comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cur ds qui fecit animam¬
ipsam sine macula & scit
eã ex corporis coniunctione
macłam peccati t̾rahere. & a¬
liquando ante baptismũ se um¬
gi ab ip̃o corpore. & sic damp¬
nari eã corpori comuncto.
respondemus ex altitudine
iudicioꝵ dei. id ꝓuenire. nec
imuste hoc a dõfieri. Ipse eñi
ñ incongrue humane condi¬
cionis. modũ quẽ a principio
instituit licet peccata hõtum
int̾cesserint. siue iminutatiõe
continue seruat corꝑa de ma¬
teria a principio siue incio fac¬
ta fingens. ammasq de nichi¬
lo creans. eoꝵq conunctione
hoĩem ꝑficiens. Cũ gͥ utraq
hoĩs natura. ado sine uicio
sit instituta. licet a pecc̃o se
uiciata sit. ñ ido minutabilis
ds humanȩ conditionis. pri¬
mariã legem mutare. debuit.
siue ab hominũ. multiplica¬
tione desistere. An .nia sit tał¬

Expanded text:
cur Deus qui fecit animamipsam sine macula, et scit eam ex corporis conjunctione maculam peccati contrahere, et aliquando ante baptismum sejungi ab ipso corpore et sic damnari, eam corpori jungit; respondemus ex altitudine judiciorum Dei id provenire, et nec injuste id a Deo fieri. Ipse enim non incongrue humanae conditionis modum, quem a principio instituit, licet peccata hominum intercesserint, sine immutatione continue servat, corpora de materia a principio sine vitio facta fingens, animasque de nihilo creans, eorumque conjunctione hominem perficiens. Cum ergo utraque hominis natura a Deo sine vitio sit instituta, licet a se peccato sit vitiata, non ideo immutabilis Deus humanae conditionis primariam legem mutare debuit, sive ab hominum multiplicatione desistere. 8. An anima sit ta
Abbreviated transcription (Latin):
Uñ aug̃. in xu. li.d̾tͥ. Si caritas¬
inqͥt qͣpat̃ diligit filiũ. & patie
diligit filius. inesfabilit̾ cõmuni¬
onẽ demonstrat amboꝵ: qͥd con¬
uenientius. quã ut ille ꝓprie di¬
cat᷑ caritas. qͥ sp̃c ẽ cõmuins am¬
bobus: hoc enĩ sanius credit᷑ & in
sit in illa trinitate: s ñ frustra ca¬
dicta st̃: sic̃ ñ solꝰ in illa tͥuitate.

Expanded text:
t si caritas, qua pater diligit filium et patrem diligit filius, ineffabiliter communionem demonstrat amborum; quid conuenientius, quam ut ille proprie dicatur caritas, qui spiritus est communis ambobus? hoc enim sanius creditur uel sit in illa trinitate, sed non frustra prdicta sunt, sicut non solus est in illa
Abbreviated transcription (Latin):
obiciunt qͥdam. intentes ꝓ¬
bare nuimerũ electoꝵ posse mmi¬
apponere gr̃am. quib appouit.¬
& posset subtrahere. quib nou
subtrahit. quod si fieret. utiq
dampnarentur Possent gͦ dãp¬
nari isti: qͥ tam̃ saluabuntur.
Posset itaq minui elector mi
merus. Ita etiam posset augeri.
qr posset apponi gr̃a quib non
apponitur: ꝑ quã saluarentur.
possent gͦ saluari habita gr̃a qͥ
tamensine ea dampnabuntur.
Posset itaq augeri numerus e¬

Expanded text:
bjiciunt quidam, nitentes probare numerum electorum posse augapponere gratiam quibus apponit, et posset subtrahere quibus non subtrahit; quod si faceret, utique damnarentur; possent ergo damnari isti qui tamen salvabuntur; posset itaque minui electorum numerus, ita etiam posset augeri, quia posset apponi gratia quibus non apponitur, per quam salvarentur. Possent ergo salvari habita gratia, qui tamen sine ea damnabuntur; posset itaque augeri numerus e
Abbreviated transcription (Latin):
possibile aligd hõi a dõ eẽ p̃cep¬
tũ. & mandata d̾ĩ ñ a singłis
s ab om̃ib incõmune posse
seruari. Et paulopꝰ. Et tã illos
errare dm̃s. qͥ cũ manicheo di¬
cunt. hoĩem pecc̃m uitare ñ
posse qͣm illos qͥ cũ iouimano
asserũt hoĩem ñ posse peccare¬

Expanded text:
possibile aliquid homini a Deo esse praeceptum, et mandata Dei non a singulis, sed ab omnibus in commune posse servari. Et paulo post: Et tam illos errare dicimus, qui cum Manichaeo dicunt hominem peccatum vitare non posse, quam illos qui cum Joviniano asserunt ho
Abbreviated transcription (Latin):
paradiso deliciarũ. morare¬
tur. ds̃ em̃ maliciam ñ fecit.
Ecce aꝑte dicit pꝰ creationem
inter posita morula. cecidis¬
se. Ideoq illa u̾ba sic accipi¬
enda identur. homicida e¬
rat ab uncio. uel mendar. it
est. statim pꝰ iniciũ quando
sibi dei equalitatem ꝓmisit.
& seipsũ occioit. quihomo
dicit᷑ i euũgłio. nec in ueri¬
tate stecit. quia in ea ñ fuit.
s ab uncio temꝑis. idest sta¬
tim pꝰmicium temꝑis aposta¬
tauit. Potest & sic accipi illt̃
ab inicio homicida fuit. et
mendar:. idest ex quo homo
in mortem p̃cipitauit. & fal
lacit sedurit. Ex p̃dictis gͥ
liquet. augłos om̃s bonos
ẽẽ creatos. & post cirationẽ.
quosdã cecidisse. abouo qd̾
ic inquiri solet. quam
sapientiam habuerint
ante casũ uel confirmationẽ.
Erat in eis naturalis cogni¬
tio tripiex: qua sciebant. qd̃
facti erant. & a quo facti erãt.
& cũ quo facti erant cum mun¬
do. & habebant aliquã bomi
& mali noticiam. Intelligen¬

Expanded text:
paradiso deliciarum morareparadiso deliciarum moraretur; Deus enim malitiam non fecit. Ecce aperte dicit post creationem, interposita morula, cecidisse. Ideoque illa verba sic accipienda videntur: Homicida erat ab initio vel mendax, id est, statim post initium, quando sibi aequalitatem Dei promisit, et seipsum occidit, qui homo dicitur in Evangelio; nec in veritate stetit, quia in ea non fuit, sed ab initio temporis, id est, statim post initium temporis apostatavit. Potest etiam et sic accipi illud: Ab initio homicida fuit vel mendax, id est, ex quo homo in mortemlaciter seduxit. Ex praedictis ergo liquet angelos bonos omnes esse creatos, et post creationem quosdam cecidisse a bono quod hmationem. Hic inquiri solet quam sapientiam habuerunt ante casum vel confirmationem. Erat in eis triplex naturalis cognitio, qua sciebant quod facti erant, et a quo facti erant, et cum quo facti erant; et habebant aliquam boni et mali notitiam, intelligen
Abbreviated transcription (Latin):
etiã sua que p̾dirit uerba de¬
terminat. euidenter bocens.
& pꝰ creationẽ uiter posita ali¬
qua morula.cecidisse.ita in
numquã in ueritate stetisse.
nũquam beatam uitam du¬
xrisse. sed ab incio cecidisse:
ñ sic accipiendũ est ut malus
a bono d̾o creatus ẽẽ putetur:
qr ab inicio cecidisse ñ dicẽt᷑.
Non enim cecidit. si talis. idẽ
mał factꝰ est. a quo enĩ cade¬
retur: Factꝰ gͦ pͥus. statima
ueritate se̾ auertit. potestate¬
ꝓpria delectatus. beatȩq uitȩ
dulcedinẽ ñ gustauit. quam
acceptã non fastidiuit: sed¬
eã. nolendo accipere amusit.
Sin gͦ casus p̃scus esse non po¬
tuit: quia sapientia fructus
est pietatis. sontinuo autẽ
ut factus ẽ cecidit: ħ ab eoqd̾
accepit. s quod acciꝑet. si dõ
subdi uoluisset. Ecce hic aꝑ¬
la licet breuissima. qd̾ orige
cipio. neq statim suꝑ pectus.
ꝙ̃ uentiẽ suum ambulauit.
sicut adam. & eua. non stati
peccauerunt: ita & serpens.
aliquando ñ serpens. cũ in

