comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dentib. Aliquam etiã fuisse morulam auint. int
cieationẽ &e lapsum uł confirmationẽ. & in illa
breuitate tꝑis om̃s boni erant. ñ quide ꝑ usum
lib̃i arbitii. s ꝑ creationis bñficium. & tales erãt
qui stare poterant .i. ñ cadere ꝑ bona creationis.
&e cadere ꝑ lib̾m arbit̾um. soterant enim peccare
et ñ peccare. s ñ poterat̃ ꝓficere ad meritũ uite:
nisi grã suꝑ adderetur: Quȩ addita ÷ quibꝰdã in cõ¬
firmatione. Et ad ħ confirmandũ utuntur testi¬
monio arguittm. qui suꝑ genesim dicit. angłi¬

Expanded text:
dentibus. Aliquam etiam fuisse morulam aiunt inter creationem et lapsum ac confirmationem, et in illa brevitate temporis omnes boni erant, non quidem per usum liberi arbitrii, sed per creationis beneficium; et tales erant qui stare poterant, id est, non cadere per bona creationis, et cadere per liberum arbitrium. Poterant enim peccare et non peccare, sed non poterant proficere ad meritum vitae nisi gratia superadderetur, quae addita est quibusdam confirmatione. Et ad hoc confirmandum utuntur testimonio Augustini, qui, super Genes., dicit angeli
Abbreviated transcription (Latin):
habitant. Uñ et diabolus p̾nceps acris or̃. Noꝵ
etum ÷ eis concessum nabitare incelo ł in t̾ra
locꝰ ce amenus. nec in t̃ta nob̃cum ne homines
nimis infestarent. s uixta apłi pet̾ doct᷑nã in
epłacanonica itaditam in aere isto caliginoso.
qui eis qĩ carcer usq ad tꝑs iudicii deputatꝰ ÷. tc̃
aut̃ decrudentur in baratr̃ inferui. scł illud. Ite
maledicti in ignẽ et̃nił qui p̾ꝑatꝰ: diabolo. ec aꝑi

Expanded text:
t. Unde et diabolus princeps aeris dicitur. Non enim est eis concessum habitare in coelo, quia clarus locus est et amoenus, nec in terra nobiscum, ne nos nimis infestarent, sed juxta apostoli Petri doctrinam in Epistola canonica traditam, in aere isto caliginoso, qui est eis quasi carcer usque ad tempus judicii deputatus . Tunc enim detrudentur in barathrum inferni secundum illud: Ite, maledicti, in ignem aeternum, qui praeparatus est di
Abbreviated transcription (Latin):
chaos dicta ÷. in illo exordio conditionis primari¬
e. et formam confusionis habuit. et ñ habuit for
et angłica nacura. in sua conditione sc natutȩ ha
tẽ ce conũsionẽ acreatore suo acceptura erat for¬
mã ñ habuit. s erat informis sine illa. uñ auous
ltre ñ conũsa ad ciratorẽ. in quo format᷑ ẜ t̃ram
corporalem matĩã sine omni qualitate quȩ appa¬
ceret in matĩa formata. Quomõ dicat lucifer scđ

Expanded text:
chaos in illo exordio conditionis primariae et formam confusionis habuit, et non habuit formet angelica natura in sua conditione secundum naem et conversionem a Creatore suo acceptura erat formam non habuit, sed erat informis sine illa; unde Augustere non conversa ad Creatorem in quo formatur; per terram, corporalem materiam sine omni qualitate quae apparet in materia formata. 8. Quomodo dicat Lucifer secu
Abbreviated transcription (Latin):
dicit. In pͥncipio creauit ds̃ celum et t̃ram. Celũ
inquit strab ñ uisibile firmamentũ hic appellat:
s empyreũ .i. igneũ uel intellectuale. qđ ñ ab ardore
s asplendore dr̃. qđ statĩ fc̃m repletũ ÷ angłis. unde.¬
sum me laudarent astra matutina. &e ceta. De ħqͦ.
bela ita ait. hoc suꝑiꝰ celum qđ a uolubilitate mun¬
disecretũ:. mox ut cceatũ ÷ sc̃is angłis impletũ:. qͦs
in p̾ncipio cum celo et t̾ra conditos. t̃ estatur dñs.
dicens. Yeras cum me laudarent astra matutina.
et iubilarent oms̃ filii dĩ. Astra matutina et fibiõ
i. eosde angłos uocat. selum enĩ in quo posita¬
st̃ luminaria. ñ in p̾ncipio. s sedã diefc̃ E. xhi̾

Expanded text:
it: In principio creavit Deus coelum et terram. Coelum, inquit Strabus, non visibile firmamentum hic appellat, sed empyreum, id est igneum, vel intellectuale, quod non ab ardore, sed a splendore dicitur, quod statim factum, repletum est angelis. Undeum me laudabant astra matutina? etc. De hoc quoque Beda ita ait: Hoc superius coelum quod a volubilitate mundi secretum est, mox ut creatum est, sanctis angelis impletum est, quos in principio cum coelo et terra conditos testatur Dominus dicens: Ubi eras, cum me laudabant astra matutina, et jubilarent omnes filii Dei. Astra matutina et filios Dei eosdem angelos Dei vocat. Coelum enim in quo posita luminaria, non in principio, sed sec
Abbreviated transcription (Latin):
tam conungere. nequaquã ei impossibile futm:
rationał creature humilitatẽ licit longe inferio¬
rẽ: ad suȩ głe participationẽ sublimare. Nuia gͦ¬
ꝓ exemplo tõnat sp̃c in parte usq ad consortiũ t̾re¬
ni corꝑis humiliatꝰ: nefoete in ħ nimis dep̃sfus ui¬
deretur. addidit di ꝓuidentia. ut pꝰmodũ cum codem
corpore głificato ad consortuim illoꝵ qui in sua ꝑsti¬
terant bonitate. sublimaretur. ut qđ mimis ex diꝰ¬
pensatiõe creatoris su acceꝑat conditꝰ. pꝰmodũ ꝑ
gr̃am eiꝰdem accipcret glorificatus Sic ergo conditor
in celo mansionẽ. stus ueto quos corporib t̃renis so¬
ciauetat. deesum in t̃ra habitationẽ constituit. ii¬
trisq togłam ꝓponensobedientie. quatinus et illi
ab eouctant neaderent. & isti abcouͥ erant. ad id
u ñ erant ascenderent. fecit itaq ds̃ ex duplici sub¬
stantia hominẽ corpꝰ de fra fingens. animam ue¬

