisus est Christus ? In uno estote, unum estote, unus estote: Nemo ascendit in coelum, nisi qui de coelo descendit. Ecce volumus esse tui, dicebant Paulo. Et ille: Nolo sitis Pauli, sed ejus estote cujus est vobiscum Paulus. 10. Descendit enim et mortuus est, et ipsa morte liberavit nos a morte: morte occisus, mortem occidit. Et nostis, fratres, quia mors ista per diaboli invidiam intravit in mundum. Deus mortem non fecit, Scriptura loquitur; nec laetatur, inquit, in perditione vivorum: creavit enim ut essent omnia . Sed quid ibi ait? Invidia autem diaboli mors intravit in orbem terrarum . Ad mortem a diabolo propinatam non veniret homo vi adductus: non enim cogendi potentiam diabolus habebat, sed persuadendi versutiam. Non consentires, nihil invexerat diabolus: consensio tua, o homo,
Abbreviated transcription (Latin):
cessit ergo uerbũ. Et quid an¬
te dei uerbũ: Nichil om̃ino.
Nam si esset aliquid ante. ñ
dictum esset. in principio e¬
rat uerbũ: sed in principio
factũ est uerbũ. Deniq de mũ¬
do quid ait moyses: In pͥnci¬
pio fecit deus celũ et terram.
Fecit quod ñ erat. Si ergo fe¬
cit quod ñ erat: ante quid
erat : In principio erat uerbũ.
Et unde celũ et terra: Om¬
na per ipsũ facta sunt. Tu
ergo ponis xp̃m sub fato:
Ubi sunt fata: In celo inqͥs:
in ordine et conuersionib si¬
derum. Quomodo ergo fa¬
tum habet. per quẽ factum
est celum et sidera: cũ tuauo¬
luntas si recte sapias trãscen¬
dat et sidera:. An quia nosti

Expanded text:
cessit ergo Verbum. Et quid ante Verbum Dei? Nihil omnino. Nam si esset aliquid ante, non dictum esset, In principio erat Verbum; sed, In principio factum est Verbum. Denique de mundo quid ait Moyses? In principio fecit Deus coelum et terram . Fecit quod non erat: si ergo fecit quod non erat, ante quid erat? In principio erat Verbum. Et unde coelum et terra? Omnia per ipsum facta sunt . Tu ergo ponis Christum sub fato? Ubi sunt fata? In coelo, inquis, in ordine et conversionibus siderum. Quomodo ergo fatum habet, per quem factum est coelum et sidera; cum tua voluntas, si recte sapias, transcendat et sidera? An quia nosti
Abbreviated transcription (Latin):
ueniet auxciliũ michi. ne auxilz¬
um quod tibi uenit montib im¬
putes. s sequaris & dicas. auxciliũ
meũ a dño. qui fecit celũ & terrã.
Ergo fratres ad hoc ista monuerim.
ut quando crexistis cor ad seri¬
pturas cũ sonaret eugłium. in prĩ¬
cipio erat uerbũ. & uerbũ erat ap̃
d̾m. & d̾̃s erat uerbũ. & ccta que
lecta sunt: intelligatis uos oculos
leuasse ad montes. Disi enĩ mon¬
tes ista dicerent: unde om̃ino co¬
gitaretis. ñ inueniretis. Ergo ex
montib uenit uob auxiliũ. ut
hec uł audiretis. s nondũ potestis
intelligere qd̃ audistis. Inuocate
auxiliũ a dño. qui fecit celũ et
terram. quia montes sic pocuer̃t
loqui. ut ñ possint ipsi alumina¬
re. quia & ipsi illuminati sũt au¬
diendo. Inde qui hec dixcit acce¬
pit ioħs ille fratres qui discũbe

