comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ñ est et ipse de mundo: ũt̃
sint tam̃ etiã ipsi mundus
credens. et cognoscens quod
xp̃c a deo patre sit missus. ut
mundus ex mundo libaret᷑:
ne mundus deo reconcilian¬
dus. cũ mundo inimicissimo
damnaretur. Sicut enim ait
in huius orationis exordio
dedit ei potestatẽ ominis car¬
nis. idest hominis: ut omne
quod dedisti ei. det eis uitam
eternã. Abi ostendit potes¬
catem se quidem omnis homi¬
nis accepisse: ut liberet quos
uoluerit. damnet quos uolu¬
erit. qui uiuos et mortuos iu¬
dicabit: sed eos sibi esse datos:
quib omnib det uitã eternã.
Sic enĩ ait. Tt omne quod
dedisti ei. det eis uitã eternã.
Proinde ñ ei clatisunt. quibꝰ
uitam ñ dabit eternã: quam¬
us et ipsoꝵ potestas datasit.
cui potestas data est om̃is car¬
nis. id est omnis hominis: ita
mundus reconciliatus ex ini¬
mico lib̃abitur mundo: eum
in illũ exerit potestatẽ suam:
Hunc aũt facit suũ. cui uitã
donet eternã. Qua propter

Expanded text:
non est et ipse de mundo, et non est et ipse de mundo, et sint tamen etiam ipsi mundus credens, et cognoscens quod Christus a Deo Patre sit missus, ut mundus ex mundo liberaretur, ne mundus Deo reconciliandus cum mundo inimicissimo damnaretur. Sicut enim ait in hujus orationis exordio: Dedisti ei potestatem omnis carnis, id est omnis hominis, ut omne quod dedisti ei, det eis vitam aeternam . Ubi ostendit potestatem se quidem omnis hominis accepisse, ut liberet quos voluerit, damnet quos voluerit, qui vivos et mortuos judicabit; sed eos sibi esse datos, quibus omnibus det vitam aeternam. Sic enim ait: Ut omne quod dedisti ei, det eis vitam aeternam. Proinde non ei dati sunt, quibus vitam non dabit aeternam: quamvis et ipsorum potestas data sit, cui potestas data est omnis carnis, id est omnis hominis. Ita mundus reconciliatus ex inimico liberabitur mundo, cum in illum exserit potestatem suam, hunc autem facit suum, cui vitam donet aeternam. Quapropter
Abbreviated transcription (Latin):
N magnã spem dñs iħc suos
erigit:qua maior omnino eẽ
ñ possit. Audite. et estote ĩ
spe gaudentes:propter quod.
uita ista ñ amanda sed toleran¬
da sit: ut esse possitis in eiꝰ tri¬
bulatione patientes. Audite
inquam: et quo spes nostrã
dicit. filius dei uingenitus
qui ꝑatri coeternus et equał
est. dicit: qui propt̾ nos ho¬
mo factus est: sed sicut om̃is
homo mendax factus ñ est.
Dicit uia. uita. ueritas: di¬
cit qui mundũ uicit: de his
quib uicit. mct. Audite:
credite. sperate: desiderate qci
dicit. Pater inquit. quos de¬
disti michi: uolo ut ubi ego
sum. et illi sint mecũ. Qui
sunt isti quos ait a patre da¬
tos sibi: Nonne illi de quib
alio loco dicit: nemo uenit
ad me. nisi pater qui misit
me attraxerit eũ: Iam quo¬
modo ea que fieri dicit a pat̾
faciat et ipse cũ patre: siquid
in hoc eugłio proficimus. no
umus. Ipsi sunt ergo quos
a patre accepit.quos et ipse
de mundo elegit. atq elegit
ut iam ñ sint de mundo: sic̃

Expanded text:
n magnam spem Dominus Jesus suos erigit, qua major omnino esse non possit. Audite, et estote in spe gaudentes, propter quod vita ista non amanda, sed toleranda sit, ut esse possitis in ejus tribulatione patientes . Audite, inquam, et quo spes nostra dicit, Filius Dei unigenitus qui Patri coaeternus et aequalis est, dicit; qui propter nos homo factus est, sed sicut omnis homo mendax non factus est, dicit; via, vita, veritas dicit ; qui mundum vicit , de his quibus vicit, dicit. Audite, credite, sperate, desiderate quod dicit: Pater, inquit, quos dedisti mihi, volo ut ubi ego sum, et illi sint mecum. Qui sunt isti quos ait a Patre datos sibi? Nonne illi de quibus alio loco dicit, Nemo venit ad me, nisi Pater qui misit me, traxerit eum ? Jam quomodo ea quae fieri dicit a Patre, faciat et ipse cum Patre, si quid in hoc Evangelio profecimus, novimus. Ipsi sunt ergo quos a Patre accepit, quos et ipse de mundo elegit. Ad quae elegit? ut jam non sint de mundo, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
Pater ruste: et mundus de ñ
cognouit.ego aũt te cognoui.
Et hi cognouerunt quia tu
me misisti. et notũ feci eis no¬
men tuũ et notum faciã: ut
lilectio quã dilexisti me in

Expanded text:
pater iuste, et mundus te non cognouit, ego autem te cognoui, et hi cognouerunt, quia tu me misisti, et notum eis feci nomen tuum et notum faciam, ut dilectio, qua dile
Abbreviated transcription (Latin):
hoc aliquid quesierunt. Nũc
ergo quod illis tunc obseutrũ
fuit. et mox manifestatum
est: iam nobis utiq manifes¬
tum est. Post paululũ enim
passus est. et ñ uiderunt eum:
rursus post paululũ refurre¬
xit. et uiderunt eũ. Illud aũt
quod ait.iam ñ uidebitiᷤᷤme.
quia isto uerbo. idest iã. hoc
intelligi uoluit. quod eum
ulterius ñ uiderent: ibi expo¬
suimus quomodo accipien¬
dum sit. ubi dixit. de iusti

Expanded text:
hoc aliquid quaesierunt. Nunc ergo quod illis tunc obscurum fuit, et mox manifestatum est, jam nobis utique manifestum est; post paululum enim passus est, et non viderunt eum. Rursus post paululum resurrexit, et viderunt eum. Illud autem quod ait: Jam non videbitis me, quia isto verbo, id est, jam, hoc intelligi voluit, quod eum ulterius non viderent, ibi exposuimus, quomodo accipiendum sit, ubi dixit: De justi
Abbreviated transcription (Latin):
cient uos. Quid aũt malie¬
rat apłis. expelli de synagogiᷤᷤ
iudaicis: quasi ñ inde se fue¬
rant separaturi. etiã si eos mil¬
lus expelleret: Sed nimiruo
hoc uoluit denunciare.quia
uicłi xp̃m ñ fuerant receptur.
a quo isti ñ fuerant recessuri:
et id̾o futurũ erat ut foraᷤmit¬
terentur cũ illo. ab eis qui esse
nollent in illo: hi qui esse ni
possent sine illo. Nam pro¬
fecto quia ñ erat ullus alius
populus di quã illud semen
abrahe. si agnoscerent et reci¬
perent xp̃m .tanquã rami
naturales in olea permane¬
rent:nec alie fierent ecclesie
xp̃i : alie synagoge iudeorũ.
Eedem quippe essent:si in eo¬
dem esse uoluissent. Quod qͥa
noluerunt: quid restabat. n
si ut remanentes extͣ xp̃m.
extra synagogas facerent eos
qui ñ relinquerent xpistũ:
Accepto qiuppe sp̃u sancto
testes eius effecti. ñ utiq tales
essent dequalib dicitur mul¬
ti principes iudeoꝵ credide¬
runt in eum. sed propt̃ me¬
tũ iudeoꝵ ne repellerentur

