comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
postolus in hac similitudine in
qua de iuro g muliere loquitur.
qm̃ mulier tenet᷑ lege uiri. tria q̃dam
consideranda cõmendat: mulierem
uirũ legem. Mulierem scilicet sub¬
iugatam uiro ꝑ uincłm legis: quo
uinculo morte uiri lib̾atur: ut oui
irult nubat. Sic enim dicit. Mulier
enim sub uiro uiuo marito uinctac̃
legi: si autem mortuus fuerit uir ciꝰ cua¬
cuata ẽ a lege uiri. Igitur uiuente iuro
uocabit᷑ adultera: si suerit cũ alio uiro.
Si autem mortuus fuerit uir eiꝰ. lib̾ata
ẽ a lege uiri: ut ñ sit adultera. si fuerit
cũ alio uiro. Hucusꝙ similitudo ẽ. De¬
inde incipit rem loqui: cui explanandȩ
ac ꝓbande similitudinẽ induxit. In
qua etiam re tria similit̾ attendenda
sunt: homo. peccatum .lex. Tamdiu
enim dicit sub lege ẽẽ hominẽ qmdiu
uiuit peccato: quemad modũ tamdiu
mulier sub lege uiri ẽ. qͣmdiu uuit
uiro. Hoc autem peccatũ hinc intelli-¬
gendũ ẽ. qd̾ accessit ꝑ legem : qͦd pecca¬

Expanded text:
postolus in hac similitudine, in qua de viro et muliere loquitur, quoniam mulier tenetur lege viri, tria quaedam consideranda commendat; mulierem, virum, et legem: mulierem scilicet subjugatam viro per vinculum legis, quo vinculo morte viri liberatur, ut cui vult nubat. Sic enim dicit: Mulier enim sub viro, vivo marito, juncta est legi: si autem mortuus fuerit vir ejus, evacuata est a lege viri. Igitur vivente viro vocabitur adultera, si fueritliberata est a lege, ut non sit adultera, si fuerit cum alio viro. Huc usque similitudo est. Deinde incipit rem loqui, cui explanandae ac probandae similitudinem induxit. In qua etiam re tria similiter attendenda sunt; homo, peccatum, lex. Tamdiu enim dicit sub lege esse hominem, quamdiu vivit peccato; quemadmodum tamdiu mulier sub lege viri est, quamdiu vivit vir. Hoc autem peccatum hic intelligendum est, quod accessit per legem. Quod pecca
Abbreviated transcription (Latin):
int̾iorem hominẽ: iudeo autẽ aliam
legem in m̃bris meis repugnantẽ logi
m̃tis inoe. & captiuantẽ in lege peccati
que ẽ in m̃bris meis. Hucusq st̃ u̾ba
hominis sub lege constituti. nondum¬
sub grã: qui etiã si nolit peccare. uincit᷑
a peocato. Inualuit enim consuetudo
carnalis : & natale unculũ mortali¬
tatis: quo de adam ꝓpagati sumꝰ. Im¬
ploret gͦ auxilium dĩ qui sic positus ẽ:
& nouerit suu̾ fuisse qd̾ cecidit: ñ suũ
eẽ qd̾ surgit. Iam enim lib̾atus agnos¬
cens gr̃am lib̾atoris sui. miser inquit¬

Expanded text:
 aliam legem in membris meis, repugnantem legi mentis meae, et captivantem me in lege peccati, quae est in membris meis. Huc usque sunt verba hominis sub lege constituti, nondumsub gratia; qui etiamsi nolit peccare, vincitur a peccato. Invaluit enim consuetudo carnalis et naturale vinculum mortalitatis, quo de Adam propagati sumus. Imploret ergo auxilium, qui sic positus est, et noverit suum fuisse quod cecidit, non suum esse quod surgit. Jam enim liberatus agnoscens gra
Abbreviated transcription (Latin):
pra modũ peccator: aut peccatũ delin-¬
quens ꝑ mandatũ. Scimus autẽ quia
lex sp̃ualis ẽ: ego autẽ carnalis sũ. idẽ
carm consentio: nondũ sp̃uali gr̃a lib̾a¬
tus. Uenundatus sub peccato: id ẽ pec-¬
cans p̃cio temporaliũ uoluptatũ. Qd̃
enim oporignoro: so ẽ ñ agnoscome ẽe
inp̃ceptis ueritatis: uͥ ẽ uera scientia.
Scđm hanc locutionẽ dicit dns pecca¬
torib: ñ noui uos. Non enĩ eũ aliqͥd
laret⁊ s quia peccata ñ inueniunt᷑ in
regulis pͣceptorũ. quas habet ueritas:
ideo ipsa ueritas peccatorib dicit. nͨ no-¬
uiuos. Sicut enim tenebrȩ oculis nͨ ui-¬
dendo: ⁊ta peccata m̃te ignorando senti¬
unt᷑. Ex ista locutione dictum arbit᷑r
in psalmis: delicta quis intelligit. Non
enim qͦd uolo hoc ago: s qͦd odi illud
facio. Si autẽ qd nolo hoc ago: consentio
tum. Scio enim qd̃ ñ habitat in me
hocẽ in carnemea bonũ. Uelle enim ad-¬
iacet mͥ: ꝑficere autẽ bonũ ñ inuenio.¬

Expanded text:
atum delinquens per mandatum. Scimus autem quia lex spiritualis est, ego autem carnalis sum, id est, carni consentio, nondum spirituali gratia liberatus: venumdatus sub peccato, id est, peccans pretio temporalium voluptatum. Quod enim operor, ignoro: id est, non agnosco esse in praeceptiionem dicit Dominus peccatoribus, Non novi vos. Non enim eum aliquid latet, sed quia peccata non inveniuntur in regulis praeceptorum, quas habet veritas, ideo ipsa Veritas peccatoribus dicit, Non novi vos. Sicut enim tenebrae oculis non videndo, ita peccata mente ignorando sentiuntur. Ex ista locutione dictum arbitror in Psalmis, Delicta quis intelligit ? Non enim quod volo, hoc ago; sed quod odi, illud facio. Si autem quod nolo, hoc ago, consentio tum. Scio enim quia non habitat in me, hoc est in carne mea, bonum. Velle enim adjacet mihi, perficere autem bonum n
Abbreviated transcription (Latin):
tuũ me ẽẽ cognoui: qͥa iam etiam
p̃uaricatione peccat: qui uidet ꝑ
legem qd̃ facẽ ñ debeat: ꝙ tam̃ fa-¬
cit. Qd autem ait fefellit me pecca-¬
tũ occasione accepta ꝑ mandatum:
siue quia suasio delectationis ad
peccandum uehem̃tior ẽ. cũ adest
phibitio: siue quia etiam homo¬
si quid fecerit scd̾m iussa legis. si
plus peccat. Sequit᷑ gͦ ꝙ dicit. Itaq
ler quidem sc̃a: ꝙ mandatũ sc̃m ꝯꝰ

