comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ibi res: cuius uł in qua sit illa sp̃es. ita ÷ ibi fractio
q̃ ñ fit in aliq̃ua re. qr nichil ibi frangicur. qd mita¬
bilit̃ oĩ ommpotencia fieridict̃. ut ibi sit fractio: nͥ
frangi. et diuich. &e dñ incegr̃ et in cortuptibile ex¬
istere. qđ secolligere assect̾ ex confessione berenga¬
rii. qui confessus: coramnncholao papa. ce plurib e¬
pĩs. panem &e uinũ quȩ in altari ponuntur. pꝰ cõ¬
Secrationẽ ñ solum sacramentũ: s etiã uer̃ corpꝰ

Expanded text:
ibi res cujus vel in qua sit illa species; ita est ibi fractio quae non fit in aliqua re, quia nihil ibi frangitur; quod mirabiliter Dei potentia fieri dicunt, ut ibi sit fractio, ubi ialiter frangi et dividi, et tamen integrum et incorruptibile existere. Quod se colligere asserunt ex confessione Berengarii, qui confessus est coram Nicolao papa et pluribus episcopis panem et vinum quae in altari ponuntur, post consecrationem non solum sacramentum, sed etiam verum corpus
Abbreviated transcription (Latin):
ara crucis. &e semel xp̃c mortuus in cruce. s. ẽ. ibiq im¬
molatus÷ in semetip̃o. Cotidie aũ immolatur: in sa¬
cramento. qr in sactamento recordatio fic illius. quod fac¬
ex mortuis. lam ñ moritur. ce c̃. Lñ ne obliuiscamur
qł semel fcm̃ ÷ inmemoria nr̃a omni annofit. s. quo¬
3. &e sic nos fac̃ moueri. tanquã uideamus dñm ĩ cru¬

Expanded text:
ara crucis. Et semel Christus mortuus in cruce est, ibique imara crucis. Et semel Christus mortuus in cruce est, ibique immolatus est in semetipso; quotidie autem immolatur in sacramento, quia in sacramento recordatio fit illius quod facex mortuis jam non moritur, etc.; tamen ne obliviscamur quod semel factum est, in memoria nostra omni anno fit, scilicet, quoest, et sic nos facit moveri, tanquam videamus Dominum in cru
Abbreviated transcription (Latin):
Se o caueat quisq ne indigne ꝑcipiat. qr iudiciũ
manducat. Nlon cium panis iste qiti uadit in cre¬
pꝰ. s panis uitȩ et̃nȩ qui anime nĩȩ subam fulẽ. Sic
gͥuine. ut cotidie merearis acciꝑe. Neaccedas indignꝰ
Indignus⁊ qui alit̾ celebrat misteriũ quã xp̃c tradi¬
dit. ł qui habens mortale pcc̃m accedit. Eigo et si sint
pcc̃a cocidiana. ł ñ sint mortifera. añquã accedatis oi¬
mitite debitorib ur̃is. Sidunutis: dimiitur tibi. et
sic sccurus accede. Panis enim salutaris÷. et ñ ueneñ.
Si ita accedis. spũalit manducas. Sp̃ialit̾ enĩ man¬
ducat: qui innocentiã ad altare portat. Sullud sit sa
genit saccrdos ꝓpͥe dicatur sacrificium. uł imola¬
tio. & si xp̃e cotidie immolatur: ł semel tm̃inimolatus
sit. Adħbreuit᷑ dic pot̃. Illud qđ offertur et consecrat᷑
asacerdotẽ uocar Sacrificium. ce oblationẽ. qr memo¬
tia. et rep̃sentatio÷ ueri. ce sc̃e inmolationis fc̃ȩ in¬

Expanded text:
ndigne percipiat, quia iudicium manducat. Non est iste panis, qui vadit in Corpus, sed panis vite eterne, qui anime nostre substanciam fulcit. Sic igitur vive et cottidie merearis accipere, ne accedas indignus. Indignus est, qui aliter celebrat misterium, quam Cristus tradidit, vel qui habens mortale peccatum accedit. Hec Magistcata quotidiana, ut non sint mortifera, antequam accedas dimitte debitoribus tuis. Si dimittis, dimittetur tibi; et sic securus accede. Panis enim salutaris est, non venenum. Si ita accedis, spiritualiter manducas. Spiritualiter enim manducat, qui innocentiam ad altare portat. 7. Si illud sit sagerit sacerdos proprie dicatur sacrificium vel immolatio, et si Christus quotidie immoletur, vel semel tantum immolatus sit. Ad hoc breviter dici potest, illud quod offertur et consecratur a sacerdote vocari sacrificium et oblationem, quia memoria est et repraesentatio veri s
Abbreviated transcription (Latin):
iam mor ñ pot̾. ꝑ ħ sacram̃tũ remissionẽ consequa¬
mur. Cotidie comeditur ip̃e. & rubitur in ueritate. s
uiteger &e uuius manet. Ite. Mysteriũ fidĩ dr̃. qui¬
a cralere debes. qđ ib salus nr̃a consistat. Si autẽ
q̃ritur utr̃ cotidie cõmunicandũ sit. audi quid inde

Expanded text:
 per hoc sacramentum remissionem consequamur. Quotidie comeditur ipse et bibitur in veritate, sed integer et vivus manet. Item: Mysterium fidei dicitur, quia credere debes quod ibi salus nostra consistat. Si autem quaeratur utrum quotidie communicandum sit, audi quid inde
Abbreviated transcription (Latin):
seruauit. quod nos dñs facere exemplo ce magis¬
terio docuit: pot̃ simplicitati eius indulgentia do¬
mini uenia concech. N ob tiero ñ pot̾ ignosci. qui
si quis simplicit̾ łignorant᷑ uinũ offerat sine aqua:
sacram̃tũ conficiat. A qua uero millatenꝰ sine uino
pot̾ offeni in sacrificitim. nec panis nisi de frum̃to.
panem sedicit. cr grano frum̃ti se comparat. Qã gͦ
supradictũ÷ ñ posse uinũ soluinostẽm. det̾mina¬
ri oporcet. Recipit enim excepttonẽ. ñ pot̾. nisi sim
tñuidetur hoc generalit̃ uerum. Colligitur etiã
ex p̃dictis. quoo xp̃c uinũ aqua mixt̃ dedit disciplĩ
orpus uero tale dedit. qualetẽ habuit .i. mortale et

Expanded text:
enuit quod nos Dominus facere exemplo et magisterio suo docuit, potest simplicitati eius de indulgentia Domini uenia concedi: nobis uero non poterit ignosci, qui si quis simpliciter vel ignoranter vinum offerat sine aqua, sacramentum conficiat. Aqua vero nullatenus sine vino potest offerri in sacrificio, nec panis nisi de frumento;  Christus et panem se dicit, et grano frumenti se comparat. Quod ergo supra dictum est, non posse vinum solum offerri, determinari oportet: recipit enim exceptionem. Non potest, nisi simpltamen videtur hoc generaliter verum. Colligitur etiam ex praedictis, quod Christus vinum aqua mixtum dedit discipulis. Corpus vero ta
Abbreviated transcription (Latin):
supradiximꝰ. Deiũ aodit: quod magis lectorẽ mo¬
uet. Cãto inquit erus. quam forma panisoꝑtam
in sactam̃to aopimus. et sangiis eiꝰ quẽ sub iuni
sp̃e ac sapore potamus. Caro uidelicet carnis. et
sanguis sacramentũ ⁊ sanguinis. came et sangui¬
ue uttoq muisibil. intelligibih. spnali. significat᷑
corpꝰ .xͥ. nisibile. palpabile. plenum grã et ouima
maiestate. Que sit intelligota p̃missoꝵ
tcende his diligent᷑ qr cropo quodã utitur hic au¬
s̾. quo solent res significantes rer̃ sortu uocabti¬
la: quas signifieant. hic erum tusibit sp̃ẽs panis. uo¬
catur nomine carmis. & isibit spẽs uimi: nomine
sanguinis. Inusibit uero & intelligibit dr̃ caro.xͥ.

