comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
triginta: ioseph autẽ c̾e̾t triginta no-
ue. fiunt ꝓinde anni a ꝓmissiõe usq
ad ingressũ iacob in egiptũ: ducenti¬
quindeci. Ioseph autẽ ab illo tricesimo
⁊ nono anno ętatis suȩ in quo eũ pat
in egypto inuenit uixit annos septua¬
ginta unũ: qr om̃s ȩtatis eius anni cen¬
tum ⁊ decem fuerunt. Cum itaq ad du¬
centos quindeci annos accesserint septua.¬
ginta unus. fiunt anni ducenti octogin¬
ta sex. Restant centuͣ quadraginta quat¬
tuor. uel quinq quib intelligit᷑ seruisse
in egypto popłs ifrł post morte ioseph.

Expanded text:
triginta . Joseph autem esset trigitriginta . Joseph autem esset trigi. fiunt proinde anni a promissione usque ad ingressum Iacob in Aegyptum CCXV. Ioseph autem ab illo tricesimo et nono anno aetatis suae, in quo eum pater in Aegypto inuenit. uixit annos septuaginta unum, quia omnes aetatis eius anni C et X fuerunt. cum itaque ad ducentos quindecim annos accesserint septuaginta unus, fiunt anni ducenti octoginta sex. Restant centum quadraginta quatuor vel quinque, quibus intelligitur servisse in Aegypto populus Israel post mortem Jose
Abbreviated transcription (Latin):
in qua eius fidem laudat apłs. usq ad il¬
lud tempus quo ingressiis est israhel in
egyptum. Toto quippe isto tempore ꝑe¬
grinati sunt patres in terra chanaan: &
deinde semen ifrahel in egypto. ac sic cõ¬
pleti sunt quadringenti triginta anni a ꝓ¬
missione usq ad exitũ isrł ex egypto. qͣn¬
do facta ẽ lex in monte syna: quȩ non
infirmat testamentum ad euacuandas
ꝓmissiones. Septuagesimo ergo ⁊ qͥnto
anno uitȩ suȩ abraham sicut scriptu¬
ra dicit ingressus e̾ in terrã chanaan:
& genuit ysaach cũ ẽẽt annoꝵ centum.
fiunt itaq anni uiginti quinq ex pro¬
missione. usq ad natũ ysaach. His ad¬
dunt᷑ om̃s anni uitȩ ysaach. id ẽ centũ
octoginta: fiunt ducenti quinq Tunc
erat iacob annoꝵ centũ iuginti. Nati
sunt en̾i sexagenario patri gemini. ip¬
se ⁊ esau. Post decẽ autẽ annos intraũ
iacob in egyptũ. cũ esset annoꝵ centũ

Expanded text:
in qua ejus fidem laudat Apostolus, usque ad ilin qua ejus fidem laudat Apostolus, usque ad illud tempus quo ingressus est Israel in Aegyptum. Toto quippe isto tempore peregrinati sunt patres in terra Chanaan, et deinde semen Israel in Aegypto; ac sic completi sunt quadringenti triginta anni a promissione usque ad exitum Israel ex Aegypto, quando facta est Lex in monte Sinfirmat testamentum ad evacuandas promissiones. Septuagesimo et quinto anno vitae suae Abraham, sicut Scriptura dicit , egressus est in terram Chanaan, et genuit Isaac cum esset centum annorum. Fiunt itaque anni viginti quinque ex promissione usque ad natum Isaac. His adduntur omnes anni vitae Isaac, id est centum octoginta , fiunt ducenti quinque: tunc erat Jacob annorum centum viginti; nati sunt enim sexagenario patre gemini, ipse et Esau : post decem autem annos intravit Jacob in Aegyptum, cum esset annorum centum
Abbreviated transcription (Latin):
promissionem. Apostolus cum abra-¬
hȩ laudaret ⁊ commendaret fidem.
in ea promissione qua xp̃m uult in¬
telligi prophetatum. id est qua pro¬
misit ds abrahȩ quod benedicentur
in te omnes tribus terrȩ. hoc autem
inquid dico testamentum confirma.¬
tum a do. quȩ post quadringentos
& triginta annos facta est lex. non
infirmat ad euacuandas ꝓmissio ẽs.
Ex illa promissione qua uocatus est
abraham ⁊ credidit do post quadrin.¬
gentos ⁊ triginta annos factam legẽ
dicit apłs: non ex tempore quo iacob¬
intrauit in egiptum. Deinde etiã
ipsa scriptura exodi. satis hoc signifi¬
catur. Non enim dixit incolatus fili.¬
oꝵ ifrahel quem incoluerunt in t̾ra
egypti anni quadringenti ͥginta:
sed aperte dixit quem incoluerunt in terra
egypti ⁊ in terra chanaan: ipsi ⁊ patres eoꝵ
Ac ꝑ hoc manifestum est computandũ esse
tempus etiã patriarcharũ abrahȩ ysaach
⁊ iacob. ex quo peregrinari cepit abrahã
in terra chanaan: id est ex illa ꝓmissione

Expanded text:
quia et apostolus cum Abrahae laudaret et commendaret fidem, in ea promissione qua Christum uult intellegi prophetatum, id est qua promisit deus Abrahae quod benedicentur in eo omnes tribus terrae, hoc autem dico, inquit, quia testamentum confirmatum a deo poset triginta annos facta lex non infirmat ad euacuandas promissiones. ex illa ergo promissione, qua uocatus est Abraham et credidit deo, post quadringentos et triginta annos factam legem dicit apintravit in Aegyptum. Deinde etiam ipsa Scriptura Exodi satis hoc significavit: non enim dixit, Incolatus filiorum Israel, quem incoluerunt in terra Aegypto, anni quadringenti triginta; sed aperte dixit, quem incoluerunt in terra Aegypto et in terra Chanaan, ipsi et patres eorum. Ac per hoc manifestum est computandum esse tempus etiam Patriarcharum Abrahae, Isaac, et Jacob, ex quo peregrinari coepit Abraham in terra Chanaan; id est ex illa promissione
Abbreviated transcription (Latin):
turos ħeticos qͥ dicerent. Pependit qͥd̃ẽ
in ligno. s specie qͣdã: ñ ut uere more¬
ret᷑. Clamando gͦ maledictus nichil¬
aliud clamauit. nͥ qr uere mortuus:
sciens morte hoĩnis peccatoris. quã sine
pecc̃o ille suscep̃. de illo maledicto ue¬
nientẽ qͦ dictũ ẽ. si tetigeritis morte mo¬
riemini. Ad hoc ꝑtinet ⁊ serpens ille
in ligno suspensus: qͦ significaret᷑ ñ falsã
mortẽ. xp̃m funxisse: s illã uerã in lig¬
no passiõĩs sue suspendisse. in ꝙͣ serpens
ille hominẽ male suadendo deiecit.
Quã uerã morte̾ nolunt isti conspicere.
⁊ ido ñ sanant᷑ a ueneno serpentis : sic̃
in ħemo quic̃q illũ attendent sanabant᷑.¬

