comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ip̃m homenem qui ħ totũ ÷ rõna¬
lem ẽẽ ea rõnalitate que in ip̃oto
ta:. diu̾sa ar̃one siue a rõnalitate
partis. id. ẽ. anim̾ȩ. sicut ipsũ totũ di¬
uersum. ẽ. a parte. Postremo omnia
quȩ in toto sunt diu̾sa ẽẽ omnino
ab his quȩ pͥartib constant. sic̃ ip̃m
totũ a partib diu̾sum ẽ. Itaq sic̃ rõnali¬
tas hominis alia ẽ ꝙͣ rationalitas
animȩ. qꝑ una totiꝰ : ⁊ in toto ẽ. alia
partis. ⁊ in parte ẽ. ita ⁊ bonitatẽ totiꝰ
quȩ in toto ẽ: aliam ẽẽ dñt. ⁊ bonita¬
tem paris aliam. qr partis : ⁊ in parte
tantum. Similit̾ ⁊ maliciã hõis ali¬
am. qr in coto ẽ. ⁊ maliciã animȩ
aliam. qr in parte est. P ostremo qͦti¬
enscunq totum facit. ⁊ pars facit.
quanuis suul oꝑentur. aliam tñ
ẽẽ actionem partis ꝗͣ in parte::⁊ aliã

Expanded text:
 ipsum hominem qui hoc totum est rationalem esse, rationalitate quae in ipso toto est, diversa a ratione, sive a rationalitate partis, id est animae, sicut ipsum totum diversum est a parte. Postremo omnia quae in toto sunt diversa esse omnino ab his quae in partibus constant, sicut ipsum totum partibus diversum est. Itaque sicut rationalitas hominis alia est quam rationalitas animae; quia una totius est, et in toto est; altera partis est et in parte est; ita et bonitatem totius quae in toto est, aliam esse dicunt, et bonitatem partis aliam, quia partis est et in parte tantum. Similiter et malitiam hominis aliam, quia in toto est; et malitiam animae aliam, quia in parte est Postremo quotiescunque totum facit, et pars facit, quamvis simul operentur; aliam tamen esse actionem partis
Abbreviated transcription (Latin):
sexͥ dicatur. Magna inuolutio dicẽ¬
dti ÷ curta ħ ⁊i laborat mͦn suo: qui pene
quid dicend̾ sit .⁊ qͥd credendum raro.
Querunt si bocutio illa bona ẽ ⁊ si lo¬
cutio illa recipienda ẽ: ⁊ si ꝑanda ẽ
iocutio illa. In moneta u̾boꝵ positi st̃.
⁊ ꝯcurrit multitudo magna sermon᷑
⁊ infinita ꝑplerio. q iudiciũ spc̃ alitt̾a¬

Expanded text:
stus dicatur? Magna involutio dicendi est circa haec; et laborat homo in suo, qui pene quid dicendum sit, et quid credendum raro. Quaerunt an locutio illa bona est, et an locutio illa recipienda est, et an probanda est locutio illa. In moneta verborum positi sunt, et concurrit multitudo magna sermonum, et infinita perplexio; quia judicium spirit
Abbreviated transcription (Latin):
hominis tm̃ aĩa. Si N in sepulcͦ totꝰ
homo iacrusse dic̾etur: ꝓfecto ã carne
mortua recessisse anima negaret᷑. Simiłr¬
⁊ sitotꝰ hõ ad infernum descendisse dic̾e¬
tur: caro utiq parit̃ cũ aiã illuc descẽ¬
disse affirmaret᷑. Itaq pars hoĩs cm̃ in

Expanded text:
hoc est anima. Si enim in sepulcro totus homo jacuisse diceretur, profecto a carne mortua anima recessisse negaretur. Similiter si totus homo ad infernum descendisse diceretur, caro utique pariter cum anima illuc descendisse affirmaretur. Itaque pars hominis tantum in
Abbreviated transcription (Latin):
q s pm̃ ñ hñt intelligend. Nolt̃ habe
iudicium:⁊ spm̃ hab̾e nolunt. sine qͦ
recte iudicare non possunt. ꝓpt̾ea labo¬
rant indicendo ⁊ueniunt alia ⁊ alia
dicenda de illo: ꝗ. unũ ĩ telligendũ ẽ.
ita dicamꝰ. Nam ꝙ supra nos oĩno

Expanded text:
 non habent intelligendi. Volunt habere judicium, et spiritum habere nolunt, sine quo recte judicare non possunt. Propterea laborant in dicendo, et veniunt alia et alia dicenda de illo quod unum intelligendum eum.ita dicamus. Nam quod supra nos est,
Abbreviated transcription (Latin):
it ex partib  Diuunitas aũ pars ñ fuit.
ũ ex ipã totum cẽt. maius ip̃a: nec in
ipã pars fuit ũ in ipã aliqͥd eẽt minꝰ
ip̃a. In humanitate sola partes inue¬
nimꝰ. ⁊ cotũ ex partib constat hõ qͥd̾a
plex. ꝓpt̾ea partes hominis duȩ st̃:

Expanded text:
it ex partibus. Divinitas autem pars non fuit, ut ex ipsa totum esset majus ipsa, nec in ipsa pars fuit, ut in ipsa aliquid esset minus ipsa. In humanitate sola partes invenimus, et totum ex partibus constatplex; propterea partes hominis duae sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
carnem. qr caro sola in sepulchro iacuit¬
qꝑ sola diunitas u̾q fuit. Nec anima m
sepulchro iacuit. nec caro ad infernũ
descendit : neq caro ł anima uͥq fuit.
Corpꝰ solum in sepulchro iacint. ⁊ ꝑꝑ istã

Expanded text:
carnem; quia sola caro in sepulcro jacuitquia sola divinitas ubique fuit. Neque anima in sepulcro jacuit, nec caro ad infernum descendit, neque caro vel anima ubique fuit. Corpus solum in sepulcro jacuit, et propter
Abbreviated transcription (Latin):
solam carnẽ. ꝙ sola caro ⁊ mortalis
fuit. qñ corruptionẽ passibilitatis
portauit : ⁊ sola mortua fuit. qnͣ in
cruce sñ aĩa uita sua pependit. ⁊ so¬
incarne. ⁊ cum carne sua ꝗ̃ hoc fec̃.

Expanded text:
solam carnem; quia sola caro et mortalis fuit, quando corruptionem passibilitatis portavit; et sola mortua fuit, quando in cruce anima sine vita sua pependit. Et soin carne, et cum carne quae hoc
Abbreviated transcription (Latin):
u̾ba aũmea non tnͣsi ẽt. Ante qͣm d̾s in
carne int̾ homines appareret: Eo inspi¬
u̾itas oriret᷑ de tra in t̾ram.⁊ inuisibilis
in humanitate apparuit. int̾rogatꝰ ẽ si
la excludet copłam maritalẽ. Uñ ꝓtu
lit statim in mediũ eandẽ ip̃am senten¬
tiam quã añ scła manens cũ patre u̾bũ
inspirauit. in adam ipẽ ꝯfirmans ꝙ ip̃e

