comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
roborauerat fidem iustum erat etiam nr̃o silentio comprobari. Nunc uero
cum pro uarietate regionum diuersa ferantur exemplaria. & germana illa
antiquaq translatio corrupta sit atq uiolata. nostri arbitrii putas aut epluri¬
bus iudicare quod uerum sit. Aut nouum opus in ueteri opere condere. illu¬
dentibusq iudeio cornicum ut dr̃ octulos configero. Alex indria & egiptus
in septuaginta sius hesicum laudat auctorem. Constantinopolis usqp ad
antiochiam luciam martiris probat exemplaria medie interhas puntie
palestinoᷤ codices legunt. quos ab origene elaboratos eusebius & pamphil
uulgauerunt. totuoq orbis hac intra setrifaria uarietate compugnat. Ee e¬
te origenes non solum exempla composuit quatuor editionum e regione
singula uerba describens. Ut unus dissentiens statim ceteris inter se consentiẽ¬
tibus arguatur. Sed qđ maioris aud atie in edicione septuaginta theodii¬

Expanded text:
roboraverat fidem, justum erat etiam nostro silentio comprobari. Nunc vero, roboraverat fidem, justum erat etiam nostro silentio comprobari. Nunc vero, cum pro varietate regionum diversa ferantur exemplaria, et germana illa antiquaque translatio corrupta sit, atque violata: nostri arbitrii putas, aut e pluribus judicare quid verum sit, aut novum opus in veteri opere cudere, illudentibusque Judaeis, cornicum, ut dicitur, oculos configere. Alexandria et Aegyptus in Septuaginta suis Hesychium laudat auctorem: Constantinopolis usque Antiochiam Luciani martyris exemplaria probat. Mediae inter has provinciae Palaestinos codices legunt, quos ab Origene elaboratos Eusebius et Pamphilius vulgaverunt; totusque orbis hac inter se trifaria varietate compugnat. Et certe Origenes non solum exempla composuit quatuor editionum, e regione singula verba describens, ut unus dissentiens statim, caeteris inter se consentientibus, arguatur; sed quod majoris audaciae est, in editione Septuaginta, Theodoti
Abbreviated transcription (Latin):
contentibiliora nr̃a magis necessaria iudicit. Unde & tota illa tabernaculi
pulcritudo & ꝑ singulis spetues ecclesie pñtis fuctureꝙ distinctio. pellibus
tegitur & ciliciis ardoremq solis & inuiriam nubium. ea que uiliora sunt
phibent. Uide quanto contra septuaginta interpretes tum eo suꝑcilio. ut il¬
los aurum & preciosos lapides. & purpuram mepellis & pillos caprarum ĩ
necessitate compulsum dicat mutasse sententiam. In quolibro temporum
id est in libro paralipemenon qui hebraice dẽ dabreianim. Hac ad sanctũ pa¬
pam cromatium p̾fatiuncula usus sum. Diseptuaginta interp̃tum pura. &
ut ab eis in grecum uersa est editio ꝑmaneret suꝑłlue mi comati ep̃oꝵ san¬
dtissime atq doctissime implorareo ut hebrea uolumina latino sermone
tranfferrem. Quod enim semel aures hominum occuparat. & nascentio eccliẽ

Expanded text:
contemptibiliora nostra magis necessaria judicat . Unde et tota illa tabernaculi contemptibiliora nostra magis necessaria judicat . Unde et tota illa tabernaculi pulchritudo et per singulas species Ecclesiae praesentis futuraeque distinctio, pellibus tegitur et ciliciis; ardoremque solis et injuriam imbrium, ea quae viliora sunt prohibent. » Vide quanto contra Septuaginta interpretes tumeam supercilio, ut illos aurum et pretiosos lapides et purpuram, me pelles et pilos caprarum in necessitate compulsum dicas mutasse sententiam. In libro Temporum, id est, Paralipomenon, qui Hebraice dicitur DABRE JAMIM, hac ad sanctum papam Chromatium Praefatiuncula usus sum: « Si Septuaginta interpretum pura, et ut ab eis in Graecum versa est, editio permaneret, superflue me, mi Chromactissime atque doctissime, impelleres, ut Hebraea volumina Latino sermone transferrem. Quod enim semel aures hominum occupaverat, et nascentis Ecclesiae
Abbreviated transcription (Latin):
ausculta. Non damno non reprehendo septuaginta. sed considenier conet
mata positos lego in quibus ultimum pene gradum interpretes tenent.
Quid liuoretorqueris. Quid imꝑitoꝵ aĩos contra me concitas. Sicubi tibi
in trans latione iudeor errare. Interroga hebreos. Diuersarum urbium ma¬
gistros consule. Quod illi habent de xp̃o tui codices non haberit. Aliud est
si contra se postea ab aplit usurpata teslimonia probauerunt. & emendatio¬
tugr nominamus. Post cathalogum diuine septure hec intuli :
UECMita schabeant. Obsecro telector. ne laborem meum
rep̾hensionem estimes antiquoꝵ. In tabernaculo dei offeri unꝰ¬
quisq quod potest. Alii aurum.alii argentum & lapides p̃tio¬
sos. Alii bissum & purpuram. & coccum osserunt & iacintum.
Nobiscum bene agitur. Si optulerimus pelles & capraꝵ pillos. Et uĩ aplus

Expanded text:
ausculta: non damno, non reprehendo Septuaginta, sed confidenter cunctis ausculta: non damno, non reprehendo Septuaginta, sed confidenter cunctis mata positos lego: in quibus ultimum pene gradum interpretes tenent. Quid livore torqueris? quid imperitorum animos contra me concitas? Sicubi tibi in translatione errare videor, interroga Hebraeos, diversarum urbium magistros consule: quod illi habent de Christo, tui codices non habent. Aliud est, si contra se postea ab Apostolis usurpata testimonia probaverunt, et emendatiotuor nominamus, post catalogum divinae Scripturae haec intuli: « Quae quum ita se habeant, obsecro te, lector, ne laborem meum reprehensionem existimes antiquorum. In tabernaculo Dei offert unusquisque quod potest. Alii aurum et argentum et lapides pretiosos, alii byssum et purpuram et coccum offerunt et hyacinthum. Nobiscum bene agitur, si obtulerimus pelles et caprarum pilos. Et tamen Apostolus
Abbreviated transcription (Latin):
lnneor saan  multo post iempore iosephua nichil tale retulerint
Sed in  ii congregatos contullisse seribant non ꝓphetasse. Ali¬
ud est enim esseuatem. Aluid esse interpretem. Ibi sps uentura p̃dicit .ł lic
eruditio & uerboꝵ copia. ea que intelligit transfert. Nisi forte putandus ẽ
tullius economicum xenofontio & plaonio puagoram. & demostenis pro
tesi foritem. afflactus rethorico spũ transtulisse. Aut aliter de eisdem libtis
quod illi tacuerunt. hii scriptum esse mentitisunt. Quid gͥ damnarnus
ueteres. Minime. Sed post pͥoꝵ studia in domo domini quod possumuo
liboramus. Illi interp̃tati sunt ante aduentum xͥ. & quod nesciebant dubi¬
is ꝓtulere sentenciis: nos post passionem & resurrectionem eius non tam ꝓ¬
phetiam ꝙ ystoriam scribimus. Aliter enim audicta. Aliter uisa naxrant᷑.
Quod melius intelligimus. melus ꝓserimus. Audi gͥ emule. oberectator

