comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qui excelsioris gr̃e cathecumini.
Fit enĩ aliquando ut uideas ca¬
checuminũ abstinentẽ ab om̃n cõ¬
cubitu: ualefacientẽ scło. renun¬
ciantẽ om̃ib: que possidebat di¬
stribuentẽ pauꝑib. Et cathecumi¬
nus est instructus etiam forte doc¬
trina salutari: supra multos fide¬
les. Timendũ est huic ne dicat
apud semet ipsũ. de bap̃mo sancto
quo peccata dimittunt᷑: quid plꝰ
accepturus sum: Ecce ego melior
sum illo fideli et illo fideli: cogitãs
fideles aut coniugatos. aut forte
idiotas. aut habentes et possiden¬
tes res suas. quas ipse distribuit iã
pauꝑibͥ et meliorẽ se arbitrans¬
esse quã ille qui baptiratus ẽ : de¬
dignetur uenire ad bap̃m. dicẽt.
Hoc sum accepturus qđ habet
ille et ille: Et proponat sibi eos
quos contemnit: et quasi sorde¬
at ei hoc accipere qd acceꝑunt in¬
feriores. quia iã uidetur ipse sibi
melior: et tam̃ omĩa peccata supͣ
illũ sunt. Et nisi uenerit ad salu¬

Expanded text:
sia excelsioris gratiae catechumeni. sia excelsioris gratiae catechumeni. Fit enim aliquando ut videas catechumenum abstinentem ab omni concubitu, valefacientem saeculo, renuntiantem omnibus quae possidebat, distribuentem pauperibus; et catechumenus est, instructus etiam forte doctrina salutari supra multos fideles. Timendum est huic ne dicat apud semetipsum de Baptismate sancto quo peccata dimittuntur: Quid plus accepturus sum? Ecce ego melior sum illo fideli et illo fideli: cogitans fideles aut conjugatos, aut forte idiotas, aut habentes et possidentes res suas, quas ipse distribuit jam pauperibus, et meliorem se esse arbitrans quam ille qui jam baptizatus est, dedignetur venire ad Baptismum, dicens, Hoc sum accepturus quod habet ille et ille; et proponat sibi illos quos contemnit, et quasi sordeat illi hoc accipere quod acceperunt inferiores, quia jam videtur ipse sibi melior: et tamen omnia peccata super illum sunt, et nisi venerit ad salu
Abbreviated transcription (Latin):
eum: hic est qui baptiat in sp̃u
sc̃o. Et ego uidi et testimoniũ
ꝑhibui: quia ipse est filius dĩ.
Intendat modicũ caritas ur̃a.
Ioħs quando didicit xp̃m: Mis¬
sus est enĩ ut baptiraret in aqͣ.
Quesitũ est quare: ut manife¬
staretur isrłi. dixit. Quid ꝓfuit
baptismus ioħis fratres mei. Si ꝓ¬
fuit aliquid. et modo maneret:
et baptirarent᷑ homines bap̃mo
ioħis: et sic uenirẽt ad bap̃mũ
xp̃i. Sed quid ait: ut manifesta¬
retur isrłi. id est ipsi isrłi. populo
isrł: ut manifestaretur xp̃c. Ue¬
nit baptizare in aquã. accepit
istens dñs. At ubi cognitus ẽ dñs.
suꝑfluo ei uia parabat᷑: quia co¬
dñs: Et opus erat dño bapti⁊ a¬
ri: Et ego interrogans cito re¬
spondeo. O pus erat dño nasci:
Opus erat dño crucifigi: Opus
erat dño mori: Opus erat dño
sepeliri: Si ergo tantã pro nob̾
erat accepturus : Et quid pro¬
fuit quia suscepit bap̃m serui:
Ut tu ñ dedignareris susciꝑe
ur̃a. F uturi erant in eccła ali¬

Expanded text:
eum, hic est qui baptizat in Spiritu sancto: et ego vidi, et testimonium perhibui quia hic est Filius Dei. » Intendat modicum Charitas vestra: Joannes quando didicit Christum? Missus est enim ut baptizaret in aqua. Quaesitum est quare? Ut manifestaretur Israeli, dixit. Quid profuit baptismus Joannis? Fratres mei, si profuit aliquid, et modo maneret, et baptizarentur homines baptismo Joannis; et sic venirent ad baptismum Christi. Sed quid ait? Ut manifestaretur Israeli: id est, ipsi Israel, populo Israel ut manifestaretur Christus, venit baptizare in aqua. Accepit mistens Dominus: at ubi cognitus est Dominus, superfluo ei via parabatur; quia co3. Et opus erat Domino baptizari? Et ego interrogans cito respondeo: Opus erat Domino nasci? opus erat Domino crucifigi? opus erat Domino mori? opus erat Domino sepeliri? Si ergo tantam suscepit erat suscepturus? Et quid profuit quia suscepit baptismum servi? Ut tu non dedignareris suscipervestra. Futuri erant aliqui in Eccle
Abbreviated transcription (Latin):
det. Tam̃ ullud dico. si uidistis
questionẽ. ñ est parũ. Ecce positꝰ
est ioħs ante oculos nr̃os. stans ad
fluuiũ: ioħs baptista. Ecce uenit
dñs adhuc baptizandus. nondũ
baptizatus. Audi uocẽ ioħis. Tu
ad me uenis: Ego a te debeo ba¬
ptizari. Eoce iam cognoseit dñm:
a quo uult baptirari. Baptizat᷑
dñs ascendit ab aqua: aꝑiunt᷑
celi. descendit sp̃s. Modo illũ co¬
gnoscit ioħs. Si modo illũ cog¬
noscit: cui diocit antea. ego a te de¬
beo baptizari: Si aũt ñ eum modo
cognoscit. qui iã nouerat eũ÷ quid
ẽ quod dixit. ñ nouerã eum. sedqͥ
misit me baptirare in aqua. ipse

Expanded text:
det. Tamen illud dico, si vidistis quaestionem, non est parum. Ecce positus est Joannes ante oculos vestros, stans ad fluvium Joannes Baptista; ecce venit Dominus adhuc baptizandus, nondum baptizatus: audi vocem Joannis, Tu ad me venis? ego a te debeo baptizari; ecce jam cognobaptizari. Baptizatus Dominus ascendit ab aqua, aperiuntur coeli, descendit Spiritus, modo illum cognoscit Joannes: si modo illum cognoscit, quid dixit antea, Ego a te debeo baptizari? Si autem non eum modo cognoscit, quia jam noverat eum, quid est quod dixit, « Non noveram eum; sed qui me misit baptizare in aqua,
Abbreviated transcription (Latin):
montes: in dño confidat. Et si le¬
uat oculos suos in montes unde
auxiliũ ueniet ei: intelligat quia
auxiliũ eius a dño. qui fecit celũ
et terrã. T ante excellentie ioħs.
Dicit᷑ ei. Tu es xp̃e. Dicit. Non.
Tu es helias: Dicit. Non. Tu es
propħa. Dicit. Non. Quare er¬
go baptiras: E oce agnus dĩ: ecce
qui tollit peccatum mundi. Hic
est de quo dici. post me uenit uir
qui ante me factus est: quia pri¬
or me erat. Post me uenit: quia
posterius natus ẽ. Ante me factus
est: quia prelatus est michi. Pri¬
or me erat: quia in principio erat
uerbũ. et uerbũ erat apud d̃mͥ et
ds erat uerbũ. Et ego nesciebam

