comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gitũ applicuit loco uulnis mox futͣi:
sic̃ postmodũ tpse confessus. ẽ. cũ ab
his int̾rogaretur qͥb celare ñ potãt¬
Um aut̃ ceteri ut diximꝰ¬
fr̃s pͥma die in eodẽ essent cũ
b̾naulo sp̃u congregati: mane int̾ntib
bat᷑. fidelis ẽ ds. qr qui cepit in uob̾ opꝰ
bonũ. ip̃e ꝑficiet usq in dum iħu xp̃i
Quod deuotꝰ utuenis haudsetꝰ accepit:
quã si de cȩlo sonuisset. Exultans itaq
insistere ⁊ quoscũq poterat aggrega
bat. de serus ⁊ conu̾sione cͣctare: osten¬
dens gaudia mundi fugitiua: uite
miserias. celerẽ mort̾ẽ: uitã pꝰ mortẽ
seu in bonis seu in malis ꝓpetuã fore.
Quid multa: Quot quot ad hoc preor¬
dinati erant: oꝑante in eis gr̃a cłi ⁊ ũ¬
bo ueritatis eiꝰ. ⁊ orõe. ⁊ instantia serui
eiꝰ pͥmo cunctati: deinde com puncti:
alt̾ post alterũ credebant ⁊ consenti¬
ebant :¬
Nter quos adiunctus est ei etiã dũs¬

Expanded text:
gitum applicuit loco vulneris mox futuri, gitum applicuit loco vulneris mox futuri, sicut postmodum ipse confessus est, cum ab his interrogaretur, quibus celare non potum autem caeteri, ut diximus, prima die in eodem essent cum Bernardo spiritu congregati, mane intrantibubatur, Fidelis est Deus, quia qui coepit in vobis opus bonum, ipse perficiet usque in diem Jesu Chriquod devotus juvenis haud secus accepit, quam si de coelo sonuisset. Exsultans itaque insistere, et quoscunque poterat aggregarbat, de seriis et conversione tractare, ostendens gaudia mundi fugitiva, vitae miserias, celerem mortem, vitam post mortem, seu in bonis seu in malis perpetuam fore. Quid multa! Quotquot ad hoc praeordinati erant, operante in eis gratia Dei et verbo virtutis ejus, et oratione et instantia servi ejus, primo cunctati, deinde compuncti, alter post alterum credebant et consentiebant. Inter quos adjunctus est ei
Abbreviated transcription (Latin):
clamantes. Cũq iam eccłe ꝓpinqͣret:
egrediens quidã de familia domꝰ cap¬
ciuitatis suȩ germanꝰ illiꝰ a quo custo¬
diebat᷑. uidensq eũ ad eccłam ꝓperan¬
te̾: tarde inquit serarcde uenisti. Ede¬
pauescente il lo festina ait: Adhuc su¬
ꝑest qd̾ audias. Oculi quippe eiꝰ tene¬
bantur: nec ꝓrsus quid ageret᷑ intel¬
ligebat. Demũ ad altiores gradꝰ eccłȩ
cũ adhuc cõpeditũ data manu Gerar¬
dũ subleuasset: intͦeunte illo eccłam. t̃c
pͥmũ quid ageret᷑ agnouit: ⁊ conatꝰ eũ
retin̾e ñ potuit. Hoc ergo mͦ Gerardus
a captiuitate amoris scłi huiꝰ. ⁊ captini¬
tate filioꝵ scłi liberatꝰ: uotũ qd̾ uoue¬
rat fidelit̾ exsoluit. In quo potissimũ
notũ fecit dñs. a quanta ꝑfectione
scẽ conu̾sationis grãm iste dĩ famulꝰ
ceꝑit: qui in eiꝰ sp̃u qui fecit quȩ fut᷑a
st̾ qd̾ eint futurũ uide̾ potuit quasi
iam factũ. Presentialit̾ quippe in la¬
tere frĩs ei lancea apparebat. qñ di¬

Expanded text:
antes. Cumque jam ecclesiae propinquaret, egrediens quidam de familia domus captivitatis suae, germanus illius a quo custodiebatur, vidensque eum ad ecclesiam properantem: « Tarde, » inquit, « Gerarde, venisti. » Expavescente illo: « Festina, » ait, « adhuc superest quod audias. » Oculi quippe ejus tenebantur, nec prorsus quid ageretur intelligebat. Demum ad altiores gradus ecclesiae cum adhuc compeditum data manu Gerardum sublevasset, introeunte illo ecclesiam, tunc primum quid ageretur agnovit, et conatus eum retinere non potuit. Hoc modo Gerardus a captivitate amoris saeculi hujus, et captivitate filiorum saeculi liberatus, votum quod voverat fideliter exsolvitnotum fecit Dominus, a quanta perfectione sanctae conversationis gratiam iste Dei famulus ceperit, qui in ejus spiritu, qui fecit quae futura sunt, quod erat futurum videre potuit quasi jam factum. Praesentialiter quippe in latere fratris ei lancea 1068 apparebat, quando di
Abbreviated transcription (Latin):
castra uiriliter defendere ualeant. has
uero pie ammonitionis litterulas. non
quasi nescienti direxi: si ut uere cari¬
tatis in meo pectore fidem ostendere.
Quid facit amicus. si se ipsũ uerbis ñ
ostendit: Si duntes pauperũ munuᷤ¬
flumina. nr̃e riuulos intelligentie
respuere debent: Nam et maĩores
amnes ruiulis augentur influentib
etiam et ipse ansudue audatit
duo minit. qe exemopia sue pau¬
pertatis. Igirami deo quod
crans ut tam huiuili ea fraternitati
inruitu respicere digneris. qua nos
pia aeuorionis caritate illa uobis di¬
rigere studurmis. Onm potens te

Expanded text:
castra Dei viriliter defendere valeant. Hascastra Dei viriliter defendere valeant. Hasvero piae admonitionis litterulas non quasi nescienti direxi, sed ut verae charitatis in meo pectore fidem ostenderem. Quid facit amicus, si seipsum verbis non ostendit? Si divites pauperum munusnostrae rivulos intellegentiae respuere debent? Nam et maiores amnes rivulis augentur influentibus, etiam et ipse Dominus viduae laudavit duo minuta, quae ex inopia suae paupertatis larga manu Deo quod crans ut tam humili fraternitatis ea intuitu respicere digneris, quam nos pia devotionis charitate illa vobis dirigere studuimus. Omnipotens Deus,
Abbreviated transcription (Latin):
mendi uiditii a deo xp̃o cũ aliis
helemosinam facientibus. Quam¬
diu uni ex his minimis meis fecis¬
tis. michi fecistis. Esto miseris ut pa¬
ter: et causam ad te clamancium
diligenter discute. et parce inte pec¬
cantib. ut deus tuis parcat pecca¬
tis. Esto iustus inuiditiis: et mise¬
ricors indebitis. Magister uirtutũ.
morib honestus. uerbis iocundus.
uita laudabilis. in omni oꝑe dei de¬
uotus. fratres quoq cohortare. ut
sanctas diligentissime legant scͥp¬
turas. Non confidant in lingue no¬
ticia. s inueritatis intelligentia. ut
possint contra dicentib ueritatire¬
sistere. Sunt preterea tempora ꝑi¬
culosa. ut apostoli predirerunt. qͥa
multi ⁊seudo doctores surgent.
nouas introducentes sectas. qui ca¬
tholice fidei puritatem. impiis as¬
sertionib maculare nituntur. Ideo
uecesse ẽ eccłiam plurimos habere
defensores. qui non solum uite sanc¬
titate. s etiam doctrina ueritatis dei¬

