comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dum uiuere debrant uxores cum uiris.
uiri cũ uxorib. filii cũ parentib. paren.¬
tes cum filiis. serui cũ dominis. dñi eũ
seruis. Nonne hi om̃s in his omnibus
utuntur hoc mõdo: Arant. nauigant
cõparant. generant. militant. adminis.¬
trant. Puto quod non erunt sic. qndo
erunt quod in ruangelio prȩdicta sunt
signa insole & luna & stellis & in terris
pressura gentium. p̃ confusione sonitus
maris & fluctuum. arescentibus hominib:¬
prȩ timore &. expectatione quȩ super.¬
urmunt uniuerso orbi. Nam uirtute
cȩloꝵ mouebuntur. harc quippe in
arccła melius existimo intelligi. ne dñs
iħs propinquante scđo aduentu suo ea
pro magno p̃dixisse uideatur. quȩ huic
inundo & ante primũ eiꝰ aduentũ eurnire
consueuerant. & in rideamur abris qui
hȩc quȩ irelut nouissima & omnium
maxima horresscimus. plura inhistoria
gentium & multa maiora legerunt.
Aecclesia ẽ. enim sol & luna & stellat.

Expanded text:
dum uiuere debeant uxores cum uiris, dum uiuere debeant uxores cum uiris, uiri cum uxoribus, filii cum parentibus, parentes cum filiis, serui cum dominis, domini cum seruis. nonne hi omnes in his omnibus utuntur hoc mundo? arant, nauigant, comparant, generant, militant, administrant. puto, quod non erunt sic, quando erunt, quae in euangelio praedicta sunt, signa in sole et luna et stellis et in terris pressura gehominibuprae timore et expectatione, quae superueniunt uniuerso orbi; nam uirtutes caelorum mouebuntur. Haec quippe in ecclesia melius existimo intellegi, ne dominus Iesus propinquante secundo aduentu suo ea pro magno praedixisse uideatur, quae huic mundo et ante primum eius aduentum euenire consueuerant, et inrideamur ab eis, qui haec, quae uelut nouissima et omnium maxima horrescimus, plura in historia gentium et multo maiora legerunt. ecclesia est enim sol et luna et stellae,
Abbreviated transcription (Latin):
tantur luxuriosa conunua. ftruet ebri.¬
ositas. auaricia grassatur. ꝑstrepunt
lasciui cantus. organa. tybix. lxrȩ. eyt.¬
harȩ thesserȩ. multa & uaria genera
sonoꝵ atq ludoꝵ. Hoccine est arescere
prȩtimore. an potius madescere prȩli.¬
bidine : Sed hȩc filii tenebrarũ habun¬
dantius habebunt & exerrebunt. Cũ
dixerint pax & securitas. quid ipsi filii
lucis & filii diri qui non sunt intenebris
ut eos tamquã fur dies ille cõp̃hendat.
nonne adhuc utuntur hoc mõdo tãꝗ
nonaitentes : Quia & si ante multos
annos apłoꝵ temporib dictũ ẽ. piatam̃
sollicitudine cogitat quod dictum est.
tempus breue est. nonire a maxima
parte eoꝵ nouellatur edificatur. enit᷑.
possidetur. geruntur adhuc honores.
ducutur uxores. de his loquor qui
expectantes dnm suũ quando ueniat
anuptus. non se tanten abstinent acar.¬
nalib nuptis sed obedrenassima caritate
audi unt apłm precipientẽ quẽadmo¬

Expanded text:
tantur luxuriosa conuiuia, feruet ebritantur luxuriosa conuiuia, feruet ebriositas, auaritia grassatur, perstrepunt lasciui cantus, organa, tibiae, lyrae, citharae, tesserae, multa et uaria genera sonorum atque ludorum. hocine est arescere prae timore an potius madescere prae libidine? sed haec filii tenebrarum abundantius habebunt et exercebunt, cum dixerint: Pax et securitas. Quid ipsi filii lucis et filii diei, qui non sunt in. tenebris, ut eos tamquam fur dies ille comprehendat? nonne adhuc utuntur hoc mundo tamquam non utentes, quia, etsi ante multos annos apostolorum temporibus dictum est, pia tamen sollicitudine cogitant, quod dictum est: Tempus breue est? nonne a maxima parte eorum nouellatur, aedificatur, emitur, possidetur, geruntur adhuc honores, ducuntur uxores ? de his loquor, qui expectantes dominum suum, quando ueniat a nuptiis, non se tamen abstinent a carnalibus nuptiis, sed oboedientissima caritate audiunt apostolum praecipientem, quem ad mo
Abbreviated transcription (Latin):
tutes cȩloꝵ mouebuntur. & tunc uicde.¬
bunt filiũ hominis uenientẽ in nubib¬
celi. cum potestate magna & marestate.
Videamus itaq ne forte melius intelli.¬
gatur non eo modo impleri our pre¬
dicta sunt illis uerbis. sed tunc potius
esse uentura. quando sic erit tribulatio
uniuerso orbi. ut ad aeccłam ꝑtureat
quȩ unurerso orbe tribulabitur. non
ad eos qui tribulabant eam. Ipsi enĩ
dicturi sunt pax & securitas. ut repen¬
tinus illis suꝑuenut interitus. & eos
adirentus dñi sicut fur in nocte cõpre.¬
hendat. quando econtrario gaudebunt
oe exultabunt qui diligunt mani festationẽ
dñi. Nunc autẽ ista mala quȩ tamq
suma & extrema creduntur. utriq genti
& utriq regno & xp̃i scilicet & diaboli
uidemus esse cõmunia. Pariter quippe
his & boni affliguntur & mali. nec ẽ. qui
dicat pax & securitas. ubicũq contingt̃
uel metuitur ne contingat. Inter quȩ
tamen mala adhuc usquequaq frequen.¬

Expanded text:
tutes caelorum mouebuntur. et tunc uidetutes caelorum mouebuntur. et tunc uidebunt filium hominis uenientem in nube cum potestate magna et maiestate. Videamus itaque, ne forte melius intellegatur non ea modo impleri, quae praedicta sunt illis uerbis, sed tunc potius esse uentura, quando sic erit tribulatio uniuerso orbi. ut ad ecclesiam pertineat, quae uniuerso orbe tribulabitur. non ad eos, qui tribulabunt eam. ipsi enim dicturi sunt: Pax et securitas, ut repentinus illis superueniat interitus et eos aduentus domini sicut fur in nocte comprehendat, quando e contrario gaudebunt et exultabunt, qui diligunt manifestationem domini. nunc autem ista mala, quae tamquam summa et extrema creduntur, utrique genti et utrique regno et Christi scilicet et diaboli uidemus esse communia; pariter quippe his et boni affliguntur et mali nec est, qui dicat: Pax et securitas. ubicumque contingunt uel metuitur, ne contingant. inter quae tamen mala adhuc usque quaque frequen
Abbreviated transcription (Latin):
propinquante cȩloꝵ. per quã totã horã
fiunt quȩ diis propinquante suo regno
futura prȩdixit. Sedhȩc hora quanto
spacio protendatur si apłis dictũ ẽ. ñ est
ur̃m scire. quantomagis quilibor homo
qualis ego sum modũ suũ debeat agnos.¬
cere ne plus sapiat quam oportet sape.¬
re : Sed confiteri nos inquis pena nr̃a
compellit ad esse iam finẽ dum impletur
quod prenuntiatum est arescentib homi¬
nibus prȩ timore & expectatione quȩ
suꝑueniunt uniuerso orbi. Nullam
inquis patriam nullũ locũ nr̃is temporib
non affligi aut tribulari certum est.
ficut dictũ est. Pre timore & expecta¬
tione quȩ suꝑueniunt uniuerso orbi.
Si ergo ista mala quȩ nunc patitur ge¬
nus humanum certa sunt indicia iam
dñm eẽ. uenturum. Quid est quod
ait apłs. cũ dixerint pax ce secitritas:
Cum rumi dixisset euangeliũ arescen.¬
tib hominib prȩ timore oe expectatio.¬
ne. Continuo subiunxit. Nam uir.¬

