comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
estis in ebriati. O ꝑiustis uos.&. ñ estis
calefact. Eẜ qͥ mercedes ẽgregauit:
misit eas in sacculũ ꝑtusũ. Om̃is
neglexistis domũ dei: ñ habuit euen¬
tũ. Seminastis e nĩ plura: & multo mi¬
nꝰ quã satũ fuerat c̃gregastis. Nec po¬
testis dicere ido famẽ secuta: qͦd in
exercenda t̃ra. a gricolȩ cessauert.
Comedistis qͦq ne forsitan ex uob̾ qͥs¬
piã diceret. uoluntariũ fuisse ieiu¬
niũ & ñ estis saturati: qͥa paruos fruc¬
tꝰ c̃gregaueratis inhorrea. Umũ bibi¬
stis e uineis. s ñ tantũ ut lȩtaret᷑
cor ur̃m: & diceret᷑ de uob̃. & uinũ ex¬
ilarat cor hominis. Habuistis palliũ.
s qͦd frigꝰ ñ repelleret. nec seruaret
calorẽ. Qcũq etiã ur̃m siue negocia¬
cione. siue mercennaria manu mer¬
cedes ẽgregauit: frustra labor sine
p̃cio laboris inpensus ẽ. Om̃s enim
uelut siqͥs in ꝑtusũ saccłm mmitat: pe¬
cuniȩ defluxert̃ Sed & uixta intel
ligenciã sꝑualẽ. hi qͥ de babylone

Expanded text:
n estis calefacti. Et qui mercedes congregavit, misit eas in sacculum pertusum. Omnis neglexistis domum Dei, non habuit eventum. Seminastis enim plura, et multo minus quam satum fuerat, congregastis: nec potestis dicere ideo famem secutam, quod in exercenda terra agricola cessaverit. Comedistis quoque ne forsitan e vobis quispiam diceret voluntarium fuisse jejunium, et non estis saturati, quia parvos fructus congregaveratis in horrea. Vinum bibistis e vineis, sed non tantum ut laetaretur cor vestrum, et diceretur de vobis: Et vinum exhilarat cor hominis . Habuistis pallium, sed quod frigus non repelleret, nec servaret calorem. Quicumque etiam vestrum sive negotiatione, sive mercenaria manu mercedes congregavit, frustra labor sine pretio laboris impensus est. Omnes enim velut si quis in pertusum sacculum mittat, pecuniae defluxerunt. Sed hi qui de Babylone
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗd ad cõparacionẽ p̾oris nͣ talis ẽ ista
Uerũ nolite desꝑare: nec lassas ma¬
pꝰ dimutere. Sed & tuzorobabel
& facite opꝰindomo mea. Ego eñi
sũ uobiscũ. & sermo meus quẽ uo¬
tͣra egypti: & sꝑs meus ñ recedet a
uobis. Nolite timere. Ego sũ qͥ ubeo

Expanded text:
d ad comparationem prioris, non talis est ista Verum nolite desperare, nec lassas manus dimittite, sed et tu, Zorobabel et facite opus in domo mea: Ego enim sum vobiscum, et sermo meus quem peterra Aegypti. Et spiritus meus non recedet a vobis: nolite timere, e
Abbreviated transcription (Latin):
añs omp̃s. Ponite corda ur̃a inuias
uras. Ascendite suꝑ montẽ: & p̃cidite
ligna. Cet̾a similit᷑. Rursũ ẽgo uo
bis dñs p̃cipio qͥ & pͥus usserã. ut po¬
deretis cuncta q̃ geritis: & relinquen
m seitote placiturũ eẽ qͦd facitis. di¬
unt hebrei sola tantũ ligna ad con¬
tignandũ fuisse necessaria. stantibꝰ mu¬
ris tepli post incendiũ. Hoc illiissobis
aũ piecipit᷑ ñ extra uias m̃as ponere

Expanded text:
nipotens: Ponite corda vestra in vias vestras, ascendite super montem, et praecidite ligna caetera similiter. Rursum vobis ego Dominus praecipio, qui et prius jusseram, ut poderetis cuncta quae geritis, et relinquentmihi scitote placiturum esse quod facitis. Aiunt Hebraei sola tantum ad contignandum ligna fuisse necessaria, stantibus muris templi post incendium. Hoc illi. Nobis autem praecipitur, non extra vias nostras ponere
Abbreviated transcription (Latin):
geũ quẽ nc̃ habemꝰ inmanibꝰ. esse
angelos. & ob dispensacionẽ &. iussi¬
onẽ dei assũpsisse humana corpora:
& int̃ homines c̃uersatos. Nec mirũ
hoc de angelis credi: cũ. ꝓsalute no¬
stra etiã filius dei. humanũ corpus
assũpserit. E ob hanc causã etiã de
apocrifis p̃bent testimonia. ubi dr¬
qͦd iacob qͥ postea uocatꝰ ẽ isrł angelꝰ
Aggeus
fuerit: & ꝓptea supplantauerit inuen
tre matris sue. Iohannẽ qͦq ad uocem
MaRis matris dñi exultasse in utero

Expanded text:
gaeum quem nunc habemus in manibus, fuisse angelos, et ob dispensationem et jussionem Dei assumpsisse humana corpora, et inter homines conversatos. Nec mirum hoc de angelis credi, cum pro salute nostra etiam Filius Dei humanum corpus assumpserit: et ob hanc causam etiam de apocryphis praebent testimonium, ubi dd Jacob, qui postea vocatus est Israel, angelus fuerit, et propterea supplantaverit fratrem tre matris suae . Joannem quoque ad vocem Mariae matris Domini, exsultasse in utero
Abbreviated transcription (Latin):
ibezabel. idest fluxu uano. uel flu¬
xu menstruate. qͥutiq inanifeste in¬
mundiciã sonat. Sed &. rabulon. flu¬
xus noctis expͥmit᷑. Relinquentes gͦ
huiꝰ mundi uanũ & sordidũ fluxũ
atq tene brosũ. seqͣm᷑ fluxũ iħu. qͥ no¬

Expanded text:
Jezabel, id est, fluxus vanus, vel fluJezabel, id est, fluxus vanus, vel fluxus menstruatae, qui utique manifeste immunditiam sonat. Sed et Zabulon, fluxus noctis exprimitur. Relinquentes ergo hujus mundi vanum et sordidum fluxum atque tenebrosum, sequamur fluxum Jesu, q
Abbreviated transcription (Latin):
ciã sꝑualẽ. Ad zorobabel filiũ sa¬
lathiel ducẽ uida: & ad ihesũ filiũ
iosedech sacerdotẽ magnũ dicens
Legimꝰ in paralipomenon. iechoniã
se salathiel: de qͦ natꝰ ẽ zorobabel.
Qͦd qͥdẽ & matheus generacionẽ salua¬
toris enumerans. ait. Post tͣnsmigraci
onẽ babylonis. iechonias genuit sala¬
thiel: salathiel aũ genuit zorobabel:
zorobabel aũ genuit abiud. Hic zo¬
robabel de tribu iuda. hoc ẽ de stir
pe dauid descendens. typusẽ salua¬
toris. qͥuere destructũ ȩdificauit tẽ¬
plũ. idest ȩccłam. & redux̃ popłm
de captiuitate. & tã de ueteris tẽpli
lapidibꝰ quã de nouis qͥ pͥus fuerant
impoliti ȩdificauit eccłam: idest. &
de reliqͥis popłi iudaici & de genti¬
liũ multitudine. deo patri extruxit
plices hebraiei sermonis aecentꝰ᷑ uel
xus adiacens. siue expositꝰ. uel ortꝰ
in babylone. uel pͥnceps de babilo¬
ne. Primȩ int̾p̾tacioni ille fluxus
ẽ ẽtrarius. qͥ significat᷑ in uocabulo