Expanded text:
lto post tempore Iosephus nihil tale retulerint, sed in una basilica congregatos, contulisse scribant, non prophetasse. Aliud est enim vatem, aliud” est “esse interpretem. Ibi Spiritus ventura predicit; hic eruditio et verborum copia ea, que intelligit, transfert. Nisi forte putandus est Tullius Economicum Xenophontis, et Platonis Protagoram, et Demosthenis Pro Ctesiphonte, afflatus rhetorico spiritu transtulisse. Aut aliter de eisdem libris  texuit, ut quod illi tacuerunt, hi scriptum esse mentiti sint. Quid igitur? damnamus veteres? minime: sed post priorum studia, in domo Domini quod possumus, laboramus. Illi interpretati sunt ante adventum Christi, et quod nesciebant, dubiis protulere sententiis. Nos post passionem et resurrectionem ejus, non tam prophetiam, quam historiam scribimus. Aliter enim audita, aliter visa narrantur. Quod melius intelligimus, melius et proferimus. Audi igitur, aemule; obtrectator,
Abbreviated transcription (Latin):
euangelio corruscante. iudeos & ebionitas legia ueteris interp̃tes. Aquilam
iudelicet symachum &theodotionem & curiose legunt. & porigemo laborẽ
in erapoloi ectlesis dedicarunt. quanto magis lauimi grati esse deberent. ꝙ
ecultintem cernerent gretiam ascaliquid mutuari. Ptimum enim magnor
sumptuum est & in diffinite difficultatio exemplaria possehabere omma. de¬
inde etĩam hii qui habuerint. & hebrei sermonis ignari sunt. magis errabũt
ignorantes emultis quis uerius dixerit. Quod etiam sapientissimo cuidi
nuper a piro grecos accidit. ut interdum scripture sensum rclinquens.
unuscauus bbet interpretis sequeretur errorem. Nos autem qui habere¬
hebraice lingue saltim paruam habemus scientiam & latirius nobis serio¬
ut cumq non de est. & de aliis possumus iudicare. & ea que ip̃i intelligimꝰ
terpretum editionem. quam origenis obelis astericisq distinxit. Ante ãnos
plurimos latino sermoni datum cum rursum uixta ip̃m hebraicum uerterẽ¬

Expanded text:
es, Aquilam videlicet, et Symmachum, et Theodotionem, et curiose legunt, et per Origenis laborem in Ἐξαπλοῖς, Ecclesiis dedicarunt. Quanto magis Latini grati esse deberent, quod exsultantem cernerent Graeciam a se aliquid mutuari? Primum enim magnorum sumptuum est et infinitae difficultatis, exemplaria posse habere omnia: deinde etiam qui habuerint, et Hebraei sermonis ignari sunt, magis errabunt, ignorantes quis e multis verius dixerit. Quod etiam sapientissimo cuidam nuper apud Graecos accidit, ut interdum Scripturae sensum relinquens, uniuscujusque interpretis sequeretur errorem. Nos autem qui Hebraeae linguae saltem parvam habemus scientiam, et Latinus nobis que sermo non deest, et de aliis magis possumus judicare, et ea quae ipsi intelligimus, terpretum editionem, quam Origenes obelis, asteriscisque distinxit, ante annos plurimos Latino sermoni datum, cum rursum juxta ip
Abbreviated transcription (Latin):
desunt. quibus decuititus & dilaceratus cerrosusq liber. feditatem sui pu¬
blice legentibus p̃beat. Et post multa que studio breuitatis p̃iereo. hec in fic̃
subiunxi. Audiant qua pꝑcanes mei idarco me in hoc uolumine lahorasse nõ
ut interp̃tationem antiquam reprchenderem. Sed ut ea que nulla aut obscu¬
ra sunt. Nut omissa. Aut certe scriptoꝵ iutio deprauata manifestiora nr̃a ĩ¬
terp̃tatione fierent qui & hebreum sermonem exꝑte didicimus. & in latino
pene ab ip̃is incunabilis inter gramaticos rectores & phos detriti sumus.
Quod si apud grecos post septuaginta editionem.um xp̃i cuangelio corru¬
scante. uioleus aquila symachus ac theolocion iudaizantes heretici sunt
recepti. qui multa misteria saluatoris subdola intexpretatione celarunt. &
tñ in exaplois habentur apud ecdesias. & explinantur ab ecclesiasticis uiris ⁊

Expanded text:
desunt, ut decurtatus et laceratus, corrosusque liber foeditatem sui pudesunt, ut decurtatus et laceratus, corrosusque liber foeditatem sui publice legentibus praebeat. » Et post multa quae studio brevitatis praetereo, haec in fine 525 subjunxi: « Audiant quapropter canes mei, idcirco me in hoc volumine laborasse, non ut interpretationem antiquam reprehenderem, sed ut ea quae in illa, aut obscura sunt, aut omissa, aut certe vitio scriptorum depravata, manifestiora nostra iHebraeum  Al. ut qui Hebraeorum sermonem ex parte didicimus, et in Latino pene ab ipsis incunabulis inter grammaticos et rhetores et philosophos detriti sumus. Quod si apud Graecos, post Septuaginta editionem, jam Christi Evangelio coruscante, Judaeus Aquila, Symmachus, et Theodotio, judaizantes haeretici, sunt recepti, qui multa mysteria Salvatoris subdola interpretatione celarunt, et tamen in Ἑξαπλοῖς, habentur apud Ecclesias, et explanantur ab ecclesiasticis viris:
Abbreviated transcription (Latin):
Idere maledictit qui interp̃tationem meam rep̃hensione septua¬
ginta interp̃tum criminantur.qi non & apud gretos aquila. sy¬
Amachus &r theodocion. uel uerbum euerbo ul sensum esensu uł
ex utroq commixtum & medie temperatum genus trans litionio expresserĩt.
& omnia ueteris instrumenti uolumina origenes obelis astericiq distinxe¬
rit. quod uel additos. uel detheodotione sumptos translationi antiq inseruit
probans deffuisse quod addicum est. Distint gͦ obtrectatoreo mei recipere in
toto ꝙ inpartibus susceperunt. Aut interp̃tationem meam cum astericis
siuo radereleq enim fieri potest ut. quos plura intermississe susceꝑint. no
cosdem ctiam in quibusclam errasse fattantur p̃cipue in iob. cui sica que sub
asteristis abdlida sunt subtraxeris. paro maxima detruncabitur. Et hoc dum¬
taxat apud grecos. Ceterum apud latinos ante eam translationem quam
sub astericis & obelis nuꝑ edidimus. Septingenti ferme aut octingenti us

