comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mosinã & ecce om̃a munda st̃ uob̃. Non solũ gͦ qͥdat esu¬
rienti cibũ. sitienti potũ. nudo uestim̃tũ. peregrinanti
hospitiũ. fugienti latibulũ. egro uł incluso uisitationẽ.
captiuo redẽptionẽ. debili subuectionẽ. cȩco deductionẽ.
tristi consolationẽ. non sano medelã. erranti uiã. de¬
liberanti consiliũ. & qđ cũq necessariũ ẽ indigenti. Uerũ
& iã qͥ dat ueniã peccanti elemosinã dat. & qͥ emendat
uerbere inqͦ potestas datur uł cohere& aliqua disciplina
& tam̃ peccatũ eiꝰ quo ab illo lesus. aut offensus ẽ dimitut
excorde uł orat ut ei dimittatur: non solũ in eo qđ di¬
mittit atq orat. Uerũ &iã in eo qđ corripit. & aliqua
emendatoria poena plectit elemosinã dat: quia miscdã
p̃stat. Nulta eñ bona p̃stant᷑ in uitis. qͣndo eoꝵ consulit᷑
utilitati non uoluntati: quia ipsi sibi cẽ in ueniunt᷑ inimi¬
ci. Amici uͦ eoꝵ potius illi quos inimicos putant & reddt̃

Expanded text:
ecce omnia munda sunt vobis . Non solum ergo qui dat esurienti cibum, sitienti potum, nudo vestimentum, peregrinanti hospitium, fugienti latibulum, aegro vel incluso visitationem, captivo redemptionem, debili subvectionem, caeco deductionem, tristi consolationem, non sano medelam, erranti viam, deliberanti consilium, et quodcunque necessarium indigenti; verum etiam qui dat veniam peccanti, eleemosynam dat; et qui emendat verbere in quem potestas datur, vel coercet aliqua disciplina, et tamen peccatum ejus, quo ab illo laesus aut offensus est, dimittit ex corde, vel orat ut ei dimittatur, non solum in eo quod dimittit atque orat, verum etiam in eo quod corripit, et aliqua emendatoria poena plectit, eleemosynam dat; quia misericordiam praestat. Multa enim bona praestantur invitis, quando eorum consulitur utilitati, non voluntati: quia ipsi sibi inveniuntur esse inimici, amici vero eorum potius illi quos inimicos putant; et reddunt
Abbreviated transcription (Latin):
p̃tiosos. sed ligna. foenũ. stipulã. De his enĩ dictũ ẽ qđ
ꝑignẽ salui ert̃: qm̃ fundam̃ti merito non peribunt. sic¬
ẽ in telligendũ ut his manifestis non inueniatur eẽ
contͣriũ. Ligna qͥppe & foenũ. & stipula. non absurde ac¬
cipi posst̃ rerũ scłariũ quauis licite concessarũ tales cu¬
piditates ut amitti. sine animi dolore non possint. Cũ
autẽ iste dolor urit: si xp̃s in corde fundamenti hab&
locũ. id ẽ ut ci nihil ante ponatur & malit homo qͥ tal
dolore uritur rebus quas ita diligit magis carere quã xp̃o
ꝑ ignẽ fit saluus. Si autẽ res eiꝰmodi tẽporales ac sȩcula-¬
res tẽpore tẽptationis maluerit tenere quã xp̃m eũ in
fundam̃to non habuit. quia hȩc priore loco habuit: cũ
in ȩdifitio prius non sit aliqͥd sundamento. Ignis enĩ de
qͦ eo loco ẽ locutus apłs paulus talis deb& intelligi. ut
ãbo ꝑeũ transeant: id ẽ & qͥ edificat suꝑ hoc fundamentũ

Expanded text:
pretiosos, sed ligna, fenum, stipulam de his enim dictum est quod per ignem salvi erunt, quoniam fundamenti merito non peribunt, sic intelligendum est, ut his manifestis non inveniatur esse contrarium. Ligna quippe et fenum et stipula non absurde accipi possunt rerum saecularium, quamvis licite concessarum, tales cupiditates, ut amitti sine animi dolore non possint. Cum autem iste dolor urit, si Christus in corde fundamenti habet locum, id est, ut ei nihil anteponatur, et malit homo qui tali dolore uritur, rebus quas ita diligit magis carere quam Christo; per ignem fit salvus. Si autem res hujusmodi temporales ac saeculares tempore tentationis maluerit tenere quam Christum, eum in fundamento non habuit; quia haec priore loco habuit, cum in aedificio prius non sit aliquid fundamento. Ignis enim, de quo eo loco est locutus Apostolus, talis debet intelligi, ut ambo per eum transeant; id est, et qui aedificat super hoc fundamentum,
Abbreviated transcription (Latin):
toriũ. qͣntomagis minꝰ ue bona ꝑcuntia dilexert᷑. tanto
tardius citiusq saluari non tamen tales. de qͣlib dic-¬
tũ ẽ. qđ regnũ di non possidebunt. nisi conuenienter
pęnitentib eade crimina remittant᷑. Conuenienter
autẽ dixi ut steriles in elemosinis non sint. qͥb tantũ
tribuit scriptura diuina: ut earũ tantũmͦ fructũ se
inputaturũ p̃nunti& dñs dextris. & carũ tantũmͦ sterili-

Expanded text:
torium, quanto magis minusve bona pereuntia dilexerunt, tanto torium, quanto magis minusve bona pereuntia dilexerunt, tanto tardius citiusque salvari; non tamen tales, de qualibus dictum est quod regnum Dei non possidebunt, nisi convenienter poenitentibus eadem crimina remittantur. Convenienter autem dixi, ut steriles in eleemosynis non sint, quibus tantum tribuit Scriptura divina, ut earum tantummodo fructum se imputaturum praenuntiet Dominus dextris, et earum tantummodo steri
Abbreviated transcription (Latin):
Est quide̾ ignis tẽptatio tribulationis de qͦ aꝑte alio
loco scriptũ ẽ. uasa figuli ꝓbat fornax. & homines uistos
tẽptatio tribulationis. iste ignis in hac interĩ uita facit
qđ apłs dixit. si accidat duob fidelib: uni scilios. cogi¬
autẽ cogitanti ea quȩ st̃ mundi qͦmͦ placeat uxori id
ẽ ȩdificanti suꝑ idẽ fundam̃tũ ligna. focnũ. stipulã.
Illius enĩ opus non exuritur: quia non ea dilexit quor
re non pereunt: quȩ cũ amore possessa st̃. sed qm̃ alteru
nec timore ãmittendi talia deserit xpm̃ qũauis doleat
cũ ãmittit: saluus ẽ quide sic tam̃ qͣsi ꝑignẽ. quia urit
eũ dolor rerũ qͣs dilexerat amissarũ: sed ñ subuertit
neq consumit fundam̃ti stabilitate atq incorruptione
munitũ. Gale aliqͥd &iã post hanc uitã fieri in cre-¬
dibile non ẽ. & utrũ ita sit quęri potest & aut in ueni¬
ri aut latere non nullos fideles ꝑignẽ quenda purga¬

