comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃s. Nec id̾o due sapientiȩ ibi
sunt: qr sapientia que ꝓprieẽ.
filius. est sapientia que ẽ tri¬
nitas. ip̃a tũ non est triitas.
sicut filius ẽ eẽntia que est
triuitas. ipse tam̃ non ẽ trmi¬
tas. Qua ratione pat̾ ñ dr sa¬
piens ea sapientia quã genint.
ladẽ uidet᷑ debere dici qd̾ non

Expanded text:
e ibi sunt, quia Sapientia quae proprie est Filius est Sapientia quae est Trinitas, ipsa tamen non est Trinitas, sicut Filius non essentia quae est Trinitas, ipse tamen non est Trinitas. 8. Qua ratione Pater non dicitur sapiens ea Sapientia quam genuit, eadem videtur debere
Abbreviated transcription (Latin):
ec & his sumilia tͣnquã so¬
phistica. & aueritate lon¬
graqua. cunctisq in theologia
peritis patentia abicimus: respõ¬
so indigna aduertentes. Idtũ ad¬
icientes. qr una ẽ tantũ sapientia
patris: sed ñ uno modo d̾r: slam
sapientia prĩs d̾r illa quã genu¬
it: & sapientia patris dr ea qua
sapiens ẽ. Diuersa ẽ gͦ ratio dicti.
persona patris.siue ee̾ntia pa¬
tris: qr persona pr̃is que uitel¬
ligit᷑ cum dr sapientia iuge¬
nita. & ꝑsona filii. qͦ sig̾catur¬
cũ dicitur sapientia genita u¬
na eadẽq sapientia ẽ que eẽn¬
tia duniua intelligitur: cõmu¬
nis trib personis. Ut in trim¬
tate ẽ dilectio que ẽ trinitas et

Expanded text:
ec et his similia, tanquam sophistica et a veritate longinqua, cunctisque in theologia peritis patentia abjicimus, responso indigna advertentes; id tamen adjicientes, quia una tantum Sapientia Patris, sed non uno modo dicitur. Nam Sapientia Patris dicitur illa quam genuit, et Sapientia Patris dicitur ea qua sapiens est. Diversa est ergo ratio dicti. persona Patris, sive essentia Patris, quia persona Patris quae intelligitur cum dicitur Sapientia ingenita, et persona Filii quae significum dicitur Sapientia genita, una eademque Sapientia est; quae essentia divina intelligitur communis tribus personis. 7. Quod in Trinitate est dilectio quae est Trinitas, et
Abbreviated transcription (Latin):
rit. Sed uult mala fieruaut
non fieri. Si uult ñ fieri. non
fiunt. fiunt autem. uuult gͥ
fieri. Item bonũ est mala eẽ.
uel fieri. alio qum sũme bo¬
uus ñ permitteret ea fieri. Uñ
ea inquit que mala sunt. in
quantũ mala sũt non sunt
boua. tam̃ ut ñ solum bona.
s etiam sint & mala bonũ ẽ.
slam nͥ esset hoc bonũ. ut essẽt¬
& mala. nullomͦ esse sineren¬
tur ab omĩpotenti bono ci ꝓ¬
culdubio tam facile ẽ quod fa
cere uult quã facile c̃ quod ñ
uilt ẽẽ. non sinere. Noc nͥ cie¬
damus. periclitatur nr̃a confes¬
sio qͣ nosin patrẽ ommp otentẽ
credere confitemur: scce hic. a¬
ꝑte habes. qd̾ bonum ẽ in ala
ẽẽ Omins autem boni deus auc¬
tor ẽt qui uult om̃e bonumẽe
qd̃ est. cũ gͦ bonũ sit mala esse

Expanded text:
rit. Sed vult mala fieri aut rit. Sed vult mala fieri aut non fieri. Si vult non fieri, non fiunt: fiunt autem, vult ergo fieri. Item bonum est mala esse vel fieri, alioquin summe bonus non permitteret ea fieri. Unde ea, inquit, quae mala sunt, in quantum mala sunt non sunt bona, tamen ut non solum bona, sed etiam sint et mala, bonum est. Nam nisi esset hoc bonum ut essent et mala, nullo modo esse sinerentur ab omnipotenti bono; cui proculdubio quam facile est quod vult facere, tam facile est quod non vult esse non sinere. Haec nisi credamus, periclitatur nostra confessio, quia nos in Patrem omnipotentem credere confitemur. Ecce hic aperte habes quod bonum est mala esse: omnis autem boni Deus auctor est, qui vult omne bonum esse quod est. Cum ergo bonum sit mala fieri
Abbreviated transcription (Latin):
nec uult mala eẽ nec fieri:
inhoc tam̃ conueniunt. xhii.¬
ꝙ illi. qd utriq fatentur deũ
mala ñ uelle.Utriq uͦ ratiomi¬
b atq auctoritatib mintini¬
tur ad inumendã suam asser¬
tionẽ. Quare dñt quidam.
dm̃ uelle mala esse fieri.
ui enĩ dicunt clm mala
uelle ẽẽ uel fieri. suamhis
modis mumunt intentionẽ.
Si em̃ inquiut mala ñ esse.
uel ñ fieriuellet. nullomͦ essent.
uel fierent: qr si uult ea ñ esse.
uel ñ fieri. & ñ potest it efficẽ.
scilicet ut ñ sint uel ñ fiant:
uoluntati enis & potentiȩ ali¬
quid resistit. & non est om̃ip̃s.
quia ñ potest om̃e quod uult.
s impotens. sicuti & nos su¬
mus. qui qd̃ uolumus qñq
ñ ualemus. s ed qr omĩpotens
ẽ & in nullo impotens. certũ
ẽ non posse fieri mala. uel eẽ.
nisi eouolente. Quomͦ eim
eo inuito & nolenteᷤ posset ab
aliquo malũ fieri. cũ scriptũ
sit uoluntati eiꝰ quis resistet:
Supͣ etiam diit augustinus.
quia necesse ẽ fieri si uolue¬

Expanded text:
nec vult mala esse nec fieri. In hoc tamen conveniunt et hi et illi, quod utique fatentur Deum mala non velle. Utrique vero rationibus et auctoritatibus innituntur ad muniendam suam assertionem. 5. Quare dicunt quidam Deum velle mala esse vel fieri. Qui enim dicunt Deum mala velle esse vel fieri, suam his modis muniunt intentionem: Si enim, inquiunt, mala non esse vel non fieri vellet, nullo modo essent vel fierent, quia si vult ea non esse vel non fieri, et non potest id efficere; scilicet, ut non sint vel non fiant, voluntati ejus et potentiae aliquid resistit, et non est omnipotens, quia non potest quod vult; sed impotens est sicuti et nos sumus, qui quod volumus quandoque non possumus. Sed quia omnipotens est et in nullo impotens, certum est non posse fieri mala vel esse nisi eo volente. Quomodo enim invito eo et nolente posset ab aliquo malum fieri, cum scriptum sit Rom. 9: Voluntati ejus quis resistet? Supra etiam dixit Aug. quia necesse est fieri si volue
Abbreviated transcription (Latin):
te & pudice inuentibus
unicuntur potestas alios tẽp¬
tandi uidetur adimi. Uude
quia sc̃i repugnantes. aduer¬
sus istos incentores etiam uin¬
centes. munuant exercitum de¬
monũ uelud quã plurimos
eoꝵ interimant. nec ultra fas
sit illi spũ. qui ab aliquosc̃o
caste & pudice uiuendo uic¬
tus est. inpugnare iterũ aliũ
hominẽ. Noc autem quidã
putant intelligendũ tantũ
de illo uicio. in quo superatꝰ
ẽ. ut si de suꝑbia aliquem
uirũ scm̃ temptat & incitur
ulterius uonliceat ei. illum
care ñ possint. & mali ita ob¬
durati in malo. ut bene uiuẽ

