comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quamsi ipsa uerba consideremus qͥa
aliud in patre & filio et sꝑu scõ nisi
unitatem potestatis intelligere de¬
bemus Quid ẽ enim insꝑu et ueri¬
tate adorare oportet. nͥ ut hoc non
nec aduerse conscientiȩ fidem sed
ut diximꝰ ꝑ sonaliter: si tamen dig¬
nũ hoc uerbũ maiestatis ex pressio¬
ne diuinȩ de xp̃o accipias & de sꝑii᷑.
quid ẽ ergo adoratur in xpo pater.
n quia est inxꝑo pater. & loquitur
in xp̃o pater. et manet in xꝑo pat̃:
Non utiq quasi corpus in corpore.
Nonenim ds̃ crrpus. nec quasi confu¬
sus in confuso: sed quasi uerus in ue¬
ro. ds in do̾. lumen in lumine. quasi
pater sempiternus in coȩterno filio.
Nonergo insertio corporis intelligitur
sed unitas potestatis Ergo ꝑ unitatem
potestatis coadoratur in patre xp̃c.
cum ds pater adoratur in xꝑo Simi¬
liter itaq ꝑ unitatem potestatis coad¬
oratur in do sꝑs. dum d̾s adoratur in
sꝑu. Adhuc uerbi istius uim atq ser¬

Expanded text:
quam si ipsa verba consideremus, quid aliud in Patre et Filio et Spiritu sancto, nisi ejusdem potestatis unitatem intelligere debemus? Quid est enim: In Spiritu et veritate adorare oportet ? si tamen hoc non nec ad veram conscientiae fidem: sed, ut diximus, personaliter si tamen dignum hoc verbum est majestatis expressione divinae de Christo accipias et de Spiritu. 82. Quid est ergo adoratur in Christo Pater, nisi quia est in Christo Pater, et loquitur in Christo Pater, et manet in Christo Pater? Non utique quasi corpus in corpore; non enim Deus corpus: nec quasi confusus in confuso; sed quasi verus in vero, Deus in Deo, lumen in lumine, quasi Pater sempiternus in Filio coaeterno. Non ergo insertio corporis intelligitur, sed unitas potestatis. Ergo per unitatem potestatis coadoratur in Patre Christus, cum Deus Pater 682 adoratur in Christo. Similiter itaque per unitatem potestatis ejusdem coadoratur in Deo Spiritus, dum Deus adoratur in Spiritu. 83. Adhuc verbi istius vim atque ser
Abbreviated transcription (Latin):
S̾ in filio creata dicuntur: quor filiꝰ
creator accipitur: ita etiam cũ in
ueritate ad orari d̾s dicitur uerbi
ipsius ꝓpͥetate in eundem modum
frequenter ex pressa. debet intelli¬
gi quod et filius adoretur.Similit̾
tiq ado ratur & sꝑs. quia ds ado¬
icur in spũ Ergo patere cũ filio
adoratur et cum sꝑu.qua trinitas
orandam diuinitatemꝰ. trinitatis
ȩternȩ.cũ et sc ripturȩ diuinȩ in¬
ex plicabilem maiestatem ex pri¬
mant trinitatis : Sic ut alibi ipse¬
apłs dicit. Qm̃ ds qui dixit de
tenebris lum̃ splendescere. illux¬
it in cordib nr̃is ad illuminatio
xꝑi ũu. Nempe hanc claritatem
U iderunt inquit apłi. & in faciem
prociderunt. Putasne illos uelcũ
ꝓciderunt adorasse: cũ fulgorem
diuini luminis corporalib oculis
sustinere ñ possent. & splendor
lucis ȩternę aciem uisus mortalis
obduceret: Aut quid aliud tunc
temporis dixerunt illi uidentes
głam eius. nͥ uenite adoremus &

Expanded text:
ergo in Filio creata dicuntur, quorum Filius ergo in Filio creata dicuntur, quorum Filius creator accipitur; ita etiam cum in veritate adorari Deus dicitur, verbi ipsius proprietate in eumdem modum frequenter expressa debet intelligi, quod et Filius adoretur. Similiter itaque adoratur et Spiritus; quia Deus adoratur in Spiritu. Ergo Pater et cum Filio adoratur, et cum Spiritu, quia Trinitas orandam divinitatem Trinitatis aeternae? cum et Scripturae divinae inexplicabilem majestatem exprimant Trinitatis, sicut alibi Apostolus dicit: Quoniam Deus, qui dixit de tenebris lumen splendescere, illuxit in co. 87. Nempe hanc claritatem Viderunt, inquit, apostoli, et in faciem prociderunt . Putasne illos vel cum prociderent, adorasse; cum fulgorem divini luminis corporalibus oculis sustinere non possent, et splendor lucis aeternae aciem visus mortalis obduceret? Aut quid aliud tunc temporis dixerunt illi videntes gloriam ejus, nisi: Venite adoremus, et
Abbreviated transcription (Latin):
minine sẽpararet sd patri uingẽ¬
ret P aulus quoq ait dñ in ipso.
dita sunt omĩa in cęlis et mn terra
uisibilia & inuisibilia. Nunquia cũ
dicit in ipso. negauit ꝑ ipsumꝰ Non
negauit utiq sed asseruit. Deniq &
omĩa. Ergo cum dicit ꝑ ipsum. ne¬
gauit in ipso condita esse omĩa. per
quem dicit esse omĩa. Hanc uimha¬
bẽt uerba hȩc. in ipso et cũ ipso. ut
unũ in his atq consimile. ñ contra¬
riũ intelligatur. Quod etiam in in¬
feriorib manifestauit dicens Om¬
nia ꝑ ipsũ & in ipso creata sunt.
Hec enĩ tria in xp̃o unũ esse.cũ ip¬
so et ꝑ ipsũ & in ipso: sic ut supra
diximus scriptura testatur habes
enĩ. ꝑ ipsum et in ipso condita essẽ
om̃ia Accipe etiam quia cum ipso
pater & ipse cũ patre. cum omnia
conderentur. Sapientia enĩ dicit.
Cũ pararet cȩlum cũ ipso eram: cũ
faceret fontes aquarũ. Et in ue¬
teritestam̃to dicendo pater facia¬
mus. ostendit filiũ coado randum
quasi omnium conditorem.Sicut

Expanded text:
atri jungeret. 84. Paulus quoque ait: Quoniam in ipso condita sunt omnia in coelis et in terra, visibilia et invisibilia . Numquid cum dicit, in ipso, negavit per ipsum? Non negavit utique, sed asseruit. Denique eper quem omnia . Ergo cum dicit, per ipsum, negavit in ipso condita esse omnia, per quem dicit esse omnia? Hanc vim habent verba haec: In ipso, et cum ipso ; ut unum in his atque consimile, non contrarium intelligatur. Quod etiam in inferioribus manifestavit dicens: Omnia per ipsum, et in ipso creata sunt ; haec enim tria in Christo unum esse: cum ipso, et per ipsum, et in ipso, sicut supra diximus , Scriptura testatur. Habes enim per ipsum et in ipso condita esse omnia. 85. Accipe etiam quia cum ipso Pater, et ipse cum Patre erat; cum omnia conderentur. Sapientia dicit: Cum pararet coelos, cum illo eram; cum faceret fontes aquarum . Et in veteri Testamento dicendo Pater, Faciamus , ostendit Filium secum adorandum, quasi omnium conditorem. Sicut
Abbreviated transcription (Latin):
patrem negauit et filiũ: qm idemn
est sp̃s dĩ qui sp̃s xꝑi est. Unũ au
tem esse sꝑm nemo dubitauerit: &¬
si de uno đo pleriq dubitarunt.
Aliũ enim dixerunt pleriq hereti
Sed sicut unus pater qui & olim lo¬
cutis est ut legimus patribus in
propħis & in nouissimis dieb locu¬
tus ẽ nobis in filio. et sicut unus fi¬
lius qͥ iuxta ueteris seriem testam̃ti
ab adam offensus. ab abrahã uisus.
unus ẽ: qui efferbuit in propħis
insufflatus est apłis. copulatus est pa¬
tri& filio in baptismatis sacramentis.
De ipso enĩ dicit cauid. Et sp̃m sc̃m̃
tuum ne auferas ame. De ipso etiam
alibi dicit. Quo ibo aspiritu tuo.

