comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Sextꝰ uͦ iã liber. omm̃ẽ heretieȩ
assercionis frauduleneiã pandit.
Nãq ut dictis suis fid̾e facerent:
dampnantes dicta &. uicia here¬
ticoꝵ ualentini scilicet & sabel¬
lii .&. manichei .&. iheritȩ.pias ec¬
cłȩ p̃dicaciones uelamͣto. ꝓfessio¬
nis impiȩ furati st̃: ut corrup¬
tis in melius uerbis irreligiosor.
&. ambigua significacione mode¬
ratis: sub impietatis dãpnaciõe
doctrina pietatis extinguerent.
Sed nos singłoꝵ dictis & ꝓfessio¬
nibꝰ demonstratis. sc̃as eccłȩ prȩ¬
dicaciones absoluimꝰ. neq quicꝗͣ
cũ dãpnatis hereticis cõmimẽ
eis e̾e̾ ꝑmisimꝰ. ut dãpnanda dãp¬
nantes. sola uenerabilit̾ sectan
testat᷑ pater. dũ de se ipsõ ꝓfite¬
tͣ. dũ apłi p̃dicant. dũ religiosi
credunt. dũ dȩmones clamant.
dũ iudi negantes fatent᷑. dũ ig¬
norantes intelligunt gentes.
Nãq pͥmũ ꝑ inuiolabilis fidi sa¬
nã &. in corruptã de monstraci¬

Expanded text:
Sextus vero jam liber omnem haereticae assertionis fraudulentiam pandit. Namque ut dictis suis fidem facerent, damnantes dicta et vitia haereticorum, Valentini scilicet et Sabellii et Manichaei et Hieracae, pias Ecclesiae praedicationes velamento professionis impiae furati sunt: ut correptis in melius verbis irreligiosorum, et ambigua significatione moderatis, sub impietatis damnatione doctrinam pietatis exstinguerent. Sed nos singulorum dictis et professionibus demonstratis, sanctas Ecclesiae praedicationes absolvimus, neque quidquam cum damnatis haereticis commune eis esse permisimus, ut damnanda damnantes, sola venerabiliter sectandtestatur Pater, dum de se ipse profitetur, dum Apostoli praedicant, dum religiosi credunt, dum daemones clamant, dum Judaei negantes fatentur, dum ignorantes intelligunt gentes; Namque primum, per inviolabilis fidei sanam et incorruptam demonstrati
Abbreviated transcription (Latin):
deo gesta. nͣ suceu̾bunt rursũ na¬
turalibꝰ menciũ sensibꝰ: qͥa infini¬
te et̃nitatis oꝑacio. infinitã me¬
ciendi exigat opinionẽ: ut cũ ds
homo. eũ inmortalis mortuus. cũ
ȩt̃rꝰ sepultꝰ ẽ. ñ sit intelligenciȩ
racio. sed potestatis excepeio: ita
rursũ ex ẽtrario ñ sensus s uirtu¬
tis modꝰ sit. ut d̾s ex homine. ut
in mortalis ex mortuo: ut ȩt̾nꝰ sit
ex sepulto. Co excitam᷑ gͦͣ a deo in
plenitudo diuinitatis: habemꝰ &.
significacionẽ di patris nos co ex¬

Expanded text:
Deo gesta non succumbunt rursum naDeo gesta non succumbunt rursum naturalibus mentium sensibus; quia infinitae aeternitatis operatio infinitam metiendi exigat opinionem: ut cum Deus homo, cum immortalis mortuus, cum aeternus sepultus est, non sit intelligentiae ratio, sed potestatis exceptio; ita rursum e contrario non sensus, sed virtutis modus sit, ut Deus ex homine, ut immortalis ex mortuo, ut aeternus sit ex sepulto. Coexcitamur ergo a Deo in plenitudo est divinitatis, habemus et significa
Abbreviated transcription (Latin):
ut inȩt̾̃nitatis uita rediremꝰ. dũ re¬
generacio ad uitã. mors e̾ẽt ex uita.
.&morientes uiciis. in mortalitati
renascerem᷑: ipso ꝓ nobis in morta¬
litate moriente. ut ad immorta¬
litatẽ una cũ eo excitarem᷑ ex mor¬
te. Carnẽ enĩ peccati recepit. ut
in assũpcione carnis nr̃ȩ delicta
donaret. dũ eiꝰ fit particeps assũp¬
cione. ñ crimine. delens ꝑ mortẽ
semenciã mortis. ut noua inse
nr̃i generis creacione. c̃stitucionẽ
decreti anterioris ab oleret: cru¬
cifigi se ꝑmittens. ut maledicto
crueis oblitterata t̃renȩ damp¬
nacionis maledicta c̃figeret: om¬
nia ad ultimũ in homine passus.
ut potestates dehonestaret: dũ
d̾s scđm scripturas moriturꝰ. in
his uincendis inse cũ fiducia tri¬
ũpharet: dũ in mortalis ipse. neq
morte uincendꝰ. ꝓ morieneiũ et̃¬
nitate moreret᷑. Hȩc itaq ultra
naturȩ humane intelligenciã a

Expanded text:
ut 11 in aeternitatis vitam rediremus; dum reut 11 in aeternitatis vitam rediremus; dum regeneratio ad vitam mors esset ex vita, et morientes vitiis immortalitati renasceremur; ipso pro nobis ex immortalitate moriente, ut ad immortalitatem una cum eo excitaremur ex morte. Carnem enim pin assumptione carnis nostrae delicta donaret, dum ejus fit particeps assumptione non crimine, delens per mortem sententiam mortis, ut nova in se nostri generis creatione constitutionem decreti anterioris aboleret, cruci se permittens figi, ut maledicto crucis obliterata terrenae damnationis maledicta configeret omnia; et ad ultimum in homine passus, ut potDeus secundum Scripturas moriturus, et in his vincentis in se fiducia triumpharet; dum immortalis ipse, neque morte vincendus, pro morientium aeternitate moreretur. Haec itaque ultra naturae humanae intelligentiam a
Abbreviated transcription (Latin):
erat c̃trariũ nobis. & ipsũ tulit
emedio. affigens illud eruerꝰ ex¬
utꝰ carne &. potestates ostentus
fecit. triphatis his cũ fiducia
insemet ipso. Respuit capeio¬
sas &. inutiles phẏlosophiȩ ques¬
tiones fides constans: neq huma¬
narũ in epeiarũ fallaciis succũ¬
bens. spoliũ se p̃bet ueritas fal¬
sitati . ñ scd̾m sensũ cõmunis in¬
telligenciȩ d̾m retinens: neq de
xꝑo scd̾m mundi elem̃ta decer¬
nens. in qͦ qͥniinitatis plenitudo
corꝑ alit̾ inhabitet: ut dũ infi¬
nitas etͣ̃nȩ in eo ẽ potestatis. om¬
nẽ t̾renȩ mentis amplexũ po¬
testas et̃nȩ infinitatis excedat.
Qͥ nos ad diuinitatis suȩ naturã
trahens ñ etiã nunc corporali
prȩceptoꝵ. obseruacione distrinxe¬
rit: neq ꝑ legis umbrã ad sollẽp¬
s ut omñe naturalẽ corꝑis necessi¬
tatẽ cireu̾cisus a uiciis sꝑs. erimi¬
nũ emundacione purgaret. Cuiꝰ
morti consepelirem᷑ inbaptismo.

