comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gere errorẽ non erubescis ꝑ manere in
errore. Quod utiq potius erubescen.¬
dum fuit. Hoc ẽ. illud quod seriptura
non tacuit. est confusio adducens pecca.¬
tum. & ẽ. confusio adducens gratiam
& głam. Confusio adducit peccatũ.
cum erubescit quisq prauã mutare
sententiam. ne aut inconstans putetur
diuerfasse se ipso indice teneatur. Ita
descendunt in infernũ uiuentes. idest
suam ꝑdicionem sentrentes. Quos
dathan & abiron & corȩ hiatu terrae
consũpti. tanto ante futuros figurauert.
Confusio autẽ adducit gram̃ & głam
cum erubescit quisq de propria ini.¬
quitate & poenitendo in melius com¬
mutatur. Quod te facere pigor. illa
ꝑnitiosa confusione superatum. ne
tibi ab hominib nescrentib quid loqnͣ.¬
tur obiciatur apostolica illa sententia.
Si enĩ quȩ destruxisti hȩc eadẽ iterum
aedifico preuaricatorẽ meipsum con¬
stituo. Quȩ si dici possoe &iam in
eos qui ueritatẽ correcti predicant

Expanded text:
gere errorem, non erubescis permanere in gere errorem, non erubescis permanere in errore, quod utique potius erubescendum fuit? Hoc est illud, quod scriptura non tacuit: Est confusio adducens peccatum et est confusio adducens gratiam et gloriam. confusio adducit peccatum, cum erubescit quisque prauam mutare sententiam, ne aut inconstans putetur aut diu errasse se ipso indice teneatur; ita descendunt in infernum uiuentes, id est suam perditionem sentientes, quos Dathan et Abiron et Core hiatu terrae absumpti tanto ante futuros figurauerunt. confusio autem adducit gratiam et gloriam, cum erubescit quisque de propria iniquitate et paenitendo in melius commutatur, quod te facere piget illa perniciosa confusione superatum, ne tibi ab hominibus nescientibus, quid loquantur, obiciatur apostolica illa sententia: Si enim, quae destruxi, haec eadem iterum aedifico, praeuaricatorem me ipsum constituo. quae si dici posset etiam in eos, qui ueritatem correcti praedicant,
Abbreviated transcription (Latin):
testimonia longe peto. Tu ipse in
eiusdem epistolȩ tur principio cui
non respondeo. hȩc uerba posuisti.
Cum optime inquis te nouerim lon.¬
ge adhuc afide xp̃iana fe positum &
studus olim deditum litterarũ quieas
& honestatis fuisse cultorem. Cumq
postea conuersus ad xp̃ianã ficbem ut
ex multoꝵ relatione cognoui. disputa¬
tionib legalib operam dares. Certe
si tu ad me illam epłam misisti haro
uerba tua sunt. Cum ergo fatraris
nre conuersũ ad xp̃ianã fidẽ. cũ ego
nec addonatistas nec ad rogatistas con.¬
uersus sum. sine ulla dubitatione con.¬
firmas. & preter rogatistas & preter
donatistas esse xp̃ianam fidem. haec
ergo fides sicut dicimus in omnibus
gentib dilatatur. quȩ scđm dĩ testi.¬
monium insemine abrahe benedicunt᷑.
Quid ignur adhuc dubitas tenere qđ
sentis. nisi quia quod non sentis uel
aliquando sensisse irel aliud defendisse
confunderis: Et dum erubescis corri.¬

Expanded text:
testimonia longe peto. Tu quippe in testimonia longe peto. Tu quippe in ejusdem tuae epistolae principio, cui nunc respondeo, haec verba posuisti: Cum optime\\ inquis, te nouerim longe adhuc a fide Christiana sepositum et studiis olim deditum litterarum quietis et honestatis fuisse cultorem cumque postea conuersus ad Christianam fidem, ut ex multorum relatione cognoui, disputationibus legalibus operam dares\'. certe si tu ad me illam epistulam misisti, haec uerba tua sunt. cum ergo fatearis me conuersum ad Christianam fidem, cum ego nec ad Donatistas nec ad Rogatistas conuersus sim, sine ulla dubitatione confirmas et praeter Rogatistas et praeter Donatistas esse Christianam fidem. haec ergo fides, sicut dicimus, in omnibus gentibus dilatatur, quae secundum dei testimonium in semine Abrahae benedicuntur. quid igitur adhuc dubitas tenere, quod sentis, nisi quia id, quod non sentis, uel aliquando sensisse uel aliud defendisse confunderis, et, dum erubescis corri
Abbreviated transcription (Latin):
nobis. Quis quis deniq ipsas res pau¬
perum uel basilicas congregationum
quas sub nomine arccłȩ tenebatis. quȩ
omnino non debentur nisi ei arccłar
Quis quis ꝓ aliqruo flagitio ireł faci.¬
nore prorectum a uobis ita suscipit
sicut suscipiuntur qui excepto errore
quo a nobis separamini sure crimine
apud uos uixerunt. displicoe nobis.
Secl nec facibe ista monstratis. Et si
monstretis. non nullos toleramus quos
corrigere uel pumre non possumus.
Neque ꝓpier paleam relinquimus.
aream dñi. neq ꝓpter pisces malos
rũpimus recia dñi. neq ꝓpter hedos
infine segregandos deserimus gregẽ
dñi. neq ꝓpter uasa facta in contume¬
liam migramus de domo dñi. Tu autẽ
frater quantũ mihi uidetur si uanam
głam hominũ non attendas & insen.¬
satoꝵ contemnas obprobrium qui
dicturi sunt quare modo sure dubio
transies ad aeccłam. quã uerã sentire
te intelligo. nec huius sententie tuȩ

Expanded text:
nobis. quisquis denique ipsas res paunobis. quisquis denique ipsas res pauperum uel basilicas congregationum, quas sub nomine ecclesiae tenebatis, quae omnino non debentur nisi ei ecclesiaquisquis pro aliquo flagitio uel facinore proiectum a uobis ita suscipit, sicut suscipiuntur, qui excepto errore, quo a nobis separamini, sine crimine apud uos uixerunt, displicet nobis. sed nec facile ista monstratis et, si monstretis, nonnullos toleramus, quos corrigere uel punire non possumus; neque propter paleam relinquimus aream domini neque propter pisces malos rumpimus retia domini neque propter haedos in fine segregandos deserimus gregem domini neque propter uasa facta in contumeliam migramus de domo domini. Tu autem, frater, quantum mihi uidetur, si uanam gloriam hominum non adtendas et insensatorum contemnas opprobrium, qui dictutransies ad Ecclesiam, quam veram sentire te intelligo: nec hujus sententiae tuae
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ me uocẽ dominicoꝵ frumentorum
inarea dominica usq adultimum
uentilationẽ inter palram laboranti.¬
um ꝑ totum scilic& mundũ qua ds̃
uocaiit terrã asolis ortu usq ad occa.¬
sum. ubi & iam laudant pueri
dnm. quicumq uos exoccasione legis
huius imperialis non dilectione
corrigendi. sed inimitandi odio ꝑse.¬
quitur. displica nobis. Et quauis
res queq terrena ñ recte aquoquã
possideri possit. nisi irel iure diuino
quo cuncta iustoꝵ sunt. uel iure hu¬
mano quod inpotestate ẽ. regum terrȩ.
ideoq res ur̃as falso appelletis. quas nec
iusti possidens. & scđm leges regum
terrenorum amittere iussi estis. frustraq
dicans nos eis congregandis laboraui¬
mus. cum secriptum legatis. labores
impioꝵ iusti edent. Sed tamen quis¬
quis ex occasione legis huius quam
reges terrȩ xp̃o serurentes. deemendata
ur̃a imprȩtate promulgauerunt res
ꝓprias ur̃as cupide appetit. displicor

