comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
m̃tis que dm̃ latere ñ poterat.
sollicitauit aliqͣ experiendi
cupioitas. cũ mulierem uide¬
ret accepta esea illa ñ esse mor¬
tuam. non tam̃ eũarbitrorsi iã
sꝑuali mente p̃ditus erat ullomͦ cre¬
didisse quod diabolus suggere¬
ammaduerti pot̃. quis eoꝵ plꝰ
peccauerit adam. scilicet uele¬
ua. plusemm uidetur peccasse
mulier que uoluit usurpare
diuinitatis equalitatem. & ni¬
mia p̃sumptione elata. condi¬
dit ita ee futurs̃. adam uͦ nec
ꝙ de penitencia & de dĩ miseri¬
cordia cogitauit. dũ urorimorẽ
gerens eiꝰ ꝑsuasioni consensit.
noleus eam constristare. & a se
Arbitratus illut ueniale ẽẽ non
mortale delictũ. unde augus
ductus. qd̾ utiq ita accipi po¬
t̃ ut intelligatur ñ esse seduc¬
tus prior. scilicet uel meo. in¬
quo mulier: ut scilicet crederet¬
illũ esse uerũ. eritis sicut du . s
putauit utrũq posse fieri. ut
& urori morem gereret. & per
penitenciam uemam haberet.
Mius gͦ peccauit. qͥ de peniten¬

Expanded text:
torem latere non poterat, sollicitavit aliqua experiendi cupiditas, cum mulierem videret accepta illa esca non esse mortuam: non tamen eum arbitror si jam spirituali mente praeditus erat, ullo modo credidisse quod diabolus suggereanimadverti, quis eorum plus peccaverit, Adam scilicet an Eva? Plus enim videtur peccasse mulier, quae voluidivinitatis aequalitatem, et nimia praesumptione elata crediderit ita esse futurum. Adam vero nec  de poenitentia et Dei misericordia cogitavit, dum uxori morem gerens, ejus persuasioni consensit, nolens eam contristare, et a se arbitrans illud esse veniale non mortale delictum. Unde Augustductus. Quod utique ita accipi potest, ut intelligatur non esse seductus prior, scilicet, vel quo mulier, ut scilicet illud crederet esse verum: Eritis sicut dii , sed putavit utrumque posse fieri, ut et uxori morem gereret, et per poenitentiam veniam haberet. Minus ergo peccavit qui de poeniten
Abbreviated transcription (Latin):
cens. cur dñs dixit. Quiblasphe¬
mauĩt infiliũ hic. remitet᷑ ei. qͥ
neqr hic. neq in fut᷑o remitetur
ei. diligent̃ adũte. Nũqͥd alia est
in. remissiu̾s aliqͥd sentit. de̾ xp̃i

Expanded text:
hemaverit in Filium hominis, remittetur ei: qui nec hic, nec in futurum remittetur ei ; diligenter adverte. Numquid alia est ni, remissius aliquid sentit de Christi
Abbreviated transcription (Latin):
diftincta st̃. Pecẽm eñ in patĩe
io intelligit᷑ qd̾ fit ꝑ infirmita¬
tẽ. qr patriscript᷑a frequent̃ at¬
tribuit potentiã. Pecc̃m in fili¬
ũ qd̃ fit ꝑ ignorantiã qr sapi¬
entia filio attribuit᷑. serriũ ex¬
positũ ẽ. Qͥ gͦ peccat ꝑ infirmi¬
tatẽ uł ꝑ ignorantiã. facile ue¬
nã adipiscit᷑. s ñ ille qͥ peccat¬
in spm̃ scm. sũ aũ una sit po¬
tentia. sapientia. bonitas. triũ.
qͣre patri potentia. filio sapĩa.

Expanded text:
distincta sunt. Peccatum enim in Patrem id intelligitur, quod fit per infirmitatem, quia Patri Scriptura frequenter attribuit potentiam; peccatum in Filium, quod fit per ignorantiam, quia sapientia Filio attribuitur; tertium expositum est. Qui ergo peccat per infirmitatem vel per ignorantiam, facile veniam adipiscit sanctum. Cum autem una sit potentia, sapientia, bonitas trium, quare Patri potentia, Filio sapienti
Abbreviated transcription (Latin):
sciens. & uelle uel uolens.
hec de d̾o scđm essentiam dñr.
cũ enim dr̾ deus scit. uel ds uult.
siue deus ẽ sciens. uel uolens. es¬
sentia diuina p̃dicatur: & deus
ẽẽ enuntiatur. cũ autem addit᷑.
om̃ia. uel aliꝗͥd. uel aliqua. ꝙ dr̾
deus scit omĩa. uel uult aliqͥt ł
aliqua. eẽntia quidem diuina
p̃dicatur. ñ simplicitate. & abso¬
lute: sed ita ut scientiȩ q̃ ipsa ẽ.
omia subiecta monstrentur &
uoluntati. que ip̃a eadem est.
aliquid. uel aliqua. subiecta di¬
cantur: ut talis fiat sensus. Deus
scit om̃ia. idest deusẽ. cuius sci¬
entiȩ que ip̃ius essentia ẽ. om̃ia
subiecta sunt. S imiliter ds uult.

Expanded text:
ens, haec de eo secundum essentiam dicuntur. Cum enim dicitur, Deus scit, vel Deus vult, sive Deus est sciens vel volens, essentia divina praedicatur, et Deus esse enuntiatur. Cum autem additur omnia, vel aliquid, vel aliqua, et dicitur: Deus scit omnia, vel vult aliquid, vel aliqua, essentia quidem divina praedicatur non simpliciter et absolute, sed ita ut scientiae quae ipse est, omnia subjecta monstrentur, et voluntati quae ipse eadem est, aliquid vel aliqua subjecta esse dicantur; ut talis fiat sensus: Deus scit omnia, id est: Deus est cujus scientiae quae ipsius essentia est, omnia subjecta sunt. Similiter:
Abbreviated transcription (Latin):
uelle d̾r deus scd̾m essentiam:
piterna. & ininutabilis. licet ea
uarientur & transeant: que ei
subiecta sunt QLue ñ potest es¬
se iniusta. nec mala.qr deus ẽ.

Expanded text:
velle dicitur deus secundum essenciam, piterna et immutabilis, licet ea varientur et transeant, que ei subiecta sunt. Quapropter non potest esse iniusta neque mala et est
Abbreviated transcription (Latin):
de deo uelle. scd̾m eẽntiam.
Si uͦ scdm essentiam. ñ dicitur
aliquando: quomͦ gͦ dicitur de
deo: Relatiue enĩ numquam
dicitur. ad qd̾ dicimus. qr licet
toẽ penitus sit d̾o uelle qd̾ eẽ: ñ
tam̃ potest dici esse om̃ia: que
uult. sicut idẽ est dõ esse quot
scire. nec tam̃ sicut dicitur scire

Expanded text:
de Deo velle secundum essentiam. Si vero secundum essentiam non dicitur aliquando, quomodo ergo dicitur de Deo? relative enim nunquam dicitur. Ad quod dicimus quia licet idem penitus sit Deo velle quod esse, non tamen potest dici omnia quae vult; sicut idem est Deo esse quod scire, ne
Abbreviated transcription (Latin):
ñ in m̃to dũr. qr a nescientib
uł coactis ꝑpetrant᷑. non õimͦ
p osst̃. sine uoluntate conmitti.
qr & ille qͥ peccat ignorans uo¬
luntate qͥdẽ facit. qd̾ cũ facien¬
dũ non sit. putat et facienoum.
& ille qͥ concupiscente aduer¬
sus spm̃ carne. ñ ea que uult

