comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quȩdam insennonico grandinea saepius uastata tempestate. ad precesscĩ m¬
tini multis liberata est annis Mulier as inguinis fluxii uestimentoꝵ illius
tactu sanata est: lalib &iam electus dĩsacerdos mundo claruit miracuilis:
itino ũiuita & conuersatione perfectus. In cm̃i pietate & religione p̃clan
in om̃i bonitate & benignatate locundus. Annoxatis sceio gesimo primo
e epis copatus suiui cusimosextu. annis maturus & meritis int̃ edestia euo eitꝰ
regna quatinus cummultiplici laborissui mercede. perpetuam Adõ xp̃o recipt
ret coronam: Sed diemobitis sui multo ante prenoscens: & quibusdam suis
redicens fratrib: adquanteq hora febrium tactus doloris latꝰ in laudedĩ.
int̃ diuina predicationid uerba. int̃ angelicas celestium hirmnoꝵ uoces. suis¬
idstantib discipulis. scam dõ xp̃o reddidit animã: Cuuis scm̃ corpus acdericis

Expanded text:
quaedam in Senonico grandinea saepius vastata tempestate, ad preces sancti Marquaedam in Senonico grandinea saepius vastata tempestate, ad preces sancti Martini, multis liberata est annis. Mulier a sanguinis fluxu vestimentorum illius tactu sanata est. X. Obiit. --Talibus etiam electus Dei sacerdos mundo claruit miraculis; et in omni vita et conversatione perfectus, in omni pietate et religione praeclarus, in omni bonitate et benignitate jucundus, anno aetatis suae LXXXI, et episcopatus sui XXVI, annis maturus et meritis, in coelestia advocatus est regna; quatenus cum multiplici sui laboris mercede, perpetuam a Christo Domino reciperet coronam. Sed diem obitus sui multo ante pernoscens, et quibusdam suis praedicens fratribus, appropinquanteque hora, febrium dolore tactus, laetus in laude Dei, inter divina praedicationis verba, inter angelicas coelestium hymnocis
Abbreviated transcription (Latin):
nartinus domumi intrar&: In eadẽ quoq. domo puerũ aserpente percussum
scõꝵ tactu digitorũ apericulomortis eruit: Nontantȩ fuit iuir dĩpatienti&. ut¬
conuitia nondoluit : ob probria non sensit. lmmo & quorumdam rusticorũ slagll
placido sustinuit animo: eorum fixaterris animalia solo soluebat sermone:¬
mini adulando blandiebatur principe: nulliueritatis uerbatacuit ad nota
semper orationum subsidia recurrens: Undesiquidei potestis rennuit sçcula¬
ris: mox diuina prestitit pi&as: Quȩdam persona dȩ monia co arrepto spũ
stramine ubi sc̃s martinꝰ sedebat a potestate erutus est in imica: Nonsolũ homi¬
ies sed xiam animalia ademonũ liberans potestate: & mansuetos insuũ redin
gregem mandauit: & iani tantȩ fuit misericor diae : ut canib sequentib lipus¬
culum imperauit stare. & miseram bestiolam a morte presente eripuit: ili

Expanded text:
Martinus domum intraret. In eadem quoque domo puerum a serpente percussum, Martinus domum intraret. In eadem quoque domo puerum a serpente percussum, sanctorum tactu digitorum a periculo mortis eruit. IX. Sancti viri patientia. convicia non doluerit, opprobria non senserit: imo et quorumdam rusticorum flagella placido sustinuit animo, eorumque fixa terris animalia solo solvebat sermone. Nemini adulando blandiebatur; principi nulli veritatis verba tacuit, ad nota semper orationum subsidia recurrens. Unde si quid ei potestas renuit saecularis, mox divina praestitit pietas. Quaedam puella daemoniaco arrepta spiritu, stramine, ubi sanctus Martinus sedebat, a potestate erepta est inimica. Non solum homines, sed etiam animalia a daemonum liberans potestate, et mansueta in suum redire gregem mandavit. Etiam fuit tantae misericordiae, ut canibus sequentibus lepusculum imperaverit stare; et miseram bestiolam a praesenti morte eripuit. Villa
Abbreviated transcription (Latin):
est: Filia arborii prȩfecti ꝑ inpositionẽ epłȩ scĩ martini: a grauissimis liberataẽ
febribus Paulini oculum peniculo superposito sanauit adolore atq caligin
dem quoq sc̃s martinus cadens ꝑ gradus. grauit̃ poene totis ad tritus ẽ menin
nocte ab angelo Ad integrã recreatus est sanitatẽ. saepiusq. angelicis uisitationi
familiari locutione fruebatur: Quadam uero die beatissime genetricis dĩ & in¬
nr̃i ihũ xp̃i. & scõꝵ apłoꝵ petri & pauli. nec non cãrũ uirginũ. tecla & agnes uisitatio
uirdĩ honoratus & confortatus ẽ: Nam demonũ fantas mata & indiuersis siguris
orribiles aspectus nichil metuens. necullis eorum sallatiis in ludi potuit Spũ
cȩlebrante inysterium ad altare: globus ignis subito deuertice fulsit illius Euan¬
tius quidã egrotus properante adsebeato uiro prius sanititẽ recepit : quan s q̃

Expanded text:
est. Filia Arborii praefecti per impositionem epistolae sancti Martini a gravissimis liberata est est. Filia Arborii praefecti per impositionem epistolae sancti Martini a gravissimis liberata est febribus. Paulini oculum peniculo superposito sanavit a dolore atque caligindem quoque sanctus Martinus cadens per gradus, graviter pene totus attritus membris, nocte ab angelo ad integram recreatus est sanitatem: saepiusque angelicis visitationibus et familiari locutione fruebatur. Quodam vero die beatissimae Genitricis DeiAgnetis visitatione vir Dei honoratus et confortatus est. Nam daemonum phantasmata, et in diversis figuris horribiles aspectus nihil metuens, nec ullis eorum fallaciis illudi potuit. Spiritu celebrante sanctum mysterium ad altare, globus igneus subito de vertice fulsit illius. Evantius quidam aegrotus, properante ad se beato viro, prius sanitatem recepit, quam sanctus
Abbreviated transcription (Latin):
uertens. a quodã pagano gladio appetitꝰ illenudum ferientis ictu collũ opposuit:
sedimpius retrocadens. suam intellegens impietatẽ ueniã postulauit a sc̃õ. Alter
librantem ictum inscm̃ caput. ferrum fugit demanibus: Treueris paralrticã
ouellam. totisq. resolutis menbris sacrabenedicti olei infusione ad stante popł
pristinereddidit sanitati: Tetradii ꝓ consularis uiri seruũ manꝰ inpositione
ademonio liberauit: Unde & ille tetradius cum tota domosua ad xp̃ianan
conuersus ẽ religionem: Cuiusdam quoq patris familias puerũ ademone
arreptũ digitis in os mittens. sym̃ malignũ perpudenda pacientis exire conpello
Leprosum inporta parisiacȩ ciuitatis. adiformitate sui corporis solos aluauit osculo
Seda& fimbriam uestimenti eius. uel fila ciliciȩ : multos sanare morbos comꝑtũ

