comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Vnurquirq: stupebat ad proxi¬
Eccedier dñi uenit crudelir& in¬
dignationis plenus &irae fu¬
roris que adponendam terrã
insolitudinem et peccatorereĩ
conterendor deea propterea
Ixx orbem int̃ p̃tatisunt et
procrudeli in sanabilem
Cum enim dier uel iudicu
uel mortis aduenerit inple¬
bitur illud quod in ui
psalmo legitur. In infer¬
no autem quirconfite¬
biturtibi. Non estenim
illud tempus paenitentiae
sed poenarum Et in alio
lo co dicitur quam magna
multitudo dulcedinis tuae
dñe quam abrcondistiti¬
mentiburte. Ergo abs¬
conditordi multamiseri¬
cordia Abhirqui adhuc inti¬
moresunt positi. et per fec¬
tam dĩ non habent carita¬
tem ut dum crudelem
audiunt diem dñi et in¬
sanabilem indignatignis
furorirque plenum pecca¬
re desistant ponetur
quoque orbis uel terra in
solitudinem Et peccatores
conterentur deea quae
priur peccatorum onbre
grauabatur ut del&ir
perditis quae sceleribur
habit& et regnet interra
sola iustitia⁊ Qñm stel¬
le caeli & rplendor earũ

Expanded text:
sque ad proxiecce dies Domini venit crudelis et indignationis plenus et irae furorisque ad ponendam terram in solitudine et peccatores eius conterendos de ea quonia orbem interpretati sunt: pro crudeli, insanabilem. Cum enim dies vel judicii, vel mortis advenerit, implebitur illud quod in sexto psalmo legitur: In inferno autem quis confitebitur tibi ? Non est enim illud tempus poenitentiae, sed poenarum. Et in alio loco dicitur: Quam magna multitudo dulcedinis tuae, Domine, quam abscondisti timentibus te! Ergo absconditur multa Dei misericordia ab his qui adhuc in timore sunt positi, et perfectam Dei non habent charitatem, ut dum crudelem audiunt diem Domini, et insanabilem, et indignationis furorisque plenum, peccare desistant. Ponetur quoque orbis vel terra in solitudinem, et peccatores conterentur de ea, quae prius peccatorum onere gravabatur, ut deletis perditisque sceleribus, habitet et regnet in terra sola justitia. Quoniam stellae coeli, et splendor earum
Abbreviated transcription (Latin):
lum captiuitatis. et hanctẽ¬
pestatem Ñ sentiemus: se¬
mel enim mendacio crede¬
mus. hoc ẽ frustra spemha¬
buimus indõ et inlege eĩ.
& i deo amendacio protec¬
tisumus. quia mortui inmi¬
nentem captiuitatem dedi¬
nauimus uerbum hebruicũ.
Sotii aquila et sr̃machus
flagellum .Lxx. tempestatẽ
inter praetuti sunt. criatab
quoq: omnẽ mendacium
transtulerunt inquospera¬
uerunt iudaei culus luxta
euangelistum lohannem
pat̃ .ẽ. diabolus. id circo hȩc
dicit dñr dr̃. ecce egomit¬
tam infundamentission. lapi¬
dem lapidem ꝓbatum angu¬
larem p̃ciosum. infundatum
fundamini quicrediderit ñ
festina& et ponam iudicium
inpondere. & iustitiam inm̃¬
Isuram. et subuertet grando
Is pemmendacii. et ꝓtectionẽ
Ta quae inundabunt. et delebi¬
tͥ focdus ur̃m. cũmorte et pac¬
Qtum ur̃m cum inferno ñstabit.
flagellum inundans cũ transi¬

Expanded text:
lum captivitatis et hanc temlum captivitatis et hanc tempestatem non sentiemus. Semel enim mendacio credidimus, hoc est, frustra spem habuimus in Deo et in Lege ejus. Et ideo mendacio protecti sumus, quia mortui imminentem captivitatem declinavimus. Verbum Hebraicum SOT  , Aquila et Symmachus, flagellum, LXX tempestatem interpretati sunt; CHASAB   quoque omnes mendacium transtulerunt, in quo speraverunt Judaei, cujus juxta Evangelistam Joannem, pater est diabolus. . Idcirco haec dicit Dominus Deus: Ecce ego mittam in fundamentis Sion lapidem probatum, angularem, pretiosum, fundatum fundamine: qui crediderit, non festinet. Et ponam judicium in pondere, et justitiam in mensura: et subvertet grando spem mendacii, et protectionem aquae inundabunt. Et delebitur foedus vestrum cum morte, et pactum vestrum cum inferno non stabit; flagellum inundans cum transi
Abbreviated transcription (Latin):
fecimus testamentum cum¬
cum inferno. et cum mor¬
te pactum. tempertas¬
÷ transiens. si inruerit: non
÷ueniet supernos. qm̃ posu¬
÷imus mendacium spem¬
÷ nostram & mendatio prote¬
gemur.: Quod supra dixi¬
mus cum inrisione solitos
principes iudueorum pro¬
ph&cis dicere. Manda re¬
manda. ex pecta reexpec¬
ta & c&era hissimilia.
per quae ostenditur ne¬
quaquam eos proph&arũ
credi disse sermonibus. sed
prophetium eorum habu¬
isse dispectui praesens
ostendit cupitulum per
quod appellantur uiri in¬
lusores sunt autemscribae
pharisuei quidominantur
superpopulum dĩ inhieru¬
salem. quos lxx. uocant
uiros tribulatos et princi¬
pesꝰ hierusulem. Dixerunt
enum non sermone sed ope¬
re sumus sicut ceterue na¬
tiones. habemus pacem et
foedus cum inferno etcum
morte. semel sulutem
desperauimus. Certe capti¬
uitas.  longo post uentura
bis. adhuc modicum adhuc
modicum. ex pecta pror¬
sus expecta. Ergo cum
mortui fuerimus. hoc flagel¬

Expanded text:
Fecimus testamentum Fecimus testamentum cum inferno, et cum morte pactum: tempestas transiens si irruerit, non veniet super nos, quoniam posuimus mendacium spem nostram, et mendacio protegemur. Quod supra diximus cum irrisione solitos principes Judaeorum Prophetis dicere: Manda, remanda; exspecta, reexspecta, et caetera his similia, per quae ostenditur nequaquam eos Prophetarum credidisse sermonibus, sed prophetiam eorum habuisse despectui: praesens ostendit capitulum, per quod appellantur viri illusores. Sunt autem Scribae et Pharisaei qui dominantur super populum Dei in Jerusalem, quos LXX vocant viros tribulatos, et principes populi Jerusalem. Dixerunt enim non sermone, sed opere: Sumus sicut et caeterae nationes: habemus pactum et foedus cum inferno emorte: semel 380 salutem desperavimus. Certe captivitas longo post tempore bis: Adhuc modicum, adhuc modicum: exspecta, rursus exspecta. Ergo cum mortui fuerimus, hoc flagel
Abbreviated transcription (Latin):
surienti. & angustia que
ducit aduitam. illis haec
praedi cantibus audire
impii noluerunt. unde
hoc quod addĩ populum
dicebatur tribulationem
sustine. Tribulationem
sustine. ex pecta spem.
ex pecta spem. ad huc mo¬
dicum adhuc modicum.
illis uertitur in poenam
qui audire sermonem dñi
noluerunt. ut corruant
& uadant r&rorsum et
periculum obsidionis ac
mortis incurrant & abs¬
q: ullo miseriarum sine
capiant᷑. quod autem uer¬
bum hebruicum. deu quod¬
sunt error perspicuus.
est prima enim littera.
non a malo. quod contrariũ
bono ẽ sed ab angustia.
Propter hoc audite uerbũ
dñi uiri inlusorer quido¬
mami super populum meũ.
qui ẽ in hierusalem dixis¬
tis enim. percussimus foe¬
dus cum morte &cũ in¬
ferno fecimus pactum:
flagellum inundans cum
transierit non ueniet suꝑ
nos. quia posuimus menda¬
÷tium spem nr̃am. menda¬
tio protecti sumus .lxx.
Propterea audite uerbum
:dñi uiri tribulati. et prin¬
:cipes populi huius qui ẽ in
hierusalem quia dixistis

