comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Implebatt actu quicquid sermone docebat
Esset ut exemplũ mystica uerba loquens
Adquirens fidei agmina gente noua
Hic labor hoc studiũ. hȩc tibi cura hoc pastor a gelã
Ut dño offerres plurima luera gregis.¬
Hisq dĩ consul factus lȩtare triumphis.
Iam mercedem operũ iam sine fine tenes:
Nuo scilic& liberalissimo pa¬
Store defuncto. uehem̃tissima
fames eodẽ anno incubuit:
& qͣnto patrono tunc roma
caruerit. lic& rerũ inopia
toto pęne mundo monstra¬
uerit. inuidoꝵ tam̃ feritas
minime recognouit: Nam
sic̃ amaiorib traditur. cum
calũniarũ ueterũ incento¬
res. Gregoriũ ꝓdigũ. dilapi¬
datoremq multiplicis patri¬
archatꝰ thesauri ꝑstreperent.
deficiente ꝑsonali materiae :
ad cõburendos libros eiꝰ. cȩpe¬
runt parit̃ anhelare: Quoꝵ
dũ qͦsdã iã cõbussissent. reli¬
quos uellent exurere. Petrus
diaconꝰ familiarissimꝰ eiꝰ cũ
quo quattuor miraculorũ

Expanded text:
Implebatque actu, quidquid sermone docebat, Implebatque actu, quidquid sermone docebat, Esset ut exemplum mystica verba loquens.agistri Adquirens fidei agmina gente nova. Hic labor, hoc studium, haec tibi cura, hoc pastor agebas, Vt domino offerres plurima luHisque Dei consul factus, laetare triumphis, Nam mercedem operum jam sine fine tenes. 69. Quo scilicet liberalissimo pastore defuncto, vehementissima fames eodem anno incubuit: et quanto patrono tunc Roma caruit, licet rerum inopia toto pene mundo monstraverit, invidorum tamen feritas minime recognovit. Nam sicut a majoribus traditur, cum calumniarum veterum incentores, Gregorium prodigum dilapidatoremque multiplicis patriarchatus thesauri perstreperent, deficiente personali materie, ad comburendos libros ejus coeperunt pariter anhelare. Quorum dum quosdam jam combussissent, ac reliquos vellent exurere, Petrus Diaconus familiarissimus ejus, cum quo quatuor Dialogorum
Abbreviated transcription (Latin):
officus: atq donariis cumu¬
lais. inbasilica bea setri apłi
fastigiũ de argento purissimo
qđ aleone t̾tio pontifice in
basilica syxtiana sc̃ȩ Marie
nomine dedicata translatũ ẽ.
fabricaũ. & in basilica beati
sauli apłi suꝑ altare nichilo¬
minꝰ aliud fastigiũ ꝓcurauit.
Huius p̃terea uenerabile corpꝰ
in extrema porticu basilicȩ
beati fetri apłi ante secretã¬
riũ. tunc antiqͥssimũ. quo
uidelic& Leo. Simplicius.
Gelasius. atq Simmachus.
apłicȩ sedis ep̃i: cũ ñonnulliꝰ
aliis tumulati. suis hactenꝰ
epẏtaphiis prȩdicant᷑: sepul¬
tum. tali titulo decoratur:
Suscipe terra tuo corpus de corpore sũptũ.
Reddere quod ualeas uiuificante dõ
Spiritꝰ astra petit lecinil iura nocebunt.
Qui uitȩ alterius mors magis ipsa uia est
Pontificis sumini hoc claudunt᷑ mẽbra sepulchro.
Qui in numeris semꝑ uiuit ubiq bonis¬
Esuriem dapib superauit frigora ueste.
Atq animas monitis texit ab hoste sacris.

Expanded text:
officiis atque donariis cumulans, in basilica beati Petri apostoli fastigium de argento purissimo, quod a Leone Tertio pontifice in basilica Sixtiana sanctae Mariae nomini dedicata translatum est, fabricavit, et in basilica beati Pauli apostoli super altare nihilominus aliud fastigium procuravit. Hujus praeterea venerabile corpus in extrema porticu basilicae beati Petri apostoli ante secretarium tunc antiquissimum, quo videlicet Leo, Simplicius, Gelasius, atque Symmachus, apostolicae sedis episcopi, cum nonnullis aliis tumulati, suis hactenus epitaphiis praedicantur, sepultum tali titulo decoratur: Suscipe terra tuo corpus de corpore sumptum, Reddere quod valeas, vivificante Deo. Spiritus astra petit, lethi nil jura nocebunt, Cui vitae alterius mors magis illa via est. Pontificis summi hoc clauduntur membra sepulcro, Qui inEsuriem dapibus superavit, frigora veste, Atque animas monitis texit ab hoste sacris.
Abbreviated transcription (Latin):
Ideo descendisti. ideo car¬
nẽ suscepisti: ut & ego lo¬
quar adte. & cũ fiducia
petã: Cherubin aspectũ
eiꝰ tremunt in cęlo. & in

Expanded text:
Ideo descendisti, ideo carnem suscepisti, ut et ego loquar ad te, et cum fiducia petam. Cherubin aspectu ejus tremunt in coelo, et in
Abbreviated transcription (Latin):
dauid: De ea quȩ ȩdificata
est: fundam̃ta eius in mon¬
tib scĩs. diligit dñs portas
syon suꝑ omĩa tabernacula
iacob: Non eas portas quas
hodie cernimus infauillã
& cinerẽ dissolutas: sed por

Expanded text:
Dauid; de ea, quae aedificata est: fundamenta eius in montibus sanctis; diligit dominus portas Sion super omnia tabernacula Iacob, non eas portas, quas hodie cernimus in fauillam et cinerem dissolutas, sed por
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ IURTANE si unicũ michi
pignꝰ & uitȩ prȩsentis sola¬
tium reddideris. non solũ
confiteor: sed & populus
hic uniuersus deorũ suoꝵ
figmenta contẽpnet: & fi¬
dem quã prȩdicas deuota
mente suscipiet: At uero
uir dõ plenus genibus in
terrã curuatis oculis ac
manib in cęlũ porrectis :
sens es. qui ꝓ nr̃a redẽpti¬
one homo fieri uoluisti.
& inter homines appa¬
rens ꝑuexillũ crucis tuę
abhumano genere mortẽ
exclusisti: iube ut resur¬
gat adolescens iste: ut
tanti facti potentia & fi¬
des in te credentiũ robo¬
retur & non credentium
corda subdantur. ꝑte uni¬
genitũ dĩ uiui: quẽ cum
patre & sp̃u scõ regnantẽ
& dominantẽ confitem᷑ in

Expanded text:
i Juliane, si unicum mihi pignus, et vitae praesentis solatium reddideris, non solum confitebor, sed populus hic universus deorum suorum figmenta contemnet, et fidem quam praedicas devota mente suscipiet. At vero vir Deo plenus, genibus in terram curvatis, oculis ac manibus in coelum porrectis, csens es, qui pro nostra redemptione homo fieri voluisti, et inter homines apparens per vexillum crucis tuae ab humano genere mortem exclusisti, jube ut resurgat adolescens iste, ut tanti facti potentia, et fides credentium in te roboretur, et non credentium corda subdantur, per te unigenitum Dei vivi, quem cum Patre et Spiritu sancto regnantem et dominantem confitemur in
Abbreviated transcription (Latin):
turriculum et ymaginatũ ca¬
licem fabricari et epigramata
que lauduni margenteo ip̃e
dictaui in hoc quoq conscribi uo¬
lo. quod faciam ꝑ me: si habuero
uitimũ diem: tui fili srĩs. nei lu¬
pe ep̃e species antedictas tui or¬
dinis memor efficias. Cum p̃s¬
biteris meis et dyaconib qui
dos. equalit̾ cliuidendos in com¬
solidos duodecim. Lectorib. hosti¬
ariis et iuniorib: solidos octo iu¬
beo dari. Pauꝑib duodecim. in

