comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ qu̾e ꝓpħam ds̃ peccatũ illiꝰ expiauit. ł cuius
nominis ꝓphetã dicere debui ne putaret᷑ ide
fuisse homo cũ alt̾ fuerit. ꝗͣuis ꝙ̃ ipse hoc uoca¬
ret᷑. Hoc opꝰ sic incipit. Int̾ om̃s diuinas auctori¬
tistarũ carthaginensis ep̃i successorisq do¬
nati qͣstio magna uersat᷑ & soluit̾. utrũ in unita¬
te & eorũdẽ cõmunione sacmentorũ malicon¬
taminant bonos. ⁊ que ad modũ non contami¬
nent disputat᷑. ꝓpt̾ eccłiam toto orbe diffusã.
cui calũpniando scisma fecert̃ In quoꝵ libro t̾cio
cũ dissereret᷑ qͦmͦ sit accipiendũ qđ ait apls au¬
ferte malũ ex uob̾ ipsis. illud qd̾ dixi ut ex se

Expanded text:
etam deus peccatum ipsius expiauit, per cuius nominis prophetam dicere debui, ne putaretur idem fuisse homo, cum alter fuerit, quamuis et ipse hoc uocaretur. Hoc opus sic incipit: Inter omnes diuinas auctoritistarum Carthaginiensis episcopi successorisque Donati, quaestio noua uersatur et soluitur, utrum in unitate eorundem communione sacramentorum mali contaminent bonos et quemadmodum non contaminent disputatur propter ecclesiam toto orbe diffusam, cui calumniando scisma fecerunt. In quorum libro tertio, cum dissereretur, quomodo sit accipiendum, quod ait apostolus: auferte malum ex uobi
Abbreviated transcription (Latin):
płoꝵ testimonio ⁊ martẏrũ sanguine. ⁊ gentiũ oc¬
cupatiõe mununt. Qua re deinceps nȩmo quȩ
rat ex me sententiã meã: s potiꝰ audiamꝰ oracła:
nr̃asq ratiunculas diuinis submittamꝰ affatibus
Uideamꝰ quẽadmodũ ipse dñs in eu̾głio nob̾ p̃ce¬
perit ẽẽ uidendũ: quomͦ etiã paulus apłs. Has
enĩ scripturas: illi condempnare ñ audent. Au
dubiũ ẽ quin is erit finis qͦ nos sũmo amore ten¬
dere iubes. Diliges inqͥt dnm dm̃ tuũ. Dic mͥ eti.
queso te: qui sit diligendi modus. Hereor enĩ ne
plus minisue quã oportet inflãmer in desidio
n amore dñi mei. Ex toto inqͥt corde tuo. N ẽ sati
& tota anima tua. Ne id qͥdẽ satis ẽ. & ex tota m̃¬
te tua. Ed uis amplius: Uellẽ fortasse: si uiderẽ
qͥd posset ẽẽ amplius. Qͥd adhȩc paulus. Scinꝰ
inquit qm̃ diligentib dm̃ omĩa ꝓcedunt in bo¬
nũ. Dicat etiã ipse dilectiõis modũ. Quis gͥ in¬
qͥt nos separabit a caritate xp̃i  Tribulatio an

Expanded text:
 testimonio, et Martyrum sanguine, et Gentium occupatione munivit. Quare deinceps nemo ex me quaerat sententiam meam, sed potius audiamus oracula, nostrasque ratiunculas divinis submittamus affatibusemadmodum ipse Dominus in Evangelio nobis praeceperit esse vivendum; quomodo etiam Paulus apostolus: has enim Scripturas illi condemnare non audent. Auddubium est quin is erit finis, quo nos summo amore tendere jubes: Diliges, inquit, Dominum Deum tuum. Dic mihi etiam, quaeso te, qui sit diligendi modus: vereor enim ne plus minusve quam oportet, inflammer desiderio et amore Domini mei. Ex toto, inquit, corde tuo. Non est satis. Ex tota anima tua. Ne id quidem satis est. Ex tota mente tua . Quid vis amplius? Vellem fortasse, si viderem quid posset esse amplius. Quid ad haec Paulus? Scimus, inquit, quoniam diligentibus Deum omnia procedunt in bonum. Dicat etiam ipse dilectionis modum. Quis ergo, inquit, nos separabit a charitate Christi? Tribulatio? an
Abbreviated transcription (Latin):
petite ⁊ accipietis querite ⁊ inuenietis. pulsate ⁊
aꝑiet᷑ uob̾. Nichil ẽ occultũ. qđ ñ reuelabit᷑ A more
petit᷑. amore querit᷑. amore pulsat. amore reuelat᷑.
amore deniq in eo qđ reuelatũ fuerit ꝑmanet᷑.
Ab hoc amore sapientiȩ diligentiaq quȩrendi
nͥ deterrem ueteri testam̃to qđ semꝑ m̃dacissi-¬
me dicitis. sed ad hȩc uehemͣtissime concitam᷑.
Audite itaq aliquando ⁊ aduertite quȩso sine
marcescit sapientia: ⁊ facile uidet᷑ ab his qͥ diliguã
illã: & inuenit᷑ ab his qͥ quęrt illã. Preoccupat qͥ
se concupiscunt: ut illis se oftendat. Qui uigila¬
uerit ad illã: nͥ laborabit. Assidente enĩ illã inue¬
niet forib suis. Qogitare enĩ de illas̃ sensus ẽ con¬
sumatꝰ. S qͥ uigilauerit ꝓpt᷑ illã cito erit securꝰ.
q dignos se ipsa cireuit quęrens.⁊ in uiis ostend̾¬

Expanded text:
tite, et accipietis; quaerite, et invenietis; pulsate, et aperietur vobis . Nil est occultum, quod non revelabitur . Amore petitur, amore quaeritur, amore pulsatur, amore revelatur, amore denique in eo quod revelatum fuerit permanetur. Ab hoc amore sapientiae diligentiaque quaerendi, non deterremur Veteri Testamento, quod semper mendacissime dicitis, sed ad haec vehementissime concitamur. 32. Audite itaque aliquando, et advertite, quaeso, sine videtur ab iis qui diligunt illam, et invenitur ab iis qui quaerunt illam: praeoccupat qui se concupiscunt, ut illis se ostendat. Qui vigilaverit ad illam, non laborabit: assidentem enim illam inveniet foribus suis. summatus, et qui uigilauerit pro illa, cito erit securus. quoniam dignos se ipsa circuit quaerens et in uiis ostend
Abbreviated transcription (Latin):
incorruptioĩs ẽ: incorruptio autẽ facit ꝓximũ de
Soneupis centia itaq sapientiȩ: deducit ad regnum.
Srane randẽ aduersu ista latrabitis : donne ua po¬
sita.: ⁊ ñdũ intellecta. cuiuis significant altũ se qͥd¬

