comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
licet. niuernensi. constanciensi. nãnetensi:
quorũ causa eo die ad discutiendũ relicta.
diaconus sermonis cursum ad abbates
qui aderant uertit: eosq ne forte et ip¬
si in ouile dñicum aliunde ñ per ostium
introissent confiteri ãmonuit. Primus scĩ
remigii abbas herimarus surrexit: seq
ab huiuscemodi culpa congrua responsio¬
ne purgauit. Deinde domnꝰ hugo cluni¬
acensis subsecutus : hanc purgacionis sue
racionẽ subintulit dicens. łro adipiscendo
abbacie honore deo teste nichil dedi uel
studuerunt: alii uero nichil respondenteᷤ
reatũ suum occulere quam patefacere ma¬
luerunt. Tunc lingonensis ep̃c surgens
super abbate pultariensi diocefaneo suo
plurimũ est conquestus: quod uidelicet
in fetore luxurie uiuens. plurib flagi¬
tiis inseruiebat: beato quoq petro eiꝰ¬
q uicario romane scilicet ecclesie pon¬
tifici cuius abbacia illa erat debitum
censum qd̾ annis ꝑsoluere detrectauerat:

Expanded text:
licet, Nivernensi, Constantiensi, Nannetensi; licet, Nivernensi, Constantiensi, Nannetensi; quorum causa eo die ad discutiendum relicta, diaconus sermonis cursum ad abbates qui aderant vertit, eosque ne forte et ipsi in ovile Dominicum aliunde, non per ostium, introissent, confiteri admonuit. Primus sancti Remigii abbas Herimarus surrexit, seque ab hujuscemodi culpa congrua responsione purgavit; deinde domnus Hugo Cluniacensis subsecutus hanc purgationis suae rationem subintulit, dicens: Pro adipiscendo abbatiae honore, Deo teste, nihil dedi, vel studuerunt . . . . . Alii vero nihil respondentes, reatum suum occulere quam patefacere maluerunt. Tunc Lingonensis episcopus surgens, super abbate Pultariensi dioecesano suo plurimum est conquestus, quod videlicet in fetore luxuriae vivens, pluribus flagitiis inserviebat; beato quoque Petro, ejusque vicario, Romanae scilicet Ecclesiae pontifici, cujus abbatia illa erat, debitum censum quotannis persolvere detrectaverat;
Abbreviated transcription (Latin):
pape preberent: quomͦ hec zirania di¬
uine segetis semen suffocantia exstirpari
ualerent. Post hec ad epos sermone conuer
so. cõmonuit illos sub anathemate apłice
dem dignitatem promouisset: publica
confessione patefaceret :¬
rimus ergo treuerensis archiep̃e.xx
ad hec uerba surrexit: seq nec ali¬
quid dedisse uel promisisse pro
adepto ep̃atu. neq alicui sacros
ordines uendidisse respondit. Deinde lugdu¬
nensis et uesontionensis surgentes: ab huius¬
modi culpa ꝓfessi sunt esse ĩmunes. Tunc pre¬
fatus diaconus ad remensem archiep̃m se con¬
uertit: et quid de his ex quib a ceteris fac¬
ta fuerat purgatio ediceret. requisiuit. At
ille surgens inducias petuit usq in crastinũ:
dicens se priuatim uelle loqui ad domnum
apłicum. Cumq date fuissent. ceteri om̃s
surrexerunt in ordine scđm uerba priorũ
purgantes se ab huiusmodi suspicione: qͣ¬
tuor tantũmodo exceptis. lingonensi uide¬

Expanded text:
papae praeberent, quomodo haec zizania dipapae praeberent, quomodo haec zizania divinae segetis semen suffocantia exstirpari valerent. Post haec ad episcopos converso sermone, commonuit illos sub anathemate apostoldem dignitatem promovisset, publica confessione patefaceret. Primus ergo Trevirensis archiepiscopus ad haec verba surrexit, seque nec aliquid dedisse vel promisisse pro adepto episcopatu, neque alicui sacros ordines vendidisse, respondit. Deinde Lugdunensis et Vesontionensis surgentes, ab hujuscemodi culpa professi sunt se esse immunes. Tunc praefatus diaconus ad Remensem archiepiscopum se convertit, et quid de his ex quibus a caeteris facta fuerat purgatio ediceret requisivit. At ille surgens inducias petiit usque in crastinum, dicens se privatim velle loqui ad domnum apostolicum; cumque datae fuissent, caeteri omnes surrexerunt in ordine, secundum verba priorum purgantes se ab hujuscemodi suspicione, quatuor tantummodo exceptis, Lingonensi sci
Abbreviated transcription (Latin):
dõni pape: surrexit petrus scẽ romane
ecclesie diaconus. expedito sermone pro¬
ponens de quibus in eadem sinodo sermo
esset habendus: de multis uidelicet illicitis.
que contra canonũ instituta in gallicis fi¬
nib exercebantur: id est de simoniaca he¬
resi. de ministeriis eccłasticis. et altaribus.
que a laicis tenebantur : de prauis consu¬
etudinib que ab eis in atriis eccłarum
accipiebantur: de incestis coniugiis. et eis
qui legitimas relinquentes uxores. adulte¬
rinis iterũ nuptiis implicabant᷑. De mo¬
nachis et cdericis a scõ proposito et habi¬
tu recedentib. item de clericis mundiali
milicie studentib. de rapinis pauperũq
iniustis captionibus :  sodomitico ui¬
cio. et quibusdam hero:. que in eisdẽ
pullusauerant partib. Quib ꝓpositis.
ãmonuit om̃s qui aderant. ut inde secũ
prudenti deliberacione tractarent: consi¬
liumq cũ oportuno adiutorio domno

Expanded text:
domni papae surrexit Petrus sanctae Romanae domni papae surrexit Petrus sanctae Romanae Ecclesiae diaconus, expedito sermone proponens de quibus in eadem synodo sermo esset habendus. De multis videlicet illicitis quae contra canonum instituta in Gallicis finibus exercebantur, id est, de Simoniaca haeresi, de ministeriis ecclesiasticis et altaribus quae a laicis tenebantur, de pravis consuetudinibus quae ab eis in atriis ecclesiarum accipiebantur, de incestis conjugiis, et eis qui, legitimas relinquentes uxores, adulterinis iterum nuptiis implicabantur, de monachis et clericis a sancto proposito et habitu recedentibus, item de clericis mundiali militiae studentibus, de rapinis pauperumque injustis captionibus, de Sodomitico vitio, et quibusdam haeresibus quae in eisdem pullulaverant partibus. Quibus propositis, admonuit omnes qui aderant ut inde secum prudenti deliberatione tractarent consilium quae cum opportuno adjutorio domno
Abbreviated transcription (Latin):
gam aylenardus archiep̃c lugdunensis.
hugo lingonensis. ioffridus constancien¬
sis. yuo sagensis. herbertus lisoiensis. hu¬
go baioiacensis. hugo auringensis. theo¬
dericus uiridunensis. Ad septemtrionalẽ
uero plagam. hugo archiep̃c uesoncio¬
nensis. hugo niuernensis. eusebius ande¬
gauensis. pudicus namnetensis ep̃e an-
glorum: et ioħs portuensis. Post quorũ
terga in modũ similiter corone: resede¬
runt abbates hoc ordine. Domnꝰ scilicet
abbas scĩ remigii herimarus. domnus
hugo cluniacensis. sigefridus gorziensis.
fulco corbeiensis. robertus prumiensis. ramol¬
dus sancti medardi. giruinus sci richarii. go¬
fridus uerzelliacensis. arnoldus pultariensis.
rodulfus mosomensis. oylardus cata launen¬
sis. milo deruensis. norgaudus altuillaren
benedicti de terra anglorũ. Deinde ceteri
qui ut superius relatũ est. simul fuerunt
numero fere quinquaginta. Quibus ita
residentib imperato silentio ex precepto

