comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ad sacyrficiũ ip̃us ne quos cogũt. It non est beneficiũ quod in¬
geritur recusanti sed consuleud̃ est eciam uolentib quãdo
quid sit bonũ nestiũt Cur ergo tam crudeliter uexãt cricrãt
debilitant si salues uolit: Aut unde pietas tam impia ut
eos mistris modis aut perdant aut ĩutiles faciãt quibus
ueluit esse consultũ. An uo due prestant At non est sacͥ¬
ficiũ quod exp̾mitur ĩnito Nisi eiũ sponte atq ex aĩo fiat
execratio est cũ hoĩes prostriptione ĩiurus carcere tor¬
mẽtis adacti faciũt Si dii sunt isti qui sic cõłutur uel ꝓpt̾
hoc solũ colendi non suut quia sic coli uolut digni scillaet
detestatione hoiũi quibus cũ lacrimis cũ gemita cũ sãgnue
de mẽbris oñibus fluẽte libatur. At nos contra non ex¬
petimꝰ ut deũ nr̃m que est õmi. uelit. nolit colat alis ĩiuitꝰ.
nec si non coluerit irascine considinꝰ eiũ maiestatieis

Expanded text:
ad sacrificium. Ipsisne, quos cogunt? at non est beneficium, quod inad sacrificium. Ipsisne, quos cogunt? at non est beneficium, quod ingeritur recusanti. Sed consulendum est etiam nolentibus, quando quid sit bonum, nesciunt. Cur ergo tam crudeliter vexant, cruciant, debilitant, si salvos volunt? aut unde pietas tam impia, ut eos miseris modis aut perdant, aut inutiles faciant, quibus velint esse consultum? An vero diis praestant? at non est sacrificium, quod exprimitur invito. Nisi enim sponte atque ex animo fiat, execratio est; cum homines proscriptione, injuriis, carcere, tormentis adacti faciunt. Si dii sunt isti, qui sic coluntur, vel propter hoc solum colendi non sunt, quod sic coli volunt; digni scilicet detestatione hominum, quibus cum lacrymis, cum gemitu, cum sanguine de membris omnibus fluente libatur. At nos contra non expetimus, ut Deum nostrum, qui est omnium, velit, nolit, colat aliquis invitus; nec, si non coluerit, irascimur. Confidimus enim majestati ejus,
Abbreviated transcription (Latin):
depellere: Quod qui fecerit quãlibet ĩquinatũ ac sordidũ carpꝰ
gerat satis purus est ¶sti aũt qui nestiũt uel quid uel quomꝰ
thure ip̃o cremandas aris detestabłibus ĩ ponũt irascũtur ecĩa
miseri & non suuiles alu pereãt incredibili mentiũ cecitate
Quid eĩu uideant qui solem nou uident. Quasi uero si dii ceũs
in digerẽt hõmi auxilio aduersus contemptores seos. Quid gͦ
nobis iascũtur si illi nchiͥ possũt insi ꝙ ip̃i deos suos destyuũt
de quoꝵ potestate diffidũt magis ioreũgiosi ꝙͣ qui oĩo nõ coluĩt
Citero in siis legibus cũ caste ad sacrificia preciperet accedcre
pietatem ĩquit ad hiteto opes amaneto Qui secus fucit deus
ip̃e uindex erit. Recte hoc fuid̃ Neq eiũ fas est despenaire de
deo quemides colas quia potentem putos Nlã quonio a uindi
ex hus querere cui potissim prestare se putent cõgendo ĩuitos

Expanded text:
depellere! quod qui fecerit, quamlibet inquinatum ac sordidum corpus depellere! quod qui fecerit, quamlibet inquinatum ac sordidum corpus gerat, satis purus est. Isti autem quia nesciunt uel quid uel quomodture ipso cremandas aris detestabilibus inponunt. irascuntur etiam miseri quod non simul et alii pereant, incredibili mentium caecitate. quid enim uiindigerent hominum auxilio, adversus contemptores suos. Quid ergo nobis irascuntur, si illi nihil possunt? nisi, quod ipsi deos suos destruunt, de quorum potestate diffidunt, magis irreligiosi quam qui omnino non colunt. Cicero in suis Legibus, cum caste ad sacrificia praeciperet accedere, « Pietatem, inquit, adhibento; opes amovento: qui secus facit, Deus ipse vindex erit. « Recte hoc quidem. Neque enim fas est desperare de Deo, quem ideo colas, quia potentem putes. Nam quomodo vindicarex his quaerere, cui potissimum praestare se putent, cogendo invitos
Abbreviated transcription (Latin):
nenarius nist ut fallat. Quid meretrix iuse ut plimũ¬
placeat et peccet: Quid adultera nise ut mortem uiri
aut ut sia ĩpudiciera celetur: Quid leno nisi ut multos
ponis suis exuat. Quid sur insi ut plura compolit
Ne uero eciã leui cõi q pcato locus nullus est besiqs
ad sacrificiũ non integra consciã uenerit audit q illide̾ꝰ
cõminetuy slie qui latebras cordis uidet. qui pegatis
seiuper infestus est qui ex igit iusticiam. qui sdem posert
Quis hic male mẽtr aut male ppeci locus est: It illi
ĩfelices nec ex sceleribus suis intelligũt ꝙ malũ sit quod
colũt. quando quid flagicus oĩbue ĩquinate beniũt ad precandaus.
et se pie sacrificare opmatur si cutem lauerĩt canquã libidines
intra pectus niclusas ulli ãnes abluãt aut ulla maria purificẽt
Quãto sanctiꝰ est mentem potius abluere que malis cupiditati
bus sordidatur et uno uirtutis ac sider lauacro uniuersa uicia

Expanded text:
nenarius, nisi ut fallat? Quid meretrix, nisi ut plunenarius, nisi ut fallat? Quid meretrix, nisi ut plurimum peccet? Quid adultera, nisi ut mortem viri optet, aut ut sua impudicitia celetur? Quid lena, nisi ut multos bonis exuat? Quid fur, nisi ut plura compilet? Hic vero etiam levi communique peccato locus est nullus. Et si quis ad sacrificium non integra conscientia venerit, audit quae illi Deus comminetur, ille qui latebras cordis videt, qui peccatis semper infestus est, qui exigit justitiam, qui fidem poscit. Quis hic malae menti, aut malae preci locus est? At illi infelices, nec ex sceleribus suis intelligunt quam malum sit, quod colunt, quandoquidem flagitiis omnibus inquinati, veniunt ad precandum; et se pie sacrificare opinantur, si cutem laverint: tanquam libidines intra pectus inclusas ulli amnes abluant, aut ulla maria purificent. Quanto satius est mentem potius eluere, quae malis cupidibus sordidatur, et uno uirtutis ac fidei lauacro uniuersa uitia
Abbreviated transcription (Latin):
neq tonos faccre poiuit neq firmios ac ĩmutabiles
esse Traducũtur itaq ab hus hoĩes facie quea uecil ib
ad uitaui nchu ad sapĩam incħil ad fidem discit᷑ͦ Quc¬
aut aruid pollicetuy ut ab hoĩe possit fideliter rrnari.
fortiter ꝙ defendi In quaonichil aliud uideo ꝙ ietim
ad solos digitos pertinẽtom Nostra ro religio et sir¬
maest et solida ⁊ ĩmutabilis quia iusticiã uoret quia no¬
biscũ semperest quia tota ĩ aĩo colentis est quia mẽter
ip̃am pro sacrificro habet. Illic nichil exigitur aliud ꝙͣ
saugius pecridũ ⁊ fumas et inepta libatio Dic tona mẽs
purũ pectus ĩnocens uita Illie ueniũt sine delectu
adulteri impudici lenones procaces obstene merretes¬
U eniũt gladiatores lationes fures uenefici et prrcãt᷑
nichil aliud ꝙͣ ut scelera ĩpune cõmittant Quid eiũ lat ͦ
sacrificãs aut gladiator ioget insi ut ocadas. Quid ue¬