Expanded text:
cient vos. Quid autem mali erat Apostolis expelli de synagogis Judaicis, quasi non inde fuerant se separaturi, etiamsi eos nullus expelleret? Sed nimirum hoc voluit denuntiare, quia Judaei Christum non fuerant recepturi, a quo isti non fuerant recessuri; et ideo futurum erat ut foras mitterentur cum illo, ab eis qui esse nollent in illo, hi qui esse non possent sine illo. Nam profecto, quia non erat ullus alius populus Dei quam illud semen Abrahae, si agnoscerent et reciperent Christum, tanquam rami naturales in olea permanerent ; nec aliae fierent Ecclesiae Christi, aliae Synagogae Judaeorum: eaedem quippe essent, si in eodem esse voluissent. Quod quia noluerunt, quid restabat nsi ut remanentes extra Christum, extra synagogas facerent eos qui non relinquerent Christum? Accepto quippe Spiritu sancto testes ejus effecti, non utique tales essent, de qualibus dicitur: Multi principes Judaeorum crediderunt in eum ; sed propter metum Judaeorum, ne pellerentur
Abbreviated transcription (Latin):
me: Amen amen dico uobis
quia plorabitis et flebitis uos:
mundus aũt gaudebit. Uos
aũt contristabimini: sed tri¬
sticia uestra. In gaudiũ erit.
Et hoc sic accipi potest: qͥa
contristati sunt discipuli de
morte dñi : et confestim de re-¬
surrectione letati. Mundus
aũt quo nourine significati
sunt inrmici a quib xpistꝰ
occisus est: tunc utiq letati st̃
occiso xp̃o. quando sunt disci¬
puli contristati. Mundi qͥp¬
pe nomine. malicia potest
mundi huius intelligi: idest
hominũ. mundi huius ami¬
corum. Unde iacobus apłs
in epistola sua dicit. Quicũ¬
q uoluerit amicus scłi esse
huius: inimicus di constitui¬
tur. Quibus inmiciis d̃i fa¬
ctum est: ut nec eius uirige¬
nito parceretur. Deinde sub¬
iungit et dicit. Mulier eũ
parit. tristiciam habet: quia
uenit hora eius. Cum aritẽ
pepererit puerũ: iam ñ me¬
minit pressure propter gau

Expanded text:
is, quia plorabitis et flebitis vos; mundus autem gaudebit: vos autem contristabimini, sed tristitia vestra in gaudium erit. Et hoc sic accipi potest, quia contristati sunt discipuli de morte Domini, et confestim de resurrectione laetati: mundus autem, quo nomine significati sunt inimici a quibus Christus occisus est, tunc utique laetati sunt occiso Christo, quando sunt discipuli contristati. Mundi quippe nomine, malitia potest mundi hujus intelligi, id est hominum mundi hujus amicorum. Unde Jacobus apostolus in Epistola sua dicit, Quicumque voluerit amicus esse hujus saeculi, inimicus Dei constituitur : quibus inimicitiis Dei factum est ut nec ejus Unigenito parceretur. 3. Deinde subjungit, et dicit: Mulier cum parit, tristitiam habet, quia venit hora ejus; cum autem pepererit puerum, jam non memini
Abbreviated transcription (Latin):
nunc quidem tristiciã habe¬
bitis: iterũ aũt udebo uos. et
gaudebit cor uestrũ: et gau¬
dium uestrũ nemo tollet atio¬
bis. Nec ista similitudo ad ĩ¬
telligendũ uidetur esse diffici¬
lis. quoniã comparatio eius
in promptu est: eodem ipso
exponente cur dicta sit. Par¬
turicio quippe. tristicie: par¬
tus aũt. gaudio comparatur.
Quod tunc magis esse consue¬
uit: quando ñ puella sed pu¬
er nascitur. Quod uero ait.
gaudiũ uestrũ nemo tollet a
uobis. quia garidiũ eoꝵ ẽ ip¬
apłs. Ap̃c surgens a mortrus
iam ñ moritur: et mors ei ult
ñ dominabitur. Hucusq in
isto engłii capitulo. hodie di¬
sputamus: uelut facili intel¬
lectu omnia cueurrerũt: acri¬
or necessaria est in his que se¬
quuntur intentio. Quid est
enĩ quod ait. et in illo die me
ñ rogabitis quicquam: Hoc
uerbum quod est rogare. ñso¬
lum petere:uerũ etiam inter¬
rogare significat. Et grecum
engłium unde hoc trans latũ
est tale habet uerbũ quod u¬

Expanded text:
iam habetis; iterum autem videbo vos, et gaudebit cor vestrum, et gaudium vestrum nemo tollet a vobis. Nec ista similitudo ad intelligendum videtur esse difficilis, quoniam comparatio ejus in promptu est, eodem ipso exponente cur dicta sit. Parturitio quippe tristitiae, partus autem gaudio comparatur, quod tunc majus esse consuevit, quando non puella, sed puer nascitur. Quod vero ait: Gaudium vestrum nemo auferet a vobis, quia gaudium ipsorum est ips surgens a mortuis, jam non moritur, mors ei ultra non dominabitur . Hujusque in isto Evangelii capitulo, unde hodie disputamus, velut facili intellectu omnia cucurrerunt. Acrior necessaria est, in his quae sequuntur, intentio. Quid est enim quod ait: Et in illo die me non rogabitis quidquam? Hoc verbum, quod est rogare, non solum petere, verum etiam interrogare significat; et Graecum Evangelium, unde hoc translatum est, tale habet verbum, quo u
Abbreviated transcription (Latin):
mit tere uitam suã. Mori a¬
nime tue est: amittere iritam
suã. Uita carnis tue amina
tua: uita amme tue. d̃s tu¬
us. Quomodo moritur caro
amissa anima que uita erus
est: sic moritur anima amis¬
so deo qui uita eiris est. Cer¬
de ergo immortalis est anma:
Plane immortalis: qͥa uiuit
et mortua. Quod em̃ de uidu¬
a deliciosa ait apłs: etiã de
anima si dm̃ suũ amiserit.
dici potest.uiuens mortua ẽ.
Quomodo ergo ponit ammã
suã dñs fratres: Queramꝰ hoc
paulo attentius: ñ nos artat
hora que solet: die diñco ua¬
cat nobis. Hoc lucrentur. qui
ad uerbũ dei etiã die hodier¬
na conueniunt. Pono inquit
anmã meã. Qͥs ponit: Quã
bum et homo. Nec sic ho¬
mo.ut sola card: sed qͥa ho¬
mo constat ex carne et ani-¬
ma : totus aũt homo in xpi¬
sto. Non enĩ parcẽ deterio¬
rem suscepisset: et partẽ meli¬
orem deseruisset. pars quippe
hominis. melior est amina ꝗͣ
corpus. Quia ergo totus ho¬
mo in xp̃o: quid est xpistꝰ:

Expanded text:
mittere vitam suam: mori animae tuae, est amittere vitam suam. Vita carnis tuae, anima tua: vita animae tuae, Deus tuus. Quomodo moritur caro amissa anima, quae vita est ejus; sic moritur anima amisso Deo, qui vita est ejus. Certe ergo immortalis est anima. Plane immortalis, quia vivit et mortua. Quod enim de vidua deliciosa dixit Apostolus, etiam de anima, si Deum suum amiserit, dici potest, Vivens mortua est . 9. Quomodo ergo ponit animam suam Dominus? Fratres, quaeramus hoc paulo attentius. Non nos arctat hora quae solet die dominico: vacat nobis, hoc lucrentur qui ad verbum Dei etiam die hodierna conveniunt. Pono, inquit, animam meam. Quis ponit? quam bum et homo. Nec sic homo ut sola caro: sed quia homo, constat ex carne et anima, totus autem homo in Christo. Non enim partem deteriorem suscepisset, et partem meliorem deseruisset: pars quippe hominis melior est anima quam corpus. Quia ergo totus homo in Christo, quid est Christ
Abbreviated transcription (Latin):
deret in cetens. sed discerneret᷑
a ceteris. id̾o turbatus ẽ sp̃u:
et quia ipse traditor iam fue¬
rat exiturus. tit iudeos quib
dñs ab eo traderetur adduce¬
ret. turbauit eũ imminens
passio. et pericłm proximũ:
et traditoris impendens man̾
cuius fuerat precognitus an¬
mus: Tale quippe est quod
iħe turbatꝰ ẽ sp̃u: quale etiã
illud quod ait. Nunc anima
mea turbata ẽ. Et qͥd dicam:
Pater salua me ex hac hora: s
propterea uem in hanchorã.
Sicut ergo tune eius anima
turbata est. hora propinquan¬
te passionis: ita etiã nunc exi¬
turo iuda atq uenturo. & pro¬
pinquante tanto scelere tradi¬
toris. turbatus est sp̃u. Turba
ponendi animã suã: et po¬
testatem habens iterũ sumen¬
di eam. Turbatur tam in¬
gens potestas. turbatur pe¬
tre firmitas: an potius in eo
nostra turbatur infirmitas:
Ita uͦ nichilindigirũ credãt
serui de dño suo: sed agno¬
scant se menbra in capite
suo. Qui mortuus est pro

Expanded text:
teret in caeteris, sed discerneretur teret in caeteris, sed discerneretur a caeteris, ideo turbatus est spiritu? An quia ipse traditor jam fuerat exiturus, ut Judaeos, quibus Dominus ab eo traderetur, adduceret, turbavit eum imminens passio, et periculum proximum, et traditoris impendens manus, cujus fuerat praecognitus animus? Tale quippe hoc est quod Jesus turbatus est spiritu, quale etiam illud quod ait, Nunc anima mea turbata est; et quid dicam? Pater, salva me ex hora hac; sed propterea veni in horam hanc . Sicut ergo tunc ejus anima turbata est hora propinquante passionis; ita etiam nunc exituro Juda atque venturo, et propinquante tanto scelere traditoris, turbatus est spiritu. 2. ponendi animam suam, et potestatem habens iterum sumendi eam . Turbatur tam ingens potestas, turbatur petrae firmitas: an potius in eo nostra turbatur infirmitas? Ita vero: nihil indignum credant servi de Domino suo, sed agnoscant se membra in capite suo. Qui mortuus est pro
Abbreviated transcription (Latin):
on parua fratres ex eugħio be¬
ati ioħis nob̃ proponit᷑ que¬
stio: ubi ait. Cum hec dixis¬
set iħc. turbatus est sp̃ir et pro¬
testatus est: et dixcit. Amen
amen dico uob̃: quiã unus
ex uob̾ tracdlet me. Hinie ne
turbatus est iħe ñ carne s sp̃u:
quia dicturus fuerat. unus ex
uob̾ tradet me: Numqͥdnã
illi hoc tunc primũ uenit in
mentẽ: uł tunc primũ ei sub¬
ito reuelatũ est. eũq repenti¬
na tanti mali nouitate turba¬
uit: Nonne hinc paulo an¬
de loquebatur dicens. qͥ man¬
cducat inecũ panẽ. leuabit su¬
per me calcaneũ: Nonne etiã
muncti eftis. sed ñ om̃s: Ubi
eugłista subiuxit. Sciebat e¬
nim quisnam esset.qui tra¬
cleret eum:quẽ iam et ante
significauerat dicens. Non¬
ne ego uos duodecim elegi:
et unus ex uob̃ diabolus est:
Quid ẽ ergo quod mine tur¬
batus est sp̃u. cũ protestat᷑
est et dixcit: am̃ amen dico
uobis. quia inus ex uobis
tradet me: An quia iam fu¬
erat eũ expressurus. ut ñ la¬

Expanded text:
on parva, fratres, ex Evangelio beati Joannis nobis proponitur quaestio, ubi ait: Cum haec dixisset Jesus, turbatus est spiritu, et protestatus est, et dixit: Amen, amen dico vobis, quia unus ex vobis tradet me. Hincne turbatus est Jesus, non carne, sed spiritu, quia dicturus fuerat, Unus ex vobis tradet me? Numquidnam illi hoc tunc primum venit in mentem, vel tunc primum ei subito revelatum est, eumque repentina tanti mali novitas turbavit? Nonne hinc paulo ante loquebatur dicens, Qui manducat mecum panem, levabit super me calcaneum? Nonne etiam mundi estis, sed non omnes? Ubi Evangelista subjunxit, Sciebat enim quisnam esset qui traderet eum : quem jam et ante significaverat dicens, Nonne ego vos duodecim elegi, et unus ex vobis diabolus est ? Quidest ergo quod nunc turbatus est spiritu, cum protestatus est, et dixit: Amen, amen dico vobis, quia unus ex vobis tradet me? An quia eum jam fuerat expressurus, ut non la
Abbreviated transcription (Latin):
nunc autem donec ueniat do¬
minus in speculo et in eingina¬
de contuenda sunt. que predi¬
cando ructaret de fonte dñiei
pectoris solus bibit: sed ipse do¬
minus ipsũ eugłium pro sua
cuiusq capacitate om̃ibus su¬
is bibendũ toto terrarũ orbe dif¬
fucdit. Sunt qui senserint. et
hi quidem ñ contemptibiles
sacri eloquii tractatores.a xp̃o
iohannem apłm propt̃ea plus
amatum: quod neq uxorem
duxerit: et ab ineunte pueritia
castissimus uixerit. Hoc qͥdem
in seripturis canonicis non eui¬
denter apparet: uerũtam̃ id
quoq multũ adiuuat cõgru-¬
entiam hurusce sentencie: quod
aia tuta per eũ significata ẽ. uibi
ñ erunt nuptie. Hic est discipłs¬
qui testimoniũ perhibet dehis
et seripsit hec: et seimus qͥ auerũ
est testimoniũ eius. Sunt aũt
inquit et alia multa que fe¬
cit iħ̃e. que si scribantur per
singula. nec ipsum arbitror
capere mundũ eos qui scriben¬
di sunt libros. Non spacio lo¬