Expanded text:
ua quae praedixit verba determinat, evidenter dicens post creationem, interposita aliqua morula, cecidisse, ita innunquam in veritate stetisse, nunquam beatam vitam duxisse, sed ab initio cecidisse: non sic accipiendum est, ut malus a bono Deo creatus esse putetur, quasi ab initio non cecidisse diceretur. Non enim cecidit, si talis, scilicet, malus factus est; a quo enim caderet? Factus ergo prius, statim a veritate se avertit, propria potestate delectatus, beataeque vitae dulcedinem non gustavit, quam acceptam non fastidivit, sed nolendo accipere amisit. Sui ergo casus praescius esse non potuit, quia sapientia fructus est pietatis. Continuo autem ut factus est cecidit; non ab eo quod accepit, sed ab eo quod acciperet si Deo subdi voluisset. Ecce hic apla, licet brevissima. Quod Origencipio, nec statim supra pectus et ventrem suum ambulavit: sicut Adam et Eva non statim peccaverunt, ita et serpens aliqnando fuit non serpens cum in
Abbreviated transcription (Latin):
ne posset. ñ sine diumno ad
uitorio. & suo fieri ꝑuersus.
arbitrio utrũlibet hoꝵ elegis
set dei uoluntas fieret. uel ab
maluit facere uoluntatem.

Expanded text:
ne posset non sine adjutorio divino, et suo fieri perversus arbitrio. Utrumlibet horum elegisset, Dei voluntas fieret, aut etimaluit facere quam
Abbreviated transcription (Latin):
alisq ignorantia peccati
est. cũ mens uicio obscura¬
tur: ne cognoscere ualeat. ca
que scire debet. De hominis tͣns¬
latiõe in meliorẽ statũ. & de duobꝰ
bonis. altõ hic dato. alt̾o ꝓmisso.
alis erat homuns institu¬
cio ante peccatũ scdm
corporis condicionẽ: de hoc
aũ statu transferendus erat.
cũ unuersa posteritate sua
ad meliorẽ dignnoremq statũ
uͥ cęlesti & eterno bono incęlo
parato sibi frueretur: Sicut e¬
iñ ex duplici natura conpac¬
tus est homo: ita illi duo bona
conditor a principio p̃pariũ.
Unũ temporile. alterũ eternũ.
umũ inisibile. alterũ iuisibile.
unũ carm. alterũ spĩ. & quia
primũ est qd̾ est ammale. deni¬

Expanded text:
alisque ignorantia poena peccati est, cum mens vitio obscuratur, ne cognoscere valeat ea quae scire deberet. 10. De hominis translatione in meliorem statum, et de duobus bonis, altero hic dato, altero promisso. Talis erat hominis institutio ante peccatum secundum corporis conditionem. De hoc autem statu transferendus erat cum universa posteritate sua, ad meliorem dignioremque statum, ubi coelesti et aeterno bono in coelis sibi parato frueretur. Sicut enim ex duplici natura compactus est homo, ita illi duo bona Conditor a principio praeparavit: unum temporale, alterum aeternum; unum visibile, alterum invisibile; unum carni, alterum spiritui. Et quia primum est quod est animale, dein
Abbreviated transcription (Latin):
x his uerbis siguificare di¬
Icunt. qd̾ ꝓprietas patris uel
ꝓprietas filii. non sit ds uel c̾entia
diuina. Cũ enim dicit eo qb̾ deus
est: aperte inquiunt ostendit. id
pat̾ est. ñ eẽ sub̾am. ͥ tem cũ ait
pat̾ non illud ẽ qd̾ est: ostendit eũ

Expanded text:
x his verbis significari dicunt quod proprietas Patris vel proprietas Filii non sit Deus vel essentia divina. Cum enim dicit, eo quod Deus est, aperte inquiunt ostendi id Pater est, non esse substantiam. Item cum ait: Pater non illud e
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ epłam ad titũ aliud uidet᷑
sentire dicens.sex milia nec¬
dum nr̃i temporis implentur:
ainioꝵ. & quantas pͥus eterm¬
tates. quauta temꝑa. quantas
scłoꝵ origines fuisse arbitrau¬
dũ est. in quib angłi. throui.
dominationes. ceteriq ordines
seruierũt deo. absq temporũ
uncib atq mensuris. & dõiu¬
bente substiter̃t. Nis uerbis qͥ¬
dam adherentes. dixerũt cũ
mundo cepisse tempus scłare.
s aute mundũ extitisse tem¬
pus eternũ. sine mutabilita¬
liter & intemporaliter astru¬
unt dõ iuibente substitisse ei¬
q seruisse. Nos autem qd̃ pri¬
us dictum ẽ ꝓ captu intelli¬
gentiȩ mr̃e magis approbamꝰ.
salua tñ reuerentia secretoꝵ:
in quib nichil temere asseren¬
dũ est. Et illud ieromiiũ diais¬
se̾ ñ ita sentiento: s alioꝵ opi¬
monẽ referendo arbitramur
Ubi angłi max ereati fuu̾̃nit
am ostensũ est qͣndo creata
fuerit angłica natura. Nunc
ad tend endũ est uͥfacta fuerit.

Expanded text:
stolam ad Titum, c. 1, aliud videtur sentire, dicens: Sex millia necdum nostri temporis implentur annorum, et quantas prius aeternitates, quanta tempora, quantas seculorum origines fuisse arbitrandum est, in quibus angeli, throni, dominationes, caeterique ordines servierunt Deo absque temporum vicibus atque mensuris, et Deo jubente substiterunt! His verbis quidam adhaerentes dixerunt cum mundo coepisse tempus seculare; sed ante mundum extitisse tempus aeternum sine mutabilitaliter et intemporaliter astruunt angelos Deo jubente substitisse, eique servisse. Nos autem quod prius dictum est, pro captu intelligentiae nostrae, magis approbamus, salva tamen reverentia secretorum, in quibus nihil temere asserendum est, et illud Hieron. dixisse non ita sentiendo, sed aliorum opinionem referendo arbitramur. 6. Ubi angeli mox creati fuerint;  ostensum quando creata fuerit angelica natura; nunc autem attendendum est ubi facta fuerit.
Abbreviated transcription (Latin):
pacientia dĩ abutentes & de mi¬
placet malicia ꝓpter se. sic̃ pi¬
is bonitas. Isti ninia ꝑtinatia
uiħ turbulentissimo iniqͥtatũ
mari. portũ diumȩ moulgen¬
tiȩ qͦ se recipiant fluctuantes.
atq ip̃a desꝑatione ad dunt¬
pecc̃a pecc̃is. dicentes miscdia
nulla ẽ. & suꝑ pecc̃ores neces¬
saria dãpnatio debet᷑. An om¬

