comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
porrexero. Et cũ intinxisset panem:
dedit iudȩ symonis scariothis. Et
post buccellam: tc̃ introuut in ilłu
sathanas. Hic uidendum ẽ. ne ñ
solum lucȩ qͥ iam dixerat intrasse sa¬
thanan in cor uidȩ quando pactus
est ei tunc cum iudeis. ut eũ accep¬
ta pecunia traderet. s etiam sͥ ipsi
iohannes repugnare uideatur. qͥa
iam dixerat suꝑius. anteꝗͣ istam
buccellam susciꝑet. Et cena facta
cũ diabolus iam misisset in cor
ut traderet eum iudas. Quomͦ e
nĩ intrat in cor nͥ immittendo in¬
iquas ꝑsuasiones. cogitationib
iniquorũ.  Sed ñc intelligere de¬
bemus a diabolo iudam plenius
ẽe possessum: sicut contra in bono
illi qui iam acceꝑant sp̃m sc̃m.¬
q̃n eis post resurrectionẽ insuffla¬
uit dicens. accipite sp̃m sanctũ:
postea eũ cum desuꝑ missus eẽt
die pentecostes. utiq pleniꝰ acce¬
perunt. Post buccellam gͦ tunc
introiit in eum sathanas: & sicut
contextim ioħes ipse commemorat.
dicit ei iħc. Quod facis: fac citius.

Expanded text:
cum intinxisset panem, dedit Iudae Simonis Scarioth. et post buccellam tunc introiuit in illum satanas. Hic uidendum est, ne non solum Lucae, qui iam dixerat intrasse satanan in cor Iudae, quando pactus est tunc cum Iudaeis, ut eum accepta pecunia traderet, sed etiam sibi ipsi Iohannes repugnare uideatur, quia iam dixerat superius, antequam istam buccellam acciperet: et cena facta, cum di abolus inmisisset in cor, ut traderet eum ludas. quomodo enim intrat in cor, nisi inmittendo iniquas persuasiones cogitationibus iniquorum? sed nunc intellegere debemus a diabolo ludam plenius esse possessum, sicut contra in bono illi qui iam acceperant spiritum eis post resurrectionem insuflauit dicens: accipite spiritum sanctum, postea eum, cum desuper missus esset die pentecostes, utique plenius acceperunt. post buccellam ergo tunc introiit in eum satanas. et, sicut contextim Iohannes ipse commemorat: dicit ei Iesus: quod facis, fac citius.
Abbreviated transcription (Latin):
lis datum: sicut & marcus & lucas.
Sed cum tradidisset calicẽ: rursus
De traditore suo locutus ẽ. Quod
lucas ꝑsequitur dicens. Uerunta¬
men ecce manus tradentis me:
mecum ẽ in mensa. E t qͥdem filiꝰ
hominis scđm qd̃ diffinitum ẽ
uadit. Ueruntamen. ue illi ho¬
mini ꝑ quem tradetur. Hic iam
intelligendum ẽ illud consequi
qd̾ ioħes narrat. isti autẽ p̃termi¬
serunt. sicut ioħes quedam pre¬
termisit. que illi docerunt. Cũ gͦ
post traditum calicem dixisset
Dñs ꝯd̾ a luca positum ẽ. uerun
tamen ecce manus tradentis me
mecũ est in mensa. & cȩtera. con¬
iungitur illud scdm ioħ̾em. Erat
gͦ recuimbens unus ex discipulis
eiꝰ in sinu iħii. quẽ diligebat iħc.
Innuit gͦ symon petrus. huic. &¬

Expanded text:
lis datum, sicut et Marcus et Lucas. lis datum, sicut et Marcus et Lucas. Sed cum tradidisset calicem, rursus de traditore suo locutus est, quod Lucas persequitur dicens: Verumtamen ecce manus tradentis me, mecum est in mensa: et qhominis secundum quod definitum est uadit, uerum tamen uae illi homini, per quem tradetur! hic iam intellegendum est illud consequi, quod Iohannes narrat, isti autem praetermiserunt, sicut Iohannes quaedam praetermisit quae illi dixerunt. cum ergo post traditum calicem dixisset dominus quod a Luca positum est: uerum tamen ecce manus tradentis me mecum est in mensa, et cetera, coniungitur illud secundum Iohannem: erat ergo recumbens unus ex discipulis eius in sinu Iesu, quem diligebat Iesus: innuit
Abbreviated transcription (Latin):
det me. Aspiciebant gͦ sicut ide
ipse ioħes subnectit ad inuicẽ dis¬
cipłi. hesitantes de quo diceret.
Et contͥstati sicut matheus & mar¬
cus dicunt: ceꝑunt ei singillatim
dicere. Numqͥd ego. a At ipse res¬
pondens ait. sicut matheus seqͥtur.
Qui intingit mecũ manũ in parap¬
syde. hic me tradet. & sequitur id̾e
matheus: ista subnectens. Filius ho
minis qͥdem uadit: sicut scriptum
est de illo. Ue autẽ homin illi. ꝑ
quẽ filius hominis tradet᷑. Bonũ
erat ei: si natus ñ fuisset ho ille.
In his & marcus hoc etiã ordine
consonat. Deinde matheus subuin¬
git. Respondens autẽ uidas qui
tradidit eum dixit. Aunqͥd ego sũ
rabby.  Ait illi. T̃ u dixisti. E tiam
hic ñ expressum ẽutrũ ipse esset.
Potest enim adhuc intelligi. tanꝗͣ
ñ ego dixi. P otuit etiã hoc sic dici
a iuda &. a dño responderi: ut ñ
om̃s adu̾terent. Deinde sequit᷑
matheus. & inserit misteriũ cor¬
poris & sanguinis a dño discipu

Expanded text:
det me. Aspiciebant ergo, sicut idem det me. Aspiciebant ergo, sicut idem ipse Joannes subnectit, ad invicem discipuli haesitantes de quo diceret, et contcus dicunt, coeperunt ei singillatim dicere: Numquid ego sum? At ipse respondens ait, sicut Matthaeus sequitur, Qui intingit mecum manum in paropside, hic me tradet. Et sequitur idem Matthaeus ita subnectens: Filius quidem hominis vadit, sicut scriptum est de illo: vae autem homini illi, per quem filius hominis tradetur! bonum erat ei, si natus non fuisset homo ille. in his et Marcus hoc etiam ordine consonat. deinde Mattheus subiungit: respondens autem ludas, qui tradidit eum, dixit: numquid ego sum, rabbi? ait illi: tu dixisti. etiam hic non expressum est, utrum ipse esset. potest enim adhuc intellegi tamquam \'non ego dixi\', potuit etiam hoc sic dici a Iuda et a domino responderi, ut non omnes aduerterent. Deinde sequitur Mattheus et inserit mjsterium corporis et sanguinis a domino disci
Abbreviated transcription (Latin):
deditq discipłis suis. & ait. Accipi¬
te & comedite: hoc ẽ corpus meum.
Hec & marcus lucasq commnemorant.
quod enim lucas bis de calice cõme:¬
morauit. pͥus anteqͣm panẽ daret.
deinde postea qͣm panem dedit.
illud qͦd suꝑiꝰ dix̃ preoccupauit ut
solet: illud uero quod ordine suo
posuit. ñ commemorauerat suꝑiꝰ.
Utrumq autẽ comunetũ hanc sen¬
tentiam fecit: quȩ & illorũ ẽ. Ioħes
autẽ de corpore & sanguine dm̃i
hoc loco nichil dixit: s plane alibi
multo uberius hinc dñm locutũ
eẽ testatur. Nunc uͦ cum dñm a
cena surrexisse. & pedes discipuloꝵ
lauisse commemorasset: reddita &̃
ratione cur eis hoc fecerit: in qua
Dñs adhuc clause significauerat
ꝑ testimoniũ scripturȩ. ab eo se tia¬
pi qui manducaret eiuis panem:
uenit ad hunc locũ. quẽ tres ceteri
pariter insinuant. Cum hȩc dixis¬
set inquit iħc. turbatus ẽ sp̃i &
protestatus ẽ & dixit. Amen am̃¬
dico uobis: quia unis ex uobis tra¬

