comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dine suꝑioꝵ. quiscilicet ma¬
gis ardent caritate. alii in
ordine inferioꝵ. qui scilicet
minis ꝑfecti sunt. Ex quo ap¬
paret ñ esse de hominib for¬
mandum. decimũ ordinem.
tanquã nouẽ sint angłoꝵ.
& decimus hominuni. sed
homines ꝓ qualitate merito¬
rũ statuendos in ordimbus
angłor. Qd gͣ legitur decimꝰ
ordo cõplendus de homun¬
b ex tali sensu dictũ fore ac¬
cipipot̃. quia de hominib
restaurabitur. quod in ange¬
lis lapsũ est de quib tot cor¬
ruerunt. unde posset fieri.
decimus ordo. Propter quod
apłs dicit. restaurari om̃iam
xp̃o que in cęlis. & que in ter
fit reparatio ruinȩ angłicȩ.
tũ non minus saluaretur ho

Expanded text:
dine superiorum, qui scilicet madine superiorum, qui scilicet magis ardent charitate; alii in ordine inferiorum, qui scilicet minus perfecti sunt. Ex quo apparet non esse de hominibus formandum decimum ordinem, tanquam novem sint angelorum et decimus hominum, sed homines pro qualitate meritorum statuendos in ordinibus angelorum. Quod ergo legitur decimus ordo complendus de hominibus, ex tali sensu dictum fore accipi porestaurabitur, quod de angelis lapsum est, de quibus tot corruerunt, unde posset fieri decimus ordo. Propter quod Apostolus dicit, restaurari omnia in Christo, quae in coelis, et quae in terrfit reparatio ruinae angelicae. Tamen non minus salvaretur ho
Abbreviated transcription (Latin):
tet utrũ om̃s angeli eius¬
dem orduns equales sunit. Ita
esse quib dam placuit. s non
ẽ hoc ꝓbabile. nec assertione
dignũ. quia lucifer qui fuit de
collegio suꝑioꝵ ipsis etiamdig¬
mor extitit. qͥ aliis excellenti¬
ores creati fuerant. Ex quo ꝑ¬
cipitur qd̾ si ꝑstitisset in ordine
suꝑiori fuisset. & aliis eiustẽ
orduns dignior. ertitisset.
Sicut enĩ unus ẽ ordo apłor.
&̃ alter martyrũ. & tameum
apłis alui sunt aliis digmores.
similiter & in martyrib alii
aliis sunt superiores: ita & in
ordinib angłoꝵ recte creditur
ẽẽ. Quomͦ dĩcat scriptura de¬
cimum ordinẽ ex hominib:
cõpleri. cũ ñ sint uͥ ix ordines.
otandũ etiam quod de¬
cimus ordo legitur de
hominib restaurandus. Sed
cũ non suit nͥ nouem ordines
nec plures fuissent. etiã si illi
qui ceciderunt ꝑstitissent: mõ¬
uentur lectores quomͦ scrip¬
tura dicat. decimũ ordinem̃
compleri ex hominib Grego
quoꝵ alii assumuntur in or¬

Expanded text:
tet utrum omnes angeli ejusdem ordinis aequales sint. Ita esse quibusdam placuit; sed non est hoc probabile, nec assertione dignum; quia Lucifer qui fuit de collegio superiorum, ipsis etiam dignior extitit, qui aliis excellentiores creati fuerant. Ex quo percipitur quod si perstitisset, in ordine superiori fuisset, et aliis ejusdem ordinis dignior extitisset. Sicut enim unus est ordo apostolorum, et alter martyrum, et tamen in apostolis alii sunt digniores, similiter et in martyribus alii aliis sunt superiores; ita et in ordinibus angelorum recte creditur esse. 7. Quomodo dicat Scriptura decimum ordinem ex hominibus compleri, cum non sint nisi novem ordines. Notandum etiam quod decimus ordo legitur de hominibus restaurandus. Sed cum non sint nisi novem ordines, nec plures fuissent etiam si illi qui ceciderunt perstitissent, moventur lectores quomodo Scriptura dicat decimum ordinem compleri ex hominibus. Gregorquorum alii assumuntur in or
Abbreviated transcription (Latin):
simul in co existere potuit. qr
multo maioris. quantitatis est
quã fuerit corpusadȩ. In quo
nec etiã tot athomi fuerunt.
runt. Qd̃ cnra uerũ ñ esse asse¬
runt sub̃am uniuscuiꝰq inpri¬
mo fuisse parente. Responsio
ubi accipitur qualider fuer̃t
in ad am secundum rationẽ
seminalem & qͦmͦ ex eo descen¬
dert̃ scilicet lege ꝓpagatioĩs.

Expanded text:
existere potuit, quia multo majoris quantitatis est, quam fuerit corpus Adae. In quo nec tot etiam atomi fuerunt, runt. Quocirca verum non esse asserunt substantiam uniuscujusque in primo fuisse parente. 13. Responsio, ubi aperitur qualiter fuerunt in Adam secundum rationem seminalem, et quomodo ex eo descenderunt, scilicet, l
Abbreviated transcription (Latin):
imilit̃ & aliã exponimus aue¬
toritatẽ uͥ ait. dilectionẽ dĩ
cõmemorari. ñ qua nos eũ. s qua ip¬
se dilexit nos. ac si diceret. cõme¬
morat dilectionẽ dĩ. ñ scdm qd̾
ea nos diligimus dm̃: s scdm̃ qd̾
ip̃e ea diligit nos. Aliud obitiũt.
ed alud ẽ inqͥunt qd̾ magis

Expanded text:
Similiter et aliam exponimus auctoritatem ubi ait dilectionem Dei commemorari, non qua nos eum, sed qua ipse dilexit nos; ac si diceret: Commemorat dilectionem Dei, non secundum quod ea nos diligimus Deum, sed secundum quod ipse ea diligit nos. 15. Aliud objiciunt. Sed aliud est, inquiunt, quod magis
Abbreviated transcription (Latin):
& si ñ tempore. p̃cedit tamen
dignitate. Qd̾ autem simulcre¬
ata fuerit spũalis & corporalis
& terram. spũalem corporalem¬
q creaturam intelligi. & hec
creata in principioscilicet tem¬
poris uel in principio: qr pri¬
mofacta sunt. Qd̃ nichil fac¬

Expanded text:
si non tempore praecedit, tamen dignitate. Quod autem simul creata fuerit corporalis spiritualisque et terram spiritualem et corporalem creaturam intelligimus, et haec creata in principio, scilicet temporis: vel, in principio, quia primo facta sunt. Antea enim nihil fac
Abbreviated transcription (Latin):
que ñ aut ipse sit. aut ab ipso.
de fide. Credimꝰ unũ d̾m unam
ẽc̃ diuim nomuns tͥnitatẽ. Itẽ
in ui libro de trinitate. dicimꝰ
dm̃ solũ ẽt̃ ipsã tͥuitatẽ: Ecce

Expanded text:
quae non aut ipse sit, aut ab ipso; de Fide, cap. 7: Credimus unum Deum unam esse divini nominis Trinitatem. Idem in lib. 6 de Trin.: Dicimus Deum solu
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ facere qd̾ non p̃sciuit: ꝙ̧ si po¬
test facere qd̾ non p̾scunt. pot̾
sine p̃scientia oꝑari: quia om̃e
qd̾ facturũ se p̾scunt. facit. nec
facit. aliꝗͥd quod non p̃sciunt.
Qd̃ si preter p̃scientiam eius ali¬
quid fieri impossibile ẽ. om̃e. qd̾
prescitum est. fieri necesse est.
Igitur aliud fieri quã fiti nulla
ratione possibile est. Nec ques¬
on gͦ potest a deofieri. nsi

