comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sideramus. Ds̃ itaq hominũ uanitatẽ nouit:
iniquitatẽ considerat. Quia nec nunora de
licta multa deserit: & ad maiora ferienda se
incipit᷑. & ad grauiora ꝑuenit᷑: uanitas m̃tẽ
obnubilat. iniquitas cecat. Quȩ nimirũ mens
amisso mox lumine. tanto se altius ꝑ tumorẽ
erigit: quanto & iniquitatis capta laqueis. a
ueritate longius recedit. Unde apte quoq
quo uanitas cũ iniquitate ꝑtrahat exprimit:
cũ repente subiungit. Uir uanus in suꝑbi¬
am erigit᷑. Wanitatis quippe finis est. ut
cũ peccato mentẽ sauciat. hanc ex culpa
audacẽ reddat: quatinus sui reatus oblita
quȩ amisisse se innocentiã non dol&: iusto
excecata iuditio. simul & humilitatẽ ꝑdat.
Et fit plerũq. ut prauis desideriis seruieus.
a iugo se diuini timoris excutiat: & quasi in
maloꝵ ꝑpetratione iam libera. om̃e qđ uo¬
luptas suggerit. implere contendat. Unoe
cũ uir uanus se erigere in suꝑbiã dr̃: ilico

Expanded text:
sideramus. Deus itaque hominum vanitatem novit, sideramus. Deus itaque hominum vanitatem novit, iniquitatem considerat, quia licta multa deserit, et ad majora ferienda se incipitur, et ad graviora pervenitur; vanitas mentem obnubilat, iniquitas caecat. Quae nimirum mens, amisso mox lumine, tanto se altius per tumorem erigit, quanto et iniquitatis capta laqueis a veritate longius recedit. Unde et apte quoque quo vanitas cum iniquitate pertrahat, exprimit, cum repente subjungit: CAPUT XII  --Vanitatis quippe finis est, ut cum peccato mentem sauciat, hanc ex culpa audacem reddat; quatenus, sui reatus oblita, quae amisisse se innocentiam non dolet, justo excaecata judicio, simul et humilitatem perdat. Et fit plerumque ut, pravis desideriis serviens, a jugo se divini timoris excutiat, et, quasi in malorum perpetrationem jam libera, omne quod voluptas suggerit implere contendat. Unde cum vir vanus se erigere in superbiam dicitur,
Abbreviated transcription (Latin):
Dũ gule incũbit ur: ad leuitatis ꝓtinus insa¬
niam ꝓditur. Cumq mens subigere delec¬
tationẽ carns rennuit: plerũq & ad ꝑfidiȩ
uoraginẽ ruit. Unde bne paulus plebis isra¬
helitice dampna conspiciens. ut inminentia
ab auditorib mala cõpescer&: curauit ex or¬
dine transacta narrare. dicens. Neq idolatre
efficiamini sicut quidã ex ipsis: quẽ ad modũ
scriptũ est. Sedit popłs manducare & bibere:
& surrexerunt ludere. Esus quippe potusq
ad lusũ impulit: lusus ad idolatriã traxit.
Quia si uanitatis culpa nequaꝗͣ. caute cõpes¬
cit᷑. ab iniquitate ꝓtinus mens incauta de¬
uorat᷑: salomone adtestante qui ait. Qui
modica spernit: paulatim decidit. Si enĩ
curare parua negligimus: insensibiliter se-¬
ducti. audenter etiã maiora ꝑpetramus. Et
notandũ qđ non uideri. s considerari iniqͥtas
đr. Studiosius quippe conspiciius: quȩ con¬

Expanded text:
dum gulae incumbitur, ad levitatis protinus insadum gulae incumbitur, ad levitatis protinus insaniam proditur; cumque mens subigere delectationem carnis renuit, plerumque et ad perfidiae voraginem ruit. Unde bene Paulus plebis Israeliticae damna conspiciens, ut imminentia ab auditoribus mala compesceret, curavit ex ordine transacta narrare, dicens: Neque idololatrae efficiamini, sicut quidam eorum, quemadmodum scriptum est : Sedit populus manducare et bibere, et surrexerunt ludere . Esus quippe potusque ad lusum impulit, lusus ad idololatriam traxit, quia si vanitatis culpa nequaquam caute compescitur, ab iniquitate protinus mens incauta devoratur, Salomone attestante, qui ait: Qui modica spernit, paulatim decidit . Si enim curare parva negligimus, insensibiliter seducti, audenter etiam majora perpetramus. Et notandum quod non videri, sed considerari iniquitas dicitur. Studiosius quippe conspicimus quae con
Abbreviated transcription (Latin):
lib. dũ ex aliis ad alia semꝑ impellit᷑. subo¬
rientib culpis inquinat᷑. P otest tam̃ & ua¬
nitas eulpa intelligi: & iniquitatis nomine
reatus grauior demonstrari. Si enĩ aliquan¬
do uanit᷑as culpa ñ ess&e: psalmista non dice¬
r&. Quãꝗͣ. in imagine dĩ ambul& homo:
tam̃ uane conturbabit᷑. Thesaurirat & ig¬
norat: cui congregat ea. Quia quãuis trim¬
tatis imaginẽ mnͦ natura seruemus: uanis ta¬
men delectatonᷤ motibus ꝑtͥbati. in conuersa¬
tione nr̃a delinqͥmꝰ : ut modis nos semꝑ alter¬
nantib cupido concutiat᷑. metus frangat. .Uii¬
leticia mulceat : dolor affligat. Ex uanitate
gͦ ut superius dictũ est ad iniquitatẽ ducimꝰ:
cũ prus ꝑ leuia delicta defluimus : et usu
cuncta leuigante. nequaꝗͣ. post cõmittere
etiam grauiora timemus. Nam dũ modera¬
ri lingua otiosa uerba negligit: more inolite
remissionis capta. audax ad noxia ꝓrũpit.

Expanded text:
libus, dum ex aliis ad alia semper impellitur, subolibus, dum ex aliis ad alia semper impellitur, suborientibus culpis inquinatur.  Vet. XIV.  nitas culpa intelligi, et iniquitatis nomine reatus gravior demonstrari. Si enim aliquando vanitas culpa non esset, Psalmista non dicequam in imagine Dei ambulet homo, tamen vane conturbatur; thesaurizat, et ignorat cui congreget ea ; quia quamvis Trinitatis imaginem in natura servemus, vanis tamen delectationis motibus 349 perturbati, in conversatione nostra delinquimus; ut modis nos semper alternantibus cupido concutiat, metus frangat, laetitia mulceat, dolor affligat. Ex vanitate ergo, ut et superius dictum est, ad iniquitatem ducimur cum prius per levia delicta defluimus, ut, usu cuncta levigante, nequaquam post committere etiam graviora timeamus. Nam dum moderari lingua otiosa verba negligit, more inolitae remissionis capta, audax ad noxia prorumpit;
Abbreviated transcription (Latin):
non ne consicderat . Ac si premissa patefacien¬
do subiunger& dicens. Quia tolerando suc¬
crescere uicia conspicit: iudicando. dona con¬
fundit. Rectus uͦ in descriptione ordo seruat᷑:
cũ prius nosci uanitas. & post considerari
iniquitas ꝑhibet᷑. Omĩs quippe iniquitas ua¬
nitas: ñ tam̃ omĩs uanitas ee̾ iniquitas sol&.
Uana nãq agimꝰ: quotiens transitoria cogita¬
mus. Unde & euanescere adr̃: qđ repente ab
intuentiũ oculis aufert᷑. Hinc psalmista ait.
uanitas dr̃: s nequaꝗͣ. recte etiã iniquitas
appellat᷑ : quia & si de pęna est culpȩ qđ de-¬
ficit : non tamen hoc ipsũ culpa est qđ a uita
ꝑcurrit. Uana sunt itaq quȩ transeunt.
Unde & ꝑ salomonẽ dr̃. Om̃ia uauitas. Apte¬
q uia dũ ꝑ quȩdã transitorie aucim᷑ in qui-¬
busdã noxie ligamur. Cũq mens in cõmu¬
tabilitatis statũ non tenet : a sem& ipsa de¬
fluens ad uitia ꝓrumpit. Uanitate gͦ ad
inquitatẽ labitur: quȩ assueta reb mͦutabi¬

