comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ce illi fecerunt: forte tu non pote¬
ris. Incipis ascendere: cadis. Monere
uidetur. serpens est. dolosa lingua ẽ.
uenenũ habet. Roga contra illam:
si uis ascendere: & dic deo tuo. Dñe
minus tuus. Quid dabitur tibi aut
quid apponet᷑ tibi. ad linguã dolo¬
sam: Id est quod habeas aduersus
linguã dolosam. qd̾ opponas lingue
dolose. quo te munias aduersus
linguam dolosam: quid tibi da
exercens. Nam ipse dicturus ẽ qd̾
interrogat. Respondit ei subiciens
sibi int̾roganti. Sagite potentis a¬
cute: cũ carbonib desolatoriis. uel ua¬
statorus. Siue desolatoriis dicas si¬
ue uastatoriis dicas. nam in diuersĩ
codicib diuerse scriptũ idem signi¬
ficat: uidete. uastatores carbones di¬
cunt᷑ quia uastando & desolando ad
desolationẽ facile ꝑducunt. Qui st̃
transfigunt corda. Sed cũ transfixa
fuerint corda sagittis uerbi dñi. a¬
mor excitatur: non interitus compa¬
ratur. Nouit dñs sagitare ad amo¬

Expanded text:
ce illi fecerunt, forte tu non potece illi fecerunt, forte tu non poteris: incipis ascendere, cadis. Monere videtur; serpens est, dolosa lingua est, venenum habet. Roga contra illam, si vis ascendere, et dic Deo tuo: «Domiminus tuus, «Quid dabitur tibi, aut quid apponetur tibi ad linguam dolosam?» Id est, quod habeas adversus linguam dolosam, quod opponas linguae dolosae, quo te munias adversus linguam dolosam, «quid tibi dabexercens; nam ipse dicturus est quod interrogat. Respondit enim, subjiciens sibi interroganti, «Sagittae potentis acutae, cum carbonibus desolatoriis;» vel, «vastatoribus.» Sive «desolatoriis» dicas, sive «vastatoribus» dicas nam in diversis codicibus diverse scriptum est, idem significat. Videte: vastatores carbones dicuntur, quia vastando et desolando ad desolationem facile perducunt. Qui sunt isti transfigunt corda: sed cum transfixa fuerint corda sagittis verbi Dei, amor excitatur, non interitus comparatur. Novit Dominus sagittare ad amo
Abbreviated transcription (Latin):
ubi precepit dñs fieri. & legerit ac¬
tus apłoꝵ: illi quid dicunt in lin¬
gria subdola. & labiis iniquis: Non
poteris forte implere: multũ ẽ quod
aggrederis. Alii ꝓhibendo deter¬
rent: alii laudando plus premunt.
Quia enim talis est uita que iam oc¬
cupauit mundũ. tanta auctoritas
xp̃i est: ut rep̃hendere iam xp̃m nec
paganus audeat. Legitur ille qui
reprehendi non potest. quia dixit:
uade uende omina que habes. et
distribue pauperibꝰ: & sequere me:
Xp̃o contra dici non potest. erigłio
contradici non potest: rep̃hendi xp̃c
non potest. conuertit se lingua do¬
losa ad laudem ꝓhibentem. Si lau¬
das: hortare. Quare laudando pre¬
mis: Meluis esset ut uituperares:
quam dolose laudares. Quid enim
uita est ista: mala uita ista ẽ: Secd̃
quia nosti cũ hec dixeris premi te
posse auctoritate apłica. conuertis
te ad aliud dissuadendi genus. ut
laudando me falso a uera laude
prohibeas. dicens. Quid est hoc: Ec¬

Expanded text:
ubi praecepit Dominus fieri, et legerit Acubi praecepit Dominus fieri, et legerit Actus Apostolorum; illi quid dicunt in lingua subdola et labiis iniquis? Non poteris forte implere; multum est quod aggrederis. Alii prohibendo deterrent, alii laudando plus premunt. Quia enim talis est vita quae jam occupaverit mundum, tanta auctoritas Christi est, ut reprehendere jam Christum nec paganus audeat. Legitur ille qui reprehendi non potest, quia dixit, «Vade, vende omnia quae habes, et distribue pauperibus, et sequere me» : Christo contradici non potest, Evangelio contradici non potest, reprehendi Christus non potest; convertit se lingua dolosa ad laudem prohibentem. Si laudas, hortare. Quare laudando premis? Melius vituperares, quam dolose laudares. Quid enim vita ista est, mala vita ista est. Sed quia nosti, cum haec dixeris, premi te posse auctoritate evangelica; convertis te ad aliud dissuadendi genus, ut laudando falso, me a vera laude prohibeas, dicens: Quid est hoc? Ec
Abbreviated transcription (Latin):
scere omnia sua uelle uendere et
pauperibus tribuere: & sequi
xp̃m. uideamus quẽadmodũ pa¬
tiatur linguas detrahentiũ. et
multa contradicentiũ: & quod ẽ
grauius quasi consulendo a salu¬
te auertentiũ. Qui enim consu¬
lit alicui. ad salutem consulit:
ad id quod ꝓdest consulit. Ille au¬
dem quasi consulens: retrahit a
salute. Quia ergo uidetur habe¬
re palliũ consulentis. & habet ue¬
nenũ perimentis: lingua dolosa
dicta est. Ascensurus ergo contra
ipsas linguas: primo dm̃ depre¬
scatur. Ait enim. Ad te dñe cũ
Stribularer clamaui: & exaudisti
me. Unde illũ exaudiurit. ut iam
constitueret ad gradus ascenden
Sanimã meã a labiis iniustis: & a
lingua dolosa. Quid est lingua
dolosa: Subdola. habens imaginẽ
consulendi: & perniciẽ nocendi.
Ipsi sunt quidicunt. E tu hoc fac¬
turus es quod nemo fecit: & tu so¬
lus eris xp̃ianus: Et si ostenderit
alios hoc facere & legerit euglłiũ

Expanded text:
scere, omnia etiam sua velle vendere et scere, omnia etiam sua velle vendere et pauperibus tribuere, et sequi Christum; videamus quemadmodum patiatur linguas detrahentium et multa contradicentium, et quod est gravius, quasi consulendo a salute avertentium. Qui enim consulit alicui, ad salutem consulit, ad id quod prodest consulit; ille autem quasi consulens, retrahit a salute. Quia ergo videtur habere pallium consulentis, et habet venenum perimentis, lingua dolosa dicta est. Ascensurus ergo, contra ipsas linguas primo Deum deprecatur: ait enim, «Ad te, Domine, cum tribularer clamavi, et exaudisti me.» Unde illum exaudivit? Ut jam constitueret eum ad gradus ascendendanimam meam a labiis injustis et a lingua dolosa.» Quae est lingua dolosa? Subdola, habens imaginem consulendi, et perniciem nocendi. Ipsi sunt qui dicunt: Et tu hoc facturus es, quod nemo fecit? et tu solus eris christianus? Et si ostenderit alios hoc facere, et legerit Evangelium
Abbreviated transcription (Latin):
consilii & fortitudinis. sp̃c scientie
&e pietatis. & sp̃c timoris dñi: a sa¬
pientia cepit. & usq ad timorẽ descẽ¬
dit. Quomodo ille qui docebat a sa¬
pientia descendit usq ad timorem:
tu qui discis & ꝓficis. a timore ascen¬
ue ad sapientiam. Scriptũ est enĩ.
Initiũ sapientie timor dñi. Iam ergo
psalmũ audite. Ecce ante oculos
nr̃os ponamus ascensurũ hominẽ.
Ubi ascensurũ: In corde.  Inde as¬
censurũ: Ab humilitate: id est a cõ¬
ualle plorationis. Quo ascensurũ:
cũ ceperit homo xp̃ianus cogitare
ꝓficere: incipit pati linguas aduer¬
santrum. Quicũq illas nondũ
passus est: nondũ proficit. Qui¬
cumq illas nondũ patitur: nec
conatur proficere. Nult nosse
quid dicamus: Immo quid au¬
diamus simul experiat uR.
Incipiat proficere. incipiat uel¬
le ascendere. uelle conteminere
terrenam fragilitatem. tempora¬
lem felicitatem scłi pro nichilo
habere. dm̃ solum cogitare: lucriᷤ
non gaudere: damnis non tabe¬