Expanded text:
am conjungere, nequaquam ei impossibile futurum am conjungere, nequaquam ei impossibile futurum rationalis creaturae humilitatem, licet longe inferiorem, ad suae gloriae participationem sublimare.  spiritus in parte usque ad consortium terreni corporis humiliatus est; ne forte in hoc nimis depressus videretur, addidit Dei providentia ut postmodum, cum eodem corpore glorificato, ad consortium illorum qui in sua permanserunt puritate, sublimaretur, ut quod minus ex dispensatione Creatoris sui acceperat conditus, postmodum per gratiam ejusdem acciperet glorificatus. Sic ergo conditor in coelo mansionem; illis vero quos corporibus terrenis sociaverat, deorsum in terra habitationem constituit, utrisque regulam imponens obedientiae, quatenus et illi ab eo ubi erant non caderent, et isti ab eo ubi erant ad id ubi non erant ascenderent. Fecit itaque Deus hominem ex duplici substantia, corpus de terra componens, animam ve
Abbreviated transcription (Latin):
hec etiam ñnulla exticit. Nrãgͥ sunt suꝑiora. et e¬
qualia. nrã etiam sunt inferiora. quia ad scriendũ
noħ fcã. Quare ita sit homo institutus. ut anina
Torpore ꝑ mansisset. curunita sit corpori. Ad qđ pͥ
pori uniti. ut in humana conditione ostenłet no¬
iũ exemplũ bẽumonis. quȩ int̾̃ dm et sp̃m. in qͣ
diligitur ex toto corde. et iudetur facie ad faciẽ. suta¬
nt emnicceatura se ñ posse unir creatorisuo tanta
ꝓpinquitate. ut eum tota m̃te diligeret et cognosce¬
det. nisi iuderet sp̃m qui excellentissima creat᷑a.
taminfimne .i. carni qui de t̾ra ÷ intanta dilecdio¬
ne uniri. ut ñ ualeat aitati adħu̾t uelit eã telin
poliati .s. suꝑuestiri. ꝑ qđ ostenditur spm creatum
rificatiõe eiusde ꝑficienda erat animã corpareis
indumentis. & t̃renis mansionib copulauit: lute¬
amq materiã fecit: ad utȩ sensum ucgetate. ut
scitet hõ qr si petuit d̾s tam disparẽ nanuirã corꝑł

Expanded text:
causa extitit. Nostra ergo sunt superiora et aequalia. Nostra etiam sunt inferiora, quia ad serviendum nobis facta. 10. Quare ita sit homo institutus, ut anima corpore permansisset, cur unita sit corpori. Ad quod ppori uniri, ut in humana ostenderet conditione novum exemplum beatae unionis quae est inter Deum et spiritum, in qua diligitur ex toto corde, et videtur facie ad faciem; putaret enim creatura se non posse uniri Creatori suo tanta propinquitate, ut eum tota mente diligeret et cognosceret, nisi videret spiritum, qui est excellentissima creatura, tam infimae, id est, carni, quae de terra est, in tanta dilectione uniri, ut non valeat arctari ad hoc ut velit eam relinqpoliari, sed supervestiri, per quod ostenditur spiritum creatum rificatione ejusdem perficienda erat, animam corporeis indumentis et terrenis mansionibus copulavit; luteamque materiam fecit ad vitae sensum vegetare, ut sciret homo, quod si potuit Deus tam disparem naturam corpori
Abbreviated transcription (Latin):
tradems dm in pͥncipiotꝑm mundum creasse. ctañ
tꝑa ip̃m et̃nalit̾ extitule significat. ip̃iꝰ et̾nitatem &e
onmipotentiã commendans. cui uoluisse facerez.
noue existunt. Credamꝰ gͥ cerum creatar̃ celestiũ uel¬
t̾risltium. inisibilium uł inuisibiliũ cãm ñ eẽn̾isibo
nitatẽ creatoris. qui ds unus ce uerꝰ. suius tanta÷ bo¬
ntas. ut summȩ bonꝰ bãtitudinis suȩ quaet̾nalit̾ bã
tꝰ ÷ alios uelit cẽ paracipes. quã tudit et cõmunicare
posse. et minui omnino ñ posse. Illud gͦbonũ qđ ip¬
se erat. &e quo bãtꝰ erat. sola bonicate ñ necessitate a¬
lii cõmuncati uoluit. qr summe boni erat ꝓdõe ud
le. & omnipotentissimi nocere non posse. Qrͣ fc̃a sit¬
que quantomagis intelligit᷑. tanto plenuis ha¬
betur. fecit d̾̃s rationalẽ creatiram q̃ sũmũ bonũ
intelligeret. & intelꝰ igendo amaret. et amando põ¬
sideret. ac possidendo frucntur. eamq ħmõ distin¬

Expanded text:
m mundum creasse, et ante tempora aeternaliter extitisse significat, ipsius aeternitatem et omnipotentiam commendans, cui voluisse, facere enovae existunt. Credamus ergo rerum creatarum coelestium, terrestrium, visibilium vel invisibilium causam non enitatem Creatoris qui est vivus et verus; cujus tanta est bonitas, ut summe bonus, beatitudinis suae qua aeternaliter beatus est, alios velit esse participes, quam videt et communicari posse, et minui omnino non posse. Illud ergo bonum quod ipse erat, et quo beatus erat, sola bonitate, non necessitate, aliis communicari voluit, quia summe boni erat prodesse velle, et omnipotentissimi nocere non posse. 4. Quarquae quanto magis intelligitur, tanto plenius habetur, fecit Deus rationalem creaturam quae summum bonum intelligeret, et intelligendo amaret, et amando possideret, ac possidendo frueretur. Eamque hoc modo distin
Abbreviated transcription (Latin):
hominẽ ut ei seruiret. Pofitꝰ ÷ gͦ hõ in madiaut ei ser¬
uuetur: et ip̃e seruiret. ut acciperet utĩq. et reflueret
totũ ad bonum hominis. et qđ accipit obsequiũ. et
qł impendit. Ita enim uoluit ds̃ s ab homine serui¬
ri. ut ea seruitute ñ d s hõ scruiens unaretur. et uo¬
luit ut mundꝰ seruiret homini. et exiñ similit̾ uiuia¬
tetur homo. Lotum gͥ bonũ. hominis erat. & qđ fac¬
suꝑiores: in futuro erunt auales. qui et mõnt̃̾i sc̃¬

Expanded text:
icet, ut ei serviret. Positus est ergo homo in medio ut et ei serviretur, et ipse serviret; ut acciperet utrumque, et reflueret totum ad bonum hominis, et quod accepit obsequium, et quod impendit. Ita enim voluit Deus sibi ab homine serviri, ut ea servitute, non Deus, sed homo serviens juvaretur: et voluit ut mundus serviret homini, et exinde similiter juvaretur homo. Totum ergo bonum hominis erat, et quod facsuperiores nobis, in futuro erunt aequales . Et inferi
Abbreviated transcription (Latin):
atrributa st̃ in ip̃o momento suȩ conditionis.
cce ostensi⁊ uͥ angłi facrint mox ut cre¬
Uati sunt. nc̃ consequens÷ inuestigare. quale
ti fuerint inmño uimordio fue conditionis. Et nu
quidẽ angłis uidantur eẽ adbuta: in micio subsis

Expanded text:
ATTRIBUTA SUNT IN IPSO INITIO SUAE CONDITIONIS. 1. Ecce ostensum est ubi angeli fuerint mox ut creati sunt. Nunc consequens est investigare quales facti fuerunt in ipso primordio suae conditionis; et quatuor quidem angelis videntur esse attributa in initio sub
Abbreviated transcription (Latin):
tentiũ dum eius uoluntate ues nouȩ eẽ incipiunt.
que añ ñ erant. Absq ipsius agitatione ut actꝰ ꝓpͥe
dici non queat. cumutodicet actus hominis in motu
consistat. In do aut̃ motꝰ nullus. Sic̃ gͦ ex calore sõł
aliqua fieri contingit. nulla tamen in ip̃o uł in enus
calore facta motione uł mutatione actoris. quic̃u¬

Expanded text:
tentium, dum ejus voluntate res novae esse incipiunt, quae ante non erant, absque ipsius agitatione; ut actus proprie dici non queat, cum videlicet actus omnis in motu consistat, in Deo autem motus nullus est. Sicut ergo ex calore solis aliqua fieri contingit, nulla tamen in ipso vel in ejus calore facta motione vel mutatione: ita ex Dei
Abbreviated transcription (Latin):
are. agere. &e hurusmoi alia. de do ñ posse dici se¬
quidũ cam rationem qua dicunt᷑ oe creaturis.
Quppe cum dicimꝰ cum aliquid faccit. ñ aliquẽ in
oꝑando motũ illi intelligius mẽe. uł aliquam
in laborando passionẽ. sicut nob̃ solet accidere . s¬

