comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
õs fecit. qui non creaturã per
creaturam fecit: Sed quid
est qui firmauit t̾ram super
aquas : Obscura enim questio
est: quia terra grauior udet᷑
ut non portari aquis: sed aquaᷤᷤ
potius portare credatur. De qͣ
re ne aduersus eos qui se pu¬
tant ista certis rationib com¬
perisse contentiose scripturas
nr̃as defendere uideamur. si¬
ue illud ita siue aliter sit. ha¬
bemus quod de proximo intel¬
ligamus terrã que habitatur
ab hominib & terrestria conti¬
net animalia. que alio modo
in scripturis arida dicitur. si¬
cut scriptũ est. appareat arida.
& uocauit d̃s aridam t̃ram. su¬
per aquas esse fundatam: qd̃
aquis circũfluentib suꝑemi¬
net. Non enum que dicitur bit¬
toraria cruitas super mare fun¬
data. ita sub ea mare est quẽad¬
modũ sunt aque sub spelunca¬
rum cameris. aut sub nauib
suꝑnatantib sed ideo suꝑ ma¬
re dicitur: quia inferiori mari
suꝑeminet. Sic dictus est pha¬

Expanded text:
Deus fecit, quia non creaturam per Deus fecit, quia non creaturam per creaturam fecit? 7. Sed quid est, «Qui firmavit terram super aquas?» Obscura enim quaestio est; quia terra gravior videtur, ut non portari aquis, sed aquas potius portare credatur. De qua re ne adversus eos qui se putant ista certis rationibus comperisse, contentiose Scripturas nostras defendere videamur; sive illud ita, sive aliter sit, habemus quod de proximo intelligamus, terram quae habitatur ab hominibus et terrestria continet animalia, quae alio modo in Scripturis arida dicitur, sicut scriptum est, «Appareat arida, et vocavit Deus aridam terram» , super aquas esse fundatam, quod aquis circumfluentibus supereminet. Non enim quae dicitur littoraria civitas super mare fundata, ita sub ea mare est, quemadmodum sunt aquae sub speluncarum cameris, aut sub navibus supernatantibus; sed ideo super mare dicitur, quia inferiori mari supereminet. Sic dictus est Pha
Abbreviated transcription (Latin):
utrũ celos intelligibiles signi¬
ficare hoc modo uoluerit. an
in suo intellectu. uel in sua in¬
telligentia fecisse celos. hoc ẽ
in sua sapientia: sicut alibi scͥp¬
tum est. om̃ia in sapientia fe¬
cisti. eo modo insimians uni¬
genitũ uerbũ: queri potest.
Sed siita ẽ ut in suo intellectu
accipiamus dm̃ fecisse celos :
cur tantũ de celis hoc ait. cũ
om̃ia in eadem sapientia fece¬
rit: An ibi tantũ exprimen¬
uũ fuit. ut in ceteris etiã taci¬
tum posset intelligi. ut iste
sensus sit. qui fecit celos in in¬
tellectu. qui fundauit terrã
super aquas. ut & hic subau¬
dias in intellectu. qui fecit lu¬
minaria magna solus. solem
inpotestatem diei. lunam &
stellas in potestatem noctis.
utiq in intellectu: Quomo¬
do ergo solus si hoc est in intel¬
lectu. uel in intelligentia. qd
est in sapientia. id est in uerbo
unigenito: An quia trinitas
non sunt tres dii sed unus est¬
d̃s. ad id refertur quia solus

Expanded text:
utrum coelos intelligibiles signiutrum coelos intelligibiles significare hoc modo voluerit, an in suo intellectu, vel in sua intelligentia fecisse coelos, hoc est in sua Sapientia, sicut alibi scriptum est, «Omnia in Sapientia fecisti» , eo modo insinuans unigenitum Verbum, quaeri potest. Sed si ita est, ut in suo intellectu fecisse accipiamus Deum coelos, cur tantum de coelis hoc ait, cum omnia in eadem Sapientia fecerit? An ibi tantum exprimendum fuit, ut in caeteris etiam tacitum posset intelligi: ut iste sit sensus, «Qui fecit coelos in intellectu, Qui fundavit terram super aquas;» ut et hic subaudias, «in intellectu: Qui fecit luminaria magna solus, solem in potestatem diei, lunam et stellas in potestatem noctis;» utique, «in intellectu?» Quomodo ergo «solus,» si hoc est «in intellectu,» vel «in intelligentia,» quod est «in Sapientia,» id est, in Verbo unigenito? An quia Trinitas non sunt tres dii, sed unus Deus, ad id refertur quod solus
Abbreviated transcription (Latin):
quitur dicens. Qui fecit celos
in intellectu. qui firmauit ter¬
: ram suꝑ aquas: qui fecit lu¬
minaria magna solus. Ideo &
hic addidit solus: quia cẽtera
mirabilia que dicturus est:
per homines fecit. Cum enim
oixisset. qui fecit luminaria
magna solus:que sint eadem
luminaria secutus aperuit.
Solem in potestatẽ diei: lunã
& stellas in potestatẽ noctis.
Deinde cepit dicere. que per
angłos uel homines fecerit.
Qui percussit egiptũ: cũ pri¬
smogenitis eoꝵ. & cetera. Uniu̾¬
sam igitur creaturã non utiq
õs per aliquã creaturã: sed soluᷤ
fecit. Cuius creaturȩ quasdam
partes excellentiores cõmemora¬
uit ex quib uniuersa cogitare¬
mus: intelligibiles celos & ui¬
sibilem t̾ram. E q̃m̃ sunt etiã
celi uisibiles: cõmemoratis eoꝵ
luminarib dotũ celũ istud cor¬
poreũ. ut ab ipso factũ acci¬
peremus admonuit: quãqͣm¬
in id quod ait. qui fecit celos
in intellectu. uel sicut alii in¬
terp̃tati sunt in intelligentia.

Expanded text:
tur dicens, «Qui fecit coelos in intellectu, Qui firmavit terram super aquas, Qui fecit luminaria magna solus:» ideo et hic addidit, «solus.» quia caetera mirabilia quae dicturus est, per homines fecit. Cum enim dixisset, «Qui fecit luminaria magna solus;» quae sint eadem luminaria, secutus aperuit, «Solem in potestatem diei, lunam et stellas in potestatem noctis.» Deinde incipit dicere quae per Angelos vel per homines fecerit: «Qui percussit Aegyptum cum primogenitis eorum;» et caetera. Universam igitur creaturam, non utique Deus per aliquam creaturam, sed solus fecit. Cujus creaturae quasdam partes excellentiores commemoravit, ex quibus universa cogitaremus, intelligibiles coelos et visibilem terram: et quoniam sunt etiam coeli visibiles, commemoratis eorum luminaribus totum coeleste corporeum ut ab ipso factum acciperemus, admonuit. 6. Quanquam id quod ait, «Qui fecit coelos in intellectu,» vel, sicut alii interpretati sunt, «in intelligentia,»
Abbreviated transcription (Latin):
aliqͣnͣdo: ostendit se redemp¬
tũ. de babilonia cepisse iam
exire. Sed tamen adhuc quid
uicit: Quia cũ hostib nr̃is con¬
fligimus. Et ne irascamur ho¬
minib qui nobis ingerunt ꝑ¬
secutiones. tulit intentionem
rit in luctam quoꝵdam sp̃uũ
quos non uidemus: & cũ ipsis
confligimus. Ait enim. Non
est nobis colluctatio aduersus
carnem. & sanguinem. id est ad¬
uersus homines quos uidetis.
a quib uidemini mala pati:
qui nobis imponunt tribulati¬
ones. Nam proipsis orare pre¬
cepti sumus. Non est inquit
nobis colluctatio aduersris car¬
nem & sanguinem. id est aduer¬
sus homines. sed aduersus prin¬
cipes & potestates: & rectores
mundi tenebrarũ harũ. Quid
dixit mundi: Dilectores mun¬
di. Has appellauit tenebras. id
est iniquos. scelestos. infideles.
peccatores: quib iam credentib
gratulatur hoc modo ut dicat.
fiustis enim aliquando denebrȩ:
nunc autem lux in dño. Ergo
constituit nos luctam habere.
cũ illis principib: iꝑsi nos du¬

