comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
temptabant & dicebãt. Dic nob̾.
inqua potestate hec facis. Interro¬
gabo uos inquit & ego unum ser¬
monẽ. Dicite michi. Saptismmuis
iohannis. unde est. de celo.an ab
hominib: Et turbati sunt. & di¬
xerunt apud semet ipsos. Si dixe¬
rimus de celo. dicturus est nobis.
Quare ergo ñ credidistis illi: Qͥa
ille xp̃o ꝑhibuerat testimonium.
&̾ dixerat: ñ sum ego xp̃c: s ille.
Si aũt exhominib dixcerimus
esse. dimemꝰ popłin ne lapidet
nos: quia tanquã ꝓphetã habe¬
bant ioħem. Timentes lapida¬
tionem. s plus timentes uerita¬
tis confessionẽ. responderunt
mendaciũ ueritati: & mentita
ẽ iniquitas sibi. Dixerunt enĩ.
Neserius. Et dñs. quia ipsi c̃õ¬
tra se clauserant. negando se scire
quod nouerant: nec ipse illis ape¬
ruit. quia ñ pulsauerunt. Dictũ
est enĩ. Pulsate. & aꝑietur uob̾.
Don solũ aũt non pulsauerunt

Expanded text:
tentabant, et dicebant, Dic nobis, tentabant, et dicebant, Dic nobis, In qua potestate ista facis? Interrogabo vos et ego, inquit, unum sermonem: dicite mihi, baptismus Joannis unde est? de coelo, an ab hominibus? Et turbati sunt, et dixerunt apud semetipsos, Si dixerimus de coelo; dicturus est nobis, Quare ergo non credidistis illi? quia ille Christo perhibuerat testimonium, et dixerat, Non sum ego Christus, sed ille . Si autem ex hominibus dixerimus esse, timemus populum ne lapidet nos; quia tanquam prophetam habebant Joannem. Timentes lapidationem, sed plus timentes veritatis confessionem, responderunt mendacium veritati; et mentita est iniquitas sibi . Dixerunt enim: Nescimus. Et Dominus, quia ipsi contra se clauserant, negando se scire quod noverant, nec ipse illis aperuit, quia non pulsaverunt. Dictum est enim: Pulsate, et aperietur vobis . Non solum autem illi non pulsaverunt
Abbreviated transcription (Latin):
tisti. Recordare unde cecideris: un¬
de te deiecit: qui prior te cecidit.
Deiecit aũt te ñ ii. non impulsir:
s uoluntate tua. Si enĩ malo non
consentires: stares: illuminatus
maneres. Modo aũt quia iam ce¬
cidisti. & factus es saucus corde.
unde uideri illa lux põtest:uenit
adte talis. qualem possis uidere.
Et talem se hominẽ p̃buit: ut ab
homine quereret testimoniũ. Ab
homine querit testimoniũ deus:
Et deus testem habet hominem:
Habet ds testem hominẽ. s ꝓpter
hominẽ. Tam infirmi factisumꝰ :
ꝑlucernã querimꝰ diem. quia lucer¬
na dictus est ipse iohannes. dicente
dño. Iue erat lucerna ardens & lu¬
cens: & uos uoluistis adhorã exul¬
tare in lumine eius. Ego aũt ha
beo testimoniũ. maius iohanne.
Ergo ostendit quia propter ho¬
mines uoluit ꝑ lucernã demons¬
trari ad fidem credentiũ: ut ꝑ ip¬
sam lucernã inimici eius confun¬
derentur: illi enĩ inimici. qui illũ

Expanded text:
tisti: recordare unde cecideris, untisti: recordare unde cecideris, unde te dejecit qui prior te cecidit. Dejecit enim te, non vi, non impulsu, sed voluntate tua. Si enim malo non consentires, stares, illuminatus maneres. Modo autem quia jam cecidisti, et factus es saucius corde, unde videri illa lux potest, venit ad te talis qualem posses videre; et talem se hominem praebuit, ut ab homine quaereret testimonium. Ab homine quaerit testimonium Deus, et Deus testem habet hominem; habet Deus testem hominem, sed propter hominem: tam infirmi sumus! Per lucernam quaerimus diem: quia lucerna dictus est ipse Joannes, Domino dicente: Ille erat lucerna ardens et lucens, et vos voluistis exsultbeo testimonium majus Joanne 9. Ergo ostendit quia propter homines voluit per lucernam demonstrari ad fidem credentium, ut per ipsam lucernam inimici ejus confunderentur. Illi enim inimici qui illum
Abbreviated transcription (Latin):
implet. Et quis est: Qui illumi
nat omnẽ hominẽ uenientẽ in-
mundũ. Nam si illinc ñ recederet:
ñ esset illuminandus. S ideo hic
illuminandus. quia illinc recessit:
ubi homo poterat semꝑ esse illumi¬
natus. Quid ergo: Si uenit huc. u¬
bi erat: In hoc mundo erat: & hic
erat: & huc uenit. Hic erat ꝑ diui¬
nitatẽ: huc uenit ꝑ carnẽ: quia
cũ hic esset ꝑ diuinitatẽ. astultis
& cecis & iniquis uideri ñ poterat.
Ipsi iniqui tenebre sunt: de quib
dictũ est. Luxc lucet in tenebris. &
tenebre eam ñ comp̃henderunt. Ec¬
ce hic est & modo: & hic erat. & sem¬
per hic est: & nunquã recedit. nus¬
quã recedit. Opus est. ut habeas un¬
de uideas: quod tibi nunquã re¬
cedit. Opus est ut tu ñ recedas ab eo:
qui nusquã recedit. Opus est ut tu
ñ deseras. & ñ desereris. Noli cade¬
re: & ñ tibi occidet. Si tu feceris ca¬
sum: ille tibi facit occasũ. Si autẽ
tu stas: presens est tibi. Sed no nste¬

Expanded text:
implet. Et quis est? Qui illuminat, implet. Et quis est? Qui illuminat, inquit, omnem hominem venientem in mundum. Nam si illinc non recederet, non esset illuminandus: sed ideo hic illuminandus, quia illinc recessit, ubi homo semper poterat esse illuminatus. 8. Quid ergo? Si venit huc, ubi erat? In hoc mundo erat. Et hic erat, et huc venit: hic erat per divinitatem; huc venit per carnem: quia cum hic esset per divinitatem, ab stultis et caecis et iniquis videri non poterat. Ipsi iniqui tenebrae sunt de quibus dictum est, Lux lucet in tenebris, et tenebrae eam non comprehenderunt . Ecce hic est et modo, et hic erat, et semper hic est; et nunquam recedit, nusquam recedit. Opus est ut habeas unde videas quod tibi nunquam recedit; opus est ut tu non recedas ab eo qui nusquam recedit; opus est ut tu non deseras, et non desereris. Noli cadere, et non tibi occidet. Si tu feceris casum, ille tibi facit occasum: si autem tu stas, praesens est tibi. Sed non ste
Abbreviated transcription (Latin):
uera que illuminat omnẽ homi¬
nem uenientẽ inhunc mundũ.
Si omnẽ hominẽ uenientem: &
ipsũ iohannem. Ipse ergo illu¬
minabat: a quo se demonstra¬
ri uolebat. Intelligat caritas ue¬
stra. Ueniebat enĩ ad mentes infir-¬
mas:ad corda saucia: ad aciem a¬
nime lippientis. Ad hoc uenerat.
Et unde posset anima uidere
quod ꝑfecte est: Quomodo ple¬
runq fit. ut in aliquo corpore
radiato cognoscatur orcus ẽe sol
quẽ oculis uidere ñ possumus:
quia & qui saucios habent ocu¬
los. idonei sunt uidere parietẽ
illuminatũ. & illustratum asole.
uł montẽ uł arborem. aut ali¬
quid huiusmodi idonei sunt ui¬
dere. & in alio illustrato. demonstrat᷑
illis ortus esse ile. cui iidendo adhuc
minus idoneã aciem gerunt. Sic
minus idonei erant eũ uidere. Radi¬
auit iohannẽ & ꝑ illũ confitentẽ a¬
se radiatũ. a se illuminatũ esse. ñ
qui radiaret & uluminaret. cogni¬
tus est ille qui illuminat: cognitꝰ
est qui illustrat: cognitus est qui

