comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
euugłio miscere. utͥusq sibi grãm tollit.
t tenuit eam. qm̃ calcit᷑bant xuti.¬
houes. Boues quidẽ calcitrare ẽ
ꝑdicatores euugłii liberus circa fidẽ
agere. neq scđm consuetudmẽ legis
ingredi. s sabbata. neomenias circum¬
interp̃tari. Quos uelut errantes corrige¬
re temptabant. qui descendentes de udea
docebant fr̃s. quia insi tircumeidamin se¬
cundum morẽ moysi. ñ potestis salui fie

Expanded text:
Evangelio misceri, utriusque sibi gratiam tollit. Evangelio misceri, utriusque sibi gratiam tollit.  inquit, eam quoniam calcitrabant boves . Boves quippe calcitrare est praedicatores Evangelii liberius circa fidem agere, neque secundum consuetudinem legis ingredi, sed Sabbata, neomenias, circuminterpretari. Quos, velut errantes, corrigere tentabant, qui descendentes de Judaea docebant fratres: Quia nisi circumdamini secundum morem Moysi, non potestis salvi
Abbreviated transcription (Latin):
pͥus archa in domo aminadab. qui erat
in gabaa. qͥa eadẽ quȩ nunt p̃dicatur¬
in ȩccl̃ia fides. ante incarnationis dm̃te
tempus. florebat in his qui patͥarcharũ
ꝓpħaiumq sunt deuotionem seuiti.
Amminadab autẽ qͥ interp̃r pater m̃s
spontaneus. uł abraham patrem fidi. ł
moysen latorem legis fignificat. Qui
uterq in gabaa custodit archam. quia
sublimm uͥtutis exemplo credentia pecto¬
ra munit. Uñ & gabaa collis interp̃r.
om̃is ifrł coram dño diu̾sis musicoꝵ
generib. quia mox inchoante nouȩ
gr̃ȩ p̃conio. dñs ad exhibendas do patͥ
alii grãm curationũ. ⁊ c̾. S his atq hu¬
uismodi carifmatũ generib ꝓgredien¬
tum ẽ ad aream nachor .i. aream p̃para¬
tam. gentium iudeł ęccłiam. fidi ueri¬
tate consetrandam. De qua ioħs ato. I
qui archam incautuis qͣsi corrigendo
tetigit. mox a dño ꝑcussus occubuit:
qͥa iudeoꝵ ppls dũ gentib inuidet. sa¬
lutis se munere pͥuat. dum legẽ uult

Expanded text:
minadab, qui erat in Gabaa; quia eadem quae nunc praedicatur Ecclesiae fides, et ante incarnationis Dominicae tempus florebat in his qui patriarcharum prophetarumque sunt devotionem secuti. Amminadab enim, qui interpretatur Pater meus spontaneus, vel Abraham patrem fidei, vel Moysen legislatorem significat, qui uterque in Gabaa custodit arcam, quia sublimi virtutis exemplo credentium pectora munit. Unde et Gabaa Collis interpretaomnis Israel coram Domino diversis musicorum generibus. » Quia mox inchoante novae gratiae praeconio, Dominus ad exhibendas Deo Patri alii gratiam curationum , » etc. Sed his atque hujusmodi charismatum generibus, progredientum est ad aream Nachon, id est, aream praeparatam, gentium videlicet Ecclesiam fidei veritate consecrandam. De qua Joannes ait:qui arcam incautius quasi corrigendo tetigit, mox a Domino percussus occubuit: quia Judaeorum populus dum gentibus invidet, salutis se munere privat: dum legem vult
Abbreviated transcription (Latin):
quasi ore mortẽ ꝓmittens ait Eripies
urbis congruit. Gech eim inter pr̃ tor
cular. fignificans trucem. in qua uitis ue¬
ra calcari. & expͥmi dignata ẽ. & aqua
cunctus gentium ppłs. merito gecheus

Expanded text:
quasi Ozae mortem praemittens, ait: « EripiNomen quoque urbis congruit, Geth enim interpretatur torcular: significans crucem, in qua Christus vitis vera calcari et exprimi dignatus est. A qua cunctus gentium populus merito Gethaeus
Abbreviated transcription (Latin):
uiditum iebꝰ legitur. & in multis scͥptu¬
ris. maxime in nouo testamento ierosoli¬
ma appellatur: requirendum ẽ quare
ierłm legatur. S dicamus quid in dictiᷤ
doctoꝵ inuemimus. Iudei inquiunt as
serunt sem filium noe. quem dieunt
melchi sedech. pͥmum post diluuium in
syria condidisse urbem salem. in qua
regnũ fuit eiusdẽ melchi sedech. anc
postea tenuerunt iebusei. equib sortia¬
ẽ & uocabulum iebus Sicq duob no¬
minib copulatis iebus & salem. uocata
ẽ ierłm. Que postea a salomone ieroso¬
lima. quasi ierusolomona dicta est.
Hec & corrupte a poetis solima nuncupa

Expanded text:
Judicum Jebus legitur, et in multis scriptuJudicum Jebus legitur, et in multis scripturis, maxime in Novo Testamento, Hierosolymam appellatur, requirendum est quare Hierusalem legatur. Sed dicamus quid in dictis doctorum invenimus. Judaei, inquiunt, aserunt Sem, filium Noe, quem dicunt Melchisedech, primum post diluvium in Syria condidisse urbem Salem, in qua regnum fuit eiusdem Melchisedech. Hanc postea tenuerunt Iebusaei, ex quibus et sortita vocabulum est Iebus; sicque duobus nominibus copulatis Iebus et Salem vocata est Hierusalem, quae postea a Salomone Hierosolyma quasi Hierosolomonia dicta est. Haec et corrupte a poetis Solyma nuncupa
Abbreviated transcription (Latin):
serit i ebuseum. & tetigerit fistulas domꝰ
erit pͥmus. Im ꝑalipomenon. Omnis qͥ
ꝑtusserit iebuseum. in pͥmis erit pͥnceps.
& dux .i. qui tantę fuerit audaciȩ. & for¬
titudinis. ut ad murum ciuitatis usq
ueniat. & hasta sua fistulam quȩ in mu¬
ro ẽ tangat: ipse pͥnceps erit. A scendit
gͥ pͥmus ioab filius saruie. & factus est
adhuc arcem optinere ñ posset. cepit.
honores & mitnera ꝓmittendo rex ꝓnos
ad opus bellicum milites ꝓuocare. ut qui¬
sideret. Cunctis itaq conscendere festi¬
nantib. & nullo labore ꝓ muneris pro¬
missi retͥbutione tardantib. saruiȩ filiꝰ¬
iaab. p̃uenit uniu̾sos. & ascendens in
catumine clamauit ad regem. exigens
militiȩ pͥncipatum Expulsis itaq rex
de sumina arce iebuseis. & reedificanᷤᷤ
ciuitate eam ierosolimã nuncupauit.
& omni temꝑe in ea sui habitauit imꝑii.
Se quia in hoc uolumine hic pͥmum ierłm
ciuitas iebuseoꝵ legitur. que in genesi
salem ut tͣdunt hebrei. & in uolumine