Expanded text:
propinquante caelorum, per quam totam horam propinquante caelorum, per quam totam horam fiunt, quae dominus propinquante suo regno futura praedixit; sed haec hora quanto spatio protendatur, si apostolis dictum est: Non est uestrum scire quanto magis quilibet homo, qualis ego sum, modum suum debet agnoscere, ne plus sapiat, quam oportet sapere! Sed confiteri nos, inquis, poena nostra compellit adesse iam finem, dum impletur, quod praenuntiatum est: Arescentibus hominibus prae timore et expectatione, quae superueniunt uniuerso orbi. \'nullam\', inquis, \'patriam, nullum locum nostris temporibus non affligi aut tribulari certum est, sicut dictum est: Prae timore et expectatione, quae superueniunt uniuerso orbi>. si ergo ista mala. quae nunc patitur genus humanum, certa sunt indicia iam dominum esse uenturum, quid est, quod ait apostolus: Cum dixerint: \'Pax et securitas\'? cum enim dixisset euangelium: Arescentibus hominibus prae timore et expectatione, continuo subiunxit: Nam uir
Abbreviated transcription (Latin):
uersa inter ualla tempoꝵ & locorum
quando non terra contrita est: Nam
ut nimis antiqua prȩteream. sub im¬
peratore gallieno eum romanas. ꝓuin¬
tias barbaries usquequaq peruaderet.
quã multos fratres nr̃os qui tunc erant
in carne putamus propinquũ fiuem
oredere potuisse. qm̃ longe post ascen¬
sionem dñi factũ ẽ. ac per hoc etiam
ista qualia futura sint eum fuerit om.¬
nino finis proximus ignoramus. si
tamen hȩc non ita prȩlicta sunt
ut in aeccła pocus intelligi debant.
Dux̧ quippe gentes sunt & duo regia
unum scilicet xp̃i. alterum diaboli.
De quib dici potuit. E xsurget gens
super gentem & regnũ suꝑregnũ. Quod
non chesinit fueri. ex quo dictum est.
agite penitentiam. ad propinquauit
enĩ regnũ cęloꝵ. Quod inde quando
dictum est & exillo quot anni transirert̃.
& tamen uerissime dictum est. Nouissi.¬
mis enĩ dieb dñs uirginẽ dñs uenit. nec
diceretur ista hora nouissima nisi regno

Expanded text:
uersa interualla temporum et locorum uersa interualla temporum et locorum quando non terra contrita est? nam, ut nimis antiqua praeteream, sub imperatore Gallieno, cum Romanas prouincias barbaries usque quaque peruaderet, quam multos fratres nin carne, putamus propinquum finem credere potuisse, quoniam longe post ascensionem Domini factum est! ac per hoc etiam ista qualia futura sint, cum fuerit omnino finis proximus, ignoramus; si tamen haec non ita praedicta sunt, ut in Ecclesia potius intelligi debeant. Duae quippe gentes sunt, et duo regna; unum scilicet Christi, alterum diaboli, de quibus dici potuit, Exsurget gens super gentem, et regnum super regnum: quod non desinit fieri, ex quo dictum est, Agite poenitentiam; appropinquavit enim regnum coelorum . Quod vide quando dictum est, et ex illo quot anni transierunt; et tamen verissime dictum est. Novissimis enim diebus Dominus per virginem venit: nec dice
Abbreviated transcription (Latin):
Nisi forte defectus solis & lunȩ quos
consierunt conputatores siderum
ad notare atq predicere inter elestia
prodigia numerabimus. qua lunţ feyi
Uinsua plenitudine solem rarius sed
tamen uidimus infite lune scđm eoꝵ
compitatum defecisse. Non erat tał
solis ille defectus quando erucifixus ẽ.
xp̃s. & ideo uere mirabilis erat & ꝓdigio¬
sus pascha quippe fuerat iudroꝵ. quod
non nisi inlunȩ plenitudine eelebrat᷑.
Scđm astralogorum autẽ mimerus
cerium ẽ sobem quando lina plenaẽ.
non posse deficere. sed quando finis est
lunȩ. Non quidem semper. sed aliter
num quã cũ scđm illos numeros defi¬
ci. Quid ergo tabe unqũa quisquam
meminit apparuisse de cȩlo ex qͦ dñs
illa predixit quale apparuit quando
passus est : Quare sic apparebunt
etiam talia si non spiritaliter potius
intelligenda sunt: Tunc apparebunt
quando finis sic ad propinquabit ut de¬
brant apparere. B ellis autẽ per di¬

Expanded text:
nisi forte defectus solis et lunae, quos nisi forte defectus solis et lunae, quos consuerunt computatores siderum adnotare atque praedicere, inter caelestia prodigia numerabimus, quia lunam saepius in sua plenitudine, solem uero rarius sed tamen uidimus in fine lunae secundum eorum computum defecisse. non erat talis solis ille defectus. quando crucifixus est Christus, et ideo uere mirabilis erat et prodigiosus. pascha quippe fuerat Iudaeorum, quod nonnisi in lunae plenitudine celebratur; secundum astrologorum autem numeros certum est solem, quando luna plena est, non posse deficere, sed quando finis est lunae non quidem semper sed aliter numquam, cum secundum illos numeros deficit. quid ergo tale umquam quisquam meminit apparuisse de caelo, ex quo dominus illa praedixit, quale apparuit, quando passus est quare si apparebunt etiam talia, si non spiritaliter potius intellegenda sunt, tunc apparebunt, quando finis sic adpropinquabit, ut debeant apparere. -Bellis autem per di
Abbreviated transcription (Latin):
quos gentium uoluit eẽ. doctores. Si
autem iam completȩ sunt quiaiam est
unctus sc̃s scõꝵ. iam occisus ẽ. xp̃s. ut
non eẽt ciuitatis eius. iam de templo
illo sublatum ẽ. sacrificium sublata
unctio. merito apłis define querentib
responsum ẽ. ñ ẽ. ur̃m scire tẽporauel¬
momenta quȩ pater posuit in sua po¬
testate. qm̃ tempora quȩ ꝑdanibelis
prophetiam seire poterant. ñ ad furem
scłi de quo quȩsierant pertinebant.
Signa ut̃ro de cȩlo & deterra. nũquid
matora nos uidimus quã qui fuerunt
antẽ nos : Nonne sigentium legat᷑
historia tanta mira repperiuntur exti.¬
tisse dẽ cȩlo terraq ut aliqua etiam ñ
credantur: Sed ut mnulta omittam
quȩ ꝑsequi longum est. duos soles
quando nos uidimus quos uisos litte.¬
ris manditcauerunt qui tunc fuerant
ante quam dñs uenisset incarnẽ :¬
Quando nos uidimus solt̃ sic obscura.¬
tum. quead modum obscuratus est
cũ mundi lumen penderet in ligno.