Expanded text:
vera, quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum. Si omnem hominem venientem, et ipsum Joannem. Ipse ergo illuminabat, a quo se demonstrari volebat. Intelligat Charitas vestra: veniebat enim ad mentes infirmas, ad corda saucia, ad aciem animae lippientis. Ad hoc venerat. Et unde posset anima videre quod perfecte est? Quomodo plerumque fit ut in aliquo corpore radiato cognoscatur ortus esse sol, quem oculis videre non possumus. Quia et qui saucios habent oculos, idonei sunt videre parietem illuminatum et illustratum a sole, vel montem vel arborem, aut aliquid hujusmodi idonei sunt videre; et in alio illustrato demonstratur illis ortus ille, cui videndo adhuc minus idoneam aciem gerunt. Sic minus idonei erant eum videre: radiavit Joannem; et per illum confitentem se radiatum ac se illuminatum esse, non qui radiaret et illuminaret, cognitus est ille qui illuminat, cognitus est ille qui illustrat, cognitus est qui
Abbreviated transcription (Latin):
ueniunt & illi qui uident. At uero
quidã philosophi huius mundi ex¬
citerunt. & inquisierunt creatorẽ
ꝑcreaturã: quia potest in ueniri
ꝑ creaturã euidenter dicente apło.
inuisibilia enĩ eius a constitutio¬
ne muncli ꝑ ea que facta sũt. intel¬
lecta conspiciunt᷑: sempit̾na quo¬

Expanded text:
veniunt et illi qui vident. 4. At vero veniunt et illi qui vident. 4. At vero quidam philosophi hujus mundi exstiterunt, et inquisierunt Creatorem per creaturam: quia potest inveniri per creaturam, evidenter dicente Apostolo, Invisibilia enim ejus, a constitutione mundi, per ea quae facta sunt, intellecta conspiciunt
Abbreviated transcription (Latin):
tentur infirmi. & mare scłi trans¬
cantͥ & ꝑueniant ad patriam.
ubi iam naui ñ opus erit. quia
nullũ mare transibitur. Melius
est ergo ñ uidere mente id quod
est. & tam̃ a cruce xp̃i non recede¬
re. quã uidere illud mente. & cru¬
cem xp̃i conteminere. Bonum est
suꝑ hoc. & optimũ si fieri potest.
ut & uideatur quo eundũ sit. &
deneatur quo portet᷑ qui pergit.
Hoc potuerunt mentes magne
montiũ. qui montes dicti sunt:
quos maxime illustrat lumen iu¬
sticie. Potuerunt & uiderunt illd̃
quod est. Dam uidens ioħs dicebat.
Inprincipio erat uerbũ: & uerbũ
erat apud dm: & deus erat uer¬
bum. Uiderunt hoc: & ut ꝑueni¬
rent ad id quod uidebant delon¬
ge. a cruce xp̃i non recesserunt:
& humilitatẽ xp̃i non contemp¬
serunt. Paruuli uero qui hoc ñ
possunt intelligere. ñ recedenteᷤᷤ
a cruce & passione xp̃i & resurrec¬
tione. in ipsa naui ꝑducunt ad
id quod ñ uident: in qua naui per¬

Expanded text:
tentur infirmi, et mare saeculi transtentur infirmi, et mare saeculi transeant, et perveniant ad patriam; ubi jam navi non opus erit, quia nullum mare transitur. Melius est ergo non videre mente id quod est, et tamen a Christi cruce non recedere, quam videre illud mente, et crucem Christi contemnere. Bonum est super hoc et optimum, si fieri potest, ut et videatur quo eundum sit, et teneatur quo portetur qui pergit. Hoc potuerunt mentes magnae montium, qui montes dicti sunt, quos maxime illustrat lumen justitiae: potuerunt, et viderunt illud quod est. Nam videns Joannes dicebat, In principioerat apud Deum, et Deus erat Verbum. Viderunt hoc, et ut pervenirent ad id quod videbant de longe, a cruce Christi non recesserunt, et humilitatem Christi non contempserunt. Parvuli vero qui hoc non possunt intelligere, non recedentes a cruce et passione et resurrectione Christi, in ipsa navi perducuntur ad id quod non vident, in qua navi per
Abbreviated transcription (Latin):
te attigerit. possit ꝑuenire Sic ẽ
enĩ tanquã uideat quisq delon¬
ge patriã. & mare interiaceat.Ui¬
det quo eat: s ñ habet qua eat.
Sic ad illam stabilitatẽ nr̃am u¬
bi quod est. est. quia hoc solũ sem¬
per sic est ut est. uolumꝰ peruenire:
interiacet mare huius scłi qua imꝰ:
& si iam uidemus quo imus. Nam
multi. nec quo eant uident. UIt
ergo esset & qua iremus: uenit in¬
de ad quẽ ire uolebamꝰ. Et quid
fecit: Instituit lignũ: quo mare
transeamus. Nemo enĩ potest tͣn¬
sire mare huius scłi. nisi eruce xp̃i
portatus. Hanc crucẽ aliquando
amplectitur & infirmus oculis: &
qui ñ uidet longe quo eat. ñ ab il
fratres mei. hoc insinuauerim cor¬
dib ur̃is. si uultis pie & xp̃iane
uiuere: herete xp̃o scdm id quod
ꝓ nob̾ factus est. ut ꝑueniatis ad eũ
socłm id quod ẽ. Et scđm id quod
erat accessit. ut ꝓ nob̾ fieret hoc:
quia hoc ꝓ nobis factus ẽ ubi por¬

Expanded text:
te attigerit, possit pervenire? Sic est te attigerit, possit pervenire? Sic est enim tanquam videat quisque de longe patriam, et mare interjaceat; videt quo eat, sed non habet qua eat. Sic ad illam stabilitatem nostram ubi quod est est, quia hoc solum semper sic est ut est, volumus pervenire; interjacet mare hujus saeculi qua imus, etsi jam videmus quo imus: nam multi nec quo eant vident. Ut ergo esset et qua iremus, venit inde ad quem ire volebamus. Et quid fecit? Instituit lignum quo mare transeamus. Nemo enim potest transire mare hujus saeculi, nisi cruce Christi portatus. Hanc crucem aliquando amplectitur et infirmus oculis: et qui non videt longe quo eat, non ab illItaque, fratres mei, hoc insinuaverim cordibus vestris: si vultis pie et christiane vivere, haerete Christo secundum id quod pro nobis factus est, ut perveniatis ad eum secundum id quod est, et secundum id quod erat. Accessit, ut pro nobis hoc fieret ; quia hoc pro nobis factus est, ubi por
Abbreviated transcription (Latin):
uł tantũ loquendo. aliquid ad
corcla ur̃a ꝑduxerimꝰ. In princi¬
pio erat uerbũ. Id ipsum. idipsũ¬
est: eodem modo est: sic est semꝑ.
sic est: mutari ñ potest. Hoc est. est.
quod nom̃ suũ dixit famulo suo
moysi. E gosum qui sum. & misre
me qͥui est. Quis ergo hoc capiet.
cũ uideatis omĩa mortalia muta¬
bilia: cũ uideatis ñ solum corpora
uariari ꝑ qualitates. nascendo.ere¬
scendo. deficiendo. moriendo: s
etiã ipsas animas ꝑ affectũ diuer¬
sarũ uoluptatũ distendi. atq dis¬
cindi: cũ uideatis homines & ꝑcipe¬
re posse sapientiã si se illius luci &
calori admouerint. & amittere
posse sapientiã. si inde malo affe¬
ctu recesserint: Cũ iuideatis ergo
ista esse omĩa mutabilia: quid ẽ
quod est. nisi quod transcendit
omĩa que sic sunt ut ñ sint: Quiᷤ
ergo hoc capit: aut quis quomo¬
docunꝙ intenderit uires mentis
sue. ut attingat quomodo potest
id quod ẽ. ut cũ id utcunq men¬

