comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nes ꝓpositionis. pluralẽ numerũ ꝓsin¬
gulari posuit: more inscͥpturis usi¬
tatissimo. ut iħu naue. Filii autẽ isrł
p̃uaricati sunt mandatũ: iusur paue¬
runt de anathemate: cũ achan soluᷤ
& ñ plures filii isrł hoc feceruit. Llel
certe qͥa panes ꝓpositionis solebant
ante sabbatũ coqui. ut sabbato mer
poni possent inmensam ꝓpositionis.
potuit fieri ut panes noui nouit᷑ cocti
mor illis mensis inponerent᷑. ibid̾eq
nocte illa seruarent᷑ oꝑti: donec pri¬
mo mane ablatis ueterib suꝑ mensã
ꝓpositionis ponerent᷑ calidi. Non au¬
tem he mense decem afigura unus
iuense ꝓpositionis discrepant. L. mi siẽ
una mensa duodecim panib omsta
unitatẽ totiꝰ scͥpture concorde aucto¬
ritate apłica munitã designat: ita ñ
in merito decẽ mense auree duuna le¬
gis & ꝓpħarũ cloquia figurate denun¬
tiant que uł refectionẽ nob̃ uerbi dei
quasi panes ꝓpositionis offerunt. uel

Expanded text:
nes propositionis , » vel pluralem numerum pro sinnes propositionis , » vel pluralem numerum pro singulari posuit more Scripturis usitatissimo, ut in Jesu Nave: « Filii autem Israel praevaricati sunt mandatum, et usurpaverunt de anathemate , » cum Achan solus, et non plures filii Israel hoc fecerint. Vel certe quia panes propositionis solebant ante sabbatum coqui, ut in sabbato mox poni possent in mensam propositionis, potuit fieri ut panes novi, noviter cocti, mox illis mensis imponerentur, ibidemque nocte illa servarentur operti, donec primo mane, oblatis veteribus super mensam propositionis ponerentur calidi. Non autem hae mensae decem a figura unius mensae propositionis discrepant. Nam sicut una mensa duodecim panibus onusta unanimem totius Scripturae concordiam auctoritate apostolica munitam designat, ita non immerito decem mensae aureae divinae legis Prophetarum eloquia figuratae denuntiant; quae vel refectionem nobis verbi Dei, quasi panes propositionis, offerunt vel
Abbreviated transcription (Latin):
ria adexemplũ iute ꝓposita nob̾
semper indiuinis paginis qͥsqͥs
sieri p̃cepti sunt. urdelicet ꝓpt̃ apłos
duodecim: ꝑ quoꝵ ministeriũ & nob̃̾
scͥptura testam̃ti condita ẽ. & instru¬
menti ueteris donante dño reuelata
mysteria. Quoꝵ minirũ numero non
tantũ ide apłi s om̃s sunt designati:
qͥuerbũ p̃dicando pabulũ uite fidelib
ministrant: qͥa om̃s utiq ipsã doctͥne
formam quã adño apłi acceꝑe sequnt᷑.
lomon m̃sas deceni. posuitq eas intẽplo
aureas centũ: ñ has m̃sas tã ad panes
ꝓpositionis quã ad uasa dm̃ portanda
factas eẽ credibile ẽ: fialas uidelicet
qͣs pariter factas scͥptura refert. thimi¬
amata & thuribula ⁊ cet̾a que inseqͤn¬
tib leguntur mystice possumꝰ non¬
nulla intelligere. Nam qd̃ paulo p
ineoꝵ uerboꝵ uolumine subinfert᷑.
fecitq salomon om̃a uasa domꝰ dei¬
& altare eneũ & mensas. & suꝑ eas ꝑa¬

Expanded text:
ria, ad exemplum vitae proposita, ria, ad exemplum vitae proposita, semper in divinis paginis quisquifieri praecepti sunt, videlicet propter apostolos duodecim, per quorum ministerium et nobis Scriptura Novi Testamenti condita est, et Instrumenti Veteris, donante Domino, revelata mysteria. Quorum nimirum numero non tantum iidem apostoli, sed omnes sunt designati, qui verbum praedicando pabulum vitae fidelibus ministrant, quia omnes utique ipsam doctrinae formam quam a Domino apostoli accepere sequuntur. lomon mensas decem, et posuit eas in templo, aureas centum: non has mensas tam ad panes propositionis quam ad vasa Domini portanda factas esse credibile est, phialas videlicet quas pariter factas Scriptura refert, thymiamateria, thuribula, et caetera quae in sequentibus leguntur: mystice possumus nonnulla intelligere. Nam quod paulo post in eodem verborum volumine subinfertur: Fecit Salomon omnia vasa domus Det altare aeneum et mensas, et super eas pa
Abbreviated transcription (Latin):
cente utroq testamento & aduuiante
ipso uno utriꝰq testamenti auctore
&e ꝑseuerantiã boni oꝑis etiã inꝑsecu¬
tionẽ seruant inhilaritate dilectionis
& etiã in eos qͥ ꝑsequunt er hibent. De¬
nario autẽ numero spes celestiũ pre¬
inior solet designari. dño affirman¬
te: cũ eos qͥ in uinea magni patͥs fa¬
milias laborant denario remune¬
ratos esse testatur. Et id̾e altare quod
iufigura factũ ẽ electoꝵ. obsiguifi¬
candam eoꝵ uitam ꝑpetuam: decẽ
erat cubitis altũ. Cũ uero dictũ est
qͥa fecit salomon altare aureum:
additum est continuo.
t mensam suꝑ quã ponerentur
panes propositionis auream
ensa autẽ aurea scͥpturaẽ sacra
sp̃italis intelligentie claritate
fecunda. De qua psalmista dño. ꝑasti
iuqͥt inconspectu meo mensã aduer¬
sus eos qͥ tribulant me. lle enĩ nos
ad uersaru tribulantes aderrorem
flectant: mensam nob̃ conditor
nr scientie celestis ꝑ quã infide

Expanded text:
cente utroque Testamento, et adjuvante cente utroque Testamento, et adjuvante ipso uno utriusque Testamenti auctore, et perseverantiam boni operis, etiam in persecutione servant in hilaritate dilectionis, et etiam in eos qui persequuntur exhibent. Denario autem numero, spes coelestium praemiorum solet designari, Domino affirmante, cum eos qui in vinea magni patris familias laborant, denario remuneratos esse testatur. Et idem altare quod in figura factum est electorum, ob significandam eorum vitam perpetuam, decem erat cubitis altum. Cum vero dictum est, quia fecit Salomon altare aureum, additum est continuo, Et mensam, super quae ponerentur panes propositionis auream . Mensa, autem aurea, Scriptura est sacra, spiritalis scientiae claritate fecunda, de qua Psalmista Domiinquit, in conspectu meo mensam adversus eos qui tribulant me . » Ne enim nos adversarii tribulantes ad errorem flectant, mensam nobis conditor noster scientiae coelestis, per quam in fide
Abbreviated transcription (Latin):
sura altaris mystica ratione caret inu¬
mero. habet enĩ iuguiti cubitos lon¬
gitudinis & totide cubitos latitudinis
& decem cubitos altitudinis: deqͦ qͥdẽ
numero supra in expositione templi
& uestibuli eiꝰ dirimꝰ. S ⁊ nc dicendũ
breuit᷑: qͥa si altare holao causti illoꝵ
ineccła typũ tenet. qͥ suũ corpꝰ ⁊ anunã
dño consecrare ꝑignẽ amoris illius
querunt : ꝑseuerantia horũ inbona
oꝑatione. ꝑ longitudinẽ altaris: am¬
plitudo incaritate dei ⁊ ꝓrimi. ꝑ lati¬
tudinẽ: spes in expectatione diuine
uisionis ꝑ altitudinẽ figuratur. Qd̃
autẽ longitudo & latitudo altaris
uicenoꝵ cubitoꝵ erat: magnam
utiq ꝑfectionẽ designat eiusdem
indefesse. longanimitatis ac sincere
dilectionis que ꝑ utriꝰq testamenti
Quinq autẽ libri moysi. quatuor
sunt eugłice libertatis. Et cũ ad in¬
telligentiã atq custodiã legis
titudine altaris: cũ corda electoꝵ do¬

