comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
patri dicat. qui etiã illud dix̃. ñ haberes
in me potestatẽ. nisi tͥ clata fuisset desuꝑ:
itl ipsum ad equitatẽ patris: et aloceul¬
ta sua referens. qd̾ uudex hominũ acduti¬
litatẽ hominũ iudicatꝰ ẽ: siue homo di¬
cat dõ. ⁊ seclisti suꝑ thronũ qͥ uidicas eqͥ¬
tatẽ. animã suã thronũ eiꝰ appellaus. ut
corpꝰ sit fortasse t̾ra que scabellum pedũ
eiꝰ dicta ẽ. Ds̃ enĩ erat in xp̃o: mundũ
reconciliãs sibi. Siue enĩ ȩccła iã ꝑfecta
et sine macula. et ruga. ligna scilicet
occultis filiĩ. quia introduxit eã rex in
cubiculũ suũ. dicat sponso suo: Secdisti
suꝑ thronũ qͥ utlicas equitatẽ: quia re
surrexisti amortus. et ascenclisti in celũ
et sedes adilext̾am patris. Iue libet. gͦ.
harũ sententia placeat. qͦ iste uersus re
hoc dño iħu rp̃o tlici: quã ipsũ tlicere
accipinus. Quis enĩ alius increpauit gẽtes
et periit impius. nͥ qͥ postea quã ascendit

Expanded text:
n haberes in me potestatem, nisi tibi datum fuisset desuper , idipsum ad aequitatem Patris et ad occulta sua referens, quod judex hominum ad utilitatem hominum judicatus est: sive homo dicat Deo, Sedisti super thronum, qui judicas aequitatem, animam suam thronum ejus appellans, ut corpus sit ejus dicta est ; Deus enim erat in Christo mundum reconcilians sibi : sive anima Ecclesiae jam perfecta et sine macula et ruga , digna scilicet occultis Filii, quia introduxit eam rex in cubiculum suum , dicat sponso suo, Sedisti super thronum, qui judicas aequitatem, qusurrexisti a mortuis, et ascendisti in coelum, et sedes ad dexteram Patris: quaelibet ergo harum sententia placeat, quo iste versus refhoc Domino Jesu Christo dici, quam ipsum dicere, accipimus. Quis enim alius increpavit gentes, et periit impius, nisi qui postea quam ascendit
Abbreviated transcription (Latin):
lacte nutritur. Hon potui loqui uob. qͥsi
spiritalibꝰ sed quasi carnalibꝰ: in quit apłs
Ut ut ostenderet iã regeneratos: tanquã
paruulis ait in xp̃o. lac uob̃ potũ dedi.
non cybũ. Iste. cũ relabitur quoil sepe
accictit adueterem uitã: cũ exꝓbatione
audit quod homo sit. Nonne homines
ipso homine dominico nato exiurgine ma¬
rĩa : dequo ꝓpt̃ ipsam infirmitatem carius.
quã sapientia dĩ gestare lignata ẽ.⁊ pas¬
sionis humilitate recte dr̃. Miuiusti eum
paulominus ab angelis. Sed additur illa
clarificatio: qua resurtens. ascendit incȩ¬
lum. Gła inquit et honore coronasti eũ:
ꝙ constitiusti eũ suꝑ oꝑa mannum tuarũ.
Quandoquidem et angłi oꝑa manuum
sunt dĩ : etiã suꝑ angłos constitutũ accepi¬
mus unigenitum filiũ : quẽ minoratũ
paulominus abangłis ꝑ humilitatẽ car¬
nalis generationis atq passionis auclimus
et crediiis. Om̃ia inquit subiecisti subꝑe¬
libꝰ eius. Nichil excipit: eũ tlicit omĩa. Et

Expanded text:
tur, Non potui vobis loqui quasi spiritualibus, sed quasi carnalibus, inquit Apostolus; et ut ostenderet jam regeneratos, Tanquam parvulis, ait, in Christo, lac vobis potum dedi, non cibum. Iste cum relabitur, quod saepe accidit, ad veterem vitam, cum exprobratione audit quod homo sit: Nonne homines ipso homine Dominico, nato ex Maria virgine. De quo propter ipsam infirmitatem carnis, quam Sapientia Dei gestare dignata est, et passionis humilitatem recte dicitur: Minuisti eum paulo minus ab Angelis. Sed additur illa clarificatio qua resurgens ascendit in coelum: Gloria, inquit, et honore coronasti eum; et constituisti eum super opera manuum tuarum. Quandoquidem et Angeli sunt opera manuum Dei, etiam super Angelos constitutum accipimus unigenitum Filium, quem minutum paulo minus ab Angelis per humilitatem carnalis generationis atque passio 9. Omnia, inquit, subjecisti sub pedibus ejus. Nihil excipit, cum dicit omnia. Et
Abbreviated transcription (Latin):
idẽ. ciuitatis scõrũ iã angłica uita fruen¬
tũ. quia iherłm int̃pretat᷑ uisio pacis. Pce¬
dit aut̃ speculatio uisionem: sicut ista
eccła p̃cetlit eã que ꝓmittt᷑ ciuitatẽ in¬
mortalẽ & et̃nam. S p̃cedit tẽpore non
dignitate: quia honorabiliꝰ ẽ. quo ꝑue¬
nire nitim̃. : quã ud quod agimꝰ. ut ꝑuemi¬
re meream̃. Agitnaut̃ speculatione: ut ꝑ¬
ueniamꝰ ad ufionẽ. Seid etiã ipsã quȩ
munᷤ ẽ. eccłiam uisi dñs inhabitaret: iret
metrorem quã. libꝙ stutliosissima specu¬
latio. Et huic ȩccłȩ ilictũ ẽ. Templũ enĩ
tũ scm̃ ẽ. qd̾ estis uos: et in interiore ho¬
mine habitare xp̃m ꝑfidem in cordib
ur̃s. Precipit᷑ ergo nob̾ ut psallamus
dũo qͥhabitat insyon: ut concorlit̃ tlo¬

Expanded text:
orum jam angelica vita fruentium; quia Jerusalem interpretatur Visio pacis. Praecedit autem speculatio visionem, sicut ista Ecclesia praecedit eam quae promittitur, civitatem immortalem et aeternam. Sed praecedit tempore, non dignitate: quia honorabilius est quo pervenire nitimur, quam id quod agimus, ut pervenire mereamur; agimus autem speculationem, ut perveniamus ad visionem. Sed etiam ipsam, quae nunc est, Ecclesiam nisi Dominus inhabitaret, iret in errorem quamlibet studiosissima speculatio: et huic Ecclesiae dictum est, Templum enim Dei sanctum est, quod estis vos ; et, In interiore homine habitare Christum per fidem in cordibus vestris . Praecipitur ergo nobis ut psallamus Domino, qui habitat in Sion, ut concorditer Do
Abbreviated transcription (Latin):
nom̃. Et sꝑent inte qͥ cognoscunt nom̃
tuũ. Itẽ dilit dñs ad morsem. Ego sum
qui sum. et dices filiis isrł: misit me qui est.
Sperent ergo inite qui cognoscunt nomen
tuũ: nesperent in his rebꝰ que tẽporis uolubili¬
tate p̃t fluunt. nichil habentes nisi erit et
fuit. qm̃i qd̾ millis futurũ ẽ. cũ uenerit. fit
statim p̃teritũ. Expectat᷑ cũ cupiditate: amuit¬
citur cũ dolore. In dĩ aut̃ natura ñ erit aliqͥd
quasi nũdũ sit aut fuit. quasi iã nonsit:
sedẽ. tantũ ul quod ẽ. ꝙ ipsa ẽ. et̃nitas. Desi¬
nant ugitur sꝑare et diligere tẽporalia: et
se ail eg̃nam spem conferant. qui cognoscunt
nom̃ eiꝰ qͥ dix̃ ego sũ quisũ. ⁊ dequo dictũ ẽ.
misit me qͥ ẽ. Qm̃ ñ dereliquisti querentes te