Expanded text:
mendo a deo Christo cum aliis mendo a deo Christo cum aliis elemosinam facientibus: Quamdiu uni ex his minimis fecistis, mihi fecistis. Esto miseris ut pater et causam ad te clamantium diligenter discute et parce in te peccantibus, ut Deus tuis parcat peccatis. Esto iustus in iudiciis et misericors in debitis, magister virtutum, moribus honestus, verbis iocundus, vita laudabilis, in omni opere Dei devotus. Fratres quoque cohortare, ut sanctas diligentissime legant scripturas. Non confidant in linguae notitia, sed in veritatis intellegentia, ut possint contradicentibus veritati resistere. Sunt tempora periculosa, ut apostoli praedixerunt, quia multi pseudodoctores surgent, novas introducentes sectas, qui catholicae fidei puritatem impiis adsertionibus maculare nituntur. Ideo necesse est, ecclesiam plurimos habere defensores, qui non solum vitae sanctitate, sed etiam doctrina veritatis
Abbreviated transcription (Latin):
honorificent. illoꝵ omni alacrita¬
te obediant preceptis. Tua uero uene¬
rande fili conuersatio. omnib fit
exemplum salutis. Caue ut nec mini¬
mus quis intua scandalizet᷑ uita.
s edificetur uita et roboretur inuia
ueritatis. quia tͥ ex illors salute mer¬
ces uidicabitur eterna. Cani capilli
extremũ denuntiant. ꝓperate diem
Qua ꝓpter paratus esto omni hora.
inoccursum dñi dei tui. Bilectio fr̃¬
na et helemosine miseroru. et uite ca ᷤᷤ¬
titauis preparent tibi gradus incelũ
Diligenter elabora eternos tib dies
felices. Honor secularis quẽ habes.
spiritualem tibi habundet ingłam
festiuis dieb ueniente ad eccłiam po¬
pulo. fac eis predicare uerbum dei:
et quoeumq uad ĩ. eleriei qui serui¬
tium dei plenrer ꝑagant tecum
eant. sobrieta.e ornati. non ebrieta¬
te assueti: quoꝵ honestas uite aliis
sit doctrina salitis. Curamq ubi
habeas. maxime pauperũ. iuduaꝵ
et orphanoꝵ. ut audias indie tre¬

Expanded text:
honorificent, illorum omni alacritahonorificent, illorum omni alacritate oboediant praeceptis. Tua vero, venerande fili, conversatio omnibus sit exemplum salutis. Cave, ut nec minimus quis in tua scandalizetur vita, sed aedificetur et roboretur in via veritatis, quia tibi ex illorum salute merces indicabitur aeterna. Cani capilli extremum denuntiant properare diem. Quapropter paratus esto omni hora in occursum domini Dei tui. Dilectio fraterna et elemosinae miserorum et vitae castitas praeparent tibi gradus in caelum. Diligenter elabora aeternos tibi dies felices. Honor saecularis quem habes spiritalem tibi habundet in gloriam. Festivis diebus, veniente ad ecclesiam populo, fac eis praedicari verbum Dei, et quocumque vadis, clerici, qui servitium Dei pleniter peragant, tecum eant, sobrietate ornati, non ebrietati adsueti; quorum honestas vitae aliis sit doctrina salutis. Curamque ubique habeas maxime pauperum, viduarum et orfanorum, ut audias in die tre
Abbreviated transcription (Latin):
intercessorem. Sic̃ magno labore
et largisfimis donis decorata. ita
tibi subiectos moribus boni orrari
fac consistere: et quod angeli semꝑ
agunt incelis. hoc fr̃s iugiter faci¬
ant ineccłiis. Tuũ ẽ p̃ciꝑe: illor
obedire. Tuum ẽ pre ire illoꝵ obseqͥ
Omnium itaq inseruitio dei una
debet ẽẽ uoluntas et una fiat in reg¬
uo dei remuneratio. Nullus horis cã¬
nonicis se durinis subtrahat laudib:
ne ꝓpter aliqũa negigentiã cuisli¬
bet locus in conspectu dei uacuus iiue¬
niatur. et uerba dei in eccłiis intimo
cordis affectu ꝓferantur. et cũ magna
reuerentia dei omnipotentis offitiã
celebrant᷑. Omne uero ministerium
.xp̃i. humiliter et deuote impleatur.
Omnis itaq obedientia in seculi necessi¬
tatibus fideliter et strenue ꝑ agatur.
fiat equidem inter omnes concordissi¬
res bonis ȩxemplis et sedula ammoni¬
tione erudiant uiniores. illosq dili¬
gant ut filios: et illi quasi patres eo ᷤ

Expanded text:
intercessorem. Sicut magno labore intercessorem. Sicut magno labore et largissimis donis decoratam, ita tibi subiectos bonis moribus ornari fac consistere, et quod angeli semper agunt in caelis, hoc fratres iugiter faciant in ecclesiis. Tuum praecipere, illorum oboedire; tuum praeire, illorum subsequi. Omnium itaque in servitio Dei una debet esse voluntas, ut una fiat in regno Dei remuneratio. Nullus horis canonicis se divinis subtrahat laudibus, ne propter aliquam neglegentiam cuiuslibet locus in conspectu Dei vacuus inveniatur, et verba Dei in ecclesiis intimo cordis affectu proferantur, et cum magna reverentia Dei omnipotentis officia celebrentur. Omne vero ministerium Christi humiliter et devote impleatur. Omnis itaque oboedientia in saeculi necessitatibus fideliter et strenue peragatur. Fiat equidem inter omnes concordissires bonis exemplis et sedula ammonitione erudiant iuniores illosque diligant ut filios, et illi quasi patres eos
Abbreviated transcription (Latin):
ilectissimo dilee¬
tionis filio rado¬
ni abbati. humili
leuita albinus sa¬
lutem. Dilectio
nr̃i emendare studiui: non quod ali¬
quid illius excellentissimis meritis
dignum ualuissem. s quod nichil tue
reuerentie uissis denegare ratũ pu¬
taui. Idcirco ad te igcime ꝑtinet
harum laus uel uituꝑatio lnterarũ:
utinam tibi et fratrib qualescũq
sint placeant: deprecans ut meum
laborem orationum ur̃arũ solatio
remimerare dignemini. et unus me¬
rear ẽẽ ur̃m caritatis cõmunione.
illius semꝑ memores mandati qui
dixit. hoc ẽ mandatum meũ. ut di¬
ligatis inuicem. In hoc enĩ manda¬
tum. omnium salus consistit: hoc
cunctis ꝑ necessariũ ẽẽ constat: et
marime his qui gregem xp̃i regen¬
dum accipiunt. Qua ꝓpter tu ca¬
rissime gregem quẽ accepisti regen¬
dum fraterno amore diligenter
custodire studeto. et scĩs admoniti¬
onib eũ ꝑ pascua uite deduce sata¬
ge. Habes in omni oꝑe bono xp̃m
ad iutorem. sc̃m quoq uedastum

Expanded text:
LCISSIMO DILECTIONIS FILIO RADONI ABBATI HUMILIS LEVITA ALBINUS SALUTEM. Dilectionnostri, emendare studui, non quod aliquid illius excellentissimis meritis ere valuissem, sed quod nihil tuae reverentiae iussis denegare ratum putavi, – idcirco ad te maxime pertinet harum laus vel vituperatio litterarum; utinam tibi et fratribus, qualescumque sint, placeant! – depraecans, ut meum laborem orationum vestrarum solatio remunerare dignemini, et unus merear esse vestrum in caritatis communione: illius semper memores mandati, qui dixit: Hoc est mandatum meum, ut diligatis invicem. In hoc enim mandato omnium salus consistit; hoc cunctis pernecessarium esse constat et maxime his, qui gregem Christi regendam accipiunt. Quapropter tu, carissime fili, gregem quam accepisti regendum fraterno amore diligenter erudire studeto et sanctis ammonitionibus eum per pascua vitae deducere satage. Habes in omni opere bono Christum adiutorem, sanctum quoque Vedastum
Abbreviated transcription (Latin):
habitare serpenti: fugã meditari
ceꝑit. Uidebat enĩ mundũ ⁊ pͥnei¬
pem eius exteriꝰ multa s offerentẽ.¬
maiores. si fallaees om̃s. ⁊ uauitate ua¬
nitatũ. ⁊ uanitatẽ om̃ia: ueritatẽ u̾ ip¬
sam interiꝰ uigit̃ audiebat clamantẽ⁊
dicentẽ. Uenite ad me om̃s qui labo¬
ratis ⁊ onerati estis: ⁊ ego reficiã uos.