Expanded text:
vel tantum loquendo aliquid ad vel tantum loquendo aliquid ad corda vestra perduxerimus. In principio erat Verbum. Idipsum est, eodem modo est; sicut est, semper sic est; mutari non potest: hoc est est. Quod nomen suum dixit famulo suo Moysi: Ego sum qui sum; et, Misit me qui est . Quis ergo hoc capiet, cum videatis omnia mortalia mutabilia; cum videatis non solum corpora variari per qualitates, nascendo, crescendo, deficiendo, moriendo, sed etiam ipsas animas per affectum diversarum voluntatum distendi atque discindi: cum videatis homines et percipere posse sapientiam, si se illius luci et calori admoverint; et amittere posse sapientiam, si inde malo affectu recesserint? Cum videatis ergo ista omnia esse mutabilia; quid est quod est, nisi quod transcendit omnia quae sic sunt ut non sint? Quis ergo hoc capiat? Aut quis, quomodocumque intenderit vires mentis suae, ut attingat quomodo potest id quod est, ad id quod utcumque men
Abbreviated transcription (Latin):
ctum est: in ipso uita ẽ. Et uita erat
lux hominũ: & lux intenebris
lucet: & tenebre eã non compre¬
henderunt. Huc usq tractatũ esse
credo. Recordamini om̃s qui affuis¬
tis: & qui ñ affiustis credite nob: &
his qui ad esse uoluerunt. Dunc er¬
go. quia ñ possumus semꝑ omnia
replicare propt̃ eos qui hoc uolunt
audire quod sequit᷑. & oneri est illis
si repetant᷑ priora cũ defraudatione
posterioꝵ : dignent᷑ & qui ñ ad erãt
ñ preterita exxigere: s cũ his qui ad¬
erant. & nunc audire presentia. Se
quit᷑. ł uix homo missus adeo. eui
nom̃ erat iohannes. Et enĩ ea que
dicta sunt suꝑius fratres kiñi de
diuinitate xpisti: dicta sunt inef¬
fabili. & prope ineffabilit̃. Quis
enĩ capiet. in principio erat uerbũ:
& uerbũ erat apud dm̃: Et ne ui¬
lescat tibi nom̃ uerbi. ꝑ consuetu¬
dinẽ cotidianoꝵ uerboꝵ: & deus
erat uerbũ. Hoc uerbũ id ipsum
est. unde hesterno die multũ lo¬
cuti sumus: & prestiterit dñs: ut

Expanded text:
m est, in illo vita est; et vita erat lux hominum; et lux in tenebris lucet, et tenebrae eam non comprehenderunt. » Huc usque tractatum esse credo: recordamini omnes qui adfuistis; et qui non adfuistis, credite nobis, et his qui adesse voluerunt. Nunc ergo quia non possumus semper omnia replicare, propter eos qui hoc volunt audire quod sequitur, et oneri est illis si repetantur priora cum defraudatione posteriorum; dignentur et qui non aderant non praeterita exigere, sed cum his qui aderant et nunc audire praesentia. 2. Sequitur, Fuit homo missus a Deo, cui nomen erat Joannes. Et enim ea quae dicta sunt superius, fratres charissimi, de divinitate Christi dicta sunt ineffabili, et prope ineffabiliter. Quis enim capiet, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum? Et ne vilescat tibi nomen Verbi, per consuetudinem quotidianorum verborum, Et Deus erat Verbum. Hoc Verbum idipsum est, unde hesterno die multum locuti sumus: et praestiterit Dominus, ut
Abbreviated transcription (Latin):
quã montẽ: erige autem te ad
cum qui illuminat montẽ : qͥ
ad hoc erectus est ut prior radia¬
tus excipiat. & oculis tius nunci¬
et. Ergo ñ erat ille lumen. Qua¬
re igitur uenit: S ut testimoni¬
um ꝑhiberet de lumine. Ut quid
hoc: E.It om̃s crederent ꝑ illum.
Et de quo lumine testimoniũ
ꝑhiberet: Erat lux uera. Qua¬
re additum est uera:. Quia &
homo illuminat᷑. lux dicitur:
s uera lux illa ẽ. que illuminat.
Dam & ocłi ñri dicuntur lumi¬
na. & tam̃ nisi nocte ante lucer¬
na accendatur. aut ꝑ diem sol
exeat: lumina illa sine causa pa¬
tent. Sic ergo & ioħs erat luxe. s
ñ uera lux: quia ñ illuminatus
tenebre. s illuminatione factus
ẽ lux. Disi aũt illuminaretur.
denebre erat sicut om̃s impii: qui¬
b iam credentib. dixit apłs. fu
istis aliquando tenebre. Modo
aũt quia crediderunt quid:
Nunc aũt lux inquit in dño.
Nisi adderet in dño. ñ intellige¬
remus. Lux inquit in dño: te¬

Expanded text:
quam montem. Erige autem te ad quam montem. Erige autem te ad illum qui illuminat montem, qui ad hoc erectus est, ut prior radios excipiat, et oculis tuis nuntiet. Ergo, non erat ille lumen. 6. Quare igitur venit? Sed ut testimonium perhiberet de lumine. Utquid hoc? Ut omnes crederent per illum. Et de quo lumine testimonium perhiberet? Erat lux vera. Quare additum est, vera? Quia et homo illuminatus dicitur lux; sed vera lux illa est quae illuminat. Nam et oculi nostri dicuntur lumina; et tamen nisi aut per noctem lucerna accendatur, aut per diem sol exeat, lumina ista sine causa patent. Sic ergo et Joannes erat lux, sed non vera lux: quia non illuminatus, tenebrae; sed illuminatione factus est lux. Nisi autem illuminaretur, tenebrae erat, sicut omnes impii, quibus jam credentibus dixit Apostolus, Fuistis aliquando tenebrae. Modo autem quia crediderant, quid? Nunc autem lux, inquit, in Domino . Nisi adderet, in Domino, non intelligeremus. Lux, inquit, in Domino: te
Abbreviated transcription (Latin):
scđm id quod deus est. aut uenit
aut discedit. cũ sit ubiq p̾sens. &
nullo loco contineat᷑. s scdm id ue¬
nit quod apparuit homo. Quia
ergo sic erat homo ut lateret in il¬
lo deus: missus ẽ ante illũ magnuᷤ
homo: ꝑ cuius testimoniũ inue¬
niret᷑ plus quam homo. Et quis
est hic: fuit homo. Et quomodo
posset iste uerũ de deo dicere: Mis¬
sus a cło. Quid uocabat᷑: Cui no¬
men erat ioħs. Quare uenit: hic
uenit intestimoniũ. ut testimo¬
nium ꝑhiberet delumine: ut
om̃s crederent ꝑ illũ. Qualis iste.
qui testimoniũ ꝑhibet de lu¬
mine: Magnũ aliquid iste ioħs:
ingens meritũ. Magna gr̃a: ma¬
gna celsitudo. Mirare plane. mi¬
rare: s tanquã montẽ. Mons au¬
tem in te uebris est. nisi luce uesti¬
atur. Ergo tantũ mirare ioħem.
ut audias quod sequit. non erat
ille lumen: ne cũ montẽ putas
lum̃ esse. naufragiũ in montem
facias: ñ solatiũ inuenias. Sed
quid debes mirari: Montẽ. tan¬