Expanded text:
gam, Aylenardus archiepiscopus Lugdunensis, gam, Aylenardus archiepiscopus Lugdunensis, Hugo Lingonensis, Joffridus Constantiensis, Ivo Sagensis, Herbertus Lisoiensis, Hugo Bajogacensis, Hugo Avringensis, Theodericus Virdunensis; ad septentrionalem vero plagam, Hugo archiepiscopus Vesontionensis, Hugo Nivernensis, Eusebius Andegavensis, Pudicus Nannetensis, episcopus Anglorum, et Joannes Portuensis. Post quorum terga in modum similiter coronae resederunt abbates hoc ordine: domnus scilicet abbas sancti Remigii Herimarus, domnus Hugo Cluniacensis, Sigefridus Gorziensis, Folco Corbiensis, Robertus Prumiensis, Rainoldus Sancti Medardi, Girvinus Sancti Richarii, Godfridus Verzelliacensis, Arnoldus Pultariensis, Rodulfus Mosomensis, Oylardus Catalaunensis, Milo Dervensis, Norgaudus AltvillarensBenedicti de terra Anglorum; deinde caeteri qui, ut superius relatum est, simul fuerunt numero fere quinquaginta. Quibus ita residentibus, imperato silentio, ex praecepto
Abbreviated transcription (Latin):
sacerdotalib quasi ad celebrandã missam
infulis redimitus processit ex oratorio sc̃ẽ
trinitatis. cum cruce et euuangelii libro
antecedentib eum sacri ordinis ministris:
sexq alii coram eo ꝓcedentes ante sanctũ
altare. ex integro cantauerũt antiphonã
exaudi nos domine. Qua expleta cum
psalmo et gloria. archiep̃e treuerensis
letaniã fecit: eaq finita conuentũ dia¬
conus ut ad dm̃ preces effunderet ammo¬
nuit: et sic tẽpori congruentẽ domno
apłico oracionẽ dicente. lectũ ẽ euuange¬
lium : dixit simoni petro iħs. si peceaue¬
rit in te frater tuus. Post hec consederũt
om̃s ordine quo remensis archipresul
disposuit: domnus quidem papa in me¬
dio ut dictum est chori. uerso uultu ad
sepulcrum beati remigii: ante oculos
in parte resedit sinistra. Post remensem
deinde scđm subnotatũ ordinem resede¬
runt: beroldus suessionensis. drogo mo
bero mettensis. Ad meridianã autẽ pla¬

Expanded text:
sacerdotalibus quasi ad celebrandam missam sacerdotalibus quasi ad celebrandam missam infulis redimitus, processit ex oratorio sanctae Trinitatis cum cruce et Evangelii libro, antecedentibus eum sacri ordinis ministris, sexque alii coram eo procedentes, ante sanctum altare ex integro cantaverunt antiphonam Exaudi nos, Domine; qua expleta cum psalmo et Gloria, archiepiscopus Trevirensis litaniam fecit: eaque finita, conventum diaconus, ut ad Deum preces effunderet, admonuit, et sic tempori congruentem domno apostolico orationem dicente, lectum est Evangelium Dixit Simoni Petro Jesus: Si peccaverit in te frater tuus. Post haec consederunt omnes, ordine quo Remensis archipraesul disposuit, domnus quidem papa in medio, ut dictum est, chori, verso vultu ad sepulcrum beati Remigii, ante oculos in parte resedit sinistra. Post Remensem deinde secundum subnotatum ordinem resederunt Beroldus Suessionensis, Drogo Morbero Metensis; ad meridianam pla
Abbreviated transcription (Latin):
sis ep̃chiep̃i clericos est renouata: his astru¬
entibus quia remensis primas esset in gal¬
lia. ideoq illi dispositio cõpeteret sinodi¬
ca: econtra uero illi archiep̃o treuerensi
eandem dignitatẽ conabant᷑ ascribere:
primãq sedem post romane eccłe p̾sulem
in celebrando concilio adquirere. Domnꝰ
autem papa non arbitratus oportunum
tempus quo his racionib imponi ualeret
congruus finis: sed potius metuens huius¬
modi controuersiã ꝓrũpere ad scandalũ
contencionis: in modum corone sedilia
ep̃orum disponi. et in medio eorum sue
sedis suggestũ precepit locari: cuiꝰ ordi¬
nationis modũ ex arbitrio rem̃sis archi¬
presulis sanxxit aministrari. Qui conuo¬
catis archidiaconis et quibusq cleri sui
precipuis: cum eorũ consilio in modũ
ut dictum est corone pontificum sedilia: et
in medio eius apostolice sedis apparari fecit
insignia. His ita dispositis. domnus papa

Expanded text:
sis archiepiscopi clericos est renovata; his astrusis archiepiscopi clericos est renovata; his astruentibus quia Remensis primas esset in Gallia, ideoque illi dispositio competeret synodica; e contra vero illi archiepiscopo Trevirensi eamdem dignitatem conabantur ascribere, primamque sedem post Romanae Ecclesiae praesulem in celebrando concilio acquirere. Domnus autem papa non arbitratus oportunum tempus quo his rationibus imponi valeret congruus finis, sed potius metuens hujusmodi controversiam prorumpere ad scandalum contentionis, in modum coronae sedilia episcoporum disponi, et in medio eorum suae sedis suggestum praecepit locari, cujus ordinationis modum ex arbitrio Remensis archipraesulis sanxit administrari; qui convocatis archidiaconis, et quibusque cleri sui praecipuis, cum eorum consilio, in modum, ut dictum est, coronae, pontificum sedilia, et in medio ejus apostolicae sedis apparari fecit insignia. His ita dispositis, domnus papa
Abbreviated transcription (Latin):
terdum racionis exigente: necnon clero rem̃si
bis in anno. feria uidelicet scda paschalis festi
et uigilia ascensionis dñice: quando sollẽpnes
illic staciones ex antiqua faciunt tradicione.
Hec decreta ne aliquando irrita fierent an-¬
tiquitate tẽporis. litteris mandari: easq sig¬
nari sigillo sue p̃cepit auctoritatis. Demde
memoratũ populum scdm institucionis eius
uerba. publicam de peccatis suis confessionẽ
agentẽ absoluit: explicitisq diuinis officiis.
apłica benedictione scĩficans illum dimisit.
Pontifices autẽ cenobiorũq rectores. et cete¬
ros sacri ordinis ministros qui ibi aderant.
ad eundem locũ in crastino iussit reuerti:
ut cum illis haberet rationem quam illiꝰ
in memorata basilica episcopi
uidelicet numero uiginti. cũ
quinquaginta fere abbatibus: et aliis
eccłastici ordinis quã plurimis. Ubi statim
uetus querela inter remensis ac treueren¬