Expanded text:
et angustia quae ducit ad vitam. Illis haec praedicantibus, audire impii noluerunt. Unde hoc quod ad Dei populum dicebatur: Tribulationem sustine, tribulationem sustine; exspecta spem, exspecta spem: adhuc modicum, adhuc modicum, illis vertetur in poenam, qui audire sermonem Domini noluerunt, ut corruant et vadant retrorsum, et in periculum obsidionis ac mortis incurrant, et absque ullo miseriarum fine capiantur. Quod autem verbum Hebraicum DEA, quodsunt, error perspicuus est. Prima enim littera Dnon a malo, quod contrarium bono est, sed ab angustia. Propter hoc audite verbum Domini, viri illusores, qui dominamini super populum meum, qui est in Jerusalem. Dixistis enim: Percussimus foedus cum morte, et cum inferno fecimus pactum: flagellum inundans cum transierit, non veniet super nos, quia posuimus mendacium spem nostram, et mendacio protecti sumus. LXX: Propterea audite verbum Domini viri, tribulati et principes populi hujus, qui est in Jerusalem: Quia dixistis:
Abbreviated transcription (Latin):
uallem pinguium. id est.
ges semanim. inqua&iam
nomen loci significatur.
in quo ludas dnm tradidit:
uallis autem pinguis siue
pinguium dicitur propt̃
ubertatem. et scribas et
pharisaeos qui ibi dnm̃
conpraehenderunt: Deꝗ
bus inpsalmo scriptumẽ.
tauri pingues obsederun
me: haec uallis pinguium
id est gessemanim in hoc
capitulo secundo appelatͥ
& miror quomodo bex.
primum eam dixerint mon¬
tem pinguem & postea mon¬
tem excelsum. Ebrius aut̃
proditur. non uino. sed aua¬
ritia. et furore aspidum
insanabili. Et diabuli cibus
qui post buccillam intrauit
ineum: et penitus deuora¬
tus est. quia oratio eius uer¬
habuit. Uerbum hebraicũ.
Secchoro. ambiguum ẽ. et uł
ebrius uel mercennarius
sonat. Vnde & issachar in¬
ter pra&atus. est. merces &
ebri&as. c& erique ebrius.
soli lxx mercennarius
÷transtulerunt. In dieilla
erit dñs exercituum corona
gloriae et sertum ex ulta
uertentibus debello. adpor¬

Expanded text:
vallem pinguium, id est, vallem pinguium, id est, Gessemanim: in qua etiam nomen loci significatur, in quo Judas Dominum tradidit. Vallis autem pinguis, sive pinguium dicitur, propter ubertatem, et Scribas et Pharisaeos qui ibi Dominum comprehenderunt: de quibus in psalmo scriptum est: Tauri pingues obsederunt me . Haec vallis pinguium, id est, Gessemanim, in hoc capitulo secundo appellatur; et miror quomodo LXX primum eam dixerint montem pinguem, et postea montem excelsum. Ebrius autem fuit proditor non vino, sed avaritia et furore aspidum insanabili, et diaboli cibo, qui post buccellam intravit in eum , et penitus devoratus est, quia oratio ejus verhabuit. Verbum Hebraicum SACCHORE ambiguum est, et vel ebrios, vel mercenarios sonat. Unde et Issachar interpretatur, est merces: et ebrietas: caeterique ebrios: soli LXX mercenarios transtulerunt. In die illa erit Dominus exegloriae: et sertum exsultatvertentibus de bello ad por
Abbreviated transcription (Latin):
runt. Nec secuntur tenuita¬
tem annae. & humilitatem
ecclesi asticam. sed in mon¬
te pinguissimo uersant᷑
ebrii absque iuno. prop¬
terea fortis & durus fu¬
ror dñi qui eos puniturus
est grandine praecipiti.
quae Non intecta sed in
capita mortalium ruit.
inundationibus compara¬
tur: Quae quicquid ob¬
uium inuenerunt trahiñ
haec corona in luriae mer¬
cennarii appellantur
ephraim. qui luxta a pos¬
erunt Etuersantur in
superbia. et dulcissimõs
cibus diabolisunt. quieos
cotidie deuorat.: secun¬
dum proph&iam: illud
possumus dicere quod co¬
ronam inluriae uoc&.
scribas & pharisaeos:
qui dñm blasphemant et
appellantur mercennarii
ephraim propter iudam
quide tribu ephralm et
deuico eiusdem tribu sca¬
rioth dnm pr&cio uendi¬
dit. quiuere flos aposto¬
licae gloriae cecidit suꝑ
montem pinguir simum.
de quodictum putamurman¬
ducauit & bibit lacob et
saturatus est. in pinguatus
& recalcitrauit dilectus:
siue luxta hebraicum. suꝑ

Expanded text:
runt: nec sequuntur tenuitarunt: nec sequuntur tenuitatem mannae, et humilitatem Ecclesiasticam; sed in monte pinguissimo versantur ebrii absque vino. Propterea fortis et durus furor Domini, qui eos puniturus est, grandini praecipiti, quae non in tecta, sed in capita mortalium ruit, inundationibus comparatur, quae quidquid obvium invenerint, trahunt. Haec corona injuriae, mercenarii appellantur Ephraim, qui juxta Aposerunt, et versantur in superbia, et dulcissimus cibus diaboli sunt, qui eos quotidie devorat . Secundum prophetiam illud possumus dicere, quod coronam injuriae vocet Scribas et Pharisaeos, qui Dominum blasphemappellabantur mercenarii Ephraim, propter Judam, qui de tribu Ephraim et de vico ejusdem tribus Iscarioth, Dominum pretio vendidit, qui vere flos apostolicae gloriae cecidit super montem 373 pinguissimum, de quo dictum putamus: Manducavit et bibit Jacob, et saturatus est, et impinguatus, et recalcitravit dilectus . Sive juxta Hebraicum: super
Abbreviated transcription (Latin):
grandinis turbo uniuer¬
sa confringit. & impe¬
tus aquarum inundanti¬
um quicquid obuium
inuenerit rapit. sic abas¬
syriorum deleatur exer¬
citu. et quod reliquum
fuerit in montes siue ur¬
bes mediae transseratur.
Conparat autem gloriã
decem tribuum coronae
uariorum florum. quae
tantam habuerit pulchri¬
tudinem : Ut quomodo
si quis ante quam aestas
ueniat et autumnus.
in arborem statim ut ma¬
nu tenuerit deuorat.
sic et decem tribus cum
assyriis uiderit uast&
acdeuor&. Et nihil omni¬
no pristini populi relin¬
quat insamaria. hocbre¬
uiter iuxta historiam dic¬
tum est transeamus ad alle¬
goriam secundum expo¬
sitionem osee proph&ae:
In quo ephraim & loseph
et samariam. et decem
tribus quae scissȩ sunt
a corpore duo decim tri¬
buum: Et templum dñi
reliquerunt. retulimus
adhereticos. qui uere lux
ta Lxx editionem coro¬
nam in luriae sunt dnm
blas phemantes: Etomnia
mercedis causa faciunt.
et degloria dñi concide¬

