comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dilexit eccłiam cinus
caput est & adeo
ut sc̃tficaret illam
iusticia bone uite pͥ¬
us mundans eam
ta quo accedente a d
elem̃tum fit sacram̃¬
tum. quo sanctificat᷑
culam idẽ aliquod
criminale peccatũ.
neq rugam id est
& simplicem. pł non habentem macłam neq rugam. quia
ꝑactionem bonam munda est amacła. & ꝑspem tensa ad
supiora. Proinde uestis eiꝰ inmonte tanͣm nix de albata ef
tam. que ꝑ xp̃i in ligno crentis extensionem extensa est aru¬
ga. & desiderio ad celestia. Sequitur. aut non habentem
aliquid huiꝰmodi idẽ peccatum aliquod ꝓquo sit dampna¬
bilis. S ut. Quasi. Dico ut exhiberet sisi eccłiam ñ haben¬
tem macłam nec rugam. sed potius talem ut sit sancta
hic ꝑbona oꝑa. & immacłata in abstinentia mali. Uł de
futuro ut tunc sit sanc̾ta ꝑ gła̾m qua fruetur. & immacła¬
ta ꝑ corruptionis remotionem. Sicut gͦ fudit sanguinem
ret rugam: sic & uiri si opus est debent mori. ꝓsaluaudi

Expanded text:
dilexit Ecclesiam, cujus caput est: et adeo ut sanctificaret illam, justitia bonae vitae, prius mundans eam ta: quo accedente ad elementum, fit sacramentum, quo sanctificatusculam, id est aliquod criminale peccatum, neque rugam, id est simplicem. Vel, non habens maculam neque rugam, quia per actionem bonam munda est a macula, et per spem tensa ad superiora. Proinde vestis ejus in monte tanquam nix dealbata eftam, quae per Christi in ligno crucis extensionem extensa est a ruga, et desiderio ad coelestia. Aut, non habentem, aliquid hujusmodi, id est peccatum aliquod pro quo sit damnabilis. Sed ut, quasi dicat: Dico exhiberet sibi Ecclesiam non habentem maculam neque rugam, sed, potius talem, ut sit sancta, hic per bona opera, et immaculata, id est abstinentia mali. Vel de futuro, ut tunc sit sancta 175 per gloriam fruetur, et immaculata, per corruptionis remotionem. Sicut ergo Christus fudit sanguinem ret rugam, sic et viri, si opus est, debent mori pro salvandi
Abbreviated transcription (Latin):
dit ꝓea. ut illã
sanctificaret mũ¬
dans lauachro
aquo in uerbo
uite. ut exiberet
ipse sibi głosam
eccł̃iam non ha¬
bentem macu¬
lam aut rugam
aut aliquid huiꝰ¬
modi. sed ut sit
sancta ce imma
III mortale peccatum intus latens. sicut ẽ
sensus. Non habentem maculam neꝙ rugam idẽ mũdã

Expanded text:
o ea ut illam sanctificaret mundans eam lauacro aque in uerbo uite, ut exhiberet ipse sibi gloriosam ecclesiam non habentem maculam aut rugam aut aliquid huiusmodi, sed ut sit sancta et immatum mortale intus latens sicut est sensus: Non habens maculam neque rugam, id est mundam
Abbreviated transcription (Latin):
resistit: Uł ita cum ex uoluntate di sit obduratõ
quid q̃rit᷑ .i. cur conquerit᷑ ds̃ si offendimꝰ ad huc
.i. cur conq̃rit᷑ de ꝑeccatis hoĩum. cum ip̃i neque¬
unt uitare qd̃ d̾s uult Conq̃rit᷑ enim d̾s sepe
nales in uoluptatib suis uiuentes sic solent sic̃
dictum ẽ murmurare ⁊ loqͥ adu̾sꝰ dm̃. ⁊ uolunta¬
ti eiꝰ ñ uicio suo deputare qd mali st̃. Qs redargu¬
it apłs reuocans ab huuismodi p̾sumptõne. ⁊
huiꝰ impudentiã questionis ita retondit. O ħo

Expanded text:
resistit? Vel ita cum ex voluntate sit obduratio, quid quaeritur, id est cur conqueritur Deus si offendimus? Adhuc, id est cur conqueritur de peccatis hominum, cum ipsi nequeant vitare quod Deus vult? Conqueritur enim Deus saepe nales in voluptatibus suis viventes sic solent, sicut dictum est, murmurare, et loqui adversus Deum, et voluntati ejus, non vitio suo deputare quod mali sunt. Quos redarguit Apostolus, revocans ab hujusmodi praesumptione, et hujus impudentiam quaestionis it
Abbreviated transcription (Latin):
scm̃. s dm̃ ⁊ dnm. qd̾ ⁊ ip̃a tͥnitas dici potest. sin¬
gła hoꝵ tͥum referri ad singłos uoluit. subdẽs ex
ip̃o. Leliget gͦ nos religio uni omĩpotenti d̾o. qr int̾
ẽ omĩum q̃ ab uno facta st̃.⁊ ad unũ referunt᷑. q̃ tñ¬
omĩa neq fieret᷑ a patre ꝑfilium. neq suis finib sal¬
ua eẽnt. nisi d̾s sũ me bonus cẽt. qui ⁊ nulli nature
tum uellent. alia qͣntũ possent ut remanerẽt dedit.
qͣre ipm donũ di cum patre ⁊ filio eque incõmuta¬
błe colere ⁊ tenere nos conuenit uniꝰ substantie tͥ
simꝰ. in qͦsumꝰ. cui dissimiles facti sumꝰ. a qͦ ꝑire ñ
ꝑmissi scimꝰ. pͥncipium ad qd̾ recurrimꝰ. & formã
qm seqͥm᷑. & grãm qͣ reconeiliam᷑. unũ qͦ auctore con¬
ditisumꝰ. ⁊ similitudinẽ eiꝰ ꝑ qͥm ad unitatẽ reforma

Expanded text:
m et Dominum, quod ipsa Trinitas dici potest, singula horum trium referri ad singulos voluit, subdens ex ipso. Religet ergo vos vera religio uni omnipotenti Deo, quia est omnium, quae ab uno facta sunt, et ad unum nituntur. Unia neque fierent a Patre per Filium, neque suis finibus salva essent, nisi Deus summe bonus esset: qui et nulli naturaeipso alia quantum vellent, alia quantum possent, ut manerent dedit. Quare ipsum Donum Dei cum Patre et Filio aeque incommutabile colere simus, cui dissimiles facti sumus, a quo perire non permissi sumus: principium ad quod recurrimus, et formam quam sequimur, et gratiam qua reconciliamur: unum Deum quo auctore conditi sumus, et similit
Abbreviated transcription (Latin):
uiciãt. que pecc̾a ex uoluntate peccantiũ nascunt᷑
Et cũ in d̾õsint omĩa q̃ condidit. ñ tñ inquinãt eũ
munditiã. ⁊ nil inquinatũ in eã incurrit. Atcen¬
dendum ẽ ꝙ qd̾ ñ ait de ip̃o. s ex ip̃o sunt omĩa. Ex
ip̃o enĩ ñ hoc significat penitꝰ qd̾ de ip̃o. qd̾ enĩ de
ip̃o ẽ potest diciex ip̃o: s ñ om̃ẽ qd̾ ex ip̃o ẽ. potest
dici eẽ de ip̃o. qr ñ ẽ de substantia sua. Ex ip̃o enĩ¬
at domũ. ex ip̃o ẽ filiꝰ. ex ip̃o ẽ domꝰ. s filius de ipso
domꝰ uͦ de ligno ⁊ de t̾ra ẽ.Oportet gͦ ut creatorem
ꝑ ea que fac̾ta st̃ intellectu conspicientes tͥnitatẽ