Expanded text:
ognovi: quia jam etiam praevaricatione peccat, qui videt per legem quid facere non debeat, et tamen facit. Quod autem ait, Fefellit me peccatum, occasione accepta per mandatum: sive quia suasio delectationis ad peccatum vehementior est, cum adest prohibitio; sive quia etiam si quid homo fecerit secundum jussa legis, si plus peccat. Sequitur ergo, et dicit: Itaque lex quidem sancta, et mandatum sanctum, et
Abbreviated transcription (Latin):
corporis euidentissimũ testimoniũ ẽ:
ꝙsatis apparet. qͣmdui in hac uita sumꝰ.
ñ deosse molestias ꝑ mortalem carnem:
neq titillationes qͣscdam delectationũ
carnalium. Qmuis enim ñ cedat. qui
sub gr̃a constitutus mente seruit legi
dĩ: tam̃ carne seruit legi peccati. Hus
gradib homine ꝑfecto. nulla substan¬
tra inuenit᷑ malũ ⁊ neꝙ: lex malũ ẽ. que
ostendit homini in quib peccatorum
iuinculis iaceat: ut ꝑfidem implorato
lib̾atoris auxilio. & solui ꝙ erigi ꝯ
firmissime constitui mereat᷑. In pͥma
gͦ actione que ẽ ante legem. nulla pug-¬
na ẽ cũ uoluptatib huiꝰ scłi: in sedã q̃
sub lege ẽ. pugnamus s uincim̃. Int̾¬
cia pugnamꝰ & iuncimꝰ: in qͣrta non
pugnamꝰ: s ꝑfecta & et̾na pace requi¬
escimus. Subiungit᷑ enĩ nob̾. qͦd infe

Expanded text:
evidentissimum testimonium est, et satis apparet quamdiu in hac vita sumus, non deesse molestias per mortalem carnem, neque titillationes quasdam delectationum carnalium. Quamvis enim non cedat, qui sub gratia constitutus mente servit legi Dei, tamen carne servit legi peccati. His gradibus homine perfecto, nulla substantia invenitur malum: neque Lex mala est, quae ostendit homini in quibus peccatorum vinculis jaceat, ut per fidem implorato Liberatoris auxilio, et solvi, et erigi, et firmisse constitui mereatur. In prima ergo actione, quae est ante Legem, nulla pugna est cum voluptatibus hujus saeculi: in secunda, quae sub Lege est, pugnamus, sed vincimur: in tertia pugnamus et vincimus: in quarta non pugnamus, sed perfecta et aeterna pace requiescimus. Subditur enim nobis quod infer
Abbreviated transcription (Latin):
accipiatur: errat᷑. Multo autẽ me¬
lius in oꝑe de cruitate cłi questio
ista tractata est: de uidendis co
crificabant uisibiliter pecoꝵ uie
similitudinẽ di. Ubi qͥd ẽ qͦd dixi
homo sine uita ñ recte appellat᷑:
cũ dicatur homo etiã cadauer ho¬
minis. a Ergo saltẽ dicere debui ñ
ꝓpͥe dicit᷑. ubidixi ñ rectedicitur.
dem dixi. neq inscite distinguitur.¬
qd̃ aliud sit imago & similitudo
dei: aliud ad imaginẽ &e similitu¬
dinẽ. sicut hominẽ factum accipi¬
mus: qd̃ ñ ita est intelligendu qͣi¬

Expanded text:
accipiatur, erratur. multo autem meaccipiatur, erratur. multo autem melius in opere de ciuitate dei quaestio ista tractata est de uidendis cogcrificabant uisibiliter pecorum uisimilitudinem dei. ubi quid est, quod dixi: homo scilicet uita non recte appellatur, cum dicatur homo etiam cadauer hominis? ergo saltem dicere debui: non proprie dicitur, ubi dixi: non recte dicitur. item dixiquod aliud sit imago et similitudo Dei, aliud ad imaginem et similitudinem Dei, sicut hominem factum accipimus. Quod non ita intelligendu
Abbreviated transcription (Latin):
xliuii. Quare tanto post uenit
nire diuinitus magistrũ. cuiꝰ imi¬
tatione in mores optimos formare¬
tur. insi tempore iuuentutis. &
adiunxi ad hoc ualere qͦd apłs
dicit. sub lege tanqͣm sub peda¬
gogo paruulos custoditos. Sed
potest mouere: cur alibi dixeri¬
mus xp̃m in generis humani sex
ta etate. tanquã in senectute ue¬
nisse. Hoc eͦ qd̾ de uiuentute di¬
ctum ẽ. ad iugorem feruorẽq fidi
refertur quȩ ꝑ dilectionẽ oꝑditur.
Illud autẽ de senectute ad tempoꝵ
numerũ: Potest enĩ intelligi u¬
trũq inuniuersitate hominum.
qͦsd ñ potest in etatib singulorũ:
sicut in corpore simul ñ potest &
iuuentus ẽẽ & senectus: in animo
autẽ potest. Illa ꝓpter alacritatẽ.
ista propter grauitatẽ. xlu:
ubi qd̃ dixi angłica corpora qͣlia
nos sꝑamus habituros. lucidissi¬
ma atq etherea ẽẽ credendũ est.
Si hȩc sine  membris que nẽ
habemus. & sine substantia
qmͣus incorruptibilis tam̃ carnes

Expanded text:
 quare tanto post uenerinire diuinitus magistrum, cuius imitatione in mores optimos formaretur, nisi tempore iuuentutis, et adiunxi ad hoc ualere, quod apostolus dicit: sub lege tamquam sub paedagogo paruulos custodiens. sed potest mouere, cur alibi dixerimus Christum in generis hta aetate tanquam in senectute venisse . Hoc ergo quod de juventute dictum est, ad vigorem fervoremque fidei refertur, quae per dilectionem operatur; illud autem de senectute, ad temporum numerum. Potest enim intelligi utrumque in universitate hominum, quod potest in aetatibus singulorum, sicut in corpore non potest simul et iuuentus esse et senectus, in animo autem potest, illa propter alacritatem, ista propter grauitatem. quadrubi quod dixi: angelica corpora, qualia nos speramus habituros, lucidissima atque aetheria esse credendum est, si hoc sine membris, quae nunc habemus, et sine substantia quamuis incorruptibilis, tamen carnis
Abbreviated transcription (Latin):
Est de eo qͦd dictum ẽ. penitet me
mͥ autẽ adherere do bonumẽ. Ubi
qd̃ dixi quod autẽ ẽ omi amima
melius. id dm dicimus: magis
dici debuit om̃ĩ creato spũ melius.

Expanded text:
 De eo quod dictum est, Poenitet me Mihi autem adhaerere Deo, bonum est : Ubi quod dixi, Quod autem est omni anima melius, id Deum dicimus, magis dici debuit, Omni creato spiritu melius.
Abbreviated transcription (Latin):
tũ ẽ. & ip̃a creatura lib̾abit᷑ a seruitute
intĩtus: dixi. & ip̃a creat᷑a id ẽ ⁊ ip̃e ħo:
qͥ iã signacło imaginis ꝓpt̾ peccm̃n amis¬
so. remansit tantũmͦ creatura. Qd̾ ñ ita¬
ẽ accipiendũ: qͦsi totũ amiserit hõ. qd̃
habebat imaginis d̾i. Nã si oĩno ñ amisis:
te mentis urẽ: ⁊ in eancłe imaginẽ tͣnsfor¬
mam᷑. S ruisꝰ si totũ amisiss:: nichil rema

Expanded text:
 a servitute interitus; dixi: Et ipsa creatura, id est ipse homo, cum jam signaculo imaginis propter peccatum amisso remansit tantummodo creatura. Quod non ita accipiendum est quasi totum amiserit homo quod habebat imaginis Dei. Nam si omnino non amisiste mentis vestrae ; et, in eamdem imaginem transformamur : sed rursum, si totum amisisset, nihil
Abbreviated transcription (Latin):
oliuarum. Secuti sunt autẽ illũ
& discipłi. Et cum ꝑuenisset ad
locum: dixit illis. Orate. ne intre¬
tis in temptationẽ. Iste locus est.
cuiꝰ nomen illi dixer̃t gethsemani
Ibi fuisse intelligimus ortũ. quem
cõmemorat ioħes: ita narrans.
Hec cum dixisset iħc. egressus ẽ cũ
discipulis suis transtorrentẽ cedro.
ubi erat ortus: in quẽ introiit ip