Expanded text:
tia Dei abutentes, et de miplacet malitia propter se, sicut piis bonitas. Isti nimia pertinacia hoc turbulentissimo iniquitatum mari portum divinae indulgentiae, quo se recipiant fluctuantes. Atque ipsa despeccata peccatis, dicentes: Misericordia nulla est, et super peccatores necessaria damnatio debetur, q
Abbreviated transcription (Latin):
Qd siẽ aliqũ illud pecẽm re¬
mittit᷑. qr multi etiã obstina¬
tissimi & desꝑatissimi conuer¬
tunt᷑. ut aug ait suꝑ illũ locũ
psalmi. Conu̾tã in ꝓfundũ ma¬
ris. l. eos qͥ erant desꝑatissimi
Et ibi. Mittit cristallũ sic̃ fru
alior doctores. Taliũ conĩsio
ibi etiã eutoent᷑ ostenit᷑ ubi.¬

Expanded text:
d si est, aliquando illud peccatum remittitur, quia multi etiam obstinatissimi et desperatissimi convertuntur, ut Aug. ait super illum locum psal. 14: Convertam in profundum maris, id est, eos qui erant desperatissimi; et ibi: Mittit cristallum suam sicualiorum doctores. Talium conversio ibi etiam evidenter ostenditur ubi
Abbreviated transcription (Latin):
mutabiliter semꝑ inse exis¬
tensp̃sentialiter:. potentialiter.
ẽẽntialiter est in om̃i natura.
siue eẽntia. sine sui diffinitione.
& in om̃i loco sine circũscriptio¬
ne. & in om̃i tempore sine mu
in homine xp̃o excellentissime:
in quo plenitudo diuinitatis
corporaliter habitat: ut ait a¬
płs. In eo em̃ deus habitauit. ñ
per gr̃am ad optionis: s ꝑ gra¬

Expanded text:
mutabiliter semper in se existens, praesentialiter, potentialiter, essentialiter est in omni natura sive essentia sine sui definitione, et in omni loco sine circumscriptione, et in omni tempore sine mutin homine Christo excellentissime; in quo plenitudo divinitatis corporaliter inhabitat, ut ait Apostolus. In eo enim Deus habitavit, non per gratiam adoptionis, sed per gra
Abbreviated transcription (Latin):
benedicite lux & tenebre do¬
mino. Id̾oq sciendum tene¬
bras diuersis modis accipi.
scilicet ꝓlucis absencia. qua¬
liter supra accepit augusti¬
nus. iusta quã acceptionẽ
ñ sunt aliquid. uel ꝓ aere
obscurato. siue aeris obscu¬
ri qualitate. & scđm hoc.
alique res creature sunt.
deo gͦ dicit tenebras tunc̾
fuisse̾ suꝑ faciem abyssi. qr
non dũ erat lux: que si esset
suꝑ esset. & suꝑfunderetur.
sed̾ ñdum lucis gr̃a opussu
um uenustauerat que pꝰea.
in primo die formata est.
Duo hic constoanda sunt. qͣre
illa mat̾ia ꝯfusa. dicta sit in¬
formis & uͥ adesse produt.
quantumq in altũ ascenderit.¬

Expanded text:
Benedicite, lux et tenebrae, Domino. Ideoque sciendum est tenebras diversis modis accipi, scilicet vel pro lucis absentia, qualiter supra accepit Aug., juxta quam acceptionem non sunt aliquid; vel pro aere obscurato, sive aeris obscura qualitate, et secundum hoc aliquae res creatae sunt. Ideo ergo dicit tenebras tunc fuisse super faciem abyssi quia nondum erat lux; quae si esset, et superesset et superfunderetur; sed nondum lucis gratia opus suum Deus venustaverat, quae postea in primo die formata est. 5. Duo hic consideranda sunt: quare illa materia confusa sit dicta informis, et ubi ad esse prodiit, quantumque in alt
Abbreviated transcription (Latin):
& sumꝰ. & uiuimus. Cũ gͦ nonsit
auctor nͥ bonoꝵ: merito sola
bona. in eo ẽẽ dicuntur: sicut
ex ipso. & ꝑ ip̃m. cũ gͥ in eius cog¬
nitione. uel p̾sentia sunt om¬

Expanded text:
 et sumus. Cum ergo non sit auctor nisi bonorum, merito sola bona in eo esse dicuntur, sicut ex ipso, et per ipsum. Cum ergo in ejus cognitione vel praescientia sint om
Abbreviated transcription (Latin):
naturaliter sunt. neq em̃ ex ip¬
so sũt peccata que naturã non
seruant. s uiciant. que ex uo¬
lunitate peccantiũ nascuntur
omia. Hic aperte dicit quod
in illa gn̾alitate locucionis.
bona tantũ continentur: Qd
om̃ia ex patͤ & ꝑ patrẽ .⁊ in patre st̃¬

Expanded text:
x ipso sunt peccata, quae naturam non servant, sed vitiant; quae ex voluntate peccantium nascuntur omnia. Hic aperte dicitur quod in illa generalitate locutionis bona tantum continentur. 5. Quod omnia ex Patre, et per Patrem et in Patre sun
Abbreviated transcription (Latin):
romde. si diligenter inspi¬
ciamus. idẽ uidetur ẽẽ om¬
nia esse ex deo: & ꝑ ipm̃. & in ip¬
diximus. eẽ. Cum dicit ꝑ ip̃m
esse omia: negauit in ip̃o eẽ õ¬
ma: ł andem uim habent om
intelligitur. Ecce ħs quia ex eã¬
dem intelligentia. scriptura di¬
ẽ. & ex ipso. uel cũ ip̃o. tum eugo¬

Expanded text:
roinde si diligenter inspiciamus, idem videtur esse, omnia esse ex Deo, et per ipsum, et in ipdiximus. Cum dicit per ipsum esse omnia, non negavit in ipso esse omnia. Eamdem vim habent omnintelligitur. Ecce habes, quia ex eadem intelligentia Scriptura diet ex ipso, et cum ipso. Cum e
Abbreviated transcription (Latin):
tas uoluntatũ.Si em̃ nat᷑a unũ
t̾ent & consensione ñ cẽnt: ñ sũ¬
me unũ ẽẽnt. Si uͦ natura dispa¬
res eẽnt: unũ ñ eẽnt. hii gͦ tres
qͥ unũ sunt ꝓpt̾ meffabilẽ con¬
iunctionẽ dĩtatis qua ineffa¬
bilit̃ copulant᷑. unusds̃ ẽ. Pars

Expanded text:
tas voluntatum. Si autem natura unum essent, et consensione non essent, non summe unum essent. Si vero natura dispares essent, unum non essent. Hi ergo tres, quia unum sunt propter ineffabilem conjunctionem deitatis qua ineffabiliter copulantur, unus Deus es
Abbreviated transcription (Latin):
Ust p̃dicta superest cog¬
noscere de ordinb ange¬
loꝵ. quid scriptura tradat.
Que in plurib locis nouẽ eẽ
ordines angłoꝵ prouulgat
scilicet angłos. archangelos.
principatus. potestates. uir¬
tutes. dñationes. thionos. che¬
rubin.& seraphin. Et inueni¬
unturꝰ in istis ordinib tria t̃¬
na eẽ. ꝙ in singłis tres ordines.
ut trimitatis similitudo ine¬
is insinuetur nupressa. Uñ
dẏonisius tres ordines ange̾¬
loꝵ ẽẽ tradit: ternos in sin¬
głis ponens.Sunt enĩ tres
suꝑiores. tres inferiores. ties
medii. Suꝑiores cherubm.
tiones. pͥncipatus. potestates.
Inferiores. uirtutes. aichan¬