Expanded text:
neque bonos facere possunt neque firmae atque inmutabiles neque bonos facere possunt neque firmae atque inmutabiles esse. traducuntur itaque ab his homines facile, quia nihil ibi ad uitam, nihil ad sapientiam, nihil ad fidem discitur. quaut quid pollicetur, ut ab homine possit fideliter servari, fortiterque defendi? In qua nihil aliud video, quam ritum ad solos digitos pertinentem. Nostra vero religio eo firma est, et solida, et immutabilis, quia justitiam docet, quia nobiscum semper est, quia tota in animo colentis est, quia mentem ipsam pro sacrificio habet. Illic nihil exigitur aliud, quam sanguis pecudum, et fumus, et inepta libatio: hic, bona mens, purum pectus, innocens vita. Illuc veniunt sine delectu adulterae impudicae, lenae procaces, obscoenae meretrices; veniunt gladiatores, latrones, fures, venefici, et precantur nihil aliud, quam ut scelera impune committant. Quid enim latro sacrificans, aut gladiator roget, nisi ut occidant? Quid ve
Abbreviated transcription (Latin):
sue fidem seruat in aliquo egregio facmore a postea iuxerit
acceptior fit et carior sa perierit Acmã con rauit᷑ gliaũ
ꝙ pio duce suo morte occubuerit Quãto magis imperatori
om̃i deo fides struanda est. Qui non tautũ uiuẽtibus dccia
mortus pͥmiũ potest iurtutis exsoluere. sesitur dei cultus
quĩ milicie celestis est deuotronẽ maxĩam sidemꝙͥ desiderat
Quouiͦ eeũ deus aut amabit colenteni si ip̃e non auretur
abeo. aut p̾stabit colenti quicqued ip̃e orau̾it cũ ad ptad
neq ex aĩo neq obsrruanter accedat Isti aũt cũ ad sacri¬
ficaudũ ueniũt nichil ĩtimũ nchil ꝓpũ dus stus offerint
Non ĩcegritatem mẽtis non recereutiã Non timorem
Peractis itaq sacrificus ĩanibus om̃eu religionem ĩ tẽplo
⁊ cũ templo sicut ĩuenerãt reliuquũt nichil ꝙ secũ exro
neq afferũt neq referũt. Inde est ꝙ hucimodi religiones

Expanded text:
suo fidem seruat in aliquo egregio facinore, si post uixerit, suo fidem seruat in aliquo egregio facinore, si post uixerit, et acceptior fit et carior, si perierit, summam consequitur gloriam, quod pro duce suo morte occubuerit, quanto magis imperatori omnium deo fides seruanda est, qui non tantum uiuentibus, sed etiam mortuis praemium potest uirtutis exsoluere? igitur dei cultus, quoniam - militiae caelestis est, deuotionem maximam fidemque desiderat. quomodo enim deus aut amabit colentem, si ipse non ametur ab eo, aut praestabit precanti quidquid orauerit, cum ad precandum neque ex animo neque obseruanter accedat? isti autem cum ad sacrificandum ueniunt, nihil intimum, nihil proprium diis suis offerunt, non integritatem mentis, non reuerentiam, non timorem. peractis itaque • sacrificiis inanibus omnem religionem in templo et cum templo sicut inuenerant relincunt nihilque secum ex ea neque adferunt neque referunt. inde est quod eiusmodi religiones
Abbreviated transcription (Latin):
ed de feudenda sut iquiũt sustepta publioe sacra .Ø.¬
ꝙꝓ ihone s⁊ abolutate mi srri eirant Sentuĩt eũe incłil
esst ⁊̃ rebus yuananis religione prestautius eam qi sana
ui oportere defendi sed ut in ip̃a religione sic et In
defensioms genere falluutur. Defendenda eĩu est religio
non occidendo Edanoriendo Nlon stiucia sed patrencia
Non scelere sed fide. Illa oĩ maloꝵ Aut hec bonorae
Et uecesse est bouũ in religione usali nen mãłio Ilamͦ
si sauguie si corm̃etis si malo religronem defende̾ uelis
iam non defcndetur ilła srd polluetur atq uiolabitur
Nichil eiũ est tami uolũtariu ꝙͣ religio in qua si anins
sacusicantis aucrsus est iam ullata Iam nulla est Re¬
cta ergo yõ est ut religioneni sãpnia uel morte defrudis
Iu quõ fides conseruata et ip̃i deo grta est et religioni addt
auctoritatem. Nam si is qui hi sac terestri milicia rege

Expanded text:
\'sed defendenda sunt\' inquiunt \'suscepta publice sacra: o q\'sed defendenda sunt\' inquiunt \'suscepta publice sacra: o quam honesta uoluntate miseri errant! sentiunt enim nihil esse in rebus humanis religione praestantius eamque summa ui oportere defendi, sed ut in ipsa religione sic in defensionis genere falluntur. defendenda enim religio est non occidendo sed moriendo, non saeuitia sed patientia, non scelere sed fide: illa enim malorum sunt, haec bonorum, et necesse est bonum in religione uersari, non malum. nam si sanguine, si tormentis, si malo religionem defendere uelis, iam non defendetur illa, sed polluetur atque uiolabitur. nihil est enim tam uoluntarium quam religio, in qua si animus sacrificantis auersus est, iam sublata, iam nulla est. recta igitur ratio est ut religionem patientia uel morte defendas; in quo fides conseruata et ipsi deo grata est et religioni addit auctoritatem. nam si is qui m hac terrestri militia regi
Abbreviated transcription (Latin):
sciant natos increditilis demẽtia est aos putare/ ques
mortales fuisse negare non audeãt Uel atam impradẽ¬
tes fuerĩt ut negent sux illos ac suoꝵ lẽ coarguent
quãtũ intersit inter um et flũi quaudo ip̃i cum sit̃ cloquẽ¬
Qauid igitur seuiũt. Ut stultitiam suami dũ minuere uoliuꝰ
augeant Longe diuersa sunt carnificina et pietas
Net potest aut ueritas cũ ui aut iusticia cũ crudelitate
cõnĩgi ded merito non audent derebus qrueg docere
dius ne ⁊ a nr̃is derideantur et a siis deserant᷑ Naui
fere uulgus cui samplex ĩ torrupłũ q fudiciũ est Nilla
mistera coguostas ĩ mẽonam mortuoꝵ con seituta
dampnabit alud q uerius quod colat queret. Hiuc fidi
silencia saciis cõstitrta auit ab hoĩbus callidis ne stiat
pplus quid colat Cũ aũt nos in eõꝵ doctrinis beest ma
cur nobis aut non credũt qui utr̃uq norimus aut ĩuidẽt
qr falsis uera pretulimꝰ:

Expanded text:
natos sciant, incredibilis dementia est deos putare quos fuisse natos sciant, incredibilis dementia est deos putare quos fuisse mortales negare non audeant: uel si tam inpudentes fuerint ut negent, suae illos ac suorum litterae coarguantquantum intersit inter uerum atque falsum, quando ipsi cum sint eloquenquid ergo saeuiunt? ut stultitiam suam dum minuere uolunt augeant. longe diuersa sunt carnificina et pietas nec potest aut ueritas cum ui aut iustitia cum crudelitate coniungi. sed merito non audent de rebus quicquam docere diuinis, ne et a nostris derideantur et a suis deserantur. nam fere uulgus, cui simplex incorruptumque iudicium est, si mysteria illa cognoscat in memoriam mortuorum constituta, damnabit aliutque uerius quod colat quaeret. hinc fida silentia sacris instituta sunt ab hominibus callidis, ne sciat populus quid colat. cum autem nos in eorum doctrinis uersemur, cur nobis aut non credunt, qui utrumque nouimus, aut inuident, quia falsis uera praetulimus?
Abbreviated transcription (Latin):
Distringãt aciem ingemoꝵ suoꝵ si ratio eoꝵ uera ẽẽ aserat᷑
Sarati sui ꝰ audire si doceant Tacentibus certe nchal credia
sicut nec seuiẽtibus quid̃ cedimꝰ. Imitentus nos ut rõrũ eocius
rei exponãt. Nos eiũ non ilicinis ut ip̃i obiectãt sed docemus
probanius ostendimus Itaq nemo a nobis retinetur intuita
Imitilis est eĩi deo qui fde ac deuetrone caret et tamed
neno discedit ip̃a ueritate retinẽte Toceant isti soc medo
siqua illis fiducia ueritatis est loquantur distant Audeãt
ĩquã disputare nobiscũ aliquid haiamodi . Iam profecto ab
anitulis quas cõtempnũt et a pueris uberanti bues ceror
illoꝵ ac stultitia ridebitur/ Cũ ciũi sit peritissimi dearũ q
progeniem et res gestas et imperia et interitus et sepult᷑
de libris nouerĩt ipõs q ritus quibus sut iniciati uel ex
rebus gestis loug̃ uel ex casibus uel eciã exmortalibus

Expanded text:
Distringant aciem ingeniorum suorum: si ratio eorum vera est, afferatur. Distringant aciem ingeniorum suorum: si ratio eorum vera est, afferatur. Parati sumus audire, si doceant: tacentibus certe nihil credimus; sicut ne saevientibus quidem cedimus. Imitentur nos, et rationem rei totius  exponant: nos enim non inlicimus, ut ipsi obiectant, sed docemus probamus ostendimus. itaque nemo a nobis retinetur inuitus — inutilis est enim deo qui deuotione ac fide caret — et tam nemo discedit ipsa ueritate retinente. doceant isti hoc modo, si qua illis fiducia ueritatis est, loquantur hiscant, audeant inquam disputare nobiscum aliquid eiusmodi: iam profecto ab aniculis quas contemnunt et a pueris nostratibus error illorum ac stultitia ridebitur. cum enim sint peritissimi deorumque progeniem et res gestas et imperia et interitus et sepulcra de libris nouerint ipsosque ritus quibus sunt initiati uel ex rebus gestis hominum uel ex casibus uel etiam ex mortibus
Abbreviated transcription (Latin):
serautur Et qm̃ ui ncẜil possunt augetur eiũ religio dei
quãto magis premitur ratione potiꝰ et ortamẽtis agãt
Prxcedãt ĩ mediũ pontifices seu minores seuonaximi fla¬
mines augures item reges sacrisicoli quiq sunt sacer dotes
et ãcistited̾ religionũ Conuocent nos ad concionen Coor¬
tentur ad sustipiendeos cultus deoꝵ. per suadcãt multos
esse quoꝵ noĩe et proiidencia regantur oĩa ostendant
tradita. Qui fous que rõ sit explicent, Proferãt que
merces ĩ cultu. que pena in contemptr mancat: Qe
ab Sõĩbus coli se ueluit Quid illis s beati siuunit houana
pietas conserat: Qut oĩa non asseueratione propriã
nec eiũ ualet quicꝙͣ mortalis eĩs auctoritas ad dĩus
aliquibus testimonus cõsirmẽt sicuti nos facimꝰ. Nõ est
opus ui et ĩiuyia Quia religio cogi non potest. Uer¬
bis potirs ꝙͣ uberibus res agenda est ut sit uoliuitas¬

Expanded text:
deserantur. Et quoniam vi nihil possunt augetur enim religio Dei, deserantur. Et quoniam vi nihil possunt augetur enim religio Dei, quanto magis premitur ratione potius et hortamentis agant. Procedant in medium pontifices, seu minores, seu maximi; flamines, augures, item reges sacrificuli, quique sunt sacerdotes et antistites religionum. Convocent nos ad concionem: cohortentur ad suscipiendos cultus deorum; persuadeant multos esse quorum numine ac providentia regantur omnia: ostendant tradita; qui fons, quae ratio sit, explicent; proferant, quae merces in cultu, quae poena in contemptu maneat, quare ab hominibus coli se velint, quid illis, si beati sunt, humana pietas conferat. Quae omnia non asseveratione propria nec enim valet quidquam mortalis hominis auctoritas, sed divinis aliquibus testimoniis confirment; sicuti nos facimus. Non est opus vi et injuria, quia religio cogi non potest: verbis potius quam verberibus res agenda est, ut sit voluntas
Abbreviated transcription (Latin):
O mira et ceca demencia. In hũs putatur mala me us esse
qui fidem scruare conãtur. In carnisicibus autem bona.
In hus ne mala meusest qui cõtra om̃e ius hiẽaĩtatis contͣ
fas oĩue laccrantur: an pocius in sus qui ea faciũt incoy¬
poribus ĩnocentiũ que nec seuissimi latrones/ nec ira¬
tissuui hostes nec ĩmanissimi barbari aliquando secerũt.
Adeo ne ecĩã sibi mẽtiũtur ut uicissim boni ac mali nd̃iã
tũsferant ⁊ ĩmutent: Quid ergo nũ dieui noctẽ uocant
solem tenebras: Alioquiii eadem ĩprudencia est malis
bonoꝵ noĩa imponere sapientibus scultoꝵ uistis ĩpiorui.
Ui ĩmo siqua illis fiducia est uel in phĩa
uel in eloquẽtia arment  ac refellant hec nostra si
possunt, Congrediantur cominꝰ et suigula queqz discutiant
Decet ees astipere defensionẽ deor sioꝵ ne si nr̃ri ĩualue¬
rit ut cotidie ĩualestũt cũ delubris sus ac ludibris de