Expanded text:
te et pudice viventibus vincuntur, potestas alios tentandi videtur adimi. Unde quia sancti repugnantes adversus istos incentores et vincentes minuant exercitum daemonum, velut quam plurimos eorum interimant: nec ultra fas sit illi spiritui qui ab aliquo sancto caste et pudice vivendo victus est, impugnare iterum alium hominem. Hoc autem putant quidam intelligendum tantum de illo vitio in quo superatus est, ut si de superbia aliquem virum sanctum tentat, et vincitur, ulterius non liceat illi illum CARE NON POSSINT; ET MALI ITA OBDURATI IN MALO, UT BENE VIVE
Abbreviated transcription (Latin):
uel gustando. uel faciendo. quẽ
suggestio cũ facta fuerit. si cu¬
piditas nr̃a ñ moueatur ad
peccandum. excludetur serpen¬
tis astucia. Si autem mota fu¬
erit qͣsi iam mulieri ꝑsuasũ
erit. s aliquando ratio uirilit̃
etiam cõmotam cupiditatẽ
refrenat atq compescit. quod
cũ sit. ñ labim᷑ in peccatum.
sed cũ aliqua luctacione coro¬
namur: Si autem ratio consen¬
tiat. & qd̾ libido cõmouerit.
faciendũ et̃ decernat. ab om̃i
beata uita tanquã de para¬
diso expellitur homo.Iam eñi
peccatũ imputatur ẽtiã si ñ
subsequatur: factum quando
rea tenetur in consensione cõ¬
scientia. Quare hec anime

Expanded text:
el gustando, vel olfaciendo: quae suggestio cum facta fuerit, si cupiditas nostra non movebitur ad peccandum, excludetur serpentis astutia; si autem mota fuerit, quasi mulieri jam persuasum erit. Sed aliquando ratio viriliter etiam commotam cupiditatem refrenat atque compescit. Quod cum fit, non labimur in peccatum, sed cum aliquanta luctatione coronamur. Si autem ratio consentiat, et quod libido commoverit, faciendum esse decernat, ab omni vita beata tanquam de paradiso exppeccatum imputatur, etiam si non subsequatur factum, quando rea tenetur in consensione conscientia. 10. Quare haec de
Abbreviated transcription (Latin):
icamꝰ gͦ filiũ natũ de patre
ante temꝑa: & semꝑ nascide
patie. S congruentius semꝑ natũ.
auctor filii ẽ: ut in sequenti osten¬
det᷑. Ut gͦ pat̾ ẽ et̃nꝰ: ita & filius et̾niꝰ.¬

Expanded text:
icamus ergo Filium natum de Patre ante tempora, et semper nasci de Patre, sed congruentius semper natumauctor Filii est, ut in sequenti ostendetur. Ut ergo Pater est aeternus, ita et Filius aeternu
Abbreviated transcription (Latin):
et̾uũ natũ ẽ. iã ñ erit & pat̃: aue¬
tor et̾nꝰ. Si qd̾ gͥ ei. qͥ ab et̾uo patre
natꝰ ẽ ex et̾uitate defuerit. id ipsũ
auctori ñ ẽ ambiguũ defuisse. qr¬
ñ si gignenti infinitũ ẽ gignere:
& uascenti infinitũ ñ g̃ nasci. Medi¬
ũ enĩ qͥd. int̾ natiuitatẽ dĩ filii & ge̾

Expanded text:
um natum est, jam non erit et Pater auctor aeternus. Si quid ergo ei qui ab aeterno Patre natus est ex aeternitate defuerit, id ipsum non est auctori ambiguum defuisse; quia si gignenti est infinitum gignere, et nascenti etiam infinitum nasci est. Medium enim quid inter nativitatem Dei Fil
Abbreviated transcription (Latin):
cũ utrũq parit᷑ sit uerũ:
nͥ qr uolebat intelligi hoc ad maiorẽ
euidentiã & exp̃ssionẽ u̾itatis dici
quã illud: his & enĩ uerbis om̃is
calũmandi uersutis hereticis ob¬

Expanded text:
cum utrumque pariter sit verum? nisi quia volebat intelligi hoc ad majorem evidentiam et expressionem veritatis dici, quam illud. His etenim verbis omnis calumniandi versutis haereticis ob
Abbreviated transcription (Latin):
aꝑte manifestat᷑ ui̾tas. cũ dr filius
ante temꝑa genitꝰ ẽ de patre. uel
filius semꝑ nascit᷑ de patrẽ: ꝙ ido
dicit giegorius. qd̾ ñ possumꝰ dicẽ
semꝑ nascit᷑. son inquã ita conue¬
ment̃ ũ ita congrue. ad explana¬
tionẽ uitatis. Yot̾ tũ dici si sane in¬
telligat᷑. Semꝑ nͣascit᷑ filius de pa¬
tre. ut ait origenes. ñ qd̾ cotidiẽ ite¬
ret᷑ illa gn̾atio: s qr semꝑ ẽ: semꝑ¬

Expanded text:
 manifestatur veritas cum dicitur: Filius ante tempora genitus est de Patre, vel Filius semper nascitur de Patre. Et ideo dicit Greg. quod non possumus dicere, semper nascitur. Non, inquam, ita convenienter, non ita congrue ad explanationem veritatis; potest tamen dici, si sane intelligatur: Semper enim nascitur Filius de Patre, ut ait Origenes, non quod quotidie iteretur illa generatio, sed quia semper e
Abbreviated transcription (Latin):
ic querisolet. utrũ in ip¬
sa confirmatione beati¬
fuerint angłi. & an ipsam be¬
atitudinẽ aliquomͦ meruerĩt.
Qt̃ in ip̃a confirmatione
beati fuerint. plures contes¬
tantur auctoritates: & idõ ꝓ
constanti habendum est. Utrũ
uͦ ꝑ graciam. tunc sibi datam
ipsam beatitudinẽ meruerĩt.
ambiguum ẽ. Quib dã enm
placet. quod eam meruernit.
ꝑ graciam. quã in confirma¬
cione ꝑceperunt. simulq n
eis meritũ & premium fius¬
se dicunt. nec meritũ preces¬
sise premiũ tempores causa.
aius autem udenturquod be¬
atituduse quam receperunt
in confirmatione ꝑ gr̃amtũc
appositam. ñ meruerint diceu¬
tes. timc ñ fuisse eis collatam
giãm ad merendum. s ad bea¬
t̾e iuuendũ. non tunc eis datũ
eẽbonum. quo mererentur. s
quofeliciter fruerentur: Qd
autẽ tunc in premiũ ꝑcepeit̃.
ꝑ obsequia nobis exibita. ex
dei obedientia ꝯ reuerentia:
mereri dicunt: & ita p̾mium
precessit merita: & hoc mͥ ma¬

