comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uob̾ iniqͥtas ħ siue peccmꝰ ut si¬
tis quasi murꝰ cadens subito ci¬
uitatis firmissimȩ ⁊ capte. cuiꝰ
repentina aduenerit ruma.
Ita enĩ lax. transtulert̃. & est
sensus. uxta hebraicũ. qͦmͦ int̾¬
ruptio muri altissimi qͥ longã
traxit rumã. difficile restaura¬
ri pot̾ & pͥstinũ decorẽ reciꝑe:
sic uob̾ ueniet repentina contͥ¬
cio. Et ut alia utar similitudine.
sic̃ uas figul si confringat᷑ con¬
tricioe ꝑualida: ita. cõminuet᷑
in frusta. ut uixparuula re¬
portet᷑ ignicłs aut paululum
aque de lacuna hauriat᷑ ⁊ foua
sic uos cũ ieritis in egyptũ ꝑse¬
quente uos illuc nabuchodono¬
sor. usq ad int̾netionẽ ꝑibitis.
Heretici qͦq ⁊ om̃e dognia con¬
trariũ ueritati. confidũt in ca¬
lũnia atq mdatio: ⁊ musitãt
iuata lax contra creatorẽ suũ.
Droptẽa impietatis eoꝵ ciuitas
destruet᷑. quã edificauit cam:
tui ueniet repentina ꝑditio. cũ
capta fuerit ab ȩccłasticis uiris

Expanded text:
 iniquitas sive peccatum, ut sitis quasi murus cadens subito civitatis firmissimae et captae, cujus repentina advenerit ruina, ita enim LXX transtulerunt. Et est sensus juxta Hebraicum: Quomodo interruptio muri altissimi qui longam traxit ruinam, difficile instaurari potest, et pristinum decorem recipere: sic vobis veniet repentina contritio. Et ut alia utar similitudine: Sicut vas figuli, si confringatur contritione pervalida, ita comminuitur in frusta, ut vix parvula teportetur igniculus, aut paululum aquae de lacuna hauriatur et fovea; sic vos cum ieritis in Aegyptum, persequente vos illuc Nabuchodonosor, usque ad internecionem peribitis. Haeretici quoque et omne dogma contrarium veritati confidunt in calumnia atque mendacio, et mussitant juxta LXX contra Creatorem suum. Propterea impietatis eorum civitas destruetur, quam aedificavit Cain, cui veniet repentina perditio, cum capta fuerit ab ecclesiasticis viris,
Abbreviated transcription (Latin):
cecus erat xp̃i sacram̃ta panden¬
Tenebrosa aqͤ in nubibꝰ aeris. Et
in eodem psalmo de do scriptũ ẽ
Dosuit tenebras latibulũ suum.
Et in ꝓuerbiis legimꝰ. Hec audi¬
ens sapiens sapientior erit. &¬
prudens gub̾nacionẽ possidebit
intelliget parabola ⁊ tenebrosũ
sermonẽ. dicta sapientiũ ⁊ enig¬
mata. Deniq ⁊ moyses ut intel¬
ligeret ⁊ uideret dm̃ in nubem
ingressus ẽ ⁊ in caliginẽ : de qͦ in
psalmo legit᷑ caligo sub pedibꝰ eiꝰ.
Cũ aũ priꝰ cȩci. ł mystica queq
conspererint. ł de cecitate ⁊ tene¬
bris oculos leuauerint ad uiden¬
dũ ut sedentibꝰ in tenebris ⁊ um¬
bra mortis oriat᷑ lum̃ uerũ : tẽ
mites de qͥbꝰ scriptũ ẽ. beati mi¬
tes. qm̃ ipsi possidebt̾ t̾rã. siue

Expanded text:
caecus erat, Christi sacramenta pandenTenebrosa aqua in nubibus aeris . Et in eodem psalmo de Deo scriptum est: 398 Posuit tenebras latibulum suum . Et in Proverbiis legimus: Haec audiens sapiens sapientior erit: et prudens gubernationem possidebit: et intelliget parabolam et tenebrosum sermonem, dicta sapientium et aenigmata . Denique et Moyses ut intelligeret et videret Deum , in nubem ingressus est et in caliginem, de qua in Psalmo dicitur: Caligo sub pedibus ejus . Cum autem prius caeci vel mystica quaeque conspexerint, vel de caecitate et tenebris oculos levaverint ad videndum, ut sedentibus in tenebris et umbra mortis oriatur lumen verum: tunc mites de quibus scriptum est: Beati mites, quoniam ipsi possidebunt terram : sive
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ nc̃ ingrediunt᷑ terrã egypti
ut habitent ibi cũ reuersi fuerĩt
interrã uideã: cuiꝰ sermo cõpleat᷑
m̃s an illoꝵr. Proptẽa expec̾¬
altabit᷑ parcens uobis : quia
d̾s iudicii dñs: beati om̃s qui
expectãt eũ. Orandis clem̃tia
di ut expectet nr̃a penitentiã:
⁊ donec nos a uitiis conu̾tamur
ille potentẽ contrahat manum
ne ferire cogat᷑. Id̾o aũ miseret᷑¬
fiat. Uel certe iuxta illud quod
in eugłio loquit᷑. cũ exaltatꝰ fue¬
ro oia trahã ad me: id circo eral¬
tat᷑ in cruce ut pareat omĩbꝰ.

Expanded text:
qui nunc ingrediuntur terram Aegypti, qui nunc ingrediuntur terram Aegypti, ut habitent ibi, cum reversi fuerint in terram Judaeam, cujus sermo compleatur, meus, an illorum. Propterea exspecaltabitur parcens vobis, quia Deus judicii Dominus: beati omnes qui exspectant eum. Grandis clementia Dei, ut exspectet nostram poenitentiam, et donec nos a vitiis convertamur, ille potentem contrahat manum, ne ferire cogatur. Ideo autem miseretur etfiat. Vel certe juxta illud quod in Evangelio loquitur : Cum exaltatus fuero, omnia traham ad me, idcirco exaltatur in cruce, ut parca omnibus.
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ tc̃ intelligant ubi priꝰ fuerint
⁊ qͦd frustra inuanis sꝑauerint.
Cũq eos ad penitentiã cohortet᷑.
illi e contͣrio confidunt in falsis
magistris ⁊ in incerto scłi dĩq
uerba audire nolentes. ȩqͦs egyp¬
tios desiderant & eoꝵ uelocitate
letant᷑. qͦs multiplicari dñs ꝓhi¬
mentẽ ⁊ ad quinq sensus re-¬
ferre debemꝰ.mille homines
⁊ incondita turba fugientiũ
sustinere ñ potert̃. Donec re¬
linquamini quasi malus na-¬
uis in uertice montis . & quasi
signũ suꝑ collem. Scribit &
hieremias. qͦd int̃fectis gladio
⁊ fame his qui in egyptũ confu¬
gerant pauci remanserint qui
reuersi sĩt in uideã: & qͦmͦ si frac̾¬
ta naui & cõpage illiꝰ dissoluta.
sola arbor que maluᷤ dicit᷑ re-¬
maneat ⁊ ponat᷑ ꝓ signo in sũmi¬
tate montis. siue in ercelso col¬
le: sic ꝓ signo atq uestigio uix
unus ⁊ alter resideãt ad di po¬
tentiã demonstrand̾a. Et tc in¬
quit scient om̃s reliquie iuda