Expanded text:
 tulit e medio, affigens illud cruci: exutus carnem, et potestates ostentui fecit, triumphatis iis cum fiducia in semetipso . Respuit captiosas et inutiles philosophiae quaestiones fides constans, neque humanarum ineptiarum fallaciis succumbens, spolium se praebet veritas falsitati; non secundum sensum communis intelligentiae Deum retinens, neque de Christo secundum mundi elementa decernens, in quo divinitatis plenitudo corporaliter inhabitet: ut dum infinitas aeternae in eo est potestatis, omnem terrenae mentis amplexum potestas aeternae infinitatis excedat: qui nos ad divinitatis suae naturam trahens, non etiamnum corporali praeceptorum observatione distrinxerit, neque per legis umbram ad solemsed ut omnem naturalem corporis necessitatem circumcisus a vitiis spiritus criminum emundatione purgaret: cujus morti consepeliremur in baptismo,
Abbreviated transcription (Latin):
cipue sibi salutare ee̾. ñ solũ in
đm credidisse. sed etiã indm pa¬
trẽ: neq inxꝑo tantũ sꝑasse. s in
rꝑo dei filio: neq increatura. sed
in deo creatore ex deo nato. Ma¬
xime gͦ ꝓperamꝰ ex ꝓpheticis atq
euangelicis pͣconiis uesaniã eoꝵ
gnoranciãq ẽfundere. qͥ sub uni¬
us di sola sane utili ac religiosa p̃¬
gant. aut uerũ d̾m ñ eẽ conten¬
dunt: ut creacio potentis crea¬
turȩ intra unũ d̾m fidi sacram̃¬
tũ relinqͣt: qͥa natuitas di extra
unius di fid̾e religionẽ ꝓtrahat

Expanded text:
cipue sibi salutare esse, non solum in cipue sibi salutare esse, non solum in Deum credidisse, sed etiam in Deum patrem; neque in Christo tantum sperasse, sed in Christo Dei filio; neque in creatura, sed in Deo creatore ex Deo nato. Maxime ergo properamus ex propheticis atque evangelicis praeconiis vesaniam eorum ignorantiamque confundere, qui sub unius Dei, sola sane utili ac religiosa prgant, aut verum Deum non esse contendunt; ut creatio potentis creaturae intra unum Deum fidei sacramentum relinquat; quia nativitas Dei extra unius Dei
Abbreviated transcription (Latin):
abnegent:. ut ꝓtensio sit pocius
in homine. quã descensio. neq ut
qͥ filius hominis scđ̾m tẽpora as¬
sũpte carnis fuit. idem antea
sẽꝑ fuerit atq sit dei filius. ne
q in eo natiuitas m̾ sit. sed ex eo¬
dẽ idem sit : ut umus d̾i ut pu¬
tant inmuolabilẽ fidẽ series ex
solido in carnẽ deducta c̃seruet
dũ usq ad uirginẽ pat̃ ꝓtensus.
salus nulla sine xꝑo sit. qͥ inpͥn¬
cipio apud d̾m erat d̾s uerbũ.
natiuitat̃e negantes. creacionẽ
solã ꝓfessi st̃: ne natiuitas ueri¬
tatẽ dei ad mitteret. s creacio
falsitatẽ doceret: quȩ dũ emen¬
tiret ingenere creacionis. dei
unius fid̃e ñ excluderet insacram̃¬
to. s natiuitat̾ẽ uerã nomini ac
fidi creacionis subicientes. a ueri¬
tate unius di separabilẽ eũ face¬
rentꝰ ut creacio substitucionis. ꝑ¬
fection̾e sibi diuinitatis ñ usurpa¬
ret. quã ueritatis natiuitas ñ dedis¬
mꝰ ex arsit. recolens hoc uel prȩ¬

Expanded text:
abnegent; ut protensio sit potius abnegent; ut protensio sit potius in hominem, quam descensio: neque ut qui filius hominis secundum tempora assumptae carnis fuit, idem antea semper fuerit atque sit filius Dei: ne in eo nativitas Dei sit, sed ex eodem idem sit; ut unius Dei, ut putant, inviolabilem fidem series ex solido in carnem deducta conservet, dum usque ad virginem Pater protensus, salus nulla sine Christo sit, qui in principio apud Deum erat Deus Verbum, nativitatem negantes, creationem solam professi sunt: ne nativitas veritatem Dei admitteret, sed creatio falsitatem doceret, quae dum ementiretur in genere Dei unius fidem, non excluderet in sacramento: sed nativitatem veram nomini ac fidei creationis subjicientes, a veritate unius Dei separabilem eum facerent, ut creatio substitutionis, perfectionem sibi divinitatis non usurparet, quam veritatis nativitas non dedismus exarsit: recolens hoc vel prae
Abbreviated transcription (Latin):
miliciã ee̾ cred̾et imꝑaturis: re-¬
rũ scilicet p̃senciũ toleranciã
ad p̃miu̾ beate in mortalitatis
ꝓficient̾e. Qum eciã id qͦd sibi
credebat: tam̃ ꝑ ministeriũ in¬
positi sacerdocis. etiã ceteris prȩ¬
dicabat: mimꝰ suũ ad officiũ pu¬
blicȩ salutis extendens. Sed mt¬
ingenia. potentẽ dei naturã ex¬
naturȩ suȩ infirmitate moderan¬
ciuĩ neq ut ipsi usq ad infinitatẽ
opinandi de infinitis rebꝰ emerge¬
rent.s intra fines sensus sui inde¬
finita concluderẽt. essentq sibi ar¬
bitri religionis. cũ religionis opꝰ¬
insolo obedienciȩ ẽe̾t officio: sui
immemores. diuinoꝵ. negligen¬
tes: p̃ceptoꝵ emendatores. Nam
ut de cȩteris hereticoꝵ stultissi¬
mis studiis sileã. de qͥbꝰ tam̃ scu¬
bi occasionẽ sermonis racio pͣbe¬
bit. ñ tacebimꝰ qͥdã ita euangeli¬
cȩ fidi corrũpunt sacramentũ.
ut sub unius di pia tantũ ꝓfes¬
sione natiuitatẽ unigeniti dei

Expanded text:
: rerum scilicet praesentium tolerantiam, ad praemium beatae immortalitatis proficientem. Quin etiam id, quod sibi credebat, tamen per ministerium impositi sacerdotii etiam caeteris praedicabat, munus suum ad officium publicae salutis extendens. 15.  potentem Dei naturam naturae suae infirmitate moderantium: neque ut ipsi usque ad infinitatem opinandi de infinitis rebus emergerent, sed intra finem sensus sui indefinita concluderent; essentque sibi arbitri religionis, cum religionis opus obedientiae esset officium; sui immemores, divinorum negligentes, put de caeteris haereticorum stultissimis studiis sileam, de quibus tamen, sic ubi occasionem sermonis ratio praebebit, non tacebimus; quidam ita evangelicae fidei corrumpunt sacramentum, ut sub unius Dei pia tantum professione nativitatem unigeniti Dei
Abbreviated transcription (Latin):
cognoscens: ñ in nichilũ redigen¬
dã se ꝑ eũ existimans. ꝑ quẽ in hoc
ipsũ qͦd ẽ ex nichilo substitisset.
ehȩc om̃ia ultra intelligenciȩ
humanȩ meciens sensui: qͥa racio
cõmuniuit opinionũ ẽsilii cęle¬
stis in capax hoc solũ putet in
natura rerũ ẽẽ. qͦd aut intrase
intelligat: aut p̃stare possit ex
sese. Nei aũ uirtutes scđm mag¬
nificenciã ȩt̃nȩ potestatis. non
sensu s fidi infinitate pendebat:
ut dm in pͥncipio apud d̾m esse.
& uerbũ carnẽ factũ habitasse
in nobis. ñ iccirco ñ crederet.
qͥa ñ intelligeret. s iccirco se
meminisset intelligere posse
ris prudenciȩ tardaret᷑ erro¬
re. ad piȩ cͣfessionis huiꝰ absolu¬
tissimã fid̾e. ita insuꝑ ꝑ apłm¬