Expanded text:
tio autem facit proximum Deo. Concupiscentia itaque sapientiae deducit ad regnum . Itane tandem adhuc adversum ista latrabitis? Nonne ita posita et nondum intellecta, cuivis significant altum se quid
Abbreviated transcription (Latin):
scientia dĩ uidebat futurum opus iniustum: huic
per prȩdestinatibnis sententiam pararet iudicrii
iustum. Quamuis igitur tu ipse ceteriq t. isinries.
studio legendi ⁊ uelocitate intelligendi. ex hoc loco
dictoꝵ scĩ augustini quȩ in tua epistola posuisti fa-¬
cillime cognoscatis quid catholicus habeat intellec¬
tus. de his quos ad interitum prȩdestinatos audiui
mus : ne tardiores quiq̃ hunc tantum locum miꝰ
sibi putent in hac questione sufficere. de aliis quoq
scĩ augystim libris quedam inserui. quibus docuit
humanȩ iniquitatis causam solam esse superbiam:
nec ad peccandum homines. sed ad dampnationem

Expanded text:
scientia Dei videbat futurum opus injustum, huic scientia Dei videbat futurum opus injustum, huic per praedestinationis sententiam pararet supplicium justum. CAPUstudio legendi, vel velocitate intelligendi, ex hoc loco dictorum sancti Augustini, quae in tua epistola posuisti, facillime cognoscatis, quid catholicus habeat intellectus de his quos ad interitum praedestinatos audimus, tamen ne tardiores quique hunc tantum locum minus sibi putent in hac quaestione sufficere, de aliis quoque sancti Augustini libris quaedam inserui, quibus docuit humanae iniquitatis causam solam esse superbiam, nec ad peccandum homines, sed ad damnationem
Abbreviated transcription (Latin):
facienda: iuste prȩdestinauit iudicio punienda.
Quod etiã in ipsis dictis sancti AusYstitii quȩ
tuȩ inseruisti epłe si consideres profecto cognosces.
quia post quam dixit hoc ergo bonum quod est¬
requirere dm̃ non erat qui faceret nonerat usq ad
unum. sed in eo genere hominum quod prȩdestinatũ
est ad interitum. statim secutus adiunxit dic ens. Suꝑ
hos enim respexit ds prescientia : ꝓtulitq sententiã.
Nempe satis atq euidenter his dictis ostendit. quia
d̾s peccata hominum pręscientia uidit: quibus sen¬
tentiam prȩdestinatione dictauit. Quid enim aliud
accipere debenus in hac prolatione sententie dei:
nisi paratum supplicium peccatori: Iuste autem est
ad punitionem diuina ȩquitate prȩdestinatus. qui
pecca⁊ est diuina cognitione pręscitus. ut pote q u
iniquitatem ad quam a deo non est prȩdestinatus.
propria esset uoluntate facturus : ut in quo pre¬

Expanded text:
facienda, juste praedestinavit judicio punienda. facienda, juste praedestinavit judicio punienda. Quod etiam in ipsis dictis sancti Augustini, quae tuae inseruisti epistolae, si consideres, profecto cognosces, qui postquam dixitrequirere Deum, non erat qui faceret, non erat usque ad unum, sed in eo genere hominum quod praedestinatum est ad interitum, statim secutus adjunxit, dicens: 24 « Super hoc enim respexit Dei praescientia, protulitque sententiam. » Nempe satis atque evidenter his dictis ostendit, quia Deus peccata hominum praescientia vidit, quibus sententiam praedestinatione dictavit. Quid enim aliud accipere debemus, in hac prolatione sententiae Dei, nisi paratum supplicium peccatori? Juste autem est ad punitionem divina aequitate praedestinatus, qui peccator est divina cognitione praescitus; ut pote, qui iniquitatem, ad quam a Deo non est praedestinatus, propria esset voluntate facturus. Ut in quo prae
Abbreviated transcription (Latin):
istam sibi homo iniustus iniuste intulit. illam a ius¬
to udice iuste percepit: ut quia in ista uolens sem̃
iniquitatis seminat peccator in prouidus. in illa me¬
tat fructum punitionis inuitus. Qui enim seminat
in carne sua : de carne nietet corruptionem. Qui
autem seminat in spiritu: de spiritu metet uitam
ȩternam. Sed qui seminat in spiritu. ⁊ de spiritu
metet uitam ȩternam: a do habet donũ. ⁊ messis
⁊ seminis. Qđ paulo testante cognouimꝰ: sic enĩ ait.
Qui autem dat semen seminanti ⁊ panem ad man¬
ducandum prestabit: & multiplicabit semen ur̃um.
& augebit incrementa frugum iusticiȩ uestrȩ.
Qui uero seminat incarne ⁊ de carne metet corrup¬
tionem. ideo non lȩtabitur in inesse: quia non d̾m
sed semet ipsum habuit auctorem in semine. Peca¬
ta itaq hominum: cuncta quidem d̾s in peccatorib
prȩsciuit futura. Et quia ipse ñ ea prȩdestinauit.

Expanded text:
istam sibi homo injustus injuste intulit, illam a jusistam sibi homo injustus injuste intulit, illam a justo judice juste percepit, ut quia in ista volens semen iniquitatis seminat peccator improvidus, in illa metat fructum punitionis invitus: Qui enim seminat in carne sua, de carne metet corruptionem: qui autem seminat in spiritu, de spiritu metet vitam aeternam . Sed qui seminat in spiritu, et de spiritu metet vitam aeternam, a Deo habet donum et messis et seminis. Quod Paulo teste cognovimus, sic enim ait: Qui autem dat semen seminanti, et panem ad manducandum praestabit, et multiplicabit semen vestrum, et augebit incrementa frugum justitiae vestrae . Qui vero seminat in carne, et de carne metet corruptionem; ideo non laetabitur in messe, quia non Deum, sed seipsum habuit auctorem in semine. Peccata itaque hominum cuncta quidem Deus in peccatoribus praescivit futura; et quia ipse non ea praedestinavit
Abbreviated transcription (Latin):
mala ⁊ uiuat anima enus. Quomodo autem ad
mortem peccati predestinasse hominem d̾s creditur:
quam se nolle ipse testatur: Alors ergo ista morien¬
tis : uia sua mala est. Quȩ quia mala: dõ ignota.
Scriptum namq est. Uias enim quȩ a dextrisst̃
nouit dñs . peruersȩ autem sunt q̃ a simstris sunt.
Uias ergo quas dͣs fecit nouit. quas non fecit ꝑ¬
dit: quia eas non nouit. Unde scriptum est. Nou̾
duis uiam iustorum. & iter impiorum peribit.
Ille igitur qui scit omnia ante quam fiant. ⁊ cuiͦ
oculi in omni loco speculantur bonos ⁊ malos.
cuius etiã uultus super facientes mala ut ꝑdat
de terra memoriam eoꝵ. ideo uiam malam non
nouit. non quia scientiam ipsius aliquid in ope¬
ribus hominum fugit: sed quia mortem mori¬
entis non fecit: qui tamen mortem mortuo iuste recribu¬
it. Prima igitur mors animȩ quam sibi hõ intulit.
secunde mortis est causa. Et secunda mors quã ds
homini reddidit: primȩ mortis est pęna. Et quia

