comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
diutiꝰ ꝑmansit.
iusu eẽ desuit.S
p̾dicta quid̃ noĩa
testam̃toꝵ: ad ius
ciuile referebant᷑.
¶pbostea uero ex
edicto p̾toris alia
cta est. Iure entm
honorario miulae¬
mancipatio deside¬
rabatur. Se septem
testium signa suf¬
ficiebãt c̃ uure ciuo¬

Expanded text:
diutius permansit, in usu esse desiit. Sed praedicta quidem nomina testamentorum ad ius civile referebantur. postea vero ex edicto praetoris alia cta est: iure enim honorario nulla emancipatio desiderabatur, sed septem testium signa sufficiebant, cum iure ci
Abbreviated transcription (Latin):
heres agnoscatur. s
eorio si auus ex fili¬
o nepotem dat inad¬
optõem ñ ÷ necc̃e fi¬
lium ꝯsentire. ¶In
płimis aut̃ cãĩs assi¬
milaturis qui adro¬
ei qui ex legitimom̃¬
m̃io natꝰ est. ⁊ idõ si
quis ꝑ imꝑatorẽ sũ
apud p̾torem uł ap̃

Expanded text:
heres adgnascatur. sed ex contrario si avus ex filio nepotem dat in adoptionem, non est necesse filium consentire. In plurimis autem causis adsimilatur is, qui adopei qui ex legitimo matrimonio natus est. et ideo si quis per imperatorem sive apud p
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ h̃t iam adopta¬
naturalem in sua
potestate h̃t in eo
casu ⁊ filiꝰ ꝯsentire
deb ne ei inuito sũ¬

Expanded text:
quem habet iam adoptanaturalem in sua potestate habet: in eo casu et filius consentire debet, ne ei invito su
Abbreviated transcription (Latin):
li mali repelli. Uti
cauit. Namsciẽti¬
alienum ẽẽ solũ.
pot̾ culpa obicicꝑ
temere edificau̾it
in eo solo:ꝙ intlłi¬
geret alienumeẽ.
¶S ticiꝰ alienam
plãtam insuo solo
posuerit: ip̃iꝰ erit.
Ex diu̾sositiciꝰ su¬
am plãtam inme

Expanded text:
li mali repelli, utiqcauit: nam sialienum esse solum, potest culpa obici, quod temere aedificaverit in eo solo quod intellegeret alienum esse. 3 Si Titius alienam plantam in suo posuerit, ipsius erit: et ex diverso si Titius suam plantam in
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙͣ filiꝰ ꝑiclitetur. c̃
in filiab ⁊̃ pudici¬
cie fauor h̾ bene ex¬
cludit ⁊ ideo placui¬
noxales actõnes ẽẽ
ꝓponendas. c̃ apd̃ ue.

Expanded text:
 filius periclitetur, cum in filiabus etiam pudicitiae favor hoc bene excludit? et ideo placuinoxales actiones esse proponendas, cum apud ve
Abbreviated transcription (Latin):
peius naiget᷑. ¶ Reͤ¬
titutoria st̃ quib re¬
stitui aliqͥd iubet. ue¬
ditate aut c̃ iubet
ei qͥ uide possõne fũ¬
di deiectꝰ sit: restitus
possõnẽ. ¶Ex hibito¬
ria st̃ ꝑ que iubet
exhib̃i ułi eum cꝰ de
libertate agitur aut¬
c̃ lib̾tumcus patronꝰ
oꝑas indice uelit. aũ
penti lib̾os eiꝰ q̃ in

Expanded text:
peius navigetur. restitutoria sunt quibus restitui aliquid iubet, vereditate, aut cum iubet ei qui vi possessione fundi deiectus sit restitui possessionem. exhibitoria sunt per quae iubet exhiberi, veluti eum cuius de libertate agitur, aut libertum cui patronus operas indicere velit, aut parenti liberos qui in
Abbreviated transcription (Latin):
casu ip̃iꝰ int̾est rẽ
si inparte soluendo
sint fullo aut sar¬
fullone aut desar¬
tinatore diximꝰ ea¬
dem ⁊ ad eumcuz
ꝯmodata res ÷ trãs¬
ferenda uet̾es exi¬
stimabant. Nã ut

Expanded text:
rem si in parte solvendo sint fullo aut sarfullone et sarcinatore diximus, eadem et ad eum cui commodata res est transferenda veteres existimabant: nam ut
Abbreviated transcription (Latin):
fullo m̾cedem accipi¬
endo custodiã pr̃at
itais quoꝙ qͥ ꝯmoda¬
tum utend̾ ꝑceꝑit. si¬
miłr necesse ht̃ cristo¬
dram prestare. ¶Sẽd
indecisionib nr̃is e

Expanded text:
fullo mercedem accipiendo custodiam praestat, ita is quoque qui commodum utendi percipit similiter necesse habet custodiam praestare. sed in decisionibus nostris e
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑare satis est. ¶Hiz
quos nũqͣm testator
uidit: ⁊ heredes ĩsti¬
filios ꝑegͥnatos ig¬
norans qui erant
heredes instituerit.
Ignorantia enĩtes¬
tantis: mutiles in¬
stitutões ñ facit.

Expanded text:
are satis est. Hi, quos numquam testator vidit, heredes instifilios peregri natos, ignorans qui essent, heredes instituerit: ignorantia enim testantis inutilem institutionem non facit.
Abbreviated transcription (Latin):
la medicarãta ꝑubl¬
ce uendidert. ¶Aua
deinde rex asꝑimũ
crum̃ noua pena ꝑse¬
qͥtur q̃ pompeia de
paricidiis uocatur.
qͣ cauetur ut si qͥs
pentis aut filii aut oĩo
patõe parricidii ꝯtine¬
tur fata p̾parau̾it sũ
elam sũ palam id autꝰ
fu̾it nec ñ is cuiꝰ dolo
tͣraneus sit pena par¬
ricidii pumetur. nz¬

Expanded text:
la medicamenta publice vendiderunt. Alia deinde lex asperrimum crimen nova poena persequitur, quae Pompeia de parricidiis vocatur. qua cavetur, ut, si quis parentis aut filii, aut omino patione parricidii continetur, fata properaverit, sive clam sive palam id ausus fuerit, nec non is cuius dolo extraneus sit, poena parricidii puniatur,
Abbreviated transcription (Latin):
scͥptiones aũt testa¬
t᷑oras ⁊ testium. ex
sacraꝵ ꝯstitutõum
obseruatõe ad hibeã¬
tur. Signacła autẽ
⁊ numerꝰ testium
rum sinceritatem
rit ulła fraus adhi¬
beatur. Hoc additũ
est ut ꝑmanũ tes¬
tãtoris ł testium
nom̃ heredis expri¬
matur. Et omnia

Expanded text:
scriptiones autem testatoris et testium ex sacrarum constitutionum observatione adhibeantur, signacula autem et numerus testium rum sinceritatem, ut nulla fraus adhibeatur, hoc additum est, ut per manum testatoris vel testium nomen heredis exprimatur et omnia
Abbreviated transcription (Latin):
erat. Siñ possit re-¬
duci: eum potiꝰ ĩ¬
tlłigi dñm qui fe¬
cit. Ut ecce. Uas con¬
flatutri põt ad ru¬
dem mat̾iameris
r argenti ł auri
aut oleum ⁊ fru¬
m̃tum. ad quas ł
oliuas ł spicas re¬
u̾ti ñ põt. ac ne ml¬
sum siquid adui

Expanded text:
erat; si non possit reduci, eum potius intellegi dominum qui fecerit: ut ecce vas conflatum potest ad rudem massam aeris vel argenti vel auri aut oleum aut frumentum ad uvas et olivas et spicas reverti non potest, ac ne mulsum quidem ad
Abbreviated transcription (Latin):
S q hedes scripti cũ
aut totam h̾editatẽ
aut pene totample¬
ruꝙ restituere ro¬
gabãtur: adire h̾edi¬
tatem obnlłm ł mi¬
nimũ lucrum recu¬
sabant: atꝙ obidex¬
tingrebantur fidi¬
ꝯmissa: pꝰtea uespa¬
siam augusti tp̃ib

Expanded text:
 heredes scripti, cum aut totam hereditatem aut paene totam plerumque restituere rogabantur, adire hereditatem ob nullum vel minimum lucrum recusaban, atque ob id extinguebantur fideicommissa; postea Vespasiani Augusti t
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ ꝑsoña gͣdum adi¬
ciat. ut longe facihꝰ
sit respondere quo¬
to quisq gͣdr sit: ꝙͣ
ne que ꝙͣ de notare.