Expanded text:
terdum rationis exigente gratia; nec non clero Remensi terdum rationis exigente gratia; nec non clero Remensi bis in anno, feria scilicet secunda paschalis festi, et vigilia Ascensionis Dominicae, quando solemnes illic stationes ex antiqua faciunt traditione. Haec decreta ne aliquando irrita fierent antiquitate temporis, litteris mandari, easque signari sigillo suae praecepit auctoritatis. Deinde memoratum populum, secundum institutionis ejus verba publicam de peccatis suis confessionem agentem, absolvit; explicitisque divinis officiis apostolica benedictione sanctificans illum dimisit. Pontifices autem, coenobiorumque rectores, et ceteros sacri ordinis ministros, qui ibi aderant, ad eumdem locum crastino jussit reverti, ut cum illis haberet rationem, quam condiin memorata basilica episcopi videlicet numero viginti, cum quinquaginta fere abbatibus, et aliis ecclesiastici ordinis complurimis. Ubi statim vetus querela inter Remensis et Treveren
Abbreviated transcription (Latin):
fenestras irrũpendo sibi fecerat aditũ. Ad
quem multa ex ipsius tẽpli scĩficatione con¬
cionatus utilia. diem illam celebrẽ esse p̾ce¬
pit per remensis episcopii confinia: anathe¬
matis pena dãpnans om̃s illos qui ad eundẽ
locum huius sollẽpnitatis gracia ꝑ singulos
annos confluentib uel inde redeuntib ali¬
cuius impedim̃ti irrogarent incõmoda.
Constituit etiam ut ad altare qd̾ ut p̃fa¬
tum est in honore beatorũ apłorũ petri
et pauli. et clem̃tis et cristophori mr̃m
gloriosiq confessoris remigii consecraue¬
rat. non indiscrete a quibusq sicut hactenꝰ
sacro sc̃a misteria agerentur: sed scđm mo¬
rem romane ecclesie septem tantũmͦ sacer¬
dotes qui in illa congregatione digniores
haberentur. ad hoc officiũ deputarentur:
soli remensi archiep̃o ipsiusq cenobii abba¬
ti ibidem missas agendi potestate collata
et cui idem abbas daret licenciã certe in¬

Expanded text:
fenestras irrumpendo sibi fecerat aditum. Ad fenestras irrumpendo sibi fecerat aditum. Ad quem multa ex ipsius templi sanctificatione concionatus utilia, diem illam celebrem esse praecepit per Remensis episcopii confinia, anathematis poena damnans illos omnes qui ad eumdem locum hujus solemnitatis gratia per singulos annos confluentibus, vel inde redeuntibus, alicujus impedimenti irrogarent incommoda. Constituit etiam ut ad altare quod, ut praefatum est, in honore apostolorum Petri et Pauli, Clementis et Christophori martyrum, gloriosique confessoris Remigii consecraverat, non indiscrete a quibusque, sicut hactenus, sacrosancta mysteria agerentur, sed secundum morem Romanae Ecclesiae, septem tantummodo sacerdotes, qui in illa congregatione digniores haberentur, ad hoc officium deputarentur, soli Remensi archiepiscopo ipsiusque coenobii abbati, ibidem missas agendi potestate collata, et cui idem abbas daret licentiam, certe in
Abbreviated transcription (Latin):
presentiam exhiberet: quam adhuc in mundo
uiuens. erga arrianum hereticũ exhibuit : cui
in oonuentu ep̃orum eatholice fidei lucem ne¬
bulosi dogmatis umbra obnubilare molienti.
ad aduentũ suum diuina uirtute officiũ uocis
extorsit: sed paulopost cum humili satisfac¬
tione reatũ suum agnoscentẽ. anime corpo¬
risq eundem sanitate donatũ. ad filios adop¬
tionis transtulit. Que ꝑorantis pape intencio
ex suꝑno instinctu ꝓcedens. effectu nullomodo
caruit: uelut hoc opusculũ suo loco declarabit:
ac ergo de causa sic .xu.¬
locato beati remigii corpore. nu¬
merosis agminib ep̃orũ. abba¬
tum. monachorũ. clericorum
per choros decentissime dispositis: missarũ
sollẽpnia idem pontifex ex dedicationis ce¬
lebrauit festiuitate: lecto euuangelio pul¬
pitum conscendens. exortacionis sermonem
fecit. ad circũstantẽ popłm: qui plurimus
monasterii ut dictum est forib obseratis per

Expanded text:
praesentiam exhiberet, quam adhuc in mundo praesentiam exhiberet, quam adhuc in mundo vivens erga Arianum haereticum exhibuit, cui in conventu episcoporum catholicae fidei lucem nebulosi dogmatis umbra obnubilare molienti, ad adventum suum, divina virtute officium vocis extorsit; sed paulo post cum humili satisfactione reatum suum agnoscentem, animae corporisque eumdem sanitate donatum, ad filios adoptionis transtulit. Quae perorantis papae intentio ex superno instinctu procedens, effectu nullo modo caruit, velut hoc opusculum loco suo declarabit. Hac ergo de causa sic locato beati Remigii corpore, universis  al., numerosis agminibus episcoporum, abbatum, monachorum, clericorum, per choros decentissime dispositis, missarum solemnia idem pontifex ex dedicationis celebravit festivitate; lectoque Evangelio, pulpitum conscendens exhortationis sermonem fecit ad circumstantem populum, qui plurimus monasterii, ut dictum est, foribus obseratis, per
Abbreviated transcription (Latin):
eodem sc̃o irruentiũ. et sibi discrimini. et
impedimento cepte dedicationis foret consũ¬
mationi. Quo circa aliquot diuerticulum
quo ualeat intromitti ꝑquiritur: tandẽq
uix a turbarũ inquietudine abstractus. ꝑ
fenestram que est suꝑ sc̃e trinitatis oratori¬
um demittitur: quem dõnus apłicus cum
maxima deuocione et canticis sp̃ualib re¬
ceptum. non ad p̃sens in proprio loco repo¬
suit. sed super principale altare quod in ho¬
nore beatorũ apłorum petri. et pauli. clem̃¬
tisq et xp̃ophori mr̃m. et beati remigii con¬
secrabat. collocauit. Et cuius rei gracia hoc
facere decreuerit. dignã memoria racionis
sentenciã subintulit: uidelicet ut euidens
et conspicuus omĩum appareret oculis in
celebranda sinodo: in qua si quis erroneus
aliquid friuolum uel eccłastice religioni ad¬
uersum asserere p̃sumeret. erga hunc uir
dei illius uirtutis potenciã per sui corporis