Expanded text:
serit Jebusaeum, et tetigerit fistulas domus, erit primus. » Et in Paralipomenon: « Omnis qui percusserit Jebusaeum in primis erit princeps et dux, » id est, qui tantae fuerit audaciae, et fortitudinis, ut ad murum civitatis usque veniat, et hasta sua fistulam quae in muro est tangat, ipse princeps. Ascendit igitur primus Joab filius Sarviae, et factus est adhuc arcem obtinere non posset, coepit honores et munera promittendo rex pronus ad opus bellicum milites provocare, ut quisideret. Cunctis itaque conscendere festinantibus, et nullo labore pro muneris promissi retJoab praevenit universos. Et ascendens in cacumine, clamavit ad regem, exigens militiae principatum. Expulsis itaque rex de summa arce Jebusaeis, et reaedificans civitatem Hierosolymam nuncupavit, et omni tempore in ea sui habitavit imperii. Sed quia in hoc volumine, hic primum Hierusalem civitas Jebusaeorum legitur, quae in Genesi Salem ut tradunt Hebraei et in volumine
Abbreviated transcription (Latin):
sorte reꝓbantur Aliqndo etiã scĩ uiri
quedã minimis condescendentes dicuit.
queda uero sitmma contemplantes ꝑ¬
ferunt. dumq uim. uł condescensioniᷤᷤ
uł altiuidinis nesciunt. audacter hec
stulti rep̃hendunt. & ͦ quid ẽ iustum
de sua condescensione uelle corrigere:
nͥ inclinatã archam suꝑba rep̃hensio¬
nis manu releuare : Quid ẽ iustum
de incognita lotutione rep̃hendere. nͥ
motũ eiꝰ fortitudinis. erroris lapsum
putare: S ꝑdit uitã. qui archam di
tumide subleuat: qͥa nequaqmͣ qͥs scõꝵ
corrigere recta p̃sumeret. nsi de se pͥ¬
us meliora senfisset. Uñ & leuites idem
audati mente robustos se in dño cre¬
derent. nequaqmͣ melioꝵ facta uł dicta
uelut infirma tudicarent. Nota. Obed¬

Expanded text:
sorte reprobantur. Aliquando etiam sancti viri sorte reprobantur. Aliquando etiam sancti viri quaedam minimis condescendentes dicunt, quaedam vero summa contemplantes, proferunt. Dumque vim vel condescensionis, vel altitudinis nesciunt, audaciter haec stulti reprehendunt. Et quid est justum de sua condescensione velle corrigere, nisi inclinatam arcam superba reprehensionis manu relevare? Quid est justum de incognita locutione reprehendere, nisi motus ejus fortitudinem, erroris lapsum putare? Sed perdit vitam qui arcam Dei tumide sublevat; quia nequaquam quis sanctorum corrigere recta praesumeret, nisi de se prius meliora sensisset. Unde et Levites idem audaci mente robustos se in Domino crederent, nequaquam meliorum facta vel dicta, velut infirma, judicarent. «
Abbreviated transcription (Latin):
app̃hendi ueratites nequaqm̃ possunt.
Sepe aliquid a maiorib dispensatoriȩ
agititr. qͦd ammorib error putatur.
Sepe inulta a fortib dicunt᷑. que idctto
infirim diuidicant. quia ignorant.
Quod bene bob calcitrantib melinata
illa testamenti archa significauit. quã
qͥa casurã credens leuites erigere uoluit.
mox sententiã mortis accepit. Quid ẽ
nãq mens iusti: nͥ archa testamenti:
Que gestata bob calcitrantib melmat᷑:
qͥa ĩmiumqmͣ etiã qui bene p̃est dum
subiectoꝵ ppłoꝵ confusione concuatur.
ad dispensationis condescensionẽ ex sola
dilectione ꝑmouetur. S in hoc quod dis¬
pensatorie agit᷑. indinatio ipsa fortitu¬
drnis. casus putat᷑ imꝑitis. Uñ & ĩmul¬
li subditi contͣ hanc manũ rep̃hensio¬
nis mutitnt: s a uita ꝓtinus ipsa sua
temeritate deficiunt. Peuites gͦ quasi
adiuuans manũ extendit. s delinquers
uitã ꝑdidit: qͥa dum infirini quiq for
tium facta corripiunt. tpsi a uiuentiũ

Expanded text:
apprehendi veraciter nequaquam possunt. Saepe aliquid a majoribus dispensatorie agitur, quod a minoribus error putatur, saepe multa a fortibus dicuntur, quae idcirco infirmi dijudicant, quia ignorant. Quod bene bobus calcitrantibus inclinata illa testamenti arca significavit, quam qui casuram credens levites erigere voluit, mox sententiam mortis accepit. Quid est namque mens justi, nisi arca testamenti, quae gestata bobus calcitrantibus inclinatur? quam etiam qui bene praeest, dum subjectorum populorum confusione concutitur, ad dispensationis condescensionem ex sola dilectione permovetur. Sed in hoc quod dispensatorie agitur, inclinatio ipsa, fortitudinis casus putatur imperitis. Unde et nonnulli subditi contra hanc manum reprehensionis mittunt, sed a vita protinus ipsa sua temeritate deficiunt. Levites ergo quasi adjuvans manum extendit, sed delinquens, vitam perdidit, quia dum inftium facta corripiunt, ipsi a viventium
Abbreviated transcription (Latin):
Qui in exemplum dauid fideles humi¬
lesq bñdicens. salutaris mysterii pascit.
unã. illius. s. uituli sagiati. qui ꝓ reues¬
tente ad patrẽ filio uniore mnactatus. &
igne passionis assatus ẽ dicens. ex aruit
s ob huinane salutis causam uberrunã.
delectatiomibus crucis sartagine coctam I me¬
rito una panis collirida. una carnis assa¬
tura datur. quia unus dñs. una fides.
utnũ baptisina. unus dñs & pater omĩum.
Aliter. hec munera fideles accipiunt. qñ
suȩ tarnis lasciuiã castigantes. ac seruitu¬
ti subicientes. sc̃i sp̃c igne decoquunt.
ricordiȩ pinguissimos. compassione ꝓxi¬
imi feruere fatunt. At contͣ filia saul
frustra cubitulum regis ingressa. nullos
concepti seminis fructus. dat quia qui
uerbum d̃i auretenis ꝑcipunt. absq
boni oꝑis ꝓle. diem ꝑpetue mortis expectant.

Expanded text:
Qui in exemplum David, fideles humilesque benedicens, salutaris mysterii pascit aunam, illius scilicet vituli saginati, qui pro revertente ad patrem filio juniore mactatus et igne passionis assatus est, dicens: « Exaruitsed ob humanae salutis causam uberrimam delectationibus crucis sartagine coctam. Et merito una panis collyrida, una carnis assatura datur, quia « unus Dominus, una fides, unum baptisma, unus Dominus et pater omnium . » Aliter haec munera fideles accipiunt: quoniam uli lasciviam castigantes ac servituti subjicientes, sancti Spiritus igne decoquunt; ricordiae pinguissimos compassione proximi fervere faciunt. At contra filia Saul frustra cubiculum regis ingressa, nullos concepti seminis fructus dat; quia qui verbum Dei aure tenus percipiunt, absque boni operis prole diem perpetuae mortis exspecta
Abbreviated transcription (Latin):
di fine uideis. erunt ñmilli qui xpm̃¬
merito congruit. qͦd eadẽ michol quȩ ob
tu. quia qui xp̃o fidetenꝰ seruiunt. ñ illiꝰ
contempnant: nchilominꝰ archa dm̃ su¬
um locum ingreditur. &ͦ posuerunt eã¬