Expanded text:
turos haereticos qui dicerent: Pependit quidem turos haereticos qui dicerent: Pependit quidem in ligno, sed specie quadam, non ut vere moretur. Clamando ergo, « Maledictusaliud clamauit, nisi quia uere mortuus, sciens mortem hominis peccatoris, quam sine peccato ipse suscepit, de illo maledicto uenientem, quo dictum est: si tetigeritis, morte moriemini. ad hoc pertinet et serpens ille in ligno suspensus, quo significaretur non falsam mortem Christum finxisse, sed illam ueram in ligno passionis suae suspendisse, in quam serpens ille hominem male suadendo deiecit. quam ueram mortem nolunt isti conspicere et ideo non sanantur a ueneno serpentis, sicut in heremo quicumque illum attenderent sanabant
Abbreviated transcription (Latin):
mortẽ suscepit: ex illo ⁊ ꝓ illo cẽ maledic¬
tũ qđ mortẽ comitat᷑ susciꝑe ñ dedignatꝰ ẽ
Etiã ille. ꝓrsus etiã ille filius dĩ sẽꝑ uiuus
in sua iusticia: mortuus aut̃ ꝓpt̾ delicta
nr̃a in carne suscepta ex pęna nrͣa: sic &
semꝑ benedictus in sua iusticia : maledi¬
ctus aut̃ ꝓpt̾ delicta nr̃a in morte suscep¬
ta ex pena nr̃a. Ac ꝑ hoc additũ ẽ om̃is.
ne. xp̃c ad uerã mortã ñ ꝑtinere diceret᷑¬
si a maledicto qđ morti coniunctũ ẽ in¬
sipienti honorificentia separaret᷑. Iã uero
ubi audis penã pecc̃i. aut ex benedictiõ e
crede ueniente: aut ex maledictiõe. Si ex
benedictiõe uenit pena pecc̃i. opta ẽẽ sẽꝑ
in pena pecc̃i. Si aut̃ optas inde lib̾ari:
ledictiõe uenisse. Confitere gͦ maledic.¬
tuͣ suscepisse ꝓ nob̾: quẽ c̃fiteris mortuũ ẽẽ
ꝓ nob̾. Hoc ẽ qđ asserit ꝓphetia. qr scie¬
bat xp̃i mortẽ in cruce pensur̃a: ⁊ fu¬

Expanded text:
maledictum, quod morti comitatur, suscipere non dedignatus est etiam ille, prorsus etiam ille filius dei semper uiuus in sua iustitia, mortuus autem propter delicta nostra in carne suscepta ex poena nostra. sic et semper benedictus in sua iustitia, maledictus autem propter delicta nostra in morte suscepta ex poena nostra. ac per hoc additum est: omnis, ne Christus ad ueram mortem non pertinere diceretsi a maledicto, quod morti conjunctum est, insipienti honorificentia separetur. Ut ubi audis poenam peccati, aut ex benedictione crede uenientem aut ex maledictione. si ex benedictione uenit poena peccati, opta esse semper in poena peccati; si autem optas inde liberari, ledictione uenisse. confitere ergo maledictum su sed hoc est quod asserit propheta, quia sciebat Christi mortem in cruce pensuram, et fu
Abbreviated transcription (Latin):
tis mortuus ẽ. Quis ita sit sundus adu̾¬
sus apłicas uoces: quis ita desipiat. ĩ mo
insaniat nesciens qͥd loquat᷑ ut audeat
dice̾ legẽ esse gratiã. cũ clamet qͥsciebat
qͥd loq̃ret᷑ qͥ in lege iustificamini a gr̃a¬
ad
excidistis: Si aut̃ lex non ẽ grͣa. qi ut ipsa lex
fiat ñ potͣ lex adiuuare s gr̃a : ñ qͥd natura
erit grͣa: Nã ⁊ hoc pelagiani ausi stͣ dicere
gratiã e̾ẽ naturã: in qua sic ereati sumꝰ ut
habeamꝰ m̃nte racionalem qua intelligere
ualeamꝰ facti ad imagine di.: ut dnemͦ pisci¬
b maris ⁊ uolucrib cęli. ⁊ onũb pecorib quȩ
repunt suꝑ terrã. Sed ñ hȩc ẽ gr̃ã quã comͣ

Expanded text:
T XIII. 25. Quis ita sit surdus adversus apostolicas voces, quis ita desipiat, imo insaniat nesciens quid loquatur, ut audeat dicere, legem esse gratiam, cum clamet qui sciebat quid loqueretur, Qui in lege justificamini, a excidistis? Si autem lex non est gratia, quia ut ipsa lex fiat, non potest lex adjuvare, sed gratia; numquid natura erit gratia? Nam et hoc Pelagiani ausi sunt dicere, gratiam esse naturam, in qua sic creati sumus, ut habeamus mentem rationalem, qua intelligere valeamus, facti ad imaginem Dei, ut dominemur piscibus maris, et volucribus coeli, et omnibus pecoribus quae repunt super terram. Sed n
Abbreviated transcription (Latin):
tare molientes. tanꝗͣ. inimicũ legis man-¬
datoꝵq diuinoꝵ criminabant᷑. Cuius falsȩ
criminatiõis inuidiã congruentius deui¬
tare ñ posset: quã ut ea ipse celebraret. ꝗͣ
dampnare tanꝗͣ sacrilega putabat᷑: atq
ostenderet nec uideos tc̃ ab eis tanꝗͣ. a ne¬
fariis ꝓhibendos. nec gentiles ad ea tanꝗͣ.
ad necessaria compellendos. Nã si reuera
sic ea reꝓbaret quẽaomodũ de illo audi¬
tũ erat: & idõ celebranda suscepit. ut
actione simulata suã poss occultare sen¬

Expanded text:
tare molientes, tanquam inimicum legis mantare molientes, tanquam inimicum legis mandatorumque divinorum criminabantur. Cujus falsae criminationis invidiam congruentius devitare non posset, quam ut ea ipse celebraret, quae damnare tanquam sacrilega putabatur, atque ita ostenderet nec Judaeos tunc ab eis tanquam nefariis prohibendos, nec gentiles ad ea tanquam ad necessaria compellendos. Nam si revera sic ea reprobaret, quemadmodum de illo auditum erat, et ideo celebranda susciperet, ut actione simulata suam posset occultare sen
Abbreviated transcription (Latin):
diens legẽ. Non opinor obscurũ ẽẽ.⁊ ia¬
cobũ hoc ideo monuisse ut scirent falsa
ẽẽ quȩ de illo audierant hi qui cũ in xp̃m
ex iudeis credidissent tam̃ emulatores
erant legis: ne ꝑ doctrinã xp̃i uelut sacri¬
lega. nec dõ mandante conscripta damp¬
nari putarent᷑ quȩ ꝑ moysen patrib fue¬
rant ministrata. hoc eñĩ de paulo iactaue¬
rant ñ illi qͥ intelligebant qͦ animo aui¬
deis fidelib obseruari t̃c̃ ista deberent.
ꝓpt̾ c̃om̃dandã scilicet auctoritatẽ diuinã.
ipiscendã salutẽ q̃ ĩa in xp̃o reuelabat᷑ ⁊
ꝑ baptismi sacram̃tũ ministrabat᷑ s illi
hoc de paulo sparserant. qͥ sic ea uolebant
obseruari. tanꝗͣ. sine his in eugłio salus
credentib eẽ ñ possit. Ipsũ eñi senserant
uehem̃tissimũ gr̃ȩ p̃dicatorẽ: & intenti¬
oni eoꝵ maxime aduersũ. docent̾e ñ ꝑ illa
andi causa illȩ umbrȩ in lege mandatȩ
st̃: & ideo illi inuidiã ⁊ ꝑsecutionẽ conci¬

Expanded text:
ione . Non opinor, obscurum est, et Jacobum hoc ideo monuisse, ut scirent falsa esse quae de illo audierant hi, qui cum in Christum ex Judaeis credidissent, tamen aemulatores erant Legis, ne per doctrinam Christi velut sacrilega, nec Deo mandante conscripta damnari putarentur quae per Moysen patribus fuerant ministrata. Hoc enim de Paulo jactaverant, non illi qui intelligebant quo animo a Judaeis fidelibus observari tunc ista deberent, propter commendandam scilicet auctoritatem divinam ipiscendam salutem, quae iam in Christo reuelabatur et per baptismi sacramentum ministrabatur, sed illi hoc de Paulo sparserant, qui sic ea uolebant obseruari, tamquam sine his in euangelio salus credentibus esse non posset. ipsum enim senserant uehementissimutn gratiae praedicatorem et intentioni eorum maxime aduersum docentem non per illaandae causa illae umbrae in lege mandatae sunt. Et ideo illi invidiam et persecutionem conci
Abbreviated transcription (Latin):
nabat: & in me magnificabant dm. It qͥd
magnificabant dđm. si ñ d̾s adse ipsũ cor illius
uri suȩ grͣȩ bonitate conũterat: quando
ut ipse confitet᷑ miscdiã consecutus ẽ. ut fide¬
lis ea fide c̾et quã aliqñ uastabat. : Ipsũ etiua
uerbũ qđ posuit quẽ nͥ dm hoc tã magnũ
bonũ fecisse declarat: Qͥd ẽ eñi in me mag¬
nificabant dm: nͥ in me dm̃ magnisficũ pͣ¬
dicabant: Quomͦ eũ aũ magnificũ p̃dica¬
bant: Si magnũ illud factu de pauli con¬