Expanded text:
are, agere, et hujusmodi alia de Deo non posse dici secundum eamdem rationem, qua dicuntur creaturis; quippe cum dicimus eum aliquid facere, non aliquem in operando motum illi intelligimus inesse, vel aliquam in laborando passionem, sicut nobis solet accidere.
Abbreviated transcription (Latin):
in pͥncipio cirauit ds̃ glam e t̾ram. his cetium ũb̃¬
moyses sp̃u dĩ afflatꝰ. animo principio ado creatore
mundum factum refeit. didens errorẽ quouilam plu¬
ra sine pͥncipio fuisse pͥncipia opinantiũ. Platonãq
& ip̃a incieata sine pͥncipio. &e d̾m qĩ artisicem nõ
creatorẽ. Creator qum⁊ qui de nichilo aliqua facit.
ñ modo de nichilo aliquid oꝑati. s etiam de ma¬
teria. Uñ et hõ uel angłs dc̃ aliquid facere. s ñ creare.
Nocaturq factor sine artifex. s ñ creator. Hoc enim
nomen soli dõ ꝓprie congruit. qui et de nichilo q̃¬
opifex. & factor. s creatoris nomen sͥ ꝓp̾c retinuit.
alia uero etiam ciraturis cõmunicauit. In scͥptura
tam̃ sepe creator accipitur tanguã factor. et creare
sicut faccre. sine distinctione significationis. Qͣ¬

Expanded text:
principio creavit Deus coelum et terram . His verbis Moyses Spiritu Dei afflatus in uno principio a Deo Creatore mundum factum refert, elidens errorem quorumdam plura sine principio fuisse principia opinantium. Plato namque et ipsa increata sine principio, et Deum quasi artificem, non Creatorem. Creator enim est, qui de nihilo aliqua facit. n modo de nihilo aliquid operari, sed etiam de materia. Unde et homo vel angelus dicitur aliquid facere, sed non creare; vocaturque factor sive artifex, non creator. Hoc enim nomen soli deo proprie congruit, qui et de nichilo queopifex et factor est, sed creacionis nomen sibi proprie retinuit. Alia vero nomina eciam creaturis communicavit, qutamen saepe creator accipitur tanquam factor, et creare sicut facere sine distinctione significationis.
Abbreviated transcription (Latin):
uit̃ contingere. uł eẽ. ut in ip̃o nicħ noui contin¬
gat. s nouum aliquid sic̃ fuerat in cc̃na uolunta
isiat. sine aliqua si imniutatiõe. uł motione.
Hos uero oꝑando mutati dicimur. quia moue¬
mur. Non cium sine motu aliquio facimꝰ. Os g̃¬

Expanded text:
contingere ut in ipso nihil noui contingat, sed nouum aliquid, sicut in eius uoluntaiat sine aliqua motione vel sui mutatione. Nos vero operando mutari dicimur, quia movemur; non enim sine motu aliquid facimus
Abbreviated transcription (Latin):
tam: intelligentia. memoria. et uoluntas. fiue di¬
lectio. lib̃m quoq arbit̾um .i. lib̾a indinandȩ uo¬
luntatis siue ad bonũ. siue ad malum: facultas. Po¬
terant enim ꝑ lib̃m arbit̾um sine molentia &e co¬
actione ad utr̃libet ꝓpria uoluntate flecti. An õi¬

Expanded text:
tam intelligentia, memoria et voluntas sive dilectio, liberum quoque arbitrium, id est, libera inclinandae voluntatis sive ad bonum, sive ad malum facultas. Poterant enim per liberum arbitrium sine violentia et coactione ad utrumlibet propria voluntate deflecti. 2.
Abbreviated transcription (Latin):
tñ suꝑ epłam ad titum aliud uidetur sentire dicens.
s ex milia nec dum nr̃i tꝑis implent̾ annoꝵ. &e quã¬
tas pͥus cc̃nitates. quanta toa. quantas scłoꝵ origi¬
nes. fuisse arbitrandũ ÷. in quib angłi. chroui. do¬
iminationes. ceteriq ordines serierunt cd̃o. absq
his u̾b̃ quidã adlierentes dixett̃. cum mundo cepissẽ
tꝑs scłare. s. añ mundũ extitisse tꝑs et̃num. sine mu¬
tabilitate. e in eo angłos ĩmutabilit᷑. & intꝑalit̃ as¬
bruunt. angłosdo iubente substitisse. eiq seruisse.
Nos aut̃ quod pͥus dictũ÷ ꝓ captu intelligentiȩ niẽ
magis approbamꝰ. salua tñ reuerentia seccitoꝵ. in qui¬
b nichil temere asserendũ÷. et illud ieronimũ dixiᷤ¬
se. s̃ ita sentiendo: s alioꝵ opinionẽ refecenoo arbi¬
tramur. Ub angeli mox creati fuerint. in emꝑio.
toritatũ eiudent̃ monstratur: Angłos añ casum fius¬
se incȩlo. et iñ corrtusse quosda ꝓpt̃ suꝑbiã: alios uero

Expanded text:
n epistolam ad Titum aliud videtur sentire dicens; sex millia necdum nostri temporis implentur anni: et quantas prius eternitates, quanta tempora, quantas seculorum origines arbitrandum est, in quibus Angeli, Troni, Dominationes ceterique ordines servierunt Deo absque His verbis quidam adhaerentes dixerunt cum mundo coepisse tempus seculare; sed ante mundum extitisse tempus aeternum sine mutabilitato, et in eo immutabiliter et intemporaliter astruunt angelos Deo jubente substitisse, eique servisse. Nos autem quod prius dictum est, pro captu intelligentiae nostrae, magis approbamus, salva tamen reverentia secretorum, in quibus nihil temere asserendum est, et illud Hieron. dixisse non ita sentiendo, sed aliorum opinionem referendo arbitramur. 6. Ubi angeli mox creati fuerint; in empyreotoritatum evidenter monstratur angelos ante casum fuisse in coelo, et inde corruisse quosdam propter superbiam; alios vero
Abbreviated transcription (Latin):
simili posse ꝓbati.Si enimdiligit amore qui ab ip̃o
ꝓcedit. cur non et sap̃ia uł incelligentia quamgemi
it. sapit. uł intelligit: nanc qõnem urgere uideturut
iurtutis suȩ. ut hac sap̃ia sapienssit. quã genuit. ee hac
uiraite potens q̃uam genuit. s absit. ut ita sit. qr sin

