comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uellet si hoc illi opꝰ esset. Qd̃ cum dñs
ammonuisset: adiunxit. Hȩc est enim
lex & ꝓpħȩ. Hunc cõpatientis affectum
occupatus fuerit homo in aliquo delicto.
uos qui spũales estis instruite huiꝰ modi
in spũ lenitatis. intendens te ipsum ne
& tu tẽpteris. Uide si ñ dixit fiere tanqͣm
ille. ut illum lucrifacias. Non utiq ut
ipsum delictũ fallaciter ageret. aut id
habere se simularet. s ut in alt̾iꝰ delicto
atq alt̾i tanqm sibi ab altero uellet mi¬
scditer subueniret. hoc est ñ mentientis
astu. s cõpatientis affectu. sic iudeo. sic
gentili. sic cuilibet homini paulus in
errore uł peccato aliquo constituto ñ
simulando qd̾ ñ erat. s cõpatiendo qͥa
ẽẽ potuisset tanqm qui se hominẽ cogi¬
taret. omĩb omĩa factus est. ut om̃s lu¬
crifaceret.

Expanded text:
uellet, si hoc illi opus esset. quod cum dominus uellet, si hoc illi opus esset. quod cum dominus monuisset, adiunxit: haec est enim lex et prophetae. Hunc conpatientis affectum elicto, uos, qui spiritales estis, instruite huius modi in spiritu lenitatis intendens te ipsum, ne et tu tempteris. uide, si non dixit fieri tamquam ille, ut illum lucrifacias, non utique, ut ipsum delictum fallaciter ageret aut se id habere simularet, sed ut in alterius delicto, a alteri, tamquam sibi ab altero uellet, misericorditer subueniret, hoc est non mentientis astu sed compatientis affectu. sic Iudaeo, sic gentili, sic cuilibet homini Paulus in errore uel peccato aliquo constituto non simulando, quod non erat, sed compatiendo. quia esse potuisset, tamquam qui se hominem cogitaret, omnibus omnia factus est, ut omnes lucrifaceret.
Abbreviated transcription (Latin):
on undecũq datur similitudo ab
scͥpturis. laudat᷑ ipsa res: s tantũ
unde similitudo trahitur. Non enĩ lau¬
dauit iniquũ iudicẽ qui nolebat audire
grũ qui tres panes ñ ꝓpt̾ amicitiã dedit
petenti. s tedio uictus: & tam̃ inde. simi¬
litudinẽ dedit. Et de reb gͦ ñ laudan¬
dis trahunt᷑ scd̾m quendã modũ ñnulle
similitudines. Aut si ꝓpt̾ea putatis eun¬
dẽ c̃ẽ ad marsos. quia hos audistis in
scͥptura dĩ: eundẽ cẽ ad spectaculũ thea-¬
tri. quia dicit apłs. ñ sic pugillor quasi
aerem cedens. Pugillari enim est specta¬
culũ facere. Iam quia hinc ducta est si¬
militudo. spectacula ista delectare nos
debent: Aut qͥa dixit qui in agone con¬
tendit ab omib abstinens est: ꝓpt̾ea ago
Attende qͥd ibi dicatur ad similitudinẽ.
qͥd moneatur ad ꝓhibitionẽ. Ita gͦ &
hic data est queda similitudo de. marso
qui incantat ut educat aspidem de te¬

Expanded text:
on, undecumque datur similitudo, ab Scripturis laudatur ipsa res, sed tantum inde similitudo trahitur. Non enim laudavit iniquum judicem qui nolebat audire grum qui tres panes, non propter amicitiam dedit petenti, sed taedio victus; et tamen inde similitudinem dedit . Et de rebus ergo non laudandis trahuntur secundum quemdam modum nonnullae similitudines. Aut si propterea putatis eundum esse ad Marsos, quia hoc audistis in Scriptura Dei; eundum est et ad spectacula theatri, quia dicit Apostolus: Non sic pugillor, quasi aerem caedens; pugilari enim est pancratium facere. Jam quia hinc data est similitudo, spectacula ista delectare nos debent? aut quia dixit, Qui in agone contendit, ab omnibus abstinens est ; propterea agonAttende quid tibi dicatur ad similitudinem, quid moneatur ad prohibitionem. Ita ergo et hic data est quaedam similitudo de Marso, qui incantat ut educat aspidem de te
Abbreviated transcription (Latin):
currunt dicit in illo stadio. in illo¬
spectaculo. unꝰ tam̃ accipit brauium.
cet̾i uicti discedunt. & ꝑseuerauerunt
in currendo. s cum acceꝑit unus rema¬
nebunt çȩt̾i qui similit̾ laborauerunt.
Hic ñ est sic. quotqͦt currunt si ꝑseue¬
ranter currunt om̃s accipiunt. & qͥ prior
uenerit. expectat ut cum posteriore. coro¬
netur. Agonem qͥppe istum. ñ cupidi¬
tas s caritas facit. Om̃s currentes aman
se: & ipse amor cursꝰ est. Ego gͦ sic

Expanded text:
stolus dixit, in illo stadio, in illospectaculo, unus tamen accipit bravium: caeteri victi discedunt . Et perseveraverunt in currendo: sed cum acceperit unus, remanent caeteri qui similiter laboraverunt. Hac non est sic. Quotquot currunt, perseveranter currant, omnes accipiunt: et qui prior venerit, exspectat ut cum posteriore coronetur. Agonem quippe istum non cupiditas, sed charitas facit: omnes currentes amant se, et ipse amor cursus est. 12. Sac
Abbreviated transcription (Latin):
oc gͦ ex hibeamus ei cuiꝰ infirmitatẽ
portare uolumꝰ. qd̾ ab illo nobis uel¬
lemꝰ exhiberi. si forte nos in ea essemꝰ. &
ipse ñ esset. Ad hoc ꝑtinet qd̃ ipse apłs
ait. Omĩb omĩa factus sum: ut om̃s lu¬
crifacerem. Cogitando scilicet in eo uitio
etiã se ẽẽ potuisse unde cupiebat alterũ
liberari. cõpatiendo enĩ potiꝰ id agebat
ñ m̃tiendo sicut quidã suspicant̃. & hii
maxime qui m̃daciis suis defendendis
quȩ negare ñ possunt. alicuiꝰ magni ex¬
empli patrocinium querunt. Ex tractꝰ¬
usto lex ñ est posita. ut dicit psalmi .i.
apłs. S aliud est eẽ in lege. aliud sub
lege. Qui est in lege. scdm legẽ agit. qui
est sub lege: scd̾m legem agitur. Iule gͦ li¬
ber est: iste seruus. Deinde aliud est lex
quȩ scribitur & imponit᷑ seruienti. aliud
lex quȩ m̃te conspicit᷑ ab eo qui ñ indiget

Expanded text:
oc ergo exhibeamus ei, cujus infirmitatem portare volumus, quod ab illo nobis vellemus exhiberi, si forte nos in ea essemus, et ipse non esset. Ad hoc pertinet quod ipse Apostolus ait: Omnibus omnia factus sum, ut omnes lucrifacerem . Cogitando scilicet, in eo vitio etiam se esse potuisse, unde cupiebat alium liberari. Compatiendo enim potius id agebat, non mentiendo, sicut quidam suspicantur, et hi maxime, qui mendaciis defendendis quae negare non possunt, alicujus magni exempli patrocinium requirunt. Deinde etst lex posita, ut dicit Apostolus ; sed aliud est esse in lege, aliud sub lege: qui est in lege, secundum legem agit; qui est sub lege, secundum legem agitur. Ille ergo liber est, iste servus. Deinde aliud est lex quae scribitur, et imponitur servienti; aliud lex quae mente conspicitur, ab eo qui non indiget
Abbreviated transcription (Latin):
etiã exisse de egẏpto. qui huic scło renun¬
tiastis. exisse de ppło barbaro. qͥ confessi¬
one pietatis uos a blasphemiis gentiũ
seuinxistis. Non est lingua ur̃a s barba-¬
tis alleluia. Facta est enim uidea scĩficatio
ci in uobis. ñ enĩ qui in manifesto iudeus
est. neq quȩ in manifesto in carne est cir-¬
cumcisio: s qui in occulto iudeus est. & cir-¬
cũcisione cordis. Int̾rogate gͦ corda ur̃a.
si ea circũcidit fides. si purgauit confessio.
in uobis facta est iudea scĩficatio eiꝰ. in uo¬
bis isrł potestas eius. Dedit etiã uobis po-¬

