comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quos iterum parturio. donec xp̃c formetur inuobi
& iac uobis potũ dedi. ñ escam. Micheas de baptis
mi grã uaticinatur. Ipse auertet. &e miserebitur
nr̃i : demerget iniquitates nr̃as: & proiciet in pro¬
fundũ maris omĩa peccata nr̃a. Quomͦ in laua¬
cro omnia peccata merguntur. si una uror suꝑ¬
natat: Beati quorũ cui remisse sunt iniquitates:
et quorũ tecta sunt peccata. Beatus uir cui ñ un¬
putabit dñs peccatũ. Arbitror. qd̾ possimis &e nos.
nuic aliqͥd cantico iungere. Beatus cui ñ imputa¬
bit dñs uxorem. Audiamus ce ierechieiẽ. quonͦ fuli¬
ũ hominis quomͦ de eius uirtutẽ pronuntiet. qui ho¬
minis futurus est filius. Assumã uos degentib. ce as¬
ꝑgam suꝑ uos aquã mundã. & mundabimini abõi
om̃ib nichil pretermutit᷑. Sordes emundantur :
quantomagis munditie ñ coinquinantur. Babo
circuncisio aliqͥd ualet. neq preputiũ: s noua cre¬

Expanded text:
quos iterum parturio, donec Christus formetur in uobis, quos iterum parturio, donec Christus formetur in uobis, et: lac uobis potum dedi, non escam. Micheas de gratia baptismi uaticinatur: ipse auertet et miserebitur nostri; demerget iniquitates nostras et proiciet in profundum maris omnia peccata nostra. Quomodo in lauacro omnia peccata merguntur, si una uxor supernatat? beati, quorum remissae sunt iniquitates et quorum tecta sunt peccata. beatus uir, cui non inputauit dominus peccatum. arbitror, quod possimus et nos huic aliquid cantico iungere: \'beatus, cui non inputauit dominus uxorem\'. audiamus et Ezechielein, filium hominis, quomodo de eius uirtute pronuntiet, qui hominis futurus est filius: adsumam uos de gentibus et aspergam super uos aquam mundam et mundabimini ab omnibus \'omnibus\' nihil praetermittitur. sordes emundantur: quanto magis munditiae non coinquinantur? dabo circumcisio aliquid ualet neque praeputium, sed noua n
Abbreviated transcription (Latin):
mittit adgentis: precepit eis ut baptitent eas. in mis¬
tnisterio trinitatis. Penitet facti popłm iudeorum:
et statim apetro adbaptismũ mittitur. Antequam
parturiat. parit syon: &e nascitur gens simul. Paulꝰ
ꝑsecutor eccłie. & iupris rapax beniamin. annanic
oui submittit caput: nec antecuꝑat aspectũ. quam
curet baptismo cetitatẽ. E unucus candacis regine¬
ethiopũ. iectione propłica. xp̃i baptismati prepara¬
tut. Mutat contra naturam ethiops peuem suam:
et pardus uarietates suas. Qui ioħis acceꝑant baptis¬
ma. quia spm̃ scm̃ nesciebant. it̾ mn baptitant᷑: neqͥs
putarit. ergentib aciudcis. aquas sine spũ scõ ad sa
minus diluuiũ in habitare facit. Dentes eius sicut
grer detonsarũ. que ascenderunt de lauacro: om̃s
gemeuos habentes. & infecunda ñ est ineis. Si ñc̃
ineis infecunda. nec sterilif. Om̃s habent ubera ias¬
te rorantia. que cũ apło possunt dicere. fiuolimĩ

Expanded text:
mittit ad gentes, praecipit eis, ut baptizent eas in mmittit ad gentes, praecipit eis, ut baptizent eas in mysterio trinitatis. paenitet facti populum Iudaeorum et statim a Petro ad baptismum mittitur. antequam parturiat, parit Sion et nascitur gens simul. Paulus, persecutor ecclesiae et lupus rapax Beniamin, Ananiae oui submittit caput nec ante recuperat aspectum, quam curet baptismo caecitatem. eunuchus Candacis reginae lectione prophetica Christi baptismati praeparatur; mutat contra naturam Aethiops pellem suam et pardus uarietates suas. qui Iohannis acceperant baptisma, quia spiritum sanctum nesciebant, iterum baptizantur, ne quis putaret e gentibus aut Iudaeis aquas sine spiritu sancto a aquas multas, dominus diluuium inhabitare facit. dentes eius sicut grex detonsarum, quae ascenderunt de lauacro, omnes gemellos habentes, et infecunda non est in eis. si non est infecunda nec sterilis, omnes habent ubera lacte rorantia, quae cum apostolo possint dicere: filioli mei,
Abbreviated transcription (Latin):
sectantur: et post quã ad aquas uenint. Hydro phabas.
tib urrigantur. Abraham ce ysaac puteos fodiunt.
repugnant auophili: et bersabee ciuitas i uram̃ti.¬
regnũq salomonis. nomen sumit afontib. Rebec¬
ca. inuenit᷑ ad puteũ. Rachel propter aquas. suppiã¬
tatoris osculo salutatur. Moyses filias sacerdotis ma¬
dian. aperto puteo abiniuria uindicat. Precessor dñi.
fectio. xp̃o popłm parat. Ipse saluator post baptisma.
et scĩficatas suo lauacro iordanis aquas. regnũ celo¬
rũ incipit predicare. Primũ signũ. exaquis facit.
Samaritana uocatur ad puteum: sitientes inuitã¬
tur ad potũ. Nichodemo aicit occuiteꝰ. nisi quis rena¬
tus fuerit exaqua &e spũ scõ. ñ intrare eũ in regnum
celorũ. Quia ab aquis ceꝑat: finiuit inaquis. Latus¬
xp̃i ꝑcutit᷑ iancea: et baptismi atq mattyrii patiter
sacramenta funduntur. Post resurrectionẽ apłos

Expanded text:
sectantur et, postquam ad aquas uenerint, hydrophobus sectantur et, postquam ad aquas uenerint, hydrophobus itibus inrigantur. Abraham et Isaac puteos fodiunt, repugnant allophregnumque Salomonis nomen sumit a fontibus . Rebecca invenitur ad puteum . Rachel propter aquas, supplantatoris osculo salutatur . Moyses filias sacerdotis Madiam aperto puteo ab injuria vindicat. Praecursor Domini fectio, Christo populum 420 parat . Ipse Salvator post baptisma, et sanctificatas suo lavacro Jordanis aquas, regnum coelorum incipit praedicare. Primum signum ex aquis facit , Samaritana vocatur ad puteum, sitiens invitatur ad potum. Nicodemo dicit occulte: « Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu, non intrare eum in regnum coelorum » . Quia ab aquis cpercutitur lancea et baptismi atque martyrii pariter sacramenta funduntur. post resurrectionem apostolos
Abbreviated transcription (Latin):
id est cõpacte. & densiores aque. Primũ deaquis.
qd uiuat egreditur: ce pennatos fideles ae terra
ad celũ icuat. fabricatur homo delimo: et inter
manus aei. aquarũ sacramenta uersantur. Pian¬
tatur paradysus ineden. et unus fons in.iiͦiͦi. pͥn¬
cipia diuiditur: qui postea egrediens de templo.
& contra solis ortũ uadens. amaras aquas mortu¬
asq uiuificat. Peccat mundꝰ. et sine aquarũ dilu¬
uio ñ purgatur: sta timq colũba sp̃i sci. ex pulso
aute teterrimo. ita ad noe quasi ad xxͫ. iniordane dẽ¬
uolat: & ramo refectionis acluminis. pacẽ orbi an¬
nuntiat. Pnarao cũ erercitu suo. nolens popłm dei
erut de egypto. intypo baptismatis suffocatur: et in
psalmis de interfectione uliuis scribitur. Lu confir¬
masti inuirtute tua mare: tu contriuisti capita
draconũ inaquis: tu confregisti capita draconis
magni. Unde & reguli. et scorpiones. arentia queq