Expanded text:
rsona gradum adiciat, ut longe facilius sit respondere, quoto quisque gradu sit, quam ne quemquam denotare.
Abbreviated transcription (Latin):
mancipatos: uocat
p̾tor ad eam bonoꝵ pꝰ¬
adoptiua familia fu¬
erunt. ꝑ hoc temꝰpꝰ qͦ
naturalis parens mo¬
reret᷑ repellit. ¶ Itẽ
adoptiuos lib̾os emã¬
cipatos ab adoptiuo
pr̃e sicut abintestato.

Expanded text:
mancipatos vocat praetor ad eam bonorum poadoptiva familia fuerunt per hoc tempus quo naturalis parens moreretur, repellit. item adoptivos liberos emancipatos ab adoptivo patre, sicut ab intestato
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtẽ rei legate aliena¬
uerit pars q̃ ñ est a¬
lienata oĩno debet᷑
Pars aitt̃ alienata
ita debetur. si ñ adi¬
mendi aĩo alienata
sit. ¶Si quis autẽ¬
debitori suo lib̾atẽe
legauit ⁊ legatum
ittile ẽ. Et nz abip̃o
debitore. n abh̾ede
eiꝰ. potest heres pete.
nec ab alio qui h̾ediͤ
loco ẽ. S ⁊ pot̃ a debi¬
tore ꝯueniri utͣ libe¬
ret eum. ¶potest
aũt quis uł ad tẽpꝰ
rubere ne heres pe¬

Expanded text:
tem rei legatae alienaverit, pars quae non est alienata omnimodo debetur, pars autem alienata ita debetur si non adimendi animo alienata sit. Si quis debitori suo liberationem legaverit, legatum utile est, et neque ab ipso debitore neque ab herede eius potest heres petere, nec ab alio qui heredis loco est: sed et potest a debitore conveniri, ut liberet eum. potest autem quis vel ad tempus iubere, ne heres pe
Abbreviated transcription (Latin):
sine honorez ut nͨ li¬
beris lib̾ti lib̾te ne ex
ea ꝑte legata ł fider¬
ꝯmissa p̾stentur. S
ad cohedes hoc honus
redundaret. ¶Młtiᷤᷤ
aliis casib a nob̾ in
gatis. quos necͣcios
ẽẽ ad huiͦmodi iurris
dispositõem ꝑspeximꝰ.
ut tam patroni patͦ¬
qͥ ex transu̾so lat̾e ue¬
niunt usq ad qͥntũ
gͣdum: ad successionẽ¬

Expanded text:
nere ut nec liberis liberti libertaeve ex ea parte legata vel fideicommissa praestentur, sed ad coheredes hoc onus redundaret; multis aliis casibus a nobis in gatis, quos necessarios esse ad huiusmodi iuris dispositionem perspeximus ut tam patroni patrqui ex transverso latere veniunt usque ad quintum gradum ad successione
Abbreviated transcription (Latin):
dimꝰ apparet. ñ sẽp
eos qui paremgra¬
dum cognatõis ob¬
tinent: parit̾ uoca¬
ri. Eoq ampliꝰ nec
eũ quid̃ qui ꝓtimi¬
or sit cognatus: sẽꝑ
potiorẽ eẽ. Cum enĩ
primna cã sit suorũ
h̾edum qͦs ꝙ int̾ su¬
os hedes iam em̃im̾a¬

Expanded text:
dimus apparet non semper eos, qui parem gradum cognationis optinent, pariter vocari eoque amplius nec eum quidem, qui proximior sit cognatus, semper potiorem esse. cum enim prima causa sit suorum heredum quosque inter suos heredes iam enumera
Abbreviated transcription (Latin):
.i. ꝑuirilem sexum
descendentes. sũ maˢ¬
culini sũ femini ge¬
neris sint: siłi mͦad
genera successioniᷤ
legitime ab intestato

Expanded text:
per virilem sexum descendentes, sive masculini sive feminini generis sint, simili modo ad iura successionis legitimae ad successio
Abbreviated transcription (Latin):
ductor omnia ẜ le¬
gem oductionis fa-¬
cere debet. ⁊ si quidĩ
lege p̾t̾missum fu̾it.
idex bono ⁊ eqͣuo de¬
bet p̾stare. ¶Quiꝓ
usu uestimentoꝵ
aut argenti aut iu¬
menti mercedẽ. aut
dedit aut ꝓmisit:
ab eo custodia talis
desideratur. qualẽ
diligentissimꝰ paf¬

Expanded text:
ductor omnia secundum legem conductionis facere debet et, si quid in lege praetermissum fuerit, id ex bono et aequo debet praestare. qui pro usu aut vestimentorum aut argenti aut iumenti mercedem aut dedit aut promisit, ab eo custodia talis desideratur qualem diligentissimus pa
Abbreviated transcription (Latin):
ueluti canẽ aut fe¬
ras bestias uriluera¬
uerit aut occiderit.
hoc cãpite actõ ꝯsti¬
tuitur. In cet̾is qͦꝙ

Expanded text:
eluti canem aut feram bestiam, vulneraverit aut occiderit, hoc capite actio constituitur. in ceteris quoq
Abbreviated transcription (Latin):
mulaꝵ unam. uł
ex qͣdrigis equoꝵ
pliꝰ id quoꝙ ꝯpu¬
tatur qͣnti depreci¬
ati sift qui suꝑsĩt.
¶Lib̾m ÷ aut̃ ei cu¬
ius seruus fu̾it oc¬
cisꝰ ⁊ priuato iuidi¬
tõ legis aquilie dã¬

Expanded text:
mularum unam, vel ex quadrigis equoruplius id quoque computatur, quanto depretiati sunt qui supersunt. Liberum est autem ei, cuius servus fuerit occisus, et privato iudicio legis Aquiliae da
Abbreviated transcription (Latin):
dationẽ ut siue pͦt
mortẽ siue pridie ꝙͣ
morietur stipłator:
siue ꝓmissor. stipło
ꝯcepta ÷: ualeat sti¬
stipulatus erat si na¬
ius ex asia uenerit.
hodie dare spondes:ĩ
andem stipłonem¬

Expanded text:
dationem, ut, sive post mortem sive pridie quam morietur stipulator sive promissor, stipulatio concepta est, valeat stiita stipulatus erat: ‘ si navis ex Asia venerit, hodie dare spondes? ’ andem stip
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃a coartauimus.
Pret̾ea debitor si
pactꝰ fu̾it.cũ credi¬
tore ne ase peteret
nichominꝰ obliga¬
tus manet.q pac¬
to ꝯuento obliga¬
tõnes ñ õim dissol¬
uunt᷑. Qua de cã
efficax est adu̾sꝰ e¬
um actõ qua actor
intendit si apparet
eum dare oportere.