Expanded text:
nunc autem donec veniat Donunc autem donec veniat Dominus, in speculo atque in aenigmate contuenda sunt, quae praedicando ructaret, de fonte Dominici pectoris solus bibit; sed ipse Dominus ipsum Evangelium pro sua cujusque capacitate omnibus suis bibendum toto terrarum orbe diffudit. Sunt qui senserint, et hi quidem non contemptibiles sacri eloquii tractatores, a Christo Joannem apostolum propterea plus amatum, quod neque uxorem duxerit, et ab ineunte pueritia castissimus vixerit . Hoc quidem in Scripturis canonicis non evidenter apparet: verumtamen id quoque multum adjuvat congruentiam hujusce sententiae, quod illa vita per eum significata est, ubi non erunt nuptiae. 8. Hic est discipqui testimonium perhibet de his, et scripsit haec; et scimus quia verum est testimonium ejus. Sunt autem, inquit, et alia multa quae fecit Jesus: quae si scribantur per singula, nec ipsum arbitror mundum capere posse eos qui scribendi sunt libros. Non spatio lo
Abbreviated transcription (Latin):
presentia huiꝰ miserie tolerabãt:
ambo futura bona illius beati¬
tudinis expectabant. Nec ip¬
si soli. sed unuersa hoc facit ee
istis temptationib eruenda:
in illa felicitate seruanda. Es
duas uitas petrus et iohannes
figurauerunt: singłi singulas.
Tterũ et in hac demporaliter
ambulauerunt ambo per fi¬
dem: et illa in et̾num fiuent᷑
ambo per speciẽ. Omnib igi¬
tur sanctis ad xp̃i corpus inse¬
parabiliter pertinentib pro¬
pter huius uite procellosissi¬
me gubernacłm ad liganda
et soluenda peccata claues re
pit: eisdemq om̃ibus sanctis
propter uite hurus secretissime
quietissimũ sinũ. super pectꝰ
xp̃i iohannes engłista discribu¬
it: quoniã nec iste solus. sed uni¬
uersa eccła ligat soluitq pecca¬
ta: nec ille in principio uerbũ
dm̃ apud d̃m. et cetera de xp̃i
diuintate. et de totius diui¬
nitatis trinitate atq unitate
sublimia. que in illo regno fa¬
cie ad faciem contemplanda.

Expanded text:
praesentia hujus miseriae tolerabant, praesentia hujus miseriae tolerabant, ambo futura bona illius beatitudinis exspectabant. Nec ipsi soli, sed universa hoc facit sanistis tentationibus eruenda, in illa felicitate servanda. Quas duas vitas Petrus et Joannes figuraverunt, singuli singulas: verum et in hac temporaliter ambulaverunt ambo per fidem, et illa in aeternum fruentur ambo per speciem. Omnibus igitur sanctis ad Christi corpus inseparabiliter pertinentibus, propter hujus vitae procellosissimae gubernaculum, ad liganda et solvenda peccata claves regpit: eisdemque omnibus sanctis propter vitae illius secretissimae quietissimum sinum, super pectus Christi Joannes evangelista discubuit. Quoniam nec iste solus, sed universa Ecclesia ligat solvitque peccata: nec ille in principio Verbum Deum apud Deum, et caetera de Christi divinitate, et de totius divinitatis trinitate atque unitate sublimia, quae in illo regno facie ad faciem contemplanda,
Abbreviated transcription (Latin):
Tunc ergo amplius quod uide¬
bumis diligemus. Ipse aũt dñs
illam que fritura ẽ uitam nr̃am
qualis in nobis futura sit sciens.
predestinatione plus amat: ut
ad eam nos amando perducat.
Quo cuca. quomiã uniuerse
seriam nostram presentẽ noui¬
mus. quia sentimus: et ideo
miscłiam dñi quam nobis
de miseria lib̾andis exbiberi
poscimus et habemus. Hoc per
petrum significatũ est. plꝰ amã
futura est minus amramus: qͥa
nondũ nouimus. nec habemus.
Hec per iohannẽ significata est
minus amantẽ: atq ideo et
ad ipsam et ad eius in nob̾ a¬
morem qualis ei debetur im¬
plendum. donec uieniat dñs
expectantem. sed plus amatũ:
quia id quod per illũ figura¬
tum est. hoc efficit beatos. Ne¬
mo tamen istos insignes apłos
separet: et in eo quod significa¬
bat petruf ambo erant: et in
eo quod significabat iohannes.
ambo futuri erant. Significan¬
do sequebatur iste: manebat il¬
le.C redendo aũt ambo mala

Expanded text:
Tunc ergo amplius quod videTunc ergo amplius quod videbimus, diligemus. Ipse autem Dominus illam quae futura est vitam nostram, qualis in nobis futura sit sciens, praedestinatione plus amat, ut ad eam nos amando perducat. Quocirca quoniam universae seriam nostram praesentem novimus, quia sentimus; et ideo misericordiam Domini, quam nobis de miseria liberandis exhiberi remissione poscimus et habemus: hoc per Petrum significatum est plus amantfutura est, minus amamus, quia nondum novimus nec habemus: haec per Joannem significata est minus amantem, atque ideo et ad ipsam, et ad ejus in nobis amorem, qualis ei debetur, implendum, donec veniat Dominus exspectantem; sed plus amatum, quia id quod per illum figuratum est, hoc efficit beatum. 7. Nemo tamen istos insignes apostolos separet. Et in eo quod significabat Petrus, ambo erant; et in eo quod significabat Joannes, ambo futuri erant. Significando sequebatur iste, manebat ille: credendo autem ambo mala
Abbreviated transcription (Latin):
mortalitate serueiur. S ista
ratione il lud ostenditur. cur
amplius iohannẽ quã petrũ
amauerit xp̃c: ñ cur ampli¬
us petrus quam iohannes a¬
niauerit xp̃m. Neq en im si
plus nos diligit xp̃e in futuro
scło. ubi cũ illo sine fine uiue¬
mus. quam in isto unde eruum.
ut illic semper simus: propte¬
turisumus. quando meliores
erimus: cũ meliores utiq nisi
amplius eũ diligendo mllo
modo esse possimus. Cur ergo
iohannes minus eum diligebat.
quam petrus. si cã uitã significa¬
bat. in qua ẽ multo ampliris di¬
ligendus: nisi quia propterea
ctictum ẽ uolo eũ manere. id est
expectare donec ueniã. quoniã
et ipsũ amorem qui trie mul¬
to amplior erit. nondũ habe¬
mus. sed futurũ expectamus:
ut cũ ipse uenerit habeamus:
Namsicut in epistola sua id̾e
dicit iohannes. nondũ apparu¬
it quid erimmis: scimus quoniã
cũ apparuerit. similes ei erimus:
quoniã uidebimus eũ sicuti est.