Expanded text:
ualem. Ad Zorobabel, filium Salathiel, ducem Juda: et ad Jesum filium Josedec, sacerdotem magnum, dicens. Legimus in Paralipomenon, Jeconiae se Salathiel, de quo natus est Zorobabel . Quod quidem et Matthaeus generationem Salvatoris enumerans, ait: Post transmigrationem autem Babylonis, Jeconias genuit Salathiel: Salathiel autem genuit Zorobabel: Zorobabel autem genuit Abiud . Hic Zorobabel de tribu Juda, hoc est de David stirpe descendens, typus est Salvatoris: qui vere destructum aedificavit templum, id est, Ecclesiam; et reduxit populum de captivitate. Et tam de veteris templi lapidibus, quam de novis, qui prius fuerant impoliti, aedificavit Ecclesiam, id est, et de reliquiis populi Judaici, et de gentium multitudine, Deo Patri exstruxitplices Hebraici sermonis accentus, velxus adjacens, expositus, vel ortus in Babylone, vel princeps de Babylone. Primae interpretationi ille fluxus contrarius est, qui significatur in vocabulo
Abbreviated transcription (Latin):
in manibꝰ eoꝵ uerbũ dñi: qͥa inmun¬
de st̃. Ñ uenit ad eos sermo dñi. qͥa in
se occidere sermonẽ dei. Nec putan¬
dũ in manu tantũ aggei factũ di
xisse sermonẽ. Seqd qͥa aggeus int̃pre¬
tat᷑ sollep̃nitas. om̃is qͥ potest festa
celebrare. ñ inferm̃to ueteri & ma¬
liciȩ & neqͥciȩ. s inarimis sincerita¬
tis &. ueritatis: potest dei reciꝑe ser¬
monẽ. Habeamꝰ & nos mundas manꝰ.
Proponamꝰ ante ocłos nr̃os. qͥa lex
sꝑualis ẽ .&. sꝑuales sollẽpnitates.
de qͥbꝰ scͥptũ ẽ: tribꝰ tẽporibꝰ mͥ fes¬
ta celebrabitis in anno. Sollẽpnita¬
pore mensis nouoꝵ: in ipso enĩ es
egressus de egypto. Nͣ apparebis in
ẽspectu meo uacuus. E sollẽpnita¬
tẽ m̃sis pͥmitiuoꝵ. de oꝑibꝰ tuis. q̃cũ¬
q seminaueris in agro. & sollẽpnita¬
tẽ ẽsũmacionis in exitu anni: in
c̃gregacione oꝑũ tuoꝵ de agro. Si
uolumꝰ in nob̾ fieri sermonẽ dñi si¬

Expanded text:
in manibus eorum verbum Domini, quia immunin manibus eorum verbum Domini, quia immundae sunt; non venit ad eos sermo Dei, quia in se occidere sermonem Dei. Nec putandum in manu tantum Aggaeiesse sermonem Domini: sed quia Aggaeus interpretatur festivus, omnis qui potest festa celebrare, non in fermento veteri malitiae et nequitiae, sed in azymis sinceritatis et veritatis , potest Dei recipere sermonem. Habeamus et nos mundas manus,Proponamus ante oculos nostros, quia lex spiritualis est, spirituales solemnitates, de quibus scriptum est: Tribus temporibus mihi festa celebrabitis in anno. Solemnita in tempore mensis novorum: in ipso enim es egressus ex Aegypto. Non apparebis in conspectu meo vacuus; et solemnitatem messis primitivorum de operibus tuis quaecumque seminaveris in agro: et solemnitatem consummationis in exitu anni in congregatione operum tuorum de agro . Si voluerimus in nobis fieri sermonem Dei, si
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ ñ habet sollẽpnitates der siẽ mensis
septimꝰ s uicinꝰ ẽ dierũ sex in qͥbꝰ factꝰ
ẽ mundꝰ in qͥbꝰ laborat᷑ & in sudore fa¬
ciei comedit᷑ panis: & t̃ra generat nob̃
tribulos & spinas: & cũ sementẽ acce¬
ꝑit tritici. lolio magis auenisq fecun¬
q̃a ẽ. Sed qͥa altare iã edificatũ fuerat.
& aduersũ repugnantes hostes tẽplũ
uoluerant extruere. nec extruxerãt.
inuno die mensis sexti factũ ẽ uerbũ
anĩ iinanu aggei ꝓpħȩ: ut deserens
teret᷑ aei: & imparẽ numerũ solũq
seq̃ret᷑. Quẽ mundũ e̾e̾ gentilis quoq
cuiꝰ factis poterat dei sermo reqͥesce¬
re. Porro ubi manꝰ sanguine plene st̃. &
int̾ficit᷑ iħs & audet popłs dicere san¬
guis eiꝰ suꝑ nos & suꝑ filios nr̃os. ibi ñ
fit sermo qͥei. Usq hodie inmundas ha¬
bens manꝰ carneus isrł. extendit e
ritis manꝰ ur̃as. a uertã ocłos meos a uob̾.
manꝰ enĩ ur̃e sanguine plene st̃. Nͣ fit

Expanded text:
solemnitates Dei, sicut mensis septimus; sed vicinus est dierum sex, in quibus factus est mundus . In quo laboratur, et in sudore faciei comeditur panis: et terra generat nobis tribulos et spinas, et cum sementem acceperit tritici, lolio magis avenisque fecunda est. Sed quia jam altare aedificatum fuerat, et adversum repugnantes hostes templum voluerant exstruere, nec exstruxerant: in uno die mensis sexti factum est verbum Domini in manu Aggaei prophetae, ut deserens teretur Dei, et imparem numerum solumque sequeretur: quem mundum esse gentilis quoque cujus factis poterat Dei sermo requiescere. Porro ubi manus sanguine plenae sunt, et interficitur Jesus, et audet populus dicere: Sanguis ejus super nos, et super filios nostros , ibi non fit sermo Dei. Usque hodie immundas habens manus carneus Israel, extendit earitis manus vestras, avertam oculos meos a vobis: manus enim vestrae sanguine plenae sunt . Non fit
Abbreviated transcription (Latin):
ipso iniqͥtas: aduersus marcionẽ & ce¬
teros hereticos. qͥ alterius boni nes¬
cio cuiꝰ dei filiũ. & ñ creatoris. quẽ
ustũ uocant: asser̃t dñm saluatorẽ.
¶. uere ẽ iħs magnꝰ sacerdos: cui om̃s
dei antistites cõparati. parui st̃ &. ni¬

Expanded text:
ipso iniquitas. 742 Adversus Marcionem et caeteros haereticos, qui alterius boni, nescio cujus Dei filium, et non Creatoris, quem justum vocant, asserunt Dominum Salvatorem. Et vere est Jesus magnus Sacerdos, cui omnes Dei antistites comparati, parvi sunt et ni
Abbreviated transcription (Latin):
st̃. farinã & similã ñ habebãt. Potest
autẽ hoc qͦd dix̃. intulistis in domũ
& ex sufflaui illud & de donariis ac¬
cipi q̃ offerebãt in altari & ds exsuf¬
flauerit ea. Sed qͥa dix̃. intulistis
indomũ. si ea q̃ illata st̃ donaria intel¬
ligimꝰ utiq intẽplo oblata dicemꝰ &.
ñ nob̾ ẽgruet: qͥa eo tẽpore domꝰ dei
edificata ñ fuerat adhuc. Qͦd qͥd ẽ us¬
q hodie plerisq c̃tingit. qͥ habitañ
inȩdificiis humilibꝰ & qͣntũ inse ẽ des¬
piciunt desolatã domũ dereẜcũ po¬
ssunt edificare ẽtẽpnunt. & qͣsi iã ui¬
dentes maturas segetes. fructũ sibi
ꝓ magnis uix parua repꝑiunt. Sed &