Expanded text:
quos gentium uoluit esse doctores. si quos gentium uoluit esse doctores. si autem iam completae sunt. quia iam est unctus sanctus sanctorum, iam occisus est Christus, ut non esset ciuitatis eius, iam de templo illo sublatum est sacrificium, sublata unctio, merito apostolis de fine quaerentibus responsum est: Non est uestrum scire tempora, quae pater posuit in sua potestate, quoniam tempora, quae per Danihelis prophetiam scire poterant, non ad finem saeculi, de quo quaesierant, pertinebant. Signa uero de caelo et terra numquid maiora nos uidimus. quam qui fuerunt ante nos? nonne, si gentium legatur historia, tanta mira reperiuntur extitisse de caelo terraque, ut aliqua etiam non credantur? sed, ut multa omittam, quae persequi longum est, duos soles quando nos uidimus, quos uisos litteris mandauerunt, qui tunc fuerunt, antequam dominus uenisset in carne? quando nos uidimus solem sic obscuratum, quem ad modum obscuratus est, cum mundi lumen penderet in ligno?
Abbreviated transcription (Latin):
tribulatione quantomagis in illa cauen.¬
cdum prȩcipi debuit. quȩ talis futura
predicta ẽ. illi ciuitati qualis ñ fuit
abinitio neq fret: Et si inista qͣnto
magis in illa quȩ nouissima futura est
orbi terrȩ ⁊dest aeccłar toto orbe diffu¬
sȩ Nam ce ipse lucas non quidẽ qrndo
a liscipulis suis de aduentu suo dñs
in terrogatus est. ubi hoc matheus com¬
memorauit & marcus. sed alio loco
ubi pharisȩi quȩ siert̃ ab illo quando
urni& regnum dĩ. tabe aliquid eum
dixisse narrauit. In illa inquit hora
qui fuerit intecto & uasa eiꝰ indomo.¬
& qui inagro. similiter non recleat
retro. Sed nunc propter cõputationẽ
tempoꝵ de danibelis ebdomadib agitur
quȩ si cirea tempora primi aduentus
dni cõpletȩ sunt atq in fine cõplende
sunt. hoc apłs ignorasse uel scisfe quidẽ
sed docere prohibitos fuisse quis credit:
Quãquã si hocita ẽ. utiliter nesciunt
gentes quod dñs docere prohibuit eos

Expanded text:
tribulatione. quanto magis in illa cauentribulatione. quanto magis in illa cauendum praecipi debuit. quae talis futura praedicta est illi ciuitati, qualis non fuit ab initio neque fiet, et si in ista, quanto magis in illa, quae nouissima futura est orbi terrae, id est ecclesiae toto orbe diffusae! nam et ipse Lucas non quidem, quando a discipulis suis de aduentu suo dominus interrogatus est, ubi hoc Matthaeus commemorauit et Marcus, sed alio loco, ubi Pharisaei quaesierunt ab illo, quando ueniet regnum dei, tale aliquid eum dixisse narrauit: In illa, inquit, hora, qui fuerit in tecto et uasa eius in domo qui in agro, similiter non redeat retro. Sed nunc propter computationem temporum de Danihelis hebdomadibus agitur, quae si circa tempora primi aduentus domini completae non sunt atque in fine complendae sunt, hoc apostolos ignorasse uel scisse quidem sed docere prohibitos fuisse quis credat? quamquam si hoc ita est, utiliter nesciunt gentes, quod dominus docere prohibuit eos,
Abbreviated transcription (Latin):
stantẽ in loco scõ. qui begit intelligat.
His uerbis beatitudinis tirȩ illi merito
corrigendi sunt. qui dicunt eam cum
hȩc dñs loqueretur uel ante passionẽ
resurrectionẽq eius fuisse completam
Qui autem dicunt sicut apertissime
etiam lucas euangelista testatur. tẽ fuisse
factam quando euersa est herłm. quid
eis responcheatur uihere debent. qui in
fine scłi uel circa fure existimant hȩc
futura. quã quã ipsa desolationis abho.¬
minatio propter obscuritatẽ dicti non
uno modo ab hominib potuerit intelli.¬
gi. Et quod dictũ ẽ. qui est intecto ñ
descendat tollere aliquid dedomo sua.
& qui magro non reuertatur tollere
tunicam suam. potest congruentius
intelligi spiritaliter. quod intribulatio.¬
nib omnib est cauendũ. nequisq de¬
uictus ad carnalem uitã despiritali sub.¬
limitate cdescendat. aut qui ꝓfecerat
inanteriora se extendens defictendo in
posteriora respiciat. Quod si iomini

Expanded text:
stantem in loco sancto, qui legit, intellegat?\' stantem in loco sancto, qui legit, intellegat?\' his uerbis beatitudinis tuae illi merito corrigendi sunt. qui dicunt eam, cum haec dominus loqueretur, uel ante passionem resurrectionemque eius fuisse completam. qui autem dicunt. sicut apertissime etiam Lucas euangelista testatur. tunc fuisse factam, quando euersa est Hierusalem, quid eis respondeatur, uidere debent, qui in fine saeculi uel circa finem existimant haec futura; quamquam ipsa desolationis abominatio propter obscuritatem dicti non uno modo ab hominibus potuerit intellegi. Et quod dictum est: Qui est in tecto, non descendat tollere aliquid de domo sua et, qui in agro, non reuertatur tollere tunicam suam, potest congruentius intellegi spiritaliter, quod in tribulationibus omnibus est canendum, ne quisque deuictus ad carnalem uitam de spiritali sublimitate descendat ant, qui profecerat in anteriora se extendens. deficiendo in posteriora respiciat. quod si in omni
Abbreviated transcription (Latin):
osui iucdaicam scripsit historiam. talia
mala dieit illi populo tunc accidisse.
ut uix credibilia uideantur. unde ñ
in merito dictum ẽ. tabẽ tribulationẽ
irec fuisse acreaturȩ initio nec futurã.
Sed & si tempore antichristi talis aut
maior forsitan erit. intelligendum ẽ.
de illo populo dictum quod ei talis
amplius futura non erit. Si enim
antechristum illi primitus & precipue
recepturi sunt. facturus ẽ. tc idẽ popłs.
potius quam passurus. Non est ergo
cur putemus ebdomadas prophetȩ da.¬
nihelis. uel ꝑpter drerum breuiationẽ
fuisse turbatas. uel illo iam tẽpore non
fuisse completas. sed infine scłi cõpbendas.
Non enĩ ante passionẽ dñi impletȩ sunt.
quod qui putant rectissime tua sententia
refelluntur. quia dixisti. Harc ergo ab¬
hominatio fi iam completa furrant.
quomodo chĩs monet & dicit: Cum
uideritis abhominationẽ desolationis.
quid dictum est per cdanihebem ꝓpħam