Expanded text:
veniet auxilium mihi. Ne auxiliveniet auxilium mihi. Ne auxilium quod tibi venit, montibus imputes, sed sequaris et dicas: Auxilium meum a Domino qui fecit coelum et terram. Ergo, fratres, ad hoc ista monuerim, ut quando erexistis cor ad Scripturas, cum sonaret Evangelium: In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verlecta sunt, intelligatis vos levasse oculos ad montes. Nisi enim montes ista dicerent, unde omnino cogitaretis, non inveniretis. Ergo ex montibus venit vobis auxilium, ut haec vel audiretis: sed nondum potestis intelligere quod audistis. Invocate auxilium a Domino, qui fecit coelum et terram: quia montes sic potuerunt loqui, ut non possint ipsi illuminare; quia et ipsi illuminati sunt audiendo. Inde qui haec dixit, accepit Joannes ille, fratres, qui discumbe
Abbreviated transcription (Latin):
meos in montes. unde ueniet auxi¬
lium michi. ut statim subiungatiᷤᷤ
auxiliũ meũ a dño. qui fecit celũ
& terrã. Ergo leuenius oculos in
montes. unde ueniet auxiliũ no¬
bis. & tam̃ ñ ipsi sunt montes. in
quib spes nr̃a ponenda est. Accipi¬
unt enĩ montes. qd̾ nob̾ ministrẽt.
Ergo unde & montes accipiunt:
ibi spes nr̃a ponenda est. Oculos no¬
stros cũ leuamus ad scripturas. qͥa¬
ꝑ hominẽ ministrate sunt scrip¬
ture: leuamus oculos nr̃os ad mõ¬
tes. unde auxiliũ ueniet nob̃. S
tam̃ quia ipsi montes qui scripse¬
runt scripturas. ñ de se lucebant.
s ille erat lum̃ uerũ qui illumi¬
nat omnẽ hominẽ uenientẽ in
hunc mundũ. & mons erat ille io¬
hannes baptista. qui dixxit ñ sũ
ego xp̃c: ne quisquã in montem
spem ponens. caderet ab illo qui
montes illustrat: & ipse confessus.
ait. qm̃ de plenitudine eius om̃s
accepimus: ita debes dicere. leua¬
ui oculos meos in montes. unde

Expanded text:
meos in montes, unde veniet auximeos in montes, unde veniet auxilium mihi, ut statim subjungatis, Auxilium meum a Domino, qui fecit coelum et terram . Ergo levemus oculos in montes, unde veniet auxilium nobis: et tamen non ipsi montes sunt, in quibus spes nostra ponenda est; accipiunt enim montes quod nobis ministrent: ergo unde et montes accipiunt, ibi spes nostra ponenda est. Oculos nostros cum leper homines ministratae sunt Scripturae. Levavimus oculos nostros ad montes unde auxilium veniet. Sed tamen quia ipsi homines qui scripserunt Scripturas, non de se lucebant; sed ille erat lumen illorum qui illuminat hominem omnem venientem in hunc mundum; et mons erat ille Joannes Baptista, qui dixit, Non sum ego Christus, ne quisquam in monte spem ponens, caderet ab illo qui montes illustrat. Et ipse confessus, ait: Quoniam de plenitudine ejus omnes accepimus. ita debes dicere: Levavi oculos meos in montes, unde
Abbreviated transcription (Latin):
facta sunt. Nam cũ enumeraret
hec om̃a psalmus: conclusit sic. Ip¬
se dixit & facta sunt. ipse manda¬
uit & creata sunt. Si dixit & fae¬
ta sunt : ꝑ uerbũ facta sunt. Si au¬
tem ꝑ uerbũ facta sunt. ñ potuit io¬
hannis cor ꝑuenire ad id qd̃ ait. in
principio erat uerbũ. & uerbũ erat
apudd̾m. & ds erat uerbũ. nnsi tͣnscen¬
disset om̃a que facta sũt ꝑuerbũ. Qua¬
lis ergo iste mons. quã fc̃s. quã altꝰ
inter illos montes. qui susceꝑũt
pacem popło di. ut possent colles
susciꝑe iusticiam. Uidete ergofres
ne forte de illis montib est ioħs: de
quib paulo ante cantaiumus. Le
mei. si uultis incelligere: leuate o¬
culos in istũ montẽ. id ẽ. erigite uoᷤ
ad eugłistam. erigite uos ad eius sen¬
sum. S quia isti montes pacẽ sus¬
cipiunt. ñ potest aũt esse inpace
qui spem poiit in homine: nolite
sic enigere oculos in montẽ. ut pu¬
tetis in homine spem ur̃am collo¬
candã. & sic dicite. leuaui ocillos