Expanded text:
t ubi prius fuerint, et quod frustra in vanis speraverint. Cumque eos ad poenitentiam cohortetur, illi e contrario confidunt in falsis magistris, et in incerto saeculi: Deique verba audire nolentes, equos Aegyptios desiderant, et eorum velocitate laetantur, quos multiplicari Dominus prohimentem et ad quinque sensus referre debemus mille homines et incondita turba fugientium sustinere non poterunt. Donec relinquamini quasi malus navis in vertice montis, et quasi signum super collem. Scribit et Jeremias quod interfectis gladio et fame his qui in Aegyptum confugerant, pauci remanserint qui reversi sint in Judaeam . Et quomodo si fracta navi et compage illius dissoluta, sola arbor quae malus dicitur, remaneat, et ponatur pro signo in summitate montis, sive in excelso colle: sic pro signo atque vestigio, vix unus et alter resideant, ad Dei potentiam demonstrandam. Et tunc, inquit, scient omnes reliquiae Juda,
Abbreviated transcription (Latin):
la int̃pretat᷑ albam ⁊ calorẽ ꝑ
que luã solem q significat. su¬
pra idem lxx. laterẽ & murii tran¬
stulert̃. in eo loco ubi scriptu est
n erubescet luna & confundet᷑¬
sol. ꝓ quo illi int̃pretati st̃. lique
principio: s paulatĩ scriptorũ
uitio deprauatos. Neq enĩ fie¬
ri potest: ut qͥ in hoc loco eadẽ
uerba bene int̃pretati st̃ in su¬
perioribꝰ errauerint. In die gͦ
int̾fectionis multoꝵ cũ arrogan¬
tes suꝑbiq corruerint. & qui

Expanded text:
ila interpretatur albam et calorem, per quae lunam solemque significat supra idem LXX laterem et murum transtulerint, in eo loco ubi scriptum est: Et erubescet luna, et sol confundetur. Pro quo illi interpretati sunt, liquefprincipio, sed paulatim scriptorum vitio depravatos. Neque enim fieri potest, ut qui in hoc loco eadem verba bene interpretati sunt, in superioribus erraverint. In die ergo interfectionis multorum, cum arrogantes superbique co
Abbreviated transcription (Latin):
eugłicus sermo p̃dicit᷑: qͥ pro laci¬
uiosis legis obseruationibꝰ atq
mandatis. in uno u̾bo recapitula¬
uit omĩa. Diliges ꝓocimũ tuũ sic̃
te ipsũ. Consũmatũ enĩ ⁊ adbre¬
uiatũ sermonẽ fecit dñs suꝑ om¬

Expanded text:
elicus sermo praedicitur, qui pro laciniosis Legis observationibus 411 atque mandatis, in uno verbo recapitulavit omnia: Diliges proximum tuum, sicut teipsum. Consummatum enim et abbreviatum sermonem fecit D
Abbreviated transcription (Latin):
latur filiꝰ. Ex nob̾ enĩ exierunt.
s ñ fuert̃ ex nob̾. Qͥ ñ audiunt
interioris hoĩs auribꝰ legẽ di
ȩccłarũ loquunt᷑ magistris. No¬
lite nob̾ uidere q̃ recta st̃: nec
ifrahelis: qͦd mei pectoris archa¬
na ñ penetrat: ¶ͦd qͥde & ad

Expanded text:
lantur. Ex nobis enim exierunt, sed non fuerunt ex nobis ; qui non audiunt interioris hominis auribus Legem Dei, et Ecclesiarum loquuntur magistris: Nolite nobis videre quae recta sunt, nec gIsraelis, quod mei pectoris arcana non penetrat? Quod quidem et ad
Abbreviated transcription (Latin):
runt ei. Noli nob̾ uidere qͦd nolu¬
mus. Nol nob̾ int̾dice̾ uiã egypti.
nec q̃ recta st̃ p̃dices: s loquere
qͦd nob̾ placet: ut ꝑgamꝰ in egrꝑ¬
tũ. qͦd cumulet pecca peccis. ¶
nob̾ ingeris qͦd ñ libent̃ audimꝰ:
Qͥa monstras uiã ꝑ ꝙͣ ingredi no¬
lumus : Qd frequent̾ ingeminas.

Expanded text:
runt ei: Noli nobis videre quod nolumus: noli nobis interdicere viam Aegypti nec quae recta sunt praedices; sed loquere quod nobis placet, ut pergamus in Aegyptum, quod cumulet peccata peccatis. Quid nobis ingeris quod non libenter audimus? quid monstras viam per quam ingredi nolumus? Quid frequenter ingeminas
Abbreviated transcription (Latin):
um in fortitudine pharaonis:
⁊ habentes fiduciã in ꝓtectiõe:
siue umbra egypti. ꝓ fortitudi¬
ne pharaonis q̃ in hoc loco bis
ponit᷑: in hebraico scriptũ habet᷑
inaoꝵ. Hoc annotauimꝰ ut qͦd in
danielis extrema legimꝰ uisioe
giȩ potestatis. ⁊ imꝰqͥsq speciali
appellat᷑ uocabulo. ut pharao ne¬
chao ⁊ pharao uafre. qͦm sinos¬

Expanded text:
tudine Pharaonis, et habentes fiduciam in protectione, sive umbra Aegypti. Pro fortitudine Pharaonis, quae in hoc loco bis ponitur, in Hebraico scriptum habet MAOZ  . Hoc annotavimus, ut quod in Danielis extrema legimus visiongiae potestatis; et unusquisque speciali appellatur vocabulo, ut Pharao Nechao, et Pharao Vafres
Abbreviated transcription (Latin):
qͦq scriptũ ẽ. Assume planctum¬
sr̃ pͥncipẽ isrł & dices. Quare¬
mat̾ tua leena int̾ leones cubaũ.
inmedio leuncłoꝵ enutͥuit ca
tulos suos: Acne putaremꝰ uere
scripturã scãm de leena & leo¬
ne dicẽ. contra naturã rerũ
loqͥt᷑. qͦd de leena ⁊ leone nata
sit uꝑa ⁊ reguł uolans. siue ge¬
nimina aspidũ uolantia. qͦd
uidelicet de malis parentibus
peiores generati st̃ liberi. De qͥbꝰ¬
⁊ eugłm loquebat᷑. Generatio ui¬
perar̃ qͥs ostendit uob̾ fugere ab
Tu es terra in qͣ ñ pluit. nec ym¬
ber uenit suꝑ te indie ire : cuiꝰ
pͥncipes in medio eiꝰ quasi leones
rugientes rapientes p̃dam. aĩaᷤᷤ

Expanded text:
ntellige, dicente Balaam in Numeris: Ecce populus ut leaena consurget, et quasi leo erigetur: Non accubabit, donec devoret praedam, et occisorum sanguinem bibat . In Ezechiele Scripturam sanctam de leaena et leone dicere, contra naturam rerum loquitur, quod de leaena et leone nata sit vipera et regulus volans, sive genimina aspidum volantia: quod videlicet de malis parentibus pejores generati sint liberi, de qm loquebatur: Generatio viperarum, quis ostendit vobis fugere ab Tu es terra in qua non pluit, nec imber venit super te in die irae, cujus principes in medio ejus, quasi leones rugientes, rapientes praedam, animas
Abbreviated transcription (Latin):
lonẽ opibꝰ pͥncipibꝰq translatis
p̃positꝰ ẽ regii generis. his qͥ mn u¬
dea remanser unt godolias filiꝰ
aichã. Qͦ per dolũ cũ chaldeiᷤ
sotiis int̾fecto oms pͥncipes bel¬

Expanded text:
lone opibus principibusque translatis, praepositus est regii generis his qui in Judaea remanserant, Godolias filius Ahicam, quo per dolum cum Chaldaeis sociis interfecto, omnes principes bel
Abbreviated transcription (Latin):
d̃s suus docebit illũ. Non
enĩ serris triturabit᷑ gith. nec
rota plaustri suꝑ eyminũ cirũi¬
et: sed uirga excuciet᷑ gyth. ꝙ
cyminũ in baculo: panis aut
cõminuet᷑. Uerũ ñ in ꝑpetuum
triturãs tͥturabit illũ. neq uera¬
bit eũ rota plaustri. nec ungu¬
lis suis cõminuet eũ: & hoc a
rabile faceret consiliũ & magni¬
ficaret iusticiã. Loex. Auribꝰ ꝑ¬
cipite ⁊ audite uoce meã: atten¬
dite ⁊ audite sermones meos. Nũ
qͥd totadie arabit qͥ arat: aut se¬
mentẽ p̃parabit anteꝙͣ p̃paret
terrã: Numqͥd ñ cũ ȩquauerit
faciem eiꝰ. tec̃ seminabit gith.
minabit triticũ ⁊ hordeũ & mi¬
liũ ⁊ far in finibꝰ suis : & eru-¬
dieris iuditio: ⁊ letaberis. Non
enĩ cũ duritia midabit᷑ gith
neq rota plaustri circuiet suꝑ
cyminũ: sed uirga excutietur
gith ⁊ ciminũ cũ pane cõminue¬
tur. Neq enĩ in sẽpit̾nũ ego ira-