Expanded text:
Quomodo autem ad mortem peccati praedestinasse Deus hominem creditur, quam ipse se nolle testatur? Mors ergo ista morientis, via sua mala est: quae quia mala, Deo ignota. Scriptum namque est: Vias enim quae a dextris sunt, novit Dominus; perversae autem sunt, quae a sinistris sunt . Vias ergo, quas Deus fecit, novit, quas non fecit, perdit, quia eas non novit. Unde scriptum est: Novit Dominus viam justorum, et iter impiorum peribit . Ille igitur, qui scit omnia antequam fiant, et cujus oculi in omni loco speculantur bonos et malos, cujus etiam vultus super facientes mala, ut perdat de terra memoriam eorum , ideo viam malam non novit, non quia scientiam ipsius aliquid in operibus hominum fugit, sed quia mortem morientis non fecit; qui tamen mortem mortuo juste retribuit. Prima igitur mors animae, quam sibi homo intulit, secundae mortis est causa: et secunda mors quam Deus homini reddidit, primae mortis est poena. Et quia
Abbreviated transcription (Latin):
ex lege est. s illam quȩ ex fide est. xp̃i quȩ ex d̃o eͣ
iusticia in fide. Et quamuis habundent pluruna
documenta quib clareat non solum bonȩ uolun¬
tatis bonȩq oꝑationis gratiã. sed etiã ipsam sc̃oꝵ
głificationẽ diuinitus. inchoari prorsus ⁊ ꝑfici:
tamen arbitror etiã hec quȩ a nobis posita sunt ut¬

Expanded text:
ex lege est, sed illam, quae ex fide est Christi, quae ex Deo est ex lege est, sed illam, quae ex fide est Christi, quae ex Deo est justitia in fide . Et quamvis abundent plurima documenta, quibus clareat non solum bonae voluntatis bonaeque operationis gratiam, sed etiam ipsam sanctorum glorificationem, divinitus et inchoari prorsus et perfici, tamen arbitror etiam haec quae a nobis posita sunt ut
Abbreviated transcription (Latin):
ex gr̃a donaretur. U nus autẽ ds est. qui gratis¬
i uocat p̾destinatos ⁊ iustificat uocatos: & głificat
iustificatos. Sicut autem non est aliud iustificare infi
iustos facere: sic non est aliud glorificare nͥ glorio.¬
sos facere. Prouide qr ds suos ⁊ iustificat ⁊ głificat.
sicut gr̃e ipsius opus est cũ facit iustos sic gratiȩ
ipsius opus erit cũ faciet gloriosos. qr sicut nemo
potest habere uerã iusticiam nisi fuerit iustifi¬
catus: Sic nemo potest habere uerã gloriã nisi
fuerit głificatus. Unde autẽ sit uera gloria: sal¬
uator noster cum uideos increparet ostendit dic̾s.
Quom potestis uos credere qͥ gloriã ab inuic̾e acci¬
pitis. & głiã quȩ a solo dõ est non quęritis. hc
sensũ habens paulus ⁊ ueraciter dicens nos autẽ
sensum. xp̃i habemus. Sicut gloriã uerã a dõ ẽe
nouerat ita iusticiã uerã esse confirmat dicens.
ut inueniar in illo non habens meã iusticiã quȩ

Expanded text:
ex gratia donaretur. CAPUT XVI. ex gratia donaretur. CAPUT XVI. et vocat praedestinatos, et justificat vocatos, et glorificat justificatos. Sicut autem non est aliud justificare, nisi justos facere, sic non est aliud glorificare, nisi gloriosos facere. Proinde, quia Deus suos et justificat et glorificat, sicut gratiae ipsius opus est, cum facit justos, sic gratiae ipsius opus erit, cum faciet gloriosos. Quia sicut nemo potest habere veram justitiam, nisi fuerit justificatus, sic nemo potest habere veram gloriam, nisi fuerit glorificatus. Unde autem sit vera 14 gloria, Salvator noster cum Judaeos increparet ostendit, dicens: Quomodo potestis vos credere, qui gloriam ab invicem accipitis: et gloriam quae a solo Deo est, non quaeritis ? Hunc sensum habens Paulus et veraciter dicens: Nos autem sensum Christi habemus , sicut gloriam veram a Deo esse noverat, ita justitiam veram ex Deo esse confirmat dicens: Ut inveniar in illo non habens meam justitiam, quae
Abbreviated transcription (Latin):
fectus expectatione muneris: fuit imperfectus
fatigatione certaminis. Fuit ꝑfectus quod mente
seruiebat legi dĩ. fuit inꝑfectus quod carne ser¬
iuebat legi peccati. Fuit perfectus desiderium
habens dissolui ⁊ esse cum xp̃o: fuit aute inꝑ.¬
fectus. qr quandui fuit in corpore peregrinabat᷑
qr d̾s in sc̃is suis quedam nundui fecit ex omnib
quȩ ꝓmisit. Propter quod eriã om̃s antiqui iusti
sicut idem apłs dicit. testimonio fidĩ comꝓbati
non acceperunt repromulionem: da ꝓ nobis
melius prouidente ne sine nobis ꝑficerentur.
perfecti: sic subsequentes sc̃i non possunt sine p̾ce¬
dentib ꝑfici. Donum itaq ꝑfectũ tunc omnib
dabitur: quando sc̃is ȩterna głificatio tribuetur.
Tunc sicut ueritas dicit iusti fulgebunt sieut sol.
in regno patris sui. Illius est igitur etiã hoc do¬
num ꝑfectum: a quo est doni tocius inicium.
Quod utiq donũ non diceretur: si non etiã hoc

Expanded text:
erfectus exspectatione muneris; fuit imperfectus erfectus exspectatione muneris; fuit imperfectus fatigatione certaminis. Fuit perfectus, quod mente serviebat legi Dei; fuit imperfectus, quod carne serviebat legi peccati. Fuit perfectus, desiderium habens dissolvi et esse cum Christo ; fuit autem imperfectus, quia quandiu fuit in corpore, peregrinabatur quia Deus in sanctis suis quaedam nondum fecit ex omnibus quae promisit. Propter quod etiam omnes antiqui justi sicut idem Apostolus dicit, Testimonio fidei comprobati, non accequid melius prouidente, ne sine nobis perfecti perfecti: sic subsequentes sancti non possunt sine praecedentibus perfici. Donum itaque perfectum tunc omnibus dabitur quando sanctis aeterna glorificatio tribuetur. Tunc sicut Veritas dicit: Justi fulgebunt sicut sol in regno Patris sui . Illius est igitur etiam hoc donum perfectum, a quo est doni totius initium. Quod utique donum non diceretur, si non etiam hoc
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ largitur operetur: propterea nullatenus si¬
nimur. imino salubriter prohibemur tam in nra
fide quam in nostro opere tanquam nostrũ nob
ali quid uindicare. Dicit enim uas electionis. Qd
autem habes quod non accepisti.Si autem acce¬
pisti: quid gloriaris quasi non acceperis: Et in
sancto euuangłio precursoris dñi uox est. Non
potest homo accipere quicquã. nisi datum ei fu¬
erit de cȩlo. Iacob quoq apłs protestatur quia
omne datum optimum ⁊ omne donum ꝑfectũ
desursum est: descendens a patre luminum.
Quod est autem magis donum perfectum. quã
glorificatio futura sanctoꝵ: Nunc enim diuino¬
rũ munerum ut ita dicam nundum est ꝑfecta
perfectio: ut pote ubi omnis perfectus ꝑfectionis
ẽ indignus. Namq ille qui dixit quotquot gͦ
spe future glorificationis : fuit aute inꝑfectus one¬
re corruptionis ⁊ mortalitatis. Corpus enim quod
corrumpitur aggrauat animam: & depruit ter¬
rena inhabitatio sensũ multa cogitantem. Fuit ꝑ¬

