comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nũ ẽ enĩ animo uiuere: sempit̾uũ
ẽ scire qđ uiuit : nectam̃ sẽpit̾nũ
ẽ cogitare uitã suã ł cogitare scien¬
tiã uitȩ suȩ: qm̃ cũ aliud atq aliud
ceꝑit hoc desinet cogitare. quãuis
ñ desinat scire. Ex qͦ fit. ut si potest
ẽc in animo aliqua scientia sempi¬
t̃na. ⁊ sempit᷑na eẽ ñ pot̾ eiusdẽ sci¬
entiȩ cogitatio. ⁊ uerbũ uerũ nr̃m
intimũ nͥ nr̃a cogitatiõe ñ đr. Solus

Expanded text:
est enim animo vivere, sempiternum est scire quod vivit: nec tamen sempiternum est cogitare vitam suam, vel cogitare scientiam vitae suae; quoniam cum aliud atque aliud coeperit, hoc desinet cogitare, quamvis non desinat scire. Ex quo fit, ut si potest esse in animo aliqua scientia sempiterna, et sempiterna esse non potest ejusdem scientiae cogitatio, et verbum verum nostrum intimu
Abbreviated transcription (Latin):
quã ipsa scientia ꝑpetua ẽ. S quom
ẽ uerbũ: qđ ñdũ in cogitatioĩs ui.¬
siõe formatũ ẽ: Quomͦ erit simile
scientiȩ de qua nascit᷑ . si eiꝰ ũ habet
habere: Tale ẽ em̃ ac sidicat᷑ ido ĩa uo¬
candũ ẽt̃ uerbũ: qr pot᷑ ẽẽ uerbũ. S qͥd

Expanded text:
psa perpetua est. Sed quomodo est verbum, quod nondum in cogitationis visione formatum est? Quomodo erit simile scientiae de qua nascitur, si ejus non habet habere? Tale est enim ac si dicatur, ideo jam vocandum esse verbum quia potest esse verbum. Sed quid
Abbreviated transcription (Latin):
ta quippe nouimꝰ. q̃ ꝑ memoriã qͦdã
mͦ uiuunt. ita ⁊ obliuione qdãmͦ mo¬
riunt᷑ atq ido cũ illa ĩa nͥ sint in no¬
ticia nr̃a: nos tam̃ sumꝰ. & cũ scientia
nr̃a animo lapsa a nob̾ ꝑierit: nos¬
tam̃ uiuimꝰ. Illa etiã quȩ itasciunt᷑.
ut ñꝗͣ excidere possint. qm̃ p̃sentia
stͣ. ⁊ ad ipsiuis animi naturã ꝑtinent.
ut ẽ illud qđ nos uiuere scimꝰ. manet

Expanded text:
uippe novimus quae per memoriam quodam modo vivunt, ita et oblivione quodam modo moriuntur: atque ideo cum illa jam non sint in notitia nostra, nos tamen sumus; et cum scientia nostra animo lapsa perierit a nobtamen vivimus. 25. Illa etiam quae ita sciuntur, ut nunquam excidere possint, quoniam praesentia sunt, et ad ipsius animi naturam pertinent, ut est illud quod nos vivere scimus manet
Abbreviated transcription (Latin):
u̾qͥd uerbũ nr̃m de sola sci¬
entia nr̃a nascit᷑ : blonne
multa dicimꝰ. etiã q̃ nescimꝰ: N ec
dubitantes ea dicimꝰ: s uera ẽẽ arbi¬
trantes. Quȩ si forte uera st̃. in ipsis
reb suis de quib loquim ñ in uerbo

Expanded text:
uid verbum nostrum de sola scientia nostra nascitur? Nonne multa dicimus etiam quae nescimus? Nec dubitantes ea dicimus, sed vera esse arbitrantes: quae forte si vera sunt, in ipsis rebus de quibus loquimur, non in ver
Abbreviated transcription (Latin):
de re  quȩ scit᷑ gignit᷑ falsũ ẽ gͦ isto
um. Cũ aut̃ dubitamꝰ. ñdũ ẽ uerbũ
de re de qua dubitamꝰ: s de ipsa du¬
bitatione uerbũ ẽ. Quãuis eñi non
nouerimꝰ an uerũ sit un dubitamꝰ:
tam̃ dubitare nos nouimꝰ: ac ꝑ hoc
cũ hoc dicimꝰ uerũ uerbu ẽ: qm qđ¬
nouimꝰ dicimꝰ. Qd qđ etiã mtiri pos¬
sumꝰ: Qd cũ facimꝰ. utiq uolentes .&.
scientes falsũ uerbũ habemꝰ: uͥ uerbũ
uerũ ẽ m̃tiri nos. Hoc enĩ scimꝰ: ⁊ cũ
mtitos nos ẽẽ confitem᷑: uer̃ diciꝰ.
Qd̾ scimꝰ eñĩ dicimꝰ. scimꝰ enĩ nos ẽẽ¬

Expanded text:
 Falsum est ergo isto limur. Cum autem dubitamus, nondum est verbum de re de qua dubitamus, sed de ipsa dubitatione verbum est. Quamvis enim non noverimus an verum sit unde dubitamus, tamen dubitare nos novimus: ac per hoc cum hoc dicimus, verum verbum est; qnovimus dicimus. Quid, quod etiam mentiri possumus? Quod cum facimus, utique volentes et scientes falsum verbum habemus: ubi verum verbum est mentiri nos; hoc enim scimus. Et cum mentitos nos esse confitemur, verum dicimus: quod scimus enim dicimus; scimus namque nos e
Abbreviated transcription (Latin):
historici scribere potuerunt longe
futura:la nullo exꝑta atq narrata:
nec isti philosophi ceteris meliores
in illis sumis ȩternisq rationib in¬
tellectu talia contemplati sunt.
Alioquin ñ eiusdẽ generis pͣterita
quȩ potuerunt historicȩ inqͥrerent.
s potius ⁊ futura pͥnoscerent. Qđ¬

Expanded text:
historici scribere potuerunt longe historici scribere potuerunt longe futura et a nullo experta atque narrata. Nec isti philosophi caeteris meliores in illis summis aeternisque rationibus intellectu talia contemplati sunt: alioquin non ejusdem generis praeterita quae potuerunt historici inquirerent, sed potius et futura p
Abbreviated transcription (Latin):
etiã de his reb credi uolunt. Quass
uͦ qr p̾celsa incõmutabilẽq substan¬
tiã ꝑ illa quȩ facta sunt intelligere
potuer̃t ꝓpterea de conuersione
rerũ mutabiliũ. aut de contexto
scłoꝵ ordine consulendist̃. Nunqͥd
enĩ qr uerissime disputant. ⁊ docu¬
m̃tis certissimis ꝑsuadent ȩt̾nis ra¬
cionib omĩa tp̃ralia fieri: ꝓpterea
potuer̃t in ipsis rationib ꝑspicere.
uel ex ipsis colligere quot sint ani¬
maliũ genera. quȩ semina singu¬
loꝵ in exordiis. qͥ modus in increm¬
tis. qͥ numeri ꝑ conceptꝰ. ꝑ ortus. ꝑ
ȩtates. ꝑ occasus: qui modus in ap¬
petendis quȩ scđm naturã sunt.
fugiendisq contrariis:ion ne
ista om̃ia ñ ꝑ illã incõmutabilem
sapientiã. s ꝑ locoꝵ ac tempoꝵ his¬
toriã quesiuert: & ab aliis exꝑta
atq conscripta credider̃t: Quo
qͦ tanquã fluuio genꝰ decurrit
humanũ: atq inde conuersionẽ ad
suũ cuiq debitũ terminũ. Ista eñi nec