Expanded text:
hilum redigendam se per eum existimans, per quem in hoc ipsum quod est, ex nihilo substitisset: et haec omnia ultra intelligentiae humanae metiens sensum, quia ratio communium opinionum consilii coelestis incapax, hoc solum putet in natura rerum esse, quod aut intra se intelligat, aut praestare possit ex sese. Dei autem virtutes secundum magnificentiam aeternae potestatis, non sensu, sed fidei 10 infinitate pendebat: ut Deum in principio apud Deum esse, et Verbum carnem factum habitasse in nobis, non idcirco non crederet, quia non intelligeret; sed idcirco se meminisset intelligere posse,ris prudentiae tardaretur errore, ad piae confessionis hujus absolutissimam fidem ita insuper p
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ anxia: plus spei inuenit quã ex¬
spectabat. Ac primũ ad cognicio¬
nẽ dei patris imbuit᷑. .&. qͦd antea
de creatoris sui ȩt̾̃nitate. s infi¬
nitate &. specie. naturali sensu opi¬
nabat᷑. id nunc ꝓpriũ eẽ etiã uni¬
genito deo accipit: ñ in deos fidẽ
laxans. qͥa ex deo d̾m audit. ñ ad
nature diuersitatẽ in dm ex deo
decidens. qͥa plenũ gr̃a .a. ueritate¬
d̾m ex deo discit: neq prȩposterũ
ex deo dm senciens. qͥa in pͥncipio
deinde huiꝰ salutaris cogniciõis
cit. qͥa & sui eũ ñ receper̃t. & re¬
cipientes infilios dei auct suNͭ
ñ ortu carnis. s fidi: ẽẽ aũ filios
dei ñ necessitat̃e ee̾ s potestatẽ:
qͥa ꝓposito uniuersis di munere.
ñ natura gignenciũ afferat᷑ sed

Expanded text:
et anxia plus spei invenit, quam exspectabat. Ac primum ad cognitionem Dei patris imbuitur. Et quod antea de Creatoris sui aeternitate, et infinitate, et specie, naturali sensu opinabatur, hic nunc proprium esse etiam unigenito Deo accipit: non in deos fidem laxans, quia ex Deo Deum audit; non ad naturae diversitatem in Deum ex Deo decedens, 9 quia plenum grapraeposterum ex Deo Deum sentiens, quia in principio deinde hujus salutaris cognitionis cit: quia et sui non receperunt, et recipientes in filios Dei aucti sunt, non ortu carnis, sed fidei. Esse autem filios Dei, non necessitatem esse, sed potestatem: quia proposito universis Dei munere, n
Abbreviated transcription (Latin):
głam eiꝰ. głam qͣsi unigenit a patre:
plenũ gr̃a &. ueritate. eẜcet̾a. Pro¬
ficit mens ultra naturalis sensus
intelligencia: &. plus de deo quã
opinabat᷑ docet᷑. Creator̃ẽ enim
suũ dm ex deo discit: uerbũ deũ
& apud d̾m inpͥncipio ẽe̾ audit:
mundi lum̃ mmundo manens &
a mundo ñ recognitũ intelligit:
uenientẽ qͦq in sua. a s̃iuis ñ recep¬
tũ. recipientes aũr. sub fidi sue me¬
rito in dei filios. ꝓfecisse cognoseit
ñ ex cõplexu carnis. neq ex con¬
ceptu sanguinis. neq ex corpoꝵ.
uoluntate. s ex deo natos deinde

Expanded text:
gloriam tamquam unigeniti a Patre, plenum gratia et veritate . Proficit mens ultra naturalis sensus intelligentiam, et plus de Deo quam opinabatur edocetur. Creatorem enim suum Deum ex Deo discit: Verbum Deum, et apud Deum in principio esse audit. Mundi lumen in mundo manens, et a mundo non recognitum intelligit. Venientem quoque in sua, a suis non receptum: recipientes autem sub fidei suae merito in Dei filios profecisse cognoscit; non ex complexu carnis, neque ex conceptu sanguinis, neque ex corporum voluntate, sed ex Deo natos. Deinde
Abbreviated transcription (Latin):
ipsã rerũ pulchritudiñe ita sen¬
sus naturali meciat᷑ instinetu.
ut etiã in quarũdã uolucrum
ac pecudũ accidit specie. ut dũ
infra sentenciã sermo ẽ. sensus
tam̃ id ipsũ intelligens ñ eloquat᷑.
qͦd tam̃ rursũ dũ sermo om̃is ex
sensu ẽ. sensus sibi ipse loqͣt᷑ in¬
telligens: ñ ne huiꝰ ipsius pulchri¬
tudinis dñm. necesse ẽ tocius
pulchritudinis. puleherrimũ in¬
telligiꝰ ut eũ et̃m ornatꝰ sui spe¬
cies. sensũ intelligencie omnis
effugiat. opinionẽ tam̃ intelligen¬
ciȩ. sensus ñ relinqͣt ornatꝰ. Atq
ita pulcherrimꝰ deus est c̃fitendꝰ.
ut neq intra sentenciã sit intel
senciendi. His itaq piȩ opinionis
atq doct rinȩ studiis animꝰ imbu¬
tꝰ: insecessu qͦdã ac specła pulcher¬
rimȩ huiꝰ sentenciȩ reqͥescebat. ñ
sibi relictũ qcquã aliud a natura
sua intelligens. in qͦ maiꝰ officiũ p̃¬
stare c̃ditori suo munꝰue posset.

Expanded text:
ipsam rerum pulchritudinem ita senipsam rerum pulchritudinem ita sensus naturali metitur instinctu, ut etiam in quarumdam volucrum ac pecudum accidit specie, ut dum infra sententiam sermo est, sensus tamen id ipsum intelligens non eloquatur; quod tamen rursum, dum sermo omnis ex sensu est, sensus sibi ipse loquatur intelligens: nonne hujus ipsius pulchritudinis Dominum necesse est totius pulchritudinis esse pulcherrimum intelligi; ut cum aeterni ornatus sui species sensum intelligentiae omnis effugiat, opinionem tamen intelligentiae sensus non relinquat ornatus? Atque ita pulcherrimus Deus est confitendus: 7 ut ntingendus. --His itaque piae opinionis atque doctrinae studiis animus imbutus, in secessu quodam ac specula pulcherrimae hujus sententiae requiescebat, non sibi relictum quidquam aliud a natura sua intelligens, in quo majus officium praestare Conditori suo minusve posset,
Abbreviated transcription (Latin):
explicabilis intelligenciȩ sensu a¬
nimꝰ gauderet. qͦd hanc in parente suo
& creatore. imm̃sȩ ȩt̃nitatis infini¬
tat̾e ueneratet᷑ : tam̃ studio adhuc
intenciore ipsã ilłã infinit &. ȩt̃ni
dñi sui speciem q̃rebat: ut incir¬
cuscripta inmensitate in aliqͦ pul¬
chrȩ intelligenciȩ e̾e̾ opinaretur
ornatu. In qͥb cũ religiosa mens in¬
tra inbecillitatis sue coneluqͥeret᷑
error̃e: hunc de deo puleherrimȩ
sentencie modũ. ꝓpheticis uocib
apphendit. De magnitudine enim
oꝑũ &. pulchritudne creaturarũ.
consequent᷑ generacionũ conditor.
ẽspicit᷑. Magnoꝵ creator in ma¬
ximis ẽ .&. pulcherrimoꝵ conditor
mpuleherrimis est .&. c̃sensũ ip¬
sũ egrediat᷑ oꝑacio smnẽ tamen
sensũ longe necesse ẽ oꝑator ex¬
cedat. Pulchrũ itaq celũ. ȩther.
terra. maria .&. uniuersitas om̃is
ẽ. q̃ ex ornatu suo ut etiã grecis
placet digne hoc rebe. idest mun¬
dꝰ nuncupari uidet᷑. Sed si hanc