Expanded text:
 scientiae et pietatis, et Spiritus timoris Domini» : a sapientia coepit, et usque ad timorem descendit: Quomodo ille qui docebat, a sapientia descendit usque ad timorem; tu qui discis, si proficis, a timore ascende ad sapientiam: scriptum est enim, «Initium sapientiae timor Domini» . Jam ergo Psalmum audite. Ecce ante oculos nostros ponamus ascensurum hominem: ubi ascensurum? «In corde.» Unde ascensurum? Ab humilitate, id est a «convalle plorationis.» Quo ascensurum? cum coeperit homo christianus cogitare proficere, incipit pati linguas adversantium. Quicumque illas nondum passus est, nondum profecit: quicumque illas non patitur, nec conatur proficere. Vult nosse quid dicamus? Imo quid audiamus simul, experiatur. Incipiat proficere, incipiat velle ascendere, velle contemnere terrena, fragilia, temporalia, felicitatem saeculi pro nihilo habere, Deum solum cogitare, lucris non gaudere, damnis non contabe
Abbreviated transcription (Latin):
cendamus descensũ est ad nos. N ̃
scalas uidit iacob: & in ipsis scalis de¬
monstrati sunt ei ascendentes & de¬
scendentes. Utrũq uidit. Possumꝰ
putare ascendentes uiros ꝓficientes.
descendentes. deficientes: quia & reue¬
ra inuenimus hoc in popło dei. Alii
ꝓficiunt: alii deficiunt. Poterant

Expanded text:
cendamus descensum est ad nos. Nam vidit cendamus descensum est ad nos. Nam vidit scalas Jacob, et in ipsis scalis demonstrati sunt ei ascendentes et descendentes : utrumque vidit. Possumus putare ascendentes visos, proficientes; descendentes, deficientes: quia et revera invenimus hoc in populo Dei; alii proficiunt, alii deficiunt. Poterant
Abbreviated transcription (Latin):
uinitatẽ ipsius. Exemplũ enim tibi
fecit: humiliando se. Nam qui uo¬
lebant a conualle plorationu ascen¬
uere: comp̃ssi sunt ab ipso. Preprope¬
re enĩ uolebant habere ascensũ: hono¬
res altos cogitabant. uiam humili.¬
tatis non cogitabant. Intelligat ca¬
ritas ur̃a quod dico. duos discipules
uoluisse ad latera dñi. unũ ad dex¬
teram: alterũ ad sinistrã sedere. Ui¬
dit eos dñs p̃propere & p̃postere de
honorib cogitare: cũ prius discere
ueberent humiliari. ut exaltarent᷑.
& ait eis dñs. Potestis bibere calicem
quẽ ego bibiturus sũ: Ipse enĩ in
conualle plorationis. bibiturus erat
calicẽ passionis: illi autẽ ñ attenden¬
tes humilitatẽ xp̃i. comp̃hendere.
uolebant altitudinẽ. xp̃i. Reuocauit
eos ad uiam tanqͣm aberrantes. non
ut negaret illis quod uellent: sed ut
ostenderet qua uenirent. Itaq fres
mei hunc psalmũ ascensionis eante¬
mus ascensuri in corde: quia ut as¬

Expanded text:
vinitatem ipsius. Exemplum enim tibi vinitatem ipsius. Exemplum enim tibi fecit humiliando se. Nam qui nolebant a convalle plorationis ascendere, compressi sunt ab ipso. Praepropere enim volebant habere ascensum, honores altos cogitabant, viam humilitatis non cogitabant. Intelligat Charitas vestra quod dico, duos discipulos voluisse ad latera Domini, unum ad dexteram, alterum ad sinistram sedere: vidit eos Dominus praepropere et praepostere de honoribus cogitare, cum prius discere deberent humiliari, ut exaltarentur; et ait eis Dominus: «Potestis bibere calicem quem ego bibiturus sum» ? Ipse enim in convalle plorationis bibiturus erat calicem passionis: illi autem non attendentes humilitatem Christi, comprehendere volebant altitudinem Christi. Revocavit illos ad viam, tanquam aberrantes; non ut negaret illis quod vellent, sed ut ostenderet qua venirent. 2. Itaque, fratres mei, hunc psalmum ascensionis cantemus ascensuri in corde; quia ut as
Abbreviated transcription (Latin):
rationis: Colafizatus est. sputis illi¬
uuis: spinis coronatus: crucifixus ẽ.
Hec est uallis plorationis: unde ti¬
bi ascendendũ est. Sed quo ascen¬
dendũ est: In principio erat uerbũ:
ce uerbũ erat apud dm̃: & d̃s erat uer¬
bũ. Ipsũ enim uerbũ caro factũ est:
&e habitauit in nob̾. Sic descendit
ad te: ut maneret in se. Descendit
ad te ut fieret tibi conuallis ploratio¬
nis: mansit in se ut eẽt tibi mons as¬
censronis. Erit inquit ysaias in nouis¬
simis dieb manifestus mons domus¬
dñi: paratus in cacumine montiũ.
tcce quo ascendendũ est. Sed noli ali¬
quid t̃renũ cogitare. nec quia montẽ
audis alta quedam cogites terrȩ
nec cũ saxum audis aut petram. ali¬
qua a te duricia intelligat᷑. Nec
cũ audis leonem cogites feritatem:
nec cũ audis agnũ cogites pecus. Iii¬
chil hoꝵ ẽ in se: & omnria factus est
ꝓpter te: Hunc gͦ ascendendũ ẽ. illuc
ascendendũ: ab exemplo ipsius ad di¬