Expanded text:
edictis: qui interpretationem meam, reprehensionem Septuaginta Interpretum criminantur: quasi non et apud Graecos Aquila, Symmachus, et Theodotio, vel verbum e verbo, vel sensum e sensu, vel ex utroque commixtum, et medie temperatum genus translationis expresserint: et omnia veteris Instrumenti volumina Origenes obelis asteriscisque distinxerit, quos vel additos, vel de Theodotione sumptos, translationi antiquae inseruit, probans defuisse quod additum est. Discant igitur obtrectatores mei recipere in toto, quod in partibus susceperunt, aut interpretationem meam cum asteriscis suis radere. Neque enim fieri potest, ut quos plura intermisisse perspexerint, non eosdem etiam in quibusdam errasse fateantur: praecipue in Job, cui si ea quae sub asteriscis addita sunt subtraxeris, pars maxima detruncabitur. Et hoc dumtaxat apud Graecos. Caeterum apud Latinos, ante eam translationem, quam sub asteriscis et obelis nuper edidimus, septingenti ferme aut octingenti versus
Abbreviated transcription (Latin):
Cecerum memini eliionem septuaginta trans latotum olim de greto emnẽ¬
dutam tribiusse ment̾ia. neo inimicum debere estimati eoꝵ quos in conue̾¬
tufratrum semꝑ edissero. Etꝙ nũc debuamim idẽ uerba dictum interp¬
tatus sum. Id circo feci. ut in extricibiles moras &rsiluam nominum. que sc̾p¬
torum confui sunt uitio. sensuumq barbariem aꝑtius. & ꝑuersum coli di¬
eteroꝵ. in hesre quoq uolumine similia prefatus sum. & post multa hec
addidi
ODillaturus sum equissimum est. Edidit aliquid quod nõ
Habctur in greco. uel aliter habetur ꝙ̃ andeuersum est. Quid ĩ¬
terpretem laniãt. Interrogent hebreos & ip̃io auctoribuo trans¬
lationi mec uel accomomodent arrogent uel derogent fidem. :¬
Porro aluid est si clausis quod dr̃m occulis uolunt maledicẽ & non imutent᷑¬

Expanded text:
eterum memini editionem Septuaginta translatorum olim de Graeco emendatam tribuisse me nostris, nec inimicum debere existimari eorum, quos in conventu fratrum semper edissero. Et quod nunc DABRE JAMIM id est, Verba Dierum, interpetatus sum, idcirco feci ut inextricabiles moras, et silvam nominum, quae scriptorum confusa sunt vitio, sensuumque barbariem  Al. labyrinthos aEzram. --In Ezrae quoque volumine, similia praefatus sum et post multa haec addidi: « Quod illaturus sum, aequissimum est. Edidi aliquid, quod non habetur in Graeco, vel aliter habetur, quam a me versum est. Quid interpretem laniant? Interrogent Hebraeos, et ipsis auctoribus translationi meae, vel arrogent vel derogent fidem. Porro aliud est, si clausis, quod dicitur, oculis, mihi volunt
Abbreviated transcription (Latin):
Interrogemus gͦ eos ubn hec scripta sint. &cum dicere non poterit. de libris
hebraicis ꝓferamut. Primum cestimonium est in osce. secundum in ysaia. lec¬
cium in gacharia. Quartum in puerbiis. Quintum in ysaia. Quod multi
ignorantes. a pocriforum deliramenta sectantur. & hiberas neuias libris au¬
tenticio proferunt. Causas crroris. non est meum exponere. Iudei prudenti
factum dicunt concilio eẽ. Ne tholomeus unius dei cultor etiam apud he¬
breos duplicem diuinitatem deprchenderet. quod maxime id circo fatiebant.
quia in platonis dogina cadere uidebatur. Deniq ubicumq sacratum aliqͦd
scriptura testatur deprẽ & filio & sp̃u sancto aut aliter interp̃tati sunt. aut
omnino tacuerunt. ut & regi satisfacerent. & archanum fidei non uulgaret.
Et nescio quis pͥmus auctor. Septuaginta cellulas alexandrie mendatio su¬
o estruxit. quibus duusi eadem scriptitarint. Cum aristeus ciusdem pto¬
lomei ypeaspifres. & multo post tempore iosephus. nichil tale retulerint.

Expanded text:
go eos, ubi haec scripta sint; et cum dicere non potuerint, de libris Hebraeis proferamus. Primum testimonium est in Osee. Secundum in Isaia. Tertium in Zacharia. Quartum in Proverbiis. Quintum aeque in Isaia. Quod multi ignorantes, apocryphorum deliramenta sectantur, et Iberas naenias libris authenticis praeferunt. Causasfactum dicunt esse consilio, ne Ptolemaeus unius Dei cultor, etiam apud Hebraeos duplicem divinitatem deprehenderet. Quod maxime idcirco faciebant, quia in Platonis dogma cadere videbatur. Denique ubicumque sacratum aliquid Scriptura testatur de Patre et Filio et Spiritu sancto, aut aliter interpretati sunt, aut omnino tacuerunt, ut et regi satisfacerent, et arcanum fidei non divulgarent. Et nescio quis primus auctor septuaginta cellulas Alexandriae mendacio suo exstruxerit, quibus divisi eadem scriptitarint, cum Aristeas, ejusdem Ptolemaei ὑπερασπιστὴς, et multo post tempore Josephus, nihil tale retulerint;
Abbreviated transcription (Latin):
singulas cellulas aꝑuere.hocq in ecclesia legitur ꝙ septuaginta nescierũt.
Cur me non suscipiant latini mei. Qui in uolata editione ueteriita no¬
uam condidi ut laborem meum hebreis & quod his mauis est apłis auctoribꝰ
probare. Scripsi nuꝑ librum de optimo genẽ interp̃tandi ostendeno illa de
euanglio exegipto uocaui filium incum. & qm̃ nazareus uocabitur. & uide

Expanded text:
singulas cellulas aperuere, hocque in Ecclesiis legitur quod Septuaginta nescierunt, cur me non suscipiant Latini mei, qui inviolata Editione veteri ita novam condidi, ut laborem meum Hebraeis, et, quod his majus est, Apostolis auctoribus probem? Scripsi nuper librum de Optimo genere interpretandi, ostendens illa de Evangelio, Ex Aegypto vocavi filium meum ; et Quoniam Nazaraeus vocab
Abbreviated transcription (Latin):
que euangelistaꝵ & apłoꝵ auctoritas ꝓmulgauit.in quibus multa de ueri
testamento legimua que in nr̃is codicibus non habentur ut est illud. Ex egip¬
to uocaui filium meum. Et qm̃ nazirenus uocabitur. Et uidebunt in quem
compunxerunt. Et flumina de uentx eius fluent aque uiue. Et que nec oc¬
culus uidit nec auris audiuit nec in corhominis ascendunt que p̃parauit