Expanded text:
abant Deum . Utquid magnificabant Deum, si non Deus ad seipsum cor illius viri suae gratiae bonitate converterat, quando, ut ipse confitetur, misericordiam consecutus est, ut fidelis esset , ea fide quam aliquando vastabat? Ipsum etiam verbum quod posuit, quem nisi Deum hoc tam magnum bonum fecisse declarat? quid est enim \'in me magnificabant deum\', nisi in me deum magnificum praedicabant\'? quo modo autem eum magnificum praedicabant, si magnum illud factum de Pauli co
Abbreviated transcription (Latin):
sit uidisse se petrũ ñ recte ingredientt᷑
ad ueritatẽ euͣgelii. eiq in faciẽ ꝓpt̾ea res¬
titisse. qđ illa sĩmulatiõe gentes iudarare
cogebat: utrũ uer̃ scripserit. anforte nescio
qua dispensatiua falsitate m̃titus sit: & au Ex lił¬
dio paulo superius in eiusdẽ narrationis
Dent ueniã qͥlibet aliud opmantes: ego Ex tr̃e¬
magis credo tanto apło in suis ⁊ ꝓsuis lit¬
teris iuranti. quã cuiq doctissimo de ali¬
reos uocant. ⁊ more udaico p̃pucia carna¬
lia circũcidunt: nati heretici ex illo er¬
rore in quẽ petrus deuians a paulo reuo¬
coronato: in sua puersitate pͣcisi ab ecclesia

Expanded text:
s uidisse se Petrum non recte ingredientem ad ueritatem euangelii eique in faciem propterea restitisse, quod illa simulatione gentes iudaizare cogebat, utrum uerum scripserit, an forte nescio qua dispensatiua falsitate mentitus sit. et audio paulo superius in eiusdem narrationis Dent ueniam quilibet aliud opinantes; ego magis credo tanto apostolo in suis et pro suis litteris iuranti quam cuique doctissimo de alirenos uocant et more iudaico carnalia praeputia circumcidunt, nati haeretici ex illo errore, in quem Petrus deuians a Paulo reuocoronato in sua peruersitate praecisi ab ecclesia
Abbreviated transcription (Latin):
didit sem& ipsũ ꝓ me. Si pat̃ tͣdidit filiũ
& tͣdid̾ se ipsũ filius: iudas qͥd fecit: Facta
ẽ tͣditio a patre. facta ẽ tͣditio a filio: fac¬
ta ẽ tͣditio a uida. Una resfacta ẽ.S. q̃
res discernit patrẽ tͣdentẽ filiũ: & seip¬
sũ filiũ tͣdentẽ: & uidã discipulũ traden¬
tẽ magistrũ suũ:: quia hoc fecit pat̃ ⁊
filius in karitate: fecit aut̃ iudas in ꝓ¬
ditiõe. Uidetis qr ñ qͥd faciat hõ consi¬
derandũ ẽ.: s qͦanimo ⁊ uoluntate faciat.

Expanded text:
adidit seipsum pro me . Si Pater tradidit Filium, et tradidit seipsum Filius, Judas quid fecit? Facta est traditio a Patre, facta est traditio a Filio, facta est traditio a Juda; una res facta est: sed quae res discernit Patrem tradentem Filium, seipsum Filium tradentem, et Judam discipulum tradentem magistrum suum? Quia hoc fecit Pater et Filius in charitate; fecit autem hoc Judas in proditione. Videtis quia non quid faciat homo, considerandum est; sed quo animo et voluntate fac
Abbreviated transcription (Latin):
maledictũ: qđ paulus ñ timuit dicere
peccatũ: Plane hoc ꝓpħa ⁊ p̾iudere de¬
buit ⁊ p̃dicere: paratꝰ ab hereticis cũ apło
rep̃hendi. Nec ido maior inuidia ẽ. quod
addiderit dõ: ut diceret maledictus dõ
om̃is qͥ pependit in ligno. Nisi enĩ d̾̃s odis¬
set peccatũ ⁊ mortẽ nr̃am:. ñ ad cã susci¬
piendã atq delendã filiũ suũ muteret¬

Expanded text:
maledictum. quod Paulus non timuit dicere maledictum. quod Paulus non timuit dicere peccatum? plane hoc propheta et praeuidere debuit et praediceest. Nec ideo maior inuidia est, quod addiderit: deo, ut diceret: maledictus deo omnis qui pependerit in ligno. nisi enim deus odisset peccatum et nostram mortem, non ad eam suscipiendam atque delendam filium suum mitteret
Abbreviated transcription (Latin):
timuit dicere ꝓ omĩb mortuus ẽ. Hoc
enĩ mortuus ẽ qđ maledictus: qm̃ mors
ipsa ex maledicto ẽ: & maledictũ ẽ om̃e
peccatũ: siue ipsũ qđ fit. ut sequat᷑ sup.¬
plicĩ suie ipsũ suppliciũ qđ alio muocat᷑
peccatũ: q fit ex peccato. Suscepit aut̃ xp̃c
sine reatu suppliciũ ñrm. ut inde solueret
reatũ nr̃m: & finiret &̃ suppliciũ nr̃um¬
Aisit d̃s inqͥt filiũ suũ in similitudinẽ
carnis pecẽi: ut de pecc̃o dampnaret pec-¬
catũ in carne. Non erat gͦ illa caro pecc̃i.
qr ñ de traduce mortalitatis in mariã
ꝑ masculũ uenerat. S tam̃ qr de peccato
ẽ mors. illa aut̃ caro quãuis ex uirgine
tam̃ mortalis fuit: eo ipso qͦ mortał erat
similitudinẽ habebat carnis pecc̃. Hoc
appellat etiã peccatũ. consequent̃ dicens.
ut de pecc̃o damnaret pecc̃m in carne.
Itẽ alio loco. Eum inqͥt qͥ ñ nouerat pec¬
catũ. pecc̃m ꝓ nob̾ fecit: ut nossimꝰ iusti¬
cia dĩ in ipso. Cur gͦ timeret moyses dic̃e