Expanded text:
et imperfectus. Propterea nullatenus sinimur, imo salubriter prohibemur, tam in nostra fide quam in nostro opere, tanquam nostrum nobis aliquid vindicare. Dicit enim Vas electionis: Quid autem habes quod non accepisti? si autem accepisti, quid gloriaris, quasi non acceperis ? Et in sancto Evangelio praecursoris dominici vox est: Non potest homo accipere quidquam, nisi datum ei fuerit de coelo . Jacobus quoque apostolus protestatur: Quia omne datum optimum, et omne donum perfectum, desursum est descendens a Patre luminum . Quod est autem magis donum perfectum, quam glorificatio futura sanctorum? Nunc enim divinorum munerum ut ita dicam nondum est perfecta perfectio, utpote ubi omnis perfectus perfectionis est indigus. Namque ille qui dixit: Quotquot erspe futurae glorificationis; fuit autem imperfectus onere corruptionis et mortalitatis. Corpus enim quod corrumpitur, aggravat animam, et deprimit terrena inhabitatio sensum multa cogitantem . Fuit p
Abbreviated transcription (Latin):
meis ambuletis ⁊ iudicia mea obseruetis ⁊ faciatis.
Dat ergo ds̃ cor nouum. ut in iustificationib eius
ambulemus: qđ pertinet ad bonȩ uoluntatis ini¬
cium. Dat etiã ut iudicia eius obseruemꝰ ⁊ facia¬
mus: quod pertinet ad bonȩ operationis effectuͣ.
Unde cognoscimus dĩ esse. ⁊ ut bonum facere
uelimus: & ut bonu̾ facere ualeamus. Consensui
dauid omnino concordat gratiã bene uolendi.
sic ostendens diuinȩ largitatis directione dona-¬
rr̾a dño gressus hominis dirigentur ⁊ uiã eius
uolet. Opus quoq bonu̾ non nisi a dõ in nobis:
& in dõ a nobis fieri ꝓtestatur dicens. Confirma
d̃s quod operatus es in nobis. E alio loco. In dõ
faciemus uirtutem: id est opus uirtutis. Sic
autem hic ꝓ opere uirtutis uirtutẽ dixͣ fieri.
sicut ioħes ꝓ opere iusticiȩ iusticiã dixͣ fieri.
Ait enĩ. Qui facit iusticiam iustus ẽ: sicut¬
⁊ ille iustus est. Paulus quoq optat a nobis fieri

Expanded text:
meis ambuletis et judicia mea observetis et faciatis . meis ambuletis et judicia mea observetis et faciatis . Dat ergo Deus cor novum, ut in justificationibus ejus ambulemus, quod pertinet ad bonae voluntatis initium. Dat etiam ut judicia 8 ejus observemus et faciamus quod pertinet ad bonae operationis effectum.Unde cognoscimus Dei esse, et ut bonum facere velimus, et ut bonum facere valeamus. Cui sensui David omnino concordat, gratiam benevolendi sic ostendens divinae largitatis directione donari: A Domino gressus hominis dirigentur, et viam ejus volet . Opus quoque bonum non nisi a Deo in nobis, et in Deo a nobis fieri protestatur, dicens: Confirma hoc, Deus, quod operatus es in nobis . Et alio loco: In Deo faciemus virtutem , id est opus virtutis. Sic autem hic pro opere virtutis virtutem dixit fieri, sicut Joannes pro opere justitiae justitiam dixit fieri. Ait enim: Qui facit justitiam, justus est, sicut ille justus est . Paulus quoque optat a nobis Dei
Abbreviated transcription (Latin):
sũmat ad gloriã. Pruo inchoans in homine uo¬
luntatẽ bonã: deinde ipsã uoluntatẽ adiuuans
malã superare concupiscentiã possit. ⁊ do ꝑficien¬
te talis postmodũ ipsa uoluntas sit. ut malam
concupiscentiã habere non possit. ac sic in p̃sen¬
ti uita gr̃ȩ adiutorio infirmitat ñ cedat. in futu¬
ra autẽ gr̃ȩ beneficio infirmitatẽ non habeat:¬
& nunc recreetur continuo uiuamine medica¬
minis: tunc uero fruatur ȩterna plenitudine sa
cũ dicit scriptura. ⁊ preparat᷑ uoluntas a dño. N
autẽ ob aliud pͣparata dicit᷑: nisi qr danda p̃dicit᷑.
A quo preparatur ꝑ bonitatem sempiternam: ab
ipso datur ꝑ indebitã gratiã. Quod ipse dñs ere¬
chielis uaticinatione testatur dicens. dabo uob̾ cor
nouũ. ⁊ spͣm nouũ dabo uobis. & auferet᷑ cor lapi¬
deũ de carne urͣa ⁊ dabo uob̃ cor carneu. ⁊ sp̃m me¬
um dabo in uobis : & faciam ut in iustificationib

Expanded text:
summat ad gloriam. Primo inchoans in homine vosummat ad gloriam. Primo inchoans in homine voluntatem bonam, deinde eamdem voluntatem adjuvans malam superare concupiscentiam possit, et Deo perficiente talis postmodum ipsa voluntas sit, ut malam concupiscentiam habere non possit. Ac sic in praesenti vita gratiae adjutorio infirmitati non cedat, in futura autem, gratiae beneficio, infirmitatem non habeat. Et nunc recreetur continuo juvamine medicaminis, tunc vero fruatur aeterna plenitudine sancum dicit Scriptura: Et praeparatur voluntas a Domino . Non autem ob aliud praeparata dicitur, nisi quia danda praedicitur. A quo enim praeparatur per bonitatem sempiternam, ab ipso datur per indebitam gratiam. Quod ipse Dominus Ezechielis vaticinatione testatur, dicens: Dabo vobis cor novum, et spiritum novum dabo in vobis, et auferetur cor lapideum de carne vestra, et dabo vobis cor carneum, et spiritum meum dabo in vobis. Et faciam, ut in justificationibus
Abbreviated transcription (Latin):
luntatis suȩ non tamen in iusto consilio. aut gratui¬
tã miscđiam preroget misero: aut debitã iusticiã
rependat iniusto. Immo aut miscđiter debitori do¬
net qđ si uellet iuste posset exigere: aut iuste cum
usuris qđ situm est exigat. & iniquo debitori qđ debe¬
qua iustificatur impius. inluminet᷑ munere bo¬
nȩ uoluntatis. ⁊ facultate bonȩ operationis: Ut prȩ
p̃destinando d̾s preparauit. in illa inc̃omttabili
uoluntate : in qua sic futurũ effectũ hominis re¬
nouandi disposuit: ut eius uoluntas in opere no¬
uo noua esse non possit. Donat etiã gr̾am digno
in retributione mercedis eternȩ: ut scilicet siue cũ
impiũ pie iustificat iustus ꝙ de illo apłs dicit. ut
sit ipse iustus ⁊ iustificans eũ qui ex fide ẽ iħu.
seu iustũ iuste głificat pius. qr quos iustificauit
illos ⁊ głificauit. eadẽ sit operatio gr̃ȩ quȩ meri¬
tũ hominis bonum ⁊iniciat ad iusticiam ⁊ con¬