Expanded text:
id est conpactae et densiores aquae. primum de aquis, id est conpactae et densiores aquae. primum de aquis, quod uiuat, egreditur et pinnatos fideles de terra ad caelum leuat. fabricatur homo de limo et inter manus dei aquarum . sacramenta uersantur. plantatur paradisus in Edem et- unus . fons in quattuor principia diuiditur, qui postea egrediens de templo et contra solis ortum uadens amaras aquas mortuasque uiuificat. peccat mundus et sine aquarum diluuio non purgatur. statimque columba spiritus sancti expulso alite taeterrimo ita ad Noe quasi ad Christum in Iordane deuolat et ramo refectionis ac luminis pacem orbi adnuntiat. Pharao cum exercitu suo nolens populum dei exire de Aegypto in typo baptismatis suffocatur. et in Psalmis de interfectione illius scribitur: tu confirmasti in uirtute tua mare, tu contriuisti capita draconum in aquis, tu confregisti caput draconis magni. unde et reguli et scorpiones arentia quaeque
Abbreviated transcription (Latin):
tatur. quã ad dotaĩes tabulas. Hec uniuersa profe¬
rimus. ñ quo uere & simplici intelligentie resis¬
tamus: s ut doceamus te scripturas scãs sic intei¬
ugere ut scripte sunt: ne euacuare baptismum
saluatoris & totũ patibuli sacramentũ irritũ facere.
Reddamus qd̃ paulo ante promisimus: et de scola
rethorũ. aquarũ laudes & baptismi predicemus.
Rudis mundus. nec dũ sole rutilante. nec pallen¬
te luna. nec astris micantib. in cõpositam et in¬
uisibilẽ materiam abyssorum magnitudine &e de¬
formib cenebris opprimebat᷑. Solus sp̃s dci in au¬
rige modũ. suꝑ aquas ferebatur: ẽt nascentẽ mun¬
dum infigura baptismi patturiebat. Inter celũ &
terrã mediũ extruitur firmamentũ: et iuxta he¬
im. ex aquis sortitur uocabulũ: et aque que suꝑ
celo sunt. in laudes anĩ separantur. Unde & in ie¬
⁊echiel. cristallũ suꝑ cherubin uidetur extensũ:

Expanded text:
ratur quam ad dotales tabulas. haec uniuersa proferatur quam ad dotales tabulas. haec uniuersa proferimus, non quo uerae et simplici intellegentiae resistamus, sed ut doceamus te scripturas sanctas sic intellegere, ut scriptae sunt, nec euacuare baptismum saluatoris et totum patibuli sacramentum initum facere. Reddamus, quod paulo ante promisimus, et de schola rhetorum aquarum laudes et baptismi praedicemus. rudis mundus necdum sole rutilante nec pallente luna nec astris micantibus inconpositam et inuisibilem materiem abyssorum magnitudine et deformibus tenebris obprimebat. solus spiritus dei in aurigae modum super aquas ferebatur et nascentem mundum in figura baptismi parturiebat. inter caelum et terram medium extruitur firmamentum et iuxta Heim\', ex aquis sortitur uocabulum et aquae, quae super caelo sunt, in laudes domini separantur. unde et in Ezechiel crystallum super cherubin uidetur extensum,
Abbreviated transcription (Latin):
gneca. iuxta greci sermonis ambiguitatẽ. in hiᷤᷤ
om̃ib testimoniis uxorẽ potius intelligi. Uio¬
ienta ẽ inquies&e satis dura. etiã hec in terp̃tatio.
Redde gͥ scripture simplicitatẽ suam: ne tuis
contrate legib dimicemus. Queram & aliud.
Siquis et ante baptismũ habuerit concubinã.
ce ilia mortua baptiratus uxorem duxerit: utrũ
clericus neri debeat annon. Respondebis. Pos¬
set fieri: quia concubinã habucrit ñ urorẽ. Con¬
igales gͦ tabule. & iura dotalia. ñ coitus. ab apło
condemnatur. Muitos uidetius oͦbnimiam pau
habere prouxorib : susceptosq ex his liberos cole¬
re ut proprios. Si forte ditati abimꝑatore. stoiã
ulis meruerint: confestim apło cola submittet:
&e inuitus inter urores eas reciꝑe coget᷑. Sin aut̾ẽ
principale rescriptũ. eadẽ tenuitas impetrare neqͥ
uerit᷑. cũ romanis legib scita eccłie mutabuntur.
Nide ne hoc qd̾ dicit᷑ unius uxoris uirũ. unus
mulieris possit inteiugi ut ad coitũ magis refe¬

Expanded text:
 iuxta Graeci sermonis ambiguitatem in his omnibus testimoniis uxorem potius intellegi. \'uiolenta est\', inquis, \'et satis dura etiam haec interpretatio.\' redde igitur scripturae simplicitatem suam, ne tuis contra te legibus dimicemus. quaeram et aliud: si quis et ante baptismum habuerit concubinam et illa mortua baptizatus uxorem duxerit, utrum clericus debet fieri an non? respondebis posse fieri, quia concubinam habuerit, non uxorem; coniugales ergo tabulae et iura dotalia, condemnatur. Multos videmus ob nimiam pauhabere pro uxoribus, susceptosque ex his liberos colere al. tollere  ut proprios: qui si forte ditati ab Imperatore, stolam illis meruerint, confestim Apostolo colla submittent, et inviti inter uxores eas recipere cogentur. Sin autem Principale rescriptum eadem tenuitas impetrare non quiverit, cum romanis legibus scita Ecclesiae mutabuntur. uide, ne hoc, quod dicitur: unius uxoris uirum, unius mulieris possit intellegi, ut ad coitum magis refe
Abbreviated transcription (Latin):
diũ fictũ est: ne unusquisq adse trahens xp̃i eccłiã
rũperet. Nam et alerandrie amarco euaglistausq
clectum. et in excelsiori gradu couocatũ ep̃m no¬
minabant: quomͦ si erercitus imꝑatorẽ faciat: aut
diaconi eligant dese quẽ industriũ nouerint. et

Expanded text:
ctum est, ne unusquisque ad se trahens Christi ecclesiam rumperet. nam et Alexandriae a Marco euangelista usque m de se electum et in excelsiori gradu conlocatum episcopum nominabant, quomodo si exercitus imperatorem faciat aut diaconi eligant de se, quem in
Abbreviated transcription (Latin):
habiturũ forẽ. S rurtũ cũ epam legetẽ. et in¬
ne conuersatio. quantũ exemplo podest. tan¬
tum silentio nocet. Nam latratu canũ. baculoq
pastoris. itporũ rabies deterrenda ẽ. Non uino¬
ientũ. ñ ꝑcussorem. Uirtutib uitia opposuit.

