comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
it. qͣm uere ita dictũ sit. Peccatũ inquit ut
appareat peccatum. Non dixit ut sit: quia erat
& quando ñ apparebat peccatũ. s ut appareat
peratum. Quid est ut appareat peccatũ: ꝯuia
concupiscentiã nesciebam. nisi lex diceret non
concupisces. Hon ait concupiscentiã ñ habebã.
se concupiscentiã nesciebam. S: etiam hic ñ
ait ut sit peccatũ sed ut appareat peccatũ. ꝑ
bonum mͥ oꝑatum est mortẽ. Quam mortem:
t fiat supra modũ peccator. aut pecratum
ꝑ mandatũ. Attende supra modũ peccatum ꝑ¬
puaricatio. Uidete gͦ frẽs. uidete genꝰ huma¬
um a prima illiꝰ primi hominis morte flu-¬
tisse. Etenim peccatũ a primo homine intra¬
uit in hunc mundũ. & ꝑ peccatũ mors: &
ua in om̃s homines ꝑtñsiit. Pextnsiit uerbũ
atdendite. qd̾ auditis considerate: uidete qͥd est
ttansũt. Inde est & paruulus reus. Peccatũ
ondum fecit s traxit. Etem̃ illud peccatũ

Expanded text:
te quam vere ita dictum sit: Peccatum, inquit, ut te quam vere ita dictum sit: Peccatum, inquit, ut appareat peccatum. Non dixit, Ut sit; quia erat et quando non apparebat. Peccatum ut appareat peccatum. Quid est, ut appareat peccatum? Quia concupiscentiam nesciebam, nisi Lex diceret, Non concupisces. Non ait, Concupiscentiam non habebam; sed, concupiscentiam nesciebam Sic etiam hic non ait, Ut sit peccatum; sed, ut appareat peccatum, per bonum mihi operatum est mortem. Quam mortem? Ut fiat supra modum peccator aut peccatum  Peccatum tractum. Videte ergo, fratres, videte genus humanum a prima illius primi hominis morte fluxisse. Etenim peccatum a primo homine intravit in hunc mundum, et per peccatum mors, et ita in omnes homines pertransiit . Pertransiit, verbum attendtransiit: inde est et parvulus reus; peccatum nondum fecit, sed traxit. Etenim illud peccatum
Abbreviated transcription (Latin):
torem: uidete quid adiungat.Itaq lex quidẽ
scã. & mandatũ sc̃m & iustũ & bonum. Nun¬
quid uberius laudari potest : Pauloante uer¬
bo illo qd̾ dixit absit. defenderat crimen ñ
laudauerat. Aliud est a crimine obiecto defen-¬
dere. aliud debito p̃como p̃dicare. Crimen ob¬
iectum fuit. ꝯuid gͦ dicimꝰ. Nex peccatũ est:
defensio: absit. Uno uerbo defenditur ueritas.
quia magna est apli defendentis auctoritas.
ꝯuid dui defendat. Sufficit: absit. An uul¬
tis inquit exꝑimentum acciꝑe eiꝰ. qui in me
loquitur xp̃c: Modo autẽ: Itaq lex quidem
scã. & mandatum scm & iustũ & bontum.
Quod gͦ bonum est mͥ factum est mors: Absit.
quia honũ ñ est mors: s peccatũ ut appare-¬
at peccatum. ꝑ bonum mͥ oꝑatum est mortẽ.
Nors ñ est lex: sed peccatũ est mors. Iam dudũ
autem dixerat. sine lege peccatum mortuum
est. Ubi uos ammonuerã. quia mortuum est.
dixit absconditũ: latet ñ apparet. Modo uide-¬

Expanded text:
torem, videte quid adjungat: Itaque lex quidem sancta, et mandatum sanctum, et justum, et bonum. Numquid uberius laudari potest? Paulo ante verbo illo quod dixit, Absit, defenderat a crimine, non laudaverat. Aliud est a crimine objecto defendere, aliud debito praeconio praedicare. Crimen objectum fuit, Quid ergo dicemus? Lex peccatum est? Defensio, Absit. Uno verbo defenditur veritas; quia magna est Apostoli defendentis auctoritas. Quid diu defendat? Sufficit. Absit. An vultis, inquit, experimentum accipere ejus qui in me loquitur Christus ? Modo autem: Itaque lex quidem sasit. Quia bonum non est mors. Sed peccatum ut appareat peccatum, per bonum operatum est mihi mortem. Mors non est lex, sed peccatum est mors. Jamdudum autem dixerat. Sine lege peccatum mortuum est. Ubi vos admonueram, quia mortuum est, dixit, absconditum latet, non apparet. Modo vide
Abbreviated transcription (Latin):
mea. electa est. Intenim inquit differantur su¬
ꝑbi isti. multum tument: distat autẽ inter
magnitudinem & tumorẽ. Utrumq grande est:
sed ñ utriunq sanlm est. Differantur gͥ inqͥt
isti suꝑbi. aliqũa soliditate sanandi sunt. Oa
m̃ inquit priꝰ istum piscatorem. Teni tu pauꝑ
sequere me: nichil habes. nichil nosti: sequere
me. Idiota pauꝑ sequere me: ñ est qd̃ in te expa¬
uescatur. sed multum est qd̾ in te impleatur.
Tam largo fonti. uas in ane ammouendũ est.
Dimisit retia piscator. accepit grãm piscator.
& factus est diuinꝰ orator. Ecce quid fecit dñs.
de quo dicit apłs. Infirma mundi elegit d̾s ut
confundat fortia. & ignobilia mundi elegit
Deus & ea quȩ non sunt tanqͣm ea quȩ sunt:
ut ea quȩ sunt euacuentur. Deniq legunt᷑
mͦ uerba piscatoꝵ. & colla subduntur oratoꝵ.
Tollantur gͦ de medio manes uenti. tollatur
De medio fumꝰ qui crescendo euanescit: prorsꝰ

Expanded text:
mea electa est. Interim, inquit, differantur sumea electa est. Interim, inquit, differantur superbi isti, multum tument. Distat autem inter magnitudinem et tumorem: utrumque grande est; sed non utrumque sanum est. Differantur ergo, inquit, isti superbi, aliqua soliditate sanandi sunt. Da mihi, inquit, prius istum piscatorem. Veni tu, pauper, sequere me; nihil habes, nihil nosti, sequere me. Idiota pauper, sequere me. Non est quod in te expavescatur, sed multum est quod in te impleatur. Tam largo fonti vas inane admovendum est. Dimisit retia piscator, accepit gratiam peccator, et factus est divinus orator. Ecce quid fecit Dominus, de quo dicit Apostolus: Infirma mundi elegit Deus, ut confundat fortia; et ignobilia mundi elegit Deus, et ea quae non sunt tanquam quae sint, nt ea quae sunt evacuentur . Denique leguntur modo verba piscatorum, et colla subduntur oratorum. Tollantur ergo de medio inanes venti; tollatur de medio fumus, qui crescendo evanescit; prorsus
Abbreviated transcription (Latin):
continuo benefacere. Non enĩ scis: quid contin-¬
gat sequenti die. Audisti preceptum ñ diffe-¬
rendi. ut in alium sis misericors. & differendo
in.te crudelis es: Non debes differre panem
daturus. & differs indulgentiã accepturus
Sed miserando alterum non differs. miserere
& animȩ tuȩ placens deo: exhibe & animȩ
tuȩ elemosinam. Non dicimꝰ ut tu ei des: sed
os offendere timuent. Multum ualent
boni amici ad bonum. & mali amici ad malum.
Ideo dñs ut ꝓ salute nra potentium amicicias
conteminamꝰ. noluit priꝰ eligere senatores s pis
quia si eligeret senatorem. diceret senator. Dig¬
nitas mea. electa est. Si eligeret diuitẽ. diteret
diues. Opulentia mea electa est. Si prius elige.¬
ret imꝑatorem. diceret imꝑator. Potestas mea.
electa est. Si eligeret prius oratorem. diceret
orator. Eloquentia mea. electa est. Si eligeret
phylosophum. diceret phylosophus. Sapientia