Expanded text:
per me uocem dominicorum frumentorum per me uocem dominicorum frumentorum in area dominica usque ad ultimam uentilationem inter paleam laborantium per totum scilicet mundum, qua deus uocauit terram a solis ortu usque ad occasum, ubi etiam laudant pueri dominum: Quicumque uos ex occasione legis huius imperialis non dilectione corrigendi sed inimicandi odio persequitur, displicet nobis. et quamuis res quaeque terrena non recte a quoquam possideri possit nisi uel iure diuino, quo cuncta iustorum sunt, uel iure humano, quod in potestate est regum terrae, ideoque res uestras falso appelletis, quas nec iusti possidetis et secundum leges regum terrenorum amittere iussi estis, frustraque dicatis: Nos eis congregandis laborauimus\', cum scriptum legatis: Labores impiorum iusti edent, sed tamen quisquis ex occasione legis huius, quam reges terrae Christo seruientes ad emendandam uestram impietatem promulgauerunt, res proprias uestras cupide appetit. displicet
Abbreviated transcription (Latin):
hominis. quando non inueniae fidẽ
in terra. quia irec terra estis nec int̾ra.
sed cębestes incelo habitantes. nec adten.¬
ditis uec timeas. quia ds̃ suꝑbis resis.¬
tit. humilib autẽ dat grãm. Nec
uos euangelii locus ipse conpungit.
ubi dñs ait. Cum uenerit filius
hominis putas inueni& fidem int̾ra.
Continuo quippe tamquã prȩsciens
non nullos sibi suꝑbe arrogaturos
hanc fidem dixit. adquos qui sibi iusti
uidebantur & spernebant ceteros.
similitudinẽ hanc. Duo quidan
ascenderunt intẽplũ orare. unus pha.¬
riseus. & alter publicanus. & cetera
iam quȩ sequuntur ipse responde.
Inspice tamen diligentius ipsos pau.¬
cos ur̃os. utrũ nullus illic baptixet
ebriosus. Tam enĩ late uastat animas
haec pestibentia & tanta libertate do.¬
minatur. ut multũ mirer si non &iã
urm̃ gregiculum penetrauit. quã¬
uis ante ipsum aduentũ filii hominis
unius boni pastoris. iam uos oires
ab hedis separasse iactetis. Audi sant

Expanded text:
hominis, quando non inueniet fidem hominis, quando non inueniet fidem in terra, quia nec terra estis nec in terra, sed caelestes in caelo habitatis! nec adtenditis nec timetis, quia deus superbis resistit. humilibus autem dat gratiam? nec uos euangelii locus ipse compungit, ubi dominus ait: Cum uenerit filius hominis, putas inueniet fidem in terra? continuo quippe tamquam praesciens nonnullos sibi superbe adrogaturos hanc fidem dixit ad quosdam, qui sibi iusti uidebantur et spernebant ceteros, similitudinem hanc: Duo quidam ascenderunt in templum orare, unus Pharisaeus et alter publicanus et cetera. iam tibi, quae sequuntur, ipse responde. inspice tamen diligentius ipsos paucos uestros, utrum nullus illic baptizet ebriosus. tam enim late uastat animas haec pestilentia et tanta libertate dominatur, ut multum mirer, si non etiam uestrum gregiculum penetrauit, quamuis ante ipsum aduentum filii hominis, unius boni pastoris, iam uos oues ab haedis separasse iactetis. Audi sane
Abbreviated transcription (Latin):
inter est. Inter apostolũ & ebriosum.
dedit ebriosus. nihil inter est. Sic
inter iohannẽ & bereticũ acontrario
multum inter est. & inter baptismũ
iohannis & baptismũ xp̃i quẽ dat
hereticus. non a contrario. sed multum
inter est. Inter baptismũ aute xp̃i
quẽ dedit apostolus & baptismum
xp̃i quẽ dat hereticus. nihil inter est
Agnoscitur eñi sacramentoꝵ sprcieꝰ
arqualis. & iã cum magna differen.¬
tia est. in homiũ meritis. Sed da
urmam. E rraui. quando te uolui
de ebrioso baptizante conuincere.
Exciderat mihi cũ rogatista me ha¬
bere. non cum qualioũq donatista
Potes enĩ tu intam pauers collegis
tuis. & in omnib clericis ur̃is. nullum
inuenire forsitan ebriosũ : Vos enĩ
estis qui non extotius orbis cõmunio.¬
ne. sed ex obseruatione preceptoꝵ om̃i.¬
um diuinoꝵ atq omnium sacram̃toꝵ
tenetis catholicam fidem. In quib ea
solis inuenturus est. cũ uenerit filius

Expanded text:
interest. inter apostolum et ebriosum minterest. inter apostolum et ebriosum misti, quem dedit ebriosus, nihil interest. sic inter Iohannem et haereticum a contrario multum interest et inter baptismum Iohannis et baptismum Christi, quem daio sed multum interest; inter baptismum autem Christi, quem dedit apostolus, et baptismum Christi, quem dat haereticus, nihil interest. agnoscitur enim sacramentorum species aequalis, etiam cum magna differentia est in hominum meritis. Sed da ueniam; erraui, quando te uolui de ebrioso baptizante conuincere; exciderat mihi cum Rogatista me habere rem, non cum qualicumque Donatista. potes enim tu in tam paucis collegis tuis et in omnibus clericis uestris nullum inuenire forsitan ebriosum. uos enim estis, qui non ex totius orbis communione sed ex obseruatione praeceptorum omnium diuinorum atque omnium sacramentorum tenetis catholicam fidem, in quibus eam solis inuenturus est, cum uenerit filius
Abbreviated transcription (Latin):
hereses. in uidiȩ. ebrietates. comessa¬
tiores. & hissimilia. quȩ prȩdico uob̾
sicut predixi. qm̃ qui talia agunt
regnum dĩ non possidebunt. Hac
ergo ratione qũauis baptizatũ sit
post iohannẽ non post baptizatur post
hereticum. qua ratione quãuis bapti¬
zatum sit post iohannẽ ñ baptizatur
post ebriosum qm̃ &e hereses & ebrieta¬
tes ⁊ neis operib sunt. Quȩ opera qui
agunt. regnum dĩ non possidebunt.
Nonne tibi uidetur quasi in toberabili¬
ter indignum. ut cũ baptizatũ fuerit
post eum qui non sobrie uinũ bibrns
sed uinum omnino non bibens regno
dĩ uiam parauit. non baptizetur post
ebriosum qui regnũ dĩ non possidebit:
Quid hic respondetur. nisi quia ille
baptisius erat iohannis. post quẽ xp̃
baptismo baptizauit. apostolus: Iste
antẽ baptisinus xp̃i est. quo baptirauit
ebriosus. Inter iohanirẽ & ebriosum
a contrario multũ interest. In ter
baptismũ iohannis &e baptismũ xp̃i
non acontrario. sed tanen multum