Expanded text:
montes, in Domino confidat ; et si lemontes, in Domino confidat ; et si levat oculos in montes, unde veniet auxilium ei, intelligat quia auxilium ejus a Domino, qui fecit coelum et terram . Tantae excellentiae Joannes, dicitur ei, Tu es Christus? Dicit, Non. Tu es Elias? Dicit, Non. Tu es propheta? Dicit, Non. Quare ergo baptizas? Ecce Agnus Dei, ecce qui tollit peccatum mundi: hic est de quo dixi, Post me venit vir qui ante me factus est, quia prior me erat. Post me venit, quia posterius natus est: ante me factus est, quia praelatus est mihi: prior me erat, quia in principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. 12. « Et ego nesciebam
Abbreviated transcription (Latin):
sũ: et in peccatis mater mea in uto
me aluit. Solus ergo ille agnus: qͥ
ñ sic uenit. Non enĩ in iniquitate
conceptus est. quia ñ de mortali¬
tate conceptus ẽ: nec eũ in peccatis
mater eius in ut̾o aluit: quẽ uir¬
go concepit. uirgo peꝑit: quia fi¬
de concepit et fidẽ suscepit. E rgo
ecce agnus dei. Non habet iste tra¬
ducem de adam. Carnẽ tantũ
sumpsit de adam: peccatũ non as¬
sumpsit. Qui ñ assumpsit de no¬
stra massa peccatũ: ipse ẽ qui tollit
nr̃m peccatũ. Eoce agnus di: ecce
qui tollit peccatũ mundi. Nostis
quia quidã homines dicunt ali¬
quando. nos tollimꝰ peccata homi¬
nib. qui sc̃i sumus: Si enĩ ñ fue¬
rit sẽs qui baptizat:quomodo
tollit peocatũ alterius. cũ homo
sit ipse plenus peccato: Cont᷑ istaᷤ
disputationes. uerba nr̃a ñ dicamꝰ:
hunc legamꝰ. Ecce agnus di: ecce
qui tollit peccatũ mundi. Non
sit p̾sumptio hominib in homi¬
nes. Non transmigret passer in

Expanded text:
sum, et in peccatis mater mea in utero sum, et in peccatis mater mea in utero me aluit . Solus ergo ille Agnus, qui non sic venit. Non enim in iniquitate conceptus est; quia non de mortalitate conceptus est: nec eum in peccatis mater ejus in utero aluit, quem virgo concepit, virgo peperit; quia fide concepit, et fide suscepit. Ergo ecce Agnus Dei. Non habet iste traducem de Adam: carnem tantum sumpsit de Adam, peccatum non assumpsit. Qui non assumpsit de nostra massa peccatum, ipse est qui tollit nostrum peccatum. Ecce Agnus Dei, ecce qui tollit peccatum mundi. 11. Nostis quia quidam homines dicunt aliquando: Nos tollimus peccata hominibus, qui sancti sumus: si enim non fuerit sanctus qui baptizat, quomodo tollit peccatum alterius, cum sit homo ipse plenus peccato? Contra istas disputationes verba nostra non dicamus, hunc legamus: Ecce Agnus Dei, ecce qui tollit peccatum mundi. Non sit praesumptio hominibus in homines: non transmigret passer in
Abbreviated transcription (Latin):
ante me factus est. cuius tantũmͦ
corrigiã calciam̃ti dignus sũ solue¬
re: multũ se humiliasset. Quando
aũt nec ad hoc dignũ se dicit. uere
plenus sp̃u erat. qui sic seruus dñm
agnouit: et ex seruo amicus fieri me¬
ruit. Hec in bethania facta sunt
trans iordanen: ubi erat ioħs ba¬
ptirans. Altera die iuidit iohãnes
iħ̾m uenientẽ ad se: et ait. E cce ag¬
nus dei: ecce qui tollit peccatum
mundi. Nemo sibi arroget & di¬
cat: quia ipse auferet peccatũ mũ¬
di. Iam attendite: contra quos suꝑ¬
bos intendebat digitus ioħis. Don¬
dum erant nati heretici. et iam os¬
tendebant᷑. Contra illos clamabat
tunc a fluio: contra quos modo
clamat ex eugłio. Uenit iħe. Et
quid dicit ille: Ecce agnus dei.
Si agnus. innocens: et ioħs agnꝰ.
An ñ et ipse innocens: Sed quis in¬
nocens: aut quantũ innocens: Om¬
nes ex illa traduce uenũit. et ex illa
propagine: de qua cantat dauid
gemens. Ego in iniquitate concept᷑

Expanded text:
ante me factus est, cujus tantummodo ante me factus est, cujus tantummodo corrigiam calceamenti dignus sum solvere; multum se humiliasset. Quando autem nec ad hoc dignum se dicit, vere plenus Spiritu sancto erat, qui sic servus Dominum agnovit, et ex servo amicus fieri meruit. 10. Haec in Bethania facta sunt trans Jordanem, ubi erat Joannes baptizans. Altera die vidit Joannes Jesum venientem ad se, et ait: Ecce Agnus Dei, ecce qui tollit peccatum mundi. Nemo sibi arroget, et dicat quia ipse auferat peccatum mundi. Jam intendite, contra quos superbos intendebat digitum Joannes. Nondum erant nati haeretici, et jam ostendebantur: contra illos clamabat tunc a fluvio, contra quos modo clamat ex Evangelio. Venit Jesus; et quid dicit ille? Ecce Agnus Dei. Si agnus innocens, et Joannes agnus. An non et ipse innocens? Sed quis innocens? quantum innocens? Omnes ex illa traduce veniunt et ex illa propagine, de qua cantat gemens David: Ego in iniquitate conceptus
Abbreviated transcription (Latin):
demonstrabat. Quid ergo baptiras:
Ego baptiro in aqua: medius au¬
tem ur̃m stetit quẽ uos nescitis.
Humilis enĩ non uidebat᷑: et pro¬
pterea lucerna accensa est. Uidete
quomodo dat locũ: qui aluid pos¬
set putari. Ipse est qui post me ue¬
nit. qui ante me factus est. sicut iã
diximus: id est antepositus est mi¬
chi. cuius ego ñ sum dignus. ut sol¬
uam corrigiã calciamenti eius.
Quantũ se abiecit. Et icło multũ
eleuatus est: qm̃ qui se humiliat ex¬
altabitur. Unde debet uidere sanc¬
titas ur̃a. quia si ioħs sic sehumilia¬
urit. ut diceret. ñ sum dignus corri¬
giam soluere: quomodo habent
humiliari qui dicunt. nos bapti¬
zamꝰ. nos quod damꝰ. nr̃m est: et qđ
nr̃m est. sc̃m est. Ille dicit. ñ ego s
ille: illi dicunt nos. Non ẽ dignus
ioħs soluere corrigiã calciamenti
eius. Quod si diceret dignũ: quam
humilis esset. Si dignũ se diceret.
et sic diceret. ille uenit post me qui

