comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
.s. ut misterium a deo
ceptum ꝑ ydoneum s̾¬
uum impleatur quod
ignotum a secłis fuit
.s. mist̾ium natiuitatis
ex deo ⁊ natiuitatis ex¬
maria ⁊ saluatõnis gẽ¬
tium ⁊ tocius operis x.¬

Expanded text:
cet ut mysterium, a Deo susceptum per idoneum sum, impleatur, quod ignotum cum a saeculis fuit, t mysterium nativitatis ex Deo, et nativitatis exMaria, et salvationis gentium et totius operis
Abbreviated transcription (Latin):
menbris xp̃i es quic
deerat passionib xp̃i.
Iteo addit᷑ qr deerat mensuram implens. ñ
passus est incapite nr̃o. ⁊ patitur inimenbris
suis ad cõem hanc.q. rem publicã nram qu¬
paritoria plenaria passionũ omniũ ñ erit.
alio corpore dico. nͥ de illo qd est eccł̃ia. Quiꝰ
corporis ego pau. fẽs
sum mi. ut ei minis

Expanded text:
eris ab eis qui deerat passionibus Christi. Ideo additur, quia deerat, mensuram implens, nonpassus est in capite nostro, et patitur in membris suis. Ad communem hanc quasi rempublicam nostram quparatoria plenaria nostra passionum non erit, alio corpore dico nisi de illo quod est Ecclesia, cujus corporis ego factus ster, ut ei minis
Abbreviated transcription (Latin):
tos quatinus pro eis
orones fundant ora¬
te dico. confidimus
bonam conscĩam .i.¬
bonam uoluntatem
de preteritis. in omĩb¬
non solum ingenti¬
lib uolentes etiam
infituro bene conu̾sari tam iuideos quam
gentiles. hoc ideo ducit. quia culpabatur apłs
a quib dam ꝙ suam gentem negligeret. s
eisq infuturo meliora optat. unde ait. cõ
nec nobis conscii sumus ꝙ nobis insidias
fecerimus. nicħ cum fictione protulimus.
nicħ negociationis gr̃a fecimus. Ne ergo si¬
nistͤ qluid arbitremin de nobis fortassis
it. intalibus accusabatur. Amplius aũ¬
eus autẽ¬

Expanded text:
tos quatenus pro eis iones fundant. Orate dico, confidimus bonam conscientibonam voluntatem de praeteritis, in omnibnon solum in gentilibus, volentes, etiam in futuro bene conversari, tam judaeos quam gentiles. Hoc ideo dicit quia culpabatur Apostolus a quibusdam quod sua negligeret; sedeisque in futuro meliora optat. Unde ait conscnec nobis conscii sumus quod vobis insidias fecerimus, nihil cum fictione protulimus, vel negotiationis gratia fecimus. Ne ergo sinistre quid arbitremini de nobis, fortasse enim in talibus accusabatur. Amplius auus aute
Abbreviated transcription (Latin):
Quasi ego suadeo uos
inquietent qͥ eduxit. de.
morte .i. resuscitauit
de sepulcro qui locus
est ꝓprie mortuorum
qui pastor est effectus.
hoc fecit aꝑtet uos .i. fa
opere faciatis uolunta
quia non est ex uobis
bonum s ip̃e facit. Sicħ
.N. bonum hr̃e potestis.
nisi illo preueniente et
sub sequente faciat bo¬
num inuobis dito. ⁊ hoc
carnales obseruantias.

Expanded text:
at: Ego suadeo vos inquietent, qui eduxit de mortuis, id est resuscitavit de sepulcro: qui locus proprie mortuorum qui pastor est effectus, hoc fecit, aptet vos, id est opere faciaquia non est ex vobis bonum, sed ipse facit. Nihil enim boni habere potestis, nisi illo praeveniente et subsequenti. Faciat bonum in vobis dico. Et hoc, carnales observantias,
Abbreviated transcription (Latin):
hꝰi inquib similatus
us qui supra prne¬
sube figura dictus ÷¬
fex .i. mediator ⁊ pons
ad deum se ip̃m offe¬
aret .i. axe uocatus remaneret deli¬
cta iopuli. qui bene potest hoc facerr. A¬
N eo enĩ in
quo passus est
deus non solum nouit passiones nr̃as s ⁊̃ sicut
tus est ⁊ passus multa nouit compati. licet ĩ pa¬
num ad ꝯpaciendum temptatis ꝑfcẽc nouit
id facere. Nota ꝙ ait temptatus. temptat quid
deus. temptat homo. temptat diabolus. temptat
deus ut ꝓłet. d ialolus ut decipiat. hõ ut sciat que¬

Expanded text:
mulatus us; qui supra pateae figura dictus est mediator et pons ad Deum, seipsum offearet, id est prope vocatus removeret, delicta populi. Qui bene potest hoc facere. n eo enim in quo passus est Deus solum novit passiones nostras, sed etiam sicut  quod tentatus et passus multa novit compati, licet quidem impanum ad compatiendum tentatis, perfecteque novit id facere. Nota quod ait, tentatus. Tentat quidem Deus, tentat homo, tentat diabolus. Tentat Deus ut probet; diabolus, ut decipiat; homo, ut sciat qu
Abbreviated transcription (Latin):
in actione gratiarũ
que fit per multos.
uit ad agendas gr̃aᷤ¬
prificantes deum. nõ
solum de ur̃a largita¬
te s ⁊̃ iinde accepta oc
gelio xp̃i. quia obe¬
distis euangelio xp̃i
insubiectione mentis
⁊glorificantes deum
municationis dico
⁊c̾.q.d. per multos di¬
co ⁊̃ glorificantes deũ.¬
de obsecratione ipsorũ
etiam deum de loc. qr
⁊ ip̃i sancti obsecrant pio uobis. ipõx dico de¬
siderantium uos uidere ineterna beatitudĩe
uł ⁊̃ hic. ⁊ hoc ꝓpter gratiam dei .i. caritatem
eminentẽ in uobis gratiam deo. de alt̾na indi¬
gentia. ⁊ de altno supplemento indigentie pro¬
uincialium xp̃i ⁊ militum xp̃i egit hinic de
rebus carnalibus in illos. inde aũt de rebus spi¬
ritualib in istos ideoq tanquam scõꝵ gaudi¬
orum sagina plenus eructuians exclamat.
Gratias deo. qͣi ⁊ qr¬

Expanded text:
in actione gratiarum, quae fit per multos, vit ad agendas gratorificantes Deum, non solum de vestra largitate, sed etiam inde accepta occgelio Christi, quia obedistis Evangelio Christi in subjectione mentis, et glorificantes Deum municationis, dico, cat: Per multos dico etiam glorificantes Deude obsecratione ipsorum etiam Deum de hoc, quia et ipsi sancti obsecrant pro vobis. Ipsorum, dico, desiderantium vos videre in aeterna beatitudine, vel etiam hic. Et hoc propter gratiam Dei, id est charitatem eminentem in vobis. Gratias Deo. De alterna indigentia et de alterno supplemento indigentiae provincialium Christi et militum Christi egit. Hinc de rebus carnalibus in 132 illos; inde autem de rebus spiritualibus in istos. Ideoque tanquam sanctorum gaudiorum sagina plenus eructans clamat: Gratias Deo. Quasi di
Abbreviated transcription (Latin):
statu ur̃o. habunde¬
tis insimplicitatem
.i. largitionem sun¬
plici animo factam.
simplicitatem dico õ¬
nem .i. perfectam. q̃¬
deo ⁊ ideo facienda ẽ
.i. ip̃a largitio est
causa quare gratie
gitionis. quia młta
inhoc bona sunt ⁊ ħ¬