Expanded text:
 discrimen. --Ac si praemissa patefaciendo subjungeret, dicens: Quia tolerando succrescere vitia conspicit, judicando dona confundit. Rectus vero in descriptione ordo servatur, cum prius nosci vanitas, et post considerari iniquitas perhibetur. Omnis quippe iniquitas, vanitas, non tamen omnis vanitas esse iniquitas solet. Vana namque agimus quoties transitoria cogitamus. Unde et evanescere dicitur quod repente ab intuentium oculis aufertur. Hinc Psalmista ait: vanitas dicitur, sed nequaquam recte etiam iniquitas appellatur, quia etsi de poena est culpae quod deficit, non tamen hoc ipsum culpa est, quod a vita percurrit. Vana sunt itaque, quae transeunt. Unde et per Salomonem dicitur: Omnia vanitas quia dum per quaedam transitoria ducimur, in quibusdam noxie ligamur; cumque mens incommutabilitatis statum non tenet, a semetipsa defluens, ad vitia prorumpit. Vanitate ergo ad iniquitatem labitur, quae assueta rebus mutabi
Abbreviated transcription (Latin):
Hȩc in petro & minis terrentium principũ
fortiter restitit: & in circumcisione submouen¬
da. minoꝵ uerba humiliter audiuit. Hȩc in
paulo & manus ꝑsequentiũ humiliter ꝑtu¬
lit: & tam̃ in circũcisionis negotio. longe se
imparis prioris sensũ audenter increpauit.
Multiplex gͦ ista lex dĩ est: quȩ singulis rerũ

Expanded text:
Haec in Petro et minis terrentium principum Haec in Petro et minis terrentium principum fortiter restitit, et in circumcisione submovenda minorum verba humiliter audivit. Haec in Paulo et manus persequentium humiliter pertulit, et tamen in circumcisionis negotio longe se imparis prioris sensum audenter increpavit . Multiplex ergo ista lex Dei est, quae singulis rerum
Abbreviated transcription (Latin):
nis sustusit: & cũ regis culpa deess&. in peti¬
cione humiliter strauit. Hȩc ꝑ isaiam nudi¬
tatem carnis in predicatione non erubuit:¬
& subducto carnali uelamine. mysteria suꝑna
penetrauit. Hȩc heliam quia feruentiori re¬
lo uiuere sp̃ualiter docuit: ad uitã quoq
& corporaliter abstraxit. Hȩc heliseum qr
magistrũ diligere simpliciter instituit: ma¬
gistri dupliciter spũ ipleuit. Per hanc
hieremias ne in egỹptũ popłs descender&
restitit: s tam̃ & in obedientes diligens. quo
descendi ꝓhibuit ⁊ ip̃e descendit. Hȩc hie¬
zechihelem quia prius a terrenis desideriis
sustulit: post ꝑ cincinnũ capitis in aere li¬
brauit. Hȩc in damhele quia a regiis da¬
pib gulã cõpescuit: ei & esurientiũ ora leo¬
nũ clausit. Hȩc trib pueris quia in tranquil¬
litate positis. incendia uitioꝵ subdidit: tribu¬
lationis tp̃r & fłamas in fornace tẽperauit.

Expanded text:
nis sustulit, et cum regis culpa deesset in petinis sustulit, et cum regis culpa deesset in petitionem humiliter stravit . Haec per Isaiam nuditatem carnis in praedicatione non erubuit, et subducto carnali velamine mysteria superna penetravit. Haec Eliam, qui fervoris zelo vivere spiritaliter docuit ad vitam quoque et corporaliter abstraxit . Haec Eliseum, quia magistrum diligere simpliciter instituit, magistri spiritu dupliciter implevit . Per hanc Jeremias ne in Aegyptum populus descenderet restitit, sed tamen et inobedientes diligens quo descendere prohibuit et ipse descendit . Haec Ezechielem, quem prius e terrenis desideriis sustulit post per cincinnum capitis in aere libravit . Haec in Daniele quia a regiis dapibus gulam compescuit, ei et esurientium ora leonum clausit . Haec tribus pueris, quia in tranquillitate positis incendia vitiorum subdidit, tribulationis tempore et flammas in fornace temperavit .
Abbreviated transcription (Latin):
erexit: ut & ꝓ pereunte plebe sese morti ob¬
icer&: & contra peccantẽ ꝓtinus uice dñi iras¬
centis seuir&. Hȩc finees brachium in ultio¬
nẽ peccantium erexit: ut arrepto gladio co¬
euntes transfiger&: & iram dñi iratus placa¬
ret. Hȩciosue exploratorẽ docuit. ut & pri¬
us contra falsiloquos ciues. ueritatẽ uerbo
defender&: & hanc postmodũ gladio contra
hostes alligar&e. Hȩc samuhel & in principa¬
tu humilẽ prebuit: & integrũ in deiectione
seruauit. Qui cũ ꝑsequenteᷤ se plebem dilige¬
rae. ipse sibi testimonio extitit: qr culĩ ex
quo deiectus est non amauit. Hȩc dauid
ante iniquũ regẽ & humilitate cõmouit ad
fugã: & pietate repleuit ad ueniã. Qui ꝑse¬
cutorẽ suũ & timendo fugit ut dnm̃: &
tamen cũ potestatẽ feriendi repperit. non
agnouit inimicũ. Hȩc nathan & contra pec¬
cantẽ regem in auctoritatẽ ubere increpatio¬

Expanded text:
erexit, et ut pro pereunte plebe sese morti oberexit, et ut pro pereunte plebe sese morti objiceret, et contra peccantem protinus vice Domini irascentis saeviret : haec Phinees brachium in ultionem peccantium erexit, ut arrepto gladio coeuntes transfigeret, et iram Domini iratus placaret . Haec Jesu exploratorem docuit , ut et prius contra falsiloquos cives veritatem verbo defenderet, et hanc postmodum gladio contra hostes allegaret. Haec Samuel et in principatu humilem praebuit, et integrum in dejectione servavit, qui cum persequentem se plebem diligeret, ipse sibi testimonium exstitit, quia culmen ex quo dejectus est non amavit . Haec David ante iniquum regem et humilitate commovit ad fugam, et pietate replevit ad veniam, qui persecutorem suum et timendo fugit ut Dominum, et tamen cum potestatem feriendi reperit non agnovit inimicum . Haec Nathan et contra peccantem regem in auctoritate liberae increpatio
Abbreviated transcription (Latin):
lũ dõ placabilẽ ostendit. atq in arce fabricã
studio longi laboris exercuit: & mundo suꝑ¬
stitẽ pia opera exercendo seruauit. Hȩc ꝑ sem
& iafeth humiliter uerecunda patris erubuit:
& suꝑiecto dorsis pallio. quȩ ñ uidebat abscon¬
dit. Hȩc abrahȩ dexterã quia ad mortẽ filii
obediendo extulit: hunc ꝓlis innumerȩ gen¬
tiũ patrẽ fecit. Hȩc ysaac mentẽ qr sẽꝑ ad
munditiã tenuit: caligantib ętate oculis ad
uidenda longe post uentura dilatauit. Hȩc
iacob cõpulit. & amissũ bonũ filiũ medullitꝰ
gemere: & prauoꝵ filioꝵ presentiã sub ȩqua-¬
nimitate tolerare. Hec ioseph docuit a fr̃ib
uenundatũ. & lib̾tate aĩ minime fracta ser¬
uitiũ ꝑpeti: ⁊ eisdẽ post frib mente ñ elata
principari. Hȩc moysen delinquente popło
& usq ad peticionẽ mortis in precib strauit.
&e usq ad interfectionẽ popłi ꝑ zeli studium

