comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
administratur totus hic mun¬
dus: et ñ obstupescit obruitq
miraculis: Si consideret uim
uniuis grani curussibet sem̃tis:
magna quedã res est. horror est
consideranti. Sed quia homines
ad aliud intenti. perdiderunt
considerationẽ dei operũ. in qͣ
darent laudẽ cotidie creatori:
tanquã seruauit sibi d̃s imusita¬
ta quedã. que faceret: ut tanqͣm
dormientes homines. ad se colen¬
dum mirabilib excitaret. Mor¬
tuus resurrexit. mirati sunt
homines: tot cotidie nascunt᷑.
et nemo miratur. Si considere¬
mus prudentius: maioris mira¬
culi est esse qui ñ erat. quamre¬
uiuiscere qui erat. Idem tam̃
deus pater dñi nostri iħu xp̃i ꝑ
uerbum suũ facit hec omĩa: et re¬
git que creauit. Priora miracu¬
la fecit per uerbũ suũ deũ apud
se: posteriora miracula fecit ꝑ ip¬
sum uerbũ suũ incarnatũ: et pro¬
pter nos hominẽ factũ. Sicut mi¬
ramur que facta sunt ꝑ hominẽ
iħm. miremur que facta sunt ꝑ
dñm iħm. Per dñm iħm facta

Expanded text:
administratur totus hic mundus, et non obstupescit obruiturque miraculis? Si consideret vim unius grani, cujuslibet seminis, magna quaedam res est, horror est consideranti. Sed quia homines in aliud intenti perdiderunt considerationem operum Dei, in qua darent laudem quotidie Creatori; tanquam servavit sibi Deus inusitata quaedam quae faceret, ut tanquam dormientes homines, ad se colendum mirabilius excitaret. Mortuus resurrexit, mirati sunt homines: tot quotidie nascuntur, et nemo miratur. Si consideremus prudentius, majoris miraculi est esse qui non erat, quam reviviscere qui erat. Idem tamen Deus Pater Domini nostri Jesu Christi per Verbum suum facit omnia haec, et regit qui creavit. Priora miracula fecit per Verbum suum Deum apud se: posteriora miracula fecit per ipsum Verbum suum, incarnatum, et propter nos hominem factum. Sicut miramur quae fa miremur quae facta sunt per Deum Jesum. Per Deum Jesum facta
Abbreviated transcription (Latin):
sumus: et adhuc inuinca labo¬
ramus. F inito die. finito opere:
merces restituetur. Sed quis o¬
perarius perdurat ad accipien¬
dam mercedem᷑. nisi qui pas¬
citur cum laborat : Num enĩ
et tu oꝑario tuo mercedẽ solã
daturus es:. Don etiã afferes il¬
l unde uires reparet:. Et in
labore pascis utiq cui et mer¬
cedem daturus es. Promde. et
nos dñs: istis scripturarũ signi¬
ficationib laborantes pascit.
Dam si ista intelligendoꝵ sa¬
cramentoꝵ leticia subtrahatur
a nob̾. deficimus in labore: et
ñ erit qui perueniat ad merce¬
dem. Quomiã ergo quadrage¬
nario numero perficitur opus:
fortasse ido quia lex in decem
preceptis data ẽ. et per totum
mundũ predicanda erat lex.
qui totus mundus quatuor
partib commnendat᷑. oriente
et occidente. meridie et aqui¬
lone. unde denarius per qua¬
tuor multiplicatus. ad quadra¬
genariũ peruenit: uł quia per
eugłium quod quatuor libros
habet impletur lex. uł quiain

Expanded text:
sumus, et adhuc in vinea labosumus, et adhuc in vinea laboramus: finito die, finito opere, merces restituetur. Sed quis operarius perdurat ad accipiendam mercedem, nisi qui pascitur cum laborat? Non enim et tu operario tuo mercedem solam daturus es: non etiam afferes illi unde vires reparet in labore? Pascis utique cui mercedem daturus es. Proinde et nos Dominus in istis Scripturarum significationibus laborantes pascit. Nam si ista intelligendorum sacramentorum laetitia subtrahatur a nobis, deficimus in labore, et non erit qui perveniat ad mercedem. 6. Quomodo ergo quadragenario numero perficitur opus? Fortasse ideo, quia Lex in decem praeceptis data est, et per totum mundum praedicanda erat Lex: qui totus mundus quatuor partibus commendatur, Oriente et Occidente, Meridie et Aquilone, unde denarius per quatuor multiplicatus, ad quadragenarium pervenit. Vel quia per Evangelium quod quatuor libros habet, impletur Lex: quia in
Abbreviated transcription (Latin):
merces redditur operariis ĩ ui
q omia commemoranda sũt:
tanquã rudib et imꝑitis. De¬
narius ergo qui accep̾it nom̃
a numero decem reddit᷑: et c̃o¬
iunctus quadragenario. fit
quinquagenaritis. Tnde
cum labore celebramus qua¬
dragesimã ante pascha: cum
leticia uero tanquã accepta
mercede quinquagesimam
post pascha. Dam huic tan¬
quam salutari labori boni o¬
peris. qui pertinet adqua¬
dragenariũ numerũ. addit
quietis et felicitatis denarius.
ut quinquagenarius fiat. Si
gnificauit hoc et ipse dñs iħe
multo apertius: quandopost
resurrectionẽ quadraginta di¬
ebus conuersatus ẽ in terra
cũ discipulis suis. Quadra¬
gesimo autẽ die cũ ascendis¬
set in celum: peractis decem die¬
bus. misit mercedem spiritus sẽi.
Significata sunt ista: et quib dã
significationib res ipse preuente
sunt. Significationib pascimur:
ut ad res ipsas perdurantes per¬
uenire possimus. Operarii enĩ

Expanded text:
merces redditur operariis in vinmerces redditur operariis in vinenim omnia commemoranda sunt, tanquam rudibus et imperitis. Denarius ergo qui accepit nomen a numero decem, redditur, et conjunctus quadragenario fit quinquagenarius: unde cum labore celebramus Quadragesimam ante Pascha; cum laetitia vero, tanquam accepta mercede, Quinquagesimam post Pascha. Nam huic tanquam salutari labori boni operis, qui pertinet ad quadragenarium numerum, additur quietis et felicitatis denarius, ut quinquagenarius fiat. 5. Significavit hoc et ipse Dominus Jesus multo apertius, quando post resurrectionem quadraginta diebus conversatus est in terra cum discipulis suis ; quadragesimo autem die cum ascendisset in coelum, peractis decem diebus misit mercedem Spiritus sancti . Significata sunt ista, et quibusdam significationibus res ipsae praeventae sunt. Significationibus pascimur, ut ad res ipsas perdurantes pervenire possimus. Operarii enim
Abbreviated transcription (Latin):
angłium destimoniũ haberet
a lege et propħis. Siue ergo in
lege. siue in prophetia. siue ĩ eu¬
angelio: quadragenarius nobis
numerͦ in ieiunio c̃õmendat᷑. Ie¬
iuniũ autẽ magnũ et genera¬
le est : abstinere ab iniquita¬
tib et illicitis uoluptatibus
secł. Quod est perfectum ie¬
iuniũ: Ut ab negetis im¬
pietatẽ. et secłares cupidita¬
tes: temꝑanter. et pie. et ius¬
te uiuamus in hoc scło. Huic
lerunio quã mercedem addit
apłs: Sequitur et dicit. Ex¬
pectantes illã beatam spem.
et manifestationẽ glorie bea-¬
ti cd̃i: et saluatoris nostri iħu
xp̃i. In hoc ergo seculo. quasi ab¬
mus. cũ bene uiuimus: cũ ab
iniquitatib et illicitis uolup¬
tatibus abstinemus. Sed quia
hec abstinentia sine mercede
ñ erit : expectamus beatam il¬
lam spem. et reuelationẽ glorie
magni di et saluatoris nostri
iħu xp̃i. In illa spe. cũ fuerit
de spe facta res: accepturi sumꝰ
mercedem. denariũ. Ipsa enim