Expanded text:
Patrem negavit et Filium; quoniam idem Patrem negavit et Filium; quoniam idem est Spiritus Dei, qui Spiritus est tem esse Spiritum nemo dubitaverit, etsi de uno Deo plerique dubitaverunt. Alium enim dixerunt plerique haereti. 612 Sed sicut unus Pater, qui et olim locutus est, ut legimus, patribus in prophetis: et in novissimis diebus nobis locutus est in Filio : et sicut unus Filius, qui juxta veteris seriem Testamenti ab Adam offensus, ab Abraham visus, unus est, qui efferbuit in prophetis, insufflatus est apostolis, copulatus est Patri et Filio in baptismatis sacramentis . De ipso enim dicit David: Et Spiritum sanctum tuum ne auferas a me . De ipso etiam alibi dixit: Quo ibo a Spiritu tuo .
Abbreviated transcription (Latin):
confitetur sp̃m scm̃ acceptis ẽ dõ
qui nos ofitetur sac rilegii reus sin
oer damnatur: utiq hinc ęstima
eotest ñ iuter omĩa sed suꝑ omnia
sse sp̃m sc̃m. cuius iniuria eternis sup¬
plicus ex piatur. Cur autem dixerit¬
dñs qui blasphemauerit in filiũ homi¬
nis remittetur ei. qͥ autem blasphe¬
mauer it in sp̃m scm̃ nec hic nec in
futuro remittetur ei: diligenter ad¬
uerte. Nunquid alia est offensa filii.
una inuria. sed qͥ corporis specie
deceptiis humani remissius aliquid
sentit de xp̃i carne quam dignũ est
neq enĩ nobis debet uideri uilis quȩ
aula uirtutis fructus ẽ uirginis.
habet culpam: ñ est tam̃ exclusus a
uenia qͣm fide possit ad sciscere. siqͥs
uero sc̃ĩ sp̃s dignitatem maiestatem &
potestatem abneget sempiternam et
puret non in spũ dĩ eici demonia sed
in belzebub: non potest ibi exoratio
esse ueniȩ ubi sacrilegii plenitudo
est: quia qui sꝑmii negauit. & d̾in

Expanded text:
confitetur Spiritum sanctum, acceptus est Deo; confitetur Spiritum sanctum, acceptus est Deo; qui non confitetur, sacrilegii reus sine venia damnatur: utique hinc aestimari potest non inter omnia, sed super omnia esse Spiritum sanctum, cujus injuria aeternis supplict in Filium hominis, remittetur ei: qui autem blasphemaverit in Spiritum sanctum, nec hic, nec in futurum remittetur ei ; diligenter adverte. Numquid alia est offensa Filii, una injuria. Sed si quis corporis specie deceptus humani, remissius aliquid sentit de Christi carne, quam dignum est neque enim vilis nobis debet videri, quae aula virtutis, fructus est Virginis, habet culpam; non est tamen exclusus a venia, quam fide possit adsciscere. Si quis vero sancti Spiritus dignitatem, majestatem et potestatem abneget sempiternam, et putet non in Spiritu Dei ejici daemonia, sed in Beelzebub: non potest ibi exoratio esse veniae, ubi sacrilegi plenitudo est; quia qui Spiritum negavit, et Deum
Abbreviated transcription (Latin):
uirtus eoꝵ. Suꝑ omĩa est gͥ: de quo
omnis celestium & terrestriũ uirtus.¬
t. Qui igitur suꝑ omnia ẽ: utiq ñ seruit.
Qui non seruit. liber est. Qui liber est:
habet uira dominatus. Hoc si a pͥnci¬
pio dicerem. negaretur. S ed quem¬
ad modũ illi minora negant ne maio¬
ra credantur: ita & nos minora pre¬
mittamus ut aut ꝑfidiam suã etiam
in minorib prodant: aut si uel mi¬
norib consentiunt. maiora de mi¬
norib colligamus. Arbitror clem̃¬
tissime imperator plenissime con¬
futatos eos qui audent inter omĩa
sciant se non tantum apłicis testimo¬
niis sed etiam dñicis ꝑurgeri. quomͦ
audent inter omnia numerare spi¬
ritũ sc̃m quando ip̃se dñs dixit qui
creaturas audet quisquam sp̃m com¬
putare: Aut quis se sic obligat : ut
si creaturȩ derogauerit non putet
sibi hoc aliqua uenia relaxandum.
Nam si uidei qui adorauerunt
militiam cęli diuino presidio des¬
tituti sunt qui autem adorat et

Expanded text:
virtus eorum . Super omnia est igitur, de quo virtus eorum . Super omnia est igitur, de quo est omnis coelestium et terrestrium virtus. Qui igitur super omnia est, utique non servit: qui non servit, liber est: qui liber est, habet jura dominatus. 52. Hoc si a principio dicerem, negaretur. Sed quemadmodum illi minora negant, ne majora credantur: ita et nos minora praemittamus, ut aut perfidiam suam etiam in minoribus prodant; aut si vel minoribus consentiunt, majora de minoribus colligamus. 53. Arbitror, clementissime imperator, plenissime confutatos eos, qui audent inter omnia sciant se non tantum Apostolicis testimoniis, sed etiam Dominicis perurgeri; quomodo audent inter omnia numerare Spiritum sanctum, quando ipse Dominus dixit: Quicreaturas audet quisquam Spiritum computare? Aut quis sic se obligat, ut si creaturae derogaverit, non putet sibi hoc aliqua venia relaxandum? Nam si Judaei, quia adoraverunt militiam coeli , divino praesidio destituti sunt: qui autem adorat et
Abbreviated transcription (Latin):
unt questionem assertionis huius
adhibeamus auctorem. Quȩ enim
essent illa omĩa siue uisibilia siue in¬
uisibilia: ipse signauit dicens. qm in
ipso condita sunt omnia in cęlis & in
terra. U ides omĩa de his dictir: quȩ
uel in cęlis sunt uel in terra. S unt
enĩ in cęlis etiã inuisibilia quę facta
sunt : tam̃ ne cui esset incognitum
addidit de quib diceret. Siue sedes
inquit siue dominationes. siue prin¬
cipatus. siue potestates. omnia per
ipsum & in ipso creata sunt: et ip̃e
ẽ ante om̃s. & omnia in ipso constant.
Nunquid gͦ hic inter creaturas sp̃m
scm̃ comp̃hendit. Aut cũ dicit
ante om̃s esse di filium. nunquid an¬
te patrem dixisse estimandus est :
Non utiq Nam sicut hic ꝑ filiũ sicit
omnia creata esse & in ip̃so omĩa con¬
stare cȩlestia: ita etiam in spũ sc̃õ uires
habere uniuersa cȩlestia dubitari ñ
potest: quando lectum ẽ. U erbo dñi
celi firmati sunt: & spũ oris eius omĩs