Expanded text:
» . Ostendit se redemptum de Babylonia coepisse jam exire. Sed tamen adhuc quid dicit? Quia cum hostibus nostris confligimus. Et ne irascamur hominibus qui nobis ingerunt persecutiones, tulit intentionem xit in luctam quorumdam spirituum, quos non videmus, et cum ipsis confligimus. Ait enim: «Non est vobis colluctatio adversus carnem et sanguinem;» id est, adversus homines quos videtis, a quibus mala videmini pati, qui vobis important persecutiones: nam pro ipsis orare praecepti sumus. «Non est vobis,» inquit, «colluctatio adversus carnem et sanguinem,» id est, adversus homines; «sed adversus principes, et potestates, et rectores mundi tenebrarum harum» . Quid dixit, «mundi?» Dilectorum mundi. Hos appellavit et tenebras, id est iniquos, sceleratos, infideles, peccatores; quibus jam credentibus gratulatur hoc modo, ut dicat: «Fuistis enim aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino» . Ergo constituit nos luctam habere cum illis principibus; ipsi nos du
Abbreviated transcription (Latin):
intelligeret᷑ confitemim esse
subaudiendũ. Nunc uero ita
obscurũ factũ est. ut qui codicẽ
grecũ siue nescierit inspicere.
sue neglexerit. possit putare
qui fecit celos. qui firmauit
terram. qui fecit luminaria
eius: ideo dictũ. quasi ꝓpterea
ista fecerit. qm̃ in eternũ mise¬
ricordia eius: cũ ad eius miscd̃i¬
am illi pertineant quos de mi¬
seria liberat. non autẽ ut eius
miscdiȩ fuisse intelligamus
facere celũ. & t̾ram & lumina¬
ria cũ illud sit bonitatis eius.
qͥ cͤauit oĩa bona ualde. Crea¬
uit autem ut essent om̃ia. Hoc
uero miscłie. ut a peccatis nr̃is
mundet nos: & a miseria libe¬
ret in eternũ. Ita ergo nos al¬
loquitur psalmus. Confitemi
mirabilia magna solus. confi¬
temini ei qui fecit celos in in¬
tellectu. confitemini ei qui fir¬
mauit t̾ram super aquas: cõ¬
fitemini ei qui fecit lumina¬
ria magna solus. Cur autẽ con¬
fiteamur: in om̃ium uersirũ

Expanded text:
intelligeretur «Confitemini» esse intelligeretur «Confitemini» esse subaudiendum. Nunc vero ita obscurum factum est, ut qui codicem graecum sive nescierit inspicere, sive neglexerit, possit putare, «Qui fecit coelos, Qui firmavit terram, Qui fecit luminaria, ejus,» ideo dictum, quasi propterea ista fecerit, «Quoniam in aeternum misericordia ejus:» cum ad ejus misericordiam illi pertineant, quos de miseria liberat; non autem ut ejus misericordiae fuisse intelligamus facere coelum et terram et luminaria, cum illud sit bonitatis ejus qui creavit omnia bona valde . Creavit autem, ut essent omnia ; hoc vero misericordiae, ut a peccatis nostris mundet nos, et a miseria liberet in aeternum. Ita ergo nos alloquitur Psalmus: «Confitemimirabilia magna solus;» confitemini ei «qui fecit coelos in intellectu;» confitemini ei «qui firmavit terram super aquas;» confitemini ei «qui fecit luminaria magna solus.» Cur autem confiteamur, in omnium versuum
Abbreviated transcription (Latin):
nuncupantur. ut per nomen
non substantiȩ. sed officii satis
intelligamus illũ dm̃ a nobis
eos coli uelle quem nuntiant.
Totam igitur istam questionẽ
breuiter apłs soluit: ubi ait.
Nam & si sunt qui dicunt᷑ dii
siue in celo siue in derra. quẽ¬
admodũ sunt dii multi & dñi
multiͥ sed nobis unus d̃s pater.
eut in omniũ uersuũ nouissi¬
mis partib positũ est. qm̃ in eter¬
nũ miscdia eius: sic in om̃ium
capitib quamuis ñ sit positũ
subaudiendũ est. confitemini¬
Uño. quod in greco euidentius
apparet. Appareret autẽ & in
latino: si eandem locutionem
transferre potuissent interpre¬
tes ñri. Quod quidẽ in isto uer¬
su possent: si dicerent facienti
mirabilia. Qd̃ enim nos habemꝰ
qui facit mirabilia: grecus ha¬
bet facienti mirabilia. ubi ne¬
cessario confitemini subaudia¬
tur. Atq utinam uel ꝓnomen
adderent. ut dicerent᷑ ei qui
facit. uel ei qui fecit. uel ei qui
firmauit: quia etiam sic facile

Expanded text:
nuncupantur; ut per nomen nuncupantur; ut per nomen non substantiae, sed officii, satis intelligamus illum Deum a nobis eos coli velle, quem nuntiant. Totam ergo istam quaestionem breviter Apostolus solvit, ubi ait: «Nam etsi sunt qui dicantur dii, sive in coelo, sive in terra; quemadmodum sunt dii multi et» «domini multcut in omnium versuum novissimis partibus positum est, «Quoniam in aeternum misericordia ejus;» sic in omnium capitibus quamvis non sit positum, subaudiendum est, «Confitemini.» Quod in graeco evidentius apparet. Appareret autem et in latino, si eamdem locutionem transferre potuissent interpretes nostri. Quod quidem in isto versu possent, si dicerent, «facienti mirabilia:» quod enim nos habemus, «Qui fecit mirabilia;» graecus habet, «facienti mirabilia»; ubi necessario «Confitemini» subauditur. Atque utinam vel pronomen adderent, ut dicerent, Ei «qui facit;» vel, ei «qui fecit;» vel, ei «qui firmavit:» quia etiam sic facile
Abbreviated transcription (Latin):
appellant᷑ idola. quo nomine
iam utimur pro latino. oculos
habent & non uident: & cetera
que de eis ideo dicunt᷑. quia
om̃i sensu carent. Quo circa
nec terreri possunt: quia ni¬
si ea que sentiunt. terreri utiq
non possunt. Quomͦ ergo dic¬
tum est de dño. terribilis est
super om̃s deos. qm̃ dii genti¬
um simulacra. nisi per simu¬
lacra intelligant᷑ demonia que
materiam t̃renam: sensu ca¬
rentem. In ea item ne quisq
putaret non esse aliquam ui¬
uentem sentientemq naturã
que gentiũ sacrificiis delectet᷑.
quiis reperitur sc̃os angłos ap¬
pellari deos: ea michi causa po¬
tissimũ occurrit: ne isto nomi¬
ne homines ad hoc edificarent᷑.
ut ministeriũ uel seruitrũ re¬
ligionis. que grece lituirgiã uł
latriã dicitur. scĩs angłis exhi¬
berentꝰ quod nec ipsi exhiberi
ab hominib uolunt: nisi illi
deo qui & ipsoꝵ & hominũ d̃s
est. Unde multo utilius angłi
uocantur. qui latine nuntu

