comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mile. inaliqua cõmonitione sociat᷑. Pater¬
nis enĩ ꝓteccionib alȩ st̃ comꝑate. Misccłia
quippe et caritas qͣsi ale st̃ patris. qͥb se ꝓ¬
tegi c̃gruent̾ expostulat. Et in eũgłio. Et ecce
nubs lucida obumbrauit eos. Et alibi. Sub
umbra eiꝰ ueuemꝰ ingentib. Umbra testam̃¬
tũ uetꝰ. ut in salomone.donec aspiret dieset
Ammoueant᷑ umbrẽ. Umbra uita hoĩs iniob:
fugit uelud umbra. umbra mors carnis ut
inpsalt̾io. oꝑuit nos umbra mortis. Tunc
bulauero in medio umbre mortis. ñ timebo
mala qmͣ tu mecũ ÷. Et alibi. posuert᷑ me
in lacu inferiori. intenebris et inumbra mor¬
tis. Inumbra mortis peccaroꝵ indicat locum.
quia mors delinquentiũ umbrosꝰ ac tene¬
brosus patit᷑ inanes dũ eis gaudiũ ñ relucet
qui ꝑ perua tristitiȩ suȩ obscuritate demersi
sunt. Et ido ꝓ locoꝵ qualitate u̾bũ hoc multi

Expanded text:
mile in aliqua commile in aliqua comnis enim protectionibus alae sunt comparatae. Misericordia quippe et charitas quasi alae sunt Patris, quibus se protegi congruenter expostulat. Et in Evangelio: Et ecce nubes lucida obumbravit eos ; et alibi: Sub umbra ejus vivemus in gentibus . Umbra Testamentum Vetus, ut in Salomone: Donec aspiceret dies et amoveantur umbrae . Umbra vita hominis, ut in Job: Fugit velut umbra . Umbra mors carnis, ut in psalmo: Operuit nos umbra mortis . Tunc bulavero in medio umbrae mortis non timebo mala, quoniam tu mecum es . Et alibi: Posuerunt me in lacu inferiori in tenebris et in umbra mortis ; peccatorum indicat locum, quia mors delinquentium umbrosas ac tenebrosas patitur manes, dum eis gaudium non relucet, qui perpetua tristitiae suae obscuritate demersi sunt: et ideo pro locorum qualitate verbum hoc multi
Abbreviated transcription (Latin):
ligatis manib eiꝰ et pedib mitcite eũ intenebͣs
exteriores: uͥ exit fletꝰ et stridor dentiũ. Quic̃q gͦ
in pͣsenti uica infidelitatis et peccatoꝵ interio¬
rib tenebris obscurat᷑. necesse ÷ si ei c̃digna
penitentia ñ subuenerit. ut inexteriores te¬
nebras ptꝰ exitũ pͣsentis uitȩ mutat᷑. uͥ ÷ pęna
mortis et sempit̃nꝰ horror inhabitat. Umbra
gͦ aliqñ inbono. aliqnͣ inmalo ponit᷑. Tcu̾
in bono. qñ cꝰtodiam di et ꝓtectionẽ sp̃c sciͣ
significat. ut ẽ. illud in psalmo. Subumbra
alarũ tuarũ ꝓtege me: spero. donec transeat
iniqͥtas. Et alibi. Custodi me inqͥt dñe. ut
pupillã ocłi. subumbra inqͥt alarũ tuarũ
ꝓtege me. Aptissime itaq pecit cꝰtodire se
ut pupillã ocłi. qm̃ et ꝑ ipsam res uisuales
discernimꝰ et in nr̃o corꝑe. nicħ pͣstantiꝰ inue¬
nitͣ. Seqr̃. Subumbra alarũ tuarũ ꝓtege me
hic aliud inttoducit᷑ scȩma. qd̾ grece para

Expanded text:
ite eum in tenebras exteriores, ubi erit fletus et stridor dentium . Quicunque ergo in praesenti vita infidelitatis et peccatorum interioribus tenebris obscuratur, necesse est, si ei condigna poenitentia non subvenerit, ut in exteriores tenebras post exitum praesentis vitae mittatur, ubi est poena mortis et sempiternus horror inhabitat. Umbra ergo aliquando in bono, aliquando in malo ponitur. Tunc vero in bono, quando custodiam Dei et protectionem Spiritus sancti significat, ut est illud in psalmo: Sub umbra alarum tuarum spero, donec transeat iniquitas . Et alibi: Custodi me, Domine, ut pupillam oculi; sub umbra alarum tuarum egare. Aptissime itaque petit custodiri se ut pupillam oculi, quando et per ipsam res visuales discernimus, et in nostro corpore nihil praestantius invenitur. Sequitur, sub umbra alarum tuarum protege me. Hic aliud introducitur schema, quod Graece parab
Abbreviated transcription (Latin):
Ramnꝰ genꝰẽ. rubi. quã uulgo senticẽ ursĩ¬
nã appellant: asꝑu nimis et spinosũ. Sen¬
tix dicta asitu qd̾ ẽ. t̾ra inculta: inqua sen¬
tices spinȩ quȩ nascunt᷑. maiores aũ nr̃i¬

Expanded text:
Rhamnus genus est rubi, quam vulgo senticem ursiRhamnus genus est rubi, quam vulgo senticem ursinam appellant, asperum nimis et spinosum. Sentix dicta a situ, quod est terra inculta in qua sentices spinaeque nascuntur. Maiores autem nost
Abbreviated transcription (Latin):
men sũpsit. Apud enĩ eos calamꝰ canna dicit᷑.
drundo aũ significat murabilitatẽ huma¬
nȩ m̃tis. unde dñs di cit de ioħe ad iudeos.
quid existis in desertũ uidere: arundinem
uento agitatã: S ioħs arundo uendo agi¬
tata ñ erat. qͥa ñ quã malterã partẽ flectiꝰ
po terat: et nec laudib uanis fauebat nec ad¬
u̾sitatib cedebat. Arundo aurea incarnati¬
onẽ saluatoris significat. siue diuinã scriptu¬
ram: ut ina pocalipsi: et inmanu eiꝰ arundo
aurea. Itẽ calamꝰ p̃dicatio scõꝵ. ẽ. ut inisaia:
oriet᷑ inror calami et iunci. Iuncus fidelis q
inȩccła iuxta fluenta dnunȩ legis semꝑ mo
humore. aut crescit carectũ sine aqua: Pali op¬
urus herba asꝑrima ec spinosa. paliurusẽ.
defensio peccati. siue impuritas m̃tis: und̾
inisiaia. et paliurꝰ inmunitionib eiꝰ: qui
rectꝰ. ẽ. ineis. sicut paliurꝰ. et sic̃ spine desepe.