Expanded text:
verba autem mea non transibunt . Antequam Deus in carne inter homines appareret, eo inspiVeritas oriretur de terra, in terra et visibilis in humanitate apparuit, interrogatum est si la excluderet copulam maritalem: unde lit statim in medium eamdem ipsam sententiam quam ante saecula manens cum Patre Verbum inspiravit in Adam ipse confirmans quod ipse
Abbreviated transcription (Latin):
pͥ ꝑu̾bum suũ atq p̃ceptũ effic̾e duos
incarnem unã mascłm ⁊ feminã qͥ u¬
num̾am multitudinẽ sexꝰ utusq ñde¬
stitit secũ fac̾e unũ sic̃ ꝑseu̾itas. dixit. N
ꝓhis tm̃ rogo. s ꝓ eis qui credituri st̃. ꝑ
u̾bum eoꝵ inme. uͥunum sint. sic̃ ⁊ tu
pat̃ in me ⁊ ego inte ⁊ ip̃im nob̾ umũ
sint. Siquis tem̾ario ausu ⁊ sacͥlego.
indefuncto querit ꝓpinquitatẽ . ł sub
alt̾o affinitatis uocabula dissipare. uł
susceptam sobolem alt̾iuis copłe cͤdñs
tum. Etiam si aliis temꝑib aliqñ ñ ita
fuisse. uͥ nc̃ ⁊ alit̃ ẽẽ qmͣ fuit demonstret᷑.
non tñ cogitare debemꝰ quasi leuitate
aliqua factum sit. uͥ nc̃ alit̃ teneat᷑: i alit̃
institutũ sit qm fuit. s qr tc oportebat. &¬
ita salubre fuit. ut sic iub̾et᷑ ⁊ sic te¬
gruũ siue necessariũ saluti humanȩ

Expanded text:
per verbum suum atque praeceptum efficere duos in carnem unam et masculum et feminam, qui innumeram multitudinem sexus utriusque non destitit secum facere unum, sicut per se Veritas dicit: Nui credituri sunt per verbum eorum in me, ut unum sint sicut tu Pater in me, et ego in te; et ipsi in nobis unum sint . Si quis temerario ausu et sacrilego in defuncto quaerit propinquitatem, vel sub altero affinitatis vocabula dissipare, vel susceptam sobolem alterius copulae credenst etiam si aliis temporibus aliquando non ita fuisse et nunc aliter esse quam fuit, demonstretur: non tamen cogitare debemus quasi levitate aliqua factum sit, ut nunc aliter teneatur, et aliter institutum sit quam fuit, sed quod tunc oportebat et ita salubre fuit, ut sic teneretur et sic juongruum sive necessarium saluti hum
Abbreviated transcription (Latin):
Regorius seruus seruoꝵ. Ites.¬
di uenerio caralitano. frat̃nitatis
tue studiose sagacitati fr̃ amande
qͣs debeo refero grates. Om̃ quesisti q̃
debuisti: iocundum reddidisti me. Yñ
placide ad inquisita respondeo. Sedem
apłicam ꝯsułe decreiusti.si mulier co¬
pła nuptiali extraneo uiro uincta cog¬
nationi eiꝰ ꝑtineat. si eo de functo cog¬
natio maneat eadẽ ł si sub alio iuiro
cognationis uocabła dissoluant᷑. ł si
suscepte soboles possint legitime ad pͥ¬
oris uir cognationis tnͣsire copłam.
Est enĩ u̾bum dñi ualidũ. ⁊ forte est.

Expanded text:
regorius, servus servorum Dei, Venerio Caralitano. Fraternitatis tuae studiosae sagacitati, frater amande, quas debeo refero grates, quoniam quaesisti quae debuisti, jucundum reddidisti me. Unde placide ad inquisita respondeo. Sedem apostolicam consulere decrevisti, si mulier copula nuptiali extraneo viro juncta, cognationi ejus pertineat, si eo defuncto cognatio maneat eadem, vel si sub alio viro cognationis vocabula dissolvantur, vel si susceptae soboles possint legitime ad prioris viri cognationis transire copulam. Est enim verbum Domini validum et forte, est
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ inuna sede dispositi uon sunt.
uo sunt gen̾a animantiũ. q̃ iina ex
origine ꝓdeunt. s ñ unã mansiõẽ
sortiuntur. Pisces in originali sede ꝑ ma¬
nent. uolatilia sursum tollunt᷑. ⁊ funt
quasi supͣid qd facta st̃. S ic de una ma ᷤᷤ¬
sa corruptbił nat᷑e. ⁊ sua mutabilitate
defluentis uniu̾sa gn̾is humani ꝓ¬
pago tͣhitur. S: aliis deorsum in ea qͦ
nati st̃ cormptiõẽ uiste relictis alii sur¬
sum dono gr̃ȩ ad sortem cȩlestis patͥȩ

Expanded text:
sede dispositi non sunt. Duo sunt genera animantium quae ex una origine prodeunt; sed non unam mansionem sortiuntur. Pisces in originali sede permanent. Volatilia sursum tolluntur, et fiunt quasi supra id quod facta sunt. Sic de una massa corruptibilis naturae, et sua mutabilitate defluentis universa generis humani propago trahitur, sed aliis deorsum in ea qua nati sunt conruptione juste derelictis; aliis sursum dono gratiae ad sortem coelestis patriae
Abbreviated transcription (Latin):
scqñtib item dieb factum ẽ. ¶ rͣto
qui fuit in tribꝰ pͥmus ornatũ ẽ firma¬
mentũ sole ⁊ luna ⁊ stellis. Quinto die
qui fuit scd̾s intͥb aer inuolatilibꝰ.:⁊ aqͣ
inpiscib ornam̃ta acceꝑunt. S exto die
qui fuit tͣciꝰ intͥb. accep̃ tr̃a bestias. nͦum̃¬
ta. ⁊ reptilia. cet̾aq animantia q̃ mouẽt᷑
intra. Hͦ aut̃ nouissimo die factꝰ ẽ de t̾ra

Expanded text:
ntibus item diebus factum est. Quarto qui fuit primus in tribus ornatum est firmamentum sole et luna et stellis. Quinto die qui fuit secundus in tribus aer in volatilibus, et aquae in piscibus ornamenta acceperunt. Sexto die qui fuit tertius in tribus accepit terra bestias et jumenta et reptilia caeteraque animantia quae moventur in terra. Homo au
Abbreviated transcription (Latin):
nam c̾dñdum sit exip̃is ea queq elem̃¬
tis ẽẽ ꝯdita. ad quoꝵ decorẽ ac pulchri¬
tudinẽ facta ꝓbantur. ũ u̾bi gr̃a q̃ ad
ornatum terre facta st̃. ñ nͥ de t̃ra sumi
qͥs originẽ. ⁊ inaere mansionẽ. Qd̃ qr̃ fa¬
ctum sit uͭ ñ ad similitudinẽ alioꝵ q̃ ad
ornam̃tũ elementoꝵ mundi c̾ata st̃. ex

Expanded text:
is ea quaeque elementis esse condita ad quorum decorem vel pulchritudinem facta probantur, ut verbi gratia: quae ad ornatum terrae facta sunt, non nisi de terra sumi quis originem et in aere mansionem. Quod quare factum sit ut non ad similitudinem aliorum quae ad ornatum elementorum mundi creata sunt ex
Abbreviated transcription (Latin):
Inhis tͥb dieb pͥmiᷤᷤ disposita ẽ uniu̾si¬
tatis machina hꝰ. ⁊ partib suis distͥbuta.
firmam̃to de suꝑ expanso. deiñ tͣrare¬
uelata. atq in mnio residente. ⁊ suo pon¬
de librata. collectisq aqͣrum molibꝰ intͣ
receptacła sua. aere serenato .iiiͬ. mũdi
elem̃ta suis locis cdlistincta ⁊ ordinatas:¬

Expanded text:
imis tribus diebus disposita est universitatis hujus machina et partibus suis distributa firmamento desuper expanso. Deinde terra revelata atque in imo residente et suo pondere librata, collectisque aquarum molibus intra receptacula sua aere serenato: quatuor mundi elementa locis suis distincta et ordinata
Abbreviated transcription (Latin):
om̃em sensũ.c.c.i. i .i.u. Iam qͦdammͦ
buer̃t colligi. ⁊ inunũ coartari. qm̃ ca
ritas amplificanda semꝑ ẽ ⁊dilatan¬
da. ⁊ qͣnto latiꝰ panditur. tanto celsiꝰ
sublimatur: Quȩ sub cęlo sunt aũt ꝯgre¬
gande sunt aq̃. ⁊ contringende in locũ
quat̾q declucant᷑. Qm̃ affectꝰ animȩ infe¬
rior nͥ c̾ta lege ꝯtringat᷑: ñ pot̃ apparere
te cum aliis p̃dicau̾it ipse reꝓb fiat:¬