Expanded text:
rationis? Colaphizatus est, sputis illirationis? Colaphizatus est, sputis illinitus, spinis coronatus, crucifixus est. Haec est vallis plorationis unde tibi ascendendum est. Sed in quo ascendendum est? «In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum.» Ipsum enim «Verbum caro factum est, et habitavit in nobis» . Sic descendit ad te, ut maneret in se: descendit ad te, ut fieret tibi convallis plorationis; mansit in se, ut esset tibi mons ascensionis. «Erit,» inquit Isaias, «in novissimis diebus manifestus mons» «Domini, paratus in cacumine montium» . Ecce quo ascendendum est. Sed noli aliquid terrenum cogitare, nec quia montem audisti, alta quaedam cogites terrae: nec cum saxum audis aut petram, duritia a te intelligatur; nec cum audis leonem, cogites feritatem; nec cum audis agnum, cogites pecus. Nihil horum est in se, et omnia factus est pro te. Hinc ergo ascendendum est, illuc ascendendum; ab exemplo ipsius, ad di
Abbreviated transcription (Latin):
in locũ quem disposuit. Quid tibi
locũ talem : Tale quicquid dixero.
cerrenũ cogitas: humo repis. carnẽ
portas. Corpus quod corrumpit̾ ag¬
grauat aminam: ae deprimit t̾rena
inhabitatio sensũ multa cogitantẽ
Quiloquar: quis auditurus est: quiꝰ
capiet: libi erinus post hanc uitam:
si incorde ascenderimus: Quia gͦ ne¬
mo spera  aliquem meffabilit̾ bea¬
titudinis locũ quem tibi disposuit
qui ascensiones etiam in corde tuo di¬
sposuit. Sed ubi: in conualle plora¬
tionis. Conuiallis humilitatem sig¬
nficat: mons celsitudinem signifi¬
cat. Est mons quo ascendamus: spi¬
ritalis quedam celsitudo. Ẽ quis ẽ
iste mons quo ascendimus. nisi do
endlo conuiallem plorationis: qui fe¬
cit montẽ manendo ascensionis.
Quid est uallis plorationis: Uerbũ
caro factũ est: & habitauit in nobis.
Quid est uallis plorationis: Prebu¬
it percutienti se maxillam: satura¬
tus est obpbriis. Quid est uallis plo¬

Expanded text:
«In locum quem disposuit.» Quid tibi «In locum quem disposuit.» Quid tibi locum talem? Quidquid dixero, terrenum cogitas, humi repis, carnem portas: corpus quod corrumpitur aggravat animam, et deprimit terrena inhabitatio sensum multa cogitantem . Cui loquar? quis auditurus est? quis capiet ubi erimus post hanc vitam, si in corde ascenderimus? Quia ergo nemo, spera aliquem ineffabilem beatitudinis locum, quem tibi disposuit qui ascensiones etiam in corde tuo disposuit. Sed ubi? «In convalle plorationis.» Convallis humilitatem significat; mons celsitudinem significat. Est mons quo ascendamus, spiritualis quaedam celsitudo. Et quis est iste mons quo ascendimus, nisi Domendo, convallem plorationis, qui fecit, manendo, montem ascensionis. Quid est vallis plorationis? «Verbum caro factum est, et habitavit in nobis.» Quid est vallis plorationis? «Praebuit percutienti se maxillam; saturatus est opprobriis» . Quid est vallis plo
Abbreviated transcription (Latin):
reuis psalimuis est &
modo nobis canta¬
tum audiuimus.
& cantando respon¬
dimus. Non dud
laborabitis in audi¬
endo: nec infructuose laborabitis
in operando. Est enim sicut eius
sunt: uel descendentiũ. Sed gradũ
quomodo in his psalmis positi sũt.
ascendentes significant. Intelliganꝰ
ergo tanquam ascensuri. nec ascensi¬
ones pedib corporalibus queramus:
sed sicut in alio psalmo scriptũ est.
ascensiones incorde eius disposuit. in
conuallem plorationis in locũ quem
uisposuit. Dixit ascensiones. ubi: Iã
est in corde. Unde: a conualle plorati¬
onis. Et iam quo ascendatur tanqͣm
deficit humanꝰ sermo: nec explicari
potest. forte nec cogitari. Audistis cũ¬
apłs iegeretur: qd oculus non uidit.
nec auris audiuit. nec in cor hominis
ascendit. In cor hominis non asçen¬
dit: cor hominis illuc ascendat. Ergo
quia nec oculus uidit. nec auris aui¬
diuit. nec in cor hominis ascenit:
quomodo dici pesset. quo ascenden¬
dũ est: Ideo cũ dicinon posset. ait:

Expanded text:
revis Psalmus est, et modo nobis cantatum audivimus, et cantando respondimus. Non diu laborabitis in audiendo, nec infructuose laborabitis in operando. Est enim, sicut ejussunt vel ascendentium: sed gradus quomodo in his psalmis positi sunt, ascendentes significant. Intelligamus ergo tanquam ascensuri: nec ascensiones pedibus corporalibus quaeramus, sed sicut in alio psalmo scriptum est, «Ascensiones in corde ejus disposuit, in convalle plorationis, in locum quem disposuit» . Dixit «ascensiones;» ubi? Id est, «in corde.» Unde? A «convalle plorationis.» Et jam quo ascendatur, tanquam deficit sermo humanus, nec explicari potest, forte nec cogitari. Audistis s legeretur, «Quod oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit» . «In cor hominis non ascendit;» cor hominis illuc ascendat. Ergo quia «oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit;» quomodo dici posset quo ascendendum est? Ideo cum dici non posset, ait,
Abbreviated transcription (Latin):
tur. cũ ille totũ orbem emerit
quia tantũ preciũ dedit: ille
tanquã in ꝓximo scandalizat᷑.
a luna urit᷑. Quĩqͥs gͥ errat ĩ ipsa
substantia ueritatis a sole urit᷑.
& ꝑ diem urit᷑: qͥa in ipsa sap̃ia
errat de qua dictũ ẽ: dies diei eru¬

Expanded text:
tur; cum ille totum orbem emerit, tur; cum ille totum orbem emerit, quia tantum pretium dedit: ille tanquam in proximo scandalizatur; a luna uritur. Quisquis ergo errat in ipsa substantia veritatis, a sole uritur, et per diem uritur; quia in ipsa sapientia errat, de qua dictum est, «Dies diei eru
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ manũ dexterȩ id est suꝑ
ipsam fidem in qua potestatẽ
accepimus esse filios dei. & esse
ad dexteram. Quare oportet
ut ꝓcegat dñs: ꝓpter scandala.
Unde sunt scandala: De duob
timenda sunt scandala. quia
& duo sunt p̾cepta in quib to¬
ta lex pendet & ꝓphetȩ: dilectio
dei & ꝓximi. Eccłia ꝓpter ꝓxi¬
mũ diligit᷑: d̾s autẽ ꝓpter dĩn.
In deo intelligit᷑ figurate dictꝰ
sol. in eccłia intelligit᷑ figurate
uicta lima. Quisquis potest er¬
rare ut aliud de deo credat quã
oportet. ñ credat patrẽ & filiũ &
deceptus est uersutia hereticoꝵ.
maxime arrianoꝵ. Si aliquid̃
minus in filio. aut minus in
sp̃u sc̃o quã in patre crediderit:
passus est scandalũ in dño. Quiꝰ
quis rursus putauerit eccłiam
in una parte ẽẽ & non eam cog¬
nouerit diffusam toto orbe t̾ra¬
rũ. & crediderit eis qui dicunt
ecce hic est xp̃c & ecce illic. sicut
modo audistis cũ eugłm legere¬