Expanded text:
nescientibus uel a coactis perpetrantur, non omni modo possunt sine uoluntate committi, quoniam et ille, qui peccat ignorans, uoluntate utique peccat, quod, cum faciendum non sit, putat esse faciendum, et ille, qui concupiscente aduersus spiritum carne non ea quae uult
Abbreviated transcription (Latin):
oc autem aliqui negant
dicentes quidẽ ꝓprietates
in ꝑsonis ẽẽ. s non eẽ ꝑsonas ip¬
sas. qr ita dicunt eẽ in ꝑsonis aił
in eẽntia diuma. ut ñ sint interi¬
us. sicut ea sunt que scdm sub̾ã.¬

Expanded text:
Hoc autem aliqui negant, dicentes quidem proprietates in personis esse, sed non esse personas ipsas, quia ita dicunt esse in personis vel in essentia divina, ut non sint interius, sicut ea sunt quae secundum sub
Abbreviated transcription (Latin):
uorum scientia atq iir¬
tute etiam magicȩ artes
exercentur: quib tam̃ tamsci¬
entia quã potestas a deodata
est. uel ad fallendũ fallaces. uel
ad monendũ fideles. uelader¬
ercendam ꝓbandamq iustoꝵ
pacientiam. Unde augustinus
in libro.iiͦ. de trinitate. Uideo
inquit infirmȩ cogitaciomi.
quid possit occuriere. Cur scłi
ista muacła. etiam magicis

Expanded text:
uorum scientia etiam magicae artes exercentur, quibus tamen tam scientia quam potestas a Deo data est, vel ad fallendum fallaces, vel ad monendum fideles, vel ad exercendam probandamque justorum patientiam. Unde August., in lib. 3 de Trin., c. 7: Video, inquit, infirmae cogitationi quid possit occurrere; ut scilicet ista miracula etiam magicis
Abbreviated transcription (Latin):
uera de temꝑalibus rebus nos¬
cere ꝑmutuntur. partim subti
tia tempoꝵ callidiores. pp̃tam
magnam longitudinem uitȩ.
partim scĩs angelis. quod ip¬
si ab ommpoteñti deo. discunt.
do autem idem nefandi spiri¬
tus. & que ipsi aucturisunt. ue¬
luo diuinando p̾redicunt. Qt̃¬

Expanded text:
uera de temporalibus rebus nosse permittitur partim subtiltia callidiore propter tam magnam longitudinem uitae, partim sanctis angelis, quod ipsi ab omnipotente deo discunt, do autem idem nefandi spiritus etiam quae ipsi facturi sunt uelut diuinando praedicunt. q
Abbreviated transcription (Latin):
maliciam sint obstinati:
uiuaci tñ sensu ñ penitus sunt
priuati. Nam ut tradit ysi¬
dorus. triplici acumine scien¬
tiȩ uigent demones. scilicet
subtili̾tate naturȩ. experientia
temporum. reuelatione suꝑ¬

Expanded text:
malitiam ita sint obstinati, vivaci tamen sensu penitus non sunt privati. « Nam, ut tradit Isidorus, triplici acumine scientiae vigent daemones, scilicet subtilitate naturae, partim experientia temporum, partim revelatione su
Abbreviated transcription (Latin):
ne sẏdera & luminaria. fac¬
ta ẽẽ comectant. quib au¬
gustinus consentire uidetur
Utrũ uͦ nomine firmam̃ti
cȩlũ quod excedit aerem.an
ipse aer hic intelligatur. Io̾
augustinus querit nec absol¬
uit: magis aũ approbare in¬
detur cȩlum illuo. hic accipi.
quod spacia aeris excedit.
uissimis suspendi guttis.

Expanded text:
acta esse conjectant, quibus Augustinus consentire videtur. Utrum vero nomine firmamenti coelum quod excedit aerem, an ipse aer hic intelligatur, idem Aug. quaerit, nec solvit. Magis tamen approbare videtur coelum illud hic accipi quod spatia aeris excedit. ahi, et levissimis suspendi guttis.
Abbreviated transcription (Latin):
accipiunt᷑. ut cũ dr d̾s genuit
dm̃i. alterũ ꝓ patire. alt̾m ꝓfilio
locutionib sepe reꝑꝑiunt᷑ nomi¬
na ẽẽntię. ad significationẽ ꝑso¬
narũ deducta. ut cũ dr natꝰds.
ł ait. Quomͦ d̾s dedõ. lum̃ de lu¬
ds de dõ. s solus filius de do. scił¬
de patre. Nec ambo suul lum̃
de lumine: s solus filius de lumi¬

Expanded text:
accipiuntur; ut cum dicitur: Deus genuit Deum, alterum pro Patre, alterum pro Filio locutionibus saepe reperiuntur nomina essentiae ad significationem personarum deducta; ut cum dicitur: Deus de Deo, lumen de luDeus de Deo, sed solus Filius de Deo, scilicet Patre: nec ambo simul lumen de lumine, sed solus Filius de lumi
Abbreviated transcription (Latin):
cousiderata. ex causis dicendi
dictor intelligentiam assumat
s catholicam. Qd̃ ichil dignũl
excellentia ineffabilis trim¬
tatis tradidisse dic̃. ed alia tͣnsit᷑us.

Expanded text:
considerata ex causis dicendi dictorum intelligentiam assumat, sed catholicam. 11. Nihil dignum excellentiae ineffabilis Trinitatis se tradidisse dicit, ad alia transit
Abbreviated transcription (Latin):
nobis fines in manducando
constituimꝰ S ista facientes. nuĩ¬
qͥd peccamꝰ: absit. llam & ip̃e
sic face̾ suadet.si diligent̃ eius
u̾ba iuspiciant᷑. cũ gͦ ait ne du¬
os fines nobis constituamus
fines in diu̾sa tendentes. intel¬
ligi uoluit. s. quoꝵ alt̾ ad alte¬

Expanded text:
nobis in manducando constituimus. Sed ita facientes numquid peccamus? Absit. Nam et ipse sic facere suadet, si diligenter ejus verba inspiciamus. Cum ergo ait, ne duos fines nobis constituamus, fines in diversa tendentes intelligi voluit, scilicet quorum alter ad alte
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ia agenda.nͨ. cũ ip̃o mer¬
cedẽ temꝑ alẽ. meditandã. ita
intelligendũ ẽ. ut ñ appetendo
meditem᷑. cũ regno mercedem
se ut scilicet regnũ ꝓpt̾ se appe¬
tamꝰ & ita ꝓpt̾ illud ħc ip̃e do¬
cet. Si em̃ petimus uitã et̾nã.
petimꝰq etiã temꝑalia. a d̾o.set¬

Expanded text:
omnia agenda, nec cum ipso mercedem temporalem meditandam, ita intelligendum est, ut non appetendo meditemur cum regno mercedem se, ut scilicet regnum propter se appetamus, et ista propter illud, sicut ipse docet. Si enim petimus vitam aeternam, petim
Abbreviated transcription (Latin):
t̃ si illa queratis. ne cũ ista que¬
ritis illinc aduertamini. Aut
ne duos fines constituatis ut ꝙ
regnũ ꝓpter se appetatis. & ista
necessaria ꝓpt̾ illuo. gͦ ꝓpter reg¬
solã. uel cũ regno dĩ mercedẽ
temꝑalẽ meditari. Ecce hic aꝑ¬
alias & alias ꝓprios hr̃e fines.
hic ostenditur qd̾ licet uide¬
atur non repugnẽt p̃dicta.
ec aũ sibi ñ repugnare ad¬
mmaduertit. qͥ uerbis p̃¬
missis. simplici ocło diligenter
intendit. Qui eñ dixit ne lu¬
os fines nobis constituamꝰ sed
omĩia ꝓpt̾ regnũ faciamꝰ. ip̃e p̃¬