Expanded text:
in te qui cognoscunt nomen tuum. Item Dominus dicit ad Moysen: Ego sum qui sum; et dices filiis Israel: Misit me qui est . Sperent ergo in te qui cognoscunt nomen tuum: ne sperent in his rebus quae temporis volubilitate praeterfluunt, nihil habentes nisi, erit, et fuit; quoniam quod in illis futurum est, cum venerit, fit statim praeteritum; exspectatur cum cupiditate, amittitur cum dolore. In Dei autem natura non erit aliquid, quasi nondum sit; aut fuit, quasi jam non sit: sed est tantum id quod est, et ipsa est aeternitas. Desinant igitur sperare et diligere temporalia, et se ad aeternam spem conferant, qui cognoscunt nomen ejus qui dixit: Ego sum qui sum, et de quo dictum est: Misit me qui est. Quoniam non dereliquisti qu
Abbreviated transcription (Latin):
anima ubi figat spem. cũ ab hoc inudo
auellit᷑: oportime excipit coguitionem
nominis li. Nã nom̃ ipsũ dĩ. ũ usq quas
uilgatum ẽ: sed cognitio nominis ẽ. eũ
ille cognoscit᷑ cuiꝰ ẽ. nom̃. Non enĩ nom̃

Expanded text:
animam, ubi figat spem, cum ab hoc mundo evellitur, opportune excipit cognitio nominis Dei: nam nomen ipsum Dei usquequaque divulgatum est, sed cognitio nominis est, cum ill
Abbreviated transcription (Latin):
hecdos ad sinisrã. Iuclicabit populos eũ iust¬
cia. Hoc ẽ. qd̾ superiꝰ dictũ ẽ. iudicabit orbẽ
t̾rarũ inequitate. Non qũȩadinodũ uidicant
homines qͥ corda ñ uident: a quibꝰ pleriime
deteriores ab soluunt᷑ quã condẽpnantur.
seid in equitate ⁊ cũ iusticia dñs iudicabit
testimoniũ ꝑhibente conscientie᷑ et cogitati¬
onibꝰ acusantibꝰ seu aefendentibꝰ. It factulẽ.
lñs refugiũ pauꝑi. Quantũ lib&r ꝑsequat᷑
mimicus ille qͥ conuetsiis ẽ. retro.: quid no¬
cebit eisquorũ refugiũ factꝰ ẽ. dus: sed hoc
peres eẽ. delegerint. nichil amando quod
nel hic uiuentẽ aut amantẽ deserit. uł amo¬
riente deserit᷑. lali eñ pauꝑi: refugium
factꝰ ẽ dñs. Ad uitor i oportunitabꝰ inntri¬
bulatione. Sic pauꝑes facit: qm̃ flagella
oumẽ filiũ quẽ recipit. Nam quid sit ad¬
uitor i oportunitatibꝰ: exposuit cũ ad¬
didit. intribulatione. Non eñi coriuentĩ
anima atddiñ: nisi ab hoc scło auertitur

Expanded text:
nistram . Judicabit populos cum justitia. Hoc est quod superius dictum est, Judicabit orbem terrarum in aequitate: non quemadmodum judicant homines, qui corda non vident, a quibus plerumque deteriores absolvuntur quam condemnantur; sed in aequitate et cum justitia Dominus judicabit, testimonium perhibente conscientia, et cogitationibus accusantibus seu defendentibus . 10.nus refugium pauperi. Quantumlibet persequatur inimicus ille, qui conversus est retro, quid nocebit eis quorum refugium factus est Dominus? Sed hoc peres esse delegerint, nihil amando quod vel hic viventem aut amantem deserit, vel a moriente deseritur; tali enim pauperi refugium factus est Dominus, Adjutor in opportunitatibus, in tribulatione. Sic pauperes facit, quoniam flagellat omnem filium quem recipit . Nam quid sit adjutor in opportunitatibus, exposuit cum addidit, in tribulatione: non enim convertitur anima ad Deum, nisi dum ab hoc saeculo avertitur;
Abbreviated transcription (Latin):
me: setl tam̃ accomorlatiꝰ decliabolo clicc
intelligimꝰ: in conuercẽtlo inimicũ meũ
retrorsũ. Diabolus quippe retrorsũ cõu̾sẽ
etiã in ꝑsecutione iustoꝵ. et multo utiluis
ꝑsecutor ẽ. quã si dux et princeps p̃iret.
Psallendũ ẽ. gͦ. nomini altissimi: in con¬
uertendo inimicũ meũ retrorsũ. qm̃ mal¬
le debemiꝰ eũ ꝑ sequentẽ fugere qũa du¬
centẽ sequi. Habemꝰ enĩ quo fugiamꝰ. et
abscondam᷑ in occultis filii: quia idñs re¬
bunt afacie tua. Qui insirmabũt᷑ et pen¬
bunt. nͥ et nuqui impii: Infirmabũt᷑
dũ nichil ualebt: et ꝑibunt. quia ñ er̃
impiĩ afacie dĩ. ud ẽ acognitione lĩ. ficiti
bunt impĩi afacie tua: Im̃ tu fecisti
iudiciũ meũ in quit: ⁊ causã meã. Idẽ.

Expanded text:
Sed tamen accommodatius de diabolo dictum intelligitur: In convertendo inimicum meum retrorsum. Diabolus quippe retrorsum conversus est etiam in persecutione justorum, et multo utilius persecutor est, quam si dux et princeps praeiret. Psallendum est igitur nomini Altissimi in convertendo inimicum retrorsum; quoniam malle debemus eum persequentem fugere, quam ducentem sequi: habemus enim quo fugiamus et abscondamur in occultis Filii, quia Dbunt a facie tua. Qui infirmabuntur et peribunt, nisi iniqui et impii? Infirmabuntur, dum nihil valebunt; et peribunt, quia non erunt impii; a facie Dei, id est a cognitione Dei, sicut peribunt impii a facie tua? Quoniam fecisti judicium meum, inquit, et causam meam: id
Abbreviated transcription (Latin):
tui. Lecabitur. gͦ. et exultabit inte: quinar¬
rat om̃ia nurabilia tua. Narrabit aut̃ mi
rabilia tua. Si quidem nunc ꝑprophetiã
clictũ ẽ. ille qͥ ñ uenit facere uoluntatẽ suã:
sel uoluntatẽ eiꝰ qͥ eũ misit. Iam eñi incipit
Nã sequit᷑. Psallã nomini tuo altissime: in
conuertendo intuncũ meũ retorfũ. Huiꝰ gͦ.
inimicus quando retro conuersꝰ ẽ. an quãdo
ei dictũ ẽ. redi retro satanas: tunc eñi qui
tẽptãdo sep̃ponere cupiebat. retro factꝰ ẽ. ñ
clecipientdo tẽptatũ. ⁊ m eũ nichil ualendo.
Retro enĩ sunt t̾reni homines: celestis aut̃
homo prior factꝰ ẽ. qua uis pꝰ uenerit. Primꝰ
eĩũ homo det̾ra t̾renꝰ: scd̃s homo lecelo ce¬
lestis. Sed deipsa stirpe ueniebat aqͦ lictũ e¬