Expanded text:
vertens, a quodam pagano gladio appetitus, ille nudum ferientis ictui collum opposuit; vertens, a quodam pagano gladio appetitus, ille nudum ferientis ictui collum opposuit; sed impius retro cadens, suam intelligens impietatem, veniam postulavit a sancto; alteroque librante ictum in sanctum caput, ferrum effugit de manibus. Treveris paralyticam puellam, totisque resolutam membris, sacra benedicti olei infusione, astante populo, pristinae reddidit sanitati. Tetradii proconsularis viri servum manus impositione a daemonio liberavit. Unde et ille Tetradius cum tota domo sua ad Christianam conversus est professionem. Cujusdam quoque patrisfamilias puerum a daemone arreptum atrocissimo, digitos in os mittens, spiritum malignum per pudenda patientis exire compulit. Leprosum in porta Parisiacae civitatis a deformitate sui corporis solo salvavit osculo; sed et fimbrias vestimenti ejus, et fila cilicii multos sanare morbos compertum
Abbreviated transcription (Latin):
iniultu pius in affectu. hon orabilis inministerio sacerdotali in fatigabilis uerbi
di seminator: inpiger acceptam dñi sui pecuniam multiplicare. congaudentib:
gaudens: cum lugentib: iugens: omnib: om̃a factus : ut om̃s lucrifaceretxp̃o
iurtutib: insignis. bonitate laudabilis: pietate amabilis. multis inepiscopatu
fulgens uirtutibus : Nam turbam paganorum ritutumultuantẽ in obsequio
cuiusdam corporis uerbo orationis unoligauit in loco: iterũq. resoluens suis
permis it dominare uestigus: Ruentẽ pinũ superse signo crucis opposito auer¬
it mirantẽq. turbam xp̃o credere fecit: seipsum intectu cuiusdã domus flãmis
opposuit : ne in nocualederet ignis tecta qui fanũ incendit idolatrue: Aliud
quoq: templum antiquo errore demonib: dedicatum. dum manii non potuit.
huniana: Angelico fultus auxilio subuertit: Necnon alio loco gentiliũ sacra sub¬

Expanded text:
in vultu, pius in affectu, honorabilis in ministerio sacerdotali, infatigabilis verbi in vultu, pius in affectu, honorabilis in ministerio sacerdotali, infatigabilis verbi Dei seminator, impiger acceptam Domini sui pecuniam multiplicare; cum gaudentibus gaudens, cum lugentibus lugens, omnibus omnia factus, ut omnes lucrifaceret Christo; virtutibus insignis, bonitate laudabilis, pietate amabilis, multis in episcopatu fulgens virtutibus. VII. Miracula. --Nam turbam paganorum ritu tumultuantem in obsequio cujusdam corporis, verbo orationis, uno ligavit in loco; iterumque resolvens suis permisit dominari vestigiis. Ruentem pinum super se signo crucis opposito avertit, mirantemque turbam Christo credere fecit. Seipsum in tecto cujusdam domus flammis opposuit, ne innocua laederet ignis tecta, qui fanum incendit idololatriae. Aliud quoque templum antiquo errore daemonibus dedicatum, dum manu non potuit humana, angelico fultus auxilio subvertit. Nec non alio loco gentilium sacra sub
Abbreviated transcription (Latin):
contemplatiuos carperet fruetuð: Cuiquidã caticuminus adherens: subitaq. sc̃o
absente uiro morte prereptuð. Quem uirdĩ precib profusis resus citauit. iute
scõuiro in carnoteno appido cuius dam mulieris filius flentis. sola oratione in con¬
pectu populi resuscitatus est: Quomiraculo uiso plurimi expopulo credidert̃. xp̃o
Succedente tempore in eo demoppido mutam ab infantia puellam. benedieti
tus est sedibus. multorimq. precib: alligatus: electus est in episcopatũ turonicȩ
ciuittis. Uibi plurim a scõs insignia gessit uirtutum. & multa celestis uita
dogmata sparsit: Iamen priuate uitȩ continentiã in turbis populorũ ñ amisit.
humilis inhabitu. locundus insermone deuotus in predicatione. uerax in iudi¬
tio uenerabilis inmorib: peruigil in orationib: assiduus inlectione. constans

Expanded text:
contemplativos carperet fructus. Cui quidam catechumenus adhaerens subita, sancto contemplativos carperet fructus. Cui quidam catechumenus adhaerens subita, sancto absente viro, morte praereptus est: quem vir Dei precibus profusis resuscitavit, vitae sancto viro, in Carnoteno oppido, cujusdam mulieris flentem filium sola oratione in conspectu populi resuscitavit. Quo miraculo viso, plurimi ex populo crediderunt Christo. Succedente itidem tempore, in eodem oppido, mutam ab infantia puellam benedicti octus est sedibus, multorumque precibus alligatus, electus est in episcopum Turonicae civitatis, ubi plurima sanctarum insignia gessit virtutum, et multa coelestis vitae dogmata sparsit, tamen privatae vitae continentiam in turbis populorum non amisit. Humilis in habitu, jucundus in sermone, devotus in praedicatione, verax in judicio, venerabilis in moribus, pervigil in orationibus, assiduus in lectione, constans
Abbreviated transcription (Latin):
sit: Huius disciplinis sesc̃s martinus postrelictũ militiae cingulum sociauit:
ut tantiiuri eruditus exemplis. xp̃ianam fortit̃ processiss& adpugnã: fidei ar¬
atus galea. ut lorica iusticiȩ accinctus & gladio uerbidĩ armatus: intrepidiu
contra om̃a tela maligni bellatormunir&ur: Idem quoq sc̃s uir diuino ammo
nitus oraculo: parentessuos ad sacrȩfidei conuertit professionem. & matrẽ quȩ se
undo genuit: ipse generiuit in xp̃o : Hocq. ltinere latronum perpessus insidias
dumq uni traditur ad custodiendũ. euangelica predicaitione latronẽ conuerait
dit: Cui intrepidiið respondit: Dñs michi adiutor est. nontimebo minas tuað: Sed
nultas arrianorũ tribulationes sustinens iterum gallias repedauit: Sc̃oq patri
hilario pictauiensis iunctus. prope ciuitatẽ sibi cellulam construxit: in qualiberiuiꝰ