Expanded text:
 et si potest facere quod non praescivit, potest sine praescientia operari, quia omne quod facturum se praescivit facit, nec facit aliquid quod non praescivit. Quod si praeter praescientiam ejus aliquid fieri impossibile est, omne ergo quod praescitum est, fieri necesse est; ergo aliud fieri quam fit nulla ratione possibile est; eon potest a Deo fieri ni
Abbreviated transcription (Latin):
uidã dicunt ⁊ illam
reparatam. qua iuuante libe¬
ad benefaciendũ. Uñ erit
homini addicto ꝙ uendito.
eri in homine incipiat. quo
mͦ quisquam de libero arbi¬
trio głatur: qui ñ dum est lib̾.
ad operundum bonum. scce
aꝑte ostendit liberũ arbitri¬
ũ ꝑ gr̃am liberari ut per illũ
bene operetur quis. Id̾oꝙ di¬
cunt illam libertatem qͣue ẽ

Expanded text:
uidam dicunt illam er gratiam, qua juvante libead benefaciendum, nunquam erihomini addicto et vendito, eri in homine incipiat, quomodo quisquam de libero arbitrio gloriatur, qui nondum est liber ad operandum bene? Ecce aperte ostendit liberum arbitrium per gratiam liberari, ut per illud bene operetur quis; ideoque dicunt illam libertatem ve
Abbreviated transcription (Latin):
diciunt quoq illi dicen¬
tes nichil facit aut dunit¬
tit. nͥ optuna & rationabili
causa. licet nobis occulta sit. se¬
cundũ quam oportet eum fac̾e̾
& dunittere. que̾ facit uel dimittit.
Ratio em̃ penes eũ est. qͣ illa fa¬
cit & dimitut illa. que ratio e¬
terua ẽ. & semꝑ manens. p̃ter
quã non pot̾ aliquid facere uł

Expanded text:
dunt quoque illi dicentes: Nihil facit aut dimittit, nisi optima et rationabili causa, licet nobis occulta sit; secundum quam oportet eum facere ac dimittere quae facit vel dimittit. Ratio enim penes eum est, qua illa facit et illa dimittit; quae ratio aeterna est et semper manens, praeter quam
Abbreviated transcription (Latin):
Dec idcirco sũt demonstrata:
ut quacũq parte heretica
falsitas se contulisset fimb ue¬
ritatis conclud eretur: habitat
emim in uobis ap̃c. quo habitan¬

Expanded text:
ec idcirco sunt demonstrata, ut quacumque parte haeretica falsitas se contulisset, finibus veritatis concluderetur. Habitat enim in nobis Christus, quo habitan
Abbreviated transcription (Latin):
ut spm̃ xp̃i eẽ noscendum est: et
cũ ꝑ natinam dei nat᷑a ip̃a habi¬
tet in uobis. indifferens natura fi¬
gͥ quomͦ ñ ex natura unũ sunt :
a patre ꝓcedit sp̃c ueritatis. afi¬
lio mittitur & a filio accipit: s
om̃ia que ht̃ pater filui sunt. Id¬
ẽ. s eadem res & natinȩ patris est.¬
tus exritati. In aliquo differt ap̃i
& dei uatura: ne eademsit. si p̃sta¬
ri pot̾: ũsp̃c qui dĩ est. nonsit &¬

Expanded text:
um Christi esse noscendum est; et cum per naturam Dei natura ipsa habitat in nobis, indifferens natura Fiergo quomodo non ex natura unum sunt? A Patre procedit Spiritus veritatis, a Filio mittitur, et a Filio accipit. Sed omnia quae habet Pater, Filii sunt. Idest, sed et eadem res et naturae Patris est, ettuis excitati. In aliquo differt Christi et Dei natura, ne eadem sit, si praestari potest ut Spiritus qui Dei est, non
Abbreviated transcription (Latin):
am iniqui malicia uo¬
luntatem suam habet in¬
tificationẽ mentis. ita crea¬
tioneni solus d̾s oꝑatur licet
creatura exterius seruiat.

Expanded text:
am iniqui malitia voluntatem suam habent intificationem mentis, ita creationem rerum solus Deus operatur; licet creatura extrinsecus serviat.
Abbreviated transcription (Latin):
olent queri plura. de
primo hominis statu.
ante peccatum. scilicet qua¬
lis fuerit homo priusquam
peccaret. & in corpore & mna¬
mina mortalis. an inmorta¬
lis. passibilis. an inpassibilis.
de termino inferioris uite.¬
& de transitu ad suꝑiorem.
de modo ꝓpagatiõnis filioꝵ.
& alia multa que non mu¬
tiliter sciuntur: licet aliqñ
curiositate querantur:. Hic¬

Expanded text:
olent quaeri plura de primo hominis statu ante peccatum, scilicet qualis fuerit homo priusquam peccaret, et in corpore et in anima: mortalis an immortalis, passibilis an impassibilis; de termino inferioris vitae, et transitu ad superiorem; de modo propagationis filiorum, et alia multa, quae non inutiliter sciuntur, licet aliquando curiositate quaerantur.
Abbreviated transcription (Latin):
iudicio corpus coagulari. an
uulua & conpingi.atq for¬
mari. ac formato iam corꝑe
animam creari. & infundi.
ut uuat in utero. homo ex
amina constans. & corpore.
& egrediatur unius ex utero.
plenus humana suba. Iero
unculo illos condempnat.
qui amninas ex traduce dicũt.
inducens auctoritatem ꝓphȩ.
inma facit deus. sed singilla¬
tim anmas de inchilo creat.

Expanded text:
udicio corpus coagulari in vulva, et compingi atque formari; ac formato jam corpore animam creari atque infundi, ut vivat in utero homo ex anima constans et corpore, et egrediatur vivus ex utero plenus humana substantia.nathematis vinculo illos condemnat, qui animas ex traduce dicunt, inducens auctoritatem Prophetanimam de anima facit Deus, sed sigillatim animas de nihilo creat.
Abbreviated transcription (Latin):
a sunt. in aliis reprehensibilia
siuit. son gͦ ideod̾s minus po¬
tens est. quia peccare ñ potest.
cũ om̃ipotens nullatemus sit qͥ¬

Expanded text:
a sunt, in aliis vero reprehensibilia sunt. Non ergo ideo Deus minus potens est, quia peccare non potest, cum omnipotens nullatenus
Abbreviated transcription (Latin):
ins inquit peccat ineo
quod nullomͦ caueripo¬
test: Peccatur autem. Caueri
gͥ potest. hoc testimonio augus¬
tini pelagius usus est. dispu¬
tans aduersus eũ. umo adũ¬
sus gr̃am. sicut augustinus
ui libro retractationũ illud
& alia huiusmodi retractans
cõmemorat inquiens. Augustim¬
huiusmodi uerbis meis quia
gr̃a dei cõmemorata ñ est. de
qua tunc ñ agebatur. putant
pelagiam suam nos tenuisse
sentenciam. sed hoc frustra
putant. Uoluntas quippe ẽ.
qua peccatur & recte inintur
mortalib uiui ñ potest. Ecce
aꝑtẽ determinat ex quo sen

