comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hominib poterant. quẽ admodũ ñ uniꝰ
esset pater & filiꝰ s unum essent. & qͥd
ꝓpͥe pater esset. quid filiꝰ. insinuare co-¬
nati sunt: qd̃ ille genitor. ille genitus.
ille ñ de filio. ille de patre. ille huiꝰ¬
ũ illiꝰ imago. qmuis nulla ex parte dis¬
similis. & omĩno indifferenter ȩqualis.
Filiꝰ patri debet qd̃ est. hoc etiam debens
patri utiq qd̃ idem patri ȩqualis. ac par
est. Pater autẽ nulli debet quicqͥd est.

Expanded text:
hominibus poterant, et quemadmodum non unus esset pater et filius, sed unum essent, et quid proprie pater esset et quid filius, insinuare conati sunt: quod ille genitor, ille genitus; ille non de filio, ille de patre; ille huiuero illius imago, quamuis nulla ex parte dissimilis et omnino indifferenter aequalis. Filius Patri debet qutique patri, quod eidem patri aequalis aut par est; pater autem nulli debet quidquid est.
Abbreviated transcription (Latin):
transit mundꝰ: & concupiscentia eiꝰ. Qui
autẽ fecerit uoluntatẽ di manet in ȩt̾num.
sicut ille manet in et̾num. Ista gͦ dilectio
mundi quȩ uniu̾salem in se concupiscen¬
tiã continet mundi. gen̾alis est fornicatio
qua peccat᷑ in corpꝰ ꝓpͥum: eo qd̾ om̃ib cor¬
poralib & uisibilib & tẽporalib deside¬
riis & uoluptatib humanis indesinenter
seruit animꝰ. ab ipso creatore. uniu̾soꝵ
desolatus atq derelictus. Ex liẜroxde ti¬

Expanded text:
transiet, et concupiscentia ejus. Qui autem fecerit voluntatem Dei, manet in aeternum, sicut ille manet in aeternum. Ista ergo dilectio mundi, quae universalem in se concupiscentiam continet mundi, generalis est fornicatio, qua peccatur in corpus proprium, eo quod omnibus corporalibus et visibilibus, et temporalibus desideriis, et voluptatibus humanis indesinenter servit animus ab ipso Creatore universorum desolatus atque derelictus. CAPUT CC
Abbreviated transcription (Latin):
apls fornicationẽ ꝓpt̾ quã dixisse uidea¬
tur. om̃e peccatũ qd̾cũq fecerit homo ext̃
corpꝰ est. qui autẽ fornicat᷑ in corpꝰ ꝓpͥum
peccat: sic accipiendũ est & intelligendũ
ut qͥsq dum ñ adheret dõ qͥa adheret
mundo. om̃ia tẽporalia diligens & concu¬
piscens. merito in corpꝰ ꝓpͥum peccare di¬
catur. id est unu̾se concupiscentiȩ car¬
nali deditꝰ & subditꝰ factus. tanqͣm totꝰ
creature seruus. ab ipso creatore alienꝰ.
ꝑ illam initiũ omis peccati suꝑbiam. cuiꝰ
suꝑbie initiũ est. ut scͥptum est apostata¬
re. adõ. Aquo generalis fornicationis
malo qͥsq alienꝰ. qd̾ cũq aliud peccatum
potuerit ut homo corruptibilis adhuc &e
mortalis incurrere. hoc intelligat᷑ extͣ
corpꝰ ẽẽ. id est extra corporeȩ & tẽporalis
om̃is concupiscentiȩ. malo alienũ esse.
extra corpꝰ ut sepe dictũ est eẽ. qd̃ generalis

Expanded text:
isse videatur, Omne peccatum quodcumque fecerit homo, extra corpus est; qui autem fornicatur, in corpus proprium peccat: sic accipiendum est et intelligendum, ut quisque dum non adhaeret Deo, qui adhaeret mundo, omnia temporalia diligens et concupiscens, merito in corpus proprium peccare dicatur, id est, universae concupiscentiae carnali deditus et subditus factus, tanquam totus creaturae servus ab ipso Creatore alienus, per illam initium omnis peccati superbiam, cujus superbiae initium est, ut scriptum est, apostatare a Deo . A quo generali fornicationis malo quisque alienus, quodcumque aliud peccatum potuerit ut homo corruptibilis adhuc et mortalis incurrere, hoc intelligatur extra corpus esse; id est, extra corporeae et temporalis omnis concupiscentiae malum, alienum esse, extra corpus, ut saepe dictum est, es
Abbreviated transcription (Latin):
stet cũ carnali sensu. & carnali pruden¬
tia hoc agere. isto adhuc circũscptum
corpore. Nam & qd̃ in psalmo scͥptum
est. dixit impius in corde suo ñ est ds̾:
idem beatus paulus ñ potuit utiq scpa¬
rari a corporali oꝑe illo loco ubi ait. om̃s
stabimꝰ ante tribunal xp̃i. ut recipiat
honũ siue malũ: quia uidelicet ñ nisi in
corpore constitutus impiꝰ potuit dicere
ñ est s̾ : ut taceam qd̾ in alia cpła posuit.¬
inuidias. hereses. & tam̃ oꝑib carnis ista
artribuit doctor gentiũ in fide & ueritate.
Qͥa est g̃ om̃t peccatũ qd̾ cũq fecerit homo
extia corpꝰ est. & unũ tantũmͦ formcatio

Expanded text:
stat eum carnali sensu et carnali prudenstat eum carnali sensu et carnali prudentia hoc agere, isto adhuc circumseptum corpore. Nam et quod in psalmo scriptum est: Dixit impius in corde suo, Non est Deus, idem beatus Apostolus non potuit utique separare a corporali opere, illo loco ubi ait: Omnes astabimus ante tribunal Christi, ut recipiat bonum siue malum, quia uidelicet non nisi in corpore constitutus impius potuit dicere: non est deus; ut taceam quod in alia epistinuidias, haereses? et tamen operibus carnis ista tribuit doctor gentium in fide et ueritate. quid est ergo: \'omne peccatum, quodcumque fecerit homo, extra corpus est, et unu
Abbreviated transcription (Latin):
otum istũ locum apłs ꝓpter ipsum
taculũ seruaretur: agebat & defendebat.
Quare gͥ subungere uoluit hoc unde diffi¬
cilis questio nasceret᷑. id est ut diceret.
om̃e peccatũ qd̾cumq feccrit homo extͣ
corpꝰ est: qui autẽ fornicatur in corpꝰ
suũ peccat. cum siue ipsa fornicatio. si¬
ue alia huiꝰ modi quȩ ñ nisi ꝑ corpꝰ fiunt
peccata. turpitudimi & fornicationi si¬
millima. ñ nisi ꝑ ipsum corpꝰ gerant᷑.
atq exerceantur: Quid eñĩ: Poterit ne
esse quispiã ut cęt̾a memorata suꝑiꝰ tace¬
am. fur. uł ebriosus. uł maledicus. uel
rapax. extra oꝑationem corporis huiꝰ:
Qmͣuis nec ipsa ydolatria. nec ipsa auari¬
tia. p̃ter seruitiũ corporis pot̾it ad usũ
fructũq suũ ꝑuenire. Qͥd est gͦ om̃e pec¬
est. qui autẽ fornicatur in corpꝰ pprium
peccat: Primũ quia in corpore isto ho¬
mo constitutus. qͥcquid solo tantũ ammo
poterit inique concupiscere. dici ñ potest
extra corpꝰ hoc hominẽ facere. cũ con¬