Expanded text:
men sumpsit: apud eos enim calamus canna dicitur. men sumpsit: apud eos enim calamus canna dicitur. Arundo autem significat mutabilitatem humanae mentis. Unde Dominus dicit de Joanne ad Judaeos: Quid existis in desertum videre? arundinem vento agitatam? Sed Joannes arundo vento agitata non erat: qui nunquam in alteram partem flecti poterat, et nec laudibus vanis favebat, nec adversitatibus cedebat. Arundo aurea incarnationem Salvatoris significat, sive divinam Scripturam, ut in Apocalypsi: Et in manu ejus arundo aurea . Item calamus praedicatio sanctorum est, ut in Isaia: Orietur viror calami et junci . Juncus fidelis est in Ecclesia juxta fluenta divinae legis semper morabsque humore? aut crescit carectum sine aqua? Paliurus herba asperrima et spinosa. Paliurus est defensio peccati sive impuritas mentis. Unde in Isaia: Et paliurus in munitionibus ejus. Qui rectus est in eis sicut paliurus, et sicut spinae de sepe .
Abbreviated transcription (Latin):
meȩ. et fuit socius itineris mei. Deder᷑ gͦ ei
om̃s deos alienos qͦs habebant. et mnaures
quȩ erant inaurib eoꝵ. at ille in fodit eassub
therebinto. quȩ ẽ. pꝰt urbẽ sichem: qd̾ signi¬
ficat ȩccłam omĩa simula chera gentiũ abicẽ
et ꝑpetue obliuioni dampnanda illa t̾here:
ut soliꝰ et uniꝰ ueri di cultꝰ ubiq celebris fiat.
Terebinthus scĩ ut mnisaia. et erit in ostensione
terebinthus sic̃. item inaliã partẽ ut inosee.
iuirens et lȩnitate materiȩ elem̃toꝵ apicib
apta. unde et inscripr̃a dicit. scribe buxo:
et diligent̃ in libro exara illud. Buxus au¬
lȩ nes in eccła significat. qui licet fructꝰ sp̃i¬
tales minime habeant: tam̃ ꝑpetua fidei
confessione uirent. unde illud inisaia:
ab ies et buxus. et pimis. Arundo dicca qd
cito cͥrescat. hant ueteres cannã uocauer̃
arundinẽ postea uarro dꝑxit. Sciendum
sane. qd̾ latinũ canna delingua hebrea no¬

Expanded text:
meae, et fuit socius itinemeae, et fuit socius itineomnes deos alienos quos habebant, et inaures quae erant in auribus eorum: at ille infodit eas subter terebinthum, quae est post urbem Sichem. ra gentilium abjicere, et perpetuae oblivioni damnando illa tradere, ut solius et unius veri Dei cultus ubique celebris fiat. Terebinthus sancti, ut in Isaia: Et erit in ostensione sicut terebinthus . Sicut in aliam partem, ut in Osee:virens, et lenitate materiae elementorum apicibus apta. Unde et Scriptura dicit: Scribe buxo, et diligenter in libro exara illud . Buxus autem lenes in Ecclesia significat, qui licet fructus spiritales minime habeant, tamen perpetua fidei confessione virent: unde est illud in Isaia: Abies et buxus et pinus . Arundo dicta, quod cito arescat: hanc veteres cannam vocaverunt, arundinem postea Varro dixit. Sciendum sane, quod Latinum canna de lingua Hebraea no
Abbreviated transcription (Latin):
mirteta quȩ erant inꝑfundo. incelligiuo¬
lunt. ꝓpħas et scõs qui inmedio capti ppłi
conu̾sabant᷑. et erant in ꝓfundo. Lentiscꝰ
qd̾ cu̾pis ipsius lentus sit et mollis. nã len¬
tũ dicimꝰ quicqͥd flexibile.ẽ: unde eclen¬
tũ uim̃ et uites. uirgiliꝰ et lente uites ꝓfle¬
xibiles. huiꝰ fructꝰ oleũ desudat. Cortex resi¬
nam quȩ mirtix appellat᷑. cuiꝰ plurima et me¬
lior inchio insula gignit᷑. Lentisci eñĩ m̃tioẽ.
in danielis libro. ubi susanne hystoria scͥp¬
ta .ẽ: ubi decino et prino responsio prõroꝵ
ostendit᷑. Latini enĩ cinum et prinũ ilicen
seos. qd patriacha iacob conuocata om̃i do¬
mo sua iuxta p̃ceptũ dñi dixerit adeos. a¬
bicite deos alienos: qͥ inmedio ur̃i st̃: et mun¬
damini ac mutate uestim̃ta ut᷑a. surgite et
ascendamꝰ in bethel. et ascendamꝰ ibi altare
dño. qui exaudiuit me indie tubulationis

Expanded text:
myrteta, quae erant in profundo, intelligi vomyrteta, quae erant in profundo, intelligi volunt prophetas et sanctos, qui in medio capti populi conversabantur et erant in profundo. Lentiscus, quod cuspis ipsius lentus sit et mollis: nam lentum dicimus, quidquid flexibile est. Unde et lentum vimen et vites. Virgilius: et lentae vites, pro flexibiles. Hujus fructus oleum desudat, cortex resinam, quae mastix appellatur, cujus plurima et melior in Chio Insula gignitur. Lentisci enim mentio est in Danielis libro, ubi Susannae historia scripta est: et ubi de schino et prino responsio presbyterorum ostenditur. Latini enim schinum et prinum ilicem seos, quod patriarcha Jacob convocata omni domo sua juxta praeceptum Domini dixerit ad eos: Abjicite Deos alienos, qui in medio vestri sunt: et mundamini ac mutate vestimenta vestra: surgite, et ascendamus in Bethel ut faciamus ibi altare Domino, qui exaudivit me in die tribulationis
Abbreviated transcription (Latin):
Erit enĩ qͣsi miricȩ indeserto: et ñ uidebit cũ ue¬
nerit bonũ. s habitabte insiccitate indeserto
int̾ra salsuginis et inhabitabili. Hȩc depopło
dñr iudeoꝵ. qui habirabant indeserto. fructꝰq
ñ faciunt. ec st̃ int̾ra salsuginis. quȩ nullos fru¬
etas facit. et in habitabili: q̃ hospitẽ ñ ht̃ dm̃.¬
entiã magistroꝵ. Mirtꝰ amare dicta. eo qd
magis arbor dicta litorea sit. unde et uir¬
gilius. litora mirretis lȩxissima et aman¬
tes littora mirtȩ: hinc ẽ. qd̾ et agrecis mirteȩ
dñr. Medicoꝵ aut̃ libri hanc arborẽ aptã
scribunt. mulierũ necessitatib plurimis.
Mirtꝰ eñi popłm gentiũ significat. unde
huiꝰ arboris m̃tio fit inzacharia ꝓpħa uͥ ita
legit᷑. et ecce uirascendens suꝑ ȩquũ rufum
ec ipse stabat int̾ mirteta quȩ erant in ꝑ¬
fundo ec cȩt̃a. Hunc uirui ebrei micha elẽ
archangłm putant. qui ultor iniquita¬
tum et peccoꝵ sit inisrł. et qd̾ steterit inter

Expanded text:
serto, et non videbit, cum venerit bonum, sed habitabit in siccitate in deserto, in terra salsuginis et inhabitabili . Hoc de populo dicitur Judaeorum, qui habitant in deserto, fructusque non faciunt, et sunt in terra salsuginis, quae nullos fructus facit, et inhabitabili, quae hospitem non habet Dentiam magistrorum. Myrtus a mari dicta, eo quod magis littorea arbor sit; unde et Virgilius: Littora myrtis laetissima; et: Amantes littora myrtae. Hinc est quod a Graecis myrine dicitur. Medicorum autem libri hanc arborem aptam scribunt mulierum necessitatibus plurimis; myrtus enim populum gentium significat. Unde hujus arboris mentio fit in Zacharia propheta, ubi ita legitur: Et ecce vir ascendens super equum rufum, et ipse stabat inter myrteta, quae erant in profundo, etc. . Hunc virum Hebraei Michaelem archangelum putant, qui ultor iniquitatum et peccatorum sit in Israel, et quod steterit inter
Abbreviated transcription (Latin):
rum. que sudare ꝓdunt᷑: sic̃ et odorata ori¬
entis ligna. sic̃ guita balsami ac ferularum
uł sucinoꝵ. cuiꝰ lacrima durescit ingẽmã.
Prima ẽ. resina terebinthina. omniũ p̃stan¬
est lentiscina quȩ mirtix uocat᷑: hȩc exchio
insula deportat᷑: t̃cia pmalis.

