comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
in hoc loco intelligit᷑ sũma be¬
atitudo. ⁊ ꝓsperitatis future
uite: que nũc manet inspe t̃r
erit in re. In hac dextera iam
sc̃ĩ consistunt: qr indei p̾destina¬
tiue. iam certũ manet qui sint
indextera collocandi. quando a¬
gni separaibunt᷑ ab edis. N eqͣ¬
quam pars sinistra erit: qͥa
infelicitas. uł aduersitas nlla
eos nocebit quibus ⁊ dicturus ẽ. Ue¬
uite benedicti prĩs mei ⁊ c̃. De hac
de ore eius gladius utraq parte a¬
cutus exibat. Gladius utrimq acu¬
tus: scriptura ueteris ac noui terta¬
menti intelligitur. Hinc paulus
dicit. ⁊ gladium spũs. qd est uerbũ
dei. Qui gladius de ore dei ꝓcedit:
iuxta qd̾ ip̃e dñs dicit. Non in solo
pane uuuit homo: sed in om̃i uerbo
qp̃ procedit ex ore dei. utraq m te
acutus dicit᷑: q uidelic hinc culpas
oꝑis illuic resecat peccata cogitati¬
onis. Uetus enĩ testamentũ dicit.
non occides. non furaberis ⁊c̃. No

Expanded text:
in hoc loco intelligitur summa beatitudo et prosperitas futurae vitae, quae nunc manet in spe, tunc autem erit in re. In hac dextera jam sancti consistunt, quia in Dei praedestinatione jam certum manet, qui sint in dextera collocandi, quando agni separabuntur ab haedis, nequaquam pars sinistra erit, quia infelicitas vel adversitas nulla eos nocebit, quibus et dicturus est: Venite, benedicti Patris mei et caetera. De hac de ore ejus gladius utraque parte acutus exibat. Gladius utrinque acutus, Scriptura Veteris ac Novi Testamenti intelligitur; hinc Paulus dicit: Et gladium spiritus, quod est verbum Dei . Qui gladius de ore ejus procedit, juxta quod ipse Dominus dicit: Non in solo pane vivit homo, sed in omni verbo quod procedit de ore Dei . Utraque autem parte acutus dicitur, quia videlicet hinc culpas operis, illinc resecat peccata cogitationis; Vetus enim Testamentum dicit: Non occides; non furaberis
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ ꝓfert ext̾i̾us: qr uidelicet
ille siue souo uocis auduit pͥ¬
us incorde. qd̃ post modũ so¬
nuit ext̾ios inuoce. Quia ali¬
ter ad prophetas diuina uox
sonuit: acq alit̾ ip̃i post ea lo¬
cuti sunt. Deus eñi locutus¬
est. ad illos in corde sine souo
uocis: ip̃i aũt post ea locuti sũt
operantes uerba cũ lingua cͣr¬
nis. Et mitte uͥiͣ eccliis. id est
geuerali eccłie : qr sicut supra
dictũ est. inseptenario nunie¬
ro uniuersitas exprimit᷑ fi¬
deliũ. ł lam ⁊ qd̾ innullarũ
loquit᷑: utiq oĩb eccliis loqͥt᷑.

Expanded text:
exterius, quia videlicet ille sine sono vocis audivit prius in corde, quod postmodum sonuit exterius in voce, quia aliter ad prophetas divina vox sonuit, atque aliter ipsi postea locuti sunt. Deus enim locutus ad illos in corde sine sono vocis, ipsi autem postea locuti sunt, operantes verba cum lingua carnis. Et mitte septem ecclesiis, id est generali Ecclesiae; quia sicut supra dictum est, in septenario numero universitas exprimitur fidelium. Nam et quod uni illarum loquitur, utique omnibus eccles
Abbreviated transcription (Latin):
Et dauid. Aitendite ppłs meus le¬
gem meam ⁊c̾. Alfa apud grecos.
latinos. et hebreos. pͥncipium est
elemencor. Quod eñi apud nos
a. hoc est apud grecos aͣ. apud he¬
breos alepl: porro. M. finalis est
elementm ⁊ apud hebreos. Quid ãt

Expanded text:
et David: Attendite, popule meus, legem meam . Alpha apud Graecos, Latinos, et Hebraeos, principium est elementorum; quod enim apud nos A, hoc est apud Graecos alpha, apud Hebraeos aleph. Porro omega finalis est elementorum apud Graecos. Quid aut
Abbreviated transcription (Latin):
angłi apłis. Quid inqͥc statis aspici¬
entes iucelũ : Hic ih̾c sic ueniet quẽ¬
admodũ iudistis eũ eundẽ incelũ.
Nubiũ aũt sepe fit mentio in sacro
eloquio. Unde legimꝰ iuexodo. qd̾
om̃ps deus in nube filios isrł edurͣ
de egypto. Tabernaculũ qͦ moysi
⁊ templũ salomonis nubes imple¬
uit. ⁊ in dñi tnͣsfiguratione. moysẽ
⁊ helyam nubes obumbrauit᷑. In mi¬
bibus etiam scĩ uenturi sunt ad iu¬
dicium: iuxta illud apłi. qr rapi¬
entur obuiam xp̃o innubib. Illa
aũt nubes que filios isrł̾ illumia¬
bat. ⁊ egyptios tenebris cirtũda¬
bat : dñi significat clementiam.
que illuminat ꝑfectos. ⁊ obcecat
reprobos. Ita quippe ueniens dũs
ad iudiciũ: apparebit blandus iu¬
stis: quos etiam illuminabit. dũ
cid contuendam suam maiestatẽ
eos ꝑduxerit. Et terribilis re¬
Inutiler seruũ ꝓicite intenebraᷤᷤ
ext̾iores. Illis eñi dicet. uenite
benedicti prĩ mei ꝑcipite regnũ

Expanded text:
s aspicientes in coelum? Hic Jesus sic veniet, quemadmodum vidistis eum euntem in coelum . Nubium autem saepe fit mentio in sacro eloquio, unde legimus in Exodo, quod omnipotens Deus in nube filios Israel eduxit de Aegypto. Tabernaculum quoque Moysi et templum Salomonis nubes implevit, et in Domini transfiguratione Moysen et Eliam nubes obumbravit. In nubibus etiam sancti venturi sunt ad judicium, juxta illud Apostoli, quia rapiemur obviam Christo in nubibus . Illa autem nubes quae filios Israel illuminabat, et Aegyptios tenebris circumdabat, Domini significat clementiam, quae illuminat perfectos, et obcaecat reprobos. Ita quippe veniens Dominus ad judicium, apparebit blandus justis quos etiam illuminabit, dum ad contuendam suam majestatem eos perduxerit; et terribilis reInutilem servum projicite in tenebras exteriores; illis enim dicet: Venite, benedicti
Abbreviated transcription (Latin):
bem leuẽ. ⁊ ingrediet᷑ egyptum.
Suꝑ nubem quippe leuem ascẽ¬
dit. ⁊ inegẏptũ uenit: quando
carnem humanitatis nr̃e assu¬
mens. sine grauedine peccati in
mudo apparuit. Nlubes autẽ
pluralit̾ scõs significant p̾dica¬
tores qui pluunt uerbis: ⁊ cho¬
ruscant miraculis: deqͥbus per
ꝓphetam dicit᷑. Et nubib man¬
dabo ne pluant suꝑ eam: hoc ẽ
suꝑ uineam imbrem. Cũ hiis
nubibi hoc ẽ cũ multitudine scõ¬
rum uenturus est dñs ad iu¬
dicium: qr ineoꝵ cordib hĩcab.¬

