comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bris meis repugnantem legi men¬
tis mee: ⁊captiuantem me in legẽ
peccati que ẽ in membͥs meis. Qñ¬
do audis repugnantem. qͣndo au¬
dis captiuantem. bellũ ñ agnosco:
or ergo triumphi nondum est: s quan¬
do futura ẽ docet idem apł̃s dicens. Opor¬
tet corruptibile hoc induere incorrup¬
tionem: ⁊ mortale hoc induere ĩmorta¬
litatem. Cum aũ corruptibile indue

Expanded text:
bris meis, repugnantem legi mentis meae, et captivantem me in lege peccati, quae est in membris meis. Quando audis repugnantem, quando audis captivantem, bellum non agnoscis? CAPUT II. Vox ergo triumphi nondum est: sed quia futura est, docet te idem apostolus, dicens: Oportet corruptibile hoc induere incorruptionem, et mortale hoc induere immortalitatem. Cum autem corrupti
Abbreviated transcription (Latin):
manifesta ib laus exp̃ssa est legis dei.
nua. Impetit te: facit impetum. E cce
inquit passiones peccatoꝵ que ꝑ legẽ
sunt. uomͦ bona lexẽ. ꝑ quam sunt¬
in nobis passiones peccatoꝵ: ⁊ oꝑant᷑
in memb̾s nr̃is. ut fructum ferant
mortꝰ Lege. aliquantum ꝓgredere.
Totum audi patienter. ⁊ si ñ intelligen¬
ter Hoc enim qd̾ ait. passiones pec¬
catoꝵ q̃ ꝑ legem sunt oꝑabant᷑ in
memb̾s nr̃is: multum ẽ ut incelli¬
gas. S prius esto mecum legiᷤᷤ lau¬
dator:⁊ tunc fieri mereberis intel¬
lector. Clausum cor habes: ⁊ clauim
accusas: Ecce interim qd̾ non intel¬
leximus paululum seponamus: ut¬
ad laudem legis q̃ aꝑta ẽ ueniamus.
assiones inquit peccatoꝵ q̃ ꝑlegem
sunt oꝑabantur in membͥs nr̃is: ut
fruct̾um ferrent morti. Nunc gͦ e¬

Expanded text:
manifesta ibi laus est expressa legis Dei. manifesta ibi laus est expressa legis Dei. nua, impetit te, facit impetum: Ecce, inquit, passiones peccatorum quae per Legem sunt. Quomodo bona est Lex, per quam in nobis sunt passiones peccatorum, et operantur in membris nostris, ut fructum ferant morti? Lege, aliquantum progredere, totum audi patienter, et si non intelligenter. Hoc enim quod ait, Passiones peccatorum quae per Legem sunt, operabantur in membris nostris, multum est ut intelligas: sed prius esto mecum Legis laudator, et tunc fieri mereberis intellector. Clausum cor habes, et clavem accusas? Ecce interim quod non intelligimus, paululum seponamus, ad laudem Legis quae aperta est veniamus. Passiones, inquit, peccatorum, quae per Legem sunt, operabantur in membris nostris, ut fructu
Abbreviated transcription (Latin):
fructum ferrent morti. Sic pͥmo
oneqd̾ ñ intelligentib pͥmũm ⁊ gnde
piculum ẽ: uidetur apłs rep̃hendere
⁊culpare legem d̾i. Dicit aliquis.
Absit hoc ab animo qualiscumq
ap̃iani. Qiuis hoc uel insanus au¬
deat de apło suspicariꝰ Et tamen
fẽs mei ũba ista male intellec̾ta fo¬
mitem insamȩ furoris manicheoꝵ
subministrauerunt. Manichei e¬
nim legem dei ꝑ moysen datam di¬
cunt non ado datam ⁊ eam euugłio
contrariam ẽẽ contendunt. ⁊ q̃ndo
cum eis agitur his testimonis apł
paul quem ñ intelligunt conumc̃e
conantur. Quid dicam catholicos ñ
incelligentes. ⁊ non potiꝰ negligente s:
Non ẽ enim multum si quis uelit ẽẽ
diligens pꝰ calumpnias ab heretico
auditas saltem considare in codice
circuistanciam lec̾tioniꝰ. Qd̃ si fecerit.
ibi morinueniet. uñ aduersariuo lo¬
quacem conuincat: unde hostes legĩ
rebellesq conueat. ꝓsternat. Et si e¬
nim tardus ẽ ad intelligenda ũba apħ.

Expanded text:
errent morti. Hic videtur quod non intelligentibus primum et grande periculum est Apostolus reprehendere et culpare legem Dei. Dicit aliquis, Absit hoc ab animo qualiscumque christiani: quis hoc vel insanus audeat de Apostolo suspicari? Et tamen, fratres mei, verba ista male intellecta, fomitem insaniae furori Manichaeorum subministrarunt. Manichaei enim legem Dei per Moysen datam, dicunt non a Deo datam, et eam Evangelio contrariam esse contendunt. Et quando cum eis agitur, his testimoniis apostoli Pauli quae non intelligunt, conantur convincere, quid dicam, catholicos non intelligentes, et non potius negligentes? Non enim multum est, si quis velit esse diligens, post calumnias ab haeretico auditas, saltem considerare in codice circumstantiam lectionis. Quod si fecerit; ibi mox inveniet unde adversarium loquacem redarguat, unde hostes Legis rebellesque prosternat. Etsi enim tardus est ad intelligenda verba Apostoli,
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ cognoui: qr iam etiam p̃uarica¬
tionẽ peccat qui uidet ꝑ legem qͥd
facere ñ debeat. ⁊ tam̃ facit᷑. Qd̾ aũ
ait fefellit me peccatum occasione
accepta ꝑ mandatum: siue q sua¬
sio delectationis ad peccandũ ue¬
hementior ẽ cum adest ꝓhibitio: si¬
ue qr etiam si quid homo fecerit
peccato: id ẽ peccans p̃cio tempora¬
lium uoluptatum. Qd enim ope¬
ror ignoro. idẽ non agnosco in pre¬
ceptis ueritatis ubi ẽ uera scienei¬
a. Scdm hanc locutionem dicit
dñs peccatorib ñ noui uos. Non
enim eum aliquid latet: s qr pec¬
cata ñ inueniuntur in regulis
p̃ceptoꝵ quas habet ueritas. ideo
ipsa ueritas peccatorib dicit. non
noui uos. Sicut enim tenebre o¬
culsᷤ ñ uidendo: ita peccata men¬
te ignorando sentiunt᷑. Ex ista
locutione dic̾tum arbitror in psal¬
miꝰ. Delicta quis intelligit: Im¬
ploret gͦ auilium qui sic̃ positus
ẽt⁊ nouerit suum fuisse qd̾ cccidit.
non suum ẽẽ qd̃ surgit. Miser ego¬