Expanded text:
apostolorum auctoritas promulgavit: in quibus multa de veteri Testamento legimus, quae in nostris codicibus non habentur; ut est illud. Ex Aegypto vocavi filium meum ; et: Quoniam Nazaraeus vocabitur ; et: Videbunt in quem compunxerunt ; et: Flumina de ventre ejus fluent aquae vivae ; et: Quae nec oculus vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis
Abbreviated transcription (Latin):
dem auctoris chatholice dictum legeram. Uidennus ꝙ pͥmum est. ut ordine¬
uenerit ad secundum. Probo ego inter multa origenis mala hec maxime hẽ¬
tica. dei filium creituram. sꝑm Panctum ministrum mundos innumerabiles
eternis sibi leculis succedentes.angelos uersos in animas hominum. Animam
saluatoris fuisse ante ꝙͣ nasceretur ex maria & hãc esse que cum in foria dei
ec̃t non est rapinam arbitratam equalem sc ẽẽ deo. sed se exinaniuit formam:
serui accipiens. resurrectionem nr̃oꝵ corpoꝵsic futuram. ut cadem menbra non
habeant. quia cessantibus menbroꝵ offitiis suꝑfluo menbra reddantut. ip̃aq
corpora tenuia & spũalia paulatim euanescere. & in auram tenuem atq in
nichilum dissipari. in restituuione omnium qnõ indulgentia ueneru pͥncipal

Expanded text:
sdem auctoris catholice dictum legeram. » sdem auctoris catholice dictum legeram. » venerit ad secundum. Probo ego inter multa Origenis mala, haec maxime haeretica: Dei Filium creaturam; Spiritum sanctum ministrum; mundos innumerabiles, aeternis sibi saeculis succedentes. Angelos versos in animas hominum: animam Salvatoris fuisse antequam nasceretur ex Maria: et hanc esse, quae cum in forma Dei esset, non est rapinam arbitrata aequalem se esse Deo ; sed se exinanivit, formam servi accipiens: resurrectionem nostrorum corporum sic futuram, ut eadem membra non habeant; quia cessantibus membrorum officiis, superflua membra reddantur: ipsaque corpora tenuia et spiritalia paulatim evanescere, et in auram tenuem, atque in nihilum dissipari: in restitutione omnium, quando indulgentia principal
Abbreviated transcription (Latin):
reliquisti eius sunt. quem interp̃tabaris.Si eius sunt que interp̃tatus es. Re¬
sponde utrum bona an mali sint. Mala transferre non poteras. Semel enim
que ab hereticis addita fuerant amputasti. Nisi forte hereti coꝵ mala ampu¬
tare debueris. & origenis errores in latinum integros uertere. Dic gͦ quare
origenis mala in latinum uerteris. ut auctorem mali proderes an ut liudaro
Si p̾rodis in prefatione curlaudas. Silaudis hereticus approbaris. Restat ut q̃ĩ
bona protuleris. Sed hec bona pbantur mala. Igitur unius & auctor. & interpres
eius criminis erunt. &implebitur illa sententia. udebas furem & currebas
cum eo. & cum adulteris portionem tuam panchas. Non necesse est rem planã
argumentationem dubiam facere. Quod sequitur respondeat. unde illi orta
sit suspitio hec abhẽticis addita. Quia inquid de cisdem rebus in aliis locis eiꝰ¬

Expanded text:
reliquisti, ejus sunt quem interpretatus es  Al. interpretabaris; 503 rereliquisti, ejus sunt quem interpretatus es  Al. interpretabaris; 503 responde, utrum bona, an mala sint? Mala transferre non poteras. Semel enim, quae ab haereticis addita fuerant, amputasti. Nisi forte haereticorum mala amputare debueris, et Origenis errores in Latinum integros vertere. Dic ergo, quare Origenis mala in Latinum verteris: ut auctorem mali proderes, an ut laudares? Si prodis, in praefatione cur laudas? Si laudas, haereticus approbaris. Restat, ut quasi bona protuleris. Si haec omnia probantur mala, igitur unius et Auctor et Interpres rei criminis erunt, et implebitur illa sententia: Videbas furem, et currebas cum eo: et cum adulteris portionem tuam ponebas . Non est necesse rem planam, argumentatione dubiam facere. Quod sequitur, respondeat, unde illi sit orta suspicio, haec ab haereticis addita? « Quia, inquit, de eisdem rebus in aliis locis eju
Abbreviated transcription (Latin):
seniuam ne illius sapientiam nec tuam. qui intpretatus es intelligero
possimus p̃fatio tua quam nominao. & in qua me mirio laudibus ornas. tereũ
pessime translationis facit. Dicis enim ꝙ de creco multa decideris. licet tacoo
quod addideris. Que didicisti mala erant anbona. Utiq mala. Que seruasti
hona an mali. Utiq bona Meq enim mala transferre poteras. Ergo mala ampu¬
cisti & reliquistibona. Nulli dubium est pbantur autem que translata sũt.
pene oiamala. Quicꝗd gͥ malum in translatione monstrauero. tibi imputa¬
bitur quod illud ꝓbono transtulisti. Aluid est si miquus censor.ciusdem cri¬
minis reos. Alios de senatu pellis. Alios in curia retineo. Sed dicis. Omnia mu¬
tate non poteram. ea tantum que addita que abhereticis arbitrabar mͥ am pu¬¬
tanda credidi. Pulcre. Si amputasti que addita ab hereticis estimas.ergo que

Expanded text:
Enniani, nec illius sapientiam, nec tuam, qui interpretatus es, intelligere Enniani, nec illius sapientiam, nec tuam, qui interpretatus es, intelligere possumus. Praefatio tua, quam nominas, et in qua me miris ornas laudibus, te reum pessimae translationis facit. Dicis enim quod de Graeco multa decideris, licet taceas quod addideris. Quae decidisti, mala erant, an bona? Utique mala. Quae reservasti bona, an mala? utique bona. Neque enim mala transferre poteras. Ergo mala amputasti, et reliquisti bona? nulli dubium est. Probantur autem quae translata sunt, pene omnia mala. Quidquid igitur malum in translatione monstravero, tibi imputabitur, qui illud pro bono transtulisti. Aliud est, si iniquus censor ejusdem criminis reus, alios de senatu pellis, alios in curia retines. Sed dicis, « Omnia mutare non poteram; sed ea tantum, quae addita ab haereticis arbitrabar, mihi amputanda credidi. » Pulchre. Si amputasti quae addita ab haereticis existimabas, ergo quae
Abbreviated transcription (Latin):
cis ciusdem auctoris catholice dictum legeram. Mlira eloquentia & attito ua
esse hec romani uerboꝵ portenta transmiltere. Compeditam putes linguam
cius. & in extricabilibus nodis ligatam uix in humanum sonum erumpere:
tione decideres. Nogatus eras ut greca in latinũ uerteres. non ut emendares.
ut alterius dicta ꝑferros. non ut tua tonderes. Non fccisse te quod rogatuses.
Recidendo ut plurima confiteris. atq utinam pcidisseo mala & non ĩ assectioes
maloꝵ tua multa potiussco. E quibuo unum ꝓferam ut ex hoc cognoscantur &
oetera. In pͥmo libro piarcon ubi origenes lingua sacrilega blasfemauit ꝙ filiꝰ
pirem non uideat. tu etum cãs̃ teddis qi expłona eius. qui scripsit & didimi
uatereprctaris.Scouoti. in quo ille casso labore conatur alienum errorem desse¬
dere qđ origenes quidem bñdicerit. Sed nos simplices homines cincture