Expanded text:
continuo bene facere : non enim scis quid contincontinuo bene facere : non enim scis quid contingat sequenti die. Audisti praeceptum non differendi ut in alium sis misericors, et differendo in te es crudelis? Non debes differre panem daturus, et et differs indulgentiam accepturus! Si miserando alterum non differs, miserere et animae tuae placens Deo . Exhibe et animae tuae eleemosynam. Non dicimus ut tu ei des, sed os offendere timent. Multum valent et boni amici ad bonum, et mali amici ad malum. Ideo Dominus, ut pro salute nostra potentium amicitias contemnamus, noluit prius eligere senatores, sed piquia si eligeret senatorem, diceret senator: Dignitas mea electa est. Si prius eligeret divitem, diceret dives: Opulentia mea electa est. Si prius eligeret imperatorem, diceret imperator: Potestas mea electa est. Si prius eligeret oratorem, diceret orator: Eloquentia mea electa est. Si eligeret philosophum, diceret philosophus: Sapientia
Abbreviated transcription (Latin):
in spem: sic procedit etiam ad istos qui male
sꝑando uolunt perire. & dicit eis ꝑ alium li¬
brum. Ne tardes conuerti ad dñm. Quom̃ illis
dixerat. in quacũq die iniquus conuersus
fuerit a uia sua pessima. om̃s iniquitates erꝰ
obliuiscar. & tulit eis desꝑationem. quia iam
dederant animũ suum ꝑditioni om̃imͦ indul¬
gentiam desꝑantes: sic ꝓcedit etiã ad istos qui
sꝑando & differendo uolunt ꝑire. & loquit᷑
ad eos & increpat eos. Ne tarides conuerti ad
dñm. neq differas de die in diem. Subito enĩ
ueniet ira eiꝰ. & in tempore iundicte disꝑdet
te. Ergo noli differre. noli qd patet contra
te cdaudere: eoce indulgentiȩ dator aꝑit tibi
ostium. Quid moraris: Gaudere deberes si aꝑi-¬
ret aliquando pulsanti. ñ pulsasti & aperit.¬
& foris remanes: Ne gͦ differas de miscłiȩ ope-¬
rib. Quodam loco scͥptura dicit. De dixeris
uade & reuertere cras ego dabo. cum possis

Expanded text:
in spem: sic procedit etiam ad istos qui male in spem: sic procedit etiam ad istos qui male sperando volunt perire; et dicit eis per alium librum, Ne tardes converti ad Dominum. Quomodo illis dixerat, In quacumque die iniquus conversus fuerit a via sua pessima, omnes iniquitates ejus obliviscar; et tulit eis desperationem, qua jam dederant animam suam perditioni, omni modo indulgentiam desperantes: sic procedit etiam ad istos qui sperando et differendo volunt perire; et loquitur ad eos, et increpat eos, Ne tardes converti ad Dominum, neque differas de die in diem. Subito enim veniet ira ejus, et in tempore vindictae disperdet te . Ergo noli differre, noli quod patet contra te claudere. Ecce indulgentiae dator aperit tibi ostium; quid moraris? Gaudere deberes, si aperiret aliquando pulsanti: non pulsasti, et aperit, et foris remanes? Ne ergo differas. De misericordiae operibus quodam loco Scriptura dicit, Ne dixeris, Vade et revertere, cras ego dabo; cum possis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmisit om̃s iniquitates meas oblituscitur. quare
hodie conuertor & ñ cras: Ouare hodie & non
cias: & hodiernꝰ dies sicut hesternꝰ sit in nequis¬
sima uoluptate. sit in flagitioꝵ gurgite. uolu.¬
tetur in mortifera delectatione. Cras conuer.¬
tar. & finis est. Respondetur tibi. Quiꝰ finis
rei: Dicis. iniquitatũ mearũ: Bene. gaude qͥa
crastino iniquitatũ tuarũ finis erit. Quid si an-¬
te crastinum tuus finis erit: Ergo bene quidẽ
gaudes. quia ꝓpter iniquitates tuas conuerso
tibi indulgentiã d̾s ꝓmisit: s crastinũ diem
nemo tibi ꝓmisit. Aut si forte ꝓmisit mathe¬
maticus. longe aliud est qͣm d̃s. Nultos mathe¬
matici fefellerunt. quia & sibi pletũq lucta
ꝓmiserunt: & damna inuenert̃. E rgo etiam
ꝓpter istos male sꝑantes ꝓcedit paterfamilias:
quemadmodũ ꝓcessit ad illos qui male desꝑa¬
uerant. & ꝑierunt desꝑando. & reuocauit eos

Expanded text:
promisit, omnes iniquitates meas obliviscitur, quare promisit, omnes iniquitates meas obliviscitur, quare hodie convertor, et non cras? Quare hodie, et non cras? Eat hodiernus dies sicut hesternus, sit in nequissima voluptate, sit in flagitiorum gurgite, volutetur in mortifera delectatione: cras convertar, et finis est. Respondetur tibi: Cujus rei finis? Dicis: Iniquitatum mearum. Bene, gaude, quia crastino iniquitatum tuarum erit finis. Quid, si ante crastinum tuus erit finis? Ergo bene quidem gaudes, quia propter iniquitates tuas converso tibi indulgentiam Deus promisit: sed crastinum diem tibi nemo promisit. Aut si forte promisit mathematicus, longe aliud est quam Deus. Multos mathematici fefellerunt, quia et sibi plerumque lucra promiserunt, et damna invenerunt. Ergo etiam propter istos male sperantes, procedit paterfamilias. Quemadmodum processit ad illos qui male desperaverant, et perierant desperando, et revocavit eos
Abbreviated transcription (Latin):
la illa quȩ cominisimꝰ. donari nobis aut ignos¬
ci possunt. Quare ñ gͦ satisfacimꝰ cupiditati¬
bus nr̃is: Impleamꝰ saltim p̃sentis temporis
uoluptatẽ. quia nullam habemꝰ in futuro
mercedem . F aciamꝰ quicqͥd libet & si ñ licet.
ut habeamꝰ suauitatẽ uel temporalem: quia
papere non meremur ȩternã. Talia dicentes
despando pereunt. siue anteqͣm om̃ino credars
siue iam ap̃iant. & in aliqua peccata & sce¬
leta male uiuendo ꝓlapsi. Procedit ad eos
enium dantes pulsat. & clamat in ꝓpha ihe¬
ahiele. In quacũq die conuersus fuerit homo
iua sua pessima. om̃s mniquitates eiꝰ obli¬
nscar. Hac uoce atidita & credita a desꝑatio¬
e recreantur. & ab illa altissima & ꝓfunda
oragine qua submersi fuerant emergunt
ed hũs timendũ est ne in aliam uoraginẽ
isoant. & peruerse sꝑando moriantur: qͥ
spando mori non potuert. Ilutant enimꝰ
Madiones longe quidem diuersas s tam̃

