comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cend amꝰ & ẽ fundamꝰ. Mysticȩ turris hȩc. mundi suꝑbiã desig¬
nat. siue etiã elacionẽ hereticoꝵ. qͥ turrĩ praui dogmatis uo
lunt edificare. Quȩ merito turris babel: idest ẽfusionis ap¬
pellat᷑. Profecti st̃ aũ de oriente: qͥa uerũ solẽ reliq̃r̃t. Inue¬
nert̃ capũ sennaar. qͥ int̃pretat᷑ fetor. uel excussio denciũ:
qͥa dogmata hereticoꝵ. ñ bonũ aꝑi odor̃e. s fetorẽ babent
& amiser̃t dentes qͥbꝰ cibos uerbi dei cõmolerent. Mortu
braham &. aram fr̃s. cũ ignẽ nollent adorare. in ignẽ ꝓiec¬
⁊ i st̾. ex qͦ miserante deo. abrahã illesus euasit. Unde &. sepe
Qeus ad illũ dicit. Ego sũ deus: qͥ eripui tẽ de urchaldeoꝵ¬
uxores. Abraham duxit sarai: ipsa ẽ iesca. Fuit enĩ dinomia
uel binomia: cuiꝰ soror fuit melcha. quã duxit nachor. Benedicã¬

Expanded text:
cendamus et confundamus. Mystice turris haec mundi superbiam sigcendamus et confundamus. Mystice turris haec mundi superbiam signat, sive etiam elationem haereticorum qui turrim pravi dogmatis colunt aedificare. Quae merito turris Babel, id est confusionis appellatur. Profecti sunt autem de Oriente, quia verum solem reliquerunt. Invenerunt campum Sennaar, qui interpretatur fetor vel excussio dentium, quia dogmata haereticorum non bonum Christi odorem, sed fetorem habent, et amiserunt dentes quibus cibos verbi Dei commolerent. Vers. braham et Aran fratres, cum nollent ignem adorare, in ignem projecti sunt ex quo miserante Deo Abraham illaesus exivit. Unde et saepe Deus ad illum dicit: Ego sum Deus qui te eripui de Ur Chaldaeouxores. Abraham duxit Sarai: ipsa est Jesca. Fuit enim dionomia, id est binomia. Cujus soror fuit Melcha quam duxit Nachor. CA
Abbreviated transcription (Latin):
ab aliis intellectibꝰ. Uñ & eadẽ uerba in diuersis sensibꝰ. apud di¬
uersas gentes inueniuntur. Nã alma. apud hebreos secreta: a¬
pud latinos sc̃a dr. Sydera. stelle uocant᷑ a latinis: a grecis ferre
iterũ fieret diluuiũ. & idõ auctore nembrot uoluer̃t turrim
facere altissimã: inqua si diluuiũ fieret saluarent᷑. Bitumen
enĩ: aqͥs dissolui ñ poterat. Nulla enĩ re dissolui potest postquã
siccatũ fuerit: nͥ menstruo sanguine. Descendit d̾s ut uideret.
Descendẽ ds dr. quando se sensibꝰ uel oꝑibꝰ cõmendat humanis
sic̃ idẽ ad moysen dicit. Uidens uidi afflictionẽ popłi mer: & des¬
cendi lib̾are eos .&. de sodomitis dictũ ẽ. Descendã &. uidebo
utrũ clamorẽ qͥ uenit ad me: oꝑe cõpleuerint. Et nota inse¬
quentibꝰ hic misteriũ trinitatis cõmendari cũ dicit. Des¬

Expanded text:
 aliis intellectibus. Unde et eadem verba in diversis sensibus apud di aliis intellectibus. Unde et eadem verba in diversis sensibus apud diversas gentes inveniuntur. Nam alma apud Hebraeos secreta, apud Latinos sancta dicitur. Sidera stellae vocantur a Latinis, a Graecis ferrea. iterum fieret diluvium, et ideo auctore Nemrod voluerunt turrim facere altissimam in qua, si diluvium iterum fieret, salvarentur. Bitumen enim aquis dissolvi non poterat. Nulla enim re dissolvi potest, postquam siccatum fuerit nisi menstruo sanguine. Vers. 5. Descendit, ut videret. Descendere Deus dicitur quando se sensibus vel operibus commodat humanis, sicut ad Moysen dixit: Videns vidi afflictionem populi mei, et descendi liberare eos . Et de Sodomitis dictum est: Descendam, et videbo utrum eum clamorem qui venit ad me opere compleverint . Et nota in sequentibus hic mysterium Trinitatis commendari, cum dicit: Des
Abbreviated transcription (Latin):
beant. De sem qͦq nati st̃ isti qͦs nc̃ dicemꝰ. qͥ fuit pat̃ omniũ
filioꝵ heber .&. frat̃ maior minoris fr̃is iafeth. Ido aũ de hoc
nouissime locutꝰ ẽ: qͥa de istius generacione locuturꝰ erat
ẜilii aran: thus. a qͦ terra hus. In iob legit᷑ : quã septuaginta
terrã ausintidẽ apellauer̃t. idest australẽ. Et hul a qͦ arme¬
nii. Cether: a qͦ acarnani. Mesi: qͦs septuaginta mosoch uo¬
a qͦ h ebrei transitores. Ueri hebrei st̃. qͥ de p̃sentibꝰ ad futura:
de caducis ad mansura transitũ faciunt. Falec: diuisio. Sub
idest linguȩ hebree. q̃ facta diuisione linguarũ. credit᷑ re¬
mansisse in familia heber: qua etiã lingua dei filius ad
homines ueniens prȩdicauit. Conueniens enĩ erat. ut in qua lin-¬
gua adã diaboli suasionẽ audierat: in eadẽ lingua saluatoris ꝑei¬
ꝑet prȩdicacionẽ. Nec dicendũ ẽ noui aliqͥo fecisse dm. quando
linguarũ facta ẽ diuisio: s modos & formas locucionũ diuisisse¬

Expanded text:
. De Sem quoque nati sunt, quos nunc dicemus, qui fuit pater omnium filiorum Heber, et frater major minoris fratris Japheth. Ideo autem de hoc novissime locutus est, quia de istius generatione locuturus erat Filii Aran Hus. A quo terra Hus in Job legitur, quam LXX terram appellant Ausititem, id est Australem. Et Hul. A quo Armenii. Gether. A quo Acarnani. Mesi. Quos LXX Mosoch voa quo Hebraei transitores. Veri Hebraei sunt qui de praesentibus ad futura, de caducis ad mansura transitum faciunt. Phaleg divisio. Sub Id est, linguae Hebraeae quae facta divisione linguarum creditur remansisse in familia Heber: qua etiam lingua Dei Filius ad homines veniens praedicavit. Conveniens enim erat ut, in qua lingua Adam diaboli suasionem audierat, in eadem lingua Salvatoris perciperet praedicationem. Nec dicendum est novi aliquid fecisse Deum, quando linguarum facta est divisio, sed modos et formas locutionum divisisse
Abbreviated transcription (Latin):
siusti ᷑ Idest quare decepisti. Hinc & impostores
Qͥ cũ uienisset ꝑ iearnac ionis mysteriũ ad torrentẽ
nr̃e mortalitatis: fodit puteos. idest aꝑuit scienciã
scripturarũ. Qͦs foderant serui patris eiꝰ abraham:
sc ilicet moyses. dauid .s alomon: & magniuociaꝓphetȩ
Nii st̃ enĩserui ab rahȩ: idest omnipotentis dei. cuiꝰ
figurã abraham gestabat. S hos puteos palestini in¬
uidentes : terra repleuert. Palestini iudȩos desig¬
nant alienos adeo : qͥ scripturas corruꝑant t̃reno
torrente. aquã unuã repperer̃t. Qͥ st̾ serui ysaac nͥ
matheus. marcus. lucas. & iohannes. cȩteriq apłi¬