Expanded text:
am quodammodo buerunt colligi et in unum coarctari, quoniam charitas amplificanda semper est et dilatanda; et quanto latius panditur tanto celsius sublimatur. Quae autem sub coelo sunt aquae, congregandae sunt et constringendae in locum quacunque deducantur. Quoniam affectus animae inferior nisi certa lege constringatur, non potest apparere te cum aliis praedicaverit, ipse reprobus fiat
Abbreviated transcription (Latin):
q̃admodũ dił erant sub cęlo. Magna
st̃ in his omnib sacm̃ta. net explicabi
mina ꝓduc̃simulq ipã aeris spaciaꝯ
fcta tancłe caligine sefenant᷑. ⁊ aqͣru
tͣctus ad rnganda atq infundñda t̃

Expanded text:
quae erant sub coelo. Magna sunt in his omnibus sacramenta, nec explicabilermina producit, simulque ipsa aeris spatia contracta tandem caligine serenantur, et aquarum tractus ad irrigand
Abbreviated transcription (Latin):
añ factum solẽ. dies eẽ potuit. qr añꝙͣ
sol fieret lux erat: ⁊ uidit d̾s lucẽ qd̃
eẽt bona. ⁊ uocauit lucẽ diẽ. ⁊ cenebs
noctem. ⁊ ipã lur tͦs illos pͥmosdies
factꝰ ẽ sol. ex qͦ lucem fieri oportuit. s
uͥ qͦsi lur cc̃t pꝰꝙs clara lur: Y fortassi
confusio plena luce digna ñ erat aliꝙͣ.

Expanded text:
e factum solem dies esse potuit; quia antequam sol fieret lux erat: Et vidit Deus lucem quod esset bonum et vocavit lucem diem, et tenebras noctem . Et ipsa lux tres illos primos dies factus est sol ex quo lucem fieri oportuit, sed ut quasi lux esset priusquam clara lux? Et fortassis confusio plena luce digna non erat; ali
Abbreviated transcription (Latin):
sa ẽ lux atenebris. uisibilit̃ qͦ boni an¬
głi discti st̃ a mał. ilł in teneb̾s peccati
cadñtib. ⁊ istis ad lucem iusticie ꝯuersis.
illuminatisq ãluce ut lux eẽnt. ⁊ñ
tenebre. Sic enu ꝯsonare debuert̃
cremplaria oꝑm clĩ. uͥ q̃ insibilia erãt

Expanded text:
sa est lux a tenebris; invisibiliter quoque boni angeli discreti sunt a malis illis in tenebras peccati cadentibus: et istis ad lucem justitiae conversis illuminatisque a luce, ut lux essent et non tenebrae. Sic enim consonare debuerunt exemplaria operum Dei, ut quae visibilia erant
Abbreviated transcription (Latin):
⁊iutͥmq diuisõ facta ẽ. ⁊ simuł factaẽ
diuiso tenebrarum ⁊ lucis. ⁊ uocata ẽ
lux dies. ⁊ tenebre nox. Utrumq qͥdẽ
ce audiuimꝰ qi dix̃ ds. fiat lur. ⁊ stat̃
lux facta ẽ. Nusqͣm dix̃ ds. fiant te¬
nebrȩ. s deluce dix̃. fiat iur. ⁊ diuisit
lucem a tenebris. ⁊ uocauit lucẽ diẽ.
⁊ tenebras noctem. Gͦ utrũq ñ fecit u

Expanded text:
umque divisio facta est; et simul facta est divisio tenebrarum et lucis. Et vocata est lux dies et tenebrae nox. Utrumque quidem ce audivimus quod dixit Deus: Fiat lux, et statim lux facta est . Nusquam dixit Deus: Fiant tenebrae. Sed de luce dixit: Fiat lux, et divisit lucem a tenebris; et vocavit lucem diem, et tenebras noc
Abbreviated transcription (Latin):
da. Dispensatio ꝯpleta ẽ. ꝑfeclũ est
sacramentũ. iurcus manet xͤ de ore
ad cor transit. Melius est tibi ut cat in
mentemtuam: qmͣ in uentrẽ tuũ. Cyb
iste:animȩ. ñ corꝑis ẽ. Noli in ipõ qͣr̾e:¬

Expanded text:
da. Dispensatio completa est per factum sacramentum, intus manet Christus, de ore ad cor transit. Melius est tibi ut eat in mentem tuam quam in ventrem tuum. Cibus iste animae non corporis est. Noli in Chr
Abbreviated transcription (Latin):
ex̾cetur. ħ licet in p̃senti oĩa enum̾ari
ñ possint. q̃dã tñ int̾mitt̾e ñ oporcet.
ꝓ exemplo uniu̾soꝵ. Ex hiꝰ gͥ sacm̃tiᷤᷤ
alia ꝯstant in reb. qualia st̃ aqͣ asꝑsi¬
onis. susceptio cin̾is. benedictio ramoꝵ.
ctis qualia st̃ signałm crucis. ex suf¬
flatio exorcirationis. ex pansio manu¬
um. in curuatio genuum.: ⁊ alia eiꝰ¬
modi. Alia indictis ꝯstant. sic ẽ t̾nita¬
tis inuocatio. ⁊ quecunq in hc̃ modũ:

Expanded text:
numerari non possint, quaedam tamen intermittere non oportet pro exemplo universorum. Ex his igitur sacramentis alia constant in rebus, qualia sunt aqua aspersionis, susceptio cineris, benedictio ramorumctis qualia sunt signaculum crucis, exsufflatio exorcizationis, expansio manuum, incurvatio genuum, et alia hujusmodi. Alia in dictis constant, sicut Trinitatis invocatio, et quaecunque in hunc modum.
Abbreviated transcription (Latin):
ed fortassis it̾m dicit tͥ cogitatio
sumptum fuerit ⁊ comestum. Tales s̃
cogitationes hominũ uͥuix quiesc̾e ue¬
luit: in his manine quȩ q̃n nẽ non st̃.
dicit gͦ tͥ cortuum qͥd factirde corꝑͦexͥ

Expanded text:
ed fortassis iterum dicit tibi cogitatio sumptum fuerit et comestum? Tales sunt cogitationes hominum, ut vix quiescere velint, in his maxime quae quaerenda non sunt. Dicit ergo tibi co
Abbreviated transcription (Latin):
aliqͥd bon posse fac̾e̾: ⁊ siqͥd fecerit
laudabile extͣ illũ głari ñ deb̾e. Q
fide lit̃ in omĩ oꝑe suo ⁊ añ factum
ab illo auxlrum querit: ⁊ pꝰ factũ to¬
tum ꝙ. oꝑatꝰ ẽ bonum. ad laudem &
głam eiꝰ conu̾tit. Sicut gͦ omĩa q̃ fa¬
cimꝰ sola fide ⁊̃ sine ꝓlatione u̾boꝵ in
nomine dñi recte fieri dñr: sic ⁊ q̃dã¬