Expanded text:
deditque discipulis suis, et ait: Accipite, et comedite; hoc est corpus meum . Haec et Marcus Lucasque commemorant . Quod enim Lucas de calice bis commemoravit, prius antequam panem daret, deinde posteaquam panem dedit; illud quod superius dixit, praeoccupavit ut solet; illud vero quod ordine suo posuit, non commemoraverat superius: utrumque autem conjunctum hanc sententiam facit, quae et illorum est. Joannes annes de corpore et sanguine Domini hoc loco nihil dixit, sed plane alibi multo uberius . Hinc Dominum locutum esse testatur. Nunc vero cum Dominum a coena surrexisse et pedes discipulorum lavisse commemorasset, reddita etiam ratione cur hoc eis fecerit, in qua coena Dominus adhuc clause significaverat per testimonium Scripturae ab eo se tradi qui manducaret ejus panem, venit ad hunc locum quem tres caeteri pariter insinuabant. Cum haec dixisset, inquit, Jesus turbatus est spiritu et protestatus est, et dixit: Amen dico vobis, quia unus ex vobis tra
Abbreviated transcription (Latin):
mei discipłi estis: si dilectionem
habueritis ad inuicem. Dicit ei
symon petrus. Dñe quo uadis. as¬
sempe hic manifestum ẽ ex illis
uerbis motum ẽẽ petrũ ut dic̾et.
dñe qͦ uadis: quia dicentẽ audie¬
rat. quo ego uado ñ potestis ue¬
nire. Respondit iħc eidem petro.
Quo ego uado ñ potes me modo
sequi: sequeris autẽ postea. Tunc
ille. Nuare ñ possum inqͥt sequi
te modo. d Animã meã pro te po¬
nam. Huic p̃sumptioni respon¬
dit dñs. futuram eius negationẽ.
Lucas autem cũ cõmemorasser dix¬
isse dñm. symon ecce sathanas ex¬
petiuit uos ut cribraret sicut tri

Expanded text:
ei discipuli estis, si dilectionem habueritis ad inuicem. dicit ei Simon Petrus: domine, quo uadis? nempe hic manifestum est ex illis uerbis motum esse Petrum, ut diceret: domine, quo uadis? quia dicentem audierat: quo ego uado, non potestis uenire. respondit Iesus eidem Petro: quo ego uado, non potes me modo sequi; sequeris autem postea. tunc ille: quare non possum, inquit, sequi te modo? animam meam pro te ponam. huic praesumtioni respondit dominus futuram eius negationem. Lucas autem cum commemorasset dixisse dominum: Simon, ecce satanas expetiuit uos, ut cribrare
Abbreviated transcription (Latin):
intelligebant dm̃ ꝓꝓter qd̾ erat
dñs ipsius dauid. Ideo tanquam
de illis errantib. dñs ad istos ser¬
monẽ faciens. qͦs uolebat ab illo¬
rum errore liberari. scđm hos du¬
os euglłistas cõmemoratur. ut
quõd illis dictum ẽ qͦmͦ dicitis si¬
cut matheus narrat. sic accipiat᷑
ñ tanqͣm ad illos. s tanquam de
illis ad eos potius dictum sit. quos
uolebat instruere.

Expanded text:
intellegebant deum, propter quod erat intellegebant deum, propter quod erat dominus ipsius Dauid. ideo tamquam de illis errantibus dominus ad istos sermonem faciens quos uolebat ab illorum errore liberari secundum hos duos euangelistas commemoratur, ut quod illis dictum est: quomodo dicitis, sicut Mattheus narrat, sic accipiatur, non tamquam ad illos, sed tamquam de illis ad eos potius dictum sit, quos uolebat instruere.
Abbreviated transcription (Latin):
bum: neq ausus fuit quisqͣm ex il¬
ẜ la die eum amplius interrogare.
Hoc consequenter & eodem ordine.
marcus quoq commemorat. Lucaᷤᷤ
etiam tantummodo de illo tacet:
qui int̾rogauit dñm qd̾ ẽẽt man¬
datum pͥmum in lege. Hoc autẽ
p̃termisso. eundem etiã ipse ordi¬
nem seruat: & hoc de xꝑo. quomͦ
sit filius dauid quesisse a iudeis
dñm pariter narrat. Nec int̾est
tur de xp̃o cuiꝰ eẽt filius. illi res-¬
ponderunt dauid. tũ demũ intu¬
lit. qͦmͦ dauid eũ diceret dñm: se¬
cundum illos autẽ duos marcum
& lucam. nec int̾rogati ẽẽ nec res¬
pondisse inueniuntur. Intellig̾e
enim debemus. post eoꝵ respon¬
sionem. sententiam ipsius dñi a
duob eugłistis insinuatã. quomͦ
ab illo dicta sit. his audientibus
quos uolebat suo magisterio uti¬
liter informare. & ab scribarũ alie¬
nare doctrina: qui de xp̃o illud so¬
lum sapiebant. qͦd scd̾m carnẽ fa¬
ctus erat ex semine dauid. ñ eñ aũ

Expanded text:
bum, neque ausus fuit quisquam ex illa die eum amplius interrogare. hoc consequenter et eodem ordine Marcus quoque commemorat. Lucas etiam tantum modo de illo tacet qui interrogauit dominum, quod esset mandatum primum in lege; hoc autem praetermisso eundem etiam ipse ordinem seruat, et hoc de Christo, quomodo sit filius Dauid, quaesisse a Iudaeis dominum pariter narrat. nec interest tur de Christo, cuius esset filius, illi responderunt: Dauid, tum demum intulit, quomodo eum Dauid diceret dominum; secundum illos autem duos, Marcum et Lucam, nec interrogati esse nec respondisse inueniuntur. intellegere enim debemus post eorum responsionem sententiam ipsius domini a duobus euangelistis insinuatam, quomodo ab illo dicta sit, his audientibus quos uolebat suo magisterio utiliter informare et ab scribarum alienare doctrina, qui de Christo illud solum sapiebant, quod secundum carnem factus erat ex semine Dauid, non eum autem
Abbreviated transcription (Latin):
ceret. qd̾ magnũ ẽẽ in lege ipse res¬
ponderat: secutus eugłista ait. Ille
autẽ uolens se iustificare: dixit.
Et quis ẽ mͥ proximus. a T unc dñs
narrauit de illo. qͥ descendebat ab
iherłm in iericho: & incidit in la¬
trones. Unde quia & temptans p̃¬
dictus ẽ. & duo precepta ipse res¬
pondit. & post ammonitionẽ dñi
dicentis hoc fac & uiues. ñ bonus
commendat᷑ cũ dicitur de eo. ille
autẽ uolens se iustificare. iste autẽ
quẽ pari ordine matheus mareꝰq:
cominemorant. tã bene cõmenda.¬
tus ẽ. ut ei diceret dñs. ñ longe
es a regno di: probabilius credit᷑
hunc aliũ ẽẽ non illum. lxxiii.¬
equitur matheus. Congrega¬
tis autẽ phariseis: int̾rogauit
eos iħe dicens. Quid uobis uidet᷑
De xp̃o̾ cuiꝰ filius ẽ. a dicunt ei. Da