Expanded text:
qui Iudaicam scripsit historiam, talia qui Iudaicam scripsit historiam, talia mala dicit illi populo tunc accidisse, ut uix credibilia uideantur. unde non inmerito dictum est talem tribulationem nec fuisse a creaturae initio nec futuram. sed etsi tempore Antichristi talis aut maior forsitan erit, intellegendum est de illo populo dictum. quod ei talis amplius futura non erit; si enim Antichristum illi primitus et praecipue recepturi sunt, facturus est tunc idem populribulationem potius quam passurus. Non est ergo, cur putemus hebdomadas prophetae Danihelis uel propter dierum breuiationem fuisse turbatas uel illo iam tempore non fuisse completas, sed in fine saeculi esse complendas: non enim ante passionem domini impletae sunt. quod qui putant, rectissime tua sententia refelluntur, quia dixisti: \'Haec ergo abominatio si iam completa fuerat, quo modo dominus monet et dicit: Cum uideritis abominationem desolationis, quod dictum est per Danihelem prophetam,
Abbreviated transcription (Latin):
ut tollerabilia mala fierent. Nã quidã
conuenientius intellexisse mihi uiden¬
tur. mala ipsa significata nomine die.¬
rum. sicut dicti sunt dres mali. inalus
diuinȩ scripturȩ locis. Neq eñi dres
ipsi mali sunt. sed ea quȩ fiunt in eis.
Ipsa ergo dicta sunt breuiari. ut deo
donante tollerantia minus fentirent᷑.
ac sic que magna essent breuia frerent.
Sed sure isto modo intelligenda fit
dierum illa breuiatio. siue quod ad
paucitatẽ redigerentur. siur quod cur.¬
su solis ceberiore breinarentur. non enĩ
desunt qui & hoc existiment. itad
sciliert dictos breuiores dies futuros.
ficut fuit longior dres orante hirsu naue :
tamen lucas euangelista & hanc dierũ
breuiationẽ & abhominationẽ desola.¬
tionis quȩ duo ipse non dixit sed mathe.¬
us marcusq dixerunt ad uersionem
hierłm docuit pertinere. alia cũ eis
dicens apertius de hac eacdem re quȩ illi
posurrunt obscurius. Nam iosophus

Expanded text:
ut tolerabilia mala fierent. nam quidam ut tolerabilia mala fierent. nam quidam conuenientius intellexisse mihi uidentur mala ipsa significata nomine dierum, sicut dicti sunt dies mali in aliis diuinae scripturae locis; neque enim dies ipsi mali sunt sed ea, quae fiunt in eis. ipsa ergo dicta sunt breuiari, ut deo donante tolerantiam minus sentirentur ac sic, quae magna essent, breuia fierent. Sed sine isto modo intellegenda sit dierum illa breuiatio sine quod ad paucitatem redigerentur sine quod cursu solis celeriore breuiarentur — non enim desunt, qui et hoc existiment, ita scilicet dictos breuiores dies futuros, sicut fuit longior dies orante Iesu Naue —, tamen Lucas euangelista et hanc dierum breuiationem et abominationem desolationis, quae duo ipse non dixit, sed Matthaeus Marcusque dixerunt, ad euersionem Hierusalem docuit pertinere alia cum eis dicens \' apertius de hac eadem re, quae illi posuerunt obscurius. nam Iosephus,
Abbreviated transcription (Latin):
timentum suũ. apertius iste ait. & qͥ
in regionibus non intrent in eam. qr
dres ultionis hi sut. ut impleantur
omĩa quȩ scripta sunt. Deinde siili.¬
ter etiam iste sequitur. ut prorsus ma¬
nifestum sit de hac ipsa re omniũ triũ
eẽ hunc euangelii locum. Uȩ autem
pregnantib & nutrientibus in illis dieb
& cetera adhoc ꝑtientia quȩ iam com.¬
memoraui fuperius. Lucas ergo pate.¬
fecit quod esse posfet incertũ. non ad
scłi finẽ. sed adexpugnationẽ hierłm
ꝑtinere id quod dictum est de abhomi.¬
natione desolationis. & quod dictũ ẽ.
de dierũ breuiatione propter ebectos.
quia & si ea ipse non dixit. dixit tamen
apertius cetera de hoc ipso quo & ista
pertinere monstrauit. Non enĩ debeniꝰ
ambigere quando euersa est hierłm fu.¬
isse in illo populo electos dĩ. qui excir.¬
cũ cisione crediderant. sure fuerant
credituri. ebecti ante constitutionẽ mum.¬
di propter quos breuiarentur dres illi.

Expanded text:
timentum suum, apertius iste ait: Et qui timentum suum, apertius iste ait: Et qui in regionibus, non intrent in eam, quia dies ultionis hi sunt, ut impleantur omnia, quae scripta sunt. deinde similiter etiam iste sequitur. ut prorsus manifestum sit de hac ipsa re omnium trium esse hunc euangelii locum: Vae autem praegnantibus et nutrientibus in illis diebus et cetera ad hoc pertinentia, quae iam commemoraui superius. Lucas ergo patefecit, quod esse posset incertum, non ad saeculi finem sed ad expugnationem Hierusalem pertinere id. quod dictum est de abominatione desolationis et quod dictum est de dierum breuiatione propter electos, quia, etsi ea ipse non dixit, dixit tamen apertius cetera de hoc ipso, quo et ista pertinere monstrauit. non enim debemus ambigere, quando euersa est Hierusalem, fuisse in illo populo electos dei, qui ex circumcisione crediderant siue fuerant credituri, electi ante constitutionem mundi, propter quos breuiarentur dies illi,
Abbreviated transcription (Latin):
domo sua. & qui inagro erit ñ reuertat᷑
retro tollere urestimentũ suũ. Uȩ autẽ
pregnantib & nutrientib in illis dieb
& reliqua. Lucas uero ut ostenderetur
tuno factum fuisse ab ominationem
desolationis quȩ adanihebe p̃dicta est
quando expugnata ẽ. hierłm. hȩc eodẽ
loco dñi uerba cõmemorat. Qum autẽ
uideritis cirrumdari ab exercitu hierłm.
time scitote oruia ad ꝓpinquabit deso.¬
latio eius. Apparet itaq tunc ibi
positam desolationis abhominationẽ.
de qua cluo illi euangeliste locuti st̃.
Deniq etiam iste similiter sequitur.
Tunc qui in iucdea sunt fugiant in
montes. Et pro eo quod dixerunt
illi & qui suꝑ tectũ nedescendat in
domũ nec introeat ut tollat quid de
domo. Iste dixit & qui in medio eius
discedant. ut ostenderetur illis uerbis
apud alios euangelistas positis. festina¬
tionẽ fuge fuisse preceptam. Et pro
eo quod illi posuerunt. & qui inagro
erit non reutertatur retro tolbere ues.¬