Expanded text:
simili posse probari. Si enim Pater diligit amore qui ab ipso procedit, cur non et Sapientia vel Intelligentia quam ipse genuit, sapit, vel intelligit? Hanc quaestionem urgere videtur, ut Virtutis suae, ut hac Sapientia sapiens sit quam genuit, et hac Virtute potens quam genuit. Sed absit ut ita sit, quia si
Abbreviated transcription (Latin):
referuntur. Quȩ tñ omnia ner fierait a pacce ꝑ fi¬
lium. neq suis finib salua eẽnt. nisi ds sũmebo¬
nus eẽt. qui et nulli nature qͥd ab illo bona eẽt.
inuidit. & ut inbono ip̃s maneret. aliaͥ quantũ
sum donuĩ dĩ cum patre e filio. ẽ incõmutabile
colere. et cenere nos conuenit. ẜ considerationẽi¬
quod recurrinĩ e femam qua saquinur.ce giã
qua reconciliamur:. uũ s. quo auctore conditi su¬
mus. et similitudinẽ eius ꝑ quam ad unitatẽ refor¬
mamur: &e pacẽ. qua unitati adheremus. s. dm̃ qͥ¬
naturalit̃ ÷. ce donum benignicatis eiꝰ qua placu
ut inceriret. Ecce ostensũ ÷ qualit in ereaturis aliqua¬
cenus imago trinitatis indicatur. Nonem̃ ꝑ creatu¬
rar̃ contemplacionẽ sufficiens noticia trimtatis po¬
t̃ haberi. uel pocuit. sine doctrine uł intĩoris inspi¬
rationis reuelatiõe. Uñ ũl antiqui philosophi qĩ ꝑ

Expanded text:
referuntur, quae tamen omnia nec fierent a Patre per Fireferuntur, quae tamen omnia nec fierent a Patre per Filium, neque suis finibus salva essent, nisi Deus summe bonus esset; qui et nulli naturae quae ab illo bona esset, invidit; et ut in bono ipso maneret, alia quantum sum donum Dei cum Patre et Filio aeque incommutabile, colere et tenere nos convenit. Per considerationem iquod recurrimus, et formam quam sequimur, et gratiam qua reconciliamur: unum scilicet quo auctore conditi sumus; et similitudinem ejus, per quam ad unitatem reformamur, et pacem, qua unitati adhaeremus: snaturaliter est, et donum benignitatis ejus; qua placui est auctori ut non interiret. Ecce ostensum est qualiter in creaturis aliquatenus imago Trinitatis indicatur; non enim per creaturarum contemplationem sufficiens notitia Trinitatis potest haberi vel potuit, sine doctrinae vel interioris inspirationis revelatione. Unde illi antiqui philosophi quasi per
Abbreviated transcription (Latin):
Hc testat ostendere. utr̃ ꝑ ea que nitatis.¬
fca sunt. aliquod trinitatis indicium uł erigũ
ait. Oportet ut creatorem ꝑea q̃ fcã sunt. intellectu
conspicientes. trnitatẽ incelligamus. huuis enĩ¬
trinitatis uestigium in creatirisapparet. hȩc enim
q̃ ante diuina fcasunt. et unitacẽ quandã in seostẽ¬
dunt. et spem. et ordinẽ. Nam quicqͥo hoꝵ creatoꝵ
et unum aliquio. sic̃ sunt naturȩ corpoꝵ et aĩat᷑.
de aliqua sp̃e formatur. sic̃ sunt figure ut qualita¬
tes corpoꝵ. ac oocttinȩ. uł aites animar᷑. &e ordinẽ
aliquem petit aut cenet. sic̃ sunt corpora. ut lo¬
cationes corpoꝵ. &e amores. ł delectationes aĩarum
de ita increaturis pͥlucet uestigium trinitatis. In
illa enim trinitate sũma origo ẽ omniñ rerum.
et ꝑ fectissima pulcritudo. e bãtissima delectatio
mit. quã cum ip̃o. &e in ip̃o patre ueneranur que
forma ÷ omniũ: quȩ ab uno fcã sunt. et ad ur iũ

Expanded text:
c restat ostendere utrum per ea quae facta sunt, aliquid Trinitatis indicium vel exiguumait: Oportet, ut Creatorem per ea quae facta sunt, intellectu conspicientes, Trinitatem intelligamus. Hujus Trinitatis vestigium in creaturis apparet. Haec enim quae arte divina facta sunt, et unitatem quamdam in se ostendunt, et speciem, et ordinem. Nam quidquid horum creatorum, et unum aliquod est, sicut sunt naturae corporum, et animarum; et aliqua specie formatur, sicut sunt figurae vel qualitates corporum, ac doctrinae vel artes animarum; et ordinem aliquem petit aut tenet, sicut sunt pondera vel collocationes corporum, et amores vel delectationes animarum, et ita in creaturis praelucet vestigium Trinitatis. In illa enim Trinitate summa origo est omnium rerum, et perfectissima pulchritudo, et beatissima delectatio.milis; quem cum ipso, et in ipso Patre veneramur; quae forma est omnium quae ab initio facta sunt, et ad unum
Abbreviated transcription (Latin):
fufficiẽntia. & integritas collata÷. Cathetismꝰ. et exorcĩ¬
ta dicioebent. Neophitꝰ nouicius inc̾pretatur. uł ru¬
dis. & dr̃ neophitus. nntꝑ ad fidem conũsꝰ. uł in dis¬
ciplina religiose conu̾sationis rudis. hoc gͥ p̃caluint
bap̃m. ñ quod sine istis ñ possit cẽ bap̃s. s: ut baptirã¬
dꝰ de fide instruatur. ce sciat cui debitor fiat dcincep̃¬
oe ut diaboli potestas in eo minuatur. Uñ tabanꝰ. Ance
bap̃m cate: rrandi debet in homitiẽ p̃uenite officim.
ut fidĩ cathecuminꝰ accipiat rudimentũ. & sciat cui de
contendat eos subu̾cere: ne bap̃m consequantur. Nõ
gͦ minfantib creatura di ex sufflat᷑. uł exorcizat᷑. s di¬
abolus ut recedat ab homine. De confirmatione.
Nc de sacramento confirmationis addendũ÷. de
tuiuis uirtte queri solet. forma enim aꝑta÷ .s. u̾ba
mate. d sacramentũ ab aliis ꝑficiñ pof.nisi asimin

Expanded text:
sufficientia et integritas est collata. Catechismus et exorciss interpretatur vel rudis; et dicitur neophytus nuper ad fidem conversus, vel in disciplina religiosae conversationis rudis. Haec ergo praecedunt Baptismum, non quod sine istis non possit esse baptidus de fide instituatur, et sciat cui debitor fiat deinceps, et diaboli potestas in eo minuatur. Unde Rabanus: Ante Baptismum, catechizandi debet in homine praevenire officium; ut fidei catechumenus accipiat rudimentum, et sciat cui deontendat eos subvertere, ne Baptismum consequantur. Non ergo ab infantibus creatura Dei efflatur vel exorcizatur, sed diabolus ut recedat ab homine. DISTINCTIO VII. DE CONFIRMATIONE. 1. Nunc de sacramento Confirmationis addendum est; de cujus virtute quaeri solet. Forma enim aperta est, scimate. Hoc sacramentum ab aliis perfici non potest, n
Abbreviated transcription (Latin):
ordo. Nulli essim sacram̃to facienda ÷ incuria. Qđ fie¬
ti pucatur. qñ ñ iterandũ. ueratat. S utr̃ aliqua uł nul¬
lairerarz possint: qõ÷. Nam de bap̃o et ordine qđ ñ de¬
beant iterari: aꝑte aus̾ ait. Utrũq sacramentũ ÷ et qͣ¬
oam consecratione datur. illud quid̃ẽ cum baptr: atur:
illud uerocum ordinacur. Iõq in catholica eccłia utr̃¬
q ñ licet it̃ari. qr neuit facienda ÷ murria. Qc̃ indub¬
tant̃ etiam de confirmatione cenenoumz. De aliis uer

