comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ ꝑ hoc leditur ui̾tas lib̾tatis in paulo. qͥa om̃ilib̾tate no¬
bilior ẽ seruitus xp̃i. Dicendo gͦ seruus nom̃ humilitatis ponit.
ut ad eã ꝓuocet suꝑbos quib scribebat. Et ne misera seruitꝰ
uideat᷑. ñ simplicit̾ ait seruus s addit ñu .i. saluatoris. eui
mi̾to om̃s seruire debent. Ci etenĩ seruire regnare ẽ. Iħc uͦ
fuit impositũ dĩ filio. eõ qd̃ saluũi faciat ppłmsuũ a peccĩs eoꝵ.
tuus oleo letieie. Hoc nom̃ aliis olim fuit adiec̃tiũu. s m̃u
factũ est ꝓpͥum. ⁊ ẽ hoc sacram̃ti nom̃. Seruũ aũ mñuxp̃i se¬
ꝓfitens apłs. alege factoꝵ se exutũ ostendit. Et utr ũq nom̃
tas ad quã ꝓmotus ẽ. ecce de humil factus ẽ altꝰ. Aesul
lis suꝑbis quib scribebat diceret. Ex seruo ⁊ huimili fecit
me ds̃ apłm ⁊ sublimẽzita ⁊ uos humiles sitis. ut exalte¬
mini. qui enĩ se humiliat exaltabit᷑. Grãm uͦ comm̃dans

Expanded text:
enim per hoc laeditur veritas libertatis in Paulo, quia omni libertate nobilior est servitus Christi. Dicendo ergo servus, nomen humilitatis ponit, ut ad eam provocet superbos quibus scribebat. Et ne misera servitus videatur, non simpliciter ait servus, sed addit, Jesu, id est Salvatoris, cui merito omnes servire debent: ei etenim servire regnare est. Jesus fuit impositum Dei Filio, eo quod salvum faciat populum suum a peccatis eorum . tuus, oleo laetitiae . Hoc nomen aliis olim fuit adjectum, sed Jesu factum est proprium. Et est hoc sacramenti nomen. Augustinusfitens Apostolus, a lege factorum se exutum ostendit, et utrumque nomentas ad quam promotus est, ecce de humili factus est altus. Ac si illis superbis quibus scribebat diceret: Ex servo et humili fecit me Deus apostolum et sublimem, ita et vos humiles sitis ut exaltemini: Qui enim se humiliat exaltabitur Gratiam vero commendans,
Abbreviated transcription (Latin):
Unde ⁊ scã eccłia ĩa in ꝯsuetudinẽ duxit. ut qͦsin cathedra scĩ¬
petri sublimat. nõia eis mutet. Uelfic̃ut ieronimꝰ ait. paułꝰ a
apud eyprũ su̾tit. hoc nom̃s̾ imposuit. ut sic̃ particꝰ qui parthos
suꝑauit. ⁊ germanicꝰ qͥa germaniã uicit ẽ dictꝰ. sic ab eo pͥnci¬
pe quẽ pͥus subiugauit. paulus sit appellatus. S̃ qͥa nulla taliꝰ
in scͥpturis diuinis ꝯsuetudõ dep̃hendit᷑. magis placet q̃d̾ in
nr̃a ꝯsuetudine frequent̾ reꝑitur. Inuenimꝰ eni inscͥpturis
alios binis. alios ternis usos ẽe nominib. ⁊ hoc utiq in u¬
troq testam̃to. ut salomonqui ⁊ eccłiastes ⁊ edida uocatꝰ ẽ.
cabulo sicut scͥptum ẽ in actib apłoꝵ. saulus qͥ ⁊ paul. uibi
euident̃ ostendit scͥptura. ñ ei tẽ pͥmũ paul nom̃ impositũ¬
p̃tari dr qu̾e ⁊ dñs ipse uas electionis uocauit. ⁊ tã uita ꝙͣ¬

Expanded text:
Unde et Romana Ecclesia jam in consuetudine duxit, ut quos in cathedram bePetri sublimat, nomina eis mutet. Saulus autem quasi a Saule aapud Cyprum convertit, hoc nomen sibi imposuit, ut sicut Parthicus, qui Parthos superavit, et Germanicus, qui Germaniam vicit, est dictus, sic ab eo principe quem prius subjugavit Paulus sit appellatus. Origenes Sed, quia nulla talis in Scripturis divinis consuetudo deprehenditur magis placet quod in nostra consuetudine frequenter reperitur. Invenimus enim in Scripturis, alios binis, alios ternis usos esse nominibus, et hoc utique in utroque, ut Salomon qui Ecclesiastes et Idida vocatus est; vocabulo, sicut scriptum est in Actibus apostolorum: Saulus qui et Paulus . Ubi evidenter ostendit Scriptura non ei tunc primum Paulrpretatur quem Dominus ipse uas electionis uocauit, et tam uita
Abbreviated transcription (Latin):
pendet littera ut ꝑficiat᷑
sententia. ⁊ subintelligit᷑
mandat. uł seribit. In hac
aũ salutatione pͥus ꝑsonã¬
scił a nomine. a ꝯditione:
a dignitate. ab officio. Ano¬
mine. dicens paulus. aꝯdi¬
tione seruus. a dignitate
apłs. ab officio segregatus
laucdem sortit᷑. si ius ipsiꝑ
nominis ⁊ ratio impositid¬
nis animadu̾tat᷑. Paulus
enĩ ebraice. quietꝰ grece.
modicus latine so

Expanded text:
pendet littera ut perficiatur sententia, et subintelligitur, mandat, vel scribit. In hac autem salutatione primum personscilicet a nomine, a conditione, a dignitate, ab officio. A nomine, dicens, Paulus; a conditione, servus; a dignitate, apostolus; ab officio, segregatus laudem sortitur; si vis ipsius nominis et ratio impositionis animadvertatur. Paulus enim Hebraice, quietus Graece, modicus Latine so
Abbreviated transcription (Latin):
Et alii quidem plu¬
res facti sunt sacer¬
dotes id circo quod
morte ꝓhiberent᷑
ꝑmanere.hic au¬
tem eoquod ma¬
neat ineternum
sempiternum ha¬
bet sacerdotium.

Expanded text:
et alii quidem plures facti sunt sacerdotes idcirco quod morte prohiberentur permanere hic autem eo quod maneat in aeternum sempiternum habet sacerdotium
Abbreviated transcription (Latin):
tera huiusmodi prioripopło ꝑtestam̃tum uetus diuinitꝰ
data sunt ad significationem futuroxum. que ꝑ rp̃m o¬
portebat impleri. quib aduenientib remanserunt illa
rp̃ianis legenda tantum. ad intelligentiam premisse ꝓ¬
pħis. non autem necessario facienda. quasi ad huc expec¬
tandum esset ut ueniret reuelatio dei. que hiis signifi¬
cabatur esse uentura. ꝑ roinde nunc quisquis xrͥanorũ
non erit pius deductoꝵ uł bailus corꝑis. sed impius sepul¬
ture miolator. Nichil enim. Quasi. Uere infirma fuit¬
Nichil enim ad
ꝑfectum adduxit lex
idest neminem iusti
ficatione ꝑfecit. Et si