Expanded text:
nt. Quasi vero, quia praecelsam incommutabilemque substantiam per illa quae facta sunt intelligere potuerunt , propterea de conversione rerum mutabilium, aut de contexto saeculorum ordine consulendi sint. Numquid enim quia verissime disputant, et documentis certissimis persuadent, aeternis rationibus omnia temporalia fieri, propterea potuerunt in ipsis rationibus perspicere, vel ex ipsis colligere quot sint animalium genera, quae semina singulorum in exordiis, qui modus in incrementis, qui numeri per conceptus, per ortus, per aetates, per occasus, qui motus in appetendis quae secundum naturam sunt, fugiendisque contrariis? Nonne ista omnia, non per illam incommutabilem sapientiam, sed per locorum ac temporum historiam quaesierunt, et ab aliis experta atque conscripta crediderunt? Quoquo tanquam fluvio genus decurrit humanum, atque inde conversionem ad suum cuique debitum terminum. Ista enim nec
Abbreviated transcription (Latin):
b nr̃is uera pietate p̾ditis hȩc demon¬
strata sunt: qui ea p̾dicentes ⁊ uel de
pͣsentib signis ł de ꝓximis reb ita ut
pͣdixerant fidem factis facientes: auc-¬
toritatẽ cui de longe futuris usq infi¬
nẽ scłi crederet᷑ habere meruerunt.
Potestates autẽ aeriȩ suꝑbȩ atq falla.¬
ces. etiã si quȩdã de societate ⁊ ciuita¬
te scoꝵ :⁊ de uero mediatore a sc̃is ꝓ.¬
pħis ł angeł audita ꝑ suos uates
dixisse repꝑiunt᷑. ĩd egert̃. ut ꝑ hec
aliena uera. etiã fideles dĩ si possent
ad sua falsa traducerent: ds̃ autẽ ꝑ
nescientes id egit. ut ueritas undiq
resonaret: fidelib in adiutoriũ. ipis
in testimonium: EUITI

Expanded text:
ibus nostris vera pietate praeditis haec demonibus nostris vera pietate praeditis haec demonstrata sunt, qui ea praedicentes, vel de praesentibus signis vel de proximis rebus, ita ut praedixerant, factis fidem facientes, auctoritatem cui de longe futuris usque in saeculi finem crederetur, habere meruerunt. Potestates autem aereae superbae atque fallaces, etiam si quaedam de societate et civitate sanctorum et de vero Mediatore a sanctis Prophetis vel Angelis audita per suos vates dixisse reperiuntur, id egerunt, ut per haec aliena vera etiam fideles Dei, si possent, ad sua falsa traducerent. Deus autem per nescientes id egit, ut veritas undique resonaret, fidelibus in adjutorium, impiis in testimonium.
Abbreviated transcription (Latin):
onib scłoꝵ ⁊ de resurrectione mor¬
tuoꝵ philosophos nec illos consule¬
re debemꝰ qͥ creatoris et̃nitatẽ in qͦ
uiuimꝰ mouem᷑ ⁊ sumꝰ. quantũ potu¬
er̃t intellexerͣt: qr ꝑ ea qͣ facta st̃ cog.¬
aut gr̃as eger̃t: s dicentes se e̾ẽ sapi¬
entes stulti facti st̃ & cũ idonei non
essent in ȩtnitatẽ sp̃ualis in comuta¬
bilisq naturȩ. aciem m̃tis ita constan¬
ter infigere. ut in ipsa sapientia cre-¬
atoris atq rectoris uniu̾sitatis uide¬
rent uolumina scłoꝵ. quȩ ibi iã es¬
sent. ⁊ semꝑ ee̾nt. hic autẽ futura es¬
nt ouasoneent᷑ att ut ibi inderent
conu̾siones in melius. ñ solũ animoͣꝵ
s etiã corpoꝵ humanoꝵ usq ad sui
modi ꝑfectionẽ. Cũ gͦ ad hec ibi
uidenda nullom ẽẽnt idonei. nec
ad illud qͥdẽ digni habiti sunt. ut eis
ista ꝑ sc̃os angłos ñciarent᷑. siue forin¬
secus ꝑ sensus corporis. Siue interiorib
reuelationib in sp̃u exp̃ssis. sicut patͥ¬

Expanded text:
onibus saeculorum et de resurrectione mortuorum philosophos nec illos consulere debemus, qui Creatoris aeternitatem, in quo vivimus, movemur et sumus , quantum potuerunt intellexerunt. Quia per ea aut gratias egerunt, sed dicentes se esse sapientes, stulti facti sunt . Et cum idonei non essent, in aeternitatem spiritualis incommutabilisque naturae aciem mentis tam constanter infigere, ut in ipsa sapientia Creatoris atque Rectoris universitatis viderent volumina saeculorum, quae ibi jam essent et semper essent, hic autem futura essent ut non essent; atque ut ibi viderent conversiones in melius, non solum animorum, sed etiam corporum humanorum usque ad sui modi perfectionem: cum ergo ad haec ibi videnda nullo modo essent idonei, ne ad illud quidem digni habiti sunt, ut eis ista per sanctos Angelos nuntiarentur; sive forinsecus per sensus corporis, sive interioribus revelationibus in spiritu expressis: sicut patr
Abbreviated transcription (Latin):
lis tẽpoꝵ fiant. diuinationes putan¬
t᷑: anuͦ iã uentura p̃cesserint ⁊ lon¬
ge uisa uenientia ñcient᷑. ꝓ acuto
sensu uidentiũ. qđ cũ faciunt aeriȩ
potestates diuinare credunt᷑. tan-¬
quã si qͥsquã de montis uertice ali¬
quẽ longe uideat uenientẽ. ⁊ ꝓci-¬
me in cãpo habitantib ante ñciet.
an ab angelis sc̃is quib ea ds ꝑ uer.
bũ sapientiãq suã indicat. ubi &
futura ⁊ pͣterita stant. ł quib dam
prȩñcient᷑ hominib uel ab eis au¬
dita.xursus ad alios homines transmit.
sas in ipsa sũma rerũ arce conspici¬
ant. Audiunt aute ista ⁊ aeriȩ potes¬
tates. siue angeł ea nͣciantib siue ho.¬
minib: & tantũ audiunt quantũ

Expanded text:
 fiant, divinationes putantur: an vero jam ventura processerint, et longe visa venientia nuntientur pro acuto sensu videntium, quod cum faciunt aereae potestates divinare creduntur; tanquam si quisquam de montis vertice aliquem longe videat venientem, et proxime in campo habitantibus aute nuntiet: an ab Angelis sanctis, quibus ea Deus per Verbum Sapientiamque suam indicat, ubi et futura et praeterita stant, vel quibusdam praenuntientur hominibus, vel ab eis audita rursus ad alios homines transmittasas in ipsa summa rerum arce conspiciant. Audiunt enim ista et aereae potestates, sive Angelis ea nuntiantibus, sive hominibus: et tantum audiunt, quan
Abbreviated transcription (Latin):
bũ nos facit recurrere. Doctrina
enĩ patͥs ẽ uerbũ pai̾s. qͥ ẽ unicꝰ filiꝰ.
Qͥd sibi ⁊ illud uult. qͥ in me credit.
ñ in me credit: Quomͦ in ipsũ. qͦ¬
me credit inqͥt. ñ in me credit. sed
in eũ qͥ me misit. nͥ ita intelligas.
qͥ in me credit. ñ in hoc qđ uidet
credit. ne sit spes nr̃a in creatura
s in illo qͥ suscepit creaturã in qua
humanis ocuł apparerq: ac sic ad
se ęqualẽ patri contemplandũ ꝑ
fidẽ corda mundaret: Idoq ad pa¬
trẽ referens intentionẽ credentiũ. &
dicens. ñ in me credit s in eũ qͥ me
misit: non utiq se a patre. id ÷ ab illo
qͥ eũ misit uoluit separari.s.: ut sic
dĩn. ⁊ in me credite: id ÷ sic̃ creditis
Sic̃ gͦ hic tanquã abstulit a se fidem
hominũ ⁊ in patrẽ transtulit. dicen¬
do. ñ in me credit. s: in eũ qͥ me misit.
a qͦ tam̃ se nͣ utiq separauit: sic etiã
qͦd ait. ñ ẽ meũ dare uob̾ s qͥb pa¬