Expanded text:
cata de voluntate peccantium nascuntur, et cum in Deo sint omnia quae condidit, non tamen inquinant eum munditiam, et nil inquinatum in eam incurrit. Attendendum etiam est quod non ait de ipso, sed ex ipso sunt omnia. Ex ipso enim non hoc significat penitus quod de ipso. Quod enim de ipso est, potest dici ex ipso, sed non omne quod ex ipso est, potest dici esse ex ipso, quia non est de substantia sua. Ex ipso eniat domum, ex ipso est domus, ex ipso est Filius; sed filius de ipso, domus vero de ligno, et de terra est. Oportet igitur ut Creatorem, per ea quae facta sunt, intellectu conspicientes T
Abbreviated transcription (Latin):
arte diuina facta st̃. ⁊ unitatẽ qͣndam in se osten¬
dunt. & speciẽ ⁊ ordinem. Nam quidq hoꝵ creato
ꝓpt̾ hoc naturã sũmi boni simplicẽ eẽ diximus.
qr ẽ in ea pat̾ solus. aut filiꝰ in ea solꝰ. aut sp̃c sc̃s .i.¬
ip̃e ẽ pat̾. Propt̾ hocutiq ⁊ natura ħ dr simplex

Expanded text:
arte divina facta sunt, et unitatem quamdam in se ostendunt, et speciem, et ordinem. Nam quidquid horum creopter hoc naturam summi boni simplicem dicimus, quia est Pater in ea solus, aut Filius in ea solus, aut Spiritus ipse est. Propter hoc utique natura haec dicitur simplex
Abbreviated transcription (Latin):
id̾o facta st̃: qr incõmutabilit̾ a do sciunt᷑. Iue gͥ in¬
effabilis quidã ꝯplexus patͥs ⁊ imaginis. ñ ẽ sine
ꝑfruitione. sine caritate. sine gaudio. Illa gͥ di¬
lectio. delectatio. felicitas ł beatitudo. si tñ huma¬
na lingua łuoce digne dr̃. ẽ in tͥnitate spc sc̃s. ñ¬

Expanded text:
quia immutabiliter a Deo sciuntur? Ille igitur ineffabilis quidam complexus Patris et imaginis, non est sine perfruitione, sine charitate, sine gaudio. Illa igitur dilectio, delectatio, felicitas, vel beatitudo, si tamen humana lingua vel voce digne dicitur, est in Trinitate Spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
at᷑ fetꝰ quem postulant nuptie. Omĩno gͥ in genere suo nup
tie bone st̃ qr fidem thori seruant &e ꝓlis suscipiende causa
utrũq serum ꝯmiscent. & impietatẽ seꝑatioĩs horrent.¬

Expanded text:
atur fetus quem postulant nuptiae. Omnino igatur fetus quem postulant nuptiae. Omnino igtiae bonae sunt, quia fidem thori servant, et prolis suscipiendae causa utrumque sexum commiscent et impietatem separationis horrent
Abbreviated transcription (Latin):
apłs. concubitũ aitend̾ coniugatoꝵ: uͥ ẽ incontinentie ma¬
lum. Incontinentie malum ẽ. qd iur cognoscit uxorẽ. &ẽ uit᷑
necessitatem ꝓcreandi lib̾os: s & ibi ẽ nuptiarũ bonum.
Non enim qr incontinentia malũ ẽ. idõ conubiũ qd̾ ẽ p̃t̾ in¬
tentõnẽ generationis ñ ẽ bonum. imno uͦ ñ ꝑꝑ illud malũ
nuptiale qd̃ ẽ t̾ꝑtitũ. scił fides. ꝓles. sacram̃tũ. fides ne cũ
alio łalia coeat᷑. ples. ut religiose educet᷑. sacram̃tũ. ne se¬
paretur conugium. Hoc bonum nuptiarũ ñ rep̃hendebat
apłs: s malum incontinentie. Concubitꝰ enim necessariꝰ cau¬
sa generandi inculpabił. & solꝰ ipẽ nuptiał ẽ. ille uͦ qui ult̃
necessitatẽ ꝓgredit᷑. ñ rationi s libidim obsequit᷑. Cumigͥ cul¬
pabił ñ sit generandi intentioẽ concubitꝰ qui ꝓpͥe nuptiis
pꝑ nuptias accipit ueniam. Qu̾o cura &ẽ hinc st̃ laudabiles
enim iste concubitꝰ quo seruitur ꝯcupiscentie agitur ut imple¬

Expanded text:
 est incontinentiae malum. Incontinentiae malum est quod vir cognoscit uxorem etiam ultra necessitatem procreandi liberos, sed et ibi est nuptiarum bonum. Non enim quia incontinentia malum est, ideo connubium quod est praeter intentionem generationis non est bonum, imo vero non propter illud um: Fides, ne cum alio vel alia coeatur; proles, ut religiose educetur; sacramentum, ne conjugium separetur. Hoc bonum nuptiarum non reprehendit Apostolus, sed malum incontinentiae. Concubitus enim necessarius causa generandi inculpabilis, et solus ipse nuptialis est. Ille vero qui ultra necessitatem progreditur, non rationi, sed libidini obsequitur. Cum igitur culpabilis non sit generandi intentione concubitus, qui proprie nuptiis propter nuptias accipit veniam. Quocirca etiam hinc sunt laudabiles enim iste concubitus, quo servitur concupiscentiae, agitur, ut imple
Abbreviated transcription (Latin):
p̾cipiendo dixisse. subd̃. Hoc aũ totũ dico
scd̾m indulgentiam ñ scd̃m imꝑiũ. &
idõ ñ peccat qui alit̾ agit .i. qui ꝯtinet
imino peccat qui sic agit. qr aliqͣ culpa
ẽ ibi. s leuis. Propt̾ huiꝰmodi pecc̃a opor

Expanded text:
cipiendo dixisse, subdit: Hoc autem totum dico secundum indulgentiam, non secundum imperium. Et ideo non peccat qui aliter agit, id est qui imo peccat qui sic agit. Quia aliqua culpa est ibi, sed levis. Propter hujusmodi peccata, opor
Abbreviated transcription (Latin):
um ꝓhibet apłs: qr occulta
st̃ nob̾ corda hoĩum. In his¬
plerũq nr̃ã credulitas falli¬
tur. s cauendũ ẽ ne ꝑnitiosa¬
opinatiõe fallam᷑ ut qr ñ po¬
sumꝰ hoĩum indagare ꝯscĩã¬
de ip̃is reb habeamꝰ uerã cer¬
tamq sententiã hoc mͦ ut si
nescimꝰ an ille ł alle homo sit impudicꝰ pudicꝰue. ł iustꝰ
siue iniustꝰ. odimꝰ t̾n unpudicitiã & inusticiã. & ĩti

