comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bus ecclesiis opus uenerabile procu¬
cut in secundo iam operis huius libro re¬
tuli: dum adhuc beatus gregorius ad loquen¬
dum uoce flatuq sibi sufficeret: ꝑ staciones
discurrens. uiginti omelias euuangelii diuerso
tempore coram populo declamauit. Reliqͣs

Expanded text:
bus ecclesiis opus venerabile procubus ecclesiis opus venerabile procucut in secundo hujus operis libro jam retuli, dum adhuc Gregorius ad loquendum voce statuque sibi sufficeret, per stationes discurrens, viginti homilias Evangelii diverso tem
Abbreviated transcription (Latin):
uita cõmendet. Deinde necesse est ut pasto¬
ris bonum quod uiuendo ostenditur: etiã
loquendo propagetur. Ad extremũ uero
super est. ut perfecta queq opera conside¬
racio proprie infirmitatis deprimat: ne
hec ante occulti arbitris oculos tumor
elacionis extinguat. Et quia quosdam im¬
peritos ad sacerdociũ conspirasse cognoue¬
rat. quosdam conspiraturos esse p̃uidebat.
qui metiri se nescientes. que non didicerunt
docere concupiscerent: quiq pondus ma¬
gisterii tanto leuius estimarent. quanto iũ
illius magnitudinis ignorarent. hos in ipso
libri sui reprehendit exordio: ut si quan¬
do indocti ac precipites. doctrine arcem
tenere appetissent. a precipitacionis sue
ausibus in ipsa gregoriane locutionis ianua
pellerent᷑. Hunc librum anatholius eius
diaconus apocrisiarius. querenti ac iuben¬
ti imperatori quondam optulerat: quem
magnus anastasius antiochenus episcopus
in grecam linguam tͣnstulit: et orientali¬

Expanded text:
vita commendet; deinde necesse est ut pastovita commendet; deinde necesse est ut pastoris bonum, quod vivendo ostenditur, etiam loquendo propagetur; ad extremum vero superest ut perfecta quaeque opera consideratio propriae infirmitatis deprimat, ne haec ante occulti arbitri oculos tumor elationis exstinguat. Et quia quosdam imperitos ad sacerdotium conspirasse cognoverat, quosdam conspiraturos esse praevidebat: qui metiri se nescientes, quae non didicerunt docere concupiscerent, quique pondus magisterii tanto levius aestimarent quanto vim illius magnitudinis ignorarent: hos in ipso libri sui reprehendit exordio, ut si quando indocti ac praecipites doctrinae arcem tenere appetissent, a praecipitationis suae ausibus in ipsa Gregorianae locutionis janua pellerentur. Hunc librum Anatolius, diaconus, ejus apocrisiarius, quaerenti ac jubenti imperatori quondam obtulerat, quem magnus Anastasius, Antiochenus episcopus, in Graecam linguam transfudit, et Orientali
Abbreviated transcription (Latin):
per triginta et quinq libros extensum.
in sex codicibus expleuit. Quorum
exemplaria primo per urbis menaste¬
ria subdiuisit: postreme uero eidem
leandro episcopo destinauit:
ed in ipso sui episcopatus
exordio dum a iohanne
rauennatis urbis episcopo
humiliter reprehensus fuisset. cur
pastoralis cure delitestendo pondera. fugere
uir tam idoneus uoluissit: librum regule
pastorilis composuit. Quem qua dnpertita
raeione distinguens ualde pensandum esse
perdocint. cum rerum necessitas exposent.¬
ad culmen quisq regiminis qualiter ueni¬
at: atq add hoc rite ꝑueniens qualiter ui¬
Iuat. et bene uiuens qua¬
diter doceat: et recte docens. i¬
firmitatem suam cotidie quanta conside¬
ratione cognoseat: ne aut humilitas acces¬
sum fugiat. aut peruentioni uita contra¬
dieat. aut uitam doctrina destituat. aut
doctrinã presũptio extollat. Primũ ergo
appetitum timor temperet: post autem
magisteriũ. quod a non querente suscipit̃

Expanded text:
per triginta et quinque libros extensum, per triginta et quinque libros extensum, in sex codicibus explevit. Quorum exemplaria primo per Urbis monasteria subdivisit, postremo vero eidem Leandro episcopo destinavit. 73. Sed in ipso sui episcopatus exordio, dum a Joanne, Ravennatis urbis episcopo, humiliter reprehensus fuisset, cur pastoralis curae delitescendo pondera fugere vir tam idoneus voluisset, librum Regulae Pastoralis composuit: quem quadripartita ratione distinguens, valde pensandum esse perdocad culmen quisque regiminis qualiter veniat, atque ad hoc rite perveniens qualiter vivat, et bene vivens qualiter doceat, et recte docens infirmitatem suam quotidie quanta consideratione cognoscat; ne aut humilitas accessum fugiat, aut perventioni vita contradicat, aut vitam doctrina destituat, aut doctrinam praesumptio extollat. Prius ergo appetitum timor temperet, post autem magisterium quod a non quaerente suscipitur,
Abbreviated transcription (Latin):
ei spacia largiora suppeterent: multa au¬
gens. pauca subtrahens: atq ita ut inuen¬
ta sunt multa derelinquens: ea que se
loquente excepta sub oculis fuerant. per
libros emendando composuit. Qui cum
iam factus episcopus rome postrema dic¬
taret. quo stilo prima dixcerat sollicite
attendens egit: ut ea quie locutus fue¬
tat studosa emendacione transcurrens.
quasi ad similitudinẽ dictatus erigeret:
et ea que dictauerat non longe a collo¬
quentis sermone discreparent: quatinꝰ
dum hoc tenditur. illud attrahitur. edita
modo dissimilis. res non dissimilis forma¬
retur. Quamuis terciam ipsius operis
partem ut colloquendo protulit. pene
ita dereliquit: quia dum eum fratres ad
alia exponenda pertraherent. hanc sub¬
tilius emendari noluerunt. Quib mul¬
ta iubentibus. dum parere modo per
expositionis misteriũ. modo per contem¬
placionis ascensum. modo per moralita¬
tis instrumentum studeret: hec opus