Expanded text:
etiam vos exiisse ab Aegypto, qui huic saeculo renunetiam vos exiisse ab Aegypto, qui huic saeculo renuntiastis; exiisse de populo barbaro, qui confessione pietatis vos a blasphemiis gentium sejunxistis. Non est enim lingua vestra,nim «Judaea sanctificatio ejus» in vobis: «Non enim qui in manifesto Judaeus est, neque quae in manifesto in carne est circumcisio; sed qui in occulto Judaeus est, et circumcisione cordis . Interrogate ergo corda vestra: si ea circumcidit fides, si purgavit confessio; in vobis «facta est Judaea sanctificatio ejus,» in vobis «Israel potestas ejus.» Dedit e
Abbreviated transcription (Latin):
spiritalit̃ recedendũ est. ne simꝰ iugum
huic scło renuntiauerit: quẽ a dmodũ ille
ppłs in t̾ram. ꝓmissionis induci ñ potuls
nisi pͥus ab egypto rcedlert. S. ficit isl
⁊ inde discessit. insi diuino p̾sidio. ita
nemo corde ab hoc scł̃o au̾titur. nisi dñi
isto fine scli. in hac sicut beatꝰ ioħes
scribit hora nouissima cotidianis eccliȩ
adib in uno quoq credente cõpletur.
udite apłm doctorem gentiũ docentem
aꝑ sunt. Certe manifestum est ñ hu-¬
mana suspitione. s aplico id est diuino
& adñico magisterio. Ds̃ enim loquebat᷑
m eis. & qm̃uis de carneis nubib tamen
dñs intonabat. Certe gͦ tanto testimo¬
nio manifestum est. illa omĩa figurate
gesta. nunc in nr̃a salute compleri. quia
tunc figura p̃nuntiabant᷑. Nunc autẽ p̃-¬
terita leguntur: & p̃sentia cognoscuntur.
Quid est km̃i: Qui nos cognoscitis isrłitas
scd̃m sem̃ abraham. qui estis domꝰ iacob.
seãm ꝓmissionẽ heredes. cognoscite uos¬

Expanded text:
spiritualiter recedendum, ne simus jugum huic saeculo renuntiaverit, quomodo ille populus in terram promissionis induci non potuit, nisi prius ab Aegypto recederet. Sed sicut ille non inde discessit, nisi divino praesidio, ita nemo corde ab hoc saeculo avertitur, nisi divinisto fine saeculi, in hac, sicut beatus Joannes scribit, hora novissima , quotidianis Ecclesiae fetibus in unoquoque credente completur. Audite Apostolum doctorem Gentium docentem simi? Certe manifestum est non humana suspicione, sed apostolico, id est divino et dominico magisterio; Deus enim loquebatur in eis, et quamvis de carneis nubibus, tamen Dominus intonabat: certe ergo tanto testimonio manifestum est illa omnia figurate gesta, nunc in nostra salute compleri; quia tunc futura praenuntiabantur, nunc praeterita leguntur, et praesentia cognoscuntur.issimi? Qui vos cognoscitis Israelitas secundum semen Abrahae, qui estis domus Jacob secundum promissionem haeredes, cognoscite
Abbreviated transcription (Latin):
mare. Quare & rubrũ: Significabat
consecratus: Quo gͦ ꝑducit credentes &
baptizatos: Ad manna. Ecce dico man¬
na. Notum est qͥd acceꝑunt udei. ppłs
ille isrł. Notũ est qͥd illis pluisset ds de cę¬
lo: & nesciunt cathecumini qͥd accipiant
xp̃iami. Erubescant gͦ quia nesciunt.
Granseant ꝑ mare rubrũ. manducent man¬
na: ut qͦmͦ crediderunt in nomine ĩu
sic seipsis credat uĩc¬

Expanded text:
mare, quare et rubrum? Significabat mare, quare et rubrum? Significabat nguine consecratus? Quo ergo perducit credentes et baptizatos? Ad manna. Ecce dico manna: notum est quid acceperint Judaei, populus iste Israel, notum est quid illis pluisset Deus de coelo; et nesciunt catechumeni quid accipiant Christiani. Erubescant ergo, quia nesciunt; transeant per mare rubrum, manducent manna: ut quomodo crediderunt in nomine Jesu, sic se ipsis credat
Abbreviated transcription (Latin):
manducauit manna ppls isrł:. Cũ
hansisset mare rubrũ. Mare rubrũ autẽ
qͥd significet: audi apłm. Nolo autem
os ignorare frs: qm̃ om̃s patres nr̃i
sub nube suerunt: & om̃s ꝑmare transi¬
qiunt. Qͥd est ꝑ mare transierunt: Qui
quereres ab illo secutus ait: & om̃s ꝑ moy¬
sen baptizati sunt in nube & in mari. Si
gͦ figura maris tantũ ualuit. species bap¬
tismi qnͣtum ualebit: Si qd̾ gestum est
in figura traiectum ppłm ad manna ꝑ¬
duxit. qͥd exhibebit xp̃c in ueritate bap¬
tisini sui traiecto ꝑ eum ppło suo: Per bap¬
tismũ suũ traicit credentes occisis omĩb
peccatis. tanqm hostib consequentib. si¬
cut in illo mari om̃s egyptii ꝑierunt. Quo
traicit fr̃s mei. quo traicit ꝑ baptismum
uĩc. cuiꝰ figuram tunc gerebat moyses
qui ꝑ mare. traiciebat: Quo traicit:
Ad manna. Qd est manna: Ego sũ inqͥt
panis uiuus: qui de cȩlo descendi. Man¬
na accipiunt fideles: iam traiecti ꝑ ma¬
re rubrũ. Quare mare rubrũ: Iam

Expanded text:
manducavit populus Israel? Cum transisset mare rubrum. Mare autem rubrum quid significet, audi Apostolum: Nolo autem vos ignorare, fratres, quia omnes patres nostri suo nube fuerunt, et omnes per mare transierunt. Utquid per mare transierunt, quasi quaereres ab illo; secutus ait, Et omnes per Moysen baptizati sunt in nube et in mari . Si ergo figura maris tantum valuit, species Baptismi quantum valebit? Si quod gestum est in figura, trajectum populum ad manna perduxit; quid exhibebit Christus in veritate baptismi sui, trajecto per eum populo suo? Per baptismum suum trajicit credentes, occisis omnibus peccatis, tanquam hostibus consequentibus, sicut in illo mari omnes Aegyptii perierunt. Quo trajicit, fratres mei? quo trajicit per Baptismum Jesus, cujus figuram tunc gerebat Moyses, qui per mare trajiciebat? quo trajicit? Ad manna. Quod est manna? Ego sum, inquit, panis vivus, qui de coelo descendi . Manna accipiunt fideles, jam trajecti per mare rubrum. Quare mare rubrum? jam
Abbreviated transcription (Latin):
aulus apłs. qui cũ saulus priꝰ
uocaretur. ñ ob aliud qͣntũ mͥ
uidetur hoc nom̃ elegit: nͥ ut se os¬
tenderet paruum. tanqm minimꝰ¬
apłoꝵ. Multũ contra suꝑbos & arro¬
gantes. & de suis oꝑib p̃sumentes. ꝓ
cõmendanda dĩ gr̃a fortit̾ atq acrit̾
dimicat. quia reuera in illo cuiden¬
tior & cdarior apparuit. Qui cũ talia
oparetur uehem̃ter ȩccl̃iam dĩ ꝑsequeis.
ꝓ quib sũmo supplicio dignꝰ fuit. mi¬
scđ̃iam. ꝓdamnatione suscepit: & ꝓ
pena consecutus est grãm. Merito ꝓ
Iec in re ꝓfunda. & nimis abdita ñ
intelligentiũ. & u̾ba sua sana in ꝑuer¬
sum sensũ detorquentiũ curat inui¬
diam. dũ tam̃ incuntanter p̃di¬
cet donũ dĩ. quo uno. salui ft̃ filu
ꝓmissionis. filii beneficu diuni.
lutatio sic se habet. G¬
Irã uobis & par
de ad romanos pene ipsa questio sola-
uersatur. tam pugnacit̾. tam multiplicit̾
ut fatiget quidẽ legentis intentionem. s
tam̃ fatigatione utili ac salubri: ut homi¬