Expanded text:
di finem Judaeis, erunt nonnulli qui Chridi finem Judaeis, erunt nonnulli qui Chrimerito congruit, quod eadem Michol, quae ob tur, quia Christo fide tenus serviunt, non illius contemnant: nihilominus arca Domini suum locum ingreditur. « Ponitur
Abbreviated transcription (Latin):
fides. spes. caritas. designatur. Sicut
enim dieb adimpletur mensis ita fuigle
passib ad ꝑfectionẽ ꝑuentunt. Hii men¬
ses. quousq plenitudo gentium tutret.
currere non cessant.¬
daud archam in ciuitatẽ suam inducit.
qͥa dñs enoch & helya p̃dicantib conuer¬
tet corda patrũ in filios. Boues & arietes
iimolans. hoc ẽ eos qui aream dñi tͥtu¬
rant. & ouiũ suarũ ducatũ gerunt. mar¬
tẏrii sanguine coronans. & ipsum qͦ. suȩ
incarnationis & passionis exemplum ea¬
tenus uideis ñ creditũ. palam manifestanᷤ.
hoc enim significat. qͦd & ipse dauid ac¬
cnictus erat ephod lineo. Nam linum qͦd
de t̾ra ꝓcreatũ multipliti labore ad can¬
dorẽ uestis ꝑuenit. ueritatẽ humanȩ
carnis inter flagella tͥumphantis ostendit.¬
& de artȩ celestis introitu. hymnos reso¬
nantib sola michol filia saul archam du¬
centib abẽ. quin etiã e specłis dauid hu¬
miliatũ despicit: qͥa credentib in mun¬

Expanded text:
fides, spes et charitas est. Sicut enim diebus adimpletur mensis, ita singulae passibus ad perfectionem perveniunt. Hi menses quousque plenitudo gentium intret, currere non cessant.David arcam in civitatem David inducet, quia Dominus, Enoch et Elia praedicantibus, convertet corda patrum in filios. « Boves et arietes immolans, hoc est, eos qui aream Domini triturant, et ovium ejus ducatum gerunt, martyrii sanguine coronans, et ipse quoque suae Incarnationis et passionis exemplum eatenus Judaeis non creditum palam manifestans: hoc enim significat quod et ipse David accinctus erat Ephot lineo; nam linum quod de terra procreatum multiplici labore ad candorem vestis pervenit, veritatem humanae carnis inter flagella triumphantis ostendit.ad arcae coelestis introitum hymnos resonantibus, sola Michol filia Saul arcam ducentibus abest, quin etiam e speculis David humiliatum despicit, quia credentibus in mun
Abbreviated transcription (Latin):
tͥgnita milia. ⁊ c̾. quia dñs ȩccłĩam pͥmi¬
tiuam ex ifrł instituit. ñ quidẽ omnẽ
i frł. s electos quosq sibi socians. Non
enim omnis qui ex ifrł. hii sunt ⁊ frłite.
s filii ꝓmissionis deputantur in semine.
Qui tͥginta milia referuntur. i. fide oꝑis.¬
confessionẽ sc̃ȩ tͥnitatis ad fidem ꝑtinent.
decem ꝓpter decalogum legis ad oꝑa. mil¬
le. ꝓpter sui ꝑfectionem. ad spem utte
ȩt̾nȩ: quia suꝑius aliqͥd ñ ẽ.sicut ni¬
mero millenario. maior nullus ẽ. &ͦ si
eris. ñ ipsum mille numerando tnͣscen
dicendo multiplicas. Tria gͦ ꝑ decẽ mul¬
tiplica. ne fides sine oꝑib mortua sit.
Item tͥgnita ꝑ mille multiplica ut fides
que ꝑ dilectionem oꝑatitr. ñ alibi. qmͣ in
celis retbutionẽ sꝑet. Slecti gͥ ex isrł
ppłos. recte credentes. oꝑantes. sꝑantes
infinuant. Uiri autẽ uida qui erant
tum daitid. tpsos apłos & doctores. qui
lateri xͥ qͣsi familiariꝰ adherebant in¬

Expanded text:
 quia Dominus Ecclesiam primitivam ex Israel instituit, non quidem omnem Israel, sed electos quosque sibi consocians; non enim omnes, qui ex Israel, ii sunt Israelitae; sed filii promissionis deputantur in semine . Qui triginta millia fuisse referuntur, id est fideiconfessionem sanctae Trinitatis, ad fidem pertinent: decem propter Decalogum legis, ad opera: mille, propter sui perfectionem, ad spem vitae aeternae, quia superius aliquid non est, sicut numerus millenario major nullus est. Etsi eris, non ipsum mille numerando transcendicendo multiplicas. Tria ergo per decem multiplica, ne fides sine operibus mortua sit. Item triginta millia per mille multiplica: ut fides quae per dilectionem operatur, non alibi quam in coelis retributionem speret. Electi igitur ex Israel, populos recte credentes, operantes, sperantes insinuant. Viri autem Juda qui erant cum David, ipsos populos et doctores, qui lateri Christi quasi familiarius adhaerebant, in
Abbreviated transcription (Latin):
militas aꝓꝓbata. suꝑbia damnata. &. teme¬
ritas uindicata monstratitr: quia & ip¬
se dauid qui coram archa dm̃i humiliter
saltare ñ erubiit: mox ꝓmissione filiz
di. & sua ex stirpe nastituri ꝓmeruit.¬
& conitux quȩ eandem illuis humilita¬
tem despexit. cius semine fecundari ñ
meruit. s ꝑpetue sterilitatis penas luit.
Sacerdos qͦ qui archam inconsiderata
temeritate tetigit. ausus sui reatum
mimatura morte purgauit. Ubi intueri
necesse ẽ. qnͣtum delmquat. qui ad cor¬
pus dm̃ reus accesserit. si deuotus ille
sacerdos morte multatitr. qui archam illã¬

Expanded text:
militas approbata, superbia damnata, et temeritas vindicata monstratur. Quia et ipse David, qui coram arca Domini humiliter saltare non erubuit, mox promissionem Filii Dei ex sua stirpe nascituri suet conjux, quae eamdem illius humilitatem despexit, ejus semine fecundari non meruit, sed perpetuae sterilitatis poenas luit. Sacerdos quoque, qui arcam inconsiderata temeritate tetigit, ausus sui reatum immatura morte purgavit. Ubi intueri necesse est quantum delinquat, qui ad corpus Domini reus accesserit, si devotus ille sacerdos morte mulctatur, qui arcam illa
Abbreviated transcription (Latin):
ua condere. a uideis comp̃hensus. & in
cruce suspensus ludibrium eis fuit.
In qua cruce uelut nudus eis apparint.
dum potentiam diuinitatis suȩ illis absion¬
dens. infirmitatẽ tm̃ carnis ostendit.
Ancillȩ uero seruoꝵ dauid. ꝑsonam gestant

Expanded text:
a plebe Judaica comprehensus, atque in cruce suspensus, ludibrium eis fuerit. In qua cruce velut nudus eis apparuit, dum potentiam divinitatis suae illis abscondens, infirmitatem tantum carnis oAncillae servorum personam gestant
Abbreviated transcription (Latin):
uingit᷑. bñdixit eum dñs. &. omnem
domũ eiꝰ. sic ñnulli intelligi uolunt.
eoqͦd om̃s uxores eiꝰ. & toncubine. & nu¬
rus. &. ancillȩ. masculos pepererint fi¬
lios. necñ & pecora quadrupedes gemi¬
nos ei ediderint fetus. Moꝵ Dauid¬

Expanded text:
nem domum ejus, » sic nonnulli intelligi volunt, eo quod omnes uxores ejus et concubinae, et nurus, et ancillae, masculos pepererint filios, necnon et pecora et quadrupedes geminos ei ediderint fetus. Dei
Abbreviated transcription (Latin):
cham dauid in cutatẽ fuam adducere
s causa int̾ueniente contͣria. ad tempus
eam alibi diu̾tit: ac sic deiceps qͦd multũ
desiderauerat. expleuit. quia dñs in car¬
ne apparens. euugłm filiis isrł. sue ui¬
delicet genti p̃dicauit: s cecitas ex par¬
te contigit in ifrł̃. donec plenitudo gen¬
tium subintraret. & sic omnis ifrł sal¬
⁊ cęt̾. Ob causam gͦ sacerdotis occisi. da¬
uid noluit diu̾tere ad se archam dm̃
in ciitatẽ dauid. s du̾itit eam in do¬
mum obed edom gethei. qͥa respuentib
uerbum iudeis. ne amplius audita & ñ
suscepta p̃dicatio noceret: apłi ab eis
ablati. & ad gentes imbuendas sunt mis