Expanded text:
missationes et his similia, quae praedico uobis, sicut praedixi, quoniam, qui talia agunt, regnum dei non possidebunt. hac ergo ratione, quamuis baptizatum sit post Iohannem, non baptizatur post haereticum, qua ratione, quamuis baptizatum sit post Iohannem, non baptizatur post ebriosum, quoniam et haereses et ebrietates in eis operibus sunt, quae opera qui agunt, regnum dei non possidebunt. nonne tibi uidetur quasi intolerabiliter indignum, ut, cum baptizatum fuerit post eum, qui non sobrie uinum bibens sed uinum omnino non bibens regno dei uiam parauit, non baptizetur post ebriosum, qui regnum dei non possidebit? quid hic respondetur, nisi quia ille baptismus erat Iohannis, post quem Christi baptismo baptizauit apostolus, iste autem baptismus Christi est, quo baptizauit ebriosus? inter Iohannem et ebriosum a contrario multum interest; inter baptismum Iohannis et baptismum Christi non a contrario sed tamen multum
Abbreviated transcription (Latin):
in maligno positus est ꝓpter zizania
quȩ sunt ꝑ totũ mundum. & xp̃s pro.¬
pitiator ẽ. peccatoꝵ nr̃oꝵ. Non tantũ
nr̃oꝵ sed tonus mundi. ꝓpter triticũ
quod ẽ. ꝑ totum mundũ. Refrigescit
aurẽ caritas multoꝵ. ꝓpter scandaloꝵ
habundantiam. quanto magis magisq
glorificato xp̃i nomine congregantur
in cõmunionem sacramentoꝵ eius.
Etiam maligni & ꝑseueranter omnino
peruersi. sed tamen tamquã palea
de area dominica. non nisi ultima
uentilatione separandi. non extingunt
tsta frumenta dominica. Ineorum
quichem conparatione pauca sed multa
ꝑ seipsa non extingunt ebectos dei con¬
gregandos infine sołi. ficut euangeli.¬

Expanded text:
in maligno positus est propter zizania, in maligno positus est propter zizania, quae sunt per totum mundum, et Christus propitiat et totius mundi propter triticum, quod est per totum mundum. Refrigescit autem caritas multorum propter seandalorum abundantiam, quanto magis magisque glorificato Christi nomine congregantur in communionem sacramentorum eius etiam maligni et perseueranter omnino peruersi sed tamen tamquam palea de area dominica non nisi ultima uentilatione separandi. non extingunt isti frumenta dominica in eorum quidem comparatione pauca sed multa per se ipsa; non extingunt electos dei congregandos in fine saeculi, sicut euangeli
Abbreviated transcription (Latin):
esse tales. uerũ tam̃ & tabes non extra
sed in eis fuisse testatur. aquibus ne illi
seducerentur quod non ita sentrebant.
paulo post monuit dicens. Nolite
seduci. corrũpunt mores bonos conlo.¬
quia mala. Sobrii estore iusti. &
nolite peccare. Ignorantiam enĩ dĩ
quidã habent.Ad reuerentiam uobis
loquor Quod autẽ dicit. Qum eñi
sit inter uos armulatio & contentio
nonne carnales estis & scđm hominẽ
ambulatis: Tam quã omnibus dicit.
Et uides. quã sit graue quod dicit.
Pro inde nisi in ipsa epła legeremus.
grãs ago dõ neo semꝑ ꝓuobis ingr̃a
dĩ quȩ data ẽ. uobis inxp̃o iħu. quia
in omnib ditati estis in illo in omni
uerbo &e momini serentia. sicut testi¬
monium xp̃i confirmatũ est inuobis.
ita ut nihil uobis desit inulla gratia.
putaremus omnes corinthios carnabes
& animales. non ꝑcipientes quȩ sunt
sp̃s dĩ. contentiosos. ȩmulos. scđm homi¬
nẽ ambulantes. Itaq & totus mundus

Expanded text:
esse tales, uerum tamen et tales non extra esse tales, uerum tamen et tales non extra sed in eis fuisse testatur. a quibus ne illi seducerentur, qui non ita sentiebant, paulo post monuit diceseduci, corrumpunt mores bonos colloquia mala. Sobrii estote juste, et nolite peccare; ignorantiam enim dei quidam habent; ad reuerentiam uobis loquor. quod autem dicit: Cum enim sint inter uos aemulatio et contentio, nonne carnales estis et secundum hominem ambulatis? tamquam omnibus dicit et uides, quam sit graue, quod dicit. proinde nisi in ipsa epistula legeremus: Gratias ago deo meo semper pro uobis in gratia dei, quae data est uobis in Christo Iesu, quia in omnibus ditati estis in illo, in omni uerbo et in omni scientia, sicut testimonium Christi confirmatum est in uobis, ita ut nihil uobis desit in ulla gratia, putaremus omnes Corinthios carnales et animales, non percipientes, quae sunt spiritus dei, contentiosos, aemulos, secundum hominem ambulantes. itaque et totus mundus
Abbreviated transcription (Latin):
& uerba herencorum insidiosa intel.¬
ligere potuerunt. pauci quidẽ inc̃para¬
tione
ceteroꝵ. sed tamen &eiam ipsi quidã
pro fide fortiter exultabant.Ne sie
mentis dominicis conseruata est. & usq
infinẽ. donec omnino gentes om̃s ꝙiã
barbaras teneat conseruabitur. Ipsa
est enĩ arccła iubono semine quod se.¬
minauit filius hominis. & usq ad mes¬
sem crescere inter zizania pręnuntia¬
uit.Ager autẽ mundus est. messis
finis scłi. Hilarius ergo decẽ ꝓuincu.¬
rum asianarum. aut zizania non
triticum argurbat. aut ipsũ &iam
triticum quod defectu quodam pe¬
riclitabatur. quando urhem entius
tanto utilius arguendũ putabat. Ha.¬
bent enim &iã scripturȩ canonicar
hunc arguendi morem. ut tamquã
omnib dicatur. & ad quosdam uerbũ
ꝑueniat. Quod enĩ dicit apostolus
ad corinthios quomodo dicunt quidĩ
in uobis quia resurrectio mortuoꝵ
non est manifesta. utiq non omnes