Expanded text:
ceret quod magnum esse in lege ipse resceret quod magnum esse in lege ipse responderat, secutus euangelista ait: ille autem uolens se iustificare dixit: et quis est mihi proximus? tunc dominus nan-auit de illo qui descendebat ab Hierusalem in Hierichum et incidit in latrones. unde quia et temtans praedictus est et duo praecepta ipse respondit et post admonitionem domini dicentis: hoc fac, et uiues, non bonus commendatur, cum dicitur de eo: ille autem uolens se iustificare, iste autem quem pari ordine Mattheus Marcusque commemorant tam bene commendatus est, ut ei diceret dominus: non longe es a regno dei, probabilius creditur hunc alium esse, non illum. Sequitur Mattheus: congregatis autem Pharisaeis interrogauit eos Iesus dicens: quid uobis uidetur de Christo? cuius filius est? d
Abbreviated transcription (Latin):
dicit temptantẽ fuisse illũ a quo
dñs interrogatus ẽ. lucas aũ hoc
tacet: & in fine utiq concludit. qd̾
ei dñs sapienter respondenti dix¬
erit. ñ es longe a regno di. fieri e¬
nim potest ut qͣmius tẽꝑtans ac¬
cesserit: dñi tam̃ responsione cor¬
rectus sit. aut certe ipsam tempta¬
tionẽ ñ accipiamus malam. tanꝗͣ
deciꝑe uolentis inimicũ: s cautam
plius ignotum. Deq enĩ frustra
scriptum ẽ. qui facile credit. leuis
corde minorabitur. Lucas autẽ ñ
hoc ordine:s longe alibi tale ali¬
qͥd interponit. Utrum aũ hoc re¬
cordetur. an alius ille sit. cũ quo
similiter de duob istis preceptis
dñs egerit. ꝑrorsus incertũ est.
hinc autem etiã recte uidet᷑ alius
eẽ. ñ solum propter ordinis mubtã
differentiam. s quia etiã ipse di¬
citur respondisse dño int̾roganti.
& in sua responsione commemoras¬
se duo ista precepta: & cũ ei dixis¬
set dñs hoc fac & uiues: ut illud fa¬

Expanded text:
quo dominus interrogatus est, Marcus autem hoc tacet et in fine ita concludit, quod ei dominus sapienter respondenti dixerit: non longe es a regno dei. fieri enim potest, ut, quamuis temtans accesserit, domini tamen responsione correctus sit. aut certe ipsam temtationem non accipiamus malam tamquam decipere uolentis inimicum, sed cautam lentis ignotum. neque enim frustra scriptum est: qui facile credit leuis corde minorabitur. Lucas autem non hoc ordine, sed longe alibi tale aliquid interponit. utrum autem hoc recordetur, an alius ille sit, cum quo similiter de duobus istis praeceptis dominus egerit, prorsus incertum est. hinc autem etiam recte uidetur alius esse, non solum propter ordinis multam differentiam, sed quia etiam ipse dicitur respondisse domino interroganti et in sua responsione commemorasse duo ista praecepta; et cum ei dixisset dominus: hoc fac, et uiues, ut illud fa
Abbreviated transcription (Latin):
iudetur. licet censum dari cesari
an non. se cetera usq ad illud uͥ
ait: & audientes turbe mirabant᷑
in doctrina eius. Hȩc duo dñi res¬
ponsa. unum de nummo ꝓpter
tributũ reddendum cesari. alt̾m
de resurrectione. propter illam
mulierem quȩ septem sibumet
succedentib fratͥb nupserat. mar¬
cus & lucas similiter narrant᷑ nͨ in
ordine aliquid discrepant. Post
parabolam quippe illam de con¬
ductorib uineȩ. & de uideis in
quos dicta ẽ insidias preparanti¬
bus. quȩ om̃s tres cõmemorauert.
p̃termittunt hi duo marcuf et
lucas. parabolam de murtatis ad
nuptias. quã solus matheus in¬
terposuit: & cũ illo iam secunt᷑
narrantes duo hȩc. de tͥbuto cesa¬
ris. & de muliere septẽ singillatĩ
dicit. Pharisei autẽ audien¬
tes. ꝗd̾ silentium imposuisset sa¬
duceis: conuenerunt in unum.
Et int̾rogauit eũ unus ex eis legis
doctor temptans eũ. Magister. qd̃
ẽ mandatum magnũ in lege. a

Expanded text:
licet censum dari Caesari an non? et cetera usque ad illud ubi ait: et audientes turbae mirabantur in doctrina eius. haec duo domini responsa, unum de nummo propter tributum reddendum Caesari, alterum de resurrectione propter illam mulierem, quae septem sibimet succedentibus fratribus nupserat, Marcus et Lucas similiter narrant nec in ordine aliquid discrepant. post parabolam quippe illam de conductoribus uineae et de Iudaeis, in quos dicta est, insidias praeparantibus, quae omnes tres commemorauerunt, praetermittunt hi duo Marcus et Lucas parabolam de inuitatis ad nuptias, quam solus Mattheus interposuit, et cum illo iam sequuntur narrantes haec duo, de tributo Caesaris et de muliere septem singillatim dicit: Pharisaei autem audientes, quod silentium inposuisset Sadducaeis, conuenerunt in unum, et interrogauit eum unus ex eis legis doctor temtans eum: magister, quod est mandatum magnum in lege? a
Abbreviated transcription (Latin):
apientia łi. hominẽ ad eremplũ qͦ
recte uiieremꝰ suscepit. ꝑtinet aũ
ad uitam rectã: ea que ñ st̾ metuenda ñ
metuere. Mors antẽ metuenda ñ ẽ. Opor¬
tuit gͦ so ipsũ: illiꝰ hominis. quẽ sapien¬
tia cłi suscepit. morte monstrari. dunt
autẽ homines. qͥ qͣmuis mortẽ ipsã ñ u¬
meat: genꝰtam̃ aliqł ipsius mortis hor¬
rescunt. Nichilominꝰ autẽ ut ipsa morᷤᷤ
metuenda ñ est: ita nullũ genꝰ mortis.
bono & recte uiuenti homini metuen¬
dñ ẽ. Nichilominꝰ gͥ. hoc quoꝙ illiꝰ ho¬
minis crucr ostendendũ fuit. Nicħ enĩ
erat int̾ om̃ia genera mortis: illo genere

Expanded text:
apientia Dei hominem ad exemplum, quo recte viveremus, suscepit. Pertinet autem ad vitam rectam, ea quae non sunt metuenda non metuere. Mors autem metuenda non est. Oportuit ergo idipsum illius hominis quem Dei Sapientia suscepit, morte monstrari. Sunt autem homines qui quamvis mortem ipsam non timeant, genus tamen aliquod ipsius mortis horrescunt. Nihilominus autem, ut ipsa mors metuenda non est, ita nullum genus mortis bene et recte viventi homini metuendum est. Nihilominus igitur hoc quoque illius hominis cruce ostendendum fuit. Nihil enim erat inter omnia
Abbreviated transcription (Latin):
multũ ministeriũ. qͥa ñc talib oꝑi¬
bus exercetur eccłia. Quod autẽ que¬
ritur. qd se soror eius ñ aduuiet. ocra¬
sio datur sententie dñi: qua ostendit
istam eccłiam sollicitã ẽẽ & turbari
erga plurima. cum sit unũ necessari¬
um: ad qd̾ ꝑ ministerii huiꝰ merita
ꝑuenitur. Mariã uͦ dicit optimam
partem elegisse quȩ ñ auferetur ab
ea. & ideo intelligitur optima. quia
& ꝑ hanc ad illam tenditur. Et ñ
stratur transierit.
XXI.