Expanded text:
um prohibet Apostolus, quia occulta sunt nobis corda hominum. In hisplerumque nostra credulitas fallitur. Sed cavendum est ne perniciosaopinatione fallamur, ut quia non possumus hominum indagare code ipsis rebus habeamus veram certamque sententiam, hoc modo, ut si nescimus an ille, vel ille homo sit impudicus pudicusve, vel justus, sive injustus. Oderimus tamen impudicitiam et injustitiam; et
Abbreviated transcription (Latin):
Quasi. Nonita putet
aliquis. sed potius unꝰ¬
quisq ꝓbet id est. dili¬
genter inspiciat. opꝰ
bat. non sumsĩt ceteri
hominum. qui non re.
ee sic idest si actus suos
consideret. si quidboni
habet sciens se adeo accepisse. & siquid mali est ase fore: habe¬
bit głam in semetip̃o idest głabitur indeo. quem habet inse
portans dm̃ secum: ce ñ in altero. Sic enmfiet. ut deus qui ẽ
conscientia sua pura. habebit głam idest glabitur &e gaule¬
bit. c non in ałcero. iest inalternus laude. scił cum alter eum
hoc apud alium głari. & laudem suam foras fundere. seliu-¬

Expanded text:
at: Non ita putet aliquis, sed potius unque probet, id est diligenter inspiciat, opusbat: Non sum sicut caeteri hominum, qui non re, sius id est si actus suos consideret, sciens si quid boni habet, se a Deo accepisse; et si quid mali est, a se fore, habebit gloriam in semetipso, id est gloriabitur in Deo quem habet in se portans oleum secum, et non in altero, sic enim fiet, ut Deus qui estconscientia sua pura, habebit gloriam, id est gloriabitur et gaudebit. Et non in altero, id est in alterius laude, scilicet cum alter eum hoc apud alium gloriari, et laudem suam foras fundere, se
Abbreviated transcription (Latin):
fieri. & cetera. N ec dixit acciꝑemus. sed reciꝑemus. ut sig¬
nificaret nos hoc amisisse madam. ex quo mortales sumꝰ.¬
Qm̃ autem. Quasi. Non solum nos ñdi qui credimus filii
sumus. sel etiam uos gentiles. estis filii dei qđ ꝓbat effectus.
qm̃ misit deus pater

Expanded text:
fieri, etc. Nec dixit accifieri, etc. Nec dixit accinificaret hoc nos amisisse in Adam, ex quo mortales summ autem. Quasi dicat: Non solum nos Judaei qui credimus, filii Dei sumus, sed etiam, vos gentiles, estis filii Dei. Quod probat effectus. Quoniam misit Deus Pater
Abbreviated transcription (Latin):
ex muliere. Hoc aliud refert. ut ad optionem. Quasi. Ido
factus est demuliere. ut ad optionem filiorum reciꝑemus.
idest bona que ꝑgr̃am dantur. per quesunt filii: uł reciꝑe¬
mus adoptionem filiorum. idẽ participes cẽmus dimine
dam nos adoptat. hinc enim adoptionem recipimus. qdđ
ille unieus dei filius nondedignatus est participationem
nr̃e nature. factus exmulicre. ut ñ solum uigenitus esset.¬
uͥ fr̃es ñ habet. scdetiam pͥmogenitꝰ in multis fr̃ib fieret.
Ad optionem autem dicit. ut distincte incelligamꝰ u nicũ
dũi filium nos aũ beneficio & dignatione filii dĩ sirnus. ille
natura est filuis qui hoc est quod pater. Unitũ enĩ filiũ ds
genuit. Creat᷑aerũ sumꝰ qͣm nongenuit. sed fecit. et ideo
modus quonos ds cumiam cẽmus ab ipso. ũ nati. s con¬
diti. & instituti. ũbo suo & gr̃a sua nos genuit. ut filii eiꝰ
eẽnus. adoptio uocatur. Uñ: dedit eis potestatem filios aĩ

Expanded text:
ex muliere, hoc aliud refert, ut adoptionem, quasi dicat: Ideo ex muliere, hoc aliud refert, ut adoptionem, quasi dicat: Ideo factus est de muliere, ut adoptionem filiorum reciperemus, id est bona quae per gratiam dantur, per quae sunt filii. Vel, reciperemus adoptionem filiorum, id est participes essemus divinae dam nos adoptat. Hinc enim adoptionem recipimus, quod ille unicus Dei Filius non dedignatus est participationem nostrae naturae, factus ex muliere, ut non solum unigenitus esset, sed etiam primogenitus in multis fratribus fieret. Adoptionem autDei Filium, nos enim beneficio et dignatione filii Dei sumus; ille natura est filius qui hoc est quod Pater. Unicum enim Filium Deus genuit; creatura enim sumus, quam non genuit, sed fecit: et ideo,modus quo nos Deus, cum jam essemus ab ipso non nati, sed conditi et instituti, verbo suo et gratia sua genuit, ut filii ejus essemus, Augustinus adoptio vocatur. Unde: Dedit eis potestatem filios Dei
Abbreviated transcription (Latin):
factum gͦ dicit. ꝓpter susceptionem crrature & addit. Ea
apparcat. quasi filius abrahȩ qui ꝓmissus erat signum ha¬
bens eiꝰ cui ꝓmissus fuerat. in quo impleia ẽ cͥcunicisio. &
ideo signum iam cessat. Credidit enim abraham se habitu¬
rum filium. in quo benedicerent᷑ om̃s gentes: qͦd iam fac̾tũ
credimus. Factum gͦ sublege dixit. qͥa oe cͥcumcisus est. &¬
hostia legał ꝓ illo oblata est. Nec mirum si &e illa legis oꝑa
sustinuit. ex quib lib̾aret eos qui eis seruiliter tenebant᷑
qui etiam mortem sustinuit. ut exilla alios lib̾aret. Factus
est gͦ sublege. ia sub onere legis. sicut subaliis penis. non
apeccatis. Et uota qđ duo ꝓposuit. scił factum ex muliere. fa¬
ctum sub lege. sed mutato ordine ilł alia duo respondit.
Aaid enim quod aixit. factum sublege. illid retulit. ut
cos qui sub lege erant redimeret. ad illud qͦd dixit. factũ

Expanded text:
Factum ergo dicit propter susceptionem creaturae. Et addit: Factum ergo dicit propter susceptionem creaturae. Et addit: appareat, quasi filius Abrahae cui promissus erat, signum habens ejus cui promissus fuerat, in quo impleta est circumcisio, et ideo jam signum cessat. Credidit enim Abraham se habiturum filium in quo benedicentur omnes gentes, quod jam factum credimus. Factum ergo sub lege, dixit, quia et circumcisus est, et hostia legalis pro illo oblata. Nec mirum si et illa legis opera sustinuit ex quibus liberaret eos qui eis serviliter tenebantur; qui etiam mortem sustinuit, ut ex illa alios liberaret. Factus est ergo sub lege, id est sub onere legis, sicut sub aliis pa peccatis. Et nota quod duo proposuit, scilicet factum ex muliere, factum sub lege, sed mutato ordine, illis alia duo respondent. Ad id enim quod dixit factum sub lege, illud retulit, ut eos qui sub lege erant redimeret. Ad illud quod dixit factum
Abbreviated transcription (Latin):
at se eẽ missum. N uiqͥd gͦ sp̃u minor est filiꝰ. qͥa asp̃u mis¬
sus est: Habes enim scͥptum quod filiꝰ apatre & sp̃u eiꝰ di¬
cat sc cẽmissum. Uides gͦ quod simplicitas sermonis. nec
iniuria sit missionis. Misit gͦ dens filum sium factum ex
muliere. Forte hoc mouet quod dicit exmuliere. ñ ait ex
uͥgine. Sed ñ moueat. utrumq enim. descͥptura dr᷑. & ex
uirgine. & exmuliere. Ex uͥgine: ut ecce uͥgo concipietꝰ¬
posuit. more locitionis hebreoꝵ. Usꝰ enĩ ebraite locutionis. mulie¬
res aicit noti uͥginitate corruptas. sed feminas sic̃t ingenesi¬
legitur de eua quando facta est. formauit eam inmulierẽ:
nec ad huic passa erat concubitum uiri. Item ñ te offendat
quod ait factum. cum confiteamur natum. Factum enim
ñ confitemur nͥ hominem. ds aũ semꝑ faciens est fieri nes¬
eit ut sit. sed fit ut aliquid alicui sit. sicut diticur. Dñe re¬
est homo. nt fieret quod ñ erat. ñ ut ꝑiret quod erat.