Expanded text:
onis, de quo aperte alio loco scriptum est: Vasa figuli probat fornax, et homines justos tentatio tribulationis . Iste ignis in hac interim vita facit quod Apostolus dixit, si accidat duobus fidelibus, uni scilicet cogiautem cogitanti ea quae mundi sunt, quomodo placeat uxori, id est, aedificanti super idem fundamentum ligna, fenum, stipulam: illius enim opus non exuritur, quia non ea dilexit, quorum re non pereunt quae cum amore possessa sunt. Sed quoniam alteruthristo, nec timore amittendi talia deserit Christum, quamvis doleat dum amittit; salvus est quidem, sic tamen quasi per ignem: quia urit eum rerum dolor, quas dilexerat, amissarum; sed non subvertit neque consumit fundamenti stabilitate atque incorruptione munitum. 13. Tale aliquid etiam post hanc vitam fieri incredibile non est, et utrum ita sit, quaeri potest: et aut inveniri, aut latere, nonnullos fideles per ignem quemdam purga
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃o iħu dño nr̃o. Stipendiũ ꝓ opere militiȩ debitũ reddit᷑. non
donat᷑. ido dixit. stipendiũ peccati mors. ut mortẽ peccato ñ in¬
merito in latã: sed debitã de monstrar&. Orã uͦ nisi gratis ẽ. grã
non eẽt. Intelligendũ ẽ gͥ &iã ipsa hominis bona merita eẽ dĩ
munera: quib cũ uita ȩtna reddit᷑ qͥd nisi grã ꝓgrã redditur :
Sic gͦ factus ẽ homo rectus ut & manere in ea rectitudine poss&
non sine diuino adiutorio & suo fieri ꝑuersus arbitrio & utrũ lib&
horũ clegiss& đi uoluntas ficr&. aut & iã ab illo: aut certe de illo.
ꝓ inde quia suã maluit facere quã đi. de illo facta ẽ uoluntas di.
qͥ ex eadẽ massa ꝑditionis quȩ de illius stirpe ꝓfluxit. facit aliud
uas inhonorẽ: aliud uͦ in contumeliã. In honorẽ ꝑmiscđam: in con-¬

Expanded text:
omino nostro . Stipendium pro opere militiae debitum redditur, non donatur: ideo dixit, Stipendium peccati mors; ut mortem peccato non immerito illatam, sed debitam demonstraret. Gratia vero nisi gratis est, gratia non est. Intelligendum est igitur etiam ipsa hominis bona merita esse Dei munera; quibus cum vita aeterna redditur, quid nisi gratia pro gratia redditur ? Sic ergo factus est homo non sine divino adjutorio, et suo fieri perversus arbitrio. Utrum libet horum elegisset, Dei voluntas fieret, aut etiam ab illo, aut certe de illo. Proinde quia suam maluit facere quam Dei, de illo facta est voluntas Dei, quia ex eadem massa perditionis, quae de illius stirpe profluxit, facit aliud vas in honorem, aliud in contumeliam: In honorem, per miserico
Abbreviated transcription (Latin):
cusar& & dicer& iustũ se habere negotiũ: sed iniqͥtatẽ
se pati quã uell& ase udiciũ sententia remoueri: conti¬
nuo talibus cogitationib uł excusationib occurrit atq
ait. quare ñ magis iniqͥtatẽ patimini. qͣre non potius
fraudamini ut ad illud redeat᷑ qđ dñs ait. Siqͥs uolucru
tunicã tuã tollere & iuditio tecũ contendere. dimitte
illi & palliũ. & alio loco. Qabstulerit in quit tua: noli
repetere. Prohibuit itaq suos de scłarib reb cũ aliis habere
iudiciũ exqua doctrina apłs dicit eẽ delictũ. tam̃ cũ sinit
in eccła talia iudicia finiri inter frs frĩb iudicantib extra¬
eccłam uͦ terribiliter uetat. Manifestũ ẽ &ĩa hic qͥd scđm ue
niã concedat᷑ infirmis. ꝓpter hȩc atq huiꝰ modi peccata & alia
lic& his minora quȩ siunt uerboꝵ & cogitationũ offensionib :
apło iacobo confitente atq dicente. In multis enĩ offendimꝰ om̃s.

Expanded text:
iceret justum se habere negotium, sed iniquitatem se pati, quam vellet a se judicum sententia removeri; continuo talibus cogitationibus vel excusationibus occurrit, atque ait: Quare non magis iniquitatem patimini? quare non potius fraudamini? Ut ad illud redeatur, quod Dominus ait, Si quis voluerit tunicam tuam tollere, et judicio tecum contendere, dimitte illi et palliurepetere . Prohibuit itaque suos de saecularibus rebus cum aliis habere judicium; ex qua doctrina Apostolus dicit esse delictum . Tamen cum sinit in Ecclesia talia judicia finiri inter fratres, fratrrribiliter vetat, manifestum est etiam hic quid secundum veniam concedatur infirmis. Propter haec atque hujusmodi peccata, et alia, licet iis minora, quae fiunt verborum et cogitationum offensionibus, apostolo Jacobo confitente ac dicente: In multos enim offendimus omnes ,
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ bonis angłis congriuint &iã si credatur bonus non ẽ
error xp̃ianȩ fidi periculosus aut morbidus. Cũ uͦ ꝑbȩc
aliena ad sua incipit ducere. tunc cũ dinoscere nec
ire post eũ magna & necessaria uigilantia ẽ. sed quom¬
unus quisq hominũ idoneus ẽ om̃s mortiferos dolos eiꝰ
euadere nisi regat atq tueatur ds. & ipsa huiꝰ rei difficul¬
tas & ad hoc ẽ utilis ne sit spes sibi quisq aut homo alt̃
alteri sed ds̃ suis om̃ib. Id enĩ nobis potius expedire
& uirtutib di ẽ eccła tunc nobis sicuti ẽ in noteso&. cũ ei
coniuncti fuerimꝰ in fine ad simul habendã beatitudinẽ
sẽpiternã. Ista uͦ quȩ ab illa peregrinatur interris eo nob̃
notior ẽ qđ in illa sumꝰ & quia hominũ ẽ qđ & nos sumus
Hec enĩ sanguine mediatoris: nullũ habentis peccatũ
ab om̃i ẽ redẽpta peccato. ciusq uox ẽ si ds̃ ꝓ nob̾: quis

Expanded text:
quae bonis angelis congruunt, etiam si credatur bonus, non est quae bonis angelis congruunt, etiam si credatur bonus, non est error christianae fidei periculosus aut morbidus. Cum vero per haec aliena ad sua incipit ducere, tunc eum dignoscere, nec ire post eum, magna et necessaria vigilantia est. Sed quotusquisque hominum idoneus est omnes mortiferos ejus dolos evadere, nisi regat atque tueatur Deus? Et ipsa hujus rei difficultas ad hoc est utilis, ne sit spes sibi quisque, aut homo alter alteri, sed Deus suis omnibus. Id enim nobis potius expedire et Virtutibus Dei est Ecclesia, tunc nobis sicuti est innotescet, cum ei conjuncti fuerimus in finem, ad simul habendam beatitudinem sempiternam. Ista vero quae ab illa peregrinatur in terris, eo nobis notior est, quod in illa sumus, et quia hominum est, quod et nos sumus. Haec sanguine Mediatoris nullum habentis peccatum, ab omni redempta est peccato, ejusque vox est, Si Deus pro nobis, quis
Abbreviated transcription (Latin):
more sõniorũ. Fabemꝰ qͥppe in euangelio. Ecce angłs
dñi apparuit illi in sonis dicens. His enĩ modis uelut
indicant se angłi contrectabilia corpora non habere
faciuntq difficillimã quȩstionẽ. qͦmͦ patres eiᷤ pedes laue¬
rint qͦm iacob cũ angło tã solida contrectatione luctat᷑
sit. cũ ista quęruntur & ea sicut potest quisq coniectat
non in utiliter exercentur ingenia. si adhibeatur discep¬
tato moderata. & absit error opinantiũ se scire qđ nesci¬
unt. Qd eñĩ opus ẽ ut hȩc atq huiꝰmodi affirmentur
uł negentur uł diffiniantur cũ discrimine: qͣndo sine cri¬
cere. cũ se satanas tranfigurat uelut angłm lucis. ne
fallendo ad aliqua ꝑnitiosa seducat. Nã qͣndo sensus
corporis fallit. mentẽ uͦ non mou& auera rectaq
sentia. qua quisq uitã fidelẽ gerit nullũ ẽ in religio¬
ne periculũ. uł cũ se bonũ singens ea facit siue dicit