Expanded text:
O mira, et caeca dementia! In iis putatur mala mens esse, O mira, et caeca dementia! In iis putatur mala mens esse, qui fidem servare conantur; in carnificibus autem bona. In iisne mala mens est, qui contra jus humanitatis, contra fas omne lacerantur? an potius in iis qui ea faciunt in corporibus innocentum, quae nec saevissimi latrones, nec iratissimi hostes, nec immanissimi barbari aliquando fecerunt? Adeone etiam sibi mentiuntur, ut vicissim boni ac mali nomina transferant et immutent? Quid ergo non diem, noctem vocant? solem, tenebras? Alioquin eadem impudentia est, bonis malorum nomen imponere; sapientibus, stultorum; justis, impiorum: quinimo, si qua illis fiducia est, vel in philosophia, vel in eloquentia, arment se, ac refellant haec nostra, si possunt: congrediantur cominus, et singula quaeque discutiant. Decet eos suscipere defensionem deorum suorum, ne, si nostra invaluerint ut quotidie invalescunt, cum delubris ac ludibriis suis
Abbreviated transcription (Latin):
Quoꝵ neq condicõeui neq origiuẽ nrq noia neq ir̃cm scrũt sad
mherẽte per suasione uulgari libenter eirant et stulticie sue sauẽt
I quibus si per suasioiuis eius rõem requiras nellam pesunt ird¬
dere sed ad maiorã iudicia confugiũt ꝙ illi sapiẽtes fuerĩt Ill
probauer̃t illi stierĩt quid esset aptimũ deq ip̃os srusib po¬
liãt ratione abdicãt dũ alienis erroribus cordũt Sic ĩplicati
reꝵ õim iguorãtia neq e neq dees sos norũt atqr uemaui
soli cirare soli desipere uellent alios eciam ẽ cꝯ̃surc̃iũ mali
s rapĩt quasi iabituri solatiũ de perditione multoriu
Sed hec ignorancia efficit ut in per ⁊quendis sapientibus
tam mali sint Inigũt q se illis cqulere illos ad bonam mẽtem
uelle reuocare Ilum igitur hoc sermone aut aliqua ratione
reddita facere nitũtur: Nmuime. Sed ui atq torment .s.

Expanded text:
rum neque condicionem neque originem neque nomina neque rationem sciunt, sed rum neque condicionem neque originem neque nomina neque rationem sciunt, sed inhaerente persuasione uulgari libenter errant et stultitiae suae fauent. a quibus si persuasionis eius rationem requiras, nullam possint reddere, sed ad maiorum iudicia confugiant, quod illi sapientes fuerint, illi probauerint, illi scierint quid esset optimuerroribus credunt. Sic impliciti rerum omnium ignorantia, nec se, nec deos suos norunt. Atque utinam soli errare, soli desipere vellent! Alios etiam in consortium mali sui rapiunt, quasi habituri solatium de perditione multorum. Sed haec ipsa ignoratio efficit, ut in persequendis sapientibus tam mali sint, fingantque se illis consulere, illos ad bonam mentem velle revocare. Num igitur hoc sermone, aut aliqua ratione reddita facere nituntur? Minime; sed vi atque tormentis.
Abbreviated transcription (Latin):
ministrat: Et qui filiũ generat non habet in potestate ut
concipiatur ut nascatur ⁊ huiat. Unde apparet non esse illũ
patrem sed tantũ modo generandi ministrum Quibus igr̃
Applicus dignus est desertor eius qui et urius dũs et pỹ est
nisi que deus ip̃e constitait. qui spiritibus ĩuistis etcrnum
parauit ignem quod ip̃e per uates suos ĩpus ac rebellibus
cõminatur. Discant igitur et suaꝵ et alienar inter fecto¬
res aĩaꝵ ꝙͣ mexp̃iabile facinus admietut Pmu ꝙ rip̃os¬
iugulãt perdicissius de monibus seruendo huos deus ĩ et̾na
supplicia dampnauit Teide ꝓ nec ab aluis deũ coli patrant᷑
sed auertere hoĩes ad morti sera sacra contendũt intũt᷑qͦ
sũma diligencia nequa sit aĩa ĩcoluiuis int̾ra que saluo
st atu suo spectet in celũ. Quid aliud̾ dicam ꝙͣ mise̾ros qui
predonũ suoꝵ ĩstigatio nibus parẽt quos deos esse opmãt᷑¬

Expanded text:
ministrat? et qui filium generat, non habet in potestate ut ministrat? et qui filium generat, non habet in potestate ut concipiatur, ut nascatur, ut uiuat: unde apparet non esse illum patrem, sed tantummodo generandi ministrum. quibus ergo suppliciis dignus est desertor eius qui et dominus uerus et pater est, nisi quae deus ipse constituit, qui spiritibus iniustis aeternum parauit ignem, quod ipse per uates suos inpiis ac rebellibus comminatur?. Discant igitur et suarum et alienarum interfectores animarum quam inexpiabile facinus admittant, prijugulant perditissimis daemonibus serviendo, quos Deus in aeterna supplicia damnavit: deinde, quod nec ab aliis Deum coli patiuntur, sed avertere homines ad mortifera sacra contendunt; nitunturque summa diligentia, ne qua sit anima incolumis in terra, quae salvo statu suo spectet in coelum. Quid aliud dicam quam miseros, qui praedonum suorum instigationibus parent, quos deos esse opinant
Abbreviated transcription (Latin):
acur. Nam cruciau atqz interfici malle ꝙ cura tril
digitis cõphensa ĩ focũ iactare tam ĩ eptũ indetur ꝙͣ in pe¬
riculo uite alteriꝰ aĩam magiscurare ꝙͣ suaus. Nescũĩt eim
quãtũ sit nefas adorare aliud preterꝙͣ deũ qui condidit celũ
atq terram qui hũãnũ genus fiuxit ĩspirauit lucẽ donauᵗ
Q si seruoꝵ nequissimꝰ habetur qui do ͥ suecm suga destrit
isq uerberatus et uniculis et ergastulo et cruce ⁊ oĩ malo
diguissimus iudicatr. etsi filius codem modo perditus atq
ipius exitimat ᷑ qui prem ssũ dereũquit ne illi obsequat᷑
Ob camqi causam dignus putatur qui sit ex heres. et cuiꝰ
nomen ĩ ꝑpetuũ de faulia deleatur. quãto magis quideum
deserit in quẽ duo uocabula dñi ⁊ patis uenerãda esue
cõuẽiuĩt: Nlamille sui struũ p̾cio comparat quid ĩ cũ bene¬
sici confert preter aluuẽta que illi utilitatis sue gracia sub¬