Expanded text:
suisti? Id est, quare decepisti? Hinc impostores qui, cum venisset per Incarnationis mysterium ad torrentem nostrae mortalitatis, fodit puteos, id est, aperuit scientiam Scripturarum, quos fodiebant servi patris ejus Abraham, scilicet Moyses, David, Salomon et magni voce prophetae. Hi enim servi Abraham, id est, omnipotentis Dei cujus figuram Abraham gestabat. Sed hos puteos Palaestini invidentes terra repleverunt. Palaestini Judaeos designant alienos a Deo qui Scripturas perruperant terreno torrente aquam vivam repererunt. Qui sunt servi Isaac, nisi Matthaeus, Marcus, Lucas, et Joannes caeterique ap
Abbreviated transcription (Latin):
cerr poto ut exercer retur hoc est ut pas¬
sonis sue certam̃ impleret. Cũq leuasset o¬
ebof uedit camelos uemientes. ꝓcul ꝑ camelum
tortuosũ animal & sua struma ponderatum.
segniicat gentilitas prauis morib tortuosa . qr¬
i latrra pregratiata. Quȩ qd ex se ipsa repperst
ꝓcoleret. quasi strumosu animał gidbũ indor¬
so portabat. In camelũ gͦ seqns rebecea ad ysade
uenit. qasca eccła ad hiic gentilitatis exrore eon¬
fisa e ꝯrosi sustentata. ad rꝑigram uocata est.
Rebecca comspecto ysaac. de camelo descendit
qaecela cognito ꝓꝑo. se ꝓsuis erroritꝰ confusa:
humpiliauit. Unde .& bene pallio se oꝑuisse dicit᷑
qaefusione & rubore erroris sui se oꝑ uit. Unde

Expanded text:
ur, hoc est, passionis suae certamen impleret. Cumque levasset oculos vidit camelos venientes procul. Per camelum, tortuosum animal et sua struma ponderatum significatur gentilitas, pravis moribus tortuosa et idololatria praegravata, quae quia ex ipsa reperit quos coleret, quasi strumosum animal gibbum in dorso portabat. In camelo enim sedens Rebecca ad Isaac venit, quia sancta Ecclesia adhuc gentilitatis errore confisa et quasi sustRebecca conspecto Isaac de camelo descendit. Quia Ecclesia cognito Christo se pro suis erroribus confusa humiliavit. Unde et bene se pallio operuisse dicitur, quia confusione et erroris sui rubore se operuit. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
chor. Us: ex qͦ terra us. dr in qob. Buz uͦ: de qͦ buri¬
tes uocatꝰ ẽ. Elia: quẽ etiã autumant hebrei esse
balaam. Samuel patr̃e syror. Qͦddicit patrẽ syror
ñ ẽ referendũ eis qͥ hoc nunciabant. s pocius ei
qͥ longo post tẽpore hoc scripsit. Het: a qͦ hetheidi¬
cunt᷑. Surrexit & ad orauit Cũ dñs dicat in lege.
dñm dm tuũ ad orabis & illi soli seruies. qͥd est qͥd
abraham homines legit᷑ adorasse: S aliud ẽ dñ
adorare. eo mͦ qͦ solus colendꝰ & ad orandꝰ ẽ. aliua qͣ
se sc̃ĩ homines inuice uenerant᷑ atq suscipiu.
Quãuis ñ dixerit. dm̃n đm tuũ solũ adorabis:¬

Expanded text:
Hus, ex quo terra Hus dicitur in Job: Buz vero, de quo Buzites, vocatus est Elia quem etiam autumant Hebraei esse Balaam. Gamuel patrem Syrorum. Quod dicit patrem Syrorum non est referendum eis qui hoc nuntiabant, sed potius ei qui longo post tempore scripsit. . Surrexit et adoravit. Cum Dominus dicat in lege: Dominum Deum tuum adorabis et illi soli servies, quid est quod Abraham homines legatur adorasse? Sed aliud est, Deum adorare eo modo, quo solus colendus et adorandus est; aliud, quo se sancti homines invicem venerantur atque suscipiunt, qua
Abbreviated transcription (Latin):
gis consistit. Postquã bibert̃ cameli. Qͥd rebebca
ñ solũ uiro potũ dedit uerũ etiã camelos adaqͦuit.
significat qr ȩccła nulli debet subtrahere uerbũ
predica cionis: s sapientibꝰ &. stultis in cõmune ad¬
mineiare. Hinc paulus dicit. Grecis &. barbaris. sapi¬
entibꝰ &. insipientib debitor sũ. Uel alit̃ ꝑ camelos¬
niti carnẽ nram debemꝰ acciꝑe. Cameli gͦ ad a¬
quant̾: quando cura corꝑis agitur. ñ tam̃ indeside¬
riis. si innecessitate: ut rebecea idest ania gesta
citur. Quecũq uultis ut faciant uobis homines.
eadẽ & uos facite illis. Ergo ꝑ banc legẽ nature.
ꝓperabat᷑ in gressus legi euangelicȩ. Habebat rebecca
frẽm nomine laban. Laban: figurã tenet carnaliũ ho¬
minũ. Nic gͦ uirũ uocat in domũ.& benedictũ dñi
appellat: qͥa carnales qͥq scõꝵ doctoꝵ uirtutes ad¬
Quia sciebant abrahã ꝓpħam ee̾. idcirco qͦd ab raham
dix̃. a dño egressũ eẽ dicunt. Siue etiã qͥa seruus

Expanded text:
 Vers. 22. Postquam biberunt cameli. Quod Rebecca non solum viro dedit potum, verum etiam camelos adaquavit, significat quia Ecclesia nulli debet subtrahere verbum praedicationis, sed sapientibus et stultis in commune annuntiare. Hinc Paulus dicit: Graecis et barbaris, sapientibus et insipientibus debitor sum . Vel aliter. Per camelos carnem nostram debemus accipere. Cameli ergo adaquantur, quando cura corporis agitur, non tamen in desideriis, sed in necessitate, ut Rebecca sive anima gestarcitur: Quaecunque vultis ut faciant vobis homines, eadem et vos facite illis . Ergo per hanc legem naturae praeparabatur ingressus legi evangelicae. Vers. 29. Habebat Rebecca fratrem nomine Laban. Laban figuram tenet carnalium hominum. Hic ergo virum vocat dominum et benedictum Domini appellat, quia carnales quique sanctorum doctorum virtutes adQuia sciebant Abraham prophetam esse, idcirco quod Abraham a Domino egressum esse dicunt, sive etiam quia servus
Abbreviated transcription (Latin):
textu nominis xꝑi. male de ueritate eiꝰ fidei
sensert. Unde bene postea abraham filiis concubi¬
consecutꝰ ẽ. Quia hereticis xꝑs in presenti bene¬
ficia scienciȩ & intelligenciȩ tribuit.: sola autẽ
filargos. id est pͥncipes tribuũ. Deficiens: mortuus
ẽ.Beatꝰ iheronimꝰ dicit hoc male additũ scriptor
uicio. Neq enĩ de fectꝰ uel imminucio iusto uiro
comienit. cũ pocius augeri &. multiplicari de