Expanded text:
lum Deo placabilem ostendit, atque in arcae fabrica lum Deo placabilem ostendit, atque in arcae fabrica studio longi laboris exercuit, et mundo superstitem pio opere exercendo servavit . Haec per Sem et Japhet humiliter verecunda patris erubuit, et superjecto dorsis pallio, quae non videbat abscondit . Haec Abrahae dextram qui ad mortem filii obediendo extulit, hunc prolis innumerae gentium patrem fecit . Haec Isaac mentem quia semper ad munditiam tenuit, caligantibus aetate oculis, ad videnda longe post ventura dilatavit . Haec Jacob compulit, et amissum bonum filium medullitus gemere et pravorum filioocuit a fratribus venundatum, et libertate animi infracta servitium perpeti, et eisdem post fratribus mente non elata principari . Haec Moysen delinquente populo, et usque ad petitionem suae mortis in precibus prostravit , et usque ad interfectionem populi per zeli studium
Abbreviated transcription (Latin):
mis quȩ preual& unpendat. s hec impenden
doñtumeat : ut sic in bonis quȩ exhib& tu¬
moris p̃cipitiũ paueat. ne tam̃ a boni exerci¬
tio torpescat᷑:. ut sic quȩ possid& tribuat. qua¬
tinus quanta sit largitas remunerantis adten-¬
dat: ne cũ terrena largit᷑. suã plus ꝗͣ necesse
est inopiã cogit& & in oblatione muneris
hilaritatis lumen tristicia obscur& Sene gͦ
lex dĩ multiplex dr̃: quia nimirũ cũ una eadẽ¬
q sit caritas. si mentẽ plene ceꝑit: hanc ad
innumera oꝑa multiformit̾ accendit. Cuius
diuersitatẽ breuiter exprimimꝰ: si in electis sin-¬
gulis bona illius ꝑstringendo numeremus.
Hȩc nãq ꝑ abel &e electa do inunera optulit:
& frĩs gladiũ ñ reluctando tolerauit. Hȩc
enoc & inter homines uiuere spũaliter docuit:
& ad sublimẽ uitã ab hominib etiam corpo¬
raliter abstraxit. Hȩc noe despectis om̃ĩb so-¬

Expanded text:
mis, quae praevalet, impendat, sed haec impendendo mis, quae praevalet, impendat, sed haec impendendo non tumeat; ut sic in bonis quae exhibet tumoris praecipitium paveat, ne tamen a boni exercitio torpescat; ut sic quae possidet tribuat, quatenus quanta sit largitas remunerantis attendat, nec cum terrena largitur, suam plus quam necesse est inopiam cogitet, et in oblatione muneris hilaritatis lumen tristitia obscuret. Bene ergo lex Dei multiplex dicitur, quia nimirum cum una eademque sit charitas, si mentem plena coeperit, hanc ad innumera opera multiformiter accendit, cujus diversitatem breviter exprimimus, si in electis singulis bona illius perstringendo numeremus. Haec namque per Abel et electa Deo munera obtulit, et fratris gladium non reluctando toleravit . Haec Enoch et inter homines vivere spiritaliter docuit, et ad sublimem vitam ab hominibus etiam corporaliter abstraxit. Haec Noe despectis omnibus so
Abbreviated transcription (Latin):
tudinis ostendat: ut afflictos uerbo & cõpassi¬
one mulceat. ut accensos in huius mundi desi¬
deriis increpatione restͥngat: ut minas po-¬
tentiũ raciocinatione mitig&e. ut oppressoꝵ
angustias quanta preuala&e ope leu&: ut fo¬
ris resistentib opponat pacientiam. ut intus
suꝑbientib exhibeat cũ pacientia disciplinã:
ut erga errata subditoꝵ sic mansuetudo zelum
temꝑ&. quatinus a iusticiȩ studio ñ eneru&:
sic ad ultionẽ zelus ferueat. ne tam̃ pietatis li¬
mitẽ feruendo transcendat᷑ ut ingratos bene¬
ficiis ad amorẽ ꝓuocae. ut gratos quosq ministe¬
riis in amore seruet: ut proxunoꝵ mala cũ
corrigere non ualet taceat. ut quȩ cũ corrigi
loquendo possunt. silentiũ consensũ e̾ẽ ꝑtimes¬
cat÷ ut sic ea quȩ tac&e toler&e. ne tam̃ in am¬
mo uirus doloris occulta: ut sic maliuolis
munus benignitatis exhibeat. ne tam̃ ꝑ gram̃
a iure rectitudinis excedat. ut cuncta proxi¬

Expanded text:
tudinis ostendat; ut afflictos verbo et compassitudinis ostendat; ut afflictos verbo et compassione mulceat; ut accensos in hujus mundi desideriis increpatione restringat; ut minas potentium ratiocinatione mitiget; ut oppressorum angustias quantum praevalet, ope levet; ut foris resistentibus opponat patientiam; ut intus superbientibus exhibeat cum patientia disciplinam; ut erga errata subditorum sic mansuetudo zelum temperet, quatenus a justitiae studio non enervet: sic ad ultionem zelus ferveat, nec tamen pietatis limitem fervendo transcendat; ut ingratos beneficiis ad amorem provocet; ut gratos quosque ministeriis in amore servet; ut proximorum mala cum corrigere non valet, taceat; utque cum corrigi loquendo possunt, silentium consensum esse pertimescat; ut sic ea quae tacet toleret, nec tamen in anima virus doloris occultet; ut sic malevolis munus benignitatis exhibeat, ne tamen per gratiam a jure rectitudinis excedat; ut cuncta proxi
Abbreviated transcription (Latin):
iae:: ne ãbitio cogitationẽ lani&e. cũq hanc
ad appetenda aliena dilatat. angust& : ne cor
luxuria polluat. & subiectũ desideriis ꝑ illicita
corrũpat. ne ita exasperet. & usq ad ꝓferendã
contumeliã inflammn&e : ne ⁊nuidia morcleat.¬
& alienis felicitatib ȩmula. sua se face consumat :
ne inmoderate linguã loquacitas ꝑtrahat.
eamq usq ad lasciuiã obtrectationis extendat:
ne odiũ malitia excitet. & os usq ad iaculum
maledictionis irrit&. srursũ cũ cogitat ut ea
alteri faciat. quȩ ipsa sibi fieri ab altero ex pec¬
tat: pensat ninurũ ut malis bona. ut bonis
meliora respondeat: ut erga ꝓcaces mansue¬
tudinẽ longanimitatis exhibeat: ut malicie
peste languentib gram̃ benignitatis impendat:
ut discordes pace uniat. ut concordes ad con-¬
cupiscentiã uerȩ pacis accingat: ut indigen¬
tib necessaria tribuat. ut er̾rantib uiã recti¬