Expanded text:
angelium testimonium haberet angelium testimonium haberet a Lege et Prophetis . Sive ergo in Lege, sive in Prophetis, sive in Evangelio, quadragenarius numerus nobis in jejunio commendatur. Jejunium autem magnum et generale est, abstinere ab iniquitatibus et illicitis voluptatibus saeculi quod est perfectum jejunium: ut abnegantes impietatem et saeculares cupiditates, temperanter, et juste, et pie vivamus in hoc saeculo. Huic jejunio quam mercedem addit Apostolus? Sequitur, et dicit: Exspectantes illam beatam spem, et manifestationem gloriae beati Dei, et salvatoris nostri Jesu Christi . In hoc ergo saeculo quasi mus, cum bene vivimus, cum ab iniquitatibus et ab illicitis voluptatibus abstinemus. Sed quia haec abstinentia sine mercede non erit, exspectamus beatam illam spem, et revelationem gloriae magni Dei, et salvatoris nostri Jesu Christi. In illa spe, cum fuerit de spe facta res, accepturi sumus mercedem denarium. Ipsa enim
Abbreviated transcription (Latin):
prelocutus sum de tot languẽ¬
tibus unũ sauare dignatus ẽ.
Inuenit in annis eius nume¬
rum quendam languoris. Tri¬
ginta octo annos habebat in
infirmitate. Hic numerꝰ. quo¬
modo magis ad languorẽ per¬
tineat quã ad sanitatẽ: pau¬
lo diligentius exponendum
est. Intentos uos uolo. Aderit
dñs ut congrue loquar: & suf¬
ficienter audiatis. Quadrage¬
narius numerus saerat᷑. nõb
in quadam perfectione com¬
mendatur. Notum esse ar¬
bitror caritati uestre. Testan¬
tur sepissime diuine scriptu¬
re. Ieiuniũ hoc numero conse¬
cratum ẽ. bene nostis. Nam
et moyses quadraginta dieb
ieiunauit: et helyas totidem:
et ipse dñs noster. et saluator
numerũ impleuit. Per moy¬
sen significatur lex: per hely¬
am significantur prophe: per
dñm significatur eugłium. Id̃o
in illo monte tres apparuer̃t:
ubi se discipulis ostendit ĩ cla¬
ritate uultus et uestis sue. Ap¬
paruit enĩ medius inter mo¬
ysen et helyam: tanquam eu¬

Expanded text:
praelocutus sum, de tot languenpraelocutus sum, de tot languentibus unum sanare dignatus est. Invenit in annis ejus numerum quemdam languoris: Triginta octo annos habebat in infirmitate. Hic numerus quomodo magis ad languorem pertineat, quam ad sanitatem, paulo diligentius exponendum est. Intentos vos volo; aderit Dominus, ut congrue loquar, et sufficienter audiatis. Quadragenarius numerus sacratus nobis in quadam perfectione commendatur. Notum esse arbitror Charitati vestrae: testantur saepissime divinae Scripturae. Jejunium hoc numero consecratum est: bene nostis. Nam et Moyses quadraginta diebus jejunavit , et Elias totidem , et ipse Dominus noster et salvator numerum implevit . Per Moysen significatur Lex, per Eliam significantur Prophetae, per Dominum significatur Evangelium. Ideo in illo monte tres apparuerunt, ubi se discipulis ostendit in claritate vultus et vestis suae. Apparuit enim medius inter Moysen et Eliam , tanquam Ev
Abbreviated transcription (Latin):
aqua illa turbata sanarentur:
qui in porticib sanari ñ pote¬
rant ⁊ Subito enĩ uidebatur
aqua turbata: et a quo turba¬
batur. ñ uidebatur. Credas
hoc angłica uirtute fieri solere:
ñ tamen sine significante ali¬
quo sacramento. Post aquam
turbatam mittebat se unus qͥ
poterat: et sanabatur solus.
Post illũ quisquis se mitteret:
frustra faceret. Quid sibi ergo
hoc uult. nisi quiauenit unꝰ
endo magna. docendo utilia.
turbauit peccatores: Turba¬
uit aquam presentia sua: et
excitauit ad passionẽ suam:
sed latens turbauit. Si enĩ eo¬
gnouissent: nunquã dñm głe
crucifixissent. Descendereer¬
go in aquã turbatam: hoc est
humiliter credere in dm̃ passio¬
nem. Ibi sanabatur unus: sig¬
nificans unitatẽ. Postea qͥsquis
ueniret ñ sanabatur: quia quiᷤᷤ¬
quis preter unitatẽ fuerit: sa¬
nari ñ poterit. Tideamus er¬
go quid uoluerit significare
in illo uno: quẽ etiam ipse ser¬
uans unitatis mysteriũ sicut

Expanded text:
aqua illa turbata sanarentur, aqua illa turbata sanarentur, qui in porticibus sanari non poterant? Subito enim videbatur aqua turbata, et a quo turbabatur, non videbatur. Credas hoc angelica virtute fieri solere, non tamen sine significante aliquo sacramento. Post aquam turbatam mittebat se unus qui poterat, et sanabatur solus: post illum quisquis se mitteret, frustra faceret. Quid sibi ergo hoc vult, nisi quia venit unus endo magna, docendo utilia, turbavit peccatores, turbavit aquam praesentia sua, et excitavit ad passionem suam? Sed latens turbavit. Si enim cognovissent, nunquam Dominum gloriae crucifixissent . Descendere ergo in aquam turbatam, hoc est humiliter credere in Domini passionem. Ibi sanabatur unus, significans unitatem; postea quisquis veniret, non sanabatur: quia quisquis praeter unitatem fuerit, sanari non poterit. 4. Videamus ergo quid voluerit significare in illo uno, quem etiam ipse servans unitatis mysterium, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
accepit. popłos esse. Aqua er¬
go ula. id est popłs uie quin¬
q: libris moysi canquã quinq
porticib elaudebatur: sed illi
libri prodebant languidos: ñ
sanabant. Lex enĩ peccatores
conuincebat: ñ absoluebat. Id̃o
litcera sine gracia reos faciebat:
quos confitentes gr̃a liberabat.
Dam hoc dicit apłs. Si enĩ da¬
ta esset lex que posset uiuifica¬
re: omnino ex lege esset iusti¬
cia. Quare ergo data est lex:
Sequritur et dicit. Sed conclu¬
sit scriptura omĩa sub peccato:
ut promissio ex fide iħu xp̃i
daretur credentib. Quid eui¬
posuerunt nobis et quinq por¬
ticus : et languentiũ multitu¬
dinem: Quinq porticus. lex
est. Quare quinq porticus ñ
sanabant languentes: Quia si
data esset lex que posset uiuifi¬
care: omnino ex lege esset iusti¬
cia. Quare ergo continebat. qͣs
ñ sanabat: Quia conclusit om¬
nia sũb peccato: ut promissio
ex fide iħu xp̃i daretur creden¬
tibus. Quid ergo fiebat. ut in