Expanded text:
ctoris ejusdem locis catholice dictum legeram. » Mira eloquentia, et Attico fctoris ejusdem locis catholice dictum legeram. » Mira eloquentia, et Attico fesse haec Romam verborum portenta transmittere. Compeditam putes linguam ejus, et inextricabilibus nodis ligatam, vix in humanum sonum erumpere. tione decideres? Rogatus eras ut Graeca in Latinum verteres, non ut emendares: ut alterius dicta proferres, non ut tua conderes. Non fecisse te quod rogatus es, recidendo plurima, confiteris. Atque utinam praecidisses mala, et non in assertionem m, tua multa posuisses! E quibus unum proferam, ut ex hoc cognoscantur et caetera. In primo libro περὶ Ἀρχῶν, ubi Origenes lingua sacrilega blasphemavit, quod Filius Patrem non videat, tu etiam causas reddis, quasi ex persona ejus, qui scripsit, et Didymi interpretaris σχόλιον, in quo ille casso labore conatur alienum errorem defendere, quod Origenes quidem bene dixerit: sed nos simplices homines, et cicures
Abbreviated transcription (Latin):
fuisset. interpretationem falsam uera interpretatione subuertere. Nouit con¬
stantia tua que adidetis que subtraxeris. que in utratuq partem ut tibi iusum
fuerit immut aueris. Et post hec audes dicere:ꝙ & bona & mala non tibi sed au¬
tori debeant imputari. Et oppressus inuidia adhuc uerba moderaris & qͣi su
ꝑaristas pendenti incedens gradu loqueris. Suic in illis sensibus laus est siue
culpa. Deffendere non audes. & tamen damnare non uis. Flige eduobus quod
uis. optio tibi datur. Si bona est interpretatio tua lauda. Si mala condemna. Ue¬
rum excusat se & subnetit aliam scropham. Dicit enim. Quin ymo etiam illud
adieci sicut in p̾fatiun cula meadesignaui. ut inquantum possem aliquanta
deciderem. Illa tñ que michi ad suspitionem ueniebant. ꝙ non ab ip̃o origene
ita dicta. sed ab aliis uiderentur inserta pp hoc quod de eisdem rebus in aliis lo¬

Expanded text:
fuisset interpretationem falsam vera interpretatione subvertere. Novit confuisset interpretationem falsam vera interpretatione subvertere. Novit conscientia tua, quae addideris, quae subtraxeris, quae in utramque partem, ut tibi visum fuerit, immutaris: et post haec audes dicere, quod et bona et mala non tibi, sed auctori debeant imputari. Et oppressus invidia adhuc verba moderaris; et quasi super aristas pendenti incedens gradu, loqueris. « Sive in illis sensibus laus est, sive culpa. » Defendere non audes, et tamen damnare non vis. Elige e duobus quod vis, optio tibi datur: si bona est interpretatio tua, lauda: si mala, condemna. Verum excusat se, et subnectit aliam stropham. Dicit enim: « Quinimmo etiam aliud adjeci, sicut in Praefatiuncula mea designavi; ut in quantum possem, aliquanta deciderem: illa tamen quae mihi ad suspicionem veniebant, quod non ab ipso Origene ita dicta, sed ab aliis viderentur esse inserta, propter hoc quod de eisdem rebus in aliis au
Abbreviated transcription (Latin):
quo liuore. Non inuident eloquentie tue. Aut fecisti. quod nulluo hominũ
facere potuit. Ecce & ego origenis multa transtuli. & preterte nemo inuidet
ad interpretem detorquetur. Sicut in grecis habetur. Rogatus sum ut latinis
ostenderem. grecis sensibus uerba dedi litina tantũmodo. Siue gͦ in illis sen¬
sibus laus in est aliqua. non est mea. siue culpa similiter non est mea. Ee miraris¬
si te mali homies sentiant. Cum de aptis hlasfemiis dicas. si est aliquid qđ
displiceat in auctore. Omnibus que in illis libris dicta sunt displiceret. & tu
solus dubitas. & quereris cur id ad interpretem detorquentur. quod in trans¬
lationis tue prefactione laudasti. Rogatus eras. ut quomodo habebatur in gre¬
co in latinum uerteres. Utuiam fecisses. quod rogatum esse te simulas. Nulli
nunc inuidie subiceres. Si translitionis seruasses fidem i necessitas non

Expanded text:
quo livore? Num invident eloquentiae tuae? Aut fecisti quod nullus hominum umquam quo livore? Num invident eloquentiae tuae? Aut fecisti quod nullus hominum umquam facere potuit? Ecce et ego Origenis 501 multa ad interpretem detorquetur? Sicut in Graecis habetur, rogatus sum ut Latinis ostenderem. Graecis sensibus verba dedi Latina tantummodo. Sive ergo in illis sensibus laus inest aliqua, non est mea: sive culpa, similiter non est mea. Quinisi de te homines male sentiant, quum de apertis blasphemiis dicas: « Si est aliquid, quod displiceat in auctore. » Omnibus quae in illis libris dicta sunt, displicent: et tu solus dubitas, et quereris, cur ad interpretem detorqueatur, quod in translationis tuae Praefatione laudasti. Rogatus eras, ut quomodo habebatur in Graeco, in Latinum verteres. Utinam fecisses quod rogatum te esse simulas! nulli nunc invidiae subjaceres. Si tu translationis servasses fidem, mihi necessitas non
Abbreviated transcription (Latin):
relinquis scire quid sit in uero. & si cui ipẽ reuelare dignabitur. ꝑ tanta secula
nullus tibi dignus uidetur fuisse. Cui de hac questione dñs reuelaret. non
bus & exiliis morabaris huiuscemodi sacramenta patuerunt. dñs in euã¬
gelio pater inquit reuelaui nomen tuum hominibus Qui patrem reue¬
lauit. de aĩaꝵ statu tacuit. Et mireris si contratesritrum scindala con¬
cutentur cum id nescire te uires. ꝙ xͥ ecclesia se nosse fattatur. Expoxita
fide sua in uno confessione in scientie transit ad aliud. & excusare seratitur. cur
libros piarcon in latinum uerterit & hec scribit ad uerbum. Sane quia audio
ctiam uide esse disputatum. Quim prudenter accusationem suim disputa
tionem uocat. Quod quedam origenis rogatus afribus de greco in latium
transtuli. Que sunt illa quedam Nomen non habent. taces. Acculatorum
libelli loquentur. futo ait ꝙ omnes intelligant. Hlec pro solo liuore culpari: ꝓ