Expanded text:
nostra coartavimus. Praeterea debitor si pactus fuerit cum creditore, ne a se peteretur, nihilo minus obligatus manet, quia pacto convento obligationes non omnimodo dissolvuntur: qua de causa efficax est adversus eum actio qua actor intendit ‘ si paret eum dare oportere
Abbreviated transcription (Latin):
qͣ drupes pauꝑiẽ feciᷤᷤ¬
m ¶se dicet᷑
ne q̃ rõe carent si qͥ¬
dem lasciuia aut f̾¬
nore aut feritate
pauꝑiem fec̾int no

Expanded text:
QUADRUPES PAUPERIEM FECISSE DICETUR ne, quae ratione carent, si quidem lascivia aut fervore aut feritate pauperiem fecerint, no
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ ⁊̃ testam̃taria uo¬
catur penã irrogat
ei qͥ testam̃tum ł̃ in
sirm scͣpserit signa¬
u̾it recitau̾it subie¬
cerit qͥ ne sigͣnuniad.¬
ult̾mum fec̾it sculp¬
serit expͥserit. Sciẽs
seruat᷑. In lib̾os uͦ de¬
portatõ. ¶ It lex i¬
lia de ui publica seu
pͥuata aduertꝰ eos
exorttur qͥuim ł ar¬
matã ł sine armis
ꝯmisint. sy siquudẽ¬

Expanded text:
 testamentaria vocatur, poenam irrogat ei qui testamentum vel aliud sum scripserit, signaverit, recitaverit, subiecerit, quive signum adulterinum fecerit, sculpserit, expresserit sciens servatur, in liberos vero deportatio. Item lex Iulia de vi publica seu privata adversus eos exoritur, qui vim vel armatam vel sine armis commiserint. sed si quide
Abbreviated transcription (Latin):
suam dari sibi nemo
stipłari poterat. non
magis ꝙͣ post eiꝰ mor¬
tem a quostipłabat᷑
ac ne is qui malicuiꝰ
potestate est. pꝰt mor¬
tem eiꝰ stipulari po¬
S ⁊ si quis itasti¬
płetur pridie quã
moriar. uel pridre ꝙͣ
morieris dari. urutił
erat stipłatio. ¶ S c̃
ut iam dictũm ẽ ex

Expanded text:
suam dari sibi nemo stipulari poterat, non magis quam post eius mortem a quo stipulabatur. ac ne is qui in alicuius potestate est post mortem eius stipulari posed et si quis ita stipuletur, ‘ pridie quam moriar ’ vel ‘ pridie quam morieris dari? ’ inutilis erat stipulatio. sed cum, ut iam dictum est, ex
Abbreviated transcription (Latin):
dẽ nobis ad qͥritur
totum nr̃m fiat.
potestate habetisex
obligatõe fu̾it q̃si¬
tum. hoc diuidatͤ
scd̾m ymaginem
reꝵ ꝓprietatis.⁊ u¬

Expanded text:
dem vobis adquiritur, totum vestrum fiat, potestate habetis ex obligatione fuerit adquisitum, hoc dividatur secundum imaginem rerum proprietatis et u
Abbreviated transcription (Latin):
que ui possesse sũt
nec si predicto lõgo
tp̃e bona fide possesse
fu̾int: usncapi pos¬
sunt. Nam furtiua
plautia. ¶Qd aũt
dictum ÷ furtiuaꝵ
sucapionem ꝑlegeᷤᷤ
ꝓhibitam ẽẽ ñ eoꝑ
tinz ut nec ip̃e fur.¬

Expanded text:
quae vi possessae sunt, nec si praedicto longo tempore bona fide possessae fuerint, usucapi possunt: nam furtivarPlautia. Quod autem dictum est furtivaram sucapionem per legem prohibitam esse, non eo pertinet ut ne
Abbreviated transcription (Latin):
ita stricto iu¬
re utebat᷑. ⁊ pee¬
ponebat mas¬
⁊ eõs qͥ ꝑfeminini
sexꝰ necessitudinẽ
sͥ iunguntur. A dõ
expellebat ut n qͥd̾
int̾ matrem ⁊ filiũ
filiamue ultro citͦꝙ
h̾editatis capiende
ex ꝓximitate cogna¬
toꝵ eas ꝑsonas ad
successionẽ bonoꝵ
possessionẽ uñ cog¬
nati accomocata¬

Expanded text:
ita stricto iure utebatur et praeponebat maset eos qui per feminini sexus necessitudinem sibi iunguntur adeo expellebat, ut ne quidem inter matrem et filium filiamve ultro citroque hereditatis capiendae ex proximitate cognatorum eas personas ad successionem bonorum possessione unde cognati accommodata
Abbreviated transcription (Latin):
nepotem aut neptẽ
ex filio ⁊ deinceps ĩ¬
puberes emancipane.¬
rit: legitimꝰ eoꝵ tu¬
tor erit. de fiduciari

Expanded text:
nepotem aut neptem ex filio, et deinceps, impuberes emancipaverit, legitimus eorum tutor erit. TIT. 19 DE FIDUCIARI
Abbreviated transcription (Latin):
depͤortat᷑ ciuitatena¬
mittit. seq̃tur. ut qͥe
o mͦ ex nũo ciuiũ ro¬
ac si mortuo eo desi¬
nant lib̃i inpotesta¬
si is qui inpotestate
etꝰ sit minsulamde¬
portatꝰ fu̾it desiit ĩ
potestate parentis
sui eẽ. S si ex indul¬
gentia principalirẽ¬
tituti fu̾int ꝑomĩ¬
a pristinum statũ
recipiunt. ¶Religa¬
ti aut̃ pr̃es in insulã¬
ad tp̃s in potestates
sualibos rerinent.⁊

Expanded text:
deportatur, civitatem amittit, sequitur ut, quia eo modo ex numero civium Roacsi mortuo eo desinant liberi in potestasi is qui in potestate parentis sit in insulam deportatus fuerit, desinit in potestate parentis esse. sed si ex indulgentia principali restituti fuerint, per omnia pristinum statum recipiunt. Relegati autem patres in insulam in potestate sua liberos retinent:
Abbreviated transcription (Latin):
in potestate sin pris
est tunc p̾t obitum
sui fiunt. Siuo his
quo tp̃e auus mori¬
tur. aut iam mortuꝰ
est: aut exiit de po¬
testate pr̃is tũchii
qui in potestatẽ etꝰ
cad̾e ñ possunt sui
iuris fuint. ¶Cuar
aũt is qui ob aliqd̃

Expanded text:
in potestate patris fuerit, tunc post obitum state fiunt; si uero is, quo tempore auus moritur, aut iam mortuus est aut exiit de potestate patris, tunc hi, quia in potestatem eius cadere non possunt, sui iuris fiunt. Cum autem is, cui ob
Abbreviated transcription (Latin):
lib ꝯstitutõib pro
hac parte ꝓspectum est
ut neminiliceat ui
rapere remĩmobilẽ
uł semouẽtem licet
suam eandẽ rem exti¬
res quid̃ sue dñio ca¬
dere. Sin anfaliena
sit p̾t restitrtionẽ ⁊¬

Expanded text:
libus constitutionibus pro hac parte prospectum est, ut nemini liceat vi rapere rem mobilem vel se moventem, licet suam eandem rem existirei quidem suae dominio cadere, sin autem aliena sit, post rei restitutionem
Abbreviated transcription (Latin):
ris est ⁊̃ inium̃to.
S si pecoris uł o¬
uium usus legatꝰ
fuerit. n lacte nz
agnis n lana ite¬

Expanded text:
ris est et in iumento. Sed si pecoris vel ovium usus legatus fuerit, neque lacte neque agnis neque lana ute
Abbreviated transcription (Latin):
tutelam uł curam
placuit publicum
In adoptõne autẽ
dati naturali pr̃i ꝑ¬
sunt. It nepotes ex
filio ꝓsunt ut in
locũ pr̃is succedãt.
lii aut̃ tm̃ suꝑstitẽ

Expanded text:
tutelam et curam placuit publicum in adoptionem autem dati naturali patri prosunt. item nepotes ex filio prosunt, ut in locum patris succedant: lii autem superstites
Abbreviated transcription (Latin):
reꝵ res erit tantã
pecuniã dari scipła¬
tus ÷ aulꝰ. augeriꝰ.
spopondit. numerꝰ
negidiꝰ. It ex diu̾so
numereꝰ negide ĩ¬
t̾rogauit aulũ au¬

Expanded text:
rum res erit, tantam pecuniam dari stipulatus est Aulus Agerius, spopondit Numerius Negidius. ’ item e diverso Numerius Negidius interrogavit Aulum A
Abbreviated transcription (Latin):
Quianz naturales
lib̾os inpotestate su¬
gentia pͥncipis ad
solatium lib̃oꝵ amiᷤ¬
soꝵ ad optare pͣsũt.
¶Illd ꝓprium ẽ illiꝰ
adoptionis que per
sacrum oracłmfit.
qd̾ qui lib̾os inpotes.¬
tate ht̃ si se adadro¬
gand̾ ded̾it. ñsolũ
ip̃e inpotestate ad¬
rogatoris subrcit᷑.
unt potestate tãꝙͣ
nepotes.Sic ⁊ enĩ
tybium adoptauit.¬

