comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
post assumpcõnem carius et euuãgeliũ p̾dicasse in mũdo: Ipẽ emim¬
quippe ut medicus in grecia euuãgeluẽ scupsit theophilo epo nũci¬
ane a sacdotali spr̃i dicens fuit in dieb herodio regis iude sacerdis za
dechꝰ ubi em̃ xp̃e aduenit sacerdoerũ iideorũ obmutiũt les et ꝓpl̃ia es¬
scuit Duartus olannes scrpsit euuãteliũ ultuꝰ inasia mapi¬
eus a uerlo ut oñderet eum saluatorem qui pio nobis dignatus est¬
nast et pati ipm̃aũt scca dei p̾bũ eẽ ip̃m eccło uenissi et post mor¬
tem itm ad celum remeasse n sunt quatuor enuãgeliste / quoe ꝑ¬
eechielem spũs sanctus significauit in quatuor aĩaliõus ꝓptea autem
dicacõne dissemmata est. Aimalia aũt dicta sunt qm̃ ppt̃ aiam̃¬
uangelue est. Calas hafedant senas tegentes cuua ⁊ facies suas

Expanded text:
post assumpcionem carnis ewangelium predicasse in mundo! Ipse enimpost assumpcionem carnis ewangelium predicasse in mundo! Ipse enimquippe ut medicus, in Graecia Evangelium scripsit Theophilo episcopo, initians a sacerdotali spiritu dicens: Fuit in diebus Herdictum est in Psalmis: Tu es sacerdos in aeternum ssavit. Iohannes scripsit ewangelium ultimus in Asya incipiens a verbo, ut ostenderet eum salvatorem, qui pro nobis nasci dignatus est et pati, ipsum ante secula dei verbum esse, ipsum e celo venisse et post mortem iterum ad celum remeasse. Hii sunt 4or ewangeliste, quos peedicatione disseminata est. Animalia autem dicta sunt, quoniamvangeliis. Et alas senas tegentes crura, et facies suas,
Abbreviated transcription (Latin):
ectiẽ dei ppłm a seuutute et moite euꝑuisse scrbitam aeꝙ ns fecto Sinian
qui mt̃pretitur iniquitas diei celebritas inpostas initar aber sapiẽ
ꝯpud hebreos nusiẜ est bñde et ipe tit̃ulus ꝓoecł magi agilentiã ublet
magni composuit qui liber apud latinos. ppt̃ eloquii similitudiue salo
osa ꝯlosadõne magna cura et racione sit editus hic et apus hebiros re¬
ꝑitur sed nt̃ apocrifor habetur Indich ueio et thobe atq ma chabeorum
liori quibus auctorib scapti sunt mimme constat habent autem uo¬
cabula ex eorum nomĩb quorum gesta scribunt Quatuor libros eu¬
uãgeliorum uii ᵃ euuãgeliste singularer consdipserũt Põmus ma¬
theus constripsit euuãteliũ aĩs hebiieis et ẜmonib in iudea nũci¬
aus euuãgelizare as huãna xpi natiuitate dicens. liler gnacõns
in ꝓcalia sequtꝰ est petrum ut discipulus Is niciu̾ a spũ ꝓpħãa fecit

Expanded text:
Ecclesiae Dei populum a servitute et morte eripuisse scribitur, atque, interfecto Aman, Ecclesiae Dei populum a servitute et morte eripuisse scribitur, atque, interfecto Aman, quiapud Hebreos nusquam est; unde et ipse titulus Graecam magis eloquentiam redolet. magni composuit, de quo meminit Zacharias. Qui liber apud Latinos, propter eloquii similitudinem Saloiosa conversatione magna cura et ratione sit editus. Hic et apud Hebraeos reperitur, sed inter apocryphos habetur. Judith vero et Tobi atque Machabaeorum libri quibus auctoribus scripti sint, minime constat: habent autem vocabula ex eorum nominibus, quorum gesta scribunt. Quatuor libros Evangeliorum quatuor Evangelistae singulariter conscripserunt. Primus Matthaeus conscripsit Eans evangelizare ab humana Christi nativitate dicens: Liber generatioin Italia secutus Petrum ut discipulus. Is initium a spirit
Abbreviated transcription (Latin):
ta uocamꝰ eo qd in tustiorib rebus funerib ꝙ adhibeantur in quib
quadiu plex du̾so metio composuit alphabetum quoꝵ duo p̾ma quasi saf¬
fico metio scripta sunt quia tres ilsiculos qui sibi uexi sunt et ab unatiñ
liõ incipunt herxicũ comina concludit Teiciũ alphabetũ tonnetrum scp¬
sapientib scupti eẽ ꝑhibentur quorũ rezechiel p̃ncipia et fiuis multis
xii ꝓpħarum auccorũ suorum noĩb p̾notatur qui ꝓpt̃ea dicũtur imiores
qr ẜmones errũ breues sunt ni et conexi sibimet nuicem in uno uoluẽ
continentur. Quoꝵ noiã sunt osee Iohel anos abdias iouas micheas
nauin abacuc saphomas aggeus zachauas et malachias Esdre liber
auccoris sui titulo p̾uotatur in eiuis cextu eiusdem esore neemieq ẜmo
seds̃ ftius et quartus nõ habentur apud hebreos ses mt̃ apocufus deputa᷑
Hester librã esdi airditar conscripsisse in quo eadem regnia suffigura

Expanded text:
ta vocamus, eo quod in tristioribus rebus funeribusque adhibeantur, in quibus quadruplex diverso metro composuit alphabetum, quorum duo prima quasi Saphico metro scripta sunt, quia tres versiculos, qui sibi nexi sunt, et ab una tantum littera incipiunt, heroicum comma concludit. 24. Tertium alphabetum trimetro scripsapientibus scripti esse perhibentur, quorum Ezechiel principia et fines multis arum auctorum suorum nominibus praenotantur; qui propterea dicuntur Minores, quia sermones eorum breves sunt. Unde et conexi sibimet invicem in uno volumine continentur, quorum nomina sunt: Osee, Iohel, Amos, Abdias, Ionas, Micheas, Naum, Abacuc, Sophonias, Aggeus, Zacharias et Malachias. Esdra liber auctoris sui titulo praenotatur, in cuius textu eiusdem Esdrae Nehemiaeque ia secundus, tertius et quartus non habentur apud Hebraeos, sed inter apocryphos deputantur. Hester librum Esdras creditur conscripsisse. In quo eadem regina sub figura
Abbreviated transcription (Latin):
metio discurrũt psalmoꝵ liber grede ꝑsalterium hebiniee nabllẽ¬
latme organũ dicitur Uocatus aũt psalmoꝵ liber qd unio ipħs eo
nente ad psaltiũ chorꝰ coneinendo respondet. Titulus autem in psal¬
nus hebraytus ita est ispħr tłia blm. quod mt̾pretatur uolumen
hxmoꝵ ductores autim psalmorum qui ponuntur in titul. mopser
scif ⁊ duuid ⁊ salomen a saph ethau idichuim et filii chore eman ezrole¬
lita et reliquos hesdras uno uoliũe comphendit Omẽs aũs psalue
epus hebreos metrioo carnẽ constant cẽ compoiti nã in morẽ tom̃an
nũc safiee tonãt tenetio uel tetmetio pede moedentes. Salomon fi¬
ꝓuniua est masloth quẽ gtreti parubolas latiri proilbia nomiant
eo qd in ip̃o nominaut sus comꝑatiua similitudine figurae uerlorum et n