Expanded text:
 esse missum. Nunquid ergo Spiritu minor est Filius, quia a Spiritu missus est? Habes enim scriptum, quod Filius a Patre et Spiritu ejus dicat se esse missum. Vides ergo quod simplicitas sermonis, non injuria sit missionis. Misit ergo Deus 153 Filium suum factum ex muliere, forte hoc movet quod dicit ex muliere, non ait ex virgine, sed non moveat. Utrumque enim de Scriptura dicitur, et ex virgine, et ex muliere. Ex virgine, ut ibi: Ecce virgo concipiet,posuit more locutionis Hebraeorum. Usus enim Hebraeae locutionis mulieres dicit, non virginitate corruptas, sed feminas, sicut legitur de Eva, quando ipsa facta est: Formavit eam mulierem , nec adhuc passa erat concubitum viri. Item, non te offendat quod ait, factum cum confiteamur natum. Factum enim non confitemur nisi hominem. Deus autem semper faciens est, fieri nescit ut sit, sed fit ut aliquid alicui sit, sicut dicit: Domine, reest homo, ut fieret quod non erat, non ut periret quod erat.
Abbreviated transcription (Latin):
Ueniamus ad resurrectionem. Non resurrexit pater s filiꝰ.
resurrectionem tñ filii. oꝑatus est pater & filius. Ecce quid ẽ
est mitti. De illo tam̃ eiͣngłista dicit: inmundo erat & mũ¬
dus ꝑ ipsum factus est. & mundus eum ñ cognouit. Demde
coniungit: inꝓpriauenit. Illuc aũ est missus. quo uenit.
Et si mhunc mundum missus est quia uenit apatre. & ue¬
it inhunc mundum. c in hoc mundo erat. Illue gͦ missus
est. ubi erat. uñ & illud inꝑpħa dicit: celum de t̾ram ego
impleo. Qd̾ si de patre dictum accipiatur. nͥ potuit ẽẽ sine

Expanded text:
Veniamus ad resurrectionem: non resurrexit Pater, sed Filius: Veniamus ad resurrectionem: non resurrexit Pater, sed Filius: resurrectionem tamen Filii operatus est Pater et Filius. Ecce quid estest mitti. De illo tamen evangelista dicit: In mundo erat, et mundus per eum factus est, et mundus eum non cognovit . Deindeconjungit: In propria venit. Illuc autem missus est quo venit, et si in hunc mundum missus est, quia exivit a Patre, et venit in hunc mundum, et in hoc mundo erat, illuc ergo missus est ubi erat. Unde et illud in propheta dicit: Coelum et terra ego impleo . Quod si de Patre dictum accipiatur, ubi potuit esse sine
Abbreviated transcription (Latin):
suum factum exmuliere. Nota qd eum qui erat increatꝰ.
factum dicit. Fecit gͦ enmpater ex muliere subloge. Cũm gͥ
ait. misit ds filium fac̾tum exmuliere. eo ip̃o satis ostendit
missum filium. quo factus est exmuliere. Quid est enim
natiuitas filii. deurgine maria: Oerte assumptio forme
seru. Nam quid est aliud nasci filio. qͣm acciꝑe formam
serminutero nirginis : Hocautem fecit pater. fecit &e filiꝰ.
filnis quidem ñ pater natus est deu̾gine maria. s natiin¬
tatem filii de maria. & pater ce filius oꝑatus est. Similiter
ñ est passus pater. sed filius. passionem tũ filii. & pater ce
filius oꝑatus est. Tradidit enimpater filium. tradidit ce¬
filius sẽ ip̃m. Passio hec uni facta est. sed ab utroq facta est.
Sic̃t gͦ natuirtatem. ita passionem xp̃i. nec pater fecit sine fi¬
lio. nec filius sine patre. Iudas autem quid fecit. nͥ peccatum:

Expanded text:
suum factum ex muliere. Nota quod eum qui erat increatus suum factum ex muliere. Nota quod eum qui erat increatus factum dicit. Fecit ergo eum Pater ex muliere sub lege. Cum igitur ait, misit Deus Filium suum factum ex muliere, satis ostendit eo ipso missum Filium quo factus est ex muliere. Quid est enim nativitas Filii de Virgine Maria? Certe assumptio formae servi. Nam quid est aliud nasci Filio quam accipere formam servi in utero Virginis? Hoc autem fecit Pater, fecit et Filius: Filius quidem, non Pater natus est de virgine Maria, sed nativitatem Filii de Maria et Pater et Filius operatus est. Similiter non est passus Pater, sed Filius; passionem tamen Filii et Pater et Filius operatus est. Tradidit enim Pater Filium, et tradidit Filius seipsum. Passio haec uni facta est, sed ab utroque facta est. Sicut ergo nativitatem, ita et passionem Christi, nec Pater fecit sine Filio, nec Filius sine Patre. Judas autem quid fecit nisi peccatum?
Abbreviated transcription (Latin):
um suum idest uisibilem fecit ho
qd ioh̾es eunͣgłista ait. & nemo misit in illum manꝰ. quia
ñdum uenerat hora eius ħ ẽ quia nolebat. Non enim dñs
sub fato natus est. hoc nec de te credendum est nedum de
illo ꝑquem factus es. Nonenim est hora eius uł nr̃a. insi
noluittas ems. Non gͦ horam dixit qua cog̾ean mori. sed qͣ
aignaretur occidi. Tempus enim expectabat quo moreretur.
quia tempus expectauit quo nasceretur. Ideo multi dicunt
quare ñ ante uenit xp̃e: Quib respondendum est. Non¬
dum temporis plenitudo uenerat. moderante illo ꝑquem
facta sunt tempora. Sciebat enim qͣndouanuire leberet. uł
etiam pati. & cetera facere: ante tn longa series p̃conum pre¬
mntenda erat. Si enim aliquis paruus nenturus erat. diu
fuerat p̃dicendus. semꝑ tenendus. Qnͣto maior nidex uenie¬
bat tanto p̃conum series longior. p̃cedere debebat. Ideo
ait. uͥ uenit plenitudo temporis. misit deus pater filium