Expanded text:
eodem sancto irruentium, et sibi discrimini, et eodem sancto irruentium, et sibi discrimini, et impedimento coeptae dedicationis foret consummationi. Quocirca aliquod diverticulum quo valeat intromitti perquiritur, tandemque vix a turbarum inquietudine abstractus, per fenestram quae est super Sanctae Trinitatis oratorium demittitur: quem domnus apostolicus, cum maxima devotione et canticis spiritualibus receptum, non ad praesens in proprio loco reposuit, sed super principale altare, quod in honore apostolorum Petri et Pauli, Clementisque et Christophori martyrum, et beati Remigii consecrarat, collocavit. Et cujus rei gratia hoc facere decreverit, dignam memoria rationis sententiam subintulit, videlicet ut evidens et conspicuus omnibus appareret oculis in celebranda synodo, in qua, si quis erroneus aliquid frivolum, vel ecclesiasticae religioni adversum asserere praesumeret, erga hunc vir Dei illius virtutis potentiam per sui corporis
Abbreviated transcription (Latin):
extra ciuitatis menia: domnus
papa conuocatis episcopis intra dedicandi mo¬
nasterii abdita: singulis singula ad conserran¬
dum delegauit altaria. Remensem uero archi¬
cum crucib et scõrum reliquiis scđm ecelesias¬
ticum ordinem exterius constituit agere:
ibiq consecrationis officiũ adimplere. Ipse uͦ
cum sibi necessariis remanens interius: diuimi
tabernaculi sc̃ificationem strenue diligenterq
exequitur. Post quã igitur eo uentũ est ubi
scđm orto doxorũ patrum. decreta pignora
scõrum et sacra queq debent intra dedicatã
eccłam recipi: prefati canonici ut dictum est
deportato corpore beati remign ꝑ girum
arbis et castelli eiq adiacentis municipii.
ꝑuenerunt cum eo usq ad portas monaste¬
rii: ubi tot milium excreuerat frequencia.
ut pre eorũ densitate eidem głoso patri
domũ sibi preparatã. introeundi interclu¬
deretur licencia. Ipse namq papa easdem
ianuas uetuerat reserari: ne impetus cum

Expanded text:
extra civitatis moenia, domnus papa, convocatis episcopis intra dedicandi monasterii abdita, singulis singula ad consecrandum delegavit altaria. Remensem vero archicum crucibus et sanctorum reliquiis, secundum ecclesiasticum ordinem, exterius constituit agere, ibique consecrationis officium adimplere; ipse vero cum sibi necessariis remanens interius, divini tabernaculi sanctificationem strenue diligenterque exsequitur. Postquam igitur eo deventum est ubi, secundum orthodoxorum Patrum decreta, pignora sanctorum et sacra quaeque debent intra dedicatam ecclesiam recipi, praefati canonici, ut dictum est, deportato corpore beati Remigii per gyrum urbis et castelli, eique adjacentis municipii, pervenerunt cum eo usque ad portas monasterii, ubi tot millium excreverat frequentia, ut prae eorum densitate eidem glorisso Patri domum sibi praeparatam introeundi intercluderetur licentia. Ipse namque papa easdem januas vetuerat reserari, ne impetus cum
Abbreviated transcription (Latin):
ante nequaꝗͣ sub graui sopore qͦ qͦmͦ respon¬
dere uel surgere potuerũt. ꝗͣ relicte lucis co¬
pia paulatĩ se subtrahens. penitꝰ effluxisset.
At de his d̾s uiderit. Ego tam̃ diuine spei
fiducia roboratꝰ. qr gaudericꝰ ep̃s ueliternꝰ
expostulat: ad clem̃tẽ romane sedis antistitẽ
suffragante dño stilũ conuertã: qͣtinꝰ qͥ conti¬
nuis infortuniis tenuatus. amicis meis a 
ut cũq sustentor. meritũ rependere nequeo:
saltẽ uerba q̃ ualeo minime denegasse cog

Expanded text:
ante quidquam sub gravi sopore quoquo modo responante quidquam sub gravi sopore quoquo modo responderent, aut surgere potuissent, quam relictae lucis copia paulatim se subtrahens, penitus effluxisset. At de his Deus viderit: ego tamen divinae spei fiducia roboratus, quia Gaudericus, episcopus Veliternus, expostulat, ad clementem Romanae sedis antistitem, suffragante Domino, stilum convertam: quatenus qui continuis infortuniis tenuatus, amicis meis, a quibus utcumque sustentor, meritum rependere nequeo, saltem verba quae valeo minime denegasse cog
Abbreviated transcription (Latin):
respondere non possem: beniuolus michi
pater nicholaus latentẽ aduersariũ post
cortinã que tunc meũ lectulũ circũdabat
digito manifestans: quia inquit hic inuidꝰ
lucerne ipsius flãmas. quantũ in se fuit
extinaxit. Mox beatus gregorius manum
diaconi qua magnã facem tenere uidebat᷑
ꝗrripiens. eiusq flãmis os faciemq petulan¬
tis exurens: ad instar ethiopis denigrauit.
Qua exustione ab ore petulantis paruissi¬
ma scintilla descendens : candentẽ tunicã
dicto cicius conflagrauit: sicq nigerrimꝰ
totus apparuit. Cumq diaconus diceret
satis aduersariũ denigratũ : beatus grego¬
rius nos ait illũ non denigrauimꝰ : s nigrũ
fuisse monstrauimꝰ. Deinde infortimiũ me¬
um diuersis consolationib exhortatꝰ absces¬
sit. et facem qͥdem secũ detulit: s tanto
lumine locũ in quo dormiebã reuera ful¬
gentẽ dimisit. ut exꝑgefactus pueros an¬
te me dormientes crebrius inclamarẽ: nec

Expanded text:
respondere non possem, benevolus mihi respondere non possem, benevolus mihi pater Nicolaus latentem adversarium post cortinam, quae tunc meum lectulum circumdabat, digito manifestans: quia, inquit, hic invidus lucernae ipsius flammas quantum in se fuit exstinxit. Mox Gregorius manum diaconi, qua magnam facem tenere videbatur, arripiens, ejusque flammis os faciemque petulantis exurens, ad instar Aethiopis denigravit. Qua exustione ab ore petulantis parvissima scintilla descendens, candentem tunicam dicto citius conflagravit; sicque nigerrimus totus apparuit. Cumque diaconus diceret satis adversarium denigratum, beatus Gregorius: Nos, ait, illum non denigravimus, sed nigrum fuisse monstravimus. 188 Deinde infortunium meum diversis consolationibus exhortatus, abcessit. Et facem quidem secum detulit, sed tanto lumine locum in quo dormiebam revera fulgentem dimisit, ut expergefactus, pueros ante me dormientes crebrius inclamarem; nec
Abbreviated transcription (Latin):
quam obrem nocturno silencio tam petu¬
lanter uir officii grauioris perstreperet.
At ille: quia inquit tu scribis de mortuis:
quos aliquando uiuentes nũquam uidisti.
Cumq ego tanto me ueracius scribere
quanto incognitum facie. non autem in¬
cognitum lectione. sine ullo liuoris uel
adulacionis uicio retulissem: respondit.
Tu sicut uideo quod uoluisti fecisti: ast
ego que facere potuero non cessabo. Hec
dicens: lucerne flamias cuius lumine
forte fruebar. prorsus extinxit. Et lig¬
num quidem totum extinguere non po¬
tuit: me tamen in tenebris constitutum
ita preteriut. ut putarem me gladus
ab eo protinus iugulari. Cum post pau¬
lulum desperanti michi beatissinus gre¬
gorius comitante secum dextrorsum re¬
uerende memorie papa mieholas. siniftror sũ
uero sicut michi uidebatur petro suo dia¬
cono: multo lumine clarificatus apparuit
dicens. Modice fidei: quare dubitasti:
Cui dum ego priori pauore perculsus