Expanded text:
itari coepit. Videbat enim mundum et principem ejus exterius sibi multa offerentemajores, sed fallaces omnes, et vanitates vanitatum, et vanitatem omnia. Veritatem vero ipsam interius jugiter audiebat clamantem ac dicentem: Venite ad me, omnes qui laboratis et onerati estis, et ego ref
Abbreviated transcription (Latin):
ostquam deus
mundũ ꝑuir¬
ginalem uene¬
rat uterum.
et tota sue
dispensationis et nr̃e salutis ꝑacta
plenitudine. cũ triumpho głe ad sedẽ
paterne maiestatis reuersus. ut tetri¬
cas ignorantie tenebras toto depelle̾t
orbẽ. multa scõꝵ lumina doctorum
euuanglice p̃dicationis luce fulgen¬
tia toto diuiserat mundo. ut sicut
celum fulgentib ornatur ftellis. que
tamen omnes abuno illustrantur
sole. sic et lata terrarum spatia scĩs
splendescerent doctorib: qui tam̃
abeterno sole illuminati diuina pre¬
ueniente gr̃a cecas iguorantie tene¬
bras. uere fidei fulgore et głoso xp̃i
nomine illustrarent: ut eis ninstnͣ¬
tib longa abinitio seculi esuries.
eterne u̾ite epulis satiaretur. De qͣ
numero sanctus di sacetdos uedastus
et predicator egregius. temporib
fortissimis regis tunc temporibus

Expanded text:
ostquam Deus mundum per uirginalem uenerat uterum et, tota suae dispensationis et nostrae salutis peracta plenitudine, cum triumpho gloriae ad sedem paternae maiestatis reuersus, ut tetricas ignorantiae tenebras toto depelleret orbe, multa sanctorum lumina doctorum, euangelicae praedicationis luce fulgentia, toto diuiserat mundo ut, sicut caelum fulgentibus ornatur stellis, quae tamen omnes ab uno inlustrantur sole, sic et lata terrarum spatia sanctis splendescerent doctoribus, qui tamen ab aeterno sole inluminati, diuina praeueniente gratia, caecas ignorantiae tenebras uerae fidei fulgore et glorioso Christi nomine inlustrarent, ut, eis ministrantibus, longa ab initio saeculi esuries aeternae uitae epulis satiaretur. De quorum numero sanctus Dei sacerdos Vedastus et praedicator egregius temporibus fortissimi regis tunc temporis
Abbreviated transcription (Latin):
um. quoꝵ consilio ꝑpetrauerat sce¬
lera multa. S omnis ciuitas eathi¬
agitata ẽ. Deniq omnes ciues cu¬
cũrrerunt ad secretarium iudicis:
quod sanctam dei famulam impu
cruciatib agitaret: et idcirco om̃s
ꝑiculum suftinerent. Tunc quinti¬
anus fugiens et uno latere terre
ad posteriora secretarii fugiens
populum mianius derelĩquit.

Expanded text:
um . quorum consi| lium perpetrauerat sceum . quorum consi| lium perpetrauerat sceleram. Sed et omnis ciuitas| catheexagitata est. Denique| omnis ciues cucurrerunt ad secretarium iudecis . quod sanctam dei famulam im| piis cruciatibus ageret Et idcirco omnes periculum sus| stinerent. Tunc quintianus fugiens . ex uno latere terre| a postera secretarii fugiens . populum| in ianuis dereliquid.
Abbreviated transcription (Latin):
iterum quintianus ante suũ tri¬
bunal stare. Cui et dixit. Quousq
furis contra decreta principum
inuictoꝵ: Immola diis. Smaũt:
scito te acriorib tormentis aptand̃:
ba tua uacua et iniqua. precepta
tua te ipsum maculant. Unde¬
miser et sine sensu. sine in tellectu
dignatus ẽ ab omni plaga quã in
meᷤ exerciusti tta curare. ut etiam
mamillas meas integerrimas sanaᷤᷤ
meo pectori restituerit. Dicit ei
Et quis ẽ qui te curauit: Agatheᷤᷤ
sc̃a respondit. Xpistus filius dei
Quintianus dixit. Iterum xp̃m au
des nominare: Agathes sancta dix̃.
Ego xp̃m confiteor labiis: et corde
inuocare non cesso. Quintianꝰ dix̃
testas acutas uissit spargi. et sub
testis carbones uiuos ĩmitti: et in
eisdem nudo corꝑe eã uolutari.
Et cũ hoc fieret subito locus in quo
scm corpus uolutabatur cõmotus :
et pars parietis cecidit et oppressit
consiliarium iudicis nomine silui
anum. et amicũ eiꝰ nomine faltoni¬

Expanded text:
iterum quintianus ante suum triiterum quintianus ante suum tribunal adstare . cui . et| dixit quousque furiaris contra decreta principum in| uictorum. Immola diis. Sin autem. scito te acrioribus| tormentis aptandam.ba tua . uacua et uana+ . et iniqua praecepta| tua aerem ipsum maculant et sine sinsu est . et sine in| tellectu dignatus est ab omni| plaga quam in me+ exercuisti ita curare . ut etiam| mammillam meam integerrimam sanam meo corpori| restituerit . dicit ei et quis est qui te curauit| Agathe . respondit . christus filius dei. Quintianus dixit. iterum| christum habes nominare. Agathe dixit ego christum confiteor| labiis . et corde inuocare non cesso. Quintianus dixitestos acutos iussit| aspargi . et sub testos carbones uiuos inmitti . et in eisdem| nudo corpore uolutare Cumque hoc fieret . subito locus in| quo sanctum corpus uolutabatur . commotus est et pars pari| etis cecidit . et oppressit consiliarium iudicis . nomine salui| num . et amicum eius nomine falconi
Abbreviated transcription (Latin):
michi sollicitudinem tuã impen¬
dere. Hoc tamen scias. quia ad cor¬
pus meum medicamenta abhomii¬
ne fac̾ta munqm accedant. Dicit
ad eam ille senior. Et quare n per¬
et sermo suus solus restaurat uni¬
uersa: hic si uult potest me saluã
facere. Cunc subridens senior dixit
ei. & ipse me misit ad te. Nam ego
apostolus eiꝰ sum: et innominẽ eiꝰ
scias te saluandam. Et cũ hoc di¬
xisset: aboculis eiꝰ sublatus ẽ. Tunc
ꝓiciens se mnorationem sc̃a agatha
dixit. Gr̃as tͥago dñe iħu xp̃e. quia
memor es mei. et misisti ad me apoᷤᷤ¬
tolum tuum qui me confortauit:
et recreauit uiscera mea. Dũ com¬
plesset orationem respitiens ad õs
Ita autem per totam noctem lux
exuberabat incarcere. ut pre pauo¬
re custodes fugerent. et carcerem
aꝑtũ derelinquerent. Tunc dice
perdam. et eos qui custodes sunt
bo inconfessione eiꝰ qui me saluam
fecit: et consolatus es me. fãctũ ẽ
aut̃e post quatuor dies. uissit eam