Expanded text:
explicabilis intelligentiae sensu animus gauderet, quod hanc in parente suo et creatore immensae aeternitatis infinitatem veneraretur; tamen studio adhuc intentiore ipsam illam infiniti et aeterni Domini sui speciem quaerebat, ut incircumscriptam immensitatem in aliquo pulchrae intelligentiae esse opinaretur ornatu. In quibus cum religiosa mens intra imbecillitatis suae concluderetur errorem, hunc de Deo pulcherrimae sententiae modum propheticis vocibus apprehendit: De magnitudine enim operum, et pulchritudine creaturarum, consequenter generationum conditor conspicitur . Magnorum creator in maximis est, et pulcherrimorum conditor in pulcherrimis est. Et cum sensum ipsum egrediatur operatio, omnem tamen sensum longe necesse est excedat operator. Pulchrum itaque coelum, aether, terra, maria, et universitas omnis est, quae ex ornatu suo, ut etiam Graecis placet, digne κόσμος, id est, mundus nuncupari videtur. Sed si hanc
Abbreviated transcription (Latin):
aũ nichil nͥ et̃nũ potensq esse
incidi in eos libros qͦs a moyse at
q ꝓpħis scriptos ẽẽ hebreoꝵ. re¬
ligio tradebat: inqͥbꝰ ipso crea¬
tore deo testante de se. hȩc ita
c̃tinebant᷑. Ego sum. qͥ sũ. Eẜ rur¬
sũ. Hec dices filiis isrł. Misit me
ad uos. is qͥ est. Admiratꝰ sũ pla¬
ne t᷑a absolutã de deo significaci¬
oñẽ: quȩ nature diuinȩ in comp̃¬
hensibilẽ cognicione̾ aptissimo
ad intellgenciã humana sermo¬
ne loq̃retur. Neñ aliud ꝓpriũ
magis deo quã ẽe̾ intelligit᷑. qͥa
id ipsũ qͦd est. neq desinentis est
aliq̃ndo. neq cȩpti & id qͦd cũ in¬
corruptȩ beatitudinis potesta¬
t̾e ꝑpetuũ ẽ. ñ potuit aut po¬
terit aliqͣndo ñ eẽ. qͥa diunum
om̃e neq abolicioni. neq ex ordio
obnoriũ ẽ. E cũ in nullo a se dei
desit ȩtͣnitas. digne hoc solũ qͦd
uidebat᷑. Sed magnificenciȩ & uirtu¬

Expanded text:
autem nihil nisi aeternum potensque esse autem nihil nisi aeternum potensque esse incidi in eos libros, quos a Moyse atque a prophetis scriptos esse Hebraeorum religio tradebat: in quibus ipso creatore Deo testante de se, haec ita continebantur: Ego sum, qui sum ; et rursum: Haec dices filiis Israel. Misit me ad vos is qne tam absolutam de Deo significationem, quae naturae divinae incomprehensibilem cognitionem aptissimo ad intelligentiam humanam sermone loqueretur. Non enim aliud proprium magis Deo, quam esse, intelligitur; quia id ipsum quod est, neque desinentis est aliquando, neque coepti: sed id, quod cum incorruptae beatitudinis potestate perpetuum est, non potuit aut poterit aliquando non esse; quia divinum omne neque abolitioni, neque exordio obnoxium est. Et cum in nullo a se Dei desit aeternitas; digne hoc solum, quovidebatur: sed magnificentiae et virtu
Abbreviated transcription (Latin):
as metalloꝵ & lapidũ & stipitũ co¬
artabãt. Dignũq ĩa ñ erat aucto¬
res eos ueritatis existimare: qͥ ridi¬
cula & feda & irreligiosa sectan¬
tes. ipsis illis in anissimarũ senten¬
ciarũ suarũ opinionibꝰ dissidereñ.
Sed int̾ hȩc animꝰ sollicitꝰ. utili ac
necessaria ad cognicionẽ dñi sui
uia nitens. cũ neq incuriã deo
rerũ a se c̃ditarũ dignã fore ar¬
bitraret᷑.
neq naturȩ potenti atq in corrup¬
tȩ cõpetere sexus deoꝵ & succes¬
siones. satoꝵ atq ortoꝵ intellige¬
ret: porro aũ diuinũ & et̃nũ. ni¬
chil nͥ unũ ee̾ & indifferens ꝓcer¬
to habebat. qͥa idqͦd sibi adid qͦd
ẽ auctor e̾e̾t. nichil necesse est ex¬
tra se qͦd sui esset p̃stancius teliqͥs¬
set: atq ita omnipotenciã et̃nita¬
tẽq ñ nisi penes unũ ee̾. qͥa neq
in om̃ipotencia ualidius infirmi¬
usq neq inet̃nitate posterius
anteriusue congrueret: indeo

Expanded text:
as metallorum et lapidum et stipitum coas metallorum et lapidum et stipitum coartabant. Dignumque jam non erat, auctores eos veritatis ex sistere, qui ridicula et foeda et irreligiosa sectantes, ipsis illis inanissimarum sententiarum suarum opinionibus dissiderent. Sed inter haec animus sollicitus, utili ac necessaria ad cognitionem Domini sui via nitens, cum neque incuriam Deo rerum a se conditarum dignam esse arbitraretur, neque naturae potenti atque incorruptae competere sexus deorum, et successiones satorum atque ortorum intelligeret: porro autem divinum et aeternum nihil nisi unum esse et indifferens pro certo habebat, quia id quod sibi ad id quod esset auctor esset, nihil necesse est extra se quod sui esset praestantius reliquisset: atque ita omnipotentiam aeternitatemque non nisi penes unum esse; quia neque in omnipotentia validius infirmiusque, neque in aeternitate posterius anteriusve congrueret; in Deo
Abbreviated transcription (Latin):
grantissimo accendebat᷑. Nãq plu¬
res eor. numerosas incertoꝵ deoꝵ
familias introducebãt. &. iurilem
ac muliebrẽ sexũ indiuinis natu¬
ris agere existimantes: ortꝰ ac succes¬
siones ex diis deoꝵ asserebãt. Alii:
maiores ac minores. ac differentes
ꝓ potestate dõs p̃dicabãt. Nͣͣ nulli
nullũ om̃ino dm ẽẽ affirmantes:
eã tantũ q̃ fortuitis motibꝰ atq
concursib in aliqͥd existeret. na¬
turã uene rabantur. Pleriq uero
dm qde ẽe̾ opinione publiea loꝗͣ¬
bant᷑. s hũc eunde incuriosũ rerũ
humanarũ. ac negligente ꝓnun¬
ciabãt. Aliqͥ aũ. ipsas illas creatu¬
iarũ corporeas conspicabilesq for¬
mas. in elem̃tis tͣrenis & cȩlestib
adorabãt. Postremo qͥdã insimu¬
lachris hominũ. pecudũ. ferarũ.
uolucrũ. serpenciũ. dos suos col¬
locabaͣt. &. uniuersitatis dñm atq
infinitatis parentẽ. intra angusti¬