Expanded text:
grandinis turbo univergrandinis turbo universa confringit, et impetus aquarum inundantium quidquid obvium invenerit, rapit: sic ab Assyriorum deleantur exercitu, et quod reliquum fuerit, in montes sive urbes Mediae transferatur. Comparat autem gloriam decem tribuum coronae variorum florum, quae tantam habuerit pulchritudinem, ut quomodo si quis antequam aestas veniat et autumnus, in arbore, statim ut manu tenuerit, devorat: sic et decem tribus cum Assyrius viderit, vastet et devoret, et nihil omnino pristini populi relinquat in Samaria. Hoc breviter juxta historiam dictum sit. Transeamus ad allegoriam. Secundum expositionem Osee prophetae, in quo Ephraim et Joseph et Samariam et decem tribus, quae scissae sunt a corpore duodecim tribuum, et templum Domini reliquerunt, retulimus ad haereticos, qui vere juxta Septuaginta editionem, corona injuriae sunt, Dominum blasphemantes, et omnia mercedis causa faciunt, et de gloria Domini concide
Abbreviated transcription (Latin):
mum luxta historiam.
dein iuxta tropologiam.
ad extremum luxta uati¬
cinium proph&ale.
loquitur sermo diuinus
aduersum decem tribus
quae regnabant insama¬
riam propter hiero boã
qui de tribu ephra imfuit.
Appellabantur ephraim
et uocat eos coronam suꝑ¬
biae quia conparati du¬
abus tribubus quae ap¬
pellabantur iuda sublimi¬
ores erant et numero
& robore. Ebrios que
eos dicit ephraim qui
suum non intellegant
creatorem sed pro dño
adorent uitulos aure¬
os. indap & inbethel.
isti quondam inflore
fuerint dñi et gloria
quando reg&a bantur
addauid et salomone.
et induo decim tribubus
erant ad oranter dm̃ intẽ¬
plo hierusalem qui fue¬
runt inuertice uallis pin¬
guissi mae quod hebraice
dicitur. gessemanim.
significat autem locum
ubi traditus dñs ẽ super
culus uallis uerticem tẽ¬
plum dñi situm ẽ. isti
in ebriati sunt uino erro¬
ris & amentiae quod eis
miscuit hieroboam. qua¬
propter poenam illir dñs
comminatur. quod sicut

Expanded text:
mum juxta historiam, mum juxta historiam, deinde juxta tropologiam, et ad extremum juxta vaticinium prophetale. Loquitur sermo divinus adversum decem tribus quae regnabant in Samaria, et propter Jeroboam, qui de tribu Ephraim fuit, appellabantur Ephraim. Et vocat eos coronam superbiae: quia comparati duabus tribubus, quae appellabantur Juda, sublimiores erant et numero et robore. Ebriosque eos dicit Ephraim, qui suum non intelligant Creatorem, sed pro Domino adorent vitulos aureos in Dan et Bethel. Isti quondam in flore fuerunt Domini, et in gloria, quando regebantur a David et Salomone, et in duodecim tribubus erant adorantes Deum in templo Jerusalem, qui fuerunt in vertice vallis pinguissimae, quod Hebraice dicitur GE SEMANIM . Siginificat autem locum ubi traditus Dominus est; super cujus vallis verticem templum Domini situm est. Isti inebriati sunt vino erroris et amentiae, quod eis miscuit Jeroboam. Quapropter poenam illis Dominus comminatur, quod sicut
Abbreviated transcription (Latin):
confringenses. sicut impe¬
tus aquarum multarum
inundantium. et emissa¬
Erusn super terram: spatio¬
Esam. pedibus conculcabit᷑¬
corona superbiae ebriorũ
ephraim. Et erit flos deci¬
Edens gloriae exultationis
Teius qui est super uerticem
uallis. pinguium quasi tẽ¬
poraneum ante maturita¬
Etem autumni quodcum
aspexerit uidenr. statim
ut manu tenuerit deuora¬
bit illud. Lxx. llaecoro¬
nae in iuriae mercennarii
ephraim floscadenr deglo¬
ria super uerticem montis
pingus. qui ebrii estis abr¬
que iuno. Ecce fortis &
Edurus furor dnĩ sicut
grando quae fertur inpro¬
num non habens umbra¬
culum et quae uiolenter
decid&. sicut aquarum
multitudo trahens humũ
et faciens sibi spatium
Emanibus & pedibus con¬
culcabitur. corona inlu¬
riae mercennarii ephra
Tim erit flos qui cecidit
Edespe gloriae super sũ¬
⁊ mitate montis excelsi
sicut praematura sicus quã
qui uiderit ante quam
sumat manu cupi & eã
deuorari.: Di camus pri¬

Expanded text:
confringens, sicut impeconfringens, sicut impetus aquarum multarum inundantium et emissarum super terram spatiosam. Pedibus conculcabitcorona superbiae ebriorum Ephraim. Et erit flos decidens gloriae exsultationis ejus, qui est super verticem vallis pinguium, quasi teporaneum ante maturitatem autumni, quod cum aspexerit videns, statim ut manu tenuerit, devorabit illud. LXX: Vae coronae injuriae mercenarii Ephraim: flos cadens de gloria super verticem montis pinguis, qui ebrii estis absque vino. Ecce fortis et durus furor Domini, sicut grando quae fertur in pronum, non habens umbraculum, quae violenter decidit sicut aquarum multitudo trahens humum, et faciens sibi spatium: manibus et pedibus conculcabitur corona injuriae mercenarii Ephraim. Et erit flos qui decidit de spe gloriae in summitate montis excelsi, sicut praematura ficus, quam qui viderit, antequam sumat manu, cupiet eam devorare. Dicamus pri
Abbreviated transcription (Latin):
tũ temporis spatium transimis
adnonum Non absq: morsu
& obtrectationibus inuidorũ
quid ignorantes quidaudian
quidloquunur deeo aut lu¬
dicare quod nesciunt . & ante
dispiciunt quam probent
eruditosq: se aestimant. Et dis¬
sertos. si de cunctis scriptorib
detrahant quorum liuorem
& musitationem garrolam
conteminentes: dĩ poscamus
auxilium. & psalmistae
inpraecationem dicamus.
dissipa genter quaebella uo¬
lunt dñi enim locus in
pace est quae exsuperat om¬
nem sensum quam & prophe¬
ta desiderat. clamitans
dne dr̃ noster pacem da nobis
omnia enim reddidisti nob̃.
Sediam propanamus isaiae
capitulum et cum morse in¬
grediamur nubem et caligi¬
nem et clarific&ur uultus
noster. & iuxta hebraicum
cornutasit facies. audiantur¬
que erutilent tonitrua et
nae superbiae ebriis ephra¬
im et flori decidenti gloria
exultationis eius qui eran
inuertice uallis pinguissi¬
mȩ crrantes auino. Ecce
ualidus & fortis dñs sicut
Cimp&us grandinis turbo