Expanded text:
lus — qui cum Saulus prius uocaretur non ob aliud, quantum mihi uidetur, hoc nomen elegit, nisi ut se deret paruum tamquam minimcontra superbos et arrogantes et de suis operibus praesumentes pro commendanda ista dei gratia fortiter atque acriter dimicat, quia reuera in illo euidentior et clarior apparuit, qui cum talia operaretur uehementer ecclesiam dei persequens, pro quibus summo supplicio dignus fuit, misericordiam pro damnatione suscepit et pro poena consecutus est gratiam, merito nec in re profunda et nimis abdita non intcllegent:um et uerba sua sana in peruersum sensum detorquentium curat inuidiam, dum tamen incunctanter praedicet donum dei, quo uno salui fiunt filii promissionis, filii beneficii diuinilutatio sic se habet: gratia nobis et pax nde ad Romanos paene ipsa quaestio sola uersatur tam pugnaciter, tam multipliciter, ut fatiget quidem legentis intentionem, sed tamen fatigatione utili ac salubri, ut interioris homi
Abbreviated transcription (Latin):
filii sui. qͣmqͣm & anteqmͣ redimereris
cuiꝰ eras. nisi eiꝰ qui condidit om̃ia: Pe¬
culiarit̾ quodamͦ te habere uoluit. re¬
demptũ sanguine filii sui. Non estis in¬
quit ur̃i. Empti enĩ estis p̃cio magno:
glificate & portate dm̃ in corpore ur̃o.
Ergo ille a quo redẽptus es fecit te. domum
suã. Nunqͥd tu uis euerti domũ tuam:
Sic nec d̃s suam. hoc est teipsum. Si tibi
ñ partis ꝓpter teipsum. parce tͥ uł ꝓpter
dm̃ qui te fecit templũ suum.
Templũ enĩ dĩ scm̃ est. qd̾ estis uos. Et qͥ
templũ dĩ iuolauerit. disꝑdet illũ ds̃.¬

Expanded text:
Filii sui quanquam et antequam redimereris, cujus eras, nisi ejus qui condidit omnia? Peculiariter tamen quodammodo habere voluit redemptum sanguine filii sui. Non estis, inquit, vestri, empti enim estis pretio magno, glorificate et portate Dominum in corpore vestro, Ergo ille a quo redemptus es efficit te domum suam. Nunquid tu vis domum tuam everti? si nec Deus suam, hoc est, te ipsum? Si tibi non parcis propter te ipsum, parce tibi vel propter Deum, qui te fecit templum suum, templum enim Dei sanctum est quod estis vos, et qui templum Dei violaverit, disperdet illum De
Abbreviated transcription (Latin):
on cnĩ qd̵ libet credere bonum est.
Nam unde illud: Erẽs nolite. om̃i
spũi credere. s ꝓbate spm̃ qui ex dõ est.
Nec in laudib caritatis qd̾ dictũ est omĩa
credit sic accipiendum est. ut caritati
cuiꝰ piam derogemꝰ. si ñ qd̾ audierit sta¬
tim crediderit. Quid qd̾ eadem caritas
ammonet. ñ facile de fr̃e aliquid ẽt̃ qe¬
dendũ. & cũ tale aliquid dicit᷑. hoc ꝓd
se magis iudicat ꝑtinere ne credat.:
Postremo ipsa caritas quȩ omĩa credit.
ñ om̃i spũi credit. Ac ꝑ hoc omĩa qui¬
dem credit s dõ. quia ñ dictũ est om̃ib

Expanded text:
on enim quodlibet credere bonum est; nam unde est illud: fratres. nolite omni spiritui credere, sed probate spiritum qui ex deo est? nec in laudibus caritatis quod dictum est: omnia credit, sic accipiendum est, ut caritati cuiuspiam derogemus, si non quod audierit statim crediderit. quid quod eadem caritas admonet non facile de fratre mali aliquid esse credendum et, cum tale aliquid dicitur, hoc ad se magis iudicat pertinere ne credat ? postremo ipsa caritas, quae omnia credit, non omni spiritui credit ac per hoc omnia quidem credit, sed deo, quia non dictum est: \'omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
eq enĩ essent etiã homines litt̾am.¬
amatores pecuniȩ. nisi eo se puta¬
rent excellentiores. quo ditiores. Cui
morbo contraria caritas ñ querit quę
sua sunt. id est ñ pͥuata excellentia letat᷑.
Merito gͥ & ñ inflatur. Ex libro confes

Expanded text:
e enim essent etiam homines amatores pecuniae, nisi eo se putarent excellentiores quo ditiores. cui morbo contraria caritas non quaerit, quae sua sunt, id est non priuata excellentia laetatur; merito ergo et non inflatur. Hi duo amores
Abbreviated transcription (Latin):
Et d̾s dilectio est. & fideles in dile.¬
ctione adquiescunt illi. Reuocat ab
strepitu qui foris est. ad agenda silentia.
Ecce d̾s dilectio est. Ut quid imꝰ & currimꝰ
Tm sublunia cęloꝵ & una t̾rarum. queren¬
tes cũ qui est apud nos. si nos uelunꝰ esse
apud eum : Nemo dicat. ñ nouĩ quẽ di¬
ligam. Diligat frem : & diligit eandem
dilectionem. Magis enim nouit dilecti¬
onẽ qua diligit : qm frẽm quẽ diligit.
Ecce iamͥ potest notiorem habere dm̃ qm
Notiorem. quia int̾iorem. Amplectere
dilectionẽ dñi: & dilectione dm ample¬
ctere. Ipsa est dilectio quȩ om̃s bonos an-¬
głos & om̃s dĩ seruos consociat uinculo
sc̃ĩtatis. nosq & illos cõniungit inuicem
nobis. & subiungit̃ sibi. Qnͣto gͥ samo¬
Nres sumꝰ a tumore suꝑbiȩ tanto sumus
dilectione plemores. Et quo nͥ dõ plenus
est. qui plenꝰ est dilectione.on quȩ¬