Expanded text:
appellantur idola, quo nomine appellantur idola, quo nomine jam utimur pro latino, oculos habent et non vident; et caetera quae de his ideo dicuntur, quia omni sensu carent: quocirca nec terreri possunt, quia nisi ea quae sentiunt, terreri utique non possunt. Quomodo ergo dictum est de Domino, «Terribilis est super omnes deos, quoniam dii Gentium simulacra,» nisi per simulacra intelligantur daemonia, quae materiam terrenam sensu carentem. Item ne quisquam putaret non esse aliquam viventem sentientemque naturam, quae Gentium sacrificiis delectetur, vinis reperitur sanctos Angelos appellatos deos, ea mihi causa potissimum occurrit, ne isto nomine homines ad hoc aedificarentur, ut ministerium vel servitium religionis, quae graece liturgia, vel latria dicitur, sanctis Angelis exhiberent; quod nec ipsi exhiberi ab hominibus volunt, nisi illi Deo qui et ipsorum et hominum Deus est. Unde multo utilius Angeli vocantur, qui latine nuntii
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s deos. cur hoc dixerit. conti¬
nuo uelut exponendo coniun¬
xit: qm̃ om̃s dii gentiũ demo¬
nia. Super tales deos dixit do¬
minũ terribilem in scĩs suis
quos celos fecit: a quib demo¬
nia terrerentur. Sic enim se¬
quitur. Dñs autẽ celos fecit.
Non ergo dii sine additam̃to:
sed dii gentiũ demonia. Supe¬
rius tamen: terribilis inquit
super om̃s deos. Non ait suꝑ
om̃s deos gentiũͥ quãuis hoc¬
intelligi uoluerit addendo qd̃
sequitur: q̃m dii gentiũ demo¬
nia. Quod quidẽ in hebreo di¬
citur ita non esse scriptũ: sed
dii gentiũ simulachra. Quod
siuerũ est. multomagis cre¬
dendi sunt. septuaginta diui¬
no sp̃u interp̃tati: quo sp̃u &
illa dicta sunt que in hebreis
litteris sunt. Eodem namq ope¬
rante sp̃u etiam hoc dici opor¬
tuit quod dictũ est dis gentiũ
demonia. ut intelligeremus
que sunt in simulacris signi¬
ficarent᷑. Nam quod attinet
ad ipsa simulacra que grece

Expanded text:
omnes deos,» cur hoc dixerit, contiomnes deos,» cur hoc dixerit, continuo velut exponendo conjunxit, «Quoniam dii Gentium daemonia» . Super tales deos dixit Dominum terribilem in sanctis suis, quos coelos fecit, a quibus daemonia terrerentur. Sic enim sequitur, «Dominus autem coelos fecit.» Non ergo, Dii sine additamento; sed, Dii Gentium daemonia: superius tamen, «Terribilis,» inquit, «super omnes deos;» non ait, super omnes deos Gentium, quamvis intelligi hoc voluerit, addendo quod sequitur, «Quoniam dii Gentium daemonia.» Quod quidem in hebraeo dicitur non ita esse scriptum; sed, «Dii Gentium simulacra.» Quod si verum est, multo magis credendi sunt Septuaginta divino Spiritu intepretati, quo Spiritu et illa dicta sunt quae in hebraeis litteris sunt. Eodem namque operante Spiritu, etiam hoc dici oportuit quod dictum est, «Dii Gentium emonia:» ut intelligeremus quae sunt in simulacris, significarentur. Nam quod attinet ad ipsa simulacra, quae graece
Abbreviated transcription (Latin):
ui scripturaͥ quem pater scĩfi¬
cauit & misit in mundũ uos
dicitis quia blasphemas. quia
oixi filius dei sum: Non ergo
quia boni sunt om̃s: sed quia
sermo dei ad illos factus est. ap¬
pellati sunt dii. Nam si ꝓpte¬
rea quia boni essent om̃s: non
sic eos duudicaret. Cum enim
dixisset. d̾s stetit in synagoga
deoꝵ non ait in mectio deos &
homines discernit: tanquã di¬
scernens quid intersit int̾ deos
& homines:sed in medio inquit
deos discernit. Deinde sequit̃
Usq quo iudicatis iniquitatẽ
& cetera. Que utiq non om̃ib¬
dicit. sed quib dam. quia dis¬
cernens dicit. & tamen in me¬
dio deos discernit. Sed querit᷑
si homines ad quos sermo dei
factus est dii uocant᷑. utrũ &
angłi uocandi sunt dii: cum
hominib iustis. & sc̃is. maximũ
premiũ ꝓmittatur equalitas
angłoꝵ. Et in scripturis quidẽ
nescio utrũ uel possit uel facile
possit reperiri:aperte dictos
angłos deos. Sed cũ de dño deo
oictum esset. terribilis super

Expanded text:
vi Scriptura; quem Pater sanctificavit, et misit in mundum, vos dicitis quia, Blasphemas, quia dixi, Filius Dei sum» ? Non ergo quia boni sunt omnes, sed quia sermo Dei ad illos factus est, appellati sunt dii. Nam si propterea quia boni essent omnes, non sic eos dijudicaret. Cum enim dixisset, «Deus stetit in synagoga deorum;» non ait, In medio deos et homines discernit, tanquam ostendens quid intersit inter deos et homines: sed, «In medio» inquit, «deos discernit.» Deinde sequitur, «Usquequo judicatis iniquitatem» ? et caetera: quae utique non omnibus sed quibusdam dicit, quia discernens dicit; et tamen «in medio deos discernit.» 3. Sed quaeritur, si homines ad quos sermo Dei factus est, dii vocantur, utrum et Angeli vocandi sunt dii; cum hominibus justis et sanctis maximum praemium promittatur aequalitas Angelorum. Et in Scripturis quidem nescio utrum vel possit, vel facile possit reperiri, aperte dictos Angelos deos; sed cum de Domino Deo dictum esset, «Terribilis super
Abbreviated transcription (Latin):
pacis illius fr̃es mei. cui laudã¬
de lingua non sufficit. ubi nul¬
lum hostem iam sentiemus.
nec in eccłia. nec extra eccłiam:
nec in carne nr̃a nec in cogita¬
tione nr̃a. Absorbebitur mors
in uictoriam. & uacabimus ad
uidendũ dñm in pace eterna:
ciues iherłm facti cruitatis di.