Expanded text:
et uerba haereticorum insidiosa intelet uerba haereticorum insidiosa intellegere potuerunt, pauci quidem in comparatione ceterorum sed tamen etiam ipsi quidam pro fide fortiter exulabant, quidam mentis dominicis conseruata est et usque in finem, donec omnino gentes omnes etiam barbaras teneat, conseruabitur. ipsa est enim ecclesia in bono semine, quod seminauit filius hominis et usque ad messem crescere inter zizania praenuntiauit. ager autem mundus est, messis finis saeculi. Hilarius ergo decem prouinciarum Asianarum aut zizania non triticum arguebat aut ipsum etiam triticum, quod defectu quodam periclitabatur, quanto uehementius tanto utilius arguendum putabat. habent enim etiam scripturae canonicae hunc arguendi morem, ut tamquam omnibus dicatur et ad quosdam uerbum perueniat. quod enim dicit apostolus ad Corinthios: Quo modo dicunt quidam in uobis, quia resurrectio mortuorum non est? manifestat utique non omnes
Abbreviated transcription (Latin):
operitur atq turbatur. Tabe tẽ erat
tempus. dequo scripsit hilarius. Onde
putasti insidiandimi contra testimonia
tot diuina taniquã perierit arccła
uos fascinauit: Et cum spũ eoeperitas.
nẽ carne consumamini: Sic enim
calũpniaris docto uiro oui tardi cordes
& timidos grauiter increpabat quosite.¬
rum parturrebat. donee xp̃s formaretur
ineis. Quis enim ireseit illo tempore
obseuris uerbis multos parui sensus
fuisse delusos. ut putarent hoc eredi ab
arrianis. quod & iam ipsi credebant:
Alios autem timore cefsisse. & simula¬
te consensisse. non recte ingredientes
adueritatẽ euangelii : Quib tu postea
corrects sic qurad modum ignotũ est
nolbes ignosci : Prorsus non nosti lititras
dĩ. Legis enim quid depetro scripse.¬
rit paulus. & quid inde orum senserit
cyprianus. Et non tibi displiceat ȩcełȩ
mansurtudo. quȩ menbra xp̃i disꝑsa
colligit. non collecta disꝑgit. Quãꝙ
& illi qui tunc firmissimi fuerunt

Expanded text:
operitur atque turbatur. Tale tunc erat operitur atque turbatur. Tale tunc erat tempus, de quo scripsit Hilarius, unde putasti insidiandum contra testimonia tot diuina, tamquam perierit ecclesia uos fascinauit? et: Cum spiritu coeperitis, nunc carne consummamini? sic enim calumniaris docto uiro, qui tardicordes et timidos grauiter increpabat, quos iterum parturiebat, donec Christus formaretur in eis. quis enim nescit illo tempore obscuris uerbis multos parui sensus fuisse delusos, ut putarent hoc credi ab Arrianis, quod etiam ipsi credebant, alios autem timore cessisse et simulate consensisse non recte ingredientes ad ueritatem euangelii, quibus tu postea correctis sic, quem ad modum ignotum est, nolles ignosci? prorsus non nosti litteras dei. lege enim, quid de Petro scripserit Paulus et quid inde etiam senserit Cyprianus, et non tibi displiceat ecclesiae mansuetudo, quae membra Christi dispersa colligit, non collecta dispergit, quamquam et illi, qui tunc firmissimi fuerunt
Abbreviated transcription (Latin):
harena maris. Idem quippe fideles
seĩ & boni & in cõparatione plurimoꝵ
maloꝵ pauci sunt & ꝑseipsi multi st̃.
occidente uenient. & recumbent cum
abrahan & isaac & iacob inregno celoꝵ.
Et quia exhib&e sibi ds̃ populum ha¬
bundantẽ aemulatorem bonoꝵ oꝑum
Et multa milia quȩ numerare nemo
potest. uidentur in apocalypsi ex omni
daloꝵ. quando peccatores intendunt
areum ut sagittent in obseura luna
rectos corde. Sed &iam tunc insuis fir¬
missimis emin&. & si aliqua in hns uerbis
diuinis distributio facrenda ẽ. fortasse
non frustra dictum sit de semine abra.¬
hȩ sicut stelbȩ cęli. & sicut harena quȩ
est adoram maris. Ut instellis cęli pau.¬
ciores. firmiores. clarioresq intellegant᷑.
Inarena autem maritimi litoris magna
multitudo infirmoꝵ atq carnalium.
quȩ aliquando tranoruillitate tẽporis
quieta &r libera apparox. aliquando aut̃
tribulationũ & temptationũ fluctibus

Expanded text:
harena maris. iharena maris. isancti et boni, et in comparatione plurium malorum pauci sunt, et per se ipsi multi sunt:occidente venient, et recumbent cum Abraham, Isaac et Jacob in regno coelorum ; et quia exhibet sibi Deus populum abundantem, aemulatorem bonorum operum, et multa milia, quae numerare nemo potest, uidentur in Apocalypsi ex omni dalorum, quando peccatores intendunt arcum, ut sagittent in obscura luna rectos corde; sed etiam tunc in suis fii-missimis eminet. et si aliqua in his uerbis diuinis distributio facienda est, fortasse non frustra dictum sit de semine Abrahae: Sicut stellae caeli et sicut harena, quae est ad oram maris, ut in stellis caeli pauciores, firmiores clarioresque intellegantur, in harena autem maritimi litoris magna multitudo infirmorum atque carnalium, quae aliquando tranquillitate temporis quieta et libera apparet, aliquando autem tribulationum et temptationum fluctibus
Abbreviated transcription (Latin):
ris tem& ipsam opulchra inter mulieres.
quia de te dictũ est. C oncupiscit rex
speciem. quia dete dictũ ẽ. ꝓ patribus
tuis nati sunt tibi filii. constitues eos
principes suꝑ ominẽ terram. Nisi ergo
cognoueris temo ipsam. exi tu. Non ego
te eicio. sed exi tu. Ot dicatur de te.
inuestigiis gregum. non in uestigiis meis.
sed inuestigiis gregum. Nec huius
gregis. sed gregum diuisorum & errantiũ.
Et pasce hedos tuos. Non sieut petrus
cui dieitur pasce oues meas. sed pasce hedos
tuos in tabernaculis pastoꝵ. Non in tab̾¬
naculo pastoris. ubi est unus grex & unꝰ
pastor. Cognoscit enĩ femo ipsam. ire
hoc ei contingat. quia hoc ris contigit qui
se in illa non cognouert̃. Ipsa ẽ. de cuus
paucitate dicitur in cõparatione pluri.¬
morum maloꝵ. quia angusta & arta
uia est quȩ ducit aduitã. & pauei sunt
qui ambulant inra. Et rursus ipsa ẽ.
de cuius multitudire dicitur. fic erit
semen tuum sicut stelbȩ cęli & sicut

Expanded text:
ris temetipsam, o pulchra inter mulieres; ris temetipsam, o pulchra inter mulieres; quia de te dictum est, Concupivit rex speciem tuam; quia de te dictum est, Pro patribus tuis nati sunt tibi filii; constitues eos principes super omnem terram. nisi ergo cognoueris temet ipsam, exi tu; non ego te eicio, sed exi tu, ut dicatur de te: in uestigiis gregum, non in uestigiis meis sed in uestigiis gregum nec unius gregis sed gregum dinisorum et errantium. et pasce haedos tuos non sicut Petrus, cui dicitur: Pasce oues meas, sed pasce haedos tuos in tabernaculis pastorum, non in tabernaculo pastoris, ubi est unus grex et unus pastor. cognoscit enim semet ipsam, ne hoc ei contingat, quia hoc contigit eis, qui se in illa non cognouerunt. ipsa est, de cuius paucitate dicitur in comparatione plurimorum malorum, quia angusta et arta uia est, quae ducit ad uitam, et pauci sunt, qui ambulant in ea. et rursus ipsa est, de cuius multitudine dicitur: Sic erit semen tuum sicut stellae caeli et sicut
Abbreviated transcription (Latin):
hedos tuos in tabernaculis pastoꝵ. Ore.¬
sponsio dulcissimi sponsi. nisi cognoue.¬
ris inquit temoe ipsam. Quia utiq
non porest ciuitas abscondi suꝑ montẽ
constituta. Et ideo non es operta ut
incurras ingreges sodalium meorum.
Ego enĩ sum mons paratus in cacumi.¬
ne montium. ad quẽ uenrent uniuer¬
se genres. Nisi ergo cognoueris temor
ipsam. non inuerbis calũpniosoꝵ. sed
intestimonis libroꝵ meoꝵ. Nisi cogno.¬
Porro longius funiculos o palos ualidos
confirma. Etiam atq oeiam indextrã.
atq in sinistrã extende. Semen eium
tuum hereditabit gentes. & ciuitates
quȩ desertȩ erant in habitabitis. Non
est quod metuas. preualebis enĩ. Nec
erubescas quod detestabilis fueris.
Confusionẽ enĩ inperpetuũ obliuisceris.
ignominie uiduitatis tue non eris memor.
Ego enim sum dñs qui facio te. dñs
nomen ei. Et qui eruit te. ipse ds̃ isrł
unirersȩ terrȩ uocabitur. Nisi cognoue¬