Expanded text:
supra diximus. Deinde addit quod magis movet lectorem: Caro, inquit, ejus est, quam sub forma panis opertam, in sacramento accipimus; et sanguis ejus, quem sub vini specie ac sapore potamus, caro videlicet carnis, et sanguis sacramentum est sanguinis, carne et sanguine, utroque invisibili, intelligibili, et spirituali significatur corpus Christi visibile et palpabile, plenum gratia et divina majestate. 3. Quae sit intelligentia praemissorum. Attende his diligenter quia tropo quodam utitur hic Aug., quo solent res significantes rerum sortiri vocabula quas significant. Hic enim visibilis species panis vocatur nomine carnis, et visibilis species vini nomine sangui
Abbreviated transcription (Latin):
s quat in uidicio apparebit. Nemanentg̾ illa acci¬
ocntia ꝑ se subsistentia. ad misteruricum. ao gustꝰ
fidĩq suffragium. quib corpus xp̃i habens formã
Ice patticione quȩ ibi uidetur ficc. utrũ uera sit.
et si uera fractio÷. cunus re sit. uł in qua re fiat. sũq
fractio: in corpore. xp̃ieẽ uidetur. S econtta cum ip̃m
corpus incortuptibile sit. qr unmortale. et impass¬
bile. in ip̃o non posse eẽ iudeur. Nam ce xp̃c ralaip

Expanded text:
sed qualis in judicio apparebit. Remanent ergo illa accidentia per se subsistentia ad mysterii ritum, ad gustus fideique suffragium; quibus corpus Christi habens formam et partitione quae ibi videtur fieri, utrum vera sit; et si ibi vera fractio est, cujus rei sit, vel in qua re fiat. Cumquefractio, in corpore Christi videtur esse. Sed e contra, cum ipsum corpus incorruptibile sit quia immortale et impassibil
Abbreviated transcription (Latin):
guinẽ comedere. Quia gͦ xp̃m norari dentib fas ñ ÷
in misterio carem et sanguinem nobis cõmendaũ.
dinẽ sumamus. ut ita ce ueritas ñ defit. & ridicłm
nullum fiat a paganis: qđ cruorẽ occisi homuns bi¬
bamꝰ. Negͥ ħ fieret. ce ne uelut quidã horror eẽt cru¬
oris. in similitudinẽ accipiᷤ sactam̃tũ. Ex p̃missisiã¬
liquet quare subalia sp̃e. ce quare subista. Nsacram̃¬
cum sub alterurta totus fit xp̃c: ut ostenderetur to¬
tam humanã naturã assumpsisse. ut totã redime¬
ret. Panis enm ad carnẽ refectur. uinum adammam.
qr umũ oꝑatur sanguinẽ. in qͣuõ seles animȩ a phi¬
sicis ẽẽ ot̃. Iõgͦ in duab spẽb celebratur utanimȩ et
carnis susceptio in xp̃o. ce ucriusq celebratio: in no¬
bis significetar. Uale enimut aic ambsꝰ ad tuitionẽ

Expanded text:
guinem bibere. Quia ergo Christum vorari dentibus fas non est, in mysterio carnem et sanguinem nobis commendavit. dinem sumamus; ut et ita veritas non desit, et ridiculum nullum fiat a paganis, quod cruorem occisi hominis bibamus. Ne ergo hoc fieret, et ne veluti quidam horror etiam cruoris liquet, quare sub alia specie, et quare sub ista hoc sacramee sumitur, cum sub alterutra totus sit Christus? Ut ostenderetur totam humanam naturam assumpsisse, ut totam redimeret. Panis enim ad carnem refertur, vinum ad animam, quia vinum operatur sanguinem, in quo sedes animae a physicis carnis susceptio in Christo, et utriusque liberatio in nobis significetur. Valet enim ad tuitionem
Abbreviated transcription (Latin):
no aqua miscetur. xp̃o popłc adiinatur. &e credenti¬
um plebs e inquam credit e cop̃nlatur. Que copula¬
tio aquȩ oe iuni sic miscetur incalice. xp̃i. ut mixtio il
sequitur meodẽ canone. Non pot̃ inquit calix do¬
min ẽẽ aqua sola. aut uinũ solum. nisi utr̃q miscea¬

Expanded text:
no aqua miscetur, Christo populus adunatur, et credentium plebs ei in quem credit copulatur, quae copulatio aquae et vini sic miscetur in calice Christi, ut mixtio illsequitur in eodem canone: Non potest, inquit, calix Domini esse aqua sola, aut vinum solum, nisi utrumque miscea
Abbreviated transcription (Latin):
traq. nec minus sub altera tm̃ sumitur. Eadẽ enim
pliꝰ. nec qui minus parauerat. habuit minus Et
nẽ. Nec debent dic duo sactamenta. s untim. qr
sub utraq sp̃e ioem sumitur. Neq iterar saccamen¬
tum. qr benedictio ñ repeatur. suꝑ eandẽ sp̃em. Ue

Expanded text:
traque, nec minus sub altera tantum sumitur. Eadem enim plius; nec qui minus paraverat habuit minus. Et nem. Nec debent dici duo sacramenta, sed unum, quia sub utraque specie idem sumitur. Neque debet iterari sacramentum, quia benedictio non repetitur super specie
Abbreviated transcription (Latin):
ficũbo celesti. qđ ip̃m corpus in conceptu urgnus
formatum: deiccps formetur. s qr sub̃a panis uł
titmi. que añ ñ fuerat corrptis. xp̃i. ⁊ sanguisũbo cȩ¬
lest fit corpꝰ. et sanguis. &e iõ. sacerdotez dicuntur cõ¬
ficere corpus .x. ce sanguinẽ. qr eoꝵ ministerio sub̃a

Expanded text:
bo coelesti, quod ipsum corpus in conceptu Virginis formatum deinceps formetur, sed quia substantia panis vel vini, quae ante non fuerat corpus Christi vel sanguis, verbo coelesti fit corpus et sanguis. Et ideo sacerdotes dicuntur conficer
Abbreviated transcription (Latin):
ibi uera fractio. et particio. que fit in pane.i. informa
panis ibi frangit᷑. & in partes diuiditur. xp̃c uero ĩ¬
teger manet. ce cotus in singłis. Uñ ars̃. ¶Uando¬
xp̃c manducatur. uita manducatut. S quis audeat
manducate dñm suum: ce cñ inuitans nos ad mã¬
ducandũ ait. Quiꝰ manducat me. iiuit ꝓpt̃ me. Nec
occiditur. xp̃c ut manducet᷑. s mortuos ininficat qñ
manducatur: reficit: ñ deficit. Uiuit mandricatꝰ. qr
furrex occisus. Nec qñ manducamꝰ. partes de illo fa¬
cimtis. Et quioẽ in sacramĩto sic fit. Itẽ. Norunt fide
les. quomõ manducent carnẽ .xͥ. Untisquisq accip̃
partẽ suam. Uñ et ip̃a gr̃a paites uocantur. ẜ partes
manducatur. et manet integer totus. ẜ partes mandu¬
catur in sacramento. &e manet integer totus in celo.
manet integer totus incorde tuo. lõ ista dicuntut sacra