Expanded text:
mihi sollicitudinem tuam inpenmihi sollicitudinem tuam inpendere hoc tamen| scias . quod ad corpus meum medicamenta ab homine facta| numquam accedunt. Dicit ad eam ille senior. Quare non| peret sermo suus solus . restaurat uniuersa hic si uult potest me| saluam facere. Tunc subridens senior dixit . et me ipse misit| ad te. Nam ego apostolus eius sum et in nomine eius scias| te esse saluandam. Et cum haec dixissit . ab oculis eius| sublatus est. Tunc proiciens se in oracionem sancta agate| dixit . gracias tmemor es mei·| et misisti apostolum tuum qui me confortauit et sana| uit uiscera mea. Et dum conplisset oracionem suam| respiciens ad omnes Ita  per totam noctem . lux exuberauit in carcerem| ut prae pauore custodias ii fugirent . et carcirem aper| tum derelinquerent. Tunc dicebperdam| et eis qui custodes sunt bo in confessione| eius . qui me saluam fecit et consolatus est me.| Factum est autem post quattuor dies . iussit eam|
Abbreviated transcription (Latin):
inmatre sugsisti: S ego habeo m̃a¬
nullas integras intus ianima mea.
exquibus nutrio sensus meos quas
uitroire ad eam: et nec pan̾e neq acͥ.¬
cirea mediã noet̾ẽ uenit quida senex
qũe ante cedebat puer luminis por¬
titor. ferens diuersa medicamenta
inmanu sua qui se medieũ ẽẽ com¬
memorans: cepit eã his uerbis alloqͥ.
Licet te nimiis corporalib penis af¬
flxerit confularis insanus. tu tͣn¬
cũ grauiorib suppliciis extorsisti
responsionib tus. Et licet ubera
tua torserit et amputari fecerit.
ibi eram qua hora patiebaris con¬
sideraui et uidi quia possunt curã
rp̃ianus sum. et noui medicinam:
uolo me uerearis. Dicit ei beata aga¬
ha. & que potest uerecundia mea
cirra te ẽẽ. cũ tu sis senior et maior
aatu: ego uero licet sim puella. ita
totũ corpus meũ laceratũ ẽ. ut
stimulare inmente mea unde possit
uerecundia excitaris. S ago tib
gratias dñe pater. quia dignatꝰ es

Expanded text:
in matre suxisti. Sed ego habeo| mamin matre suxisti. Sed ego habeo| mammillas integras intus in animam meam ex qui| bus nutrio omnis sensus meos . quointroire ad eam et neque| panem neqcirca media nocte . uenit quidam senex| quam antecedebat puer luminis portitor . ferens| diuersa medicamenta in manu sua qui se medicum| esse commemorans coepit eam his uerbis adloqui licet| te nimiis corporalibus poenis adflixerit claris| insanus te enim grauioribus suppliciis extorsisti . res| ponsionibus tuis et licet ubera tua torserit et excita| re fecerit . ibi eram qua hora haec| paciebaris . consideraui et uidi quia potest cura sachristianus sum . et noui me| dicinam. Nolo me ueriaris. Dicit ei agate. Quid potest| uerecundia mea ante te esse . cum tu sis sinior . et ma| ior natus . ego uero sim puella. Ita totum corpus meum| laceratum est . ut stimulare in mentem meam . unde possit uerecun| dia excitari. Sed ago tibi gracias domine pater . quia dig| natus es
Abbreviated transcription (Latin):
ce eũ publica confictabat. Die igit᷑¬
eam suis aspectib aptari. Cui et di¬
rit. Quid tractasti circa salutẽ tua̾
sumas. Agathes sc̃ã dixit. Tu nega dõ
tuos qui sunt lapides et ligna: et cre
Qũe si contempseris. eternis penis et
ꝑpetuis incendiis subiacebis. Tunc
iratus quintianus uissit eam inecu¬
leo suspendi et torqueri. Cũq torqe¬
tur. dixit ad eam quintianus. Reli: q
intentionem amme tue: ut uite e
possit ẽẽ consultum. Agathes scĩ. nr̃¬
Ego in his penis ita delector sicut õ
bonĩ nuntium audit et sicut qui
uidet que diu desiderat. et sic̃ quir
uenit tesauros multos. ita ego . le¬
tor ihis penis corporalib posita
Non enĩ potest triticũ in horreo
mini mei cũ palma introire marti¬
rii. nisi diligenter feceris corpus
queri: et tortas dui iuissit eas absei¬
oi. agathes sc̃a respondit. Impie cru¬
delis et dire tiraune. ñ es confusus
hoc amputare infenima quod ipse

Expanded text:
ce eum pu| blica confutabat. Agatce eum pu| blica confutabat. Agateam aspectibus iussit aptari . cui et dixit| quid tractasti circa salutem tuam. sumas. Agathe dixit tu nega deos tuos qui sunt lapides| et ligna . et cre.| quem si contempseris aeternis poenis et perpetuis incendiis| subiacebis. Tunc iratus quintianus iussit eam aeculeo| suspendi . et torqueri Cumque torquerent eam dixit ad| eam quintianus . relinque intentionem animi tui . Vt ui| tae tuae possit esse consultum. Agathe respondit in| his poenis ita delector . sicut si quis bonum nuntium au| dit aut qui uidet quam diu desiderauit. Aut qui inuenit| thesauros multos . ita ego delector in his poenis corporalibus| posita. Non enim post triticum in horreo omini cum| palma intrare martyrii . nisi diligenter feceris corpus queri . et tortam diu ius| sit eam excidi. Agathe respondit impie et crudelis| sime et dire tyranne non es confusus hoc ampotare in| faeminam quod ipse
Abbreviated transcription (Latin):
as: que repetitis me iniuriis tuorũ
sermonũ exagitas. Agathes sci diẽ
Miror te uirũ prudentẽ ad tantam
stultitiam deuolutũ: ut illos deos
iniuriam fieri. si eoꝵ uiuas er̃ẽplis
Si eñ ueri dei tui sunt bonũ tibi
simos ut qui maledioere uoluerit
aliqͣm talem illum cripiat ẽe quali
fuerit exccrabilis uita coꝵ. Quintianꝰ
auem cursitm ᷑ Aut sacrifica diis.
auc uariis te suppliciis faciam inte¬
rire. Agathes sc̃a dix̃. Si feras michi
iuescent. Si ignẽ adhibeas decelo
michi rorem saluificũ augeli mi¬
nistrabunt. Si plagas et uerbera. ha¬
anus agitans caput. uissit cã nicare:¬
rem tenebrosum recipi: dicens. ideã.
Cogita tecũ agatha. et peuite. ut
possis euadere torm̃ta horrifica.
que te fortiter lamabunt. Agathes¬
sca respondit. Cu minister es sathane.
tu penitere ut possis euadere eternã
dampnationẽ. Tunc quintianꝰ uissit
eam celerius trahi iearcerẽ. quia uo¬