Expanded text:
tet, ne ambitio cogitationem laniet; cumque hanc tet, ne ambitio cogitationem laniet; cumque hanc ad appetenda aliena dilatat, angustet, ne cor luxuria polluat, et subjectum desideriis per illicita corrumpat; ne ira exasperet, et usque ad proferendam contumeliam inflammet; ne invidia mordeat et alienis felicitatibus aemula, sua se face consumat; ne immoderate linguam loquacitas pertrahat, eamque usque ad lasciviam obtrectationis extendat; ne odium malitia excitet et usque ad jaculum maledictionis irritet: rursum, cum cogitat, ut ea alteri faciat quae ipsa sibi fieri ab altero exspectat, pensat nimirum ut malis bona et bonis meliora respondeat, ut erga procaces mansuetudinem longanimitatis exhibeat; ut malitiae peste languentibus gratiam benignitatis impendat; ut discordes pace uniat, et concordes ad concupiscentiam verae pacis perducat; ut indigentibus necessaria tribuat; ut errantibus viam recti
Abbreviated transcription (Latin):
ta diriuat᷑ : cum & ꝑ quendã iustũ dr̃. Qd ab alio
tibi odis fieri: uide ne tu alteri facias. & ꝑ se¬
m&e ipsam ueritas dicit. Quȩ uultis ut faciant
uobis homines: ita & uos facite illis. Quib du¬
ob scilic&e utriuͦq testamenti mandatis ꝑ unum
malitia cõpescit᷑. ꝑ aliud benignitas p̃rogatur:
ut malũ qđ pati ñ uult quisq ñ faciens. cess&
a nocendi oꝑe: Et rursũ bonũ qđ sibi fieri
appetit impendens. erga utilitatẽ proxum se
exerceat ex benignitate. Sed hȩc nimirũ duo
dũ sollicita intentione cogitantur: cor ad innu¬
mera uirtutũ ministeria tendit᷑: ne uel ad infe¬
renda quȩ ñ deb desideriis inquieta mens
ferueatͥ uel erga exhibenda quę deb& otio
resoluta torpescat. Nã cũ cau& alteri facere
qđ nequaꝗͣ uult ab altero ipsa tolerare: sollicita
se intentione circumspicit. ne suꝑbia eleu&. &
usq ad despectũ proxim animũ deiciens exal¬

Expanded text:
ta derivatur, cum et per quemdam justum dicitur: Quod ab alio ta derivatur, cum et per quemdam justum dicitur: Quod ab alio tibi odis fieri, vide ne tu alteri facias. Et per semetipsam Veritas dicit: Quae vultis ut faciant vobis homines, haec et vos facite illis ; quibus duobus scilicet utriusque Testamenti mandatis per unum malitia compescitur, per aliud benignitas praerogatur, ut malum, quod pati non vult quisque non faciens, cesset a nocendi opere, et rursum bonum, quod sibi fieri appetit, impendens, erga utilitatem proximi se exerceat ex benignitate. Sed haec nimirum duo, dum sollicita intentione cogitantur, cor ad innumera virtutum ministeria tenditur, ne vel ad inferenda quae non debet desideriis inquieta mens inferveat, vel erga exhibenda quae debet otio soluta torpescat. Nam cum cavet alteri facere quod nequaquam vult ab altero ipsa tolerare, sollicita se intentione circumspicit, ne superbia elevet, et usque ad despectum proximi animum dejiciens exal
Abbreviated transcription (Latin):
tudo legis dilectio. De hac iterũ dicit. Inui¬
cẽ onera ur̃a portate: & sic adimplebitis legẽ
xp̃i. Lex & enim xp̃i quid congruentius intel¬
ligi quã caritas potest.  Quã tunc uere ꝑfi¬
cumis: cũ fraterna onera ex amore toleramꝰ.¬
Sed hȩc eadẽ lex multiplex dr̃: quia studio¬
sa sollicitudine caritas ad cuncta uirtutũ
facta dilatat᷑. Quȩ ã duob quidẽ p̃ceptis
incipit: s se ad innumera extendit. Huiꝰ¬
nãq legis initiũ: dilectio dĩ est ac dilectio
proximi. S di dilectio ꝑ tria distinguit᷑: quia
ex toto corde & ex tota anuma & ex tota for-¬
titudine diligi conditor iubet᷑. Qua in re no-¬
tandũ est. qđ diuinus sermo cũ dm̃ diligi p̃ci¬
pit. ñ solũ narrat ex quo. s etiã inforiat ex
quanto. cũ subiungit ex toto: ut uidelic&
qui ꝑfecte dõ placere desiderat. sibi de se nicħ
relitquat. Proxuni autẽ dilectio. ad duo p̃cep¬

Expanded text:
tudo legis, dilectio . De hac iterum dicit: Invitudo legis, dilectio . De hac iterum dicit: Invicem onera vestra portate, et sic adimplebitis legem Christi . Lex etenim Christi quid congruentius intelligi quam charitas potest, quam tunc vere perficimus cum fraterna onera ex amore toleramSed haec eadem multiplex dicitur, quia studiosa sollicitudine charitas ad cuncta virtutum facta dilatatur, quae a duobus quidem praeceptis incipit, snamque legis initium dilectio Dei est, ac dilectio proximi. Sed Dei dilectio per tria distinguitur, quia ex toto corde, tota anima, et ex tota fortitudine diligi Conditor jubetur . Qua in re notandum est, quod divinus sermo cum Deum diligi praecipit, non solum narrat ex quo, sed etiam informat ex quanto, cum subjungit, ex toto: ut videlicet qui perfecte Deo placere desiderat, sibi de se nihil relinquat. Proximi autem dilectio ad duo praecep
Abbreviated transcription (Latin):
uocauit: ut ita dicã secreta sapientiȩ ñ inue¬
nieus inuenit: qr cũ ad suꝑna consilia reqͥ-¬
renda lassesceret: didicit ut humilius time¬
r&. & quẽ sua infirmitas ã cognitione inti¬
ma reppulit: hunc ei uerius humilitas iunx̃.
Sophar itaq & ꝑ scientiȩ studiũ peritus. &
ꝑ audatiã tumidȩ locutionis ignarus: quia
ipse grauitatẽ non hab&e. meliori optat qđ
hab&e dicens. Aq utinã ds loqueret᷑ tecum.
& aꝑir& labia sua tibi: ut ostender& tͥ secre¬
ta sapientiȩ. Qui eã quoq qua se suꝑ amicũ
pollere estimat. optando sap̃iam ostentat:
cũ ꝓtinus subdit. & qđ multiplex sit lex eiꝰ.
Quid hoc loco dĩ lex accipi. nͥ caritas deb&:
ꝑ quã semꝑ in mente legit᷑ precepta uitȩ qua¬
liter in actione tenȩantur. De hac & enĩ lege
ueritatis uoce dr̃. Hoc est p̾ceptũ meũ: ut
diligatis inuicẽ. De hac paulus ait. Pieni¬