Expanded text:
ic quaeri solet utrum in ipsa confirmatione beafuerint angeli; et an ipsam beatitudinem aliquo modo meruerint. Quod in ipsa confirmatione beati fuerint, plures contestantur auctoritates, et ideo pro constanti habendum est. Utrum vero per gratiam tunc sibi datam ipsam beatitudinem meruerint, ambiguum est. Quibusdam enim placet quod eam meruerint per gratiam quam in confirmatione perceperunt, simulque in eis meritum et praemium fuisse dicunt; nec meritum praecessisse praemium tempore, sed causa. is autem videtur quod beatitudinem quam receperunt in confirmatione per gratiam tunc appositam non meruerint, dicentes tunc fuisse eis collatam gratiam non ad merendum, sed ad beate vivendum; nec tunc eis datum esse bonum quo mererentur, sed quo feliciter fruerentur. Quod autem tunc in praemium acceperunt, per obsequia nobis exhibita, ex Dei obedientia et reverentia mereri dicunt, et ita praemium praecessit merita; et hoc mihi ma
Abbreviated transcription (Latin):
N buius questionis solutione.
mallem alios audire. quã do¬
mus responsionẽ dicentes. deter¬
inuiandum fore illut cui inni¬
titur tota hec questio. scilicet im
iste modo sit p̃destinatus. abe¬
terno enim iste p̃destinatus est.
Distinguentũ enim ẽ cum ait.
iste ñ potest mͦ non esse p̃destina¬
tus. uel ñ potest mͦ esse qͥn sit p̃¬
destinatus. hoc enĩ & comunctim
& disiunctim intelligi p otest.
Non em̃ potest esse ut ab eterno
sit p̃destinatus. & modo ñ sit
p̃destinatus. Non potest simul¬
ẽẽ ut sit p̃destinatus & ũ sit p̾¬
destinatus. s tam̃ potuit ee ab
eterno qd̾ non eẽt pred estinatꝰ
& potuit ab eterno ñ esse predes¬
tinatus. & sicut ab eterno deus.
potuit cũ non predestinare. ita
conceditur a. quib dam qd̃ & mͦ

Expanded text:
n hujus quaestionis solutione mallem alios audire quam domus responsionem, dicentes determinandum fore illud cui innititur tota haec quaestio, scilicet: Imiste modo sit praedestinatus; ab aeterno enim iste praedestinatus est. Distinguendum enim est cum ait: Iste non potest modo non esse praedestinatus; vel: Non potest eo modo esse quin sit praedestinatus; hoc enim conjunctim vel disjunctim intelligi potest. Non enim potest esse ut ab aeterno sit praedestinatus, et modo non sit praedestinatus; nec potest esse ut sit praedestinatus, et non sit potuit esse ab aeterno quod non esset praedestinatus, et potuit ab aeterno non esse praedestinatus. Et sicut ab aeterno Deus potuit eum non praedestinare, ita conceditur a quibusdam quod
Abbreviated transcription (Latin):
set filios utrũ indelicet sicut
primus homo scdm staturã
corporis & usus menbior per¬
fectus mox conditus extitit: i¬
ta etiam eiꝰ filu in ipso natunta¬
tis exordio ꝑfecti existerent.
qui ambulare. & loqui. & cũc¬
ta facere possent. Responde¬
ri potest qd̾ filios paruulos
nasci oportebat ꝓpter mater¬
i uteri necessitatem. sed utrũ
mox nati ꝑfectionẽ stature.
& menbror usum haberent.
an paruuli & in minori eta¬
te constituti uti possent m̃bro¬
rum officuis. an per interual¬
la temporũ eo mͦ quo nunc
fit. ꝑfectionẽ staturȩ. & usũ
m̃broꝵ. recepturi eẽnt. de
auctoritatib diffinitum ñ
habemus. Inibigua aug̃ni

Expanded text:
set; utrum videlicet sicut ipse primus homo secundum naturam corporis et usum membrorum perfectus mox conditus extitit, ita etiam ejus filii in ipso nativitatis exordio perfecti existerent, qui ambulare et loqui, et cuncta facere possent, responderi potest quod filios parvulos nasci oportebat, propter materni uteri necessitatem; sed utrum mox nati perfectionem staturae et membrorum usum haberent, an parvuli et in minore aetate constituti uti possent membrorum officiis, an per intervalla temporum eo modo quo nunc fit perfectionem staturae et usum membrorum recepturi essent, de auctoritatibus definitum non habemus. 5. Ambigua Augustinus
Abbreviated transcription (Latin):
t incunctis
amialib ñ est reꝑtus ho¬
num adiutoriũ simile. sed de
illo sumptũ est qd ei formare¬
tur in comugium. ita in par¬
tib aminȩ quas cũ peccorib
habemus cõmunes. nullũ m̃¬
ti nĩe simile ẽ adiutorium.

Expanded text:
t in cunctis animalibus non est repertum homini adjutorium simile, sed de illo sumptum est, quod ei formaretur in conjugium; ita in partibus animae, quas cum pecoribus habemus communes, nullum menti nostrae simile est adjutorium.
Abbreviated transcription (Latin):
ficiũ a deo loquendi accepisse
putauerit. De mͦ tẽptatioĩs¬
hoc mͦ facta ẽ.Stans coram
femina hostis suꝑbus. ñ audet
in uerba persuasionis exne
metuens deprehendi. s sub in¬
terrogatione aggreditur eã.
ut ex responsione colligeret.
qualiter in malicia ꝓcedere
ur inqͥt precepit uobis
deus ut ñ comederetis de om̃i
ligno paradisi: cui respondit

Expanded text:
ccepisse putavit. 3. De modo tentationishoc modo facta est, stans coram femina hostis superbus non audet in verba persuasionis exire, metuens deprehendi; sed sub interrogatione eam aggreditur, ut ex responsione colligeret qualiter in malitia procedere Gen. 3, praecepit vobis Deus ut non comederetis de omni ligno
Abbreviated transcription (Latin):
isset ei p̃ceptum uesci illo
ligno & aliis. & ñ illo uescere¬
tur uiueret semꝑ. sic determi¬
nantes illut quod supra dixit.
liguouitȩ ñ de̾ condicione. na¬
tinȩ tantũ scilicet. Quasi non
ex condicione natiurȩ solũmͦ
erat ei. sed etiam ex illo ligno.

Expanded text:
isset ei praeceptum vesci illo ligno, et aliis, et non illo vesceretur, viveret semper; sic determinantes illud quod supra dixit ligno vitae, non de conditione naturae tantum, scilicet quasi non ex conditione naturae solummodo erat ei, sed etiam ex illo ligno.
Abbreviated transcription (Latin):
un de filio qd̾ minor sit pa¬
tre. scdm formã qͣ missus ap¬
paruit: aperte ostñdit aug̃. inauii.
ufq ad eo paruũ ut factũ: eoitaq
missũ. qͦ factũ. fatem᷑ gͦ factũ mino¬
rẽ. s in tiñ minorẽ. in qͣntũ factũ.
& in tantũ factũ. in qͣntũ missum.
alit̾ sp̃c assũpsit creaturã. in qͣ ap¬
paruit: alit̃ filius. Quare ñ sic

Expanded text:
 de Filio quod minor sit Patre, secundum formam qua missus apparuit, aperte ostendit Aug., in lib. uctum. Fateamur ergo factum, minorem; et in tantum minorem, in quantum factum: et in tantum factum, in quantum missum. aliter Spiritus assumpsit creaturam in qua apparuit, aliter Filius. Nam Fi
Abbreviated transcription (Latin):
atam eñ ymaginem que d̃s
est intellexisse. uidetur
beda cũ dicit ñ esse unam y¬
maginẽ dei & angłoꝵ. sed tri¬
um ꝑsonarũ: & ideo ꝑsonis.
ñ angelis fit ibi sermo. In ꝓpri¬
e tamen y mago dicitur: quia
tu. cuius simmlitudinẽ gerit.¬
& ad quod representandũ fac¬
ta est sicut ymago cesaris. que
ipsius similitudinem prefere
bat ipsumq quodãmͦ represen¬
tabat inꝓprie autem ymago
dicitur id ad quod aliud fit
sicut exemplũ ꝓprie dicitur.
quod sumitur. ex aliquo. q ex¬
emplar ex quo sumitur aliqͥd.
Ponitur tñ aliquando abusi¬
ue alterũ ꝓ altero. Ita & mims
ꝓpriȩ accipitur ymago essen¬
tia trintatis. si tam̃ ea nomi¬
ne ymagnus. in hoc loco in