Expanded text:
luntatis suae, non tamen injusto consilio, aut gratuiluntatis suae, non tamen injusto consilio, aut gratuitam misericordiam praeroget misero, aut debitam justitiam rependat injusto. Imo aut misericorditer debitori donet quod si vellet juste posset exigere: aut juste cum usuris quod suum est exigat, et iniquo debitori quod debequa justificatus impius illuminetur munere bonae voluntatis, et facultate bonae cooperationis; utedestinando Deus, et praeparavit in illa incommutabili voluntate, in qua sic futurum effectum hominis renovandi disposuit, ut ejus voluntas in opere novo nova esse non possit . Donat etiam gratiam digno in retributionem mercedis aeternae, ut scilicet sive cum ificat justus, quia de ipso Apostolus dicit, Ut sit ipse justus, et justificans eum qui ex fide est Jesu ; seu cum justum juste glorificat pius, quia quos justificavit, illos et glorificavit , eadem sit operatio gratiae, quae meritum hominis bonum, et initiat ad justitiam, et con
Abbreviated transcription (Latin):
Et dicit ioħes qr omĩs qui facit peccatũ ⁊ iniqui¬
tatem facit: & peccatũ ẽ iniquitas. Et d̾s per ꝓpħam
dicit quia anima quȩ peccauerit ipsa morietur.
De filio autẽ di. ioħes dicit. Seimus quia ille appa¬
ruit ut peccatum tolleret. & peccatum in eo non est.
Sicut ergo peccatum in eo non est: ita peccatũ ex eo ñ
est. Quod autem ex eo non ẽ: opus eius utiq non est.
Q uod autẽ nunquam est in oꝑe eius: nunquã fuit in
p̃destinatione eius. Non ergo prȩdestinati funt mali
ad hoc qđ male operant᷑ a concupiscentia sua abstracti
⁊ illecti: sed ad hoc qđ iuste patiunt᷑ inuiti. Predesti¬
nationis enim nomine non aliqua uoluntatis huma¬
nȩ coactiua necessitas exprimitur : sed misericors &
iusta futuri operis diuini sempiterna dispositio pͥ¬
dicatur. Dõ autem misericordiã ⁊ iudicium cantat
ȩccłia. cuius hoc opus est in homine. ut occulto uo¬

Expanded text:
Et dicit Joannes: Quia omnis qui facit peccatum, et iniquiEt dicit Joannes: Quia omnis qui facit peccatum, et iniquitatem dicit quia « Anima, quae peccaverit, ipsa morietur . » De Filio autem Dei Joannes dicit: « Scimus quia ille apparuit, ut peccata tolleret, et peccatum in eo non est . » Sicut ergo peccatum in eo non est, ita peccatum ex eo non est: quod autem ex eo non est, opus ejus utique non est. Quod autem nunquam est in opere ejus, nunquam fuit in praedestinatione ejus. Non ergo praedestinati sunt mali ad hoc quod male operantur, a concupiscentia substracti et illecti, sed ad hoc quod juste patiuntur inviti. Praedestinationis enim nomine non aliqua voluntatis humanae coactitia necessitas exprimitur, sed misericors et justa futuri divini operis sempiterna dispositio praedicatur. « Deo » autem « misericordiam, et judicium » cantat Ecclesia, cujus hoc opus est in homine, ut occulto vo
Abbreviated transcription (Latin):
peccator sibi ꝑ contemptũ diuinȩ iussionis iniuste
concupiscendo accersiuit. duplã ds̃ mortẽ iuste
iudicando retribuit: hoc est primã in separatiõe
animȩ ⁊ corporis: scd̃am in ȩterna cruciatione
anime ⁊ corporis. Hac ꝑ hoc primã qua disceden¬
te anima caro sola moritur. scđam uero quando re¬
diens in carnẽ anima in eadẽ ⁊ cũ eadẽ in qua pec¬
cauit carne torquet᷑. ut cũ qua cõmunicauit mor¬
tẽ peccati qd̾ dĩ bonitas int̾dixit homini: cũ ipsa cõ¬
municet mort̾e supplicii qđ parauit diuina iusticia
peccatori. De hac morte saluator nr̃ dicit. Nolite time¬
re eos qui occidunt corpus: animã autẽ non possunt
occidere. Magis autẽ eum timete. qui potest ⁊ animã
⁊ corpus ꝑdere in gehennã. Qđ gͦ ante gehennam
mali pereunt. non ẽ diuini operis : sed humani.
Qd̾ autẽ in gehennam perituri funt hoc facit di
ȩquitas: cui nulla pͦ acet peccantis iniquitas.
Qui enim diligit iniquitatẽ: odit animã suam.

Expanded text:
peccator sibi per contemptum divinae jussionis injuste concupiscendo arcessivit, duplam Deus mortem juste judicando retribuit; hoc est, primam in separatione animae et corporis, secundam in aeterna cruciatione animae et corporis. Ac per hoc primam, qua, discedente anima, caro sola moritur; secundam vero, quando rediens in carnem anima, in eadem et cum eadem, in qua peccavit, carne torquetur; ut cum qua communicavit mortem peccati, quod Dei bonitas interdixit homini, cum ipsa communicet mortem supplicii, quod paravit divina justitia peccatori. De hac morte Salvator noster dicit: Nolite timere eos qui occidunt corpus, animam autem non possunt occidere. Magis autem eum timete qui potest et animam et corpus perdere in gehennam . Quod ergo ante gehennam mali pereunt, non est divini operis, sed humani. Quod autem in gehenna perituri sunt, hoc facit Dei aequitas, cui nulla placet peccantis iniquitas. Qui enim diligit iniquitatem, odit animam suam .
Abbreviated transcription (Latin):
de scarabeis dubitat quin de fimo in py¬
lam rotundato ab his atq obruto exis¬
tant. cũ hoc exemplũ utrũ uerum sit
multi dubitent: multi ne audierunt
quidem. Hoc opussic inci st.
lti aliis libris satis opinor egisse nos.

Expanded text:
de scarabeis dubitat, quin de limo in pide scarabeis dubitat, quin de limo in pilam rotundato ab his atque obruto existant, cum hoc exemplum utrum uerum sit multi dubitant, multi ne audierint quidem. Hoc opus sic incipit: In aliis libris satis opinor egisse nos.
Abbreviated transcription (Latin):
siam non habentem maculam aut ru-¬
gam. aut aliquid eiusmoch. Hic est
enim lauacrum aque in uerbo quo
mundatur ecclesia : sed cum tota dicat
quandiu hic est dimitte nobis debita
nostra. non utiq est sine macula. aut
ruga. aut aliquo huiusmodi. Ex eo
taen quod hic accipit. ad illam gloriam
quȩ hic non est perfectionemq perduci.¬
nur. In alio libro cuus est titulus de
morbis manicheoꝵ illud quod dixi dei
bonitas omina deficientia sic ordinat ut
ibi fint ubi congruentissime possint esse.
donec ordinatis motibus ad id recurrant᷑
unde defecerunt. non sic accipiendum est
tanquam omnia recurrant ad id unde
defecerunt. sicut oris eni uisum est: sed
omnia quȩ recurrunt : non enum recur¬
rent ad deum a quo defecerunt. qui sem¬
piterno igne punientur : quamius omĩa
deficientia sic ordinentur ut ibi sint ubi
congruentissue possint esse : quia ⁊ illi
qui non recurrunt. congruentissime in
pena sunt. Alio loco nemo fere inquã