Expanded text:
accepit, populos esse . Aqua eraccepit, populos esse . Aqua ergo illa, id est populus ille, quinque libris Moysi, tanquam quinque porticibus claudebatur. Sed illi libri prodebant languidos, non sanabant. Lex enim peccatores convincebat, non absolvebat. Ideo littera sine gratia reos faciebat, quos confitentes gratia liberabat. Nam hoc dicit Apostolus: Si enim data esset lex quae posset vivificare, omnino ex Lege esset justitia. Quare ergo data est Lex? Sequitur, et dicit: Sed conclusit Scriptura omnia sub peccato, ut promissio ex fide Jesu Christi daretur credentibus . Quid eviposuerunt nobis et quinque porticus, et languentium multitudinem? Quinque porticus Lex est. Quare quinque porticus non sanabant languentes? Quia si data esset lex quae posset vivificare, omnino ex Lege esset justitia. Quare ergo continebant quos non sanabant? Quia conclusit nia sub peccato, ut promissio ex fide Jesu Christi daretur credentibus. 3. Quid ergo fiebat ut in
Abbreviated transcription (Latin):
signum dedit. Cuius rei. et euiꝰ
signi profundũ sacramentũ. qͦn¬
tum dñs donare dignatur. at¬
tentis uob̃. et orando adiurian¬
tib infirmitatem nr̃am: loqͦr
ut potero. Quicquid aũt non
possum: supplebit in uob̃ ipse.
quo adiuuante. facio quod pos¬
sum. De hac piscina que quin¬
ꝙ porticib cingebatur. in qui¬
bus iacebat magna multitudo
languentiũ. assidue nos trac¬
tasse memini:. et rem dicturus
sum: quã mecũ plures recogno¬
seant potius quã cognoscant.
Terũ nichil est ab re. etiã no¬
ta repetere: ut et qui ñ nouerant
instiuant᷑: et qui nouerant con¬
firmentur. Proinde tanquã no¬
ta breuit perstringenda sunt:
ñ ociose inculcanda. Piscina il¬
la et aqua illa. popłm michi
uidetur significasse iudoꝵ. Si¬
gnificari enĩ popłos nomine a¬
quarũ. aperte nobis indicat a¬
pocalipsis ioħis: tibi ei cũ osten¬
derentur aque multe. et inter¬
rogasset quid essent: responsũ

Expanded text:
signum dedit. Cujus rei et cujus signum dedit. Cujus rei et cujus signi profundum sacramentum, quantum Dominus donare dignatur, attentis vobis et orando adjuvantibus infirmitatem nostram, loquar ut potero. Quidquid autem non possum, supplebit in vobis ipse, quo adjuvante facio quod possum. 2. De hac piscina quae quinque porticibus cingebatur, in quibus jacebat magna multitudo languentium, assidue nos tractasse memini; et rem dicturus sum quam mecum plures recognoscant potius quam cognoscant. Verum nihil est ab re, etiam nota repetere, ut et qui non noverant instruantur; et qui noverant confirmentur. Proinde tanquam nota breviter perstringenda sunt, non otiose inculcanda. Piscina illa et aqua illa populum mihi videtur significasse Judaeorum. Significari enim populos nomine aquarum, aperte nobis indicat Apocalypsis Joannis: ubi ei cum ostenderentur aquae multae, et interrogasset quid essent, responsum
Abbreviated transcription (Latin):
potestatem pertinet. ñ magnũ
aliquid perfecit: et quod ad
benignitatem. pͥarum fecit.
Tot iacebant. et unus curat᷑
est: cũ posset uno uerbo om̃s
erigere. Quid ergo intelligen¬
dum ẽ. nisi quia potestas illa
et bomitas illa magis agebat.
quid anime in factis eius pro
salute sempiterna in tellig̾ent:
quã quid pro temporali salu¬
te corpora mererentur: Cor¬
poꝵ enĩ salus que uera expec¬
tatur a dño: erit in fine in re¬
surrectione mortuoꝵ. Tunc qd
uiuet. ñ morietur. Tunc qđ
sanabitur. ñ egrotabit. Tunc
quod saciabitur: ñ esuriet aut
fitiet. Tunc quod renouabit᷑:
ñ ueterascet. Nunc uero in illiᷤ
bra constricta morte. dissoluta
sunt: et quicquid sanatum est
temporalit̾ in menbris morta¬
lib in fine defecit. Anima ue¬
ro que credidit: ad uitã eternã
transitum fecit. Anime ergo
crediture. cuiꝰ peccata dimite¬
re uenerat. ad cuius languores
sanandos se humiliauerat: de
hoc languido sanato. magnum

Expanded text:
potestatem pertinet, non magnum potestatem pertinet, non magnum aliquid perfecit; et quod ad benignitatem, parum fecit. Tot jacebant, et unus curatus est, cum posset uno verbo omnes erigere. Quid ergo intelligendum est, nisi quia potestas illa et bonitas illa magis agebat quid animae in factis ejus pro salute sempiterna intelligerent, quam quid pro temporali salute corpora mererentur? Corporum enim salus quae vera exspectatur a Domino, erit in fine in resurrectione mortuorum: tunc quod vivet, non morietur; tunc quod sanabitur, non aegrotabit; tunc quod satiabitur, non esuriet aut sitiet; tunc quod renovabitur, non veterascet. Nunc vero in illis bra constricta, morte dissoluta sunt; et quidquid sanatum est temporaliter in membris mortalibus, in fine defecit: anima vero quae credidit; ad vitam aeternam transitum fecit. Animae ergo crediturae, cujus peccata dimittere venerat, ad cujus languores sanandos se humiliaverat, de hoc languido sanato magnum
Abbreviated transcription (Latin):
irum ñ esse debet.  deo.¬
a deo factũ esse miracu¬
lum. Mirũ enim esset. si ho¬
mo fecisset. Magis gaudere.
ter homines deus fecit. Plus est
enĩ ad salutem nostrã. quod fa¬
ctus est propter homines: quã
quod fecit inter homines. Et
plus est quod uicia curaurt
animarũ: quã quod sanauit
languores corpoꝵ morituroꝵ. S
quia ipsa anima ñ eum noue¬
rat a quo sananda erat: et ocłoᷤᷤ
habebat in carne. unde facta
corporalia uideret. nondũ ha¬
bebat sanos in corde unde de¬
um latentẽ cognosceret:fecit
quod uidere poterat. ut sanaret᷑
unde uidere ñ põterat. Ingres¬
sus ẽ locum ubi iacebat magna
multitudo languentiũ: cecorũ.
claudoꝵ. aridoꝵ. Et cũ esset
medicus et animaꝵ. et corpoꝵ.
et qui uenisset sanare oms am¬
mas credituroꝵ: de illis lan¬
guentib unũ elegit quem sa¬
naret: itt unitatem significa¬
ret. Si medioeri corde et quasi
humano captu. et ingenio con¬
sideremus facientẽ: et quod ad

