comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dicens. Qui habet mandata mea & seruat
ea: ille est qui diligit me. Qui autem di¬
ligit me: diligetur apatre meo: & ego
diligã cum &. manifestabo ei meipsum.
Ubi omni uitentione considerandum quia
xp̃m uere diligere ẽ : non ipsam dilectio¬
nem labiis profiteri. sed mandata xp̃i que
discendo habemus. operando seruare. Un¬
de & iohannes ammnonens ait. Filioli
mei. non diligamus uerbo nec lingua:
sed opere & ueritate. Omm gaudio amplec
nis illa erit qua ẽẽ maior nulla poterit.
nos scilicet ãpatre & filio diligi: nobis con¬
templandam ꝑpetuo filii d̃ĩ glam reuelari.
Non dubitandum quia quibus gła filii
reuelabitur: eisdem quoq patris & sp̃c sci
liceat adesse conspectui: quia quorum
una ẽ diuinitas. una utiq & inseparabilis
uisio ẽ. hinc eceium dicit. Qui me uidet:
uidet &. patrem. E notandum quia cũ
presentis temporis uerbo diceret: qui au¬
tem diligit me. ad iecit de futuro dilige¬

Expanded text:
dicens: Qui habet mandata mea, et servatdicens: Qui habet mandata mea, et servate est qui diligit me. Qui autem diligit me, diligetur a Patre meo: et ego diligam eum, et manifestabo ei meipsum. Ubi omni intentione considerandum quia Christum vere diligere est non ipsam dilectionem labiis profiteri, sed mandata Christi, quae discendo habemus, operando servare. Unde et Joannes admonens, ait: Filioli mei, non diligamus verbo neque lingua, sed opere et veritate . Omni gaudio amplectnis illa erit qua esse major nulla poterit, nos scilicet a Patre et Filio diligi, nobis contemplandam perpetuo Filii Dei gloriam revelari. Non autem dubitandum quia quibus gloria Filii revelabitur, eisdem quoque Patris et Spiritus sancti liceat adesse conspectui, quia quorum una est divinitas, una utique et inseparabilis visio est. Hinc etenim dicit: Qui me videt, videt et Patrem . Et notandum quia cum praesentis temporis verbo diceret: Qui autem diligit me: adjecit de futuro, dilige
Abbreviated transcription (Latin):
Siquis diligit me: sermonem meum serua¬
bit.&. pater m̃s diliget eum. & ad eum
ueniemus: & mansionem apud eum faci¬
emus. hȩc utiq & tunc iubuti axp̃o no¬
uerant apłi: & nunc apostolicis inbuta
litteris nouit om̃is eccłia xp̃i. Sed̃ in illo
minirum die quo ueraciter uiuere incipi¬
unt. longe melius ea iusti cognoseunt.
hoc ẽ in die resurrectionis quando ꝑfec¬
tus cuncta quȩ scienda sunt sciunt: qͦ
ipsum scientiȩ fontem uicinius sine fine
conspiciunt. Quod etiam de quibusdã
ꝑfectioribus sc̃ĩs & ante tempus resurrec¬
tionis fieri dubium non ẽ: illis uidelicet
qui fidutia bonorum operum dicere cũ
lucrum. hec quidem om̃a dñs quasi apłis
specialiter dicere uidetur. Sed ne putare¬
mus eum illis solummodo & non etiam
nobis si illorum exempla sequeremur. be¬
atitudinem diuine cognitionis polliceri:
generalem post hec sententiam subintulit
& omnibus se diligentibus ẽadem suȩ
uisionis & cognitionis preiia promittit

Expanded text:
diligit me, sermonem meum servabit, et Pater meus diliget eum, et ad eum veniemus, et mansionem apud eum faciemus. Haec utique et tunc imbuti a Christo noverant apostoli, et nunc apostolicis imbuta litteris, novit omnis Ecclesia Christi. Sed in illo nimirum die quo veraciter vivere incipiunt, longe melius ea justi cognoscunt, hoc est, in die resurrectionis, quando eo perfectius cuncta quae scienda sunt sciunt, quo ipsum scientiae fontem vicinius sine fine conspiciunt. Quod etiam de quibusdam perfectioribus sanctis, et ante tempus resurrectionis fieri dubium non est, illis videlicet, qui fiducia bonorum operum dicere cum lucrum . Haec quidem omnia Dominus quasi apostolis specialiter dicere videtur, sed ne putaremus eum illis solummodo, et non etiam nobis, si illorum exempla sequeremur, beatitudinem divinae cognitionis polliceri, generalem post haec sententiam subintulit, et omnibus se diligentibus eadem suae visionis et cognitionis praemia promittit,
Abbreviated transcription (Latin):
nii cognitionem quia in cor hominis id ẽ
humana adhuc sapientis ascendere non
posse testatur. aperit subsequenter unde
hec diligentibus dm̃ possit ostendi. Nobis
ꝑhennis: quia dum ipse corda quȩ implet
appetitu inuisibilium inflaminat. eadem
bona inuisibilia quam sint p̃dara quam
t̾ienis om̃ib p̃ferenda manifestat. Unde
bene eiusdem sp̃c gr̃a septiformis aꝓpħa
describitur. quia nimirum & ꝑ eius nispi¬
rationem ad requiem ꝑuenit᷑: ite & in
plena cius ꝑceptione ac uisione requies
uera possidetur. Porro ipse dies uel annus
quinquagesimus qui septem septimanis
suꝑ ẽ. &. maiore p̃ceteris erat sollempni¬
tate uenerabilis: tempus future resurrec¬
tionis indicat: in quo illa requies. qua
nunc animnȩ fruuntur electorum. corpo¬
rum quoq receptorum gła cumulabitur.
Ubi sollicitius uituendum ẽ fĩs mei. quia
sp̃e sẽs̃ non solum in futuro ꝑfectam sea
& in presenti maximam iustis quietem

Expanded text:
mii cognitionem quia in cor hominis, id est, mii cognitionem quia in cor hominis, id est, humana adhuc sapientis, ascendere non posse testatur, aperit subsequenter unde hoc diligentibus Deum possit ostendi: Nobis perennis, quia dum ipse corda quae implet appetitu invisibilium inflammat, eadem bona invisibilia quam sint praeclara, quam terrenis omnibus praeferenda, manifestat. Unde bene ejusdem Spiritus gratia septiformis a propheta describitur, quia nimirum et per ejus inspirationem ad requiem pervenitur, et in ejus plena perceptione ac visione requies vera possidetur. Porro ipse dies vel annus quinquagesimus, qui septem septimanis superest, et majore prae caeteris erat solemnitate venerabilis, tempus futurae resurrectionis indicat, in quo illa requies qua nunc animae fruuntur electorum, corporum quoque receptorum gloria cumulabitur. Ubi sollicitius induendum est, fratres mei, quia Spiritus sanctus non solum in futuro perfectam, sed et in praesenti maximam justis quietem
Abbreviated transcription (Latin):
tingitur: & recte legem decalogi. &. eiꝰ¬
dem sp̃ẽ grãm. in eo dierum numero qͥ
requiem designaret dari decebat. Neq
hoc pretereundum. quod ideo numeris
quinquagenarius significationi int̾nȩ
quietis aptatur. quia ex septem septima¬
nis & monade ꝑficitur. Sex quippe die¬
bus in lege populus operari. septima
quiescere. sex aumis arare. & metere
septimo uissus ẽ cessare: quia &. dñs se
dieb mundi ornatum ꝑfecerit: septim
ab opere suo cessauerit. Quib om̃ib mlꝰ¬
tice ammonemur. quod hi qui in hoc
scło quod sex etatibus constat. bonis opb
pro dño instant. in sabbatum futurum
idest in requiem a dño inducunitur etña.
Q uod autem septem dies uel anni septies
ducuntur. multiplicem eiusdem requie
habundantiam designant : in qua p̃mũ
illud sublime datur electis. de quo apb̃
ait. quod oculus ñ uidit. nec auris an¬
diuit. nec in cor hominis ascendit: qule
p̃parauit d̃s diligentibus se. Cuiuis pre¬