Expanded text:
llum et discipuli. et cum peruenisset ad locum dixit illis: orate, ne intretis in temtationem. iste locus est, cuius nomen illi dixerunt Gethsamani. ibi fuisse intellegimus hortum, quem commemorat Iohannes ita narrans: haec cum dixisset Iesus, egressus est cum discipulis suis . trans torrentem Cedron, ubi erat hortus, in qu
Abbreviated transcription (Latin):
si dñs ex illa responsione. saltim
usq ad unum nec ip̃m letale uul¬
nus. usum tam̃ gladii spontane¬
um approbasse demonstraretur:
qmquam etiam petro dictũ to¬
tum congruenter intelligi pos¬
sit: ut sic connectatur. & quod lu¬
cas. & qd̃ matheus retulit quem¬
admodu supra cõmemoraui. si¬
nite usq huc. & conu̾te gladiũ
in locũ suum. om̃s enim qͥ acce¬
ꝑint gladium gladio ꝑibunt.¬
& cet̾a. Quom autẽ sit intelligen¬
dum sinite usq huc: iam exposin.
Et si aliter mebiꝰ potest ita sit: dũ
tam̃ eugłistarum ueritas constet.
Postea sequitur matheus: & cõme¬
morat eũ in illa hora dixisse tur.¬
bis. Tanqͣm ad latronẽ existis
cum gladiis & fustib comp̃hen¬
dere me. Cotidie apud uos sede¬
bam docens in templo: & ñ me
tenustis. Tunc addidit etiam
uerba. que lucas ponit. S hȩc ẽ
hora ur̃a & potestas tenebrarũ:
hoc autem totum factũ est sicut
matheus dicit. ut ĩplerent᷑ scͥpturȩ

Expanded text:
si Dominus ex illa responsione, saltem si Dominus ex illa responsione, saltem usque ad unum, nec ipsum lethale vulnus, usum tamen gladii spontaneum approbasse demonstraretur. Quanquam etiam Petro dictum totum congruenter intelligi possit, ut sic connectatur et quod Lucas et quod Matthaeus retulit, quemadmodum supra commemoravi, Sinite usque huc; et, converte gladium tuum in locum suum. Omnes enim qui acceperint gladium, gladio peribunt, etc. Quomodo autem sit intelligendum, Sinite usque huc, jam exposui: et si aliter melius potest, ita sit; dum tamen Evangelistarum veritas constet. 18. Postea sequitur Matthaeus, et commemorat eum in illa hora dixisse turbis: Tanquam ad latronem existis cum gladiis et fustibus comprehendere me. Quotidie apud vos sedebam docens in templo, et non me tenuistis. Tunc addidit etiam verba quae Lucas ponit: Sed haec est hora vestra, et potestas tenebrarum. Hoc autem totum factum est, sicut Matthaeus dicit, ut implerentur Scripturae
Abbreviated transcription (Latin):
motione ꝑcussit. Sed ñ potuer̃t
etiam simul dici: que simul fieri
potuerunt. Non enĩ diceret. res¬
pondens autẽ iħc. nͥ illorum in¬
terrogationi responderet. ñ facto pe¬
tri. Nam de facto petri quid iudi¬
cauerit matheus solus dicit: ubi e¬
tiam ñ dixit mathens. respondit
iħc petro. conuerte gladiũ tuũ.
s dixit. t̾c ait illi iħc. conũte gla¬
Dium tuum: qd̾ post factum ap¬
paret dixisse dñm. Illud uͦ quod
lucas posuit. respondens autẽ iħc
dat. sinite usq huc. illis qͥ in t̾roga¬
uerant responsum ẽẽ accipiendu
est. Sed quia ut diximus inter
uerba interrogantiũ & responden¬
tis dñi facta ẽ uno ictu ꝑcussio
hoc ordine iudicauit ẽe narran¬
dum: ut etiam inter uerba int̾ro¬
gationis & responsionis eam in¬
sereret. ⁊ on est gͦ contrariũ ei hoc
qd̃ dixit matheus. om̃s enĩ qui
accepint gladium gladio ꝑibũt:¬
id est qui usi fuerint gladio.
Uideri autem posset contrarium:

Expanded text:
motione percussit; sed non potuerunt motione percussit; sed non potuerunt etiam simul dici quae simul fieri potuerunt. non enim diceret respondens autem Iesus, nisi illorum interrogationi responderet, non facto Petri. nam de facto Petri quid iudicauerit, Mattheus solus dicit. ubi etiam non dixit Mattheus \'respondit Iesus Petro: conuerte gladium tuum\', sed dixit: tunc ait illi Iesus: conuerte gladium tuum, quod post factum apparet dixisse dominum. illud uero quod Lucas posuit: respondens autem Iesus ait: sinite usque huc, illis qui interrogauerant responsum esse accipiendum est; sed quia, ut diximus, inter uerba interrogantium et respondentis domini facta est uno ictu percussio, hoc ordine iudicauit esse narrandum, ut etiam inter uerba interrogationis et responsionis eam insereret. non est ergo contrarium hoc ei quod dixit Mattheus: omnes enim qui acceperint gladium gladio id est, qui usi fuerint gladio. Videri autem posset contrarium,
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ implebunt᷑ scripturȩ. quia sic o¬
portet fieri: his uerbis adiungi
potest. qd̃ illũ eo loco dixisse iohes
commemorat. C alicẽ quẽ dedit
mͥ pater: ñ bibam illum. Tunc
sicut dicit lucas. tetigit auricuła
illius qui ꝑcussus erat: e sanauit
eum. Nec moueat quasi çontrari¬
um sit. qd̾ lucas dixit int̾rogan¬
tib discipulis si ꝑcuterent in gla¬
dio. dñm respondisse. sinite usq¬
huc. quasi post illam ꝑcussionẽ
ita dictum fuerit. ut placuerit
ei usq huc factum. s ampliꝰ fie¬
ri noluerit: cum in uerbis que
matheus posuit. intelligatur
enim uerius ẽ. qͦd cum eũ interro¬
gassent dicentes. dñe si ꝑcutimꝰ
in gladio. tc̃ respondit. sinite us¬
ꝙ huc. id est ñ uos moueat quod
futurum ẽ. ꝑmittendi sunt huc
usq progredi. hoc ẽ ut me appiꝑ¬
hendant. e impleant᷑ que de me
scripta sunt: s inter moras u̾bo¬
rum interrogantiũ dñm. & illius
respondentis. petrus defensionis
auiditate & maiore pro dño com¬

Expanded text:
go implebuntur Scripturae, quia sic oportet fieri? His verbis adjungi potest quod illum eo loco dixisse Joannes commemorat, Calicem quem dedit mihi Pater, non vis bibam illum? Tunc, sicut Lucas dicit, tetigit auriculam illius qui percussus erat, et sanavit eum. 17. Nec moveat quasi contrarium sit quod Lucas dixit, interrogantibus discipulis si percuterent in gladio, Dominum respondisse, Sinite usqhuc, quasi post illam percussionem ita dictum fuerit, ut placuerit ei usque huc factum, sed amplius fieri noluerit, cum in uerbis, quae Mattheus posuit, intellegatur enim uerius est, quod cum eum interrogassent dicentes: domine, si percutimus in gladio? tunc respondit: sinite usque huc, id est non uos moueat quod futurum est; permittendi sunt huc usque progredi. id est ut me adprehendant et impleantur quae de me scripta sunt. sed inter moras uerborum interrogantium dominum et illius respondentis Petrus defensionis auiditate et maiore pro domino com
Abbreviated transcription (Latin):
de uerboꝵ salubriter discimus:
ñ aliud in uerbis ad audiendam
ueritatẽ qͣm sententiam loq̃ntis
ẽẽ requirendam. Hoc ẽ enĩ pat̃:
q̃d abba pater. Sed ad sacram̃¬
tum intimandum planius est
abba pater: ad unitatẽ signifi¬
candam sufficit pater. Et dñm
qͥdem abba pater dixisse creden¬
dum ẽ: sedtamen ñ eluceret sen¬
tentia. nͥ aliis dicentib pater.
demonstraretur sic ẽẽ illas duas
eccłias ex iudeis & grecis. ut etiã
una sit. Ex illo gͦ intellectu dio¬
tum ẽ abba pater: quo ide dñs
alibi ait. habeo alias oues quȩ ñ
sunt de hoc ouili. gentes utiq
significans: cum haberet oues
etiam in populo isrł. Sed quia
secutus adiecit. oportet me & eas
adducere. ut sit unus grex & unꝰ
pastor quantũ ualet ad isrłitas
& gentes abba pater: tantũ ad
unum gregem solũ pater.
dhuc ergo ipso loquente. si¬
cut dicit matheus & mar¬
cus. ecce iudas unus de duodeci
uenit. & cum eo turba multa cũ