Expanded text:
Deus suus docebit eum illud non enim in serris triturabitur gith nec rota plaustri super cyminum circumiet sed in virga excutietur gith et cyminum in baculo panis autem comminuetur verum non in perpetuum triturans triturabit illum neque vexabit eum rota plaustri nec in ungulis suis comminuet eum et hoc a silium, et magnificaret justitiam. LXX: Auribus percipite et audite vocem meam: attendite et audite sermones meos. Numquid 385 tota die arabit qui arat, aut sementem praeparabit antequam praeparet terram? Numquid cum adaequaverit faciem ejus, tunc seminabit gith minabit triticum, et hordeum, et milium, et far in finibus tuis, et erudieris judicio Dei, et laetaberis? Non enim cum duritia mundatur gith, neque rota plaustri circuit super cyminum; sed virga excutitur gith, et cyminum cum pane comeditur. Neque enim in sempiternum
Abbreviated transcription (Latin):
legimꝰ. inmedio duoꝵ tẽporũ
cognosceris: seminate nob̾ in la¬
crimis ut metatis in gaudio.
¶S aũ sequit᷑. comedetis enĩ cũ
moab: in hebraico ñ habetur.
De qͦ possumꝰ dicere. qͦd nͥ fructꝰ
sibi penitentiȩ congregauerit.
incipiant cũ his comedere. qͥ ñ
ingrediunt᷑ ȩccłam dñi usq in
sẽpiternũ. Cȩtera in quibꝰ ui¬
dent᷑ discrepare manifesta st̃.
⁊ ex his que exposuimꝰ facilis
eoꝵ int̃pretatio ẽ. Scio me le¬
gisse arihel int̾pretari lux mea
di: qͥd longe alit̾ ẽ. Hic enĩ pͥ¬
lux aũ q̃ hebraice d̾r or. int̾
aleph ⁊ res. mediã habet litte¬
rã uau. que in p̃senti nomine
runt᷑ cont᷑ arihel. referunt᷑
ad hereticos. qͥ doctrinã suam
di ecistimant lucẽ. ⁊ expugnan¬
di st̃ a uero dauid: om̃s sollẽp¬
nitates eoꝵ auferende. & gau¬
diũ p̃sens futura tͥsticia cõmu¬
tandũ. quibꝰ p̃cipiat ds ut agãt
penitentiã: ne incipiãt come¬

Expanded text:
legimus: In medio duorum temporum legimus: In medio duorum temporum cognosceris , seminate vobis in lacrymis, ut metatis in gaudio .Quod autem sequitur: Comedetis enim cum Moab, in Hebraico non habetur. De quo possumus dicere, quod nisi fructus sibi poenitentiae congregaverint, incipiant cum his comedere qui non ingrediuntur Ecclesiam Domini usque in aeternum. Caetera in quibus videntur discrepare, manifesta sunt: et ex his quae exposuimus, facilis eorum interpretatio est. Scio me legisse Ariel interpretari, lux mea Dei, quod longe 391 aliter est. Hic enim prlux autem quae Hebraice dicitur OR, inter ALEPH et RES mediam habet litteram VAU, quae in praesenti nomine cuntur contra Ariel, referunt ad haereticos, qui doctrinam suam Dei aestimant lucem, et expugnandi sunt a vero David: omnesque solemnitates eorum auferendae, et gaudium praesens futura tristitia commutandum: quibus praecipiat Deus ut agant poenitentiam, ne incipiant come
Abbreviated transcription (Latin):
ano ⁊ tito. de uasis quondã
lio. suȩq uirtutis ⁊ potentiũ
numinũ. ñ ire di putauerunt ẽẽ
qͥd fecerant. quasi in somno & noc̃¬
turna uisioe om̃s diuitias possi¬
debunt: & qͦm qͥesurit dormiẽs
in somnis seuesci putat. & qui
sitit arentibꝰ uenis siti flumina
bibit. cũq euigilauerit arden¬
tior sitis fit. q̃ cassa potione de¬
lusa ẽ: sic multitudo uniu̾sa¬
rũ gentiũ que romane potesta
ti subdite dimicauerunt contͣ
montẽ syon habebunt quasi
in umibra ⁊ nube ⁊ somnii noc̃¬
te diuitias quas maturo inte¬
ritu relinquent. In eo loco ub
in hebrȩo ñ habet᷑. In pͥncipio
quoq hutꝰ capituli. ubi nos di¬
aimꝰ additꝰ ẽ annꝰ ad annũ. si¬
ue subtractꝰ illi int̾pretati st̃.
congregate fructꝰ. ł genimina.
annũ suꝑ annũ manducate:
comedetis enĩ cũ moab. N̾ est
sensus. Anteꝙͣ. annꝰ dñi accepta¬
bilis p̃dicationis eiꝰ adueniat.
immo duo anni de qͥbꝰ in can¬
tico abachuc iuxta hebraicũ

Expanded text:
ano, de vasis quondam lio; suaeque virtutis et potentiae numinum, non irae Dei putaverunt esse quod fecerant, quasi in somnio et in nocturna visione omnes divitias possidebunt. Et quomodo qui esurit dormiens in somnis se vesci putat, et qui sitit, arentibus siti faucibus flumina bibit, cumque evigilaverit ardentior sitis fit, quae cassa potione delusa est: sic multitudo universarum gentium, quae Romanae subditae potestati dimicaverunt contra montem Sion, habebunt quasi in umbra, et nube, et somnio noctis divitias, quas maturo interitu derelinquent. In eo loco ubi in Hebraico non habetur. In principio quoque hujus capituli ubi nos diximus: Additus est annus ad annum, sive subtractus, illi interpretati sunt: congregate fructus, vel genimina, annum super annum: manducate, comedetis enim cum Moab. Et est sensus, antequam annus Domini acceptabilis praedicationis ejus adveniat, immo duo anni, de quibus in Cantico Habacuc juxta Hebraicum
Abbreviated transcription (Latin):
gebat᷑ : s quasi hebreos ⁊ instruc̃¬
tos lege absq dãpno sensuum
suis usos esse sermonibꝰ. appro¬
pinquat aũ pͦpłs iudeoꝵ ore :
labiis suis d̾o. qr uniꝰ dĩ cultũ¬
se habere gloriat᷑ ⁊ respuere ido
patrẽ. Simulq cdiscamꝰ qͦm̃ aliqͥs
appropinquat dõ. ł longe fiat
ab eo. qr & ꝑ hieremiã loquit᷑
ds. Appropinquans ego. ⁊ ñ de
longe dicit dñs. Appropinquamsꝰ
se legimꝰ. Appropinquauit soł
moyses ad dm̃: ceteri aũ ñ ap¬
ꝓpinquabãt. Orabat enĩ dm̃ in
sꝑu ⁊ ueritate. ⁊ accedebat ad
eũ in sensu ⁊ in sꝑu. Hi aũ de qͥbꝰ
scribit᷑ quod tollant᷑ ab utero
⁊ erudiant᷑ a puero usq ad se¬
nectutẽ. ⁊ in lege di die ac nocte