Expanded text:
aliquid boni posse facere, et si quid fecerit laudabile extra illum gloriari non debere. Qui fideliter in omni opere suo et ante factum ab illo auxilium quaerit, et post factum totum quod operatus est bonum, ad laudem et gloriam ejus convertit. Sicut ergo omnia quae facimus sola fide etiam sine prolatione verborum, in nomine Domi
Abbreviated transcription (Latin):
cȩlo audit. qr ħ atreni illi dici aut res¬
pondi ñ potuit. Cyb sum gͣndium.
Cresce ⁊⁊ manducab̾ me: ñ u me mu-¬
tes in te sic̃ cybũ carnis tuȩ. s cumu¬
tab̾is in me. Itaq prudent᷑ disc̾ne ꝗͥ
insacram̃to di sensui exibitũ sit. qͥd
in ħ qͦ spẽs ad ꝓpͥetatem sen sui famar¬
lat᷑ ut u̾itas similitudinis u̾q ꝯser¬
uet᷑. Nam siͬ aliquo qnͣtum .s. exibend̾ sensui

Expanded text:
c a terrenis illi dici aut responderi non potuit. Cibus sum grandium, cresce et manducabis me; non ut me mutes in te, sicut cibum carnis tuae, sed tu mutaberis in me. Itaque prudenter discerne, quid in sacramento Dei sensui exhibitum sit; quid in hoc quoque species ad proprietatem sensui famulatur, ut veritas similitudinis ubique conservetur. Nam si in aliquo quantum scilicet sensui
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ scĩficationẽ qua nobiscũ ẽẽ incipit:
pꝰ ea patͥ a nob̾ ꝑ oblationẽ qͣ ꝓ nob̃
intc̃edit. S el missa dicła ẽ sic̃ quidã
putant ab emitendo. qr tꝑ̃r qͦ sac̾ doᷤᷤ
incipit ꝯsecrare. corpꝰ dñi: cathecumi¬
ni foras emituntur. Lecto .N. euͣgłio
diaconꝰ clamat. Siquis cathecuminꝰ
ad ẽ: ẽxeat foras. Cathetumini sacͥs
myst̃iis int̾ cẽ ñ debent. qͣuȩ ñ nͥ bap¬
qui cathecuminoꝵ ⁊ nondũ renatoꝵ

Expanded text:
sanctificationem, qua nobiscum esse incipit, postea Patri a nobis per oblationem, qua pro nobis intercedit. Vel missa dicta est sicut quidam putant ab emittendo; quia tempore quo sacerdos incipit consecrare corpus Domini, catechumeni foras emittuntur. Lecto enim evangelio diaconus clamat: Si quis catechumenus adest exeat foras. Catechumeni sacris mysteriis interesse non debent, quae non nisi bapqui catechumenorum, et nondum renatorum
Abbreviated transcription (Latin):
fieri ĩ ħ sacram̃to quȩ minꝰ digna eẽ
uidebunt᷑: noli horr̾e. sola spẽs q̃ ap¬
paret ħ ht̃. tͥ monstrat spẽm. s̾ seruat
u̾itatẽ. Emibet sensui tuo similitudi: ad tẽi¬
nẽ cybi corꝑalis. ut sensꝰ iutis ꝑ
omĩa in suo erudiat᷑. Seruat corꝑi
fuo u̾itatẽ nate inuiolabił ⁊ ĩmortał :
ne in suo corrumpat᷑. Sin aliqͦ a
similiui dine teced̾et u̾um sacͣm̃tum

Expanded text:
fieri in hoc sacramento quae minus esse videbuntur, noli horrere: sola species quae apparet hoc habet. Tibi monstrat speciem, sibi servat veritatem. Exhibet sensui tuo similitudinem cibi corporalis, ut sensus tuus per omnia in suo erudiatur. Servat corpori suo veritatem naturae inviolabilis et immortalis, ne in suo corrumpatur. Si in aliquo a similitudine recederet, verum sacramentum
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmum instituta: ⁊ unde missa dicit᷑.
olebratio missȩ. an ꝯmemoratio¬
ne passionis xͥ agitur: sic̃ ip̃e p̃¬
cepit aplis tradens eis corpꝰ ⁊ sanguinem
suum. dicens. hoc facite inmeam ꝯme¬
in qua tres tm̃ orationes iͥnitio fidĩ dice¬
bant᷑ incipientes ab eo loco uͥdr. hanc

Expanded text:
unde missa dicitur. Celebratio missae in commemorationem passionis Christi agitur; sicut ipse praecepit apostolis tradens eis corpus et sanguinem suum, dicens: Hoc facite in meam commein qua tres tantum orationes in initio fidei dicebantur, incipientes ab eo loco ubi dic
Abbreviated transcription (Latin):
ħ fieri cirta se. ne sensꝰ nr̃ aliquid alie¬
num ꝑcipiat. s ñ recipit ħ in se rie
incorruptibilis nat᷑a sinceritatẽ suã
amittat. Tanta ẽ dignitas ⁊ mundicia
corꝑis .xͥ. ui neͤ a corruptione aliqua af¬
fici possit: nec sordib macłari. Itaq
si qñ ħ fieri uiłis: noli tim̾e ipĩ. s sol¬
licitus esto tͥ. Ip̃e ledi ñ pot̃. tu noceri
potes. quia male credẽ potes: Quid

Expanded text:
ster aliquid alienum percipiat; sed non recipit hic in se, ne incorruptibilis natura sinceritatem suam amittat. Tanta est dignitas et munditia corporis Christi, ut nec corruptione aliqua affici possit, nec sordibus maculari. Itaque si quando hoc fieri videris, noli timere ipsi, sed sollicitus esto tibi. Ipse laedi non potest; tu noceri potes, qui male credere potes. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ẽ corꝑalit̾ tecũ: ũ tu ꝑcorꝑalẽ p̃sen¬
tiam. ad spualem querendã excct̾is. ⁊ in¬
ueniendam adiuu̾is. Qñ in manib̾ sa¬
cramentũ eiꝰ tenes: corꝑałr tecũ ẽ. ¶ñ
ore suscipis: corꝑałr tecum est. Quan¬
do manducas ⁊⁊ qñ gustas: corꝑalit̾
tecum est. Beniq inuisu. in tactu. in
sapore:corporalit̃ tecũ ẽ. Quandui
sensus corꝑałr afficit᷑ p̃sentia corꝑał:¬

Expanded text:
 eo corporaliter tecum, ut tu per corporalem praesentiam ad spiritualem quaerendam exciteris, et inveniendam adjuveris. Quando in manibus sacramentum ejus tenes, corporaliter tecum est. Quando ore suscipis, corporaliter tecum est. Quando manducas, et quando gustas, corporaliter tecum est. Denique in visu, in tactu, in sapore, corporaliter tecum est. Quandiu sensus corporaliter afficitur, praesentia
Abbreviated transcription (Latin):
IQuis. ẽ madre spũali fuerit forni¬
catus: anathematis uͥ scitis ꝑcu¬
ꝑmulgamꝰ. qͥ cum ea quã de sacro fon-¬
te baptismatis susceꝑit. autcũ illa qͣm
an ep̃m tenuerit cum sacro crimate fuerit
uncta fornicationis ꝑpetrau̾̃it scelus.
Legitimam tñ si habuerit ñ dimitt̾e co¬
gatur urorem. Ex ꝯtilio cabilonensi.
ictum ⁊̃ nob̾ ẽ qͣsdam feminas desi

Expanded text:
quam cum matre spirituali fuerit fornicatus, anathematis, ut scitis, percumulgamus, qui cum ea quam de sacro fonte baptismatis susceperit, aut cum illa quam ante episcopum tenuerit, cum sacro chrismate fuerit uncta, fornicationis perpetravit scelus; legitimam tamen, si habuerit, non dimittere cogatur uxorem. Ex concilio Cabilonensi. Dictum est nobis quasdam feminas desi
Abbreviated transcription (Latin):
regnum cȩloꝵ uentum p̃dicare cep̃. et
nõuissime in ꝯsummationẽ õiũ semẽt¬
ip̃m hostiam ꝓmundi redẽptione in
ara crucis patͥ offerens mortẽ sustinuit.
ũ credentib in se mortis timorẽ tolłet.
⁊ a morte resurrex u ꝓse morientib sp̃e
uite ⁊ resurrectionis daret. Pꝰ ea ascen¬
surꝰ uicȩlos : discipłos in mundũ uni¬
u̾sum mi sit. doc̾ẽ ⁊ baptizare om̃s gr̃.
ut uocarentur qui p̃cedentẽ sequerent᷑
ad uitã. Hȩc sunt sac᷑menta xͥanȩ ficłi
abinitio condita. in fine credenda. sñ
fine ꝓfutura. ħ st̃ quib cathecizan¬
dos imbuimꝰ. ⁊ eoꝵ qui sacramento
nouitatis regn̾andi st̃. fidem. saluta¬
ri confessione ꝓmerendam erigimus.