Expanded text:
 istum locum apostolus propter ipsum taculum seruaretur, agebat et defendebat. quare ergo subiungere uoluit hoc, unde difficilis quaestio nasceretur, id est ut diceret: omne peccatum, quodcumque fecerit homo, extra corpus est; qui autem fornicatur, in corpus proprium peccat, cum siue ipsa fornicatio siue alia huius modi quae non nisi per corpus fiunt peccata turpitudini et fornicationi simillima non nisi per ipsum corpus generentur atque exerceantur? quid ergo? poteritne esse quispiam, ut cetera memorata superius taceam, fur uel ebriosus uel maledicus uel rapax extra operationem corporis huius? quamuis nec ipsa idololatria neque ipsa auaritia praeter seruitium corporis poterit ad usum fructumque suum peruenire. quid est ergo: omne pecest; qui autem fornicatur, in corpus proprium peccat? Primum, quia in corpore isto homo constitutus, quidquid solo tantum animo poterit inique concupiscere, dici non potest extra corpus hoc hominem facere, cum con
Abbreviated transcription (Latin):
cationis malũ. ut in cõparatione huiꝰ
fornicationis. cȩt̾ã extra corpꝰ habenda
eẽ dixerit quecũq peccata. solo hoc tantũ¬
inꝰ fornicationis malo in corpꝰ ꝓpͥum pec¬
cari dixerit. quia maiore libidinis ardo¬
re quo suꝑior nulla est uoluptas ipsiꝰ cor¬
poris tenet seruum. efficitq captiuum.
hic dicta sint de speciali fornicatione huiꝰ
corporis. uerũ quia ñ solũ fornicatio in
sacris litt̾is specialit̾. s etiam generaliter
arguitur & nominatur. conemur dõ ad¬
iuuante & hinc aliter dicere ꝓbabiliter.¬

Expanded text:
nis malum, ut in comparatione huius fornicationis cetera extra corpus habenda esse duxerit quaecumque peccata, solo hoc tantummodo fornicationis malo in corpus proprium peccari dixerit, quia maiore libidinis ardore, quo superior nullus est, uoluptas ipsius corporis tenet seruum efficitque captiuum. Haec dicta sint de speciali fornicatione huius corporis. uerum quia non solum fornicatio in sacris litteris specialiter sed etiam generaliter arguitur et nominatur, conemur deo adiuuante et hinc aliquid probabiliter
Abbreviated transcription (Latin):
scła. Sic gͦ qͣntũ mͥ uidetur salua fide in¬
telligi potest utriꝰq fornicationis malũ
tam specialis qm uniu̾salis in hoc uno
capitulo tanti & tam magni doctoris ubi
ait. ome peciatũ qd̃ cumq fecerit homo
extra corpꝰ est. qui autẽ fornicatur in cor¬
pus. ꝓpͥum peccat. ut aut exaggeratio fa¬
cta sit ab apło huiꝰ specialis fornicatio¬
nis. qua in corpꝰ ꝓpͥum peccari recte intel¬
ligit᷑. qͥa nusqͣm sic totus homo corporis
ipsiꝰ uoluptati addicit᷑. & in effabilit̾ uł
in euitabilit̾ afficitur. ut in cõparatione
huiꝰ tanti mali cęt̾a peccata extra corpꝰ
esse uideant᷑. etiã si ꝑ corpꝰ exerceantur.¬

Expanded text:
saecula. Sic ergo, quantum mihi, uidetur salua fide insaecula. Sic ergo, quantum mihi, uidetur salua fide intellegi posse utriusque fornicationis malum, tam specialis quam uniuersalis, in hoc uno capitulo tanti et tam magni doctoris, ubi ait: omne peccatum, quodcumque fecerit homo, extra corpus est; qui autem fornicatur, in corpus proprium peccat, ut aut exaggeratio facta sit ab apostolo huius specialis fornicationis, qua in corpus proprium peccare recte intellegitur, quia nusquam sic totus homo corporis ipsius uoluptati addicitur uel ineffabiliter uel ineuitabiliter affigitur, ut in comparatione huius tanti mali cetera peccata extra corpus esse uideantur, etiam si per corpus exerceantur
Abbreviated transcription (Latin):
lheret᷑ dõ dũ adheret mundo. ut etiam
ontelligere ualeamꝰ scđm istam genera¬
on fornicationẽ qd̾ ait apłs. om̃e pecea¬
m qd̾ cũq fecerit homo extra corpiis est.
Su aut̃ fornicat᷑ in corpꝰ pͥum peccat.
a siñ fornicetur anima humana ad¬
li ꝓrsus aliena. potuerit. ꝓ ipsa fragilita¬
te mortalitatis uł ignorando uł negli¬
gendo. uł obliuiscendo. uł ñ intelli¬
gendo homo incurrere. hoc sit qd̾ dictũ
est. om̃e peccatũ qd̾ cũq fecerit homo
extͣ corpꝰ est: quia nullũ hic corporalis
repperiri. unde merito extra corpꝰ ce qd̃ li¬
bet tale peccatũ dici uidet᷑. Qd̾ si adhe¬
rens mundo mundanꝰ homo longe se fa¬
ciat a dõ fornicando ab ipso dõ. in corpꝰ
ꝓpͥum peccat. quia corporali concupiscen¬
tia in quecũq tẽporalia & carnalia. car¬
nali sensu & prudentia humanꝰ animꝰ
trahitur. atq distrahit᷑. creaturȩ seruiers
potiꝰ qm creatori qui est benedictus in

Expanded text:
adhaeretur deo, dum adhaeretur mundo, ut etiam sic adhaeretur deo, dum adhaeretur mundo, ut etiam sic intellegere ualeamus secundum istam generalem fornicationem quod ait apostolus: omne peccatum, quodcumque fecerit homo, extra corpus est; qui autem fQuia si non fornicetur anima humana, ada carnali prorsus aliena potuerit pro ipsa fragilitate mortalitatis, vel ignorando, vel negligendo, vel obliviscendo, vel non intelligendo homo incurrere, hoc sit quod dictum est, Omne peccatum quodcumque fecerit homo, extra corpus est: quia nullum hic corporalis reperiri: unde merito extra corpus esse quodlibet tale peccatum dici videtur. Quod si adhaerens mundo mundanus homo, longe se facit a Deo, fornicando ab ipso Deo, in corpus proprium peccat, quia corporali concupiscentia, in quaeque temporalia et carnalia, carnali sensu et prudentia humanus animus trahitur atque distrahitur, creaturae serviens potius quam creatori, qui est benedictus in
Abbreviated transcription (Latin):
psalmo ubi dicit᷑. Qm̃ ecce qui longe se fa¬
cunt a te ꝑibunt. ꝑdidisti omnẽ qui for¬
nicat᷑ abste. Ubi consequent̾ qualit̾ ista
generalis fornicatio euadi & effugi possit
aduuxit dicens. Michi autẽ adherere
d̾o bonum est. ut exinde facile adũtamus
llam c̃e generalem fornicationẽ auimȩ
humanȩ. qua ñ adherens quisq dõ adhe.¬
quis dilexerit mundũ. dilectio patris ñ
est uieo. Et apłs iacobꝰ dicit. Adulteri.
nescitis quia amicitia huiꝰ mundi. inimi
sa est dõ: Breuit̾ gͦ definitũ est ñ posse
habere dilectionẽ dĩ. qui habuerit dile-¬
dionẽ mundi. & inimicũ dĩ esse. qui
amicus uoluerit ẽẽ mundi. Ad hoc etiã
ꝑtinet qd̾ dñs in eugłio dicit. nemo po¬
uist duob dominis seruire. Aut enĩ imũ
odio habebit & alterũ diliget. aut unũ
patietur. & alterũ conteminet. Et conclu¬
At. Non potestis dõ seruire & mãmone.
sta estgͦ generalis ut dictũ est ammȩ. for¬
matio. iam om̃ino ñ se continens. qͥa ñ

