comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
intendite. Qid est in quã homo: Qid est inquã: Hon que¬
ro quid ẽ. quasi admirando dignitatẽ: s cognoscendo in¬
firmitatẽ. Qͥd est homo: Nichil est homo. Nor aliquicd̃
tale est homo: ut sufficiens inueniatur ꝗd hoc. ad quid:
Ut sequi possit regem factorẽ suum. Si enim consequi¬
non potest facturam: multomagis factorẽ sequi ñ po¬
test. Si non potest inuestigare quod factũ est. eum
qui fecit quomͦ potest comp̃hendere : Qd ẽ homo
ut sequi possit regẽ factorem suũ : Regẽ suum et
factorem suũ. Idem ipse qui rex est: factor ẽ. Factor
est quia creauit: rex quia gubernat meo qđ creauit.
et dirigit ad quod creauit. Creauit enĩ in magno
bono: et dirigit ad sũmũ bonũ. Qͥs ẽ qui sequitur
factorẽ suum. : Qͥ uiuit ut factus est. Qi incedit se¬
cundum qđ institutus est. Qui seruat bonũ quod era¬
atus accepit : et quod natura contulit. ĩpollutũ custo¬

Expanded text:
intendite. Quid est, inquam, homo? Quid est, inquam? Non quaeintendite. Quid est, inquam, homo? Quid est, inquam? Non quaero quid est quasi admirando dignitatem, sed cognoscendo infirmitatem. Quid est homo? nihil est homo. Non aliquid tale est homo, ut sufficiens inveniatur ad hoc. Ad quid? Ut sequi possit regem factorem suum. Si enim non potest consequi facturam multo magis factorem sequi non potest. Si non potest investigare quod factum est, eum qui fecit, quomodo potest comprehendere? Quid est homo ut sequi possit regem factorem suum? Regem suum et factorem suum. Idem ipse qui rex est, factor est. Factor est, quia creavit; rex, qui gubernat in eo quod creavit, et dirigit ad quod creavit. Creavit enim in magno bono, et dirigit ad summum bonum. Quis est qui sequitur factorem suum? Qui vivit, ut factus est. Quis incedit secundum quod institutus est? Qui servat bonum quod creatus accepit, et quod natura contulit impollutum custo
Abbreviated transcription (Latin):
me adhuc esurunt. et qui bibunt me adhuc sitiunt.
qui elucidant me uitã et̾nã habebunt: qm̃ doctrinã
quasi ante lucanã illuminabo om̃ib et illuminabo õs
sꝑantes in dño. Uultis enim scire qͦmͦ illuminat sapi¬
entia eos qui ad se contẽplandã transierint : lstum
ipsũ int̾rogate qui ad contẽplandã sapientiã transi¬
uit: et considerate qualit illuminatus sit ex quo ce-¬
pit uidere eã. Nam priusquã ad ipsã contẽplandam
transisset. quã cecus fuerit satis supra audistis. qñ
ire putauit ubi homini uia ñ erat: querere et inues¬
tigare uniuersa quȩ erant sub sole: et magnũ aliqͥd
esse credidit illorum inuestigare naturam. quȩ ex¬
tra hominis naturã consistunt: quȩ et si sciant᷑. quan¬
tum in ipsis est nec salutẽ conferre possunt. neq si
nesciantur auferre. Ibi ergo cecus fuit ñ uidendo neq
cognoscendo in se quod p̾otuit: nec ꝓ se appetendo
quod debuit. S illuminatus nunc a fapientia: quid dicat

Expanded text:
uc esurient; et qui bibunt me, adhuc sitient; qui elucidant me, vitam aeternam habebunt . Quoniam doctrinam quasi ante lucanum illumino omnibus; et illuminabo omnes sperantes in Domino. Vultis enim scire quomodo illuminat sapientia eos qui ad se contemplandam transierint? Istum ipsum interrogate, qui ad contemplandam sapientiam transivit; et considerate qualiter illuminatus sit, ex quo coepit videre eam. Nam prius quam ad ipsam contemplandam transisset; quam caecus fuerit, satis supra audistis, quando ire putavit ubi homini via non erat; quaerere et investigare universa quae erant sub sole; et magnum aliquid esse credidit illorum investigare naturam, quae extra hominis naturam consistunt; quae, etsi sciantur quantum in ipsis est, nec salutem conferre possunt, neque si nesciantur, auferre. Ibi ergo caecus fuit, non videndo neque cognoscendo in se quod potuit, nec pro se appetendo quod debuit. Sed nunc illuminatus a sapientia, quid dicat,
Abbreviated transcription (Latin):
tationes carnales se mergunt. a lumine ueritatis dene¬
brescunt: quasi diffinitiuã boni maliq sentenciam
dedit dicens. Uidi quia tantũ p̾cederet sapientia
tulticiã: quantũ differt lux a tenebris. Deinde stu¬
dium utriusq cõmendans: nouissime adiunẽ neñt.
Sapientis oculi in capite eius: stultus autẽ in tene¬
bris ambulat. Quaꝑpt̾ ad sũmã recurrat sentent¬
am: et dicat. Difficile quidẽ est hominẽ mortalẽ
ad contẽplationẽ suꝑnȩ sapientiȩ cor desideriis ter¬
renis pressũ erigere: s tamen quia sapientea lux
est. et omnes qui ab eius contẽplatione deficiunt
in tenebris funt: necesse est quantũ possibilitas sup¬
pecit. etiã mortalẽ hominẽ querende atq: inuesti

Expanded text:
tationes carnales se mergunt, a lumine veritatis tenetationes carnales se mergunt, a lumine veritatis tenebrescunt, quasi definitivam boni malique sententiam dedit, dicens: Vidi quod tantum praecederet sapientia stultitiam quantum differt lux a tenebris. Deinde studium utriusque commendans novissime adjunxit, et ait: Sapientis oculi in capite ejus stultus autem in tenebris ambulat. Quapropter ad summam recurrat sententia, et dicat: Difficile quidem est hominem mortalem ad contemplationem supernae sapientiae cor desideriis terrenis pressum erigere; sed tamen quia sapientia lux est, et omnes qui ab ejus contemplatione deficiunt, in tenebris sunt, necesse est, quantum possibilitas suppetit, etiam
Abbreviated transcription (Latin):
ta dulcedo sit eorũ bonorũ ã quib auersione sua
corruit. nec ꝓuidere quanta sit amaritudo malo¬
rum suꝑuen̾ientiũ ad quam semꝑ p̾cipitationis sus
ruia festinat. Et nota. quomͦ se consequit᷑ senten¬
cia ueritatis. Suꝑius namq ute considerata uani¬
tate rerũ mundanarũ: contẽptis omĩb ad contẽ¬
plandam sapientiã se transtulit dicens. Transiui
ꝗd contẽplandã sapientiã: erroresq et stulticiam.
Deinde considerans quia uera sapientia hominis
alia non est. quã bona uera querere. et amare
quȩ sursum sunt. ubi rex ñr eit. qui nos idcirco
precessit illuc ascendens. ut quo sequeremur osten¬
deret: attendens quoq quam difficile sit intẽ terrenis
ddelectationib assuetã ad desideria et̾norũ erigere: ao¬
iunxit et ait. Qd est homo. ut sequi possit̾ regeii
factorẽ suumẽ Uidens tam̃ quod corda quȩ ad. delee¬