Expanded text:
jam etiam praevaricatione peccat, qui videt per legem quid facere non debeat, et tamen facit. Quod autem ait, Fefellit me peccatum, occasione accepta per mandatum: sive quia suasio delectationis ad peccatum vehementior est, cum adest prohibitio; sive quia etiam si quid homo fecerit peccato, id est, peccans pretio temporalium voluptatum. Quod enim operor, ignoro: id ceptis veritatis, ubi est vera scientia. Secundum hanc locutionem dicit Dominus peccatoribus: « Non novi vos . » Non enim eum aliquid latet. Sed quia peccata non inveniuntur in regulis praeceptorum, quas habet veritas, ideo ipsa Veritas peccatoribus dicit, Non novi vos. Sicut enim tenebrae oculis non videndo, ita peccata mente ignorando sentiuntur. Ex ista locutione dictum arbitror in Psalmis, Delicta quis intelligit ploret ergo auxilium, qui sic positus est, et noverit suum fuisse quod cecidit, non suum esse quod surgit. Jam e
Abbreviated transcription (Latin):
bile erat legi in quo infirmabatur
Iꝑcarnem: idẽ ꝑdesideria carnalia.
Ido enim ñ implebatur lex qr ipsius
ad peccatum delectatione rerũ dem¬
poralium theretur. Ergo infirma¬
batur lex ꝑ carnem: idẽ ñ efficie¬
bat iustos deditos carni. S d̾s fili¬
um suum misit in similitudineo
carnis peccati. Ngon enim caro pec¬
cati erat. q̃ non carnali delectatione
nata erat: s tamen inerat in ea si¬
militudo carnis peccati: qr mortał
caro erat. Mortem aũ non meruit
adam. nͥ peccando. S quid fecit d̾s y
De peccato dampnauit peccatum in
carne. id ẽ suscipiendo carnem ho¬
minis peccatoris. ⁊ docendo quemad¬
modum uiueremus. peccatum in
ipsa carne dampnauit: ut et̃noꝵ
caritate sp̃c flagrans ñ duceret᷑ cap¬
tiuus in consensionem libidini. Ut
iusticia inquit legis impleretur in
nobis: qui ñ sedm carnem ambula¬
mus. s sed̾m sp̃m. Itaq p̃cepta legoᷤᷤ
ꝑ caritatem impleta sunt. que ꝑ tl

Expanded text:
bile erat legi, in quo infirmabatur per carnem, id est, per desideria carnalia: ideo enim non implebatur lex, quia ipsim, ne ad peccatum delectatione rerum temporalium traheretur. Ergo infirmabatur lex per carnem, id est, non efficiebat justos deditos carni. Sed Deus Filium suum misit in similitudinem carnis peccati. Non enim caro peccati erat, quae non de carnali delectatione nata erat; sed tamen inerat ei similitudo carnis peccati, quia mortalis caro erat: mortem autem non meruit. Adam nisi peccando. Sed quid fecit Dominus? De peccato damnavit peccatum in carne: id est, suscipiendo carnem hominis peccatoris, et docendo quemadmodum viveremus, peccatum in ipsa carne damnavit, ut aeternorum charitate spiritus flagrans non duceretur captivus in consensionem libidinis. Ut justitia, inquit, legis impleretur in nobis, qui non secundum carnem ambulamus, sed secundum spiritum. Itaque praecepta legis per charitatem im
Abbreviated transcription (Latin):
gͣdib homine ꝑfec̾to nulla substan¬
cia inuenitur malum: neq lex ma¬
la ẽ que ostendit homini in quib
peccatoꝵ uinculis iaceat. ut ꝑfidẽ
implorato libatoris aurilio ⁊ solui.
⁊ erigi. &e firmissime constitui mere¬
atur. In pͥma gͦ actione que ẽ ante
legem. nulla pugna ẽ cum uolup¬
tatib huius secul In scd̾a q̃ sub le¬
ge ẽ pugnamus: s uincimur. In
tercia pugnamus ⁊ iuincimuᷤs. In
quarta n pugnamus: s et̃na ⁊ per
fecta pace requiescimus. Subigitur
enim nob̾ qd inferius nr̃m ẽ. Quod
ꝓpcerea ñ subigebatur: qi superio¬
tem nob deserueramꝰ dm. Cum

Expanded text:
gradibus homine perfecto, nulla substantia invenitur malum: neque Lex mala est, quae ostendit homini in quibus peccatorum vinculis jaceat, ut per fidem implorato Liberatoris auxilio, et solvi, et erigi, et firmisse constitui mereatur. In prima ergo actione, quae est ante Legem, nulla pugna est cum voluptatibus hujus saeculi: in secunda, quae sub Lege est, pugnamus, sed vincimur: in tertia pugnamus et vincimus: in quarta non pugnamus, sed perfecta et aeterna pace requiescimus. Subditur enim nobis quod inferius nostrum est, quod propterea non subdebatur, quia superiorem nobis deserueramus Deum
Abbreviated transcription (Latin):
inquit reuelationum meaꝵ ne ex¬
tollar. datus ẽ mͥ stimulus carnis
meȩ angłs sathanȩ qui me cola¬
phuet. Qualem tumorem timuit.
qui mordacissimum epithema ac
a quo colaphiretur Absit hoc de
anglis suspicari. Homines sumus:
apłos scõs homines agnoscamꝰ: ua¬
sa elect᷑a. s adhuc fragilia. adhuc
mulus auferretur. nec auditus ẽ
ad uoluntatem. qr erauditus ẽ ad
sanitatem: forte ñ indecenter ipse
loquitur ubi dicit. qr lex spiritał

Expanded text:
quit, revelationum mearum extollar, datus est mihi stimulus carnis meae, angelus satanae, qui me colaphizet. Qualem tumorem timuit, qui mordacissimum epithema acca quo colaphizetur? Absit hoc de sanctis Angelis suspicari. Homines sumus, Apostolos sanctos homines agnoscamus; vasa electa, sed adhuc fragilia; adhuc mulus auferretur; nec auditus est ad voluntatem, quia exauditus est ad sanitatem ; forte non indecenter ipse loquitur, ubi dicit, Scimus
Abbreviated transcription (Latin):
tur. ut nubat mulier cui uolet.
⁊ a lege uiri soluatur. Hinc aũ
ipsa anima moritur peccato. ut
nubat xp̃o. Cum aũ morit᷑ pec¬
cato: moritur etiam legi peccati.
Itaq ait fr̃s mei. ⁊ uos mortui es¬
tis legi ꝑ corpus xp̃r. ut sitis al¬
terus qui ex mortuis resurrexit.
ut fructificemus do. Cum enim
eemus in carne inquit. id ẽ carnali¬
b desideriis obsteti teneremur: passi¬
ones peccatoꝵ que ꝑ legem st̃ ope¬
bantur in memb̾s nr̃is ut fruct̾uo
ferrent morti. Auc̃ta concupiscen¬
cia cum lex ꝓhibet ubi non erat
fides. ⁊ ad cumulum peccatoꝵ p̃ua¬
ricationis ẽ cͥmen adiec̾tum. qr ubi
non ẽ ler nec p̃uaricatio. has dicit
passiones que ꝑ legem sunt oꝑatas
in membͥs nr̃is. ut fructum ferrent
morti. Sub istis passionib canqͣm
sub uiro dominanti agebat anima.
anquam ueniret gr̃a ꝑ fidẽ. His
gͦ passionib moritur qui iam ser¬
uit mente legi di. q̃muis ipse pas¬
siones mortue sint ñdum quamdi¬