Expanded text:
grantissimo animus accendebatur. 4. grantissimo animus accendebatur. 4. res eorum numerosas incertorum deorum familias introducebant: et virilem ac muliebrem sexum in divinis naturis agere existimantes, ortus ac successiones ex diis deorum asserebant. Alii majores ac minores et differentes pro potestate deos praedicabant. Nonnulli nullum omnino Deum esse affirmantes, eam tantum, 4 quae fortuitis motibus atque concursibus in aliquid exsisteret, naturam venerabantur. Plerique vero Deum quidem esse opinione publica loquebantur, sed hunc eumdem incuriosum rerum humanarum ac negligentem pronuntiabant. Aliqui autem ipsas illas creaturarum corporeas conspicabilesque formas in elementis terrenis et coelestibus adorabant. Postremo quidam in simulacris hominum, pecudum, ferarum, volucrum, serpentum, deos suos collocabant, et universitatis Dominum atque infinitatis parentem intra angusti
Abbreviated transcription (Latin):
ciã atq in utilẽ existimarẽ. consci¬
enciã ab om̃i culpa lib̾am c̃serua¬
re. & om̃s uitę humanȩ molestias
uel. ꝓuidere prudent. uel eiutare
ẽsultȩ. uel ferre pacient̃: tam̃ hi
ipsi ñ satis mͥ idonei ad bene beate¬
q uiuendũ auctores uidebantur.
cõmunia tantũ & ẽuenieneia hu¬
mano sensui doctrinarũ p̃cepta
statuentes. Quȩ cũ ñ intelligere
beluinũ e̾e̾t: intellecta tam̃ ñ a¬
gere. ultra beluinȩ inmanitatis
ee̾ rabiem uideret᷑. Festinabat
aũ animꝰ ñ hȩc tantũmͦ agere. qͣ
ñ egisse & criminũ ee̾t & plenũ
doloꝵ: s hũc tanti muneris deũ
parentẽq cognoscere. cui se totu
ipse deberet. cui famulans nobili¬
tandũ se existimabat. ad quẽ om¬
nẽ spei sue opinionẽ referret: in
cinꝰ bonitate int̃ tantas p̃senciũ
negocioꝵ. ealamitates. tamquã
tutissimo sibi portu familiariq
reqͥesceret. Ad hũc gͥ uel intelli¬
gendũ uel cognoscendũ: studio fla¬

Expanded text:
 existimarem, conscientiam ab omni culpa liberam conservare, et omnes humanae vitae molestias vel providere prudenter, vel vitare consulte, vel ferre patienter: tamen hi ipsi non satis mihi idonei ad bene beateque vivendum auctores videbantur, communia tantum et convenientia humano sensui doctrinarum praecepta statuentes: quae cum non intelligere beluinum esset, intellecta tamen non agere, ultra beluinae immanitatis esse rabiem videretur. Festinabat autem animus, non haec tantummodo agere, quae non egisse, et criminum esset plenum, et dolorum: sed hunc tanti muneris Deum parentemque cognoscere, cui se totum ipse deberet, cui famulans nobilitandum se existimabat, ad quem omnem spei suae opinionem referret, in cujus bonitate inter tantas praesentium negotiorum calamitates, tamquam tutissimo sibi portu familiarique requiesceret. Ad hunc igitur vel intelligendum, vel cognoscendum, studio fla
Abbreviated transcription (Latin):
& iccirco ad aliqͦs se pacienciȩ
& c̃tinenciȩ & placabilitatis uirtutes.
&. doctrina & oꝑe transtulisse. qͦd be¬
ne agere atq intelligere. id demũ
bene uiuere ee̾ opinabant᷑. uit̃a aũ
ñ ad mortẽ tantũ ab immortali
deo tribui existimandã: cũ boni
largitoris ñ e̾e̾ intelligeret᷑. uiuen¬
di iocundissimũ sensũ ad tristissi¬
mũ metũ tribuisse moriendi. eẜ¬

Expanded text:
et idcirco ad aliquas se patientiae et idcirco ad aliquas se patientiae et continentiae et placabilitatis virtutes et doctrina et opere transtulisse, quod bene agere atque intelligere, id demum bene vivere esse opinabantur: vitam autem non ad mortem tantum ab immortali Deo tribui existimandam; cum boni largitoris non esse intelligeretur, vivendi jucundissimum sensum ad tristissimum metum tribuisse moriendi.
Abbreviated transcription (Latin):
necesse ẽ hunc eunde scđ̾m sui
cuiꝰq generis sensũ. nobis atq
uniuersis racionis ex ꝑtibꝰ beluis
esse cõmun̾e: qͥbꝰ om̃ibꝰ natura ip¬
sa insũma rerũ copia & securi¬
tate famulante. sine eura haben¬
di. copia redundet utend. Ae in¬
pleriq mortal iũ ñ ob aliã qͥdem
causa hanc meptȩ ac beluinȩ
uitȩ c̃suetudinẽ.& sespuisse a se.
& coarguisse in aliis uident᷑: quã
qͦd natura ipsa auctore impulsi.
indignũ homine ẽe̾ ex istimauer̃t.
in officiũ se uentris tantũ & mer¬
ciȩ natos arbitrari & in hanc uita
ñ ob aliqͣ prȩclari facmoris aut
bonȩ artis studia eẽ deductos.
aut hãc ipsã uit̾a ñ ad aliquẽ ꝓ¬
fectũ eẽ etͣnitatis indultã. quã
ꝓfecto ñ ambigeret᷑ munꝰ dei ñ
ẽẽ reputandũ. cũ tantis afflicta¬
ta angoribꝰ. & tot molestiis im¬
pedita. sese ipsã atq intra se a pu¬
ericiȩ ignora cione usq ad se¬
nectutis deliram̃ta c̃sumeret:

Expanded text:
necesse est hunc eumdem, secundum sui necesse est hunc eumdem, secundum sui cujusque generis sensum, nobis atque universis rationis expertibus beluis esse communem: quibus omnibus, natura ipsa in summa rerum copia et securitate famulante, sine cura habendi copia redundat utendi. 2. plerique mortalium non ob 3 aliam quidem causam hanc ineptae ac beluinae vitae consuetudinem et respuisse a se, et coarguisse in aliis videntur, quam quod, natura ipsa auctore impulsi, indignum homine esse existimaverunt, in officium se ventris tantum et inertiae natos arbitrari; et in hanc vitam non ob aliqua praeclari facinoris aut bonae artis studia esse deductos, aut hanc ipsam vitam non ad aliquem profectum esse aeternitatis indultam quam profecto non ambigeretur munus Dei non esse reputandum, cum tantis afflictata angoribus, et tot molestiis impedita, sese ipsa atque intra se a pueritiae ignoratione usque ad senectutis deliramenta consumeret:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpriũ uitȩ humanȩ ac religiosũ¬
officiũ qͦd uel a natura manans.
uel a prudentũ studiis. ꝓfectũ.
dignũ aliqͥd hoc concesso sibi ad
intelligenciã diuino mumere
obtineret: multa qͥd̾e aderant q̃
opinione cõmuni efficere utilem
atq optanda uitã uidebant᷑. ma¬
ximeq ea quȩ & nẽ & semꝑ ante¬
a potissima int̾ mortales habent᷑.
ociũ simul atq opulencia: quor
aliud sine altero mali pocius
materia quã boni e̾et occasio:
lens inqͥetudo tanto plus calami¬
tatis afferat. qͣnto maiore indig¬
nitate his caret. quȩ maxime &
optata & q̃sita st̃ adinendũ. Atq
hec qd̾e quãꝗͣ inse sũma atq op¬
qma ureȩ blandum̃ta congneant.
tam̃ ñ multũ uident᷑ a consuetu¬
dine eẽ beluinȩ oblectacionis ali¬
ena: qͥbꝰ insaltuosa loca ac maxi¬
me pabulis lȩta euagantibꝰ assit
&& securitas a labore. & sacietas ex
pascius. Na si hic optimꝰ & abso¬
lutissimꝰ uite humane usus exis¬
timabit᷑ qͥescere & habundare:

Expanded text:
prium humanae vitae ac religiosuofficium, quod vel a natura manans, vel a prudentum studiis profectum, dignum aliquid hoc concesso sibi ad intelligentiam divino munere obtineret, multa quidem aderant, quae opinione communi efficere utilem atque optandam vitam videbantur, maximeque ea quae et nunc et semper antea potissima inter mortales habentur, otium simul atque opulentia, quod aliud sine altero mali potius materies, quam boni esset occasio; lens inquietudo 2 tanto plus calamitatis afferat, quanto majore indignitate his caretur, quae maxime et optata et quaesita sunt ad utendum. Atque haec quidem quamquam in se summa atque optima vitae blandimenta contineant, tamen non multum videntur a consuetudine esse beluinae oblectationis aliena: quibus in saltuosa loca ac maxime pabulis laeta evagantibus, adsit et securitas a labore, et satietas ex pascuis. Nam si hic optimus et absolutissimus vitae humanae usus existimabitur, quiescere et abundare;
Abbreviated transcription (Latin):
tꝰ in unius dei de monstracione
detentꝰ ẽ. ñ auferens filio di na¬
tiuitatẽ: sed neq ꝑ eam duoꝵ de¬
or quunitat᷑e introducens. Ae pͥ
mũ qͥbꝰ modis heretici ueritatẽ

Expanded text:
us in unius Dei demonstrationem detentus est, non auferens Filio Dei nativitatem, sed neque per eam duum deorum divinitatem introducens. Deinde quibus modis haeretici ve
Abbreviated transcription (Latin):
dit. Suberat aũ his om̃ibꝰ. natura¬
lis adhuc sensus ut pietatis ꝓfessi¬
onẽ spes aliqͣ incorruptȩ beatitu¬
dinis aleret. quã sc̃a de deo opini¬
o &. boni mores qͦdã iuctricis mili¬
ciȩ stipendio mererent᷑. Neq eñs
fructꝰ aliqͥs ee̾t bene de deo opi¬
narr cũ omñe sensũ mors ꝑimeret.¬
& occasus qͥdã naturȩ deficientis
aboleret. Porro aũ ñ eẽ hoc dignũ
deo racio ipsa suadebat. deduxis¬
se eũ in hanc partcipẽ ẽsilii pru¬
denciȩq uitã homine. sub de¬
fectione uiuendi &. etͣnitate
moriendi: ut in id tantũ ñ ex¬
istens substitueret᷑. ne substitu¬
tꝰ existeret: eũ constitue ionis
nr̃ȩ ea sola racio ẽẽ intelligeret᷑
ut qͦd ñ e̾e̾t. e̾e̾ cȩpisset: ñ ut qͦd¬
aũ animꝰ partim suo: partim cor¬
poris metu. Qui cũ & ẽstantẽ
sentenciã suã pia de deo ꝓfes¬
sione retineret .&. sollicitã de se
atq occasuro secũ ut putabat
habitacło suo curã recepisset.:

Expanded text:
det. --Suberat autem omnibus his naturalis adhuc sensus, ut pietatis professionem spes aliqua incorruptae beatitudinis aleret, quam sancta de Deo opinio et boni mores quodam victricis militiae stipendio mererentur. Neque enim fructus aliquis esset, bene de Deo opinari: cum omnem sensum mors perimeret, et occasus quidam naturae deficientis aboleret. Porro autem non esse hoc dignum Deo ratio ipsa suadebat, deduxisse eum in hanc participem consilii prudentiaeque vitam hominem sub defectione vivendi et aeternitate moriendi: ut in id tantum non exsistens substitueretur, ne substitutus exsisteret; cum constitutionis nostrae ea sola esse ratio intelligeretur, ut qautem animus, partim suo, partim corporis metu. Qui cum et constantem sententiam suam pia de Deo professione retineret, et sollicitam de se atque hoc occasuro secum, ut putabat, habitaculo suo curam recepisset,
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd apperit. Sufficiunt gͥ. quȩ prȩmi¬
simꝰ. A prudente uͦ racionis int̃pre¬
te. suis unũ qͦdq aptabit᷑ argum̃¬
tis. Quȩstio uͦ: huiꝰmodi ẽ. Ea quȩ
st̾: hona st̃. Tenet eñi cõmunissen¬
teneia doctoꝵ: omne qͦd ẽ. ad uo¬
nũ tendere. Omne au tendit ad si¬
mile. Que gͥ ad bonũ tendunt: bo¬
na ipsa st̃. Sed quẽ admodũ bona
st̾. inqͥrendũ ẽ utrũne participa¬
cione. an substancia. Si participaciõe:
ꝑ se ipsa nullomͦ bona st̃. Nã qͦd par¬
ticipacione albũ ẽ: ꝑ se in eo qͦd ipsũ
ẽ. albũ ñ est. E de ceteris qualitatibꝰ.

Expanded text:
quod appetit. Sufficiunt igitur quae praemiquod appetit. Sufficiunt igitur quae praemisimus; a prudente uero rationis interprete suis unumquodque aptabitur argumentis. Quaestio uero huiusmodi est. Ea quae sunt bona sunt; tenet enim communis sententia doctorum omne quod est ad bonum tendere, omne autem tendit ad simile. Quae igitur ad bonum tendunt bona ipsa sunt. Sed quemadmodum bona sint, inquirendum est, utrumne participatione an substantia? Si participatione, per se ipsa nullo modo bona sunt; nam quod participatione album est, per se in eo quod ipsum est album non est. Et de ceteris q
Abbreviated transcription (Latin):
st̃. in loco ñ eẽ .&. cetera quȩ ñ uil¬
gus s docti ẽõꝓbant. Diuersũ ẽ ẽe̾.ii.
&. id qͦd ẽ: ipsũ uͦ eẽ ñdũ est. At uero
qͦd ẽ. accepta essendi forma. est.atq
c̃fistit. Quod est participare aliqͦ.
potest. s ipsũ ee̾ nullomͦ aliqͦ parti¬
cipat. Fit enĩ partic ipacio. cũ ali¬
qͥd iã est. Est aũ aliqͥdꝰ cũ eẽ̾ susce¬
qͦd ipsũ est potest. Ipsũ uͦ e̾ẽ nichil
aliud prȩt̾ se habet admixtum.
Diuersũ est tamͣ ee̾ aliqͥd. & ee̾ ali¬
qͥd in eo qͦd ẽ. Illic enĩ accidens. hic
substancia significat᷑. Omne qͦd
participat ut aliqͥd sit: ac ꝑ hoc
id qͦd ẽ. participat eo qͦd ẽ ee̾. ut sit.
Est uͦ ut participet alio qͦlibet. Om¬
ne simplex eẽ suũ: & id qͦd ẽ. unũ
habet. Omĩ cõposito: aliud est ẽẽ.
aliud ipsũ ẽ. Om̃is diuersitas discors.
Similitudo uͦ appetenda ẽ. &. qͦd ap¬
petit aliud. tale eẽ ipsũ naturalit̃
ostendit᷑: quale ẽ illud hoc ipsum

Expanded text:
 cetera; quae non uulgus sed docti comprobant. II. Diuersum est esse et id quod est; ipsum enim esse nondum est, at uero quod est accepta essendi forma est atque consistit. III. Quod est participare aliquo potest, sed ipsum esse nullo modo aliquo participat. Fit enim participatio cum aliquid iam est; est autem aliquid, cum esse suscequod ipsum est potest; ipsum uero esse nihil aliud praeter se habet admixtum. V. Diuersum est tantum esse aliquid et esse aliquid in eo quod est; illic enim accidens hic substantia significatum VI. Omne participat ut aliquid sit. Ac per hoc id quod est participat eo quod est esse ut sit; est uero ut participet alio quolibet. VII. Omne simplex esse suum et id quod est unum habet. VIII, Omni composito aliud est esse, aliud ipsum est. IX. Omnis diuersitas discors, similitudo uero appetenda est; et quod appetit aliud, tale ipsum esse naturaliter ostenditur quale est illud hoc ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
futuri uidicii: recepturos ꝓmeri¬
tis singłos. &. in ꝑpetuũ atq inȩtͣ¬
nũ de bitis finipꝰ ꝑmansuros: selũ¬
q ee̾ prȩmiũ beatitudinis. cont̾e¬
placio conditoris: tanta dũ taxat
qua ut creature ad ereatorẽ fieri
potest. ut ex iusso paratos ange¬
lico numero. suꝑna illa cuntas
impleat᷑: ubi rex est uirginis fili¬
us: eritq gaudiũ sempiternũ
delectacionib opus. laus ꝑpetua