Expanded text:
secundum id quod Deus est, aut venit, secundum id quod Deus est, aut venit, aut discedit; cum sit ubique praesens, et nullo loco contineatur. Sed secundum quid venit? Quod apparuit homo. 5. Quia ergo sic erat homo, ut lateret in illo Deus, missus est ante illum magnus homo, per cujus testimonium inveniretur plus quam homo. Et quis est hic? Fuit homo. Et quomodo posset iste verum de Deo dicere? Missus a Deo. Quid vocabatur? Cui nomen erat Joannes. Quare venit? Hic venit in testimonium, ut testimonium perhiberet de lumine, ut omnes crederent per illum. Qualis iste qui testimonium perhiberet de lumine? Magnum aliquid iste Joannes, ingens meritum, magna gratia, magna celsitudo! Mirare, plane mirare; sed tanquam montem. Mons autem in tenebris est, nisi luce vestiatur. Ergo tantum mirare Joannem, ut audias quod sequitur, Non erat ille lumen: ne cum montem putas lumen esse, naufragium in monte facias, non solatium invenias. Sed quid debes mirari? Montem tan
Abbreviated transcription (Latin):
nirent ad id quod longe uidere po¬
tuerunt: & sorduit eis crux xpisti.
Mare transeundũ est. & lignũ con¬
temnis: O sapientia suꝑba. irrides
crucifixum xp̃m: Ipse est quem
longe uidisti. in principio erat uer¬
bum: & uerbũ erat apud dm: &¬
xuis est: Quia lignũ humilitatis
eius tibi necessarium erat. Suꝑbia
enĩ tumueras. & longe ab illa pa-¬
tria proiectꝰ eras: & fluctib huiiis
scłi interrupta ẽ uia: & qua transea¬
tur ad patriã non est. nisi ligno
porteris. Ingrate irrides eũ qui ad
te uenit ut redeas: Ipse factus est
uia: & hoc ꝑmare. Inde in mari
ambulauit: ut ostenderet in ma
ri esse uiã. S tu qui modo ipse in¬
mari ambulare ñ potes: naui por¬
tare: ligno portare. Crede incruci¬
fixum : & poteris ꝑuenire. Prop¬
terea crucifixus ẽ: ut humilitatẽ
doceret: & quia si sic ueniret ut
deus. ñ agnosceret᷑. Si enĩ xp̃e sic
ueniret ut deus: ñ ueniret eis qui
dm uidere ñ poterant. Don enim

Expanded text:
nirent ad id quod longe videre ponirent ad id quod longe videre potuerunt; et sorduit eis crux Christi. Mare transeundum est, et lignum contemnis? O sapientia superba! irrides crucifixum Christum; ipse est quem longe vidisti: In principio erat Verbum, et Verbum erat apud xus est? Quia lignum tibi humilitatis ejus necessarium erat. Superbia enim tumueras, et longe ab illa patria projectus eras; et fluctibus hujus saeculi interrupta est via, et qua transeatur ad patriam non est, nisi ligno porteris. Ingrate, irrides eum qui ad te venit ut redeas! Ipse factus est via, et hoc per mare: inde in mari ambulavit , ut ostenderet esse in mari viam. Sed tu, qui quomodo ipse ambulare in mari non potes, navi portare, ligno portare: crede in crucifixum, et poteris pervenire. Propter te crucifixus est, ut humilitatem doceret; et quia si sic veniret ut Deus, non agnosceretur. Si enim sic veniret ut Deus, non veniret eis qui videre Deum non poterant. Non enim
Abbreviated transcription (Latin):
rant aut gr̃as egerunt: s euanue¬
runt in cogitationib suis: & obseu¬
ratũ est insipienscor eoꝵ. Unde ob¬
scuratũ: Sequitur & dicit aperti-¬
us. Dicentes enĩ se esse sapientes:
stulti facti sunt. Uiderunt quo ue¬
niendũ esset: s ingrati ei qui eis pre¬
stitit quod uiderunt. sibi uoluer̃t
tribuere quod uidebant: & facti su¬
ꝑbi. amiserunt & quod uidebant.
Et conuersi sunt inde ad ydola &
simulacra & ad culturas demoni¬
orum: adorare creaturã. & cõtem¬
pnere creatorẽ. S iam isti elisi is¬
ta fecerunt. Ut aũt eliderentur:
suꝑbierunt. Cum aũt suꝑbirẽt:
sapientes esse se dixcerunt. Hi ergo
de quib dixxit. qui cũ cognouissẽt
uiderunt hoc quod dicit iohãnes.
quia ꝑ uerbũ dei facta sunt om̃a:
nã inueniunt᷑ ista & in librisphi¬
losophoꝵ. & quia unigenitũ filiũ
habet cdeus ꝑ quẽ sunt om̃a. illud po¬
tuerunt uidere quod est: s uderũt
delonge. Noluerunt cenere humili¬
tatem xp̃i. in qua naui securi ꝑue¬

Expanded text:
runt, aut gratias egerunt; sed evanuerunt in cogitationibus suis, et obscuratum est insipiens cor eorum. Unde obscuratum? Sequitur, et dicit apertius: Dicentes enim se esse sapientes, stulti facti sunt . Viderunt quo veniendum esset: sed ingrati ei qui illis praestitit quod viderunt, sibi voluerunt tribuere quod viderunt; et facti superbi amiserunt quod videbant, et conversi sunt inde ad idola et simulacra et ad culturas daemoniorum, adorare creaturam, et contemnere Creatorem. Sed jam isti elisi ista fecerunt: ut autem eliderentur, superbierunt; cum autem superbirent, sapientes se esse dixerunt. Hi ergo de quibus dixit, Qui cum cognovissent hoc quod dicit Joannes, quia per Verbum Dei facta sunt omnia. Nam inveniuntur et ista in libris philosophorum: et quia unigenitum Filium habet Deus, per quem sunt omnia. Illud potuerunt videre quod est, sed viderunt de longe: noluerunt tenere humilitatem Christi, in qua navi securi perve
Abbreviated transcription (Latin):
Onum est fr̃s. ut texctũ di¬
uinarũ scripturarũ. & ma¬
Xinte sc̃i eugłii nullum locum p̾¬
termittentes ꝑtractemꝰ ut possu¬
mus: & ꝓ nr̃a capacitate pascam᷑.
& ministremus uob. unde & nos
pascimur. Capitulũ primũ preceri¬
to die dm̃co tractatũ esse meminimꝰ.
idest. in principio erat uerbũ. & uer¬
bũ erat apud d̾m: & deus erat uer¬