Expanded text:
ieri putatur, quando non iterandum iteratur. Sed utrum aliqua vel nulla iterari possint, quaestio est. Nam de Baptismo et Ordine quod non debeant iterari, aperte Aug. dicit: Utrumque sacramentum est, et quadam consecratione datur, illud quidem cum baptizatur, illud vero cum ordinatur. Ideoque in Ecclesia catholica utrumque non licet iterari, quia neutri facienda est injuria; quod indubita
Abbreviated transcription (Latin):
pore debent bapti:ari. De responsione patͥnoꝵ
or Ro cuncti ao bap̃m nementes. fidem suam
ꝓfit̃i debent. & exponere. quio petendũ uenerint
adeccłam. Uñ e a baptr: ando quetit̾. Quid uenisti
ad eccłam petere: qui si adultus ÷ ꝓ se tespondet. fi¬
dem .i. sacram̃tũ fioĩ ee doctrinam. Ita etiam ꝑ sin¬
gła int̾rogatꝰ responoet se credete in patr̃e. & filum.
tantur. qui adhuc loqui uł credere nescuint. sic̃ etiã
pogris. mutis. ł furdis. alius ꝓfiteair dum baptrzãt᷑.
Sic et de pantentib agenouim:. Si uero ꝓ eoqui tes¬
pondere pot̃. alius respondeat. ñ itidem ualet sic dict:.
E tatem ht̃ ꝓꝰse loquatiul. Si uero querit ex quo sen¬
su ꝓ paruulo dicatur credo. uł fidẽ peto. dicimꝰ de sa¬
ctamento fid̃ io ec̃ incelligendũ. quod responoet᷑ pe¬
ut sit sensuscũ dt̃ fidẽ peto .i. sacramentũ tioi: p̃sto siĩ
credere. quam fidẽ hr̃e. re iõ cum respondetur credere

Expanded text:
pore debent baptizari. 7. De responsione patrinorum. Porro cuncti ad Baptismum venientes, fidem suam profiteri debent et exponere ad quod petendum venerint ad ecclesiam. Unde etiam a baptizando quaeritur: Quid venisti ad ecclesiam petere? Qui, si adultus est, pro se respondet: Fidem, id est, sacramentum fidei et doctrinam. Ita etiam per singula interrogatus, respondet se credere in Patrem, et Filium, zantur, qui adhuc loqui vel credere nesciunt: sicut etiam pro aegris, mutis, vel surdis alius profitetur dum baptizantur, sic et de poenitentibus agendum est. Si vero pro eo qui respondere potest, alius etatem habet, pro se loquatur. Si vero quaeritur ex quo sensu pro parvulo dicatur: Credo, vel: Fidem peto, dicimus de sacramento fidei id esse intelligendum, quod respondetur peut sit sensus cum dicitur: Fidem peto, id est, sacramentum fidei praesto sum credere quam fidem habere: et ideo cum respondetur credere
Abbreviated transcription (Latin):
macła lib̃is consistit. In c̾ oe tyꝰpo. fcã ÷ arrhã dinͣ
de lignis sechim que sunt imputͥbilia. & albe
I⁊ sic̃due sunt res illiꝰ sacramenti. ita etiam et¬
duo modi manducandi. unus sacram̃tał .s. qͣ
solum in sacramento corpus eiuis acciꝑe. Multi e¬
nuim indigne accipitint. S inip̃o manete. &e hr̃e
ip̃m in se manentẽ. Spũalit̾ enim manducat.
qui in unicate xp̃i et eccłe quã sactamentũ signi¬
fieat: manct. Nam qui discordat axp̃o. nec carnẽ. xͥ¬

Expanded text:
macula liberis consistit. In cujus rei typo facta est arca Domini de lignis sethim, quae sunt imputribilia, et alb1. Et sicut duae sunt res illius sacramenti, etiam duo modi manducandi: unus sacramentalis scilhoc in sacramento corpus ejus accipere, multi enim indigne accipiunt; sed in ipso manere, et habere ipsum in se manentem. Spiritualiter enim manducat qui in unitate Christi et Ecclesiae quam sacramentum significat, manet. Nam qui discordat a Christo, nec carnem
Abbreviated transcription (Latin):
dum tunc quẽq corporis sanguinisq dñi patci¬
cipẽ fiet : qñ xp̃i menbrũ efficitur nec alienar ab il¬
lius panis calicisq consortio. etiam si añqniã panẽ
illum edat. et calicẽ bibat. de ħscło in unitate corpo¬
cat inuenitur. In illo enĩ saccam̃to corpꝰ et sangii¬
nẽ suum nob̃ cõm̃dauit. Qđ et fec̃ nos ĩpos Nsam
et nos corpꝰ ip̃iꝰ fc̃ĩ sumus. Itẽ. qui discordat a xp̃o¬

Expanded text:
tunc quemquam corporis et sanguinis Domini participem fieri, quando Christi membrum efficitur; nec alienari ab illius panis calicisque consortio, etiamsi antequam illum panem edat et calicem bibat, de hoc seculo in unitate corpoamentum signat invenitur. In illo enim sacramento corpus et sanguinem suum nobis commendavit, quod et fecit nosipsos. Nam et nos corpus ipsius facti sumus. Item, de Sacra
Abbreviated transcription (Latin):
m̃tũ ÷ geminȩ rei. qr uctãq rem significat. &e ut̾us¬
q rei similitudinẽ gerit exp̃ssam. Nam sic̃ panis
p̃ceteris cibis corpꝰ reficit &e sustentat. & uinũ homi¬
nẽ lecificat at inhebriat: sic caro x incĩorẽ hominẽ.
plus ccc̃is grattis spũalit̃ reficit et saginat. uñ calpe

Expanded text:
mentum est geminae rei; quia utramque rem significat, et utriusque rei similitudinem gerit expressam. Nam sicut panis prae caeteris cibis corpus reficit et sustentat, et vinum hominem laetificat atque inebriat, sic caro Christi interiorem hominem plus caeteris gratiis spiritualiter reficit et saginat. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
stitutio. forma. sacram̃tũ. ce res. Sacramentum
dñs insticuit. qñ pꝰ typicum agnũ corpꝰ ee sanguinẽ
snum discipłis in cena portexit. uñ eusebiꝰ emisenꝰ.
Quia corpus assumptũ ablaturus erat ab ocłis. & il¬
laturꝰ syderib. neceẽ erat ut diecenȩ sacramentil nob̃
corporis ce sanguinis consecraret. ut coleretur iagit̃
ꝑ misterium: qđ̾ semel offerebatus in p̃cium. Ne far
o R ma cieto ⁊ quam tp̃e ibidem edidit.
dicens. ħ corpus meum. et p̾. hic ẽ sangiris m̃s.
Tum enim hox uerba ꝓferuntur. conũsio fit panuis
et uini in substantiã corporis et sanguims xp̃i. Reliqͣ¬

Expanded text:
stitutio, forma et res. Sacramentum Dominus instituit, quoniam post typicum agnum corpus et sanguinem suum discipulis in coena perrexit. Unde Eusebius Emisenus: Quia corpus assumptum ablaturus erat ab oculis, et illaturus sideribus, necesse erat ut die coenae sacramentum nobis corporis et sanguinis consecraret, ut coleretur jugiter per mysterium quod semel offerebatur in pretium. 3. De forma. Forma vero est quam ipse ibidem edidit dicens: Hoc est corpus meum; et post: Hic est sanguis meus. Cum enim haec verba proferuntur, conversio fit panis et vini in substantia
Abbreviated transcription (Latin):
timũ uero ħ uoluit infigere cordib &e memorie
discipłoꝵ a quib ad passionẽ digressurꝰ erat. qͦ
aũ ordine deinceps fumeretur: apl̃is ꝑ quos eccłas di¬
posicur̾ erat. rescrnauit docendum. De sacram̃to
Nc quid ibi sacramentũ sit. &e quid res re re.¬