Expanded text:
futuri iudicii, recepturos pio merifuturi iudicii, recepturos pio meritis singulos et in perpetuum atque in aeternum debitis finibus permansuros; solumque est 1 praemium beatitudinis contemplatio conditoris—tanta dumtaxat, quanta a creatura ad creatorem fieri potest,—ut ex eis reparato angelico numero superna illa ciuitas impleatur, ubi rex est uirginis filius eritque gaudium sempiternum, delectatio, cibus opus, laus perpetua
Abbreviated transcription (Latin):
ut qͥ hic bene ipso donante uire¬
rit. eẽt in illa resurrectione he¬
atꝰ. Qui uͦ male: miser post m¬
nꝰ resurrectionis ad ẽe̾t. E hoc
ẽ principale religionis nr̃e. ut
credat ñ solũ animas ñ penre.
sed ipsa qͦq corpora quȩ mortis aduen¬
tꝰ resoluerat. in statũ pristinũ fu¬
turã de beatitudine reparari. Hȩc
gͦ eccła catholica ꝑ orbẽ diffusa:
tribꝰ modis ꝓbat᷑ existere. Quicqͥd
in ea tenet᷑. aut auctoritas est
seripturarũ. aut tradicio uniuer¬
salis: aut certe ꝓpria & particula¬
ris instructio. Sed auct oritate to¬
ta constringit᷑: uniuersali tradi¬
cione maior. nichilominꝰ tota. Pri¬
uatis uͦ c̃stitucionibꝰ .& ꝓpriis infor¬
macionibꝰ: unaqueq uel.ꝓ locoꝵ
uarietate. uelap ut cuiq bene ui¬
sum est: subsistit & regit᷑. Sola gͦ
mine ẽ fideliũ expectacio. qua
credimus affuturũ finẽ mundi:
omnia corruptibilia transitura:
resurrect uros homines ad examen

Expanded text:
ut qui hic bene ipso donante uixeut qui hic bene ipso donante uixerit, esset in illa resurrectione beatissimus, qui uero male, miser post munus resurrectionis adesset. Et hoc est principale religionis nostrae, ut credat non solum animas non perire, sed ipsa quoque corpora, quae mortis aduentus resoluerat, in statum pristinum futura de beatitudine reparari. Haec ergo ecclesia catholica per orbem diffusa tribus modis probatur exsistere i quidquid in ea tenetur, aut auctoritas est scripturarum aut traditio uniuersalis aut certe propria et particulam instructio. Sed auctoritate tota constrmgitur, uniuersali traditione maiorum nihilo-minus tota, priuatis uero constitutionibus et propriis informationibus unaquaeque uel pro locorum uarietate uel prout cuique bene uisum est subsistit et regitur. Sola ergo nunc est fidelium exspectatio qua credimus affuturum finem mundi, omnia corruptibilia transitum, resurrecturos homines ad examen
Abbreviated transcription (Latin):
qmͣ humanũ genꝰ naturȩ merito
quã ex pͥmo p̃uaricatore ẽtrare¬
rat. ȩt̃nȩ pȩne iaculis fuerat uil¬
ne ratũ. nec salutis suȩ fuerat ido¬
neũ. qͦd eam in parente ꝑdidert
medicinalia q̃dam tribuit sacra¬
m̃ta. ut agnosceret aliud sibi de¬
beri ꝑ naturȩ meritũ. aliud per
grẽ donũ: ut natura nichil ali¬
ud nͥ poene sũmitteret. Gr̃ã uero
quȩ nullis meritis attributa ef
qͥa nec graͣ diceret᷑. si meritis cri¬
bueret᷑: totũ qͦd ẽ salutis of¬
ferret. Diffundit᷑ gͦ ꝑ mundũ &̧¬
lestis illa doctrina: ad unantur
popłi. in struunt᷑ eccłȩ: fit unũ
corpus. qͦd mundi latitudin̾e oe¬
cuparet. Cuiꝰ caput ꝓꝑs ascen¬
dit incelos: ut necessario caput
suũ membra sequerent᷑. Hȩc
itaq doctrina. ut p̃sentẽ uita
bonis in formet oꝑ ibꝰ.&. post
c̃ sũ macionẽ secłi resurrectura
corpora nr̃a prȩt̾ corrupcionẽ
ad regna cęlestia pollicet᷑ ita

Expanded text:
quoniam humanum genus naturae merito, quoniam humanum genus naturae merito, quam ex primo praeuaricatore contraxerat, aeternae poenae iaculis fuerat uulneratum nec salutis suae erat idoneum, quod eam in parente perdiderat, medicinalia quaedam tribuit sacramenta, ut agnosceret aliud sibi deberi per naturae meritum, aliud per gratiae donum, ut natura nihil aliud nisi poenae summitteret, gratia uero, quae nullis meritis attributa est, quia nec gratia diceretur si meritis tribueretur, totum quod est salutis afferret. Diffunditur ergo per mundum caelestis illa doctrina, adunantur populi, instituuntur ecclesiae, fit unum corpus quod mundi latitudinem occuparet, cuius caput Christus ascendit in caelos, ut necessario caput suum membra sequerentur. Haec itaque doctrina et praesentem uitam bonis informat operibus et post consummationem saeculi resurrectura corpora nostra praeter corruptionem ad regna caelestia pollicetur, ita
Abbreviated transcription (Latin):
dm solũ putauit asserere: nec hu¬
manũ corpus qͦd xꝑs induerat.
de humanę substanciȩ participa¬
rat cȩteris tributurus. ipse primꝰ
qͦd docebat exciꝑet. Post baptis¬
mũ uͦ. elegit quodeci discipulos.
quoꝵ unꝰ traditor eiꝰ fuit: & qͥa
sanã doctrinã iudȩoꝵ popłs ñ
ferebat. eũ in lata manu. crucis
supplicio ꝑemer̃t. Occidit᷑ ergo
xꝑs. iacet tribꝰ diebꝰ ac noctib
in se pulchro: resurgit amortu¬
is sicut ante ẽstitucionẽ mun
di. ipse cũ patre decreuerat. As¬
cendit in cęlos. ubi meo qͦd dei
filius ẽ. numquã de fuisse cognos¬
cit᷑: ut assumptũ hominẽ quẽ
diabolus nͣ ꝑmiserat ad suꝑna
conscendere. secũ dei filius. ce¬
lesti habitacione sustolleret.
Dat gͦ for mã discipłis suis bap¬
tizandi: docendi falutaria. ef¬
uniuersũ mundũ ad uitam
p̃cepit introire: ut prȩdicaci¬
o salutaris. ñ iã in una tantũ gen¬
te. s orbi t̾rarũ predicaret᷑. E