Expanded text:
atam imaginem quae Deus est, intellexisse videtur Beda cum dicit non esse unam imaginem Dei et angelorum, sed trium personarum; et ideo de personis non angelis fit ibi sermo. Improprie tamen imago dicitur, quia iud, cujus similitudinem gerit, et ad quod repraesentandum facta est, sicut imago Caesaris, quae ipsius similitudinem praefbat, ipsumque quodammodo repraesentabat proprie autem imago dicitur id ad quod aliud fit, sicut exemplum proprie dicitur quod sumitur ex aliquo, et exemplar ex quo sumitur aliquid. Ponitur tamen et aliquando abusive alterum pro altero; ita et minus proprie accipitur imago essentia Trinitatis, si tamen ea nomine ima
Abbreviated transcription (Latin):
uitq homo pͥmus ante
lapsum. triplici cognici¬
one p̃ditus rerum. scilicet
pp̃ se factarũ & creatoris.¬
atarũ. Rerum quippe cog¬
nicionẽ. hominem accepis¬
se ꝑspicuũ est. cũ non ipse
creator. uel angłs aliquis.
sed homo om̃ib anmalib
nomina imposuerit. ut os¬
tenderetur qd̃ singłoꝵ noti¬
ciam ipse habuerit. homo.¬
Que eñ pp̃ illum creata erãt
& ab illo regenda. & dispo¬
illi & scientiam tribuit. & ꝓ¬
uidentiam. atq curam reli¬
oꝵq anunaliũ deus homi¬
ni curã reliquit. & prouiden¬
tiam ũ dñationi eius subice¬
rentur. & ratione illius gu¬
bernarentur. ut scuet illius
necessaria. ꝓuidere. a quib

Expanded text:
uit homo primus ante lapsum triplici cognitione praeditus: rerum, scilicet, propter se factarum, et Creatoris,sui. Rerum quippe cognitionem hominem accepisse perspicuum est, cum non ipse Creator vel angelus aliquis, sed homo omnibus animantibus nomina imposuerit; ut ostenderetur quod singulorum notitiam homo ipse habuerit. Quae enim propter illum creata erant, et ab illo regenda, et dispoilli et scientiam tribuit, et providentiam atque curam reliorumque animalium Deus homini curam reliquit et providentiam, ut dominationi ejus subjicerentur, et ratione illius gubernarentur; ut sciret illis necessaria providere a quib
Abbreviated transcription (Latin):
na. Impossibile ẽ id ñ euenie. qd̾
deus p̾scunt. uel cũ deus prescie¬
rit. si comunctim intelligas.
uerũ dicis: si disunctim. falsũ¬
est. Ita etiamsilluo. Imposibile
c̃ non ẽẽ prescitum. om̃e qd̾ fit.
idẽ non pot̾ esse utrumq simul.
scilicet ut fiat: & ñ sit prescitum.
hic sensus uerus est. Si uͦ dicis dm̃
ñ potuisse ñ prescire om̃e qd fit.
falsum ẽ. potuit facere ut non

Expanded text:
 Impossibile est illud non evenire quod Deus praescivit vel dum Deus praescierit, si conjunctim intelligas, verum dicis; si disjunctim, falsum. Ita etiam et illud: Impossibile est non esse praescitum omne quod fit, id est: Non potest esse utrumque, scilicet, ut fiat et non sit praescitum, hic sensus verus est. Si vero dicis Deum non potuisse non praescire omne quod fit, falsum est. Potuit enim facere ut non
Abbreviated transcription (Latin):
test ñ esse. quod d̾s presciuit. et
impossibile ẽ nonce̾ quod d̾s̃
p̃scunt. & impossibile ẽ non eẽ
p̃scita: om̃ia que fiunt. & hiusmo¬
di. Possunt enm heo comunct̃
intelligi: ut condiciosit impli¬
cita. ꝙ disiunctim. Si ita enim
intelligis. ñ potest aliter fieri. ꝙͣ
deus p̃sciuit. idẽ non pot̾ utrũꝙ¬

Expanded text:
test non esse quod Deus praescivit; et: test non esse quod Deus praescivit; et: Impossibile est non esse quod Deus praescivit; et: Impossibile est non esse praescita omnia quae fiunt et hujusmodi. Possunt enim haec conjunctim intelligi, ut conditio sit implicita, et disjunctim. Si enim ita intelligas: Non potest aliter fieri quam Deus praescivit, id est: Non pot
Abbreviated transcription (Latin):
dhoc aute quod supͣdio¬
tũ ẽ. scilicet p̃scientiam
dĩ falli ñ posse: solet a quib¬
dam sic opponi. Us prescunt
hunc lecturum. uel aliquit hu¬
ius modi: s pot̾ esse ut iste non
legat. gͦ potest aliter eẽ. quam
ds presciuit: gͦ potest faui dei
p̃scientia. qd̾ omnno falsum
ẽ Pot̃ equidem ñ fieri aliquit:
& illud tñ prescitum ẽ fieri. Non
idõ tamen. pot̾ falli dei p̃scien¬
tia. qr si illud ñ fieret. nec a dõ
p̃scitum eẽt fieri. s ad huc ur¬
gẽret questionẽ dicentes. aut
alit potest fieri. quã deus p̾s¬
ciuit. aut ñ aliter. Si non aliter.
gͦ necessario cuncta euenunt.
Si uͦ aliter: pot̾ gͥ dei p̃scientia
falli uel mutari. s potest aliter
fieri: quia pot̾ aliter fieri quã¬
r fit. Ita autem fit ut p̾scitum ẽ.
aliter gͦ potest fieri ꝗͣ. p̾scitum
est.ad quod dñs illam locucio¬
nẽ multiplicem facere intelligen¬
tiam. scilicet aliter pot̾ fieri qua
deus p̃scunt: & huiusmodiuit po¬

Expanded text:
supra ditum est, scilicet praescientiam Dei falli non posse, solet a quibusdam ita opponi: Deus praescivit hunc lecturum vel aliquid hujusmodi: sed potest esse ut iste non legat; ergo potest aliter esse quam Deus praescivit: ergo potest falli Dei praescientia, quod omnino falsum est. Potest equidem non fieri aliquid, et illud tamen praescitum est fieri, non ideo tamen potest falli Dei praescientia; quia si illud non fieret, nec a Deo praescitum esset fieri. Sed adhuc urgent quaestionem dicentes: Aut aliter potest fieri quam Deus praescivit, aut non aliter: si non aliter; ergo necessario cuncta eveniunt; si vero aliter, potest ergo Dei praescientia falli vel mutari. Sed potest aliter fieri, quia potest aliter fieri quam fiat, ita autem fit ut praescitum est; aliter ergo potest fieri quam praescitum est. Ad quod dicimus illam locutionem multiplicem facere intelligentiam, scilicet; Aliter potest fieri quam Deus praescivit, et hujusmodi; ut: Po
Abbreviated transcription (Latin):
ita fieri. & aliter fiat. uerũ intel¬
ligis.Si autem ꝑ disiunctionem.
intelligas ut dicas hoc alit᷑ non
posse euemie quã euenit. qd̾ mͦ
futurũ deus p̾sciuit. falsum est.