Expanded text:
timuit dicere: Pro omnibus mortuus est, hoc est, non mortuus quia maledictus, quia mors ipsa ex maledicto est, et maledictum est esse peccatum, siue ipsum quod fit, ut sequatur supplicium, siue ipsum supplicium, quod alio modo uocatur peccatum, quia fit ex peccato. suscepit autem Christus sine reatu supplicium nostrum, ut inde solueret reatum nostrum et finiret etiam supplicium nit, deus filium suum in similitudinem carnis peccati, ut de peccato damnaret peccatum in carne. non erat ergo illa caro peccati, quia non de traduce mortalitatis in Mariam per masculum uenerat; sed tamen quia de peccato est mors, illa autem caro quamuis ex uirgine, tamen mortalis fuit, eo ipso, quo mortalis erat, similitudinem habebat carnis peccati. hoc appellat etiam peccatum consequenter dicens: ut de peccato damnaret peccatum in carne. item alio loco: eum, inquit, qui non nouerat peccatum, peccatum pro nobis fecit, ut nos simus iustitia dei in ipso. cur ergo timeret Moyses dicere
Abbreviated transcription (Latin):
multo ẽ tͣn mirabilius ⁊ laudabilius li¬
bent᷑ acciꝑe corrigente: quã audacter
corrig̾e̾ deuiantẽ. Laus itaq iustȩ lib̾¬
tatis in paulo ⁊ sc̃ȩ humilitatis in petͦ:
quantũ mnͥ ꝓ modulo meo iudet᷑. ma¬
gis fuerat aou̾sus calumpniante por¬
phiriũ defendenda: quã ut ei daret᷑
obtrectandi maior occasio: qua multo
mordatius criminaret᷑. xp̃ianos fallacit᷑
uel suas litt̾as scrib̾e: ł dĩ sui sacͣm̃ta
pͥmatꝰ apłoꝵ tã excellenti gr̃a p̃minet.
alit̾ ꝗͣ uĩtas postulabat de circũcisiõe
agere solitũ. a posteriore apło paulo
ẽẽ correctũ. Ergo potuit petrus ñ
recte in aliqͦ ingredi ad uitatẽ eũgelii.
ita ut gentes cogeret uidarare: quod
paulus in ea scribit epła. in qͣ dm̃ tes¬
tatꝰ ẽ ñ se mͣtiri. Ait eñi. Quȩ enĩ scbo
uob: ecce corã dõ qr ñ m̃tior. Et post
hanc tͣa sc̃am atq t̾ribilem attestationẽ d̾i.

Expanded text:
multo est tamen mirabilius et laudabilius limulto est tamen mirabilius et laudabilius libenter accipere corrigentem quam audacter corrigere deuiantem. laus itaque iustae libertatis in Paulo et squantum mihi pro modulo meo uidetur, magis fuerat aduersus calumniantem Porphyrium defendenda, quam ut ei daretur obtrectandi maior occasio, qua multo mordacius criminaretur Christianos fallaciter uel suas litteras scribere uel dei sui sacramenta postolorum tam excellenti gratia praeeminet, aliter quam veritas postulabat de circumcisione agere solitum, a posteriore apostolo Paulo esse correctum. Si ergo potuit Petrus non recte in aliquo ingredi ad veritatem Evangelii, ita ut Gentes cogeret judaizare, quod Paulus in ea scribit Epistola, in qua Deum testatus est non se mentiri: ait enim, Quae autem scribo vobis, ecce coram Deo, quia non mentior : et post hanc tam sanctam atque terribilem attestationem Dei,
Abbreviated transcription (Latin):
tores xp̃i de quib dictũ ẽ. hic iã q̃rit᷑ int̃ dispen¬
satores ut fideł quis inueniat᷑. tanꝗͣ. magnũ ali¬
qͥd sibi fidelit᷑ didicisse uideant᷑. ꝓ ueritatis
dispensatiõe mtiri: cũ ipsa fides in latino ser¬
dispensator apłs paulus ꝓculdubio nob̾ exhib&
insribendo fide ꝙ ueritatis dispenator erat
ñ falsitatis: ac ꝑ hoc uerũ scripsit uidisse se
petrũ ñ recte ingredientẽ ad u̾itatẽ eũgłii
eiq in faciẽ restitisse. qđ gentes cogeret
iudaiare. Ipse uͦ patrus qđ a paulo fiebat
utilit̾ lib̾tate caritatis. sc̃e ac benigne
pietate humilitatis accepit: atq ita rari¬
us ⁊ sanctius exemplũ posteris pͣbuit.
qͦñ dedignarent᷑ maiores sicubi forte
recti tramit̾ẽ reliqͥssent. etiã a posteriorib
corrigi. quã paulus qͦ fident᷑ auderent
etiã minores maiorib ꝓ defendenda
eugłica u̾itate. salua frat̃na caritate
resistere. Nã cũ satius sit a tenendo
itinere in nullo quã in aliqͦ declinare:⁊

Expanded text:
de quibus dictum est: hic iam quaeritur inter dispensatores, ut fidelis quis inueniatur, tamquam magnum aliquid sibi fideliter didicisse uideantur pro ueritatis dispensatione mentiri, cum ipsa fides in Latino serdispensator apostolus Paulus procul dubio nobis exhibet in scribendo fidem, quia ueritatis dispensator erat, non falsitatis. ac per hoc uerum scripsit uidisse se Petrum non recte ingredientem ad ueritatem euangelii eique in faciem restitisse, quod gentes cogeret iudaizare. ipse uero Petrus, quod a Paulo fiebat utiliter libertate caritatis, sanctae ac benignae pietate humilitatis accepit atque ita rarius et sanctius exemplum posteris praebuit, quo non dedignarentur, sicubi forte recti tramitem reliquissent, etiam a posterioribus corrigi, quam Paulus. quo fidenter auderent etiam minores maioribus pro defendenda euangelica ueritate salua fraterna caritate resistere. nam cum satius sit a tenendo itinere in nullo quam in aliquo declinare.
Abbreviated transcription (Latin):
yses minꝰ p̃uidit etiã iustos in cruce futuros.
gere: ut a mortis &̃ u̾itate seiungerent. Si e¬
ni uera illa mors ñ erat. nullũ maledictum
xp̃o crucifixo pependit in ligno. qr nec ue¬
re crucifixus ẽ. S contͣ longe fut᷑os ħeticos.
quã delonge clamat moyses. Sine causa
t̾gi u̾samini. o quib displicet uitas mortis
xp̃i. Maledictus om̃is qͥ pendet in ligno.¬
ñ ille aut ille: s omĩs omino. Etiãne ⁊ filiꝰ
dĩ ͤ Etiã ꝓrsus. Nã hoc ẽ qđ ñ uultis: in¬
de satagitis. iñ seducitis. Displicet enĩ uob̾
maledictus ꝓ nob̾: qr displicet uob̾ mortu¬
us ꝓ nob̾. Tunc enĩ extͣ maledictũ illiꝰ adã.

Expanded text:
yses minus praevidit etiam justos in cruce futuros, gere, ut a mortis etiam veritate sejungerent. Si enim vera illa mors non erat, nullum maledictum Christo crucifixo pependit in ligno: quia nec vere crucifixus est, sed contra longe futuros haereticos quam de longe clamat Moyses: Sine causa tergiversamini, o quibus displicet veritas mortis Christi, maledictus omnis qui pependit in ligno. Non ille, aut ille, sed omnis omnino, etiam et Filius Dei, etiam prorsus. Nam hoc est, quod non vultis, inde satagitis, inde seducitis. Displicet enim vobis maledictus pro nobis, quia displicet mortuus pro nobis. Tunc enim extra maledictum illi
Abbreviated transcription (Latin):
turis usitatũ. eor q licet iuste ac laudabilit᷑
uiuant: non sunt tam sine pecco. Magis
enͣisic̾ interẽ. int̾ irridentes ⁊ irrisores. int᷑
murmurantes ⁊ mmuratores. int̾ scriben¬
tes ⁊ scriptores. ⁊ cęt̾a similia: ita scriptura
peccatores appellare consueuit ualde iniqͦs.
⁊ grauib peccatoꝵ sarcinis oneratos. Sci¬

Expanded text:
t juste ac laudabiliter vivant, non sunt sine peccato. Magis enim sicut interest inter irridentes et irrisores, inter murmurantes et murmuratores, inter scribentes et scriptores, et caetera similia; ita Scriptura peccatores appellare consuevit valde iniquos et grandibus peccatorum sarcinis oneratos.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ ea sacram̃ta etiã xp̃ianã salutẽ dari.
s ne illa qͣ pͥorib ut congruebat tp̃rib
inumbra rerͣ futurar̾ ds̃ fieri usserat.
tanꝗͣ idolatriã gentiliũ dampnare
credet᷑. Hoc ẽ enĩ qđ illi iacob ait au¬
ditũ de illo eẽ qd̾ discissionẽ doceat
a moyse. qđ utiq nefas ẽ: ut credentes