Expanded text:
ta dulcedo sit eorum bonorum a quibus aversione sua ta dulcedo sit eorum bonorum a quibus aversione sua corruit, nec providere quanta sit amaritudo malorum supervenientium, ad quam semper praecipitationis suae ruina festinat. Et nota quomodo se consequitur sententia veritatis. Superius namque iste considerata vanitate rerum mundanarum, contemptis omnibus ad contemplandam sapientiam se transtulit, dicens: Transivi ad contemplandam sapientiam, erroresque et stultitiam. Deinde considerans quod vera sapientia hominis alia non est, quam vera bona quaerere, et amare quae sursum sunt, ubi rex noster est: qui nos idcirco praecessit, illuc ascendens, ut quo sequeremur ostenderet. Attendens quoque quam difficile mentem terrenis delectationibus assuetam ad desideria aeternorum erigere, adjunxit et ait: Quid est homo, ut sequi possit regem factorem suum? Vides tamen quod corda, quae ad delec
Abbreviated transcription (Latin):
fimib terrȩ. Quomodo ergo in tenebris ambulant. si ui¬
dent: Quomodo autẽ non uident: si ea uident quȩ
sunt in finib terrȩ : S sciendũ est quia stulti non
ideo in tenebris ambulare dicuntur. quod nichil uide¬
ant. uident enim quȩ sunt in finib terrȩ: s quod
siue in his quȩ uident. siue in his quȩ non uident ue¬
ritatẽ non uideant. Uisibilia enim tantũ ꝑ intentio¬
nem et desideriũ uident: et inuisibilia ñ uident. Et
in his quȩ uident pritãt bonũ esse quod non est: et
m his quȩ non uident nescunt bonũ esse quod est.
ltaq nusquã ueritatẽ uident: et ideo in tenebris
ãbulant etiam in his quȩ uident. Excecauit enĩ
corda eorũ delectatio carnis et illecebra uoluptatũ.
ut ueritatẽ non uideant: quia menĩ falsa dulcedi¬
ne inebriata. dum hoc solum qͦd in p̃senti dulce et
iocundũ uidetur cogitat: nec reminisci potest quã¬

Expanded text:
finibus terrae. Quomodo ergo in tenebris ambulant, si vifinibus terrae. Quomodo ergo in tenebris ambulant, si vident? Quomodo autem non vident, si ea vident, quae sunt in finibus terrae? Sed sciendum est quod stulti non ideo in tenebris ambulare dicuntur, quod nihil videant: vident enim, quae sunt in finibus terrae, sed quod sive in his quae vident, sive in his quae non vident, veritatem non videant. Visibilia enim tamen per intentionem et desiderium vident, et invisibilia non vident. Et in his quae vident, putant bonum esse, quod non est; et in his quae non vident, nesciunt, bonum esse, quod est. Itaque nusquam veritatem vident, et ideo in tenebris ambulant etiam in his, quae vident. Excaecavit enim corda eorum delectatio carnis et illececebra voluptatum, ut veritatem non videant. Quia mens falsa dulcedine inebriata dum hoc solum, quod in praesenti dulce et jucundum videtur, cogitat, nec reminisci potest quan
Abbreviated transcription (Latin):
ti sunt. ut nec uera bona possint cognoscere. nec uera ꝓ
uidere: Quas tenebras intus patiunt᷑ qui lucẽ p̾sentem
ñ uident: et illud bonũ non possunt agnoscere. cuius
pfentiã nulla ualent auersione declinare: Quare hoc
nisi quia stulticia excecauit ocłos eorũ: qm̃ in finbus
terrȩ illos defixerunt. statuentes apud se ocłos suos de¬
clinare in terrã: Sed ne forte contrariũ quis putet
qd hic stultus in tenebris ambulare dr̃: et qd̾ illic ut
cõmemoratũ ẽ oculi stultorũ in finib terrȩ esse ꝑhiben¬
tur. Uidetur enĩ quasi utrũq affirmatũ. qd̃ uideant
non uideant: cũ utrũq tam̃ uerũ simul esse ñ possit. qd
uideant et ñ uideant. Nam qui dix̃ stultus in tenebris
ambulat: uidet̾ omĩno dixisse qđ stultus ñ uideat.
Et rursum qui dixit. ocłi stultorũ in finib t̾rȩ: uide¬
tur dixxise quod aliquid uideant. uel ea quȩ sunt in

Expanded text:
ti sunt, ut nec vera bona possint cognoscere, nec vera mala ti sunt, ut nec vera bona possint cognoscere, nec vera mala praevidere? Quas tenebras intus patiuntur qui lucem praesentem non vident, et illud bonum non possunt agnoscere, cujus praesentiam nulla valent aversione declinare? Quare hoc? nisi quia stultitia excaecavit oculos eorum: quam in finibus terrae illos defixerunt, statuentes apud se oculos suos declinare in terram. Sed ne forte contrarium quis putet quod hic stultus in tenebris ambulare dicitur, et quod illic, ut commemoratum est, oculi stultorum in finibus terrae esse perhibentur. Videtur enim quasi utrumque affirmatum, quod videant et non videant, cum utrumque tamen verum simul esse possit, quod videant et non videant. Nam qui dixit: Stultus in tenebris ambulat, videtur omnino dixisse quod stultus non videat. Et rursum qui dixit: Oculi stultorum in finibus terrae, videtur dixisse, quod aliquid videant, vel ea quae sunt in
Abbreviated transcription (Latin):
tate deficiunt. deficiunt a luce. quia ueritas lux
est. Et non deficit ipsa lux s ipħ a luce deficiũt.
qm̃ tenebrȩ fiunt: quia tenebrȩ non sunt lux. nec illu¬
minantur a luce ut luceant. Tamen ipsa lux lucet etiã
in tenebris. s tenebrȩ eam non cõp̾hendunt. ut eã in se
suscipiant. et participes eis fiant: qm̃ tenebrȩ luci cõ¬
municare ñ possunt. Iste ergo sunt tenebrȩ in quib
ambulant stulti qui t̾rena sapiunt: et ñ intelligentẽ
honorẽ suum cõꝑati sunt ium̃tis insipientib. et similes facti
sunt illis. Nã quiamore ium̃torũ sola t̾rena appetunt. et
celestia nullo m̃tis affectu requir̃t: ita tandem carnis de¬
lectatione cecantur. et uoluptatũ illerebris sopiuntur.
ut nec cogitare ualeant a quib bonis cecider int. neq
ad quȩ m̾ala sint ꝑuenturi ꝓspicere. Qͥd igitur isti nisi
in tenebris ambuiant: qui ita praua delectatione ceca¬