Expanded text:
fulsit: cujus disciplinis se sanctus Martinus, post relictum militiae cingulum, sociavit, fulsit: cujus disciplinis se sanctus Martinus, post relictum militiae cingulum, sociavit, ut tanti viri eruditus exemplis Christianam fortior processisset ad pugnam, fidei armatus galea, et lorica justitiae accinctus, gladio verbi Dei armatus, intrepidus contra omnia tela maligni bellator muniretur. IV. Parentes invisens mnitus oraculo, parentes suos ad sacrae fidei convertit professionem; et matrem, quae se mundo genuit, ipse regeneravit Christo. Hoc quoque itinere latronum perpessus insidias, dum uni traditur ad custodiendum, evangelica praedicatione latronem convertit dit; cui intrepidus respondit: Dominus mihi adjutor est, non timebo minas tuas. Sed multas Arianorum tribulationes sustinens, iterum Gallias repedavit, sanctoque Hilario Pictaviensi junctus, prope civitatem sibi cellulam construxit, in qua liberius
Abbreviated transcription (Latin):
doctrinis catholicis. longe lateq. resplenduit in orbe: Culus hȩc prima legunt᷑
insignia: Dum adhuc caticuminud hiemali frigore medii sui clamidis paupe¬
enm parte uestiuit: Qua &iam parteclamidissuę inter angelicos exercitꝰ. dnm̃
iħm diuinitus inluminatus. noctesequente uestitum aspexit: utuerum intelle¬
eret quod ipsedñs ihs̃ euangelicis intonat paginis: quandiu fecistis uni exhis mi¬
nimis michi fecistið: Hic uirflorem adolescentiȩsuę mediolana trans egit inurbe¬
Quam tunc temporis arriana fauente auxentio multum maculauit ꝑfidia:
uisc̃s martinus ut fortis athl&a xp̃i uirilit̃ restitit. Intrepidusq uerã sc̃ȩ trini
secessit inpartes uenerabiliq pictauiensis urbis antistiti hilario lunctus. qui
inctemporis quasi firmissima fidei columna om̃ib laudabilis extitit. & quasi
memagnitudine & uitȩ scĩtate & doctrinarũ ueritatescõr excellentior ef¬

Expanded text:
doctrinis longe lateque resplenduit in orbe; cujus haec prima leguntur doctrinis longe lateque resplenduit in orbe; cujus haec prima leguntur insignia. Cum adhuc catechumenus esset, hiemali frigore, media suae chlamydis pauperem parte vestivit. Qua etiam parte chlamydis suae, inter angelicos exercitus Dominum Jesum, divinitus illuminatus, nocte sequente, vestitum aspexit; ut verum intelligeret quod ipse Dominus Jesus evangelicis intonat paginis: Quandiu fecistis uni ex his minimis meis, mihi fecistis . quam tunc temporis Ariana, favente Auxentio, multum maculavit perfidia; cui sanctus Martinus ut fortis athleta Christi viriliter restitit, intrepidusque veram sanctae Trisecessit in partes, venerabilique Pictaviensis urbis antistiti Hilario junctus, qui tunc temporis quasi firmissima fidei columna omnibus laudabilis exstitit: et quaanctitate vitae, et doctrinarum veritate sanctarum excellentior ef
Abbreviated transcription (Latin):
naterna ds̃ consedit : multisscłis doctorum lumina concessit. quatinus ignorintie
tenehris effugatis: ad uerũ lum̃ agnoscendum gentes ubiq conuerterent . & quasi
lucescerent ut om̃ib uia patescer& silutis & ueritatis luxclares cer&: Uinde &
lice ueritatis in radiar&: & plurimas deantiqui hostis faucib extraheret gentes
in regione pannoniȩ sabbarie oppido genitus est. seil intraticinis italiȩnutritꝰ. mili
c̃ magis elegit do celesti seruire : quã sub imperatore militare terreno. quia specialt̃
electus est utuexillum sc̃e crucis occiduas orbis portaret in partes & militiȩ sacra¬
menta euangelicis mutaret edictis: non proregno armis sȩcularib: certare ro¬
nano : sed specialib: doctrinis xp̃ianũ dilatare imperium: Nec dura romanorum
legipopulos subicere feroces: sed leui xp̃i iugo plurimarum colla iniceregentiũ:
ui post sacrȩ baptis matis mỹsterium. magnis inmundo clarute miraculis: &

Expanded text:
paterna Deus consedit, multa saeculis doctorum lumina concessit, quatenus ignorantiae tenebris effugatis, ad verum lumen agnoscendum gentes ubique converteret  Al., conlucescerent, ut omnibus via patesceret salutis, et veritatis lux claresceret. Unde etluce veritatis irradiaret, et plurimas de antiqui hostis faucibus extraheret gentes, in regione Pannoniae, Sabariae oppido, genitus est; sed intra Ticinum Italiae nutritus, misanctus magis elegit Deo coelesti servire, quam sub imperatore militare terreno; qui specialiter electus est, ut vexillum sanctae crucis occiduas orbis portaret in partes, et militiae sacramenta evangelicis mutaret edictis: non pro regno armis saecularibus certare Romano, sed specialibus doctrinis Christianum dilatare imperium; nec dura Romanorum lege populos subjicere feroces, sed leve Christi jugum plurimarum collo injicere gentium. Qui post sacri baptismatis mysterium magnis in mundo claruit miraculis, et
Abbreviated transcription (Latin):
m cuminiquis angelis retinere tẽptauit. Nichilq suum in eundem reyperiens
confusus abscessit : Quidergo de nobis peccatorib: erit. sitantũ sacerdotẽ uoluitpas
iniqua nocere : H ex sacerdote loquente : nota ũ tempꝰ archidia conus misit uelo¬
cit̃ quihec diligent̃ inquireret: Quiueniens: comdienthoraq manifestissime co¬
nouit transisse beatũ uirũ. quo sc̃i seuerinus audiuit psallentiũ chorũ: Sed& si
iseueri recurramus hustoriã : ipsahora eũ sibi scripsit eũ librouitesuȩ fuissere uelitã

Expanded text:
eum cum iniquis angelis retenere temptavit, nihilque suum in eundem repperiens, eum cum iniquis angelis retenere temptavit, nihilque suum in eundem repperiens, confusus abscessit. Quid ergo de nobis peccatoribus erit, si tantum sacerdotem voluit para iniqua nocere?' Haec sacerdote loquente, notatum tempus, archidiaconus Turonus misit velociter qui haec diligenter inquireret. Qui veniens, eum diem horagnovit transisse beatum Martinum, quo sanctus Severinus audivit psallentium chorum. Sed et si ad Severi recurramus Historiam, ipsa hora eum sibi scripsit in Al., cum libro vitae
Abbreviated transcription (Latin):
eatus aut̃ seuerinus coloniensis ciuitatis ep̃s: uirhonestȩuitȩ & percunca lau¬
dabilis : dumdie dominico locascã ex consuetudine post matutinos cum suis de¬
ricis circuir&. illahoraqua uirbeatus obiit. Audiuit chorũ canentiũ insublimi
uocatoq archi diacono: interrogat siaures eiꝰ percuperent uoces. quas ille attentius
audiret Respondit Nequaquã Tunc ille. Diligent̃ inquit ausculta: Ardh diaconꝰ
aut̃ ecepit sursum collum extendere. dures erigere. & suꝑsummos articulis. bacul
sustentantestare. seilcredo eum non fuisse aqualis meriti: A quohȩc non merebant᷑
pietas audi repermit teret: Crectis aũt sursum : int̃rogat senes: Quid audis: quiait :
uoces psallentium tanquam incelo audio : sed quid sit prorsus ignoro: Cuuille: Eg
cibi quid sit narrabo: Domnus ms martinꝰ ep̃s: migrauit ex hoc mundo. & nẽ angel
canendo cum defert̃ in excelsum: & ut parũper mora esset ut hȩc audirent᷑ : diabolus