Expanded text:
multum ministerium, quia nunc talibus omultum ministerium, quia nunc talibus obus exercetur Ecclesia. Quod autem queritur quod se soror ejus non adjuvet, occasio datur sententiae Domini, qua ostendit istam Ecclesiam sollicitam esse et turbari circa plurima, cum sit unum necessarium, ad quod per ministerii hujus merita pervenitur. Mariam vero dicit optimam partem elegisse, quae non auferetur ab ea: et ideo intelligitur optima, quia et per hanc ad illam tenditur, et nonstratur, transierit. XXI.
Abbreviated transcription (Latin):
Altera dies ẽ: post resurrectionem
dñi. Duo denarũ sunt. uł duo pre¬
cepta caritatis. quã ꝑ spm̃ sanctũ
acceꝑunt apłiad eugłizandum
cet̾is: uł promissio uitȩ p̃sentis ce
futurȩ. Sod̾m eñĩ duas ꝓmissioẽs:
dictum ẽ. Accipiet in hoc scło sep¬
ties tantũ: in futuro scło uitã et̾nã
consequetur. Stabulariꝰ gͦ ẽ apłs.
ẽ qd̾ ait de uirginib aũt p̃ceptũ
dm̃i ñ habeo consilium autẽ do.
aut quod etiam manib sius oꝑtitꝰ
ẽ. ne infirmoꝵ aliquẽ in nouitate
euangłii grauaret: cum ei liceret
pasciex ȩuangelio. x¬
uod martha excepit illũ in do¬
mũ suam: significat eccłiam
que nc̃ est excipientẽ dñm in corsu¬
um. Maria soror eiꝰ quȩ sedebat
ad pedes dñi & audiebat uerbũ eiꝰ.
significat eande eccłiam. s in fut᷑o
scło. ubi cessans ab oꝑe ministerio¬
q indigentie sola sapientia ꝑfru¬
itur. Alartha gͦ occupata ẽ cura

Expanded text:
altera dies est post resurrectionem altera dies est post resurrectionem domini. duo denarii sunt uel duo praecepta caritatis, quam per spiritum sanctum acceperunt apostoli ad euangelizandum ceteris, uel promissio uitae praesentis et futurae. secundum enim duas promissiones dictum est: accipiet in hoc saeculo septies tantum, in futuro saeculo uitam aeternam consequetur. stabularius ergo est apest, quod ait: de uirginibus autem praeceptum domini non habeo, consilium autem do; aut quod etiam manibus suis operatus est, ne infirmorum aliquem in nouitate euangelii grauaret, cum ei liceret pasci ex euangelio. uod Martha excepit illum in domum suam, significat ecclesiam, quae nunc est, excipientem dominum in cor suum. Maria soror eius, quae sedebat ad pedes domini et audiebat uerbum eius, significat eandem ecclesiam, sed in futuro saeculo, ubi cessans ab opere ministerioque indigentiae sola sapientia perfruetur. Martha ergo occupata est
Abbreviated transcription (Latin):
diabolus & angłi eiꝰ qui eũ spoli¬
auerunt immortalitate. & plagis
impositis peccata suadendo. reli¬
querunt semiuiuũ: quia ex parte
qua potest intelligere & cognosc̾e
dm̃ uiuus ẽ homo: ex parte qua
peccatis contabescit & premitur.
mortuus ẽ: & ideo seminiuus dicit᷑.
Sacerdos autẽ & leuita qͥ eo uiso pre¬
terierunt. sacerdotiũ & ministeriũ
ueteris testam̃ti significat: qd̃ ñ
poterat prodesse ad salutẽ. Sama¬
ritanus eustos int̾pretat᷑: & ido
ipse dñs significatur hoc nomine.
Alligatio uulnerũ ẽ cohibitio pec¬
catoꝵ. Oleum. consolatio speibo¬
nȩ: ꝓpter indulgentiam datã. ãd
reconciliationẽ pacis. Uinũ: exor¬
tatio ad oꝑandum feruentissimo
spu. Ium̃tum eiꝰ ẽ caro: in qua ad
nos uenire dignatus ẽ. Imꝑoni
ium̃to est: in ipsam incarnationẽ
xp̃i credere. Stabulum ẽ ȩccłia uͥ
reficiuntur uiatores. de ꝑegͥnatio¬
ne in et̾nam patriã redeuntes.

Expanded text:
diabolus et angeli ejus: qui eum spolidiabolus et angeli ejus: qui eum spoliaverunt immortalitate: et plagis impositis, peccata suadendo: reliquerunt semivivum: quia ex parte qua potest intelligere et cognoscere Deum, vivus est homo; ex parte qua pecmortuus est; et ideo semiuiuus dicitur. sacerdos autem et leuita, qui eo uiso praeterierunt, sacerdotium et ministerium ueteris testamenti significat, quod non poterat prodesse ad salutem. Samaritanus custos interpretatur, et ideo ipse dominus significatur hoc nomine. alligatio uulnerum est cohibitio peccatorum. oleum consolatio spei bonae propter indulgentiam datam ad reconciliationem pacis. uinum exhortatio ad operandum feruentissimo spiritu. iumentum eius est caro, in qua ad nos uenire dignatus est; imponi iumento est in ipsam incarnationem Christi credere. stabulum est ecclesia, ubi reficiuntur uiatores de peregrinatione in aeternam patriam redeuntes.
Abbreviated transcription (Latin):
partẽ aliquã quȩ ad cibos ꝑtinet.
dicit ñ oportere hominib ddbuc
uet̾ĩ consuetudini deditis imꝑtiri:
qͥa & illinc quasi conscissio uidetur
fieri: & ipsi uetustati ñ comienit.
Dicit etiam similes eos ẽẽ uet̾ib utb̾.
quos uino nouoid ẽ sp̃italibus
preceptis faciliꝰ dirumpi. qͣm id pos¬
se continere dicit. Erunt autẽ iam
utres noui: cum post ascensũ dñi.
desiderio consolationis eiꝰ orando &
sꝑando innouantur. Tunc enĩ ac¬
ceꝑunt sp̃m sc̃m̃. Quo impleti cũ
omniũ qui de diu̾sis gentib ade¬
rant linguis loquerent᷑: dicti sunt
musto pleni. Nouum enĩ uinũ:
iam nouis utribus uenerat. xix¬
omo quida descendebat ab
iherłm in iericho. Ipse adam
intelligitur. in genere humano.
herłm ciuitas pacis illa celestis. a
cuiꝰ beatitudine lapsus ẽ. Iericho
luna interp̃tatur. & significat mor¬
talitatẽ nr̃am: ꝓpter quod nascit᷑.
crescit. senescit. & occidit. Latrones.