Expanded text:
tate deficiunt, deficiunt a luce; quia veritas lux tate deficiunt, deficiunt a luce; quia veritas lux est. Et non deficit ipsa lux, sed ipsi a luce deficiunt, quando tenebrae fiunt; quia tenebrae non sunt lux, nec illuminantur a luce ut luceant. Tamen ipsa lux lucet etiam in tenebris, sed tenebrae eam non comprehendunt , ut eam in se suscipiant, et participes ejus fiant, quoniam tenebrae luci communicare non possunt. Istae ergo sunt tenebrae in quibus ambulant stulti: qui terrena sapiunt et non intelligentes honorem suum, comparati sunt jumentis insipientibus et similes facti sunt illis . Nam quia more jumentorum sola terrena appetunt, et coelestia nullo mentis affectu requirunt; ita tandem carnis delectatione caecantur, et voluptatum illecebris sopiuntur, ut nec cogitare valcant a quibus bonis ceciderint, neque ad quae mala sint perventuri prospicere. Quid igitur isti, nisi in tenebris ambulant, qui ita prava delectatione caeca
Abbreviated transcription (Latin):
ubi uitã habemꝰ: ibi saꝑe. ubi uita nr̃a abscondita ẽ
cum xp̃o in deo: ubi xp̃c ẽ ad dext̃am dei sedens.
Qͥd est saꝑe : Amare. ipsũ est saꝑe. Amor enĩ ipse
sapor ẽ: et dilectio ipsa sapientia est. Amare itaq
quȩ sursũ sunt. hoc est saꝑe ea quȩ sursũ sunt: quia
ipsa dilectio illuc trahit. ub̃i ẽ quod diligit᷑: et habet
int̾im saporẽ suum quo reficit᷑. donec ꝑueniat᷑ ad id
quod diligitur. Qͥa ergo qđ ꝑ sapientiã diligitur
sursũ ẽ idcirco sursũ trahit ip̃sa sapientia: et quia
qd̃ ꝑ concupiscentiã diligit᷑ deorsum est. deorsum
quoq trahat. necesse ẽ ipsa concupiscentia. Ab eo au¬
tem quo sapientia sursum trahit. et concupiscentia
deorsũ. qͣs̃ diuisio ẽ teriebrarũ aluceꝰ n q̃ ab inde corda deorsũ
descendt̃. a luce deficiũt: quȩ uͦ ascend̃t in luce st̃. Qui enĩ
ad uanitatem descendunt. a ueritate deficiũt: ⁊ qͥa ueri¬

Expanded text:
ubi vitam habemus; ibi sapere, ubi vita nostra abscondita est ubi vitam habemus; ibi sapere, ubi vita nostra abscondita est cum Christo in Deo, ubi Christus est ad dexteram Dei sedens. Quid est sapere? amare ipsum, est sapere. Amor enim ipse sapor est, et dilectio ipsa sapientia est. Amare itaque quae sursum sunt, hoc est sapere ea, quae sursum sunt; quia ipsa dilectio illuc trahit, ubi est quod diligitur: et habet interim saporem suum quo reficitur, donec perveniatur ad id quod diligitur. Quia ergo quod per sapientiam diligitur, sursum est; idcirco sursum trahit ipsa Sapientia. Et quia quod per concupiscentiam diligitur, deorsum quoque trahat necesse est ipsa concupiscentia. Ab eo autem quo Sapientia sursum trahit, et concupiscentia deorsum, quasi divisio est tenebrarum a luce: et quae corda deorsum descendunt a luce deficiunt; quae vero ascendunt in luce sunt. Qui enim ad vanitatem descendunt, a veritate deficiunt, et qui a veri
Abbreviated transcription (Latin):
go consumit. nulla uetustas conficit: quia ĩmortał
diuinitas corruptionẽ ñ recipit. Ecce igitur caput
ddeus xp̃c: et eaput &ͥ deus. et unũ caput xp̃e. et ca¬
Ego inquit. principiũ: qui et loquor uobis. Hoc
enim principium. ipsum est caput nr̃m: ad quod
sapiens oculos suos erexit. nunc ad illũ intendendo ꝑfidẽ
ut postmodũ in illud oculos suos habere possit. illud
contẽplando ꝑ speciem. Ad hoc principium et ad caput
istud ut oculos leuemꝰ: scriptura nos ammonet dicens.
Si consurrexistis cũ xp̃o quȩ sursũ sunt sapite. uͥ xͤ
est in dextera dei sedens: quȩ sursum sunt querȩte
ñ quȩ suꝑ t̾ram. Mortui enĩ estis: et uita ur̃a ab.¬
scondita est cũ xp̃o in deo. Nam ubi mortui sumꝰ.
ibi saꝑe ñ debemꝰ: s ibi saꝑe debemꝰ. uͥ uitã habemus
Si mortui sumꝰ suꝑ t̾ram: quomͦ sapimꝰ suꝑ t̾ram :
Qͥs enĩ mortuus sentit : Ibi itaq sentire debemus

Expanded text:
go consumit, nulla vetustas conficit; quia immortalis go consumit, nulla vetustas conficit; quia immortalis divinitas corruptionem non recipit. Ecce igitur caput tus: et caput Christi Deus et unum caput Christus, et caChristi Deus: Ego, inquit, principium, qui et loquor vobis . Hoc enim principium ipsum est caput nostrum: ad quod sapiens oculos suos erexit, nunc ad illum intendendo per fidem, ut postmodum in illud oculos suos habere possit, illud contemplando per speciem. Ad hoc principium et ad caput istud, ut oculos levemus Scriptura nos admonet, dicens: Si consurrexistis cum Christo, quae sursum sunt sapite, ubi Christus est in dextera Dei sedens; quae sursum sunt quaerite, non quae super terram. Mortui enim estis, et vita vestra abscondita est cum Christo in Deo . Nam ubi mortui sumus, ibi sapere non debemus; sed ibi sapere debemus, ubi vitam habemus. Si mortui sumus super terram, quomodo sapimus super terram? Quis enim mortuus sentit? Ibi itaque sentire debemus,
Abbreviated transcription (Latin):
sunt in capite eius. ꝓt̾ea namq caput nr̃m cũ esset
deorsũ nobiscũ. ne forte nr̃a quoq intencio deorsum
remaneret. ascendit sursũ caput ad caput ut nos tra¬
heret post se: et ecce sursũ sunt. non duo capita sed
unũ caput. Caput enĩ deorsũ fuit xp̃e homo in mun-¬
suo xp̃o et qͥe capite suo xp̃o: Ipsa nãq sponsa est:
quȩ in cantico canticorũ dilectũ suũ cõm̃dans post
multa talia et alia multa hoc in eius laudẽ addit di¬
cens. Caput euis aurũ optimũ. Ergo caput ẽ ap̃c:
et caput habet xp̃c. Et qd ẽ caput xp̃i : Audi
apłm. Caput mulieris uir. caput uiri xp̃c: caput
xp̃i qͥeus. Itaq caput ꝙͥ est deus: et ipse xep̃c as
censurus in celũ dixit. Ascendo ad patrẽ meum et
patrẽ ur̃m: dm̃ meũ et deum ur̃m. Si ergo ad dm̃
ascendit. ad caput suũ ascendit: quia caput .xͥ as:
et hoc caput est aurũ illud optimũ qđ nulla rubi¬

Expanded text:
sunt in capite ejus. Propterea namque caput nostrum cum esset sunt in capite ejus. Propterea namque caput nostrum cum esset deorsum, nobiscum ne forte nostra quoque intentio deorsum remaneret, ascendit sursum caput ad caput, ut nos traheret post se: et ecce sursum sunt non duo capita, sed unum caput. Caput enim deorsum fuit Christus homo in munsuo Christo? et de capite suo Christo? Ipsa namque sponsa est, quae in canticorum dilectum suum commendans, post multa talia et alia multa, hoc in ejus laudem addit, dicens: Caput ejus aurum optimum . Ergo caput est Christus, et caput habet Christus. Et quod est caput Christi? Audi Apostolum: Caput mulieris vir; caput viri Christus: Caput Christi Deus . Itaque caput Christi est Deus: et ipse Christus ascensurus in coelum dixit: Ascendo ad Patrem meum, et Patrem vestrum: Deum meum et Deum vestrum . Si ergo ad Deum ascendit, ad caput suum ascendit; quia caput Christi Deus. Et hoc caput est aurum illud optimum quod nulla rubi
Abbreviated transcription (Latin):
tribulatione constitutis: et p̾dicastis magn̾ũ. et imi¬
tatione dignũ. iam quasi deo ꝓximũ et᷑ dilectum.
Et tñ multi omĩa ista fecerunt. et nichil. ꝓfecer̃t
quia dm̃ in causa ñ posuer̃t. Non habuer̃t oculos
in capite suo sicut sapiens: s intencionẽ suã deorsi
curuantes. uel sibi uel aliis placere cupientes. et de
bono suo sine deo głiantes: et bonũ suũ ꝑdider̃t.
et ad sũmũ bonũ non ꝑuener̃t. Merito enĩ m̃bra
uuia tenere ñ potuert: qui caput a corpore p̃cide¬
r̃t. Ideo oculi sapientis in capite eius. ut ad summũ
bonũ prius m̃tis intentione ac desiderio p̃cedat.
postea studio et actione subsequat᷑ : deinde retribu¬
tione ꝑueniat. Precedat intentione. ut omne qđ
facit ꝓ illo adipicendo faciat: subsequat᷑ studio.
ut in illo ꝑseueret: ꝑueniat retributione. ut. illud
in p̃mium accipiat. Tali modo ergo oculi sapientis