Expanded text:
unt quaestionem, assertionis hujus unt quaestionem, assertionis hujus adhibeamus auctorem. Quae enim essent illa omnia, sive visibilia, sive invisibilia, ipse signavit dicens: Quoniam in ipso condita sunt omnia in coelis et in terra . Vides omnia de his dicta, quae vel in coelis sunt, vel in terra; sunt enim in coelis etiam invisibilia, quae facta sunt. 51. Tamen ne cui esset incognitum, addidit de quibus diceret: Sive Sedes, inquit, sive Dominationes, sive Principatus, sive Potestates, omnia per ipsum, et in ipso creata sunt, et ipse est ante omnes, et omnia in ipso constant . Numquid ergo hic inter creaturas Spiritum sanctum comprehendit? Aut cum dicit ante omnes esse Dei Filium, numquid ante Patrem dixisse aestimandus est? Non utique; nam sicut hic per Filium dicit omnia creata esse, et in ipso omnia constare coelestia: ita etiam in Spiritu sancto vires habere universa coelestia dubitari non potest, quando lectum est: Verbo Domini coeli firmati sunt, et Spiritu oris ejus omnis
Abbreviated transcription (Latin):
iudere enĩ oꝑatoris grã: non oꝑis
est materia. Si supra omĩa filius
ꝑ quem iniciũ salus nr̃a ut predica¬
retur accepit: utiq & pater d̾s qui
testificatur & asseuerat signis et pro¬
digiis de salute nr̃a. exceptus a cunc¬
tis ẽ. S imiliter autem & sp̃s qui di¬
uisionib suis nr̃ȩ testimoniũ fert
saluti. non est in ereaturarũ plebe
numerandus: sed cũ patre estiman¬
dus & filio. qui non ꝑ incisiones lar¬
gitatis suȩ diuiditur ipse cũ diuidit.
ndiuiduus enĩ cum sit: nichil amit¬
tit cũ omnib largitur. sic ut & filiꝰ
regnum patre accipiente nichil ꝑ¬
dit. nec patei. filio cũ sua tradit amit¬
tit. N ullũ itaq damnũ esse in diui¬
sione gr̃ę spiritalis. dño attestante
cognouimus. Qui enĩ ubi uult inspi¬
rat: ubiq sine damno ẽ. De quo in¬
fra dicemus plenius. Interim nunc
qm propositũ est ordine suo asserere
non esse inter omnia sp̃m computan¬
dum: ipsũ apłm de cuius uerbis faci¬

Expanded text:
re enim operatoris gratia, non operis est materies . 49. Si supra omnia Filius, per quem initium salus nostra, ut praedicaretur, accepit: utique et Pater Deus, qui testificatur, et asseverat signis et prodigiis de salute nostra, exceptus a cunctis est. Similiter autem et Spiritus qui divisionibus suis nostrae testimonium fert saluti, non est in creaturarum plebe numerandus, sed cum Patre aestimandus et Filio, qui non per incisionem sui dividitur ipse, cum dividit; individuus enim cum sit, nihil amittit, cum omnibus largiatur: sicut et Filius, regnum Patre accipiente, nihil perdit: nec Pater Filio cum sua tradat, amittit. Nullum itaque damnum esse in divisione gratiae spiritalis, Domino attestante , cognovimus; qui enim ubi vult spirat , ubique sine damno est. De quo infra dicemus plenius. 50. Interim nunc quoniam propositum est ordine suo asserere, non esse inter omnia Spiritum compntandum, ipsum Apostolum, de cujus verbis faci
Abbreviated transcription (Latin):
Non habes adoret sp̃c sc̃s. Et ĩfra.
Ad quem autem angłorum dix it
aliquando sede ad derterã meam do¬
nec ponam inimicos tuos scabellũ pe¬
dũ tuoꝵ: Nonne om̃s sunt inquit
ministri sp̃c in ministeriũ qui mit¬
quia angłi et cęterę potestates in mi¬
nisterium & obsequium di filio ut ser¬
modũ de ipso filius dixit. ille testimo¬
nium ꝑhibet de me. Testis est ergo
filii sꝑc. Qui testis ẽ nouit omnia:
sicut ds pater testis ẽ. S ic enĩ habes
in posterioribus. Quia confirmata
ẽ salus nr̃a testificante dõ signis qͦq
& ꝓdigiis et uariis uirtutibus. & sp̃e¬

Expanded text:
Non habes: Adoret Spiritus sanctus. Et infra: Non habes: Adoret Spiritus sanctus. Et infra: Ad quem autem angelorum dixit aliquando: Sede ad dexteram meam, donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum? Nonne omnes sunt, inquit, ministri spiritus in ministerium, qui mitquia Angeli et caeterae Potestates in ministerium et obsequium Dei Filio, ut sermodum de ipso Filius dixit: Ille testimonium perhibet de me . Testis est ergo Filii, Spiritus. Qui testis est, novit omnia, sicut Deus Pater testis est. Sic enim habes in posterioribus, quia confirmata est salus nostra, testificante Deo, signis quoque et prodigiis, et variis virtutibus, et Sp
Abbreviated transcription (Latin):
letur auctoritas: in sꝑu quoq recte
baptizari nos posse scriptura indicat
dicente dño. Uos autem baptizabimi¬
ni in spu scõ. Et alibi apostolus ait.
Om̃s enim in ip̃so corpore in uno sꝑu
bap̾tizati sumus. Unũ opus quia
unum misteriũ. unum baptisma :
quia mors una pro mundo. Uni¬
tas gͦ oꝑationis. unitas predicationis
quȩ ñ potest separari. Quod si hoc
loco seꝑatur sp̃c ab oꝑatione patris
dixit qui ẽ suꝑ omĩa d̾s benedictus
in scła: non solũ eũ creaturis omnib
sed etiã patri quod dictu ẽ nefas pre¬
tulit. S ed absit: ñ enim inter omia¬
pater. non inter plebem quanda cre¬
aturarũ suarũ. Subter creatura oĩs:
supra diuinitas patris & filii et sp̃c scĩ.
Illa seruit. heç regnat: illa subiacet
hec dñatur. Illa opus. hec auc tor ẽ
oꝑis: illa adorat om̃s. heç adoratur
ab omĩbus. D eniq de filio scriptũ ẽ.
Et adorent eum omnes angeli dei.