Expanded text:
arinam et similam non habebant. Potest autem hoc quod dixit: intulistis in domum, et exsufflavi illud, et de donariis accipi quae offerebant in altari, et Deus exsufflaverit ea. Sed quia dixit, intulistis in domum, si ea quae illata sunt, donaria intelligimus, utique in templo oblata dicimus. Et non nobis congruet, quia eo tempore domus Dei adhuc aedificata non fuerat: quod quidem usque hodie plerisque contingit, qui habitant in aedificiis humilibus, et quantum in se est, despiciunt desolatam domum Dei, et cum possint aedificare, contemnunt: et quasi jam videntes maturas segetes, fructus sibi pro magnis vix parva reperiunt. Sed et
Abbreviated transcription (Latin):
cũ pecierimꝰ a deo patre: iuxta qͦd le¬
gimꝰ. petite & dabit᷑ uob̾. Salathiel qͥ¬
pe. int̃p̃tat᷑ peticio dei. e nemo uen
adiħm: nͥ eũ adduxerit pat̃. Nascet᷑
gͦ nob̾ fluxus & expositꝰ ꝑ obsecraci¬
onẽ dei & erit de tribuiuda regia
scilicet & ẽfitente uel laudante deu̾
qͥa iudas utrũq sonat. Porro ortꝰ in ba¬
bilone scđ̾m hẏstoriã qͥdẽ uere de zo¬
robabel dr: qͥa ibi natꝰ ẽ. Sed & iuxta
alciorẽ intelligenciã. dñm nr̃m iħm¬
chobar & uiderit magnã uisionẽ illã
quã sub typo eiꝰ iherchiel in uolumi¬
nis sui cernit exordio. Eͦꝗ aũ dixi m¬
tp̃tari zorobabel pͥncipẽ de babilo¬
ne. ñ qͦ uere pͥnceps int̾p̃tet᷑. dixihoc:
si qͥdẽ apud hebreos ex tribꝰ integris
nom̃ eiꝰ tradit᷑ ee̾ cõpositũ. Zõ. iste:

Expanded text:
d legimus: Petite, et dabitur vobis . Salathiel quippe interpretatur, petitio Dei. Et nemo venit ad Jesum, nisi eum adduxerit Pater . Nascetur ergo nobis fluxus, expositus 741 per obsecrationem Dei, et erit de tribu Juda, regia scilicet, et confitente vel laudante Deum, quia Judas utrumque sonat. Porro ortus in Babylone, secundum historiam quidem vere de Zorobabel dicitur, quia ibi natus est. Sed et juxta altiorem intelligentiam Dominum Chobar, et viderit magnam visionem illam quam sub typo ejus Ezechiel in voluminis sui cernit exordio. Quod autem dixi interpretari Zorobabel, principem de Babylone, non quod vere princeps interpretetur, hoc dixi: siquidem apud Hebraeos ex tribus inominibus traditur esse compositus, Zo, iste;
Abbreviated transcription (Latin):
Quia popłs qͥ uidebat᷑ sibi redistei
captiuitate. nec dũ ȩdificauerat te¬
plũ nec muros ex truxerat eiita¬
demersis. ꝓpt̾ea ñ ad eos fit serm
dñi sub rege. Exechia siue ammons
ue iosia: qͥ quãdiu stabat ihrłm po¬
pło dei imꝑauerãt. s sub dario rege
ꝑsarũ pͥncipe. de qͦ & danihel mistice
in suo uolumine refert. Paruis aũm
lingua nr̃a sonat. generaciones fach
& deorsũ habitans. aliũ habere regei
carnẽ. & pͥmã sentenciã in eruditi a¬
huc hominis & eiecti qe paradyso ci¬
sto diebat. creseite & multiplicamim
&replete terrã. Ergo qͥa ddarius amat
erat coitꝰ & socius draconis cuuꝰ om̃i
uirtꝰ in iũbo ẽ iccireo in scđo amnou
sio popło cernit᷑. in in mundo nuno¬
ro: & post unionẽ uirginitatis. ꝙ o¬
radysi nuditatẽ timicas significant
pellicias. Deniq ingenesi eũ in pͥmo
in seđo uxta hebraicũ & aqͥlã & simma¬

Expanded text:
Quia populus qui videbatur sibi redisse de captivitate, necdum aedificaverat templum, nec muros exstruxerat civitademersis: propterea non ad eos fit sermo Dei sub rege Ezechia, sive Amon, sive Josia; qui quamdiu stabat Jerusalem, populo Dei imperaverant; sed sub Dario rege, Persarum principe, de quo et Daniel mystice in suo volumine refert. Darius autem in lingua nostra sonat, generationes factaet deorsum habitans alium habere regem, carnem, et primam sententiam ineruditi adhuc hominis, et ejecti de paradiso custodiebat: Crescite et multiplicamini, et implete terram . Ergo quia Darius amator erat coitus, et socius draconis, cujus omnis virtus in lumbo est : idcirco in secundo anno visio populo cernitur, in immundo numero, et post unionem virginitatis et paradisi nuditatem, tunicas significante pelliceas. Denique in Genesi cum in primo in secundo, juxta Hebraicum, et Aquilam, et Symma
Abbreviated transcription (Latin):
dñi ȩdificandȩ. E. tu qͣndo inderis
aliquẽ egressũ de ȩccła. qͥtraditꝰ fu¬
erat sathanȩ minteritũ carnifut
sꝑs saluus fieret. cogitare atq dis¬
ponere ut edificet tẽplũ ꝑ pudi¬
ciciã. qͦd ꝑ libidinẽ ante destruxe¬
rat. &. tam̃ diem de die trahere:
dic ad eũ. Uere & tu de popło es
captiuoꝵ. & tudicis. ñdũ uenit tẽ¬
pus domꝰ dei ȩdificandȩ. Qͥ aũ se¬
mel decreuit instaurare tẽplũ
dei: omne tẽpꝰ ei aptũ ẽ ad edifican¬
dũ. Nec rex potest impedire. nec
hostes ꝑ circuitũ: nec pietas simu¬
lata parentũ. affiniũ. liberoꝵ. Sta¬
tim ut c̃uersus in clamaueris no¬
m̃ dm̃i. dicet. ecce adsũ. Et fac¬
tũ ẽ uerbũ dñi in manũ aggei

Expanded text:
u quando videris aliquem egressum de Ecclesia, qui traditus fuerat Satanae in interitum carnis, ut spiritus salvus fieret , cogitare atque disponere, ut aedificet templum per pudicitiam, quod per libidinem ante destruxerat, et tamen diem de die trahere, dic ad eum: Vere et tu populo es captivorum, et tu dicis: nondum venit tempus domus Domini aedifacandae. Qui semel decrevit instaurare templum Dei, huic omne tempus aptum est ad aedificandum: nec rex diabolus potest impedire, nec hostes per circuitum, nec pietas simulata parentum, affinium, liberorum: statim ut conversus inclamaveris nomen Domini, dicet: Ecce adsum. Et factum
Abbreviated transcription (Latin):
iecit dicens. Dñe exercituũ usqueqͦ
ñ misereberis ihrłm. & urbiũ iuda
qͥbꝰ iratꝰ es: Ĩste septuage simꝰ annꝰ ẽ.
Sed & estras extructo tantũ altari.
& iactis fundam̃tis tẽpli: adluteras
regis artharxersis. ꝓhibitũ opꝰ refert.
Tunc int̾missũ ẽ opꝰ domꝰ dei in ihrłm.
& ñ fiebat usq ad annũ scđm darii

Expanded text:
uequo non misereberis Jerusalem et urbium Juda, quibus iratus es? Iste septuagesimus annus est . Sed et Esdras, exstructo tantum altari, et jactis fundamentis templi, ad litteras regis Artaxerxis prohibitum opus refert: Tunc intermissum est opus domus Dei in Jerusalem, et non fiebat usque ad annum secundum
Abbreviated transcription (Latin):
fuerit. reputat᷑ innichilũ. Siqͥs gͦ
de nob uel inẽualle habitat. uel
inuoluptate & luxuria secłari. suã
ẽtignat domũ. iste tẽplũ deo ñ edi¬
ficat. nec habet dñs in eo ubi caput
suũ reclinet. ¶ cuͣ uulpibꝰ edificet do¬
mũ. habitacłm qͦndã dei patit᷑ deso¬