Expanded text:
siam non habentem maculam aut rusiam non habentem maculam aut rugam aut aliquid eius modi. hic est enim lauacrum aquae in uerbo, quo mundatur ecclesia. sed cum tota dicat, quamdiu hic est: dimitte nobis debita nostra. non utique hic est sine macula aut ruga aut aliquid huius modi, ex eo tamen, quod hic accipit, ad illam gloriam, quae hic non est, perfectionemque perducitur. In alio libro, cuius est titulus: de moribus Manicheorum, illud. quod dixi: dei bonitas omnia deficientia sic ordinat, ut ibi sint, ubi congruentissime possint esse, donec ordinatis motibus ad id recurrant, unde defecerunt, non sic accipiendum est, tamquam omnia recurrant ad id, unde defecerunt, sicut Origeni uisum est, sed ea omnia, quae recurrunt. non enim recurrent ad deum, a quo defecerunt, qui sempiterno igne punientur, quamuis omnia deficientia sic ordinentur, ut ibi sint, ubi congruentissime possint esse, quia et illi, qui non recurrunt, congruentissime in poena sunt. alio loco: nemo fere, inquam,
Abbreviated transcription (Latin):
q purgato. satis appareat quam diuinȩ
dictum sit. ego sum ignis confumens:
possunt putare pelagiani istam perfec¬
tionem in hac mortali uita me dixisse
pesse contingere. Sed non hoc putent.
Ardor quippe karitatis sequendo
deum factus idoneus ⁊ tam magnus ut
uicia cuncta consumat. in hac uita nasci
& crescere potest: perficere uero propter
quod nascitur ut nullum insit homini ui¬
cium. non consequenter hic potest: quam¬
uis tanta ista res eodem ardore karitatis
perficiatur ubi perfici ⁊ quando perfici
potest: ut quemadinodum lauachrum
regenerationis purgat a reatu omiuum
peccatorum. quȩ humana traxit natiui¬
tas ⁊ contraxit iniquitas. ita illa perfec¬
tio purget ab omnium labe uiciorum.
sine quibus esse non potest humana in
hoc seculo infirmitas. Sicut accipien¬
dum est etiam quod ait apostolus x̃pc
dilexit ecclesiam ⁊ semet ipsum tradidit
pro ea mundans eam lauacro aque in
uerbo. ut ex hiberet sibi gloriosam eccle¬

Expanded text:
que purgato satis appareat, quam diuine que purgato satis appareat, quam diuine dictum sit: ego sum ignis consumens, possunt putare Pelagiani istam perfectionem in hac mortali uita me dixisse posse contingere. sed non hoc putent. ardor quippe caritatis sequendo deo factus idoneus et tam magnus, ut uitia cuncta consumat, in hac uita nasci et crescere potest, perficere uero, propter quod nascitur, ut nullum insit homini uitium, non consequenter hic potest, quamuis tanta ista res eodem ardore caritatis perficiatur, ubi perfici et quando perfici potest, ut. quemadmodum lauacrum regenerationis purgat a reatu omnium peccatorum, quae humana traxit natiuitas et contraxit iniquitas, ita illa perfectio purget ab omnium labe uitiorum, sine quibus esse non potest humana in hoc saeculo infirmitas. sicut accipiendum est etiam quod dixit apostolus: Christus dilexit ecclesiam et semet ipsum tradidit pro ea, mundans eam lauacro aquae in uerbo, ut exhiberet sibi gloriosam eccle
Abbreviated transcription (Latin):
plena. nist forte putetur karitatem dei non
futuram esse maiorem quando uidebimus
facie ad faciem. Sic itaq hoc accipiatur tan¬
quam plena dicta sit qua maior esse non
possit. quandiu ambulamus per fidem.
Erit enim plenior. immo pleniffima: sed
per speciem. Item quod dixi de his qui
fubueniunt indigentibus quia misericor¬
Des uocantur. etiam si sapientes usq ad eo
suit ut etiam nullo animi dolore turben¬
tur. non sic accipiendum est. tanquam
definierun in hac uita tales esse sapien¬
tes. Non enim dixi cum sint: sed dixi
etiam si sint. Alio loco ubi dixi iam
uero cum hec humana dilectio inheren¬
tem uberibus suis nutruerit ⁊ robora¬
uerit animum. sequendo do factum
idoneum ubi eius maiestas ex tanta
parte quanta animo hominis dum
terre huius inhabitator est sufficit.
aperire se ceperit. tantus karitatis ar-¬
dor innascitur. & intantum diuini a¬
moris surgit incendium. ut exutis om¬
nibus uiciis ⁊ homine sanctificato at¬

Expanded text:
plena, nisi forte putatur caritatem dei non plena, nisi forte putatur caritatem dei non futuram esse maiorem, quando uidebimus facie ad faciem. sic itaque hoc accipiatur, tamquam plena dicta sit, qua maior esse non possit, quamdiu ambulamus per fidem; erit enim plenior, immo plenissima, sed per speciem. item quod dixi de his, qui subueniunt indigentibus, quia misericordes uocantur, etiam si sapientes usque adeo sint, ut iam nullo animi dolore turbentur, non sic accipiendum est, tamquam definierim in hac uita esse tales sapientes; non enim dixi: cum sint, sed dixi: etiam si sint. Alio loco, ubi dixi: iam uero, cum haec humana dilectio inhaerentem uberibus suis nutrierit et roborauerit animum, sequendo deo factus est idoneus; ubi eius maiestas ex tanta parte, quanta animi, dum terrae huius inhabitator est, sufficit, aperire se coeperit, tantus caritatis ardor innascitur et tantum diuini amoris consurgit incendium, ut exustis omnibus uitiis in homine sanctificato at
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ uirtutem: His enim nomiuibus. latinus
interpres quattuor illas uirtutes quȩ maxime
in ore philosophoꝵ esse assolent nominauit.
sobrietatem appellans temperantiam. pruden¬
tiȩ imponens nomen sapientiȩ: fortitudinẽ uͦ
uirtutis uocabulo enuntians. solam iusticiã
suo nomine interpretatus est. Has autem quat¬
tuor uirtutes in eodem libro sapientiȩ nomi-
nibus suis appellatas sicut a grecis uocantur
longe postea repperimus. in codicibus grecis.
Item quod posui de libro salomonis uanitas
uanitantium dixit ecclefsiastes. in multis qui-¬
dem codicibus legi. sed hoc grecus non habet.
Habet autem uanitas uanitatum quod postea
uidi.: & inueni eos latinos. esse ueriores. qui
habent uanitatum. non uanitantium. Ex
occasione tamen huus mendositatis quȩcũq
disserui: uera esse ipsis rebus apparent
Quod autem dixi eum ipsum quem cognos¬
cere uolumus hoc est d̾m. prius plena kari¬
tate diligamu̾is. melius diceretur sincera. quã