Expanded text:
um coelorum venturum praedicare coepit; et novissime in consummationem omnium semetipsum hostiam pro mundi redemptione in ara crucis Patri offerens mortem sustinuit, ut credentibus in se mortis timorem tolleret, et a morte resurrexit ut pro se morientibus spem vitae et resurrectionis daret. Postea ascensurus in coelos discipulos in mundum universum misit docere et baptizare omnes gentes, ut vocarentur qui praecedentem sequerentur ad vitam. Haec sunt sacramenta fideiab initio condita in fine credenda, sine fine profutura. Haec sunt quibus catechizandos imbuimus, et eorum qui sacramento novitatis regenerandi sunt, fidem salutari confessione promerendam exigimus.
Abbreviated transcription (Latin):
in quo pͥnceps pacis. pat̾ futuri scłi fi¬
deles suos ad iisionem ȩtne pacis intͦ¬
ducet. huiꝰ aũ regni exordiũ dauid ex
uͦ ostenderos qr ad futȩ pacis quietẽ ꝑ¬
uenire ñ possint: qui in ptiuita contͣ
temptationes ⁊ tͥbulationes iuncendaᷤ
fortes non fueruit. ꝓpt̃ ħ qui in salbo sco
pascalis solempnitatis baꝑtitandi st̃.
quarta eb domada quadragesimalis
ob seruantiȩ quȩ ꝯtinentiȩ nob̾ arma
ministrat. ⁊ in quarta eiꝰdem Ebdo¬
made feria catheeizandi ⁊ exorcir andi
deferunt᷑ ad eccłam. ibi audituri ⁊ in¬
struendi qualit̃ ꝯtͣ spiritales neqͥcias
sunt pugnat᷑: s tñ usq insabbatũ¬
differtur ħ attendente ȩccła. qr qͥ ad ago¬
nem in p̃sentiuita uocantur: in spe fute
peccã sua in babylonem captiuus ducit᷑
soluto captiuitatis iugo ad t̾ram suam
gum portat. pꝰ finem eiꝰ acorruptione
lib̾at᷑. Sic gͥ ab initio. nullo tꝑ̃r sacͣm̃¬
ta di defuerunt: quib fidelis popłs

Expanded text:
in quo princeps pacis, pater futuri saeculi , fideles suos ad visionem aeternae pacis introducet. Hujus autem regni exordium David exsut ostendatur quod ad futurae pacis quietem pervenire non possint, qui in praesenti vita contra tentationes et tribulationes vincendas fortes non fuerint. Propter hoc qui in Sabbato sancto paschalis solemnitatis baptizandi sunt, quarta hebdomada quadragesimaobservantiae, quae continentiae nobis arma ministrat, et quarta hebdomade feria catechizandi et exorcizandi deferuntur ad Ecclesiam: ibi audituri et instruendi qualiter contra spiritales nequitias sint pugnaturi, sed tamen usque in Sabbatudiffertur, hoc attendente Ecclesia, quia qui ad agonem in praesenti vita vocantur, in spe fut propter peccata sua in Babylonem captivus ducitur, soluto captivitatis jugo ad terram suamgum portat, post finem ejus a corruptione liberatur. Sic igitur ab initio nullo tempore sacramenta Dei defuerunt, quibus fidelis populus
Abbreviated transcription (Latin):
ħntib pͥꝰquã ab baptismi sacram̃tum
ut ł sponte fidĩ ac quiescentes. digni
regen̾atione sp̃itali uidicarent᷑. ł crełe
nolentes: m̾ito a ꝑceptione sacram̃ti di
uelut indigni repelłent᷑. Ad optinendã
quippe salutem iccirco arbitͥum hoĩs
sic factum ẽ. Pꝰ quã aũ multitudo ãd fi¬
a fidelib gen̾ant᷑ paruuł eadem forma
seruat᷑. qͦs u p̃os mat̾ ȩcl̃a ꝓuida dispen¬
satione sacram̃to salutis int̾im carerẽn
uult. ne forte ip̃a dilatione a salute ali¬
eni fierens. siñ ꝑcepto sacͤm̃to saluns
subito ab hac uita exireni. Congrueg
cramento sidĩ baptiz ent᷑: ⁊ ꝑ altiꝰ fidẽ
do reꝯcilient᷑. quos ꝑ alt̾iꝰ peccm̃ alie¬
natos ꝯstat eẽ adõ. Institutũ ẽ itaq adħ
nouum sacram̃tum ad cathecizandos
paruulos. exorcrandos. miciancas: idem̃
donec ip̃i ad intelligibiles annos ꝑueniãt.
⁊ sacramenta fidĩ. caritatis. ⁊ spei. ꝑ se in

Expanded text:
quam ad baptismi sacramentum ut vel sponte fidei acquiescentes digni regeneratione spirituali judicarentur, vel credere nolentes merito a perceptione sacramenti Dei velut indigni repellerentur. Ad obtinendam quippe salutem idcirco arbitrium hominsic factum est. Postquam autem ad fieadem forma servatur, quos et ipsos mater Ecclesia provida dispensatione sacramento salutis interim carere non vult, ne forte ipsa dilatione, a salute alieni fierent, si non percepto sacramento salutis subito ab hac vita exirent. Congrue ecramento fidei baptizentur, et per alterius fidem Deo reconcilientur, quos per alterius peccatum alienatos constat esse a Deo. Institutum est itaque ad hoc novum sacramentum ad catechizandos parvulos, exorcizandos, initiandos, et deinde donec ipsi ad intelligibiles annos perveniant, et sacramenta fidei et charitatis et spei per se in
Abbreviated transcription (Latin):
eophitus: nouiciꝰ incp̃tatur. Neophi¬
tus uocatur ad fidem nuꝑ ꝯu̾sus.
siuẽ rudis indisciplina religiose ꝯu̾sati¬
onis. Nouit ad fidem ꝯt̾isi uisibilib sa¬
cramentis instruendi st̃. uͥ ꝑ ea q̃ uident.