Expanded text:
tui . Laetabitur ergo et exsultabit in te, qui nartui . Laetabitur ergo et exsultabit in te, qui narrat omnia mirabilia tua. Narrabit autem omnia mirabilia tua, siquidem nunc per prophetiam dictum est, ille qui non venit voluntatem suam facere, sed voluntatem ejus qui eNam sequitur: Psallam nomini tuo, Altissime, in convertendo inimicum meum retrorsum. Hujus ergo inimicus quando retro conversus est? An quando ei dictum est: Redi retro. Satanas tunc enim qui tentando se praeponere cupiebat retro factus est, non decipiendo tentatum et in eum nihil valendo. Retro enim sunt terreni homines; coelestis autem homo prior factus est, quamvis post venerit: primus enim homo de terra terrenus; secundus homo de coelo coelestis . Sed de ipsa stirpe veniebat, a quo dictum e
Abbreviated transcription (Latin):
sed longe sublimius et excellentiꝰ fieri uidet.
Nam t̃ren homines ⁊ oculis dediti. magis mi¬
rant᷑ resurrexisse in corpore mortuũ lararũ:
quã resurrexisse in anima ꝑsecutorẽ paulũ.
Sed qm̃ uisibile miraculũ ad illuminationẽ
aninia uocat: inuisibile aut̃ ea que uocata
uenit illuminat. om̃ia narrat mirabilia dĩ:
iã in isto scło. ñ inuoluptate contrectationis
corporũ. nec inpalati et lingue saporibꝰ. nec
in suauitate odorũ. nec in iocuntditate sonoꝵ
tranieuntiũ. nec informis corporũ uarie colo¬
ratis. nec inuanitate lauilis humane. nec in
coniugio ⁊ prole moritura. uec in suꝑ fluis
tẽꝑaliũ diuitiarũ. nec i conquisione huiꝰ
scłi. siue quȩ locorũ spacus tendit᷑. siue que
successione tẽporis uoluit᷑. sed letabor et ex¬
ultabo inte: uidelicet in occultis filii. ubi
signatũ ẽ. in nob̾ lurã uultꝰ tui dñe. Et enĩ
abscondes eos inquit:in abscondito uultꝰ

Expanded text:
sed longe sublimius et excellentius fieri videt. sed longe sublimius et excellentius fieri videt. Nam terreni homines et occultis dediti, magis mirantur resurrexisse in corpore mortuum Lazarum, quam resurrexisse in anima persecutorem Paulum. Sed quoniam visibile miraculum ad illuminationem animam vocat, invisibile autem eam quae vocata venit illuminat; omnia narrat mirabilia Dei, jam in hoc saeculo; non in voluptate contrectationis corporum, nec in palati et linguae saporibus, nec in suavitate odorum, nec in jucunditate sonorum transeuntium, nec in formis corporum varie coloratis, nec in vanitatibus laudis humanae, nec in conjugio et prole moritura, nec in superfluis temporalium die locorum spatiis tenditur, sive quae successione temporis volvitur: sed laetabor et exsultabo in te, videlicet in occultis Filii, ubi signatum est in nobis lumen vultus tui, Domine ; etenim Abscondes eos, inquit, in abscondito vultus
Abbreviated transcription (Latin):
mo obseruantla sunt occulta filũ. itłẽ. ⁊ hu¬
milis eius aduentꝰ quo ꝓsut gentibꝰ cũ cecita¬
te iud eorũ: ⁊ pena quȩ nunc occulte agit᷑.
nondũ dãpuatione peccantiũ. ⁊ sed aut exer¬
citatione conuersorũ. aut ad monitione ut
ficetur do: qͥ ddępuidentia eiꝰ in aliquo du
bitat. Sed quia iã ceruit occulta sapientie
lĩ quantũ sit inuisibile p̃miũ eiꝰ qͥ dicit.
gaudemꝰ intribulationibꝰ ⁊ quẽ admolũ
om̃s cruciatꝰ qͥ corꝑ alit̃ inferunt᷑. aut euerce¬
ant conuersos ad dm̃. aut ut conuertantur
ad moneat̃. aut iuste dãpnationi ultime
pͥparent obduratoi: et sic om̃ia add aliuuine
ꝓuilentie regim̃ teferant᷑. quȩ stulti quasicasu
qr temere. et nulla cluuna ad ministratione fie¬
ri putant. Narrabo om̃ia mirabilia tua. Nar¬
rat om̃ia mirabilia dĩ: qui ea ñ solũ incorpo¬
ribꝰ palam. sed inamimis in uisibilit̾ quidem.

Expanded text:
mo observanda sunt occulta Filii, id est, et humo observanda sunt occulta Filii, id est, et humilis ejus adventus quo profuit Gentibus cum caecitate Judaeorum, et poena quae nunc occulte agitur, nondum damnatione peccantium, sed aut exercitatione conversorum, aut admonitione ut fitetur Deo, qui de providentia ejus in aliqbitat. Sed quia jam cernit occulta sapientia Dei, quantum sit invisibile praemium ejus qui dicit: « Gaudemus in tribulationibus , » et quemadmodum omnes cruciatus, qui corporaliter inferuntur, aut exerceant conversos ad Deum, aut ut convertantur admoneant, aut juste damnationi ultimae praeparent obduratos, et sic omnia ad divinae ovidentiae regimen referantur, quae stulti quasi casuet temere et nulla divina administratione fieri putant. Narrabo omnia mirabilia tua. Narrat omnia mirabilia Die, qui ea non solum in corporibus palam, sed in animis invisibiliter quidem,
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ. Iudicium aut̃ manifestũ ẽ. quo uenturꝰ
ilr̃s iuudicabit uiuos acmortuos: om̃ibꝰ fatentibꝰ
eũ ẽẽ. a quo et bonis p̃mia. et malis supplicia
tribuent᷑. Sed tunc illa confessio ñ adremediũ
malorũ : sed adcunulũ clãpnationis ualebit.
De his duobꝰ udiciis uno occulto altero manifes
transiit demorte aduitã. Et inindicium nõ¬
ueniet: in uidiciũ seilicet manifestũ. Nã hoc
quod transut demorte aduitã: ꝑ ñ nullã
afflictionẽ. quia flagellat omnẽ filiũ quẽ
retipit: iudiciũ occultũ ẽ. Qui aut̃ ñ credit
inquit iã iudicatꝰ ẽ: ud ẽ occulto isto uidicio.
iã p̃paratꝰ ẽ. ad illud manifestũ. Hȩc duo ui¬
dicia etiã insapientia legimus: ubi seriptũ
est. Propt̃ hoc tanquã pueris insensatis: ui¬
diciũ inderisũ dedisti. hi aut̃ hoc uiditio
ñ correcti: tlignũ dĩ iudiciũ exꝑti ĩ. Qui gͦ
ñ corrigunt᷑ isto occulto iuditio: dignissime
illo manifesto punient᷑. Quo circa in hocpsal¬

Expanded text:
. Judicium autem manifestum est, quo venturus Dominus judicabit vivos et mortuos, omnibus fatentibus eum esse a quo et bonis praemia, et malis supplicia tribuentur. Sed tunc illa confessio, non ad remedium malorum, sed ad cumulum damnationis valebit. De his duobus judiciis, uno occulto, alio manifestotransiit de morte ad vitam, nec in judicium veniet , in judicium scilicet manifestum: nam hoc quod transit de morte aafflictionem, qua flagellat Dominus omnem filium quem recipit, judicium occultum est. Qui autem non credit, inquit, jam judicatus est ; id est, occulto judicio jam praeparatus est ad illud manifestum. Haec duo judicia etiam in Sapientia legimus, ubi scriptum est: Propter hoc tanquam pueris insensatis judicium in derisum dedisti; hi autem hoc judicio non correcti, dignum Dei judicium experti sunt . Qui ergo non corriguntur isto occulto Dei judicio, dignissime illo manifesto punientur. Quocirca in hoc psal
Abbreviated transcription (Latin):
uolucres cęli. et pices maris qͥ ꝑ ambulant se¬
mitas maris. Pecora eni campi. congruentissi¬
me acupiunt᷑ homines in carius uoluptate
gaulentes: ubi nichil arduũ nichil laboriosũ
ascendunt. Campꝰ ẽ enĩ etiam lata uia que