Expanded text:
n reuertatur retro tollere uestimentum suum. uae autem praegnantibus et nutrientibus in illis diebus et reliqua. Lucas uero, ut ostenderetur tunc factam fuisse abominationem desolationis, quae a Danihele praedicta est, quando expugnata est Hierusalem, haec eodem loco domini uerba commemorat: Cum autem uideritis circum dari ab exercitu Hierusalem, tunc scitote, quia adpropinquauit desolatio eius. apparet itaque tunc ibi positam desolationis abominationem, de qua duo illi euangelistae locuti sunt. denique etiam iste similiter sequitur: Tunc, qui in Iudaea sunt, fugiant in montes. et pro eo, quod dixerunt illi: Et qui super tectum. ne descendat in domum nec introeat, ut tollat quid de domo, iste dixit: Et qui in medio eius, discedant, ut ostenderetur illis uerbis apud alios euangelistas positis festinationem fugae fuisse praeceptam. et pro eo, quod illi posuerunt: Et qui in agro erit, non reuertatur retro tollere ues
Abbreviated transcription (Latin):
ditur tutius. qui autẽ quidhoꝵ sit uerũ
ignorare se confitetur. illud optat hoc
toberat. inmillũ eoꝵ errat. quia nihil
eoꝵ aut infirmat aut negat: obsecro
ut nre talẽ non spernas. quia & ego
diligo id ad firmantẽ quod uerũ efse
Da ueniam. si onerosus fui sc̃ĩs sensibus
tuis. Quanto enĩ rarius ꝓuenit. tanto
me tecum saltim ꝑlitteras loqui. diu¬
tius delectauit. EPPA SC̃Ĩ AUGUSTI¬

Expanded text:
ditur tutius. qui autem, quid horum sit uerum, ditur tutius. qui autem, quid horum sit uerum, ignorare se confitetur, illud optat, hoc tolerat, in nullo eorum errat. quia nihil eorum aut adfirmat aut negat. obsecro te, ut me talem non spernas, quia et ego te diligo id adfirmantem, quod uerum esse da ueniam, si onerosus fui sanctis sensibus tuis: quanto enim rarius prouenit. tanto me tecum saltem per litteras loqui diutius delectauit. CC. DOMINO INLUST
Abbreviated transcription (Latin):
se ad seđi p̃dicta conuertant & dñm etĩã
tardantẽ fideliter & pacienter expectent.
habundant tamen obꝓbria & insultatio.¬
nes ato inrisiones inimicoꝵ multos in¬
firmos axp̃iana fide auertentiũ dicendo
tam fallaciter eis regnũ ẽẽ. promissum.
quã fallaciter dicebatur cito eẽ. uenturũ.
tum citius dño uenienrente. nullo modo
qui ei erediderant turbabuntur infide. sed
inopinato gaudio ꝑfruentur. qua ꝓpter
quidieit dnm eitius eẽ. uenturũ. optabi¬
lius loquitur. sed periculose fallitur.
Vtinam ergo sit uerum quia erit molestũ.
sinon erit uerũ. Qui autẽ dicit dñm
tardius esse uenturũ. & tanren credit
sperat amat eius aduentũ. profecto de ce¬
beritate eius etiam si fallitur feliciter
fallitur. Habebit enĩ maiorẽ pacientiam
si hoc itã erit maiorẽ lȩtitiam si non erit.
Ac per hoc abeis qui diligunt manifes.¬
tationẽ dñi ille auditur suauius. ⁊ste ere.¬

Expanded text:
se ad secundi praedicta conuertant et dominum etiam se ad secundi praedicta conuertant et dominum etiam tardantem fideliter et patienter expectent, abundabunt tamen opprobria et insultationes atque inrisiones inimicorum multos infirmos a Christiana fide auertentium dicendo tam fallaciter eis regnum esse promissum, quam fallaciter dicebatur cito esse uenturum. tum citius domino ueniente, nullo modo, qui ei crediderant, turbabuntur in fide, sed inopinato gaudio perfruentur. Quapropter qui dicit dominum citius esse uenturum, optabilius loquitur, sed periculose fallitur. utinam ergo sit uerum, quia erit molestum, si non erit uerum! qui autem dicit dominum tardius esse uenturum et tamen credit, sperat, amat eius aduentum, profecto de tarditate eius etiam si fallitur. feliciter fallitur; habebit enim maiorem patientiam, si hoc ita erit, maiorem laetitiam. si non erit. ac per hoc ab eis. qui diligunt manifestationem domini. ille auditur suauius, iste cre
Abbreviated transcription (Latin):
tempus quando uenturus ẽ. dñs. E uan¬
gelium dicit. uidete ingilate & orate.
nescitis enim quando tempus sit. Obsecro
te quid aliud dicere audimus hunc terciũ
quã qđ dicere audimus euangeliũ : Om̃s
quidem p̃desiderio regni dĩ hunc uoluntaᷤ¬
se urrum quod putat primus. sed hoc seds
negat. Tereius uero ñ iregat aliquid hoꝵ.
sed ignorare se fatetur. quis uerũ dicat
ipsoꝵ. Proinde sihoc factum fuerit qđ
p̃dixerat primus. gaudebunt cũ illo seds
& tercius. Om̃s enĩ manifestationẽ dñi
diligunt. Exultabunt ⁊ taq citius uenis.¬
se. quod diligunt. si autẽ factũ ñ fuerit
& apparere cyperit hoc potius esse uerũ
quod dicebat secundus. nretuendũ ẽ. ire
inter ipsas moras ꝑturbentur qui credi¬
cherant quod dixerat primus. & incipiant
dñi adirentũ non tardum putare. sed nul¬
lim. qui uides quantus sit interitus ani.¬
marũ. Quod si tantę fidei fuerint ut

Expanded text:
tempus. quando uenturus est dominus\'; euantempus. quando uenturus est dominus\'; euangelium dicit: Videte. uigilate et orate; nescitis enim. quando tempus sit. obsecro te, quid aliud dicere audimus hunc tertium, quam quod dicere audimus euangelium? omnes quidem prae desiderio regni dei hoc nolunt esse uerum. quod putat primus; sed hoc secundus negat; tertius uero non negat aliquid horum, sed ignorare se fatetur, quis uerum dicat illorum. proinde si hoc factum fuerit, quod praedixerat primus, gaudebunt cum illo secundus et tertius; omnes enim manifestationem domini diligunt; exultabunt itaque citius uenisse, quod diligunt. si autem factum non fuerit et apparere coeperit hoc potius esse uerum, quod dicebat secundus, metuendum est, ne inter ipsas moras perturbentur. qui crediderant. quod dixerat primus, et incipiant domini aduentum non tardum putare sed nullum. qui uides quantus sit interitus animarum. quod si tantae fidei fuerint. ut
Abbreviated transcription (Latin):
illũ malũ quidicens incorde suo. morã
facit dñs m̃s uenire. dominatur cum¬
seruis suis. & ebriosis conuiuando misce¬
tur. Iste quippe proculdubio dñi sui
odit aduentum. quo seruo malo remo¬
to. constituamus ante oculos tres seruoᷤ
bonos. familiam dominicã diligent᷑.
sobrieq tractantes adirentũ domini sui sici¬
entes desiderantes. uigilanter expectantes.
fideliter amantes si unus eoꝵ eitius alter
tardius dnm putat esse uenturũ. Tereius
uero suam de hac re ignorantiam confite¬
tur quã qũi om̃s consonent euangelio. qr
om̃s diligunt manifestationẽ dñi. & eam
desideranter & uigilanter expectant.
Qideamus tamen quis amplius conson&e.
Unus dicit uigibemus & oremus quia citi.¬
us uenturus ẽ. dñs. alter dicit uugilemus
&e oremus quia breuis & incerta est ista
uita qũauis tardus uenturus sit dñs. Ter.¬
cius dicit. uigilrinus & oremus quia &
breuis atq incerta ẽ. ista uita oe nescimꝰ