Expanded text:
eatus autem Severinus Colonensis civitatis episcopus, vir honestae vitae et per cuncta laudabilis, dum die dominico loca sancta ex consuetudine cum suis clericis circuiret, illa hora qua vir beatus obiit audivit chorum canentium in sublimi. Vocatoque archidiacono, interrogat, si aures eius percuterent voces, quas ille adtentus audiret. Respondit: 'Nequaquam'. Tunc ille: 'Diligenter', inquid, 'ausculta'. Archidiaconus autem coepit sursum collum extendere, aures erigere et super summis articulis, baculo sustentante, stare. Sed credo, eum non fuisse aequalis meriti, a quo haec non merebantur pietas audire permitteret. Erectis autem, rursum interrogat senes: 'Quid audis?' Qui ait: 'Voces psallentium tamquam in caelo audio, sed quid sit prorsus ignoro'. Cui ille: 'Ego tibi quid sit narrabo. Domnus meus Martinus episcopus migravit ex hoc mundo, et nunc angeli canendo eum deferunt in excelsum. Et ut parumper mora esset, ut haec audirentur, diabolus
Abbreviated transcription (Latin):
Hic felix iuctor quepii geruasuiꝰ almus
Protisiusq sacer st̃ huc ꝑ seła testes
quiuerã docuere fidem cruce sangiunemorie.
lunctiquinq. simul digiti de corpore xp̃i
Efficiunt celsam magnocertam inepalmã
Perpetius dignisq dõ quã florib ornant
eusebiscã fides si xp̃o dedita mens est
Pontificis sacrimeritoꝵ & mole ꝑ ennis
Hicstudio sepotes martini discere leetor
Artũ militiam natales gesta parentes
Doctrinã mores pͣconia bellatriũ phos
Supplicia patriã discrimina dicta labores
Premia uirtutes a euum preconia
passus quingentos fere & quinquaginta.
Itẽ sollẽpnitates ipsius basilicȩ In oueris¬

Expanded text:
Hic Felix Victorque, piis Gervasius almus, Hic Felix Victorque, piis Gervasius almus, Protasiusque sacer sunt hic per saecula testes, Qui veram decuere fidem cruce, sanguine, morte. Juncti quinque simul digiti de corpore Christi Efficiunt celsam magno certamine palmam Perpetuis dignisque Deo quam floribus ornantsancta fides si Christo dedita mens est Pontificis sacri meritorum mole perennis, Hic studiose potes Martini discere lector Ortum, militium, natales, gesta, parentes, Doctrinam, mores, preconia, bella triumphos, Supplicia, patriam, discrimina, dicta, labores, Premia, virtutes, aevum, praeconiapassus quingentos quinquaginta. . Solemnitas enim ipsius basilicae tri
Abbreviated transcription (Latin):
Cloria magnauiri grã parua loci
Antistes sed quinumerat᷑ sexiũꝰ ab ipso
Longã perpetiuis sustulit inuidiam
Int̃nũ remouens modicipenetralesacelli
Ampiaque tecta leuans exteriore domo
Creuert̃ q: simul ualido tribuente patrono
inspatii sedis conditor in meritis
quisalo moniaco potes configeretẽplo
Septimaquemundo fabricamira fuit
Nã gẽmis auro argento sic splenduit illud
Istud trans gredit᷑ cuncta metalla fide
Liborabi mordax absoluant᷑q. priores
N il nou&. aut addat gafrula posteritas
c. ĩq. uenit xp̃s popłos quisuscitetom̃s
Perpetuodurent culmina perpetiu
ITEM INCI PIT
Depositio sc̃i martini. ui idus nouẽbris
pausauit inpacedrũ noctemedia
INCIP̃ IN MEMORIA SECURIREM
Quinq. beatoꝵ retinet de mꝰ istacorones
quorum sititulum legas & nomina nosces
Incȩlis quȩ scriptamanent sẽꝑq manebt̃
Hic ouat exutero sc̃s baptista lo hannes

Expanded text:
Gloria magna vini, gloria parva loci. Gloria magna vini, gloria parva loci. Antistes sed qui numeratur sextus ab ipso Longam perpetuus sustulit invidiam, Internum removens modici penetrale sacelli, Amplaque tecta levans exteriore domo. Ceveruntque simul valido tribuente patrono. In spatiis aedis conditor immeritis Quae Salomoniaco potis est confligere templo Septima quae mundo fabrica mira fuit. Nam gemmis, auro, argento si splenduit illud Istud transgreditur cuncta metalla fide. Livor abi mordax, absolvanturque priores. Nil novet aut addat garrula posteritas Cumque venit Christus populos qui suscitet omnes Perpetuo durent culmina perpetui. Item incipit depositio sancti Martini. III id. novembris pausavit in pace Domini, nocte media. Item incipit in memoria securi Remigii. Quinque beatorum retinet domus ista coronas, Quorum si titulos legas et nomina nosces In coelis quae scripta manent semperque manebunt. Hic ovat ex utero sanctus Baptista Johannes.
Abbreviated transcription (Latin):
Serenat ex petep̃sidiũ ñ frustra hecumina.¬
incunctũ ꝑgit pi&as tã ꝓdigamundũ
IT SUPERPAR CŨ IN AB SIDE INALTARE
Quã metuendus est locus iste uere tem¬
plum dĩ & portacaeli
IT̃ CIREA FUAIULŨ ABUNO LATERE
Hic conditꝰ est scẽ memoriae martinus
sp̃s cuius anima in manudĩ est sed hic
totꝰ ẽ p̃sens manifestꝰ om̃i grã uirtutũ
ITE INALIO LATERE
Certam̃ bonũ certauit. cursũ consumma¬
uit fidem seruauit. decetero reposita ẽ
illicorona iusticiae. quam reddit illi
dñs in illa die iustus dudex
IT E M OE SUIER
Confessor meritis martrr cruce
Apostolus actu martinꝰ eelo p̃mino
Hictumulo sitmemor nr̃i
Etmisere purgans peccamina uite
Occult& meritis crimina nr̃a suis
ITE M IN AB SIBA
Martinicorpꝰ hic c̃dicũ totis uenerabile t̾ris
in quo postuita tẽprã uiuit honor
Texerat hic primũ plebeio machinacultu
Quȩ confessori ñ erat equa suo
Nec desistelut ciues honeraripudore

Expanded text:
serenat. expete praesidium: non frustra haec liminaserenat. expete praesidium: non frustra haec liminaIn cunctum pergit pietas tam prodiga mundum. Item super locum absidis in altare. Quam metuendus est locus iste vere templum Dei et porta coeli. Item circa tumulum ab uno latere. Hic conditus est sanctae memoriae Martinus episcopus cujus anima in manu Dei est, sed hic totus est praesens manifestus omni gratia virtutum. Item in alio latere. Certamen bonum certavit, cursum consummavit, fidem servavit, de caetero reposita est illi corona justitiae quam reddet illi Dominus in illa die justus judex. Item desuper. Confessor meritis martyr cruce apostolus actu Martinus coelo praeminet hic tumulo. Sit memor et miserae purgans peccamina vitae Occultet meritis crimina nostra suis. Item in abside. Martini corpus dotis venerabile terris In quo post vitae tempora vivit honor. Texerat hic primum plebeio machina cultu Quae confessori non erat aequa suo. Nec desistebat cives onerare pulore;
Abbreviated transcription (Latin):
E at quisq. solo ad clinis mersistunpuluere.
Attollens oculos crepido miriculaiusu
Concipe & eximio causã cõmitte patrono
Nulla potest tanta cõplecti paginiuires.
Qua quã his citulis cementa & saxanoaN
Terrenũ ñ claudit opꝰ ꝗd regia cęli
Suscipit & futulis inscribẽ sydera
Martini siquȩris opẽ trans astrare surgeas
Illic coniunetũ dnõ require patronũ
Sertantẽ ȩt̃ni sẽꝑ uestigia regis
Sidubitas ingesa ocubs miraculacerne
Quis famuli meritũ uer saluator honorat
Accedis reliquos in t̃totmiraculatestes
Dũ narranda uides sobers & iusaretexis
In scĩs quicqͥd signauit pagma libris
instaurante dõ quomunere gaudent
Cecus claudus. in ops. furiosꝰ anxiuꝰ &ger
Debilis oppressꝰ. captiuuꝰ. mestꝰ e genus
Omĩs apostolicis gaud& curatiosignis
Quiflens ad fuit laetus redit
Om̃acedunt nubila qđ meritũ tbatmedicina