Expanded text:
letur auctoritas, in Spiritu quoque recte letur auctoritas, in Spiritu quoque recte baptizari nos posse Scriptura indicat, dicente Domino: Vos autem baptizabimini in Spiritu sancto . Et apostolis ait: Omnes enim in ipso corpore in unum Spiritum baptizati sumus . Unum opus, quia unum mysterium; unum baptisma, quia mors una pro mundo. Unitas ergo operationis, unitas praedicationis, quae non potest separari. Quod si hoc loco separetur Spiritus ab operatione Patris dixit. Qui est super omnia Deus benedictus in saecula , non solum cum creaturis omnibus, sed etiam Patri, quod dictu est nefas, praetulit; sed absit. Non enim inter omPater, non inter plebem quamdam creaturarum suarum. Subter creatura omnis, supra divinitas Patris et Filii et Spiritus sancti. Illa servit, haec regnat; illa subjacet, ista dominatur: illa opus, haec auctor est operis: illa adorat omnes, haec adoratur ab omnibus. 47. Denique de Filio scriptum est: Et adorent eum omnes angeli Dei .
Abbreviated transcription (Latin):
filii aut sp̃c scĩ minuas potestatem ua¬
cuum est omẽ misterium. Deniq
numꝰ: baptizati sunt ꝑostea:
Nec contrariũ debet uideri. quam
uis etiã postea tacitũ sit de spũ tam̃
creditũ est : & quod uerbo tacitum
fuerat ex pressũ est fide. Cum enĩ
unitatem nominis impletũ misteri¬
paratur. quia ioħs in penitentia
bapti zauit. xp̃c in spũ. N unc con¬
sideremus utrũ quemadmodum in
xp̃i nomine plenũ esse legimus bap¬
tismatis sacram̃tum. ita etiã sc̃o tan
tum spũ nuncupato nichil desit ad
misterii plenitudinem. Rationem¬
sequamur. Qui unũ dixerit: tri¬
nitatem signauit. Si xp̃m dicas:¬
& dm̃ patrem a quo unctus ẽ filius
spu scõ. Et si patrem dicas. & filiũ
eius & sp̃m oris eiꝰ pariter indicasti:
si tam̃ id etiam corde comp̃hendas.¬
Et si sp̃m dicas. & dm̃ patrem a quo ꝓ¬
cedit sp̃c. et filiũ quia filii quoq ẽ spc
nuncupasti. Unde ut rationi copu¬

Expanded text:
Filii, aut SpFilii, aut Spcuum est omnino mysterium. Deniquepostea iNec contrarium debet videri; quia, quamvis etiam postea tacitum sit, de Spiritu tamen creditum est. Et quod verbo tacitum fuerat, expressum est fide. Cum enim unitatem nominis impletum est mysteriparatur, quia Joannes in poenitentia baptizavitsideremus utrum quemadmodum in Christi nomine plenum esse legimus baptismatis sacramentum; ita etiam sancto Spiritu nuncupato, nihil desit ad mysterii plenitudinem. Etsequamur: Qui unum dixerit, Trinitatem signavit. Si Christum dicas, et Patrem a quo unctus est FiliusSpiritu sancto. Et si Patrem dicas, Filium ejus et Spiritum oris ejus pariter indicas, si tamen id etiam corde compEt si Spiritum dicas, et Deum Patrem a quo procedit Spiritus, et Filium quia Filii quoque est Spiritus, nuncupasti. Unde ut rationi copu
Abbreviated transcription (Latin):
mate baptizati sunt postea: quia io¬
hannes in remissionem peccatorum.
in aduenientis iħu ñ in suo babtiza¬
uit nomine. et ideo sp̃m nesciebant.
quia nec baptisiũ in xꝑi nomine
sicut iohannes baptizare solebat
acceꝑant. I ohannes enĩ licet non
garetur ne forte ipse esset xꝑc: respon¬
dit. Ego uos aqua baptizo: uenit au¬
tem fortior me cuus ñ sum dignus
calciam̃ta portare. ipse uos baptizabit
in sꝑuscõ & igni. Ergo isti quia nec
in xꝑi nomine nec cũ fide sp̃e seĩ
baptiriti fuerant: ñ potuerunt ac¬
cipere baptismatis sacramentũ. B ap¬
tirati sunt itaq in nomine iħu xꝑi.
nec iteratũ est in eis baptisina sed nom̾
Unum enĩ baptisina. Ubi autem ñ
ẽ plenũ baptismatis sacram̃tum: nec
principiũ uel species aliqua baptis¬
nũ neges: totuni subrues. Et queni¬
admodũ si unũ in sermone compre¬
dei sacram̃tum: ita etiã quãuis & patr̃e
& filiũ et sꝑm dicas & aut patris aut

Expanded text:
mo, baptizati sunt postea ; quia Jomo, baptizati sunt postea ; quia Joannes in remissionem peccatorum, in advenientis Jesu, non in suo baptizavit nomine. Et ideo Spiritum nesciebant, quia nec baptismum in Christi nomine, sicut Joannes baptizare solebat, acceperant. Joannes enim, licet non garetur, ne forte ipse esset Christus, respondit: Ego vos aqua baptizo, veniet autem fortior me, cujus non sum dignus calceamenta portare: ipse vos baptizabit Spiritu sancto et igni . Ergo isti quia nec in Christi nomine, nec cum fide Spiritus sancti baptizati fuerant, non potuerunt accipere baptismatis sacramentum. 42. Baptizati sunt itaque in nomine Jesu Christi: nec iteratum est in his baptisma, sed novatum; unum enim baptisma . Ubi autem non est plenum baptismatis sacramentum, nec principium, vel species aliqua baptisnum neges, totum subrues. Et quemadmodum si unum in sermone compredei sacramentum: ita etiam quamvis et Patrem, et Filium, et Spiritum dicas, et aut Patris, aut
Abbreviated transcription (Latin):
ed fortasse aliquis dicat. Qua
ratione cum dixerit hic ex
patre omnia & ꝑ filium om̃ia
de spũ sancto tacuerit: et hinc cu¬
piat pre iudicium comparare. Qđ
si cȩperit maliciose inter pretari:
quam multis inuemiet locis predi¬
catam sc̃i spiritus potestatem in qͥ¬
bus uel de patre uel de filio nichil
scriptura ex presserit: sed intelli¬
gendum reliquerit. N unquid gͦ
cum gra spiritus predicatur. dei
patris aut unigeniti filii denegat᷑:
Non ita: quia sic ut pater in filio
& filius in patre. ita etiam diffusa
sicut qui benedicitur in xꝑo. benedi¬
citur in nomine patris & filii et sp̃c
sancti quia unũ nomen est. potes¬
tas una: ita etiam ubi oꝑatio aliqͣ
diuina aut patris aut filii aut
sꝑc designatur. non solum ad spi¬
ritum sc̃m sed etiam ad patrem
refertur & filium. N ec solum ad
parreni sed etiã ad filiũ refertur &
spĩn. d eniq et hiops eunuchiis can¬
dacis reginę baptizatus in xpo ple
tiratos se dicerent in ioħis baptis¬

Expanded text:
ed fortasse aliquis dicat, qua ratione cum dixerit hic ex Patre omnia, et per Filium omnia , de Spiritu sancto tacuerit; et hinc cupiat praejudicium comparare. Quod si pergit malitiose interpretari, quam multis inveniet locis praedicatam sancti Spiritus potestatem, in quibus vel de Patre vel de Filio nihil Scriptura expresserit, sed intelligendum reliquerit! 40. Numquid ergo cum gratia Spiritus praedicatur, Dei Patris aut unigeniti Filii denegatur? Non ita, quia sicut Pater in Filio et Filius in Patre, ita etiam diffusa sicut qui benedicitur in Christo, 608 benedicitur in nomine Patris, et Filii et Spiritus sancti; quia unum nomen, potestas una, ita etiam ubi operatio aliqua divina, aut Patris, aut Filii, aut Spiritus designatur, non solum ad sanctum Spiritum, sed etiam ad Patrem refertur et Filium, nec solum ad Patrem, sed etiam ad Filium refertur et Spiritum. 41. Denique Aethiops eunuchus Candacis reginae tizatos se dicerent in Joannis baptis
Abbreviated transcription (Latin):
raclito nominis diuersitatem: et quod
nom̃ est patris id esse etiam filii no¬
men. similiter quod nom̃ est filii eẽ
id eti im sp̃s scĩ: quando etiã paracli¬
tus filius dicitur sicut & sp̃s sanctus.
Et ideo ait in ęuangłio dñs iħe. Ro¬
gibo patrem meum & alium paraclitũ
dabit uobis. qui uobiscũ sit in eternũ.
sp̃m ueritatis. Et bene dixit alium:
ne ipsum filiũ. ipsum sp̃m intelligeris.
U nitas enĩ nominis ẽ. non filii spiri¬
tus. quem dicit sabelliana confusio.