Expanded text:
rum, quae sudare produntur: sicut et odorata Orirum, quae sudare produntur: sicut et odorata Orientis ligna, sicut gutta balsami ac ferularum vel succinorum, cujus lacryma durescit in gemmam. Prima est resina terebinthina omnium praestanest lentiscina, quae mastix vocatur: haec ex Chio insula deportatur: tertia pinalis.
Abbreviated transcription (Latin):
sermo deceptoris. inpsalmo. oleum aũ peccato¬
ris. ñ impinguet caput meuͣ. Dleũ hereticoꝵ
subtilis et blanda deceptio: sic̃ desalomone de
osee. et oleũ mȩgypto ferebant: hoc ẽ. adscłariũ
mͣtes decipiendas. Unguentũ nom̃ saluatoris.
insalomone: unguentũ effusũ nomͣtuũ. Un
iͦdẽ. demones ext̾minant unguentũ suauita¬
tis. Unguentũ chrismatis unctio. inpsalterio
ut quidã uolunt atp̃r frum̃ti uini et olei
multiplicati st̃ͣ. et in exodo. plurima de hoc
nairant᷑. Oleũ fom̃tũ iusticiȩ in p̃dicatione
diuina in eũgłio. et apppians alligauit uul¬
nera eiꝰ. hianc greci amurcẽ uocant. ex latina
lingua trahentes. Gumͣ grecũ nom̃ ẽ: hoc enĩ
illi gome dicunt. Resinã greci retinã uocant.
rethi eñi grece dr̃. quicqͥd manat. ẽ. enĩ lacri¬
ma sudore exalata lignoꝵ ut erasis lentisci
balsami. uł reliquarũ arboꝵ: siue uirgulco¬

Expanded text:
sermo deceptoris, in psalmo: Oleum autem peccatosermo deceptoris, in psalmo: Oleum autem peccatoris non impinguet caput meum . Oleum, haereticorum subtilis et blanda deceptio: sicut in Salomone de Osee: Et oleum in Aegypto ferebant , hoc est, ad saecularium mentes decipiendas. Unguentum nomen Salvatoris. In Salomone: Unguentum effusum nomen tuum . id est, daemones, exterminant unguentum suavitatis . Unguentum chrismatis unctio. In Psalterio, ut quidam volunt: A fructu frumenti et olei multiplicati sunt ; et in Exodo plurima de hoc narrantur. Oleum fomentum blanditiae in praedicatione divina, in Evangelio: Et appropians alligavit vulnera lingua trahentes. Gumen Graecum nomen est: hoc enim illi commi dicunt. Resinam Graeci retinen vocant: reon enim Graece dicitur, quidquid manat. Est enim lacryma sudore exhalata lignorum: ut cerasi, lentisci, balsami, vel reliquarum arborum sive virgulto
Abbreviated transcription (Latin):
aliqndo miscłiam. Et ȩcontrario aliã signi¬
ficationẽ ht̃ ubi psalmista ait. oleũ autẽ
peccatoris ñ impinguet caput meũ. Est en̾i
oleũ inbonã partẽ causa splendoris. pabu¬
lũ luminis. prestans nitorẽ parit̃ et salutẽ.
in malã uͦ partẽ sicut hic ponit᷑: oleũ pecca¬
toris .ẽ. dilectio simulata u̾boꝵ. q̃ adulatio¬
nib et blandim̃tis nr̃as m̃tes uelud olei pm¬
guedo lenit̾ ingrediens. rigorem ueritatis e¬
mollit: et adnoxias cogitationes amoris ficti
fructiferã uocauit dñs nom̃ tuũ. et pꝰ pauca:
nomio: suxert mel depetra. et oleũ defirmis¬
sima petra: et imob: petra mͥ fundebat riuos
olei. eo alibi cõputrescet iugum a facie olei.
Oleũ oꝑa miscdiȩ ut inpsalmo. et caro mea
iminutata ẽ. ꝓpt̾ oleũ. Oleũ hilaritas m̃tis.
ut in eũgłio: cũ ieiunas unge caput tuũ. et
inpsalt̾io. ut exhilaret facien in oleo. Oleũ¬
dentes aũ sũpsert̃ oleũ inuasis suis. Oieũ¬

Expanded text:
iquando misericordiam, et e contrario aliam significationem habet, ubi Psalmista ait: Oleum autem peccatoris non impinguet caput meum . Est enim oleum in bonam partem causa splendoris, pabulum luminis, praestans nitorem pariter et salutem. In malam vero partem sicut hic ponitur oleum peccatoris est dilectio simulata, verborumque adulationibus et blandimentis nostras mentes, velut olei pinguedo, leniter ingrediens rigorem veritatis emollit, et ad noxias cogitationes amoris ficti fructiferam vocavit Dominus nomen tuum . Et post pauca: nomio: Suxerunt mel de petra, et oleum de firmissima petra ; et in Job: Petra mihi fundebat rivos olei ; et alibi: Computrescet jugum a facie olei . Oleum opera misericordiae, ut in psalmo: Et caro mea immutata est propter oleum . Oleum, hilaritas mentis, ut in Evangelio: Cum jejunas, unge caput tuum . Et in Psalterio: Ut exhilaret faciem ejus in oleo . Oleudentes autem sumpserunt oleum in vasis suis . Oleu
Abbreviated transcription (Latin):
fructꝰ diuersis nõib appellat᷑. Olea sunt aũ¬
infructuosa arbor. significat gentiles: qui
quã diu sine xp̃o erant. fructũ recte fidei et
bonoꝵ oꝑũ gignere ñ poterant: postꝗͣ aũ
aberrore uetusto abscisi ad xp̃i fidẽ conu̾si
sunt: radici patriareharũ et ꝓpłiarũ ꝓtiuꝰ in¬
serti sunt: et facti sunt socii radices et pingue¬
dinis oliue. Dequo apłs ad romanos scribens

Expanded text:
fructus diversis nominibus appellatur. Oleaster auinfructuosa arbor significat gentiles, qui quandiu sine Christo erant, fructum rectae fidei et bonorum operum gignere non poterant: postquam autem ab errore vetusto abscisi, ad Christi fidem conversi sunt, radici patriarcharum et prophetarum protinus inserti sunt, et facti sunt socii radicis et pinguedinis olivae: de quo Apostolus ad Romanos scribens
Abbreviated transcription (Latin):
sideriis m̃tẽ humanã. ec ad peccandũ ꝓ uo¬
cant. Tribuli uͦ aculei uitiorũ uł tẽptatio¬
num intelligunt᷑. ut. ẽ illud. ingenesi: spi
oblatio peccatorũ misaia. om̃s montes qui
insarculo sarciunt᷑ ñ uęniet illuc t̾ror ue¬
priũ et spinarũ. Uracȩ: prurigo ligxuriȩ in¬

Expanded text:
sideriis mentem humanam, et ad peccandum provosideriis mentem humanam, et ad peccandum provocant. Tribuli vero aculei vitiorum vel tentationum intelliguntur, ut est illud in Genesi: Spinablatio peccatorum in Isaia: Omnes montes, qui in sarculo sarrientur, non veniet illuc terror veprium et spinarum . Ur
Abbreviated transcription (Latin):
pͥusꝗͣ ꝓducant spine ur̃e ramnos. sicut ui¬
uentes sic inira absorbet eos. R amnꝰ ut di
luerit ramuscłos ꝓducit acutos: pꝰteaᷤ dure
deis p̃sens sententia comminat᷑. qd̾ prius
ab sorbeant᷑. quã longa ȩtate eoꝵ malicia
conualescat: sicut et inalio loco detalib dr̃.
hiri sanguinũ e dolosi ñ dimidiabt̃ dies
suos. Sequit᷑ cȩleritas ꝑditionis eoꝵ. sic̃ ui¬
uentes sic̃ mnira absorber eos. Benedixit sic̃
uiuentes. quia uiuere uident᷑ et mortui st̃:
om̃is pͣeccator inpͣuitate degens. ueritatimo¬
rit᷑. Spinas enĩ diuitias et solitudines sełares
ipse dñs cũ exposuisset parabolã sem̃tis inter¬
pretat᷑ meũ głio dicens: qd̃ aũ inspinis cecidit.
hi funt qui audier̃ uerbũ ec asollicitudi¬
nib et diuitiis et uoluptatib uitȩ euntes
suffocant᷑. et ñ referunt fructũ. Similiter
spine iuxta allegoriã uitiorũ sordes ex pri¬
mere possunt. quȩ pungunt in licitis de¬