Expanded text:
tum temporis spatium transimus tum temporis spatium transimus ad nonum: non absque morsu et obtrectationibus invidorum, qui ignorantes quid audiant, quid loquantur, de eo audent judicare quod nesciunt, et ante despiciunt quam probent, eruditosque se aestimant et disertos, si de cunctis Scriptoribus detrahant. Quorum livorem et mussitationem garrulam contemnentes, Dei poscamus auxilium, et Psalmistae imprecatione dicamus: Dissipa gentes quae bella volunt . Domini enim locus in pace est, quae exsuperat omnem sensum. Quam et Propheta desiderat clamitans: Domine Deus noster, pacem da nobis: omnia enim reddidisti nobis . Sed jam proponamus Isaiae capitulum, et cum Moyse ingrediamur nubem et caliginem, ut clarificetur vultus noster, et, juxta Hebraicum, cornuta sit facies: audianturque et rutilent tonitrua et nae superbiae ebriis Ephraim, et flori decidenti gloriae exsultationis ejus, qui erant in vertice vallis pinguissimae, errantes a vino. Ecce validuimpetus grandinis, turbo
Abbreviated transcription (Latin):
qui perierant in assyriis &
in aegyptum. ad dnm̃ ueni¬
ant. Necdixit omner filio¬
rum israħ. sed om̃s qui perie¬
rant. ꝑ quod significat. genti¬
um multitudinem quod&
idolatriae & magicis. ac
philosophiae artibus obliga¬
adorent eum in ecclesia
Tuba autẽ magna potest in¬
tellegi & sermo euangeli¬
cus. dequo in hoc eodem ꝓ¬
ph&a legimus. suꝑmontẽ
ex celsum ascende tu qui e¬
acccristis adsion montem
& ciuitatẽ dĩ uiuentis hieru¬
salem caelestem & multorũ
angelorum milia. Ecclesi am
primitiuorum quiscripti suñ
in caelis: huc usq de consum¬
matione mundi dictũ ẽ. ab
eo loco in quo exponere coe¬
pimus. Eccedñs dissi pabit
terram & nudabit eam quod
praesente uolumine contin&
Nunc adiuuante immo in spi¬
rante nos xp̃o transeamus ad no¬
num quo alterius proph&iae
habebit ex ordium¬
ariis molestiis occupati
explanationis inesaiã
proph&am ꝑ interualla
dictamus. Vnde expl&o octa¬
uo uolumine nuncpost aliquan¬

Expanded text:
qui perierant in Assyriis et qui perierant in Assyriis et in Aegypto ad Dominum veniant: Nec dixit omnes filios Israel, sed omnes qui perierant, per quod significat gentium multitudinem, quod et idololatriae, et magicis, ac philosophiae artibus obligaadorent eum in Ecclesia. Tuba autem magna potest intelligi sermo Evangelicus, de quo et in hoc eodem Propheta legimus: Super montem excelsum ascende, qui eaccessistis ad Sion montem & Civitatem Dei viventis Jerusalem caelestem, & multorum Angelorum millia; et Ecclesiam primitivorum, qui scripti sunt in coelis . Hucusque de consummatione mundi dictum est ab eo loco in quo exponere coepimus: Ecce Dominus dissipabit terram, et nudabit eam , quod praesenti volumine continetur. Nunc adjuvante, immo inspirante nobis Christo, transeamus ad nonum, quod alterius prophetiae habebit exordiumariis molestiis occupati, explanationes in Isaiam prophetam per intervalla dictamus. Unde expleto octavo volumine, nunc post aliquan
Abbreviated transcription (Latin):
quunt᷑ iudaeis. uobis quidem
oportebat primũ adnuntia¬
re uerbum dĩ sed quia indig¬
nos uos iudicatir salute. ecce
conuertemur ad gentes. et
erit indie illa clang& urin.¬
⁊ tuba magna & uenient qui
perditifuerant de terra as¬
siriorum. & qui lectierant.
interram aegypti. & adora¬
bunt dñm in montescõ hie
rusalem .lxx. & erit indie¬
⁊ illa canent tuba magna &¬
Tuenient qui perierant in re¬
Egione asseriorum. & quipe¬
rierant in aegrpto. & ado¬
rabunt dñm supermontem
scm̃ hierusalem. In hoc loco
iudaei cassa sibe uota promit¬
tunt quod inconsumatione
rit deassrrus. & de terra ae¬
grpti. dispersus populus con¬
greg&ur & ueniat hierus alẽ
& aedificato tẽplo ador&
dñm dm̃ suum quod secun¬
dum litteram omnino stare
non potest. Neq: enĩ deasse¬
riis tantum et de aegypto
sed de toto orbe terrarũ qui
inxp̃o credituri sunt uoca¬
bunsur. Ergo hoc significat
quod innouissima tuba. Iux¬
ta a postolum paulum. om̃s

Expanded text:
quuntur ad Judaeos: Vobis quidem quuntur ad Judaeos: Vobis quidem primum oportebat annuntiare verbum Dei; sed quia indignos vos judicastis salute, ecce convertimur ad gentes . Et erit in die illa: clangetur in tuba magna; et venient qui perditi fuerant de terra Assyriorum, et qui ejecti erant in terram Aegypti: et adorabunt Dominum in monte sancto in Jerusalem. LXX: Et erit in die illa, canent tuba magna; et venient qui perierant in regione Assyriorum, et qui perierant in Aegypto: et adorabunt Dominum super montem sanctum in Jerusalem. In hoc loco Judaei cassa sibi vota promittunt, quod in consummatione rit, de Assyriis et de terra Aegypti dispersus populus congregetur, et veniat in Jerusalem, et aedificato templo, adoret Dominum Deum suum. Quod secundum litteram omnino stare non potest. Neque enim de Assyriis tantum et de Aegypto, sed de toto orbe terrarum, qui in Christum credituri sunt, vocabuntur. Ergo hoc significat, quod in novissima tuba, juxta Apostolum Paulum , omnes
Abbreviated transcription (Latin):
est oppidum in aegipti pales¬
tinae que confinio nont̃a uerba
scripturarum quam sensũ uer¬
borum exprimentes. quod aũt
nos diximus percuti& proquo
tatisunt quod siue uir gaper¬
cuti& siue aduirgam recense¬
bit numerum greges sui. In¬
tellegi potest. ut non in ma¬
lam sed inbonam partẽ acci¬
÷ piat᷑. & uos congregabimini
unus & unus filii israhel.lxx
uos autem congregate unum
& unum filios isrhł. ofilui¬
inquit israhel. proquo int̃¬
pra&atus c̃. symmachus do¬
mus istahel. ꝑcussis aduersari¬
is ur̃is ariuo fluminis usque
ad torrentem a egrpti. idẽ
ab eufrate usque adnilum
uos uel ipsi congregamini ag
fidem dñi unus & unus. qui¬
aiudeorum turba noncredi¬
dit. per quod significat pau¬
cos ex iudaeis. insaluato rem
dnm credituros. uel certe õa¬
postoli & apostolici uiri iu¬
daeorum multitudine non
credente uos detoto orbequos
potueritis. quasi oues morbi¬
das referte ad caulas dĩ&
congregate eas cumgentium