Expanded text:
vocavit, ut ita dicam, secreta sapientiae non invevocavit, ut ita dicam, secreta sapientiae non inveniens invenit, quia cum ad superna consilia requirenda lassesceret, didicit ut humilius timeret; et quem sua infirmitas a cognitione intima repulit, hunc ei verius humilitas junxit. Sophar itaque et per scientiae studium peritus, et per audaciam tumidae locutionis ignarus, quia ipse gravitatem non habet, meliori optat quod habet, dicens: Atque utinam Deus loqueretur tecum, et aperiret labia sua tibi, ut ostenderet tibi secreta sapollere aestimat, optando sapientiam ostentat, cum protinus subdit: Et quod multiplex sit lex ejus. Quid hoc loco Dei lex accipi nisi charitas debet, per quam semper in mente legitur praecepta vitae qualiter in actione teneantur? De hac etenim lege Veritatis voce dicitur: Hoc est praeceptum meum ut diligatis invicem . De hac Paulus ait: Pleni
Abbreviated transcription (Latin):
talib ignoret᷑. Sed hȩc ipsa sapientiȩ illius se
creta conspicere. utcũq iam incõprehensibili¬
tatis eius est potentiã uidere: quia & si in
ipsa consilioꝵ euis inquisitione deficimꝰ: defi¬
ciendo tamen uerius discimus quẽ timeamus.
Ad hȩc se paulus sapientiȩ illius secreta teten¬
derat: cũ dicebat. O altitudo diuitiarũ sapi¬
entiȩ & scientiȩ dĩ: quã incõprehensibilia st̃
iuditia eius: & inuestigabiles uiȩ eiꝰ. Quis
enĩ cognouit sensũ dniꝰ. uel quis consiliarius
eius fuit  Qui suꝑius etiã ex ipsa inqͥsit̾one
lassescens. s tam̃ cognitione infirmitatis ꝓpriȩ
lascessendo ꝓficieus: premittit dicens. O ho¬
mo tu quis es qui respondeas dõ  Nũ quid di¬
cit figmentum ei qui se finxit: quare me fe¬
cisti sic as Quigͥ occulta d̾iudicia ꝑtingere ñ ua¬
leus. ad infirmitatis suȩ cognitionẽ rediit:
atq ad eruditionẽ se ꝓpriam deficiendo re¬

Expanded text:
talibus ignoretur. Sed haec ipsa sapientiae illius setalibus ignoretur. Sed haec ipsa sapientiae illius secreta conspicere utcunque jam incomprehensibilitatis ejus est potentiam videre, quia etsi in ipsa consiliorum ejus inquisitione deficimus, deficiendo tamen verius discimus quem timeamus. Ad haec se Paulus sapientiae illius secreta tetenderat, cum dicebat: O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei, quam incomprehensibilia sunt judicia ejus, et investigabiles viae ejus. Quis enim cognovit sensus Domini? vel quis consiliarius ejus fuit ? Qui superius etiam ex ipsa inquisitione lassescens, sed tamen ad cognitionem infirmitatis propriae lassescendo proficiens, praemittit dicens: O homo, tu quis es qui respondeas Deo? Nunquid dicit figmentum ei qui se finxit: Quare me fecisti sic lens ad infirmitatis suae cognitionem rediit, atque ad eruditionem se propriam deficiendo re
Abbreviated transcription (Latin):
Publica sapientię suꝑnę sunt oꝑa. cũ om̃ps
ds regit quos creat. ꝑficit bona quȩ inchoat:
& aspirando adiuuat. qͦs uisitationis suȩ lumi-¬
ne illustrat. Cunctis & enim liquet. quia qͦs
gratis condidit: benigne disponit. Ꝙ cũ spũ¬
aua dona largit᷑. ipse ꝑficit: qđ ipse ex mune¬
re suȩ benignitatis inchoauit. Secreta uero
sapientiȩ suꝑnȩ sunt oꝑa. cum ds quos crea¬
uit deserit: cũ bona quȩ p̃ueniendo ceꝑat
nequaꝗͣ ꝓsequendo consũinat : cũ claritate
nos suȩ illustrationis illuminat. & tamen
ꝑmissis carnis temptationib tenebris ceci¬
tatis pulsat : cũ dona quȩ contulit minime
custodit: cũ & mentis nr̃ȩ ad se desideria
excitat. & tam̃ occulto iudicio difficultate
nos nr̃ȩ inbecillitatis angustat. Quȩ nimi¬
rũ secreta eius sapientiȩ pauci ualent inqͥ¬
rere: s nullus inuenire. Quia qđ suꝑ nos
de nobis ab in mortali sapientia ñ iniuste dispo¬
nit᷑: iustum ꝓfecto est. ut a nobis adhuc mor¬

Expanded text:
Publica sapientiae supernae sunt opera, cum omnipotens Deus regit quos creat, perficit bona quae inchoat, et aspirando adjuvat quos visitationis suae lumine illustrat. Cunctis etenim liquet quia quos gratis condidit benigne disponit. Et cum spiritalia dona largitur, ipse perficit qre suae benignitatis inchoavit. Secreta vero sapientiae supernae sunt opera, cum Deus quos creavit deserit; cum bona quae praeveniendo coeperat, nequaquam prosequendo consummat; cum claritate nos suae illustrationis illuminat, et tamen permissis carnis tentationibus, tenebris caecitatis pulsat; cum dona quae contulit minime custodit; cum et mentis nostrae ad se desideria excitat, et tamen occulto judicio difficultatem nostrae imbecillitatis angustat. Quae nimirum secreta ejus sapientiae pauci valent inquirere, sed nullus invenire. Quia quod de nobis ab immortali sapientia non injuste disponitur, justum profecto est ut a nobis adhuc mor
Abbreviated transcription (Latin):
tolerare ꝗͣ facere: Nullã in uiriȩ ultionẽ quȩ¬
rere: ꝓ ueritate contumeliã. lucrũ putare.
Sed hȩc iustoꝵ simplicitas deridet᷑: quia ab
huius mundi sapientib puritatis uirtus fa-¬
tuitas credit᷑. Om̃e enim qđ innocenter agit᷑:
ab eis ꝓculdubio stultũ putat᷑. Et quicqͥd
in oꝑe ueritas approbat: carnali sapientię
fatuũ sonat. Quid nãq stultius uidet᷑ mun¬
do. ꝗͣ mentẽ uerbis ostendere⁊ nil callida
machinatione simulare: nullas iniuriis con¬
tumelias reddere: ꝓ maledicentib orare:
pauꝑtatẽ querere. possessa reluiquere: rapi-¬
enti non resistere. ꝑcutienti alterã maxillã
prebere. Unde bene huius muudi dilecto¬
rib ille egregius dĩ sapiens dicit. Abomina-
qđ ab ominant᷑ egyptii. hoc israhelite dõ
offerunt: quia simplicitatẽ conscientiȩ ꝙͣ¬

Expanded text:
tolerare quam facere; nullam injuriae ultionem quaetolerare quam facere; nullam injuriae ultionem quaerere, pro veritate contumeliam lucrum putare. Sed haec justorum simplicitas deridetur, quia ab hujus mundi sapientibus puritatis virtus, fatuitas creditur. Omne enim quod innocenter agitur, ab eis procul dubio stultum putatur; et quidquid in opere veritas approbat, carnali sapientiae fatuum sonat. Quid namque stultius videtur mundo quam mentem verbis ostendere, nil callida machinatione simulare, nullas injuriis contumelias reddere, pro maledicentibus orare, paupertatem quaerere, possessa relinquere, rapienti non resistere, percutienti alteram maxillam praebere? Unde bene hujus mundi dilectoribus ille egregius Dei sapiens dicit: Abominatiquod abominantur Aegyptii, hoc Israelitae Deo offerunt, quia simplicitatem conscientiae,
Abbreviated transcription (Latin):
mundi. sapientia est: cor machinationib te¬
gere: sensũ uerbis uelare. Quȩ falsa sunt uera
ostendere: quȩ uera sunt fallatia demonstrare.
Hȩc nimirũ prudentia usu a uuenib scitur:
hȩc ã pueris p̃cio discit᷑. Hauc qͥ sciunt cete¬
ros despiciendo suꝑbiunt: hanc qͥ nesciunt
subiecti & tunidi in aliis mirant᷑: quia ab¬
eis hec eadẽ duplicitas urba nitatis nomine
palliata diligit᷑. dũ mentis ꝑuersitas urbani¬
tas uocat᷑. Hȩc sibi obsequentib precipit ho¬
noꝵ culmina querere: adepta tẽporalis głę
uanitate gaudere: irrogata ab aliis mala
multiplicius reddere:. cũ uires suppetunt. nul¬
lis resistentib cedere: cũ uirtutis possibilitas
deest. quicqͥd explere ꝑ maliciã ñ ual&e. hoc
in pacifica bonitate simulare. At contra iustoꝵ
uerbis aꝑire. uera ut sunt diligere. falsa de¬
uitare: Sona gratis ex hibere. mala libentius