Expanded text:
facta sunt. Nam cum enumeraret haec omnia Psalmus, conclusit sic: Ipse dixit, et facta sunt; ipse mandavit, et creata sunt . Si dixit, et facta sunt, per Verbum facta sunt: si autem per Verbum facta sunt, non potuit Joannis cor pervenire ad id quod ait, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum; nisi transcendisset omnia quae sunt facta per Verbum. Qualis ergo iste mons, quam sanctus, quam altus inter illos montes qui susceperunt pacem populo Dei, ut colles possent suscipere justitiam? 6. Videte ergo, fratres, ne forte de ipsis montquibus paulo ante cantavimus, liccharissimi, si vultis intelligere, levate oculos ad istum montem, id est, erigite vos ad evangelistam, erigite vos ad ejus sensum. Sed quia montes isti pacem suscipiunt, non potest autem esse in pace qui spem ponit in homine; nolite sic etetis in homine spem vestram esse collocandam; et sic dicite, Levavi oculos
Abbreviated transcription (Latin):
lis adherens patri simul cũ illo
unus ds est: Audite alterum
testimoniũ. Dostis quã mu¬
ti crediderunt. quando omia
que habebant. ad pedes apłoꝵ
uendita posuerunt: ut distri¬
bueretur unicuiq ficut opis
erat. Et de illa congregatione
sc̃oꝵ quid dicit scriptura᷑ Pras
illis anima una et cor unũ in
dño. Si caritas de tot animis
fecit animã unam. et de tot
cordib fecit unũ cor. quanta
est caritas inter patrem et fili¬
um:. Maior utiq potest esse
quã inter ilos homines quib

Expanded text:
alis adhaerens Patri simul cum illo unus Deus est? Audite alterum testimonium. Nostis quam multi crediderunt, quando omnia quae habebant, ad pedes Apostolorum vendita posuerunt, ut distribueretur unicuique sicut opus erat: et de illa congregatione sanctorum quid dicit Scriptura? Erat illis anima una et cor unum in Domino . Si charitas de tot animis fecit animam unam, et de tot cordibus fecit cor unum, quanta est charitas inter Patrem et Filium? Major utique potest esse quam inter illos homines quib
Abbreviated transcription (Latin):
accepisti testimoniũ eius. Fe¬
cipe et signas: presumenter in¬
telligis: definienter agnoscis. qͥ¬
a deus uerax est. Quẽ enĩ mi¬
sit deus: uerba dei loquitur.
Ipse est deus uerax: et misit il¬
lum ds. Deus misit d̾m. Iun¬
ge ambos: unus ds. Deus ue¬
rax. missus a deo.De singłis
interroga. deus: et de ambo¬
bus interroga. deus: ñ singłi
ds. et ambo dii. sed singulus
quisꝙ deus: et ambo deus. ler¬
ta enim ibi est caritas spiritꝰ sã
tanta pax unitatis: ut de sin¬
gulis cũ interrogat᷑. d̾s tibi res¬
pondeat᷑: de trinitate cũ interro¬
gat᷑. ds tibi respondeat᷑. Si enĩ sp̃s¬

Expanded text:
accepisti testimonium ejus: accipe, et signas, praesumenter intelligis, definienter agnoscis quia Deus verax est. 9. Quem enim misit Deus, verba Dei loquitur. Ipse est Deus verax, et misit illum Deus: Deus misit Deum. Junge ambos, unus Deus, Deus verax missus a Deo. De singulis interroga, Deus: et de ambobus interroga, Deus. Non singuli Deus et ambo dii, sed singulus quisque Deus et ambo Deus. Tanta enim ibi est charitas Spiritus sancti, tanta pax unitatis, ut de singulis cum interrogatur, Deus tibi respondeatur; de Trinitate cum interrogatur, Deus tibi respondeat
Abbreviated transcription (Latin):
mo factus est propter nos et si
legerunt ñ crediderunt. et ab
hominib inducta atq falsa
esse putauerunt: condendẽtes
dm̃ tantũmodo fuisse dñm
Alii sic. alii sic: utriq in errore.
Catholica aũt fides ex utroq
uerũ tenens quod tenet. & pre¬
dicans quod credit: et dñm.
xp̃m intellexit. et hominem
qua sanatus es.Si hominẽ. tan¬
tum dixeris xp̃m: potentiã ne¬
gas qua creatus es. Utrũq igit᷑
tene antma fidelis. et cor catho¬
licũ. uitrũq tene. utrũq cre¬
de: utrũq fideliter confitere:
Qualis deus xp̃c: E qualis
patri: unũ cũ patre. Qualis
homo xp̃c: De uirgine natꝰ:

Expanded text:
mo factus est propter nos, et si mo factus est propter nos, et si legerunt, non crediderunt, et ab hominibus inducta, atque falsa esse putaverunt; contendentes Deum tantummodo fuisse Dominminem. Alii sic, alii sic; utrique in errore. Catholica autem fides ex utroque verum tenens quod tenet, et praedicans quod credit, et Deum Christum intellexit, et hominem icinam negas qua sanatus es: si hominem tantum dixeris Christum, potentiam negas qua creatus es. Utrumque igitur tene, anima fidelis et cor catholicum, utrumque tene, utrumque crede, utrumque fideliter confitere. Qualis Deus Christus? Aequalis Patri, unum cum Patre. Qualis homo Christus? De virgine nat
Abbreviated transcription (Latin):
ande incarnationem unicus
patri. uerbũ patris. coeternus
generanti. equalis ei a qͦ mis¬
sus est:sed in illa missione
minor factus. quo maior esset
pater. Quicquid ergo humi
tione cogitate: qualis factus ẽ
propter nos: ñ qualis erat ut
faceret nos. Quicquid autẽ
sublime. aut supra creaturã¬
om̃s excelsũ atq diuinũ. et
patri equale atq coeternum
de illo audieritis ĩ euangłio
pom. uł legeritis: scitote uos
hoc legere quod ad formã dei
pertinet. ñ quod ad formã ser¬
in.Quia si istam regulamte¬
nueritis qui capere potestis:
ñ aũt omnes capere potestis.
sed om̃s credere debetis: si er¬
go hanc regulã tenueritis: ad¬
uersus calumnias tenebrarũ
hereticaꝵ canquã in lumine
ambulantes. securi pugnabi¬
tis. Don enĩ defuerunt qui
sola eugłica testimoma legen¬
do sectarentur. que de humi¬
litate xp̃i posita sunt: qui ad¬
uersus ea testimonia que di¬
urinitatem eius locuta sunt.
surdi fuerunt. Ideo surdi:
ut male uerbosi. Item qͥdam

Expanded text:
ante incarnationem Unicus Patri, Verbum Patris, coaeternus generanti, aequalis ei a quo missus est; sed in ipsa missione minor factus, quo major esset Pater. 2. Quidquid ergo humiltionem cogitate; qualis factus est propter nos, non qualis erat ut faceret nos: quidquid autem sublime et supra omnes creaturas excelsum atque divinum, et Patri aequale atque coaeternum de illo audieritis in Evangelio poni, vel legeritis, scitote vos hoc legere quod ad formam Dei pertinet, non quod ad formam servi. Quia si istam regulam tenueritis qui capere potestis; non autem omnes capere potestis, sed omnes credere debetis: si ergo hanc regulam tenueritis, adversus calumnias tenebrarum haereticarum, tanquam in lumine ambulantes, securi pugnabitis. Non enim defuerunt qui sola evangelica testimonia legendo sectarentur, quae de humilitate Christi posita sunt, qui adversus ea testimonia quae divinitatem ejus locuta sunt, surdi fuerunt: ideo surdi, ut male verbosi. Item quidam
Abbreviated transcription (Latin):
go facturus es ut demonstres
filio. ñ utiq facis per filũr: sed
tu solus facis. quod ipse factũ
urdeat: et aliud tale similiter
faciat. Non est hoc ibi. Quid
pergis ad similitudinẽ tuam.
et deles in te similitudinẽ dĩ:
Ibi om̃ino non ẽ hoc. Inuem
aliquid quomodo demonstres
filio tuo quod facis ante quã
facis: ut cum demonstraueris:
per filiũ facias hoc quod facis.
Iam forte quasi occurrit tibi. Le¬
ce inquis cogito facere domum:
et uolo ut per filtũ fabricetur.
ante quã eam ipse fabricem: os¬
dendo filio meo. quod uolo fa
bricare. et facit ipse. atq ego ꝑ
ipsum : cui ostendi uoluntatem
meam. Recessisti quidẽ a pristi¬
na similitudine: sed adhuc ia¬
ces in magna dissimilitudine.
Ecce enĩ aute quã facias do¬
mũ. indicas filio tuo et de¬
monstras quid facere uelis: ut
te demonstrante ante quã faci¬
as. faciat ipse quod demonstra¬
ueris: et tu per ipsũ. Sed uer¬
ba dicturus es filio tuo: inter
te et ipsũ uerba cursura sunt.