Expanded text:
tur, ut nubat mulier cui volet, tur, ut nubat mulier cui volet, et a lege viri solvatur; hic autem ipsa anima moritur peccato, ut nubat Christo; cum autem moritur peccato, moritur etiam legi peccati. Itaque, ait, fratres mei, et vos mortui estis legi per corpus Christi, ut sitis alterius qui ex mortuis resurrexit, ut fructificemus Deo. Cum enim essemus in carne, inquit, id est, carnalibus desideriis obstricti teneremur, passiones peccatorum quae per legem sunt, operabantur in membris nostris, ut fructum ferrent morti. Aucta concupiscentia, quam lex prohibet, ubi non erat fides, et ad cumulum peccatorum praevaricationis crimen est adjectum: quia ubi non est lex, nec praevaricatio. Has dicit passiones, quae per legem sunt, operatas in membris nostris, ut fructum ferrent morti. Sub istis passionibus, tanquam sub viro dominante, agebat anima antequam veniret gratia per fidem. His ergo passionibus moritur, qui jam servit mente legi Dei; quamvis ipsae passiones nondum mortuae sint, quamd
Abbreviated transcription (Latin):
Lex autem spiritus uitȩ que ꝑtinet
ad gr̃am.⁊ liberat a lege pecrati
⁊ mortis. facit ut ñ concupiscamꝰ.
et impleamus uissa legis: ñ iam
serui legis ꝑ timorem s amici ꝑ
caritatem ⁊ serui iusticiȩ: unde
illa lex ꝓmulgata ẽ. Iusticie aũ
ñ seruilit᷑. s lib̾aliter seruienduor:
idẽ caritate potuis quã timore.
Ideoq uerissime dic̾tum ẽ. Legem
gͦ euacuamus ꝑ fidemꝰ Absit. s
legem statiumus. Hoc enim effi¬
cit fides. qd̾ lex iubet. Statuitur
gͦ lex ꝑ fidem. Que fides si non sit.
iubet tantum lex ⁊ ñ implentes
iussa reos tenet: ut eos gementes
⁊ ñ ualentes implere q̃ ussa sunt:
ad gr̃am lib̾atoris aliquando con¬
uertat. Cum gͦ tria quedã in illa
similitudine uideamuᷤ. mulierẽ.
uirum.⁊ legem. ⁊ rursum in hac
ꝓpt̃ quam similitudo adhibita ẽ.
tria. animam. peccatum. ⁊ legem
peccati: hoc solum hic diũsum ẽ.
qd̾ in illa similitudine uir mori¬

Expanded text:
Lex autem spiritus vitae, quae pertinet Lex autem spiritus vitae, quae pertinet ad gratiam, et liberat a lege peccati et mortis, facit ut non concupiscamus, et impleamus jussa legis, non jam servi legis per timorem, sed amici per charitatem, et servi justitiae unde illa lex promulgata est. Justitiae autem non serviliter, sed liberaliter serviendum est, id est, charitate potius quam timore. Ideoque verissime dictum est, Legem ergo evacuamus per fidem? Absit: sed legem statuimus . Hoc enim efficit fides, quod lex jubet. Statuitur ergo lex per fidem: quae fides si non sit, jubet tantum lex, et non implentes jussa, reos tenet, ut eos gementes et non valentes implere quae jussa sunt, ad gratiam Liberatoris aliquando convertat. 2. Cum ergo tria quaedam in illa similitudine videamus, mulierem, virum, et legem; et rursum in hac re propter quam similitudo adhibita est, tria, animam, peccatum, et legem peccati: hoc solum hic diversum est, quod in illa similitudine vir mori
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ gr̃a libetoris. auget peccandi deside¬
rium ꝓhibitio peccatoꝵ: qd̾̃ quidem
ad hoc utile ẽ ut sentiat anima se
ipsam ñ sufficere ad extrahendum
se de seruitute peccati: atq hoc modo
de tumescente atq extincta omni
suꝑbia subdatur lib̾atori suo: since¬
riterq homo dicat. adhesit anima
mea post te: qd̾ ẽ iam non ẽs sub le¬
ge peccati s in lege iusticie. Lex aĩs
dicitur peccati. non qi lex ipsa pecca¬
tum ẽ: s qr peccatorib imponitur.
deo etiam lex mortis. q stipendium
peccati mors: aculeus mortis peccatĩ.
uirtus aũ peccati lex. Peccando enĩ
ad mortem labimur. Uehementus
enim peccamus lege ꝓhibente. quã
si nulla lege ꝓhiberemur. Acceden¬
te aũ gr̃a. idipsum qd̾ lex onerose
uisserat. iam sine onere ac libentis¬
sime implemus. Lex gͦ peccati ⁊ mor¬
tis. id ẽ que imposita ẽ peccantibus.
atq morientib iubet tantum ne
concupiscamiis: ⁊ tam̃ concupis imnꝰ

Expanded text:
est gratia Liberatoris, auget peccandi desideest gratia Liberatoris, auget peccandi desiderium prohibitio peccatorum. Quod quidem ad hoc utile est, ut sentiat anima se ipsam non sibi sufficere ad extrahendum se de servitute peccati; atque hoc modo detumescente atque exstincta omni superbia, subdatur Liberatori suo, sinceriterque homo dicat, Adhaesit anima mea post te : quod est jam non esse sub lege peccati, sed in lege justitiae. Lex autem peccati dicitur, non quia lex ipsa peccatum est, sed quia peccatoribus imponitur. Ideo etiam lex mortis, quia stipendium peccati, mors ; aculeus mortis, peccatum; virtus autem peccati, lex . Peccando enim ad mortem labimur. Vehementius enim peccamus lege prohibente, quam si nulla lege prohiberemur. Accedente autem gratia, idipsum quod lex onerose jusserat, jam sine onere ac libentissime implemus. Lex ergo peccati et mortis, id est, quae imposita est peccantibus atque morientibus, jubet tantum ne concupiscamus, et tamen concupiscimus.
Abbreviated transcription (Latin):
Dem̃ incipit rẽ loqͥ eui explanande ae ꝓban res¬
de simnilitudinẽ indir̃: inqͣre etiã tͥa simi¬
liter attendenda sunt. homo. pecca¬
tum . lex. Tamdui enim dicit ẽẽ sub
lege hominem qͣmdui uiuit pecca¬
to: quemadmnodum tamdui muli¬
er sub lege uiri ẽ. quamdui uiuit
uir. Hoc au peccatum hic intelli¬
gendum ẽ qd̾ accessit ꝑ legem. qd̾̃
peccatum dicit sup̃ modum eẽ. qͣm¬
iam cum appareat ẽẽ peccatum. tam̃
u adiunct̾a p̃uaricatione cumulat᷑
Ubi enim non ẽ lex: nec p̃uaricatio.
Et hoc ẽ qd̾ dicitur. ut fiat sup modũ
peccator aut peccatum ꝑ mandatũ.
Quappt̃ legem quamuis a peccando
ꝓbibeat. ñ tamen sic dicit datam. ut
liberaret a peccato. s ut demonst̾ret
peccatum: cui seruiens anima debet
se ad gr̃ãm lib̾atoris conuertere. ut a
peccato lib̾etur. ꝑ legem enim cogni¬
tio peccati. Et alio loco dicit. S pec¬
catum ut appareat peccatum: ꝑ bo¬
num mͥ oꝑatum ẽ mortem. Ubi g̃ ñ

Expanded text:
de incipit rem loqui, cui explanandae ac probandae similitudinem induxit. In qua etiam re tria similiter attendenda sunt; homo, peccatum, lex. Tamdiu enim dicit sub lege esse hominem, quamdiu vivit peccato; quemadmodum tamdiu mulier sub lege viri est, quamdiu vivit vir. Hoc autem peccatum hic intelligendum est, quod accessit per legem. Quod peccatum dicit supra modum esse; quoniam cum jam appareat esse peccatum, fit tamen, et adjuncta praevaricatione cumulatur. Ubi enim it, Ut fiat supra modum peccator, aut peccatum per mandatum. Quapropter legem, quamvis a peccando prohibeat, non tamen sic dicit datam, ut liberaret a peccato; sed ut demonstraret peccatum, cui serviens anima debet se ad gratiam Liberatoris convertere, ut a peccato liberetur. Per legem enim cognitio peccati . Et alio loco dicit: Sed peccatum, ut appareat peccatum, per bonum operatum est mihi mortem. Ubi ergo non
Abbreviated transcription (Latin):
qr̃a ut in requie postea sine fine ui¬
uamus. Item lectionis eiusdem bre
uis ⁊ continuata expositio. ab eo loco¬
ubi dic̾tum ẽ. ꝓpterea sicut ꝑ unum
hominem peccatum in hunc mundũ
intrauit: usq ad id qd̾ ait. gr̃a aũ dei¬

