comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
est. Presens igitur uita a principio seculi usq in finẽ.
per mortalitatẽ decurrens: tempus est morbi. ⁊ tem¬
pus remedii. In ipsa et ꝓpter ipsam instituta sunt sacra¬
menta. et quedam a principio ipsius que suo tempore
cucurrerunt: et ad sanitatem quantura ipsis datum
erat. et per ipsa dandum erat restituendam ualuer̃t.
Et ista sacramenta suo tempore expleto cessauerunt.
t alia pro illis ad eandem sanitatẽ perficiendã successerũt.
Et rursum post illa alia quasi nouissime adiuncta sunt.
quib alia succedere non debuerunt: uelut medicam̃ta
perfecta que morbũ ipsum consumerent. et ꝑfectam sa¬
uitatem plene restaurarent. Et hec omĩa facta sunt se¬
cundum iudicium et dispensationẽ medici. qui morbũ
ipsum uidit: et qualia remedia singulis tẽporib adhi¬
benda essent agnouit. Porro unum sacram̃tum etiã ante
peccatum hominis institutũ inuenitur. Coniugiũ nãq

Expanded text:
est. Praesens igitur vita a principio saeculi usque in finem est. Praesens igitur vita a principio saeculi usque in finem per mortalitatem decurrens, tempus est morbi, et tempus remedii. In ipsa et propter ipsam instituta sunt sacramenta; et quaedam a principio ipsius, quae suo tempore cucurrerunt et ad sanitatem quantum ipsis datum erat, et per ipsa dandum erat restituendum valuerunt. Et ista sacramenta suo tempore expleto cessaverunt; et alia pro illis ad eamdem sanitatem perficiendam successerunt. Et rursum post illa alia quasi novissime adjuncta sunt, quibus alia succedere non debuerunt. Vel ut medicamenta perfecta quae morbum ipsum consumerent et perfectam sanitatem plene restaurarent. Et haec omnia facta sunt secundum judicium et dispensationem medici, qui morbum ipsum vidit, et qualia ei remedia singulis temporibus adhibenda essent agnovit. Porro unum sacramentum etiam ante peccatum hominis institutum invenitur. Conjugium namque
Abbreviated transcription (Latin):
tes siue subsequentes. uno sanctificationis remedio salua¬
tos agnoscas. Aspice ergo causam regis nostri. et acies exer
dentium subsequentiũq populorum stipatus multitu¬
cepisse creditur: quo primus parens merito in¬
obediencie a gaudiis paradisi expulfus. in huiꝰ
uite mortalis exilio. cum tota posteritate uiq in finẽ
prime corruptioni obnoxius tenetur. Exx quo enim
homo a statu prime incorruptionis lapsus. in corꝑe
per mortalitatẽ. in auima per iniquitatẽ egrotare ce¬
pit: continuo deus reparando in sacramentis suis me¬
dicinam preparauit: que quidem prout racio postu¬
labat et causa. diuersis temporib et locis. ad curacio¬
nem illius exhibuit. Alia ante legem. alia sub lege:
alia sub gracia. Diuersa quidem in specie. unũ tamen
affectum habentia: et unam sanitatẽ ꝑficientia. Si
quis igitur querat tempus institucionis sacram̃torũ:
sciat quia quãdiu morbus est. tẽpus etiam medicine

Expanded text:
tes sive subsequentes uno sanctificationis remedio salvates sive subsequentes uno sanctificationis remedio salvatos agnoscas. Aspice ergo castra regis nostri et acies exercdentium subsequentiumque populorum multituincoepisse creditur, quo primus parens merito inobedientiae a gaudiis paradisi expulsus, in hujus vitae mortalis exsilium cum tota posteritate usque in finem primae corruptioni obnoxius tenetur. Ex quo enim homo a statu primae incorruptionis lapsus in corpore per mortalitatem et in anima per iniquitatem aegrotare coepit; continuo Deus reparando in sacramentis suis medicinam praeparavit. Quae quidem prout ratio postulabat et causa diversis temporibus et locis ad curationem illius exhibuit; alia ante legem, alia sub lege, alia sub gratia: diversa quidem in specie unum tamen effectum babentia et unam sanitatem perficientia. Si quis igitur quaerat tempus institutionis sacramentorum, sciat quia quandiu morbus est, tempus medicinae
Abbreviated transcription (Latin):
funt tecti. aperte mali sunt detecti: qui per gog ⁊ ma¬
gog significati sunt. quod interp̃tatur tectus ⁊ detectus:
et in ꝑsecutione populi dei uenturi predicant᷑: qr hec
duo genera hominũ. semper uere bonos ꝑsecuntur.
In primo genere continentur pagani. in scðo genere
turalis legis ad aperte malos ꝑtinet: quia illi tune et
numero plures. et statu excellentiores fuerũt. Tempus
scripte legis. ad ficte bonos. quia tunc homines in timo¬
re seruientes. opus mundabant non animũ. Tempus
gracie ad uere bonos ꝑtinet: qui modo et si numero
plures non sint. tamen statu sunt excellenciores: et di
gracia publice ante feruntur. etiam ab his qui eorum
morib contradicũt. Scias ergo quocũq tempore: ab ini¬
cio mundi usq ad finem. nullum fuisse uel esse uere bonũ:
nisi iustificatũ per grãm. Grãm autem nũquã aliquem
adipisci potuisse nisi per xp̃m: ita ut om̃s siue preceden¬

Expanded text:
sunt tecti; aperte mali, sunt detecti; qui per Gog et Masunt tecti; aperte mali, sunt detecti; qui per Gog et Magog significati sunt; quod interpretatur tectus et delectus. Et in persecutionem populi, Dei venturi praedicantur, quia haec duo genera hominum semper vere bonos persequuntur. In primo genere continentur pagani; in secundo genealis legis ad aperte malos pertinet, quia illi tunc et numero plures et statu excellentiores fuerunt. Tempus scriptae legis, ad ficte bonos, quia tunc homines in timore servientes opus mundabant non animum. Tempus gratiae ad vere bonos pertinet, qui modo etsi numero plures non sint, tamen statu sunt excellentiores, et Dei gratia publice ante feruntur, etiam ab iis qui eis moribus contradicunt. Scias ergo quocunque tempore ab initio mundi usque ad finem, nullum fuisse vel esse vere bonum, nisi justificatum per gratiam, gratiam autem nunquam aliquem adipisci potuisse, nisi per Christum. Ita ut omnes sive praeceden
Abbreviated transcription (Latin):
naturalis legis. scdm tempus scripte legis: tercium est
tempus gracie. Primũ est ab adam usq ad moysen. se¬
cundum a moẏse usq ad xp̃m: tercium a xp̃o usq
ad finem seculi. Similiter tria sunt genera hominũ.
idest homines naturalis legis. homines scripte legis:
homines gracie. Homines naturalis legis dici possũt:
qui sola naturali racione uitã suam dirigunt. Uel
potius homines naturalis legis dicuntur: qui scd̾m
concupiscenciã in qua nati sunt ambulant. Homines
scripte legis: sunt hi qui exteriorib preceptis ad bene ui¬
uendum informantur. Homines gracie sunt: hi qui per
aspiracionem sp̃c sancti afflati. et illuminant᷑ ut bonum
quod faciendũ est agnoseant. et inflãmantur ut diligãt:
et corroborant᷑ ut ꝑficiant. Et ut idem manifestiore
distinctione signemus: homines naturalis legis sunt aꝑ¬
te mali. homines scripte legis sunt boni ficte: homines