Expanded text:
est oppidum in Aegypti Palaesest oppidum in Aegypti Palaestinaeque confinio, non tam verba Scripturaram, quam sensum verborum exprimentes. Quod autem nos diximus, percutiet, pro quo tati sunt, quod sive virga percutiet, sive ad virgam recensebit numerum gregis sui, intelligi potest: ut non in malam, sed in bonam partem accipiatur. Et vos congregabimini unus et unus, filii Israel. LXX: Vos autem congregate unum et unum, filios Israel. O filii Israel, pro quo interpretatus est Symmachus, domus Israel: percussis adversariis vestris a rivo fluminis, usque ad torrentem Aegypti, id est, ab Euphrate usque ad Nilum, vos vel ipsi congregabimini ad fidem Domini unus et unus, quia Judaeorum turba non credidit, per quod significat, paucos ex Judaeis in Salvatorem Dominum credituros. Vel certe, o Apostoli et apostolici viri, Judaeorum multitudine non credente, vos de toto orbe, quos potueritis, quasi oves morbidas referte ad caulas Domini, et congregate eas cum gentium
Abbreviated transcription (Latin):
cabuntur qm̃ non est popu¬
lus habens: intellectum &pp¬
ter stultitiam eius. Nullam
a creatore suo misericordiam
consecutus est. Idurco percu¬
tiet si ue condudet dñs ab al¬
ueo uelriuo fluminis usque.
ad torrentem ae gypti. Ut
inum uersa ludȩa quae quon¬
dam repromissionis terra
fuit nullus repperiatur
sermo doctrinae nihilsci¬
entia scripturarum dequi¬
bus et ap̃or loquitur. ut
non adtenda mus iudaicis
fabulis & mandatis homi¬
num quiauertuntur. aue¬
ritate: &iterum. sunt enĩ
multi & non sub diti a cua¬
niloqui et seductores quos o¬
porte redar guere p̃cipue ex
circum cisione. Alueũ autẽ si¬
ueriuum fluminis iux tahnis to¬
riam euphraten possumus dice¬
re sicut & inseptua gesimo pri¬
alii iordanen putant. et hoc no¬
tandum quod iniude ae termi¬
nis fluuiuis appellet᷑ in acgro¬
ti finib: torrens qui turbi das
aquas hab&. & non ꝑpetuas. ꝓ
torrentiae gypti . LXX. Rnino co¬
t̃uuani trans tulerunt quod

Expanded text:
cabuntur, quoniam non est popucabuntur, quoniam non est populus habens intellectum, et propter stultitiam ejus, nullam a Creatore suo misericordiam consecutus est. Idcirco percutiet, sive concludet Dominus ab alveo vel rivo fluminis usque ad torrentem Aegypti, ut in universa Judaea, quae quondam repromissionis terra fuit, nullus reperiatur sermo doctrinae, nihil scientiae Scripturarum, de quibus et Apostolus loquitur: Ut non attendamus Judaicis fabulis et mandatis hominum, qui avertuntur a veritate ; et iterum: Sunt enim multi et non subditi ac vaniloqui, et seductores, quos oportet redarguere, praecipue ex circumcisione . Alveum autem, sive rivum fluminis juxta historiam Euphratem possumus dicere, sicut et in septuagesimo priAlii Jordanem putant. Et hoc notandum, quod in Judaeae terminis, fluvius appelletur; in Aegypti finibus, torrens, qui turbidas aquas habet, et non perpetuas. Pro torrente Aegypti, LXX Rhinocoruram transtulerunt, quod
Abbreviated transcription (Latin):
usque ad unum uocantur mu¬
lieres despectaculo ut quodip¬
sae iuderunt a postolis nunti¬
ent. israhel autem de quodic¬
tum est. isrł non coznouit me.
& populus meus me non intelle¬
xit. Clementissimum crea¬
torem & uictorem suum prouo¬
cauit in amaritu dinem. ut nũ¬
quam eius misereatur. haec
pie quidem dicuntur. sed quo¬
modo cum ceteris congruant
et consummationis munditẽ¬
poribus coaptent᷑ difficilis in¬
Eter prae tatio est. Et erit in
:die illa percutiet dñs ab alueo
fluminis usque ad torrentẽ
ae gypti. Lex Et erithidie¬
÷ illa condudet dñs a fossa flu¬
minis usque adrhinum cur¬
rarum. Nisi iunxiss& indie
illa per quod doce mur ea
quae dicturus est super¬
iob copulanda poteramus
quasi proprium capituli
huius sensum exponere
Nunc autem ad superiora re¬
ferenda sunt omnia qm̃ ciui¬
tas munita desolataerit spe¬
ciosa quondam relinquent᷑
quasi desertum. et ibi uitulus
accubabit. & consum & pro¬
paginem uineae & omnia sic¬

Expanded text:
usque ad unum , vocantur muusque ad unum , vocantur mulieres de spectaculo, ut quod ipsae viderunt Apostolis nuntient. Israel autem de quo dictum est : Israel non cognovit me, et populus meus non intellexit, clementissimum Creatorem et factorem suum provocavit in amaritudinem, ut nequaquam ejus misereatur. Haec pie quidem dicuntur; sed quomodo cum caeteris congruant, et consummationis mundi temporibus coaptentur, difficilis interpretatio est. Et erit in die illa, percutiet Dominus ab alveo fluminis usque ad torrentem Aegypti. LXX: Et erit in die illa, concludet Dminis usque ad Rhinocoruram. Nisi junxisset, in die illa, per quod docemur, ea quae dicturus est superioribus copulanda, poteramus quasi proprium capituli hujus sensum exponere; nunc autem ad superiora referenda sunt omnia. Quoniam civitas munita desolata erit, et speciosa quondam relinquetur quasi desertum, 368 et ibi vitulus accubabit, et consumet propagines vineae, et omnia sic
Abbreviated transcription (Latin):
lum miserabilem qui a non ẽ po¬
pulus sapiens. nec intellexit cre¬
atorem suum quine glectus ab
eis atque contemptus. uon mise¬
rebitur facturae. et non parcet
creaturae suae. iuxta Lxx de
maria dicitur magdalenae. et
alia maria ceteris mulieribus
quae primum uiderunt dñm re¬
surgentẽ & tenuerunt pedes eiꝰ
et ab eo audire meruerunt. No¬
lite timere: Itie ad nuntiate fra¬
tribus meis ut uadant ingalileã
ibi me uidebunt deistis mulie¬
ribus multo prius quã nascerent᷑
propheticus sermo prenuntiat.
et uocat eas ad ex pectaculum
dominicae passionis & resur¬
rectionis et euangelium praedi¬
cent. et luxta hebraicum doce¬
ant hierusalem siue terram isrł
quodistesit dñs & ds̃ populo
enim isrł non habete sapientiã
illo tempore quando passus. ẽ
dñr & impletum est uatici¬
nium prophetale. saluũ
me fac dñe qñm defecit sc̃s.
& omnes declinauerunt
simul inutiles facti sunt non
est qui faciat bonum non est