Expanded text:
irum non esse debet a Deo factum miraculum: mirum enim esset si homo fecisset. Magis gaudere q divina inter homines Deus fecit. Plus est enim ad salutem nostram quod factus est propter homines, quam quod fecit inter homines: et plus est quod vitia sanavit animarum, quam quod sanavit languores corporum moriturorum. Sed quia ipsa anima non eum noverat a quo sananda erat, et oculos habebat in carne unde facta corporalia videret, nondum habebat sanos in corde, unde Deum latentem cognosceret; fecit quod videre poterat, ut sanaretur unde videre non poterat. Ingressus est locum ubi jacebat magna multitudo languentium, caecorum, claudorum, aridorum; et cum esset medicus et animarum et corporum, et qui venisset sanare omnes animas crediturorum, de illis languentibus unum elegit quem sanaret, ut unitatem significaret. Si mediocri corde, et quasi humano captu et ingenio consideremus facientem, et quod ad
Abbreviated transcription (Latin):
si apłos ñ dixit lucernã. sed
accensores lucerne ꝗͣ ponerẽt
super candelabrũ: Audi
quia ipsos dixit lucernãꝰ ic
luccat in quit lum̃ uestrũ
coram hominib uit uideãt

Expanded text:
s non dixit lucernam, sed accensores lucernae quam ponerent super candelabrum? Audi quia ipsos dixit lucernam. Sic luceat, inquit, lumen vestrum coram hominibus, ut videntes
Abbreviated transcription (Latin):
post bona opera requieturos.
Sic enĩ scriptum habemus in
genesi. et fecit ds om̃ia bona
ualde: et requieuit die septi¬
mo: ut tu homo cũ attendis
ipsum d̾m post bona opera
requieuisse: ñ tibi speres reqͥ¬
em. nnsi cũ bona fueris opera¬
tus. Et quẽadmodũ deus
postea quã fecit hominẽ ad
imaginem et similitudinẽ
suam sexta die. et in illo per¬
fecit omnia opera sua bona
ualde. requienit septimo die:
sic et tibi requiem ñ speres. isi
cum redieris ad similitudinẽ
in qua factus es: quã peccando
perdidisti. Don enĩ deus labo¬
rasse dicendus est: qui iussit &
facta sunt. Quis est qui post
tantã operis facilitatem. qua¬
si post laborẽ uielit requiesce¬
re: S i iussit et aliquis ei resti¬
tit. si iussit et ñ est factum. et
ut fieret laborauit:merito di¬
catur post laborem requieuis¬
se. Cum uero et in ipsolibro
geneseos legamus.dixit deus
fiat luxc. et facta est lux. dix¬
it ds. fiat firmamentũ. et fa¬

Expanded text:
post bona opera requieturos. post bona opera requieturos. Sic enim scriptum habemus in Genesi, Et fecit Deus omnia bona valde, et requievit Deus die septimo : ut tu homo cum attendis ipsum Deum post bona opera requievisse, non tibi speres requiem, nisi cum bona fueris operatus: et quemadmodum Deus posteaquam fecit hominem ad imaginem et similitudinem suam sexto die, et in illo perfecit omnia opera sua bona valde, requievit septimo die; sic et tibi requiem non speres, nisi cum redieris ad similitudinem in qua factus es, quam peccando perdidisti. Non enim Deus laborasse dicendus est, qui dixit et facta sunt. Quis est qui post tantam operis facilitatem quasi post laborem velit requiescere? Si jussit et aliquis ei restitit, si jussit et non est factum, et ut fieret laboravit; merito dicatur post laborem requievisse: cum vero et in ipso libro Geneseos legamus, Dixit Deus, Fiat lux; et facta est lux: dixit Deus, Fiat firmamentum; et fa
Abbreviated transcription (Latin):
in domũ tuam. Hoc aũt fe¬
cerat sabbatis. Unde pertur¬
bati iud̃i calumniabantur:
quasi peruersorem et preuari¬
catorem legis. Tunc dixerat¬
eis. Pater meus usq modo
operatur: et ego operor. Illi
aut carnaliter accipientes
sabbati obseruationem: pu¬
tabant dm post laborẽ fabri¬
cati mundi usq ad hunc diẽ
quasi dormire: et propterea
sanctificasse illũ diem sabb̾i:
ex quo cepit uelut a laboribꝰ
requiescere. E st aũt sacram̃¬
tum sabbati antiquis patrib
nostris preceptũ. quod nos xp̃i¬
ami spiritaliter obseruamus:
ab omni peccato. quia dñs di¬
seruus est peccati abstineamꝰ
nos: et habeamus quietem in
corde nostro. idest tranquilli¬
tatem spiritalẽ. et quanus in
hoc secło id conemur: ad eam
ueniemus. nisi eũ de hac uita
exierimus. Sed ideo dictum ẽ
dm requieuisse: quia iam crea¬
turã nullam condebat. postꝗͣ
perfecta sunt ommia. Quietẽ
uero propterea appellauit
scriptura: ut nos admoneret

Expanded text:
in domum tuam. Hoc autem fein domum tuam. Hoc autem fecerat sabbatis: unde perturbati Judaei calumniabantur, quasi eversorem et praevaricatorem Legis. Tunc eis dixerat, Pater meus usque modo operatur, et ego operor . Illi enim carnaliter accipientes sabbati observationem, putabant Deum post laborem fabricati mundi usque ad hunc diem quasi dormire; et propterea sanctificasse illum diem, ex quo coepit velut a laboribus requiescere. Est autem sacramentum sabbati antiquis patribus nostris praeceptum , quod nos Christiani spiritualiter observamus, ab omni peccato quia Dominus diservus est peccati , abstineamus nos, et habeamus quietem in corde nostro, id est tranquillitatem spiritualem. Et quamvis in hoc saeculo id conemur, ad eam perveniemus, nisi cum de hac vita exierimus. Sed ideo dictum est Deum requievisse, quia jam creaturam nullam condebat postquam perfecta sunt omnia. Quietem vero propterea appellavit Scriptura, ut nos admoneret
Abbreviated transcription (Latin):
causa super pectus dm̃i discũ¬
bebat. nisi ut secreta altioris
sapientie eius ebiberet. et qđ
amando biberat. euglizan¬
do ructaret: ita secreta sũt
et profunde intelligentie:
ut om̃s turbent qui ꝑuer¬
so sunt corde: et om̃s ecer¬
ceant qui recto sunt corde.
Proinde animaduertat
caritas uestra. ad hec parca
que lecta sunt: uideamus
siquo modo possumꝰ donan¬
te et adiuuante ipso. qͥuer¬
ba sua a nobis uoluit recita¬
ri. que tunc audita atq con¬
scripta sunt ut modo legeren¬
tur: quid sibi uelit quod eũ
audistis modo dicere.Amen
amen dico uobis. ñ põtest fi¬
lius a se facere quicquã: nisi
quod uiderit patrẽ facientẽ.
Quecunq enim pater facit:
hec eadem et filius facit si¬
militer. Unde autẽ natus
sit sermo iste. commemoran¬
cli estis propter superiora lec¬
tionis: ubi curauerat dñs qͦn¬
dam inter illos. qui in quin¬
ꝙ porticib piscine illius salo¬
monis iacebant: cui dixerat.
tolle grabatũ tuum. et uade