Expanded text:
gebatur; sed quasi Hebraeos et instructos in Lege, absque damno sensuum suis usos esse sermonibus. Appropinquat autem populus Judaeorum ore et labiis suis Deo; quia unius Dei cultum habere se gloriatur et respuere idolPatrem. Simulque discamus quomodo aliquis appropinquet Deo, vel longe fiat ab eo. Qui et per Jeremiam loquitur: Deus appropinquans ego, et non de longe dicit Dominus . Appropinquamus se legimus: Appropinquavit Moyses solus ad Deum: caeteri autem non appropinquabant . Orabat enim Deum in spiritu et veritate, et accedebat ad eum sensu et spiritu. Hi autem de quibus scribitur quod tollantur ab utero, et erudiantur a puero usque ad senectutem; et in Lege Dei die ac nocte
Abbreviated transcription (Latin):
peccare faciebãt homines in u̾bo.
⁊ arguentẽ in porta supplantabãt.
⁊ dedinauert̃ frustra a iusto.
Respondeat iuidei ⁊ amici sim¬
plicis tantũ hẏstoriȩ qͥ fructꝰ ñ que¬
runt in arbore s folia tantũ. um¬
brã q uerboꝵ q̃ scito arescit & de¬
perit: quomͦ in aduentu saluatoris.
cui a tp̃ribꝰ ysaie usq ad dispen¬
sationẽ carnis assũptȩ ꝓ cõꝑatiõe
ȩt̃nitatis breue & modicũ tp̃ris
spaciũ ẽ: libanꝰ mons phenicis u̾suᷤ
sit atq translatꝰ in montẽ char¬
melũ. qͥ hebraice chermel r. ⁊ ẽ
in confinio palestinȩ atq pheni¬
cis ptolomaidi imminens. licet
n alius in scripturis scĩs mons
charmeł appellet᷑. in qͦ fuit na¬
qͥ uxorẽ habuit abiga il. q̃ mor¬
tuo uiro nupsit dauid. illo eni
uiuente uirũ dauid acciꝑe ñ po¬
terat ne uocaret᷑ adultera si fie

Expanded text:
peccare faciebant homines in verbo, et arguentem in porta supplantabant; et declinaverunt frustra a justo. Respondeant Judaei et amici simplicis tantum historiae, qui fructus non quaerunt in arbore, sed folia 397 tantum umbramque verborum, quae cito arescit et deperit, quomodo in adventu Domini Salvatoris quia a temporibus Isaiae usque ad dispensationem carnis assumptae, pro comparatio modicum temporis spatium est Libanus mons Phoenicis versus sit atque translatus in montem Carmelum? qui Hebraice CHERMEL   dicitur; et in confinio Palestinae atque Phoenicis Ptolemaidi imminens: licet et alius in Scripturis sanctis mons Carmelus appelletur, in quo fuit Naqui uxorem habuit Abigail, quae mortuo viro, nupsit David; illo enim vivente, virum David accipere non poterat; ne vocaretur adulter
Abbreviated transcription (Latin):
siliũ suũ. ⁊ iusticiȩ ueritatẽ: ut
qͥ plus accepert̃. plus exigatur
ab eis. Eͦs nos int̾pretati sumꝰ
in uirga excutiet᷑ gith ⁊ scimi¬
nũ in baculo. nescio qͥd uolen¬
tes laxx transtuleriunt. ꝙy minũ
aũ cũ pane comedet᷑. Deniq ⁊
ueteres gretiȩ int̃pretes hebraicũ
disserentes. de hoc sermone tacue¬
runt. quia forsitan quid dicerẽt
ñ habebant. Illud aũ in qͦ uirta he¬
braicũ nos posuimꝰ. uerũ ñ inper¬
petuũ triturans triturabit illũ.
neq uerabit illũ rota plaustri.

Expanded text:
silium suum et justitiae veritatem, ut silium suum et justitiae veritatem, ut qui plus acceperunt, plus exigatur ab eis. Pro eo quod nos interpretati sumus: in virga excutietur gith, et cyminum in baculo, nescio quid volentes LXX transtulerunt: cyminum autem cum pane comeditur. Denique et veteres Graeciae interpretes Hebraicum disserentes, de hoc sermone tacuerunt, quia forsitan quid dicerent non habebant. Illud autem in quo nos juxta Hebraicum posuimus: Verum non in perpetuum triturans triturabit illum, nequ
Abbreviated transcription (Latin):
hordeũ ⁊ far fortasse & miliũ
rotis ferreis conterant᷑ & ñ in
ostendit mirabile consiliũ suũ
⁊ iusticiȩ magnitudinẽ monstrat
tur possimꝰ intelligere. Ds̃ ua¬
rie genꝰ dispensat humanũ. Nẽ
punit nc̃ miseret᷑. nc̃ corripit.
nc̃ defendit: ide nẽ arat. nũe
serit. maturas fruges metit ⁊ de¬
messas in areis terit. orbem q suũ
gubernat ut uoluerit. Gith ꝙ ꝙ
ciis. Cui enĩ plus credit᷑. plus ab
Potentes potent̃ torm̃ta pacien¬
tur. Uerũtam̃ ñ contorquebit
in ꝑpetuũ. Aliud ẽ eñi esse im¬
piu. aliut peccorem. Quod nos
de gentibꝰ ⁊ iudeis int̾pretati su¬
mus. alii exponunt suꝑ ppło &
sacerdotibꝰ qͦd uulgus indoctũ
in die iuditii quasi gith ⁊ cymi¬
nũ corripiat᷑ uͥga ⁊ baculo. Sa¬
cerdotes aũ qͥ habuerint clauĩ
scientiȩ magnis suppliciis torq¬
ant᷑. ⁊ hoc dñi fiat iuditio: qͥ os¬
tendit in cunctis mirabile con¬

Expanded text:
hordeumque, et far, fortasse et milium, hordeumque, et far, fortasse et milium, rotis ferreis conterantur, non in ostendit mirabile consilium suum, et justitiae magnitudinem monstrat tur, possimus intelligere. Deus varie genus dispensat humanum, nunc punit, nunc miseretur: nunc corripit, nunc defendit; id est, nunc arat, nunc serit, nunc maturas fruges metit, et demessas in areis terit, orbemque suum gubernat ut voluerit. Gith et cciis. Cui enim plus creditur, plus exPotentes potenter tormenta patientur . Verumtamen non eos torquebit in perpetuum. Aliud enim est esse impium, aliud peccatorem. Quod nos de gentibus et Judaeis interpretati sumus, alii exponunt super populo et Sacerdotibus, quod vulgus indoctum in die judicii quasi gith et cyminum corripiatur virga et baculo; sacerdotes autem qui habuerunt clavem scientiae, magnis suppliciis torqueantur: et hoc Domini fiat judicio, qui ostendit in cunctis mirabile con
Abbreviated transcription (Latin):
rẽ erudit ds̃ naturalit̾ iuditio
suo. & docet illũ ut sciat quã
cui sementi culturã adhibeat.
Deniq cũ metendi tẽpꝰ aduene¬
rit. gith. ⁊ cyminũ que infir¬
miora st̃ semina. ñ rotis plau¬
strori terunt᷑. q̃ in serrarũ simili¬
tudinẽ ferree circũ agunt᷑ ⁊ retͣ
hunt᷑ suꝑ diuisas segetes. s uir¬
ga excutiunt᷑ & baculo q̃ uulgo
flagella dicunt᷑. Panis aũ io est
triticũ. uñ conficit᷑ panis rotis
ferreis teretur. & om̃is eiꝰ stipu¬
la cõminuet᷑ in paleas. Uerũta¬
men ñ sẽꝑ uexat᷑ ⁊ terit᷑. nec om̃i
tp̃r rotarũ ungulis cõminuitur.
ꝓ qͥbꝰ in hebraico dr requies earii.
ut quia ungulas rotarũ dixe¬
rat metaphorã seruaret in resiqͥs.
Qda uolunt ex eo qͦt ungulas os
ȩquos nominauit. ostendi ȩquar
greges qui ad terenda frumen¬
ta areis imitti solent: sed non
poterat scriptura dicere quod
udea ꝓuincia ñ habebat. Hoc
excutiant᷑ ꝙ baculo.⁊ frum̃tũ