Expanded text:
et: deus dilectio est, et: fideles in dilectione adquiescunt illi, reuocati ab strepitu, qui foris est, ad gaudia, silentia. ecce deus dilectio est, et quid imus et currimus in sublimia caelorum et ima terrarum quaerentes eum qui est apud nos, si nos esse apud eum? Nemo dicat non novi quid diligam. Diligat fratrem, et diligat eamdem dilectionem. Magis enim novit dilectionem, quam diligit, quam fratrem quem diligit. Ecce jam potest notiorem habere dilectintiorem, quia interiorem, quia certiorem. Amplectere dilectionem Domini, et dilectione amplectere deum. ipsa est dilectio, quae bonos omnes angelos et omnes dei seruos consociat uinculo sanctitatis, nosque et illos coniungit inuicem nobis, subiungit sibi. quanto igitur saniores sumus a tumore superbiae, tanto sumus dilectione pleniores. et quo nisi deo plenus est qui plenus est dilectione?
Abbreviated transcription (Latin):
li baptrzati estis. Ita suscipiant pacem
ppło dĩ. id est pauꝑib dĩ ñ illis. s cũ illis
regnare cupientes. Illi qͦq ñ dicant. ego
sum pauli. ego autẽ apollo. ego uͦ cephȩ:
s om̃s dicant ego sum xp̃i. Hec est iusti¬
cia. ñ anteponere seruos dño. nec equa¬
re. ita leuare oculos in montes unde ue¬
niat auxiliũ mͥ. ut tam̃ auxiliũ suum
ñ sꝑent a montib s a dño. qui fecit ce¬
pe antea uocabatur. Hoc autẽ ei no¬
m̃en ut petrus appellaretur: a dño impo¬
situm est. Et hoc in ea figura ut signifi¬
caret eccł̃iam : quia enĩ xp̃c petra: petrus
ppłs xp̃ĩanus. Petra enĩ principale nom̃
est. Ido petrus a petra. ñ petra a petro:

Expanded text:
li baptizati estis ? Ita suscipiant pacem li baptizati estis ? Ita suscipiant pacem populo Dei, id est, pauperibus Dei; non illis, sed cum illis regnare cupientes. Illi quoque non dicant, Ego sum Pauli, ego sum Apollo, ego vero Cephae; sed omnes dicant: Ego sum Christi . Haec est justitia: non anteponere servos Domino, nec aequare; ita levare oculos in montes unde veniat auxilium sibi, ut tamen auxilium suum non sperent a montibus, sed a Domino qui fecit coepe antea vocabatur. Hoc autem ei nomen, ut Petrus appellaretur, a Domino impositum est: et hoc in ea figura, ut significaret Ecclesiam. Quia enim Christus petra, Petrus populus christianus. Petra enim principale nomen est. Ideo Petrus a petra, non petra a Petro:
Abbreviated transcription (Latin):
paulus ꝓ uobis crucifixus est: Et qͥd gͦ:
Qnͣdo illos generasti: quid. si nom̃ tuum
illis imposuisti: Nit. Aut in nomine
filiȩ regũ in honore tuo. Genete. serua¬
te. in honore tuo. Hoc est habere uestẽ
nuptialem. illiꝰ honorẽ. illiꝰ głam querere.
qͥppe in ȩccł̃ia paci debent uigilan-¬
ti intentione consulere. ne ꝓpter suos ho¬
nores suꝑbe agendo scismata faciant. uni¬
tatis cõpage disrupta. Colles autẽ ita cos
imitando & obediendo subsequant᷑ ut
cis xp̃m anteponant. ne maloꝵ monti-
um qm̃ uidentur excellere uana auctori¬
tate seducti. se a xp̃i unitate disrũpant.
Idõ dictum est. Suscipiant montes pacẽ
ppło. Dicant quidẽ. Imitatores mei esto¬
te. sicut & ego xp̃i. S rursus dicant. La¬
cet si nos. aut angłs decelo uobis annun¬
ciauerit p̃ter qm qd̃ accepistis: anathe.¬
ma sit. Dicant etiã. Nunqͥd paulus ꝓ
uobis crucifixus est: aut in nomine pau¬

Expanded text:
Paulus pro vobis crucifixus est? Et quid ergo? Paulus pro vobis crucifixus est? Et quid ergo? Quando illos generasti, quid si nomen tuum illis imposuisti? Non. Ait enim: Aut filiae regum in honore tuo. Tenete, servate, in honore tuo. Hoc est habere vestem nuptialem, illius honorem, illius gloriam quaerere. ppe in Ecclesia, paci debent vigilanti intentione consulere; ne propter suos honores superbe agendo schismata faciant, unitatis compage disrupta. Colles autem ita eos imitando et obediendo subsequantur, ut eis Christum anteponant; ne malorum montium, quoniam videntur excellere, vana auctoritate seducti, se a Christi unitate disrumpant. Ideo dictum est: Suscipiant montes pacem populo. Dicant quidem: Imitatores mei estote, sicut et ego Christi . Sed rursus dicant: Licet si nos, aut angelus de coelo vobis annuntiaverit praeterquam quod accepistis. anathema sit . Dicant etiam: Numquid Paulus pro vobis crucifixus est, aut in nomine Pau
Abbreviated transcription (Latin):
auib dictũ est. Sedebitis suꝑ duodeci
seles. uidicantes duo decim trib isrt.
Predicauerunt u̾bum ueritatis. & genue¬
runt ęccłias ñ sibi s illi. Ad hoc sacram̃¬
tum ꝑtinet qd̃ scͥptum est in lege. Si mor
corpore. Suscepunt fr̃s cius uxorem eiꝰ
p̃dicatione eugłii generaturi filios ñ ꝑ
xp̃o inquit uñi: ꝑ euglm ego uos genui.
Itaq suscitantes sem̃ frĩ suo. quotqͦt genera¬
uerunt. ñ paulianos. aut petrianos. s
xp̃ianos nominauerunt. Uidete si non
iste sensus iugilat. & in his uersib filiȩ
sem̃ illi suscitauerunt fr̃i suo. Ideo ipsos
quos suscitauerat frĩ suo paulꝰ cũ uideret.
currere ad nom̃ suum: exclamauit. Nũ¬
qͥd paulus crucifixus est ꝓ uobis: Quid
enim lex ait: Et habeat natus nomen
defuncti. Defuncto nascatur. & defunc.¬
ti nomine appelletur. Ad hoc legitimũ
pauluis uolentes appellari ex nomine suo
reuocat. Nunqͥd paulus ꝓ uobis cruci-¬
fixus est: Ad defunctũ aspice. Nunqͥd

Expanded text:
st, Sedebitis super duodecim sedes, judicantes duodecim tribus Israel . Praedicaverunt verbum veritatis, et genuerunt Ecclesias, non sibi, sed illi. Ad hoc sacramentum pertinet quod scriptum est in Lege: Si mortcorpore: susceperunt fratres ejus uxorem ejus, praedicatione Evangelii generaturi filios, non per  inquit, per Evangelium, ego vos genui . Itaque suscitantes semen fratri suo, quotquot genuerunt, non Paulianos aut Petrianos, sed Christianos nominaverunt. Videte si non iste sensus vigilat et in his versibus. Cum semen illi suscitaverunt fratri suo. Ideo ipsos quos suscitaverat fratri suo Paulus, cum videret currere ad nomen suum, exclamavit: Numquid Paulus crucifixus est pro vobis? Quid enim ait Lex? Et habeat natus nomen defuncti. Defuncto nascatur, defuncti nomine appelletur. Servat hoc legitimum Paulus: volentes appellari ex nomine suo, revocat: Numquid id Paulus pro vobis crucifixus est? Ad defunctum aspicite, Numquid
Abbreviated transcription (Latin):
neret. ut xp̃m glificaret. Nunqͥd paulꝰ
ꝓ uobis crucifixus est: aut in nomine pau¬
li baptrzati estis: Repellit a se: s ut mit¬
tat ad xp̃m. Non uult ab sponsa amari
ꝓsponso. nec amicos sponsi. Amici enĩ
sponsi apłi. Huic sponso & ille humilis
iohes qui putabatur xp̃c ⁊elabat. Unde
uit maior me est: cuiꝰ ñ sum dignꝰ corri¬
giam calciam̃ti eius soluere. Uere quia
tantũ se humilians ostendit. se ñ ẽe spon-¬
sum. s amicũ sponsi: idõ ait. Qui habet
sponsam. sponsꝰ est. Amicus autẽ sponsi
qui stat & audit cũ: gaudio gaudet. ꝓpt̃
uoem sponsi. Huic gͦ zelabat eccłiam &