Expanded text:
raclito nominis diversitatem: et quod nomen est Patris, id esse etiam Filii nomen: similiter quod nomen est Filii, esse id etiam Spiritus sancti; quando etiam paraclitus Filius dicitur, sicut et Spiritus sanctus. Et ideo ait in Evangelio Dominus Jesus: Rogabo Patrem meum, et alium paraclitum dabit vobis qui vobiscum sit in aeternum Spiritum veritatis . Et bene dixit alium, ne ipsum Filium, ipsum Spiritum intelligeres; unitas enim nominis est, non Filii Spiritusque Sabelliana confusio.
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃s quem mittet pater in nomine
meo: ille uos docebit omĩa. Qui au¬
tem uenit in nomine filii utiq in
nomine etiam patris uenit: quia
unum nom̃ patris & filii ẽ. Sic fit :¬
ut unum & patris et filii nom̃ sit
& sp̃s scĩ. Nec enim est aliud nomen
sub cȩlo ullum: in quo oporteat nas
saluos fieri. S imul dociit unitaten
diuini nominis esse credendam ñ dis¬
parilitatem: qm̃ in unitatem nomunis
uenit xp̃c. in suo autem nomine uen¬

Expanded text:
sanctus quem mittet Pater in nomine meo, ille vos docebit omnia . Qui autem venit in nomine Filii, utique etiam in nomine Patris venit; quia unum nomen Patris et Filii est. Sic fit ut unum et Patris et Filii nomen sit et Spiritus sancti. Nec enim est aliud nomen sub coelo datum, in quo oporteat nos salvos fieri . 135. Simul docuit unitatem divini nominis esse credendam, non disparilitatem; quoniam in unitate nominis venit Christus: in suo autem nomine ven
Abbreviated transcription (Latin):
mine uenerit filius in alio nomine
sp̃s sc̃s: ait̃ ipse dñs. Ego ueni in no¬
mine patris mei & ñ accepistis me:
si alius uenerit in nomine suo. illum
accipietis. Quod autem nom̃ patris
est hoc idem filii scriptura declarat.
quia in exodo dixit dñs. Ego antece
do in nomine meo. & uocabo te nomi¬
ne meo: dñm in conspectu tuo. Do¬
minus gͦ dixit. quia in nomine suo
uocauit dñm. D ñs ergo & patris
est nom̃ et filii. Cũ autem unũ no¬
men sit patris & filii. accipe quia
& sp̃s scĩ idem nomensit: qm̃ et sp̃s¬

Expanded text:
mine venerit Filius, in alio nomine mine venerit Filius, in alio nomine Spiritus sanctus, ait ipse Dominus: Ego veni in nomine Patris mei, et non accepistis me: si alius venerit in nomine suo, illum accipietis . 133. Quod autem nomen Patris est, hoc idem Filii Scriptura declarat; quia in Exodo dixit Dominus: Ego antecedam te in nomine meo et 628 vocabo in nomine meo Dominum in conspectu tuo . Dominus ergo dixit quia in nomine suo vocabit Dominum: Dominus ergo et Patris est nomen et Filii. 134. Cum autem unum nomen sit Patris et Filii, accipe quia et Spiritus sancti idem nomen sit, quoniam et Sp
Abbreviated transcription (Latin):
ommunicationem autem & pa¬
tris et filii esse manifestum ẽ:
quia scriptum ẽ. Et cominunica¬
tio nr̃a est cũ patre & cum filio eius
iħ u xꝑo. E t alibi. C ommunica¬
una pax. una grã. una caritas. una
communicatio e patris & filii et
sp̃s sci: una certe oꝑatio est. Et u¬
bi una oꝑatio est Nutiq ñ potest uir¬
tus esse diuisa. & aiscreta substan¬
utr Nam quomͦ operationis eiuseem
tem separare audeat nominis. cum
oꝑationis uideat unitatem: S ed qͥd
ago unitatem nominis argumentis
astruo. cum diuinę uocis euidens tes¬
timoniũ sit̃. Unũ nomen esse pa¬
tris & filii et sꝑs scĩꝰ S criptum est
enim. Ite baptirate gentes in nõie
patris & filii et sp̃s scĩ. In nomine
dirit. non in nominibus. Non ergo
aliud nom̃ patris. aliud nomenfilii ali¬
ud nomen sp̃s sci: quia unus d̾s non
plura nomina. qͥa non duo dii ñ tres
dii. Et ut aꝑiret quia una diunitas
una maiestas ẽ. quia unum nomen
patris & filii et sꝑs scĩ. non in alio no¬

Expanded text:
ommunicationem autem et Patris et Filii esse manifestum est, quia scriptum est: Et communicatio nostra cum Patre, et Filio ejus Jesu Christo ; et alibi: Communicauna pax, una gratia, una charitas, una communicatio est Patris et Filii et Spiritus sancti; una certe operatio est: et ubi una operatio est, utique non potest virtus esse divisa, et discreta substantia. Nam quomodo operationis ejusdem tem negare audeat nominis, cum operationis videat unitatem? Sed quid ego unitatem nominis argumentis astruo; cum divinae vocis evidens testimonium sit unum nomen esse Patris et Filii et Spiritus sancti? Scriptum est enim: Ite, baptizate gentes in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti . In nomine dixit, non in nominibus. Non ergo aliud nomen Patris, aliud nomen Filii, aliud nomen Spiritus sancti; quia unus Deus: non plura nomina; quia non duo Dii, non tres Dii . 133. Et ut aperiret quia una divinitas, una majestas est, quia unum nomen Patris et Filii et S
Abbreviated transcription (Latin):
therosolimam ꝑgeret ꝓph̃a aga¬
bus zonam illius apprehendit: suos¬
q pedes alligauit dicens. Uirum cuiꝰ
dicebat. Ego non solum alligari.s et
preciosiorem quam me. Ecce quomodo
animã suam amando oderat. immo
odiens amabat: quam cupiebat pro
ih̃u morti tradere. ut hanc ad iuitam
ad odium proximi. Ametur in hoc mũ¬
do quilibet aduersarius. s in ia dei cõ-¬
trarius non ametͣ etiam ꝓpinquus.
Quisquis enim iam eterna concupis¬
cit in ea quam aggreditur causa clei-
extra pĩem extra matrem extra uxorẽ
extra filios extra cognatos extra semet¬
ip̃m fieri debet: ut eo uerius cognoscat
deum. quo in eius causa neminem re¬
cognoscit. Multum namq est qd̃ carna-¬
les affectus intentionem mentis diuer¬
berant. eiꝰq aciem obscurant. Quos ta¬
mẽ nequaqͣm noxios patimur. si eos
premendo tencamus. Amandi sunt gͦ
proximi. impendenda caritas om̃ib
et ꝓpinquis et extraneis: nec tamen