Expanded text:
 facturus es ut demonstres filio, non utique facis per filium: sed tu solus facis quod ipse factum videat, et aliud tale similiter faciat. Non est hoc ibi: quid pergis ad similitudinem tuam, et deles in te similitudinem Dei? Ibi omnino non est hoc. Inveni aliquid, quomodo demonstres filio tuo quod facis, antequam facis; ut cum demonstraveris, per filium facias hoc quod facis. Jam forte quasi occurrit tibi: Ecce, inquis, cogito facere domum, et volo ut per filium meum fabricetur: antequam eam ipse fabricem, ostendo filio meo quod facere volo; et facit ipse, atque ego per ipsum, cui ostendi voluntatem meam. Recessisti quidem a pristina similitudine, sed adhuc jaces in magna dissimilitudine. Ecce enim antequam facias domum, indicas filio tuo, et demonstras quid facere velis; ut te demonstrante antequam facias, faciat ipse quod demonstraveris, et tu per ipsum: sed verba dicturus es filio tuo, inter te et ipsum verba cursura sunt; et
Abbreviated transcription (Latin):
liberatus: Noli mirari. Ubi
conuictus: ibi damnatꝰ. Sed
ibi liberatus: ubi mutatus.
In hoc ergo popło cui dñs lo¬
quebatur. erant qui in pecca
to fuerant morituri: erant eti¬
am qui in ipsũ qui loquebat᷑
fuerant credituri: et ab omni
peccato liberandi. Tam̃ hoc
attende quod ait dñs xpistꝰ.
siñ credideritis quia ego sũ mo¬
riemini in peccatis uestris. Qd
est. si ñ credideritis quia ego
sum: Egosum. Quid: Nicħ
addictit. Et quia nichil addi¬
dit: multũ est quod commen¬
dauit. E xpectabatur enĩ ut
diceret quid esset: nec tam̃ di¬
xit. Quid expectabatur ut
cdiceret: Forte. insi credideri¬
tis quia ego sũ xp̃c: nisi cre¬
dideritis quia egosũ deifiliꝰ:
nisi credideritis quia ego sum
uerbũ patris: nisi credideritis
quia ego sũ condicor mundiͤ
insi credideritis quia ego sum
hominis formator et reforma¬
tor. creator et recreator. factor
et refactor. nsi hoc credideri¬
tis quia ego sũ: moriemin in
peccatis uestris. Multũ est qđ

Expanded text:
liberatus; noli mirari. Ubi convictus, ibi damnatus: sed ibi liberatus, ubi mutatus . In hoc ergo populo cui Dominus loquebatur, erant qui in peccato suo fuerant morituri: erant etiam qui in ipsum qui loquebatur, fuerant credituri, et ab omni peccato liberandi. 8. Tamen hoc attende quod ait Dominus Christus: Si non credideritis quia ego sum, moriemini in peccatis vestris. Quid est, Si non credideritis quia ego sum? Ego sum, quid? Nihil addidit; et quia nihil addidit, multum est quod commendavit. Exspectabatur enim ut diceret quid esset, nec tamen dixit. Quid exspectabatur ut diceret? Forte, Nisi credideritis quia ego sum Christus; nisi credideritis quia ego sum Dei Filius; nisi credideritis quia ego sum Verbum Patris; nisi credideritis quia ego sum conditor mundi; nisi credideritis quia ego sum hominis formator et reformator, creator et recreator, factor et refactor: nisi hoc credideritis quia ego sum, moriemini in peccatis vestris. Multum est quod
Abbreviated transcription (Latin):
dies lucescat: et lucifer oriat᷑
in cordib uestris. Lucerne
itaq propħe: et om̃is prophe¬
tia. una magna lucerna. Qͥd
apłi: Don lucerne: E tiã ipsi
plane lucerne.Solus enim ille
lux. Non enĩ accendit᷑ et ex¬
tinguitur: quia sicrit pat̾ ha¬
bet uitã in semet ipso: sic de¬
ipso. Lucerne ergo et apłi. &
gr̃as agunt quia et accensi
sunt lumine ueritatis: & fer¬
petit oleum gracie detSSi ñ es¬
sent lucerne. ñ diceret illis