Expanded text:
naturalis legis; secundum tempus scriptae legis; tertium est naturalis legis; secundum tempus scriptae legis; tertium est tempus gratiae. Primum est ab Adam usque ad Moysen; secundum a Moyse usque ad Christum; tertium a Christo usque ad finem saeculi. Similiter tria sunt genera hominum; id est homines naturalis legis, homines legis scriptae, homines gratiae. Homines naturalis legis dici possunt qui sola naturali ratione vitam suam dirigunt; vel potius homines naturalis legis dicuntur qui secundum concupiscentiam in qua nati sunt ambulant, Homines scriptae legis sunt ii qui exterioribus praeceptis ad bene vivendum informantur. Homines gratiae sunt ii qui per aspirationem Spiritus sancti afflati et illuminantur ut bonum quod faciendum est agnoscant, et inflammantur ut diligant, et corroborantur ut perficiant. Et ut idem manifestiori distinctione significemus, homines naturalis legis sunt aperte mali; homines scriptae legis, ficte boni: homines
Abbreviated transcription (Latin):
surus: Et quid om̃s priores sanctos. qui ante incarna¬
cionem ab inicio fuerunt electi appellauerim: nisi mi¬
lites quosdam optimos regem uenturũ in acie p̃cedentes.
ipsis quib tunc sanctificabantur sacram̃tis quasi quib¬
dam armis munitos: atq precinctos: Quid item eos
qui post incarnationẽ usq ad finem electi fubsecunt᷑:
nisi milites alios. non tamen alium. sed ipsum regẽ suũ
precedentẽ unanimiter atq alacriter sequentes: ha¬
bentes et ipsi arma noui noua. tamen ab eodem arma¬
ti: et contra eundem pugnaturi: Siue igitur prece¬
dentes siue subsequentes. unius sunt regis facram̃ta
portantes: uni regi militantes. et unũ tirannũ supe¬
rantes: illi uenturũ precedentes. ifti precedentẽ subse¬
quentes. Unde patet. quia ab inicio et si non nomine:
re tamen xp̃iani fuerunt. Tria enim sunt tempora: ꝑ
que presentis seculi spacium decurrit. Primũ est tẽpus

Expanded text:
surus? Et quid omnes priores sanctos qui ante incarnasurus? Et quid omnes priores sanctos qui ante incarnationem verbi ab initio fuerunt electi appellaverim, nisi milites quosdam optimos regem venturum in acie praecedentes ipsis quibus tunc sanctificabantur sacramentis quasi quibusdam armis muniti atque praecincti? Quid item eos qui post incarnationem usque ad finem electi subsequuntur, nisi milites alios, non tamen alium, sed ipsum suum regem praecedentem unanimiter atque alacriter subsequentes, habentes et ipsi novi arma nova, tamen ab eodem armati et contra eumdem pugnaturi? Sive igitur praecedentes sive subsequentes, unius regis sacramenta portantes, uni regi militantes, et unum tyrannum superantes; illi venturum praecedentes, isti praecedentem subsequentes. Unde patet quod ab initio et si non nomine, re tamen Christiani fuerunt. Tria enim sunt tempora per quae praesentis saeculi spatium decurrit. Primum est tempus
Abbreviated transcription (Latin):
homini proposuit: quib eum sub expectacione future
sanctificationis consignaret: quatinus ea quisquis fide
recta et spe firma ꝓpter obedientiã institucionis diuine
ꝑciperet. etiam sub iugo positus. ad consoreiũ libertatis
ꝑtineret. Proposuit itaq edictum informãs hominem¬
geret expectare: eiusdem sue electionis uotũ in ꝑceptio¬
ne sacramentorũ eius approbare debuisset. Proposuit et
diabolus sacram̃ta sua. quibus suos sibi alligaret: quati¬
nus ab illis qui eius imperiũ detrectabant. quanto eos
manifestius discerneret. tanto securius possideret. Cepit
ergo genus humanũ mor in partes contrariar. diuidi:
aliis diaboli sacramenta suscipientib: aliis uero iuscipien¬
tibus sacramenta xp̃i. Et facte sunt due familie: una
rim: uisi regem qui hunc mundũ intrauit. per assũptã
humanitatẽ cum diabolo bellaturus: et eum exinde
quasi tirannũ et uiolenter in alieno dominantẽ expul¬

Expanded text:
homini proposuit quibus eum sub exspectatione futurae homini proposuit quibus eum sub exspectatione futurae sanctificationis consignaret: quatenus ea quisquis fide recta et spe firma propter obedientiam institutionis divinae perciperet, etiam sub jugo positus ad consortium libertatis pertineret. Proposuit itaque edictum informans et hominemgeret, ejusdem suae electionis votum in perceptione sacramentorum ejus approbare debuisset: « Proposuit et diabolus sacramenta sua quibus suos sibi alligaret, quatenus ab illis qui ejus imperium detrectabant quanto eos manifestius discerneret tanto securius detineret. Coepit ergo genus humanum mox in partes contrarias dividi aliis diaboli sacramenta suscipientibus, aliis vero suscipientibus sacramenta Christi: et factae sunt duae familiae: una rim, nisi regem qui hunc mundum intravit per assumptam humanitatem cum diabolo bellaturus, et eum exinde quasi tyrannum et violenter in alieno dominantem expul
Abbreviated transcription (Latin):
mitati conuenientior fuit. ut deus homo fieret: et pro
homine mortalitatẽ hominis assumens. ad spem sue im¬
mortalitatis hominẽ reformaret: ut non diffidat iam
homo se ad bona illius posse ascendere. quem ad sua ma¬
la toleranda uidet descendisse: et ut in deo humanitas
glorificata eremplũ esset glorificationis hominib. ut in
eo quod passus est uideant quid ei debeant retribuere:
in eo autem quod glorificatus est. considerẽt quid ab
eo debeant expectare: ut ipse et uia sit in exemplo.
ostquam primus parens generis humani.
propter inobediencie culpam a paradiso exu¬
lans in hunc mundũ uenit: diabolus ius tiran¬
nicum in illo exercens. sicut cum prius fraudulenter
seduxcerat. ita postinodum molenter possidebat. Sed dei ꝓ
uidencia qui hunc ad salutem disponebat. sic rigorem
dem ab illo premi ꝑmitteret: et tamen ne ab illo in eter¬
num p̃meretur. ex ipsa ei pena remediũ prepararet. Itaq
iam tunc ab ipso inundi exordio. sacramenta salutis sue