Expanded text:
pacis illius, fratres mei, cui laudanpacis illius, fratres mei, cui laudandae lingua non sufficit, ubi nullum hostem jam sentiemus nec in Ecclesia, nec extra Ecclesiam, nec in carne nostra, nec in cogitatione nostra. Absorbebitur mors in victoriam , et vacabimus ad videndum Deum in pace aeterna, cives Jerusalem facti civitatis
Abbreviated transcription (Latin):
ne sed fide. Domus isrł bene¬
Dicite dñm. Sed fac domũ illã
dici: & popłm isrł uocari. Cre¬
diderunt inde apłi: & milia
Scircũcisoꝵ. Domus isrł benedi¬
S cite dñm: domus aaron bene¬
s dicite dñm. Domus leui bene¬
oicite dñm. Benedicite popłi
dñm: hoc est domus isrł gene¬
raliter. Benedicite p̃positi: hoc
est domus aaron. Benedicite mi¬
nistri: hoc est domus leui. Quid
de ceteris nationibus: Qui ti
quod sequitur. Benedictus do¬
minꝰ ex syon: qui habitat in ihe¬
Syon speculatio: iherłm uisio
pacis. In qua iherłm tunc ha¬
bitaturus est: In illa que ceci¬
filii deserte: magis quam eius
que habet uirũ. Nunc ergo
dñs ex syon: quia speculamur
quod ueniat: nunc tamen qͣm¬
diu in sꝑe iuuimus: in syon su¬
mus. finita uita habitabimꝰ
in illa ciuitate que nunquã
ruitura est. quia & dñs habi¬
tat in ea: & custodit eam que
est uisio pacis eterna iherłm:

Expanded text:
ne, sed fide: «Domus Israel, benene, sed fide: «Domus Israel, benedicite Dominum.» Sed fac de domo illa dici, et populum Israel vocari; crediderunt inde Apostoli et millia circumcisorum. «Domus Israel, benedicite Dominum; Domus Aaron, benedicite Dominum; Domus Levi, benedicite Dominum.» Benedicite populi Dominum, hoc est, «domus Israel» generaliter; benedicite praepositi, hoc est, «domus Aaron;» benedicite ministri, hoc est, «domus Levi.» Quid de caeteris nationibus? «Qui tiquod sequitur: «Benedictus Dominus ex Sion, qui habitat in JeSion Speculatio, Jerusalem Visio pacis. In qua Jerusalem nunc habitaturus est? In illa quae cecifilii desertae, magis quam ejus quae habet virum» . Nunc ergo Dominus ex Sion, quia speculamur quoad veniat: nunc tamen quamdiu in spe vivimus, in Sion sumus. Finita via habitabimus in illa civitate, quae nunquam ruitura est; quia et Dominus habitat in ea, et custodit eam: quae est visio pacis aeterna Jerusalem,
Abbreviated transcription (Latin):
fecit: Exterminauit om̃s deos
gentiũ terrȩ: & adorabunt eũ
unusquisq de loco suo. om̃s in¬
sulȩ gentiũ. Quid est hoc: Non¬
ne predictũ est: Non comple¬
tum est : Nonne lt legitur
sic uidetur: Et illi qui reman¬
serunt oculos habent & non
uident.nares habent & non
odorantur. non sentrunt illũ
odorem. xp̃i bonis odor sumꝰ¬
deo. sicut dixit apłs in om̃ lo¬
co. Quid prodest quria nares
habent & non odorant᷑ tam
suauem odorem xp̃i : Uere
in illis factũ est. & uere de il
per miracula xp̃i dñi. cotidie
aperiunt᷑ oculi cecoꝵ. & aures
surdoꝵ. inspirant᷑ nares insen¬
satoꝵ. dissoluunt᷑ ora mutoꝵ:
constringunt᷑ manus paraliti¬
coꝵ. corrigunt᷑ pedes claudoꝵ:
de lapidib istis ex suscitantur
filii abrahȩ. quib om̃ib iam
dicatur. Domus isrł benedicite
dñm. Om̃s filii abrahe & si de
lapidib illis suscitant᷑ filii abra¬
hȩ manifestũ est quia illi sũt
nent ad semen abrahȩ: non car¬

Expanded text:
fecit? «Exterminavit omnes deos fecit? «Exterminavit omnes deos Gentium terrae; et adorabunt eum unusquisque de loco suo, omnes insulae Gentium» . Quid est hoc? Nonne praedictum erat? nonne completum est? nonne ut legitur, sic videtur? Et illi qui remanserunt, oculos habent, et non vident; nares habent, et non odorant. Non sentiunt illum odorem: «Christi bonus odor sumus,» sicut dicit Apostolus, «in omni loco» . Quid prodest, quia nares habent, et non odorant tam suavem odorem Christi? Vere in illis factum est, et vere de illper miracula Christi Domini, quotidie aperiuntur oculi caecorum et aures surdorum, inspirantur nares insensatorum, dissolvuntur ora mutorum, constringuntur manus paralyticorum, corriguntur pedes claudorum, de lapidibus istis excitantur filii Abrahae : quibus omnibus jam dicatur, «Domus Israel, benedicite Dominum.» Omnes filii Abrahae; et si de lapidibus istis suscitantur filii Abrahae, manifestum est quia illi sunt nent ad semen Abrahae, non car
Abbreviated transcription (Latin):
sed non habent oculos fidei. De¬
niq impletur hec ꝓphetia per
om̃s gentes. Uidete quando
dictum est per ꝓpħam. nichil
allegoricũ. nichil figuratũ. cõ¬
memoro. ꝓpriam. expressam.
simplicem. manifestã audite
ꝓphetiam p̾dictam: uidete cõ¬
pletam. Preualuit inquit
Dñs aduersus eos. Propheta di¬
cit sophonias. aduersus repug¬
nantes & aduersus rebellantes.
& de occisione fideliũ martireᷤ
facientes. sed tamen nescientes.
Preualuit dñs aduersus eos. Et
quomodo p̃ualuit: In ecelesia
sua uidemus quia p̾ualuit ad¬
uersus eos. Uolebant paucos
xp̃ianos extinguere. occidere:
sanguinem fuderunt. De san¬
guine occisoꝵ tanti exurrexert̃
a quib illi interfectores mar¬
tirũ superarent᷑. Tamen & mo¬
oo querunt ubi abscondant ido¬
la sua: qui primosxp̃ianos ꝓpt̃
idola trucidabant. Nonne p̃¬
ualuit aduersus eos dñs: Uide
si facit quod seguitur. Preua¬
luit dñs aduersus eos. Et quid

Expanded text:
sed non habent oculos fidei. Desed non habent oculos fidei. Denique impletur haec prophetia per omnes gentes: videte quomodo dictum sit per prophetam. Nihil allegoricum, nihil figuratum commemoro: propriam, expressam, simplicem, manifestam audite prophetiam praedictam, videte completam. «Praevaluit,» inquit, «Dominus adversus eos;» propheta dicit Sophonias. Adversus repugnantes, adversus rebellantes, et de occisione fidelium martyres facientes, sed tamen nescientes; «Praevaluit Dominus adversus eos.» Et quomodo praevaluit? In Ecclesia sua videmus quia praevaluit adversus eos. Volebant paucos Christianos exstinguere, occidere; sanguinem fuderunt: de sanguine occisorum tanti exsurrexerunt, a quibus illi interfectores martyrum superarentur. Tamen et modo quaerunt ubi abscondant idola sua, qui primo Christianos propter idola trucidabant. Nonne praevaluit adversus eos Dominus? Vide si facit quod sequitur, «Praevaluit Dominus adversus eos.» Et quid
Abbreviated transcription (Latin):
est quomodo aurũ est utile
forte auaro non religioso. i¬
mo uero nec auaro utile. sed uti¬
le bene uiuenti. & per eius ero¬
insensata sint. quid facitis ho¬
mines de argento & auro deos:
Quos deos facitis:nonne uide¬
tis quod non uideant : Oculos
habent & non uidebunt. aures
habent & non audient. nares
habent & non odorabunt: os
faber argentarius. aurifex face
lumen oculis. nec auditũ auri¬
b. nec uocem ori. nec sensũ na¬
ribus. nec motũ manib: nec
mo rides. iam ꝓculdubio quod
fecisti: si a quo factuᷤ es agnoui¬
sti. De illis autẽ qui non agno¬
uerunt quid dicitur: Simi¬
les illis fiant qui faciunt ea:
& om̃s qui confidunt in illis.
Et creditis fr̃es exprimmi in eis
quandã similitudinẽ idoloꝵ.
non quidẽ in carne eoꝵ:sed in
interiore homine eoꝵ. Nam au¬
res habent: & non audiunt. Ad
illos quippe clamat d̾s. Qui ha¬
bet aures audiendi audiat.
Oculos habent: & non uident.
Habent enim corporis oculos:

Expanded text:
est, quomodo aurum est, utile est, quomodo aurum est, utile forte avaro, non religioso; imo vero nec avaro utile, sed utile bene utenti, et per ejus eroinsensata sint, quid facitis homines de argento et auro deos? Quos deos facitis, nonne videtis quod non videant ? «Oculos habent, et non videbunt»; «aures habent, et non audient; nares habent, et non odorabunt; os faber argentarius, aurifex facerlucem oculis, nec auditum auribus, nec vocem ori, nec sensum naribus, nec motum manibus, nec mo, rides jam procul dubio quod fecisti, si a quo factus es agnovisti. De illis autem qui non agnoverunt, quid dicitur? «Similes illis sint omnes qui faciunt ea, et omnes qui confidunt in illis.» Et creditis, fratres, exprimi in eis quamdam similitudinem idolorum, non quidem in carne eorum, sed in interiore homine eorum. Nam aures habent, et non audiunt: ad illos quippe clamat Deus, «Qui habet aures audiendi, audiat» . Oculos habent, et non vident: habent enim oculos corporis,
Abbreviated transcription (Latin):
dĩn. Impletur scriptura ꝓpheti¬
ca: qua dictũ est. Erunt om̃s do¬
cibiles deo. Quid desideratis di¬
cimus illis. & illi. Uidere głam
dei. Om̃s enim peccauerunt: et
egent gła dei. Credunt. conse¬
crantur: clericos sibi ordinari
exigunt. Nonne impletur. &
tionem & dispensationẽ con¬
uertit se sp̃c dei ad exprobran¬
da & irridenda idola: que iam
irridentur a cultorib suis. Idola
gentiũ argentũ & aurũ. Ista
om̃ia deo faciente qui in celo &
in terra om̃ia quecũq uoluit
fecit. qui iudicabit plebem suã
& in seruis suis aduocabit᷑. quid
restat nisi figmentũ irriden¬
dũ non adoranctũ:Idola gen¬
tiũ dicturus erat. fortasse ut cõ¬
temneremus. ista om̃ia dictu¬
rus erat. idola gentiũ lapides &
ligna: gipsũ & testa. Non hec di¬
co: uilis materia est. Illud quod
ualde amant.uel quod ualde
quid quia lucet argentũ. lucet᷑
aurũ. ideo oculos habent et
uident: Sic quomͦ argentũ

Expanded text:
Deum: impletur Scriptura prophetiDeum: impletur Scriptura prophetica qua dictum est, «Erunt omnes docibiles Deo» . Quid desideratis, dicimus illis? Et illi: Videre gloriam Dei. «Omnes enim peccaverunt, et egent gloria Dei» . Credunt, consecrantur, clericos sibi ordinari exigunt. Nonne impletur, «Etionem et dispensationem, convertit se Spiritus Dei ad exprobranda et irridenda idola, quae jam irridentur a cultoribus suis: «Idola Gentium argentum et aurum.» Ista omnia Deo faciente, qui in coelo et in terra omnia quaecumque voluit fecit, qui judicavit plebem suam, et in servis suis advocabitur; quid restat figmentum, nisi ridendum, non adorandum? Idola Gentium dicturus erat fortasse, ut contemneremus ista omnia; dicturus erat idola Gentium, lapides et ligna, gypsum et testam? Non haec dico; vilis materia est: illud quod valde amant, vel quod valde quid quia lucet argentum, lucet aurum, ideo oculos habent et vident? Sic, quomodo argentum
Abbreviated transcription (Latin):
ciũ. ut qui non uident uideant.
& qui uident ceci fiant:Iudi¬
cauit ergo dñs plebem suam.
Separauit ergo & non ibi mue¬
niet quos in regnũ suũ consti¬
tuet: Plane inueniet: & in
seruis suis aduocabitur. Non
reppulit ait apłs plebem suã.
quam p̃sciuit. Et unde ꝓbas:
Nam & ego isrłita sum. Ergo
iudicauit dñs plebem suam:
separando bonos a malis. hoc
est in seruis suis aduocabitur.
f quibus: A gentibus. Quan¬
te enim gentes credendo uene¬
runt: Quanti fundi: Quan¬
ta loca deserta modo ueniunt:
ueniunt inde nescio quanti:
credere uolunt. Dicimus eis.
Quid uultis: Respondent.
Nosse głam dei. Credite fr̃es
mirari nos & gaudere: ad talẽ
uocem rusticanoꝵ. uenunt
nescio unde: excitati nescio a¬
quo. Quid dicam nescio a quo:
Immo scio a quo: quia nemo in
pater atcraxerit. ueniunt su¬
bito de silua. de desertoꝰ. de re¬
motissunis & ardiuus montib
ad eccł̃iam: & banc uocem ha¬
bent pleriq & pene om̃s eoꝵ: ut
uideamus uere intus docentẽ

Expanded text:
ident, videant; et qui vident, caeci fiant? Judicavit» ergo «Dominus plebem suam.» Separavit ergo, et non ibi inveniet quos in regnum suum restituat? Plane inveniet: «Et in servis suis advocabitur. Non repulit,» ait Apostolus, «plebem suam, quam praescivit.» Et unde probat? «Nam et ego Israelita sum» . Ergo «Judicavit Dominus plebem suam,» separando bonos a malis: hoc est, «Et in servis suis advocabitur.» A quibus? A Gentibus. Quantae enim gentes credendo venerunt! quanti fundi, quanta loca deserta modo veniunt! Veniunt inde nescio quanti, credere volunt, dicimus eis: Quid vultis? Respondent: Nosse gloriam Dei. Credite, fratres, mirari nos et gaudere ad talem vocem rusticanorum. Veniunt nescio unde, excitati a nescio quo: quid dicam, a nescio quo? Imo scio a quo; quia, «Nemo vPater attraxerit.» Veniunt subito de silva, de deserto, de remotissimis et arduis montibus ad Ecclesiam, et hanc vocem habent plerique et pene omnes eorum, ut videamus vere intus docentem
Abbreviated transcription (Latin):
ueniat in mentem. quia ipse
iacob quando uidit angłm sc̃m
secũ luctari: tunc accepit nom̃
ut appellaretur isrł. Unus ho¬
mo est siue iacob siue isrł: una
persona est. Domus iacob & do¬
mus isrł. una gens: una plebs¬
est.Hanc inuitat: & hanc dimit¬
tit. Et nunc iam certe occidisti
xp̃m. o domus iacob: iam occidi¬
sti xp̃m. Iam caput ante crucẽ
agitasti. lam pendentẽ irrisisti.
iam dixisti. si filius dei es: descen¬
de de cruce. Iam rogauit medi¬
cus pro freneticis. Pater ignosce
illis: quia nesciunt quid facrũt.
Certe iam fecisti ista om̃ia. & ñc
crede in eũ quem occidisti:bibe
sanguinẽ quẽ fudisti. Et nunc
tu domus iacob. testimoniũ ex te
exponere cupio qd̃ hic dixi. qm̃
serus suis aduocabit᷑. Iudicasse
enim intelligitur plebem suã.
separando in ipsa plebe sua bo¬
nificauit ut dicere ceperam: per
ꝓphetam dicens. Iam post illa
mala om̃ia tua. o domus iacob:
uenite ambulemus in lucem