Expanded text:
turriculum et imaginatum calicem fabricari. et epigrammata, quae Lauduni in argenteo ipse dictavi, in hoc quoque conscribi volo. Quod faciam per me, si habuero ultimum diem, tu fili fratris mei, Lupe episcope, species ante dictas, tui ordinis memor, efficias. Compresbyteris meis et diaconibus qui dos aequaliter dividendos in comsolidos duodecim, lectoribus, ostiariis, et junioribus solidos octo jubeo dari. Pauperibus duodecim in
Abbreviated transcription (Latin):
Perueniensq ad sepulchrũ
beati Petri. ibi dutius
orauit & fleuit: atq ue.¬
luti somno correptus. in
extasi est raptus Quo
ꝑ reuelationẽ se exaudi¬
tũ disci. & ne ulteriuᷤ iã
talia de quoquã sine

Expanded text:
Perveniensque ad sepulcrum beati Petri, ibi diutius oravit, et flevit, atque veluti somno correptus in exstasim est raptus, quo se per revelationem exauditum discit; et ne ulterius jam talia de quoquam sine
Abbreviated transcription (Latin):
Huius rei gr̃a cõpunctus
uenerabilis pontifex. cȩ¬
pit lacrimosis gemitib
secũ inter uerha precan¬
tia hȩc siquidẽ ꝓphetica
& euangelica reuoluere
oracula: Tu dñe dixisti:
ludicate pupillo. defen¬
dite uiduã & uenite &

Expanded text:
Hujus rei gratia compunctus venerabilis pontifex, coepit lacrymosis gemitibus secum inter verba precantia, haec siquidem prophetica et Evangelica revolvere oracula: Tu, Domine, dixisti: Judicate pupillo, defendite viduam; et venite, et
Abbreviated transcription (Latin):
diu uolutatus toto ex
eis corpore uulneratus
exiit. & per cutis uul¬
nera. eduxit a corpore
uulnus mentis: quia

Expanded text:
diu volutatus, toto ex eis corpore vulneratus exiit, et per cutis vulnera eduxit a corpore vulnus mentis; quia
Abbreviated transcription (Latin):
hendi Qđ si ita ẽ: districte
a nob discuti conuenit. atq
causã examinare subtiliuꝰ:
& quicquid in eiꝰ fuerit frau¬
dis inuentũ. cũ poena legib
statuta reddere cõpellant᷑:
De cetero uͦ cauendũ a fra¬
uiris atq sub regula ur̃a¬
ñ de gentib cuiꝰ lib& res ȩccłȩ
cõmittant᷑ : sed ꝓbatis de ur̃o
officio clericis. in qͥb siqͥd rep¬
periri poterit pͣuitatis. ut in
subditis em̃dare : qđ illicite
gestũ fuerit ualeatis: Quos
uidelic&̃ apud uos habitꝰ

Expanded text:
d si ita est, districte a vobis discuti convenit, atquecausam examinari subtilius. Et quidquid in eis fuerit fraudis inventum, cum poena legibus statuta reddere compellantur. De caetero vero cavendum a fraviris, atque non sub regula ra degentibus, cujuslibet res Ecclesiae committantur, sed probatis de vestro officio clericis, in quibus si quid reperiri poterit pravitatis, ut in subditis emendare quod illicitum gestum fuerit valeatis. Quos videlicet apud vos habit
Abbreviated transcription (Latin):
dignaret᷑ Itaq cũ nocte
qͣda post huiꝰmodi fletꝰ qͥe¬
scer&. beatꝰ Gregoriꝰ apparu xCiii.¬
it ei dic̃s Uidens lacrimas
tuas suscepi orationẽ tuã. &
ecce germanũ tuũ tͥ hodie
saluũ reducã: & hoc tͥ signũ.
qr statĩ ut dies illuxerit:
iussu pontificis prbr qͥhic
inclusus ẽ extrahet᷑ Quȩ
ille surgei matutinãli
tẽpore fr̃ib indicaũ Forte
tunc idẽ prbr cãpanꝰ de
loco qui claustrũ ñ longe
a t̾racina dr̃ a suis ꝓ quodã
crimine accusatꝰ. in eodẽ
monasterio tenebat᷑. & tẽ¬
porib multis labentib a
suis accusatorib iã c̃tẽptus.
acunctis qͦq fuerat in obli¬
deductꝰ. Cũ nullũ ꝓpinquũ.
nullũ in urbe cognitũ ha

Expanded text:
cum nocte quadam post hujusmodi fletus quiesceret, beatus Gregorius apparuit ei dicens: « Videns lacrymas tuas, suscepi orationem tuam; et ecce germanum tuum tibi hodie sanum reducam. Et hoc tibi signum, quia, statim ut dies illuxerit, jussu pontificis, presbyter qui hic inclusus est extrahetur. » Qui surgens matutinali tempore fratribus indicavit. Forte tunc idem presbyter Campanus de loco qui Claustrum non longe a Terracina vocatur, a suis pro quodam crimine accusatus, in eodem monasterio tenebatur; et temporibus multis labentibus a suis accusatoribus, jam contemptus, a cunctis quoque suis fuerat in oblideductus, cum nullum propinquum, nullum in Urbe cognitum ha
Abbreviated transcription (Latin):
exposuit adiacono suo usq
ad penultimũ sui pontifi¬
catus annũ extendit᷑. & lic&
langobardoꝵ ꝑfidia seuiente.
post hie zechihelis tractatꝰ.
ab expositione libroꝵ desti¬
terit. ab exponendis tameN
epłis quãdiu uiuere potuit.
Nũquã om̃ino cessauit: Quarũ
uidelic& tot libros inscrinio
dereliquid. qͦt annos adiuix̃.
brũ septimȩ indictionis in¬
ꝑfectũ reliqͥt. qm̃ ad eiꝰdẽ¬

Expanded text:
exposuit, a diaconio suo usque ad penultimum sui pontificatus annum extenditur; et licet, Langobardorum perfidia saeviente, post Ezechielis tractatus, ab expositione librorum destiterit, ab exponendis tamen epistolis, quamdiu vivere potuit, numquam omnino cessavit; quarum videlicet tot libros in scrinio dereliquit, quot annos advixit. brum septimae indictionis inperfectum reliq
Abbreviated transcription (Latin):
Amer
go remiguis ep̃c
ciuit atis Remo¬
r sacerdocii compoᷤ
testamẽtum meum condidi. uire
pretorio: atq id eodicellorum
ince ualere precepi fieri uiris a¬
liquiꝯ iudebitur affiuisse. Qñ
ego remigus ep̃c de hac luce inͣ¬
siero: tu michi heres esto sc̃a ⁊ ue¬
nerabilis ecc̃a catholica urbis re¬
morum et tu ili fr̃ĩs mei lupe ep̃e
quem precipuo semꝑ amore dile¬
xi: et tu nepos neus agricola p̃s¬
biter qͥ mͥ obseiiuo tuo a puerici¬
a placiusti in oñi substancia
mea. que meci sorte obuenit añ¬
qmͣ moriar: pri id quod unicui¬
q donauero. legiuero. dari uel ui¬
sero: uel unumqiemꝙ lr̃m uolu¬
ero habere precipum. Tu sancta
heres mea remenis ec̃ca: colonoᷤ
quos importensi s̃o t̾ritorio uel
de paterna mat̾niq substancia
uel quod cum fr̃e neo scẽ memo¬
rie prncipio ep̃o conmiitami uł
donatos habeo ponseb. Nec nõ¬