Expanded text:
partem aliquam, quae ad cibos pertinet, partem aliquam, quae ad cibos pertinet, dicit non oportere hominibus adhuc ueteri consuetudini deditis impertiri, quia et illinc quasi conscissio uidetur fieri et ipsi uetustati non conuenit. dicit etiam similes eos esse ueteribus utribus, quos uino nouo, id est spiritalibus praeceptis, facilius dirrumpi quam id posse continere dicit. erunt autem iam utres noui, cum post ascensum domini desiderio consolationis eius orando et sperando innouantur. tunc enim acceperunt spiritum sanctum, quo impleti, cum omnium qui de diuersis gentibus aderant linguis loquerentur, dicti sunt musto pleni. nouum enim uinum iam nonis utribus uenerat.omo quidam descendebat ab Jerusalem in Jericho: ipse Adam intelligitur in genere humano. Jerusalem, civitas pacis illa coelestis, a cujus beatitudine lapsus est. Jericho, Luna interpretatur, et significat mortalitatem nostram, propter quod nascitur, crescit, senescit, et occidit. Latrones,
Abbreviated transcription (Latin):
na ẽ. Cũ ergo dñs int̾rogatus ẽẽt
cur discipłi eius ñ ieumarent: de
utroq ieiuunio respondit. Namoꝵ
ad illud qd̃ in tribulatione ienia¬
ri solet: ꝑtinet qd̾ ait sponsi filios
tc̃ ieumaturos cum ab eis ablatus
fuerit sponsus. ẽ unc enĩ desolabũ¬
tur & in merore ac luctu erunt: do
latoria retribuantur. Quo dono
ꝑcepto. etiã ieumii alt̾m genꝰ. qd
fiat ꝑ leticiã iam renouati in uita
sp̃alem. conuenientissime celebra¬
bunt. Quod anteqͣ accipiant dicit
eos tanqͣm uet̾a uestim̃ta qͥb in¬
conuenienter nouus paimꝰ assuit᷑.
id ẽ aliqua particula doctrine quȩ
ad noue uitȩ temꝑantiã ꝑtinet.
Quia si hoc fiat: & ipsa doctrina qͦ¬
dammꝰ scinditur. Cuiꝰ particula
que ad ieiuniũ ciboꝵ ualet. mopor¬
tune traditur: cũ illa doceat gen̾ale
ieiuniũ. ñ ã concupiscentia ciborũ
tm̃ s ab om̃i leticia temporaliũ dele¬
ctationũ. Cuius quasi pannũ id ẽ

Expanded text:
na est. cum ergo dominus interrogatus esset, na est. cum ergo dominus interrogatus esset, cur discipuli eius non ieiunarent, de utroque ieiunio respondit. namque ad illud quod in tribulatione ieiunari solet pertinet quod ait sponsi filios tunc ieiunaturos, cum ab eis ablatus fuerit sponsus. tunc enim desolabuntur et in maerore ac luctu erunt, donlatoria retribuantur. quo dono percepto etiam ieiunii alterum genus, quod fiat per laetitiam, iam renouati in uitam spiritalem conuenientissime celebrabunt. quod antequam accipiant, dicit eos tamquam uetera uestimenta, quibus inconuenienter nouus pannus assuitur, id est aliqua particula doctrinae, quae ad nonae uitae temperantiam pertinet; quia, si hoc fiat, et ipsa doctrina quodam modo scinditur, cuius particula., quae ad ieiunium ciborum ualet, inopportune traditur, cum illa doceat generale ieiunium, non a concupiscentia ciborum tantum, sed ab omni laetitia temporalium delectationum. cuius quasi pannum, id est
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. ipse tenebrȩ quantȩ. as
Lum̃ dixit. bonam intentionẽ m̃tis:
qua oꝑamur. T enebras aũ ipsa
oꝑa appellat:. siue quia ignoratur
abaliis quo animo illa faciamꝰ. siue
quia eoꝵ exitum etrã ipsi nescimus:
id ẽ qͦmͦ exeant atq proueniant es.
quib nos ea bono animo impendi¬
mus. Plerũq enĩ beneficĩs nr̃is ma¬
le utendo corrũpuntur: qͥb nos ea
miscłiter beniuola intentione p̃sta
qd̾ deforis ẽ calicis & catini mũ¬
datis. Hinc & deinceps qd̾ dicit in
phariseos & legis doctores: Hoc est
quod suꝑiꝰ dixit. Obfirmarat faciẽ
in iherłmut eis aꝑte uera diceret
uitia & peccata eorum. xuii
di. propt̾ particionẽ donoꝵ. que in
eo dantur uniciuq propͥa siue
hominũ siue angłoꝵ. In nullis enĩ
m̃bris nr̃is magis apparet particio:
quam in digitie
ingaudio. In tribulatione ad pro¬
piciandum d̾m pro peccatis: ingau¬
dio uͦ. cum tanto minus delectant
carnalia. qnto sp̃alium maior sagi¬

Expanded text:
sunt, ipsae tenebrae quantae ? Lumen dicit bonam intentionem mentis, qua operamur: tenebras autem ipsa opera appellat, sive quia ignoratur ab aliis quo animo illa faciamus, sive quia eorum exitum etiam ipsi nescimus, id est, quomodo exeant atque proveniant eis quibus nos ea bono animo impendimus. Plerumque enim beneficiis nostris male utendo corrumpuntur, quibus nos ea misericorditer benevola intentione praod deforis est calicis et catini mundatis. Hinc et deinceps quod dicit in Pharisaeos et Legis doctores, hoc est quod superius dixit, Obfirmaverat faciem in Jerusalem , ut eis aperte vera diceret vitia et peccata eorum. XVII.Dei, propter partitionem donorum quae in eo dantur, unicuique propria, sive hominum, sive Angelorum. In nullis enim membris nostris magis apparet partitio, quam in digitis.in gaudio: in tribulatione, ad propitiandum Deum pro peccatis; in gaudio vero, cum tanto minus decarnalia, quanto spiritalium maior sagi
Abbreviated transcription (Latin):
monemur: ut intelligamꝰ nullum
peccatũ excipi: qd̾ penitenti & ue.¬
niam dep̃canti ꝑ eccłiam cuiꝰ ꝑso¬
teram aridam. int̾rogabo uos si
licet sabbato benefacere an male.
aninã saluã facere an ꝑdere. que¬
ritur cum corpꝰ curauerit. quare
sic interrogauerit. animã saluam
facere an ꝑdere: uł quod illa mira¬
cula ꝓpter fidem faciebat ubi salꝰ
ẽ animȩ: uł qd̃ ipsa sanatio manꝰ
dextere salutẽ animȩ significabat:
quȩ a bonis oꝑib cessans. arida
quod̾am dexterã habere uidebat᷑.
Uel animã pro homine posuit: sĩc
dicisolet. tot animȩ ibi fuerunt.

Expanded text:
monemur , ut intelligamus nullum monemur , ut intelligamus nullum peccatum excipi, quod poenitenti et veniam deprecanti per Ecclesiam, cujus persoteram aridam, Interrogabo vos si licet sabbato bene facere, an male; animam salvam facere, an perdere. Quaeritur, cum corpus curaverit, quare sic interrogaverit, animam salvam facere, an perdere. Vel quod illa miracula propter fidem faciebat, ubi salus est animae: vel quod ipsa sanatio manus dexterae, salutem animae significabat, quae a bonis operibus cessans, aridam quodammodo dexteram habere videbatur: vel animam pro homine posuit, sicut dici solet. Tot animae ibi fuerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
hominis facta significetur illa tͣns¬
gressio. Ternario enĩ numero. in¬
corporea pars hominis significat᷑.
Unde ẽ quod ex toto corde. & ex tota
anima. & ex tota m̃te diligere iube¬
mur dm. Quat̃nario uͦ corpꝰ. Mul¬
tis enĩ modis quadriꝑtita inueni¬
turnatura corporis. Ex bis eͦ con¬
iunctis ħo constans: ñ absurde sep¬
tenario numero significatur. Motꝰ
enĩ in numeris ñ expͥmitur. cũ dici¬
mus unũ duo. tria. quattior. & ce¬
tera: s cũ dicimꝰ semel. bis. der qͣter.
Nuapropt̾ ut dixi ñ septem & un¬
decim. s septies undecim. signifi¬
catur transgressio: quȩ motu facta
ẽ hominis peccantis: hoc ẽ ꝑfecti¬
onis suȩ stabilitatẽ tͣnsgredientiᷤ cu¬
piditate ampliꝰ aliquid habendi:
ut tantopost ꝑ propħam ammȩ
diceret᷑. Sꝑabas si a me discessisses.
inicio suꝑbiȩ om̃ia peccata silues¬
cunt. Que tam̃ ut dimittant᷑. sep¬
tuagies septies ignoscendũ ẽẽ am¬