Expanded text:
cam in civitatem suam adducere, sed causa interveniente contraria, ad tempus eam alibi divertit. Ac sic deinceps quod multum delectaverat explicuit. Quia Dominus in carne apparens, Evangelium filiis Israel, suae videlicet genti, praedicavit; sed caecitas ex parte contigit in Israel donec plenitudo gentium subintraret . Sed ut haec pa » Ob causam ergo sacerdotis occisi, David noluit divertere ad se arcam Domini in civitatem David, sed divertit eam in domum Obededom Gethaei: quia respuentibus verbum Judaeis, ne amplius audita et non suscepta praedicatio noceret, apostoli ab eis ablati et ad gentes imbuendas sunt miss
Abbreviated transcription (Latin):
quippe dictum ẽ. qͦd dauid cetis & clau¬
dis eiectis. qui odiebant ammã dauid.
ceꝑit. arcem syon. suamq cuutatẽ eam
uocauerit: quia cum saluator nr̃. ma¬
lignos sp̃c cum turba uitioꝵ de anima
bitur. atq de ea tune recte ꝑ psalmistam

Expanded text:
ergo dictum est quod David, ejectis caecis et claudis, qui odiebant animam David, ceperit arcem Sion, suamque civitatem eam vocaverit, quia cum Salvator noster malignos spiritus cum turba vitiorum de anima bitur, atque de ea tunc recte per Psalmistam
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑauit. Quia enim de semetipso intus
humilia sentiens. honorẽ ext̾uis ñ que
siuit. infinuat dicens. ludam & uilior
fiam. oͦ ͤ quia ꝑ hoc qͦd uilem se ext̾ius p̃
buit. nequaqmͣ int̾nis intumuit. adu¬
git. eroq hutmilis in oculis meis. Ac si di¬
cat. qͣlem me ext̾ius despitiens exhibeo.
talem me interus attendo. Quid gͦ ac¬
litri sunt quos doctrina eleuat. si dauid
ex carne sua uenturũ redemptorẽ noue¬
rat. eiusq gaudia ꝓpħando nuntiabat.
& tñ in semetipso ceruicẽ tordis ualida
discretionis calce depͥmebat dicens. eroq
humilis in oculis meid.

Expanded text:
superavit. Quia enim de semetipso intus superavit. Quia enim de semetipso intus humilierens, insinuat, dicens: « Ludam et vilior fiam. » Et quia per hoc quod vilem se exterius prius praebuit, nequaquam interius intumescit, adjungit: Eroque humilis in oculis meis. Ac si dicat: Qualem me exterius despiciens exhibeo, talem me interius attendo. Quid ergo acturi sunt quos doctrina elevat? si David ex carne sua venturum Redemptorem noverat, ejusque gaudia prophetando nuntiabat, et tamen, in semetipso cervicem cordis, valida discretionis calce deprimebat, dicens: « Eroque humilis in oculis meis.
Abbreviated transcription (Latin):
solidaret: quȩ coram hominib gesserat
fortia. Quid de eius factis ab aliis sentia¬
tur ignoro: ego dauid plus saltantem
stupeo qmͣ pugnantem. Pugnando qͥppe
hostes subdidit: saltando autẽ corã dño:
fiam ⁊ cet̾. Pc si aꝑte dicat. Uilescere corã
sunt ñ nulli qui de semetipsis humilia
sentiunt. qui in honorib pofiti. nichil se
ẽẽ nisi puluerẽ fauillamq ꝑpendunt:
s tñ coram hominib uiles apparere re¬
fuguint. oͦe contra hoc quod de se interiꝰ
cogitant: qͣsi rigida exterius uenustate
palliantur. Isunt ñnulli qui uiles uide¬
ri ab hominib appetunt. atq om̃e qͦd
sunt deiectos se exhibendo contenunt.
s tñ apd̃ se introrsꝰ qͣsi ex ipso merito
ostense uilitatis intumescunt. & tan¬
tomagis in corde elati sunt: qnͣto ampli¬
us in specie elationem p̃munt. Que utͣq
unius elationis bella magna dauid cir¬
cumspectione dep̃hendit. intra uirtute

Expanded text:
solidaret, quae coram hominibus gesserat solidaret, quae coram hominibus gesserat fortia. Quid de ejus factis ab aliis sentiatur ignoro, ego David plus saltantem stupeo quam pugnantem. Pugnando quippe hostes subdidit, saltando autem coram Domino coram vero nonnulli, qui de semetipsis humilia sentiunt, qui in honoribus positi nihil se esse, nisi pulverem favillamque, perpendunt; sed tamen coram hominibus viles apparere refugiunt, et contra hoc, quod de se interius cogitant, quasi rigida exterius venustate palliantur. Et sunt nonnulli qui viles videri ab hominibus appetunt, atque omne quod sunt, dejectos se exhibendo, contemnunt; sed tamen apud se introrsus, quasi ex ipso merito ostensae vilitatis intumescunt, et tanto magis in corde elati sunt, quanto amplius in specie elationem premunt. Quae utraque unius elationis bella, magna David circumspectione deprehendit, mira virtute
Abbreviated transcription (Latin):
bat. Quem enĩ ñ extolleret leonũ ora fran¬
gere. ursoꝵ brachia dissipare. despectis
pͥorib fr̃ib eligi: reꝓbato rege ad regni
gub̃nacula ungi. timendum cunctis uno
lapide goliam sternere. a rege ꝓposita
extindis allophilis numerosa p̃putia re¬
portare. ꝓmissum tandem regnũ ꝑciꝑe.
tundumq ifrłiticum ppłm sine ulla con¬
tͣdictione possidere: Qs tamen cũ archam
dĩ ierłm reuocat. quasi oblitus p̃latum
se omr̃ib. admixtus ppłis ante archam sal¬
tabat. I quia coram archa saltare ut credit᷑
uulgi mos fuerat: rex se in dutmo obse¬
quio ꝑ saltatum rotat. Ecce quem dñs
cundis singłariter p̃tulit. sese sub dño. &
exequando minimis. & abiectum se exhi¬
bendo contempnit. Non potestas regni ad
memoriam reducitur. ñ fubiectoꝵ oculis
saltando utilescere metuit. ñ se honore
p̃latum ceteris. ante eiꝰ archam qui hono¬
rem dederat recognoscit. Coram dõ egit
debilia uł. extrema. ut illa ex humilitate