Expanded text:
mitati convenientior fuit ut Deus homo fieret, et pro homine mortalitatem hominis assumens ad spem suae immortalitatis hominem reformaret. Ut non diffidat jam homo se ad bona illius posse ascendere, quem ad sua mala toleranda videt descendisse; et ut in Deo humanitas glorificata exemplum esset glorificationis hominibus. Ut in eo quod passus est videant quid ei retribuere debeant, in eo autem quod glorificatus est considerent quid ab eo debeant exspectare. Ut et ipse sit via in exemplo, cramenta. Postquam primus parens generis humani propter inobedientiae culpam a paradiso exsulans venit in hunc mundum; diabolus jus tyrannicum in illo exercens, sicut eum prius fraudulenter seduxerat, ita postmodum violenter possrovidentia quae hunc ad salutem disponebat, sic justitiadem ab illo premi permitteret, et tamen ne ab illo in aeternum premeretur, ex ipsa ei poena remedium praepararet. Itaque jam tunc ex ipso mundi exordio sacramenta salutis suae
Abbreviated transcription (Latin):
tionem iudicamur: quando operib foris ostendimꝰ
quales intus apud nos simus. Scd̾m retributionẽ iudi¬
camur: quando in ꝑcipienda mercede operũ cognos¬
cunus. quales ab eterno apud dm̃ preuisi fuimꝰ. Ex
his quatuor iudiciis duo sunt occulta: iudiciũ scd̾m
iudiciũ humanũ non recipitur. Duo manifesta. idest
iudiciũ scd̾m oꝑationẽ. et iudiciũ scd̾m retributionem:
in quorum altero idest iudicio scd̾m oꝑationẽ. homini¬
bus a deo in presenti iudicandi potestas datur: in alt̾o
uero hoc est iudicit scd̾m retributionẽ. non ab homi¬
nibus. sed a deo coram hominib iudicabitur. S iudi¬
cium scd̾m prescienciã. occultum est et ĩmutabile:
iudicium scd̾m causam. occultũ et mutabile: iudiciũ
scd̾m oꝑationẽ. manifestũ et mutabile: iudiciũ scd̾m
retributionẽ. manifestũ ⁊ ĩmutabile. Iudiciũ scd̾m oꝑa
tionem. imago quodammͦ est ⁊ sacramentũ iudicii se¬

Expanded text:
tionem judicamur, quando operibus foris ostendimus tionem judicamur, quando operibus foris ostendimus quales intus apud nos sumus. Secundum retributionem judicabimur, quando in percipienda mercede operum cognoscemus quales ab aeterno apud Deum praevisi fuimus. Ex his quatuor judiciis duo sunt occulta: judicium scilicjudicium humanum non recipitur. Duo manifesta, id est judicium secundum operationem; et judicium secundum retributionem. In quorum altero, id est judicio secundum operationem, hominibus a Deo in praesenti judicandi potestas datur. Alterum vero hoc est judicium secundum retributionem, non ab hominibus, sed a Deo coram hominibus judicabitur. Sed judicium secundum praescientiam occultum est et immutabile; judicium secundum causam occultum et mutabile; judicium secundum operationem manifestum et mutabile. Judicium secundum retributionem mtionem imago quodammodo est, et sacramentum judicii se
Abbreviated transcription (Latin):
uit. postea sub lege exercitatos. precepto tẽprauit: no¬
uissime sub gracia ꝑfectos in libertate sp̃c ambulare per¬
mittit. Ut autẽ breuiter supradicta ad memoriã reuo¬
cemus: que sit differeneia inter sacram̃ta noui testam̃ti.
ta fuert attendenda ꝯsideremꝰ: Quia triplex sit ditereu¬
rima igitur differencia est. quod sacram̃ta noui
horum tantũ. et inediantib his quorum signa fuerunt.
ne sine salute essent qui tẽpus redẽptionis precesserũt:
ecunda differencia est. quod qui in illis sacram̃¬
tis imbuebant᷑ antiqui iusti. nondũ adhuc reg¬
ni celestis ianuã intrare poterant: donec salua¬
tor per caruẽ assũptam celos ascendit: et oinib in se cre¬
dentib ac se subsequẽtib uiã aꝑuit: Tercia differencia

Expanded text:
vit. Postea sub lege exercitatos praecepto tentavit. Novit. Postea sub lege exercitatos praecepto tentavit. Novissime sub gratia perfectos in libertate spiritus ambulare permittit. Ut igitur breviter supradicta ad memoriam revocemus, quae sit differentia inter sacramenta Novi Testamenti, nta fuerunt attendenda consideremus. CAP. V. Prima differenrima igitur differentia quod sacramenta Novi horum tantum; et mediantibus his quorum signa fuerunt, ne sine salute essent, qui tempus redemptionis praecesserunt, ecunda differentia est quod qui in illis sacramentis imbuebantur antiqui justi; nondum adhuc regni coelestis januam intrare potuerunt donec salvator per carnem assumptam coelos ascendit, et omnibus in se credentibus ac se sequentibus viam aperuit. Tertia
Abbreviated transcription (Latin):
cum in uia. ⁊ cet̾a. Ac deinde subiungit. De uniuersis que
dederis mͥ: decimas et hostias pacificas offeramtͥ. Qd̃ gͦ ex
uoto se facturũ spopondit: q hoc ex necessitate mandat
hominẽ ad hec exercenda a principio a deo instructum
et eruditum fuisse. ut primi contẽptus eulꝑam subscqn¬
tis deuocionis studio aboleret. et qͥui in senetapso con¬
tuiar extiterat: in suis post modũ obtẽperare coni surs¬
aeret. Unde enim homo rerum suarũ decimã potiꝰ quã
nonã uel octauam. uel aliam quãeũq partem offeren¬
dam esse scire potiusset: nisi a deo doctus fusser. Ex
quo coniciinus qd̾ deus quidem hominẽ a priteipio ad
hee ecercenda consilio erudiuit: sed p̃cepto non obliga¬
uit. donec postea illa uemirent. in quib homo precepti
capax. obedientiã exhibere ⁊ p̃uaricationẽ cauere aodis¬
ceret. Primũ igitur ante legem paruulos consilio nutri¬