Expanded text:
veniat in mentem quia ipse veniat in mentem quia ipse Jacob quando vidit angelum secum luctari, tunc accepit nomen ut appellaretur Israel . Unus homo est sive Jacob, sive Israel; una persona est: domus Jacob, et domus Israel, una gens, una plebs; hanc invitat, et hanc dimittit. Et nunc jam certe occidisti Christum, o domus Jacob; jam occidisti Christum, jam caput ante crucem agitasti, jam pendentem irrisisti, jam dixisti: «Si filius Dei est, descendat de cruce.» Jam rogavit medicus pro phreneticis: «Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt» . Certe jam fecisti ista omnia, et nunc crede in eum quem occidisti, bibe sanguinem quem fudisti. Et nunc tu domus Jacob, testimonio Isaiae exponere cupio quod hic dixit, «Quoniam servis suis advocabitur.» Judicasse enim intelligitur plebem suam, separando in ipsa plebe sua bonificavit, ut dicere coeperam, per Prophetam dicens: Jam post illa mala omnia tua, «o tu domus Jacob, venite, ambulemus in luce
Abbreviated transcription (Latin):
tio qua a mortius resurgemus.
nec nunc nos oblitus est ut uo¬
caret. nec tunc obliuiscetur ut
coronet. Memoriale tuũ in ge¬
dicabit dñs plebem suam. Com¬
pleuit certe illa om̃ia in poplõ
ideoꝵ. Nũquid iam remanse¬
runt opera eius. postquã indu¬
xit plebem suam in terram rep¬
missionis: Adhuc plane idi
dicio futuro: iudicata est plebs
uideoꝵ. Quid est iudicata: Se¬
serunt iniusti. Si autẽ menti¬
or aut mentiri existimor quia
dixi iam iudicata est: audi dm̃
dicentem. In iudiciũ ego ueni
in hunc mundũ. ut qui non
uident uideant. & qui uident
ceci fiant. Excecati sunt superbi:
illuminati sunt humiles. Iudi¬
cauit ergo dñs plebem suam. Ip¬
sum iudiciũ dixit ysaias. Et
nunc tu domus iacob: uenite
ambulemus in lucem dñi. Pa¬
rum est hoc. Sed quid sequit᷑:¬
Dimisit enim plebem suam
domũ isrł. Ipsa est domus ia¬
cob: que est domus isrł. Qui
enim iacob: ipse est isrł. Nostis
sc̃as licteras. & puto quod uobis

Expanded text:
tio qua a mortuis resurgemus, tio qua a mortuis resurgemus, nec nunc nos oblitus est, ut vocaret; nec tunc obliviscetur, ut coronet. «Memoriale tuum, Domidicavit» «Dominus plebem suam.» Complevit certe omnia illa in populo Judaeorum. Numquid jam remanserunt opera ejus, postquam induxit plebem suam in terram repromissionis? Adhuc plane judidicio futuro, judicata est plebs Judaeorum. Quid est, judicata? Seserunt injusti. Si autem mentior aut mentiri existimor, quia dixi, Jam judicata est; audi Dominum dicentem: «In judicium veni in hunc mundum, ut qui non vident, videant; et qui vident caeci fiant» . Excaecati sunt superbi, illuminati sunt humiles. «Judicavit» ergo «plebem suam.» Ipsum judicium dixit Isaias: «Et nunc tu domus Jacob, venite, ambulemus in lumine Domini.» Parum est hoc, sed quid sequiturDimisit enim plebem suam, domum Israel» . Ipsa est domus Jacob, quae est domus Israel; qui enim Jacob, ipse est Israel. Nostis sanctas Litteras, et puto quod vobis
Abbreviated transcription (Latin):
cant. anicularia sunt ista que
dicunt de die iudicii. Ista elatio
coꝵ parata est humilitati. Quã¬
do uenerit iudex. qui modo an¬
nuntiatus irridetur. tunc qui
modo suꝑbit. non utiliter sed pe¬
naliter humiliabitur: modo
autẽ non humiliat᷑. sed paratur
humilitati. id est paratur dam¬
nationi: paratur uictime. Om
liter tunc quando patres nr̃i e¬
ducti sunt de terra egipti: euer¬
tit spiritaliter nunc nec cessat
manus erus usq in finem. Ideo
ne istas potentias dei tunc pu¬
tes peractas cessasse. dñe nomen
tuum inquit in scła. id est non
cessat misccłia tua. non cessat
manus tua in scła facere ista:
que tunc p̃nunciasti figuran¬
do. Om̃ia enim illa in figura
contingebant illis. Scripta sũt
autẽ ꝓpter correctionem nr̃am.
in quos finis scłoꝵ obuenit. Do¬
mine memoriale tuũ: in gene¬
ratione & generationẽ. Genera¬
tio ista: & generatio alia. Genera¬
tio qua fideles efficimur. & ꝑ
baptismũ renascimur. genera¬

Expanded text:
cant, Anicularia sunt ista quae cant, Anicularia sunt ista quae dicunt de die judicii. Ista elatio eorum parata est humilitati. Quando venerit judex, qui modo annuntiatus irridetur; tunc ille qui modo superbit, non utiliter, sed poenaliter humiliabitur. Modo autem non humiliatur, sed paratur humilitati, id est, paratur damnationi, paratur victimae. 21liter tunc, quando patres nostri educti sunt de terra Aegypti; evertit spiritualiter nunc, nec cessat manus ejus usque in finem. Ideo ne istas potentias Dei tunc putes peractas cessasse: «Domine, nomen tuum,» inquit, «in saeculum.» Id est, non cessat misericordia tua, non cessat manus tua in saeculum facere ista, quae tunc praenuntiasti figurando: «Omnia enim illa in figura contingebant illis; scripta sunt autem ad correptionem nostram, in quos finis saeculorum obvenit» . «Domine, memoriale tuum in generationem et generationem». Generatio ista et generatio altera: generatio qua fideles efficimur, et per Baptismum renascimur; genera
Abbreviated transcription (Latin):
Dissipatio ex afflictione: Dissipã¬
tur.ut affligant᷑. Magna mise¬
ria temptatio oculoꝵ: id est fal¬
latia. rex amaricantiũ. faltunt
enim ut amaricent. Conclusio
rex confusionis. Concludunt᷑
enim ne transeant ad fidem:
& cũ uenerit in quem credimꝰ
confundent᷑. Et oñna regna cha¬
naan occidit d̾s. Chanaan int̾¬
pretatur paratus humilitati.
Humilitas quasi aliquid boni¬
significat: sed si sit utilis. Hu¬
militas namq mala: humili¬
atio penalis est. Si enim hu
tat humiliabitur. Non enim
beneficiũ illi p̃statur: quando
punit᷑ ut humilietur. Chanaan
ergo modo superb est. Omnis
impius. om̃is infidelis exaltat
cor suũ: non uult credere in dm̃.
Sed hec exaltatio: parata est hu¬
militati in die iudicii. Tunchu¬
miliabitur quando non uult.
Sunt enim uasa ire: que per¬
fecta sunt ad perctitionẽ. Modo
extollant se. garriant. extendãt
se super fideles. irrideant fide¬
les. blasphement xp̃ianos. di¬