Expanded text:
bat. Quem enim non extolleret ora leonum frangere, ursorum brachia dissipare, despectis prioribus fratribus eligi, reprobato rege ad regni gubernacula ungi, timendum cunctis uno lapide Goliam sternere, a rege proposita exstinctis Allophylis numerosa praeputia reportare, promissum tandem regnum percipere, cunctumque Israeliticum populum sine ulla contradictione possidere? Et tamen cum arcam Dei in Jerusalem revocat, quasi oblitus praelatum se omnibus, admistus populis ante arcam saltat. Et quia coram arca saltare, ut creditur, vulgi mos fuerat, rex sese in divino obsequio per saltum rotat. Ecce quem Dominus cunctis singulariter praetulit, sese sub Domino et exaequando minimis, et abjecta exhibendo contemnit. Non potestas regni ad memoriam reducitur, non subjectorum oculis saltando vilescere metuit, non se honore praelatum caeteris ante ejus arcam, qui honorem dederat, recognoscit. Coram Deo egit debilia vel extrema, ut illa ex humilitate
Abbreviated transcription (Latin):
exuri. sicut lib̃ paralypomenon declarat
dicens. dereliqueruntq ibi deos suos qͦs
milli ut in cuiꝰdam uolumine legi con¬
tendunt ñ habere in hebraica ueritate
inquunt ꝓ ut ex traditione hebreoꝵ
didiceruntꝰ. uurco flentium uocantur.
quia fletu digna sunt. & tos qui ea co¬
lunt. ad fletum miseriaritm ꝑducunt.¬
Flentium itaq eoꝵ idola ob blasphemi¬
am hic sermo diuinus uocat. ficut ali¬
bi uocat᷑ idolum moab. contaminatio
ris sontrũ gradientiũ in catumine flen¬
a potestatib angłicis eorum idola in qͥb
ominis eoꝵ fortitudo ẽ conteri & concul¬
cari: tinc mibis p̃lium. quia tunt egre¬
dietur dñs ante faciem tuam. ut ꝑcuti¬
at castra philistinoꝵ. In eoꝵ nãq idoł.¬

Expanded text:
exuri, sicut liber Paralipomenon declarat, ita dicens: Dereliqueruntque ibi deos suos, quos lli, ut in cujusdam volumine legi, contendant non habere in Hebraica veritate,inquiunt, prout ex traditione Hebraeorum didicerunt idcirco flentium vocantur, quia fletu digna sunt: et eos, qui ea colunt, ad fletum miseriarum Flentium itaque eorum idola ob blasphemiam hic sermo divinus vocat, sicut alibi vocatur idolum Moab, contaminatio ris sonitum gradientis in acumine flena potestatibus angelicis eorum idola, in quibus omnis eorum fortitudo est, conteri et conculcari. Tunc inibis praelium, quia tunc egredietur Dominus ante faciem tuam, ut percutiat castra Philisthiim. In eorum namque ido
Abbreviated transcription (Latin):
haaffe. malum ab arbore.
ñ a malitia intelligendũ. siue tẏm¬
panĩ aꝑtum. T haanac. respondeis.
siue humilitas. Thersa. compticio.
na. mimerus uł fideł. siue nime¬
rata. aut consummatio eoꝵ. The¬
nat. ficus. Therela. uidisti there¬
bintũ Thabor. ueniens lumen.
Thalla. ager eiꝰ. uł appensio T haf¬
nathsare. numerũ suꝑmenti noui.

Expanded text:
hua  malum: ab arbore, non a malitia intelligendum, sive tympanum apertum. Thaanac, respondens, sive humilitas. Thersa, complacitionumerus, vel fidelis, sive numerata, aut consummatio eorum. Thenac, ficus. Therela, vidisti terebinthum. Thabor, veniens lumen. Thalla, ager ejus, vel appensio. Thamnatsare, numerus operimenti novi.
Abbreviated transcription (Latin):
Orciatharoth. longitudo corone
uł forte. signum. Hucusq ꝑ .o. bre¬
uem liuteram legerimus. nunc ꝑ
extensum legendum est.
Eram. ue excelso. uł iracundia.
Aga. inclitus. seu głosus. no. dolor. eiꝰ.
resonant. neq hebrei. & excep¬
tis launis. nulla alia lingua habet.
Unde a nob̾ hic penitus p̾terinissa est.
fames. siue impetus. Racem. uari¬
etas. siue uacuefactio R ebe. quartꝰ
im.gygantes. R emmon. sublimitas.
Raina. excelsa. Rabbaoth. multi Ra¬
math. excelsa hec. Roo. late. R achat.
arathan. tͥbulatio eoꝵ. S einron.
custos eiꝰ. uł nomen uidit. Sala¬
cha. tulit sibimet. uł temptatio iti¬
neris. Saron. pͥnceps tͥsticie. Semron¬
maron. tustos amari meroris. Saba¬
ma. leua excelsum. siue conu̾sio quedã.
Sarath. uincłm siue angustia eiꝰ. Sin.
egrediens. Sechrona. ebria. uł tab̃na¬
cula. Sysai. longeuus. Semei. audi¬
tio. Sualm. uulpes. Siceleg. defectio
uotis. adducte. siue effudit sextariũ.
carbones. sue angustia maloꝵ. So¬

Expanded text:
Orchiataroth, longitudo coronaevel forte signum. Hucusque per O brevem litteram legerimus, nunc per extensam legendum est. Oram, inclytus, vel gloriosus. Ono , dolor ejus. resonant, nec Hebraei, et exceptis Latinis nulla alia lingua habet, unde a nobis hic penitus praetermissa est. fames, sive impetus. Recem, varietas, sive vacuefactio. Rebe, quartus, gigantes. Remmon, sublimitas. Rama, excelsa. Rabbmath, excelsa hec. Rabbat, maxima. Rachat, arathan, tribulatio eorum. Semro, custos ejus, vel nomen vidit. Salacha, tulit sibimet, vel tentatio itineris. Saron, princeps tristitiae. Semronmaron, custos amari moeroris. Sabama, leva excelsam, sive conversio quaedam. Sarth, vinculum, sive angustia ejus. Sin, egrediens. Sechrona, ebrii, vel tabernacula. Sisai, longaevus. Seme  Sama , auditio. Suhalim, vulpes. Siceleg, defecatio vocis adductae, sive effudit sextarium. scrabones vel angustie malo
Abbreviated transcription (Latin):
ostendit. in compluro .s. uellere. &
area tota. circum quaq conficca. figu¬
rare pͥmum ppłm ifrł. uͥ erant sci
cũ grã celesti tamqm̃ plutia spuali.
& postea compluta area ficco uellere¬
figurare eccłiam di toto orbe t̾rarũ¬
diffusam. hñtem ñ in uellere tangmͣ
alienato atq siccato.Adamantius.¬

Expanded text:
ostendit in compluto scilicet vellere et area tota circumquaque sicca figurare primum populum Israel, ubi erant sancti cum gratia coelesti tanquam pluvia spirituali, et postea compluta areafigurare ecclesiam toto orbo diffusam. habentem non in uellere tamquam alienato atque siccato. n
Abbreviated transcription (Latin):
esga. desolata. sue p̃cisa.
incipiens. ñ a consonante gimel.
Geth. torcular. G essur. applicans lum̃.
uł applicans dirigentẽ. G aliloth.
reuelationis uł transinigratio G a¬
dera sepes eiꝰ. G aderod. maceria. uł
sepes eiꝰ. G ailoth. colles G abaon. collis
meroris G ethaafer. torcular euis. hu¬
mi. uł fossum. G abathon. sublimitas
eoꝵ.uł collis meroris Gethremon.
torculari excelsum. uł torcular subli
lim. loca palustria. uł. acerui. G algał.
uolutabris. G abaath. collis patruelis̾.
uł altitudine mortis. Lasie. ẽ os. ab
ore. ñ ab osse. l abin. intelligens. uł.
intelligentia. Letnam. possedit ppłm.
azer. auxilium. Larim. saltuum uł
siluaꝵ. L ebneel. edificatio di. Lagur.