Expanded text:
cum , etc. Ac deinde subjungit: De universis quae cum , etc. Ac deinde subjungit: De universis quae dederis mihi decimas et hostias pacificas offeram tibi . Quod ergo ex voto se facturum spopondit, quod hoc ex necessitate mandati hominem ad haec exercenda a principio a Deo instructum et eruditum fuisse, ut primi contemptus culpam subsequentis devotionis studio aboleret, et qui in semetipso contumax exstiterat, in suis postmodum obtemperare consuesceret. Unde enim homo rerum suarum decimam potius quam nonam vel octavam, vel aliam quamque partem offerendam esse scire potuisset, nisi a Deo doctus fuisset? Ex quo conjicimus quod Deus quidem hominem a principio ad haec exercenda consilio erudivit, sed praecepto non obligavit, donec postea inveniret illa, in quibus homo praecepti capax, obedientiam exhiberet, et praevaricationem cavere addisceret. Primum igitur ante legem parvulos consilio nutri
Abbreviated transcription (Latin):
ue oblaciones. ita homini ex necessitate indicta: ut qͥ ea
executus non fuisset. reatum p̾uaricationis incurreret:
quẽ ad modũ ille qui ea fideliter coleret. meritũ deuocioĩs
sue inueniret. Nusquã enim legiinus qd̃ ante legẽ scriptã
deus homini dixerit. qui decimas non dederit. qui sacri¬
ficia non obtulerit. sicut postea per legem dixit. mascu¬
lus cuius caro prepueii circũcisa non fuerit. peribit anima
illa de populo suo: et sicut sub gracia terribiliter intonuit.
nisi quis renatus fuerit ex aqua et sp̃u scõ. non potest in¬
troire in regnũ dei. Unde conicimus quod sacram̃ta illa
prima magis ad exercendã deuotionẽ proposita fuerant:
quam ad optinendã salutem indicta. Nam qui nichil pos¬
sidebat: unde decimas offerre debebat: Et qui nichil ha¬
bebat: que sacrificia et quas oblaciones offerre poterat:
Uotũ uouit deo ia cob dicens. Si dñs deus meus fuerit me¬

Expanded text:
ve oblationes; ita homini ex necessitate indicta, ut qui ea non ve oblationes; ita homini ex necessitate indicta, ut qui ea non exsecutus fuisset, reatum praevaricationis incurreret, quemadmodum ille qui fideliter ea coleret meritum devotionis suae inveniret. Nusquam enim legimus quod ante legem scriptam, Deus homini dixerit, qui decimas non dederit, qui sacrificia non obtulerit: sicut postea per legem dixit: Masculus cujus caro praeputii circumcisa non fuerit, peribit anima illa de populo suo . Et sicut sub gratia terribiliter intonuit: Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu sancto, non potest introire in regnum Dei . Unde conjicimus quod sacramenta illa prima magis ad exercendam devotionem proposita fuerant, quam ad obtinendam salutem indicta. Nam qui nihil possidebat, unde decimas offerre debebat? qui nihil habebat, quae sacrificia et quas oblationes offerre poterat? Votum vovit Jacob Deo dicens: Si Dominus Deus meus fuerit me
Abbreviated transcription (Latin):
menta existũt. Ideo sacram̃ta gr̃e primũ ꝑ benedictionẽ
in se sc̃ificationẽ conferũt: ut sint ex seĩficatiõe scĩfican¬
tia: atq hoc ex sua sibiq celitus indita scĩficatiõe ꝯferãt.
quod illa per hec sola horum significatiõe conferre con¬
sueuerant. Passio nãq saluatoris que primo loco gr̃e¬
sacram̃ta ad effectum salutis scĩficat. mediantib istis
etiam illa prioris tẽporis sacram̃ta sc̾ĩficabat: ut eadẽ
esset salus ⁊ his qui recta fide signa futurorũ in illis ue¬
nerati sunt: et his qui effectũ salutis in istis ꝑcipiunt.
temporis sacram̃ta que sub naturali lege erant. ⁊ ea
que sub lege scripta. uel sub gracia instituta sunt sacra¬
tur. ista necessitatis. Illa ex uoto celebrata sunt: ista ex
precepto. Neq enim estimandũ est illa prima naturał
legis sacram̃ta. siue decimas uidelicet. siue sacrificia. si¬

Expanded text:
menta sunt. Idcirco sacramenta gratiae primum per invocationem menta sunt. Idcirco sacramenta gratiae primum per invocationem in se sanctificationem conferunt, ut sint ex sanctificatione sanctificantia, atque haec ex sua sibique coelitus indita sanctificatione conferant, quod illa per haec ex sola horum significatione conferre consueverant. Passio namque Salvatoris quae primo loco sacramenta gratiae ad effectum salutis sanctificat, mediantibus istis etiam illa prioris temporis sacramenta sanctificabat, ut eadem salus esset, et his qui recta fide signa futurorum in illis venerati sunt, et his qui effectum salutis in istis percipiunt. poris sacramenta quae sub naturali lege erant, et ea quae vel sub lege scriptatur, ista necessitatis. Illa ex voto celebrata, ista ex praecepto. Neque enim existimandum est illa prima naturalis legis sacramenta, sive decimas videlicet, sive sacrificia, si
Abbreviated transcription (Latin):
ost fidem. de sacra¬
mentis fidei tractare
debemꝰ. Sacram̃ta
ab inicio ad restau¬
racionẽ ⁊ curacionẽ
hominis instituta
sunt. Alia sub natu¬
rali lege. alia sub scͥp¬
ta lege: alia sub gr̃a.
Et in his semꝑ que
tempore posteriora fuerũt: effectu gracie spiritalis dignio¬
ra inueniunt᷑. Omĩa enim illa suꝑioris tẽporis sacram̃ta.
siue sub naturali lege. siue sub scripta. signa quedã fuert
et figure eorũ que mĩc sub grã exhibita sunt sacram̃torũ:
et ideo effectũ spiritalẽ quem suo tẽpore operabantur posi¬
ta pro istis. illa uirtute et scĩficatione oꝑ abant̃. quã sũpse¬
runt ab istis. Si quis igitur sacram̃ta priora effectũ scifica¬
tionis habuisse negauerit: non michi recte sentire uidet᷑.
In hoc tam̃ dignitatẽ sequentiũ indubitant̃ p̃ferimꝰ. quod
illa et uisibilia ⁊ signa uisibiliũ fuerunt: ista uero cũ sit
ipsa uisibilia quidem. tantũmͦ ininsibilis gr̃e signa ⁊ sacra¬