Expanded text:
Amen. Ego Remigius episcopus civitatis Remorum, sacerdotii compos, Testamentum meum condidi jurpretorio atque id codicellorum vice valere precepi fieri: iuris aliquid videbitur defuisse? Quandoque ego Remigius episcopus de hac luce transiero, tu mihi heres esto, sancta et venerabilis aecclesia catholica urbis Remorum, et tu, fili fratris mei, Lupe episcope, quem precipuo semper amore dilexi, et tu, nepos metis Agricola presbyter, qui michi obsequio tuo a puericia placuisti, in omni substantia mea, que mea sorte obvenit, antequam moriar, preter id quod unicuique donavero, legavero darive iussero, vel unumquemque vestrum voluero habere precipuum. Tu, sancta heres mea Remensis aecclesia, colonos, quos in Portensi habeo territorio vel de paterna maternaque substantia, vel quos cum fratre meo sanctae memoriae Principio episcopo commutavi vel donatos habeo, posside
Abbreviated transcription (Latin):
& inmundi finib agitis ora¬
ndo Ur̃ȩ enĩ orationes st̃ in¬
eo loco ubi ñ estis: quoꝵ oꝑa¬
tiones sc̃ẽ monstrantur in eo
loco ubi estis Nichibominꝰ
eidẽ Augustino ꝓ eisdẽ mi¬
raculis int̃ alia scribit inqͥes

Expanded text:
quid in mundi finibus agitis oraquid in mundi finibus agitis orando. Vestrae enim orationes sunt in loco ubi non estis, quarum operationes sanctae monstrantur in eo loco, ubi estis. » 40. Nihilominus eidem Augustino super eisdem miraculis inter alia scribit, inq
Abbreviated transcription (Latin):
totis desideriis ad ȩt̃nitatis
gr̃am uenire c̃cupiscat:
Culogio quoq patriarchȩ
alexandrino. de doctrina
suȩ eccłȩ. & conũsione he¬
reticoꝵ: c̃cordiaq fideliũ.
plausibilia referenti: Gre¬
gorius ita rescripsit: Qm̃
in bonis quȩ agitis scio qđ
gens angloꝵ in mundi an¬
gulo posita. in cultu ligno¬
rũ ac lapidũ ꝑfida nunc
usq remaneret : ex ur̃ȩ mͥ
orationis adiutorio placu¬
it. ut ad eã monasterii mei
a me licentia. a germaniarũ
solatiis ad p̃dictã gentẽ in
finẽ mundi ꝑductus ẽ. Etiã
nunc de eiꝰ salute & oꝑe ad
nos scripta ꝑuenert: qr tantiᷤ
miraculis uel ipse uł hi qͥcũ
eo missi st̃ ingente eadẽ co¬
ruscant: ut apłoꝵ uirtutes
insignis quȩ exhibent imita¬
ri uideantur In sollẽpnitate
aut̃ dñicȩ natiuitatis quae
pͥma indictione transacta ẽ
plusquã .x. milia angli ab
raui: ut cognoscatis quid in
alexandrino popło loq̃ndo.

Expanded text:
totis desideriis ad aeternitatis totis desideriis ad aeternitatis gratiam pervenire concupiscat. » Eulogio quoque, patriarchae Alexandrino, de doctrina suae Ecclesiae, conversione haereticorum, concordiaque fidelium plausibilia referenti, Gregorius ita rescripsit: « Quoniam in bonis quae agitis, scio qugens Anglorum, in mundi angulo posita, in cultu lignorum ac lapidum perfida nunc usque remaneret, ex vestrae mihi orationis adjutorio placuit ut ad eam monasterii mei a me licentia, a Germaniarum rum quoque solatiis ad praedictam gentem in finem mundi perductus est. Et jam nunc de ejus salute et opere ad nos scripta pervenerunt, quia tantis miraculis, vel ipse, vel hi qui cum eo transmissi sunt, in gente eadem coruscant, ut Apostolorum virtutes in signis quae exhibent imitari videantur. In solemnitate autem dominicae nativitatis, quae prima indictione transacta est, plusquam decem millia Angli ab ravi, ut cognoscatis quid in Alexandrino populo loquendo, et
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰq sociis faciendoꝵ signorũ
gr̃am c̃tulit: ut uerbũ uitȩ
qđ ore p̃dicabant. signorũ
efficacia c̃firmarent᷑: Unde
factũ est ut paucis elaben¬
tib annis: etiã ceteri saxo¬
niȩ reges ad xp̃i dñi fidem
ꝑ discipłos eiꝰ accederentur:
Ne cuius gentis conũsione.
simulq miraculoꝵ ꝓdignꝰ
quȩ ibidẽ fiebant. ita gre¬
gorius in libris moralibus
ꝑhib& dicens: Ecce lingua
brittaniȩ quȩ nichil aliud
nouerat quam barbarum
frendere. iã dudũ indĩ lau¬
dib hebrea cȩpit uerba re¬
sonare: Ecce quondã tuni
iam substratꝰ scõꝵ pedibus
seruit oceanus: eiꝰq barbaros
motꝰ qͦs t̾reni pͥncipes edo¬
mare neqͥuerant. hos ꝓ di¬
uina formidine sacerdotũ
metueret. iã nunc fidelis.
humiliũ linguas timet:
Quia enĩ ꝑceptis cęlestibus
uerbis. clarescentib quoq
miraculis. uirtꝰ ei diuinȩ
cognitionis infundit᷑. eiꝰdẽ
diuinitatis t̃rore refrenat᷑
ut pͣue agere metuat. ac

Expanded text:
ejusque sociis faciendorum signorum gratiam contulit, ut verbum vitae quod ore praedicabant signorum efficacia confirmarent. Unde factum est ut paucis elabentibus annis, etiam caeteri Saxoniae reges ad Christi Domini fidem per discipulos ejus accederent. 39. De cujus gentis conversione, simulque miraculorum prodigiis quae ibidem fiebant, ita Gregorius in libris Moralibus perhibet, dicens: « Ecce lingua Britanniae, quae nihil aliud noverat quam barbarum frendere, jamdudum in Dei laudibus Hebraea coepit verba resonare. Ecce quondam tumidus, jam substratus sanctorum pedibus servit Oceanus, ejusque barbaros motus, quos terreni principes edomare ferro nequiverant, hos pro divina formidine sacerdotum metuerat, jam nunc fidelis humilium linguas timet. Quia enim perceptis coelestibus verbis, clarescentibus quoque miraculis, virtus ei divinae cognitionis infunditur, ejusdem divinitatis terrore refrenatur; ut prave agere metuat, ac
Abbreviated transcription (Latin):
ceꝑat aurib sic̃ nec p̃destina¬
tiani dñi uerba dicentis.:
non ueni uocare iustos sed
peccatõres. Et uenit filius ho¬
minis quȩrere & saluare qđ
perierat: Cuius etiã circa in¬
terfectores suos tanta erat
pietatis affectio: ut de cruce
supplicans patri. ñ se uindi¬
cari sed illis postularet igno¬
sci dicens: Pater dimitte illi.
ñ enĩ sciunt qͥd faciunt: De
cuius utiq orationis potentia
fuit. ut p̃dicatio apłi petri ex