Expanded text:
demonstrabat. 9. Quid ergo tu baptizas, demonstrabat. 9. Quid ergo tu baptizas, Ego baptizo in aqua; medius autem vestrum stetit quem vos nescitis. Humilis enim non videbatur, et propterea lucerna accensa est. Videte quomodo dat locum, qui aliud posset putari. Ipse est qui post me venit, qui ante me factus est. Sicut jam diximus, id est, antepositus est mihi. Cujus ego non sum dignus ut solvam corrigiam calceamenti ejus. Quantum se abjecit? Et ideo multum elevatus est; quoniam qui se humiliat, exaltabitur . Unde debet videre Sanctitas vestra, quia si Joannes sic se humiliavit, ut diceret, Non sum ego dignus corrigiam solvere; quomodo habent humiliari, qui dicunt: Nos baptizamus, nos quod damus nostrum est, et quod nostrum est, sanctum est. Ille dicit, Non ego, sed ille: illi dicunt, Nos. Non est dignus Joannes solvere corrigiam calceamenti ejus: quod si dignum se diceret, quam humilis esset? Et si dignum se diceret, et sic diceret, Ille venit post me, qui
Abbreviated transcription (Latin):
deoꝵ. Et interrogauerũt: et dix¬
erunt ei. Quid ergo baptiras. si tu
Quasi audacie uidebat esse. bap¬
tirare in aqua. Personã querimus
utrũ tusis xp̃c᷑ tu dicis te non ẽẽ.
Querimꝰ ne force precursor illius
te esse. Querimꝰ ne forte aliquis
multũ preueniens preco es. id est
propħa: et accepisti hanc potesta¬
tem: Dec propħam̃ sedicit. Et
ñ erat propħa ioħs: Maior erat
quã propħa. Dñs de illo tale tes¬
timoniũ dedit. Quid existis ui
to agitari: Utiq ñ uento agita¬
ri subaudis: quia hoc ñ erat ioħs.
quasi a uento moueretur. Qui
enĩ uento mouetur: circumflat᷑
om̃i sp̃u seductorio. Sed quid exi¬
stis uidere: Hominẽ mollib ue¬
stitũ: Uestiebatur enĩ ioħs aspe¬
ris: id est. tunica facta de pilis ca¬
meli. E cce qui mollib uestiunt᷑.
in domib regũ sunt. Non ergo ho¬
titum. Sed quid exxistis uidere:
Propħam: Ita dico uobis. maior
quã propħa hic: quia propħe lon
ge prenunciauerũt: ioħs presentẽ

Expanded text:
. Et interrogaverunt, et dixerunt ei: Quid ergo baptizas, si tu Quasi audaciae videbatur esse baptizare, quasi, In qua persona? Quaerimus utrum tu sis Christus; tu dicis te non esse: quaerimus ne forte praecursor illius te esse: quaerimus ne forte aliquis multum praeveniens praeco es, id est propheta, et accepisti hanc potestatem; nec prophetam te esse dicis. Et non erat propheta Joannes: major erat quam propheta. Dominus de illo tale testimonium dedit: Quid existis in to agitari. Utique, Non vento agitari, subaudis; quia non hoc erat Joannes, quasi qui a vento moveretur: qui enim a vento movetur, circumflatur omni spiritu seductorio. Sed quid existis videre? Hominem mollibus vestitum? Vestiebatur enim Joannes asperis, id est, tunica facta de pilis cameli. Ecce qui mollibus vestiuntur, in domibus regum sunt. Non ergo extitum. Sed quid existis videre? Prophetam? Ita dico vobis, major quam propheta hic : quia prophetae longe ante praenuntiaverunt, Joannes praesentem
Abbreviated transcription (Latin):
dentẽ. et manentẽ suꝑ eũ sicut co¬
lumbã. ipse est qui baptirat inspi¬
ritu sc̃o: Quid dicturi sumꝰ. quia
ñ scimus quando uenerit colũba:
De forte ibi lateant. legant᷑ alii
eugłiste qui plamus illud dixer̃t:
et inueniemus aꝑtissime tunc de¬
scendisse columbam: cũ dñs ab a¬
qua ascendit. Suꝑ baptizatũ enĩ
aꝑti sunt celi: et uidit sp̃m descen¬
dentem. Si iam baptiratũ cogno¬
uit: uenienti ad baptismũ quo¬
modo dicit. ego a te debeo bapti¬
rari: Hanc uob̾cũ interim ru¬
minate. hanc uobcũ conferte:
ñr. ut ante quã a me audiatis:
alicui ur̃m priori reuelet eam. Ta¬
men fratres hoc sciatis. quia ꝑ is¬
tius questionis solutionẽ. uocem
pars donati de baptisimi gr̃a. ubi
nebulas obtendunt imꝑitis. et
retia tendunt auib uolantib. si
frontẽ habeant om̃ino ñ habeb̃t:
om̃ino eoꝵ ora claudentur. Expli¬

Expanded text:
et manentem super eum, sicut columbam, ipse est qui baptizat in Spiritu sancto? Quid dicturi sumus? Quia non scimus quando venerit columba? Ne forte ibi lateant, legantur alii evangelistae, qui planius illud dixerunt: et invenimus apertissime tunc descendisse columbam, cum Dominus ab aqua ascendit. Super baptizatum enim aperti sunt coeli, et vidit Sp. Si jam baptizatum cognovit, venienti ad baptisma quomodo dicit, Ego a te debeo baptizari? Hanc vobiscum interim ruminate, hanc vobiscum conferte, nus Deus noster ut antequam a me audiatis, alicui vestrum priori eam revelet. Tamen, fratres, hoc sciatis, quia per istius quaestionis solutionem, vocem pars Donati de Baptismi gratia, ubi nebulas obtendunt imperitis, et retia tendunt avibus volantibus, si frontem habeant, omnino non habebunt: omnino eorum ora claudentur. TRA
Abbreviated transcription (Latin):
stio si hodie soluat᷑. grauat uos ñ
dubito: quia iã multa dicta sunt.
Sciatis aũt talem esse istã questio¬
nem: ut hec sola ꝑimat partẽ do¬
nati. Ad hoc dixi caritati ũre. ut
intentos uos facerẽ similit ut so¬
leo:. simul ut oretis ꝓ nob̾. et ꝓuio¬
bis. ut et nob dñs det digna loqͥ:
et uos digna caꝑe mereamini. In¬
terim hodie dignamunri differre.
Sed hoc breuit᷑ dico interim do¬
nec soluatur. Interrogate pacifi¬
ce. sine rixca. sine contentione. sine
altercationib: sine immicicns:
et uobiscũ querite: et alios interro¬
do si dñs uoluerit. soluturus eã.
Sed siue soluat᷑. siue ñ soluat᷑: pu¬
tate me ꝓposuisse qđ me mouet:
moueor enĩ multũ. Dicit iohan¬
nes. Ego a te debeo baptirari:tã¬
quã xp̃o cognito. Si enĩ non noue¬
rat eũ a quo uolebat baptirari:
temere dicebat. ego a te debeo ba¬
ptizari. Douerat ergo eũ. Si noue¬
rat eũ: quid ẽ ergo quod dicit ñ
nouerã eum. sed qui misit me¬

Expanded text:
stio si hodie solvatur, gravat vos, non dubito, quia jam multa dicta sunt. Sciatis autem talem istam quaestionem esse, ut haec sola perimat partem Donati. Ad hoc dixi Charitati vestrae, ut intentos vos facerem, similiter ut soleo; simul ut oretis pro nobis et vobis, ut et nobis det Dominus digna loqui, et vos digna capere mereamini. Interim hodie dignamini differre. Sed hoc breviter dico interim, donec solvatur: interrogate pacifice, sine rixa, sine contentione, sine altercationibus, sine inimicitiis; et vobiscum quaerite, et alios interrodo si Dominus concesserit, soluturus eam. Sed sive solvatur sive non solvatur, putate me proposuisse quod me movet: moveor enim multum. Dicit Joannes, Ego a te debeo baptizari; tanquam Christo cognito. Si enim non noverat eum a quo volebat baptizari, temere dicebat, Ego a te debeo baptizari. Noverat ergo eum. Si noverat eum, quid est ergo quod dicit, Non noveram eum; sed qui me misit
Abbreviated transcription (Latin):
cantũ meritũ ioħs habuit quã
dẽ ista humilitate. qđ cũ posset
fallere homines et putari xp̃e. &
q excellentia fuit: confessus est
tam̃ aꝑte. et dixit. Donsũ ego
xp̃c. Nunquid tu helyas es: Iã
si diceret. helias sum. ergo iam in
scd̾o aduentu adueniens xp̃c iu
dicaret. ñ adhuc in primo iudi¬
caretur: tanqͣm dicens. uenturꝰ
est et helyas. Don sũ inquit hely¬
as. Sed obseruate humilẽ ante
quẽ uenit ioħs: ne sentiatis ex¬
celsum. ante quẽ uentur᷑ ẽ he¬
lyas. Nam et dñs ita cõpleuit
Ipse est ioħs baptista. qui uen¬
turus est. Ipsa p̃figuratione ue¬
nit iste: qua ꝓprietate uenturus
est helyas. Tunc helyas ꝑ ꝓprie¬
tatẽ helyas erit: nunc ꝑ simili¬
cudinẽ ioħs erat. Modo ioħs ꝑ
propͥetatẽ ioħs: ꝑ similitudinẽ
helias est. Ambo precones sibi de¬
derunt similitudines suas: et te¬
nuerunt propͥetates suas. Unus
aũit dñs iudexe. siue illo precone