Expanded text:
eophytus novitius interpretatur. Neophytus vocatur nuper ad fidem conversus, sive rudis in disciplina religiosae conversationis. Noviter ad fidem conversi visibilibus sacramentis instruendi sunt, ut pe
Abbreviated transcription (Latin):
docete pꝰ ea baptizate. docete ad instru¬
ctionem: P aptizate ad emendationem.
Docete ad fidem. baptriate ad peccators
remissionẽ. Id̾o docete qr qui credidit.
Ido baptitate qr qui baptizatꝰ. f. s.e. ħgͥ¬

Expanded text:
docete, postea baptizate. Docete ad instructionem, baptizate ad emundationem. Docete ad fidem, baptizate ad peccatorum remissionem. Idcirco docete quia qui crediderit, ideo baptizate; quia qui baptizatus f
Abbreviated transcription (Latin):
sacramenta q̃ p̃cesserunt in p̃ꝑationem
⁊ signum redemptionis. q̃ ꝯple ta ẽ in
morte .xͥ. Pma namq etate. abel agnũ
obtulit in sacͥficio. figuram mortis .xͥ.
etate abrahã ꝓ filio oblato a rietem mac
mundi obtulit. in qͦ tñ iliuinitate in¬
uiolabili ꝑmanente: sola humanitas
dolorem mortis sustinuit. Pꝰ ea eductꝰ:
popłs isrł de egypto ꝑ mare rubrũ in
columpna ignis ⁊ nub. sic̃ fideles di

Expanded text:
quae praecesserunt in praeparationem et signum redemptionis, quae completa est in morte Christi. Prima namque aetate Abel agnum obtulit in sacrificio figuram mortis Christi. etate Abraham pro filio oblato arietem mactmundi obtulit. In quo tantem divinitate inviolabili permanente sola humanitas dolorem mortis sustinuit. Postea eductus est populus Israel de Aegypto per mare Rubrum in columna ignis et nubis, sicut fid
Abbreviated transcription (Latin):
Qd aũt ꝓcedẽ de aliquo ẽ ẽe. ⁊ aliqͦtiens in
⁊ spiratur in aliqͦ. Id̾o sumpta st̃ uocabła
ad significand id qd̃ dicend̃ erat de d̾o. ui
cłs temꝑauit ab homine.: ũ nec totꝰ mani¬
festꝰ cẽt. nec totꝰ absconditus. Si eñi totꝰ
manifestus eẽt. fides ñ exerc̾etur: ⁊ infide¬
litas ꝯuinc̾etur. Si uͦ totꝰ eẽt absconditꝰ:
fides ñ iuuaretur. ⁊ infidelitas excusaret᷑.
Item . niͦł. mͦis inuisibił ds ad noticiam
hominis eg̾ditur. duob intꝰ. duobꝰ foris.
Intꝰ ꝑ rõnem ⁊asꝑirationẽ: foris ꝑ c̾at᷑am
⁊ doctͥnam. Ex his. duo ad naturam ꝑti¬
nent. duo ad grãm. Ratio ⁊ c̾atura ad na¬
turam ꝑtinent aspiratio ⁊ doctna ad gr̃ã.¬

Expanded text:
dere est, de aliquo est esse, et aliquoties in  et spiratur in aliquo. Ideo sumpta sunt vocabula ad significandum id quod dicendum erat de Deo, ut Deus temperavit ab homine, ut nec totus manifestus esset nec totus absconditus. Si enim totus manifestus esset, fides non exerceretur et infidelitas convinceretur. Si vero totus esset absconditus, fides non juvaretur et infidelitas excusaretur. Item quatuor modis invisibilis Deus ad notitiam hominis egreditur: duobus intus, duobus foris. Intus per rationem et aspirationem; foris per creaturam et doctrinam. Ex his duo ad naturam pertinent, duo ad gratiam: ratio et creatura ad naturam pertinent; aspiratio et doctrina ad gra
Abbreviated transcription (Latin):
sine diminutiõe. coeuitatẽ ȩc̃itaas sñ
ordine ł su.ccessione. ħ ẽ singłis inunita¬
te totum. in imm̃sitate plenum. in ȩt̃nita¬
it ꝑfectum. Tres aũt ꝑsonas nicħ aliud
una eẽntia est. Quaꝑꝑ tres unum st̃. s. tͤs

Expanded text:
s sine ordine vel successione. Et hoc est singulis unitate totum, immensitate plenum, aeternitate perfectum. Tres autem personas nihil aliud una essentia est. Quapropter tres unum sunt, sed tres
Abbreviated transcription (Latin):
ens duulat ab inuicẽ. ⁊ disc̾nat uolun¬
tates ⁊ apetitꝰ. desidiaq diuidic&. qͥd
sit uideli qd̾ ex carne deorsũ trahit.
qͥd qͥ ex sũ in suꝑna inhiat. sũm̃u illd̾
⁊ immotale bonũ ambiens. Nã cũ
corruptela suꝑiorẽ aiẽ puritatẽ ^ fic̾e. ne¬
q ip̃ã q̃siusũ ẽ sinceritas. ad ea q̃ subt̃

Expanded text:
ens dividat ab invicem, et discernat voluntates et appetitus, desideriaque dijudicet. Quid sit videlicet quod ex carne deorsum trahit; quid quod ex spiritu in superna inhiat, summum illud et immortale bonum ambiens. Nam, cum corruptela inferiorem animae puritatem inficere; neque ipsa quae sursum est sinceritas, ad ea quae subt
Abbreviated transcription (Latin):
et ait. fiat firmam̃tum in medio
aquarũ. Noluit gͥ ds ad seqñs opꝰ tnͣs¬
sire. donec dipudicasset pͥmum. Cũ gͦ
uidisset d̾ luce ꝙ eẽt bonum: tunc ait
tum. ⁊ factum ẽ firmam̃tum. uͥ ambitu
suo mediũ qͦdamͦ int̃ueniens magña
illã aquaꝵ imm̃samq ꝯg̾iem ab inui¬
cem seꝑarce atq duidet. ⁊ d̾ aqͥs fac̾et
atuas:⁊ aqͣs. ħ ẽ aqͣs qͣs ambitu suo in¬
tͥnsecꝰ ꝯplecteretur. ⁊ subtꝰ se ꝯtin̾et. ⁊ a¬
q̃s qͣs extͥnsecꝰ ⁊ supͣ girum limitis suire
one pussare possent. si ħ humana inue¬
stigatio relinqñda potiꝰ ꝙͣ discutienda
ñ uicdet. Nam utr ex puro igne factũ sit.
siue exacre. aut ĩ ex aqͣ ł potiꝰ pꝰ tremo
tauł c̾dũda sit spisitudo eiꝰ. ⁊ utr̃ ipsũ
calidum uł frigidũ. aut cuiꝰ alt̾iꝰ qͣli¬
tatis existat m̾ito q̃reretur. si in aliqͥd

Expanded text:
et ait: Fiat firmamentum in medio aquarum . Noluit igitur Deus ad sequens opus transire, donec dijudicasset primum. Cum ergo vidisset de luce quod esse bonum, tunc ait:tum et factum firmamentum ut ambitu suo medium quodam modo interveniens magnam illam aquarum immensamque congeriem ab invicem separaret atque divideret, et de aquis faceret aquas et aquas; hoc est aquas quas ambitu suo intrinsecus complecteretur et subtus se contineret et aquas quas extrinsecus et supra gyrum limitis sui reone pulsare possent, si haec humana investigatio relinquenda potius quam discutienda non videret. Nam utrum ex puro igne factum sit, sive ex aere; aut etiam ex aqua; vel postremo tave credenda spissitudo ejus, et utrum ipsum calidum an frigidum; aut cujus alterius qualitat
Abbreviated transcription (Latin):
Sacͣmentũ supradictorum.
uars aut̃ factum sit. uͥ firmam̃¬
tum a se aquas diuidet. partiq su¬
pra. atq infra partim ear̃ d̃ aquarum
nat᷑a consistẽt. ñ querat extra se. qͥ ħ pꝑ¬

Expanded text:
mentum supradictorum. Quare autem factum sit ut firmamentum aquas a se divideret, partimque supra atque infra, partim earumdem aquarum natura consisteret, non quaerat extra se, qui
Abbreviated transcription (Latin):
posita onsistit sensuał natura hõis. ce¬
lum ait sursum puritas intelligñtiȩ.
⁊ quas quodam immortał uite mo¬
tu uegratarõ. Duas uͦ istas tã dissimi¬
les in uo homine nat᷑as. magna q̃da

Expanded text:
posita consistit sensualis natura hominis; coelum autem sursum puritas intelligentiae, et quasi quodam immortalis vitae motu vegetata ratio. Duas vero istas tam dissimiles in uno homine naturas, magna quaedam
Abbreviated transcription (Latin):
fit. Finis autem mandati fructus est et utilitas. ⁊ cau¬
sa et bonum quod consequitur post consũmationẽ
precepti: et hoc bonum ad eum tantũ refertur pro
quo fit preceptũ: et illius bonum esse debet impletu
dicitur. aut scd̾m se bonum dicitur: aut ad aliqͥd.
Quod scd̾m se bonum dicitur. substancialit̾ bonũ
dicitur: quia ipsum bonum est. Quod uero ad
aliquid et non scd̾m se bonum dicitur. non substan¬
cialiter bonũ dicitur. quia ipsum bonum non est:
sed accidentaliter et denominatiue: qm̃ ab ipso
bonum est. Quoddam uero bonũ bonũ est. qm̃
ipsum bonum est: aliud autem bonũ bonum est.