Expanded text:
te uerborum salubriter discimus te uerborum salubriter discimus non aliud in uerbis ad audiendam ueritatem quam sententiam loquentis esse requirendam. hoc est enim pater quod abba pater, sed ad sacramentum intimandum planius est abba pater, ad unitatem significandam sufficit pater. et dominum quidem abba pater dixisse credendum est; sed tamen non eluceret sententia, nisi aliis dicentibus pater demonstraretur sic esse illas duas ecclesias ex Iudaeis et Graecis. ut etiam una sit. ei illo ergo intellectu dictum est abba pater, quo idem dominus alibi ait: habeo alias oues, quae non sunt ex hoc ouili, gentes utique significans, cum haberet oues etiam in populo Israhel. sed quia secutus adiecit: oportet me et eas adducere, ut sit unus grex et unus pastor, quantum ualet ad Israhelitas et gentes abba pater, tantum ad unum gregem solum pater. V. Adhuc ergo ipso loquente, sicut dicit Mattheus et Marcus, ecce ludas unus de duodecim uenit et cum eo turba multa cum
Abbreviated transcription (Latin):
Et fortasse dñs propter alicͦd saqͣ¬
mentum utrumq dixerit. uoleps
ostendere illam se tristiciam in
psona sui corporis. id est ȩccłiȩ
suscepisse: cui factus ẽ angłaris
lapis. uenienti ad eum partim
ex hebreis ad qͦs ꝑtinet qͣd ait
abba partim ex gentib ad qͦs
pertinet qͦd ait pater. Etiam
paulus apłs ñ p̃termittens hoc
sacram̃tum: in quo clamamus
inquit abba pater. Et iterum
ait. Misit d̾s sp̃m suum in cor¬
da nr̃a. clamantem abba pater.
Oportuit eñi ut bonus magister
& uerus saluator infirmiorib cõ¬
patiens. in seipso ñ demonstra¬
ret debere suos martyres despe¬
rare. si qua forte cordibus eorũ
irreꝑet sub tempus passionis.
ex humana fragilitate tristicia:
cum eam uincerent uoluntati
suȩ preponendo uoluntatẽ di.
quia ille scit. quid expediat qͥb
consulit. De qua tota re:ñ nunc
tempus ẽ ut uberius disseratur.
Agitur eñi mͦ de conuementia
eugłistarum: in quoꝵ diuersita¬

Expanded text:
et fortasse dominus propter aliquod sacret fortasse dominus propter aliquod sacramentum utrumque dixerit uolens ostendere illam se tristitiam in persona sui corporis, id est ecclesiae suscepisse, cui factus est angularis lapis, uenienti ad eum partim ex Hebraeis, ad quos pertinet quod ait abba, partim ex gentibus, ad quas pertinet quod ait pater. etiam Paulus apostolus non praetermittens hoc sacramentum: in quo clamamus, inquit, abba pater, et iterum ait: misit deus spiritum suum in corda nostra clamantem abba pater. oportuit enim ut bonus magister et uerus saluator infirmioribus conpatiens in se ipso demonstraret non debere suos martyres desperare, si qua forte cordibus eorum inreperet sub tempus passionis ex humana fragilitate tristitia, cum eam uincerent uoluntati suae praeponendo uoluntatem dei, quia ille scit, quid expediat quibus consulit. de qua tota re non nunc tempus est, ut uberius disseratur; agitur enim modo de conuenientia euangelistarum, in quorum diuersita
Abbreviated transcription (Latin):
cum ait. si fieri potest. Non enim
Dixit. si facere potes.s si fieri potest.
Fieri autem potest. qd̾ ille uoluerit.
Sic itao dictum ẽ si fieri potest. ac si
diceretur siuis. Manifestauit enĩ
marcus. quo intellectu accipiendu
sit si fieri potest: qñdo ait. om̃ia tͥ
possibilia sunt. Et qd̃ cõmemora¬
uerunt eum dixisse. uerum ñ qd̃
ego uolo s qd̾ tu. quod tantũdem
ualet. quantũ si & ita dicatur. ue¬
runtamen ñ mea uoluntas s tira
fiat. satis ostendit. ñ ex impossibi¬
litate. s ex uoluntate patris dictũ
ẽẽ. si fieri potest: p̃sertim quia lu¬
cas & hoc ipsum planiꝰ intimauit.
Non enim ait si fieri potest. s si uis.
Cui aꝑtiori sententiȩ. aꝑtius iun¬
giur qd̃ martus posuit: ut ita
dicatur. Si uis omnia eñi possibi¬
lia tibi sunt: transfer a me calicẽ
istum. Quod autẽ iꝑse marcus
ñ solum pater. s abba pater eũ
dixisse cominemorat. hoc ẽ abba
hebraice q̃d est latine pater.

Expanded text:
cum ait: si fieri potest; non enim cum ait: si fieri potest; non enim dixit si facere potes\', sed: si fieri potest; fieri autem potest quod ille uoluerit. sic itaque dictum est si fieri potest, ac si diceretur si uis. manifestauit enim Marcus, quo intellectu accipiendum sit si fieri potest, quando ait: omnia tibi possibilia sunt. et quod commemorauerunt eum dixisse: uerum non quod ego uolo, sed quod tu — quod tantundem ualet, quantum si et ita dicatur: uerum tamen non mea uoluntas, sed tua fiat — satis ostendit non ex possibilitate, sed ex uoluntate patris dictum esse si fieri potest, praesertim quia Lucas et hoc ipsum planius intimauit; non enim ait: si fiori potest, sed: si uis. cui apertiori sententiae apertius iungitur quod Marcus posuit, ut ita dicatur: si uis, omnia enim tibi possibilia sunt, transfer a me calicem istum. . Quod autem ipse Marcns non solum pater sed abba pater eum dixisse commemorat, hoc est abba Hebraeice, quod est Latine pater.
Abbreviated transcription (Latin):
ñ comiemorat quid illic egerit:
donec eius traditor. cum iuideis ad
eum comp̃hendendum ueniret.
Tres gͥ isti eandem rem ita narraue¬
runt: sicut aẽ unꝰ homo ter posset
cum aliquanta uarietate. nulla
tamen aduersitate. lucas enim
quantũ ab eis progressus. id est
auulsus fuerit ut oraret. manife¬
stius aꝑuit dicens: qͣntum iactus
ẽ lapidis. Porro autẽ marcus pri¬
mo ex uerbis suis idem narrauit.
rogasse dñm. ut si fieri posset. tnͣ¬
siret ab eo illa hora. id ẽ passio¬
nis: quã calics nomine mox sig¬
nificauit: deinde uerba ipsa dñi
sic enunciauit. Abba pater. om̃ia
tibi possibilia sunt: transfer calice
hunc a me. Quib uerbis si adum¬
gas. quod illi dixerunt duo. & q̃d
ipse etiam marcus ex ꝑsona sua pa¬
riter supra ꝑosuit: ita sententia¬
manifestatur. Pater si fieri potest.
om̃ia enuim tͥ possibilia sunt. trans¬
fer calicem istum a me: nequis eum
putaret patris minuisse potestatẽ