Expanded text:
tur, si illa quaeratis; ne cum illa quaeritis, illinc avertamini. Aut ne duos fines constituatis, ut et regnum propter se appetatur, et ista necessaria propter illud. Ergo propter regsolam vel cum recorporalem meditari. Ecce hic aperalias et alias proprios habere fines. 5. Hic ostenditur quomodo, licet videantur, non repugnent praedicta. Haec autem sibi non repugnare animadvertit, qui verbis praemissis simplici oculo diligenter intendit; qui enim dixit, ne duos fines nobis constituamus, sed omnia propter regnu
Abbreviated transcription (Latin):
mangłica natura. qm̃
ñ tota perierat. sed ex parte
ꝑstiterat. ñ est redempta: hu¬
mana uͦ tota perierat. & ideo
nͨ penitus ꝑderetur ex parte
ẽ redempta. ut inde ruma.
suppleretur angelica. Unde
do perierat. ea que perierat.
in ꝑꝑetua dampnatione re¬
maneret. Que aũ cũ deo illa
deserente ꝑstiterat: de sua cer¬
tissime coguita semꝑ felicita¬
te gauderet. at uͦ ciratura ra¬
tionalis que in hominib erat.
qm̃ peccatis atq supplicuis
tota perierat: ex parte repa¬
rari. Untoe angłicȩ societati¬
I
suppleretur: quod ruina illa
minuerat. hoc enĩ ꝓmissũ est.
scĩs qd̾ erunt eqͣles angłis dci.
Quodñ soli uiro preceptũ¬

Expanded text:
angelica natura, quoniam non tota perierat, sed ex parte perstiterat, non est redempta; humana vero tota perierat, et ideo ne penitus perderetur, ex parte est redempta, ut inde ruina suppleretur angelica. Unde do perierat, ea quae perierat in perpetua perditione remaneret, quae autem cum Deo, illa deserente, perstiterat, de sua certissime cognita semper felicitate gauderet. At vero creatura rationalis, quae in hominibus erat, quoniam peccatis atque suppliciis tota perierat, ex parte poterat reparari, unde angelicae societati suppleretur quod ruina illa minuerat; hoc enim promissum est sanctis, quod erunt aequales angelis Dei. 7. Quod non soli viro praecept
Abbreviated transcription (Latin):
huiusmodi locuciones. filius ẽ
sapiens ꝑ se̾.s non ase.uel de se.
& filius est d̾s ꝑ se. & est ꝑ se. sed
ñ a se.uel de se. hoc confirman¬
tes uerbis hẏlarii qui filiũ ñ
ture inquit cui contradicis he
agat filius ne a se agat. & ita
non a se agat. ut ꝑse agat. In.
filii agit ipse que placita sunt.
Infirmus ñ ase agendo. uͥ ado ip
se agiͣt. Non fit uero in uintate
natine si que agit: & in quib
placet ñ ꝑse agit. Si cut gͦ in qͥ¬
unt filius ꝑ se agit. s ñ a se: ita
filius debet dici sapiens ꝑse. sed
se dicendus ẽ. ut aiunt. s non
a se.uel de sẽ.an anima tm̃ sit
sapientia patris. & quomͦ ni¬

Expanded text:
ones: Filius est Sapientia per se, sed non a se vel de se, et: Filius est Deus per se, et est per se, sed non a se vel de se. Hoc confirmantes verbis Hilarii, qui Filium non turae, qui contradicis, agat, ne a se agat; et ita non ab se agat, ut per se agat. Inteilii nativitatem agit ipse quae placita sunt. Infirmis sit non a se agendo, nisi adse agit; non sit vero in unitate naturae, si quae agit et in quibus placet non per se agit. Sicut ergo, inquiunt, Filius per se agit, sed non a se; ita et Filius debet dici sapiens per se, sed se dicendus est, ut aiunt, sed non a se vel de se. 6. An una tantum sit Sapientia Patris. Post
Abbreviated transcription (Latin):
in merito uel inp̾miõ ꝓficiant
troq. quod inmeritis ꝓfici¬
ant. atq cotidie magis ac
magis mereantur: quib dam
udetur ex eo. qr cotidie ho¬
minũ utilitatib inserununt.
corũq profectib student.Q¬
b etiam nichilominus ui¬
detur quod & in premio pro¬
ficiant scilicet. in cognitione.
dilectione dei. licet ut aiunt.
ẽnĩ. in confirmatione beatitu¬
dinẽ acceperint eternã atq
perfectam. augetur tam̃ co¬
tidie eoꝵ beatitudo. quia ma¬
gis ac magis diligunt atq
cognoscunt. & est eoꝵ cari¬
tas qua deum & nos diligũt.
& meritum. & premium. Me¬
ritũ quia ꝑ eam & obsequia
ex ea nobis inpensa meren¬
tur: & in beatitudine ꝓficiũt.
& ip̃a eadem ẽ premium: qr
ea beati sunt. Auctoritatib

Expanded text:
in merito proficiant m. Quod in meritis proficiant atque quotidie magis ac magis mereantur, quibusdam videtur, ex eo quia quotidie hominum utilitatibus inserviunt, eorumque profectibus student. Quibus etiam nihilominus videtur, quod et in praemio proficiant, scilicet, in cognitione et dilectione Dei. Licet enim, ut aiunt, in confirmatione beatitudinem acceperint aeternam atque perfectam, augetur tamen quotidie eorum beatitudo, quia magis ac magis diligunt atque cognoscunt; et est eorum charitas, qua Deum et nos diligunt, et meritum et praemium meritorum, quia per eam et obsequia ex ea nobis impensa merentur, et in beatitudine proficiunt; et ipsa eadem est praemium, quia ea beati sunt. 5. Auctoritatib
Abbreviated transcription (Latin):
cet. ut ubisua sint. ip̃e ẽẽ intel¬
ligatur: non autem corporalimͦ.
cũ alicubisit. non etiam ubiq
creaturam qr ubiq est. qd̃ est
ꝓprium diuinitatis. ita dicens.
Cũ om̃is creatura certis nature
suȩ sit cucunscripta limitibus.

Expanded text:
cat, ut ubi sua insint, ipse esse intelligatur: non autem corporaliter: ut cum alicubi sit, non etiam ubique creaturam, quia ubique est, quod est proprium divinitatis, ita dicens: Cum omnis creatura certis naturae suae sit circumscripta limitibus,
Abbreviated transcription (Latin):
ista qr capacitatem huma¬
nȩ intelligentiȩ exredunt falsi¬
tatis arguere aliqui p̃sumanti
scõꝵ auctoritatib munienda
mͥ uidentur. Beatus gregorius
suꝑ cantica canticoꝵ inquit. Li¬
cet d̾s cominum mͦ om̃ib rebus
uisit. p̃sentia. potentia. sub̾a:. ta
gram in illis. qui mirificentiã
operũ dei acutius. & fidelius
considerant. De hoc augustinꝰ.
eodẽ ad ardanum in libro de
p̃sentia dei ait. cũ deussit. na¬
tura incorporea. & incõmuta¬
bilit̾ uiua eterna stabilitate.
in se ip̃o manens: totus adẽ reb
omnib. & singłis totus. s in qͥ¬
b habitat: habent eũ ꝓsuȩ ca¬
pacitatis diuersitate. alii ampli¬
us. alii minus. quos ip̃e sibi di¬
lectissimũ templum. gr̃a suȩ bo¬
nitatis edificat. hylarius quoq
in libro. uiii.de tͥuitate aꝑtissime