Expanded text:
ost fidem de sacramentis fidei tractare debemus. Sacramenta ab initio ad restaurationem et curationem hominis instituta sunt; alia sub naturali lege, alia sub scripta lege, alia sub gratia. Et in his semper quae tempore posteriora fuerunt, effectu gratiae spiritualis digniora inveniuntur. Omnia enim illa superioris temporis sacramenta, sive sub naturali lege, sive sub scripta; signa quaedam fuerunt et figurae eorum quae nunc sub gratia exhibita sunt sacramentorum. Et ideo effectum spiritualem quem suo tempore operabantur, posita pro istis; illa virtute et sanctificatione operabantur, quam sumpserunt ab istis. Si quis igitur sacramenta priora effectum sanctificationis habuisse negaverit, non mihi recte sentire videtur, in hoc tamen dignitatem sequentium indubitanter praeferimus, quod illa et visibilia et signa visibilium fuerunt; ista vero cum sint visibilia, ipsa quidem tantummodo invisibilis gratiae sacra
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯprehendere non possumus: tamen pro soluendis dubi¬
is. dubia alia asserere non debemus. Queritur tamen
si anime ex traduce non sunt : quomodo peccato paren¬
tum. filii obnoxii efficiunt᷑. Quod enim in parente
peccatũ est. per illam utiq naturã solam in filiũ descen¬
dit: que sola per generationẽ a patre in filiũ transit.
Si ergo sola caro seminatur: per solam utiq carnem
peccatũ originale traducitur. Quod si uerum est. duo
nobis querenda occurrunt: unũ scilicet quomͦ per
solam carnem sine anima. peccatũ a patre in filios
transeat: alterũ quomodo anima illius peccati quod
per solam caruem et in sola carne descendit. particeps
fiat. Nam caro sine anima quomodo peccatũ habere
potest: que sine anima omĩno peccare non potest: Si
ergo in carne sine anima peccatũ non fuit: quomͦ ꝑ

Expanded text:
comprehendere non possumus, tamen pro solvendis dubicomprehendere non possumus, tamen pro solvendis dubiis dubia alia asserere non debemus. Quaeritur tamen si animae ex traduce non sunt, quomodo peccato parentum filii obnoxii efficiuntur? Quod enim in parente peccatum est per illam utique naturam solam in filium descendit, quae sola per generationem a patre in filium transit. Si ergo sola caro seminatur, per solam utique carnem peccatum originale traducitur. Quod si verum est duo nobis quaerenda occurrunt. Unum scilicet quomodo per solam carnem sine anima peccatum a patre in filium transeat, alterum quomodo anima illius peccati quod per solam carnem et in sola carne descendit, particeps fiat. Nam caro sine anima quomodo peccatum habere potest, quae sine anima peccare omnino non potest? Si ergo in carne sine anima peccatum non fuit, quomodo per
Abbreviated transcription (Latin):
gramina. eiusmodi animã non habentia. sola uiriditate ue¬
gitantur et crescunt: et motu suo in formã proprio ge¬
neri conuei ientẽ ꝓducunt᷑. His igitur et huiuscemodi ra¬
cionibus probabile factum est animas ex traduce non
esse : sed nouas de nichilo ereatas. nouis cotidie corpo¬
ribus de paterno semine in uulua formatis. ad uuifica¬
tionem infundi. In quib tamen omnib nulla ũquam
ratio siue aueloritas in tantũ preualere potuit. ut du¬
bietatem tolleret questionis: excepto eo solo qd̾ fides
catholica magis credendũ elegit. animas cotidie corpo¬
ribus uiuificandis sociandas. de uichilo fieri: ꝗͣ scd̾m
corporis naturã. et carnis humane proprietatẽ. de tra¬
duce propagari. Si autem anime ex traduce esse dice¬
rentur. non tanta questio esset: Quia manifestior iusti¬
cia esset in eo quod peccatũ originale a patrib infilioᷤ
transire dicitur. Sed nos si occulta dei iudicia. racione

Expanded text:
universa ejusmodi animam non habentia sola viriditate veuniversa ejusmodi animam non habentia sola viriditate vegetantur et crescunt, et motu suo in formam proprio generi convenientem producantur. His igitur et hujuscemodi rationibus probabile factum est, animas ex traduce non esse; sed novas de nihilo creatas novis quotidie corporibus de paterno semine sunt, et rursum in vulva formatis ad vivificationem infundi. In quibus tamen omnibus nulla unquam ratio sive auctoritas in tantum praevalere potuit ut dubietatem tolleret quaestionis, excepto eo solo quod fides catholica magis credendum elegit animas quotidie corporibus vivificandis sociandas de nihilo fieri quam secundum corporis naturam et carnis humanae proprietatem de traduce propagari. Si autem animae ex traduce esse ducerentur, non tanta quaestio esset, quia manifestior justitia esset in eo quod peccatum originale a patribus in filios transire dicitur. Sed nos si occulta Dei judicia ratione
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ cusserit mulierem pregnantẽ. et illa abortiũũ fecerit.
formatũ fuerit. reddat animã pro anima: aꝑte decla¬
ratur. quia cum caro ex carne seminatur. anima simi¬
liter ex anima non trahitur. Si enim cum carne ani¬
ma seminatur: quare in abortiuo et non formato. ani¬
ma pro anima non redderetur: Cum ergo in aborti¬
uo tamen formato. anima pro anima reddi iubet᷑:
quid nisi in eo qd̾ necdũ formatũ est animã adhuc
non esse ostenditur: Sicut uidelicet quẽadmodum
in primo homine prius corpus formatũ. deinde ans¬
mam infusam legimus: ita etiam in subsequentib
omnib. prius in uulua corpus humanũ formari:
deinde animã infundi credamus. Quod si cui forte
mirũ uideatur. quomodo paternũ semen in uulua
ante animationem. uel crescere possit uel uegetari.
uel etiam usq ad ipsam humani corporis effigiem
ꝓmoueri: uideat quomodo arbusta ⁊ plante ⁊ gͣmina