Expanded text:
dies lucescat, et lucifer oriatur dies lucescat, et lucifer oriatur in cordibus vestris . Lucernae itaque Prophetae, et omnis prophetia una magna lucerna. Quid Apostoli? non lucernae etiam ipsi? Plane lucernae. Solus enim ille non lucerna. Non enim accenditur et exstinguitur: quia sicut Pater habet vitam in semetipso, sic deipso. Lucernae ergo et Apostoli; et gratias agunt, quia et accensi sunt lumine Veritatis, et ferillis oleum gratiae Dei. Si non essent lucernae, n
Abbreviated transcription (Latin):
habeatis. Quid uos putatis
habere in scriptura uitã eter¬
nam: Ipsam interrogate eui
perhibet testimoniũ : et inteli¬
gite que sit uita eterna. Et qͥl
propter moysen uolebant repi¬
diare xp̃m tanquã aduersariũ
institutis preceptisq moysi: rui¬
sus cosdem ipse conuincit. tan¬
quã de alia lucerna. Omnes
enĩ homines lucerne: quia et
Et lucerne quidem cũ saprũt:
lucent et sp̃u feruent. Nam si
ardebant et exxtincte sunt: eti¬
am putent. Permanserũt enĩ
serui di. lucerne bone. ex o¬
leo miscłie illius. ñ ex uirib
suis. Oracia quippe dei gratu¬
ita illa: oleũ lucernarũ est. Piꝰ
enĩ omnib laboratui: ait que¬
dam lucerna. Et ne uirib su¬
s ardere uideretur: adiunxit.
Non ego aũt: sed gr̃a dei me¬
cũ. Om̃is ergo propħia ante
dñi aduentum: lucerna est.
uemnus certiorem propħicum
sennonẽ: cui bene facitis ĩten¬
dentes. quẽad modũ lucerne
lucenti in obscuro loco: donec

Expanded text:
habeatis. Quid vos putatis habeatis. Quid vos putatis habere in Scriptura vitam aeternam? Ipsam interrogate, cui perhibet testimonium; et intelligite quae sit vita aeterna. Et quia propter Moysen volebant repudiare Christum, tanquam adversarium institutis praeceptisque Moysi; rursus eosdem ipse convincit tanquam de alia lucerna. 3. Omnes enim hEt lucernae quidem cum sapiunt, lucent, et spiritu fervent. Nam et si ardebant, et exstinctae sunt, etiam putent. Permanserunt autem servi Dei lucernae bonae ex oleo misericordiae illius, non ex viribus suis. Gratia quippe Dei gratuita, illa oleum lucernarum est. Plus enim illis omnibus laboravi , ait quaedam lucerna: et ne viribus suis ardere videretur, adjunxit: Non ego autem, sed gratia Dei mecum. Omnis ergo propheta ante Domini adventum lucerna est, bemus certiorem propheticum sermonem; cui benefacitis intendentes, quemadmodum lucernae lucenti in obscuro loco, donec
Abbreviated transcription (Latin):
dos innnicos.Iam enĩ antea
predictũ erat a persona pa¬
tris. paraui lucernã xp̃o meo:
inimicos eius inctuã confusio.¬
ne: suꝑ ipsum aũt efflorebit
sanctificatio mea. Esto tam¬
quã in nocte positus: at ten¬
disti lucerã. et miratus es
lucernam: et exultasti ad lrũ
lucerne. Sed illa lucerna dicit
esse solem. in quo exultare de¬
beas: et quanuis ardeat in
nocte : diem te iubet expectare.
opus: nam utquid mitteret᷑
si ñ erat opus: Sed ne in lucer¬
na remaneat homo.et lumen
lucerne sibi sufficere arbitret.
ideo dñs nec lucernã illam suꝑ¬
fluam dicit fuisse: nec tamen¬
te dicit in lucerna debere re
manere. Dicit aliud testimo¬
niũ scriptura dĩ. Ibi utiq d̃s
et in illa scriptura iudei spem
posuerant. in lege scilicet dei:
ministrata sibi per moysen fa
mulũ dei. Scrutamini inquit
scripturã. in qua uos putatis¬
habere uitã eternã : ipsa testi¬
monrũ perhibet de me: et ñ
uultis uenire ad me ut uitã