Expanded text:
ista quia capacitatem humanae intelligentiae excedunt falsitatis arguere aliqui praesumant, sanctorum auctoritatibus munienda mihi videntur. Beatus Gregorius super Cantica canticorum inquit: Licet Deus communi modo omnibus rebus insit praesentia, potentia, substantia, tam dicitur esse in illis qui mirificentiam operum Dei acutius et fidelius considerant. De hoc enim eodem Aug., ad Dardanum in lib. de Praesentia Dei, ait: Cum Deus sit natura incorporea et incommutabiliter viva, aeterna stabilitate in seipso manens, totus adest rebus omnibus, et singulis totus; sed in quibus habitat, habent eum pro suae capacitatis diversitate, alii amplius, alii minus, quos ipse sibi dilectissimum templum gratia suae bonitatis aedificat. Hilarius quoque, in lib. 8 de Trin., apertissime
Abbreviated transcription (Latin):
ronplebo. Si gͦ domunus ẽ
qui celũ complet & terram: qͥs¬
gͦ potest spm̃ scm̃ iudicarẽ do¬
minationis & diuine potesta¬
tis exsortẽ. qui repleuit orbem.¬

Expanded text:
compleo . Si ergo Dominus est, qui coelum complet et terram; quis potest Spiritum sanctum judicare dominationis, et divinae potestatis exsortem, qui replevit orbem
Abbreviated transcription (Latin):
e mutacione uͦ loci. magna
inter conquientes. discep¬
tacio uersatur: Sunt em̃ qui di¬
cunt nullũ spiritum aliquom᷑
posse mutari loco. ab omui spĩ
locũ uniuersaliter remouere uo
constare asserunt. atq it solum
locale. uel iiloco ẽẽ dicunti quot
dinensionẽ recipit. & distanciã
inlo cofacit. ꝙ hoc dñt augustinũ.
sensisse. mutationẽ temporis. tm̃
spuiali creatiue. tribuens lociuͦ.
ꝙ temporis corporȩȩ. Nic res¬
eo ut supͣ pondetur eis.

Expanded text:
e mutatione vero loci magna inter conquirentes disceptatio versatur; sunt enim qui dicunt nullum spiritum aliquo modo posse mutari loco, ab omni spiritu locum universaliter removere volconstare asserunt, atque id solum esse locale vel in loco esse dicunt, quod dimensionem recipit, et distantiam in loco facit. Et hoc dicunt Aug. sensisse, mutationem temporis tantum spirituali creaturae tribuentem; loci vero et temporis corporeae. 12. Hic respondetur eis.
Abbreviated transcription (Latin):
natus sit. patĩẽ testat᷑ auctorẽ.
cũ ex manentẽ natꝰ ẽ. ñ ẽ natꝰ
ex nichilo: & cũ antt̃ tempus
natus ẽ: om̃ẽ sensũ p̃uenit uas¬
cendo. Hic aꝑte d̾r. qd̾ filius ñ
ẽ u̾atus ex nichilo. Similit̃ &

Expanded text:
natus sit, Patrem testatur auctorem; cum ex manente natus est, non est natus ex nihilo; et cum ante tempus natus est, omnem sensum praevenit nascendo. Hic aperte dicitur quod Filius non est natus ex nihilo. Similiter e
Abbreviated transcription (Latin):
genitꝰ. Itẽq sp̃c sc̃s ñ de aliqua
matĩa. uel de nchilo ẽ: s inde
ẽ unde ꝓcedit. Nis utiq uerbis.
aꝑte ostendit ea ratione dici.
filiũ eẽ de sub̾a patris: qr ẽ dẽ
patre genitus. ita qd̾ ẽ eiusdẽ

Expanded text:
n de aliqua materia vel de nihilo est, sed inde est unde procedit. His utique verbis aperte ostendit ea ratione dici Filium esse de substantia Patris, quia est de Patre genitus, ita quod est ejusdem
Abbreviated transcription (Latin):
libio õt. ii quendã catholicũ here¬
tico respondentẽ cõm̃dat dicens.¬
cute sane qͥdam respondit
heretico uersutissime inter¬
ioganti ĩterũ d̾̃s filiũ nolens. an
uolens genuerit. Ut si diceret no¬
lens aburdissima dĩ miseria se¬
queret᷑. Si aũ uolens. continuo
Qd̾ intendebat concludent: scił
ĩ natiurȩ cẽ filiũ s uolinitatis.
at ille iugilantissime incissim
quesiuit ab eo utr̃ d̾s pat̾ uolẽs
an noleus: sit ds. Ut si respon¬
deret nolens. sequeret᷑ grandis
au dice̾t uolens. respontdet᷑ ci
Ergo & ip̃e uoluntate sua ds
ẽ ñ natura. Qͥd gͦ restabat nͥ
ut obinutesceret. sua inter.¬
rogatione obligatũ insolu¬
bili uincło se uidens: Ex p̃¬
dictis docet᷑ ñ ẽẽ conced endũ.
qd̾ ds̃ uoluntate. uel necessi¬
tate. ł uolens. ł nolens. sit ds.

Expanded text:
 haeretico respondentem commendat dicencute sane quidam respondit haeretico versutissime interroganti, utrum Deus Filium volens vel nolens genuerit, ut si diceret nolens, absurdissima Dei miseria sequeretur; si autem volens, continuo quod intendebat concluderet, scilicet  naturae esse filium, sed uoluntatis. at ille uigilantissime uicissim quaesiuit ab eo, utrum deus pater uolens an nolens sit deus, ut, si responderet nolens, sequeretur illa miet uolens, responderetur ei: "ergo et ipse uoluntate sua deus est, non natura". quid ergo restabat, nisi ut obrogatione obligatum indissolubili vinculo se videns? Ex praedictis docetur non esse concedendum quod Deus voluntate vel necessitate, vel volens vel nolens, sit Deus.
Abbreviated transcription (Latin):
filiũ. an necessitate.s. an uolens Isit deus.
reterea queri solet. utrũ
genuerit pat̃ filiũ. uoluntate
aut necessitate. Oe hoc orosius
ad augustinũ ita ait. Uoluuta¬
te geniuit pat̃ filiũ. ł necessita
te: Nec uoluntate. nec necessi¬
tatẽ: qr necessitas in d̾o ñ ẽ. ẜre¬
ire uoluntas sapĩam ñ pot̾. Aꝰ¬

Expanded text:
 NOLENS SIT DEUS. 1. Praeterea quaeri solet utrum Pater genuerit Filium voluntate, an necessitate. De hoc Orosius ad Aug. ita ait: Voluntate genuit Pater Filium vel necessitate? Sed nec voluntate nec necessitate; quia necessitas in Deo non est, praeire voluntas sapientiam non pot
Abbreviated transcription (Latin):
x qͦ sensu accipienda sint.
is uerbis p̃missis: innui
uidet᷑ qd̾ diuina sub̾a. filiũ ge¬
nuerit. & qd̾ filius sit genitus
diuinã eẽntiã genuisse. llehem̃¬
t̾ mouent nos hec uerba. Que
quomͦ intelligenda sint. mallem
ab alus audire. quã tradẽ. Ut tñ
sine p̃iudicio atq temeritate
loquar. ex hoc sensu dicta. pos¬
sunt accipi. Natura coet̾na de do̾
est .i. filius coet̾nꝰ patri. de patre
ẽ ita: qd̾ ẽ eadẽ cũ eo natura. uł
eiꝰ dẽ naturx. Quẽ sensũ ꝯfirmat
aug̃. ibidẽ subiciens: & qd̾ dire¬
rat quasi explanans. Dicto em̃
natura coet̾na de dõ ẽ: addidit.
Non ẽ aliud filius: quã illd̾ de