Expanded text:
more somniorum: habemus quippe in Evangelio, Ecce Angelus more somniorum: habemus quippe in Evangelio, Ecce Angelus Domini apparuit illi in somnis, dicens . His enim modis velut indicant se angeli contrectabilia corpora non habere: faciuntque difficillimam quaestionem, quomodo patres eis pedes laverint , quomodo Jacob cum angelo tam solida contrectatione luctatus sit . Cum ista quaeruntur, et ea sicut potest, quisque conjectat, non inutiliter exercentur ingenia, si adhibeatur disceptatio moderata, et absit error opinantium se scire quod nesciunt. Quid enim opus est ut haec atque hujusmodi affirmentur, vel negentur, vel definiantur cum discrimine, quando sine cricere, cum se satanas transfigurat velut angelum lucis , no fallendo ad aliqua perniciosa seducat. Nam quando sensus corporis fallit, mentem vero non movet a vera rectaque sententia, qua quisque vitam fidelem gerit, nullum est in religione periculum: vel cum se bonum fingens, ea facit sive dicit,
Abbreviated transcription (Latin):
bula quib uniuersã ipsã cęlestẽ societatẽ. uidetur
apłs eẽ conplexus dicendo. siue sedes. siue dominatio¬
nes. siue principatus. siue potestates. dicant qͥ posst̃
si tam̃ posst̃ ꝓbare qđ dicunt. ego me ista ignorare
consiteor. Sed nec illud quide certũ habeo. utrũ ad
eandẽ societatẽ ꝑtineant sol & luna & cuncta sidera:
qũauis non nullis lucida ẽẽ corpora. non cũ sensu uł in¬
corporib apparuerint hominib ut ñ solũ cernerentur
uerũ &iã tangerentur. & rursus non solida corpulentia:
sed spiritali potentia quasda uisiones non oculis corporis
sed spiritalib uł mentib ingerant. uł dicant aliqͥd non
ad aurẽ forinsecus sed intus in anima hominis & iã ipsi
ibide constituti sic̃ scriptũ ẽ in ꝓphetarũ libro. & dix̃
mͥ angłs qui loquebatur in me. Non enĩ ait. qͥ loquebat᷑
adme sed ĩme. uł appareant & in sõnis & colloquantur

Expanded text:
bula, quibus universam ipsam coelestem societatem videtur bula, quibus universam ipsam coelestem societatem videtur Apostolus esse complexus, dicendo, Sive Sedes, sive Dominationes, sive Principatus, sive Potestates , dicant qui possunt, si tamen possunt probare quod dicunt: ego me ista ignorare confiteor. Sed ne illud quidem certum habeo, utrum ad eamdem societatem pertineant sol et luna et cuncta sidera: quamvis nonnullis lucida corpora esse, non cum sensu vel incorporibus apparuerint hominibus, ut non solum cernerentur, verum etiam tangerentur; et rursus non solida corpulentia, sed spirituali potentia quasdam visiones, non oculis corporeis, sed spiritualibus, vel mentibus ingerant, vel dicant aliquid non ad aurem forinsecus, sed intus in animo hominis, etiam ipsi ibidem constituti: sicut scriptum est in Prophetarum libro, Et dixit mihi angelus qui loquebatur in me : non enim ait, qui loquebatur ad me; sed, in me. Vel appareant et in somnis, et colloquantur
Abbreviated transcription (Latin):
non solũ sp̃s scs. sed & iã pater & filius qui &iã de corpo¬
re suo ꝑ qđ factus est caput ȩccłȩ quȩ inhominib est
ut sit in om̃ib ipse principatũ tenens: ait soluite tẽplũ
hoc & intriduo suscitabo illud. Tẽplũ gͦ di hoc ẽ totius
sũmȩ trinitatis. scã ẽ eccła scilic& uniuersa incęlo & in
terra. sed de illa quȩ in celo ẽ. affirmare qͥd possumus.¬
nisi qđ nullus in ea malus ẽ nec quisquã de inceps inde
cecidit aut casurus ẽ. ex quo ds angłis peccantib non
peꝑcit. sic̃ scribit apłs petrus. sed carcerib caliginis inr¬
feri retrudens. tradidit in iuiditio puniendos seruari
adhebrȩos legimuf. Qui enĩ angłoꝵ ds dixit aliqͣndo
sede ai dextris meif. Hoc qͥppe mͦ significauit om̃s uni¬
uersaliter angłos dici sint illic tamen & archangeli
& utrũ idẽ archangłi appellantur uirtutes. atq ita dictũ
sit laudate cũ om̃s angłi eiꝰ. laudate eũ om̃s uirtutes

Expanded text:
de corpore suo, per quod factus est caput Ecclesiae, quae in hominibus est, ut sit ipse in omnibus primatum tenens , ait, Solvite templum hoc, et in triduo suscitabo illud . Templum ergo Dei, hoc est totius summae Trinitatis, sancta est Ecclesia, scilicet universa in coelo et in terra. nisi quod nullus in ea malus est, nec quisquam deinceps inde cecidit aut casurus est, ex quo Deus angelis peccantibus non pepercit, sicut scribit apostolus Petrus; sed carceribus caliginis inferi retrudens tradidit in judicio puniendos reservari ad Hebraeos legimus: Cui enim Angelorum dixit aliquando, Sede a dextris meis ? hoc quippe modo significavit omnes universaliter Angelos dici, sint tamen illic Archangeli: et utrum iidem Archangeli appellentur Virtutes; atque ita dictum sit, Laudate eum, omnes Angeli ejus; laudate eum, omnes Virtutes
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ ignẽ. Poterit gͦ saluare sine operib fides & falsũ erit
qđ dixit eiꝰ coapłs iacobus. falsũ erit & illud qđ ide ipse¬
apłs paulus ait. nolite inquit errare neq fornicatores
neq idolis seruientes. neq adulteri. neq molles. neꝙ
masculoꝵ concubitores. neq fures. neq auari. neq ebrio¬