Expanded text:
bem levem, et ingredietur Aegyptum . Super nubem quippe levem ascendit, et in Aegyptum venit, quando carnem humanitatis nostrae assumens, sine gravedine peccati in mundo apparuit. Nubes autem pluraliter, sanctos significant praedicatores, qui pluunt verbis, et coruscant miraculis; de quibus per prophetam dicitur: Et nubibus mandabo ne pluant super eam , hoc est, super vineam imbrem. Cum his nubibus, hoc est, cum multitudine sanctorum venturus est Dominus ad judicium, quia in eorum cordib
Abbreviated transcription (Latin):
uero: in quẽ cũcta terminantur.
Uel pͥncipiũ: qr in pͥncipio erat
uerbũ: sinia. qr uerbũ caro factũ
est. Unde ip̃e ꝑ isayam dicit.
Ante me non est formatus deus.
⁊ post me non erit. Nam et qd̾
iohannes inmo angls ex per sona
dei hoc dicat: manfestat cũ subum¬
git. Dicit dñs deus. qui erat ⁊ qui est
⁊ qui uenturus est. ¶mip̃s qd̾ iam supͣ
expositũ est. Ego iohannes frat̾ ur̃¬
⁊ cͥ. Huc usq p̾facio subsequentis libͥ.
Ex hinc historia incipit. Loquit᷑ aũt
eccliis asie qͥbi ͭse equalem ostendeus:
humilitatis causa dicit. Ego iohãnes
frat̾ ur̃ in fide. ⁊ particeps intribu¬
latione ⁊ regno. ⁊ pacientia in ih̃u.¬

Expanded text:
antur; vel principium, quia in principio erat Verbum, finis, quia Verbum caro factum est, unde et ipse per Isaiam dicit: Ante me non est formatus Deus, et post me non erit . Nam et quod Joannes, imo angelus ex persona Dei hoc dicat, manifestat cum subjungit: Dicit Dominus Deus, qui erat, et qui est, et qui venturus est omnipotens. Quod jam supra expositum est. Ego Joannes frater vester. Hucusque praefatio sequentis libri, exhinc historia incipit. Loquitur autem ecclesiis Asiae, quibus et se aequalem ostendens, humilitatis causa dicit: Ego Joannes frater vester in fide, et particeps in tribulatione et regno
Abbreviated transcription (Latin):
dictũ ẽ. Et ab ihu xp̃o qͥ est testis fi¬
delis. Quia de xp̃o erat plura locutu¬
rus: iterũ repetit eius ꝑsonã dicẽs.
Et ab ihͥu xp̃o qui ẽ testis fidelis. Id ẽ
scant te. Et sic deus dilexit mũdum:
ut filiũ suũ unigenitũ daret. Et ego
a me ip̃o inueni. ⁊ multa hiis similia.
d sicut filius est testis fidelis: ita pat̾
filio: testimoniũ illi ꝑhibens. Hic est
filius meus dilectus: inquo mͥ compla¬
cui. Ip̃eq filius de spũ ꝑhibet testimo¬
niũ cũ dicit. Sp̃t est qui iuuificat:

Expanded text:
dictum est. Et a Jesu Christo, qui est testis fidictum est. Et a Jesu Christo, qui est testis fidelis. Quia de Christo erat plura locuturus, iterum repetit ejus personam, dicens: Et a Jesu Christo, qui est testis fidelis, id estrna, ut cognoscant te ; et: Sic Deus dilexit mundum, ut Filium suum unigenitum daret ; et: Ego a meipso non veni ; et multa his similia. Sed sicut Filius est testis fidelis, ita etiamFilio, testimonium illi perhibens: Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi complacui . Ipseque Filius de Spiritu perhibet testimonium cum dicit:
Abbreviated transcription (Latin):
ture ut ubi unius fit mentio ꝑsone
de trinitate: tota simul trinitas in¬
telligatur. Ergo ubi ꝑsonã filii fi¬
delib grãm tribuere legentes au¬
dimus: simul in ip̃a datione patr̃e
rum queritur. cũ sit inus spũs qͥ
replet orbem terraẜ. cur iohãnes
in hac renblatione sept̾e spũs intͦ¬
ducit᷑. Immrũ ꝓpt̾ septenariam
id multiplicem eius operationez
Hinc salomion dicit euudem sp̃m. uni¬
cum ⁊ multiplicem. Et aseptem spiri¬
tib qui inconspcũ throm eius sunt.
Tronus dei sunt augłi scĩ ⁊ hõies ĩsti:
inquor m̃tib ꝑ fidem requiescit. Unde
est. Anima iusti: sedes sapientie. In cu¬
⁊ ad dei amorem ⁊ proximor accen¬
dit dilectionẽ. Ad quẽ etiam specialr̾
remissio pertinet peccatore: que fit
inbaptismate opere sp̃us scĩ. unde
dñs dicit apłis. Accipite spm scm̃:
quoꝵꝭ remiseritis pcc̃a remutũtur
eis. Quare uiiͤ spũs dicant᷑: supra¬

Expanded text:
turae ut ubi unius fit mentio personae turae ut ubi unius fit mentio personae de Trinitate, tota simul Trinitas intelligatur. Ergo ubi in persona Filii fidelibus gratiam tribuere legentes audivimus, simul in ipsa datione Patrem rum quaeritur, cum sit unus Spiritus qui replet orbem terrarum, cur Joannes in hac revelatione septem spiritus introducit? nimirum propter septenariam, id est multiplicem ejus operationem. Hinc Salomon dicit eumdem spiritum unicum et multiplicem. Et a septem spiritibus, quae in conspectu throni ejus sunt. Thronus Dei sunt angeli sancti et homines justi, in quorum mentibus per fidem requiescit. Unde est: Anima justi sedes est sapientiae . In cuet ad Dei amorem et proximorum accendit dilectionem, ad quem etiam specialiter remissio pertinet peccatorum, quae fit in baptismate opere Spiritus sancti; unde Dominus dicit apostolis: Accipite Spiritum sanctum: quorum remiseritis peccata, remittuntur eis . Quare septem spiritus dicantur, supra
Abbreviated transcription (Latin):
recitetur. Nam cũ dicit ab eo qͥ
est. ⁊ qui erat ⁊ qui uenturꝰ est.
Filiũ in hiis uerbis ostendit. qd̾
maxime ex hoc ꝓbat cũ subũgͥ:
qui uenturus est. ad iudiciũ scil.
ut reddat unicuiq iuxta opera
psabausta. Tu aũt idem ip̃e es.
dunt eni angłi. s mutabłitatẽ
passi sunt: quando unꝰ eor motus
ꝑ suꝑbiam cecidit. Sunt hoĩes sed
mutabiles: sicut primus homo mil¬
tatus ẽ: ⁊ ex iusto factus ẽ iniustꝰ:
ex bono impius. ex inmortali mor¬
talis. Omus enĩ creatura muta¬
bilis cõꝑata eternitati: quasi non
estꝰ. Ideoq specialit̾ ẽẽ habere dicit᷑.
qui semꝑ idem ẽ. Erat uero: quia
antequam de beata uirgine nasce¬
retur intemꝑe. cuncta cũ patre fe¬
cit tempora. Iuxta illud. In pͥncipio
erat uerbum: ⁊ omnia pͥ ipsum
facta sunt. Uenturus est. ad iudi¬
ciũ: iuxta illud angłoꝵ ꝓmissũ ẽ.
Sic ueniet que admodum uidistis
bilis ẽ. etiam operatio. Quid sͥ uult
scĩ. Sed sciendũ qr mos ẽ sacre scrip¬