Expanded text:
Jerosolymam pergeret, propheta Agabus zonam illius apprehendit, suisque pedibus alligavit, dicens: Virum cujus dicebat? Ego non solum alligari, sed epretiosiorem quam me . Ecce quomodo animam suam amando oderat, imo odiens amabat, quam cupiebat pro Jesu morti tradere, ut hanc ad vitam dad odium proximi. Ametur quilibet in hoc mundo etiam adversarius, sed in via Dei contrarius non ametur etiam propinquus. Quisquis enim jam aeterna concupiscit, in ea quam aggreditur, causa Dei, extra patrem, extra matrem, extra uxorem, extra filios, extra cognatos, extra semetipsum fieri debet, ut eo verius cognoscat Deum, quo in ejus causa neminem recognoscit. Multum namque est quod carnales affectus intentionem mentis diverberant, ejusque aciem obscurant; quos tamen nequaquam noxios patimur, si eos premendo teneamus. Amandi ergo sunt proximi, impendenda est charitas omnibus et propinquis et extraneis, nec tamen
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ quaidã similitudinẽ aliena nõ sũt.
Dotest etiam om̃is creature noĩe omĩs
natio gentiũ designari. Ante etenim
ditum fuerat in uiam gentiũ ne abie¬
ruis. nunc autẽ dicit᷑ p̃clicate om̃i erea
pulsa predicatio tũc nobis ĩ adiutori¬
um fieret. cum hanc illa ad clampna¬
tionis sue testimoniũ suꝑba repuliss.
S cũ discipulos ad p̾dicandũ ueritas
mitrit. quid aliud facit in mundo nisi
grana seminis asꝑgit ⁊ et panca gra-¬
na mittit in semme. ut multarũ mes¬
siũ fruges recipiat ex nr̃a fide: Neq¬
etenim ĩ umi̾sum mundũ tanta fi¬
delium messis exurgeret. si de manu
dm̃ suꝑ rationalem terram illa electa
grana predicantiũ non uenissent.

Expanded text:
per quamdam similitudinem aliena non sunt. per quamdam similitudinem aliena non sunt. Potest etiam omnis creaturae nomine, omnis natio gentium designari. Ante etenim dictum fuerat: In viam gentium ne abieritis . Nunc autem dicitur, Praedicate omni creapulsa praedicatio tunc nobis in adjutorium fieret, cum hanc illa ad damnationis suae testimonium superba repulisset. Sed cum discipulos ad praedicandum Veritas mittit, quid aliud in mundo facit, nisi grana seminis spargit? Et pauca grana mittit in semine, ut multarum messium fruges recipiat ex nostra fide. Neque enim in universo mundo tanta fidelium messis exsurgeret, si de manu Domini super rationalem terram illa electa grana praedicantium non venisset.
Abbreviated transcription (Latin):
est: nec talis quales sunt qui extrinse¬
cus oꝑando exhibent ministeriũ. s ta-¬
lis ut det etiam intrinsecus incremen¬
tũ. Nam neq qui plantat neq qui ri-¬
deus. S ntiq deus est xp̃c. quia dens erat
uerbum: unde ip̃e et pater unũ sunt.
Et si uerbum caro fc̃m est qd̃ non erat.
manet quod erat. Deniq cum de patre
tanquam de agricola drxisset quod ĩ¬
fructuosos palmites tollat fructuosos
autem purget ut plus afferant fructũ
continuo etiam ip̃m mundatorẽ pal¬
mitum ostendens iam nos inquit
mundi estis: ꝓpter sermonem quem
locut᷑ sum uobis. Ecce et ipse munclator
est palmitũ. quod est agricole nõ uitis
officiũ: qui etiam palmites operarios
suos fecit. Nam et si non clant incremen¬
tum. impendunt tamen aliquod adiu¬
mentũ s non de suo: quia sine me in qͥt
mni ergo creature predicat᷑ .xii.
euuangeliũ cum soli homini p̃¬
dicat᷑. quia ille iudelicet docet᷑ ꝓpt̾ quẽ
ĩ terra cuncta creata sunt: et a quo om̃ĩa

Expanded text:
est. Nec talis quales sunt, qui extrinsecus operando exhibent ministerium; sed talis ut det etiam intrinsecus incrementum. Nam neque qui plantat eDeus . Et utique Deus est Christus, quia Deus erat Verbum , unde ipse et Pater unum sunt, et si Verbum caro factum est, quod non erat, manet quod erat. Denique cum de Patre tanquam de agricola dixisset, quod infructuosos palmites tollat, fructuosos autem purget, ut plus afferant fructum, continuo etiam seipsum mundatorem palmitum ostendens: Jam vos, inquit, mundi estis propter sermonem quem locutus sum vobis. Ecce et ipse mundator est palmitum, quod est agricolae, non vitis officium: qui etiam palmites operarios suos fecit. Nam etsi non dant incrementum, impendunt tamen aliquod adjumentum, sed non de suo, quia sine me, inquit, mni ergo creaturae praedicatur Evangelium, cum soli homini praedicatur, quia ille videlicet docetur, propter quem in terra cuncta creata sunt, et a quo omnia
Abbreviated transcription (Latin):
dum est: quod antiquus hostis
dũ mentẽ nr̃am ad rerum temporaliũ
delestationem trahit. infirmiorẽ contͣ
nos ꝓximũ excitat: qui ea ip̃a que di¬
ligimus aliferre moliatur. Nec curat
antiquus hostis hec faciens ut terre¬
Nam ĩ odio repente exardescimus. et
dum foris intucti ẽẽ cupimꝰ: intͦ gra¬
niter ferimur. Dum parua foris defẽ¬
dimus intus amittimꝰ maxima. qͥa
dũ rem diligimꝰ temporalẽ: ueram
amittimus dilectionem. Omĩs quippe
qui nr̃a tollit. inimieus est. S si odio
habere ceperimꝰ inimicũ proximũ. int̾

Expanded text:
dum est quod antiquus hostis, dum mentem nostram ad rerum temporalium delectationem trahit, infirmiorem contra nos proximum excitat, qui ea ipsa quae diligimus auferre moliatur. Nec curat antiquus hostis, haec faciens, ut terreNam in odium repente exardescimus; et dum foris invicti esse cupimus, intus graviter ferimur; dum parva foris defendimus, intus amittimus maxima, quia dum rem diligimus temporalem, veram amittimus dilectionem. Omnis quippe qui nostra tollit, inimicus est. Sed si odio habere coeperimus inimicum intus
Abbreviated transcription (Latin):
escit in ore sapientis. Thure autẽ qd̃
d̾o incenclitu uirtus orationis expri¬
mitur. psalmista testante qui dieit. Di¬
rigatur oratio mea sicut incensum in
conspectu tuo. Per myrram uero. car¬
nis nr̃e mortificatio figuratur.¬