Expanded text:
non comme morat, quid illic egerit, non comme morat, quid illic egerit, donec eius traditor cum Iudaeis ad eum conprehendendum ueniret Tres igitur isti eandem rem ita narrauerunt, sicut etiam unus homo ter posset cum aliquanta uarietate, nulla tamen aduersitate. Lucas autem, quantum ab eis progressus, id est auulsus fuerit, ut oraret, manifestius aperuit dicens: quantum iactus est lapidis. porro autem Marcus primo ex uerbis suis idem narrauit rogasse dominum: ut, si fieri posset. transiret ab eo illa hora, id est passionis, quam calicis nomine mox significauit. deinde uerba ipsa domini sic enuntiauit: abba pater, omnia tibi possibilia sunt, transfer calicem hunc a me. quibus uerbis si adgas quod illi duo dixerunt, et quod ipse etiam Marcus ex persona sua pariter supra manifestatur: pater, si fieri potest, omnia enim tibi possibilia sunt, transfer calicem istum a me, ne quis eum putaret patris minuisse \'potestatem,
Abbreviated transcription (Latin):
& requiescite. adiungeret suffi¬
cit: & deinde inferret. uenit ho¬
ra ecce tradetur filius hominis:
utiq intelligitur post illud qͦd
eis dictum ẽ dormite & reqͥescite.
siluisse dñm aliqͣntũ. ut hoc fie¬
ret q̃d ꝓmiserat: & tc̃ intulisse. ec¬
ce appropinquauit hora. Ideo pꝰt
illa uerba scđ̾m marcũ positũ est
sufficit: id est qd̃ reqͥeuistis iam
sufficit. Sed quia scđm ambos¬
cominemorata ñ est ipsa int̾posi¬
tio silentii dñi propterea coartat
intellectum: ut in illis u̾bis alia
pronuntiacio requirat᷑. Lucas aũ
p̃termisit. quotiens orauerit. Dix̃
sane qd̾ isti tacuerunt: & orantẽ
ab angło confortatum: & ꝓlixiꝰ
orantis sudorem fuisse sanguinẽ.
& guitas decurrentes in terram.
Cum gͦ dicit. & cum surrexisset ab
oratione. & uenisset ad discipłos
suos: ñ expressit quota oratione.
Nichil is tamen illis duob repug¬
nat. Ioħes uͦ postea qͣm in ortum
ingressum dicit cum discipłis suis.

Expanded text:
et requiescite, adjungeret, Suffiet requiescite, adjungeret, Sufficit; et deinde inferret, Venit hora, ecce tradetur filius hominis, utique intellegitur post illud quod eis dictum est: dormite et requiescite, siluisse dominum aliquantum, ut hoc fieret quod permiserat, et tunc intulisse: ecce adpropinquauit hora. ideo post illa uerba secundum Marcum positum est sufficit, id est quod requieuistis iam sufficit. sed quia commemorata non est ipsa interpositio silentii domini, propterea coartat intellectum, ut in illis uerbis alia pronuntiatio requiratur. Lucas autem praemisit, quotiens orauerit; dixit sane, quod isti tacuerunt, et orantem ab angelo confortatum et prolixius orantis sudorem fuisse sanguineum et guttas decurrentes in terram. cum ergo dicit: et cum surrexisset ab oratione etuenisset ad discipulos suos, non expressit quota oratione; nihilo tamen illis duobus repugnat. Iohannes uero, posteaquam in hortum ingressum dicit cum discipulis suis,
Abbreviated transcription (Latin):
pinquauit hora: & filiꝰ bominiᷤᷤ
tradetur in manꝰ peccatoꝵ. Sur¬
gite eamus: ecce apppinquauit
qui me tradet. Hȩc etiã marcus.
eoq prorsus mͦ atq ordine con¬
serit. aliquanto breuius quascła
constͥngens sententias: & aliqͣd
magis aꝑiens. Nam uidetur
hic sermo scđm matheũ tanqͣm
sͥ ipsi contrarius: qͦd post terciã
orationẽ uenit ad discipłos suos.
& dicit illis. D ormite iam & re
quiescite: ecce apppinquauit
hora. & filius hominis tradetur
in manus peccatoꝵ. Surgite ea¬
mus: ecce apppinqͣuit qͥ me tra¬
det. Quomodo enim supͣ ait dor¬
mite iam &e requiescite: cũ conne¬
ctat. ecce appropinquauit hora.
&e ideo dicat surgite eamus. a¬
Qua uelut repugnantia cominoti
qͥ legunt. conantur ita ꝓnuncia¬
re qͦd dictum ẽ. dormite iam &
requiescite. tanqͣm ab exprobrã¬
te ñ a ꝑmittente sit dictum. Qͦ d
recte fieret. si eẽt necesse. Cũ uero
marcus ita commemorauerit¬
boc. ut cũ dixisset. dormite iam

Expanded text:
pinquauit hora et filius hominis tradetur in manus peccatorum. surgite, eamus; ecce adpropinquauit qui me tradet. Haec etiam Marcus eoque prorsus modo adque ordine conserit aliquanto breuius quasdam constringens sententias et aliquid magis aperiens. nam uidetur hic sermo secundum Mattheum tamquam sibi ipsi contrarius, quod post tertiam orationem uenit ad discipulos suos et dicipinquabit hora, et Filius hominis tradetur in manus peccatorum. Surgite, eamus; ecce appropinquabit qui me tradet. Quomodo enim supra dicat, Dormite jam, et requiescite, cum connectat, Ecce appropinquabit hora, et ideo dicat, Surgite, eamus? Qua velut repugnantia commoti, qui legunt, conantur ita pronuntiare quod dictum est: Dormite jam et requiescite, tanquam ab exprobrante, non a permittente sit dictum. Quod recte fieret si esset necesse. Cum vero Marcus ita hoc commemoraverit ut cum dixisset: Dormite jam
Abbreviated transcription (Latin):
Dixi uobis: qͥa ego sum. Si gͦ me
queritis: sinite hos abire. Ut un¬
pleretur sermo quẽ dixit: qͥa qͦs
dedisti michi. ñ ꝑdidi ex ipsis quẽ¬
qm. Uidentes autẽ sicut lucas
dicit. hii qui circa ipsum erant
qd̃ futurum erat: dixerunt ei.
One: si ꝑcutimus in gladio. ⁊ Et
ꝑcussit unus ex ipsis. qd̾ omnes
quatuor dicunt. seruum pͥncipis
sacerdotũ: e amputauit auricu¬
lam eiꝰ. sicut lucas & ioħes dicunt
dexterã. Qui autẽ ꝑcussit scđm
ioħem petrus erat: quẽ ꝑcussit
autẽ malchus uocabatur. Dein¬
de qd̾ lucas dicit respondens iħc
dat. sinite usq huc. & adiunxit
qd matheus commemorat. con¬
uerte gladium tuum in socum
suum. om̃s enĩ qui acceꝑint gła¬
dium gladio ꝑibunt: an putas
quia ñ possum rogare patrem