Expanded text:
fuerit, reputatur in nihilum. Si quis ergo de nobis, vel in convalle habitat, vel in voluptate et luxuria saeculari suam contignat domum, iste templum Deo non aedificat, nec habet Dominus in eo ubi caput suum reclinet: et cum vulpibus aedificet domum, habitaculum quondam Dei patitur es
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cipit. & utiq nͣ leue ẽ dei om̃ipo¬
tentis imꝑiũ. Habuistis huc usq
corda ur̃a uiciis seruiencia: sine ordi¬
ne. sine p̃ceptore. qͦcũq trahe bant
desideria ꝑgentes. Nũc aũ dñs uobis
s̃cipit. ut ordinetis inse caritat᷑e. &
ponatis corda ur̃a suꝑ uias ur̃as. ut
nichil absq iudicio & c̃sid̾acione fa¬
ciatis. s seꝑ ante pedes ur̃os. legalis
lucerna p̃cedat. & dicatis. Lucerna
pedibꝰ meis lex tua: &. lum̃ semitis me¬
is uel certe ita. Quia dicitis ñ ẽ tep
ȩdificandȩ domꝰ dñi. & ipsi habitatis
inbabitacłis q̃ st̃ inima demersa. do¬
mꝰ aũ mea de serta ẽ: c̃sidate iuben
te dnõ & uos in memoriã redigite q̃
feceritis: & q̃ passi estis. Seminas

Expanded text:
aecipit, et utique non leve est Dei omnipotentis imperium. Habuistis hucusque corda vestra vitiis servientia, sine ordine, sine praeceptore, quocumque trahebant desideria, pergentes. Nunc autem Dominus vobis praecipit ut ordinetis in se charitatem, et ponatis corda vestra super vias vestras, ut nihil absque judicio et consideratione faciatis; sed semper ante pedes vestros legalis lucerna praecedat, et dicatis: Lucerna pedibus meis lex tua et lux semitis meis . Vel certe ita: Quia dicitis, non est tempus aedificandae domus Domini, et ipsi habitatis in habitaculis quae sunt in ima demersa, domus autem mea deserta est: considerate, jubente me Domino, et vos in memoriam redigite quae feceritis, et quae passi
Abbreviated transcription (Latin):
tata responsio. & dr adeos. Ergone
tẽpꝰ ẽ ut uos habitetis in domibꝰ de¬
orsũ sitis. & in c̃ualle positis .&. mea
domꝰ q̃ in monte ẽ. deserta erit
Siue ut habet᷑ in hebreo. uos habi¬
tatis indomibꝰ laq̃atis. iqͥ est orna
le torrebit᷑. Porro seđm anagogen
omne tͣepꝰ qͦ habitacio uallis ẽ nobi.
uel seruimꝰ de liciis: mportunũ ẽ.
Unde & stoici qͥbꝰ cure ẽ uerba sin¬

Expanded text:
tata responsio, et dicitur ad eos: Ergo ne tempus est, ut vos habitetis in domibus deorsum sitis, et in convalle positis: et mea domus quae in monte est, deserta erit? sive ut habetur in Hebraeo: ut habitetis in domibus loqueatis id est, ornatle torrebitur? Porro secundum anagogen: Omne tempus quo habitatio vallis eligitur, vel servimus deliciis, importunum est. Unde et Stoici quibus curae
Abbreviated transcription (Latin):
ecundo anno darii regis
ꝑ sarũ. filii hystaphis. sep¬
tuagesimũ annũ de sola¬
cionis tẽpli fuisse cõpletũ quẽ ihere¬
mias uaticinatꝰ ẽ: zacharias qͦq ꝓpħa¬

Expanded text:
ecundo anno Darii, regis ersarum filii Hystaspis, septuagesimum annum desolationis templi fuisse completum quem Jeremias vaticinatus est Zacharias quoque p
Abbreviated transcription (Latin):
& cũ eis ꝓpħe der adiuuantes eosq
tẽpore apud romanos. septimꝰ a ro¬
bens annũ imꝑii uicesimũ septi¬
mũ: qͥ post octo annos expulsus ẽ
abruto. ac deinderem publicam
ꝑ annos quad ringentos sexaginta
qͦtuor usq adiuliũ cȩsarẽ c̃sules
administrauert. Hoc ꝓpt̾ea opari¬
la & eustochiũ diximꝰ ut de ipso
statim titulo qua ȩtate aggeus ꝓ¬
pħa cecinerit agnoscatis. Sciendũ
q interim iuxta litterã magni sps
& aggeũ fuisse &. ⁊achariam ꝓpħas:
ut aduersũ arthaxersen regisꝰ e¬

Expanded text:
 cum eis prophetae Dei adjuvantes eos . Quo tempore apud Romanos septimus a Robens annum imperii vicesimum septimum, qui post octo annos expulsus est a Bruto: ac deinde rempublicam per annos quadringentos sexaginta quatuor, usque ad Julium Caesarem consules administraverunt. Hoc propterea, o Paula et Eustochium, diximus, ut de ipso statim titulo, qua aetate Aggaeus propheta cecinerit, agnoscatis. Sciendumque est interim, juxta litteram, magni spiritus et Aggaeum fuisse et Zachariam prophetas: ut adversum Artaxer
Abbreviated transcription (Latin):
ac de inde cͣfiteri fidẽ sc̃ę trinitatis
in remissionẽ peccatoꝵ. qͦd est inti¬
ma piscis iuiscera. uiuis conerema¬
re carbonibꝰ. Quibꝰ actis: angelus
adpͣhendens de monẽ ligauit. qͥa
post ab renunciacionẽ diabolr post
c̃fessionẽ rectȩ fidi. seqͥt᷑ remissio
peccatoꝵ: ex pulso demonio ꝑ aꝗͣ
baptismi. Ligauit aũ eũ: qͥa afi¬
deliũ lȩsione retinuit. Quos &.¬
si tẽptare aliqͦciens ꝑmutit᷑ ut ꝓ¬
bent᷑. suꝑare tam̃ ꝓ hibet᷑. ne a
fide deficiant. Ligauit inqͥt eũ
indeserto suꝑioris egypti. Et de ser¬
tũ & egyptus. corda infideliũ sig¬
nificat: qr & deserta. iqͥ est de relie¬
ła st̃ a deo. cuiꝰ in habitacione st̃

Expanded text:
ac deinde confiteri fidem sanctae Trinitatis in remissionem peccatorum, quod est intima pacis viscera vivis cremare carbonibus. Quibus actis angelus apprehendens daemonem ligavit. Quia post abrenuntiationem diaboli, post confessionem rectae fidei, sequitur remissio peccatorum, expulso daemonio per aquam baptismi. Ligavit autem eum, quia a fidelium laesione retinuit; quos etsi tentare aliquoties permittitur, ut probentur, superare tamen prohibetur ne a fide deficiant. Ligavit eum in deserto superioris Aegypti. Et desertum et Aegyptus infidelium corda significant, quae et deserta, id est, derelicta sunt a Deo, cujus in
Abbreviated transcription (Latin):
a pͥncipe tenebrarũ. Adpͣbensũ gͦ
angelus demone̾ qͥ tobiã occidere
cupiebat. ligauit in deserto suꝑi¬
oris egypti: qͥa cohibitũ a raptu fi¬
deliũ qͥ mẽbra st̃ sui tedẽptoris.
idem dñs & redẽptornr. miabolũ
infidelibꝰ tantũ dñari ꝑmittit. In