Expanded text:
iescit in ore sapientis . Thure autem quod iescit in ore sapientis . Thure autem quod Deo incenditur virtus orationis exprimitur, Psalmista testante, qui dicit: Dirigatur oratio mea sicut incensum in conspectu tuo . Per myrrham vero carnis nostrae mortificatio figuratur
Abbreviated transcription (Latin):
uero non nulli heretici qui hũc deum
credunt. s nbiq regnare nequaquam
credunt. hii ꝓfecto ei thus offerunt. s
offerre etiam aurũ nolunt. Et sunt nõ¬
nulli qui hune regem existimant. s
deum negant. Hii uidelicet ei aurũ
offerunt. s offerre thus nolunt. Et sũt
non nulli qui hunc et leũ et regem fa¬
tentur. s assumpsisse carnem morta¬
lem negant. hii nimirũ ei aurum et
thus offerunt. s offerre myrram assũp¬
te mortalitatis nolunt. Nos itaq nato
dño offeramꝰ aurũ. ut hunc ubiq reg¬
nare fateamur. Offeramꝰ thus: ut cre¬
damus qd̵ is qui in tempore apparu-¬
it d̾̃s ante tempora extitit. Offeramus
myrram. ut eum quẽ credimꝰ in sua
diuinitate ĩpassibilem: credamꝰ etiã
in nr̃a fuisse carnemortalem. Quã¬
uis in auro thure et mytra. intelli¬
gi et aliud potest. Auro namq desig¬
natur sapientia. salomone atrestan¬
te qui ait. Thesaurꝰ desiderabilis. reqͥ¬

Expanded text:
vero nonnulli haeretici qui hunc Deum vero nonnulli haeretici qui hunc Deum credunt, sed ubique regnare nequaquam credunt. Hi profecto ei thus offerunt, sed offerre etiam aurum nolunt. Et sunt nonnulli qui hunc regem existimant, sed Deum negant. Hi videlicet ei aurum offerunt, sed offerre thus nolunt. Et sunt nonnulli qui hunc et Deum et regem fatentur, sed assumpsisse carnem mortalem negant. Hi nimirum ei aurum et thus offerunt, sed offerre myrrham assumptae mortalitatis nolunt. Nos itaque nato Domino offeramus aurum, ut hunc ubique regnare fateamur; offeramus thus, ut credamus quod is qui in tempore apparuit Deus ante tempora exstitit; offeramus myrrham, ut eum quem credimus in sua divinitate impassibilem credamus etiam in nostra fuisse carne mortalem. Quamvis in auro, thure et myrrha intelligi et aliud potest. Auro namque sapientia designatur, Salomone attestante, qui ait: Thesaurus desiderabilis requ
Abbreviated transcription (Latin):
omnino nõ habet᷑: Rursum quos nasci
signo libre asserunt. traperetas futuroᷤ
dicunt. Et traperetas multaꝵ gentiũ
puincie ignorant. fateantur ergo neces-¬
se est aut hoc in eis signum deesse ant
effectum fatalem nullo modo haberi.
In ꝑsarum quoq francoꝵq terra. reges
ex genere prodeunt. Quib ꝓfecto nas¬
centibz. quis estimet quanti eisdem
momentis horarũ ac temporũ ex ser-¬
uili conditione nascant᷑: Et tamen
regum filii uno eocdemq sidere cum
seruis nati ad regnũ ꝓficiunt. cum
serui qui secum fuerant nati inserui¬
tute mouant᷑. Hec destella breuit dixi¬
mus. ne mathematicoꝵ stulticiã in¬
discussam preterisse iudeamur. Magi
uero aurum thus et myrram deferũt.
Aurũ quippe regi congruit. thus uero
in dei sacrifitiũ ponebatur: myrra au-¬
tem mortuoꝵ corpora condiunt᷑. Eũ
ergo magi quem adorant etiam mys¬
ticis mimerib predicant. auro regẽ
thure deum: myrra mortalem. Sunt

Expanded text:
omnimodo non habetur? Rursum quos nasci omnimodo non habetur? Rursum quos nasci sub signo Librae asserunt, trapezitas futuros dicunt; et trapezitas multarum Gentium provinciae ignorant. Fateantur ergo necesse est, aut hoc in eis signum deesse, aut effectum fatalem nullo modo habere. In Persarum quoque, Francorumque terra Reges ex genere prodeunt; quibus profecto nascentibus quis aestimet quanti eisdem momentis horarum ac temporum ex servili conditione nascuntur? et tamen regum filii uno eodemque sidere cum servis nati, ad regnum proficiunt, cum servi qui secum fuerant geniti, in servitute moriantur. Haec de stella breviter diximus, ne Mathematicorum stultitiam indiscussam praeterisse videamur. 6. Magi vero aurum, thus et myrrham deferunt. Aurum quippe regi congruit, thus vero in Dei sacrificium ponebatur, myrrha autem mortuorum corpora condiuntur. Eum ergo magi quem adorant etiam mysticis muneribus praedicant, auro regem, thure Deum, myrrha mortalem. Sunt
Abbreviated transcription (Latin):
quia nimirum sc̃a eccł̃a quo ardentio¬
re cdesiderio ab hiis que in terris inlet
ad celestia ꝓmerenla transmigrat: eo
maiore sp̃ualiũ habundat flore ac ger¬
erte cum iacob de utero egreclere¬
tur et priors fr̃is plantam ma¬
nu teneret prior ꝑfecte nequaquam
egredi potuit nisi subsequens inchoass
et tamen cum uno tempore eodemq
momento utrumq mater fuderit: nõ
una utriusq uite qualitaᷤ fuit. S ad hec
solent mathematici responclere. quia
uirtus constellationis in ictu pungen¬
tis est. Quib ediuerso nos dicinius.
quia magna mora est natiuitatis. Si
igit᷑ in ictu puncti constellatõ ꝑmu-¬
tatur. necesse iam erit ut tot dicant
fata: quot sunt menbra nascentiũ.
fateri etiam mathematici solent quod
quisquis signo aquarii nascitur. ĩ hac
uita piscatoris ministeriũ sortiatur.
Piscatores uero ut fertur. getulia nõ
habet. Quis igit᷑ dicat quia nemo illic
in stella aquarii nascitur. ubi piscator

Expanded text:
quia nimirum sancta Ecclesia, quo ardentioquia nimirum sancta Ecclesia, quo ardentiori dead coelestia promerenda transmigrat, eo majore spiritualium abundat flore ac gererte cum Jacob, de utero egrediens, prioris fratris plantam teneret manu , prior perfecte nequaquam egredi potuit, nisi et subsequens inchoasset; et tamen cum uno tempore, eodemque momento utrumque mater fuderit, non una utriusque vitae qualitas fuit. 5. Sed ad hoc solent mathematici respondere, quia virtus constellationis in ictu puncti est. Quibus e diverso nos dicimus quia magna est mora nativitatis. Si igitur in ictu puncti constellatio permutatur, necesse jam erit ut tot dicant fata, quot sunt membra nascentium. Fateri etiam mathematici solent quod quisquis in signo Aquarii nascitur, in hac vita piscatoris ministerium sortiatur. Piscatores vero, ut fertur, Getulia non habet. Quis ergo dicat quia nemo illic in stella Aquarii nascitur, 1470 ubi piscator
Abbreviated transcription (Latin):
tio: quia nimirũ quos ob pectatorum
tenebras olim ꝑsecutores reliquit. ip̃os
ob lucem fidei tandem se querentes re¬
uisit. Quod clampnato licet herode
ioseph timore archelai filii eius ĩ iu¬
dea ubi metropolim habebat ire formi¬
dans monente angelo in nazareth ga¬
lylec secedit ultima presentis eccłe tẽ¬
pora designat. quando pro ea que nũc
est uniuersali gentis illius cecitate
qua xp̃ianos in quantũ ualet ꝑsequi
non desistit acrior in quibuslã antixp̃i
ꝑsecutio consurget: et quidem pluri-¬
mis ad predicationem enoch et helie
a ꝑfidia conuersis sz ceteris ad instinc¬
tum antixp̃i tota intentione contra
fidem dimicantib. Pars igit᷑ iudee ĩ
qua regnabat archelaus ꝑfidos an-¬
tixp̃i sequaces ostendit. porro nararech
gentis eiusclem que tunc temporis fidẽ
xp̃i est susceptura designat. Unde bene ga¬
hylea perpetrata transmigratio nara¬
reth flos aut uirgultum eiꝰ interpretat᷑.