Expanded text:
gratia. ut in requie postea sine fine uigratia. ut in requie postea sine fine uiuavis et continuata expositio, ab eo ubi dictum est: Propterea sicut per unum hominem peccatum in hunc mundum intravit, usq
Abbreviated transcription (Latin):
humano se ertolleret bono merito.
sicut humanũ meritum malum
ñ dubitatur ẽẽ peccatum: ñ a con¬
trario retulit dicens. stipendium
iusticiȩ uita et̾̃na: s gr̃a inquit di
uita et̃na. Et hec ne p̃ter mediato¬
rem aliqua alia uia quereret᷑. ad
cati sit mors. quid te disponis ex¬
tollere o humana ñ iusticia. sed
nomine iusticiȩ plane superbia:
Quid te disponis extollere. ⁊ cont̾ri¬
am morti uitam et̾nam tanqͣm
debitum stipendium flagitare:
Cui debetur uita et̾na uera iusti¬
cia ẽ. Si aũ uera iusticia ẽ. ex te ñ
ẽ. desursum ẽ descendens a patre
luminũ. ut haberes eam. Si tam̃
habes eam. ꝓfec̾to accepist̃i. Quid
enim boni habes qd̾ non accepistr: Qua¬
ꝓpter õ homo si accepturus es uitam
et̾nam. uisticiş quidem stipendium ẽ.
tͥ eet iusticia cui debetur. Nunc uͦ
de plenitudine eius accepimus ᷤ. ñ solũ
gr̃am qua nunc iuste in laborib usq
in finem uiuimꝰ. s etiam grãm ꝓhac

Expanded text:
humano se extolleret bono merito. humano se extolleret bono merito. sicut humanum meritum malum non dubitatur esse peccatum, non a contrario rettulit dicens: \'Stipendium iustitiae uita aeterna,\' sed: Gratia, inquit, dei uita aeterna. et haec ne praeter mediatorem aliqua alia uia quaereretur, acati sit mors. quid te disponis extollere, o humana non iustitia sed nomine iustitiae plane superbia? quid te disponis extollere et contrariam morti uitam aeternam tamquam debitum stipendium flagitare? cui debetur uita aeterna, uera iustitia est; si autem uera iustitia est. ex te non est, desursum est descendens a patre luminum. ut haberes eam, si tamen habes eam, profecto accepisti; quid enim boni habes, quod non accepisti? quapropter, o homo, si accepturus es uitam aeternam, iustitiae quidem stipendium est,tibi esset iustitia, cui debetur. nunc uero de plenitudine eius accepimus non solum gratiam. qua nunc iuste in laboribus usque in finem uiuimus. sed etiam gratiam pro hac
Abbreviated transcription (Latin):
Ubi aũ inuenimus etiam uitam
habemus apud eumdem gr̃ȩ mag¬
nificum defensorem apłm paulũ.
Stipendium inquit peccati mors:
tum dilucescat obscuritas. Cum e¬
nim dirisset stipendium peccati
mors. quis ñ eum congruentissi¬
me ⁊ consequent̃ addere iudicaret
si diceret. stipendium aũ iusticiȩ
uita et̾nar Et uerum ẽ qr sicut
merito peccati tanqͣm stipendiũ
redditur mors: ita m̃ito iusticie
tanqͣm stipendium uita eterna.
Aut si nollet dicere iusticiȩ. diceret
qr iusticiȩ uł fidei redditur merces.
¶d̾ ẽ aũ merces oꝑanti: hoc militan¬
ci stipendium. s beatus apłs adũ¬
sus elationem que usq adeo mag¬
nis temptat irreꝑe. ut ⁊ sͥ ꝓpter ip¬
sam dicat datum angłmꝰ sathane
a quo colafiraretur. ne ũticem pre¬
sumptionis erigeret: adũsus hanc
qͦ elationis pestem uigilantissime
militans. stipendium inquit pec¬
cati mors. Recte stipendium. qͥa
debetur: qr digne retribuitur. quia
merito redditur. Dem̃n susticia de

Expanded text:
ubi autem inuenimus etiam uitam habemus apud eundem gratiae magnificum defensorem apostolum Paulum: Stipendium. inquit, peccati mors: tum dilucescat obscuritas. cum enim dixisset: Stipendium peccati mors, quis non eum congruentissime et consequenter addere iudicaret. si diceret: \'Stipendium autem iustitiae uita aeterna\'? et uerum est, quia sicut merito peccati tamquam stipendium redditur mors ita merito iustitiae tamquam stipendium uita aeterna. aut si nollet dicere \'iustitiae\'. at diceret quia iustitiae uel fidei redditur merces. quod est autem merces operanti, hoc militanti stipendium. Sed beatus apostolus aduersus elationem, quae usque adeo magnis temptat inrepere, ut et sibi propter ipsam dicat datum angelum Satanae, a quo colaphizaretur, ne uerticem praesumptionis erigeret, aduersus hanc ergo elationis pestem uigilantissime militans: Stipendium, inquit, peccati mors: recte stipendium, quia debetur, quia digne retribuitur, quia merito redditur. deinde, ne iustitia de
Abbreviated transcription (Latin):
bat: enchiri serui adicti eẽ libertas: ñ quando
dioNeum peccare delect̾at: Libalit̃ ensos
seruit: qui sui dñi uoluntatem ll¬
bent̃ facit. Ac ꝑ hoc ad peccandum
liber est: qui peccati seruus ẽ.
Uñ adiuste faciendum liber nõ
dum ista lib̾tas uñ erit homi¬
ni ad dicto ⁊ ꝑdito ⁊ uendito: ni¬
si redimat cuius illa uox ẽ. si
uos filius lib̾auerit. uere libers
eritis. Est quedam confusio¬
temporalis utilis. ꝑturbatio a¬
nimi respicientis peccata sua:
respectione horrentis. horrore e
rubescentis: erubescendo corri

Expanded text:
ndo eam peccare delectat. Liberaliter enim servit, qui sui domini voluntatem libenter facit. Ac per hoc ad peccandum liber est, qui peccati servus est. Unde ad juste faciendum liber non dum ista libertas unde erit homini addicto et vendito, nisi redimat, cujus illa vox est: Si vos Filius liberaverit, vere liberi eritis: Ego temporalis utilis, perturbatio animi respicientis peccata sua respiciendo horrentis; horrendo; erubescentis; erubescendo corri
Abbreviated transcription (Latin):
toris. spt̃ qd̾ admirabilis doc̾tor
etiam uerba ipsa disc̾uit. Cuo enĩ
serui eẽtis inquit peccati liberi
dunc habuistis in his in quib nuncenchir
erubescitis Nam fimis illoꝵ mors diot.¬
ẽ. Nunc aũ lib̾ati apeccato. serui
aũ facti d̾o̾. habetiᷤ fruct̾um ur̃m
in scĩficationem: finem uͦ uitam e¬
ternam. Liberos dixit iusticie. non
lib̾atos. Apeccato aũ ñ liberoᷤ. ne
Sͥ hoc tͥbuerent. s uigilantissime
maluit dicere lib̾atos: referene⁊
hoc ad illam dñi sentenciam. si uos fi¬
lius lib̾auerit. uere liberi eritis. Sed
hec uoluntas que libera ẽ in malis
qr delectatur malis. id̾o libera in bo¬
nis non ẽ. qr liberata non ẽ: nec po¬
test homo boni aliquid uelle nͥ adui¬
uetur ab eo qui malum non potest
uelle. Liberos dicimus ad facienda
opera pietatis eos quib dicit apł¬

