comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
PISTOL ARE officiũ
est de re familiari. de co¬
tidiana conũsatione aliqͥd
scribere: ꝙ quodamͦ absen.¬
tes int̾ se presentes fieri.
dum mutuo quid aut uelint aut gestum
sit nuntiant: licet int̾dum confabulationis
tale conuiuium. doctrinȩ qͦq sale condiat᷑
Uerum tutota in tractatib occuparis: nichil
mͥ scribis nͥ quod me torqueat: & scͥpturas
legere compellis. Deniq heri fomosissima
questione ꝓposita. postulasti ut quid senti¬
rem statim rescriberẽ. quasi uͦ phariseoꝵ
teneam cathedram. ut quotienscũq de uer¬
bis hebraicis uirgium ẽ. ego arbiter ꝙ li¬
tis sequester exposcar. Non sunt suaues epłȩ.
quȩ ñ & placeant ꝙ redoleant. quas non
condit apitis in quib nichil de magistroꝵ
huiꝰ temporis iure suffumat. S ed quia
uector ꝙ int̾nuntiꝰ sermonis nr̃i redire festi¬
nat. rem grandem celerio dico quã debeo:
licet de seripturis scĩs disputanti non tam
necessaria sint uerba quã sensꝰ. quia si eloquen¬

Expanded text:
pistolare officium est de re familiari aut de cotidiana conuersatione aliquid scribere et quodammodo absentes inter se praesentes fieri, dum mutuo, quid aut uelint aut gestum sit, nuntiant, licet interdum confabulationis tale conuiuium doctrinae quoque sale condiatur. uerum tute in tractatibus occuparis, nihil mihi scribis, nisi quod me torqueat et scripturas legere conpellat. denique heri famosissima quaestione proposita postulasti, ut, quid sentirem, statim rescriberem; quasi uero pharisaeorum teneam cathedram, ut, quotienscumque de uerbis Hebraicis iurgium est, ego arbiter et litis sequester exposcar. non sunt suaues epulae, quae non et placentam redoleant, quas non condit Apicius, in quibus nihil de magistrorum huius temporis iure suffumat. sed quia uector et internuntius sermonis nostri redire festinat, rem grandem celerius dicto, quam debeo, licet de scripturis sanctis disputanti non tam necessaria sint uerba quam sensus, quia, si eloquen
Abbreviated transcription (Latin):
ñ latinꝰ interstrepat. Unde ignosce aridita¬
ti. Et si imꝑitus sum inquit sermone apłs.
sed ñ scientia. Illi utrumq non deerat. ꝙ
unum humilit̾ renuebat: nob̾ utrũq deest.
quia & qđ pueri plausibile habueramo ami¬
simus. nec scientiã quã uolebamꝰ consecuti
sumꝰ: esopi auis fabula dum magna secta¬
mur etiam minora ꝑdentes. E¬

Expanded text:
non Latinus interstrepat. unde ignosce ariditanon Latinus interstrepat. unde ignosce ariditati: etsi inperitus sum, inquit, sermone, apostolus, sed non scientia. illi utrumque non deerat, et unum humiliter rennuebat; nobis utrumque deest, quia et, quidquid pueri plausibile habueramus, amisimus nec scientiam, quam uolebamus, consecuti sumus — Aesopici canis fabula —, dum magna sectamur, etiam minora perdentes.
Abbreviated transcription (Latin):
nib uł figuris. uaria oꝑa quȩ teraphim uo¬
cantur intelligi. Nam ꝙ in exodo cȩterisq
locis ubi describunt᷑. uestes plumaria arte
contextȩ. opus cherubin id ẽ uariũ atq
depictum factum ẽẽ deseribit᷑. ita tam̃ ut
uau litteram cherubin ñ habeat: quia ubi¬
cumq cum hac littera scribunt᷑. animalia
magis quã oꝑa significant. Iuxta hunc gͥ
sensum & micha cum ueste sacerdotali. cȩ¬
tera qͦq quȩ ad sacerdotale ꝑtinent orna¬
mentum ꝑteraphim fecisse monstrat᷑ Qũa
uellem nunc omnẽ tͥ habitum sacerdotis
exponere. ꝙ ꝑ singłas uestiũ species diuina
ostendere sacram̃ta. Uerum quia in hoc ipso
lo uiri doctissimi iudeors. multiq de nr̃is
audies me: quȩ de cętero uelis. presens per¬
cunctato presentẽ. ut si qͥd forte nescimo sine
teste sine iudice infida aure moliam. Nos
ut scis hebraici sermonis lectione detenti.
in latina lingua rubiginẽ obduximꝰ. in
tantũ ut loquentib qͦq nob̃ stridor quida

Expanded text:
nibus\' uel \'figuris\', uaria opera, quae teraphim uocantur, intellegi. nam et in Exodo ceterisque locis, ubi describuntur uestes plumaria arte contextae, \'opus cherubim\', id est \'uarium atque depictum\', factum esse describitur, ita tamen, ut uau litteram cherubim non habeant, quia, ubicumque cum hac littera scribuntur, animalia magis quam opera significant. iuxta hunc igitur sensum et Micha cum ueste sacerdotali cetera quoque, quae ad sacerdotale pertinent ornamentum, per teraphim fecisse monstratur. Quam uellem nunc tibi omnem habitum sacerdotis exponere et per singulas uestium species diuina ostendere sacramenta! uerum, quia et in hoc ipso lo, uiri doctissimi Iudaeorum, multique de nostris audies me. aeque, quae de cetero uelis, praesens percontato, praesentem, ut, si quid forte nescimus, sine teste, sine iudice in fida aure moriatur. nos, ut scis, Hebraici sermonis lectione detenti in Latina lingua rubiginem obduximus in tantum, ut loquentibus quoque nobis stridor quidam
Abbreviated transcription (Latin):
puluillꝰ de caprarũ pelle consutꝰ. qui inton¬
sis pilis caput inuoluti in lecto hominis
mentiret᷑. Ut aũ utriusq sermonis parit̾
explicem ueritatẽ. in osee comminat᷑ ds se
a popło fornicante omnem grãm ablaturũ
dicens: quia dieb multis sedebunt filii isrł

Expanded text:
\'puluillus de caprarum pelle consutus\', qui inton\'puluillus de caprarum pelle consutus\', qui intonsis pilis caput inuoluti in lectulo hominis mentiretur. ut autem utriusque sermonis pariter explicem ueritatem, in Osee comminatur deus se a populo fornicante omnes gratias ablaturum dicens: quia diebus multis sedebunt filii, Israhel
Abbreviated transcription (Latin):
lineum portasse referunt᷑. qm̃ sacerdos ma¬
gnꝰ solus habebat licentiam ephod ñ lineo uesti¬
endi uerum ut scͥptura cominemorat auro.
iacincto. purpura. coccino. byssoq contex¬
to: cȩteri habebant ephod ñ illa uarietate
distinctũ. ex .xͦiiͫi. lapidib ornatũ qui in hu¬
mero utroq residebant. s lineum & simplex
ꝙ toto candore purissimũ. Uerum quia
supra ꝓmiseram me si spacium dictandi fu¬
isset. de tẽraphim qͦq breuit̾ disserturum.
nec quisqu̾a interim int̾pellator aduenit:
scito teraphim ab aquila morfomata int̾¬
pretari. quas nos figuras siue figurationes
possumꝯ dicere. Nam in eo loco quando mi¬
sit saulnuntios ut caꝑent dauid. ꝙ respon¬
derunt uexari illum grauit̾. ꝙ misit rur¬
sum dicens. afferte ad me illum in lecto ut
occidam illũ. & uenerunt nuntii. ꝙ eece ẽẽ¬
nõtapia in lecto: ꝓ cẽnotapia in hebreo tẽrã¬
pħim id ẽ morfomatã posita sunt: ꝙ non
decor caprarum ut nr̃i codices habent. s