Expanded text:
sura altaris mystica ratione caret et nusura altaris mystica ratione caret et numero. Habet enim viginti cubitos longitudinis, et totidem cubitos latitudinis, et decem cubitos altitudinis. De quo quidem numero supra in expositione templi et vestibuli ejus diximus. Sed et nunc dicendum breviter, quia si altare holocausti illorum in Ecclesia typum tenet, qui suum corpus et animam Deo consecrare per ignem amoris illius quaerunt, perseverantia horum in bona operatione per longitudinem altaris, amplitudo in charitate Dei et proximi per latitudinem, spes in exspectatione divinae visitationis per altitudinem fiautem longitudo et latitudo altaris vicenorum erat cubitorum, magnam utique perfectionem designat ejusdem indefessae longanimitatis, ac sincerae dilectionis, quae per utriusque Testamenti Quinque autem libri Mosaicae legis quatuor sunt evangelicae libertatis. Et cum ad intelligentiam atque custodiam legis titudine altaris, cum corda electorum, do
Abbreviated transcription (Latin):
Necit qͦ altare eneũ iuinginiti cubitoꝵ
longitudinis ⁊ iuguiri cubitoꝵ latitu¬
dinis: & decem cubitoꝵ altitudinis.
t quide altare chimiamatis moyses
fecit inheremo habens cubitũ lon¬
gitudinis. & alterũ latitudinis: ⁊ duos
cubitos in altitudine. Quante autem
magnitudinis hoc suꝑiꝰ dictũ altare
salomon fecerit scͥptura ñ dicit: s tñ
qd̾ altare aureũ fecerit dicit. Constat
antẽ qa tantũ facere ñ potuit. qͣlitũ
fecit holocausti: quia si iuginti cubitoꝵ
uilongitudine & latitudine factũ eẽt
totã templi latitudiuẽ impleret. Qnͣto
gͥ ext̃̾ius erat positũ altare holocausti
quã incensi. quantũq genere oblatio¬
nis ac uilitate metalli ignobiliꝰ fuit: tan¬
tũ quantitate mensure. & hostiarum
frequentia p̃stabat: qͥa nimir̾ plures
sunt multo qͥb dicatur. siius ad utam
ingredi. serua mandata: quã qͦs audire
delectes. siuis ꝑ fectꝰ eẽ uade uende que
habes. & da pauꝑib:. Nec tam̃ buiꝰ mñ¬

Expanded text:
cubitorum longitudinis, et viginti cubitorum latitudinis, et decem cubitorum altitudinis. » Et quidem altare thymiamatis Moses fecit in eremo, habens cubitum longitudinis, et alterum latitudinis, et duos cubitos in altitudine. Quantae autem magnitudinis hoc superius dictum altare Salomon fecerit Scriptura praedicit, sed tamen quod altare aureum fecerit, dicit. Constat autem quia tantum facere non potuit, quantum fecit holocausti, quia si viginti cubitorum in longitudine et latitudine factum esset, totam templi latitudinem impleret. Quanto igitur exterius erat positum altare holocausti quam incensi, quantumque genere oblationis, ac vilitate metalli ignobilius fuit, tantum quantitate mensurae et hostiarum frequentia praestabat. Quia nimirum plures sunt multo quibus dicatur : « Si vis ad vitam ingredi, serva mandata: » quam quos audire delectet: Si vis perfectus esse, vade, vende quae habes, et da pauperibus . Nec tamen hujus men
Abbreviated transcription (Latin):
bene iuuendo ꝑueniamꝰ.
ecitq salomon om̃a uasa indo¬
modm̃i. Altare aureũ ⁊ mensam
suꝑ quã ponerent᷑ panes ꝓpositionis au
Iltare aureũ corda significat reã.¬
ꝑ fector uistoꝵ: int̾ne caritatis
& castititis luce corusca. Quoꝵ sublimi¬
tati sigdificande. etiã locus conuenit
eiꝰdem altaris. Stabat enĩ ante ostiũ sc̃i
gunꝰ: in qͦ uidelicet altari ñ hostiarum
sangͥs neq libamina s. thuniamata tͤntũ
incendebant᷑. quoꝵ fumꝰ ad suꝑiora ascen¬
dens oꝑiebat archã. atq oraculũ odore
suauitatis implebat. Inqͦ figura expͥmebat᷑
scõꝵ. qͥ dũ neglectis temporaliũ rerũ cu¬
pit̾itatib totai intentione celestia quert̃.
uelud intꝰ inuiciuia oraculi sunt positi.
nec longe sunt remoti a uelo qͦ uelum
& sc̃a scõr dirimunt᷑: qͥa corpore tantũ
terrã incolunt: ceterũ scd̃m int̾oiorẽ
hominẽ totã habent conuersationẽ
incelis. Ascenditq ab huiꝰmodi altari

Expanded text:
bene vivendo perveniamus. bene vivendo perveniamus. « Fecitque Salomon omnia vasa in Domo Domini: Altare aureum et mensam anes propositionis auream. » Altare aureum corda significat perfectorum justorum, internae charitatis et castitatis luce corusca, quorum sublimitati significandae etiam locus convenit ejusdem altaris. Stabat enim ante ostium Sanctgimus. In quo videlicet altari non hostiarum sanguis neque libamina, sed thymiamata tantum incendebantur, quorum fumus ad superiora ascendens operiebat arcam atque oraculum, et odore suavitatis implebat. In quo figuram exprimebat sanctorum, qui dum, neglectis temporalium rerum cupiditatibus, tota intentione coelestia quaerunt, velut intus in vicinia oraculi sunt positi; nec longe sunt remoti a velo quo templum et sancta sanctorum dirimuntur, quia corpore tantum terram incolunt, caeterum secundum interiorehominem totam habent conversationem in coelis. Ascenditque ab hujusmodi altari
Abbreviated transcription (Latin):
facta dicunt᷑ eade uasa: significans mul
tiplicationẽ fideliũ. que ñ solũ inuid̾a
s. & in omuiũ nationũ erat latitudo fu¬
tura ex pleta ꝓpħia qua dicit᷑. Gaudebt̃
campi ⁊ onĩa que ineis sunt. Argillosa
autẽ terra dequa facte st̃ forme ad fun¬
denda uasa domꝰ dñi: que meliꝰ quã
scͥpt᷑a sacra dequa regulã bene uiuendi
accipimꝰ ualet intelligi. Quasi enĩ argil¬
la igiib durata formã uasis dñi qͣnta
& qualia fieri debeant exhibet: cũ nob̾
scͥptura sacra de qua regulã iusticie ꝗͣ
iequam᷑ ostendit: scõꝵq nob̃ exempla
qd̾ igne tͥbulationũ inuincibiles ꝑ seue¬
tarunt inomnib scquenda p̃monsttat.
Si uasa indomo dñi electa ac p̃ciosa
tũ qd̾ argille formas ingredit᷑. qͣ uas
possit aptũ ministeriis celestib effici:
ita ⁊ ipsi salubrit̾ humiliati ⁊ flamina
diune caritatis siue etia humane ad¬
uersitatis emolliti. uiam patrũ bene
oꝑando intramus. ut ad premia patrũ