Expanded text:
haedos tuos in tabernaculis pastorum. o rehaedos tuos in tabernaculis pastorum. o responsio dulcissimi sponsi! nisi cognoueris, inquit, temet ipsam. quia utique non potest ciuitas abscondi super montem constituta et ideo non es operta, ut incurras in greges sodalium meorum; ego enim sum mons paratus in cacumine montium, ad quem uenient uniuersae gentes. nisi ergo cognoueris temet ipsam non in uerbis calumniosorum sed in testimoniis librorum meorum. nisi cognoPorrconstitue. Etiam atque etiam in dexteram atque sinistram partem extende. Semen enim tuum haereditabit gentes, et civitates quae desertae erant, inhabitabis, non est quod metuas.quod detestabilis fueris. Confusionem enim in perpetuum oblivisceris; ignominiae viduitatis tuae non eris memor. Ego enim sum Dominus qui facio te, Dominus nomen ei. Et qui eruit te, ipse Deus Israel universae terrae vocabitur . Nisi cognove
Abbreviated transcription (Latin):
dicit. A finib terrȩ ad te clamaui.
dum anxiaretur cor meum. Quȩ in
alio psalmo dicit. Tedium cdeanuit me
apeccatorib relinquentib legem tuam.
& uidi insensatos & tabescebam. Id est
notam fac mihi. & eruditos corde insapi.¬
entia. Inquib luce fulgentib & caritate
feruentib qua in meridie requrescis:
Ne forte urelut operta idest occulta & ig.¬
norata inruam. Non ingregem tuum.
sed ingreges sodalium tuoꝵ idest here¬
ticorimm quos ita sodabes sicut spinas
illas filias ꝑpter cõmunionẽ sacram̃toꝵ
De quib alibi dicitur. Tu uero uniani.¬
mis m̃s dux m̃s & notus m̃s. qui simul
mecum dulers caprebas cibos in domo
dñi. ambulauimus cum consensu. ure.¬
niat mors suꝑ illos. & descendant in u¬
fermũ uiuentes. ficut dathan & abiron
impre separationis auctores. Ipsa est
eui continuo responchetur. Nisi cogno¬
ueris temoripsam. o pulchra inter mu.¬
lieres. exitu inuestigus gregũ & pasce

Expanded text:
dicit: A finibus terrae ad te clamaui, dicit: A finibus terrae ad te clamaui, cum anxiaretur cor meum, quae in alio psalmo dicit: Taedium detinuit me a peccatoribus relinquentibus legem tuam et: Vidi insensatos et tabescebam. ipsa est, notam fac mihi et eruditos corde in sapientia, in quibus luce fulgentibus et caritate feruentibus quasi in meridie requiescis, ne forte uelut operta, id est occulta et ignorata inruam non in gregem tuum sed in greges sodalium tuorum, id est haereticorum, quos ita sodales dicit sicut spinas illas filias propter communionem sacramentorum, de quibus alibi dicitur: Tu uero unanimis meus, dux meus et notus meus, qui simul mecum dulces capiebas cibos; in domo domini ambulauimus cum consensu. ueniat mors super illos et descendant in infernum uiuentes sicut Dathan et Abiron, impiae separationis auctores. ipsa est, cui continuo respondetur: Nisi cognoueris temet ipsam, o pulchra inter mulieres, exi tu in uestigiis gregum et pasce
Abbreviated transcription (Latin):
aliquis ante partem donati. &e cum
suis septem iusta aliqua causa cõmot
se longe alibi seꝑauit. & amundi huiꝰ
diluuio liberauit. Quod cũ ignore¬
tis an factum sit atq ita nobis inaudi¬
tum. sicut multis populis xp̃ianoꝵ in
longinquis terris constitutoꝵ nomen
clonati inauditũ ẽ. incerti estis ubi sit
aeccła. Ibi enĩ erit. ubi primũ forsitan
factum ẽ. quod postea uos fecistis. Si
potuit esse ulla iusta causa qua nos a cõ¬
munione omnium genuum separare
possens. Nos autẽ ideo certi sumus
neminẽ se a cõmunione omniũ gentiũ
iuste separare potuisse. quia ñ quisq
nrm in sua iustitia sed inscripturis
diuinis querit aeccłam. & ut ꝓmissa
est reddi conspicit Ipsa est enim
cde qua dicitur. Siqut lilium in medio
spinarũ. ita ꝓxima mea in medio filia¬
rum. Quȩ irec spinꝑ dici possent. nisi
malignitate morũ. nec filiȩ. nisi com¬
munione sacramentoꝵ. Ipsa est quȩ

Expanded text:
aliquis ante partem Donati et cum aliquis ante partem Donati et cum suis septem iusta aliqua causa commotus se longe alibi separauit et a mundi huius diluuio liberauit. quod cum ignoretis an factum sit atque ita uobis inauditum, sicut multis populis Christianorum in longinquis terris constitutorum nomen Donati inauditum est. incerti estis, ubi sit ecclesia. ibi enim erit, ubi primum forsitan factum est, quod postea uos fecistis, si potuit esse ulla iusta causa, qua uos a communione omnium gentium separare possetis. Nos autem ideo certi sumus neminem se a communione omnium gentium iuste separare potuisse, quia non quisque nostrum in sua iustitia sed in scripturis diuinis quaerit ecclesiam et, ut promissa est, reddi conspicit. ipsa est enim de qua dicitur: Sicut lilium in medio spinarum ita proxima mea in medio filiarum, quae nec spinae dici possent nisi malignitate morum nec filiae nisi communione sacramentorum. ipsa est, quae
Abbreviated transcription (Latin):
& condie conueriuntur. Sed plarre
& iudei & pagani si tam paucos putarent
esse xp̾ianos quã pauci uos estis qui solos
uos xp̃ianos esse perhibetis. nec blasphe¬
mare nos dignarentur. sed nũquã redire
cessarent. Non timens ne uobis dicant
sterilis quȩ non paris. trumpe &elama
quȩ non parturis. qm̃ multi filii deferte
magis quã eius quȩ hab&e uirũ : Prepo¬
nens multitudinẽ xp̃ianoꝵ. multitudin
hoc ne illis dicturi estis. ideo magis iusti
sumus quia pauei sumus: Nec attendi¬
tis eos responsuros. quodlib& esse dicats
non tamen estis illi dequib dictum est
muba filu desertȩ. si tam exigui nume¬
ro remansistis. Hic tu positurus es ex¬
emplum iusti illius indiluuio. qui eũ
domo sua solus liberari dignus iuentꝰ
est. Cides ergo adhuc quã longe sis
aiustina. prorsus donec ad septẽ rema.¬
neas quib tusis octauus. iustũ te esse
non dicimus. Si tamen non istam
iustitiam sicut didicebam pręripuit