Expanded text:
a principe tenebrarum. Apprehensum ergo angelus daemonem, qui Tobiam occidere cupiebat, ligavit in deserto superioris Aegypti; quia cohibitum a raptu fidelium, qui membra sunt sui Redemptoris, idem Dominus et Redemptor noster diabolum infidelibus tantum dominari permittit. In
Abbreviated transcription (Latin):
seruari uoluit. Iecur qͦq reposu¬
it: qͥa maturitatẽ c̃silioꝵ eiꝰ malignã
aduersũ nos. in note sceie nob̾ ꝑ doe¬
⁊ores ueritatis dignatꝰ ẽ. Fertur e¬
n qͥa calore ac uirtute ihecoris oc¬
culta: cibi excoquant᷑ comesti .&. ad
digestionẽ ꝑueniant. Cũ uͦ ea quȩ a¬
gere disponimꝰ sedula cogitacione qͦ
ordine sint ꝑ agenda exqͥrimꝰ. quasi
acceptos instomacho cibos. ardore
ihecoris excoqͥmꝰ. Sunt enĩ hec ne¬
cessaria inqͥt. adme dicamͣta. Utilit᷑
astite a malicia diaboli hostis antioͥ
nob̾ agnita. ꝓflciunt ad medelam
qͥa qͦnto ea cercius ex ploramꝰ. tanto
caucius declinamꝰ. Assauit tobias
bra transferunt᷑: id est de infidelita¬
te c̃uertunt᷑ ad fide. Quicqͥd uͦdi
misert̃: eos econtra demonstrat. qͥ
audito deiuerbo. malunt inter
mẽbra mortua ac putrida sui de¬
ceptoris residere: quã ad societate
saluatoris reuerti. Assauit carnes
eiꝰ i eis qͦs carnales inuenit.s igne

Expanded text:
nservari voluit. Jecur quoque reposuit, quia maturitatem consiliorum ejus malignam adversum nos innotescere nobis per doctores veritatis dignatus est. Ferunt enim quia calore ac virtute jecoris occulta cibi excoquantur comesti, et ad digestionem perveniant. Cum vero ea quae agere disponimus, sedula cogitatione quo ordine sint peragenda exquirimus, quasi acceptos in stomacho cibos ardore jecoris excoquimus. Sunt enim haec necessaria ad medicamenta utiliter. Astutia et malitia diaboli hostis antiqui nobis agnita proficiunt ad medelam; quia quanto ea certius exploramus, tanto cautius declinamus. Assavit Tobias bra transferuntur, id est, de infidelitate convertuntur ad fidem. Quidquid vero dimiserunt, eos econtra demonstrat, qui, audito Dei verbo, malunt inter membra mortua ac putida sui deceptoris residere, quam in societatem Salvatoris reverti. Assavit carnes ejus in eis quos carnales invenit, sed igne
Abbreviated transcription (Latin):
ȩccłam xꝑi facerent: ñ sine certa ex¬
ploracione potuit nouȩ fidi uira
legẽq susciꝑe: sciens qͦd multis tem¬
poribꝰ pͥscis habuit doctores. qͥ om̃s
qͦsi septenario numero cõp̃ hensi huiꝰ
solũ uitȩ gaudia nouerant. de ȩt̃nis
nil certũ dicebant: idoq illos absq
spe uitȩ in mortalis et̃ne. mortis ra¬
puisset interitꝰ. s docente intrin¬
secꝰ ipsa ueritate. qͣ foris ꝑ doctorũ
ora sonabat: tande intellexͣ qͥa ne¬
cesse esset ut stulta dicerent stul¬
tr perirentq hi qͥ deũ uerũ ñ noue¬
rant. Iure aũ mundi cͣditor in mun¬
dũ ueniens. mundi regimen suscepit
& fide c̃fessus xꝑi. eiꝰ se sacram̃tis
scificari gaudebat. Introductꝰ to¬
bias ad sarrã in cubicłm: ꝓtulit de
cassidile suo partẽ iecoris. & posuit

Expanded text:
Ecclesiam Christi faceret, non sine certa exEcclesiam Christi faceret, non sine certa exploratione potuit novae fidei jura legemque suscipere; sciens quod multis temporibus priscis habuit doctores, qui omnes quasi septenario numero comprehensi, hujus solum vitae gaudia noverant, de aeternis nihil certum dicebant, ideoque illos absque spe vitae immortalis, aeternae mortis rapuisset interitus. Sed docente intrinsecus ipsa veritate, quae foris per doctorum ora sonabat, tandem intellexit quia necesse esset ut stulta dicerent stulti, perirentque hi qui Dominum verum non noverant; jure autem mundi Conditor in mundum veniens, mundi regimen susciperet. Et fidem confessus Christi, ejus se sacramentis sanctificari gaudebat. Introductus Tobias ad Saram in cubiculum, protulit de cassidili suo partem jecoris, et
Abbreviated transcription (Latin):
ysaac filiũ ꝓmissionis. idest liberũ ec¬
cłe popłm. Nomͣ qͦq ragubel qͥ inter¬
prȩtat᷑ pastꝰ eiꝰ qs. siue amicus as. illũ
designat popłm qͥ dicta diaboli frau¬
de. se suosq dñi c̃sorcio nectit: qͥ dice¬
re nouit. Nnͣs paseit me & nichil mͥ de¬
erit: & audire meret᷑. ĩa nͣ dic̃a uosser¬
uos. s amicos meos. Tibi inqͥt debetur
om̃is substaneia eiꝰ. Et pat̾ ad filiũ Po
stula a me. & dabo tͥ gentẽ heredita¬
tẽ tuã. & cet̾a. Ingressi st̾ ad raguhe¬
lẽ. qͥ eos suscepit cũ gaudio Adiit
añs popłm nacionũ ꝑ doctores sui¬
uerbi: qͥ libent᷑ accepit eũ in plurimis
locis. ut apłoꝵ actꝰ testant᷑. Petitus
filiã ragubel. pͥmo ex pauit. sciens
qͥd ꝓuenisset illis septẽ uiris. s do¬
cente angelo qͥa in mundi eã habere
nͣ possent: tobias aũ qͥd̾m timebat.
posset: mox dari cͣsensit. Audiens uer¬
bũ fidi popłs genciũ. atq ab apłis
admonitꝰ ut de sua ꝓgenie ꝑ orbẽ

Expanded text:
est, liberum Ecclesiae populum. Nomen quoque Raguel, qui interpretatur pastus ejus Deus, sive amicus Deus; illum designat populum, qui, victa diaboli fraude, se suosque Domini consortio nectit qui dicere novit: Dominus pascit me, et nihil mihi deerit . Et audire meretur: Jam non dicam vos servos, sed amicos meos . Tibi debetur omnis substantia ejus. Et Pater ad Fila me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam, et caetera . Ingressi sunt ad Raguelem, qui eos suscepit cum gaudio. Adiit Dominus populum nationum per doctores suverbi, qui libenter accepit in plurimis locis, ut apostolorum Actus testantur. Petitus filiam Raguel primo expavit, sciens quid provenisset illis septem viris; sed docente angelo, quia immundi eam habere non possent, Tobias autem, qui Deum timebat, posset, mox dare consensit. Audiens verbum fidei populus gentium, atque ab apostolis admonitus, ut de sua progenie per orbem
Abbreviated transcription (Latin):
medoꝵ: quia tantos dñs collegit de¬
iudȩa ad fide. qͥ sufficerent ad exem¬
plũ unendi. uel ad ministeriũ prȩ¬
qͥicandi: qͦusq etiã in gentibꝰ ecclesiȩ
fundam̃ta locaret.Suggerit angelus
tobiȩ: ut ingressus domũ raguel. fi¬
liã eiꝰ sarrã petat uxorẽ. Raguhel
indicat popłm genciũ. quẽ dñs ꝑpre¬
dicatores suos uisitare dignatꝰ ẽ: ut
de eiꝰ stirpe sibi sponsã assumeret: id
ẽ ipsaᷤ gentilitatẽ sibi eccłam faceret.
Congruit & sarre nom̃ eccłȩ. ꝓpt̾ sar