Expanded text:
it fieri et aliter fiat, verum intelligis; si autem per disjunctionem intelligas, ut dicas hoc aliter non posse evenire quam evenit, et quomodo futurum Deus praescivit, falsum est.
Abbreviated transcription (Latin):
d hoc autem opponitur¬
ita. si ñ peccarent ñ mo¬
rerentur: sed ñpeccarent. & si
ñ comederent. poterant gͥ si
sic concessis ñ uterentur: quia
sicut erat eisp̃ceptũ. ñ illolig

Expanded text:
d hoc autem opponitur: Si non peccarent, non morerentur; sed non peccarent si non comederent; poterant igitursis non uterentur; quia sicut erat eis praeceptum non i
Abbreviated transcription (Latin):
quã d̾itatis trinitatẽ excludit:
& id̾õ ñ qd̾ singłaritatis. s qd̾ u¬
nitatis ẽ p̾dicat᷑ Ecce ex p̃dictis
ostendit᷑ qd̾ nec singłaris. nec di¬
u̾s nͨ uincꝰ. uel solitarius confiten¬
dꝰ ẽ d̾s. qr singłaritas uel solitudo.
ꝑsonarũ pluralitatẽ excludit.
& diu̾sitas inutatẽ eẽntiȩ tollit:

Expanded text:
aquam deitatis Trinitatem excludit: et ideo non quod singularitatis, sed quod unitatis est praedicatur. Ecce ex praedictis ostenditur quia nec singularis, nec diversus nec unicus vel solitarius confitendus est Deus, quia singularitas vel solitudo personarum pluralitatem excludit, et diversitas unitatem e
Abbreviated transcription (Latin):
atq unici intelligentia. Nam nec
solitariũ sermo sig̃cat: & indiffe¬
rente tam̃ naturã. ꝓfessio consorcii¬
docet. Uisus em̃ infilio pat̾. ꝑ na¬
tuiȩ uintã similitudinẽ. llnũ em̃
sũt natꝰ: & generans. unũ sũt. neq
unꝰ llon itaq solitarius filius est.
nec singłaris. nec dispar. Itẽ in
eodẽ. Sic̃ in patre & filio. credere
duos d̾os impiũ ẽ: ita patrẽ & fi¬
liũ singłarẽ dm̃ p̃dicare sacrile¬
giũ ẽ. Nicħ inhis nouũ. nichildi¬
uersũ. nicħ alienũ. nichil seꝑabi¬
le c̃. De hoc etiã aug̃. in libro ques¬
tionũ uet̾ĩs ac nouȩ legisait.¬

Expanded text:
ia. Nam nec solitarium sermo significat, et indifferentem tamen naturam professio docet. Visus est enim in Filio Pater per naturae unitam similitudinem. Unum sunt enim natus et generans; unum sunt, neque unus. Non itaque solitarius Filius est, nec singularis, nec dispar. Item in eodem: Sicut in Patre et Filio credere duos deos impium est, ita Patrem et Filium singularem Deum praedicare, sacrilegum est. Nihil in his novum, nihil diversum, nihil alienum, nihil separabile est. De hoc etiam Aug., in libro Quaestionum veteris ac novae legis, t
Abbreviated transcription (Latin):
deus angłos. anmiseros. & i¬
ꝑfectos. ad quod dici potest.
quod nec inbeatitudine. nec
in miseria creati sunt. Miseri
eñ aute peccatũ esse ñ potue¬
runt. quia ex peccato miseri¬
a ẽ. Nam si ñ fuisset peccatũ
milla eẽt mniseria. ẜeati quo¬
q nũquam fuerũt illi. qͥ ceci¬
derũt: quia sui euentus igna¬
ri fim̃t idest peccati & suppli¬
cu futuri. Si eñ lapsum suũ
p̃scierũt. aut uitare uoluert̃.

Expanded text:
Deus angelos, an miseros et imperfectos. Ad quod dici potest quod nec in beatitudine, nec in miseria creati sunt. Miseri enim ante peccatum esse non potuerunt, quia ex peccato miseria est. Nam si non fuisset peccatum, nulla esset miseria. Beati quoque nunquam fuerunt illi qui ceciderunt, quia sui eventus ignari fuerunt, id est, peccati et supplicii futuri. Si enim lapsum suum praesciverunt, aut vitare voluer
Abbreviated transcription (Latin):
causa ut sit homo deterior.
sit det̾ĩor. in deo ñ esse asserit in
eodem libro sic dicens. ut sit ho¬
mo detĩor. aut in ipso ẽ aut in
alio. aut innichilo.Si in nullo:
nulla causa ẽ. Si in alio: aut in
deo aut in aliquo quolibet ho¬
mine. aut in eo quod neq ds̃
neq homo sit. S: non in deo:
bonorũ enim deus tm̃ causa ẽ.
Ergo aut in homine ẽ. aut in¬
eo quod nec deus. nec homo: aut
in incbilo. Ex hisaꝑte ostendi¬
tur qd̃ non ẽ bonum. ut sit ho¬
mo detĩor: quia ñ est d̾s eius rei
causa. qͥ tantũ causa bonoꝵ est.

Expanded text:
causa ut sit homo deterior. sit deterior, in Deo non esse asserit, in eodem lib. dicens ut si homo deterior, aut in ipso est, aut in alio, aut in nihilo. Si in nihilo, nulla causa est. Si in alio, aut in Deo, aut in alio quolibet homine, aut ineque homo sit. Sed non in Deo; bonorum enim Deus causa est. Si ergo in homine, aut eo quod neque Deus neque homo, aut in nihilo. Et ex his aperte ostenditur quod non est bonum ut sit homo deterior, quia non est Deus ejus rei causa, quia tantum causa bonorum est.
Abbreviated transcription (Latin):
missis ũbis hẏlarii ꝑrem natũ¬
re ꝑsonam. & nominȩ natinȩ
diuiam naturã: & idõ dicun¬
tur hylarium interrogasse.
hereticũ. utrum ꝑ spm dei. pu¬
taret sig̃catam eẽ naturam.
aut rem̾ nature ł ut sic ostudẽt
distinguendũ eẽ inter naturam
& rem natire.toẽ ꝑsonam. hic¬

Expanded text:
missis verbis Hilarii per rem naturae personam, et nomine naturae divinam naturam. Et ideo dicunt Hilarium interrogasse haereticum utrum per Spiritum Dei putaret significatam esse naturam, an rem naturae; ut sic ostenderet distinguendum esse inter naturam et rem natur
Abbreviated transcription (Latin):
& diabolus. ñ uoluntate depͣua¬
tus. Nis aliisq testimonus u¬
tuntur qͥ dicunt angłos. qui ce¬
cecider̃t creatos fuisse malos.: &
sine mora corruisse. Cosu qui
ꝑstitert̃ perfectos & beatos fore
creatos astruunt auctoritate
augustim qͥ suꝑ genesim dicit.
per cȩlũ signicari creaturam
spũalem. que ab exordio quo
facta ẽ. & ꝑfecta. & beata ẽ semꝑ.

Expanded text:
diabolus, nec voluntate depravatus. His aliisque testimoniis utuntur qui dicunt angelos qui ceciderunt creatos fuisse malos, et sine mora corruisse; eos vero qui perstiterunt, perfectos et beatos fuisse creatos astruunt auctoritate Augustini, qui super Genes., dicit per coelum significari creaturam spiritualem, quae ab exordio quo f
Abbreviated transcription (Latin):
malos. & non libero arbitrio
mn maliciam declinasse. sed ui
malicia adõfactos ẽẽ. nec ali¬
quã fuisse moram. it̾ creati¬
ouẽ & lapsum. s ab initio apos¬
tatasse: alios uͦ cieatos fuisse
plene beatos. Qui opunonẽ
suam mmumiunt auctoritate
test. ab untio temꝑis diabolũ
cecidisse. nec cũ angłis sc̃is.
pacatũ aliquando uxisse. et
beatũ.: s mox apostatasse. Uñ
non stetit. ex qͦ creatus ẽ qui

Expanded text:
malos, et non libero arbitrio in malitiam declinasse, sed etiam in malitia a Deo factos esse; nec aliquam fuisse moram inter creationem et lapsum, sed ab initio apostatasse; alios vero creatos fuisse plene beatos. Qui opinionem suam muniunt auctoritate tari ab initio temporis diabolum cecidisse, nec cum sanctis angelis pacatum aliquando vixisse et beatum, sed mox apostatasse; unde non
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑo gustat. aliquando est
mortale. aliquand o uemale
peccatũ. Ut em̃ dictum ẽ tunc
mulier sine uiro manducat.
nis peccatũ tenetur. ut facien¬
dũ non discernatur. uel cũ qui¬
dã terminus et m̃sura peccato
adhibeatur a uiro. ut ñ liceat
mulieri effrenata libertate in
peccatum progredi. Si uͦ pec¬
catũ ñ diu teneatur delectatio¬
ne cogitationis. sed statim ut