Expanded text:
ceperat auribus, sicut nec predestinaceperat auribus, sicut nec predestinatiani, Domini verba dicentis: Non veni vocare iustos, sed peccatores, et: Venit filius hominis querere et salvare quod perierat. Cuius etiam circa interfectores suos tanta erat pietatis affectio, ut de cruce supplicans Patri, non se vindicari, sed illis postularet ignosci, dicens: Pater, dimitte illis; non enim sciunt, quid faciunt. De uius utique orationis potentia fuit, ut predicatio apostoli Petri ex
Abbreviated transcription (Latin):
Et ex uerbis dñi Filius homi¬
nis ñ uenit ministrari sed
ministrare. & dare anima
suã redẽptionẽ ꝓ multis : Et
hic ẽ sanguis meus noui te¬
stam̃ti qͥ ꝓ multis effundet᷑
in remissionẽ peccatorum:
idest ꝓhis qͥ credere uoluerint :
Non attendentes qđ idem dicit
scđm lucã inter cęnandũ disci¬
pulis suis: Hic ẽ calix nouum
testamtũ insanguine meo qͥ
ꝓ uob̾ fundet᷑: Inter qͦs erat &
iudas. qͥ ut sedes apłica p̃dicat.
prius in desperationẽ transiit.
quã sacram̃tũ generalis redẽ¬
ptionis xp̃c impleret: Nã mor¬
tuo ꝓ om̃ib impiis dño: potu¬
iss& forte etiã hic c̃seqͥ reme¬
diũ. si ñ festinass& ad laqueũ:
Sed adhanc indulgentiã tra¬
ditor ꝑuenire ñ p̾otuit. qm̃
ꝑditionis filii cui diabolus
stabat adextris maligno
cordi. & nunc furtis fraudiũ
dedito. Nunc parricidalibus
cõmerciis occupato: nichil
uatoris insederat. nec p̾us ac¬

Expanded text:
– et ex verbis Domini: Filius homi– et ex verbis Domini: Filius hominis non venit ministrari, sed ministrare et dare animam suam reduis meus novi testamenti, qui pro multis effundetur in remissionem peccatorum, id est pro his, qui credere voluerint, non attendentes, quod idem dicit secundum Lucam inter cenandum discipulis suis: Hic est calix novum testamentum in sanguine meo, qui pro vobis fundetur. Inter quos erat et Iudas, qui, ut sedes apostolica predicat, prius in desperationem transiit, quam sacramentum generalis redemptionis Christus impleret; nam mortuo pro omnibus impiis Domino, potuisset forte etiam hic consequi remedium, si non festinasset ad laqueum. Sed ad hanc indulgentiam traditor pervenire non potuit, quoniam perditionis filii, cui diabolus stabat a dextris, maligno cordi et nunc furtis fraudium dedito, nunc parricidalibus commerciis occupato nichil udiae Salvatoris insederat, nec piis ac
Abbreviated transcription (Latin):
licitissime p̃cipit quod in
om̃ib eccłiis pussime custo¬
dit᷑ : ut dõ ꝓ om̃ib supplicet᷑
Ex quib qđ multi pereunt.
pereuntiũ ẽ meritũ: Hoc enĩ
massa ꝑditionis quȩ peccato
ade in quo oñis peccauerunł
facta ẽ meruit. de qua si nemo
liberaret᷑: Nichil quę̧ri a quo¬
quã contra rectũ dĩ iudiciũ
poss&: Qđ aut̃ multi ex eadẽ
massa ꝑditionis saluant᷑. sal¬
uantis ẽ donũ Ut enĩ reus
dãnet᷑. inculpabilis dĩ iustitia
est Ut aut̃ reus iustificetur.
ineffabilis dĩ gr̃a ẽ Assumun
etiã idem p̃destinatiani ad
suũ m̃dãciũ astruendũ testi¬
monia de scripturis. ab uten¬
tes eis in malũ suũ. qđ xp̃c
ꝓhis qͥ saluant᷑ fuit: De ysaia
quippe. peccatũ multorum
tulit: nolentes intelligere
qđ idem ꝓpħa subiunxit
& ꝓ transgressorib ex orauit
ut non perirent: Transgre¬
diente nãq adam in quo
om̃s peccauert̃: cuncti extra¬
duce ipsius seminis geniti
trans gressores facti sunt:

Expanded text:
licitissime precipit, quod in omnibus aecclesiis piissime custoditur, ut Deo pro omnibus supplicetur, ex quibus quod multi pereunt, pereuntium est meritum. Hoc enim massa perditionis, quae peccato Adae, in quo omnes peccaverunt, facta est, meruit: de qua si nemo liberaretur, nichil queri a quoquam contra rectum Dei iuditium posset; quod autem multi ex eadem massa perditionis salvantur, salvantis est donum. Ut enim reus dampnetur, inculpabilis Dei iustitia est; ut autem reus iustificetur, ineffabilis Dei gratia est. Assumunt etiam idem predestinatiani ad suum mendatium adstruendum testimonia de scripturis, abutentes eis in malum suum, quod Chrpro his qui salvantur fuit, de Esaia quippe: Peccatum multorum tulit, nolentes intellegere, quod idem propheta subiunxit: et pro transgressoribus exoravit, ut non perirent, – transgrediente namque Adam, in quo omnes peccaverunt, cuncti ex traduce ipsius seminis geniti transgressores facti sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ uotũ. angłico i iniste¬
rio ostĩa carceris apta st̃
&cunctorũ cator pon¬
fractȩ sunt : & hi qui in
carceralib priuatu tene¬
bris residebant. absq hu¬
mano auxilio ad cõmu¬
nẽ diei lucẽ egress inuiis
Permdiũ ergo ciuiditis
nemine ꝓhibente. absq
uinculoꝵ onere sc̃ĩ uiri
sese obtulere At ille gau¬
dens in dño.iam lȩtiis ci¬
bũ accepit: & quos meri¬
to soluerat. sci etiã con¬
uiuii participatiorie do¬
nat: Nec fuit qui absolu¬
stissime hoc diuina uir¬
tutis potentia non Nuina¬
nũ auxiliũ scõ amuitit
contulisset: Plancetug
uini cultus uinea Ibra¬
sisq de ea idoloꝵ errortu
cmntũ tribulis: dempie
imminebat. quo beatui
ille agricola fructũ pot
laboris a dño suo ꝑcepupisu¬
ad ȩcerna felix deheret
conscendere regn. Itaq
die. secęssit ad uicũ in qui
nunc beati Martialis eccła
sita est Inqua cũ pluribui
degeret dieb. & instanter
cęlestis uitȩ dulcedinẽ suis
ꝓpinaret auditorib leui

Expanded text:
Dei votum angelico ministerio ostia carceris aperta sunt et cunctorum catenae confractae sunt, et hi qui in carceralibus privatisque tenebris residebant, absque humano auxilio ad communem diei lucem egressi sunt. Per medium ergo civitatis, nemine prohibente, absque vinculorum onere sancti viri sese obtulere. At ille gaudens in Domino jam laetus cibum accepit, et quos merito solverat, sancti etiam convivii participatione donat. Nec fuit qui absolustissime hoc divinae virtutis potentia, non humanum auxilium sancto antisti contulisset. CAPUT vini cultus vinea, abrasisque de ea idolorum errorumque omnium tribulis, tempus imminebat quo beatus ille agricola fructum pii laboris a Domino suo perceptuad aeterna felix deberet conscendere regna. Itaque die, secedit ad vicum, in quo nunc B. Martialis ecclesia sita est. In quo cum pluribus degeret diebus, et instanter coelestis vitae dulcedinem suis propinaret auditoribus, levi
Abbreviated transcription (Latin):
spondit Pax tibi. & uictoriȩ
de cęlo ministrent᷑: Quẽ cum
augustus alacri animo & uul¬
tu placidissimo suscepisset : om
finẽ uero narrationis suae.
percunctabatur eũ dicens:¬
qui me uisitauerunt : & ob
causam salutis meȩ tui late¬
ster respondit Quẽ colimus