Expanded text:
illum malum, qui dicens in corde suo: Moram illum malum, qui dicens in corde suo: Moram facit dominus meus uenire dominatur conseruis suis et ebriosis conuiuando miscetur; iste quippe procul dubio domini sui odit aduentum. quo seruo malo remoto constituamus ante oculos tres seruos bonos familiam dominicam diligenter sobrieque tractantes. aduentum domini sui sitienter desiderantes, uigilanter expectantes, fideliter amantes. si unus eorum citius, alter tardius dominum putat esse uenturum, tertius uero suam de hac re ignorantiam confitetur. quamquam omnes consonent euangelio, quia omnes diligunt manifestationem domini et eam desideranter et uigilanter expectant, uideamus tamen. quis amplius consonet. Unus dicit: \'Vigilemus et oremus, quia citius uenturus est dominus\'; alter dicit: \'Vigilemus et oremus, quia breuis et incerta est ista uita, quamuis tardius uenturus sit dominus\': tertius dicit: Vigilemus et oremus, quia et breuis atque incerta est ista uita et nescimus
Abbreviated transcription (Latin):
rasti ꝓpter spem quȩ reposita ẽ. nobis
quã ante audistis inuerbo ueritatis
euangelii quod adirenit inuos. sicut &
omni mundo ẽ. fructificans & crescens.
quauis euangelium nondũ tenebat
uniuersum. sed fructificare illud in uni¬
uerso mundo dixit & crescere. ut ita
significaret quousq fuisset fructificm¬
do & crescendo irenturum. Si ergo la¬
tet quando a rccła fructificante aq
crescente uniuersus omnino a mari
usq ad mare orbis implebitur. procul
dubio latet quando finis erit. ante
quippe non erit. Ut autẽ tibi tamquã
sc̃o homini dĩ & sincerissimo. fratri ape.¬
riam de hac questione quod sentiam.
error quidem inutroq uitandus est
quantũ ab homine uitari potest sute
citius siue tardius quã futurum est dñs
irenturus eẽ. credatur. sed mihi quisqꝗ
non uidetur errare cũ aliquid nescire
se sert. sed cũ se putat scire quod nescit.
Remouramus itaq dimidiũ seruum

Expanded text:
rasti: Propter spem, quae reposita est uobis, rasti: Propter spem, quae reposita est uobis, quam ante audistis in uerbo ueritatis euangelii, quod aduenit in uos, sicut et in omni mundo est fructificans et crescens, quamuis euangelium nondum mundum tenebat uniuersum; sed fructificare illud in uniuerso mundo dixit et crescere, ut ita significaret, quousque fuisset fructificando et crescendo uenturum. si ergo latet. quando ecclesia fructificante atque crescente uniuersus omnino a mari usque ad mare orbis implebitur, procul dubio latet. quando finis. erit; ante quippe non erit. Ut autem tibi tamquam sancto homini dei et sincerissimofratri aperiam, de hac quaestione quid sentiam, error quidem in utroque uitandus est. quantum ab homine uitari potest. siue citius siue tardius, quam futurum est, dominus uenturus esse credatur; sed mihi quisquam non uidetur errare, cum aliquid nescire se scit, sed cum se putat scire. quod nescit. remoueamus itaque de medio seruum
Abbreviated transcription (Latin):
quod utiq nondũ erat factũ quabe est
etiam illud fodert̃ manus meas & pede ᷤ
quod tam longe postea factũ nouimus.
sed ne istas prophetas tantũ locutiones.
nam & apłicas fuisse credamus. Nonne
idem ipse apłs ait. Quȩ ẽ. Aeccła dei
uiui. colũna & firmamentũ ueritatis.
& sine dubio magnũ ẽ. pretatis sacram̃.
tũ. quod manifestũ ẽ. incarnre. iustifi.¬
catũ ẽ. in spũ. apparuit angłis. p̃dictũ
est ingentibus. creditum ẽ. inmundo.
ad sumptũ ẽ. in gła. Nempe manifes.¬
tum ẽ. hoc quod in extremo posuit et̃a
ninc nondũ eẽ. completũ. quantoma.¬
gis tunc quando ista dicebat.Aeccłã
quippe tuc assumetur ingła quando
dicitur. Uenite brnedicti patris mri
ꝑcipite regnum. & tamen tã quã factũ
finsset dictum ẽ. quod certo screbatur
futurũ. multo minus mirandũ ẽ. quod
etiam uerbis p̃sentis temporis usus ẽ.
in eo quod illũ ictentidẽ dixisse memo.

Expanded text:
quod utique nondum erat factum: quale est quod utique nondum erat factum: quale est etiam illud: Foderunt manus meas et pedes, quod tam longe postea factum nouimus. sed ne istas propheticas tantum locutiones non et apostolicas fuisse credamus. nonne idem ipse apostolus ait: Quae est ecclesia dei uiui, columna et firmamentum ueritatis. et sine dubio magnum est pietaum est in carne, iustificatum est in spiritu, apparuit angelis, praedicatum est in gentibus, creditum est in mundo, adsumptum est in gloria? nempe manifestum est hoc, quod in extremo posuit. etiam nunc nondum esse completum; quanto magis tunc, quando ista dicebat! ecclesia quippe tunc adsumetur in gloria, quando dicetur: Venite. benedicti patris mei. percipite regnum; et tamen, tamquam factum fuisset, dictum est, quod certo sciebatur futurum. Multo minus mirandum est, quod etiam uerbis praesentis: temporis usus est in eo, quod illum identidem dixisse memo
Abbreviated transcription (Latin):
sũ.usq in consũ matioitẽ scłi. quod tam̃
eum uniuersȩ aeccłx ꝓmisisse. Quȩ alus
morientib aliis nascentib hic usq in
scłi consũmationẽ futura ẽ. quis non
intelligat sicut eis & illud ait quod ad rõ
omnino non ꝑtinet. & tamen sic dictũ ẽ.
tamquã ad solos etiam ꝑtinerie. Cum
uideritis hȩc om̃ia scitote qruia ꝓpe est
inianuis. Ad quos eñĩ hoc ꝑtinet. nisi
ad eos qui in carne t̾c ert̃ cũ omĩa cõple¬
buntur. quantomagis illud quod ex
magna parte ꝑ eos agendum fuit. quã¬
uis de posteris eoꝵ eadem actio seruare¬
tur. Quod autẽ dixit apłs. nũquid
non audierunt : In omnrẽ terram exi.¬
uit sonus eoꝵ. & in fines orbis t̾rȩ uerba
eorum. Quauis locutus sit preteriti
temporis uerbis tanen quod futurũ
fuerit dixit. Non quod iam factum
atq completũ sicut ipse ꝓpheta quo
usus est teste. non ait. ⁊ nomnr terram
exiturus. sed exnt inquit sonus eorum.