Expanded text:
tc., hujusmodi priori populo per Testamentum Vetus divinitus tc., hujusmodi priori populo per Testamentum Vetus divinitus data sunt ad significationem futurorum, quae per Christum oportebat impleri, quibus advenientibus remanserunt illaChristianis legenda tantum ad intellegentiam praemissae prophetiae, non autem necessario facienda, quasi adhuc expectandum esset, ut ueniret fidei reuelatio, quae his significabatur esse uentura. non erit pius deductor vel bajulus corporis, sed impius sepulturae violator. nihil enim ad perfectum adduxit lex, id est neminem in ficatione perfecit, et si
Abbreviated transcription (Latin):
latum extribu ce ri¬
tu proquo constat¬
legem quoq essetnͣs¬
latam. sed quia forte
adtrans ferende legiᷤ
demonstrationem¬
sacerdotii.trans latio
sufficere nonuidetur.¬
suppoit hic causam
que omaniumr hominum animis satifłacit. si causam a li¬
cuiꝰ rei cognonerunt. Ostendit enim quare uetus testam̃¬
tum sit destructum cum deus illud dederit. & nouum
inum. & nunc ꝓrsus inutile. hoc autem ꝑficit quod
ualet ad laudem noui sacerdotis. ait itaq sic: Reꝓbatio
quidem fit ut sit locus gr̃e precedentis mandati ĩdest
uet̾is legis. Et bene ait p̃cedentis. quia aliquid debet
sequi. E eꝓbatio quidem fit dico. & hoc non dico ꝓpter
malignitatem nec ꝓpter malitiam. sicut heretici michi¬
insurgentes imponunt. sed ꝓpter infirmitatem euis.
quam habuit dum stetit. quia & si aliquid tune fecit
non plene iustificanit:  inuitilitatem qͣm mͦ habot.
Non solumeniminfirma. secl etiam cdampnosa est nc̃ si
olim fiebant ut hoc predicerent. Circumcisio enm ce ce¬

Expanded text:
latum ex tribu et ritu, pro quo constalegem quoque esse translatam. Sed quia forte transferendae legis demonstratiosacerdotii translatio sufficere non vidersupponit hic causam, quae omnium hominum animis satisfacit, si causam alicujus rei cognoverint. Ostendit enim quare Vetus Testamentum sit destructum, cum Deus illud dederit, et novum mum, et nunc prorsus inutile. Hoc autem perficit quod valet ad laudem novi sacerdotis. Ait itaque sic: Reprobatio quidem fit, ut sit locus gratiae, praecedentis mandati, id est veteris legis. Et bene ait praecedentis, quia aliud debet sequi. Reprobatio fit, dico et non dico propter malignitatem ejus, nec propter malitiam, sicut haeretici insurgentes mihi imponunt; sed propter infirmitatem ejus, quam habuit dum stetit, quia etsi aliquid tunc fecit, non plene justificavit; et inutilitatem, quam modo habet. Non solum enim infirma, sed etiam damnata est. Nec si tolim fiebant, ut haec praedicerent. Circumcisio enim, e
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ne sapĩa. odio benuolentia. Et usq ad eo talib
ds̃ omĩa cooꝑatur in bonum. ut si qui hoꝵ deui¬
ant. ⁊ exorbitant. &̃ hoc ip̃m eis faciat ꝓficere in
bonum. qr humiliores redeunt & doctiores. dis¬
cunt enim cum tremore exultare se debere ñ sͥ ar¬
rogando tanqͣm de sua uirtute fiduciam ꝑma¬
cato pͥmi hoĩs originalit᷑ uenerit. tñ bonꝰ usus eiꝰ
głosissimos mrẽs fecit. id̾oq ñ solum ip̃a mors.s &
omĩa huiꝰ scłi mala labores doloresq hõĩum qͣm¬
quam de pecc̃oꝵ. & maxime de originalis peccati
meritis ueniant. quo facta ẽ ⁊ ipsa uita uincło
mortis obstricta. tñ ꝙ̃ remissis pecc̃is remanere
debuert᷑. ut hrẽt homo cum quib ꝑ ueritate cer¬
taret. & uñ exerceret᷑ uirtus fidelum. ut nouus
homo int̾ ħ mala nouo scło p̃paretur. miseriam
qmͣ meruit uita ista dampnata sapient̾ tolerans
& quia finiet᷑ prudent̾ gratulans. Prosunt gista
mala que fideles pie ꝑferunt. ł ad dem̃da pecc̃a.

Expanded text:
ione, sapientia, odio, benevolentia. Et usque adeo talibus Deus omnia cooperatur in bonum, ut si qui eorum deviant, et exorbitant, etiam hoc ipsum eis faciat proficere in bonum, quia humiliores redeunt atque ditiores. Discunt enim cum tremore se exsultare debere, non sibi arrogando tanquam de sua virtute fiduciam permacato primi hominis originaliter venerit, tamen bonus ejus usus gloriosissimos martyres fecit. Ideoque non solum ipsa, sed etiam omnia hujus saeculi mala, labores, doloresque hominum quanquam de peccatorum et maxime de originalis peccati meritis veniant, quo facta est et ipsa vita vinculo mortis obstricta, tamen etiam remissis peccatis remanere debuerunt, ut haberet homo cum quibus pro veritate certaret, et unde exerceretur virtus fidelium, ut novus homo inter haec mala novo saeculo praeparetur, miseriam quam meruit vita ista damnata sapienter tolerans, et quia finietur prudenter gratulans. Prosunt igitur ista mala, quae fideles pie perferunt, vel ad demenda peccata,
Abbreviated transcription (Latin):
hoc est in iudeis. an etiam in
p̃pucio. ĩd est. in gentib.Id est ñ¬
quid beatitudo abrahe. filiis solis¬
concessa est an etiã his qui ex
gentib sunt.Deinde huius

Expanded text:
hoc est in Judaeis, an etiam in eputio, id est in gentibus; id est, nunquid beatitudo. Abrahae filiis solisconcessa est, an etiam his qui ex gentibus sunt? Deinde hujus
Abbreviated transcription (Latin):
Omĩum enĩ diuinarũ humanarũq rerum su¬
blimis ⁊ ꝑfunda cognitio ẽ apd̾ dm̃. qͥ soł sic̾ st̃
omĩa int̾uetur: ad cuiꝰ noticiã omĩs sensꝰ nr̃ re¬
tundit᷑. Qm̃ incõp̃hensibilia st̃. ⁊ c̾. Qiͣ sic̾ sapĩa
& scĩa eiꝰ st̃ incõphensibiles. sic ⁊ iudicia ꝑ quib
inuestigabiles uie eiꝰ .i. impletiones dispositioĩs
ꝙr ñ in exhibitione potest cognosci qd̾ dispositit.
Deinde utens u̾bis ysaie altam eẽ sapĩam dĩ pro¬
cognouit

Expanded text:
Omnium enim divinarum humanarumque rerum sublimis et profunda cognitio est apud Deum, qui solus sicut sunt omnia intuetur, ad cujus notitiam omnis sensus noster retunditur. Quam incomprehensibilia, etc. Quasi dicaia ejus sunt incomprehensibiles, sic et judicia pro quibus investigabiles viae ejus, id est impletiones dispositionis, quia nec in exhibitione potest cognosci quod disposuit. Deinde, utens verbis Isaiae, altam esse sapientiam Dei procognovit
Abbreviated transcription (Latin):
dus quod animam quasi circumcdat. Et mutabis eosue.¬
lut amictum. ⁊ddest scđm corpus quod mutabis immor¬
scł̾m animas mutabuntur. que tunc gloriosiores er̃t.
Tu autemidem ip̃e es in eis ꝑfilium tuum. idest ĩmu¬
tabili spetie erismeis. ꝑ hoc quod filio credid̾urit. ce
anm tuiñ definent ine̾is. id est eternitas tua. adquẽ.
autem. Iterum de