Expanded text:
Apte in regione Jordanis fusa sunt vasa tiplicationem fidelium, quae non solum in Judaea, sed et in omnium nationum erat latitudine futura, expleta prophetia qua dicitur, « Gaudebunt campi et omnia quae in eis sunt . » Argillosa autem terra, de qua factae sunt formae ad fundenda vasa Domini, quid melius quam Scriptura sacra de qua regulam bene vivendi accipimus valet intelligi? quasi enim argilelectionis et misericordiae fieri possumus, nisi ad et qualia fieri debeant exhibet, cum nobis Scriptura sacra regulam justitiae quam sequamur ostendit, sanctorumque nobis exempla qui igne tribulationum invincibiles perseverarunt, in omnibus sequenda praemonstrat. Sed vasa in domo Domini electa ac pretiosa tum quod argillae formas ingredimur, qua vas possit aptum ministeriis coelestibus effici, cum ipsi salubriter humiliati, et flamma sive divinae claritatis, sive etiam humanae adversitatis emolliti, viam patrum bene operando intramus, ut ad praemia patrum
Abbreviated transcription (Latin):
& mortariola ⁊ churibula de auro purissimo.
Uaqua sapientie ⁊ uino conpunctio¬
nis repleta. fuscuiule qͦ qͥb carnes p̃ꝑant᷑.
idẽ p̃dicatores. quoꝵ uerba st̃ ut stimu¬
li. ⁊ uelut claui in altũ defiri: qͥ sius
auditorib cibũ sp̃italis intelligentie.
ad ministrant p̃figurant᷑. Quoꝵ ude
cet officiũ ẽ corpus ⁊ sangͥnẽ dñi cre¬
dentib distribuere: infidelib ab ne¬
gare. Deqͥb insequentib dicetur. Pin¬
ale namq apli & doctores pleni uita¬
lib aquis. Mortariola qͥppe sc̃or penitẽ¬
tiũ labor passionesq tolerantie: quib
mortificant᷑ menbra cor suꝑ terrã. Tini¬

Expanded text:
riola de auro purissimo. aqua sapientiae et vino compunctionis repleta; fuscinulae quoque quibus carnes praeparantur, iidem praedicatores, quorum verba sunt ut stimuli, et velut clavi in altum defixi: qui suis auditoribus cibum spiritalis intelligentiae administrantlicet officium est corpus et sanguinem Domini credentibus distribuere, infidelibus abnegare, de quibus in sequentibus dicetur. Phialae namque apostoli et doctores pleni vitalibus aquis. Mortariola quippe sanctorum poenitentium labor passioque tolerantiae, quibus mortificantur membra eorum super terram. T
Abbreviated transcription (Latin):
quit᷑. ⁊ rursũ alia capitella insũmitate
colupuarũ de suꝑ uixta m̃surã colũpne
contͣ retiacła: uixta m̃surã colũpne dicit
tante altitudinis qͣnte erat ⁊ colũpna. cuiꝰ
tam̃ altitudo qͣnta fuerit minime nar¬
ratur. Hiec autẽ capitella qualiacũq & quan¬
tacũq fuerint ñ enĩ mensurã eoꝵ aperte
scͥptura designat: more lilior uident᷑ eẽ
apposita. De quor factã siqͥo mysticũ in
qͥrere uelectat. illã regni ꝑhemus subli¬
mitatẽ potest ñ incongrue designare:
quã nec ocłs uroit nec auris audiuit nec
incor hominis ascendit: que p̃ꝑauit d̃s

Expanded text:
capitella in summitatibus columnarum desuper, juxta mensuram columnae, contra retiacula; juxta mensuram columnae dicit, tantae altitudinis quantae erat et columna, cujus tamen altitudo quanta fuerit, minime narratur. Haec autem capitella qualiacunque et quantacunque fuerint non enim mensuram eorum aperte Scriptura designat more liliorum videntur esse, aquirere delectat, illa regni perennis sublimitatem potest non incongrue designare, quam « nec oculus vidit, nec auris audivit, nec i
Abbreviated transcription (Latin):
to hanc ꝑueniat᷑ ostendit: Cũ gͦ sc̃i docto¬
res ꝓmissa nob̾ limina regni celestis in
colũpnarũ opꝰ inse lilu quatuor cubitoꝵ
exhibent. Ubi notandũ uxta luterã qͥa
tiq uidicio utrũ inaltitudine. in inlati¬
tudine intelligi debeat. relictũ ẽ. Constat
autẽ absq ulla ꝓrsus dubietate: qͥa colũ¬
pna quã xii cubitoꝵ restis ambiebat.
qͣtuor cubitos habebat grossitudinis.
Omñs enĩ circulus quantũ habet spacii
indiametro: tantũ habet ter ingyro.
Deniq mare eneũ qͥa diametrũ habe¬
bat decẽ cubitoꝵ. ut insequentib legit᷑:
consequent᷑ habebat tͥguita cubitos in¬
gyro. Herũ qͥa dr̃ opꝰ lilui quatuor fuisse
cubitoꝵ. siue latitudinẽ seu designet alti¬
ticoinẽ nichilominꝰ ratio figure ꝑspi¬

Expanded text:
ad hanc perveniatur, ostendit? Cum ergo sancti doctores promissa nobis limina regni coelestis incolumnarum opus in se lilii quatuor cubitos exhibent. Ubi notandum, juxta litteram, quia tique judicio, utrum in altitudine an in latitudine intelligi debeat, relictum est. Constat autem, absque ulla prorsus dubietate, quia columna quam duodecim cubitorum restis ambiebat, quatuor cubitos habebat crassitudinis: omnis etenim circulus quantum habet spatii in diametro, tantum habet ter in gyro. Denique mare aeneum, quod in diametro erat decem cubitorum, ut in sequentibus legitur, consequenter habebat tgyro. Verum quod dicitur, opus lilii quatuor fuisse cubitorum, sive latitudinem, seu designet altitudinem, nihilominus ratio perspi
Abbreviated transcription (Latin):
nstͣret᷑. nr̃i qͦ temporis mertia notaretur.
ubi se ñ milli doctores sacerdotes ⁊ colũp¬
nas domꝰ dĩ uidrri atq appellariuolunt.
cũ nichil inse ꝓrsus firme fidei. ⁊ ad con¬
tẽpuendas scłi pompas. ac desidanda bo¬
na inuisibilia. nicbil habeant roboris ad

Expanded text:
nstraretur, nostrique temporis inertia notaretur, nstraretur, nostrique temporis inertia notaretur, ubi se nonnulli doctores, sacerdotes et columnas Dei videri, atque appellari volunt, cum nihil in se prorsus firmae fidei ad contemnendas saeculi pompas, ac desideranda invisibilia bona, nihil habeant roboris ad
Abbreviated transcription (Latin):
eccłe uł singuloꝵ quoꝵq fideliũ
ypũ tenere. Centenariꝰ uͦ numerꝰ qͥ ad
dexterã manũ primꝰ ꝑuenit: ñ nunꝗͣ
inet̃ne beatitudinis figura poni consu¬
euit. Dupplicat᷑ autẽ hic numerꝰ malo¬
granatoꝵ incircuitu capitelli scõi: ut in¬
sinuetur mystice qd̾ utriꝰq testam̃ti
ppłs ad unandꝰ ui xp̃o. atq ad eterne
uite sit introducendus coronam.
Et statuit duas colũpnas in porticu tẽ¬
pli. Cũq statuisset colũpnã dexterã uoca¬
uit eam nomine iachim: que int̃p̃tat᷑
firmitas. Similiter ererit colũpnã scd̾am
& uocauit nom̃ eiꝰ boor: hocẽ inrobore.
ertra colũpna ut sup̃ diximꝰ ex pͥmit
figurã illoꝵ doctoꝵ qͥ pͥmitiuã uuhe¬
te dextͣ colũpna eos significat. qͥ uent᷑um
demisse testant᷑. Et apte simili uocabulo
ãbe censebant᷑ colũpne. cũ una firmitas.
altera in robore dicta est: ut una fidei &
oꝑis fortitudo cunctis iesse doctorib mo¬