Expanded text:
cetur? Nam cum dicit: Ab eo qui est, et qui erat, et qui venturus est, Filium in his verbis ostendit, quod maxime ex hoc probat, cum subjungit: Qui venturus est, ad judicium scilicet, ut reddat unicuique juxta opera Psalmista: Tu autem idem ipse es . Sunt etiam angeli, sed mutabilitatem passi sunt, quando unus eorum motus per superbiam cecidit. Sunt homines, sed mutabiles. sicut primus homo mutatus est, et ex justo factus est injustus, ex bono impius, ex immortali mortalis. Omnis enim creatura mutabilis comparata aeternitati, quasi non est, ideoque specialiter esse habere dicitur, qui semper idem est. Erat vero, quia antequam de beata Virgine nasceretur in tempore, cuncta cum Patre fecit tempora, juxta illud: In principio erat Verbum ; et: Omnia per ipsum facta sunt . Venturus est ad judicium, juxta illud angelorum promissum: Sic veniet quemadmodum vidistis rabilis est etiam operatio, quod sibi vulsancti? Sed sciendum quia mos est sacrae Scrip
Abbreviated transcription (Latin):
Non aũt aĩaliũ. quors ius in sã¬
guine ẽ. ⁊ cũ moriunt᷑ ẽẽ desuũt
oculus eũ iudebit: s potius oculꝰ
hominũ. Alia tnͣslatio dicit. iii¬
debit eum om̃is oculus talet: qͣ¬
lem scil despexerunt. ⁊ qualem
credere noluerunt: ⁊ tũc imple¬
bitur udebit om̃is taro salutare
dei. ⁊ qui eũ pupugerũt .s. idebt̃¬
eimi. Iudei scil qui crucifixerunt
eũ liu̾gua. sicut marcus dicit. E¬
rat aũt hora tertia. ⁊ crucifixert̃
illum clamantes reus ẽ. mortis.
Et milices pilati uidebũt eũ: quẽ
illudentes crucifixerũt. Uidebũt
aũt non ut iam contempnant
ficut prius. irrideant. insultent.
ac letent᷑: sed ut paueant. gemãt.
lugeant. ⁊ tristent᷑. Unde ⁊ sub¬
ditur. Et tunc plangent se suꝑ
eũ om̃s trib terre. id ẽ. om̃s repro¬
bi terrena desiderantes. ⁊ ꝑ deside¬
rium terram in habitantes. ho¬
norib semet ipõs extolleñtes. in
luxuriis degentes. Quib dñs dic̃.

Expanded text:
non autem animalium quorum vis in sanguine est, et cum moriuntur esse desinunt, oculus enim videbit, sed potius oculus hominum. Alia translatio dicit: Videbit eum omnis oculus talem, qualem scilicet despexerunt, et qualem credere noluerunt, et tunc implebitur: Videbit omnis caro salutare Dei . Et qui eum pupugerunt, subeum, Judaei scilicet, qui crucifixerunt eum lingua, sicut Marcus dicit : Erat autem hora tertia, et crucifixerunt illum, clamantes: Reus est mortis; et milites Pilati videbunt eum quem illudentes crucifixerunt; videbunt autem non ut jam contemnant, sicut prius irridebant, insultent, ac laetentur, sed ut paveant, gemant, lugeant et tristentur, unde et subditur, et tunc plangent se super eum omnes tribus terrae, id est, omnes reprobi terrena desiderantes, et per desiderium terram inhabitantes, honoribus semetipsos extollentes, in luxuriis degentes, quibus Dominus dicit:
Abbreviated transcription (Latin):
dñe pater: qr abscondisti hec a
sapientib ⁊ prudentib. ⁊ reue¬
lasti ea puulis. Que oportet fi¬
eri cito. In hiis uerbis duo cũ¬
preduntur. ut ea scilicet que
finienda sunt cito accipiant
ternmũ. ⁊ ea que incħoan¬
da sunt cito sumant mnitiũ:
ista tamen nequaquã finẽ
acceptura sunt. Unde nͨ me¬
tuenda sunt tormenta q̃ trãse¬
unt. sed ea metuenda que met̾
gitiua sunt appetenda: s iugis
status permanentia. Cito. id
in p̾senti tp̃re. Omne eñi tempꝰ
presentis uite cõꝑatũ eternita¬
ti: quasi unius hore paruissi¬
mũ est momentum. Unde ⁊
idẽ ioh̾es in epłã sua dicit de
hoc longissimo tp̃re. Filioli
rouissima hora ẽ. Reuelat

Expanded text:
Domine Pater, quia abscondisti haec a Domine Pater, quia abscondisti haec a sapientibus et prudentibus, et revelasti ea parvulis . Quae oportet fieri cito. In his verbis duo comprehenduntur, ut ea scilicet quae finienda sunt cito accipiant terminum: et ea quae inchoanda sunt, cito sumant initium. Ista tamen nequaquam finem acceptura sunt. Unde nec metuenda sunt tormenta quae transeunt, sed ea metuenda sunt quaegitiva sunt appetenda, sed jugi statu permanentia. Cito, id est in praesenti tempore. Omne enim tempus praesentis vitae comparatum aeternitati, quasi unius horae parvissimum est momentum. Unde et idem Joannes in epistola sua dicit de hoc longissimo tempore: Filioli, novissima hora est . Revelat
Abbreviated transcription (Latin):
lo ecclie sit manifestatꝰ. Quam
dedit illi deus palam facere ser¬
uis sius. Et hic apertius esset:
si dixisset qua. Sed ⁊ hic locuti
onis modus sepe fit in scriptu¬
ris. Uude est bonũ certamen
certaui: pro eo qd̾ est bono cer¬
tamine certani. Hec aũt re
is. quo oportet fieri cito. Sed
inhiis uerbis: utraq eius na¬
tura demoustratur. diuina
scil per hoc: qd̃ ip̃e tũ pr̃e ⁊ spi¬
ritu sc̃o cuncta reuelat mys
teria. Humana aũt in hoc:
etiam a se ip̃o accepit: ut sua
reuelatione manifestaret ser¬
uis suis. que oportet fieri cito.
Deus eñi in hoc loco: tota tri¬
nitas intelligitur. Aqua acce¬
pit ip̃e homo assũptus auerbo
dei ut ista mysteria suis reue¬
laret seruis: ubi etiam ip̃a foͣrͣ
serui. dña p̾dicat᷑ seruors. Serĩus
sius ea manifestauit: id ⁊ p̾cepta
sua sequentib. quib albi dic̃÷.
Cum feceritis oĩa que p̾cepta st̃
uobis: dicite. serui imitiles su¬
mus. Ilon eñi seruis mosaice
ineuangłio dicit. Confiteor tͥ

Expanded text:
lo, Ecclesiae sit manifestatus. Quam dedit illi Deus palam facere servis suis. Et hic apertius esset, si dixisset, Qua; sed et hic modus locutionis saepe fit in Scripturis. Unde est: Bonum certamen certavi , pro eo quod est: Bono certamine certavi. Haec autem ris, quae oportet fieri cito, sed in his verbis utraque ejus natura designatur: divina scilicet, per hoc quod ipse cum Patre et Spiritu sancto cuncta revelaautem in hoc etiam a seipso accepit, ut sua revelatione manifestaret servis suis quae oportet fieri cito. Deus enim in hoc loco tota Trinitas intelligitur, a qua accepit ipse homo assumptus a Verbo Dei, ut ista mysteria suis revelaret servis, ubi etiam ipsa forma servi, domina praedicatur servorum. Servis suis ea manifestavit, id est praecepta sua sequentibus, quibus alibi dicit: Cum feceritis omnia quae praecepta sunt vobis, dicite: Servi inutiles sumus . Non enim servis Mosaicae in Evangelio dicit: Confiteor tibi,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ grãm xp̃i. atq humiliati. ad qͦs
etiam qr menibra sunt eccłie. hͨ
ꝑtinet reuelatio. Implecũ hoc
cognoscimus in paulo. qd̃ prius
fuit suꝑb ecclie ꝑsecutor: deiu¬
ceps faccus ẽ. piissimꝰ predicator.
De suꝑbis enĩ atq elatis cotidie
xp̃c suam eccłiam per iuternam
grãm uocans: mitissimã reddit¬
⁊ humilem. Gratia uobis ⁊ par¬
ab eo. Gratia dicit᷑ gratis data .s.
non merces reddita. s uenia gra¬
tis data. que gr̃a speciałr ii hoc
est accipienda: qr siue merito ho¬
minũ misit deus filiũ suũ. qul
nos suo sanguine redemit. ⁊ ad
filiationẽ dei ꝑduxit. Unde ⁊ seqͣ.
Et pax. quia udelicet ip̃e ꝑ suam
passionem: genus humanũ deo
pr̃i pacificauit. Et notandũ qd̵
non dicit᷑ pax ⁊ gr̃a: s p̾mictit᷑
gr̃a ac deuide subiũgitur pax:
qr nullus ad pacem reconcilia¬
tionis uenire poterit. nisi hũc
pacem dei uenire possemus a
dei gr̃a p̾uenti sumꝰ. Generalit̾