Expanded text:
lineum portasse referuntur, quoniam sacerdos magnus solus habebat licentiam ephod non lineo uestiendi, uerum, ut scriptura commemorat, auro, hyacintho, purpura, coccino byssoque contexto. ceteri habebant ephod, non illa uero uarietate distinctum et duodecim lapidibus ornatum, qui in humero utroque residebant, sed lineum et simplex et toto candore purissimum. Verum, quia supra promiseram me, si spatium dictandi ! fuisset, de teraphim quoque breuiter disserturum nec quisquam interim interpellator aduenit, scito teraphim ab Aquila μορφώματα interpretari, quas nos \'figuras\' siue \'figurationes\' possumus dicere. nam et in eo loco, quando misit Saul nuntios, ut accipiant Dauid, et responderunt uexari illum grauiter et misit rursum dicens: adferte illum in lecto ad me, ut occidam eum. et uenerunt nuntii, et ecce cenotaphia in lecto, pro \'cenotaphia\' in Hebraeo teraphim, id est μορφώματα, posita sunt, et non \'iecur caprarum\', ut nostri codices habent, sed
Abbreviated transcription (Latin):
qui sine otio cantandꝰ ẽ. ꝙ usq ad uersicu¬
lum illum cor contͥbulatũ ꝙ humiliatũ ds
non sꝑnit. cũ lacrimis gemituq ꝑeurre.
Insuꝑ etiã hanc lam̃tationẽ ñ sine conpuncti¬
one cordis in conspectu diei iuditii funde.
Iuis dabit capiti meo aquam ꝙ oculis meis
Recessit sonus ymnoꝵs ꝙ leticia psalmoꝵs. &
successit stridor dentiũ & fletꝰ oculoꝵ. Obmu¬
tui & humiliata sum & silui abonis: & dolor
meum intra me. & in meditatione mea ex
ardescet ignis. Timor & tremor uenit suꝑme.
ꝙ contexerunt me tenebrȩ. A byssus circũde¬
dit me. postremo demersit caput meum
in fisstira uferni. Heu ine qͥa facta sũ sicut so¬
doma. & combusta sum sicut gomorra. Oiua
miserebit᷑ ciuerũ meoꝵ: Duri offendi quã
sodoma. quia illa legem nesciens deliquerat
ego aũ accepta grã peccaui dño. Quem ꝓpi
iniquitatẽ. Lacum aꝑui ꝙ effodi eum ꝙ inci¬
di in foueam quã feci. qua oꝑata sum. I deo

Expanded text:
i negotio cantatus est: et usque ad versiculum illum: Cor contritum et humiliatum Deus non spernit , cum lacrymis gemituque percurre. Insuper etiam hanc lamentationem non sine compunctione cordis in conspectu Dei judicis funde: Quis dabit capiti meo aquam, et oculis meis recessit sonus hymnorum, et laetitia psalmorum, et successit stridor dentium et fletus oculorum. Obmutui et humiliata sum et silui a bonis, et dolor meum intra me, et in meditatione mardescet ignis . Timor et tremor venerunt super me, et contexerunt me tenebrae . Abyssus me circumdedit, postremo mersit caput meum, in fissuras montium. Heu me! quia facta sum sicut Sodoma et combusta sum sicut Gomorrha . Quis miserebitur cineres meos? Durius offendi quam Sodoma, quia illa legem nesciens deliquerat, ego autem accepta gratia peccavi, Domiiniquitatem: lacum aperui et effodi eum, et incidi in foveam quam operata sum. Ideo
Abbreviated transcription (Latin):
sunt dies famulȩ tuȩ. qnͣdo facies de ꝑse¬
quentib me iuditiũ: Defecit anima mea
esfusa ẽ in terra gła mea. Quando respici¬
ens restitues animã meã: Propt̾ iniquita¬
tem meã corripusti me. & tabescere fecisti
sicut araneam animã meam. Mem̃to dñe¬
ꝙ laborẽ meum. ꝙ remitte omĩa peccata mea.
Remitte mͥ ut refrigerer pͥus quã ab eam. ꝙ
ampliꝰ ñ ero: nec in inferno erit confessio.
raab sordidam ñ asꝑnatꝰ es. Iram tuam
dñe aufer ame. quia peccaui tͥ crudeliter.
donec iustifices causam meam. & educas me
ad lumen. Ds̃ uirtutũ da penitentiȩ effectũ.
confessioni ꝑseuerantiã: ne me seducat decep¬
tor animȩ. Hoc mͥ donũ hanc mͥ grãm de
tuo fonte p̾stari cupio ds. Q uiuis & regnaᷤ in¬

Expanded text:
sunt dies famulae tuae, quando facies mesunt dies famulae tuae, quando facies meum judicium? Defecit anima mea effusa est in terra gloria mea. Quando respiciens restitues animam meam? . Propter iniquitatem corripuisti me, et tabescere fecisti sicut araneam, animam meam . Memet laborem meum: et dimitte omnia peccata mea . Remitte mihi ut refrigerer priusquam abeam, et amplius non ero . Nec in inferno erit redemptio Rahab sordidam non aspernatus es . Iram tuam, Domine, aufer a me, quia peccavi tibi crudeliter, donec justifices causam meam, et educas me in lumine. Deus virtutum, da poenitentiae effectum, confessioni perseverantiam; ne me induret deceptor animae. Hoc mihi donum, hanc mihi gratiam de tuo fonte praestari cupio, Deus; ut in aeternum
Abbreviated transcription (Latin):
Computruert̃ ꝙ deteriorauert̃ ȩicatriees mee
a facie insipientie ineȩ. Miseriis afflecta sũ
ꝙ curuata sum usq in finẽ. rugio a gemitu
cordis mei. Cor meũ conturbatũ ẽ intra me
xristi me. ostendisti mͥ dura. potasti me ui¬
no conpunctionis. Ex pulsa sum ab oculis
tuis. iam ñ aditiã ut resurgã ad templum
scm̃ tuum. ꝙ facta sum in exc̾minio. Quȩ uti¬
litas in sanguine meo. dum descendo in cor¬
ruptionẽ: Nunquid mortius facies mira¬
bilia. aut medici suscitabunt: Tuus sermo¬
est. tua ꝓmissio: nolo mortẽ peccatoris.
s conu̾sionẽ ut uiuat. Ad te ds mea con¬
uersio. qui solꝰ potes renouare om̃ia. ꝙ ab
inferis animas reuocas. Tu solꝰ compeditos.¬
tu ds allisos erigis: cȩcos illuminas. mor¬
tuos suscitas. Erraui sic̃ ouis ꝑdita. requi¬
re famulam tuam. ne lupus erudelis glu¬
tiat me.¶Uulti dicunt animȩ meę. ñ ẽ salꝰ
illi in dõ eiꝰ. Sed tuũ consiliũ tecũ ẽ. Ouot