Expanded text:
toris. Propter quod admirabilis Doctor toris. Propter quod admirabilis Doctor etiam verba ipsa discrevit: Cum enim servi essetis, inquit, peccati, liberi tum habuistis in his, in quibus nunc erubescitis? Nam finis illorum mors est: nunc autem liberati a peccato, servi autem facti deo habetis fructum uestrum in sanctificationem, finem uero uitam aeternam. liberos dixit iustitiae, non \'liberatos\', a peccato autem non liberos, ne sibi hoc tribuerent, sed uigilantissime maluit dicere \'liberatos\' referens hoc ad illam domini sententiam: si uos filius liberauerit, tunc uere libehaec voluntas quae libera est in malis, quia delectatur malis, ideo libera in bonis non est, quia liberata non est. Nec potest homo boni aliquid velle, nisi adjuvetur ab eo qui malum non potest velle. Liberos autem dicimus ad facienda opera pietatis, eos quibus dicit Ap
Abbreviated transcription (Latin):
e̾x tr̃o cato. Non ait non sit: s ñ regnet.¬
s einigłi quandiui peccatum necesse ẽ ẽẽ in mem¬
e scdm ioħcobs tuis saltem illi regnum auferatur.¬
t axruiiͦi. ñ fiat qd̾ uibet. Surgit ira. noli dare
irȩ linguam ad maledicendũ: noli da¬
re manum aut pedem ad feriendur
Non surgeret ira ista irrationabilis. nͥ
peccatum eẽt in membͥs. S tolle illi
regnum: ñ habeat arma uñ contͣ
te pugnet. Discit etiam ñ surgere.
cum arma ñ ceꝑit inuenire. Non
erbibeatis membra ur̃a arma ini¬
quitatis peccato. Aliõquin toti
captiui eritis: ⁊ non erit. mente ser¬
io bonefain peccatore ñ ꝑiit: ut ꝑ ipsum pec¬
ium papãcent marime om̃s qui cum delec̾ta¬
irb̾rome. tione peccant ⁊ amore pecrati ⁊ eis
eetis inquit serui peccati: liberi fu¬
istis usticiȩ. Ecce ostendunt᷑ etiam
peccato minime pocuisse nͥ alia li¬
bertate seruire. Liberi gͦ a iusticia
ñ sunt: nͥ arbitrio libertatis. Libers
aũ a peccato ñ fiunt. nͥ gra salua¬

Expanded text:
 non ait non sit, sed non regnet, quandiu peccatum necesse est esse in membris tuis, saltem illi regnum auferatur, non fiat quod jubet; surgit ira, noli dare irae linguam ad maledicendum, noli dare manum aut pedem ad feriendum. Non surgeret ira ista irrationabilis, nisi peccatum esset in membris, sed tolle illi regnum, non habeat arma unde contra te pugnet, discit etiam non surgere, cum arma non coeperit invenire: Non exhibeatis membra vestra arma iniquitatis peccato, alioquin toti captivi eritis, et non erit dicere, mente sero in peccatore non periit, ut per ipsum peccent maxime omnes, qui cum delectatione peccant et amore peccati et hoc eis  cum essetis, inquit, serui peccati, liberi fuistis iustitiae. ecce ostenduntur etiapeccato minime potuisse, nisi alia libertate, servire. Liberi ergo a justitia non sunt, nisi arbitrio libertatis: liberi autem a peccato non fiunt, nisi gratia Salva
Abbreviated transcription (Latin):
liquit d̾s. Ec id̾o ꝑtalem crucem e¬
uacuatur corpus peccati. ut iam ñ
exhibeamus membra nr̃a arma ini¬
quitatis peccato: qr ⁊ interior homo si u¬
tiq renouatur de die in diem: ꝓfecto
uetus ẽ antequam renouetur. Intꝰ nãq
agitur qd̾ item apłs dicit. Exuite uos
exponit. Quappt̃ deponentes mendaci¬
um. loquimini ueritatem. Ub autẽ
deponitur mendacium nͥ intus: ut ha¬
bicet in monte sc̃o dei. qui loquitur
ueritatem in corde suo: Qd̾ enim¬

Expanded text:
linquit deus. et ideo per talem crucem euacuatur corpus peccati, ut iam non exhibeamus membra nostra arma iniquitatis peccato, quia et interior homo si utique renouatur de die in diem, profecto uetus est antequam renouetur. intus namque agitur quod idem apostolus dicit: exuite uos exponit: quapropter deponentes mendacium loquimini ueritatem. ubi autem deponitur mendacium nisi intus, ut habitet in monte sancto dei qui loquitur ueritatem in corde suo? re
Abbreviated transcription (Latin):
Hunc in scĩficationem fruc̾tum. qui
fructus ꝓcul dubio caricaᷤ ẽ. atq ope¬
ra euis nullomͦ habere possumus a
loquebatur magister d̾s: q̃ndo pal¬
mitib in se manentib dicebat. sine
me nichil potestis facere. Uñ ⁊ ipsã¬

Expanded text:
Hunc in sanctificatione fructum, qui fructus procul dubio charitas est atque opera ejus nullo modo habere possumus a loquebatur magister Deus, quando palmitibus in se manentibus dicebat: Sine me nihil potestis facere .-- Ha
Abbreviated transcription (Latin):
in quo hii qui babtirantur uitȩ uete¬
ris exꝑuntur occasum: ⁊ nouȩ erordi¬
untur ingressum. Uñ item dicit. Con¬
sepult gͦ sumus ill ꝑ babcismuo in
mortem: ut quemadmodum ap̃c resur
rerit amortuis. sic ⁊ nos in nouitate
uitȩ ambulemus. S hoc sac̃mentum
agnoscamus nos ⁊ peccato mortuos
In cruce dolor ẽ confessoꝵ: in sepultura
requies absolutoꝵ. Non gͦ regnet pec

Expanded text:
in quo hi qui baptizantur, vitae veteris experiuntur occasum, et novae exordiuntur ingressum. Unde idem dicit: Consepulti ergo illi sumus per Baptismum in mortem; ut quemadmodum resurrexit Christus a mortuis, sic et nos in novitate vitae ambulemus . Per hoc sacramentum agnoscamus nos et peccato mortuos In cruce dolor est confessorum: in sepultura requies absolutorum: in resurrec
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ gestum ẽ in cruce ap̃s. in sepultu¬
ra in resurrectione t̃cio die. in ascen¬
sione in cȩlum. ⁊ sedere ad dexterao
patͥ̾s: ita gestum ẽ ut hiᷤ reb ñ mis¬
tce tantum dictis. s etiam gestis
configuraretur uita ap̃iana que hic
geritur. Ham ꝓpt̃ eius crucem di¬
nem suam crucifirert̃ cum passio¬
nib ⁊ concupiscenciis. ꝓpt̃ sepultu¬
ꝑ babtismum in mortem. ꝓpter re¬
surrectionem: ut quemadmodum
ap̃c resurrexit a mortuis ꝑgłam pa¬
tͥs ita ⁊ nos in nouitate uitę ambus ex sern¬
lemus. ꝓpt̃ ascensionem in cȩlum. ne de re¬

Expanded text:
igitur gestum est in cruce Christi, in sepultura, in resurrectione tertia die, in ascensione in coelum, et sede ad dexteram Dei Patris, ita gestum est, ut his rebus non mystice tantum dictis, sed etiam gestis, configuraretur vita Christiana, quae hic geritur. Nam propter ejus crucem dinem suam crucifixerunt cum passionibus et concupiscentiis . Propter sepultur Baptismum in mortem. Propter resurrectionem: Ut quemadmodum Christus resurrexit a mortuis per gloriam Patris, ita et nos in novitate vitae ambulemus.
Abbreviated transcription (Latin):
mortuos ẽẽ peccato: uiuere aũ deo
in ap̃o sħu. Hinc enim ꝓbare cepe¬
rat ñ eẽ nob̃̾ ꝑmanendum in pecca¬
to. ut gr̃a habundet. ⁊ dixerat. Si
mortui sumus peccato: quomͦ ui¬
uemus in eoꝰ Atq ut ostenderet¬
no ᷤᷤ mortuo ᷤᷤ ẽẽ peccato: subiecerat.
ti sumus in ap̃o iħu. in morte ipsiꝰ
babtuati sumus Sic itaq locum
istum clausit. ut cepit. Mortem
quippe xp̃i sic insinuauit. ut eti¬
am ipsum mortuum diceret ẽẽ pec¬
cato. Cui peccato. nͥ carniꝰ In qua
erat ñ peccatum. s similitudo pec¬
cati: ⁊ id̾o nomine appellata pecca¬
t. Babtiratis itaq in morte ap̃i. in