Expanded text:
super manum dexterae, id est, super super manum dexterae, id est, super ipsam fidem, in qua potestatem accepimus esse filios Dei, et esse ad dexteram: quare oportet ut protegat Dominus? Propter scandala. Unde sunt scandala? De duobus timenda sunt scandala, quia et duo sunt praecepta in quibus tota Lex pendet et Prophetae, dilectio Dei et proximi . Ecclesia propter proximum diligitur, Deus autem propter Deum. In Deo, intelligitur figurate dictus sol: in Ecclesia, intelligitur figurate dicta luna. Quisquis potest errare, ut aliud de Deo credat quam oportet, non credat Patrem et Filium edeceptus est versutia haereticorum, maxime Arianorum. Si aliquid minus in Filio, aut minus in Spiritu sancto quam in Patre crediderit, passus est scandalum in Deo; a sole uritur. Quisquis rursus putaverit Ecclesiam in una parte esse, et non eam cognoverit diffusam toto orbe terrarum, et crediderit eis qui dicunt, «Ecce hic est Christus, et ecce illic» , sicut modo audistis cum Evangelium legere
Abbreviated transcription (Latin):
les corruptiones: int̾ suggestio¬
nes cupiditatis. inter uersutias
& laqueos mundi. Quid ualet
gͦ qui habet potestatẽ: Credidit
in xp̃m: ut sit int̾ filios d̃i. Ne
homini illi. nisi & ipsius fidem
uñs ꝓtegat. id est ut non te per¬
mittat temptari supra quam
potes ferre: sicut dicit apłs. fide¬
lis ds qui ñ uos ꝑmittet temp¬
tari supra quã potestis ferre.
Iue ergo qui ñ srnit temptari
supra quã possumus ferre. quã¬
uis iam fideles simus. quãuis iã
manus dexterȩ ñrȩ sit in nobis:
ꝓtegit nos ds suꝑ manũ dexte¬
rȩ nr̃ȩ. Non nobis sufficit habe
ce hoc de temptationib dixi: in¬
tendite quid sequat᷑. Proteget
te dñs suꝑ manũ dexterȩ tuȩ.
Dixi: & quod arbitror recogno¬
iustis. Si enim ñ recognouissetis
& de scripturis ñ recognouissetis:
non uocib ur̃is intellectũ ur̃m
michi significaretis. Ergo quia
intellexistis fr̃es. uidete quid
sequitur quare ꝓtegat dñs. &

Expanded text:
les corruptiones, inter suggestioles corruptiones, inter suggestiones cupiditatis, inter versutias et laqueos inimici. Quid valet ergo, quia habet potestatem, et credidit in Christum, ut sit inter filios Dei? Vae homini illi, nisi et ipsius fidem Dominus protegat: id est, ut non te permittat tentari supra quam potes ferre; sicut dicit Apostolus, «Fidelis Deus, qui non vos permittet tentari supra quam potestis ferre» . Ille ergo qui non sinit tentari supra quam possumus ferre, quamvis jam fideles simus, quamvis jam manus dexterae nostrae sit in nobis, protegit nos Deus super manum dexterae nostrae. Non nobis sufficit haberce hoc de tentationibus dixi: intendite quid sequatur. «Protegat» «te Dominus super manum dexterae tuae.» Dixi, et, quod arbitror, recognovistis. Si enim non recognovissetis, et de Scripturis non recognovissetis, non vocibus vestris intellectum vestrum mihi significaretis. Ergo quia intellexistis, fratres, videte quid sequitur; quare protegat Dominus et
Abbreviated transcription (Latin):
terȩ potestatẽ quã tibi dedit d̃s.
ut si uelis donante deo ad dexte¬
ram sis. Erunt enim impii om̃s.
ad sinistram: erunt autẽ omnes
filii boni ad dexteram. quib di¬
cetur. Uenite benelicti patris
mei. ꝑcipite regnũ qd̃ uobis pa¬
ratũ est ab origine mundi. Ut
autẽ sis a dextris. id est ut possis
dei filius fieri: potestatẽ accepi¬
sti. Quam potestatem: De qua
dicit iohes. Dedit eis potestatẽ
filios dei fieri. Unde accepisti hãc
potestatem: Credentib inquit
in nomine eius. Si ergo credis.
ipsa tibi potestas data est: ut sis
inter filios dei. Esse autẽ inter
filios dei: hoc est ad dexteram ꝑ¬
tinere: Ergo fides tua manus dex¬
tere tuȩ. id est potestas que tibi
data est ut sis inter filios dei:
manus est dexterȩ tuȩ. Sed quid
ualet ipsa potestas quã accepit
homo: nisi dñs ꝓtegat: Ec̃ce cre¬
didit. iam ambulat in fide: in¬
firmus est inter temptationes:
agitat᷑ inter molestias. int̾ carna¬

Expanded text:
terae, potestatem quam tibi dedit Deus, terae, potestatem quam tibi dedit Deus, ut si velis, donante Deo, ad dexteram sis. Erunt enim impii omnes ad sinistram; erunt autem omnes filii boni ad dexteram, quibus dicetur: «Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum quod vobis paratum est ab origine mundi» . Ut autem sis ad dexteram, id est, ut possis Dei filius fieri, potestatem accepisti. Quam potestatem? De qua dicit Joannes, «Dedit eis potestatem filios Dei fieri.» Unde accepisti hanc potestatem? «Credentibus,» inquit, «in nomine ejus» . Si ergo credis, ipsa tibi potestas data est, ut sis inter filios Dei. Esse autem inter filios Dei, hoc est ad dexteram pertinere. Ergo fides tua, manus dexterae tuae; id est, potestas quae tibi data est, ut sis inter filios Dei, manus est dexterae tuae. Sed quid valet ipsa potestas quam accepit homo, nisi Dominus protegat? Ecce credidit, jam ambulat in fide: infirmus est, inter tentationes agitatur, inter molestias, inter carna
Abbreviated transcription (Latin):
Manũ: potestatem dicit. Unde
ꝓbanus quia & manus dei po¬
testas dei dicta est: Nam diabo¬
lus qui temptauit iob: hoc ait
dño. Mitte manũ tuam & tan¬
ge om̃ia que habet: & uide si in
faciem benedicet tibi. Quid est
manũ tuam. nisi da potestatẽ:
Euidentius audi frater: ne for¬
te carnali sensu adhuc cogites
quia menbris distinctus est ds.
Audi euident̃: quomͦ dicat᷑ ma¬
nus potestas. Ait quodã loco scͥp¬
tura. Mors & uita: in manibus
lingriȩ. Nouimus linguas. fru¬
sta quedam carnis inore mouen¬
tur. & percutiendo palatũ & den¬
tes. distingunt sonos quib loqui¬
mur. Ostendant᷑ michi manus
lingue. Lingua ergo ñ habet
manus: sed habet manuis. Quȩ
sunt manus linguȩ: Potestas
lingue: Quid est mors & uita in
manib linguȩ: Ex ore tuo iusti¬
ficaberis: & ex ore tuo condem¬
naberis. Ergo si manus potestaᷤ:
quid est manus dextere: Nichil
arbitror intelligi congruentius:
nisi ut intelligamus manũ dex¬