Expanded text:
cire quid sit in vero, et si cui ipse revelare dignabitur. Per tanta saecula tibi nullus videtur dignus fuisse, cui de hac quaestione Dominus revelarit? Non bus et exsiliis morabaris, hujuscemodi sacramenta patuerunt? Dominus in Evangelio, Pater, inquit, revelavi nomen tuum hominibus . Qui Patrem revelavit, de animarum statu tacuit: et miraris si contra te fratrum scandala concitentur, cum id nescire te jures, quod Christi Ecclesiae se nosse fateantur? 11. Exposita fide sua, immo inscitiae confessione, transit ad aliud; et excusare se nititur, cur libros περὶ Ἀρχῶν in Latinum verterit. Et haec scribit ad verbum: « Sane quia audio etiam inde esse disputatum quod qutionem vocat! « Quod quaedam Origenis rogatus a fratribus de Graeco in Latinum transtuli. » Quae sunt illa quaedam? Nomen non habent? Taces? Libelli accusatorum loquuntur. « Puto, ait, quod omnes intelligant haec pro solo livore culpari. » Pro
Abbreviated transcription (Latin):
fatiet assertor origenis & interpres pamphili. Si ihis que emendauit tã¬
tablasfemia est. in his que abheretiaas falsata confingit. quanta sacͥlegia
continentur. Cuius opinionis causam hanc suspicatur.quod uir neq stul¬
tus neq insanus dicere sibi repugnantia non potuerit. Et ne forsitan
putaremus diuersis cum uaria scripsisse temporibus & ꝓ etatibus edi¬
disse contraria addidit. quid facimus ꝙ interdum in cisdem locis. at¬
ꝙ utita dixerim in consequenti pene capitulo. sententia contrarii sen¬
suo inuenitur inserta. Nunquid in codem opere eiusdem libri & in¬
terdum ut diximus statim in consequenti capitulo oblitue sui esse potu¬
it. Uerbi causa ut qui fupius diccrat nusꝙ̃ inueniri iomni septura ubi
sp̃o sanctuo factus uel creatus esse diceretur. continuo subiceret inter ceteras
ceaturas factum esse spm̃ sanctum. aut itrum qui patrem & filium uniuo¬

Expanded text:
faciet assertor Origenis, et interpres Pamphili? Si in his, quae emendavit, tanfaciet assertor Origenis, et interpres Pamphili? Si in his, quae emendavit, tanta blasphemia est; in illis, quae ab haereticis falsata confingit, quanta sacrilegia continentur? Cujus opinionis causam hanc suspicatur, quod vir neque stultus, neque insanus dicere sibi repugnantia non potuerit. Et ne forsitan putaremus diversis eum varia scripsisse temporibus, et pro aetatibus edidisse contraria, addidit: « Quid facimus, quod interdum in eisdem locis, atque, ut ita dixerim, in consequenti pene capite sententia contrarii sensus invenitur inserta? Numquid in eodem opere ejusdem libri, et interdum, ut diximus, statim in consequenti capitulo, oblitus sui esse potuit? Verbi gratia, ut qui superius dixerat, nusquam inveniri in omni Scriptura, ubi Spiritus sanctus factus, vel creatus esse diceretur, continuo subjiceret, inter caeteras creaturas factum esse Spiritum sanctum? Aut iterum, qui Patrem et Filium uniu
Abbreviated transcription (Latin):
poposcit latino sermone digessimus. intulit. Illud est quod de te desiderioꝵ
uir machari ad monitum uolo. ut scias hanc quidem fidei regulam quã
de libris cius supra exposuimus essetabem.que & impletenda sit &cienẽ
da. In omnibus enim hiis catholicum in esse sensum. euidenter comptobat̃.
Quam uis de eusebii libro multa subtraxerit. & inbonam partem defilio &
spũ sancto uisus sit commutare.tamen multa in illo scandala reꝑuntur &
aptissime blassemie. que iste sua negare non poterit. catholica esse ꝓnunti¬
ans. Dicit cusebius ĩmout tu pamphilus im po uolumine.Filium patris
ministrum. spm̃sanctum non de cadem patris filiiq substantia. aias ho¬
minum lapsas esse de celo. & in hoc sumus de angelis commutatas.in re¬
stitutione omnium.equales & ingelis & demones & homines fore. &
multa aliatam impia denepharia. que etiam replicare sit criminis. Quid

Expanded text:
poposcit, Latino sermone digessimus, intulit: « Illud est, quod, desideriorum poposcit, Latino sermone digessimus, intulit: « Illud est, quod, desideriorum vir, Macari, te admonitum volo, ut scias hanc quidem fidei regulam, quam de libris ejus supra exposuimus, esse talem, quae et amplectenda et tenenda sit. In omnibus enim his catholicum inesse sensum evidenter probatur. » Quamvis de Eusebii libro multa subtraxerit, et in bonam partem de Filio, et Spiritu sancto nisus sit commutare; tamen multa in illo scandala reperiuntur, et apertissimae blasphemiae, quae iste sua negare non poterit, catholica esse pronuntians. Dicit Eusebius, immo ut tu vis Pamphilus, in isto volumine, Filium Patris ministrum: Spiritum sanctum non de eadem Patris Filiique substantia: animas hominum lapsas esse de coelo: et in hoc quod sumus de Angelis commutati, in restitutione omnium aequales et Angelos, et daemones, et homines fore; et multa alia tam impia, et nefaria, quae etiam replicare sit criminis. Quid
Abbreviated transcription (Latin):
rioporis tuihis uerbis loqueris. Cuius diuersitatis cam plenius tibi in apologe¬
tico quam pamphilus in libris suis fcripsit edidimuo. breuissimo libello suꝑ¬
addito in quo euidentibus ut arbitror ꝓbamentio corruptos esse inꝙ pluri
pamphili ꝓorigene deffensto. nisi quod ab illio minuo dictum putaba. tu
q̃ sapientior & doctior adderes. Longum est si uelim totum librum tuum
huic oꝑi insererȩ ꝓpositis capłis ad singula respondere.quid in his uitiorũ
sermo habeat. quod mendatiorum alsertio quid in consequens textus ipẽ
uerboꝵ. Unde lasciuose disputationis fastidia fugiens. & in artum uerba
compingens tantum sensibus respondebo. Statim de portu egrediens.im
pegit nauim Referens enim de apologia pamphili martiris quam nos
cusebii arrianoꝵ pͥncipis ꝓbauimus. de qua dixerat. pro ut potuimus ud rco