Expanded text:
st praedicta superest cognoscere de ordinibus angelorum quid Scriptura tradat. Quae in pluribus locis novem esse ordines angelorum promulgat, scilicet angelos, archangelos, principatus, potestates, virtutes, dominationes, thronos, cherubin, et seraphin. Et inveniuntur in istis ordinibus tria terna esse, et in singulis tres ordines, ut Trinitatis similitudo in eis insinuetur impressa; unde Dionysius tres ordines angelorum esse tradit, ternos in singulis ponens. Sunt enim tres superiores, tres inferiores, tres medii. Superiores, seraphim, tiones, principatus, potestates; inferiores, virtutes, archan
Abbreviated transcription (Latin):
tur: & incõprehensibile. Eatra sig̃¬
cantiam. sermonis ẽ. extra sensus
intentionẽ non enuntiatur. ñ at¬
tingitur. non tenetur: uerborũ
sigcantiam rei ip̃ius natura con¬
suiit. Sensus contemplationẽ.
mꝑspi cabile lum̃ obcecatꝰ in¬
telligentiȩ capacitatẽ: quod sine
nullo continetur earedit. Michi¬
gͦ in sensu labes est: in intelligen¬
tia stupor ẽ. In sermone uͦ non
iam infirmitatẽ. s silentium con¬
fitebor. Piculosũ minis ẽ de reb
tantis. ac tam reconditis. aliqͥd
ultra p̃scriptum cȩleste ꝓferre.
ut ultra p̾finitionem dei sermo
de dosit.Forma fidĩ certa est. si
modus constituendus audaciȩ:
Quicquid ultra queritur non
intelligitur. Quomͦ improbi he¬
ietici insistunt alia addentes.
Ueterũ hereticoꝵ improbi¬
Atas. instinctu diabolicȩ
fraudulentiȩ excitata ñdũ qui¬
escit: s in tanta rerũ questione

Expanded text:
tur, et incomprehensibile; extra significanciam sermonis est, extra sensus intencionem; non enuncciatur, non attingitur, non tenetur; verborum significanciam rei ipsius natura consumit, sensus contemplacionem inperspicabile lumen obcecat, intelligencie capacitatem, quod fine nullo continetur, excedit. Michi ergo labes est in sensu, in intelligencia stupor, in sermone non iam infirmitatem, sed silencium confitebor. Periculosum nimis est de rebus tantis et tantum reconditis aliquid ultra prescriptum celeste proferre, ut ultra prefinicionem dei sermo de deo sit. Forma dei certa est; non modus constituendus audaciae, quidquid ultra quaeritur, non intelligitur. 6. Quomodo improbi haeretici insistant alia addentes. Caeterum haereticorum improbitas instinctu diabolicae fraudulentiae excitata, nondum quiescit, sed in tanta rerum quaestione
Abbreviated transcription (Latin):
bi querit᷑ utrũ ita sit pat̃
sapientiȩ. & uirtutis suȩ. ut
hac sapientia sapiens sit. quam
genuit: & hac uirtute potens quã
genuit. sed absit ut ita sit:qr si
hoc ẽ ibi eẽ qõ saꝑe. ñ ꝑ illamsa¬
pientiam quã genuit. sapiensẽ
pat̾. alioqum ñ ip̃a ab illo: s ille
abipsa ẽSi em̃ sapientia quã ge¬
nuit causa ẽ illi ut sapiens sit. ñ
ut si ipsa illi causa ẽ. quod fieri
ñ pot̾. nͥ gignendo eũ. aut facien¬
do. s nec genitricẽ. nec conditri¬
cẽ patris ullomͦ quisquã dixi̾t
sapientiam. Qͥd em̃i ẽ nisamus:
Ergo pat̾ ip̃a sapientia ẽ. quasa¬
piens ẽ: filius nͦ dr sapientia pa

Expanded text:
bi quaeritur utrum ita sit Pater Sapientiae et Virtutis suae, ut hac Sapientia sapiens sit quam genuit, et hac Virtute potens quam genuit. Sed absit ut ita sit, quia si hoc est ibi esse quod sapere, non per illam Sapientiam quam genuit sapiens dicitur Pater; alioquin non ipsa ab illo, sed ille ab ipsa est. Si enim Sapientia quam genuit causa est illi ut sapiens sit, etiam ut sit ipsa illi causa est; quod fieri non potest, nisi gignendo eum aut faciendo; sed nec genitricem, nec conditricem Patris ullo modo quisquam dixerit Sapientiam; quid enim est insanius? Ergo Pater ipsa Sapientia est qua sapiens est. Fil
Abbreviated transcription (Latin):
qua auctoritates occurrunt.
uic questiomi cũ altitu¬
dinẽ nunc ꝓsunditatis
contineat: id solũ respondemꝰ
untatẽ seruent: ñ solũ eẽntia
sua: s suo dono ꝓprio. Qd̃ licet
supͣ positũ sit. iterare tñ ñ piget:
qr sic expedit. ait gͦ sic aug̃. in¬
comungit᷑ quo genitus a gignen¬
te diligat᷑. generatorẽq suũdi¬
ligat. Sintq ñ participatione.
s eẽntia sua. neq dono suꝑioris
alicuius. s suo ꝓprio seruantes

Expanded text:
qua auctoritates sibi occurrunt. Huic quaestioni, cum altitudinem nimiae profunditatis contineat, id solum respondemusunitatem servent, non solum essentia sua, sed suo dono proprio; quod licet supra positum sit, iterare tamen non piget, quia sic expedit. Ait ergo Aug. inconiungitur, quo genitus a gignente diligatur generatoremque suum diligat, sintque non participatione, sed essentia sua, neque dono superioris alicuius, sed suo proprio seruantes
Abbreviated transcription (Latin):
Sc̃m. utrũ pater sit sapiens
sapientia quã genuit. sicut
diligit amore qͥ ab ipso ꝓcedit.
reterea diligent̃ iuestiga¬
ri oportet. utrũ pat̾ sit
sapiens.sapientia quã genint.

Expanded text:
3. Utrum Pater sit sapiens Sapientia quam genuit, sicut diligit amore qui ab ipso procedit. Praeterea diligenter investigari oportet utrum Pater sapiens sit Sapientia qu
Abbreviated transcription (Latin):
sũt: quid tres sunt queramꝰ. qͥd cõ¬
mune hant. Non em̃ possunt di¬
ci tres prẽs. qr tm̃ pat̾ ibi pat᷑ . ẽ.
nec tres filii. cũ nec pat̾ ibi sit fi¬
lius. nec sp̃c sc̃s. Nec tres sp̃c sc̃i.¬

Expanded text:
tres sint quaeramus, quid commune habeant. Non enim possunt dici tres patres, quia tantum Pater ibi Pater est; nec tres filii, cum nec Pater ibi sit Filius, nec Spiritus sanctus; nec tres Spi
Abbreviated transcription (Latin):
ratio sit penes eũ qua alia facit.¬
& alia dimittit: potest tam̃ se¬
cundũ eandẽ rationem ꝙ dunit¬
tere que facit. & facere que di¬

Expanded text:
ratio sit penes eum, qua alia facit, et alia dimittit, potest tamen secundum eamdem rationem et dimittere quae facit, et facere quae di
Abbreviated transcription (Latin):
te diligitur. & genitorẽ suum
diligit᷑: quib uerbis aꝑte sig̃
catimn: patrẽ filiũ. & filium pa¬
trẽ diligere. ea etiam dilectio¬
ne̾. que ñ est aliquis eoꝵ: sed
diligere qd̃ esse: quomͦ d̾r pa¬
terꝰ uel filius ñ cẽ ea dilectiõe
qua alt̃ alterũ diligit: Cũ ioeo
pat̾ negetur sapere sapientia
quã genuit: ne ea ẽẽ intelligatꝰ¬