Expanded text:
pus quod animam quasi vestimentum circumdat. Et mutabis eos vepus quod animam quasi vestimentum circumdat. Et mutabis eos velut amictum, id est secundum corpus quod mutabis immorsecundum animas mutabuntur, quae tunc gloriosiores erunt. Tu autem idem ipse es in eis per Filium tuum, id est immutabili specie eris in eis per hoc quod Filio crediderunt. Et anni tui non deficient in eis, id est aeternitas tua. Ad quem autem, iterum de
Abbreviated transcription (Latin):
decessisse uł defecisse qͦd erat. Uł misticetotum potest legi.
& diriguntur uerba ad patrem. ubi tamen && filius com¬
m̃datur. Quasi. Unxisti pater filium. & tuodñe pater.
aquo unctus est fili̾s. inprincipio idest ꝑfilium tuum
qui est principium de pͥncipio. scłm quod ip̃e ait inenñ¬
głio. egopͥncipium qui or loquor uobis. fundasti t̾ram
id est stabilisti eccłiam popłorum. scił minores in eccł̃ia. &
celi idest maiores ut apłi sunt oꝑa manuum tuarum qr
inois quasi spaliter oꝑatus es plura eis corferendo. & ip̃i
celi ꝓibunt. icl est morte a estruentur. &e quicqͥa ex sesunt
despruentur. Tu auteminillis ꝑmanebis. id est iusticia.
&e que m eis oꝑaris ꝑmanebunt. & omnes scił maiores
& minores uefera scint. idest paulatim corrumpentur
sicut uestim̃tum. id est scm uestim̃tum. id est sccł̃m cor¬

Expanded text:
decessisse vel defecisse 235 quod erat. Vel mystice totum potest legi, decessisse vel defecisse 235 quod erat. Vel mystice totum potest legi, et diriguntur verba ad Patrem, ubi tamen et Filius commendatur. Quasi dicat: Unxisti, Pater, Filium, et tu, o Domine Pater, a quo unctus est Filius, in principio, id est per Filium tuum qui est principium de principio, secundum quod ipse ait in Evangelio: Ego principium qui et loquor vobis . Fundasti terram, id est stabilisti Ecclesiam populorum, scilicet minores in Ecclesia. Et coeli, id est majores ut apostoli, sunt opera manuum tuarum, quia in eis quasi specialiter operatus est, plura eis conferendo. Et ipsi coeli peribunt, id est morte destruentur, et quidquid ex se destruetur. Tu autem in illis permanebis, id est justitia tua, et quae in eis operaris permanebunt. Et omnes, scilicet majores et minores, veterascent, id est paulatim corrumpentur, sicut vestimentum, id est secundum vestimentum, id est secundum cor
Abbreviated transcription (Latin):
tabuntĩ. nouam. Et rec̾te celos amic̾ui cõ¬
ꝑat. quia terram cingunt. Tamfacile enim mutat cdeus
celos. siciut amiftus extenditur &e plicatur. Et pꝰ tautationẽ
sr maneount celi Nnde subdit. e mutabuntur idest mu¬
tata sic ꝑmanebunt. quia facta dei iam subeternitate sta¬
bunt. nec al corruptionem reuertentur. Tu antem ofili dei¬
tabilis es contra qͥd
supra dixit ueteras¬
ip̃e es et annitui
deficient id est eter¬
nitas tua ñ deficiet.
contra hoc quoa dixit ꝑiburit. Et est sensus. Ti nonmutaris
nec aifficis. quod ad filium dictum est ac ꝑ hoc etiam de dõ
filio conuentt dicere. egosum qui sum & item: ego dñs &
nonmutor. quod tu heretice id eosoli patri. assignasti. ut
filius in sua substantia credetur esse mutabilis. tanquam
ita susceꝑit hominem ut in hominem uerteretur. Hanc
tantam blasphenuamnonemundabis. nͥ credideris inas¬
sumptione hominis. accessisse filio quod nonerat. & non

Expanded text:
terram . Et recte coelos amictui comterram . Et recte coelos amictui comparat, quia terram cingunt. Tam facile enim mutat Deus coelos, sicut amictus extenditur et plicatur; et post mutationem, sic manebunt coeli. Unde subdit: Et mutabuntur, id est mutata sic permanebunt, quia facta Dei jam sub aeternitate stabunt, nec ad corruptionem revertentur. tabilis es, contra hoc quod supra dixit veterascunt. Et anni tui non deficient, id est aeternitas tua non deficiet, contra hoc quod dixit peribunt. Et est sensus: Tu non mutaris nec deficis, quod ad Filium dictum est, ac per hoc etiam Deo Filio convenit dicere: Ego sum qui sum . Et item: Ego Dominus et non mutor . Quod tu, haeretice, ideo soli Patri assignasti ut Filius in substantia tua crederetur esse mutabilis, tanquam ita susceperit hominem ut in hominem verteretur. Hanc tantam blasphemiam non emendabis, nisi credideris in assumptione hominis accessisse Filio quod non erat, et non
Abbreviated transcription (Latin):
uolitant octupauit. ac lic utiq celiꝑibunt ꝓpinquiter¬
ris. Decelis gͦ uñdicuntur aues celi. non est duibium. qͥn
diluuio ꝑierunt. & igne ꝑituri sunt. De suꝑiorib autẽ
celis celorũm utrum & ip̃e igne ꝑituri sint. questio est
& disceptanio scrupulosior inter doctores: & erit incendi¬
um mundi ñ incendens scõs dei. Quod enmm fuit cami¬
nus ignis regis trib pueris. hoc erit ardens mundus iu¬
stis intrinitate signatis. Tu autem. Quasi. Celimuta¬
buntur tu autemꝑmanebis. Hoc dicit. ut sicut et̾num
esse ostenditur quia est añ om̃ia. sic ostendatur quia per¬
manet idem post mutata. Et ot̃nssine celi acrei siue t̃¬
ra ueterascent ut nestim̃tum id est sieut humana corꝑa
longenitate ueterascurit. Corpus enim humanum. quasi
uestimentum anime est. Geterascere autem dr illud
quod more uestis paulatim consumitur: sierit caro hu¬
mana. que tamen in melius immutabit᷑. Sic celi meli¬
orem formam recipient. Et mutabis eos scił celos uelut¬

Expanded text:
olitant occupavit, ac sic utique coeli perierunt propinqui terris. De coelis ergo unde dicitur aves coeli, non est dubium quin diluvio perierint, et igne perituri sint. De superioribus autem coelis coelorum, utrum et ipsi perituri sint igne, quaestio est et disceptatio scrupulosior inter doctos, et erit incendium mundi non incendens sanctos Dei. Quod enim fuit caminus ignis tribus pueris, hoc erit ardens mundus justis Trinitate signatis. Tu autem. Quasi dicat: Coeli mutabuntur, tu autem permanebis, hoc dicit: ut sicut aeternus esse ostenditur quia est ante omnia, sic ostendatur quia permanet idem post mutata. Et omnes, sive coeli aerii, sive terra, veterascent ut vestimentum, id est sicut humana corpora longaevitate veterascunt. Corpus enim humanum quasi vestimentum animae est. Veterascere autem dicitur illud quod more vestis paulatim consumitur, sicut caro humana quae tamen in melius immutabitur, sic coeli meliorem formam recipient. Et mutabis eos, scilicet coelos
Abbreviated transcription (Latin):
ĩnm redit ad et̾nitar¬
filii ostendendam.
utens auctoritate
dicit inpͥncipio. quia creator arte creata ex istit sine ullo
mitio. Quasi diceret. Nouiꝰ et̃nitatem tuam qͣm precelis
om̃ia que fecisti. qui dixisti ego sũ quisum. Et celi simł
cum terra sunt oꝑamanuum tuarum. Hoc t̃ra dicit qͣi
sp̃aliter in eis oꝑatus sit: manus autem est nirtus nissio¬
nis id est potentia uoluntatis. qua ut uoluit facta sunt
omina. Ip̃i autem celi idest aerci ꝑibunt ab eo quod st̃¬