Expanded text:
textu nominis Christi male de ejus veritate fidei textu nominis Christi male de ejus veritate fidei senserunt. Unde bene postea Abraham filiis concubiconsecutus est, quia haereticis Christus in praesenti beneficia scientiae et intelligentiae tribuit, sola autem phylarchos, id est princeps tribuum. Vers. 8. Deficiens mortuus est. Beatus Hieronymus dicit hoc male additum scriptorum vitio. Neque enim defectus vel imminutio justo viro convenit, cum potius augeri et mul
Abbreviated transcription (Latin):
ge constituit. de qua carnẽ assũpserat. Accepit eam
uxorẽ. Quia gr̃am quã illa quondã habuerat. noue
sponsȩ suȩ adtribuit: despondens eã sibi. ñ haben¬
tẽ maculã neq rugã. Et dolorẽ qͥ ex morte matris
acciderat. tẽꝑaret. Mors matris ẽ infidelitas syna¬
goge ꝓ qua xꝑs multũ doluit. Unde inpassione
dicebat. Iristis ẽ anima mea: usq ad mortẽ. Non eñt
cione unius plebis. reconpensauit fide &. salute
Cȩthura int̃ptetat᷑ copulata uel c̃iuncta. Unde tra¬
dunt hebrei. hanc ee̾ agar matr̃e hismaelis. que
prius concubina fuerat. s post mortẽ sarȩ. abra¬
hȩ legitime copulata ẽ. Quod ido dicunt ut ex¬
cusent ab raham: ne iã senex &. decrepit᷑. nouis
idest arabiã quȩ udemon đ̾r: usq ad mare rubrũ
Allegorice sic̃ ꝑ agat & ismahelẽ designant᷑ iudĩ
inseruitute generati: ita ꝑ cęthurã .ẜ. eiꝰ filios
designant᷑ heretici. qͥ innouo testam̃to sub ꝓre¬

Expanded text:
gae constituit de qua carnem assumpserat. Accepit eam uxorem. Quia gratiam quam illa quondam habebat novae sponsae attribuit, despondens eam sibi non habentem maculam, neque rugam. Ut dolorem qui ex morte matris acciderat temperaret. Mors matris est infidelitas Synagogae pro qua Christus multum doluit. Unde et in passione dicebat: Tristis est anima usque ad mortem . Non enim tione unius plebis recompensavit fide et salute Quae interpretatur copulata vel conjuncta. Unde tradunt Hebraei hanc esse Agar matrem Ismaelis quae prius concubina fuerat, sed post mortem Sarae Abrahae legitime copulabatur: quod ideo fingunt, ut excusent Abraham ne jam senex et depositus novis et Arabiam, quae Eudemon dicitur, usque ad mare Rubrum. Allegorice sicut per Agar et Ismaelem designantur Judaei in servitutem generati, ita per Ceturam et ejus filios designantur haeretici qui in Novo Testamento sub prae
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ alit̃ ea q̃ inueteri testam̃to ¶ erant intelligere
possemꝰ : ñ inpassione. r ꝑi impleta corruissent. E
notandũ qͦd dicit: de ãbulabat ꝑuiã. Ñ dicit. ambu¬
labat: s de ambulabat. Deambulare nãq ẽ: eundo
eundo & redeundo iter frequentare. Sic & passio
xꝑ.i: diuerso modo & tẽpore frequentata ẽ. Nunc
enĩ a iud̾is blasphemiis &. c̃ tumeliis insectabatur
nẽ colaphizabat᷑. modo ẽspuebat᷑. Sicq tali modo:
ꝑ uiam suȩ passionis deambulabat. Qͦd rebecca y-¬
saac in terra australi repperit. significat quia scã
Ecele relicto frigore in figelitatis. & ealore fidei
t andu magro Alia qͦꝙ transiacio dicit. ut loq̃re
Fonagro: inelinata i die. Quia uir sc̃s iã poit
Nona boraõ die ad uesꝑũ inclinata egressus fu¬
erat solus ut deo uctimas sꝑitales immolaret
horẽtit oraciones ⁊dest yͥmnos ꝑsolueret. Alle¬
goriee ager minidꝰ ẽ: adnõsic suã parabolam
exponente. Q seminat: ẽ filius hominis Ager aũ

Expanded text:
ligere possemus, nisi in passione impleta claruissent. Et notandum quod dicit: deambulabat per viam non dicit: ambulabat, sed deambulabat. Deambulare namque est eundo et redeundo iter frequentare. Sic et passio Christi diverso modo et tempore frequentata est. Nunc enim a Judaeis blasphemiis et contumeliis insectabatur, nunc colaphizabatur, modo conspuebatur: sic et tali modo per viam suae passionis deambulabat. Quod Rebecca Isaac in terra Australi reperit significat quia sancta Ecclesia, relicto frigore infidelitatis, et calore fidei tandum in agro. Alia quoque translatio dicit: ut loqueretur in agro. Inclinata jam die. Quia vir sanctus jam post nonam horam diei ad vesperam inclinatam egressus fuerat solus ut Deo spiritales victimas immolaret, hoc est, ut orationes et hymnos persolveret. Allegorice ager mundus est, sic Domino parabolam suam exponente: Qui seminat est Filius hominis: ager autem
Abbreviated transcription (Latin):
Aria. idest cũ uerbi mensura. Bene aũ hydriã de sca¬
pula suꝑ ulnas deposuisse d̾r. ꝑ scapulã enĩ intelli¬
git uoluntas bona. inqua pͥmũ fide suscepit: ꝑ ulnã
uꝰ oꝑacio q̃ fidẽ sub seqt᷑. Ornam̃ta qͥbꝰ seruus rebec¬
cã decorauit: uirtutes & p̃cepta doctoꝵ st̃ In auris
humilitatẽ boni auditoris significat: quã indilecti¬
onẽ dei &. ꝓrimi ꝑficit. Unde & duos syclos inaures
habusse dicunt᷑. Armillȩ uͦ obȩdienciã boni audi¬
toris uel bonã oꝑacionẽ significat. q̃ appendebant¬

Expanded text:
dria, id est cum Verbi mensura. Bene autem hydriam de scadria, id est cum Verbi mensura. Bene autem hydriam de scapula super ulnas deposuisse dicitur. Per scapulas enim intelligitur voluntas bona in qua primum fidem suscepit. Per ulnam vero operatio, quae fidem subsequitur. Ornamenta quibus servus Rebeccam decoravit virtutes et praecepta doctorum sunt. Inauris enim humilitatem boni auditoris significat qua in dilectione Dei et proximi proficit. Unde et duos siclos inaures habuisse dicuntur. Armillae vero obedientiam boni auditoris, vel bonam operationem significat. Quae appendeba
Abbreviated transcription (Latin):
ab augurio. S aliua est signo aliqͦ in qͦ miraculũ
sit uoluntatẽ dei q̃rere: aliud in uoeibꝰ auiũ uel
mutoꝵ. animaliũ diuinacionẽ captare .&. quãuis
nec illud nͥ in sũma necessitate p̃sumendũ sit. Al-¬
legorice seruus abraham: cętũ significat scõꝵ
doctor. Nic ẽ ille seruus. qͥ in euangelio ad nõ suo
missus ẽ: ut inutatos ad paratã cenã uenire fa¬
ceret. Misit seruus manũ sub femore dñi sui
abraham: qͥa doctores sũma ueneracione in car¬
nacionẽ xꝑi suscipiunt. E ñ suꝑ femur. s sub
femore manũ ponit: quia carñẽ.xꝑ.i. a carne
ceteroꝵ hominũ longe distare intelligunt. Uꝑi enĩ ca-¬
ro de uirgine sine labe peccati nata ẽ. Rebecca q̃ pa¬
ciencia int̾pretat᷑. escła ẽ ex gentibꝰ. q̃ ꝑ pacienciam
uirtutes suas custodit. Fons ad quẽ seruus stetit. sig
tismatis: ad qͦd festinabat iã rebecca. idest eccła cũ hy¬