Expanded text:
e, vel singulorum quorumque fidelium typum tenere. Centenarius vero numerus, qui ad dexteram manum primus pervenit, nonnunquam in aeternae beatitudinis figura poni consuevit. Duplicatur autem hic numerus malogranatorum in circuitu capitelli secundi, ut insinuetur mystice, quod utriusque testamenti populus adunandus in Christo, atque ad aeternae vitae sit introducendus coronam. « Et statuit duas columnas in porticu templi. Cumque statuisset columnam dexteram, vocavit eam nomine Joachim, » quae interpretatur firmitas. « Similiter erexit columnam secundam et vocavit nomen ejus Booz, » hoc est in robore. Dextera columna, ut supra diximus, exprimit figuram doctorum qui primitivam in Hiete dextera columna eos significat qui venturumdemisse, testantur. Et apte vocabulo simili ambae censebantur columnae, cum una firmitas, altera in robore dicta est; ut una fidei et operis fortitudo cunctis inesse doctoribus mo
Abbreviated transcription (Latin):
Bene aut̃ sub iungit᷑ & ad didit ionathan
cleierare d auid eo quod diligeret illũ
sicut enĩ animã suam ita diligebat
eum: ut ille nimirũ qͥtã ꝑfec̾to ux¬
ta legem dei amore complectebatur
dauid aꝑditione immicoꝵ eiꝰ ostende¬
tur immunis. Qui & si cita morte yer¬
emptꝰ regnũ cũ eo ut sꝑabat t̾renimi
habe neqͥuit cominune: absq ulla tan

Expanded text:
Bene autem subjungitur: Et addidit Jonathan Bene autem subjungitur: Et addidit Jonathan dejerare David, eo quod diligeret illum; sicut enim animam suam, ita diligebat eum; ut ille nimirum, qui tam perfecto juxta legem Dei amore complectebatur David, a perditione inimicorum ejus ostenderetur immunis. Qui, etsi ita morte praereptus regnum cum eo, ut sperabat, terrenum habere nequivit commune, absque ull
Abbreviated transcription (Latin):
dauid ꝑ anticipationẽ utiq fecit. prius
hystoriã int̾serendo. qͥa multo post tem¬
pore factũ ẽ cũ interfecto saule regnũ
addomũ dauid translatũ: & qͥ in nocen¬
tem eũ inuiste ꝑseque bantur: uste sunt
tempore seiuerant. Quod et de absalon
& desiba filio bochri. & decet̾is hostib da
uid potest intelligi. Aliter si scire iul qͥd
de manu inunicoꝵ dauid reqͥsierit dñs
potest nͥ fallor asuꝑiori sententia qua
dictũ est ꝗͥa fedus pepigerit ionathan
nu inimicor dauid reqͥsierit. idest qͣ¬
re ñ & ipsi fedus cũ eo pacis inire uolue¬
rint eũqͦ esse dñm uderint idcirco
autem scriptura hic sententiam hanc
poccupari dũ interyonere uidet᷑. ut
testimoniũ ionathe qđ dixerat. quan¬
do eradicauerit immicos dauid unũ¬
quẽq deterra.: uerũ esse comp robaret.
quia uidelicet eradicati st̃ inimici da¬
uis deterra: ñ ipso dauid se de aduer¬
sarus usciscente. s udicante dño ꝓillo.

Expanded text:
 anticipationem utique fecit, prius historiae interserendo quod multo post tempore factum est, cum, interfecto Saule, regnum ad domum David translatum est, et qui innocentem eum injuste persequebantur, justa sunt tra illum saevierant. Quod et de Absalon, et de Siba filio Bochri, et de caeteris nostibus David aeque potest intelligi. Aliter: Si scire vis quid de manu inimicorum David requisierit Dominus, potest nisi fallor in superiore sententia, qua dictum est quod foedus pepigerit Jonathan nu inimicorum David requisierit, id est, quare non et ipsi foedus cum eo pacis inire voluerint, cum quo esse Dominum viderunt. Idcirco autem Scriptura hic sententiam hanc praeoccupando interponere videtur, ut testimonium Jonathae, quo dixerat: « Quando eradicaverit inimicos David, unumquemque de terra, verum esse comprobaret, quia videlicet eradicati sint inimici David de terra, non ipso David sede adversariis ulciscente, sed judicante Domino pro illo.
Abbreviated transcription (Latin):
rum tipũ saul tenuit: ad apłos transut.
Quib int̾pretatio nomunis ab unelech con¬
gruit quos dñs rex regũ frẽs uocare digna¬
tus ẽ dicens. ite nuntiate fr̃ibus meis: cũ
quib & desideratũ cibũ sumpsit. desiderio
enĩ desiderauit pascha manducare. Dauid
ad abimelech solus uenit: & xp̃c inpassione
sua solus relictus ẽ. Quod autẽ ait dauid illo
&e illo inloco condixi pueris meis. hoc indi¬
cabat. quod dũs apłos suos ante passionem
suam informans ait. Sost quã resurrexe¬
ro. p̃cedã uos ingalileam. Dauid ab abime¬
lech quinq panes quesuuit. s unũ acce¬
pit: qͥa quinq libris moysaice legis uutas
retinet᷑. d auid golie gladiuĩ sustulit. quia¬
& xxp̃c dñs diaboli arma abstulit. fortisenĩ
spolia ipse diripuit. Dauid ꝑuiã pollutã
se uenisse ad abimelech ꝓfessus ẽ. qa ixp̃c dñs

Expanded text:
rum typum Saul tenuit, ad apostolos transiens, quibus interpretatio nominis Achimelech congruit, quos Dominus, Rex regum, fratres vocare dignatus est, dicens: « Ite, nuntiate fratribus meis , » cum quibus et desideratum cibum sumpsit: « Desiderio enim desideravi hoc pascha manducare . » David ad Achimelech solus venit, et Christus in passione sua solus relictus est. Quod autem ait David: « Illum et illum in locum condixi pueris meis, » hoc indicabat, quod Dominus apostolos suos ante passionem suam informans ait: « Postquam resurrexero, praecedam vos in Galilaeam. » David ad Achimelech quinque panes quaesivit, sed unum accepit: quia in quinque libris Mosaicae legis unitas retinetur. David Goli Dominus diaboli arma abstulit: « Fortis enim spolia ipse diripuit . » David per viam pollutam se venisse ad Achimelech professus est, quia et
Abbreviated transcription (Latin):
in xp̃m si mendaciũ p̃ualeret custodum:
qui corrupti sunt ut dicerent. Quia dor¬
imentib nob̾ uenerunt discipłi eiꝰ & ab¬
stulerunt eum. hoc ẽ itaq uelle a ỹm
interficere nom̃ resurrectionis eiꝰ extui¬
guere. ut mendaciũ eugłio p̃ferretur.
S sicut illud ñ ualuit saul ut int̾ficeret
cdauid: sic nec potuit regnũ uideoꝵ effi¬
cere ut memoriã. xp̃i deleret. Isti autem
inlapidem offensionis tanquãistatuam &
bedus eis usus est agnus. qͥa in quo pecca¬
cum ñ inuenerunt quasi peccatorem
ꝓersecuti sunt.
Iaioth locus inrama. ubi sedit dauid.
Rama uͦ intribu beniamin ciuitas est
sarilis iusexto miliario ab helia adsep¬
teitrionalem plagã contra bethel. Ali¬
A est autẽ intribu aser. Naioch inter¬
pretatur pulchritudo. & rama ex celsũ.
Bene gͦ conueniunt hec nomuna locor
reb in his expletis: quia ꝓpħarũ dicta
& celsitudinẽ habent scientie. ac uesta¬
uenustatem locutionis.