Expanded text:
te diligatur, genitoremque suum diificatur Patrem Filium, et Filium Patrem diligere, ea scilicet dilectione quae non est aliquis eorum, seddiligere quod esse, quomodo dicitur Pater vel Filius non esse ea dilectione qua alter alterum diligit? Cum igitur Pater negetur sapere sapientia quam genuit ne ea esse intelligat
Abbreviated transcription (Latin):
reterea diligenter notan¬
dũ est qd̾ ea ratione qua
pat̃ non d̾r esse sapiens sapi¬
entia quã genuit. Uidetur fo¬
re dicendũ. qd̃ pater non dili¬
gat filium. uec filius patrem
ea dilectione. que ab utroq
sc̃s est. Sicut eĩ idem ẽ dõsa¬
pere qđ esse: ita idem est ei
diligere qd̾ ẽẽ. Idoq sicut ue¬
gatur pat̾ esse sapieus sapĩa
quã genuit. qr si ea diceretur
sapieus ñ ip̃a ab eo. sed ipse ab
ea intelligeretur: ẽẽ: ita uidet᷑
non debere. concedi. qd̃ pater
uel filius diligat dilectione. qͤ
pater & filius a sp̃u scõ: quia i¬
dem ẽ ibi diligere qd̾ ẽẽ. at su¬
pra dictũ est. atq auctoritate

Expanded text:
erea diligenter notandum est quod ea ratione qua Pater non dicitur sapiens ea Sapientia quam genuit, videtur fore dicendum quod Pater non diligat Filium, vel Filius Patrem ea dilectione quae ab utroque sanctus est. Sicut enim idem est Deo sapere quod esse, ita est ei idem diligere quod esse. Ideoque sicut negatur Pater esse sapiens sapientia quam genuit; qui si ea diceretur sapiens, non ipsa ab eo, sed ipse ab ea intelligeretur esse; ita videtur non debere concedi quod Pater vel Filius diligat dilectione quaePater et Filius a Spiritu sancto, quia idem est ibi diligere quod esse. At supra dictum est, atque auctoritate
Abbreviated transcription (Latin):
quã uiserpente. In muliere
uͦ que rationalis erat. ñ est ip¬
sẽ locutus. ut inserpente. sed
persuasio eius. quãuis iustinc¬
tu adiuuaret interius. quod
ꝑ serpentẽ gerebat exterius:
p̃dictis temptationis modus
atq progressus insuiuatur.
Nec ũ & quod p̃diximus in¬
nui uidetur: scilicet quod t̃ẽp¬
tacionem p̃cesserit: quedã ela¬
tio & p̃sumptio in mente ho¬
miuis. Obiectio contra illosqͥ
dicunt elationẽ in mente
uod si ita fuerit. ñ gͥ alte¬
rius suggestione prius
peccauit. cũ auctoritas tradat.
idõ peccatũ diaboli incurabi¬
le eẽ. qm̃ non suggestionẽ s:
ꝓpria suꝑbia cecidit: hominis
uͦ curabile. qr ñ ꝑse. sed per
aliũ cectoit. ꝙ too ꝑ aliũ sur¬

Expanded text:
ad virum. In muliere vero quae rationalis erat, non est ipse locutus ut in serpente, sed persuasio ejus, quamvis instinctu adjuvaret interius, quod per serpentem gerebat exterius dictis tentationis modus atque progressus insinuatur; necnon etiam quod praediximus innui videtur, scilicet, quod tentationem praecesserat aliqua elatio, et praesumptio in mente hominis. 2. Objectio contra illos qui dicunt elationem praecessi Quod si ita fuit, non ergo alterius suggestione prius peccavit, cum auctoritas tradat ideo peccatum diaboli incurabile esse, quia non suggestione sed propria superbia cecidit; hominis vero curabile, quia non per se, sed per alium cecidit, et ideo per alium resur
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ceptum urdetur ẽẽ datum.
cũ ipsa mulier testetur: sibi ũ
ẽẽ mandatum dicens. p̃cepit̃
nobis ds̃. &cetera. Supͣ tam̃ le¬
gitur aute factam mulierem.
d eũ dixisse uiro. De ligno aũ¬
scientiȩ boni & mali non co¬
medas: ñ dixat ne comedatis.¬
te quia facturus erat mulierẽ.
mulier que subiecta uiro fuit.
ñ nisi mediante uiro. diuinũ
meruerit acciꝑe p̃ceptum.
i queritur quomͦ loqui
potuerunt: uel loquen¬
tẽ intelligere. qd̾ non didice¬
rant inter loquentes crescen¬
do uel magisterio didicimꝰ.
qr eostaleis fecerat deus. qui
possent loqͥ. & discere ab aliis
Nie uoctur diligenter in¬
uestigandũ esse. que fuerit
origõ & radix illius peccati.

Expanded text:
ceptum videtur esse datum, cum ipsa mulier testatur sibi etiam esse mandatum, dicens: Praecepit nobis Deus, etc. Supra tamen legitur, ante factam mulierem, Deum dixisse viro: De ligno scientiae boni et mali ne comedas; non dixit ne comedte quia facturus erat mulierem dmulier quae subjecta viro fuit, non nisi mediante viro divinum debuit accipere praeceptum. Si quaeritur quomodo loqui potuerunt vel loquentem intelligere, qui non didicerant inter loquentes crescendo vel magisterio, dicimus quia Deus eos tales fecerat qui possent loqui, et discere ab aliis 1. Hic videtur diligenter investigandum esse quae fuerit origo et radix illius peccati.
Abbreviated transcription (Latin):
on ẽ putandum qd̾ homo
diceretur nͥ precessisset
in eo quedam elatio. conpri¬
menda. ut ꝑ humilitatem
peccati. scuet quã falso de se
p̃sumpserit. & qd̾ non bene se
habet natura. si a faciente reces¬
serit. Item in eodem. Quomodo
mulier deũ se are bona. & u¬
tili ꝓhibuisse. nͥ u esset eius m̃¬
ti amor. ille ꝓpriȩ potestatis.
et. de se suꝑba p̃sumptio.que
ꝑ temptacionẽ fuerat comini¬
cenda. aut perm̃ida demq ñ
contempta suasione serpentis
aspexit lignũ. bonũ esu. deco¬
rũ aspectu. ñ credens se uide
posse mori. forte putauit dm̃.
alicuius causa significationis
illa dixisse. Ideo manducauit.
& dedit uro suo. fortassis in¬
de aliqua suasione quã scrip¬
tura intelligendam reliquit.
ut forte ñ fuit suaderi neces
se. cũ eam mortuã esse illo
cibo. ñ utoeret uir: Sicut ergo
ñ est ꝑmissus diabolus temp¬
tare feminam uisi ꝑ serpen¬
tem. tta nec uirũ nͥ ꝑ feminã.
ut sicut p̃ceptum di.ꝑ uirũ