Expanded text:
tantum meritum Joannes habuit quam tantum meritum Joannes habuit quam de ista humilitate, quod cum posset fallere homines, et putari Christus, et iae fuit, confessus est tamen aperte, et dixit, Non sum ego Christus. Numquid tu Elias es? Jam si diceret, Elias sum; ergo jam in secundo adventu adveniens Christus judicaret, non adhuc in primo judicaretur. Tanquam dicens, Venturus est et Elias; Non sum, inquit, Elias. Sed observate humilem, ante quem venit Joannes, ne sentiatis excelsum ante quem venturus est Elias. Nam et Dominus ita complevit: Ipse est Joannes Baptista qui venturus est. Ipsa praefiguratione venit iste, qua proprietate venturus est Elias. Tunc Elias per proprietatem Elias erit, nunc per similitudinem Joannes erat. Modo Joannes per proprietatem Joannes, per similitudinem Elias est. Ambo praecones sibi dederunt similitudines suas, et tenuerunt proprietates suas: unus autem Dominus judex, sive illo praecone
Abbreviated transcription (Latin):
et uirtute helye. Don ergo hely¬
as: sed in sp̃u et uirtute helye.
Quid est in sp̃u et uirtute hely¬
e: In eodem spiritu sc̃o. trice he¬
lye. Quare uice helye: Quia
quod helyas scđo: hoc iohannes
primo aduentu fuit. Recte ergo
modo ioħs et proprie respondit.
Nam dñs figurate. helyas ipse ẽ
iohannes: iste aũt ut dixi propri¬
e: non sumego helyas. Si figurã
p̾cursionis aduertas: iohannes
ipse est helyas. Quod enĩ ille ad
primũ aduentũ: hoc ille ad se¬
cundum erit. Si proprietatẽ ꝑso¬
ne interroges: iohannes iohan¬
nes : helias helias. Oñs ergo ad
p̾figurationẽ recte. ipse ẽ helias. io¬
hannes uero recte ad proprietatẽ.
ñ sum helyas. Nec iohannes falsũ.
nec dñs falsum. Dec preco falsũ.
nec iudex falsũ: sed si intelligas.
Quis aũt intelliget: Qui ui¬
tatus fuerit humilitatẽ preco¬
nis: et cognouerit celsitudinẽ
iudicis. Nichil enĩ humilius
ipso p̃cone fratres mei. Nullum

Expanded text:
et virtute Eliae . Non ergo Eliet virtute Eliae . Non ergo Elias, sed in spiritu et virtute Eliae. Quid est, in spiritu et virtute Eliae? In eodem Spiritu sancto vice Eliae. Quare vice Eliae? Quia quod Elias secundo, hoc Joannes primo adventui fuit. Recte ergo modo Joannes proprie respondit. Nam Dominus figurate, Elias ipse est Joannes: iste autem, ut dixi, proprie, Non sum ego Elias. Si figuram praecursionis advertas, Joannes ipse est Elias: quod enim ille ad primum adventum, hoc ille ad secundum erit. Si proprietatem personae interroges, Joannes Joannes, Elias Elias; Dominus ergo ad praefigurationem recte, Ipse est Elias: Joannes autem recte ad proprietatem, Non sum Elias. Nec Joannes falsum, nec Dominus falsum: nec praeco falsum, nec Judex falsum; sed si intelligas. Quis autem intelliget? Qui imitatus fuerit humilitatem praeconis, et cognoverit celsitudinem judicis. Nihil enim humilius ipso praecone. Fratres mei, nullum
Abbreviated transcription (Latin):
ait dñs. Helyas iamuenit: et fece¬
runt in eo quecunq uoluerunt.
Et si uultis scire: ipse est ioħs ba
ptista: iohannes aũt interrogatus.
sic se confessus est helyam ñ esse:
quomodo nec xp̃m ẽẽ. Et utiq
sicut uerũ confessus est xp̃mise ñ
esse: sic uerũ confessus ẽ nec hely¬
am se esse. Quomodo ergo com¬
parabimus dicta preconis. cum
dictis iudicis: Absit ut preco m̃¬
diatur. Hoc enĩ loquitur: quod
audit a iudice. Quare ergo ille.
ñ sum helyas: et dñs. ipse est hely¬
suum: et hoc dicere. quia in sp̃u
helye erat ioħs: et quod erat io¬
hannes ad primũ aduentũ. hoc
Quomodo duo aduentꝰ iudi¬
cis: sic duo precones. Iudex qui¬
dem ipse. precones aũt duo: non
duo iudices. Oportebat enĩ iudi¬
cem primo uenire iudicandũ:
misit ante se primũ preconem.
uocauit illum helyam: qͥa hoc
sanctus. hoc de illo homine imn¬
plendum ꝓphetauit. E t erit in¬
quit precursor altissimi: in sp̃u

Expanded text:
ait Dominus: Elias jam venit, et feceait Dominus: Elias jam venit, et fecerunt ei quae voluerunt; et si vultis scire, ipse est Joannes ptista: Joannes autem interrogatus sic se confessus est Eliam non esse, quomodo nec Christum esse. Et utique sicut verum confessus est Christum se non esse, sic verum confessus est nec Eliam se esse. Quomodo ergo comparabimus dicta praeconis cum dictis judicis? Absit ut praeco mentiatur: hoc enim loquitur quod audit a judice. Quare ergo ille, Non sum Elias: et Dominus, Ipse est Elisuum, et hoc dicere, quia in spiritu Eliae erat Joannes. Et quod erat Joannes ad primum adventum, hoc Quomodo duo adventus judicis, sic duo praecones. Judex quidem ipse, praecones autem duo: non duo judices. Oportebat enim judicem primo venire judicandum. Misit ante se primum praeconem, vocavit illum Eliam; quia hoc sanctus hoc de illo homine implendum prophetavit: Et erit, inquit, praecursor Altissimi, in spiritu
Abbreviated transcription (Latin):
eos excelsus conterat uenturus:
primo eos humilis quassauit.
Offenderunt in eũ: et quassati
sunt. Non contriti: sed quassa¬
ti. Uemet excelsus: et conter&
eos. Sed ignoscendum est iudis.
quia offenderunt in lapidem
qui ñ creuerat. Quales sunt il¬
li qui in ipsum montẽ offende¬
runt: Iam de quib dicam cog¬
noscitis. Qui negant eccłam to¬
to orbe diffusam. ñ in humilẽ
lapidem. sed in ipsum montem
offendunt: quod factus est lapis¬
ille cum cresceret. Ceci iudei. ñ
uiderunt humilem lapidem.
Quanta cecitas est. ñ uidere
montẽ: Ergo uiderunt humi¬
lem:et ñ cognouerunt. Demon¬
strabatur illis ꝑ lucernã. Nam
primo ille quo maior nemo
surrexit in natis mulierum: di¬
xit. Don sum ego xp̃e. Dictũ¬
ꝙ: est illi. Nunquid tu es hely¬
as: Respondit. Non sum. Xp̃e
dixit ñ sum: et fecit nob questi¬
onem. Timendũ est enĩ ne mi¬
nus intelligentes. contraria pu
scribe. idest legisꝑiti: quia hely¬
am oportet primũ uienire: Et