Expanded text:
x quo sensu accipienda sint. His verbis praemissis innui videtur quod divina substantia Filium genuerit, et quod Filius sit genitus divinam essentiam genuisse. Vehementer movent nos haec verba, quae quomodo intelligenda sint, mallem ab aliis audire, quam ipse tradere. Ut tamen sine praejudicio atque temeritate loquar, ex hoc sensu dicta possunt accipi: Natura coaeterna de Deo est, id est, Filius coaeternus Patri de Patre est, itaque est eadem cum eo natura, vel ejusdem naturae. Quem sensum confirmat Aug. ibidem subjiciens, et quod dixerat quasi explanans. Dicto enim: Natura coaeterna est de Deo, addit: Non est aliud Filius quam illud de
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃e .i. filiũ. qui ẽ hoc qd pat᷑:
alioquin ñ ẽ uerꝰ filius. si qd̾
ẽ pat̾ ñ est filius. Itẽ. Sub̾a dĩ
genuit filiũ .i. pat̾ sub̾a: ge¬
dũ auõ ostendit dicens ad
it: ita dic ds enisdẽ natu¬
ix. uel sub̾e dm̃ genuit. Hoc
si credideris & dixeris: nchil
de hac re ulceruis accusab̾is
his enĩ uerbis aꝑit. quomͦ
p̃ticta debeant. intelligidi¬
milit filius natus ẽ de suba
pat̾s: uel pat̾ genuit filiũ.
de sua natura siue ẽentia .l.

Expanded text:
id est Filium, qui est hoc quod Pater. Et alioquin non est verus Filius, si quod est Pater, non est Filius. Item substantia Dei genuit Filiudum Aug. ostendit, dicens ad it, ita dic: Deus ejusdem naturae vel substantiae Deum genuit. Hoc si credideris et dixeris, nihil de hac re ulterius accusaberis. His enim verbis aperit quomodo praedicta debeant intelligi. Similiter Filius natus est de substantia Patris, vel Pater genuit Filium de sua natura sive essen
Abbreviated transcription (Latin):
de nr̃a scientia: dissimile illi uerbo
dit: qd̾ natũ ẽ de patris eẽntia. Tale
c̃ aũ ac si dicerẽ de patris scientia:
patre c̾entia. de patie scientia. de
patix sapĩa. Ex hoc itaq intellec¬
ta uerbũ oi patris unigenitꝰ filius.
ꝑ om̃ia patri similis. & equalis. iec¬
te dr tos de do. lum̃ de lumine.sa¬
pĩa de sapĩa. eẽntia de eẽntia: qr¬
e hoc om̃ino. qb̾ pat᷑. Non tũ pat̾.
qr iste filius. ille pat̾. Quare uer
noe ẽ qd̾ solus unigenitꝰ oi dr̃

Expanded text:
ra scientia, dissimile est illi Verbo Dei, quod natum est de Patris essentia. Tale est autem ac si dicerem: De Patris scientia, Patre essentia, de Patre scientia, de Patre sapientia. Ex hoc itaque intellectu, Verbum Dei Patris unigenitus Filius, per omnia Patri similis et aequalis, recus de Deo, lumen de lumine, sapientia de sapientia, essentia de essentia; est hoc omnino quod Pater, non tamen Pater; quia iste Filius, ille Pater. Ac per Inde est quod solum unigenitus Dei dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
in creaturis dei. & enĩ liberũ
arbitrium dicitur eiꝰ sapien¬
tissima & om̃ĩpotentis uolun¬
tas que non necessitate. sed
libera bonitate om̃ia facit ꝓ¬
ut uult. Id eoq ierominus
attendens non ita ẽẽ liberũ
arbitriũ in deo sicut est incir¬
aturis. ab ipso uidetur eaclu

Expanded text:
ris. Dei etenim liberum arbitrium dicitur ejus sapientissima et omnipotens voluntas, quae non necessitate, sed libera voluntate omnia facit prout vult. Ideoque Hieron., attendens non ita esse liberum arbitrium in Deo, sicut est in creaturis, ab ipso videtur l
Abbreviated transcription (Latin):
deflectere. In quoꝵ uidelicet
potestate ẽ eligere bonũ uel
malum. & utrũlibet scđ̾m e¬
lectionẽ facere uel dunittere.
Scđm quod in deo nec in his
om̃ib qui tanta gr̃a beatitu¬
dinis sunt roborati. ut iam
peccare nequeant liberũ ar¬
bitrium ec̃ nequit. Quod in
deo sit liberũ arbitrium.¬
eo quod deus liberum ar¬
te deus ipse. nũquit qm̃ pec¬
care ñ potest. ideo liberum
arbitrium. habere negan¬

Expanded text:
deflectere; in quorum videlicet deflectere; in quorum videlicet potestate est eligere bonum vel malum, et utrumlibet secundum electionem facere vel dimittere. Secundum quod nec in Deo, nec in his omnibus qui tanta beatitudinis gratia sunt roborati ut jam peccare nequeant, liberum arbitrium esse nequit. Sed quod Deus liberum arbitriumum liberum arte Deus ipse nunquid, quoniam peccare non potest, ideo liberum arbitrium habere negan
Abbreviated transcription (Latin):
putant originale pecca¬
tũ ẽẽ reatũ. pene ꝓ peccato pͥ¬
ni hominis idẽ debitũ uel
obnorietatẽ qua obnorii et
ad dicti sumꝰ penȩ tenꝑali et
ȩternȩ. ꝓ pͥmi hominis ac̃¬
tuali peccato. qr ꝓ illo ut
aunit. om̃b debet᷑ eterna
ta hoꝵ sententiã oportet di¬
ci originale peccatũ nec cul¬
pam ẽẽ nec penã. Culpã non
ẽẽ ipsi fatent᷑. pena quoq scdn̾
eos ẽẽ ñ potest. Quia si debitũ
pene originale peccatũ est. cũ
d ebitũ pene ñ sit. pena. nͨ ori¬
ginale peccatũ est pena. Qd̾
etiã qͥdã eoꝵ. admittunt dicen¬
tes inscriptura originale pec¬
catũ sepe nominari reatũ. et
reatũ ibi intelligunt ut dic¬
tũ ẽ obnoxietatẽ pene. & ea
ratione asserunt pecc̃m origi¬
nale dici eẽ in paruulis. quia
paruuli ꝓ illo pͥmo pecca¬
to rei sunt p ene. sic̃ ꝓ pecca¬
to iniqͥ. parentis aliquando
exulant filii scdm iusticiam
fori. Quod originale pecc̃m
ẽ culpa auctoritatibus
probat.

Expanded text:
riginale peccatum esse reatum poenae pro peccato primi hominis, id est, debitum, vel obnoxietatem, qua obnoxii et addicti sumus poenae temporali et aeternae pro primi hominis actuali peccato, quia pro illo, ut aiunt, omnibus debetur poenata horum sententiam oportet dici originale peccatum nec culpam esse, nec poenam. Culpam non esse ipsi fatentur; poena quoque secundum eos esse non potest: quia si debitum poenae originale peccatum est, cum debitum poenae non sit poena, nec originale peccatum est poena, quod etiam quidam eorum admittunt, dicentes in Scriptura originale peccatum saepe nominari reatum; et reatum ibi intelligunt, ut dictum est, obnoxietatem poenae; et ea ratione asserunt peccatum originale dici esse in parvulis, quia parvuli pro illo primo peccato rei sunt poenae, sicut pro peccato iniqui parentis aliquando exulant filii secundum justitiam fori. 6. Quod originale peccatum sit culpa, auctoritatibus probat.
Abbreviated transcription (Latin):
us homunem fecerit.
olet etiam queri utrum
rili etate. fecerit. an ꝑficiendo
& etates augendo. sieut nec for¬
mat. in matris utero. lii etate¬