Expanded text:
unt cicatrices meae, a facie insipientiae meae. Miseriis afflicta sum et curvata sum usque in finem, rugio a gemitu cordis mei. Cor meum conturbatum est intra me,xisti me, ostendisti mihi dura, potasti me vino compunctionis . Expulsa sum ab oculis tuis, jam non adjiciam ut resurgam ad templum sanctum tuum, et facta sum in exterminio . Quae utilitas in sanguine meo, dum descendo in corruptionem? . Nunquid mortuis facies mirabilia: aut medici suscitabunt? . Tuus sermo, tua promissio est: Nolo mortem peccatoris, sed convertatur et vivat . Ad te, Deus, mea conversio, qui solus potes novare omnia: et ab inferis animas revocas. Tu solvis compeditos et allisos erigis, caecos illuminas, mortuos suscitas . Erravi sicut ovis perdita, require famulam tuam , ne lupus crudelis glutiat me. Multi dicunt animae meae: Non est illi salus in Deo ejus . Sed tuum consilium tecum est. Quot
Abbreviated transcription (Latin):
dei triumphus xp̃i eiꝰq sit głia. Et no¬
tandum: qͦd myst̾ium trinitatis in huiꝰ
capituli fine monstret᷑. Ex deo enim. ĩ sꝑii
scõ. coram deo patre. in xp̃o loquimur.
Ad comꝓbandũ autẽ quod de troade ꝑ rex̃
macedoniam: de apłoꝵ actib ponam testi-¬
monium. Cum aũt ꝑtransisent mesuã.
descenderunt troadem: & uisio ꝑ noctem
paulo ostensa est. Tir macedo quidam
erat stans. & deprecans eum ac dicens.
Transiens in macedoniam. adiuua nos.
Quod cum audisset. statim quesiuimꝰ
ꝓficisci in macedoniã. certi facti quod uo¬
casset nos deus eunglizare eis
uid sit qͦd scriptum est in epła ad
thesalonicenses pͥma: Ipse aũt ds̃
pacis sc̃ificet uos ꝑ ornia. ut integer sp̃c

Expanded text:
dei triumphus Christi eiusque sit gloria. et nodei triumphus Christi eiusque sit gloria. et notandum, quod mysterium trinitatis in huius capituli fine monstretur: ex deo enim — in spiritu sancto - coram deo — patre — in Christo loquimur. ad conprobandum autem, quod de Troade perrexit Macedoniam, de apostolorum Actibus ponam testimonium: cum autem pertransissent Mysiam, descenderunt Troadem et uisio per noctem Paulo ostensa est. uir Macedo quidam erat stans et deprecans eum ac dicens: transiens in Macedoniam adiuua nos. quod cum uidisset, statim quaesiuimus proficisci in Macedoniam certi facti, quod uocasset nos deus euangelizare e i s. Quid sit, quod scribit in epistula ad Thessalonicenses prima: ipse autem deus pacis sanctifi
Abbreviated transcription (Latin):
loquitur. credo uidere bona domini ĩ t̾ra
uiuentium. Ds̃ enim uiuorũ est & nõ
mortuorum: & uita nr̃a abscondita est
cum xp̃o in deo. Cum autem xp̃c apparu¬
erit uita nr̃a. tunc & nos cum illo appa-¬
rebimus inglia. Nec uobis inquit o co¬
rinthii parum ẽẽ uideatur. si nob̾ predi¬
santib ueritatem alii credant. alii non
credant: alii uera morte moriantur. alii
uiuant ea uita que dicit. ego sum uita.
Nisi enim nos locuti essemus. nec incre¬
dulos mors. nec credentes uita sequeret᷑.
quia difficile condignꝰ preco uirtutum
xp̃i inueniri potest. qui in annuncian¬
dis illis nõ suam s eiꝰ querat gl̃am cp̃
predicat. In eo aũt quod se negat ẽẽ sicut
multos qui uenditent u̾bum der. ostendit
ẽẽ quam plurimos qui questum putant
esse pietatem. & turbis lucri gr̃a omnia
fanunt. qui deuorant domos uiduaruas
se autem ex sinceritate quasi missum a
dõ. & presente eo qui se miserit omnia in

Expanded text:
loquitur: credo uidere bona domini in terra loquitur: credo uidere bona domini in terra uiuentium. deus enim uiuorum est et non mortuorum et uita nostra abscondita est cum Christo in deo; cum autem Christus apparuerit, uita nostra, tunc et nos cum illo apparebimus in gloria. nec uobis. inquit, 0 Corinthii, parum esse uideatur, si nobis praedicantibus ueritatem alii credant, alii non credant, alii uera morte moriantur, alii uiuant ea uita, quae dicit: ego sum uita. nisi enim nos locuti essemus, nec incredulos mors nec credentes uita sequeretur, quia difficile dignus praeco uirtutum Christi inueniri potest, qui in adnuntiandis illis non suam, sed eius quaerat gloriam, praedicat. in eo autem, quod negat non se esse sicut multos, qui uenditent uerbum dei, ostendit esse quam plurimos, qui quaestum putant esse pietatem et turpis lucri gratia omnia faciunt, qui deuorant domos uiduarum, se autem ex sinceritate quasi missum a deo et praesente eo, qui se miserit, omnia in
Abbreviated transcription (Latin):
faciunt s uoluntate. ut credentes coronan
accipiant. increduli suppliciis mancipent᷑.
idõ odor nr̃ qui ꝑ se bonus est uirtute. eoꝵ
& uicio qui suscipiunt siue nõ suscipiũt
in uitam transit aut mortem: ut qui cre¬
diderint salui fiant. qui nõ crediderint
ꝑeant. Nec hoc mirandum de apł̃o. cum
etiam de dño legamus. ecce hic positus
est in ruinam & resurrectionẽ multoꝵ. &
in signum cui contradicetur. solisq ra¬
dios tam munda loca excipiant quã im-¬
munda. & sic in florib quom instercore
luceant nec tamen solis radii polluant᷑
Sic & xp̃i bonus odor qui nunqmͣ muta¬
ri potest. nec suam naturam amitt̾e cre¬
dentibus uita ẽ. incredulis mors: mors
autem nõ ista cominunis qua cum be¬
stiis morimur & iumentis. s illa de qua
scriptum est. anima que peccauerit ip̃a
morietur. Ergo uita non hec arbitran¬
da est qua spiramꝰ & incedimꝰ. & huc il¬
lucq discurrimus: s illa de qua dauid

Expanded text:
faciunt, sed uoluntate, ut credentes coronam faciunt, sed uoluntate, ut credentes coronam accipiant, increduli suppliciis mancipentur —, ideo odor noster, qui per se bonus est, uirtute eorum et uitio, qui suscipiunt siue non suscipiunt, in uitam transit aut mortem, ut, qui crediderint, salui fiant, qui non crediderint, pereant. nec hoc mirandum de apostolo, cum etiam de domino legerimus: ecce hic positus est in ruinam et resurrectionem multorum et in signum, cui contradicetur, solisque radios tam munda loca excipiant quam inmunda et sic in floribus quomodo in stercore luceant nec tamen solis radii polluantur. sic et Christi bonus odor, qui numquam mutari potest nec suam naturam amittere, credentibus uita est, incredulis mors. mors autem non ista communis, qua cum bestiis morimur et iumentis, sed illa, de qua scriptum est: anima, quae peccauerit, ipsa moriet u r. ergo et uita non haec arbitranda est, qua spiramus et incedimus et huc illucque discurrimus, sed illa, de qua Dauid
Abbreviated transcription (Latin):
filii sui. Triumphꝰ di ẽ: passio mr̃m pro¬
xꝑi noĩe. eruoris effusio. ꝙ int̾ torm̃ta
lȩticia. Cum eñ uiderit quis tanta ꝑse¬
uerantia stare mr̃es atq torqueri. ꝙ
incruciatib suis głari. odor noticiȩ di
disseminat᷑ in gentes. & subit eita cogi¬
tatio. qd̾ nisi uerũ ẽẽt ȩugłm. nunqu̾ã
sanguine defenderet᷑. Neq enĩ delica¬
ta ꝙ delitiis studens ac secura confessio
est: s in carcerib. in plagis. in ꝑsecuti¬
onibus. in fame. ꝙ nuditate. ꝙ siti. Hic
Sed poterat audiens respondere. Quomͦ
gͦ non om̃s crediderunt: Priusquam
interrogetur. soluit a tͣreỹno do pa: ⁊ iux¬
ta morem suum qͥquid alius obicere potest.
antequam obiciatur edisserit. Et est sensus.
Nominis xp̃i in om̃i loco bonus odor sumꝰ
deo: & predicationis nr̃e longe lateqz spirat
fraglantia. S quia homines suo arbitrio
derelicti sunt. neq eñ bonum necessitate