Expanded text:
et cotidie conuertuntur. sed plane et cotidie conuertuntur. sed plane et Iudaei et pagani si tam paucos putarent esse Christianos, quam pauci uos estis, qui solos uos Christianos esse perhibetis, nec blasphemare nos dignarentur, sed numquam ridere cessarent. non timetis, ne uobis dicant sterilis, quae non paris, erumpe et clama, quae non parturis, quoniam multi filii desertae, magis quam eius, quae habet uirum, praeponens multitudinem Christianorum multitudini hocine illis dicturi estis: Ideo magis iusti sumus, quia pauci sumus\', nec adtenditis eos responsuros: \'Quotlibet uos esse dicatis, non tamen estis illi, de quibus dictum est: Multi filii desertae. si tam exigui numero remansistis\'? Hic tu oppositurus es exemplum iusti illius in, diluuio, qui cum domo sua solus liberari dignus inuentus est. uides ergo, adhuc quam longe sis a iustitia? prorsus donec ad septem remaneas, quibus tu sis octauus, iustum te esse non dicimus, si tamen non istam iustitiam, sicut dicebam, praeripuit
Abbreviated transcription (Latin):
pars donati tustitiam suam aceterorum
hominum iniquitate secernerent. se
priminuis causa equissima feparauerint
in latere aquilonis. & ipsa sit potius
aecclesia dĩ tamquam syon spiritalis. quȩ
uos om̃s iusta separatione praeuenit.
Multoq prȩsumptuas prose in terpretetir
quod scriptũ est. mons syon. latera aqui¬
lonis. eiuitas regis magni. quã prose
in terp̾tatur pars donati. Obi pascis.
ubi cubas inmeridre : Eit tamen uereris
ne cũ imperialib begib adunitatẽ cogno.¬
minis nomen dĩ apaganis & iudȩis diu.¬
tius blasphemetur. quasi nesciant iudȩi
quead modum primus populus isrł. &e iã
bello delere uoluerit duas illas tribus
& dimidiam. quȩ ultra iordanen terras
acceperant. quando eas putauert᷑ se ab
unitate sui populi separasse. Pagani uͦ
magis nos blasphemare possunt. quos con¬
tra idoloꝵ cultores xp̃ĩan imperatores
tulerunt. Et tamen ex eis multi corre.¬
ti & addm̃ uiuũ uerũq conuersi sunt.

Expanded text:
pars Donati iustitiam suam a ceterorum pars Donati iustitiam suam a ceterorum hominum iniquitate secerneret, se primitus causa aequissima separauerint in latere aquilonis et ipsa sit potius ecclesia dei tamquam Sion spiritalis, quae uos omnes iusta separatione praeuenit, multoque praesumptius pro se interpretetur, quod scriptum est: Mons Sion, latera aquilonis, ciuitas regis magni, quam pro se interpretatur pars Donati: Ubi pascis, ubi cubas in meridie? Et tanpen uereris, ne, cum imperialibus legibus ad unitatem cogimini, nomen dei a Iudaeis et paganis diutius blasphemetur, quasi nesciant Iudaei, quem ad modum primus populus Israhel etiam bello delere uoluerit duas illas tribus et dimidiam, quae ultra Iordanen terras acceperant, quando eas putauerunt se ab unitate sui populi separasse. pagani uero magis nos blasphemare possunt de legibus, quas contra idolorum cultores Christiani imperatores tulerunt, et tamen ex eis multi correcti et ad deum uiuum uerumque conuersi sunt
Abbreviated transcription (Latin):
suam feparent a cõmunione orbis trarũ.
eamq appellent arccłam xp̃i. quod se
iuste ab omniũ gentiũ cõmunione separa¬
uerint. unde scitis xp̃iana socretate tã
longe lateq diffusa: Ne forte ante quã
uos separaretis iam se aliqui iusta causa
separauerant. in longinquissimis terris.
unde aduos eorum iustitiȩ fama non
potuerit ꝑuenire. Quomodo in uobis
potest esse aeccła potius quã in illis. qui
se priores forte separauerunt. Ita fit cũ
hoc uescitis incerti uobis ma ipsis sias.
quod necesse est contingat omnib qui
pro sua socretate utuntur testimonio non
diuino. sed suo. Neque eñĩ potestis
dicere. Si hoc conugisso nos latere
non possoe. eum africa ipsa quod iam
qui hoc faciunt iustiores quanto fuerint
pauciores. & utiq tanto sunt latentiores.
Ac ꝑhoc incerti estis. Ne forte aliqui
panci iusti & ideo minime noti alicubi
longe conra africȩ meridiem ante quã

Expanded text:
suam separent a communione orbis terrarum suam separent a communione orbis terrarum eamque appellent ecclesiam Christi, quod se iuste ab omnium gentium communione separauerint. unde scitis, in Christiana societate tam longe lateque diffusa ne forte, antequam uos separaretis, iam se aliqui iusta causa separauerant in longinquissimis terris, unde ad uos eorum iustitiae fama non potuerit peruenire? quo modo in uobis potest esse ecclesia potius quam in illis, qui se priores forte separauerunt? ita fit, ut, cum hoc nescitis, incerti uobismet ipsis sitis, quod necesse est contingat omnibus. qui pro sua societate utuntur testimonio non diuino sed suo. neque enim potestis dicere: c si hoc contigisset, nos latere non posset,\' cum, in Africa ipsa quot iam qui hoc faciunt, iustiores, quanto fuerint pauciores, et utique tanto sunt latentiores. ac per hoc incerti estis, ne forte aliqui pauci iusti et ideo minime noti alicubi longe contra Africae meridiem, antequam
Abbreviated transcription (Latin):
cis. ubi cubas in meridie: Si enim hoc
loco scripturarũ meridies africa intelli.¬
genda est in parte donati. quod sub
celi feruentiore plaga est. om̃s uos
maximianie superabunt. quoꝵ schisma
iubyzatio & intripoli exarsit. Sed
confligant cum eis arzuges. & hoc ma¬
gis ad se ꝑtinere contendant. maurita.¬
nia tanen cesariensis occidentali. quã
meridianȩ parti uicinior. quando nec
a fricam se uult diei quod modo de meri¬
dre gloriabitur. non dico aduersus orbem
terrarum. sed aduersus ipsam partem
donati. unde pars rogati breuissimuni
frustum. de frusto maiore precisum est.
Quis autem non inpudentissime nita.¬
tur aliquid inallegoria positum prose
interp̃tari. nisi habeat & manifesta testi.¬
monia quoꝵ luminte inlustrentur obscura:
Quod autẽ omnib donatistis dicere sole.¬
mus. quanto fortius uobis dicimꝰ: Si
possunt quod fieri non potest aliqui habe¬
re causam iustam qua communi onem