Expanded text:
ta illa quae commisimus donari nobis aut ignosta illa quae commisimus donari nobis aut ignosci possunt; quare ergo non satisfacimus cupiditatibus nostris? Impleamus saltem praesentis temporis voluptatem, quia nullam habemus in futuro mercedem. Faciamus quidquid libet, etsi non licet; ut habeamus suavitatem vel temporalem, quia percipere non meremur aeternam. Talia dicentes desperando pereunt, sive antequam omnino credant, sive jam christiani et in aliqua peccata et scelera male vivendo prolapsi. Procedit ad eos tergum dantes, pulsat et clamat per prophetam Ezechielem: In quacumque die conversus fuerit homo a via sua pessima, omnes iniquitates ejus obliviscar . Hac voce audita et credita, a desperatione recreantur, et ab illa altissima et profunda voragine, qua submersi fuerant, emergunted his timendum est, ne in aliam voraginem incurrant, et perverse sperando moriantur, qui desperando mori non potuerunt. Mutant enim cogitationes longe quidem diversas, sed non
Abbreviated transcription (Latin):
autem in ȩccłia. ipsa imitas tanqͣm unꝰ loquit
om̃ium gentiũ linguis. Ad quã linguã religio
xp̃iana ñ ꝑuenit. ad qͥs fines ñ ꝑtendit.  Lam
non est qͥ se abscondat a calore eiꝰ. & adhuc fit
est gͦ frẽs mei om̃ino manifestũ est: tenete.
filua uel nequissima om̃ia illi preterita dimit¬
tuntur. & om̃ino tanqͣm donatis debitis fiunt
cum illo tabulȩ nouȩ. Prorsus om̃ia dimittun¬
tur. nemo sit sollicitꝰ qd̾ aliquid ei ñ dimittat̃:
sed̃ iterũ nemo ꝑuerse sit securus. Ista enim
duo occidunt ammas. aut desꝑatio: aut ꝓuer¬
sa spes. De hũs duob malis. pauca audite.
Nam sicut liberat bona spes. recta spes ita
decipit ꝑuersa spes. Prius attendite. quẽ ad¬
modum decipiat desꝑatio. Sunt homines
qui cum cogitare ceꝑint mala quȩ fecerunt ñ
sibi putant ignosci posse. & dum ñ putant
posse sibi ignosci: dant animã iam perire.
desꝑationẽ ꝑeunt. dicentes in cogitationibus
sus: iam nulla est nobis spes. Heq enim tan¬

Expanded text:
autem in Ecclesia ipsa unitas tanquam unus loquitur omnium gentium linguis. Ad quam linguam religio christiana non pervenit? ad quos fines non pertendit? Jam non est qui se abscondat a caloest ergo, fratres mei, omnino manifestum est, tenete, erflua vel nequissima, omnia illi praeterita dimittuntur, et omnino, tanquam donatis debitis, fiunt cum illo tabulae novae. Prorsus omnia dimittuntur. Nemo sit sollicitus, quod aliquid ei non dimittatur. Sed iterum nemo perverse sit securus. Ista enim duo occidunt animas, aut desperatio, aut perversa spes. De his duobus malis pauca audite. Nam sicut liberat bona spes, et recta spes; ita decipit perversa spes. Prius attendite quemadmodum decipiat desperatio. Sunt homines qui cum cogitare coeperint mala quae fecerunt, non sibi putant ignosci posse; et dum non putant posse sibi ignosci, dant animam jam perire, desperatione pereunt, dicentes in cogitationibus suis: Jam nulla nobis spes est; neque enim tan
Abbreviated transcription (Latin):
ta. Si lethargicum uidet. & lethargico morbo
premi suũ patrem a medico agnoscit. dicente
sibi excita patrẽ tuũ. noli eum ꝑmittere dor¬
mire si uis ut uiuat: ad est puer seni. pulsat.
uellicat. pungit. Pietate molestꝰ est: nec mori
cessurus. Quanto maiore caritate nos amicis
nr̃is molesti esse debemꝰ. cum quib ñ paucos
in hoc mundo dies. s apud deum in ȩternũ
uiuamꝰ. Ament gͦ nos & faciant qd̾ audiunt
ꝑ nos: & colant quẽ colimꝰ & nos: ut recipiant

Expanded text:
ta. Si lethargicum videt, et lethargico morbo ta. Si lethargicum videt, et lethargico morbo premi suum patrem a medico agnoscit, dicente sibi, Excita patrem tuum, noli eum permittere dormire, si vis ut vivat: adest puer seni, pulsat, vellicat, pungit, pietate molestus est: nec mori cessurus. Quanto majore charitate nos amicis nostris molesti esse debemus, cum quibus non paucos in hoc mundo dies, sed apud Deum in aeternum vivamus? Ament ergo nos, et faciant quod audiunt per nos, et colant quem colimus
Abbreviated transcription (Latin):
lxp̃m post ascensionẽ misso sp̃u scõ. conuersi
sunt ad eum quem crucifixerunt: & in sacrañ¬
to credentes sanguinẽ eiꝰ biberunt. quem secul¬
menbra eiꝰ iam sedentis in cȩlo saulus. ꝑseque¬
batur grauiter in frenesi mente ꝑdita mor be
nimio. At ille una uoce de cȩlo clamans ei. sall¬
le saule quia me ꝑsequeris: ꝑcussit freneti¬
cum. erexit sanum: occidit ꝑsecutoreni utã¬
ficauit p̃dicatorem. Etiam lechargia mulu
sanantur. Ipsis entm similes sunt qui ñ Scano¬
sea tanta an ferenao languesciunt. Serbis sons¬
sentis in lucem oculos extendere pigrescunts
queos ex tuar uolunt molesti suñt. Retas
inquet a mo languidus lechargicus. obsecto
ie itede a me. Quare: Dormire uolo. sed morie.¬
sis inquit inde. Ile amore somni mori uolo res¬
pondet. & caritas desuꝑ: nolo. Plerumq istum
aritatis affectum exhibet filiꝰ etiam patri seni
morituro post paucos dies. iam utiq etate fini¬

Expanded text:
Christum. Post ascensionem misso Spiritu sancto, conversi Christum. Post ascensionem misso Spiritu sancto, conversi sunt ad eum quem crucifixerunt, et in Sacramento credentes sanguinem ejus biberunt, quem saevimembra ejus jam sedentis in coelo Saulus: persequebatur graviter in phrenesi, mente perdita, morbo nimio. At ille una voce de coelo clamans ei, Saule, Saule, quid me persequeris? percussit phreneticum, erexit sanum; occidit persecutorem, vivificavit praedicatorem . Etiam lethargici multi sanantur. Ipsis enim similes sunt, qui non saev differendo languescunt verbis somnolentis, in lucem oculos extendere pigrescunt, et qui eos excitare volunt, molesti sunt. Recede a me, inquit languidus lethargicus, obsecro te, recede a me. Quare? Dormire volo. Sed morieris inde. Ille amore somni, Mori volo, respondet. Et charitas desuper, Nolo. Plerumque istum charitatis affectum exhibet filius etiam patri seni morituro post paucos dies, jam utique aetate fini
Abbreviated transcription (Latin):
ditates: Nemo dicat antea melior erat mundus
qͣm mͦ. ex quo cepit medicus iste artem suam
exercere: malta hic uidemꝰ horrenda. Noli mi-¬
rari. anteq̃m aliquis curaretur. munda a san-¬
guine statio medici uidebatur: immo tu hoc
uidens excute uanas delicias. ueni ad medicum.
tanqͣm frenetici seuiamꝰ. ñ ab eo tanqͣm lethar¬
gici auertamur. Nulti enĩ seuiendo. multi
Dormiendo perierunt. Frenetici sunt qui ñ
dormienddo insaniunt. lethargici sunt qͥ mul-¬
menbra eiꝰ infideles in terra ꝑsequunt᷑. Curat
& tales dñs. Nulti ex eis conuersi ex inimicis
facti sunt amici. & ex ꝑsecutorib facti sunt
predicatores. Gales etiam ipsos uideos in seipsũ
cum hic esset seuientes tanqͣ̃m freneticos sana¬
uit. ꝓ quib in ligno pendens orauit. Dixit.
enim. Pater ignosce illis. quia nesciunt quid fa¬
ciunt. Nulti tam̃ eoꝵ sedati furoris tanq̃m fie¬
nesi oppressa. cognouerunt d̃m. Cognouert