Expanded text:
metro discurrit. Psalmorum libri Graece metro discurrit. Psalmorum libri Graece Latine organum dicitur. Vocatus autem Psalmorum liber quod, uno propheta canente ad psalterium, chorus consonando responderet. Titulus autem in psalmis Hebraicus ita est, Sepher Thehilim, quod interpretatur volumen hymnorum. Auctores autem psalmorum qui ponuntur in titulis: Moyses scilicet et David et Salomon, Asaph, Ethan et Idithun et filii Core, Eman, Ezrliquorum, quos Esdras uno volumine comprehendit. Omnes autem psalmi apud Hebreos metrico carmine constant esse compositi. Nam in more Romani nunc Saffico nitent, trimetro vel tetrametro pede primus est Masloth: quem Graeci Parabolas, Latini Proverbiorum nominant, eo quod in ipso sub conparativa similitudine figura
Abbreviated transcription (Latin):
dpodufa aũt dicta idẽ seaeta quia indubium ueniũt. Est cnĩ occulta
origo nec patet patrib equib usq ad nos auccoritas uericitẽ scupt᷑aꝵ
cotissima et notissima successio ꝑueriit in hue apodafis et si iuenit᷑
aliqua ueritas tamen ꝓpt̃ multa falsa nulla est / in eis canonica auc¬
critas que retoe apuidentib iudicantur non eẽ eorum aedenda quib

Expanded text:
pocrifa autem dicta, id est, secreta, quia in dubium veniunt; est enim earum occulta origo, nec patet Patribus, e quibus usque ad nos auctoritas veracium Scripturarum certissima et notissima successione pervenit. In his apocrifis, etsi invenitur aliqua veritas, tamen propter multa falsa, nulla est in eis canonica auctoritas, quae recte a prudentibus judicantur, non esse eorum credenda, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
et breuia et ob hoc mimime appetenda Tercud librum srrasirim preno¬
tauit qui in latiã linguam uercitur cantitũ canticorum ubi ꝑepitha¬
canticorum eo qd om̃ĩb cantias p̾feratur que in scriptiniꝰ sacus habentur
sicut quedam in lege dicuntur sancta quibus maiora sunt faucta sc̃oꝵ
Horum aũt tuũ libiorum carmina erametuis et penchametas lier¬
sib ad apud suos ampoĩta perhibentur ut Iosephus Iherominꝰꝙ scu

Expanded text:
et brevia: et ob hoc minime appetenda. Tertium librum sir hassirim praenotavit: qui in Latinam linguam vertitur in Cantica canticorum. Ubi per epithaCanticorum, eo quod omnibus canticis praeferatur, qui in Scripturis sacris habentur; sicut quaedam in Lege dicuntur sancta, quibus majora sunt sancta sanctorum. Horum autem trium librorum carmina exametris, et pentametris versibus apud suos composita perhibentur, ut Josephus, Hieronymusqu
Abbreviated transcription (Latin):
unouamn sue xaipit Equut aut rufus srꝑquẽ side bat ille qui slip̃sen
pacem dexla significat ppłm sistrum ex sessore suo dyablo sangumolentidcuui
semꝑ discordia placet/ Equus nõ inger suꝑquẽ sodebat qui staterã habebat in
manu sua fulsorum caclia ẽ finĩ hi sarteũ recte professionis habet et sooos
ledunt ꝑ opa tenebuarum nam equus pallidus in quo sedebat ille eui nomen
ert mors et quẽ infemus sequebatur hẽtiei sunc qui se cacholioõs fullunt
mortegehenne digni. ꝑditorum post se rapuuit ex̾citum Oxabolus enĩ et imi¬
instri eius deceptores signisicant morẽ et infernus dicci siuit eoꝙ multiẽ cã
mortis et infernorum funt
tes omẽs inspiciuẽ ciu forma p̾mũ iotundaerat sicrit et amphice¬

Expanded text:
suis percipit. Equus autem rufus, super quem sedebat ille, qui sumpserat pacem de terra, significat populum sinistrum, ex sessore suo diabolo sanguinolentum, cui semper discordia placet. Equus vero niger, super quem sedebat, qui stateram habebat in manu sua, falsorum caterva est fratrum: hi stateram rectae professionis habent: et socios laedunt per opera tenebrarum. Nam equus pallidus, in quo sedebat ille, cui nomen erat mors, et quem infernus sequebatur, haeretici sunt: qui se si catholicos fallunt morte inhabitatrice digni, perditorum post se rapiunt exercitum. Diabolus enim et ministri ejus metonymicos mors et infernus dicti sunt: eo quod multis causa mortis et infernorum sunt.tes omnes inspiciunt. Cujus forma primum rotunda erat sicut amphi
Abbreviated transcription (Latin):
occidentem quia moctales oruritur et occidunt. Nudi euriut̃ quia et he
conentur, Eqnites auc̃ signifieant eos quialions ammunnculis adiuti rem ꝑ¬
agrnt Pedites aut̃ qui ꝓp̾o labore c̾tamnis euosum consu̾mant oñde de equiti
perque orbem totum te euuãgelizando ꝑferentes ꝑpetie salutis mundo iutam p̾¬
dicent elpeditibus aũt̃ ita scriptura dicit. pedes scõrum suorum ẜuabit. et
imipii in tenrebris conticestent. Pedes scõrum suorum dus ẜabit. hoc ẽ elecco¬

Expanded text:
occidentem, quia mortales moriuntur et occidunt. Nudi currunt, quia et hoconentur. Equites autem significant eos, qui alienis adminiculis adjuti rem peragunt. Pedites autem, qui proprio labore certaminis cursum consummant: unde de equitibperque orbem totum te evangelizando ferentes perpetuae salutis mundo vitam praedicent. De peditibus autem item Scriptura dicit: Pedes sanctorum suorum servabit, et impii in tenebris conticescent . Pedes enim sanctorum suorum Dominus se
Abbreviated transcription (Latin):
Idẽ uero theutiũ idẽ et prostibulũ eoꝙ post ludos exaccos mẽtuces ibi piost̾¬
norentur ide et lupanar uocatũ ab eisdem mẽtacibus quo ppt̃ uulgati corpo
sunt et pudor mulierũ infelioũ ibi publicaretur et ludibuo haberentur tam̃
hi qui fucereut. ꝙͣ qui palentur anstice aut theatrũ pñtem mũdum signisi¬
arre poc in quo hi qui luxum scli hiꝰ sequinitur ludibrio hũt seruos dli
et eorum penas spectando letautur bnde apłs dicit speccatulum sumꝰ faco
in hoc mundo angłie et homĩbus ppt̃ deu