Expanded text:
is, inquis, peccat in eo quod nullo modo caveri potest? Peccatur autem. Caveri ergo potest. Hoc testimonio August. Pelagius usus est disputans adversus cum, imo adversus gratiam; sicut August. in libro Retract. illud et alia hujusmodi retractans commemorat, inquiens: Ihujusmodi verbis meis, quia gratia Dei commemorata non est, de qua tunc non agebatur, putant Pelagiani suam nos tenuisse sententiam; sed frustra hoc putant. Voluntas quippe est qua peccatur et recte vivitur, mortalibus vivi non potest. Ecce aperte determinat ex quo sen
Abbreviated transcription (Latin):
ẽt̃ facienda.faciamus. ac ꝑ¬
hoc diuinitus dari nobis.
scientiã confitentur. qua ig¬
norantia pellitur. Caritatem
autem negant diuinitus da¬
re. qua pie inuitur ut scilicet
sit donũ dei scientia. que sine
caritate inflat. & ñ sit donũ
dĩ ipsa caritas. que ut scien¬
tia non inflet edificat. Destru¬
unt etiã orationes quas facit
eccłia siue pro infid elibus
& doctrinȩ dei resistentib ut
conuertantur ad dm̃. siue ꝓ
frdelib ut augeatur eis fides
& perseuerent: in eo. hec quip¬
pe ñ ab ipso accipere. s a scipsis
homines habere contendũt.
Gr̃a dei qua liberam᷑ ab im¬
pietate dicentes scđm meri¬
ta nr̃a dari. paruulos etiam
sine illo peccati originalis
uinculo asserunt nasci. Hic
ponit ea quibꝰ suã confirmãt
contra ipsũ utentes.
ui uͦ dicunt sine gr̃a ho¬
minem ꝑ liberũ arbitri¬
ũ ommia iussa implere huius¬
modi inductionib mumunt.
Si inquiunt ñ potest ea facẽ

Expanded text:
esse facienda, faciamus. Ac esse facienda, faciamus. Ac hoc diuinitus nobis dari scientiam confitentur, qua ignautem negant divinitus dari, qua pie vivitur; ut, scilicet, sit donum Dei scientia, quae sine charitate inflat; et non sit donum Dei ipsa charitas, quae ut scientia non inflet, aedificat. Destruunt etiam orationes quas facit Ecclesia sive pro infidelibus et doctrinae Dei resistentibus, ut convertantur ad Deum; sive pro fidelibus, ut augeatur Dei fides, et perseverent in ea. Haec quippe non ab ipso accipere, sed a seipsis homines habere contendunt; gratiam Dei, qua liberamur ab impietate, dicentes secundum merita nostra dari. Parvulos etiam sine ullo peccati originalis vinculo asserunt nasci. 2. Hic ponit ea quibus suum confirmant contra ipsum utentes. Quod vero dicunt, sine gratia hominem per liberum arbitrium omnia jussa implere, hujusmodi inductionibus muniunt. Si, inquiunt, non potest ea facere
Abbreviated transcription (Latin):
ui dei graciȩ qua predes¬
tinati sumus. & quam
merumus a potestate tene¬
brarũ erui. in tantum numi¬
ci sunt. ut sine hac credant
homuinem posse facere om¬
ma. diumna mandata. Demq
pelagiuis a fratrib increpa¬
tus quod ichil tribueret
adiutorrio gĩȩ dei ad eius
mandata facienda. ñ eam
libero arbitrio p̃ponebat. s
infideli calliditate suppone¬
bat dicens ad hoc ẽam da¬
ri hominib ut que facereᷤ
ꝑ liberũ arbitrium. iuben¬
tur: facilius possent imple¬
ie per gr̃am. dicendo itaq
facilius possint. uoluit cre¬
di etiã si difficilius tam̃ pos¬
se homines sine diuma gra
facere diuina iussa. Illam uͦ
gr̃a deisine qua nichil bom¬
facere possumus ñ esse dict᷑¬
tur. nisi libero arbitrio quod
nullis suis p̃cedentib meri¬
tis ab illo accepit nr̃a natu¬
ra. ipso ad hoc tantũ iuuan¬
tẽ nos ꝑ suam legem atq
doctriam ut discamus que
facere. & que sperare debea¬
mus. Non aũ ad hoc ꝑ donũ
sp̃c sc̃i. ut que didicerimus

Expanded text:
i Dei gratiae qua praedestinati sumus, et qua meruimus de potestate tenebrarum erui, in tantum inimici sunt, ut sine hac credant hominem posse facere omnia divina mandata. Denique Pelagius a fratribus increpatus, quod nihil tribueret adjutorio gratiae Dei, ad ejus mandata facienda, non eam libero arbitrio praeponebat, sed infideli calliditate supponebat dicens ad hoc eam dari hominibus, ut quae facere per liberum arbitrium jubentur, facilius possint implere per gratiam. Dicendo utique facilius possint, voluit credi, etsi difficilius, tamen posse homines sine gratia facere jussa divina. Illam vero gratiam Dei, sine qua nihil boni possumus facere, non esse dicunt nisi in libero arbitrio, quod nullis suis praecedentibus meritis ab illo accepit nostra natura, ipso ad hoc tantum juvante nos per suam legem atque doctrinam, ut discamus quae facere et quae sperare debeamus; non autem ad hoc per donum Spiritus sancti, ut quae didicerimus
Abbreviated transcription (Latin):
ẽentia ẽ spũalis ꝙ incorporea.
Illa uͦ tria. nat᷑ales ꝓprietates.
seu uires st̃ ipsus m̃tis. & a
se inuicẽ differt̃: qr memo¬
ria ñ ẽ intelligentia. ł uolun¬
tas: nec intelligentia. uolũ¬
tas. siue amor. Quod
etiam ad se muicem di

Expanded text:
essentia est spiritualis et incorporea. Illa vero tria, naturales proprietates seu vires sunt ipsius mentis, et a se invicem differunt; quia memoria non est intelligentia vel voluntas, nec intelligentia voluntas sive amor. 13. Quod etiam ad se invicem di
Abbreviated transcription (Latin):
ed ut istã que uidet᷑ repug¬
Hantiam de medio abigamꝰ.
dicimꝰ qd̃ ieronimꝰ alit̾ accepit no¬
m̃ ingeniti: & alit̾ augustinꝰ. acci¬
pit enĩ aug̃ ingenitũ. qͥ uel qd̾ ab
alio ñ ẽ. & scđm hoc. de solo patie¬

Expanded text:
ed ut istam quae videtur repugnantiam de medio abigamus, dicimus quod Hieron. aliter accepit nomen ingeniti, et aliter Aug. Accepit enim Aug. ingenitum, qui vel quod de alio non est, et secundum hoc de solo Patre
Abbreviated transcription (Latin):
lus genitis perfectaq huma¬
in officii iusticia. ad meliorẽ
statũ transferrent᷑ ñ ꝑ mor¬
tem. s ꝑ aliquã mutacionem.
an patͥres in aliquo statu ui¬
tȩ manerent ligno uitȩ uten¬
tes donec filii ad eundem sta¬
tũ uenirent. & sic impleto
numero om̃s simul ad meli¬
ora transferrentur:. ut essent¬
sicut sc̃ĩ angeli in cęlis. Unde¬

Expanded text:
rfectaque humani officii justitia, ad meliorem statum transferrentur, non per mortem sed per aliquam mutationem; an patres in aliquo statu vitae manerent ligno vitae utentes, donec filii ad eumdem statum pervenirent; et sic, impleto numero, omnes simul ad meliora transferrentur, ut essentsicut sancti angeli in coelis.
Abbreviated transcription (Latin):
ñ cred. aus om̃s homines pri¬
mosante peccatum genitali¬
l: menbris ad procitationem
imperare potuisse. sicut in ce¬
ris in quolibet opere si ñ uo¬
luptatis pruritu utuntur:
Incredibile ciũ ñ est dm̃ talia
fecisse illa corpora. ut si non
peccassent. illis in enbris sicut
pedib imperarent. ne cũ ardo¬
re semmarent. uel cũ dolore
parerent. sed post peccatũ
motum illũ meruerũt. quẽ
nuptie ordinant. continen¬
tia cohibent Infirmitas eñi
prona ni rumam turpitudi¬
nis eaxcipitur honestate nup¬
tiali. & quod sais est officiũ
egrotis est in remedium. No¬
si quidem de paraidiso conue¬
nerunt & genuerũt. sed po¬
tuerut in paraoiso eis esse
nuptie. honorabiles & thorus
inmacłatus sine ardore libi¬
dinis. sine labore pariendi.