Expanded text:
 Quisque solo adclinis mersisti in puluer Quisque solo adclinis mersisti in puluerattollens oculos trepido miracula uisu concipe et eximio causam committe patrono. 5 nulla potest tantas conplecti pagina uires, quamquam ipsa his titulis caementa et saxa notentur. terrenum non claudit opus, quod regia caeli suscipit et rutilis inscribunt sidera gemmis. Martini si quaeris opem, trans astra resurgens illic coniunctum domino perquire patronum, sectantem aeterni semper uestigia regis. si dubitas, ingesta oculis miracula cerne, quis famuli meritum uerus saluator honorat. 15 accedis reliquis inter tot milia testis, \'dum narranda uides sollers et uisa retexis. in sanctis quidquid signauit pagina libris, instaurat renouante deo. quo munere gaudent caecus, clodus, inops, furiosus, anxius, aeger, 20 debilis, oppressus, captiuus, maestus, egenus. omnis apostolicis gaudet curatio signis. qui flens adfuerit, laetus redit. omnia cedunt nubila. quod meritum turbat, medicina
Abbreviated transcription (Latin):
Lege sub hac parit̃ locuples pauperq teneni.
Cuicensus defit mentȩ ybauit opus
Nec quẽ quã ex cusattenuis atq arta facultas
Affectuconstat gła ñ pretio ꝗ tribuit
Quȩcumq opus ÷ hisplurima confert
Parualie& dederit maximaqueq. cupit
int̃ opũ comulos scimꝰ & dona potentũ
Prȩlatam iudeie pauperis cẽ fidem
Mercantẽ nummis celoꝵ regnaduob
Sublimeuerit iustus in astra pater
Non quȩ niul tadedit sed quȩ sibi nulla reliꝗt
Quidarimeruit iudicis oredĩ
IT̃ VERSꝰ SUPEROSIIUM APARTE URERIS
Discipulis prȩcipiente dño in mari
Nauigantib uentis flantib fluctib: ex citatis
Oñs super mare pedib ambulibat.
et sc̃o petro mergentemanũ porrigit
Etipsum depericulo liberat
S cĩssima xp̃i ecclesia quȩ estinater
omnium ecclesiarum quamfunda¬
uerunt apłi inquade sc̃endit sp̃s sc̃s
super a postolos inspecieignis linguarũ
in ea positus ẽ hironus ia cobi apłi &
columna in qua uerberatꝰ ÷ a p̃s suultu¬

Expanded text:
Lege sub hac pariter locuples pauperque tenentur; Cui sensus desit mente probavit opus, Nec quemquam excusat tenuis atque arcta facultas. Affectu constat gloria non pretio; Qui tribuit quaecumque potest is plurima confert; Parva licet dederit maxima quaeque cupit. Inter opum cumulos scimus et dona potentum Praelatam viduae pauperis esse fidem Mercantem nummis coelorum regna duobus Sublimem vexit justus in astra pater, Non quae multa dedit sed quae sibi nulla reliquit, Laudari meruit judicis ore Dei. Item versus super ostium a parte Ligeris. Discipulis praecipiente Domino in mari navigantibus ventis flantibus, fluctibus excitatis, Dominus super mare pedibus ambulat et sancto Petro mergenti manum porrigit et ipsum de periculo liberat. Sanctissima Christi Ecclesia quae est mater omnium Ecclesiarum quam fundaverunt apostoli, in qua descendit Spiritus sanctus super apostolos in specie ignis linguarum, in ea positus est thronus Jacobi apostoli et columna in qua verberatus est Christu
Abbreviated transcription (Latin):
dicntas a insua malicia ꝑdurantes arm̃tiũ in eiꝰ loco constituunt: Atbriciũ ep̃s rom
ieniens cuncta quȩ pertulerat papt refert. Qui ad sedem apłicã renedens. pleru i
urum sollepnia celebyans: ibi quicquia in scõ di deliquerat deflens. Septimo is
recressus anno aroma cũ autoritate papaeillius. turonis redire disponit: Ve ain¬
sos łriccius cus ci nomen laudiaco sexto urbemiliano mansionẽ accepit: Arm̃ tui
uer sebri corripitur. Mledia aũt nocte sp̃m exalauit. Quod protinꝰ briccuo npo
mronicum pontificem occurrimus: Cumq illiuenientes portam ciuitatis ingede¬
rentur. exceistum ꝑaliam portam mortuum efferebant Quosepulao. ses bricuis p̃s
incadiedra sua regressus est siptem pestea felicit̃ uiuens annis: Cui post quadrigo¬
simum septimum epis copatus annum defuncto. sõs custochius successit. magnifici¬

Expanded text:
audientes et in sua malitia perdurantes, Armentium in eius loco constituunt. At Brictius episcopus audientes et in sua malitia perdurantes, Armentium in eius loco constituunt. At Brictius episcopus veniens, cuncta quae pertulerat papae refert. Qui ad sedem apostolicam resedens, plerumque missarum solemnia caelebravit ibi, quicquid in sanctum Dei deliquerat deflens. Septimo igitur regressus anno a Roma, eum auctoritate papae illius Toronus redire disponit; et veniens ad vicum cui nomen est Laudiacum, sexto ab urbe miliario, mansionem accepit. Armentius vero febre corripitur, media autem nocte spiritum exalavit. Quod protinus Brictio epirum, Turonicum pontificem, occurramus'. Cumque illi venientes portam civitatis ingrederent, ecce! istum per aliam portam mortuum efferebant. Quo sepulto, Brictius in cathedram suam regressus est, septem postea feliciter vivens annsimum septimum episcopatus annum defuncto sanctus Eustochius successit, magnific
Abbreviated transcription (Latin):
mine dominaberis. Sc̃s briccius ꝙp̃s ad satis faciendũ adhuc populo. prunas ardin¬
res inbrrro suo posuit. & ad sestringens usq ad scm̃ sepulchrũ beati martini. unacupop¬
lorum turbis uadit. proiectasq ante scm̃ sepulchrũ prunas uertimentũ inustũ apu¬
ruit Illis quoq siceum prosequen sicut istud uestim̃tũ abhis ignib uidetis in le
ita & corpus meum a tactu: mulieris scitote in pollutum: Illis uero noncredencib:
sed contradicentib: sẽs briccius trahitur. calumniatur. eicitur . ut sermo scĩ marum
adimpleretur. N oueris te inepis conatum multa aduersa passurũ: Quo eiecto. i¬
sacer doti suo: uade posteum: & ererenegotiũ tuum: quisieũ ꝓsecutꝰ non fueri a
iro om̃iu contentii humiliaberis Iustinianus uero egressus aturonis. uerc ellis
it ilie cuitatẽ ad gressus. iudicio di ꝑcussus: obiit peregrinꝰ: Turonici eius obitua