Expanded text:
quia nec naturales liberos in potestate sugentia principis ad solatium liberorum amissorum adoptare possunt. Illud proprium est illius adoptionis, quae per sacrum oraculum fit, quod is qui liberos in potestate habet, si se adrogandum dederit, non solum ipse potestati adrogatoris subicitur,unt potestate tamquam nepotes. sic enim et Tiberium adoptavit
Abbreviated transcription (Latin):
qͣmis g̾manicũ ad¬
optauit ut ꝓͣtmnꝰ
adõptione fc̃a in¬
cipiat g̾manicus
augusti nepos eẽ.
¶Apud catonẽ bñ
scͥptum refert an¬
tiquitas seruos si
a dño adoptati sc̃
ex hoc ip̃o posse lib̾a¬
ri.un ⁊ nos erudi¬
ti in nr̃a ꝯstitittõe

Expanded text:
is Germanicum adoptavit: ut protinus adoptione facta incipiat Germanicus Augusti nepos esse. Apud Catonem bene scriptum refert antiquitas, servi si a domino adoptati sint, ex hoc ipso posse liberari. unde et nos eruditi in nostra constitutione
Abbreviated transcription (Latin):
s in quibdã casib
t̾ciam ꝑtem ei abstͣ¬
hentes certis legiti¬
mis dabant ꝑsonis.
In aliis aũt ꝯfͣrium
faciebant. nob̾ iuisũ
resta ⁊ simplici uia
matrem oĩb legiti¬
anteponi. ⁊ sñ ulla
diminutõe fil̃oꝵ su¬
oꝵ successionẽ acci¬
ꝑe. Excepta fr̃is ⁊ so¬
roris ꝑsona siue ꝯsã¬
guinei sunit. siue so¬
la cognatõis iura ha¬
bentes. ut quead eã¬

Expanded text:
sed in quibusdam casibus tertiam partem ei abstrahentes certis legitimis dabant personis, in aliis autem faciebant: nobis visum est, recta et simplici via matrem omnibus legitianteponi et sine ulla deminutione filiorum suorum successionem accipere, excepta fratris et sororis persona, sive consanguinei sint sive sola cognationis iura habentes, ut quema
Abbreviated transcription (Latin):
onem hãt pecunie
impendit. ¶Id̃ res¬
deri legatum cum
rõiu redditis liber
gari possunt ꝙͣ in¬
defuncto debet᷑ põt
alicui legari. ut ac¬
tõnes suas heres le¬
gatario p̾stet. Nisi
ex eg̾it uiuꝰ testa¬
tor pecuniam. Nam
ħ cãu legatum ext̃¬
guitur. ¶S ⁊ tale
legatum ualet dãp¬

Expanded text:
onem habeat pecuniae impendit. iidem resderi legatum, cum rationibus redditis liber gari possuntdefuncto debetur potest alicui legari, ut actiones suas heres legatario praestet, nisi exegerit vivus testator pecuniam: nam hoc casu legatum extinguitur. sed et tale legatum valet
Abbreviated transcription (Latin):
uł heredes institui
debent uł ex hedari.
ditio est. Qd̾ ⁊ infili¬
o postumo. ⁊ inqͦli¬
bet ex cetis lib̾is. siue
feminini sexꝰ siue
mascłini pret̾ito ua¬
let quid testam̃tum.
d pꝰtea agnatõne po¬
stumi siue p̾tume:
rũp̃itur ⁊ ea rõne to¬
tum inficmatrir. Iõ¬
q si mulier exqua
pꝰtumus aut p̾tuma
sꝑabatur ab ortũ fe¬
cetit nich ĩpedimẽ¬
to est scriptis here¬
dil ad heteditadem

Expanded text:
 heredes institui debent uel exheredari. condicio est, quod et in filio postumo et in quolibet ex ceteris liberis siue feminini sexus siue masculini praeterito ualet quidem testamentum, sed postea adgnatione postumi siue postumae rumpitur, et ea ratione totum infirmatur. ideoque si mulier, ex qua postumus aut postuma sperabatur, abortum fecerit, nihil impedimento est scriptis heredibus ad hereditatem
Abbreviated transcription (Latin):
gñalit̾ seruꝰ uł alia
res legetur. electio
regatarii est nͥ aliud
testator dix̾it. ¶Op¬
testator ex seruis suiᷤ
ł aliis rebz obtare le¬
gatarium iusserat:
habebat in se oditẽe.
Et ideo nͥ ip̃e legata¬
rius uiuꝰ optau̾at:
ad hedem legatum
ñ transinitebat. Se
ad meliorem statũ
reformatũ ẽ. ⁊ data
ẽ licentia hedi lega¬

Expanded text:
aliter servus vel alia res legetur, electio legatarii est, nisi aliud testator dixerit. Optestator ex servis suis vel aliis rebus optare legatarium iusserat, habebat in se condicionem, et ideo nisi ipse legatarius vivus optaverat, ad heredem legatum non transmittebat. sed in meliorem statum reformatum est et data est licentia
Abbreviated transcription (Latin):
batum fu̾at ⁊ uete¬
res quid̃ familie
emptorem:⁊eos qͥ
ꝑ potestatem ei cõ¬
mutati fu̾ant ates¬
tam̃tariis testimo¬
niis repellebant: le¬
redic⁊ hiis qui ꝯiũ¬
cti ei ꝑ potestatẽ fu¬
erant:ꝯcedebant te¬
stimonia intestam̃¬
tis pr̃are. licz hii qͥ
id ꝑmittebant: hoc
iure minime abu¬
ti debere eos suade¬
bant: tñ nos eand̾
obseruatõem corri¬
gentes: ⁊ ꝙ ab illis
suas ñ est in legis
necessitatẽ tranffe

Expanded text:
batum fuerat, et veteres, qui familiae emptorem et eos qui per potestatem ei coadunati fuerant testamentariis testimoniis repellebant, heredi et his qui coniuncti ei per potestatem fuerant concedebant testimonia in testamentis praestare, licet hi qui id permittebant hoc iure minime abuti debere eos suadebant: tamen nos, eandem observationem corrigentes et quod ab illis suasum est in legis necessitatem transfe
Abbreviated transcription (Latin):
stribuat᷑ eiꝰ heditas.
S quẽad̾m nos ma¬
trib ꝓspeximꝰ. ita eaᷤᷤ
oportet sue soboli cõ¬
sułere. scituris eis ꝙ
si tutores uberis ñ pe¬
cierint. uł in locum
remoti ł excusati ĩtͤ
annum pet̾e neglex¬
erĩt. ab eoꝵ ĩpubeꝵ
moriẽtium successio¬
ne merito replłent᷑.

Expanded text:
stribuatur eius hereditas. Sed quemadmodum nos matribus prospeximus, ita eas oportet suae suboli consulere: scituris eis quod, si tutores liberis non petierint vel in locum remoti vel excusati intra annum petere neglexerint, ab eorum impuberum morientium successione merito repellent
Abbreviated transcription (Latin):
piendas heditates si¬
mul uocemꝰ. Ita tam̃
ut si quid̾ sole sororeᷤᷤ
cognate ł agnate et
mat̾ defuncti ł defũc¬
te suꝑsint dimidiã
dimidiam ꝑtem õs
sorores habeant. ¶Siuͦ
matre suꝑstite ⁊ fr̃e

Expanded text:
simul vocemus, ita tamen ut, si quidem solae sorores cognatae vel adgnatae et mater defuncti vel defunctae supersint, dimidiam dimidiam partem omnes sorores habeant, si vero matre superstite et fratre
Abbreviated transcription (Latin):
atutela. Qͥa satisda¬
tio ꝓpositum tuto¬
ris maliuolũ mu
tat. s duitiꝰ grassã¬
di inre familiari
facultatem pr̃at¶
Suspectũ enĩ eũ
putamꝰ qui mori¬
b talis est: ut sus
pectus sit. Enimu
uis pãuꝑ ẽ. fidelis
tñ ⁊ diligens remo¬
uendꝰ non ÷ qͣi sus¬