Expanded text:
tingitur, recte et legem decalogi, et ejutingitur, recte et legem decalogi, et ejusdem Spiritus gratiam in eo dierum numero qui requiem designaret, dari decebat. Neque hoc praetereundum quod ideo numerus quinquagenarius significationi internae quietis aptatur, quia ex septem septimanis et monade perficitur. Sex quippe diebus in lege populus operari, septima quiescere; sex annis arare et metere, septimo jussus est cessare, quia et Dominus sex diebus mundi ornatum perfecerit, septimo ab opere suo cessaverit. Quibus omnibus mystice admonemur quod hi qui in hoc saeculo, quod sex aetatibus constat, bonis operibus pro Domino instant, in Sabbatum in futuro, id est, in requiem a Domino inducuntur aeternam. Quod autem septem dies vel anni septies ducuntur, multiplicem ejusdem requiei abundantiam desiillud sublime datur electis, de quo Apostolus ait: Quod oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit, quae praeparavit Deus diligentibus se . Cujus prae
Abbreviated transcription (Latin):
te sp̃c gr̃a ꝑficiunt: ad ueram ꝑfecto re¬
quiem tendunt. Quia enim quinquage¬
simus annus in lege iubeleus. id est di¬
mittens. siue mutatus appellari uissus ẽ.
in quo populus ab omin oꝑatione quies¬
ceret. omnium debita laxarentur. serui
liberi redirent. annus ipse maioribus
sollempniis ac laudibus diuiis eminen¬
tior cȩteris existeret: merito ꝑ hunc nu¬
merum illa summȩ pacis tranquillitas
indicatur: quando sicuit apłs ait. ca¬
nente nouissima tuba mortui resurgẽt
& nos inmutabimur in głam. ubi ces¬
santibus huius scłi laboribus & erump¬
nis. dimissis omirium culparum debicis
in sola diuine uisionis contemplatione
cunctus electorum populus inet̾nũ gau¬
debit. impleto illi desidabili dñi ac sal¬
uatoris nr̃i maudato. uacate & uidete
qm̃ ego sum ds. Ad quam profecto uaca¬
tionem & uisionem in cominutabilis ue¬
ritatis. quia non uisi ꝑ obseruantiam pie¬
ceptorum celestium. & sp̃ẽ sc̃i donum ꝑ¬

Expanded text:
 perficiunt, ad veram profecto requiem tendunt. Quia enim quinquagesimus annus in lege Jubilaeus, id est, dimittens sive mutatus appellari jussus est, in quo populus ab omni operatione quieceret, omnium debita laxarentur, servi liberi redirent, annus ipse majoribus solemniis ac laudibus divinis eminentior caeteris existeret, merito per hunc numerum illa summae pacis tranquillitas indicatur, quando, sicut Apostolus ait: Canente novissima tuba mortui resurgent, et nos immutabimur in gloriam ; ubi cessantibus hujus saeculi laboribus et aerumnis, dimissis omnium culparum debitis, in sola divinae visionis contemplatione cunctus electorum populus in aeternum gaudebit, impleto illo desiderabili Domini ac Salvatoris nostri mandato, Vacate et videte quoniam ego sum Deus. Ad quam profecto vacationem et visionem incommutabilis Veritatis, quia non nisi per observantiam praeceptorum coelestium ac Spiritus sancti donum per
Abbreviated transcription (Latin):
Conuersationem nram cum apło habea¬
mus in celis: & ne de peccato incredu¬
litatis arguamur. exerceamis oꝑando
quod credimus. ⁊ ides enim sine oꝑib:
ociosa ẽ. Ne ex comparatione iustorũ
quos imitari noluerimus. acrius iudice¬
mur. sollerti animo memoremus. qͦd
de contemptorib sue gr̃e dñs ait. Re¬
gina aut̾ri surget in iudicio cum gene¬
ratione ista. &. condempnabit eam:
quia uenit afinib terre audire sapi¬
entiam salomonis. S̃ ecce plusquam
salomon hic. Ne cum mundi princi¬
pe dampnemur. resistamus illi fortes
fide .&. fugiet a nobis. Loquamur
ueritatem in corde nr̃o. nec faciamus do¬
lum in lingua nr̃a: ut sp̃c ueritatis magis
guli dño. dicamus om̃s. Sp̃c tiuis bonꝰ
deducet ine in uiam rectam. Sicq fiat:
ut qui apłis suꝑueniens ea quȩ uentura
erant annunciauit: nr̃is quoq m̃tibus
uenture uite gaudia patefaciat. nos ad hec
inquirenda benignius incendat: cooꝑante

Expanded text:
Conversationem nostram cum Apostolo habeaConversationem nostram cum Apostolo habeamus in coelis, et ne de peccato incredulitatis arguamur, exerceamus operando quod credimus, fides enim sine operibus otiosa est. Ne ex comparatione justorum, quos imitari noluerimus, acrius judicemur, solerti animo memoremus quod de contemptoribus suae gratiae Dominus ait: Regina Austri surget in judicio cum generatione ista, et condemnabit eam, quia venit a finibus terrae audire sapientiam Salomonis, et ecce plus quam Salomon hic . Ne cum mundi principe damnemur, resistamus illi fortes in fide, et fugiet a nobis. Loquamur veritatem in corde nostro, nec faciamus dolum in lingua nostra, ut Spiritus veritatis magis guli Domino, dicamus omnes: Spiritus tuus bonus deducet me in terram rectam. Sicque fit ut qui Apostolus superveniens ea quae ventura erant annuntiavit, nostris quoque mentibus venturae vitae gaudia patefaciat, nos ad haec inquirenda benignus incendat, cooperante
Abbreviated transcription (Latin):
tes. Rouocemus ad mentem. quia grãm
sp̃e discipulis & se missurum eẽ ꝓmisit:
&. misit. &. curemus onñ uigilantia ne
cogitationibus illecebrosis contristemus
spm̃ secm̃ di. in quo signati sumus u diẽ
redemptionis. Sicut emim seriptum ẽ. sp̃e¬
sẽs discipline effugiet fictum: & auferet
se acogitationibus quȩ sunt sine intellectu.
Unde prouide psalmista cum huitis sp̃c acci
piendi desiderio flagraret: prius cordis mũ¬
di hospitium in quo hunc recipere posset.¬
&. sic demum tanti hospitis ingiessum quȩ
us quippe cor mundum in se creari. ac de¬
inde sp̃m rectum in uiscerib prȩcabatur
umouari: quia utiq sciebat. spm̃ rectum
in corde polluto sedem habere non posse.
arguit mundum de peccato & de iusticia
& de iudicio. Caueamus ne una queren¬
do ad mundum ꝑtincamus. quia mundꝰ
transibit & concupiscentia eius. Quȩ
sursum sunt quęramus. quȩ sursum sunt
sapiamus: ubi ẽ xp̃c in dextera dĩ sedens.