Expanded text:
ei spatia largiora suppeterent, multa auei spatia largiora suppeterent, multa augens, pauca subtrahens, atque ita ut inventa sunt nonnulla derelinquens, ea quae se loquente excerpta sub oculis fuerant, per libros emendando composuit. Qui cum jam factus episcopus Romae postrema dictaret, quo stylo prima dixerat sollicite attendens, egit ut ea quae locutus fuerat, studiosa emendatione transcurrens, quasi ad similitudinem dictatus erigeret, et ea quae dictaverat, non longe a colloquentis sermone discreparent: quatenus dum hoc tenditur, illud adtrahitur, edita modo dissimili res non dissimilis formaretur. Quamvis tertiam ipsius operis partem ut colloquendo protulit, pene ita dereliquit: quia dum eum fratres 171 ad alia exponenda pertraherent, hanc subtilius emendari noluerunt. Quibus multa jubentibus, dum parere modo per expositionis ministerium modo per contemplationis ascensum, modo per moralitatis instrumentum studeret, hoc opus,
Abbreviated transcription (Latin):
multitudine primi adriani pape tem¬
poribus. quedam epistole decretales per
singulas indictiones excerpte sunt: et
in duobus uoluminib sicuti modo cerni¬
tur congregate. Et gregorius iam dudũ
in monasterio positus. ubi eum angelus
domini sub habitu niufragi scribentem
reppererat. nimirum quedam dictauerat:
ut ad expositionem tante profunditatis
quam in libro iob penetrare. potuit. eo
paracior. quo ex dictandi consuetudine
rgo beatus gregorius in dia¬
conio suo dum illum in urbe¬
E constantinopolitana sedis
apoitolice responsa constringerent. et
leandrũ hispanum ep̃m iniuucta pro¬
causis fidei uinsigoth arum ibi legatio per¬
durisset : eodem leandro sicut in primo
libro dixisse me recolo cum fratribus
tunc gregorio adherentib importuns¬
sime compellente: librum beati iob cepit
exponere. Quibus coram positis. priora
libri sub oculis dixit: et quia tempus pau¬
lo uacantius repperit. pos¬
teriora tractando dictauit. Cumq

Expanded text:
multitudine primi Hadriani papae temmultitudine primi Hadriani papae temporibus quaedam epistolae decretales per singulas indictiones excerptae sunt, et in duobus voluminibus, sicut modo cernitur, congregatae. Et Gregorius jamdudum in monasterio positus, ubi eum angelus Domini sub habitu naufragi scribentem repererat, nimirum quaedam dictaverat, ut ad expositionem tantae profunditatis quam in libro Job penetrare potuit, eo paratior quo ex dictandi consuetudine 72. Ergo Gregorius in diaconio suo, dum illum in Constantinopolitana urbe sedis apostolicae responsa constringerent, et Leandrum, Hispanum episcopum, injuncta procausis fidei Wisigothorum ibi legatio perduxisset, eodem Leandro sicut in primo libro dixisse me recolo cum fratribus tunc Gregorio adhaerentibus, importunissime compellente, librum beati Job coepit exponere . Quibus coram positis priora libri sub oculis dixit; et quia tempus paulo vacantius reperit, posteriora tractando dictavit. Cumque
Abbreviated transcription (Latin):
fuit. falli non potuit: constat nimirum
quia plures libros quam uunc habeantur cõ¬
posuit. Quorum memoriã quidam in epis¬
copali dignitate ipsius perstringens ait. Iob
ezcchiel. euuangelia. et pastoralem expo¬
suit: et multa alia ut sub audias. que iam
inueniri non possunt: qm̃ reuera ante suc¬
censa sunt quam edita: sicut reliqua ipsi¬
us opera que nunc in sancta romana reti
beati gregorii tractandi tempus quo
libros qui nunc habentur exposuit. a
diaconio suo usq ad penultimũ tẽpus
pontificatus annum extenditur: et li¬
cet langobardorũ perfidia seuiente.
post exechielis tractatus ab expositione
librorum destiterit: ab exponendis tam̃
epistolis quamdiu uiuere potuit. nũquã
omnino cessauit. Quarum udelicet tot
libros in scrimo dereliquit : quot annos
aduixit. Unde tercium decimũ epistolarũ
librum septime indictionis imperfectum
reliquit. quoniam ad eiusdem indictioniᷤᷤ
terminum non pertinxit: et quarum

Expanded text:
fuit, falli non potuit, constat nimirum fuit, falli non potuit, constat nimirum quia plures libros quam nunc habeantur composuit. Quorum memoriam quidam in episcopali ejus perstringens, ait: Job, Ezechiel, Evangelia et Pastoralem exposuit, et multa alia. Ut subaudias, quae jam inveniri non possunt, quoniam revera ante succensa sunt quam edita, sicut reliqua ipsius opera quae nunc in sancta Romana Ecclee Gregorii tractandi tempus quo libros qui nunc habentur exposuit, a diaconio suo usque ad penultimum sui pontificatus annum extenditur; et licet, Langobardorum perfidia saeviente, post Ezechielis tractatus, ab expositione librorum destiterit, ab exponendis tamen epistolis, quamdiu vivere potuit, numquam omnino cessavit; quarum videlicet tot libros in scrinio dereliquit, quot annos advixit. Unde quartum-decimum epistolarum librum septimae indictionis inperfectum reliquit quoniam ad ejusdem indictionis terminum non pertingit. Ex quorum
Abbreviated transcription (Latin):
Quarum ipse sũmam iohanni subdiacono
rauenne responsali suo significare uide¬
tur: inter cetera sic scribens. Quia caris¬
simus quondam filius meus claudius ali¬
qua me loquente de prouerbiis. de canti¬
cis canticorum. de prophetis. de libris qͦ
regum. et de eptatico audierat: que ego
scripto tradere pre infirmitate ñ potui.
ipse ea suo sensu dictauit. ne obliuione
deperirent: ut apto tempore hec eadem
michi inferret. et emendacius dictarent᷑.
Que cum michi legisset: inueni dictorũ
meorum sensum ualde inutilius fuisse ꝑ¬
mutatum. Unde necesse est ut tua expe¬
riencia. omni excusatione atq mora ces¬
sante ad eius monasterium accedat. con¬
uenire fratres faciat: et cum omni ueri¬
tate quantascumq diuersis scripturis car¬
tulas detulit. ad medium deducant. Quas
tu suscipe: et michi celerrime tͣrsmitte.
Enimuero quia studiositas beati grego¬
rii qui post hec tribus ferme annis suꝑ¬

Expanded text:
Quarum ipse summam Joanni, subdiacono Quarum ipse summam Joanni, subdiacono Ravennae, responsali suo, significare videtur, inter caetera sic describens: « Quia charissimus quondam filius meus Claudius, aliqua me loquente de Proverbiis, de Canticis canticorum, de Prophetis, de libris quoque Regum et de Heptateucho audierat, quae ego scripto tradere prae infirmitate non potui, ipse ea suo sensu dictavit, ne oblivione deperirent, ut apto tempore haec eadem mihi inferret, et emendatius dictarentur. Quae cum mihi legisset, inveni dictorum meorum sensum valde inutilius fuisse permutatum. Unde necesse est ut tua experientia, omni excusatione atque mora cessante, ad ejus monasterium accedat, convenire fratres faciat, et sub omni veritate quantascunque de diversis 170 Scripturis chartulas detulit, ad medium deducat: quas tu suscipe, et mihi celerrime transmitte. » Enimvero, quia studiositas Gregorii, qui post haec tribus ferme annis super
Abbreviated transcription (Latin):
emplaria diuersis petentibus. mundi am¬
bitum penetrassent. Subiungens ĩmane
sacrilegium esse tanti patris. tot et ta¬
les libros exurere: super cuius caput
ipse spiritum sanctum in similitudine
columbe tractantis frequentissime per¬
spexisset. Cumq dudum deuotum po¬
pulum diaconiis cerneret occasione tem¬
poris cum inuidis resultare: in hoc om¬
nium sentenciã dicitur prouocasse: ut si quod
dixerat. iure iurando confirmans mori con¬
tinuo meruisset: ipsi a librorum exustione
extitisset: ipse quoq combustoribus ma¬
nus ddaret.Itaq cum euuangeliis in ambo¬
nem uenerabilis leuita petrus ascendens:
mox ut gregoriane sanctitati testimoni
cernitur. confessor ueritatis meruit sepeliri:
inc est quod consuetudina.¬
liter spiritus sanctus in specie
columbe super scribentis beati¬
gregorii caput depingitur: et quod expo¬
sitionum illius pars maxima que utiq
ab inuidis exusta recolitur non habetur.