Expanded text:
on est putandum quod homo dejiceretur, nisi praecessis set in eo quaedam elatio comprimenda; ut per humilitatem peccati sciret quam falso de se praesumpserit, et quod non bene se habet natura si a faciente recesserit. Item in eodem, lib. 11,mulier, dum se a re bona et utili prohibuisset, nisi inesset ejus menti amor ille propriae potestatis, et de se superba praesumptio, quae per tentationem fuerat convincenda, aut perimenda. Denique non contenta suasione serpentis aspexit lignum bonum esu, decorum aspectu; nec credens se inde posse mori, forte putavit Deum alicujus causa significationis illa dixisse; ideo manducavit, et dedit viro suo fortassis cum aliqua suasione, quam Scriptura intelligendam reliquit. Vel forte se, cum eam mortuam esse illo cibo non videret vir. Sicut ergo non est permissus diabolus tentare feminam, nisi per serpentem; ita nec virum, nisi per feminam; ut sicut praeceptum Dei per virum
Abbreviated transcription (Latin):
ex eo sensu accipi fore dic¬
tũ: non qr aliquis p̃destinet.
pro meritis. uel iustificationis
gram mereatur: s quia aliqͥñ
ad eo mali sunt. ut mereautur
sibi gr̃ãm non imꝑtiri. stullus
eium dĩ gratiam mereri pot̾.
ꝑ quã iustificatin: Potest tam̃
mereri. uiñde apponatur. ut
deuenerunt. ut hec mereantur.
ut hoc digni sĩt. alii uͦ ita ui¬
uunt ut & si ñ mereantur gra¬
tiam iustificationis. ñ tamen
merentur om̃uio repelli. et
grãm sibi subtrahi. Ido ꝙ di¬
xit in quibdã peccatorib p̃¬
cedere quo dignisunt iustifica¬
tionẽ. & inaluis qͦ digni sũt ob

Expanded text:
ex eo sensu accipiunt fore dictum, non quia aliquis praedestinetur pro meritis, vel justificationis gratiam mereatur, sed quia aliqui non adeo mali sunt, ut mereantur sibi gratiam non impartiri. Nullus enim Dei gratiam mereri potest, per quam justificatur; potest tamen mereri ut non apponatur, ut quitatis devenerunt, ut hoc mereantur, ut hoc digni sint; alii vero ita vivunt, ut etsi non mereantur gratiam justificationis, non tamen merentur omnino repelli, et gratiam sibi subtrahi. Ideoque dixit in quibusdam peccatoribus praecedere quo digni sint justificatione, et in aliis quo digni s
Abbreviated transcription (Latin):
earedere inres intentio¬
nis meȩ. utrũ angeli manen¬
te spiritali sui corporis qua¬
litate. ꝑ hanc occultius oꝑan¬
tes assumant ex inferiorib
elementis corpulentiorib qd̾
sibi coaptatũ quasi aliquam
uestem. mutent & uertant.
in quaslibet species corpora¬
les & ip̃as ueras. sicut aqua
uera in uerũ uinum conuer¬
sa ẽ. a dño. aAn ip̃a ꝓpria cor¬
p̃ora &sua transforment in id.
quod uolunt accõmodatum.
ad id quod uolunt agunt. s
quod horũ sit. qm̃ homosũ:
nullo experimento cõprehen¬
dere ualeo. sic̃ angeli qui hec
agunt. Attende lector quia
questionẽ ꝓpositam ñ soluit:
angeli qͥ mittebantur serua
lentiorispecie. in qua possent
uideri. an ipsum corpus mu¬
tarent & tranfformarent in qͣm¬
cũq uellent speciem. in qua
possent cerni. In quib u̾bis
uid etur augustinus attesta¬
ri angłos ẽẽ corporeos ac
ꝓpria ac spũalia habere cor¬
pora. Q d̃ ds̃ in sp̃e quadsẽ.

Expanded text:
edere vires intentionis meae utrum angeli, manente spirituali sui corporis qualitate, per hanc occultius operantes, assumant ex inferioribus elementis corpulentioribus corpus quod sibi coaptatum quasi aliquam vestem mutent et vertant in quaslibet species corporales et ipsas veras, sicut aqua vera in vinum verum conversa est a Domino; an ipsa propria corpora et sua trasforment in id quod volunt accommodatum ad id quod agunt. Sed quod horum sit quoniam homo sum nullo experimento comprehendere valeo; sicut angeli qui hoc agunt. Attende, lector, quia quaestionem propositam non solvit, ngeli qui mittebantur servatlentiori specie, in qua possent videri; an ipsum corpus mutarent et transformarent in quamcumque vellent speciem in qua possent cerni. In quibus verbis videtur Augustinus attestari angelos esse corporeos ac propria et spiritualia habere corpora. 4. Quod Deus in specie qua e
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃m dici recte principiũ. quia ñ
ci separamꝰ ab appellatione crea¬
toris. qr scriptũ ẽ de illo qd̾ o¬
ꝑet᷑. & utiq in se manens oꝑat᷑.
Nonemũ in aliqͥd eor que oꝑat᷑.
ipse mutatur & uertitur. Unũ
principia. Ecce aꝑte ostendit au¬

Expanded text:
cipium, quia non eum separamus ab appellatione Creatoris, quia scriptum est de illo, quod operetur; et utique in se manens operatur. Non enim in aliquid eorum quae operatur ipse, mutatur et vertitur. Unum duo vel tria principia. Ecce aperte ostendit Au
Abbreviated transcription (Latin):
nichil ponẽ̾. qr ꝑ negationẽ di¬
cunt᷑ uere aliq̃ pom. actq ꝑ eas
significari. slon cred̾e aũ in xp̃m
incredulitatẽ dñt. & nomine
incredulitatis malũm̃tis actũ
significari. Ita etiã cũ dr᷑ ñ ire
ad eccłi̾am malũ ẽ. qͦ ñ euntis
a bono. & ioo malũ ẽ. sic̃ econ¬
uerso declinare a malo bonũẽi
Sic̃ gͥ declinatio a malo aliqͥt
qd̾ om̃mo nichil ẽ. ita declina¬

Expanded text:
ationem dicuntur, vere aliqua poni, actusque per eas significari. Non credere enim in Christum incredulitatem dicunt; et nomine incredulitatis malum mentis actum significari. Ita etiam cum dicitur: Non ire ad ecclesiam malum est; non euntis a bono, et ideo malum est; sicut, e converso, declinare a malo, bonum est. Sicut ergo declinatio a malo, aliquiquod omnino nihil est, ita declina
Abbreviated transcription (Latin):
peccatum est.
uerit forte utrũ origina¬
le peccatũ ex uoluntate
sit Respondeo ꝓrsus & origina¬
le peccatũ ex uoluntate eẽ. qr
hec ex uoluntate pͥmi hominuis
seminatũ ẽ. ut in illo ẽẽt. &. in¬

Expanded text:
peccatum est. Quaerit forte utrum originale peccatum ex voluntate sit. Respondeo prorsus et originale peccatum ex voluntate esse, quia hoc ex voluntate primi hominis seminatum e
Abbreviated transcription (Latin):
nexpertus enim duię seue¬
ritatis in eo falli potuit: ut ue¬
niale crederet ẽẽ. conissum.
s dolo illo serpentino quo mu¬
lier seducta est. nullomͦ arbi¬
tror illũ potuisse seduci: ex
his datur intelligi. qd̾ mulier
plus peccauerit in qͣ maioris
timoris p̃sumptio fuit. Que
etiam in sẽ. & inꝓtrimũ. et
in deũ peccauit. Uirautẽ tm̃
nde etiam colligitur quod
mulier plus peccauerit. qr
grauius punita ẽ cui fuit dic¬
tum. In dolore paries filios.¬
ꝙ cetera. Qd̃ p̃dictȩ sententie
touersari utdetur.
Sed huic uidetur contra
non dixit peccaui. Superbia
eñ habet confusionis defor.¬
mitatem: ñ confessionis humi¬
litatem. Nec etiam mulier con¬
ficetur peccatũ. s refert in alte¬
rũ dicens. Serpens decepit me.
& comedi. impari sexu. s pari
fastu. Eecehic dicit augustinꝰ¬
& pariter peccauerunt. Deter̃¬
pot̾. ut dicamus parem
utriusq fastũ. i earusatione
peccati. & etiam in esuligniue¬
titi. sed disparem. & in mulierẽ