Expanded text:
quamobrem nocturno silentio tam petuquamobrem nocturno silentio tam petulanter vir officii gravioris perstreperet. At ille, quia, inquit, tu scribis de mortuis quos viventes aliquando nunquam vidisti. Cumque ego tanto me veracius scribere, quanto incognitum facie, non autem incognitum lectione, sine ullo livoris vel adulationis vitio retulissem, respondit: Tu, sicut video, quod voluisti fecisti; at ego quae facere potuero non cessabo. Haec dicens, lucernae flammas cujus lumine forte fruebar prorsus exstinxit; et lychnum totum quidem exstinguere non potuit; me tamen in tenebris constitutum ita perterruit, ut putarem me gladiis ab eo protinus jugulari. Cum post paululum desperanti mihi beatus Gregorius, comitante secum dextrorsum reverendae memoriae papa 187 Nicolao, sinistrorsum vero, sicut mihi videbatur, Petro suo diacono, multo lumine clarificatus apparuit, dicens: Modicae fidei, quare dubitasti? Cui dum ego priori pavore perculsus
Abbreviated transcription (Latin):
nis tue uirtute coactus. dum
quedam gestorum beati gre¬
gorii predecessoris tui. saxonum uide¬
licet gentis apostoli deflorar desidero:
uirum descripsi rethoricum scriptor igna¬
rus. Sed deprecor ut ea curiositate qua
me dudum hec decerpere iusseras. ad omĩ¬
um sicut cepisti facias peruenire noticiã:
ut in eo quod sacro sancto uestro iudicio
placuisse me gaudeo. nulli penitus diludi¬
dandusi addicar: quinpotius iudicaturus
inueniar. Siquidem nuperrime quando
librum cooperante domino claudere ges¬
tiebam: nocte qua dominice resurrectio¬
nis dies uenerabilis lucescebat. in somnis
describens. quidam sub effigie cuiusdam
ueteris insidiatoris. palam uidendum se
prebuit: et candidissima tunica. simulq
tenuissima. cuius nimirum raritate ni¬
gredo subterioris tunice trans lucebat:
sacerdotaliter insignitus. mox propius
astitit: inflatis buccis. risum continere
non potuit. Cui dum curulem prepara¬
re cogitarem. hunc supra modum cachin¬
nantem conspiciens. compellare uidebar:

Expanded text:
nis tuae virtute coactus, dum quaedam gestorum beati Gregorii praedecessoris tui, Saxonum videlicet gentis apostoli, deflorare desidero, virum descripsi rhetoricum scriptor ignarus. Sed deprecor ut ea curiositate qua me dudum haec decerpere jusseras, ad omnium, sicut coepisti, facias pervenire notitiam: ut in eo quod sacro sancto vestro judicio placuisse me gaudeo, nulli penitus dijudicandus addicar, quin potius judicaturus inveniar. Siquidem nuperrime quando librum, cooperante Domino, claudere gestiebam, nocte qua Dominicae Resurrectionis dies venerabilis illucescebat, in somnis describens, quidam sub effigie cujusdam veteris insidiatoris palam videndum se praebuit, et candidissima tunica simulque tenuissima, cujus nimirum raritate nigredo subterioris tunicae translucebat, sacerdotaliter insignitus mox propius adstitit, et inflatis buccis risum continere non potuit. Cui dum curulem praeparare cogitarem, hunc supra modum cachinnantem conspiciens, compellare videbar
Abbreviated transcription (Latin):
ancta itaq brigida
quã deus presciuit
ad suam imaginem
bus. de bona ac pru¬
dentissima ectech
prosapia in scotia
orta. patreq dubtocho et matre brocca
genita: a sua pueritia bonarũ rerũ stu¬
diis moleuit. Electa enim ex dõ puella
morib sobria: etatis ac pudicicie plena.
in meliora semꝑ crescebat. Et quis sua
opera ac uirtutes que etiã in hac etate
gessit: plene enarrare ualet: Sed hec
pauca. et de innumerabilib exemplis
causa posita demonstrabimꝰ. Eoc inde
hec cum tẽpus maturũ aduenit. in opus
coaguli ut de turbato uaccarũ lacte bu¬
tirum congregaret a matre tͣnsmissa ẽ:
ut sicut alie femine hoc opus exercere
solebant. ipsa quoq equali mͦ ꝑageret.¬
et ut cum ceteris in tẽpore placito uac¬
.carum fructũ ac pondus mensuratũq
butiri solitũ plenissime in usũ redderet.
S hec morib pulcherriina et hospita¬
lis uirgo obedire magis uolens deo quã
hominib: pauperib et hospitib lac lar¬

Expanded text:
ancta itaque Brigida, quam Deus praescivit, ad suam imaginem bus, de bona ac prudentissima Etech prosapia in Scotia orta, patre Dubtocho, et matre Brocca genita, a sua pueritia bonarum rerum studiis inolevit. Electa enim ex Deo puella moribus sobria, aetatis ac pudicitiae plena, in meliora semper crescebat. Et quis sua opera, quae etiam in hac aetate gessit, plene potest enarrare? sed haec pauca de innumerabilibus exempli causa posita demonstrabimus. Exinde haec, cum tempus maturum advenit, in opus coaguli, ut de turbato vaccarum lacte butyrum aggregaret, a matre transmissa est; ut sicut aliae feminae hoc opus exercere solebant, ipsa quoque aequali munere perageret; ut cum caeteris in tempore placido, vaccarum fructum ac pondus, mensuratumque butyri solitum plenissime in usum redderet. Sed haec moribus pulcherrima et hospitalis virgo, obaudire magis volens Deo quam hominibus, pauperibus et hospitibus lac lar
Abbreviated transcription (Latin):
n diebus theodosii piissimi imperato¬
ris. fuit uir quidam senator in regia
ciuitate antigonus nomine. generi
imperiali societate coniunctus. sapi
per principi suadens. ut pie romana
rei publice negotia gubernaret. Erat
sautem et cõpassibilis homo: cunctis
egentib necessaria prebens. Dilige¬
batqͣ eum princeps imꝑator. non solũ tanꝗͣ¬

Expanded text:
n diebus theodosii piissemi imperatores. Fuit uir . quidam| senator . in regia ciuitatem antegonus nomine genere .| imperiale societate coniunctus sapieper principi suadens ut pie romana rei| publice negucia gobernaret. Erat . autem et compas| sibilis homo cunctis egentibus necessaria praebens. Dili gebatque eum princeps imperator . non solum ta
Abbreviated transcription (Latin):
racione distinguens ualde pensandi
perdocuit. cum rerum necessitas
sum fugiat. aut peruentioni uit
dicat. aut uitam doctrina destit
doctrinã presũptio extollat. Pri
iuis infortuniis tenuatus. amicis meis a ꝙͥ
itcũq sustentor. meritũ rependere neque
altẽ uerba q̃ ualeo minime denegasse cog-¬

Expanded text:
ratione distinguens, valde pensandum esse perdocuit, cum rerum necessitas accessum fugiat, aut perventioni vita contradicat, aut vitam doctrina destituat, aut doctrinam praesumptio extollat. Prinuis infortuniis tenuatus, amicis meis, a quibus utcumque sustentor, meritum rependere nequeo, saltem verba quae valeo minime denegasse cog
Abbreviated transcription (Latin):
patrono tune roma
caruerit. licet rerũ
inopia toto pene
mundo monstraue¬
rit: inuidorum tamen feritas minime
recognouit. Nam sicut a maioribus tra¬
ditur. cum calũpniarum ueterum incen