Expanded text:
ibi vera fractio et partitio, quae fit in pane, id est, in forma panis ibi frangitur, et in partes dividitur, Christus vero integer manet, et totus est in singulis. Unde Aug., inChristus manducatur, vita manducatur. Sed quis audeat manducare Dominum suum? Et tamen invitans nos ad manducandum ait: Qui manducat me, vivit propter me . Nec occiditur Christus, ut manducetur; sed mortuos vivificat, quando manducatur; reficit, non deficit. Et vivit manducatus, quia surrexit occisus. Nec quando manducamus, partes de illo facimus. Et manducent carnem Christi. Unusquisque accipit partem suam, unde et ipsa gratia partes vocantur. Per partes manducatur et manet integer totus. Per partes manducatur in sacramento et manet integer totus in caelo, manet integer totus in corde tuo. Totus enim era
Abbreviated transcription (Latin):
rina sola. isi utr̃q fuerit aounatũ. ce panis unuis
compage solidatũ. Si quis tñ ñ intendens intro¬
oucere heresim. obluione. ł ignorantia. ñ uidetur
cẽ ittitũ sacram̃tũ. s illegrauit̃ ÷ corripiendꝰ. slam
ce grecoꝵ eccła ñ apponere aquã dr̃. quod etiam ex
dicłis cyprians uidctur posse colligi. Aicenim. Si qͥs¬

Expanded text:
a sola, nisi utrumque fuerit adunatum, et panis unius compage solidatum. Si quis tamen non intendens introducere haeresim, oblivione vel ignorantia aquam presse irritum sacramentum; sed ille graviter est corripiendus. Nam et Graecorum Ecclesia non apponere aquam dicitur. Quod etiam ex dictis Cypriani videtur posse colligi; ait enim, de
Abbreviated transcription (Latin):
nem sic̃ aliam in paites diuioenda. & morsib lacerã¬
dã. Iõ qͥbdã placet. qđ ñ sit ib fractio sic̃ inoetur. s d̃t
frangi. qr indecur frangi. Iitib obicitur qđ ait am¬
bilꝰ. Nicħ falsi putandũ ÷ in sacrificio ueritatis.
uł sic̃ fit in magoꝵ p̃stigas. uͥdelufione quadam
fallit nos uisus. nec fallitur: quod eẽt si credereturi¬
ta frangi. ut indetur. Nec illusio ÷ qr ad utilitatem

Expanded text:
 sicut aliam in partes dividendam, et morsibus dilacerandam. Ideo quibusdam placet quod non sit ibi fractio sicut videtur; sed dicitur frangi, quia videtur frangi. Quibus objicitur quod ait Ambros.: Nihil falsi putandum est in sacrificio veritatis; vel sicut fit in magorum praestigiis, ubi delusione quadam fallit nos visus, nec fallitur; quod esset, si crederetur ita frangi, ut videtur. Nec illusio est, quia ad utilitatem
Abbreviated transcription (Latin):
sociari: unũ quidẽ ex inuisibilib atq uisibilib fi¬
eri: idẽ. ẜ odem mom̃to &e in cȩlum̃ capitur minis¬
terio angłoꝵ consociandũ corpori. xp̃i. &e a ñ ocłos
sacerdotis m altari udetur: ficut diuimitasũb totũ
implet mundũ: ita mulcis locis illud corpus consecta¬
tur. nec sunt cñ multa corpora xp̃i. s unũ corpus et
unus sangun. Iõq siue plus. siueminus quis inde
ꝑcipiat. om̃s equalit̾ corpusxͥ integerrime sumunt.
Post consecrationẽ gͥ ñ ib suba panis uł uini. sic̃ et¬

Expanded text:
summa et ima sociari, unum quid ex invisibilibus atque visibilibus fieri? Idem: Eodem momento et in coelum rapitur ministerio angelorum consociandum corpori Christi, et ante oculos sacerdotis in altari videtur. Sicut divinitas Verbi totum implet mundum, ita multis locis illud corpus consecratur. Nec sunt tamen multa corpora Christi, sed unum corpus et unus sanguis. Ideoque sive plus sive minus quis inde percipiat, omnes aequaliter corpus Christi integerrime sumunt. Post consecrationem ergo non est ibi substantia panis
Abbreviated transcription (Latin):
trra nautales ꝓprietates seu uires st̃ ip̃iꝰ mentis.
e a se intucẽ differt̃. qr memoria ñ ÷ incelligenti¬
a. uł uoluntas. nec intelligentia uoluntas. siue
amar. siͥ etiam adse inuicem dicunt᷑ relatiue.
i hex itia etiam ad scip̃a referuntur. ut aic ar¬
s in xi.ł de trinicate. Mens cnm amare serp¬
sam. nł meminisse ñ pot̾. nsi etiã nouerit se.
Nam quomõ amat uł meminit. qđ nescit: ĩiro
itaq mõ tria ista inseꝑabilia sc̃. a semetip̃is. et
cñ eoꝵ singłm. &e simul omnia una cẽncia ẽ. cũ
et pelatiue dicanut admiucẽ. hie aperit᷑ qađ sa¬
ed iam uidendum÷: quomd̃ hȩc tria dicantur u
it. Anmonemur si utc̃q uidere possumus. hec
ut color incorpore. qr et firelatiue dicuntur ad mini¬
cem. singła tamen subalit̾ sunt in sua sub̃a. E cce
ee quo sensu illatria dicantus eẽ unum ist una fub¬
stantia q̃tria utait ausꝰ. in ł.xu. det̾ntate. In m̃te¬

Expanded text:
tria, naturales proprietates seu vires sunt ipsius mentis, et a se invicem differunt; quia memoria non est intelligentia vel voluntas, nec intelligentia voluntas sive amor. 13. Quod etiam ad se invicem dicuntur relative. Et haec tria etiam ad seipsa referuntur, ut ait Aug. in lib. 9 de Trin., c. 3. Mens enim amare seipsam vel meminisse non potest, nisi etiam noverit se. Nam quomodo amat vel meminit quod nescit? Miro itaque modo tria ista inseparabilia sunt a seipsis, et tamen eorum singulum, et simul omnia una essentia est, cum et relative dicantur ad invicem. 14. Hic aperitur quod sued jam videndum est, quomodo haec tria dicantur unit · Admonemur, si ubicunque videre non possumus, haec ut color in corpore; quia, etsi relative dicuntur ad invicem, singula tamen substantialiter sunt in sua substantia. Ecce ex quo sensu illa tria dicantur unum esse, vel una substantia: quae tria, ut ait beatus Au
Abbreviated transcription (Latin):
rem̃iniscitur ꝑ memoriã. intuetur ꝑ intelligentiã.
amplectitur ꝑ dilectionẽ: ꝓfecto repperit illuis sum¬
me truncatis imaginem. Q noo in illa similitudi¬
caueat ne hancimaginẽ ab eadẽ armitate frãm.
ita ei comparet. ut omnino extmet similam. s po

Expanded text:
intelligentiam, amplectitur per dilectionem, profecto reperit illius summae Trinitatis imaginem. 15. Quod in illa similituderumtamen caveat ne hanc imaginem ab eadem Trinitate factam ita ei comparet, ut omnino existimet similem, sed po
Abbreviated transcription (Latin):
dibitat eum posse: Pocest gͦ deus aliuid fac̾e:
qͣm facit. ⁊ tamen. si auud facẽt. Aluisip̃nõ eẽt.¬
nec noua. nec mutabilis. aliqͦ mͦ eẽ pot̃. Et si enim
possit uelle. qͦd nũqͣm uolut: ñ tñ nouit. nec no¬
uauoluntate. sed sempit̾na tm̃uelle pot̃. Potest
eminuelle. qd̃ pot̾ ab et̾no uoluisse. ht̃ enim po¬
tentiam uolendi. ⁊ nunc. ⁊ ab et̾no. quod tũ. nec