Expanded text:
esga, dolata, sive praecisa, incipiens, non a consonanti gimel. 42 Geth, torcular. Gessori, applicans lumen, vel applicans dirigentem. Galiloth, revelationes, vel transmigratio. Gazdera, sepes ejus. Gaderoth, maceria, vel sepes. , colles. Gabaon, collis moeroris. Geththaapher, torcular ejus humi, vel fossum. Gabathon, sublimitas eorum, vel collis moeroris. Gethremmon, torcular excelsum, vel torcular sublimeorum. Galim, loca palustria, vel acervi. Galgalis, volutabris. Gabaad  Gabaath , collis patruelis.  altitudines mortis. Jafie, est os: ab ore, non ab osse. , intelligens, vel intelligentia. Jecnam, possedit populum. Jazer, auxilium. Jarim, saltuum, vel silvarum. Jebneel, aedificatio Dei. Jagur,
Abbreviated transcription (Latin):
latum. an post mortem eiꝰ. postqmͣ
dictum ẽ. iudas ascendet. & cepit
uidas debellare chananeos. In quo
bella omĩa hec gesta narrant᷑. merito
querit᷑. S credibiliꝰ ẽ post mortem
adũsus chananeos tͥb nide expone¬
rentitr. tta se narrationis ordo con¬
tinet. inter cetera uide facta. bellita.
de quo post mortem rr̃iu dixit dñs.
Iudas ascendet. & post hec descende¬
runt filii uda. pugnare aduersus
chananeum. qͥ habitabat in monta¬
ins. austrum & campestrum. &. abiir
nida ad chananeũ. qui habitabat¬

Expanded text:
itum, an post eius mortem, posteaquam dictum est: ludas ascendet, et coepit ludas debellare Chananaeos, in quo bello ista omnia gesta narrantur, merito quaeritur. sed credibilius est post mortem aduersus Chananaeos tribus Iuda exponerentur, ita se narrationis ordo continet inter cetera Iudae facta bellica, de quo post mortem Iesu dixerat dominus: ludas ascendet. et postea descenderunt filii Iuda pugnare ad Chananaeum qui habitabat in montana et austrum et campestrem. et abiit ludas ad Chananaeum
Abbreviated transcription (Latin):
bant. Uñ putat᷑ uinus exp̃ssum
hominis nomen. S qͥa ñ solet du¬
ces nominare scpͥtura tũ constitu¬
unt᷑: nͥ mengrata etiã origine
parentũ. & ͤ constat ptꝰ ñm duces
fuisse significatam. Ab ipsa enim
uoluit dñs inciꝑe conteri chananeos.
& cum ppłs de duce int̾rogaret. ad
hoc ualuit responfio dm̃. ut scirent
đm uoluisse ab uiu̾so ppło bellati
adũsum chananeos. Dixit gͦ. Iudas
ascendet. I seqͥtur. Et dixit iudas¬

Expanded text:
bant: unde putatur unius expressum hominis nomen. uerum quia non solet duces nominare scriptura cum constituuntur nisi commemorata etiam origine parentum et constat post Iesum duces fuisse significatam. ab ipsa enim tribu uoluit dominus incipere conteri Chananaeos. et cum populus de duce interrogasset, ad hoc ualuit responsio domini, ut scirent deum noluisse ab uniuerso populo bellari aduersus Chananaeos. dixit ergo: ludas ascendet. et sequitur scriptura
Abbreviated transcription (Latin):
Quod si fugerit nos id qͦd nob fuerat¬
ante. subiectum. &. ierit ad allophilos.
ñ egrediamur mmuros ciuitatis nr̃e. noc
sequamur fugitiuoꝵ uestigia. ne. dum
uolumꝰ saluare fugientes. ipsi ꝑeamus.

Expanded text:
Quod si fugerit nos id quod ante nobis fuerat subjectum, et ierit ad Allophylos, non egrediamur muros civitatis nostrae, nec sequamur fugitivorum vestigia: ne dum volumus salvare fugientes, ipsi pereamus:
Abbreviated transcription (Latin):
pene indicat diuina scͥpͥtura. Sup̃.
octo annis. hic. decẽ dicit. Certũ est
autẽ qͥa scdm modum peccati. & qu̾¬
sionis morã. etiam castigationis tem¬
pora t̾minantur. Granfierunt emĩ
&. isti decem & octo anni seruitutis.
uł conuersi sunt a malitia sua:s

Expanded text:
poenae indicat divina Scriptura supra octo annis: hic decem et octo dicit. Certum est autem, quia secundum modum peccati, et conversionis moram, etiam castigationis tempora terminantur. Transierunt enim et isti decem et octo anni servitutis,  Dominum vel conversi sunt a malitia sua:
Abbreviated transcription (Latin):
¶Augustinꝰ. Quom᷑ pueri regis eglom
claui aꝑuerunt. qd̾ aoth claui ñ clau¬
serat: aut si ille clauserat. qͦmͦ eam
secum ñ tulerat. ut nec isti claui aꝑi¬
re possent:. Pinde aut alia clauis
allata ẽ. aut tale clausure genus
nec sine claui aꝑiri. Nam sunt que¬
dam talia. sicut ea que ueru data
post aoth pugnauit semegath ꝓ ifił
& cum saluasse dictus sit. ñ enm su¬
erat captiuatus. uł iugo captiuitatis
nnexus. s ira saluauit. ñ quia hostiᷤᷤ
nocuerit. s ne ꝑmiiteret᷑ nocere.
quẽ credendũ ẽ belli que cepisse
temptare. & huiꝰ uictoria fuisse re¬

Expanded text:
unt. Quomodo pueri regis Eglon clavi aperuerunt, quod Aod clavi non clauserat? Aut si ille clavi clauserat, quomodo eam secum non tulerat, ut nec isti clavi aperire possent? Proinde aut alia clavis allata est, aut tale genus clausurae nec sine clavi aperiri. Nam sunt quaedam talia, sicut ea quae verudatapost Aod pugnaverit Semgar pro Israel et eum salvasse dictus sit. Non enim fuerat captivatus vel jugo servitutis innexus. Sed ita salvavit, non quia hostis nocuerit; sed ne permitteretur nocere: quem credendum est bello coepisse tentare, et hujus victoria fuisse re
Abbreviated transcription (Latin):
tur qͦm᷑ fuerit exilis ualde rex eg¬
lom. & concluserint adipes uulnꝰ
qñ ꝑcussus ẽ. s intelligendũ ẽ ea
locutione dictum. que solet a contͣ¬
rio intelligi. sicut dr lucus qd̾ mi

Expanded text:
tur quomodo fuerit "exilis ualde rex Eglom" "et concluserunt adipes uulnus," quando percussus est. sed intellegendum est ea locutione dictum, quae solet a contrario intellegi; sicut d
Abbreviated transcription (Latin):
de his gentib. Non etiã illos in an¬
no uno. ne deficiat t̾ra deserta. &
multiplicent᷑ in te bestie. fere. Pau¬
latim eitiam illos. donec multipli-¬
iemini & trescatis. & hereditetis ter¬
ram. Poterat. hanc ꝓmissionẽ suam
seruare erga obedientes. ut ext̾mi¬
natio gentiũ illaꝵ crescentib ifrłi¬
ticis partib fieret. Cum eoꝵ mulu¬
tudo t̾ras. unde adu̾sarii ext̾mina¬
rentur. desertas ẽẽ ñ sinerent. qͦd
autẽ ait. ne multiplicent᷑ in te be¬
que solent de repentino surcessu
t̾rene felicitatis existere. Non emm
d̾s homines ext̾minare poterat. & be¬
stias ñ poterat: & om̃s qui noueratł
bella chananeoꝵ. E rat gͦ ista causa
in eoꝵ temptationẽ. ut bella disce¬
rent .i. ut tanta pietate & obedien¬
tia legis di debellarent. quanta pa-
erunt: ñ quia optabile fit bellum.
s quia pietas laudabilis etiam in