Expanded text:
habiturus forem. sed, rursum cum epistulam legerem et inhabiturus forem. sed, rursum cum epistulam legerem et inne conversatio, quantum exemplo prodest, tantum silentio nocet. Nam latratu canum, baculoque pastoris, luporum rabies deterrenda est. Non vinolentum, non percussorem. Virtutibus vitia opposuit.
Abbreviated transcription (Latin):
Itẽ Ieronimꝰ ad euaglũ prb̃m de melchisedech.
Iisisti mͥ uolumen aNoni¬
utrũ de titulo nom̃ sub¬
traxeris. aniue quiscrip¬
sit. ut ꝑiculũ fugeret dis¬
putandi. auctorẽ noluerit¬
A confiteri. Qd̾ cũ legissem
inteueri famosusima questionẽ suꝑpontifice
melchisedech. illuc plurimis argumentis c̾e per¬
ductam. ut dicere conatus sit. eũ qui benediretit
tanto patriarche. diuinioris fuisse nature. nec ae
hominib estimandũ. &ad extremũ ausus est di¬
cere. spm̃ scm̃ occurrisse ab rahe: et ipsumc̾e qui
sub hominis sigura uisus sit. Quomͦ aut̃ sp̃s sc̃s.
panem. uinũq protulerit. et decimas pede qͣs
abraham uictis quatuor regib reportarat acce¬
perit: omnino tangere noluit. Petisq ut qͥd
michi uel de scriptore. uel de questione uideat᷑.
respondeam. Fateor. uolui dissimulare sententi¬
am. nec me ꝑiculoso. et dia eri natial ori miscere
tractaui: in quo qd̾ cũq dixissem. reprehensioreᷤ

Expanded text:
II. AD EUANGELUM PRESBVTERUM DE MELCHISEDECH. Misisti mihi uolumen adutrum tu de titulo nomen subtraxeris an ille, qui scripsit, ut periculum fugeret disputandi, auctorem noluerit confiteri. quod cum legissem, intellexi famosissimam quaestionem super pontifice Melchisedech illuc plurimis argumentis esse perductam, ut docere conatus sit eum, qui benedixerit tanto patriarchae, diuinioris fuisse naturae nec de hominibus aestimandum. et ad extremum ausus est dicere spiritum sanctum occurrisse Abrahae et ipsum esse, qui sub hominis figura uisus sit. quomodo autem spiritus sanctus panem uinumque protulerit et decimas praedae, quas Abraham uictis quattuor regibus reportarat, acceperit, omnino tangere noluit; petisque, ut, quid mihi uel de scriptore uel de quaestione uideatur, respondeam. fateor, uolui dissimulare sententiam nec me periculoso et cpiXeyy.XrjiiovL miscere tractatui, in quo, quodcumque dixissem, reprehensores
Abbreviated transcription (Latin):
rũperet. Nam et alexandrie amarco euagłistausq
ad herac lam. & dionisiũ epõs. prb̃i semꝑ unũ ex se
electum. et in erceisiori gradu collocatũ ep̃m no¬
minabant: quomͦ si erercitus imꝑatorẽ faciat.: aut
diaconi eligant dese quẽ industriũ nouerint. et¬

Expanded text:
rumperet. Nam et Alexandriae a Marco evangelista usque ad Heraclam et Dionysium episcopos, presbyterum unum de se electum, et in excelsiore loco et gradu collocatum episcopum nominabant; quomodo si exercitus imperatorem faciat, aut diaconos eligant de se quem industriu
Abbreviated transcription (Latin):
tes mulieres edificauerunt domũ: insi piensaũ
destrurit manib. Nec hoc inquiunt epĩs uide¬
atur indignum: cũ dedeo quoq scriptum sit.
Sicuit despicit uror uirũ suũ: sic desperit me
domꝰ urt. Et in apło. Bespondienĩ uos uni uiro.

Expanded text:
tes mulieres aedificauerunt domum, insipiens autem tes mulieres aedificauerunt domum, insipiens autem destruxit manibus. nec hoc, inquiunt, episcopis uideatur indignum, cum de deo quoque scriptum sit: sicut despicit uxor uirum suum, sic despexit me domu
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ dirimus. accipe & aliam ex planationẽ: ne tibi
soli liccat. ñ uoluntatẽ legi. s legem iung̾t uolun¬
tati. Quidã coacte interpretantur. urores pro eccle¬
siis. uiros pro epĩs. debere accipi. Et noc innicẽna
sinodo apatrib c̾e decretũ. ne de aua adauam
ecctiam ep̃c transferatur. ne uirginaliᷤ paupercuie
societate concẽpta. ditioris aduicere querat ample¬
xus: et quomͦ culpa. & uitiũ filiorũ in logismis.
idẽ in cogitationib accipitur. domusq dispensa¬
tio ad animã refertur et corpus. ita et urores
pontificũ dici eccłiaf. Dequib in ysaia scriptũ
est. Mulieres proꝑantes aespectaculo. uenite. sõ
est enĩ popłs habens inteuligentiã. & tursũ. Mu¬
lieres diuites surgite: et audite uocẽ meam. Et in
prouerbiis. Mulierẽ fortẽ quis inueniet: hono¬
rabilior ẽ preciosis lapidib. que talis ẽ. Confidit
inea. cor uiri sui. Et in eodẽ uolumine. Sapien¬

Expanded text:
quod diximus; accipe et aliam explanationem, ne tibi quod diximus; accipe et aliam explanationem, ne tibi soli liceat non uoluntatem legi, sed legem iungere uoluntati. quidam coacte interpretantur uxores pro ecclesiis, uiros pro episcopis debere accipi — et hoc in Nicena quoque synodo a patribus esse decretum, ne de alia ad aliam ecclesiam episcopus transferatur, ne uirginali pauperculae societate contempta ditioris adulterae quaerat amplexus — et, quomodo culpa et uitium filiorum in λογισμοῑς, id est in cogitationibus, accipitur domusque dispensatio ad animam refertur et corpus, ita uxores pontificum dici ecclesias. de quibus in Esaia scriptum est: mulieres, properantes de spectaculo uenite; non est enim populus habens intellegentiam, et rursum: mulieres diuites, surgite et audite uocem meam, et in Prouerbiis: mulierem fortem quis inueniet? honorabilior est pretiosis lapidibus, quae talis est; confidit in ea cor uiri sui, et in eodem uolumine: sapien
Abbreviated transcription (Latin):
mina: nec post indulgentiam uidiciẽ metuen¬
s quero quomͦ tue sordes lote sint: et mee munditie
sordidate. Non dico ais sordidatas:. s in eodẽ statu
mansisse quo fuerant. Si enĩ sordes fuissent: lote
utiq fuissent. ut mee. Rogo que est ita tergiuer¬
satio. & acum̃ om̃i pistillo retunsiuss Quia ñ est pecca¬
tũ. peccatũ ẽ:Qͥa ñ ẽ sordidũ. sordidũ c̃. Nõ dimisit
xp̃o scĩficante gr̃a. paululũ post docebo. Interim
iurta uulgare ꝓuerbiũ. male arboris nodo. malus
cuneus requirendus est. Hoc qd̾ aixit unius uroris
bat iege concessum. & eremplo patriarcharum.
ac moysi familiare popło nouerat᷑. in muitis uro¬
rib liberos spargere. Ipsis quoq sacerdotib nuius
licentie patebat arbitriũ. Precepit gͦ ne eandam
licentiam. eccłie sibi uindicent sacerdotes: nebina
pariter &e terna conuigia sortiant᷑: s et singuias uno
tempore urores habeant. Hc contentiosũ clames cͥe