Expanded text:
iterum redit ad aeternitalii ostendendam, utens auctoritate dicit in principio, quia Creator ante creaturam exstitit sine ullo initio. Quasi dicat: Novi aeternitatem tuam qua praecedis omnia quae fecisti, qui dixisti: Ego sum qui sum ; et: Coeli simul cum terra, sunt opera manuum tuarum. Hoc ita dicit, quasi specialiter in eis operatus sit. Manus autem est virtus jussionis, id est potentia voluntatis, qua ut voluit, facta sunt opera. Ipsi autem, coeli, scilicet aerei, peribunt, ab eo quod s
Abbreviated transcription (Latin):
manitas ascende poterat. nͥ quia & d̃itas pͥmum descen¬
dit. inpartes terre que sunt inferiores aere. ut humane
nature uniretur : Descendit quidem diuinitas. ñ localit̃
sal ꝑ exmationem. Et quia dixerat humanitas ascendit.¬
& deitas descendit. ne ideo uidentur duo. subdit. qui des
pleret omnia que de se in lege & ꝓpħis erant p̃dicta. Uel¬

Expanded text:
ascendere poterat? Nisi quia, et deitas primum descendit in partes terrae, quae sunt inferiores aere, ut humanae naturae uniretur. Descendit quidem divinitas non localiter, sed per inexanitionem: et quia dixerat humanitas ascendit, et deitas descendit, ne ideo viderentur duo, subdit: Qui descpleret omnia, quae de se in lege et prophetis erant praedicta.
Abbreviated transcription (Latin):
firmiter mea ꝑseueret. donec nist̾ium iniquitatis de medio
fiat. idẽ. donec qui mͦ meccłia fictisunt abeadem maniteste
recedant. De qualib iohes ait : denobis exierunt. seq̃ de nob̾
ũ erant. Sicut gͦ aute fidem multi exiẽrunt heretitide me¬
dio eccłie. itatinc aꝑte inde exibunt omnes quiñ ad xp̃m sed
addillum antixp̃m nouissĩmum ꝑtinebunt. Gł ita: tantum
hoc restat: ut qui tenet nunc id est detinet illum. scił drsces¬

Expanded text:
firmiter in ea perseveret, donec mysterium iniquitatis de medio firmiter in ea perseveret, donec mysterium iniquitatis de medio fiat, id est donec qui modo in Ecclesia ficti sunt ab eadem manifeste recedant. De qualibus Jesus ait: De nobis exierunt, sed ex nobis non erant . Sicut ergo ante fidem exierunt multi haeretici de medio Ecclesiae, ita nunc aperte inde exibunt omnes qui non ad Christum, sed ad illum Antichristum novissimum pertinebunt. Vel ita, tantum hoc restat, ut qui tenet nunc, id est detinet illum, sci
Abbreviated transcription (Latin):
hoc testat. nt qui tenet nunt fidem teneat. d oñ p̃a de
medio fiat idẽ. donec ip̃arefrigesc at. Uł ita: tantum hoc restat
ut qui nunc tenet idẽ. detinet illum. scił accessio ad fidem. te¬
neat il est detineat. donee de meclio fiat. idest donec ip̃atolla¬
tur demedio. uł ita: tartum hoc restat. ut qui tenet nunc. id
est aͥ etinet illum. scił iniquitas que rumc occulta est. teneat idẽ.¬
adulterari. furari. &e alia huiꝰmodi facere. sicut nec ambulare
uł loqui. Uł ita: Qiidam putant hoc ẽẽ. dictum de malis &e
ficts qui sunt meccłia. tamdin donec ꝑuemiant adtantum
mimerum qui antixp̃o magnum fatiat popłm. &e hoc di¬
cunt eẽ mysternm̃ inquitatis quia uidetur occultum. & de
qm tenent ueraciter ꝑseuerent. donec exeat de melio eccłe
mist̾mm iniquitatis qđ ñt octultum est. Et est sensus. Tantũ
hoc suꝑ est agendlum. ut qui tenet nunc fidem teneat. idẽ

Expanded text:
hoc restat, ut qui tenet nunc, fidem, teneat, donec ipsa de hoc restat, ut qui tenet nunc, fidem, teneat, donec ipsa de medio fiat, id est donec ipsa refrigescat. Vel ita, tantum hoc restat, ut qui nunc tenet, id detinet illum, scilicet accessio ad fidem teneat, id est detineat, donec de medio fiat, id est donec ipsa tollatur de medio. Vel ita, tantum hoc restat, ut qui tenet nunc, id est detinet illum, scilicet iniquitas quae adulterari, furari, et alia hujusmodi facere, sicut nec ambulare, nec loqui. Vel ita: Quidam putant hoc esse dictum de malis et fictis qui sunt in Ecclesia, tandiu donec perveniant ad tantum numerum qui Antichristo magnum faciant populum. Et hoc dictum esse mysterium iniquitatis, quia videtur occultum, et dequam tenent tenaciter perseverent, donec exeat de medio Ecclesiae mysterium iniquitatis, quod nunc occultum est. Et est sensus: Tantum hoc superest agendum, ut qui tenet nunc fidem teneat, id est
Abbreviated transcription (Latin):
num quas leg̾e uł audire potui ñ tacebo. Quidam suspican¬
tur. hoc d eimꝑio dictum finsse romano. & ideo apł̃m non
romano imꝑio male optaũit cumsꝑaretur et̾uum. ut hoc
unde ñ nulli ip̃m resurrecturum &e futãrum antixp̃m sus¬
picantur. Aliĩ uͦ nec octisum pritant. sed potius subtractum
ut putaretur occisus. & uiuum occultari inuigore ip̃ius eta¬
tis in qua fuit cum credetur extinctas. donec suo temꝑe reue¬
letur & restituatur in regnum. Sed multummͥ est mira
hec opinantium tauta p̃sumptio. illud tamen quod ait
ut qni tenet & cetera: ñ absurde deromano imꝑio eredit᷑
dictum. donec tollatur: ut sit sensus. Tantum hoc restat
anteq tͣn reueletur ille iniquus. ut qui tenet nunt romanñ
impium teneat. idẽ qui modo imꝑat imꝑet donec de me¬
dio fiat. idẽ. de medio mundi tollatur illa potestas. quia õs
undiq romam quasi ad capud confluebant. Uł ita: tartũ