Expanded text:
per ignem : poterit ergo salvare sine operibus fides, et falsum erit per ignem : poterit ergo salvare sine operibus fides, et falsum erit quod dixit ejus coapostolus Jacobus: falsum erit et illud quod idem ipse Paulus dixit: Nolite, inquit, errare; neque fornicatores, neque idolis servientes, neque molles, neque masculorum concubitores, neq
Abbreviated transcription (Latin):
nec elemosinis redimant. sed in eis usq ad huiꝰ uitȩ ulti¬
mũ diẽ ꝑtinacissime ꝑscuerent salui futuri ꝑignẽ: lic&
ꝓmagnitudine facinoꝵ flagitiorũq diuturno: non tam̃
ȩterno igne puniri. sed qͥ hoc credunt & tamen catholici
st̃ humana quada beniuolentia mͥ falli uidentur. Nã
scriptura diuina aliud consulta respond&. Librũ autẽ
de hac quȩstione conscripsi. cuiꝰ titulus ẽ de side & operib
ubi scđm scripturas scãs qͣntũ do adiuuante potui demon¬
straui eã fidẽ saluos facere quã satis euidenter expressit
paulus apł̃s dicens. In xp̃o enĩ iħu neq circũcisio quicquã
ual&. neq p̃putiũ. sed fides quȩ ꝑdilectionẽ oꝑat᷑. Si
quis se habere opera autẽ non habeat. nũqͥd poterit
solã fidẽ ꝑignẽ saluabitur. & sic ẽ accipiendũ qđ ait
beatus apłs paulus. Ipse autẽ saluus erit. sic tam̃ quasi

Expanded text:
nec eleemosynis redimant, sed in eis usque ad hujus vitae ultinec eleemosynis redimant, sed in eis usque ad hujus vitae ultimum diem pertinacissime perseverent, salvi futuri per ignem; licet pro magnitudine facinorum flagitiorumque diuturno, non tamen aeterno igne puniri. Sed qui hoc credunt, et tamen catholici sunt, humana quadam benevolentia mihi falli videntur: nam Scriptura divina aliud consulta respondet. Librum autem de hac quaestione conscripsi, cujus titulus est, de Fide et Operibus; ubi secundum Scripturas sanctas, quantum Deo adjuvante potui, demonstravi, eam fidem salvos facere, quam satis evidenter expressit Paulus apostolus, dicens: In Christo enim Jesu neque circumcisio quidquam valet, neque praeputium, sed fides quae per dilectionem operatur . Si quis habere, opera autem non habeat, numquid poterit solam fidem per ignem salvatur, et sic est accipiendum quod ait beatus Paulus: Ipse autem salvus erit, sic tamen quasi
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ filios adã: adie exitus deuentre matris coꝵ usq
in die sepulturȩ in matrẽ om̃iũ. ut &iã paruulos uide-¬
amus post lauacrũ regenerationis diuersorũ malorũ
afflictione cruciari. ut intelligamꝰ totũ qđ salutaribus
agitur sacramentis. magis ad spem uenturoꝵ bonorũ
quã ad retentionẽ uł ad optionẽ p̃sentiũ ꝑtinere.
Multa & iã hic uident᷑ ignosci & nullis supplitus
uindicari. sed eoꝵ poene reseruant᷑ in posterũ. Neq
enĩ frustra ille ꝓpriȩ dr̃ dies iudicii qͣndo uenturus
ẽ iudex uiuor atq mortuoꝵ sicut econt᷑rio uindican
hic aliqua. & tamen si remittunt᷑ ꝓfecto in futuro scło
non nocebunt ꝓpt̾ea dequibdã tẽporalib poenis quȩ
in hac uita peccantib in rogantur. eis quoꝵ peccata delenͭ.
ne seruentur infine̾ ait apłs. Si enĩ nos ipsos udicaremꝰ
adño non iudicarem. Cũ iudicam᷑ autẽ ad ño corripim᷑
qͣntis lib& scclerib uiuant. quȩ nec diluant pęnit̾e do

Expanded text:
Adam, a die exitus de ventre matris eorum usque in diem sepulturae in matrem omnium ; ut etiam parvulos videamus post lavacrum regenerationis diversorum malorum afflictione cruciari: ut intelligamus, totum quod salutaribus agitur Sacramentis, magis ad spem venturorum bonorum, quam ad retentionem vel adeptionem praesentium pertinere. Multa etiam hic videntur ignosci et nullis suppliciis vindicari; sed eorum poenae reservantur in posterum. Neque enim frustra ille proprie dicitur dies judicii, quando venturus est judex vivorum atque mortuorum. Sicut e contrario vindicantur hic aliqua, et tamen si remittuntur, profecto in futuro saeculo non nocebunt. Propterea de quibusdam temporalibus poenis, quae in hac vita peccantibus irrogantur, eis quorum peccata delentur, ne reserventur in finem, ait Apostolus: Si enim nos ipsos judicaremus, a Domino non judicarequantislibet sceleribus vivant, quae nec diluant poenitendo,
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ de cęlo uenturꝰ ẽ uiuos iudicaturꝰ ac mortuos: non
ꝑtin& ad uitã nr̃ãm quȩ hic geritus quia nec in rebus
gestis eius ẽ. sed insine scłi gerendis: ad hoc ꝑtin& qđ
pi potest qđ uiuos & mortuos iudicabit. suie ut uiuos
in telligamꝰ quos hic nondũ mortuos sed ad huc in ista
carne uiuentes. in uenturꝰ ẽ eius aduentus. Mortuos
autẽ qͥ de corpore priusquã ueniat. exiert᷑ uł exituri

Expanded text:
m de coelo venturus est, et vivos judicaturus ac mortuos. Non pertinet ad vitam nostram quae hic geritur, quia nec in rebus gestis ejus est, sed in fine saeculi gerendis. Ad hoc pertinet, quod pi potest quod vivos et mortuos judicabit: sive ut vivos intelligamus, quos hic nondum mortuos, sed adhuc in ista carne viventes inventurus est ejus adventus; mortuos, autem qui de corpore, prius quam veniat, exierunt vel exituri
Abbreviated transcription (Latin):
hȩc inquit oportuit facere. id ẽ iudiciũ & caritatẽ di &
illa ñ p̃terire. id ẽ elemosinas fructuũ nouoꝵ terrȩ¬
Non gͦ se fallant qͥ ꝑ elemosinas quas lib& largissimas
fructuũ suoꝵ uł cuiꝰ cũq pecuniȩ in punitatẽ se emere
existimant infacinor in manitate ac flagitiorũ neqͥtia
ꝑmanendi. Non solũ enĩ hȩc faciunt. sed ita diligunt. ut
in eis sẽꝑ optent tantũ si possint inpune uersari.
ui autẽ diligit iniqͥtatẽ odit animã suã & qͥ odit
Uanimã suã. non ẽ in ea miscricors sed crudelis
Diligendo eã qͥppe scđ̾m scłm: odit eã scđm dđm. Si ꝗͣ
uell& ei dare elemosinã ꝑ quã munda illi ȩeñt om̃a

Expanded text:
Haec, inquit, oportuit facere, id est, judicium et charitatem Dei; et Haec, inquit, oportuit facere, id est, judicium et charitatem Dei; et illa non omittere , id est, eleemosynas fructuum terreNon ergo se fallant, qui per eleemosynas quaslibet largissimas fructuum suorum, vel cujusque pecuniae impunitatem se emere existimant in facinorum suorum immanitate ac flagitiorum nequitia permanendo. Non solum enim haec faciunt, sed ita diligunt ut in eis semper optent, tantum si possint, impune versari. Qui autem diligit iniquitatem, odit animam suam , et qui odit animam suam, non est misericors, sed crudelis; diligendo eam quippe secundum saeculum, odit eam secundum Deum. Si ergo vellet ei dare eleemosynam, per quam munda illi essent omnia,
Abbreviated transcription (Latin):
forinsecus se lauabant. intus autẽ rapina & iniqͥtate ple¬
ni erant ãmonens qu̾adã elemosinã quã sibi homo deb&
primitus dare & interiora mundari. uerũtam̃ inquit
qđ suꝑ ẽ date elemosinã & ecce om̃a munda st̃ uob̾. De inde¬
ut ostender&. qͥd amoniuss&. & qͥd ipsi facere ñ curarent
ne illũ putarent eoꝵ elemosinas ignorare. sed ue uobis
inquit pharisçis tãquã dicer&. Ego quidẽ cõmonui uos
elemosinã dandã. ꝑ quã uobis munda sint om̃a. sed ue
uobis quia decimatis mentã & rutã & om̃e holus. Has eni
noui elemosinas ur̃as. ne de illis me nc̃ uos ãmonuisse
arbitremini & p̾teritis iudiciũ & caritatẽ di qua elemosina
possetis ab omĩ inqͥnam̃to interiori mundari. & uobis
munda eeñt corpora hȩc quȩ lauatis. Hoc ẽ enĩ om̃a &
interiora scilic& & exteriora sicut alibi legit᷑ mundate
quȩ intus st̃. & quȩ foris st̃ munda erunt. sed ne istas
elemosinas quȩ fiunt de fructib terrȩ respuisse uideret᷑