Expanded text:
tribulatione constitutis, et praedicastis magnum et imitribulatione constitutis, et praedicastis magnum et imitatione dignum, quasi Deo proximum et delectum. Et tamen multi omnia ista fecerunt, et nihil profecerunt; quoniam Deum in causa non posuerunt. Non habuerunt oculos in capite suo sicut sapiens, sed in tentationem suam deorsum curvantes, vel sibi, vel aliis placere cupientes et de bono suo sine Deo gloriantes, bonum suum perdiderunt, et ad summum bonum non pervenerunt. Merito enim membra viva tenere non potuerunt, qui caput a corpore praeciderunt. Ideo oculi sapientis in capite ejus, ut ad summum bonum prius mentis intentione ac desiderio praecedat, postea studio et actione subsequatur, deinde retributione perveniat. Praecedat intentione, ut omne quod facit, pro illo adipiscendo faciat; subsequatur studio, ut in illo perseveret; perveniat retributione, ut illud in praemium accipiat. Tali modo igitur oculi sapientis
Abbreviated transcription (Latin):
ad caput oculos non erexert: s in corpore medio
remanserunt. S quid facerent m̃bra sine capite
Nũquid uiuere possent m̃bra a capite p̃cisa: Ita om¬
ne bonũ sine sũmo bono ñ ẽ uerum bonũ. Uidistis
hominẽ abstinentẽ ab his quȩ lege ꝓhibentur. non
homicidiũ facientẽ non adulterantẽ. ñ rapientem.
ñ falsum testimoniũ ꝑhibentẽ. ñ concupiscentẽ rem
ꝓximi fui: et dixistis. hominẽ bonũ. bonȩ uitȩ. bo¬
ne conuersationis. dignũ laude. dignũ retributione.
Et quã multi fecerunt hȩc. et deo non placuerunt.
quia ꝓpter deum ñ fecerunt. qd fecer̃t: et ideo nec
bene fecerunt. quia ꝑpt̃ sũmũ bonũ ñ fecerunt. Uidi¬
stis aliũ adhuc altius ascendentẽ. et maiora bona fa-¬
cientẽ. ñ solũ a malo abstinentẽ. s etiã in bono se ex¬
ercentẽ. ieiunantẽ. orantẽ. elemosinas multas tribuen¬
tem. cõpacientẽ miseris. subuemientẽ in angustia et

Expanded text:
ad caput oculos non erexerunt, sed in corpore medio ad caput oculos non erexerunt, sed in corpore medio remanserunt. Sed quid facerent membra sine capite? Nunquid vivere possent membra a capite praecisa? ita omne bonum, sine summo bono non est verum bonum. Vidistis hominem abstinentem ab his quae lege prohibentur, non homicidium facientem, non adulterantem, non rapientem, non falsum testimonium perhibentem, non concupiscentem rem proximi sui, et dixistis hominem bonum, bonae vitae, bonae conversationis, dignum laude, dignum retributione. Et quam multi fecerunt haec, et Deo non placuerunt; quia propter Deum non fecerunt, quod fecerunt: et ideo nec bene fecerunt, quia propter summum bonum non fecerunt. Vidistis alium adhuc altius ascendentem et majora bona facientem, non solum a malo abstinentem, sed etiam in bono se exercentem, jejunantem, orantem, elemosynas multas tribuentem, compatientem miseris, subvenientem in angustia, et
Abbreviated transcription (Latin):
om̃e malũ a sũmo malo: quẽadmodũ om̃e bonũ a sũmo bono.
Om̃e enĩ datũ optimũ ⁊ om̃e donũ ꝑfectũ desursũ ẽ descẽdẽs apat̾
luminum. Et de malis quid: Inicia inquit dolorũ
sunt hȩc. Ergo a sũmo bono omne bonũ: et ad sũ¬
mum bonũ om̃e bonũ. Similit̃ et ad sũmũ malũ
omne malũ: sed non a sũmo malo omne malum.
Ergo sũmũ bonũ. om̃iũ bonorũ et cap̃ est ⁊ finis.
Sũmũ malũ. om̃ium malorũ caput ñ est: s tm̃ fi¬
nis. Igitur omne bonũ p̾ter sũmum in tm̃ bonum¬
media mala grauia sustinuer̃t. et mala eis ñ fuer̃t
quia ꝑ ea ad sũmũ malũ ñ descender̃t. Illi itaq
falsis bonis elati. ad sũmũ malũ corruer̃t: isti falsis
malis exercitati ⁊ humiliati. ad sũmũ bonũ ꝓfecer̃t.
ẜꝑt̾ea sapiens usq ad caput suũ oculos leuat: et ñ
Sufficit ei aliquid qd̃ intra est. donec ꝑueniat ad id
ꝗd sũmũ ẽ. Quidã enĩ oculos sursum habuert. et usq

Expanded text:
omne bonum a summo bono. Omne enim datum optimum, et omne donum perfectum desursum est descendens a patre luminum . Et de malis quid? Initia, inquit, dolorum sunt haec . Ergo a summo bono omne bonum, et ad summum bonum omne bonum. Similiter ad summum malum omne malum, sed non a summo malo omne malum. Ergo summum bonum omnium bonorum, et caput est, et finis. Summum omnium malorum caput non est, sed tantum finis. Igitur omne bonum praeter summum bonummedia mala gravia sustinuerunt, et mala eis non fuerunt, quia per ea ad summum malum non descenderunt. Illi itaque falsis bonis elati ad summum malum corruerunt; isti falsis malis exercitati, et humiliati ad summum bonum profecerunt. Propterea sapiens usque ad caput suum oculos levat, et non sufficit ei aliquid, quod infra est, donec perveniat ad id quod summum est. Quidam enim oculos sursum habuerunt et usque
Abbreviated transcription (Latin):
do maior sapientia. illam tristiciã quȩ sedm deum est
querere ⁊⁊ amplecti quã ineptã leticiam: cũ econtraro
dicat seriptura. cor stultorũ ubi leticia. et cor sapienti¬
um ubi tristicia est. Uerũ quidẽ hoc est. quia deus leti¬
ciam electis suis in conspectu suo p̃ꝑauit: et sapientiam
et scientiã in corde corũ posuit: ut sciant et intelligãt
querere eã ubi ipsa ẽ.S hȩc non ẽ illa leticia qualeran¬
dur qui malefaciunt: et qui exultant in reb pessimis.
Nonenĩ est in conspectu eius illa leticia: quia de hisci
eam ãplectunt᷑ dixit scriptura. Pones eos dorsũrin re¬
liquiis tuis p̃parabis uultũ eorũ. Ergo deus homine:
bono leticiã dedit: s eam que in conspectu suo est: de qͣ
seriptũ est. Iusti epulent᷑ et exultent in conspecta dei:¬
et delectent᷑ in leticia. Et iterũ. Uisita nos in salutari