Expanded text:
atur. nam cruciari atque interfici malle quam tura tribus atur. nam cruciari atque interfici malle quam tura tribus digitis conprehensa in focum iacere tam ineptum uidetur quam in periculo uitae alterius animam magis curare quam suam. nesciunt enim quantum sit nefas adorare aliud praeterquam deum, qui condidit caelum atque terram, qui humanum genus finxit inspirauit luce donauit. quodsi seruorum nequissimus habetur qui dominum suum fuga deseruit isque uerberibus et uinculis et ergastulo et cruce et omni malo dignissimus iudicatur, et si filius eodem modo perditus atque inpius existimatur qui patrem suum dereliquit ne illi obsequatur, ob eamque causam dignus putatur qui sit exheres et cuius nomen in perpetuum de familia deleatur, quanto magis qui deum deserit, in quem duo uocabula domini et patris aeque ueneranda conueniunt? nam ille qui seruum pretio conparat, quid in eum beneficii confert praeter alimenta, quae illi utilitatis suae gratia sub
Abbreviated transcription (Latin):
exterminetur egeat auferãtar ei manul esfodiant᷑ oculi dam¬
netur inuciatur uratur museris ecĩa modes necetur ꝑdet ne
suũ premiũ uirtus an peribit potius ip̃a. Ninime Bedet
mercedem sũa deo Iudice accipiet et uuret ac seuip uigebit.
Que si tolas nichal potest in uita hõmi tam ĩutile tam stultũ
iuderi esss ꝙͣ uirtus. Cuua naͣlis bonitas et honestas docere nos
potest aĩau non esse mortalem dĩnũq illi adeo premiũ cõstitu¬
tum. Sed idcirco uirtutem ĩpam deus sub persona sculticie
uoluit esse celatam. ut nisteriũ uitatis ac religionis sue ẽẽt
archauũ. Ut has relegiones sapĩam qz cerrenã ex tollentem se
altius Aibiq multũ placentem uonitatis errors q dãpnaret
Ut ꝓpoĩta deniq difficultate angustissimo tramite ad ĩmortali¬
tatis premiũ sullie perducet
ocui ut opmnor cur ppłus nr̃ apud scultos scultus labe¬

Expanded text:
exterminetur egeat, auferantur ei manus, effodiantur oculi, damexterminetur egeat, auferantur ei manus, effodiantur oculi, damnetur uinciatur uratur, miseris etiam modis necetur. perdetne suum praemium uirtus aut potius peribit ipsa? minime, sed et mercedem suam deo iudice accipiet et uiuet ac semper uigebit. quae si tollas, nihil potest in uita hominum tam inutile. tam stultum uideri esse quam uirtus: cuius naturalis bonitas et honestas docere nos potest animam non esse mortalem diuinumque illi a deo praemium constitutum. sed idcirco uirtutem ipsam deus sub persona stultitiae uoluit esse celatam, ut mysterium ueritatis ac religionis suae esset arcanum, ut has religiones sapientiamque terrenam extollentem se altius sibique multum placentem uanitatis errorisque damnaret, ut proposita denique difficultate angustissimus trames ad immortalitatis praemium sublime perduceret. Docui, ut opinor, cur populus noster aput stultos stultus habe
Abbreviated transcription (Latin):
regna: qrie imperia: qui ista putat sua bona diuina iudicat.
Quis ergo te sapientem leli putet cũ ip̃e loquaris cõtia᷑
et paulo post uirtuti adimas honorem quẽ dedisti Sedui¬
delicet ignorautra ueri facit incertam labentemqz senten¬
ciam Denide quid aduũgis: Sed si aut ingrati uniuersi
aut ĩiuidi multe aut ĩmuci potentes suis uirtutẽ p̾miig
spoliant. c ꝙͣ fragilem ꝙ ĩanem uirtutem induxisti si
spoliari premio suo potest. Quesi bona sua dĩna iridicat
ut aielas qui possunt ex istere tam ingrati tam ĩuidi
tam potentes qui uirtatem poliare ualeant hus boius
que fuerĩt in eani collata diuinitus: Hec illa se inquit
multis solacus oblectat maxĩe q suo decore srĩxa sustẽtat
Quibus solaciis, quo decore cũ in crimen sepe ueniat et ĩ penã
decor ille u̾tatur: Quid cĩi si ut surius dicebat rapiatur uexet᷑

Expanded text:
ae imperia? quae regna? qui ista putat humana, sua bona diuina iudicat. ae imperia? quae regna? qui ista putat humana, sua bona diuina iudicat. quis ergo te sapientem, Laeli, putet, cum ipse tibi loquare contraria et paulo post uirtuti adimas quae dedisti? sed uidelicet ignorantia ueri facit incertam labantemque sententiam. deinde quid adiungis? sed si aut ingrati uniuersi aut inuidi multi aut inimici potentes suis uirtutem praemiis spoliant, — o quam fragilem, quam inanem uirtutem induxisti, si spoliari praemio suo potest! quae si bona sua diuina iudicat, ut aiebas, qui possunt existere tam ingrati, tam inuidi, tam potentes, qui uirtutem spoliare ualeant iis bonis quae fuerint in eam conlata diuinitus? — ne illa se inquit multis solaciis oblectat maximeque suo decore se ipsa sustentat. quibus solaciis? quo decore? cum in crimen saepe ueniat et in poenam decor ille uertatur. quid enim, si, ut Furius dicebat, rapiatur uexetur
Abbreviated transcription (Latin):
alteri qua houuũe morte deleri putãt Ex qua persuasto¬
eiũ post mortem uics il sumꝰ profecto scutissimi est oĩs
non fuic uite cõiutere ut sit diuena et cõmodis om̃ibus
plena Quod qui faciet a iustiẽ regula discedat necesse est
Si aũt superest hõi uita melior et lougior quod et phõrũ
maguoꝵ argiiuẽtis et uatũ responsis et prophetaꝵ dĩuis
uocibus didicinius hauc pñtem cã boius suis contẽpnrere
sapiẽti est cuiꝰ õis iactura ĩmortalitate pensatur. Apud
uirtus honorem nec est uirtutis ulla alia mͥces Est plane
et qrid uirtute dignissima quã tute leli nr̃i quam poteras
suspicari. Nichil eiũ dĩnar noueras traꝵ Quani tamen
ĩquit illa accipit facile non exigit a certe trras uefeuẽt
si putas ab hoĩe premiũ solue posse uirtuti cũ ip̃e alioloco
uerissue dixcris Huic ta uaro quas diuicias obicies: que¬

Expanded text:
alteri, quod hominem morte deleri putant. ex qua persuasioalteri, quod hominem morte deleri putant. ex qua persuasiortem nihil sumus, profecto stultissimi est hominis non huic uitae consulere, ut sit quam diutina et commodis omnibus plena. quod qui faciet, a iustitiae regula discedat necesse est. si autem superest homini uita melior et longior, quod et philosophorum magnorum argumentis et uatum responsis et prophetarum diuinis uocibus discimus, hanc praesentem cum bonis suis contemnere sapientis est, cuius omnis iactura inmortalitate pensatur. aput uirtus honorem nec est uirtutis ulla alia merces. est plane et quidem uirtute dignissima, quam tu, Laeli, numquam poteras suspicari: nihil enim diuinarum noueras litterarum. quam tamen illa inquit accipit facile, exigit non acerbe. erras uehementer, si putas ab homine praemium solui posse uirtuti, cum ipse alio loco uerissime dixeris: huic tu uiro quas diuitias obicies? qu
Abbreviated transcription (Latin):
guet ut aurũ paruo eiuat aut qru non prositetur fugitiuũs ts¬
iuc uel pestilentem se doniũ uendere lcro et cõmodosuo tõ¬
sules non est ille sapĩes ut carneades uideri uolelaet srd calli
dus ⁊ astutus Calliditas aũt ⁊ astucia ĩ mutis quoq aĩalibers
suit uel cũ insidiãtur alus et dolo capiĩt ut deuorẽt Uelcũ
insidias alioꝵ uario genere deludũt Sapĩa Ro hi yõieui /olle
cadit Sapĩa eiũ est intelligencia uel ad bonũ irctuẽ ꝙ faci¬
endũ uel abstmẽtia dictoꝵ factor q improboꝵ Lucro
aũt nũquã sapiens seudet Quia hec bona terrena cõtẽxit
net quẽ quã falli patitur Quia tomi uiri officiũ est errores
hõnũ corrigere eosqz in uiam reduc̾e diquid socialis est
hoĩs ac benefica natura. Quo solo cognationem labet
d nimirũ hec causa efficit ut stultus esse uideatur qui
egere ac mori malit ꝙͣ noceat uel eripiat aliquũ