Expanded text:
rem erudit Deus naturaliter judicio suo, et docet illum ut sciat quam cui sementi culturam adhibeat. Denique cum metendi tempus advenerit, gith et cyminum, quae infirmiora sunt semina, non rotis plaustrorum teruntur, quae in serrarum similitudinem ferreae circumaguntur et trahuntur super demessas segetes; sed virga excutiuntur et baculo, quae vulgo flagella dicuntur. Panis autem, id est, triticum de quo efficitur panis, rotis ferreis teritur, et omnis ejus stipula comminuitur in paleas. Verumtamen non semper vexatur et teritur, nec omni tempore rotarum ungulis comminuitur; pro quibus in Hebraico dicitur equis earum: ut quia ungulas rotarum dixerat, metaphoram servaret in reliquis. Quidam volunt ex eo quod ungulas et equos nominavit, ostendi equarum greges, qui ad terenda frumenta areis immitti soleant: sed non poterat Scriptura dicere, quod Judaea provincia non habebat. Hoc excutiantur et baculo: frumentum
Abbreviated transcription (Latin):
musitet : ut ꝑ ħ u̾ba significet
es umbrarũ inimo demonũ au¬
dire uoces. Deniq ꝓ phytone
aqͥla magũ int̾pretatꝰ ẽ. qui
quibꝰ uerbis indicat᷑. ruinam
tẽpli usq ad consũmationẽ
sũ in cineres nequa ꝗͣ ultra
suscitet᷑ . Dantꝰ aũ o arihel te
romanȩ potentiȩ uallabit ex¬
ercitꝰ. ut in numerabil pulue¬
ri cõparet᷑ ⁊ fauille ꝑ aerem
uolitanti. Utiq ñ imbecillita¬

Expanded text:
mussitet, ut per haec verba significet mussitet, ut per haec verba significet es umbrarum, immo daemonum, audire voces. Denique pro pythone, Aquila magum interpretatus est, qui Quibus verbis indicatur ruinam templi usque ad consummationem sum in cineres, nequaquam ultra suscitetur. Tantus autem, o Ariel, te Romanae potentiae vallabit exercitus, et innumerabili pulveri comparetur ut favillae per aerem volitanti. Unde non imbecillita
Abbreviated transcription (Latin):
additꝰ ẽ annꝰ ad annũ. siue sub¬
tractꝰ ut int̾pretatꝰ ẽ aqͥla ⁊ sol¬
lẽpnitates euolute st̃. Subu̾so enĩ
tẽplo ⁊ nudaica religiõs sublata:
omĩs eoꝵ festiuitas periit. Dicitq
se dñs circũuallare arihel baby¬
lonio exercitu. & fore eã tristem
atq merentẽ. qñ ab eis diruta fu¬
erit: rursũ ꝙ sub hiesu filio io¬
sedech sacerdote magno ⁊ zoro¬
babel filio salathiel esdraq ⁊
tudinẽ. sed magnificentiã orna¬
cõminat᷑. qͦd curtũdet arihel.
sphera. ⁊ iaciat contͣ eã aggerẽ
⁊ munim̃ta ponat ad obsidionẽ
eiꝰ : ⁊ cõpleat᷑ illud qͦd ipse plan¬
gens hierłm loqͥt᷑ in eugłio. Si
scires ⁊ ea q̃ ad pacẽ tͥ. qm̃ ue¬
nient dies suꝑ te. ⁊ circũ dabt̃
te inimici tui uallo. ⁊ obsidebt̃
⁊ in t̾rã humiliaberis: & hierłm
erit conculcata a nationibꝰ usq
⁊ de humo audiat᷑ eloqͥũ eius
⁊ sit quasi phytonis de t̾ra uox
illiꝰ. ⁊ de humo instar passerũ

Expanded text:
nnum, sive subtractus, ut 389 interpretatus est Aquila; et solemnitates evolutae sunt. Subverso enim templo, et Judaica religione sublata, omnis eorum festivitas periit. Dicitque se Dominus circumvallare Ariel Babylonio exercitu, et fore eam tristem atque moerentem, quando ab eis diruta fuerit. Rursumque sub Jesu filio Josedec sacerdote magno, et Zorobabel filio Salathiel, Esdraque tudinem, sed magnificentiam ornacomminatur, quod csphaera, et jaciat contra eam aggerem, et munimenta ponat in obsidionem ejus, et compleatur illud quod ipse plangens Jerusalem loquitur in Evangelio: Si scires ea quae ad pacem nient dies super te, et circumdabunt te inimici tui vallo, et obsidebunt te, et in terram humiliaberis . Et Jerusalem erit conculcata a nationibus usquet de humo audiatur eloquium ejus; et sit quasi pythonis de terra vox illius, et de humo instar passerum
Abbreviated transcription (Latin):
factorẽ putetis nescire qͦo fecit.
⁊ creatorẽ ignorare creaturã suã:
quasi si lutũ dicat figulo. ⁊ opus
factorisuo. ñ me fecisti. ł ñ bene fe¬
cisti: nec intelligis facturã tuã.
Hoc testimonio aliis u̾bis apłs
utit᷑ ad romanos: ubi de di pro¬
funda scientia disputat. & ho¬
minũ uult calumpniã disputa
Ohõtu qͥs es qͥ respondeas do:
Nũqͥd dicit figm̃tũ fictori suo.
quare me fecisti sic: Ann̾ habet
potestatẽ figulus de eod̾e luto ali-¬
ud uas facere in honorẽ: aliud in
contumeliã. In qͥbꝰ cunctis illa ob
seruanda ẽ regula: eugłistas ⁊ apłoᷤ
absq dãpno sensuũ int̃pretatos
in grecũ ex hebreo ut sibi uisũ
fuerit. Nonne adhuc in mo¬
dico ⁊ in breui conuertet᷑ libanꝰ
in chermel. ⁊ chermel in saltu
reputabit᷑. Et audiẽt in die illa

Expanded text:
factorem putetis nescire quod fecit, factorem putetis nescire quod fecit, et Creatorem ignorare creaturam suam, quasi si lutum et opus dicat figulo et factori suo, non me fecisti, vel non me bene fecisti, nec intelligis facturam tuam. Hoc testimonio aliis verbis Apostolus utitur ad Romanos ubi de Dei profunda scientia disputat, et hominum vult calumniam confutare: O homo, tu quis es qui respondeas Deo? Numquid dicit figmentum fictori suo, quare me fecisti sic? An non habet potestatem figulus de eodem luto aliud vas facere in honorem, aliud in contumeliam . In quibus cunctis illa semper observanda est regula: Evangelistas et Apostolos absque damno sensuum interpretatos in Graecum ex Hebraeo, ut sibi visum fuerit. Nonne adhuc in modico et in brevi convertetur Libanus in Charmel: et Charmel in saltum reputabitur? Et audient i
Abbreviated transcription (Latin):
dantes ad dm̃ dici. tenebre ñ obscu¬
rabunt᷑ a te. & nax sic̃ dies illumi¬
nabit᷑.&. sic̃ tenebre eiꝰ. ita ⁊ luxc eiꝰ.
Hoc errore decepti ada & eua. au¬
dientes sonitũ pedũ deãbulantis
in ꝑachyso di. absconderunt se sub
arbore in qua erat scientia boni
li stulticia dm̃ arbitratꝰ ẽ ignora¬
re. Et ꝑ amos de impiis ⁊ peccõ¬
ribꝰ dicit᷑. Si absconderint se ab
ocłis meis in ꝓfundo maris. man¬
dabo draconi ⁊ mordebit eos. Uñ
quãuis aliqͥs sapiens sit & feruen¬
tioris ingenii: si ñ habuerit dĩ sa-¬
pientiã atq doctrinã dicamꝰ de
eo. Nisi dñs edificauerit domũ.
in uanũ laborauert̃ qͥ ȩdificant
eã. Nisi dñs custodierit ciuitatẽ:
in uanũ uigilat qͥ custodit eã. Cui
nos faciamꝰ simile. Nisi dñs ad¬
iuuerit scientiã: in uanũ laborat
qͥ se putat esse sapientẽ. Nisi dñs
oĩ custodia seruauerit cor ur̃m:
inuanũ uigilat qͥ putat illud
sua diligentia posse seruari.