Expanded text:
dubitat eum posse? Potest ergo Deus aliud facere dubitat eum posse? Potest ergo Deus aliud facere quam facit; et tamennec nova nec mutabilis aliquo modo esse potest. Etsi enim possit velle, quod numquam voluit, non tamen noviter nec nova voluntate, sed sempiterna tantum velle potest. Potest enim velle, quod potest ab eterno voluisse. Habet enim potenciam volendi et n
Abbreviated transcription (Latin):
bat i pat̾ ex hibere. q̃uod non exhibebat. ut̾q
ait. Ommipotũtis uoluntas. multa pot̃ facere
que nec uulti nec facit. Potuit enim facẽ. ut .xii.
legiones angłoꝵ pugnarent contͣ illos. qui ip̃m¬
ceperunt. Item in eodem. Cur ap̃ quosdã ñ facte
sunt uirtutes. que si facte fuissent. egissent ill
homines penĩt. uel facte sunt apud eos. qui ñ¬
fuerant credituri. tunc non latebit. qd̾ nũc lat.
necutiq ds in iuste uoluit saluos fi. cum posset̃
saluie ẽ. si uellet. cunc inclarissima sapĩe luce
iudebitur. quod nunc piorum fides ht̃. ante qͣm
manifesta c̃gnitione uideatur. qm certa ⁊ in¬
mutabilis ⁊ efficacissima sit uoluntas dezq̃
musta possit:⁊i nonuelit. Nicħ au̾t qd̃ nonpos¬
non potuit uidam suscitare in mente: Potuit
quidem. s noluit. His auecoritatib. multisq
aliis. aꝑte docetur. qd̃ ds multapossit face̾. que
noniuilt. quod ⁊̃ rõne ꝓbari pot̃. N on enim
uilt deus: omnes homines instificare. ⁊ tñ: qͥs

Expanded text:
bat, et Pater exhibere quod non exhibebat. Uterque Omnipotentis voluntas multa potest facere quae non vult, nec facit; potuit enim facere ut duodecim legiones angelorum pugnarent contra illos qui Christuceperunt. Item in eodem: Cur apud quosdam non factae sunt virtutes, quae si factae fuissent, egissent illi homines poenitentiam; et factae sunt apud eos qui non erant credituri; tunc non latebit quod nunc latet. Nec utique injuste Deus noluit salvos fieri, cum possent salvi esse si vellet. Tunc in clarissima sapientiae luce videbitur, quod nunc piorum fides habet, antequam manifesta cognitione videatur, quam certa, immutabilis, efficacimulta possit et non uelit, nihil autem  Non potuit Judam suscitare in mente? Potuit quidem, sed noluit. His auctoritatibus aliisque multis aperte docetur quod Deus multa possit facere quae non vult; quod etiam ratione probari potest: non enim vult Deus omnes homines justificare, et tamen quis
Abbreviated transcription (Latin):
signa: dilectio appellant᷑. ⁊ dr uatus d̾s. ⁊ ñẽ ira
in coaliqua. s signatm̃ quȩ foris fuĩt. quibꝰ irat
ostendĩ. ĩraipĩus nominãt᷑. Et figura dicendi. scd̃

Expanded text:
 non est ira in eo aliqua, sed signa tantum quae foris fiunt, quibus iratus ostenditur, ira ipsius nominantur. Et est figura dicendi secund
Abbreviated transcription (Latin):
dam non finrende ⁊ preꝑatio pene.: non t̾minande
et sicitt p̃destinacionis effectus ẽ gr̃e appositio. ita re¬
probationis etͥne qͦdam mͦ effectus eẽ udr̃: õbditra¬
tio nec obdurat aeus. Ntait auõ adfistum. Inꝑcien¬
do maliciami: s non intꝑtiendo gr̃am. sicut sidig¬
ni sinte. Quib enim non imꝑticur. nec digni sũt:
nec merentur stmꝑ sect̃m potiuis ut non imꝑtiat᷑:
p̃destinationẽ. ⁊ precipue p̃destiationis effectum.
.i. gr̃e appositionem obdurationẽ srgr̃ẽ pͥuationẽ.¬

Expanded text:
dam non finiendae, et praeparatio poenae non terminandae. dam non finiendae, et praeparatio poenae non terminandae. Et sicut praedestinationis effectus est gratiae appositio, ita reprobationis aeternae quodammodo effectus esse videtur obduratio. Nec obdurat Deus, ut ait Aug., tom. 4, edo malitiam, sed non impartiendo gratiam, sicut nec digni sunt. Quibus enim non impartitur, nec digni sunt, nec merentur; potius ut non impartiatur, praedestinationem, et praecipue praedestinationis effectum, id est, gratiae appositionem; obdur
Abbreviated transcription (Latin):
uationis eoꝵdem. S̃icit enim p̃destinationis effecc᷑
illagi̾a ẽ qua inp̾senti iustificam᷑ atq ad recte ui¬
uendum ⁊ inbono ꝑseu̾and̾ ad iuuami ⁊ illa qua in
gendo qͦsdam reꝓbauit. scłm duo consid̾at᷑ qͦrum
ħ in quid regula inconcusse tenenda ẽ. peccatores
inpecc̃is p̃scitos eẽñon p̃ꝑatos penam aut̃ ẽe pre¬
a. ⁊ quib cumq donae: ꝓculoubio se donaturumeẽ.
p̾scruit. Preꝑauit etiam qdͥeus ut ait fulgentiꝰ. mali
ignem et̾mim. illis utiq quos iuste preꝑauit: ad
luenda supplicia. nec tarĩ preꝑauit. ad facienda
pecc̃a Preꝑauit enim deusq̃uod diuina equitas
reddẽt. numquam ꝙ humana iniqͥtas admittẽt
ꝑauit miqͦs ãditiciam ad mittendam qr pͣuitatis p̃¬
ꝑator nĩquã fuit. sic̃ gͥ p̃destinatio d̾i propͥe ẽ p̃scĩa
⁊ p̃ꝑatio beneficioꝵ dei. quib c̃tissime lib̾ant᷑ qͥc̃q
lib̾ant᷑. Ita reprobatio dei ẽ p̃scr̃a malicie. inquibus¬

Expanded text:
ffectus illa gratia est qua in praesenti justificamur, atque ad recte vivendum et in bono perseverandum adjuvamur, et illa qua in gendo quosdam reprobavit, secundum duo consideratur; quorum  inquit, regula inconcusse tenenda est peccatores in peccatis prescitos esse non preparatos, penam autem esse prea, et quibuscumque donat, procul dubio se donaturum esse praescivit. Praeparavit etiam Deus, ut ait Fulgentius, malis ignem aeternum; illis utique, quos juste praeparavit ad luenda supplicia, nec tamen praeparavit ad facienda peccata. Praeparavit enim Deus quod divina aequitas redderet, non quod humana iniquitas admitteret. paravit iniquos ad justitiam amittendam; quia pravitatis praeparator nunquam fuit. Sicut ergo praedestinatio Deineficiorum Dei, quibus certissime liberantur quicumque liberantur; ita reprobatio Dei est praescientia malitiae in quibus
Abbreviated transcription (Latin):
tius pot̾ fac̾e. qͣm facit. Siuͦ teferat᷑ modus ad
rem ipãm qͣm facit łs: dĩs. quia⁊ aliꝰ: ⁊ meli¬
or pt̃ eẽ modꝰ. ⁊ scd̃m hoc: concedi pt̃. qr eam
que facit. p̃t facẽ melius. ⁊ alit̾ qm facit. qi pot̃
quibusdã meliorem modum existendi p̃stare.
⁊ qͥbusdã aliũ. Uñ. aũõ. in .xiii.i. de. tͥ dicit. Qd̃ fu¬
it ⁊ alius modus nr̃e lib̾ationis possibił deo.
qui omnia pot̃. s nullus alius nr̃e miserie sanã¬
de: fuit conuementior. Pot̃ gͥ deus eor que facit.
quedam alio mͦ meliori. quedam aliołn eq̃ bo