Expanded text:
s excelsus conterat, primo eos humilis quassavit. Offenderunt in eum, et quassati sunt; non contriti, sed quassati: veniet excelsus, et conteret eos. Sed ignoscendum est Judaeis, quia offenderunt in lapidem qui nondum creverat. Quales sunt illi qui in ipsum montem offenderunt? Jam de quibus dicam cognoscitis. Qui negant Ecclesiam toto orbe diffusam, non in humilem lapidem, sed in ipsum montem offendunt: quod factus est ille lapis dum cresceret. Caeci Judaei non viderunt humilem lapidem: quanta caecitas est non videre montem? 5. Ergo viderunt humilem, et non cognoverunt. Demonstrabatur illis per lucernam. Nam primo ille, quo major nemo surrexerat in natis mulierum, dixit, Non sum ego Christus. Dictumque illi est, Numquid tu es Elias? Respondit, non sum. Chrisdixit, Non sum, et fecit nobis quaestionem. Timendum est enim ne minus intelligentes, contraria putScribae, id est periti Legis, quia Eliam oportet primum venire? Et
Abbreviated transcription (Latin):
es. ut responsũ demus his qͥ mi¬
serunt nos: Quid dicis de te ip¬
so: Ait. Ego uox clamantis in
deserco. Isaias illud dixit. In io¬
hanne ꝓphetia ista impleta est.
Ego uox clamantis in deserco.
Quid clamantis: Dirigite uiã
dñi: rectas facite semitas di ñ̾ri.
Dũm uob̃ uidetur p̾conis eẽ
dicere. exite. facite uiã. nisi qđ̃
preco exite dicit. ioħs uenite di¬
cit: A iudice repellit preco: ad
iudicẽ uocat ioh̃s. Immo uocat
iohannes ad humilem. ne uidex
sentiatur excelsus. E go uox clamã¬
tis in deserto. Dirigite uriã dño. Si¬
cut diocit ysaias ꝓpħa. Non dixxit
ego sũ ioħs: ego sum elyas: ego sum

Expanded text:
 ut responsum demus his qui miseruut nos. Quid dicis de teipso? Ait: Ego vox clamantis in deserto. Isaias illud dixit In Joanne prophetia ista impleta est, Ego vox clamantis in deserto. Quid clamantis? Dirigite viam Domini, rectas facite semitas Dei nostri. Non vobis videtur praeconis esse dicere, Exite, facite viam? Nisi quod praeco Exite dicit: Joannes dicit, Venite. A judice repellit praeco, ad judicem vocat Joannes. Imo vocat Joannes ad humilem, ne judex sentiatur excelsus. Ego vox clamantis in deserto, dirigite viam Domini, sicut dixit Isaias propheta. Non dixit, Ego sum Jo
Abbreviated transcription (Latin):
re de fingis. quando emptus ẽ
totus orbis. foderunt manus
meas et pedes incos. dinumera¬
uerunt om̃ia ossa mea: ipsiue
ro considerauerunt & cõspexe¬
runt me. diuiserunt sibi uesti¬
menta mea. et super uestẽ me¬
am miserunt sortem: Sponsa
es: agnosce uestem sponsi tui.
Super quã uestem missa est
sors: In terroga eugłium: et¬
uide cui desponsatasis: uide
a quo arras accipias.Interroga
sione dñi. Erat ibi tunica. Ui¬
deamus qualis. Desuꝑ texta.
nica quid significat nisi uni¬
tatem: Hanc tumcã attende:
quã nec persecutores xp̃i di
uiserunt. Fit enĩ. Dixerunt
inter. se. Non diuiclamus eã:
Ecce unde audistis psalmum.
Uestem persecutores ñ consci¬
derunt: xp̃iami eccłam diui¬
dunt. Sed quid dicã fratres:
Aperte uideamꝰ quid emerit.
lbi enĩ emit: ibi preciũ dedit.
Pro quanto dedit: Si pro affri¬
ca dedit: simus donatiste: et ñ
appellemur donatiste. sed xp̃i
mit: quanquã et hic ñ soli do¬

Expanded text:
re te fingis, quando emptus est re te fingis, quando emptus est totus orbis: Foderunt manus meas et pedes, dinumeraverunro consideraverunt, et conspexerunt me; diviserunt sibi vestimenta mea, et super vestem meam miserunt sortem? Sponsa es, agnosce vestem sponsi tui. Super quam vestem missa est sors? Interroga Evangelium; vide cui desponsata sis, vide a quo arrhas accipias. Interroga sione Domini. Erat ibi tunica: videamus qualis: desuper textanica quid significat, nisi unitatem? Hanc tunicam attende, quam nec persecutores Christi diviserunt. Ait enim: Dixerunt inter se, Non dividamus eam, Ecce unde audistis Psalmum. Vestem persecutores non consciderunt: christiani Ecclesiam dividunt. 14. Sed quid dicam, fratres? Aperte videamus quid emerit. Ibi enim emit, ubi pretium dedit. Pro quanto dedit? Si pro Africa dedit, simus Donatistae, et non appellemur Donatistae, sed Chrimit: quanquam et hic non soli Do
Abbreviated transcription (Latin):
ne causa tenere corporis uirgi¬
nitatem. Quid ergo dicã fra¬
cres: Et heretici habent uir¬
gines: et multe sunt uirgines
hereticoꝵ. Tideamus si sꝑon¬
sum amant: ut uirginitas is¬
ta custodiatur. Cui custodi¬
tur: Xp̃o inquit. Tideamꝰ
si xp̃o. non donato. Uideamꝰ
cui seruatur ista uirgimitas. Ci¬
to probare poteritis. Ecce os¬
tendo sponsum: quia ipse se
ostencdit. Perhibet illi testimo¬
niũ iohannes: hic est qui bap¬
tizat. Otu uirgo. si sponso hu¬
ic seruas uirginitatem tuam:
quare curris ad eũ qui dicit.
ego baptiro. cũ amicus sponsi
tui dicat. hic est qͥ baptizat:
Deinde sponsus tuus totũ or¬
bem tenet: quare tu in parte
corrumperis: Quis ẽ sponsus:
Quoniam rex om̃is terre łs.
Ipse sponsus tuus totũ tenet:
quia totũ emit. Tide quan¬
ti emerit: ut intelligas quid
emerit. Quod preciũ dedit:
Sanguinem dedit. Ubi de-¬
dit : Ubi fudit sanguinem
suum: In passione. Donne
sponso tuo cantas. aut canta¬