Expanded text:
producant spinae vestrae rhamnos: sicut viventes, sicut in ira absorbet eos. Rhamnus spinaluerit, ramusculos producit acuminatos, posteaque daeis praesens sententia comminatur, quod prius absorbeantur, quam longa aetate eorum malitia convalescat: sicut et in alio loco de talibus dicitur: Viri sanguinum et dolosi non dimidiabunt dies suos . Sequitur celeritas perditionis eorum: Sicut viventes, sic in ira absorbet eos LVII. Bene dixit, sicut viventes: quia vivere videntur, et mortui sunt: omnis enim peccator in pravitate degens veritati moritur. Spinas enim divitias et sollicitudines saeculares ipse Dominus, cum exposuisset parabolam sementis, interpretatur in Evangelio, dicens: Quod autem in spinis cecidit, hi sunt, qui audierunt verbum, et a sollicitudinibus et divitiis et voluptatibus vitae euntes suffocantur et non referunt fructum . Similiter spinae juxta allegoriam vitiorum sordes exprimere possunt, quae pungunt illicitis de
Abbreviated transcription (Latin):
stris amara atq infructuosa. cuiꝰ insertꝰ oli¬
ue ramꝰ uimmutat radicis: ec u̾tit eã in ꝑ¬
priã qualitatẽ. Lacrima oleastri arboris
duplex. alia enĩ gummini simulabat. sine
qͣlitans ullo morsu. alia ammonici guttã
ex distillatione collectã ac remordenten.

Expanded text:
stris, amara atque infructuosa; cui insertus olivae ramus vim mutat radicis et vertit eam in propriam qualitatem. Lacrima oleastri arboris duplex. Alia enim gummi simulat sine ullo qualitatis morsu, alia ammoniaci guttam ex destillatione collectam ac remordentem.
Abbreviated transcription (Latin):
et abutunt᷑ reb c̃cessis. ꝑ inlicebrã uoluptatẽ.
tẽ pinꝰ lenes inȩccła significat: ec adomẽ opꝰ
bonũ paratos: unde inisaia ita legit᷑. abies
ec buxus et piꝰ simul. Rursum pmꝰ diuites
scłi huiꝰ significat. ut supͣpix inquinam̃tũ
et nigredo delictoꝵ. Insalomone: qͥ tangit
picẽ: inqͥnabit᷑ abea. Abies dicca qd p̃cȩteris
arborib longe eat. ec mexcelsũ ꝓmineat. cuiꝰ
nat᷑a expers ẽ. treni humoris. ac ꝓmde habi¬
lis atq leuis: dequa uiniliꝰ. et casus abies
usura marinos quia exeo naues fiunt. harc
quidã gallicũ uocant. ꝓpt̾ candorẽ. ẽ. aũsi¬
ne nodo. Abies uͦ ꝓpẽ altitudinẽ sui et robur
scriptũ : desalomoniaci tẽpli ȩdificatione.
et texit inqͥt paumm̃itũ tabuł abiegnis. et ue¬
stiuit eas aump. duri aũ lamine que marmo¬
ri actabulis sunt abiegnis suꝑ positȩ. ipse st̃
latitudo caritatis decorꝑe puro: et conscien¬
tia bona. et fide ñficta. Quȩ sicut aurũ alisͤ

Expanded text:
ntur rebus concessis per illecebram voluptatum. Item pinus leves in Ecclesia significat, et ad omne opus bonum paratos: unde in Isaia ita legitur: Abies et buxus et pinus simul . Rursum pinus divites saeculi hujus significat, ut supra. Pix inquinamentum et nigredo delictorum. In Salomone: Qui tangit picem, inquinabitur ab ea . Abies dicta, quod prae caeteris arboribus longe eat et in excelsum promineat: cujus natura expers est terreni humoris, ac perinde habilis atque levis: de qua Virgilius: Et casus abies visura marinos, quia ex ea naves fiunt. Hanc quidam Gallicum vocant propter candorem: est autem sine nodo. Abies vero propter altitudinem sui, et robur scriptum est de Salomone ac templi aedificatione: Et texit, inquit, pavimentum tabulis abiegnis, vestivit eas auro . Auri autem laminae quae marmori ac tabulis sunt abiegnis superpositae, ipsa est latitudo charitatis de corde puro et conscientia bona, et fide non ficta: quae sicut aurum aliis
Abbreviated transcription (Latin):
rũ deponit: constantiã expͥmit eoꝵq acti¬
cipressus in monte syon. Item cipress ꝓpħ̃as
uł patriarchasuł doctores scõs figurat. Unde
incantico canticoꝵ sponsa dicit. tigna domoꝵ
nr̃oꝵ cȩdrina: laquearia nr̃a cipressina. tigna
menet decorẽ. cȩdrina et cip̃ssina ꝓpt̃ eximi¬
as uirtutes eoꝵ et odorẽ bone uitȩ. Iuniꝑus
grece dicta. siue qd abamplo inangustũ finit
ut ignis: siue qd̾ c̃ceptũ diu teneat ignẽ. adeo ut
si prune exeiꝰ cinere fuerint oꝑte : usq adan¬
nũ ꝑueniant. pir enĩ apud grecos ignis dr᷑. De
hac arbore in libro iob scriptũ ẽ. radix iumipe¬
roꝵ erat cib eoꝵ Arbor nanꝙ iuniꝑi ꝓfoliis
puncciones ht̃. sic quippe sunt hisurra quȩ¬
ꝓfert ut spinis similia c̃trectantẽ pungere
trahit addelectionẽ: qͣsi pinguendo lace¬

Expanded text:
su deponit, constantiam exprimit, eorumque actisu deponit, constantiam exprimit, eorumque acticypressus in montibus Hermon . Item cypressus prophetas vel patriarchas vel doctores sanctos figurat; unde in Cantico canticorum sponsa dicit: Tigna domorum nostrorum cedrina, laquearia nostra cypressina . Tigna men et decorem: cedrina et cypressina, propter eximias virtutes eorum et odorem bonae vitae. Juniperus Graece dicta, sive quod ab amplo in angustum finit, ut ignis, sive quod conceptum diu teneat ignem, adeo ut si prunae ex ejus cinere fuerint opertae, usque ad annum perveniant: pyr enim apud Graecos ignis dicitur. De hac arbore in libro Job scriptum est: Radix juniperorum erat cibus eorum . Arbor namque juniperi pro foliis punctiones hprofert, ut spinis similia contrectantem pungere trahit ad delectationem, quasi pungendo lace
Abbreviated transcription (Latin):
mo: satiabunt᷑ om̃ia ligna siluarũ. et cedri
libam quas plantasti. illic passeres nidifica¬
bunt. hoc ẽ. uiri spitales in doctrina ꝓpħarũ
siue phylosophos seu etiã demones figurant.
unde scriptũ. ẽ. inpsalmo. uox dñi confringen¬
tis cȩdros: et confringet dñs cȩdros libani. et
cõminuet eos. Et inisaia suꝑ om̃s inqͥt cȩdroᷤ
libani et erectas. Cipressus grecȩ dr̃ qd̾ caput
eiꝰ a rotunditate inacum̃ erigit᷑: unde et cono
uocat᷑. idẽ. alta rotunditas: hinc et fructꝰ eiꝰ conꝰ.
quia rotunditas eiꝰtalis ẽ. ut conũ imitet᷑. ũn
et confere ciparisi dr̃. huiꝰ lignũ cȩdro pene
penetrabili soliditate nunꝗͣ honeri cedit. s
ea quȩ inpͥncipio fuerit firmitate ꝑseuerat.
Antiqui cipressi ramos ꝓpe rogũ constituere
solebant ut odorẽ cadauerim dũ urerentur
oppͥmerent. iocunditate odoris sui. Cipresiꝰ
etiã in eo qd̵ medendis apta ẽ. corꝑũ passionib.