Expanded text:
us hominem fecerit. Solet etiam quaeri utrum rili aetate fecerit, an perficiendo et aetates augendo, sicut nunc format in matris utero. August
Abbreviated transcription (Latin):
ide: in aliud atq aliut. ut
aliqua uidere ñ possit. insi ũ¬
uidens alia. s om̃a simul ui¬
det: quoꝵ nullum ẽ quod ñ
semꝑ uideat: ꝯsciat. Fius itaq
scientia inamissibilis. & inua¬
riabilis.ẽ: m̃a uͦ scientia. & amis¬

Expanded text:
inde in aliud atque aliud, ut inde in aliud atque aliud, ut aliqua videre non possit nisi videns alia; sed omnia simul videt, quorum nullum est quod non semper videat et sciat. Ejus itaque scientia inamissibilis et invariabilis est. Nostra vero scientia, et amis
Abbreviated transcription (Latin):
Scientia dei est ip̃a sapientia.
& sapientia est ip̃a essentia. si¬
ue sub̃a dei. Quia in illius natu¬
rȩ simplicitate mirabili. ñ est
aliud saꝑe. aliud eẽ: sed quod
ẽ sapere. hoc ẽ & esse.Idõq uo¬
uit om̃ia uerbum. que nouit
pat̃: sed ei nosse de patre c̃. sic̃
esse. Nosse enĩ & esse ibi unũ est:¬
& idõ patri sicut ẽẽ non ẽ a filio.
ita nec nosse ꝓuide tanquã se
ipsum dicens. pater genuit ũ¬
bũ sibi eqͣle ꝑ omina. Non enĩ
seipsum itegre ꝑfecteq diris¬
set. si aliqͥd minus aut amplius
eẽt in eius u̾bo: quam in seip̃o.¬
Noc ẽ ergo om̃ino uerbum qt̾
pat̃: non tñ pater. qr iste filius:
ille pater. Sciunt gͦ mincem. pa¬
ter & filius: s ille gignendo. il¬
le nascendo. Et om̃ia que sũt
in eoꝵ scientia. in eor sapien¬
tia. in eoꝵ essentia. unꝰquisq e¬
oꝵ simul uioet: ñ particula¬
tim. aut singłatim. uelud al¬
ternante conspectu. hinc. illuc.
& inde huc: & rursus. nid e̾ uł

Expanded text:
scientia Dei est ipsa Sapientia, et Sapientia est ipsa essentia sive substantia Dei, quia in illius naturae simplicitate mirabili, non est aliud sapere, et aliud esse, sed quod est sapere, hoc est et esse. Ideoque novit omnia Verbum, quae novit Pater; sed ei nosse de Patre est, sicut esse; nosse enim Et ideo Patri sicut esse non est a Filio, ita nec nosse. Proinde tanquam se ipsum dicens Pater genuit Verbum sibi aequale per omnia. Non enim se ipsum integre perfecteque dixisset, si aliquid minus aut amplius esset in ejus Hoc est ergo omnino Verbum quod Pater, non tamen est Pater, quia iste Filius, ille Pater. Sciunt ergo invicem Pater et Filius, sed ille gignendo, iste nascendo. Et omnia quae sunt in eorum scientia, in eorum sapientia, in eorum essentia, unusquisque eorum simul videt; non particulatim aut singillatim, velut alternante conspectu hinc illuc, et inde huc, et rursus inde vel
Abbreviated transcription (Latin):
numquam scit. Est enĩ aliquis.
qui ñ est lecturus hodie. & tam̃
pot̃ esse ut legat hodie. Potest
enĩ hodie legere. inchil autem
pot̾ fieri. qd̾ non possit a d̾osci¬
ri. Pot gͦ deus serre hunc lectu

Expanded text:
nunquam scit. Est enim aliquis qui non est lecturus hodie, et tamen potest esse ut legat hodie: potest enim hodie legere. Nihil autem potest fieri, quod non possit a Deo sciri. Potest ergo Deus scire hunc lect
Abbreviated transcription (Latin):
qt̾ non scit: gͦ potest eiꝰ scientia.
augeri uel minui. Eadẽq uide¬
tur posse mminui. Est em̃ aliqͥs
hodie lecturus. quẽ deus scit
lecturum. at potest ẽẽ ut ñ le¬
gat. gͦ potest d̾s non scire hũc
lecturum. pot̾ igitur ñ scire a¬
liqͥt quod scit. gͦ potest munu
eiꝰscientia. uel mutari. Ad quod
dm̃s quia dĩ scientia om̃mno in¬
mutabilis ẽ. nec augeri potest

Expanded text:
non scit, ergo potest ejus scientia augeri vel mutari, eademque videtur posse minui; est enim aliquis hodie lecturus quem Deus scit lecturum. At potest esse ut non legat; ergo potest Deus non scire hunc lecturum; potest ergo non scire aliquid quod scit; ergo potest minui ejus scientia vel mutari. Ad quod dicimus quia Dei scientia omnino immutabilis est, nec augeri potest
Abbreviated transcription (Latin):
tie dĩ. sic & nr̃m uerbum qd̾
uascitur de nr̃a scientia dissimi¬
le ẽ illi uerbo qt̾ natum ẽ de
patie scientia. Ex hac auctori¬
dei om̃nio inuariabilem eẽ. si

Expanded text:
 sic nostrum verbum quod nascitur de scientia nostra, dissimile est illi Verbo quod natum est de Patre scientia. Ex hac auctoriDei omnino invariabilis est; et
Abbreviated transcription (Latin):
uͥ dicit om̃ips non dicitur: qd̾
om̃ia possit. & cetera. tam ample.
& generilit᷑ accepit om̃ia. ut etiã
mala includeret: qued̾s non po¬
test nec uult. slon gͦ negauit cũ
posse om̃ia. que conuenit ei pos
posse etiam om̃ia ea que ñ uult.
s aduersus illos qui dicebant de¬
um uelle multa que ñ poterat.
affirmat eũ posse quicqͥd uult.
& ex eo uere dici om̃ipotentem.
Quomnodo intelligendũ sit¬
potest quicquid uult.
et caue: quomͦ intelligas.
qͥd uult se posse. an quicqͥb uult.¬
se facere. an quicqͥ uult fieri.Si
eñĩ dicas tod ommpotentem uo¬
cari. qr potest quicqͥd uult sepos¬
se. gͦ et petrus minc om̃ips sim
beator. quia potest quicqͥd uult
se posse: & potest facere. quicqͥd
uuit facere. Non em̃ uult facere.
nisi qd̃ facit: nec posse inisi quod
pot̾.s non pot̾ facere. quicqͥt
uult fieri. Uult enĩ saluos fieri.
qui saluandi sunt. Uerumtam̃
eos saluare ñ ualet. Deus autem