Expanded text:
faciunt a te, peribunt; perdidisti omnem, qui fornicatur abs te. ubi subsequitur qualiter ista generalis fornicatio euadi et effugi possit; adiunxit dicens: mihi autem adhaerere deo bonum est, ut exinde facile aduertamus illam esse generalem fornicationem animae humanae, qua non adhaerens quisque deo adhaequis dilexerit mundum, dilectio patris non est in illo. et apostolus Iacobus dicit: adulteri, nescitis, quiaca est Deo ? Breviter ergo definitum est, non posse habere dilectionem Dei, qui habuerit dilectionem mundi; et inimicum esse Dei, qui amicus esse voluerit mundi. Ad hoc etiam pertinet quod Dominus in Evangelio dicit: Nemo potest duobus dominis servire: aut enim unum odio habebit et alterum diliget, aut unum patietur et alterum contemnet, et concludit: non potestis deo seruire et mamonae. ista est ergo generalis, ut dictum est, animae fornicatio omnia omnino in se continens, qua non
Abbreviated transcription (Latin):
ic nichil uidetur p̃termisisse peccati.
qnͣdo quidẽ ait. om̃e peccatũ qd̃ cũq
fecerit homo. postra tam̃ excepit fornica¬
tionẽ cum intulit. qui autẽ fornicatur.
in corpꝰ suũ peccat. Qd̃ scdm consuetu¬
dinẽ nr̃ȩ locutionis ita diceret᷑. om̃e pec¬
catũ qd̾ cumq fecerit homo excepta for¬
nicatione. extra corpꝰ est. Qui autem
fornicatur: in corpꝰ ꝓpͥum peccat. Quẽ¬

Expanded text:
im nihil uidetur praetermisisse peccati, quandoquidem ait: omne peccatum quodcumque fecerit homo; postea tamen excepit fornicationem, cum intulit: qui autem fornicatur in corpus proprium peccat. quod secundum consuetudinem nostrae locutionis ita diceretur: omne peccatum quodcumque fecerit homo excepta fornicatione extra corpus est; qui autem fornicatur in corpus proprium peccat.
Abbreviated transcription (Latin):
responderit. Absit. An nescitis inquit
qm̃ qui adheret meretrici unũ corpꝰ est:
Erunt enim inqͥt duo in carne una. Nun¬
quid hoc posset dici de aliis atq aliis qͥb q
facinorib hominũ: Liberũ enĩ est ani¬
mo humano in aliis quibꝰ scelerib &
unũ aliqͥd hoꝵ oꝑari. & eo ipso tempors.
alibi cogitatione distendi: qd̾ in form¬
cationis ipso oꝑe ac tẽpore ñ licet amiino
ad aliud aliquid cogitandũ liberũ esse
S ic enim totus homo absorbetur ab ipso
& inupso corpore. ut iam ñ possit ipss
aminꝰ suus cis̃e. s simul totus homo di¬
ci posit qs caro sic. &e sp̃c uadens e ñ ie¬
ome pͥecatusm qdicuinq fecert horns¬

Expanded text:
responderit, Absit. An nescitis, inquit, responderit, Absit. An nescitis, inquit, quoniam qui adhaeret meretrici unum corpus est? Erunt enim, inquit, duo in carne una. Numquid hoc posset dici de aliis atque aliis quibuscumque facinoribus hominum? Liberum est enim animo humano in aliis quibusque sceleribus, et unum aliquid eorum operari, et eo ipso tempore alibi cogitatione distendi: quod in fornicationis ipso opere atque tempore non licet animo, ad aliud aliquid cogitandum liberum esse. Sic enim totus homo absorbetur ab ipso et in ipso corpore, ut jam dici non possit ipse animus suus esse; sed simul totus homo dici possit quod caro sit, et spiritus vadens et non reomne peccatum qu
Abbreviated transcription (Latin):
aggerare uoluisse fornicationis malũ sup
tantur. ñ tam̃ animũ humanũ concupis¬
centie carnali ita efficiunt obstrictũ & ob¬
noxium. quẽ admodũ in solo oꝑe fornca¬
tionis corporalis cõmisceri facit animum
ius agens libidinis cum ipso corpore. &
unũ cũ ipso quod̾amͦ adglutinari & de¬
uinctũ esse. in tantũ ut nichil aliud ipso
mom̃to. & exꝑim̃to huiꝰ tam magni fia¬
gitii cogitare. homini liceat aut intende¬
re. nisi qd̾ sibimet addicit: mentẽq cap¬
tiuam subdit ipsa submersio & quodam
absorbitio libidinis. & concupiscentiȩ car¬
nalis. ut hoc ẽẽ uideatur qd̾ dictum est
qui autẽ fornicatur in corpꝰ ꝓpͥum peccat.
quia tunc fit ꝓpͥe ac familiariter seruum
corpori cor hominis fornicantis. in tem¬
pore maxime ipsiꝰ nequissimȩ oꝑationis.
in tantũ ut ipse apłs inculcatiꝰ uolens
cõmendare cauendum hominib hoc
malũ dixerit. tollens gͦ m̃bra xp̃i faciam
m̃bra meretricis. & execrans ac detestans

Expanded text:
alum super tantur, non tamen animum humanum concupiscentiae carnali ita efficiunt obstrictum et obnoxium, quemadmodum in solo opere fornicationis corporalis commisceri facit animum uis ingens libidinis cum ipso corpore et unum cum ipso quodam modo agglutinari et deuinctum esse in tantum, ut nihil aliud ipso momento et experimento huius tam magni flagitii cogitare homini liceat aut intendere, nisi quod sibimet addicit mentemque captiuam subdit ipsa submersio et quodam modo absorbitio libidinis et concupiscentia carnalis, ut hoc esse uideatur, ut dictum est: qui autem fornicatur, in corpus proprium peccat, quia tunc fiet proprie et familiariter seruum corporis cor hominis fornicantis in tempore maxime ipsius nequissimae operationis, in tantum, ut ipse apostolus inculcatius uolens commendare canendum hominibus hoc malum membra meretricis? et exsecrans atque detestans
Abbreviated transcription (Latin):
ccłia homines sunt. de quib dicit᷑
ut exhiberet sibi głosam eccłiam.
hoc tam̃ uocari etiam ipsam domũ oratio¬
num. idem apls testis est. ubi ait. Nun¬
qͥd domos ñ habetis ad manducandum
& bihendum. aut eccl̃iam dĩ contemni¬
tis: Et hoc cotidianus usꝰ loquendi
optinuit. ut in eccliam ꝓdire aut ad
eccłiam confugere. ñ dicatur. nisi qͥ ad
locũ ipsum parietesq ꝓdierit uł con-¬