Expanded text:
mine dominaberis'. Ille autem ad satisfaciendo adhuc populo prunas ardenmine dominaberis'. Ille autem ad satisfaciendo adhuc populo prunas ardentes in byrrum suum posuit, et ad se stringens, usque ad sepulchrum beati Martini una cum populorum turbis accedit, proiectasque ante sepulchrum prunas, vestimentum inustum apparuit. Illo quoque sic prosequente: 'Sicut istud vestimentum ab his ignibus videtis inlesum, ita et corpus meum a tactu muliebris coiti est inpollutum', illis vero non credentibus, sed contradicentibus, trahitur, calumniatur, eicitur, ut sermo sancti adimpleretur: 'Noveris, te in episcopatu multa adversa passurum'. Hunc esacerdoti suo: 'Vade post eum et exere negotium tuum, quia, si eum prosecutus non fueris, a nostro omnium contemptu humiliaberis' Iustinianus vero egressus a Turonus, Vircellis Italiae civitatem adgressus, iudicio Dei percussus, obiit peregrinus. Toronici eius obitum
Abbreviated transcription (Latin):
tficatꝰ officium: orationeuacabat Qui quã quã ess& superbus euanus. castustam
rimen: Nammulies adquam cubicularii eius uestimenta deferebat adlauandumi
que subspecie nligionis erat uestemutata concȩpit & pepert. Quadere surier
omis populus turonorum inira : & totumcrimen suꝑ epm efferunt uolentes eum ui au¬
mit lapidare: Aiebant enim Diu pietassc̃i tuamcelauit luxuriam. Noenes duiu¬
as sin& manus tuas indignas osculando pollui Illo quoq econtrario uirilital neo
e Ad ferte inquit infantẽ adme: cumq oblatus fuiss& infans. triginta dies al an
Pdecrineus. Populis aut rogantib utiquis essetpat̃ int̾rogaret. Attsos oriccius ins¬
on eit homeum quod adme pertiuit sollicitꝰ fui. Nobis sialiquit suppetit. pus
ratione trahentes scm briccium ep̃m dicebant: Nondiu tius nobis falso pastorisio¬

Expanded text:
tificatus officium, orationi vacabat. Quia quanquam esset superbus et vanus, castus tamen tificatus officium, orationi vacabat. Quia quanquam esset superbus et vanus, castus tamen rimine. Nam mulier, ad quam cubicularii eius vestimenta deferebant ad abluendum, quae sub specie religionis erat veste mutata, concepit et peperit. Qua de re surrexit omnis populus Toronorum in ira, et totum crimen super episcopum referunt, volentes eum unanimiter lapidare. Aiebant enim: 'Diu pietas sancti tuam celavit luxoriam, nec nos Deus diutius sinit manus tuas indignas osculando pollui'. Illo quoque e contrario viriliter haec negante: 'Adferte', inquid, 'infantem ad me'. Cumque oblatus fuisset infans, triginta dies ab ortu ter meus'. Populis autem rogantibus, ut quis esset pater interrogaret, ait sacerdos: 'Non est hoc meum. Quod ad me pertinuit, sollicitus fui; vobis si aliquid suppetit, per na conspiratione, et trahentes eum, dicebant: 'Non diutius nobis falso pastoris no
Abbreviated transcription (Latin):
lo tepore curfaciles res sequeretur. arguebat᷑. Quadã tamendie. dum quidã infirmus me
dicinam expeteret. briccius ad hucdiaconus inplatea conuenit: cui simpliciter
uit: Ecceego prestolor beatũ uirum . & nescio ubi sit. uel quid operis agat: cuibrie¬
us. Silnquit delirum illum quȩris prospiceeminus. eccecelũ solito sicut amens
respicit: Cumq pauꝑille occurso reddito quod p&ierat impetrass&: bricciont̃. iaconũ
urbeatꝰ martinus alloquitur : Enego bricei. delirus tibi uidepr: Cumq ille con¬
susus hȩx audiens dixissese denegaret: Ait sc̃ĩ martinus : Nonne aures meȩ ado
tu um erant. cum hȩceminus loquebaris: Amendicotibi: quidobtinui apud
multa aduersa passurum. Briccius hex̧ audiens. in ridebat eum dicens Nonn
uerũ dixi istum delira uerba ꝓferre : sed presbiterii onore preditus. sepius hea¬
tum martinum conuitiis lacessiuit: Adeptus ergo consentientib ciuib: pon¬

Expanded text:
plerumque, cur faciles res sequeretur, arguebatur. Quadam autem die, dum quidam infirmus medicinam a beato Martino expeteret, Briccium adhuc diaconum in platea convenit; cui simpliciter ait: Ecce ego praestolor beatum virum, et nescio ubi sit, vel quid operis agat? Cui Briccius: Si, inquit, delirum illum quaeris, prospice eminus: ecce coelum solito sicut amens respicit. Cumque pauper ille, occursu reddito, quod petierat impetrasset, Briccium diaconum vir beatus alloquitur: En ego, Bricci, delirus tibi videor? Cumque ille confusus haec audiens, dixisse se denegaret, ait vir sanctus: Nonne aures meae ad os tuum erant, cum haec eminus loquebaris? Amen dico tibi, quia obtinui apud multa adversa passurum. Briccius haec audiens irridebat, dicens: Nonne verum dixi, istum delira verba proferre? Sed et presbyterii honore praeditus, saepius beatum virum conviciis lacessivit. Adeptus ergo, consentientibus civibus, pon
Abbreviated transcription (Latin):
emporeillo postquam constantino augusto contramaxentium ts rannũ ꝓpe¬
ranti adbellum sugnum scȩcrucis cȩlitus fuiss& ostensum: Etipso felicit optinen¬
eerium phũ ab helena iam dic̾a principis matre scã crux fuiss& inuenta atq ꝑsani
uni eiot & resuscitationẽ mortui fuiss& euident inditio uirtutis declariti: Re¬
gina uoti compos efferdi. Iui salitite lugnium fecit seciri ꝑmedium. ut & crucen
caca supplicio: ibidem glorificata ueneraretur apopulo: Multorũ itaq tẽporũ
ad eptus ꝑsarum: Quilntantã ꝓrumpere est ausus ꝓteruiã. ut ab incolis uicinarum
entium quos inip&u uastins barbaricosuo ne fando subiugarit dominio colria s