Expanded text:
neret, ut Christum glorificaret: Numquid Paulus neret, ut Christum glorificaret: Numquid Paulus pro vobis crucifixus est, aut in nomine Pauli baptizati estis ? Repellit a se, sed ut mittat ad Christum. Non vult a sponsa amari pro sponso nec amicum sponsi. Amici enim sponsi Apostoli. Huic sponso et ille humilis Joannes, qui putabatur Christus, zelabat. Unit, major me est, cujus non sum dignus corrigiam calceamenti solvere . Vere quia tantum se humilians, ostendit se non esse sponsum, sed amicum sponsi; et ideo ait: Qui habet sponsam, sponsus est: amicus autem sponsi, qui stat et audit eum, gaudio gaudet propter vocem spon
Abbreviated transcription (Latin):
emo nouit filiũ nisi pater. neq pa¬
trẽ quis nouit nisi filiꝰ. & cui uolue¬
rit filiꝰ reuelare. Sicut gͦ ipse ꝑse nouit
patrẽ. nos autẽ ꝑ illũ nouimꝰ patrẽ: sic
Ostium pandendo se. pastor intrando ꝑ
se. Et quide frs mci qd̾ pastor est. Aallt
& m̃bris suis. Nam & petrus pastor do
Hoc sibi ipsi ꝓpric tenuit. qua intra¬
rent oues. Deniq paulus apls boni pasto¬
bi ponere. ñ qua intrarent ut congrega¬
entur. s qua errarent ut diuiderentur.
dicentes alii ego sum pauli. alii ego cephȩ.
alii ego apollo. alii ego xp̃i. expauescens
ad cos qui dixerunt ego sum pauli. tan¬
qͣm clamans ad oues. miserȩ qua itis. ñ
sum ostiũ. nunqͥd paulus inquit. ꝓ uobis
crucifixus est: aut in nomine pauli bap
iscite qntũ p̃sumatis de dõ. & xxxu.
qnͣtum tribuatis hominib: quia
maledictus om̃is qui spem suã ponit in
dicere. ego sum pauli. ego apollo. suã ꝑso¬
nam potiꝰ assũpsit quã calcaret & contẽ¬

Expanded text:
emo novit Filium, nisi Pater; neque Patrem quisquam novit, nis Filius, et cui voluerit Filius revelare . Sicut ergo ipse per se novit Patrem, nos autem per illum novimus Patrem; sic ostium pandendo se, pastor intrando per se. Et quidem, fratres, quod pastor est, dedit et membris suis: nam et Petrus pastor, et hoc sibi ipse proprium tenuit, qua intrent oves. Denique Paulus apostolus boni pastobi ponere, non qua intrarent ut congregarentur, sed qua errarent ut dividerentur, dicentes, alii, Ego sum Pauli; alii, Ego sum Cephae; alii, Ego Apollo; alii, Ego Christi: expavescens ad eos qui dixerunt, Ego sum Pauli, tanquam clamans ad oves, Miserae, qua itis? non sum ostium: Numquid Paulus, inquit, pro vobis crucifixus est? aut in nomine scite quantum praesumatis de Deo, etc.ntum tribuatis hominibus; quia maledictus omnis qui spem suam ponit in dicere, Ego sum Pauli, ego Apollo ; suam personam potius assumpsit, quam calcaret et contem
Abbreviated transcription (Latin):
inquit aliqndo tenebre. nunc autẽ lux
s in dño. Od̃ nemo potest in paulo. nemo
in petro. nemo in alio ullo apłoꝵ. hoc po¬
test in dño. Idõ bene paulus utiliter se
contemnens. illũ cõmendans: nũqͥd pau-¬
lus inqͥt. ꝓ uobis qucifixus est. aut in no-¬
mine pauli baptizati estis: Nong inme
s mecũ. ñ sub me s sub illo. Duusuo¬

Expanded text:
aliquando tenebrae, nunc autem lux; sed in Domino . Quod nemo potest in Paulo, nemo in Petro, nemo in alio ullo Apostolorum, hoc potest in Domino. Ideo bene Paulus utiliter se contemnens, illum commendans: Numquid Paulus, inquit, pro vobis crucifixus est? aut in nomine Pauli baptizati estis? Non ergo in me, sed mecum; non sub me, sed sub illo. CAPU
Abbreviated transcription (Latin):
edificabo eccł̃iam meã. id est suꝑ meipsũ
filiũ dĩ uiui edificabo eccł̃iam meã. Suꝑ
lentes homines edificari suꝑ homines: di¬
cebant. Ego quidẽ sum pauli. ego autẽ.
apollo. ego uͦ cephȩ. Ipse est petrus. Et
alii qui nolebant edificari suꝑ petrũ sed

Expanded text:
aedificabo Ecclesiam meam : id est, Super me ipsum Filium Dei vivi, aedificabo Ecclesiam meam. Super lentes homines aedificari super homines, dicebant: Ego quidem sum Pauli, ego autem Apollo, ego vero Cephae, ipse est Petrus. Et alii qui nolebant aedificari super Petrum, sed
Abbreviated transcription (Latin):
matus est ut uideret : huiꝰ mens illu-¬
minata ut intelligeret. Ac ꝑ hoc in illo
erat lingua. in isto ꝓpħia. quia in illo re¬
rum imaginatio. in isto imaginationũ
int̾pretatio. Minus gͦ ꝓpħa qui rerum
quȩ significant᷑ sola signa ipsa in sp̃u
ꝑ rerum corꝑalium imagines uidet: &
magis. ꝓph̾a. qui solo earũ intellectu p̃di-¬
tus est: s maxime ꝓpħa qui utroq pre¬
cellit. ut & uideat in spũ corꝑalium re.¬
rũ significatiuas similitudines. & eas¬
in uiuacitate m̃tis intelligat. sicut dani
elis excellentia temptata est & ꝓbata. qͥ
regi & somniũ qd̃ uiderat dixit. & quid
significaret aꝑuit. Et ipsȩ qͥppe unagi¬
nes corporales in spũ eiꝰ exp̃sse sunt: &
carũ intellectus reuelatus in m̃te. Ex hoc
gͦ modo quo appellat᷑ in ista distinctioe¬

Expanded text:
matus est, ut uideret, huius mens inlumatus est, ut uideret, huius mens inluminata, ut intellegeret. ac per hoc in illo erat lingua, in isto prophetia, quia in illo rerum imaginatio, in isto imaginationum interpretatio. minus ergo propheta, qui rerum, quae significantur, sola ipsa signa in spiritu per rerum corporalium imagines uidet, et magis propheta, qui solo earum intellectu praeditus est; sed maxime propheta, qui utroque praecellit, ut et uideat in spiritu corporalium rerum significatiuas similitudines et eas uiuacitate mentis intellelis excellentia tentata est et probata, qui regi et somnium quod viderat dixit, et quid significaret aperuit . Et ipsae quippe imagines corporales in spiritu ejus expressae sunt, et earum intellectus revelatus in mente. Ex hoc ergo modo quo appellatur in ista distinctio
Abbreviated transcription (Latin):
lato u̾bo linguã appellauit qmlibet
signoꝵ plationem priꝰ qm intelligant᷑
Quo cum intellectꝰ accesserit qui m̃tis est
ne ꝓpriꝰ. fit reuelatio. uł agnitio. uł ꝓph̾ia.
uł doctrina. Proinde ait. Si uenero
ad uos linguis loquens quid uobis ꝓde¬
ro. nisi loquar uobis in reuelatione.
aut in agnitione. aut in ꝓpħia. aut in
doctrina. id est cũ signis hoc est linguȩ
accesserit intellectus. ut ñ sp̃u tantum.
s etiã m̃te agatur qͥd agitur: Proinde
cui signa ꝑ aliquas rerũ corporalium
similitudines demonstrabant᷑ in spũ.
erat qui int̾pretabatur qͥd aliꝰ uidisset
qmͣ ipse qui uidisset. Unde apparet ma¬
gis ad m̃tem ꝑtinere ꝓpħiam. qm ad
istum spm̃. qui modo quodã ꝓprio uo¬
catur sp̃c. uis ammȩ quedã m̃te infe¬
rior. ubi corꝑaliũ rerũ similitudines
expͥmunt᷑. Itaq magis ioseph ꝓpħa qͥ
intellexit quid significarent septẽ spi-¬
cȩ & septem boues. qm pharao qͥ eas