Expanded text:
Filii sui. Triumphus Dei est passio MarFilii sui. Triumphus Dei est passio Mari nomine cruoris effusio et inter tormenta laetitia. cum enim quis uiderit tanta perseuerantia stare martyres atque torqueri et in suis cruciatibus gloriari, odor notitiae dei disseminatur in gentes et subit tacita cogitatio, quod, nisi uerum esset euangelium, numquam sanguine defenderetur. neque enim delicata et diuitiis studens ac secura confessio est, sed in carceribus, in plagis, in persecutionibus, in fame et nuditate et siti. hic sed poterat audiens respondere: \'quomodo ergo non omnes crediderunt?\' prius ergo, quam interroget, soluit avdvnocpOQav et iuxta morem suum, quicquid alius obicere potest, antequam obiciatur, edisserit. et est sensus: nominis Christi in omni loco bonus odor sumus deo et praedicationis nostrae longe lateque spirat flagrantia. sed quia homines suo arbitrio derelicti sunt - neque enim bonum necessitate
Abbreviated transcription (Latin):
ut ibi inueniret titũ. ꝙ uisitaret fr̃s.
de nob̾. siue triumphũ suum agit ꝑ nos:
qui in alio loco dixerat. spectaculũ facti
sumo mundo ꝙ angłis ꝙ hominibꝰ Demq
narrat in consequentib. Nam eũ uenis¬
semo macedoniã: nullã requiẽ habuit
caro nr̃a. s omnẽ tͥbulationẽ passi. Foris
pugnȩ. intꝰ timores. S ed qͥ consolat᷑ humi¬
les. consolatꝰ ẽ nos d̾s in aduentu titi.
Non solũ aũ in aduentu eiꝰ. s etiã in sola¬
tio. E rgo ꝓpterea ualefaciens troianis si¬
ue troadensib ꝓfectꝰ ẽ macedoniã. ut in¬
ueniret ibi titũ. & haberet inter pretatioĩs
eugłii q solaciũ : quẽ intelligimꝰ ñ ibi re¬
pertũ. s pt tribulationes ꝙ ꝑsecutiones
apłi. suꝑuenisse. Priꝰ gͦ quã ueniret titꝰ.
multa ꝑpessꝰ agit grãs om̃ipotenti dõ in
xꝑo iħu quẽ gentib predicabat. qd̾ dig¬
num se elegerit in quo ageret tͥumphũ

Expanded text:
ut ibi inueniret Titum et uisitaret fratres ut ibi inueniret Titum et uisitaret fratres de nobis\' siue \'triumphum suum agit per nos\' —, qui in alio loco dixerat: spectaculum facti sumus mundo et angelis et hominibus. denique narrat in consequentibus: nam cum uenissemus Macedoniam, nullam requiem habuit caro nostra, sed omnem tribulationem passi. foris pugnae, intus timores. sed, qui consolatur humiles, consolatus est nos deus in aduentu Titi, non solum autem in aduentu eius, sed etiam in solacio. ergo propterea ualefaciens Troianis siue Troadensibus profectus est Macedoniam, ut inueniret ibi Titum et haberet interpretationis euangeliique solacium, quem intellegimus non ibi repertum, sed post tribulationes et persecutiones apostoli superuenisse. prius ergo, quam ueniret Titus, multa perpessus agit gratias omnipotenti deo insto Jesu, quem gentibus praedicabat, quod dignum se elegerit, in quo ageret triumphum
Abbreviated transcription (Latin):
presentia titi: quẽ quia ñ inuenit ualefa¬
ciens eis ꝓfectus ẽ in macedoniã. Ni liqͦ¬
tiens diximꝰ apłm paulũ uirũ fuisse do
Et nunc qͥd habetis cũ hominib istis: Si
enĩ a do ẽ stabit: si ex hominib destruet᷑.
Cumq haberet sc̃arũ scientiã scͥpturarũ
ꝙ sermonis diu̾saꝵq linguarũ grãm
possideret. unde ipse głatur in dño &
dicit. grãs ago dõ qd̾ om̃ium ur̃m ma¬
gis linguis loquor. diuinoꝵ sensuum
maiestatẽ ñ poterat greci eloquii digno¬
explicare sermone. ħ abebat gͦ titum
interpretẽ: sic̃ ꝙ beatꝰ petrus marcum.
cuiꝰ eugłm petro narrante ꝙ illo scri
discrepant structuraq uerboꝵ: ex quo
intelligimꝰ. ꝓ necessitate rerũ diu̾sis
eũ usum interp̃tib. Ergo & paulꝰ apłs
contristat᷑: quia p̾dicationis suȩ in pre¬
sentiarũ fistulam organũq ꝑ quod xpo
domã apapho. Apparuerat enĩ ei uir
macẽdo dicens. transiens adiuua nos:

Expanded text:
praesentia Titi, quem quia non inuenit, ualefapraesentia Titi, quem quia non inuenit, ualefaciens eis profectus est in Macedoniam ? aliquotiens diximus apostolum Paulum uirum fuisse doc\'et nunc quid habetis cum hominibus istis? si enim a deo est, stabit, si ex hominibus, destruetur\'. cumque haberet sanctarum scientiam scripturarum et sermonis diuersarumque linguarum gratiam possideret-unde ipse gloriatur in domino et dicit: gratias ago deo, quod omnium eorum magis linguis loquor —, diuinorum sensuum maiestatem digno non poterat Graeci eloquii explicare sermone. habebat ergo Titum interpretem sicut et beatus Petrus Marcum, cuius euangelium Petro narrante et illo scribdiscrepant structuraque uerborum; ex quo intellegimus pro necessitate rerum diuersis eum usum interpretibus. ergo et Paulus apostolus contristatur, quia praedicationis suae in praesentiarum fistulam organumque, per quod doniam-apparuerat enim ei uir Macedo dicens: transiens adiuua nos —,
Abbreviated transcription (Latin):
odor sumꝰ dõ in his qui salui fiunt ꝙ in
his qui ꝑeunt. aliis quide odor mortis
in mortẽ & aliis odor uitȩ in uitã. Et ad
hȩc quis tam idoneus: Non enĩ sumo sic̃
plurimi uenditantes u̾bum dñi: s ex sin¬
ceritate. s sic̃ ex do coram do in xꝑoloqui¬
mur. Narrat corinthiis quȩ fecerit. quȩ
passus sit. & qͦmͦ in cunctis do agat grãs:
ut sub exemplo sui illos ꝓuocet ad cer¬
tandum. Ueni inquit troade qͤ priꝯtro
dicarem. Cumq mͥ ostiũ aꝑtũ e̾e̾t in dño.
hoc ẽ plurimi credidissent. siue ꝑ sig¬
na atq uirtutes quȩ in me oꝑabat᷑ dđs
spes ẽẽt nascentis eccłiȩ fidi. q in dño
succrescentis: non habui requie̾ sꝑui
meo. hoc ẽ sꝑatam consolationẽ inueni¬
re ñ potui. eo qd̾ titũ fre̾m meũ non in¬
uenerim. siue que ibi repꝑiendũ putab̾a
siue quẽ ibi audiebam degere. uł qͥ illuc
uenturũ ẽẽ se dixerat. Quȩ aũ fuit tan¬
ta consolatio. ꝙ quȩ requies sꝑui eiꝰ in