Expanded text:
forinsecus se lavabant, intus autem rapina et iniquitate pleni erant, admonens quadam eleemosyna, quam sibi homo debet primitus dare, interiora mundari: Verumtamen, inquit, quod superest, date eleemosynam, et ecce omnia munda sunt vobis . Qut ostenderet quid admonuisset, et quid ipsi facere non curarent, ne illum putarent eorum eleemosynas ignorare: Sed vae vobis, inquit Pharisaeis: tanquam diceret, Ego quidem commonui vos eleemosynam dandam, per quam vobis munda sint omnia; Sed vae vobis qui decimatis mentam et rutam et omne olus; has enim novi eleemosynas vestras, ne de illis me nunc vos admonuisse arbitremini: et praeteritis judicium et charitatem Dei; qua eleemosyna possetis ab omni inquinamento interiori mundari, ut vobis munda essent et corpora quae lavatis: hoc est enim omnia, et interiora scilicet et exteriora; sicut alibi legitur, Mundate quae intus sunt, et quae foris sunt munda erunt . Sed ne istas eleemosynas, quae fiunt de fructibus terrae, respuisse videretur:
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ abundauit gr̃a. & ido quȩstionẽ sibi ipse ꝓpo¬
suit utrũ ꝓpter abundantiã gr̃ȩ consequendã in pec¬
cato sit ꝑmanendũ: sed respondit absit atq subiecit.
Si mortui sumꝰ peccato. qͦmͦ uiuemꝰ in eo: deinde ut
ostender& mortuos nos eẽ peccato an ignoratis in qͥt¬
baptisati sumꝰ: Si gͦ hinc ostendimur mortui eẽ¬
peccato: quia in morte xp̃i baptiłati sumꝰ. ꝓfecto &¬
paruuli qͥ baptilant᷑ in xp̃o pec cato moriunt᷑. quia
in morte ipsius baptilantur. Nullo eni excepto dictũ
ẽ qͥ cũq baptilati sumꝰ in xp̃o iħu in morte illius bap¬
tilati sumꝰ. & id̾o dictũ ẽ ut ꝓbarctur mortuos nos eẽ
peccato. Qui autẽ peccato paruuli renascendo mori¬
untur: nisi qđ nascendo traxert: ac ꝑhoc &iã ad ipsos
ꝑtin& qđ seqͥtur dicens. Consepulti gͦ sumꝰ illi ꝑbap¬

Expanded text:
sibi ipse proposuit, utrum propter abundantiam gratiae consequendam in peccato sit permanendum. Sed respondit, Absit: atque subjecit, Si mortui sumus peccato, quomodo vivemus in eo? Deinde ut ostenderet nos mortuos esse peccato: An ignoratis, inqubaptizati sumus in peccato, quia in morte Christi baptizati sumus, profecto parvuli qui baptizantur in Christo, peccato moriuntur, quia in morte ipsius baptizantur. Nullo enim excepto dictum  Quicumque baptizati sumus in Christo Jesu, in morte ipsius baptizati sumus. Et ideo dictum est, ut probaretur mortuos nos esse peccato. Cui autem peccato parvuli renascendo moriuntur, nisi quod nascendo traxerunt? Ac per hoc etiam ad ipsos pertinet quod sequitur dicens: Consepulti sumus
Abbreviated transcription (Latin):
Ita qͥppe nihil in eo baptismũ qđ abluer&. sicut mors
nihil qđ punir& inuenit: ut diabolus ueritate iustitiȩ
non uiolentia potestatis oppressus & uictus. qm̃ ipsũ¬
que sine ullo peccati merito iniquissime occider&
ꝑ ipsũ iustissime amitter& quos peccati merito detine¬
bat. Utrũq gͥ ab illo id ẽ & baptismũ & mors. Certe
dispensationis causa non miscranda necessitate: sed
miserante potius uoluntate susceptũ ẽ ut unꝰ peccatũ
toller& mundi. sicut unꝰ peccatũ misit inmundũ:
hoc ẽ in uniuersũ genus humanũ nisi qđ ille unus¬
unũ peccatũ misit in mundut̃. Iste uͦ unꝰ non solũ illud
unũ sed cuncta simul abstulit quȩ addita in uenit.

Expanded text:
Ita quippe nihil in eo baptismus quod ablueret, sicut mors Ita quippe nihil in eo baptismus quod ablueret, sicut mors nihil quod puniret, invenit; ut diabolus veritate justitiae, non violentia potestatis oppressus et victus, quoniam ipsum sine ullo peccati merito iniquissime occiderat, per ipsum justissime amitteret quos peccati merito detinebat. Utrumque igitur ab illo, id est, et baptismus et mors, certae dispensationis causa, non miseranda necessitate, sed miserante potius voluntate susceptum est; ut unus peccatum tolleret mundi, sicut unus peccatum misit in mundum, hoc est, in universum genus humanum. unum peccatum misit in mundum; iste vero unus non solum illud unum, sed cuncta simul abstulit, quae addita invenit.
Abbreviated transcription (Latin):
turis scĩs diligentius ꝑscrutatis atq tractatis ualeat
tantę felicitatis ãmissũ ẽ: ut in uno homine origina¬
liter atq ut ita dixerĩ radicabiliter totũ genꝰ humanũ
dãnarctur. non soluit᷑ ac diluitur nisi ꝑunũ mediatorẽ
ut ei non opus eẽt renasci. Non enĩ renascebant᷑ qui
sicut fuit iohann Suerũ &iã in sp̃ũ scõ ut de illo spu¬
scõ regeneretur quisquis in xp̃m credit. de qͦ xp̃s genera¬
tus regeneratione non eguit. Unde uox illa patris.
quȩ suꝑ baptuatũ facta ẽ. ego hodie genui te: non unũ
illũ tẽporis diẽ quo baptilatus ẽ. sed inmutabilis ęterni¬
tatis ostendit: ut illũ hominẽ adunigeniti ꝑsonã ꝑti¬
nere monstrar&. Ubi enĩ dies nec hesterni fine incho¬
atur. nec initio crastini t̃minatur: sẽꝑ hodiernus ẽ. In
aqua gͦ baptiłari uoluit aiohanne. non ut eiꝰ iniqͥtas
ulla dilueretur. sed ut magna cõm̃daretur humilitas