Expanded text:
num quas legere vel audire potui non tacebo. Quidam suspicannum quas legere vel audire potui non tacebo. Quidam suspicantur hoc de imperio dictum fuisse Romano, et ideo Apostolum non Romano imperio male optauerit, cum speraretur aeternum; ut hoc unde nonnulli ipsum resurrecturum et futurum antichristum suspicantur. alii uero nec occisum putant, sed subtractum potius, ut putaretur occisus, et uiuum occultari in uigore ipsius aetatis, in qua fuit, cum crederetur extinctus, donec suo tempore reueletur et restituatur in regnum. sed multum mihi mira est haec opinantium tanta praesumtio. illud tut qui tenet, etc., non absurde de Romano imperio creditur dictum donec tollatur, ut sit sensus: Tantum hoc restat antequam reveletur iniquus ille, ut qui tenet nunc Romanum imperium teneat, id est qui modo imperat imperet, donec de medio fiat, id est de medio mundi tollatur illa potestas, quia omnes undique Romam quasi ad caput confluebant. Vel ita, tantum
Abbreviated transcription (Latin):
tis idẽ. secretain⁊ qͥ¬
tas oꝑatur. idẽ. ma¬
li&e ficti qui sunt
quitas. sed mistica idest pietatis nomine palliata
& secretum. Misterium gͦ iniquitatis appellat interfec¬
tionem scõrum &e ꝑsecutionem qͣm inferebant nero &e
pͥncipes eius fidelib xp̃i. quorum iam factum quasi anti
tunc di abolus occulte ꝑneronem &e alios oꝑabatur occicdñ¬
do martyres. si eutt tunc aꝑte oꝑaturꝰ est p antixp̃m inter
iquitatis ceptum est anerone. qui instigant patre suo diabo¬
lozelo ydolorim interfecit apłos. & sunt nero & alii umbra
Tantum Et cet̾a. Quia illos scire dixit. quid detineat. hoc a¬
ꝑte ñ exponit. o ideo nos qui nescimus. qͦd illi sciebant. ꝑ¬
uenire cum labore adlid qͦd sentit apłs cupimꝰ nec ualemus.
p̾̃sertim quia & illa que addidit hunc sensum faciunt ob¬
scuriorem. Quid enim est iam mist̾ium oꝑatur iniquita¬
tis. tantum ut qui tenet teneat donec de medio fiat: Ego
ꝓrsus quid dixerit me fateor ignorare. suspitiones tam̃ honi¬

Expanded text:
tis, id est secreta iniquitas operatur, id li et ficti qui sunt quitas, sed mystica, id est pietatis nomine palliata,interfectionem sanctorum et persecutionem, quam inferebat Nero et princeps ejus fidelibus Christi, quorum jam factum quasi Antictunc diabolus occulte per Neronem et alios operabatur occidendo martyres, sicut tunc aperte operaturus est per Antichristum interiquitatis coeptum est a Nerone, qui instigante patre suo diabolo, zelo idolorum interfecit apostolos. Et sunt Nero et alii umbratenet, etc. Quia illos scire dixit quid detineat, aperte non exponit. Et ideo nos qui nescimus quod illi sciebant, pervenire cum labore ad id quod senserat Apostolus, cupimus nec valemus, praesertim quia et illa quae addidit hunc sensum faciunt obscuriorem. Quid enim est: Jam mysterium operatur iniquitatis tantum, ut qui tenet nunc teneat, donec de medio fiat? Ergo prorsus quid dixerit me fateor ignorare; suspiciones tamen homi
Abbreviated transcription (Latin):
lis lapideis digitꝰ dĩ oꝑatus ẽ. ut significaret᷑ duricia cor¬
diũ illius pplĩ. hic idem digitꝰ in corctib hoĩum oꝑat᷑ est.
ut uoluntas ꝑꝓmpta ⁊ intelligentia capax significet᷑. Uñ
cordib hntib notas. nͨ sentientib ut uctꝰ lex. Lapis enĩ ñ
significat ñͥ duriciã. & durissimã uoluntatẽ. & adu̾sꝰ dm̃
infleribłe̾m. S in tabulis cordis .i. an cordib latis ex carita

Expanded text:
lis lapideis digitus Dei operatus est, ut significaretur duritia cordium illius; hic idem digitus in cordibus hominum operatus est, ut voluntas prompta et intelligentia capax significaretur. Ucordibus habentibus notas, nec sentientibus ut vetus lex. Lapis enim non significat nisi durissimam voluntatem, et adversus Deum inflexibilem; sed in tabulis c
Abbreviated transcription (Latin):
merare. ut intelligat
desideriis carnis con
antem carnis manli¬
festa sunt ĩest ꝑse¬
apparent mala. que
siriit fornicatio. opꝰ¬

Expanded text:
merare, ut intelligantdesideriis carnis consra autem carnis manifesta sunt, id est peapparent mala, quae sunt fornicatio, op
Abbreviated transcription (Latin):
alias gentes eẽnt suꝑbi de mandato. uł ip̃i eẽnt suꝑbi
& tunidi contra ip̃m mandatum. Illud testam̃tum dico ge¬
nerans homines inseruitutem qui a ꝓtimore seruiebant
uicłi. uł serui peciati erant quod testam̃tum est agar idẽ
signiticatur ꝑagar &e recte: agar enim int̃pretatur aliena¬
tio. quo bñ connenit. qi illud testam̃tum alienat homines
idẽ uetus testam̃tum¬
sẏna est in arabia id ẽ¬

Expanded text:
alias gentes essent superbi de mandato, vel ipsi essent superbi et tumidi contra ipsum mandatum. Illud Testamentum, dico, generans homines in servitutem, quia pro timore serviebant Judaei, vel servi peccati erant. Quod Testamentum est Agar, id est significatur per Agar. Et recte: Agar enim interpretatur alienatio. Quod bene convenit, quia illud testamentum alienat homines id est vetus TestaSina, est in Arabia, id e
Abbreviated transcription (Latin):
quam moyses: uel
habitus est dignus¬
amplioris glone¬
quam moyses ipse¬
dico ens ꝑre moyse
inmerendo. quia¬
plus meruit quam¬
amplioris glorie dignus est. quanto habet
quam qui dispensat in ea ut familus. quod desp̃uali
nificanit. Sienmm domus erat popłs. ip̃e autem erat
ae po pło. g erat ae domo. & nobis usus est dacere ac ser¬
uo. ille est de domo illius. Omnis namq. Quasi. Eabri

Expanded text:
am Moyses. Vel, habitus est dignusamplioris quam Moyses. Ipsico, ens prae Moyse, in merendo, quiaus meruit quamamplioris gloriae dignus est, quanto habet quam qui dispensat in ea ut famulus. Quod de spirituali nificavit. Si enim domus erat populus, ipse autem erat de populo. Igitur erat de domo: et nobis usus est dicere de servo, ille est de domo illius. Omnia namque. Quasi di
Abbreviated transcription (Latin):
minem & filiũ
hominis intelli¬
uis fuit deus me¬
mor inconceptio¬
ne. donando immumnitatem parati. &
nisitauit inresur¬
rectione daudo glo¬
riam immortalita¬
tis: & legitur ãmi¬
ratiue hoc modo. homo xp̃c quid est scilicet qͣmmag¬
num quid ae dignum. ꝑ hoc quod memor es eius faci¬
endo eum immunem apectato: Aut id est etiam filius¬
hominis scił idem ip̃e xp̃e qui est homo de homine ut d̃s¬

Expanded text:
nem et filium hominis intelljus fuit Deus memor in conceptione donando immunitatem peccati, et visitavit in resurrectione dando gloriam immortalitatis, et legitur admirative hoc modo, homo, Christus. Quid est, scilicet quam magnum quid et dignum per hoc quod memor es ejus, faciendo eum immunem a pechominis, scilicet idem ipse Christus homo de homine, ut D
Abbreviated transcription (Latin):
scdm cognitio celestium spñum. t̾ciũ cognitõ dĩtatis. ad q̃
raptus ẽ apłs. E uota ꝙ. ⁊ simiłr t̾ciũ celum exposuimꝰ in scd̾a
seutentia. s pͥmum ⁊ scd̾m alit̾ qmͣ hic. ⁊ ido distinguit᷑ ħ sen¬
tentia ab illa. Deuide qiͣ aꝑiens quid tciũ celũ dix̾it. subdit.
Q scio huiusmodi hoĩem raptũ. Nota ꝙ bis se raptum dic̃¬