Expanded text:
um suum, id est visibilem fecit homquod Joannes evangelista ait: Nemo misit in illum manus, quia nondum venit hora ejus . Hoc est, quia nolebat. Non enim Dominus sub fato natus est: hoc nec de te credendum est, nedum de illo per quem factus es. Non est enim hora ejus vel nostra, nisi voluntas ejus. Non ergo horam dixit qua cogeretur mori, sed qua dignaretur occidi. Tempus enim exspectabat quo moreretur, quia tempus exspectavit quo nasceretur. Ideo multi dicunt: Quare non ante venit Christus? Quibus respondendum est quia nondum venerat plenitudo temporis, moderante illo per quem facta sunt tempora. Sciebat enim quando venire deberet, vel etiam pati, et caetera facere. Ante tamen longa series praeconum praemittenda erat. Non enim aliquis parvus venturus erat, diu fuerat praedicendus, semper tenendus: quanto major judex veniebat, tanto praeconum series longior praecedere debebat. Ideo ait, ubi venit plenitudo temporis misit Deus Pater Filium
Abbreviated transcription (Latin):
terit xp̃c facere xp̃iamis. Qm enim adpedes fratrum in¬
elinatur ei incorde uł excitatur. uł si iaminerat. confirma¬
tur humilttatis affect̾us. Et si submmnistennt ꝑatientib
tribulationem incarcere uł huiꝰ modi. Quid ꝑsingła:
Siomne opus bonum subsecuta est. humiliter. Adoles¬
uita. niis sustendandas suscipias. Prohibet ad¬
olescentulas uiduas in hac suscipi ꝓfessione lubrice enim

Expanded text:
Christus facere Christianus. Qui enim ad pedes fratrum inclinatur, ei in corde vel excitatur, vel si jam inerat confirmatur humilitatis affectus. Et si subministravit patientibus tribulationem in carcere, vel hujusmodi. Quid per singula? Si omne opus bonum subsecuta est humiliter. VElimoniis sustentandas suscipias. Ambrosius Prohibet adolescentulas viduas in hac suscipi professione: lubricae enim
Abbreviated transcription (Latin):
aue deliciis & luxurie uacet. uiuens mortua habenda est. quia
genus imposture est honorem uidne habere uelle. & non
obsequideo: aliud agere & aliquid ꝓfiteri. cum ꝓfiteatur
religionem. Et hiis uidiis precipe hoc. ut non suiͣt indeliciis.¬
inrep̃hensibiles
non est eis occasio

Expanded text:
duae deliciis vel luxuriae vacet, vivens mortua habenda est, quia duae deliciis vel luxuriae vacet, vivens mortua habenda est, quia genus imposturae est honorem viduae habere velle, et non obsequi Deo, et aliud agere, et aliud profiteri, cum profiteatur religionem. Et his viduis praecipe, hoc ut non sint in deliciis,rehensibiles, quia non est eis occasio
Abbreviated transcription (Latin):
Qne autem. Uidu¬
habentem ñ facile
admittenclam ad
stipendia eccłie docuit. quia sipie & solliette do¬
es. mumsuam gub̾nanit. iustum est & necesse ut sin¬
ppinqui ei necessaria ministrent: si uero desolata est & uera
uidua. suscipi debet meccłia. Que autem ueraindua fte de¬
siribit. & hic est diffinitio uere uidne. Quasi. Ueram uidnã
recipe. hec autera que uera uidua est &e desolata speret indeo.
& instet orationibus ce obsecrationib nocte acdie. Uera indua
&e desolata & asins contempta. sperat indeo: indensemm se
ex nulla parte habere suffragii toto animo est deuota deo.
de quo solosperat auxrilium uite & salutis. Nam & cetera.
Quasi. Illa que sperat ce instat uera uidua est. namalia ñ.
&& hoc est quod ait: namque in delitiis huius mundi est ui¬
uens cominuniuita. mortua est in amma Uidnam talem esse
a ebere significat. ut ostendat seideo scłas nuptias contempsis¬
se. ut instaret ddiscipline dominice. Siemm sub nomine ui¬

Expanded text:
e autem. Viduhabentem non facile admittendam ad stipendia Ecclesiae docuit, quia et si pie et sollicite domum suam gubernaverit, justum est et necesse ut propinqui sui ei necessaria ministrent. Si vero desolata est et vera vidua, suscipi debet in Ecclesia. Quae autem vera vidua sit describit, et haec est diffinitio verae viduae. Quasi dicat: Veram a sperat in Deum, et instat obsecrationibus et orationibus nocte et die. Vere vidua et desolata, vel a suis contempta sperat in Deo. Videns enim se ex nulla parte habere suffragium toto animo devota Deo, de quo solo sperat auxilium vitae et salutis. Nam, etc. Quasi dicat: Illa quae sperat et instat, vera vidua est, nam alia non. Et hoc est quod ait, Nam quae in deliciis, hujus mundi est, vivens, communi vita mortua est in anima. Viduam talem esse debere significat, ut ostendat se ideo secundas nuptias contempsisse ut instaret disciplinae Dominicae. Si enim sub nomine vi
Abbreviated transcription (Latin):
sum erat. faciamꝰ.
hoc inuicem humi¬
les. qͦd humilitea
fecit excelsus. Mag¬
na est in hoc cõmen¬
datio humilitatis &e
hoc faciunt sibi
in nicem fres etiã
ip̃o oꝑe insibili. &e
qui manuũ facuĩt
corde faciunt mul
nec dedignetur qͦd
ta. quia hoc sepe ꝯ¬
tigit. quod cum
luxuriate fueriit
egerint uitam.
bunt. sal nubere
nubere: ip̃e dico

Expanded text:
sum erat. Faciamus hoc invicem humiles, quod humiliter fecit Excelsus. Magna est in hoc commendatio humilitatis. Et faciunt hoc sibi invicem fratres etiam in ipso opere visibili: et qui manu non faciunt, corde faciunt, mulnec dedignetur quod ta, quia hoc saepe contingit, quod cum luxuriatae fuerint,egerint vitam, bunt, sed nubere nubere. Ipse dico
Abbreviated transcription (Latin):
dane comĩsationis &e corporis curandi officio. ad dm̃ se contu¬
lit. ut ꝓbabilem agat uitam. Sublatis enim occasionib mũ¬
di que aditus solent aꝑire peccatis. potest bona connersatio
incolumis ꝑ manere. Si quis autem. Quasi. Uera uidua ⁊¬
domum habet eã
regat. si autem h¬
negligit infideli
deterior est. Et¬
hoc est quod ate.
siquis autem non¬
habet curam suo¬
rum &e maxime¬
domesticorum ut
sunt patres & fra¬
di. fidem denega¬
uit oꝑibus &e si non nerbis. quia ũ ꝓximum diligit: & est
aeterior infideli. quia hic ñ dum uͤitatem nouit uł pmisit.
ce nota quodait domesticorum. Auitamdomestici cuiq
sunt ut parentes filiis. uł parentibris filii: Ideo ip̃e magi¬
ster scorum insinuans quod apiisfiliis cura impendenda
est parentibris de sepp̃o exemplum constituit. qͣn de cruce
matrem iobi comm̃dauit. & alũm ꝓse quodlammꝰ filium¬
eiꝑuidit. Uidua ut dictum est uera &e desolata eligatur.¬

Expanded text:
danae conversationis et corporis curandi officio, ad Deum se contulit, ut probabilem agat vitam. Sublatis enim occasionibus mundi quae aditus solent aperire peccatis, potest bona conversatio incolumis permanere. Si quis autem. Quasi dicat: Vera vdomum habet, eam regat; si autem hnegligit, infideli deterior est: hoc est quod ait: Si quis autem nohabet curam suorum et maximdomesticorum, ut sunt patres, di, fidem denegavit operibus, et si non verbis, quia proximum non diligit, et est deterior infideli, quia hic nondum veritatem novit vel promisit. Et nota quod ait, domesticorum, qui tam domestici cuique sunt ut parentes filiis, vel parentibus filii. Ideo ipse magister sanctorum insinuans quod a piis filiis cura impendenda est parentibus, de seipso exemplum constituit, quando de cruce matrem Joanni commendavit, et alterum pro se quodammodo filiumprovidit . Vidua ut jam dictum est vera
Abbreviated transcription (Latin):
idẽ. recipi debet in
eccłia. &e instet idẽ.
secrationibus que sunt proremotione totiꝰ mali. & oratio¬
uib que sunt ꝓadeptione bonorum nocte ac die. Nam si
aliter facit mortua est. Uñ subdit. Nam &e cetera: aebet esse
in rephensibilis. uñ c addidit. & hoc p̃cipe & cetera. Uł ita:

Expanded text:
id est recipi debet in Ecclesia. Et instet, obsecrationibus, quae sunt pro remotione totius mali, et orationibus, quae sunt pro adeptione bonorum, nocte ac die. Nam si aliter facit, mortua est. Unde subdit: Nam, etc. Et debet esse irreprehensibilis tantum, et addidit, et hoc praecipe, etc. Vel it
Abbreviated transcription (Latin):
Hec enimfaciens.
ce te ip̃m saluum
facies. & eosquite
audiunt. Seniorẽ
ne increpaueris.s
obsecraut patrem.
iuuenes ut frẽs anꝰ
ut matres. iuuencu¬
lasut sorores. inom̃i
scił cum affectu dilectionis. ut uidentes amoris causa se com¬
moneri. faciliꝰ se corrigant: Anꝰ ut matres ⁊ ut miti sermo¬
ne doceantar. & sic honorifice ꝓficiant: iuuencłas ut soro¬
res. nt prompte possint bone comĩsationis susciꝑe discipli¬
nam: & hoc fac inomni castitate. ut uec mitus contra eas
fiat. In allo quio inuencłarum. recte niuenis decastiiate
monetur. Uiduas que tam̃ uere indue sunt. idẽ. sicut aui
Uiduas honora.
que uere iudue st̃.
Siqua autem ui¬
dua filios aut nepo¬
tes habet. discat pͥ¬
mum domum su¬
am regere. & mu¬
tuam uicem redcde
parentib.¬

Expanded text:
hoc enim faciens et te ipsum saluum facies et eos qui te audiunt. Seniorem ne increpaueris, sed obsecra ut patrem, iuuenes ut fratres, anus ut matres, iuuenculas ut sorores in omni scilicet cum affectu dilectionis, ut videntes amoris causa se commoneri, facilius se corrigant; anus ut matres, ut cum miti sermone doceantur, et sic honorifice proficiant; juvenculas ut sorores, ut prompte possint bonae conversationis suscipere disciplinam. Et haec fac in omni castitate, ut nec nutus contra eas fiat. In alloquio juvenculorum recte juvenis de castitate monetur. Viduas quae tamen verae viduae sunt, id est sicut a uiduas honora, quae uere uiduae sunt si qua autem uidua filios aut nepotes habet, discant primum domum suam regere et mutuam uicem reddere parentib
Abbreviated transcription (Latin):
apłs timotheum ẽẽ dignum ep̃ali honore. Data est ꝑ ꝓpħi¬
impositiones sunt quibꝰ adduntur uerba mistica. quib con¬
firmatur. ad hoc opus elatus. aucdoritatem accipiens teste ꝯ¬
scientia sua. ut audeat uice dñi sacͥficium deo offerre. el
scłm aliam literam: tum impositione manus p̃sbiterii. ꝙ
p̾sbit̾ium est causacurmaniis imponant. uł quia imposi¬
tio manuum dat p̾sbitium ordinato. Et hec p̃dicta adof̾¬
ficium tuum ꝑtinentia. meditare. quia ad hoc electus e¬
& in hiis esto. idẽ.
hec exequere assi¬
tuus manifestus sit
ut nullus iguoret¬
te om̃ib ꝓficere. Et
nt ꝓficias attende¬
non dico doctrine

Expanded text:
Apostolus Timotheum esse dignum episcopali honore. Data est per prophetiimpositiones sunt quibus adduntur verba mystica, quibus confirmatur ad hoc opus electus auctoritatem accipiens, teste conscientia sua, ut audeat vice Domini sacrificia Deo offerre. Vel secundum aliam litteram, cum impositione manuum presbyterii, quia presbyterium est causa cur manus imponant. Vel quia impositio manuum dat presbyterium ordinato. Et haec praedicta ad officium tuum pertinentia meditare, quia ad haec electus en his esto, id est haec exsequere assituus manifestus sit ut nullus ignoretomnibus proficere. Et ut proficias, attennon dico doctrinae
Abbreviated transcription (Latin):
insaltital. mature fac. qͦd nemo contemp¬
nat adolescentiam tuam. sed esto exemplum fidelium. ut
tas. ꝓmissionem inte
que nunc est. ut hie
bonis habundet sp̃na¬
libus & temꝑalium
sufficientiam habeat.
&e future ut iufuturo

Expanded text:
ita mature fac, quod nemo contemnat adolescentiam tuam, sed esto exemplum fidelium, uttas, promissionem vitae quae nunc est, ut hic bonis abundet spiritualibus, et temporalium sufficientiam habeat, et futurae, ut in futuro
Abbreviated transcription (Latin):
mum discat regere
domum suam. inqͦ
ꝓbabttur. ut tunc de¬
mun digna sit ui¬
dnaeccłie ñcupari.
Preire enim debent
mita ut debirus ho

Expanded text:
mum discat regere domum suam, in quo probabitur, ut tunc demum digna sit vidua Ecclesiae nuncupari. Praeire enim debent merita, ut debitus hon
Abbreviated transcription (Latin):
idest sc̃orum electio¬
nem. inqua expreti
tis uidentur dicere
qualis futurus sit.¬
propħia gͦ est. qua
eligitur quasidoctor¬
futurus idoneus.
Negͦ facias eam¬
irritam. ne inobedi

Expanded text:
id est sanctorum electione, in qua ex tis videntur dicere qualis futurus sit.rophetia ergo est qua eligitur quasi doctorfuturus idoneus. Ne ergo facias irritam, ne inobedi
Abbreviated transcription (Latin):
uid ñtes tuam conũ satiouem eremplo tinꝓficiant: esto ex¬
emplum inuerbo dico. ut tuo exemplo caute loqͣntur. &
tur & grauis disciplina. ut actus eiꝰ excusarent etatem. o
ũ quasi iuuenis. sed quasi semior haberetur. & erubescerent
maiores natu si ñ se exhiberent iurta formam huiꝰ. conũsa¬
tione & morib graues. Ut autem hec possis seruare. dumue¬
nio attende lect̾ioni
ut scripturas intel¬
nem atcende exhor¬

Expanded text:
identes tuam conversationem exemplo tui proficiant. Esto exemplum, dico, in verbo, ut tuo exemplo caute loquantur, et retur et gravis disciplina, ut actus ejus excusarent aetatem, et non quasi juvenis, sed quasi senior haberetur, et erubescerent majores natu, si non se exhiberent juxta formam hujus conversatione et moribus graves. Ut autem haec possis servare, dum venio, attende lectioni, ut Scripturas intelnem attende exhor
Abbreviated transcription (Latin):
ledicimur iclest op¬
ꝓbria patimur. scił
quia sꝑamus indm̃
iuum. idẽ. sicut
enim saluat carna¬
les corꝑali salute.
qui solemsuum fa¬
cit oriri suꝑbo nos
ce malos. Salua¬
tor est om̃ium dico
& marime fideli¬
um quos saluat
hic ce infuturo se¬
cundum corpꝰ ce
animam. Precipe.
Quasi. Fabulas de¬
uita. exerce te ad
pietãtem & p̃cipe
scientib hec eaddem
scił nt fabulas ui¬
tent & se exerceant.¬
& doce. nescientes¬
om̃i acceptione
dignus In hoc
enim laboramus
&r maledicimꝰ. qͥa
uum. qui est salua¬
tor om̃ium homi¬
num marime fi¬
delium. Precipe
hec ce doce.Nemo
adolescentiaicu¬
amcontempnat.