Expanded text:
ne causa tenere corporis virgine causa tenere corporis virginitatem. 13. Quid ergo dicam, fratres? Et haeretici habent virgines, et multae sunt virgines haereticorum. Videamus si sponsum amant, ut virginitas ista custodiatur. Cui custoditur? Christo, inquit. Videamus si Christo, non Donato: videamus cui servetur ista virginitas; cito probare poteritis. Ecce ostendo sponsum, quia ipse se ostendit: perhibet illi testimonium Joannes, Hic est qui baptizat. O tu virgo, si sponso huic servas virginitatem tuam, quare curris ad eum qui dicit, Ego baptizo; cum amicus sponsi tui dicat, Hic est qui baptizat? Deinde sponsus tuus totum orbem tenet; quare tu in parte corrumperis? Quis est sponsus? Quoniam rex omnis terrae Deus . Ipse sponsus tuus totum tenet, quia totum emit. Vide quanti emerit, ut intelligas quid emerit: quod pretium dedit? Sanguinem dedit. Ubi dedit, ubi fudit sanguinem suum? In passione. Nonne sponso tuo cantas, aut canta
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃o. Om̃is eccła uirgo appel¬
lata est.Diuersa esse menbra
eccłe. druersis donis pollere ui¬
detis: atq gaudere. Alii cõiu¬
gati. alie comugate: alii ui¬
duati uxoribus ultra ñ que¬
runt: alie uiduate maritis
ultra ñ querunt. Alii integri¬
tadem ab ineunte etate conser¬
uant: alie uirginitatem surã
deo uouerunt. Diuersa sunt
munera: sed om̃s istiuna uir¬
go est.TIbi ista uirginitas:
Non enimin corpore. In cor
pore paucarum feminarũ est:
et si dici uirginitas in uiriᷤᷤ po¬
test. paucoꝵ uiroꝵ sanctitas.
Integritas etiã corporis ẽ in
eccła: et honorabilius m̃brũ
est. Alia aũt menbra non in
corpore: sed om̃ia in mente
seruant uirginitatẽ. Que ẽ
uirginitas mentis: Integra fi¬
des: solida spes: sincera caritas.
Hanc uirginitatẽ timebat
ille qui zelabat sponso:a serpen¬
te corrumpi. Sicut enĩ menbrũ
corporis uiolatur in quodam
loco: sic seductio lingue. auolat
uirginitatẽ cordis. In mente
ñ corrumpatur: que ñ uult si¬

Expanded text:
. Omnis Ecclesia virgo appellata est. Diversa esse membra Ecclesiae, diversis donis pollere videtis atque gaudere: alii conjugati, aliae conjugatae, alii viduati uxores ultra non quaerunt, aliae viduatae maritos ultra non quaerunt, alii integritatem ab ineunte aetate conservant, aliae virginitatem suam Deo voverunt; diversa sunt munera, sed omnes isti una virgo est. Ubi est ista virginitas? non enim in corpore. Paucpore paucarum feminarum. Etsi dici virginitas in viris potest, paucorum sanctitas. IntEcclesia, et honorabilius membrum est: alia autem membra non in corpore, sed omnia in mente servant virginitatem. Quae est virginitas mentis? Integra fides, solida spes, sincera charitas. Hanc virginitatem timebat ille, qui zelabat sponso, a serpente corrumpi. Sicut enim membrum corporis violatur in quodam loco, sic seductio linguae violat virginitatem cordis. In mente non corrumpatur, quae non vult si
Abbreviated transcription (Latin):
sumus explicare compendio.
Itaq fratres mei. sequamur
xp̃m lumen mundi: ne am¬
bulemtis in tenebris. Tene¬
bre metuiende sunt moꝵ. ñ
oculoꝵ: et si oculoꝵ. ñ exteri

Expanded text:
sumus explicare compendio. Itaque, fratres mei, sequamur Christum lumen mundi, ne ambulemus in tenebris. Tenebrae metuendae sunt, morum, non oculorum: et si oculorum, non exteri
Abbreviated transcription (Latin):
uos de hoc mundo elegi. Qͥ
ergo de hoc mundo erant: fa¬
cti sunt ñ de mundo et perci¬
nere ceperunt ad eũ. per quẽ
factus est munctus. Isti auitẽ
remanserunt esse demundo:
quib dictũ est. moriemin ĩ
peccatis uestris. Nemo ergo
dicat fratres: de hoc mundo¬
ñ sum. Quisquis es homo.
de hoc mundo es:sed uenit
ad te qui fecit mundũr. & li¬
berauit de de hoc muncdo.
Si delectat te mundus: sem¬
per us esse immundus. Si
aũt iam ñ de delectat hic
mundus: iam tu esmund.
Uertuntam̃ si per aliquam
infirmitatẽ adhuc de delectat
mundus: habitet in te qui
mundet: et eris mundus.
Si aũt fueris mundus. ñ
remanebis in mundo: nec
audies quod audierunt iu¬
der. moriemini in peccatis
uestris. Om̃s enĩ cum pecca¬
to nati sumus: omnes uiuẽ¬
do ad id quod nati eramus
addidimus: magisq de mũ¬
do facti sumus. qtiã tunc.
quando de parentib nostͥs
nati sumus: et ubi essemus
si ille ñueniret qui ñ habebat

Expanded text:
vos de mundo elegi . Qui vos de mundo elegi . Qui ergo de mundo erant, facti sunt non de mundo, et pertinere coeperunt ad eum per quem factus est mundus. Isti autem remanserunt esse de mundo, quibus dictum est, Moriemini in peccatis vestris. 6. Nemo ergo dicat, fratres, De hoc mundo non sum. Quisquis es homo, de hoc mundo es: sed venit ad te qui fecit mundum, et liberavit te de hoc mundo. Si delectat te mundus, semper vis esse immundus; si autem jam non te delectat hic mundus, jam tu es mundus. Verumtamen si per aliquam infirmitatem adhuc te delectat mundus, habitet in te qui mundat, et eris mundus. Si autem fueris mundus, non remanebis in mundo; nec audies quod audierunt Judaei, Moriemini in peccatis vestris. Omnes enim cum peccato nati sumus; omnes vivendo ad id quod nati eramus addidimus, magisque de mundo facti sumus, quam tunc quando de parentibus nostris nati sumus. Et ubi essemus, si ille non veniret, qui non habebat
Abbreviated transcription (Latin):
principio uerbũ: et uerbum
erat apud d̾m. et d̾s erat uer¬
bum. Ego ergo inquit de suꝑ¬
nis sũ. uos de hoc mundo es¬
tis: ego ñ sum de hoc mundo.
Dixi ergo uobis: quia morie¬
mini inpeccatis uestris. Ex¬
posuit nobis fratres quid in¬
telligi uoluerit: uos de mun
do hoc estis. ld̾o quippe dix¬
it. uos de hoc mundo estis: qͥa
peccatores erant: quia iniqui
erant: quia infideles erant: qͥa
terrena sapiebant. Nam quid
uobis uidetur de sc̃is apostoł:
Quantũ intererat inter iude¬
os et apłos: Quantũ inter te¬
nebras et lucem: quantũ in¬
ter fidem et infidelitatẽ:qͣn¬
tum inter pietatẽ et impie¬
tatem: quantũ inter spem &̃
desperationẽ: quantũ inter
caritatem et cupiditatem.
Multũ ergo intererat. Qd
ergo. Quia tantũ intererat:
apli de mundo ñ erant: Si¬
cogites quomodo nati sunt.
et unde uenerint: quia om¬
nes ex adam uenerant:om¬
nes de hoc mundo erãt.S
quid eis ait ipse dñs: E go