Expanded text:
ditates? Nemo dicat, Antea melior erat mundus ditates? Nemo dicat, Antea melior erat mundus quam modo: ex quo coepit iste medicus artem suam exercere, multa hic videmus horrenda. Noli mirari. Antequam aliquis curaretur, munda a sanguine statio medici videbatur: imo jam tu hoc videns excute vanas delicias, veni ad medicum; tanquam phrenetici saeviamus, non ab eo tanquam lethargici avertamur. Multi enim saeviendo, multi dormiendo perierunt. Phrenetici sunt, qui non dormiendo insaniunt. Lethargici sunt, qui mulmembra ejus fideles in terra persequuntur. Curat et tales. Multi ex eis conversi ex inimicis facti sunt amici, ex persecutoribus facti sunt praedicatores. Tales etiam ipsos Judaeos, in se ipsum, cum hic esset, saevientes, tanquam phreneticos sanavit, pro quibus in ligno pendens oravit. Dixit enim: Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt . Multi tamen eorum, sedato furore, tanquam phrenesi oppressa, cognoverunt Deum, cognoverunt
Abbreviated transcription (Latin):
tium familiari. noli eum adhibere nichil no.¬
uit. dicerent autẽ hoc ñ iudicante animo s
inuidente. nonne ille ꝓ salute sua remoue¬
ret amicoꝵ potentium fabulas. & ut paucis
dieb plus uiueret cum illoꝵ qualibet offen-¬
sione. ꝓ expellendo sui corporis morbo medi-¬
cum illum quem ꝑitissimum cõmendauerat
bis corporis sed peccatis. iacet toto terrarũ¬
orbe ab oriente usq in occidentẽ grandis
egrotus. Ad sanandum grandem ẽgrotum
descendit om̃ps medicus. humiliauit se usq
ad mortalem carnẽ: tang̃m usq ad lectum
egrotantis. Dat salutis  p̾cepta & con¬
temnitur: qui audiunt liberantur. C ontẽnitur¬
autem. cum dicunt amici potentes: nichil no¬
uit. Si multũ nosset. potentia eiꝰ gentes imple¬
ret. Si nichil esset. ñ esset anteqͣm apud nos
plentur. quȩ ante p̃dicta sunt: Nonne ꝓbat
medicus iste artis suȩ potentiã. ꝑmissa complen¬
do: Donne ꝑ totum mundũ ꝑniciosi euertun¬
tur errores. & tritura mundi domantur cupi-¬

Expanded text:
t amico suo, Noli eum adhibere, nihil novit: dicerent autem, non judicante animo, sed invidente: nonne ille pro salute sua removeret amicorum potentium fabulas, et ut paucis diebus plus viveret, cum illorum qualibet offensione, pellendo sui corporis morbo medicum illum, quem peritissimum fama commendaverat,bis corporis, sed peccatis. Jacet toto orbe terrarum ab oriente usque in occidentem grandis aegrotus. Ad sanandum grandem aegrotum descendit omnipotens medicus. Humiliavit se usque ad mortalem carnem, tanquam usque ad lectum aegrotantis. Dat salutis praecepta, contemnitur: qui audiunt, liberantur. Contemnitur, cum dicunt amici potentes, Nihil novit. Si nihil nosset, potentia ejus gentes non impleret. Si nihil nosset, non esset antequam apud nos plentur quae ante praedicta sunt? Nonne probat medicus iste artis suae potentiam promissa complendo? Nonne per totum mundum perniciosi evertuntur errores, et tritura mundi domantur cupi
Abbreviated transcription (Latin):
bat. Nulto enim faciliꝰ poterat de cruce des¬
cendere. qui potuit de sepulchro resurgere.A
nr̃am informationẽ demonstrabat patienuam
differebat potentiam & ñ est agnitus. Non eal̃
exierat tunc conclucere oꝑarios. ñ exierat ̃
mnotuerat. T ertio die resurrexit. demonstia¬
uit se discipulis: ascendit in celũ. & muissi
sp̃m sc̃m. Quinquagesimo die post ascensis¬

Expanded text:
bat. Multo enim facilius poterat de cruce desbat. Multo enim facilius poterat de cruce descendere, qui potuit de sepulcro resurgere. Ad nostram informationem demonstrabat patientiam, differebat potentiam, et non est agnitus. Non enim tunc exierat conducere operarios, non exierat, non innotuerat. Tertio die resurrexit, demonstravit se discipulis, ascendit in coelum, et misit Spiritum sanctum quinquagesimo die post res
Abbreviated transcription (Latin):
mo est in abdito est: ñ uidetur ab eis qui fo¬
ris sunt. Cum autẽ exit de domo. uidetur
ab eis qui foris sunt: Ep̃c quando ñ intelligi¬
tur & non agnoscitur. in secreto est. Quando
autem agnoscitur. exũt conducere. Ex occul-¬
to enim ꝓcessit ad noticiam. Notus est xp̃c.
damm᷑ & reprehensibilis inter iudeos. uisus dt
humilis. contemptus est. Occultabat enim ma¬
iestatem. promptam habebat infirmitatem.
Contemptũ est in illo qd̃ ꝓmptum erat. nec
cognitum qđ occultum erat. Si enim cognouis¬
sent. nunqͣm dñm głe crucifixissent: Nunqͥd
adhuc contemnendus est sedens in celo. si con-¬
temptus est cum penderet in ligno: Agita¬
uerunt caput qui eum crucifixerunt. & ante
crucem eiꝰ stantes & tanq̃m ad fructum suȩ
seuitie ꝑuenientes: insultantes dicebant.
Si filiꝰ dei est: descendat de cruce. Alios saluos
fecit. seipsum ñ potest. Descendat de cruoe.
& credimꝰ in eum. Non descendebat. quia late¬