Expanded text:
ia homines sunt, de quibus dicitur: ut exhiberet sibi gloriosam ecclesiam. hoc tamen uocari etiam ipsam domum orationum idem apostolus testis est, ubi ait: numquid domus non habetis ad manducandum et bibendum? an ecclesiam dei contemnitis? et hoc cotidianus loquendi usus obtinuit, ut in ecclesiam prodire aut ad ecclesiam confugere non dicatur, nisi qui ad locum ipsum parietesque prodierit uel con
Abbreviated transcription (Latin):
trũ iam refecti die illo uł auferrent uł
sumerent eucharistiam. qd̾ in ȩugłio
dicit. Cum autẽ illi manducarent. ac¬
cepit iãc pancm & benedexit. cum etia
suꝑiꝰ dixisset. cum sero autẽ factum esset
P ost eii traddidit sacram̃tũ. & liquido
det qndo pmo accepunt disciplicorpꝰ a
sanguinie aiui ñ. cos aerepisse itiunos
Nunqͥd tam̃ ꝓptẽa calumniandũ est uni¬
u̾sȩ ecclĩȩ. qd̾ a ieiunis semꝑ accipitur:
E x hoc enim placuit spũi scõ. ut in hono¬
rem tanti sacram̃ti in os xpĩani prius
dñicum corpꝰ intraret. qmͣ ceteri cibi.
Nam ideo ꝑ uniu̾sum orbem mos iste ser¬
uatur. Neq enim quia post cibos dedit
dñs. ꝓptẽa pransi aut cenati fr̃s ad illud
sacram̃tũ accipiendum conuenire debe¬
bunt. aut sicut faciebant qͦs apls ar¬
guit & em̃dat m̃sis suis ista miscere.
Nanq saluator quo uehem̃tiꝰ cõmenda¬
ret mysterii illiꝰ altitudinẽ. ultimum
hoc uoluit infigere cordib & memoriȩ

Expanded text:
trum jam refecti die illa vel offerrent vel sumerent Eucharistiam, quod in Evangelio dicitur, Cum autem illi manducarent, accepit Jesus panem et benedixit; cum etiam superius dixisset: Cum sero autem factum esset,Postea enim tradidit Sacramentum. Et liquidoet, quando primo acceperunt discipuli corpus et sanguinem domini, non eos accepisse ieiunos. Numquid tamen propterea calumniandum est uniuersae ecclesiae, quod a ieiunis semper accipitur? ex hoc enim placuit spiritui sancto, ut in honore tanti sacramenti in os christiani prius dominicum corpus intraret quam ceteri cibi; nam ideo per uniuersum orbem mos iste seruatur. neque enim quia post cibos dedit dominus, propterea pransi aut cenati fratres ad illud sacramentum accipiendum conuenire debeant aut, sicut faciebant quos apostolus arguit et emendat, mensis suis ista miscere. namque saluator quo uehementius commendaret mysterii illius altitudinem, ultimum hoc uoluit infigere cordibus et memoriae
Abbreviated transcription (Latin):
temꝑalis cõmodi. & maxime głe
principatusq sui gr̃a. falsas ac nouas
opiniones. uł gignit uł sequitur. Ille
autẽ qui huiꝰ modi hominib credit:
homo est umaginatione quadã ueritatis

Expanded text:
temporalis commodi et maxime gloriae principatusque sui gratia falsas ac nouas opiniones uel gignit uel sequitur, ille autem, qui huiusmodi hominibus credit, homo est imaginatione quadam ueritatis
Abbreviated transcription (Latin):
mierunt. Siue isti cũ illis undecim
erant congregati cdausis ianuis ꝓpter
metũ uideoꝵ. unde cũ exisset thomas
uenit ad eos uãc : siue post octo illos
plebem parabolam haut. Homo
plantauit uineã. & cęt̾a. In hac gͦ plebe.
intelligendũ est etiã illos eẽ potuisse qͥ
sic eum audiret. qͦmͦ cui dixerant. be¬
nedictꝰ qui uenit in nomine dñi. Qͥ etiã
so corꝑe dñi iam sicut m̃bra deputa
qmͣ ioħes. & habebat turbas discipłoꝵ
sicut ipsi engłiste sepe testant᷑. & unde
etiã erant illi qͥngenti fr̃s. quib eum
paulꝰ apls̾ post resurrectionẽ uisum

Expanded text:
mul, siue isti cum illis undecim erant congregati clausis ostiis propter metum Iudaeorum, unde cum exisset Thomas, uenit ad eos Iesus, siue post octo illos plebem parabolam hanc: homo plantauit uineam, et cetera. in hac ergo plebe intellegei\\dum est etiam illos esse potuisse qui sic eum audirent, quomodo cui dixerant: benedictus qui uenit in nomine domini, et so corpore domini. iam sicut membra deputarquam Iohannes et habebat turbas discipulorum, sicut ipsi euangelistae saepe testantur, et unde erant etiam illi quingenti fratres, quibus eum apostolus Paulus post resurrect
Abbreviated transcription (Latin):
uobis dico. ego scio quos elegi: ubi decda¬
rat ad electionem ñ ꝑtinere nisi bonos.
elegi. ꝑ sinecdochen dictum est. ut no¬
mine maioris melioris partis etiã illud
compleretur. qd̃ ad ipsum nom̃ ñ ꝑti
ñnulli etiã codices habent. qd̾ cre¬
in undecĩ stare noluerit. quia duodena¬
riꝰ in eis numerꝰ ita mysticꝰ erat. ut ñ
posset in locũ uidȩ nͥ aliꝰ. id est mathi¬
as ad conseruandum sacram̃tũ eiꝰ dem
numeri subrogari: qd libet gͦ hoꝵ sit

Expanded text:
uobis dico; ego scio quos elegi; ubi declauobis dico; ego scio quos elegi; ubi declarat ad electionem non pertinere nisi bonos. elegi, per synecdocen dictum est, ut nomine maioris meliorisque partis etiam illud complecteretur quod ad ipsum nomen non nonnulli etiam codices habent, quod crein undecim stare uoluerit, quia duodenarius in eis numerus ita mysticus erat ut non posset in locum Iudae nisi alius, id est Matthias, ad conseruandum sacramentum eiusdem numeri subrogari. quodlibet ergo eorum sit,
Abbreviated transcription (Latin):
Et post hec inquit undecim. Ex li
bet hora ipso tam̃ resurrectionis
die: ꝑ sinecdochen autẽ accipitur.¬
Ubi enim pars maior est aut potior. so¬
let ciꝰ nomine etiã illud cõp̃hendi qd̾ ad
ipsũ nom̃ ñ ꝑtinet: sicut ad duodecim
apłos iam ñ ꝑtinebat uidas qui etiam
mortuus fuit cũ dñs resurrexit a mor-¬
tuis: & tam̃ ipsiꝰ duodenarii numeri
illis duodecim. Cum articulo enĩ hoc
greci codices habent ut ñ possent intel¬
ligi quicũq duodecĩ. s illi in eo nume.¬
ro insignes. Eo modo locutionis pu
to & illũ a dño dictũ. ñne ego uos duo¬
decim elegi. & unꝰ ex uobis diabolꝰ est:
ut ñ ad electionẽ etiã ipse ꝑtinere. uide¬
atur. Non enĩ facile inuenit᷑ electoꝵ
nomen in malo. nisi qnͣdo mali cligun¬
tur a malis. Qd̃ si putauerimꝰ & illum
electũ. ut ꝑ eiꝰ traditionẽ dm̃ passio
cõpleret᷑. id est maliciam eiꝰ ad aliquid
electam. bene utente do etiam malis:
aliud attendamꝰ ubi ait. Non de om̃ibꝰ