Expanded text:
lato uerbo linguam appellauit quamlibet lato uerbo linguam appellauit quamlibet signorum prolationem, priusquam intellegantur: quo cum intellectus accesserit, qui mentis est proprius, fit reuelatio uel agnitio uel prophetia uel doctrina. proinde ait: si uenero ad uos linguis loquens, quid uobis prodero, nisi loquar uobis in reuelatione aut in agnitione aut in prophetia aut in doctrina? id est: cum signis, hoc est linguae accesserit intellectus, ut non spiritu tantum, sed etiam mente agatur quod agitur. Proinde, quibus signa per aliquas rerum corporalium similitudines demonstrabantur in spiritu, erat, qui interpretabatur, quod alius uidisset, quam ipse qui uidisset. unde adparet magis ad mentem pertinere prophetiam quam ad istum spiritum, qui modo quodam proprio uocatur spiritus, uis animae quaedam mente inferior, ubi corporalium rerum similitudines exprimuntur. itaque magis Ioseph propheta, qui intellexit, quid significarent septenae spicae et septenae boues, quam Pharao, qui eas
Abbreviated transcription (Latin):
euidentissimo testimonio. Si enĩ
orauero inquit lingua. sp̃c m̃s orat.
mens autẽ mea infructuosa est. Cũ gͦ
linguã intelligat᷑ hoc loco obscuras se¬
dicere & mysticas significationes. aqͥb
si intellectum m̃tis remoueas. nemo
edificat᷑ audiendo quȩ ñ intelligit.
unde etiã dicit. Qui enĩ loquit᷑ lingua
ñ hominib loquit᷑ s dõ. nemo enim
audit. sp̃c autẽ loquit᷑ mysteria: satis
indicat eam se linguã hoc loco appella¬
re. ubi sunt significationes uelut ima-¬
gines rerũ ac similitudines. que ut in¬
telligant᷑ indigent m̃tis obtutu. Cum
autẽ ñ intelligunt᷑. in spũ dicit eas c̃ẽ
ñ in m̃te. Unde aꝑtiꝰ ait. Si benedixe¬
ris in spũ. quis supplet locum idiotȩ:
Quomͦ dicit am̃ suꝑ tuam benedictionẽ.
qnͣdo quidẽ nescit quid dicas: Quia gͦ
etiã lingua idest m̃bro corꝑis qd̃ moue¬
mus in ore cũ loquim᷑. signa utiq rerũ
dant᷑. ñ res ipse ꝓfcruntur. ꝓpt̾ea trans¬

Expanded text:
euidentissimo testimonio. si enim orauero, inquit, lingua, spiritus meus orat; mens autem mea infructuosa est. cum ergo lingua intellegatur hoc loco dicere obscuras et mysticas significationes, a quibus si intellectum mentis remoueas nemo aedificatur audiendo, quod non intellegit — unde etiam dicit: qui enim loquitur lingua, non hominibus loquitur, sed deo; nemo enim audit, spiritus autem loquitur mysteria - satis indicat eam se linguam hoc loco appellare, ubi sunt significationes uelut imagines rerum ac similitudines, quae ut intellegantur indigent mentis obtutu. cum autem non intelleguntur, in spiritu eas dicit esse, non in mente: unde apertius ait: si benedixeris spiritu, qui subplet locum idiotae quomodo dicet "amen" super tuam benedictionem, quandoquidem nescit, quid dicas? quia ergo etiam lingua, id est membro corporis, quod mouemus in ore, cum loquimur, signa utique rerum dantur, non res ipsae proferuntur, propterea trans
Abbreviated transcription (Latin):
men qͥppe int̾p̃tatur¬
uerũ. Et tam̃ ñ est int̾pretatum.
cum potuisset dici uerũ dico uobis. Nec
grecus int̾pres hoc ausꝰ est facere. nec la¬
tinus. Nam hoc u̾bum qd̾ est. am̃ nec gre-¬
cum est nec latinum. s hebreũ. Sic man¬
sit. ñ est int̾pretatũ. ut honorem habe¬
ret uelam̃to secreti. ñ ut esset negatum.
s ne uilesceret nudatum. Lẽs noli-¬

Expanded text:
men quippe interpretaturVerum: et tamen non est interpretatum, cum potuisset dici, Verum dico vobis. Nec graecus hoc interpres ausus est facere, nec latinus: nam hoc verbum quod est Amen, nec graecum est nec latinum, sed hebraeum. Sic mansit, non est interpretatum, ut honorem haberet velamento secreti: non ut esset negatum, sed ne vilesceret nudatum. Nec
Abbreviated transcription (Latin):
stam̃ti qui ñ ꝑdurant occurrere in ui-¬
rum ꝑfectum. uł infirmitate. uirium
uł m̃tis leuitate: mulierib & paruulis
cõparandi sunt. Nam illis dicit᷑. Si tam̃
iitiũ substantiȩ eiꝰ. usq in finẽ retinea-¬
mus firmũ. Illis autẽ nolite pueri effici
sensib. s malicia infantes estote. ut
sensib ꝑfecti sitis. Et ideo neq in ue¬
teri neq in nouo testam̃to tales admit¬

Expanded text:
stamenti, qui non perdurant occurrere in virum perfectum, vel infirmitate virium, vel mentis levitate mulieribus et pueris comparandi sunt. Nam illis dicitur: Si tamen initium substantiae ejus usque in finem firmum retineamus ; illis autem, Nolite pueri effici sensibus, sed malitia infantes estote, ut sensibus perfecti sitis . Et ideo neque in Vetere, neque in Novo Testamento tales admit
Abbreviated transcription (Latin):
tuus est. Securus esto accepturũ te ui¬
tam ipsiꝰ : qui pignꝰ habes moxtẽ ipsiꝰ.
Pro quib enim mortuus est: Nunquid
tuus est ꝓ te. Iustificatus es. & deserit i.
Qui iustificat impiũ. relinquet pium:

Expanded text:
tuus est; securus esto accepturum te vitam ipsius, qui pignus habes mortem ipsius. Pro quibus enim mortuus est? numquid tuus est pro te, justificatus es, et deseret te? Qui justificavit impium, relinquet pium?
Abbreviated transcription (Latin):
& patrẽ meũ forsitan scirens. Ille
qͣui omĩa scit. qnͣdo dicit forsitani: non
dubitat s increpat. Attende enim qͥm̾
incre. Epatiue dicatur ipsum forsitan.
qd̃ uidetur eẽ u̾bũ dubitationis: s dubi¬
tationis u̾bum est qͣndo dicit᷑ ab homi¬
ne idõ dubitante quia nesciente. Cum
ne arguitur infidelitas. ñ opinatur di¬
uinitas. Homines de his reb qͣs certas
id est u̾bũ dubitationis ponunt. cũ corde
ñ dubitent. uelut si indigneris seruo tuo
& dicas. contemnis me: considera forsitan
dñs tuus sum. Hinc & apłs ad qͦsdã con¬
tẽptores suos loquens ait. Puto autẽ &
ego spm̃ dĩ habeo. Qui dicit puto dubi¬
tare uidetur: s ille increpabat ñ dubi
pans infidelitatem futurã generis hu¬
mani. cum uenerit inqͥt filiꝰ hominis
putas inueniet fidem suꝑ terram:¬
De his autẽ quȩ ydolis sacrificantur.
scimꝰ quia om̃s scientiam habemus.
uirtus est de scientia ñ głari. quia¬
cõmunis est om̃ib sicut usus lucis. ita