Expanded text:
mo est, in abdito est, non videtur ab eis qui fomo est, in abdito est, non videtur ab eis qui foris sunt; cum autem exiit de domo, videtur ab eis qui foris sunt. Christus, quando non intelligitur et non agnoscitur, in secreto est: quando autem agnoscitur, exiit conducere. Ex occulto enim processit ad notitiam: notus est Christdam modo et reprehensibilis inter Judaeos, visus est humilis, contemptus est. Occultabat enim majestatem, promptam habebat infirmitatem. Contemptum est in illo quod promptum erat, nec cognitum quod occultum erat. Si enim cognovissent, nunquam Dominum gloriae crucifixissent . Numquid adhuc contemnendus est sedens in coelo, si contemptus est cum penderet in ligno? Agitaverunt caput qui eum crucifixerunt, et ante crucem ejus stantes, et tanquam ad fructum suae saevitiae pervenientes, insultantes dicebant, Si Filius Dei est, defacere non potest? Descendat de cruce, et credimus in eum . Non descendebat, quia late
Abbreviated transcription (Latin):
& diceretur. Laborare non uis: quia utrum ui-¬
uas usq ad senectam nescis. Sexta hora uoca¬
ris: ueni. Paterfamilias tibi quidem etiam
undecima uenienti denarium ꝓmisit. s utrũ
uiuas usq ad septimam nemõ tibi ꝓmisit.
Non dico usq ad undecimã. sed usq ad sep-¬
timam. Quare gͥ differs uocantẽ te: certus
de mercede ĩ certus de die ide ne forte quod tͥ
ille daturus est ꝓmittendo. tu tibi auferas
differendo. Si hoc recte dicitur de infantibus
tanqͣm ad horam pͥmam ꝑtinentib. si recte
dicitur de pueris tanqͣm ad horam terciã ꝑti
decrepitis dicitur. ecce iam undecima hora est¬
& adhuc stas. uenire piger es: An forte ñ¬
exiit. quid est qd̾ loquimur: Nempe nos ser-¬
ui de familia ipsius sumꝰ. conducere oꝑarios
missi sumꝰ. Quid gͦ stas: Finisti iam annoꝵ
numerum. festina ad denarium. Hoc enĩ est
exire. patrifamilias innotescere. qͣm qui in do¬

Expanded text:
et diceretur: Laborare non vis, qui utrum viet diceretur: Laborare non vis, qui utrum vivas usque ad senectam, nescis? Sexta hora vocaris, veni. Paterfamilias tibi quidem etiam undecima venienti denarium promisit: sed utrum vivas usque ad septimam, nemo tibi promisit. Non dico, usque ad undecimam, sed usque ad septimam. Quare ergo differs vocantem te, certus de mercede, incertus de die? Vide ne forte quod tibi ille daturus est promittendo, tu tibi auferas differendo. Si hoc recte dicitur de infantibus, tanquam ad horam primam pertinentibus; si recte dicitur de pueris, tanquam ad horam tertiam pertdecrepitis dicitur, Ecce jam hora undecima est, et adhuc stas, venire piger es? CAPUT exiit, quid est quod loquimur? Nempe nos servi de familia ipsius sumus, conducere operarios missi sumus. Quid ergo stas? Finisti jam annorum numerum, festina ad denarium. Hoc est enim exire patremfamilias, innotescere: quoniam qui in do
Abbreviated transcription (Latin):
sed differre non iubetur. Nunquid enim & illi
qui sunt ad uneam conducti. quando ad illos
& conduxit. uerbi gr̃a dixerunt illi expecta. ñ
illuc tmꝰ nisi hora sexta: aut quos inuenit ho¬
ra sexta dixerunt ñ imus nisi nona. aut qͦs
nona inuenit dixerunt ñ imus nisi undecima :
Om̃ib enĩ tantundem daturꝰ est. Quare nos
ampliꝰ fatigamur: Quid ille daturus sit &
quid facturus sit penes ipsum consilium est:
tu quando uocaris ueni. merces enim cunctis
ȩqualis ꝓmutitur. sed de ipsa hora oꝑandi mag.¬
na questio est. Si enim illi uerbi gr̃a qui uoca¬
ti sunt hora sexta in hac etate corporis consti-¬
tuti. ubi iuueniles anni feruent sicut ipsa ho¬
ra sexta feruet. si dicerent illi iuuenes uocati
expecta: audiuimꝰ enim in euugło quia om̃s
unam mercedem accepturi sunit. cum senes fac¬
ti fuerimꝰ hora undecima ueniemꝰ. tantundem
accepturi. quare laboraturi: responderetur eis

Expanded text:
sed differre non jubetur. Numquid enim et illi sed differre non jubetur. Numquid enim et illi qui sunt ad vineam conducti, quando ad illos et conduxit, verbi gratia, dixerunt illi, Exspecta, non illuc imus nisi hora sexta? aut quos invenit hora sexta, dixerunt, Non imus nisi hora nona? aut quos nona invenit, dixerunt, Non imus nisi undecima? Omnibus enim tantumdem daturus est: quare nos amplius fatigamur? Quid ille daturus sit, et quid facturus sit, penes ipsum consilium est: tu quando vocaris, veni. Merces enim cunctis aequalis promittitur: sed de ipsa hora operandi, magna quaestio est. Si enim illi, verbi gratia, qui vocati sunt hora sexta, in hac aetate corporis constituti, ubi juveniles anni fervent, sicut ipsa hora sexta fervet; si dicerent illi juvenes vocati: Exspecta, audivimus enim in Evangelio, quia omnes unam mercedem accepturi sumus; cum senes facti fuerimus, hora undecima veniemus; tantumdem accepturi, quare laboraturi? Responderetur eis
Abbreviated transcription (Latin):
nec ille plus illo. Pariter entm sine fine ui¬
denariꝰ uita ȩterna est. Non murmuret gͥ qui
post multũ tempꝰ accipit. contra eũ qui post
modicum tempꝰ accipit. Illi redaitur. illi do¬
natur: utrisq tam̃ una res donatur. Est
la solutione similitudinis huiꝰ. qua intelligun¬
tur prima hora uocati abel & ipsiꝰ scł̃i iusti.
tercia abraham & ipsiꝰ scłi iusti. sexta moyses
& aaron & ipsiꝰ scł̃i iusti. nona ꝓpħȩ & ipsiꝰ
militudo. Tanqͣm enĩ prima hora uocantur.
qui recentes ab utero matris incipiunt esse
ap̃iani: quasi tercia pueri. quasi sexta uiuenes.
quasi nona uergentes in senium. quasi unde¬
cua om̃ino decrepiti: unũ tam̃ uitȩ ȩternȩ
denarium om̃s accepturi. S attendite & in
telligite frẽs mei. ne ideo quisq differat ueni¬
re ad uineam. quia securus est q̃m quandocũq
uenerit. ipsum denarium accepturus est. Secu-¬
rus est quidem qđ ipse denarius illi ꝓmutitur.

Expanded text:
nec ille plus illo. Pariter enim sine fine vinec ille plus illo. Pariter enim sine fine videnarius vita aeterna est. Non murmuret ergo qui post multum tempus accepit, contra eum qui post modicum tempus accepit. Illi redditur, illi donatur; utrisque tamen una res donatur. CAPUla solutione similitudinis hujus, qua intelliguntur prima hora vocati Abel et ipsius saeculi justi, tertia Abraham et ipsius saeculi justi, sexta Moyses et Aaron et ipsius saeculi justi, nona Prophetae et ipsius verti haec similitudo. Tanquam enim prima hora vocantur, qui recentes ab utero matris incipiunt esse christiani; quasi tertia, pueri; quasi sexta, juvenes; quasi nona, vergentes in senium; quasi undecima, omnino decrepiti: unum tamen vitae aeternae denarium omnes accepturi. CAPUT VI. 8. Intelligite, fratres mei, ne ideo quisque differat venire ad vineam, quia securus est quoniam quandocumque venerit, ipsum denarium accepturus est. Securus est quidem quod ipse denarius illi promittitur;
Abbreviated transcription (Latin):
uocati. felicitatem illiꝰ resurrectionis cum illis
accepturi suut. Om̃s simul accepturi sunt: s
uidete illos primos post quantũ tempꝰ accipi-¬
unt. Si gͦ illi primi post multum tempꝰ nos
post modicum tempꝰ. quãuis simul accipiamꝰ
priores uidemur accepisse: quia merces ñra
equales. tanq̃m primi nõuissumi & nouissimi
primi. quia denarius ille uita eterna est: & in
uita ęterna om̃s ęquales erunt. Quamuis enim
meritoꝵ diuersitate fulgebunt alius maus
alius minꝰ. qd̾ tamen ad uitã ęternã ꝑtinet:
equale erit om̃ib Non enim alteri erit longior
alteri breuior. quod pariter sempiternum est:
qd̾ non habet finem. nec tibi habebit nec mͥ.
Alio mͦ ibi erit castitas conugalis. alio mͦ ibi
erit integritas uirginalis: alio mͦ ibi erit frue-¬
tus bomi oꝑis. alio mͦ corona passionis. illud
alio mͦ. illud alio mͦ: tamen quantũ pertinet
ad iuiuere. in ęternum. nec ille plus uiuit illo