Expanded text:
Dominus tantos de Judaea collegit ad fidem, qui sufficerent, ad exemplum vivendi, vel ad ministerium praedicandi, quousque etiam in gentibus Ecclesiae fundamenta locaret. Suggerit angelus Tobiae, ut ingressus domum Raguel, filiam ejus Saram petat sibi uxorem. Raguel indicat populum gentium, quem Dominus per praedicatores suos visitare dignatus est; ut de ejus stirpe sibi sponsam assumeret, id est, ipsam gentilitatem sibi Ecclesiam faceret. Congruit et Sarae nomen Ecclesiae, pr
Abbreviated transcription (Latin):
dentͣ. eruitq de potestate tenebra¬
rũ. qͦs filios lucis prȩsciuit eẽ. Quod
cũ fecisset inqͥt: palpitari cęp̾it
insiccũ ante pedes eiꝰ Cũ dñs neqͥ¬
ciã maligni hostis suꝑans ꝓferret
in lucẽ. atq om̃ibꝰ redderet mani¬
festã: molitꝰ ẽ adhuc suꝑbiens ꝑ¬
secucionẽ electis eiꝰ cõmouere. qͥ
st̃ pedes eiꝰ. qͥa ꝑ ipsos ambulat in
t̃ra dñs . qͥ suꝑ omnia regnat in
cȩlo. Tunc dixͣ̃ ei angelus dñi. Ex¬
dñs piscẽ: cũ neqͥciã diaboli laci¬
us sc̃ĩs aꝑuit: & qͦsi archana insidi¬
arũ eiꝰ euisce rauit. Reposuit sibi
cor eiꝰ. qͥa calliditatẽ eiꝰ libris seĩs
IN uoluit. de quascͥptũ ẽ. Ser¬
pens erat callidior: cunctis animan

Expanded text:
itque de potestate tenebrarum, quos filios lucis esse praescivit. Quod cum fecisset, palpitare coepit in sicco ante pedes ejus. Cum Dominus nequitiam maligni hostis superans proferret in lucem, atque omnibus redderet manifestam, molitus est adhuc superbiens persecutionem electis ejus commovere, qui sunt pedes ejus; quia per ipsos ambulat in terra Dominus qui super omnia regnat in coelo. Tunc dixit ei angelus Domini, ExDominus piscem, cum nequitiam diaboli latius sanctis aperuit, et quasi arcana insidiarum ejus evisceravit. Reposuit sibi cor ejus, quia calliditatem ejus libris sanctis involvit; de qua scriptum est, Serpens autem erat callidior cunct
Abbreviated transcription (Latin):
tes eiꝰ. dentes lȩonis & molares
eiꝰ ut catuli leonis. Posuit uineã
indissipacionẽ: & ficꝰ meas incom-¬
fractionẽ. Serutans scrutatꝰ ẽ
eã.&. ꝓiecit dealbauit ramos eiꝰ.
se multitudinẽ. ut cuncta com¬
plerent: & ñ dic̃a fruges. s ne ui¬
nearũ qͥde & arboꝵ cortices ra¬
mosq dimitterent: ita ut omni
uirore c̃sũpto. albentes arboꝵ
rami . & sicea uinearũ flagella re¬
manerent. Noc utrũ ne factũ sit:
liqͥdo adfirmare ñ possumꝰ. Neq
eñi regũ &. paralipomenon nar¬
rat hystoria. qͦd utiq si fuisset. qͦmͦ
fam̃e sub helya triũ annoꝵ & sex
m̃siũ legimꝰ: mĩꝙͣ. scriptura tacu¬
isset. Iantũ dicimꝰ qͦd sub metha¬

Expanded text:
 molares ejus, ut catuli leonis. Posuit vineam meam in dissipationem, et ficos meas in confractionem: scrutans scrutatus est eam, et projecit: dealbavit ramos ejus. se multitudinem, ut cuncta complerent: et non dicam fruges, sed vinearum quidem et arborum cortices ramosque dimitterent, ita ut, omni virore consumpto, arentes arborum rami, et sicca vinearum flagella remanerent. Hoc utrum factum nec ne sit, liquido affirmare non possumus: neque enim Regum et Paralipomenon narrat historia . Quod utique si fuisset, quomodo famem sub Elia trium annorum et sex mensium legimus, numquam Scriptura tacuisset. Tantum dicim
Abbreviated transcription (Latin):
sequentibꝰ iuxta septuagin¬
ta intͣprȩtes legimꝰ ac par¬
uuloꝵ reliqͥt infanciã. audi¬
at qͣ dicunt᷑. Qͥ aũ ad huc ha¬
bitat interta. & ñ potest di¬
cere. aduena sũ &. ꝑegrinꝰ sic̃
om̃s patres mei: auribꝰ ꝑcipi¬
at. Si factũ ẽ inqͥt istud indi¬
ebꝰ ur̃is aut in diebꝰ patrum

Expanded text:
sequentibus juxta Septuaginta Interpretes legimus, ac parvulorum reliquit infantiam, audiat quae dicuntur. Qui autem adhuc habitat in terra, et non potest dicere: Advena sum et peregrinus sicut omnes patres mei , auribus percipiat. Si factum est, inquit, istud in diebus vestris, aut in diebus patrum
Abbreviated transcription (Latin):
tẽpore fuisse eognouimꝰ. siue ul¬
timos romanor de qͥbꝰ supra dixi¬
mꝰ. licet nc̃ nob magis de babilo¬
niis dici uideat᷑ atq chalde is. quoꝵ
crudelitas inpopłm dei. feritasq
describit᷑ ni t illor. uideor inii
hoc ꝓptͣ alic. repꝑisse. narrat᷑ im¬
pietas ho tui: ab figura loc usta¬
rũ. Eẜ rursũ si: de ipsis locustis
custas legeris. hostes cogites. cũ
hostes cogitaueris. redeas ad lo¬
de solitudine. siue exerc itꝰ chal¬
dȩor. suꝑ tȩriã di. fortis &. innu¬
merabilis. Qͥd eñi locustis innu¬
merabilius & fuenis qbꝰ huma¬
na industria resistere ñ potest:
Dentes eiꝰ gentes uidelicet locu¬
starũ. Om̃ia aũ tropice intelli¬
illus. ut catulus lȩonis: ut qͥ in
fortitudine & multitudine lo¬
custis coȩquant᷑. inferocitate &
crudelitate. lȩoniuꝰ cõparent᷑.
Haec inqͥt gens. posuit uineã meã
indesertũ. quã de egypto tran¬
stuli & plantaui. & ficũ meã de¬
corticquit. popłm iudȩoꝵ ad quẽ¬

Expanded text:
e post fuisse cognovimus: sive ultimo Romanorum, de quibus supra diximus. Licet nunc nobis magis 175 de Babyloniis dici videatur atque Chaldaeis, quorum crudelitas in populum Dei feritasque describitur: et, ni fallor, videor mihi in hoc Propheta aliquid reperisse. Narratur impietas hostirum, et rursus sic de ipsis locustis custas legeris, hostes cogites; cum hostes cogitaveris, redeas ad lode solitudine, sive exercilus Chaldaeorum super terram Dei, et fortis, et innumerabilis. Quid enim locustis innumerabilius et fortius, quibus humana industria resistere non potest? Dentes ejus, gentis videlicet locustarum omnia auillius ut catuli leonum, » fortitudine et multitudine locustis coaequantur, in ferocitate et crudelitate leonibus comparentur. Haec, inquit, gens posuit vineam meam in desertum, quam de Aegypto transtuli et plantavi, et ficum meam decorticavit, pop
Abbreviated transcription (Latin):
pe terra. Qͥ senes st̾ & cȩlestes.
audͥiunt sꝑitalit᷑. Q habitant
intȩrra. appellantꝰq t̃reni: auri¬
bꝰ ꝑcipiunt. E hoc in omnib
scripturis notandũ: ubi hȩc di¬
o uerba iuncta ponunt᷑. Quod
in lamech qͦq legimꝰ peccatore.
qͥ loquutꝰ ẽ ad uxores suas ada
& sella. Audite uerba mea uxo¬
res lamech. auribꝰ ꝑcipite uer¬
ba mea: qͥa uirũ occidi inuul¬
nꝰ meũ. & iuuenẽ in liuore me¬