Expanded text:
emplaria, diversis petentibus, mundi amemplaria, diversis petentibus, mundi ambitum penetrassent; subjungens immane sacrilegium esse, tanti Patris tot et tales libros exurere, super cujus caput ipse Spiritum sanctum in similitudine columbae tractantis frequentissime perspexisset. Cumque dudum devotum populum Diaconus cerneret occasione temporis cum invidis resultare, in hoc omnium sententiam dicitur provocasse, ut, si quod dixerat jurejurando confirmans mori continuo meruisset, ipsi a librorum exustione stitisset, ipse quoque combustoribus manus daret. Itaque cum Evangeliis in ambonem venerabilis levita Petrus ascendens, mox ut Gregorianae sanctitati testimoniucernitur, confessor veritatis meruit sepeliri. 70. Hinc est quod consuetudinaliter Spiritus sanctus in specie columbae super scribentis Gregorii caput depingitur, et quod expositionum illius pars maxima, quae utique ab invidis exusta recolitur, non habetur.
Abbreviated transcription (Latin):
Adquirens fidei agmina gente noua.
Hic labor ħ studiũ ħ tͥ cura ħ pastor agebas.
Et dño offerres plurima lucra gregis.
Hisq dei consul factis letare triumphis.
Iam mercedẽ oꝑum iam sine fine tenes.¬
fũcto. uehem̃tissuna fa¬
mes eodem anno in¬
cubuit: et quanto
patrono tunc roma
caruerit. licet rerũ
mopia toto pene
mundo monstraue¬
rit: inuidorum tamen feritas minime
recognouit. Nam sicut a maioribus tra¬
ditur. cum calũpniarum ueterum incen¬
tores gregorium prodigum. dilapida¬
toremq multiplicis patriarchatus the¬
sauri perstreperent: deficiente ꝑsonali
materie. ad comburendum libros eius
ceperunt pariter anhelare. Quorum
dum quosdam iam combusissent. et reli¬
quos uellent exurere: petrus diaconus
familiarissimus eius cum quo quatuor
miraculorum libros disputauerat. credi¬
tur uehementius obstitisse: dicens oblit¬
terandam eius memoriam. librorum ex¬
ustionem nichil proficere: quorum ex¬

Expanded text:
agistra, Acquirens fidelque agmina gente nova. agistra, Acquirens fidelque agmina gente nova. Hic labor, hoc studium, tibi cura haec pastor agebas, Ut Domino offerres plurima lucra gregis. Hisque Dei consul factus, laetare triumphis, Nam mercedem operum jam sine fine tenes.functo, vehementissima fames eodem anno incubuit: et quanto patrono tunc Roma caruit, licet rerum inopia toto pene mundo monstraverit, invidorum tamen feritas minime recognovit. Nam sicut a majoribus traditur, cum calumniarum veterum incentores, Gregorium prodigum dilapidatoremque multiplicis patriarchatus thesauri perstreperent, deficiente personali materie, ad comburendos libros ejus coeperunt pariter anhelare. Quorum dum quosdam jam combussissent, ac reliquos vellent exurere, Petrus Diaconus familiarissimus ejus, cum quo quatuor Dialogorum libros disputaverat, creditur vehementissime obstitisse dicens, ad obliterandam ejus memoriam librorum exustionem nihil proficere quorum ex
Abbreviated transcription (Latin):
cio pontifice in basilica sixtiana sancte
marie nomine dedicata trans latum est
fabricauit: et in basilica beati pauli apłi
super altare nichilominus aũud fastigi¬
um procurauit. Huius preterea uenera¬
bile corpus in extrema porticu basilice
beati petri apostoli ante secretariũ tunc
antiquissimum. quo uidelicet leo. simpli¬
cius. gelasius. atq simmachus. apostolice
sedis episcopi. cum nonnullis aliis tumu¬
lati. suis actenus epitaphiis predicantur
sepultũ: tali titulo decoratur: Incipiũt uers.¬
Suscipe terra tuo corpꝰ de corꝑe sũptũ.
Reddere quod ualeas uiuificante deo.
Spiritꝰ astrapetit. leti nil iura nocebunt.
Qui uite alteriꝰ mors magis ipsa uia est.
Pontificis sũmi hoc claudunt᷑ m̃bra sepulcro.
Dui innumeris sẽꝑ uiuit ubiq bonis.
Esuriem dapib superauit frigora ueste.
Atq animas monitis texit ab hoste saeris.
Implebatq actu qͥcqͥd sermone docebat.
Esset ut exemplũ mistica uerba loquens.

Expanded text:
tio pontifice in basilica Sixtiana sanctae tio pontifice in basilica Sixtiana sanctae Mariae nomini dedicata translatum est, fabricavit, et in basilica beati Pauli apostoli super altare nihilominus aliud fastigium procuravit. Hujus praeterea venerabile corpus in extrema porticu basilicae beati Petri apostoli ante secretarium tunc antiquissimum, quo videlicet Leo, Simplicius, Gelasius, atque Symmachus, apostolicae sedis episcopi, cum nonnullis aliis tumulati, suis hactenus epitaphiis praedicantur, sepultum tali titulo decoratur: Suscipe terra tuo corpus de corpore sumptum, Reddere quod valeas, vivificante Deo. Spiritus astra petit, lethi nil jura nocebunt, Cui vitae alterius mors magis illa via est. Pontificis summi hoc clauduntur membra sepulcro, Qui innumeris semper vivat ubique bonis. Esuriem dapibus superavit, frigora veste, Atque animas monitis texit ab hoste sacris. Implebatque actu quidquid sermone docebat, Esset ut exemplum mystica verba loquens.
Abbreviated transcription (Latin):
ut pro mei cordis infirmitate
enicius oretis: quatinus omp̃s
deus mentem meam ab omnibus malis ꝓ¬
uestra intercessione tueatur: et cicius me
de tot procellis huius tẽpestatis eripiat:¬
atq in eterne quietis litora perducat: xiii.
antis precibus beatus gregorius
tandem aliquando diuinitus ex¬
auditus: postquam sedem sancte¬
catholice et apostolice romane ecclesie an¬
nis tredecim. mensibus sex. et dieb decem.
doctrinis pariter et operibus felicissimis
illustrauit: anno imperii foce secundo.
indictione septima. quarto iduum marci¬
arum a carnis corruptione subtractus est:¬
in incorruptionem perpetue glorie sub¬
limandus. Qui uidelicet omni uite sue
tempore sicut nouas basilicas minime fa¬
bricarat. ita nimirum fabricatarum ue¬
terum sarta tecta cum summo studio an¬
nualiter repararat: quas reditibus. lumi¬
naribus. officiis. atq donariis cumulans.
in basilica beati petri apostoli fastigium
de argento purissimo. quod a leone ter¬