Expanded text:
deum solum putauit asserere nec hudeum solum putauit asserere nec humanum corpus quod Christus induerat de humanae substantiae participarat ceteris tributurus, ipse prmius quod docebat exciperet. Post baptismum uero elegit duodecim discipulos, quorum unus traditor eius fuit. Et quia sanam doctrinferebat, eum, illata manu, crucis supplicio peremerunt. Occiditur ergo Christus, jacet tribus diebus ac noctibus in sepulcro; resurgit a mortuis, sicut, ante mundi constitutionem, ipse cum Patre decreverat; ascendit in coelos, ubi, in eo quod Filius Dei est, nunquam defuisse cognoscitur; ut assumptum hominem, quem diabolus non permiserat ad superna conscendere, secum Dei Filius coelesti habitationi sustolleret. Dat ergo formam discipulis suis baptizandi, docendi salutaria, efuniversum mundum ad vitam praecipit introire, ut praedicatio salutaris non jam in una tantum gente, sed orbi terrarum praedicaretur. Et,
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ꝓphetas. neq alios sibi placitos.
sed ipsũ unigenitũ suũ deus ꝑ
uirginẽ nasci ẽstituit: ut hu¬
mana salus quȩ ꝑ pͥmi hominis
in obȩdienciã deꝑierat. ꝑ homi¬
nẽ d̾m rursus repararet᷑. Eẜ qͥa
extite rat mulier quȩ causam
mortis pͥma uiro suaserat: es¬
set hȩc scd̾a mulier. quȩ intę
causã humanis uisceribꝰ appor¬
taret. Nec uile uideat᷑. qͦd dei
filius ex uirgine natꝰ est. quan¬
do prętͣ naturȩ modũ conceptꝰ
& editus est. Uirgo itaq de
sꝑu scõ in carnatũ dei filium
concepit: post eius edicionẽ. uir¬
go ꝑmansit: atq hominis fact
est. idemq dei filius. itaut in
eo & diumę naturȩ radiaret
splendor: & humanȩ fragili¬
tatis a ppareret assumpeio.
Sed huic t̾a sane atq ueracissime fi¬
đi extiterant multi qͥ diuersa gar¬
rirent. &. prętͣ alios nestorius &. e¬
utiches. reꝑtores he reseos extite¬
rͣt. Quoꝵ. unꝰ hominẽ solũ alter

Expanded text:
non prophetas neque alios sibi placitos non prophetas neque alios sibi placitos sed ipsum unigenitum suum deus per uirginem nasci constituit, ut humana salus quae per primi hominis inoboedientiam deperierat per hominem deum rursus repararetur et quia exstiterat mulier quae causam mortis prima uiro suaserat, esset haec secunda mulier quae uitae causam humanis uisceribus apportaret. Nec uile uideatur quod dei filius ex uirgine natus est, quoniam praeter naturae modum conceptus et editus est. Virgo itaque de spiritu sancto incarnatum dei filium concepit, uirgo peperit, post eius editionem uirgo permansit; atque hominis factus est idemque dei filius, ita ut in eo et diuinae naturae radiaret splendor et humanae fragilitatis appareret assumptio. Sed huic tam sanae atque ueracissimae fidei exstiterant multi qui diuersa garrirent et praeter alios Nestorius et Eutyches repertores haereseos exstiterunt, quorum unus hominem solum, alter
Abbreviated transcription (Latin):
modũ aquę maris rubri. ita quoq
iordanis fluenta siccata st̃. Per¬
uentũq ẽ ad eã ciuitatẽ que nẽ
iherosolima uocat᷑: atq dũ ibi
di popłs moraret᷑. post iudices &
ꝓphetas. reges instituti legunt᷑:
quor post saulẽ. pͥmatũ dauid
de tribu iuda legit᷑ adeptꝰ fuis¬
se. Descendit itaq ab eo ꝑ singu¬
los successores regũ stemma . ꝑ¬
ductũ. qͦ ad usq herodis tẽpora
qͥ pͥmꝰ ex gentilibꝰ memoratis po¬
pulis legit᷑ imꝑasse. sub qͦ exti¬
tit beata uirgo masia: que de
daintica stirpe uenerat: quȩ hu¬
mani generis genuit conditorẽ.
Hoc aũ id̾o. qͥd multis infectis
criminibꝰ mundꝰ. iacebat in mor¬
te: electa ẽ una gens. inqua dei
mandata clare scerent: ibiq mis¬
ammonicione ipse certe popłs
iͦ amore ꝑ uicaciȩ reuocaret᷑.
illi uͦ eosde occidentes. in suȩ ne¬
qͥcie ꝑuersitate manere uolue¬
rt̃. atꝙ iã in ultimis tẽporib

Expanded text:
modum aquae maris rubri ita quoque modum aquae maris rubri ita quoque Iordanis fluenta siccata sunt; peruentumque est ad eam ciuitatem quae nunc Hierosolyma uocatur. Atque dum ibi dei populus moraretur, post iudices et prophetas reges instituti leguntur, quorum post Saulem primatum Dauid de tribu Iuda legitur adeptus fuisse. Descendit itaque ab eo per singulas successiones regium stemma perductumque est usque ad Herodis tempora, qui primus ex gentilibus memoratis populis legitur imperasse. Sub quo exstitit beata uirgo Maria quae de Dauidica stirpe prouenerat, quae humani generis genuit conditorem. Hoc autem ideo quia multis infectus criminibus mundus iacebat in morte, electa est una gens in qua dei mandata clarescerent, ibique misadmonitionem ipse certe populus a tumore peruicaciae reuocaretur. Illi uero eosdem occidentes in suae nequitiae peruersitate manere uoluerunt. Atque iam in ultimis temporibus
Abbreviated transcription (Latin):
em multitudo in fra concres¬
cens. cȩpert̃ suspicione egypci¬
acis imꝑiss. eosq pharao mag¬
na ponderũ mole prȩmi decre¬
uerat: & grauibꝰ oneribꝰ afflge¬
bat. Tandẽ ds̃ egypeii regil
dominacionẽ despiciens. diuiso
mari rubro qͦd nũꝗͣ. antea natura
ulla cognouerat: suũ transduxit
exereitũ. auctore moyse & aaron.
Postea gͥ.ꝓ eor egressione. altis ȩ¬
gypcuis plagis uastata ẽ: cũ nollet
dimittere popłm . T. ransmisso
taq ut dictũ ẽ mari rubro: ue¬
int ꝑ deserta heremi. ad montẽ
quocat᷑ sina: ibiq uniuersoꝵ
c̃ditor ds uolens sacram̃ti futuri
gr̃a popłos erudire. ꝑ moysen da¬
ta lege. c̃stituit quẽ admodũ & sa¬
crificioꝵ. ritꝰ. & popłoꝵ mores in¬
sruerent᷑. E. cũ multis annis.
multas qͦq gentes ꝑ uiã debellas¬
sent.uenert tandẽ ad fluuiũ qͥ
uocat᷑ iordanis. duce ĩa iħ u naue
filio: atq ad eoꝵ. transitũ. quẽad¬

Expanded text:
em multitudo concresem multitudo concrescens coeperunt suspicioni esse 1 Aegyptiacis imperiis eosque Pharao magna ponderum mole premi decreuerat et grauibus oneribus affligebat. Tandem deus Aegyptii regis dominationem despiciens diuiso mari rubro, quod numquam antea natura ulla cognouerat, suum transduxit exercitum auctore Moyse et Aaron. Postea igitur pro eorum egressione altis Aegyptus plagis uastata est, cum nollet dimittere populum. Transmisso itaque ut dictum est mari rubro uenit per deserta eremi ad montem qui uocatur Sinai, ibique uniuersorum conditor deus uolens sacramenti futuri gratia populos erudire per Moysen data lege constituit, quemadmodum et sacrificiorum ritus et populorum mores instruerentur. Et cum multis annis multas quoque gentes per uiam debellassent, uenerunt tandem ad fluuium qui uocatur Iordanis duce iam Iesu Naue filio atque ad eorum transitum quemad