Expanded text:
fit. Finis autem mandati fructus est et utilitas et causa et bonum quod consequitur post consummationem praecepti. Et hoc bonum ad eum tantum refertur pro quo fit praeceptum; et illius bonum debet esse impletio dicitur, aut secundum se bonum dicitur, aut ad aliquid. Quod secundum se bonum dicitur substantialiter bonum dicitur, quia ipsum bonum est. Quod vero ad aliquid et non secundum se bonum dicitur, non substantialiter bonum dicitur quia ipsum bonum non est, sed accidentaliter et denominative, quoniam ex ipso bonum est. Quoddam ergo bonum, bonum est, quoniam ipsum bonum est. Aliud autem bon
Abbreviated transcription (Latin):
uero emendare non ualet. eorũ excessum ad agnitionẽ ep̃i
defert. Basilicarios iste constituit: et matriculas ipse dispo¬
iit. Quando autem primicerius absens est: ea que p̾dicta
suat ille exquirit. qui ei aut lege est praximus: aut eru¬
basilicarum ordinacio. incensi preparatio: cura crismatis con¬
ficiendi. cura baptisterii ordinandi: preparatio luminariorũ
in sacrificio et sacrificus: Quanos et quomiodo o¬

Expanded text:
vero emendare non valet, eorum excessum ad agnitionem episcopi vero emendare non valet, eorum excessum ad agnitionem episcopi defert. Basilicarios ipse constituit, et matriculas ipse disponit. Quando autem primicerius absens est, ea quae praedicta sunt ille exquirit, qui ei aut lege est proximus, aut erubasilicarum ordinatio, incensi praeparatio, cura chrismatis conficiendi, cura baptisterii ordinandi, praeparatio luminarium in sacrificio et sacrificiis. CAP. XX. Quando
Abbreviated transcription (Latin):
ep̃o idem refert: collectam pecuniã de ꝯmuniõe ipse
accipit. et ep̃o defert: et cetera quedam episcopalis ꝓ¬
uidentie ministeria fub ep̃o quasi in partẽ cure aduoca¬
tus. in causis ecclesiasticis examinandis dispensat. Ad pri¬
miceriũ ꝑtinent accoliti. exorciste. lectores. atq psalmis¬
te: idest cantores. Signũ quoq dandum pro officio
clericorum. pro uite honestate. et officium cantandi. et per¬
agendi sollicite : lectiones. benedictiones. psalmos. laudes. of¬
fertorium. et responsoria. quis clericorum dicere debeat. Ot¬
do quoq et modus in choro psallendi. pro sollẽpnitate et
tempore: ordinatio quoq pro luminarib deportandis.
Si quid etiam necessariũ est pro reparacione basilicarũ que
sunt in urbe. ipse denunciat sacerdoti: epistolas ep̃i pro
diebus ieiumorum parroechianis per ostiarios dirigit :
clericos quos delinquere cognoscit ipse diftringit: quos

Expanded text:
episcopo idem refert, collectam pecuniam de communione ipse episcopo idem refert, collectam pecuniam de communione ipse accipit et episcopo defert, et caetera quaedam episcopalis providentiae ministeria sub episcopo quasi in partem curae advocatus, in causis ecclesiasticis examinandis dispensat. CAP. XVIII. De primicerio. Ad primicerium pertinent acolythi, exorcistae, lectores atque psalmistae, id est cantores. Signum quoque dandum pro officio clericorum, pro vitae honestate, et officium cantandi peragendi sollicite: lectiones, benedictiones, psalmos, laudes, offertorium et responsoria: quis clericorum dicere debeat. Ordo quoque et modus psallendi in choro pro solemnitate et tempore. Ordinatio quoque pro luminaribus deportandis, si quid etiam necessarium est pro reparatione basilicarum, quae quales sunt in urbe, ipse denuntiat sacerdoti. Epistolas episcopi pro diebus jejuniorum parochianis per ostiarios dirigit. Clericos quos delinquere cognoscit, ipse distringit; quos
Abbreviated transcription (Latin):
tropolitanũ habere non potest: cardinales ep̃i
proculdubio metropolitani uice fungunt̃: qui uidelicet
electũ antistitẽ. ad apłici culminis ꝓueunt apicem. facta
autem electione. si forte casus uel uolencia aliqua obsti¬
terit. ut qui electus est in apłica sede. tuxta consuetudi¬
nem intronitari non ualeat: electus tam̃ quc̃admodum
statutũ est. sicut papa auctoritatẽ obtinere debet regen¬
di scãm romanã ecclesiam. et disponendi facultates illius:¬
i sunt ordines
et ministeria clericorũ: que tamen auctori¬
tate pontificali. in archidiaconi cura ⁊ pri¬
conus imperat subdiaconib et leuitis: ad quem ista ꝑ¬
tinent ministeria. Sollicitudo parroeclnarũ et ordina¬
tio. et iurgia: ad eius ꝑtinent curam. Pro reparandis dio¬
cesianis basilicis ipse suggerit sacerdoti: ipse inquirit
parroechias cum ussione ep̃i: et ornam̃ta uel res basi¬
licarum uel parroechiarũ. gesta libertatũ eccłasticarum

Expanded text:
tropolitanum habere non potest: cardinales episcopi tropolitanum habere non potest: cardinales episcopi procul dubio metropolitani vice funguntur, qui videlicet electum antistitem ad apostolici culminis apicem provehunt. Facta autem electione si forte casus vel violentia aliqua obstiterit, ut is qui electus est in apostolica sede juxta consuetudinem inthronizari non valeat; electus tamen quemadmodum statutum est, sicut papa, auctoritatem obtinere debet regendi sanctam Romanam Ecclesiam et disponendi facultates illiusi sunt ordines et ministeria clericorum. Quae tamen in auctoritatem pontificalem, in archidiaconi curam, et priconus imperat subdiaconis et levitis, ad quem ista pertinent ministeria. Sollicitudo parochiarum et ordinatio, et jurgia ad ejus pertinent curam. Pro reparandis dioecesanis basilicis ipse suggerit sacerdoti, ipse inquirit parochias cum jussione episcopi, et ornamenta vel res basilicarum, vel parochiarum; gesta libertatum ecclesiasticarum
Abbreviated transcription (Latin):
quia om̃is sanctificatio constat in sp̃u scõ: cuius uirtus
inuisibilis in ipsa crismatis sancti unctione. et significat᷑
et confert᷑. Ordinando autem pontifex manus imponit.
euuangelicã uero lectionẽ diaconus legit: confirmacio¬
nis autem epistolã notarius scribit. Deniq et ordinator
et ordinatus: in ipsa ordinacione uterq missam celebra¬
re debet. Et hec quidem forma consecrandi pontificis:
ed quando archiep̃s electus ordinandus fue¬
rit. om̃s eiusdem ꝓuincie ep̃i ad sedem metro¬
politanam conuenire debent: ut ab om̃ib ip¬
se ordinetur. Oportet enim ut ipse qui om̃ib illis p̃esse
debet: ab om̃ibus illis eligatur et ordinetur. Alioquin
cassa iudicatur consecracio. S̾tatutũ est autem ut archi¬
ep̃c infra tres menses consetrationis sue. ad fidem suam
exponendã et palliũ suscipiendũ ad apłicam sedem mit¬
terrarũ prefertur ecclesus: atq super se me¬