Expanded text:
Dissipatio rex afflictionis; dissipanDissipatio rex afflictionis; dissipantur ut affligantur. Magna mysteria. Tentatio oculorum, id est fallacia, rex amaricantium; fallunt enim ut amaricent. Conclusio rex confusionis; concluduntur enim ne transeant ad fidem, et cum venerit in quem credimus, confundentur. «Et omnia regna Chanaan» occidit Deus. Chanaan interpretatur, Paratus humilitati. Humilitas quasi bonum aliquod significat, sed si sit utilis humilitas: nam mala humiliatio poenalis est. Si enim humtat humiliabitur» : non enim beneficium illi praestatur, quando punitur ut humilietur. Chanaan ergo modo superbus est. Omnis impius, omnis infidelis exaltat cor suum; non vult credere in Deum. Sed haec exaltatio parata est humilitati in diem judicii; tunc humiliabitur, quando non vult: sunt enim vasa irae, quae perfecta sunt ad perditionem . Modo extollant se, garriant, extendant se super fideles, irrideant fideles, blasphement Christianos; di
Abbreviated transcription (Latin):
opponendo idola sua: sine cessa
tione per arrepticios. sortilegos.
augures. aruspices. magos. sa¬
cra demonioꝵ: concludit uiã.
Quomͦ per.xp̃m id agitur. ut
pateat uia que fuerat inter¬
clusa. nam per eũ redemptus
quidam dicit. in deo meo trans¬
grediar murũ: sic diabolus i¬
chil aliud agit. nisi ut interclu¬
dat uiam. ne credatur in dm̃.
Si enim credit᷑ in dm̃. patet uia:
& ipse xp̃c est uia. Si autẽ non
creditur in dm̃i. interclusa est
uia. Si autẽ interclusa fuerit
quia non creditur: quid restat
nisi ut cũ uenerit qui non cre¬
debatur. confundant᷑ qui non
crediderunt: Quare: Quia
conclusio p̃cedit: & sequit᷑ con¬
fusio. Conclusio p̃cedit ut rex:
sequitur confusio tanquã plebs.
Quos modo concludit ut non
credant in xp̃m. quando appa¬
ruerit xp̃c om̃s confundentur:
& trans ducent eos ex aduerso in¬
iquitates eoꝵ. Tunc dicent impii
confusi. Quid nobis ꝓfuit suꝑ¬
bia: Magna miseria frẽs mei.

Expanded text:
opponendo idola sua, opponendo sopponendo idola sua, opponendo se necessarium per arreptitios, sortilegos, augures, aruspices, magos, sacra daemoniorum, concludit viam. Quomodo per Christum id agitur, ut pateat via, quae fuerat interclusa; nam per eum redemptus quidam dicit, «Et in Deo meo transgrediar murum» : sic diabolus nihil aliud agit, nisi ut intercludat viam, ne credatur in Deum. Si enim creditur in Deum, patet via; et ipse Christus est via : si autem non creditur in Deum, interclusa est via. Si autem interclusa fuerit, quia non creditur; quid restat, nisi ut cum venerit qui non credebatur, confundantur qui non crediderunt? Quare? Quia conclusio praecedit, et sequitur confusio: conclusio praecedit ut rex, sequitur confusio tanquam plebs. Quos modo concludit, ut non credant in Christum, quando apparuerit Christus, omnes confundentur, et traducent eos ex adverso iniquitates eorum. Tunc dicent impii confusi: «Quid nobis profuit superbia» ? Magna mysteria, fratres mei.
Abbreviated transcription (Latin):
habet. Iam quid mirũ est si
amaricantes talem habeant
regem. mendacem regẽ: Nisi
enim mendaciũ & simulatio
p̾cedat: non sunt amaricantes
in eccłia. Inde enim amaricãt:
quia fingunt. Precedit tempta¬
tio oculoꝵ. amaricatio sequitur
&e in ipso diabolo precessit. Nã
temptatio oculoꝵ est: quod tͣns¬
figurat se uelut angłm lucis.
Occidat manus dei & illũ. & il¬
los: illũ ne inclucat. illos ut cor¬
rigant᷑. łtenim in unoquoq ho¬
mine occiditur ille rex. quando
damnat simulationẽ. & diligit
ueritatem. Manus dei non qui¬
escit id agere. Nam quẽadmo¬
dũ egit ad litteram tunc. sic a¬
git nunc spiritaliter: ut im¬
pleat qd̃ tunc ꝓphetice p̃nunti¬
auit. Occidit etiam aliũ regẽ:
& aliũ popłm eius. Et og regẽ
basan. & hic quam malus. Og
interp̃tatur conclusio: basan
int̃pretat᷑ confusio. Malus est
rex ille: qui interclusit uiam
ad l̃m. Hoc enim egit diabolus
semꝑ opponendo figmenta sua.

Expanded text:
habet. Jam quid mirum est si habet. Jam quid mirum est si amaricantes talem habeant regem, mendacem regem? Nisi enim mendacium et simulatio praecedat, non sunt amaricantes in Ecclesia; inde enim amaricant, quia fingunt. Praecedit tentatio oculorum, amaricatio sequitur: et in ipso diabolo praecessit; nam tentatio oculorum est quod «transfigurat se velut angelum lucis» . Occidat manus Domini et illum et illos; illum, ne inducat; illos, ut corrigantur. Etenim in unoquoque homine occiditur ille rex, quando damnat simulationem, et diligit veritatem. Manus Dei non quiescit id agere. Nam quemadmodum egit ad litteram tunc, sic agit nunc spiritualiter, ut impleat quod tunc prophetice praenuntiavit. Occidit etiam alium regem et alium populum ejus: «Et Og regem Basan.» Et hic quam malus! Og interpretatur, Conclusio: Basan interpretatur, Confusio. Malus est rex ille qui intercludit viam ad Deum. Hoc enim agit diabolus; semper opponendo figmenta sua,
Abbreviated transcription (Latin):
afflictio est: pharao dissipatio.
Afflictio ergo regem habet dissi¬
pationem. quia illi qui afflig̃e
eccłiam: dissipati affligũt. Ut
enim affligant dissipant᷑: q̃m
rex ducit: popłs sequit᷑. Precedit
dissipatio: sequitur afflictio. fu¬
dite audite nomina hec interp̃¬
tatione tipica & sapientia plena:
nec unũ inuenis ex istis nomi¬
nib quod boni aliquid int̾pre¬
& quas gentes. Seon regẽ amor¬
reoꝵ occidit. Audite nomina
grauida sacramentis: seon regẽ
inquit amorreoꝵ occidit. Occĩ¬
dit plane. & nune occidat a cor¬
dib seruoꝵ suoꝵ. & a temptatio¬
nib eccłiȩ sue: nec cesset manꝰ
eius in occidendis talib regib
& talib populis. Interp̃tatur
enim seon temptatio oculoꝵ:¬
& amorrei interp̃tant᷑ amari¬
cantes. Iam hic uidete si intel¬
ligere possumus: quomͦ ama¬
ricantes regem habeant temp¬
tationem oculoꝵ. Temptatio ocu¬
loꝵ non est:nisi mendaciũ. Co¬
lorem habet: ueritatem non