Expanded text:
tes . Revocemus ad mentem quia gratiam tes . Revocemus ad mentem quia gratiam Spiritus discipulis et se missurum esse promisit, et misit; et curemus omni vigilantia ne cogitationibus illecebrosis contristemus Spiritum sanctum Dei, in quo signati sumus in diem redemptionis. Sic enim scriptum est: Spctus disciplinae effugiet fictum, et auferet se a cogitationibus, quae sunt sine intellectu : unde provide Psalmista, cum hujus spiritus accendi desiderio flagraret, prius cordis mundi hospitium, in quo hunc recipere posset, et sic demum tanti hospitis ingressum quaerus quippe cor mundum in se creari, ac deinde spiritum rectum in suis visceribus precabatur innovari, quia utique sciebat spiritum rectum in corde polluto sedem habere non posse. us arguit mundum de peccato, et de justitia, et de judicio. Caveamus ne ima quaerendo ad mundum pertineamus, quia mundus transibit, et concupiscentia ejus. Quae sursum sunt quaeramus, quae sursum sunt sapiamus, ubi Christus est in dextera Dei sedens.
Abbreviated transcription (Latin):
bum conuenire. & expleto auditu ad ina¬
na mox & secularia colloquia uel acta conuer¬
ti: Recolamus ergo iuxta quod eadem am¬
monet lectio: quia dñs nr̃ expleta passione
rediit ad patrem aquo missus ẽ. nec patrẽ
cum ad nos ueniret. nec nos deserens cum
rediret. Iiluc euis uestigia toto mentis nisu
sectemur: &. ut illo ꝑuenire. &. illius reg¬
ni ianuam mereamur intrare: ꝑpendamꝰ
magnopere: quib actionum gressibus in
terra degens incesserit. Qui enun dicit se
in xp̃o manere : debet sicut ille ambula¬
uit. &. ipse ambulare. Certe ipse ꝑ ago¬
nes passionum: ad coronam ꝑuenit gle.
Merito ergo initimatur &. nobis: quia per
multas cribulationes nos oportet intrare.
in regnum di. Unde &. apłs petrus ob¬
sessis feruore temptationum quibusdam
fribus. consolans aielat. Nolite pauere.
quasi noui aliquid contingat: sed cominu¬
nicantes xp̃i passionibus gaudete: ut &.
in reuelacione głe eins gaudeatis exultan¬

Expanded text:
bum convenire, et expleto auditu ad inabum convenire, et expleto auditu ad inania mox et saecularia colloquia vel acta converti? Recolamus ergo juxta quod eadem admonet lectio, quia Dominus noster, expleta passione, rediit ad Patrem a quo missus est, nec Patrem, cum ad nos veniret, nec nos deserens, cum rediret. Illuc ejus vestigia toto mentis nisu sectemur, et ut illo pervenire, et illius regni januam mereamur intrare, perpendamus magnopere quibus actionum gressibus in terra degens incesserit. Qui enim dicit se in Christo manere, debet sicut ipse ambulavit et ipse ambulare. Certe ipse per agones passionum ad coronam pervenit gloriae; merito ergo intimatur et nobis quia per multas tribulationes oportet nos intrare in regnum Dei. Unde et apostolus Petrus, obsessus fervore tentationum, quibusdam fratribus consolans aiebat: Nolite pavere, quasi novi aliquid contingat, sed communicantes Christi passionibus gaudete, ut et in revelatione gloriae ejus gaudeatis exsultan
Abbreviated transcription (Latin):
accipit filius: quia in hac trinitate de pa¬
tre natus est filius. de patre procedit sp̃c
sẽs. Qui autem de nullo natus sit. de
nullo procedat. pater ẽ solus. Omia
quȩcumq habet pater: mea sunt. Propet¬
rea dixi quia de meo accipiet. & annunci¬
abit uobis. De his dixit. quȩ ad ipsam pa
tris diuinitatem ꝑtinent. in quib illi ẽ¬
ȩqualis. omnia quȩ habet pater habendo.
N eq enim sp̃c sc̃s de creatura quȩ patri ẽ.
subiecta &. filio. erat accepturiis. quod al
de meo accipiet: sed utiq de patre. de quo
procedit sp̃c: de quo natus ẽ & filius. Seal
quia donante año lectionem sc̃i euuangłi
patrum uiestigia sequentes exponendo tran¬
scurrimus: restat ur̃am frat̾nitatem kiñi
mecum pariter ammonere: ut eius memo¬
riam sollicita semꝑ intentione seruemus:
cus suauitatem & deuoto pectore scrute¬
mur. &. casto sepuis ore rumineius.
Quid enim prodest ad audiendum d̃i uer¬

Expanded text:
accipit et Filius, quia in hac trinitate de Paaccipit et Filius, quia in hac trinitate de Patre natus est Filius, de Patre procedit Spiritus sanctus. Qui autem de nullo natus sit, de nullo procedat, Pater est solus. Omnia quaecunque habet Pater, mea sunt; propterea dixi quia de meo accipiet et annuntiatris divinitatem pertinent, in quibus illi aequalis est omnia quae habet Pater habendo. Neque enim Spiritus sanctus de creatura quae Patri est subjecta et Filio erat accepturus, quod ait de meo accipiet, sed utique de Patre, de quo procedit Spiritus, de quo natus est et Filius. Sed quia, donante Domino, lectionem sancti Evangelii, Patrum vestigia sequentes, exponendo transcurrimus, restat vestram fraternitatem, charissimi, mecum pariter admonere, ut ejus memoriam sollicita semper intentione servemus, ejus suavitatem et devoto pectore scrutemur, et casto saepius ore ruminemus. Quid enim prodest ad audiendum Dei ver
Abbreviated transcription (Latin):
& aiiunciabit uobis. Sp̃c clarificauit
xp̃m : quia ꝑ eum tanta caritas in cordib
discipulorum accensa ẽ: ut abiecto timo¬
re carnali. effectum resurrectionis eius
constanter p̃dicarent. a quo tempore pas¬
sionis pauidi fugerunit. Unde scriptũ ẽ.
F repleti sunt om̃s spu scõ: & loquebant᷑
uerbum di cum fidutia. Sp̃c clarificauit
xp̃m: cum impleti gr̃a spuali doctores s̃
tot & tanta miracula in nomine. xp̃i fece¬
runt: quibus orbem totum ad fidem xp̃i
conuerterent. tot ac tanta ꝓ xp̃i nomine
passionum certamina ꝑtulerunt: doncc
ipsa etiam superborum colla ꝑsecutorũ.
suauissimo xp̃i iugo submitterent. Sp̃e
cdarificat xp̃m: cum sua nos inspiratione
ad diligendam eus ussionem accendic.
cum illum patri in diuinitate equalem
cẽ credendum fidelium cordibus intima.
Q uia de meo inguit accipiet: & annuncn¬
bit uobis. De patre accipit sp̃c sc̃s. unde