Expanded text:
ersariis: Non ejiciam illos in anno uno, ne fiat terra deserta, et multiplicentur in te bestiae ferae; paulatim etiam illos auferam, donec multiplicemini, et crescatis et haereditetis terram . Poterat hanc promissionem suam servare Dominus erga obedientes, ut exterminatio gentium illarum, crescentibus Israeliticis partibus, fieret, cum eorum multitudo terras, unde adversarii exterminarentur, desertas esse non desineret. Quod autem ait: Ne multiplicentur inde bequae solent de repentino successu terrenae felicitatis existere. Neque enim Deus homines exterminare poterat, et bestias non poterat, bellum. erat ergo ista causa in eorum tentatione, ut bellare discerent, id est, ut tanta pietate et oboedientia legis dei bellarent quanta patrerunt, non quia optabile aliquid est bellum, sed quia pietas laudabilis et in
Abbreviated transcription (Latin):
uł dux. nisi sermo illius philosophie
diis ambidext̾ doctoris disputatio¬
nib conduditur. ut uertratis eos
assertione concludens extinguat
omnẽ praui doginatis & crasse i¬
telligentie sensum. qui se extollit

Expanded text:
 nisi sermo illius philosophiaediis ambidextri doctoris disputationibus concludatur, ut veritatis eos assertione concludens exstinguat omnem pravi dogmatis et crassae intelligentiae sensum, qui se extollit
Abbreviated transcription (Latin):
hũcusq uex expectantium incarnationẽ sal¬
uatoris. ⁊ dona ipfiꝰ comm̃dantium. Hic subin¬
fertur uox illoꝵ qui post temꝑa incarnatio¬
nis ad fidem uenert̃: illa ut ueniret ⁊ oscłm
afferret rogabat. hoi ñ ã se ult᷑ talit eũ descen¬
dere flagitat. s ip̃a postea ad celos seqͥ defidat:

Expanded text:
Hucusque vox exspectantium incarnationem Salvatoris, et dona ipsius commendantium: hinc subinfertur vox illorum, qui post tempora incarnationis ad fidem venerunt. Illa ut veniret, et osculum offerret rogabat; haec non ad se ultra eum descendere taliter flagitat, sed ipsa potius ad coelos sequi desiderat:
Abbreviated transcription (Latin):
de semine dauid. ut illuis aduentum
p̃dicet: & legis ꝑfectionẽ i eo manife¬
stet. Emis enm legis xp̃c ad iusticiã
omni credenti. Ante gͦ legem. iacob de in¬
carnatione xp̃i ait. Non auferetur scep¬
trum de uida. & dux de femore eius. do¬
nec ueniat qui mittendus est.

Expanded text:
illius adventum praedicet et legis perfectionem in eo manifestet: Finis enim legis Christus ad justitiam omni credenti . Ante legem ergo Jacob de incarnatione Christi ait: Non auferetur sceptrum de Juda, et dux de femore ejus, donec veniat qui mittendus est.
Abbreviated transcription (Latin):
d̃i filias hominũ. ⁊cͥ. & lucas dicit adam
ẽẽ filurm di. in eccłia gentiũ ꝑ grãm dĩ
suscitauit. Uñ. Dedit eis potestatẽ. f.d.
fieri ⁊ c. Hoc nomen in nationib legis
decalogus suscitare ñ potuit. Si aũ hec
ad iohem baptistam retuleris. inuenies eũ
cedentem iure ꝓpinquitatis. & dicentem.
ego baptizo in aqua. medius ur̃m stetit.
quẽ uos nescitis. tuius ñ sum dignus.¬

Expanded text:
m etiam in Ecclesia gentium per gratiam Dei suscitavit; unde: Dedit eis potestatem filios Dei fieri, etc. Hoc nomen in nationibus, legis decalogus suscitare non potuit. Si autem hoc ad Joannem Baptistam retuleris, invenies eum cedentem juri propinquitatis, et dicentem: Ego baptizo in aqua: medius autem vestrum stetit quem vos nescitis: cujus non sum dignus
Abbreviated transcription (Latin):
Inueni grãm ⁊ c̾. Nota humiliratem
gentilis eccł̃ie. que se cognoscit impa¬
rem tante gr̃e: nec audeat se equiꝑa¬
re pͥmitiue eccł̃ie. Uñ etiam dicit. Nam
& catelli edunt de micis.q.c.d.m.d.s.¬

Expanded text:
Inveniam, etc. Nota humilitatem gentilis Ecclesiae, quae se cognoscit imparem tantae gratiae, nec audet se aequiparare primitivae Ecclesiae; unde dicit: Nam et catelli edunt de micis
Abbreviated transcription (Latin):
Ne recedas a statu fidi. ne sequaris erro¬
res hereticoꝵ. uł scismaticoꝵ.s magis
iungere ammab scĩs. ut metas scͥpͥtu¬
ras scãs meditando. & oꝑe implendo. &¬
& haustum diuine sapientiȩ de libris
duũ testamentoꝵ. & unde pueri .i. scĩ
saluatori. qui eam respicere dignatus ẽ.
Cui ille respondet placere sibi qui mor¬
tuo uiro suo .i. diabolo. parentes idola¬
tras reliquit. & t̾ram natiuitatis .i. car¬
nalia desideria. & ppło scõꝵ se sociauit.
qui sibi antea ignotus fuit. cũ seque¬
retur cupiditatẽ ueteris hominis.

Expanded text:
Ne recedas a statu fidei, ne sequaris errores haereticorum vel schismaticorum: sed magis jungere animabus sanctis, ut metas Scripturas sanctas, meditando, et opere implendo; et haustum divinae sapientiae de libris duorum Testamentorum unde pueri, id est, Salvatori, qui eam respicere dignatus est. Cui ille respondit: placere sibi, quod mortuo viro suo, id est, diabolo, parentes idololatras reliquit, et terram nativitatis, id est, carnalia desideria, et populo sanctorum se sociavit, qui sibi antea ignotus fuit cum sequeretur cupiditatem veteris hominis.
Abbreviated transcription (Latin):
sortium fidi. & electoꝵ di: ut ex diuersis
gregib fieret unum ouile. Manseruntq¬
ris .s. de exilio huius mundi. ad celestia
regna migrauerunt. ut expleto manda¬
to decalogi. acciꝑent denariũ beatitudi¬

Expanded text:
sortium fidei et electorum Dei, ut ex diversis gregibus fieret unum ovile. VERris, scilicet de exsilio hujus mundi ad coelestia regna migraverunt, ut expleto mandato Decalogi acciperent denarium beatitudi
Abbreviated transcription (Latin):
Rachel. Species int̾nȩ contem plationis
hñs certam intelligentiã ueritatis. ip¬
sa rachel bona facie & pulchra speciez
quã amat omĩs pie studiosus. & ꝓpter
hanc seruit laban qui dealbatio inter¬
fui̾nt sic̃ phenitiũ. tamqmͣ nix dealbabunt᷑.
& liam Lia. actio huius uitȩ in qua uti¬
uimꝰ. laboriosa ẽ ex fide. & incerta. quo
exitur. ꝑueniat ad ittilitat᷑e eoꝵ quib
consulere uolumus. Ipsa ẽ lia pͥor uxor
iacob. que infirmis oculis fuisse memora¬
gentilis ppls grãm tenuit. quia in par¬
tu frem̃ qui pͥor manum emiserat p̃ces¬
sit. Ifrł enim in oꝑe legis pͥus manum
pollutam retraxit. Postea uero ppłs gen¬
tium erupit: ut eẽnt pͥmi nouissimi.¬
amaritudo interpͣr. Eccl̃ia eñ gentũĩ¬
& nomine & habitu. que fuit in idolatͥa
feda & amara. in penitentia fit dulcis