Expanded text:
 in his, qui pereunt, aliis quidem odor mortis in mortem, aliis odor uitae in uitam. et ad haec quis tam idoneus? non enim sumus sicut plurimi uenditantes uerbum dei, sed ex sinceritate, sed sicut ex deo coram deo in Christo loquim ur. narrat Corinthiis, quae fecerit, quae passus sit et quomodo in cunctis deo agat gratias, ut sub exemplo sui illos prouocet ad certandum. \'ueni\', inquit, \'Troadem, quae prius Troidicarem. cumque mihi ostium apertum esset in domino, hoc est plurimi credidissent, siue per signa atque uirtutes, quae in me operabatur deus, spes esset nascentis fidei et in domino succrescentis, non habui requiem spiritui meo, hoc est speratam consolationem inuenire non potui, eo quod Titum, fratrem meum, non inuenerim siue, quem ibi repperiendum putabam, siue, quem ibi audieram degere, uel. qui illuc uenturum esse se dixerat\'. quae autem fuit tanta consolatio et quae requies spiritui in
Abbreviated transcription (Latin):
cis in se scientie ueritatem: hos sua ꝑace
sc̃ificabit. & facit eẽ ꝑfectos. Multi sim¬
pliciter hunc locum de resurrectione intel¬
ligunt: ut et sp̃c & anima & corpus in
aduentu dñi in tegra conseruentur. Ali
ex hoc loco in homine triplicem uolunt
a ffirmare substantiam: sp̃c qͦ sentimus
anime qua uiumꝰ. corporis quo incedunus.
Sunt qui ex anima tantum & corpore sub¬
listere hominem disserentes. sp̃m in eo terciũ
non substantiam uelint intelligi s efficienti¬
am:. ꝑ quauz & mens in nobis & sensus &
cogitatio & animus appellatur. Et utiq nõ
sunt tot substantie. quot nomina. Eumq¬
eis illud oppositum fuerit. Benedicite sp̃s &
anime iustoꝵ domino: scripturan non re¬
cipiunt. dicentes eam in hebraico ñ haberi.
Nos autera in p̃senti loco ut supͣdixinus.
sp̃m qui cum anima & corꝑe integer con¬
seruatur. non substantiam sp̃c sancti que
non potest interire. s grãs eius donatio¬

Expanded text:
cis in se scientiae ueritatem, hos sua pace cis in se scientiae ueritatem, hos sua pace sanctificabit et faciet esse perfectos. multi simpliciter hunc locum de resurrectione intellegunt, ut et spiritus et anima et corpus in aduentu domini integra conseruentur. alii ex hoc loco triplicem in homine uolunt adfirmare substantiam: spiritus, quo sentimus, animae, qua uiuimus, corporis, quo incedimus. sunt, qui ex anima tantum et corpore subsistere hominem disserentes spiritum in eo tertium, non substantiam uelint intellegi, sed efficientiam, per quam et mens in nobis et sensus et cogitatio et animus appellatur, et utique non sunt tot substantiae, quot nomina. cumque illud eis\' oppositum fuerit: benedicite, spiritus et animae iustorum, dominum, scripturam non recipiunt dicentes eam in Hebraico non haberi. nos autem in praesenti loco, ut supra diximus, spiritum, qui cum anima et corpore integer conseruatur, non substantiam spiritus sancti, quae non potest interire, sed gratias eius donatio
Abbreviated transcription (Latin):
tuas: & de qua scriptum est. misit u̾bum
gaudium. pacem. & cetera. Aliter. Pre¬
cipitur nobis salomone dicente. Tu aũt
descrire ea tripliciter inconsilio. & scientia:
ut respondeas uerba ueritatis. his qui ꝓ¬
ponunt tibi. Griplex in corde nr̃o descrip¬
tio. & regula scripturaꝵ est. prima ut
intelligamus eas iuxta historiam. scda
iuxta tropologiam. tercia iuxta intelligẽ¬
tiam sp̃ualem. In historia. eoꝵ que scͥꝑ¬
ta sunt ordo seruatur: in tropologia de
littera ad maiora consurgimus. & quic¬
quid in pͥori ppło carnaliter factum est.
iuxta moralem interpretamur locũ. &
ad anime nr̃e emolum̃tum᷑ conuertimus:
in spũali seupia ad subluiora transimꝰ.
terrena dimittimus. de futuroꝵ beatitu¬
dine & celestib disputamus. ut presen¬
tis uite premeditatio umbra sit future
beatitudinis. Quos tales xp̃s inuene¬
rit. ut & corꝑe & anima & sp̃u integri
conseruentur. & ꝑfectan habeant tripli¬

Expanded text:
tuas, et de qua scriptum est: misit uerbum tuas, et de qua scriptum est: misit uerbum gaudium, pacem et cetera. Aliter: Praecipitur nobis Salomone dicente: tu autem describe eatripliciterin consilio et scientia, ut respondeas uerba ueritatis his, qui proponunt tibi. triplex in corde nostro descriptio et regula scripturarum est: prima, ut intellegamus eas iuxta historiam, secunda iuxta tropologiam, tertia iuxta intellegentiam spiritalem. in historia eorum, quae scripta sunt, ordo seruatur; in tropologia de littera ad maiora consurgimus et, quicquid in priori populo carnaliter factum est, iuxta moralem interpretamur locum et ad animae nostrae emolumenta conuertimus; in spiritali θεωϩία ad sublimiora transimus, terrena dimittimus, de futurorum beatitudine et caelestibus disputamus, ut praesentis uitae meditatio umbra sit futurae beatitudinis. quos tales Christus inuenerit, ut et corpore et anima et spiritu integri conseruentur et perfectam habeant tripli
Abbreviated transcription (Latin):
oculus uideat. auris audiat. dentez
cibos molant. Stomachus coquat. al¬
iuis digerat. aut si nulla parte mem
Et hoc quisqmͣ potest credere apłu ꝓ
credentib dep̾cari. ut in die iudicii inte¬
grum omnium xp̃c corpꝰ inueniat. cũ
omnia corpora morte dissoluta sint:
aut sicut quidã uolunt que reperta
fuerint ad huc spirantia habeant de¬
bilitates suas. & maxime martyrum
& eoꝵ qui pro xp̃i nomine uł oculos
effossos. uł amputatas nares. uł ab¬
scisas manus habent: Ergo integrũ
corpus est. de quo dixunus in alia
questione: & nõ tenens saput. ex qͦ omne
corpꝰ conexum atq compactũ. accipiat
augm̃tum & administrationem xp̃i. Hoc
corpus eccłia est. Et quicumq huiꝰ corꝑis
tenuerit caput. et cetera membra seruaue¬
rit. harebit integrum corpꝰ quantũ potist
reciꝑe humana natura. Iuxta hunc mo¬
dum & anime integritas conseruandaẽ
que dicere potest. B̾enedic anima mea do¬
minum qui sanat omnes infirmitates