Expanded text:
volucres coeli, et pisces maris, qui perambulant sevolucres coeli, et pisces maris, qui perambulant semitas maris. Pecora enim campi congruentissime accipiuntur homines in carnis voluptate gaudentes, ubi nihil arduum, nihil laboriosum asce
Abbreviated transcription (Latin):
et arduorũ locorũ pecora capree sunt: bene
intelligant᷑ oues pecora campi. Itaq etiam¬
si ita positum eꝙ. oues et boues unuersas.
ꝙ pecora campi: recte quereret᷑ quid sibi uel¬
lent pecora cãpi. cũ etiã oues et boues hoc
possunt intelligi. Quod . uͦ. acdditũ ẽ. etiam
insuꝑ: cogit onmino adnescio quã tlifferẽ¬
tiam cognoscendã. Sed sub hoc uerbo quod
positum ẽ. in suꝑ non solum pecora campi:
seil et uolucres cępi et pices maris. qͥ ꝑ ambulãt
seinitas maris accipiendi sunt. Que ẽ. igit᷑
ista distantia: ueniant in mentẽ torcularia
habentia uinatia. ꝙ uinũ et area contiuens
paleas et frum̃ta. et retia quib̾ inclusi sũt
pices boni etmali. ⁊ area noe inqua inununda et
nunda erant animalia: et iudebis eccłas interĩ
hoc tempore et usq aclultimũ uidicii tẽpus.
ñ solũ oues et boues continere. idẽ. scõs laicos
et scõs mministros. sed insuꝑ & pecora campi. et¬

Expanded text:
et arduorum locorum pecora caprae sunt, bene et arduorum locorum pecora caprae sunt, bene intelligantur oves pecora campi. Itaque etiamsi ita positum esset, Oves et boves universas et pecora campi, recte quaereretur quid sibi vellent pecora campi, cum etiam oves et boves hoc possint intelligi; quod vero additum est etiam, insuper, cogit omnino ad nescio quam differentiam cognoscendam. Sed sub hoc verbo quod positum est, insuper, non solum pecora campi, sed etiam volucres coeli, et pisces maris, qui perambulant semitas maris, accipiendi sunt. Quae est igitur ista distantia? Veniant in mentem torcularia, habentia vinacia et vinum; et area, continens paleas et frumentum ; et retia, quibus inclusi sunt pisces boni et mali ; et arca Noe, in qua et immunda et munda erant animalia : et videbis Ecclesias interim hoc tempore usque ad ultimum judicii tempus, non solum oves et boves continere, id est sanctos laicos et sanctos ministros, sed insuper et pecora campi,
Abbreviated transcription (Latin):
eua delatere eius facta ẽ: quorũ om̃iũ spĩtalit̃
tractandorũ & considerandorũ nunc tẽpus
ñ ẽ: restat ut nonaginta nouem relicte in
montibꝰ ñ hiunani sed angłici sp̃s intelli¬
gantur. Nam debubus facilis expositio ẽ.
huius sententie. qm̃ ipsi homines ñ obaliud
boues dicti sunt: nisi quonl euangelitantlo
uerbũ clĩ angłos imitarentur ubidictũ ÷¬
os boui trituranti ñ alligabis. Quanto
igitur facilius ipsos augłos nuntios ueri¬
tatis. boues accipimus. quando euangłiste
participatione nomunis eoꝵ boues uocati st̃:
subiecisti ergo inquit oues et boues inuuersas
id ẽ. ouinẽ scam sp̃ĩtalem creaturam: inqua
ȩtiã scõrum hominũ accipimꝰ qui sunt mȩc¬
clesia in illis uidelicꝙꝵ torcularibꝰ que sub alia
similitudine lune acstellarum insinuata st̃.
Insuꝑ ait : ꝙ pecora cãpi. Nullo mͦ uacat: qd̾
additum ẽ. insuꝑ. Primo quia pecora cãpi.
possunt intelligi. et oues et boues: ut sirupiũ

Expanded text:
us latere facta est , quorum omnium spiritualiter tractandorum et considerandorum nunc tempus non est, restat ut nonaginta novem relictae in montibus, non humani, sed angelici spiritus intelligantur. Nam de bobus facilis expeditio est hujus sententiae; quoniam ipsi homines non ob aliud boves dicti sunt, nisi quod evangelizando verbum Dei Angelos imitantur, ubi dictum est: Bovi trituranti os non infrenabis . Quanto igitur facilius ipsos Angelos nuntios veritatis, boves accipimus; quando Evangelistae participatione nominis eorum, boves vocati sunt Subjecisti ergo, inquit, oves et boves universas, id est, omnem sanctam spiritualem creaturam: in qua etiam sanctorum hominum accipimus qui sunt in Ecclesia, in illis videlicet torcularibus quae sub alia similitudine lunae ac stellarum insinuata sunt. 13. Insuper, ait, et pecora campi. Nullo modo vacat quod additum est, insuper. Primo, quia pecora campi possunt intelligi et oves et boves; ut si rupium
Abbreviated transcription (Latin):
rentiũ. hec aut̃ tria genera uitiorũ id ẽ.
uoluptas carnis. et suꝑbia. et cimiositas:
om̃ia peccata concludunt. quȩ tͥ uident᷑
aioħe apło enumerata cũ dicit. Nolite dili¬
occuloꝵ. ꝙ ãbitio scłi. ꝑoculos enĩ: maxime
curiositas p̃ualet. Reliqua. uͦ. qͦ ꝑtineant:
manifestũ ẽ. It illa dominici hominis tẽp¬
tatio: triꝑtita ẽ. Per cibũ: id ẽ. ꝑ concupis¬
centiã carnis. ubi suggerit᷑. ⁊ dic lapidibus
istis ut panes fiant. ꝑ inanem iactautiã:
ubi in monte constituto. ostendunt᷑ ei oĩa
regna mundi huius: et ꝓmittaͣntur si ail¬
orauerit. ꝑcuriositatẽ: ubi depinna tẽpli
ãmrouet᷑ ut se deorsum nuttat tẽptandi
gr̃a: utrũ ab angłis suscipiatur. Itaq pos¬
tea quã nullo istorum tẽptamento ualen
apud eũ potuit municus. hoc deillo di¬
citur. postquã compleuit omiẽ tẽptati¬
Propt̃ torculariorum itaq signification
subiecta sunt pedibꝰ eiꝰ ñ solũ uina. secd

Expanded text:
rentium. Haec autem tria genera vitiorum, idest, voluptas carnis, et superbia, et curiositas, omnia peccata concludunt, quae a Joanne Apostolo enumerantur , cum dicit: Nolite dilioculorum, et ambitio saeculi . Per oculos enim maxime curiositas praevalet; reliqua vero quo pertineant, manifestum est. Et illa Dominici hominis tentatio tripartita est: per cibum, id est per concupiscentiam carnis, ubi suggeritur, Dic lapidibus istis ut pane fiant : per inanem jactantiam, ubi in monte constituto ostenduntur omnia regna hujus terrae, et promittuntur si adoraverit: per curiositatem, ubi de pinna templi admonetur ut se deorsum mittat, tentandi gratia utrum ab Angelis suscipiatur. Itaque postea quam nullo istorum tentamento valere apud eum potuit inimicus, hoc de illo dicitur. Postquam complevit omnem tentatiPropter torculariorum itaque significationem, subjecta sunt pedibus ejus non solum vina, sed
Abbreviated transcription (Latin):
sꝑaniꝰ. Et qm̃ iste quẽ uidei ñ uitellexer̃.
gentib ꝓ fuit: ñ inuenient̃ accipit᷑ le hoc
ad uentu dici ꝓ occultis filiĩ ubi cecitas.
exparte isrł facta ẽ. ut plenitudo gentiũ
intraret. Duo eñi uidicia insinuant᷑ ꝑ
script᷑as: si quis aduertat. unũ occultũ.
alterũ manifestũ. Occultũ nuinc agitur:
dequo apłs petrus dicit. Tempꝰ ẽ. ut iuidi¬
cium incipiat atdomo dm̃i. Occultũ itaq
iudiciũ ẽ. pena qua mme unusquisq
hominũ aut exercet᷑ adpurgationem.