Expanded text:
causa super pectus Domini discumbebat , nisi ut secreta altioris sapientiae ejus ebiberet, et quod amando biberat, evangelizando ructaret, ita secreta sunt et profunda intelligentiae, ut omnes turbent qui perverso sunt corde, et omnes exerceant qui recto sunt corde. Proinde animadvertat Charitas vestra ad haec pauca quae lecta sunt. Videamus si quo modo possumus donante et adjuvante ipso qui verba sua nobis voluit recitari, quae tunc audita atque conscripta sunt, ut modo legerentur, quid sibi velit quod eum audistis modo dicere, Amen, amen dico vobis, non potest Filius a se facere quidquam, nisi quod viderit Patrem facientem: quaecumque enim Pater facit, haec eadem et Filius facit similiter. 2. Unde autem natus sit sermo iste, commemorandi estis propter superiora lectionis, ubi curaverat Dominus quemdam inter illos qui in quinque porticibus piscinae illius Salomonis jacebant, cui dixerat, Tolle grabatum tuum, et vade
Abbreviated transcription (Latin):
est om̃iaᷤ. Ut tantus sit filius:
quantus ẽ pater. Ad equalita¬
tem enĩ sibi genuit eum: cui
rapina ñ esset in forma di esse
equalem do. Pater diligit fili¬
um: et omĩa decdit in manu
eius. Ergo cum adnos digna¬
tus est mittere filiũ ⁊ non pute

Expanded text:
est, omnia? Ut tantus sit Filius, est, omnia? Ut tantus sit Filius, quantus est Pater. Ad aequalitatem enim sibi genuit eum, cui rapina non esset in forma Dei esse aequalem Deo . Pater diligit Filium, et omnia dedit in manu ejus. Ergo cum ad nos dignatus est mittere Filium, non pute
Abbreviated transcription (Latin):
concordia ibi unũ corpus facit.
Quomodo aliud accipit manꝰ
ut operetur. aliudocłs ut u¬
deat. aliud auris ut audiat.
aliud pes ut ambulet: amma
tam̃ una est que agit omĩa: in
manu ut operetur: in pede ut
ambulet: in aure ut audiat:
in ocło ut uideat : sic sunt eti¬
am diuersa dona fideliũ. tan¬
quã menbris ad mensurã cui¬
ꝙ propriã distributa. Sed xp̃c
qui dat: ñ ad mensurã accipit.
Audi enĩ adhuc quod sequit᷑.
quia de filio dixerat. Don enĩ
ad mensurã dat cłs sp̃m. Pat̃
diligit filiũ : et omĩa dedit in
manu eius. Adiecit. om̃ia de
dit in manũ eius: ut nosses et
hic. qua distinctione dictũ sit.
pater diligit filiũ. Quare enĩ
pater ñ diligit ioħem: Et tam̃
non om̃na dedit in manu eius.
Pater ñ diligit paulũ: Et tam̃
ñ omia dedit in manu eius.
Pater diligit filiũ. sed quomo¬
do pater filiũ. non quomodo
dñs seruũ: quomodo unicũ:
ñ quomodo adoptatũ. Itaq.
omnia dedit in manu eius. Qd

Expanded text:
concordia, ubi unum corpus facit. Quomodo aliud accipit manus ut operetur, aliud oculus ut videat, aliud auris ut audiat, aliud pes ut ambulet: anima tamen una est, quae agit omnia; in manu ut operetur, in pede ut ambulet, in aure ut audiat, in oculo ut videat; sic sunt etiam diversa dona fidelium, tanquam membris ad mensuram cuique propria distributa. Sed Christus, qui dat, non ad mensuram accepit. Audi enim adhuc quod sequitur, quia de Filio dixerat. Non enim ad mensuram dat Deus Spiritum. Pater diligit Filium, et omnia dedit in mdit in manu eius’, ut nosses et hic, qua distinctione dictum sit: ‘Pater diligit filium’. Quare ergo? Pater non diligit Iohannem? et tamen non omnia dedit in manu eius. Pater non omnia dedit in manu ejus. Pater diligit Filium: sed quomodo Pater Filium, non quomodo dominus servum; quomodo Unicum, non quomodo adoptatum. Itaque omnia dedit in manu ejus. Quid
Abbreviated transcription (Latin):
senti est: hominibꝰ. pecoribꝙ c̃o¬
munis ẽ. Sed est alia quam
sperant homines: et acciprũt
qui sperant: ñ accipient qui
desperant. Filii enm hominũ¬
inquit sub tegmine alarũ tua¬
rum sperabunt: quia ut sꝑent
perseueranter. a te protegunt᷑.
ne de spe a diabolo deiciantur
Sub tegmine alarũ tuarũ spe¬
rabunt. Si ergosperabunt.qͥ
sperabunt: nsi quod pecora
non habebunt:Inebriabunt᷑
ab ubertate domus tue: & tor¬
rente uoluptatis tue potabis
eos. Quale unrũ est.unde ine¬
briari laudabile est:Quale
uinũ est. quod ñ turbat. secͥ
dirigit mentẽ: Quale uimĩ
est. quod facit perpetuo sanũ:
ñ inebriando facit insanum:
Inebriabuntur̃. Unde : Ab
ubertate domus tue. et torrẽ¬
te uoluptatis tue potabis eoᷤᷤ
Unde: Quoniã apud te est¬
fons tute. Ipse fons uite am¬
bulabat in terra: ipse dice¬
bat. Qui sitit:ueniat ad me
Ecce fons. Sed nos de lumine
loqui ceperamus: et proposi¬

Expanded text:
senti est, hominibus pecoribusque comsenti est, hominibus pecoribusque communis est: sed est alia quam sperant homines; et accipiunt qui sperant, non accipiunt qui desperant. Filii enim hominum sub tegmine, inquit, alarum tuarum sperabunt. Qui autem perseveranter sperant, a te proteguntur, ne de spe a diabolo dejiciantur: sub tegmine alarum tuarum sperabunt. Si ergo sperabunt, quid sperabunt, nisi quod pecora non habebunt? Inebriabuntur ab ubertate domus tuae; et torrente voluptatis tuae potabis eos. Quale vinum est, unde inebriari laudabile est? quale vinum est, quod non turbat, sed dirigit mentem? quale vinum est, quod facit perpetuo sanum, non inebriando facit insanum? Inebriabuntur. Unde? Ab ubertate domus tuae; et torrente voluptatis tuae potabis eos. Unde? Quoniam apud te fons vitae. Ipse fons vitae ambulabat in terra, ipse dicebat, Qui sitit, veniat ad me . Ecce fons. Sed nos de lumine loqui coeperamus, et proposi
Abbreviated transcription (Latin):
mo est a se ipso: ita nemo saluu
ẽ a semet ipso. Proinde uerissi¬
me psalmus atq optime ho
mines et iumenta saluos faci¬
es dñe. Quare: Sicut multi¬
plicata ẽ miscctia tua deus. Tu
es enĩ deus: tu creasti. tu seruaᷤ:
tu dedisti esse. tu das sairũ esse.
Si ergo sicrit multiplicata est
miscdia dĩ. ab illo homine & iu-¬
menta saluantur:nonne ha¬
bent homines aliqtud aliud
quod eis prestet creator. quod
iumentis ñ prestat: Dullane
discretio ẽ inter animal fac¬
tum adimaginẽ di: et am¬
mal subditũ imagim dei :
Est plane. preter istã salritẽ
cõmunẽ nobis cũ ammantibꝰ
mutis: est quod nob̾ prestet
deus: illis aũt non prestat.
Quid est hoc: Sequere in e¬
odem psalmo.Filii autẽ ho¬
minũ. sub teginine alarũ tu¬
arũ sperabunt. Habenteᷤ mo¬
do salutem cominunẽ cũ pe¬
corib suris: filii hominũ sub
tegiine alarũ tuarũ sperab̃t.
Aliam habent salutẽ in re:ali¬
am in spe. Salus ista que inp̃¬