Expanded text:
oculus uideat, auris. audiat, dentes oculus uideat, auris. audiat, dentes cibos molant, stomachus concoquat, aluus digerat aut si nulla membrorum et hoc quisquam potest credere, apostolum pro credentibus deprecari, ut in die iudicii integrum omnium Christus corpus inueniat, cum omnium corpora aut morte dissoluta sint aut, si, ut quidam uolunt, reperta fuerint adhuc spirantia, habeant debilitates suas, et maxime martyrum et eorum, qui pro Christi nomine uel oculos effossos uel amputatas nares uel abscisas manus habeant? ergo integrum corpus est, de quo diximus in alia quaestione, et non tenens caput, ex quo omne corpus conexum atque conpactum accipiat augmentum in administrationem Christi. hoc corpus ecclesia est et, quicumque huius corporis tenuerit caput et cetera membra seruauerit, habebit integrum corpus, quantum potest recipere humana natura. iuxta hunc modum et animae integritas conseruanda est, quae dicere potest: benedic, anima mea, dominum, qui sanat omnes infirmitates
Abbreviated transcription (Latin):
in eodem sp̃u. alii grã sanitatũ in uno spu:
alii oꝑatio uirtutum. alii ꝓphetia. alii dis¬
cretio sꝑuum. Omnia autem hec oꝑatur
liuꝰ atq idẽ sp̃s. diuidẽs singłis ꝓ ut iuat.
De hoc sp̃u ne a se auferretur. rogabat
dauid dicens. Sp̃m sc̃m tuum ne auferas
a me. Qu qnͣdo aufertur. nõ in substan¬
tia sui. s ei a quo aufertur extinguitur.
Ego puto unum atq idem significare:
sp̃m nolite extinguere. & quod in alio lo¬
co scribit. sp̃u feruentes. In quo enĩ fer¬
uor sp̃c multiplicata inĩquitate & carita¬
tis frigore nõ tepescit: in hoc sp̃t nequa¬
quam extinguitur. Ds̃ gͥ ꝑacis scĩficet
uos ꝑ omnia uł in omnib. siue plenos
xp̃m ei reconciliati sumꝰ: qui est pax nr̃a.
qui fecit utraq unũ. qui & in alio lo¬
co pax dei dicitur. suꝑans omne sensũ
qui custodit corda cogitationesq scõꝵ
pus in die dñi conseruat᷑. Corpus si
singłoꝵ mnembroꝵ utatur officus. Uer¬
bi gratia si opetur manꝰ. pes ambulet

Expanded text:
n eodem spiritu, alii gratia sanitatum in uno spiritu, alii operatio uirtutum, alii prophetia, alii discretio spirituum. omnia autem haec operatur unus atque idem spiritus diuidens singulis, prout uult. de hoc spiritu, ne a se auferretur, rogabat Dauid dicens spiritum sanctum tuum ne auf eras a me. qui quando aufertur, non in substantia sui, sed ei, a quo aufertur, extinguitur. ego puto unum atque idem significare: spiritum nolite exiting uere et, quod in alio loco scribit: spiritu feruentes. in quo enim feruor spiritus multiplicata iniquitate et caritatis frigore non tepescit, in hoc spiritus nequaquam extinguitur. deus igitur pacis sanctificet uos per omnia uel in omnibus siue plenos er Christum ei reconciliati sumus, qui est pax nostra, qui fecit utraque unum, qui et in alio loco pax dei dicitur superans omnem sensum, quae custodit corda cogitationesque sanctpus in die domini conseruatur. corpus, si singulorum membrorum utatur officiis, uerbi gratia, si operetur manus, pes ambulet,
Abbreviated transcription (Latin):
potestatẽ figulꝰ luti ex eadẽ massa facere
aliud quide uas in honorẽ. aliud uͦ in
contumeliã: E terno gͥ silentio contices¬
ce: ꝙ scito fragilitatẽ tuã. ꝙ ñ deo moue¬
as questionẽ qui fecit qd̾ uoluit. ut in
alios clemens. in alios seuerꝰ existeret.

Expanded text:
potestatem figulus luti ex eadem massa facere, potestatem figulus luti ex eadem massa facere, aliud quidem uas in honorem, aliud uero in contumeliam? aeterno igitur silentio conticesce et scito fragilitatem tuam et deo ne moueas quaestionem, qui fecit, quod uoluit, ut in alios clemens, in alios seuerus existeret :
Abbreviated transcription (Latin):
ma facti ẽẽmus: ꝙ sic̃ gomorra similes¬
fuissemꝰ Cumq testimonia ꝓposuisset
quib duplex uoeatio predieitur. & genti¬
um. ꝙ popłi iudeoꝵ. transit ad coheren¬
tem disputationẽ. & iccireo dicit. gentes
quȩ ñ sectabant᷑ iusticiã app̾hendisse
ruisse quia offenderit in lapide offensio¬
nis ꝙ petram seandali. ꝙ ignorauerit
rit. Legi in euiꝰda comm̃tariis sic respon¬
disse apłm: ut magis implicuerit quã
soluerit questione Ait enĩ ad id qđ ꝓpo¬
suerat. Quid gͦ dicimꝰ. Nunqͥd iniquitas
apud dm. & ñ est uolentis neq curren¬
tis s miserentis di. ꝙ euiꝰ uult misere¬
tur. & quẽ uult indurat. & uoluntati
eiꝰ quis potest resistere: sic apłm respon-¬
disse O homo qui terra ꝙ cinis es. au¬
des đo facere questionẽ. ꝙ uas fragile
atq testaceũ rebellas contra figulũ tuũ:
Nunquid figmentũ potest dicere ei qui se
finxit. quare me sic fecisti: Aut ñ habet

Expanded text:
ma facti ema facti efuissemus. cumque testimonia proposuisset, quibus duplex uocatio praedicitur et gentium et populi Iudaeorum, transit ad cohaerentem disputationem et idcirco dicit gentes, quae non sectabantur iustitiam, adprehendisse ruisse, quia offenderit in lapidem offensionis et petram scandali et ignorauerit rit. legi in cuiusdam commentariis sic respondisse apostolum, ut magis inplicuerit, quam soluerit quaestionem. ait enim ad id, quod proposuerat: quid ergo dicimus? numquid iniquitas apud deum? et: non est uolentis neque currentis, sed miserentis dei tur, et quem vult indurat Deus: Et, Voluntati ejus quis potest resistere? Sic Apostolum respondisse: O homo, qui terra, et cinis es, audes facere quaestionem Deo? et vas fragile atque testaceum rebellas contra figulum tuum? Numquid figmentum potest dicere ei qui se finxit, quare me sic fecisti? Aut non habet
Abbreviated transcription (Latin):
qui ex uideis credẽ uoluer̃t: & unꝰ ereden¬
tium effectꝰ ẽ popłs. E x. quo intelligit᷑ ñ
gentes eligi. s hominũ uoluntates Atq ita
factũ ẽ: ut impleret᷑ illud qd̾ dictũ ẽ per
osee ꝓpħam. Uocabo ñ plebem meã pleb̾e
mea᷑. hoc ẽ popłm gentiũ : ꝙ quib pͥus¬
dicebat᷑. ñ plebs mea uos. tunc uocent᷑
filii di uiui. O uod ne solũ degentibꝰ dic̾e
uideret᷑ etiam eos qͥ ex isrłis multitudine
crediderunt. uasa miscdđiȩ ꝙ electionis
appellat. Clamat enĩ ysaias ꝓ isrł. Si fue¬
rit numerus filioꝵs isrł tanqũa arena
maris: reliquiȩ saluȩ fient. Noc est: etiã
si multitudo ñ crediderit. tam̃ pauei cre¬
dent. Uerbum enĩ consũmatũ atq bre¬
uiatũ in sua ds ȩquitate librauit: ut hu¬
militate ꝙ incarnatione.xrꝑi eos saluos
faceret. qui in eũ credere uoluissent.
Hoc ipsum ꝙ in alio loeo dieit ẏsaias. Nisi
dñs sabaoth reliquisset nob̃̾ sem̃. sic̃ sodo¬