Expanded text:
principio erat Verbum, et Verbum principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. 5. Ego ergo, inquit, de supernis sum. Vos de hoc mundo estis: ego non sum de hoc mundo. Dixi ergo vobis quia moriemini in peccatis vestris. Exposuit nobis, fratres, quid intelligi voluerit, Vos de hoc mundo estis. Ideo quippe dixit, Vos de hoc mundo estis, quia peccatores erant, quia iniqui erant, quia infideles erant, quia terrena sapiebant. Nam quid vobis videtur de sanctis Apostolis? Quantum intererat inter Judaeos et Apostolos? Quantum inter tenebras et lucem, quantum inter fidem et infidelitatem, quantum inter pietatem et impietatem, quantum inter spem et desperationem, quantum inter charitatem et cupiditatem: multum ergo intererat. Quid ergo? quia tantum intererat, Apostoli de mundo non erant? Sicogites quomodo nati sint, et unde venerint; quia omnes ex Adam venerant, de hoc mundo erant. Sed quid eis ait ipse Dominus? Ego
Abbreviated transcription (Latin):
nis fũ. TIos de hoc mundo es
tis: ego ñ sum de hoc mundo.
Quomodo enĩ erat de mũdo:
per quẽ factus est mundus:
Omnes de mundo post mũ¬
dum: quia prius mundus:
et sic homo de mundo. Priꝰ
quoniã ante mundũ xpistꝰ:
ante xp̃m nichil: quia in
principio erat uerbũ. et om¬
nia per ipsũ facta sunt. Sic
ergo erat ille de supernis. De
quib supernis: De aere: Ab¬
sit. lbi et aues uolitant. De
celo quod uidemus: Et hoc
stelle circumeunt. De ange¬
lis Neq hoc intelligatis
Per ipsũ et angłi facti funt:
per quẽ facta sunt omĩa. De
quib ergo supernis xpistus:
Ab ipso patre. Nichil ilosu
perius. qui uerbũ genuit eqͣ¬
le sibi. coeternũ sibi: unige¬
nitũ sine tempore: per quẽ
facta sunt tempora. Sic ergo
accipite xp̃m de fupernis.
ut excedas cogitatione tria
omne quod factũ est: unruer¬
sam omnino creaturã: om̃e
corpus ÷ omnẽ conditũ sp̃m:
omnẽ rem quoquo modo mu¬
tabilem: totũ excede sicut ex¬
cessit ioħs. ut contingeret in

Expanded text:
nis sum. Vos de mundo hoc estis: ego non sum de hoc mundo. Quomodo enim erat de mundo, per quem factus est mundus? Omnes de mundo post mundum; quia prius mundus, et sic homo de mundo: prius quoniam ante mundum Christus, ante Christum nihil: quia in principio erat Verbum; omnia per ipsum facta sunt . Sic ergo erat ille de supernis. De quibus supernis? De aere? Absit: ibi et aves volitant. De coelo quod videmus? Et hoc et luna circumeunt. De Angelis? Neque hoc intelligatis: per illum et Angeli facti sunt, per quem omnia facta sunt. De quibus ergo supernis Christus? Ab ipso Patre. Nihil illo Deo superius, qui Verbum genuit aequale sibi, coaeternum sibi, unigenitum, sine tempore, per quem conderet tempora. Sic ergo accipe Christum de supernis, ut excedas cogitatione tua omne quod factum est; universam omnino creaturam, omne corpus, omnem conditum spiritum, omnem rem quoquo modo mutabilem: totum excede, sicut excessit Joannes, ut contingeret, In
Abbreviated transcription (Latin):
diceret.uenit hora. et nunc est¬
adderet: quid subiecit: Quã¬
do mortui audient uocem fi¬
lii dei: et qui audierint ui¬
uent. Don dixit omnes mor¬
tui audient: et qui audier̃t
uiuent. Mortuos enĩ. iniqͣs
uolebat intelligi. Et nunqͥd
om̃s iniqui obaudiunt euan¬
gelio: Aperte dicit apł̃s: sed
ñ om̃s obaũdiunt euangłio.
T̃amen qui audiunt iniuẽt:
quia om̃s qui obaudiunt
eugłio. transient ad uitã eter¬
nam per fidem. Don tamen
om̃s obaudiunt: et hoc nũc
est. At uero in fine. om̃s qui
sunt in monumentis. hoc est
iusti et iniusti: audient uocẽ
eius. E t procedent. Quomo¬
doꝰ Doluit dicere. et uruẽt.
Omnes enĩ procedent: sed ñ
om̃s uiuent. In eoquippe qđ
supra dixit. et qui audierĩt
uiuent. in ipsa dbatiditione
uitam eternam intelligi uo¬
luit. et beatam:. quã ñ om̃s
habebunt.qui de monumen¬
tis procedent. Iam ergo et
cõmemoratione monum̃toꝵ
et expressione processionis de
monumentis: aperte intelligi

Expanded text:
unc est, quid subjecit? Quando mortui audient vocem Filii Dei, et qui audierint vivent. Non dixit, Omnes mortui audient, et qui audierint vivent: mortuos enim iniquos volebat intelligi. Et numquid omnes iniqui obaudiunt Evangelio? Aperte dicit Apostolus, Sed non omnes obaudiunt Evangelio . Tamen qui audiunt, vivent; quia omnes qui obaudiunt Evangelio, transient ad vitam aeternam per fidem: non tamen omnes obaudiunt, et hoc nunc est. At vero in fine, omnes qui sunt in monumentis, hoc est justi et injusti, audient vocem ejus, et procedent. Quomodo noluit dicere, et vivent? Omnes enim procedent, sed non omnes vivent. In eo quippe quod supra dixit, Et qui audierint vivent; in ipsa obauditione vitam aeternam intelligi voluit et beatam, quam non omnes habebunt qui de monumentis procedent. Jam ergo et commemoratione monumentorum, et expressione processionis de monumentis, aperte intelligi
Abbreviated transcription (Latin):
ldo credis. quia ñ capis: sed
credendo fis idoneus rit capi¬
as. Nã si ñ credis. nunquã ca¬
pies: quia minus idoneus r¬
manebis. Fides ergo mundo
te: ut intellectus impleat te
Uerũ est inquit iudicium
meũ: quia solus ñ sum: sede¬
go et qui misit me pater. Er¬
missio tua. incarnatio tua ẽ
Sic uideo. sic intelligo: postr¬
mo sic credo: ne arrogantie
sit cdicere. sic intelligo. Pror¬
sus et hic est dñs noster ihes
nem÷ modo hic est scđm di¬
uinitatẽ: et cũ patre erat. et
a patre ñ recesserat. Quod er¬
go dicitur missus uenisse ad
nos. incarnatio ipsius cõmen¬
datur: quia pater ñ est ĩcar¬
natus. Nam sabelliani dic¬
ti sunt quidam heretici. qui
uocantur et patripassiam:
qui dicunt ipsũ patrẽ fuisse
passum. Doli tu catholice:
Si enĩ fueris patripassianus:
ñ eris sanus. Ergo intellige
missionẽ filii. nõminatã in¬
carnationem filii :patrẽ au¬
tem incaruatũ esse ñ credas:

Expanded text:
Ideo credis, quia non capis; sed Ideo credis, quia non capis; sed credendo fis idoneus ut capias. Nam si non credis, numquam capies; quia minus idoneus remanebis. Fides ergo mundet te, ut intellectus impleat te. Verum est, inquit, judicium meum; quia solus non sum, sed ego et qui misit me Pater. Ermissio tua incarnatio tua est. Sic video, sic intelligo: postremo sic credo, ne arrogantiae sit dicere. Sic intelligo. Prorsus et hic est Dominus noster Jesus nem, modo hic est secundum divinitatem: et cum Patre erat, et a Patre non recesserat. Quod ergo dicitur missus venisse ad nos, incarnatio ipsius commendatur, quia Pater non est incarnatus. 8. Nam Sabelliani dicti sunt quidam haeretici, qui vocantur et Patripassiani, qui dicunt ipsum Patrem passum fuisse. Noli tu, catholice: si enim fueris patripassianus, non eris sanus. Ergo intellige missionem Filii nominatam incarnationem Filii: Patrem autem incarnatum esse non credas,
Abbreviated transcription (Latin):
neatis. Dicam ergo: capiat qͥ
potest. credat qui ñ potest: ta¬
men dicam quod ait dñs. uos
scłm carnẽ iudicatis. ego ñ iu¬
dico quenquã: aut modo: aut
scłm carnem. Sed et si ego iu¬
dico: iudiciũ meũ uerũ est:
Quare iudicrũ tuũ uerũ est:
Quia solus ñ sum inquit: s
ego et qui misit me pat̃. Qͥd
ergo dñe iħuͦ Si solus esses. fal¬
sum esset iudicrũ turũ: et id̃o
tu. et qui de misit pater: Qͥa
responsurus sũ: Ipse respõde¬
at. Uerum est inquit iudi¬
cium meũ. Quare: Quia so¬
lus ñ sum: sed ego et qͥ misit
me pater. Si tecum est. quo¬
modo de misit: Et misit te.
et tecũ est: Itane et missus ñ
recessisti:itane et ad nos uemi¬
sti. et ibi mansisti: Quomodo
istud creditur: quomodo ca-¬
pitur: Ad hec duo respondes
Quom̃odo capitur recte dicis.
quomodo creditur. ñ recte di¬
cis. Iimo ido bene creditur.
quia ñ cito capitur. Nam si
cito caperetur.ñ opus erat
ut crederetur: quia uideret᷑

Expanded text:
neatis. 7. Dicam ergo; capiat qui neatis. 7. Dicam ergo; capiat qui potest, credat qui non potest: tamen dicam quod ait Dominus, Vos secundum carnem judicatis; ego non judico quemquam, aut modo, aut secundum carnem. Sed et si ego judico, judicium meum verum est. Quare judicium tuum verum est? Quia solus non sum, inquit, sed ego et qui misit me Pater. Quid ergo, Domine Jesu? Si solus esses, falsum esset judicium tuum; et ideo tu et qui te misit Pater? Quid responsurus sum? Ipse respondeat: Verum est, inquit, judicium meum. Quare? Quia solus non sum, sed ego et qui misit me Pater. Si tecum est, quomodo te misit? Et te misit, et tecum est? Itane et missus non recessisti? itane et ad nos venisti, et ibi mansisti? Quomodo istud creditur? quomodo capitur? Ad haec duo respondeo: Quomodo capitur, recte dicis; quomodo creditur, non recte dicis. Imo ideo bene creditur, quia non cito capitur: nam si cito caperetur, non opus erat ut crederetur; quia videretur.
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid scđm diuinitatẽ do¬
mini nostri iħu xp̃i ñ solũ
legerant in eugłio. sed etiã in¬
tellexerant.ut contra arma
diaboli xp̃i arma proserrent:
et de xp̃i diuinitate aduersꝰ
falsos fallacesq doctores quan¬
tis possent uirib apertissima
conflictatione pugnarent:ne
cũ ipsi tacerent. alii perirent.
est. aut tantũ esse xp̃m solũ.
ut ipse sit pater. ipse sit filius.
ipse sit sp̃s sanctus: quicunq
nem fuisse solũ. ñ dm factum
hominẽ: aut ita dm. ut ĩ sua
diuiitate mutabilem: aut
ita dm. ut ñ hominẽ a fide
naufragauerunt: et de portri ec¬
clesie proiecti funt. ne inquie¬
tridine sua naues secũ positas
frangerent. Que res coegit. ut
etiã nos minimi. et quantũ
ad nos pertinet prorsus indig¬
ni: quantũ aũt ad illius mise¬
ricordiã. in aliquo dispensato¬
rum eius numero constituti. ñ
uobis taceamtis: quod aut in¬
telligatis. mecũq gaudeatis:
aut si intelligere non dũ uale¬
tis: credendo securi ĩ portu ma¬

Expanded text:
aliquid secundum divinitatem Domini nostri Jesu Christi, non solum legerant in Evangelio, sed etiam intellexerant, ut contra arma diaboli Christi arma proferrent: et de Christi divinitate adversus falsos fallacesque doctores, quantis possent viribus, apertissima conflictatione pugnarent; ne cum ipsi tacerent, alii perirent. est, aut tantum esse Christum solum, ut ipse sit Pater, ipse sit Filius, ipse sit Spiritus sanctus: quicumque nem fuisse solum, non Deum factum hominem, aut ita Deum ut in sua divinitate mutabilem, aut ita Deum ut non et hominem; a fide naufragaverunt, et de portu Ecclesiae projecti sunt, ne inquietudine sua naves secum positas frangerent. Quae res coegit ut etiam nos minimi, et quantum ad nos pertinet prorsus indigni, quantum autem ad illius misericordiam in aliquo dispensatorum ejus numero constituti, non vobis taceamus quod aut intelligatis, mecumque gaudeatis; aut si intelligere nondum valetis, credendo securi in portu ma
Abbreviated transcription (Latin):
ret. Sed postea quã dixit. et
distinxit credentes a ñ creden¬
tibus: expressit causam quare
ñ credant. Propterea dixi uo¬
bis inquit: quia nemo potest
uenire ad me. insi fuerit ei da¬
tum a patre meo. E rgo et cre¬
dere datur nob̾. Non enĩ ni¬
chil ẽ credere. Si aũt aliqͥd
credidisti. s noli extolli. Qͥd̃
enĩ habes qđ ñ accepisti: Ex
hoc. multi discipłi eius abie¬
runt retro: et iam ñ cum illo
ambulabant. Abierunt re

Expanded text:
ret. Sed posteaquam dixit et distinxit credentes a non credentibus, expressit causam quare non credant: Propterea dixi vobis, inquit, quia nemo potest venire ad me, nisi fuerit ei datum a Patre meo. Ergo et credere datur nobis: non enim nihil est credere. Si autem credidisti, sed noli extolli: quid enim habes quod non accepisti ? 8. Ex hoc multi discipulorum ejus abierunt retro, et jam non cum illo a
Abbreviated transcription (Latin):
hoc scło necesse habemus usq:
in finem inter malos uiriere:
ñ inter illos dico malos qͥ bla¬
sphemant xp̃m. Raro enim
lam inuenuintur qͥ lingria
blasphemant: sed multi qui
uita. Necesse est ergo ut int̾
illos usq in finem uiuamus.
Sed quid ẽ quod ait. qui ma¬
net in me. et ego millo: Qd.
nisi quod martyres audiebãt.
qui perseuerauerit usq in finẽ.
hic saluus erit: Quomodo
mansit in illo sanctus lauren¬
tius. cuius hodie festa celebra¬
mus: Mansit usq ad temp¬
tationem: mansit usq ad ty¬
rannicam interrogationẽ: mã¬
sit usq ad acerrimã cõmina¬
tionem : mansit usq ad per¬
emptionem. Parum ẽ. Usq

Expanded text:
hoc saeculo necesse habemus usque hoc saeculo necesse habemus usque in finem inter malos vivere. Non inter illos dico malos, qui blasphemant Christum: rari enim jam inveniuntur qui lingua blasphemant, sed multi qui vita. Necesse est ergo ut inter illos usque in finem vivamus. 12. Sed quid est quod ait, Qui manet in me, et ego in illo ? Quid, nisi quod martyres audiebant, Qui perseveraverit usque in finem, hic salvus erit ? Quomodo mansit in illo sanctus Laurentius, cujus hodie festa celebramus? Mansit usque ad tentationem, mansit usque ad tyrannicam interrogationem, mansit usque ad acerrimam comminationem, mansit usque ad peremptionem: parum est, usq