Expanded text:
o gustat, aliquando est mortale, aliquando veniale peccatum. Ut enim dictum est, tunc mulier sine viro gustat, nis peccatum tenetur, ut faciendum non decernatur; vel cum quidam terminus et mensura a peccato adhibetur a viro, ut non liceat mulieri effrenata libertate in peccatum progredi. Si ergo peccatum non diu teneatur delectatione cogitationis, sed statim ut
Abbreviated transcription (Latin):
filiũ minoiẽ genuit. aut ñ
potuit. aut ñ uoluit. gignẽ cqͣ¬
lẽ. Si dicis qr ñ uoluit. cũ inuidũ
eẽ dixisti Si aũ ñ potuit: uͥ om̃ipo¬
tentia ẽ dĩ patris : Prorsus ad hũc
articłm res colligit᷑. ut ds̃ pat eq̃lẽ
sibi gignẽ filiũ. aut ñ potuerit aut
noluerit. Si ñ potuit infirmꝰ si no¬
luit inuidꝰ inuenit᷑. S utrũq hoc
falsũ ẽ. Patrigͥ filius uerꝰ eq̃lis ẽb̾e¬
nuit gͦ pat̾ sibi eqͣlẽ̾ filiũ: & ab u¬
pat̾ in unicofilio plenã gignẽ po¬
tuit. nec tũ plenã genuit.s mino¬
rẽ: cogimim patiẽ inuidũ dicẽ.

Expanded text:
icum minorem genuit, aut non potuit, aut noluit gignere aequalem. Si dicis quia non voluit, eum invidum esse dixisti; si autem non potuit, ubi est omnipotentia Dei Patris? Prorsus ad hunc articulum res colligit, ut Deus Pater aequalem sibi gignere Filium aut non potuerit, aut noluerit. Si non potuit, infirmus, si noluit invidus invenitur; sed utrumque hoc falsum est; Patri ergo Filius verus aequalis est. Genuit ergo Pater sibi aequalem Filium, et ab uPater in unico Filio plenam gignere potuit nec tamen plenam genuit, sed minorem, cogimini Patrem invidum dicere.
Abbreviated transcription (Latin):
ed qͥrit᷑ utrũ tantã qͣnta ip̃i
ẽ potentiã pat̾ filio dederit
an inmorẽ. Si tantã. ñ solũ poten¬
tẽ . s etiã om̃ipotentẽ genuisse om
om̃ipotentia filii ñ ẽ: ñ om̃ia ꝓcul
Alit̃ probat filiũ equalẽ patri.
ce alio m̃ ꝓbat filiuĩ eq̃lẽ patri.
cont᷑ maximinũ ita dicens. łu di¬

Expanded text:
ed quaeritur utrum ei tantam quanta ipsi est, potentiam Pater Filio dederit, an minorem. Si tantam, non solum potentem, sed etiam omnipotentem genuisse omnomnipotentia, Filii non est, non omnia procul Aliter probat Filium aequalem Patri. Item alio modo probat Filium aequalem Patri contra Maximinum, li
Abbreviated transcription (Latin):
pireo fuerunt angłi. quã¬
statim facti sũt. quomͦ legit᷑
in Ysaia. dicit lucifer ascentĩa
in cȩlũ. & exaltabo soliũ meũ.
& ero similis altissimo. s ibi cȩ¬
lũ uocat dĩ celsitudinem. ei
parificari uolebat. & est tale
Nunc consequens ẽ inuesti.¬
gare q̃les facti fuerint. in tp̃o
primordio suȩ conditionis.
Et quatuor qͥdem angłis in¬
dentur eẽ attributa itio suȩ¬
suȩ subsistentiȩ.scilicet eẽntia
simplea: & nͥaterialis. & dis¬
cretio ꝑsonalis. & ꝑ rationem
naturalit insitam. intelligen¬
tia. memoria. & uoluntas. si¬
ue dilectio. liberũ quoq ar¬
bitriũ. to est libera inclinan¬
de uoluntatis siue ad bonũ.
siue ad malũ facultas. poterãt
enim ꝑ liberũ arbitrium. si¬
ne uiolentia & coactionẽ ad
utrũlibet ꝓpria uoluntate

Expanded text:
pyreo fuerunt angeli statim ut facti sunt, quomodo ut legitur in Isaia, dicit Lucifer: Ascendam in coelum, et exaltabo solium meum, et ero similis Altissimo. Sed ibi coelum vocat Dei celsitudinem, cui parificari volebat; et est tale:Nunc consequens est investigare quales facti fuerunt in ipso primordio suae conditionis; et quatuor quidem angelis videntur esse attributa in initio subsistentiae suae, scilicet, essentia simplex, cretio personalis, et per rationem naturaliter insitam intelligentia, memoria et voluntas sive dilectio, liberum quoque arbitrium, id est, libera inclinandae voluntatis sive ad bonum, sive ad malum facultas. Poterant enim per liberum arbitrium sine violentia et coactione ad utrumlibet propria voluntate
Abbreviated transcription (Latin):
quod erredit aerem. & deqͣ
materia. scilicet de aquis. et
quales sunt aque que super
illud cȩlũ sunt. scilicet ut gla¬
cies solidate. Alii putant cęlũ
illud eẽ igneę natue quib
consentit augustinus.
uidã uͦ cȩlum qd̾ exce¬
dit aeris spacia ignȩȩ
naturȩ dicunt. asserentes su¬
ꝑ aerem purũ ignem ẽẽ. qͥ

Expanded text:
quod excedit aerem; et de qua materia, scilicet de aquis, et quales sunt aquae quae super illud coelum, scilicet ut glacies soliditate. 2. Alii putant coelum illud esse igneae naturae, quibus consentit Augustinus. Quidam vero coelum quod excedit aeris spatia, igneae naturae dicunt, asserentes super aerem purum ignem esse q
Abbreviated transcription (Latin):
uod in homines intioeant
atq ab cis expulsi exeant.
euuglium aꝑte declarat com¬
memorans demoiia in quos
dicantur ingressa. ñ ad eoper¬
spicuum ẽ. Oe hoc autem gen¬
nadius in diffuntionib eccłia¬
nem ꝑ mergiam oꝑationem
ñ credimus subaliter illabi a¬
minȩ: s applicatione & opp̃s¬
sione uniri. Illabi autem mͣti
illi soli possibile est.qui crea¬
uit. qui natura subsistens in¬
corporeus siue capabilis est

Expanded text:
uod in homines introeant, atque ab eis expulsi exeant, Evangelium aperte declarat, commemorans daemonia in quosddicantur ingressa, non adeo perspicuum est. De hoc autem Gennadius in Definitionibus ecclesianes per energicam operationem non credimus substantialiter illabi animae, sed applicatione, et oppressione uniri. Illabi autem menti illi soli possibile est qui creavit, qui, natura subsistens incorporeus, capabilis est
Abbreviated transcription (Latin):
Uñ aug̃. in xu. li.d̾tͥ. Si caritas
inqͥt qͣpat̃ diligit filiũ. & patie
diligit filius. inesfabilit̾ cõmuni¬
onẽ demonstrat amboꝵ: qͥd con
bobus: hoc enĩ sanius credit᷑ & in
sit in illa trinitate: s ñ frustra ca¬