Expanded text:
qui ex Judaeis credere voluerunt, et unus credentium effectus est populus. Ex quo ostenditur, non gentes eligi, sed hominum voluntates, atque 842 ita factum est, ut impleretur illud, quod dictum est in Osce: Vocabo non plebem meam, plebem meaocentur filii dei uiui. quod ne solum de gentibus dicere uideretur, etiam eos, qui ex Israhelis multitudine crediderunt, uasa misericordiae et electionis appellat. clamat enim Esaias pro Israhel: si fuerit numerus filiorum Israhel tamquam harena maris, reliquiae saluae fienthocest:etiam si multitudo non crediderit, tamen pauci credent. uerbum enim consummatum atque breuiatum in sua deus aequitate librauit, ut humilitate et incarnatione Christi eos saluos faceret, qui in eum credere uoluissent. hoc ipsum et in alio loco dicit Esaias: nisi dominus sabaoth reliquisset nobis semen, sicut Sodo
Abbreviated transcription (Latin):
sa questio. sub breui sermone tractanda.
Supra dixerat. sp̃m nolite extinguere.
Quod si fuerit intellectum: statim scie¬
mus quis iste sit sp̃c. qui cum anima
& corpore in die aduentus dñi conseruã¬
dus est. Quis enĩ possit credere. quod
instar flamine que extincta desinit eẽ
quod fuerat extinguatur sp̃c sanctꝰ. &
sustineat aboltionẽ sui: qui fuit quon¬

Expanded text:
sa quaestio, sed breui sermone tractanda. supra dixerat: spiritum nolite extin g uere, quod si fuerit intellectum, statim sciemus, quis iste sit spiritus, qui cum anima et corpore in die aduentus domini conseruandus est. quis enim possit credere, quod instar flammae, quae extincta desinit esse, quod fuerat, extinguatur spiritus sanctus et sustineat abolitionem sui, qui fuit quon
Abbreviated transcription (Latin):
lis te a do creatũ putas. ꝙ illiꝰ ñ posse re¬
sistere uoluntati: hoc considera quia uas
fictile ñ dicit figulo. quare me sic fecisti.
Pigulꝰ enĩ habet potestatẽ. de eode luto
& de eade massa aliud uas facere in hono¬
rem. aliud uͦ in contumeliã. O s̃ aũ ȩqua¬
li cunctos sorte generauit: ꝙ dedit ar¬
bitrii lib̾tatẽ. ut faciat unꝰquisq qd̾ uult.
siue bonũ siue malũ. In tantũ aũ dedit
om̃ib potestatẽ : ut uox impia disputet
contra creatorẽ suum. ꝙ causas uoluntatis
illius ꝑscrutet᷑. S in autẽ d̾s uolens osten¬
dere iram. ꝙ notã facere potentiã suam.
sustinuit in multa patientia uasa irȩ ap

Expanded text:
lis te a deo creatum putas et illius non posse relis te a deo creatum putas et illius non posse resistere uoluntati, hoc considera, quia uas fictile non dicit figulo: quare me sic fecisti? — figulus enim habet potestatem de eodem luto et de eadem massa aliud uas facere in honorem, aliud uero in contumeliam -, deus autem aequali cunctos sorte generauit et dedit arbitrii libertatem, ut faciat unusquisque, quod uult, siue bonum siue malum. in tantum autem dedit omnibus potestatem, ut uox impia disputet contra creatorem suum et causas uoluntatis illius perscrutetur. sin autem uolens deus ostendere iram et notam facere potentiam suam, sustin
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ẽ idem đs loquat᷑ ad pharaonẽ. In hoc
ipsum excitaui te: ut ostenda in te uirtu¬
tem meã. ꝙ annuntiet᷑ nom̃ meũ in uni¬
uersa terra. S̾ i hoc ita ẽ. ꝙ ꝓ uoluntate sua
miseret᷑ isrłi ꝙ indurat pharaonẽ: gͦ fru¬
stra querit᷑ ꝙ causat᷑ nos uł bona ñ fecisse
uł fecisse mala. cum in potestate illiꝰ sit
ꝙ uoluntate. absq bonisꝙ malis oꝑib
uł eligere aliquẽ uł abicere: p̾sertĩ cum
uoluntati illiꝰ humana fragilitas resistere
non possit. Quã ualidã questione̾ scͥptu¬
rarum ratione contextã. &. pene insolu¬
bilem: breui apłs sermone dissoluit di¬
cens. O homo. tu quis es qui respondeas
deo: Et ẽ sensꝰ.E x eo qd̾ respondes do̾
ꝙ calumpniã facis. & de scͥpturis tanta
ꝑquiris ut loquaris contra dm. ꝙ iustici¬
am uoluntatis eiꝰ inͦ qusiras: ostendis te
liberi arbitrii. ꝙ facere qd̾̃ uis. & tacere
uł loqui. Si enĩ in similitudinẽ uasis ficti¬

Expanded text:
araonem: In hoc ipsum excitavi te, ut ostendam in te virtutem meam, et annuntietur nomen meum in universa terra. Si hoc ita est, et pro voluntate sua miseretur Israeli, et indurat Pharaonem: ergo frustra queritur, atque causatur, nos vel bona non fecisse, vel fecisse mala: cum in potestate ipsius sit et voluntate, absque bonis et malis operibus, uel eligere aliquem uel abicere, praesertim cum uoluntati illius humana fragilitas resistere nequeat. quam ualidam quaestionem scripturarum ratione contextam et paene insolubilem breui apostolus sermone dissoluit dicens: o homo! tuquis es, qui respondeas deo? et est sensus: ex eo, quod respondes deo et calumniam facis et de scripturis tanta perquiris, ut loquaris contra deum et iustitiam uoluntatis eius inquiras, ostendis te liberi arbitrii et facere, quod uis, uel tacere uel loqui. si enim in similitudinem uasis ficti
Abbreviated transcription (Latin):
quoꝵs alt̾ abiectus. alt̾ electꝰ ẽ. Et hoc to¬
tum dicit: ut in duob pͥorib fr̃ib isma¬
ele ꝙ esau. popłm iudeoꝵs abiectũ ẽẽ sig¬
electum gentiũ popłm. uł eos qui ex iu-¬
deis in xꝑm credituri erant. Et qm̃ hoc
uolens approbare ꝓposuerat testimoniũ
nascentium geminoꝵ esauꝙ iacob de
quib seͥptũ ẽ. maior seruiet minori ꝙ
in malachia legimꝰ. iacob dilexi. esau
aũ odio habui: uenientẽ e latere que¬
stionẽ more suo ꝓponit ꝙ. disserit. Et
hac soluta. reuertit᷑ ad id de quo eeꝑat
disputare. Siesau ꝙ iacob necđu nati
erant. nec aliquid egerant boni aut ma¬
li. ut uł ꝓmererent᷑ dm. uł offenderent. ce
electio eoꝵ atq abiectio ñ merita singloꝵ
s uoluntatẽ eligentis & abicientis osten¬
dit: quid gͦ dicimo: Iniquus ẽ d̾s. scđm
illud exemplũ qd̾ loquit᷑ ad moysen. mise
ut faciat ds̃ quodcumq uoluerit. ꝙ absq