Expanded text:
patrono tunc Roma caruit, licet rerum inopia toto pene mundo monstraverit, invidorum tamen feritas minime recognovit. Nam sicut a majoribus traditur, cum calumniarum veterum incen
Abbreviated transcription (Latin):
ineinarus nomine
non merito ep̾e.
ae plebis dei famu
etatis uiris religiosis qui de tẽpore
tilpim urbis huius presulis adhuc
uiuebant. quando in seruitiũ huius
sancte ecclesie auctore dro fui electus
atq ꝓuectus et postea per aliquot
annos uixerunt. fideli relatione di¬
dici: a suis maiorib audierunt nar

Expanded text:
incmarus, nomine non merito episcopus, ac plebis Dei famule viris religiosis, qui de tempore Tilpini urbis hujus praesulis adhuc vivebant, quando in servitium istius sanctae Ecclesiae, auctore Deo, fui electus atque provectus, et postea per aliquot annos vixerunt, fideli relatione didici, a suis majoribus audierunt nar
Abbreviated transcription (Latin):
facta est a
domino cede
galliarum.
prosequente
uuandalorũ
crudelitate.
misericordrã
celi distillaue¬
runt: cum ad mitigandã gentis
francorum barbarica ferocitate su¬
peruenturã. diuine animaduersio¬
nis ꝓpter iniquitates ꝑseuerantes
ultionem. mundo presulem. a deo
predestinatũ remigium pontificẽ
hoc ordine ꝓtulerunt. Erat qui¬
dam uenerabilis ac dignus profes¬
sione et nomine montanꝰ mona¬
chus. in reclusione solitarrã uitã
qucens. ieuimiis. ingihis. atqr oro¬
uirtutum tam in uita ipsius corporis. quam
et post obitum preclara ostensio Trans la¬
cio corporis beatissimi remigii remorum

Expanded text:
facta est a Domino cede Galliarum, prosequente Wandalorum crudelitate, misericordiam caeli distillaverunt, cum ad mitigandam gentis Francorum barbarica ferocitate superventuram divinae animadversionis propter iniquitates perseverantes ultionem mundo praesulem a Deo predestinatum Remigium pontificem hoc ordine protulerunt. 1. Erat quidam venerabilis ac dignus professione et nomine Montanus monachus, in reclusione solitariam vitam ducens, ieiuniis, vigiliis atque orvirtutum tam in vita ipsius corporis, quam et post obitum preclara ostensio. INCIPIT TRANSLATIO CORPORIS BEATI REMIGII REMORUM
Abbreviated transcription (Latin):
eterum cum funus sciss¬
mum deferret᷑ ad sepul¬
rum mr̃m thimotei et
apollinaris. secus eccłam
ubi ex tunc et nunc crux
est posita. et ubi multa miracula deus
postea pro scõ remigio ostendit: ita fere¬

Expanded text:
eterum cum funus sanctissimum deferretur ad sepulrum martyrum Timothei et Apollinaris, secus aecclesubi ex tunc et nunc crux est posita, et ubi multa miracula Deus postea pro sancto Remigio ostendit, ita fere
Abbreviated transcription (Latin):
beati gregorii uiriliter
uulli ginasio sc̃e ipsius
ecclesie desudantis. pre¬
ulato libello torosa m̃¬
bra descripta sunt:
qualiter in palestra qͦ
conflixerit. aspirante
dño ꝓferat᷑. Siquidem
mox ut suminum pontificiũ felicissime ro¬
mane urbis xp̃o mortalib consulente sor¬
titus est: suꝑsticiosũ uniuersalis uocabulũ.
qd ioħs constantinopolitanorũ ep̾c inso¬
lenter tunc tẽporis sibi usurpabat. more
antecessorũ suorũ pontificũ sub districtis¬
sime interminationis sentencia refutauit.
Et primꝰ omĩum se in principio suarum
epłarũ seruũ seruorũ dei scribi satis hum

Expanded text:
sti Gregorii, viriliter in gymnasio sanctae ipsius Ecclesiae desudantis, praelato libello, torosa membra descripta sunt, qualiter in palaestra quoque conflixerit, aspirante Domino, proferatur. Si quidem mox ut summum pontificium felicissimae Romanae urbis, Christo mortalibus consulente, sortitus est, superstitiosum Universalis vocabulum, quod Joannes Constantinopolitanus episcopus insolenter sibi tunc temporis usurpabat, more antecessorum suorum pontificum, sub districtissimae interminationis sententia refutavit, et primus omnium se in principio epistolarum suarum servum servorum Dei scribi satis hum
Abbreviated transcription (Latin):
Neq grauabor quẽlibet conserte uobis¬
cũ ut poscitis fabulari. quippe cũ ꝓp.¬
ter hoc uenerĩ. ut me huiꝰ sulpitii mei.
me autẽ utraq manu cõplectebatur
desiderio. etiam uerbosus impenderẽ.
Enimuero inquã.satis ꝓbasti quantũ
pius amor possit: qui nr̃i causa tot
maria. tantũq terrarũ emensus. a
summo ut ita dicã solis egressu. usq
in eiꝰ occidua uenisti. age gͦ. qr ⁊ secreq
int̃ nos. nec occupati sumꝰ. ⁊ sermonitio
uacare debemꝰ: edisseras nobis uelim

Expanded text:
neque grauabor quamlibet conserte uobisneque grauabor quamlibet conserte uobiscum, ut poscitis, fabulari, quippe cum propter hoc uenerim, ut me huius Sulpicii mei — me autem utraque manu conplectebatur — desiderio etiam uerbosus inpenderem. Enimuero, inquam, satis probasti, quantum pius amor possit, qui nostri causa tot maria tantumque terrarum emensus a summo, ut ita dicam, solis egressu usque in eius occidua uenisti. age ergo, quia et secreti inter nos nec occupati sumus et sermoni tuo uacare debemus, edisseras nobis uelim
Abbreviated transcription (Latin):
aleo ꝓspera fuit nauigatio piȩ ad fuit
uoluntati. Tu modo ꝓpter quẽ tot ma
riã nalugauimꝰ tantum terrȩ trans¬
currimꝰ cõplectendũ ꝑfruendũq te
remotis om̃ibus crade. Ego uͦ in qua
etiam cũ tu in egypto morareris. totꝰ
tecũ semꝑ animo ⁊ cogitatione ũsabar:
meq de t̾e ꝑ dies ac noctes cogitantẽ.
totũ tua caritas poss̃debat. ne dũ m
me tͥ estimes puncto tẽporis defuturũ
quo minꝰ amore tuo pendens. te intu¬
ear. te audiam. tecũ loquar nullo pȩ¬
nitꝰ in secretũ nr̃m qͦd nobis hec renio¬
tior cellula p̃stat admisso. Nã huiꝰ nr̃i
ut arbitror galli p̃sentiã non mole¬
ste feras: qͥuia hoc aduentutuo ut uides
perinde atq ego triũphat gaudio.
Recte plane inquit postumianꝰ in socie¬
tate nr̃a gallus iste recinebit᷑: qr ⁊ si
mͥ parũ cognitꝰ ẽ: ꝓ eo tamen qͦd tͥ ẽ
carisũmꝰ. non potest mͥ non esse carꝰ
maxime cũ ex martim sit disciplina:

Expanded text:
adeo prospera navigatio piae adfuit adeo prospera navigatio piae adfuit voluntati. Tu modo, propter quem tot maria transnauigauimus, tantum terrae transcucurrimus, conplectendum fruendumque te remotis omnibus trade. Ego uero, inquam, etiam cum tu in Aegypto morareris, totus tecum semper animo et cogitatione uersabar, meque de te dies ac noctes cogitantem totum tua caritas possidebat, nedum modo me tibi aestimes puncto temporis defuturum, quominus ab ore tuo pendens te intuear, te audiam, tecum loquar, nullo penitus in secretum nostrum, quod nobis haec remotior cellula praestat, admisso. nam huius nostri, ut arbitror, Galli praesentiam non moleste feres, qui hoc aduentu tuo, ut uides, perinde adque ego triumphat gaudio. Recte plane, inquit Postumianus, in societate nostra Gallus iste retinebitur : qui etsi mihi parum cognitus est, pro eo tamen, quod tibi est carissimus, non potest mihi non esse carus, maxime cum ex Martini sit disciplina.
Abbreviated transcription (Latin):
ego ⁊ gallus nr̃ conuenis.¬
memoriam. ex illius enim discipulis
erat. ⁊ ꝓpter sua merita carissimus.
interuenit nobis postumianꝰ meꝰ. nr̃i
causa ab oriente. quo se ante trienniũ
patriam relinquens contulerat Regres.¬
sus complexi hominẽ amantissimũ.
ex osculatiq genua et pedes eius. cũ¬
in uno atq altero spatio obstupe facti
inuicẽ flentes gaudio deambulassemꝰ.
iectis in terrã cilitiis consedimꝰ. Tunc
prior postumianꝰ me iutuens: cum
ossem inquit in remotis egẏpti. libuit
ut admare usq ꝓcederem. Nauẽ illic
onerariam offendi: quȩ cũ mercibus
narbonã petens soluere parabat: Eadẽ
nocde mͥ in somnis adstare uisus es: ⁊ in¬
iecta me manu trahere. ut nauẽ illa
conscenderẽ. Mox tenebras rũpente
Mluculo. cũ eo loco in quo qmeuerã
surrexissem : somniũ meũ ipse mecũ
reputans. tanto tui desiderio subito
correptꝰ sum: ut nichil contatꝰ nauẽ
conscenderẽ. tricesimo die massilia
appuls. inde huc decimo ꝑuenerim:

Expanded text:
ego et Gallus noster convenismemoriam ex illius enim discipulis erat et propter sua merita charissimus; intervenit nobis Postumianos meus, nostri causa ab Oriente, quo se ante triennium patriam relinquens contulerat, regressus. Complexi hominem amantissimum, exosculatique genua et pedes ejus, cum uno atque altero spatio quasi obstupefacti, invicem flentes gaudio deambulassemus, jactis in terram ciliciis consedimus. Tum prior Postumianus me intuens, Cum essem, inquit, in remotis Aegypti, libuit ut ad mare usque procederem. Navim illic onerariam offendi, quae cum mercibus Narbonem petens solvere parabat. Eadem nocte astare in somnis mihi visus es, et injecta me manu trahere, ut navim illam conscenderem. Mox tenebras rumpente diluculo, cum de eo loco in quo quieveram surrexissem, somnium meum ipse mecum reputans tanto tui desiderio subito correptus sum, ut nihil cunctatus navim conscenderim; tricesimo die Massiliam appulsus, inde huc decimo pervenerim:
Abbreviated transcription (Latin):
pauei admodũ. non alii tamen. quã
epĩ ferebant᷑. Nec uͦ quẽquã nomina.¬
re neçesse ẽ: licet nos met ipsos pleriq
circũ latrent. sufficit ut si qui ex his
hȩc legerit ⁊ agnouerit. erubescat.
Nam si irascitur. de se dictũ ipse fate.¬
bitur: cũ fortasse nos de aliis senseri.¬
mus. non refugimꝰ autẽ. ut siqui eiꝰmo.¬
di suntꝰ. nos quoq cũ tali uiro oderĩt.
illud facile confido. om̃ibꝰ scĩs opuscu.¬
lum istud gratũ fore. De cetero. siqui
hȩc infidelit̃ legerit: ipse peccabit.
Ego michi conscius sum. me rerũ fide
⁊ amore xp̃i impulsum ut scriberẽ.
manifesta ex posuisse. uera dixisse:
Paratũq ut spero habebit a dõ p̃miũ.
non quicũq legerit. sed qͥ cũq

Expanded text:
pauci admodum, non alii tamen quam pauci admodum, non alii tamen quam episcopi ferebantur. nec uero quemquam nominari necesse est, licet nosmet ipsos plerique circumlatrent: sufficiet ut, si qui ex his haec legerit et agnouerit, erubescat. nam si irascitur, de se dictum fatebitur, cum fortasse nos de aliis senserimus. non refugimus autem, ut, si qui eius modi sunt, nos quoque cum tali uiro oderint. illud facile confido, omnibus sanctis opusculum istud gratum fore. de cetero si qui haec infideliter legerit, ipse peccabit. ego mihi conscius sum me, rerum fide et amore Christi inpulsum ut scriberem, manifesta exposuisse, uera dixisse: paratumque, ut spero, habebit a Deo praemium, non quicumque legerit, sed quicumque
Abbreviated transcription (Latin):
laxabat. Nimirũ ut fabri ferrarii moris
est. qui inter operandũ ꝓ quodã laboris
leuamine in cudẽ suam feriͭ ita
martinꝰ eciam dũ aliud agere uideret᷑.
semꝑ orabat. Ouere beatꝰ in quo dolus
fuit. neminẽ iudicans neminem
dãpnans: nulli malũ ꝓ malo red¬
dens. tantã quippe aduersum om̃s in.¬
iurias patientiam assumpserat: ut cũ
esset summus sacerdos. inpune etiam
ab infimis clericis lederet᷑. nec ꝓpter
id eos a soco ũquã amouerit. aut a sua
quantũ in ipso fuit caritate reppule.¬
rit. Nemo uniquã illũ uidit iratum.
pax. nisi miscđia in erat. Plerũq etiã
debantur solebat flere peccatis: qui
remotũ ⁊ quietũ. uenenatis linguis ⁊
uipereo ore carpebant. Et uere non.¬
nullos exꝑti sumꝰ inuidos uirtutibꝰ
uitȩq eius. qui in illo oderant qđ in
se non uidebant. ⁊ qđ imitari ñ ualebãt.
Atq o ne fas. dolendũ ⁊ ingemiscendũ.
non alii fuere insectatores eiꝰ. licet