Expanded text:
per ea sacramenta etiam Christianam salutem dari : per ea sacramenta etiam Christianam salutem dari : sed ne illa quae prioribus ut congruebat temporibus, in umbris rerum futurarum Deus fieri jusserat, tanquam idololatriam gentilium damnare crederetur. Hoc est enim quod illi Jacobus ait: auditum de illo esse, quod discissionem doceat a Moyse . Quod utique nefas est, ut credentes
Abbreviated transcription (Latin):
ad leeͣ paulus qđ eũ uidit ñ recte ingredien.¬
ronim̃ tẽ adueritatẽ euͣgłũ. Quisqͥs enĩ facit
qđ facere debet recte utiq facit. A id̾o
falsũ de illo dicit qͥ dic̃ eũ ñ recte fecisse.
qđ eũ nouit fac̾e debuisse. Si aũ uerũ
scripsit paulus: uer̃ ẽ qđ petrus ñ recte
ingrediebat᷑ ad ueritate eugłii. Ego¬
qͥdẽ illud petrũ sic egisse credo: ut gen¬
tes cogeret iudarare. Hoc enĩ lego scrip.¬
sisse paulũ. quẽ m̃titũ ec̃ ñ credo. Et
udõ ñ rede agebat hoc petrus. qr erat
contͣ eu̾głii ueritatẽ. ut putarent qͥ crede¬
bant in xp̃m. se sine illis uet̾ib sacͣmͣtis
saluos ẽẽ ñ posse. hoc enĩ contendebant
antiochiȩ: qͥ ex circũcisiõe crediderant.
Ipsũ uͦ paulũ ñ ad hoc id egisse qđ uel
timotheũ circũcidit. ł cenchris uotũ
ꝑsoluit. uel hierosolimis a iacobo ad¬
monitꝰ cũ eis qͥ uouerant legitima illa
celebranda suscepit: ut putare uidẽt᷑

Expanded text:
est Paulus, quod eum uiderit non recte ingredientem ad ueritatem euangelii. quisquis enim hoc facit, quod facere debet, recte utique facit et ideo falsum de illo dicit, qui dicit eum non recte fecisse, quod eum nouit facere debuisse. si autem uerum scripsit Paulus, uerum est, quod Petrus non recte tunc ingrediebatur ad ueritatem euangdem illud Petrum sic egisse credo, ut gentes cogeret iudaizare. hoc enim lego scripsisse Paulum, quem mentitum esse non credo. et ideo non recte agebat hoc Petrus; erat enim contra euangelii ueritatem, ut putarent, qui credebant in Christum, sine illis ueteribus sacramentis saluos se esse non posse. hoc enim contendAntiochiae qui ex circumcisione crediderant. Ipsum vero Paulum Timotheum circumcidit , vel Cenchreis votum persolvit , vel Jerosolymis a Jacobo admonitus, cum eis qui voverant, legitima illa celebranda suscepit; ut putari videretur
Abbreviated transcription (Latin):
cidit: ne uideis ⁊ maxime cognatiõi eiꝰ
matͣnȩ sic uide̾nt᷑ qui ex gentib in xpͣm
crediderant detestari circũcisionẽ. sicut
idolatria detestanda ẽ: cũ illã dͣs fieri
pͥcsꝑit. hanc sathanas ꝑsuaserit. Es titũ
ꝓpt̾ea nͥ circũcid̾: ne occasionẽ daret eis
qui sine illa circũcisiõe dicebant creden¬
tes ẽẽsaluos ẽe ñ posse: & ad deceptionẽ
gentiũ hoc etiã paulũ sentire iactabanT.
Qd ipse satissignificat ubiait. S neq
tytꝰ qui mecũ erat cũ ec̾e̾t grecus: cõpul¬
susẽ circũcidi. Propt᷑ sub intro aucdos
aũ falsos fr̃es qͥ subintroier̃t ꝑscrutari lib̃¬
tate nr̃am ut nos in seruitutẽ redigerent.
quib neq ad horã cessimꝰ subiectiõi: ut
ueritas eũgłii ꝑmaneat ad uos. Hic apparet
qͥd eos captare intellexerit. ut ñ faceret qd̾
in tẏmotheo fecerat. d qđ ea lib̾tate face̾
poterat. qua ostenderet illa sacram̃ta.
nec tanꝗͣ necessaria debere appeti: nec tan¬

Expanded text:
ea, ne Judaeis, et maxime cognationi ejus maternae sic viderentur, qui ex gentibus in Christum crediderant, detestari circumcisionem: sicut idololatria detestanda est, cum illam Deus fieri praeceperit, hanc satanas persuaserit; et Titum propterea non circumcidit, ne occasionem daret eis, qui sine illa circumcisione dicebant credentes saluos esse non posse, et ad deceptionem gentium hoc etiam Paulum sentire iactarent. quod ipse satis significat, ubi ait: sed neque Titus, qui mecum erat, cum esset Graecus, conpulsus est circumcidi, propter subintroductos autem falsos fratres, qui subintroierant perscrutari libertatem nostram, ut nos in seruitutem redigerent, quibus nec ad horam cessimus subiectione, ut ueritas euangelii permaneat ad uos. hic apparet, quid eos captare intellexerit, ut non faceret, quod in Timotheo fecerat, quod ea libertate facere ; poterat, qua ostenderet illa sacramenta nec tamquam necessaria debere appeti nec tam
Abbreviated transcription (Latin):
Deinde pꝰannos qͣttuordecĩ ascendi hiero¬
solimã cũ barnabba: assupto &̃ tito. As¬
cendi aũ scđm reuelationẽ: & exposui eis
uidebant᷑ p̃stantiores: neforte in uacuum
curro aut cucurri. E paulopꝰ. Cũ cogno¬
uissent inqͥt grãm qͣdata ẽ mͥ iacobus ⁊
petrus ⁊ loh̾es qͥ uidebant᷑ columpnȩ esse.¬
dextͣs deder̃t mͥ ⁊ barnabȩ societatis. Ipsa
enĩ collatio unã doctrinȩ speciem. exclu¬
sa om̃i uarictate monstrabat. Sed neq¬

Expanded text:
quatuordecim ascendi Jerosolymam cum Barnaba, assumpto et Tito. Ascendi autem secundum revelationem; et exposui eis videbantur: ne forte in vacuum curro, aut cucurri. » Et paulo post: « Cum cognovissent, inquit, gratiam quae data est mihi Jacobus, Petrus et Joannes, qui videbantur coldexteras dederunt mihi et Barnabae societatis . Ipsa enim collatio unam doctrinae speciem exclusa omni varietate monstrabat, q
Abbreviated transcription (Latin):
onẽ cħu xp̃i ipsũ uerbũ eoꝵ paulus accep̃.
Unde ⁊ contulit cũ eis eugłiũ. ne forte
in uacuũ curreret aut cucurrisset: &¬
dextras ei deder̃t. qr in illo quãuis ñ ꝑ
eos illi datũ. tam̃ uerbũ suũ qd̾ ĩa p̃dica¬
bant. ⁊ in qͦ fundati fuerant inuenerunt.
De qͦ u̾bo resurrectioĩs xp̃i idẽ dic̃ apłs.
Siue ego siue illi: sic pͣdicamꝰ ⁊ sic credidistis.