Expanded text:
vocati, felicitatem illius resurrectionis cum illis vocati, felicitatem illius resurrectionis cum illis accepturi sunt. Omnes simul accepturi sunt: sed videte illos primos, post quantum tempus accipiunt. Si ergo illi primi post multum tempus, nos post modicum tempus; quamvis simul accipiamus, priores videmur accepisse, quia merces nostra aequales, tanquam primi novissimi, et novissimi primi: quia denarius ille vita aeterna est, et in vita aeterna omnes aequales erunt. Quamvis enim meritorum diversitate fulgebunt, alius magis, alius minus: quod tamen ad vitam aeternam pertinet, aequalis erit omnibus. Non enim alteri erit longius, alteri brevius, quod pariter sempiternum est: quod non habet finem, nec tibi habebit, nec mihi. Alio modo ibi erit castitas conjugalis, alio modo ibi erit integritas virginalis: alio modo ibi erit fructus boni operis, alio modo corona passionis. Illud alio modo: illud alio modo: tamen quantum pertinet ad vivere in aeternum, nec ille plus vivet illo,
Abbreviated transcription (Latin):
pit. qui post unam horam accepit an qui post
duodecimam: om̃is homo respondet. quia pri-¬
or accepit qui post unam horam accepit: qͣm
qui post duodecimã. Si gͦ q̃mius una hora ac¬
ceꝑint. tamen quia alii acceꝑunt post unam
horam. alii acceperunt post duodecĩ horas:
illi dicti sunt priores accepisse. qui post modi¬
cum temporis acceꝑunt. Primi iusti sicut
abel: sicut noe. quasi prima hora uocati. feli¬
citatem resurrectionis nobiscum accepturi sunt.
Alii iusti post illos abraham ysaac iacob & qui-¬
cumq erant seculi ipsoꝵ. quasi tercia hora uo-¬
cati: felicitatem resurrectionis nobiscum accep-¬
turi sunt. Alii iusti moyses & aaron: & qͥcumq
cum illis tanqͣm hora sexta uocati. felicitatem
resurrectionis nobiscum accepturi sunt. Post
ipsos ꝓphe sci tanqͣm nona hora uocati. ean-¬
dem felicitatem nobiscum accepturi sunt. In
fine seculi om̃s xp̃iani tanqͣm undecima hora

Expanded text:
perit, qui post unam horam accepit, an qui post perit, qui post unam horam accepit, an qui post duodecimam; omnis homo respondet quia prior accepit, qui post unam horam accepit, quam qui post duodecimam. Sic ergo quamvis una hora acceperint omnes, tamen quia alii acceperunt post unam horam, alii acceperunt post duodecimam horam, illi dicti sunt priores accepisse, qui post modicum temporis acceperunt. Primi justi, sicut Abel, sicut Noe, quasi prima hora vocati, felicitatem resurrectionis nobiscum accepturi sunt. Alii justi post illos, Abraham, Isaac, Jacob, et quicumque erant saeculi ipsorum, quasi tertia hora vocati, felicitatem resurrectionis accepturi sunt nobiscum. Alii justi, Moyses et Aaron, et quicumque cum illis tanquam hora sexta vocati, felicitatem resurrectionis nobiscum accepturi sunt. Post ipsos Prophetae sancti tanquam nona hora vocati, eamdem felicitatem nobiscum accepturi sunt. In fine saeculi omnes Christiani tanquam undecima hora
Abbreviated transcription (Latin):
Si alicui tollerem alienũ. recte rep̃henderer qua¬
s siaudator & negator alieni: cum u debitum
uldo & cui uolo etiam do: nec cui debebam me
potest rep̃hendere. & cui donaui debet ampliꝰ
garidere. Non erat qđ responderetur. & ȩqua-¬
i sunt om̃s. & facti sunt nouissimi pͥmi &
primi nouissimi: quia tantundem acceper̃t
sunis cepit reddere. N onne om̃s sicut le¬
dꝰ simul accepturi sunt. Legimꝰ enĩ in alio
eauuglũ. quia dicturꝰ est eis quos ponet.
Dlexteruam. Uentte benedicti pattis mei ꝑcipi¬
te regnum quod uobis paratũ est ab origine mun¬
di. Si gͦ om̃s simul accepturi sunt: quom hic
intelligimꝰ priores accepisse illos qui undȩcima
oꝑati sunt: & posteriores illos qui pͥma. Si po¬
tuero sic dicere ut ꝑueniat ad intellectũ ur̃m
deo grãs. illi enun debetis agere gr̃as qui uob̾
ꝑ nos erogat: non enim de nr̃o erogamꝰ. Si in¬
terroges de duob uerbi gr̃a quis prior acce¬

Expanded text:
Si alicui tollerem alienum, recte reprehenderer, quaSi alicui tollerem alienum, recte reprehenderer, quasi fraudator reddo, et cui volo etiam dono, nec cui debebam me potest reprehendere, et cui donavi debet amplius gaudere. Non erat quod responderetur: et aequati sunt omnes, et facti sunt novissimi primi et primi novissimi; aequvissimis coepit reddere? Nonne omnes, sicut legimus, simul accepturi sunt? Legimus enim in alio loco Evangelii, quia dicturus est eis quos ponet ad dexteram: Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum quod vobis paratum est ab initio mundi . Si ergo omnes simul accepturi sunt, quomodo hic intelligimus priores accepisse illos qui undecima operati sunt, et posteriores illos qui prima? Si potuero sic dicere, ut perveniat ad intellectum vestrum, Deo gratias. Illi enim debetis gratias agere, qui vobis per nos erogat: non enim de nostro erogamus. Si interroges de duobus, verbi gratia, quis prior acce
Abbreviated transcription (Latin):
quia nemo nos conduxit. Uenite inquit & uos:
& quod iustũ uisum fuerit. dabo uobis. Merce¬
dem denariũ statuit. Isti qui una hora erant
opaturi. quando sibi auderent sꝑare denariũ:
S tam̃ se accepturos aliquid gratulabantur.
Adducti sunt & ipsi ad unã horam. Finito die
iissit om̃ib reddi mercedem. a nouissimis usq
ad primos. Inde cepit reddere. ab eis qui hora
undecima uenerunt. & iussit eis dari denari-¬
um. Illi qui hora prima uenerunt. uidentes illos
uatpisse denarium quem cum ipsis statuerat.
perauerunt se plus aliquid accepturos. Uentũ
ist & ad ipsos. & acceperunt denariũ. Nurmura¬
uerunt aduersꝰ patremfamilias: dicentes. Eece
nos qui sustiniumꝰ ardorem diei & estum ȩqua¬
d iniuriam. hoc est non te fraudaui: quod sta¬
tui reddidi tibi. Fraudem tͥ non feci. quia qd
þactus sum reddidi. Huuic ñ uolo reddere. sed
donare. Non licet mñ facere quod uolo de meo:
An oculus tuus neqͣ̃m est: quia ego bonꝰ sum