Expanded text:
m vos esse peccato, vivere autem Deo in Christo Jesu . Hinc enim probare coeperat non esse nobis permanendum in peccato, ut gratia abundet; et dixerat, Si mortui sumus peccato, quomodo vivemus in eo? Atque ut ostenderet mortuos nos esse peccato, subjecerat, ti sumus in Christo Jesu, in morte ipsius baptizati sumus? Sic itaque totum locum istum clausit, ut coepit. Mortem quippe Christi sic insinuavit, ut etiam ipsum mortuum diceret esse peccato. Cui peccato, nisi carni, in qua erat, non peccatum, sed similitudo peccati, et ideo nomine appellata est peccati? Bapti
Abbreviated transcription (Latin):
tnitate. inͦioris enim homins nr̃i sac̾mento
data ẽ uor illa ꝑtinens ad mortem
animȩ nr̃e significandam ñ soluoi
in psalmo. uerum etiam in cruce.
ds meus. ds meus. ut quid dereliqui¬
sti meꝰ Cu uoci congruit apłs di¬
cens. Scientes qr uetus homo nr̃ si¬
mul crucifiuis ẽ. ut euacuetur cor¬
pus peccati. ut ultra ñ seruiamꝰ pec

Expanded text:
nterioris enim hominis nostri sacramento data est uox illa pertinens ad mortem animae nostrae significandam non solum in psalmo uerum etiam in cruce: deus meus, deus meus, ut quid me dereliquisti? cui uoci congruit apostolus dicens: scientes quia uetus homo noster simul crucifixus est, ut euacuetur corpus peccati, ut ul
Abbreviated transcription (Latin):
iustificatio: Lit gͦ. Quid gͦ dicemis.
Permanebimꝰ in peceato. ut gr̃a ha
bundet: Dixerat enim superius.
Ubi enim habundauit delictum: su¬
ꝑbabundauit gr̃a. Et id̾o questio¬
nem s̃ ipse ꝓposuit. utrum ꝓpter
habundanciam gr̃ȩ consequendã
in peccato sit ꝑmanendum. s res¬
pondit. Absit. Atq subiecit. Sie¬
nim mortui sumus peccato: quo¬
inͦ uiuemus in eo: Nichil dici
potuit breuius ⁊ melius. Quid enĩ¬
ili nobis gr̃a di utilus confert in hoc
arbi p̃senti scło maligno: nͥ ut moria¬
mur peccato Ac ꝑhoc ipsi gr̃e
inuenietur ingratus. qui ꝓpter
illam uult uiuere in peccato. ꝑ¬
uib en quam morimur peccato. Deiñ¬

Expanded text:
justificatio. Ait ergo: Quid ergo dicemus? justificatio. Ait ergo: Quid ergo dicemus? permanebimus in peccato, ut gratia abundet? Dixerat enim superius, ubi enim abundavit peccatum, superabundavit gratia; et ideo quaestionem sibi ipse proposuit, utrum propter abundantiam gratiae consequendam, in peccato sit permanendum. Sed respondit, absit, atque subjecit: Si mortui sumus peccato, quomodo vivemus in eo? nihil dici potuit brevius et melius; quid enim nobis gratia Dei utilius confert in hoc praesenti saeculo maligno nisi ut moriamur peccato, ac per hoc ipsi gratiae invenietur ingratus, qui propter illam vult vivere in peccato, per quam morimur peccato. An
Abbreviated transcription (Latin):
nis ꝓpaginem. s ad conũsationsᷤ huma¬
nȩ pͣuaricationem. que illi uni delicto
quo solo obstͥet tenentur infantez. iam
in maiorib etatib ex habundancia in¬
iquitatis adiecta ẽ. S qͣm hoc totum
etiam qd̾ ñ ꝑtinet ad illuisᷤ unaus de¬
lict originem. tamen idonea ẽ soluere
gr̃a saluatoris: idõ cum dixisset. sic
⁊ gr̃a regnet ꝑiusticiam in uitam e¬
tra hec apłica ũba impediant paruu
Tantõmagis enim ꝓ eis loqui debemusᷤ.
quanto illi ꝓse loqui non possunt.
De qua ꝑͦunum hominem pena¬
⁊ ꝑ unum hominem gr̃a cum locutꝰ
fuisset. deinde sacͥ babtismatis in crucc
ap̃i gͣnde misterium cõmendauit: es
modo ut intelligamus nichil aliud
ẽe xp̃i babtismum. nͥ mortis ap̃i simili¬
tudinem: nichil aũ aliud mortem ap̃i
crucifiri. nͥ remissionis peccati simili¬
tudinem: ut quemadmodum in illo
mors uera facta ẽ. sic in nobis uera
remissio peccatoꝵ:⁊ quẽ ad moduo i
illo uera resurrectio. ita ⁊ in nob̾ uera¬

Expanded text:
nis propaginem sed ad conuersationis humanae praeuaricationem, quae illi uni delicto. quo solo obstricti tenentur infantes, iam in maioribus aetatibus ex abundantia iniquitatis adiecta est. sed quoniam hoc totum. etiam quod non pertinet ad illius unius delicti originem, tamen idonea est soluere gratia saluatoris, ideo, cum dixisset: Sic et gratia regnet per iustitiam in uitam aea uerba prolatae impediant paruultanto magis enim pro eis loqui debemus, quanto ipsi pro se loqui non possunt. per unum hominem inet per unum hominem gratiae cum locutus fuisset, deinde sacri baptismatis in cruce Christi grande mysterium commendavit, eo modo, ut intelligamus nihil aliud esse Christi baptismum nisi mortis Christi similitudinem. Nihil autem aliud mortem Christi crucifixi, nisi remissionis peccati similitudinem, ut quemadmodum in illo vera mors facta est, sic in nobis vera remissio peccatorum; et quemadmodum in illo
Abbreviated transcription (Latin):
nes uarias incideritis: scientes qd̃
ꝓbatio fidei ur̃ȩ patienciam oꝑatur.
patiencia aũ opus ꝑfectum habet.
Quid add potest. ut opus ꝑfectum ha¬
beat: Amat. ardet. feruet: calcat oĩa
que delectant. ⁊ tͣnsit. Uenit ad aspe¬
ra. horrenda. truculenta. minatia cal¬
cat. frangit: t̾nsit. Oamare. oire. os
ꝑire. o ad dñm ꝑuenire. Qui amat¬
animã suam ꝑdet eam: ⁊ qui ꝑdide¬
rit animam suam ꝓpt̃ me. in uitam
et̃nam inueniet eam. Sic armandꝰ
amator iusticiȩ. sic armandus est a¬
mator inuisibilis pulchritudinis.