Expanded text:
as. Qui repetitis meis iniuriis “tuorum”| as. Qui repetitis meis iniuriis “tuorum”| sermonum exagetas. Agathe dixit miror te urum pruden| tem . ad tantam stulticiam deuolutum ut illos | deos tuos iniuriam fieri. Si| eorum uiuas exemplo . si enim dii tui sunt . bonum tibi simos+ ut qui male| dicere uoluerit aliquem talem illum optit esse qualis| fuit execrabilis  uita eorum. Quintianus uunt cursum. Aut sacrifica| dies aut uaries te suppliciis faciam interire. Aga| the dixit si feras mihi suescunt. Si ignis adhibeas de caelo mihi ros| saluificum angeli ministrabunt. Si plagas et uer| bera haanus agitans| caput . iussit eam in carcerem tenebrosum recipi di| cens ad eam cogita tecum agathe . et paenetere| ut possis euadere tormenta horrifica quae te for| titer laniabunt. Agathe respondit . tu minister es| satanae. tu paenetere ut possis euadere aeternam| decollationem. Tunc quintianus iussit eam celerius| tradi ad carcerem . quia uo
Abbreviated transcription (Latin):
dixit. Ingenuitas. ur̃a ad tantam
dibus uos faciat obnorios. Quinti¬
anus adixit. Quiequid furioso ore
blasphemaueris. pena poterit uin¬
dicare. Die tamen anteqũa adtor¬
nia enim sunt quor effigies uera¬
mento conuertitis quoꝵ marmoreã
et gipseas facies inauratis. Quintia¬
nus dix̃. Elige tibi unri quodeũq uo
lueris consilium: aut diuersas penaᷤ
re: aut quasi sapiens esto et nobilis
quod te natura dictauit. et sacrifica
dii ommpotertib quos ueros deos di¬
uinitas ẽẽ demonstrauit. agathes sen
dixit. Sit talis uror tua qualis dea
tua uenus fuit: et tusis talis qualis
deus tuus iupiter extitit. Quintianꝰ
audiens hoc: iussit alapis eã cedi. et
dixit. In iniuria uidicis: noli temerario
ore garrire. Agathes sc̃a dixit. Dixisti
deos tuos ueros ẽẽ. quos uera duum¬
tas demonstrauit. Sit ergo talis uxor
tua ut uenus et tu ut iupiter: ut
et uos possitis ind̾oꝵ miniero cõpu¬
tari. Qintianꝰ dixit. Apparet te hoc
eligere ut diuersa tormenta sustine¬

Expanded text:
dixit ingenuitas uestra| ad tantam dibus uos faciat obnoxios. Quintianus dixit quidquid furioso| ore blasphemaueris . poenae poterunt uindicare. Dic ta| men antequam ad tornia enim sunt quorum effigies in aeramento conuerti| tes quorum marmoreas et gypseas facies inauratis.| Quintianus dixit . eligae tibi unum  quodcumque uo| lueris consilium ut+ diuersus poenus  . aut quasi sapiens . et nobiles quod te| natura ditauit . sacrifica diis omnipotentibus·quos| uera diuinitas esse demonstrat. Beata Agathe dixit| Sit+ tales uxor tua qualis dea tua uenus fuit . et tu sis ta| lis ut ioues deus tuus extitit. Quintianus audiens haec . ius| sit eam alapis caedi. et dixit iniuriam iudici noli teme| rario ore garrire. Agathe dixit . dixisti deos tuos esse| quos uera diuinitas demonstrat. Sit ergo talis uxor tua| ut uenus . et tu ut ioues . ut uos possitis in deorum numero con| putari. Quincianus dixit appare te hoc elegire ut di| uersa tormenta sustene
Abbreviated transcription (Latin):
numquam ullus molestus fuit gene¬
ri eius. Ut aũ eiudentei scriptura¬
eius firmaretur post anni circulũ
circa diem natalis eiꝰ mons ethuie¬
us eructuauit incendium: et qua¬
si fluuius torrens ita ignis uehe¬
menter saxa et terram liquefacienᷤᷤ
ueniebat ad cathinensium ciuira¬
tem. Tunc paganoꝵ multitudo fu¬
giens demonte descendit. et uene¬
runt ad sepulcru beatissime aga¬
the uirginis. Et auferentes uelum
ignis diuinitus. Cepit aut̃e ignis
tercio kalendas februarii. et cessa¬
uit die nonarũ earuinde qui est
sime agathe martiris eos liberaret.

Expanded text:
nullus umquam molestus fuit genenullus umquam molestus fuit generi eius| Vt autem euidenter scripturaerat firmaretur Post anni circulum| circa diem natalis eius . mons ethenus eructauit| incendium. Et quasi fluuius torrens . ita ignis uehemens| de xasa et terra liquefaciens . ueniebat ad cathenensium| ciuitatem. Tunc paganorum multitudo fugiens de mon| te discendit . et uenerunt ad sepulchrum eius . et aufe| rentis uelum ignis diuinus . coepit ignis pridiae. kalendas| Febroarias et cessauit diae nonarum earumdem . qui| est sanctae marthiris eos liberasset
Abbreviated transcription (Latin):
trauit ad locum ubi condiebant eã:
et posuit tabulam breuem exmar¬
more. inqua scriptũ erat. Mentem
scãm spontaneam honorem deo et
patrie liberationem. Posuit ergo
hanc scripturam ut diximus adca
diu cũ omni diligentia claudere¬
tur. Claus gͥ sepulcro abscessit. et
ut diximus non ẽ ulterius nec uis
nec auditus in regione uel intotam
ꝓuntiam sicilie. Unde suspicati
sunt quod angelus eiꝰ fuerit. Et hãe
scripturam dniulgantes qui uide¬
rant: omnes siculos sollicitos reddi¬
derunt. Et tam uidei quã gentileᷤ
una cũ xp̃ianis comuniter ceperũt
uenerari sepulcru eiꝰ. Tunc quintia¬
nus arripuit iter cũ officio ad inue̾¬
tigandas facultates eiꝰ. et ut tene̾t
omnes deparentela eius qui dei ui¬
dicio medio fiumine interiit. Deni¬
q dũ transiret flumen ꝑnaium. duo
equi infremuerunt circa eum et
uentum corpus eius usq ad presen¬
tem diem. Unde creuit timor et ue¬
neratio circa beatam agathen: et

Expanded text:
trauit ad locum ubi| condebatur corptrauit ad locum ubi| condebatur corpus eius . et posuit tabulam breuem ex| marmore . in qua scriptum erat mentem sanctam sponta| neum honorem dei et patriae . liberacionem . posuit ergo| hanc scripturam ut diximus intradiu cum omni| diligentia cludiretur. Clauso igitur sepulchro absces| sit et ut diximus. non est ulterius nec uisus . nec auditus| in regionem . uel in totam prouinciam saeculorum.| Vnde suspicati sumus quod angelus eius fuirit. Et| hanc scripturam deuulgantis . qui uiderant . omnes| saeculus sullegitus reddederunt . et una cum christianis communiter coe| perunt uenerare sepulchro eius. Tunc quintianus . ad| ripuit iter cum officio suo . ad inuistigandas facul| tatis eius . et teneret omnes . de parentella eius qui dei| iudicio in medio flumine interiit Denique dum tran| siret flumen per nauem duo equi fremitum circa se dan| uentus corp eius usque ad praesentem| diem. Vnde creuit timor et ueneracio circa beatam| agathe et
Abbreviated transcription (Latin):
et dixit. Dñe qui me creasti. et eus¬
todisti me abinfantia mea. et feciᷤᷤ¬
ti me auiuentute mea uiriliter
agere. qui abstulisti ame amorem
seculi. qui corpus ineum apollu¬
tione separasti. qui me fecisti uin¬
cere tormenta carnificum. ferrũ
ignem. tuncula qui michi inter
tormenta uirtittem patientie
ut me iubeas istud seculum dere¬
linquere. et ad tuam misericor¬
diam peruenire. Hec cũ dixisset.
coram multis cũ ingenti uoce
emuisit spiritum. Quod pii ppłi
audientes. cũ nimia celeritate
uenerunt: et auferentes corpus
euis. posuerunt insarcophaco
nouo. factum ẽ autem cũ aroma¬
tibus condiretur corpus eius. et
cum nunia diligentia collocarẽt
illud: uenit quidam uiuenis serici
uestibus indutus qũe sequebant᷑
amplius. qua centum pueri om̃s
ornati et pulcri: que numquam¬
aliquis uiderat inciuitate cathinẽ¬
sium. nec postea eum aliquis ui¬
dit. nec iiuentus ẽ aliqͥs qui dice̾t
hunc se scire. Nic ergo ueniens in¬