Expanded text:
hominis facta significetur illa thominis facta significetur illa tgressio. Ternario enim numero incorporea pars hominis significatur. Unde est quod ex toto corde, ex tota anima, ex tota mente diligere jubemur Deum . Quaternario vero corpus; multis enim modis quadripartita invenitur natura corporis. Ex his ergo conjunctis homo constans, non absurde septenario numero significatur. Motus autem in numeris non exprimitur, cum dicimus unum, duo, tria, quatuor, etc.; sed cum dicimus, Semel, bis, ter, quater: quapropter, ut dixi, non septem et undecim, sed septies undecim, significatur transgressio, quae motu facta est hominis peccantis, hoc est perfectionis suae stabilitatem transgredientis cupiditate amplius aliquid habendi; ut tanto post per prophetam animae diceretur, Sperabas, si a me discessisses, vitio superbiae omnia peccata silvescunt: quae tamen dimittuntur, cum septuagies septies ignoscendum esse ad
Abbreviated transcription (Latin):
dñi. ipsi dño peccata dimissa sunt:
s iꝑsa ibi remissio peccatoꝵ om̃iũ.
quȩ miscdia eiꝰ & potestate donara
ẽ hominib ꝑ illum baptismum
dñi & ꝑ illum numerũ gen̾ationũ
consecrata atq signata est. Nec te¬
mere dñs & frustra septuagesima
& septima gen̾atione uenit. aboli¬
turus omĩa peccata. nͥ qͥa illo nu¬
mero asiquid latet: qd̾ ad signifi¬
ꝓcationẽ ptineat omniũ peccatorũ.
Hoc autẽ in undenario & septena¬
rio considerandu est. Qui nuimeri
ꝑ se multiplicati: ad tantũ ꝑueni¬
unt. Nam undecies septeni. uel
septies undeni: seꝑtuaginta et
septẽ fiunt. Undecim autẽ tͣusg̃s¬
sionem denariĩ significant: inde¬
nario uͦ ꝑfectio beatitudinis sig¬
nificatur. Unde ẽ etiam illud. qd
festum est. qd̾ transgressio clenarii
peccatũ sig̃cat ꝑ suꝑbiã pł aliqͥd
habere cupientis. & integͥtatẽ ꝑfe¬
ctionemq amittentis. Hoc autem
septies ꝓpt̾ea ducitur: ut motu

Expanded text:
Domini ipsi Domino peccata dimissa sunt, Domini ipsi Domino peccata dimissa sunt, sed ipsa ibi remissio peccatorum omnium, quae misericordia ejus et potestate donata est hominibus, per illum baptismum Domini et per illum numerum generationum consecrata atque signata est. Nec temere Dominus et frustra septuagesima et septima generatione venit aboliturus omnia peccata, nisi quia in illo numero aliquid latet, quod ad significationem pertineat omnium peccatorum. Hoc autem in undenario et septenario considerandum est: qui numeri per se multiplicati, ad tantum perveniunt; nam undecies septem vel septies undecim, septuaginta et septem fiunt. Undecim autem transgressionem denarii significant: ac si in denario perfectio beatitudinis significatur, unde est etiam illud, quod festum est quod transgressio denarii peccatum significat per superbiam plus aliquid habere cupientis, et integritatem perfectionemque amittentis. Hoc autem septies propterea ducitur, ut motu
Abbreviated transcription (Latin):
mentionẽ dñs fecit: cũ eũ petrus
de dimittendis peccatis frĩs int̾ro¬
Qgasset. Ait enĩ ñ solum septies. s
septuagies septies eẽ dimittendu¬
Unde recte credit᷑ cõmemoratione huꝰ
numeri omia peccata iussisse dimit¬
ti.: qͣndoquidem ipse ꝑ quẽ pecc̃ã
om̃ia dimissa sunt. septuagesima
ce septima gen̾atione. scđm quod
eugłiste memorat testimoniũ. ad
homines humaniter uenire digna¬
tus ẽ. Conuenientissime aũ cũ sit
etiã alia series gen̾ationum. quam
matheus explicat: hanc ille tenu¬
it qui baptizato dño. gen̾ationes
ipsas ꝑseptuaginta & septẽ ꝑso¬
nas sursum uersus enumerat.
Nam & reditus et tanꝙͣ ascensus ad
dm̃. cui post peccatoꝵ. abolitionẽ
reconciliamur expressus ẽ.: cũ sursũ
uersus ꝑ illas gen̾ationes ascendit᷑.
Et utiq ꝑ baptismũ fit om̃iũ remis¬
sio peccatoꝵ: quȩ illo numero sig¬
nificatur. Non enĩ in baptismo

Expanded text:
mentionem Dominus fecit, cum eum Petrus mentionem Dominus fecit, cum eum Petrus de dimittendis peccatis fratris interrogasset. Ait enim, non solum septies, sed septuagies septies esse dimittendUnde recte creditur commemoratione hujus numeri omnia peccata jussisse dimitti; quandoquidem ipse per quem peccata omnia dimissa sunt, septuagesima et septima generatione, secundum evangelistae memorati testimonium, ad homines humaniter venire dignatus est. Convenientissime autem, cum sit etiam alia series generationum quam Matthaeus explicat , hanc ille tenuit, qui baptizato Domino generationes ipsas per septuaginta et septem personas sursum versus enumerat. Nam et reditus est et tanquam ascensus ad Deum, cui post peccatorum abolitionem reconciliamur, expressus, cum sursum versus per illas generationes ascenditur. Et utique per Baptismum fit omnium remissio peccatorum, quae illo numero significatur. Non enim in baptismo
Abbreviated transcription (Latin):
culum in filii loco iosepħ ñ absurde
constitueretur: ut inde iam usq
ad dauid ñ eunde quẽ matheus
generationũ ordinẽ texeret. In qͥb
causis illa uidet᷑ infirma. quã scdo
loco posuimꝰ: quia cũ qͥsq apud
iudeos defuncto fr̃ẽ uł ꝓpinquo ꝓ¬
lem de uxore eiꝰ exsuscitat: illud qd̾
nascitur. nom̃ defuncti solet acciꝑe.
Ergo aut adoptio soluit istã questio¬
nem. aut origo maioꝵ: aut alia aliqͣ
causa quȩ nobis in p̃sentia ñ occur¬
rit. Quaꝓpt̾ tanta ẽ eoꝵ dem̃tia.
qͥ facile dilabunt᷑ ad eugłistarum
aliquẽ de mencdacio criminandu:
qͣm causas querunt. cur diũsa pa¬
trũ nomina singłi cõmemorauerunt:
ut temere dicatur duas solas esse
causas qͥb id recte fieri potuerit:
cũ tam̃ ad soluendã questionẽ. uel
unam inuenire sufficiat.Ui.
septẽ ꝑsone. scđm gen̾ationes
quas lucas secutus ẽ inueniuntur:
queri potest. Nam &e huiꝰ numeri