Expanded text:
varias incideritis; scientes quod probatio fidei vestrae patientiam operatur; patientia autem opus perfectum habet. Quid addi potest, ut opus perfectum habeat? Amat, ardet, fervet; calcat omnia quae delectant, et transit: venit ad aspera, horrenda, truculenta, minantia; calcat, frangit, et transit. O amare, o ire, o sibi perire, o ad Deum animam suam perdet eam; et qui perdiderit animam suam propter me, in vitam aeternam inveniet eam . » Sic amandus est amator justitiae: sic amandus est amator invisibilis pulchritudinis.
Abbreviated transcription (Latin):
lege peccati ⁊ mortis de qua dicitur.
uideo aliam legem in membͥs meis
repugnantem legi mentis meȩ. ⁊
cetera: que tamen nisi mala. postea
consuetudine roboretur faciluis uin¬
citur. ñ tamen sine gr̃a d̾. Lege aũ
alia p̃uaricata que ẽ in usu ratio¬
nis animȩ rationalis. in etate homi¬
nis iam ratione utentis. p̃uarica¬
tores fiunt om̃s peccatores t̾rȩ. Pua¬
ricata gͦ lege. etiam illa que data
ẽ ꝑ moysen:. multo amplus habun¬
dat delictum. Lex gͦ subint᷑uit ut
habundaret delictum: siuie cũ ho¬
mines negligunt qd̃ d̾s iubet. si¬
ue cum de uirib suis p̃sumentes
adiutorium gr̃e ñ implorant. ⁊¬
addunt infirmitati superbiam.
Cum aũ uocatione diuina intelli¬
gunt cui sit ingemiscendũ. ⁊ ir¬
uocant eum in quem c̃dunt recte
dicentes. miserere mei ds sedm mag¬
nam miscdiam tuam.⁊ ego dixi¬

Expanded text:
lege peccati et mortis, de qua dicitur: « lege peccati et mortis, de qua dicitur: « Video aliam legem in membris meis repugnantem legi mentis meae, » etc. Quae tamen nisi mala postea consuetudine roboretur, facilius vincitur, non tamen sine gratia Dei. Lege autem alia praevaricata, quae est in usu rationis animae rationalis, in aetate hominis jam ratione utentis, praevaricatores fiunt omnes peccatores terrae. Praevaricata ergo lege etiam illa quae data est per Moysen, multo amplius abundat delictum. « Lex ergo subintravit, ut abundaret delictum, » sive cum homines negligunt quod Deus jubet, sive cum de viribus suis praesumentes adjutorium gratiae non implorant, et addunt infirmitati superbiam. Cum autem vocatione divina intelligunt cui sit ingemiscendum, et invocant eum in quem credunt, recte dicentes: « Miserere mei, Deus, secundum magnam misericordiam tuam ;
Abbreviated transcription (Latin):
condempnationem. hunc ad iusti¬
ficationem. cum tanto pꝰ adam uene¬
rit ap̃c in carne: ut ẽtiam sciamus
antiquos iusto s quicumq ẽe̾ potu¬
ert̃ non nͥ ꝑ eamdem fidem lib̾atos
ꝑ quam lib̾amur ⁊ nos: fidem scili¬
cet incarnationis ap̃i que illis pre¬
nunciabatur. sicut ⁊ nob̾ ãnunciat᷑.
I deo hic ap̃m hominem dicit cum sit
⁊ ds: ne quis eristimet antiqͦs iustos
ũbum qd̃ erat in pͥncipio. ñ etiam᷑
ꝑ fidem incarnationis eius qͣ ⁊ homo
habundaret delictum ͥam ñ ꝑtinet
ad illud delictum qd̾ thitur ex ad̾a.
de quo suꝑius dicebat mors regna¬
uit ꝑ unum. Legem quippe siue
naturalem intelligamus que in
eoꝵ apparet etatib qui iam ratio¬
ne uti possunt: siue conscͥptam q̃
uiuificare ⁊ liberare a lege peccati
⁊ mortis que tͣct᷑a ẽ ab adam. s magoᷤ
addidit p̃uaricationis augm̃tum.¬
&ꝰ ibi enim non ẽ lex: nec p̃uaricatio.
Preuaricata gͦ lege que in ꝑadiso da¬
ta ẽ. nascitur homo ex adam cum

Expanded text:
condemnationem, hunc ad iustificationem, cum tanto post Adam uenerit Christus in carne, ut sciamus etiam antiquos iustos, quicumque esse potuerunt, non nisi per eandem fidem liberatos, per quam liberamur et nos, fidem scilicet incarnationis Christi. quae illis praenuntiabatur, sicut nobis adnuntiatur. ideo hic Christum hominem dicit, cum sit et deus, ne quis existimet antiquos iustos erbum quod erat in principio non etiam per fidem incarnationis ejus qua et homo abundaret delictum, iam non pertinet ad illud delictum, quod trahitur ex Adam, de quo superius dicebat: Mors regnauit per unum; legem quippe siue naturalem intellegamus, quae in eorum apparet aetatibus, qui iam ratione uti possunt, siue conscriptam, quae uiuificare et liberare a lege peccati et mortis, quae tracta est ex Adam, sed magis addidit praeuaricationis augmenta; ubi enim lex » Praevaricata ergo lege, quae in paradiso data est, nascitur homo ex Adam cum
Abbreviated transcription (Latin):
erit. fiet qd̾ sequitur: ub habunda¬
uit delictum. suꝑhabundauit gr̃a:
⁊ dimittentur ei peccata multa q̃m
dilerit multum: ⁊ diffundetur in
corde caritas d̾ uñ fiat legiᷤᷤ pleni¬
tudo ñ ꝑuires arbitrii qd ẽ in nob̾¬

Expanded text:
dauit delictum, superabundauit gratia et: Dimittuntur ei peccata multa, quoniam dilexit multum, et diffunditur in corde caritas dei, unde fiat legis plenitudo, non per uires arbitrii, quod est in nob
Abbreviated transcription (Latin):
to. qr sequitur: gr̃a aũ ex multis rii.¬
ist quomͦ eruno delicto in condemp¬
natione. nͥ qr sufficit ad condemp¬
nationem etiam unum originale
peccatum qd̾ in om̃s homines ꝑt̾̃n¬
sit. Gr̃a uͦ id̾o ex multis delictis in
iustificationeor: qr ñ solum illud
unum soluit qd̾ originalit̃ trahit᷑.

Expanded text:
to? quia sequitur: gratia autem ex multis i, quomodo ex uno delicto in condemnationem, nisi quia sufficit ad condemnationem etiam unum originale peccatum, quod in omnes homines pertransiit. gratia uero ideo ex multis delictis in iustificationem, quia non solum illud unum soluit, quod originaliter trahitur,
Abbreviated transcription (Latin):
multi mortu st̃ multomagis
⁊ gr̃a dĩ ⁊ donum in gr̃a unius homi¬
nis iħu ap̃i in multos habundabit.
ut intelligatur ñ in magis mul¬
tos. cum iniqui magis multi sint
quidem qͥ dampnabuntur. s magiꝰ
habundabit. qr in his qui ꝑ xp̃m
redimuntur temporalit̃ ualet for¬
sit e contrario: plus tamen p̃stat
axp̃c regeneratis. qͣm eis nocuerat
ille genatis. Dusputamusᷤ enim
ñ de quocumq peccatore qui quan
nis diabolus inuenitur: si contagi¬
um gñationis adam. Sĩn dicens

Expanded text:
multi mortui sunt, multo magis multi mortui sunt, multo magis gratia Dei, et donum, in gratia unius hominis Jesu Christi in multos abundabit, ut intelligatur non hos magis multos, cum iniqui magis multi sint, qui damnabuntur; sed magis abundavit, quia in his qui per Christum redimuntur temporaliter valet forsit, e contrario plus tamen praestat Christus regeneratis, quam in eis nocuerat cere noluisse. Disputamus enim, non de quocumque peccatore, qui quandnis, diabolus invenitur; si contagium generationis, Adam. Proinde, dicens
Abbreviated transcription (Latin):
Stipendium ꝓ opere miliciȩ debi¬
hiri tum redditur. ñ donatur. Ideo dixit.¬
diot . stipendium peccati mors: ut mortem
peccato ñ immerito illatam. s debitã
demonstraret. Gr̃a uͦ nisi qͣtis ẽ. gr̃a
non ẽ. Intelligendum ẽ gͦ etiam ipsa
hominiꝰ bona merita ẽẽ di munera.
Quib cum uita et̾̃na redditur: quid nͥ¬
scentib enim legem loquor qr lex
dominatur homini inquantum
tempus iuuit usq ad eum locum
in quo scͥptum est. uiuificabit ⁊
mortalia corpora ur̃a ꝑ inhabitan¬
uitulo liere loquitur. q̃m mulier tenet¬
ixrxuii. lege uiri tria quedam considanda
cõmendat: mulierem uirum. ⁊ le¬
gem. mulierem scilicet subiuigatã
uro ꝑ uinculum legis. Quo iuncło
morte uiri lib̾atur: ut cui uult
nubat. Sic enim dicit. Mulier e
nim sub uiro uiuo marito iuncta
ẽ legi. Si autem mortuus fuerit
uir euis: euacuata ẽ a lege uiri.