Expanded text:
in Christum, si mendacium praevaleret custodum, in Christum, si mendacium praevaleret custodum, qui corrupti sunt ut dicerent quia dormientibus nobis venerunt discipuli ejus, et abstulerunt eum ; hoc est itaque velle Christum interficere, nomen resurrectionis ejus exstinguere, ut mendacium Evangelio praeferretur. 4. Sed sicut illud non valuit Saul ut interficeret David, sic nec hoc potuit regnum Judaeorum efficere, ut memoriam Christi deleret. Isti autem in lapidem offensionis, tanquam in statuam, et haedus eis visus erat agnus, quia in quo peccatum non invenerunt, quasi peccatorem persecuti sunt. » Naioth locus est in Rama; ubi sedit David. Rama vero in tribu Benjamin civitas est Saulis, in sexto milliario, ab Helia ad septentrionalem plagam contra Bethel. Alia est autem in tribu Aser. Naioth interpretatur pulchritudo, et Rama excelsum. Bene ergo conveniunt haec nomina locorum, rebus in his expletis, qui prophetarum dicta et celsitudinem habent scientiae ac venustatem locutionis.
Abbreviated transcription (Latin):
IN liunc agrũ consiliandi causa saul uenire
consueuerat. Ubi etiã condictũ fuerat ut
occideretur dauid. Qd̃ ⁊ ionachan dd̃ indicaue
Dictit saul custodes ad domũ dauidrat.
ut custodirent eũ. & interficereti ir. Absceᷤᷤ¬
sit autem dauid nocte & fugit. atq salua¬
tus est. Cumq uenissent nuntii saul. in¬
uenerunt statuã in lecto dauid positã.
& pellẽ pilosam caprarũ ad capud eiꝰ.
Ardiamꝰ gͦ qͥd hoc significet. qđ muiserit
saul ad custodiendã domũ dauid. ut eũ
interficerent. Hoc ñ ad crucẽ dñi. s tam̃
adpassionẽ eiꝰ pertinet. Crucifirus eiũ xp̃c
pultura tanquam domꝰ ad quã custodien
dam misit regnũ uideoꝵ: quando custo¬
des adhibuit sepulchro xp̃i. Quomodo
custodita ẽ domꝰ dauid si figurabat. x p̃m¬
ut. xyc interficeret᷑. dũ ñ insepultura
xp̾c s incruce sit interfectiis. Refert᷑
ergo ad corpus xp̃i: quia interficere rp̃m
erat. tollere nom̃. rp̃i. Neq enĩ crederet᷑

Expanded text:
In hoc agro consiliandi causa, Saul venire consueverat, ubi etiam condictum fuerat, ut occideretur David, quod et Jonathas David indicaveittit Saul custodes ad domum David, ut custodirent eum, et interficeretur, abscessit autem David nocte, et fugit, atque salvatus est: cumque venissent nuntii Saul, invenerunt statuam in lecto David positam, et pellem pilosam caprarum ad caput ejus. « Audiamus ergo quid hoc significet, quod miserit Saul ad custodiendam domum David, ut eum interficeret. Hoc non ad crucem Domini, sed tamen ad passionem ejus pertinet: crucifixus enim Chrispultura tanquam domus, ad quam custdam, misit regnum Judaeorum, quando custodes adhibuit sepulcro Christi. Quomodo custodita est domus, si David figurabat us interficeretur, dum non in sepultura Christus, sed in cruce sit interfectus? 3. Refertur ergo hoc ad corpus Christi, quia interficere Christum erat tollere nomen Christi. Neque enim crederetur
Abbreviated transcription (Latin):
& ibi uixta uoluntatẽ dñi persecutio¬
nem inmicorum ferret.
Dixitq doech idumeus ad saul.
Uidi dauid filiũ isai innobee. Et.¬
xantũ ad sp̃ualẽ intelligentiã
pertinet indoech ydumeo qͥ uoto se
obligauerat sic̃ in hebreo legitur ꝓ¬
ut iudei tradunt. ut aliquantis per
dieb intab̾nacło dñi immoraretur.
& orationi uacaret. ude ꝓditoris ꝑsona
consistit: ꝑ quẽ ista oꝑatus est ⁊abulus.
ut eiꝰ ꝓdicione facta in xp̃o. postea per¬
secutionem eccła pateret᷑. & occident᷑
quã plurum discipłi xp̃i & sacerdo¬
tes & ꝓ nomine eiꝰ ꝑ secutiones grauis¬
tribulationes induxit diabolus &
mortẽ. Om̃s enĩ ut ait apłs qͥ in xp̃o

Expanded text:
et ibi juxta voluntatem Domini, persecutioet ibi juxta voluntatem Domini, persecutionem inimicorum ferret. « Dixitque Doeg Idumaeus ad Saul: Vidi David filium Isai in Noba, » etantum ad spiritalem intelligentiam pertinet, in Doeg Idumaeo, qui voto se obligaverat, sicut in Hebraeo legitur, prout Judaei tradunt, ut aliquantisper in tabernaculo Domini immoraretur, et orationi vacaret, Judae proditoris persona consistit, per quem ista operatus est Zabulus, ut ejus proditione facta in Christo, postea persecutionem Ecclesia pateretur, et occiderentur quamplurimi discipuli Christi et sacerdotes, et pro nomine ejus persecutiones gravistribulationes induxit diabolus et mortem. « Omnes enim, » ut ait Aposto
Abbreviated transcription (Latin):
latitudinẽ caritatis. & oppressi st̃ ere alie¬
no. hoc ẽ censu peccator quẽ ex soluebant
diabolo. qñ ex hibuert̃ menbra sua ser¬
uire iniqͥtati ad iniqͥtatẽ: necesse ẽ ut a¬
maro animo. hoc ẽ ut digne penitentiã
gerant. de delictis siuis p̃teritis: & ueniãt
ad dauid desideratũ indelicet nr̃m. qua¬
tinus fiat eor pͥnceps. qͥa ipse ẽ qͥcunsti¬
cutus ẽ adeo uidex uiuoꝵ & mortuoꝵ
ds fortis. pat̾ futuri scłi pͥnceps pacis.¬
cuiꝰ regni ñerit finis: & dñabit a mari
usq ad mare. Sotestas eiꝰ pocestas ẽ et̃na:
& regnũ eiꝰ alteri ñ dabitur.
reris inp̃sidio: s uade int̾ram uida.
Uiro modo hic introducitur gad
ꝓpħa cũ inp̃cedentib eiꝰ nulla
facta fuerit mentio. Sic itaq hic intro¬
ducitur. sic̃ helias ꝓpħa in loco ubi dr̃
Et dixit helias thesbites de habitatorib
galaad. Exore itaq dñi gad ꝓpħa da¬
iud dixit. ut ñ moraretur int̾ gentes
& int̾ra polluta. s int̾ra uida redirec:

Expanded text:
latitudinem charitatis, et oppressi sunt aere alieno, hoc est, censu peccatorum quem exsolvebant diabolo quando exhibuerunt membra sua servire iniquitati ad iniquitatem , necesse est, ut amaro sint animo, hoc est, ut digne poenitentiam gerant de delictis suis praeteritis, et veniant ad David, ad desideratum videlicet nostrum, quatenus fiat eorum princeps; quia ipse est qui « constitutus est a Deo judex vivorum et mortuorum. Deus fortis, Pater futuri sn erit finis, et dominabitur a mari usque ad mare potestas ejus, potestas aeterna, et regnum ejus alteri non dabitur .reris in praesidio: sed vade in terram Juda. » Miro modo hic introducitur Gad propheta, cum in praecedentibus ejus nulla facta fuerit mentio. Sic itaque hic introducitur, sicut Elias propheta in loco ubi dicitur: Et dixit Elias Thesbites de habitatoribus Galaad. Ex ore itaque Domini Gad propheta David dixit, ut non moraretur inter gentes, et in terra polluta, sed in terram Judam rediret,
Abbreviated transcription (Latin):
me fingo. & hoc necessitate mortis. s scĩfi¬
cabitur iniłł quoꝵ causa etiã fugio. quia
illor ñ solũ mei ꝑicłi causa mentior. Nã
ipsi huiꝰ rei causa saluabunt᷑. hactenus hys¬
toriã: nc̃ spual ẽ intelligentiã tangamꝰ.
Dauid fugiens saul ad abimelech sacerdo

Expanded text:
me fingo, et hoc necessitate mortis, sed sanctifime fingo, et hoc necessitate mortis, sed sanctificabitur in illis, quorum causa etiam fugio, quia illorum non solum mei periculi causa mentior: nam ipsi hujus rei causa salvabuntur. Hactenus historiam nunc spiritalem intelligentiam tangamus: David fugiens Saul ad Achimelech
Abbreviated transcription (Latin):
positionis manducauit: quos ñ licebat
manducare nͥ sacerdotib & dedit eis qͥ cũ
eo erant: S reqͥrendũ ẽ qͥd ẽ qđ hic abime¬
lech sacer dos legit᷑ a qͦ dauid panes acce
Quod enũ dñs ab iachar pͥncipẽ sacerdo¬
tũ ꝓ abuuelech appellat. nichil habet dis¬
sonantie. Ambo &e enĩ fuerunt illic cũ
ueniens dauid panes petut. & accepit:
abunelech uidelicet pͥnceys sacerdotum
& abiathar filiꝰ eiꝰ. Occiso aut̃ ab imelech
a saule cũ uiris domus sue generis sacer
e comes factꝰ ẽ cociꝰ exilu eiꝰ. postea reg¬
uaute eo sumini sacerdotii & ipse gradum
accepit. ac toto tempore regni illiꝰ impon¬
tificatu ꝑseuerans. mnulto maioris excellẽ¬
tie quam pat̾ suus effectus ẽ. ideoq dig¬
nus fuit. cuiꝰ memoriã dñs etiã uiuente
patre quasi summi sacerdotis faceret.S
hoc qđ ait suꝑiꝰ. uia hec polluta ẽ. s scĩfica¬
bitur inuasis. ita ñ nulli edisserunt. Nen¬
tiendo enĩ iter polluit᷑. dũ a rege missũ

Expanded text:
cebat manducare nisi sacerdotibus, et dedit eis qui cum eo erant? » Sed requirendum quid est quod hic Achimelech sacerdos legitur, a quo David panes accepQuod enim Dominus Abiathar principem sacerdotum pro Achimelech appellat, nihil habet dissonantiae: ambo et enim fuerunt illic, cum veniens David panes petiit, et accepit Abimelech, videlicet princeps sacerdotum, et Abiathar filius ejus . Occiso autem Abimelech a Saule cum viris domus suae generis sacerdet comes factus est totius exilii ejus. Postea regnante eo, summi sacerdotii et ipse gradum accepit, ac toto tempore regni illius in pontificatu perseverans, multo majoris excellentiae, quam pater suus, effectus est. Ideoque dignus fuit, cujus memoriam Dominus etiam vivente patre quasi summi sacehoc quod ait superius: Via haec polluta est, sed sanctificabitur in vasis, ita nonnulli edisserunt. Mentiendo enim iter polluitur, dum a rege missum
Abbreviated transcription (Latin):
Porro eo tẽpore qͦ fugerat abiathar filiꝰ
ab imelech ad dauto: indie illa ephod secum
moyses iubente dõ fecerat. sic̃ & rationale
in qͦ erat doctͥna. ⁊ ueritas: in qͦ etiã ꝯsuluit dauto
dñm ⁊ ait. Si tradẽt me uiri ceile ĩmanꝰ saul: & si
descendet ipse sic̃ audiũ seruꝰ tuus: Et ait dñs.
d escendet. Ac si dicẽt. Si hic steteris descendet
saul & tradent te uiri ceile inmanꝰ eiꝰ.Soꝵ
uoluntatẽ ei indicabat. Et mũto uiri ceile sic̃
qͥ ingͣci beneficiis dauid extit̾ant: c̃ eos ip̃e
demanib yhilistum eruerint signiti¬
cabãt infelicitatẽ seu inconstantiam
iudeoꝵ. qͥ redẽptoris nr̃i semꝑ pcetati
ingrati existentes apud scłi potestates
contra eũ insidiando meditabantur.
Interp̃tatur autẽ ceila ad fundã iac¬
ta. siue ex cellens simimet. Et inpsalmo
scͥptũ ẽ. Incircuitu inpi ambulant

Expanded text:
Porro eo tempore quo fugerat Abiathar, filius Abimelech, ad David, in die illa ephod secum Domino, fecerat sicut et rationale, in quo erat doctrina et veritas, in quo etiam consuluit David Dominum, et ait: « Si tradent me viri Ceilae in manus Saul, et si descendet ipse sicut audivit servus tuus? Et ait Dominus: Descendet. » Ac si diceret: Si hic sterilis, descendet Saul, et tradent te viri Ceilae in manus ejus, eorum voluntatem ei indicabat. Et merito viri Ceilae, sicut qui ingrati beneficiis David exstiterant, cum eos ipse de manibus Philistim eruerit, significant infidelitatem seu inconstantiam Judaeorum, qui Redemptoris nostri semper pietati ingrati existentes, apud saeculi potestates contra eum insidiando meditabantur. Interpretatur autem Ceila ad fundam jacta, sive extollens sibimet. Et in psalmo scriptum est: « In circuitu impii ambulant
Abbreviated transcription (Latin):
forinsecus infirmabat᷑ tanꝗͣ saliua
apparebat: intꝰ aut̃ diuina uirtꝰ can¬
quã barba tegebatur.
Ubi eũ om̃s frẽs eiꝰ & omns do¬
inus patͥs eiꝰ uisitauert̃: & conuenert̃
adeũ om̃s qͥ erant inangustia con

Expanded text:
forinsecus infirmabatur, tanquam saliva apparebat. Intus autem divina virtus, tanquam barba tegebatur. ubi eum omnes fratres ejus, et omnis domus patris ejus visitaverunt et convenerunt ad eum omnes, qui erant in angustia
Abbreviated transcription (Latin):
QUid ẽ qđ ionathan dauid seruare uolens.
cũ ille lateret i nagro uirta lapidẽ ad signũ
dias iecit sagitas. quas prier paruulus ig¬
norans qͥd fecerit. collegit & incuutatem
retulit: nͥ qd d̾s pat̾ filiũ suũ unigenitũ
quẽ adsalutẽ humani gener is mittendũ
decreuerat. inlitt̾a legis uideis nescientib
absconditũ habuerat: Dauid gͦ abscondit̾:¬
Iurta lapidẽ sedebat. ꝗͥa intabuł legis scͥp
Cum gͣ illi isset mane uenit ionathas u
agrũ uixta placitũ dauid. & puer paruuł
cũ eo. Iecit unã sagitã: iecit &e aliam. Et ds
pater illucescente niane criedelitatis pͥmũ
testimoniũ legis de. xp̃o ꝓtulit: de inde pro¬
pħas misit. qͥ de ad uentu eiꝰ testificarent.
Uũ ab acuc ait. Inlumine iacła tua ibt̃. st Re.