Expanded text:
 Patrem meum forsitan sciretis. Ille qui omnia scit, quando dicit forsitan, non dubitat, sed increpat. Attende enim quomodo increpative dicatur ipsum forsitan, quod videtur esse verbum dubitationis. Sed dubitationis verbum est, quando dicitur ab homine, ideo dubitante quia nesciente; cum ne arguitur infidelitas, non opinatur divinitas. Homines enim de his rebus quas certas id est, verbum dubitationis ponunt, cum corde non dubitant: velut si indigneris servo tuo, et dicas: Contemnis me; considera, forsitan Dominus tuus sum. Hinc et Apostolus ad quosdam contemptores suos loquens ait: Puto autem, et ego Spiritum Dei habeo . Qui dicit puto, dubitare videtur; sed ille increpabat, non dubpans infidelitatem futuram generis humani: Cum venerit, inquit, Filius hominis, putas inveniet fidem super terramDe iis autem quae idolis sacrificantur, scimus quia omnes scientiam habemus. rtus est de scientia non gcommunis est omnibus; sicut usus lucis, ita
Abbreviated transcription (Latin):
ñ quilibet. s certa consecratione
mysticus. fit nobis ñ nascitur. Proinde
qd̃ ñ ita fit. qͣmuis sit panis & calix. ali-¬
m̃tũ est refectionis. ñ sacram̃tũ religio¬
nis. nisi qd̃ benedicimꝰ. grãsq agimus
dño. in om̃i eiꝰ munere ñ solum spuali.
uerũ etiam corporali. Ex sermone de
tenebant᷑ ne illũ agnoscerent: in
fractione panis uoluit se agnosci. Noue¬
runt fideles. sciunt qͥd dicam. nouerunt
xp̃m in fractione panis. Non enĩ om̃is
panis. s accipiens benedictionẽ xp̃i. fit

Expanded text:
nt —, sed certa consecratione mysticus fit nobis, non nascitur. proinde quod non ita fit, quamuis sit panis et calix, alimentum est refectionis, non sacramentum religionis, nisi quod benedicimus gratiasque agimus domino in omni eius munere non solum spiritali, uerum etiam corporali. uobis autem petenebantur ne illum agnoscerent, in fractione panis voluit se agnosci. Norunt fideles quid dicam: norunt Christum in fractione panis. Non enim omnis panis, sed accipiens benedictionem Christi, fit
Abbreviated transcription (Latin):
ceruicis impatientes aratri atq iuncture.
uamloqui. & m̃tis seducto res. Has m̃tes
significauit iste psalmꝰ appellatione
uaccarũ. Ad hanc gͦ utilitatẽ ꝓuidentia
diuina ꝑmittit tauros congregari inter
uaccas ppłoꝵ. ut excludantur. id est ut
emineant qui ꝓbati sunt argento. Ad
hoc enĩ hereses sinuntur eẽ. ut ꝓbati
manifesti fiant

Expanded text:
cervicis impatientes aratri atque juncturae: cervicis impatientes aratri atque juncturae: vaniloqui, et mentium seductores; has mentes significavit iste psalmus appellatione vaccarum. Ad hanc ergo utilitatem, Providentia divina permittit tauros congregari inter vaccas populorum, ut excludantur, id est, ut emineant qui probati sunt argento. Ad hoc enim haereses sinuntur esse, ut probati manifesti fiant
Abbreviated transcription (Latin):
manicheũ. qmͣ multi de trinitate contͣ
sabelliũ. qmͣ multi de unitate tͥnitatis
adũsus arrianos. eunomianos. mace¬
donianos. qmͣ multi de catholica eccł̃ia
toto orbe diffusa. & de maloꝵ cõmixtio¬
ne usq in finẽ scłi. qd̾ bonis in sacram̃¬
toꝵ eiꝰ societate ñ obsint adũsus dona-¬
tistas. & luciferianos. aliosq siqui sunt
qui simili errore a ueritate dissentiunt.
qm multi contͣ ceto̾s hereticos qͦs dinu-¬
merare uł cõmemorare nimis longũ est.
& p̃senti oꝑi ñ necessariũ. Quoꝵ tamen
sensuũ ꝓbati assertores. aut ꝓrsus late-¬
rent. aut ñ ita eminerent. ut eos emine¬
re fecerant suꝑboꝵ contradictiones. qͦs
uelut tauros. id est uigo disciplinȩ pa-¬
cifico leniq ñ subditos cõmemorat apłs
ubi talem dicit eligendos ad ep̃atum. ut
potens sit exhortari in doctrina sana. &
contradicentes redarguere. Sunt enim
multi ñ subditi. ut sunt tauri. elatione

Expanded text:
Manichaeum! quam multi de Trinitate contra Manichaeum! quam multi de Trinitate contra Sabellium! quam multi de unitate Trinitatis contra Arianos, Eunomianos, Macedonianos! quam multi de catholica Ecclesia toto orbe diffusa, et de malorum commixtione usque in finem saeculi, quod bonis in sacramentorum ejus societate non obsint, adversus Donatistas et Luciferianos aliosque, si qui sunt, qui simili errore a veritate dissentiunt! quam multi contra caeteros haereticos, quos enumerare vel commemorare nimis longum est, et praesenti operi non necessarium! Quorum tamen sensuum probati assertores, aut prorsus laterent, aut non ita eminerent, ut eos eminere fecerunt superborum contradictiones, quos velut tauros, id est jugo disciplinae pacifico lenique non subditos, commemorat Apostolus, ubi talem dixit eligendum ad episcopatum, ut potens sit exhortari in doctrina sana, et contradicentes redarguere . Sunt enim multi non subditi; hi sunt tauri elatione
Abbreviated transcription (Latin):
& ad ueritatis scientiã nunqͣm puenien¬
tes. Qd̾ autẽ ait idem apłs. oportet &
hereses ẽẽ ut ꝓbati manifesti fiant in uo¬
bis. hoc etiã hic sequit᷑. ut excludantur
hi qui ꝓbati sunt argento. id est qui ꝓ¬
bati sunt eloquiis dñi. Eloquia qͣppe dm̃i
eloquia casta: argentũ igne. ꝓbatũ t̾rȩ
Nam excludantur dictũ est. appareant.
emineant. qd̾ ait ille manifesti fiant.
Unde & in arte argentaria exclusores uo¬
cantur. qui de confusione masse noue¬
runt formas uasis expͥmere. Multi enĩ
sensus scarũ scͥpturarũ latent. & paucis
intelligentiorib noti sunt. nec asserun¬
tur cõmodiꝰ & acceptabiliꝰ: nisi cum re-¬
spondendi hertticis cura compellit.
Tunc enĩ etiam qui negligunt studia
doctrinȩ. sopore discusso ad audiendã
excitantur diligentiam. ut adu̾sarii re¬
pellantur. Deniq qm̃ multi scͥpturarũ
scãrũ sensus de xp̃o dõ asserti sunt contͣ
fotinũ. qmͣ multi de homine. xp̃o contͣ