Expanded text:
et uirtutem? his enim omnibus latinus et uirtutem? his enim omnibus latinus interpres quattuor illas uirtutes, quae maxime in ore philosophorum esse adsolent, nominauit, sobrietatem appellans temperantiam, prudentiae inponens nomen sapientiam, fortitudinem uero uirtutis uocabulo enuntians, solam iustitiam suo nomine interpretatus est. has autem quattuor uirtutes in eodem libro Sapientiae suis nominibus appellatas, sicut a Graecis uocantur, longe postea repperimus in codicibus graecis. item quod posui de libro Salomonis: uanitas nanitantium, dixit Ecclesiastes, in multis quidem codicibus legi, sed hoc graecus non habet; habet autem: uanitas uanitatum, quod postea uidi, et inueni eos latinos esse ueriores, qui habent uanitatum, non uanitantium. ex occasione tamen huius mendositatis quaecumque disserui, uera esse ipsis rebus apparet. Quod autem dixi: eum ipsum, quem cognoscere uolumus, hoc est deum, prius plena caritate diligamus, melius diceretur: sincera quam
Abbreviated transcription (Latin):
te afficimur. multa disputans dixi : quȩ in ip
fis rebus non tanquam falsa improbo. Qcrũ¬
tamen conuenientiam scripturarum uete¬
rum & nouarum quam demonstrare cupie¬
bam ex his dum taxat uerbis: non utiq de¬
monstraui. Unde autem michi error obrep¬
serit dixi. Ex aliis uero testimoniis. eandem
conueuentiam sufficienter ostendi. Similit᷑
& paulo post testimonium posui de libro sa¬
pientiȩ secundum codicem nostrum in quo
scriptum erat. Sobrietatem enim sapientia
docet ⁊ iusticiam ⁊ urtutem : & secundum
hec uerba disserui res quidem ueras: sed ex
secasione mendositatis muentas. Quid enĩ
uerius quam quod sapientia doceat ueritate
contemplationis. quam nomine sobrietatis
significatam putaui. & actionis probitatem
quam per duo alia intelligi uolui. per ius¬
tieiam atq uirtutem: cum codices eiusdem
interpretationis ueriores habeant. sobrieta¬
tem enim ⁊ sapientiam docet. ⁊ iusticiam

Expanded text:
te adficimur, multa dite adficimur, multa disis rebus non tanquam falsa improbo. Verumtamen convenientiam Scripturarum veterum et novarum, quam demonstrare cupiebam, ex his duntaxat verbis non utique demonstravi; unde autem mihi error obrepserit, dixi: ex aliis vero testimoniis eamdem convenientiam sufficienter ostendi . 3. Similiter et paulo post testimonium posui de libro Sapientiae, secundum codicem nostrum, in quo scriptum erat: Sobrietatem enim sapientia docet, et justitiam et virtutem . Et secundum haec verba disserui res quidem veras, sed ex occasione mendositatis inventas . Quid enim verius, quam quod sapiencontemplationis, quam nomine sobrietatis significatam putaui, et actionis probitatem, quam per duo alia intellegi uolui, per iustitiam atque uirtutem, cum codices eiusdem interpretationis ueriores habeant: sobrietatem enim et sapientiam docet et iustitiam
Abbreviated transcription (Latin):
Aos autẽ baptiratus cũ romȩ essem
nec tacitus ferre possem manicheoꝵ
iactantiam de falsa & fallaci conti¬
nentia uel abstinentia qua se ad un¬
peritos decipiendos ueris xp̃ianis
quib comparandi non sunt insuꝑ
prȩferunt. scripsi duos libros: unũ
de morib ecclesiȩ catholicȩ: & alte¬
rum de moribus manicheorum.
In eo igitur qui est de moribus ecclesse
catholicȩ ubi postii testimonium in quo
legitur propter tẽ afficimur totadie.
estimati sumus ut oues occisionis. men¬
dositas nostri codicis me fefellit : minus
memorem sei ipturarum. in quibus non¬
oum assuet: is eram. Nam eiusdem int̾¬
pretationis alii codices non habent ꝓpter
te afficiur. sed Propter te morte affici¬
mur: euod uno uerbo alii dixerunt
mortificamur. Hoc esse melius greci
libri indicant. ex qua lingua in latina¬
secundum septuaginta interpretes ueterum
Tunarum seripturarum est facta translatio.
Fa famen secundum hȩc uerba. id est propter

Expanded text:
DVO. lam baptizatus autem cum Romae essem nec tacitus ferre possem Manicheorum iactantiam de falsa et fallaci continentia uel abstinentia, qua se ad inperitos decipiendos ueris Christianis, quibus conparandi non sunt, insuper praeferunt, scripsi duos libros, unum de moribus ecclesiae catholicae et alterum de moribus Manicheorum. In eo igitur, qui est de moribus ecclesiae catholicae, ubi posui testimonium, in quo legitur, quoniam propter te adficimur tota die, aestimati sumus ut oues, mendositas nostri codicis me fefellit minus memorem scripturarum, in quibus nondum adsuetus eram. nam eiusdem interpretationis alii codices non habent: propter te adficimur, sed propter te morte adficimur, quod uno uerbo alii dixerunt mortificamur. hoc esse uerius graeci libri indicant, ex qua lingua in latincundum Septuaginta interpretes ueterum diuinarum scripturarum est facta translatio. et tamen secundum haec uerba, id est: propter
Abbreviated transcription (Latin):
Fugienda sunt omnibus modis ⁊ igni ac¬
Languor a corpore. Imperitia ab animo.
luxuria a uentre. a ciuitate sȩditio. Adomo
discordia: & in cõmmune a cunctis rebus
temporum maxime habendam curam.
mane ⁊ uesperi. & eorum quȩ acturi sumꝰ
& eorum que gessimus. Post deum uerita¬
tem colendam. quȩ sola homines deo
proximos facit .

Expanded text:
Fuganda sunt omnibus modis languor a corpore, imperitia ab animo, luxuria a ventre, a civitate seditio, a domo discordia, et in commune a cunctis rebus temporum maxime habendam curam, mane et vesperi, id est, eorum quae acturi sumus, et eorum quae gesserimus. Post Deum veritatem colendam, quae sola homines Deo proximos faciat.
Abbreviated transcription (Latin):
N aliis ubris satis opinor egisse nos quẽ¬
ad modũ manicheoꝵ inuectionib qͥb in
legẽ qđ uetus testamentũ uocatur. impe¬
rite atq ĩpie ferunt᷑. seseq intͣ imꝑitoꝵ
plausus mnani iãctatione uentilant possi¬
mꝰ occurrere : qđ breuit᷑ etiã hic cõmemo¬
rari a me potest. Quis enĩ medio criter
sanus ñ facile intelligat scripturarũ expo¬
sitionẽ ab his petendam ẽẽ qui earũ docto¬
res se esse ꝓfitent᷑ : fieriq posse ĩmo id seꝑ
accidere ut multa indoctis uideant᷑ absur¬
da. quȩ cũ a doctorib exponunt᷑ eo laudan¬
clausa difficilius aperiebant᷑ Hoc fere
in scĩs ueteris testam̃ti libris euenit: si mͦ
ille qui eis offendit᷑. doctorẽ potius eoꝵ piũ
quã impiũ laceratorem reqͥrat: priusq studio
quȩrentis qua temeritate repͣhendentis im¬
buatur: nec si ea discere cupiens in aliqͦs
cemodi eccłiȩ catholicȩ antistites ⁊ minis¬
tros. qͥ aut passim caueant ñ dare myste¬