Expanded text:
tius potest facere quam facit. Si vero referatur modus ad tius potest facere quam facit. Si vero referatur modus ad rem ipsam quam facit Deus, dicimus quia et alius, et melior potest esse modus. Et secundum hoc concedi potest, quia ea quae facit, potest facere melius, et aliter quam facit; quia potest quibusdam meliorem modum existendi praestare, et quibusdam alium. Unde Aug., in lib. 13 de Trin., dicit quod fuit et alius modus nostrae liberationis possibilis Deo, qui omnia potest; sed nullus alius nostrae miseriae sanandae fuit convenientior. Potest ergo Deus eorum quae facit, quaeda
Abbreviated transcription (Latin):
sitatem. in quamaior consummatio expressa est.
non posse ẽẽ meliorem. qmͣ ẽ. siue iõ: quia sume
bonaẽ. itauit nulla omnino bomi ꝑfectio ei desit.
iõ non pot̾ melior eẽ. quia bonum amplius ꝙ
eideest: caꝑe ip̃a non ualec. Iam ħ ip̃m ñ posse.
defectionis ẽ. ñ cõsumationis. ⁊ p̾eẽ melior̃. si fi¬
at capax melioris boni. qd̃ ip̃ pot̾. qui eam fecit.
se. qui nec peccare posset. nec uellet. ⁊ sitalẽ feciss.
quis dubitat eum meliorem fuisseꝰ. Exp̃dictis cõ¬
stat. qd̃ pot̃ cł̾s ⁊ alia facẽ qm facit. ⁊ que facit:
Meliora ea facẽ qm facit. Utrũ alio mõ uł melio¬
utrumaliomͦ. ł meliori qͣm facit. possit ea
face̾: que facit. Simodꝰ oꝑationis ad sapienti¬
am opificis referat᷑ tiec alius. nͨ melior eẽ pocist.
slonenim pot̃ face aliqͥd: alit̾ ł melius. qni fac̃.¬
.i. aliasapĩa. ł maiori sapĩa. Nich̾ enim sapien¬

Expanded text:
sitatem, in qua major consummatio expressa est, sitatem, in qua major consummatio expressa est, non posse esse meliorem quam est? Sive ideo quia summe bona est, ita ut nulla omnino boni perfectio ei desit; ideo non potest melior esse, quia bonum amplius quod ei deest, capere ipsa non valeat, jam hoc ipsum non posse defectionis est, non consummationis; et potest esse melior si fiat capax melioris boni, quod ipse potest qui eam fecit. se, qui nec peccare posset, nec vellet; et si talem fecisset, quis dubitat eum meliorem fuisse? Ex praedictis constat quod potest Deus et alia facere quam facit, et quae facit meliora ea facere quam facit. 3. Utrum alio vel melimodo vel meliori quam facit, possit ea facere quae facit. Si modus operationis ad sapientiam opificis referatur, nec alius, nec melior modus esse potest. Non enim potest facere aliquid aliter vel melius quam fac alia sapientia vel majori sapientia; nihil enim sapien
Abbreviated transcription (Latin):
unc illud restat discutiendũ: aliqd meliꝰ quã¬
utrum melius aliquid dĩ pꝰsit face̾. qͣm facit
Solñt enim illi sorutatores dic̾e. qd̾̃ ea que fac̃
ds. ñ pot̾ meliora fac̾e̾. quia si poss facẽ ⁊ ñ face̾t.
inudus eẽtẽi non summe bonus ⁊ hoc ex simil
astruere cõant᷑. Ait enim au̾o in libro. questioñ.¬
octoginta tͥum. Deus quẽ genuit. qm̃ meliorem
segnare ñ potint. sicħ enim dõ meluis. debuit
equalem. Siemmuoluit. ⁊ ñ potuit᷑ ĩ firmꝰẽ. Si po¬
tuit. ⁊ noluit. inuidus. Ex quo conficitur. eqͣlem
genuisse filium. asimili uolt̃ dr̃e. quod sipot̃ deꝰ
rem meliceem facẽ qm facit: inuidus est. s ñ
ualet huius similitudinis inluctio. qr filiũ
genuit. de sub̃a sua. Id̾q. si pos gigne egiẽ.
et non gigneret. ĩnuidus eẽt. Alauero: que nonde
suba sua facit: meliora facere pot̃. Questio qua
erum h abbis respondi deposco. illi aitantur.
curdicant remaliqͣm. siue eciam rerum umiũ¬

Expanded text:
unc illud restat discutiendum, utrum melius aliquid possit facere quam facit? Solent enim illi scrutatores dicere quod ea quae facit Deus, non potest meliora facere, quia si posset facere, et non faceret, invidus esset, et non summe bonus. Et hoc ex simili astruere conantur; ait enim Aug. in lib. 83 Quaest., q. 50: Deus quem genuit, quoniam meliorem se generare non potuit nihil enim Deo melius, debuit aequalem. Si enim uoluit et non potuit, infirmus est. Si potuit et noluit, inugenuisse Filium. A simili volunt dicere quod si potest Deus rem meliorem facere quam facit, invidus est. Sed non valet hujus similitudinis inductio, quia Filium genuit de substantia sua. Ideoque si posset gignere aequalem et non gigneret, invidus esset; alia vero quae non de substantia sua facit, meliora facere potest. 2. Quaestio quaerum hic ab eis responderi deposco cur dicunt rem aliquam sive etiam rerum univer
Abbreviated transcription (Latin):
łpotuit leg̾e heri. ubiuniꝰ rei mõstrat᷑ potñtia.
Siaũ diũsis temporibꝰ loquentes. eiusdem temꝑiꝰ
ũbis.⁊ adũbiis utamͣ. dicentes hodie. iste pot̾ ho
s diu̾sa dm̃s eum posse. Lateamͣ gͥ. dm̃ semꝑ
posse. quicquid semł potuit .i. hr̃e oẽmiliam po
tentiam: qm semł habuit. ⁊ illius om̃isrei potñ¬
ciam: ciũ semł hũit. s non semꝑ posse facere õe
illud: quod aliqũ potuit facẽ. pt̃ quid̃ fac̾e. aut fe¬
cisse. quod aliqñ potuit. Similit̾. Quicqͥd enĩ uo¬

Expanded text:
rei monstratur potentia. Si autem diversis temporibus loquentes, ejusdem temporis verbis et adverbiis utamur, dicentes hodie: Iste potest lsed diversa dicimus eum posse. Fateamur ergo Deum semper posse quidquid semel potuiam quam semel habuit, et illius omnis rei potentiam cujus semel habuit; sed non semper posse facere omne illud quod aliquando potuit facere: potest quidem facere aut fecisse quod aliquando potuit. Similiter quidquid vo
Abbreviated transcription (Latin):
ciauacuetur. si non gratis doatur. s m̃itis reddit᷑.
iseretur itaq secunt̃ grãm. quegratis datur. obdu
ligi ut sicut reꝓbiitio di ẽ. nolle miscteri. na ob¬
duratio di sit. non misereri. ut non ab illo irroge¬
tur aliquid: quosit hõ det̾ior. s tantum quo sit
melior. nonerogatur. Ex his aꝑte ostenditur:¬

Expanded text:
atia evacuetur si non gratis donetur, sed meritis redditur. Miseretur itaque secundum gratiam, quae gratis datur. Obdurligi, ut sicut reprobatio Dei est nolle misereri, ita obduratio Dei sit non misereri; ut non ab illo irrogetur aliquid quo sit homo deterior, sed tantum quo sit melior non erogetur. Ex his aperte ostenditur
Abbreviated transcription (Latin):
tate. nec hac austoritate negatur. dm̃plura pos¬
se qͣm uelle: quia plurast̃ subiecta eiꝰ potentie:
qmͣ uoluntati. fateamur itaq dm̃. multa posse
fac̾e. que non uult. ⁊ pꝰse dimitt̾e. q̃ facit. Qd ut
c̃tius firimusq teneatur. scͥpture testimoniis¬

Expanded text:
tate. Nec hac auctoritate negatur Deum plura posse quam velle, quia plura sunt subjecta ejus potentiae quam voluntati. Fateamur itaque Deum plura posse facere quae non vult, et posse dimittere quae facit. Quod ut certius firmiusq
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ cãm: eoꝵ quȩ frunt. nisi talem: sine qua ñ fuit᷑
sitũ scĩam ad noticiam tm̃ deferamꝰ. Si uero noĩe
scĩe includitur etiã bñplacitũ atq dispositio: ct̾ rec¬
te pot̃ oici cã eoꝵ q̃ ds fac̃. his enimduob modis.
ut suꝑiꝰ p̃taxatũ :: accipitur cognicioł scĩadĩ.s. ꝓ¬
accipitur dĩ cognitio. ut ñ mõnoticiã: s etiã bñpla¬
citul dĩ significet. Mala uero scit ds̃. et p̾scit. añquã
fiant. s sola noticia: ñ bñplacito. Prescit enĩ ds̃.