Expanded text:
sum usque in consummationem saeculi, quod tamen sum usque in consummationem saeculi, quod tamen eum uniuersae ecclesiae promisisse, quae aliis morientibu:aliis nascentibus hic usque in saeculi consummationem futura est, quis non intellegat? sicut eis et illud ait. quod ad eos omnino non pertinet et tamen sic dictum est, tamquam ad solos etiam pertineret: Cum uideritis haec omnia. scitote, quia prope est in ianuis; ad quos enim hoc pertinet nisi ad eos, qui in carne tunc erunt, cum omnia complebuntur? quanto magis illud, quod ex magna parte per eos agendum fuit, quamuis et posteris eorum eadem actio seruaretur! Quod autem dixit apostolus: Numquid non audierunt? \'in omnem terram exiit sonus eorum et in fines orbis terrae uerba eorum\', quamuis locutus sit praeteriti temporis uerbis, tamen, quod futurum fuerat, dixit, non quod iam factum atque completum, sicut ipse propheta, quo usus est teste, non ait \'in omnem terram exiturus\', sed: Exiit. inquit, sonus eorum.
Abbreviated transcription (Latin):
terrarum. In quib ergo gentib ñdũ ẽ.
Aeccła oportor ut sit. non ut om̃s genteᷤᷤ
qui ibi fuerint eredant. Om̃s enim
gentes promissȩ funt. non om̃s homi¬
nes ominũ gentium. non enĩ omniũ ẽ.
fides. C redit itaq omĩs gens in om̃ib
qui ebecti sunt ante constitutionem
mundi. In ceteris non credit & ereden.¬
tes odit. Quomodo eñi & illud imple¬
bitur eritis odio omnib gentib ꝓpter
nonen meũ. Nisi inomnib gentib
fint & qui oderint & quos oderint.
Quo pacto igitur ab apłis ẽ. p̃dicatio
ista completa quando adhuc usq sunt
gentes quod certissimũ ẽ. nobis. in quib
modo cȩpit &. in quib nondum cepit
impleri. Non itaq sic dictũ apłis eritis
mihi testes inhrerłm & in tota iudea
& samaria & usq ad extremũ terrę tãꝗ
ipsi soli quib tc loquebatur tantũ munꝰ
fuerint impleturi. sed sicut ers solis uide.¬
tur dixisse quod dixit. ecce ego uobiscũ

Expanded text:
terrarum. in quibus ergo gentibus nondum est terrarum. in quibus ergo gentibus nondum est ecclesia, oportet ut sit, non ut omnes, qui ibi fuerint, credant; omnes enim gentes promissae sunt, non omnes homines omnium gentium; non enim omnium est fides. credit itaque omnis gens in omnibus, qui electi sunt ante constitutionem mundi, in ceteris non credit et credentes odit. quo modo enim et illud implebitur: Eritis odio omnibus gentibus propter nomen meum, nisi in omnibus gentibus sint, et qui oderint et quos oderint? Quo pacto igitur ab apostolis est praedicatio ista completa, quando adhuc usque sunt gentes, quod certissimum est nobis. in quibus modo coepit et in quibus nondum coepit impleri? non itaque sic dictum esmihi testes in Hierusalem et in tota Iudaea et Samaria et usque ad extremum terrae, tamquam ipsi soli, quibus tunc loquebatur, tantum munus fuerint impleturi, sed sicut eis solis uidetur dixisse, quod dixit: Ecce ego uobiscum
Abbreviated transcription (Latin):
constitutȩ. & quasdam earum euangeliũ
iam suscepisse didicimus. ato ita & in
insulis singulis quibq impletur quod
dictũ ẽ. dominabitur amari usq ad ama.¬
re. quo unaquaq insula cingitur sict᷑
in uniuerso orbe terrarũ quȩ tamqu̾ã
omniũ que ad modũ maxima ẽ. in fula
ouia & ipsam cingit oceams. Adcuiꝰ
litora inoceidentalibus partib aeccłam
ꝑueuisse iam nouimus. & quocumos
litorũ eius nondũ ꝑuenit. ꝑuentura ẽ.
utiq fructificando atq crescendo. Si
ergo quia prophetia ueritatis mentiri
non potest. necesse ẽ. ut om̃s gentes
ouot quot fecit ds̃ adorent eum. quo
modo adorabunt eum. nisi inuocent
eum. Quomodo autẽ inuocabunt
inque non eredidert̃. aut quomodo
credent quẽ ñ audrert̃. quomodo autẽ
audient sine p̾dicante aut quomodo
prȩdicabunt nisi mittantur : Mitait
eñi angelos suos & congregat electos suos
a quattuor irentis idest ab umiuerso orbȩ

Expanded text:
constitutae et quasdam earum euangelium constitutae et quasdam earum euangelium iam suscepisse didicimus. atque ita et in insulis singulis quibusque impletur, quod dictum est: Dominabitur a mari usque ad mare, quo unaquaeque insula cingitur, sicut in uniuerso orbe terrarum, quae tamquam omnium quodam modo maxima est insula, quia et ipsam cingit Oceanus, ad cuius littora in occidentalibus partibus ecclesiam peruenisse iam nouimus et, quocumque litorum eius nondum peruenit, peruentura est utique fructificando atque crescendo. Si ergo, quia prophetia ueritatis mentiri non potest, necesse est, ut omnes gentes, quotquot fecit deus, adorent eum, quo modo adorabunt eum, nisi inuocent eum? quo modo autem inuocabunt, in quem non crediderunt? aut quo mocredent quem non audierunt? Quomodo autem audient sine praedicante? aut quomodo praedicabunt, nisi mittantur? mittit enim angelos suos et congregat electos suos a quattuor uentis, id est ab uniuerso orbe
Abbreviated transcription (Latin):
creseat. doneo fiat quod de xp̃o insalo.¬
monis figura ꝓphetitũ est. Domina.¬
bitur amari usq ad mare. &e a flumi.¬
ne usq ad terminos orbis terrȩ. a flu¬
mine scilicet ubi baptizatus ẽ. quia
inde corpit euangeliũ p̃dicare. Ama
ri autẽ usq ad mare totis ẽ. orbis cũ om¬
nib qm̃ mari oceano cingitur uniurer.¬
sus. Quomodo autẽ impbebitur aliter
illa ꝓphetia. om̃s gentes quot quot fe.¬
cisti irenient & ad orabunt coram te dñe.
Non eñi cbelocis suis migrando irenient.
sed in locis suis credendo. De credentib
quippe dñs dixit. Nemo potest ueni.¬
re ad me. nisi datũ fuerit ei a patre
meo. Propheta autem dicit. Eit ad¬
orabunt te unusquisq deloco suo.
om̃s insule gentium. Om̃s insulat
dixit. tamquã diceret etiam om̃s
insulx. hinc ostendens quã nulla re¬
linquatur terrarum ubi ñ sit aeccła.
quando nulla relinquitur insularum
quarũ non millat etiam in oceano sunt