Expanded text:
ste, quem Judaei non intellexerunt, gentibus profuit, non inconvenienter accipitur de hoc adventu dictum, pro occultis Filii, ubi caecitas ex parte Israel facta est, ut plenitudo gentium intraret . Duo enim judicia insinuantur per Scripturas, si quis advertat: unum occultum, alterum manifestum. Occultum nunc agitur, de quo apostolus Petrus dicit: Tempus est ut judicium incipiat a domo Domini . Occultum itaque judicium est poena qua nunc unusquisque h
Abbreviated transcription (Latin):
metuendũ ẽ. nequisq tlescendẽs amontibꝰ
iusticie dĩ. iusticia enĩ inquit tua uelut motes
dĩ: latitudines et facilitates uoluptatis carnał
eligens. adiabolo trucidet᷑. Uide nunc etiã
uolueres cęli suꝑbos. dequibꝰ dicit᷑: posuert̃
incelũ ossuũ. Uide quã in altũ uentũ portẽ¬
tur: qui dicunt. lingã nr̃am magnificabimꝰ.
etiã pisces maris hocẽ curiosos. qͥ ꝑ ambulãt
seiitas maris: id ẽ. inquirunt in profundo
huiis scłi tẽꝑalia quȩ tãquã semite in mari
tã citoe uaneseunt ⁊ intereunt. quas rursus aqͦ
confũdit. pꝰ quã transeuntibꝰ locũ dederit.
uł nauibꝰ uł quibͥcũq ambulantibꝰ uł natã¬

Expanded text:
ndum est, ne quisque descendens a montibus justitiae Dei, Justitia enim, inquit, tua velut montes Dei , latitudines et facilitates voluptatis carnalis eligens, a diabolo trucidetur. Vide nunc etiam volucres coeli, superbos, de quibus dicitur: Posuerunt in coelum os suum . Vide quam in altum vento portentur, qui dicunt: Linguam nostram magnificabimus, etiam pisces maris, hoc est curiosos qui perambulant semitas maris, id est, inquirunt in profundo hujus saeculi temporalia, quae tanquam semitae in mari tam cito evanescunt et intereunt, quam rursus aqua confunditur, postquam transeuntibus locum dederit vel navibus, vel quibuscumque ambulantibu
Abbreviated transcription (Latin):
semitas maris. Uidetur enĩ relictis cęlesti¬
bꝰ uirtutibꝰ et potestatibꝰ et om̃ibꝰ exertitibꝰ
angłorũ. relictis ȩtiã ipsis hominibꝰ tãtũ
ei pecora sub iecisse: nisi oues et boues
intelligamus animas scãs. uel innocentie
fructũ dantes. uel ętiã oꝑantes ut t̾ra
fructificet. id ẽ. ut t̾ren homines adip̃i¬
talem ub̃tatẽ regenerent᷑. Has gͦ. animas
scãs. non hominũ tantũ. sed etiã om̃iũ
angłorum oportet asciꝑe: si uolumus
huic intelligere om̃ia. eẽ. sub iecta dño
ñro iħu xp̃o. Nulla enĩ creatura subiec¬
ta ñ erit: cui primatͤs ut ita licam sp̃us
subicuint᷑. Sed unde probabimus oues
posse accipi etiam sublimit̃ beatos. non homi¬
nes sed angelice creature sp̃s: an exeo quod do¬
minus dicit reliquisse se nonaginta nouem
oues minontibꝰ itl ẽ. in sublunoribꝰ locis. ꝙ cles¬
cendisse ꝓpt̃ unã: Si enĩ unã onem lapsam.

Expanded text:
maris. Videtur enim relictis coelestibus Virtutibus et Potestatibus et omnibus exercitibus Angelorum, relictis etiam ipsis hominibus, tantum ei pecora subjecisse; nisi oves et boves intelligamus animas sanctas, vel innocentiae fructum dantes, vel etiam operantes ut terra fructificet, id est, ut terreni homines ad spiritualem ubertatem regenerentur. Has ergo animas sanctas, non hominum tantum, sed etiam omnium Angelorum oportet accipere, si volumus hinc intelligere omnia esse subristo; nulla enim creatura subjecta non erit, cui primates, ut ita dicam, spiritus subjiciuntur. Sed unde probabimus oves posse accipi etiam sublimiter beatos, non homines, sed angelicae creaturae spiritus? An ex eo quod Dominus dicit reliquisse se nonaginta novem oves in montibus, id est in sublimioribus locis, et descendisse propter unam Si enim unam ovem
Abbreviated transcription (Latin):
abub̾tate domus tue: et torrente delitiarũ
tuarũ potabis eos. Sm̃ ll apud te ẽ. fons
uite: et uilumie tuo uidebimus lumen.
Pretende misccłiã tuã scientibus te. Memor
ẽ. igitur hominis ꝑ multiplicationẽ mise¬
ricordie sicut iumentorũ: quia multipli¬
cata misccłia. etiã atl longe positos ꝑuenit.
Uisitat uͦ. filium hominis eu subꝓtection
alarum suarũ posito p̃tendit miscłiam:
et mlumine suo lum̃ p̃bet. ⁊ eũ deliciis
siuis potat. et inebriat ub̾tate domussue
alobluuiscendas erĩmas et ertores p̃terite
conuersationis. Huuc filium hominis

Expanded text:
tuae, et torrente deliciarum tuarum potabis eos. Quoniam apud te est fons vitae, et in lumine tuo videbimus lumen. Praetende misericordiam tuam scientibus te . Memor est igitur hominis per multiplicationem misericordiae, sicut jumentorum; quia multiplicata misericordia etiam ad longe positos pervenit: visitat vero filium hominis, cui sub protectione alarum suarum posito praetendit misericordiam, et in lumine suo lumen praebet, et eum deliciis suis potat, et inebriat ubertate domus suae, ad obliviscendas aerumnas et errores praeteritae conversationis. Hunc filium hominis,
Abbreviated transcription (Latin):
rum disciplinã et habitũ mentis tanq delacu
in cellas: in quibꝰ si negligentia ñ acuerit: ue¬
tustate firm abit᷑. Acuit nãq in uideis: et hoc
aceto dñm potauerunt. Nam illud uinum
quod degeneratione uitis nom testauienti
bibiturus ẽ. cũ scĩs suis dñs in regno patris
sui suauissimũ atq firmissimũ sit necesse ẽ.
Solent accipi torcularia ȩtiã martyria. tãꝗ
afflictione ꝑsecutionũ calcatis eis qui xp̃i
nom̃ confessi sunt : mortalia eorũ tanq una¬
tia int̾ra remanserint. anime aut̃ in reqͥem
cȩlestis habitacionis emanauerint. S neq
isto intellectu abeccłarum fructificatione
tliscetlitur. P sallitur ergo protoreularibus
pro eccłe constitutione. cũ dñs nr̃ post quã
resurrexit ascendit incelos. Tunc enĩ misit