Expanded text:
esse causam eorum quae fiunt, nisi talem sine qua non fiunt, si tamen scientiam ad notitiam tantum referamus. Si vero nomine scientiae includitur etiam beneplacitum atque dispositio, tunc recte potest dici causa eorum quae Deus facit. His enim duobus modis, ut suaccipitur Dei cognitio, ut non modo notitiam, sed etiam beneplacitum Dei significet. Mala vero scit Deus et praescit antequam fiant
Abbreviated transcription (Latin):
ut inereant᷑ sibi gr̃asion imꝑtiri. Nulł enim dĩ
grãm mereri ꝑot. ꝑ qm iustificatur. pot̃ tñ me¬
reri: ut non apponatur. ut penitus abitiatur.
t quidaliqui intrñ ꝓ fundum iniquitatis de¬
uenerũt. ut hoc inereantur. ut hoc dignisũt.
nis. ⁊̃i tñ merentur. omĩo repelli. ⁊ grãm sibisu¬
btrahi. Iõꝙ duit. inquibꝰdã peccõrib p̃cedẽ. qͦ
digni sunt sint iustificatione. ⁊ in alus quo dig

Expanded text:
ut mereantur sibi gratiam non impartiri. Nullus enim Dei ut mereantur sibi gratiam non impartiri. Nullus enim Dei gratiam mereri potest, per quam justificatur; potest tamen mereri ut non apponatur, ut penitus abjiciatur. Et quidem aliqui in tantum profundum iniquitatis devenerunt, ut hoc mereantur, ut hoc digni sint; ionis, non tamen merentur omnino repelli, et gratiam sibi subtrahi. Ideoque dixit in quibusdam peccatoribus praecedere quo digni sint justificatione, et in aliis quo dig
Abbreviated transcription (Latin):
miseretur. et quemuult indurat. S ħuolim¬
tas d̾i. iniusta cẽ ñ pot̃. Uenit enim de occultis¬
suius m̃itis. quia ⁊ ip̃i pecc̃ores. cum pp̃ gñale
pecc̃m. unam massam fecerint. ñ tñnulia. in¬
t̃̾ eos ẽ diu̾sitas. p̃cedit gͦ aliquid inpecc̃oribus.
quo quannus nondum sint iustificati. digni
efficiantirr iustificatione: utem p̃cedit ĩ aliis
peccõrib: quo dignisunt obtusione. Eccehic
uidetur aũs dice. qd̃ ⁊ ip̃a łi uoluntas q̃ alioᷤ
gr̃ã iustificõtus. Auiisnõ. Uñ obtundunt᷑.
Sed quid intellig̾e uolu̾it igratur. insi forte
dicat᷑. hoc intellerisse. qd̾ supea diximꝰ eum
ret̾ctasse. Namibid̾e. ⁊̃ quedam aliaconti¬
rececat. quod utrumq legenti patebit. Unde.
ũi sumile ẽ inp̃missis ⁊̃ hoc retͣctasse. Quidã
tam̃ ex eo sensu accipiunt foredictum. ñ quia
aliquis p̃destinetur ꝓm̾itis. uel iustificationis
giãm m̃eatur. s quia aliqui. non adeo mali sũt.

Expanded text:
miseretur Deus, et quem vult indurat: sed haec voluntas Dei injusta esse non potest, venit enim de occultissimis meritis: quia et ipsi peccatores cum propter generale peccatum unam massam fecerunt, tamen nonnulla inter eos est diversitas. Praecedit ergo aliquid in peccatoribus, quo quamvis nondum sint justificati, digni efficiantur justificatione. Et item praecedit in aliis peccatoribus, quo digni sunt obtusione. Ecce hic videtur Aug. dicere quod et ipsa Dei voluntas qua alios gratia justificationis, aliis non, unde obtunduntur. Sed quid intelligere voluerit, ignoratur; nisi forte hoc dicatur intellexisse, quod supra diximus eum retractasse. Nam ibidem quaedam alia conti3, aperte tractat; quod utrumque legenti patebit. Unde verisimile est in praemissis etiam hoc retractasse. Quidam tamen ex eo sensu accipiunt fore dictum, non quia aliquis praedestinetur pro meritis, vel justificationis gratiam mereatur, sed quia aliqui non adeo mali sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
ratio ẽ eummi dimitr̃e. quoddimiteit. ⁊ non pot̃ non
dimittit̾e. quod rõẽ eum dimittẽ. ⁊ ita nõ pt̃ non
dimitt̾e. quod dimittit. Et ad hoc dm̃s locutiones
ambiguas ec̃. ⁊ iõ: det̾minandas. Sienim cũ dr.
non pot facere. nisi qd̃ rõ ẽ eum facere. intelligaᷤ.
eum non posse facẽ. nisi ea que rationabilia sũt.
⁊ ea quesi fierent tõnabilia eẽnt: ueiis ẽ sensus.
Siaũt intelligas eum non posse facẽ alia rõnabi¬
lia. ⁊ bona nͥ ea que uilt. ⁊ facit. falsus ẽ intellectꝰ.
se p̾scunt: facit. nec facit auquid: qd̃ ñ p̃sciuit.

Expanded text:
quae dimittit, et non potest non dimittere quod ratio est eum dimittere, et ita non potest non dimittere quod dimittit. Et ad hoc dicimus locutiones ambiguas esse, et ideo determinandas. Si enim, cum dicitur: Non potest facere nisi quod ratio est eum facere, intelligas eum non posse facere nisi ea quae rationabilia sunt, et ea quae si fierent rationabilia essent, verus est sensus. Si autem intelligas eum non posse facere alia rationabilia et bona, nisi ea quae vult et facit, falsus est intellectus. se praescivit facit, nec facit aliquid quod non praescivit.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmeritis. ad oorpora t̾rena detiusas eẽ. hoc
aũt respuit eatholica fides. pp̃ eiudñtem apłi
sententiam: quaait. Cum nondum nati eẽnt
aut aliquid bom ł mali egissent. ⁊ c̃. M elior
ẽ gͦ fides ignorantia: qmn temeraria scĩa. E¬
legit gͦ quos uoluit.: gratuita mĩa. non quia
fideles futuri crant. s ut fideles ẽẽnt. eisq
grãm dedit. non quia fideles erant: sut fie¬

Expanded text:
meritis ad corpora terrena detrusas esse. Hoc autem respuit catholica fides propter evidentem Apostoli sententiam qua ait, Rom. 9: Cum nondum nati essent, aut aliquid boni vel mali egissent, etc. Melior est ergo fidelis ignorantia, quam temeraria scientia. Elegit ergo eos quos voluit gratuita misericordia, non quia fideles futuri erant, sed ut fideles essent; eisque gratiam dedit, non quia fideles erant, sed ut fie
Abbreviated transcription (Latin):
sibuis remota. ¶ Sed querit᷑. uttũ sicut dr
elegisse quosdam ut bom fierent. ⁊ fideles.
ita ⁊̃ concecli debeat: reꝓbasse quosdam ut
mali eẽnt. ⁊ infideles. ⁊ obdurare: ut peccent.
qd̃ nunatemis concedi oportet. Nonemin
reꝓbatio. ita ẽ cã malisicut p̃destinatio cã
semł scit. ł p̃scit deus. semꝑ sciat. ⁊ scierit. ⁊
p̃sciat acp̃scierit. an olim scierit. uel p̾scient. qͦo
modo non scit. uel p̾scit. De p̾scĩa. pͥmo respõde¬
musdicentes multa eum p̾scisse que mͦ ñ p̃scit.
cumenim eiꝰ p̃scĩa non sit nsi de ficcurs. ex quo
illa quefutura erant p̾scĩa sentia fiunt. ł pte¬
Prescuut gͦ deus omnia abet̾no que futiua erãt.
na p̃scue descͥinit. nisi cum futura eẽ desuit.
neq cum p̃scire desinit auqͣ que añ p̃sciebat. mi¬
mis eanoscit. qͣm ante tognoscebat. None nĩdr
exdefectu scĩe eius. quod aliqua p̃scierit ali¬