Expanded text:
cit: Omnipotens non dicitur quod omnia possit, etc., tam ample et generaliter accepit omnia, ut etiam mala includeret, quae Deus non potest, nec vult; non ergo negavit eum posse omnia quae convenit ei possposse etiam ea quae non vult, sed, adversus illos qui dicebant Deum multa velle quae non poterat, affirmat eum posse quicquid vult, et ex eo vere dici omnipotentem, qupotest quicquid vult. Sed cave quomodo intelligas: d vult se posse, an quicquid vult facere, an quicquid vult fieri? Si enim dicas ideo omnipotentem vocari, quia potest quicquid vult se posse; ergo et Petrusbeatorum, quia potest quicquid vult se posse, et potest facere quicquid vult facere. Non enim vult facere nisi quod facit, nec posse nisi quod potest, sed non potest facere quidquid vult fieri. Vult enim salvos fieri qui salvandi sunt, verumtamen eos salvare non valet. Deus autem
Abbreviated transcription (Latin):
ridion.sion ob aliud ueraciter
uocatur om̃ip̃s. nisi qm̃ quic¬
qd uult pot̾: nec uoluntate cu¬
iuspiam creatinx. uoluntatis
omĩpotentis impeditur effec¬
tus. Idem inlibro de spũ & littera.
slon pot̃ deus facere imusta: qr
ipse ẽ sũma iusticia. & bonitas¬
est. dim̃ipotens uͦ est. ñ quod pos¬
sit om̃ia facere. s quia potest
efficere quicgͥo uult. ita ut iicħ
ualeat. eius uoluntati resistere
quin compleatur: aut aliquo
mͦ impedir eandẽ. Ioħs crisos
tomus in omelia qͣdam. de expo¬
sitione symboliait. Om̃ps dici¬
tur deus: qr posse. illius ñ potest
iueuire ñ posse dicente ꝓpħa.¬
Om̃ia quecumq uoluit fecit.
Ip̃e est gͦ ommp̃s. ut totum qũ
uult possit. Unde apostolus.
His auctoritatib uidetur os¬
tendi. qd̃ deus ex eotm̃ dicatur
om̃ip̃s. quod omia potest.
que uult: non qr omnia possit.
Determimatio premissarũ¬

Expanded text:
enim ob aliud ueraciter uocatur omnipotens, nisi quoniam quidquid uult potest, nec uoluntate cuiuspiam creaturae uoluntatis omnipotentis impeditur effectus. Idem, in libro De spiritu et littera: Non potest Deus facere injusta quia ipse est summa justitia et bonitas. Omnipotens vero est, non quod possit omnia facere, sed quia potest efficere quicquid vult, ita ut nihil valeat ejus voluntati resistere quin compleatur, aut aliquo modo impedire eamdem. Joannes Chrys., in hom. quadam de Expositione Symboli, ait: Omnipotens dicitur Deus, quia posse illius non potest invenire non posse; dicente POmnia quaecumque voluit fecit. Ipse est ergo omnipotens, ut totum quod vult possit, unde Apostolus, His auctoritatibus videtur ostendi quod Deus ex eo tantum dicatur omnipotens, quod omnia potest quae vult, non quia omnia possit. 7. Determinatio praemissaru
Abbreviated transcription (Latin):
erat fluitanti. & confuse ma¬
teriȩ ut distingueret ꝑua
rias species quando uellet.
&̃ sicut uellet. Nec ideodic¬
ta ẽ aqua.quia omĩa quei
terra nascuntur siue amma¬
lia. siue arbores. uel herbẽ. &
similia ab humore incipiũt
formari.atq nutriri. his om¬
nib uocabulis. uocata est il¬
la informis. materia. ut res
ignota notis uocabulis insi¬
nuaretur imꝑitiorib. & non
umo tantum. slam si uno tm̃
significaretur uocabulo. ħ
esse putaretur: qd̾ consueue¬
rant homines in illo uocabu¬
lo intelligere. Subhis nomi¬
nib significata ẽ gͦ materia
illa minsa & informis. que
nulla specie cerm. aut trac¬
tari. poterat. io est nominib
uisibilium rerũ. que inde fu¬
ture erant pp̃ infirmitatem
paruuloꝵ qui minus toonei
sunt imnsibilia cõprehende¬
re.i. & tunc erant tenebre. to
ẽ lucis absentia. Non em̃ tene¬
bre. aliquid sũt. s ipsa lucis
absentia. sicut silentiũ. nou
aliqua res est.s ubi sonus ũ
ẽ. silentiũ dicitur: ꝙ nuiditas

Expanded text:
onfusae materiae, ut distingueret per species varias quando vellet, et sicut vellet. Haec ergo ideo dicta est aqua, quia omnia quae in terra nascuntur sive animalia, sive arbores, vel herbae et similia, ab humore incipiunt formari atque nutriri. His omnibus vocabulis vocata est illa informis materia, ut res ignota notis vocabulis insinuaretur imperitioribus, et non uno tantum; nam si uno tantum significaretur vocabulo, hoc esse putaretur quod consueverant homines in illo vocabulo intelligere. Sub his ergo nominibus significata est materia illa confusa et informis, quae nulla specie cerni ac tractari poterat, id est, nominibus visibilium rerum quae inde futurae erant, propter infirmitatem parvulorum, qui minus idonei sunt invisibilia comprehendere: et tunc erant tenebrae, id est, lucis absentia. Non enim tenebrae aliquid sunt, sed ipsa lucis absentia; sicut silentium non aliqua res est, sed ubi sonus non est silentium dicitur. Et nuditas
Abbreviated transcription (Latin):
pellauit moyses. quia terra
inter om̃ia alia elementa mi¬
nus est speciosa. & illa manis
erat & incõposita p̃p̃ omniũ
elem̃toꝵ uel cõmirtionem
eandẽ etiam abẏssũ uocat
dicens. Et tenebre erant suꝑ
faciem abyssi. quia confusa
erat & cõmixta. & specie dis¬
tincta carens. eadem etiam
materia. informis dicta esta¬
qua suꝑ quam ferebatur sp̃c dm̃i.
sicut super fertur fabrican¬
dis reb uoluntas artificis.
quia subiacebat bonȩ uolun¬
tali.cieatoris quã formandũ
ꝑficiendũq incoauerat. qͥ¬

Expanded text:
pellavit Moyses, quia terra inter omnia elementa minus est speciosa, et illa inanis erat, et incomposita propter omnium elementorum commixtionem; eamdem dicens: Et tenebrae erant super faciem abyssi, quia confusa erat et cotincta carens. Eadem etiam materia informis dicta est aqua super quam ferebatur Spiritus Domini, sicut superfertur fabricandis rebus voluntas artificis, quia subjacebat bonae voluntati Creatoris quod formandum perficiendumque inchoa
Abbreviated transcription (Latin):
trũ. qui uerba dĩ atq
aichana. eaxellent̃. scrutati
sunt suꝑ hoc quasi aduersa
scripsisse uidentur. alii quidẽ
tradid erunt om̃ia simul in
materia & forma fuisse crea¬
ta quͦd augustinus sensisse
udetur. alũ uͦ hoc magis ꝓ¬
bauerunt. atq asseruerunt.
ut primũ materia rudis at¬
q deformis. quatuor. elem̃¬
toꝵ cõmirtionem atq con¬
fusionẽ tenens creata sit. post¬
modũ uͦ ꝑ interualla sex di¬
erũ. ex illa materia rerum
corporaliũ genera sint for¬
mata. scłm species ꝓprias.
aliiq plures cõmendant at
q p̾ferunt. Que etiam scrip¬
turȩ geneseos unde pͥmahu¬
ius rei ad nos manauit agni¬
cio. magis congruere uidet᷑.
Quom per interualla tem¬
poris res corporales sunt.

Expanded text:
trum qui verba Dei atque arcana excellenter scrutati sunt, super hoc quasi adversa scripsisse videntur. Alii quidem tradiderunt omnia simul in materia et forma fuisse creata, quod Aug. sensisse videtur. Alii vero hoc magis probaverunt ac asseruerunt, ut prima materia rudis atque informis, quatuor elementorum commixtionem atque confusionem tenens, creata sit. Postmodum vero per intervalla sex dierum ex illa materia rerum corporalium genera sint formata secundum species proprias. aliique plures commendant ac praeferunt. Quae etiam Scripturae Geneseos unde prima hujus rei ad nos manavit cognitio magis congruere videtur. 3. Quomodo per intervalla temporis res corporales condit
Abbreviated transcription (Latin):
porib assumerent ex corpulen¬
ta inferioꝵ elementoꝵ matĩa.
aliquam speciem corporalem
quam coaptatam quasi aliquã
uestem inutarent in quaslibet
species corporales ueras qui¬
dem. an corpussuũ ꝓprium
uerterent inspecies aptas ac¬
tionib suis. ꝑ uirtutem sibi a
dodatã. Ait enim augustinꝰ¬
poralib autiquis formis. et
uisis. utrũ ad hoc opustm̃
creatura formata sit. in qua
deus sicut tunc oportuit se
indicauit. ut humanis osten¬
deretur aspectib an angłi qͥ
iam erant ita mittebantur.
ut ex persona dĩloquerentur
assumentes corporalem spe¬
ciem de creatura corporea.
in usũ ministeru sui. aut ip̃m
corpus suũ cin ñ subduntur
s subditũ regunt mutantes.