Expanded text:
ut pro mei cordis infirmitate enixius oretis, quatenus omnipotens Deus mentem meam a malis omnibus pro vestra intercessione tueatur, et citius me de tot procellis hujus tempestatis eripiat,atque in aeternae quietis littore perducat. » 68. Tantis precibus Gregorius tandem aliquando divinitus exauditus, postquam sedem catholicae et apostolicae sanctae Romanae Ecclesiae annis tredecim, mensibus sex et diebus decem, doctrinis pariter ac operibus felicissimis illustravit, anno imperii Phocae secundo, indictione septima, quarto iduum Martiarum, a carnis corruptione subtractus est, incorruptionis perpetuae gloria sublimandus. Qui videlicet omni vitae suae tempore sicut novas basilicas minime fabricarat, ita nimirum fabricatarum veterum sarta tecta cum summo studio annualiter reparabat: quas reditibus, luminaribus, officiis atque donariis cumulans, in basilica beati Petri apostoli fastigium de argento purissimo, quod a Leone Ter
Abbreviated transcription (Latin):
roboratur. per etherii arelatensis uatis. ꝑq
aliorum ep̃orum gallie regumq. quibus
cos piissimus pater propriis litteris oomi¬
mendarat hospicia: briitanniã peciit.
Ad edilebertum regem cantuariorũ ueni¬
ens. dei cooꝑante gracia: non solũ licenciã
p̃dicandi. uerũ etiã uictus et mansiones
inciuitate doruernensi. que erat regni eius
metropolis facile impetrauit. Ad quã au¬
gustinus cum socus suis prelata cruce. seu
saluatoris nr̃i iinagine appropinquans: ceci¬
nit dicens. Dep̃camur te dñe in om̃i miseri¬
cordia tua. ut auferatur furor tuus et ira
tua aciuitate ista. et adomo sca tua: qm̃¬
bus autem eis. et in nomine iħu miracula
facientib crediderũt multi. et baptizati sũt:
mirantes innocentis uite: ⁊ simplicitatem:
cõplectentesq dulcedinẽ celestiꝰ doctrine¬

Expanded text:
roboratus, per Aetherii Arelatensis vatis, perque roboratus, per Aetherii Arelatensis vatis, perque aliorum episcoporum Galliae, regumque quibus eos piissimus Pater propriis litteris commendarat, hospitia, Britanniam petiit, et ad Edelbertum regem Cantuariorum veniens, Dei cooperante gratia, non solum licentiam praedicandi, verum etiam victus et mansiones in civitate Dorovernensi, quae erat regni ejus metropolis, facile impetravit. Ad quam Augustinus cum sociis, praelata cruce, seu Salvatoris imagine, appropinquans cecinit, dicens: « Deprecamur te, Domine, in omni misericordia tua, ut auferatur furor tuus iraque tua a civitate ista, et a domo sancta tua, qbus autem eis, et in nomine Jesu miracula facientibus, crediderunt multi, et baptizati sunt, mirantes innocentis vitae simplicitatem, complectentesque dulcedinem coelestis doctrin
Abbreviated transcription (Latin):
lucentes lampades quas extinxerat inue¬
nit: ut uidelicet ex ipso lumine aperte
claresceret. quia per beatũ gregoriũ lo¬
cus ille de tenebris ad lucem uenisset:¬
ed cum beatus gregorius pro con¬
uertendis anglis saxonib quẽad¬
modum in monachatu suo ꝓposue¬
rat. assiduis cogitacionũ fluctib urgeret᷑:
mox ubi ecclesie statu cõposito quartũ sui
tannias euuangelizandi grã destinauit.
Qui suscepte ꝑegrinationis post dies ali¬
quot incrti tedio pregrauati: redire do¬
mum prtius quã barbarã feram. incredu¬
lamq gentẽ. cuius nec linguã quidem in¬
telligerent. decreuerũt. Nec mora augus¬
tinum quem eis ep̃m consecrandũ si ab an¬
guis exciperent᷑ indixerat. romã remittũt:
sũmum presulem dep̃cantes. ut tam labo¬
riosam. tam incertã. tamq periculosam
peregrinationẽ sibi nuper impositã. re¬
moueret: suosq reuerti ꝑmitteret. Sed¬
huius exhortacionib augustinus cũ fr̃ib

Expanded text:
lucentes lampades quas exstinxerat invelucentes lampades quas exstinxerat invenit, ut videlicet ex ipso lumine aperte claresceret, quia per beatum Gregorium locus ille de tenebris ad lucem venisset. 33. Sed cum Gregorius pro convertendis Anglis Saxonibus, quemadmodum in monachatu suo proposuerat, assiduis cogitationum fluctibus urgeretur, mox ubi, Ecclesiae statu composito, quartum 55 tanniam evangelizandi gratia destinavit. Qui susceptae peregrinationis, post dies aliquot, inerti taedio praegravati, redire domum potius quam barbaram, feram, incredulamque gentem, cujus ne linguam quidem intelligerent, adire decreverunt. Nec mora, Augustinum, quem eis episcopum consecrandum, si ab Anglis exciperentur, indixerat, Romam remittunt, summum praesulem deprecantes ut tam laboriosam, tam incertam, tamque periculosam peregrinationem sibi nuper impositam removeret, et ad suos reverti permitteret. His exhortationibus Augustinus cum fratribus
Abbreviated transcription (Latin):
quem diu tenuerat. quantũ per inuoca¬
tionem beati gregorii coactus exibat:  .XUI.¬
ost paucos uero dies in magna
serenitate aeris super altare eius¬
dem ecclesie nubes celitꝰ descendit.
suoq illud uelamine operuit: omnẽq
eccłam tanto terrore ac suauitate odoris
impleuit. ut patentib ianuis nullus illic
presumeret iatrare. Ei sacerdotes. atq
custodes. uel qui ad eelei ratiba missarum
sollẽpnia uenerant. iem uidebant. ingr
minime poterant: t suauntatẽ miri fic
odoris trahebant. Die uero altera: inea
lampades sine lumine sunt accense. Post
paucos iterũ dics. cũ expletis missarũ sol¬
lempniis. extinctis lampadibus. custos ex
eadem ecclesia egressus fuisset. post pau¬
lulum intrauit: et lampades quas extin¬
serat lucentes repperit. Quas negligenter
ex tinxisse se credidit: atq eas iam sollicici¬
us extinxit. Qui exiens. eccłam clausit:
sed post horarũ trium spaciũ regressus