Expanded text:
nexpertus enim divinae severitatis, in eo falli potuit, ut veniale crederet esse commissum; sed dolo illo serpentino quo mulier seducta est, nullo modo arbitror illum potuisse seduci. Ex his datur intelligi quod mulier plus peccavit, in qua majoris tumoris praesumptio fuit, quae etiam iin Deum peccavit. Vir autem nde etiam colligitur, quod mulier plus peccaverit, quia gravius punita est, dum illi dictum est: In dolore paries filios, etc. 6. Quid praedictae sententiae adversari videtur. Sed huic videtur contrarnon dicit peccavi. Superbia enim habet confusionis deformitatem, non confessionis humilitatem. Nec etiam mulier confitetur peccatum, sed refert in alterum, dicens: Serpens decepit me, et comedi; impari sexu, sed pari fastu. Ecce hic dicit Aug. qu pariter peccaverunt. potest, ut dicamus parem utriusque fuisse fastum in excusatione peccati, et etiam in esu ligni vetiti; sed disparem, et in muliere
Abbreviated transcription (Latin):
i uͦ uferior pars rationis
consenserit. ita ut sola co¬
gitacionis delectacione. sine
uoluntate ꝑficiendi teneatur
imulier sola manducauit. ñ
ui: cuius auctoritate cohibet᷑
uoluntas. ne ad opus usq ꝑueniat.

Expanded text:
inferior pars rationis consenserit, ita ut sola cogitationis delectatione sine voluntate perficiendi teneatur, mulier sola manducavit, non vir, cujus auctoritate cohibetur voluntas, ne ad opus usque perveniat.
Abbreviated transcription (Latin):
anc autem scientiam
homo peccando ñ ꝑdi¬
dit̾. sicut nec illam qua car¬
nis necessaria ꝓuidentur.
& iccuro inscriptura homo.
de huusmodi ñ eruditur.
s de scientia anmȩ. quam
peccando amisit. De cog¬
nitione creatoris.
Uognitionem quoq cre¬
atoris pͥmus homo ha¬
buisse creditur: sognouit e¬
nim a quo creatus fuerat.
ñ eomͦ cognoscendi quo ex
auditu solo ꝑcipitur quomͦ
a cedentib absens queritin:
s a quadam interiori aspi¬
ratione qua dei p̃sentiam cou¬
templabatur. ñ tam̃ ita earel¬
lenter. sicut post hanc uitã
sc̃i insurisunt. neq in enim¬
iate. qualiter uihac uita
uxdemus. De su cognitio

Expanded text:
anc autem scientiam homo peccando non perdidit, sicut nec illam qua carnis necessaria provideretur. Et idcirco in Scriptura homo de hujusmodi non eruditur, sed de scientia animae quam peccando amisit. 4. De cognitione Creatoris. Cognitionem quoque Creatoris primus homo habuisse creditur. Cognovit enim a quo creatus fuerat; non eo modo cognoscendi quo ex auditu solo percipitur, quo modo a credentibus absens quaeritur, sed quadam interiori aspiratione qua Dei praesentiam contemplabatur; non tamen ita excellenter sicut post hanc vitam sancti visuri sunt, neque ita in aenigmate qualiter in hac vita videmus. 5. De cognitio
Abbreviated transcription (Latin):
temporib. Itledautem dñs
eodem tempori uel diuersis
temporil. quia uidetur qui¬
bus dam. qd̾ ommnes homines
qui sunt simul in aliquo tẽ¬
pore singuli singulos angelos
habere possint. bonos uel ma¬
los. quia licet maior. sit nume¬
rus hominũ quod cõputatis
in unũ omnb: qui fuerunt.
& sunt. & futurisunt. quam
angłoꝵ. tam̃ quia homines
decedentib hominib succẽ¬
dunt. & id̾o numquã simul
i hac uita sunt. angeli uͦ nũ¬
quã decedunt: s simul om̃s
sunt. Cẽ potest ut singuli ho¬
minũ dum in hac uta sunt.
singłos habeant angelos bo¬
nos uel malos. ad sui custodi¬
am uel exercicium destina¬
tos. Ceterũ siue ita sit. siue ñ:
non ẽ dubitandum unũquẽ¬
q habere angelũ. sibi deputa¬
tũ. siue plurib simuldesti¬
natus sit. siue uni singula¬
riter: Nec ẽ mirandũ unũ an¬
gelũ plurib hominib ad
custodiam deputari. cũ uin
homini pluriũ custodia de¬
putetur. ita ut eoꝵ quisq su

Expanded text:
autem dicimus eodem tempore vel diversis temporibus, quia videtur quibusdam quod omnes homines qui sunt simul in aliquo tempore, singuli singulos angelos habere possint, bonos vel malos; quia licet major sit numerus hominum, computatis in unum omnibus qui fuerunt, et sunt, et futuri sunt, quam angelorum, tamen quia homines decedentibus hominibus succedunt, et ideo nunquam simul sunt in hac vita, angeli vero nunquam decedunt, sed simul omnes sunt, ideo esse potest ut singuli hominum dum in hac vita sunt, singulos habeant angelos bonos vel malos ad sui custodiam vel exercitium destinatos. Caeterum sive ita sit, sive non, non est dubitandum unumquemque habere angelum sibi deputatum, sive pluribus simul destinatus sit, sive uni singulariter. Nec est mirandum unum angelum pluribus hominibus ad custodiam deputari, cum uni homini plurium custodia deputetur, ita ut eorum quisque su
Abbreviated transcription (Latin):
Iun uoluntas dĩ. uere ac
ꝓprie dr̃. que in p̃o est. et¬
c̃ ipsius eentia est. & hec una est.
nec multiplicitatẽ recipit. nec
mutabilitatem. que inexpleta
ẽẽ non potest. De qua ꝓpħa ait.
Om̃ia quecũq uoluit oñs fecit.
Et apłs. uoluntati eius qͥs resis¬
tet: Et alibi. It probetis que
sit uoluntas dĩbona. & benepla¬
cens. & ꝑfecta. Et hec uoluntas

Expanded text:
 voluntas Dei vere ac proprie dicitur quae in ipso est, et ipsius essentia est, et haec una est, nec multiplicitatem recipit, nec mutabilitatem, quae inexpleta esse non potest. De qua Propheta ait: Omnia quaecunque voluit Dominus fecit . Et Apostolus: Voluntati ejus quis resistit? Et alibi ait: Ut probetis quae sit voluntas Dei bona, et beneplacens
Abbreviated transcription (Latin):
sionũ ad dm̃ loquens attinec co¬
geris inuitus ad aliqb: quia uo¬
luntas tua ñ est maior quã po¬
tentia. isset aũmaior. si te ipse.
tu ip̃e maior eẽs. Ex hoc udctͤ
qd̾ deus ñ possit plura quã uult.
sicut ñ uult plura quã potest.
Sicut em̃ uoluntas ñ est maior.
potentia. tta nec potentia maior
est uoluntate: id eoq sicut plura

Expanded text:
sionum ad Deum loquens ait: Nec cogeris inuitus ad aliquid, quia uoluntas tua non est maior quam potentia. Esset autem maior, si te ipso tu ipse major esses. Ex hoc videtur quod Deus non possit plura quam vult, sicut non vult plura quam potest. Sicut enim voluntas non est major potentia, ita nec potentia major est voluntate. Ideoque sicut plura
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ fit. Heo aũ questio de p̃¬
scientia facile determinari pot̃:
ꝑ ea que suꝑiusdicta sinit. cũ de
pscientia ageretur. Auctorita¬
tibus utuntur in assertionem
suȩ opimonis.
is autem illiscrutatores qͥ
defecerũt scrutantes scru¬
tia. scõꝵ adnectunt testimonia.
Dicit emi augustinuis in libuode
simbolo. hoc solũ non potest ds
quod non uult. Per qo̾ nouu¬
detur posse facere aliquid insi¬