Expanded text:
stio. Sed quaeritur utrum sicut dicitur elogisse quosdam ut boni fierent et fideles, ita etiam concedi debeat reprobasse quosdam ut mali essent et infideles, et obdurare ut peccent; quod nullatenus concedi oportet. Non enim reprobatio ita est causa mali, sicut praedestinatio est causa semel scit vel praescit Deus semper scit et scierit, ac praesciat et praescierit, an olim scierit vel praescierit quod modo non scit vel praescit. De praescientia primo respondemus, dicentes multa eum praescisse quae modo non praescit, cum enim ejus praescientia non sit nisi de futuris, ex quo illa quae futura erant praesentia fiunt vel praetePraescivit ergo Deus omnia ab aeterno quae futura erant, neque praescire desinit, nisi cum futura esse desinunt. Neque cum praescire desinit aliqua quae ante praesciebat, minus ea noscit quam ante cognoscebat. Non enim dicitur ex defectu scientiae Dei quod aliqua praescierit ali
Abbreviated transcription (Latin):
qp̾facit. It qs̃ ad ħ respõdemꝰ. ambiguitatẽ
locutionis aet̾minantes. Cumenm d̾r rõuel
ci optima penes dm̃i ẽ qͣfacit cuncta que facit.
⁊dimittit ea que dimitat. u̾m quidẽ ẽ. qun
ineouoluntas est equissima. ⁊ rectissima. qͣfac̃

Expanded text:
facit. Et ad hoc respondemus, ambiguitatem locutionis determinantes. Cum enim dicitur: Ratio vel causa optima penes Deum est, qua facit cuncta quae facit, et dimittit ea quae dimittit, verum quidem est, quia in eo voluntas est aequissima et rectissima,
Abbreviated transcription (Latin):
auerentes reddẽ iationẽ. atq secund ꝯiectu¬
rascordũ s̃m. inscrutabilem altitudinem iudici¬
orum dei cogitare cõantes. infabulafuantatis
abierunt. dicentes. qiua fimme sursum ince¬
lo peccant. ⁊ scdmsua pecc̃a: ad coepora ꝓm̾itis
drtiguntur:⁊ dignis sibi quasi carcerib ĩ du¬
cuntur. Ierunt hii taies. post cogitationes su¬
as. ⁊ uolentes disputare de dĩ ꝓ fundo. ñsi ft̃
in ꝓfuindum dicentes. aninas incelo antecõ

Expanded text:
aerentes reddere rationem, atque secundum conjecturas cordis sui inscrutabilem altitudinem judiciorum Dei cogitare conantes, in fabulas vanitatis abierunt, dicentes quod animae sursum in coelo peccant, et secundum peccata sua ad corpora pro meritis diriguntur, et dignis sibi quasi carceribus includuntur. Ierunt hi tales post cogitationes suas, et volentes disputare de Dei profundo, versi sunt in profundum; dicentes animas in coelo
Abbreviated transcription (Latin):
tia ẽ ⁊ ħ: una ẽ. uͨ multiplicitatẽ recipit. nͨ mutabi¬
litatem q̃ inexpleta eẽ ñ pt̃. Dequa: ꝓpħaait. Oĩa
quecũq uoluit. dñs fecit. Et apł. uoluntati eꝰ qͥs
resistet: Et alibi. Ut ꝓbetisquesit uoluntas dei.
bona. ⁊ bñplacens ⁊ ꝑfecta. Et ħ uoluntas. recte

Expanded text:
t, et haec una est, nec multiplicitatem recipit, nec mutabilitatem, quae inexpleta esse non potest. De qua Propheta ait: Omnia quaecunque voluit Dominus fecit . Et Apostolus: Voluntati ejus quis resistit? Et alibi ait: Ut probetis quae sit voluntas Dei bona, et beneplacens, et
Abbreviated transcription (Latin):
potint deus inc̾anari. potuit mori. ⁊ resurgẽ. ⁊
alia huiꝰ mͦi. que mͥ ñ pot̃. potuit gͦ. que m nõ
potest. ⁊ ita habuit potñciam: qm mͦnõ ht̃. Uñ.
qr sic̃ omia semꝑ sit. que aliqñ scunt:⁊ semꝑ¬
uult: que aliqñ uoluit. necumqm aliꝙͣ sc̃iã
ammittit. uel uoluntatem mutat q̃m habu¬
it. ĩta omnia semꝑ pot̾. q̃ue aliqñ potuit. nec um¬
qͣm: auqua potentia sua pͥuatur. non ẽgͦ pͥuatus
potentia incałnandi. uel resurgendi. licet ñ possit
iͦn incarnari. uel resurg̃ẽ. Sicut enim potuit olĩ
rei potentia: monstrat᷑. Ut enunolim scunt se re¬
sutrecturum. ⁊ mͦ scit se resurtxisse. nec ÷ alia sci¬
entia. illud olun sciuisse. ⁊ ħ m̾o scire. s ead̃ oĩo.
⁊ sic̃ uoluit olim resurgere. ⁊ mͦ resuriexisse. ĩ quo:
uniꝰ rei uoluntas expͥmitur. itapotuit olim nasci
dem rei potentia. Si enimposs mnasci. ⁊ resur¬
gere: non eẽt idem posse. Uerbaenm du̾isorum

Expanded text:
us incarnari, et potuit mori, et resurgere, et alia hujusmodi, quae modo non potest. Potuit ergo quae modo non potest, et ita habuit potentiam quam modo non habet, unde quia sicut omnia semper scit quae aliquando suult quae aliquando uult, nec umquam aliquam scientiam amittit uel uoluntatem mutat quam umquam habuit ita omnia semper potest quae aliquando potest, nec umquam aliqua potentia sua privatur. Non est ergo privatus potentia incarnandi vel resurgendi, licet non possit modo incarnari vel resurgere. Sicut enim potuit olim rei potentia monstratur. Ut enim olim scivit se resurrecturum, et modo scit se resurrexisse. Nec est alia scientia illud olim scivisse, et hoc modo scire, sed eadem omnino. Et sicut voluit olim resurgere, et modo resurrexisse, in quo unius rei voluntas exprimitur; ita potuit olim nasci ejusdem rei potentia. Si enim posset modo nasci et resurgere, non esset idem posse. Verba enim diversorum
Abbreviated transcription (Latin):
entia. que ipse claturus ẽ s fidem elegit inp̾scĩa.
⁊ quẽ sibi c̾diturum ẽẽ p̃scunt. ipm̃ elegit. cui
consequeritur. Ecce hic aꝑtedicit. ñ pp̃ oꝑa eum
elegisse. s pp̃fidem. qua eum p̾scunt c̃dituru
s q̃uia ⁊ ifide m̃itumẽ. sicuti ⁊inoꝑib. hocte¬
tractauit dicens. Nondum diligentius quesiue¬
ram. nec ad huc inuen̾am. qͣlis sit electio gre. de
cum reddatur pocius mitis. quanidonetur. pro¬