Expanded text:
erbum eorum Paulus accepit; unde et contulit cum eis Evangelium, ne forte in vacuum cucurrisset, aut curreret ; et dextras ei dederunt, quia et in illo quamvis non per eos illi datum, tamen verbum suum, quod jam praedicabant, et in quo fundati fuerant, invenerunt; de quo verbo resurrectionis Christi idem dicit Apostolus: Sive ego, sive illi, sic praedicamus,
Abbreviated transcription (Latin):
Sacerdotiũ uͦ udoꝵ nemo fere fideliũ du¬
bitat sigurã fuisse futuri sac̃dotii regał. qd̾
ẽ in eccłia: quo consecrant᷑ om̃s ꝑtinentes ad
nc̃ ⁊ om̃s ungunt᷑: qd̾ ĩt regib tantũ ⁊ sacer¬
dotib fiebat. Et qd̾ ait petrus ad xp̃ianũ po.ii¬
pulũ scribens regale sac̃dotiũ: utrũq nom̃
illi ppło conuenire declaraũ. qͦ illa unctio
ꝑtinebat. Cetera itaq uicia tanꝗͣ ualitudi¬
nis.⁊ qͣsi mẽbroꝵ animȩ atq sensuũ. ⁊ ꝑ se ip¬
sũ intus in conscientia ⁊ intellectu sanat ⁊ cor

Expanded text:
Sacerdotium vero Judaeorum nemo fere fidelium dubitat figuram fuisse futuri sacerdotii regalis, quod est in Ecclesia, quo consecrantur omnes pertinentes ad nc et omnes unguntur, quod tunc regibus tantum et sacerdotibus fiebat. Et quod ait Petrus ad Christianum populum scribens, regale sacerdotium , utrumque illi populo nomen convenire declaravit, quo illa unctio pertinebat. Caetera itaque vitia tanquam valetudines et quasi membrorum animae atque sensuum, per seipsum interius in conscientia
Abbreviated transcription (Latin):
ñciabant. ⁊ in eoꝵ cõmunione atq unita¬
te uiuent̾ẽ. accedentib etiã ꝑ eũ talib sig¬
nis qualia ⁊ illi oꝑabant᷑. ⁊ta eũ dño cõm̃¬
dante meruit auctoritatẽ. ut ũba illius
hodie sic audiant᷑ in ȩccł̃ia: tanq̃ in illo
xp̃c sic̃ uerissime ipse dix̃ locutꝰ audiat᷑.¬

Expanded text:
nuntiabant, et in eorum communione atque unitate uiuentem accedentibus etiam per eum talibus signis, qualia et illi operabantur, ita eum domino commendante meruit auctoritatem, ut uerba illius hodie sic audiantur in ecclesia, tamquam in illo Christus, sicut uerissime ipse dixit, locutus audiat
Abbreviated transcription (Latin):
dotes eos mserit ut cũ irent mundarent᷑. Nul¬
lũ emͣi eoꝵ quib hȩc corporalia beneficia p̃sti.¬
tit. inuenit᷑ misisse ad sac̃dotes: nisi lepsos.
Nã ⁊ illũ a lepra mundauat cui dix̃. Uade
ostende te sac̃dotib: ⁊⁊ offer ꝓte sacrificiũ qd̾̃
dũ ẽ gͥ qͥd ipsa lepͣ significet. Non eñi sanati
s mundati dicunt᷑: qͥ ea caruer̃t. Coloris qͥp.¬
pe uiciũ ẽ ñ ualitudinis. aut integritatis
sensuũ atq mẽbroꝵ. Lȩpsi gͦ ñ absurde
intelligunt᷑ qͥ scientiã uere fidi ñ habentes:
uarias doctrinas ꝓfitent᷑ erroris. Nulla por

Expanded text:
dotes miserit, ut cum irent mundarentur. Nullum enim eorum quibus haec corporalia beneficia praestitit, invenitur misisse ad sacerdotes, nisi leprosos. Nam et illum a lepra mundaverat cui dixit: Vade, ostende te sacerdotibus, et offer pro te sacrificium qdum est igitur quid ipsa lepra significet. Non enim sanati, sed mundati dicuntur, qui ea caruerunt. Coloris quippe vitium est, non valetudinis aut integritatis sensuum atque membrorum. Leprosi ergo non absurde intelligi possunt qui, scientiam verae fidei non habentes, varias doctri
Abbreviated transcription (Latin):
fecit ut qͣsdã obseruatioes legitimas iuidaica
consuetudine retinendo ⁊ agendo. ñ se inimi¬
cũ legi ꝓpħisq monstraret: absit ut m̃dacit᷑
eũ fecisse credamꝰ. De hac quippe re. satis ẽ
eius nota sententia. qua fuerat constitutũ. nec
uideos qͥ tunc in xpͣm credebant ꝓhibendos
ẽe a pat̾nis traditiõib. nec ad eas gentiles cũ
xp̃iani fierent ẽc̃ cogendos: ut illa sacͣm̃ta
sacrilegia ẽẽ ĩa nouo testam̃to reuelato.
tanꝗͣ sine his quic̃q conu̾terent᷑ ad dm salui
ẽẽ ñ possent. Errabant enĩ qͥ hoc putabant
⁊ eis simulatȩ consenserant petrus ⁊ barna¬
bas: idoq cogebant gentes iudaizare. Id
enĩ erat cogere sic ea necessaria p̾dicare: tan¬
ꝙͣ. ⁊ recepto eugłio nulla sine illis salus ẽẽt
in xp̃o. Hoc error quoꝵdã putabat: hoc
timor petri simulabat: hoc lib̾tas pauli re¬
apłi sui correctionẽ ñ potuisse negligere.

Expanded text:
fecit, ut quasdam observationes legitimas judaica fecit, ut quasdam observationes legitimas judaica consuetudine retinendo et agendo non se inimicum Legi Prophetisque monstraret, absit ut mendaciter eum fecisse credamus. De hac quippe re satis est ejus nota sententia, qua fuerat constitutum, nec Judaeos qui tunc in Christum credebant prohibendos esse a paternis traditionibus, nec ad eas Gentiles cum Christiani fierent, esse cogendos: ut illa sacramenta sic necessaria iam nouo testamento reuelato, tamquam sine his quicumque conuerterentur ad deum salui esse non possent. erant enim qui hoc putabant uangelio, et eis simulate consenserant Petrus et Barnabas ideoque cogebant gentes iudaizare. id enim erat cogere, sic ea necessaria praedicare, tamquam et recepto euangelio nulla sine illis salus esset in Christo; hoc error quorundam putabat, hoc timor Petri simulabat, hoc libertas Pauli reapostoli sui correctionem non potuisse negligere,
Abbreviated transcription (Latin):
tendenda gͣ q̃dã quȩ putant᷑ in script᷑is¬
I. ẽẽ m̃dacia. ñ ea ẽẽ qđ putant᷑. si recte in¬
telligant᷑ ñ tͥ parũ adu̾sus istos ualere
Illa quippe omĩa ꝗͣ nominati comemno¬
rant. ubi sit qͥsq m̃titus: in eis libris
legunt᷑ in quib ñ solũ dicta uer̃ etiã
facta multa figurate conscripte sunt.
qr ⁊ figuratȩ gesta st̃. In figuris autẽ
locutist̃: alitq conscripti actus apłoꝵ:
ĩa uidelicet reuelato testam̃to nouo
qđ illis siguris ꝓpħicis uelabat᷑. Deni¬
q in tot epłis apłicis. atq in ipso tã
grandi libro in qͥ actus eoꝵ canonica
ueritate narrant᷑. ñ inuenit᷑ tał aliqͥs
m̃ciens. ut de illo ab istis ad m̃ciendi
licentiã. ꝓponat᷑ exemplũ. qͣndoqͥd ẽ
illa petri ⁊ barnabȩ simulatio qua
gentes iudaitare cogebant. merito
rep̃hensa atq correcta ẽ: & ne tunc
noceret.:⁊ ne posteris ad umnitandum
quomͦ gentes cogis iudaitare: Id aũ qđ ipse