Expanded text:
ri operis tui his verbis loqueris: « Cujus diversitatis causam plenius tibi in Apologeri operis tui his verbis loqueris: « Cujus diversitatis causam plenius tibi in Apologetico, quem Pamphilus in libris suis scripsit, edidimus brevissimo libello superaddito, in quo evidentibus, ut arbitror, probamentis, corruptos esse in quamplu ut tu vis, Pamphili pro Origene defensio, nisi quod ab illis minus dictum putabas, tu quasi sapientior et doctior adderes? Longum est, si velim totum librum tuum huic operi inserere, et propositis capitulis ad singula respondere, quid in his vitiorum sermo habeat, quid mendaciorum assertio, quid inconsequens textus ipse verborum. Unde laciniosae disputationis fastidia fugiens, et in arctum verba compingens, tantum sensibus respondebo. Statim de portu egrediens, navem impegit. Referens enim de Apologia Pamphili martyris quam nos Eusebii, Arianorum principis, probavimus de qua dixerat, Prout potuimus, 506 vel res
Abbreviated transcription (Latin):
& aꝑte in libris ꝑiarcon ad coarguendam translationem. quid lector uita¬
ret ostenderem. uis origenem in latinum uertere. habes multas eius ome
lias. & thomos. in quibus moralis tractatur locus. & scripturaꝵ pandun¬
tur obscura hec interp̃tare. hec rogantibus tribue. Quid pͥmum labor
tuus inapit ab infamia. Curtransꝰ laturus hẽtica in deffensione eoꝵ promit¬
tis q̃i martiris librum & id romanis ingeris auribus. quod translatum totꝰ
orbis expauit. Aut certe si iõ interpretaris ut cum hereticum arguas i nich̃
degreco muteo & hoc ip̃m p̾fatione testare: quod prudentissime̾ papa ana
me liberano qui id feci &te argueno qui facẽ noliusti. Ac ne forsitan hoc quap
neges subieti cius exemplum. ut si non uis audire fratrem monentem audi
nis limi nunc tibi ꝓferam librum tuum. de quo infamosa illa p̃fatiuncula p̃cla¬

Expanded text:
et aperte in libris περὶ Ἀρχῶν ad coarguendam translationem tuam, quid lector vitaet aperte in libris περὶ Ἀρχῶν ad coarguendam translationem tuam, quid lector vitaret, ostenderem. Vis Origenem in Latinum vertere? Habes multas homilias ejus et tomos, in quibus moralis tractatur locus, et Scripturarum panduntur obscura. Haec interpretare: haec rogantibus tribue. Quid primus labor tuus incipit ab infamia? Cur translaturus haeretica, in defensionem eorum praemittis quasi martyris librum, et id Romanis auribus ingeris, quod translatum totus orbis expavit? Aut certe si ideo interpretaris, ut eum haereticum arguas, nihil de Graeco mutes, et hoc ipsum praefatione testare, quod prudentissime Papa Anastme liberans, qui id feci, et te arguens, qui facere noluisti. Ac ne forsitan hoc quoque neges, subjeci exemplum ejus: ut si non vis audire fratrem monentem, audias nis: jam nunc tibi proferam librum tuum de quo in famosa illa praefatiuncula praecla
Abbreviated transcription (Latin):
neq assertor. Neq solus intetpreo. Alii anteme hoc idem opus fecerant. feci &
ego postremus rogatus a fratribus. Suubetur nefiat. lussio obseruari solet i
posterum. Si culpintur qui anie uissionem fecerunt. culpam apͥmis incpi¬
at. landem euornuit quod uolebat. & omnis animi tinior in nr̃e accusatio¬
nis crupit inuidiam. Ubi interprctatur libros piarcon me sequi sedicit.
Ubi accusatur cur hoc fecerit meum ponit exemplum & securius & pidita
sine me uiuere non potest. Audiat gͥ quod nescire sesimulat. Hemo tibi obi¬
cit. quare origenem interp̃tatus es. Alioquin ylirius & ambrosius hoc crimi¬
ne tenebuntur. Sed quia que interp̾tatus es heretica. prefationis tue lau-¬
non nulla de thomis.ut & mala in bonorum interp̃tatione subtrahere

Expanded text:
nec assertor, nec primus interpres. Alii ante me hoc idem opus fecerunt  Al. fecerant: feci et nec assertor, nec primus interpres. Alii ante me hoc idem opus fecerunt  Al. fecerant: feci et ego postremus rogatus a fratribus. Si jubetur, ne fiat, jussio observari solet in posterum. Si culpantur, qui ante jussionem fecerunt, culpa a primis incipiat. » Tandem evomuit, quod volebat, et omnis animi tumor in nostrae accusationis erupit invidiam. Ubi interpretatur libros περὶ Ἀρχῶν, me sequi se dicit: ubi accusatur cur hoc fecerit, meum ponit exemplum; et securus, et periclitans sine me vivere non potest. Audiat igitur quod nescire se simulat. Nemo tibi objicit, quare Origenem interpretatus es, alioqui Hilarius et Ambrosius hoc crimine tenebuntur; sed quia interpretatus haeretica, Praefationis tuae lauias ejus transtuli, et nonnulla de Tomis, ut et mala in bonorum interpretatione 505 subtraherem,
Abbreviated transcription (Latin):
libram equitatis puenerint & rationabiles ereaturas omnium corpoꝵ fasce depo¬
sita nouuo de mundi exilio populo reuertentis monstrarit exercitus. tuncrur¬
sus ex alio pͥrꝰ ficri mundum alium & alia corpora. quibus labentes decelo aĩc
libris ego heretica doceo. tu ostende in quo eius opere his contraria legeris.:
Nolo dicas ꝙ de cisdem rebus in aliis locis eiusdem auctoris citholice dicta
legeram. Nememittas ad sex milia cius libros. quos legisse beatum papam
epiphanium cͥminaris. sed ip̃a loca noĩa. nec hoc mͥ sufficit. Nisi eadem dicta
ad uerbum ꝑtulcris. Non est fatuus origenes & ego noui Contraria sibi
loqui non potest. Igitur exhac supputatione illa sunma nascitur non here¬
ticoꝵ esse que amputasti sed origenis. cuius ideo mala interp̃tatus es. quia
putastibona. & tibi tambona quam in ala illius imputanda.cuius scripta ꝓlo¬

Expanded text:
is pervenerint, et rationabiles creaturas 504 omni corporum faece deposita, novus de mundi exsilio populi revertentis monstraverit exercitus, tunc rursus ex alio principio fieri mundum alium, et alia corpora, quibus labentes de coelo animae libris ego haeretica doceo: tu ostende, in quo ejus opere his contraria legeris. 13. Sex millia librorum Origenis. --Nolo dicas, Quae de eisdem rebus in aliis locis ejusdem auctoris catholice dicta legeram; ne me mittas ad sex millia librorum ejus, quos legisse beatum papam Epiphanium criminaris; sed ipsa loca nomina: nec hoc mihi sufficiet, nisi eadem dicta ad verbum protuleris. Non est fatuus Origenes, et ego novi: contraria sibi loqui non potest. Igitur ex hac supputatione illa summa  Al. sententia nascitur, non haereticorum esse, quae amputasti, sed Origenis, cujus ideo mala interpretatus es, quia putasti bona; et tibi tam bona, quam mala illius imputanda, cujus scripta in Prolo
Abbreviated transcription (Latin):
lariis. & creberrimis nuntiis docere conaris. ut sciam quid nescias. Et ne for¬
te non credam impitietue & arbiter tecillide reticere qd nosti. uiras deo te