Expanded text:
et dixit| domine qui me creasti . et custodisti me ab infancia mea| et fecisti me a iuuentute mea uiriliter agere| Qui tulisti a me moram saeculi qui corpus meum a pulluci| one separasti Qui fescisti me uincire tormenta carni| ficis. Ferrum igni et uincola qui mihi inter torquentes| uirtutem pacienciae  tempus est ut me iubeas istum| saeculum derelinquire . et ad tuam misericordiam perue| nire Haec autem dixit coram multis cum ingenti uo| cae et emisit spiritum quod pii populi audientis cum nimia| celeritate uenerunt . et auferentis corpus eius . posue| runt in sarthofago nouo. Factum est autem cum aro| matibus condiretur corpus eius . et cum nimia diligen| tia conlocarent eum. Venit quidam iuuenis siricis| uestibus indutus . quem sequebantur amplius quam| centum pueri omnes ornati . et pulchri . quem numquam| nemo uiderat in ciuitate cathenensium . nec postea| eum aliquis uidit . nec inuentus est aliquis qui diceret| hunc se scire. Hic ergo ueniens in
Abbreviated transcription (Latin):
Quomodo inconuuio apud locha pexit. uiii¬
tiũ regem uir dei signo sc̃e crueis diabolica
molimma euanescere fecit.¬
De infirmitate obitus et de sepultura be ix¬
Luomodo illesa abigne eadem domus.x

Expanded text:
Quomodo in conuiuio apud Hlotharium regem uir Dei signo sancatae crucis diabolica molimina euanescere fecitDe infirmitate, obitu et sepultura quomodo inlesa ab igne eadem domus
Abbreviated transcription (Latin):
multiferia intentione ꝑquirebat.
lt ad eam ꝑtingeret. ꝑfingula eñi
erunina mentis sue. singuloꝵ in se
opinionẽ extendere. nobilissimis
ortam natalib dei famulam fecit
artari: ut qui erat degener et ig¬
ẽẽt qui posset etiam expectabilium
sibi subuigare ꝑsonas. Ut libidino¬
sus autẽ ad aspectũ uirginis pulcher
mouebat. et ut auarus ad facultates
cius cupiditatis suc frena laxabat.
et ut idolatra ac demonũ seriius fu¬
rore impietatis sue inflaminatus ꝯͥ
nomen audire ñ poterat. His et huiꝰ
paritorib attari: et fecit eã ciidã
matrone tradi nomine afrodisie: que
habebat septem filias turpissimas
ficut fuerat et mater earum. Hoc
aũ fecit ut ꝑdies uiginti cotidie
blandirentur ei. et inmutarent
autem dicens flebat cotidie et orabat.
et sicut sitiens in ardore solis fluen
ta fontium concupiscit. ita desidera¬

Expanded text:
ntentione perquirebat . | ut ad eam pertingeret per singulam enim| criminam mentis suae . singulorum in se| opinionem extendere| fortissimis ortam natalibus d\e/i famulam fecit arta re. Vt qui erat di genere igtalis qui posset| etiam spectabilium sibi subiugare personas. Vt libidi| nosus autem . adspectum uirginis pulcherrmouebat . et ut auaris ad fa| cultates eius cupiditatis suae frena laxabat . atque| idolatriam daemonum seruus feruorem inomen audire non poterat . | his et huparitoribus coartari.| Et fecit eam cuidam matrunae tradi . nomine afrodisię| quae habebat nouem filias turpissimas sicut fuerat| mater earum. Hoc autem fecit . ut per dies triginta coti| die blandirentur ei . ut mutarent autem dicens| flebat cotidie et orabat et sicut sol sitiens in ardore fluent+|  foncium concupiscit. Ita desider
Abbreviated transcription (Latin):
anum. et dix̃ ei. fãcilius possunt saxa
molliri et ferrum in plũbum con
uerti: quam ab intentione xp̃ia
mens istius puelle reuocetur. Ego¬
mus. et ꝑdies et noctes nichil ali¬
ud gessimus. tusi ut ageremus qua¬
liter eius animum ad consensum bo¬
ni consilii inclinaremus. Ego enim
geminas et ornamenta insignia. et
uestimenta auro texta obtuli: ego
et domos et predia suburbana ꝓ¬
misi. Ego uariũ ornamentũ domꝰ
ego fanulias diuersi sexus et etatis
exhibui. s omuia ista quasi terram
que pedibus conculcatur. tta ꝓnichi¬
lo computauit. Tunc iratus quinti¬
anus iussit eam ad secretarium su¬
um adduci: et sedens ꝓtribunali.
dit. Don solum ingenua s expecta¬
bilis genere sum. tit omnis parente¬
la mea̾ testatur. Quintianus dixit.
Et si ingenua ꝓbaris et nobilis. cur
moribus seruilem te habere ꝑsonã
Quia ancilla xp̃i sũ. ideo me ser¬
uilem ostendo ꝑsonam habere. Qͥn¬
tianus dixit. & si ingenua eras et no¬

Expanded text:
anum, et dixit ei: Facilius possunt saxa molliri et ferrum in plumbi mollitiem verti, quam ab intentione Christiana mens istius puellae revocetur. . et per diem et noctem nihil aliud gessimus| nisi ut ageremus qualiter eius animum ad consensum boni| consilii inclinaremus. Ego etiam et gemmas et ornamen| ta insinia et uestimenta auro texta obtuli . ego et domus . | et praedia suborbana repromisi . ego uarium ornamen| tum domus . ego familias diuersi sexus  etates exhibui.| Sed ista omnia quasi terra quam pedibus suis concul| cat . pro nihilum conputauit. Tunc iratus quintia| nus . iussit eam ad secretarium adduci . et sedens in tri| bunali .dit non so| lum ingenua . sed et spectabilis genere . ut omnes paren| tella mea testatur Quintianus dixit et si ingenua| probaris et nobiles . cur moribus seruilem te personam| quia ancilla christi sum.| Ideo me seruilem ostendo personam. Quintianus dixit| certe+ ingenua es  et no
Abbreviated transcription (Latin):
cũ multa suggerant et preclara. qͦ
ꝑseriũi suum deus ipsis presentib
operatur. et nota eoꝵ religio. et sco¬
la magisterii ab om̃i me liberet sus¬
pitione falsi: ad huc etiam ad testi¬
monium sibi asciscunt ꝓbabilium
auctoritatem ꝑsonarum. episcopoꝵ.
clericoꝵ monachoꝵ. quib fidem non
habere nulli fidelium licet. Qũaquã
io suꝑfluo dixerim: cũ totus ea noue¬
rit mundus: et uirtutes eiꝰ narret
om̃is eccłia scõꝵ. Qua ꝓpter attendẽ
diunie laudis mirificam materiam
omnib se offerentẽ. nemine uero sus¬
cipienteni: dissimulantib eis qui me¬
lius hoc ac dignius poterant. susce¬
pi in ea agere ipse que potero: non
uanttate presumentis. s fidutia dili¬
accuratius digerenda. s saltem munũ
congerenda. et reponenda suscepi:. nec
tur ipso sciente. Confido autem in do¬
ac dignius ꝑficient quod nos conati
preciosam inconspectu dñi mortem
eius. uite simili continuare scriben¬