Expanded text:
s dixit: Pax tibi et victoriae de coelo ministrentur. Quem cum rex alacri animo et vultu placidissimo suscepisset, omnfinem vero narrationis suae percunctabatur, qui esqui illum visitarent ob causam salutis suae, et ejus latester respondit: Hi quidem
Abbreviated transcription (Latin):
diluester augusto diceret
int̾rogare coepit augustus.
utrũ nã istos apłos haberet
aliqua imago expressos: ut
ex pictura disceret hos esse

Expanded text:
iter Augusto diceret rrogare coepit Augustus, utrumnam istos apostolos haberet aliqua imago expressos, ut ex pictura disceret hos esse
Abbreviated transcription (Latin):
sationc fides disci¬
pulor ne crucifixo dũo ti¬
tubet solidatur duni ĩmi¬
nente cruas articulos hu¬
manitas eius qualiter
per resurrectionẽ sit sub-

Expanded text:
satione fides discipulorum, ne crucifixo Domino titubet, solidatur, dum imminente crucis articulo et humanitas ejus, qualiter per resurrectionem sit sub
Abbreviated transcription (Latin):
mouere uidelicet columbã:
quȩ cũ sacramento dominico
pendebat suꝑ altare. semper
ad exaltationẽ scĩ sacrificu
moueri ter solens Et cogi¬
tante eo quid hoc esset. uidit
unũ uentilantiũ diaconem
innuentẽ mulieri inclinatȩ
deorsum Et transponens eum
de altari. infra eccłam iussit
custõdire: & ita uidens scĩ sp̃c
aduentũ. hortatus ẽ omnem
populũ septẽ dieb ibidẽ in

Expanded text:
moveri videlicet columbam, quae cum sacramento Dominico pendebat super altare, semper ad exaltationem sancti sacrificii moveri ter solens. Et cogitante eo quid hoc esset, vidit unum ventilantium diaconem innuentem mulieri inclinatae deorsum; et transponens eum de altari, infra ecclesiam jussit custodiri; et ita videns sancti Spiritus adventum, hortatus est omnem populum septem diebus ib
Abbreviated transcription (Latin):
districta examinatione
ꝑquirat. & si huiusmodi
manifestũ ẽẽ reppererit :
ita districtissime ac corpo¬
ralit̃ in eundẽ sceleratũ
festin& uindicare iudȩũ.
quatinꝰ hac ex causa. &
gr̃am sibi dĩ nr̃i c̃ciliet:
et his se posteris ꝓsua mer¬
cede imitandũ monstret
exẽplis Mancipia autẽ
se patuerit. ad libertatẽ
iuxta legũ p̃cepta. sine
ambiguitate ꝑducite:
Ne qd absit xp̃iana reli¬
polluatur subdita: Item¬
Uenantio ep̃o lunensi:
Multoꝵ ad nos relatione
ꝑuenit. a iudeis in lunen¬
Si ciuitate de gentib in
seruitiũ xp̃iana detineri
mancipia: Quȩ res nobis
tanto uisa est asperior.
qͣnto a fr̃nitate tua pa¬
tientia operiosior: Opor¬
tebat quippe te respectu
loci tui. ac xp̃iane religi¬
Ionis
intuitu: Nullã relinquere

Expanded text:
districta examinatione perquirat; et si hujusmodi manifestum esse repererit, ita districtissime ac corporaliter in eumdem sceleratum festinet vindicare Judaeum, quatenus hac ex causa et gratiam sibi Dei nostri conciliet, et his se posteris pro sua mercede imitandum monstret exemplis. Mancipia autem se patuerit, ad libertatem, juxta legum praecepta, sine ambiguitate perducite; ne, quod absit, Christiana relipolluatur. Ita eenantio episcopo Lunensi. Multorum ad nos relatione pervenit, a Judaeis in Lunensi civitate degentibus, 700 in servitium Christiana detineri mancipia: quae res nobis tanto visa est asperior, quanto a fraternitate tua patientia operosior. Oportebat quippe te respectu loci tui, atque Christianae religionis intuitu, nullam relinquere
Abbreviated transcription (Latin):
uł ipse in aliam cõmutauit.
uł sub qͣcũq occasione mi¬
grare consensit Nã postꝗͣ
demetriũ neapolitanũ ep̃m
sup criminib manifestis
dẽposuit. cũ ab eisdẽ neapo¬
litanis incardinari sibi pau¬
lũ nepesinũ ep̃m magnoꝑe
q̃reret᷑ discretissimꝰ pontifex
uisitatione ciuitatis nepesi¬
ne loħi ep̃o delegata eundẽ
quidẽ paulũ uisitatore᷑
illis tribuit. cardinalẽ uͦ
constituere tã primo dispe¬
nsatorie distulit qͣm poste

Expanded text:
 ipse in aliam commutavit, vel sub quacunque occasione migrare consensit. 94 Nam postquam Demetrium Neapolitanum episcopum super criminibus manifestis deposuit: cum ab eisdem Neapolitanis incardinari sibi Paulum Nepesinum episcopum magnopere quaereretur: discretissimus pontifex, visitatione civitatis Nepesinae Joanni episcopo delegata, eumdem quidem Paulum visitatorem illis tribuit: cardinalem vero constituere tam primo dispensatorie distulit, quam poste
Abbreviated transcription (Latin):
ia sͥ fecit celebrari quia nõ dabat᷑
uspiam locus oportimꝰ eccł̃iam ĩ¬
troeundi: nec ip̃i frẽs pre importu¬
nitate plebrum solitum illic pẽ¬
sum diuini ualebãt ꝑsolu̾e officii
duemente interea nocte nec

Expanded text:
ia sibi fecit celebrari, quia non dabatur uspiam locus opportunus ecclesiam introeundi, nec ipsi fratres, prae importunitate plebium, solitum illic pensum divini valebant persolvere officii. Adveniente interea nocte, nec
Abbreviated transcription (Latin):
Dost hȩc om̃ia mortuus est
hludouuicus rex in pace.
& sepultus ẽ in basilica scĩ petri
apłi quã ipse ac regina sua
ȩdificauerunt Mortuus ẽ
autẽ anno quinto postquã
cũ Alarico rege gothorum
pugnauit. regnauit quoq
simul annis triginta. Et eodẽ
momento quo mortuus est
hludouuicus parisius. reue.¬
lante sp̃u.sc̃s RexiiGrus
cũ ess& remi defunctũ fuisse
cognouit. & sibi assistentib
indicãuit: Hlis ita gestis. filius
chlodomiri filii hludouuici

Expanded text:
ost haec omnia mortuus est Hludowicus rex in pace et sepultus est in basilica sancti Petri apostoli, quam ipse ac regina sua aedificaverunt. Mortuus est autem anno quinto, postquam cum Alarico rege Gothorum pugnavit. Regnavit quoque simul annis triginta. Et eodem momento, quo mortuus est Hludowicus Parisius, revelante spiritu, sanctus Remigius, cum esset Remi, defunctum fuisse cognovit et sibi assistentibus indicavit. His ita gestis, filius Chlodomiri, filii Hludowici
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓuintiarũ ep̃is. a totius sc̃ȩ
unũsalis eccłȩ corpore segre¬
gauit: eaq sub int̃positione
terribilis anathematis tã
generalit̾ quã ꝑpetualiter
condẽpnauit:
Deinde in domo dñi more
sapientissimi salomonis
ꝓpt̃ musicȩ cõpunctionẽ
dulcedinis. antiphonariũ