Expanded text:
m. si ergo me quaeritis, sinite hos abire. ut impleretur sermo, quem dixit: quia quos dedisti mihi, non perdidi ex ipsis quemquam. Videntes autem, sicut Lucas dicit, hi qui circa ipsum erant quod futurum erat dixerunt ei: domine, si percutimus in gladio? et percussit unus ex ipsis, quod omnes quattuor dicunt, seruum principis sacerdotum et amputauit auriculam eius, sicut Lucas et Iohannes dicunt, dextram. qui autem percussit secundum Iohannem Petrus erat, quem percussit autem Malchus uocabatur. deinde quod Lucas dicit: respondens Iesus ait: sinite usque huc, et adiunxit quod Mattheus commemorat: conuerte gladium tuum in locum suum. omnes enim qui acceperint gladium gladio peribunt. an putas, quia non po
Abbreviated transcription (Latin):
tenete eum. Et confestim accedẽs
ad iħm.: dixit. Aue rabby. Et os¬
culatus ẽ eum. Dixitq illi pͥmo:
qͦd ait lucas. Iuda osculo filium
hominis tradis. Deinde quod
matheus. Id quod uenisti ami¬
ce. ⁊ Deinde dixit. qd̾ iohes com¬
memorat. Quid queritis. NRest¬
ponderunt ei. Iħm nararenum.
Dicit eis iħc. Ego sum. Stabat aũ
& uidas qui tradebat eum cum

Expanded text:
te eum. et confestim accedens ad legum dixit: haue, rabbi, et osculatus est eum. dixitque illi primo quod ait Lucas: Iuda, osculo filium hominis tradis? deinde quod Mattheus: ad quod uenisti. amice? deinde dixit quod Iohannes commemorat: quid quaeritis? responderunt ei: Iesum Nazorenum. dicit eis Iesus: ego sum. stabat autem et Iudas. qui tradeb
Abbreviated transcription (Latin):
Etenĩ ea que sunt de me finẽ habẽt.
Et illi dixerunt. Dñe ecce gladĩ du¬
o hic. At ille dixit eis. Satis est.
Et hymno dicto sicut matheus mar¬
cusq commemorant: exierunt in
montẽ oliueti. T̃ unc dixit illis
iħc. Om̃s uos scandalum ꝑatiemi¬
ni in me in ista nocte.Scͥptũ ẽ em̃¬

Expanded text:
im ea quae sunt de me, finem habent. At illi dixerunt: Domine, ecce gladii duo hic. At ille dixit eis: Satis est . Et hymno dicto, sicut Matthaeus Marcusque commemorant, exierunt in montem Oliveti. Tunc dicit illis Jesus: Omnes vos scandalum patiemini in me in ista nocte.
Abbreviated transcription (Latin):
patris mei: mansiones multe st̃.
& cet᷑a. Sermones eiꝰ p̃clara maxi¬
meq sublunia du narrat. donec
contextim ueniat ad illũ locum
de ñ cognouit: ego autẽ te cogno¬
ui. Et hũ cognouerunt quia
tu me misisti: & notum eis feci
nomen tuum. et notũ faciã: ut
dilectio qua dilexisti me in iꝑ¬
sis sit. & ego in ipsis. Cum autẽ
facta ẽẽt & contentio inter eos.
quis eorũ iuideretur ẽẽ malor.
sicut lucas commemorat: ixit
eis. Reges gentium dñantur eo¬
rumi&e qͥ potestatẽ habent suꝑ¬
eos benefici uocant᷑. Uos autẽ ñ

Expanded text:
patris mei mansiones multae sunt, patris mei mansiones multae sunt, et cetera sermonis eius praeclara maximeque sublimia diu narrat, donec contextim ueniat ad illum locum, te non cognouit, ego autem te cognoui, et hi cognouetu me misisti; et notum eis feci nomen tuum, et notum faciam, ut dilectio qua dilexisti me, in ipsis sit, et ego in ipsis . Cum autem facta esset contentio inter eos, quis eorum videretur esse major, sicut Lucas commemorat, dixit eis: Reges gentium dominantur eorum, et qui potestatem habent sueos, benefici vocantur. Vos autem n
Abbreviated transcription (Latin):
locum narrationis eugłicȩ uene¬
rimus ut etiam illic ostendatur
eugłistas sibi congriiere. Si aũt
querunt᷑ ipsa omnino u̾ba. que
petro dñs dixerit: neq inueniri
possunt. & suꝑfluo queruntur:
cum sententia eius ꝓpter quam
cognoscenda u̾ba ꝓferunt᷑. etiã
in diuersis eugłistarum u̾bis pos¬
sit ẽẽ notissima. Siue gͦ diuersis
sermonũ dñi locis cõmotus pe¬
trus. singillatim ter enunciauerit
presumꝑtionẽ suam. & ter ei dñs
suam negationẽ p̃dixerit. sicut ꝓ¬
babilius indicatur: siue aliquo
narrandi ordine. possint omniũ
eugłistarum cõmemorationes in
unũ redigi. qͥbus demonstretur.
semel dñm predixisse petro pre¬
sum̃ti. qͦd eum negaturus esset:
nulla hic eugłistarum repug
possumus. ipsum ex om̃ib
ordinem iam sequamur.Cũ ita
eẽt. sequit᷑ idem iohannes. & con¬
serit dñi sermonẽ dicentis. Non
turbetur cor ur̃m. Creditis in
dm̃: & in me credite. In domo

Expanded text:
locum narrationis euangelicae uenelocum narrationis euangelicae uenerimus, ut etiam illic ostendatur euangelistas sibi congruere. Si autem quaeruntur ipsa omnino uerba, quae Petro dominus dixerit, neque inueniri possunt et superfluo quaeruntur, cum sententia eius, propter quam cognoscendam uerba proferuntur, etiam in diuersis euangelistarum uerbis possit esse notissima. siue ergo diuersermonum Domini locis commotus Petrus singillatim ter enuntiaverit praesumptionem suam, et ter ei Dominus suam negationem praedixerit, sicut probabilius indagatur; sive aliquo narrandi ordine possint omnium Evangelistarum commemorationes in unum redigi, quibus demonstretur semel Dominum praedixisse Petro praesumenti, quod eum negaturus esset, nulla hic euangelistarum repugnantum possumus ipsum ex omnibus ordinem iam sequamur. cum itaesset, sequitur idem Iohannes et conserit domini sermonem dicentis: non turbetur cor uestrum. creditis in deum, et in me credite. in domo
Abbreviated transcription (Latin):
gationi sufficiens timor inuasit.
Ex quo etiã si post pͥmũ galli
cantũ. inciꝑent pulsato int̾roga¬
tionib pectore u̾ba illa negatio¬
nis erumꝑe: nec sic absurde atq
mendaciter ante gallicantũ tan¬
tus timor obsederat mentẽ: qͥ eã
posset usq ad tertiam negatio¬
nẽ ꝑdiicere. Multominus gͥ mo¬
uere debet. quia trina negatio
etiam trinis negantis uocibus
Aante galli cantũ cepta. & si ñ añ
pͥmum galli cantum ꝑacta est:
tanqͣm si alicui diceretur. hac
nocte anteꝗͣ gallus cantet ad me
scribes epłam. in qua mͥ ter con¬
uiciaberis:. ñ utiq si eam ante
omnẽ gallicantum scͥbere incipe¬
ret. & post primũ galli cantum
finiret. ideo dicendum erat fal¬
sum fuisse p̃dictum. Alarcus uͦ
de ipsarum uocũ interuallis pla¬
nius locutus ẽ. qui dixit ex ꝑsona
dñi. pͥusqͣm bis gallus uocem de¬
derit. ter me es negattrus. Ita
gestum ẽẽ apparebit. cũ ad eunde