Expanded text:
tio: quia nimirum quos ob peccatorum tio: quia nimirum quos ob peccatorum tenebras olim persecutores reliquit, ipsos ob lucem fidei tandem se quaerentes revisit. Quod damnato licet Herode Joseph timore Archelai filii ejus in Judaeam, ubi metropolim habebat, ire formidans, monente angelo in Nazareth Galilaeae secedit, ultima praesentis Ecclesiae tempora designat, quando pro ea quae nunc est universali gentis illius caecitate, qua Christianos in quantum valet persequi non desistit, acrior in quibusdam Antichristi persecutio consurget. Et quidem plurimis ad praedicationem Enoch et Eliae a perfidia conversis, sed caeteris ad instinctum Antichristi tota intentione contra fidem dimicantibus. Pars igitur Judaeae in qua regnabat Archelaus, perfidos Antichristi sequaces ostendit. Porro Nazareth gentis ejusdem quae tunc temporis fidem Christi est susceptura, designat. Unde bene Galilaea perpetrata transmigratio, Nazareth flos aut virgultum ejus interpretatur;
Abbreviated transcription (Latin):
b in uidea spetialiter acciꝑe. quando
inualescente inuidia predicatores sũt
uerbi pene om̃s expulsi de ꝓuintia: et
in gentib predicaturi sunt longe lateq
disꝑsi. Sicq factum est: ut gentilitas
que ꝑ egyptum figuratur peccatis ante
tenebrosa. lumen uerbi ꝑciperet.Hoc.
est enin puerum ih̃m et matrem eiꝰ
ꝑ ioseph in egyptum transferri. fidẽ
scilicet dñice ĩcarnationis et eccl̃ie
societatẽ ꝑ doctores sc̃os gentib com-¬
mitti. Quod erant in egypto usq ad
obitum herodis indicat figurate fi¬
dem xp̃i in gentib mansuram. donec
plenitudo earum introeat: et sic om̃is
isrl̃ saluus fiat. Obitus quippe herodis.
terminũ intentionis malitiose qua
pariuloꝵ. mortem humiliũ sp̃u quoᷤ
fugato a se xp̃o nidei peremere designat.
Quod autem defuncto herode relit
b udei sopita moderne inuidie in-
flamma: fidem ueritatis accipient.
Et bene cum uicdeam deserit fugere et
hoc nocte dicitur. cum uero reuertit᷑

Expanded text:
 in Judaea, specialiter accipere, quando invalescente invidia praedicatores verbi sunt pene omnes expulsi de provincia, et in gentibus praedicaturi sunt longe lateque dispersi. Sicque factum est ut gentilitas quae per Aegyptum figuratur, peccatis ante tenebrosa lumen verbi perciperet. Hoc est enim puerum Jesum et matrem ejus per Joseph in Aegyptum transferri, fidem scilicet Dominicae incarnationis et Ecclesiae societatem per doctores sanctos gentibus committi. Quod erant in Aegypto usque ad obitum Herodis indicat figurate fidem Christi in gentibus mansuram donec plenitudo gentium introeat, et sic omnis Israel salvus fiat. Obitus quippe Herodis terminum intentionis malitiosae, quparvulorum, mortem humilium spiritu, quos fugato a se Christo Judaei peremere, designat. Quod autem defuncto Herode redit bus Judaei, sopita modernae invidiae flamma, fidem veritatis accipient. Et bene cum Judaeam deserit, fugere, et hoc in nocte dicitur; cum vero revertitur
Abbreviated transcription (Latin):
sentis solummodo dilectionis. sed et fu¬
turi erat signum mysterii. sigurabat᷑
etenim iam tunc euuãgeliũ quod idẽ
discipulus erat scripturus. uberius atq
altius ceteris sacre scripture paginis
archana diuine maiestatis esse comp̃¬
hensurũ. Quia enim ĩ pectore ih̃n sũt
om̃s thesauri sapientie et scientie abscõ¬
diti merito supͣ pectus eius recubat quẽ
maiore ceteris sapientie ⁊ scientie sin-¬
gularis munere donauit.

Expanded text:
sentis solummodo dilectionis, sed et fusentis solummodo dilectionis, sed et futuri erat signum mysterii; figurabatur etenim jam tunc Evangelium, quod idem discipulus erat scripturus, uberius atque altius caeteris sacrae Scripturae paginis arcana divinae majestatis esse comprehensurum. Quia enim in pectore Jesu sunt omnes thesauri sapientiae et scientiae absconditi , merito super pectus ejus recubat, quem majore caeteris sapientiae et scientiae singularis munere donat.
Abbreviated transcription (Latin):
potiore sui amoris dulcecdine don auit.
demiq huic moriturus in cruce ma-¬
trem suam cõmenclauit ut uirginẽ
uirgo seruaret. et ip̃o post mortem ac
resurrectionem celos ascencdente non
deesset eius genitrici filius: cuiꝰ casta
uita castis eius tueretur obsequiis.
Ponit et aliud sue ꝑsone beatus iohes
indiciũ. subiungens. Qui et recubuit
in cena suꝑ pectus eius et dixit. dñe qͥs
est qui tradet te. Hoc quomodo gestũ
sit superiora huius enmuangelii loca
plenus ostendũt. quia iudelicet in
cena quam ultimam ante passionẽ
cum discipulis saluator habuit inqͣ
nis sui tradidit mysteria celebrancla
discipulus ille quẽ diligebat supra
pectus eius recubuerit: et cum dixiss
eis amen amen dico uobis quia unꝰ
ex nobis tradet me: responderit ille dis¬
cipulus innuente petro ut interroga¬
ret et diceret ei. Dñe. quis est: Ait e
porrexero. Quod autem discipulus ille
supra pectus magistri recubuit non p̃¬

Expanded text:
potiore sui amoris dulcedine donavit. potiore sui amoris dulcedine donavit. Denique huic moriturus in cruce matrem suam commendavit, ut virginem virgo servaret, et ipso post mortem ac resurrectionem in coelos ascendente, non deesset ejus genitrici filius, cujus casta vita castis ejus tueretur obPonit et aliud suae personae beatus Joannes indicium subjungens: Qui et recubuit in coena super pectus ejus, et dixit: Domine, quis est qui tradet te? Hoc quomodo gestum sit, superiora hujus Evangelii loca plenius ostendunt: quia videlicet in coena, quam ultimam ante passionem cum discipulis Salvator habuit, in qua nis sui tradidit mysteria celebranda; discipulus ille, quem diligebat, super pectus ejus recubuerit; et cum dixisset eis: Amen, amen dico vobis, quia unus ex vobis tradet me, responderit ille discipulus, innuente Petro ut interrogaret, et dixerit ei: Domine, quis est? Ait Doum panem porrexero. Quod autem discipulus ille super pectus magistri recubuit, non prae