Expanded text:
o nos conduxit. Venite, inquit, et vos, et quod justum fuerit, dabo vobis. Mercedem denarium placuit. Isti qui una hora erant operaturi, quando sibi auderent sperare denarium? Sed tamen se aliquid accepturos gratulabantur. Adducti sunt et ipsi ad unam horam. Finito die, jussit omnibus reddi mercedem, a novissimis usque ad primos. Inde coepit reddere ab eis qui hora undecima venerant, jussit eis dare denarium. Illi qui prima hora venerant, videntes illos accepisse denarium, quem cum ipsis placuerat, speraverunt se plus aliquid accepturos: ventum est et ad ipsos, et acceperunt denarium. Murmuraverunt adversus patremfamilias, dicentes: Ecce nos qui sustinuimus ardorem diei et aestum, aequaci injuriam; hoc est, non te fraudavi; quod placui reddidi tibi. Fraudem tibi non feci, quia quod pactus sum reddidi. Huic non volo reddere, sed donare. Non licet mihi facere quod volo de meo? An oculus tuus nequam est, quia ego bonus sum?
Abbreviated transcription (Latin):
muenit conduxit: & statuit cum eis mercedem
penarium. Eociit ad horam tertiã. muenit
alios: & addixit ad opus uincȩ. Et sexta hora
hoc fecit. & nona hoc fecit. Exiit etiã & hora
undecima ꝓpe ad finẽ diei. inuenit quosdam ua-¬
cuos & stantes. & ait illis. Quid hic facitis:¬

Expanded text:
 placuit cum eis mercedem denarium. Exiit et hora tertia, invenit alios, et adduxit ad opus vineae. Et sexta hora hoc fecit, et nona hoc fecit. Exiit etiam et hora undecima prope ad finem diei, invenit quosdam vacuos et stantes; et ait illis: Quid hic
Abbreviated transcription (Latin):
contumeluis eos affecerunt. aliquos & occiderunt.
& fructum reddere contẽpserunt. Nisit alios.
talia ꝑpessi sunt. &. dixit ille paterfamilias
cultor agri sui. & plantator & locator iuneę
suȩ. Mittã unicũ filiũ meũ. forte uel ipsum
reuerebuntur. Et misit inquit etiã filiũ suã
Dixerunt illi apuã seipsos. Hic est heres. en¬
te & occidamꝰ eum. & nr̃a erit hereditas. S os¬
ciderunt eum. & ꝓiecerunt extra uineam
Cum uenerit añs uineȩ. quid faciet illis
malis colonis  Responsum est. Malos maloꝑ
det. & uineã suam locabit aliis agricolis. qul
peddant ei fructum in tempore suo. Biant ses
est uinea lege data in conlib iudeor. mi si sat
ꝓpħe querentes fructum. hoc est bonam uil̃a
cone Niophetȩ ab eis contumeluis affecb. &s ssi

Expanded text:
contumeliis eos affecerunt, aliquos et occiderunt, contumeliis eos affecerunt, aliquos et occiderunt, et fructum reddere contempserunt. Misit alios; talia perpessi sunt. Et dixit ille pater familias, cultor agri sui, et plantator et locator vineae suae: Mittam unicum filium meum; forte vel ipsum verebuntur. Et misit, inquit, etiam filium suum. Dixerunt illi apud se ipsos: Hic est haeres; venite, occidamus eum, et nostra erit haereditas. Et occiderunt eum; et projecerunt extra vineam. Cum venerit Dominus vineae, quid faciet illis malis colonis? Responsum est: Malos male perdet, et vineam suam locabit aliis agricolis, qui reddant ei fructum in tempore suo . Plantata est vinea, lege data in cordibus Judaeorum. Missi sunt Prophetae, quaerentes fructum, bonam vitam eorum: Prophetae ab eis contume
Abbreviated transcription (Latin):
hoc habet in ore. quia homines colunt d̾m. Quia
uero d̾s colit homines. quasi expauescit audi-¬
tor quando audit. quia ñ est in usu hominũ
ut dicatur quia d̾s colit homines: s quia de¬
um colunt homines. Debemꝰ gͦ ꝓbare uobis
quia & d̃s colit homines. ne forte putemur
uerbum indisciplinatũ dixisse: & aliquis in
corle suo disputet contra nos. & nesciens qͥd
dyxerimꝰ rep̃hendat nos. Hoc gͦ constitutum
est demonstrare uobis quia & deus colit nos.
sed iam dixi sicut agrum. ut meliores nos faci-¬
at. Dñs dicit in euugło. Ego sum uitis. uos
estis sarmenta: pater m̃s est agricola. Quid
facit agricolaꝰ Interrogate uos: qui agricolȩ
estis. Suid facit agricola: Puto quia agrũ
colit. Si g̾ pater deus agricola est: habet agiũ.
& colit agrum suum: & expectat inde frudũ.
ei fructum temporib sits. & misit ad eos seruos
suos ut peterent mercedem uineȩ. Illi autem

Expanded text:
hoc habet in ore, quia homines colunt Deum. Quia hoc habet in ore, quia homines colunt Deum. Quia vero Deus colit homines, quasi expavescit auditor quando audit: quia non est in usu hominum ut dicatur quia Deus colit homines; sed quia Deum colunt homines. Debemus ergo probare vobis quia et Deus colit homines; ne forte putemur verbum indisciplinatum dixisse, et aliquis in corde suo disputet contra nos, et nesciens quid dixerimus reprehendat nos. Hoc ergo constitutum est demonstrare vobis; quia et Deus colit nos; sed jam dixi, sicut agrum, ut meliores nos faciat. Dominus dicit in Evangelio: Ego sum vitis, vos estis sarmenta, Pater meus est agricola . Quid facit agricola? Interrogo vos, qui agricolae estis; quid facit agricola? Puto quia agrum colit. Si ergo Pater Deus agricola est, habet agrum, et colit agrum suum, et exspectat inde fructum.ei fructum temporibus propriis. Et misit ad eos servos suos, ut peterent mercedem vineae. Illi autem
Abbreviated transcription (Latin):
consonantem similitudinẽ audistis. qui
demiȩ temporalis. est autẽ & sp̃italis uindemie :
ubi d̾s gaudet ad fructum uineȩ suȩ. Colimꝰ
enim deum. & colit nos d̾s. Sed nos sic deum
coliꝰ ut ñ eum meliorem faciamꝰ. colimꝰ enim
eum adorando ñ arando: ille autem colit nos
tanqͣm agricola agrum. Quod gͦ ille nos colit.
meliores nos reddit. quia & agricola agrum
colendo facit meliorem: & ipse fructum in nob̾
querit ut eum colamꝰ. Cultura ipsiꝰ est in nos. qd̾
non cessat uerbo suo extirpare mala semina de
cordib nr̃is. aꝑire cor nr̃m tanqͣm aratro sermo¬
nis: plantare semnina preceptoꝵ. expectare fruc-¬
tum pietatis. Cum enĩ istam culturã sic acceperi¬
mus in cor nr̃m ut eum bene colamꝰ. non existi¬
mus ingrati agricolȩ nr̃o: sed fructũ reddimus
quo gaudeat. & fructꝰ ñr non illum ditiorem
dixi colit nos d̃s. Nam quia nos colimꝰ deũ. non
opus est ut ꝓbetur uobis. Om̃is enim homo