Expanded text:
Idem vero theatrum, idem et prostibulum; eo quod post ludos exactos meretrices ibi prosternerentur. Idem et lupanar vocatum ab eisdem meretricibus, que propter vulgati corporsunt, ut pudor mulierum infelicium ibi publicaretur, et ludibrio haberentur tam hi qui facerent, quam qui paterentur. Mystice autem theatrum praesentem mundum significare potest: in quo hi, qui luxum hujus saeculi sequuntur, ludibrio habent servos Dei, et eorum poenas spectando laetantur. Unde Apostolus dicit: Spectaculum sumus facti in hoc mundo angelis et hominibus propter Deu
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ quo etitas ⁊ hocipater e et fibiuo una intrib diuunitao na eentĩa dño
omprtenria ⁊ quidqͥuis sbaliter de dro dici potest/ Siforte de solo patren bo
spog n tuio fuecis qiuid sit pater Responde deuo interogatuo defilior Eufponser
dua inteiroctatus de spiritu fantto Responde deus. Si intenogatus sareuio suml
depant et pitus et spũ fantto non deoo si deus responde unum ompotentem
uco mutabitem Ssciendnmi ẽ ꝙ quedam de deo suboliter dicmitur ut est
et spuntus sanctuo relatiue ad prem etfilium ad se autem sue pater suie
filus siue sprritus sanctus deus dicitur Ita ꝙ pater eo quo deus ẽ hoc ip̃o
substancia ẽ quia eiustem sb̃e filius proculdubio et filius deuo ⁊ spirrtus dẽ
At uerr deus eo quo pater ẽ relatiue dicitur. quia non substancie nomen est
si refertur ad filium non sit dicintis filium prem ẽẽ quomodo dicimuafiliũ

Expanded text:
Pater est et Filius. Una in tribus divinitas, una essentia, una omnipotentia. Et quidquid substantialiter de Deo dici potest, si forte de Patre solo interrogatus fueris, quid sit Pater, responde, Deus est. Interrogatus de Filio, responde, Deus. Interrogatus de Spiritu sancto, responde, Deus. Si interrogatus fueris simul de Patre, et Filio, et Spiritu sancto, non deos, sed Deum responde unum, omnipotentem, incommutabilem. Sciendum est quod quaedam de Deo substantialiter dicuntur, ut est, et Spiritus sanctus relative ad Patrem et Filium; ad se autem sive Pater, sive Filius, sive Spiritus sanctus, Deus dicitur. Itaque Pater eo quo est Deus, hoc ipso substantia est: quia ejusdem substantiae Filius, procul dubio et Filius Deus, et Spiritus sanctus Deus. At vero Deus, eo quo Pater est, relative dicitur, quia non substantiae nomen est, sed refertur ad Filium. Non sic dicimus Filium Patrem esse, quomodo dicimus Filium
Abbreviated transcription (Latin):
om̃a ip̃i gloria insecula seculorum amen Gͦ firauissime aedimus pu¬
et filium etspiritum sanctum miũ eẽ naturaliter deum / neq tañ ip̃m
prem esse qui filius ẽ nec filium ip̃m ẽẽ qui pater ẽ nec sp̃m sanitum
ipm esse qui pater aut filius est una ẽ enim prr̃s et filii et spus sancti
cencia niqua non ẽ aliud pater aliud filus aliud spiritus sanceus
O̾uis personaliter alius pater a liuo filius alius spirituo fanctus
Quos uobis maxine in ipsosanctarum seriptura ꝵ domonstratur micio
obi dicit deus faciamus hominem ad rmaginem et similitudinem
nr̃am Cum enum sinctulari numero dicit ymaginem ostendit unam
esse personam Si emin illa mia eencia patris et falii et spiritus
saucri una eẽt prerfsona non diceretur ad pemagniem ntãm s ad rmnagͣ
meam nec dixiset faciamuosi faciam Si uere millio trbus gerstmo tres

Expanded text:
omnia, ipsi gloria in saecula saeculorum . In mss. omnia, ipsi gloria in saecula saeculorum . In mss. et Filium et Spiritum sanctum unum esse naturaliter Deum: neque tamen ipsum Patrem esse qui Filius est, nec Filium ipsum esse qui Pater est, nec Spiritum sanctum ipsum esse qui Pater aut Fiessentia: in qua non est aliud Pater, aliud Filius, aliud Spiritus sanctus: quamvis personaliter sit alius Pater, alius Filius, alius Spiritus sanctus. Quod nobis maxime in ipso sanctarum Scripturarum demonstratur initio, ubi Deus dicit: Faciamus hominem ad imaginem et similitudinemnostram. Cum enim singulari numero dicit, imaginem, ostendit unam esse personam. Si enim in illa una natura Patris et Filii et Spiritus sancti una esset persona, non diceretur, ad imaginem nostram; sed, ad imaginem meam: nec dixisset, Faciamus; sed, Faciam. Si vero in illis tribus personis tres
Abbreviated transcription (Latin):
xiIIITAsmpelłata ꝙ fuit totum unuim ex quibusdam
tribus quasi trinitas ut memoria intelligencia et uolimitas
in quibus mens ht̃ in se quandam ymaginem dmine t̾nitatꝭ
nam dum trrasint unum sunt qr et insinctula inse manent¬
et omĩa inommibus omis itaꝙ serptura ueterio ac noui testamente
diuinitus inspirata si catholice incelligitur hoc insinuat ꝙ pater et fileꝰ
et spiritus sanctuo unus sit deus eiusdem sb̃e nurꝰ is essencie atꝙ in seꝑa ͤ¬
idiiitatio mutate Ideoq non sunt tres dii s⁊ unus deus pater filius
et spiritus sanctus ip̃nis pater filum genuent et iõ filuis nonsit qui
pater est filius ꝙ a patre sit genitus et iõ pater non sit qui filus est
spũs sanctus nec pater sit nec filius si tantum patris et filii spus patu
et filio eciam ip̃e coequalis et ad trinitatio pertineno uintatem ethet
trinitas douus ẽ deuo ex quo omĩa per quam om̃ia et in quo omnia bto
pauls apostolo accestante ubi ut Sm̃ ex ipo et per ip̃m et in ipsosunt

Expanded text:
initas appellata quod fiat totum unum ex quibusdam tribus, quasi Triunitas; ut memoria, intellegentia et voluntas, in quibus mens habet in se quandam imaginem divinae Trinitatis. Nam dum tria sint, unum sunt, quia et sinet omnia in omnibus. Omnis itaque Scriptura Veteris ac Novi Testamenti divinitus inspirata, si catholice intelligitur, hoc insinuat quod Pater, et Filius, et Spiritus sanctus, unus sit Deus, ejusdemque substantiae, uniusque nt tres dii, sed unus Deus Pater et Filius et Spiritus sanctus, quamvis Pater Filium genuerit, et ideo Filius non sit qui Pater est; Filiusque a Patre sit genitus, et ideo Pater non sit qui Filius est; Spiritus sanctus nec Pater sit, nec Filius, sed tantum Patris et Filii Spiritus, Patri et Filio etiam ipse coaequalis, et ad Trinitatis pertinens unitatem. Et haec Trinitas unus est Deus, ex quo omnia per quem omnia, in quo omnia, beato Paulo apostolo attestante, ubi ait: Quoniam ex ipso, et per ipsum, et in ipso sunt
Abbreviated transcription (Latin):
tart̃mm in eius appetitũ mardescunt sicut de aqua illa qui diderre se¬
ciet iterum Oportebat aũt ut xpõ credens sclo uenuc̃aret et re¬
lita hydua cupiditatem sc̃larem se reliquisse monstraret non so¬
lum coide cedene cad infticiam sed cciam a salutem orre confiteus
predicaret quod crdidit Nem putais uel drubolus significat ueeniferum
ut est illud neq urgeat suꝑ me pareus os suum urgent quas ptcõies
od suũ contiudẽ eum usii ad morts sue tempus inpessima uolmitatẽ ꝑ¬
sistunt Ei sterua recca intelligencia ut in salonone Bibe aquã de cistꝰ¬
na tua et fluenta putei. Cist̾na heretiei uel praua intedeigencia ut