Expanded text:
cum multa suggerant et praeclara, quae cum multa suggerant et praeclara, quae per servum suum Deus ipsis praesentibus operatur, et nota eorum religio, et schola magisterii ab omni me liberet suspicione falsi; adhuc etiam ad testimonium sibi adsciscunt probabilium auctoritatem personarum, episcoporum, clericorum, et monachorum, quibus fidem non habere nulli fidelium licet. Quanquam id superfluo dixerim, cum totus ea noverit mundus, et virtutes ejus narret omnis ecclesia sanctorum. Quapropter attendens divinae laudis mirificam materiam omnibus se offerentem, neminem vero suscipientem, dissimulantibus eis qui melius hoc ac dignius poterant; suscepi in ea agere ipse quae potero, non vanitate praesumentis, sed fiducia diliaccuratius digerenda, sed saltem in unum congerenda et reponenda susceperim: nec tur ipso sciente. Confido autem in Doac dignius perficient, quod nos conati iosam in conspectu Domini mortem ejus, vitae similem, continuare scriben
Abbreviated transcription (Latin):
melius hoc et cõpetentius deliberãs
actitandum. cũ iam homo non gra¬
uaretur laudib suis. et tutius ĩd
fieret aconturbatione hominum et
contradictione liguarum. At ille ui¬
gens et ualens. quanto ufirmior
corpore. tanto fortior fit et potens:
non cessans agere digna memoriȩ.
et magna maiorib semꝑ accumu¬
lans. que ipso tacente scriptorem
requirant. Ego uero iam delibor
urgentib infirnitatibus corporis
mortis huuis: et meis omnib mei¬
pientibus habere responsuni iueme
mortis. sentio instare tempus reso¬
lutionis mȩe. plurimumq timeo ue
sero me peniteat tamdui distulisse:
quod priusquã ꝑeffiuam uelim
omnimodis ꝑegisse.S et me fratrũ
quorsdam pia beniuolentia pluri¬
mum ad hoc impellit et cohortatur:
qui cũ utro dei iugiter assistant. omĩa
eius noluerunt: ingerentes quedam
diligenti inquisione uestigata. plura
etiam quib cũ fierent ipsi interfue¬
runt et uiderunt et audierunt. Q

Expanded text:
melius hoc et competentius, deliberans melius hoc et competentius, deliberans actitandum, cum jam homo non gravaretur laudibus suis; et tutius id fieret a conturbatione hominum, et contradictione linguarum. At ille vigens et valens, quanto infirmior corpore, tanto fortior fit et potens, non cessans agere digna memoriae, et magna majoribus semper accumulans, quae ipso tacente scriptorem requirant. Ego vero jam delibor, urgentibus infirmitatibus corporis mortis hujus, et membris omnibus incipientibus habere responsum vicinae mortis, sentio instare tempus resolutionis meae; plurimumque timeo, ne sero me poeniteat tamdiu distulisse, quod, prius quam pereffluam, velim omnimodis peregisse. Sed et me fratrum quorumdam pia benevolentia plurimum ad hoc impellit et cohortatur, qui cum Viro Dei jugiter assistant, omnia ejus noverunt, ingerentes quaedam diligenti inquisitione vestigata, plura etiam, quibus, cum fierent, ipsi interfuerunt, et viderunt, et audierunt. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
eripturus uita
serui tui adho¬
norem nomini
tui. pro ut tu
dederis dñe d̃s
eccłiam temꝑis
nr̃i in antiquii
apłice gr̃e et uirtutis decus uo¬
liusti rẽflorere: eum inuoco ad ui¬
torem. qu̾e iam olim habeo incen¬
torem amorem tuum. Quis enim
de amiore tuo quantulumeũq spi¬
raculum uite habens. et uidens teᷤ¬
timonium głe et honoris tui tã pre¬
clarum et tam fidele mundo inso¬
litum effulsisse: non det operam
quantamcũq potuerit. ne lumen
a te accensum. tuoꝵ quẽpiam late¬
at. s quantum humano fieri stilo
potest. quod melius ipse tamen ꝑ
uirtutẽ operum facis. manifestatũ
et exaltatum luceat omnib qui st̃
udomo tua: Inquo cũ ego iam olĩ
uellem qͣlecumq ministerium age
uicis mee: seu timore seu uerecundia
ꝓhibitus sum usq ad huc: modo
quidem supra me uidicãᷤᷤ ẽe dig¬
nitatem materiȩ et digniorib opi¬
ficib reseruandam. modo etiam pꝰ
obitum eiꝰ quasi suꝑuicturus ei.

Expanded text:
ripturus vitam Servi tui ad honorem nominis tui, prout tu dederis, Domine Deus Ecclesiam temporis nostri in antiquum apostolicae gratiae et virtutis decus voluisti reflorere, eum invoco adjutorem, quem jam olim habeo incentorem, amorem tuum. Quis enim de amore tuo quantulumcumque spiraculum vitae habens, et videns testimonium gloriae et honoris tui tam praeclarum et tam fidele mundo insolitum effulsisse, non det operam, quantamcunque potuerit, ne lumen a te accensum, tuorum quempiam lateat; sed quantum humano fieri stylo potest quod melius ipse tamen per virtutem operum facis, manifestatum et exaltatum luceat omnibus qui sunt in domo tua? In quo cum ego jam olim vellem qualecumque ministerium agere vicis meae, seu timore, seu verecundia prohibitus sum usque adhuc, modo quidem supra me judicans esse dignitatem materiae, et dignioribus opificibus reservandam; modo etiam post obitum ejus, quasi supervicturus ei,
Abbreviated transcription (Latin):
petitio: et imposuit mͥ dilectȩ cocle caritaᷤ
ut coquã pulmentũ filiis ꝓhetarũ.
In quo si colloquiutidas miscuero
negligens. suꝑiecta ut confido farmu¬
la amaritudinẽ condiet helyseus: et
excessus insipientię. obedientie excusa¬

Expanded text:
petitio, et imposuit mihi dilectae Ecclesiae charitas, petitio, et imposuit mihi dilectae Ecclesiae charitas, ut coquam pulmentum filiis Prophetarum. In quo si colocynthidas miscuero negligens, superjecta, 1092 ut confido, farinula condiet Elisaeus, et excessus insipientiae obedientiae excusa
Abbreviated transcription (Latin):
in aliqua gr̃a deest. hime laborẽ assu¬
mere: ⁊ eoꝵ e̾e̾t uen̾abili patͥ insculꝑe
monim̃ta ut ẽẽt eoꝵ studio delecta¬
inlis pagina. quã quasi uiuentẽ trad̾ent
legendã discipłis: ⁊ perpes fieret conso¬
latio secꝰ positis reliquiis sacͥ corporis. et
sermonis. S extrema emulari et quȩ
homines lateant. clareuallis consueuit
humilitas: ⁊ ꝓferre in publicũ aliqua
sin indicia uiri illi nobiles crubescunt:
et quietiores facit eos contẽptus et ab¬
iectio qͣm quęlibet oblatio dignitatis.
in qua s̾ ꝓfessio humilitatis ꝑiclitari
uidet᷑. Ob huiꝰ nodi causas sese intra si¬
ientii cardines retinentes. mag̾ in sacco
nec iam instilo s in eruce głam quert̃.
In hoe gͦ fic̃ ⁊ in cetis huiꝰmodi: negoti¬
orũ suoꝵ sairinas aliis libent̾ ĩpoñt.
Et ñẽ sublato uen̾abilis memoriȩ dõ¬
no Wittmo. qui eiusdẽ uiri scĩ głosa
pͥmordia fidelit̾ et cleuote conscripsit.
ad ineam exiguitatẽ huiꝰ oꝑis cleuenit