Expanded text:
empore illo postquam, Constantino Augusto contra Maxentium tyrannum properante ad bellum, signum sanctae crucis coelitus fuisset ostensum, et ipso feliciter obtinente triumphum, ab Helena jam dicti principis matre sancta crux fuisset inventa, atque per saniem mortui fuisset evidenter indicio virtutis declarata, regina, voti compos effecta, ita salutare lignum fecit secare per medium, ut et crucem tata supplicio, ibidem glorifica veneraretur a populo. Multorum itaque temporum adeptus Persarum, qui in tantam prorumpere est ausus proterviam, ut ab incolis vicinarum gentium, quos impetu vastans barbarico suo nefando subjugaret dominio, coli s
Abbreviated transcription (Latin):
Intraturi aulam uenerans ꝙ limina xp̃i
Pellitemundanas toto depectore curas
Et desideriis animum uacuatȩ ꝓfanis
uotorũ compos remeat quiustap̃eat᷑
Quisq tẽpladĩ petiturꝰ m̃te serena ing̃dis.
Fideutipse ait sic tua saluus eris
IIE MININ IROIH APARIE OCCIDENIIS
SUꝑOSTIUM HISTORIA RICTAUIDUF
Discat euangelico xp̃m sermone fatcri
Quisq uenit sũmo uota offerre lõ
quamuis corde tremens supplex genu cer
Sic essent operenẽpefides uacua est

Expanded text:
Intraturi aulam venerantes lumina Christi Intraturi aulam venerantes lumina Christi Pellite mundanas toto de pectore curas. Et desideriis animum vacuate profanis. Votorum compos remeat qui justa precatur. Quisquis templa Dei petiturus mente serena IngrederiFide, ut ipse ait, sic quoque salvus eris. Item in introitu a parte occidentis super ostium Hstoria picta viduae. Discat evangelico Christum sermone fateri Quisque venit summo vota offerre Deo. Quamvis corde tremens, supplex genu cernuus ore Si cessent operae nempe fides vacua est
Abbreviated transcription (Latin):
Supplicit̃ petimꝰ dones tribuasq benignꝰ
utnos met sc̃ĩ acsimul ille uiuent
ITẼ ILLIC SUꝑLOCUAI LECTI EIUS
Qualia o isticbellantis tela frequent̃
uidimꝰ absentẽ cũ fuit eẽ uirũ
C arbones a tros cineres horrentia queq
Pulueris & nebulas squalida cuncinimis
Ciliciũ subt̃ capiti lapis &cinis altus
Exesis menbris hic uidebaretorus
Sellulanãq fuit requies in noetesilenti
Proscano aut cathe dras hequoq selladie
INCIPIUNT UERSUS BASILICE ITEM
PRIMINTURRE APARTE ORIENTS
Ingrediens tẽplũ refert ad sublimia uultũ
Excelsus aditꝰ suscipit altafides
łsto humilissens sed spe sectare uocante
Martinꝰ reserat quas uenererefores
Hactuta est turris trepidis obiecta suꝑbis
¶late excludens mitia corda tegens
celsiorillatamen quę reli uexit ad arcẽ
Martinũ astrigeris ambitiosauis
unde uocat populos quip̃uius adbona xp̃i
Sidereum ingressus scĩ ficauit iter
ITE M AIIUS

Expanded text:
Suppliciter petimus, dones tribuasque benignus, Suppliciter petimus, dones tribuasque benignus, Ut nosmet sancti ac simul ille juvent. Item illic super locum lecti ejus. Qualia o istic bellantis tela frequenter Vidimus absentem cum fuit esse virum Carbones atros cineres horrentia quaeque Pulveris et nebulas squalida cuncta nimis. Cilitium subter capiti lapis et cinis altus Exesis membris hic videbare torus; Sellula namque fuit requies in nocte silenti Pro scamno aut cathedra haec quoque sella die. Incipiunt basilicae. Titulus primus in turre a parte orientis. Ingrediens templum refer ad sublimia vultum, Excelsos aditus suspicit alta fides Esto humilis sensu sed spe sectare vocante II; Martinus reserat quas venerere fores. Haec tuta est turris trepidis objecta superbis Elata excludens, mitia corda tegens. Celsior illa tamen quae coeli vexit ad arcem Martinum astrigeris ambitiosa viis. Inde vocat populos qui praevius ad bona Christi Sidereum ingressus sanctificavit iter. Item alius.
Abbreviated transcription (Latin):
Uenimus enistuc & crucis alma silent
uerebellator dni dormit heu
Bellator dormit desideranđ homo
Intremus tamen & fletu p̃cibq. p̃cem
Scõꝵ dñm martiniꝙ dm̃
Sterna muri loco quẽ sc̃s flendo rigabat
Auxilium nobis sp̃s eius erit
Bellator dormit tunos sed ꝓtege xp̃e
Quiñ dormitas ꝓtege israhelem
ITEM IN CELLULA ALIA
Hic in habitauit dñi uestigia lambens
Hic in habitauit uircrucis armagerens
tlic in habitauit sc̃s purusq. sacerdos.
Hic in habitauit corpore cordeprobus
Hic in habitauit scutũ tui scã fides & ũbo
crucis uerbum splendidus atq micats
Hic in habitauit felixheremita sub antro
Hic in habitauit quẽ paradỹsus hab&
ITEMIN CELLA INTERIO RO
Sc̃ȩ dĩ miscrereloci quẽ sẽꝑ amas
Diligemultiplica ꝓtege sẽꝑ ama
cõpleto qm̃ pastorẽ tẽpr̃ nostrum
Adlocamagistri lucidascã bona
Nos quoq uallatu alarũ sc̃ȩ tuarũ
Protege conserua dilige sẽꝑ Ama

Expanded text:
Venimus en istuc, et crucis arma silent. Vere bellator Domini dormite pius heu! Bellator dormit desiderandus homo. Intremus tamen et fletu precibusque precemominum Martinique Deum, Sternamusque loco quem sanctus fluendo rigabat; Auxilium nobis spiritus ejus erit. Bellator dormit, tu nos sed protege, Christe, Qui non dormitas protege Israhelem. Item in Cella alia. Hic inhabitavit Domini vestigia lambens, Hic inhabitavit vir crucis arma gerens; Hic inhabitavit sanctus purusque sacerdos, Hic inhabitavit corpore, corde probus; Hic inhabitavit scutum cui sancta fides et Umbo crucis verbum splendidus atque micans. Hic inhabitavit felix heremita sub antro, Hic inhabitavit quem paradisus habet. Item in Cella interiore. Sancte Deus, miserere loci quem semper amasti, Dilige, multiplica, protege, semper ama Completo quoniam pastorem tempore nostrum Ad loca migrasti lucida, sancta, bona; Nos quoque vallatu alarum sancte tuarum Prot ge, conserva, dilige, semper ama.
Abbreviated transcription (Latin):
dine uigilaret : lgitur ubituronici eos conspiciunt obdormisse : ad prehensã scĩssimi
glebam. alii perfenestram eiciunt. aliiaforis suscipiunt: positũq. innaue cum om̃i
populo periungenna fiuuium descendunt. Ingressiq ligeris alueum: adurbem
turonicam cummagnis laudib psallentium dirigunt gressum: Dequorũ uocib:
pictaui expergefacti : nichildethies auro quem custo diebant habentes. cum magna
confusione ad propria sunt reuersi: Quodsiquis requirit curposttransitũ gratiani
tib paganis. diuciuita. turonica sinebenedictione sacerdotali fuit. Nam xp̃i aniqui
eotempore uidebantur occulte perlatebras duinũ officium celebrabant. Namsiqui
apaganis reperti fuissent xp̃iani: aut afficiebant᷑ uerberib aut gladio truncabant̃:
A passioneergo dñi us que ad transitũ sc̃ĩ martini: anni quadringenti xii cõputant᷑:¬