Expanded text:
inciarum episcopis, a totius sanctae universalis Ecclesiae corpore segregavit, eaque sub interpositione terribilis anathematis, tam generaliter quam perpetualiter condemnavit. 6. Deinde in domo Domini, more sapientissimi Salomonis, propter musicae compunctionem dulcedinis, Antiphonariu
Abbreviated transcription (Latin):
psalmicines clericorũ pha¬
langes illinc sacrarũ uir¬
ginum prę parsimonia
turmę p̾sallentes. hinc plebs
urbana nobilibus conser¬
ta uiris: illinc manus
agrestis scĩs beati uiri fa¬
mulatur exequus: Sed ne¬
quis forte moueat᷑. quod
lulianũ martino ȩquipara

Expanded text:
psalmicines clericorum phalanges, illinc sacrarum virginum prae parcimonia turmae pallentes, hinc plebs urbana nobilibus conserta viris, illinc manus agrestis sanctis beati viri famulantur exsequiis. 31. Sequis forte moveatur, quod Julianus Martino aequipara
Abbreviated transcription (Latin):
re dõ aggregata synodo de
sione coactꝰ imminente
Smaragdo ex archo simulq:
Antonino eccłȩ romane
defensore rauennã ꝑducit̃:
Ubi ueritꝰ cũ Gregorio syno¬
Idalẽ
subire conflictũ. ad unitatẽ

Expanded text:
re Deo, aggregata synodo, desione coactus, imminente Smaragdo exarcho, simulque Antonino, Ecclesiae Romanae defensore, Ravennam perducitur. Ubi veritus cum Gregorio synodalem subire conflictum, ad unitate
Abbreviated transcription (Latin):
filuis. et in filio pa-¬
diuiditirr. Et cũ alius
ego sim qui genui. ali
ille quẽ genui. Non ali.¬
ud tamer de illo uobis
de me seritire possibile ẽ.

Expanded text:
Filius, et in Filio Padividitur. Et cum alius ego sim qui genui, alius ille quem genui, non aliud tamen de illo vobis de me sentire possibile e
Abbreviated transcription (Latin):
nundemus nos ab onĩ
inquinamento carnis
et spũs perficientes san¬
ctificationẽ in timore
dei. Si uoceri dei patris
audire. si consubstantia¬
lis cius filii mauestatẽ
desideramus intueri:
studcamus solliciti per¬
uersa et inutilia morta¬
lium uerba dedinare. stu¬
deamus a suꝑuacuis
seculi faslentis oculos a¬
uertere spectaculis: qua¬
tinus resucrectionis nr̃e
gloria choruscante. ⁊ ip̃i
quidẽ que medo nequini¬
mus magnalia nt̃i con¬
ditoris uidere sinuil et
dicere mereamirr. prestã¬
te ip̃o qui uiuit ⁊ regnał

Expanded text:
s nos ab omni inquinamento carnis et spiritus, perficientes sanctificationem in timore Dei. Si vocem Dei Patris audire, si consubstantialis ejus Filii majestatem desideramus intueri, studeamus solliciti perversa et inutilia mortalium verba declinare; studeamus a supervacuis saeculi fallentis oculos avertere spectaculis, quatenus resurrectionis nostrae gloria coruscante, et ipsi quidem quae modo nequimus, magnalia nostri conditoris videre simul et dicere mereamur, praestante ipso qui vivit et regnat
Abbreviated transcription (Latin):
completa passice
resurrectione et ascentic̃e ci
in celũ repletis spu scf̃o
apostolis predicata est. qͣti¬
nus omẽs qui satramen¬
tis cius intticiri uoluissẽt:
non solum effectum re¬
surrectionis credere: sed
etiani modũ eiusdẽ resur¬
rectionis ib his qui ui¬
debant potuissent ediscere¬
nec nõ et cternitatẽ diui¬
ue natiuitatis quã a
patre audicrant cunctis
pariter credendã anicui¬
sita lectione dom mice trãs¬
figurationis ad roeãm¬

Expanded text:
completa passione, resurrectione et ascensione ejus in coelum, repletis Spiritu sancto apostolis praedicata est, quatenus omnes qui sacramentis ejus initiari voluissent, non solum effectum resurrectionis credere, sed etiam modum ejusdem resurrectionis ab his qui videbant nec non et aeternitatem divinae nativitatis, quam a Patre audierant, cunctis pariter credendam amanigitur lectione Dominicae transfigurationis, ad no
Abbreviated transcription (Latin):
repetendis ad regẽ cũ mune¬
rib deueniret: atq horã qͣ
regi p̾sentari posset extra
stans expectaret: Cũq rem
gestã rex admiratus. reqͥri
precepisset siquis illic inter
suos forte nr̃is e partib in¬
ueniretur: ille ꝓhac eadẽ
re foris sustinens reperitur.

Expanded text:
repetendis ad regem cum munerepetendis ad regem cum muneribus deveniret, atque horam, qua regi praesentari possit, extra stans exspectaret. Cumque rem gestam rex admiratus, requiri praecepisset si quis illic inter suos forte nostris e partibus inveniretur, ille pro hac eadem re foris sustinens reperitur
Abbreviated transcription (Latin):
ad Herigarium magontiȩ
prȩsulẽ. in somnis ei uisus ẽ.
p̃cipiens ut iret ad Conradũ
regem: cõmonens eũ iubere
sibi subiectis. qͣtinꝰ dimitte¬
rent t̾rã suȩ ditionis Qui
consurgens a somno. licet
miratus de uisione: regi ta¬
men omisit indicare : Rur¬
sus post aliqͦt dies apparenᷤ
ei sc̃s REMIGIUS. redarguit
illũ qͣre mandatũ ñ adim¬
plesset illius. Ammonens
ne differat quin regi iussa
denuntiet: Itẽ ceu prius ille
uisũ reputans in ane. neglex̃
ꝑficere iussionẽ: Tertio hunc
iã cũ flagello sc̃s adiens. ipsiu̾
increpauit c̃tumaciã: quẽq
ꝑ brachiũ cõprehendens le¬
cto uisus ẽ extraxisse : sicq
flagello qđ tenebat eũ uer¬
berans acrit̃ cesũ dimisit. &
humiliatũ: Non amplius enĩ
iã tẽpnere uisa p̾sumens. regẽ
mox adit. secretũ pecte. uestẽ
deponit. liuidũ corpꝰ ostendit.
& dicta uł acta fidelit̃ ex or¬
dine pandit: Accidit autẽ
eodẽ seniore suo ꝓ ipsis reb

Expanded text:
ad Herigarium Moguntiae praesulem, in somnis ei visus est, praecipiens ut iret ad Conradum regem, commonens eum jubere sibi subjectis quatenus dimitterent terram suae ditionis. Qui consurgens a somno, licet miratus de visione, regi tamen omisit indicare. Rursus post aliquot dies apparens ei S. Remigius redarguit eum, quare mandata non adimplesset illius, admonens iterum ne differat quin regi jussa denuntiet. Item, ceu prius, ille visum reputans inane, neglexit perficere jussionem. Tertio hunc jam cum flagello sanctus adiens, ipsius increpavit contumaciam, quemque per brachium comprehendens, lecto visus est extraxisse. Sicque flagello, quod tenebat, eum verberans, acriter caesum dimisit et humiliatum. Non amplius enim jam temnere jussa praesumens, regem mox adit, secretum petit, vestem deponit, lividum corpus ostendit, et dicta vel acta fideliter ex ordine pandit. Accidit autem,eodem seniore suo pro ipsis rebus
Abbreviated transcription (Latin):
reges ut seruiant ei: Cilinia
in utero concipiens filium
pariet nomine REMIGIUUI.
cui a me saluandus populus
committetur :