Expanded text:
infigere cordibus, et memoriae discipulorum, a quibus ad passionem digressurus erat. Quo autem ordine deinceps sumeretur, apostolis, per quos ecclesias dispositurus erat, reservavit docendum. 4. De sacramento et re. Nunc quid ibi sacramentum sit, et quid res, vi
Abbreviated transcription (Latin):
uo sunt. qua laudes. ł obsectationes fidelium &e pe¬
ticiones. Ecce quȩ fit institutio. &e forma huiꝰ sacram̃¬
ti. uͥ consideratione dignũ÷: quare illud sacram̃tũ
pꝰ cenam dedit discipłs. Añs igitur iħc adinuisi¬
bilia pat̾ne maiestatis mmigraturus. celebrato cum
discipłs typico pascha. quoddã memorabile eis cõ¬
mendare uolens. sub spẽ panis & ium corpꝰ et san¬
guinẽ suum eis tradidit. ut ostenderet legis ueteriꝰ
Sacramenta. int̾ que p̃cipuũ erat agni paschat sa¬
crificium. in morce sua terminat. ac noue legis sa¬
cramenta substitu. in quib excellit misteriũ eu¬
charistiȩ. Iõ etiam p alia dedit. ut ħ unum artiuis
memorie discipłoꝵ infigeretur.ce ab ecła deinceps
frequencaretur. s ñ ex mñ disciplinã sanx it in pos¬
ter̃ utt pꝰ alios cybos sumatur. Potiusa ieiunis sium o¬
porter. sic̃ apłcoooet. u̾t singl̃at ceuerentia diudicetur
sacramenti. prius inos xp̃ians dominicũ corpꝰ incra¬

Expanded text:
ud sunt quam laudes, vel obsecrationes fidelium et petitiones. Ecce quae sit institutio et forma hujus sacramenti. Ubi consideratione dignum est quare illud sacramentum post coenam dedit discipulis. Dominus igitur Jesus ad invisibilia paternae majestatis migraturus, celebrato cum discipulis typico pascha, quoddam memoriale eis commendare volens, sub specie panis et vini corpus et sanguinem suum ita eis tradidit, ut ostenderet legis veteris sacramenta, inter quae praecipuum erat agni paschalis sacrificium in morte sua terminari, ac legis novae sacramenta substitui; in quibus excellit mysterium Eucharistiae. Ideo etiam post alia dedit, ut hoc unum arctius memoriae discipulorum infigeretur, et ab Ecclesia deinceps frequentaretur. Sed non exinde disciplinam sanxit in posterum, ut post alios cibos sumatur, sed potius a jejunis sumi oportet, sicut Apostolus docet, ut singulari reverentia dijudicetur, sacramenti, prius in os Christiani dominicum corpus intra
Abbreviated transcription (Latin):
ut auctor remissionis. s uc minister nec tñ fine dõ
auctore. ut sic̃ in munsterio ht̃ exteriꝰ scĩficare. ita
in ministerio haberet intꝰ mundate. & sic̃ illuo fa¬
c̃ dõ auctore. qui cum eo ce in eo oꝑatur illuo ext̃¬
lut quodam munisterio uteretur: Ita etiam posset
ꝑ aliquẽ create aliqua. ñ ꝑeum tanquã auctorẽ. s m¬
nitrum. cum quo et ĩ quo oꝑatetut. sic̃ mbonisoꝑi¬

Expanded text:
ut auctor remissionis, sed ut minister, nec tamen sine Deo auctore; ut sicut in ministerio habet exterius sanctificare, ita in ministerio haberet interius mundare; et sicut illud facit Deo auctore, qui cum eo operatur illud extelut quodam ministerio uteretur. Item etiam posset Deus per aliquem creare aliqua, non per eum tanquam auctorem, sed ministrum cum quo et in quo operaretur, sicut in boni
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Ecce maius dic̃ sacram̃tũ confirmationis. force
ñ ob maiorẽ uittutẽ uł utilitatẽ quã conferat. s qr
a digniorib datur. et indigniori parte corporis fit
cendere. ad habitationẽ dõ consecranõã. In hac uero
eiuidem septifor mẽ grãm cum omni plenitudine
scitatis. o iurtutis uenite m hominẽ Hoc sacram̃tũ

Expanded text:
amentum Confirmationis; sed forte non ob majorem virtutem et utilitatem quam conferat, sed quia a dignioribus datur, et in digniore parte corporis fit, nctum descendere ad habitationem Deo consecrandam. In hac vero, ejusdem septiformem gratiam, cum omni plenitudine sanctitatis et virtutis venire in hominem. Hoc sacramentum
Abbreviated transcription (Latin):
uulos ad bap̾m fert᷑. ut ꝑ sp̃m ad uitã regeneren¬
tur ec̃nam. s eosputant ħͥ temedio tẽporalẽ retine¬
re. ł reciꝑe sanitatẽ. Non enim ꝓpterea illi ñ regene¬
tantur. qr nec ab ilł hac uitentione offeruntur. Ag-¬
noscendũ: eam in baptitanois electis duo tp̃a ẽẽ
seruanda .i. pascha. et penthecosten. ut in sabGo pas¬
chȩ ł penchecostes bapi sactamentũ celebretur. qui
uero necessitate morcis ł peticłs trgentat. omni tẽ¬

Expanded text:
regenerentur aeternam; sed eos putant hoc remedio temporalem accipere sanitatem; non enim propterea illi non regenerantur, quia nec ab illis hac intentione offeruntur. noscendum est etiam in baptizandis electis duo tempora esse servanda, id est, Pascha et Pentecosten, ut in sabbato Paschae vel Pentecostes Baptismi sacramentum celebretur. Qui vero necessitate mortis vel periculi urgentur, omni te
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m. & in sp̃mscm̃. sunquid de sacram̃to fidĩ. an
de fide m̃tis ibi agicur: si de sacram̃to cur nomina¬
tumm distinguntur ꝑsonȩ: Si uerd de fiõĩ affectu quo¬
mõ uer̃ ÷ cum eo careat paruulus: an illuo facturus
paraulus spondetur cum creueait: sic̃ ce omnib
pompis diaboli spondet᷑ abtenunciare: qđ si non
seruauerit factꝰ adultꝰ. cenebitur ip̃e uł sponsor: Sa
ne dic pot̃ ib respondet ꝓ paruulo. qđ ad maio¬
tem etatem si uenerit. ce pompis oiabol temincia¬
bit. & sanam fidem tenebit. cuius tc̃ sacramentũ reci¬
pit. hacaũ sponsione pariuił. ꝓ quo fit cenebit᷑. ñ
sponsor. si tñ ut cautio impleatur. quant̃ in se ẽ.¬
ce oꝑani dederit. qr exigitura pattino: diligens cir¬
ca eum ꝓ quo respondit sollicitudo. De ħ ays̃ ser¬
cissimam etnifistis cautionẽ qua renunciare pompiᷤᷤ
diabol spopondistis. De cathocismo. et exorcas
Ua aut̃ int̾rogatio et responsio
fides. fit incathecismmno. cui &e additur exorcisinus.