Expanded text:
Et post hoc, inquit, undecim. Qua t hora, ipso tamen resurrectionis die. Per synecdochen auteUbi enim pars major est, aut potior, solet ejus nomine etiam illud comprehendi quod ad ipsum nomen non pertinet. Sicut ad duodecim Apostolos jam non pertinebat Judas, qui etiam mortuus fuit cum Dominus resurrexit a mortuis, et tamen ipsius duodenarii numeri illis duodecim . Cum articulo enim hoc graeci codices habent, ut non possint intelligi quicumque duodecim; sed illi in eo numero insignes. Eo modo locto et illud a domino dictum: nonne ego uos duodecim elegi? et unus ex uobis diabolus est, ut non ad electionem etiam ipse pertinere uideatur. non enim facile inuenitur electorum nomen in malo, nisi quando mali eliguntur a malis. quod si putauerimus et illum electum, ut per eius traditionem domini passio compleretur, id est malitiam eius ad aliquid electam bene utente deo etiam malis, illud attendamus ubi ait: non de omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ & om̃s iam p̾sciti ac p̃destinati sunt.
& multi iam uocati atq iusti¬
ficati. Qd̃ autẽ posuit in fine illos & głifi¬
cauit. si quidẽ illa gła est hic intelligen¬
da de qua idem dicit. cum xp̃c apparue¬
rit uita ur̃a. tunc & uos apparebitis cum
illo in gła. ñdum factũ est. qmuis & illa
duo id est uocauit & iustificauit ñdum
in om̃ib facta sint de quib dicta sunt.
Adhuc enim usq in finẽ scłi multi uocan¬
di & iustificandi sunt. & tam̃ u̾ba p̃teri¬
ti temporis posuit. de reb etiam futuris.
tanqm iam fecerit ds. quȩ iam ut ficreis
ex et̾nitate disposuit. Ideo de illo dicit

Expanded text:
m et omnes jam praesciti ac praedestinati sunt, et multi jam vocati atque justificati. Quod autem posuit in fine, illos et glorificavit, siquidem illa gloria est hic intelligenda, de qua idem dicit: « Cum Christus apparuerit vita vestra, tunc et vos apparebitis cum illo in gloria, » nondum factum est, quamvis et illa duo, id est, « vocavit, et justificavit, » non in omnibus facta sunt, de quibus dicta sunt: Adhuc enim usque in finem saeculi multi vocandi et justificandi sunt . Et tamen verba praeteriti temporis posuit de rebus etiatanquam jam fecerit Deus, quae jam ut fierent ex aeternitate disposuit. Ideo de illo dicit
Abbreviated transcription (Latin):
testam̃tũ nouũ inter mala huiꝰ scłi nouo
scło p̃pararetur. miseriã qm meruit utla
ista damnata sapienter tolerans. & quia
finietur prudenter gratulans. beatitudi
ra est. fideliter & patienter expectans.
Diabolus uͦ a dñatu & cordib fidelium fo¬
ras missus. in quoꝵ damnatione atiy
infidelitate licet damnatus etiam ipse
regnabat. tantũ ꝓconditione mortali¬
tatis huiꝰ adu̾sari sinitur. qͣntum eis
gepedire nouit. de quo sacrȩ littere ꝑso¬
nos temptari supra id qd̾ potestis: s faci¬
e cum temptationẽ etiã extium ut possi¬
tis sustinere. Prosunt etiam ista mala quȩ
fideles pie ꝑferunt ad emendanda peccata.
uel ad exercendam ꝓbandamq iusticiam.
uel ad demonstrandam uitȩ. huiꝰ miseri-¬
am. ut illa ubi erit beatitudo uera atq
ipetua. & desiderctur ardentiꝰ. & instan¬
tius inquiratur. S circa eos ista seruant᷑.
de quib apłs dicit. Scimꝰ qm̃ diligentib

Expanded text:
testamentum novum, inter mala hujus saeculi novo testamentum novum, inter mala hujus saeculi novo saeculo praepararetur, miseriam quam meruit vita ista damnata sapienter tolerans, et quia finietur prudenter gratulans; beatitudinra est, fideliter et patienter exspectans. Diabolus enim a dominatu et a cordibus fidelium foras missus, in quorum damnatione atque infidelitate licet damnatus etiam ipse regnabat, tantum pro conditione mortalitatis hujus adversari sinitur, quantum eis expedire novit, de quo sacrae Litterae persovos tentari supra id quod potestis; sed faciet cum tentatione etiam exitum, ut possitis sustinere . Prosunt autem ista mala quae fideles pie perferunt, vel ad emendanda peccata, vel ad exercendam probandamque justitiam, vel ad demonstrandam vitae hujus miseriam, ut illa ubi erit beatitudo vera atque perpetua, et desideretur ardentius, et instantius inquiratur. Sed circa eos ista servantur, de quibus Apostolus dicit: Scimus quoniam diligentibus
Abbreviated transcription (Latin):
sapientes. s humilib consentientes. Ea¬
ultent dõ. s cum tremore. In nullo glori¬
antes. qndo nr̃m nichil sit: ut qui głatur
in dño głetur. Ne pereant de uia iusta.
in qua iam ambulare ceꝑunt. dum sibi
hoc ipsũ assignant qd̃ in ea sunt. His uer
bis usus est apłs ubi att. cum timore &
tremore urãm ipsoꝵ salutẽ oꝑamini. &
ostendens quare cũ timore & tremore. is
est enĩ inqͥt qui oꝑatur in uobis & uelle
mors carnis de peccato hominis ori¬
ginaliter uenerit: tam̃ bonus eiꝰ usus
głosissimos martyres fecit. Et ideo ñ so¬
lum ipsa s omĩa scł̃i huiꝰ mala. labores.
doloresq hominũ. qͣmqmͣ de peccatoꝵ
& maxime de peccati originalis meritis
ueniant. unde facta est & ipsa uita uin¬
culo mortis obstricta. tam̃ & remissis pec¬
catis remanere debuerunt. cũ quib ho¬
mo ꝓueritate certaret. & unde exercere¬
tur uirtus fideliũ. ut nouus homo per

Expanded text:
sapientes, sed humilibus consentientes : exsapientes, sed humilibus consentientes : exsultent Deo, sed cum tremore; in nullo gloriantes, quando nostrum nihil sit; ut qui gloriatur, in Domino glorietur : ne pereant de via justa, in qua jam ambulare coeperunt, dum sibi hoc ipsum assignant, qbis usus est Apostolus, ubi ait: « Cum timore et tremore vestram ipsorum salutem operamini , » et ostendens quare cum timore et tremore. « Deus est » enim, inquit, « qui operatur in vobis et velle mors carnis de peccato primi hominis originaliter venerit, tamen bonus ejus usus gloriosissimos martyres fecit. Et ideo non solum ipsa, sed omnia saeculi hujus mala, dolores laboresque hominum, quanquam de peccatorum, et maxime de peccati originalis meritis veniant, unde facta est et ipsa vita vinculo mortis obstricta, tamen et remissis peccatis remanere debuerunt, cum quibus homo pro veritate certaret, et unde exerceretur virtus fidelium: ut novus homo per
Abbreviated transcription (Latin):
Quicũq gͣ in dĩ ꝓuidentissima dispositio¬
ne p̃sciti. p̃destinati. uocati. iustificati.
głificati sunt. ñ dico etiã ñdum renati.
s etiã ñdum nati. iam filii dĩ sunt: &
om̃ino perire ñ possunt. Talib d̾s dili¬
gentib eum omĩa cooꝑatur in bonum.
usq adeo ꝓrsus omĩa. ut etiam si qui eoꝵ
deuiant & exorbitant. etiam hoc ipsum
eis faciat. ꝓficere in bonũ: quia humili-¬
ores redeunt atq doctiores. Discunt
enĩ in ipsa uita iusta cũ tremore se exul-¬
fare debere. ñ sibi arrogando tamqͣm
de sua uirtute fiduciã ꝑmanendi. nec
dicendo in abundantia sua. ñ mouebo
ne qͣndo irascatur dñs: & pereatis de ĩ
iusta. Neq enĩ ait. & ñ ueniatis ad uiã
iustam. s pereatis inquit de uia iusta
qͥd ostendens. nisi eos esse cõmonitos qui
iam ambulant in uia iusta ut in timor
dĩ seruiant. id est ñ altum sapiant. s ti¬
meant: Qd̃ significat ñ suꝑbiant. s hu¬
miles sint. Unde alibi dicit. Non alta