Expanded text:
Quid est quod Jonathan David servare volens, cum ille lateret in agro juxta lapidem ad signum duas jecit sagittas, quas puer parvulus, ignorans quid fecerit, collegit, et in civitatem retulit: nisi quod Deus Pater Filium suum unigenitum, quem ad salutem humani generis mittendum decreverat, in littera legis, Judaeis nescientibus absconditum habuerat? David ergo abscondit» Juxta lapidem sedebat, quia in tabulis legis conscriptCum ergo illuxisset mane, venit Jonathas in agrum juxta placitum David, et puer parvulus cum eo. Jecit unam Pater illucescente mane credulitatis, primum testimonium legis de Christo protulit, deinde prophetas misit, qui de adventu ejus testificarentur. Unde Habacuc ait: « In lumine jacula tua ibunt , »
Abbreviated transcription (Latin):
niã mitigabat: ꝑ saul enĩ uideoꝵ elatio
ꝑ cdauid aut̃ hiilitas xp̃i significatur.
Cũ gͦ saul ab inmundo spũ arripit᷑. dauid
canente eiꝰ uesania temꝑatur. qͥa cũ sens
udeoꝵ ꝑ blasphemiã infurorẽ uertitur.
dignũ est ut ad salutẽ mentes eor quasi
dulcedinẽ cithare locutionis euangłice
tranqͥllitate reuocent᷑. Nã qđ nisus ẽ salil
configere dauid lancea inparietẽ & dauid
declinauit. & lancea casso uuilnere ꝑlataẽ
inparietẽ: possumꝰ uixta quosdã ita intel¬
ligere. qđ p̃dicante xp̃o euangłm udei me

Expanded text:
im Judaeorum elatio, per David autem humilitas Christi significatur. Cum ergo Saul ab immundo spiritu arripitur, David canente, ejus vesania temperatur, quia cum sensus Judaeorum per blasphemiam in furorem vertitur, dignum est ut ad salutem mentes eorum quasi dulcedine citharae, locutionis evangelicae tranquillitate revocentur. CAPUT XIII. De iconfigere David lancea in pariete, et David declinavit, et lancea casso vulnere perlata est in parietem, possumus juxta quosdam ita intelligere quod, praedicante Christo Evange
Abbreviated transcription (Latin):
te ame operarii inqͥtatis. Mystice autẽ
exemplũ huiꝰ saulis nuntior.q eiꝰ in hac
sententia qͥ ꝓpħare ceperunt qͥ ad ꝑsequẽ¬
dũ dauid missi sunt quid alius signifi¬
cabant. nͥ quosda hereticos qͥ aliquis
boni deminiere sp̃c sc̃i habent. sicut
testam̃ta legis & exgłii. sicut baptismi sa¬
tramentũ. s ap̃m inmenbris suis ꝑse¬
cunt᷑: Qui cũ ad eccłam catholicã ueni¬
unt. ñ ẽ ineis ullo modo uolandu aut
quasi ñ habeant traderidũ. s tamĩ eos
ñ ideo debere salutẽ confidere. ꝗã ñ inꝑ¬
bamus qđ illos accepisse credimiꝰ. s oporret
eos cognosc̾e unitatẽ ⁊ societatẽ inum
eulo caritatis: sine qua omĩno quie qd
habueruit quã ius sit scm̃ atq uenan¬
dũ. ipsi tam̃ nicholominiꝰ st̃ tauto in¬
digniores effecti. p̃mio et̃ne uite. quã¬
to ilł donis ũ bñ usi sunt. que in hac¬
uta que trausitoria st̃ acceperunt.
ossunt etiam in hoc loco saul &e eiꝰ ñtii¬

Expanded text:
autem exemplum hujus Saul nuntiorumque ejus, in hac sententia qui prophetare coeperunt, qui ad persequendum David missi sunt, quid aliud significabant, nisi quosdam haereticos, qui aliquid boni de munere Spiritus sancti habent, sicut testamenta legis et Evangelii, sicut baptismi sacramentum, sed Christum in membris suis perseum. Qui cum ad Ecclesiam catholicam veniunt, non est in eis ullo modo violandum, aut, quasi non habeant, tradendum; sed tamen eos non ideo debere saluti confidere, quia non improbamus quod illos accepisse credimus. 5. Sed oportet eos cognoscere unitatem, culo charitatis, sine qua omnino quidquid habuerint, quamvis sanctum atque venerandum, ipsi tamen nihil sunt. Qui tanto indigniores effecti praemio vitae aeternae, quanto illis donis non bene usi sunt, quae in vita quae transitoria est, acceperunt. Possunt etiam in hoc loco Judaeorum n
Abbreviated transcription (Latin):
uidẽ qđ manente dauid inspelun¬
ca uenerunt adeũ om̃s fres eius
ꝑacta passione sua ac redẽptione hu¬
mani generis. de plebe israhelitica in
uidea pͥmũ eccłam collocauit. degen¬
te inqua carnẽ assumere dignatus ẽ.

Expanded text:
id in spelunca, venerunt ad eum omnes fratres ejus peracta passione sua ac redemptione humani generis, de plebe Israelitica in Judaea primum Ecclesiam collocavit, de gente in qua carnem assumere dignatus est?
Abbreviated transcription (Latin):
uod enĩ ait sit dñs tecũ sicut fuit cum
patre meo. mͥ uidet᷑ ita posse intelligi.
regnũ tuũ. sic̃ sublime fecit pat̾s mei
regnũ. Et si ui rero facies mͥ miseri coediã
dmñi scilicet scd̾s sim in regno tuo: & si mor
tiuis fuero ñ auferes miscđiam cuã adomo
tur qñ eradicauerit dñs inimicos dauio

Expanded text:
uod enim ait, « sit Dominus tecum, sicut fuit cum patre meo, » mihi videtur ita posse intelligi, regnum tuum sicut sublime fecit patris mei regnum. « Et si vixero, facies mihi misericordiam Domini, » ut scilicet secundus sim in regno tuo. « Sin vero tuus fuero, non auferes misericordiam tuam a domo do eradicaverit Dominus inimicos David,
Abbreviated transcription (Latin):
enit autẽ dauid innobee. ad abime¬
melech sacerdotẽ. & obstupuit abimelech.
eo quod uenisset dauid solus. Et reliqua
bimelech ipse ẽ aia filiꝰ achitob filiifine¬
es filii eli. abimilechinterrogat iterũ
utrũ dauid & pueri sui quos u illũ & illũ
locũ conduxisse se dixerat mundi essent: da¬
uid uͦ enigiatice pluralit̃ & de se ipso re¬
spondit dicens. Et fuerunt uasa pueoꝵ
sc̃a. scilicet a concubitu coniugali. Quoduͦ
ait porro uia ħ polluta ẽ. & in heb reolegit᷑
ceret. Inlege p̃ceptũ ẽ ut extraneus ñ come¬
dat exeis: & tu interrogas utrũ mundi
sint pueri: Qui etiam si mundi essent. ne¬
quaquã eis uesci deberent. Iad circo ẽ laica¬
mente sua scificari dicit. qaͥ nͥ necessitate
corporis. & ꝑiculo uite urgente. nequaquã
uesceret᷑ eis. Non tam̃ aꝑte eosde legit᷑ dauid
panes comedisse. sic̃ hebrei tradunt. S lege
uid qñ necessitatẽ habuit & esurut ipse & qͥ
cũ eo erant. qͦmͦ iutrout indomũ dñi¬