Expanded text:
putantur in scripturis esse mendacia, non ea esse quod putantur, si recte intellegantur, non tibi parum aduersus istos ualere illa quippe omnia, quae nominatim commemorant, ubi sit quisque mentitus, in eis libris leguntur, in quibus non solum dicta, uerum etiam facta multa figurata conscripta sunt, quia et figurate gesta sunt. in figuris autem locuti sunt aliterque conscripti actus apostolorum iam uidelicet reuelato testamento nouo, quod illis figuris propheticis uelabatur. denique in tot epistulis apostolicis atque in ipso tam grandi libro, in quo actus eorum canonica ueritate narrantur, non inuenitur talis aliquis mentiens, ut de illo ab istis ad mentiendi licentiam proponatur exemplum, quandoquidem illa Petri et Barnabae simulatio, qua gentes iudaizare cogebant, merito reprehensa atque correcta est, et ne tunc noceret et ne posteris ad imitandum quomodo Gentes cogis judaizare ? Id autem quod ipse
Abbreviated transcription (Latin):
& in me magnificabant dm. Uidete quẽad¬
modũ ⁊ ipse ꝙ sic innotuit. finẽ ñ posuerit
in laud̃ẽ sua̾. s in laudẽ di. At quantũ ad
ipsũ ꝑtinet: uastator eccłiȩ. ꝑsecutor. inusdꝰ.
malignꝰ. Ipse confitet᷑. non nos conuiciam᷑.
Amat paulus dici a nob̾ peccata sua: ut
głificet᷑ ille qͥ talem morbũ sanauit. Mag¬
nitudinẽ eni uulneris: manꝰ medici secuit
⁊ sanauit. Uox illa de cęlo ꝓstrauit ꝑsecu¬
tore: & erex pͣdicatorẽ. Occid saulũ: & uiui¬
ficauit. paulũ. Deinde post annos qͣttuor

Expanded text:
et in me magnificabant Deum . Videte quemadmodum et ipse, quia sic innotuit, finem non posuerit in laudem suam, sed in laudem Dei. Et quantum ad ipsum pertinet, vastator Ecclesiae, persecutor invidus, malignus, ipse confitetur, non nos conviciamur. Amat Paulus dici a nobis peccata sua, ut glorificetur ille qui talem morbum sanavit. Magnitudinem enim vulneris manus medici secuit, et sanavit. Vox illa de coelo prostravit persecutorem, et erexit praedicatorem; occidit Saulum, et vivificavit
Abbreviated transcription (Latin):
nꝰ acceꝑit. aut ido se putet accepisse. qr lit¬
tera extrinsecus uel ut legeret᷑ apparuit.
uel ut audiret᷑ insonuit. Nasꝑ legẽ iusti¬
cia: ergo xp̃c gͣtis mortuus ẽ. Porro aut̃ si
ñ gratis mortuusc̃. ascendens in altũ cap
tiuaũ captiuitat᷑e. ded dona hõuub: inde
habet qͥcũq habet. Quisqͥs aut̃ inde se
hab̾e negat. aut uere ñ habet: aut id qđ
habet auferet᷑ ab eo. Qui gͦ tribuit¬

Expanded text:
n acceperit, aut ideo se putet accepisse, quia littera extrinsecus uel ut legeretur apparuit uel ut audiretur insonuit. nam siper legem iustitia, ergo Christus gratis mortuus est. porro autem si non gratis mortuus est, ascendit in altivam duxit captivitatem, dedit dona hominibus . Inde habet, quicumque habet. Quisquis autem inde se habere negat, aut vere non habet, aut id quod habet, auferetur ab eo . XVII
Abbreviated transcription (Latin):
Curemꝰ gͦ fr̃es ñ tantũ bene uiuere. s etiã
corã hoĩnib bene conu̾sari: nec tantũ cu¬
rare habere bonã conscientiã. s qͣntũ pot̾
nr̃a infirmitas qnͣtũ iugilantia fragilita.¬
tis humanȩ. curemꝰ nichil etiã facert qd̃
ueniat in malã suspicionẽ infirmo fratri.
cete omib ꝑ omĩa. sic ⁊ ego om̃ib ꝑ om̃ĩa
placeo. Qđ̃ qͥ ñ intelligunt. contrariũ pu¬
tant: cũ ille se dixerit ñ plac̾e hõinib ꝙr
ñ ido recte faciebat ut placeret hõĩnib sed
ut do: ad cuius amorẽ corda hominũ uole¬
bat conu̾tere. & eo ipso qͦ placebat hominib
in eo ipso ut do placeret intuebat᷑ ⁊ placen¬
dũ eẽ hõĩnib recte p̾cipiebat: non ut hoc
appeteret᷑ tanꝙͣ. merres recte factoꝵ: s qr dõ
placere ñ posset. qͥ ñ se his qͦs saluos fieri
uellet pͣberet imitandũ: imitari aũ illũ
qͥ sibi ñ placuerit nullomꝰ qͥsquã pocest.
Sic̃ gͦ ñ absunde loqueret᷑ qͥ diceret in hac

Expanded text:
rgo, fratres, non tantum bene vivere, sed etiam coram hominibus bene conversari; nec tantum habere bonam conscientiam, sed quantum potest nostra infirmitas, quantum vigilantia fragilitatis humanae, curemus nihil etiam facere quod veniat in malam suspicionem infirmo fratri: cete omnibus per omnia, sicut et ego omnibus per omnia placeo . Quod qui non intelligunt, contrarium putant; cum ille se dixerit non placere hominibus, quia non ideo recte faciebat ut placeret hominibus, sed ut Deo, ad cujus amorem corda hominum volebat convertere, eo ipso quo placebat hominibusin eo ipso ut Deo placeret intuebatur: et placenesse hominibus recte praecipiebat, non ut hoc appeteretur tamquam merces recte factorum, sed quia deo placere non posset qui non se his quos saluos fieri uellet praeberet imitandum. imitari autem illum qui sibi non placuerit nullo pacto quisquam potest. sicut ergo non absurde loqueretur qui diceret: "in hac
Abbreviated transcription (Latin):
credit ñ expedire qđ ñ credit: hac ꝑpensa ratio¬
ne ⁊ considatiõe librata. cũ magno timore dico
corã dõ aut testis ẽ dͣs. aut scit xp̃c qtł seit sic
amplius ẽ amalo ẽ. ⁊ si ñ a malo ẽ uirantis. a
malo ẽ ñ credentis. Deniq ñ ait sit in ore ur̃o¬
sit in ore ur̃o est est non non: qd aũ amplius¬
fres qi si sciret apłs paulus cred̾ẽ sibi galathas
adderet iurationẽ ⁊ diceret. quȩ aũ scribo uob̾
ecce corã dõ qr ñ m̃tior. Uidebat ibi eos qui
credebant: uidebat ⁊ alios qͥ ñ credebant. Frã¬

Expanded text:
credit non expedire quod non credit, hac perpensa ratione et consideratione librata, cum magno timore dico, Coram Deo; aut, Testis est Deus; aut, Scit Christus sic amplius est, a malo est; et si non a malo jurantis, a malo est non credentis. Denique non ait, Si ampliuSit in ore vestfratres, quia si sciret apostolus Paulus credere sibi Galatas, adderet jurationem et diceret, Quae autem scribo vobis, ecce coram Deo, quia non mentior . Videbat ibi eos qui credebant; videbat et alios qui non credebant. Er
Abbreviated transcription (Latin):
sione estote iudeis ⁊ grecis: ⁊ eccłiȩ di. Tercio
eundẽ apłm ñ audistiᷤ Puidemꝰ enĩbona: nͣ
solũ corã dõ.s. cͣ corã hoinib Ait gͦ ille. Ex¬
pone itaq mͥ quomͦ intelligã diuersa atq
contraria: hac dicentẽ apłm. Si hoinib place̾
uellẽ xpͣi seruus nͣ essẽ: hac dicentẽ placete
hac dicentẽ głia nr̃a hȩc ẽ testinioniũ consci¬
entiȩ nr̃ȩ: hac dicent᷑e ꝓuidemꝰ bona ñ solũ
corã do s etiã corã hominib Si tranquillus
audias. si tͥ ipsi aquã tuȩ mͣtis nͣ ꝑturbes:
quantũ potero fortassis exponã. Sunt hõies
temerarii iudices. detractores. susurrones.
murmuratores. quȩrentes suspicari qđ nͥ
uident: quȩrentes etiã ialare qđ nec sus
ñ errent. Imitatores nr̃i sint: si nos xp̃i.
Si aut̃e nos n xp̃i: imitatores sint xp̃i. Ip¬
se eñi pascit gregẽ suũ. & cũ om̃ib bene