Expanded text:
to major sapientia, illam tristitiam quae secundum Deum est to major sapientia, illam tristitiam quae secundum Deum est quaerere et amplecti, quam ineptam laetitiam, cum e contrario dicat Scriptura: Cor stulterum ubi laetitia, et cor sapientium ubi tristitia est , Verum quidem hoc est, quod Deus laetitiam electis suis in conspectu suo praeparavit, et sapientiam et scientiam in corde eorum posuit, ut sciant et intelligant quaerere eam ubi ipsa est. Sed haec non est illa laetitia qua laetantur qui male faciunt: qui exsultant in rebus pessimis . Non enim est in conspectu ejus illa laetitia, quia de iis qui eam amplectuntur dixit Scriptura: Pones eos deorsum, in reliquiis tuis praeparabis vultum eorum . Ergo Deus homini bono laetitiam dedit, sed eam quae in conspectu suo est. De qua scriptum est: Justi epulentur, et exsultent in conspectu Dei: delectentur in laetitia . Et iteru
Abbreviated transcription (Latin):
est iniquitas. S et de se quoq m̃tita est iniquitã.
Quando m̃tita ẽ iniquitas de se: Quando se bonitatẽ
dixit. tunc de se m̃tita est iniquitas: quia iniquitas bo¬
nitas non ẽ. Et ubi iniquitas bonitatẽ se dixit: Quan¬
do dixit. quis ita uorabit et deliciis affluet ut ego :
bonitatẽ tunc se dixit. Hoc enĩ iniquitas dixit: quia
dictũ iniquitatis et impuritatis ẽ hoc. contra bonita¬
tem et honestatẽ. Ergo iniquitas hoc dixit. et in hoc
bonitatẽ se dixit: quia hoc bonitatis cm̃ esse dixit.
qđd se fasturã dixit. quia se bonitatẽ esse p̾sũꝑsit. Drĩ
enĩ. Homini bono dedit deus in conspectu suo sapi¬
entiã. et scientiã: et leticiã. Primũ dedit sapientiã
et seientiã: ut intelligat et sciat querere leticiõ in
conspectu suo: quia eam fecit deus ut exultẽt: inea
qui placent ei. Quasi uero sapientia non sit iet nlll¬

Expanded text:
est iniquitas. Sed et de se quoque mentita est iniquitas. est iniquitas. Sed et de se quoque mentita est iniquitas. Quando mentita est iniquitas de se? Quando se bonitatem dixit, tunc de se mentita est iniquitas, quia iniquitas bonitas non est. Et ubi iniquitas bonitatem se dixit? Quando dixit: Quis ita vorabit, et deliciis affluet ut ego? Tunc bonitatem se dixit: hoc enim iniquitas dixit, quia dictum iniquitatis et impuritatis est hoc contra bonitatem et honestatem. Ergo iniquitas hoc dixit, et in hoc bonitatem se dixit: quia hoc bonitatis tantum esse dixit, quod se facturam dixit, quia se bonitatem esse praesumpsit. Dixit enim: Homini bono dedit Deus in conspectu suo sapientiam et scientiam, et laetitiam. Primum dedit sapientiam, et scientiam ut intelligat et sciat quaerere laetitiam in conspectu suo: quia eam fecit Deus ut exsultent in ea, qui placent ei. Quasi vero sapientia non sit et mul
Abbreviated transcription (Latin):
scriptura de bonis. uasa figuli ꝓbat fornax. et ho¬
mines iustos caminꝰ tribulationis : Et om̃s qui uolunt¬
pie uiuere in xp̃o. necesse est ut ꝑsecutionẽ patiantur.e
Circuier̃t ĩ melotis. in pellib caprins. egentes. nud.
angustiati. afflicti: qͥbus dignus non erat mundus.
In fame et siti: ĩ frigore ⁊ nuditate. Itaq m̃tita est
iniquitas de deo cum dix̃: quia tantũ bonis bona.
et malis tm̃ mala dat deus. Nam et bonis bona dat
et malis mala dat: et bonis mala. et malis bona.
Bonis enĩ bona dat ut foueantur. et mala dat
ut exerceant᷑: et malis mala dat ut castigentur. et
bona dat ut ꝓuocentur. Itaq m̃tita ẽ iniquitas de
deo cũ dixit᷑: bona bonis et mala malis ddat deus.
Uerũ autẽ dixisset si de ueris bonis et de ueris ma¬
lis dixisset: quia uera bona et uera mala. non nisi
bonis bona. et malis mala. Pꝑt̾ea ergo de deo m̃tita

Expanded text:
Scriptura de bonis: Vasa figuli probat fornax, et hoScriptura de bonis: Vasa figuli probat fornax, et homines justos caminus tribulationis? Et: Omnes qui pie volunt vivere in Christo, necesse est ut persecutionem patiantur . Circumierunt in melotis, in pellibus caprinis, egentes, nudi, angustiati, afflicti, quibus dignus non erat mundus . In fame et siti, in frigore et nuditate? Itaque mentita est iniquitas de Deo, cum dixit: Quod bonis tantum bona, et malis tantum mala dat Deus. Nam et bonis bona dat, et malis mala dat; et bonis mala, et malis bona. Bonis enim et bona dat ut foveantur, et mala dat ut exerceantur; et malis mala dat ut castigentur, et bona dat ut provocentur. Itaque mentita est iniquitas de Deo, cum dixit: bona bonis et mala malis dat Deus. Verum autem dixisset, si de veris bonis et de veris malis dixisset, quod vera bona et vera mala non nisi bonis bona, et malis mala. Propterea ergo de Deo mentita
Abbreviated transcription (Latin):
rabit et deliciis affluet ut ego: Qs enĩ est ait qͥ
contradieat: cum deus hoc iubeat: Deus enĩ letiei¬
am creauit: et uoluit ut qui ei placeret in ipsa io¬
cundetur. Peccatori autẽ dedit afflictionẽ et curã
suꝑfluam. ut laboret et distendatur. et congreget
et non possideat : s tradat ei qui placet deo. Ergo
bona bonis: et mala malis. Considerate quanta
est ꝑuersitas ista. Mentita est iniquitas sibi. Et de
se mentita ẽ iniquitas: et de do m̃tita est: et tamen
ñ nisi sibi m̃tita est. Dixit iniquitas. Bona bonis:
et mala malis. Et ubi ẽ. miseðia et ueritas obu a uer̾t¬
quẽ admodũ multiplicasti miscdiam tuã ds : Ubi ẽ deniq
qd̾ ueritas ipsa  misedia dicit. estote misericordes sicut ⁊ pat̾
uester misericors est. qui solẽ suum oriri facit suꝑ
bonos et malos: et pluit suꝑ iustos et iniustos
Si bonis tantũ bona data sunt. quid ẽ quod dicit