Expanded text:
quia omnis sanctificatio constat in Spiritu sancto, cujus virtus quia omnis sanctificatio constat in Spiritu sancto, cujus virtus invisibilis in ipsa chrismatis sancti unctione, et significatur, et confertur. Ordinando autem pontifex manum imponit. Evangelicam vero lectionem diaconus legit; confirmationis autem epistolam notarius scribit. Denique et ordinator et ordinatus in ipsa ordinatione uterque missam celebrare debet. Et haec quidem forma consecrandis pontificibuopis. Sed quando archiepiscopus electus ordinandus fuerit, omnes ejusdem provinciae episcopi ad sedem metropolitanam convenire debent, ut ab omnibus ipse ordinetur. Oportet enim ut ipse qui illis omnibus praeesse debet, ab omnibus illis eligatur et ordinetur, alioquin cassa judicatur consecratio. Statutum est autem ut archiepiscopus intra tres menses consecrationis suae ad fidem suam exponendam et pallium suscipiendum ad apostolicam sedem mitterrarum praefertur Ecclesiis, atque supra se me
Abbreviated transcription (Latin):
exigente in epõs eligi concedunt sed rarissime: et ip¬
sum non sine romani pontificis siue metropolitani li¬
cencia: si tamen spectate sint religionis. et probabilis
sciencie. Ad ep̃m specialiter ꝑtinet basilicarũ conseeracior
unctio altaris. et confectio crismatis. manus impositio:
et ꝯmunis super popłm benedictio. Ipse predicta offi¬
cia et ordines ecclesiasticos distribuit: ipse sacras uir¬
gines benedicit. Dum enim precessit unusquisq in
singulis: iste preordinator est in cunctis. Nullus episcopꝰ
alium ep̃m sine metropolitani consensu consecrare debet:
nec metropolitanus ordinare ep̃m. nisi trib ad minꝰ
cia ep̃is assensum dantib. Cum uero ordinat᷑. duo ep̃i
ponunt et tenent euuangeliorũ codicem super caput eiꝰ
et super uerticem: et uno super eum fundente benedie¬
tionem. reliqui om̃s ep̃i qui adsunt. manib stus caput
enis tangunt. Ungitur autem sacra unctione caput eiꝰ.

Expanded text:
exigente in episcopos eligi concedunt. Sed rarissime et ipexigente in episcopos eligi concedunt. Sed rarissime et ipsum non sine Romani pontificis sive metropolitani licentia; si tamen spectatae sit religionis, et probabilis scientiae. Ad episcopum specialiter pertinet basilicarum consecratio, unctio altaris, et confectio chrismatis, manus impositio, et communis super populum benedictio. Ipse praedicta officio et ordines ecclesiasticos distribuit, ipse sacras virgines benedicit. Dum enim praecessit unusquisque in singulis, iste praeordinator est in cunctis. Nullus episcopus alium in episcopum sine metropolitani consensu consecrare debet, nec metropolitanus ordinare episcopum nisi tribus ad sunt episcopis assensum dantibus. Cum vero ordinatur, duo episcopi ponunt et tenent Evangeliorum codicem super caput, et super verticem ejus, et uno super eum fundente benedictionem, reliqui omnes episcopi qui adsunt manibus suis caput ejus tangunt. Ungitur autem sacra unctione caput ejus,
Abbreviated transcription (Latin):
neris humani optulit: et per proprium sanguinem
sancta eterna ingrediens. celestia et terrena pacificauit.
In quo apparet quanta sit excellencia sacerdotalis officii.
per quod cotidie in altari passio cep̃i celebratur: et reus
quisq a peccatis conuersus. deo reconciliatur. Quib
om̃ibus de sacerdotali officio breuiter ꝑtractatis. ad mo¬
nendi sunt xp̃i sacerdotes: quatinus sicut excellũt or¬
dinis dignitate. sic excellant uite scĩtate: ut plebs eis
ꝯmissa. atq eorum disciplinis edocta gratanter eis obe¬
diat: et eorum imitacione de die in diem proficiat:
definiunt nullum in ep̃m eligendum:
nisi qui prius in sacris ordinib religio¬
ses fuerit conuersatus. Sacros autem ordines diaconatꝰ
et p̃sbiteratus tantũ appellandos censent: quia hos so¬
los primitiua ecclesia legitur habuisse: et de his solis
preceptũ habemus apostoli. Subdiaconos tanien quia
et ipsi sacris altaribus administrant. oportunitate

Expanded text:
neris humani obtulit, et proprium sanguinem neris humani obtulit, et proprium sanguinem sancta aeterna ingrediens coelestia et terrena pacificavit. In quo apparet quanta sit excellentia sacerdotalis officii, per quod quotidie in altari passio Christi celebratur, et reus quisque a peccatis conversus Deo reconciliatur. Quibus omnibus de sacerdotali officio breviter pertractatis admonendi sunt Christi sacerdotes, quatenus sicut excellunt ordinis dignitate, sic excellant vitae sanctitate, ut plebs eis commissa atque eorum disciplinis edocta, gratanter eis obediat, et eorum imitatione de die in diem proficiat. definiunt nullum in episcopum eligendum, nisi qui prius in sacris ordinibus religiose fuerit conversatus. Sacros autem ordines diaconatus et presbyteratus tantum appellandos censent; quia hos solos primitiva legitur Ecclesia habuisse, et de his solis praeceptum habemus apostoli. Subdiaconos tamen quia et ipsi sacris altaribus administrant, opportunitate
Abbreviated transcription (Latin):
tuus oleo leticie pre consortib tuis. Hi post inuocationem
sp̾c sancti stolam super utrũq humerũ accipiunt: que in
modum sustentaculorũ dextrũ latus munit et sinistrum:
ut ex hoc intelligant se per arma iustici& a dextris et a
sinistris esse munitos: ut eos nec aduersa frangant. nec
prospera extollant. Accipiunt et calicem cum uino. et pa¬
tenam cum hostus de manu ep̃i: quatinus his instrum̃¬
tis potestatẽ se accepisse cognoscant. placabiles deo hosti¬
as offerendi. Ad ipsos namq ꝑtinet sacramentũ corporis
et sanguinis xp̃i in altari dñi conficere: oraciones dicere.
et benedicere dona dei. Hoc officio usus est dñs ñr tħ̾c
sanguinẽ suum ꝯmutauit: et ut in memoriã sue passi¬
onis idem facerent. discipulos monens instituit. Hoc qͦ
eccellenter officiũ implens exhibuit: quando ips&e sa¬
cerdos et hostia se ipsum in ara crucis ꝓpter peccata ge¬

Expanded text:
tuus oleo laetitiae . Hi post invocationem tuus oleo laetitiae . Hi post invocationem sancti Spiritus stolam super utrumque humerum accipiunt, quae in modum sustentaculorum dextrum latus munit et sinistrum, ut ex hoc intelligant se per arma justitiae a dextris et a sinistris esse munitos, ut eos nec adversa frangant, nec prospera extollant. Accipiunt et calicem cum vino, et patenam cum hostiis de manu episcopi, quatenus his instrumentis potestatem se accepisse agnoscant, placabiles Deo hostias offerendi. Ad ipsos pertinet sacramentum corporis et sanguinis Domini in altario Dei conficere, orationes dicere, et benedicere dona Dei. Hoc officio usus est Dominus nostersanguinem suum commutavit, ut in memoriam suae passionis idem facerent discipulos moriens instituit. Hoc quoque excellenter officium implens exhibuit, quando ipse sacerdos et hostia seipsum in arca crucis propter peccata ge