Expanded text:
dos inimices: jam enim antea dos inimices: jam enim antea praedictum erat a persona Patris, Paravi lucernam Christo meo; inimicos ejus induam confusione; super ipsum autem efflorebit sanctificatio mea . Esto tanquam in nocte positus, attendisti in lucernam, et miratus es lucernam, et exsultasti ad lumen lucernae: sed illa lucerna dicit esse solem, in quo exsultare debeas; et quamvis ardeat in nocte, diem te jubet exspectare. opus. Nam ut quid mitteretur, si non erat opus? Sed ne in lucerna remaneat homo, et lumen lucernae sibi sufficere arbitretur; ideo Dominus nec lucernam illam superfluam dicit fuisse, nec tamen dicit in lucerna debere 516 remanere. Dicit aliud testimonium Scriptura Dei, ubi utique Deus et in illa Scriptura Judaei spem posuerant, in lege scilicet Dei, minmulum Dei. Scrutamini, inquit, Scripturam, in qua vos putatis vitam aeternam habere; ipsa testimonium perhibet de me: et non vultis venire ad me, ut vitam
Abbreviated transcription (Latin):
uodam loco in eugłio do¬
minus ait prudentem
auditorem uerbi sui similẽ
esse debere homini qui uo¬
lens edificare. fodit altius.
Idonec perueniat ad fundam̃¬
tum stabilitatis petre: et ibi
securus constitriat quod fabcat
aduersus impetũ fluminis: ut
cũ uenerit. repercutiatur potius
firmitate edificii. quã impulsu
suo rurnã faciat illi domun. Pu¬
demus scripturã łi tanquã agrũ
esse. ubi uolumus aliquid edifi¬
care. Don simus pigri. nec suꝑfi¬
cie contenti. fodiamus altius:
donec perueniainꝰ ad petram.
lectio de testimonio dñi nobis
locuta est: quia ñ habet necessa¬
rium ab hominib destimoni¬
um: sed habet maius quã sũt
homines: atq id testimoniũ
que ego facio: testimoniũ per¬
hibent de me.Deinde adiun¬
xit. Et testimoniũ perhibet
cde me:qui misit me pater:
ipsaq opera que facit: apatͤ
se accẽpisse dicit. Testimonrũ
it ioħs: Perhibuit plane: sed
tamquã lucerna. ñ ad sacrã¬
dos amicos: sed ad confutan¬

Expanded text:
uodam loco in Evangelio Dominus ait, prudentem auditorem verbi sui similem esse debere homini qui volens aedificare, fodit altius, donec perveniat ad fundamentum stabilitatis petrae, et ibi securus constituat quod fabricat adversus impetum fluminis: ut cum venerit, repercutiatur potius firmitate aedificii, quam impulsu suo ruinam faciat illi domui . Putemus Scripturam Dei tanquam agrum esse, ubi volumus aliquid aedificare. Non simus pigri, nec superficie contenti; fodiamus altius, donec perveniamus ad petram: lectio de testimonio Domini nobis locuta est, quia non habeat necessarium ab hominibus testimonium, sed habeat majus quam sunt homines; atque id testimonium quae ego facio, testimonium perhibent de me. Deinde adjunxit: Et testimonium perhibet de me, qui misit me Pater. Ipsa quoque opera quae facit, a Patre se accepisse dicit. Testimonium it Joannes? Perhibuit plane, sed tanquam lucerna, non ad satiandos amicos, sed ad confunden
Abbreviated transcription (Latin):
erat lumen uerũ. quod illumi-¬
nat omnẽ hominẽ uenientẽ
in hunc mundũ. Tunc aũt
hoc de dño dictum ẽ: cũ a io¬
hanne distingueretur. De
ioħe quippe baptista dictũ
erat: ñ erat ille sum̃: sed ut
testimonrũ perhiberet de lu¬
mine. Et ne diceres quomo¬
do lumen ñ erat. de quo xp̃c
dicit quia lucerna erat: in cõ¬
paratione alterius luminis
ñ erat lum̃: erat enĩ lum̃ ue
rum: quod illuminat omnẽ
hominẽ uenientẽ in hunc
mnundũ. Ergo cũ et discipu¬
lis diceret. uos estis lum̃ mun¬
di. ne sibi aliqͥd tributũ pu¬
tarent. quod de solo xp̃o intel¬
ligendũ esset: et italucerne
uento superbie extingueren¬
tur: cũ dixisset uos estis lum̃
mundi. continuo adiunxit.
Don potest ciuitas abscondi
supra montẽ positaͥ neq ac¬