Expanded text:
ledicimur, id est opprobria patimur, scilicet quia speramus in Deum vivum, id est sicut enim salvat carnales corporali salute, qui solem suum facit oriri super bonos et malos . Salvator est omnium, dico, et maxime fidelium, quos salvat hic, et in futuro secundum corpus et animam. Praecipe. Quasi dicat: Fabulas devita, exerce te ad pietatem, et praecipe scientibus haec eadem, scilicet ut fabulas vitent, et se exerceant. Et doce, nescientesomni acceptione dignus. in hoc enim laboramus et maledicimur, quia uum, qui est saluator omnium hominum, maxime fidelium. praecipe haec et doce. nemo adulescentiam tuam contemnat
Abbreviated transcription (Latin):
ne. uelita. Estote sic̃ ego qi & egosic̃ uos homo¬
liOS. sum. qui deerrore correctus sum. itace uos pote¬
stis corrigi. Uł ita. Estote sicut &e ego qͥa & ego quilegem ha¬
sim. iam illa carnalia sp̃ali diiudicatione contempno. fr̃s¬
& c̃. Asꝑe correctos galathas retreat apłs per bene gesta.

Expanded text:
el ita, estote sicut ego, quia et ego sicut vos, homo sum qui de errore correctus sum, ita et vos potestis corrigi. Vel ita, estote sicut et ego, quia ego qui legem haJudaeus natus sim, jam illa carnalia spiritali dijudicatione contemno. Fratres, aspere correctos Galatas recreat Apostolus pro bene gesta
Abbreviated transcription (Latin):
idẽ per oꝑationem &¬
uiro perdeum. Siemm
estis filii. modo dicitis
pater. sel tunc quidem
quando infidele
ido infideles eratis. ignorantes¬
iebatis. deum. & ita erat uobis aliqua exeu¬
satio. sermebatis hiis qui non sunt diinatura sui sedd oꝑimo
ne hominum. Dicendo qui innatura non sunt dii. unã

Expanded text:
id est per operationem uro per Deum. Sed estis filii, modo dicitis, Pater, sed tunc quidem, quando infideledo infideles eratis ignorantes Deum, et ita erit vobis aliqua excusatio, serviebatis eis qui non sunt dii in natura sui, sed opinione hominum Ambrosius dicendo, qui in natura non sunt dii, unam
Abbreviated transcription (Latin):
nichil me lesistis. d tañ penas uos inuim¬
aitiarum mearum est causa. Hoc dicendo excusat se. qr
pseudo dixerant paulum galachis in unicum. nec uolu¬
isse eos docere. que mnaliis eccłiis p̃dicabat. Hanc calump¬
mam diluens apłs. inimictrie causam sũmouet cum ait:
tius honorifice me re¬
¶Acepistis. cum causam

Expanded text:
nihil me laesistis, et ita non penes vos inimitiarum mearum est causa. Hoc dicendo excusat se, quia pseudo dixerant Paulum Galatis inimicum, nec voluisse eos docere quae in aliis Ecclesiis praedicabat. Hanc calumniam diluens Apostolus inimicitiae causam submovet, cum ait,tius honorifice me recepistis cum causam
Abbreviated transcription (Latin):
niat. numqͥd conabitur adorare eam: Cum uero ea rexfuerit
indutus. ꝑiculum morus incurrit. sieam cum rege adorare
quis contempserit. Ita etiam inxp̃o domino humantatem
ñ solamuł nudam. sed diumnitatiunitam. scił unum filiũ
am̃ uerum ce hominem uerum. si quis adorare contempse¬

Expanded text:
niat, nunquid ea conabitur adorare? Cum vero ea rex fuerit niat, nunquid ea conabitur adorare? Cum vero ea rex fuerit indutus, periculum mortis incurrit, si ea cum rege adorare quis contempserit. Ita etiam in Christo Domino humanitatem non solum vel nudam, sed divinitati unitam, scilicet unum Filium, Deum verum, et hominem verum, si quis adorare contempse
Abbreviated transcription (Latin):
unus & uerꝰ deus est. Uerus gͦ deus est qui naturalit᷑ d̾s est.
Ueri gͦ dii ẽẽ ñ poterant. quib hoc naturalit̾ minime suꝑ¬
petebat. Igitur saluator ueriis deus ẽ. quia scd̃m ẽẽntiam
deus est. S dicunt heretici ñ natura ẽẽ dm̃ filium. sed crea¬
tum. Quib respondendum est qͥa natura deus non est filius
sed creatura. nec colendus est omnino. nec ut deus adoran¬
dus. dicente apło: coluerunt & seriuerunt potius crea¬
ture quam creatori. S illi ad hec replicabunt & dicent. Qd
est quod carnem eiꝰ quam creaturam ẽẽ non negas. simul
tum diuinitate adoras. & ei nonminus qͣm diuinitati deser¬
rius: Ego dñicam carnem immo ꝑfectam in xp̃o humanita¬
tem ideo adoro. qͦd adiuinitate suscepta oe deitati unita est
ẽe confitear d̃i filium. Demq si hominem separaũis adeo.
ut fotinus uł paulus samosathenus illi numqͣm credo uł ser¬
uio. uelut si quispurpuram uł diadema regale iacens in ue¬

Expanded text:
go Deus est qui naturaliter Deus est. Veri ergo dii esse non poterant, quibus hoc naturaliter minime suppetebat. Igitur Salvator verus Deus est, qui secundum essentiam Deus est. Sed dicunt haeretici non natura esse ipsum Filium, sed creatum. Quibus respondendum, quia si natura Deus non est Filius, sed creatura, nec colendus est omnino, nec ut Deus adorandus, dicente Apostolo: Coluerunt et servierunt potius creaturae quam Creatori . Sed illi ad haec replicabunt et dicent: Quid est quod carnem ejus quam creaturam esse non negas simul cum divinitate adoras, et ei non minus quam divinitati deservis? Ego Dominicam carnem, imo perfectam in Christo humanitatem, ideo adoro quod a divinitate suscepta et deitati unita est, em Dei Filium esse confitear. Denique si hominem separaveris a Deo, ut Photinus vel Paulus Samosatenus, illi nunquam servio nec credo, velut si quis purpuram vel diadema regale jacens inve
Abbreviated transcription (Latin):
p̃stitit: & ũbum corrigere. qiͣ hoc minꝰ rec̾te dixerit. qͦd ꝓ¬
prie dixerat. qͣm sinere. ut hoc sibi arrogarent se potũ¬
isse. quod eis posse ille donauerat. Cum in qͣm cognoũitisdm̃.
infirma. qͥa ꝑfecte ñ ustificat: egena. quia qͣntum iuuat.
non ꝑse sed respectu gr̃e facit. Conũtimim dico it̾um. ut
añ conu̾sionem. Sed nũquid añ conũsionem galathe isti
legem seruauerant: Non utiq qͥagentiles erant. ce suꝑ¬
sticioni ydolatrie deserui erant. Ideo gͦ dicit it̾um. quia
legalis obseruantia. cui tunc dediti erant pecc̃m erat: pene