Expanded text:
et annuntiabit vobis. Spiritus clarificavit et annuntiabit vobis. Spiritus clarificavit Christum, quia per eum tanta charitas in cordibus discipulorum accensa est, ut, abjecto timore carnali, effectum resurrectionis ejus constantes praedicarent, a quo tempore passionis pavidi fugerunt. Unde scriptum est: Et repleti sunt omnes Spiritu sancto, et loquebantur verbum Dei cum fiducia . Spiritus clarificavit Christum, cum impleti gratia spirituali doctores sancti tot et tanta miracula in nomine Christi fecerunt, quibus orbem totum ad fidem Christi converterent, tot ac tanta pro Christi nomine passionum certamina pertulerunt, donec ipsa etiam superborum colla persecutorum suavissimo Christi jugo submitterent. Spiritus clarificat Christum, cum sua nos inspiratione ad diligendam ejus visionem accendit, cum illum Patri in divinitate aequalem esse credendum fidelium cordibus intimat. Quia de meo, inquit, accipiet, et annuntiabit vobis. De Patre accipit Spiritus sanctus, unde
Abbreviated transcription (Latin):
asemetipso sed ab illo a quo ꝓcedit. a quo
illi ẽ cẽntia. ab illo utiq & scientia. ab
illo igitur audientia. quod nichil ẽ aliud
qua scientia. Quod autem adiunxit:
& quȩ uentura sunt annunciabit uobi:
constat innumeros fidelium ꝑ donũ scĩ
sp̃c̃ prenosse ac predixisse uentura. Sed qͥa
sunt nonuulli. qui sp̃c gr̃a plemi infirmos
curant. mortuos suscitant. demonibus
imperant. multis uirtutib choruscant.
ipsi angelicam in terris uitam gerunt.
nec tamen quȩ sibi sunt uentura sp̃c euis¬
dem reuelatione cognoscunt: potest hie
dñi sermo etiam sic accipi: quia sp̃c adue¬
nicus quȩ uentura sunt nobis annunciet.
cum gaudia nobis patriȩ celestis ad me-¬
moriam reducit. cum festa illa suꝑnȩ ci-¬
uitatis ꝑ donum nobis sue aspirationis in¬
notescit. Uentura nobis annunciat: cum
nos a delectatione presentium abstrahens.
promissi in celis regni desideriis inflammat.
Iue me clarificabit. quia de meo accipiet.

Expanded text:
a seipso, sed ab illo a quo procedit. A quo a seipso, sed ab illo a quo procedit. A quo illi est essentia, ab illo utique et scientia. Ab illo igitur audientia, quod nihil est aliud quam scientia. Quod vero adjunxit: Et quae futura sunt annuntiabit vobis. Constat innumeros fidelium per donum sancti Spiritus praenosse ac praedixisse ventura. Sed quia sunt nonnulli qui, Spiritus gratia pleni, infirmos curant, mortuos suscitant, daemonibus imperant, multis virtutibus coruscant, ipsi angelicam in terris vitam gerunt, nec tamen quae sibi sint ventura Spiritus ejusdem revelatione cognoscunt. Potest hic Domini sermo etiam sic accipi, quia Spiritus adveniens quae ventura sunt nobis annuntiat, cum gaudia nobis patriae coelestis ad memoriam reducit, cum festa illa supernae civitatis per donum nobis suae aspirationis innotescit. Ventura nobis annuntiat, cum nos a delectatione praesentium abstrahens, promissi in coelis regni desideriis inflammat. Ille me clarificabit, quia de meo accipiet,
Abbreviated transcription (Latin):
puli mei eritis. & cognoscetis ueritatem.
Unde &. apłs qui ad tercium celum raptus
audiuit archana uerba quȩ non licebat ho¬
mim loqui: ex parte inquit cognoscimus.
&. ex parte prophetamiis. Intelligendum
ẽ ergo. quod ait de spũ. docebit uos omnẽ
ueritatem. quasi diceret. Diffundet in cor¬
dibus ur̃is caritatem: cuius magisterio intꝰ
edocti. proficiatis de uirtute in uirtutem.
digniq efficiamini ꝑuenire ad uitam. in
qua uobis eterna daritas suminȩ ueritatis
& uere sublimitatis id est contemplatio
ur̃i conditoris. appareat. Non enim loque¬
tur asemetipso: sed quȩcuq audiet loquet᷑.
Non loquitur sp̃c a semetipso. id ẽ sine pa¬
tris & filii communione. Neq enim di¬
uisus ac ꝑ se partitus ẽ sp̃c: sed quȩcumq
audiet loquetur. Audiet uidelicet per
unitatem substantie: & ꝓpͥetatem scien¬
ciȩ. Non loquitur a semetipso: quia non
ẽ a semetipso. Pater quippe solus de alio ñ
diet sp̃c ses̃: a quo ꝓcedit: quia enim ñ ẽ

Expanded text:
s veritatem . Unde et Apostolus, qui ad tertium coelum raptus audivit arcana verba quae non licebat homini loqui: Ex parte, inquit, cognoscimus, et ex parte prophetamus . Intelligendum est ergo quod ait de Spiritu: Docebit vos omnem veritatem, quasi diceret: Diffundet in cordibus vestris charitatem, cujus magisterio intus edocti proficiatis de virtute in virtutem, dignique efficiamini pervenire ad vitam, in qua vobis aeterna claritas summae veritatis et verae sublimitatis, id est, contemplatio vestri Conditoris appareat. Non enim loquetur a semetipso, sed quaecunque audiet loquetur. Non loquitur Spiritus a semetipso, id est, sine Patris et Filii communione, neque enim divisus ac a se partitus est Spiritus, sed quaecunque audiet loquetur; audiet videlicet per unitatem substantiae, et proprietatem scientiae. Non loquitur a semetipso, quia non est a semetipso. Pater quippe solus, de alio nodiet Spiritus, a quo procedit, quia non est
Abbreviated transcription (Latin):
bientium cominemorat angelorũ: dicens.
domicilium: in uidicium magni diei uin¬
culis ȩt̾nis sub caligine reseruauit. Seqͥtur.
A dhuc multa habeo nobis dicere. sed non po¬
testis portare modo. Cum autem uenerit
ille sp̃c ueritatis: docebit uos omnẽ uerita
ueritatis quam carnales catenus potuere
consecuti sunt: maiori desiderio certandi
pro ueritate succensi sunt. Non tamen pu¬
tandum ẽ in hac uita quempiam omnẽ
ueritatem posse comprehendere: cum hec
fidei nr̃e merces in alia sit uita promissa.
ipsa ueritate dicente. Hec ẽ autem uita
eterna. ut cognoscant te solum dm̃ uerum:
& quem misisti iħm xp̃m. Ẽ alibi ad ude¬