Expanded text:
hunc laborem assumere, et venerabilis Patris insculpere monumenta: ut esset eorum studio delectabilis pagina quam quasi viventem traderent legendam discipulis, et perpes fieret consolatio secus positis reliquiis sacri corporis et sermonis. Sed extrema aemulari, et quae homines lateant, Clarae-Vallis consuevit humilitas: et proferre in publicum aliqua sui indicia viri illi nobiles erubescunt; et quietiores facit eos contemptus et abjectio, quam quaelibet oblatio dignitatis, in qua sibi professio humilitatis periclitari videtur. Ob hujusmodi causas sese intra silentii cardines retinentes, magis in sacconec jam in stylo, sed in cruce gloriam quaerunt. In hoc ergo, sicut et in caeteris ejusmodi, negotiorum suorum sarcinas aliis libenter imponunt. Et nunc sublato venerabilis memoriae domno Guillelmo, qui ejusdem Viri sancti gloriosa primordia fideliter et devote conscripsit, ad meam exiguitatem hujus operis devenit
Abbreviated transcription (Latin):
ut ꝑsonas illas quȩ ꝓpter astabant. omni¬
no latuerit qd̃ acciderat: ⁊ malignꝰ hostis
uelocit᷑ increpatꝰ. ñ mͦ scandalũ eis qd̃ pa¬
rabat inferre nequiuerit: s tiec ad illoꝵ
noticiam rem ꝑferre. Factũq ẽ ex eo ut
ampliori sese custodia fr̃s mimirent: et
merito ⁊ numero. ⁊ possessionib demceps
cresceret clarauallis: ⁊ multiplicatis conuen¬
retur religio: ip̃e etiam abbas sc̃s ex cunc
amplus solito. miraculis clareret ⁊ signis:¬

Expanded text:
ut personas illas, quae prope astabant, omniut personas illas, quae prope astabant, omnino latuerit quod acciderat; et malignus hostis velociter increpatus, non modo scandalum eis quod parabat, inferre nequiverit, sed nec ad illorum notitiam rem perferre. Factumque est ex eo, ut ampliori sese custodia fratres munirent: et merito, et numero, et possessionibus deinceps cresceret Clara-Vallis, et multiplicatis convenretur religio; ipse etiam Abbas sanctus extunc amplius solito miraculis clareret et signis
Abbreviated transcription (Latin):
mina ponebant᷑. Si forte piscis inuentꝰ
est. dño papȩ appositꝰ ẽ: ⁊ aspectu non
usu in cõmune profecit. Inuidit diabolꝰ.
⁊ seruoꝵ di głam quos tanti hospitis no¬
bilitabat p̃sentia. ferre ñ ualens: dum
inchoro alacrit psallerent et deuote.
p̃sentib etiam non nullis ex cardinalibꝰ
qui in auditu ⁊ aspectu eoꝵ delectabant᷑.
aliqͣntos fratrũ horribili pauore t᷑bauit.
Nam ⁊ imꝰ p̃ceteris occupatꝰ blasfema
bundi. ad beati patͥs uestigia confuger̃t.
At ille conuersus ad cet̾os. orate inquit.
ac deinceps subsilentio eos qui turbati
uidebant᷑ eduxit atq compescuit: rt ne¬
quissimus ille qui conuentũ pietatis trans¬
ferre conabatur in theatrũ. ⁊ scolã innocẽ¬
tiȩ in derisum. ñ ut putabat estimationẽ
religiosoꝵ hominũ corrumꝑe posset: sed
se ꝓderet. ⁊ conatꝰ suos experiret᷑ infirmoᷤ.
Tanta siquidẽ celeritate om̃ia ft̃ sedata.

Expanded text:
mina ponebantur. Si forte piscis inventus mina ponebantur. Si forte piscis inventus est, domino Papae appositus est, et aspectu, non usu in commune profecit. 7. Invidit diabolus, et servorum Dei gloriam, quos tanti hospitis nobilitabat praesentia, ferre non valens, dum in choro alacriter psallerent et devote, praesentibus etiam nonnullis ex cardinalibus, qui in auditu et aspectu eorum delectabantur, aliquantos fratrum horribili pavore turbavit. Nam et unus prae caeteris occupatus, blasphema bundi, ad beati Patris vestigia confugerunt. At ille conversus ad caeteros, « Orate, » inquit: ac deinceps sub silentio eos qui turbati videbantur eduxit, atque compescuit; ut nequissimus ille, qui conventum pietatis transferre conabatur in theatrum, et scholam innocentiae in derisum, non, ut putabat, existimationem religiosorum hominum corrumpere posset, sed se proderet, et conatus suos experiretur infirmos. Tanta siquidem celeritate omnia sunt sedata,
Abbreviated transcription (Latin):
scopulosam bauilantib crucem. ñ tumł¬
tuantiũ classicoꝵ contruo. ñ clamosa iu¬
bilatione: s supp̃ssa modulatione. affec¬
tuosissime susceptꝰ.ẽ. flebant ep̃i.flebat
ip̃e summꝰ pontifex: mirabantur congͤ¬
gationis illiꝰ gͣuitatem. qd in tam sol¬
lemi gaudio oculi omniũ humi defi¬
xi. nusquã uagabunda curiositate cir¬
cũ ferrentur: s complosis palpebris ip̃i
nemmnẽ iudent. ⁊ ab om̃ib uiderentur.
Nichil in ȩccła illa uidit romanꝰ qd̾ cuꝑet:
nulla ibi suppellex eoꝵ sollieitauit aspec¬
tũ: nicħ in oratorio nͥ nudos uider̃t pa¬
rietes. Solis morib poterat inhiare am¬
bitio nec dãnosa poterat ẽẽ fratͥb huiꝰ¬
modi p̃da: cũ minui ñ posset asportata
religio. Gaudebant om̃s in dño: ⁊ sol¬
lẽnitas ñ cibis s uirtutib agebat᷑. Panis
ibi opirꝰ pro simla: ꝓ careno sapa: pro
rũbis olera: ꝓ quiblibet delicus legu¬

Expanded text:
scopulosam bajulantibus crucem, non tumuscopulosam bajulantibus crucem, non tumultuantium classicorum tonitruo, non clamosa jubilatione, sed suppressa modulatione affectuosissime susceptus est. Flebant episcopi, flebat ipse summus Pontifex: et omnes mirabantur congregationis illius gravitatem, quod in tam solemni gaudio oculi omnium humi defixi, nusquam vagabunda curiositate circumferrentur; sed complosis palpebris ipsi neminem viderent, et ab omnibus viderentur. Nihil in ecclesia illa vidit Romanus quod cuperet, nulla ibi supellex eorum sollicitavit aspectum; nihil in oratorio nisi nudos viderunt parietes. Solis moribus poterat inhiare ambitio, nec damnosa poterat esse fratribus hujusmodi praeda, cum minui non posset asportata religio. Gaudebant omnes in Domino, et solemnitas non cibis, sed virtutibus agebatur. Panis ibi autopyrus pro simila, pro careno sapa, pro rhombis 1095 olera, pro quibuslibet deliciis legu