Expanded text:
culum, in filii loco Joseph non absurde culum, in filii loco Joseph non absurde constitueretur, ut inde jam usque ad David non eumdem quem Matthaeus generationum ordinem texeret. In quibus causis illa videtur infirma, quam secundo loco posuimus: quia cum quisque apud Judaeos defuncto fratre vel propinquo prolem de uxore ejus exsuscitat, illud quod nascitur nomen defuncti solet accipere. Ergo aut adoptio solvit istam quaestionem, aut origo majorum, aut aliqua alia causa, quae nobis in praesentia non occurrit. Quapropter tanta est eorum dementia, qui facilius dilabuntur ad Evangelistarum aliquem de mendacio criminandum, quam causas quaerant, cur diversa patrum nomina singuli commemoraverint, ut temere dicatur duas solas esse causas, quibus id recte fieri potuerit, cum tamen ad solvendam quaestionem vel unam invenire sufficiat. septem personae secundum generationes, quas Lucas secutus est, inveniuntur, quaeri potest. Nam et hujus numeri
Abbreviated transcription (Latin):
uis. ꝓauis. cet̾isq maiorib dicture
ẽ. quoꝵ diu̾sa nomina. singłi ȩuan¬
gelistȩ in sua quisq narratione
contexuit. a Quid postremo de ip¬
sonumero. quandoqͥde lucas a dño
usq ad dauid quadraginta tres
gen̾ationes enumerat: matheus
autẽ a dauid usq ad dñm ugin¬
tiocto. uł iuginrti septẽ: ceti enim
sacram̃ti gr̃a. usq ad transmigra¬
tionẽ. & ab ipsa item tͣnsinigratio
cause occurrunt: quarũ aliquam
eugłista secutus sit. Aut enĩ unus
erat ioseph naturalis pater. & alt̾
eum adoptauerat: aut more uide¬
oꝵ cũ sine filiis unus decessisset.
uxorẽ eius ꝓpinquus accipiens.
filiũ quẽ genuit ꝓpinquo mortuo
deputauit ut cũ ab altero alteri
genitus ẽet iosepb. conuenient̃ duoᷤ
patres habere diceretur: aut unus
eugłista patrẽ eius a qͦ ẽ genitꝰ nomi¬
nauit. alter uͦ uł auũ maternũ. ul
aliquẽ de cognatis maiorib posuit.
cui propter con sanguinitatis uin¬

Expanded text:
vis, proavis, caeterisque majoribus dicturus vis, proavis, caeterisque majoribus dicturus est, quorum diversa nomina singuli Evangelistae in sua quisque narratione contexunt? Quid postremo de ipso numero; quandoquidem Lucas a Domino usque ad David quadraginta tres generationes enumerat, Matthaeus autem a David usque ad Dominum viginti octo vel viginti septem? Certi enim sacramenti gratia usque ad transmigrationem, et ab ipsa item transmigrationcausae occurrunt, quarum aliquam Evangelista secutus sit. Aut enim unus erat Joseph naturalis pater, et alter eum adoptaverat: aut more Judaeorum, cum sine filiis unus decessisset, uxorem ejus propinquus accipiens, filium quem genuit propinquo mortuo deputavit ; ut cum ab altero alteri genitus esset Joseph, convenienter duos patres habere diceretur. Aut unus Evangelista patrem ejus a quo genitus est, nominavit; alter vero vel avum maternum, vel aliquem de cognatis majoribus posuit, cui propter consanguinitatis vin
Abbreviated transcription (Latin):
turarũ aꝑiat. e ꝑ boc ad noticiam
xp̃i ꝑueniat: hoc ẽ ad eiꝰ humilita¬
tem fidłi pietate descendat. Hii aũ
a quib deponitur: bonos in ec¬
cłia doctores possunt significare.
Quodautẽ cum lecto deponitur:
significat ab homine in ista car¬
ne adhuc constituto. xꝑm debere
cognosci. Quẽ tam̃ lectum postea
sanus iubetur portare & ire indo¬
mũ suã. ut remissione peccatorũ
conualescentib ꝑ spem bonã men¬
bris animȩ. hoc corpꝰ restaurare
intelligatur. ut ñ iam in carnali¬
bus gaudiis tanei in lecto reqͥes
at affectiones carnales: & tendat
habere ioseph. Nam matheus
eum dicit genitum ab eo qui uo¬
cabatur iacob. lucas
uero filium ẽẽ dicit eiꝰ qui uocaba¬
tur hely. Neq hoc loco illud dici
potest. qd̾ unꝰ homo sicut ñ solum
apud gentes. s etiã apud iudeos
accidere solere manifestum ẽ: duo
nomina habuerit. Certa enĩ serie
generationũ: qui hoc putat facile
refellitur. Quid enĩ de aius. atta¬

Expanded text:
c ad notitiam Christi perveniat, hoc est, ad ejus humilitatem fidei pietate descendat. Hi autem a quibus deponitur, bonos in Ecclesia doctores possunt significare. Quod autem cum lecto deponitur, significat ab homine in ista carne adhuc constituto Christum debere cognosci. Quem tamen lectum sanus postea jubetur portare, et ire in domum suam, ut remissione peccatorum convalescentibus per spem bonam membris animae, hoc corpus restaurare intelligatur: ut jam non in carnalibus gaudiis tanquam in lecto requiesat affectiones carnales, et tendat habere Joseph. Nam Matthaeus eum dicit genitum ab eo qui vocabatur Jacob . Lucas vero filium esse dicit ejus qui vocabatur Heli. Neque hoc loco illud dici potest quod unus homo, sicut non solum apud Gentes, sed etiam apud Judaeos accidere solere manifestum est, duo nomina habuerit. Caetera enim serie generationum, qui hoc putat, facile refellitur. Quid enim de avis, ata
Abbreviated transcription (Latin):
necesse sit. cũ tranquillitate aspi¬
cere. neq tangere. Magis qͦ inter¬
est. ñ quid uł quantũ alim̃torrim
ꝓ congruentia hominũ & ꝓsuȩ
atꝰ s qͣnta facilitate & serenitate
animi careat. cũ his uł oportet ul
etrã necesse ẽ carere ut illud in aĩo
Scio & minus habere. scio & abun¬
dare in om̃ib & in om̃ib imbutꝰ
sum. & satiari & esurire: et abun¬
dare. & penuriã pati: om̃ia pos¬
sum in eo qui me confortat. Et
illud. Neq si manducauerimus
abundabimus: neq si ñ mandu¬
cauerimus egebimus. s illud.
Non ẽ regnum cdi esca & potus: sed
iusticia & pax et gaudiũ. Et qͥa
solent homines multũ gaudere
de carnalib epulis: addidit in
spũ scõ. Iustificatur gͦ sapientia
ab om̃ib filiis suis: qui intelligũt
utendis terrenis tempora opor¬
tuna ẽẽ debere: facilitatẽ uero ca¬
rendi talib. & amorẽ fruendi et̃¬
nis. ñ uariari oportere per tem¬