Expanded text:
percusserit mulierem praegnantem et illa abortivum fecerit; percusserit mulierem praegnantem et illa abortivum fecerit; m, reddat animam pro anima ; aperte declaratur quod cum caro ex carne seminatur, anima similiter ex anima non trahitur. Si enim cum carne anima seminatur, quare in abortivo et non formato anima pro anima non redderetur? Cum ergo in abortivo tantum formato anima pro anima reddi jubetur, quid nisi in eo quod necdum formatum est animam adhuc non esse ostenditur? Ut videlicet quemadmodum in primo homine prius corpus formatum, deinde animam infusam legimus; ita etiam in subsequentibus omnibus prius in vulva corpus humanum formari, deinde animam infundi credamus. Quod si cui forte mirum videatur quomodo paternum semen in vulva ante animationem vel crescere possit vel vegetari vel etiam usque ad ipsam humani corporis effigiem promoveri; videat quomodo arbusta et plantae et germina
Abbreviated transcription (Latin):
in sequentib quoq omnib. caro quidem de carne
Aescendere. sp̃c autem a dño uenire credatur. Uerũp¬
tamen cum sp̃m racionalẽ a dño datum siue inspira¬
tum legimus: nequaquã quasi materialiter eũ de
diuina essencia siue substancia suptũ credere debemꝰ.
Sed quia corpus per materiã de terra uenit. sp̃c
autem sine preiacente materia. per solam creatoris
potenciã esse accepit: sicut corpus ab illo est ex quo
materiã traxit: sic sp̃c ab illo est per quem et a quo
esse ac̾cepit. Per illum uidelicet cum fecit: ab illo au¬
tem cum dedit. Dicit rursum psalinista. Qui finait
singillatim corda eorum. Corda quippe idest racio¬
nales sp̃c. siue animas. deus singillatim fingere dr̃:
quia ea non alia ex aliis. quẽadinodũ in corporali
natura apparet: sed singula per se de nichilo creare
perhibetur. Freterea cum in lege scriptũ sit. si quis

Expanded text:
in sequentibus quoque hominibus caro quidem de carne in sequentibus quoque hominibus caro quidem de carne descendere, spiritus autem a Domino venire credatur. Verumtamen cum spiritum rationalem a Domino datum sive inspiratum legimus, nequaquam eum quasi materialiter de divina essentia sive substantia sumptum credere debemus. Sed quod corpus per materiam de terra venit; spiritus autem sine praejacente materia per solam Creatoris potentiam esse accepit. Sicut corpus ab illo est ex quo materiam traxit, sic spiritus ab illo est per quem et a quo esse incoepit. Per illum videlicet cum fecit, ab illo autem cum dedit. Dicit autem rursum Psalmista: Qui finxit sigillatim corda eorum . Corda quippe, id est rationales spiritus sive animas Deus sigillatim fingere dicitur; quia ea non alia ex aliis quemadmodum in corporali natura apparet, sed singula per se de nihilo creare perhibetur. Propterea cum in lege scriptum sit: Si quis
Abbreviated transcription (Latin):
essentia simul beatitudini et dãpnationi. głe et
pene ad dicta credatur. Postremo cũ dicat aucto¬
ritas. reuditatur puluis interrã de qua sũptus est. et
sp̃c redeat ad dñm qui dedit illum: manifeste ostenditur.
quia non spiritus ex sp̃u. sed caro de carne materialit̃
traducatur. Quãuis enim nr̃a corpora primo loco ma¬
terialiter de terra sũpta non sint: idcirco tamen non
incomenienter de terra supta esse dicuntur. qr pͥmi
cenderunt. de terra per materiã sũptũ est: licet sub
eodem intellectu de spiritib quoq nr̃is etiam si de
traduce esse crederentur. dici posset quia a dño dati
sunt: in eo quod a dño datus est primus ille sp̃c a
quo per materiã descenderunt: tamen in hoc proba¬
bilius constat animas ex traduce non esse: qd̾ sicut
in primo homine corpus de terra sũptum. sp̃c uero
a dño datus legitur: ita etiam racio expostulat. ut

Expanded text:
essentia simul beatitudini et damnationi, gloriae et essentia simul beatitudini et damnationi, gloriae et poenae addicta credatur. Postremo dum dicat auctoritas: Revertatur pulvis in terram de qua sumptus est; et spiritus redeat ad Dominum qui fecit illum ; manifeste ostenditur quod non spiritus de spiritu, sed caro de carne materialiter traducatur. Quamvis enim nostra corpora primo loco materialiter de terra sumpta non sint; idcirco tamen non inconvenienter de terra sumpta esse dicuntur, quia primi materia descenderunt de terra per materiam sumptum est. Quod licet sub eodem intellectu de spiritibus quoque nostris etiam si ex traduce esse crederentur posset dici, quod a Deo dati sunt in eo quod a Domino datus est primus ille spiritus a quo per materiam descenderunt. Tamen in hoc probabilius constat animas ex traduce non esse, quod sicut in primo homine corpus de terra sumptum; spiritus vero a Deo datus legitur, ita et ratio expostulat ut
Abbreviated transcription (Latin):
teria esse. qm̃ essencialiter simplex est: neq materiã
esse qm̃ in unitatis sue simplicitate. indiuidue semꝑ
plex enim natura propagationẽ non facit: ubi
ad id quod ꝓpagandũ est ex eo a quo ꝓpagandum
est. pars sumi non potest: nisi totũ transierit. Q d̾
enim unũ est inter duo. si totum transierit: nichil
ex eo remanet illi a quo est. Si autem totũ ꝑmanet:
nichil confertur illi ad quod est. Si igitur anima
ex anima gignitur sicut caro ex carne: dicant
quomodo simplex illa substancia aut tota in gig¬
nente remaneat. si in genitũ transierit: aut tota
in genitũ transeat. si in gignente remanserit. Nisi
forte om̃s animas consubstanciales dicere uelint:
et illam naturã simplicem. in ꝓpagatione filiorũ
ꝑsonaliter quidem multiplicari. sed essencialiter
non diuidi: non attendentes quanta inconueni¬
entia hanc assertionẽ sequantur: si una et eadem

Expanded text:
teria esse, quoniam essentialiter simplex est sed neque materiam teria esse, quoniam essentialiter simplex est sed neque materiam esse, quoniam in unitatis suae simplicitate individue semper plex enim natura propagationem non facit, ubi ad illud quod propagandum est ex eo a quo propagandum est pars sumi non potest nisi totum transierit. Quod ergo unum est inter duo si totum transierit, nihil ex eo remanet illi a quo est. Si autem totum permanet, nihil confertur illi ad quod est. Si igitur anima ex anima gignitur sicut caro ex carne, dicant quomodo simplex illa substantia aut tota in gignente remaneat si in genitum transierit, aut tota in genitum transeat si in gignente remanserit. Nisi forte omnes animas consubstantiales dicere velint, et illam naturam simplicem in propagatione filiorum personaliter quidem multiplicari, sed essentialiter non dividi. Non attendentes quanta inconvenientia hanc assertionem sequantur si una et eadem
Abbreviated transcription (Latin):
peceatum a patribus in filios transeat. & uiiii¬
ostquam igitur demonstratũ est quid sit
originale peccatũ: consequens est ut etiã
inuestigemus qualiter a patrib traduca¬
tur ad filios: idest siue sodm solam animã. siue scd̾m
solam carnem: siue scd̾m utriuq. Quidam origina¬
le peccatũ non solum per carnem. sed etia ꝑ animam
a patrib infilios descendere putauerũt: qm̃ ñ solũ
carnem. sed animã quoq ex traduce materia ẽẽ cre¬
diderunt. Sicut enim in generacione ꝓlis de carne
paterna sustancialiter caro trahitur: ita etiam de
gignentis anima. anima geniti essencialiter deduci
existimatur. Propter qd̾ sicut de corrupta carne. ea¬
ro corrupta seminatur: ita etiam de anima peccatri¬
ce. amma peccatrix corruptione originali infecta
inde raciones et auctoritates opposuisse inueniunt᷑:
quib non animã. sed solam carnem eoc traduce esse
struere conati sunt. Et hec quidem racio prima
est. quod spiritali nature non conuenit neq ex ma¬