Expanded text:
Rachel. Spe internae contemplationis habens internam intelligentiam veritatis. Unde, Rachel bona facie, et pulchra specie, quam amat omnis pie studiosus, et propter hanc servit Laban, qui intersicut Phoenicium, tanquam nix dealbabuntur . Liam. Actio hujus vitae in qua vivimus laboriosa est ex fide, et incerta, quo exitu perveniat ad utilitatem eorum quibus consulere volumus. Ipsa est Lia prior uxor Jacob, quae infirmis oculis fuisse memoragentilis populi gratiam tenuit, et in partu fratrem qui prior manum emiserat praecessit, Israel enim in opere legis prius manum pollutam retraxit. Postea vero populus gentium prorupit, ut essent primi novissimiamaritudo interpretatur. Ecclesia enim gentium et nomine et habitu, quae fuit in idololatria foeda et amara, in poenitentia fit dulcis
Abbreviated transcription (Latin):
mentum uelamen ẽ mysterioꝵ. Tex sub
de pede suo calciam̃tum soluit. & xͦ de¬
dit. quia satramenta ꝑ magistros ppłi
manifestare ñ potuit: s xp̃o hoc faci
sponsam competere intellexit. Uñde
ait. Non sum dignus solutre .c .c. enis.
xp̃c ex utroq testamento testes ht̃ suffi¬
cientes. qͦd ppłm gentiũ quẽ decalogus
iam finitus spũaliter fecundare ñ po¬
tuit. ipse semie uerbi fecundauit.
omĩa possidens que pͥores & post̾iores

Expanded text:
mentum velamen est mysteriorum. Lex vero de pede suo calceamentum solvit, et Christo dedit, quia sacramenta per magistros populi manifestare non potuit, sed Christo hoc faciesponsam competere intellexit; unde ait: Non sum dignus solvere corrigiam istus ex utroque Testamento testes habet sufficientes, quod populum gentium quem decalogus jam finitus spiritualiter fecundare non potuit, ipse semine verbi Dei fecundavit omnia possidens, quae priores et posteriores
Abbreviated transcription (Latin):
dent in fecunditate eccł̃iȩ. & uocant no¬
men eius obeth. s. seruiens. qu̾e suꝑno
regi secum seruire defiderant. Hic est
seruiens interpͣr. ysai. insule sacͥficium.
uł incursum. dauid. manufoatis. uł de¬
siderabił. Qui enĩ streiiue dõ seruit. sa¬
tͥficium illi gratũ & suauissimi odoris
incensum. ꝑ oꝑa uͥtutum. & orationis stu¬
dium impendit. Sicq roboratus fide &
deuotione defiderabilis ẽ. & dõ placet.

Expanded text:
dent in fecunditate Ecclesiae, et vocant nomen ejus Obed, id est, serviens, quem superno regi secum servire desiderant. VERS. le sacrificium vel incensum; David, manu fortis vel desiderabilis. Qui enim strenue Deo servit, sacrificium illi gratum et suavissimum odoris incensum per opera virtutum et orationis studium impendit. Sicque roboratus fide et devotione desiderabilis est, et Deo placet.
Abbreviated transcription (Latin):
cognatus elimelech. qui de bethleem.
& de stirpe datud natus. testimoniũ a
mauit dicens. bñdictus qui uenit in
sp̃uał̃. inessores p̃dicatores. spice re¬
remanent ad exercitium meditantis.
Plebs gͦ gentił eccłiasticam disciplinã
ardenter appetit. & ad meditationem
diuine legis. & scõꝵ societatẽ admitta

Expanded text:
cognatus Elimelech, qui de Bethlehem et de stirpe David natus, testimonium hamavit, dicens: Benedictus qui venit in spiritualis; messores, praedicatores; spicae repleniores remanent ad exercitium meditantis. Plebs ergo gentilis ecclesiasticam disciplinam ardenter appetit, ut ad meditationem divinae legis et sanctorum soci
Abbreviated transcription (Latin):
impleuit. qñ corꝑaliter inter homines
uiuens. cibo ac potu usus ẽ. & tandem
cenans cum discipłis suis. corꝑis fui &¬
sanguinis sacramenta cominunicauit
eis. Impleto autẽ misti̾o dispensationis
xͥ: eccł̃ia de gentib ad fidẽ fidutialiter

Expanded text:
implevit, quando corporaliter inter homines vivens cibo ac potu usus est, et tandem coenans cum discipulis suis corporis et sanguinis sui sacramenta communicavit eis. Impleto autem mysterio dispensationis, Christi Ecclesia de gentibus ad fidem fiducialiter
Abbreviated transcription (Latin):
declinare uissit: qͥa eam. ad dispensatiõis
sue misti̾um testificandum inclinauit.
Aliter. Uidit ꝓpinquũ p̃terire. cũ p̃cursoris
sui aduentũ quem more humane uite
ꝓperare conspexit. & ad officium p̃conis

Expanded text:
declinare jussit: quia eam ad dispensationis suae mysterium testificandum inclinavit. Aliter: vidit propinquum praeterire, cum praecursoris sui adventum quem more humanae vitae properare conspexit, et ad officium praecursoris
Abbreviated transcription (Latin):
puloꝵ.i. testimonia sepͥtiraꝵ. Uñ. filiꝰ
hominis uadit sicut sepͥtum ẽ de illo.
Uel uixta turmas fidelium animaꝵ.
quas morte sua ab inferis reuocauit.
Ad hunc lectum ꝓperauit eccł̃ia. & discooꝑ¬

Expanded text:
um. Testimonia Scripturarum; unde: Filius hominis vadit sicut scriptum est de illo . Vel juxta turmas fidelium animarum quas morte sua ab inferis revocavit. Ad hunc lectum properavit Ecclesia et discoop
Abbreviated transcription (Latin):
te passum. ueni deuota mente. discute
oꝑimentũ littere uet̾is testam̃ti. in quo
tegit᷑ sacram̃tum incarnationis xͥ. &
cũ cognoueris inde salutẽ tͥ ꝓmissam.
humiliter ad auxiliũ eiꝰ confuge. ut ibi
ꝑmaneas omi temꝑe. Ipse autẽ dicet t
quid agere debeas. quia necesse ẽ. ut ab
ipso saluationis tue ordinẽ discas. Si
autẽ ad finagogam uerba noemi recu¬

Expanded text:
te passum, et veni devota mente, discute operimentum litterae Veteris Testamenti in quo tegitur sacramentum incarnationis Christi; et cum cognoveris inde tibi salutem promissam, humiliter ad auxilium ejus confuge, ut ibi maneas. Ipse autem dicet tibi quid agere debeas; quia necesse est tibi, ut ab ipso salvationis tuae ordinem discas. Si autem ad synagogam haec verba Noemi retu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑitos. partem agͥ noeini ad emendũ ob¬
tulit. cum partẽ plebis que apparente
iam gͣra remansit. ad sanandum magisss
sinagoge ostendit. ut infirmitatẽ suam
agnoscerent. & qͦd ipsi nequirent uero
medico faciendum committerent. Unde
leꝓsis dr̃. Ite ostendite uos sacerdotib.
& cum abirent mundati sunt. Si uis

Expanded text:
peritis partem agri Noemi ad emendum obtulit, cum partem plebis quae apparente jam gratia remansit, ad salvandum, magistris Synagogae ostendit, ut infirmitatem suam agnoscerent, et quod ipsi nequirent, vero medico faciendum committerent, unde leprosis dicitur: Ite, ostendite vos sacerdotibus , et cum irent mundati sunt. VERS