Expanded text:
praestitit, et verbum corrigere, quasi hoc minus recte dixerit quod propraestitit, et verbum corrigere, quasi hoc minus recte dixerit quod proprie dixerat; quam sinere ut hoc sibi arrogarent se potuisse quod eis posse ille donaverat. Cum, inquam, cognoveritis Deum, infirma, quia perfecte non justificat; egena quia, quantum juvat, non per se, sed respectu gratiae facit. Convertimini, dico iterum, ut ante conversionem; sed nunquid ante conversionem Galatae isti legem servaverant? Non utique, quia gentiles erant, et superstitiosi idololatriae deservierant. Ideo dicit, iterum, quia legis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓbati estis &e amati. &¬
eTA. hoc est: immo cogniti
estis adeo. id est inuñe¬
fecit. Hoc genere locutionis fre
simile est hoc quod ait apłs. nunc autem cum cognoue¬
ritis deum. imio cogniti estis adeo. Correxit enim quod
dixerat cum ait: immo cogniti estis adeo. ut ꝑ hoc intelli¬
gamus. nec hoc quidem nob̾ ẽẽ tͥbuendum quod noscimꝰ¬
I. dm̃. sed illuis miscłie tͥbuamus. Cum dicitur cognoscit
nos deus. sed intelligendum est. id ẽ cognitionem su nob̃
p̃stat: ñ enim anobis est quod nouimus eum. Ab eterno
quidem nouit. quos tunc apłs cognitos dicit: sed tune
cognoscere dicitur. qͣn ut cognoscatur facit. Sie dicit᷑ qui¬
escere. cum eiꝰ munere requiescimus. N on enimnitunc cog¬
nouerat eos deus. p̃cognitos uidelicet ante mundi consti¬
tutionem sed tunc ipsi eum illiꝰ munere ñ suo merito uł
sua facultate cognouerant: & ideo maluit tͦpice loqui.
ut tunc ab illo cognitos dic̃et. cum eis cognoscendum se

Expanded text:
mati. Et hoc est imo cogniti estis a Deo, id est suo mfecit. Hoc genere locutionis freqSimile est hoc quod ait Apostolus, nunc autem cum cognoveritis Deum, imo cogniti estis a Deo. Correxit eum quod dixerat, cum ait, imo cogniti estis a Deo, ut per hoc intelligamus, nec hoc quidem nobis esse tribuendum quod noscimus Deum, sed illius misericordiae tribuamus. Cum dicitur, cognoscit nos Deus, sic intelligendum est, id est cognitionem sui nobis praestat. Non enim a nobis est quod novimus eum, sed ab eo. quidem novit quos tunc Apostolus cognitos dicit; sed tunc cognoscere dicitur, quando ut cognoscatur facit, sicut dicitur quiescere cum ejus munere requiescimus. Non enim tunc cognoverat eos Deus, praecognitos videlicet ante constitutionem mundi, sed tunc ipsi eum illius munere non suo merito vel sua facultate cognoverunt: et ideo maluit topice loqui, ut tunc ab illo cognitos diceret, cum eis cognoscendum se
Abbreviated transcription (Latin):
strarentur. opinione nr̃a gramora. Quis enim dicentem
fatue fratri suo. reum gehenne putaret. ñ ueritas hoc di¬
ceret: Similiter dies obsernare. & temꝑa non putaretur
adeo graue: nͥ apłs diceret. timeo ne forte sine causa labo¬
rauerim in uob̃. Hec autem obseruant qui certis dieb uł
m̃sib uł annis nolunt. uł uolunt aliquid in choare. qͣiͣ
fausta uł in fausta sint temꝑa. Non itaq obseruemus ista.
ne ab apło ista audiamus. timeo. & cetem. Eos enim cul¬
pat. qui constellationes sequuntur. dicentes non ꝓficisiar.
quia luna sic fertur. uł ꝑficiscar ut ꝓsꝑa cedant. qͥa ita se
ht̃ positio syderum. H oc mense agam commnertium. qͥa
illa stella agit mensem. ñ plantabo hoc anno uineam. qr
bisertiis est. Tales culpantur. ñ qui naturales elem̃torum ef¬
fectus insydum ordinatissima conũsione nouerunt. ut
scił tempẽstate ñ nauigent. autumpno seminent. de quib

Expanded text:
strarentur opinione graviora. Quis enim dicentem strarentur opinione graviora. Quis enim dicentem fatue fratri suo, reum gehennae putaret, nisi Veritas hoc diceret Similiter dies observare et tempora non putaretur adeo grave, nisi Apostolus diceret: Timeo ne forte sine causa laboraverim in vobis. Haec autem observant qui certis diebus vel mensibus vel annis volunt vel nolunt aliquid inchoare, quasi fausta et infausta sint tempora. Non itaque ista observemus, ne ab Apostolo ista audiamus: Timeo, etc. Eos enim culpat qui constellationes sequuntur, dicentes: Non proficiscar, quia luna sic fertur, vel proficiscar ut prospera cedant, quia ita se habet positio siderum; agam hoc mense commercium, quia ista stella agit mensem; non plantabo hoc anno vineam, quia bissextus est. Tales culpantur, non quia naturales elementorum effectus in siderum ordinatissima conversione noverunt, ut scilicet tempestate non navigent, autumno seminent: de quibus
Abbreviated transcription (Latin):
infirma ce instabili speciȩ uariantur. egena uero eo quod
egent summa ce stabili specie creatoris. ut possiit ẽẽ quo
adregendũ mundum. Dies. Quasi. Uere seruire uultis qr
dies obseruatis. & menses. & temꝑa. & annos. Dies obser¬
uant. ut qui dicunt hoc die non est aliquid incipiendum.
m̃ses autem colunt. qui cursus lune ꝑscrutantes. dicunt
taliluna ñ est aliquid inchoandum: tempora uͦcum dicunt
mͦ est inicium ueris. annos aũ cum dicunt. nouus annus
ẽ. kalende sunt ianuarii. Non licet hoc uł illud facere. sed
nulla debet cẽ suspitio harum rerum. quia ꝓspe debet celłe.
errores conũterentur. Ergo eligat lector utrum sententiam¬
uolet. dum mͦ intelligat ad tantum ꝑiculum anime ꝑti¬
nere suꝑsticiosas temporum obseruantias. ut huic loco sub
terius timeo. scił ne forte sine causa laborauerim. Sunt
quedam que leuissima putarentur. nͥ inscripturis demon¬

Expanded text:
infirma et instabili specie variantur, egena vero, eo quod infirma et instabili specie variantur, egena vero, eo quod egent summa et stabili specie Creatoris ut possint esse quomoad regendum mundum. Dies, quasi dicat: Vere servire vultis, quia dies observatis et menses, et tempora, et annos. Dies observant, ut qui dicunt hoc die non est aliquid incipiendum, menses autem colunt, qui cursus lunae perscrutantes dicunt: Tali luna non est aliquid inchoandum. Tempora vero cum dicunt, modo est initium veris. Annos autem cum dicunt, novus annus est. Calendae sunt Januarii, non licet hoc vel illud facere. Sed nulla debet esse suspicio harum rerum, quia prospere potest ceerrores converterentur. Ergo eligat lector utram volet sententiam, dummodo intelligat ad tantum periculum animae pertinere superstitiosas temporum observantias, ut huic loco subjterius timeo, scilicet ne forte sine causa laboraverim in vobis. Sunt quaedam quae levissima putarentur nisi in Scripturis demon