Expanded text:
identissima dispositione praesciti, praedestinati, vocati, justificati, glorificati sunt, non dico etiam nondum renati, sed etiam nondum nati, jam filii Dei sunt, et omnino perire non possunt. Talibus enim diligentibus Deum omnia cooperantur in bonum, usque adeo prorsus omnia, ut etiamsi qui eorum deviant et exorbitant, etiam hoc ipsum eis faciat proficere in bonum, quia humiliores redeunt atque doctiores. Discunt enim ipsa vita justa cum timore se exsultare debere, non sibi arrogando tanquam de sua virtute fiduciam permanendi, nec dicendo in abundantia sua, « non movebor ne quando irascatur Dominus, et pereatis de via justa . Neque enim ait, Et non veniatis ad viam justam; sed, ne pereatis, inquit, de via justa: quid ostendens, nisi eos esse commonitos, qui jam ambulant in via justa, ut in timore Deo serviant, id est, non altum sapiant, sed timeant ? quod significat, Non superbiant, sed humiles sint: unde et alibi dicit, Non alta
Abbreviated transcription (Latin):
abent aliam causam boni quare
tẽporalib affligantur malis. qua¬
lem habuit iob. ut sibi ipse humanus
animꝰ sit ꝓbatus & cognitus. qͣnta uir¬
tute pietatis gratis dm diligat. Quib¬
recte consideratis atq pspectis. attende
utrũ aliqͥd mali acciderit fidelib & pus.
qd̾ eis ñ in bonũ uerteretur. nisi forte
putandũ est apłicam illam uacare sen¬
omĩa quȩ habebant. Numqͥd fidem:
Iunqͥd pietatem: Nunqͥd interioris ho¬
minis bona: qui est ante dm̃ diues: Hȩ
sunt opes xp̃ianoꝵ: quib opulentus di¬
cebat apłs. Est autẽ questus magnus.
pietas cũ sufficientia. Nichil enĩ intuli-¬
mus in hunc mundũ. s nec auferre ali

Expanded text:
abent aliam causam boni, quare temporalibus adfligantur malis, qualem habuit Iob: ut sibi ipse humanus animus sit probatus et cognitus, quanta uirtute pietatis gratis Deum diligat. recte consideratis atque perspectis, attende utrum aliquid mali acciderit fidelibus et piis, quod eis non in bonum verteretur: nisi forte putandum est apostolicam illam vacare senomnia quae habebant. Numquid fidem? numquid pietatem? numquid interioris hominis bona, qui est ante Deum dives ? Hae sunt opes Christianorum, quibus opulentus dicebat Apostolus: Est autem quaestus magnus pietas cum sufficientia. Nihil enim intulimus in hunc mundu
Abbreviated transcription (Latin):
Talib enĩ dñs dixit esse suam sarcinã leuẽ.
ñ qualis fuit qnͣdo negauit xp̃m. Ex¬
inquietudine ut scͥpturas uigilantiꝰ¬
ꝑscrutem᷑. unde ne ouili xp̃i noteant eis
possit occurri: tanqͣm de somno ignauiȩ
nr̃a excitatur industria. Ita ꝑ multiplicẽ
grãm saluatoris. etiam qd̾̃ inimicus in ꝑ-¬
niciem machinat᷑. ds conu̾tit in adiuto¬
rium. qm̃ diligentib dm omĩa cooꝑant᷑
quolibet errore cecentur. uel malicia de¬
prauentur. si accipiunt potestatẽ corpo¬
raliter asfligendi. exercent eiꝰ patientiã.
si tantũmͦ male sentiendo adu̾santur.
exertent eius sapientiã. Et ut etiã inimi-¬
ci diligantur. exercent eiꝰ benuolentiã :
quia ds his qui diligunt eum omĩa coo¬
ꝑatur in bonũ.

Expanded text:
Talibus enim Dominus dixit esse suam sarcinam levem, Talibus enim Dominus dixit esse suam sarcinam levem, n qualis fuit, quando negavit Christum. Hainquietudine ut Scperscrutemur, unde, ne ouili Christi noceant, eis possit occurri, tamquam de somno ignauiae nostra excitatur industria. ita per multiplicem gratiam saluatoris. etiam quod inimicus in perniciem machinatur. deus conuertit in adiutorium. quoniam diligentibus eum omnia cooperantur quolibet errore caecentur uel malitia deprauentur, si accipiunt potestatem corporaliter adfligendi, exercent eius patientiam; si tantummodo male sentiendo aduersantur, exercent eius sapientiam; ut autem etiam inimici diligantQuia Deus his, qui diligunt eum, omnia cooperatur in bonum
Abbreviated transcription (Latin):
mundi tolerabilia ducere spe futuri.
Scimꝰ qm̃ diligentib dm̃ om̃ia cooꝑantur
in bonũ. Omĩa inquit. Non solũ gͦ illa
quȩ appetunt᷑ ut suauia. uerũ etiam illa
que ut molesta uitantur. qnͣdo alia sic
sumimꝰ ne capiamur. alia sic ferimꝰ ne
frangam᷑. & scdm p̃cepta diuina in om̃ib
grãs agimus ei de quo dicimꝰ. Benedicã
dnm in om̃i tẽpore. semꝑ laus eius in ore
meo. Et. bonũ est mͥ qm̃ humi¬
liasti me. ut discam iustificationes tuas.
Neq enim reuera si fallacis ꝓsꝑitatis semꝑ
hic tranquillitas arrideret. anima hu¬
mana portũ illum uerȩ certȩq securita¬
Iuel cooꝑante cum uolumꝰ. ad bona
pietatis oꝑa nichil ualemus. De oꝑante
illo ut uelimꝰ. dictum est. Ds̃ est enim
qui oꝑatur in nobis & uelle. De cooꝑan¬
te illo cum iam uolumꝰ. & uolendo
Quid est omĩa. nisi & ipsas terribiles se¬
uasq passiones: Sarcina qͥppe quȩ infir¬
mitati grauis est. leuis efficitur caritati.