Expanded text:
bientium commemorat angelorum dicens: bientium commemorat angelorum dicens: domicilium, in judicium magni diei vinculis aeternis sub caligine reservavit. Sequitur: Adhuc multa habeo vobis dicere, sed non potestis portare modo. Cum autem venerit ille Spiritus veritatis, docebit vos omnem veritatveritatis quam carnales eatenus potuere consecuti sunt, majori desiderio certandi pro veritate succensi sunt. Non tamen putandum est in hac vita quempiam omnem veritatem posse comprehendere, cum haec fidei nostrae merces in alia sit vita promissa, ipsa veritate dicente: Haec est autem vita aeterna, ut cognoscant te solum verum Deum, et quem misisti
Abbreviated transcription (Latin):
separari. hoc ẽ enim quod ait: quia ad
patrem uado: & iam non uidebitis me.
Non uidebitis me postquam ascendero. qua¬
lem minc uidere soletis carne mortali &
corruptibili cuciundatum: sed in maies¬
tate ad iudicium uenientem. & ꝑacto
iudicio in maiore gła scĩs apparentem.
Sequitur. De uidicio autem: quia princeps
mundi huius uidicatus ẽ. Principem
mundi diabolum dicit: quia principatur
eis. qui ordine ꝑuerso mundum potius
quam mundi conditorem diligunt. qui
uidicatus ẽ a dño. qui ait. Uidebam sa¬
tchanan: sicut fulgur de cęlo cadentem.
Iudicatus ẽ ab eo: cum & ipse demonia
eiceret. & discipulis daret potestatem cal¬
candi suꝑ omñe uirtutem iuimici. Argu¬
itur itaq mundus de iudicio. quo diabo¬
lus ẽ mdicatus: quando homines ne ci
uoluntati resistere presumant. exemplo dãp¬
Arguit mundum sp̃c sẽs de iudicio: quo pͥn¬
ceps mundi udicatus est: cum loquens
minum prauorum uequitiã: penam suꝑ¬

Expanded text:
separari; hoc est enim quod ait: Quia ad separari; hoc est enim quod ait: Quia ad Patrem vado, et jam non videbitis me. Non videbitis me postquam ascendero, qualem nunc videre soletis, carne mortali et corruptibili circumdatum, sed in majestate ad judicium venientem, et peracto judicio in majore gloria sanctis apparentem. Sequitur: De judicio autem, quia princeps mundi hujus judicatus est. Principem mundi diabolum dicit, quia principatur eis qui ordine perverso mundum potius quam mundi Conditorem diligunt. Qui judicatus est a Domino, qui ait: Videbam Satanam sicut fulgur de coelo cadentem . Judicatus est ab eo, cum et ipse daemonia ejiceret, et discipulis daret potestatem calcandi super omnem virtutem inimici. Arguitur itaque mundus de judicio, quo diabolus est judicatus, quando homines ne Dei voluntati resistere praesumant, exemplo damArguit mundum Spiritus sanctus de judicio, quo princeps mundi judicatus est, cum loquens minum pravorum nequitiam poenam super
Abbreviated transcription (Latin):
uerum hominem cernebant. uerũ qͦq
dĩ filium eẽ crediderunt. & quẽ sibi cor¬
poraliter ablatum nouerant. certo semꝑ
amore colebant. Iusticia cȩteroꝵ fideliũ
id ẽ corum qui dnm̃ in carne non uide¬
runt hec ẽ: qđ eũ quẽ corporali intuitu
numquã uiderunt. dm̃ &. hominem
ueruni corde credunt ac diligunt. De
qua profecto iusticia fidȩi argiuntur
infideles: cur ipsi uidelicet cum simili¬
ter uerbum uitȩ audirent noluerunt
credere ad iusticiam. Neq eium nequi¬
cia malorum ex sua solum tortitudine
uerum etiam ex comparatione rectoꝵ
quam sit dampnanda monstratur. hinc
&. enim scriptum ẽ. Probata autẽ uirtꝰ
corripit insipientes. Arguit ergo iũ¬
duni. sp̃c sc̃s de peceato suo: quia non
crediderit in xp̃m. Arguit & de iusti¬
cia credentium: quia exemplum eorum
sequi noluerit. qui hunc ad patrem as¬
cendisse. neq ultra corporaliter in terris
conuersaturum eẽ sciebant. nec tamen
ab eius dilectione poterant ulla ratione

Expanded text:
verum hominem cernebant, verum quoque Dei Filium esse crediderunt; et quem sibi corporaliter ablatum noverant, certo semper amore colebant. Justitia caeterorum fidelium, id est, eorum qui Dominum in carne non viderunt, haec est, quod eum quem corporali intuitu nunquam viderunt, Deum et hominem verum corde credunt ac diligunt. De qua profecto justitia fidei arguuntur infideles, cur ipsi, videlicet, cum similiter verbum vitae audierint, noluerunt credere ad justitiam. Neque enim nequitia malorum ex sua solum fortitudine, verum etiam ex comparatione rectorum, quam sit damnanda monstratur. Hinc etenim scriptum est: Probata autem virtus corripit insipientes . Arguit ergo mundum Spiritus sanctus de peccato suo, quia non crediderit in Christum; arguit et de justitia credentium, quia exemplum eorum sequi noluerint, qui hunc ad Patrem ascendisse, neque ultra corporaliter in terris conversaturum esse, sciebant, nec tamen ab ejus dilectione poterant ulla ratione
Abbreviated transcription (Latin):
lica fis kñi audiuimus.
minente sue passionis ar¬
ticulo. discipulis & głam ascensionis. qua
ipse post mortem & resurrectionem erat
clarificandus. & aduentum sp̃c scĩ quo
illi erant illustrandi patefecit: quatinus
instante ora passionis eiusdem. minus ꝓ
los sublenandum non dubitarent. minꝰ
de sua desolatione trepidarent: quos abe¬
misit: & nemo ex uobis interrogat me qͦ
nadis. Aesi aꝑte dicat. Reuertar ascen¬
dendo ad eum qui me in carnari constituit:
&. tanta tamq manifesta erit eiusdem as¬
censionis claritas. ut nenuni ur̃m opus
sit interrogare quo uadam. uidentib
cunctis quia ad celos ꝑgam. Bene autẽ
cum de ascensione sua dixisset. uado ad
eum qui me misit: addidit. & nemo ex
uobis int̾rogat me quo uadis. Suꝑius¬

Expanded text:
simi, audivimus, imminente suae passionis articulo, discipulis et gloriam ascensionis, qua ipse post mortem et resurrectionem erat clarificandus, et adventum Spiritus sancti, quo illi erant illustrandi, patefecit, quatenus instante hora passionis ejusdem, minus prlos sublevandum non dubitarent; minus de sua desolatione trepidarent, quos, abemisit, et nemo ex vobis interrogat me: Quo vadis? Ac si aperte dicat: Revertor ascendendo ad eum, qui me incarnari constituit, et tanta tamque manifesta erit ejusdem ascensionis claritas, ut nemini vestrum opus sit interrogare quo vadam, videntibus cunctis quia ad coelos pergam. Bene autem cum de ascensione sua dixisset: Vado ad eum qui me misit, addidit: Et nemo ex vobis interrogat me: Quo vadis? Su
Abbreviated transcription (Latin):
quare diabolum qui iam uidicatus ac
dampnatus erat sequerentur. Sed non
sine cauisa spm cum ueniret hoc idem ai¬
cit acturum: quia ꝓfecto ꝑ huius inspi¬
rationem coroborandus erat animus ai¬
scipulorum. ne mundũ qui contra
se fremebat arguere tunerent. Exponens
ergo sententiam suam dñs adiunxit. de
peccato quidem: quia non credunt in me
Peccatum incredulitatis quasi speciale po¬
suit. quia sicut fides origo urtutum.a ti
solidamentum ẽ uitiorum. in increduli¬
tate ꝑsistere. dño terribilit̾ attestante.
qui dicit. Qui autem non credit iam
uidicatus ẽ. quia non credit in nomine¬