Expanded text:
entia, quae ipse daturus est, sed fidem elegit in praescientia; entia, quae ipse daturus est, sed fidem elegit in praescientia; et quem sibi crediturum esse praescivit, ipsum elegit cui consequeretur. Ecce hic aperte dicit non propter opera eum elegisse, sed propter fidem qua eum praevidit crediturum. Sed quia et in fide meritum est, sicuti et in operibus, hoc retractavit dicens: Nondum diligentius quaesiveram, nec adhuc inveneram qualis sit electio gratiae, de dum debitum, / reddatur pocius meritis, quam daretur.
Abbreviated transcription (Latin):
atio ⁊ p̃cipue p̃destinationĩ effectus. obdiratio¬
ins uͦ. m̃ ipsa dei et̾na reꝓbatio. quia eiꝰ nullum
ẽ m̾itum. s gr̃e pͥuatio. siue subtͣctio. que quodã
modo ẽ reꝓbationis effectus. accipitur c̃aliqñ
merita: multo minus ⁊ ip̃ius p̃destinationis. qͣ
abet̾no elegit ds quosuolutt. aliqua possunt ex¬
istere merita. Ita: nec reꝓbationis. qua ab et̾no qͦs¬
dam p̾scunt futuros malos. ⁊ cdampnãdos. sicut
elegit iacob̃iesau reꝓbauit. quod ñ fuit ꝓm̾i¬
tis eorum. quetunc haberent. quia nuiuahabe¬
bant. am̃nec ipsi existebant. nec pp̃futiam̃
bauit. Opinio quonlam in qua fuit aliqn axoꝰ.
ad̾o. quia talis futurus erat. s erelectione tal
c̃ factus. ita dicens. Disputans quid eleg̃it deuꝰ.
in ñdum nato. cuidixit seruitium eẽ maiorẽ.
⁊ quid ineodem maiore simiłr nondumna¬
to reꝓbañit. adhoc ꝑ duxi ratocinationem
ut dice̾m. Nongͦ elegit ds oꝑacuiꝰqf. in p̃sci¬

Expanded text:
atio, et praecipue praedestinationis effectus; obdurationis vero non ipsa Dei aeterna reprobatio, quia ejus nullum est meritum, sed gratiae privatio sive subtractio, quae quodam modo est reprobationis effectus. Accipitur tamen alimerita, multo minus et ipsius praedestinationis, qua ab aeterno elegit Deus quos voluit, aliqua possunt existere merita. Ita nec reprobationis, qua ab aeterno quosdam praescivit futuros malos et damnandos, sicut elegit Jacob et reprobavit Esau, quod non fuit pro meritis eorum quae tunc habebant, quia nulla habebant, quoniam nec ipsi existebant; nec propter futrobavit. 2. Opinio quorumdam, in qua fuit aliquando Aua Deo, quia talis futurus erat, sed ex tali electione talis est tactus; ita dicens: Disputans ergo quid elegerit Deus in nondum nato, cui dixit serviturum esse majorem, et quid in eodem majore similiter nondum nato reprobaverit, ad hoc perduxi ratiocinationem, ut dicerem: Non ergo elegit Deus opera cujusquam in praesci
Abbreviated transcription (Latin):
m̃ita: elegit deus aliquos abet̾no. ł apposuit gͣ¬
ciam istificationis intempore. s gratinta bom¬
prescunt. iõ elegit. s ut eẽmus tales ꝑ ip̃am e¬
lestionem gr̃e sue. qua: gratificauit nos indilec¬
to filio suo. his uidr̃ conttarit̃ qđ alibi ait aysꝰ.¬

Expanded text:
ita elegit Deus aliquos ab aeterno, vel apposuit gratiam justificationis in tempore, sed gratuita bonpraescivit, ideo elegit, sed ut essemus tales per ipsam electionem gratiae suae, qua gratificavit nos in dilecto Filio suo. 3. His videtur contrarium quod alibi ait A
Abbreviated transcription (Latin):
s alt̾ĩn horum non potest non eẽ .s. quin iste sit p̃
mallẽ alios audire qͣm doc̃e. Dicimus tañĩsum
hic quam ibi. ĩmam facumis responsionem. dicen¬
tes. determinandum fore illud. cmi mnititur cota
ocstinatꝰ÷ distinguendum emim: tum ait. Iste ñ
et disiunctim: intelligi pot̃. ñ enĩ pot̃eẽ. ut ab e¬
t̃no sit p̃destinatus: e mõ ñ sit p̃destinatꝰ. nec pot̃

Expanded text:
 alterum horum non potest non esse, scilicet quin iste sit pramallem alios audire quam docere. Dicimus tamen de phic quam ibi unam facimus responsionem, dicentes determinandum fore illud cui innititur tota aedestinatus est. Distinguendum enim est cum ait: Iste non vel disjunctim intelligi potest. Non enim potest esse ut ab aeterno sit praedestinatus
Abbreviated transcription (Latin):
ne qđ habes. nealiꝰ accipiat coronã tuam. Si aliꝰ
ñ÷ accepturꝰ. nisi iste ꝑdiderit: certꝰ ÷ electoꝵ nu¬
merus . i. ñ pot̾ augeri ut minui. oħ aũ obi¬
tiunt quidam. nicentes ꝓbare: numer electoꝵ
subtrahit. quoo si fieret: ntiq d ap̃narentur. pos¬
sent gͦ dap̾nari isti: quimñ saluabuntur. posset ita¬
q minui electoꝵ numerus. Ita etiã posset atgertqr
posset apponigr̃a: quibꝰ ñ appontur ꝑ quã salna¬
tentur. sossẽt g̃ saluare habita gr̃a. qui tñ sineca:
dampnabunt᷑. posset itaq auger. numerꝰ electoꝵ

Expanded text:
ne quod habes, ne alius accipiat coronam tuam. Si alius non est accepturus nisi iste perdiderit, certus est electorum numerus, id est, non potest augeri vel minui. Ad hoc autem objiciunt quidam, nitentes probare numerum electorum us non subtrahit; quod si faceret, utique damnarentur; possent ergo damnari isti qui tamen salvabuntur; posset itaque minui electorum numerus, ita etiam posset augeri, quia posset apponi gratia quibus non apponitur, per quam salvarentur. Possent ergo salvari habita gratia, qui tamen sine ea damnabun
Abbreviated transcription (Latin):
tr̃q simul eẽ.s. ut aliquis saluet᷑. et ñ sit p̃destina¬
tus. ⁊ ut aliquis p̃destinatus sitce dampnetur. In¬
telligentia enim conditiõis implicitȩ. ueritatẽ fac̃
inoicto. et impossibilitatẽ in uero. Si uerosimpli¬
cit̃ incesligatur: impossibilitas ñ admiccitur. Ut
pot̾ saluar. In hisenim et huusmõĩ locutisib: ex
rõne dict: dundicanda÷ sententia dictionis. Alia
nãq fit incelligentia si ꝑ coniunetionẽ hec ac̃¬
cipiant᷑ dicta. acq alia si ꝑ disiunctionẽ ut su
gas ita .i. non pot̾ eẽ ut p̃destmatus sit: de dap̃¬
netut. ĩterum dicis. quia comunctim intelli¬
gis. falsum autenisi disiunctum. ut si intelligas
istum non posse dampnari: quem dico predesti¬
natum. potuit enim noneẽ: predestinatus. ⁊ ita
Idampnaretur. Quomõ adhuc instent qõtih¬
eR UN. ⁊ am eN adhuc instant. et
scđm coniunctionẽ argim̃tando tea pro¬

Expanded text:
ut aliquis salvetur et non sit praedestinatus, vel ut aliquis praedestinatus sit et damnetur. Intelligentia enim conjunctionis implicitae veritatem facit in dicto, et impossibilitatem in vero. Si vero simpliciter intelligatur, impossibilitas non admittitur; ut potest salvari. In his enim et hujusmodi locutionibus, ex ratione dicti dijudicanda est sententia dictionis. Alia namque fit intelligentia, si per conjunctionem haec accipiantur dicta, atque si per disjunctionem, ut supgas ita, id est, non potest esse ut praedestinatus sit et damnetur, verum dicis, quia conjunctim intelligis; falsum autem, si disjunctim, ut si intelligas istum non posse damnari quem dico praedestinatum; potuit enim non esse praedestinatus, et ita damnaretur. 3. Quomodo adhuc instant quaestioni. Verumtamen adhuc instant, et secundum conjunctionem argumentando ita pro