Expanded text:
cis, ubi cubas in meridie? si enim hoc cis, ubi cubas in meridie? si enim hoc loco scripturarum meridies Africa intellegenda est in parte Donati, quod sub caeli feruentiore plaga est, omnes uos Maximianistae superabunt, quorum schisma in Byzantio et in Tripoli exarsit. sed confligant cum eis Arzuges et hoc magis ad se pertinere contendant. Mauretania tamen Caesariensis occidentali quam meridianae parti uicinior, quando nec Africam se uult dici, quo modo de meridie gloriabitur, non dico aduersus orbem terrarum sed aduersus ipsam partem Donati, unde pars Rogati breuissimum frustum de frusto maiore praecisum est? quis autem non inpudentissime nitatur aliquid in allegoria positum pro se interpretari, nisi habeat et manifesta testimonia, quorum lumine inlustrentur obscura? Quod autem omnibus Donatistis dicere solemus, quanto fortius uobis dicimus: si possunt, quod fieri non potest, aliqui habere causam iustam, qua communionem
Abbreviated transcription (Latin):
& aeccłam manifestam: Quas liboe
quisq ansas & uncos. aduersus sim.¬
plicitatem ueritatis inrexat. quaslibo
nebulas callide falsitatis offundat.
sieut anathema erit qui annuntiaue.¬
rit xp̃m neq passũ esse neq tertio
die resurrexisse. qm̃ inueritate euan.¬
gelica accipimus oportebat xp̃m pati
& resurgere amoriuis tertia die. sic erit
anathema. quisquis annuntia uerit
arccłam prȩter cõmunionẽ omnium
gentium. Quia eadem ueritate
consequenter accepimus. & prȩdicari
in nomine eius pęnitentiam & remis.¬
sionẽ peccatoꝵ ꝑomnes gentes. incipi.¬
entib ab hierłm. Et incusse tenere
debemus. quis quis uobis annuntia¬
uerit prȩter quod accepistis. anathema
sit. Si autẽ uniuersos donatistas non
quia nullum pro se testimoniũ de di¬
uinis libris ꝓferunt quod id doceant.
quanto minus rogo te rogatistas audire
debemus. qui nec illud prose in terprȩta.¬
ri conabuntur quod seriptũ ẽ. Ubi pas.¬

Expanded text:
et ecclesiam manifestam? quaslibet et ecclesiam manifestam? quaslibet quisque ansas et uncos aduersus simplicitatem ueritatis intexat, quaslibet nebulas eallidae falsitatis offundat, sicut anathema erit, qui adnuntiauerit Christum neque passum esse neque tertio die resurrexisse, quoniam in ueritate euangelica accepimus: Oportebat Christum pati et resurgere a mortuis tertia die, sic erit anathema, quisquis adnuntiauerit ecclesiam praeter communionem omnium gentium, quia eadem ueritate consequenter accepimus: Et praedicari in nomine eius paenitentiam et remissionem peccatorum per omnes gentes incipientibus ab Hierusalem et inconcusse tenere debemus: Quis quis uobis adnuntiauerit, praeterquam quod accepistis, anathema sit. Si autem uniuersos Donatistas non quia nullum pro se testimonium de diuinis libris proferunt, quo id doceant, quanto minus, rogo te, Rogatistas audire debemus, qui nec illud pro se interpretari conabuntur, quod scriptum est: Ubi pas
Abbreviated transcription (Latin):
nulle partienlȩ &iam indiuersis inue¬
niuntur heresib huius nominis testi.¬
monio nitimur ad demonstrandam
aercłam inomnib gentib. & ñ ꝓmissis
dĩ & iam multis tamq manifestis ora.¬
culis ipsius ueritatis. Sed nempe hoc
est torum quod nobis perfuadere conaris.
solos remansisse rogatistas qui catholici
recte appellandi sint. ex obseruatione
p̾ciptoꝵ omnium diuinoꝵ atq om̃iũ
sacramentoꝵ. & uos esse solos inquib
inueniat fidẽ cum uenerit filius
hominis. Da ueniam. non eredimꝰ.
Hieoe eñi & hoc audeas forfitan
dicere. ut in uobis possit inueniri fideᷤᷤ.
quã se in terra non inuenturũ dñs
dixit. non uos in terra sed incęlo esse
deputandos. nos tamen apostolus ⁊ ta
cautos reddidit. ut &iam. Angelum
decelo nobis aliud euangelizantem
preter quod accepimus. anathema esse
debere prȩceperit. Quomodo autẽ
fidimus ex diuinis litreris accepisse nos
xp̃m manifestũ si non inde accepimꝰ

Expanded text:
nullae particulae etiam in diuersis inuenullae particulae etiam in diuersis inueniuntur haeresibus. huius nominis testimonio nitimur ad demonstrandam ecclesiam in omnibus gentibus et non promissis dei et tam multis tamque manifestis oraculis ipsius ueritatis. sed nempe hoc est totum. quod nobis persuadere conaris, solos remansisse Rogatistas. qui catholici recte appellandi sint ex obseruatione praeceptorum omnium diuinorum atque omnium sacramentorum, et uos esse solos, in quibus inueniat fidem, cum uenerit filius hominis. da ueniam, non credimus. licet enim et hoc audeas forsitan dicere, ut in uobis possit inueniri fides, quam se in terra non inuenturum dominus dixit, non uos in terra sed in caelo esse deputandos, nos tamen apostolus ita cautos reddidit, ut etiam angelum de caelo nobis aliud euangelizantem, praeterquam quod accepimus, anathema esse debere praeceperit. quo modo autem fidimus ex diuinis litteris accepisse nos Christum manifestum, si non inde accepimus
Abbreviated transcription (Latin):
multas iam barbaras nationes tam par¬
uo tempore uenerit euangelium. &
nec inimici xp̃i dubitare iam possint
breui tempore futurum quođ discipu¬
lis respondit de scłi fine querentibus.
Et predicabitur hac euangeliũ in
uni uerso orbe intestimoniũ omnib
gentibus. & tunc urnioe finis. Nunc
& clama. & contende quantũ potes.
Etiam si apud indos & ꝑsas euange¬
lium prȩdicetur ubi quidem ram
diu prȩdicatur. nisi quisquis hoc
audierit cartennas irenerit uel in
uiciniam cartennensium. mundari
adelictis suis omnino non poterit.
Ita ne si carueris ista uoce rideri te me.¬
tuis : Et cum ea non cares. flere
te non uis. Aoutũ autẽ aliquid
uideris dicere cum catholice nomen
non extotius orbis cõmunione in terp̃¬
taris. sed ex obseruatione p̾ceptorum
omniũ diuinoritm. atq omni uni
sacramentoꝵ. quasi nos &iam si forie
hinc fit appellata catholiea quo tutũ
ueraciter teneat. cuius ueritatis non¬