Expanded text:
statu vestro, abundetis in simplicitatem, id est largitionem simplici animo factam. Simplicitatem, dico, omnem, id est perfectam, qEt ideo facienda est, id est ipsa largitio est causa quare aguntur gitionis, quia multa in hoc bona sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
persit. ñ uni omĩa ꝯfete
s plurib diuidens. ⁊ ded̾
gratis pauperib ñ diui¬
tib qui possent reddere.
iusticie eius manet in

Expanded text:
persit, non uni omnia conferens, sed pluribus dividens, et dedit, gratis pauperibus, non divitibus qui possent reddere. justitiae ejus, manet in
Abbreviated transcription (Latin):
to solliticiorẽ pro ꝯfi¬
dentia multa hĩta in
apollo qui priꝰ lgatꝰ
ab apło ⁊ aliis fr̃ĩbus
ire adeos noluit mͦ¬

Expanded text:
to sollicitiorem pro confidentia multa habita inApollo, qui prius rogatus ab Apostolo et aliis fratribus ire ad eos noluit, m
Abbreviated transcription (Latin):
bundetis inom¬
nem simplici¬
tatem que op¬
eratur ꝑ nos
gratiarum as¬
tionem deo.
rium huius
officii non sol¬
um suppleat
ea que desunt
dat ꝑmultos
gratiarum ac¬
tione indño
ꝑprobationẽ
lorificantes

Expanded text:
bundetis in omnem simplicitatem, quae operatur per nos gratiarum actionem deo — rium huius officii non solum supplet ea quae desunt dat per multas gratiarum actiones in doprobationem lorificantes
Abbreviated transcription (Latin):
se. ues. uñ plures ele¬
mosinas faciatis ⁊ iõ
ħ timore nemo timea
dandi elemosinas screm̃¬
ta dico frugum iusticie

Expanded text:
strum, unde plures eleemosynas faciatis. Et ideo hoc timore nemo timeatdandi eleemosynas, incrementa dico, frugum justitiae
Abbreviated transcription (Latin):
et rorib implicatos. po¬
sreci bone uolũtatis
fuiise effectos ĩciui¬
tate fuisse ad bonũ o
gͦ p̾mutitis illos: ait.
uõo ad h hortent᷑. s uͭ
ẽẽ debetis. ne c̃. ue. in.¬

Expanded text:
erroribus implicatos, postea bonae voluntatis fuisse effectos, incitatae sunt ad bonum. ergo praemittis illos? ait, vos ad hoc hortentur, sed ut esse debetis, ne cum ven
Abbreviated transcription (Latin):
cum latenter semin¬
ant descordias. detra¬
ctõnes cum detrahit
quis ei quod odit in
dona habebant sedi-¬
tiones .s. tumultus
ad pugnam. ne it̾m
me deus .i. affligat
me apud ues cum
uenero ad uos. ita
quod ⁊ lugeam inł¬
cos ex huis qui post

Expanded text:
cum latenter seminant discordias, detractiones, detrahit quis ei quem odit, indona habebant, seditiones, tumultus ad pugnam. Ne iterume Deus, id est affligat me, apud vos, cum venero ad vos, ita quod et lugeam multos ex his qui post
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntate eadem ego
⁊ ip̃e tytus. ambulamꝰ
nonne eisdem uestigi
ił .i. ensdem operationiᷤ
que dicuntur uestigi¬
a. quia per eas appa¬
reus dicam. quod nõ
hoc dico. quis scit quod
non cireumuent uos
⁊ non suꝑbe hoc dico. s
inxp̃o amplicando in

Expanded text:
oluntate, ego et ipse Titus ambulavimus? Nonne eisdem vestigiis? id est eisdem operationibus quae dicuntur vestigia, quia per eas appareus dicam, quod non hoc dico, qui scit quod non circumveni vos; et non superbe hoc dico, sed in Christo amplificando in
Abbreviated transcription (Latin):
uos. ꝑ alios extraxi
uel parum emung̾e
tur. ideo eum contem¬
psisse.quia parua of¬
ferebantur.ut maiora
arent eis maiora dare
illos ut factum eẽt si dicerent si uultis paca¬
tum hr̃e apostolum qui parua respuit digna da¬
de quod compositum apłi intelligerent astutia. iõ¬

Expanded text:
per alios extraxi vel parum emungeretur ideo eum contempsisse, quia parva offerebantur ut majora e ut intimarent eis majora dare:um circumveni illos, ut factum esset si dicerent, si vultis paratum habere Apostolum, qui parva respuit, digna date: quod compositum Apostoli, astutia i
Abbreviated transcription (Latin):
depredictis. s etiam
super inmundicia
.s. luxuria contra
naturam. ⁊ fornca¬
tione que fit cum
neretricib ut coniu¬
gatis. ⁊ impudicici¬
a que fit cum libe
etiam de hiis que¬
gemitum ꝑ contriti cordis acrificium co
orib ita tũ ut ita baptizent᷑ sicut ait petrꝰ¬

Expanded text:
de praedictis, sed etiam super immunditia, scilicet luxuria contra naturam et fornicatione, quae fit cum meretricibus vel conjugatis, et impudicitia, quae fit cum liberetiam de his qugemitum, per contriti cordis sacrificium, cooribus, ita tamen ut etiam baptizarentur, sicut Petr
Abbreviated transcription (Latin):
.i. incorrectos. ⁊ ideo p̾¬
parate uos ut fales
inueniamini. quales
me non uultis .i. con
stritans ⁊ pumens. s
timeo. ne forte fint in¬
ter uos contentiones
ammositates inrepe¬
titione rerum ⁊ ulti¬

Expanded text:
est incorrectos. Ideo praeparate vos ut tales inveniamini quales me non vultis, id est contristans et puniens; sed timeo ne forte sint inter vos contentiones animositates in repetitione rerum et ul
Abbreviated transcription (Latin):
bis. accipiendo ur̃a. hoc
dicit ne uideatur.talit̾¬
tunc nõ accepisse ut nẽ
ccͣ obtrectatores ostendit
se in ea uoluntate ma¬

Expanded text:
is, accipiendo vestra. Hoc dicit, ne videatur caltunc non accepisse, ut nunc ontra obtrectatores ostendit se in ea voluntate ma
Abbreviated transcription (Latin):
mupra. s bonum opus. uñ lau¬
de dignus sũ. Si ergo pro bono opere uos offẽ¬
di: ignosaite mͥ ⁊ quia stultus boni accusator
est: ut illos umperitos ostenderet ueniã ab¬
eis postulat eius facti de quo laude dignus est.

Expanded text:
juria, sed bonum opus. Unde laude dignus sum. Si ergo pro bono opere vos offendi, ignoscite mihi. Et, quia stultus boni accusator est, ut illos imperitos ostenderet, veniam abeis postulat ejus facti, de quo laude dignus est.
Abbreviated transcription (Latin):
tinet quia du illos portaiit quasi impact¬
entes egros. ut ad hibita potestate. signoꝵ
.q. medicina curaret uulnera erroris illoꝵ
ostoli insignis ⁊ prodigiis .i. imninõrib ⁊ ma
titace ⁊ aliis. uł hec tria itã distingue. ut
intelligas quod uirtus sit genus signoꝵ
⁊ prodigioꝵ .i. nomine uirtutis omne mi¬
raculum accipiens. signum uero quod in
quocumꝙ tempore aliquid sigc̃at.⁊ est pro¬
digi genus prodigium est quod infuturo
auquid sigc̃at. uł signum ⁊ ꝓdigium sũt.
inhiis que ccͣ naturam sunt. uirtus u̾o