Expanded text:
terum in ejus appetitum inardescunt, sicut de aqua illa qui biberit, sitiet iterum. Oportebat autem ut Christo credens saeculo renuntiaret, et, relicta hydria, cupiditatem saecularem se reliquisse monstraret, non solum credens corde ad justitiam , sed etiam ad salutem ore confitens praedicaret, quod credidit. Item puteus vel diabolum significat, vel infernum, ut est illud: Neque urgeat super me puteus os suum . Urgent quoque peccatores os suum concludere, cum usque ad mortis suae tempus in pessima voluntate persistunt. Cisterna, recta intelligentia, ut est in Salomone: Bibe aquam de cisterna tua, et fl
Abbreviated transcription (Latin):
gatonem celefas grẽ quacorda hunana ad ꝓferendam se fucau docĩne et lo¬
scilriadiis suis letabituo cum eporieti. Riuos eciam hic dicit apĩcs uel
alios fideees qͣui de illo dei repleto semꝑ femne biberunt sed ne potum ipm̃
ciedaies eẽ temussimis dicit iuoe ipos mebuandos ut ãd tantum facietatẽ
puemant quanta et ipĩs hnude sufficiat et alus profutura concedat Redit

Expanded text:
em coelestis gratiae: quia corda humana ad proferendum fructum doctrinae et bostillicidiis suis laetabitur, cum exorietur . Rivos etiam hic dicit apostolos, vel alios fideles, qui de illo Dei repleto semper flumine biberunt. Sed ne potum ipsum crederes esse tenutissimum, dicit rivos ipsos inebriandos, ut ad tantam satietatem perveniant, quanta et ipsis abunde sufficiat, et aliis pro futura concedat. Redit
Abbreviated transcription (Latin):
iũ fortitudo dei uenit gͦ eectel iux fimuũ chebar qr fortitudo
dei ꝑmearnaoõis sue mist̾ĩ ꝓpinquare dignata est pccorum
sũorum pondera portanti grĩ humano qs ab ortu suo cotidre
difluit ad inditem fons auit suuo natatoria syloa ad uaditẽ
montis syon ut supiadicũ est nõ ingibus aquis s in certis horꝰ

Expanded text:
 fortitudo Dei. Venit ergo Ezechiel juxta fluvium Chobar; quia fortitudo Dei per incarnationis suae mysterium propinquare dignata est peccatorum suorum pondera portanti generi humano, quod ab ortu suo quotidie defluit ad mortem. Fons autem sive natatoria Siloe ad radicem mo
Abbreviated transcription (Latin):
Enfrates enĩ flumus qui int̾p̾tatur frugifer sie crestens optime
oenuenit euuãgelio iohis̃ qui de diuina guacõne soluutoris in¬
choans maxuue eaq ad diuinã eius natinõ exponenda ꝑtine¬
lunt descripsit et sio tiũ eccĩe ad gͣnien spĩtale et fiuctid uintiu¬
tum proferendum arrigauit scientie q spĩtat illi opes contu¬
lit Iordanis fluuius a duobus fontibus nominatur qũro alter¬
uocatur ior alt̾ am. hus gͣ piotil a se distantibus in un ae¬
ueũ federatis iordanis deniceps appellatur Rascitur aut̃ sus ala¬
no monte et diuidit indeã et ambiam qm ꝑ multos circuitus
iux iherico in maie mortĩ infuit chisaide aut̃ iordan¬
qui int̾pietatur descensio eoꝵ ec in quo saluator baptizatur estͣ
nulitatis ac mansuetudinis xp̃i partiopes eẽ Anpliõ gͦ ob cãm

Expanded text:
qui interpretatur frugifer, sive crescens, optime convenit Evangelio Joannis, qui de divina generatione Salvatoris inchoans, maxime, quae ad divinam ejus naturam exponendam pertinebant, descripsit, et sic terram Ecclesiae ad germen spiritale et fructum virtutum proferendum irrigavit, scientiaeque spiritalis illi opes contulit. Jordanisquvocatur Ior, alter Dan. His igitur procul a se distantibus in unum alveum foederatis, Iordanis deinceps appellatur. Nascitur autem sub Libano monte, et dividit Iudaeam et Arabiam; qui per multos circuitus iuxta Iericho in mare Mortuum influit. Eusis Caucaqui interpretatur, descensio eorum, et in quo Salvator baptizatus est, militatis ac mansuetudinis Christi participes esse. Triplicem ergo ob causam
Abbreviated transcription (Latin):
qd pͥmũ conscriptũ est ab rp̃o auctore hebraita lingua et agenea¬
logus saluatoris mcipieus bieuĩt natiuitatem dñi notat mageꝵ¬
q aduentũ ad ipm salluatoiẽ et ꝑ miloꝵ ab herode occisionem postea
uapⁿ̃ eius cõmemorat et in deẜto ieminũ atq temptatõnes qb
a dyabolo temptatus est mox ad p̾dicacõnem enuagelii et imuriẽłoꝵ
ftũram brinsit sicqz ad passionem eius ꝑuemens resuriexisse
eam amortius ondit et discipłis in galilea apparuisse et ad p̾di¬
cacõem euuãgelii eos mifisse et t̾ram echiopie et spĩtus egupti
uiii fenentis dognatum mrrigat quatins fructũ fidei et lanet num

Expanded text:
quod primum conscriptum est ab ipso auctore Hebraica lingua, et a geneaquod primum conscriptum est ab ipso auctore Hebraica lingua, et a genealogiis Salvatoris incipiens, breviter nativitatem Domini notat, magnorumque adventum ad ipsum Salvatorem, et parvulorum ab Herode occisionem, postea baptismum ejus commemorans, et in deserto jejunium atque tentationes, quibus a diabolo tentatus est, mox ad praedicationem Evangelii, et miraculorum facturam transit; sicque ad passionem ejus perveniens, resurrexisse eum a mortuis ostendit, et discipulis in Galilaea apparuisse, et ad praedicationem Evangelii eos misisse: et terram Aethiopiae et spiritales Aegypti quatuor fluentis dogmatum irrigat, qua fructum fidei et
Abbreviated transcription (Latin):
ne t̾ram significat ħic apud egiptios mlus uocatur ppr̃ huip
que dribit qui efficit fecunditatem bñdier mlus dictus est¬
gipto ũ aquilonis flatibus reꝑcussus aquis retro lirtiautib
itumestit et mundacõnem egipti facit/. Banges feuiuꝰ
quẽ phison sca sc̃ptura cognominat exiens de ꝑadiso rtit¬
ges aũt u̾ocatus a gangaio rege indie fertur auẽ uili mõ e¬
altari et suꝑ orientis tris erũpere ygis fluuuis mest¬
potamnie de ꝑadiso exoriens et pergens contͣassnos et ꝓpt̃ nu¬
tes drautus in mare mortuũ influens uodatus aũt hoc noĩe
ꝓpt̃ uelocitatem in stam bestie tygndis iimo ꝑuicitute eurilutꝭ¬
Euffrrites fluius meso potanrie de ꝑadiso exoriens copaosissims
gr̃nne qui ꝑ mediã babiloniõ influit luc a frugibus uel ab
ubertate nomẽ aceepit nam hebrrute eufirita fercilitas int̾p̃ta
gnificant que mii ͫ euuãgeliste constripserũt Nam geon flu¬
is qui int̾pretatur pectꝰ siue p̾ruptũ significat euuãgeliũ mathĩ