Expanded text:
d fit. Haec autem quaestio de praescientia facile determinari potest per ea quae superius dicta sunt, cum de praescientia ageretur. 5. Auctoritatibus utuntur in assertionem suae opinionis. His autem illi scrutatores qui defecerunt scrutantes scrutinia, sanctorum annectunt testimonia. Dicit enim Aug. in lib. 1 de Symbolo, c. 1: Hoc solum non potest Deus quod non vult, per quod videtur no
Abbreviated transcription (Latin):
filius autem ymago. non
ad ymaginẽ. quia natus ñ
creatus equalis: & in nullo
dissimilis. Nomo creatus ẽ
a deo. non genitus. non pari¬
litate equalis: s quadam si¬
militudine accedens. Unde

Expanded text:
filius autem imago, non ad imaginem, quia natus, non creatus; aequalis, et in nullo dissimilis. Homo creatus est a Deo, non genitus, non parilitate aequalis, sed quadam similitudine accedens. » De
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃c sc̃s qͥd̾s̃ ẽ. ac tercia in trinita
ꝑsona. ut supͣ osf̾nsũ ẽ. a patre
& filio. ac se ipso temꝑalit̾ ꝓce¬
S que fit ista missio. siue dona¬
tio. uel qͦmꝰ fiat consid̾andũ ẽ.
Premtitit᷑ quiddã ad hanc os¬
tensionẽ necessariũ. scilicet qd̾¬

Expanded text:
s, qui Deus est, ac tertia in Trinitate persona ut supra ostensum est, a Patre et Filio ac seipso temporaliter proceSed quae sit ista missio sive donatio, vel quomodo fiat, considerandum est. 2. Praemittitur quiddam ad hanc ostensionem necessarium, scilicet q
Abbreviated transcription (Latin):
sumus. Si ñ ħ donat᷑ ih̾u ut confi¬
tendus sit in gła d̾i patris. minor
patre ẽ.Si aũ in ea gła ei donat᷑.
ẽẽ qͣ pat̾ ẽ. habes & in donantis
auctoritate qr maior ẽ: & indo¬
nanti confessionẽ. qr unũ st̃. Ma¬
ior itaq pat̾ filio ẽ: & plane maior.

Expanded text:
ur. Si non hoc donatur Jesu, ut confitendus sit in gloria Dei patris; minor Patre est. Si autem in ea gloria donatur ei esse, qua Pater est; habes et in donantis auctoritate quia major est, et in donati confessione quia unum sunt. Major itaque Pater Filio est: et plan
Abbreviated transcription (Latin):
ũ ẽ in ea aliqd qd̾ ñsit ip̃a: s idẽ
in uiili. d̾ tͥ ait. Non excõpositis
ds qͥ uita ẽ subsistit: neq qͥ uirtꝰ
ẽ ex infirmis continet᷑: nec qͥ lux
ẽ ex obscuris coaptat᷑: nec qͥ spc¬
ẽ ex disparib formalis ẽ. Totũ qd̾
in eo ẽ. unũ c̃. Idẽ in uui.li. detͥ.
Non humano mͦ ex cõpositis
ds ẽ. ut in eo aliud sit qd̾ ab eoba
s uiuens ipsa ꝑ totũ. De ħ eodem

Expanded text:
 est in ea aliquid quod non sit ipsa, sed idem in lib. 6 de Trin. ait: Non ex compositis Deus qui vita est, subsistit; neque qui virtus est, ex infirmis continetur: neque qui lux est, ex obscuris coaptatur: neque qui sp ex disparibus formalis est; totum quod in eo est, unum est. Idem in lib. 8 de Trin.: Non humano modo ex compositis Deus est, ut in eo aliud sit quod ab eo hsed vivens per totum ipsa. De hoc eodem
Abbreviated transcription (Latin):
oc aũ dicunt dum.¬
intrasse iinundũ. non
tͣcluctione orignus. s simili¬
tudine p̃uaricationis. om̃sq
m illo uno peccasse dicunt.
qr om̃ib ille unus peccan¬
di exemplũ extitit.
oc male senserunt qͥdã
heretici qͥ dicti st̃ pela¬
giani. de qͥb augustmnꝰ inli¬
uro de baptismo paruuloꝵ
herticos. qͦs dã qui nomina¬
ti sũt. pelagiami dixisse pec¬
catũ pͥmȩ transgressionis in
alios homines ñ ꝓpagacione
s minitacione transegisse. uii¬
de etiã in parinilis uolũt cre¬
dere ꝑ baptismũ solui origi
nale peccatũ. qd̾ in nascentib
nullũ ẽẽ om̃mo contendunt.

Expanded text:
oc autem dicunt intrasse in mundum, non traductione originis, sed similitudine praevaricationis; omnesque in illo uno peccasse dicunt, quia omnibus ille unus peccandi exemplum extitit. le senserunt quidam haeretici, qui dicti sunt Pelagiani; de quibus Aug., in libro de Baptismo parvulorum, haereticos quosdam, qui nominati sunt Pelagiani, dixisse peccatum primae transgressionis in alios homines non propagatione, sed mutatione transisse. Unde etiam in parvulis nolunt credere, per baptismunale peccatum, quod in nascentibus nullum esse omnino contendunt.
Abbreviated transcription (Latin):
uellet non fieri. & tam̃ fierent. õ¬
ipotens non esset. cũ eius uolũ¬
tas humanȩ uoluntatis effec¬
tu impediretur. Idõq non conce¬
dunt dm̃ uelle mala fieri. ne
maloꝵ auctor intelligatur: nͨ
concedunt eũ uelle mala ñ fie¬
uideatur. S tm̃ dicunt eũ non
uelle mala fieri. ut ñ auctor. s
gat. dicens. & sine ip̃ofactum
ẽ inichil. id est peccatum. Nondi¬
xit ꝑ cũ factum eẽ uel eo nolen¬
te.& inuito. sed tantũ sine eo. id
est sine eius uoluntate: qr non
eius uoluntate fit peccatum.
uolente fiunt mala.

Expanded text:
ellet non fieri, et tamen fierent, omnipotens non esset, cum ejus voluntas humanae voluntatis effectu impediretur. Ideoque non concedunt Deum velle mala fieri, ne malorum auctor intelligatur; nec concedunt eum velle mala non fievideatur; sed tantum dicunt eum non velle mala fieri, ut non auctor, sed gat dicens: Et sine ipso factum est nihil, id est, peccatum. Non dixit per cum factum esse, vel eo nolente et invito, sed tantum sine eo, id est, sine ejus voluntate, quia non ejus voluntate fit peccatum. volente, fiunt mala
Abbreviated transcription (Latin):
ferimus nos ad inueniendũ aliqd̃
nom̃. qͦ cõplectam᷑ hec tria. Neq
occurrit animo. qr suꝑ eminen¬
tia diuuntatis usitati elo quii fa¬
cultatẽ exredit. Quod uernis co¬
gitatur ds. quam dicatur. et
uerius est quam cogitatur.

Expanded text:
ad inveniendum aliquod nomen, quo complectamur haec tria. Neque occurrit animo, quia supereminentia divinitatis, usitati eloquii facultatem excedit. Verius enim cogitatur Deus quam dicitur; et verius est quam cogitatur.