Expanded text:
peccatum a patribus in filios transeat. Postquam igitur demonstratum est quid sit originale peccatum, consequens est ut etiam investigemus qualiter a patribus traducatur ad filios, id est utrum secundum solam animam, an secundum solam carnem, an secundum utrumque. Quidam originale peccatum non solum per carnem sed etiam per animam a patribus in filios descendere putaverunt, quoniam non solum carnem sed animam quoque ex traduce materiae esse crediderunt. Sicut enim in generatione prolis de carne paterna substantialiter caro trahitur, ita de gignentis anima, anima geniti essentialiter deduci ab istis existimatur, propter quod sicut de corrupta carne caro corrupta seminatur, ita et de anima peccatrice anima peccatrix corruptione originali infecta,inde rationes et auctoritates opposuisse inveniuntur, quibus non animam sed solam carnem ex traduce esse astruere conati sunt. Et haec quidem ratio prima est quod spirituali naturae non convenit, neque ex ma
Abbreviated transcription (Latin):
mus. In illo quippe sp̃c per suꝑbiam contͣ creatorẽ
tumens obedientiã non tenuit: et idcirco creator
ad ulciscendã iniuriã suam. sp̃m quidem ignorancia.
carnẽ uero concupiscencia dãpnauit: ut in se bonũ
agendũ non uideat: in carne autem sua malũ age¬
re concupiscat. Hec duo uicia ad puniendã suꝑbiã
hominis iuste in ipso confirmantur: ignoraneia¬
quidem. dui ab animo subtrabitur lumen ueritatis.
concupiscencia uero. dum caro pereititur pena mor¬
talitatis. hanc igitur originalem corruptionẽ natura
primũ uiciata. ad posteritatẽ traduxit: ignorantiam
mime: carnis uero concupiscenciã. ad corruptionẽ in¬
nistrans. Si ergo queritur quid sit originale peccatu

Expanded text:
mus. In illo quippe spiritus per superbiam contra Creatorem mus. In illo quippe spiritus per superbiam contra Creatorem tumens obedientiam non tenuit; et idcirco creato ad ulciscendam injuriam suam spiritum quidem ignorantia, carnem vero concupiscentia damnavit, ut in se bonum agendum non videat; in carne autem sua malum agere concupiscat. Haec duo vitia ad puniendam superbiam hominis juste in ipso confirmantur. Ignorantiaquidem, dum ab animo subtrahitur lumen veritatis; concupiscentia vero, dum caro percutitur poena mortalitatis. Hanc igitur originalem corruptionem natura primum vitiata ad posteritatem traduxit - ignorantiam animae, carni vero concupiscentiam ad corruptionem ministrans. CAP. XXVIII. Quid sit o
Abbreviated transcription (Latin):
nale peccatũ quantũ ad primũ hominẽ dicimus. in¬
telligimus primã culpam in obediencie illius: que
illi quidem originalis dicitur: non quod ab illa uel
cum illa originem acceperit natura illius : sed quod
ex illa quasi prima omĩum postmodũ orta sint et
exierit subsequentia omĩa mala illius. Qͥa autẽ
in illo a prima origine nullũ peccatũ descendit.
illud autẽ peccatũ quod in illo originale dicitur
actuale illius fuit: quia uidelicet qui nascendo per¬
catum non traxit. peccatũ non habuit: nisi quod
originem traximus. quod illi actuale fuit origina¬
le habemus: quia in nos per s lam natiuitatẽ descen¬
dit. qd in illo per actionẽ fuit. Natura enim nostra
corruptionẽ quan in illo per illius actionẽ concepit.
per nr̃am sulum adns natiuitatẽ traducit: ⁊ ideo
uos nascendo peccatũ concipimꝰ: quod ille ñ nascen¬
do sed agendo habuit. a quo per natiuitatẽ ueni¬

Expanded text:
nale peccatum quantum ad primum hominem dicimus, innale peccatum quantum ad primum hominem dicimus, intelligimus primam culpam inobedientiae illius quae illi quidem originalis dicitur; non quod ab illa vel cum illa originem acceperit natura illius, sed quod ex illa quasi prima omnium postmodum orta sint, et exierint subsequentia omnia mala illius. Quia autem in illo a prima origine nullum peccatum descendit, illud etiam peccatum quod in illo originale dicitur actuale illius fuit. Quia profecto qui nascendo peccatum non traxit, peccatum non habuit nisi quod originem traximus, quod illi actuale fuit, originale habemus, quia in nos per solam nativitatem descendit quod in illo per actionem fuit. Natura enim nostra corruptionem quam in illo per ipsius actionem concepit, per nostram solum ad nos nativitatem traduxit. Et ideo nos nascendo peccatum concipimus, quod ille non nascendo sed agendo habuit, a quo per nativitatem veni
Abbreviated transcription (Latin):
peccatũ: deinde quomodo a patrib precipue ab his
in quib per sacramentũ regeneracionis solutũ est. in
filios traducatur: utrum per solam animã. siue per
solam carnem: uel per animã simul et carnẽ. Et si ꝑ
solam animã. utrũ per creationẽ. uel per traductio¬
nem: si autẽ per solam carnem: quare in animã re¬
catum duppliciter intelligi potest: siue uidelicet pri¬
ma illa inobedientia hominis. que prima om̃ium pec¬
catorum fuit. et subsequentiũ omĩum origo extitit:
siue uitium illud cum quo ab illo traducto uniuersi
Qui ab ipso per carnis propagationẽ traducuntur.
Hoc autẽ uitiũ originis huinane. dupplici eorrupti¬
one naturã inficit : ignorantia scilicet mentẽ: ⁊ con¬
cupiscencia carnem. Hec duo mala in primo quidem
parente pena fuerunt precedentis culpe. et culpa ac¬
tualis : in nobis autem culpa subsequentis pene: et
culpa simul. et pena originalis. Quando ergo origi¬