Expanded text:
pe, terra . Qui senes sunt et coelestes, audiunt spiritaliter; qui habitant in terra, appellanturque terreni, auribus percipiunt. Et hoc in omnibus Scripturis notandum, ubi haec duo verba juncta ponuntur. Quod in Lamech quoque legimus peccatore, qui locutus est ad uxores suas Ada et Sella: Audite verba mea, uxores Lamech, auribus percipite verba mea, quia virum occidi in vulnus meum, et juvenem in livorem me
Abbreviated transcription (Latin):
mundicia ꝓpriȩ ẽuersacionis. sine
tolerancia sufficit ext̃ne ꝑturba¬
cionis: aut si is qͥ fortit᷑ aduersa fo¬
ris sustinet. intus adhue eneruit᷑
iniqͥs motibꝰ fauet. Sieut fremitꝰ
leonis. ita & regis ua. & sic̃ ros suꝑ

Expanded text:
munditia propriae conversationis sine tolerantia sufficit externae perturbationis, aut si is, qui fortiter adversa foris sustinet, intus adhuc enerviter iniquis motibus favet. Sicut fremitus leonis, ita et regis ira: et sicut ros su
Abbreviated transcription (Latin):
bo¬
Sa¬
lo¬
Mo¬
filii dauid
regis israhel. Parabolȩ grȩce. la¬
tine dicunt᷑ similitudines. Quod
huic libro uocabulũ salomon ob
id inposuit. ut sciremꝰ alcius &
ñ uixta litterã intelligere quȩ
dicit. in qͦ dñm significat ꝑ para.¬
bolas turbis fuisse locuturum:
sicut etiã nomine ꝓprio & pa¬
eifico. regni sui statu. regnũ xꝑi¬

Expanded text:
boSalomofilii David regis Israel. Parabolae Graece, Latine dicuntur similitudines. Quod huic libro vocabulum Salomon ob id imposuit, ut sciremus altius et non juxta litteram intelligere quae dicit: in quo Dominum significat per parabolas turbis fuisse locuturum, sicut etiam nomine proprio et pacifico regni sui statu regnum
Abbreviated transcription (Latin):
quar uobis: ẜ palã de patre aqnun.¬
ciabo uobis. Quid aũ utilitatis para¬
bolȩ salomonis c̃serant: sub crem̃to
tituli monstrat᷑ cũ subdit᷑. Aa sei¬
enciã aũ & disciplinã scire ẽ quidẽ¬
recte credere: qualit̾ se uiuere
oporteat quẽq ueracit᷑ didicisse:
qͦ intencionẽ cordis dirigere: qͥd ope¬
rando gerere c̃ueniat nosse. Quod
aũ adiungit. ad intelligenda uerba
prudenciȩ & suscipiendã erudici.¬
onẽ doctrine: monet eos qͦs imbuit
ut ñ solũ sapienciã quã semel ipsi
ꝑceperĩt amplecti. & discipline uir.¬
tutũ quã cognouerint sciant inser¬
uire: s etiã uerbis prudenciũ qͥbꝰ
ad ꝑfectiora ꝓficiant libent̃ aus¬
cultare. s hec sollerter intellige¬
re curent. Iusticiã & iudiciũ & eqͥ¬
tatẽ. Iusticia ẽ in eis q̃ scđ̾m regułã¬
Mo

Expanded text:
quar vobis, sed palam de Patre annunquar vobis, sed palam de Patre annuntiabo vobis . Quid autem utilitatis Parabolae Salomonis conferant, sub incremento tituli monstratur, cum subditur:-- Ad scientiam autem et disciplinam scire est qurecte credere, qualiterque vivere oporteat, quemque veraciter didicisse. Quo intentionem cordis dirigere, quid operando gerere conveniat nosse. Quod autem adjungit: Ad intelligenda verba sapientiae, et suscipiendam eruditionem doctrinae. Monet eos quos imbuit, ut non solum sapientiam quam semetipsi perceperunt, amplecti, et disciplinae virtutum quam cognoverunt sciant inservire; sed etiam verbis prudentium, quibus ad perfectiora proficiant libenter auscultare, et hoc solerter intelligere curent. Justitiam et judicium et aequitatem. Justitia est in eis, quae secundum regum
Abbreviated transcription (Latin):
qͦ seriptũ ẽ. Multiplicabit᷑
eiꝰ imꝑiũ. & pacis ñ erit finis:
suꝑ soliũ dauid & suꝑ regnum
eiꝰ sedebit. sicut tẽpli c̃strue¬
tione ac dedicacione. edificaei.
& ipse filius eẽ d auid & rex sꝑitalis
isrł: etiã turbarũ testimonio quȩ ei
iherosolimã uenienti cũ ramis palma
rũ & laudibꝰ occurrere declarat᷑. No¬
tandũ aũ qͦd uulgata ȩdicio ꝓ parabo.¬
lis q̃ hebraice masloth uocant᷑ parho¬
emias. idest.ꝓuerbia dicit. Sed nec ip¬
sũ nom̃: abhorret a uero. Quȩ enĩ pa.¬
rabole rectȩ nncupant᷑. qͥa occulta
stͥ possunt ñ in ẽgrue etiã ꝓuerbia
uocari: qͥa talia st̃ q̃ merito sepus in
ore conloquenciũ uersari ac memo.¬
ria debeant retineri. Nã & in ꝓuer¬
bia plerũq tã obscure dicunt᷑. ut
merito eadẽ possint et iã parabola.¬
rũ nomine notari: dño aitestante qͥ
ait. hȩc in. ꝓuerbiis locutꝰ sũ uobis.
uenit hora cũ iã ñ in ꝓuerbiis lo.¬

Expanded text:
abitur ejus imperium, et pacis non erit finis super solium David et super regnum ejus , sicut templi construetione ac dedicatione, aedificatioet ipse filius esse David rex spiritalis Israel, etiam turbarum testimonio, quae ei Hierosolymam venienti, cum palmarum ramis et laudibus occurrere declarantur . Notandum autem, quod Vulgata editio pro Parabolis, quae Hebraice Missae vocantur, Paroemias, id est, proverbia dicit. Sed nec ipomen abhorret a vero. Quae enim parabolae recte nuncupantur, quia occulta sunt, possunt non incongrue etiam proverbia vocari, quia talia sunt, quae merito saepius in ore colloquentium versari, ac memoria debeant retineri. Nam et proverbia plerumque tam obscure dicuntur, ut non immerito eadem possint etiam parabolarum nomine notari, Domino attestante, qui ait: Haec in proverbiis locutus sum vobis. Venit hora cum jam non in proverbiis lo
Abbreviated transcription (Latin):
Sophoniam a grediar qͥ
nonꝰ ẽ inordine duode¬
ĩ ꝓpħarũ: responden¬
dũ uidet᷑ bis qͥ me irridendũ esti¬

Expanded text:
Sophoniam aggrediar, qui nonus est in ordine duodecim prophetarum, respondendum videtur his qui me irridendum aesti
Abbreviated transcription (Latin):
ut aduersũ arthaxersen regis e¬
dictũ & samaritanos gentesq cun¬
ctas ꝑ circuitũ ȩdificacionẽ tẽpli
impedientes. iuberent tẽplũ ex¬
trui. Torobabel qͦq & ihesũ & po¬
płm qͥ cũ eis erat. ñ minoris fider:
quã. ꝓhibentis regis imꝑiũ. finit¬

Expanded text:
ut adversum tanti regis edictum et Samaritanos, gentesque cunctas per circuitum aedificationem templi impedientes, juberent templum exstrui. Zorobabel quoque et Jesus, et populus qui cum eis erat, non minoris fidei pquam prohibentis regis imperium.
Abbreviated transcription (Latin):
ophoniam agrediar qͥ
nonꝰ ẽ mordine duode¬
ĩ ꝓpħarũ: responden¬
dũ uidet᷑ bis qͥ me irridendũ esti-

Expanded text:
ophoniam aggrediar, qui nonus est in ordine duodecim prophetarum, respondendum videtur his qui me irridendum aesti
Abbreviated transcription (Latin):
phoniã filiũ chusi.
filii godoliȩ . filii
amariȩ. fil ii ezechiȩ: indiebꝰ iosiȩ
filii ammon regis iuda. Lxx. simiht̃.
Iradunt hebrei cuiꝰcũq ꝓpħȩ pat̃
aut auus ponat᷑ intitulo: ipsos
qͦq ꝓpħas fuisse. Unde &. amos unũ
de duodec̃i ꝓpħis qͥa dixerat ñ erã ꝓ¬