Expanded text:
 irriget. Hic apud Egiptios Nilus vocatur, propter limum quem trahit, qui efficit fecunditatem. Unde et Nilus dicitur egypto, ubi Aquilonis flatibus repercussus aquis retroluctantibus intumescit, et inundationem Aegypti facit. 8. Ganges fluvius, quem Phison Scriptura ges autem vocatus a Gange rege Indiae; fertur autem Nili modo exaltari, et super Orientis terras erumpere. Tigris fluvius Mesopotamiae de Paradiso exoriens, et pergens contra Assyrios, et post multos circuitus in mare Mortuum influens. Vocatus autem hoc nomine propter velocitatem, instar bestiae tigridis nimia pernicitate curEuphrates fluvius Mesopotamiae, de paradiso exoriens; copiosissimus gemmis, qui per mediam Babyloniam influit; hic a frugibus, vel ab ubertate nomen accepit. Nam Hebraice EPHRATA fertilitas interpretagnificant, quae quatuor Evangelistae conscripserunt. Nam Geon fluvius, qui interpretatur pectus, sive praeruptum, significat Evangelium Matthei,
Abbreviated transcription (Latin):
in echiopie partibus ipm euuãgeliũ p̾dicassu et martino ꝯ sũma¬
tum eẽ/ Ganges nõ hoc est płuson qui int̾pietã cat̾ua siue oris
mutatio significat euuãgeliũ morti qd de genealogia saluator
cat̾uatim que cet̾i enuãgłiste plemꝰ narrant in ũnũ coditem
collegit et sic ad passionẽ xpĩ ꝓueniens resurieccõnemq a mor¬
tius incelum eũ ascendisse et aplos post ascensionẽ eus mũdo p̃¬
Sicasse demonstrat Ergris quoq lene pot̃ conuenne euuãgelio
lude qui p̾mũda sac̾docio ⁊acharie et de nauitate iolĩs incipieus¬

Expanded text:
angelium praedicasse et martyrio consummatus esse. Ganges vero, hoc est Phison, qui interpretatur caterva, sive oris mutatio significat Evangelium Marci, quod de genealogia Salvatoris catervatim, quae caeteri Evangelistae plenius narrant, in unum codicem colligit: et sic ad passionem Christi perveniens, resurrectionemque a mortuis, in coelum eum ascendisse, et apostolos post ascensionem ejus mundo praedicasse demonstrat. Tigris quoque bene potest convenire Evangelio Lucae, qui primu
Abbreviated transcription (Latin):
fluim gerĩs huiram noĩe detursio designatar que uelud a fontis
sui origine nascendo surgit et que ad mia defluens moriendo
g̃ dicet̃ ante mudi redemptois mũdum uchemoth nõ nmuus ab¬
sorbuit ses qd est acrius eciã post iedempteiᷤ aduentũ quosda q̃
ex causis nomine acceperiũt eoquidus nõmnilli nocandi suuit
qmim hi ftorno cetebies memorũtur deon fluuꝰ de pasi soerxõ

Expanded text:
i generis decursio designatur, quae velut a fontis i generis decursio designatur, quae velut a fontis sui origine nascendo surgit, sed quasi ad ima defluens moriendo ergo diceret: Ante mundi Redemptorem mundum Vehemoth non miratus absorbuit: sed quod est acrius etiam post Redemptoris adventum, quosdam, qui ropriis ex causis nomina acceperunt. Ex quibus nonnulli notandi sunt, qui in historiis celebres memorantur. Geon fluvius de
Abbreviated transcription (Latin):
slimima ponũtur qñ scli istius turbidum cursum et pccõrum mũ¬
dacionem significat ut est illud suꝑ stimma babilonis illie sedims
et fleuiuꝰ Contemplandũ est aũt qd nõ dicit in fliumb sed suꝑ
flumuinbus Nam qui adhuc in fluimib istis sunt pcc̃oꝵo mĩ¬
dacione rapunitur qui nõ suꝑ ripas salui sedent iam al illis flu¬
ctib diumno munẽ sunt liberati uñ scis alibi dicit fluuna ꝑtri¬
sibunt pede hoc est mũdi huꝰ turbida fluenta ꝑ gram̃ xp̃i se
nnĩ est et salutis et̾ue origo p̾parata Ilumimna ipetus ꝑsecu¬
cõnis in cauticis cantioꝵ aque multe nõ potuũt extingnẽ ami
tatem ne frimima obruerẽt illã  flumen phuosophia hius mid̃i
uel dognia heretier in psaltio tu epsiccasa flumina ethan qui int̾ptã
fortiẽ idest dyabolus dequo in enuãgelio dicitur cum fortis armatus
custodit atriũ suũ eteͣ Item alioniõ in ios absbrbebit fliũ
et non mirabitur et habedit fiduciã qd influat iordanis mos eius¬

Expanded text:
flumina ponuntur, quando saeculi istius turbidum cursum et peccatorum inundationem significant, ut est illud: Super flumina Babylonis, illic sedimus et flevimus . Contemplandum autem, quod non dicit, in fluminibus, sed, super flumina. Nam qui adhuc in fluminibus istis sunt, peccatorum inundatione rapiuntur; qui vero super ripas salvi sedent, jam ab illis fluctibus divino munere sunt liberati. Unde de Sanctis alibi dicit: Flumina pertransibunt pede , hoc est, mundi hujus turbida fluenta per gratiam Chrinostri est et salutis aeternae origo praeparata. Flumina impetus persecutionis in Canticis canticorum: Aquae multae non potuerunt extflumina obruent illam . Flumen philosophia hujus mundi vel dogma haereticorum in Psalterio: Tu exsiccasti flumina Ethan , qui interpretatur, fortis, id est, diabolus, de quo in Evangelio dicitur: Cum fortis armatus custodit atrium suum, etc. . Item alio modo in Job: Absorbebit fluvium, et non mirabitur, et habe
Abbreviated transcription (Latin):
fectionibr sordidatur  huic nũto comꝑatur scli istius turbiduts eurss
qui millo uerrtatis fonte defant sed malorum onñ tempestate calescit
bũde dicitur Touentem pertransiut aĩa nr̃a Etitem De tor¬
rente in ia bibet ꝓpt̾a exaltabit caput mento gͦ et israee ip̃m
ptransisse se pħiret unde et caput eius portasse predictum est sed in
huo omnibus bña est ueraq confessio quo de tantis ꝑiculo sis soia dini¬
miseracione liberamur. Tem torrene doctrma piuuorun in psaltro tu discupisti fon¬
tes et tourentes Rursum touens temptacõns impetus in pfaltio et torrentes
imquitatis conturlauũt me Inuenitur et torrens poĩtus in bonã partem ut
est illud tenente uolinitatis tue potabis eos Tonentem nõ diximꝰ eẽ flu¬
uiũ faocem qui subita pluuatum mundacione destendit cui bene comꝑa
sapienea xp̃i qui et subita est et ita iupida ut ad finẽ quem iuilt sine aliqui