Expanded text:
gnitio coelestium spirituum; tertium, cognitio Deitatis, ad quam raptus est Apostolus. Et nota quod similiter tertium coelum exposuimus in secunda sententia; sed primum et secundum aliter quam hic, et ideo distinguitur haec sententia ab illa. Deinde quasi aperiens quid tertium coelum dixerit, subdit: Et scio hujusmodi hominem raptum. Nota quod se
Abbreviated transcription (Latin):
te sp̃c dr̃. t̾cium uͦ intellectuale ab intellectu. Tria gͥ gn̾a uisi
randa st̃. Scd̾m pͥmã insionem iud̾ balthasar manũ. contintioq
tͣ illd̾ in spu &e ñ intelligebat᷑. nͨ tc̃ intellectũ erat cũ corpora¬
lit̾ fieret ⁊ appareret. iam tñ signũ ẽẽ intelligebat᷑. ⁊ id et officio
m̃tis erat sic̃ ⁊ ipãm inquifitõnẽ qua inquirebat᷑ qͥd uld̾ sig¬
in spũ cogitando cernebat. Scdm uisionẽ scd̾am uid̾ petreꝰ
in extasi discum plenũ uariis aĩalib. ⁊ audiuit uocẽ mac¬
ta cr manduca. Redditꝰ aũ corporis sensib idip̃m ꝙ uisũ
in spũ memoria tenuerat. in eodem spũ cogitando cernebat
q̃ omĩa ñ corporalia s corpoꝵ tmagines erãt. siue cũ pͥmũ
in extasi uise st̃ siue cum pꝰtea cogitate. Cum uͦ disceptabat᷑
& requirebat᷑ qͥd illa siginficaret᷑. m̃tis erat actio conantis. s
dcerat effectus. donͨ mẽs duunitꝰ adiuta intellex̃ qͥd illd̾ sig¬

Expanded text:
tertium vero, intellectuale ab intellectu. Tria igitur ista grata sunt. Secundum primam visionem vidit Balthasar manum, continuoque tur illud in spiritu et non intelligebatur; nec tunc intellectum erat, cum corporal erat, sicut et ipsam inquisitionem qua requirebatur quod illud sigin spiritu cogitando cernebat. Secundum visionem secundam vidit Petrus in exstasi discum plenum variis animalibus, et audivit vocem: Macta et manduca . Redditus autem corporeis sensibus id ipsum quod visum in spiritu memoria tenuerat, in eodem spiritu cogitando cernebat: quae omnia non corporalia, sed corporalium imagines erant, sive cum primum in exstasi visae sunt, sive cum postea cogitatae. Cum vero disceptabatur et requirebatur quid illa significarent, mentis erat actio conantis, sed deerat effectus donec mens divinitus adjuta intellexit quid illud sig
Abbreviated transcription (Latin):
loqui. di hoicm raptum. ẜ nescio q̃lit̾ sit raptus .i siue
aunna remanente in corpore fiue ext̃ corpꝰ eadem assiłpta
tiñ iacet. donͭ ꝑacta illa demonstratone. m̃b̾s mortius aĩa red¬
detur. ae mortitis ontĩno reuiuiscet. & qr ip̃a a corpore alie¬
rit. an scd̾m iuodũ quendã uiuentis corporis ibi aĩa fuit. S
mens eius ad undenda ł andienda ineffabilia illiꝰ uisionis ar¬
repta sit hoc inceitũ erat. ⁊ icdo forsitan dix̃ siue in corpore si¬
ue ext̃ corpus nescio. ds scit. hoc nescio s certissime scio hꝰmodi
hoĩem raptum .i. contͣ naturã eleuatũ usꝙ ad t̾ciũ celũ .i. empy¬
um. asplendore ñ a calore. Intelligit᷑ gͦ uitͣ ouña sydera mun¬
cdi fuisse raptꝰ & idõ magnificũ ⁊ mirabłe ẽ ꝙ. narrat. Primu̾

Expanded text:
um, sed nescio qualiter sit raptus, scilicet sive anima remanente in corpore, sive extra corpus, eadem assumpta; tuum jaceret, donec peracta illa demonstratione membris mortuis anima redderetur, et mortuus omnino revivisceret. Et, quia ipsa a corpore alierit, an secundum modum quemdam viventis corporis ubi anima fuerit, sed mens ejus ad videnda vel audienda ineffabilia illius visionis arrepta sit, hoc incertum erat. Et ideo forsitan dixit, sive in corpore sive extra nescio, Deus scit. Hoc nescio, sed certissime scio hujusmodi hominem raptum, id est contra naturam elevatum, usque ad tertium coelumum a splendore, non a calore. Intelligitur vero ultra omnia sidera mundi fuisse raptus, et ideo magnificum, et mirabile est quod narrat. Primum
Abbreviated transcription (Latin):
lectio inteuecta conspicit᷑. In his tͥb gn̾ib illd̾ pͥmũ manifes¬
tum ẽ om̃ib quo uidrͣ celum ⁊ t̾ra ⁊ omĩa oculis conspicua.
N illd̃ attum quo absentia corporalia cogitant᷑. iusinuare
difficile ẽ. celłum enĩ tt̾rã ⁊ que m eis udẽ possumꝰ. & in eis
consticuti cogitamꝰ. & aliqñ nicħ uidentes occił corporis. aĩo
tñ corporales magines inituem᷑. ł ueras sic̃ ip̃a corꝑa uidimꝰ

Expanded text:
tellecta conspicitur. In his tribus generibus illud primum manifestum est omnibus quo videtur coelum et terra, et omnia oculis conspicua. Nec illud alterum, quo absentia corporalia cogitantur insinuare difficile. Coelum enim et terram et quae in eis videre possumus, etiam in eis constituti cogitamus. Et aliquando nihil videntes oculis corporis, animo tamen corporales imagines intuemur, vel veras sicut ipsa c
Abbreviated transcription (Latin):
legẽ ñ unuare eos ad optinendã iustici¬
am ⁊ uitã. mͦ ostendit circũcisionem
iuuare. qiͣ dicat. Et cũ iudei sint ta¬
les. o iudee circũcisio tͥ qͥdem ꝓdest
qui es de genere abrahã. si tñ legem
turpia. ut corcireũcidas ꝑdest gͦ ad ui¬
tam spũalit̃ ⁊ hoc ⁊ alia sacram̃ta legis
intelligenti qr obecliendo d̾o facit ei si¬
credat. ꝑdest etiã lex rudi ppło litta̾m legis sectanti
dũ in timore dĩ custodit᷑. Querit᷑ aũ qͦmͦ dicat hic c̾cũ¬
cisionẽ ꝓdesse. cũ in sequenti dicat. si cͥcũcidamini xp̃c
soꝵ tẽpoꝵi dici. Nam scdm statũ uet̾i̾s legis olim ꝑfuit
cireũcisio. s ñ ꝓfuit ad salutẽ. sine spũalis legis obseruã¬

Expanded text:
ad obtinendam justitiam et vitam. Modo ostendit circumcisionem juvare, quasi dicat: Et cum Judaei sint tales, o Judaee, circumcisio quidem prodest qui es de genere Abraham: si tamen legem oturpia, ut cor circumcidas. Prodest ergo ad vispiritualiter; et hoc et alia sacramenta legis intelligenti, quia obediendo Deo facit ei sicredat. Prodest etiam rudi populo litteram legis sectanti, dum sub timore Dei custoditur. Quaeritur autem quomodo hic dicat circumcisionem prodesse, cum in sequenti dicat: Si circumcidimini, Csorum temporum. Nam secundum statum veteris legis olim profuit circumcisio, sed non profuit ad salutem sine spiritualis legis observan
Abbreviated transcription (Latin):
sine quo nulla bona dantur nobis. Benedictus & cet̾a. Premis¬
sa salutatione incip̃ agr̃arum actione. innuens om̃ia ẽẽ adeo
bñdictionis ũbum est sed pro congruentia ꝑsone uarie debet
intelligi. sit̃ & facere dicitur dens & homo. sed d̾s nutu solo
impossibilit̾ & iminutabilit facit. homo u conatu &e labore:
ita deus benedicitur ab homine cum laudib dignis extollit᷑¬

