comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dilectione adoptauit. Quo uerbo apłs
sepe uti ñ ob aliud intelligitur nͥ ad
discernendum unigenitũ ante omnẽ
creaturã. ꝑ quem facta sunt omĩa. qui
solus de substantia patris natus ẽ. scđm
equalitatẽ diuinitatis hoc om̃ino qd̃
pater: qͤ missũ dic̃ ad suscipiendam
carnẽ ex illo genere quo & nos scdm
naturã nr̃ãm sumus: ut illo participã¬
te mortalitatẽ nrãm ꝑ dilectionẽ. nos
efficeret participes diuinitaris suȩ ꝑ ad¬
optionẽ. Ita enim dicit. Cum autẽ ue¬
nit plenitudo temporis. misit a̾s fili¬
um suũ factum ex muliere. factũ sub
lege. ut eos qui sub lege erant redime¬
ret: ut adoptionẽ filioꝵ reciꝑemꝰ. Fttam̃
dicimur etiam nati ex d̃o. ĩd est accepta
potestate ut filii eius efficiamur. qͥ iam
homines eramus. E fficimur aũ ꝑ gr̃am
ñ ꝑ naturam. Nam si ꝑ naturã filii es¬
semus: nũqͣm aliud fuissemus. Cũ enun
dixisset ioħes. dedit eis potestatem filioᷤᷤ

Expanded text:
dilectione adoptauit. quo uerbo apostolus dilectione adoptauit. quo uerbo apostolus saepe uti non ob aliud intellegitur, nisi ad discernendum unigenitum ante omnem creaturam, per quem facta sunt omnia, qui solus de substantia patris natus est, secundum aequalitatem diuinitatis hoc omnino quod pater, quem missum dicit ad suscipiendum carnem ex illo genere, quo et nos secundum naturam nostram sumus, ut illo participante mortalitatem nostram per dilectionem nos efficeret participes diuinitatis suae per adoptionem. ita enim dicit: cum autem uenit plenitudo temporis, misit liere, factum sub lege, ut eos qui sub lege erant redimeret, ut adoptionem filiorum recipiamus. et tamen dicimur etiam nati ex deo, id est accepta potestate, ut filii eius efficiamur, qui iam homines eramus, efficiamur autem per gratiam, non per naturam. nam si per naturam filii essemus, numquam aliud fuissemus. cum enim dixisset Iohannes: dedit eis potestatem filios
Abbreviated transcription (Latin):
ioseph. quẽ probabilius intelligimus
adoptantis originem tenuisse. qm eũ
qui noluit ioseph genitum dicere ab
illo. cuius eum filium ẽẽ narrabat. Aõ¬
modius enim filius eius dictus ẽ a quo
fuerat adoptatus: qͣm diceretur ab illo
genitus. cuius carne ñ erat natus. Mathe¬
us autem dicens abraham genuit ysaac.
ysaac genuit iacob. atq ita in hoc uer¬
bo qd̾ est genuit ꝑseuerans. donec in ul¬
timo diceret. ia cob genuit ioseph. satis
expressit ad eum se patrem ꝑ duxisse or¬
dinem generantiũ. a quo ioseph ñ adop¬
tatus s genitis erat: quãqͣm si etiam lu¬
cas genitum diceret ioseph ab heli. nec
sic nos hoc uerbum ꝑturbare deberet.¬
ut aliud crederemꝰ qͣm ab uno eugłi¬
sta gignentẽ ab altero ad optantẽ pa
isse. quẽ filium sibi ad optauerit. Aut
uͦ etiam nosqͥb dedit d̾s potestatẽ filioᷤᷤ
eiꝰ fierĩ de nat᷑a atq substantia sua nos
genuit sicut unicũ filium.  S utiq

Expanded text:
Ioseph, quem probabilius intellegimus Ioseph, quem probabilius intellegimus adoptantis originem tenuisse quam eum, qui noluit Ioseph genitum dicere ab illo, cuius eum filium esse narrabat? commodius enim filius eius dictus est, a quo fuerat adoptatus, quam diceretur ab illo genitus, cuius carne non erat natus. Mattheus autem dicens: Abraham genuit Isaac, Isaac genuit Iacob, adque ita in hoc uerbo quod est genuit perseuerans, donec in ultimo diceret: Iacob autem genuit Ioseph, satis expressit ad eum patrem se perduxisse ordinem generantium, a quo Ioseph non adoptatus, sed genitus erat. Quamquam si etiam Lucas genitum diceret loseph ab Heli, nec sic nos hoc uerbum perturbare deberet,ut aliud crederemus quam ab uno euangelista gignentem, ab altero adoptantem patrisse, quem filium sibi adoptauerit, aut uero etiam nos, quibus dedit deus potestatem filios eius fieri, de natura adque substantia sua nos genuit sicut unicum filium, sed utique
Abbreviated transcription (Latin):
di: ut sͥ filios facerent. quos ñ ipsi genu¬
issent. Nam excepto qd̾ filia pharaoniᷤᷤ
moysen adoptauerat. illa quippe alie¬
nigena fuit: ipse iacob nepotes suos
ex ioseph natos. uerbis manifestissimiᷤ
adoptauit dicens. Dunc itaq filii tui
duo. qui facti sunt tibi pͥusquam ad te
uenirem mei sunt. effrem & manasse. tã¬
quã ruben & symeon erunt mͥ: alios au¬
tem si genueris postea tibi erunt. Unde
etiam factum est. ut duodecim tribus
essent isrł. excepta tribu leui quȩ tem¬
plo seruiebat: cum ea quippe tredec̃i
fuerunt: cum duodecim fuissent filii
iacob. Unde intelligitur lucas patrem
ioseph. ñ a quo genitus. s a qͦ fuerat
ad optatus suscepisse in eugłio suo: cu¬
ius progenitores sursum uersus cõme¬
moraret.donec exiret ad dauid. Cum
enim necesse sit utroq eugłista uera
narrante. & matheo scilicet & luca. ut
unus eoꝵ eius patris originẽ teneret
qͥ genuerat. alter eiꝰ qui adoptauerat