Expanded text:
necesse sit, cum tranquillitate aspinecesse sit, cum tranquillitate aspicere neque tangere. magis ergo interest non quid uel quantum alimentorum pro congruentia hominum atque at; sed quanta facilitate atque serenitate animi careat, cum his vel oportet vel etiam necesse est carere: ut illud in animo Scio et minus habere, scio et abundare in omnibus et in omnibus imbutus sum, et satiari et esurire, et abundare et penuriam pati: omnia possum in eo qui me confortat ; et illud, « Neque si manducaverimus, abundabimus; neque si non manducaverimus, egebimus ; et illud, » Non est enim regnum Dei esca et potus, sed justitia et pax et gaudium. » Et quia solent homines multum gaudere de carnalibus epulis, addidit, in Spiritu sancto . Justificatur ergo sapientia ab omnibus filiis suis, qui intelligunt utendis terrenis tempora opportuna esse debere; facilitatem vero carendi talibus, et amorem fruendi aeternis, non variari oportere per tem
Abbreviated transcription (Latin):
habere: istum uoracem & ebriosum.
& amicũ publicanoꝵ & peocatoꝵ.
Quodautẽ subiungit. & uistificata
est sapientia ab om̃ib filiis suis::
ostendit filios sapientiȩ intelligere.
nec in abstmendo nec in mandu¬
cando ẽẽ iusticiam. s in equanimi¬
tate tolerandi inopiam. & tẽꝑan¬
tiam ꝑ abundantiã ñ se corrũpen¬
dratq oportune sum̃di uł ñ sum̃¬
di ea quoꝵ ñ usus s concupiscentia
rep̃hendenda ẽ. Pon enĩ interest
om̃ino. quid alim̃toꝵ sumas ut suc¬
curras necessitati corꝑis: dum mo¬
do congrua sint generib alim̃torũ.
his cum qͥb tͥ uiuendum ẽ. Neq
qͣntum sumas multũ interest. cũ
uideamꝰ aliorum stomachũ citius
saciari: & eos tamen illi ipsi paruo
cͦ saciantur ardenter & intolerabi¬
liter & om̃ino turpiter in hiare ali¬
os autẽ plusculo qͥdem saciari.s
tolerabilius inopiam perpeti &
uł ante horam positas epulas si
id in tempore aut opus sit aut

Expanded text:
habere, istum uoracem et ebriosum habere, istum uoracem et ebriosum et amicum publicanorum et peccatorum. quod autem subiungit: et iustificata est sapientia ostendit filios sapientiae intelligere nec in abstinendo, nec in manducando esse justitiam, sed in aequanimitate tolerandi inopiam, et temperantiamdi atque opportune sumendi uel non sumendi ea quorum non usus, sed concupiscentia reprehendenda est. non enim interest omnino quid alimentorum sumas, ut succurras necessitati corporis, dummodo congruas in generibus alimentorum his cum quibus tibi uiuendum est. neque quantum sumas multum interest, cum uideamus aliorum stomachum citius satiari et eos tamen illi ipsi paruo, quo satiantur, ardenter et intolerabiliter et omnino turpiter inhiare; alios autem plusculo quidem satiari, sed tolerabilius inopiam perpeti et uel ante horam positas epulas, si id in tempore aut opus sit aut
Abbreviated transcription (Latin):
cui similis sit. Similis ẽ homini
edificanti domũ: qͥ fodit in altum
& posuit fundam̃tum suꝑ petr̃ã:
fodere dixit. humilitate xp̃iana
t̾rena om̃ia exhaurire de corde suo:
ne ꝓpter aliquid tale dm colat.
Altum auttẽ fodere donec ad petrã
ꝑueniat᷑: in tantũ xp̃m gratis se¬
qui & gratis eũ colere. ut ñ solum
ꝓpter suꝑflua: s nec ꝓpter illa q̃
uidentur huic uite necessaria ce
quesme culpa a quoins iusto su¬
mi&e haberi possunt. tam̃ tẽpo¬
ralia atq terrena sunt colend̾ pu¬
in foro & ad inaucẽ clamantib̾.¬
uniu̾so ordini ãd proposita res¬
pondit. Quod ait lamentauimꝰ
& ñ plorastis ad ioħem ꝑtinet: cuiꝰ
abstinentia a cibis & potu luctum
penitentiȩ significabat. Nuod aũt
dat cantaiumus thibiis & ñ salta¬
stis. ad ipsum dñm: qui utendo cũ
cet̾is cibo & potu leticiã regni figu¬
rabat. At illi nec humiliari cũ io¬
hanne. nec cum xp̃o gaudere uo¬
luerunt. dicentes illum demoniũ

Expanded text:
similis sit: similis est homini aedificanti domum, qui fodit in altum, et posuit fundamentum super petram; fodere dixit, humilitate christiana omnia terrena exhaurire de corde suo, ne propter aliquid tale Deum colat. In altum autem fodere, donec ad petram perveniat: in tantum Christum gratis sequi, et gratis eum colere, ut non solum non propter superflua, sed nec propter illa quae videntur huic vitae necessaria, et quae sine culpa a quovis justo sumi et haberi possunt, tamen temporalia atque terrena sunt, colenduoro et ad inuicem clamantordine ad proposita respondit. nam quod ait: lamentauimus, et non plorastis, ad Iohannem pertinet, cuius abstinentia a cibis et potu luctum paenitentiae significabat; quod autem ait: cantauimus tibiis, et non saltastis, ad ipsum dominum, qui utendo cum ceteris cibo et potu laetitiam regni figurabat. at illi nec humiliari cum Iohanne nec cum Christo gaudere uoluerunt dicentes illum daemonium
Abbreviated transcription (Latin):
erunt: ceca & profunda curiosita¬
de submersi. Q uodautẽ pastores
porcorũ fugientes ista nunciaue¬
runt: significat quoscła etiam
stupendo & mirando p̃dicare. Eͦd gera¬
seni ꝓdeunt uid̾e qͦd factũ ẽ & inuenuĩt
iħm ut ab eis discederet magno
timore ꝑculsi: significat multitu¬
dinẽ uetusta sua uita delectatam.
honorare qͥdem s nolle pati xp̃i¬
anã legem. dum dicunt qd eam
implere ñ possint: admirantes
tamen fidelem popłm a pͥstina
ꝑdita conũsatione sanatum. M ͦ d
ille cupit iam ẽe cum xp̃o. & dicit
ei redidomũ tuam. & narra qͣnta
t̾ fecit d̃s ex illa apłi sententia recte
potest intelligi cum ait. Dissolui
manere in carne necessarium ꝓpt̃
uos: ut sic quisq intelligat post
remissionem peccatoꝵ. redeundu
sibi ẽẽ in conscientiam bonã. &
seruendum eugłio propt̃ alioꝵ
etiam salutẽ: ut deinde cũ xp̃o
requiescat: ne cum preproꝑe iã
uult ẽẽ cũ xp̃o. negligat ministe¬

Expanded text:
erunt, caeca et profunda curiositaerunt, caeca et profunda curiositate submersi. Quod autem pastores porcorum fugientes, ista nuntiaverunt, significat quosdam etiam stupendo et mirando praedicare. Quod Geraseni prodeunt videre quod factum est, et invenm ut ab eis discederet, magno timore perculsi; significat multitudinem vetusta sua vita delectatam, honorare quidem, sed nolle pati christianam legem, dum dicunt quod eam implere non possint; admirantes tamen fidelem populum a pristina perdita conversatione sanatum. Quod ille cupit jam esse cum Christo, et dicitur ei, Redi domum tuam, et enarra quanta tibi fecit Deus; ex illa Apostoli sententia recte potest intelligi, cum ait, Dissolvi manere in carne, necessarium propter vos . Ut sic quisque intelligat post remissionem peccatorum redeundum sibi esse in conscientiam bonam, et serviendum Evangelio propter aliorum etiam requiescat, ne cum praepropere jam vult esse cum Christo, negligat ministe