Expanded text:
rtinet, quia diu illos portavit, quasi impatientes aegros, ut habita potestate signorum quasi medicina curaret vulnera erroris eorum.ostoli; in signis et prodigiis, id est in minoribus et matitate et aliis. Vel haec tria ita distingue, ut intelligas quia virtus est genus signorum et prodigiorum, id est nomine virtutis omne miraculum accipias, signum vero quod in quocunque tempore aliquid significat, et est prodigii genus, prodigium est quod futuro significat. Vel signum et prodigium sunt in his quae contra naturam fiunt. Virtus vero
Abbreviated transcription (Latin):
mee non solum in
hiis gloriabor ad ali¬
o. s etiam placeo
tũc ꝑdit ꝑfidia cũ
se uicisse gratulat᷑.
plaudit ergo xp̃i¬
anus cum illi insu-¬
ltatur. ⁊ surgit cũ
premitur. inhiis
contra ꝑseudo com¬
mendare me. unde
subdit. ego .4. deb¬
ui a uobis cõmeda¬
ri. quod nos non
fecistis. ⁊ ideo coactꝰ
in laudem meam
pro rupi ⁊ uere deb¬
ii. nichil .ni. minꝰ
feci nobis ab hiis
liis .i. ad compara¬
tionem horum ił
ab hiis tunc remo¬
tus. qui sunt apłi
supra modum me
te minor est: s tempore. Si aĩte de tempore ei
prescribendum. plitatur ergo ⁊ xp̃o quia añ
cepit iohannes predicare quam xp̃c. ⁊ nõ xp̃c

Expanded text:
 non solum in his gloriabor ad alios, sed etiam placeo tunc perdit perfidia, cum se vicisse gratulatur. Plaudit ergo Christianus cum illi insultatur, et surgit cum premitur. In his contra pseudo commendare me. Unde subdit: Ego enim debui a vobis commendari; quod vos non fecistis. Et ideo coactus in laudem meam prorupi. Et vere debui. Nihil enim minus feci vobis, ab his, id est ad comparationem horum, vel ab his tunc remotus, qui sunt apostoli supra modum meute minor est, sed tempore. Si autem de tempore ei perscribendum putatur, ergo et Christo, quia ante coepit Joannes praedicare, quam Christus,
Abbreviated transcription (Latin):
staretur ea que con¬
ueniebãt dici carnali
Quapp̃. Sicut supͣ
cum pre angelis ⁊ pro¬
terrere ne fint ĩcredu¬
li xp̃o ꝑ patrum simi¬
litu dinem ⁊post ne

Expanded text:
staretur ea quae conveniebant dici carnalibQuapropter, sicut supra, cum prae angelis et proterrere ne sint increduli Christo per patrum similitudinem, et post ne
Abbreviated transcription (Latin):
auxilio. Ita ⁊ uos indeserto ħꝰ mundi caue¬
te ne temptetis deum ne pereatis sic̾ illi inde¬
serto qui deum temptauert᷑. recolitis certe
frẽs ꝙ ille ppłs temptauerit deum ⁊ acceꝑit
disciplinã ⁊ rectus sic ĩdeserto tamꝙͣ ab op¬
timo sessore frenis legum ⁊ preceptoꝵ ñ de

Expanded text:
auxilio; ita et vos in deserto hujus mundi cavete ne tentetis Deum, ne pereatis, sicut ibi in deserto qui Deum tentaverunt. fratres, quod ille populus tentarit Deum , acceperit disciplinam, et rectus sit in deserto tanquam ab optimo sessore, frenis legum, frenis prae
Abbreviated transcription (Latin):
t̾ram ꝓmissionis q̃ eẽt eisꝰ requies laborum
⁊ sic om̃s periert̃ preter duos .s. caleph. ⁊ iofue
⁊ sciend̾ qd in hac ferie tres requies ꝯmemorã¬
st duas significãtes ⁊ t̾ciam significatã. una
salbati quo requieuit dñs. scd̾am ĩpalestina.
t̾ciam u̾am qiue in celo ẽ de qua hic dicit loqueꝰ
ad u̾os isrłitas dicens fidelib qui xp̃m locfntẽ
erant audituri. Nolite esse duri xp̃o loquẽti
sicut sp̃c premonuit loquens indauid. ne si¬
milia prĩb ur̃is paciamini qui ꝑ moyseri
uocem dnũ tc̃ audiert̃. nos aũt modo per¬

Expanded text:
in terram promissionis quae esset eis requies laborum, et sic omnes perierunt praeter duos, scilicet Caleph et Josue. Et sciendum quod in hac serie tres requies commemorat, duas significantes, et tertiam significatam, unam Sabbati quo requievit Dominus; secundam, in Palaestina; tertiam veram, quae in coelo est, de qua hic dicit, loquens ad veros Israelitas dicens fidelibus qui Christum loquentem erant audituri: Nolite esse duri Christo loquenti sicut Spiritus praemonuit loquens in David, ne similia patribus vestris patiamini, qui per Moysen vocem Domini tunc audierunt. Vos autem modo per
Abbreviated transcription (Latin):
aliis sub silentio relictis nos soli digni fuimus
legem dei accipert. ⁊ eiuis uoluntatem a cognosc̾e.
Ad nos quoc spãliter dei filius uenit. ut ife in
euanglio ait. Non sum missus nisi ad oues que
qnͣto pła beneficia uobis exhibita memoratis:
tanto uos det̾iores eẽ ostenditis. Eistem siquidẽ
redib quib mare transistis ante ydola postea sa¬
itastis. que ⁊ ꝓpriis manib fecistis. ⁊ ilło ore quo
paulo añ de subm̃sione pharaonis ⁊ egyptiorum
laudes deo ꝑsolu̾atis ydola adorastis. Pret̾ea man¬
na celitus datum indeserto fastidistis cuꝑientes re¬
dire inegyptum adollas carnium. Sepe ⁊̃ deumi
in iram irritastis. ad ultimum xp̃m in lege ⁊ poħiᷤ
ꝓmissum occidistis. Nos itaꝙ uobis digniores su¬
mus qui ut de xp̃o audiuimus. uñ ꝑꝓpħam dñs¬

Expanded text:
aliis sub silentio relictis, nos soli sumus digni aliis sub silentio relictis, nos soli sumus digni legem Dei accipere et ejus voluntatem cognoscere. Ad nos quoque specialiter Dei Filius venit, ut ipse in Evangelio ait: Non sum missus nisi ad oves quae Quanto beneficia plura vobis exhibita memoratis, tanto vos deteriores esse ostenditis. Eisdem siquidem pedibus quibus mare transivistis, ante idolum postea saltavistis, quod et propriis manibus fecistis. Et illo ore quo paulo ante de submersione in Pharaonis et Aegyptiorum laudem Deo persolveratis, idola adorastis. Praeterea manna coelitus datum in deserto fastidistis, cupientes redire in Aegyptum ad ollas carnium. Saepe etiam Dominum in iram irritastis. Ad ultimum Christum vobis in lege et prophetis promissum occidistis. Nonne itaque vobis digniores sumus, qui ut de Christo audivimus, in eum cr
Abbreviated transcription (Latin):
credentes. tem dicimus athenis epłe. uł partẽ
scripsisse. coruichi uero perfecisie acq inde roma¬
nis eam destinasse. uł pocius ideo prima porit᷑¬
omnium maloꝵ radicem sicut scriptũ est.In¬
itium omĩs pcc̃i suꝑbia est que natione celes¬
tis sublimiũ mentes inhabitat. sub cin̾e et
cilio: latitans. que romanos a deo occupau̾at
ut int̾ se alt̾antes ⁊ se sͥ inuicem preferente ᷤᷤ
disserisiones ⁊ scismata facerent. erant enim
tes acceperant gentiles credentes despiciebant.
dicentes se pp̃ obseruantiam legis cui seruerãt
m̾uisse accipere grãni xp̃i ⁊ fidem euangłi. ẽt aub̃¬
se preferebant dicentes. Hos de genere abrahe
sumus. cui primum facta fuit promissio. nos
ppłs peculiaris dei sumus. nos de egypto forti.
manu. ⁊ mirabilib signis deus eduxit. Nos sicco
uestigio mare rubrum transire fecit indesto
manna parauit. aquam de petra ꝓcluxit. atc