Expanded text:
fectionibus sordidatur. Huic merito comparatur saeculi istius turbidus cursus, fectionibus sordidatur. Huic merito comparatur saeculi istius turbidus cursus, qui nullo veritatis fonte defluit, sed malorum omnium tempestate coalescit. Unde dicitur: Torrentem pertransivit anima nostra . Et item: De torrente in via bibit, propterea exaltavit caput . Merito ergo et Israel ipsum pertransisse se perhibet: unde caput ejus potasse praedicatum est. Sed in his omnibus una est vera confessio, quomiseratione liberamur. Item torrens, doctrina pravorum in Psalterio: Tu disrupisti fontes et torrentes . Rursum torrens, tentationis impetus in Psalterio: Et torrentes iniquitatis conturbaverunt me . Invenitur et torrens positus in bonam partem, ut est illud: Torrente voluptatis tuae potabis eos . Torrentem vero diximus esse fluvium velocem, qui subita pluviarum inundatione descendit, cui bene comparatur sapientia Christi: quia et subita est, et ita rapida, ut ad finem, quem vult, sine aliqua
Abbreviated transcription (Latin):
petu Sunt aut quedam nomĩa ꝓp̾e touentiũ que iuxͣ
int̾pietacõnem sud̃ misticã signifiaadõnem hũt. ut est tor¬
rens cison qui int̾pretatur duriaa eorum et est iuxͣ montem thabor uͥ
conta si saram duatum est̃ et significat contumaciã suꝑborum que
dnĩ irtite cont̾itur Cademi terrens est iuxta quem debbora bellum
gessit int̾pietatur aũt resurrecc̃õ nutis que significat ptoram uesur¬
rectõnem qui non ad uitam sod ad penã ꝑpetuã pesurectiui erũt Caroth
touens est transiordanen in quo absconditus est helyas eregione eiusdem
fluimins int̾pietatur aut̃ diuisio uel aognicio himarus idẽ touẽs
lista narrat traditum int̾pietatur aut̃ cedron tenebre uel dolor et sig̃t
ercitatem iudeorum qui cum tumultu uenerũt comp̾hende̾ im nam
torreus flumeꝰ imbribus lixberis concitatur subito qui et rapidus oo¬
gnoscitur et cenosus qua non piuo fonte profuriditur ses t̾renis in¬

Expanded text:
etu. Sunt autem quaedam nomina propria torrentium, quae juxta interpretationem suam, mysticam significationem habent: ut est torrens Cison, qui interpretatur duritia eorum, et est juxta montem Thabor, ubi contra Sisaram dimicatum est, et significat contumaciam superborum, quae Domini virtute conteritur. Cademi torrens est, juxta quem Debbora bellum gessit. Interpretatur autem, resurrectio inutilis: quod significat peccatorum resurrectionem, qui non ad vitam, sed ad poenam perpetuam resurrecturi erunt. Corathi torrens est trans Jordanem, in quo absconditus est Elias e regione ejusdem fluminis: interpretatur autem divisio, vel cognitio. Chimarus, id est, torrem Joannes evangelista narrat traditum: interpretatur autem Cedron, tenebrae vel dolor: et significat caecitatem Judaeorum, qui cum tumultu venerunt comprehendere Jesum. Nam torrens fluvius hibernis imbribus concitatur subito: qui et rapidus cognoscitur et coenosus, quia non puro fonte profunditur, sed terrenis in
Abbreviated transcription (Latin):
uloe qda int̾pretatur missus Quid fecit dñs ꝓspitiud est illummatõ¬
em̃ facta est meceo sod magnũ misc̾iũ cõmendatus in humano gue̾
Exspuit in t̾ram de saluia lictum feeit qr ubum auo factum est et iui¬
uit octõs cesi iunitus erat et ñdum iudelut ancat illum ad pistinõ
que uooratur syloe ꝑtinuit aũt ud enuãgelistid cõmendare mbis nore̾
liniꝰ pistine et ait qd uut̾pietatur missus Iam quis est missus aguo sci¬

Expanded text:
fecit Dominus, perspicuum est. Illuminatio facta est in caeco, sed magnum mysterium commendatur in humano genere. « Exspuit in terram, de saliva lutum fecit, quia Verbum caro factum est. Et unxit oculos caeci. Inunctus erat, et nondum videbat. Mittit illum ad piscinam, quae vocatur Siloe. Pertinuit autem ad evangelistam commendare nobis nomen hujus piscinae, et ait
Abbreviated transcription (Latin):
donec me flumine niuo abluero Coriens est aqua uenens eũ
impetu diccus aut̃ torrens qr pluma crescit / sie coeate touescit idẽ
riõ uertitur In bonã partem flimiima accipunitur ubi saluator dicit
ecciam̃ dei / Et alibi flmuẽ dei repletum est a qua sumlit et illud psat¬
mifte ubi ait excelsa tua et feuctus tui suꝑ me transierut Eoere¬
sa uõ et feucais ad sorpturas sacrris ampetent̃ aptaniꝰ ip̃ sunt em̃¬

Expanded text:
st aqua veniens cum impetu. Dictus autem torrens, quia pluvia crescit, siccitate torrescit, id est, ndo in contrariam vertitur. In bonam partem flumina accipiuntur, ubi Salvator dicit:Ecclesiam Dei. Et alibi: Flumen Dei repletum est aqua . Similiter et illud Psalmistae, ubi ait: Excelsa tua et fluctus tui super me transierunt . Excelsa vero et fluctus ad Scripturas sacras competenter apta
Abbreviated transcription (Latin):
noctemq illuminant ẜin ceatoris sui difposicõnem et
auesus su effraia peraeuint. hoe et solb̾ina et stelle
uota qualitatem suã significacõnes allegoricas hũt que ad laudã¬
dum deum post ꝙͣ angelicas iurtutes adlaudem dei psalmista nci¬
tauit subsequent̃ prouocans ait , laudate eum sol et lima
landate enm omesscelle et lumen..

Expanded text:
onem, et cursus sui officii peragunt, hoc est, sol, luna et stellae uxta qualitatem suam significationes allegoricas habent, quae ad laudandum Dominum, postquam angelicas virtutes ad laudem Dei Psalmista incitavit, subsequenter provocans ait: Laudate eum, sol et luna, laudate eum, omnes stellae et lumen .
Abbreviated transcription (Latin):
firalare sunt flera ac sinuosa uestimenta dequibus le¬
gitur in damele et sarabais corum non sunt nimunite et
dpud quosdam aut̃ sauibare quidã capicum tegnimia nũcupantur qualia
iudemꝰ in capite magor puta masinga uestis g̾manica ex pelliculis
ferauum dequa eicero pro st̾cuuo quem purpurri regat non commouit eũ¬
q sardorum mastruga mutauit aiastiuga auẽ quasi monstiuosa eo ꝙ
qui ea indimutur q̃ĩ in ferarum habitu eranfformantur legitur itam
apt̃o dequbusdam scis qui fuerũt sus uet̃i testaniento eucãnierut in
erat mundus In quomanifestatur ꝙ miri sc̃i quibus ad et̾nã uitã gra¬
diendi amor incub̾it. nõ pũcis uite deliens ꝑ uoluptatem uti descaant
si ꝑ continenciam magis nututum eepiam hie studeant in quibus ornati ad
ctm regis comuũ intrare mereantur