Expanded text:
turis sanctis diligentius perscrutatis atque tractatis, valeat turis sanctis diligentius perscrutatis atque tractatis, valeat tantae felicitatis admissum est, ut in uno homine originaliter, atque, ut ita dixerim, radicaliter totum genus humanum damnaretur, non solvitur ac diluitur nisi per unum mediatorut ei non opus esicut fuit Joannis, verum etiam in Spiritu sancto: ut de illo Spiritu regeneretur, quisquis in Christum credit, de quo Christus regeneratione non eguit. Unde vox illa Patris quae super baptizatum facta est, Ego hodie genui te ; non unum illum temporis diem quo baptizatus est, sed immutabilis aeternitatis ostendit, ut illum hominem ad Unigeniti personam pertinere monstraret. Ubi enim dies nec hesterni fine inchoatur, nec initio crastini terminatur, semper hodiernus est. In aqua ergo baptizari voluit a Joanne, non ut ejus iniquitas ulla dilueretur, sed ut magna commendaretur humilitas.
Abbreviated transcription (Latin):
sitatẽ mortis humana natura: repperiunt᷑ sic̃ supra
disseruimꝰ plura peccata & alia parentũ peccata quȩ &¬
si non ita posst̃ mutare naturã: reatu tamen obligant
de peccatis alior parentũ quib ab ipso adã usq ad patrẽ
suũ ꝓgeneratorib suis quisq succedit. non in merito
disceptari potest utrũ om̃iũ malis actibus & multipli¬
catis delictis originalib qͥ nascit᷑ implicetur: ut tanto
peius qͣnto posterius quisq nascatur: an ꝓpt̾ea ds in
tertiã & quartã generationẽ de peccatis parentũ eors
posteris cõminet᷑. quia irã suã qͣntũ ad ꝓgeneratorũ
culpas non extendit ulterius. moderatione miseratio¬
nis suȩ. ne illi quib regenerationis gr̃a non confertur
nimia sarcina in ipsa ȩt̾na sua dãnatione p̾merentur
si cogerent᷑ ab initio generis humani om̃iũ p̃cedentiũ
parentũ suoꝵ originaliter peccata contͣhere & poenas
ꝓeis debitas pendere: an aliqͥd aliud de re tanta inscrip¬

Expanded text:
ortis humana natura, reperiuntur, sicut supra disserui, plura peccata et alia parentum, quae qui etsi non ita possunt mutare naturam, reatu tamen obligant de peccatis aliorum parentum, quibus ab ipso Adam usque ad patrem suum, progenitoribus suis quisque succedit, non immerito disceptari potest, utrum omnium malis actibus, et multiplicatis delictis originalibus quis cum nascitur implicetur, ut tanto pejus quanto posterius quisque nascatur. An propterea Deus in tertiam et quartam generationem de peccatis parentum eorum posteris comminetur, quia iram suam quantum ad progeneratorum culpas non extendit ulterius moderatione miserationis suae; ne illi quibus regenerationis gratia non confertur, nimia sarcina in ipsa sua aeterna damnatione premerentur, si cogerentur ab initio generis humani omnium praecedentium parentum suorum originaliter peccata contrahere, et poenas pro eis debitas pendere: an aliud aliquid de re tanta, Scrip
Abbreviated transcription (Latin):
elemosina quã nob dedimꝰ. qm̃ nos ipsos miseros ꝑmise¬
rantis di miscđam reqͥsiuimꝰ iustũ udiciũ eiꝰ confitentes
qͦ miseri effecti sumꝰ de qͦ dicit apłs. Iudiciũ quide ex uno
incondẽnationẽ & magnȩ caritati eiꝰ grãs agentes. de qͣ
tuus ẽ ut & nos ueraciter de nr̃a miseria iudicantes & di
caritatẽ quã donauit ipsi diligentes pie recteq uiuamꝰ
qđ iuditiũ & caritatẽ dĩ cũ pharisci p̃terirent decimabanͭ.
tam̃ p̃ter clemosinas quas faciebant. & ĩa quęcũq minutis¬
sima fructuũ suoꝵ. & ido ñ dabant elemosinas ase ipsos
incipientes. secũq prius miscdãm facientes. sic̃ isti eas dan¬

Expanded text:
eleemosyna, quam nobis dedimus, quoniam nos ipsos miseros per miseeleemosyna, quam nobis dedimus, quoniam nos ipsos miseros per miserantis Dei misericordiam requisivimus, justum judicium ejus confitentes, quo miseri effecti sumus, de quo dicit Apostolus, Judicium quidem ex uno in condemnationem: et magnae charitati ejus gratias agentestuus est : » ut et veraciter de nostra miseria judicantes, et in Dei charitate qua donavit ipse se diligentes, pie recteque vivamus, quod judicium et charitatem Dei cum Pharisaei praeterirent, decimabant tamen propter eleemosynas quas faciebant, etiam quaeque minutissima fructuum suorum; et ideo non dabant eleemosynam a se incipientes, secumque prius misericordiam facientes; propter quem d
Abbreviated transcription (Latin):
nonne qͥ fecit id qđ foris ẽ: & iã id qđ intus ẽ fecit: uerũ¬
tam̃ qđ suꝑ ẽ date elemosinã & ecce om̃a munda st̃ uob̃.
ltane hoc intellecturi sumꝰ hoc: ut pharisçis non habentib
fidẽ xp̃i. & iã si in eũ crediderint nec renati fuerint ex
aqua & spũ sc̃o munda sint om̃a tantũ si elemosinas de¬
derint sicuti isti cas dandas putant cũ sint in mundi
om̃s quos ñ mundat fides xp̃i. de qua scriptũ ẽ mundaos
fide corda eoꝵ. & dicat apl̃s. In mundis autẽ & infidelib
nihil ẽ mundũ sed polluta st̃ eoꝵ & mens & conscientia.
Quomꝰ gͦ pharisçis omã munda eeñt si elemosinas dareis
uobis. Qui enĩ uult ordinate dare elemosinã. ascipso
deb& incipere & cã sibi primũ dare. Est enĩ elemosina
opus miscđiȩ uerissime de qua dictũ ẽ miserere animȩ
tuȩ placens dõ. ꝓpter hoc renascim᷑ ut do placeamꝰ: cui
merito displic&r qđ nascendo contraximꝰ. h&c ẽ prima

Expanded text:
s est, etiam id quod intus est fecit? Verumtamen quod. superest, date eleemosynam, et ecce omnia munda sunt vobis . Ita ne hoc intellecturi sumus, ut Pharisaeis non habentibus fidem Christi, etiam si non in eum crediderint, nec renati fuerint ex aqua et Spiritu sancto , munda sint omnia, tantum si eleemosynas dederint, sicut isti eas dandas putant, cum sint immundi omnes quos non mundat fides Christi, de qua scriptum est: Mundans fide corda eorum . Et dicat Apostolus: Immundis autem et infidelibus nihil est mundum, sed polluta sunt eorum mens et conscientia . Quomodo ergo Pharisaeis omnia m. Qui enim vult ordinate dare eleemosynam, a se ipso debet incipere, et eam sibi primum dare. Est enim eleemosyna opus misericordiae; verissimeque dictum est, Miserere animae tuae placens Deo . Propter hoc renascimur, ut Deo placeamus, cui merito displicet quod nascendo contraximus. Haec est prima
Abbreviated transcription (Latin):
grã autẽ ex multis delictis in iustificationẽ. quia utiq
illud unũ qđ originaliter tͣhitur &iã si solũ sit obnoxi-¬
os dãnationi facit. Gr̃a uͦ ex multis delictis iustificat
hominẽ: qui p̃ter illud unũ qđ cõmuniter cũ om̃ib
originaliter traxit: sua qͦq ꝓpria multa cõmisit. Uerũ¬