Expanded text:
e non obscurabuntur a te: et nox sicut dies illuminabitur . Et: Sicut tenebrae ejus, ita et lux ejus . Hoc errore decepti Adam et Eva, audientes sonitum pedum deambulantis in paradiso 396 Dei, absconderunt se sub arbore, in qua erat scientia boni li stultitia Deum arbitratus est ignorare. Et per Amos de impiis et peccatoribus dicitur: Si absconderint se ab oculis meis in profundo maris: ibi mandabo draconi, e mordebit eos . Unde quamvis aliquis sapiens sit et ferventioris ingenii, si non habuerit Dei sapientiam atque doctrinam, dicamus de eo: Nis Dominus aedificaverit domum, ieam. Nisi Dominus custodierit civitatem, in vanum vigilabit qui custodit eam . Cui nos faciamus simile: Nisi Dominus adjuverit scientiam, in vanum laborat qui se putat esse sapientem. Nisi Dominus omni custodia servaverit cor nostrum, in vanum vigilat qui putat illud sua diligentia posse servari.
Abbreviated transcription (Latin):
sequit᷑ ꝙͣ expugnauit daid.
ꝓ quo int̾pretatꝰ ẽ symmachus
castrũ dauid. theodotio circũ¬
uallatio dauid. in hebrȩo legit᷑
habitaculũ significari exposu¬
it. Si gͥ legerimꝰ quã expugna¬
uit dauid  ad illud tẽpus refe¬
pugnantibꝰ cȩcis ⁊ claudis ⁊ pͥmꝰ
ioab domatũ sũma conscendit.
Sin aũ iuxta syminachũ & the

Expanded text:
sequitur: Quam expugnavit David, pro quo interpretatus est Symmachus, castrum David, et Theodotio, circumvallatio David, in Hebraeo legitur habitaculum significare voluit. Si igitur legerimus: quam expugnavit David, ad illud tempus refepugnantibus caecis et claudis, et primus Joab domatum excelsa conscendit . Si
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ u in adam missũ script᷑a
cõmemorat. qñ de costa late¬
ris eiꝰ mulier effecta ẽ. ñ ionas
hoc eodem stertebat in naui.
ipsi introeunt. nec uolentes
introire alios ꝑmittunt: ⁊ p̃ci¬
pit᷑ eis. ut stupore atq mira
cessu inebrient᷑ atq moueant᷑¬
⁊ fluctuent: uacillantes non
uino nec sycera. s sꝑu soporis
siue cõpunctionis dñi. ut i¬
telligentes malũ suũ aliqñ
agant penitentiã. dicãtq cũ
ꝓpħa. Uersatꝰ sũ in infirmita¬
te : dũ confringit᷑ spina. Sci¬

Expanded text:
 , quem in Adam missum a Deo Scriptura commemorat , quando de costa lateris ejus mulier effecta est. Et 392 Jonas hoc eodem somno stertebat in navi .ipsi introeunt, nec volentes alios introire permittunt. Et praecipitur eis, ut stupore atque miracessu inebrientur, atque moveantur et fluctuent: vacillantes non vino nec sicera, sed spiritu soporis, sive compunctionis Domini, ut intelligentes malum suum, agant aliquando poenitentiam, dicantque cum propheta: Versatus sum in infirmitate, dum configit
Abbreviated transcription (Latin):
uis de t̾ra diuitie impioꝵ: & sic̃
fauilla que rapit᷑ multitudo eoꝵ
qͥ te oppressert: eritq impunito
repente a dño sabaoth. uisitatio
enĩ erit cũ tonitruo ⁊ cõmotiõe
uoce magna: tẽpestas ualida.
⁊ flãma ignis deuorans. Et ert̃
qͦmꝰ uidentes sonniũ nocte. diui¬
tie om̃iũ gentiũ que militaue

Expanded text:
388 de rota divitiae impiorum: et sicut favilla quae rapitur, multitudo eorum qui te oppresserunt: eritque in puncto repente a Domino sabaoth. Visitatio enim erit cum tonitru, et commotione et voce magna, tempestas valida, et flamma ignis devorans. Et erunt quomodo videntis somnium nocte, divitiae omnium gen
Abbreviated transcription (Latin):
Pͥro eo qͦd nos int̾pretati sumus.
ue: in hebraico scriptũ ẽ .oi. qͦd
apud eos. int̾dũ uocatiuo casu
łr: ut ñ plangat arihel s uo¬
cet: licet in p̾senti loco ꝓplanc¬
tu accipiendũ sit. Arihel qͦꝙ
int̃pretat᷑ leo di: & ꝓ ciuitate ꝗͣ

Expanded text:
nos interpretati sumus, Vae, in Hebraeo scriptum est OI  , quod apud eos interdum vocativo casu dicitur, ut non plangat Ariel, sed vocet; licet in praesenti loco pro planctu accipiendum sit. Ariel quoque interpretatur leo Dei; et pro civitate quam
Abbreviated transcription (Latin):
trem. drq quomi scĩ rapiantur
in nubibꝰ obuiã xp̃o in aera. &
sic sẽꝑ cũ dño fucurisint. Pro
dissipata terra. bex corruptũ orbẽ
int̃pretati st̃: ꝙ ꝓ afflcta facie illiꝰ
id÷ terrȩ ide transtulert̃. Et reue¬
labit faciem eiꝰ & ꝓcedent mor¬
tui de sepulchris suis: siue nuda
in publicũ. & disꝑgant᷑ habita¬
tores eiꝰ in diu̾sa loca. p̃miis uel
suppliciis destinati. Tunc nulla
erit diuersitas int̾ nobiłe & igno¬
bilem. sacerdotẽ & laicũ. seruũ
ac pauꝑem. feneratorẽ. & eũ qͥ
ȩre alieno p̃mit᷑. ementẽ atq
uendentẽ. Oñs enĩ ex ȩquo sta-¬
bunt ante tͥbunal ap̃i. nec erit
acceptio ꝑsonarũ apud dm̃. De
qͦ & iob eisde ꝓpemodũ uerbis lo¬
quit᷑. Paruus & magnꝰ ibi st̃: &
seruus ñ timens dñm suũ. Et sal
uator in eu̾głio. cui om̃e iuditiũ
traditũ ẽ pleno sermone testat᷑
Dissipabit᷑ gͦ t̾ra & omĩa terre¬
na oꝑa redigent᷑ ad nichilum.
ut abolita imagine choici. per¬

Expanded text:
tur quomodo sancti rapiantur in nubibus obviam Domino in aera, et semper cum eo futuri sint . Pro dissipata terra, septuaginta corruptum orbem interpretati sunt: et pro afflicta facie illius, id est, terrae, iidem transtulerunt, et revelabit faciem ejus; ut procedant mortui de sepulcris suis: sive nudabin publicum, et dispergantur habitatores ejus in diversa loca, praemiis vel suppliciis destinati. Tunc nulla erit diversitas inter nobilem et ignobilem, sacerdotem et laicum, servum et pauperem, feneratorem et eum qui aere alieno premitur, ementem atque vendentem. Omnes enim ex aequo stabunt ante tribunal Christi, nec erit acceptio personarum apud Deum . De quo et Job eisdem propemodum verbis loquitur: Parvus et magnus ibi sunt, et servuudicium traditum est, pleno sermone testatur. Dissipabitur ergo terra, et omnia terrena opera redigentur ad nihilum, ut abolita imagine χοϊκοῦ, per
Abbreviated transcription (Latin):
matione mundi maledicet his
qͥ terreni st̃: & ñ fuert̃ ꝑegrini
sed habitatores t̾re. & in ea pecca¬
uer̃t. quia obliti conditionis suȩ
contra se mutuo furore bachati
st̃: & pauci remanebut qͥ habeãt
imaginẽ suꝑcȩlestis: siue iuxta
lex pauꝑes erunt habitatores