Expanded text:
mortalitate servemur. Sed ista mortalitate servemur. Sed ista ratione illud ostenditur, cur amplius Joannem quam Petrum amaverit Christus, non cur amplius Petrus quam Joannes amaverit Christum. Neque enim sic plus nos diligit Christus in futuro saeculo ubi cum illo sine fine vivemus quam in isto, unde eruimur, ut illic semper simus; et propteturi non sumus, quando meliores erimus, cum meliores utique, nisi amplius eum diligendo, nullo modo esse possimus. Cur ergo Joannes minus eum diligebat quam Petrus, si eam vitam significabat in qua est multo amplius diligendus, nisi quia propterea dictum est, Volo eum manere, id est, exspectare, donec venio, quoniam et ipsum amorem, qui tunc amplior erit, nondum habemus, sed futurum exspectamus, ut cum ipse venerit, habeamus? Nam sicut in Epistola sua idem dicit Apostolus: Nondum apparuit quod erimus; scimus quoniam cum apparuerit, similes ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est .
Abbreviated transcription (Latin):
in terra uiuentrũ. Quod enĩ
ait uolo eũ manere donec ue¬
niam. ñ sic incelligendum est
quasi dixerit renranere uł per¬
manere: sed expectare: quoni¬
am quod per eumsignificat᷑.
ñ utiq nunc. sed eum uenerit
xpistus implebitur. Quod au¬
tem per huc significatur cui
dictum est tu me sequere. nisi
nunc agatur: ñ peruemetur
ad illud quod expectatur. In
hac añit actua uita quanto
magis xp̃m diliginꝰ: tanto fa¬
cilius liberamur a malo. At ip¬
se nos minus diligit qͣles nũc
sumtis: et hinc ideo liberat. ne
sempertales simus. Ibi ueroam¬
plius nos diligit: quomã quod
ei displiceat. et quod a nobis au¬
ferat ñ habebimus. Nec obali¬
ud hic nos diligit: nsi ut sa¬
net et transferat ab his que non
diligit. Hic ergo minus ubi ñ
uuit ut remaneamus: ibi am¬
plius quo uult transeamus:
et unde ñ uult pereamꝰ. Amet
ergo petrus eũ ut ab ipsa mor¬
talitate liberemur: ametur
ab illo iohannes: ut in illa im¬

Expanded text:
in terra viventium. Quod enim in terra viventium. Quod enim ait: Volo enim manere donec veniam, non sic intelligendum est quasi dixerit remanere, vel permanere, sed exspectare: quoniam quod per eum significatur, non utique nunc, sed cum venerit Christus, implebitur. Quod autem per hunc significatur, cui dictum est, Tu me sequere, nisi nunc agatur, nec pervenietur ad illud quod exspectatur. In hac autem activa vita quanto magis Christum diligimus, tanto facilius liberamur a malo. At ipse nos minus diligit quales nunc sumus; et hinc ideo liberat, ne semper tales simus. Ibi vero amplius nos diligit, quoniam quod ei displiceat, et quod a nobis auferat, non habebimus. Nec ob aliud hic nos diligit, nisi ut sanet, et transferat ab iis quae non diligit. Hic ergo minus, ubi non vult, remaneamus; ibi amplius, quo vult, transeamus, et unde non vult pereamus. Amet ergo eum Petrus, ut ab ista mortalitate liberemur; ametur ab eo Joannes, ut in illa im
Abbreviated transcription (Latin):
ra: altera melior et beata. Ista
significata est per apostolum
petrũ: illa per iohannẽ. Tota
hic agitur ista usq in huiꝰ scłi
finem: et illic inuenit finem.
Differtur illa complenda post
huius scłi finem: sed infuturo
seculo ũ habet finem. Ido dicit
huic sequere me: de illo antẽ.
sic eum uolo manere donec ue¬
miam.quid adte. tu me seque¬
re. Quid est enimhoc: Quan¬
tum sapio. quantũ capio qͥd
est hoc. nisi tu me sequere ꝑ mii¬
tationẽ perferendi temporalia
mala : ille maneat. donecsem¬
piterna uenio redditurꝰ bona:
Quod apertrus ita dici potest.
Perfecta sequatur meactio. in¬
formata mee passionis exemplo:
inchoata uero contemplatioma¬
neat donec uenio: perficienda
cũ uenero. Sequitur enĩ xp̃m
perueniens usq: ad mortẽ ꝑia
plenitudo pacientie: manet ari¬
tem donec ueniat xp̃c: tũc ma¬
nifestanda plenitudo scientie.
Hic quippe tolerantur mala
huius mundi in ter̾ra morienti¬
um: ibi uidebuntur bona dm̃

Expanded text:
ra, altera melior, et beata. Ista ra, altera melior, et beata. Ista significata est per apostolum Petrum, illa per Joannem. Tota hic agitur ista usque in hujus saeculi finem, et illic invenit finem; differtur illa complenda post hujus saeculi finem, sed in futuro saeculo non habet finem. Ideo dicitur huic Sequere me; de illo autem: Si eum volo manere donec veniam, quid ad te? tu me sequere. Quid enim et hoc, quantum sapio, quantum capio, quid est hoc, nisi Tu me sequere per imitationem perferendi temporalia mala; ille maneat donec sempiterna venio redditurus bona? Quod apertius ita dici potest: Perfecta me sequatur actio, informata meae passionis exemplo, inchoata vero contemplatio maneat donec venio, perficienda cum venero. Sequitur enim Christum perveniens usque ad mortem pia plenitudo patientiae; manet autem donec veniat Christus, tunc manifestanda plenitudo scientiae. Hic quippe tolerantur mala hujus mundi in terra morientium, ibi videbuntur bona Domini
Abbreviated transcription (Latin):
cede contemplationis. Tna
declinat a malo et facit bonũ:
altera nullũ habet a quo de¬
clinet malũ: et magnũ ha¬
bet quo fruatur bonũ. Una
cum hoste. pugnat: altera si¬
ne hoste regnat. Una fortis
est in aduersis: altera ncħ sen¬
tit aduersi. Una carnales ti¬
bidines frenat: altera spiritu¬
alibus delectationib uacat.
U na est uincendi cura sollici¬
ta: altera uictorie pace secura.
na in temptationib adiu¬
uatur: altera sine ulla tempta¬
tione in ipso adiutore letatur.
Una subuenit indigenti: al¬
tera ibi est. ubi nullũ iuenit
indigentem. Una aliena pec¬
cata ut sua sibi ignoscant᷑ igno¬
seit: altera nec patitur quod ig¬
noscat. nec facit quod sibi pos¬
cat ignosci. Una flagellatuꝵ
malis ne extollatur in bonis:
altera tanta plenitudinẽ gracie
caret omni malo: uit sine ulla
temptatione superbie. cohere¬
at summo bono. ¶Tua. bona
et mala discernit: altera. solã¬
una bona est. sel ad huie mise¬

Expanded text:
cede contemplationis; una cede contemplationis; una declinat a malo et facit bonum, altera nullum habet a quo declinet malum, et magnum habet quo fruatur bonum; una cum hoste pugnat, altera sine hoste regnat; una fortis est in adversis, altera nihil sentit adversi; una carnales libidines frenat, altera spiritualibus delectationibus vacat; una est vincendi cura sollicita, altera victoriae pace secura; una in tentationibus adjuvatur, altera sine ulla tentatione in ipso adjutore laetatur; una subvenit indigenti, altera ibi est ubi nullum invenit indigentem; una aliena peccata ut sua sibi ignoscantur ignoscit, altera nec patitur quod ignoscat, nec facit quod sibi poscat ignosci; una flagellatur malis, ne extollatur in bonis, altera tanta plenitudine gratiae caret omni malo, ut sine ulla tentatione superbiae cohaereat summo bono; una bona et mala discernit, altera quauna bona est, sed adhuc mise
Abbreviated transcription (Latin):
enimper proprietatem ĩ xp̃o
eccła. noc est per significationẽ
petrus in petra: qua significati¬
oue intelligitur xp̃c petra. petr̃
eccła. Hec igitur eccła quam si¬
gnificabat petrus. quãdiu de¬
git in malis: amando et sequẽ¬
do xp̃m lib̾atur a malis. Ma¬
gis autemsequitur in eis qͥ cer¬
tant pro ueritate usq ad mortẽ.
sed umuersitati dicitur seque¬
re me: pro qua uniũsitate pas¬
sus est xp̃c. De quo dicit idem
propter quod ei dictum est. se¬
quere me. Est aũt alia uita
immortalis. que ñ est in mał.
ibi facie ad faciem uidebimus
quod hic perspecłm et in enig¬
mate uidetur: quando multũ
in conspicienda ueritate ꝓficit᷑.
Duas itaq uitas sibi diumit
predicatas et comm̃datas nouit
eccła: quarũ una est in fide: al¬
tera inspecie. Una in dempore
peregrinationis: altera in et̾m¬
tate mansionis. Tna in labo¬
re: altera in requie. Tna in
ura: altera in patua. una ĩ
opere actionis: altera in mer¬