Expanded text:
n aliis libris satis opinor egisse nos quemadmodum Manichaeorum invectionibus, quibus in Legem, quod Vetus Testamentum vocatur, imperite atque impie feruntur, seseque inter imperitorum plausus, inani jactatione ventilant, possimus occurrere: quod breviter etiam hic commemorari a me potest. Quis enim mediocriter sanus non facile intelligat, Scripturarum expositionem ab iis petendam esse, qui earum doctores se esse profitentur; fierique posse, imo id semper accidere, ut multa indoctis videantur absurda, quae cum a doctioribus exponuntur, eo laudanclausa difficilius aperiebantur? Hoc fere in sanctis Veteris Testamenti libris evenit, si modo ille qui eis offenditur, doctorem potius eorum pium, quam impium laceratorem requirat, priusque studio quaerentis, quam temeritate reprehendentis imbuatur. Nec, si ea discere cupiens, in aliquos cemodi Ecclesiae catholicae antistites et ministros, qui aut passim caveant nudare myste
Abbreviated transcription (Latin):
dͣs de quo ꝓpħa dicit qui fecit quȩ futura sunt. in se ha¬
buit quod absit iniquitatis originẽ: si homine a se factu
ipse p̃destinauerat peccatorem. Prȩdestinatio eni eius
preparatio est operum eius: & sicut competit dõbo
no ut causa sit tocius boni operis: Sic incongruũ est
ut in ipso putetur causa cuiuslibet operis mali. Dem¬
de attendamus qr nulla ratio redditur. qr homo ad
ne spͣuali in cęlestib inxp̃o iħu. sicut elegit eos in
culari in conspectu eius in caritate: qui predestina¬
uit eos in adoptionẽ filioꝵ per iħ̾um xp̃m in ipsũ.
si ergo in his causa pͥdestinationis quęratur. ñ utiq
alia sed sola gratuita di miscdia repperitur. Ipse est
eni. de quo dicit psalmus. Alisericors ⁊ miserator d̾ns.
longanimis ⁊ multũ misericors. Non in finẽ irascetur:

Expanded text:
Deus, de quo propheta dicit: Qui fecit quae futura sunt , in se haDeus, de quo propheta dicit: Qui fecit quae futura sunt , in se habuerit quod absit iniquitatis originem, si hominem a se factum ipse praedestinaverat peccatorem; praedestinatio enim ejus, praepno, ut causa sit totius operis boni: sic incongruum est ut in ipso putetur causa cujuslibet operis mali. Deinde attendamus, quia nulla ratio redditur, qua homo ad ne spiritali in coelestibus in Christo Jesu, sicut elegit eos in culati in conspectu ejus in caritate, qui praedestinavit eos in adoptionem filiorum per Jesum Christum in ipsum ; si ergo in his causa praedestinationis quaeratur, non utique alia, sed sola gratuita Dei misericordia reperitur. Ipse est enim de quo dicit psalmus: Misericors et miserator Dominus, longanimis et multae misericordiae: non i
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ salutẽ. Ad hoc non ẽ a dõ predestinata racionalis cre¬
atura neq est alia eius p̾destinatio. nisi futuroꝵ operũ
eius ȩterna preparatio: in qua nullius causa mali po¬
terit inueniri. qi ex uoluntate di nunquã ꝓcessit ori¬
scriptum est. Misericordiã ⁊ ueritatẽ: diligit dominꝰ.
In omnib ergo operib enis aut iusta ueritas custo¬
ditur: aut pia miscđia prerogat᷑ Porro autem cum
negare non possumus a dõ bono factũ homine̾ bonum.
Si dixerimus eumꝰ predestinatũ ad opus aliquod malũ
nos d̾o misericordi ⁊ iusto. tale opus qđ absit adscribimꝰ
ubi nec misericors possit inueniri nec iustus. Si eñi cu a
dõ fieret homo sic erat in pͣsenti opere di bonus ut in pͣ¬
destinatione eius esset malus. proculdubio d̾i oꝑe malus
futurus erat: a quo ad peccandũ predestinatus fiebat.
Ubi statim illa consequitur ab surditas. ut dicatur qr

Expanded text:
et salutem. Ad hoc non est a Deo praedestinata rationalis creet salutem. Ad hoc non est a Deo praedestinata rationalis creatura. Neque enim alia est ejus praedestinatio, nisi futurorum operum ejus aeterna praeparatio, in qua nullius causa mali poterit inveniri, quia ex voluntate Dei nunquam processit oriscriptum est: Misericordiam et veritatem diligit Dominus Deus . In omnibus ergo operibus ejus, aut justa veritas custoditur, aut pia misericordia praerogatur. Porro autem, cum negare non possimus a Deo bono factum hominem bonum, si dixerimus eum a Deo praedestinatum ad opus aliquod malum, nos Deo misericordi et justo tale opus quod absit ascribimus, ubi nec misericors possit inveniri, nec justus. Si enim cum a Deo fieret homo, sic erat in praesenti opere Dei bonus, ut in praedestinatione ejus esset malus, procul dubio Dei opere malus futurus erat, a quo ad peccandum praedestinatus fiebat. Ubi statim illa consequetur absurditas, ut dicatur, quia
Abbreviated transcription (Latin):
ex mundo est. Hic autem mundi nomine homines
significat mundi istius dilectores. qui non ideo pro
dilectione mundi puniendi sunt qr aliquã substantia
malam diligunt. cum substantia naturaliter nulla
sit mala: sed qr dilectionis ordinẽ non tenentes. dum
plus iusto diligunt mundũ. minus dm̃ diligunt quã
diligere debuerunt. Non autẽ ds̃ aliquid in ordinatum
fecit. nec aliquid inordinatũ fieri pͣdestinauit. qui
per apłm suum imperat ut omina honeste ⁊ scd̾m
ordinem fiant. Propter qđ ⁊ in scĩs eloquus ut pecca¬
tũ uitetur : caritas ordinari pͣcipitur. Scriptũ est enĩ.
Ordinate in me karitate. Huic ordini congratulatur
apłs dicens. Nam ⁊ si corpore absens sũ sed sp̃u uobiscũ
sum: gaudens ⁊ uidens ordinẽ ur̃um. Peccati uero
iniciũ si attendat᷑. puto qđ nichil est aliud quã ordi¬
natarum a dõ rerum in ordinata rationalis creature
dilectio: quȩ sponte ꝑdendo dilectionis ordine̾. ꝑdidit

Expanded text:
 15, 16. Hic autem mundi nomine homines significat mundi istius dilectores: qui non ideo pro dilectione mundi puniendi sunt, quia aliquam substantiam malam diligunt, cum substantia naturaliter nulla sit mala, sed quia dilectionis ordinem non tenentes, dum plus justo diligunt mundum, minus Deum diligunt quam diligere debuerunt. Non autem aliquid inordinatum Deus fecit, nec aliquid inordinatum fieri praedestinavit, qui per apostolum suum imperat, ut omnia honeste et secundum ordinem fiant . Propter quod et in sanctis eloquiis, ut peccatum vitetur, caritas ordinari praecipitur. Scriptum est enim: Ordinavit in me caritatem . Huic ordini congratulatur Apostolus dicens: Nam etsi corpore absens sum, sed spiritu vobiscum sum gaudens, et videns ordinem vestrum . Peccati vero initium si attendatur, puto quod nihil est aliud quam ordinatarum a Deo rerum inordinata rationalis creaturae dilectio, quae sponte perdendo dilectionis ordinem, perdidit