Expanded text:
quem diu tenuerat quod per invocaquem diu tenuerat quod per invocationem Gregorii coactus exibat. Post paucos vero dies in magna serenitate aeris super altare ejusdem ecclesiae nubes coelitus descendit, suoque illud velamine operuit, omnemque ecclesiam tanto terrore ac suavitate odoris implevit, ut, patentibus januis, nullus illic praesumeret intrare, et sacerdotes atque custodes, vel hi qui ad celebranda missarum solemnia venerant, et rem videbant, ingredi minime poterant, et suavitatem mirifici odoris trahebant. Die vero alia in ea lampades sine lumine sunt accensae. Post paucos iterum dies cum, expletis missarum solemniis, exstinctis lampadibus, custos ex eadem ecclesia egressus fuisset, post paululum intravit, et lampades quas exstinxerat lucentes reperit, quas negligenter exstinxisse se credidit, atque eas jam sollicitius exstinxit, qui exiens ecclesiam clausit. Sed post horarum trium spatium regressus,
Abbreviated transcription (Latin):
est. Cumq uenerabilis pontifex iom missa¬
rum sollẽpina celebraret. ac ꝓpter eiusdom
loci angustias populi s turba cõprime¬
ret: quidam ex his qui extra saerariũ sta¬
bant. porcũ subito inter suos pedes huc
illucq discurrere senserunt. Quem dum
unusquisq sentiret. et iuxta se stantibus
indicaret. isdem porcus ecclesie ianuas pe¬
tut: et om̃s per quos transut in admira¬
ueniente cũ reliquiis scõrum beato grego¬
rio. de loco eodem ĩ mundꝰ habitator exiret:
eracta igitur missarũ cele .x xu.¬
bracione: papa cum plebe reces¬
sit. S adhue nocte eadem mag
tus est: ac si in ea aliquis errando discur¬
reret. Sequenti autem nocte. grauior
sonitus excreuit: cum subito tantus ter¬
ror insonuit. ac si omĩs illa ecclesia. a
fundamentis suis fuisset euersa : et ꝓtinus
recessit: ac nulla illic ulterius inquietu¬
do antiqui hostis apparuit: sed per ter¬
roris sonitũ quẽ fecit innotuit. a loco

Expanded text:
est; cumque venerabilis pontifex jam missaest; cumque venerabilis pontifex jam missarum solemnia celebraret, ac propter ejusdem loci angustias populi se turba comprimerent, quidam ex his qui extra sacrarium stabant, porcum subito inter suos pedes, huc et illuc discurrere senserunt. Quem dum unusquisque sentiret, et juxta se stantibus indicaret, idem porcus ecclesiae januas petiit, et omnes, per quos transiit, in admiraveniente cum reliquiis sanctorum Gregorio, de loco eodem immundus habitator exiret. 32. Peracta igitur missarum celebratione, papa cum plebe recessit; sed adhuc nocte eadem magnus est, ac si in ea aliquis errando discurreret. Sequenti autem nocte gravior sonitus excrevit, cum subito tantus terror insonuit, ac si omnis ecclesia illa a fundamentis fuisset eversa, et protinus recessit, ac nulla illic ulterius inquietudo antiqui hostis apparuit; sed per terroris sonitum, quem fecit, innotuit a loco
Abbreviated transcription (Latin):
lattranensis palacii scrinio. huiꝰ
confectũ tẽporib charticium
pre grande uolumen: in quo cõmunis
sexus cũctarũ etatũ ac ꝓfessionũ nomi¬
na. tam rome quã per suburbana uici¬
nasq ciuitates. necnon longinquas ma¬
ritimas urbes degentiũ: cũ suis cogno¬
minib. tẽporib. et remunerationibus
ex pressius continent᷑. Quorũ suminam
ne uidelicet fastiditus transiliar. ego tͣnf¬
ferre diffugio: meiq lectoris oculum. ad
illius uenerandi serinii plenitudinem. cu¬
ius ipse pene in cũctis auctoritatẽ papa
largiente secutus sum. retransinitio: xx iiIi.
reterea cũ arrianorũ bosilica in
regione urbis huius que subura
dicitur. clausa usq ad gregorii
pontificatus tẽpora remansisset: placuit
ei ut in side catholica introductis illie beati se¬
bastiam et sc̃e agathe mr̃m reliquiis. dedicari
dine beatus gregorius laudes canendo p̃ue¬
niens. basilicã p̃fatam pio affectu ingressus

Expanded text:
Lateranensis palatii scrinio hujus Lateranensis palatii scrinio hujus confectum temporibus chartaceum praegrande volumen, in quo communis sexus cunctarum aetatum ac professionum nomina tam Romae quam per suburbana civitatesve vicinas, necnon longinquas maritimas urbes degentium, 54 cum suis cognominibus, temporibus, et remunerationibus expressius continentur. Quorum summam, ne videlicet fastiditus transiliar, ego transferre diffugio, meique lectoris oculum ad illius venerandi scrinii plenitudinem, cujus ipse pene in cunctis auctoritatem, papa largiente, secutus sum, transmitto. 31. Praeterea cum Arianorum basilica in regione urbis hujus quae Suburra dicitur clausa usque ad Gregorii pontificatus tempora remansisset, placuit ei ut in fide catholica, introductis illuc beati Sebastiani et sanctae Agathae martyrum reliquiis, dedicari dine Gregorius laudes canendo perveniens, basilicam praefatam ingressus
Abbreviated transcription (Latin):
stinentia districta: ut credamus quia si ipse
non essent. nullus nr̃m iam per tot annos
in loco hoc subsistere inter langobardorũ
gladios potuisset: Cotidianis qui¬
busq dieb per omĩum regionũ uicos.
uel compita. infirmis. seu qualibet corpo¬
ris parte debilibus: cocta stipendia per
constitutos ueredarios tͣnsmittebat. Uere¬
cundiorib uero antequã ipse cibũ caꝑet.
a mensa sua benedictionis apłice ostiatim
dirigere scutellam curabat: itaut ne¬
minẽ ꝓrsus  exciperet misericordissi¬
mi beniuo.lencia prouisoris: quẽ
ad fidem traxerat omĩpotentis cognitio
creatoris:. orum dum quendam
pauperẽ. in angustiis andronarũ reces¬
sibus. a uispillionib inueniri mortuũ
contigisset. estimans eum stipis inopia
periisse: ita per aliquot dies ut dicitur
a missarũ celebracione uacando tristatꝰ
est: tanquã si eum propriis manib qd̾
dictu nefas est. ꝑemisset:XXIII.
Ixtat usq hodie in sacratissimo