Expanded text:
ab augurio. Sed aliud est signo aliquo in quo miraculum ab augurio. Sed aliud est signo aliquo in quo miraculum sit voluntatem Dei quaerere, aliud, in vocibus avium vel mutuorum animalium divinationem captare, quamvis nec illud nisi in summa necessitate praesumendum sit. Allegorice servus Abraham chorum significat sanctorum doctorum. Hic est ille servus qui in Evangelio a Domino suo missus est ut invitatos ad paratam coenam venire faceret. Misit servus manum sub femore domini sui Abraham, quia doctores summa veneratione incarnationem Christi suscipiunt. Et non super femur, sub femore manum ponit, quia carnem Christi a carne caeterorum hominum longe distare intelligunt. Christi enim caro de Virgine sine labe peccati nata est. Rebecca quae patientia interpretatur, Ecclesia est ex gentibus quae per patientiam virtutes suas custodit. Fons ad quem servus stetit signiaptismatis ad quod festinabat jam Rebecca, id est, Ecclesia; cum hy
Abbreviated transcription (Latin):
buntur. In quo erat spelunca duplex. Mys¬
tice spelunca duplex. oꝑ acionẽ rectã & contẽplacio¬
nẽ significat: actiuã inde licet &. contẽplatiuã ui¬
tã. Sara gͦ induplici spelunca sepelit᷑: cũ anima fi¬
delis cupiditatibꝰ &. desidiis secłi mortua. sub boni o¬
dicit. mortui estis. & uita ur̃a abscondita ẽ eũ rꝑo¬
indeo. Pone manũ tuã sub femore meo. Iudi dicunt
insc̃ĩficacione ab rahȩ. id est in eircũcisione iuras¬
se. s melius ẽ ut hoc ad incarnacionẽ referamus.
suo p̃cepit ut manũ mitteret & iuraret. Quia enĩ
hominẽ eũ .&. de sua carne naseiturũ preuidit:
ido dix̃. pone manũ tuã sub femore mȩo. Quia uͦ¬
d̾m eũ agnouit. id̾o subiunxit. Iura mͥ ꝑd̾m cęli.
id est ꝑ diuinitatẽ illius. qͥ de mea carne nasciturꝰ
hoc loco ad litterã. utrũ hoc agere debeamꝰ. ute
signũ a deo petamꝰ. Pene enĩ nichil uidet᷑ differre

Expanded text:
buntur. In quo erat spelunca duplex. Mysbuntur. In quo erat spelunca duplex. Mystice spelunca duplex operationem rectam et contemplationem significat, activam videlicet et contemplativam. Sara ergo in duplici spelunca sepelitur, cum anima fidelis cupiditatibus et desideriis saeculi mortua sub boni odicit: Mortui estis, et vita vestra abscondita est cum b femore meo. Judaei dicunt, in sanctificatione Abraham, id est, in circumcisione jurasse. Sed melius est ut hoc ad incarnationem Christi referamus. suo praecepit ut manum mitteret et juraret. Quia enim hominem et de sua carne nasciturum praevidit ideo dixit: Pone manum tuam sub femore meo. Quia vero Deum agnovit, ideo subjunxit: Jura mihi per Deum coeli, id est, per divinitatem ejus qui de mea carne nasciturushoc loco ad litteram utrum hoc agere debeamus ut signum a Deo petamus. Pene enim nihil videtur differre
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd apis dicit ꝑ caritatẽ seruite in inuncẽ. de illa
seriutute dic tũ ẽ. qua se scĩ homines prȩueni¬
unt. sibiq obsequunt᷑ q̃ grece dulia dr unde
.s. seruus dulos uocat᷑. Quod uͦ in apocalypsi.
angelus uolentẽ iobannẽ adorare ꝓhibuit di¬
cens. iude ne feceris. fortassis aliqd diuinũ in
angelo conspicatꝰ fuerat iohannes: &. iqͥo sicut
dm uoluerat adorare: ideirco ꝓhibitꝰ ẽ. Gon
firmatꝰq ẽ ager quondã effranis. Primũ dictꝰ
ẽ epbron id est ẽfirmatꝰ .&. ꝑfectꝰ s postquã prę¬
ciũ ex sepul tura accepit. licet cogente ab rabã.
inmutatũ ẽ nom̃ eiꝰ & dictꝰ ẽ ephran: id est in¬
ddiant hoc qͥ sepulturas mortuoꝵ exigũt Y¬
uendunt. Si enĩ ille qͥ licet inuitus. tamen qͦ¬
qͦ modo ad hoc adduci potuit. ut prȩciũ de se¬
pultura acciꝑet. nominis in mutacione dãp¬
natꝰ ẽ: multomagis isti qͥ ñ cogunt᷑. s ipsi exi
gunt dãpnabunt᷑. &. inter ꝑfecꝰtos ñ cõputa¬

Expanded text:
s dicit: Per charitatem servite invicem , de illa servitute dictum est qua sancti homines se praeveniunt sibique obsequuntur, quae Graece dulia dicitur. Unde et servos dulos vocamus. Quod vero in Apocalypsi angelus volentem se Joannem adorare prohibuit, dicens: vide, ne feceris, fortassis aliquod divinum in angelo suspicatus fuerat Joannes et ideo sicut Deum voluerat adorare, idcirc quondam Ephronis. Primum dictum est Ephron, id est confirmatus et perfectus, sed postquam pretium ex sepultura accepit, licet cogente Abraham, immutatum est nomen ejus et dictum est Ephran, id est indiant hoc qui sepulturas mortuorum vendunt. Si enim ille qui licet invitus tamen quomodo adduci potuit ut pretium de sepultura acciperet nominis immutatione damnatus est, multo magis isti, qui non coguntur, sed ipsi quid exigunt, damnabuntur et inter perfectos non computa
Abbreviated transcription (Latin):
multiplicabitur. Plenꝰ dierũ. Plenitudo mortu.
actu .&. obitu sc̃oꝵ semꝑ solet inueniri .¶ẜ. ido recte
abraham plenꝰ dierũ mortuus fuisse dr qͥa c̃sum¬
matꝰ & ꝑfectꝰ erat om̃ibꝰ uirtutibꝰ. Econtra inrȩꝓ¬
bis om̃nia quadã in ꝑfectione notant᷑.  nde & psai¬
mus. Uiri sanguinũ &. dolosi: ñ dimidiabt̃ dies
suos. Congregatꝰ ẽ ad popłm suũ. idest ad multi¬

Expanded text:
l. XCI, 13. Plenus dierum. Plenitudo in ortu, actu et obitu sanctorum solet inveniri. Et ideo recte Abraham plenus dierum mortuus fuisse legitur, consummatus et perfectus erat omnibus virtutibus. Econtra in reprobis omnia quadam imperfectione notantur. Unde et psalmus: Viri sanguinum et dolosi non dimidiabunt dies suos .-- Congregatus est ad populum suum, id est ad multi
Abbreviated transcription (Latin):
sibi eruẽe: exiĩt inlocũ qui uocat᷑ golgotha. Nuo
uiri qͥ comitabant᷑ cũ abraham : popłs ẽ iudȩoꝵ Duc
aũ iđo. qa ille  popłs post mortẽ salomonis. aiui¬
sus ẽ induo regna: in decẽ uidelicet tribꝰ qͥbꝰ ihe¬
roboã imꝑauit. q̃ uocant᷑ isrł: &. induas alias tribꝰ
ida uidelicet & beniamin. suꝑ quas regnauit robo
sacerdotalis. idest leui.asinꝰ quẽ secũ ducebant:
stulticiã iud̾oꝵ. significat. Asinꝰ uͦ qͦd portabat. nes¬