Expanded text:
quare diabolum, qui jam judicatus ac quare diabolum, qui jam judicatus ac damnatus erat, sequerentur. Sed non sine causa Spiritum cum venerit hoc idem dicit acturum, quia profecto per hujus inspirationem corroborandus erat animus discipulorum, ne mundum, qui contra se fremebat, arguere timerent. Exponens ergo sententiam suam Dominus, adjunxit: De peccato quidem, quia non credit in me. Peccacatum incredulitatis quasi speciale posuit, quia sicut fides origo virtutum, ita solidamentum est vitiorum in incredulitate persistere, Domino terribiliter attestante, qui dicit: Qui autem non credit jam judicatus e
Abbreviated transcription (Latin):
cur eundem sp̃m paraclytum idẽ consola¬
torem cognominet: quia nimirum cor¬
da discipulorum quȩ recessus ipsius mesta
reddidisset. huius consolaretur &. recrea¬
ret aduentus. Sed & singulis quibq fide¬
lium uel de peccati ꝑpetratione merentib
uel communis scł̃i huius afflictione labo¬
rautib. dum spem uenie & miscdiȩ celes¬
tis inspirat: profecto a languore tristiciȩ
mentem illustrando subleuat. Quia uͦ
sp̃e idem menti quam replet. non solum
ium diuiuę caritatis infundit interus.
uerum etiam carnali timore depulso.
ad increpandum prauitatem malorũ
foris fiduciam prestat: recte subditur.
Ecum ueuerit. ille arguet mundum depe¬
cato. & de iusticia. & de iudicio. C lant
namq quod ipse filius di dñs nr iłe e
cum cẽt in mundo. arguebat mundam
id est scetatores mundi. de peccato sue
incredulitatis: arguebat de iusticia: qi
uidelicet iusticiam fidelium nolent ini¬
tari. Arguebat de iuditio: uidelicet

Expanded text:
cur eumdem Spiritum paracletum, id est, consolacur eumdem Spiritum paracletum, id est, consolatorem cognominet, quia nimirum corda discipulorum, quae recessus ipsius moesta reddidisset, hujus consolaretur et recrearet adventus. Sed et singulis quibusque fidelium vel de peccati perpetratione moerentibus, vel communi hujus saeculi afflictione laborantibus, dum spem veniae et misericordiae coelestis inspirat, profecto ab angore tristitiae mentem illustrando sublevat. Quia vero Spiritus eidem menti, quam replet, non solum vim divinae charitatis infundit interius, verum etiam, carnali timore depulso, ad increpandam pravitatem malorum foris fiduciam praestat, recte subditur: Et cum venerit ille, arguet mundum de peccato, et de justitia, et de judicio. Claret namque quocum esset in mundo, arguebat mundum, id est, sectatores mundi, de peccato suae incredulitatis; arguebat de justitia, quia, videlicet, justitiam fidelium nollent imitari; arguebat de judicio, videlicet,
Abbreviated transcription (Latin):
ueniet ad uos. Si au̾ abiero. mittam
eum ad uos. Non quia non pote¬
rat ipse in terra positus dare sp̃m discipu¬
lis hec loquitur. cum aꝑte legatur. quia
post resurrectionem apparens eis. insusfla¬
uit & dicit eis. accipite sp̃m scm̃. sea quia
ipso in terra posito. & corporaliter conuer¬
saute cuin eis. non ualebant illi erigere
mentem ad suscipienda munera gr̃e celes¬
tis. Ascendente autem ipso ad celos: &. ili
pariter omne desidium suum illo tranfere¬
bant. uxta hoc quod alibi audierunt. Ubi
cuim ẽ thesaurus tuus: ibi & cor tuum erit.
Ideoq capaces sp̃c iam facti erant. non ultra
de morte eus contristati. sed de promissio¬
nis eus niunere letati: luca attestante qui
ait. O factum ẽ dum benediceret illis re¬
cessit ab eis: & ferebatur in celum. Et
ipsi ad orantes regressi sunt in iherłm cum
gaudio magno: & erant semꝑ in templo
laudantes & benedicentes dm̃. Patet
autem nec laboriosa expositione indiget:

Expanded text:
veniet ad vos; si autem abiero, mittam veniet ad vos; si autem abiero, mittam eum ad vos. Non quia non poterat ipse in terra positus dare Spiritum discipulis, haec loquitur, cum aperte legatur quia post resurrectionem apparens eis insufflavit et dixit eis: Accipite Spiritum sanctum . Sed quia ipso in terra posito, et corporaliter conversante cum eis, non valebant illi erigere mentem ad sitienda munera gratiae coelestis; ascendente autem ipso ad coelos, et illi pariter omne desiderium suum illo transferebant, juxta hoc quod alibi audierunt: Ubi enim est thesaurus tuus, ibi et cor tuum erit . Ideoque capaces Spiritus jam facti erant, non ultra de morte ejus contristati, sed de promissionis ejus munere laetati, Luca attestante qui ait: Et factum est dum benediceret illis, recessit ab eis, et ferebatur in coelum. Et ipsi adorantes regressi sunt in Hierusalem cum gaudio magno, et erant semper in templo laudantes et benedicentes Deum . Patet autem, nec laboriosa expositione indiget,
Abbreviated transcription (Latin):
uenire: interrogauit eum petrus & ait.
Dñc quo uadis : Responsumq ẽ ei. Quo
ego uado. non potes sequi modo. seque¬
ris autem postea: quia nimirum passio¬
nis mortisq eus misterium necdum in¬
telligere. necdum poterant unitari: ma¬
iestatem uero ascensionis euis statim ut
uidere cognouerunt: totisq anuni uo
sum uobis. tristicia impleuit cor ur̃m.
S ciebat dñs ipse quid hec sua uerba in dis¬
cipulorum cordibus agerent: quia uideli¬
cet tristiciam magis de abscessu quo eos
desereret. quam de ascensii quo patrem pe¬
teret. leticiam generarent. Unde benigne
consolando subuinxit. Sed ego ueritatẽ
dico uobis: expedit uobis ut & ego uadã.
Expedit ut forma serui ur̃is subtrahatur
aspectib: quatinus amor diuinitatis ar¬
tius ur̃is infigatur mentibus. Expedit
ut notam uobis formam cȩlo inferam:
quatinus maiore ꝑ hoc desid̾ĩo illuc suspi¬
retis: sicq suspensis ad suꝑna cordibus
fiatis. Si eram non abiero: paraclytus ñ