Expanded text:
? Tertio eumdem apostolum non audisti: Providemus enim bona, non solum coram Deo, sed etiam coram hominibus ? Ait ergo ille, Expone itaque mihi, quomodo intelligam diversa atque contraria: hac dicentem Apostolum, Si hominibus placere vellem, Christi servus non essem; hac dicentem, Placete nium conscientiae nostrae ; hac dicentem, Providemus bona, non solum coram Deo, sed etiam coram hominibus. Si tranquillus audias, si tibi ipsi aquam tuae mentis non perturbes, quantum potero, fortassis exponam. Sunt homines temerarii judices, detractores, susurrones, murmuratores, quaerentes suspicari quod non vident, quaerentes etiam jactare quod nec suspn errent; imitatores nostri sint, si nos Christi ; si autem nos non Christi, imitatores sint Christi. Ipse enim pascit gregem suum, et cum omnibus be
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i seruus ñ ẽẽm. Sunt hõines qui putant sͥ
in bene uiuendo sufficere conscientiã. & ñ ualde
curant qͥd de illis altͣ existimet: ignorantes qr
cũ hͣo uiderit hõinẽ bonȩ conscientiȩ negligen¬
tius uiuente. passĩ se culibet ⁊ ubilibet coxiun¬
gentẽ. habente scientiã qđ nichil sit idolũ ⁊ tam̃
in idolio recũbente: conscientia illius cũ sit infir¬
ma ȩdi ficat᷑ ñ adea quȩ ꝑscrutat᷑ s ad ea qͣ
suspicat᷑. Neq eñi hõ par tuus frͣ tuus intrare
potest in conscientiã tuã: quã nouit ds̃ Con¬
scientia tua cora dõ: conu̾satio tua corã fr̃e tuo.
Si de te ille aliqͥd inali suspicans ꝑturbatus ȩdi¬
ficat᷑ ad aliqd faciendũ qđ te putat facere cũ sic
uiuss. qͥd ꝓdest qi uent᷑ conscientiȩ tuȩ hauit
aqͣm pinã. ⁊ ille de tua negligenti conu̾satione
Et hic aquã turbas. pascua coneulcas. Attende
melius: ne ⁊ tͥ aqͣm turbes. Qid ait apłs Si

Expanded text:
potest intelligi. Sunt homines qui putant sibi in bene vivendo sufficere conscientiam, et non valde curant quid de illis alter existimet; ignorantes quia cum homo viderit hominem bonae conscientiae negligentius viventem, passim se cuilibet et ubilibet conjungentem, habentem scientiam quod nihil sit idolum, et tamen in idolio recumbentem, conscientia illius cum sit infirma, aedificatur non ad ea quae perscrutatur, sed ad ea quae suspicatur . Neque enim homo par tuus, frater tuus, intrare potest in conscientiam tuam, quam novit Deus. Conscientia tua coram Deo est, conversatio tua coram fratre tuo: si de te ille aliquid mali suspicans, perturbatus aedificatur ad aliquid faciendum quod te putat facere, cum sic vivis; quid prodest quia venter conscientiae tuae hausit aquam puram, et ille de tua negligenti conversatione . Et hic aquam turbas, pascua conculcas. Attende melius, ne et tibi aquam turbes. Quod ait Apostolus, Si
Abbreviated transcription (Latin):
Audi qd sequit᷑. Licet si nos aut an¬
qdđ accepistis: anathema sit. Si ueniat
mons aliud eiuigłizans. anathemati¬
⁊et᷑. Si ueniat angłs aliud euugłicans
anathematiret᷑. Unde hoc Quia
de priuato uult fluere ñ de medio.¬
Et hoc forte hõ carnali nebula ppeditꝰ
⁊ a fonte cõmuni ad ꝓpriã suã falsitatẽ
reductus posset hoc facere: ñ qͥd ⁊ anglsꝰ:
Uere si angls de ꝓpͥo sluens in paradyso
ñ ẽẽt auditꝰ. nͥ pͣcipitarem᷑ in mortem.
Media aqua posita erat om̃ib p̾ceptũ Ex. lil¬
fraude sine labe sine ceno fluebat. Si ipsa
aqua semꝑ biberet᷑: semꝑ iuueret᷑. Uenit
angłs lapsus de cȩlo factus serpens. qr iri¬
sidiose iãuenena sparg̃ẽ cupiebat: emisit
uenenũ de ꝓpͥo. locutus ẽ de suo: qr qui
loquit᷑ m̃daciũ de suo loquit᷑. & miseri
audiendo dimisert qđ cõmune erat un

Expanded text:
uitur: «Licet si nos, aut anquod accepistis; anathema sit» . Si veniat mons aliud evangelizans, anathemetur; si veniat angelus aliud evangelizans anathemetur. Unde hoc? Quia de privato vult fluereEt cum hoc homo carnali nebula praepeditus, et a fonte communi ad propriam suam falsitatem reductus possit facere, nunquid et angelus? Vere si angelus de proprio fluens in paradiso non esset auditus, non praecipitaremur in mortem. Media aqua posita erat omnibus praeceptum t, et sine fraude, sine labe, sine caqua semper biberetur, semper viveretur. Venit angelus lapsus de coelo, factus serpens, quia insidiose jam venena spargere cupiebat: emisit venenum, de proprio locutus est, de suo; quia «qui loquitur mendacium, de suo loquitur:» et miseri audiendo
Abbreviated transcription (Latin):
nos inqͥt. Parũ ẽ. audi sequentia.
Aut angłs inqͥt de cȩlo anñciauerit
uob̾ aliud pret̾ quã qd accepistis: ana-¬
thema sit. U idebat posse falsũ medi¬
atorẽ transfigurare se in angłm lucis.
& aliqͥd falsũ ann̾ciare. Sicut gͥ suꝑbi
homines uolunt se adorari ꝓ do. sibi
arrogare quicqͥd posst̃. se nominari.
sire: ita diabolus ⁊ angłi eꝰ. Donathũ
donathistȩ ꝓ xp̃o habent. Si audiant
aliquẽ paganũ detrahentẽ xp̃o: forsi.¬
tan pacient᷑ ferunt quãsi audiunt
detͣhentẽ donatho. LIcet si nos inqͥt.¬

Expanded text:
tia: aut angelus, inquit, de coelo annuntiaverit vobis aliquid praeterquam quod accepistis, anathema sit . Videbat posse falsum mediatorem transfigurare se in angelum lucis, et aliquid falsum annuntiare. Sicut ergo superbi homines volunt se adorari pro Deo, sibi arrogare quidquid possunt, se nominari, sire: ita diabolus et angeli ejus. Donatum Donatistae pro Christo habent. Si audiant aliquem paganum detrahentem Christo, forsitan patienter ferant, quam si audiant detrahentem Donato.
Abbreviated transcription (Latin):
sũ. ⁊ tulit te ate. Caderes eñi si ẽes inte.
& in illo głificaberis. Ut n głiet᷑ ait apłs Ex serĩ
omis caro corã do. Ergo sine głia remane. epłe la¬
głiet᷑. Nã ⁊ testimoniũ conscientiȩ ñe ita nemo¬

Expanded text:
sum, et tulit te a te caderes enim, si esses in te, sum, et tulit te a te caderes enim, si esses in te, et in illo glorificaberis. Ut non glorietur, ait Apostolus, omnis caro coram illo. Ergo sine gloria remaneglorietur . Nam et testimoniu