Expanded text:
t si charitas qua Pater diligit Filium, et Patrem diligit Filius, ineffabiliter communionem demonstrat amborum; quid cbobus? Hoc enim sanius creditur vel sit in illa Trinitate, sed non frustra pr
Abbreviated transcription (Latin):
Ded antequã de homuns
cieatione tractemus. qd̾
supͣ breuiter tetigimus plem¬
us uersantes clarius faciamꝰ
In hac em̃ rerum distinctione
catholici tractatores dissenti¬
re ut supra diximus inuem¬
untur. aliis dicentib res crea¬
tas atq distinctas. scd̾m spe¬
cies suas ꝑ interualla triũ die¬
rũ. quoꝵ sententiȩ. quia lit¬
tera genesis. magis inseruire
probat: id̾o hactenus studiose
docuimus. quomͦ ex illa com¬
mum materia. prius informi¬
nera. ꝑ sex dierũ uolumina.
distinctim sint formata. ali¬
is autẽ urdetur. quod non ꝑ
interualla temꝑm facta sint.
s simul ita formata adesse
menta iuͦi ita formata. sic̃
modo apparent ab micio ex¬
titisse. & cȩlum sy deribus or¬
natum fuisse. quedam uͦ non
formaliter s materialiter tẽ
facta fuisse. que post tempo¬
ris accessum formaliter dis¬
tuicta sunt. ut herbe. arbo¬
res. & forte ammalia. Nic illo

Expanded text:
ed antequam de hominis creatione tractemus, quod supra breviter tetigimus, plenius versantes clarius faciamus. In hac enim rerum distinctione catholici tractatores dissentire, ut supra diximus, inveniuntur; aliis dicentibus res creatas atque distinctas secundum species per intervalla sex dierum; quorum sententiae quia littera Genes. magis inservire probat, ideo hactenus studiose docuimus quomodo ex illa communi materia prius informigenera per sex dierum volumina distinctim sint formata. § Aliis autem videtur quod non per intervalla temporum facta sint; sed simul ita formata, ad essmenta quatuor ita formata sicut modo apparent, ab initio extitisse, et coelum sideribus ornatum fuisse. Quaedam vero non formaliter, sed materialiter tunc facta fuisse, quae post per temporis accessum formaliter distincta sunt: ut herbae, arbores, et forte animalia. Omnia ergo
Abbreviated transcription (Latin):
uucat terra aminam in¬
uentem. & iumenta. & repti¬
lia. & bestias terie. scd̾m spẽs
suas & ceteri.Sextȩ diei opus
describitur cũ terra suis anma¬
lib ornari dicitur: Utrũ post
peccatũ uenenosa animalia¬
& noxia facta fuert̃. an pꝰpec
catũ nocẽ ceꝑint pͥus fc̃a nnori¬
ueri etiã solet de ueneno

Expanded text:
ucat terra animam viventem, jumenta, et reptilia, et bestias terrae, secundum species suas, etc. Sextae diei opus describitur, cum terra suis animalibus ornari dicitur. 3. Utrum post peccatum venenosa animalia noxia facta fuerint an propter peccatum nocere coeperint, prius facta innoxia. Quaeri solet de veneno
Abbreviated transcription (Latin):
nis ad uindictam. cieata suit.
an pocius cirata innoria. pec¬
catorib nocere ceperuit: Sa¬
ne dici potest. quod creata i¬
chil homimi nocuissent. si ñ
nocere ceperunt. fuerunt eigo
cirata uinaxria: sed ꝑ peccatũ
ta ammalia tune creata
fuerunt.
e quib dam etiam minu¬
tis ammantib questio
ẽ utrum inprimis conditio¬
nib creata sint. a nexib corrup¬
tis postea orta sint. pleraq e
etiam de corruptione ligno¬
rũ. & herbarũ. & fructuum. et
dis auctor om̃ium est. Potest
autem dici qd̾ ea q̃ de corpori¬
b: aminalium maxime mortu¬
or nascuntur: cũ anialib cre¬
ata ñ fueruit. nͥ potentialiter
& materialiter. ea uͦ que exter¬
ra. uel ex aquis nascuntur: uel
ex eisteru germinante orta
sunt: tunc cieata fuisse. non
p ost oniua factus ẽ homo.
mib autẽ cieatis atq dis¬
positis. nouissime factus
est homo. tanquã dũs & pos¬
sessor. qui & om̃ib preferentꝰ
erat. Unde sequitur. Uidit ds¬

Expanded text:
nis ad vindictam creata sint? an potius creata innoxia, peccatoribus nocere coeperint? Sane dici potest, quod creata nihil homini nocuissent, si nonnocere coeperunt. Fuerunt ergo creata innoxia, sed propter peccatum ta animalia tunc creata fuerint. De quibusdam etiam minutis animantibus quaestio est utrum in primis conditionibus creata sint, an ex rebus corruptis postea orta sint. Pleraque eur; quaedam etiam de corruptione lignorum et herbarum et fructuum; et Deus auctor omnium est. Potest autem dici quod ea quae de corporibus animalium, maxime mortuorum, nascuntur, cum animalibus creata non fuerint, nisi potentialiter et materialiter. Ea vero quae ex terra vel ex aquis nascuntur, vel ex eis quae terra germinante orta sunt, tunc creata fuisse non ipost omnia factus est homo. Omnibus autem creatis atque dispositis, novissime factus est homo, tanquam dominus et possessor, qui et omnibus praeferendus erat. Unde sequitur, Gen.
Abbreviated transcription (Latin):
titudinẽ aliquis accipiat. illũ
statũ innocentiȩ. in quo fuert
ante peccatum. Illi uͦ qui per¬
stiterunt aut suã beatitudinẽ
futiuã deo reuelante p̃scierũt.¬
& ita spei certitudine aliqͦmͦ
certi fuer̃t. uel incerti extiteñt.
suȩ beatitudinis. & ita aliter
beati ñ fuerũt. quam reliqui
qͥ cecit erũt. michi autẽ quod
posterius dictum ẽ ꝓbabili¬
us uidetur. Resp̃o ad to qd̃
querebat᷑. anangłi eẽnt ciea¬

Expanded text:
itudinem aliquis accipiat illum statum innocentiae in quo fuerunt ante peccatum. Illi vero qui perstiterunt, aut suam beatitudinem futuram Deo revelante praescierunt; et ita spei certitudine aliquo modo beati fuerunt, vel incerti extiterunt suae beatitudinis, et ita aliter beati non fuerunt quam reliqui qui ceciderunt. Mihi autem quod posterius dictum est probabilius videtur. 4. Responsio ad id quod quaerebat
Abbreviated transcription (Latin):
Iutrũ post creationem con¬
uersis aliquid collatũsit. ꝑ qõ
conuerterentur id est diligeñt
dm̃. dicimus quia ẽ eis collata
gr̃a cooperans sine qͣ non pot̃
profice̾ rationalis creatura at
meritum uitȩ. Cadere eium po¬
test ꝑ se: sed ꝓficere non potest

Expanded text:
utrum post creationem conversis aliquid collatum sit per quod converterentur, id est, diligerent Deum, dicimus quia est eis collata gratia cooperans, sine qua non potest proficere rationalis creatura ad meritum vitae. Cadere enim potest per se; sed proficere no
Abbreviated transcription (Latin):
fuit. ei caritate ad herere: aũti
odio habere uel mindere. Inm¬
diȩ namq mater ẽ. suꝑbia. qͣ
uoluert se parificare do.Incon¬
uersis quasi inspeculo relucere
cepit dei sapientia. qͣ illumina¬
tisunt. auersi uͦ exrecati sũt. et
illi quidẽ conuersi sũt. & illu¬
minati sũt. adeo gr̃a apposita.
Isti uͦ sunt exrecati ñ inmissioue
maliciȩ. s desertione gĩȩ.a qua
deserti sunt: ñ ita qd̾ prius de¬
dita subtraheretur. s quia nũꝗͣ
ẽ apposita. ut conuerterentur.
hec ẽ conuersio & aũsio. quadi¬
uisi sunt: qui natura bom erãt.
ut sint alii supͣ illut bonum. ꝓ
iusticiam boni. alii illo corrup¬
to ꝑculpam mali. Conuersio
iustos facit: & auersio mniustos.
utraq fuit uoluntatis: & uo¬
luntas utrimq libertatis. De