Expanded text:
rabit, et deliciis affluet ut ego? Quis enim est, ait, qui rabit, et deliciis affluet ut ego? Quis enim est, ait, qui contradicat, cum Deus hoc jubeat? Deus enim laetitiam creavit, et voluit ut qui ei placent in ipsa jucundentur. Peccatori autem dedit afflictionem, et curam surperfluam, ut laboret, ut distendatur, et congreget, et non possideat, sed tradat ei qui placet Deo. Ergo bona bonis, et mala malis. Considerate quanta est perversitas ista. Mentita est iniquitas sibi Psal. XXVI. Et de se mentita est iniquitas, et de Deo mentita est; et tamen nonnisi sibi mentita est. Dixit iniquitas: Bona bonis, et mala malis . Et ubi est: Misericordia, et veritas obviaverquemadmodum multiplicasti misericordiam tuam Deus? Ubi est denique, quod Veritas ipsa et misericordia dicit: Estote misericordes, sicut et Pater vester misericors est: qui solem suum oriri facit super bonos et malos, et pluit super justos et injustos? Si bonis tantum bona data sunt, quid est quod dicit
Abbreviated transcription (Latin):
quod dde se dixit: quia amator sapientiȩ fuit. et hoc
non fuit qd dix̃. s quosdam tales significare uoluit.
ꝑpt̃ quos hoc dr̃x quod de se dixit: n et hoc totũ etrã
ipse sodm aliquid uere fuit. et tam̃ amator fapientie
prit hoc esse non desut: quia simul in uno homine ̃
sensus carnis sełm ingenitã corruptionẽ. et peccatũ
quod habitat in se. suasit nequitiã: et tam̃ sp̃c scđm
uirtutis affectũ et iudiciũ ꝓbitatis. dilexit sapientiam:
Uidete tam̃ quid sit homo siue in eo qui hoc diõe et
talis fuit: siue in his ꝓpter quos dixit quod de se dix̃.
quos tales significare uoluit. uidete ꝓrsus quid sit
homo. Qͥs ita uorabit et delicus affluet ut ego: Qa
głaris in malicia. qui potens es in iniquitate: Si ne¬
mo potest qd tu potes: magnũ ẽ. si bͥonũ potes. Si
uero amplius in malo potes:. quid głaris: Malum
enĩ posse. potestas non est: s infirmitas. Qis ita uo¬

Expanded text:
quod de se dixit, quod amator sapientiae fuit: et hoc quod de se dixit, quod amator sapientiae fuit: et hoc non fuit quod dixit; sed quosdam tales significare voluit: propter quos hoc dixit, quod de se dixit? An, et hoc totum etiam ipse secundum aliquid vere fuit, et tamen amator sapientiae propter hoc esse non desiit; quia simul in uno homine, et sensus carnis secundum ingenitam corruptionem et peccatum, quod habitat in eo, suasit nequitiam et tamen spiritus secundum virtutis affectum, et judicium probitatis dilexit sapientiam? Videte tamen quid sit homo, sive in eo qui hoc dixit, et talis fuit, sive in iis propter quos dixit, quod de se dixit: quos tales esse significare voluit. Videte prorsus quid sit homo. Quis ita vorabit, et deliciis affluet ut ego? Quid gloriaris in malitia, qui potens es in iniquitate? Si nemo potest quod tu potes, magnum est si bonum potest. Si vero amplius in malo potes, quid gloriaris? Malum enim posse potestas non est, sed infirmitas. Quis ita vo
Abbreviated transcription (Latin):
uoluptates suas: ut applaudant sibi. quoniã hȩc omĩa
deus adutendũ fecit: s nesciunt neq considerant.
quia si deus bona ad usum fecit: ad prauos tamen
et mordinatos usus nichil fecit. Qis ita uorabit.
et. deliciis affluet ut ego: Mala głatio ista. et st̃
tam̃ qui in eius modi gͦloriant̃: et istos quoq sapi¬
entia p̃terire non de buit innumero uanitatum.
Tales in alio loco propħa increpat dicens. Ue qui
potentes estis ad bibendũ uinũ: et uiri fortes ad mis¬
cendã ebrietatẽ. Qͥs ita uorabit et deliciis affluet
ut ego: Quulis amator sapientiȩ. Quantũ re¬
trorsũ conuersus. ĩmo quantũ auersus et ꝑũsus
ab illo qui paulo ante lucẽ sapientiȩ uidit: eamq
A stulticie tenebris tam subtili consideratione diui¬
sit dicens. Uidi quia tm̃ p̾cederet sapientia stultici¬
am. quantũ differt lux a tenebris. Unde tã cito
pessimatus ẽ sensus iste putatis : An ꝓpt̃ se ñ dix̃

Expanded text:
voluptates suas, ut applaudant sibi, quoniam haec omnia voluptates suas, ut applaudant sibi, quoniam haec omnia Deus ad utendum fecit; sed nesciunt neque considerant, quod etsi Deus bona omnia ad usum fecit, ad pravos tamen et inordinatos usus nihil fecit. Quis ita vorabit, et deliciis affluet ut ego? Mala gloriatio ista. Et sunt tamen qui in ejusmodi gloriantur: et istos quoque sapientia praeterire non debuit in numero vanitatum. Tales in alio loco propheta increpat, dicens: Vae qui potentes estis ad bibendum vinum, et viri fortes ad miscendam ebrietatem . Quis ita vorabit, et deliciis affluet ut ego? Qualis amator sapientiae? Quantum retrorsum conversus, imo quantum aversus et perversus ab illo, qui paulo ante lucem sapientiae vidit, eamque a stultitiae tenebris tam subtili consideratione divisit, dicens: Vidi quod tantum praecederet sapientia stultitiam, quantum differt lux a tenebris. Unde tam cito pessimatus pessundatus est sensus iste putatis? An propter se non dixit,
Abbreviated transcription (Latin):
one se ẽt̃ exultat. Meliꝰ comed̾e ⁊ bib̾e. ⁊ ostende aĩe suȩ bona
de saborib suis. Quã pulchra uerba manducare i bibe. Qsẽ qͥ
pudicitiã hic aliquid dictũ putet s S lartet impudẽs
turpitudo: uelo pudicitiş tecta. Dicat ergo manifeste:
melius est deuorare et inhebriari: et concupiscentie
suȩ desideriis effren libertate seruire. Si enm se de¬
deisset: qualis esset sententia: Et quidẽ omĩno sic dĩe
qura hoc significare uoluit in es quo dix̃. Melius est
manducare et bibere et ostendere animae suȩ bona
de laborib suis: et hoc de manu deiẽ. Picunte He
homines: et est hominũ genus qui hoc diere solent.
Deuoremꝰ et in ebriem᷑. etꝰ bñfaciamꝰ nobis ex his
quȩ dedit deus nobis: quia hoc de manu dei est: et hec
facta sunt. uisi in usus hominũ: ut eis utantur homines.
et bene sit ipsis in his quȩ dedit deus ipsis: Et hȩc dicen¬
o excecãtur. et rapiunt᷑ sine m̃sura et pudicitia in