Expanded text:
credentes. Item, dicimus Athenis Paulum Epistolaecredentes. Item, dicimus Athenis Paulum Epistolae partem scripsisse, Corinthi vero perfecisse, atque inde eam Romanis destinasse. Vel potius igitur prima ponitomnium malorum radicem, sicut scriptum est: Initium omnis peccati superbia est . Quae natione coelestis sublimium mentes inhabitat, sub cinere et cilicio latitans. Quae Romanos adeo occupaverat, ut inter se altercantes, et se sibi invicem praeferentes dissensiones et schismata facerent. Erant enim eteras gentes acceperant, gentiles credentes despiciebant, dicentes propter observantiam legis cui servierant meruisse accipere gratiam Christi, et fidem Evangelii, et prse praeferebant dicentes: Nos de lege Abrahae sumus, cui primum facta est promissio, nos populus peculiaris Dei sumus; nos de Aegypto forti manu et mirabilibus signis Dominus eduxit; nos sicco vestigio mare Rubrum transire fecit, in deserto manna pavit, aquam de petra produxit, et
Abbreviated transcription (Latin):
mentes romani ubi princeps orbis residebat. cui erãt
ip̃i subiecti que apud ierłimam dicdicerant rom¬
anis euangłizauerunt. Attende ddiligent̾ quod
petrum romanis primũ ñ preclicasse cũ eccłiastica
hystoria sic contineat. Clariclii temporib clemaen¬
cia diuine prouidentie. petrum adurtem roma¬
nam deduxit. Iste adueniens primus inurle rom¬
a euangłi sui clauib ianuam regni celestis a¬
peruit. Ierominus quoq suꝑ eplam ad romano ᷤᷤ¬
ubi scriptum est. Ut aliquid imꝑciar uobis. gr̃e
spũałe ait sic romanos petri prelicatõe fidem te¬
nentes confirmare se uelle. paulus licit ñ quod¬
minus accepissent a petro: s ut duob apłis testã¬
tib atq doctorib eoꝵ corroborant᷑ fides. hax ita¬
aui. conflictũ qui uidetur clirimentes. dicimus
petrum primum prelicasse romanis. quantũ¬
ad alios apłos. s ñ primum quantũ ad omnes

Expanded text:
nientes Romam, ubi princeps orbis residebat, cui erant nientes Romam, ubi princeps orbis residebat, cui erant ipsi subjecti, quae apud Jerosolymam didicerant, Romanis evangelizaverunt. » Attende diligenter, quod Petrum Romanis primum praedicasse, cum ecclesiastica historia sic contineat: « Claudii temporibus clementia divinae providentiae Petrum ad urbem Romam misit. Ille adveniens primus in urbe Roma Evangelii sui clavibus januam regni coelestis aperuit. » Hieronymus quoque super Epistolam ad Romanoubi scriptum est: "Ut aliquid impertiar uobis gratiae spiritalis" ait sic: Romanos praedicatione Petri fidem tenentes confirmare se uelle Paulus dicit, non quominus accepissent a Petro, sed ut duobus apostolis attestantibus atque doctoribus, eorum corroboraretur fides. um conflictum qui videtur dirimentes, dicimus Petrum primum praedicasse Romanis, quantad alios apostolos, sed non primum quantum ad omnes
Abbreviated transcription (Latin):
uidetur. qr hanc de coririthio scripfisse euidenter
moristratur ex eo quod dicit. Cõmmnendo uo¬
bis phelem sororem nr̃am: ministram eccl̃ie q̃ est¬
chencris Chencris enuim dr̃ lous cormtho uiainis.
imino portus ipsius corithi. ex hoc ergo apparet de
corutho scripta. ⁊ ex eo ꝙ cdicit. salutat uos. Gaius
hospes meus de quo scribens corinthiis commaort
dicens. Erãtias ago deo meo ꝙ neminem ur̃m
laptiraui. nisi crispum ⁊ gaium. hec ergo epła ad
intelligendum cet̾is cdifficilior: inqua ⁊ apłs uidet᷑¬
cẽ perfectior p̃rimatum obtinuit incorpore epłaꝵ¬
qr illo tempore quo aplc hanc epłam ad eos misit
cunctis gentib clñabantur. Ideq sublimiores erãt
omnib ppłis ⁊ intonabant precepta publica ⁊ pͥua¬
ta eorumq fama om̃i hoĩm resonabat more.
Anno aũt abanathenis apłm scripsisse roma¬
nis clicit. inhiis u̾bis. ab ãthenis ciuitate grecorũ¬
scripsit apłc romanis hanc epłam quos ñ ip̃e. non

Expanded text:
tho scripsisse evidenter monstratur ex eo quod dixit: Commendo vobis Phoeben sororem nostram, ministram Ecclesiae quae estCenchris enim dicitur locus Corintho vicinus, imo portus ipsius Corinthi. Ex hoc ergo apparet de Corintho scripta, et ex eo quod dicit: Salutat vos Caius hospes ; de quo scribens Corinthiis commemorat dicens: Gratias ago Deo meo, quod neminem vestrum baptizavi nisi Crispum et Caium . Haec ergo Epistola ad intelligendum caeteris difficilior, in qua Apostolus videtur perfectior, primatum obtinuit in corpore Ep illo tempore, quo Apostolus hanc Epistolam eis misit, cunctis gentibus dominabantur: ideoque sublimiores erant omnibus populis, et intonabant praecepta publica et privata: eorumque fama omnium hominum resonabat in 2 ore. Haimo autem ab Athenis Apostolum scripsisse Romanis dicit his verbis: « Ab Athenis civitate Graecoruscripsit Apostolus Romanis hanc Epistolam, quos non ipse, non
Abbreviated transcription (Latin):
Quod aũt de generis nobilitate uos iactatis. si qͣ
uoce sonora illos alloquens ad unam om̃s con¬
cordiam adduxit. ostenders nullos illoꝵ fuis in¬
eritis eẽ saluatos. qr om̃s ⁊ uidei ⁊ gentiles sub pec¬
cato tenebant᷑. s per grãm dei liberati sunt. pro
alt̾catc̃e itaꝙ precdicta scribit romanis. ꝯfutans
modo gentiles. modo nideos. docens eos humiliari.
ut omnia atcribuant grãe dei. ⁊ ostendns omnib
gratis uenisse gratiam fidei ⁊ euangłii xp̃i quam
ꝓꝑterea ⁊ grãm uocari ostendit. qi non quasi debi
redclita est ñ gr̃ã donata. Mlerito itaq ħ epła
prima ponit᷑. qr omniũ maloꝵ ut preclictum ẽ
radicem perimit. Assignatis rõnib operis.
numeri. ⁊ ordinis epłarum. explicato quoc am̃
ria ⁊ intentõe. ⁊ modo tractandi. exetu¶Generalis
omnium epłarum mat̾ia est doctria euangłn
intentione monet ad obecliendum euangłice doe-¬
trine. pret̾ hec aut in singulis ꝓprias intentiones