Expanded text:
mo: Satiabuntur omnia ligna silvarum, et cedri mo: Satiabuntur omnia ligna silvarum, et cedri Libani, quas plantasti, illic passeres nidificabunt , hoc est, viri spiritales in doctrina prophetasive philosophos, seu etiam daemones figurant: unde scriptum est in psalmo: Vox Domini confringentis cedros: et confringet Dominus cedros Libani, et comminuet eas . Et in Isaia: Super omnes, inquit, cedros Libani et erectas . Cyparissus Graece dicitur, quod caput ejus a rotunditate in acumen erigitur: unde et conoeides vocatur, id est, alta rotunditas. Hinc et fructus ejus conus, quia rotunditas ejus talis est, ut conum imitetur. Unde et coniferae cyparissi dicuntur: hujus lignum cedro pene penetrabili soliditate nunquam oneri cedit: sed ea, qua in principio fuerit, firmitate perseverat. Antiqui cypressi ramos prope rogum constituere solebant, ut odorem cadaverum, dum urerentur, opprimerent jucunditate odoris sui. Cypressus etiam in eo, quod medendis apta est corporum passionibus,
Abbreviated transcription (Latin):
u̾bũ uocant. idẽ. arboris humor ardentis.
cuiꝰ folia adcup̃ssi similitudinẽ respondent.
Lignum uͦ iocundiodorisẽ. et diu durans. nec
cutꝰ ⁊ scilicer et ꝓpt̾ durabilẽ ꝑpetuitate. Uñ
et intẽplis ꝓpt̾ diut᷑nitatẽ. ex hocligno laq̃¬
aria fiunt. Huiꝰ ligni resina cedria drͣ. quȩ
in conseruandis libris ãdeo.ẽ. utilis. ut ꝑliniti¬
exea nec tineas patiant᷑. nec tp̃r consenescant:
nascit᷑ in creta. affrica. atq siria. Cedrus nanq
ut diximꝰ arbor ẽ. imputribilis om̃ino naturȩ.
odoeis iocundi. aspectꝰ nitidi. serpentes accensa
nitore fugans ac ꝑimens. Quȩ uniu̾sa ꝑfectis
qͥbꝙ conueniunt. quoꝵ insuꝑabił. ẽ. patien¬
tia fama uirtutũ eximia p̾sentia cunctis gra¬
tissima bonis auctoritas adreuincendos con¬
furandosq eos qͥ resistunt ueritati c̃stantissima.
ȩminentia fulgent. Nempe cedrus xp̃m siue
sicur cedrus exaltata sũ in libano. Item cȩdrus

Expanded text:
uos ugron, id est, arboris humor ardentis, cujus folia ad cypressi similitudinem respondent: lignum vero jucundi odoris est, et diu durans, nec cutus, scilicet propter durabilem perpetuitatem. Unde et in templis propter diuturnitatem ex hoc ligno laquearia fiunt. Hujus ligni resina cedrea dicitur, quae in conservandis libris adeo est utilis, ut perlitex ea nec tineas patiantur, nec tempore consenescant: nascitur in Creta, Africa atque Syria. Cedrus namque, ut diximus, arbor est imputribilis omnino naturae, odoris jucundi, aspectus nitidi, serpentes accensa nidore fugans ac perimens: quae universa perfectis quibusque conveniunt, quorum insuperabilis est patientia: fama virtutum eximia, praesentia cunctis gratissima bonis, auctoritas ad revincendos confutandosque eos qui veritati resistunt, constantissima:  sanctis eminentia fulgent. Nempe cedrus Christum sSicut cedrus exaltata sum in Libano . Item cedrus p
Abbreviated transcription (Latin):
egit᷑ iacob patriarchia tulisse uirgas po¬
pũleas uirides. et amigdalinas. et explata¬
nis. atq exparte eas decorticasse. et posuisse
incanalib ubi effundebant᷑ atq̃ añ oues:
ut cũ uenissent greges adbibendũ. coranse
habent uirgas. et inc̃spectu earũ c̃ciꝑent.
Quidẽ. iuirgas uirides amigdalinas atꝙ ex
platanis añ ocłos gregũ ponere. nͥ ꝑscriptẽ
seriẽ antiqͣ patrũ uitas uł sententias in exẽ¬
plũ ppłis p̃bere. q̃ nimirũ qͥa iuxta rationis
exam̃ reccȩ st̃ uirgȩ noĩant᷑. qͥb ex parte cor¬
ticẽ subtrahit: ut inhis q̃ expoliant᷑ c̾andor
ĩntimꝰ appareat. et ex parce cortice̾ seruat: sic̃
fuerant exteriꝰ inueritate ꝑmaneant. Uariꝰ¬
ꝙͣ uirgarũ color efficit᷑. dum cortex ex parte
subtrahit᷑. ec ex parte retinet᷑. Ante consid̾a¬
tionis enĩ nr̃e ocłos p̃dicantiũ patrũ senten¬
tiȩ qͣsi uirgȩ uariȩ ponunt᷑. inqͥbdã plerun

Expanded text:
egitur Jacob patriarcham tulisse virgas populeas virides, et amygdalinas, et ex platanis atque ex parte eas decorticasse, et posuisse in canalibus, ubi effundebatur aqua ante oves: ut cum venissent greges ad bibendum, coram se haberent virgas, ut inQuid est virgas virides et amygdalinas atque ex platanis ante oculos gregum ponere, nisi per Scripturae seriem antiquorum Patrum vitas atque sententias in exemplum populis praebere? Quae nimirum quia juxta rationis examen rectae sunt, virgae nominantur. Quibus ex parte corticem subtrahit, ut in his quae exspoliantur, intimus candor appareat; et ex parte corticem servat, si ut fuerant exterius in veritate permaneant; variusque virgarum color efficitur, dum cortex ex parte subtrahitur, et ex parte retinetur. Ante considerationis enim nostrae oculos praedicantium Patrum sententi
Abbreviated transcription (Latin):
Pmꝰ arbor picea ab accumine folioꝵ uocata.
pinũ eñi antiqui acutũ nominabant. Pinũ
aũ aliam pitin aliã greci peucẽ uocant. qmͣ
nos piceã dicimꝰ. eo qd̾ desudet picẽ. nã et sp̃e
differt̃. In germanie aũ insulis huiꝰ arboris
lacrima esectrũ gignit: guita aũt defluens
rigore uł tepore insoliditatẽ durescit. et gẽ¬
mã facit dequalitate sua. et nom̃ accipiens
idẽ. succinũ. to qd̾ sucꝰ sit arboris. Pmꝰ credit᷑
ꝓdeẽ. cunctis quȩ subea seruant᷑. sic̃ ficꝰ nocẽ
om̃ib. Pot̾ auͭ timor gehennȩ ꝑpinũ piceã
significari. quia sicut pinꝰ arborib credicur
ꝓdẽẽ.cunctis q̃ subea c̃sistunt. sic timor gehen¬
ne illis ꝓdit: qui ꝓpt̃ timorẽ pęnarũ agunt
pęnitentiã pecc̃oꝵ suoꝵ. Ccontrario uͦ fie̾ hoc