Expanded text:
mundi sapientia est, cor machinationibus temundi sapientia est, cor machinationibus tegere, sensum verbis velare, quae falsa sunt vera ostendere, quae vera sunt fallacia demonstrare. Haec nimirum prudentia usu a juvenibus scitur, haec a pueris pretio discitur, hanc qui sciunt caeteros despiciendo superbiunt; hanc qui nesciunt, subjecti et timidi in aliis miranteis haec eadem duplicitas iniquitatis, nomine palliata, diligitur, dum mentis perversitas urbanitas vocatur. Haec sibi obsequentibus praecipit honorum culmina quaerere, adepta temporalis gloriae vanitate gaudere, irrogata ab aliis mala multiplicius reddere, cum vires suppetunt nullis resistentibus cedere, cum virtutis possibilitas deest, quidquid explere per malitiam non valet, hoc in pacifica bonitate simulare. At contra sapientverbis aperire, vera ut sunt diligere, falsa devitare, bona gratis exhibere, mala libentius
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃ & exaudi&e eũ. Quia bonoꝵ menti dũ pͣui
exꝓbrant: ostendunt quẽ suoꝵ actuũ testem
quęrant. Quȩ dũ cõpuncta sese in p̃cib accui¬
git: inde uitra se suꝑnȩ exauditioni iungit᷑: ui¬
de extra se ab humana laude separat᷑. Notandũ
ñnulli qͦs & humanȩ irrisiones deprimunt:
& tam̃ diuinis aurib exaudibiles ñ sunt. Nam
cũ derisio contra culpã nascit᷑: ꝓfecto nullũ uir¬
tutis meritũ in derisione generat᷑. Saal & enĩ
sacerdotes clamosis hunc uocib implorantes.
derisi ab helia fueratt: cũ dicebat. Clamate
uoce maiore. d̾s enĩ ẽ: & forsitan loquit᷑. aut
in diuersorio est. Sed hec eis irrisio ad uirtu¬
tis usũ non fuit: qr ꝑ culpȩ meritũ uenit. Pro¬
uide gͦ nunc dr qͥ deridet᷑ ab amico suo sic̃ ego.¬
humana derisio do proximũ: quẽ ab humanis
prauitatib uitȩ innocentia seruat alienum.
Sequit᷑. Deridet᷑ enĩ iusti simplicitas. Huius.

Expanded text:
Deum, et exaudiet eum, quia bonorum menti dum pravi Deum, et exaudiet eum, quia bonorum menti dum pravi exprobrant, ostendunt quem suorum actuum testem quaerant. Quae dum compuncta sese in precibus accingit, inde intra se supernae exauditioni jungitur, unde extra se ab humana laude separatur.  Vet. Xnonnulli quos et humanae irrisiones deprimunt, et tamen divinis auribus exaudibiles non sunt. Nam cum derisio contra culpam nascitur, profecto nullum virtutis meritum in derisione generatur. Baal etenim sacerdotes clamosis hunc vocibus implorantes, derisi ab Elia fuerant, cum dicebat: Clamate voce majori, Deus enim est, et forsitan loquitur, aut in diversorio est . Sed haec eis irrisio ad virtutis usum non fuit, quia per culpae meritum venit. Provide ergo nunc dicitur: Qui deridetur ab amico suohumana derisio Deo proximum, quem ab humanis pravitatibus vitae innocentia servat alienum. Sequitur: Deridetur enim justi simplicitas. - Hujus
Abbreviated transcription (Latin):
ponat qđ intus appetit. & in hoc libenter reso¬
luta iaceat qđ foris audit: ita ut beatã ñ tam
fieri ꝗͣ dici se gaudeat. Cũq laudis suȩ uocib
inhiat: qđ ẽẽ ceꝑat relinquit. Inde gͦ a dõ
disiungit᷑.: unde in dõ laudanda uidebat᷑. Non¬
nũꝗͣ uͦ recto oꝑi aminus constant̃ innitit᷑: &
tam̃ humanis irrisionib urget᷑. Miranda agit
& obprobria recipit: & qui exire foras ꝑ lau¬
des potuit: repulsus contumeliis ad semae ipsũ
redit. Et eo seipsũ robustius in dõ solidat:
quo foris non inuenit qͦ requiescat. Tota & enĩ
spes in auctore figit᷑: & inter irrisionũ conui¬
tia. solus interior testis implorat᷑. Atq afflic¬
ti animus fit do tanto proximus: quanto &
ã gr̃a humani fauoris alienus. In precẽ ꝓtinꝰ
fundit᷑: & pressus exterius. ad penetranda quȩ
intus sunt mundius liquat᷑. Bene itaq nc̃ dr̃.
Qui deridet᷑ ab amico suo sic̃ ego: inuocabit

Expanded text:
ponat quod intus appetit, et in hoc libenter resoponat quod intus appetit, et in hoc libenter resoluta jaceat, quod foris audit; ita ut beatam non tam fieri quam dici se gaudeat. Cumque laudis suae vocibus inhiat, quod esse coeperat relinquit. Inde ergo a Deo disjungitur, unde in Deo laudanda videbatur. Nonnunquam vero recto operi animus constanter innititur, et tamen humanis irrisionibus urgetur: miranda agit, et opprobria recipit; et qui exire foras per laudes potuit, repulsus contumeliis, ad semetipsum redit; et eo se intus robustius in Deo solidat, quo foris non invenit quo requiescat. Tota etenim spes in auctore figitur, et inter irrisionum convicia solus interior testis imploratur; atque afflicti animus fit Deo tanto proximus, quanto 360 et a gratia humani favoris alienus: in precem protinus funditur, et pressus exterius, ad penetranda quae intus sunt mundius liquatur. Bene itaque nunc dicitur: Qui deridetur ab amico suo sicut ego, invocabit
Abbreviated transcription (Latin):
eius scientiã excedat a Sed ut eoꝵ suꝑbiã cor¬
rigat: ẽẽ se inferiorẽ negat. Ꝙ ne suȩ humili¬
tatis limitẽ transeat: ẽẽ se superiorẽ tacet. Nec
preferendo se sed conferendo indicat. quod de se
hi qui sibi longe sunt impares discant: ut dũ
sponte inflectit᷑ sapientia quȩ emin&: nequa¬
ꝗͣ se contra uires erigat scientia quȩ iacet. Quos
b̾ene mox ad ȩqualitatis sensũ reuocat: qr tu¬
mere ualde quasi de singularitate magnitudiniᷤ
pensat: cũ subsequenter adiungit. Quis enĩ hȩc¬
quȩ nostis ignorat as Ac si aꝑte dicat. Cũ cunc¬
tis sint nota quȩ dicitis: de dictoꝵ scientia
singulariter cur tumetis. Quia gͥ elationẽ ar-¬
rogantiũ ad equalitatis cõmunionẽ reuocans.
ꝑfecta correptione redarguit: ad doctrinȩ nc̃
sententias erũpit: ut amici eiꝰ humiliati prius
discerent. ueritatis pondera quã reuerent̃ au¬
mens cũ de bouis actib aura humani fauoris
excipit᷑. ad gaudia exteriora diriuat᷑: ut post¬