Expanded text:
poribus assumerent ex corpulenporibus assumerent ex corpulenta inferiorum elementorum materia aliquam speciem corporalem, quam coaptatam quasi aliquam vestem mutarent in quaslibet species corporales veras quidem; an corpus suum proprium verterent in species aptas actionibus suis per virtutem sibi a Deo datam. Ait enim poralibus formis et visis utrum ad hoc opus tantum creatura formata sit, in qua Deus, sicut tunc oportuisse judicavit, humanis ostenderetur aspectibus; an angeli qui jam erant ita mittebantur, ut ex persona Dei loquerentur, assumentes corporalem speciem de creatura corporea in usum ministerii sui; an ipsum corpus suum cui non subduntur, sed subditum regunt, mutantes
Abbreviated transcription (Latin):
incorporalib formis ap¬
paruisse hominib sicut aug̃¬
inscđo libro de trinitate osten¬
dit conferens diuersa scriptu¬
rȩ testimonia. ex quib deũ in
corporeis figuris hominib
apparuisse ꝓbat. & aliquando
ex persona dei.sine distincti¬
one. Aliquando sub distinc¬
tione ꝑsonarum sermonem
eis ẽẽ factum. De perplexa
questione quã ponit augusti¬
nꝰͦ. querens. an adexibendũ has
corꝑales apparitioẽs creatura
noua sit formata. an angłi qͥ
eraĩt missi. & si ip̃i missi st̃. utrũ
aliꝗͣ. speciẽ corꝑalẽ de corpulẽ¬
tiori matĩa assũpserint. ansuũ¬
ꝓprium corpus mutaueruit
inspeciem fuȩ actioni aꝑtam.
ed ubi dm̃ homimbus
in corporalibus yma¬
ginib apparuisse asserit ꝑ¬
pleram questionem. ꝓponit.
quã nec absoluit. querens u
tura aliqua crearetur. ad illud
opus tm̃. in qua deus homini¬
b appareret. anangłi qui an¬
te erant ita mitterentur ut ma¬
nentes in suis spiritalib cor¬

Expanded text:
in corporalibus formis apparuisse hominibus, sicut Augustinus in lib. 2 de Trinitate ostendit, conferens diversa Scripturae testimonia ex quibus Deum in corporeis figuris hominibus apparuisse probat; et aliquando ex persona Dei sine distinctione, aliquando sub distinctione personarum sermonem ab eis factum esse. 3. De perplexa quaestione quam ponit Augustinus, quaerens an ad exhibendum has corporales apparitiones creatura nova sit formata, an angeli qui ante erant missi; et si ipsi missi sunt, utrum lem de corpulentiori materia assumpserint, an proprium corpus suum mutaverint in speciem actioni suae aptam. ed ubi Deum hominibus in corporalibus imaginibus apparuisse asserit, perplexam quaestionem proponit, quam nec absolvit, quaerens utitionibus creatura aliqua crearetur ad illud opus tantum, in qua Deus hominibus appareret: an angeli qui ante erant ita mitterentur, ut manentes in suis spiritualibus cor
Abbreviated transcription (Latin):
randũ est utrũ aliomͦ uel meliori
quã facit. possit ea facere que fa¬
rationis ad sapientiã opificis re¬
feratur. nec alius. nec melior. ẽẽ
alit̃ uel melius. quã facit:i.
aliã sapientia. uel maiorisapien¬
tia. Nichil em̃ sapientius potest
facere quã facit. Siuͦ referatur
modus ad rẽ ipsam quã facit. ds.
dicimus qr & alius ꝯ melior po¬
test eẽ modus. & scdm hoc conce¬
di pot̾. quia ea que facit potest
quia pot̾ quibdã meliorem mo¬
dũ exutendi p̾stare: & quibꝰtam
alium. Unde augustinus in xiͦii.
& alius modus ñȩ liberationis.
possibilis deo. qͥ omina potest:
s millus alius m̃ẽ miseriȩ sanan¬
dȩ fuit conuenentior. Potest
gͥ deus eoꝵ que facit. quedã alio
modo meliori quedã alio modo
eque uouo quedam etiam minꝰ
bono face̾ quam facit. Ut tñ mo¬
dus referatur ad qualitatem cre
ris. Utrũ deus semꝑ possit õe

Expanded text:
randum est utrum alio modo vel meliori quam facit, possit ea facere quae farationis ad sapientiam opificis referatur, nec alius, nec melior modus esse aliter vel melius quam facit, id est, alia sapientia vel majori sapientia; nihil enim sapientius potest facere quam facit. Si vero referatur modus ad rem ipsam quam facit Deus, dicimus quia et alius, et melior potest esse modus. Et secundum hoc concedi potest, quia ea quae facit, potest quia potest quibusdam meliorem modum existendi praestare, et quibusdam alium. Unde Aug., in lib. et alius modus nostrae liberationis possibilis Deo, qui omnia potest; sed nullus alius nostrae miseriae sanandae fuit convenientior. Potest ergo Deus eorum quae facit, quaedam alio modo meliori, quaedam alio modo aeque bono, quaedam etiam minus bono facere quam facit; ut tamen modus referatur ad qualitatem operris. 4. Utrum Deus semper possit o
Abbreviated transcription (Latin):
rbor em̃ illa non erat ma¬
la. sedscientiȩ bom & ma¬
li idõdicta ẽ. quia post ꝓhibi¬
tionẽ erat in illa transgressio.
futura qua homo experiendo
disceret. quid esset inter bonũ
obedientiȩ & malum iobedi¬
entiȩ. ñ gͦ de fructu qui nasce¬
ietur inde positũ est. illud no¬
men.s de retransgressionem
secuta. Cognouit emm homo
priusquã tangeret hoc lignũ
experientiã nouit. usurpato
ligno uetito. quia ꝑ expcrien¬
tiam didicit. quid sit inter bo¬
nũ obedientie & malũ mobe¬

Expanded text:
rbor enim illa non erat mala, sed ideo scientiae boni et mali dicta est, quia post prohibitionem erat in illa transgressio futura, qua homo experiendo disceret, quid esset inter bonum obedientiae et malum inobedientiae. Non ergo de fructu qui nosceretur inde positum est illud nomen, sed de re transgressionem secuta. Cognovit autem homo, priusquam tangeret hoc lignum,experientiam novit usurpato ligno vetito, quia per experientiam mali didicit quid sit inter bonum obedientiae et malum inobe
Abbreviated transcription (Latin):
sine uita existenti iã filio. uitã
patrẽ dedisse. s ita eũ sinc̾ tem¬
ꝑe genuisse. ut uitã quã pat̾
filio gignendo dedit coet̾na sit
uitȩ patris. qui dedit: intelli¬
gat etiã sic̃ ht pat̾ inseipso ut
se filio. ut de illo ꝓcedat ide sỹc¬

Expanded text:
a existenti jam Filio vitam Patrem dedisse, sed ita eum sine tempore genuisse, ut vita quam Pater Filio gignendo dedit, coaeterna sit vitae Patris qui dedit: intelligat, sicut habet Pater in semetipso, ut se Filio, ut de illo procedat idem S