Expanded text:
n credamus primos homines ante peccatum genitalibus membris ad procreationem imperare potuisse, sicut caeteris in quolibet opere sine voluptatis pruritu utimur. Incredibile enim non est Deum talia fecisse illa corpora ut si non peccassent, illis membris sicut pedibus imperarent, nec cum ardore seminarent, vel cum dolore parerent: sed post peccatum motum illum meruerunt, quem nuptiae ordinant, continentia cohibet. Infirmitas enim prona in ruinam turpitudinis, excipitur honestate nuptiali: et quod sanis est officium, aegrotis est remediumsi quidem de paradiso convenerunt, et genuerunt; sed potuerunt in paradiso eis esse nuptiae honorabiles et thorus immaculatus sine ardore libidinis, sine labore pariendi.
Abbreviated transcription (Latin):
d quod dicendũ est. quia
si ñ peccassent pͥmihomi¬
nes. sine peccato ꝙ macula i
paradiso carnali copula con¬
uenissent. & ẽẽt ibi thorus in¬
maculatus. & muxtiosine̾ con¬
cupiscentia. atq genitalibus
menbris sicut ceteris impe¬
rarent: ut ibi nullũ motum il¬
licitũ sentirent. & sic alia m̃bra
corporis aluis admouemur:
ut manũ orisme ardore libi¬
dinus. ita genitalib menbris
uterentur sine aliquo pruri¬
tu carnis. hec emmletalis egri¬
tudo menbris humanns ex pec¬
cato in hesu genuissent itaq
filios in paradiso ꝑ coitũ inma¬
culatũ. & sine corruptione.¬

Expanded text:
d quod dicendum est quod si non peccassent primi homines, sine omni peccato et macula in paradiso carnali copula convenissent, et esset ibi thorus immaculatus, et commixtio sine concupiscentia; atque genitalibus membris sicut caeteris imperarent, ut ibi nullum motum illicitum sentirent, et sicut alia membra corporis aliis admovemus, ut manum ori, sine ardore libidinis; ita genitalibus uterentur membris sine aliquo pruritu carnis. Haec enim lethalis aegritudo, membris humanis ex peccato inhaesit. Genuissent itaque filios in paradiso per coitum immaculatum, et sine corruptione
Abbreviated transcription (Latin):
mulierem tetigit. uiri aucto¬
ritate repellitur ueniale est.
Siuͦ dium delectatione cogi¬
tationis teneatur & si uolun¬
tas perficiendi desit. mortale
ẽ & pro eo dampnabitur. sumul
uir & mulier idẽ totus homo.
quia uir non sicut clebuit mu¬
lierem cohibuit. Unde potest
dici consensisse. Reppeticio
summã perstringens.¬
ita concipitur ut illud facere
disponat. uel etiam perficiat.
aliud frequenter aliud uelse¬
mel. uel etiã quando delecta¬
tione cogitacionis diu tenetur
mortale est. Cũ uͦ in sensuali
motu tantũ ẽ. ut p̃diximus tc̃
leuissimũ est.qr ratio tunc ñ
deo autem supͣdixi aliud fre¬
quenter aliud semel: qui a que¬
dam sũt. que si tm̃ semel fiant.
uel facienda disponantur. dãp¬
nant. quedã uͦ ñ insi sepius fi¬
ant. uel facienda decernantur
ut de occioso uerbo. & huius¬
modi. hec autem augustinus
te tradit ita. Agustini aucto¬

Expanded text:
mulierem tetigit, viri auctoritate repellatur, veniale est. Si vero diu in delectatione cogitationis teneatur, etsi voluntas perficiendi desit, mortale est; et pro eo damnabitur simul vir et mulier, id est, totus homo, quia lierem cohibuit, unde potest dici consensisse. Haec summam perstringima concipitur, ut illud facere disponat, vel etiam perficiat aliud frequenter, aliud semel; vel etiam quando delectatione cogitationis diu teneatur, mortale est. Cum vero in sensuali motu tantum est, ut praediximus, tunc levissimum est, quia ratio tunc non deo autem supra dixi aliud frequenter, aliud semel, quia quaedam sunt quae si tantum semel fiant, vel facienda disponantur, damnant; quaedam vero non, nisi saepius fiant, vel facienda decernantur, ut de otioso verbo, et hujusmodi. Haec August., 12, tradit ita:
Abbreviated transcription (Latin):
simplici natura dici uidet᷑. scdm
eentiã ẽ intelligendũ. ut bonus.
magnus. immortalis. sapiens.
diligens. & huiꝰmodi .Idõq si pa¬
t̃ uel filius diligit ꝑ spm̃ scm̃.¬

Expanded text:
simplici natura dici videtur, secundum essentiam est intelligendum, ut bonus, magnus, immortalis, sapiens, diligens, et hujusmodi. Ideoque si Pater vel Filius diligit per S
Abbreviated transcription (Latin):
ationis aũ pars superior.
eternis rationib conspici¬
endis u̾el consulendis ad heres¬
cit porcio inferior. ad tempo
ralia gubernanda deflectitur
& illa rationis intencio qua con¬
templam᷑ eterna. sapientiȩ de¬
putatur. Illa uͦ qͣ bene utimͣ.
reb temporalib scienciȩ depu¬
tatur. cũ uͦ disserimus de natu¬
ra mentis humanȩ de unaqͣ¬
dam re disserimus nec eam in
hec duo que cõmemorau. nͥ
per officia geminamus. car¬
nalis aũ uel sensualis aminȩ
motus. qui in corporeis sensus
intenditur: nobis peccoribus¬
que cõmunis ẽ. qui seclususẽ
a ratione. sapientię ratiomi. aũ
scienciȩ uicimius ẽ. Quod talis
ordo ẽ peccandi. uel cadendi
in nob̾ quał fuit in pͥmis.¬

Expanded text:
ationis autem pars superior eternis rationibus conspiciendis vel consulendis adherescit, portio iralia gubernanda deflectitur. Et illa rationis intentio qua contemplamur aeterna, sapientiae deputatur; illa vero qua bene utimur rebus temporalibus, scientiae deputatur . Cum vero disserimus de natura mentis humanae, de una quadam re disserimus, nec eam in haec duo quae commemoravimus, nisi per officia, geminamus. Carnalis autem vel sensualis animae motus, qui in corporis sensus intenditur, nobis pecoribusque communis est, qui seclusus est a ratione sapientiae, rationi autem scientiae vicinus est . 7. Quod talis est ordo peccandi vel cadendi in nobis qualis fuit in primis
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ ẽ. & initiũ om̃is peccati : Quo
sensu utrumq dicatur radix¬
ommnum malorum scilicet
superbia et cupiditas.
et utrũq rectũ dictũ ẽẽ in¬
telligit᷑ si gn̾a pecc̃oꝵ oĩa
singłoꝵ. ñ singła generũ u

Expanded text:
x est et initium omnis peccati? 10. Quo sensu utrumque radix dicatur omnium malorum, scilicet et superbia, et cupiditas. Sed utrumque recte dictum esse intelligitur, si genera peccatorum singulorum, non singula generum u
Abbreviated transcription (Latin):
ñ nulli hõĩũ qͥ ex cuptoitate
funit suꝑbi. & aliqͥ ex suꝑbia
fuint cupidi. Est enĩ ut ait au¬
gustinꝰ ħo qͥ ñ eẽt amator pe¬
cuniȩ. ñ ꝑ ħ putaret se excellen¬
tiorẽ eẽ.Id̾oq ut excellat di¬
hr̃e amat. huic iinascit᷑ suꝑ¬

Expanded text:
qui ex cupiditate fiunt superbi: et aliqui ex superbia fiunt cupidi. Est enim, ut ait Aug., homo qui non esset amator pecuniae, nisi per hoc putaret se excellentiorem esse; ideoque ut excellat, dihabere amat. Huic innascitur su
Abbreviated transcription (Latin):
cieatores hominũ. nec a¬
gricolas creatores frugum.
quauis eoꝵ extrinsecus at¬
hibitis motib ipsa creanta.
dei uirtus interius oꝑetur ita
non solũ malos s nec bonos
angłos fas est putare cirato