Expanded text:
mina: nec post indulgentiam, judicis est metuenmina: nec post indulgentiam, judicis est metuensed quaero: quomodo tuae sordes lotae sunt et meae munditiae sordidatae? \'non dico\'. ais, csordidatas, sed in eodem statu mansisse, quo fuerant; si enim sordes fuissent, lotae utique essent ut meae\\ rogo, quae est ista tergiuersatio et acumen omni pistillo retunsius: quia non est peccatum, peccatum est; quia non est sordidum, sordidum est? non dimisit Christo sanctificata gratiam, paululum post docebo: interim juxta vulgare proverbium: Malo arboris nodo, malus cuneus requirendus est. Hoc quod dicit, unius uxoris bat lege concessum, exemplo patriarcharum ac Moysi familiare populo nouerat in multis uxoribus liberos spargere, ipsis quoque sacerdotibus huius licentiae patebat arbitrium: praecipit ergo, ne eandem licentiam ecclesiae sibi uindicent sacerdotes, ne bina pariter et trina coniugia sortiantur, sed ut singulas uno tempore uxores habeant. contentiosum clames esse,
Abbreviated transcription (Latin):
et dei uiditiũ pretermutimis. Quid simile uxor ce
scortum: Imputat᷑ infelicitas contugis mortue. et
ubido meretricia coronat᷑. Iue si prior uxor uiuẽt
aliam ñ haberet: tu ut passim caninas nuptias
iungeres. Quid potes ercusare: Forsitan timuisse
te dicas. nesi matrimonium copulasses. ñ posses au¬
quando clericus ordinari. Iue inurore optauit u¬
beros: tu inmetͥce sobolem ꝑdidisti. Iuũ nature
ce benedictioni am̃i scruientẽ. crescite &e muitipli¬
camini et replete tertã. cubiculorũ secreta tererĩ :
te sudantẽ ad coitũ publica facies exatrata ẽ. lue qd̾
ucebat uerccundo pudore celauit: tu qd̾ ñ licebat.
impudent̃ omniũ oculis ingesiti. Iui scciptũ est
honorabiles nuptie &e cubile immacuiatũ: cibiie¬
gitur sornicatir es aut cs ad uiceros poct aa de atui¬
corrũpit templũ dei. corrũpet illũ ds̾. Omĩa in¬
quit nobis. in baptismate condonata sunt cri¬

Expanded text:
et dei iudicium praetermittimus. quid simile uxor et et dei iudicium praetermittimus. quid simile uxor et scortum? inputatur infelicitas coniugis mortuae \'et libido meretricia coronatur? ille, si prior uxor uiueret, aliam non haberet; tu, ut passim caninas nuptias iungeres, quid potes excusare? forsitan timuisse te dicas, ne, si matrimonium copulasses, non posses aliquando clericus ordinari? ille in uxore optauit liberos, tu in meretrice subolem perdidisti; illum naturae et benedictioni domini seruientem: crescite et multiplicamini ete subantem ad coitum publica facies exsecrata est. Ille quod licebat verecundo pudore celavit; tu quod non licebat impudenter omnium oculis ingessisti. Illi scriptum est: Honorabiles nuptiae, et cubile immaculatum ; tibi legitur: Fornicatores et adulteros perdet Deucorrumpit templum Dei, corrumpet illum Deus . Omnia, inquit, nobis in baptismate condonata sunt cri
Abbreviated transcription (Latin):
et tu mͥ olim mortuam de sepulchro urorculam
ptotrahis. quã id̾o accepi. ne sacerem qd fecisti:
audiant ethnici messes eccuie: dequib cotidie orrea
nr̃a complent᷑. Audiant cathecumini. qui st̃ fides
candidati. ne uxores ducant ante baptisma. ne ho¬
nesta uingant matrimonia. s scortorũ & articorũ
ritii. ac scelere publice platonis promisctias uxo¬
res cõmunes liberos habeant. ĩ mo caueant qualecũq
uocabulum conuigis. ne postquã in xp̃o crediaetint
noceant cis. qd̾ aliquando ñ concubinas nec meretriceᷤ
surores habuerunt. Recolat unusquisq conscientiã
suam: et totius uulnera plangat etatis.Cũq ueterum
iudicẽ priorũ se exhibuetit delictorũ: audiat incir¬
pantẽ ihm̃: hypochtita. eicc primũ trabem aeocto
tuo: & tunc uidebis eicere festucam de ocło tr̃ĩs tui.
Uere scribarũ et phariscorũ similes. culicẽ liquantes
&e camelũ glutientes. Decima mus mentem. ce anetũ:

Expanded text:
et tu mihi olim mortuam de sepulchro uxorculam et tu mihi olim mortuam de sepulchro uxorculam protrahis, quam ideo accepi, ne facerem, quod fecisti? audiant ethnici, messis ecclesiae, de quibus cotidie horrea nostra conplentur; audiant catechumeni, qui sunt fidei candidati, ne uxores ducant ante baptisma, ne honesta iungant matrimonia, sed Scottorum et Aticottorum ritu ac de Re publica Platonis promiscuas uxores, communes liberos habeant; immo caueant qualecumque uocabulum coniugis, ne, postquam in Christo crediderint, noceat eis, quod aliquando non concubinas nec meretrices, sed uxores habuerint! Recolat unusquisque conscientiam suam et totius uulnera plangat aetatis, cumque uerum iudicem priorum se exhibuerit delictorum, audiat increpantem Iesum: hypocrita, eice primum trabem de oculo tuo et tunc uidebis eicere festucam de oculo fratris tui. uere scribarum et pharisaeorum similes, culicem liquantes et camelum glutientes decimamus mentam et anetum
Abbreviated transcription (Latin):
s nospitalẽ. beniuolũ. prudentẽ. iustũ. scm̃. con¬
tinentem. obtinentẽ eum qui scđm doctrinã est¬
fideiem sermonẽ: ut possit ex hortari in doctrina
sana. et contradicentes reuincere. Inutraq epła
est. hoc etatis. iuibentur monogami in clerũ elig.
iudicant ordinando. licet ea ante baptisma ñ
habuerit. queritur enĩ quid sit. & ñ querit᷑ qd
fuerit: quare solum nomen uxoris impediat.
qd̃ solũ peccatũ ñ fuit : dicis quia peccatũ ñ fu
it᷑. idcirco ñ est dimissum inbaptismate. Rem
nouam audio. Quia peccatũ ñ fuit. inpecca¬
tum teputabitur. Omĩa scorta. & publice collu¬
uionis sordes. impietas indm̃. patticidiũ. et inces¬
tus inparentes. atq inextra ordinarias uolup¬
tates utriusq serus mutata natura. xp̃i fonte pur¬
gantur: uxoris inberebunt macule. & litpanatia
thalamis puferentur: Ego ñ tibi imputo meretri¬
cum exercitus. exoletorum greges. effusionẽ sangui¬
nis. & instar suis in om̃i ceno ubidinũ uolutabra:

Expanded text:
sed hospitalem, benignum, prudentem, iustum, sanctum, continentem, obtinentem secundum doctrinam fidele uerbum, ut potens sit exhortari in doctrina sana et contradicentes est, hoc aetatis - iubentur monogami in clerum adlegi. on praejudicant ordinando, licet ea ante baptisma non habuerit quaeritur quid sit, et non quid fuerit, quare solum nomen uxoris impediat quod solum peccatum non fuit? Dicis quia peccatum it, idcirco non est dimissum in baptismate.\' rem nouam audio: quia peccatum non fuit, in peccatum reputabitur. omnia scorta, publicae conluuionis sordes, inpietas in deum, parricidium et incestum in parentes atque in extraordinarias uoluptates utrinsque sexus mutata natura Christi fonte purgantur: uxoris inhaerebunt maculae et lupanaria thalamis praeferentur? ego tibi non inputo meretricum exercitus, exoletorum greges, effusionem sanguinis et ad instar suis in omni caeno libidinum uolutabra:
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. uidei. heretici. atq gentiles. Talis gͦ sit pontifer
xp̃i: ut qui religioni detrahunt. uite eius detrahere
non audeant. At nunc plerosq cernimus. uel fauo¬
rem popłi. inaurigarũ modũ precio redimere. uel
tanto om̃iũ hominũ odio uiuere. ut non extorque¬
ant pecuma. qd minime impetrant gestib. Hec fi¬

Expanded text:
gentiles. talis ergo sit pontifex Christi, ut, qui religioni detrahunt, uitae eius detrahere non audeant. at nunc plerosque cernimus uel fauorem populi in aurigarum modum pretio redimere uel tanto omnium hominum odio uiuere, ut non extorqueant pecunia, quod mimi inpetrant gestibus., Haec, fi
Abbreviated transcription (Latin):
ex parte: Respondit. Extoto. De ĩ .re.ar. ceps int̾ro¬
gaui. Nicħ gͦ uet̾is hõis inbaptisinate reseruat᷑: Mo¬
uit capt̃. Cepiꝓtinꝰ texere. Si baptisiũ nouũ hominẽ
facit. et ex toto nouũ creat. nichilq in eo ueteriᷤᷤ ho¬
minis rescruatut: ñ potest nouo imputari. qd̾ in
ueteri quondã fuit. Primũ spinosulus noster ob¬
mutuit: postea uͦ pisoniano uitio. cũ loqui nesti¬
ret. tacere ñ potuit. Sudare tam̃ frons. pauere ge¬
ne. tremere labia. hcrere ungua. sauua siccati:
& plus timore quã etate contrahi. Erupit aliquan¬
do. Nonne legisti ab apło unius uxoris uirũ assu¬
mi insacerdotium: et rem ñ tempora de finiri:
Quia me sillogisinuis prouocauerat. & uidebam
tedete nominẽ ad in terrogatiunculas tortuosas:
sua contra illũ tela iaciebam. Baptitatos inquã¬

Expanded text:
ex parte?\' respondit: \'ex toto.\' deinceps interroex parte?\' respondit: \'ex toto.\' deinceps interrogaui: \'nihil ergo ueteris hominis in baptismate reseruatur?\' mouit caput. coepi protinus texere: si baptismum nonum hominem facit et ex toto nouum creat nihilque in eo ueteris hominis reseruatur, non potest nouo inputari, quod in ueteri quondam fnit.\' primum spinosulus noster obmutuit; postea uero Pisoniano uitio, cum loqui nesciret, tacere non potuit. sudare tamen frons, pallere genae, tremere labia, haerere lingua, saliua siccari et plus timore quam aetate contrahi. erupit aliquando: \'nonne legisti ab apostolo unius uxoris uirum adsumi in sacerdotium et rem, non tempora, definiri?\' quia me syllogismis prouocauerat et uidebam tendere hominem ad interrogatiunculas tortuosas, sua contra illum tela iaciebam. \'baptizatos\', inqua
Abbreviated transcription (Latin):
ut quocũq meueterem. strictius retinerer. Uxo¬
rem inquit ducere. peccatũ est. annon: Ego sim¬
piex. &e qui insidias uitare nescirẽ: dixi ñ e̾ẽ pecca¬
tum. Rursũ auud proposcut. Inbaptismate bo¬
na oꝑa dimittunt᷑. anmala: & in hoc eadẽ simpli¬
citati respondi. peccata dimitti. Cũ mc sccutum
putarẽ: ceperunt mͥ hic inde cornua in crescere:
& abscondite pͥus acies dilatari. Si inqͥt uxorẽ ducẽ
ñ est peccatum. baptismũ aut̃ peccatũ dimittit:
quicqͥd ñ dimittitur reseruatur. Iuco mͥ quasi si
afortissimo piigili ꝑcussus ẽc̾m. ante ociuos cali¬
go obuersari cepit. Statimq recordatus crisippi
sopiitomatis. si mentitis. et que uctũ dicis menti¬
tis. et in me reuersus. conu̾ti in ad uersariũ propo¬
sitionis stropham. Queso inquã te. ut respondeas.
Baptismũ hominẽ facit nouũ. annon: Uix dedit.
qd̃ nouũ sacet. Gradatĩ uituli. Extoto nouũ fac̃ an

Expanded text:
ut, quocumque me uerterem, strictus tenerer. \'uxout, quocumque me uerterem, strictus tenerer. \'uxorem\', inquit, \'ducere peccatum est an non?\' ego, simplex et qui insidias uitare nescirem, dedi non esse peccatum. rursum aliud proposuit: \'in baptismate bona opera dimittuntur an mala?\' et in hoc eadem simplicitate respondi peccata dimitti. cum me securum putarem, coeperunt mihi hinc inde cornua increscere et abscondita prius acies dilatari. \'si,\' inquit, \'uxorem ducere non est peccatum, baptismum autem peccata dimittit, quidquid non dimittitur, reseruatur.\' ilico mihi, quasi a fortissimo pugili percussus essem, ante oculos caligo obuersari coepit, statimque recordatus Chrysippei sophismatis: si mentiris idque uerum dicis, mentiris\' et in memet reuersus conuerti in aduersarium propositionis stropham. \'quaeso\', inquam, \'te, ut respondeas: baptismum nouum hominem facit an non?\' uix dedit, quod nouum faceret. gradatim intuli: \'ex toto nonum facit an
Abbreviated transcription (Latin):
litatẽ demonstrant. S absit hoc deõipotẽte credere. qd̾
in aliquo ĩ potenssit. Omnia que pat̾ facit. facit et¬
patio. grã inquit uobis. et pax multiplicet᷑. Muiti¬
plicatio promutitur: &e a nobis paucitas affirma
quã baptir aretur. aiterã post lauachrũ priore
mortua. duxit uxorẽ. Et arbitraris cũ contra apłi
factũ sententiam. qui incatalogo uirtutũ epi
untus uxoris uirũ preceperit ordinandũ: Miror
aut̃ te unũ protraxisse in mediũ: cũ omĩs mun¬
dus ins ordinationib plenus sit. Non dico de
prb̃is. ñ de inferiori gradu.: ad ep̃os uenio. Quossi
sigilatim uoluero nominare: tantus numerus
congregabitur. ut ariminensis sinodi multitu¬
do superetur. S indecens est. sic unũ tueri.
ut plures accusare uidearis. & quẽ ratione ñ pos¬
sis. societate peccantiũ defendas. Sustinui rome
auito eloquentissimo cornitũ ut ar̃ sillogismũ:

Expanded text:
litatem demonstrant. Sed absit hoc de Omnipotente credere, quod litatem demonstrant. Sed absit hoc de Omnipotente credere, quod in aliquo ipatio, gratia, inquit, uobis et pax multiplicetur. multiplicatio promittitur et a nobis paucitas adfirmatquam baptizaretur, alteram post lauacrum priore mortua duxit uxorem; \'et arbitraris eum contra apostoli factum sententiam, qui in catalogo uirtutum episcopum unius uxoris uirum praece- perit ordinandum. miror autem te unum protraxisse in medium, cum omnis mundus his ordinationibus plenus sit. non dico de presbyteris, non de inferiori gradu: ad episcopos uenio, quos si singillatim uoluero nominare, tantus numerus congregabitur, ut Ariminensis synodi multitudo superetur. sed indecens est sic unum tueri, ut plures accusare uidearis et, quem ratione non possis, peccantium societate defendas. sustinui Romae a uiro eloquentissimo cornuatum, ut dicitur, syllogismum,
Abbreviated transcription (Latin):
unquã fili oceane fore puta¬
bam. ut indulgentia prin¬
cipis calumniam sustinẽt¬
reorum: de de carceribus
exeuntes. post sordes ac ues¬
tigia catenarũ. dolerent
auios relaratos. Incuãgłio
audit iniuidus salutis aliene. A mice.si ego bonuᷤ:
quare oculus tuus nequã: Conclusit d̃s omnia
sub peccato: ut om̃ib miscreatur. Ubi abunda¬
uit peccatũ: suꝑ abundauit grã. Cesa sunt egyp¬
ti primogenita. et ne iumentũ quidẽ isrniticum
heresis. atq olim emortua uiꝑa contritũ caput
ieuat. que ñ ex parte ut ante consueuerat. s totũ
ant. Quid oreci alud agit. nisi ut xp̃c frustra mor
tuus sit: Frustra aut̃ mortuus est: si auquos ñ po¬
et uoce demonstrans. ecce agnus dei. ecce qui touit
peccata mundi. si sunt adhuc inscł̃o. quorũ xpistꝰ
peccata ñ tiulerit. Aut enĩ ostendendi st̃ ñ c̾e de
munoo quor xp̃i ignoret induigentia: aut siae
mundo sit̃t. digendũ eduob alterũ. Liberati

Expanded text:
unquam, fili Oceane, fore putabam, ut indulgentia Principis calumniam sustinerereorum; et de carceribus exeuntes, post sordes ac vestigia catenarum dolerent alios relaxatos. In Evangelio audit invidus salutis alienae; Amice, si ego bonus sum, quare oculus tuus nequam est? . Conclusit Deus omnia sub peccato, ut omnibus misereatur . Ubi abundavit peccatum, superabundavit gratia . Caesa sunt Aegypti primogenita , et ne jumentum quidem Israeliticum haeresis, atque olim emortua vipera contritum caput levat, quae non ex parte ut ante consueverat, sed totum ant. Quid aliud agit, nisi ut Chrtuus sit? frustra autem mortuus est, si aliquos non poito Christum et uoce demonstrans: ecce agnus dei, qui tollit peccata mundi, si sunt adhuc in saeculo, quorum Christus peccata non tulerit. aut enim ostendendi sunt non esse de mundo, quos Christi ignoret indulgentia, aut, si de mundo sunt, eligendum e duobus alterum: liberati
Abbreviated transcription (Latin):
tarĩ. ut nobã putares q̃ nnno fletu in lapidẽ u̾sa ẽ. U̾to me
ad auditoreᷤ. Nicħ int̾ ẽ oboni iudices aduersarium ui¬
gilantem. an dormientemligẽ: nͥ qd̾ faciliꝰ est quies¬
centi. quã reluctanti uincula innectere. Si apis
ñ catecuminos inclerũ alli. git. s fidelef. fidelis
autem est. qui ep̃c ordinatur. Uitia catecumini.
s̃ imputabunt᷑ fideli. Torquebam istuismodi spi¬
cula: et uibrantes hastas inletargicũ dirigebam.
Oscitabat tantũ: et quasi ꝑ mentis crapuiam ruc¬
tans. et nauslans. euomebat. Apłs dixit. paulꝰ bec
altera ad titũ. Inprima scriptũ erat. Siquis ep̃a¬
tum desid̾at. bonũ opus desid̾at. O portet gͦ epm ir¬
reprehensibilẽ t̾e unius uxoris uitũ. sobriũ. pruden

Expanded text:
t . Nioben putares, quae nimio fletu in lapidem versa est. Verti me ad auditores: nihil interest, o boni judices, adversarium vigilantem, an dormientem ligem, nisi quod facilius est quiescenti, quam reluctanti vincula innectere. Si Apostolus non catechumenos in clerum allegit, sed fideles: fidelis autem est qui Episconon inputabuntur fideli.\' torquebam istius modi spicula et uibrantes hastas in lethargicum dirigebam. oscitabat tantum et quasi per mentis crapulam ructans et nausians euomebat: \'apostolus dixit, Paulus haec altera ad Titum. in prima scriptum erat: si quis episcopatum desiderat, bonum opus desiderat. oportet ergo episcopum inreprehensibilem esse, un
Abbreviated transcription (Latin):
ophitũ. ne insuꝑbiam elatus. iniudiciũ incidat
diaboli. Oportet aut̃ gens. eũ. & testimonium
habere bonũ abhis qui foris sunt: ut ñ in oppro¬
briũ incidat. & laqueũ diaboli. Adtitũ statim
inprincipio. hec mandata ponunt᷑. Huius tei
gra reuiqui te crete. ut ea que decrant corrigis.
et constituas ꝑciuitates prbos: sicut ego tibi dis¬