Expanded text:
enim per proprietatem in Christo enim per proprietatem in Christo Ecclesia, hoc est per significationem Petrus in petra; qua significatione intelligitur Christus petra. Petrus Ecclesia. Haec igitur Ecclesia quam significabat Petrus, quamdiu degit in malis, amando et sequendo Christum liberatur a malis. Magis autem sequitur in eis qui certant pro veritate usque ad mortem. Sed universitati dicitur, Sequere me, pro qua universitate passus est Christus: de quo dicit idem propter quod ei dictum est, Sequere me. Est autem alia vita immortalis, quae non est in malis: ibi facie ad faciem videbimus, quod hic per speculum et in aenigmate videtur , quando multum in conspicienda veritate proficitur. Duas itaque vitas sibi divinitus praedicatas et commendatas novit Ecclesia, quarum est una in fide, altera in specie; una in tempore peregrinationis, altera in aeternitate mansionis; una in labore, altera in requie; una in via, altera in patria; una in opere actionis, altera in mer
Abbreviated transcription (Latin):
natura unus homo erat: gr̃a
unus xp̃ianus: abundantiore
quando ei dictum est. tibi da¬
bo claues regni celoꝵ. et quod¬
cumq ligaueris super terrã.
erit ligatũ et in celis. et quod¬
cumq solueris super terram.¬
erit solutũ et meclis: uniuersã
significabat eccłam: que in hoc
seło diuersis temptationibꝰ ue¬
lut imbrib. fluminib. tempe¬
statibus quatitur: et ñ cadit.
quoniam fundata ẽ supra pe¬
tram. unde petrus nom̃ acce¬
pit. Non enĩ a petro petra: s
petrus a petra: sicut ñ xp̃c axp̃i
petram edificabo eccłam meã:
quia dixerat petrus. tr es xp̃e
filius di uiui. Super hanc er¬
go inquit petram quã confes¬
sus es: edificabo eccłam meam.
Petra enĩ erat xp̃c. super quod
fundamentũ. etiam ipse etifica¬
tus est petrus. F undamentum
quippe aliud nemo potest po¬
go que findatur in xp̃o.cla¬
nes ab eo regn oeloꝵ accepit ĩ
petro: id est potestatem ligan¬
di soluiendiq peccata. Quod ẽ

Expanded text:
natura unus homo erat, gratia natura unus homo erat, gratia unus Christianus, abundantiore lus. Sed quando ei dictum est: Tibi dabo claves regni coelorum, et quodcunque ligaveris super terram, erit ligatum et in coelis; et quodcuerit solutum et in coelis , universam significat Ecclesiam, quae in hoc saeculo diversis tentationibus velut imbribus, fluminibus, tempestatibus, quatitur et non cadit, quoniam fundata est super petram, unde Petrus nomen accepit. Non enim a Petro petra, sed Petrus a petra; sicut non Christus apetram aedificabo Ecclesiam meam ; quia dixerat Petrus: Tu es Christus Filius Dei vivi . » Super hanc ergo, inquit, Petram quam confessus es, aedificabo Ecclesiam meam; petra enim erat Christus, super quod fundamentum etiam ipse aedificatus est Petrus. Fundamentum quippe aliud nemo potest pogo quae fundatur in Christo, claves ab eo regni coelorum accepit in Petro, id est potestatem ligandi solvendique peccata. Quod est
Abbreviated transcription (Latin):
reatu omñiũ peccatoꝵ: et ori¬
ginalis uidelicet quod genera¬
tio trahit.contra quã maxime
regeneratio ẽ instituta ⁊ et cete¬
rorũ que male agendo contrac¬
ta sunt liberarentur a dam¬
natione perpetua: et uiuerẽt
in fide et spe et caritate peregri¬
nantes in hoc scło: et in eiꝰ tem¬
ptationib laboriosis. et pericu¬
losis. consolationib aũt di et
corporalib et spiritualibꝰ am¬
bularent ad conspectum eius.
uiam tenentes quod eis factus
est xp̃c. Et quia in ipso quoq
ambulantes ñ sunt si ne pecca¬
tis que de huius uite infirmita¬
ce subrepunt: dedit elemosina¬
rum remedia salutarra quibꝰ
eorũ aduruaretur oratio: ubi
cos dicere docuit. dimit ce nob
debita nostra sicut et nos di¬
mittimus debitorib nostris.
Hoc agit eocła spe beata ĩ hac
uita erumpnosa: erirus eccłe
petrus apłs propter apłatus¬
sui primatum gerebat figura¬
tam generalitatepersonã.Quod
eirm ad ipsum propͥe ꝑtinet.

Expanded text:
reatu omnium peccatorum, et orireatu omnium peccatorum, et originalis videlicet quod generatio trahit, contra quam maxime regeneratio est instituta, et caeterorum quae male agendo contracta sunt, liberarentur a damnatione perpetua, et viverent in fide et spe et charitate, peregrinantes in hoc saeculo, atque in ejus tentationibus laboriosis et periculosis, consolationibus autem Dei et corporalibus et spiritualibus ambularent ad conspectum ejus, viam tenentes, quod eis factus est Christus. Et quia in ipso quoque ambulantes non sunt sine peccatis, quae de hujus vitae infirmitate subrepunt, dedit eleemosynarum remedia salutaria, quibus eorum adjuvaretur oratio, ubi eos dicere docuit, Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris . Hoc agit Ecclesia spe beata in hac vita aerumnosa: cujus Ecclesiae Petrus apostolus, propter Apsui primatum gerebat figurata generalitate personam, quod enim ad ipsum proprie pertinet,
Abbreviated transcription (Latin):
hoc uł ad demõstrationẽ debite
miserie. uł ad emendationem
labilis uite: uł ad exercitatro¬
nem necessarie patiencie tempo¬
raliter hominem detinet pe¬
na: et quem iam ad damna¬
tionem sempiternã. reum ñ
detinet culpa. Hec est istorũ
dierum quos in hac mortali¬
tate agimus malos.quãus
in eis diligamus uidere dies
bonos:flenda quidem. sed ñ
reprehendenda conditio. Ue¬
nit enim de ira dei nista: de
qua scriptura loquens. homo
inquit natus ex muliere bre¬
uis uite. et plenus ire: cũ ira
dei ñ sit ut hominis. idest per¬
turbatio concitati animi. sed
tranquilla iusti supplien cõ¬
stitutio. In hac irasua deus ñ
continens sieut scriptum est
miserationes suas: pret̃ alia
solatia miserorũ que generi
humano prebere ñ cessat ĩple¬
intudine temporis quo ipse
sciebat hoc esse faciendũ. ii¬
sit filium suũ unigenitũ per
quem creauit uniuersa.ut ma¬
nens deus. fieret homo. et essec
lauacrũ regenerationis soluto