Expanded text:
mundi tolerabilia ducere spe futuri. iam diligentibus deum omnia cooperatur in bonum. \'omnia\' inquit, non solum ergo illa, quae appetuntur ut suauia, uerum etiam illa, quae ut molesta uitantur, quando alia sic sumimus, ne capiamur, alia sic ferimus, ne frangamur, et secundum praecepta diuina in omnibus gratias agimus ei, de quo dicimus: Benedicam dominum in omni tempore; semper laus eius in ore meo et: Bonum est mihi, quoniam humiliasti me, ut discam iustificationes tuas. neque enim re uera, si fallacis prosperitatis semper hic tranquillitas adrideret, anima humana portum illum uerae certaeque securitauel. cooperante, cum uolumus, ad bona pietatis opera nihil ualemus. de operante illo, ut uelimus, dictum est: deus est enim, qui operatur in nobis et uelle; de cooperante illo, cum iam uolumus et uolendo Quid est omnia, nisi et ipsas terribiles saevasque passiones? Sarcina quippe quae infirmitati gravis est, levis efficitur charitati.
Abbreviated transcription (Latin):
pls cum dixisset. scimꝰ qm̃ diligentib
dm̃ omĩa cooꝑantur in bonũ: sci¬
ens ñ nullos diligere dm. & in eo bono
usq in finẽ ñ ꝑmanere: mox addidit.
His qui scđ̾m ꝓpositum uocati sunt. Hi enĩ
in eo qd̃ diligunt dm̃ ꝑmanent usq in
finem. & qui ad tempꝰ inde deuiant. reu̾¬
tuntur. & usq in finem ꝑducant qd̾ in

Expanded text:
s cum dixisset, Scimus quoniam diligentibus Deum omnia cooperatur in bonum; sciens nonnullos diligere Deum, et in eo bono usque in finem non permanere, mox addidit, his qui secundum propositum vocati sunt. Hi enim in eo quod diligunt Deum, permanent usque in finem; et qui ad tempus inde deviant, revertuntur, ut usque in finem perducant, quod i
Abbreviated transcription (Latin):
Non enĩ ait corpꝰ moriturum est: s corpꝰ
mortuũ est. Adhuc habet uitam utiq
corpꝰ nr̃m. & tam̃ cõparatũ corpori illi
qd̃ futurũ est. qualia sunt angłoꝵ cor¬
pora: inuenitur corpꝰ hominis mortu¬
um: qmuis adhuc habens animãm.

Expanded text:
non enim ait: "corpus moriturum est" sed: corpus mortuum est. adhuc habet uitam utique corpus nostrum; et tamen comparatum corpori illi, quod futurum est qualia sunt angelorum corpora, inuenitur corpus hominis mortuum, quamuis adhuc habens animam.
Abbreviated transcription (Latin):
inter illam generationẽ & hanc ꝓces¬
sionẽ nescio. ñ ualeo. ñ sufficio. Ac per
hoc quia illa & ista est ineffabilis. sicut
ꝓpħa de filio loquens ait. generationem
Satis sit gͦ nobis quia ñ est ascipso filius:
s ab illo de quo natus est. Non est a se

Expanded text:
inter illam generationem et hanc processionem nescio, non valeo, non sufficio; ac per hoc, quia et illa et ista est ineffabilis, sicut propheta de Filio loquens ait: Generationem Satis sit ergo nobis, quia non est a se ipso Filius, sed ab illo de quo natus est: non est a se
Abbreviated transcription (Latin):
futuro ꝓpter iusticie meritũ dicit uiuifi¬
candũ. nec sit ut tantũ ex mortuo uiuũ
exponendo potiꝰ obscuretur: apłicȩ tam̃
sententiȩ lum̃ attende. Si autẽ xp̃c in¬
quit in uobis. corpꝰ quidẽ mortuum
est ꝓpter peccatum. sp̃c autẽ uita est ꝓpter
iusticiam. Hoc dictũ est ne idõ ꝑutaress
homines uł nullũ uł paruũ se habere
beneficiũ de gr̃a dĩ. quia necessario mo-¬
rituri sunt corpore. Attendere quippe
debent corpꝰ quidẽ adhuc peccati me¬
ritum gerere. quia conditioni mortis
obstrictum est: s iam sp̃m cepisse uiue¬
re ꝓpter iusticiam fidĩ. qui & ipse in
homine fuerat quadã morte infideli
uobis muneris putetis esse collatum
tam ũt sp̃c uiuit. Nec idõ de uita qͦq
qui suscitauit xp̃m a mortuis habitat.
n uobis. qui suscitauit xpm̃ a mortius
nuificabit & mortalia corpora ur̃a ꝑ in
habitantẽ spm̃ ciꝰ in uobis. Dicit etiam
quẽadmodũ fiat: ut uita in se mortem

Expanded text:
futuro propter iustitiae meritum dicit uiuififuturo propter iustitiae meritum dicit uiuificandum nec sic, ut tantum ex mortuo uiuum exponendo potius obscuretur, apostolicae tamen sententiae lumen adtende. si autem Christus, inquit, in uobis, corpus quidem mortuum est propter peccatum, spiritus autem uita est propter iustitiam. hoc dictum est, ne ideo putarent homines uel nullum uel paruum se habere beneficium de gratia Christi, quia necessario morituri sunt corpore. adtendere quippe debent corpus quidem adhuc peccati meritum gerere, quod condicioni mortis obstrictum est, sed iam spiritum coepisse uiuere propter iustitiam fidei, qui et ipse in homine fuerat quadam morte infidelituobis muneris putetis esse conlatum tiam uester spiritus uiuit, nec ideo de uita quoququi suscitauit Christum a mortuis habitat in uobis, qui suscitauit Christum a mortuis uiuificabithabitantem spiritum ejus in vobis. » Dicit etiam quomodo fiat, ut vita in se mortem
Abbreviated transcription (Latin):
illa resurrectione futura mutatio ñ solũ
nullam mortẽ quȩ facta est. ꝓpter ꝑeccatũ
s nec mortalitatẽ habitura est quã corpꝰ
animale habuit ante peccatum: ñ ait¬
mortalia corpora ur̃a. ut scilicet iam ñ
solum ñ sint mortua s nec mortalia.
cũ animale resurget in spiritale. & mor¬
tale hoc induet immortalitatẽ. & absor¬
bebitur mortale. a uita. Cum enĩ p̃sentis¬
gram temporis det̾minans diceret mor¬
tuũ quidẽ esse corpus ꝓpter peccatũ. quia
in eo ñdum ꝑ resurrectionẽ renouato.
peccati meritũ manet hoc est necessitas
mortis. spm̃ autẽ uitam cẽ ꝓpter iustici¬
am. quia licet adhuc corpore mortis
huiꝰ onerem᷑. iamq scd̾m interiorẽ ho¬
minẽ ceptam renouationẽ in ficłi iusti¬
ciam respiramꝰ. tam̃ ne humana igno
rantia de resurrectione corporis nichil
speraret. etiã ipsum qd̃ ꝓpter meritũ pec¬
cati in p̃senti scłõ dixerat mortuũ: in

Expanded text:
illa in resurrectione futura mutatio non solum illa in resurrectione futura mutatio non solum nullam mortem, quae facta est propter peccatum, sed nec mortalitatem habitura est, quam corpus animale habuit ante peccatum, nmortalia corpora vestra, ut scilicet jam non solum non sint mortua, sed ncum animale resurget in spirituale, et mortale hoc induet immortalitatem, et absorbebitur mortale hoc a vita. Cum enim praesentis temporis gratiam determinans diceret, mortuum quidem corpus esse propter peccatum, quia in eo nondum per resurrectionem renovato peccati meritum manet, hoc est necessitas mortis; spiritum autem vitam esse propter justitiam, quia licet adhuc corpore mortis hujus oneremur, jam secundum interiorem hominem coepta renovatione in fidei justitiam respiramus, tamen ne humana ignrantia de resurrectione corporis nihil speraret, etiam ipsum, quod propter meritum peccati in praesenti saeculo dixerat mortuum, in
Abbreviated transcription (Latin):
citauit ũm a mortuis uiuificabit &
mortalia corpora ur̃a ꝑ inhabitantem
spm̃ eius in uobis. Puto qd̾ ñ expositore
s tantũ lectore opus habet tam clara &
aꝑta sententia. Corpus inquit monrtuũ
est. ñ ꝓpter fragilitatem t̾renam: quia
de t̾re puluere factum est: s ꝓpter pecca¬
tum. Quid querimꝰ ampliꝰ: Euigilan¬
tissime ñ ait mortale. s mortuũ. Namq
anteqͣm immutaretur in illam incorrup¬
tionẽ quȩ in scõꝵ resurrectione ꝓmitui¬
tur. poterat ẽẽ mortale qmͣuis ñ mori¬
turũ. sicut hoc nr̃m potest ut ita dicam
esse egrotabile. qm̃uis ñ egrotaturum.
Cuiꝰ enim caro est quȩ ñ egrotare possit.
etiam si aliquo casu priꝰ qm egrotet oc¬
cumbat: Sic & illud corpꝰ iam erat
mortale. quã mortalitatẽ fuerat absũp¬
tura mutatio in et̾nam incorruptionem
s in homine iusticia id est obedientia
ꝑmaneret. S ipsum mortale ñ est facũ
mortuũ: nisi ꝓpter peccatum. Quia si