Expanded text:
Pinus arbor picea ab acPinus arbor picea ab acPinum enim antiqui acutum nominabant. Pinum autem aliam pitin, aliam Graeci πέυκην vocant, quam nos piceam dicimus, eo quod desudet picem. Nam et specie sibi differunt. In Germaniae autem insulis hujus arboris lacryma electrum gignit. Gutta enim defluens rigore vel tepore in soliditatem durescit, et gemmam facit de qualitid est, succinum, eo quod succus sit arboris. Pinus creditur prodesse cunctis, quae sub ea seruntur, sicut ficus nocere omnibus. Potest autem timor gehennae per pinum et piceam significari: quia sicut pinus arboribus creditur prodesse cunctis, quae sub ea consistunt: sic timor gehennae illis proderit, qui propter timorem poenarum agunt poenitentiam peccatorum suorum. E contrario vero ficus, hoc
Abbreviated transcription (Latin):
quĩ semꝑ uoluptas fam̃ sui hr̃. et tnsacta ñ
satiat: et satanas cũ aliquẽ sui arte decẽꝑit.
et ꝓpͥũ ei imposuerit iugũ. ult᷑ adutiorũ¬
no̾. habundantiã ꝓuocare ñ ꝑcurat. sciens esse
ĩa morruũ. sicuti multos idolatras uidemꝰ
panis miseria et egestate c̃fectos. Itẽ demonu̾¬
nc. cib ẽ. carmina poetarũ scłaris sapientia. re¬
thoricoꝵ pompa u̾boꝵ: hec sua om̃s suaui¬
tare delectant. ec dũ aures u̾sib dulcimo¬
dulatione currentib capiunt: animã qͦ pe
netrant. et pectoris int̾na deuinciunt. uerũ
ubi cũ sũmo studio fuerint ac labore ꝑlecta.
nichilabud nͥ manem sonũ et sermonẽ stre¬
pitũ. siuis lectorib tribuune: nilla ibi satitas
ueritatis. nulla iusticiȩ refectio repit᷑. Studiosi
earũ infame ueri et uirtutũ pemiria ꝑseue¬
rant. Pistatia dr̃. qd̾ cortex eiꝰ pomi nardi pi¬
stici odorẽ referat. deqͦ insequentib dicemꝰ.

Expanded text:
quia semper voluptas famem sui habet, et transacta non quia semper voluptas famem sui habet, et transacta non satiat: et Satanas cum aliquem sua arte ceperit et proprium ei imposuerit jugum, ultra ad vitiorum abundantiam provocare non procurat, sciens esse jam mortuum: sicuti multos idolatras videmus panis miseria et egestate confectos. Item daemonum cibus est carmina poetarum, saecularis sapientia, rhetoricorum pompa verbotate delectant et, dum aures uersibus dulci modulatione currentibus Ijapiunt, animam quoque penetrant et pectoris interna deuinciunt. uerum ubi cum summo studio fuerint ac labore perlecta, nihil aliud nisi inanem sonum et sermonum strepitum suis lectoribus tribuunt: nulla ibi satveritatis, nulla justitiae refectio reperitur: studiosi earum in fame veri et virtutum penuria perseverant. Pistacia dicitur, quod cortex pomi ejus nardi pistici odorem referat, de quo in sequentibus dicemus.
Abbreviated transcription (Latin):
ilicẽ mãbre. qͥ inmistĩo p̃sigurabat passionem
xp̃i. fagus et esculus arbores glandifire ideo uo¬
cate credunt᷑ qd̾ fructꝰ earũ olim hoĩes uixert᷑.
ac cibũ sũpser᷑. escãꝙ habuer᷑. Nam esculus
mur abstinentiȩ oꝑã dare: ut magis studea¬
mus parco uictu contẽpti. eẽ. qua carnalib
epuł auidde incũbere. Silicon quã latini cor¬
ruptȩ siliꝗͣ uocant. ideo agrecis tale nom̃ ac¬
cepit : eo qđ ligni eiꝰ fructꝰ ut dulcis. Si lo qͥpe
scłarẽ significat. unde lucuriosus filiꝰ meũ¬
głio legit᷑. dũ pascẽt porcos ecegeret fame. qd̾
c̃cupisceret siliqͣs quas porci manducabant:
et nemo illidabat. Demonũ enicib ẽ. ebrietaᷤ.
luxuria. fornicatio. et uniu̾sa uitia. hȩcblã¬
da sr̃ et lasciua. et sensꝰ uoluntate demulcent:
statĩꝙ ut apparuer adusũ su ꝓuocant. Ob
ideo luxuriosꝰ adolescens ñ poterat saturari:

Expanded text:
ilicem Mambre: quia in mysterio praefigurabat passionem ilicem Mambre: quia in mysterio praefigurabat passionem Christi. Fagus et aesculus arbores glandiferae ideo vocatae creduntur, quod fructibus earum olim homines vixerunt ac cibum sumpserunt, escamque habuerunt. Nam aesculus mur abstinentiae operam dare, ut magis studeamus parco victu contenti esse, quam carnalibus epulis avide incumbere. Xyliglycon quam Latini corrupte siliquam vocant, ideo a Graecis tale nomen accepit, eo quod ligni ejus fructus sit dulcis: silo xylonsaecularem significat: unde luxuriosus filius in Evangelio legitur, dum pasceret porcos et egeret fame, quod concupiceret siliquas, quas porci manducabant, et nemo illi dabat. Daemonum enim cibus est ebrietas, luxuria, fornicatio, et universa vitia haec blanda sunt et lascivia, et sensus voluptatem demulcent: statimque ut apparuerunt, ad usum sui provocant: quibus ideo luxuriosus adolescens non poterat saturari:
Abbreviated transcription (Latin):
reseruamꝰ: dũꝙ ab ipsis cortex litt̾e subtrahit᷑.
allegoricȩ candor interior demonstrat᷑: etdũ
cortex relinqͥt᷑ exterioris intelligentiȩ uiren¬
tia erempla monstrant᷑. Quas bene iacob in
aquȩ canalib posuit. qͥa et redẽptor nr̃ inli
intentione defixi sc̃. singłis qͥli actionibus
exempla p̃cedentiũ inuocib p̃ceptoꝵ uideÑ.
Castaneã latini agreco appellant uocabulo.
hanc eñi greci castaneã uocant: ꝓpt̃ ꝗd̾ fructꝰ
eiꝰ gemini in modũ testicłoꝵ intͣ folliculoꝵ
recditi st̃: qͥ dũ eitiant᷑ qͦsi castranẽ. Hȩc arbor
simul ut excisa fuerit. tanꝙͣ silua expullu¬
lare consueuit. Hȩc arbor continentiũ oetñ
significare pot̾. qui ꝑcastitatẽ corꝑis. multos
urtutũ fruciꝰ affert. Ilex abȩlecto uocata. hꝰ
quite glandẽ. Priꝰem̃ quã frum̃ti usus ẽet. an¬
tiqͥ hoĩes glande uixertͣ. Ilex uͦ mist̾iuĩ tenec cru¬
cis xp̃i. unde legit᷑. qd̾ liabrahã habitauerit ad