Expanded text:
guit, ut aurum parvo emat, aut qui non profitetur fugitivum serguit, ut aurum parvo emat, aut qui non profitetur fugitivum servum, vel pestilentem se domum vendere, lucro et commodo suo consulens, non est ille sapiedus et astutus. calliditas autem et astutia in mutis quoque animalibus sunt, uel cum insidiantur aliis et dolo capiunt, ut deuorent, uel cum insidias aliorum uario genere deludunt, sapientia uero in hominem solum cadit. sapientia est enim intellegentia uel ad bonum rectumque faciendum uel ad abstinentiam dictorum factorumque inproborum. lucro autem numquam sapiens studet, quia bona haec terrena contemnit, nec quemquam falli patitur, quia boni uiri officium est errores hominum corrigere eosque in uiam reducere, siquidem socialis est hominis ac benefica natura, quo solo cognationem cum deo ed nimirum haec causa efficit ut stultus esse uideatur qui egere aut mori malit quam noceat uel eripiat aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
discerncre aprauo quis potest nsi sapiens: Ita Rit ut mĩꝙ
possit esst iustus qui stultus est neq sapiens qui fuerit ĩuista
est a quo se sapiens abstmet Uideri taĩg̃ et ip̃e confiteor ꝓptᵒ
uoun crrorem ignorantiũ cui Iq rei ꝓpnetatem Itaq om̃is
hec questio tam arquiuẽtis ꝙ diffinitione sẽ luit ͦ dissoluitur
Stulticia gͥ est in factis dictis q per ignorancĩa recti ac bom
erratio Eigostultus non est qui ne bi quid parcit diĩ medo nõ
ciliatricem siu esst naturam. Nocent ergo alus ut sibi prosiut
Nestũt cũi quia malu est notere Como uero quea stram lom
ac mali habet aystmet se a nocendo eciã cũ ĩ commodo sio
Qd aĩal nr̃oale facere non potest Et ideo inter sũmas hoĩs
uirtutes ĩnocencia m̾iatur Quibus rebus aparet sapiẽti¬
ssun esse qui mauult periro ne noceat / ut id officiũ quo a
nuitis discermeut seruet llan qui uendentis eirorem non redar¬

Expanded text:
discernere a prauo quis potest nisi sapiens? ita fit ut numquam discernere a prauo quis potest nisi sapiens? ita fit ut numquam possit iustus esse qui stultus est, neque sapiens qui fuerit iniustus. est, a quo se sapiens abstinet. Videri tamen et ipse confiteor, per hominum errorem ignorantium cujusque rei proprietatem. Itaque omnis haec quaestio non tam argumentis, quam definitione dissolvitur. Stultitia igitur est in factis dictisque, per ignorantiam recti ac boni, erratio. Ergo stultus non est, qui ne sibi quidem parcit, dum ne ciliatricem sui esse naturam. Nocent igitur aliis, ut sibi prosint; nesciunt enim quia malum est, nocere. Homo vero, qui scientiam boni ac mali habet, abstinet se a nocendo, etiam cum incommodo suo, quod animal irrationale facere non potest; et ideo inter summas hominis virtutes innocentia numeratur. Quibus rebus apparet sapientissimum esse, qui mavult perire ne noceat; ut id officium, quo a mutis discernitur, servet. Nam qui vendentis errorem non redar
Abbreviated transcription (Latin):
retulit utrũq seruando et hõis crrrdelissumm natura mutata ẽ
Qui eciã dep̾tatus esse dicitur ut se terciũ In aruicitiã ircipe¬
rent non utiq tanquã stultos sed tanquã honos et sapiẽtes
uiros Itaq non uideo quare cũ pro amcitia et fde mori
sĩma głia computetur non eciam pro ĩnoc encia perire
sit hõi gloriosum Ergo scultissimi suut qui nobis crimini
dant uelle mori pro deo cũ ip̃i eũ qui pro hoĩe uoluit moti
in celũ sũns audibus tollant Teniq ut conciudã dispu
tatõei non posse eũdem iustũ esse ⁊ stultũ eũdem sapiẽtem
et ĩuistũ docet ip̃a rõ Qui eñi stultus est quid at Iustum at
bouũ nescit Et ideo seuper peccat Ducitur eiũ quasi capti¬
uus a uicus Ilec resistere ullo modo potest qr caret᷑ uirtate
quã nescit. Iustus aũt ab oĩ pcc̃o st abstinet qd alit̾ fac̾e
non potest iusi habeat recti pyaui q nocicĩã. Rectũ autem

Expanded text:
rettulit utrumque seruando et hominis crudelissimi natura mutata est. rettulit utrumque seruando et hominis crudelissimi natura mutata est. quin etiam deprecatus esse dicitur ut se tertium in amicitiam reciperent, non utique tamquam stultos, sed tamquam bonos et sapientes uiros. itaque non uideo quare, cum pro amicitia et fide mori summa gloria conputetur, non etiam pro innocentia perire sit homini gloriosum. ergo stultissimi sunt qui nobis crimini dant mori uelle pro deo, cum ipsi eum qui pro homine mori uoluit, in caelum summis laudibus tollanstultum, eundem sapientem et iniustum docet ipsa ratio. qui enim stultus est, quid sit iustum ac bonum nescit et ideo semper peccat. ducitur enim quasi captiuus a uitiis nec resistere ullo modo potest, quia caret uirtute, quam nescit. iustus autem ab omni se peccato abstinet, quod aliter facere non potest quam si habeat recti prauique notitiam. rectum aurem
Abbreviated transcription (Latin):
centibus nauiget aut malis quoq parcatur ut una iusta
et ĩnotẽs aĩa liberetur / aut certe perrũtibus ceteris sola
seruetur.
ergo iustus faciet si nactus fuerit᷑ aut In eqͦ sauciũ¬
aut in tabula naufragũ: Nlon ĩuitus cõfiteor morietur pocius
ꝙͣ occidet Nlec ideo tanitii iusticia quod est hõis suigulare boniceꝵ
perduxers ad extremũ moriq malueris nequid de ĩnocentie
rõe minuatur. Stulticia est inquit aliene aĩe parcere cũ periu¬
cie sua. Iluus eciam pro amicicia perite seuttũ Iudicabit. Quid
crgo familiares illi pictagorei laudantur a uobes quoꝵ alter
se torãno uadem mortis pro altero dedit Niter ad prestitũ
tempus cũ iam sponsor eius duceretur p̾sentiã sufecit ẽũ q
nttruẽ tu suo liberauit Euoꝵ uirtus in tanta gloria nõ habere¬
tur ꝓ alter proamico alter pro fide mori maluit si stulti puta¬
ientur. Demq ob hauc ip̃am uirtutem tirãnus hus gratia