Expanded text:
multas iam barbaras nationes tam parmultas iam barbaras nationes tam paruo tempore uenerit euangelium, ut nec inimici Christi dubitare iam possint breui tempore futurum, quod discipulis respondit de saeculi fine quaerentibus: Et praedicabitur hoc euangelium in uniuerso orbe in testimonium omnibus gentibus et tunc ueniet finis. i nunc et clama et contende, quantum potes: etiam si apud Indos et Persas euangelium praedicetur, ubi quidem iam diu praedicatur, nisi, quisquis hoc audierit, Cartennas uenerit uel in uiciniam Cartennensium, mundari a delictis suis omnino non poterit. itane si carueris ista uoce, rideri te metuis et, cum ea non cares, flere te non uis? Acutum autem aliquid uideris dicere, cum catholicae nomen non ex totius orbis communione interpretaris sed ei obseruatione praeceptorum omnium diuinorum atque omnium sacramentorum, quasi nos, etiam si forte hinc sit appellata catholica, quod totum ueraciter teneat, cuius ueritatis non
Abbreviated transcription (Latin):
peccata non possint. Quid non andeat
typus mortieinȩ pelliculȩ quo non se
precipitix prȩsũptio carnis & sanguinis.
hocine est bonũ opus tuum ꝓpter quod
non timeas potestatẽ: Tantun scanda.¬
lum ponis aduersus filiũ matris tuȩ par¬
uulũ scilico & infirmũ. ꝑpter qũt xp̃s
moriuus est. nondum cibo paterno ido¬
nrum. sed adhuc materno lacte nutri¬
endum. & hilarii mihi libros apponis
uti neges aeccłam crescentẽ inom̃ib
gentibus usq infinx̃ scłi. quani ds
contra ineredulitatẽ urãm cũ iuratio¬
ne promisit. Et cum esseas infeli.¬
cissimi si tunc quando promittebatur
resisteritis. nunc & iam cũ redditur
contradicis. Sed historicus doctus
magnũ aliquid inuenisti. quod contra
dei filium testimonia proferenda puta¬
res. Dicis enĩ. Quantum ad totius
mundi ꝑtin& partes. modica pars est
in conpensatione totius mundi. in qui
fides xp̃iana nominatur. nec uis atten¬
dere aut te nosse dissimulas. inquam

Expanded text:
peccata non possint. quid non audeat peccata non possint. quid non audeat typhus morticinae pelliculae? quo non se praecipitet praesumptio carnis et sanguinis? hocine est bonum opus tuum, propter quod non timeas potestatem? tantum scandalum ponis aduersus filium matris tuae paruulum scilicet et infirmum, propter quem Christus mortuus est, nondum cibo paterno idoneum sed adhuc materno lacte nutriendum et Hilarii mihi libros opponis, uti neges ecclesiam crescentem in omnibus gentibus usque in finem saeculi, quam deus contra incredulitatem uestram cum iuratione promisit! et cum essetis infelicissimi, si tunc, quando promittebatur, resisteretis, nunc etiam, cum redditur, contradicitis. Sed historicus doctus magnum aliquid inuenisti, quod contra dei testimonia proferendum putares. dicis enim: \'Quantum ad totius mundi pertinet partes, modica pars est in compensatione totius mundi, in qua fides Christiana nominatur\', nec uis adtendere aut te nosse dissimulas, in quam
Abbreviated transcription (Latin):
& p̃dicari in nomine enus penitentiam.
& remissionẽ peccatorum ꝑ om̃s gentes.
i noiprentibus ab hierusalem. Legis &r iã
actus apłoꝵ quẽadmodũ hoc euangeliũ
cȩperit ab hrerłm. ubi primo illos cenũ
uiginti sp̃s sc̃s impleuit. atq inde inui.¬
deam & samariam. & inom̃s gentes exi.¬
rit. sicut ris dixerat ascensurus incęlũ.
Eritis mihi testes iuhirrłm. & in tota
iudea & samaria. & usq infines terrat.
Q uia in omnẽ terrã exiuit sonus eoꝵ.
& infines orbis terrȩ uerba eorum. Eit
tu contradicis diuinis testimoniis. tanta
firmitate roboratis. tanta luce mani.¬
festis. & adistam ꝓscriptionẽ xp̃i here.¬
ditatem ꝑducere conaris. ut cum in eiꝰ
nominx sicut dixit p̾ceditur pęnitentia
in om̃ib gentib. quis quis hac fuerit
p̾dicatione cõmonus inqualib& parte
orbis terrarũ. nisi quȩsierit & inuenerit
latentẽ in mauritania cesariensi carten¬
nensem uincentium. aut aliquẽ ex eiꝰ
nouem aut decem consortib dimitti ei

Expanded text:
dicari in nomine ejus poenitentiam et remissionem peccatorum per omnes gentes, incipientibus ab Jerusalem . Legis etiam Actus Apostolorum, quemadmodum hoc Evangelium coeperit ab Jerusalem, ubi primo illos centum viginti Spiritus sanctus implevit, atque inde in Judaeam atque Samariam, et in omnes gentes exierit, sicut eis dixerat ascensurus in coelum, Eritis mihi testes in Jerusalem, et in tota Judaea et Samaria, et usque in fines terrae quia in omnem terram exiuit sonus eorum et in fines orbis terrae uerba eorum. et tu contradicis diuinis testimoniis tanta firmitate roboratis, tanta luce manifestis et ad istam proscriptionem Christi hereditatem perducere conaris, ut, cum in eius nomine, sicut dixit, praedicetur paenitentia in omnibus gentibus, quisquis hac fuerit praedicatione commotus, in qualibet parte orbis terrarum, nisi quaesierit et inuenerit latentem in Mauretania Caesariensi Cartennensem Vincentium aut aliquem ex eius nouem aut decem consortibus, dimitti ei
Abbreviated transcription (Latin):
fecert̃ ut ista paterentur. quasi possit
esse innocentiȩ meritũ. aute qu̾a qͥsq
nocere aliquid possit. Cum autem
bom aliquid operatur ds̃ inemenda.¬
tione maiorũ. cũ paruuloꝵ suoꝵ
qui eis cari sunt dolorib ac mortibus
flagellantur. cur ista ñ fiant quando
cum transrerint pro non factis erunt
inquib facti sunt: Propter quos
autem facta funt aut meliores erunt
si tẽporalibus in cõmodis emendati¬
U rectius ebegerint uiuere.
aut excusationẽ infuturi iudicii sup¬
plicio non habebunt. si uitȩ huius
angorib ad ȩterue uitȩ desiderium
conuertere noluerint. Quis autem
nouit quid paruulis dequoꝵ crucia.¬
tibus duricia maioꝵ contunditur
aut exxreetur fides aut miscđia ꝓba.

Expanded text:
fecerunt, ut ista paterentur? quasi possit fecerunt, ut ista paterentur? quasi possit esse innocentiae meritum, antequam quisque nocere aliquid possit! cum autem boni aliquid operatur deus in emendatione maiorum, cum paruulorum suorum, qui eis cari sunt, doloribus ac mortibus flagellantur, cur ista non fiant, quando, cum transierint, pro non factis erunt, in quibus facta sunt, propter quos autem facta sunt, aut meliores erunt, si temporalibus incommodis emendati rectius elegerint uiuere, aut excusationem in futuri iudicii supplicio non habebunt, si uitae huius angoribus ad aeternam uitam desiderium conuertere noluerint? quis autem nouit, quid paruulis, de quorum cruciatibus duritia maiorum contunditur aut exercetur fides aut mis