Expanded text:
mo est a seipso, ita nemo salvus est a seipso. Proinde verissime Psalmus atque optime ait, Homines et jumenta salvos facies, Domine. Quare? Sicut multiplicata est misericordia tua, Deus. Tu enim es Deus, tu creasti, tu salvas: tu dedisti esse, tu das sanum esse. 4. Si ergo sicut multiplicata est misericordia Dei, ab illo homines et jumenta salvantur; nonne homines habent aliquid aliud quod eis Deus praestet creator, quod jumentis non praestat? Nullane discretio est inter animal factum ad imaginem Dei, et animal subditum imagini Dei? Est plane: praeter salutem istam communem nobis cum animantibus mutis, est quod nobis praestet Deus, illis autem non praestat. Quid est hoc? Sequere in eodem psalmo: Filii autem hominum sub tegmine alarum tuarum sperabunt. Habentes modo salutem communem cum pecoribus suis, Filii hominum sub tegmine alarum tuarum sperabunt. Aliam habent salutem in re, aliam in spe. Salus ista quae in prae
Abbreviated transcription (Latin):
ad concupiscenda sempiterna:
ad patriam que sursum ẽ. et
hostem ñ timet. desiderandã:
ubi ñ perdimus amicũ. nec ti¬
memus ininicũ: ubi uiuemꝰ
cũ bono affectu. sine ullo defec

Expanded text:
ad concupiscenda sempiterna, ad patriam quae sursum est et hostem non timet, desiderandam, ubi non perdimus amicum, non timemus inimicum; ubi vivimus cum bono affectu, sine ullo defec
Abbreviated transcription (Latin):
gendus ẽ. Spiritus enĩ sanctus.
ñ est patris tantũmodo. aut fi¬
lii tantũmodo spirit᷑. sed patriᷤᷤ
et filii sp̃s. Scriptũ est enĩ. Si
quis dilexerit mundũ: ñ est
spiritus patris in illo. Item scri
ptum est. Quisquis autẽ sp̃m
xp̃i non habet: hic ñ est eius.
Idem aũt spiritus. patris et filii.
Nominato itaq patre et filio.
intelligitur et sp̃s sanctus: quia
sp̃s est et patris et filii. Cum au¬
tem nominat᷑ pater et filius:
tanquã due metrete nominan¬
tur. Cum aũt ibi intelligit᷑
spiritus sanctus: tres metrete.
Ideo ñ dictum est. capienteᷤᷤ me¬
tretas. alie binas. alie ternas
sed ipse sec hydrie capiebant
metretas binas uł ternas. tan¬
quã liceret. et quando dico
binas. etiam sp̃m patris et fi¬
lii cũ his intelligi uolo: et
quando dico ternas: ipsam

Expanded text:
gendus est. Spiritus enim sanctus gendus est. Spiritus enim sanctus non est Patris tantummodo, aut Filii tantummodo Spiritus; sed Patris et Filii Spiritus. Scriptum est enim, Si quis dilexerit mundum, non est Spptum est, Quisquis autem Spiritum Christi non habet, hic non est ejus . Idem autem Spiritus Patris et Filii. Nominato itaque Patre et Filio, intelligitur et Spiritus sanctus; quia Spiritus est Patris et Filii. Cum autem nominatur Pater et Filius, tanquam duae metretae nominantur. cum autem ibi intelligitur Spiritus sanctus, tres metretae. Ideo non dictum est, capientes metretas aliae binas, aliae ternas: sed ipsae sex hydriae capiebant metretas binas vel ternas. Tanquam diceret, Et quando dico binas, etiam Spiritum Patris et Filii cum his intelligi volo: et quando dico ternas, ipsam
Abbreviated transcription (Latin):
tributa et distincta. quasi uasa
essent mnania: nisi a xp̃o im¬
plerentur. Quid dixi tempora
que inaniter currerent: nisi in
eis dñs iħc predicaretur: Im¬
plede sunt propħie: plene hydri
e sunt. Sed ut aqua in uinũ
conuertatur : in illa dota pro¬
phetia xp̃c intelligatur. Quid
est er̃go capiebant metretas bi¬
nas uł ternas: Mysterrũ nob
maxime locutio ista cominen¬
dat. Metretas enĩ dicit mensuras
quasdã. tanquã si diceret urnas.
anphoras. uł siquid eiusmodi est.
Nomen mensure est metreta. et
a mensura accepit nom̃. ista men¬
sura. Metron enĩ. mensurã dicũt
greci: inde appellate metrete. Ca¬
piebant ergo metretas binas uel
ternas. Quid dicimus fratres:
Si ternas tantũ diceret: ñ curre¬
ret animus noster. nisi ad mys¬
teriũ trinitatis. Sed forte nec sic
debemus inde cito iã sensũ auer¬
tere quia dixcit binas uł ternas:
quia nominato patre et filio:cõ¬
sequenter et sp̃s sanctus intelli¬

Expanded text:
tributa atque distincta, quasi vasa tributa atque distincta, quasi vasa essent inania, nisi a Christo implerentur. Quid dixi, tempora quae inaniter currerent, nisi in eis Dominus Jesus praedicaretur? Impletae sunt prophetiae, plenae sunt hydriae: sed ut aqua in vinum convertatur, in illa tota prophetia Christus intelligatur. 7. Quid est ergo, Capiebant metretas binas vel ternas? Mysterium nobis maxime ista locutio commendat. Metretas enim dicit mensuras quasdam, tanquam si diceret urnas, amphoras, vel si quid hujusmodi. Nomen mensurae est metreta, et a mensura accepit nomen ista mensura. Μέτρον enim mensuram dicunt Graeci: inde appellatae metretae. Capiebant ergo metretas binas vel ternas. Quid dicimus, fratres? Si ternas tantum diceret, non curreret animus noster nisi ad mysterium Trinitatis. Sed forte nec sic debemus inde cito jam sensum avertere, quia dixit binas vel ternas: quia nominato Patre et Filio, consequenter et Spiritus sanctus intelli
Abbreviated transcription (Latin):
cipio fecit deus celũ et terrã.
Inde usq ad hoc tempus qđ
nunc agimus. sexta etas est:
ut sepe audistis et nostis. Nam
prima etas computat᷑ ab adã.
usq ad noe. Scda a noe. usq ad
abrahã. Et sicut matheus eu¬
angłista ꝑ ordinẽ sequit᷑ et dis
tinguit: tercia ab abraham us¬
ꝙ ad dauid. Quarta a dauid
usq ad transmigrationẽ in baby¬
loniam. Quinta a transmigͣ¬
tione babylonia: usq ad iohã¬
nem baptistam. Sexta inde us¬
q ad finem secłi. Propterea et
sexta die fecit deus hominẽ ad
imaginẽ suam: quia sexta ista¬
etate manifestatur ꝑ eugłium.
reformatio mentis nostre scd̃m
imaginẽ eius qui creauit nos.
et conuertitur aqua in uinũ:
ut iam manifestatũ xp̃m in le¬
ge et propħis sapiamus. Ideo e¬
rant ibi sex hydrie: quas iussit
impleri aqua. Sex ergo ille hy¬
drie. sex etates significant:qui¬
bus ñ defuit propħia. Illa aũt
tempora sex. quasi articulis dis¬