Expanded text:
Manum potestatem dicit. Unde Manum potestatem dicit. Unde probamus? Quia et manus Dei, potestas Dei dicta est. Nam diabolus, qui tentavit Job, hoc ait Deo: «Mitte manum tuam, et tange omnia quae habet; et vide, si in faciem benedicet tibi» . Quid est, «Mitte manum tuam,» nisi, da potestatem? Evidentius audi, frater, ne forte carnali sensu adhuc cogites quia membris distinctus est Deus; audi evidenter quomodo dicatur manus potestas. Ait quodam loco Scriptura: «Mors et vita in manibus linguae» . Novimus linguas frustra quaedam carnis; in ore moventur, et percutiendo palatum et dentes, distinguunt sonos quibus loquimur: ostendantur mihi manus linguae. Lingua ergo non habet manus, et habet manus. Quae sunt manus linguae? Potestas linguae. Quid est, «Mors et vita in manibus linguae? Ex ore tuo justificaberis, et ex ore tuo condemnaberis» . Ergo si manus potestas, quid est manus dexterae? Nihil arbitror intelligi congruentius, nisi ut intelligamus manum dex
Abbreviated transcription (Latin):
enim xp̃o crediderant. Quid
ergo si dextera amplectit᷑. sini¬
stra sub capite ẽ: Quid est ne¬
sciat sinistratua. quid faciat
uextera tua: Id est quando fa¬
cis bonũ opus: ꝓpter uitã eter¬
nam fac. Nam si opus bonũ in
terra ꝓpterea feceris. ut t̾rena ti¬
bi abundent: scit sinistra tua
quid faciat dextera tua. Miscu¬
isti dexteram sinistre. Noli fa¬
cere nisi ꝓpter uitam eternam.
Ideo fac & securus facies: ad hoc
enim temptauit d̃s eũ. Si ꝓpter
solas res humanas & solam uitã
istam facis qd̃ facis: sinistra sola
oꝑatur. Si autẽ ꝓpt̃ uitam eter¬
nam opereris: dextera sola opera¬
tur. Si autẽ habes intentionẽ
ad uitam eternã. sed subrepit
tibi cupiditas uitȩ temporalis.
ut attendas etiam istam. qͣndo
facis opus bonũ ut hic tibi ali¬
quid retribuat᷑. miscet se sinistra
oꝑibus dexterȩ. Hoc uetat deus.
ueniamus nunc ad illud quod
ait psalmus. Dñs tegumentũ
tuũ: suꝑ manũ dexterȩ cuę.

Expanded text:
enim Christo crediderant. Quid enim Christo crediderant. Quid ergo, si dextera amplectitur, sinistra sub capite est; quid est, «Nesciat sinistra tua quid faciat dextera tua?» Id est, quando facis bonum opus, propter vitam aeternam fac. Nam si opus bonum in terra propterea feceris, ut terrena tibi abundent; scit sinistra tua quid faciat dextera tua, miscuisti dexteram sinistrae. Noli facere nisi propter vitam aeternam. Ideo fac, et securus facies: hoc enim mandavit Deus. Si propter solas res humanas et solam vitam istam facis quod facis, sinistra sola operatur; si autem propter vitam aeternam operaris, dextera sola operatur: si autem habes intentionem ad vitam aeternam, sed subrepit tibi cupiditas vitae temporalis, ut attendas etiam istam quando facis opus bonum, ut hic tibi aliquid retribuatur, miscet se sinistra operibus dexterae: hoc vetat Deus. 11. Veniamus nunc ad illud quod ait Psalmus: «Dominus tegumentum tuum super manum dexterae tuae.»
Abbreviated transcription (Latin):
uidetur etas. cũ ꝑuenerit mors
breuis conuinc ⁊ir: quia funt᷑.
Et multi maledicentes parentibꝰ
senescunt in hac terra. multi
autẽ obsequentes parentib cito
eunt ad dm̃. Nũquid gͦ implet᷑
ut longeuus sit scdm hanc uitã:
Sed longeuũ ꝓ et̾nitate illa po¬
sitũ est. Long̾a uita est in dexte¬
ra eius. At uero diuitiȩ & głia
id est sufficientia uitȩ huius
ea que bona existimant᷑ ab ho¬
minib sinistra est. Nescio quis
uenit. & uult tibi ꝑcutere dex¬
teram: id est tollere tibi fidem
tuam. Tu accepisti alapam in
uexteram. prebe sinistrã. id est
ut illa id tollat qd̃ temporale ẽ:
& non ea que eterne habes. Au¬
dite paulũ apłm hoc facientẽ.
Homines ꝑsequebant᷑ in eo qd̃
xp̃ianus erat. ꝑcutitur illi dex¬
tera: ille sinstrã opponebat. Ci¬
uis romanus sũ ait. Dexterã cõ¬
temnebant illi. & de sinistra
t̃rebat ille: quia illi dexterã eiꝰ
cimere non poterant nondũ

Expanded text:
videtur aetas, cum pervenerit, videtur aetas, cum pervenerit, brevis convincitur; quia finitur. Et multi maledicentes parentibus, senescunt in hac terra; multi autem obsequentes parentibus, cito eunt ad Dominum. Numquid ergo impletur, ut longaevus sit secundum hanc vitam? Sed longaevum pro aeternitate illa positum est. Longaevitas est in dextera ejus; at vero divitiae et gloria, id est sufficientia vitae hujus, ea quae bona existimantur ab hominibus, sinistra est. Nescio quis venit, et vult tibi percutere dexteram, id est, tollere tibi fidem tuam: tu accepisti alapam in dexteram, praebe sinistram , id est, ut illud tollat quod temporale est, et non ea quae aeterna habes. Audite Paulum apostolum hoc facientem. Homines persequebantur in eo quod christianus erat; percutitur illi dextera, ille sinistram opponebat: «Civis Romanus sum,» ait . Dexteram contemnebant illi, et de sinistra terrebat ille: quia illi dexteram ejus timere non poterant; nondum
Abbreviated transcription (Latin):
sit. Supra illam sit caput tuũ:
id est supra illam sit fides tua u¬
bi habitat xp̃c. Noli temporalia
p̃ponere fidei tuȩ. & ñ erit sinistra
suꝑ caput tuũ: sed om̃ia tempo¬
ralia sub de fidei tuȩ. & fidem
tuã p̃pone om̃ib temporalibꝰ:
& erit sinistra sub capite tuo. &
recte dextera eius complectetur
me. Audi hoc ipsũ exponi in
ꝓuerbiis quid est sinistra ipsa
quid est dextera: cũ de sapientia
oiceret. Longitudo inquit die¬
rũ & anni uite in dextera eius:
in sinistra auitẽ eius diuitiȩ et
nitas est. Hoc enim ꝓprio modo
Alio loco longitudine inquit
uierũ replebo eũ. Eẽ muĩquid alit̃
ꝓ magno diceret᷑. honora patrẽ
tuũ & matrem tuã ut longeuuᷤᷤ
sis suꝑ t̃̾ram: Suꝑ quã enĩ ter¬
ram nisi de qua dicit spes mea
estui: portio mea m t̾ra uiuenti¬
um: Ibi esse longeuũ quid est
nisi ibi iiuere in eternũ: Nam
hic esse longeuũ quid est nisi ad
senectutẽ ꝑuenire: Et si longa

Expanded text:
sit: supra illam sit caput tuum, sit: supra illam sit caput tuum, id est, supra illam sit fides tua, ubi habitat Christus. Noli temporalia praeponere fidei tuae; et non erit sinistra super caput tuum: sed omnia temporalia subde fidei tuae, et fidem tuam praepone omnibus temporalibus; et erit sinistra sub capite tuo, et recte dextera ejus complectetur te. 10. Audi hoc ipsum exponi in Proverbiis, quid est sinistra ipsa, quid est dextera: cum de Sapientia diceret, «Longitudo,» inquit, «dierum et anni vitae in dextera ejus; in sinistra autem ejus divitiae et nitas est. Hoc enim proprio modAlio loco: «Longitudine,» inquit, «dierum replebo eum.» . Et numquid aliter pro magno diceretur, «Honora patrem tuum et matrem tuam, ut longaevus sis super terram» ? Super quam enim terram, nisi de qua dicit: «Spes mea es tu, portio mea in terra viventium» ? Ibi esse longaevum quid est, nisi ibi vivere in aeternum? Nam hic esse longaevum quid est, nisi ad senectutem pervenire? Etsi longa
Abbreviated transcription (Latin):
Intendat ergo caritas ũra. Nidi¬
mus sinstram: uidimus & dex¬
teram. Audi hoc confirmatũ in
canticis canticoꝵ. Sinistra inquit
erus sub capite meo. Sponsa di¬
cit de sponso. de xp̃o eccłia. in am¬
plexii pietatis & caritatis. Quid
ait. Sinistra eius sub capite meo:
& dextera eius complectetur me.
Quid autem: Quia sursũ erat
dextera. deorsũ sinistra: & si com¬
plectebat᷑ sponsus sponsam. sup¬
ponens sinistram ad consolatio¬
nem: imponens dexterã ad pro¬
tectionẽ. Sinistra inquit eius.
sub capite meo. Ds illam dat.id̾o
sinistra eius: quia om̃ia illa tẽ¬
poralia d̾s dat. Quam uam sũt.
quam impii. qui ab ydolis. a de¬
monib ista petunt. quã multi
a demonib ista petunt. & ñ illa
habent. & rursus qui illa non pe¬
tunt a demonib habent ea: sed
non a demonib ista dant᷑. Item
multi petunt a deo: & ñ habent.
Nouit enĩ ille dispensare sinistrã:
qui uocat ad dexterã. Ergo siẽ si¬
nistra: sit sinistraͥ sed sub capite