Expanded text:
ex multis delictis in justificationem. Quia utique illud unum quod originaliter trahitur, etiam si solum sit, obnoxios damnationi facit: gratia vero ex multis delictis justificat hominem, qui praeter illud unum quod communiter cum omnibus originaliter traxit, sua quoque propria multa commisit. CAPU
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ nisi in xp̃o renatũ adanatione liberari: de qua re¬
ꝑ unũ hominẽ poena. & ꝑ unũ hominẽ gr̃a. cũ locutus
fuiss& qͣntũ illi epistulȩ suę loco sufficere iudicauit:
deinde sacri baptismatis in cruce xp̃i grande mysteriũ
cõmendauit: eo mͦ ut intelligamꝰ nihil aliud eẽ in xp̃i
baptismũ. nisi mortis xp̃i similitudinẽ. Nihil autẽ
aliud mortẽ xp̃i crucisixi. nisi remissionis peccati simi-¬
litudinẽ. ut quẽ admodũ in illo uera mors facta est
sic in nob̾ uera remissio peccator. & quẽa dmodũ in illa¬
uera resurrectio ita in nob uera iustificatio. Rit enĩ¬

Expanded text:
 De qua per unum hominem poena et per unum hominem gratia cum locutus fuisset, quantum illi Epistolae suae loco sufficere judicavit, deinde sacri baptismatis in cruce Christi grande mysterium commendavit eo modo, ut intelligamus nihil aliud esse in Christo baptismum, nisi mortis Christi similaliud mortem Christi crucifixi, nisi remissionis peccati similitudinem: ut quemadmodum in illo vera mors facta est, sic in nobis fiat vera remissio peccatorum; et quemadmodum in illvera resurrectio, ita in nobis vera justificatio. » E
Abbreviated transcription (Latin):
tamentũ ꝓphetabatur. cũ diceretur ꝑ hiełechihelem
non accepturos filios peccata patrũ suoꝵ nec ulterius
futurã in isrł parabolã illã. patres manducauerunt
uuã acerbã & dentes filioꝵ obstupuert᷑. Iđo enĩ quisq
renascitur ut soluat᷑ in eo quicꝗd peccati ẽ cũ quo
nascitur. Nã peccata quȩ male agendo postea cõmit¬
tunt᷑ possent & pęnitendo sanari. Sicut & iã postbap¬
tismũ fieri uidemus ac ꝑhoc non ẽ instituta regene¬
ratio nisi quia uitiosa ẽ generatio. usq adeo ut &iã
de legitimo matrimonio ꝓcreatus. dicat in iniqͥtatib¬

Expanded text:
tamentum prophetabatur, cum diceretur per Ezechielem tamentum prophetabatur, cum diceretur per Ezechielem non accepturos filios peccata patrum suorum, nec ulterius futuram in Israel parabolam illam: Patres manducaverunt uvam acerbam, et dentes filiorum obstupuerunt . Ideo enim quisque renascitur, ut solvatur in eo quidquid peccati est cum quo nascitur. Nam peccata quae male agendo postea committuntur, possunt et poenitendo sanari, sicut etiam post Baptismum fieri videmus. Ac per hoc non est instituta regeneratio, nisi quia vitiosa est generatio; usque adeo ut etiam de legitimo matrimonio procreatus dicat, In iniquitatib
Abbreviated transcription (Latin):
in illo peccato uno qđ ꝑunũ hominẽ intrauit in mu¬
dũ & in om̃s homines ꝑtransit: ꝓpter qđ &ia paruuli
baptilantur possint intelligi plura peccata. si unum
ipsũ in sua quasi mẽbra singula diuidatur. Nã &
suꝑbia ẽ illic: quia homo insua potius ẽẽ quã indi
potestate dilexit. & sacrilegiũ: quia d̾o non credidit
& homicidiũ: quia sem& ipsũ p̃cipitauit in mortẽ. &
fornicatio spiritalis. quia integritas mentis humanȩ
serpentina suasione corrupta ẽ & furtũ: quia cibos
ꝓhibitos usurpatus ẽ. & auaritia: quia plusquã qđ
sufficere illi debuit appetiuit. & siqͥd aliud in hoc
uno ãmisso diligenti consideratione in ueniri potest
morũ hominũ sed &iã suoꝵ de quib ipsi nati st̃. non
ĩpbabiliter dr̃. Illa qͥppe diuina sententia reddã pec¬
cata patrũ in filios: ten& eos utiq antequã ꝑ regenera¬
tionẽ ad testamentũ nouũ incipiant ꝑtinere. qđ tes¬

Expanded text:
 per unum hominem intravit in mu per unum hominem intravit in mundum, et in omnes homines pertransiit, propter quod etiam parvuli baptizantur, possint intelligi plura peccata, si unum ipsum in sua quasi membra singula dividatur. Nam et superbia est illic, quia homo in sua potius esse quam in Dei potestate dilexit; et sacrilegium, quia Deo non credidit; et homicidium, quia se praecipitavit in mortem; et fornicatio spiritualis, quia integritas mentis humanae serpentina suasione corrupta est; et furtum, quia cibus prohibitus usurpatus est; et avasufficere illi debuit appetivit, et si quod aliud in hoc uno admisso diligenti consideratione poterit inveniri.morum hominum, sed etiam suorum de quibus ipsi nati sunt, non improbabiliter dicitur. Illa qcata patrum in filios" tenet eos utique antequam per regenerationem ad Testamentum Novum incipiant pertinere. Quod Tes
Abbreviated transcription (Latin):
iã ꝓpria cõmisert̃. uł cogitatione uł locutione uł opere
quia &ĩa ꝑsingularẽ numerũ pluralis numerus significa-¬
ri sol& sicut ait ille. ut̾rũq armato milite conplent: quãuis
hoc multis militib fecerint . & in nr̃is litteris legitur. Ora
gͦ addm. ut auferat anobis serpentẽ non ait serpentes quos
patiebatur płs. ut hoc dicer& & innumerabilia talia. Cũ
uͦ & illud originale unũ plurali numero signasicat᷑ qͣndo
dicimꝰ in peccator remissione peccatoꝵ baptiłari paruulos
nec dicimꝰ in remissione peccati. illa ẽ econtrario locutio
qua ꝑpluralẽ signisicatur numerꝰ singularis. sic̃ in euan-¬
gelio herode mortuo dictũ est. Mortui st̃ enĩ qͥ quȩre¬
bant anima pueri: non diciũ ẽ mortuus ẽ. & in exodo
fecert̃ inquit sibi deos aureos cũ unũ uitulũ fecerint¬
rantũ de quo dixert̃ hu st̃ dii tui isrł qͥ eduxert̃ te de t̾ra
egypti. & hic pluralẽ ponentes ꝓsingulari. quãuis &