Expanded text:
bum nos facit recurrere; doctrina bum nos facit recurrere; doctrina enim patris. est uerbum patris, qui est unicus filius. quid sibi et illud uult: qui in me credit, non in me credit? quomodo in ipsum? quue in eum qui me misit, nisi ita intellegas: qui in me credit, non in hoc quod uidet credit, ne sit spes nostra in creatura, sed in illo qui suscepit creaturam, in qua humanis oculis appareret, et sic ad se aequalem patri contemplandum per fidem corda mundaret. ideoque ad patrem referens intentionem credentium et dicens: non in me credit, sed in eum qui me misit, non utique se a patre, id est ab illo qui eum misit, uoluit separari, sed ut sicdeum, et in me credite, id est "sicut creditis sicut ergo hic tamquam abstulit a se fidem hominum et in patrem transtulit dicendo: non in me credit, sed in eum qui me misit, a quo tamen se non utique separauit: sic etiam quod ait: non est meum dare, sed quibus pa
Abbreviated transcription (Latin):
ro itaq quomͦ intelligamꝰ ego non
urdicabo̾ s uerbũ qđ locutꝰ sũ uidi¬
cabit: qđ ex consequentib apparet¬
⁊ ita dictũ: ac si diceret. Ego ñ iudica¬
bo. sed uerbũ pat̾s iudicabit. Uerbũ
autẽ pats ẽ ipse filiꝰ di. Siccine intelli¬
gendũ ẽ ego ñ iudicabo: sed ego iu¬
dicabo. Quomͦ istud potest ẽẽ uerũ:
nͥ ita. ego scilicet ñ iudicabo ex po¬
testate humana qr filius hõinis sũ.
s: ego udicabo ex potestate uerbi
qm̃ filiꝰ dĩ sũ: Aut si contͣria ⁊ re¬
pugnantia uident᷑ ego ñ iudicabo.
s ego iudicabo. qͥd illiac dicemꝰ ubi
ait mea doctrina ñ ẽ mea: Quomͦ
mea. quomͦ nͣ mea: Non enĩ dixit
ista doctrina ñ ẽ mea: sed mea do¬
ctrina ñ ẽ mea. Quã dix̃ suã. eãdẽ
dix̃ ñ suã. Quomͦ istud uerũ ẽ. nͥ
scdm aliuo suã dixerit. scdm alud
ñ suã: Scd̾m formã di suã. scd̾m
formã serui ñ suã. Cũ enĩ dieit ñ
ẽ mea s eiꝰ qͥ me misit: ad ipsũ uer¬

Expanded text:
quomodo intellegamus: ego non udicabo, sed uerbum, quod locutus sum, iudicabit. quod ex consequentibus apparet ita dictum, ac si diceret: "ego non iudicabo, sed uerbum patris iudicabit." uerbum autem patris est ipse filius dei. sicine intellegendum est: "ego non iudicabo, sed iudicabo"? quomodo istud potest esse uerum nisi ita: negoego scilicet non iudicabo ex potestate humana, quia filius hominis sum, sed ego iudicabo ex potestate uerbi, quoniam filius dei sum." aut si contraria et repugnantia uidentur: „ego non iudicabo, sed iudicabo", quid illic dicemus, ubi ait: mea doctrina non est mea? quomodo mea? quomodo non mea? non enim dixit: "ista doctrina non est mea," sed: mea doctrina non est mea; quam dixit suam, eandem dixit non suam. quomodo istud uerum est, nisi secundum aliud suam dixeri suam, secundum formam serui non suam? cum enim dicit: non est mea, sed eius qui misit me, ad ipsum uer
Abbreviated transcription (Latin):
potestate ista do: si qͥb: paratũ ẽ a
patre meo. D ĩa tu intellige łꝑ si õia
ꝗͣ habet pat̾ mea st̃. ⁊ hoc utiq meũẽ:
&̃ cũ patre ista paraui. Nã ⁊ illud q̃ro
quomͦ dictũ sit. siqͥs nͣ audit uerba
mea ego ñ iudicabo illũ fortassis e¬
nĩ ita hic dix̃. ego ñ uidicabo illum.
quẽadmodũ ibi ñ ẽ meũ dare.S qͥd
hic sequit᷑ : Non enĩ ueni inqͥt ut
iudicẽ mundũ : sed ut saluũ faciam
mundũ. Deinde adiungit ⁊ dicit.
Qͥ me spernit. ⁊ ñ accipit u̾ba mea:
habet qͥse iudicet. Hic iã intelligere¬
mꝰ patrẽ: nͥ ad iungeret ⁊ diceret:
uerbũ qđ locutꝰ sũ. ipsũ iudicabit
eũ in nouissimo die. Qͥd gͥ ĩã nec fi¬
liꝰ iudicabit qr dix̃ ego ñ uidicabo
illũ. nec pat̃. s uerbũ qđ locutꝰ ẽ fi.¬
lius: Immo audi adhuc qđ sequit᷑.
Quia ego inqͥt ñ ex me locutꝰ sũ: s ed
ille qͥ misit me pater ille mandatũ
mͥ dedit. qͥd dicã ⁊ qͥd loquar. ⁊ scio

Expanded text:
um est a Patre meo: sed jam tu intellige, quia si omnia quae habet Pater, mea sunt , et hoc utique meum est, et cum Patre, ista paravi. 26. Nam et illud quaero, quomodo dictum sit, Si quis non audit verba mea, ego non judicabo illum. Fortassis enim ita hic dixit, Ego non judicabo illum, quemadmodum ibi, Non est meum dare. Sed quid hic sequitur? Non enim veni, inquit, ut indicem mundum, sed ut saluum faciam mundum. deinde adiungit et dicit: qui me spernit et non accipit uerba mea, habet qui se iudicet. hic iam intellegeremus patrem, nisi adiungeret et diceret: uerbum, quod locutus sum, ipsum iudicabit illum in nouissima die. quid igitur? iam nec filius indicabit, quia dixit: ego non iudicabo illum, nec pater sed uerbum, quod locutus est filius? immo audi adhuc quod sequitur: quia ego, inquit, non ex me locutus sum, sed ille qui misit me pater, ille mandatum mihi dedit, quid dicam et quid loquar. et scio,
Abbreviated transcription (Latin):
Plerũq enĩ dic̃ dedit mͥ pat᷑. in qͦ uult
intelligi qđ eũ genuerit pat̾: ut non
tanꝗͣ iã existenti ⁊ ñ habenti dederit
aliqͥd: sed ipsũ dedisse ut haberet:
genuisse eͥ ut ẽẽt. Non enĩ sic̃ creatu¬
ra. ita di filiꝰ ante incarnationẽ ⁊ aute
assumptã creaturã unigenitꝰ. ꝑ quẽ
facta sunt omĩa. aliud ẽ ⁊ aliud habet:
illo loco manifestius dr. siqͥs ad ca¬
piendũ sit idoneus libi ait. Sic̃ ħt
pat̃ uitã insemet ipso: ita dedit filio
habere uitã insemet ipso. Neq eñi iã
existenti ⁊ uitã non habenti. dedit
ut haberet uitã in semet ip̃so: cũ eo
ipso qđ ẽ uita sit. Hoc ẽ gͦ ded̾ filio
habere uitã in semet ipso: genuit
filiũ c̾e̾ incõmutabilẽ uitã. qđ est

Expanded text:
Plerumque dicit Filius: Dedit mihi Pater. In quo vult intelligi quod eum genuerit Pater: non ut tanquam existenti et non habenti dederit aliquid, sed ipsum dedisse ut haberet, genuisse est ut esset. Non enim sicut creatura, ita Dei Filius, ante incarnationem et ante assumptam creaturam unigenitus, per quem facta sunt omnia, aliud est, et aliud habet: illo loco manifestius dicitur, si quis ad capiendum sit idoneus ubi ait: Sicut habet Pater vitam in semetipso, ita dedit Filio vitam habere in semetipso . Neque enim jam existenti et vitam non habenti dedit, ut haberet vitam in semetipso, cum eo ipso quod est, vita sit. Hoc est ergo, dedit Filio habere vitam in semetipso: genuit Filium incommutabilem vitam, quod est
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ meũ dare: atq ita secutꝰ. a patre
dix̃ ista pͣparata. S hoc ẽ qđ prȩ¬
struximꝰ scłm formã serui dictũ:
ut ita intelligeremꝰ ñ ẽ meu̾ dare.
ac si diceret᷑ ñ ẽ humanȩ potesta¬
tis hoc dare: ut ꝑ illud intelligat᷑