Expanded text:
stinentia districta, ut credamus quia si ipsae stinentia districta, ut credamus quia si ipsae non essent, nullus nostrum jam per tot annos in loco hoc subsistere inter Langobardorum gladios potuisset. » 28. Quotidianis quibusque diebus per omnium regionum vicos vel compita, infirmis seu qualibet corporis parte debilibus cocta stipendia per constitutos veredarios emittebat. Verecundioribus vero, antequam ipse cibum caperet, a mensa sua benedictionis apostolicae ostiatim dirigere curabat scutellam, ita ut neminem prorsus exciperet misericordissimi benevolentia provisoris, quem ad fidem traxerat omnipotentis cognitio Creatoris. 29. Horum dum quemdam pauperem in angustis andronarum recessibus a vespillionibus inveniri mortuum contigisset, aestimans eum stipis inopia periisse, ita per aliquot dies, ut dicitur, a missarum celebratione vacando, tristatus est, tanquam si eum propriis manibus, quod dictu nefas est, peremisset. 30. Exstat usque hodie in sacratissimo
Abbreviated transcription (Latin):
pertiendũ pacis osculũ residens: cunctis ep̃is
presbiteris. diaconib. aliisq anxiomaticis.
aureos erogabat. Natalicio uero apłorum
uel suo mixtos solidos offerens: peregrinis
nichilominus uestimenta donabat: xi.
m̃ib om̃ino kalendis. pauperib¬
generaliter easdem species que con¬
gerebant᷑ ex reditib erogabat.
Et suo tẽpore suũ frum̃tũ. suũ uinũ. suũ
caseum. suũ legumen. suũ lardum. sua ani¬
malia manducabilia. suos pisces. uel oleũ:
pater familias dñi discretissime pauperib¬
diuidebat. Pigmenta uero aliaq delicatio¬
ra cõmercia. primorib honorabiliter offe¬
rebat: ita ut nichil aliud putaretur quã
greci monastrias uocant: qͥndecim
libras auri pro lectisterniis dedit:
eisq pro cotidianis stipendiis octoginta
libras annualiter conferebat. De quibus
theoctiste patricie seribens. Harũ inqͥt
talis uita est. atq in tantũ lacrimis et ab¬

Expanded text:
pertiendum pacis osculum residens, cunctis episcopis, pertiendum pacis osculum residens, cunctis episcopis, presbyteris, diaconibus, aliisque axiomaticis aureos erogabat. Natalitio vero apostolorum, vel suo, mistos solidos offerens, peregrina nihilominus vestimenta donabat. 26. Omnibus omnino Kalendis, pauperibugeneraliter easdem species quae congerebantur ex reditibus erogabat: et suo tempore frumentum, suo vinum, suo caseum, suo legumen, suo lardum, suo manducabilia animalia, suo pisces vel oleum paterfamilias Domini discretissime dividebat. Pigmenta vero aliaque delicatiora commercia primoribus honorabiliter offerebat, ita ut nihil aliud quam Graeci monastrias vocant, quindecim libras auri pro lectisterniis dedit, eisque pro quotidianis stipendiis octoginta libras annualiter conferebat. De quibus Theoctistae patriciae scribens: « Harum, inquit, talis vita est, atque in tantum lacrymis et ab
Abbreviated transcription (Latin):
simus dñs. ut et pontificem me scc sue eccłe
faceret. et custodem mͥ suum angelũ depu¬
taret: quanta mͥ putem restituet. si in pre¬
ceptis eius totis urib ꝑmanens. plura
studuero de plurib erogare:.xx.¬
gitur incipiens tantũ largior esse de collato
temporali cõmodo. quantũ cercior de reci¬
piendo premio sempiterno: cunctorũ patri¬
moniorũ prediorũq reditus. ex gelasiano
poliptico. cuius nimirũ studiosissimus uide¬
hatur pedissecus aderauit. Eorum pensio¬
nibus in auro argentoq collatis. om̃ib or¬
dinib eccłasticis uel palatinis. monasterus.
ecclesiis. cimiteriis. diaconiis. xenodochiis.
urbanis. uel suburbanis. quot solidi. quater
in anno distribuerent᷑: pascha scilicet. nata¬
licioq suo ꝑpolipticũ quo actenus erogan¬
tur indixit: Extra quos primo
dominice resurrectionis diluculo. in basili¬
ca quondam doctissimi pape uigilii. iuxta
quam consuetudinaliter habitabat: ad im¬

Expanded text:
simus Dominus, ut et pontificem me sanctae suae Ecclesiae simus Dominus, ut et pontificem me sanctae suae Ecclesiae faceret, et custodem mihi suum angelum deputaret, quanta putem mihi restitui, si in praeceptis ejus totis viribus permanens, 53 plura studuero de pluribus erogaregitur incipiens tantum largior esse de collato temporali commodo, quantum certior de recipiendo praemio sempiterno, cunctorum patrimoniorum praediorumque reditus ex Gelasiano polyptyco, cujus nimirum studiosissimus videbatur pedissequus, adaeravit, eorumque pensionibus in auro argentoque collatis omnibus ordinibus ecclesiasticis, vel palatinis, monasteriis, ecclesiis, coemeteriis, diaconiis, xenodochiis urbanis, vel suburbanis quot solidi singulis quater in anno distribuerentur, Pascha scilicet, natalitioque suo, per polyptychum quo hactenus erogatur indixit. 25. Extra quos primo Dominicae resurrectionis diluculo in basilica quondam doctissimi papae Vigilii, juxta quam consuetudinaliter habitabat, ad im
Abbreviated transcription (Latin):
te dñs fieri presulem sc̃c sue ecclesie: ꝓ qua
et propriũ sanguinẽ fudit: et esse te succes¬
sorem. atq uicariũ apłorum principis fie¬
ri: cuius et uirtutẽ imetatus es. cũ substan¬
tias offerentiũ diuideret pro ut cuiq opus
erat. Hec audiens beatus gregorius dixcit.
Et tu quomͦ nosti: quod me dñs preesse
sancte sue ecclesie destinarit: At ille inqͥt.
Qm̃ ego angelus eius sum: et sum ab eo
ad tuũ inquirendũ propositũ destinatus.
Tunc beatus gregorius quia nondũ mani¬
feste uiderat angelũ. prorsus expauit:
sibiq hunc taliter dicentẽ audiuit. Non
timeas: neq formides. Ecce enim remisit
me dñs. ut sim tibi custos quãdiu fuerit in
isto mortali seculo: quatinus quãcũq rem
petieris. per me apud eũ fiducialiter ualeas
impetrare. Ilico gregorius in faciẽ suã corrũ¬
it dicens. Si ꝑpter pusillũ mee paruitatis
inunusculũ. tanta mͥ retribuit om̃ipotentis¬