Expanded text:
matione mundi maledicet his matione mundi maledicet his qui terreni sunt, et non fuerint peregrini, sed habitatores terrae, et in ea peccaverint; qui obliti conditionis suae, contra se mutuo furore bacchati sunt. Et pauci remanebunt qui habeant imaginem supercoelestem: sive, juxta LXX, pauperes erun
Abbreviated transcription (Latin):
tentia ẽ aduersus eos qͥ excelsi st̃
t̾rȩ. ut infirment᷑ omĩa que nũc
fortia st̃. ꝓpt̾ eos qͥ sanguinẽ san¬
guini miscuert: & in morẽ san¬
guinis abel. int̾fectoꝵ cruorẽ ad
sipauert̃ fedus sẽpit̾nũ. Propt̾
hoc maledictio uorabit terram::
& peccabunt habitatores eiꝰ. Ido
insanient cultores eiꝰ. & reling̃nt᷑.
homines pauci. Lacr. Quia p̃ua¬
ricati st̃ legẽ. mutauert̃ p̃ceptũ.:¬
Propt̃ hoc maledictio uorabit
terrã. quia peccauert̃ habita¬
tatores terrȩ: & dimittent᷑ homi¬
nes pauci. Audiant uidei qͥ se
qͦd uniuerse pͥmũ gentes totꝰq
orbis naturałe acceꝑint legem.
& id circo postea data ẽ lex ꝑ mo¬
y sen. quia pͥma lex dissipata ẽ:
de qua apłs loquit᷑. Cũ enĩ gen¬
tes que ñ habent legẽ. naturalĩt¬
ea que legis st̃ faciunt. istius mo
di legẽ ñ habentes. ipsi sibi facti¬
st̃ lex: qͥ ostendunt opus legis scͥp¬
tũ in cordibus suis. Qͥ gͥ has leges
obseruauerĩt premia consequen¬

Expanded text:
tentia est contra eos, qui excelsi sunt terrae, ut infirmentur universa, quae nunc fortia sunt, propter eos qui sanguinem sanguini miscuerunt, et in morem sanguinis Abel, interfectorum cruorem ad sipaverunt foedus sempiternum. Propter hoc maledictio vorabit terram, et peccabunt habitatores ejus: ideo insanient cultores ejus, et relinquentur homines pauci. LXX: Quia praevaricati sunt legem, mutaverunt praeceptPropter hoterram, quia peccaverunt habitatatores terrae, et dimittentur homines pauci. Audiant Judaei, qui se quod universae primum gentes totusque orbis naturalem acceperit legem, et idcirco postea lex data sit per Moysen, quia prima lex dissipata est. De qua Apostolus loquitur: Cum enim gentes, quae non habent legem, naturaliter egem non habentes, ipsi sibi sunt lex: qui ostendunt opus legis scriptum in cordibus suis . Qui igitur has leges observaverint, praemia consequen
Abbreviated transcription (Latin):
faciem eiꝰ. & disꝑget habitatores eiꝰ.
Et erit sic̃ p̾płs. sic sacerdos: ꝙ sic̃
seruus sic dñs eiꝰ. sic̃ ancilla. sic do¬
mina eiꝰ: sic̃ emens sic ille qͥuen¬
dit: sicut fenerator. sic his qͥ mutu¬
um accipit: sic̃ qͥ repetit. sic qui
debet. Dissipatiõe dissipabitur
terra. & direptiõe p̃dabit᷑. Dñs
enĩ locutꝰ ẽ uerbũ hoc. Post spe¬
cialem uniuersarũ gentiũ correp¬
tionẽ. uidee. babylonis. phylistiim.
moab damasci. isrł. egrpti. deser¬
ti maris. idumee. & arabiȩ. uallis
uisionis. & ad extremũ tyri. in
quarũ explanatione que potu¬
imus diximꝰ. Nunc qͥd totꝰ orbis
in consũmatione passurus sit ꝓ¬
pheticus sermo describit. & ne¬
quaꝗͣ de singłis gentibus. sed de

Expanded text:
isperdet habitatores ejus. Et erit sicut populus sic sacerdos, et sicut servus sic dominus ejus, sic ancilla sic domina ejus, sicut emens sic ille qui vendit, sicut fenerator sic ille qui mutuum accipit, sicut qui repetit sic qui debet. Dissipatione dissipabitur terra, et direptione praedabitur: Dominus enim locutus est verbum hoc. Post specialem singularum gentium correptionem, Judaeae, Babylonis, Philistiim, Moab, Damasci, Israel, Aegypti, deserti maris, Idumaeae et Arabiae, vallis visionis, et ad extremum Tyri: in quarum explanatione quae potuimus diximus: nunc quid totus orbis in consummatione passurus sit, propheticus sermo describit, et nequaquam de singulis gentibus, sed de
Abbreviated transcription (Latin):
bit a facie consilii dñi exercituũ.
quod ipse cogitauit suꝑ eã ¶ eliꝰ
reor etiã ꝓpͥũ errorẽ rep̃hendere.
quã dũ erubesco imꝑitiã confite¬
ri. in errore ꝑsistere. In eo quod
transtuli. & erit t̃ra uida egypto
in festiuitatẽ. ꝓ festiuitate in he¬
braico legit᷑ agga. qͦd int̃pretari¬
potest & festiuitas. ut aggeus in
festiuũ uertit᷑: & timor qͦd signi¬
ficantiꝰ aquila transtulit gyro¬
sin. cũ aliqͥs paiidus ⁊ timens cir¬
cũfert ocłos. ⁊ aduenientẽ formi¬
dat inimicũ. Ergo si uoluerimus
in bonã partẽ accipere. qͦd recor¬
datio uidee egypto sit gaudio:
recte festiuitas dicit᷑. S̾in autẽ
ut arbitror in timorẽ ꝓ festiui¬
tate uertit᷑ : formidinẽ ł pauorẽ.¬

Expanded text:
ni exercituum, quod ipse cogitavit super eam. Melius reor etiam proprium errorem reprehendere, quam dum erubesco imperitiam confiteri, in errore persistere. In eo quod transtuli, Et erit terra Juda Aegypto in festivitatem, pro festivitate in Hebraico legitur AGGA , quod intpotest et festivitas, unde aggeus in festivum vertitur, et timor quod significantius Aquila transtulit girosin, cum aliquis pavidus et timens circumfert oculos et advenientem formidat inimicum; ergo, si voluerimus in bonam partem accipere quod recordatio Judaeae Aegypto sit gaudii, recte festivitas dicitur; sin autem, ut arbitror, in timore pro festivitate vertitur in formidinem vel pavore
Abbreviated transcription (Latin):
eis sp̃m erroris atq uertiginis.
ut ignorent qͥd loquant᷑ ⁊ errare
fatiant egyptũ. & sic̃ ebriꝰ & uo¬
mens egerit qͦd ingesserat. & u¬
bi sit nescit: s iacet mentis alie¬
ne : sic nullũ habeat ȩgyptꝰ opꝰ
siue consiliũ. qͦd aut caput habeat
aut finẽ. aut senibꝰ conueniat
aut pueris: quoꝵ alii ꝑnimiã
etatẽ desipiunt atq delirant.
alii ꝑ lasciuiã ⁊ infantiã igno¬
rant qͥd agant. Hoc aũt siue ĩ
babylonia uastitate. siue ĩ aduen¬
sꝑualem intelligentiã recipere

Expanded text:
eis spiritum erroris atque vertiginis, ut ignorent quid loquantur, et errare faciant Aegyptum. Et sicut ebrius et vomens egerit quod ingesserat, et ubi sit, nescit, sed jacet mentis alienae: sic nullum habebit Aegyptus opus, sive consilium, quod aut caput habeat, aut finem, aut senibus conveniat, aut pueris, quorum alii per nimiam aetatem desipiunt atque delirant, alii per lasciviam et infantiam ignorant quid agant. Hoc autem sive in Babylonia vastitate, sive in advenspiritualem intelligent
Abbreviated transcription (Latin):
multitudinẽ ȩgypti in manu na¬
bugodonosor regis babylonis. Et
iterũ. Confortabo brachia regis
babylonis. daboq gladiũ meum
in manu elꝰ. i confringã brachia
pharaonis: & scient quia ego dñs
cũ dedero gladiũ meũ in manu
regis babylonis. & extenderit eũ
suꝑ terrã egypti & disꝑgam egyp¬
tũ in nationes. Si autẽ ad tẽpora
referimus saluatoris: illud de euan¬
gelio sumamꝰ exẽplũ. Nolite pu¬
tare quod ueni pacẽ mittere suꝑ
terrã. Non ueni pacẽ mittere s gla¬
dium. Ueni enĩ diuidere uirũ adu̾