Expanded text:
rum disciplinam et habitum mentis, tanquam de lacu rum disciplinam et habitum mentis, tanquam de lacu in cellas in quibus, si negligentia non acuerit, vetustate firmabitur. Acuit namque in Judaeis, et hoc aceto Dominum potaverunt. Nam illud vinum quod de generatione vitis Novi Testamenti bibiturus est cum sanctis suis Dominus in regno Patris sui , suavissimum atque firmissimum sit necesse est. 3. Solent accipi torcularia etiam martyria, tanquam afflictione persecutionum calcatis eis qui Christi nomen confessi sunt, mortalia eorum tanquam vinacia in terra remanserint, animae autem in requiem coelestis habitationis emanaverint. Sed neque isto intellectu ab Ecclesiarum fructificatione disceditur. Psallitur ergo pro torcularibus, pro Ecclesiae constitutione, cum Dominus noster postquam resurrexit, ascendit in coelos. Tunc enim misit
Abbreviated transcription (Latin):
res: in alia similitudine sic intelligi potest. Uina
crecondet in apothecis⁊ uinatia uͦ pecorib ꝓiciet.
ut uentres peccorum propo enuis gehennarum
ꝑ similitudinem intelligere liceat. Est alus intel¬
lectus cletorcularibꝰ. dũ tam̃ ab aeccłarũ signifi¬
cacione non recedatur. Nam et uerbũ duinũ:
potest uua intelligi. Dictus ẽ. eñi et dñibo
trus uue: quẽ ligno suspensũ tlet̾ra repromis¬
sioius qui pͥmissi erant apopło ifrł tanquam
crucifixum attulerunt. Uerbum itaq cliumũ
eñ enuntiationis necessitate usurpat. uocis
sonum quo in aures ꝑueatur audientiũ: eo¬
dem sono uocis tanquã umacus iutellectus tan¬
quam uinũ includitur. et sic uua. ista in aures
uenit. quasi incalcatoria torcularium. Ibi aut̃
discernt᷑ ut sonus usq acl aures ueniat: intel¬
lectus aut̃ memoria eouum qui auiliunt uelud
quodam lacu excipiat᷑. Inde transeat in mo¬

Expanded text:
res in alia similitudine sic intelligi potest: Vina res in alia similitudine sic intelligi potest: Vina recondet in apothecis, vinacia vero pecoribus projiciet: ut ventres pecorum pro poenis gehennarum per similitudinem intelligere liceat. 2. Est alius intellectus de torcularibus, dum tamen ab Ecclesiarum significatione non recedatur. Nam et Verbum divinum potest uva intelligi: dictus est enim et Dominus botrus uvae, quem ligno suspensum, de terra promissionis, qui praemissi erant a populo Israel, tanquam crucifixum attulerunt . Verbum itaque divinum, cum enuntiationis necessitate usurpat vocis sonum, quo in aures pervehatur audientium, eodem sono vocis tanquam vinaciis, intellectus tanquam vinum includitur: et sic uva ista in aures venit, quasi in calcatoria torculariorum. Ibi enim discernitur, ut sonus usque ad aures valeat; intellectus autem memoria eorum qui audiunt, velut quodam lacu excipiatur, inde transeat in mo
Abbreviated transcription (Latin):
ni telligumis aecełam: quia siue marea siue
intorculari nichil aliud agit᷑. nisi ut fructus
ab integumentis purgentur quȩ necessaria
erant. et ut nascerentur et ut crescerent atq
ad maturitatem uel messis. uł iundemiȩ
ꝑuenirent. His ergo uel integumentis. uł
sustentaculis. id ẽ. ꝑaleis. iuarea fiumenta.
et iunacus in torcularibus uina exuuntur.
sicut meccłiis amultitudine scłarium ho¬
minũ que sunul cũ bonis congregatur:
quibꝰut nascerent᷑ ꝙr apti fierent uerbo drui¬
no. necessaria erat illa multitudo. id agitur
ut sp̃itali amore ꝑoꝑationem muustrorũ
cdĩ separentur. Agit᷑ enĩ numc ut non loco
sed affectu interim separent᷑ boni amalis:
quanuis simul m eccłis quantũ attinet ad corꝑa¬
lemi p̃sentiam conuersent̃. Aluid autem erit tempꝰ
quo uel frum̃ta in horrea: ułuma in cellas segre¬
gentur. Frum̃ta inquit recondet in horreis: pa¬
leas aut̃ comburet igni mextinguibili. Eadem

Expanded text:
intelligimus Ecclesiam. Quia sive in area, sive intelligimus Ecclesiam. Quia sive in area, sive in torculari, nihil aliud agitur, nisi ut fructus ab integumentis purgentur, quae necessaria erant et ut nascerentur et ut crescerent, atque ad maturitatem vel messis vel vindemiae pervenirent. His ergo vel integumentis vel sustet vinaceis, in torcularibus vina exuuntur: sicut in Ecclesia a multitudine secularium hominum, quae simul cum bonis congregatur, quibus ut nascerentur, et apti fierent verbo divino, necessaria erat illa multitudo. Id agitur, ut spirituali amore per operationem ministrorum Dei separentur. Agitur enim nunc, ut non loco, sed affectu interim separentur bquamvis simul in Ecclesiis, quantum attinet ad corporalem praesentiam, conversentur. Aliud autem erit tempus, quo vel frumenta in horrea, vel vina in cellas segregentur. Frumenta, inquit, recondet in horreis, paleas autem comburet igni inexstinguibili . Eadem
Abbreviated transcription (Latin):
tura : inquantũ natura ẽ. ẽẽ. cogitur.
Isse autẽ ad lucem ꝑtinet: ñ eẽ. ad tenebs.
Qui ergo deserit eũ a quo factus ẽ. ⁊dc̃i et
inclinat in id unde factus ẽ. id ẽ. innichi¬
lum. ꝙ in hoc peccato tenebrat᷑. ⁊ tam̃
non penitus perit: seci uunfimis ordina¬
tur. Itaq pꝰ quã dixit. confitebor dño. ne
peccatorum confessionem in telligeremꝰ:
subiecit ultimũ. Et psallam nomini do
numi altissimi. Y sallete aut̃ ad gaudiũ
ꝑtinet: penitentia. uͦ. peccatorũ ad tristi¬
tiam. Potest iste psalmus ȩciã in ꝑsona
dominici hominis intelligi: si mͦ ea que ibi
humilit̃ clicta sunt. al uiãm infirmitatem
referantur. quam ille gestabat. Aphcit psal
psalini cuius iste titulus ẽ : dicere ui¬
detur: in quo apparet multis et uariis simili¬
tucdinibus unã eaudemq rem in scripturis
sepe insinuari. Torcularia ergo possumus
accipere aeccłas. eadem tatione qua et areã