Expanded text:
onum est, fratres, ut textum divinarum Scripturarum, et maxime sancti Evangelii, nullum locum praetermittentes pertractemus, ut possumus; et pro nostra capacitate pascamur, et ministremus vobis unde et nos pascimur. Capitulum primum praeterito die dominico tractatum esse meminimus, id est, « In principio erat Verbum, et Verbu
Abbreviated transcription (Latin):
q in illis est. paraui lucernã xp̃o
meo. inimicos eius in duã confusi¬
one. In mundo erat. & mundusꝑ
ipsum factus est. Ne putes quia
sic erat in mundo: quomodo in
mundo est t̃ra. In mundo ẽ celũ:
in mundo est sol. luna: stelle: in
mundo arbores. pecora. homines.
Non sic iste in mundo erat. S
quomodo erat: Quomodo arci¬
fex. regens quod fecit. Don enĩ
sic fecit: quomodo facit faber.
Forinsecus est arca quã facit. &¬
ipse. alio loco sedet qui fabͥcat:
& extrinsecꝰ ẽ ad illud qd fabͥcat.
ubiq posit᷑ fab̾cat: & ñ recedit
aliquo. ñ extrinsecꝰ quasi uersat
molẽ quã fab̾cat. Presentia maiesta¬
tis facit. qđ facit. Presentia sua gu¬
b̾nat qd fecit. Sic ergo erat ĩ mũdo:
qͦmodo ꝑ quẽ mũdus factꝰ est. Per
ipsũ enĩ mund̾ factꝰ ẽ: & mundꝰ eũ
ñ cognouit. Ed ẽ. mũdꝰ factꝰ ẽ ꝑ ipsũ:

Expanded text:
est, Paravi lucernam Christo meo; inimicos ejus induam confusione . 10. In mundo erat, et mundus per eum factus est. Ne putes quia sic erat in mundo, quomodo in mundo est terra, in mundo est coelum, in mundo est sol, luna et stellae, in mundo arbores, pecora, homines. Non sic iste in mundo erat. Sed quomodo erat? Quomodo artifex, regens quod fecit. Non enim sic fecit, quomodo facit faber. Forinsecus est arca quam facit, et ipse alio loco sedet qui fabricat, et extrinsecus est ad illud quod fabricat: ubique positus fabricat, et non recedit aliquo, non extrinsecus quasi versat molem quam fabricat. Praesentia majestatis facit quod facit; praesentia sua gubernat quod fecit. Sic ergo erat in mundo, quomodo per quem mundus factus est. Per ipsum enim mundus factus est, et mundus eum non co
Abbreviated transcription (Latin):
bentẽ. Non deest qui iubeat: sed
deest qui impleat. Si ergo de est qͥ
impleat: unde ñ implet: Quia
natus cũ traduce peccati & mortis
de adam natus: traxit secũ quod
ibi conceptũ est. Cecidit primus
homo: et om̃s qui de illo natisũt.
de illo traxerunt concupiscentiã
carnis. Oporcebat ut nasceret᷑ ali¬
us homo: qui nullam traxit con¬
cupiscentiã. Homo et homo. Ho¬
mo ad mortem: homo ad uitã.

Expanded text:
bentem. Non deest qui jubeat, sed bentem. Non deest qui jubeat, sed deest qui impleat. 12. Si ergo deest qui impleat, unde non implet? Quia natus cum traduce peccati et mortis. De Adam natus, traxit secum quod ibi conceptum est. Cecidit primus homo; et omnes qui de illo nati sunt, de illo traxerunt concupiscentiam carnis. Oportebat ut nasceretur alius homo qui nullam traxit concupiscentiam. Homo, et homo: homo ad mortem, et homo ad vitam.
Abbreviated transcription (Latin):
iustus iudex. UIt ante susciperet
gr̃am. misccłem patrẽ opus habe¬
bat: ut p̃mium gr̃e: iudicem ius¬
tum. Qui ñ damnauit impiũ:
damnabit fidelem: Et tamen
si bene cogites: ipse dedit fidẽ pri
sua coronat. ñ merita tua. E rgo
fratres. om̃s de plenitudine eius¬
omnes accepimus : de plenitudi¬
ne miscłie eius: de abundantia
bonitatis eius accepimꝰ. Quid:
Remissionẽ peccatoꝵ: ut iustifi¬
caremur ex fide. Et insuꝑ quid:
Gr̃am ꝓ gracia. Id est. ꝓ hac gr̃a
inqua ex fide uiuimis: receptu¬
ri sumus aliã. Quid tam̃ nisigra¬
ciam: Namsi dixero quia & hoc
debetur : aliquid michi assigno:
Quid enĩ ait apłs: Lex subin¬
trauit : ut abundaret delictũ.
Hoc ꝓuerat suꝑbis: ut abundaret
delictum. Multũ enĩ sibi dabãt:
& quasi uirib suis multũ assigna¬
bant et ñ poterant implere iusti¬
ciam. nisi adiuuaret ille qui iusse¬
rat. Suꝑbiã eoꝵ uolens domare
deus. dedit legem: tanquã dicens.
Eece implete: ne putetis deesse iu¬

Expanded text:
eret gratiam, misericordem patrem opus habebat: ut praemium gratiae, judicem justum. Qui non damnavit impium, damnabit fidelem? Et tamen si bene cogites, ipse dedit fidem primsua coronat, non merita tua. Ergo, fratres, omnes de plenitudine ejus accepimus: de plenitudine misericordiae ejus, de abundantia bonitatis ejus accepimus. Quid? Remissionem peccatorum, ut justificaremur ex fide. Et insuper quid? Et gratiam pro gratia; id est, pro hac gratia in qua ex fide vivimus, recepturi sumus aliam: quid tamen nisi gratiam? Nam si dixero quia et hoc debetur, aliquid mihi assigno, Quid enim ait Apostolus? Lex subintravit, ut abundaret delictum . Hoc proderat superbis, ut abundaret delictum: multum enim sibi dabant, et quasi viribus suis multum assignabant; et non poterant implere justitiam, nisi adjuvaret ille qui jusserat. Superbiam illorum volens domare Deus, dedit Legem, tanquam dicens: Ecce implete, ne putetis deesse ju
Abbreviated transcription (Latin):
portabat: ille cũ filio erat.
Si in celo pater. in terra filiꝰ:
quomodo pater cũ filio erat:
Quia et pater et filius ubiꝙ
erat. Non emĩ in celo sic ẽ de¬
us: ut ñ sit in terra. Aucti il¬
lum qui uolebat frigere iudi

Expanded text:
portabat, ille cum Filio erat. Si in coelo Pater, in terra Filius; quomodo Pater cum Filio erat? Quia et Pater et Filius ubique erant: non enim in coelo sic est Deus, ut non sit in terra. Audi illum qui volebat fugere judi
Abbreviated transcription (Latin):
quo more nos loquimur. Nã
quis dicat fratres. auunculũ
et filiũ sororis: Scriptura ta¬
men etiã huius modi cogna¬
tiones. fratres appellat. Nã
abraham et loth. fratres sunt
dicti: cum esset abrabam pa¬
truus loch. Et laban et iacob
fratres sunt dicti: cũ esset laban
auunculus iacob. Cum ergo
auditis fratres dñi. maRie co¬
gitate consanguinitatẽ: non
iterũ parientis ullam propa¬
ginem. Sicut enĩ in sepulchro
ubi positũ est corpus dñi. nec
antea nec postea mortuuis iacu¬
it:sic uterus marie nec antea
nec postea.quicquã mortale
concepit. Diximus. fratres qͥ
fuerint: aucdiamus quid di¬
xerint. Transi hinc. et uade
in iudeam: ut et discipuli
tui uideant operatua. que
tu facis. Opera dñi. discipu¬
los ñ latebant: sed istos late¬
bant. Isti enĩ fratres. id est cõ¬
sanguinei. xp̃m consangui¬
neum habere potuerunt:cri¬
dere aũt in eum. ipsa propin¬
quitate fasticdierunt. Dictũ
est in eugłio. Non enĩ hoc
nos audemul opinari. Mo¬