Expanded text:
us, et ait: Domine, quo vadis? Responsumque est ei: Quo ego vado, non potes me modo sequi, sequeris autem postea. Quia nimirum passionis mortisque ejus mysterium necdum intelligere, necdum poterant imitari; majestatem vero ascensionis statim ut videre cognoverunt, totisque animi vosum vobis, tristitia implevit cor vestrum. Sciebat Dominus ipse quid haec sua verba in discipulorum cordibus agerent, quia videlicet, tristitiam magis de abcessu, quo eos desereret, quam de ascensu quo Patrem peteret, laetitiam generarent. Unde benigne consolando subjunxit: Sed ego veritatem dico vobis, expedit vobis ut ego vadam. Expedit ut forma servi vestris subtrahatur aspectibus, quatenus amor divinitatis arctius vestris infigatur mentibus. Expedit ut notam vobis formam coelo inferam, quatenus majori pro hoc desiderio illuc suspiretis, sicque, suspensis ad superna cordibus fiatis. Si enim non abiero, Paracletus non
Abbreviated transcription (Latin):
audierit seruus. frequenter post peccatuĩ
timore ꝑcutitur ad pęnitendum. qui pro
amore cłĩ noluit cauere peccatum. Undẽ
& subditur. Procidens autem seruus ille.
rogabat eum dicens. Pacientiam habe i
me: &. omnia reddam tibi. Procidit enim
serius ante dm̃: cum peccator sium fras¬
ntatem recognoscens. humiliter ueniam po¬
stulet. dicens cum ppħ̃a. Qm̃ iniquitatem

Expanded text:
audierit servus frequenter post peccatum, audierit servus frequenter post peccatum, timore concutitur ad poenitendum, qui pro amore Dei noluit cavere peccatum. Unde et subditur: « Procidens autem servus ille, rogabat eum dicens: Patientiam habe in me, et omnia reddam tibi. » Procidit autem servus ante Deum, cum peccator, suam fragilitatem recognoscens, humiliter veniam postulat, di
Abbreviated transcription (Latin):
sessionem. E tunc spũaliter seruus uenun-¬
datur: quando peccator de possessione dia¬
boli ꝑ penitentiam ad possessionem conuer¬
titur dĩ. Uenundatur quoq uxor & fili:
cum caro quȩ peccatis fuit subdita. oꝑa¬
& cogitationes carnales in seruitiũ dei
inmutat: & qui seruiuit inmunditiȩ &
iniquitati ad iniquitatem: seruiat insti
ciȩ in scificationem. & ꝓ suꝑbia humili¬
tatem. ꝓ luxuria castitatem. ꝓ auaritia
diligat largitatem: & qui antea ꝓereaue¬
rat filios diaboli male uiuendo: incipiat
procreare filios di bene uiuendo. Eigo¬
ꝑ uxorem propriam carnem intelligere
possumus: ꝑ filios tutia & peccata. Uel
certe aliter uenundatur seruus: cum pec¬
catori inpenicenti ȩc̃num commninatur
supplicium. & declinare amalo .& facere¬
ei bonum precipitur. Uenundatur quoq
uxor & filii. quando non solum aninȩ
pro peccatis. sed etiam & carni peccatr iei
pena ȩt̃m cruciatus p̃dicitur. Quod cum

Expanded text:
sessionem. Et tunc spiritaliter servus venunsessionem. Et tunc spiritaliter servus venundatur, quando peccator de possessione diaboli, per poenitentiam ad possessionem convertitur Dei. Venundatur quoque uxor et filii cum caro, quae peccatis fuit subdita, et cogitationes carnales in servitio Dei immutat. Et qui servivit immunditiae et iniquitati tiae in sanctificationem, et pro superbia humilitatem, pro luxuria castitatem, pro avaritia diligat largitatem. Et qui antea procreaverat filios diaboli male vivendo. Etprocreaverat filios diaboli male vivendo. Et per uxorem, propriam carnem intelligere possumus: per filios, vitia et peccata. Vel certe aliter: venundatur servus, cum peccatori impoenitenti aeternum comminatur supplicium, et declinare a malo, et facere bonum ei praecipitur. Venundantur quoque uxor et filii, quando non solum animae pro peccatis, sed etiam carni peccatrici poena aeterni cruciatus praedicitur. Quod cum
Abbreviated transcription (Latin):
multitudinem peccatorum. sicut in za¬
charia legitur. Uidi: & ecce talentum
plumbi portabatur: & ꝓiecit illud in
medium amphorȩ. & dixit. Hȩc est
impietas. Sicut enim talentum diu̾sis¬
modis ponderatur: sic peccatorum spe¬
cies diuersȩ sunt. Qui enim homicidiũ
his similia ꝑpetrarat: quasi decem milia
talenta de bebat. Cum autem ñ haberet
unde redderet: iussit eum dominus ue-¬
nundari & uxorem eius. & filios. & om¬
nia quȩ habebat. & reddi. Non habebat
seruus unde redderet debitum: quia
digne pro peccatis do rationẽ nemo po¬
cest ꝑ proprium meritum. Siue certe
non habet seruus unde debitum reddat:
quia peccator in die iudicii nullam ex¬
cusationem pro peccatis sius inueniet. Sea
quia d̾s misericors non uult peccatores
perire ꝑpetuo: iubet seruum uenundari
cum peccatorem ꝑ pęnitentiam precipit
immutari. In uenundatione enim hoc
agitur: ut aliquid in alterius transeat pos¬

Expanded text:
multitudinem peccatorum, sicut in Zamultitudinem peccatorum, sicut in Zar: Et vidi, et ecce talentum plumbi portabatur, et projecit illud in medio amphorae, et dixit: Haec est impietas . Sicut autem talenti dimodis ponderatur, sic peccatorum species diversae sunt. Qui enim homicidium, his similia perpetrat, quasi decem millia talenta debebat. « Cum autem non haberet unde redderet, jussit eum dominus venundari, et uxorem ejus et filios, et omnia quae habebat, et reddi. » Non habebat servus unde redderet debitum, quia digne pro peccatis Deo satisfacere non potest per proprium meritum. Sive certe non habet servus unde debitum reddat, quia peccator in die judicii nullam excusationem pro peccatis suis inveniet. Sed quia Deus misericors, nec vult peccatores perire perpetuo, jubet servum venundari, cum peccatorem per poenitentiam praecipit immutari. In venundatione enim hoc agitur, ut alterius res ad alterius transeat pos
Abbreviated transcription (Latin):
& dñs dũantium: & cuius regni non
erit finis. huius regis serui homines
sunt: quos ad sibi seruiendum seq
laudandum ad suam imaginẽ condidit.
quib etiam sensum & iutelligentiam
prebuit. Huic regi seruire summa est li-¬
uertas: ab eius seruitio recedere: turpis¬
sima seruitus. huius seruum se głaba¬
tur psalmista eum dicebat. ego ser-¬
uus tuis . & filius ancillȩ tuȩ. Et
iterum. Seruus tuus sum ego: da mͥ
intellectum dñe. Ponit autem rex ratio¬
nem cum seruis suis. quia non solum
opera. sed etiam cogitationes nr̃as eus ma¬
iestatis oculus subtiliter examinat: atq dis¬
cernit. Sed eo rationem ponente. solet con¬
tingere. ut inueniantur plures. qui ñ
solum in minorib peccatis. sed etiam in
maiorib cirminib sunt obligati. quoꝵ
speciem tenet iste. de quo subditur.
Ecum cȩpisset rationem ponere: oblatus
ẽ ei unus qui debebat decem milia talen¬
ta. Talentum in scripturis aliquociens
peccatum significat. uel pondus siue