Expanded text:
Intendat ergo Charitas vestra. Vidimus sinistram, vidimus et dexteram. Audi hoc confirmatum in Canticis canticorum: «Sinistra ejus,» inquit, «sub capite meo.» Sponsa dicit de sponso, de Christo Ecclesia in amplexu pietatis et charitatis. Quid ait? «Sinistra ejus sub capite meo, et dextera ejus complectetur me» . Quid autem, quia sursum erat dextera, deorsum sinistra, et sic complectebatur sponsus sponsam, supponens sinistram ad consolationem, imponens dexteram ad protectionem? «Sinistra,» inquit, «ejus sub capite meo.» Deus illam dat: ideo sinistra ejus, quia omnia ista temporalia Deus dat. Quam vani sunt, quam impii, qui ab idolis, a daemonibus ista petunt! Quam multi a daemonibus ista petunt, et non illa habent? et rursus, qui illa non petunt a daemonibus, habent ea; sed non a daemonibus ista dantur. Item multi petunt a Deo, et non habent. Novit enim ille dispensare sinistram, qui vocat ad dexteram. Ergo si est sinistra, sit sinistra; sed sub capite
Abbreviated transcription (Latin):
micus: Ꝙ tamen ꝑcussit: sed
in corpus. Quid autẽ dicit psal¬
mus: Custodiat animã tuam
dñs. Anima ñ cessit: corprs ꝑx¬
cussum est. & corpus ad tempꝰ
percussũ est. Nam in finem
resurrecturũ est: quia & ipse
qui dignatus ẽ esse caput eccłiȩ
p̃buit corpus surũ ad tempus
percutiendũ. Sed carnẽ suam
ille triduo suscitauit: carnem
nram in fine resuscitaturus ẽ.
Ideo suscitatũ est caput: quo at¬
tenderet corpus & non defice¬
ret. Custodit anmã tuam dñs.
Ipsa non cedat. ipsa non franga¬
tur scandalis in ꝑsecutionib.
in tribulationib ipsa non cadat
deficiendo: sicut dñs dicit. Nolite
timere cos qui corpus occidunt:

Expanded text:
micus? Et tamen percussit, sed micus? Et tamen percussit, sed in corpus. Quid autem dicit Psalmus? «Custodiat animam tuam Dominus.» Anima non cessit, corpus percussum est. Et corpus ad tempus percussum est: nam in fine resurrecturum est. Quia et ipse qui dignatus est esse caput Ecclesiae, praebuit corpus suum ad tempus percutiendum: sed carnem suam ille triduo resuscitavit; carnem nostram in fine resuscitaturus est. Ideo suscitatum est caput, quod attenderet corpus, ut non deficeret. «Custodiat animam tuam Dominus.» Ipsa non cedat, ipsa non frangatur scandalis; in persecutionibus, in tribulationibus, ipsa non cedat deficiendo: sicut Dominus dicit, «Nolite timere eos
Abbreviated transcription (Latin):
martyres. Sed custodiet anmã
tuam dñs: quia de anima nõ
cesserunt martires. & serriebãt
ꝑsecutores. In crispinã cuius ho¬
die natalicia celebramus seuie¬
bant: in feminã diuitẽ & delica¬
tam. Sed fortis erat. quia dñs te¬
gumentũ eius suꝑ manũ dex¬
cerȩ eius: ille qui eam custodie¬
bat. Hec enim fr̃es. nũquid est
qui in affrica ignoret Clarissi¬
ma enim fuit. nobilis genere:
abundans diuitiis. Sed hȩc
om̃ia sinistra erant: sub capite
erant. Nenit inmicus qui fe¬
riret caput. & sinistra illi obiec¬
ta est: que erat sub capite: Ca¬
put supra erat: dextera desuꝑ
complectebat᷑. Quid poterat fa¬
cere ꝑsecutor: quãus delicatȩ fe¬
minȩ: Erat quidẽ sexu infirma.
& cdiuitiis languidior: & consue¬
tudine corporali infirmior. Sed
quid ad tanta munimenta:
Quid ad illũ sponsũ mitentẽ
sinistram sub caput. & dextera
sua caput complectentẽ: Quan¬
do sic munitam percuteret ini¬

Expanded text:
martyres: sed «custodiat animam martyres: sed «custodiat animam tuam Dominus;» quia de anima non cesserunt martyres. Et saeviebant persecutores in Crispinam, cujus hodie natalitia celebramus; saeviebant in feminam divitem et delicatam: sed fortis erat, quia Dominus tegumentum ejus super manum dexterae ejus, ille qui eam custodiebat. Hanc enim, fratres, numquid est qui in Africa ignoret? Clarissima enim fuit, nobilis genere, abundans divitiis: sed haec omnia sinistra erant, sub capite erant. Venit inimicus qui feriret caput, et sinistra illi objecta est, quae erat sub capite. Caput supra erat, dextera desuper complectebatur. Quid poterat facere persecutor, quamvis delicatae feminae? Erat quidem illa sexu infirma, et divitiis forte languidior, et consuetudine corporali infirmior; sed quid ad tanta munimenta? quid ad illum sponsum mittentem sinistram sub caput, et dextera sua complectentem? Quando sic munitam percuteret ini
Abbreviated transcription (Latin):
credere in xp̃m. accipe potesta¬
dem int̾ filios di ẽe: quid ẽ quod
d̃s tegumentũ meũ est adhuc
supra. id est sriꝑ manũ dexterȩ
smeȩ: Sequitur. Per diem sol ñ
Suret te: neq luna per noctem.
Ad hoc gͦ tegumentũ tuũ est
suꝑmanũ dexterȩ tuȩ. ut non
te urat sol per diem: neq luna
per noctem. Nam hinc intelli¬
gite fr̃es: quia figurate dictũ ẽ.
Etenim re uera solem uisibilem
si cogitemus: urit per diem. Nũ¬
quid luna urit per noctẽ: Sedd
quid est ustio: Scandalũ. Audi
Sdñs custodiet te ab om̃i malo.
Ab scandalis in sole. ab scandali
in luna. ab om̃i malo te custodi¬
at. qui est tegumentũ tuũ suꝑ
manũ dexterȩ tuȩ: qui non dor¬
mit neq dormitabit. Et ad quã
rem: Quia in temptationib
sumus. Dñs cristodiet te ab
om̃i malo: custodiat animã
Custodiet dñs introitũ tuũ et
exitũ tuũ: ex hoc nunc & usq
in scłm. Non quasi corpus tuũ.
Nam in corpore ꝑempti sunt