Expanded text:
dine vigilaret. Igitur ubi Turonici eos conspiciunt obdormisse, apprehensam sanctissimi dine vigilaret. Igitur ubi Turonici eos conspiciunt obdormisse, apprehensam sanctissimi 36 corporis glebam, alii per fenestram ejiciunt, alii aforis suscipiunt, positumque in navi cum omni populo per Vingennam fluvium descendunt. Ingressique Ligeris alveum, ad urbem Turonicam cum magnis laudibus psallentioque dirigunt copioso. De quorum vocibus Pictavi expergefacti, nihil de thesauro quem custodiebant habentes, cum magna confusione ad propria sunt reversi. Quod si quis requiret, cur post transitum Gatiani ia obsistentibus paganis, diu civitas Turonica sine benedictione sacerdotali fuit. Nam qui Christiani eo tempore videbantur, occulte et per latebras divinum officium celebrabant. Nam si qui a paganis reperti fuissent Christiani, aut afficiebantur verberibus, aut gladio truncabantur. A Passione ergo Domini, usque transitum sancti Martini, anni 412 computant
Abbreviated transcription (Latin):
turonici respondebant: Siuirtutes nobis factas sufficere dicitis. sci tote quia uobis¬
cum positus. amplius ÷ quamhic operatus: Namut pret̃mittamꝰ plurima: uobis sus
citauit duos mortuos. nobis unũ : & ut ipse saepedicebat : maior ei uirtꝰ ante episco¬
patum fuit. quam post episcopatum: Ergo necesseest : ut quod nobiscum non adim¬
pleuit uiuus. expleat ueldefunctus: Uobis estenim ablatus: nobis adõ donatꝰ
uerũ simos antiquitus institutus seruatur : in urbe quaordinatus est habebit
dõ lubente sepulchrũ: Certesiꝓmonasterii priuilegio cupitis uindicire : scitote
quia primoei monasterium cum medio lanensib: fuit : His ergolitigantibus.
utinane facto apictaius peruiolentiani auferretur: Sed ds̃ omp̃s: noluit
arbem turonicam a proprio frustrare patrono: Deniq noctemedia omnes
pictaui a somno fallacie comprimuntur. nec ullus superfuit : qui ex hac multitu¬

Expanded text:
Toronici respondebant: 'Si virtutum nobis facta sufficere dicitis, scitote, quia vobisToronici respondebant: 'Si virtutum nobis facta sufficere dicitis, scitote, quia vobiscum positus amplius citavit duos mortuos, nobis unum; et, ut ipse saepe dicebat, major ei virtus ante episcopatum fuit, quam post episcopatum. Ergo necesse est, ut quod nobiscum non implevit vivens, expleat vel defunctus. Vobis est enim ablatus, nobis a Deo donatus. Verum si mos antiquitus institutus servatur, in urbe qua ordinatus est, habebit Deo jubente sepulcrum. Certe si pro monasterii privilegio cupitis vindicare, scitote quia primum ei monasterium cum Mediolanensibus fuit. His ergo litigantibus, ut mane facto a Pictavis per violentiam auferretur: sed Deus omnipotens noluit urbem Turonicam a proprio frustrare patrono. Denique nocte media omnis Pictava somno phalanga comprimitur, nec ullus superfuit qui ex hac multitu
Abbreviated transcription (Latin):
RCΗADIO uero & honorioss nartinus turonorum ep̃s plenus uirtutib & sc̃i¬
tate prebens insirmis multa beneficia: oetogesimo primo &tatissuȩ anno epis¬
copatus aut uicesimo sexto: apud condatensẽ dio cesissuae uicũ excedens asexulo
felicit̃ migrauit ad xp̃m: Transit aut̃ media nocte : quadominica habebatur¬
attico cesareoq consulib: Multienĩ in eiꝰ transitu psallentiũ uoces audiert̃ inebo
qđ in libro uircutũ eius. primupleniuꝰ exposuimus Nam cũ primũ ses̃dĩ apud
condatensem ut diximꝰ uicũ aegrotarecepiss&: pictaui populi ad eiꝰ transitũ
sic̃ turonici conuenert̃ : Quomigrante : grandis alt̃catio inutrũq surrex̃ popłm
Dicebantenim pictaui N oster est monaduis. nobis abba extitit: nos requiriniꝰ¬
participastis conuiuium. firmati fuistis benedictionib: insuper & uirtutib: locun¬
dati: sufficiant uobis istaom̃a. nobis liceat auferre ł cadauer exanime: Ad hȩc

Expanded text:
rii anno sanctus Martinus Turonorum episcopus, plenus virtutibus et sanctitate, praebens infirmis multa beneficia, octuaginsimo et primo aetatis suae anno, episcopatum autem vicissimo sexto, apud Condatinsem diccisis suae vicum excedens a saeculo, filiciter migravit ad Christum. Transiit autem media nocteAttico Caesarioque consulibus. Multi enim in ejus transitu psallentium audierunt in coelo, quod in libro virtutum ejus primo plenius exposuimus. Nam cum primitus sanctus Dei apud Condatensem, ut diximus, vicum aegrotare coepisset, Pictavi populi ad ejus transitum sicut Turonici convenerunt. Quo migrante, grandis altercatio in utrumque surrexit populum. Dicebant enim Pictavi: Noster est monaparticipastis convivio, firmati fuistis benedictionebus, insuper et virtutibus iocundati. Sufficiant ergo vobis ista omnia, nobis liciat auferre vel cadaver exanimum'. Ad haec
Abbreviated transcription (Latin):
auctoritate : prȩdestinatiosequens presumat dicendo: Decetero nemomichi molestꝰ
sit: Ego credo in xp̃o & hunc crucifixũ: quia cũ conficetur silium hominis. confitet᷑¬
& spm̃ scm quia espũscõ & maria uirgine mediator nascit᷑. cum confitet᷑ primogentũ:
necesse ẽ dleunigenito qui testimoniũ dicat unũ & solũ sine origineeẽ. int̾ciam ꝑ¬
sonã patrem conficet᷑ existentis diuinenaturȩ. lucis sp̃s ut dixi quis ecundũ diuinã
naturam ut supradixi estunꝰ induob: & ut̃q. in idipsũ: pat infilio. filiuꝰ in patre. Inspũ

Expanded text:
auctoritate, praedestinatio sequens praesumat, dicendo. De caetero nemo mihi molestus auctoritate, praedestinatio sequens praesumat, dicendo. De caetero nemo mihi molestus sit, ego credo in Christum, et hunc crucifixum. Quia cum confitetur filium hominis, confitet Spiritu, et Maria virgine mediator nascitur: cum confitetur primogenitum, necesse est de unigenito, qui testimonium dicat, unum et solum sine origine esse: tertiam personam patrem confitetur, exsistentem divinae naturae, lucis. Spiritus ut dixi, qui secundum divinam naturam, ut supra dixi, est unus in duobus, et uterque in id ipsum; pater in filio, filius in patre, in