Expanded text:
Stipendium pro opere militiae debitum redditur, non donatur: ideo dixit, Stipendium peccati mors; ut mortem peccato non immerito illatam, sed debitam demonstraret. Gratia vero nisi gratis est, gratia non est. Intelligendum est igitur etiam ipsa hominis bona merita esse Dei munera; quibus cum vita aeterna redditur, quid nscientibus enim legem loquor — quia lex dominatur homini, in quantum tempus uiuit? usque ad eum locum, in quo scriptum est uiuificabit et mortalia corpora uestra per inhabitanmuliere loquitur, quoniam mulier tenetur lege viri, tria quaedam consideranda commendat; mulierem, virum, et legem: mulierem scilicet subjugatam viro per vinculum legis, quo vinculo morte viri liberatur, ut cui vult nubat. Sic enim dicit: Munim sub uiro uiuo marito iuncta est legi; s i autem mortuus fuerit uir eius, euacuata est a lege uiri.
Abbreviated transcription (Latin):
Absit. S peccatum ñ cognoui nͥ per
legem. Nam concupiscenciam ne¬
sciebam. nͥ lex diceret. ñ concupisces.
Occasione aũ accepta pecratum per
mandatum oꝑatum ẽ in me omnẽ

Expanded text:
icens: Peccatum non cognovi nisi per legem. Nam concupiscentiam nesciebam, nisi lex diceret: Non concupices . Occasione autem accepta, peccatum per mandatum operatum est in me omnem
Abbreviated transcription (Latin):
cere. De quo in psalmo dicit homo
eius animȩ suȩ. Qui coronat ce in
miseratione ⁊ miscdia. Numqͥd
ñ corona bonis oꝑib reddit᷑: Sed
qr ipsabona oꝑa ille in nobi ᷤ o¬
ꝑatur de quo dictum ẽ. d̾s ẽ enim
qui oꝑatur in uob̃ ⁊ uelle ⁊ oꝑari

Expanded text:
cere. De quo in Psalmo dicit homo ejus animae suae: Qui coronat te in miseratione et misericordia . Numquid non corona bonis operibus redditur? Sed quia ipsa bona opera ille in bonis operatur, de quo dictum est, Deus est enim qui operatur
Abbreviated transcription (Latin):
iusticia. ⁊ scĩficatio. ⁊ redemptio: ut
quemadmodum scͥptum ẽ. qui gla¬
tur. in dño glorietur. Sicut gͦ u̾se ẽ
iniquissimus quem nec penȩ corpo¬
rales det̾rent ab immundis oꝑib sor¬
dide uoluptatis: ita ille iustissimuᷤ
qui nec penaꝵ corporlium t̾rore re¬
uocatur a scĩs oꝑib luminosissime
caritatis. que caritas d̃. qd̃ ꝑpetua
cogitatione tenendum ẽ. diffunditur
etur. Cum gͦ nos huius caritatis
qua lex uerissime impletur pauꝑeᷤ
egentesq sentimus: non de inopla
nr̃a diuicias eius exigere. s orando
petere. querere. pulsare debemiᷤ: is
ille aput quem ẽ fons uite det nol
inebriari ab ub̾tate domu ᷤᷤ suȩ ⁊ us¬
iuptatis sue potare torrentemꝰ qub
inundati atq uegetati ñ solum
tͥsticia non absorbeamur. ueruoi
etiam głemur in tͥbulationib.
scientes qr tͥbulatio patienciam
oꝑatur: patiencia ꝓbationem:

Expanded text:
io, et redemptio; ut, quemadmodum scriptum est, Qui gloriatur, in Domino glorietur . Sicut ergo ille est iniquissimus, quem nec poenae corporales deterrent ab immundis operibus sordidae voluptatis; ita ille justissimus, qui nec poenarum corporalium terrore revocatur a sanctis operibus luminosissimae charitatis. 7. Quae charitas Dei, quod perpetua cogitatione tenendum est, diffundituretur. Cum qua lex ! uerissime impletur, pauperes egentesque sentimus, non de ! inopia nostra diuitias eius exigere sed orando petere, quaerere, pulsare debemus, ut ille, apud quem est fons uitae, det nobis inebriari ab ubertate domus suae et uoluptatis suae potare torrentem, quo inundati atque uegetati non solum tristitia non\', absorbeamur, uerum etiam gloriemur in tribulationibus\', scientes, quia tribulatio patientiam operatur, patientia probationem,
Abbreviated transcription (Latin):
U Ro aũ qd̾ apłs dicit: falsum gͦ qd̾ tu
dicis. Et qd̃ suꝑius diristi uigilan¬
ter inculcasse apłm. multomagis
gr̃a d̃ ⁊ donum unius hominis iħu
xp̃i in plures habundabit. uolens
intelligi id̾o plures dictos. qr ꝑue¬
nit gr̃a eius ad paruulos ad quos
imitatio pͥmi hominis non perti

Expanded text:
uod Apostolus dicit: falsum ergo quod tu dicis. Et quod superius dixisti, « vigilanter inculcasse Apostolum, Multo magis gratia Dei et donum unius hominis Jesu Christi in plures abundavit » ; volens intelligi, ideo plures dictos, quia pervenit gratia ejus ad parvulos, ad quos imitatio primi hominis non perti
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ uli. Humanum ẽ hoc ꝓpt̃ infir¬
mitatem carnis ur̃e. Parum ẽ ut sẽ.
contempnas. quicquid te delectabat.
contempne qͥcquid te t̾rebat. Con¬
tempne carceres. contempne uincu¬
la: contempnꝰ eculeum cõtempne
tormenta: contempne mortem. Hec
uicisti: me inuenisti. In utroq gradu
mus forsitan aliquos qui p̃ponant
iusticis dilec̾tionem: uoluptatib et
delectationib corporis sui. Qui aũ
ꝓ illa penas dolores. mortemq con¬
tempnat: putas ẽ aliquis in uobis:
Saltem cogitemus qd̃ ꝓfiteri ñ audemꝰ.
Quid cogitamꝰ: Ubi cogitamus: Mi¬
lia martirum adiacent ocłis nr̃is.
Ipsi ueri amatores ꝑfectiq iusticie.
De illis dictum ẽ. Omne gaudium ex

Expanded text:
est illi: Humanum est hoc, propter infirest illi: Humanum est hoc, propter infirmitatem carnis vestrae. Parum est ut contemnas quidquid te delectabat: contemne quidquid te terrebat; contemne carceres, contemne vincula, contemne equuleum, contemne tormenta, contemne mortem. Haec vicisti, me invenisti. In utroque gradu mus forsitan aliquos qui praeponant justitiae delectationem voluptatibus et delectationi corporis sui: qui autem pro illa poenas, delores, mortemque contemnat, putas est aliquis in vobis? Saltem cogitemus, quod profiteri non audemus. Quid cogitamus? Ubi cogitamus? Millia martyrum adjacent oculis nostris, ipsi veri amatores perfectique justitiae. De illis dictum est: Omne