Expanded text:
am filium Chusi, filii Godoliae, filii Amariae, filii Ezechiae; in diebus Josiae, filii Ammon regis Juda. LXX similiter. Tradunt Hebraei cujuscumque prophetae pater aut avus ponatur in titulo, ipsos quoque prophetas fuisse. Unde et Amos unus de duodecim prophetis, qui dixerat: Non
Abbreviated transcription (Latin):
audiente matrona. de philosophia dis.¬
putare. Qͥd referã catonis filiã. bruti
c̃iugẽ: Cuiꝰ uirtꝰ facit: ne pat̾s maritiq
c̃stanciã tantoꝑe mirem᷑. Plena est
hẏstoria tã greca quã latina uirtutibꝰ
feminarũ. & q̃ integros libros fla

Expanded text:
audiente matrona, de philosophia disputare. Quid referam Catonis filiam, Bruti conjugem, cujus virtus facit ne patris maritique constantiam tantopere miremur? Plena est historia tam Graeca quam Latina virtutibus feminarum, et quae integros libros flag
Abbreviated transcription (Latin):
eortazon. quẽ nos festũ. siue
sollẽpnẽ possumꝰ dicerȩ. Ta¬
memoria dñi. Malachias. a¬
us. Que om̃ia. qͦ sensu accipi¬
enda sint. insuis uoluminibꝰ
disseret᷑. Quatuor aũ reliqͥ
sayas. ihe zechiel. iheremias.
danhel: hanc habent intelli¬
dicit᷑ idest salus dñi. Ihez echi¬

Expanded text:
 quem nos festivum, sive solemnem possumus dicere. Zamemoria Domini. Malachias, ἄus. Quae omnia quo sensu accipienda sint, in suis voluminibus disseretur. Quatuor autem reliqui saias, Ezechiel, Jeremias, Daniel, hanc habent intellidicitur, id est, salus Domini: Ezechi
Abbreviated transcription (Latin):
us uoluminif ꝓpħas enume¬
rauimꝰ utile nobis uidetur
ce & latine breuit᷑ ad notare.
Osee int̾pretat᷑ sozon: quem
possumꝰ dicere. Iohel. archo¬
menos: idest incipiens. Amos.
portans dicitur. Abdias. doy.¬
ba. Micha.
qͥs quasi aut qͥs uelut. Naum.

Expanded text:
s voluminis prophetas enumeravimus, utile nobis videtur ce et Latine breviter annotare. Osee interpretatur σώζων, quem possumus dicere. Joel ἀρχόμενος, id est, incipiens. Amos, portans dicitur. Abdias δοῦba. Michaeaquis quasi, aut quis velut? Naum,
Abbreviated transcription (Latin):
geum. undecimũ ⁊ achariam.
duodecimũ malachiam. Nebre¬
i aũ post oseȩ qͥ apud utrosq
primꝰ ẽ. scdm legunt iohel t̃¬
ciũ amos: quartũ abdiam. qͥn.¬
tũ ionã. sextũ micheam. sep¬
timũ naum: octauũ abbachuc.
nonũ sophoniam: decimũ ag¬
seum. undecimũ ⁊ achariã.
duodeeimũ qͥ ultimꝰ ẽ mala

Expanded text:
m, duodecimum Malachiam: Hebraei autem post Osee, qui apud utrosque primus est, secundum legunt Joel, tertium Amos, quartum Abdiam, quintum Jonam, sextum Michaeam, septimum Naum, octavum Abacuc, nonum Sophoniam, decimum Aggaeum, undecimum Zachariam, duodecimum, qu
Abbreviated transcription (Latin):
potissimũ o paula & eustochiũ Qrͤ
si scirent oldã uiris tacentibꝰ ꝓpħasse.
& debborã uidic̃e parit̃ & ꝓpheten.
hostes isrł barach tm̃te suꝑasse .&. ui¬
dith & bester in typo eccłȩ. & occidis¬
seaduersarios & ꝑiturũ isrł de ꝑicło
lib̾asse: nũꝙͣ. post t̾gũ meũ manum
curuarent in cychoniã. Taceo de an-
na & helisabeth & ceteris sc̃is mulie-¬
ribꝰ qͥrũ uelud syderũ ignicłos. clarũ
mariȩ lum̃ abscondit. Ad gentiles fe-¬
minas ueniã: & apud secłi pbiloso¬
phos uideant animarũ differenci-¬
as. q̃ri solere. ñ corpor. Plato indu¬
cit aspasiã disputantẽ. sapho cũ pin¬
daro scribit᷑ & alcheo. Themisto: int̃
sapientissimos grȩce philosopbat᷑.
Corneliã graccoꝵ. id est ur̃amt tota
romane urbis t᷑ba mirat᷑. Carnea¬
des eloq̃ntissimꝰ philosophoꝵ acutis¬
simꝰ rethoꝵ qͥ apud c̃sulares uiros
ꝙ machademia plausus excitare

Expanded text:
potissimum, o Paula et Eustochium. Qui si scirent Oldam, viris tacentibus, prophetasse, et Debboram judicem pariter et propheten, hostes Israel, Barac timente, superasse : et Judith et Esther, in typo Ecclesiae, et occidisse adversarios, et periturum Israel de periculo liberasse: numquam post tergum meum manum curvana et Elisabeth, et caeteris sanctis mulieribus, quarum velut siderum igniculos, clarum Mariae lumen abscondit. Ad gentiles feminas veniam, ut et apud saeculi philosophos videant animorum differentias quaeri solere, non corporum. Plato inducit Aspasiam disputantem: Sappho cum Pindaro scribitur, et Alcaeo: Themista inter sapientissimos Graeciae philosophatur: Corneliam Gracchorum, id est, vestram, tota Romanae urbis turba miratur: Carneades eloquentissimus philosophorum, acutissimus rhetorum, qui apud consulares viros et in Academia plausus excitare
Abbreviated transcription (Latin):
onis incipit: ut nͣ sic̃ pͥus de sip
putet. s alterius uersibꝰ. actꝰ
rũq describat. Filius sapiens
mysteria bene seruat: lȩtifica
uel heresi connaculat. matr
c̃tristat ȩccłam. Non ꝓder̃t̃ I¬
sauri impietatis: iusticia uͦ li  ͥ¬
bit a morte. Et a transitoria mll
sepius. ut danhelem & tres puibn¬
lapidũ in uinea uel agro stulti de¬
structa iacet: cũ cepta uirtutum
mun mina. uel inꝓbitate hominũ
maloꝵ deceptꝰ. uel in mundoꝵ. sꝑuũ
ꝑsuasione callida: qͥsq negligens ꝑ¬

Expanded text:
pit, ut non sicut prius de singulis disputet, sed alternis versibus actus utrorumque describat. Filius sapiens mysteria bene servat, laetificat vel haeresi commaculat, matrem contristat Ecclesiam. Non proderunt thesauri impietatis, justitia vero liberabit a morte. Et a transitoria morte saepius ut Danielem, et tres pulapidum in vinea vel agro stulti destructa jacet: cum coepta virtutum munimina, vel improbitate hominum malorum deceptus vel immundorum spirituum persuasione callida quisque negligens
Abbreviated transcription (Latin):
c̃stanciã tantoꝑe mirem᷑. Plena est
hystoria tã greca quã latina uirtutibꝰ
feminarũ. & q̃ integros libros fla
c̾iat. dñm resurgentẽ p̾mũ appa¬
se apłas: ut erubescerẽuiri ñ qͣrere.
quẽ iã fragilior sexus inuenerat.

Expanded text:
constantiam tantopere miremur? Plena est historia tam Graeca quam Latina virtutibus feminarum, et quae integros libros flagciat, Dominum resurgentem primum appase apostolas, ut erubescerent viri non quaerere, quem jam fragilior sexus invenerat.