Expanded text:
centibus nauiget, aut malis quoque parcatur, ut una iusta centibus nauiget, aut malis quoque parcatur, ut una iusta et innocens anima liberetur, aut certe pereuntibus ceteris sola seruetur. phus: quid ergo iustus faciet, si nactus fuerit aut in equo sauciaut in tabula naufragum? non inuitus confiteor: morietur potius quam occidat. nec ideo tamen iustitia, quod est singulare hominis bonum, perduxeris ad extremum morique malueris, ne quid de innocentiae ratione minuatur. stultitia est inquit alienae animae parcere cum pernicie suae. num etiam pro amicitia perire stultum iudicabis? quid ergo illi familiares Pythagorei laudantur a uobis, quorum alter se tyranno uadem mortis pro altero dedit, alter ad praestitutum tempus, cum iam sponsor eius duceretur, praesentiam sui fecit eumque interuentu suo liberauit? quorum uirtus in tanta gloria non haberetur, quod alter pro amico, alter etiam pro fide mori uoluit, si stulti putarentur. denique ob hanc ipsam uirtutem tyrannus iis gratiam
Abbreviated transcription (Latin):
esse auĩt sua causa fuis uo p̾mia que sunt eterna et ĩmor¬
talia nullomodo uident. Sit rebus oñũbus ad hauc uitã pñtẽ
relatis uirtutem plane ad sculticia redigũt. Nquid̃ tantes ħꝰ
uite labores fustra et ĩamter suscipũt Sed hoc alio loco
plemꝰ Interim de iusticia ut cepiius cuiꝰ tanta uis est
ut cũ oculos in celũ sustulent adeo mereatur oĩa Recte gͦ
flacus tantã dixit esse ĩnocentre uiii. ut ad trtelam sui
non egeat nec armis nec hnibus. Quacũq iter fecerit
intege̾r uite scelerisqz purus non egeat manꝰ laculis nec
arcu nec uenenatis grauida sagutis fuste pharetrat a¬
diue per sirtes mter estuosas facturus siue per ĩ hospitalẽ
caucasum uel que loca fubulosus ambit ydaspes Non pocest
gͦ fieri quus hoĩeiq iustũ inter c̾mĩa tempestatũ atꝙ belloꝵ
celestis tutela custodiat ac non eciã sicũ parricidis et nõ¬

Expanded text:
esse aiunt sua causa: eius enim praemia, quae sunt aeterna et inmoresse aiunt sua causa: eius enim praemia, quae sunt aeterna et inmortalia, nullo modo uident. sic rebus omnibus ad hanc praesentem uitam relatis uirtutem plane ad stultitiam redigunt, siquidem tantos huius uitae labores frustra et inaniter suscipit sed haec alio loco plenius, interim de iustitia, ut coepimus: cuius tanta uis est, ut cum oculos in caelum sustulerit, a deo mereatur omnia. recte igitur Flaccus tantam esse dixit innocentiae uim, ut ad tutelam sui non egeat nec armis nec uiribus, quacumque iter fecerit: integer uitae scelerisque purus non eget Mauris iaculis nec arcu nec uenenatis grauida sagittis, Fusce, pharetra, siue per Syrtis iter aestuosas siue facturus per inhospitalem Caucasum uel quae loca fabulosus lambit Hydaspes. non potest ergo fieri quin hominem iustum inter discrimina tempestatum atque bellorum caelestis tutela custodiat ac non, etiamsi cum parricidis et no
Abbreviated transcription (Latin):
alienũ Cur cũi mauiget aut suid petat ex alia trira aliena
cui susficit sua: Cur aũt helligeret aut se misceat furorbus
aliens in cuiꝰ aĩo pax cũ hõibus ꝓpetua uersatur: Scilicet
peregrinis mercibus aut hũano augnie delectab̃r qui nec
lucrũ stiat appetere cui sufficiat uictus et modo ip̃e cedem fãce̾
sed interesse faciẽtibus ac pectare ducat nefas: Sedonuttoista
qui fieri potest ut uel ĩuitus adhec subeunda cogatur Ado nr
ergo istitiam o furi uel potius otu carnrades cuiꝰ est or̃s illa
or̃s tam ĩauem tam superuacuã tamq contempeaui deo pu¬
taꝵ ut nichil possit nichilq habeat in stse quod ad sui custodiã
ualcat: Sed uidelicet quia sacramẽtũ hoĩs ignorãt Iaerq ad
hauc temporalem uitam referũt õiã quãta sit bis iusticie
scire non possunt Nami et cũ de uirtute disputãt ꝙħuis intelli¬
gant erũpnne ac mistrus esse plenisimã tamen cpetẽdã

Expanded text:
alienum. cur enim nauiget aut quid petat ex aliena terra alienum. cur enim nauiget aut quid petat ex aliena terra cui sufficiat sua? cur autem belligeret ac se alienis furoribus misceat in cuius animo pax cum hominibus perpetua uerseturr scilicet peregrinis mercibus aut humano sanguine delectabitur qui nec lucrum sciat adpetere, cui sufficiat uictus, et non modo ipse caedem facere, sed interesse facientibus ac spectare ducat nefas. sed omitto ista, quoniam fieri potest ut uel inuitus ad haec subeunda cogatur. adeone ergo iustitiam, 0 Furi uel potius 0 Carneade, cuius est illa omnis oratio, tam inanem, tam superuacuam tamque contemptam deo putas, ut nihil possit nihilque habeat in sese quod ad custodiam sui ualeat? sed uidelicet qui sacramentum hominis ignorant ideoque ad hanc temporalem uitam referunt omnia, quanta sit uis iustitiae scire non possunt. nam et cum de uirtute disputant, quamuis intellegant aerumnis ac miseriis esse plenissimam, tamen expetendam
Abbreviated transcription (Latin):
Nos aũt non uerbis modo scdͤ exemplis ex uero petitis ua
esse que a nobis dicũtur ostendimus. Sensit ergo carnea¬
des que sit natura iusticie nisi ꝙ parũ alte prospexit
stulticiam non esse Quãꝙͣ intelligere nuchi uideor qua
mẽte id fecerit Nlon cĩu uere existĩauit cũ stultũ esse qui tristꝰ
esset ͤ cũ sciret non esse rõcm et tamen cur ita uideretur non
comprehenderet uoluit ostend̾e latere in abdito uerrtatem
Ut decretũ discipliur sue tueretur Cuiꝰ sũma sentẽtia est in¬
chil percipiposse
idcamus ergo uorũ ne iustĩa fedus aliquod habere po¬
ssit cum stulticia Iustus inquit si aut equi saucio
aut tabulam nau frago non ademerit ut ip̃e aram Aã
liberet sculeus est Pmũ om̃i nego ullo modo fieri posse ut
hõi qui quid uerus sit tu iustus huiamodi casus euemiãt Qoua
iustus neq cuiꝙͣ irato ĩmuecus est urq quicquã oĩo appetit