Expanded text:
tutela, quia satisdatio propositum tutoris malevolum non mutat, sed diutius grassandi in re familiari facultatem praestat. Suspectum enim eum putamus, qui moribus talis est, ut suspectus sit: enimuero uis pauper est, fidelis tamen et diligens, remouendus non est quasi sus
Abbreviated transcription (Latin):
occidit. Ites qui latro.¬
nemoccidit ñ tenet᷑.
utiq si alit̾ ꝑicłm
effugere ñ pot. ¶Ac
ne is quid hac lege te.¬
netur qui casu occi
tenetur. Itaz si quis

Expanded text:
occidit. itaque qui latronem occidit, non tenetur, utique si aliter periculum effugere non potest. Ac ne is quidem hac lege tenetur, qui casu occidtenetur. Itaque si quis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯstituimꝰ adu̾sus e¬
os qui ꝯtͣ legem fe¬
cerint. sanctiones
aut̃ hõĩm multis
modis res fu̾it. Qꝑ¬
nantiscim᷑ iure n᷑ali
qd̃ sicut diciruꝰ ap¬
płatur ius gentrũ
quaꝵdam iure cius¬
li. Cõmodiꝰ ⁊ itaz a
uetustiore irre ĩci¬
tustius ẽẽ natura¬
le ius. ꝙ c̃ ip̃o gñe
humano reg nata¬

Expanded text:
stituimus adversus eos qui contra leges fecerint sanctiones autem hominum multis modis res fiunt: qunanciscimur iure naturali, quod, sicut diximus, appellatur ius gentium, quarundam iure civili. commodius est itaque a vetustiore iure incitustius esse naturale ius, quod cum ipso genere humano rerum nat
Abbreviated transcription (Latin):
ibi fec̾it ñ ualet. ꝙͣ¬
uis redierit. S qd̾
dum inciuitate fu¬
erat: fecit. siue redie¬
rit: ualet iure pͦt h¬
mimii. siue illice de¬
cesserit ualet exle¬
ge cornelia. De ex he-¬
redatione liberoꝵ.¬

Expanded text:
ibi fecit non valet, quamvis redierit: sed quod dum in civitate fuerat fecit, sive redierit, valet iure postliminii, sive illic decesserit, valet ex lege Cornelia. TIT. 13 DE EXHEREDATIONE LIBERO
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ emancipatõem
dam uenditõnem
agebatur quinq
libripende ciuib ro¬
tor dicebatur. s illa
quid̃ priora duo ge¬
nera testarãtoꝵ ex

Expanded text:
 emancipationem, andam venditionem agebatur, quinque libripende, civibus Rotor dicebatur. sed illa quidem priora duo genera testamentorum ex
Abbreviated transcription (Latin):
mus inter nr̃as decifi¬
ones ꝑ quas suggerẽ¬
te nobis tribuniano
iuro excelso ex q̃store
antiqui iutis alt̾cͤa¬
tõnes placauimꝰ. la¬
tͣmos aut̃ iumanoᷤ

Expanded text:
mus inter nostras decisiones, per quas, suggerente nobis Triboniano, viro excelso, quaestore, antiqui iuris altercationes placavimus: Latinos autem Iuniano
Abbreviated transcription (Latin):
q uti potest ⁊ sñ iu
eundi ⁊agendi ⁊ã¬
bulandi. Nam ⁊ iter
⁊ actum: inse uia ꝯ¬
tinz. ¶Aqͣue ductꝰ ẽ
ius aque ducende ꝑ.
fundum alienũ. ¶¬

Expanded text:
 uti potest. Via eundi et agendi et ambulandi, nam et iter et actum in se via continet. Aqueductus est ius aquam ducendi per fundum alienum.
Abbreviated transcription (Latin):
ex lege ꝯdicticia
emanere.¶Qua¬
drupli: ueluti
furti manifesti.
It de eo ꝙ metuᷤ
pecuma q̃ in hoc
data sit ut is cui
detur calũpnie
cã negotium ali¬
cui facẽt uł ñ fa¬
ceret. It ex lege ꝯ¬
ꝯftitutõe oritur

Expanded text:
ex lege condicticiam emanare. Quadrupli veluti furti manifesti, item de eo quod metus pecunia quae in hoc data sit ut is cui datur calumniae causa negotium alicui faceret vel non faceret: item ex lege cconstitutione oritur,
Abbreviated transcription (Latin):
cã int̾cessi̾t aut ñ re¬
ñtiandi: aut intẽpes¬
tiue reñtiandi.¶
Mandatũ ⁊ indiem
ne fieri põt. ¶ Insũ¬
ma sciendum ẽ mã

Expanded text:
a intercessit aut non renuntiandi aut intempestive renuntiandi. Mandatum et in diem ne fieri potest. In summa sciendum est ma
Abbreviated transcription (Latin):
equis. ex partibz eos
h̾edes eẽ. ¶Partib
aũt inquoꝵdã per¬
sonis exp̃ssis. si quiᷤ
aliꝰ sine ꝑte noĩatꝰ
erit. si quid aliqua
pars assis deerit: ex
ea ꝑte heres fit. Et
si plures sine ꝑte
scͥpti sunt. om̃s in
Si uͦ totus as ꝯpletꝰ
sit: inꝑtem dimidi¬
illi õs in alt̾am dimi¬
diam. Nec int̾ est pͥ¬
mus anmediꝰ an no¬
uissimꝰ sine ꝑte hes¬
sit scriptꝰ. Ea enim
pars data intlłigitur
pars aliqua uacet. nͨ
tñ quisꝙͣ sine parte
heres institutu sit.
quid iuris fit ułi si
tres ex qͣttis ꝑtib he¬
redes scripti st̃. ⁊ cõ¬
stat uacãtem ꝑtem
singłis tacite ꝓ hedi¬
taria ꝑte accẽdere. et¬

Expanded text:
equis ex partibus eos heredes esse. partibus autem in quorundam personis expressis, si quis alius sine parte nominatus erit, si quidem aliqua pars assi deerit, ex ea parte heres fit, et si plures sine parte scripti sunt, omnes in si vero totus as completus sit, in partem dimidilli omnes in alteram dimidiam. nec interest, primus an medius an novissimus sine parte scriptus sit: ea enim pars data intellegitur pars aliqua vacet nec tamen quisquam sine parte heres institutus sit, quid iuris sit? veluti si tres ex quartis partibus heredes scripti sunt. et constat, vacantem partem singulis tacite pro hereditaria parte acce
Abbreviated transcription (Latin):
si bona fide possessor
fu̾it: ille qui pictu
deret bona fide fund'
emerit ł ex donatõe
aliaue qualibet iꝰta
cã eque bona fidȩ ac¬
ne placuit frustꝰ qͥs

Expanded text:
si bona fide possessor fuerit ille qui picturderet, bona fide fundum emerit vel ex donatione aliave qua iusta causa aeque bona fide acne placuit, fructus
Abbreviated transcription (Latin):
petronos aut̃ arit pa-¬
tronas p̾t̾ierint cũ
nlłos lib̾os hab̾ent. ⁊
hñtes eos ex hedaue¬
mat̾nus eos p̾t̾ierit
ita ut ñ possint ar-¬
gui mofficiosa eoꝵ
am ut añ. s t̾ciam
⁊ siqs deest eis ex cõ¬

Expanded text:
patronos autem vel patronas praeterierint, cum nullos liberos haberent vel habentes eos exheredavematernus eos praeterierit, ita ut non possint argui inofficiosa eoruam, ut ante, sed tertiam vel quod deest eis ex co
Abbreviated transcription (Latin):
ligationẽ. ⁊ sequ
potest. ¶ Si plures
sint fide iussores qͦt¬
quot er̃t numd:
singłi insolidum
tenentur. Ita li¬
b̾um ͤ creclitorr a qͦ
uelit solidum pet̾e
s ex epła diui adri¬
ani ꝯpellitur credi¬
tor a singlis qui mͦ
soluendo sunt. li¬
tis ꝯtestate tẽpore
partẽ pet̾e. Ideo si
quis ex fide iussori¬
sit. hoc cet̾os hone¬
rat. S sit abuno
fideiussore creditor