Expanded text:
Quod autem de generis nobilitate vos jactatis, si quavoce sonora illos alloquens, ad unam omnes concordiam adduxit, ostendens nullos eorum suis meritis esse salvatos quia omnes et Judaei et gentiles sub peccato tenebantur, sed per gratiam Dei. Pro altercatione itaque praedicta scribit Romanis, confutans modo Judaeos, modo gentiles, et docens eos humiliari, ut omnia attribuant gratiae Dei, et ostendens omnibus gratis venisse gratiam fidei Evangelii Christi: quam propterea et gratiam vocari ostendit, quia non quasi debitreddita est, non gratia donata. Merito itaque haec Epistola prima ponitur, quia omnium malorum, ut praedictum est, radicem perimit. Assignatis rationibus operis, numeri et ordinis Epistolarum, explicato quoque, unria et intentione et modo tractandi exsequi. Generalis omnium Epistolarum materia est doctrina Evangelii; intentio, monere ad obediendum evangelicae doctrinae. Praeter haec autem in singulis proprias
Abbreviated transcription (Latin):
cum nullius eoꝵ nomine pretitulata sit. nec ob
id quoq ꝑauli ñ eẽ putanda est: qr diligentius ÷
scripta. tumͣ naturale sit uniciq plus ualere
insua lingua: quam inperegrina. illam enim
hebraice. ceceras uero grece scripsit nom̃ u̾o suum
ideo premittere noluit. qr hebreis odiosus erat. e

Expanded text:
omine scripta sit. Nec ob id quoque Pauli non esse putanda est, quia diligentius est scripta, cum naturale sit unicuique plus valere in sua lingua quam in peregrina: illam enim Hebraice, caeteras vero Graece scripsit. Nomen vero suum ideo praemittere noluit, quia Hebraeis odiosus erat, e
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ matias requitimus. p̃ũma itas qła matiam ht
romanoꝵ uicia atq gr̃e der dona ad que bͥoita coshor¬
tatur. intentio est uicia eorumdem increpare. ⁊ ad ue¬
ram pacem ⁊ fr̃nam ꝯcorcdiam sub manu gr̃e hũi¬
liare. Modus tractanditalis est more scrilentium e¬
płas salutatĩem premritit. inqua tria facit. cõmẽ¬
dat .ii. ꝑsonam suami. ⁊ negm̃ ⁊ auctorem. negocii
inquib congrue captat beniuolentiam. Post sa¬
lutatõem uero utriusq ꝑtis uicia arguĩt. ostendens
gentiles anaturali tõne ⁊ udeos a lege exorbitasse.
moralis subdr̃ instructio atq inactione gr̃arum
finem tenet epła. p̾mittit ã salutatr̃em dicens.¬

Expanded text:
istola materiam habet Romanorum vitia, atque gratiae Dei bona, ad quae eos hortatur: intentio, vitia eorumdem increpare et ad veram pacem et fraternam concordiam sub manu gratiae humiliare. Modus tractandi talis est: More scribentium epistolas salutationem praemittit, in qua tria facit. Commendat enim personam suam et negotium et auctorem negotii: in quibus congrue captat benevolentiam. Post salutationem vero utriusque partis vitia arguit, ostendens gentiles a naturali ratione, et Judaeos a lege exorbitasse. moralis subditur instructio, atque in actione gratiarum finem tenet Epistola. Praemittit autem salutationem, dicens
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ad intelligendum difficilius est. infidei asserti¬
one quia paulus in lege ⁊ in propletis peritus: ad
fidei catholice assertionem congrua auͭl. legis ⁊
pna. ingr̃e commendatõe seu spei subleuatõne
q̃uia ccͣ suꝑtos ⁊ arrogantes ⁊ de suis operib pre

Expanded text:
ficilius; in fidei assertione, quia Paulus in lege et prophetis peritus ad fidei catholicae assertionem congrua auctoritatum lmna; in gratiae commendatione, seu spei sublevatione, quia contra superbos et arrogantes, et de suis operi
Abbreviated transcription (Latin):
illa duo iuncta uincit¬
ut homo ꝑneutrum
se posse euadere uidens
obnoxius sit gr̃e. qiͣ
lum ĩmo nolo. gͥ mue

Expanded text:
illa duo juncta vinciut homo per neutrum se posse evadere videns, obnoxius sit gratiae. Qlum, imo nolo. Igitur
Abbreviated transcription (Latin):
ut habeamꝰ fidem ut ꝑfidẽ impetremꝰ orando ut
possimus fac̾e ꝙ iulem᷑. Cum aũt dicit eũdẽ fpm
fidei ostẽndut ꝙ in iustis diu̾sor tꝑm eadẽ fides
est. e̾a ens̃ fides iustos saluauit antiquos. que
saluat ⁊ nos .i. mediatoris dei ⁊ hominũ. tempo¬
ra gͦ uariata sunt ñ fides. qr illi uenturũ xp̃m
passursĩ resurresturũ ⁊ ascensurum crediderũt.
saluau̾it ostenidit sb̾¬

Expanded text:
ut habeamus fidem, ut per fidem impetramus orando, ut possimus facere quod jubemur. Cum autem dicit, eumdem spiritum fidei, ostendit quod in justis diversorum temporum, eadem est fides. Ea enim fides, justos salvavit antiquos, quae salvat et nos, id est mediatoris Dei et hominum. Tempora ergo variata sunt, sed non fides, quia illi venturum Christum, passurum, resurrecturum, et ascensurum crediderunt; salvaverit, ostendit
Abbreviated transcription (Latin):
nitur. quia ꝑ aquam¬
asꝑsionis que fiebat¬
que de cin̾e uitule ru¬
fe fiebat remissio p᷑¬
effundebat᷑ sanguis.
s tñ effusus erat in¬
ĩmolatõe uitule. In
illis aũt sacrificus.¬
quamuis magis ea

Expanded text:
itur, quia per aquamersionis quae fiebat de cinere vitulae rue, fiebat remissio peeffundebatur sanguis, sed tamen effusus erat immolatione vitulae. In illis autem sacrificquamvis magis ea
Abbreviated transcription (Latin):
est. Sicut ergo moyses sanguinem predictoꝵ
animalium accepit. ut eo asꝑgeret. ⁊ mũda
ge suum sanguinẽ qui uitulus dictus est p̃p̃
uirtutem crucis cuius cornib impios uenti¬
lauit ⁊ hyrcus pro similitudine carius pc̃ci ł
qr hostia ꝓ pcc̃o est. egressum cum aqua de
coccinea: que ignei coloris ẽ sig̃c ignem dilec¬
tõniꝰ xp̃i. caritas .n. xp̃i. est nobis lana de qua
uestem faciamus .i. qua induamur. ysopus:
qui ualet tͣmores pulmonis. humilitatẽ xp̃i
sig̃cat qui ꝑ se fuorem dilectionis ⁊ humilita¬
tem pro nr̃a redemptõe sanguinem suũ fudit.

Expanded text:
est. Sicut ergo Moyses sanguinem praedictorum animalium accepit, ut eo aspergeret et mundge suum sanguinem, qui vitulus dictus est propter virtutem crucis, cujus cornibus impios ventilavit, et hircus pro similitudine carnis peccati, et quia hostia pro peccato est, congressum cum aqua de coccinea quae ignei coloris est, significat ignem dilectionis Christi. Charitas enim Christi nobis est lana de qua vestem faciamus, id est qua induamus. Hyssopus qui valet contra tumorem pulmonis humilitatem Christi significat, qui per fervorem dilectionis et humilitatem pro nostra redemptione sanguinem suum
Abbreviated transcription (Latin):
sanguine. ⁊ ħ infigu¬
ra futuri. ꝙ sanguine
non sine sangume ue
legit ut totũ ꝯfuma¬
ret lectio inquam ac¬
⁊sanguinẽ accepit.
ens inquam cũ aqua
⁊ cum lana coccinea.
⁊ cum ysopo. de quib