Expanded text:
tura in quantum natura est, esse cogitur; tura in quantum natura est, esse cogitur; esse autem, ad lucem pertinet; non esse, ad tenebras. Qui ergo deserit eum a quo factus est, et inclinatur in id unde factus est, id est in nihilum, in hoc peccato tenebratur; et tamen non penitus perit, sed in infimis ordinatur. Itaque postquam dixit, Confitebor Domino, ne peccatorum confessionem intelligeremus, subjicit ultimum: Etmini altissimi. Psallere autem ad gaudium pertinet, poenitentia vero peccatorum, ad tristitiam. 20. Potest iste psalmus etiam in persona Dominici hominis intelligi; si modo ea quae ibi humiliter dicta sunt, ad nostram infirmitatem referantur, quam ille gestabat. IN PSALMUM Vpsalmi, cujus iste titulus est, dicere videtur. In quo apparet multis et variis similitudinibus unam eamdemque rem in Scripturis saepe insinuari. Torcularia ergo possumus accipere Ecclesias, eadem ratione qua et aream
Abbreviated transcription (Latin):
dũo adiuuante. distinguat uit̾ iustorũ p̃¬
mia ꝙ supplicia peccatorum. que. admodũ
his auobus uniuersa creatura quã d̃ ase
conditam regit. mirifica ꝙ paucis cognita
pulchritudine decoiatur. Ita ergo ait.
Confitebor dño scdm iusticiam eius: tanꝗͣ
ille qui iuderit non factas tenebras a tleo.
sed oilinatas tam̃. Ds̃ em̃ dixit. fiat lux:
et facta ẽ. lux. Non dixit. fiant tenebrȩ.
et facte sunt tenebre: ꝙr tam̃ ipsas ordina¬
uit: ꝙ idõ dicitur. Duusit dĩ int lucem
et tenebras : q uocauit ils̃ lucem diem. et
tenebras uoctem. Ista distinctio aliud fecit
⁊ ordinauit: aliud autẽ non fecit. seid tam̃
etiam hoc orlinauit. Iam. xͦi. tenebras si gui¬
ficare peccata: ⁊ inpropħa inuenitur qui
ddicit. et tenebre tue tanꝗ merudies erunt.
łt in apłõ dicente. Qui ocdit frẽm suũ: in te¬
nebris ẽ. It illud p̃cipue. Abiciamus oꝑa
tenebrariu: ⁊ induamur arma lucis. ñ
qd̾ alia sit nat᷑a tenebrarum. Om̃is eñi na¬

Expanded text:
uat inter justorum praemia et supplicia peccatorum, quemadmodum his duobus universa creatura, quam Deus a se conditam regit, mirifica et paucis cognita pulchritudine decoratur. Ita ergo ait, Confitebor Domino secundum justitiam ejus, tanquam ille qui viderit non factas tenebras a Deo, sed ordinatas tamen. Deus enim dixit: Fiat lux, et facta est lux . Non dixit: Fiant tenebrae, et factae sunt tenebrae; et tamen ipsas ordinavit. Et ideo dicitur: Divisit Deus inter lucem et tenebras, et vocavit Deus lucem diem, et tenebras vocavit noctem . Ista distinctio: aliud fecit, et ordinavit; aliud autem non fecit, sed tamen etiam hoc ordinavit. Jam vero tenebris significari peccata, et in propheta invenitur, qui dixit, Et tenebrae tuae tanquam meridies erunt , et in apostolo dicente, Qui odit fratrem suum, in tenebris est , et illud praecipue: Abjiciamus opera tenebrarum, et induamur arma lucis . Non quod aliqua sit natura tenebrarum: omnis enim na
Abbreviated transcription (Latin):
ficiunt᷑ eccłȩ : quia si soli eẽut. ñ consuleret᷑
generi humano. Consulit᷑ aut̃: cũ illi quoq
nondum capaces coguitionis rerum spiri¬
talium atq et̾narum. nutriunt᷑ fide dem¬
poralis hẏstorie quȩ ꝓsalute nr̃a post patu¬
archas et ꝓpħas ab excellentissima dĩ uirtute
atq sapientia ętiã suscepti hominis sacramĩ¬
to ad muustrata ẽ: in qua salus ẽ. om̃i cre¬
cdenti. ut auctoritate cõmonitꝰ p̃ceptis in¬
seruiat quibꝰ purgatus unus quisq et in ca¬
ritate radicatus atq fundatus. possit curren
cũ scĩs: ñ iam paruulus in lacte: sed uiue¬
nis incibo. comp̃hendere latitudinẽ. longi¬
tulinem. altitudinẽ. et profundum: Scc
etiã suꝑ enuienitẽ scientiã caritatis xp̃i.¬

Expanded text:
erficiuntur Ecclesiae, quia si soli essent, non consuleretur erficiuntur Ecclesiae, quia si soli essent, non consuleretur generi humano. Consulitur autem, cum illi quoque nondum capaces cognitionis rerum spiritualium atque aeternarum, nutriuntur fide temporalis historiae, quae pro salute nostra post Patriarchas et Prophetas ab excellentissima Dei Virtute atque Sapientia etiam suscepti hominis sacramento administrata est, in qua salus est omni credenti: ut auctoritate commotus praeceptis inserviat, quibus purgatus unusquisque et in charitate radicatus atque fundatus possit currere cum sanctis, non jam parvulus in lacte, sed juvenis in cibo, comprehendere latitudinem, longitudinem, altitudinem et profundum, scire etiam supereminentem scientiam charitatis Chri
Abbreviated transcription (Latin):
unde sit amnurabile nom̃ eius inuniuersa
t̃ra: respondetur: Qm̃ eleuata est magnificẽ¬
tia tua suꝑ cęlos. Ut iste sit sensus. Dñe qͥ es
tlñs nr̃. quam te admirantur om̃s qui ico¬
lunt t̾ram : qm̃ tua magnificentia det̾rena
hiunilitate suꝑ cȩlos eleuata ẽ. Hinc enĩ appa¬
ruit quis ilescenteres. cũ aquibusdam uisum
ẽ. et ceteris creditum quo ascenłes. Exore in
fantesatq lactentes: quam eos quibꝰ licit
apłs. tanꝗ. paruulis in xp̃o lac uobis potum
tlecli ñ cibum. Quos significabant illi qui
dum p̃cetlebant laudentes: in quos ipse do¬
minus hoc testimonio usus ẽ. cum tlicentis.
iudaeis ut eos corriperet. respondit. Non
legistis. exore infantium et laetentium
ꝑfecisti laudem: bene aut̃ ñ ait fecisti: ẜ
ꝑfecisti laudem. Sunt eũi in eceliis ętiam
hi qui iam ñ lacte potant᷑. sed pascunt᷑ cybi
quos idem apłs significat dicens. Sapientiã
loquimur int̾ ꝑ fectos. Sea ñ ex his solis ꝑ¬

Expanded text:
unde sit admirabile nomen ejus in universa terra? Respondetur: Quoniam elevata est magnificentia tua super coelos; ut iste sit sensus: Domine, qui es Dominus noster, quam te admirantur omnes qui incolunt terram! quoniam tua magnificentia de terrena humilitate super coelos elevata est. Hinc enim apparuit quis descenderis, cum a quibusdam visum est et a caeteris creditum quo ascenderis. 5. verfantes atque lactentes, quam eos quibus dicit Apostolus: Tanquam parvulis in Christo lac vobis potum dedi, non cibum . Quos significabant illi qui Dominum praecedebant laudantes; in quos ipse Dominus hoc testimonio usus est, cum dicentibus Judaeis ut eos corriperet, respondit: Non legistis, Ex ore infantium et lactentium perfecisti laudem Bene autem non ait, Fecisti; sed, perfecisti laudem. Sunt enim in Ecclesiis etiam hi qui non jam lacte potantur, sed vescuntur cibo; quos idem Apostolus significat, dicens, Sapientiam loquimur inter perfectos : sed non ex his solis p
Abbreviated transcription (Latin):
uera dicunt: pariuilis tam̃ et lactentibus
prodesse non possunt. Ita destruitur imi¬
micus ⁊ clefensor: qui siue sapientiam siue
ctiã xp̃i nom̃ tdefendere uideatur: ab huiꝰ
tam̃ gradu fidei obpugnat eã ueritatẽ
quã promptissime pollicet᷑. Propt̾ẽa etiã
illã non habere conunicit᷑ : quia obpug