Expanded text:
quorum alter abiectus, alter electus est. et hoc toquorum alter abiectus, alter electus est. et hoc totum dicit, ut in prioribus fratribus, Ismahel et Esau, populum Iudaeorum abiectum esse sigelectum populum gentium uel eos, qui ex Iudaeis in Christum credituri erant. et quoniam hoc uolens adprobare proposuerat testimonium nascentium geminorum Esau et Iacob, de quibus scriptum est: maior seruiet minori et in Malachia legimus: Iacob dilexi, Esau autem odio habui, uenientem e latere quaestionem more suo proponit et disserit et hac soluta reuertitur ad id, de quo coeperat disputare. si Esau et Iacob necdum nati erant nec aliquid egerant boni aut mali, ut uel promererentur deum uel offenderent, et electio eorum atque abiectio non merita singulorum, sed uoluntatem eligentis et abicientis ostendit, quid ergo dicimus ? iniquus est deus ? secundum illud exemplum, quod loquitur ad Moysen: miserut faciat deus, quodcumque uoluerit, et absque
Abbreviated transcription (Latin):
ma e̾e̾ a xꝑo. id ẽ solꝰ ꝑire. ne om̃e isrłiti¬
cum genꝰ ꝑeat. Et quia hoc dixerat: sta¬
tim uenientẽ eregione preuidit questio¬
nem. Druid gͦ dicis: Dm̃s qui ex isrł sunt
finita iudaici popłi multitudo. xꝑm di
filium recȩpisti Ouã ita soluit. Isrł in
scͥpturis scĩs duplicit̾ appellat᷑. ꝙ in du¬
os filios diuidit᷑: in unũ qͥ iurta carnẽ
est. & in alterũ qui uixta repmissionẽ
ꝙ sꝑm. Abraham duos habuit filios.ys¬
mael & ysaac. Ismael qui sedm carnẽ na¬
tus est. hereditatẽ patris ñ accepit: ysa¬
ac qui de reꝓmissione natꝰ ẽ ex sara. sem̃
di appellatur. Scriptũ ẽ enĩ. In ysaac uo
cabitur tͥ sem̃: id e̾ non qui filii carnis
hii filii sunt di. s qͥ filii sunt repmissionis.
isti estimant᷑ in semine. Et hoc ñ solum
in ismael ꝙ ysaac aceidisse conuineimꝰ:
s etiã in duob Rebeceȩ filiis esau ꝙ iacob.

Expanded text:
ma esse a Christo, id est solus perire, ne omne Israhelitima esse a Christo, id est solus perire, ne omne Israheliticum genus pereat. et quia hoc dixerat, statim uenientem e regione praeuidet quaestionem:\' quid ergo dicis? omnes, qui ex Israhel sunt, finita Iudaici populi multitudo Christum dei filium recepistis?\', quam ita soluit: Israhel in scripturis sanctis dupliciter appellatur et in duos diuiditur filios: in unum, qui iuxta carnem estet spiritum. Abraham duos habuit filios, Ismael et Isaac, Ismael, qui secundum carnem natus est, haereditatem patris non accepit. Isaac, qui de repromissione generatus ex Sara est, semen Dei appcabitur tibi semen , id est, non qui filii carnis, hi filii Dei, sed qui filii sunt repromissionis, isti aestimantur in semine. Et hoc in Ismahel et Isaac accidisse conuincimus, sed etiam in duobus Rebeccae filiis, Esau et Iacob,
Abbreviated transcription (Latin):
in eccłia ñ timemꝰ : ne uirta phitagorã
& platonẽ & discipłos eoꝵ qui sub noĩe
xꝑiano intͦducunt dogia gentium di¬
camꝰ animas lapsas ẽẽ de cęlo. ꝙ. ꝓ diuer¬
sitate meritoꝵ in his uł illis corporib
pęnas antiquoꝵ luere peccator. Mul¬
toq meliꝰ ẽ simplicit̾ imꝑitiã confiteri.
ꝙ int̾ cȩtera quȩ nesciꝰ etiã huiꝰ loci
obscuritatẽ refugere: quã dum uolumꝰ
di ꝓbare iusticiã. basilidis & manichei
heresim defendere. ꝙ hybas nenias ȩgy¬
ptioꝵq portenta sectari. Dicamꝰ gͥ ut
ungue transũso ab illiꝰ sententiis recedamꝰ.
Fleuerat sup᷑. & dolori suo & conscientiȩ te¬
gnati scđm carnẽ. id ẽ isrłitȩ dĩ filiũ non
recepissent. quoꝵ fuit adoptio. ꝙ gła ꝙ te¬
stam̃ta & legislatio. & cultura & ꝓmissio.
ex quib etiã ipse . rꝑc scđm carnẽ de ma¬
ria generatꝰ ẽ uirgine: ꝙtam continuo cor¬
dis dolore torquet᷑. ut ipse optet anathe¬

Expanded text:
e juxta Pythagoram et Platonem et discipulos eorum, qui sub nomine Christiano introducunt dogma gentilium, dicamus animas lapsas esse de coelo, et pro diversitate meritorum in his, vel illis corporibus poenas antiquorum luere peccatorum, multoque melius est simpliciter imperitiam confiteri et inter cetera, quae nescimus, etiam huius loci obscuritatem refugere quam, dum uolumus dei probare iustitiam, Basilidis et Manichei heresim defendere et Hiberas nenias Aegyptiaque portenta sectari. dicamus igitudicitur, atque ungue transuerso ab illius sententiis recedamus. fleuerat supra et dolori suo et conscientiae tegnati secundum carnem, id est Israhelitae, dei filium non recepissent, quorum fuit adoptio et gloria et testamenta et legislatio et cultura et promissio, ex quibus etiam ipse Christus secundum carnem de Maria generatus est uirgine, et tam continuo cordis dolore torquetur, ut ipse optet anathe
Abbreviated transcription (Latin):
uid significet illud qd̾ apłs paulꝰ dis¬
p̃utat᷑ ad romanos scribens. quid gͦ dice¬
mus. Nunqͥd iniquitas apud dm. absit:
usq ad eũ locũ ubi ait. nisi dñs saba oth
reliquisset nob̾ sem̃. sicut sodoma fuis
semus. ꝙ sic̃ gomorra similes essemus.
O m̃is quide ad romanos epła interp̾tatio¬
ne indiget : ꝙ tantis obscuritatib obuo¬
luta ẽ. ut in intelligenda ea sp̃s sc̃i indi
geamꝰ auxilio. quia ꝑ apłm hȩc ipse
dictauit. s precipue locus hic: in quo
quida uolentes seruare iusticiã đi. ex
precedentib causis dicunt electũ in ute¬
ro rebeceȩ iacob ꝙ abiectũ esau: sic̃ & iere¬
mias & baptista ioħs eligunt᷑ in utero.

Expanded text:
uod significet illud quod apostolus Paulus disputat ad Romanos scribens, Quid ergo dicemus? nunquid iniquitas est apud Deum? Absit, usque ad locum ubi ait: Nisi Dominus Sabaoth r eliqui s s et nobi s semen, sicut Sodoma facti essemus et sicut Gomorra similes fuissemus. — Omnis quidem ad Romanos epistula interpretatione indiget et tantis obscuritatibus inuoluta est, ut in intelgeamus auxilio, qui per Apostolum haec ipsa dictavit. Sed praecipue locus hic, in quo quidam volentes Dei servare justitiam ex praecedentibus causis, dicunt electum in utero Rebeccae Jacob, et abjectum Esau, sicut Jeremias et Baptista Joannes eliguntur in utero,