Expanded text:
est meum dare; atque ita secutus a Patre est meum dare; atque ita secutus a Patre dixit ista praeparata. Sed hoc est quod praestruximus secundum formam servi dictum: ut ita intelligeremus, Non est meum dare, ac si diceretur, Non est humanae potestatis hoc dare: ut per illud intelligatur
Abbreviated transcription (Latin):
ũ. de illo dictũ ẽ. qđ sit iustus ⁊ iusti¬
ficans. Si gͦ qͦs iustificauit. ipsos ⁊ głi¬
catiõe sua: respondit. Sede ad dex¬
terã aut ad sinistrã mea̾ ñ ẽ meũ
dare uob̾: sed qͥb paratũ ẽ a patre
meo. Qđ autẽ paratũ ẽ a patre eiꝰ
l ab ipso filio paratũ est: qi ipse ⁊ patͣ
unũ sunt. Iã enͣi ostendimꝰ in hac tri¬
nitate. ꝑ multos locutionũ diuinar᷑
modos etiã de singuł dici qđ omiu
ẽ. ꝓptͣ inseparabilẽ oꝑationẽ unius
eiusdẽq substantiȩ: sic̃ ⁊ de sp̃u sco
dicat. Hhȩc locut᷑ sũ uob̃ apd̃ uos ma¬
declarabit omĩa. Hic rursus ita di¬
ctũ ẽ qͣsi ñ eũ missurus ẽẽt ⁊ filius.
s tantũ patͣ. Sic̃ gͦ ista ita ⁊ illud
cũ patre se intelligi uoluit parare
sedes głiȩ qͥb uellet.S dicit aliqͥs.¬
uic cũ de sp̃u scõ loqueret᷑. ita se
missuru ait. ut ñ negaret patrem
missur̃. ⁊ alio loco ita patrẽ. ut ñ ne¬
garet se missurũ : hic uͦ aꝑte ait ñ

Expanded text:
illo dictum est, quod sit iustus et iustificans. si ergo quos iustificauit ipsos et gloricatione sua respondit: sedere ad dexteram meam aut ad sinistram non est meum dameo. Quod autem paratum est a Patre ejus, et ab ipso Filio paratum est, quia ipse et Pater unum sunt. Jam enim ostendimus in hac Trinitate per multos locutionum divinarum modos, etiam de singulis dici quod omnium est, propter inseparabilem operationem unius ejusdemque sudicat: haec locutus sum uobis apud uos madeclarabit omnia. hic rursus ita dictum est, quasi non eum missurus esset et filius, sed tantum pater. sicut ergo ista, ita et illud cum Patre se intelligi voluit parare sedes gloriae quibus vellet. Sed dicit aliquis: Cum de Spiritu sancto loqueretur, ita se missurum ait, ut non negaret Patrem missurum: et alio loco ita Patrem, ut non negaret se missurum; hic vero aperte ait: Non
Abbreviated transcription (Latin):
terant: ⁊ hoc solũ se scire dicebat.
qđ eos ꝑ illũ sctre oportebat. Deniq
sciebat intͣ ꝑfectos qđ int̾ paruui¬
los nesciebat. lbi qͥppe ait. Sapien¬
tiã loqͥm᷑ int̾ ꝑfectos. Eo nãq ge¬
scripturȩ. qđ in consuetudine hu.¬
mana ñ inueniat᷑ : qr utiq hoĩnib
loquunt᷑. Scd̾m formã dĩ dictũ ẽ
ante om̃s colles genuit me. id÷ an¬
te om̃s altitudines creaturarũ. &.
ante lucifer̃ genui te. io ÷ante oĩa
ego sũ uia. Quia enĩ ipse ẽ pͥmoge¬
N nitꝰ a mortuis. iter fecit ȩccłiȩ suę
⁊ad regnũ dĩ. aduitã et̾nã cui cap̃t ẽ
ad inmortalitatẽ etiã corporis ido
creatꝰ ẽ in pͥncipio uiarũ di in oꝑ ib

Expanded text:
terant, et hoc solum se scire dicebat terant, et hoc solum se scire dicebat quod eos per illum scire oportebat. denique sciebat inter perfectos quod inter paruulos nesciebat; ibi quippe ait: sapientiam loquimur inter perfectos. eo namque gescripturae, quod in consuetudine humana non inueniatur, quia utique hominibus locuntur. Secundum formam dei dictum est: ante omnes colles genuit me, id est ante omnes altitudines creaturarum, et: ante luciferum genui te, id est ante omnia ego sum uia. quia enim ipse est primogenitus a mortuis, iter fecit ecclesiae suae ad regnum dei, ad uitam aeternam, cui caput est ad immortalitatem etiam corporis; ideo creat
Abbreviated transcription (Latin):
neq angłi in cęlo. neq filius nͥ pater.
oc enĩ nescit qđ nescientes xI¬
facit: ud ẽ qđ ñ ita sciebat. ut
tẽ discipłis indicaret. Sic̃ dictũ est
ad abrahã. nc̃ cognoui qđ timeas
dm̃ id ÷ nc̃ feci ut cognosceres: qr ⁊
ipse sibi in illa tẽptatione ꝓbatꝰ in¬
notuit. Nã ⁊ illud utiq dicturus
erat discipuł tpr̃e oportuno. de quo
futuro tanquã p̃terito loquens ait.
Iã ñ dicã uos seruos s amicos. Ser¬
uus enĩ nescit uoluntatẽ d̾mi sui.
Uos autẽ dixi amicos: qr omĩa q̃ au¬
diui a patre meo nota uob̾ feci qđ
ñdũ fecerat : sed qr certꝰ factitrus
erat. qͣsi iã fecisset locutꝰ ẽ. Ipsis enĩ
ait. Multa habeo uob̾ dicere: s ñ po¬
testis illa portare mͦ. Intͣ quȩ intel¬
Eis enĩ loquebat᷑ qͥ caꝑe altiora de
xp̃i ditate nͣ poterant: qͥb etiã pau¬
lopost dicit. Ñ potui loqͥ uob̾ qͣsi
sp̃ialib. sed qͣsi carnalib Hoc gͦ int̃
illos nesciebat. qđ ꝑ illũ scire ñ po¬

Expanded text:
neque angeli in caelo neque filius, nisi pater. hoc enim nescit quidquid nescientes facit, id est quod non ita sciebat, ut tunc discipulis indicaret, sicut dictum est ad Abraham: nunc cognoui, quia times deum, id est "nunc feci, ut cognosceres", quia et ipse sibi in illa temtatione probatus innotuit. nam et illud utique dicturus erat discipulis tempore opportuno, de quo futuro tamquam praeterito loquens ait: iam non dicam uos seruos, sed amicos; seruus enim nescit uoluntatem domini sui, uos autem dixi amicos, quia omnia, quae audiui a patre meo, nota uobis feci; quod nondum fecerat, sed quia certo facturus erat, quasi iam fecisset locutus est. ipsis enim ait: multa habeo uobis dicere, sed non potestis illa portare modo, inter quae inteleis enim loquebatur qui capere altiora de Christi deitate non poterant. quibus etiam paulo post dicit: non potui uobis loqui quasi spiritalibus, sed quasi carnalibus. hoc ergo inter illos nesciebat quod per illum scire non po
Abbreviated transcription (Latin):
licubi ante huiꝰ corporis uitã. aut
cũ pͥmũ facta ẽ ut insereret᷑ huic
corpori: nichil enĩ hoꝵi reminiscit᷑.¬
quicqͥd hoꝵꝰ e obliuioẽ deletũ est.
s. cõmemorat᷑ ut conu̾tat᷑ ad dñm
tanquã ad eã lucẽ qua iã cũ ab
illo auerteret᷑. qͦdam̃ tangebatur.
Nã hinc ẽ qđ etiã impi cogitant
etͣnitatẽ: ⁊ multa recte rep̃hendunt.¬
recteq laudant in morib hominũ:
quib ea tandẽ regulis iudicant. nͥ
eñĩ in sua natura: cũ ꝓculdubio m̃¬
te ista uideant᷑: eoꝵq m̃tes constet ec̃
mutabiles. Has uͦ regulas inmuta¬
biles. uideat quisqͥs in eis ⁊ hoc ui.¬
dere potuerit: nec in habitu suȩ
m̃tis: cũ illȩ regłȩ sint iusticiȩ: m̃tes
uͦ eoꝵ constet e̾ẽ iniustas. Ubinam
st̃ istȩ regłȩ scriptȩ : ubi qͥd sit ui¬
stũ ⁊ iniustus agnoscit: U cernit
habendũ ẽe qđ ipse ñ habet : ubi
gͦ scriptȩ st̃. nͥ in libro lucis illius.