Expanded text:
lum miserabilem, quia non est polum miserabilem, quia non est populus sapiens, nec intellexit Creatorem suum, qui neglectus ab eis atque contemptus non miserebitur facturae, et non parcet creaturae suae. Juxta LXX, de Maria dicitur Magdalene, et alia Maria, et caeteris mulieribus, quae primum viderunt Dominum resurgentem, et tenuerunt pedes ejus, et ab eo audire meruerunt: Nolite timere: Ite, nuntiate fratribus meis ut vadant in Galilaeam, et ibi me videbunt . De istis mulieribus multo priusquam nascerentur, propheticus sermo praenuntiat, et vocat eas a spectaculo Dominicae Passionis et Resurrectionis, ut Evangelium praedicent, et, juxta Hebraicum, doceant Jerusalem sive terram Israel, quod iste sit Dominus et Deus. Populo enim Israel non habente sapientiam illo tempore, quando passus est Dominus, et impletum est vaticinium prophetale: Salvum me fac, Domine, quoniam defecit sanctus . Et: Omnes declinaverunt, simul inutiles facti sunt: non est qui faciat bonum, non est
Abbreviated transcription (Latin):
etꝰ formauit eos non parcet:
ses illius conterent᷑ ꝓ quo lxx
quic quã uiride quia ex aruit.
iuxta hebraicũ sequentibus co¬
pulat᷑. iuxta Lxx priorisen¬
sui : dicamus ergoprimum lux¬
ta hebraicum cũ siccitatis. et
messionis hierus alem etut aꝑ¬
tiur loquar uastitatis tempur
aduenerit tunc de coto orbe
sinagogarum turba cucurrit
ut plangant herus alẽ & mala
illius consolent᷑ siue aꝑtede
muli erib: loquit᷑ qua e nudatis
pectoribus sanguinanter feriunt
nium filiae hierusalẽ Nolite me
flere sed plangite super uos & su
ꝑfilios ur̃os magnaq: infelicitas
populi amulierib: lamentationis
carmina discere. sicut rep̃hen¬
sio fuit populi isrł quando in lu¬
dicũ libro in manumulieris deb¬
bore fecit salutẽ dns et tẽpore
uicinae captiuitatis tacentib ui¬
ris. olda mulier ꝓphetauit ꝓp
÷terea autem mulieres lon¬
goconterent᷑ it enere inbe¬
÷ cillitate. fame & squalore
con fectae. et docebunt popu¬

Expanded text:
et qui formavit eos, non parcet. et qui formavit eos, non parcet. sis illius conterentur, pro quo quidquam viride, quia exaruit, juxta Hebraicum sequentibus copulatur; juxta LXX, priori sensui. Dicamus ergo primum juxta Hebraicum. Cum siccitatis et messionis Jerusalem, et ut apertius loquar, vastitatis tempus advenerit, de toto orbe synagogarum turba concurret, ut plangant Jerusalem et mala illius consolentur. Sive aperte de mulieribus loquitur, quae nudatis pectoribus, sanguinantes feriunt nium: Filiae Jerusalem, nolite me flere, sed plangite super vos et super filios vestros . Magnaque infelicitas populi, a mulieribus lamentationis carmina discere; sicut reprehensio fuit populi Israel, quando in Judicum libro , in manu mulieris Debborae fecit salutem Dominus, et tempore vicinae captivitatis, tacentibus viris, Holda mulier prophetavit . Propterea autem mulieres longo conterentur itinere, imbecillitate, fame et squalore confectae, et docebunt popu
Abbreviated transcription (Latin):
praefilus hominum relin¬
quetur et dimittet qua si
desertum dicente dño ad
apostolos surgite ab eamus
hincibi pascet᷑ uitulus roman
exerctus dequo et in alio
loco sub nomine a pridictum est:
uas tauit eam aper de silua & sin¬
gularisferus de pastus ẽ eam
et ibi acubabit & consum& sũmi¬
tates eiꝰ sub meta fora uinie ae
& pro paginum eius. ut nihil in ea
uiridi nihil remaneat flagel¬
lorum sed omnia consumat ini¬
micus : iuxta .lxx quia non re¬
ceperunt pastorem bonum.
propterea erunt qua si grex de¬
relictus. et patebunt mor sibus
bestiarum. & nihilin eis uiride ꝑ¬
manebit qui omnia siccitas possi¬
debit. Insic citate messes illius
conterentur. mulieres uenientes
& docentes eam inon ẽ. enim popu¬
lur sapiens ꝓpterea nom iniserebit᷑
eius qui fecit eum et qui forma¬
uit eũ non parc& ei. Lxx. mulie¬
resuenientes ad expectaculum
uineae Nẽ enim populus ha¬
bens intelle zentiã ꝓpterea non
mis erebitur eorũ qui fecit eor

Expanded text:
prae filiis hominum , relinprae filiis hominum , relinquetur et dimittetur quasi desertum, dicente Domino ad Apostolos: Surgite, abeamus hinc . Ibi pascetur vitulus, Romanus exercitus, de quo et in alio loco sub nomine apri dictum est: Vastabit eam aper de silva: et singularis ferus depastus est eam . Et ibi accubabit et consumet summitates ejus sub metaphora vineae et propaginum ejus, ut nihil in ea viride, nihil remaneat flagellorum, sed omnia consumat inimicus. Juxta LXX, quia non receperunt pastorem bonum: propterea erunt quasi grex derelictus, et patebunt morsibus bestiarum; et nihil in eis viride remanebit, quia siccitas omnia possidebit. In siccitate messis illius conterentur mulieres venientes et docentes eam. Non est enim populus sapiens: propterea non miserebitur ejus qui fecit eum: et qui formavit eum, non parcet ei. LXX: Mulieres venientes a spectaculo, venite: non est enim populus habens intelligentiam; propterea non miserebitur eorum qui fecit eos;
Abbreviated transcription (Latin):
nostros. quia per aposto los
de stirpe isrł. intoto orbe
euangelium seminabitur
et destruetur ido latria.
et comminuentur arae us¬
que ad puluerem. succenden¬
tur lucide lubra corruant
et dĩ unius submiss terio
trinitatis notitia praedicut᷑
Ciuitas enimmunita desolatae¬
rit speciosa relinquet. et¬
÷ demittetur quasi deserta ibi¬
÷ pascetur uitulus et ibi accu¬
babit & consum& sumitates
eius lxx. Idolaeorum suc¬
÷cendentur quasi lucus. et lon¬
ge habitans grex dimittetur
÷sicut grex derelictus. et erit
÷multo tempore inpascua.
÷ne uiride quia ex siccatus est.:
hierusalem ciuitas quondã
firma at que munita qui a
non suscepit patris samiliae
filium seddixit. Venite occi¬
damus eum quia iste heres ẽ.
& nr̃a erithereditas: desola¬
taerit. et quae quondam suit
speciosa dequa inerechi el
dicitur. similam et mel.
& oleum comedisti. et specio¬
sa facta es uehementer nimis
et inqua habitabat ille de quo
scriptumẽ speciosus forma