Expanded text:
creatores hominum nec agricolas creatores frugum, quamuis eorum extrinsecus adhibitis motibus ista creanda dei uirtus interius operetur: ita non solum malos sed nec bonos angelos fas est putare creato
Abbreviated transcription (Latin):
etiã dici. qđ qͥ fruit᷑ etiã
inhac uita ñ tantũ habet
gaudiũ spei. s etiã res: qr
iã delectat᷑ in eo qđ dilig̾.
⁊ ita iã re aliqͣtenꝰ tenet.
Constat gͦ qr ło debenus
frui.: ñ uti. Illo enĩ ut
efficeris beatꝰ. & in qͦ spem
ponis ut ad id ꝑuenias.
De hoc idẽ ait in libro de

Expanded text:
etiam dici quod qui fruitur etiam in hac vita, non tantum habet gaudium spei, sed etiam rei, quia jam delectatur in eo quod diligit, et ita jam rem aliquatenus tenet. Constat igitur quod debemus Deo frui et non uti. Illo enim, ut efficeris beatus, et in quo spem ponis, ut ad id pervenias. De hoc idem ait in lib. 1 de
Abbreviated transcription (Latin):
tantũ. te fruar. ⁊ ñ ad didiss
in dno: uidet᷑ finẽ dilectiõis
ac spem ꝯstituisse in eo. S qr
illud addid in dño se fine
posuisse. eodẽq frui signi¬
ait hoĩe in dõ frueris: deo
potiꝰ ꝗͣ homine frueris. Hic
Sedc̃ d̾s diligat nos ut fre-¬
quent᷑ script᷑a dic̃ quȩ eiꝰ
dilectionẽ erga nos multũ
an ut fruens: ⁊ ꝓcedit ita
Si fruit᷑ eget bono nr̃o. Qđ
nemo sanꝰ dix̾it. Ait enĩꝓ
Om̃e eñ bonu̾ nr̃m: uł ipse ẽ:
ł ab ipso ẽ. Non gͦ fruitur
nͥob̾. s utit᷑. Si enĩ nec fruit᷑
nec utit᷑. nͥ inuenio qͦmͦ dili¬
gat nos. Neq tam̃ sic utit᷑ nob̾:
ut nos aliis reb Nos enĩresqͥb
utim ad id referimꝰ ut dibo¬
nitate ꝑfruam᷑. Ds u ad sua.
bonitate usũ nr̃m refert.
Ille enĩ miseret᷑ nrͣi: ꝓptͣ suã
bonitate. Nos aui nob̾ inuice.
ꝓptͣ lliꝰ bonitat᷑e. Ille nrimi¬
seret ᷑ ut se ꝑfruam᷑. Nos uͦ¬

Expanded text:
tantum te fruar, et non addidisset in Domino, videretur finem dilectionis ac spem constituisse in eo; sed quia illud addidit in Domino se finem posuisse, eodemque frui signie in Deo frueris, Deo potius quam homine frueris. 7. Hic Deus diligat nos, ut frequenter Scriptura dicit, quae ejus dilectionem erga nos multum an ut fruens; et procedit ita: Si fruitur, eget bono nostro, quod nemo sanus dixerit. Ait enim Omne enim bonum nostrum vel ipse est, vel ab ipso est; non ergo fruitur nobis, sed utitur. Si enim nec fruitur, nec utitur, non invenio quomodo diligat nos. Neque tamen sic utitur nobis, ut nos aliis rebus. Nos enim res quibus utimur ad id referimus ut Dei bonitate perfruamur: Deus vero ad suam bonitatem usum nostrum refert. ille enim miseretur nostri propter suam bonitatem; nos autem nobis invicem propter illius bonitatem. Ille nostri miseret
Abbreviated transcription (Latin):
ñ relinqͥt dssine mercede.
ħau̾ merces su̾ma ẽ. ut ipso
ꝑfruam᷑. Itẽ qr bonꝰ ẽ. sumꝰ.
& in qͣntũ sumꝰ. boni sumus.
mali sumꝰ. & in qͣntũ mali
sumꝰ. in tantũ etiã minꝰ sumꝰ.
Ille gͥ usus qͦ nob̾ utit᷑ ds: non

Expanded text:
 sine mercede. Haec autem merces summa est, ut ipso fruamur. Item quia bonus est, sumus; et in quantum sumus, boni sumus .mali sumus; et in quantum mali sumus, in tantum etiam minus sumus. Ille ergo usus, quo nobis utitur Deus, non
Abbreviated transcription (Latin):
beati. Cęt̾is uͦ utendũ freqͣnt̾
tam̃ dr fruii: cũ delectatioͬe
uti. Cũ enĩ ad ẽ qđ diligit᷑
etiã delectationẽ sec̃ gerit.
si tam̃ ꝑ eã tͣnsieris ⁊ ad illud
ubi ꝑmanendũ ẽ ea retu-¬
leris uteris ea: & abusiue
ñ ꝓpͥe diceris frui. Si uͦ in¬
hescris atq ꝑmanseris. fi¬
nẽ in ea ponens lȩticiȩ tuȩ.
t̃c uere ⁊ ꝓpͥe frui dicendꝰ
illa tͥnitate: id÷ simo ⁊ in¬
ꝯmutabili bono. Utruni

Expanded text:
 Frequenter tamen dicitur frui, cum delectatione uti. Cum enim adest quod diligitur, etiam delectationem secum gerit: si tamen per eam transieris, et ad illud ubi permanendum est eam retuleris, uteris ea; et abusivenon proprie diceris frui. si uero inhaeseris atque permanseris, finem in ea ponens laetitiae tuae, tunc uere et proprie frui dicendus illa trinitate, id est summo et incommutabili bono. Vi
Abbreviated transcription (Latin):
sit de his que naturalit̾ hõ ht̃.
quare pecc̃m fore dicat᷑. cũ nuł¬
lũ aliud nat᷑ale peccatũ sit.
ic aũ orit᷑ questio satis ne¬
cessaria ex suꝑiorib cau¬
sam̃ trahens. Dictũ ẽ enĩ supra
uoluntatẽ inẽẽ nat᷑alit̃ homi¬
n. sic̾ intellectus & memoria.
Que aũ homim nat᷑alia sunt¬

Expanded text:
SIT DE HIS QUAE HOMO NATURALITER HABET, QUARE PECCATUM FORE DICATUR, CUM NULLUM ALIUD NATURALE PECCATUM SIT. 1. Hic autem oritur quaestio satis necessaria, ex superioribus causam trahens. Dictum est enim supra, voluntatem inesse naturaliter homini, sicut intellectus et memoria. Quae autem homini nat
Abbreviated transcription (Latin):
hec tria simul unã ꝑsonã dnis sic̃
unã eẽntiam. & unũ dm̃. s dicimꝰ
ties ꝑsonas. cũ tres deos aut tres
ẽẽntias ñ dicamus. S oluit.