Expanded text:
Sed ut eorum superbiam corrigat, esse se inferiorem negat; et ne suae humilitatis limitem transeat, esse se superiorem tacet: nec preferendo se, sed conferendo, indicat quod de se hi qui sibi longe sunt impares discant, ut dum sponte inflectitur sapientia quae eminet, nequaquam se contra vires erigat scientia quae jacet. Quos bene mox ad aequalitatis sensum revocat, quia tumere valde quasi de singularitate magnitudinis pensat, cum subsequenter adjungit: CAPUT emine ignorari. --Ac si aperte dicat: Cum cunctis sint nota quae dicitis, de dictorum scientia singulariter cur tumetis? Quia igitur elationem arrogantium ad aequalitatis communionem revocans, perfecta correptione redarguit, ad doctrinae nunc sententias erumpit, ut amici ejus humiliati, prius discerent veritatis pondera, quam reverenter aumens, cum de bonis actibus aura humani favoris excipitur, ad gaudia exteriora derivatur, ut post
Abbreviated transcription (Latin):
rando & ꝓfunditatẽ suã exhib&. occultos & illi¬
citos cogitationũ motus districte iudicando.
Sed eius celsitudo & ꝓfunditas quã sit inuesti¬
gabilis nullus agnoscit: nisi qui uel contẽplatio¬
ne ad sũma ꝓuehi ÷ uel occultis motib resistens.
tẽptationũ ceꝑit importunitate turbari. Unde¬
Profundior inferno: & uude cognosces .s Ac si ei
aꝑto despectu diceret᷑. Profunditatẽ eius atq
excellentiã quando tu cognoscere sufficis: qͥ uel
uirtute ad sũma euehi. uel tem& ipsũ rep̃hen¬
dere in temptationib nescis. SS equit᷑. Si subuer

Expanded text:
rando, et profunditatem suam exhibet, occultos et illirando, et profunditatem suam exhibet, occultos et illicitos cogitationum motus districte judicando. Sed ejus celsitudo et profunditas quam sit investigabilis nullus agnoscit, nisi qui vel contemplatione ad summa provehi, vel occultis motibus resistens, tentationum coeperit importunitate turbari. Seprofundior inferno, et unde cognosces? Ac si ei aperto despectu diceretur: Profunditatem ejus 347 atque excellentiam quando tu cognoscere sufficis, qui vel virtute ad summa evehi, vel temetipsum reprehendere in tentationibus nescis. Sequitur: CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
rendo fluctuar&. dicens. Quis nouit potestatẽ
irȩ tuȩ: & pre timore tuo irã tuã dinumerare.
Cuiꝰ bene potentiã egregius nobis doctor in¬
sinuat: cũ breuiter narrat. Ut possitis cõ¬
prehendere cum om̃ib scĩs: quȩ sit latitudo.
longitudo. sublimitas & ꝓfundũ. Habet qͥppe
ds iatitudinẽ: quia dilectionẽ suã usq ad col¬
lectionẽ ꝑsequentiũ tendit. Hab & longitu¬
dinẽ: quia ad uitȩ patriam nos longanimiter
tolerando ꝑducit. Hab& sublimitatẽ : qui a
ipsoꝵ quoq intelligentiã qͥ recepti in suꝑna
fuerint congregatione. transcendit. Hab&
ꝓfundũ: quia dampnatis inferius. districtio¬
nis suȩ iuditiũ in cõprehensibiliter exerit.
Quȩ scilicet quattuor. nobis in hac uita posi¬
tis. singulis exerc& : quia & latitudinẽ aman¬
do. & longitudinẽ tolerando. & celsitudinẽ
non solũ uram intelligentiã. seo etiã uota supe

Expanded text:
rendo fluctuaret, dicens: Quis novit potestatem rendo fluctuaret, dicens: Quis novit potestatem irae tuae, aut prae timore iram tuam dinumerare ? Cujus bene potentiam egregius nobis doctor insinuat, cum breviter narrat: Ut possitis comprehendere cum omnibus sanctis, quae sit latitudo, longitudo, sublimitas et profundum . Habet qem, quia dilectionem suam usque ad collectionem persequentium tendit. Habet longitudinem, quia ad vitae patriam nos longanimiter tolerando perducit. Habet sublimitatem, quia ipsorum quoque intelligentiam qui recepti in supernam fuerint congregationem transcendit. Habet profundum, quia damnatis inferius districtionis suae judicium incomprehensibiliter exerit. Quae scilicet quatuor nobis in hac vita positis singulis exercet, quia et latitudinem amando, et longitudinem tolerando, et celsitudinem, non solum nostram intelligent
Abbreviated transcription (Latin):
in fine retribuit. nequaꝗͣ nc̃ uel spes nr̃a com:¬
prehendit. Mari latior: qr humana mens
fluctuans multa de his quȩ uentura st̃ coni¬
cit᷑. s cũ iã cernere quȩ ęstimauerat ceꝑit:
tẽplatio deficit. Unde & cor psalmista in alto
posuerat. s nec dũ se eum contigisse sentiebat:
dicens. Mirabilis facta est scieutia tua ex me:
confortata est & non potero ad eã. Inferno ꝓ¬
fundiorẽ nouerat: qͥ sem& ipsũ discutiens.
s eius subtiliora iudicia ꝑtinescens. dicebat.
Nichil mͥ conseius sũ: s non in hoc iustificatꝰ
sũ. Qui aũ iudicat me dñs est. Longiorem
terra uiderat: cũ minora ei eẽ humanȩ m̃tis
uota pensabat. dicens. Qui potẽs est oĩa facere
suꝑhabundant̃ quã petimus: aut intelligimꝰ.
Latiorẽ in ari conspexerat: qui timendo pensa¬
bat. qr nequaꝗͣ. mens humana immensitatẽ
districtionis eius agnoscer&. quantũ lib& inqͥ¬

Expanded text:
in fine retribuit, nequaquam nunc vel spes nostra comin fine retribuit, nequaquam nunc vel spes nostra comprehendit; mari latior, quia humana mens fluctuans multa de his quae ventura sunt conjicit, sed cum jam cernere quae aestimaverat coeperit, n eum nostra contemplatio deficit. Unde et cor Psalmista in altum posuerat, sed necdum se eum contigisse sentiebat, dicens: Mirabilis facta est scientia tua ex me, confortata est, nec potero ad eam Psal. rofundiorem noverat, qui semetipsum discutiens, sed ejus subtiliora judicia pertimescens, dicebat: Nihil mihi conscius sum, sed non in hoc justificatus sum; qui autem judicat me, Dominus est . Longiorem terra viderat, cum minora ei esse humanae mentis vota pensabat, dicens: Qui potens est omnia facere superabundanter quam petimus aut intelligimus . Latiorem mari conspexerat, qui timendo pensabat quia nequaquam mens humana immensitatem districtionis ejus agnosceret, quantumlibet inqui
Abbreviated transcription (Latin):
cans dampuat. Terra longior: qr longammi¬
tatẽ nr̃am pacientia diuinę longanimitatis
ex suꝑat: quȩ nos & peccantes tolerat: & con¬
uersos ad p̃mia remunerationis expectat.
Mari latior: quia ubiq facta peccantiũ re
tributionis suȩ̨ presentia occupat᷑: ut cum
ñ presens ꝑ speciem cernit᷑: p̃sens ꝑ iudiciũ
possunt: ut ipse sit cęlum cũ iã ꝑ desideriũ
sũinis inher&: ipse infernus. cũ tẽptationũ
suaꝵ caligine ꝑturbatus in infunis iac&. ipse
terra quia in bono oꝑe fixe spei ubertate fructi¬
ficat: ipse mare. quia in quibusdã trepidus qua¬
tit᷑: & aura suȩmutabłitatis agitat᷑. Seo cęlo ẽ
excelsior ds : quia potentie eius inagnitudine
uincinͣ: etiam cũ suꝑ nosmet ipsos eleuamur.
Inferno ꝓfundior: quia nimirũ plus indicat.
quã seip̃e humanus animꝰ in tẽptationib in¬
uestigat. Terra longior: quia fructus uitȩ qͦs