Expanded text:
ligationem et sequi potest. Si plures sint fideiussores, quotquot erunt numero, singuli in solidum tenentur. itaque liberum est creditori, a quo velit solidum petere. sed ex epistula divi Hadriani compellitur creditor a singulis qui modo solvendo sint litis contestatae tempore partes petere. ideoque si quis ex fideiussorisit, hoc ceteros onerat. sed et si ab uno fideiussore creditor
Abbreviated transcription (Latin):
la pena agitur.
Nam ip̃am rem
ꝓpria actione per¬
sequitur qͥs. idẽ¬
÷ suam ẽẽ petẽs
rem possideat sũ
aliꝰ quilibet eo
ampliꝰ aduers.
furem ⁊iam ꝯ¬
ditio ẽ rei. Cu
aũt bonoꝵ rap.¬
toꝵ actio mixta
est qr in quadru:¬
plum rei ꝑsecu¬
tio ꝯtinetur pe¬
na aũt tripli ẽ.
S legis aquili¬
e actio de dãpno
mixta est. ñ solũ¬

Expanded text:
la poena agitur: nam ipsam rem propria actione persequitur quis, id est suam esse petens, rem possideat, sive alius quilibet: eo amplius adversus furem etiam condictio est rei. Vi autem bonorum raptorum actio mixta est, quia in quadruplo rei persecutio continetur, poena autem tripli est. sed et legis Aquiliae actio de damno mixta est, non solu
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃o apd̃ quem de¬
positum sit. aut
cum herede eiꝰ ex
quo casu mixta
est actio. ¶Ex ma¬
leficiis ꝓdite actõ¬
nes sunt. alie tan¬
tum pene ꝑseqq̃n¬
de causa ꝯꝑate.a
lie tam pene quã
rei ꝑseq̃nde ⁊ ob
id mixte sunt pe¬
qͥs actione furti.
siue ił manifesti
agatur: quadru¬
plr. suie nec mani¬
festr dupli: de so

Expanded text:
ipso apud quem depositum sit aut cum herede eius ex quo casu mixta est actio. Ex maleficiis vero proditae actiones aliae tantum poenae persequendae causa compaliae tam poenae quam rei persequendae et ob id mixtae sunt. poequis actione furti; sive enim manifesti agatur quadrupli sive nec manifesti dupli, de so
Abbreviated transcription (Latin):
ariꝰ ꝓpͥetatem rei ad¬
quisierit que res cõ¬
solidatio appellatur.
¶Lo ampli ꝯstat si
edes incendio ꝯsũp¬
motu aut uiciosu¬
o corruerint extin

Expanded text:
rietatem rei adquisierit, quae res consolidatio appellatur. eo amplius constat, si aedes incendio consumpmotu aut vitio suo corruerint, extin
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ adlitus maris ac¬
cedere ꝓhibet᷑ dum
tñ in illis ⁊ mõnu¬
m̃tis ⁊ edificiis absa¬
neat. qi ñ sunt iurs
gẽtium sicut ⁊ mã¬
re. ¶flumina aũt
omnia ⁊ portꝰ pu¬
blica st̃. Ideoq ius
piscandi omnib ꝯ¬
m᷑une ẽ inportu fra¬
minibq ¶ Est aũt.
litus maris quatenꝰ
hyb̾nus fluctus ma¬
ximꝰ excurrit. Rpa¬
rum quo usus pu¬
blicꝰ iutis gentiũ¬
est. sicut ipsiꝰ flu¬
minis. Itaz naues

Expanded text:
 ad litus maris accedere prohibetur, dum tamen villis et monumentis et aedificiis abstineat, quia non sunt iuris gentium, sicut et mare. Flumina autem omnia et portus publica sunt: ideoque ius piscandi omnibus commune est in portibus fluminibusque. Est autem litus maris, quatenus hibernus fluctus maximus excurrit. Riparum quoque usus publicus est iuris gentium sicut ipsius fluminis: itaque navem
Abbreviated transcription (Latin):
rescͥpto subuentũ
ẽ libertatib ⁊ defũc¬
tis ne bona eoꝵ acͤ¬
ditorib possideant᷑.
⁊ ueneant. Certe si
fu̾int ex hac cãborsa
adita: cessat bonoꝵ
uenditõ. Extat enĩ
defumsti defensor eqͥ¬
dẽ ydoneꝰ. qͥ de solido
creditorib cauet.

Expanded text:
rescripto subventum est et libertatibus et defunctis, ne bona eorum a creditoribus possideantur et veneant. certe si fuerint ex hac causa bona addicta, cessat bonorum venditio; extitit enim defuncti defensor, et quidem idoneus, qui de solido creditoribus cavet.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯsta fiducia manumsᷤ¬
sionẽ fat̾e dedit. ut
ip̃a manumissio eoꝵ
hoc inse habeat pͥuile¬
gium ⁊ suꝑuacuasit

Expanded text:
ta fiducia manumissionem facere dedit, ut ipsa manumissio eorum hoc in se habeat privilegium et supervacua
Abbreviated transcription (Latin):
ł qui ex alia iusta
cã possidet. ¶Etror
autem false cause
usucapionẽ ñ pa¬
rit. uli si quis cum
ñ em̾it emisse se ex¬
istimans possideat
uł cum ei donatũ
ñ fu̾at qͣi ex dona¬
tione possid̾at. ¶¬
Diuitina possessio
q̃ ꝓdesse ceꝑat defũ¬
cto. ⁊ hẽredi ⁊ bono

Expanded text:
 qui ex alia iusta causa possidet. Error autem falsae causae usucapionem non parit. veluti si quis, cum non emerit, emisse se existimans possideat: vel cum ei donatum non fuerat, quasi ex donatione possideat. Diutina possessio, quae prodesse coeperat defuncto, et heredi
Abbreviated transcription (Latin):
ceꝑit deinde fc̃a an
cilla pariat. placu¬
it eum qui nascit᷑
lib̾m nasci qr ñ de¬
bet calamitas ma¬
tris ei nocere quiĩ
utero est. ¶ Ex huis

Expanded text:
erit, deinde ancilla facta pariat, placuit eum qui nascitur liberum nasci, quia non debet calamitas matris ei nocere qui in utero est. Ex his
Abbreviated transcription (Latin):
ad ministraret: sol
ei curator adiũgi.
cusantur. solent
curatores dari.¶
Qd̾ si tutor adu̾sa
ualit᷑udine łalt̾a

Expanded text:
administrat, solet ei curator adiungi. cusantur solent curatores dari. Quodsi tutor adversa valetudine vel a
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙͣ si p̾stiterit. ⁊ aliqͦ
casu rem amiserit
de restituenda re ñ
tenebit. ¶ Mortuo
ꝯductore intra tp̃a ꝯ¬
ductõnis. heres eius anx¬
eodem iure in oductõ¬
nem suͣccedit. De so

Expanded text:
 si praestiterit et aliquo casu rem amiserit, de restituenda ea non tenebitur. Mortuo conductore intra tempora conductionis heres eius eodem iure in conductionem succedit.
Abbreviated transcription (Latin):
rem ñ debitum solu¬
tum sit. Sic namoꝑ
quib cãis inficiãdo
lis crescit. ex hiscãis
ñ debitũ solutũ re

Expanded text:
rem non debitum solutum sit. namque quibus causis infitiando lis crescit, ex his causis non debitum solutum re
Abbreviated transcription (Latin):
lib̾tatem imposuit
ei uł uindicta ł tes¬
tam̃to eo casu pars
etꝰ amittebatur ⁊so¬
cio accrescebat. S c̃
pessimum fu̾at ex¬
emplũ ⁊lib̾tatem
seruo defraudari.⁊

Expanded text:
libertatem ei imposuit vel vindicta vel testamento, eo casu pars eius amittebatur et socio adcrescebat. sed cum pessimum fuerat exemplo, et libertate servum defraudari
Abbreviated transcription (Latin):
casus in qͥbz filii ⁊ na¬
turaliũ ꝑentum suc¬
cessionẽ ꝑꝑ adoptionẽ
amittebant ⁊ adoptõ¬
ne facile ꝑemancipa¬
tõem soluta ad neuttꝰ
pr̃is successionẽ uo̾ca¬
bantur. hoc solito mo¬
re corrigentes ꝯstitu¬
tõem scripsimꝰ ꝑ qmͣ¬