Expanded text:
per gratiam Christi atque humiliati; ad quos per gratiam Christi atque humiliati; ad quos etiam, quia membra sunt Ecclesiae, haec pertinet revelatio. Impletum hoc cognoscimus in Paulo, qui prius fuit superbus Ecclesiae persecutor, deinde factus est piissimus praedicator. De superbis enim atque elatis quotidie Christus suam Ecclesiam per internam gratiam vocans, mitissimam reddit et humilem. Gratia vobis. Gratia dicitur gratis data, non merces reddita, sed venia gratis collata, quae gratia specialiter in hoc est accipienda, quia sine merito hominum misit Deus Filium suum, qui nos suo sanguine redemit, et ad filiationem Dei perduxit. Unde et sequitur et pax, quia videlicet ipse per suam passionem genus humanum Deo Patri pacificavit. Et notandum quod non dicitur, pax et gratia, sed praemittitur gratia ac deinde subjungitur pax, quia nullus ad pacem reconciliationis venire poterit, nisi hunc pacem Dei venire possimus, a Dei gratia perventi sumus; generaliter
Abbreviated transcription (Latin):
Ip̃e uero corꝑalit̾ ex mat̾ia calida ⁊
frigida. humida ⁊ sicca componitur.
Asia interp̾tat᷑ elatio. Elatio aũt
aliquando culmuna uirtutũ desi¬
gnat᷑. In bono ponitur. ut illud
posuit petrũ. paulũ. ⁊ ceteros: qui
primũ fundamenta ecclie iecer̃t.
¶Iam si qͣuis cũ montẽ quisqͥs
conscendit: eo paulisper cetera sb̃¬
iacentia despicit. quo ad altiora
plus gressus tendit: ita qͥ iuten¬
tionem figere nitit᷑ in sũmis: eo
amplius terrena despicit: quo
amplius eleuat᷑ ad celestia. et
qd̃ prius inimo positꝰ suꝑ se cre¬
didit. post ascendendo ꝓficiens. sb̾
se ẽẽ cognoscit᷑. In hac bona elati¬
one consistit eccłia: qr terrena
omilia calcans. mente celos ui¬
habitat: dicens cũ apło. nr̃a cõ¬
uersatio in celis est. Qd̃ si etia
elationẽ incontrariã partent
intelligere uoluerimus: neq in
hoc asano intellectu recedimus.
qi multi asua suꝑbia deiecti sunt

Expanded text:
Ipse vero corporaliter ex materia calida et Ipse vero corporaliter ex materia calida et frigida, humida et sicca componitur. Asia, interpretatur elatio. Elatio autemur, sed aliquando culmina virtutum designat. In bono ponitur, ut illud posuit Petrum, Paulum, et caeteros qui primum fundamentum Ecclesiae jecerunt. Nam sicut cum montem quisquis conscendit, eo paulisper caetera subjacentia despicit, quo ad altiora plus gressus tendit, ita qui intentionem nititur figere in summis, eo amplius terrena despicit, quo amplius elevatur ad coelestia, et quod prius in imo positus super se credidit, post ascendendo proficiens, sub se esse cognoscit. In hac bona elatione consistit Ecclesia, quia terrena omnia calcans, mente coelos inhabitat, dicens cum Apostolo: Nostra conversatio in coelis est . Quod si etiam elationem in contrariam partem intelligere voluerimus, neque in hoc a sano intellectu recedimus, quia multi a sua superbia dejecti sunt
Abbreviated transcription (Latin):
Uestimentis uirtutũ ornabim. tan¬
tum mͦ uocet᷑ nomẽ tuum suꝑ nos:
aufer obprobriũ nr̃m ut sis uir nr̃.
ne imꝑperando dicant nobis iudei:
qd̾ non habemꝰ uirũ. Unde ⁊ salomõ
dicit. Quia sapientia excidit sibi co¬
lumpnas unͨ. Columpnas septem
extidit ⁊ domũ fecit: qr ab amore p̾¬
sentis scl̃i. dura corda gentiliũ sep¬
tiformis spũ implenda separauit:
atq ad fortitudinẽ celestis edificii
erp̃ꝵ. Recte etiam hoc nummero sep¬
tenario. qui constat extrib ⁊ iiͦii.
ecclia comp̾hendit᷑: que iu quatuor
mũdi pates diffusa incoricussa m̃te
⁊ fide obseruat sc̃e truutatis fidera.
Cuius numeri mysteriũ. etiã unꝰ
homo in se continet. qui utiq mẽ¬
brũ est huiꝰ eccł̃ie: dũ ex quatuor
humorib. quatuor pollet uirtutib.
⁊ diligit deum ex toto corde suo. ⁊ ex
tota aĩa sua. ⁊ ex tota uoluntate
sua. Nam tribus spiritalit̾: ⁊ iii
tribus qualitatib sp̃italit̾ excitat᷑.

Expanded text:
irtutum ornabimur, tantummodo invocetur nomen tuum super nos, aufer opprobrium nostrum, ut sis vir noster, ne improperando dicant nobis Judaei quod non habeamus virum. Unde et Salomon dicit , quia sapientia excidit sibi columnas septem, columnas septem excidit, et domum fecit, quia ab amore praesentis saeculi dura corda gentilium septiformi spiritu implenda separavit, atque ad fortitudinem coelestis aedificii erexit. Recte etiam hoc numero septenario, qui constat ex tribus et quatuor, Ecclesia comprehenditur, quae in quatuor mundi partes diffusa inconcussa mente et fide observat sanctae Trinitatis fidem. Cujus numeri mysterium etiam unusquisque homo in se continet, qui utique membrum est hujus Ecclesiae, dum ex quatuor constat humoribus, quatuor pollet virtutibus, et diligit Deum ex toto corde suo, et ex tota anima sua, et ex tota voluntate sua. Nam tribus spiritaliter, et qutribus qualitatibus spiritaliter excitatur.
Abbreviated transcription (Latin):
pr̃i suo. Per hanc sententiam om̃s
electi sacerdotes demonstrant᷑ qui supͣ
reges fuerant appellati. Quia eñi ca¬
put fideliũ rex est ⁊ sacerdos: congru¬
ent̾ ⁊ membra capitis. reges ⁊ sacer¬
dotes uocantur: quib per petrũ dicit᷑.
Uos estis genus electimni: regale sac̾¬
dotummi. Ipsi eñi sunt reges. ip̃i ⁊ sacer¬
dotes. ⁊ sacrificiũ ⁊ altare: qr ⁊ tumul¬
tus carnaliũ uoluptatũ contra se in¬
surgentes ut reges refreuant. ⁊ sacͥ¬
ficium laudis ⁊ mortificationis deo
ummolant: corpusq suũ ap̾sentis se¬
culi cupiditatib mortificant: ut ho¬
stia uina fiant᷑. Ip̃e itaq igenitus
prĩs rex ⁊ sacerdos. fecit suos electos
reges ⁊ sacerdotes: quos reges terre
constituit. ⁊ ip̃o oꝑe sacerdotes mon¬
strauit. Qd̾ aũt dicit᷑ deo ⁊ prĩ: non
due nature. nec due ꝑsone: s una
ostendit᷑. ubi etiam sp̃c scũs iuxta
dotes fieri uoluit: ubi etiam amboos