Expanded text:
ec tria simul unam personam dicimus, sicut unam essentiam, et unum Deum, sed dicimus tres personas, cum tamen tres deos aut tres essentias non dicamus? Qui
Abbreviated transcription (Latin):
Unde & uocatus est lucifer: si
quit cecidisti lucifer. qui ma¬
ne oriebaris & cetera. qui non
unus ordo. sed unus sp̃c acci
tiam natine & ꝓfunditatem
scientiȩ suȩ perpendens in su¬
quod etiam se equare deouo¬
luit. ut in ysaia dr̃. In celum¬

Expanded text:
unde vocatus est Lucifer, sicquit, cecidisti, Lucifer, qui mane oriebaris? etc.; qui non unus ordo, sed unus spiritus atiam naturae et profunditatem scientiae suae perpendens, in suquod etiam Deo se aequare voluit: ut in Isaia dicitu
Abbreviated transcription (Latin):
nde mox diabolus dix̃
ad mulierem. nequaquã
mioriemini. Scit enĩ deus quod
in quocũq die comederitis
ex eo aꝑientur ocłi ur̃i. & eri¬
tis sicut dii. scientes bonũ &
malũ. attende ordinẽ. ac pro¬
gressũ humanȩ ꝑdicionis. pͥ¬
mo d̾s dixerat. Quacũq die
comederis ex eo morte mo¬
rieris. Demde mulier dixit.
Ne forte moriamur: Nouissi¬
me serpens dixit. Nequaquã
moriemini. Deus affirmauit.
Mulier quasi ambigendo il¬
lud dixit. Diabolus negauit.
Que gͥ dubitauit. ab affirmã¬
te recessit. Neganti appropi¬
quauit. De uersutia diabo¬
lũ remouit. & boñ p̃pollicite du

Expanded text:
nde mox diabolus dixit ad mulierem: Nequaquam moriemini, scit enim Deus quod in quacumque die comederitis ex eo, aperientur oculi vestri et eritis sicut dii, scientes bonum et malum. Attende ordinem ac progressum humanae perditionis. Primo Deus dixerat: Quacumque die comederitis ex eo, morte moriemini; deinde mulier dixit: Ne forte moriamur; novissime serpens dixit: Nequaquam moriemini. Deus affirmavit, mulier quasi ambigendo illud dicit, diabolus negavit; quae ergo dubitavit, ab affirmante recessit, et neganti appropinquavit. 4. De versutia diabolum removit, et bonum in pollicito du
Abbreviated transcription (Latin):
errorem sp̃c sc̃s euacu¬
ans. ueritatisq discipluiam.
tradens. om̃ in principio ip̃m
mundũ creasse. & ante temꝑa
et̃naliter extitisse significat.
ipsius et̾nitatem & ommipo¬
tentiam cõmendans. Cui uolu¬
isse facere. ẽ: quia ut p̃dirimꝰ
ea eius uoluntate & bonitate
res noue existunt. Cred amus
gͥ rerũ creatarum cȩlestium¬
uel terrestiũ. insibilimmi. uel in¬
uisibilium. causam ñ esse. nisi
bonitatẽ creatoris. qͥ est ds u¬
nus. & uerus. cuiꝰ tanta ẽ bom¬
tas. ut sũme bonus beatitu¬
diis suȩ qua ẽtnaliter beatus
ẽ. alios uelit ẽẽ participes.: quã
uidit. & cõmunicari posse. et
munnomĩno non posse. Illud
gͥ bonũ quod ip̃e erit. & quo
ueatuserat. sola bonitate non
necessitate alii cõmunicari
uoluit. qr summime bomi erat.
ꝓdesse uelle. & om̃ipotentissi

Expanded text:
evacuans, veritatisque disciplinam tradens, Deum in principio temporum mundum creasse, et ante tempora aeternaliter extitisse significat, ipsius aeternitatem et omnipotentiam commendans, cui voluisse, facere est; quia, ut praediximus, ex ejus voluntate et bonitate res novae existunt. Credamus ergo rerum creatarum coelestium, terrestrium, visibilium vel invisibilium causam non esse nisi bonitatem Creatoris, qui est Deus unus et verus. Cujus tanta est bonitas, ut summe bonus beatitudinis suae qua aeternaliter beatus est, alios velit esse participes, quam videt et communicari posse, et minui omnino non posse. Illud ergo bonum quod ipse erat, et quo beatus erat, sola bonitate, non necessitate, aliis communicari voluit, quia summe boni erat prodesse velle, et omnipotentiss
Abbreviated transcription (Latin):
omo gͥ quisola exteriori
temptacione pulsatus ce¬
cidit. tanto grauius plecten¬
dus erat. quanto leuiori im¬
pulsu fuerat prostratus. et
tam̃ quia aliqualicet modi¬
cã cadendi occasionem. habu¬
erit. iccirco ꝑ dei gr̃am iuua¬
ri potiit ad ueniam. ut qui
ꝑ aliũ ceciderat. ꝑ aliũ erige¬
retur Qui gͦ icitatorem ha¬
buit ad malũ. ñ iniuste habu¬
it reparatorẽ ad bonũ. Diabo¬
lus uͦ quia sine alicuiꝰ tempta¬
tione peccauit. ꝑ aliũ non re¬
surgeret. iuuari ñ debuit. nec
ꝑ se potuit. & idõ irremedia¬
bile peccatũ enis. extitit: pec¬
catũ uͦ hominis. sicut ꝑ aliũ
habuit miciũ. ita ꝑ aliũ non
incongrue habuit remediũ.
Quare homo ñ angłs sit

Expanded text:
omo ergo qui sola exteriore tentatione pulsatus cecidit, tanto gravius plectendus erat, quanto leviori impulsu fuerat prostratus. Et tamen quia aliquam, licet modicam, cadendi occasionem habuit, idcirco per gratiam juvari potuit ad veniam, ut quod per alium ceciderat, per alium erigeretur. Qui ergo incitatorem habuit ad malum, non injuste reparatorem habuit ad bonum. Diabolus vero quia sine alicujus tentatione peccavit, per alium ut surgeret juvari non debuit, nec per se potuit; et ideo irremediabile peccatum ejus extitit. Peccatum vero hominis sicut per alium habuit initium, ita per alium non incongrue habuit remedium. 6. Quare homo, non angelus, sit
Abbreviated transcription (Latin):
cũ ait. Nonẽ uolentis nec cur¬
rentis. sed miserentis dei. hoc
si attenderes tuliane. ñ exten¬
deres contra gr̃am merita uo¬
liitatis humanȩ. Non enim
id̾o mmiseretur deus alicuns
quia uoluit. & cuturit. sed
ido uoluit & cucurrit quia
misertus ẽ deus. paratur em̃
a dño gressus hominis diri¬
guntur Id̾oq congrue ait.
slon ẽ uolentis. nec currentis.
s miserentis dei. Non quia ħ
sine uoluntate nr̃a agatur. s
quia uoluntas nr̃a ml benẽ
agit. nͥ dunintus adiuuetur.
Unde alibi apłs ait. ñ autẽ¬
ego. s gr̃ã dei est mecum. N
ideo dieit. qr nil bom agebat.
s quia nichil bomageret. si
illa ñ adiuuaretur. Nis testi¬
moniis aperte insinuatur.
qr uoluntas hominis gr̃a d̾i
p̃uenitur atq p̃paratur ut
fiat bona. non ut fiat uolun¬
tas. qr & ante grãm uolun¬
tas erat. s non erat bona et
recta. uoluntas. Qͥd sit uo¬
ipsam augustinus in libro
de duab ammabus ita diffinit.
Uoluntas ẽ animi motus co¬

Expanded text:
cum ait: Non est volentis neque currentis, sed Dei miserentis. Haec si attenderes, Juliane, non extenderes contra gratiam merita voluntatis humanae. Non enim ideo miseretur Deus alicujus, quia voluit et cucurrit: sed ideo voluit et cucurrit, quia misertus est Da Domino gressus hominis diriguntur . Ideoque congrue ait, non est volentis neque currentis, sed miserensine voluntate nostra agatur, sed quia volutas nostra nil boni agit, nisi divinitus adjuvetur. Unde alibi Apostolus aitego, sed gratia Dei mecum. Non ideo dicit, quia nihil boni agebat, sed quia nihil boni ageret, si illa non adjuvaret. His testimoniis aperte insinuatur, quia voluntas hominis gratia Dei praevenitur atque praeparatur ut fiat bona, non ut fiat voluntas; quia et ante gratiam voluntas erat, sed non erat bona et recta voluntas. 2. Quid sit ipsam August., tom. 6, in lib. de duabus Animabus, Voluntas est animi motus, co
Abbreviated transcription (Latin):
entem & subsequentem
Non ẽ uolentis. nec currentis.
s miserentis dei. & non econuer¬
so ñ ẽ miserentis dei. sed uoleu¬
tis & currentis. Nam siut qͥb¬
dam placuit qd̾ dictum est.
ita accipiatur. non ẽ uolentis.
nec currentis. s miserentis
dei. tanquã ut diccretur. Non
sufficit sola uoluntas homi¬
dei. si ñ sit uoluntas homi¬
nis. ac ꝑ hoc si recte dictũ est.
illut qr to uoluntas hominis
sola ñ ĩplet. non cur ñ etiam
e contrario recte dicitur non
miserentis est dĩ. sed uolentis