Expanded text:
hoc vel ad demonstrationem debitae hoc vel ad demonstrationem debitae miseriae, vel ad emendationem labilis vitae, vel ad exercitationem necessariae patientiae, temporaliter hominem detinet poena et quem jam ad damnationem sempiternam reum non detinet culpa. Haec est istorum dierum, quos in hac mortalitate agimus malos, quamvis in ea diligamus videre dies bonos, flenda quidem, sed non reprehendenda conditio. Venit enim de ira Dei justa, de qua Scriptura loquens, Homo, inquit, natus ex muliere, brevis vitae, et plenus irae : cum ira Dei non sit ut hominis, id est perturbatio concitati animi, sed tranquilla justi supplicii constitutio. In hac ira sua Deus non continens, sicut scriptum est, miserationes suas , praeter alia solatia miserorum quae generi humano praebere non cessat, in plenitudine temporis, quo ipse sciebat hoc esse faciendum, misit Filium suum unigenitum , per quem creavit universa, ut manens Deus fieret homo, et esset lavacrum regenerationis soluto
Abbreviated transcription (Latin):
da questione.tam ingenti ꝓ
uirib quas ipse donauerit᷑
disputare. Hucusq enĩ propo¬
sita est: ñ exposita. Exponen¬
de uero hoc sit exordium᷑. ut
meminerimus in hoc corrupti¬
bili corpore quod aggrauat am¬
mam: uitam nos miserã uiue
mus. et spiritũ sanctum pi¬
gnus accepimus: beatã uitã
inspe habemus: et si re ipsa
noncdũ denemus. Spes autem
que uidetur: ñ est spes. Quod
enim uidet quis quid sperat:
Si aũt quod ñ uidemus spera¬
mus: per patientiam expec¬
tamus. In malis aũt que qͥs¬
q patitui:. ñ inbonis quibus
fruitur: opus est pacientia.
Hanc itaq uitam de qua scri¬
ptum ẽ. numquid ñ tempta¬
tio est uita humana super ter¬
ram. in qua cotidie clamamꝰ
ad dm̃. libera nos a malo: co¬
gitur homo tolerare etiã remis¬
sis peccatis: quãuis ut in eam
causa peccatũ. Productior est
enim pena quam culpa: ne
parua putaretus culpa. si cũ
illa finirecur et pena. Ac per

Expanded text:
da quaestione tam ingenti, pro da quaestione tam ingenti, pro viribus quas ipse donaverit, disputare: hucusque enim proposita est, non exposita. Exponendae vero ejus hoc sit exordium; ut meminerimus in hoc corruptibili corpore quod aggravat animam , vitam nos miseram vivermus, et Spiritum sanctum pignus accepimus, beatam vitam in spe habemus, etsi re ipsa nondum tenemus. Spes autem quae videtur, non est spes: quod enim videt quis, quid sperat? Si autem quod non videmus speramus, per patientiam exspectamus . In malis autem quae quisque patitur, non in bonis quibus fruitur, opus est patientia. Hanc itaque vitam de qua scriptum est, Numquid non tentatio est vita humana super terram ? in qua quotidie clamamus ad Dominum, Libera nos a malo , cogitur homo tolerare etiam remissis peccatis: quamvis ut in eam causa peccatum. Productior est enim poena quam culpa; ne parva putaretur culpa, si cum illa finiretur et poena. Ac per
Abbreviated transcription (Latin):
esse meliorem: Item si propo¬
namus quis duoꝵ sit melior
utrũ quẽ minus. anquẽ plus
diligit xpistus. eum qui plus
ergo comparatione quã prius
posui. petrus iohanni: in hac
uero altera:iohannes ante po¬
intur petro. Proinde terciam
sic proponimus. Quis ẽ isto¬
rum duorũ discipuloꝵ melior
qui minus quã condiscipuilꝰ
eius diligit xp̃m. et plus qͣm
condiscipulus erus diligitur
a xp̃o : an ille quẽ minus qͣo
condiscipulũ enus diligit xp̃c.
eum plus ipse quã suus c̃odisci¬
pulus diligit xp̃m. Hic pla¬
ne cunctatur responsio: et au¬
getur questio. Quantũ autẽ
ipse sapio. meliorem qui plus
diligit xp̃m. feliciorem uero.
quem plus diligit xp̃c. facile
responderẽ: si iusticiã liberato¬
ris nostri minus eum diligen¬
tis a quo plus diligitur. et eũ
plus aquo minus diligitur.
quomodo defenderem perui¬
derem. Aggrediar igitur in
eius mainfesta miscdia. cuius
est occulta iusticia: de soluen¬

Expanded text:
esse meliorem? Item si propoesse meliorem? Item si proponamus quis duorum sit melior, utrum quem minus, an quem plus diligit Christus, eum qui plus ergo comparatione quam prius proposui, Petrus Joanni, in hac vero altera Joannes anteponitur Petro. Proinde tertiam sic proponimus: quis est duorum discipulorum melior, qui minus quam condiscipulus ejus diligit Christum, et plus quam condiscipulus ejus diligitur a Christo? an ille quem minus quam condiscipulum ejus diligit Christus, cum plus ipse quam suus condiscipulus diligat Christum? Hic plane cunctatur responsio, et augetur quaestio. Quantum autem ipse sapio, meliorem qui plus diligit Christum, feliciorem vero quem plus diligit Christus, facile responderem; si justitiam Liberatoris nostri minus eum diligentis a quo plus diligitur, et eum plus a quo minus diligitur, quemadmodum defenderem, perviderem. 5. Aggrediar igitur in ejus manifesta misericordia, cujus est occulta justitia, de solven
Abbreviated transcription (Latin):
longe in alia ñ eamus. ipsiꝰ ter̃¬
cie manifestationis dm̃ paulo
superiore lectione que istam
precedit satis euident᷑ apparec:
ubi interrogans eum dixit. Di¬
ligis me plus his: Quid utiq
sciebat. et tamen interrogabat:
ut etiam nos qui legimus eugłi¬
um. amorem petri erga dñm:
et illo interrogante. et isto re¬
spondente nossemus. Quod au¬
tem in eo quod respondit petr
amo te. ñ addidit plus his:
hoc respondit quod dese ipso
sciebat. Non enĩ quantũ ab
alio quolibet diligeretur scire
poterat: qui cor alterius uide¬
re ñ poterat. Sed tamen supe¬
riorib uerbis. dicendo etiã tu
uit scientem dñm interrogas¬
se quod interrogauit. Sciebat
igitur dñs ñ solũ quod dilige¬
ret: uerũ etiam quod plus illis¬
omnib eum diligeret. petrus.
Et tamen si proponamꝰ que¬
rentes.quis eoꝵ sit melior. u¬
drum qui plus an qui minus
diligit xp̃m: quis dubitabit
respondere eũ. qui plusdiligit