Expanded text:
Patri suo Per hanc sententiam omnes Patri suo Per hanc sententiam omnes electi, sacerdotes demonstrantur, qui supra reges fuerant appellati. Quia enim caput fidelium rex est et sacerdos, congruenter et membra capitis, reges et sacerdotes vocantur. Quibus per Petrum dicitur: Vos estis genus electum, regale sacerdotium . Ipsi enim sunt reges, ipsi et sacerdotes et sacrificium et altare, quia et tumultus carnalium voluptatum contra se insurgentes ut reges refrenant, et sacrificium laudis et mortificationis Deo immolant, corpusque suum a praesentis saeculi cupiditatibus mortificant, ut hostia viva fiant. Ipse itaque Unigenitus Patris, rex et sacerdos, fecit suos electos reges et sacerdotes, quos reges terrae constituit, et ipso opere sacerdotes monstravit. Quod autem dicitur, Deo et Patri, non duae naturae, nec duae personae, sed una ostenditur; ubi etiam Spiritus sanctus juxta rdotes fieri voluit, ubi etiam amborum
Abbreviated transcription (Latin):
hortat᷑ fideles dicẽs. olmbulate indilecti¬
one: sicut ⁊ xp̃c dilexit nos: ⁊ tradidit
semet ipm ꝓ nobis ⁊ cec̾a. Dilexit ãt
nos pulcher fedos: puis impios. siue p᷑¬
cato pcc̃ores. Nec quales eramꝰ nos di¬
lexit: sed quales ip̃a dilectione nos fecit.
Unde subdit᷑. Et lauit nos a pccĩs nr̃is
in sanguine suo. Iste ẽ amor ineffabilis:
Iustus utiq pro inustis. Et cũ essemꝰ
maculati dilectis. lauit nos suo sangͥ¬
ne: ut exhiberet sibi eccl̃iam non ha¬
bentem maculam. aut rugaur. uel ali¬
quid huiꝰ modi. Qui etiam etiam san¬
gumem sue passionis uertit nobis in
mysteriũ ablutionis: ut in fide mortis
eius baptizati. ab oĩb mũdemur pc̃cis.
Hiuic apłs dicit. Quicũq baptizati su¬
sumus. Et aũt ⁊ scdm baptismũ effu¬
sio lacrimars: quo momentis singulis
uidel maria post multas criminum
lacrimas matulas. ⁊ petrus ablutus
est post trinam dñi negationẽ. Et
fecit nr̃m regnũ: sacerdotes deo et

Expanded text:
mbulate in dilectione sicut et Christus dilexit nos, et tradidit semetipsum pro nobis; dilexit autem nos pulcher foedos, pius impios, sine peccato peccatores, nec quales eramus nos dilexit, sed quales ipsa dilectione nos fecit; unde et subditur: et lavit nos a peccatis nostris in sanguine suo. Iste et amor ineffabilis ejustus utique pro injustis. Et cum essemus maculati delictis, lavit nos suo sanguine, ut exhiberet sibi Ecclesiam non habentem maculam aut rugam, vel aliquid hujusmodi. Qui etiam sanguinem suae passionis vertit nobis in mysterium ablutionis, ut in fide mortis ejus baptizati, ab omnibus mundemur peccatis. Hinc Apostolus dicit: Quicunque baptizati susumus . Est autem et secundum baptismum effusio lacrymarum, quo momentis singulis uomodo videlicet Maria post multas criminum lacrymas, et Petrus ablutus est post ternam Domini negationem. Et fecit nos regnum et sacerdotes Deo et
Abbreviated transcription (Latin):
Uidit itaq hec oĩa: ⁊ testimoni¬
um ꝑhibuit ⁊ scimꝰ qr uerũ ẽ
testimoniũ eius. S qd̾ fecit io¬
hãnes: hoc etiam facit cotidie
ecct̾ia cuiꝰ membeũ ille fuit. ⁊
incuiꝰ figura hanc apocalypsi
iudit. acuiꝰ ore testimoniũ illiꝰ
non recedit: qr indesinẽter doctͥ¬
nis illius insistit. Beatus qui
legit. ⁊ qui audiunt uerba pro¬
phecie huius: ⁊ seruant ea que
in ea scripta sunt. Tempus eñi
prope est. In hiis uerbis duorũ
ꝑsone comprehendũtur: doctors
uidel qui legunit. ⁊ aliis expoñt.
⁊ auditoꝵ qui audiunt ⁊ retinẽt.
⁊ oꝑe perficiunt ea que in ea scͥp¬
ta sunt. Licet eñi hic liber mul¬
ta habeat inse ꝓfunda mysti̾a:
tanen multa sunt ibi q̃ etiam
ad lutera custodita. magnã uti¬
litatem ⁊ salutẽ prestant suis
obseruatorib. Seruant aũt ea
que in ea scͥpta sunt: ꝙ fidem xͥ¬

Expanded text:
dit itaque haec omnia, et testimonium perhibuit, et scimus quia verum est testimonium ejus. Sed quod fecit Joannes, hoc etiam facit quotidie Ecclesia, cujus membrum ille fuit, et in cujus figura hanc Apocalypsin vidit, a cujus ore testimonium illius non recedit, quia indesinenter doctrinis illius resistit. Beatus qui legit et audit verba prophetiae hujus, et servat ea quae in ea scripta sunt. Tempus enim prope est. In his verbis duorum personae comprehenduntur: doctorum videlicet, qui legunt et aliis exponunt, et auditorum, qui audiunt et retinent, et opere perficiunt ea quae in ea scripta sunt. Licet enim hic liber multa habeat in se profunda mysteria, tamen multa sunt ibi, quae etiam ad litteram custodita, magnam utilitatem et salutem praestant suis observatoribus. Servant autem ea quae in ea scripta sunt, qui fidem
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ loquit᷑ unͣ eccł̃iis asie. utiq omi
eccł̃ie dicit. Que cũ una sit. septena¬
rio uumero cõp̾hendit᷑. quo sepe sol
uniuersitas designari iuxta illud. Sep¬
ties in die laudem dixi tibi. Uel ꝓpt̾
terraꝵ ẜ. id inuiersam eccłiam. diciͦ
na que p̾stat fidelib. Una est itaq
eccłia: sicut unus est spũs. Unde et
catholica grece dicit᷑. idest inuu̾salis.
sed septiformis sp̃c munere ẽ reple¬
ta. Unde ⁊ inzacharia legimꝰ. can
uiiͦ infusoria: ⁊ ui lucernas. Nũa etiã
septiformem eccliam xp̃o comũgi y¬
saias cõmemorat dicens. Appreheu¬
tent uͭĩ mulieres iuirũ unũ indie illa
dicentes. Panem nostrũ comedemꝰ
⁊c̃. Uir iste unꝰ xp̃c est. quẽ septifor¬
nus eccl̃ia complectit᷑ dicens. Panẽ