Expanded text:
nos autem non uerbis modo, sed etiam exemplis ex uero petitis uera nos autem non uerbis modo, sed etiam exemplis ex uero petitis uera esse quae a nobis dicuntur ostendimus. sensit igitur Carneades quae sit natura iustitiae, nisi quod parum alte perspexit stultitiam non ... esse: quamquam intellegere mihi uideor qua mente id fecerit. non enim uere existimauit eum stultum esse qui iustus est, sed cum sciret non esse et rationem tamen cur ita uideretur non conprehenderet, uoluit ostendere latere in abdito ueritatem, ut decretum disciplinae suae tueretur, cuius summa sententia est nihil percipi posse. uideamus ergo utrumne iustitia foedus aliquod habere cum stultitia possit. iustus inquit si aut ecum saucio aut tabulam naufrago non ademerit, ut ipse animam suam liberet, stultus est. primum omnium nego ullo modo fieri posse ut homini, qui quidem uere iustus sit, eiusmodi casus eueniat, quia iustus neque cuiquam nato inimicus est neque quicquam omnino adpetit
Abbreviated transcription (Latin):
uotabatur. Patrocmari tam̃ uere iristrcie nullo mado poterat
Quia caput ip̃m frontem q iustĩe non tencbat Nlobis aũt
facilior est ista defensio quibus celesti beneficio familiauẜẽ
ac penitus nota iusticia quiq illam non noĩe sed re nõĩa¬
mus Nam plato et aristoteles honesta equid uolutate iusticĩa
defendere cupierũt fecissent q aliquid si conatus eaꝵ bonos
hoñi per suadere potuerũt ut eoꝵ prestripto p̾cepto uiueret
Quia fundauiẽtũ a celo disciplina illa non habuit Nost
opus certius sit necesse est quos deus docuit Illo em̃i depĩ¬
gebant ubis et ymagiabantur iusticẽa que in conspecta
non erat Nlec presentibus exemplis confirmare poteiñt
que asserebant. Respondor em̃ posset ab audientibus
non posse ita uia sicut illa sua disputatione prestriberẽt
Adeo ut nulli adhuc extiterit que id genus uite stquerẽtur

Expanded text:
uocabatur, patrocinari tamen uerae iustitiae nullo modo poterat, uocabatur, patrocinari tamen uerae iustitiae nullo modo poterat, quia caput ipsum fontemque iustitiae non tenebat. nobis autem facilior est ista defensio, quibus caelesti beneficio familiaris est ac penitus nota iustitia quique illam non nomine, sed re nouimus. nam Plato et Aristoteles honesta quidem uoluntate iustitiam defendere cupierunt effecissentque aliquid, si conatus eorum bonos, hominum persuadere potuerunt ut eorum praescripto uiueret, quia fundamentum a caelo disciplina illa non habuit. nostrum opus certius sit necesse est, quos deus docuit. illi enim depingebant uerbis et imaginabantur iustitiam quae in conspectu non erat, nec praesentibus exemplis confirmare poterant quae adserebant. responderi enim posset ab audientibus non posse ita uiui, sicut illi sua disputatione praescriberent, adeo ut nulli adhuc extiterint qui id genus uitae sequerentur.
Abbreviated transcription (Latin):
Q iia ciuilis sapĩa sit quid sediusticia non sit Nlaturalis aũt
illa iusticia sit quid sri non sit sapĩa ⁊rguta hec geti plane ac
Uenenata sunt et que marcus tulliꝰ non potuerit refellere Nã
cũ faciat leliũ furio repondentem pro iusticiaq dicentem
ĩre futata hec tanquã foueam progre sus est ut uideatur
idem lelius non nãlem que in crimen sculticie uenerat rd
illam cuuleni defendisse uesteceam quam furius sapientiã
quid esse consenserat sed ⁊̃ eustam QQuõd ad putem disputa¬
tionem pertinebat ostendi quoniͦ iusticia sculticie stimlitudi¬
nem gerat. Ut appareat non sine causa decipi eos quiputãt
nr̃e religionis eos hõies ese stultas qui talia udeantur¬
facere qualia ille posuit
unc mauis a me exrgi sentio ut ostendam qũã iusti¬
uoluerit au ferre. Sed prius furio respondeo. Quia panun
plene respondit leluis qui profecto licet sapiens furrit ut

Expanded text:
quod illa ciuilis sapientia sit quidem, sed iustitia non sit, naturalis autem quod illa ciuilis sapientia sit quidem, sed iustitia non sit, naturalis autem illa iustitia sit quidem, sed non sit sapientia. arguta haec plane ac uenenata sunt et quae Marcus Tullius non potuerit refellere. nam cum faciat Laelium Furio respondentem pro iustitiaque dicentem, inrefutata haec tamquam foueam praetergressus est, ut uideatur idem Laelius non naturalem, quae in crimen stultitiae uenerat, sed illam ciuilem defendisse iustitiam, quam Furius sapientiam quidem esse concesserat, sed iniustam. Quod ad praesentem disputationem pertinebat ostendi quomodo iustitia similitudinem stultitiae gerat, ut adpareat non sine causa decipi eos qui putant nostrae religionis homines stultos esse, qui talia facere uideantur qualia ille proposuit. nunc maius a me exigi sentio, ut ostendam quare iustiuoluerit auferre, si prius Furio respondero, quia parum plene respondit Laelius. qui profecto licet sapiens fuerit, ut
Abbreviated transcription (Latin):
Dicebat eũi Nempe iusti est hõiem non accdere alienũ
prorsus non actiugere Quid ergo nstus fuciet: di forte
naufragiũ feceritꝰ et aliquis ĩdecillior urribus eabulã
ceperit nõne illu tabula deturbabit ut ip̃e conscendat
caq nxus euadat maxie cũ non sit mcłus medio maꝵ
testis. Si sapiens est faciet Ip̃i eiũ pereũd est insi
fecerit Si aũt mor maluerit ꝙͣ manq inferre alteri iam non¬
sapiens ille std stultus est qui uite /lie nõ parcat dũ parcit alleue
Ltenisi acie soꝵ fusa hostes insequiceperĩt et iustus ale nacta
fuerit aliquẽ saucũa equo ĩsidentem ei ne parcet ut ip̃e occedat᷑
an deiciet & cquo Ut ip̃e possit hostem efugere: Quod si fecerͤ
sapiens srdidem malus si nonfecerit iustus sd edem stultus
sit necesse est Ilta cogo Iusticiã cũ in duias partes diuisisset
alteram cuulem esse dicẽs alteram nãlem utrãq sabuertit

Expanded text:
Dicebat enim: « Nempe justitia est, hominem non occidere, alienum Dicebat enim: « Nempe justitia est, hominem non occidere, alienum prorsus non attingere. Quid ergo justus faciet, si forte naufragium fecerit, et aliquis imbecillior viribus tabulam ceperit? Nonne illum tabula deturbabit, ut ipse conscendat, eaque nixus evadat; maxime cum sit nullus medio mari testis? Si sapiens est, faciet; ipsi enim pereundum est, nisi fecerit. Si autem mori maluerit, quam manus inferre alteri, jam justus ille, sed stultus est, qui vitae suae non parcat, dum parcit alienae. Item, si acie suorum fusa, hostes insequi coeperint, et justus ille nactus fuerit aliquem saucium equo insidentem, eine parcet, ut ipse occidatur, an dejiciet ex equo, ut ipse possit hostem effugere? Quod si fecerit sapiens, sed idem malus, si non fecerit, iustus, sed idem stultus sit necesse est. ita ergo iustitiam cum in duas partes diuisisset, alteram ciuilem esse dicens, alteram naturalem, utramque subuertit,