Expanded text:
Afflictio est, Pharao Dissipatio. Afflictio est, Pharao Dissipatio. Afflictio ergo regem habet dissipationem; quia illi qui affligunt Ecclesiam, dissipati affligunt. Ut enim affligant, dissipantur: quoniam rex ducit, populus sequitur; praecedit dissipatio, sequitur afflictio, Audite, audite nomina haec, interpretatione typica et sapientia plena: nec unum invenis ex istis nominibus, quod boni aliquid interpreet quas gentes? «Seon regem Amorrhaeorum.» Audite nomina gravida sacramentis. «Seon regem,» inquit, «Amorrhaeorum» occidit. Occidit plane; et nunc occidat a cordibus servorum suorum, et a tentationibus Ecclesiae suae, nec cesset manus ejus in occidendis talibus regibus et talibus populis: interpretatur enim Seon, Tentatio oculorum; Amorrhaei interpretantur, Amaricantes. Jam hic videte si intelligere possumus quomodo amaricantes regem habeant tentationem oculorum. Tentatio oculorum non est nisi mendacium: colorem habet, veritatem non
Abbreviated transcription (Latin):
nitus eius. mortua est fides eiꝰ:
& hoc ab homine usq ad pecus.
dicam fr̃es quod sentio. Homineᷤᷤ
intelligo spiritaliter significari
tanquam doctos: ꝓpter rationa¬
lem animã quod est homo. Leco¬
ra uero indoctos. sed tamen habẽ¬
tes fidem. Nam non haberent
primogenita. Sunt docti qui
affligunt eccłiam: scifmata et
hereses faciendo. Proinde nec in
illis inuenis fidem. qm̃ facti sũt
egiptus: id est afflictio ppłi dei.
Occisa sunt primogenita eoꝵ:
trahunt post se turbas indoc¬
tas: ipsa sunt pecora. In hac ergo
afflictione qua eccłia affligitur.
moritur in affligentib fides.
Moriuntur primogenita & in
ipsis doctis & in indoctis: quia oc¬
cidit d̾s primogenita egiptioꝵ
ab homine usq ad pecus. Immi¬
sit signa & ꝓdigia in medio tui
egipte: in pharaone & in om̃ibꝰ
seruis eius. Pharao rex egiptioꝵ.
Nomen attendite & uidete quẽ¬
admodũ ista faciat d̾s. Rex in
om̃i gente prior est. Egiptus

Expanded text:
nitus ejus, mortua est fides ejus: nitus ejus, mortua est fides ejus: et hoc «ab homine usque ad pecus.» Dicam, fratres, quod sentio. Homines intelligo spiritualiter significari tanquam doctos, propter rationalem animam, quod est homo: pecora vero, indoctos; sed tamen habentes fidem, nam non haberent primogenita. Sunt docti qui affligunt Ecclesiam, schismata et haereses faciendo. Proinde nec in illis invenis fidem, quoniam facti sunt Aegyptus, id est afflictio populo Dei. Occisa sunt primogenita eorum: trahunt post se turbas indoctas; ipsa sunt pecora. In hac ergo afflictione qua Ecclesia affligitur, moritur in affligentibus fides: moriuntur primogenita et in ipsis doctis et indoctis; quia occidit Deus primogenita Aegyptiorum «ab homine usque ad pecus.sit signa et prodigia in medio tui, Aegypte, in Pharaone et in omnibus servis ejus.» Pharao rex Aegyptiorum. Nomen attendite, et videte quemadmodum ista faciat Deus. Rex in omni gente prior est; Aegyptus
Abbreviated transcription (Latin):
tanquam primogenita nr̃a:
tamen in nobismet ipsis inge¬
miscimus. adoptionẽ expectan¬
tes redemptionẽ corporis nostri.
Si ergo magna di gr̃a est ut
conseruetur fides nr̃a. magna
pena est occidere primogenita:
quando homines in afflictione
eccłie constituti ꝑdunt fidem.
Affligunt enim eccłiam: ut per¬
dant fidem. Nam & ipsa egiptꝰ
afflictio interp̃tatur. Quicũq
ergo affligunt eccłiam. quicũq
scandala eccłie ĩmittunt. & si
xp̃iami appellant᷑: moriuntur
primogenita eoꝵ. Erunt infi¬
deles. erunt inanes. habentes
nomen tantũ & signũ. in corde
autẽ primogenitũ suũ sepelie¬
runt: usq ad eo ut quando ei ali¬
quid dixeris ꝓpter bonam uitã.
ꝓpter spem uitȩ eternȩ. & ꝓpter
timorem ignis eterm. apud se
subsannet: aut si talis est ut
audeat coram te. os torqueat &
dicat. Quis huc inde reuersus
est: Dicunt sibi homines quod
uolunt: & xp̃ianus est. Sed qͥa
affligens occisus est primoge¬

Expanded text:
tanquam primogenita nostra; tanquam primogenita nostra; «tamen in nobismetipsis ingemiscimus, adoptionem exspectantes, redemptionem corporis nostri» . Si ergo magna Dei gratia est ut conservetur fides nostra; magna poena est occidere primogenita, quando homines in afflictione Ecclesiae constituti perdunt fidem. Affligunt enim Ecclesiam, ut perdant fidem: nam et ipsa Aegyptus afflictio interpretatur. Quicumque ergo affligunt Ecclesiam, quicumque scandala Ecclesiae immittunt, etsi christiani appellentur, moriuntur primogenita eorum. Erunt infideles, erunt inanes, habentes nomen tantum et signum: in corde autem primogenitum suum sepelierunt; usque adeo, ut quando ei aliquid dixeris, propter bonam vitam, propter spem vitae aeternae, et propter timorem ignis aeterni, apud se subsannet; aut si talis cet ut audeat coram te, os torqueat et dicat: Quis huc inde reversus est? dicunt sibi homines quod volunt. Et christianus est; sed quia affligens, occisus est primoge
Abbreviated transcription (Latin):
minis ignoratur unde ueniat.
Producens inquit uentos de the¬
pena est. & nimiũ terribilis pla
ga: primogenitoꝵ mors. Que
sunt primogenita nr̃a: Mores
isti ñr̃i. quib nunc seruimus d̾o:
ipsa sunt primogenita nr̃a. Pri¬
micias enim habemus ipsam fi¬
dem: unde incipimus. Ecclesre
quippe dictũ est. Et uenies & per¬
transies ab initio fidei. E nemo
incipit bene uiuere:nisi a fide:
fides ergo ñr̃a: in primogeni¬
tis nr̃is est. Quando custoditur
fides nr̃a: cetera subsequi possũt
Nam quod purgant᷑ homines
cotidie ꝓficiendo in melius. me¬
liusq uiuendo. ipso interiore ho¬
mine renouato de die in diem
sicut dicit apłsͥ & si exterior ho¬
mo ñr corrumpitur. interior¬
autẽ renouatur de die in diẽ.
ideo fit: quia primogenrea fi¬
des uiuit. de qua primogenita
fide. & apłs ait. Non solũ autẽ
sed & nos ipsi primitias sp̃c ha¬
bentes. id est dantes iam deo pri¬
mitias sp̃c nr̃i. hoc est ipsam fidẽ.

Expanded text:
minis ignoratur unde veniat: minis ignoratur unde veniat: «Producens,» inquit, «ventos de thepoena est, et nimium terribilis plaga, mors primogenitorum. Quae sunt primogenita nostra? Mores isti nostri, quibus nunc servimus Deo, ipsa sunt primogenita nostra. Primitias enim habemus ipsam fidem, unde incipimus. Ecclesiae quippe dictum est, «Venies, et pertransies ab initio fidei» : et nemo incipit bene vivere, nisi a fide. Fides ergo nostra in primogenitis nostris est. Quando custoditur fides nostra, caetera subsequi possunt. Nam quod purgantur homines quotidie proficiendo in melius, meliusque vivendo, ipso interiore homine renovato de die in diem, sicut dicit Apostolus, «Et si exterior noster homo corrumpitur, sed interior renovatur de die in diem» ; ideo fit quia primogenita fides vivit, de qua primogenita fide et Apostolus ait, «Non solum autem, sed et nos ipsi primitias spiritus habentes;» id est, dantes jam Deo primitias spiritus nostri, hoc est, ipsam fidem