Expanded text:
quod loquitur septem ecclesiis Asiae, utique omni quod loquitur septem ecclesiis Asiae, utique omni Ecclesiae dicit. Quae cum una sit, septenario numero comprehenditur, quo saepe solet universitas designari, juxta illud: Septies in die laudem dixi tibi, vel propter terrarum, id est universam Ecclesiam; dicitur a, quae praestat fidelibus. Una est itaque Ecclesia, sicut unus est Spiritus; unde et catholica Graece dicitur, id est universalis, et septiformis Spiritus munere est repleta. Unde et in Zacharia legptem infusoria et septem lucernas; quam etiam septiformem Ecclesiam Christo conjungi Isaias commemorat, dicens: Apprehendent septem mulieres virum unum in die illa, dicentes: Panem nostrum comedemus , etc. Vir iste unus Christus est quem septiformis Ecclesia complectitur, dicens: Panem
Abbreviated transcription (Latin):
quanteq excellentie: cũ inter
om̃s libros noui testamenti hͥc
solũmodo ꝓphetia noĩat᷑. qũaqui
obseruauerit: beatꝰ eẽ ꝑhibetur.
Ad qđ ⁊ subiungit᷑. Tempus enim
ꝓꝑe est. Iudicii scil quando redditurꝰ
est. unicuiq iuxta opera sua: ac si di¬
ceret. Felix ꝙ fidei sacramentis imbu¬
tus: ⁊ que inhiis iubent᷑ custobit: ⁊
que ꝓhibent᷑ non p̾sumit. qͥa ⁊ obser¬
uationis tempus non longas mo¬
res inuectat: ⁊ retributiouis dies.
quodãmodo in ianius consistit. Iohan¬
nes .uii. eccliis que sunt masia. Asie
due suut: maior. scilz ⁊ minor. Que
minor in sortem uenit beatõ iohãm:
iqua sunt uiͣ̃ ciuitates metropoli¬
tane. quars caput ẽ ephesus. S cũ
maior minori ĩgit᷑ pene medieta¬
tem mũdi occupant. Hinc tante re¬
gioni: deus ommipotens ꝑ suã mi¬
sericordiã p̾posuit p̾dicatorẽ beatũ
iohãnem: ⁊ ideo ille specialit̾ eccliis
asie suam dirigit ꝓphetiam. Uerũ

Expanded text:
 inter omnes libros Novi Testamenti hic solummodo prophetia nominatur, quam qui observaverit beatus esse perhibetur. Ad quod et subjungitur: Tempus enim prope est, judicii scilicet, quando redditurus est unicuique juxta opera sua. Ac si diceret: Felix qui fidei sacramentis imbutus, et quae in his jubentur custodit, et quae probibentur non praesumit, quia et observationis tempus non longas moras innectit, et retributionis dies quodammodo in januis consistit. Joannes septem ecclesiis quae sunt in Asia. Asiae duae sunt, major scilicet et minor, quae minor in sortem venit beato Joanni, in qua sunt septem civitates metropolitanae quarum caput est Ephesus; sed cum major minori jungitur, pene medietatem mundi occupant. Huic tantae regioni Deus omnipotens per suam misericordiam praeposuit praedicatorem beatum Joannem, et ideo ille specialiter ecclesiis Asiae suam dirigit prophetiam. Verbum
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ea que cito transeunt: ⁊ ea q̃ cito
adueniunt. ut dr̃i se temporaliter
ceruit affligi uel ꝓsperari. cogitet
breuitatem istius tpr̃is. ⁊ quam
uelociter transeant gaudia. ⁊ tri¬
bulationes cũ tp̃re. ⁊ quã ueloci¬
ter appropinquent eadẽ sine fi¬
ne mansura. Ac per hoc neqͣꝙͣ
malorᷤ ꝓsperitatib inuideat: sed
potius insius aduersitatib gau¬
teat. Et significauit. Hoc loco si¬
guficauit: non ab oftensione: s
a signo positũ intelligere delemꝰ.
⁊ hoc ẽẽ dictũ significauit. qd̃ est
sigillauit. Signum eñi dicitur
sigillum. Quo in loco questio
orit᷑: quare hoc dicat᷑ cũ insequẽ¬
tibus inueniamꝰ dictũ iohannu
ab angło. ne signaueris uerba li

Expanded text:
 ea quae cito transeunt et ea quae cito adveniunt, ut dum se temporaliter cernit affligi vel prosperari, cogitet brevitatem istius temporis, et quam velociter transeant gaudia et tribulationes cum tempore, et quam velociter appropinquent eadem sine fine mansura, ac per hoc nequaquam malorum prosperitatibus invideat, sed potius in suis adversitatibus gaudeat. Et significavit. Hoc loco, significavit, non ab ostensione, sed a signo positum intelligere debemus, et hoc esse dictum significavit, quod est, sigillavit; signum enim dicitur sigillum. Quo in loco quaestio oritur: quare hoc dicatur cum in sequentibus inveniamus dictum Joanni ab angelo: Ne sign
Abbreviated transcription (Latin):
pulo. sibiq ab acolescentia uidisset¬
dicato. non por angłui: sed per
semet ip̃m appareret. Qd̃ dicit
mutens per angłm suũ serno su¬
o iohanmi : morẽ scõꝵ patrum
tenet. qui iusuis dictis. sic de se
moyses uir mittissimꝰ suꝑ pm̃is
qui morabant᷑ interra. Et idẽ
iohannes sepe in euuangłio suo.
Hic est discipulus ille quẽ dili¬
geb̾at ih̾̃c. Qui testimoniũ ꝑ¬
stimonium uerto dei iohãnes:

Expanded text:
pulo, sibique ab adolescentia pulo, sibique ab adolescentia dicato, non per angelum, sed per semetipsum appareret. Quod dicit: Mittens per angelum suum servo suo Joanni, morem sanctorum Patrum tenet, qui in suis dictis sic de se Moyses vir mitissimus super omnes qui morabantur in terra , et idem Joannes saepe in Evangelio suo: Hic est discipulus ille quem diligebat Jesus. Qui testimonium pstimonium
Abbreviated transcription (Latin):
eũ ẽẽ ubiq in diuina maiestate.
Cotꝰ itaq filius dei per diuinitatẽ
erat in angło: totus cũ pr̃e ⁊ spũ
scõ consistebat in celo. Qd̃ ulłi alio
posse tribuit᷑. nisi illi incorpe sim¬
plici nature. que tota inicelis rep¬
peritur: tota in terris. tota sine
loco in locis. tota sine pr̃e repꝑit᷑
mpartib. Quid. ẽ aũt mirũ si post
eius incarnationẽ angłs apparẽs
sinulis filio hoĩs dicitur sicut in
sequentib inuemimꝰ. cũ etiam an¬
głi qui multo ante eius aduẽtum
scĩs pr̃ib apparuerũt uiri uocant᷑.
quo inloco dicit beatꝰ ambrosius :
Credi etiam pocest beato paulo a¬
postolo. dũm post suam ascensionẽ.
non in sua natura apparuisse: sed
potius ꝑ anglm tantum mea for¬
ma in qua recognosci ab hõib sol.
Qd̃ hinc etiam ꝓbari potest: quia
si beatꝰ paulus nuꝑ conuersus. in
sua eũ substantia uidisset: conse¬
quens eẽt. ut pre oĩb dilecto disci¬