Expanded text:
peccatum, deinde quomodo a patribus, praecipue ab iis peccatum, deinde quomodo a patribus, praecipue ab iis in quibus per sacrfilios, traducatur, utrum per solam animam, an per solam carnem, an per animam simul et carnem. Et si per solam animam, utrum per creationem, an per traductionem. Si autem per solam carnem quare in animam recatum dupliciter intelligi potest, sive videlicet prima illa inobedientia hominis quae prima omnium peccatorum fuit et subsequentium origo omnium exstitit, sive vitium illud cum quo ab illo traducto universi oriuntur, qui ab illo per carnis propagationem traducuntur. Hoc autem vitium originis humanae duplici corruptione naturam inficit; ignorantia scilicet mentem, et concupiscentia carnem. Haec duo mala in primo quidem parente poena fuerunt praecedentis culpae et culpa actualis; in nobis autem culpa subsequentis poenae, et culpa simul et poena originalis. Quando ergo origi
Abbreviated transcription (Latin):
est infirmitatẽ. infirmitas autẽ indux necessitatem:
et idcirco quia necessitatẽ operata est uoluntas.¬
ipsam uoluntatẽ excusare non potest necessitas.
Transgressionẽ ergo superioris appetitus: que solũ
fuit culpa: subsecuta est transgressio inferioris.
que est et pena. et culpa. In spiritu sola culpa: in
carne pena et culpa. Concupiscencia sp̃c : inordina¬
uando igitur caro mortalis per coitum
ad generandã prolem seminatur in concu¬
ꝑiscencia : ad nasciturã prolem in carne ꝑ
concupiscenciã transit pena: et pena. et culpa.
Quando uero per sacramentum redeptionis
regenerantur qui generati sunt in pena et culpa:
emundandis per sp̃m regenerationis in ipso origi¬
nali uitio tollitur non pena. sed culpa. Culpa
quippe idcirco tollitur ut iustificentur: pena
lius quam discutiendo. si tatnen discussi aliquã
admittunt. que plenam solutionẽ habere non possũt
tractentur. ignoro. Primũ queritur quid sit originale

Expanded text:
itatem. Et idcirco quia necessitatem operata est voluntas, voluntatem ipsam excusare non potest necessitas. Transgressionem ergo superioris appetitus quae solum fuit culpa, subsecuta est transgressio inferioris quae est et poena et culpa. In spiritu solo culpa: in carne, et poena, et culpa. Concupiscentia spiritus inordinanerati amittimus. Quando igitur caro mortalis per coitum ad generandam prolem seminatur in concupiscentia, ad nascituram prolem in carne per concupiscentiam transit poena et culpa. Quando vero per sacramentum redemptionis regenerantur qui generati sunt in poena et culpa; emundandis per spiritum regenerationis in ipso originali vitio tollitur non poena, sed culpa. Culpa quippe idcirco tollitur ut justificentur, poena lius quam discutiendo si tamen discussionem aliquam admittunt quae plenam solutionem habere non possunt tractentur ignoro. Primum quaeritur quid sit originale
Abbreviated transcription (Latin):
uolendo uelle desinit. sed a uoluntate cessando: quẽ
admodũ ille qui aliquid facere desinit. non faciendo
desinit. sed cessando tantum et quiescendo ab eo qd̾
facit. Qͥa igitur homo appetitũ iusti deserens. non
uelle cepit qd̾ prius uoluit. sed tantũ modo qd̃ prius
uoluit uelle desut: non necesse est. ut hoc aut uolẽs
aut nolens fecisse dicatur. Uoluit tam̃ aliquid: qd
qr cum isto uelle ñ potuit: desut istud uelle qđ uo¬
luit. Nec ideo illud uoluit quia istud uelle desut: s
potius ideo istud uelle desiit. qr illud uoluit. Peccatũ
tamen et iniquitas eius ꝓpterea non ex eo pendet
qr illud uoluit. s qr istud uelle desut: qr si hoc uel¬
le non desineret: siue illud siue aliud uolendo. nũꝗͣ
peccare potuisset: Quomodo mensuram

Expanded text:
volendo velle desinit, sed a voluntate cessando, quod volendo velle desinit, sed a voluntate cessando, quod quemadmodum ille qui aliquid facere desinit; non faciendo desinit, sed cessando et quiescendo ab eo quod facit. Quia ergo homo appetitum justi deserens non velle coepit quod prius noluit, sed tantummodo quod prius voluit velle desiit, non necesse est ut hoc aut volens aut nolens fecisse dicatur. Voluit tamen aliquid, quod, quia cum isto velle non potuit, desiit istud velle quod voluit. Nec imo illud voluit, quia istud velle desiit; sed potius ideo istud velle desiit, quia illud voluit. Peccatum tamen et iniquitas ejus propterea non ex eo pendet, quia illud voluit, sed quia istud velle desiit, quoniam si hoc velle non desineret, sive illud sive aliud volendo nunquam peccare potuisset. Quid autem
Abbreviated transcription (Latin):
iufticie habuit. quomodo postea illum amisit: utrum
uidelicet nolens aut uolens illum deseruit. Si enim de
seruit nolens. uel potius si nolens perdidit. necessitatem
passus est. iniquitatẽ non fecit: neq uiolentia pacien¬
tis culpa dicenda est. sed inferentis. Si autem uoluntas
in eo precessisse dicitur. qua iusticie affectũ spontanea
quadam deliberacione abiecit. iam ipsa desertio iusti¬
cie primũ peccatũ fuisse negatur: quia uoluntas ma¬
la illam precessit per quam facta est. Nec potest inue¬
niriunde uoluntas talis uel homini aduenerit qua
uellet bonum qd̾ habuit descrere: qm neq a semet¬
ipso uelle habere potuit: neq a deo quicquã p̃ter
ꝯmodum et iustum uelle accepit. S considerandũ
est. qr cum iustũ appetere nichil aliud sit quã iufti¬
ciam uelle: appetitum iusti deserere: idem est quod
iusticiã uelle desinere. Qui autem uelle desinit. non

Expanded text:
justitiae habuit, quomodo postmodum illum amisit. Utrum justitiae habuit, quomodo postmodum illum amisit. Utrum videlicet nolens an volens illum deseruit. Si enim nolens deseruit, vel potius si nolens perdidit necessitatem passus est, iniquitatem non fecit. Neque violentia patientis culpa dicenda est, sed inferentis. Si autem voluntas in eo praecessisse dicitur, quia justitiae affectum spontanea quadam deliberatione abjecit; jam ipsa desertio justitiae primum peccatum fuisse negatur, quia voluntas mala illam praecessit per quam facta est. Nec potest inveniri unde voluntas talis homini advenerit, qua vellet bonum quod habuit deserere, quoniam neque a semetipso velle habere potuit, neque a Deo quidquam praeter commodum et justum velle accepit. Sed considerandum est quod, cum justum appetere nihil aliud sit quam justitiam velle, appetitum justi deserere idem est quod justitiam velle desinere: qui autem velle desinit, non