Expanded text:
longe in alia non eamus, in ipsius tertlonge in alia non eamus, in ipsius tertiae manifestationis paulo superius lectione quae istam praecedit, satis evidenter apparet, ubi interrogans eum dixit: Diligis me plus his? quod utique sciebat, et tamen interrogabat, ut etiam nos qui legimus Evangelium amorem Petri erga Dominum, et illo interrogante, et isto respondente, nossemus. Quod autem in eo quod respondit Petrus, Amo te, non addit plus his; hoc respondit quod de seipso sciebat. Non enim quantum ab alio quolibet diligeretur scire poterat, qui cor alterius videre non poterat; sed tamen superioribus verbis dicendo: Etiam, Dvit scientem Dominum interrogasse quod interrogavit. Sciebat igitur Dominus non solum quod diligeret, verum etiam quod plus illis eum diligeret Petrus; et tamen si proponamus quaerentes, quis duorum sit melior, utrum qui plus, an qui minus diligit Christum, quis dubitabit respondere eum qui plus diligit
Abbreviated transcription (Latin):
tor occidit: aut propter aliud
quod nos latet:manet tamen
questio cur dixerit dñs de ho¬
mine morituro. sic eũ uolo
manere donec ueniam. Illud
etiam in his duob apłis pecro
et iohanne quẽ non moueat ad
querendũ. cur iohannẽ plus
dilexerit dñs: cũ ipsum dñm
plus dilexerit petrus: Tibicũ¬
q enim se commemorat ioħs.
ut nomine suo tacito ipse pos¬
sit intelligi. hoc addit. qdđ euos
diligebat iħc: quasi solum dili¬
geret: ut hoc signo discerneretur
a ceteris. quos omnes ittiq dili¬
gebat. Quid ergo nnsi ampliꝰ
se dilectum cũ hoc diceret uole¬
bat intelligi: quod absit ut
mendaciter diceret: Quod
aũt manis dare potirit iħc
maioris erga eum sue dilectio¬
nis indicium: quã ut homo
cum ceteris condiscipuł suis
socius tante salutis. solus tam̃
discubuerit super pectus ipsi¬
us saluatoris: Porro quod
apostolus pecrus plus aniis dile-¬
xit xp̃m: possunt quidem do¬
cuimenta multa proferri. S ut

Expanded text:
tor occidit, aut propter aliquid aliud, tor occidit, aut propter aliquid aliud, quod nos latet, manet tamen quaestio cur dixerit Dominum de homine morituro: Si eum volo manere donec veniam. Illud etiam in his duobus apostolis Petro et Joanne quem non moveat ad quaerendum, cur Joannem plus dilexerit Dominus, cum ipsum Dominum plus dilexerit Petrus? ubicunque enim se commemorat Joannes, ut nomine suo tacito ipse possit intelligi, hoc addit quod eum diligebat Jesus, quasi solum diligeret, ut hoc signo discerneretur a caeteris, quos omnes utique diligebat. Quid ergo nisi amplius se dilectum, cum hoc diceret, volebat intelligi? quod absit ut mendaciter diceret. Quod autem majus dare potuit Jesus majoris erga eum suae dilectionis indicium, quam ut homo cum caeteris condiscipulis suis socius tantae salutis, solus tamen recubuerit super pectus ipsius Salvatoris? Porro quod apostolus Petrus plus aliis dilexerit Christum, possunt quidem documenta multa proferri; sed ut
Abbreviated transcription (Latin):
ac spirare. Sed numquid hinc
tanta ista soluitur questio: si
magno miraculo. qualia
potest facere ommpotens tam¬
din uiuũ corpus in sopore sub
terra sit. donec ueniat terminꝰ
seculi: Quin immo fit ampli¬
or et difficilior: cur discipulo
cumbere mereretur. ꝓmagno
munere longum incorpore
donauerit somnũ. ut cũ bea¬
tum petrum per ingentem
martyrii głam ab onere ipsi¬
us corporis soluerit: eiq cõces¬
serit. quod apostolus paulus
se concupisse dixit. et scripsit.
dissolui et esse cũ xp̃oͦ. Si au¬
tem quod magis creditur ido
sanctus iobannes ait ñ dixisse
dñm ñ moritur. ue illis uerbis
que dixit hoc uoluisse incelli
gi putaretur: corpusq eius in
sepulchro eius examme siẽ ali¬
orum mortuoꝵ iacet: restat ut
si ibi uere fit quod sparsit fa¬
ma deterra. que subinde ab¬
lata succrescit. aut id̾o fit. tit
eo modo commendetur preci¬
osa mors eius.quoniam non
eam commendat marcẏrium.
ñ enim eũ pro fide xp̃i persecu¬

Expanded text:
are videatur. Sed numquid hinc are videatur. Sed numquid hinc tanta ista solvitur quaestio, si magno miraculo, qualia potest facere Omnipotens, tamdiu vivum corpus in sopore sub terra est, donec veniat terminus saeculi? Quin imo fit amplior et difficilior, cur discipulo cumbere mereretur, pro magno munere longum in corpore donaverit somnum: cum beatum Petrum per ingentem martyrii gloriam, ab onere ipsius corporis solverit, eique concesserit quod apostolus Paulus se concupisse dixit, et scripsit, Dissolvi et esse cum Christo . Si autem quod magis creditur, ideo sanctus Joannes ait, non dixisse Dominum, Non moritur, ne illis verbis quae dixit, hoc volugi putaretur, corpusque ejus in sepulcro ejus exanime, sicut aliorum mortuorum, jacet, restat ut si vere ibi sit, quod sparsit fama de terra quae subinde ablata succrescit, aut ideo fiat, ut eo modo commendetur pretiosa mors ejus, quoniam non eam commendat martyrium non enim eum pro fide Christi persecu
Abbreviated transcription (Latin):
in quibusdam scripturis quã¬
uis apocrifis reperitur. quan
dofieri ussit sepulchrũ. in co¬
lumem fuisse presentẽ: eoq
effosso. et diligentissime prepa¬
rato.ibi se camquã in lectulo
collocasse. statimq esse defun¬
ctum: Ut aũt isti credunt.
qui hec uerba dñi sic intelli¬
gunt. ñ defunctum. sed defũ¬
cto similem occubuisse ÷ et
cum mortuus putaretur. se¬
pultum fuisse dormientẽ. et
donec xp̃c ueniat sic manere:
suamq uitam scaturigine pul¬
ueris indicare. qui puluis ere¬
ditur ut ab imo ad superficiem
tumuli ascendat flatri quies¬
centis impelli: huic opiniõi
superuacaneũ existimo relu¬
ctari. Uiderint enim qͥ locũ
sciunt: utrũ hoc ibi faciat uł
patiatur terra quod dicitur:
quia reuera ñ aleuib hommni¬
bus id audiuimus. Interice¬
damus opiniom. quamcertis
documentis refellere ñualemꝰ.
ne rursus aliud quod a nobis
queratur exurgat: Cur suꝑ
humatũ mortuũ. ipsa humꝰ

Expanded text:
in quibusdam Scripturis quamin quibusdam Scripturis quamvis apocryphis reperitur, quando sibi fieri jussit sepulcrum, incolumem fuisse praesentem; eoque effosso et diligentissime praeparato, ibi se tanquam in lectulo collocasse, statimque eum esse defunctum: ut autem isti putant, qui haec verba Domini sic intelligunt, non defunctum, sed defuncto similem cubuisse; et cum mortuus putaretur, sepultum fuisse dormientem; et donec Christus veniat sic manere, suamque vitam scaturigine pulveris indicare: qui pulvis creditur, ut ab imo ad superficiem tumuli ascendat, flatu quiescentis impelli. Huic opinioni supervacaneum existimo reluctari. Viderint enim qui locum sciunt, utrum hoc ibi faciat vel patiatur terra quod dicitur; quia et revera non a levibus hominibus id audivimus. 3. Interim cedamus opinioni, quam certis documentis refellere non valemus, ne rursus aliud quod a nobis quaeratur exsurgat, Cur super humatum mortuum ipsa humus