Expanded text:
sanguine. Et hoc in figura futuri, quod sanguine non sine sanguine Velegis ut totum confirmaret. Lecto, inquam, acet sanguinem accepit, ens, inquam, cum aqua, et cum lana coccinea, et cum hyssopo, de quibus
Abbreviated transcription (Latin):
alib hominib eẽ aliquid. Nam ip̃iñ sunt a¬
liquid ⁊ sieñ boni ministri dei sunt: xp̃t ĩllis
qr pret̾ita nec ꝓsunt. nec obsunt. ĩnuit tñ se
pualuisse dicendo. eñ quales aliqñ fu. indi¬
cat se inlegatib preualuisse ilł. s nichil t̃s¬

Expanded text:
inibus videntur esse aliquid. Nam ipsi non sunt aliquid, etsi boni ministri Dei sunt. Christus in quia praeterita nec prosunt nec obsunt. Innuit tamen se praevaluisse. Dicendo enim, quales aliquando fuerunt, indicat se in legalibus praevaluisse illis; sed nil t
Abbreviated transcription (Latin):
pp̃ illos faciens ꝙ ꝑse ñ faceret humilians se
legi curtũcisio tẏmotheo ut dolus ⁊ scandalum¬
iudeora cessaret qui ꝑatiarant ꝯmou̾e tumł¬
tum ⁊ seditõem. si illum filium uidee incircũ¬
quid sigͥcau̾at. unde nͨ tytus ẽ ꝯpulsus cirtum¬
cidi. qui degretis .i. gentib erat. s tymotheus
filius uidet pp̃ exploratores circũcisus ẽ. ita uͤ¬

Expanded text:
propter illos faciens quod per se non faceret, humilians se propter illos faciens quod per se non faceret, humilians se legi circumciso TJudaeorum cessaret, qui parati erant commovere tumultum et seditionem, si illum filium Judeae incircumiquid significaverat. Unde nec Titus est compulsus circumcidi, qui de Graecis vel gentilibus erat; sed Timotheus filius Judaeae propter exploratores circumcisus est.
Abbreviated transcription (Latin):
ser. le. ꝙ cum facere nequirent ppłm ccͦ nos exci¬
tare molebantur. ⁊ ideo cessimus subiectõni coꝵ
curumcidendo tymotheum. ad horam cessimus
curumcisio aliquid ꝯfert. n p̾pucium s fideles
hec ñ erat ap̃ udcos. qr credentes circuincidebant
alios suos. attende diligent̾ qd̾ ambꝵ illamli¬
tteram improbat qua dr̃ nec ad horã cessisse ita
fac̾e uolebant ꝙ fcũrus erat. s ip̃ istos non feit.
si aũt ñ erat facturus sine dubio pp̃ istos fecit lit¬
tera hec indicat qi cessit ⁊ hystoria fc̃m exclamati
dr̃e se nec ad horã cessisse qui mĩquã inuenuret᷑
cessisse nec ad horam eñĩ cessit. qui nmꝙͣ cessit.
ꝙ si aliqñ cessit. quõ nec ad horam cesuit: cur dic̃
se ñ cefsisse pp̃ falsos frẽs si ꝑ se ftũrus erat. ant enĩ
cessurus ip̃ falsos fres non cessit. aut ñ cessuus
pp̃ falios fr̃es cessit. Wnum enĩ ex hiis duob res¬
tat intelligi cessit ergo inuitus non sponte

Expanded text:
s: quod cum facere nequirent, populum contra nos excitare moliebantur: et ideo cessimus subjectioni eorum, circumcidendo Timotheum; ad horam cessimus, umcisio aliquid confert, neque praeputium, sed fides: hoc enim erat apud Judaeos, quia credentes circumcidebant filios suos. Attende diligenter quod Ambrosius illam litteram improbat, qua dicitur nec ad horam cessisse, facere volebant quod facturus erat? sed propter istos non fecit. Sin autem non erat facturus, sine dubio propter istos fecit. Littera hic indicat quia cessit, et historia factum exclamat. defendere se nec ad horam cessisse, qui nunquam inveniretur cessisse. Nec ad horam enim cessit qui nunquam cessit: quod si aliquando cessit, quomodo nec ad horam? Cur etiam dicit se cessisse propter falsos fratres, si per se facturus erat? aut enim cessurus propter falsos fratres non cessit, aut non cessurus propter falsos fratres cessit. Unum enim ex his duobus restat intelligi. Cessit ergo invitus, non sponte,
Abbreviated transcription (Latin):
edelat petrꝰ cũ gentib
ñ hñs discretõem in¬
cibis. itli qui a iacobo
uenerãt: emulãtoreꝰ
legis erant noĩe xp̃iani. qui equo uire xp̃m
⁊ legem uen̾abantur quos timens ñ miscebat᷑

Expanded text:
 cum gentibus, non habens discretionem incibis. Illi qui a Jacobo venerant aemulatores legis erant, nomine Christiani, qui aequo jure Christum et legem venerabantur, quos timens non miscebatu
Abbreviated transcription (Latin):
tur infaciem ei restitit paulus uñ subdit.
sed ego contuli petro
qr cumueniss ceph¬
as anthiochiam. q̃
locus gentiũ ego
restiti ei tamquam
par. hoc enĩ ñ aud̾et
fac̾e nͥ sciret se non
imparẽ fore. restiti
dico eundo infaciẽ
hoc feci. quia reprehensibił erat .i. dignusre¬
prehensione. ñ ꝓse s pro aliis ⁊ u̾e. qr hoc mͦ.¬

Expanded text:
tur, in faciem ei restitit Paulus. Unde subditsed ego contuli Petro, quia cum venisset Cephas Antiochiam, qui locus gentium erat, ego restiti ei, tanquam pari. Hoc enim non auderet facere, nisi sciret se non imparem fore. Restiti, dico, eundo in faciem hoc feci, quia reprehensibilis erat, id est dignus reprehensione, non pro se sed pro aliis. Et vere, quia hoc m
Abbreviated transcription (Latin):
decestari circumcisionem sicut ydolatria detes¬
tanda est. cum illam deus fieri ꝑrecepit. hanc
sathanas ꝑfuaserit. Ideo ergo ñ fecit intyto qd̵¬
intymotheo ut ostenderet illa sacramenta nͤ
tamquam neccĩa delere appeti. nec tamquã
sacrilega delere dampnari. uł scd̾m aliã ltte¬
pulsus est. facere quod nolebat .s. ꝓscandalo
parati erant commou̾e seditõem. si llum fi¬
lium uidee incutumcisum ordinaret ep̃m.

Expanded text:
detestari circumcisionem, sicut idololatria detestanda est, cum illam Deus fieri praeceperit, hanc Satanas in Timotheo, ut ostenderet illa sacramenta nec tanquam necessaria debere appeti, nec tanquam sacrilega debere damnari. Vel secundum aliam littepulsus est facere quod nolebat, scilicet pro parati erant commovere seditionem, si illum filium Judaeae incircumcisum ordinaret episcopum:
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ ⁊ petro euangłm¬
cirtumcisionis. xp̃s e¬
nim paulo dedit ut¬
munstraret gentib
qui ⁊̃ petro dederat
petrus gentib predicaret ⁊ paulus iude¬
caret ⁊ paulus uiders.