Expanded text:
reservamus. Dumque ab ipsis cortex litterae subtrahitur, allegorice candor interior demonstratur; et cum cortex relinquitur, exterioris intelligentiae virentia exempla monstrantur. Varias virgas Jacob in aquae canalibus posuit : quia Redemptor noster in liintentione defixi sunt, in singulis quibusexempla praecedentium in vocibus praeceptorum vident. Castaneam Latini a Graeco appellant vocabulo: hanc enim Graeci castanon vocant, propter quod fructus ejus gemini in modum testiculorum intra folliculum reconditi sunt, qui dum ejiciuntur, quasi castrantur. Haec arbor simul ut excisa fuerit, tanquam silva, expullulare consuevit. Haec arbor continentium coetum significare potest, qui per castitatem corporis multos virtutum fructus affert. Ilex ab electo vocata: hujgutture glandem. Prius enim, quam frumenti usus esset, antiqui homines glande vixerunt. Ilex vero mysterium tenet crucis Christi. Unde legitur, quod Abraham habitaverit ad
Abbreviated transcription (Latin):
ne p̃dicationis ridicati. Ut inisaia uͥ dr̃. et qͣsi
salices iuxta fluentes aquas. Item salices hoĩes
infructuosi. unde .ẽ. illud iniob: cuc̃dabunt
em̃i hocẽ. diabolũ salices torrentis. et alibi ad
torrentẽ salicũ deducent eos. Popłs aũ et sa¬
lix et tilia mollis materiȩ st̃:et adculturã
apte. Deppłi aũ significatione et cȩterarũ
iam suꝑiꝰ dictum ẽ. Misticȩ quã latini trama¬
racie̾ uocant examaritudine noiata: gustus
xoso humo nascit᷑. exqua etiã arbore maleficis
actibꝰ mistra. idẽ. odia concitari dicunt᷑. De
hac arbore similitudo. in ieremia ꝓpħa qͥait.¬

Expanded text:
nae praedicationis radicati, in Isaia, ubi dicitur: Et quasi nae praedicationis radicati, in Isaia, ubi dicitur: Et quasi salices juxta fluentes aquas . Item salices homines infructuosi sunt; unde est illud in Job: Circumdabunt eum, hoc est, diabolum, salices torrentis ; et alibi: Ad torrentem salicem deducent eos . Populus autem, et salix et tilia molles materiae sunt, et ad sculpturam aptae. De populi autem significatione et caeterarum jam superius dictum est. Myrica, quam Latini tamarcem vocant, ex amaritudine nominata; gustus xosa humo nascitur; ex qua etiam arbore maleficis artibus misethra, id est, odia concitari dicuntur. De hac arbore similitudo dicitur in Jeremia prop
Abbreviated transcription (Latin):
hñs quasi noctis et diei notas: quȩ tẽpora or¬
tu soł occasuq constant. et generant etrã re¬
sinã circa hȩridianũ fluuiũ: uł ut alii nar¬
rane infinib siriȩ. Popłs uirgulta casticatis
ut quidã uolunt in le uitico significat. et
inaliã partẽ illud accipit᷑ inoseȩ ubi dr̃ sub¬
tus ppłm eo therebintũ quia bona. ẽ. umbra
eiꝰ. Tiliã dicunt uocatã eo qđ utilis sit adu¬
sum deloꝵ. initore et leuitate iaculandi. ẽ. em̃
genꝰ materiȩ leuissimȩ q̃ et apibz admel con¬
ficiendũ utillima. ẽ: sic et indoctorib man¬
suetudo laudabił.ẽ. et ualde suauis p̾dicatio
u̾bi. Salix dicta qd̾ celerit᷑ saliat. hoc. ẽ. uelo¬
cit crescat. arbor lenta uitib habił uinciendis.
qͥb seminis hanc dicunt. eẽ. naturã. ut siquis
illud inpoculo hauserit liberis careat. s et
feminas infecundas careat. Salices iuxca
misteriũ fideles sunt in eccła ꝓpe fluenta diui¬

Expanded text:
habens quasi noctis et diei notas, quae tempora orhabens quasi noctis et diei notas, quae tempora ortu solis occasuque constant. Generant etiam resinam circa Eridanum fluvium, velut alii narrant, in finibus Syriae. Populus virgulta castitatis, ut quidam volunt, in Levitico significat, et in malam partem illud accipitur in Osee, ubi dicitur: Subtus populum et terebinthum, quia bona est umbra ejus . Tiliam dicunt vocatam eo, quod utilis sit ad usum telorum, nitore et levitate jaculandi. Est enim genus materiae levissimae, quae et apibus ad mel conficiendum utilissima est: sic et in doctoribus mansuetudo laudabilis est, et valde suavis est praedicatio verbi. Salix dicta, quod celeriter saliat, hoc est, velociter crescat; arbor lenta, vitibus habilis vinciendis; cujus seminis hanc dicunt esse naturam, ut si quis illud in poculo hauserit, liberis careat: sed et feminas infecundas efficit. Salices juxta mysterium fideles sunt in Ecclesia prope fluenta divi
Abbreviated transcription (Latin):
tutũ quib urunt᷑ scĩ cont᷑ hostes suos. Taxiis
uenenata arbor. unde et toxica uenena ex¬
pͥmunt̃: ex lac arcus parchi et aliȩ gs̃ faciunt.
arbor pot̃ dolos er uenenata dogmata hȩre¬
ticoꝵ expͥmere. quȩ pariunt mortẽ et affer̃
interitũ. his qui in his lesi fuerint. Almus
uocat᷑ amne. ꝓxima enĩ aquȩ nascit᷑: nec fa¬
cile extͣ undaꝰ uiuit. hunc et tenera et mollis:
qui in humecto loco nutrit᷑. Ulmꝰ nom̃ accep̃
qd uliginosis locis et humidis meliꝰ ꝓficit:
nã inmontanis ec asꝑis minꝰ lȩta. ẽ. Possunt
aũ hȩ duȩ arbores illos significare. qͥ inriga¬
tione scripturarũ et humilitate moꝵ ma¬
gis ꝓficiunt: quã illi qͥ in porentia ꝓpͥa c̃fidt̃.
popłs dicta quod ex eiꝰ calce multitudo nascit᷑.
cinꝰ genus duplex ẽ. nam alt̾a ⁊ alba altera
nngra. Alia aũ ppłs dicta qͥa folia eiꝰ una di¬
cta sunt alba. altã uiridia. Hȩc gͣ bicolor

Expanded text:
tutum, quibus utuntur sancti contra hostes suos. Taxus tutum, quibus utuntur sancti contra hostes suos. Taxus venenata arbor, unde et toxica venena exprimuntur; ex hac arcus Parthi et aliae gentes faciunarbor potest dolos et venenata dogmata haereticorum exprimere quae pariunt mortem, et afferunt interitum his, qui in iis laesi fuerint. Alnusur amne; proxima enim aquae nascitur, nec facile extra undas vivit. Hinc et tenera et mollis, quia in humecto loco nutritur. Ulmus nomen accepit quod uliginosis locis et humidis melius proficit. Nam in montanis et asperis minus laeta est. Possunt autem haec duae arbores illos significare, qui irrigatione sacrarum Scripturarum, et humilitate morum magis proficiunt, quam illi, qui in potentia propria confidunt. Populus dicta, quod ex ejus calce multitudo nascatur; cujus genus duplex est. Nam altera est alba, altera nigra. Alba autem populus dicta, quia folia ejus una parte sunt alba, altera, viridia. Haec ergo bicolor,
Abbreviated transcription (Latin):
is. unde legit᷑ merechiele: platani ñ fuer᷑ ȩque¬
frondib eiꝰ. Quercꝰ siue quirinꝰ uocat᷑. qd̾ ea soli¬
tierant diigentiũ querentib responsa p̃cane¬
re. arbor multũ annosa sicut legit᷑. dequercu¬
qͦ mãbre sub habitauit abrahã: qͦuȩ fert᷑ usq
ad constantini regis imꝑiũ ꝑmulta scła ꝑdu-¬
rasse. huiꝰ fructꝰ galla appellat᷑. exqͥb ima a¬
grestis. Robor aũ generalit dr̃ ex om̃i mat̾ia.
qͥcqͥd.ẽ. firmissimũ. Pot̾ hȩc arbor tipice signi¬
ficare patientiã atq longanimitatẽ scõꝵ. qͥa
fortit̾ ipsi adu̾sa sustinendes: in constantia
animi sui ꝑ seuerant. et ȩqͥnimit̾ omĩa fert᷑
ꝑquercũ ut diximꝰ scĩfide atq uirtutib robu¬
sti. imsaia misticȩ designant᷑: ubi ita legit᷑ et
erit inostensione sicut derebinthus. et sicut
cari fert᷑.quia magis in asꝑa loca montanaq
fraga nascat᷑: hinc ꝑderiuationẽ fraxinus.