Expanded text:
nostros . quia per Apostolos nostros . quia per Apostolos de stirpe Israel in toto orbe Evangelium seminabitur, et destruetur idololatria, et comminuentur arae usque ad pulverem, succidentur luci, delubra corruent, et Dei unius sub mysterio Trinitatis notitia praedicabitur. Civitas enim munita desolata erit: speciosa relinquetur, et dimittetur quasi deserta. Ibi pascetur vitulus, et ibi accubabit et consumet summitates ejus. LXX: Idola eorum succidentur, quasi lucus, et longe habitans grex dimittetur sicut grex derelictus, et erit multo tempore in pascua, ne viride, quia exsiccatum est. Jerusalem civitas quondam firma atque munita, quia non suscepit patrisfamilias, filium sed dixit: Venite, occidamus eum, quia iste haeres est et nostra erit haereditas , desolata erit. Et quae quondam fuit speciosa, de qua et in Ezechiele dicitur: Similam, et mel et oleum comedisti, et speciosa facta es vehementer nimis , et in qua habitat ille de quo scriptum est: Speciosus forma
Abbreviated transcription (Latin):
durissimo atque crudeli et
infurore blas phemiarum tua¬
rum.  posto lor dñi atque
doctores inter ficere cupiebas
Idcrco superbis dimitte¬
÷tur iniquitas domus lacob.
:& iste omnis fructus ut au¬
feratur peccatum eius . qr
posuit omnes lapides al¬
taris sicut lapides cine ris.
÷allisos. mon stabunt uci.
÷et delubra: Lxx: propterea
au feretur ini quitas iacob
Ethaec eritbene dictio eiꝰ
:cum abstulero pecca tum
Teius quando posuerit om¬
÷nes lapides ararum contri¬
÷tos quasi cinerem comiinutũ.
÷ & non perseuerabunt arbores
eorum & idola. causas reddit
curpost quam ludaei indño
miserunt manus. ueniam con¬
sequantur siuo luerint a ge¬
re paenitentiam ut implea¬
tur saluatoris oratio pater
ignosce eis. quod enim faci¬
unt nesciunt. propterea in¬
quid dimit tetur iniquitas
domui iacob: et aufcretur
peccatum eius. ut mereatur
bene dictionem dĩ quisibima¬
le dictionem fuerat in prae¬
catus dicens. sanguis eius
super nos et super filios

Expanded text:
durissimo atque crudeli, et durissimo atque crudeli, et in furore blasphemiarum tuarum, Apostolos Domini atque doctores interficere cupiebas? Idcirco super his dimittetur iniquitas domui Jacob, et iste omnis fructus, ut auferatur peccatum ejus: quia posuit omnes lapides altaris sicut lapides cineris allisos: non stabunt luci et delubra. LXX: Propterea auferetur iniquitas Jacob, et haec erit benedictio ejus cum abstulero peccatum ejus, quando posuerit omnes lapides ararum contritos quasi cinerem comminutum, et non perseverabunt arbores eorum, et idola. Causas reddit cur postquam Judaei in Dominum miserint manus, veniam consequantur, si voluerint agere poenitentiam, ut impleatur Salvatoris oratio: Pater, ignosce eis; quod enim faciunt, nesciunt . Propterea, inquit, dimittetur iniquitas domui Jacob, et auferetur peccatum ejus, ut mereatur benedictionem Dei, qui sibi maledictionem fuerat imprecatus, dicens: Sanguis ejus super nos, et super filios
Abbreviated transcription (Latin):
pi&ꝰ. iuxtamensuram quam
mensa est metietur. et tunc¬
quae comulata mensuram re¬
cipiet. quando iudicitempus
aduenerit et abiecerit eam
dr̃ iuxta. Lxx pendet ex su¬
perioribus quoddicitur. Non
enim i srł sicut percussit: per¬
cutietur. nec sicut inter fecit
interficietur. qui lurgabat
contra a postolos et ex probra¬
bat docto ribussuis. et prac¬
cipiebat ne in nomine xp̃i lo¬
querentur propterea dñs
ab iecit eor. et desuo ex¬
pellet grege. meditatur
est inspũ suo duro perdi¬
em aestus .Lxx. non ne tue¬
ras quimeditaberis spu du¬
ro. intersicere eos spũ fu
roris iuxta hebraicum hoc
dicitur in mensura quam
mensa est. hierusalem
recipi et propterea ds
inspũ suo duro at quae uehe¬
menti. meditatus est. siue lo¬
quutus contra eam indie aes¬
tus hoc est inperse citionis tem¬
pore. quando ardentior indig¬
nationis dies est. atque poe¬
narum: iuxta. iLxx ad ipsam
dicitur hierusalem siue adisra¬
hel: Nonne tueras qui in spũ tuo

Expanded text:
piet, et juxta mensuram qua piet, et juxta mensuram qua mensa est, remetietur ei. Tuncque cumulatam mensuram recipiet, quando judicii tempus advenerit et abjecerit eam Deus. Juxta LXX pendet ex superioribus quod dicitur. Non enim Israel sicut percussit, percutietur; nec sicut interfecit, interficietur. Qui jurgabat contra Apostolos, et exprobrabat doctoribus suis, et praecipiebat ne in nomine Christi loquerentur. Propterea Dominus abjiciet eos, et de suo expellet grege. Meditatus est in spiritu suo duro per diem aestus. LXX: Nonne tu eras qui meditabaris spiritu duro interficere eos, spiritu furoris? Juxta Hebraicum hoc dicitur, in mensura qua mensa est, Jerusalem recipiet: propterea Deus in spiritu suo duro atque vehementi meditatus est, sive locutus contra eam in die aestus, hoc est, in persecutionis tempore, quando ardentior indignationis dies est atque poenarum. Juxta LXX, ad ipsam dicitur Jerusalem, sive ad Israel: Nonne tu eras quae in spiritu tuo
Abbreviated transcription (Latin):
rint faciemus pacem xp̃o
pacem faciemus ei. qui in ex¬
celsis fuerint desemine lacob
et in apostoli camper uene¬
rint dignitatem appellantur
filii ia cob. tunc germinabit
israhel: uidens doc trina filio¬
rum suorum uniuer sum or¬
bem ẽẽ conpletum et attu¬
lisse fructus uberrimos quos
iniudea manens non a Itule¬
rat. Num quid iuxta plagã
Spercutientas sepercus sit eum
aut sicut occidit inter fectos ei
sic occisus est. locus iste du¬
pliciter intellegitur. aut con¬
tra hieru salem ut dicat eam
non ita adõ esse percussam ut
ipsapercussit xp̃m et aposto¬
los eius aut contragentium
multitudinem quod illis per¬
sequentibus et esfundentibus
sanguinem christianum a¬
postoli & a postolici uiri nihilo¬
minus salutis eorum curam ha¬
buerint et reconcilia uerint
eos dño. Inmensura contra
÷mensuram cum ab lecta fuerit
iudi cabis eam. lxx rixans
et ex probrans emitteteos.
iuxta hebraicum. hnc sensus est
sicut fecit hierusalem sic reci¬