Expanded text:
Iesum a mortuis uiuificabit et mortalia corpora uestra per inhabitantem spiritum eius in uobis. puto quod non expositore, sed tantum lectore opus habet tam clara et aperta sententia. \'corpus\', inquit, \'mortuum est\' non propter fragilitatem terrenam, quia de terrae puluere factum est, sed \'propter peccatum\'. quid quaerimus amplius? et uigilantissime non ait \'mortale\' sed \'mortuum\'. Namque antequam inmutaretur in illam incorruptionem, quae in sanctorum resurrectione promittitur, poterat esse mortale, quamuis non moriturum, sicut hoc nostrum potest, ut ita dicam, esse aegrotabile, quamuis non aegrotaturum. cuius enim caro est, quae non aegrotare possit, etiamsi aliquo casu priusquam aegrotet occumbat? sic et illud corpus iam erat mortale. quam mortalitatem fuerat absumptura mutatio in aeternam incorruptionem, si in homine iustitia, id est oboedientia, permaneret; sed ipsum mortale non est factum mortuum nisi propter peccatum. quia ucro
Abbreviated transcription (Latin):
oc dñs cõmendauit in manducatio¬
ne carnis suȩ. & potatione sangui¬
nis sui. ut in illo maneamꝰ. & ipse in
nobis. Manemꝰ autẽ in illo cũ sumꝰ m̃bra
euis. manet autẽ ipse in nobis: cũ sumꝰ
templũ eius. Ut autẽ simꝰ m̃bra eius:
unitas nos compaginat. Ut compaginet
unitas: quȩ facit nisi caritas: Et caritas
quit diffusa est in cordib nr̃is: ꝑ sp̃m̃
sp̃c qui est in te o homo quo constas ut
homosis. nunqͥd uiuificat m̃brũ qd̃ se¬
paratũ inuenerit a carne tua: Spm̃ tuũ
dico anmã tuam. Anima tua ñ uiuifi¬
cat nͥ m̃bra quȩ sunt in carne tua. Unũ
si tollas. iam ex anima tua ñ uiuificatur.
quia unitati corporis tui ñ copulatur.
Hec dicuntur ut amemꝰ unitatẽ: & timea
mus separationẽ. Nichil enĩ sic debet
formidare xp̃ianus. quã separari a cor¬
pore xp̃i. Si enĩ separatur a corpore xp̃i.
ñ est m̃brũ eius. Si ñ est m̃brũ eiꝰ: non
negetatur spu euis. Quisqͥs autẽ inquit

Expanded text:
ominum commendasse in manducatione carnis suae et potatione sanguinis sui, ut in illo maneamus et ipse in nobis. Manemus autem in illo cum sumus membra ejus, manet autem ipse in nobis cum sumus templum ejus. Ut autem simus membra ejus, unitas nos compaginat; ut compaginet unitas, quid facit, nisi charitas Dei diffusa est spiritus qui est in te, o homo, quo constas, ut homo sis, nunquid vivificat membrum quod separatum invenerit a carne tua? Spiritum tuum dico animam tuam. Anima tua non vivificat, nisi membra quae sunt in carne tua; unum si tollas, jam ex anima tua non vivificatur, quia unitati corporis tui non copulatur. Haec dicuntur ut amemus unitatem etmus separationem. Nihil enim sic debet formidare Christianus quam separari a corpore Christi. Si enim separatur a corpore Christi, non est membrum ejus; si est membrum ejus, non vegetatur spiritu ejus. « Quisquis autem, inquit
Abbreviated transcription (Latin):
petati ñ subiugant. Ita iam ñ regnal¬
pecatũ in ur̃o mortali corpore. qͣmius
p posit ñ inhabitare in eo. qͣmdiu mor¬
falecorpus est. Primo enĩ ñ regnat. cũ
te seruimꝰ legi dĩ. qͣmuis carne legi
pectati. id est penali consuetudini. cũ ex
ula existunt desideria quib tam̃ ñ obe¬
dimꝰ. postea uͦ ex om̃i parte extinguitur:
quia si sp̃c irĩu xp̃i habitat in uobis: qͥ
suscitauit xp̃m a mortuis uiuificabit &
mortalia corpora ur̃a. ꝓpter eiꝰ sp̃m̃ qui
habitat in nobis. Nunc g̃ implendus est
gradus sub gr̃ã ut faciamꝰ qd̾ uolumus
spũ ctiã si carne ñ possumꝰ: id est ñ obȩ¬
iamus desideriis peccati. ad p̃benda illi
m̃bra nr̃a arma iniquitatis. etiã si ñ ua-¬
lemꝰ efficere ut eadem desideria ñ existat̃.
ut qͣmuis ñdũ simꝰ in pace illa ȩt̾na. & ex
om̃i hominis parte ꝑfecta: iam tam̃ desi¬
consensionẽ peccati captiuam ducit.
Simus autem sub gr̃a. ubi nulla est con¬

Expanded text:
peccati non subjugant. Ita jam non regnapeccatum in nostro mortali corpore ; quamvis non possit nisi inhabitare in eo, quamdiu mortale corpus est. Primo enim non regnat, cum mente servimus Legi Dei, quamvis carne legi peccati , id est, poenali consuetudini, cum ex illa existunt desideria, quibus tamen non obedimus. Postea vero ex omni parte exstinguitur. Quoniam si Sstum a mortuis, vivificabit et mortalia corpora nostra, propter Spiritum qui habitat in nobis . Nunc ergo implendus est gradus sub gratia, ut faciamus quod volumus spiritu, etiamsi carne non possumus; id est, non obediamus desideriis peccati ad praebenda illi membra nostra arma iniquitatis , etiamsi non valemus efficere ut eadem desideria non existant: ut quamvis nondum simus in pace illa aeterna ex omni hominis parte perfecta, jam tamen desiconsensionem peccati captivam ducit; simus autem sub gratia, ubi nulla est con
Abbreviated transcription (Latin):
iusticiam ꝓpter dm̃ & ꝓpter ipsam iustici¬
am diligit. s eam sibi uult ad conquiren¬
da t̾rena seruire. Itaq ubi uiderit ex alia
parte ipsam. ex alia cõmodũ temporale.
haberet illud qd̾ se nunc uidet amitiere.
si illam tenuerit. Tercia est uita sub gĩa
qͣndo nichil tẽporalis cõmodi iusticiȩ p̃¬
ponitur. qd̾ nisi caritate spiritali quã

Expanded text:
justitiam propter Deum et propter ipsam justitijustitiam propter Deum et propter ipsam justitiam diligit, sed eam sibi vult ad conquirendum terrena servire. Itaque ubi viderit ex alia parte ipsam, ex alia commodum temporale, haberet illud quod se nunc videt amittere, si illam tenuerit. Tertia est vita sub gratia, quando nihil temporalis commodi justitiae praeponitur: quod nisi charitate spir