Expanded text:
sibi crucem exiit in locum qui vocatur Golgotha . Duo sibi crucem exiit in locum qui vocatur Golgotha . Duo viri qui comitabantur cum Abraham, populus Judaeorum. Duo autem ideo, quia ille populus post mortem Salomonis divisus est in duo regna, in decem videlicet tribus quibus Jeroboam imperavit, quae vocantur Israel, et in duas alias tribus, Juda videlicet et Benjamin, super quas regnavit Roboaet tribus sacerdotalis, id est Levi. Asinus quem secum ducebant stultitiam Judaeorum designat. Asinus enim quod portabat nes
Abbreviated transcription (Latin):
simul cũ puteo in dominiũ cessit. Temptauit ds¬
abrabam: ea tẽptacione q̃ ꝓbat: nͣ ea q̃ dampnat.
Tẽptauit gͦ eũ. ñ ut ipse aliqͥd disceret eui omnia
nuda st̃ .&. aꝑta: s ut ipsũ abraham sibi ostendet
ut cognosceret quante fidi md̾m e̾et. Suꝑ unũ
ria : in qͦ postea tẽplũ dei .&. dabir. id est oraculũ ẽ
ponit dicens.Herentẽ in uirgulto sabech. Sabech con¬
densũ uel spissũ int̃pretat᷑. ꝑ qͦd significat densitatẽ
uirgultoꝵ .&. uepriũ. in qͥb cornibꝰ herebat aries. Iux¬
ta litterã magnũ nobis exemplũ dat᷑ magnȩ obedien¬
setq ad nõ. in ysaac uocabit᷑ tͥ semen: tam̃ ñ dubita¬
uit eũ offerre deo.credens qͦd &. apłs dicit. qͦd amor¬
tuis eũ posset resuscitare. Allegorice abraham. di
qͦd ipse portabat ligna holocausti: qͥa rꝑs crucẽ suã
baiulauit. iurta qͦd in eiꝰ passione r. Et banilans

Expanded text:
simul cum puteo in dominium cessit. CAPUT simul cum puteo in dominium cessit. CAPUT Abraham. Est tentatio quae probat, non ea quae damnat. Tentavit ergo eum non quod ipse aliquid disceret cui omnia nuda sunt et aperta, sed ut ipsum Abraham sibi ostenderet ut cognosceret quantae fidei in Deum ria, in quo postea templum Dei et Dabir, id est oraculum est m, dicens: Haerentem in virgulto Sabee. Sabee condensum vel spissum interpretatur, per quod significat densitatem virgultorum et veprium in quibus cornibus haerebat aries. Juxta litteram magnum nobis exemplum datsetque a Domino: In Isaac vocabitur tibi semen, tamen non dubitavit eum offerre Deo, credens, quod et Apostolus dicit: Quod a mortuis eum posset resuscitare . Allegorice Abraham Dei citur: Ipse portabat ligna holocausti: quia Christus crucem suam bajulavit, juxta quod in ejus passione dicitur: Et bajulans
Abbreviated transcription (Latin):
condisse: quando dix̃. ñ uidebo morient̾ẽ puerum.
Monet gͦ eã angelus ut reuertat᷑ ad puerũ. &. tollat
eũ ñ de terra erigendo uel portando: s in sua cura
habitabat ꝑegrinꝰ. Gerara uͦ ẽ q̃ nc̃ palestina salu-¬
taris d̾r. ubi natꝰ ẽ ysaac: licet qͥda asserant eũ ad
us septimꝰ. ꝓpt̃ septẽ agnas q̃ ibi immolate st̃. Uel
puteus iuram̃ti: qͥa utͣq ibi iurauerat. Sabee. utrũ¬
q sonat: septẽ. &. iuram̃tuͣ. Hoc loco q̃rendũ qͥd sit
quod suꝑius legit᷑ agar stetisse ad puteũ uram̃ti:
qͦd postea longo tẽpore factũ est. Necdũ enĩ itauo¬
cabat᷑. Ergo ꝑ prolensm. idest ꝑ preoceupacionẽ
accipiendũ ẽ. Qui modꝰ locucionis usitatissimꝰ ẽ
indiuinis scripturis: quãuis potuerit ẽe̾ illo
ditatẽ nec passũ pedis: ut paulus apłs dicit. S in¬
telligimꝰ circa puteũ fuisse aliqͦd spaciũ t̃̾re: qͦd

Expanded text:
condisse, quando dixit: Non videbo morientem puerum. condisse, quando dixit: Non videbo morientem puerum. Monet ergo eam angelus ut revertatur ad puerum, et tollat eum, non de terra erigendo vel portando, sed in sua curahabitabat peregrinus. Gerara vero est quae nunc Palaestina Salutaris dicitur ubi natus est Isaac, licet quidam asserant eum ad us Septimus, propter sex agnas quae ibi immolatae sunt. Vel puteus Juramenti, quia uterque ibi juraverat. Sabee utrumque sonat, et septem et juramentum. Hoc loco quaerendum quid sit quod superius legitur Agar stetisse ad puteum juramenti quod postea longo tempore factum est. Necdum enim ita vocabatur. Ergo per prolepsin, id est per praeoccupationem accipiendum est: qui modus locutionis usitatissimus est in divinis Scripturis, quamvis potuerit esse illo ditatem nec passum pedis , ut Paulus apostolus dicit. Sed intelligimus circa puteum fuisse aliquod spatium terrae quod
Abbreviated transcription (Latin):
sꝑm: ita & nẽ. Dure accepit hoc abrabam. Licet eñs
in mysterioista fieri cognosceret: tam̃ pat̾no affectu
Ab iecit agar puerũ. Non qͦ eũ in scapula portaret.
qͥ quando circũcisus ẽ tredecĩ erat annoꝵ s abie
eit ab animo &̃ cura sua eũ reppulit. Sic enĩ usu¬
uox pueri erat. sipice agar synagogã designat. is¬
mabel plebẽ iudaicã.Portatur ismahel ab agar.
.&. peccator. popłs iudor graui maledictionibꝰ pon¬
dere. ceruices matris sue synagoge premit. Panis
quẽ portabat. significat panes ꝓposicionis qui in
mensa dñi sc̃ificati. sacerdotũ erant. Aqua quȩ
eis defecit. significat legalẽ puirificacionẽ: siue
etiã carnalẽ scribarũ & phariseor doctrinã. que
inpelle mortua. hoc ẽ in carnali obseruacione
c̃tinebat᷑. & ob seruatores suos iuxta litterã ocei¬
debat. ñ habens sꝑm uiuificante. Quod agar pu¬
erũ sub arbore. ꝓiecit. eos significat qͥ in xꝑm ex
ambulantes. Iuxta litterã intelliginꝰ matr̃ẽ se abs¬

Expanded text:
s. 11. Dure accepit hoc Abraham. Licet enim in mysterio ista fieri cognosceret, tamen paterno affectu  est. Vers. 13. Abjecit Agar puerum. Non quo eum in scapula portaret qui, quando circumcisus est, tredecim annorum: sed abjecit eum ab animo et cura sua eum repulit. Sic enim usuvox pueri erat. Typice Agar Synagogam designat, Ismael plebem Judaicam. Portatur Ismael ab Agar: et peccator populus Judaeorum gravi maledictionis pondere cervices matris suae Synagogae premit. Panis quem portabat significat panes propositionis, qui in mensa sanctificati erant. Aqua quae eis defecit significat legalem purificationem, sive etiam carnalem Scribarum et Pharisaeorum doctrinam quae in pelle mortua, hoc est, in carnali observatione continebatur et observatores suos juxta litteram occidebat non habens spiritum vivificantem. Quod Agar puerum sub arbore projecit eos significat qui in Christum ex ambulantes simul. Juxta litteram intelligimus matrem se abs
Abbreviated transcription (Latin):
qͦq iheronimꝰ dicit qͦd quasi maior natu ꝑ ludum
primogenita sibi prȩsũpserit. Absolute aũ possumꝰ dicere.
qͦd eũ lubricũ & lascuũ facere uolebat. sic̃ erat ipse.¬