Expanded text:
credere in Christum, accepi potestacredere in Christum, accepi potestatem inter filios Dei esse, quid est quod Deus tegumentum meum est adhuc supra, id est, «super manum dexterae» meae? sequitur, «Per diem sol non uret te, neque luna per noctem.» Ad hoc igitur tegumentum tuum est super manum dexterae tuae, ut non te urat sol per diem, neque luna per noctem. Nam hinc intelligite, fratres, quia figurate dictum est. Etenim revera, solem visibilem si cogitemus, urit per diem: numquid luna urit per noctem? Sed quid est ustio? Scandalum. Audi «Dominus custodiet» «te ab omni malo.» A scandalis in sole, a scandalis in luna, ab omni malo te custodiet, qui est tegumentum tuum super manum dexterae tuae, qui non dormit, neque dormitabit. Et ad quam rem? Quia in tentationibus sumus: «Dominus custodiet te ab omni malo. Custodiat animam «Custodiat introitum tuum et exitum tuum, ex hoc nunc et usque in saeculum.» Non quasi corpus tuum; nam in corpore perempti sunt
Abbreviated transcription (Latin):
unt errauimus auia ueritatis:
& iusticie lumen non luxit no¬
bis: & sol non ortus est nobis. Nũ¬
quid non iste sol om̃ib impiis
oritur. illo instituente de quo
dictũ est: qui facit solem suum
oriri suꝑ bonos & malos: Ergo ali¬
um solem fecit d̾s qui oritur su¬
per bonos & malos. istũ quẽ ui¬
dent boni & mali: alius autẽ est
sol ille ñ factus sed genitus. per
quem facta sunt omnia: ubi ẽ
intelligentia incõmutabilis
ueritatis. De ipso dicunt impii:
& sol non ortus est nobis. Quis¬
quis in ipsa sapientia non errat:
ñ uritur a sole. Quisquis in et¬
elesia & in carne dñi & in his
que ꝓ nobis temporalit̃ gesta
sunt non errat: non uritur a
luna. Om̃is autẽ homo quãuis
si non in illo fit quod dictũ est.
dñs tegumentũ tirũ suꝑ manũ
dexterȩ tuȩ. Ideo enim cum di¬
xisset dñs tegumentũ turũ suꝑ
manũ dextere tuȩ. quasi que¬
sisset ille & dixisset. iam ecce est
manus dextere meȩ. iam elegi

Expanded text:
unt, «erravimus a via veritatis et justitiae lumen non luxit nobis, et sol non ortus est nobis» . Numquid non iste sol omnibus impiis oritur, illo instituente de quo dictum est: «Qui facit solem suum oriri super bonos et malos» ? Ergo alium solem fecit Deus, qui oritur super bonos et malos, istum quem vident et boni et mali; alius est autem ille sol, non factus, sed genitus, per quem facta sunt omnia, ubi est intelligentia incommutabilis veritatis: de ipso dicunt impii, «Et sol non ortus est nobis». Quisquis in ipsa sapientia non errat, non uritur a sole. Quisquis in Ecclesia, et in carne Domini, et in his quae pro nobis temporaliter gesta sunt, non errat, non uritur a luna. Omnis autem homo quamvis  errat, aut ibi, si non in illo fit quod dictum est, «Dominus tegumentum tuum super manum dexterae tuae». Ideo enim cum dixisset, «Dominus tegumentum tuum super manum dexterae tuae;» quasi quaesisset ille et dixisset, Jam ecce est manus dexterae meae, jam elegi
Abbreviated transcription (Latin):
corpris & animã occidere in ge¬
hennã ignis. Hanc ergo ani
mã custodiat dñs. ne cedas per¬
suasori malo. ne cecdas ꝓmitten¬
ti falsa. ne cedas minanti tem
uñs introitũ tuũ. & exitũ tirũ:
ex hoc nunc & usq ĩscłm. Nam
intͦitũ tuũ ad tẽpus atcend̾. Cu

Expanded text:
corpus et animam occidere in gehenna ignis» . Hanc ergo animam tuam custodiat Dominus, ne cedas persuasori malo, ne cedas promittenti falsa, ne cedas minanti tempDominus introitum tuum et exitum tuum, ex hoc nunc et usque in saeculum.» Nam introitum tuum ad tempus at
Abbreviated transcription (Latin):
do non sinit tibi ds accidere tẽp¬
tationẽ quã non potes ferre: in¬
troitũ tirũ custodit. Nidete si
custodit exitũ. sed faciat inquit
cũ temptatione etiam exitum:
ut possitis sustinere: Nũquid¬
ri aliter quam ipsa uerba apłi
docuerunt: Custodite gͦ uos
sed non a uobis: quia dñs tegu¬
mentũ custodit. qui ñ dormi¬
tat nec dormit. Semel dormi¬
uit ꝓ nobis: surrexit. iam non
uormniet. Nemo de se p̃sumat.

Expanded text:
do non tibi sinit Deus accidere tendo non tibi sinit Deus accidere tentationem quam non potes ferre, introitum tuum custodit: videte si custodit et exitum. «Sed faciet,» inquit, «cum tentatione etiam exitum, ut possitis sustinere» . Numquidri aliter, quam ipsa verba Apostoli docuerunt? Custodite ergo vos, sed non a vobis, quia Dominus tegumentum, qui custodit, qui non dormitat nec dormit. Semel dormivit pro nobis: surrexit; jam non dormiet. Nemo de se praesumat.
Abbreviated transcription (Latin):
qͥd est exitũ: Quando tẽptam᷑
intramꝰ: qͣndo uincimꝰ tẽptatio¬
nẽ eximꝰ. Audi intͦitũ: audi exitũ.
uasa figłi ꝓbat fornax ait scͥpt᷑a: &
hoĩes iustos tẽptatio tribułonis.
qͣndo ĩtͣnt iam securꝰ ẽ figłs: sed
cũ exierint. Dñs altẽ securus
est. quia nouit qui sunt eius:
& nouit qui in fornace ñ cre¬
pent. Illi non crepant: qui ñ
habent uentũ suꝑbiȩ. Hums¬
litas ergo custodit in tempta¬
tione om̃i. quia a conualle plo¬
rationis ascendimus: cantanteᷤ
canticũ nouũ. & custodit dñs
introitũ ut salui intremus:
sana fide simus quando accidit
temptatio. & custodit exitũ. ex
hoc nunc & usq in scłm. Cum
enim exierimus ab om̃i temp¬
tatione. iam in eterirũ nulla
nos temptatio terrebit: nulla
concupiscentia saltem sollici¬
tabit. Audi apłm id ipsũ com¬
memorantẽ: qd̃ pauloante
cõmemoraui. fidelis d̃s qui ñ
permittit uos temptari: supͣ
quam potestis ferre. Ecce in¬
troitus tuus custodit᷑. Quan¬