Expanded text:
licubi ante hujus corporis vitam, aut licubi ante hujus corporis vitam, aut cum primum facta est ut insereretur huic corpori: nihil enim horum omnino reminiscit. Sed commemoratur, ut convertatur ad Dominum, tanquam ad eam lucem qua etiam cum ab illo averteretur quodam modo tangebatur. Nam hinc est quod etiam impii cogitant aeternitatem, et multa recte reprecteque laudant in hominum moribus. quibus ea tandem regulis iudicant nisienim in sua natura, cum procul dubio mente ista videantur, eorumque mentes constet esse mutabiles, has vero regulas immutabiles videat, quisquis in eis et hoc videre potuerit; nec in habitu suae mentis, cum illae regulae sint justitiae, mentes vero eorum constet esse injustas. Ubinam sunt istae regulae scriptae, ubi quid sit justum et injustus agnoscit, ubi cernit habendum esse quod ipse non habet? Ubi ergo scriptae sunt, nisi in libro lucis illius
Abbreviated transcription (Latin):
re incipienti. Qd em̃i habes quod
ñ accepisti: Si aut̃ accepisti. qͥd
głiaris qͣsi ñ acceꝑis: Quando aut̃
bene recordat᷑ dñi sui sp̃u eiꝰ accep¬
to. sentit omĩno qr hoc discit inti¬
mo magisterio. ñ nͥ eiꝰ gratuitu ef¬
fectu posse se resurgere. ñ nͥ suo
uoluntario defectu cade potuisse:
Non sane reminiscit᷑ beatitudi.¬
nis sue fuit quippe illa ⁊ ñ ẽ: eiꝰq
ista pęnitꝰ oblita ẽ. id̾oq nec com¬
memorari pot̾: credit aũ de illa
fide dignis litteris di sui ꝑ eiꝰ ꝓphe.¬
taᷤ conscriptis: narrantib de feli¬
citate paradẏsi: atq illud pͥmũ⁊
bonũ hominis ⁊ malũ historica
traditioe indicantib dñi aut̃ dĩ
sui reminiscit᷑ Ipse quippe sẽꝑ ẽ.
nec fuit ⁊ ñ ẽ: nec ẽ ⁊ ñ fuit. Sed
sic̃ ñ quã ñerit: ita ñꝗͣ ñ erat. Et
ubiq totꝰ ẽ. ꝓpt̾ qđ  ista in illo ⁊
nisci potest: ñ qr hoc recordat᷑ qđ
eũ nouerat inadam. aut alibi a¬

Expanded text:
ienti: Quid enim habes quod non accepisti? Si autem accepisti, quid gloriaris quasi non acceperis ? Quando autem bene recordatur Domini sui, Spiritu ejus accepto, sentit omnino, quia hoc discit intimo magisterio, nonnisi ejus gratuito affectu posse se surgere, nonnisi suo voluntario defectu cadere potuisse. Non sane reminiscitur beatitudinis suae: fuit quippe illa et non est, ejusque ista penitus oblita est; ideoque nec commemorari potest. Credit autem de illa fide dignis Litteris Dei sui, per ejus prophetam conscriptis, narrantibus de felicitate paradisi, atque illud primum et bonum hominis et malum historica traditione indicantibus. Domini autem Dei sui reminiscitur. Ille quippe semper est, nec fuit et non est, nec est et non fuit: sed sicut nunquam non erit, ita nunquam non erat. Et ubique totus est: propter quod ista in illo et nisci ejus potest. Non quia hoc recordatur, quod eum noverat in Adam, aut alibi a
Abbreviated transcription (Latin):
ane ista renouatio ñ mom̃to
uno fit ipsius conuersionis:
Sicut mom̃to uno fit illa in bap.¬
tismo renouatio. remissione omĩu
peccatoꝵ: neq enĩ ł imũ quantulũ.¬
cũq remanet qđ ñ łimiitat᷑ s quẽ.¬
admodũ aliud ẽ carere febrib ali¬
ud ab infirmitate quȩ febrib fac¬
ta ẽ reualescere: iteq aliud ẽ infixũ
telũ de corpore demere. aliud uul.
uere languoris. qđ ꝑ omniũ fit in¬
dulgentiã pecc̃oꝵ. scda ipsũ sana¬
re languorẽ. qđ fit paulatĩ ꝓfici¬
endo in renouatiõe huiꝰ ymagini᷑.
Quȩ duo demonstrant᷑ in psalmo:
uͥ legit᷑. Qi ꝓpiciꝰ fit om̃ib iniqͥtatib
tuis: qđ sit in baptismo. Dem̃ seqͥt᷑
Qͥ sanat om̃s languores tuos: qđ fit
cotidianis accessib cũ hȩc ymago
renouat᷑. De qua re apłs aꝑtissime
locutꝰ ẽ dicens. Et si exterior hõ ñr
corrũpit᷑ sed interior renouat᷑ de
die in diẽ. Renouat᷑ autẽ in agniti.¬
one di. hoc ẽ in iusticia ⁊ sc̃itate ui.

Expanded text:
ane ista renovatio non momento uno fit ipsius conversionis, sicut momento uno fit illa in Baptismo renovatio remissione omnium peccatorum: neque enim vel unum quantulumcumque remanet quod non remittatur. Sed quemadmodum aliud est carere febribus, aliud ab infirmitate, quae febribus facta est, revalescere; itemque aliud est infixum telum de corpore demere, aliud vulnuvere languoris, quod per omnium fit indulgentiam peccatorum; secunda ipsum sanare languorem, quod fit paulatim proficiendo in renovatione hujus imaginis: quae duo demonstrantur in Psalmo, ubi legitur, Qui propitius fit omnibus iniquitatibus tuis; quod fit in Baptismo: deinde sequitur, Qui sanat omnes languores tuos ; quod fit quotidianis accessibus, cum haec imago renovatur. De qua re Apostolus apertissime locutus est, dicens: Et si exterior homo noster corrumpitur, sed interior renovatur de die in diem . Renovatur autem in agnitione Dei, h
Abbreviated transcription (Latin):
cogitatione pͣueniant. Or ⁊ anima
nato capite tͣdidit sp̃m. qͦ signifi¬
cata ẽ mors corporis anima exerinte.
Dicit᷑ sp̃c etiã pecoris: qđ in eccłia¬
ste libro salomonis aꝑtissime scͥp¬
tũ ẽ. uͥait.. Qͥs scit sp̃c filioꝵ hõinũ
si ascendet ipse sursũ. & sp̃s peco¬
ris si descendet ipse deorsũ in t̾rã:
Scriptũ ẽ etiã in genesi. uͭ dic̃ di¬
lituio mortuã uniu̾sã carne̾: q̃
Uñ illud ÷ inpsalmis. Ignis. gͣndo.
nix. glaties: Sp̃c tempestatis. Quia¬
cere uoluit eũ sp̃m quȩ mensuo¬
cat᷑ sic̃ ait etiã idẽ apłs in expolia¬
cione corporis carnis ñ duas utiq
res intelligi uoluit: quasi aliud
sit caro aliud corpꝰ carnis: sed qr
corpꝰ multar̃ rer̃ nom̃ ẽ quarum
nulla caro ẽ: nã multa st̃ excepta
carne corpora cęlestia ⁊ corpora ter¬
restria: corpꝰ carnis dĩx corpꝰ qͦ ca¬
ro ẽ. Sic itaq sp̃m m̃tis: eũ sp̃m qͦ¬

Expanded text:
nima nato capite tradidit spiritum ; quo significata est mors corporis, anima exeunte. Dicitur spiritus etiam pecoris, quod in Ecclesiaste libro Salomonis apertissime scriptum est, ubi ait: Quis scit spiritus filiorum hominum si ascendet ipse sursum, et spiritus pecoris si descendet ipse deorsum in terram ? Scriptum est etiam in Genesi, ubi dicit diluvio mortuam universam carnem, quae unde illud in Psalmis, Ignis, grando, nix, glacies, spiritus tempestatis . Quiacere voluit eum spiritum, quae mens vocatur. Sicut ait etiam idem apostolus, In exspoliatione corporis carnis . Non duas utique res intelligi voluit, quasi aliud sit caro, aliud corpus carnis: sed quia corpus multarum rerum nomen est quarum nulla caro est nam multa sunt excepta carne corpora coelestia, et corpora terrestria, corpus carnis dixit, corpus quae caro est. Sic itaque spiritum mentis eum sp
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃ creatũ: hoc alio loco dr ad yma¬
ginẽ dĩ: S peccando: iusticiã ⁊ sc̃ita¬
tẽ u̾itatis amisit: Propt̾ qđ. ymago
hȩc deformis ⁊ decolor facta ẽ. hanc
res intelligi uoluit quasi aliud sit m̃s.