Expanded text:
multitudinem Aegypti in manu Namultitudinem Aegypti in manu Nabuchodonosor regis Babylonis. Et iterum: Confortabo brachia regis Babylonis, daboque gladium meum in manu ejus, et confringam brachia Pharaonis. Et scient quia ego Dominus, cum dedero gladium meum in manu regis Babylonis, et extenderit eum super terram Aegypti, et dispergam Aegyptum in nationes . Si autem ad tempora referimus Salvatoris, illud de Evangelio sumamus exemplum: Nolite putare quod veni pacem mittere super terram: non veni pacem mittere, sed gladium.
Abbreviated transcription (Latin):
onis semine p̃grauatũ: siue qͦd a
nube leui portatꝰ sit. id⁊ corꝑe
uͥginali. & ad ingressũ eiꝰ om̃s de¬
mones contremuerint. tc̃q pri¬
ma idoloꝵ ruma fuerit. p̃sentiã
dñi ferre ñ sustinens. Et con¬
currere faciã egyptios aduer¬
Ysus egyptios: & pugnabit uir¬
uir contra fratrem suũ. & uir contͣ
amicũ suũ. ciuitas aduersum ciurita
tẽ. regnũ aduersus regnũ. Ingres¬
so egyptũ dño. ⁊ potentissimã gen¬
tẽ sui p̃sentia destruente. erit pri¬
ma uictoria. dissidere & aduer
poribꝰ assyrioꝵ & nabugodonosor.
regis babylonis factũ esse manife¬
stũ ẽ: aliis sedentibꝰ ⁊ aliis repug¬
nantibus. Qͦd autẽ hic babyloniã
captiuitatẽ p̾dicat. hie remias
testis ẽ dicens. Uitula elegans atq
formosa ȩgyptꝰ. stimulator ab
aqͥlone ueniet ei. & rursũ. Con¬
fusa ẽ filia egypti: & tradita in
manu pͦpłi aqͥlonis. Hie zechiel
quoq pari ꝓphetiȩ auctoritate
consentiens. & cessare inqͥt faciã

Expanded text:
ine praegravatum: sive quod a nube levi portatus sit, id est, corpore Virginali, et ad ingressum ejus omnes daemones contremuerint, tuncque prima idolorum ruina fuerit, praesentiam Domini ferre non sustinens. Et concurrere faciam Aegyptios adversus Aegyptios, et pugnabit vir contra fratrem suum, et vir contra amtem, et regnum adversus regnum. Ingresso Aegyptum Domino, et potentissimam gentem sui praesentia destruente, erit prima victoria dissidere Aegyptioporibus Assyriorum et Nabuchodonosor regis Babylonii factum esse, manifestum est, aliis sedentibus, et aliis repugnantibus. Quod autem haec de Babylonica captivitate praedicat, Jeremias testis est, dicens: Vitula elegans atque formosa Aegyptus, stimulator ab Aquilone veniet ei. Et rursum: Confusamanu populi Aquilonis . Ezechiel quoque pari prophetiae auctoritate consentiens: Et cessare, inquit, faciam
Abbreviated transcription (Latin):
circuitũ q̃n meã iussionẽ quasi
signũ in montibꝰ eleuatũ. meũq
imperium quasi clangorẽ tubȩ
sublimit᷑ resonantis audieritis.
tẽ uidebitis qͥd p̃ceperĩ. Quia
hec dicit dñs ad me. Quiescã &
considerabo in loco meo. Quid
seqͥt᷑. Donec ueniant quȩ p̃cepi.
in mea sede requiescã. ut udȩi
putant in tẽplo. ut nos in cȩlesti¬
bus. & considerabo inqͥt qͥs rerũ
finis adueniat. Sicut meri¬
diana lux clara ẽ: & sicut nubes
roris indie messis . Sicut in
totũ diem nichil ẽ clariꝰ meri¬
die. qñ sol de medio cȩlo rutilat.¬
⁊ omnem orbẽ parit̃ illustrat:
& sicut in ȩstu & calore torren¬
te. qñ nudus messor excoquit᷑.¬
& operis magnitudinẽ anheli¬
tu ꝓbat. grauissima ẽ roris tẽ¬
peries. si arentes stipulas ma-¬
tutinus humor secabiles faciat:
ita meus sermo quẽ considera¬
bo in loco meo cunctis in me cre¬

Expanded text:
circuitum, quando meam jussionem, quasi circuitum, quando meam jussionem, quasi signum in montibus elevatum, meumque imperium, quasi clangorem tubae sublimiter resonantis audieritis, tunc videbitis quid praeceperim. Quia haec dicit Dominus ad me: Quiescam, et considerabo in loco meo. Quid sequitur: donec veniant quae praecepi, in mea sede requiescam: ut Judaei putant, in Templo; ut nos, in coelestibus. Et considerabo, inquit, qui rerum finis adveniat. Sicut meridiana lux clara est, et sicut nubes roris in die messis. Sicut in toto die nihil est clarius meridie, quando sol de medio coelo rutilat, et omnem orbem pariter illustrat, et sicut in aestu et calore torrente, quando nudus messor excoquitur, et operis magnitudinem anhelitus probat, gratissima est roris temperies, si arentes stipulas matutinus humor secabiles faciat: ita meus sermo, quem considerabo in loco meo, cunctis in me cre
Abbreviated transcription (Latin):
reges uastauere terrã. ⁊ cetera
q̃ sequunt᷑. Eusebius & sariensis
hẏstoricã int̾pretationẽ titulo
reꝓmittens diuersis sensibꝰ eua¬
gatur. Cuiꝰ cũ libros legerẽ: aliud
multũ repperi quã indice reꝓmit¬
tebat. Ubicũq enĩ eũ hẏstoria
defecerit. transit ad allegoriã. &
ita separata sotiat. ut mirer eũ
noua symonis fabrica in unũ
corpus lapidem ferrũq coniun¬
gere. Hoc breuit̾ ammoneo: ne
qͥs nos putet ex illiꝰ fontibꝰ mutu¬
asse quȩ dicimꝰ. Nã ⁊ in p̃senti
capitulo aduersus iudeos ⁊ hie¬
rosolimã dicit ꝓphetiã dirigi:
quod in pͥncipio fidei xp̃ianȩ
ad totas gentes epłas miserit. ne
susciperent passionẽ xp̃i. ⁊ mise¬
rit usq ad ȩthiopiã ⁊ occidenta¬
lem plagã. totũq orbem huiꝰ
blaspheniȩ disseminatiõe com
pleuerit. Omnes habitatores
orbis qͥ moramini in t̾ra cũ ele¬
mentũ fuerit signũ in montibꝰ
uidebitis. & clangorẽ tube audi¬
etis. Cuncte inqͥt gentes per

Expanded text:
terram, et caetera quae sequuntur. Eusebius Caesariensis historicam interpretationem titulo repromittens, diversis sensibus evagatur, cujus cum libros legerem, aliud multo reperi, quam indice promittebat. Ubicumque enim eum historia defecerit, transit ad allegoriam, et ita separata consociat, ut mirer eum nova sermonis fabrica in unum corpus lapidem ferrumque conjungere. Hoc breviter admonui, ne quis nos putet ex illius fontibus mutuasse quae dicimus; nam et in praesenti capitulo adversum Judaeos et Hierosolymam dicit prophetiam dirigi, quod in principio fidei christianae ad totas gentes epistolas miserint, ne susciperent passionem Christi: et miserint usque ad Aethiopiam et Occidentalem plagam, totumque orbem hujus blasphemiae ditatores orbis qui moramini in terra, cum elevatum fuerit signum in montibus, videbitis, et clangorem tubae audietis. Cunctae, inquit, gentes, per
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd nequaꝗͣ ꝑ angłos s ipse dñs ue¬
niat suꝑ nubem leuem. id uelo¬
cem u ingrediat᷑ egyptũ. ⁊ omĩa
idola egypti cõtremiscant. tabes¬
cat q cor fortiũ. ⁊ hieremie uati¬
cinium cõpleat᷑. Disꝑdam simu¬
lachra. ⁊ cessare faciã idola de

Expanded text:
sed ipse Dominus veniat super nubem levem, id est velocem: et ingrediatur Aegyptum, et idola Aegypti contremiscant, tabescatque cor fortium, et Hieremiae vaticinium compleatur: Disperdam simulachra, et cessare faciam idola de