Expanded text:
quo more nos loquimur. Nam quis dicat fratres avunculum et filium sororis? Scriptura tamen etiam hujusmodi cognationes fratres appellat. Nam Abraham et Lot fratres sunt dicti, cum esset Abraham patruus Lot : et Laban et Jacob fratres sunt dicti, cum esset Laban avunculus Jacob . Cum ergo auditis fratres Domini, Mariae cogitate consanguinitatem, non iterum parientis ullam propaginem. Sicut enim in sepulcro ubi positum est corpus Domini, nec antea nec postea mortuus jacuit; sic uterus Mariae nec antea nec postea quidquam mortale concepit. 4. Diximus fratres qui fuerint; audiamus quid dixerint. Transi hinc, et vade in Judaeam, ut et discipuli tui videant opera tua, quae tu facis. Opera Domini discipulos non latebant, sed istos latebant. Isti enim fratres, id est consanguinei, Christum consanguineum habere potuerunt, credere autem in eum ipsa propinquitate fastidierunt. Dictum est in Evangelio: non enim hoc nos audemus opinari, mo
Abbreviated transcription (Latin):
bet sponsã. sponsus est: amicuᷤ
aũt sponsi qui stat et audit eũ.
gaudio gaudet propt̾ uocẽ spon
si. Don sibi gaudiũ fecit de se.
Qui enĩ uult gaudere de se: tris
cem sponsi gaudet. amicus spõ¬
si ait. ñ propter uocem suã: et
stat et audit eũ. Si ergo cadit:
ñ aucdit eũ. De illo enĩ qͦdã
qui cecidit. dictum ẽ: et in ue¬
ritate ñ stetit. De diabolo di¬
ctum est. E rgo ftare debet a¬
micus sponsi: et audire. Quid
ẽ ftare: Permanere in gracia
eius quã accepit. Et audit
uocem ad quã gaudeat. Sic
erat ioħs. Nouerat. unde gau¬
debat. Don sibi arrogabat qd
ipse ñ erat. Sciebat illuminatũ se.
ñ illuminatorem. E rat autẽ lu

Expanded text:
ponsam, sponsus est: amicus autem sponsi, qui stat et audit eum, gaudio gaudet propter vocem sponsi » . Non sibi gaudium fecit de se. Qui enim vult gaudere de se, tristcem sponsi gaudet amicus sponsi, ait, non propter vocem suam: et stat, et audit eum. Si ergo cadit, non audit eum: de illo enim quodam qui cecidit, dictum est, Et in veritate non stetit ; de diabolo dictum est. Ergo stare debet amicus sponsi et audire. Quid est stare? Permanere in gratia ejus quam accepit. Et audit vocem ad quam gaudeat. Sic erat Joannes: noverat unde gaudebat, non sibi arrogabat quod ipse non erat; sciebat illuminatum se, non illuminatorem. Erat autem lu
Abbreviated transcription (Latin):
fessus est quid esset: et inde me¬
est ausꝰ se dicere. quod ẽ ille. Hoc
ergo dixit ioħs. Don potest ho¬
mo accipere quicquã: nisi fuie¬
rit ei datum de celo. Ergo. xp̃c
dat: homo accipit. Ipsi uosmi¬

Expanded text:
fessus est quid esset, et inde meest ausus se dicere, quod est ille. Hoc ergo dicit Joannes, Non potest homo accipere quidquam, nisi fuerit ei datum de coelo. Ergo Christus dat, homo accipit. VERS
Abbreviated transcription (Latin):
alio loco dixit. et me nostis.
et unde sim nostis. Utrũq
nouerimus in xp̃o: et unde
equalis est patri: et unde ulo
maior ẽ pater. Illud uerbũ est.
illud caro: illud deus est. illud
homo: sed unus est xp̃c. deus

Expanded text:
alio loco dixit, Et me nostis, et unde sim nostis . Utrumque noverimus in Christo; et unde aequalis est Patri, et unde illo major est Pater. Illud Verbum est, illud caro; illud Deus est, illud homo: sed unus est Christus Deus
Abbreviated transcription (Latin):
tue: ꝑromittebat ergo sagi¬
nam quandã et satietatem
sp̃s sancti: et uia nondũ in¬
telligebat. Et ñ intelligens. qͥd
respondebat: Dicit ad eũ mu¬
lier. Oñe. da michi hanc aquã:
ut ñ sitiam. neq ueniam huc
haurire. Ad laborem indigen¬
tia cogebat. et laborem infirmi¬
tas recusabat. Utinã audiret.
uenite ad me om̃s qui labora¬
tis et onerati estis: et ego uos
reficiam. Hoc enĩ ei dicebat
iħc. ut iam ñ laboraret: sed illa
nondũ intelligebat. Deniq
uolens ut intelligeret: dicit
ei iħe. Uade uoca uirũ tuũ:
et uemi huc. Quid est uoca un¬
rum tuum: Per uirũ suum
ei uolebat aquã illam dare:
an quia ñ intelligebat. ꝑ ui¬
rum suum eam uolebat do¬
cere: Forte quomodo ait a¬
postolus de mulierib.siquid
autem discere uolunt. domi
uiros suos interrogent.SS ibi
doceat. Denq dicitur muli¬
erib. quas prohibebat apłs
loqui in eccła. Cum uero ip¬
se dñs aderat. et presenti pri¬

Expanded text:
tuae ? 17. Promittebat ergo sagituae ? 17. Promittebat ergo saginam quamdam et satietatem Spiritus sancti: et illa nondum intelligebat; et non intelligens, quid respondebat? Dicit ad eum mulier: Domine, da mihi hanc aquam, ut non sitiam, neque veniam huc haurire. Ad laborem indigentia cogebat, et laborem infirmitas recusabat. Utinam audiret, Venite ad me, omnes qui laboratis et onerati estis, et ego vos reficiam . Hoc enim ei dicebat Jesus, ut jam non laboraret, sed illa nondum intelligebat. 18. Denique volens ut intelligeret, dicit ei Jesus: Vade, voca virum tuum et veni huc. Quid est, Voca virum tuum? Per virum suum ei volebat aquam illam dare? An quia non intelligebat, per virum suum eam volebat docere? Forte quomodo ait Apostolus de mulieribus, Si quid autem volunt discere, domi viros suos interrogent? Sed ibidoceat: denique dicitur mulieribus quas prohibebat Apostolus loqui in Ecclesia . Cum vero ipse Dominus aderat, et praesens pra
Abbreviated transcription (Latin):
hac aqua. sitiet iterũ. Et ue¬
rum ẽ scdm hanc aquã: et
uerũ est scđm quod signifi¬
cabat ila aqua. E tenm a¬
qua in puteo. uoluptas scłi
est. in profunditate tenebro¬
sa. Dic eam hauriunt ho¬
mines: hydria cupiditatũ.
Cupiditatem quippe promi
submitcunt. ut ad uolupta¬
dem haustam de profundo ꝑ¬
ueniant: et fruuntur uolup¬
tate precedente: et premissa
cupiditate. Dam qui ñ pre¬
miserit cupiditatẽ: perueni¬
re ñ potest ad uoluptatẽ. Po¬
ne ergo hydriam cupiditatẽ:
et aquam de profundo uolu¬
ptatem. Cũ peruenerit quis¬
q ad uoluptatem scłi huius:
cibus est. potus est. lauachrũ
est. spectaculum ẽ. concubitu
est. Nunquid ñ iterũ sitiet:
Ergo de hac aqua qui bibit:
iterũ inquit sitiet. Si autẽ ac¬
ceperit a me aquã: non sitiet
in eternũ. Satiabimur in qͥt
in bonis domus tue.De qua
ergo aqua daturus est. nisi
de illa de qua dictum ẽ. apd̃
te est fons uite:. Dam quo¬
modo fitient: qui inebria¬
buntur ab ubertate domus