Expanded text:
te Dominus fieri praesulem sanctae suae Ecclesiae, pro qua te Dominus fieri praesulem sanctae suae Ecclesiae, pro qua et proprium sanguinem fudit, et esse te successorem atque vicarium apostolorum principis Petri, cujus et virtutem imitatus es cum substantiam offerentium divideret, prout cuique opus erat. » Haec audiens Gregorius dixit: « Et tu quomodo nosti quod tunc me Dominus praeesse sanctae Ecclesiae suae destinarit? » At ille inquit: « Quoniam ego angelus ejus sum, et tunc ab eo ad tuum inquirendum propositum destinatus. » Tunc Gregorius, quia nondum manifeste viderat angelum, prorsus expavit, sibique hunc taliter dicentem audivit: « Ne timeas, neque formides, ecce enim misit me Dominus, ut sim tibi custos, quandiu fueris in isto mortali saeculo, quatenus quamcunque rem petieris, per me apud eum fiducialiter valeas impetrare. » Illico Gregorius in faciem suam corruit, dicens: « Si propter pusillum meae parvitatis munusculum tanta mihi retribuit omnipotentis
Abbreviated transcription (Latin):
sepius duodecim identidem numeraret. ac
terciũ decimũ quẽ solus papa uidere pote¬
rat non uideret: animaduertit spiritalis
pater beatus gregorius uirũ ꝓpiꝰ discũbentẽ.
uultus erebro conuertere: et nune adoleiden¬
tem. nunc uero se uetulũ ueneranda quadã
canicie simulare. Finito conuiuio. duodecĩ
quidem abire ꝑmisit: terciũ decimũ uͦ manu
suscipiens. in cubiculũ suũ induxit: uehem̃¬
ter adiurans. ut ei se. nomenq suũ simplici¬
ter prodere dignaretur. Qui respondens ait.
Et cur interrogas de nomine meo: qd̃ est
mirabile: Uerũptam̃ scito memoria recog¬
noscens. quia ego sum naufragus ille. qui
quondam ueni ad te quando scribebas in
cella monasterii tui. ad eliuum scauri tui
dedisti duodecim nũmisinata: et argenteã
scutellã quã tibi miserat cum infusis legu¬
minibus beata siluia mater tua. Et hoc t
procerto sit cognitũ: quia ab illo die quo
michi hec hilari animo tribuisti. destinauit

Expanded text:
saepius duodecim identidem numeraret, ac saepius duodecim identidem numeraret, ac tertium decimum quem solus papa videre poterat, non videret, animadvertit spiritualis Pater Gregorius virum propius discumbentem vultus crebro convertere, et nunc adolescentem, nunc vero vetulum veneranda quadam canitie simulare. Finito convivio, duodecim quidem abire permisit; tertium decimum vero manu suscipiens, in cubiculum suum induxit, vehementer adjurans ut ei se nomenque suum simpliciter prodere dignaretur. Qui respondens, dixit: « Et cur interrogas de nomine meo, quod est mirabile? Verumtamen scito, memoria recognoscens, quia ego sum naufragus ille qui quondam veni ad te, quando scribebas in cella monasterii tui ad clivum Scauri, cui dedisti duodecim numismata, et argenteam scutellam, quam tibi miserat cum infusis leguminibus beata Silvia mater tua. Et hoc tibi pro certo sit cognitum, quia ab illo die quo mihi haec hilari animo tribuisti, destinavit
Abbreviated transcription (Latin):
ministerio aquã fundere uellet. conuersus
urceũ accepit: sed repente eũ in cuiꝰ manib
aquam fundere uoluerat non inuenit.Cũq
hoc factum secũ ipse miraretur: eadem noc¬
te dñs ei per uisionẽ dixit. Ceteris dieb
me in m̃bris meis: hesterno autem die
me in memet ipso suscepisti:.X uIIII.
lio quoq tẽpore idem beatus gre¬
gorius iuxta consuetudinẽ suam
precepit sacellario ut duodecim
peregrinos ad prandiũ inuitaret. Qui per¬
gens. iussa compleuit: eosq ad mensã pari¬
ter ordinauit. Dum autẽ simul discũberẽt:
intuens papa tredecim numerauit. Et ac-¬
cersito sacellario: cur contra iussionẽ suam
terciũ decimũ inuitare p̃sũꝑserit. inqͥsiuit.
Ille obstupefactus conuiuantes peregrinos
curiosius numerauit: et duodecim solos
inueniens. ueluti securus respondit. Crede
michi uenerabilis pater: non sunt nͥ duode¬
cim. sicut ipse iussisti. Ergo dũ conuictus

Expanded text:
ministerio aquam fundere vellet, conversus ministerio aquam fundere vellet, conversus urceum accepit, sed repente eum in cujus manibus aquam fundere voluerat non invenit. Cumque hoc factum secum ipse miraretur, eadem nocte Dominus ei per visionem dixit: « Caeteris diebus me in membris meis, hesterno autem die me in memetipso suscepisti. » 23. Alio quoque tempore idem Gregorius, juxta consuetudinem suam, praecepit sacellario ut duodecim peregrinos ad prandium invitaret. Qui pergens jussa complevit, eosque ad mensam pariter ordinavit. Dum autem simul discumberent, intuens papa, tredecim numeravit; et accersito sacellario, cur contra jussionem suam tertium decimum invitare praesumpserit inquisivit. Ille obstupefactus, convivantes peregrinos curiosius numeravit, et duodecim solos inveniens, veluti securus respondit: « Crede mihi, honorabilis Pater, non sunt nisi duodecim, sicut ipse jussisti. » Ergo dum convictus
Abbreviated transcription (Latin):
sana ecclesia eos quos credit aut intelligit
quia de hac re murmurare potuerũt: fac¬
ta collocutione doceat: et quasi alia ex
occasione eos instruere ñ desistat. Nam de
constinopolitana ecclesia qd̾ dicunt: quis
eam dubitet sedi apłice esse subiectam:
Quod et puissimus domnus imperator. et frater
noster eiusdem ciuitatis ep̃e assidue ꝓfitentur.
Tamen si quid boni uel ipsa uel altera ecclesia
habet : ego et minores mei quos ab illicitis
prohibeo. in bono imitari paratus sum. Stul¬
tus est enim. qui in eo se primũ existimat:
ut bona que uiderit discere contẽpnat x uiii.¬
ante hospitalitatis beatus grego¬
rius in ipso etiam patriarchio per¬
mansit: ut exceptis his quos tam
per diuersas regiones quã rome quosq
langobardorũ perfidie gladios fugientes.
ecclesiastica stipe misericorditer nutriebat:
inuitaret. Inter quos die quadam unus acces¬
sit. in cuius manib dum ipse ex humilitatis