Expanded text:
sine quo nulla bona dantur vobis. Haimo Benedictus, praemissa salutatione incipit a gratiarum actione innuens esse a Deobenedictionis verbum est, sed pro congruentia personae varie debet intelligi, sicut et facere dicitur Deus et homo, sed Deus nutu solo impossibiliter facit, homo vero conatu et labore; ita Deus benedicitur ab homine cum laudibus dignis extollit
Abbreviated transcription (Latin):
des ẽ in xp̃o iħu: tunt uere sancti sunt. si fideles sint inxp̃o.
Uł distingue inter sanctos & fideles. ut sc̃os intelligas ma¬
iores e ꝑfectiores: fideles minus ꝑfectos. Sebit gͦ sanctis
idest ꝑrectis. & ñ solum eis. sed & fidelib qui si ñ sancti ft̃
nł int̾iae sanisunt. Et quod sanct sunt ce fiadeles. hoc est

Expanded text:
des est in Christo Jesu; tunc vere sancti sunt, si fideles sunt in Christo. des est in Christo Jesu; tunc vere sancti sunt, si fideles sunt in Christo. Vel distingue inter sanctos et fideles, ut sanctos intelligas majores et perfectiores, fideles minus perfectos. Scribit ergo sanctis, id est perfectis, et non solum eis, sed etiam fidelibus, qui, si non sancti sunt, vel in fide sani. Et quod sancti sunt et fideles, hoc est
Abbreviated transcription (Latin):
relabant᷑ tiñidum erat: qui
& p̃sertim ne ꝑfechio erigat eos intumorem. oi¬
dit de quo statu a a qͣm dignitatem uocati sunt: dicens om̃ia
bñficia eis uł apłis ipsis nł toti humano geñi data. ꝑ solam
dei gr̃am collata fore. Est gͥ intentio apłi inhac epła ẽphesios
inbonis habitis confirmare & ad ultiora ꝓuocare. nec non ce
ahumilitatem actionemq gr̃arum informare. Modus tt¬
tandi talis est. De more suo salutationem p̃mitit. demde gr̃as
agit deo. exponens priꝰ beneficia humano gem̃ p̃stita. post
ip̃is apłis sp̃ualiter indulta. demum ephesiis ip̃is ostendẽs
aquo ce ad quid uocati sunt. dem̃ xͥ dignitatem &e prelatio¬
unitatem fidei &e eccłie comm̃dans. &e dona gr̃e connume¬
rans. tandem ad certam exortans contra pͥncipes tenebiarũ.
paulus scͥbo uł mando. om̃ib qui sunt ephesi sc̃is exeraitio
uirtutum &e fidelib fide recta que est in xp̃o iħu. Redae
illa duo posuit. Tunc enim ꝓdest ac creditur bona uita si fi¬

Expanded text:
relabantur timendum erat. Qui praesertim ne perfectio erigat eos in tumorem, ostendit de quo statu ad quem dignum vocati sunt, dicens, omnia beneficia eis vel apostolis ipsis, vel toti humano generi per solam Dei gratiam collata fore. Est igitur intentio Apostoli in hac Epistola Ephesios in bonis habitis confirmare, et ad ulteriora provocare, nec non et ad humilitatem actionemque gratiarum informare. Modus tractandi talis est: De more suo salutationem praemittit. Deinde gratias agit Deo, exponens prius beneficia humano generi praestita, post ipsis apostolis specialiter indulta, deinde Ephesiis ipsis ostendens a quo et ad quid vocati sint. Deunitatem fidei et Ecclesiae commendans et dona gratiae connumerans. Tandem ad certamen exhortans contra principes tenebrarum,Paulus scribo sive mando omnibus qui sunt Ephesi sanctis exercitio virtutum, et fidelibus fide recta quae est in Christo Jesu. Recte illa duo posuit: tunc enim prodest ac creditur bona vita, si fi
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ ꝑ p̃uaricatõnẽ legis fuant peccatores. Nota qd̾ ñ ait
u ñ ẽ lex ñ ẽ iniqͥtas. s ait ñ ẽ p̃uaricatõ. Omĩs enĩ legẽ
p̃teriens iniquus c̃: s ñ omĩs iniquus ẽ legẽ p̾ti̾ens.
Qui enĩ legẽ ñ acceꝑunt. iniqͥ dici posst̃. p̾uaricatored
aũ dici ñ posst̃. In hoc gͦ ostendit qd̃ p̃uaricatio omino¬

Expanded text:
eccatores. Nota quod non ait ubi non est lex, non est iniquitas; sed ait, non est praevaricatio. Omnis enim legem praeteriens iniquus est, sed non omnis iniquus est legem praeteriens. Qui enim legem non acceperunt, iniqui dici possunt, praevaricatores autem dici non possunt. In hoc ergo ostendit q
Abbreviated transcription (Latin):
b firma ẽ ꝓmissio: scił qd̾
filii st̾dĩ. firma sit dico
merita legaliũ oꝑum.¬
seu quoꝵ libet fide p̃ceden¬
tiũ. firma enĩ omĩ semi

Expanded text:
 firma est promissio, scilicet quod filii sunt Dei. Firma sit dico merita legalium oquorumlibet fidem praecedentium. Firma enim promissi
Abbreviated transcription (Latin):
que ꝓbare intendunit. Si qñ em indepraua &e falsa opina¬
tione sua rep̃hendi &e conuinti ceꝑirit addefendendum icd
qͦd leuissima temeritate dixerunt & aꝑtissima falsitate de
sanctis libris multa uerba ꝓnuntiant uolentes ẽẽ legis doc¬

Expanded text:
 enim de prava et falsa opinione sua reprehendi et convinci coeperint, ad defendendum id quod levissima temeritate et apertissima falsitate dixerunt, de sanctis libris multa verba pronuntiant, volentes esse legis doc
Abbreviated transcription (Latin):
sũt. Est gͦ in maloꝵ potestate pec¬
PatTES. care at au̾ peccando hoc ł hoc illa
malicia faciant. ñ ẽ in eoꝵ potestate. s dĩ ꝑmitten¬
tis. Ex se gͦ possunt mimicari qd̾ ꝓsic̾ eungłio
do utente malis ad bonũ. ut cũ faciant cont᷑ uo¬
luntatẽ .i. p̃ceptum dĩ. impleatur tñ de illis. ⁊ si ñ
ab illis. uoluntas d̾i sapient̃ omĩa disponentis.