Expanded text:
m creatum; hoc alio loco dicitur, ad imaginem Dei . Sed peccando, justitiam et sanctitatem veritatis amisit; propter quod haec imago deformis et decolor facta est: hanc res intelligi voluit, quasi aliud sit mens,
Abbreviated transcription (Latin):
mens: ad quẽ ꝑtinent ymaginatioẽs
similes corpoꝵ: de qͦ dicͣ ad corinthios
ubi dic̃. Si aut̃ orauero lingua. spͣs
meus orat: mens aut̃ mea infructu¬
osa ẽ. Hoc enĩ agͣit᷑ qñ id qđ dr non¬

Expanded text:
sit, ad quem pertinent imaginationes similes corporum: de quo dicit ad Corinthios, ubi dicit, Si autem oravero lingua, spiritus meus orat, mens autem mea infructuosa est . Hoc enim ait, quando id quod
Abbreviated transcription (Latin):
mutabilib ĩpsa tͥnitate. do suo. cuiꝰ
ymago ẽ. Et ne uspiã deinceps ui.¬
olet᷑ . erit in abscondito uultus eis.
tanta ub̃tate eiꝰ impleta. ut eã ñquã
pectare delectet: Se ipsã uͦ nc̃ qͣndo
uidet: ñ aliqͥd ĩmutabile uidet: qt¬
ido certe ñ dubitat. qm misera est.
⁊ beata ẽẽ desiderat. Nec obaliud
fieri sꝑat hoc posse. nͥ qr ẽ mutabił.
bã si mutabił ñ ẽẽt: sic̃ ex beata
misera. sic ex misera beata ẽe non
posset. Et qͥd eã feciss miserã sub
om̃ipotente ⁊ bono d̾̃no: nͥ peccatũ
suũ. ⁊ iusticia dni sui: Et qͥd eã faci¬

Expanded text:
mutabilibus, ipsa Trinitate Deo suo cujus imago est: et ne uspiam deinceps violetur, erit in abscondito vultus ejus , tanta ubertate ejus impleta, ut eam nunquam peccare delectet. Se ipsam vero nunc quando videt, non aliquid immutabile videt. ideo certe non dubitat, quoniam misera est, et beata esse desiderat: nec ob aliud fieri sperat hoc posse, nisi quia est mutabilis. Nam si mutabilis non esset, sicut ex beata misera, sic ex misera beata esse non posset. Et quid eam fecisset miseram sub omnipotente et bono Domino, nisi peccatum suum et justitia Domini sui? Et q
Abbreviated transcription (Latin):
dũ sit: ĩpse ẽ qͥ ab illa luce auertit᷑.
a qua tam̃ tangit᷑. Q aut̃ nec uid&
quẽadmodũ sit uiuendũ. excusa¬
bilius qͥdẽ peccat qr ñ ẽ transgressor
legis incognitȩ: sed etiã ipse splen¬
dñm. ab ea deformitate qua ꝑcupi¬
ditates scłares conformabant᷑ huic se¬
cło. reformant᷑ ex illo.: audientes apłm
dicentẽ. Nolite conformari huic scło:
s reformamini innouitate m̃tis ur̃ȩ:
ut incipiat ymago illa ab illo re-¬
formari a qͦ formata ẽ. Non enĩ re¬
formare se ipsã ñ potest: sic̃ potuit
deformare. Dic̃ etiã alibi. Renoua¬

Expanded text:
dum sit, ipse est qui ab illa luce avertitur, a qua tamen tangitur. Qui autem nec videt quemadmodum sit vivendum, excusabilius quidem peccat, quia non est transgressor cognitae legis: sed etiam ipse spleninum ab ea deformitate, qua per cupiditates saeculares conformabantur huic saeculo, reformantur ex illo, audientes Apostolum dicentem, Nolite conformari huic saeculo, sed reformamini in novitate mentis vestrae : ut incipiat illa imago ab illo reformari, a quo formata est. Non enim reformare se ipsam potest, sicut potuit deformare. Dicit etiam alibi: Renova
Abbreviated transcription (Latin):
ca: quȩ paulo ante memoraui. Irl
agnitione gͥ di iusticiaq ⁊ sc̃ĩtate
u̾itatis. qͥ de die in diẽ ꝓficiendo re-¬
nouat᷑. transfert amorẽ a tp̃ralib
ad et̾̃na. a uisibilib ad intelligibilia.
a carnalib ad sp̃ualia. atq ab istis
cupiditatẽ frenare atq minuere:
illisq se caritate alligare diligent̃
insistit. Tantũ aut̃ facit: quantũ
diuinitꝰ aduiuat᷑. Dĩ quippe senten¬
tia ẽ: sine me nichil potestis fac̾e̾.¬
In qͦ ꝓfectu ⁊ accessu tenente medi¬
atoris fidẽ. cũ dies uitȩ huiꝰ ultimꝰ
quẽq c̃opererit: ꝑducendus ad d̾m
quẽ coluit. ⁊ ab eo ꝑficiendꝰ. excipie¬
t᷑ ab scĩs angłis: in corruptibile corpꝰ
in fine scłi ñ ad pęnã s ad głiã recep.¬

Expanded text:
quae paulo ante commemoravi. In agnitione igitur Dei, justitiaque et sanctitate veritatis, qui de die in diem proficiendo renovatur, transfert amorem a temporalibus ad aeterna, a visibilibus ad intelligibilia, a carnalibus ad spiritualia; atque ab istis cupiditatem frenare atque minuere, illisque se charitate alligare diligenter insistit. Tantum autem facit, quantum divinitus adjuvatur. Dei quippe sententia est: Sine me nihil potestis faceIn quo profectu et accessu, tenentem medatoris fidem cum dies vitae hujus ultimus quemque compererit, perducendus ad Deum quem coluit, et ab eo perficiendus, excipietur ab angelis sanctis, incorruptibile corpus in fine s
Abbreviated transcription (Latin):
diligendo male: atq sectando quȩ
st̃ infra ipsã. Diligere porro se ipsã
ñ posset. si se omino nesciret: id est
si sui nͣ meminisset. nec se intellige¬
ret: ꝗͣ ymagine dĩ in se tã potens
ẽ: ut ei cuiꝰ ymago eͣ ualeat in here¬
re. Sic enĩ ordinata ẽ. naturarum
ordine nͣ locoꝵ ut supͣ illã nͣ sit nͥ
ille. Deniq cũ illi pęnit᷑ ad heserit
dente qͥde ista ad uarticipationẽ na¬
turȩ. ueritatis ⁊ beatitudinis illius:
nͣ tam crescente illo in natura. ueri¬
tate. ⁊ beatitudine sua. In illa itaq
natura cuii felicit᷑ adheserit: inmuta¬

Expanded text:
diligendo atque sectando quae diligendo atque sectando quae sunt infra ipsam. Diligere porro se ipsam non posset, si se omnino nesciret, id est, si sui non meminisset; nec se intelligeret: qua in se imagine Dei tam potens est, ut ei cujus imago est valeat inhaerere. Sic enim ordinata est naturarum ordine, non locorum, ut supra illam non sit nisi ille. Denique cum illi penitus adhaeserit, dente quidem ista ad participationem naturae, veritatis, et beatitudinis illius, non tamen crescente illo in natura, veritate et beatitudine sua. In illa itaque natura, cum feliciter adhaeserit, immuta
Abbreviated transcription (Latin):
quãius ditissimꝰ natꝰ cũ sit dñs om¬
niũ quȩ iurȩ st̃ eiꝰ nichil possidet¬
quã m̃te possidebit amissa : S de
thesauris qͥd loquor. qđ eis qͥlibet
hominũ si talis optio ꝓponat᷑. mauult
carere quã inte: cũ eos nemo ꝓͣponat
nemo cõparet luminib corporis:
quib: nͣ aurũ rarus qͥsq hõ s omis ħo
possidet cȩlũ: ꝑ lumina em̃ corpo¬
ris qͥsq possidet: quicqͥd libent᷑ uidet.
Quis gͦ si tenere utrũq nͣ possit. &
alterutrũ cogat᷑ amittere: ñ thes¬
auros. quã ocłos malit. Et tam̃ si ab
eo simili conditiõe quęrat᷑. utrũ ocu¬
los malit amitte  an m̃te̾. qͥs mte non
uideat eũ ocłos malle quã mͣtẽ: Mens
quippe sine ocłis carnis. humana ẽ.
ocłi aut̃ carnis sine mͣte. belumist᷑.
Qͥsporro nͣ homẽ se malit ẽe̾ etiã
carne cȩcũ: quã beluã uidente: Hȩc
diligat se ipsã. etiã infirma ⁊ errans.