Expanded text:
is: unde legitur in Ezechiel: Platani fuerunis: unde legitur in Ezechiel: Platani fuerunfrondibus ejus . Quercus sive quernus vocatur, quod ea soliti erant dii gentium quaerentibus responsa praecanere: arbor multum annosa; sicut legitur de quercu Mambre, sub qua habitavit Abraham, quae fertur usque ad Constantini regis imperium per multa saecula perdurasse. Hujus fructus galla appellatur, ex quibus una agrestis. Robur autem generaliter dicitur ex omni materia, quidquid est firmissimum. Potest haec arbor typice significare patientiam atque longanimitatem sanctorum, qua fortiter ipsi omnia adversa sustinentes, in constantia animi sui perseverant, et aequanimiter omnia ferunt. Per quercum, ut dixi, sancti fide, atque virtutibus robusti in Isaia mystice designantur, ubi ita legitur: Et erit ostensione sicut terebinthus, et sicut cari fertur, quod magis in aspera loca montanaque fraga nascatur. Hinc per derivationem fraxinus,
Abbreviated transcription (Latin):
cȩsa durescit in lapidem: cuiꝰ lignũ nigrumẽ.
et corcex leuis ur lauri. s indicũ maculosumẽ.
mmparuuł distinetionib albis ac fuluis. ethi¬
opicũ uͦ qd̾ p̃stantius accipit᷑: in nullo est
macłatũ. s. ẽ. nigrũ lene et corneũ. Platanꝰ¬
a latitudine folioꝵ dicta. uł qd̾ sit arbor ipsa¬
patula et ampla.nã platos greci latũ uocant.
ex p̃ssit huiꝰ arboris script᷑a et nomͣ et formã
dicens. qͣsi platanꝰ dilatata sũ in plateis. Est
aũ tenerrimis foliis acmolliliz. et uiti sumi¬
lis. Misticȩ añ hȩc arbor dñm xp̃m significat:
qͥ in toto orbe inmebris suis dilatat᷑: et man¬
suetudinis atq innocentiȩ suȩ ubiq sidelib
salutifera monstrat exempla: deqͦ in psalmis
scriptũ ÷. et erit tanꝙͣ. lignũ qd plantatũ est
secꝰ decuriꝰ aquarũ. Bene ut arbitror ligno
hoĩm salute suscepit. Itẽ platanꝰ scõs significat
insermone. p̃dicationis. quasi dilatatos foli¬

Expanded text:
caesus durescit in lapidem. Cuius lignum nigrum est et cortex levis, ut lauri; sed Indicum maculosum est in parvulis distinctionibus albis ac fulvis: Aethiopicum vero, quod praestantius accipitur, in nullo est maculatum, sed est nigrum, lene et corneum. Este foliorum dicta, vel quod ipsa arbor patula sit et ampla; nam platos Graeci latum vocant. Expressit hujus arboris Scriptura et nomen et formam, dicens: Quasi platanus dilatata sum in plateis ; est autem tenerrimis foliis ac mollibus, et vitium similis. Mystice autem haec arbor Dominum Christum significat, qui in toto orbe in membris suis dilatatur, et mansuetudinis atque innocentiae suae ubique fidelibus salutifera monstrat exempla; de quo in psalmo scriptum est: Et erit tanquam lignum, quod plantatum est secus decursus aquarum . Bene, ut arbitror, ligno hominum salute suscepit. Item platanus sanctos significat in sermone praedicationis quasi dilatatos foli
Abbreviated transcription (Latin):
iitiũ et consummauonẽ. et mediecatẽ tẽpoꝵ
uicissitudinũ ꝑmutationes. et consũmationes
tempoꝵ. morum mutationes. et diuisiones tem¬
poꝵ. anni cursus. ec stellarum dispositiones. na¬
turas animalium. et iras bestiarũ. ium uen¬
torum. et cogitationes hominũ: differentias
arboꝵ. et inituces radicũ. et quecunq sunt
absconsa et impuisa didiei. Ominũ enĩ artifex do¬
cuit me sapientiã. Unde etiã inlibro ragũ legicur
dnm ꝓbasse petitionẽ salomonis. qui petuit auipso
fibi dariar aocibile. ut indicare posset populũ suũ.
et discernere mt̃ bonum et malũ. Ubi ita scriptũ est
Placuit gͥ coram dño sermo. qd̾ salomon tem hiciꝰ

Expanded text:
itium et consummationem, et medietatem temporum; vicissitudinum permutationes, et consummationes temporum; morum mutationes, et divisiones temporum; anni cursus, et stellarum dispositiones; naturas animalium, et iras bestiarum; vim ventorum, et cogitationes hominum; diffarborum, et virtutes rcum, et quaecunque sunt absconsa et improvisa didici: mnium enim artifex docuit me sapientia . Unde etiam in libro gentium et Regum legitur Dominus probasse petitionem Salomonis, qui petiit ab ipso sibi dari cor docibile, ut judicare posset populum suum, et discernere inter bonum et malum; ubi ita scriptum est: Placuit sermo coram Domino, quod Sa
Abbreviated transcription (Latin):
phis et magis. atq falsis diss. Delinguis gentium.¬
finitatib. Dehoĩe eo partib eĩ. et reliqͥs animantib.
Delapidib. lignis. et herbis quȩ int̾ra gignunt̃. De
uariis artib anꝑ artificiis. et aliis mułtis quȩ omĩa
inpemio enumerari longũ.ẽ. ꝓ inde qd̾ dehiis hnie
posui: nc̃ sufficiat. Cȩterum aut̃ incapituł singłoꝵ
libroꝵ. diligentiꝰ ea enumerare curaui. Decreui enĩ
hoc totũ opus ut supͣdixi. in xx. duos libros disꝑtin.
Sub quo numero: uetꝰ testamentũ legis diuinȩ int̾¬
pres beat᷑ lueronimꝰ cõplexum se asseruit. ex cuiꝰ mĩ¬
pratione et exposiõne. quedã obscura in hoc oꝑe elu¬
cidaui. Tu aũ electe dñe et regũ lin̾e. acceptis I ã
tͥ transmisi: utere eis ut decet. eo tam tͥ quã illis qͣ¬

Expanded text:
phis et magis atque falsis diis, de linguis gentiumphis et magis atque falsis diis, de linguis gentiumfinitatibus; de homine et partibus ejus, et reliquis animantibus: de lapidibus, lignis et herbis, quae in terra gignuntur: de variis artibus atque artificiis et aliis multis: quae omnia in prooemio enumerari longum est. Proinde quod de his posui, nunc sufficiat: caeterum autem in capitulis singulorum librorum diligentius ea numerari curavi. Decrevi enim hoc totum opus ut supra dixi in viginti duos libros dispertiri: sub quo numero Vetus Testamentum legis divinae interpres beatus Hieronymus complexum se asseruit: ex cujus interpretatione et expositione quaedam obscura in hoc opere elucidavi. Tu autem, electe domine et regum charissime, acceptis his quae tibi transmisi, utere eis ut decet