Expanded text:
consonantem similitudinem audistis de hidemiae corporalis. Est autem et spiritualis vindemia, ubi Deus gaudet ad fructum vineae suae. Colimus enim Deum, et colis nos Deus. Sed non sic Deum colimus, ut nos eum meliorem colendo faciamus. Colimus enim eum adorando, non arando. Ille autem colit nos tanquam agricola agrum. Quod ergo nos ille colit, meliores nos reddit; quia et agricola agrum colendo facit meliorem: et ipsum fructum in nobis quaerit, ut eum colamus. Cultura ipsius est in nos, quod non cessat verbo suo exstirpare semina mala de cordibus notris, aperire cor nostrum tanquam aratro sermonis, plantare semina praeceptorum, exspectare fructum pietatis. Cum enim istam culturam in cor nostrum sic acceperimus, ut eum bene colamus, non existimus ingrati agricolae nostro, sed fructum reddimus quo gaudeat. Et fructus noster non illum ditiorem dixi, colit nos Deus. Nam quia nos colimus Deum, non opus est ut probetur vobis. Omnis enim homo
Abbreviated transcription (Latin):
est.  ᷤ Neq enim nos fatigare debet incerta eceũ
habitudo. uel pulchritudo: quoꝵ certa ⁊ sempi¬
terna erit dampnatio. Nec mouieat quomͦ erit
in eis corpus incorruptibile. si dolere potuerit. ant
quomodo corriptibile. si mori ñ poterit: ion
est enim uera urta: nisi ubi felictter uiuitur: nec
uera incorruptio: nͥ uͥ salus nullo dolore corrum¬
pitur. Ubi autem infelix mori ñ sinitur: & tit
ita dicam. mors ipsa ñ moritur: & ubi dolor per-¬
petuus. ñ interimit. sed affligit: ipsa contiptio
non finitur: hec in scł̃s scripturis scđa mors
dicitur. Nec prima tamen qua situm corpus
anima relinquere cogitur: nec. scda. qua pena-¬
le corpus anima telinquere non ꝑmittitur:
homini accidisset. si nepio pecasset. Mitistma fa¬
ne omnium pena erit eoꝵ qui preter peccatũ.
quod origiale traxerint: nullum insuper
addiderunt. Et in ceteris qui addiderunt:
tanto ibi guisq toleral ilorem habebit dampra¬

Expanded text:
est? Neque enim fatigare nos debet incerta eorum est? Neque enim fatigare nos debet incerta eorum habitudo vel pulchritudo, quorum erit certa et sempiterna damnatio. Nec moveat quomodo erit in eis corpus incorruptibile, si dolere poterit, aut quomodo corruptibile, si mori non poterit. Non est enim vera vita nisi ubi feliciter vivitur, nec vera incorruptio, nisi ubi salus nullo dolore corrumpitur. Ubi autem infelix mori non sinitur, ut ita dicam, mors ipsa non moritur; et ubi dolor perpetuus non interimit, sed affligit, ipsa corruptio non finitur; haec in sanctis Scripturis secunda mors dicitur. anima relinquere cogitur, nec secunda qua poenale corpus anima relinquere non permittitur, homini accidisset, si nemo peccasset. Mitissima sane omnium poena erit eorum qui praeter peccatum quod originale traxerunt, nullum insuper addiderunt: et in caeteris qui addiderunt, tanto quisque tolerabiliorem ibi habebit damna
Abbreviated transcription (Latin):
erit caro. s corpis. quia celestia corpa ꝑhibent᷑.
Propter quod ditum est. Caro & sanguis re.¬
gnum cdi ñ possidebunt. Et tamqm̃ exponens
quid dixerit. neq corruptio inquid incorrup¬
tionem possidebit. quod prius dixit caro & sanguiᷤ.
hoc posteruis dixit corruprio. Et quod primum
regnum di: hoc posterius dixit incorrtiptionem.
quantum autem artinet ad substantiã etiã tunc.
caro erit: ꝓpter quod & post refurrectionẽ corpꝰ
xp̃i. caro appellatum est. S ideo ait apłs. semina¬
tur corpus ammale: surget corpus spũale.. qm̃
tanta erit tunc concorlia carnis & sp̃s: tuuisican¬
te spũ sine sustentaculi alicuiꝰ indigentia
subditam carnẽ: ut nichil nobis repugnet ex nob̾.
S sicut foris neminẽ: ita nec intus nos ipsos pa¬
sa quȩ facta est. ꝑ hominẽ primum ñ liberantur.
ꝑ unum mediatorẽ di & hominum: resurgent
ut cum diabolo & angłis eius puniantitr. ytiũ
sana cum uitiis. & deformitatib suoꝵ corporum

Expanded text:
 corpus, quia et coelestia corpora perhibentur. Propter quod dictum est: Caro et sanguis regnum Dei non possidebunt . Et tanquam exponens quid dixerit: Neque corruptio, inquit, incorruptionem possidebit. Quod prius dixit, caro et sanguis, hoc postea dixit corruptio; et quod prius, regnum Dei, hoc posterius incorruptionem. Quantum autem attinet ad substantiam, etiam tunc caro erit; propter quod et post resurrectionem corpus Christi caro appellata est . Sed ideo ait Apostolus: Seminatur corpus animale, surget corpus spiritale , quoniam tanta erit tunc concordia carnis et spiritus, vivificante spiritu sine sussubditam carnem, ut nihil nobis repugnet ex nobis; sed sicut foris neminem, ita nec intus nosipsos pasa, quae facta est per hominem primum, non liberantur per unum Mediatorem Dei et hominum, resurgent ut cum diabolo et ejus angelis puniantur. Utrum sane ipsi cum vitiis et deformitatibus suorum corporum
Abbreviated transcription (Latin):
quid eoꝵ ꝑierat mutet᷑ in carnem. & in partes
alias corꝑis reuocetur. curante. artificis ꝓui¬
dentia. ne quid indecens fiat. Nec illud est con¬
sequens. ut ido diuersa statura sit reuiuiscen¬
tium singł̃oꝵ. quȩ fuerat diuersa uiuentium.
aut macri. cum eadem macie. aut pingues. cum
eadem pinguedine retuitiscant. S fi hoc est in
consilio creatoris. ut in esfigie sua cuiq ꝓpͥetas.
& discernibilis similitudo seruet᷑. in ceceris aũ
corꝑis menbris ȩqualia cuncta reddant̃: ita mo-¬
dificabit᷑ illa in unoquoq materies ut nec ali¬
quid ex ea ꝑeat. & quod alicui defuerit. ille
suppleat qui de nichilo potuit quod uolitit
opari. Sic autẽ in corꝑib resurgenttũ rõnis¬

Expanded text:
quid eorum perierat mutetur in carne, et ad partes quid eorum perierat mutetur in carne, et ad partes alias corporis revocetur, curante artificis prudentia ne quid indecens fiat. Nec illud est consequens ut ideo diversa statura sit reviviscentium singulorum, quia fuerat diversa viventium, aut macri cum eadem macie, aut pingues cum eadem pinguedine reviviscant. Sed si hoc est in consilio Creatoris, ut in effigie sua cujusque proprietas et discernibilis similitudo servetur, in caeteris autem corporibus bonis aequalia cuncta reddantur, ita mundificabitur in illa in unoquoque materies, ut nec aliquid ex ea pereat, et quod alicui defuerit, ille suppleat, qui etiam de nihilo potuit quod voluit operari. Si autem in corporibus resurgentium rati