Expanded text:
quamvis ditissimus natus, cum sit dominus omquamvis ditissimus natus, cum sit dominus omnium quae jure sunt ejus, nihil possidetquam mente possidebit amissa? Sed de thesauris quid loquor, quod eis quilibet hominum, si talis optio proponatur, mavult carere quam mente; cum eos nemo praeponat, nemo comparet luminibus corporis, quibus non ut aurum rarus quisque homo, sed omnis homo possidet coelum: per lumina enim corporis quisque possidet quidquid libenter videt? Quis ergo si tenere utrumque non possit, et alterutrum cogatur amittere, non thesauros quam oculos malit? Et tamen si ab eo simili conditione quaeratur, utrum oculos malit amittere, an mentem; quis mente non videat, eum oculos malle quam mentem? Mens quippe sine oculis carnis humana est, oculi autem carnis sine mente belluini sunt. Quis porro non hominem se malit esse etiam carne caecum, quam belluam videntem? 20. Haec diligat se ipsam etiam infirma et errans, male
Abbreviated transcription (Latin):
gine dĩ abulet hõ. tam̃ uane contͣ.¬
bat᷑. thesaurrat ⁊ ignorat eui con
gregabit ea. Cur eñ thesaurnat.
nͥ qi fortitudo eiꝰ deseruit euͦ: ꝑ ꝙͣ.
d̃m habens. nullius rei indigeret:
Et cur nescit cui congregalit ea.
ñ uidt. i qđ ueritas ait. Stulte hac
nocte ãĩmã Otuã repetunt abste:
tam qr etiã tał in ymagineaͣ¬
bulat hõ. ⁊ habet memoriã ⁊ intel¬
lectũ. ⁊ amorẽ sui hominis mens:
si manifestaret᷑ ei qđ utrũq hab̾e
ñ posset. ⁊ unũ e duob: ꝑmittere¬
t᷑ eligere. alterũ ꝑditurus. aut
thesauros qͦs congregau̾ aut m̃tẽ:
qͥs usq adeo ñ habet m̃tẽ. ut thes¬
auros mallet hab̾e quã m̃te: Thes¬
auri enĩ possunt m̃tẽ plerũq
subuertere: & mens q̃ thesauris¬
ñ subuertit᷑. sine ullis thesauris fa¬
cilius ⁊ expeditius pot̾ uiuere.
Qͥs uͦ illos thesauros. nͥ ꝑ m̃tẽ pote¬
rit possidere: Si enĩ puer infans

Expanded text:
gine ambulat homo, tamen vane conturgine ambulat homo, tamen vane conturbatur. Thesaurizatgregabit ea . Cur enim thesaurizat, nisi quia fortitudo ejus deseruit eum, per quam Deum habens, rei nullius indigeret? Et cur nescit cui congregabit ea, non videt quod Veritas ait: Stulte, hac nocte animam tuam repetunt abs te; tamen, quia etiam talis in imagine ambulat homo, et habet memoriam, et intellectum, et amorem sui, hominis mens: si ei manifestaretur quod utrumque habere non posset, et unum e duobus permitteretur eligere, alterum perditurus, aut thesauros quos congregavit, aut mentem; quis usque adeo non habet mentem, ut thesauros mallet habere quam mentem? Thesauri enim mentem possunt plerumque subvertere: at mens quae non thesauris subvertitur sine ullis thesauris facilius et expeditius potest vivere. Quis vero ullos thesauros, nisi per mentem poterit possidere? Si enim puer infans,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑuerse s recte diligit. cũ d̾m dilig̃.
cuiꝰ participatiõe ymago illa ñ so¬
lũ ẽ. uerũ etiã ex uetustaũ te reno¬
uat᷑ ex deformitate ꝯ reformatur.
ex infelicitate beatificat᷑. Quãuis
enĩ se ita diligat. ut si alteru trũ ꝓ¬
ponat᷑. malit omĩa quȩ infra se
diligit ꝑde quã perire : tam̃ suꝑi¬
orẽ ddeserendo. ad quẽ solũ posset
custodire fortitudinẽ suã. eoq
frui lumine suo. cui canit᷑ in psal¬
mo fortitudinẽ meã ad te custo¬
diã. & in alio. accedite ad eũ ⁊ illu¬
minamini. Sic infirma ⁊ tenebro.¬
sa facta ẽ: ut a se qͦq ipsa in ea quȩ
infelicius laberet᷑ ꝑ amores qͦs ñ
ualet uincere: ⁊ errores a quib n
uidet qua redire. Uñ ia do mise¬
rante pęnitens. clamat in psalmo.
Deseruit me fortitudo mea: & lum̃
in his tantis infirmitatis ⁊ erroris
malis. amittere potuit naturalem
memoriã: intellectũ. ⁊ amorem sui.
ꝓptͣ qđ merito dici potuit qđ su¬

Expanded text:
cum Deum diligit, cujus participatione imago illa non solum est, verum etiam ex vetustate renovatur, ex deformitate reformatur, ex infelicitate beatificatur. Quamvis enim se ita diligat, ut si alterutrum proponatur, malit omnia quae infra se diligit perdere, quam perire: tamen superiorem deserendo, ad quem solum posset custodire fortitudinem suam, eoque frui lumine suo, cui canitur in Psalmo, Fortitudinem meam ad te custodiam ; et in alio, Accedite ad eum, et illuminamini ; sic infirma et tenebrosa facta est, ut a se quoque ipsa, in ea quae infelicius laberetur per amores quos non valet vincere, et errores a quibus non videt qua redire. Unde jam Deo miserante poenitens clamat in Psalmis: Deseruit me fortitudo mea, et lumein his tantis infirmitatis et erroris malis amittere potuit naturalem memoriam, intellectum, et amorem sui: propter quod merito dici potuit quod su
Abbreviated transcription (Latin):
p̃miũ erit. beatitudo eius. Iusticiã
quippe sibi dare ñ potest: quã ꝑditã
ñ habet. Hanc enĩ cũ hõ conderet᷑
accepit. & peccando utiq ꝑdidit.
Accipit gͥ iusticiã: ꝓpt̾ quã beatitu¬
dinẽ acciꝑe mereat᷑ Uñ ei ueracit᷑¬

Expanded text:
mium erit beatitudo ejus. Justitiam quippe dare sibi non potest quam perditam non habet. Hanc enim, cum homo conderetur, accepit; et peccando utique perdidit. Accipit ergo justitiam, propter quam beatitudinem accipere mereatur. Unde veracit
Abbreviated transcription (Latin):
Eis eĩ dictũ ẽ: qͣdm ñ intelligendo.
De dilectione autẽ di plura rep¬
ꝑiunt᷑ in diuinis eloquiis tes¬
timonta. Ibi enĩ ⁊ illa duo conseq̃nt̃
intelligunt᷑: qi nemo diligit cuiꝰ non
ineminit. & qđ pęnitꝰ nescit. Unde
illud ẽ notissimũ. p̃cipuũq pͣceptũ:
Diliges dnm d̃m tuũ. Sic itaq condi¬
meminerit: ñꝗͣ se ñ intelligat. ñ
quẽ. nocere illi studet: ñ ĩmerito
⁊ mens hoĩnis qñ sͥ nocet odisse se¬
dicit᷑. Nesciens enĩ s uult male. dũ
ñ putat sobeẽ qđ uult: sedtamen