Expanded text:
sicut et Petro Evangcircumcisionis. Christus enim Paulo dedit ustraret gentibus, qui etiam Petro dederat Petrus gentibus praedicaret si causa fecisset, et Paulus Judaeis.
Abbreviated transcription (Latin):
sed etiam tytus qui
mecum erat cum ẽẽ
gentilis ñ ꝯpulsus est¬
olis insocietatem inci¬
rtumcisus. Cur gͦuul¬
tis nos galathe circum¬
cidi qͥ ultro agrã re

Expanded text:
Sed neque Titus, qui mecum erat, cum esset gentilis, compulsus estolis in societate incircumcisus. Cur ergo vultis, vos Galatae, circumcidi? cur ultro a gratia re
Abbreviated transcription (Latin):
ita ⁊ barnabas paulo. Nonergo inuenti sunt
maliquo dissentire ab ilło. ut cũ ille ꝑfectũ¬
se euangłm accepisse dicet: tamꝙͣ illi negare¬
nt. ⁊ aliquid uellent tamꝙͣ inꝑfecto addere
dideit̃. ut pauperũ

Expanded text:
ita Barnabas Paulo. Non ergo inventi sunt in aliquo dissentire ab illo, ut cum ille perfectum Evangelium se accepisse diceret, illi negarent, et aliquid vellent tanquam imperfecto addere.diderunt: Ut pauperum,
Abbreviated transcription (Latin):
sus circumcidi. s neq
ad horam in aliquo ce¬
sub iectõni eoꝵ ut ĩeis
fubiciamur qui lega¬
lia saluti neccessaria
predicabant. cum aũ¬

Expanded text:
sus circumcidi, sed neque ad horam, in aliquo, cesubjectioni eorum, ut eis subjiciamur, qui legalia saluti necessaria praedicabant. Cum au
Abbreviated transcription (Latin):
toritatis. non publice
cũ iam exposuisset¬
coram omnib non
ideo aliqua falsa di¬
xeraͥt ut seorsum pa¬
uciorib u̾a dixisset.
s pp̃ infirmos qui ñ
possunt omnia caꝑe.¬
quib aliqua tacue¬
rat dicenda perfc̃is.
aliqñ eni aliquid u̾¬
tacere licet. ne forte

Expanded text:
toritatis, non publice cum jam exposuissecoram omnibus: non ideo quod aliqua falsa dixerit, ut seorsum paucioribus vera diceret; ropter infirmos qui non possunt omnia caquibus aliqua tacuerat dicenda perfectis. Aliquando enim aliquid tacere licet. Ne forte.
Abbreviated transcription (Latin):
urit ⁊ lucet. Ita ⁊ pontifex predicationis gladio. s.
ignito eloquio urere deb mordaci increpatione ⁊
delectabilia promittẽdo. ideo de mauna dr qd̾ indu¬
rabat᷑ ad ignẽ ⁊ liquescebat ad solem ⁊ baculus pon-¬
tificatꝰ ab infiori ꝑte pungit ⁊ insummo ĩ ant̾iora
extendit᷑ in se rediens. quia eccłiasticꝰ doctor gładio
u̾bi pungere deb .i. aspere redarguere pectantes ꝙ ÷
ex infi̾ori nata ⁊ correctos inantiora dirig̾e. ita tñ
ut ad ꝓpriam conscĩam sui consid̾atõe redeat si forte
in se hãt que aluis annuntiat. est gͥ intentio apłi
salutat deuide instruit eũ de ep̃ali offõ. Accens eũ
quid agere debrat ⁊ quales ep̃os ꝑ ciitates ꝯstitu¬
ere. deinde qͣłr diu̾sos uł sexu uł etate icł conditõe
instituere debeat.post ea monet eum de uitandi
hereticis. premittit aũt salutatõnem dicens.
aulus noĩe.
seruus con

Expanded text:
urit et lucet, ita et pontifex gladio praedicationis, scilicet ignito eloquio, urere debet mordaci increpatione et delectabilia promittendo. Ideo de manna dicitur quod indurabatur ad ignem, et liquescebat ad solem. Et baculus pontificalis ab inferiori pungit, et a summo in anteriora extenditur, in se rediens, quia ecclesiasticus doctor gladio verbi pungere debet, id est aspere redarguere peccantes: quod est ex inferiori natura, et correctos in anteriora dirigere, ita tamen ut ad propriam conscientiam sui consideratione redeat, si forte in se habeat quae aliis annuntiat. Est igitur intentio Asalutat; deinde instruit eum de episcopali officio, docens eum quid agere debeat, et quales episcopos per civitates constituere; deinde qualiter diversos vel sexu vel aetate, vel conditione instituere debeat. Postea monet eum de vitandis haereticis. Praemittit autem salutationem dicens: Paulus nomine, servus con
Abbreviated transcription (Latin):
apłs tyco quẽ creauit ep̃m. ꝯmonens eñ
fore sollicitũ inecc̃astica disciplina. tỹto e¬
lm relicto crete ep̃o exhũilitate. ⁊ exsimplicitate
minis patienti anicopoli scripoit de ep̃ali offõ imꝑi¬
ose ⁊ potestatiue tractando prescripta ei aut. sua uti¬
li. Bebet enĩ pontifex hr̃ẽ mat̾nã pietatẽ et pr̃s

Expanded text:
s Tito, quem creavit episcopum, commonens eum fore sollicitum in ecclesiastica disciplina. Tito enim relicto Cretae episcopo ex humilitate et simplicitate nimis patienti, a Nicopoli scribit de episcopali officio imperiose et potestative, tractando praescripta ei sua auctoritate utili. Debet enim pon
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃r sic caput ⁊ corpus. Siue ergo dicam caput
⁊ corpus siue sponsus siue sponsa uñ intelligite.
pite ⁊ corpore. ex sponso ⁊ sponsa. qm unitatem
miram ⁊ excellente̾ ꝯmendat ysaias. in quo xp̃e
loquens ait. sicut sponso alligauit mͥ mittam. ⁊
sicut sponsam ornauit me. ornam̃to ħꝰ spña

Expanded text:
dicuntur, sic caput et corpus. Sive ergo dicam caput dicuntur, sic caput et corpus. Sive ergo dicam caput et corpus, sive sponsus et sponsa, unum intelligite. cet ex capite et corpore, ex sponso et sponsa: quam unitatem miram et excellentem commendat Isaias, in quo Christus loquens ait: Sicut sponso alligavit mihi mitram, et sicut sponsam ornavit me ornamento . Hujus
Abbreviated transcription (Latin):
est cui dicit apłc. uos aũt estis corpus xp̃i et
quam integer uir. quia ⁊ femina de uiro fa¬
cta est. ⁊ ad uirum ꝑtin itͣa ⁊ xp̃c ut essemus
unum cum illo caput nr̃m eẽ uoluit accipien¬
do carnem ex nobis. inqua moreret᷑ pro nobis dor¬
mit adam ut fiat eua. moritur xp̃c ut fiat ec¬
cłia. dormienti ade fit eua de latere. mortuo xͦ
lancea percutit᷑ latus. ut ꝓfluant sacram̃ta qͥ¬
a est ap̃ prẽm ⁊ sciendũ qr ħ u̾ba primi homin ͤ
fusse scriptura genesis testatur: xp̃c uo menã
hoc relinquet homo ⁊c̾ ut scias ꝑextasim soporiᷤ
que precessit madam inqua angłice curie inter¬
fuit ingressusꝰ inscũarium dei. ut intellig̾e̾t ĩno¬
potiuss. s ut ostenderet quid in hiis uerbis que¬
reremus ut ñ ꝯiecturis nr̃is aliquid ausi dr̃e in¬
ne aliquis ꝓutaret in uito eẽ ⁊ uxore scd̾m utri¬
nsq naturalis sexus copłatõem corꝑalemq mix¬
sunt duo s una caro. ⁊ quomͦ sponsus ⁊ sponsa