Expanded text:
exsultat. Melius est comedere, et bibere, et ostendere animae suae bona de laboribus suis. Quam pulchra verba manducare, et bibere! Quispudicitiam hic aliquid dictum putet? Sed latet impudens turpitudo velo pudicitiae tecta. Dicat ergo manifeste: Melius est devorare, et inebriari, et concupiscentiae suae desideriis effreni libertate servire. Si enim sic dixisset, qualis esset sententia? Et quidem omnino sic dixit; quia hoc significare voluit in eo quod dixit: Melius est manducare, et bibere, et ostendere animae suae bona de laboribus suis. Et hoc de manu Dei est. Dicunt hoc homines, et est hominum genus, qui hoc dicere solent: Devoremus, et inebriemur, et benefaciamus nobis ex iis quae Deus dedit nobis, quia hoc de manu Dei est; quia, enia facta sunt, nisi in usus hominum, ut eis utantur homines, et bene sit ipsis in iis quae dedit Deus ipsis? Et haec dicendo excaecantur, et rapiuntur sine mensura, et pudicitia in
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ elongat in id quod ñ est: et deansit et tapit̃ maxima
uanitate siue de uanis ad uera. siue de ueris ad uana:
ubiq uonũ et instabile. nunc sũma appetens. nunc se
ne nna demergens: illic approbans ueritatẽ. hic antepo¬
nens uanitatem. Et undimus ñc fluctuationẽ ista ma¬
ximã mentis humanȩ. in uno homine uniuersum
genuꝰ hominũ contẽplantes: et mirabamur quom rãc oto
pasimetur sensus mortaliũ: et post ta sublimẽ contepla¬
cionem ueritatis. ire patiatur in aliena turpitudinis.
Ex quo quid uob̾ aliud dͥatur intelligi. nisi ut cogno¬
scamus miserabilẽ uanitatẽ nram: et ineo qd acbhalte
ꝑtingimꝰ et potiora ꝓbamꝰ. consideremꝰ qualis homo ex̃
natura factus sit: in eo uero qd̾ tã misera et ab iecta ap¬
petimus intelligamꝰ quał homo exculpa sua stefseatꝰ
ut uel in hoc ueritatis participes esse ineipiamꝰ. qd̾ nr̃am
ueracit᷑ uanitatẽ agnoscimus:

Expanded text:
 et transit, et rapitur maxima vanitate, sive de vanis ad vera, sive de veris ad vana, ubique vanum et instabile, nunc summa appetens, nunc se in infima demergens. Illic approbans veritatem; hic anteponens vanitatem. Et videmus nunc fluctuationem istam maximam mentis humanae in uno homine universum genus hominum contemplantes, et mirabamur quomodo tam cito pessumdetur sensus mortalium, et post tam sublimem contemplationem veritatis, ire patiatur in aliena turpitudinis. Ex quo quidem non aliud datur intelligi, nisi ut cognoscamus miserabilem vanitatem nostram et in eo quod ad alta pertingimus, et potiora probamus, consideremus qualis homo ex natura factus sit: in eo vero quod tam misera et abjecta appetimus, intelligamus qualis homo ex culpa sua sit effectus, ut vel in hoc veritatis participes esse incipiamus, quod nostram veraciter vanitatem agnoscimu
Abbreviated transcription (Latin):
hoc Non solũ hoc ut peccator addat et congreget et
non possideat uanitas est et cassa sollicitudo: s hoc etiã
nanitas ⁊ cassa sollicitudo ẽ. ut iustus diuitias peccatoris
requirat. et concupiscat: aut si acceꝑit. cor apponat. Co¬
tum gͥ uanitas ẽ et cassa sollicitudo: qđ nec utenti nec
querenti diuitias et uoluptates et gaudiũ et leticiã. qͥe¬
quam sub solt ꝑmanere potest. Transeunt enĩ omĩa
Ex filuunt. et non subsistit quicꝗͣ sub sole: ut impleat᷑
sententia. Uanitas uanitatũ uanitas uanitatũ: ⁊ omĩa
uanitas. Coplet̾ ⁊ enĩ in eo quoq uanitas qdͥ ⁊ ipsum

Expanded text:
hoc? Non solum hoc ut peccator addat, et congreget, et hoc? Non solum hoc ut peccator addat, et congreget, et non possideat, vanitas est, et cassa sollicitudo; sed hoc etiam vanitas, et cassa sollicitudo est, ut justus divitias peccatoris requirat, et concupiscat, aut, si acceperit, cor apponat. Totum ergo vanitas est, et cassa sollicitudo, quod nec utenti, nec quaerenti divitias, et voluptates, et gaudium, et laetitiam, quidquam sub sole permanere potest. Transeunt enim omnia et fluunt, et non subsistit quidquam sub sole, ut impleatur sententia: Vanitas vanitatum, vanitas vanitatum, et omnia vanitas . Completur etenim in eo quoq
Abbreviated transcription (Latin):
inferendo. s ad maliciã deserendo in occupationẽ pes¬
simã: ut addat et congreget. et tradat ei qui placint
deo: ideo tam̃. quia ułe ꝑ auariciã diuieias cosigre¬
gauit. et iste in usũ miscdiȩ acceptas onsꝑfit. Alioqũ
nec qui congregauit iure rep̃henditior neiqui pos¬
siset cõmdatur. Nunc autẽ omia ꝑuerse dieuntur.
cum dr̃. quia qui deuorat et delicus affluit bonus est.
et illi dedit deus sapientiã et scientiã et leticiã in conspe¬
ctu suo: cũ supͣdictũ sit stulcos esse qui ocłos habent in
finib t̾re. respicientes ad delectationes t̾renas. et uolup¬
tat carnis seruientes. Itaq m̃tita ẽ iniquitas: quȩ dixeit
uoluptatẽ pͥmiũ esse iusticiȩ. fructũq sapientiȩ in ipsa
consistere: et corporales delicias existimaiit felicitatis
sũmã continere. S non diui in gła falsũ iudiciũ sta¬
re potest. Exit enĩ ueritas: et ꝓsternit m̃datiũ. Ait
quitpe. Hoc uanitas ẽ : et cassã sollicitudo m̃tis. Quid

Expanded text:
inferendo, sed ad malitiam descendendo in occupationem pessimam. Ut addat et congreget, et tradat ei qui placuit Deo. Ideo tamen, quia ille per avaritiam divitias congregavit, et iste in usum misericordiae acceptas dispersit. Alioquin nec qui congregavit jure reprehenditur, nec qui possidet commendatur. Nunc autem omnia perverse dicuntur, cum dicitur quod qui devorat et deliciis affluit bonus est, et illi dedit Deus sapientiam, et scientiam, et laetitiam in conspectu suo, cum supradictum sit stultos esse qui oculos habent in finibus terrae; respicientes ad delectationes terrenas, et voluptati carnis servientes. Itaque mentita est iniquitas, quae dixit voluptatem praemium esse justitiae, fructumque sapientiae in ipsa consistere, et corporales delicias existimavit felicitatis summum continere. Sed non diu in gloria falsum judicium stare potest. Exit enim veritas, et prosternit mendacium. Ait quippe. Sed et hoc vanitas est, et cassa sollicitudo mentis. Quid
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa sapientia ẽ. et qd esse cupit sapiens. totũ in ipsa
est. Qua ꝓpt̾ caput sapientis non aliud rectius ac¬
cipitur quam ipsa sapientia: qm̃ ab ipsa ẽ bonitatis
origo. et in ipsa consistit omĩs boni consũmatio. Itaq
sũmũ omĩum caput sapientis est: et hoc caput non
aliud quã ipsa sapientia ẽ. qm̃ sapientia summũ
omium est. Sũmũ ergo bonum. caput ẽ: et sũmũ
malũ. finis. Quo enĩ sunt sũmũ bonũ. et sũmũ ma¬
lum. altrinsecus ex aduerso constituta: et de medio
uniuersa bona et mala ad istos duos fines recurrũt.
Omne bonũ ad sũmũ bonũ: et omne malũ ad sum¬
mũ malũ. Non eñ ẽ uerũ bonũ. nͥ conducat ad sũmũ bonu̾:

Expanded text:
ipsa Sapientia est, et quod esse cupit, sapiens totum in ipsa ipsa Sapientia est, et quod esse cupit, sapiens totum in ipsa est. Quapropter caput sapientis non aliud rectius accipitur, quam ipsa Sapientia; quoniam ab ipsa est bonitatis origo, et in ipsa consistit omnis boni consummatio. Itaque summum omnium caput sapientis est, et hoc caput non aliud quam ipsa Sapientia est; quoniam Sapientia summa omnium est. Summum ergo bonum caput est, et summum malum finis. Duo enim sunt summum bonum, et summum malum, altrinsecus ex adverso constituta, et de medio universa bona, et mala ad istos duos fines recurrunt. Omne bonum ad summum bonum, et omne malum ad summum malum. Non enim est verum bonum, nisi conducat
Abbreviated transcription (Latin):
diebus uitȩ tuȩ memorare nouissima tua: et mẽtnum
non peccabis. Pꝓt̾ea ñ timent stulti peccare. quia ad so¬
lam respiciunt peccati delectationem: ñ autẽ ꝓspiciunt
quȩ deinde sequitur delectationis dãpnationem. Oculi
stultorũ in finib t̾re: oculi sapientis in capite eius.
Quod est caput sapientis: Quodcuiq sumũ est: hoc
caput ẽ illi. Caput enĩ sũmũ hominis est. Caput
ergo sapientis hoc est: quod sapienti sũmũ est. Quid
autẽ sapienti sũmũ est. nisi qd̃ sũmũ omĩum ẽ: Neq
enim sapiens esset: qui pro sũmo haberet. qđ sũmum
non esset. Itaq sũmum omĩum. caput sapientis est.
et fortasse ipsa sapientia. hoc caput est: quã qui sapi¬
ens est cunctis p̃ponit. quȩ concupiscendũ aliquid ha¬
bere uidentur: et in eius cõꝑatione despicit uniũsa
Et recte quia sapientia sũmũ omĩum est. caput sa¬
pientis ipsa ẽ: q̃m et hoc ipsum qd̃ sapiens est. ab

Expanded text:
diebus vitae tuae, memorare novissima tua, et in aeternum diebus vitae tuae, memorare novissima tua, et in aeternum non peccabis . Propterea stulti peccare non timent, quia ad solam respiciunt peccati delectationem, non autem respiciunt quae deinde sequitur, delectationis damnationem. Oculi stultorum in finibus terrae; oculi sapientis in capite ejus. Quod est caput sapientis? Quod cuique summum est, hoc caput est illi. Caput enim summum hominis est. Caput ergo sapientis, hoc est quod sapienti summum est. Quid autem sapienti summum est, nisi quod summum omnium est. Neque enim sapiens esset, qui pro summo haberet, quod summum non esset. Itaque summum omnium caput sapientis est: et fortasse ipsa sapientia, hoc caput est, quam qui sapiens est, cunctis praeponit, quae concupiscendum aliquid habere videntur, et in ejus comparatione despicit universa. Et recte, quia Sapientia summum omnium est; caput sapientis ipsa est, quoniam et hoc ipsum quod sapiens est, ab
Abbreviated transcription (Latin):
carnis sequit ultio dãpnationis. Igitur fines t̾rȩ unũ
finẽ habent montẽ quo excipiuntur et consumunt᷑:
mors autẽ finẽ habet dãpnationẽ. quo excipit᷑ et con¬
sũmat᷑. Delectationes enim carnales morte consu¬
munt᷑. ut ampliꝰ ñ suit: mors uero carnis dãpnatiõe
consũmat᷑ ut semꝑ sit. Istos fines stulti considerare
nolunt: qui ocłos habent in finib t̃rȩ. Tantuinmͦ
enĩ primos fines t̾rȩ intuent᷑ cirea t̾rã. ubi t̾ra ipsa
finitur: non ultra aliũ finẽ uͥ isti fines finiuntur.
Intendt̃ ad fines desiderii sui: ñ ad fines iudicii sui.
ad delectationẽ carnis suȩ. et ad uoluptatũ suarũ
illecebras oculos aꝑiunt: et qͥd ultra postea futum
sit ñ attendunt: Ideo stulti sunt qui in media uia
finẽ faciunt. ubi non ẽ finis: et non ꝓspiciũt finẽ
ubi est finis. Cor stultorũ ubi leticia est: et cor

Expanded text:
carnis sequitur ultio damnationis. Igitur fines terrae unum carnis sequitur ultio damnationis. Igitur fines terrae unum finem habent mortem quo excipiuntur, et consumuntur; mors autem finem habet damnationem, quo excipitur et consummatur. Delectationes enim carnales morte consumuntur, ut amplius non sint; mors vero carnis damnatione consummatur, ut semper sit. Istos fines stulti considerare nolunt, qui oculos habent in finibus terrae. Tantummodo enim primos fines terrae intuentur circa terram, ubi terra ipsa finitur; non ultra alium finem, ubi isti fines finiuntur. Intendunt ad fines desiderii sui, non ad fines judicii sui. Ad delectationem carnis suae, et ad voluptatum suarum illecebras oculos aperiunt, et quid ultra postea futurum sit non attendunt. Ideo stulti sunt qui in media via finem faciunt, ubi non est finis: et non prospiciunt finem ubi est finis. Cor stultorum ubi laetitia est et cor
Abbreviated transcription (Latin):
Et habet quidẽ t̾ra nr̃a aliũ finẽ iudicii: s: desiderĩ
alium finẽ non habet. Huc usq ꝑ desideriũ tenditur
s ꝑ iudiciũ ultra ducet᷑. Edesideriũ quidẽ concupiscen¬
tia tendit᷑ ad t̾rena: s ꝑ iudiciũ pꝰ t̾rena in t̾rã ducitur.
pꝰ t̾rã ad gehennã. E concupiscentiã ad uoluptatẽ: pꝰ uo¬
luptatẽ ad iniqͥtatẽ: pꝰ iniquitatẽ ad mortẽ. pꝰ mortem
ad dãpnationem. Unusquisq ait scriptura tẽptat᷑ a
ꝓpria concupiscentia abstractꝰ et illectus. Concupiscen¬
tia enĩ cũ conceꝑit. parit peccatũ: peccatũ autẽ cum
consũmatũ fuerit generat mortẽ. Concepit dolorẽ:
peꝑit iniquitatem. Conũtet᷑ dolor eiꝰ in caput eius:
et in uerticẽ ipsius iniqͥtas eius descendet. Itaq carna¬
liũ uoluptatũ delectationes fines t̾rȩ sũt: et delectati¬
ones quidẽ carnis sequitur mors carnis: mortẽ uͦ

Expanded text:
Et habet quidem terra nostra alium finem, judicii, sed desiderii Et habet quidem terra nostra alium finem, judicii, sed desiderii alium finem non habet. Hucusque per desiderium tenditur, sed per judicium ultra ducitur. Per desiderium quidem concupiscentia tenditur adhennam. Per concupiscentiam ad voluptatem, post voluptatem ad iniquitatem, post iniquitatem ad mortem, post mortem ad damnationem. Unusquisque, ait Scriptura, tentatur a propria concupiscentia abstractus, et illectus. Concupiscentia enim, cum conceperit, parit peccatum; peccatum autem, cum consummatum fuerit, generat morperit iniquitatem. Convertetur dolor in caput ejus, et in verticem ipsius iniquitas ejus descendet . Itaque carnalium voluptatum delectationes fines terrae sunt, et delectationes quidem carnis sequitur mors carnis. Mortem vero