Expanded text:
entem et subsequentem Non est volentis neque currentis, sed Dei miserentis; et non e converso: Non est miserentis Dei, sed volentis et currentis . Nam si ut quibusdam placuit quod dictum est ita accipiatur: Non est volentis, neque currentis, sed miserentis Dei; tanquam dicersufficit sola voluntas homiDei, si non sit voluntas hominis; ac per hoc si recte dictum est illud, quia id voluntas hominis sola non implet, cur non etiam a contrario recte dicitur non miserentis est Dei, sed volentis
Abbreviated transcription (Latin):
Que sit o̾perans gratia &
que cooperans.
perans enim est que pre¬
uenit uoluntatem bonã.
ła em̃ liberatur & p̃paratur
hominis uoluntas. ut sit
bona. bonũq efficaciter ue¬
lit. coop erans uͦ gr̃a uolun¬
tatem iam bonam. sequitur
adiuuando. Unde augustinꝰ
contra humanũ hereticum.
qui bonam uoluntatem ex
libero arbitrio tantũ ẽẽ dice

Expanded text:
perans gratia, et quae cooperans. Operans enim gratia est quae praevenit voluntatem bonam: ea enim liberatur et praeparatur hominis voluntas, ut sit bona, bonumque efficaciter velit. Cooperans vero gratia voluntatem jam bonam sequitur adjuvando. Unde Aug., contra Julianum haereticum, qui bonam voluntatem ex libero arbitrio ta
Abbreviated transcription (Latin):
operans & cooperans. em̃¬
gr̃a p̃parat hominis uolunta¬
tem. ut uelit bonũ gracia co¬
operans adiuuat ne frustra
ficit. quod operando incipit.
quia ipse ut uelimus oꝑat᷑.
incipiens. qui uolentib coo¬
peratur ꝑficiens. Ut gͦ ueli¬
mus operatur. cũ autem uo¬
lumus. & sic uolumꝰ ut per
ficiamus. nobis cooperatur
tam̃ sine illo uel operante ut
uelimus. uel cooperante cũ
uolumus. bona pietatis ope¬
ra. nichil ualemus. Ecce his¬

Expanded text:
operans. Operans gratia praeparat hominis voluntatem ut velit bonum; gratia cooperans adiuvat ne frustra ficit quod operando incipit, quoniam ipse ut uelimus operatur incipiens qui uolentibus cooperatur perficiens? proptes operatur; cum autem uolumus et sic uolumus, ut faciamus, nobiscum cooperatur. tamen sine illo uel operante, ut uelimus, uel. cooperante, cum uolumus, ad bona pietatis opera nihil ualemus. de
Abbreviated transcription (Latin):
cepit ꝑ unionẽ.: sp̃c uͦ non.
filius enĩ accepit hominẽ. ita ut fi¬
colũbã. ut fieret colũba. De hoc
scriptũ ẽ qd̾ de᷑ pat̾ maior sit spũ¬
sic ẽ assumpta cieatura. in qͣ appa¬

Expanded text:
cepit per unionem, Spiritus vero non. Filius enim accepit hominem, ita ut ficolumbam, ut fieret columba. De hoc scriptum est quod Deus Pater sit sic est assumpta creatura in qua appa
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsona p̃sentaret᷑: ñ ut haberet uer¬
bũ dĩ sic̃ alii scĩ sapientes: s qd ip¬
sũ uerbũ erat. Aliũ ẽ enĩ uerbũ
in carne. aliũ u̾bũ caro:i. aliũ uer¬
bũ in homine. aliũ ẽ u̾bũ homo.
Caro enĩ ꝓ homine posita ẽ. in eo

Expanded text:
n ut habens verbum Dei, sicut alii sancti sapientes, sed quod ipsum Verbum erat. Aliud est enim verbum in carne, aliud Verbum caro; id est aliud verbum in homine, aliud Verbum homo. Caro enim pro homine posita est in eo,
Abbreviated transcription (Latin):
ior me ẽ. Qd̃ ꝓpt̾ formã serui ue¬
ritas dicit. scđ̾m quẽ modũ. ñ
seipso minor ẽ filius. Quomͦ enĩ
ñ q̃ scipso minor factusẽ. qͥ se¬
ipsũ exinaniuit formã serui ac¬
cipiens: Non enĩ sic accepit formã
serui. ut amitteret formã d̾i: in
qua erat eqͣlis patri. In forma gͦ
dĩ uingenitꝰ patris. equalis ẽ pa¬
tri. In forma serui. ⁊̃ seipso minor

Expanded text:
pter formam servi Veritas dicit, secundum quem modum etiam seipso minor est Filius. Quomodo non etiam seipso minor factus est, qui seipsum exinanivit formam servi accipiens? Non enim sic accepit formam servi, ut amitteret formam Dei, in qua erat aequalis Patri. In forma igitur Dei unigenitus Patris aequalis est Patri; in forma ser
Abbreviated transcription (Latin):
minoratus paulominꝰ ab angłis.
Est gͦ dĩ filius ut ipse ait. ma.li.¬
bitu minor:i.informa serui qͣm
accepit. His auctoritatib aꝑte
ostendit᷑. filius scd̾m formã serui.

Expanded text:
minoratus paulo minus ab angelis. Est ergo Dei Filius, ut ipse ait, in libitu minor, id est in forma servi, quam accepit. His auctoritatibus aperte ostenditur Filius secundum formam servi
Abbreviated transcription (Latin):
ulpa ẽẽ non pot̃. quia
culpa ñ est in re iriatio¬
nali. Si enĩ culpa ẽẽt in car¬
ne. aut infusionẽ anmȩ ac¬
tualis ẽẽt uel originalis.S
actualis ibi non est. nec ori
tas. uel mortalitas. uł alia
corruptio. Nos enĩ defec¬
tus carni constat messe. Hic
apperit᷑ qͥd sit. scilicet feditas
tracta ex libidine coeuntiũ
q̃ uiciũ ł corruptio dici potest

Expanded text:
ulpa esse non potest, quia culpa non est in irrationali. Si enim culpa esset in carne ante infusionem animae, actualis esset, vel originalis. Sed actualis ibi non est; nec origtas, vel mortalitas, vel alia corruptio; hos enim defectus carni inesse constat. 6. Hic aperitur quid sit foeditas tracta ex libidine coeuntium, quae vitium vel corruptio dici potest
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ spm̃ scm̃ qͥ datꝰ ẽ nobis: Qui cũ
sit maccessibilis natura. receptabi¬
lis tñ ꝓpter bonitatẽ suam nobis
ẽ: cõplens uirtute om̃ia.S qͥ solis
participet᷑ iustis. simplex sub̾a.¬
oppulens uirtutib. unicuiq p̃¬
sens. diuidens de suo singłis: &
toꝵ. infudit: quẽ nichil pot̾ fal¬
lere. Angli ad paucos mittebant᷑:¬