Expanded text:
dicium incidat diaboli. Oportet autem eum et testimonium habere bonum ab his qui foris sunt, ut non in opprobrium incidat, et in laqueum diaboli » . Ad Titum statim in principio haec mandata ponuntur. « Hujus rei gratia reliqui te Cretae, ut ea quae deerant, corrigas: et constituas per civitates Pres
Abbreviated transcription (Latin):
enim sanguiniẽ hircorum aut taurorum querit ds:ͥ sed
inoreb. & coluerant sydus dei remfa. de quo in propheta
amos plemus dissetunmus: ad orauerunt siguras quas ip¬
si fecerant. et tradidit eos as ut seruirent miliciȩ celi. ã
minc ab apło religio dicit angłorum. Prohumilitatt in
greco habetur tatinofrosinh id c̃ humilitas mentis sitic
ccnsus. Ucte humilitas sensus ce miseranda suspicio:
dm̃ eredere hyrcorum et taurorum sanguine delecta¬
ri & nidore tumamatis. que sepe declinamus homi¬
nes. Qd aũt sequitur. si mortui estis cum xp̃o abelem̃¬
ais mindi. qͥd adhuc tanquã uiuentes inmundo decer¬
nitis. ne tetigeritis neq gustaueritis. neq contrectauie

Expanded text:
enim sanguinem hircorum et taurorum quaerit deus, sed senim sanguinem hircorum et taurorum quaerit deus, sed sin Choreb et coluerunt sidus dei Rempham, de quo in propheta Amos plenius disseruimus, adorauerunt figuras, quas ipsi fecerunt, et tradidit eos deus, ut seruirent militiae caeli, quae nunc ab apostolo religio dicitur angelorum. pro \'humilitate\' inhumilitas mentis siue sensus. uere enim humilis sensus et miseranda suspicio deum credere hircorum atque taurorum sanguine delectari et nidore thymiamatis, quem saepe homines declinamus. quod autem sequitur: si mortui estis cum Christo ab elementis mundi, quid adhuc tamquam uiuentes in mundo decernitis \'ne tetigeris
Abbreviated transcription (Latin):
ut adoraretis eas: Qd plemus in concione iudaica ste¬
phamis martir exponens. & reuoluens hystoriam
ueterem. nc locutus est. & uitulum fecerunt indieb
illis. et optulerunt hostias ydolo. et letabantur moꝑib
colerent miliciam celi. sicut scriptum ẽ. inlibro propħa¬
et astra rutilantia. s oe omnis angłica multitudo eo¬
tumq excrcitus qui hebraicȩ appellatur sabaoth. idẽ
uttutum siuc exercituum. Unde & ineuãgłio uixta
lucam legimus. Ẽt subito facta c̃ cumangło multitu¬
do militie eeiestis iaudantium adm̃ et dicentium. Giora
ĩaltissimis deoͭ &e interra pax hominib bone uolunta
tis. facit entm as angłos suos sp̃s: et ministros suos ig¬
nem urentem. & ut sciamus semꝑ eos qui colebant ydo¬
ialicet intemplo hostias uiderentur offerre. ñ deo cas
optulisse s angłis: ꝑ ierechiel plenius discimus. Ded
eis iustificationes non bonas. &e precepta ñbona. Non

Expanded text:
ut adoretis eas? quod plenius in contione Iudaica Steut adoretis eas? quod plenius in contione Iudaica Stephanus martyr exponens et reuoluens historiam ueterem sic locutus est: etuitulum fecerunt in diebus illis et obtulerunt hostias idolo et laetabantur in operibus colerent militiam caeli, sicut scriptum est in libro propheet astra rutilantia, sed et omnis angelica multitudo eorumque exercitus, qui Hebraice appellantur sabaoth, id est \'uirtutum\' siue \'exercituum\'. unde et in euangelio iuxta Lucam legimus: et subito facta est cum angelo multitudo militiae caelestis laudantium deum et dicentium: gloria in altissimistis. facit enim deus angelos suos spiritus et ministros suos ignem mentem. et ut sciamus semper eos, qui colebant idola, licet in templo hostias uiderentur offerre, non deo eas obtulisse, sed angelis, per Hiezechihel plenius discimus: dedi eis iustificationes non bonas et praecepta non bona. non
Abbreviated transcription (Latin):
ut inquib iudei uxta litteram hesitant. &e tenentur.
in terra nosuixta spm̃ transeamus ad xp̃m qui ad dis¬
tinetionẽ umbrarum nẽ corpiis appellatur. Quomodo
enimincorpore ueritas est. &e incorporis umbra men¬
datium: c inspũali intelligentia mundus omiis cib
et potus. & tota festiuitas est. ꝑpetue calendȩ. & ełna re¬
quies expectanda ẽ. Querimtis quid dicere uolucrit in
humilitate ce religione angłoritin: aut quẽ sensum
habeat. Eequo añs locutus est ad discipłos. surgite ca¬
mus hinc & reunquetur uobis domus uĩa descrta. et
doma &e egyptus. omnis iudaicarum obseruationum
cultuara aestructa ẽ. &e quascumq offerunt uictimaᷤᷤ
ñ deo offerunt. s anglis refugis et spiritib ĩmun¬
as &e uictimas optulictis michi quadraginta annis
indeserto domus isrł. & assũ psistis tabernaculum
moloch. et sidus dei ut̃i remsa. figuras quas fecistis

Expanded text:
ut, in quibus Iudaei iuxta litteram haesitant et tenentur ut, in quibus Iudaei iuxta litteram haesitant et tenentur in terra, nos iuxta spiritum transeamus ad Christum, qui ad distinctionem umbrarum nunc corpus appellatur. quomodo enim in corpore ueritas est et in corporis umbra mendacium, sic in spiritali intellegentia mundus omnis cibus et potus et tota festiuitas et perpetuae kalendae et aeterna requies expectanda est. quaerimus, quid dicere uoluerit: in humilitate et religione angelorum aut quem sensum habeat. ex quo dominus locutus est ad discipulos: surgite, abeamus hinc et: relinquetur uobis domus uestra deserta, et: ptus appelletur et Sodoma, omnis Iudaicarum obseruationum cultura destructa est et, quascumque offerunt uictimas, non deo offerunt, sed angelis refugis et spiritibus inmunas et uictimas obtulistis mihi quadraginta annis in deserto, domus Israhel, et adsumpsistis tabernaculum Moloch et sidus dei Rempham, figuras, quas fecistis,
Abbreviated transcription (Latin):
us cuiusq menbri augmentũ corporis facit᷑. in edifica¬
tionem sui incaritate. Suꝑ quo in cõmentariis ciusdẽ
epłe diximus plenuis. Loquit᷑ aũt unuersa contra
eos qui credentes exiuacis inanĩ saluatonem. iuaaicd̃
cerimonias obseruare cupiebant. Suꝑ qua re &e mactib
apłorum ñ parua questio concitata ẽ. Undde et supra
paulus ait. Nemo uos uidicet de his qui magistros legis
se ẽe iactant incibo ce potu. ꝗd̾ alia mundasint. alia umn¬
munda. aut inparte aici festi. ut alios putent dies festos.
tem. ugis et ecerna ẽ festiuitas. Aut inparte neomeniȩ.
hoc ẽ halendarum: & mensis noui. quando decrescens luna
sinitur. et noctis umbris tegitur. Xp̃ianorum enim lum̃
etermim ẽ. &e semꝑsolis iusticiȩ raduĩs ullustiantur. Aut
inparte sabbatorum. ut non faciant seruile opus. et one¬
ra ñ portent: quia nos xp̃i sumus libertate donati. et
oncra peccatorum gestare desiuimus. Hec inquit om̃ia
umbre funt futurorum. et imagines uenture felicitatis:

Expanded text:
bri augmentum corporis facit in aedificationem sui in caritate. super quo in commentariis eiusdem epistulae diximus plenius. loquitur autem uniuersa contra eos, qui credentes ex Iudaeis in dominum saluatorem Iudaicas caerimonias obseruare cupiebant. super qua re et in Actibus apostolorum non parua quaestio concitata est. unde et supra Paulus ait:nemo uos iudicet — de his, qui magistros legis esse se iactant — in cibo et potu, quod alia munda sint, alia inmunda, aut in parte diei festi, ut alios dies festos putent, tem, iugis et aeterna festiuitas est — aut in parte neomeniae, hoc est kalendarum et mensis noui, quando decrescens luna finitur et noctis umbris tegitur — Christianorum enim lumen aeternum est et semper solis iustitiae radiis inlustratur — aut in parte sabbatorum, ut non faciant seruile opus et onera non portent, quia nos Christi sumus libertate donati et onera peccatorum gestare desiuimus. haec, inquit, omnia umbra sunt futurorum et imagines uenturae felicitatis,
Abbreviated transcription (Latin):
me uel catholicũ. uel hercticũ pronuntiare. nobiᷤᷤ
ñ licet ꝑuersa respuere. & dãpnare qd sepe damna¬
uimus: Lege adephesios libros. Lege cetera opus¬
cula mea. et maxime in eccłiasten cõmentarios. et li¬
quido ꝑuidebis. me ab adolescentia. nũquã alicuius
auctoritate deterritũ. ad quieuisse heretice praui¬
tati. Non parũ est scire qd̾ nescias. Prudentis hoĩs ẽ
nosse mensurã suam:. nec zelo diaboli concitatũ ĩꝑi¬
tiȩ suȩ cunctũ orb̾ẽ testẽ face̾. Scilicet głari głͥ cupis:
ut inpatria tua iactites. me ñ potuisse respondere
eloquentie tue: & acum̃ in te crisippi formidasse. Xp̃i¬
ana uerecũdia teneor: et cellule mee latebras no¬
lo mordaci sermone reserare. Alioguin proferrẽ.¬

Expanded text:
me uel catholicum uel hereticum pronuntiare: nobis me uel catholicum uel hereticum pronuntiare: nobis non licet peruersa respuere et damnare, quod saepe damnauimus? lege ad Ephesios libros, lege cetera opuscula mea et maxime in Ecclesiasten commentarios, et liquido peruidebis me ab adulescentia numquam alicuius auctoritate deterritum adquieuisse hereticae prauitati. Non parum est scire, quod nescias: prudentis hominis est nosse mensuram suam nec zelo diaboli concitatum inperitiae suae cunctum orbem testem facere. scilicet gloriari cupis, ut in patria tua iactites me non potuisse respondere eloquentiae tuae et acumen in te Chiysippi formidasse. Christiana uerecundia teneor et cellulae meae latebras nolo mordaci sermone reserare. alioquin proferre
Abbreviated transcription (Latin):
arguatur cõfessor hylarius. qui psalmorũ interpre¬
tationẽ. & omelias iniob ex libris ciuis. id ẽ ex greco
inlatinũ transtulit. sit inculpa eiusdẽ confessionis
uercellensis eusebius. qui om̃iũ psalmorũ cõmenta¬
rios heretiei hominis uertit in nr̃m loquiũ. licet
heretica pretermittens optima queq transtulerit.
Taceo de uictorino pictabionensi. et ceteris qui origent̃
in explanatione dũ taxat scripturarũ secuti sunt. et
expresserunt: ne non tã me defendere. quã socios cri¬
minis uidear querere. Ad te ipsũ ueniam. Cur trac¬
tatus eius in iob descriptos habesinquib contra
diabolũ. et de stellis. celoq disputans. quedã locutus
est que eccłia ñ recipit: Tibi solilicet. tͣuco. diota¬
tu. r.IIIͦI. decunctis. et grecis & latinis tractatorib
ferre sententiã. & quasi censoria uirgula. alios eice
debibliothecis. alios reciꝑe. Eecũ tibi placuerit.

Expanded text:
arguatur confessor Hilarius, qui psalmorum interprearguatur confessor Hilarius, qui psalmorum interpretationem et homilias in Iob ex libris eius, id est ex Graeco, in Latinum transtulit, sit in culpa eiusdem confessionis Uercellensis Eusebius, qui omnium psalmorum commentarios heretici hominis uertit in nostrum eloquium, licet heretica praetermittens optima quaeque transtulerit. taceo de Uictorino Petobionensi et ceteris, qui Origenem in explanatione dumtaxat scripturarum secuti sunt et expresserunt, ne non tam me defendere quam socios criminis uidear quaerere. ad te ipsum ueniam: cur tractatus eius in Iob descriptos habes, in quibus contra diabolum et de stellis caeloque disputans quaedam locutus est, quae ecclesia non recipit? tibi soli licet, xw σοφωτάτω κρανίω, de cunctis et Graecis et Latinis tractatoribus ferre sententiam et quasi censoria uirgula alios eicere de bibliothecis, alios recipere et, cum tibi placuerit,
Abbreviated transcription (Latin):
misisti egyptũ cunctas prouincias reliquisti inquib
sectã suam libera pleriq fronte defendunt: ẽt elegisti
me ad insectandũ. qui omĩa contra eccłiã doginata.
publica uoce contẽpno. Origenes hereticus qͥd ad me.
qui illũ in plerisq hereticũ ñ nego. Errauit de re¬
surrectione corporis. errauit de animarũ statu. de
diaboli penitentia. & qd̾ his maius ẽ. filiũ. et spm̃ scm̃.¬
rasse eũ ñ dicerem. et hec cotidie ñ anathematuarẽ:
ce̾m erroris illius socius. Neq enĩ ita debemus bo¬
na cius recipere: ut mala quoq suscipere cogamur
At idẽ & scripturaᷤ in multis bene interpretatusẽ:
et propħarũ obscura disseruit. et tã noui quã uet̾is
testamenti. reue lauit maxima sac ramenta. Si gͥ
que bona sunt transtuli et mala ł amprtauti. ł correxi ł
tacui arguendussum: Cur ꝑ me latim bona eius¬
ñ habeant. et ignorent mala: Si hoc crimen est.

Expanded text:
misisti Aegyptum, cunctas prouincias reliquisti, in quibus misisti Aegyptum, cunctas prouincias reliquisti, in quibus sectam suam libera plerique fronte defendunt, et elegisti me ad insectandum, qui omnia contra ecclesiae dogmata publica uoce condemno. Origenes hereticus: quid ad me, qui illum in plerisque hereticum non nego? errauit de resurrectione corporis; errauit de animarum statu, de diaboli paenitentia et — quod his maius est — filium et spiritum srasse non dicerem et haec non cottidie anathematizarem, essem erroris illius socius. neque enim ita debemus bona eius recipere, ut mala quoque suscipere cogamur. at idem et scripturas in multis bene interpretatus est et prophetarum obscura disseruit et tam noui quam ueteris testamenti reuelauit maxima sacramenta. si igitur, quae bona sunt, transtuli et mala uel amputaui uel correxi uel tacui, arguendus sum, cur per me Latini bona eius habeant, ignorent mala? si hoc crimen est,