Expanded text:
laxabat. nimirum ut fabris ferrariis moris laxabat. nimirum ut fabris ferrariis moris est, qui inter operandum pro quodam laboris leuamine incudem suam feriunt, ita Martinus etiam, dum aliud agere uideretur, semper orabat. o uere uir beatus, in quo dolus non fuit: neminem iudicans, neminem damnans, nulli malum pro malo reddens. tantam quippe aduersum omnes iniurias patientiam adsumpserat, ut, cum esset summus sacerdos, inpune etiam ab infimis clericis laederetur, nec propter id eos aut loco umquam amouerit aut a sua, quantum in ipso fuit, caritate reppulerit. Nemo umquam illum uidit iratum, pax, nisi misericordia inerat. plerumque etiam debantur, solebat flere peccatis, qui remotum et quietum uenenatis linguis et uipereo ore carpebant. et uere nonnullos experti sumus inuidos uirtutis uitaeque eius, qui in illo oderant, quod in se non uidebant et quod imitari non ualebant. adque, o nefas dolendum et ingemescendum, non alii fere insectatores eius, licet
Abbreviated transcription (Latin):
sermo claudendus ẽ: non quod omĩa
quȩ de martino fuerant dicenda defe
cer̾intꝰ. s qr nos ut mertes poetȩ. extre¬
mo in opere neglegentes. uicti materiȩ
mole succũbimꝰ. Nam ⁊ si facta illiꝰ expli¬
cari uerbis ut cũq potuerunt: interiorẽ
teor. nulla explicat oratio: illã scilicet
ꝑ seuerantiam ĩtẽperamentũ in abstinen.¬
tia. ⁊ ieiuniis potentiam. in uigiliis et
orationibꝰ. noctesq ab eo ꝑinde ac dies
actas. nullũq uacuũ ab opere di tẽpus.
quo uel otio indulserit uel negotio. sed
naturȩ necessitas cogebat. uere fatebor
non si ipse ut aiunt ab inferis omerus
emergeret. posset exponere: adeo oĩa
maiora in martino sunt: quã ut uerbis
concipi queant. Nũquã hora ulla mo.¬
mentũq p̃teriit. quod ñ aut orationi
in cũberet. aut insisteret lectioni: quã¬
quã etiã inter legendũ aut siqͥd aliud
forte agebat. nũquã animũ ab oratione

Expanded text:
sermo claudendus est: non quod omnia sermo claudendus est: non quod omnia quae de Martino fuerant cerint, sed quia nos, ut inertes poetae, extremo in opere neclegentes, uicti materiae mole succumbimus. nam etsi facta illius explicari uerbis utcumque potuerunt, interiorem teor — nulla explicabit oratio. illam scilicet perseuerantiam et temperamentum in abstinentia et in ieiuniis, potentiam in uigiliis et orationibus, noctesque ab eo perinde ac dies actas nullumque uacuum ab opere Dei tempus, quo uel otio indulserit uel negotio, sed naturae necessitas cogebat, uere fatebor, non si ipse, ut aiunt, ab inferis Homerus emergeret, posset exponere: adeo omnia maiora in Martino sunt, quam ut uerbis concipi queant. numquam hora ulla momentumque praeteriit, quo non aut orationi incumberet aut insisteret lectioni, quamquam etiam inter legendum aut si quid aliud forte agebat, numquam animum ab oratione
Abbreviated transcription (Latin):
ribus euuangelica p̃cepta complessec.
Illũ nobis sequendũ. illũ clamabat imi.¬
tandũ. beatumq esse p̃sens scłm. tante
fidei uirtutisq documento: cũ scđm
sententiã dñi. diues ⁊ possidens multa.
uendendo omĩa ⁊ dando pauperibus.
quod erat factoͣ impossibile. possibile
fecisset exẽplo. Iam uͦ in uerbis ⁊ confa.¬
bulatione eius quanta grauitas. quanta
dignitas erat: quã alacer. quã efficax:
quã in ex soluendis scripturarũ questi.¬
onibus promptꝰ ⁊ facilis. Et quia multos
adhanc partem in credulos scio quippe
quos iderĩ meipso etiã referente non
credere. iħ̃m cestor. spemq cõmunẽ.
me ex nullius umquã ore. tantũ scien.¬
tiȩ. tantũ ingenii. tã boni ⁊ tã puri ser¬
monis audisse: quãquã in martini uͥtutibꝰ
quantula ẽ ista laudatio: nisi qͦd mirũ
est homini inlitterato. ne hanc quidem
grãm defuise. S iã finẽ liber postulat.

Expanded text:
ribus Evangelica praecepta complesset: ribus Evangelica praecepta complesset: illum nobis sequendum, illum clamabat imitandum: beatumque esse praesens saeculum tantae fidei virtutisque documento, cum, secundum sententiam Domini, dives et possidens multa, vendendo omnia et dando pauperibus, quod erat factu impossibile, possibile fecisset exemplo. Jam vero in verbis et confabulatione ejus quanta gravitas, quanta dignitas erat! quam acer, quam efficax, et quam in absolvendis Scripturarum quaestionibus promptus et facilis! Et quia multos ad hanc partem incredulos scio, quippe quos viderim me ipso etiam referente non credere, Jesum testor spemque communem, me ex nullius umquam ore tantum scientiae, tantum ingenii, tam boni et tam puri sermonis audisse. Quamquam in Martini virtutibus quantula est ista laudatio! nisi quod mirum est, homini illiterato ne hanc quidem gratiam defuisse. XXVI. Sed jam finem liber postulat,
Abbreviated transcription (Latin):
sciscitati sumꝰ partim abhis qui int̾sue¬
rant uel sciebant cognouimꝰ. Quo qͥdẽ
cẽpore credi non potest. qua me humi.¬
litate. qua benignitate susceperit. congra¬
tulatus plurimũ et gauisus in dño. quod
tanti esset habitꝰ a nobis. quẽ peregrina.¬
tione suscepta expetissemꝰ. Miserũ me
pȩne ñ audeo confiteri. cũ me scõ con.¬
uiuio suo dignatꝰ ẽ adhibere: aquã ma.¬
nibus nr̃is ipse obtulit: ad uesperã autẽ
ipse nobis pedes abluit: nec reniti aut
contraire constantia fuit. Ita auctoritate
illiꝰ oppressus sũ. ut nefas putarẽ. si ñ
adquieuissem. Sermo autẽ illius ñ aliꝰ
aput nos fuit. quã mundi huiꝰ illecebr̾a
et scłi onera relinquenda: ut dñm iħm
liberi. expeditiq sequerem᷑. Prestantissi.¬
mũq nobis p̃sentiũ tẽpoꝵ illustris uiri
paulini. cuius supra mentionẽ fecimꝰ
exẽplũ ingerebat: qui summis opibus
abiectis. xpm̃ secutꝰ. solus pene his tẽpo.¬

Expanded text:
sciscitati sumus, partim ab his, qui interfuesciscitati sumus, partim ab his, qui interfuerant uel sciebant, cognouimus. quo quidem tempore credi non potest, qua me humilitate, qua benignitate susceperit, congratulatus plurimum et gavisus in Domino, quod tanti esset habitus a nobis, quem peregrinatione suscepta expetissemus. Miserum me! pene non audeo confiteri cum me sancto convivio suo dignatus esset adhibere, aquam manibus nostris ipse obtulit; ad vesperam autem ipse nobis pedes abluit. Nec reniti aut contra ire constantia fuit: ita auctoritate illius oppressus sum, ut nefas putarem, si non acquievissem. Sermo autem illius non alius apud nos fuit, quam mundi hujus illecebras et saeculi onera relinquenda, ut Dominum Jesum liberi expeditique sequeremur: praestantissimumque nobis praesentium temporum illustris viri Paulini, cujus supra mentionem fecimus, exemplum ingerebat, qui summis opibus abjectis Christum secutus, solus pene his tempo