Expanded text:
 dominantium » , et cujus regni non erit finis. Hujus regis servi homines sunt quos ad sibi serviendum, seque laudandum ad suam imaginem condidit, quibus etiam sensum et intelligentiam praebuit. Huic rei servire summa est libertas, ab ejus servitio recedere turpissima servitus. Hujus servum se gloriabatur Psalmista, cum dicebat: « Ego servus tuus et filius ancillae tuae . » Et iterum: « Servus tuus ego sum, da mihi intellectum , » Domine. Ponit autem rex rationem cum servis suis, quia non solum opera, sed etiam cogitationes nostras ejus majestatis oculus subtiliter examinat atque discernit. Sed eo rationem ponente, solet contingere ut inveniantur plures qui non solum in minoribus peccatis, sed etiam in majoribus criminibus sunt obligati. Quorum speciem tenet iste, de quo subditur: « Et cum coepisset rationem ponere oblatus est ei unus qui debebat ei decem millia talenta. » Talentum in Scripturis aliquoties peccatum significat, vel pondus, sive
Abbreviated transcription (Latin):
nȩ ignorantiȩ condes¬
cendens. frequenter
suis scĩs sermonibus
similitudines dignatus ẽ adiungere: ut
quod ꝑ sim litudinem sermonum audi¬
tores capere non poterant. saltem ꝑ para¬
bolas & figuras tenerent. Unde sicut
alibi matheus ait. loquebatur iħe cum
discipulis suis in parabolis. & sine para¬
bolis non loquebatur eis: ut adimplere¬
tur quod ꝑ ꝓpħam dicitur. Aperiam in
cisse cognostimus: si diligentius suꝑiora
huius euuangelii consideremus. Cum
enim p̃ceptum dimittendi fr̃ib in nobis
peccantib dedisset: ne dura hȩc iuderen¬
tur & aspera: adiecit similitudinẽ de
rege. qui debitori suo decem milia talen¬
ta ad unam supplicationem dimisit.

Expanded text:
nae ignorantiae condescendens, frequenter suis sanctis sermonibus similitudines dignatus est adjungere, ut quod per similitudinem sermonum auditores capere non poterant, saltem per parabolas et figuras tenerent. Unde sicut alibi Matthaeus ait: « Loquebatur Jesus cum discipulis in parabolis, et sine parabolis non loquebatur eis, ut adimpleretur quod per Prophetam dicitur: Aperiam in cisse cognovimus, si diligentius superiora hujus Evangelii consideremus. Cum enim praeceptum dimittendi fratribus in nobis peccantibus dedisset, ne dura haec viderentur et aspera, adjecit similitudinem de rege qui debitori suo decem millia talenta ad unam supplicationem dimisit.
Abbreviated transcription (Latin):
enim ñmilli: qui cũ ab aliis lesi fueriit:
ore dimittere udentur. sed corde inuri¬
as reseruant. Quod ideo faciunt: quia ab
aliis coguntur ut dimittant. aut certe
defendere ñ se p̃ualent ab his quib lesi fc̃.
uel certe tempus undicandi aptum ex¬
tam ꝑcipiant. psalmista declarat dicens.
Qui locuntur pacem cum proximo suo:
mala autẽ in cordib eoꝵ. Et iterum.

Expanded text:
enim nonnulli, qui cum ab aliis laesi fuerint, ore dimittere videntur, sed corde injurias reservant, quod ideo faciunt, quia ab aliis coguntur ut dimittant: aut certe defendere non se praevalent ab his a quibus laesi sunt, vel certe tempus vindicandi aptum extam percipiant, Psalmista declarat, dicens : « Qui loquuntur pacem cum proximo suo, mala autem in cordibus eorum. » Et iterum:
Abbreviated transcription (Latin):
prȩceptum ẽ: Cui respondere debemꝰ.
quia & si septuagies octies. & si centies.
& quociens omnino peccauerit. semꝑ
dimittendum ẽ: quia sicut a dõ non ex
parte sed ex incegro nr̃a uolumus dinit¬
ti parrata: sic ex toto corde frĩb in nobis
peccantib dimittere debemꝰ: monente
paulo apło. donantes uobis inuicem. siqͥs¬

Expanded text:
praeceptum est? Cui respondere debemus, praeceptum est? Cui respondere debemus, quia etsi septuagies octies, etsi centies, et quoties omnino peccaverit, semper dimittendum est. Quia sicut a Domino non ex parte, sed ex integro volumus dimitti peccata: sic ex toto corde fratribus in nobis peccantibus dimittere debemus, monente Paulo apostolo: « Donate vobis omnia i
Abbreviated transcription (Latin):
milia talenta & centum denarios distat:
tanto maiora sunt quȩ in dm̃ committi¬
mus: quam ea quȩ in nos fr̃s peccant.
Ea eigo benignitate frĩb in nobis peccan¬
tibus minora dimittere debemus: qua
maiora nobis ã dõ dimitti optamus.
Q uod melius cognoscimiis. si suꝑiorem
dñi ammonitionem ex qua hȩc simili¬
tudo orta ẽ consideremus. Cum enim
suꝑius p̃ciperet dicens. si peccauerit in
te frater tuus. uade & corripe eum. int̾
te & ipsum solum: & cȩtera quȩ secunt᷑.
int̾rogauit eum pettus dicens. Dn̾e̾:
quociens peccauerit in me fr̃ m̾s. dimit¬
tam ei usq septies: Ait illi ihe. Non
dico tibi septies. sed usq septuagies septi¬
es. Ex qua int̾rogatione & responsione
hoc discimus: quia si tociens humana fra¬
parati eẽ debemus ad ignoscendum. Sed
dicit aliquis. Peccauit in me frater meus:
dimisi ei usq septuagies septies. Nũquid
amplius dumitere debeo. quã a dño

Expanded text:
millia talenta et centum denarios distat, millia talenta et centum denarios distat, tanto majora sunt quae in Deum committimus, quam ea quae fratres in nobis peccant. Ea ergo benignitate fratribus in nobis peccantibus minora dimittere debemus, qua majora nobis a Deo dimitti optamus. Quod melius agnoscimus si superiorem Domini admonitionem, ex qua haec similitudo orta est, consideremus. Cum enim superius praeciperet, dicens: « Si peccaverit in te frater tuus, vade et corripe eum inter te et ipsum solum , » et caetera quae sequuntur, interrogavit eum Petrus, dicens: « Domine, quoties peccabit in me frater meus, et dimittam ei? usque septies? Ait illi Jesus: Non dico tibi usque septies, sed usque septuagies septies . » Ex qua interrogatione et responsione hoc discimus, quia si toties peccaverparati esse debemus ad ignoscendum. Sed dicet aliquis: Peccavit in me frater meus, dimisi ei usque septuagies septies, nunquid amplius dimittere debeo quam a Christo