Expanded text:
quoque Hieronymus dicit quod quasi major per ludum quoque Hieronymus dicit quod quasi major per ludum primogenita sibi praesumpserit. Absolute autem possumus dicere quod eum lubricum et lascivum facere volebat, sicut ipse
Abbreviated transcription (Latin):
norat᷑ ꝑ eccłam: qͥa sic̃ psalmista dicit. miabilis deus
insc̃is suis. Habebat sara uirũ: s latebat. Et ȩccła ha¬
bet xꝑm. s̃ ñ uidet inp̃senti: receptꝰ secretis cȩlestib̾¬
rreucidit ocꝰtaua die. Circũcisio eũ ob multas cau¬
sas p̃cepta sit. specialit᷑ figurã rꝑi pretendit. qͥ nos
&. inp̃senti ꝑ baptismũ uete rẽ ħominẽ exuit. &. in
futuro ꝑ resurrectionẽ circũcidet in nobis omnẽ
mortalitate &. corrupcionẽ Nã & qͦd octaua die cir¬
cũcisus ẽ ysaac: designabat᷑ octaua sełi ȩtas. quando
natiurtatis uel circũcisionis eiꝰ abraham epulũ fa
nis facere maluit. Significabat᷑ eñĩ ꝑ hoc. qͥa tunc
deo &. angelis festiuitatẽ qͦdãmͦ facimꝰ quando lacte
infanciȩ dimisso. inuirũ ꝑfectũ euadimꝰ. & solido
iã cibo utimur. Ludente. Tradunt hebrei qͦd idola
fecerit quasi ludens. qͥbꝰ infanciã ysaac deciꝑet. Beatꝰ

Expanded text:
noratur per Ecclesiam; quia sicut Psalmista dicit: Mirabilis Deus noratur per Ecclesiam; quia sicut Psalmista dicit: Mirabilis Deus in sanctis suis . Habebat Sara virum, sed latebat, et Ecclesia habet Christum, sed videtur in praesenti receptus secretis coelestibrcumcidit octava die. Circumcisio, cum ob multas figuras praecepta sit, specialiter figuram Christi praetendit qui nos et in praesenti per baptismum vetere homine exuit, et in futuro per resurrectionem circumcidit in nobis omnem mortalitatem et corruptionem. Nam et quod in octava die circumcisus est Isaac designabatur octava saeculi aetas, quando nativitatis vel circumcisionis ejus Abraham epulum facnis facere maluit. Significabatur enim per hoc, qua tunc Deo et angelis festivitatem quodammodo facimus quando lacte infantiae dimisso in virum perfectum evadimus et solido jam cibo utimur. Vers. 9. Ludentem. Tradunt Hebraei quod idola fecerit quasi ludens quibus infantiam Isaac deciperet. Beatus
Abbreviated transcription (Latin):
ñ recipiunt: ut qͦciens hunc locũ legunt cõpungãt.
Dicunt enĩ ñ posse fieri: ut homo ñ senciens coneũ
generis mei int̃pretat᷑. Isti st̃ fructꝰ ebrietatis.
moabite & amanitȩ: idest qͥ ex patre st̃ diabolo. iux¬
ta qͦd ilñs talibꝰ dicit. Uos ex patre diabolo estis: &
Misit abimelech & tulit eã. Queri potest in illa
iã ȩtate: qͦmͦ amari poterat sara. cũ ee̾t anus de¬
crepita. S hoc mirandũ pocius quã q̃rendũ. qͦ d
tantꝰ in ea decor formȩ fuerit. ut nec senectꝰ eius
cant: licet peccatũ adulterii apud secłi homine saut
matre. Fuerat enĩ filia aran fr̃is abraham. soror lot
Mem̃toq te depͣhensã. Noc quasi uo cando dicit. monen
eã amabilit᷑. ne hoc auderet facere: ne similit̾ depre¬
hensa derideret᷑. Mystice hoc loco abrabã xꝑm sig¬
nificat : sara uͦ eccłam. Abraham honorabat᷑ ꝓp̃t̃ sarę

Expanded text:
non recipiunt, ut quoties hunc locum legunt compungantur. non recipiunt, ut quoties hunc locum legunt compungantur. Dicunt enim non posse fieri ut homo non sentiens concumbgeneris mei interpretatur. Isti fructus sunt ebrietatis, Moabitae et Amonitae, id est, qui ex patre sunt diabolo, juxta quod Dominus talibus dicit: Vos ex patre diabolo em. Vers. 2. Misit Abimelech, et tulit eam. Quaeri potest in illa jam aetate quomodo amari poterat Sara, cum esset anus decrepita? Sed hoc mirandum potius, quam quaerendum, quod tantus decor formae in ea fuerit ut nec senectus ejuscant, licet peccamen adulterii apud saeculi homines aut tre, et non a matre. Fuerat enim filia Aran fratris Abraham, soror Lot.Mementoque te deprehensam. Hoc quasi jocando dicit monens eam amabiliter ne hoc auderet facere, ne similiter deprehensa videretur. Mystice loco hoc Abraham Christum significat, Sara vero Ecclesiam. Abraham ho
Abbreviated transcription (Latin):
dũ. Siue iustꝰ fuisse dr. ad cõparacionẽ sodomi¬
tarũ. int̾ qͦs uiuebat : qͥ omni in mundicia &. mi¬
ret.hortante angelo ut in monte saluaretur:
iterul relicꝰta segor. montẽ conscenderit.S ex
hoc uidet᷑ uera hebreoꝵ opinio: qͥ dicunt
hanc ciuitatẽ tͣcio t̃rȩ motu corruisse. Hoc sciens loth: t¬
muit ibi e̾e̾. reputans apud se. qͥa si aliis stantibꝰ hec ceci¬
d̾at: multo facilius nc̃ aliis ꝑe untibꝰ. ipsa qͦq posset
ꝑire. Eꝓptͣ hoc peccatũ infidelitatis. qͥa angelo ñcre¬
se: nullũq uiroꝵ. remansisse nͥ patrẽ suũ: idoq hoc ex¬
cogitauer̃t. ut expatre sem̃ seruarent. Quarũ ad¬
ul teriũ origenes multiplicit̾ excusat: qͥa hoc ñ libi¬
dinoso animo. s studio repatandȩ plis eger̃t. Loth uͦ
inexcusabilis ẽ. pͥmo qͦd angelo ñ credidit: deinde
qͥd uino inebriatꝰ ẽ: sicq minꝰ peccatũ fuit ei cau
la accubuit: nec quando surrex̃. Noc iudi intantũ

Expanded text:
e justus fuisse dicitur ad comparationem Sodomitarum inter quos vivebat, qui omni immunditia et iniret, hortante angelo ut in monte salvaretur, iterum relicta Segor montem conscenderit. Sed ex hoc vera videtur Hebraeorum opinio qui dicunt hanc civitatem tertio terrae motu corruisse. Hoc sciens Lot timuit ibi esse, reputans apud se quia si aliis stantibus haec ceciderat multo facilius nunc aliis pereuntibus ipsa quoque posset perire. Et propter hoc peccatum infidelitatis, quia angelo non crese, nullumque virorum remansisse nisi patrem suum. Ideo hoc cogitaverunt ut ex patre semen servarent. Quarum adulterium Origenes multipliciter excusat, quia hoc non libidinoso animo sed studio reparandae prolis egerunt. Lot vero inexcusabilis est primo, quod angelo non credidit, deinde, quod vino inebriatus est; sicque minus peccatum fuit ei causla accubuit, nec quando surrexit. Hoc Judaei in tantum
Abbreviated transcription (Latin):
de rore cȩli.Pos lenit cadit: & ꝓpe sine sensu. Idõq
subtilẽ designat ẽtẽ placione̾: pinguedo uͦ t̃rȩ bona
significat oꝑ a. benedicit᷑ gͦ iacob hoc ẽ gentilis po¬
płs. ut & cȩlesti contẽplacione .&. bonis oꝑibꝰ possit
habundari. Habundanciã frum̃ti uini &̾. ole. Infru¬
mñto & uino:caritas & feruor noue c̃uersacionis.¬
frum̃to & iuno. mysteria corporis & sanguinis
xꝑi accipi. In oleo miscdia dei. qua genꝰ humanũ