Expanded text:
rabara sunt fluxa ac sinuosa vestimenta, de quibus legitur Danieli. Et sarabara eorum non sunt immutata. Apud quosdam autem sarabare quedam capitum tegmina nuncupantur, qualia idemus in capite magorum picta. Mastruca vestis Sarda ex pelliculis ferarum, de qua Cicero pro Scauro: Quem purpura regalis non commovit, eum Sardorum mastruca mutavit. Mastruca autem, quasi monstruosa, eo quod qui ea induuntur, quasi in ferarum habitum transformantur. Legitur in Apostolo de quibusdam sanctis, qui fuerunt sub Veteri Testamento: Circumierunt, r. XI. In quo manifestatur, quod viri sancti, quibus ad aeternam vitam gradiendi amor incumbit, non praesentis vitae deliciis per voluptatem uti desiderent: sed per continentiam magis virtutum copiam habere studeant. In quibus ornati ad aeterni regis convivium intrare mereantur
Abbreviated transcription (Latin):
diuem redinidãt multaq prosterim̃ et ip̃o diliuuũ dicintus Sciẽdũ
aut̃ flammna cum supramodum crescunt nõ tñ ad puẽ afferre dampna
sed eciã aliqua signifidare futuu mifride diluiuũ qñ in bonã partem
accipitur baptisiũ significat qñ uõ in oontiariã euoie heticorum nã
in ill sentencia psalinste quadieit dñs diliiuũ inhabitat et sedebu¬

Expanded text:
dinem, redundant multaque prosternunt, et ipsa diluvium dicuntdinem, redundant multaque prosternunt, et ipsa diluvium dicunttum ad praesens inferre damna, sed etiam et aliqua significare futura. Mystice diluvium, quando in bonam partem accipitur, Baptismum significat: quando vero in contrariam, errorem haereticorum. Nam in illa sententia Psalmistae, qua dicit: Dominus diluvium inhabitat, et sedeb
Abbreviated transcription (Latin):
at Primum diliuum extitit subuoe qñ honinũ scelenbus offẽ¬
sus omp̃s deus tot orle contecto deletis unũ eructum spacium
celi fuit ac pelagi cuiꝰ iidica iuditium actemꝰ iuidemꝰ in lapidibus ꝙ
in remontis montibus contis et ostieis concietos sepe eciam cauatos
et gr demporibus qui eleu fine conditor et rex fuit nomen alar et tpr
dedit ¶uciũ diliuũ in thessalia moysi uel aifictione temporis
fuit qui tdiuo post ciatpem regnauit ciũꝰ tpĩb aquaꝵ illuiues maroie
partm plas thessalie absumꝑsit paucis ꝑ iefugia montiũ liberatis
maxnuem monte parnaso in euius euruitu deicalion tuc̃ iegno poere¬
batur qui tuẽ ad se ritib confugientes susceptos per gemina paruasi
uiga fouit et aluit Aquo ꝓpt̃ea genus homiĩgiecoꝵ fabule ex lapidib
repatum ferut̃ ab eo ꝓpẽ honñ ñ tam cordis duriciam s et flumina cũ
solitis aucca imbribus ultra consuecudinẽ uel diuẽnitatem uel magnitu¬

Expanded text:
at. Primum diluvium extitit sub Noe, quando hominum sceleribus offensus Omnipotens, toto orbe contecto, deletis cunctis, unum spatium caeli fuit ac pelagi. Cuius indicium hactenus videmus in lapidibus quos in remotis montibus conchis et ostreis concretos, sae et Ogygi temporibus qui Eleusinae conditor et rex fuit, nomenque loco et tempore dedit. Tertium diluvium in Thessalia Moysi vel Amphyctionis temporibus fuit, qui tertius post Cecropem regnavit. Cujus temporibus aquarum illuvies majorem partem populorum Thessaliae absumpsit paucis per refugia montium liberatis, maxime in monte Parnaso; in cuius circuitu Deucalion tunc regno potiebatur, qui tunc ad se ratibus confugientes susceptos per gemina Parnasi iuga fovit et aluit. A quo propterea genus hominum Graecorum fabulae ex lapidibus reparatum ferunt ab eo propter hominum insitam cordis duritiam. Sed et flumina cum insolitis aucta imbribus ultra consuetudinem, vel diuturnitatem vel magnitu
Abbreviated transcription (Latin):
dum tumet ne aliquid in rebus corꝑalibus et temꝑalib mole¬
frie paciatur/ potest et luc̃na hec suꝑ humanitate et sal
uatoris int̾pietari ip̃e quippe luc̃nam a ccendit qui testam hu¬
mane natiur flãma sue diuinitatis impleuit quã ꝓfecco luc̃¬
nam nec credentibus abscondẽ nec modio supponẽ hoe est sus
mensia legis ineludẽuel intͣ iiꝰ iudee gentis fmmos uo¬
luit ochilere. Candelabrum ecciam dicit eui luc̃nam supposuit
qr mris in frontibus fidem sue mearnacõnis affixit ut qui et¬
cerfiam fidelit̃ ingrodi uoluerint lumen ueritats palam quaãt
intueri Iam et scã eccĩa limns uocabulo de signatur ut estillud
amictus lumme sicut ueseimentum Lnmen enñ ectiãm seͣt¬
de qua seriptum est que est ista que ascendit dealbata Dealbata
enĩ ictelligitur ilummata que rette uelud uestis adũtitur dĩn
saluatoris non hns maculã uit iugã Ip̃a est euĩ aandida hoc

Expanded text:
dum timet ne aliquid in rebus corporalibus et temporalibus moledum timet ne aliquid in rebus corporalibus et temporalibus molestiae patiatuvatoris interpretari. Ipse quippe lucernam accendit, qui testam humanae naturae flamma suae divinitatis implevit, quam profecto lucernam nec credentibus abscondere, nec modio supponere, hoc est, sub mensura legis includere, vel intra unius Judaeae gentis terminos voluit cohibere. Candelabrum Ecquia nostris in frontibus fide suae incarnationis aflixerunt, ut qui Ecclesiam fideliter ingredi voluerint, lumen veritatis palam queant intueri. Nam et sancta Ecclesia luminis vocabulo designatur, ut est illud: Amictus lumine sicut vestimento . Lumen enim Ecclesiam sde qua scriptum est: Quae est ista, quae ascendit dealbata? Dealbata enim intelligitur illuminata. Quae recte velut vestis advertitur Domini Salvatoris, non habens maculam aut rugam. Ipsa est enim candida, hoc
Abbreviated transcription (Latin):
ore semmatum est/ Quod beue appellauit ubum luc̃nã que hu¬
manis usib aita est ad debellandum nocas profundissime ce
etatem sicut petrus aplẽ dicit halemus dercõiem ꝓpħicum ẜ̾me¬
ii nem cui benefacitis intendentes uelud aic̃ne lucenti in
obseuo lees Idem liouon illummacio fider Et ucl donum
sp̃c̃ sc̃i ut in psalmo Signatum est suꝑ nos lumẽ uultus tui
dnẽ Ilem lux et tenebre electi et repiob ut in iob Nũquid
nofa quis locus sit luas et tenebiariun ut ducis unũquodq
ad c̃minos suos Nem lux et tenebre insticia et unquitas ut
in apł̃o qui diligit pioximũ suũ in lumine est qui aut̃ odit
in tenebris ambulat, Idem p̾dicacõnem euua̾gelii luc̾na sigͣ̃t
unde saluator ait, Nemo acrendit luc̃nã et pouit eam sus mo¬
Ionẽ gͦ est iuc̾nam submodio suꝑiora facẽ corpis comada
quã p̃diaicõnem ueritatis ut ideo quisq ueritaterinõ p̃dicet