Expanded text:
uando tentamur, intramus: quando vincimus tentationem, eximus. Audi, «introitum;» audi, «exitum. Vasa figuli probat fornax,» ait Scriptura, «et homines justos tentatio tribulationis» . t, jam securus est figulus, sed cum exierint. Dominus autem securus est, quia novit qui sunt ejus , et novit qui in fornace non crepent. Illi non crepant, qui non habent ventum superbiae. Humilitas ergo custodit in omni tentatione: quia a convalle plorationis ascendimus cantantes Canticum graduum; et custodit Dominus introitum, ut salvi intremus. Sana fide simus quando accidit tentatio, et custodit «exitum ex hoc nunc et usque in saeculum.» Cum enim exierimus ab omni tentatione, jam in aeternum nulla nos tentatio terrebit, nulla concupiscentia saltem sollicitabit. Audi Apostolum idipsum commemorantem, quod paulo ante commemoravi: «Fidelis Deus, qui non permittet vos tentari supra quam potestis ferre.» Ecce introitus tuus custoditur; quan
Abbreviated transcription (Latin):
cifixio xp̃i: quia ipsũ est lac qd̃
sufficit paruulis xp̃i. Et ideo ñ
relinquunt᷑ in nocte pariruli.
quia lucet & luna etiam in noc¬
te id est ꝑ carnem xp̃i p̃dicatur
eccłia. quia ipsa caro xp̃i caput
eccłiȩ est. Quisquis ibi ñ scanda¬
lizatur in ipsa eccłia & carne xp̃i:
aluna ñ uritur. Quisquis scan¬
ualizatus ñ fuerit in ueritate
illa incõmutabili. & incompre¬
sole non uritur. Non in isto sole

Expanded text:
cifixio Christi; quia ipsum est lac quod sufficit parvulis. Et ideo non relinquuntur in nocte parvuli, quia lucet et luna etiam in nocte; id est, per carnem Christi praedicatur Ecclesia, quia ipsa caro Christi caput Ecclesiae est. Quisquis ibi non scandalizatur, in ipsa Ecclesia et carne Christri, a luna non uritur. Quisquis scandalizatus non fuerit in veritate illa incommutabili et incontasole non uritur: non isto sole
Abbreviated transcription (Latin):
qͦ ascendentes & descendentes. In illiᷤ
scalis ascendentes & descendentes¬
sunt. Ascendentes qui sunt: Qui
ꝓficiunt ad intellectũ spiritalrũ.
Oescendentes qui sunt: Qui quã¬
ius quantũ homines possunt fru¬
ant᷑ intelligentia spiritaliũ. tamen
descendunt ad paruulos. ut talia eis
dicant qualia possunt capere: & lac¬
te mitriti possint idonei fieri & ua¬
lidi ad capiendũ cibũ spiritalem.
Ysaias fr̃es etiam ipse ad nos de de¬
scendentib fuit. Nam & ipsi gradꝰ
eius descendentes apparent Cũ enĩ
Diceret de sp̃u sco. requiescet super

Expanded text:
entes et descendentes. In illis scalis et ascendentes sunt et descendentes. Ascendentes qui sunt? Qui proficiunt ad intellectum spiritualium. Descendentes qui sunt? Qui quamvis, quantum homines possunt, fruantur intelligentia spiritualium; tamen descendunt ad parvulos, ut talia eis dicant, qualia possunt capere, et lacte nutriti possint idonei fieri et validi ad capiendum cibum spiritualem. Isaias, fratres, etiam ipse ad nos de descendentibus fuit: nam et ipsi gradus ejus descendentis apparent. Cum enim diceret de Spiritu sancto, «Requiescet
Abbreviated transcription (Latin):
loquit᷑ ecce ioħes: manentẽ in se lo¬
quit᷑. In principio erat uerbũ. et
uerbũ erat apud dm̃n: & d̾s erat
uerbũ. Hoc erat in principio apd
um̃. Omnia ꝑ ipsũ facta sunt: & si¬
ne ipso factũ est nichil. Cape si potẽ:
arripe. cibus ẽ. Sed dicturus es mi¬
chi. Iue quidẽ cibus ẽ: sed ego infanꝰ
sum. L.actandus sũ: ut idoneus fi¬
eri possim ad manducandũ cibum.
Ergo quia tu lacte nutriendus es:
ille autẽ cib est. ipse cib ꝑ carnem
tibi traiectus est ad fauces. Quomͦ¬
bis potũ decti non escam. Nondũ
enim poteratis: sed nec adhuc qͥdẽ po¬
testis. Ergo dando lac descendit ad
paruulos. & guia descendit: descen¬
uendo dedit. Ait enim. Nũguid di
xi aliguid me inter uos scire nisi
hoc modo dictũ: paruuli non ca¬
piunt. Quomͦ gͦ capiunt: qui iac

Expanded text:
loquitur; ecce Joannes manentem in se loloquitur; ecce Joannes manentem in se loquitur: «In principio erat Verbum, et Verbum erat apud DVerbum; hoc erat in principio apud Deum. Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil.» Cape, si potes; arripe, cibus est. Sed dicturus es mihi, Ille quidem cibus est, sed ego infans sum, lactandus sum, ut idoneus fieri possint ad manducandum cibum. Ergo quia tu lacte nutriendus es, ille autem cibus est, ipse cibus per carnem tibi trajectus est ad fauces. Quomobis potum dedi, non escam; nondum enim poteratis, sed nec adhuc quidem potestis» . Ergo dando lac descendit ad parvulos; et quia descendit, descendentem dedit. Ait enim: «Numquid dixi me aliquid inter vos scire, nisihoc modo dictum, parvuli non capiunt. Quomodo ergo capiunt qui lac
Abbreviated transcription (Latin):
loqui non posset. Ipse autẽ uidere
Illa utcũq posset: que tibi loqui non
posset. Itaq si semꝑ manere uellet in
eo quod uidebat & loqui non poterat.
te non leuaret ut ibioe tu posses ui¬
dere: Quid autẽ fecit: Descendit.
Nam ibi ait. Siue enĩ mente exces¬
simus deo: siue temperances sumus
uobis. Quid est temꝑantes sumnus:
Sic loquimur ut capere possitis: quia
& xp̃c talem se fecit nascenddo & pati¬
endo. ut possent de illo homines io¬
qui: quia de homine homo facile
loquit᷑. De deo homo quando loqurt᷑
men loquerentur nisi magnũ:
ipse qui magnus erat. factus est
paruulus: ut de illo magni par¬
uis loquerent᷑. Audistis modo qd̾
dico cũ apłs legeretur: si aures ad¬
uertistis dixit hoc. Non potui uo¬
bis loqui quasi spiritalibus: sed
quasi carnalib Ergo spiritalib in
excelsis loquit᷑: carnalib autẽ ut lo¬
quat᷑ descendit. Nam ut sciatis qͥa
condescendit. de illo qui descendit

Expanded text:
loqui non posset: ipse autem videre loqui non posset: ipse autem videre illa utcumque posset, quae tibi loqui non posset. Itaque si semper manere vellet in eo quod videbat, et loqui non poterat, te non levaret ubi et tu posses videre. Quid autem fecit? Descendit. Nam ibi ait: «Sive enim mente excessimus Deo, sive temperantes sumus vobis» . Quid est, «temperantes sumus?» Sic loquimur, ut capere possitis. Quia et Christus talem se fecit nascendo et patiendo, ut possent de illo homines loqui: quia de homine homo facile loquitur. De Deo homo quando loquiturmen loquerentur nisi magnum; ipse qui magnus erat, factus est parvus, ut de illo magni parvis loquerentur. Audistis modo quod dico, cum Apostolus legeretur. Si autem advertistis , dixit hoc: «Non potui vobis loqui quasi spiritualibus, sed quasi carnalibus.» Ergo spiritualibus in excelsis loquitur; carnalibus autem ut loquatur, descendit. Nam ut sciatis quia cum descendit, de illo qui descendit