Expanded text:
lariis et creberrimis nuntiis docere conaris, ut sciam, quod nescias? Et ne forlariis et creberrimis nuntiis docere conaris, ut sciam, quod nescias? Et ne forte non credam imperitiae tuae, et arbitrer te callide reticere quod nosti, juras Deo te
Abbreviated transcription (Latin):
deus an alius fecerit cas. Sed etribus quas ꝓposuit que sit uera sententia ne¬
scisse sedicit. Uide ne tibi statim obitiatur. id circo te trium ignorantiam cõ¬
fiteri ne unum damnare cogaris. & tertuligno & lactantio ideo parce. no
origenem cum illio uigules. Quantum memoria suggerit.nͥ tamen fallor.¬
nescio me legisse lactantium.
um calumpniatum esse uidearis. Sed in hoc mutabundus incedis & cau¬
tus.Dicis enim.puto interlationes tertulli anum senfisse uel lictintium ÷
fortassis & alios non nullos. Non solum de aiaꝵ statu dubitas. sed & de aucto¬
rum sententiis putas. & tamen aliquid inerest De aĩabus enim aꝑtenescis &
in scentiam confiteris. de auctoribus autem sic nosse te dicis ut pute potius
ꝙ̃ p̃sumas. In solo origene non ambigis.Dicis quippe hoc hoc senure origenes
Interrogabo te. bñ sencit. an male. Nescio inquis. Quid megͥmissi tabel¬

Expanded text:
Deus, an alius eas fecerit: sed e tribus quas posuit, quae sit illarum sententia vera, Deus, an alius eas fecerit: sed e tribus quas posuit, quae sit illarum sententia vera, nescire se dicit. Vide ne statim tibi objiciatur, idcirco te trium ignorantiam confiteri, ne unum damnare cogaris: et Tertulliano et Lactantio ideo parcere, ne Origenem cum illis jugules. Quantum memoria suggerit, nisi tamen fallor,me legisse Lactantium um calumniatus esse videaris. Sed et in hoc cunctabundus incedis et cautus. Dicis enim: « Puto inter Latinos Tertullianum sensisse, vel Lactantium, fortassis et alios nonnullos. » Non solum de animarum statu dubitas, sed et de auctorum sententiis putas: et tamen aliquid interest. De animabus autem aperte nescis, et inscitiam confiteris: de auctoribus sic nosse te dicis, ut putes potius quam praesumas. In solo Origene non ambigis. Dicis quippe, « Hoc sentit Origenes. » Interrogabo te: bene 500 sentit, an male? Nescio, inquis. Quid me igitur missis tabel
Abbreviated transcription (Latin):
erat responsurus. que eum ratio impulit. ut tantum pontificem in scie suc testẽ
faceret. Nimixhec illa est lassitudo. ꝙ triginta annoꝵ itinere confectus. ro¬¬
mam uenire non potuit. Quanta & illa nescimus. & tamen imꝑitienr̃ẽ te¬
sres non requirimus. De patre & filio & spũ scto.de naciuitate domini saluato¬
ris sup qua ysaias clamittat generationem eius quit enarrauit audacter lo¬
quitu. Et misterium omnibus retro sanctis ignoratum scientie sue. & hoc
solum ignorat. quod ignoratum cunctis scindalum facit. Scit quomo uirgo
deum generari & nescit quomodo ipe sie natus.Animaꝵ & corporum condi¬
dtorem fatetur deum. Siue aĩe ante corpora fuerint. siue cum corporum na¬
scantur exordiis siue um formatis in utero figuratisq corporibus imitan¬
tur in omnibus nouimus auctorem deum. Nec de hoc nũc questio est. Utcũ

Expanded text:
erat responsurus, quae eum ratio impulit, ut tantum Pontificem inscitiae suae testem erat responsurus, quae eum ratio impulit, ut tantum Pontificem inscitiae suae testem faceret. Nimirum haec illa est lassitudo, quod triginta annorum itinere confectus, Romam venire non potuit. Quanta et alia nescimus, et tamen imperitiae nostrae testes non quaerimus! De Patre, Filio, et Spiritu sancto; de nativitate Domini Salvatoris, super qua Isaias clamitat: Generationem ejus quis enarrabit ? audacter loquitur, et mysterium omnibus retro saeculis ignoratum scientiae suae vindicat: et hoc solum ignorat, quod ignoratum cunctis scandalum facit. Scit quomodo Deum Virgo generarit; et nescit quomodo ipse sit natus. Animarum et corporum conditorem fatetur Dominum, sive animae ante corpora fuerint, sive cum corporum nascantur exordiis, sive jam formatis in utero figuratisque corporibus immittantur. In omnibus novimus auctorem Dominum. Nec de hoc nunc quaestio est, utrum
Abbreviated transcription (Latin):
dere uolui cuius temeritatis sit docere quod nescias scribẽ quod ignores.
Nunc similem prudentiam & in sensibus requiramus. Mitet eplam axo
bustissimum baculum quo romane urbis armetur ep̃s. & in ip̃a questione ꝓ
qua canes latrant dicit senescire quod queritur. Si ignorat pro qua sibi ca¬
lumpnia cõmouetur. quid necesse est apologiam mittere. que non habeat def¬
fensionem sui sed ignorantie confessionem. hoc est suspitiones hominum
non sopire. sed olere. Ires suꝑ aĩaꝵ statu ponit sententias & infine conclu¬
dens. singula inquid legisse me non nego. & ad huc ignorare confiteor.
Arcesilim aut arceademꝰ putes qui omnu in certe ꝓnũtiauit. licet & illos
tollerent uerisimilia repererunt. ut ignorantum rerum probabiliter tem¬
perarent iste sedicit incertum. de tribus omĩo nescire quod uerum sit. si hoc

Expanded text:
dere volui, cujus temeritatis sit docere quod nescias, scribere quod ignores: dere volui, cujus temeritatis sit docere quod nescias, scribere quod ignores: ut similem prudentiam et in sensibus requiramus. Mittit epistolam, id est, robustissimum baculum, quo Romanae urbis armetur episcopus: et in ipsa quaestione, pro qua canes latrant, dicit se nescire quod quaeritur. Si ignorat, pro quo sibi calumnia commovetur, quid necesse est Apologiam mittere, quae non habet defensionem sui, sed ignorantiae confessionem? Hoc est suspiciones hominum non sopire, sed serere. Tres super animarum statu ponit sententias, et in fine concludens: « Singula, inquit, me legisse non nego, et adhuc ignorare cofiteor. » Arcesilam, aut Carneadem putes, qui omnia incerta pronuntiant, licet et illos tollerent, verisimilia repererunt, 499 ut ignorantiam rerum probabili assertione temperarent: iste se dicit incertum, et e tribus omnino nescire quid verum sit. Si hoc