Expanded text:
nunquam pervenientes . Quod autem ait idem apostolus, Oportet et haereses esse, ut probati manifesti fiant in vobis ; hoc etiam hic sequitur, Ut excludantur ii qui probati sunt argento, id est, qui probati sunt eloquiis Domini. Eloquia quippe Domini, eloquia casta, argentum igne probatum terrae . Nam excludantur dictum est, appareant, emineant; quod ait ille, manifesti fiant. Unde et in arte argentaria exclusores vocantur, qui de confusione massae noverunt formam vasis exprimere. Multi enim sensus Scripturarum sanctarum latent, et paucis intelligentioribus noti sunt; nec asseruntur commodius et acceptabilius, nisi cum respondendi haereticis cura compellit. Tunc enim etiam qui negligunt studia doctrinae, sopore discusso, ad audiendi excitantur diligentiam, ut adversarii refellantur. Denique quam multi Scripturarum sanctarum sensus de Christo Deo asserti sunt contra Photinum! quam multi de homine Christo contra
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑbiam durȩ indomiteq ceruicis.
Significat enĩ hereticos. Uaccas aut̃e po¬
płoꝵ seductiles animas intelligendas
puto quia facile sequuntur hos tauros.
ñ enim pplõs uniu̾sos seducunt. in quib
sunt graues & stabiles. unde scͥptum est
in ppło graui laudabo te. s in eis ppłis
quas inuenerunt uaccas. ex eis enĩ sunt.
qui penetrant domos & captiuas ducua

Expanded text:
superbiam durae indomitaeque cervicis; significat enim haereticos. Vaccas autem populorum, seductibiles animas intelligendas puto, quia facile sequuntur hos tauros. Non enim populos universos seducunt, in quibus sunt graves et stabiles; unde scriptum est, In populo gravi laudabo te ; sed in eis populis quas invenerint vaccas. Ex his enim sunt qui
Abbreviated transcription (Latin):
possunt scͥpturas dinoscere & ꝑtra¬
tare latebant in ppło dĩ. nec asserebas
solitionẽ questionũ difficiliũ. cum ca-¬
lumpniator nullus obstaret. Nunqͥd
enĩ ꝑfecte de trinitate tractatum est:
anteqm oblatrarent arriani: Nunqͥd
ꝑfecte de penitentia tractatũ est. anteqͣm
obsisterent nouatiani: Sic ñ ꝑfecte de
baptismate tractatũ est. anteqm contra¬
dicerent foris positi rebaptr⁊ atores. nec¬
pit fr̃s infirmos. ut iam illi qui nouerat
hȩc tractare atq dissoluere ne ꝑirent in¬

Expanded text:
poterant Scripturas dignoscere et pertractare, latebant in populo Dei, nec asserebant solutiones quaestionum difficilium, cum calumniator nullus instaret. Nunquid enim perfecte de Trinitate tractatum est antequam oblatrarent Ariani? Nunquid enim perfecte de poenitentia tractatum est antequam obsisterent Novatiani? Sic non perfecte de baptismate tractatum est, antequam contradicerent foris positi rebaptpit fratres infirmos, ut jam illi qui noverant haec tractare atque dissolvere, ne perirent in
Abbreviated transcription (Latin):
bsit enim dñe. ut in tabernaculo tuo
pre pauꝑib accipiantur ꝑsone diui-¬
tum. aut p̃ ignobilib nobiles. qndo po¬
tius infirma mundi elegisti. ut confunde¬
res fortia. & ignobilia huiꝰ mundi elegi¬
sti. & contẽptibilia & ea quȩ ñ sunt. tanquã
sint: ut quȩ sunt euacuares. Et tamen
guam tua ista u̾ba soniusti. cum parilus
ꝓconsul ꝑeius miliciã debellata suꝑbia.
sublene ugũ xp̃i tui missus esset. regis
magni ꝓuintialis effectus. ipse qͦ ex prio¬
re saulo paulus amauit uocari. ob tam
magne insigne uictoriȩ. Plus enĩ hostis
uincitur in eo quẽ plus tenet. & de quo
plures tenet. Plus autem suꝑbos tenet no-¬
mine nobilitats. & de his plures nomine
auctoritatis

Expanded text:
bsit enim, ut in tabernaculo tuo prae pauperibus accipiantur personae diuitum aut prae ignobilibus nobiles, quando potius infirma mundi elegisti, ut confunderes fortia, et ignobilia huius mundi elegisti et contemtibilia et ea quae non sunt, tamquam sint, ut ea quae sunt euacuares. et tamen er cuius linguam tua ista uerba sonuisti, cum Paulus pro consule per eius militiam debellata superbia sub lene iugum Christi tui missus esset regis magni prouincialis effectus, ipse quoque ex priore Saulo Paulus uocari amauit ob tam magnae insigne uictoriae. plus enim hostis uincitur in eo, quem plus tenet et de quo plures tenet. plus autem superbos tenet nomine nobilitatis et de his plures nomine auctoritatis
Abbreviated transcription (Latin):
pedit id qd licitũ est. qñdo ꝑmttit᷑
suidẽ .s usus ipsiꝰ potestatis aliis affert
gis fidelis ab infideli. qm ñ ꝓhibet dñs
uerũ etiã quia in alia coniugia cũ cicide¬
rint uiuentib eis a quib dimittuntur.
adulterinis nexib colligati. difficillime.
resoluuntur

Expanded text:
non expedit id quod licitum est, quando permittitur non expedit id quod licitum est, quando permittitur quidem, sed usus ipsius potestatis aliis affert gis fidelis ab infideli, quam non prohibet dominus uerum etiam quia in alia coniugia cum ceciderint uiuentibus eis, a quibus dimittuntur, adulterinis nexibus colligati difficillime resoluuntur
Abbreviated transcription (Latin):
on ut hoc consiliũ alienũ existimemꝰ
in eo sp̃u de quo ait. Puto autẽ & ego¬
sp̃m di habeo. Ueruntam̃ aliud est dñi
iubentis imꝑium. aliud conserui scd̃m
miscd̾iam caritatis quȩ illi est a dño in¬
spirata atq donata fidele consiliũ. Ibi
aliud facere ñ licet. hic autẽ licet. ita sa¬
ne. ut ipsum licitũ partim quidẽ expe¬
diat. partim uͦ ñ expediat. Expedit tẽ:
qͣndo ñ solum ꝑ iusticiam quȩ coram dõ
st ꝑmittit᷑. s etiã hominib nullũ ex
hoc impedim̃tũ salitis infertur. uelut
cũ dat consiliũ ñ nubendi apłs uirgini¬
h. unde p̃ceptũ dñi se ñ habere testatur.
licet aliqͥd facere. id est ñ nubere. Et mi¬
nus quidẽ continentiȩ bonũ tam̃ tenere
nuptiarũ. ipsũq licitũ etiã expedit. qm̃
nuetita & illicita rutturã carnis infirmi¬
autm sic extipit honestate nubendi. ut
onestum esset. si uirgo consiliũ quo p̃¬
piũ cam ñ cõpellit arripet. Tunc autẽ

Expanded text:
on ut hoc consilium alienum aestimemus in eo Spspiritum dei habeo. Verum tamen aliud est domini iubentis imperium, aliud conserui secundum misericordiam caritatis, quae illi est a domino inspirata atque donata, fidele consilium. ibi aliud facere non licet, hic autem licet, ita sane, ut ipsum licitum partim quidem expediat, partim uero non expediat. expedit tunc, quando non solum per iustitiam, quae coram domino est, permittitur, sed etiam hominibus nullum hoc impedimentum salutis infertur; velut quum dat consilium non nubendi Apostolus virginibus unde praeceptum Domini se non habere testatur, licet aliud facere, id est nubere, et minus quam continentiae, bonum tamen tenere nuptiarum, ipsumque licitum etiam expedit, quoniam in uetita et inlicita ruituram carnis infirmitatem sic excepit honestate nubendi, ut honestum esset, si uirgo consilium, quo praeceptum eam non conpellit, arriperet. tunc autem