Expanded text:
quod illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum. Tunc autem hoc de Domino dictum est, cum a Joanne distingueretur. De Joanne quippe Baptista dictum erat, Non erat ille lumen, sed ut testimonium perhiberet de lumine . Et ne diceres, Quomodo lumen non erat, de quo Christus dicit, quia lucerna erat? In comparatione alterius luminis non erat lumen. Erat enim verum lumen, quod illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum. Ergo cum et discipulis diceret, Vos estis lumen mundi, ne sibi aliquid tributum putarent, quod de solo Christo intelligendum esset, et ita lucernae vento superbiae exstinguerentur; cum dixisset, Vos estis lumen mundi, continuo subjunxit, Non potest civitas abscondi supra montem co
Abbreviated transcription (Latin):
ante quã intenderes: conuerse
ad se intentionis cogitationi os¬
tendit. E cce facta ẽ amemoria
demonstratio. facta ẽ in cogita¬
tione uisio: et nulla uerba cu
currerunt in medio: nullũ ex
nuisti. nec scripsisti. nec sonuis¬
ti: et tam̃ cogitatio uidit. quod
memoria demonstrauit. Eius¬
dem aũt substrantie sunt: et
que demonstrauit. et ciri de¬
monstrauit. Sed carchaginem
ut haberet memoria tua:per
oculos hausta ẽ imago hec. Ti¬
disti enĩ quod in memoria recõ¬
deres.Sic arborẽ quã memini¬
sti uidisti: sic montẽ. sic fluui¬
um. sic amici faciẽ. sic inimier
sic litterarũ in codice cõscripta¬
rum: sic ipsius codicis. sic huiꝰ
basilice. Omnia ista uidisti. &
quia iam erant uisa. memorie
ommendasti. et tanquã po¬
siusti illic que uideres cogitan¬
do cũ uelles: etiã cum ab istis
corporis ocuilis au fugissent. ui¬
disti enĩ carthaginẽ. cum esses
carchagim: accepit speciẽ per
ocłos anima tua. Hec species
recondita ẽ in memoria tua.

Expanded text:
antequam intenderes, conversae ad se intentioni cogitationis ostendit. Ecce facta est a memoria demonstratio, facta est in cogitatione visio; et nulla verba in medio cucurrerunt, nullum ex nuisti, nec scripsisti, nec sonuisti; et tamen cogitatio vidit quod memoria demonstravit. Ejusdem autem substantiae est, et quae demonstravit, et cui demonstravit. Sed Carthaginem ut haberet memoria tua, per oculos hausta est imago haec: vidisti enim quod in memoria reconderes. Sic arborem quam meministi vidisti, sic montem, sic fluvium, sic amici faciem, sic inimici, filii, vicini; sic litterarum in codice conscriptarum, sic ipsius codicis, sic hujus basilicae: omnia ista vidisti, et visa quia jam erant, memoriae commendasti; et tanquam posuisti illic quae videres cogitando cum velles, etiam cum ab istis corporis oculis abfuissent. Vidisti enim Carthaginem cum esses Carthagini, accepit speciem per oculos anima tua; haec species recondita est in memoria tua,
Abbreviated transcription (Latin):
cabuloꝵ: quia in ipsis reb ñ
inuenis sexum. Nonenĩ sa¬
pientia uere femina est: cum
appelletur genere mascłmo:
sapientia feminmo. Cũ ergo
dicerent iudei. tu quis es. ille
qui sciebat esse ibi quosdam
credituros. et ido dixisse. tu
quis es. ut scirent quid illum
credere deberent: respondit.
Principiũ. Don tanquã dice¬
ret principiũ sum: sed tanqͣm
diceret. principiũ me credite.
Q uod in sermone greco ut di¬
xi euidenter apͥparet: ubi fe¬
minini generis ẽ principiũ.

Expanded text:
cabulorum, quia in ipsis rebus non cabulorum, quia in ipsis rebus non invenis sexum. Non enim sapientia vere femina est, cum appelletur genere masculino, sapientia feminino. Cum ergo dicerent Judaei, Tu quis es? ille qui sciebat esse ibi quosdam credituros, et ideo dixisse, Tu quis es? ut scirent quid illum credere deberent, respondit, Principium: non tanquam diceret, Principium sum; sed tanquam diceret, Principium me credite. Quod in sermone graeco, ut dixi, evidenter apparet, ubi feminini generis est principium.