Expanded text:
os autem estis corpus Christi et quam integer vir, quia et femina de viro facta est, et ad virum pertinet, ita Christus ut essemus unum cum illo caput nostrum esse voluit accipiendo carnem ex nobis, in qua moreretur pro nobis. Dormit Adam ut fiat Eva, moritur Christus ut fiat Ecclesia. Dormiendo Adam fit Eva de latere, mortuo Christo lancea percutitur latus ut profluant sacramenta qua est apud Patrem. Et sciendum quia haec primi hominis fuisse scriptura Genesis testatur. Christus hoc relinquet homo, etc. . Ut scias per exstasim soporis qui praecessit in Adam, in qua angelice interfuit, ingressus in sanctuarium Dei ut intelligeret in nopotuisse. Et ut ostenderet quid in his verbis quaereremus, ut non conjecturis nostris aliquid ausi diNe aliquis putaret in viro esse et uxore, secundum utriusque naturalis sexus copulationem, corporalemque mixjam duo sed una caro sunt; et quomodo sponsus et sponsa
Abbreviated transcription (Latin):
procedunt in uerum
ratur. alia litt̃a omia¬
in uerum honum. qͥb:
diligentib deum seru¬
ando mandata et per¬
seru̾ando usq ĩfinem.
unde subdit huł ⁊c̾. quasi drẽt non recedenti¬
bus omina coperantur in lonum. quodita

Expanded text:
procedunt in verum ratur, alia litterain verum bonum. Quibus? Diligentibus Deum, serando mandata, et perseverando usque in finem. Unde subdit: His, etc., quasi dicat: non recedentibus omnia cooperantur in bonum, quod ita
Abbreviated transcription (Latin):
inbonum. qr humiliores redeunt atcy doctores. dis¬
cunt enĩ cũ tretuor se exultare debere. ñ qiͣ arrogã¬
do sibi tamꝙͣ de sua uirtute fidutiam ꝑmanendi.
unde seruite dño intimore ⁊ c̾. ⁊ alibi. ñ alta sapiẽ¬
tes. Quamuis ergo mors camis de peccato primi
hominis origmałr uenerit tñ lonus. eius usus glo-¬
riossimos martires fecit. Ideoq ñ solũ ip̃a: s ⁊ ip̃a
omnia huius scłi mala labores doloresq hominum
quamꝙͣ de peccatoꝵ ⁊ maxime de originał peccati
m̾itis ueniant. quo fcã est ⁊ ip̃a uita uinculo mor¬
tis obstricta. tñ ⁊̃ remissis itc̃is reman̾e debuerunt.
ut haberet homo cũ quib pro u̾itate certaret. ⁊ uñ¬
seculo preparetur. mi seriam ꝙͣ meruit ista uita dãp¬
nata sapient̾ tolerans. ⁊ qr finetur: prudent̾ gra¬
tulans. prosunt gͥ ista mala que fideles pie ꝑferunt.
uł ademundanda pcc̃a uł ad exeitendam ꝓbandam¬
ꝙ iusticiam. uł ad demonstrandã hꝰ uite misi̾am.

Expanded text:
in bonum, quia humiliores redeunt atque ditiores. Discunt enim cum tremore se exsultare debere, non sibi arrogando tanquam de sua virtute fiduciam permanendi. Unde: Servite Domino in timore, etc. , et alibi: Non alta sapientes . Quamvis ergo ipsa mors carnis de peccato primi hominis originaliter venerit, tamen bonus ejus usus gloriosissimos martyres fecit. Ideoque non solum ipsa, sed etiam omnia hujus saeculi mala, labores, doloresque hominum quanquam de peccatorum et maxime de originalis peccati meritis veniant, quo facta est et ipsa vita vinculo mortis obstricta, tamen etiam remissis peccatis remanere debuerunt, ut haberet homo cum quibus pro veritate certaret, et uneculo praeparetur, miseriam quam meruit vita ista damnata sapienter tolerans, et quia finietur prudenter gratulans. Prosunt igitur ista mala, quae fideles pie perferunt, vel ad demenda peccata, vel ad exercendam probandamque justitiam, vel ad demonstrandam hujus
Abbreviated transcription (Latin):
ysaat. qr itadicit scrip¬
tura ingenesi. inysaac
qui ꝓmissus est filiꝰ¬
ñ qui se ip̃os iustos s¬
quos deus facit. unde
ꝑaꝓpham dicit eccłie.¬
ego sum dñs qui facio.
ĩsti sunt filii libere q̃¬
sursũ est que est mat̾
nr̃a. filii u̾o carns sũt

Expanded text:
saac, quia ita dicit Scriptura in Genesi, in Isaac qui promissus est filnon qui se ipsos justos,quos Deus facit. Unde per prophetam dicit EccEgo sum Dominus qui facio. Isti sunt filii liberasursum est, quae est mater nostra. Filii vero carnis sunt
Abbreviated transcription (Latin):
ex uno concu¬
tu ysaac. hoc dicit ne
uiderent᷑ m̾ita pareꝰ¬
tũ differentia ingen̾¬
atis. Non eni̾ potest tẽ¬
nota ꝙ promissio fr̃a sare ostendit ꝙ pp̃ genus
nlłs saluat᷑. cũ ysmael de abraham natus repbatꝰ
sit. de quo eodẽ ysaac natus sola grã est saluatꝰ
Ista u̾o ꝓmissio frã rebecte ostendit ꝙ pp̃ nullũ¬
m̾itũ fuũ uł parentũ aliquis eligatur. s sola

Expanded text:
ex uno concubitu Isaac; hoc dicit, ne viderentur merita parese differentia in generatis. Non enim potest nota quod promissio facta Sarae ostendit quod propter genus nullus salvabitur, cum Ismael de Abraham natus reprobatus sit, de quo eodem Isaac natus sola gratia est salvatus. Ista vero promissio facta Rebeccae, ostendit quod propter nulluritum suum, vel parentum a
Abbreviated transcription (Latin):
cum ñdum nati fuis¬
sent. Et qi possẽt inu¬
tero ⁊̃ luctando aliquio
m̾uisse uideri. subdit.
aut cum ñdũ egissẽt¬
aliquid bom aut ma
scĩa dei. maneret .i. im¬

Expanded text:
cum nondum nati fuissent, et quia possent in utero, etiam luctando aliquid ruisse videri, subdit, aut cum nondum egissealiquid boni, aut malia Dei maneret, i
Abbreviated transcription (Latin):
filiił suis ⁊ sic̃ ysaac ñ¬
m̾uit ut nasciturus
la grã ꝓmissa est eis
est qd̵ filii abrahe .i. ñ sũt humano opere filis dei.
S qui filii st̃ ꝓmissionis .i. qui sõla dei ꝓmissione
generant᷑ ut ysaac. extimant᷑ insemine. qi ex d̾i
uocatõe st̃. ꝙ aũt ysaac ex dei ꝓmissione sit: osten¬

Expanded text:
 Isaac neruit ut nasciturus ia promissa est eis,est quod filii Abrahae, id est non sunt humano opere filii Dei, sed qui sunt filii promissionis, id est qui sola Dei promissione generantur, ut Isaac, aestimantur in semine, quia ex Dei vocatione sunt. Quod autem Isaac ex Dei
Abbreviated transcription (Latin):
facientes nõ
ti erga subditosasubdi¬
tierga prelatos: ut dixi.
subditi. non deficiamuᷤ¬
facientes bonum. quia
ñ debet deficere operan
fuerit finem operr: nͨ
⁊ quantum auicditas inquirentis se dilatau̾it.
tm̃ se aperiet ad premium manus recribuenteᷤ
qr sic rec̃ipiet quisq qũo facit. qr qui fortis erit
adsemmnandum fortis erit ad metendeumaoñ
subdit. tempore enĩ suo .i. conuenienti metemꝰ
non deficientes. Nota non ait tempore suo. non

Expanded text:
facientes, non facientes, non ti erga subditos, et subditi erga praelatos, ut dixi. subditi, non deficiamufacientes bonum, quia non debet deficere operanduerit finem operi, necet quantum aviditas inquirentis se dilataverit, tantum se aperiet ad praemium manus retribuentis, quia sic recipiet quisque, quomodo facit, quia qui fortis erit ad seminandum, fortis erit ad metendum. Unde subdit: Tempore enim suo, id est conveniente, metemus, non deficientes. Nota quod ait, suo tempore, non