Expanded text:
ore seminatum est. Quod verbum bene appellavit lucernam, quae huore seminatum est. Quod verbum bene appellavit lucernam, quae humanis usibus data est ad depellendam noctis prot Petrus apostolus dicit: Habemus certiorem propheticum sermonem, cui bene facitis intendentes, velut lucernae lucenti in obscuro loco . Item lumen illuminatio fidei est, vel donum Spiritus sancti, ut in Psalmo: Signatum est super nos lumen vultus tui, Domine . Item lux et tenebrae electi et reprobi, ut in Job: Nunquid nosti, quis locus sit lucis et tenebrarum, ducas unum quodque ad terminos suos . Item lux et tenebrae, justitia et iniquitas, ut in Apostolo: Qui diligit proximum suum, in lumine est: qui autem odit, in tenebris ambulat . Item praedicationem Evangelii lucerna significat. Unde Salvator ait: Nemo accendit lucernam, et ponit eam sub moponere lucernam sub modio, superiora facere corporis commoda, quam praedicationem veritatis; ut ideo quisque veritatem non praedicet,
Abbreviated transcription (Latin):
quit homo prem et matrem et adhõbit uxori fue et erut duo m
carue una ego aut dico in xxõ etin ecciã uñ et uxor aia
et earo filis opa ab utrisq genita ut in exibo ẜ̃met tibi ciõ
ueces es silro Ntem uio et upor drubolus et euutas sabilon ia
oe est conuentus om̃ĩ malorum Mulier uõ a mollitie tanqa
tolbier depatta s. fra uee mutata appedeata est muliei
ut u eĩ fortitudine et insreilitare corꝑio sepantur ses ideo
mapiã fertitudo iuri mulierie minor ut pacions iuo ẽt

Expanded text:
quet homo patrem et matrem, et adhaerebit uxori suae, et erunt duo in carne una. Ego autem dico in Christo et in Ecclesia . Vir et uxor, anima et caro, filii opera ab utrisque genita, ut in Exodo: Serviet tibi cum uxore et filiis . Item vir et uxor, diabolus et civitas Babylonia, hoc est, conventus omnium malorum. Mulier vero a mollitie, tanquam mollier, detracta l littera vel mutata, appellata est mulier. Utrique enim fortitudine et imbellicitate corporum separantur. Sed ideo maxima fortitudo vir
Abbreviated transcription (Latin):
ta secũ affert et bona et mala/ bona qua nos a potentissimis
dins̃ liberat uoluptutib imponit modum libidius frangit
mpetus auget sapiom̃ dat maturiora consilia mala aut̃ aͣ
q seuectus nam duo sunt quibus inununtur corꝑis ires
senectus et morbus / Senectus alñ incõmoda pñtis tpis se

Expanded text:
t bona affert et mala. Bona, quia nos a potentissimis dominis liberat, voluptatibus imponit modum, libidinis frangit impetus, auget sapientiam, dat maturiora consilia. Mala autem, que senectus. Nam duo sunt, quibus minuuntur corporis vires, senectus et morbus. Senectus aliquando incommoda praesentis te
Abbreviated transcription (Latin):
corꝑis płus indiget adiuuari sod hac̃ senectutẽ nõ solũ
etate finitã debenis acciꝑe sed etiã eũ tribuba ͦnb tre̾b ati
cartuidũ eapuit habet que similitudoucarbitior hic instedae¬
ectĩẽ qm̃ omiõ merita sc̃ornmi taꝙꝓ dam capitis purissipia
luce fulgebũt nec mcassum addidit mea qr seuectus hu¬
mana morbis grauissinuis sanciata bendit ad finẽ q̃relis
hoñosa colore de formis est dit contra senectus eccĩe ad uitã
ducit ppetuã ad beatitudinem imrabilẽ ad pulcritudinem
singnlarẽ ut luceant sicut augeli dei hec de sexu honñ et
gradib etatũ miẽ dicca sufficiant iã degñaͦ ne senẽ di¬
cerda sunt aliqna

Expanded text:
non solum aetatem finitam debemus accipere: sed etiam cum tribulationibus crebris atque candidum caput habet. Quae similitudo ut arbitror hic juste daiam omnia merita sanctorum tanquam cani capitis purissima luce fulgebunt. Nec incassum addidit, mea: quia senectus humana morbis gravissimis sauciata tendit ad finem, querelis onerosa, colore deformis est. At contra senectus Ecclesiae ad vitam ducit perpetuam, ad beatitudinem mirabilem, ad pulchritudinem singularem, ut luceant, sicut angeli Dei. Haec de sexu hominum et gradibus aetatum nunc dicta sufficiant. Jam de generationis serie dicenda sunt aliqua
Abbreviated transcription (Latin):
sieut a famulo famula/ ita auuo uira / huic et iurgnns
nomẽ dicio quidã putãt  bñceo mftice aut stam̃ ecciam
catholicam significat que fide est incorupta siue aianĩ fidelem q̃
non ꝯ sentit contammari suggestionib dyaloli uel hẽticorum erio¬
rib cornd̃pi eui dicit apłus dispondi enĩ uos lun uur uugniem

Expanded text:
sicut a famulo famula, ita a viro vira. Hinc et virginis sicut a famulo famula, ita a viro vira. Hinc et virginis nomen dictum quidam putant. Virgo mystice aut sanctam Ecclesiam catholicam significat, quae fide est incorrupta, sive animam fidelem, quae non consentit contaminari suggestionibus diaboli, vel haereticorum erroribus corrumpi. Cui dicit Apostolus: Despondi enim vos virginem
Abbreviated transcription (Latin):
iẽ scõꝵ / Item mulier hẽtita puitas
ut in falomone nuliei stulta et clamosa lenaq in lecebris
tem mulieres due plebes iudaicaatq hẽciea utizacha¬
na ecce mulieres due portãtes amplorã idest diubolũ quiẽ
caput toerꝰ miquitatis Adult̃ dpabolꝰ uel demones ut in e¬
sara uos auit̃ accedite filie angiutriees semen adubli et form¬
frons mõtrieis facta est tibi/ cupanar idest locus mẽtuciosi
ꝓpetrat concubitus ut in eechiele et deftruã lupanar tuiõ
uirago a uiridiori etrcte dicta est sicut et iurga sicut etinitula
alias ab moorrupus quasi iurago ꝙ ignoret femmẽa passi¬
onem/ uirago uocata qr iurũ agit hoc est oꝑa nurilia facit et
masculim iugoris et antiqui enĩ fortes femmas uocabant iur¬
go aut̃ nõ recce dicitur si nõ uui officio fũgitur mulier nõ
soꝑauirilia agit recte iurago dicitur ut amazona mit u̾o
que femina autiquitus iura urcabatur sient a ẜuo ferua

Expanded text:
e sanctorum . Item mulier, haeretica pravitas, ut in Salomone: Mulier stulta et clamosa plenaque illecebris . Item mulieres, duae plebes, Judaica atque haeretica, ut in Zacharia: Ecce mulieres duae portantes amphoram , id est, diabolum, qui est caput totius iniquitatis. Adulter diabolus vel daemones, ut in Isaia: Vos autem accedite, filii auguratricis, semen adulteri et fornFrons meretricis facta est tibi . Lupanar, id est, locus meretricioperpetrat concubitus: ut in Ezechiele: Et destruam lupanar tuum . Virago a viridiori aetate dicta est, sicut et virga, sicut et vitula. Alias ab incorruptione, quasi virago, quod ignoret femineam passionem. Virago vocata, quia virum agit, hoc est, opera virilia facit, et masculini vigoris est. Antiqui enim fortes feminas viragingo autem non recte virago dicitur, si non viri officio fungitur: mulier vero, si opera virilia facit, recte virago dicitur, ut amazona. Quae vero nunc femina, antiquitus vira vocabatur, sicut a servo serva,