Expanded text:
de rore coeli. Ros leniter cadit et prope sine sensu, ideoque subtilem designat contemplationem. Pinguedo vero terrae bona significat opera. Benedicitur ergo Jacob, hoc est gentilis populus, ut coelesti contemplatione et bonis operibus possit abundare. Abundantiam frumenti, vini et olei. In frumento et vinofrumento et vino mysteria corporis et sanguinis Christi accipi; in oleo misericordia Dei, qua genus humanum
Abbreviated transcription (Latin):
fanciȩ: idoq dͥesignat ueterẽ legẽ. Butirũ uero
pingue & coagulatũ. doctrina ẽ euangelica:
solido cibo scõs reficiens. Uitulus coctus: xꝑm
passũ significat. Stabat sub arbore. Arboꝵ crucẽ
significat. sub qua abraham stabat. qͥa mysteri¬
ũ passionis .xꝑͥi. inspirante deo iã contẽplabat᷑
Ecce intabernacło ẽ. Abrahã foris cũ angelis erat. sara
intab̾nacło latebat: qͥa sapienciũ e. doctoꝵ ẽ aꝑte pre¬
Desierãt. idest cessauerãt sare fieri muliebria: idest
menstrua. Quod cũ contingit mulieri: in habilis

Expanded text:
fantiae est, ideoque designat veterem legem. Butyrum vero pingue et coagulatum doctrina est evangelica solido cibo sanctos reficiens. Vitulus coctus Christum passum significat. Stabat sub arbore. Arbor crucem significabat, sub qua Abraham stabat, quia mysterium passionis Christi inspirante Deo jam contemplabatur Ecce in tabernaculo est. Abraham foris cum angelis erat; Sara in tabernaculis latebat: quia sapientium et doctorum est aperte praeers. 11. Desierant. Id est, cessaverant. Sarae fieri muliebria. Id est menstrua, quod cum contingit mulieri, inhabilis
Abbreviated transcription (Latin):
uos: significat qͦd impleta passione. inultima secłi ȩtate
reuertat᷑ deus. &. reconciliet᷑ uideis credentibꝰ. Quod
aũ dicit die t̾cio eleuatis ocłis: tres dies. tria significañ
secłi tẽpora: ante legẽ. sub lege.&. sub gr̃a. Nã & dei filius
die t̃cio ad nupcias dr uenisse . & a quã inuinũ conuer

Expanded text:
eculi aetate revertatur Deus, et reconcilietur Judaeis credentibus. Quod autem tertio die elevatis oculis, tres dies tria significant saeculi tempora ante legem, sub lege et sub gratia. Nam et Dei Filius die tertio ad nuptias dicitur venisse et aquam in vinum con
Abbreviated transcription (Latin):
indomũ pharaonis. Ex cusari potest sara in hoc qͦdindomũ
pharaonis transiata ẽ inuita uel coacta: ñ solũ in hoc qͥa ñ co¬
inqͥnat᷑ corpꝰ. nͥ ex ẽsensu m̃tis: s etiã in hoc qͦd coniuente ui

Expanded text:
in domum Pharaonis. Excusari potest Sara in hoc quod in domum in domum Pharaonis. Excusari potest Sara in hoc quod in domum Pharaonis translata est invita vel coacta, non solum in hoc quia non coinquinatur corpus nisi ex consensu mentis, sed etiam
Abbreviated transcription (Latin):
& ab oriente ai. Bethel ciuitas ẽ in tribu beniamin: q̃ antea
luza. idest amigdalus uocabat᷑. Ai uͦ ciuitas: in tribu uida ẽ
c̃stituta. Bethel int̃pretat᷑ domꝰ dei : q̃ postea bethauen uo¬
cata ẽ. idest domꝰ idoli . Ai: ocłs uel fons intͣpretat᷑. Ergo pa¬
triarcha tendens ad tȩrr̃ã reꝓmissionis. tetendit tab̃ nacu¬
lũ int̾ bethel& ai. qͥa scĩ om̃s fonte baptismatis regenerati
.&. cursũ huiꝰ uitȩ circũspecte agentes. ad dei tabernacłm.¬
Quȩr̃t qͥdã eursẽs patriarcha mentiri uoluerit. ut dicerei
sarrã sororẽ suã. & ñ pocius hoc deo cõmiserit. qͥ et eiꝰ uitam.
qs. illius seruare poterat eastitatẽ. In qͦ ostendit᷑ qͥa quã diu
habemꝰ qͦd ex racione faciamꝰ. ñ debemꝰ dm tẽptare: s ipsi nr̃ȩ salu¬
ti. ꝓuidere. Quodamͦ dm tẽp̃tasset. si eã uxorẽ suã confessus fu¬
isset: duas res deo cõmittens. suã uitã. &. illius castitatẽ. Fecit gͦ

Expanded text:
as est in tribu Benjamin quae antea Laza, id est amygdalus vocabatur. Hai civitas in tribu Juda est constituta. Bethel interpretatur domus Dei quae postea Bethaven vocata est, id est domus idoli. Hai oculus vel fons interpretatur. Ergo patriarcha tendens ad terram promissionis tetendit tabernaculum inter Bethel et Hai quia sancti omnes fonte baptismatis regenerati, et cursum hujus vitae circuQuaerunt quidam cur sanctus patriarcha mentiri voluerit ut diceret Saram sororem suam, et non potius hoc Deo commiserit qui et ejus vitam et illius servare poterat castitatem. In quo ostenditur quia quandiu habemus quod ex ratione faciamus, non debemus Deum tentare, sed ipsi nostrae saluti providere. Quodammodo Deum tentasset, si eam uxorem suam confessus fuisset, duas Deo res committens, suam vitam et illius castitatem. Fecit ergo
Abbreviated transcription (Latin):
sua exiuit. Hic uͦ uña quãq scam significat animã: quȩ
deũ inhospicio suȩ mentis cũ gaudio suscipit. Tres
rato apparuert̃. Cũ his gͦ dñs uenit: qñ mysteriũ incar¬
natiõis abrahȩ ostendit : qͥa lexsmdysen .&. ꝓphecia
rȩ. Iria sata. tres significat filios noe: a qͥbꝰ dissemi¬
natũ ẽ omne genꝰ hominũ post diluuiũ. Per tria gͦ¬
sata. significabat᷑ eccła &. doctrina euangelica ꝑ
tres mundi partes disseminanda. Nuts in eugłio
tribꝰ: idest intribꝰ mundi partibꝰ. asiȩ uidelicet.
africȩ. & europȩ: donec fermentaret᷑ totũ. id est
donec om̃is mundꝰ crederet. Panis. significat uns¬
tatẽ credenciũ : qͥa panis ex multis granis ẽficit᷑
Aximi uͦ fuert̃. qͥa initas sc̃e ȩcełȩ in corrupta ẽ

Expanded text:
 exivit. Hic vero unamquamque sanctam significat animam quae Deum in hospitio suae mentis cum gaudio suscipit. Tres rati apparuerunt. Tunc ergo Dominus venit quando mysterium incarnationis Abrahae ostendit, qnus est mensurae. Tria sata tres significant filios Noe, a quibus disseminatum omne genus humanum post diluvium. Per tria sata significabatur Ecclesia et doctrina evangelica per tres mundi partes disseminanda. Hinc et in Evangelio , id est, in tribus mundi partibus, Asiae videlicet, Africae, Europae, donec fermentaretur totum, id est, donec omnis mundus crederet. Panis significat unitatem credentium, quia panis ex multis granis conficitur. Azymi vero fuerunt, quia unitas sanctae Ecclesiae incorrupta est.
Abbreviated transcription (Latin):
nitur: qͥd grece eomion dr. Eon enĩ grece: ta sempit̾nũ quã
secłare uel tẽporale potest accipi. Uel magis ꝓpt sꝑitalẽ signi¬
ficacionẽ qͣr fedꝰ sempit̃nũ: qͥa fedꝰ rꝑi &. in eũ fideliũ cre¬
denciũ. qͥ st̃ sꝑitales filii abraham. nullo fine t̃minabit᷑. Cir
stituta ẽ: ut qͥa pͥmꝰ homo ꝓ preuaricacionẽ mandato dei dis¬
plicuerat: abrahom signũ federis accipiendo. int̃ đm & honii¬
cernerent᷑ in corpore: t̃cio. ut hanc in eo membro suscipientes
in qͦ dñari libido solet. discerent castitatẽ sibi seruand̃a: &. om¬