Expanded text:
hac, sitiet iterum? Et verum est secundum hanc aquam; et verum est secundum quod significabat illa aqua. Etenim aqua in puteo, voluptas saeculi est in profunditate tenebrosa: hinc eam hauriunt homines hydria cupiditatum. Cupiditatem quippe proni submittunt, ut ad voluptatem haustam de profundo perveniant; et fruuntur voluptate, praecedente et praemissa cupiditate. Nam qui non praemiserit cupiditatem, pervenire non potest ad voluptatem. Pone ergo hydriam, cupiditatem; et aquam de profundo, voluptatem: cum pervenerit quisque ad voluptatem saeculi hujus, cibus est, potus est, lavacrum est, spectaculum est, concubitus est; numquid non iterum sitiet? Ergo de hac aqua qui biberit, iterum, inquit, sitiet: si autem acceperit a me aquam, non sitiet in aeternum. Satiabimur, inquit, in bonis domus tuae . De qua ergo aqua daturus est, nisi de illa de qua dictum est, Apud te est fons vitae? Nam quomodo sitient qui inebriabuntur ab ubertate domus
Abbreviated transcription (Latin):
sed cruciatus migne. Dii uiue¬
re permissus est: immo ñ diu
uiuere permissus ẽ. sed tarde
mori compulsus est. In illa
ergo longa morte. in illis torm̃¬
tis quia bene manducauat
et bene biberat: tanquam illa
esca saginatus. et illo calice ebri-¬
us: tormenta ñ sensit. Ibi enĩ
erat qui dixit: spiritus est qui
uiuificat. Caro enĩ ardebat:
sed spiritus animã uegetabat.
Non cessit: et in regnũ suc¬
cessit. Dixerat aũt xistus mar¬
tyr sanctus. cirius diẽ quinto
ab hinc retro die celebrauimus.
Doli merere fili. E piscopus e¬
nim erat ille: iste diaconus. No¬
li merere inquit:sequeris me
post triduũ. Triduũ aũt di
d. et diem hodierne passionis
sancti laurentii: triduũ est
mediũ. O consolatio. Dondi
xit. noli merere fili. desinet ꝑ¬
secutio et secrirus eris: sed noli

Expanded text:
sed cruciatus est in igne: diu vivere permissus est; imo non diu vivere permissus est, sed tarde mori compulsus est. In illa ergo longa morte, in illis tormentis, quia bene manducaverat et bene biberat, tanquam illa esca saginatus et illo calice ebrius, tormenta non sensit. Ibi enim erat qui dixit, Spiritus est qui vivificat. Caro enim ardebat, sed spiritus animam vegetabat. Non cessit, et in regnum successit. Dixerat autem illi Xystus martyr sanctus, cujus diem quinto ab hinc retro die celebravimus: « Noli moerere, fili. » Episcopus enim erat ille, iste diaconus. « Noli moerere inquit; sequeris me post triduum. » Triduum autem dixancti Xysti, et diem hodiernae passionis sancti Laurentii. Triduum est medium. O consolatio! non ait, Noli moerere, fili; desinet persecutio, et securus eris: sed, Noli
Abbreviated transcription (Latin):
uus: quia de celo descendit.
De celo descendit et manna:
sed manna umbra erat: iste
cdi uita. Hoc quando caꝑet
caro: quod dixit panẽ car¬
nem: Uocatur caro quod
ñ capit caro: et ideo magis
caro. Hoc enĩ exhorruerunt:
runt: hoc ñ posse fieri putaue¬
runt. Caro mea est inquit ꝓ
mundi uta. Dorunt fide̾¬
les corpꝰ xp̃i: si corpus xp̃i esseñ
negligant. Fiant corpus xp̃i:
si uolunt uiuere de sp̃u xp̃i.¬
sit corpus. Intelligite fratres
mei quid dixerim. Homoes.
ritũ dico. que anima uocat᷑.
qua constat quod homo
Constas enĩ ex amma & cor

Expanded text:
us, quia de coelo descendi. De coelo descendit et manna: sed manna umbra erat, iste undi vita. Hoc quando caperet caro, quod dixit panem, carnem? Vocatur caro, quod non capit caro: et ideo magis caro. Hoc enim exhorruerunt, runt, hoc non posse fieri putaverunt. Caro mea est, inquit, pro mundi vita. Norunt fideles corpus Christi, si corpus Christi esse non negligunt. Fiant corpus Christi, si volunt vivere de spicorpus Christi. Intelligite, fratres mei, quid dixerim. Homo es,ritum dico quae anima vocatur, qua constat quod homo es: constas enim ex anima et cor
Abbreviated transcription (Latin):
factos. impleat. Quid de nob̾
faciunt uerba hec: Quid lo¬
quebatur: Quid loquitur:
Paulo ante dicebat. quia de¬
quid facit: uidebam quasi pa¬
trem facientẽ. filium expectã¬
dem: modo rursus uideo filiũ

Expanded text:
factos impleat! Quid de nobis faciunt verba haec? quid loquebatur? quid loquitur? Paulo ante dicebat quia dequid facit; videbam quasi Patrem facientem, Filium exspectantem: modo
Abbreviated transcription (Latin):
stigia eius. Qui peccatũ non
in ore eius. Qui cũ maledice¬
retur: ñ maledicebat. Cum
inruriã acciperet. ñ commina¬
batur: sed commendabat iuli
qui iuste iudicat. Quomodo
uerũ est. quia pater ñ iudicat
quenquã. sed om̃e rudiciũ de¬
dit filio: ẽ urbamur hic: tur

Expanded text:
us: qui peccatum non in ore ejus; qui cum malediceretur, non remaledicebat, cum injuriam acciperet, non minabatur, sed commendabat illi qui juste judicat . Quomodo verum est quia Pater non judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio? Turbamur hic, tur
Abbreviated transcription (Latin):
iudicaturus est. pater uaca¬
bit: et ñ iudicabit: Quid
ẽ hoc quod intelligam: Dñe
quid dicis: Terbum ds es:
homo sum. Dicis quia pater
ñ iudicat quenquã: sed om̃e
iudiciũ dedit filio. Lego alio
loco te dicentẽ. ego ñ iudico
quenquã: est qui querat et iu¬
dicet. De quo dicis. ẽ qui que¬
rat et iudicet: nisi de patre:
Iue querit mniurias tuas: ille
iucticat iniurias tuas. Quo¬
modo hic pater ñ iudicat qͥn¬
quã: sed omne iudiciũ dedit
filio: Interrogemus et petrũ.