Expanded text:
m sanctum. Numquid de sacramento fidei, an de fide mentis ibi agitur? Si de sacramento, cur nominatim distinguuntur personae? Si vero de fidei affectu, quomodo verum est, cum ea parvulus careat? An illud facturus parvulus spondetur cum creverit, sicut et omnibus pompis diaboli spondetur abrenuntiare, quod si non servaverit factus adultus, tenebitur ipse, vel sponsor? Sane etiam dici potest ibi sponderi pro parvulo, qui ad majorem aetatem, si venerit, et pompis diaboli renuntiabit, et sanam fidem tenebit, cujus tunc sacramentum recipit. Hac autem sponsione parvulus pro quo fit, tenebitur, non sponsor, si tamen ut cautio impleatur, quantum in se est, operam dederit, quia exigitur a patrino, ut sit diligens circa eum pro quo spondit sollicitudo. De hoc Aug.: Certissimam emisistis cautionem, qua renuntiare pompis diaboli spopondistis. 8. De catechismo et exorcismo. Illa autem interrogatio et responsio fidei fit in catechismo, cui additur exorcismus. A
Abbreviated transcription (Latin):
Ide illo qui iocans sic̃ mimꝰ cõmemoratiõe cñ tri¬
iocularit᷑ ageretur. utr̃ approbandꝰ eẽt baptismus
qui sic daretut. diuinum iudiciũ ꝑ alicꝰ reuelatiõis
miracłm orõne implorandũ cẽcenserẽ. Uidetur tñsa¬
pientib ñ fuisse bap̾a. ut cum aliqui in ualneñ t ĩ
flumen meguntur in nominetͥnitatis. ñ÷ bap̃s. qr¬

Expanded text:
de illo qui jocans, sicut mimus, commemoratione tamen Trijoculariter ageretur, utrum approbandus esset Baptismus qui sic daretur, divinum judicium per alicujus revelationis miraculum oratione implorandum esse censerem. Videtur tamen sapientibus non fuisse baptisma, ut cum aliqui in balneum vel in flumen merguntur in nomine Trinitatis, non est
Abbreviated transcription (Latin):
qđ fioes q̃ fideles fac̃. inaquis bap̃i datur ł nutrit᷑.
hãtur. sic et de aliis intelligendñz. Qui gͦ mundꝰ ac¬
calit: ibi fic mundior. & omni habenti. ibi ampli
datur. Qđ uero ommis extĩor satisfactio ibi elaxet᷑.
amb& ostendit suꝑillum locũ fine penentia st̃¬

Expanded text:
quod fides quae fideles facit, in aquis Baptismi datur vel nutritur:  habeat datur, sic et de aliis intelligendum est. Qui ergo mundus accedit, ibi fit mundior, et omni habenti ibi amplius datur. Quod vero omnis exterior satisfactio ibi relaxetur, Ambros. ostendit super illum locum, Rom. 11: S
Abbreviated transcription (Latin):
ñ errorem introducens. uł heresim. s ꝓ sola ignorã¬
tia romane locutionis. infringendo iiguã uapti¬
rans dixisset: ti possumus consentur ut denuobap
quib baptizat fuissc ooceantur. agendũ ÷ ut renas¬
cantut: ne pereant. In quib qd ñ ostenditur gestũ ro¬
ñ sut ut uideatur ttexatũ conferendũ eisudetut.
qł collatũ ẽẽ nescitur. qr ñ temeritas inf̾uenit p̾sup̃

Expanded text:
haeresim, sed pro sola ignorantia Romanae locutionis, infringendo linguam baptizans dixisset, non possumus consentire ut denuo baquibus baptizati fuisse doceantur, agendum est ut renascantur ne pereant; in quibus quod non ostenditur gestum, ratio sinit ut videatur iteratum. Conferendum eis videtur, quod collatum esse nescitur. quia non temeritas
Abbreviated transcription (Latin):
solet si cortupte ꝓferantur illa u̾ba an bap̃s sit.
De ħ racharias bonefacio se̾bit. Retuleit̾ michi rrun¬
cuitui. quod fuerit sacerdos in eadẽ ꝓuincia qui la¬
ciniam linguã pentꝰ ignorabat. et oum baptizaret
nescius latini eloquii infringens linguã. diceret.
baptrro in nomine patria. et filia. et spñ scã. &e ꝓpt̾¬

Expanded text:
solet si corrupte proferantur verba illa, an Baptismus sit. De hoc Zacharias Bonifacio scribit: Retulerunt mihi nuntii tui quod fuerit sacerdos in eadem provincia, qui Latinam linguam penitus ignorabat; et dum baptizaret, nescius Latini eloquii, infringens linguam diceret: Baptizo te in nomine Patria, et Filia, et Spiritus sanct
Abbreviated transcription (Latin):
langoris cogat necessitas. quod etiam laicis fidelib
ꝑmutitur. Ex concilio cartaginensi quinto.
⁊em. Mulier quãuis sc̃a bapti zare ñ p̃sumat. ni¬
si necessitate cogente. De ilł eiam qui abhereticis
baptizantur. utrum rebaptirand sint queri solet.
Ad quod breuit̃ dicimus. qr quiẽq sit qui baptizet.
si seruatur forma a xp̃o cradita. riet̾ bap̾m dat. &e iõ
qui illum sumit ñ debet rebaptrrar. uñ beda. Siue

Expanded text:
languoris cogat necessitas; quod etiam laicis fidelibus permittitur. Ex concilio Carthaginensi quinto. Item: Mulier, quamvis sancta, baptizare non praesumat, nisi necessitate cogente. De illis vero qui ab haereticis baptizantur utrum rebaptizandi sint, quaeri solet. Ad quod breviter dicimus quia quicumque sit qui baptizet, si servatur forma a Christo tradita, verum baptismum dat; et ideo qui illum sumit non debet rebaptizari. Unde Beda: Sive
Abbreviated transcription (Latin):
tem agnoscimus. iõ cypͥano meliores sumus. sic̃ nec
endũ ÷. quodlicet t̾ immergatur ppt̃ misteriũ tricii¬
tatis tñ unus bap̃s teputatur. Illuo ẽtiam igno¬
randũ ñ ÷ qđ in materno utero nullus bapti zati

Expanded text:
te agnoscimus ideo Cypriano melite agnoscimus ideo Cypriano meliendum est, quod licet ter immergatur propter mysterium Trinitatis, tamen unum baptisma reputatur. Illud etiam ignorandum non est, quod in materno utero nullus baptizari
Abbreviated transcription (Latin):
colligitur quoo qui etiam ab hereticis baptizati st̃.
seruato caractere xp̃i. rebapti andi ñ sunt. s tñ ma¬
nus impositiõe teconciliandi. ut sp̃m scm̃ accipiat᷑
e in signum decestationis hereticoꝵ. St̃ tñ ñ null doc¬
toꝵ ut cypͥanus ce alii quidã qui dicere uident᷑ ab he¬
reticis non posse tradi bap̃m. &e cos cẽ rebapti ⁊ andõ
cum uenerint ad eccł̃am: qui ab ilł dicantur baptiza¬
te p̃sumunt. cyptianꝰ cñ ibia ũitate demasse uioet᷑
qui ait de heretico. quomõ scificare aquam pot̃. cum
in lege. Quec̃q ceagerit mimundꝰ immunda ecc̃: qui
pot̾ ture qd̃ ip̃e ñ ht̃: hoc uero ex ignorantia eũ dicis¬
se aus̃. innut dicens. Maitytẽ glosum cypanũ qui¬
noscere. dum eos nimis decestatetur: tanta eius meri-¬
ta usq ad criumphũ martẏri secuta sunt: ut et cãti¬
tatis qua excellebat luce obumbratio illa fugarecur.
noiqui baptismi ueritatẽ. &e herecicoꝵ imquita¬