Expanded text:
nitur quod Graece eonion dicitur. Eon enim Graece tam sempiternum quam nitur quod Graece eonion dicitur. Eon enim Graece tam sempiternum quam saeculare vel temporale potest accipi. Vel magis propter spiritalem significationem dicitur foedus sempiternum, quia foedus Christi et in aevum fidelium credentium qui sunt spiritales filii Abraham nullo fine terminabitur. Vestituta est ut, quia primus homo per praevaricationem mandatorum Dei displicuerat, Abraham signum foederis esset inter Deum et homicernerentur in corporibus. Tertio, ut hanc eo membro suscipientes in quo dominari libido solet discerent castitatem sibi servandam et om
Abbreviated transcription (Latin):
Ac deinde. Est locꝰ apud me: stabis supra petr̃a. Cũq ꝑ transiero:
uidere potest. Posteriora auͣ der ẽ myfteriũ incarnacionis xpi
ꝑ quã uideri ab hominibꝰ potuit. Unde &. bene. dix̃: eũ ꝑtransi
ham. Abram. int̃pretat᷑ excelsus: abraham uͦ. patͣ multarum¬
scilicet genciui. Tradunt hebrei. qͦd de nomine dei qͦd quatuor
litteris scribit᷑. unde & tetragramaton uocat᷑.&. in effabile
qͣr. he. litterã scripserit d̾s : &. addiderit nomini abraham
Similit de nomine sarai. iot. litterã tulerit. & eandẽ. he. ad¬
diderit. Nec mirũ. si nos ꝓhe.a. habeamꝰ: qͥa hebrei ꝑ he scribũ .
s ꝑ .a. ꝓmunciant. Uocat᷑ aũ abraham pat̾ scilicet multarum¬
genciũ: qͥa in omnes gentes in eiꝰ semine. idest inxꝑo creditu¬
re eiãt. Sarai sr int̃pretat᷑ pͥnceps mea. Sarda. absolute pͥnceps
ut sub audiat᷑ omniũ animarũ in xꝑm credenciũ. Fȩdere¬

Expanded text:
Ac deinde: Est locus apud me: stabis supra petram. Cum pertransiero, Ac deinde: Est locus apud me: stabis supra petram. Cum pertransiero, videre potest. Posteriora autem Dei mysterium est incarnationis Christi per quam videri ab hominibus potuit. Unde et bene dixit: ham. Abram interpretatur pater excelsus. Abraham vero pater multarum gentium. Tradunt Hebraei quod de nomine Dei quod quatuor litteris scribitur, unde et tetragrammaton vocatur et ineffabile dicitur, he litteram scripserit Deus et addiderit nomini Abraham. Similiter de nomine Sarai jot litteram tulerit et eamdem he addiderit. Nec mirum, si nos pro he a habemus, quia Hebraei pro he scribunt, sed per a pronuntiant. Vocatur autem Abraham patgentium: quia omnes gentes in ejus semine, id est, in Christo crediturae erant. Sarai vero interpretatur princeps mea. Sara absolute princeps, ut subaudias omnium animarum in Christum credentium. Ver
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa ipsa filios habere nͣ poterat: ex alia eos susciꝑe cupiebat. Sifor¬
te ex illa suscipiã filios: ut illa pariente filiũ susciꝑet .& in locũ
grestis &. rusticꝰ. Pro qͦ septuagnita dicunt. Eic erit phara. Phara:
int̃pretat᷑ onager. Significat aũ sarracenos. qͥ de hismael ducur̃
originẽ: qͥ ꝑ latã solitudinẽ incertis sedibꝰ uagantes. inpugnant
om̃s heremi uicinos: & ab om̃ibꝰ inpugnant᷑. Allegorice hȩ duȩ
mulieres. exponente a pło synagogã &. eccłam significant. Agar
qͥdẽ synagogã. q̃ inseruitutẽ generat. popłm iudoꝵ qͥ ferist̾ &
agrestes. iugũ dñi leue .&. fidẽ eiꝰ nolentes reciꝑe. Idoq aisꝑsi &.
tiagabundi st̃ ꝑ totũ orbẽ: & om̃ibꝰ maxume xpianis c̃trarii.
Sara uͦ eccłam ex gentib q̃ pͥmũ sterilis &. infecunda fuit: po
disti me: hoc ẽ. qͥ misertꝰ es mͥ. Uidere enĩ der misereri ẽ. Quoã

Expanded text:
quia ipsa filios habere non poterat, ex alia eos suscipere cupiebat. Vers. 2. Sed forquia ipsa filios habere non poterat, ex alia eos suscipere cupiebat. Vers. 2. Sed forte ex illa suscipiam filios. Ut illa pariente filium susciperet et in locum grestis et rusticus. Pro quo LXX dicunt: Hic erit Phara. Phara interpretatur onager, significans autem Sarracenos, qui de Ismael ducunt originem, qui per latam solitudinem incertis sedibus vagantes impugnant omnes eremi vicinos et ab omnibus impugnantur. Allegorice hae duae mulieres, exponente Apostolo , Synagogam et Ecclesiam significant. Agar quidem Synagogam quae in servitutem generat populum Judaeorum qui feri sunt et agrestes, jugum Domini leve et fidem ejus nolentes recipere, ideoque dispersi, et vagabundi sunt per totum orbem et omnibus maxime Christianis contrarii. Sara vero Ecclesiam quae primum sterilis et infecunda fuit, posdisti me. Hoc est, qui misertus es mihi. Videre enim Dei misereri est. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
it tribꝰ udȩ m deserto. cuiꝰ filius intraunit tęrrã reꝓmissiõis.
Qũ occubuisset sol. Occubitꝰ solis: finẽ secłi significat. Cali¬
go tenebrosa: tribulacionẽ & angustiã q̃ tc̃ futura ẽ. Clbanꝰ
uel lãpas ignis transiens ꝑ diuisiones. significat iudiciũ qͦd
ꝑ ignẽ exercendũ ẽ: qͦ seꝑandi st̃ electi a reꝓbis. A flumine
hã. ñ genuerat liberos. Quomͦ potest excusari abrahã ab ad¬
ulterio: qͥ uiuente uxore sua. ancillȩ unctꝰ ẽ: Sed necdũ
ꝓmulgata erat lex euangelii. unius uxoris. Simul etiam
audierat multiplicandũ e̾e̾ genꝰ suũ sic̃ stellas cęli. s nesci¬
ebat ꝑ quã muliere. qͥa sarã sterisẽ nouerat. Nongͦ fuit in
concũbendo libidmosa uoluntas: s pia ꝓpagande. plis caritas.
Simul etiã dicendũ. qͥa uoluntate nimia cogente uxoris fecit. q̃

Expanded text:
it tribus Judae in deserto, cujus filius intravit in terram promissit tribus Judae in deserto, cujus filius intravit in terram promissum occubuisset sol. Occubitus solis finem saeculi significat, caligo tenebrosa tribulationem et angustiam quae futura erat. Clibanus vel lampas ignis transiens per divisiones significat judicium quod per ignem exercendum est, quo separandi sunt electi a reprobis. Vers. ham non genuerat liberos. Quomodo potest Abraham excusari ab adulterio, qui vivente uxore sua ancillae junctus est? Sed necdum promulgata erat lex Evangelii unius uxoris. Simul etiam audierat multiplicandum esse genus suum sicut stellas coeli, sed nesciebat per quam mulierem, quia Saram sterilem noverat. Non ergo fuit in concumbendo libidinosa voluptas, sed pia propagandae prolis charitas. Simul etiam dicendum quia hoc voluntate nimiae cogentiae uxoris fecit quae,