Expanded text:
filii et naturalium parentum successionem propter adoptionem amittebant et, adoptione facile per emancipationem soluta, ad neutrius patris successionem vocabantur. hoc solito more corrigentes, constitutionem scripsimus
Abbreviated transcription (Latin):
cuiꝰ de h̾editate agit᷑.
Bisq liez soli sint ad¬
natos minime uoca¬
bant. Et quẽadmod
lex .xii. tabulaꝵ filio
mortuo nepotes ł nep¬
tes ł ꝓ nepotes ł ꝓnep¬
tes in locum pr̃is suz
ad successionẽ arii suz¬
uocat. Ita ⁊ pͥncipał¬

Expanded text:
cuius de hereditate agitur, hisque, licet soli sint, adnatos minime vocabant. et quemadmodum lex duodecim tabularum filio mortuo nepotes vel neptes vel pronepotes et proneptes in locum patris sui ad successionem avi vocat: ita et principa
Abbreviated transcription (Latin):
sine cã legib coͣgni¬
seruos suos seuire.
Nam ex ꝯstitutõe
diuz piiantonii.
qͥ sine cã serinm
suũ occid̾it sĩ minꝰ
puniri iubeturꝙͣ

Expanded text:
sine causa legibus cogniseruos suos saeuire. nam ex constitutione diui Antonini qui sine causa seruum suum occiderit, no‹n› minus puniri iubetur,
Abbreviated transcription (Latin):
diu̾sa hñt precia.
S ⁊ pecunie nu̾a¬
te ñ in omnib re¬
gionib. sb̃ hisdem
usuris fen̾antur.
Siquis ⁊ si ephesi
petat.idz eo loco
petat. quo ut gͥ
detur stipłatus ẽ
pura actione uec¬
tor monstrat .s. q
utilitas soluendi
salua ẽ ꝓmissori.¬
¶huic aut̃ qͥ loco

Expanded text:
diversa habent pretia: sed et pecuniae numeratae non in omnibus regionibus sub iisdem usuris fenerantur. si quis tamen Ephesi petat, id est eo loco petat quo ut sibi detur stipulatus est, pura actione rector monstrat, scilicet quia utilitas solvendi salva est promissori.Huic autem, qui loco
Abbreviated transcription (Latin):
est is qui cã plꝰ petit.
ut ecce si quis itastz
inde alt̾utrum pe¬
tat . ueluti hominẽ
t̃m. ideo aũt plꝰ pe¬
tere intlłr qr in eo

Expanded text:
est is qui causa plus petit: ut ecce si quis ita a tdeinde alterutrum petat, veluti hominem tantum. ideo autem plus petere intellegitur quia in eo
Abbreviated transcription (Latin):
sunt occ̃onem legiti¬
mi nõis pͥstiterunt.
Qd̃ obtinere censui¬
erint. pꝰt datale ĩstru¬
ĩñtum ꝯfectum lib̾i
ł ⁊̃ natiabhac luce
subtracti fu̾int. ¶Ita¬
demum tam̃ nepos
neptis ue. suoꝵ ħedũ
num̾o sunt. si p̾cedẽs
ꝑsona desierit in poteᷤ¬
tate ꝑentis ẽẽ. sũ mor¬
te id accid̾it. sũ alia
rõne ułi emãncipatõ

Expanded text:
sunt occasionem legitimi nominis praestiterunt: quod optinere censuierint post dotale instrumentum confectum liberi, vel etiam nati ab hac luce subtracti fuerint. demum tamen nepos roneptisve suorum heredum numero sunt, si praecedens persona desierit in potestate parentis esse, sive morte id acciderit sive alia ratione, veluti emancipat
Abbreviated transcription (Latin):
tonib hoc em̃dauit
⁊ in pristimũ statũ
reduxit. qi ⁊ apͥmiᷤᷤ
urbis rome cunabu¬
lis una atq simplex
eadem ꝙͣ habebat ma-
ttitur licz mamimi¬
ssor ingenuus sit.

Expanded text:
onibus hoc emendavit et in pristinum statum reduxit, quia et a primis urbis Romae cunabulis una atque simplex eadem quam habebat manuttitur, licet manumissor ingenuus sit.
Abbreviated transcription (Latin):
castris adquisierit
peculia inbonis do¬
minoꝵ nũanturr.
łceptis uidelz hris
q̃ ex sacris ꝯstitutõ

Expanded text:
castris adquisierit, peculia in bonis dominorum numerantur: exceptis videlicet his quae ex sacris constitut
Abbreviated transcription (Latin):
tantes testam̃tum.
cõi õium ciuium
romanoꝵ iure fa¬
cere debent. ⁊ꝙ in
castris fec̾int testa¬
rint. Pt missionẽ
intra annum tĩn
ualebit. Quid gͥ
si intra annum qͥ¬
dẽ decesserit. oditõ
aut̃ heredi ascrip¬
ta pt annum exti¬
at: Et placz n̾ale¬

Expanded text:
tantes testamentum, communi omnium civium Romanorum iure facere debent. et quod in castris fecerint testarint, post missionem intra annum tantum valebit. quid igitur, si intra annum quidem decesserit, condicio autem heredi adscripta post annum extiat? et placet, vale
Abbreviated transcription (Latin):
¶Plane si qͣuis de¬
bere se scripserit
qd̾ ei numeratũ
nime numerata
post multum tꝑis
tux. ⁊ ex ea nascit᷑
ptõne aña quid̃
ex principalib ꝯ¬
stitutionib usq

Expanded text:
Plane si quis debere se scripserit quod numeratum ei nime numerata post multum tempour: et ex ea nasciturptione antea quidem ex principalibus constitutionibus usque
Abbreviated transcription (Latin):
ut is̃ ex auro suo c¬
ti ponderis certeq:
forme anulos ei fa¬
ceret.⁊ acciꝑet u̾bi
emptio ⁊ uenditõ¬
ꝯtrahi uideatur. Et

Expanded text:
ut is ex auro suo certi ponderis certaeque formae anulos ei faceret et acciperet verbi emptio et venditntrahi videatur
Abbreviated transcription (Latin):
rem suam legau̾it
testator: pꝰeac eam
alienau̾it celsus es¬
tunat. si nĩ adimen¬
di aĩo uendidit ni¬
ch̾ominus deberi
gata erant pigno¬
ri dedit: adurine
legatum ñ uideri.
Et ideo legatariũ

Expanded text:
uam legaverit testator posteaque eam alienaverit, Celsus existimat, si non adimendi animo vendidit, nihilo minus deberi,gata erant pignori dedit ademisse legatum non videri, et ideo legatariu
Abbreviated transcription (Latin):
xxu. Nam hurꝰ etatiᷤ
hõib ficut inceteris
omnib cãis deceptis
ita ⁊si tem̾e dãpno¬
sam h̾editatẽ susce¬
ꝑit p̾tor succurrit.

Expanded text:
 nam huius aetatis hominibus sicut in ceteris omnibus causis deceptis, ita et si temere damnosam hereditatem susceperint, praetor succurrit.
Abbreviated transcription (Latin):
stipłones ueluti rẽ
Nam ⁊ p̾tor iubet
rẽ saluam fore pu¬
pillocau̾i ⁊ int̾d̾
uidex. si alit̾ expe¬

Expanded text:
stipulationes ueluti rem nam et praetor iubet rem saluam fore pupillo caueri et interdum iudex, si aliter expe
Abbreviated transcription (Latin):
c̃ cet̾is iudiciis de qͥb
locuti sumꝰ magna¬
instituendis. ⁊ ĩ exer¬
cendis. Publica aĩ¬
pleꝵꝙ dat᷑. ¶publi¬
coꝵ iuditõꝵ quedã ca¬
pitalia st̃ quedã nõ
capitalia. Capitalia
tallo. ceta s qͣ infam