Expanded text:
eumque intelligendo De dilectione autem Dei plura reperiuntur in divinis eloquiis testimonia. Ibi enim et illa duo consequenter intelliguntur, quia nemo diligit cujus non meminit, et quod penitus nescit. Unde illud est notissimum praecipuumque praeceptum: Diliges Dominum Deum tuum . Sic itaque condimeminerit, nunquam se non diligat; sed quem, nocere illi studet, non immerito et mens hominis quando sibi nocet, se odisse dicitur. Nesciens enim sibi vult male, dum non putat sibi obesse quod vult; sed tamen
Abbreviated transcription (Latin):
qđ ei naturalit inditũ ẽ. tam̃ ñ incon¬
uenient᷑ odisse se dr. xũ id agit qͦ sibi
aduersat᷑: &̃ seipsũ tanqͣ. suus inimi¬
cus insequit᷑. Qi ꝓfecto ẽ error hor¬
rendus: ut cũ sibi ꝓde̾e̾ om̃s uelint:
multi ñ faciant nͥ qđ eis ꝑniciosissi¬
mũ sit. Similẽ morbũ mutoꝵ ani¬
maliũ cũ poeta describeret. dum
qͥt meliora piis errorẽq hostib illũ
discissos nudos laniabant. dentib
artus. Cũ morb ille corporis fue¬
rit. cur dix̃ errorẽ: nͥ qr omẽ ani¬
mal cũ sibi natura conciliatũ sit.
ut se custodiat quantũ potest: tał
erat ille morb: ut ea quoꝵ salutem
appetebant sua mẽbra laniarent:
Cũ aut̃ dm dilig̾ mens. ⁊ sic̃ dictũe
consequent̃ eiꝰ meminit. eũq intel¬
lig̃. recte ei de ꝓxximo suo p̃cipit᷑.

Expanded text:
 inditum est, tamen non inconvenienter odisse se dicitur, cum id agit quod sibi adversatur, et se ipsum tanquam suus inimicus insequitur. Qui profecto est error horrendus, ut cum sibi omnes prodesse velint, multi non faciant nisi quod eis perniciosissimum sit. Similem morbum mutorum animalium cum poeta describeret: Di inquit meliora piis, erroremque hostibus illum! Discissos nudis laniabant dentibus artus. Cum morbus ille corporis fuerit, cur dixit errorem, nisi quia omne animal cum sibi natura conciliatum sit ut se custodiat quantum potest, talis ille erat morbus, ut ea quorum salutem appetebant, sua membra laniarent? Cum autem Deum diligit mens, et sicut dictum est, consequenter ejus meminit, eumque intelligit, recte illi de proxim
Abbreviated transcription (Latin):
t᷑ d̾m. Porro autẽ uicesimꝰ pͥmꝰ cõ¬
memorabunt᷑ inqͥt ⁊ conu̾tent᷑ ad
d̾ni. uniu̾si fines t̾rȩ. Nongͥsic e¬
rant obͥite istȩ gentes dm̃: ut eiꝰ nec
comemorate recordarent᷑. Obliuis¬
cendo autẽ dm tanquã obliuiscen¬
do uitã suã. conu̾ise fuerant in mor¬
tẽ. hoc ẽ ininfernũ: cõmemoratȩ uͦ¬

Expanded text:
. Porro autem vigesimus primus: Commemorabuntur, inquit, et convertentur ad Dominum universi fines terrae . Non igitur sic erant oblitae istae gentes Deum, ut ejus nec commemoratae recordarentur. Obliviscendo autem Deum, tanquam obliviscendo vitam suam, conversae fuerant in mortem, hoc est, in infernum. Commemorat
Abbreviated transcription (Latin):
facta q̃ fecit om̃s cęteras paruas mag¬
nasq naturas: cis quas fec̃ sine dubi¬
tatiõe pͥstantior. Ac ꝑ hoc hac etiã
de qua loqͥm rationali ⁊ intellectu¬
ali qͣ hoĩnis mens ẽ: ad eiꝰ qͥ eã fecit

Expanded text:
facta, quae fecit omnes caeteras magnas parfacta, quae fecit omnes caeteras magnas parvasque naturas, eis quas fecit sine dubitatione praestantior, ac per hoc hac etiam de qua loquimur, rationali et intellectuali, quae hominis mens est, ad ejus qui eam fecit
Abbreviated transcription (Latin):
Imens ⁊ intellig̃. ac diligͥ se. s qr
potest etiã meminisse. ⁊ intelligẽ
iamare: a qͦ facta ẽ. Qd cũ facit.
sapiens ipsa fit. Si aut̃ ñ fac̃: etiã
cũ sui menunit seseq intelligit
ac dilig̾. stulta. ẽ. Aleminerit
itaq d̾ĩ sui. ad cuiꝰ ymaginẽ fac¬
ta ẽ: eũq intelligat ac diligat.
Qđ ut breuiꝰ dicã colat d̾m. ñ fac
tũ. cuiꝰ ab eo capax facta ẽ. ⁊ cuuis
sua luce. s sũmȩ illius lucis par¬
ticipatione sapiens erit: atq uͥ ȩtͣna.
ibi beata regnabit. Sic eñi dr ista
hõinis sapientia. ut etiã di sit. Tcͣ
eñi uera ẽ Nãsihumana: uana ẽ.
Uerũ nͣ ita di qua sapiens ẽ dͣs. neq
quẽ admodũ dictũ ẽtiã iusticia d̾i
ñ solũ illa qͣ ipse iustus ẽ: sed quã
dat homini cũ iustificat impium.
Quã comͣdans apłs: ait de quib dã.
subiecti. Sic enĩ dici ⁊̃ de quib d̃a¬
potest. Ignorantes di sapientiam.
⁊ suã uolentes constituere: sapien

Expanded text:
ligit ac diligit se: sed quia potest etiam meminisse, et intelligere, et amare a quo facta est. Quod cum facit, sapiens ipsa fit. Si autem non facit, etiam cum sui meminit, seseque intelligit ac diligit, stulta est. Meminerit itaque Dei sui, ad cujus imaginem facta est, eumque intelligat atque diligat. Quod ut brevius dicam, colat Deum um cujus ab eo capax facta est, et cujus sua luce, sed summae illius lucis participatione sapiens erit, atque ubi aeterna, ibi beata regnabit. Sic enim dicitur ista hominis sapientia, ut etiam Dei sit. Tunc enim vera est: nam si humana est, vana est. Verum non ita Dei qua sapiens est Deus. Neque quemadmodum dicitur etiam justitia Dei, non solum illa qua ipse justus est, sed quam dat homini cum justificat impium, quam commendans Apostolus ait de quibusdam, subjecti : sic etiam dici potest de quibusdam, Ignorantes Dei sapientiam, et suam volentes constituere, sapient
Abbreviated transcription (Latin):
s uisibilib rͣeb. ad hanc re
sumamꝰ exemplũ. Dicit tͥ
qͥspiã quẽ ñ recognoscis. Nosti meꝰ
Et ut te cõmoneat: dic̃ uͥ liqͣndo.
quomͦ tͥ innotuerit. Om̃ibq adhi¬
bitis signis. qͥbꝰ in memoriã reuoce¬
ris: si ñ recognoscis. ita ia oblitꝰ es.
ut om̃is illa noticia pęnitꝰ deleta sit
animo: nichilq aliud restat. nͥ aut
credas ei qͥ tͥ hoc dicit. qđ aliqñ eũ
riã tuã: ⁊ in ea inuenis qđ ñ fuerat
penit᷑ obluuone deletũ. Redeamꝰ
ad illud ꝓpt᷑ qđ adhibuimꝰ humanȩ
conu̾satioĩs exemplũ. Int̾ cęt̾a psal

Expanded text:
e visibilibus rebus ad hanc rem sumamus exemplum. Dicit tibi quispiam quem non recognoscis, Nosti me: et ut commoneat, dicit ubi, quando, quomodo tibi innotuerit: omnibusque adhibitis signis quibus in memoriam revoceris, si non recognoscis, ita jam oblitus es, ut omnis illa notitia penitus deleta sit animo; nihilque aliud restat, nisi ut credas ei qui tibi hoc dicit, quod aliquando riam tuam, et in ea invenis quod non fuerat penitus oblivione deletum. Redeamus ad illud propter quod adhibuimus humanae conversationis exemplum. Inter ca