Expanded text:
rint: Faciemus pacem Christo, rint: Faciemus pacem Christo, pacem faciemus ei, qui in excelsis fuerint de semine Jacob, et in Apostolicam pervenerint dignitatem, appellabuntur filii Jacob. Tunc germinabitIsrael, videns doctrina filiorum suorum universum orbem esse completum, et attulisse fructus uberrimos, quos in Judaea manens non attulerat. Numquid juxta plagam percutientis se, percussit eum: aut sicut occidit interfectos ejus, sic occisus est? Locus iste dupliciter intelligitur. Aut contra Jerusalem, ut dicat eam non ita a Deo esse percussam, ut ipsa percussit Christum et Apostolos ejus: aut contra gentium multitudinem, quod illis persequentibus et effundentibus sanguinem Christianum, Apostoli et apostolici viri nihilominus salutis eorum curam habuerint et reconciliaverint eos Deo. In mensura contra mensuram cum abjecta fuerit, judicabis eam. LXX: Rixans et exprobrans emittet eos. Juxta Hebraicum hic sensus est: Sicut fecit Jerusalem, sic reci
Abbreviated transcription (Latin):
occiderunt: hoc de simplici
resurrectione intellectum
sit : p̃cipitur autem luxta
ANVCTVTNU populo di ut in¬
grediatur cubicula sua siue
cellaria tameia quippe u¬
trumque significat ut clau¬
dat iux euangelicum praecep¬
tũ ostium cubiculi sui: reconci
centes faciemus pacemilli pa¬
cem faciemus ei. hoc est. xp̃o
semper scribentes in epistolis
tiosi pedes euangeli ⁊antium
spacem quidam hunc locum
ad ecclesias referunt. quod
custodiantur quidem a dõ.
sed multi in cis fructus non fa¬
ciant. et propterea boni doc¬
tores succedantur ardori¬
bus ut clamitent. et confite¬
antur errorem suum et pos¬
tea pacem faciant dõ. qui
uere appellantur filii. iacob
quie grediuntur deradice
lacob florebit et germina¬
uit israhel. et implebunt
faciem orbis semine Lxx
quiueniunt filu ia cob ger¬
mina uit et florebit i srahel
et implebit orbem terrarũ
fructus cius: post quam a¬
postoli in toto orbe euange¬
lium prae dicantes dixe¬

Expanded text:
occiderunt. Hoc de simplici occiderunt. Hoc de simplici resurrectione intellectum sit. Praecipitur autem juxta Anagogen populo Dei, ut ingrediatur cubicula sua sive cellaria, ταμεῖα quippe utrumque significat: ut claudat juxta Evangelicum praeceptum ostium cubiculi sui , et dicent: Faciamus pacem illi, pacem faciamus ei, hoc est, Christo, semper scribentes in Epistolis ciosi pedes evangelizantium pacem ! Quidam hunc locum ad Ecclesias referunt, quod custodiantur quidem a Deo; sed multi in eis fructus non faciant; et propterea boni doctoris succedantur ardoribus, ut clamitent et confiteantur errorem suum, et postea pacem faciant Deo, qui vere appellentur filii Jacob. Qui egrediuntur de radice Jacob, florebit et germinabit Israel: et implebunt faciem orbis semine. LXX: Qui veniunt filii Jacob: germinabit et florebit Israel: et implebit orbem terrarum fructus ejus. Postquam Apostoli in toto orbe Evangelium praedicantes, dixe
Abbreviated transcription (Latin):
÷caelis est. qui pos sunt dicere¬
÷ aduena sum ego interra. et
÷pere grinus sicut omnes pa¬
÷ tres mei & fruuntur habita¬
÷ tione altissimi. de quibus scĩs¬
⁊ loquitur quihabitat in adiu¬
÷torio altissimi in protectione
÷ dĩ caeli commorabitur. Tunc¬
÷ reuelabit terra sanguinem
÷suum de quo dr̃ loquitur ad¬
: ca in. uox sanguinis fra¬
÷ tris tui clamat admede:¬
÷ terra quae aperuit or
suum ut susciperet san¬
guinem fratristu dema¬
nutua. potest hoc demar¬
tyribus intellegi. qui pro
xp̃o fuderunt sanguinem
et sub alta redĩ damitant
usque quod ñe non ulcisceris¬
s sanguinem nr̃m dehis qui
habitant super terram ut
SDe quibus et morserdicit
incantico sangius filiorum eiꝰ¬
Suindicabitur. et ulciscetur
et retribuet. uindictam ini¬
micir hunc sanguinem ter¬
ra quae susceperat reuela¬
uit. et inter fector dñi nequa¬
quam operiet. sed pro duc&
in publicum ad condeminatio¬
nem eorum quimartrres

Expanded text:
coelis est, qui possunt dicerecoelis est, qui possunt dicere: Advena ego sum in terra, et peregrinus sicut omnes patres mei , et fruuntur habitatione Altissimi, de quibus sanctus loquitur: Qui habitat in adjutorio Altissimi, in protectione Dei coeli commorabitur . Tunc revelabit terra sanguinem suum, de quo Deus loquitur ad Cain: Vox sanguinis fratris tui clamat ad me de terra, quae aperuit os suum, ut susciperet sanguinem fratris tui de manu tua . Potest et hoc de Martyribus intelligi, qui pro Christo fuderunt sanguinem, et sub altari Dei clamitant: Usquequo, Domine, non ulcisceris sanguinem nostrum de his qui habitant super terram ? De quibus et Moyses dicit in Cantico: Sanguis filiorum ejus vindicabitur et ulciscetur, et retribuet vindictam inimicis . Hunc sanguinem terra quae susceperat, revelabit, et interfectos Domini nequaquam operiet; sed producet in publicum ad condemnationem eorum qui Martyres
Abbreviated transcription (Latin):
suelabit terra sanguinem
Ssuum & non abs condit ultra
inter fectos suos. Suprade
S stis dixerat resur gent mor¬
tui. et resurgent qui insepul¬
chrissuis. ros enim ate sani¬
taseorum est. ecce contra¬
rio deimpi is. terra autẽ
impiorum cadet. Nunc ad
scõs loquitur quia uobis.
re surrectio repromissa
est: donec peccato res
et impios dĩ ira de seuiat :
In gredi mini inse pulcra
uestra. et abs condite
uos. breue enim tempus ẽ
donec dĩ per transeat in¬
dignatio. Si quidem egre¬
ditur dñr deloco suo . quia
misericors & miserator dm̃
et clementis simus pater filios
Neglegentes ferire compellit᷑
et quodam modo desua senten¬
tia commutari ut usit& et
inducat iram super habitato¬
res terrae de quibus dicitur.
inos ẽẽ male dictio. et menda¬
÷cium. et adulterium. et fur¬
÷tum effusa sunt super habita
tertio legimus. Vae super
÷habitatores terrae: porroius¬
÷ti licet uide antur. interra¬
÷ tamen conuersatio eorum in

Expanded text:
velabit terra sanguinem velabit terra sanguinem suum, et non abscondet ultra interfectos. Supra de Sanctis dixerat, Resurgent mortui, et resurgent qui in sepulcris sunt; ros enim a te sanitas eorum est: et e contrario de impiis, terra autem impiorum cadet; nunc ad sanctos loquitur, quia vobis resurrectio repromissa est, donec in peccatores et impios ira Dei desaeviat: ingredimini in sepulcra vestra, et abscondite vos, breve enim tempus est donec Dei pertranseat indignatio. Siquidem egreditur Dominus de loco suo, quia misericors et miserator Dominus, et clementissimus pater filios negligentes ferire compellitur, et quodammodo de sua sententia commutari, ut visitet et inducat iram suam super habitatores terrae, de quibus din Osee: Maledictio et mendacium, et adulterium, et furtum effusa sunt super habitattertio legimus, Vae super habitatores terrae . Porro justi, licet videntur in terra, tamen conversatio eorum in