Expanded text:
cipio fecit Deus coelum et terram . cipio fecit Deus coelum et terram . Inde usque ad hoc tempus quod nunc agimus, sexta aetas est, ut saepe audistis et nostis. Nam prima aetas computatur ab Adam usque ad Noe: secunda a Noe usque ad Abraham: et sicut Matthaeus Evangelistatinguit, tertia ab Abraham usque ad David: quarta a David usque ad transmigrationem in Babyloniam: quinta a transmigratione in Babyloniam usque ad Joannem Baptistam : sexta inde usque ad finem saeculi. Propterea et sexta die fecit Deus hominem ad imaginem suam : quia sexta ista aetate manifestatur per Evangelium reformatio mentis nostrae, secundum imaginem ejus qui creavit nos ; et convertitur aqua in vinum, ut jam manifestatum Christum in Lege et Prophetis sapiamus. Ideo erant ibi sex hydriae, quas jussit impleri aqua. Sex ergo illae hydriae, sex aetates significant, quibus non defuit prophetia. Illa ergo tempora sex, quasi articulis dis
Abbreviated transcription (Latin):
cũ aperiret nobis scripturas :
Intellexerunt enĩ xp̃m in his
libris: in quib eũ non noue¬
rant. Mutauit ergo aquã in
sapit quod ñ sapiebat: in eb¬
at. quod ñ in ebriabat. Si enim
iussisset inde aquã effundi.
et sic ipse mitteret uinũ ex
occultis creature sinib unde
fecit et panẽ. quandosatura¬
uit tot milia: non enĩ quin¬
q panes. habebant quinq mi¬
lium hominũ saturitatẽ. aut
saltem duodecim cophinos
plenos: sed ommpotentia do¬
mini quasi fons panis erat: sic
posset et effusa aqua. uinũ in¬
fundere. Quod si fecisset: ui¬
deretur scripturas ueteres im¬
probasse. Cum aũt ipsam a¬
quã conuertit in iuinũ: os¬
tendit nob̃. quod scriptura
uetus ab ipso est. Nam russu
ipsius implete sunt hydrie. N
dño quidem et illa scriptura:
ait: que scripta sunt in lege.
et propħis. et psalmis. de me.
Nouimus aũt legem ex qui¬
b temporib narret: id est.
ab excordio mundi. in prin¬

Expanded text:
cum aperiret nobis Scripturas ? cum aperiret nobis Scripturas ? Intellexerunt enim Christum in his Libris in quibus eum non noverant. Mutavit ergo aquam in sapit quod non sapiebat, inebriat quod non inebriabat. Si enim jussisset inde aquam effundi, et sic ipse mitteret vinum ex occultis creaturae sinibus, unde fecit et panem quando saturavit tot millia: non enim quinque panes habebant quinque millium hominum saturitatem, aut saltem duodecim cophinos plenos , sed omnipotentia Domini quasi fons panis erat; sic posset et effusa aqua vinum infundere: quod si fecisset, videretur Scripturas veteres improbasse. Cum autem ipsam aquam convertit in vinum, ostendit nobis quod et Scriptura vetus ab ipso est: nam jussu ipsius impletae sunt hydriae. A Domino quidem et illa Scriptura; ait, Quae scripta sunt in Lege, et Prophetis, et Psalmis de me. Novimus autem Legem ex quibus temporibus narret, id est, ab exordio mundi: In prin
Abbreviated transcription (Latin):
rexcerat: hi sunt inquit ser¬
mones. quos locutus sum ad
uos. cũ adhuc essem uobiscũ:
quia oporteret impleri om̃ia
que scripta sunt in lege moy¬
si. et ꝓropħis. et psalmis de
me. Tunc aperuit illis senfũ
et dixit iuis. Qͥa sic scriptum
est. pati xp̃m. et resurgere ex
mortuis tercia die÷ et predica¬
ri in nomine erus penitentiã
et remissionem peccatorũ in om¬
nes gentes: incipiens ab ierłm.¬
His ex eugłio que certe ma¬
nifesta sunt intellectis: pate¬
bunt illa om̃ia mysteria. que
in isto dñi miraculo latent.
Uidete quid ait: quia opor¬
debat impleri in xp̃o que de
illo scripta sunt. Ubi scripta
pretermisit. Illa erat aqua. et
ido dicti sunt illi a dño insen¬
sati: quia eis adhuc aqua sapi¬
ebat. ñ uinum. Quomodo au¬
dem fecit de aqua uinũ: Cũ
aperuit eis sensum. et exposu¬
it eis scripturas: incipiens a
moyse per omnes prophas. un¬
de iam inebriati dicebãt Non¬
ne cor nr̃merat ardens in uia:

Expanded text:
rexerat: « Hi sunt, inquit, serrexerat: « Hi sunt, inquit, sermones, quos locutus sum ad vos, cum adhuc essem vobiscum, quia oporteret impleri omnia quae scripta sunt in Lege Moysi, et Prophetis, et Psalmis de me. Tunc adaperuit illis sensum, et dixit illis: Quoniam sic scriptum est, Christum pati et resurgere ex mortuis tertia die, et praedicare in nomine eius poenitentiam et remissionem peccatorum in omnes gentes. NHis ex Evangelio, quae certe manifesta sunt, intellectis, patebunt illa omnia mysteria quae in isto miraculo Domini latent. Videte quid ait, quia oportebat impleri in Christo quae de illo scripta sunt. Ubi scripta  veterum praetermisit. Illa erat aqua; et ideo dicti sunt illi a Domino insensati, quia eis adhuc aqua sapiebat, non vinum. Quomodo autem fecit de aqua vinum? Cum aperuit eis sensum, et exposuit eis Scripturas, incipiens a Moyse per omnes Prophetas. Unde jam inebriati dicebant, Nonne cor nostrum erat ardens in via,
Abbreviated transcription (Latin):
quosdam eoꝵ tristes inuenisset
in uia. Tii solus peregrinus es
in ierłm. et ñ cognouisti que fa¬
cta sunt milla his dieb ÷ Ille
aũt dixit eis. Que : q̃lli aũt
dixerunt. De iħu nazareno. qͥ
fuit uir propħa potens in factis
et clictis. in conspectu dĩ et uniuer¬
si populi: quomodo hunc tracdi¬
derunt sacerdotes et principes
nostri in damnationẽ mortis:
et cruci eum fixerunt. Nos au¬
tem sperabamus: quia ipse fuit
qui redempturus erat isrł. Et
nunc terciũ diem agit hodie:
ex quo hec facta sunt. Hec at¬
ꝙ alia cũ cliocisset unus ex duo¬
bus quos inuenit in ua eun¬
des ad propinquũ castellũ: re¬
spondit ipse. et ait. O insen¬
sati. et tardi corde ad credendũ:
super omĩa que locuti sunt pro¬
phete M onne hec omĩa oporte¬
bat pati xp̃m : et introire in cla¬
ritatem suam: Et fuit incipiẽs
a moyse et om̃ib propħis. inter¬
pretans illis in om̃ib scriptu
derent quod in corpore resur¬