Expanded text:
gationi sufgationi sufex quo etiam si post primum galli cantum inciperent pulsato interrogationibus pectore uerba illa negationis erumpere, nec sic absurde adque mendaciter ante galli cantum ttus timor obsederat mentem, qui eam posset usque ad tertiam negationem perducere. multo minus igitur mouere debet, quia trina negatio etiam trinis negantis uocibus ante galli cantum coepta, etsi non ante primum galli cantum peracta est. tamquam si alicui diceretur hac nocte, antequam gallus cantet, ad me scribes epistulam, in qua mihi ter conuiciaberis, non utique, si eam ante omnem galli cantum scribere inciperet et post primum galli cantum finiret, ideo dicendum erat falsum fuisse praedictum. Marcus ergo de ipsarum uocum interuallis planius elocutus est, qui dixit ex persona domini: priusquam bis gallus uocem dederit, ter me es negaturus. ita gestum esse apparebit, cum ad eundem
Abbreviated transcription (Latin):
futura eẽt & quando cepnira. id
ẽ quia trina. & qͥa ante galli can¬
tum: quam ꝗͣ in animo eiꝰ. & añ
pͥmũ gallicantũ tota possit in¬
telligi. Qmius enĩ uerbis negan¬
tis ante p̾rimũ cepta. ante scdi
autẽ galli cantum ꝑacta sit tota il¬
la trina negatio: tam̃ affectione
animi & timore petri. ãn pͥmum
tota concepta ẽ. Nec interest qͣn¬
tis morarum interuallis tͥna uoce
enunciata sit. cum cor eiꝰ etiã añ
pͥmum gallicantũ tota possederit:
tam magna scilicet formidine
imbibita. ut posset dñm ñ solũ
semel. s iterum. & tercio int̾roga¬
tus negare: ut sicut rectiꝰ diligen¬
tiusq attendentib qͦmͦ iam me¬
chatus ẽ mulierem in corde suo
qͥ eam uiderit ad concupiscendu:
sic petrus qͣndocumq ub edide¬
rit timorem. quẽ tam uehementẽ
animo conceꝑat. ut ꝑdurare pos¬
set usq ad terciam dñi negationẽ.
tota trina negatio ei tempori de¬
putanda ẽ. quando eũ tͥnȩ ne¬

Expanded text:
futura esset, et quando coeptura; id futura esset, et quando coeptura; id est, quia trina, et quia ante galli cantum: quanquam in animo ejus, et ante primum galli cantum tota possit intelligi. Quamvis enim verbis negantis ante primum coepta, ante secundum autem galli cantum peracta sit tota illa trina negatio; tamen affectione animi et timore Petri ante primum tota concepta est. Nec interest quatis morarum intervallis trina voce enuntiata sit, cum cor ejus etiam ante primum galli cantum tota possederit, tam magna scilimbibita, ut posset Dominum non solum semel, sed iterum et tertio interrogatus negare, ut rectius diligentiusque attendentibus, quomodo jam moechatus est mulierem in corde suo qui eam viderit ad concupiscendum; sic Petrus quandocunque verbis ederet timorem, quem tam vehementem animo conceperat, ut perdurare posset usque ad tertiam Domini negationem, tota trina negatio ei tempori deputanda est, quando eum trinae ne
Abbreviated transcription (Latin):
falsum dixisse uiderentur tres. qͦꝵ
matheus dixit. amen dico tͥ quia
hac nocte anteqͣ gallus canter ter
me negabis: lucas aũ. dico tibi pe¬
tre ñ cantabit hodie gallus. donec
ter neges nosse me: ioħes autẽ am
amen dico tͥ. ñ cantabit gallus do¬
nec ter me neges. Diuersis enĩ uer¬
bis & uerboꝵ ordine. eandem expli
eẽt negaturus. Rursus si totã tri
isse marcus dep̃henderetur ex ꝑso¬
na dñi:. am̃ dico tͥ. quia tu hodie
in nocte hac. pͥusqͣm gallus bis uo¬
cem dederit. ter me negaturus es
Quid eñi attinebat dicere. pͥusꝗͣ bis.
qnͣdo siante pͥmum galli cantũ to¬
ta illa trina negatio compleret᷑. si¬
mul & ante scdum & ante t̾cium.
& ante om̃s galli cantus eiusdem
noctis completa inueniret᷑: quȩ
ante ipsum pͥmum cõpleta pro¬
baretur.  S quia ante pͥmũ gal¬
licantũ cepta ẽ illa trina negatio:
attenderunt illi tres. ñ qͣndo eam
completurus eẽt petrus. s qͣnta

Expanded text:
falsum dixisse uiderentur tres, quorum falsum dixisse uiderentur tres, quorum Mattheus dixit: amen dico tibi, quia hac nocte, antequam gallus cantet, ter me negabis, Lucas autem: dico tibi, Petre, non cantabit hodie gallus, donec ter neges nosse me. Iohannes autem: amen amen dico tibi, non cantabit gallus, donec me ter neges diuersis enim uerbis et uerborum ordine eandem explicesset negaturus. rursus si totam trinisse Marcus deprehenderetur ex persona domini: amen dico tibi, quia tu hodie in nocte hac, priusquam gallus bis uocem deQuid enim attinebat dicere, priusquam bis, quando, si ante primum galli cantum tota illa trina negatio compleretur, simul et ante secundum, et ante tertium, et ante omnes galli cantus ejusdem noctis completa inveniretur, quae ante ipsum primum completa probaretur? Sed quia ante primum galli cantum coepta est illa trina negatio, attenderunt illi tres, non quando eam completurus esset Petrus, sed quanta
Abbreviated transcription (Latin):
illi petrus. Etiamsi oportuerit me
mori tecũ: ñ de negabo. Similiter
& om̃s discipuli dixerunt. Hȩc pe¬
ne ipsis uerbis etiam marcus com¬
memorat: nͥ quod ñ generaliter s
distinctius. quemadmodũ futurũ
eẽt. expressit dictum a dño. Amen
dico tibi qͥa tu hodie in nocte hac
pͥusqͣm bis gallus uoc̃ẽ dederit. ter
me es negaturus. Cum itaq
om̃s dicant p̃dixisse dñm. qd̾ eum
petrus ẽẽt negaturus anteqͣm gal¬
lus cantaret: ñ autẽ om̃s dicant
q̾tiens gallus cantaret: marcus
hoc solus narrauit expressius. Un¬
de nonnullis iudetur ñ congrue¬
re ceteris. quia parum attendunt.
& maxime eoꝵ obnubilat᷑ inten¬
tio: cum aduersus eugłm animo
induuntur hostili. ẽ ota eñi petri
negatio. trina negatio ẽ. In eade
namq ꝑmansit trepidatione a¬
nimi. ꝓpositoq mendacii: donec
admonitus qͥd ei predictũ sit. ana¬
rofletu & cordis dolore sanaretur.
Hec autẽ tota id ẽ trina negatio.
si post pͥmum gallicantũ inciꝑet.