Expanded text:
 ceteris iudiciis de quibus locuti sumus, magnainstituendis et in exercendis. Publica autplerumque datur. Publicorum iudiciorum quaedam capitalia sunt, quaedam non capitalia. capitalia tallo: cetera si qua infam
Abbreviated transcription (Latin):
sciend̾ est opꝰ eẽ ut ali¬
quis recto iure testam̃¬
to: heres instefuatur eiꝰ¬
ꝙ fidei ꝯmittatur: ut
eã heditatem alii refti¬
tuat. Aliocruim innti¬
le ẽ testam̃tum: ĩ quo
nemo heres instituat᷑
Cum gͥ aliquis scͥpsĩt
luciꝰ ticiꝰ heres estoz po¬
terit adic̾e. rogote luci
ticint cũ princũ pꝰsis
heditatem meã adrre:

Expanded text:
sciendum est, opus esse ut aliquis recto iure testamento heres instituatur, eiusque fidei committatur ut eam hereditatem alii restituat: alioquin inutile est testamentum in quo nemo heres instituitur. cum igitur aliquis scripserit: ‘ Lucius Titius heres esto ’, poterit adicere: ‘ rogo te, Luci Titi, ut, cum primum possis hereditatem meam adire,
Abbreviated transcription (Latin):
nib ad rogatõfit.u
uit caueat ad rogator
ulario si intra puber¬
tatem pupillꝰ decesse¬
rit se restitutuꝵ bõa
illis qui qͣi adoptio
fc̃a ñ eẽt ad successi¬
onẽ eius uenti essẽt.
It̾ ñ alias emancipa¬
re põt eos ad rogator
nͥ cã cognita digri:
emancipatõe fu̾int.
Et tẽ bona sua eis red¬
dat. S ⁊ si decedens

Expanded text:
nibus adrogatio fit, id est ut caveat adrogator ulario, si intra pubertatem pupillus decesserit, restituturum se bona illis qui, si adoptio facta non esset, ad successionem eius venturi essent. item non alias emancipare eos potest adrogator, nisi causa cognita digni emancipatione fuerint et tunc sua bona eis reddat. sed et si decedens
Abbreviated transcription (Latin):
ad optiuũ transtu¬
lit. ⁊ quoꝵ cõmodᷤ¬
Minorem natu si pꝰ¬
se maiorẽ ad optare
plac adoptio enĩ
naturã imitatur ⁊
ꝓmonstro ⁊ ut ma¬
ior sit filiꝰ quã p̃r
debet itaz is qui per
facit plena pubtate

Expanded text:
adoptivum transtlit et quorum commodMinorem natu non posse maiorem adoptare placet: adoptio enim naturam imitatur et pro monstro est ut maior sit filius quam pater. debet itaque is qui sibi per facit, plena pubertate
Abbreviated transcription (Latin):
emendate st̃. ¶Et
pͥmꝰ quid̃ diuꝰ clau¬
dius matriad sola¬
tium lib̾oꝵ amissor̃
legitimam eoꝵ detu¬
lit heditatem. Ptea

Expanded text:
emendatae sunt. et primus quidem divus Claudius matri ad solatium liberorum amissorum legitimam eorum detulit hereditatem. Postea
Abbreviated transcription (Latin):
hoc spatim hñt ad
nouas tutelas uoca¬
ti. ¶ Et qui potestatẽ
aliqͣm hñt excusare
se spossunt ut duiꝰ
marcꝰ scͥpsit. s cep¬
tam tutelam deser̾e
ulto tutor ł curator
põt. nͥ forͣte de om̃ibꝰ
bonis r de bẽreditate

Expanded text:
hoc spatium habent ad novas tutelas vocati. Et qui potestatem aliquam habent, excusare se possunt, ut divus Marcus rescripsit, sed coeptam tutelam deserereulto tutor vel curator potest: nisi forte de omnibus bonis vel hereditate
Abbreviated transcription (Latin):
dare spopond̾it dem̃
alio int̾rogante spõ¬
deat alia ato alia errt
obło nec credĩtur.
duo rei stiplandi ẽẽ.
¶Duo płes ue rei ꝓ¬
mittendi ita fiunt.
meui .u. aureos dare
singh̾ seꝑatim spon¬
deo. Exͣ hiꝰ obligatõ¬
lidum singłis debet᷑.
⁊ ꝓmittentes singłi
in solidũ tenent᷑. In
utraꝙ tn obligatõe

Expanded text:
 spoponderit, deinde alio interrogante spondeat, alia atque alia erit obligatio nec creduntur duo rei stipulandi esse. duo pluresve rei promittendi ita fiunt:‘ Maevi, quinque aureos dare singuli separatim ‘ spondeo ’. Ex huiusmodi obligatiolidum singulis debetur et promittentes singuli in solidum tenentur. in utraque tamen obligatione
Abbreviated transcription (Latin):
aũt natura¬
les libi scb̃m ea q̃
diximꝰ inpotestate.
hii quos ad opͣtamꝰ.
¶Ad optio aut̃ du¬
ob modis fit prin.¬
cipali rescͥpto aut
imꝑio magistratꝰ
Imꝑatoris auct̃. ad
os eas ue qui q̃ ue
su iuris sc̃. Que¬

Expanded text:
amen naturales liberi, secundum ea quae diximus, in potestate ii quos adoptamus. Adoptio autem duobus modis fit, aut principali rescripto aut imperio magistratus. imperatoris auctoritate os easve, qui quaeve sui iuris s
Abbreviated transcription (Latin):
bonoꝵ possõnẽ. Item
ab intestato suos he¬
redes ⁊agnatos ad bo¬
sessione: ad eos heditaᷤ
ꝑtin iure ciuili. ¶Qs
aut̃ p̾tor solꝰ uocat ab
h̃editate: h̃edes qͥd̃ ip̃o

Expanded text:
bonorum possessionem: item ab intestato suos heredes et adgnatos ad bossessione, ad eos hereditas pertinet iure civili. Quos autem praetor solus vocat ad hereditatem, heredes quidem ipso
Abbreviated transcription (Latin):
tribuere põt iudi
sñ scripto hoc mͦ tes
tatus ⁊ uoluntas
eiꝰ rata habenda ẽ.
Ceter si ut plereq
sermonib fieri sob
dixit alicui ego te
heredem fatio. aut
tͥ bona mea relintͦ
ñ oportet hoc ꝓtesta¬
m̃to obseruari. nec
ulloꝵ magis int̾est

Expanded text:
tribuere, potest videri sine scripto hoc modo esse testatus, et voluntas eius rata habenda est. ceterum si, ut plerumque sermonibus fieri solet, dixit alicui : ‘ ego te heredem facio ’ aut ‘ tibi bona mea relinquo ’, non oportet hoc pro testamento observari. nec ullorum magis interest
Abbreviated transcription (Latin):
uedam p̾te¬
rea res cor¬
porales sunt. q̃dam
incorporales.Corpo¬
tales sunt q̃ sui na¬
tura tangi possunt.
Ueluti fundꝰ. homo.
uestis. auiz. argent.
⁊ denic alie res in

Expanded text:
edam praeterea res corporales sunt, quaedam incorporales. Corporales eae sunt quae sui natura tangi possunt: veluti fundus, homo, vestis, aurum, argentum et denique aliae res in
Abbreviated transcription (Latin):
monendisu¬
mꝰ magnam curam
egisse qͥ iura sustine¬
bant ne facile hoĩes
adlitigand̃ ꝓcederẽt

Expanded text:
monendi sumus, magnam curam egisse eos qui iura sustinebant, ne facile homines ad litigandum procederent
Abbreviated transcription (Latin):
res corꝑales ꝯtinent.
Nam ⁊ fructꝰ qui ex
fundo ꝑxipiũtur cor¬
ꝑales sunt. ⁊ id ꝙ ex
aliqua obligõne no¬
bis debetur. pleꝵeq cor¬
ꝑale est ułi fundꝰ ho¬
mõ pecunia. Nãip̃m¬
ius hereditatis ⁊ ip̃m
iꝰ utendi. fruendi. ⁊
ip̃m iꝰ obligonis ĩcor¬
ꝑale ẽ. Eod̾ nuo sunt

Expanded text:
res corporales continentur: nam et fructus qui ex fundo percipiuntur corporales sunt, et id quod ex aliqua obligatione nobis debetur plerumque corporale est, veluti fundus, homo, pecunia: nam ipius hereditatis et ipsum ius utendifruendi et ipsum ius obligationis incorporale est. Eodem nu