Expanded text:
quosdam eorum tristes invenisset quosdam eorum tristes invenisset in via: « Tu solus peregrinaris in Jerusalem, et non cognovisti quae facta sunt iautem dixit eis: Quae? Illi autem dixerunt: De Jesu Nazareno, qui fuit vir propheta, potens in factis et dictis in conspectu Dei et universi populi, quomodo hunc tradiderunt sacerdotes et principes nostri in damnationem mortis, et cruci eum fixerunt. Nos autem sperabamus, quia ipse erat qui redempturus esset Israel; et nunc tertius dies agitur hodie, ex quo haec facta sunt. » Haec atque alia cum dixisset unus ex duobus quos invenit in via euntes ad propinquum castellum; respondit ipse et ait: « O insensati et tardi corde ad credendum super omnia quae locuti sunt Prophetae! nonne haec omnia oportebat pati Christum, et introire in claritatem suam? Et fuit incipiens a Moyse et omnibus Prophetis, interpretans illis in omnibus Scriptuderent quia in corpore resur
Abbreviated transcription (Latin):
tem a corpore: ut preterita obliuu¬
scens. in ea que ante sunt exten¬
daris. Ergo propħia ab antiqͥs
temporib. ex quo prorsus cur¬
rit ordo nascentiũ in genere hu¬
mano: de xp̃o non dacuit. Sed
occultum ibi erat. adhuc enim
aqua erat. UInde probamus qd
omnib temporib suꝑiorib us¬
q ad etatem qua dñs uenit. ꝓ¬
phetia de illo ñ defuit: Ipso do¬
mino dicente. Cũ enim resur¬
rexisset a mortuis: inuenit dis¬
cipulos dubitantes de ip̃so quĩ
secuti erant. Uiderunt enĩ eũ
mortuũ: et ñ sperauerunt resur¬
recturum: et tota spes eoꝵ conci¬
dit. Unde ille latro laudatus
ipso die meruit esse in paradiso:
quia in cruce fixus tunc confes¬
sus est xp̃m: quando de ilo di¬
sciprili dubitauerunt. Ergo in¬
uenit eos nutantes. et quodam¬
modo arguentes se ipsos: quod
in iio redemptionem speraue¬
rant. Dolebant tam̃ eum sine
culpa occisum: quia nouerant
innocentem. Et hoc ipsi post
resurrectionem dixerunt: cum

Expanded text:
tem a corpore, ut praeterita oblivitem a corpore, ut praeterita obliviscens, in ea quae ante sunt extendaris . 4. Ergo prophetia ab antiquis temporibus, ex quo prorsus currit ordo nascentium in genere humano, de Christo non tacuit: sed occultum ibi erat; adhuc enim erat aqua. Unde probamus quod omnibus temporibus superioribus usque ad aetatem qua Dominus venit, prophetia de illo non defuit? Ipso Domino dicente. Cum enim resurrexisset a mortuis, invenit discipulos dubitantes de ipso quem secuti erant. Viderunt enim eum mortuum, et non speraverunt resurrecturum, et tota spes eorum concidit. Unde ille latro laudatus, ipso die meruit esse in paradiso? Quia in cruce fixus tunc confessus est Christum , quando de illo discipuli dubitaverunt. Ergo invenit eos nutantes, et quodammodo arguentes seipsos quod in illo redemptionem speraverant. Dolebant tamen eum sine culpa occisum, quia noverant innocentem. Et hoc ipsi post resurrectionem dixerunt, cum
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa sacramentorũ operta dete¬
gere: quantũ ilie donat. in cu¬
ius nomine uob̃ promisimus.
Erat propħia antiquis tem¬
porib ÷ et a propħie dispensa¬
tione nulla tempora cessaue¬
runt: sed illa propħia quan¬
do in ea xp̃c non intelligeba¬
tur. aqua erat. In aquia enim
uinũ quodãmodo latet. Dicit
apłs. quid intelligamus in ista
aqua. Tsq in hodiernũ inquit
diem quandui legitur moyses.
id ipsũ uelamen super cor eoꝵ po¬
situm ẽ: quod ñ reuelatur. quia
in xp̃o euacuatur. Et cum tran¬
sieris inquit ad dñm: auferetur
uelamen. Telamen dicit adoꝑ¬
tionem propħie: ut ñ intellige̾¬
retur.Tollitur uelamen: cum
transieris ad dñm. Sic tollitur
insipientia. cũ transieris ad dñm:
et quod aqua erat. uinũ tibi fit.
Lege libros om̃s propħicos. Pon
intellecto xp̃o. quid tam insipi¬
dũ et fatuũ inuenies: Intellige
ibi xp̃m: ñ solũ sapit quod le¬
gis. sed etiã in ebriat. mutans men¬

Expanded text:
ipsa sacramentorum operta deteipsa sacramentorum operta detegere, quantum ille donat in cujus nomine vobis promisimus. Erat prophetia antiquis temporibus, et a prophetiae dispensatione nulla tempora cessaverunt: sed illa prophetia, quando in illa Christus non intelligebatur, aqua erat. In aqua enim vinum quodammodo latet. Dicit Apostolus quid intelligamus in ista aqua: « Usque ad hodiernum, inquit, diem, quamdiu legitur Moyses, idipsum velamen super cor eorum positum est; quod non revelatur, quia in Christo evacuatur. Et cum transieris, inquit, ad Dominum, auferetur velamen » . Velamen dicit adopertionem prophetiae, ut non intelligeretur. Tollitur velamen, cum transieris ad Dominum: sic tollitur insipientia, cum transieris ad Dominum, et quod aqua erat, vinum tibi fit. Lege libros omnes propheticos, non intellecto Christo, quid tam insipidum et fatuum invenies? Intellige ibi Christum, non solum sapit quod legis, sed etiam inebriat; mutans men
Abbreviated transcription (Latin):
re excepta causa fornicationis.
In qua responsione si meni¬
nistis: hoc ait. Q uod deus con¬
iunxit : homo ñ separet. Et
qui bene eruditi sunt in fide
catholica: nouerunt. quod d̃s
fecit nuptias. Et sicut cõiun¬
ctio a deo: ita diuortiũ a dia¬
bolo. Sed propterea in catisa
fornicationis licet uxorẽ duit¬
tere: quia ipsa esse uxor prior
noluit. que fidem coniugalem
marito ñ seruauit. Dec ille qͦ
uirginitatẽ deo uouent. quan¬
quã ampliorem gradũ hono¬
ris et sanctitatis in eccła tene¬
ant: sine nuptiis sunt. Nam
et ille pertinent ad nuptias
cũ tota eccła: in quib nuptiis
sponsus est xcp̃c. Ac per hoc er¬
go ctñs inuitatus uenit ad nu¬
ꝑtias. ut coniugalis castitas
furmaret᷑ ÷ et ostenderet᷑ sacra¬
mentũ nuptiarũ: quia et ula¬
rũ nuptiarũ sponsus personã
dñi figurabat÷ cui dictum est.
seruasti uinũ bonũ usq ad¬
huc. Bonũ enim uinũ xp̃c ser¬
uauit usq adhuc: id est eugłi¬
um suũ. Iam enĩ incipiamuᷤᷤ

Expanded text:
re excepta causa fornicationis. In qua responsione, si meministis, hoc ait: Quod Deus conjunxit, homo non separet . Et qui bene eruditi sunt in fide catholica, noverunt quod Deus fecerit nuptias, et sicut conjunctio a Deo, ita divortium a diabolo sit. Sed propterea in causa fornicationis licet uxorem dimittere, quia ipsa esse uxor prior noluit, quae fidem conjugalem marito non servavit. Nec illae quae virginitatem Deo vovent, quanquam ampliorem gradum honoris et sanctitatis in Ecclesia teneant, sine nuptiis sunt: nam et ipsae pertinent ad nuptias cum tota Ecclesia, in quibus nuptiis sponsus est Christus. Ac per hoc ergo Dominus invitatus venit ad nuptias, ut conjugalis castitas firmaretur, et ostenderetur sacramentum nuptiarum: quia et illarum nuptiarum sponsus personam Domini figurabat, cui dictum est, Servasti vinum bonum usque adhuc. Bonum enim vinum Christus servavit usque adhuc, id est, Evangelium suum. 3. Jam enim incipiamus