Expanded text:
Est ergo in malorum potestate peccare, ut autem peccando hoc, vel hoc, illa malitia faciant, non est in eorum potestate, sed Dei permittentis. Ex se ergo possent inimicari, quod proficit Evangelio Deo utente malis ad bonum, ut cum faciant contra voluntatem, id est praeceptum Dei, impleatur tamen de illis, et sinit ab illis vo
Abbreviated transcription (Latin):
enm iud̃oꝵ ab ad¬
grta ¶ & tesfam̃tum ħerit illis a me¬
qr ego ip̾e faciam qd̾ ꝑmisi. Quando. Cũ abstule
ro .i. remisero pecc̃a eoꝵ. hoc erit in fine qñ p̃dica
ci ditione helye ⁊ enoch conu̾tent᷑ uidei. Uñ ꝑ mala¬
chiam dr. mittã uob̃ helyam tesbitẽ qui conu̾tet cor¬
da patrũ ad filios. ⁊ corda filioꝵ ad patres. ut &̃ in¬
ꝑducct᷑ ad filios. ⁊ corfilioꝵ ad ꝑatres. dum id qd̾ sen

Expanded text:
enim Judaeorum ab adest. Et hoc testamentum erit illis a mequia ego ipsi faciam quod promisi. Quando? Cum abstulero, id est remisero, peccata eorum, hoc erit in fine, quando in praedicatione Eliae et Enoch convertentur Judaei. Unde per Malachiam dicitur: Mittam vobis Eliam Thesbiten qui convertet corda patrum ad filios, et corda filiorum ad patres, ut etiam inperducetur ad filios, et cor filiorum ad patres, dum id quod
Abbreviated transcription (Latin):
Dolo enim. Quasi. inse
rim quidam. & tandẽ in fine plenitudo. & hoc uolo
uos scire. & hoc ẽ qd̃ ait. Nolo emĩ
ignorctis mist̾ium hoc .i. hoc oc¬
cultũ d̾i uidiciũ. Misti̾um dico
ut ñ sitis uob̃ipĩs sapientes .i.
id̾o uoco mist̾ium. ne putetis uõ
hoc urõ ingenio ꝑosse discu¬
tere. Et qͦd sit uid̾ mift̾ium
qd̾ ñ uult eos ignorare osten¬
s ex culpa eoꝵ contigit in isrł¬
st̃ excecati. Contigit dico

Expanded text:
Nolo enim. Quasi dicat:rim quidam et tandem in fine plenitudo. Et hoc volo vos scire, et hoc est quod ait: Nolo enim ignoretis mysterium hoc, id est hoccultum Dei judicium, mysterium dico, ut non sitis ipsis vobis sapientes, ideo voco mysterium, ne putetis vos hoc vestro ingenio posse disctere. Et quod sit illud mysterium quod non vult eos ignorare ostensed ex culpa eorum, contigit in Isrsunt. Contigit dico,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑte uirtutem idest
de. quoniam credi
uerbis angłiinfide
solidata fuit. Rise¬
rat etia mabraham
quando ei ꝓmissus
est. sed risus ille am¬

Expanded text:
t virtutem, id estde, quoniam credidverbis angeli in fide solidata est; riserat autem Abraham quando ei promissus est, sed risus ille ad
Abbreviated transcription (Latin):
tandocum ysa¬
ac. et iacobcohe¬
redib reꝓmissio¬
nis eiusdem.¬
xpec̾tabat enĩ
fundamentaha¬
bentem ciuitatẽ.
cuius artifex et
conditordeus.
ide et ip̃asara
sterilis uirtutem
inconceptionem
seminis accepit.
etiam preter tem¬
pus etatis. qm̃ fi¬
delem credidit
Iropter quod
et abuno ortist̃.
& hoc emortuo
tanqͣm sydera
celi inmultitudi¬
nem. & sicut ha¬
rena que est ad
horam marisin¬
numerabilis.
sterilis non fuisset. Senioremifemina. etiam si ad hnc
fluant illi solita mulierum. de semore parere ñ potest
de inuene potest: semor uͭ gignere potest. sed de adoles

Expanded text:
tando cum Isaac et Iacob coheredibus repromissionis eiusdemxpectabat enim fundamenta habentem civitatem cuius artifex et conditor Deus fide et ipsa Sarra sterilis virtutem in conceptionem seminis acceetiam praeter tempus aetatis: quoniam fidelem credidit Propter quod et ab uno orti sunt et hoc emortuo tamquam sidera coeli in multitudinem, et sicut arena, quae est ad oram maris, innusterilis non fuisset. Senior enim femina, etiam si adhuc fluant illi solita mulierum, de seniore parere non potest, de juvene potest. Senior vero gignere potest, sed de adoles
Abbreviated transcription (Latin):
omnis carnis. o si
nulla signa inderet
ens fabricauit archã.
per quam scił fidem
uel archam clampna

Expanded text:
omnis carnis, et si nulla signa videret ens fabricavit arcam per quam, scilicet fidem vel arcam, damna
Abbreviated transcription (Latin):
scił utero. uł abrahã:
emortuo. E mortuum
dicit adopus concipi¬
endi sareittum. qͣn¬
tum aduirum senio¬
rem. uł iỹmabrahã
adopus generandi
emortuum dicie. qnͣ¬
tum adseniorem fe¬
minam. Ambo enm
semores erant. Sed
illa etiam sterilis erat.
&e cruore menstruo.
centula: sicuit abraham post mortem sare de cechura que ni¬
uenis erat potuit generare. quia uiuidam inuenit eius
eratem. achoc gͦ dicit abrahefuisse corpusiamemortuũ.
qm̃i non exomni femina cin ad huc esset parienditempꝰ.
generare ip̃e maillaetate ad huc posset. ad aliquid ergo
erat emortuum corpus enis. & non adomnia. ab nnom
qͣm tot orti sunt. qui surit tanquam sidera celi inmulti¬
tudme. hoc dicit quaritum ad bonos. qui luce nirtutũ
quantum admalos. qui instabilitate & muimero compa¬
cantur harene. Mare est gentilitas. horamaris: traus gñ¬
tilitatis. cui ꝓpinqui factisunt aliqui iudei. ñ tamenin
gentilitate ommino fuerunt. Iuxta fidem. Quasi. Quo¬

Expanded text:
cet utero vel Abraham, emortuo, emortuum dicit ad opus concipiendi Sarae uterum quantum ad virum seniorem. Vel ipsum Abraham ad opus generandi emortuum dicit quantum ad seniorem feminam. Ambo enim seniores erant, sed illa etiam sterilis erat, et cruore menstrui jcentula, sicut Abraham post mortem Sarae de Cethura quae juvenis erat potuit generare, quia vividam invenit ejus aetatem. Ad hoc ergo dicit Abrahae fuisse jam corpus emortuum, quia non ex omni femina cui adhuc esset tempus pariendi generare ipsum in illa aetate adhuc posset. Ad aliquid ergo erat emortuum corpus ejus, et non ad omnia. Ab uno, inquam, tot orti sunt, qui sunt tanquam sidera coeli in multitudine. Hoc dicit quantum ad bonos qui luce virtutum quantum ad malos, qui instabilitate et numero comparantur arenae. Mare est gentilitas; ora maris, ritus gentilitatis. Tibi propinqui facti sunt aliqui Judaei, non tamen in gentilitate omnino fuerunt. VERS. 13-20.-- Ju
Abbreviated transcription (Latin):
fide habuisse originem. & ponte
exemplum de abra¬
ham dicens: ita. Fide
idest perfidem ille
qui uocatur nunc a¬
braham cumprius
nocaretut ahram.
obediuit exire inlo¬
cum quem accepturꝰ
erat in hereditatem
& exiit nesciens quo
deo. cui obediunt di¬
centi. exideterratua
& cognatione tua.¬
&e cetera. Hoc autem
iamfecerat. H ocenĩ
terra ꝓmissionis. &
inea quamqͣm sibi
ꝓmissa erat. tanqͣm
maliena &e incasu¬
lis. Unde subdit. De¬
moratus est dico. in
casulis. habitando
cumysaat ce iacob

Expanded text:
fide habuisse originem, et ponit exemplum de Abraham dicens ita: Fide, id est per fidem ille, qui vocatur nunc Abraham, cum prius vocaretur Abram, obedivit exire in locum, quem accepturus erat in haereditatem et exiit nesciens quo Deo cui obedivit, dicenti: Exi de terra et de cognatione, etc. . Hoc autem jam fecerat. Hoc enim terra promissionis, et in ea quanquam sibi promissa erat, tanquam in aliena, et in casulis. Unde subdit demoratus est, dico, in casulis, habitando cum Isaac et Jacob