Expanded text:
reges, ut serviant ei: Cilinia. in utero concipiens filium pariet nomine Remigium, cui a me salvandus populus committetur
Abbreviated transcription (Latin):
discipulor crucis scãda¬
lunri tolleret᷑: nec cõtire¬
baret cor fidẽ uolũtarie
hunilitas passioius qͥb
reuelata esset abscondite
excellentia deitatis. S
nõ minore ꝓuidentia
agnosceret. quali esset
cõmutatione donãdũ:
et cius sibi honõris con¬
sortiũ mẽbra ꝓmittecẽt
qui incapite refulsisset
de quo idẽ dñs dic̾ct: cũ de
aduẽtus sui maestate lo¬
queretur. Tunc uisti ful¬
gebunt sicut sol in rogno
patris sui ꝓtestante hoc
ip̃in bfo paulo apostolo
atq dicente. Existimo
erũ ꝙ non sũt condigne
passiones hui temporis
ad frturã głaz que reue¬
labitur in nobis. Et
iterum MMortui erũ estis
et uita uĩa abscondita ẽ
apparuecit uita rir̃a: tñc

Expanded text:
 crucis scandalum tolleretur; nec conturbaret eorum fidem voluntariae humilitas passionis, quibus revelata esset absconditae excellentia dignitatis. Sed non minore providentia agnosceret quali esset commutatione donandum, et ejus sibi honoris consortium 195 membra promitterent, qui in capite praefulsisset. De quo idem Dominus dixerat, cum de adventus sui majestate loqueretur: Tunc justi fulgebunt sicut sol in regno Patris sui ; protestante hoc ipsum beato Paulo apostolo, et dicente: Existimo enim quod non sunt condignae passiones hujus temporis ad futuram gloriam, quae revelabitur in nobis ; et iterum: Mortui enim estis, et vita vestra abscondita est apparuerit vit
Abbreviated transcription (Latin):
manȩ. duos credentib in se
constituit gradus: Confessi¬
onis scilicet & martyriiꝰ
Ut hi qui martẏrii pondus
se posse ꝑferre desperant.
conssionis gr̃am teneant:
Et dante ᷤᷤ latus bellantibus:
pugnaturi sollicitudinem
gerant: Pergant itaq qui
uolunt una cũ filiis nostriᷤ
chromatio & tyburtio: &
mecũ in hac urbe qui uolue¬
rint maneant: Non enim
terrarũ spatia diuident. qͦs
xp̃i caritas nectit: Nec absen¬
tiã ur̃am señtiunt oculi
nr̃i : qr de interioris hominiꝰ
uos intuemur aspectu : ł lȩc
& his similia dicente papa
Gaio. exclamauit tyburtiuꝰ¬
tantũ ut illius uitȩ dignitatẽ
inueniã: quã nullũ michi
successor eripiat: Nulla tem¬
pora finẽ impõnant. Tunc
sc̃s Gaius congaudens fidei
eiꝰ. lacrimas effundebat :
orans ut om̃s qui remanse¬
rant. certam ini uictores
existerent. triumphũ
ma rtẏriic

Expanded text:
manae duos in se credentibus manae duos in se credentibus constituit gradus, confessionis scilicet et martyrii, ut hi qui martyrii pondus se posse perferre desperant, confessionis gratiam teneant, et dantes latus bellantibus, pugnaturi, sollicitudinem gerant. Pergant itaque qui volunt una cum filiis nostris Chromatio et Tiburtio, et mecum in hac urbe qui voluerint maneant. Non enim nos terrarum spatia divident, quos Christi charitas nectit, nec absentiam vestram sentiunt oculi nostri, quia de interioris hominis vos intuemur aspectu. 67. Haec et his similia dicente papa Caio, exclamavit Tiburtiutantum ut illius vitae dignitatem inveniam, quam nullus mihi successor eripiat, cui nulla tempora finem imponant. Tunc S. Caius, congaudens fidei ejus lacrymas effundebat, orans ut omnes qui remanserant certamine victores existerent, triumphum martyrii
Abbreviated transcription (Latin):
sacrificandi necessitati sub¬
cũberet. Uerũ quia tanta
uis ꝑsecutionis extiterat:
ut opinio ipsa xp̃ianitatis
eiꝰ cęlari ñ posset : meruit
ex sacro rescripto chroma¬
tius. ut medendi gr̃a in cam¬
pano litore moraret᷑. in qͦ
erat lati. cespitis dominus.
Tribuitq copiã om̃i xp̃iano
ire uolenti cũ eodẽ. ad ꝑse¬
cutoris rabiem declinandã:
Tunc orta ẽ contentio inter
chromatio: qui tantũ popu¬
lũ susceperat xp̃ianũ. Quib
altercantib. uenerabilis pa¬
pa Gaius dixit: Dum ambo
ad quisitũ xp̃o populum
desolatis: Unde mͥ uidetur.
ut tu frat folicarpe qui &
sacerdotu rectũ tramitẽ te¬
nes. & scientiȩ dĩ repletus es¬
donis. ꝑgas simul ad confor¬
tandad credentiũ mentes:
& animos dubios ȩdificando
At ille his auditis quieuit bla¬
ndũq papȩ impẽriũm ȩqua¬
nimiter tulit:Uenit itaque
dies dñica: inqua Gaius ep̃c
agens quȩ dĩ sunt intrado¬
mum chromatii. hac omneᷤ

Expanded text:
sacrificandi necessitati sucsacrificandi necessitati succumberet. Verum quia tanta vis persecutionis exstiterat, ut opinio ipsa Christianitatis ejus celari non posset, meruit ex sacro rescripto Chromatius ut medendi gratia in Campano littore moraretur, in quo erat lati cespitis dominus, tribuitque copiam omni Christiano ire volenti cum eodem ad persecutoris rabiem declinandam. Tunc orta est contentio inter Chromatio, qui tantum populum susceperat Christianum. Quibus altercantibus venerabilis papa Caius dixit: Dum ambo acquisitum Domino populum desolatis. Unde mihi videtur, ut tu, frater Polycarpe, quia et sacerdotii rectum tramitem tenes, et scientia Dei repletus es, pergas simul ad confortandas credentium mentes et animos dubios aedificandos. At ille his auditis quievit et blandum papae imperium aequanimiter tulit. Venit itaque dies Dominica, in qua Caius episcopus agens quae Dei sunt intra domum Chromatii, hac omnes
Abbreviated transcription (Latin):
Erat autẽ papa urbis romȩ
nomine Gaius uir magnȩ
prudentiȩ. magnȩq uirtu¬
tis. imperantib tunc carino.
diocletiano & maximiano:
Diocletianus in
urbe
erat cũ maximi¬
ano
carinus auteme
cũ om̃i exercitu in partib
ta ꝑsecutio diocletiani cir
ca xp̃ianos esse cęperat
Qui carinus habebat aliquoᷤ
amicos. quos huius tituli
ꝓfessio decorabat: Igitur
occiso carino in ciuitate
magontiaco. maximiano
& aquilino consulib facta
est ꝑsecutio talis. ut nullũ
emeret uel uenundaret
aliquid. nisi qui staticulis
positis in eo loco ubi emen¬
di gr̃a uentũ fuisset. turis
exhibuiss& incensũ Circa
insulas & circa uicos: circa
nimphea quoq erant posici
cõpulsores: qui nec manendi
copiã darent. aut haurientib
aquã ipsam facultatẽ tri¬
buerent:nisi qͥ idolis deli¬
bassent: Tunc scĩ Ga ii ep̃i
consilio habito. chromatuu̾
illustris uir. om̃s xp̃ianos in
domo sua suscepit: & uniũsos
ita fouebat: ud nullus om̃ino