Expanded text:
vera dicunt, parvulis tamen et lactentibus vera dicunt, parvulis tamen et lactentibus prodesse non possunt. Ita destruitur inimicus et defensor, qui sive sapientiam, sive etiam Christi nomen defendere videatur, ab hujus tamen gradu fidei oppugnat eam veritatem quam promptissime pollicetur. Propterea etiam illam non habere convincitur; q
Abbreviated transcription (Latin):
hic. Et qd̾ scriptum ẽ. cęlũ plicabit᷑ sicut
liber: etiam si deisto ethereo celo dictũ ẽ.
congrue tamen ey hac eadem similitu¬
ne inallegoria librorum cȩli nominant᷑. Qm̃
iudebo in quit cęlos oꝑa digitorum tuoꝵ:
idẽ. cernam et intelligam scripturas quas
libri accipi. ubi ait. Qm̃ eleuata ẽ. magnifi¬
centia tua suꝑ celos: ut totus iste sit sensus.
enim magnificẽtia tua: om̃ĩum scripturarũ
eloquia. Exore infantium etlactentium
ꝑfecisti laudem. ut afide scripturarũ in¬
ciperent: qui cupiunt atltue magnificen¬
tie noticiã ꝑuenire: quę suꝑ scriptas ele¬
uata ẽ: quia transiit et suꝑat om̃ium
uerborũ linguarũq p̃conia. Inclinauit
ergo scripturas ils. usq ad infanciũ & lac¬
tentiũ capacitatẽ: sicut in alio psalmo
canitur. et inclinauit cęlũ et lescendit.
Et hoc fecit ꝓpt̃ inunicos quisuꝑbiã loqua¬
citatis inimici crucis xp̃i. etiam cũ aliqua

Expanded text:
hic ; et quod scriptum est, Coelum plicabitur sicut hic ; et quod scriptum est, Coelum plicabitur sicut liber , etiam si de isto aethereo coelo dictum est, congrue tamen ex hac eadem similitudine in allegoria librorum coeli nominantur. Quoniam videbo, inquit, coelos, opera digitorum tuorum: id est, cernam et intelligam Scripturas, quaslibri accipi, ubi ait, Quoniam elevata est magnificentia tua super coelos; ut totus iste sit sensus, enim magnificentia tua omnium Scripturarum eloquia; ex ore infantium et lactentium perfecisti laudem, ut a fide Scripturarum inciperent, qui cupiunt ad tuae magnificentiae notitiam pervenire, quae super Scripturas elevata est, quia transit et superat omnium verborum linguarumque praeconia. Inclinavit ergo Scripturas Deus usque ad infantium et lactentium capacitatem, sicut in alio psalmo canitur: Et inclinavit coelum, et descendit . Et hoc fecit propter inimicos, qui per superbiam loquacitatis inimici crucis Christi, etiam cum aliqua
Abbreviated transcription (Latin):
nam cũ oppugnet. uidet᷑ defendere. Quãꝗ
enã phylosophi huius mundi bene intel¬
ligantur ininuci et defenfensores: quã do¬
quidem filius dĩo uutus et sapientia dĩ
e: qua illustratur om̃is qͥsquis ueritate sa¬
piens efficit᷑. Nuius illi se amatores ẽẽ ꝓfi¬
tent᷑: uude etiam phy losophi nominant᷑.
It propt̾ea illã uident᷑ defendere cũ ini¬
mici sint eius: qm̃ suꝑstitiones noxias ut
colantur et uenerentur huius muncli
eleuienta suadere non cessant. Qm̃ uidebo
dĩ scriptã legem: et datam ꝑmoysem scm̃
seruũ eius. Quem digitum dĩ: multi in¬
telligunt sp̃m sc̃m. Quta ꝓpt̾ si digitos dĩ eos¬
dem ipsos nunistros sco spũ repletos ꝓpt̃ ipsũ¬
spm qui meis oꝑat᷑ recte accipimus: qm̃ ꝑ
eosdem nob̾ om̃is luuna scriptura confec¬
ta ẽ. conuenient̃ intelligimus hoc loco ce¬
los dictos libros utriusq testamenti. Dictũ
nis cũ abeo suꝑati essent: iligitus clei est

Expanded text:
nam cum oppugnet, videtur defendere. Quanquam nam cum oppugnet, videtur defendere. Quanquam etiam philosophi hujus mundi bene intelligantur inimici et defensores: quandoquidem Filius Dei Virtus et Sapientia Dei est, qua illustratur omnis quisquis veritate sapiens efficitur. Hujus illi se amatores esse profitentur, unde etiam philosophi nominantur: et propterea illam videntur defendere, cum inimici sint ejus; quoniam superstitiones noxias, ut colantur et venerentur hujus mundi elementa, suadere non cessant. 7. vers. 4Dei scriptam Legem, et datam per Moysen sanctum servum ejus : quem digitum Dei multi intelligunt Spiritum sanctum. Quapropter si digitos Dei, eosdem ipsos ministros Spiritu sancto repletos, pm qui in eis operatur, recte accipimus, quoniam per eosdem nobis omnis divina Scriptura confecta est; convenienter intelligimus hoc loco coelos dictos libros utriusque Testamenti. Dictum nis, cum ab eo superati essent, Digitus Dei est
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m et hunc eruensirũ generalit̾ acciꝑe
ebenus om̃s qui uetant crecłe incogni¬
ta. et certã scientiam ꝑ ollicent᷑: sic̃ faci¬
unt heretici uniuersi. et illi qͥ insuꝑsti¬
tione gentilium philosophi nominant
ñ quod scientie pollicitatio iep̃henda si
sed quod gradũ saluberrimũ et neces¬
sariũ fideiꝰ negligendũ putant. ꝑ quẽ
in aliquid certũ quod eẽ. nisi ec̃num
nou potest. oportet ascentli. Hinc eos apparet
nec ipsani scientiam habere. quã contempta
ficle pollicent᷑: quitam utilem acnecessariũ
gradũ eiiis ignorant. Pxore ergo infantiuã
uiderunt: et credituri sunt. Propt̃ inuni¬
cos. Contra quosetiam illud ilicit᷑. Confite¬
bor tibi pat dñe celi et t̾rȩ: qui abscondiati
hec asapientibꝰ et reuelasti ea paruulis. Asa¬
pientibus eñi duit: ñ qui sapientes sunt.
seil qui ẽẽ. seputant. Ut clestruas inimicũ
et defensorem. Quem. nisi hereticum. Nam
et ipse ẽ. innuicus et defensor. qui fidẽ xp̃ia¬

Expanded text:
 et hunc crucifixum, generaliter accipere debemus omnes qui vetant credere incognita, et certam scientiam pollicentur; sicut faciunt haeretici universi, et illi qui in superstitione gentilium philosophi nominantur. Non quod scientiae pollicitatio reprehendenda sit; sed quod gradum saluberrimum et necessarium fidei negligendum putant, per quem in aliquid certum, quod esse nisi aeternum non potest, oportet ascendi. Hinc eos apparet nec ipsam scientiam habere, quam contempta fide pollicentur; quia tam utilem ac necessarium gradum ejus ignorant. Ex ore ergo infantium eviderunt et credituri sunt . Propter inimicos: contra quos etiam illud dicitur: Confiteor tibi, Domine coeli et terrae, quia abscondisti haec a sapientibus, et revelasti ea parvulis . A sapientibus enim dixit, non qui sapientes sunt, sed qui esse se putant. Ut destruas inimicum et defensorem. Quem, nisi haereticum? Nam et ipse est inimicus et defensor, qui fidem christia