Expanded text:
crescat. donec fiat, quod de Christo in Salocrescat. donec fiat, quod de Christo in Salomonis figura prophetatum est: Dominabitur a mari usque ad mare et a flumine usque ad terminos orbis terrae, \'a flumine\' scilicet, ubi baptizatus est, quia inde coepit euangelium praedicare, \'a mari\' autem \'usque ad mare\' totus est orbis cum omnibus, quoniam mari Oceano cingitur uniuersus. quo modo autem implebitur aliter illa prophetia: Omnes gentes, quotquot fecisti, uenient et adorabunt coram te, domine? non enim de locis suis migrando uenient sed in locis suis credendo. de credentibus quippe dominus dixit: Nemo potest uenire ad me, nisi datum fuerit ei a patre meo; propheta autem dicit: Et adorabunt eum unusquisque de loco suo, omnes insulae gentium. \'omnes insulae\' dixit, tamquam diceret \'etiam omnes insulae\' hinc ostendens, quam nulla relinquatur terrarum, ubi non sit ecclesia, quando nulla relinquitur insularum, quarum nonnullae etiam in Oceano sunt
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ apud nos hoc ẽ. inafrica barbare
innumerabibes gentes. in quib ndũ
eẽ. p̃dicatum euangeliũ ex his qui du¬
cuntur inde captiui & romanorum
seruitus iam miscentur. cotide nobis
ad discere inprõtu ẽ. Pauei tamen
anni sunt ex quo quidam eoꝵ rarissi.¬
mi atq paucissimi qui pacati romanis
finib adherent. ita ut habeant reges
suos sed suꝑ eos prȩfecti aromano con¬
stituantur imperio. & illi ipsi eoꝵ p̾fecti
qui sub nulla sunt potestate romana.
prorsus nec religione xp̃iana in sc̃oꝵ
aliquib detinentur. neq ullo modo
recte dici potest istos ad prom issionẽ
dĩ non ꝑtinere. Non enĩ romanos
sed oñs gentes dñs semini abrahe media
quoq iuratione promisit. exqua pro.¬
missione iam factũ ẽ. ut ñ mille gen¬
tes que non tenentur dicione romana
reciperent euangeliũ & ad iungerent᷑¬
a rccłȩ. oirȩ fruc tificat &e eresoit inimi¬
uerso mundo. Adhuc enĩ habet quo

Expanded text:
enim apud nos, hoc est in Africa barbarae enim apud nos, hoc est in Africa barbarae innumerabiles gentes, in quibus nondum esse praedicatum euangelium ex his, qui ducuntur inde captiui et Romanorum seruitiis iam miscentur, cotidie nobis addiscere in promptu est. pauci tamen anni sunt, ex quo quidam eorum rarissimi atque paucissimi, qui pacati Romanis finibus adhaerent, ita ut non habeant reges suos, sed super eos praefecti a Romano constituantur imperio, et illi ipsi eorum praefequi sub nulla sunt potestate Romana, prorsus nec religione Christiana in suorum aliquibus detinentur neque ullo modo recte dici potest istos ad promissionem dei non pertinere. Non enim Romanos sed omnes gentes dominus semini Abrahae media quoque iuratione promisit. ex qua promissione iam factum est, ut nonnullae gentes. quae non tenentur dicione Romana, reciperent euangelium et adiungerentur ecclesiae, quae fructificat et crescit in uniuerso mundo. adhuc enim habet, quo
Abbreviated transcription (Latin):
iusti autẽ inuit᷑a aeternam. Hoc enim
nullus ambigit de xp̃i ad uentu nouissimo
& de fine scłi fuisse predictũ. Nam or
illas quinq & quinq uirgires non
defuerunt. qui non contẽpabili dispu¬
tatione docere uoluerint. adhunc eius
re. sedhec non sunt temere pollicenda.
ne aliquid occurrat quod uabe contradi¬
cat. Presertim quia intalib diuinoꝵ
eloquioꝵ obscruritatib quib nr̃as intel¬
ligentias dõ placuit exercere. non solum
alius alio mouetur acinius eoꝵ qui scrip¬
turas scãs non in ꝓbabiliter tractant. sed
etiam quilibet unus illoꝵ. aliquando
minus aliquando melius intelligit.
nescio tamen utrũ inturri aliquid cer¬
tius in hac questione possemus. siulla
ratione seu facultate possemus. quam
illud quod inepła priore iam posui.
quando euangelio mundus uniuersus
implratur. Quod eñi putat uenerabilitas
tua iam hoc per ipsos apłos factum. ñ
ita esse certis docummentis ꝓbaui. Sunt

Expanded text:
iusti autem in uitam aeternam. hoc enim iusti autem in uitam aeternam. hoc enim nullus ambigit de Christi aduentu nouissimo et de fine saeculi fuisse praedictum. nam et illas quinque et quinque uirgines non defuerunt qui non contemptibili disputatione docere uoluerint ad hunc eius re. sed haec non sunt temere pollicenda, ne aliquid occurrat, quod ualide contradicat, praesertim quia in talibus diuinorum eloquiorum obscuritatibus. quibus nostras intellegentias deo placuit exercere, non solum alius alio mouetur acutius eorum, qui scripturas sanctas non inprobabiliter tractant, sed etiam quilibet unus illorum aliquando minus aliquando melius intellegit. Nescio tamen, utrum intueri aliquid certius in hac quaestione possemus, si ulla ratione seu facultate possemus, quam illud, quod in epistula priore iam posui, quando euangelio mundus uniuersus impleatur. quod enim putat uenerabilitas tua iam hoc per ipsos apostolos factum, non ita esse certis documentis probaui. sunt
Abbreviated transcription (Latin):
regnũ cęloꝵ. ita ut fortasse omnia
que ab his trib euangelistis dicta st̃
de eius adirentu diligentius in trase
collecta atq diseussa. inueniantur ad hoc
pertinere quod cotidre uenit incorpore
suo quodest arccła. de quo aduentu suo
dixit. Amodo uidebitis filium hominis
sechentem ad extris uirtutis & uemienteni
cum nubib cęli. exceptis his locis ubi ab
eo ille aduentus ultimus infeipso quando
est uiuos iudicarus & mortuos. Ita pro.¬
mittitur ut propinquare dicatuf. &
quod mnultimo sermonis scđm mathe.¬
um ipse omnino euidenter exprimit᷑.
Quius superius quibusdam signis ꝓpm¬
quitas intelligenda monstratur. ad hoe
quippe apud matheum sermo ipse con¬
cluditur. Cum autem ueuerit filius
hominis inquit in marestate sua & om̃s
angłi cum eo tunc sedebit sedem maresta
tis suȩ. tr̃ congregabuntur ante eum
om̃s gentes. & cetera usq adillud ubi
ait. & ibunt hi in supplicium aeternũ

Expanded text:
regnum caelorum, ita ut fortasse omnia, regnum caelorum, ita ut fortasse omnia, quae ab his tribus euangelistis dicta sunt de eius aduentu, diligentius inter se conlata atque discussa inueniantur ad hoc pertinere, quod cotidie uenit in corpore suo. quod est ecclesia, de quo aduentu suo dixit: Amodo uidebitis filium hominis sedentem a dextris uirtutis et uenientem in nubibus caeli, exceptis his locis, ubi ab eo ille aduentus ultimus in se ipso, quando est uiuos indicatoras et mortuos, ita promittitur, ut propinquare dicatur, et quod in ultimo sermonis secundum Matthaeum ipse omnino aduentus euidenter exprimitur, cuius superius quibusdam signis propinquitas intellegenda monstratur. ad hoc quippe apud Matthaeum sermo ipse concluditur: Cum autem uenerit filius hominis, inquit, in maiestate sua et omnes angeli cum eo, tunc sedebit super sedem maiestm omnes gentes et cetera usque ad illud, ubi ait: Et ibunt hi in supplicium aeternum,