Expanded text:
eum esse ubique in divina majestate. eum esse ubique in divina majestate. Totus itaque Filius Dei per divinitatem erat in angelo, totus cum Patre et Spiritu sancto consistebat in coelo quod nulli alii posse tribuitur, nisi illi incorporeae et simplici naturae, quae tota in coelis reperitur, tota in terris, tota sine loco in loco, tota sine parte in partibus. Quid est autem mirum, si post ejus incarnationem angelus apparens, similis filio hominis dicitur, sicut in consequentibus invenimus, cum etiam angeli qui multo ante ejus adventum sanctis patribus apparuerunt, viri vocantur? Quo in loco dicit beatus Ansbertus Ambrosius: Credi etiam potest beato Paulo apostolo Dominum, post suam ascensionem, non in sua natura apparuisse, sed potius per angelum tantum in ea forma, in qua recognosci ab hominibus solet. Quod hinc etiam probari potest, quia si beatus Paulus nuper conversus, in sua eum substantia vidisset, consequens esset, ut prae omnibus dilecto disci
Abbreviated transcription (Latin):
bus aꝑitur. ¶on eñi ꝓpt̾ fideles
seruos: s ꝓpter fures ⁊ latrones.
diuitie sub signo claudunt᷑. Sed
dicendo ergo significauit : ⁊ infi¬
delib claudi. ⁊ fidelib spũali exer¬
citio docuit apperiri. Unde ⁊ da¬
niheli dicit᷑. Dade qr clausi sunt
signatiq sermones. usq ad tẽpꝰ
p̾finitũ. Mutens per angłm su
um seruo suo iohanni. Iste angłs
infigura xp̃i apparuit beato io¬
hanni. Quia eñi cũ patre ⁊ spũ
sc̃o filius unꝰ ẽ deus oĩa reuelãs:
uillius corde habitans. ꝑ eũ lo¬
cutus est ioharini. Ip̃e autẽ iohã¬
nes figuram eccłie tenet: sicut uise¬
dictum est non. in sua natura: sed
per augłm apparuit. sicut olim fecͤ
pẽib. Expleto eni minist̾io ꝓpt̾ qd
uenerat: iusus etiam ab hõĩbus
quãdiu oportuit. donec quadragesi¬
mo die ascendit incelum: non de¬
inceps per eam substantiam quã
sũpsit ex nobis apparere uoluit
Unde non corporalem eius p̾sentiã
debemũs requirere: s potius crede̾

Expanded text:
bus aperitur. Non enim propter fideles servos, sed propter fures et latrones divitiae sub signaculo clauduntur. Sed dicendo ergo, significavit et infidelibus claudi, et fidelibus spiritali exercitio docuit aperiri. Unde et Danieli dicitur: Vade, quia clausi sunt signatique sermones usque ad tempus praefinitum um servo suo Joanni. » Iste Angelus in figura Christi apparuit beato Joanni. Quia enim cum Patre et Spiritu sancto Filius unus est Deus, omnia revelans, in illis corde habitans, per eum locutus est Joanni. Ipse autem Joannes figuram Ecclesiae tenet, sicut in sedictum est non in sua natura, sed per angelum apparuit, sicut olim fecit patribus. Expleto enim ministerio propter quod venerat, visus est etiam ab hominibus quandiu oportuit, donec quadragesimo die ascendit in coelum; non deinceps per eam substantiam quam sumpsit a nobis apparere voluit. Unde non corporalem ejus praesentiam debemus requirere, sed potius credere
Abbreviated transcription (Latin):
ens ergo dũs incarne: eadem le¬
ge mortuus ẽ. atq inutero matͥs
sepultus. S qr tertia die amor¬
tuis iam uicturus mneternũ sur¬
rexit. ⁊ mors illi non dñabit᷑ ultͣ
pͥmogenitus mortuoꝵ appellari
debuit. Licet enĩ surrexerint alii
aũt sicut lazarus: tamẽ non sur¬
rexerũt inet̾nũ uicturi: quia
uerũt. Unde non surrexisse uel
uirisse cõputandi sũt. Ille ergo
primogenitꝰ mortuoꝵ recte uocatur:
qui sic surrexit amortuis ut ultra
non moreretur. Potest ⁊ alit̾ in¬
telligi. Omĩs electi qui se mortifi¬
cant cũ uitiis ⁊ peccatis. ⁊ uolup¬
tates caruis inse occidunt: mortui
sunt pcc̃o. ⁊ uiuunt deo. Quoos pri¬
mogenitus digne xp̃c uocat᷑: quiã¬

Expanded text:
ens Deus ergo in carne, eadem leens Deus ergo in carne, eadem lege mortuus est, atque in utero matris sepultus. Sed quia tertia die a mortuis jam victurus in aeternum surrexit, et mors illi ultra non dominabitur, primogenitus mortuorum appellari debuit; licet enim surrexerint alii ante, sicut Lazarus, tamen non surrexerunt in aeternum victuri, quia verunt. Unde non surrexisse vel vixisse computandi sunt. Ille ergo primogenitus mortuorum recte vocatur, quia sic surrexit a mortuis, ut ultra non moreretur. Potest et aliter intelligi: omnes electi qui se mortificant, cum vitiis et peccatis, et voluptates carnis in se occidunt, mortui sunt peccato, et vivunt Deo quorum primogenitus digne vocatu
Abbreviated transcription (Latin):
est ueritas. Et ip̃e filius dicit᷑. Ille testi¬
moniũ ꝑhibebit de me. Unde scien¬
dũ est: quia sicut hiitres unũ sũt:
sic eors testimoniũ mutũ ẽ. quãꝙͣ
alt̾ius testimonio alt̾ insinuetur.
Specialit̾ autẽ filius testis uoca¬
tur: qr protestimonio ueritatis. us
ad mortem ꝑuenit carius. Quia ⁊
cũ om̃is eccłia inp̾dicatorib xp̃o
testimoniũ ꝑhibuerit: illi specia¬
liter testes uocantur. qͥ pro xp̃i te
stimonio moriunt᷑. Primo genitꝰ
mortuor. Primus homo ea con¬
dicione creatus ẽ: ut nisi pectasset
immortalis mansisset. Sed qr pet¬
cauit mortuus ẽ. ⁊ rediit in matr̃e
suam: hoc est int̾ram de qua fue¬
rat conditus. dicente sibi dño.
Terra es ⁊ in terrã reuerteris de
qua sĩptus es. Quia formatus
ex limo terre in aiãm uiuentem:
quasi ex matris utero uiuuꝰ ꝓces¬
serat. Post qũa aũt factus ẽ ille
mortalis: genuit filios mortales
⁊ peccatores. qui om̃s mortui. in
matrem suam reuertũtur. Ueĩ¬

Expanded text:
est veritas ; et ipse Filius dicit: Ille testimonium perhibebit de me . Unde sciendum est quia sicut hi tres unum sunt, sic eorum testimonium unicum est, quanquam alterius testimonio alter insinuetur. Specialiter autem Filius testis vocatur, quia pro testimonio veritatis usque ad mortem pervenit carnis, quia et cum omnis Ecclesia in praedicatoribus Christo testimonium perhibebat, illi specialiter testes vocantur, qui pro Christi nomine moriuntur. Primogenitus mortuorum. Primus homo ea conditione creatus est, ut nisi peccasset, immortalis mansisset; sed quia peccavit mortuus est, et rediit in matrem suam, hoc est in terram, de qua fuerat conditus, dicente sibi Domino: Terra es, et in terram reverteris, de qua assumptus es . Quia formatus ex limo terrae in animam viventem, quasi ex matris utero vivus processerat. Postquam autem factus est ille mortalis, genuit filios mortales et peccatores, qui omnes mortui in matrem suam revertuntur. Veni
Abbreviated transcription (Latin):
. planior esset sensus:
si dixisset adiuncto u̾¬
bo. Hec est apocalypsis.
Sed hunc modũ lo¬
cutionis qui cũ dimmutione uerbi
fit: frequenter inuenimus in diui¬
nis scripturis. Une nec salomon a¬
aut. hec sunt sunt ꝑabole salomõis.
aut hec sinit uerba ecchiasticis: s tan¬
tum parabole salomonis. ⁊ uerba
eccliastis regis ihrłm. Sic etiani
ysaias dicit. Disio ysaie. absq
ullo adminiculo uerbi. Et sic
reliqui. Taliter autem loquen¬
tes: subauditiones uecessarias
tales sententias habere docuer̃t.¬
Ut uerbi gratia: cũ legimus
apocalẏpsis ih̃u xp̃i. sub audien¬
dum est: hec est. Est autẽ apo¬
lypsis grecus sermo. latine dici¬
tur reuelatio siue manifestatio:

Expanded text:
. Planior esset sensus, si dixisset adjuncto verbo: Haec est Apocalypsis; sed hunc modum locutionis, qui cum diminutione verbi fit, frequenter invenimus in divinis Scripturis. Unde nec Salomon ait: Hae sunt parabolae Salomonis, aut: Haec sunt verba Ecclesiastis, sed tantum: Parabolae Salomonis, et: Verba Ecclesiastis regis Jerusalem. Sic etiam Isaias dicit: Visio Isaiae, absque ullo adminiculo verbi. Sic et reliqui. Taliter autem loquentes, subauditiones necessarias tales sententias habere docuerunt. Verbi gratia, cum legimus: Apocalysis Jesu Christi, subaudiendum est: Haec est. Est autem Apocalypsis Graecus sermo, et Latine dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
Possunt aũt ⁊ reges terre spe¬
cialit̾ intelligi p̾dicatores. qui
dũ corda carualiũ a prauitate re¬
stringunt: suꝑ terram ut reges
imperant. Ceterum bonis ⁊ spiri¬
tualib uiris innullo se preferunt.
Hinc est qd petrus cornelio se cce¬
qualem fatetur. auanie uero a¬
uimam gladio uerbi ꝑunit. Sci¬
endũ autẽ ẽ: qr p̾dicatores eccłie
etiam ip̃is carualibus ita dũari
appetiunt: quatinus ⁊ compassio¬
nem nature ⁊ uitiis rectitudinẽ
exibeant. Eors itaq pͥnceps est
xp̃c qui est rex regum ⁊ dñs do¬
minantiũ. De quo ad huc sequit᷑.
Qui dilexit nos ⁊ lauit nos a
peccatis nris insanguine suo. Qͦ
eñi amore filius dei nos dilexerit.
passiones illius ostendunt. quas
ꝓ nobis ꝑtulit. De hac dilectione

Expanded text:
ssunt autem et reges terrae specialiter intelligi praedicatores, qui dum corda carnalium a pravitate restringunt, super terram ut reges imperant, caeterum bonis et spiritualibus viris in nullo se praeferunt. Hinc est quod Petrus Cornelio se coaequalem fatetur ; Ananiae vero animam gladio verbi perimit . Sciendum est autem quia praedicatores Ecclesiae etiam ipsis carnalibus ita dominari appetunt, quatenus et compassionem naturae, et vitiis rectitudinem exhibeant. Eorum itaque princeps est Christus, qui est rex regum, et Dominus dominantium, de quo adhuc sequitur: Qui dilexit nos, et lavit nos a peccatis nostris in sanguine suo. Quo enim amore Filius Dei nos dilexerit, passiones illius ostendunt quas pro nobis pertulit. De hac dilectione
Abbreviated transcription (Latin):
te uerbi sequũtur. Perhibuit
testimoniũ ih̃u xp̃o: cũ dixit.
Et uerbũ caro factũ ẽ: ⁊ habi¬
ait. in hiis quecũq uidit sub¬
intelligendũ ẽ. quecũq de in¬
carnato dei uerbo. siue diui¬
nitate siue in humanitate
cognouit. Aliud uero uidit
oculis corpeis: atq aliud ocu¬
lis mentis. Oculis cordis ui¬
dit diuinit̾atẽ: oculis copeis
humanitatem. Uidit eum
ante oĩa scla a pr̃e genitum:
cũ pr̃e dĩa fecisse. Uidit in fine
n pẽm natũ ex matre. pro
nr̃a salute: temde passum. a iusto
hoĩe sepultũ: a mortuis resusci¬
tatũ. atq index cera patris suble

Expanded text:
te verbi sequuntur. Perhibuit testimonium Jesu Christi, cum dixit: Et Verbum caro factum est, et habiait in his quaecunque vidit, subintelligendum est quaecunque de incarnato Dei Verbo, sive in divinitate, sive in humanitate cognovit. Aliud vero vidit oculis corporeis, atque aliud oculis mentis: oculis mentis vidit divinitatem, oculis corporeis humanitatem. Vidit eum ante omnia saecula a Patre genitum, cum Patre omnia fecisse. Vidit in fine temporum natum ex matre pro nostra salute, deinde passum, a justo homine sepultum, a mortuis resuscitatum, atque in dextera Patri
Abbreviated transcription (Latin):
xui portas. Et singule porte erãt
ex singulis margaritis: idest u¬
naqueq porta erat ex una gẽ¬
ma. ⁊ iterum in una quaq porta
rita singulariter: dñs intelli¬
gitur iħ̃c xp̃c. Qui sicut dicit᷑
fundamentum fundamentoꝵ
sicut etiam potest dici marga¬
rita margaritarũ: Istud est
margaritum quod negotiatoꝵ
uenditis om̃ibus emut. In duo¬
decim aũt portis: indelligunt᷑

Expanded text:
duodecim portas, et singulae portae erant duodecim portas, et singulae portae erant ex singulis margaritis, id est unaquaeque porta erat ex una gemma, et iterum in unaquaque porta rita singulariter Dominus intelligitur Jesus Christus qui sicut dicitur fundamentum fundamentorum, sic etiam potest dici margarita margaritarum. Istud est margaritum, quod negotiator venditis omnibus emit. In duodecim autem portis intelliguntur
Abbreviated transcription (Latin):
humana qua sunt filu scli. prudẽ¬
tiores filu lucis: sed diuina que
significat᷑ ꝑ radios solis aque iu¬
nussis. Duodecimus ametistus
Ametistus tribus coloribus pͥn¬
cipalibus respergit᷑ .i. purpureo
uiolatio ⁊ roseo. Et mhoc signi¬
ficant᷑ sci qui celestem habitum
gerunt in terris. ⁊ ad premiũ
atq coeiutatẽ angeloꝵ uenturi
sunt in celis. Unde dñs dicit.
Et erunt sicut angeli incelo.
qd̃ designatur per purpuram
que pͥncipum est indumentũ.
In uiola aũt que humlis ẽ her¬
ba. ⁊ tamen odorem optimum
habet humilitas illoꝵ expͥmit᷑
cum bone opinionis odore. In ro¬
saceo aũt colore. caritas intelligi¬
tur: que intantum in ilłis iug
ut etiam usq ad passionẽ marti¬
ri non solũ pro amicis. sed pro
ip̃is quoq prosiliant inimucis.
Unde dñs dicit. Maiorem hac
dilectionem nemo habet: qũa
amicis siuis. Et .xii. porte duo¬
decir margarite sunt ꝑ singu

Expanded text:
humana, qua sunt filii saeculi prudenhumana, qua sunt filii saeculi prudentiores filiis lucis, sed divina, quae significatur per radios solis aquae immissos. Duodecimum amethystus. Amethystus tribus coloribus principalibus respergitur, id est purpureo, violaceo et roseo. Et in hoc significantur sancti, qui coelestem habitum gerunt in terris, et ad praemium et ad coaevitatem angelorum venturi sunt in coelis. Unde Dominus dicit: Et erunt sicut angeli in coelo , quod designatur per purpuram quae principum est indumentum. In viola autem, quae humilis est herba, et tamen odorem optimum habet, humilitas illorum exprimitur, cum bonae opinionis odore. In rosaceo autem colore charitas intelligitur, quae intantum in illis viget, ut etiam usque ad passionem martyrii non solum pro amicis, sed pro ipsis quoque prosiliant inimicis. Unde Dominus dicit: Majorem hac dilectionem nemo habet, quam amicis suis . Et duodecim portae duodecim margaritae sunt per singul