Expanded text:
sana Ecclesia, eos quos credit aut intelligit sana Ecclesia, eos quos credit aut intelligit quia de hac re murmurare potuerunt, facta collocutione doceat, et quasi alia ex occasione eos instruere non desistat. Nam de Constantinopolitana Ecclesia quod dicunt, quis eam dubitet sedi apostolicae esse subjectam Quod et piissimus dominus imperator, et frater noster ejusdem civitatis episcopus, assidue profitentur. Tamen si quid boni vel ipsa, vel altera Ecclesia habet, ego et minores meos, quos ab illicitis prohibeo, in bono imitari paratus sum. Stultus est enim qui in eo se primum existimat, ut bona quae viderit, discere contemnat. Ex praesTantae hospitalitatis Gregorius in ipso etiam patriarchio permansit, ut exceptis his quos, tam per diversas regiones quam Romae quoque Langobardorum 52 perfidiae gladios fugientes, ecclesiastica stipe misericorditer nutriebat, invitaret. Inter quos die quadam unus accessit, in cujus manibus dum ipse ex humilitatis
Abbreviated transcription (Latin):
nullomͦ dicitur. In cotidianis autẽ missis.
alia que dici solent tacemꝰ. Tantummodo
kyrie eleyson. et xp̃e eleyson dicimꝰ: ut
in his dep̃cationis uocib paulo diutiꝰ occu¬
pemur. Oracionẽ uero dñicam ideirco post
precem dicimꝰ: quia mos apłorum fuit.
ut ad ipsam soluinmͦ orõnem. oblacionis
hostiã consecrarent. Et ualde mͥ inconue¬
niens uisum est. ut precem quã scolasticus
cõposuerat super oblacionẽ diceremꝰ: et ip¬
sam traditionẽ quã redẽptor ñr ꝯposuit.
super eius corpus et sanguinẽ ñ diceremꝰ.
S et dñica oracio. apud grecos ab omni
populo dicitur. Apud nos uero. a solo sacer¬
dote cantat᷑. In quo ergo grecorũ consue¬
tudines secuti sumꝰ: quia ut ueteres nr̃as
reparauimꝰ: aut nouas et utiles ꝯstituimꝰ:
In quib tam̃. alios ñ ꝓbamur imitari. Er¬
go ur̃a caritas. cũ occasio dederit ut ad ca¬
tinensem ciuitatẽ pergat. uel in siracu¬

Expanded text:
nullo modo dicitur. In quotidianis autem Missis nullo modo dicitur. In quotidianis autem Missis alia quae dici solent tacemus: tantummodo Kyrie eleison et Christe eleison dicimus, ut in his deprecationis vocibus paulo diutius occupemur. Orationem vero Dominicam idcirco mox post precem dicimus, quia mos apostolorum fuit, ut ad ipsam solummodo orationem oblationis hostiam consecrarent. Et valde mihi inconveniens visum est, ut precem quam scholasticus composuerat super oblationem diceremus, et ipsam traditionem quam Redemptor noster composuit, super ejus corpus et sanguinem non diceremus. Sed et Dominica oratio apud Graecos ab omni populo dicitur, apud nos vero a solo sacerdote cantatur. In quo ergo Graecorum consuetudines secuti sumus, qui aut veteres nostras reparavimus, aut novas et utiles constituimus, in quibus tamen alios ngo vestra charitas, cum occasio dederit ut ad Catanensium civitatem pergat, vel in Syracu
Abbreviated transcription (Latin):
natus est reddere racionẽ dicens. Nos in
nullo horũ. aliam eccłam secuti sumꝰ. Nã
et alleluia hic ñ dicit᷑ de iherosolimorũ ec¬
clesia : sed ex beati ieronimi tradicione. tẽ¬
pore beate memorie damasi pape traditur
tractũ. Et ideo magis in hac re illam consu¬
etudinem amputauimꝰ: que hinc a grecis fu¬
erat tradita. Subdiaconos autẽ ut spoliatoᷤᷤ
procedere factrẽ: antiqua consuetudo eccłe
fuit. S quia placuit cuidam nr̃o pontifici.
nescio cui: eos uestitos ꝓcedere p̾cepit. Nã
sicilie ecclesie. nũquid tradicionẽ a grecis
acceperunt: Ande habent ergo hodie. ut
subdiaconi in eis in tunicis ꝓcedant: nͥ qr
Hoc o matre sua romana eccła ꝑceperunt:
kyrie eleyson autẽ nos neq diximꝰ sicut
a grecis dicitur: qr in grecia om̃s simul di¬
cunt. Apud nos uero a clericis dicitur: a
populo respondetur. Et totidem uocibus
etiam xp̃e eleyson dicitur: qd̾ apud grecos

Expanded text:
natus est reddere rationem, dicens: « Nos in natus est reddere rationem, dicens: « Nos in nullo horum aliam Ecclesiam secuti sumus. Nam ut Alleluia hic diceretur, de Jerosolymorum Ecclesia ex beati Hieronymi traditione, tempore beatae memoriae Damasi papae, traditur tractum; et ideo magis in hac sede illam consuetudinem amputavimus, quae hic a Graecis fuerat procedere facerem, antiqua consuetudo Ecclesiae fuit. Sed quod placuit cuidam nostro pontifici, nescio cui, eos vestitos procedere praecepit. Nam vestrae Ecclesiae nunquid traditionem a Graecis acceperunt? Unde habent ergo hodie, ut subdiaconi in tunicis procedant, nisi quia hoc a matre sua Romana Ecclesia perceperunt. Kyrie eleison autem nos neque dicimus sicut a Graecis dicitur, quia in Graecis omnes simul dicunt, apud nos autem a clericis dicitur, a populo respondetur, et totidem vicibus etiam Christe eleison dicitur, quod apud Graecos
Abbreviated transcription (Latin):
et audditure uerbũ doctrine. innumerabilẽ
undiq diuersi sexus etatis ac ꝓfessionis.
uoluntarie confluebant cohortes. Quib
ille ut pote doctor celestis milicie: cunctis
dũtaxat arma spiritalia suggerebat. Paupe¬
ribus uero et aduenis. qui pro condicione
tẽporum rome influxerant: cotidiana sti
sollẽpnia celebrari decreuit. adquisitis nu¬
merosissimis oliuetis: quorũ sũmã in tabu¬
lis marmoreis ꝓforib eiusdem basilice ad
notauit. Luminaria suꝑ addidit officia
sedula dcputauit. De sepultura iuxta eccle¬
siam. cõmodũ sperare prohibuit. Septem
ex defensorib. honore regali decorandos
indixit. Alleluia extra pentecosten tẽpora.
dici ad missas fecit. Subdiaconos expoliatos
procedere statuit: Kyrie eleyson cantari
precepit: et oronem dñicam mox post
canonem suꝑ hostiã censuit recitari x uii.
e quib cũ postea quosdam mur¬
murare sentiret. tanquã qui cons¬
tantinopolitane ecelesie consuetu¬
dines sequeretur: piissimus pater ñ dedig¬

Expanded text:
et auditurae verbum doctrinae innumerabiles undique diversi sexus, aetatis ac professionis, voluntariae confluebant cohortes, quibus ille, utpote doctor coelestis militiae, cunctis duntaxat arma spiritalia suggerebat, pauperibus vero et advenis, qui pro conditione temporum Romam influxerant, quotidiana stiprum solemnia celebrari decrevit, acquisitis numerosissimis olivetis, quorum summam in tabulis marmoreis prae foribus ejusdem basilicae 51 annotavit. Luminaria superaddidit, officia sedula deputavit. De sepultura juxta Ecclesiam, commodum sperare prohibuit. Septem ex defensoribus honore regionario decorandos indixit. Alleluia extra Pentecostes tempora dici ad missas fecit. Subdiaconos exspoliatos procedere statuit. Kyrie eleison cantari praecepit, et orationem Dominicam mox post canonem super hostiam censuit recitari. 21. De quibus cum postea quosdam murmurare sentiret, tanquam qui Constantinopolitanae Ecclesiae consuetudines sequeretur, piissimus Pater non dedig