Expanded text:
Petrus: etiamsi oportuerit me mori tecum, non te negabo. similiter et omnes discipuli dixerunt. Haec paene ipsis uerbis etiam Marcus commemorat, nisi quod non generaliter, sed distinctius, quemadmodum futurum esset, expressit dictum a domino: amen dico tibi, quia tu hodie in nocte hac, priusquam bis gallus uocem dederit, ter me es negaturus. cum itaque omnes dicant praedixisse dominum, quod eum Petrus esset negaturus, antequam gallus cantaret, non autem omnes dicant, quotiens gallus cantaret, Marcus hoc solus narrauit expressius. unde nonnullis uidetur non congruere ceteris, quia parum adtendunt et maxime eorum obnubilatur intentio, cum aduersus euangelium animo induuntur hostili. tota enim Petri negatio trina negatio est. in eadem namque permansit trepidatione animi propositoque mendacii, donec admonitus, quid ei praedictum sit, amaro fletu et cordis dolore sanaretur. haec autem tota, id est trina negatio, si post primum galli cantum inciperet,
Abbreviated transcription (Latin):
si oportuerit me mori tecũ ñ te
negabo. Similiter & om̃s discipłi
dixerunt. Hec scdm matħm inse¬
riumus. S & marci pene ipsa &
totidem uerba sunt. nisi qͥa distat
illud. quod de galli cantu iam
supra enodauimus.
ontexit gͦ narrationẽ matħs:
& dicit. T̃ unc uenit iħe cum
illis in uillam: quȩ dicit᷑ gethsema

Expanded text:
te negabo. similiter et omnes discipuli dixerunt. haec secundum Mattheum inseruimus; sed et Marci paene ipsa et totidem uerba sunt, nisi quia distat illud quod de galli cantu iam supra enodauimus. Contexit ergo narrationem Mattheus et dicit: tunc uenit Iesus cum illis in uillam, quae dicitur Gethsama
Abbreviated transcription (Latin):
diuersis locis sermonis xp̃i: & ter
illi a dño responsum. qͦd eũ ẽẽt
ante galli cantũ ter negaturus.
Aeq enĩ incredibile ẽ aliquantum
disiunctis interuallis temporis.
petrũ cõmotum ẽẽ ad p̃sumen¬
dum sicut ad negandum: uł ei do¬
minũ aliquid ter similiter respon¬
disse. quando qͥdẽ etiã contextim nul¬
lis aliis interpositis rebus aut uer¬
bis post resurrectionẽ ter illũ int̾¬
rogat utrum eum amet.: & ei ter
hoc idem respondenti. etiã ipse
mandatum de pascendis ouib
ssius. unũ idemq ter precepit.
Hoc autẽ ẽẽ credibilius qͦd ter osten¬
derit presumptionẽ suã petrus:
& de trina sua negatione ter a
dño audierit. ex ipsis eugłistarũ
uerbis. que a dño dicta diuerse ac
diu̾sa commemorant sic ꝓbatur
Ecce meminerimus: qͦd ñc inter¬
posui ex engłio ioħis. Hoc certe
dixerat. Filioli. adhuc modicum
uobiscum sum. Queretis me. &
sicut dixi iudeis. quo ego uado

Expanded text:
diuersis locis sermonis Christi et ter diuersis locis sermonis Christi et ter illi a domino responsum, quod eum esset ante galli cantum ter negaturus. Neque enim incredibile est aliquantum disiunctis interuallis temporis Petrum commotum esse ad praesumendum sicut ad negandum uel ei dominum aliquid ter similiter respondisse, quando quidem etiam contextim nullis aliis interpositis rebus aut uerbis post resurrectionem ter illum interrogat, utrum eum amet, et ei ter hoc idem respondenti etiam ipse mandatum de pascendis ouibus suis unum idemque ter praecipit. hoc autem esse credibilius, quod ter ostenderit praesumtionem suam Petrus et de trina sua negatione ter a domino audierit, ex ipsis euangelistarum uerbis, quae a domino dicta diuerse ac diuersa commemorant, sic probatur. ecce meminerimus quod nunc interposui ex euangelio Iohannis. hoc certe dixerat: filioli, adhuc modicum uobiscum sum. quaeritis me, et, sicut dixi Iudaeis, quo ego uado,
Abbreviated transcription (Latin):
Dicit ei petrus. Quare ñ possum
sequi te mͦ. ⁊ Animã meã ꝓ te
ponam. Respondit iħc. Animã
tuã pro me pones. i Amen am̃
dico tibi: ñ cantabit gallus. do¬
nec ter me neges. Hoc de p̃dicta
negatione sua petro. non solus
iohannes ex cuius engłio mͦ ista
interposui.s & ceteri tres cõmemo¬
rant: ñ sane om̃s ex una ead̃eq
occasione sermonis. ad eã comie¬
moranda ueniunt. Nam matħs
& marcus pari prorsus ordine.
et eodem narrationis suȩ loco ẽã¬
subnectunt ambo. postea qͣm dñs
egressus ẽ ex illa domo uͥ mandu¬
cauerant pascha lucas uͦ & iohes
anteqͣm inde eẽt egressus. S facile
possemus intelligere. aut illos du¬
os eam recapitulando posuisse.
aut istos preoccupando: nͥ magiᷤ
moueret. qd̾ tam diuersa ñ tantũ
uerba s etiam sententias dñi pre¬
mittunt: qͥbus ꝑmotus petrus
illam p̃sumptionem ꝓferret. uel
cum domino uł pro dño morien¬
di: ut magis cogant intelligi. ter
eum expressisse p̃sumptionẽ suã

Expanded text:
Dicit ei Petrus: Quare non possum te sequi modo? animam meam pro te ponam. Respondit Jesus: Animam tuam pro me pones? amen, amen dico tibi, non cantabit gallus donec ter me neges » . Hoc de praedicta negatione sua Petro non solus Iohannes, ex cuius euangelio modo ista interposui, sed et ceteri tres commemorant. non sane omnes ex una eademque occasione sermonis ad eam commemorandam ueniunt. nam Mattheus et Marcus pari prorsus ordine et eodem narrationis suae loco easubnectunt ambo, posteaquam dominus egressus est ex illa domo, ubi manducauerant pascha, Lucas uero et Iohannes, antequam inde esset egressus. sed facile possemus intellegere aut illos duos eam recapitulando posuisse aut istos praeoccupando, nisi magis moueret, quod tam diuersa non tantum uerba sed etiam sententias domini praemittunt, quibus permotus Petrus illam praesumtionem proferret uel cum domino uel pro domino moriendi, ut magis cogant intellegi ter eum expressisse praesumtionem suam
Abbreviated transcription (Latin):
tecum paratus sum & in carcerẽ
&̾ in mortẽ ire. Et ille dixit. Dico
tͥ petre ñ cantabit hodie gallus:
pouee ter neges nosse me. Quam
hoc aliud sit. aliũd illud unde
petrus ad p̃sumendum ꝑmotus
sit. qͥs ñ uideat. a At uͦ matheus.
& bẏmno dicto inquit exierunt
in montem oliueti. Tunc dicit
illis iħe. Om̃s uos scandalũ pa¬
tiemini in me: in ista nocte. Scͥp¬
tum ẽ enĩ. Pcutiã pastorẽ: & disꝑ¬
gentur oues gregis: Postqͣm au¬
tem resurrexero: preceda uos in
galileam. Sic prorsus & mariꝰ.
Quid habent etiam hec uerba uł
sententiȩ simile illiᷤᷤ. uł quib scm
iohannẽ. uł qͥbus scd̾m lucã pe¬
trus retulit p̃sumptionem suam.
Et hic gͦ ita sequitur. Respondens
autẽ petrus: ait illi. Et si omnes
scandalizati fuerint in te: ego nũꝗͣ

Expanded text:
 in carcerem et in mortem ire. Et ille dixit: Dico tibi, Petre, non cantabit hodie gallus, donec ter abneges nosse me. Quam hoc aliud sit, aliud illud unde Petrus ad praesumendum permotus sit, quis non videat? At vero Matthaeus, Et hymno dicto, inquit, exierunt in montem Oliveti. Tunc dicit illis Jesus: Omnes vos scandalum patiemini in me in ista nocte. Scenim, Percutiam pastorem, et dispergentur oves gregis. Postquam autem resurrexero, praecedam vos in Galilaeam. Sic prorsus et Marcus. Quid habent etiam haec verba vel sententiae simile illis, vel quibus secundum Joannem, vel quibus secundum Lucam, Petrus retulit praesumptionem suam? Et hic ergo ita sequitur: Respondens autem Petrus, ait illi: Etsi omnes scandalizati fuerint in te, ego