Expanded text:
Erat autem papa urbis Romae nomine Caius, vir magnae prudentiae, magnaeque virtutis, imperantibus Carino, Diocletiano et Maximiano. Sed Diocletianus in Urbe erat cum Maximiano: Carinus autem erat cum omni exercitu in partibusta persecutio Diocletiani circa Christianos esse coeperat; quia Carinus habebat aliquos amicos, quos hujus tituli professio decorabat. 65. Igitur occiso Carino in civitate Maguntiaco Maximiano et Aquilino consulibus, facta est persecutio talis, ut nullus emeret vel venundaret aliquid nisi qui statunculis positis in eo loco, ubi emendi gratia ventum fuisset, thuris exhibuisset incensum. Circa insulas, circa vicos, circa nymphea quoque erant positi compulsores, qui neque emendi copiam darent, aut hauriendi aquam ipsam facultatem tribuerent, nisi qui idolis delibassent. 66. Tunc S. Caii episcopi consilio habito, Chromatius illustris vir omnes Christianos in domo sua suscepit, et universos ita fovebat, ut nullus omnino
Abbreviated transcription (Latin):
& pat̾ eorũ uir gloriosissimꝰ
Tranquillinꝰ. Itẽ beatus Seba¬
stianus. & pulcherrimꝰ iuueniᷤ
sed & mente pulchrior sc̃s
tyburtius Nicostratus ex
primiscrinio cũ fr̃e suo ca¬
storio. & cũ coniuge sua zoe
nomine: Itẽ claudius cum
hy dropis liberati. His tantũ
conii honore scĩficauit. tra¬
nquillinũ uͦ patrẽ eorum
sub specie militię latebat.

Expanded text:
 pater eorum vir clarissimus Tranquillinus, item B. Sebastianus, et pulcherrimus juvenis, sed et mente pulchrior, S. Tiburtius, et Nicostratus ex primiscrinio cum fratre suo Castorio, et cum conjuge sua, Zoe nomine; item Claudius cum hydropis liberatus. Hi tantum,conii honore sanctificavit, Tranquillinum vero patrem eorum,sub specie militiae latebat
Abbreviated transcription (Latin):
Fratrẽ cognatos romã patriãq relinquens.
Diuitias sobolẽ bethleemitico conditur antro:
Muuera portantes hominiq dõq dedere:
ormiuit scã & beata paula .xii. lea¬
Llendarĩ febroariũ. Tertia sabuati post
solis occubitũ. Sepulta est .u. R alendarum
earundem. Honorio anigusto .ui. & aristino
consulib. Uixit in scõ ꝓposito romȩ : annos
U.Bethleem annos .xx.Omne uitȩ tẽpus

Expanded text:
fratrem, cognatos, Romam patriamque relinquens, fratrem, cognatos, Romam patriamque relinquens, diuitias, subolem Bethlemitico conditur antro. reges munera portantes hominique deoque dedere. Dormiuit sancta et beata Paula septimo Kalendas Februarias, tertia sabbati post solis occubitum. sepulta est quinto Kalendarum earundem Honorio Augusto VI et Aristaeneto consulibus. uixit in sancto proposito Romae annis quinque, Bethleem annis uiginti. omne uitae tempus
Abbreviated transcription (Latin):
librũ adduas lucubratiun¬
culas eodẽ quẽ tu sustines
dolore dictaui: Nã qͦtiescũq
stilũ figere uolui & opꝰ ex¬
arare ꝓͥmissũ. totiens obri¬
guert᷑ digiti: cecidit manꝰ.
Sensus elanguit Unde & in¬
culta oratio uotũ scribentiᷤ
absq ulla elegantia & uerboꝵ
lepore testatur: Uale Parwa
&cultoris tui ultimã sene¬
ctutẽ orationib uiua. fides
& oꝑa tua xp̃o te sociant.
pͣsens facilius qđ postulas
impetrabis : Exegi monum̃tũ
ȩre ꝑennius. quod nulla
destruere possit uetustas
Incidi elogiũ sepulchro tuo
qđ huic uolumini subdidi.
de laudataͬ te inbethleem
c̃ditã lector agnoseat :
Ecipio quã genuit pauli fudere parentes
Araccorũ soboles agamennoniꝰ inclita ples.
Hoc iacet in tumulo paulã dixere priores.
E ustochiȩ genetrix romani prima senatus
Pauperiẽ xp̃i & belemitica rura secuta est:
DE INFORIB SPEIUNCAE:
espicis angustũ p̃cisa rupe sepulchrum.
HAspitiũ paulȩ est cȩlestia regna tenentis.

Expanded text:
librum ad duas lucubratiunculas eodem, quem tu sustines, dolore dictaui. nam quotienscumque stilum figere uolui et opus exarare promissum, totiens obriguerunt digiti, cecidit manus, sensus elanguit. unde et inculta oratio uotum scribentis absque ulla elegantia et uerborum lepore testatur. Uale, Paula, et cultoris tui ultimam senectutem orationibus iuua. fides et opera tua Christo te sociant, praesens facilius, quod postulas, inpetrabis. exegi monumentum aere perennius, quod nulla destruere possit uetustas. incidi elogium sepulchro tuo, quod huic uolumini subdidi, te laudatam, te in Bethlem conditam lector agnoscat. Scipio quam genuit, Pauli fudere parentes, Gracchorum suboles, Agamemnonis inclita proles hoc iacet in tumulo, Paulam dixere priores. Eustochiae genetrix, Romani prima senatus pauperiem Christi et Bethlemitica rura secuta est. Et in foribus speluncae: Despicis angustum praecisa rupe sepulchrum? hospitium Paulae est caelestia regna tenentis.
Abbreviated transcription (Latin):
Sacratissimꝰ quidem uir cum
his acclamationib se urgẽri
conspiceret. de infirmitatis
& etatis suȩ tẽpore conqueri
cȩpit: & quia eccłasticus ordo
infirmã ętatẽ ad hanc non
reciperet dignitatẽ. uoce pu¬
blica fatebatur Timebat enĩ.
ne immatura ȩtas inimĩci uer¬
sutus impugnata: aliquid
contraher& sinistri Sed diui¬
na gra & uocẽ populorũ coñ¬
stantissimȩ in ipsius ꝑdurare
fecit electione. & sc̃m uirum
ab antiqui hostis ꝓtexit ma¬
lignitate Et cũ populi accla¬
maret frequentia. & scĩssimus
uir magna reniteret᷑ constan¬
tia: placuit om̃ĩpotenti dõ
ei manifestissimis demonstrare
indiciis. quod ipse de eo habe¬
ret iudicium:
It enĩ cũ modo prȩdicto re¬
nt̃ti conaret᷑. uidentib om¬
nib qui aderant descendit
subito radius noui luminis

Expanded text:
Sacratissimus quidem vir cum his acclamationibus se urgeri conspiceret, de infirmitatis et aetatis suae tempore conqueri cepit, et quia aecclesiasticus ordo infirmam aetatem ad hanc non reciperet dignitatem, voce publica fatebatur. Timebat enim, ne inmatura aetas inimici versuciis impugnata, aliquid contraheret sinistri. Sed divina gratia et vocem populorum constantissime in ipsius perdurare fecit electione et sanctum virum ab antiqui hostis protexit malignitate. Et cum populi acclamaret frequentia, et sanctissimus vir magna reniteretur constantia, placuit omnipotenti Deo ei manifestissimis demonstrare indiciis, quod ipse de eo haberet iuditium. Etenim cum modo predicto reniti conaretur, videntibus omnibus qui aderant, descendit subito radius novi luminis