Expanded text:
caturus est, Pater vacabit et non judicabit? Quid est hoc? quid intelligam? Domine, quid dicis? Verbum Deus es, homo sum. Dicis quia Pater non judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio? Lego alio loco te dicentem, Ego non judico quemquam; est qui quaerat et judicet : de quo dicis, Est qui quaerat et judicet, nisi de Patre? Ille quaerit injurias tuas, ille judicat de injuriis tuis. Quomodo hic Pater non judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio? Interrogemus et Petrum,
Abbreviated transcription (Latin):
lucerna ardens et lucens: uos
aũt uoluistis exultare ad horã
in lumine eius. E go autẽ ha¬
beo testimoniũ maius iohãne
Opera enim que dedit michi
pater ut perficiam ea: ipsa ope¬
ra que ego facio ipsa testimoni¬
um perhibent de me: quia pa¬
ter me misit. Et qui misit me
pater: ipse testimoniũ perhibuit

Expanded text:
s: vos autem voluistis exsultare ad horam in luce ejus. Ego autem habeo testimonium majus Joanne. Opera enim quae dedit mihi Pater ut perficiam ea, ipsa opera quae ego facio, testimonium perhibent de me, quia Pater me misit. Et qui misit me Pater
Abbreviated transcription (Latin):
uenit occultus. Uemet mani¬
festus. ds noster. hoc est xpistꝰ.
et ñ filebit. Quid ẽ. non filebit:
Quia primo siluit.:Ubi silu¬
it: Quando iudicatus ẽ. ut
etiã hoc impleretur. quod et
propħa predixerat. Sicut o¬
uis ad immolandũ ductus ẽ.
et sicut agnus coram tonden¬
ce se. sine uoce. sic ñ aperint os
suũ. Si ergo pati nollet: ñ pa¬
teretur. Si ñ pateretur: sanguiᷤ
ilie ñ funderetur. Si sanguis il¬
re ñ funderetur: mundus ñre¬
dimeretur. Agamus itaq gr̃as
et potestati diuinitatis. et mise¬
rationi infirmitatis eius: et de
occulta potentia quã iudei ñ
nouerant. unde illis dictũ mo¬
do est. neq me nostis. neq pa¬
trem meũ÷ et de carne suscepta
quã iudei nouerant. et cuius
patriam sciebant: unde illis

Expanded text:
venit occultus, veniet manivenit occultus, veniet manifestus Deus noster, hoc est Christus. Et non silebit: quid est, non silebit? Quia primo siluit. Ubi siluit? Quando judicatus est; ut etiam hoc impleretur, quod et propheta praedixerat, Sicut ovis ad immolandum ductus est, et sicut agnus coram tondente se sine voce, sic non aperuit os suum . Si ergo pati nollet, non pateretur; si non pateretur, sanguis ille non funderetur; si sanguis ille non funderetur, mundus non redimeretur. Agamus itaque gratias et potestati divinitatis, et miserationi infirmitatis ejus: et de occulta potentia quam Judaei non noverant, unde illis modo dictum est, Neque me nostis, neque Patrem meum; et de carne suscepta quam Judaei noverant, et cujus patriam sciebant; unde illis
Abbreviated transcription (Latin):
Ostendit hanc potestatẽ: quã¬
do eum querebant iudei. Quẽ
queritis inquit: Et illi. Iħm̃¬
nazarenũ. Et ille. Ego sum.
Qua uoce audita: rectierunt
retro. et ceciderunt. Dicet ã¬
liquis. Si hec in eopotestaᷤ erat:
quare cũ rudei insultarẽt pen¬
denti et dicerent. si filius li ẽ
descendat de cruce. ñ descendit:
ut eis suiã potentiã descenden¬
do demonstraret: Quia pati¬
entiã docebat: ido potentiam
differebat. Si enĩ quasi cõmo¬
tus ad eoꝵ uerba descenderet:
uctus conuicioꝵ dolore puta¬
retur. Prorsus ñ descendit᷑. fix¬
us permansit: quando uellet
abscessurus.Dumqͥd ei mag¬
nrum fuit de cruce descende¬
re: qui potuit de sepulchro is¬
surgere: Intelligamus ergo
nos quib hoc ministratũ est.
potentiã dm̃i nostri iħu xp̃i
occultã tunc. manifestã futu¬
ram in iudicio. de quo dictũ
est. Deris maiifestus ueniet:
deus noster. et ñ silebit. Quid
est manifestus ueniet: Quia

Expanded text:
Ostendit hanc potestatem, quanOstendit hanc potestatem, quando eum Judaei quaerebant. Quem quaeritis, inquit? Et illi: Jesum. Et ille: Ego sum. Qua voce audita, redierunt retro et ceciderunt . 10. Dicit aliquis, Si haec in illo potestas erat, quare, cum Judaei insultarent pendenti et dicerent, Si Filius Dei est, descendat de cruce , non descendit, ut eis suam potestatem descendendo monstraret? Quia patientiam docebat, ideo potentiam differebat. Si enim quasi commotus ad eorum verba descenderet, victus conviciorum dolore putaretur. Prorsus non descendit, fixus permansit, quando vellet abscessurus. Nam quid ei magnum fuit de cruce descendere, qui potuit de sepulcro resurgere? Intelligamus ergo nos quibus hoc ministratum est, potentiam Domini nostri Jesu Christi occultam tunc, manifestam futuram in judicio: de quo dictum est, Deus manifestus veniet, Deus noster et non silebit . Quid est, manifestus veniet? Quia
Abbreviated transcription (Latin):
adhuc quid hic facio: Demq
postea quã dixit. perfectũ ẽ:
inclinato capite.tradidit sꝑi¬
ritũ. Numquid illi latroneᷤ
ruxta confixi. quando uolue¬
runt exspirauerunt: Tene¬
bant᷑ uinculis camnis: qͥa ñ erãt
creatores carnis. Clauis confi¬
xi diu cruciabant᷑: quia in¬
firmitati ñ dominabantur.
Dñs autẽ quando uoluit.
carnẽ in utero uirginali ac¬
cepit: quando uoluit. ad ho¬
mines processit: quandru
uolirit. inter homines uixit:
quando uoluit. a carne disces¬
sit. Hoc est potestatis: ñ neces¬
sitatis. Hanc ergo horã ille
expectabat. ñ fatalem. sed o¬
portunã et uoluntariã: ut
prius omnia complerentur:
que ante passionẽ illiis com¬
pleri oportebat. Nam quomo¬
do sub fati necessitate positꝰ
erat: qui alio loco dixit. pote¬
statem habeo ponendi ani¬
mã meã. et potestatẽ habeo
iterũ sumendi eam: Nemo tol¬
lit eã a me: sed ego ipse ponoe¬
am a me. et iterũ sumo eam.

Expanded text:
adhuc quid hic facio? Denique adhuc quid hic facio? Denique posteaquam dixit, Perfectum est, inclinato capite tradidit spiritum . Numquid illi latrones juxta confixi, quando voluerunt, exspiraverunt? Tenebantur vinculis carnis, quia non erant creatores carnis: clavis confixi diu cruciabantur, quia infirmitati non dominabantur. Dominus autem quando voluit, carnem in utero virginali accepit: quando voluit, ad homines processit; quamdiu voluit, inter homines vixit; quando voluit, a carne discessit: hoc est potestatis, non necessitatis. Hanc ergo horam ille exspectabat, non fatalem, sed opportunam et voluntariam: ut prius omnia complerentur, quae ante passionem ipsius compleri oportebat. Nam quomodo sub fati necessitate positus erat, qui alio loco dixit: Potestatem habeo ponendi animam meam, et potestatem habeo iterum sumendi eam: nemo tollit eam a me, sed ego ipse pono eam a me, et iterum sumo eam ?