Expanded text:
 sanctum qui datus est nobis? Qui cum sit inaccessibilis natura, receptabilis tamen propter bonitatem suam nobis est, complens virtute omnia; sed qui solis participatopulens virtutibus, unicuique praesens, dividens de suo singulis, etorum infudit, quem nihil potest fallere. Angeli ad paucos mittebant
Abbreviated transcription (Latin):
et ad hoc dicimꝰ. Solutio.¬
qr idẽ de natuitate hinus
hominis. & mundi creatione:
nunc etiam scit qd̾ sciebat ante¬
quã fierent. licet. tunc. & nunc.
Nanc scientiam eius diuersis
exprimi uerbis oporteret. Nam
qd̃ tunc futurũ erat. nunc pre¬
teritum est. Id̾oq uerba cõmu¬
tanda sunt. ad ipsũ designan¬
dum.Sicut diuersis temporib
loquentes. eaudem diem. mͦ per
hoc ad uerbium crasdesignamꝰ.
dũ adhuc futura ẽ. modo per ho
mundus. sciebat ds hunc crean¬
dum. Postquã creatus ẽ scit eũ
cieatũ. nec ẽ hoc scire diuersa.s
om̃ino toem. de mundi creatio
ne. Sicut antiqui patres credide¬
runt xp̃m nasciturum. & mo¬
riturũ: nos autem credimus eũ¬
iam natũ. & mortuum. nec tam̃
diuersa credimus nos & illi: s e¬
adem. Tempori em̃ ut ait augus

Expanded text:
ed ad hoc dicimus quod idem de nativitate hujus hominis et mundi creatione, nunc etiam scit quod sciebat antequam fierent, licet tunc et nunc hanc scientiam ejus diversis exprimi verbis oportet. Nam quod tunc futurum erat, nunc praeteritum est. Ideoque verba commutanda sunt ad ipsum designandum. Sicut diversis temporibus loquentes, eamdem diem modo per hoc adverbium cras designamus, dum adhuc futura est; modo per hodmundus, sciebat Deus hunc creandum; postquam creatus est, scit eum creatum, nec est hoc scire diversa, sed omnino idem de creatione mundi. Sicut antiqui patres crediderunt Christum nasciturum et moriturum, nos autem credimus eum natum et mortuum; nec tamen diversa credimus nos et illi, sed eadem. Tempora enim, ut ait Aug
Abbreviated transcription (Latin):
It dũr hu tres. ñtria s uñ
principiũ om̃iũ creatura¬
rũ: qr uno eodẽq modo pinci¬
piũ ierũ sunt. Nonem̃ alit̾ sunt
res a patie. & alit̾ a filio: s pem¬
tus eodẽ mͦ. Ido apłs intelligens

Expanded text:
tria, sed unum principium omnium creaturarum, quia uno eodemque modo principium rerum sunt. Non enim aliter sunt res a Patre, et aliter a Filio, sed penitus eodem modo. Ideo Apostolus intelligens
Abbreviated transcription (Latin):
subã. ẽẽ tres ꝑsonas. dicentes
ꝑsonis. ñ tres ꝑsonas. d̾ sub̾a
diuina. fides aũ catholica te¬
net ac p̃dicat tres ꝑsonas ẽẽ
siue naturã diuinã. & uñ dm̃.
ait. Recte ipse d̾s tͥntas. in¬
telligit᷑ beatꝰ. & solus potens.
Ecce quã exp̃sse dixit. ipse
d̾s trintas: ut ostenderet &
ipsũ dm̃ ẽẽ trinitatẽ: & tͥnitatẽ
ipsũ dm̃. Itẽ ui eodẽ. In uerbis¬

Expanded text:
ntiam esse tres personas; dicentes personis, non tres personas de substantia divina. Fides autem catholica tenet ac praedicat, et tres personas esse sive naturam divinam; et unum ait: Recte ipse Deus Trinitas intelligitur, beatus et solus potens. Ecce quam expresse dixit ipse Deus Trinitas, ut ostenderet, et ipsum Deum esse Trinitatem, et Trinitatem ipsum Deum. Item in eodem: In
Abbreviated transcription (Latin):
seipsũ dm̃ genuit: aliqͣ res se
filiũ genuit. Insimbolo qͦ scrip¬
tũ ẽ lum̃ de lumine: dm̃ uerũ.
ꝯcedendũ ẽẽ dicimꝰ. Qd̃ aliũ dm̃
tiȩ dm̃ ut se ipsũ ipse genuerit.
eo plꝰ errant: qd̾ ñ solũ d̾s ita

Expanded text:
seipsum Deum genuit, aliqua res seFilium genuit. In symbolo quoque scriptconcedendum esse dicimus. Quod alium Deum tiae Deum, ut seipsum ipse genuerit, eo plus errat, quod non solum Deus ita
Abbreviated transcription (Latin):
Oꝯstea uͦ in nusteriũ factum
est ut dies cõputentur a ues¬
pera in uesperam. & adiunga¬
tur dies p̃cedenti nocti in cõ
putacione cũ iuxta naturalẽ
ordinem p̃cedens dies sequẽ¬
ti nocti adiungi debeat. qr.
homo aluce ꝑ peccatũ corru¬
it. in tenebris ignorantiȩ.¬
& peccatoꝵ. demde ꝑ ap̃m¬

Expanded text:
Postea vero in mysterio factum Postea vero in mysterio factum est ut dies computetur a vespera in vesperam, et adjungatur dies praeputatione, cum juxta naturalem ordinem praecedens dies sequenti nocti adjungi debeat, quia homo a luce per peccatum corruit in tenebras ignorantiae et peccatorum, deinde p
Abbreviated transcription (Latin):
actũ est uespere prius.
& postea mane. & ita fu¬
lis qui habuit uesperam. sed
non mane. Mane em̃ dicitur
funs p̃cedentis. & miciũ se¬
quentis diei. qd̾ est aurora. qͦ
nec plenam lucem. nec om¬
nino tenebras habet. Mane
uͦ primus dies non habuit.
quia nec dies p̃cesserat qui
sequentis diei micium ter¬
minaret. & eo p̃cipue quia
luce apparente. mox suꝑ ter¬
ram plenus. atq p̃clarus di¬
es extitit. qui non ab auro¬
ra. sed a plena luce ichoauit.¬
& mane sequentis diei. con
sũmatus ẽ. Unde beda suꝑ ge¬
nesum. Decebat ut dies aluce
inciꝑet. & in mane sequen¬
tis dei intenderet: ut opera
dĩ aluce incoasse & in luce cõ¬
pleta esse significaientur:
Reliqui autẽ diesmane ha¬
buerunt & uesperam. quoꝵ
quisq asuomane incipi¬
ens. usq ad alterius diei ma¬
ne tendebatur: Naturali or¬
dine conpunctioĩs dierũ et
de illo qͥpini stĩo intro ductꝰ ẽ.¬
t hic est naturalis dis¬
tinctio dierũ ut dis
dies amane. usq ad mane.

Expanded text:
actum est ergo vespere prius et postea mane, et ita fulis, qui habuit vesperam, sed non mane. Mane enim dicitur finis praecedentis, et initium sequentis diei, quod aurora, quae nec plenam lucem, nec omnino tenebras habet Mane ergo primus dies non habuit, quia nec dies praecesserat qui sequentis diei initio terminaretur, et eo praecipue quia, luce apparente, mox super terram plenus atque praeclarus dies exstitit, qui non ab aurora, sed a plena luce inchoavit, et mane sequesummatus est. Unde Beda, super Genes.: Decebat ut dies a luce inciperet, et in mane sequentis diei tenderet, ut opera Dei a luce inchoasse et in lucem completa esse significarentur. Reliqui autem dies mane habuerunt et vesperam; quorum quisque a suo mane incipiens, usque ad alterius diei mane tendebatur. 5. De naturali ordine computationis dierum, et de illo qui pro mysterio introductus est. Hic est naturalis oionis dierum, ut disdies a mane usque ad mane.