Expanded text:
cogitatione, vel locutione, vel opere; quia etiam per singularem numerum pluralis numerus significari solet: sicut ait ille, « Uterumque armato milite complent » ; quamvis hoc multis militibus fecerint. Et in nostris Litteris legitur, Ora ergo ad Dominum, ut auferat a nobis serpentem ; non ait serpentes, quos patiebatur populus, ut hoc diceret: et innumerabilia talia. Cum vero et illud originale unum plurali numero significatur, quando dicimus in peccatorum remissionem baptizari parvulos, nec dicimus in remissionem peccati; illa est e contrario locutio, qua per pluralem significatur numerus singularis. Sicut in Evangelio Herode mortuo dictum est, Mortui sunt enim qui quaerebant animam pueri : non dictum est, mortuus est. Et in Exodo, Fecerunt, inquit, sibi deos aureos; cum unum vitulum fecerint, de quo dixerunt, Hi sunt dii tui Israel, qui eduxerunt te de terra Aegypti
Abbreviated transcription (Latin):
in mortẽ : ꝓpter resurrectionẽ ut quẽ ad modũ xp̃s
resurrexit amortuis ꝑglãm patris: ita & nos in nouitate
uitȩ ãbulemus ꝓpter ascensionẽ in cęlũ. sedẽq addex¬
terã patris. Si autẽ resurrexistis cũ xp̃o. quȩ sursũ st̃
quęrite ubi xp̃s ẽ in dexterã di sedens. quȩ sursũ sunt¬

Expanded text:
 Ut quemadmodum Christus resurrexit a mortuis per gloriam Patris, ita et nos in novitate vitae ambulemus. » Propter ascensionem in coelum, sedemque ad dexteram Patris: « Si autem resurrexistis cum Christo, quae sursum sunt quaerite, ubi Christus est in dextera Dei sedens; quae sursu
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ semel. Qđ autẽ uiuit: uiuit dõ. Ita & uos existima¬
Hinc enĩ ꝓbare coeperat non eẽ nob ꝑmanendũ in
peccato. ut grã abundar& & dixerat si mortui sumus
peccato. qͦmͦ uiuemꝰ in eo: atq ut ostender& mortuos
nos ẽẽ peccato subiecerat: an ignoratis qm̃ qͥcũq bapti¬
zati sumꝰ inxp̃o ihũ: in morte illius baptiłati sumus
Sic itaq totũ istũ locũ clausit ut coepit. Mortẽ qͥppe
xp̃i sic insinuauit. ut &ia ipsũ mortuũ dicer& eẽ pecca¬
to. Qui peccato. nisi carnis inqua erat non peccatũ. sed
similitudo peccati: Ꝙ id̃o nomine appellat peccati
Baptibatis itaq in morte xp̃i. in qua non soli maiores
uerũ &iã paruuli baptiłantur: ait: sic & uos id ẽ quẽ ad¬

Expanded text:
vos existimaHinc enim probare coeperat non esse nobis permanendum in peccato, ut gratia abundet, ut dixerat: Si mortui sumus peccato, quomodo vivemus in eo? Atque ut ostenderet nos mortuos esse peccato, subjecerat: An ignoratis, quia quicunque baptizati sumus in Christo Jesu, in morte illius baptizati sumus? Sic itaque totum locum istum clausit, ut coepit; mortem quippe Christus sic insinuavit, ut etiam ipsum mortuum diceret esse peccato, cui vero peccato, nisi carni? in qua erat non peccatum, sed similitudo peccati, et ideo nomine appellata peccati. Baptizatus itaque in mortem Christi, in qua non soli majores, verum etiam parvuli baptizantur, ait: Sic et vos, id est quemad
Abbreviated transcription (Latin):
nisi bonitate credere creatoris qui ẽ ds̃ unꝰ & uerꝰ: nullãq
ẽẽ naturã quȩ non aut ipse sit. aut abipso. Eũq eẽ trinita-¬
tẽ. patrẽ scilic& & filiũ apatre genitũ. & spm̃ scm ab eodẽ
hac sũma & ęqualiter & in mutabiliter bona trinitate
creata st̃ om̃a. nec sũme. nec ęqͣliter. nec in mutabiliter
bona. sed tamen bona &iã singula. Simul uͦ uniuersa
ualde bona. quia ex om̃ib consistit uniũsitatis ad mirabi-
lis pulchritudo. Inqua &iã illud qđ malũ dr̃ bene ordi¬
natũ. & loco suo positũ eminentius cõmendat bona: ut¬
magis placeant & laudabiliora sint dũ cõparant᷑ malis. Neq
tas cũ sũme bonus sit ullomͦ siner& mali aliqͥd eẽ in operib
suis: nisi usq ad eo eẽt omps & bonꝰ: ut bene facer& & de
malo. Qͥd ẽ autẽ aliud qđ malũ dr̃. nisi priuatio boni:

Expanded text:
nisi bonitatem credere Creatoris, qui est Deus unus et verus; nullamque nisi bonitatem credere Creatoris, qui est Deus unus et verus; nullamque esse naturam quae non aut ipse sit, aut ab ipso: eumque esse Trinitatem, Patrem scilicet, et Filium a Patre genitum, et Spiritum sanctum hac summe et aequaliter et immutabiliter bona Trinitate creata sunt omnia, et nec summe, nec aequaliter, nec immutabiliter bona, sed tamen bona etiam singula: simul vero universa vallis pulchritudo, in qua etiam illud quod malum dicitur, bene ordinatum, et loco suo positum, eminentius comagis placeant et laudabiliora sint dum comparantur malis. Nequtas , cum summe bonus sit, ullo modo sineret mali aliquid esse in operibus suis, nisi usque adeo esset omnipotens et bonus, ut bene faceret et de malo. Quid est autem aliud quod malum dicitur, nisi privati
Abbreviated transcription (Latin):
sine spe non potest ẽẽ. dinde nec amor sine spe ẽ: nec
sine amore spes. nec utrũq sine side. Cũ gͦ quęrit᷑ qͥd
rimanda ẽ queadmodũ ab eis quos sysicos greci uocant:
nec metuendũ ẽ ne aliqͥd deui& xp̃ianꝰ numero elim̃tors
de motu atq ordine & defectib syderũ. de sigura cęli : de gene¬
fluminũ. montiũ. de spatus locorũ. & tẽporũ. de signis ĩmi¬
nentiũ tẽpestatũ. & alia scientia de his reb quas illi uł in¬
uenert̃ uł in uenisse se existimant xp̃ianus ignor&: quia
nec ipsi om̃a repperert᷑ tanto excellentes ingenio: flagran-¬
tes studio. abundantes otio. & quȩdã humana coniectura
in uestigantes. Quȩdã uͦ historica experientia ꝑscrutantes:
& in eis quȩ se inuenisse glantur plura oppinantes potius
quã scientes. Satis ẽ xp̃iano rerũ creaturarũ causas siue
cȩlestiũ. siue terrestriũ. siue uisibiliũ. siue inuisibiliũ. non

Expanded text:
sine spe non potest esse. Proinde nec amor sine spe est, nec sine spe non potest esse. Proinde nec amor sine spe est, nec sine amore spes, nec utrumque sine fide. CAPUT IX. 3. Quid rimanda est, quemadmodum ab eis quos physicos Graeci vocant: nec metuendum est, ne aliquid de vi et numero elementorum, de motu atque ordine et defectibus siderum, de figura cfluminum, montium, de spatiis locorum et temporum, de signis imminentium tempestatum, et alia sexcenta de iis rebus quas illi vel invenerunt vel invenisse se existimant, christianus ignoret; quia nec ipsi omnia repererunt tanto excellentes ingenio, flagrantes studio, abundantes otio, et quaedam humana conjectura investigantes, quaedam vero historica experientia perscrutantes, et in eis quae se invenisse gloriantur, plura opinantes potius quam scientes. Satis est christiano rerum creatarum causam, sive coelestium sive terrestrium, sive visibilium sive invisibilium, non