Expanded text:
it ei charitate adhaerere; averti, odio habere vel invidere. Invidiae namque mater est superbia, qua voluerunt se parificare Deo. In conversis quasi in speculo relucere coepit Dei sapientia qua illuminati sunt; aversi vero excaecati sunt. Et illi quidem conversi sunt et illuminati a Deo gratia apposita. Isti vero sunt excaecati non immissione malitiae, sed desertione gratiae a qua deserti sunt; non ita quod prius dedita subtraheretur, sed quia nunquam est apposita ut converterentur. Haec est ergo conversio et aversio, qua divisi sunt qui natura boni erant, ut sint alii supra illud bonum per justitiam boni, alii illo corrupto per culpam mali. Conversio justos fecit, et aversio injustos. Utraque fuit voluntatis, et voluntas utriusque libertatis. 2.
Abbreviated transcription (Latin):
ab ebant enĩ liberum ar¬
bitriũ om̃s. quod ẽ libera
potestas. & habilitas uolunta¬
tis racionalis. Poterant enim
uoluntate eligere quod libet.
ꝙ racione iudicare. id est discer¬
nere in quib constat liberum
arbitrium. Nec creati sunt uo¬
lentes auerti uel comuerti.set
habiles ad uolendũ. ħ uel illut
⁊ post creationem spontane¬
a uoluntate alii elegerunt ma
tura. idest angłos bonos. a ma¬
lis. & lucem appellauit diem.
tenebras uͦ noctem: quia bonos

Expanded text:
abebant enim omnes liberum arbitrium, quod est libera potestas et habilitas voluntatis rationalis. Poterant enim voluntate eligere quodlibet, et ratione judicare, id est discernere; in quibus constat liberum arbitrium, nec creati sunt volentes averti vel converti, sed habiles ad volendum hoc vel illud; et post creationem spontanea volutura, id est angelos bonos a malis, et lucem appellavit diem, et tenebras noctem; quia bonos
Abbreviated transcription (Latin):
angłi increatione osten¬
sũ est bom. scilicet & ñ mali. ⁊¬
iusti.idẽ innocentes. & ꝑfecti.
ti uͦ ñ fuerũt usq ad confir¬
mationẽ: msi beatitudo acci¬
piatur: ut iam dictum est. ille
status uinocentiȩ & bonitatis.
in quo conditi sunt. De confir
ost hec consideratio ad¬
ducit inquirere qͣles es¬
fecti sunt dũ diuid erentur. a¬
uersione & comuersione. Post
creationẽ namq mor qͥdam

Expanded text:
geli in creatione ostensum est, boni scilicet, et non mali; justi, id est, innocentes, et perfecti qti vero non fuerunt usque ad confirmationem, nisi beatitudo accipiatur, ut jam dictum est, ille status innocentiae et bonitatis in quo conditi sunt. DISTINCTIOPost haec consideratio adducit inquirere, quales effecti sint dum dividerentur aversione et conversione. Post creationem namque mox quida
Abbreviated transcription (Latin):
scdm. tempus. & est perfec¬
tũ scđm naturam: & est unũ¬
saliter perfectum. Scd̾m tem¬
pus ꝑfectum ẽ. quod habet
quicqͥd tempus reqͥrit. & con¬
uenit scdm tempus haberi.
Et hoc mͦ angłi erant ꝑfecti.
ante confirmationẽ uellap¬
sũ. Sccdm naturam ꝑfectum
ẽ quod habet quicquid debi¬
tũ est. uel expedit nature suȩ
ad glorificationẽ & hoc mͦ
perfecti fuerunt. angłi post
confirmationẽ: & erunt sc̃ipꝰ
resurrectionem. Uinuersalit᷑

Expanded text:
t perfectum secundum naturam, et est universaliter perfectum. Secundum tempus perfectum est quod habet quidquid tempus requirit, et convenit secundum tempus haberi, et hoc modo angeli erant perfecti ante confirmationem vel lapsum. Secundum naturam perfectum est quod habet quidquid debitum est vel expedit naturae suae ad glorificationem, et hoc modo perfecti fuerunt angeli post confirmationem, et erunt sancti post resu
Abbreviated transcription (Latin):
s c̃s ẽ caritas. & ñ habenti dat᷑ ut
hãt: & habenti ut plemus habeat.¬
S quomͦ dat᷑ ñ habenti cũ ip̃e ut
d̾s sit. ubiq & in om̃ib creaturis.
totꝰ : Et quomͦ plenius dat᷑ uelha¬
bet᷑. sine sui mutacione: Respon¬

Expanded text:
s charitas, et non habenti datur ut habeat, et habenti ut plenius habeat; quomodo datur non habenti, cum ipse, ut Deus, sit ubique et in omnibus creaturis totus, et quomodo plenius datur vel habetur sine sui mutatione? His
Abbreviated transcription (Latin):
qualit̃ gr̃a preuemiens mere¬
tur augeri. & alia. & quid ipsa
sit. an uirtus. an aliut. & siuir¬
tus sit actus. uel non. ostensũ
ẽ em̃ supra ex parte quorũdã.
quod ipsa ẽ uirtus. & uirtusñ
ẽ actus.sed eiꝰ causa. ñ tamen
sine libero arbitrio. Exponit¬

Expanded text:
qualiter gratia praeveniens meretur augeri, et alia; et quid ipsa sit, an virtus, an aliud; et si virtus, an sit actus vel non; ostensum enim est supra, ex parte quorumdam, quod ipsa est virtus, quia virtus non est actus, sed ejus causa, non tamen sine libero arbitrio; un
Abbreviated transcription (Latin):
nde qd̾ supra dixit au¬
gustinus bonũ usum li¬
beri arbitrii. esse uirtutem.
ita accipi pot̾. idest actũ uir¬
tutis alioqum sibi contradi¬
cere inderetur. qui etiam uir¬
tutis opus supͣ dixit eẽ bonũ
usum eoꝵ quib non bene u

Expanded text:
nde quod supra Aug. dixit, bonum usum liberi arbitrii esse virtutem, ita accipi potest, id est, actum virtutis: alioquin sibi contradicere videretur, qui etiam opus virtutis supra dixit esse bonum usum eorum quibus non be
Abbreviated transcription (Latin):
consensus mali ꝓcesserit.
responderi potest. quia
exx libero arbitrio uolunta¬
tis fuit. & in ip̃o enim. & ui
alio causa extitit. ut fieret
deterior. In alio. quia in dia¬
bolo qui suasit. In ip̃o: quia
uoluntate liberi arbitrñ con¬
sensit. & cũ liberũ arbitrium
sit bonũ. ex re utiq bona.

Expanded text:
consensus mali processerit. responderi potest quia ex libero arbitrio propriae voluntatis fuit. In ipso enim et in alio causa extitit ut fieret deterior. In alio, quia in diabolo qui suasit; in ipso, quia voluntate liberi arbitrii consensit, et cum liberum arbitrium sit bonum, ex re utique bona
Abbreviated transcription (Latin):
potentia ante casum.
unc diligenter inuestiga¬
ri oportet. quã graciam
u potenciam habuit homo
ante casũ. & utrum ꝑ eam po¬

Expanded text:
POTENTIA ANTE CASUM. 1. Nunc diligenter investigari oportet quam gratiam vel potentiam habuerit homo ante casum; et utrum per eam po