Expanded text:
ereticis baptizati sunt servato charactere Christi, rebaptizandi non sunt; sed tantum impositione manus reconciliandi, ut Spiritum sanctum accipiant, et in signum detestationis haereticorum. Sunt tamen nonnulli doctorum, ut Cyprianus et alii quidam, qui dicere videntur ab haereticis non posse tradi baptismum, et eos esse rebaptizandos cum veniunt ad Ecclesiam, qui ab illis dicuntur baptizare praesumunt. Cyprianus tamen ibi a veritate deviasse videtur, qui ait de haeretico: Quomodo sanctificare aquam potest cumin lege: Quaecumque tetigerit immundus, immunda erunt; quis potest dare quod ipse non habet? Hoc vero ex ignorantia eum dixisse Aug. innuit dicens: Martyrem Cyprianum noscere, dum eos nimium detestaretur, tanta ejus merita usque ad triumphum martyrii consecuta sunt, ut et charitatis qua excellebat luce obumbratio illa fugaretur; nos quia baptismi veritatem in haereticorum iniquita
Abbreviated transcription (Latin):
Solet etiãquer si paruul inbap̃o oatur grã qua ẽ
iꝑs habuernt utendi lib̾o arbitrio: possint uelle et
curiere. De adultusemmnqui d̃igne recipiunt sacra¬
mentũ. ñ ambigitur: quin gr̃̾am oꝑant̾e ce cooꝑan¬
tẽ ꝑceꝑint. que in uacuum eis cedit. si ꝑ libm arbit᷑¬
accepisse fidem et caritatẽ: Si uero grãm ñ receꝑũt.
qua beneo ꝑari possint cum fcierint adulti. ñ eugo
sufficit eis in ħ statu grã inbap̃o data. nec ꝑ illam põ¬
sunt mõ bom eẽ. tusialia addatur. q̃ si ñ additur: ñ
ex eoꝵ culpa. qr iustificati sunt a pcc̃o. su̾icã putat̃
grãm oꝑ antem ce cooꝑantẽ cunctis paruut in bap̃o¬

Expanded text:
Solet etiam quaeri si parvulis in Baptismo datur gratia qua, cum tempus habuerint utendi libero arbitrio, possint bene velle et operari. De adultis enim qui digne recipiunt sacramentum non ambigitur quin gratiam operantem et cooperantem perceperint; quae in vacuum eis cedit, si per liberum arbitraccepisse fidem et charitatem? Si vero gratiam non receperint, qua bene operari possunt cum fuerint adulti; non ergo sufficit eis in hoc statu gratia in Baptismo data, nec per illam possunt modo boni esse, nisi alia addatur; quae si non additur, non est ex eorum culpa, quia justificati sunt a peccato. Quidam putant gratiam operantem e
Abbreviated transcription (Latin):
dicat euugłm meum. puudentia mea. licet hec sit̃
adõ. inquib differentia÷. Alius enuim alio meliꝰ oꝑa¬
tur meuuangelirando. &e alius alio prudentior.
alius aũ alio magis minus ne bapcrcatꝰ. siue ab in¬
feriore. siue a maiore baptixet᷑. dic ñ pot̃. Qne fu¬
q̃ sit illa potestas bap̾i quam xp̃c it dare seruo.
sib tenuit. et potuit oate serius. hecz uc plurimi uo
tuit dare ut eẽt. qđ ip̃e ÷. uł ut hr̃et eẽntiam quã
ip̃e ht̃. cui ħ ÷ eẽ. quod posse. Dicc̃ etiam si hanc po¬
tentiam alicridare potuit. potuit eidacecreare crea
dici pot̾. qr potruit eis dare potentiã dimutendi pec¬
cata. non ip̃am eandẽ qua ip̃e potens:. s potenti¬
amcreatã qua serius post dimiat̃ pcta. non t̃i

Expanded text:
dicat Evangelium meum, prudentia mea, licet sint haec a Deo in quibus differentia est. Alius enim alio melius operatur in evangelizando, et alius alio prudentior est. Alius autem alio magis minusve baptizatus sive ab inferiori sive a majori baptizetur, dici nae sit illa potestas Baptismi quam Christus sibi retinuit, et potuit dare servis. Haec est, ut plurimi voltuit dare ut esset quod ipse est, vel ut haberet essentiam quam ipse habet, cui hoc est esse quod posse. Dicunt enim: Si hanc potentiam alicui dare potuit, potuit ei dare creaturas dici potest quia potuit eis dare potentiam dimittendi peccata, non tamen ipsam eamdem qua ipse potens est, sed potentiam creatam qua servus posset d
Abbreviated transcription (Latin):
sectum transeuntes.: in celo subueit. Uñ recte maticũ
appellat᷑. qr in uia nos reficiens. usq in patriã dedu¬
cit. Sic̃ gͦ in mari rubro figura bap̃i p̃cessit. ita in man¬
na significatio dominiqi corporis. Hec duosacram̃ta
demonstrata sunt. ubi de latere. xͥ sangais et aqua flu¬
cerint. qr xp̃c ꝑ sanguinẽ redep̃cionis. & aquã ablu¬
tionis nos cedimere a diabolo. & a pcc̃o uerit. sic̃ ista¬
helitas ꝑ sangumẽ agni paschalis ab ext̃mmnãtore.
ce ꝑ aquam maris ab egyptiis liberauit. Hiuus etiã
sacrament ritum melchi sedech ostendit. uͥ pañem
nideorum. De insticutione sacramenti.

Expanded text:
ubvehit. Unde recte viaticum appellatur, quia in via nos reficiens, usque in patriam deducit. Sicut ergo in mari Rubro figura Baptismi praecessit, ita in manna significatio dominici corporis. Haec duo sacramenta demonstrata sunt ubi de latere Christi sanguis et aqua s, et aquam ablutionis nos redimere venit a diabolo et a peccato; sicut Israelitas per sanguinem agni paschalis ab exterminatore, et per aquam maris Rubri ab Aegyptiis liberavit. Hujus etiam sacramenti ritum Melchisedech ostendit, ubi panem Judaeorum. 2. De institutione sacramenti.
Abbreviated transcription (Latin):
catũ adeo hebuit: ut nequeat dnuna caꝑe. nis hu
manis ex̃citatꝰ. Propt̃ exercitationẽ similit̾ tusti¬
tuta sunt. qr cum hõ ocosus eẽ ñ possit. ꝓponitur es
icił et salubtis exercitatio in sacramentis. qua ua¬
nam &e naxiã declinet occtipationẽ. Hon enĩ facile
capitur a cẽptatore. qui bonouacat exerticio. U ñ
ieRꝰ monet. semꝑ aliquid oꝑis facito. ut te occupa¬
tum diabolus inueniat. De triplici genere ex̃citatiõi
UNa añ exeicicationũ cres fp̃es. Una ad edifica¬
tionẽ anime ꝑtinet. altã ad corporis fomentũ.

Expanded text:
catum adeo hebuit, ut nequaquam divina qucatum adeo hebuit, ut nequaquam divina quationem similiter instituta sunt, quia cum homo otiosus esse non possit, proponitur ei utilis et salubris exercitatio in sacramentis, qua vanam et noxiam declinet occupationem. Non enim facile capitur a tentatore, qui bono vacat exercitio. Unde Hieronymus monet: Semper aliquid operis facito, ut te occupatum diabolus inveniat. 4. De triplici genere exercitationis. Sunt autem exercitationum tres species. Una ad aedificati