Expanded text:
cans damnat. Terra longior. Quia longanimicans damnat. Terra longior. Quia longanimitatem nostram, patientia divinae longanimitatisat, quae nos et peccantes tolerat, et conversos ad praemia remunerationis exspectat. Mari latior, quia ubique facta peccantium 346 retributionis suae praesentia occupat, ut et cum non praesens per speciem cernitur, praesens per judicium possunt, ut ipse sit coelum cum jam per desiderium summis inhaereat; ipse infernus, cum, tentationum suarum caligine perturbatus, in infimis jacet; ipse terra, quia in bono opere fixae spei ubertate fructificat; ipse mare, quia in quibusdam trepidus quatitur, et aura suae mutabilitatis agitatur. Sed coelo est excelsior Deus, quia poevamur; inferno profundior, quia nimirum plus judicat quam ipse se humanus animus in tentationibus investigat; terra longior, quia fructus vitae, quos
Abbreviated transcription (Latin):
& latior mari. Qd ds cęlo excelsior. inferno
ꝓfundior. terra longior. mariq latior esse
describit᷑ : tanto spiritalit̾ deb& intelligi: qͣn¬
to de d̾o quicꝗͣ nefas est iuxta corporea lu-¬
amenta sentiri. Sed cęlo est excelsior: quia in¬
circũscriptione sui sp̃s cuncta transcendit.
Inferno ꝓfundior: quia transcendendo subue¬
hit. Terra longior: quia creaturȩ modũ ꝑ-¬
hennitate suȩ ęternitatis excedit. Mari latior:
qr rerũ temporaliũ fluctus sic regens possidae:
ut hos sub om̃imoda potentię suę p̃sentia
coangustando circũd&. Quãuis possint & cęli
appellatione angłi. & inferm uocabulo de¬
monia designari: ꝑ terrã uͦ iusti homines. ꝑ¬
mare aũ peccatores intelligi. E xcelsior itaq
cȩlo est: quia ipsi quoq electi sp̃s. uisionem
tantȩ celsitudinis ꝑfecte non penetrant. Pro¬
fundior inferno est: qr malignoꝵ spũũ astuti-¬
as longe subtilius quã ipsi putauerant iudi-¬

Expanded text:
at. --Quod Deus coelo excelsior, inferno profundior, terra longior, marique latior esse describitur, tanto spiritaliter debet intelligi, quanto de eo quidquam nefas est juxta corporea lineamenta sentire. Sed coelo est excelsior, quia incircumscriptione sui spiritus cuncta transcendit; inferno profundior, quia transcendendo subvehit; terra longior, quia creaturae modum perennitate suae aeternitatis excedit; mari latior, quia rerum temporalium fluctus sic regens possidet, ut hos sub omnimoda potentiae suae praesentia coangustando circumdet. Quamvis possunt et coeli appellatione angeli, et inferni vocabulo daemonia designari; per terram mare autem peccatores intelligi. Excelsior itaque coelo est, qui ipsi quoque electi spiritus, visionem tantae celsitudinis perfecte non penetrant. Profundior inferno est, quia malignorum spirituum astutias longe subtilius quam ipsi putaverunt, judi
Abbreviated transcription (Latin):
meroris infundit. Nã madet quid̾e ꝑ eruorẽ
uulneris: & si asue certitudine non frangit᷑ salu-
uniuscuiusq iusti animo. malignoꝵ quoq
spuũ tẽptamenta grassant᷑: ut exterius ex ꝑ¬
cussione doleat: & intus aliquatenus ex tẽp¬
tatione frigescat. Sed nequaꝗͣ grã deserit:
quȩ quo nos durius ex dispensatione ꝑcunt:
eo amplius ex pietate custodit. Nã cũ te¬
nebrescere ꝑ tẽptationẽ ceꝑit: sese uerũ lux
interna succendit. Unde & subdit᷑. Et¬

Expanded text:
moeroris infundit. Nam madet quidem per cruorem moeroris infundit. Nam madet quidem per cruorem vulneris, etsi a suae certitudine non frangitur salutuniuscujusque justi animo malignorum quoque spirituum tentamenta grassantur, ut exterius ex percussione doleat, et intus aliquatenus ex tentatione frigescat. Sed nequaquam gratia deserit, quae quo nos durius ex dispensatione percutit, eo amplius ex pietate custodit. Nam cum tenebrescere per tentationem coeperit, sese iterum lux interna succendit. Unde et subdit
Abbreviated transcription (Latin):
Unde & contra flagelli ictum cogitatio ceca
conquerit᷑: & quasi infinita calamitas credit᷑.
quȩ dieb cursu labentib cotidie finit᷑. At si
semel quisq ad ęterna se erigat. atq in his
quȩ incõmutabiliter ꝑmanent oculos cordis
figat: ꝓpe nil ee̾ hic conspicit. quicqͥd ad finẽ
currit. Presentis uitȩ aduersa tolerat: s quasi
nichil ẽẽ om̃e qđ labit᷑ pensat. Quo enĩ se in¬
ternis gaudiis robustius inserit: eo minus ex¬
terius dolores sentit. Unde sophar nequaꝗͣ
ueritus ausu temerario docere meliorẽ. exhor¬
tat᷑ ad iusticiã: & demonstrat quã nulla iusti
oculis uideat᷑ pęna. Ac si aꝑte dicat. Si de¬
gustas gaudiũ qđ intus ꝑman&: leue fit ꝓ¬
tius om̃e qđ foris dol&. Bene aũ presentis
uitȩ miserias aquis p̾tereuntib cõparat:
quia calamitas transiens. electi mentẽ ne¬
quaꝗͣ ui ꝑcussionis subruit : sed tamen tactu

Expanded text:
Unde et contra flagelli ictum cogitatio caeca Unde et contra flagelli ictum cogitatio caeca conqueritur, et quasi infinita calamitas creditur, quae diebus cursu labentibus quotidie finitur. At si semel quisque ad aeterna se erigat, atque in his quae incommutabiliter permanent oculum cordis figat, prope nihil esse hic conspicit quidquid ad finem currit. Praesentis vitae adversa tolerat, sed quasi nihil esse omne quod labitur pensat. Quo enim se internis gaudiis robustius inserit, eo minus exterius dolores sentit. Unde Sophar nequaquam veritus ausu temerario docere meliorem, exhortatur ad justitiam, et demonstrat quam nulla justi oculis videatur poena. Ac si aperte dicat: Si degustas gaudium quod intus permanet, leve fit protinus omne quod foris dolet. Bene autem praesentis vitae miserias aquis praetereuntibus comparat, quia calamitas transiens, electi mentem nequaquam vi concussionis obruit, sed tamen tactu