Expanded text:
enit autem David in Nobe ad Achimelech sacerdotem, et obstupuit Achimelech eo quod venisset David solus, » et reliqua. Achimelech ipse est Aia filius Achitob, filii Phinees, filii Heli. Achimelech interrogat, utrum David, num pueri sui, quos in illum et illum locum conduxisse se dixerat, mundi essent? David vero aenigmatice pluraliter de seipso respondit, dicens: « Et fuerunt vasa puerorum sancta, » scilicet, a concubitu conjugali. Quod vero ait: « Porro via haec polluta est, » et in Hebraeo legitur: « ceret: In lege praeceptum est ut extraneus non comedat ex eis, et tu interrogas utrum mundi sint pueri? Qui, etiamsi mundi essent, nequaquam eis vesci deberent. Idcirco via est laicmente sua sanctificari dicit, quia nisi necessitate corporis et periculo vitae urgente, nequaquam vesceretur eis. Non tamen aperte eosdem legitur David panes comedisse, sicut Hebraei tradunt. Sed legevid, quando necessitatem habuit, et esuriit ipse et qui cum eo erant, quomodo intro
Abbreviated transcription (Latin):
tura uidicio diuino esse dãpuatũ. S tam̃
ꝓpħiam habebat. Nec illa uerba paruui
attestantur. hiuc sententie que in exgłio
scͥpta st̃. multos dicturos in illa die. dñe
dñe intuo nomine manducaiumꝰ & in¬

Expanded text:
tura judicio divino esse damnatum, sed tamen tura judicio divino esse damnatum, sed tamen prophetiam habebat. Nec illa verba parum attestantur huic sententiae, quae in Evangelio scripta sunt multos dicturos in illa die, Domine, Domine, in tuo nomine manducavimus
Abbreviated transcription (Latin):
mentis sus & ꝓpħauit coram samuhele.
restio magna hic oritur. cũ inp̃ceden¬
tib legatur: & ñ uidit samuhel saulem
usq iudiem mortis sue. & bic ꝓpħasse
corã samuhele dicatur. Quã questionẽ¬
eũ qͥa qĩunctꝰ ẽ saul cuneo ꝓpħarum
abscondit se samuel ne uideret᷑ ab eo. aut
ũ uidit indutus habitu regio qͦ indutꝰ
erat. Ideoq dictũ ÷ ñ uidit eũ usq indi¬
eni mortis sue: sub audit᷑ indutꝰ habitu
regio Erpoliasse uͦ se ñ omnib uestim̃¬
tis. s regalib tantũ intelligendus est.
tenendũ hominẽ & ad necẽ ducendũ.
tales di sp̃i effici digni meruerunt. &¬
saul ipse qͥ miserat ueniens. & ipse san¬
guinẽ innocentẽ querens effiucdẽ accipere
iueruit sp̃m illũ &̃ ꝓpb̾are. Quantũ enim
adlitterã aitinet. ñ ẽ mirũ hominẽ reꝓbũ
ad mom̃tum transitoria ꝓpħasse. dũ etiam
multi similes ꝓpħie donũ legantur habius¬
se: sicut baalani ille reꝓb quẽ ñ tacet sc̃p¬

Expanded text:
mentis suis, et prophetavit coram Samuele. Quaestio magna hic oritur, cum in praecedentibus legatur: Et non vidit Samuel Saulem usque in diem mortis suae: et hic prophetasse coram Samuele dicatur. Quam quaestioneuando junctus est Saul cuneo Prophetarum, abscondit se Samuel, ne videretur ab eo. Aut non vidit eum indutum habitu regio, quo indutus erat quando dictum est: Non vidit eum usque in diem mortis suae, subauditur indutum habitu regio. Exspoliasse vero se non omnibus vestimentis, sed regalibus tantum, intelligendum est. tenendum hominem et ad necem ducendum, tales Dei Spiritu effici digni meruerunt. Et Saul ipse qui miserat, veniens et ipse sanguinem innocentem quaerens effundere, accipere meruit spiritum illum et prophetare. Quantum enim ad litteram attinet, non est mirum hominem reprobum ad momenta transitoria prophetasse, dum etiam multi similes prophetiae donum legantur habuisse: sicut Balaam ille reprobus, quem non tacet Scrip
Abbreviated transcription (Latin):
tande. regnũ ꝑcipe. cunctũq israbeli¬
ticũ popłm sine ulla contradictione pos¬
dere: Et tam̃ cũ archã dĩ iherłm rtuocat.
quasi oblitꝰ platũ se oninib admutꝰ ppłis
ante archã saltabat. Et qͥa corã drcha
saltare ut creditur uulgi mos fuerat. rex
se indiuino obseqͥo ꝑsaltatũ rotat. Ecce
se exhibendo contẽpint. Non potestas reg¬
ui admemoriã reducitur: ñ subiectoꝵ
occulis saltando uilesere meruit: ñ se
houore platũ ceteris ante eĩ archã qui
houorẽ dederat. recognoscit. Coram deo egit
debilia uł extrenia: ut illa ex huulitatẽ
solidaret. que corã bounnub: gesserit fortu
Quid de eiꝰ factis ab alus sentiatur. iguor.
ego dauid plus saltantẽ stupeo quam
puguante. Pugnando quippe hostes sub¬
dit: saltando aut̃ corã dño semet ipsum
uicit. Quẽ michol saul filia ad huc extu¬
more regii generis insana. cũ humuliatũ
despiceret dicens. quã gło sus fuit hodie
rex qrł discoopiens se ante ancillas seruor¬

Expanded text:
cunctumque Israeliticum populum sine ulla contradictione possidere: et tamen cum arcam Dei Jerusalem revocat, quasi oblitus praelatum se omnibus, admistus populis ante arcam saltat; et quia coram arca saltare ut creditur vulgi mos fuerat, rex se in divino obsequio per saltatum rotat. Ecce m exhibendo contemnit; non potestas regni ad memoriam reducitur, non subjectorum oculis saltando vilescere meruit, non se honore praelatum caeteris ante ejus arcam, qui honorem dederat, recognoscit. Coram Deo egit debilia vel extrema, ut illa ex humilitate solidaret quae coram hominibus gesserat fortia. Quid de ejus factis ab aliis sentiatur ignoro; ego David plus saltantem stupeo quam pugnantem. Pugnando quippe hostem subdidit, saltando autem coram Domino semetipsum vicit. Quem Michol, filia Saul, adhuc ex tumore regii generis insana, cum humiliatum despiceret, dicens: Quam gloriosus fuerit hodie rex Israel, discooperiens se ante ancillas ser
Abbreviated transcription (Latin):
ichol intypo sinagoge sterilis ꝑuiansit.
Ecce allegorice. Deniceps moraliter
intueri libet. quanta uirtutũ mimera
dauid ꝑceꝑat: atq uihis omib quã
forti se humilitate seruabat. Quẽ enĩ ũ
extolleret ora leonuuĩ frangere. ursor bra¬
cbia dissipare. despedis pͥorib frib legi.
reꝓbato rege ad regui gub̾nacła ungui.

Expanded text:
ichol in typo Synagogae sterilis permansit: ecce allegorice. Deinceps moraliteri libet quanta virtutum munera David perceperat, atque in his omnibus quam forti se humilitate servabat . Quem enim non extolleret ora leonum frangere, ursorum brachia dissipare, despectis prioribus fratribus eligi, reprobato rege ad regni gubernacula ungi,