Expanded text:
dei, ut sibi filios facerent, quos non ipsi genudei, ut sibi filios facerent, quos non ipsi genuissent. nam excepto quod filia Pharaonis Moysen adoptauerat — illa quippe alienigena fuit — ipse Iacob nepotes suos ex Ioseph natos uerbis manifestissimis adoptauit dicens: nunc itaque filii tui duo, qui facti sunt tibi, priusquam ad te uenirem, mei sunt, Efrem et Manasse tamquam Ruben et Symeon erunt mihi. natos autem si genueris postea, tibi erunt. unde etiam factum est, ut d-uodecim tribus essent Israhel excepta tribu Leui, quae templo seruiebat; cum ea quippe tredecim fuerunt, cum duodecim fuissent filii Iacob. unde intellegitur Lucas patrem Ioseph, non a quo genitus, sed a quo fuerat adoptatus, suscepisse in euangelio suo, cuius progenitores sursum uersus commemoraret, donec exiret ad Dauid. cum enim necesse sit utroque euangelista uera narrante, et Mattheo scilicet et Luca, ut unus eorum eius patris originem tenuerit, qui genuerat, alter eius, qui adoptauerat
Abbreviated transcription (Latin):
quia cum euidenter dicat apłs paulus.
ex semine dauid scđm carnem xp̃m: ip¬
sam quoq mariam destirpe daiud ali¬
qu̾a consanguinitatẽ duxisse dubitare
utiq ñ debemus. Cuius femine qm̃ nͦ
sacerdotale genus tacetur. insinuante
luca qd̾ cognata eiꝰ eẽt elizabeth quam
dicit de filiabus aaron. firmissime te
nendum est. carnẽ xp̃i ex utroq gen̾e
propagat᷑a. & regum scilicet & sacerdo¬
tum. In qͥbus ꝑsonis apud illum po¬
płm hebreorũ. etiam mistica unctio figu¬
rabat᷑ ĩd est chrysma: unde xp̃i nomen
elucet. tanto ante etiã ista eiudentissima
significatione prenunciatum. uii
uos autẽ mouet. qd̾ alios ꝓgenera¬
tores matħs enumerat. descendens
a dauid usq ad ioseph. alios autẽ lucas
ascendens a ioseph usq ad dauid:. facile
ẽ ut aduertant duos patres habere io¬
seph. unum a qͦ genitus: alterũ a quo
fuerit adoptatus. Antiqua enĩ est con¬
suetudo adoptandi etiam in illo popło

Expanded text:
quia, cum euidenter dicat apostolus Paulus quia, cum euidenter dicat apostolus Paulus ex semine Dauid secundum carnem Christum, ipsam quoque Mariam de stirpe Dauid aliquam consanguinitatem duxisse dubitare utique non debemus! cuius feminae quoniam nec sacerdotale genus tacetur insinuante Luca, quod cognata eius esset Elisabeth. quam dicit de filinendum est carnem Christi ex utroque genere propagatam, et regum scilicet et sacerdotum, in quibus personis apud illum pom Hebraeorum etiam mystica unctio figurabatur, id est chrisma, unde Christi nomen elucet tanto ante etiam ista euidentissima significatione praenuntiatum. III. Quos autem mouet, quod alios progeneratores Mattheus enumerat descendens a Dauid usque ad Ioseph, alios autem Lucas ascendens a Ioseph usque ad Dauid, facile est, ut aduertant duos patres habere potuisse Ioseph, unum a quo genitus, alterum a quo fuerit adoptatus. antiqua est enim consuetudo adoptandi etiam in illo populo
Abbreviated transcription (Latin):
ipsam matrẽ eius intelligendos putet:
quid ad illud respondebit qd̾ ipse item
lucas suꝑius dixit. & erat pater eius &
mater mirantes suꝑ his quȩ dicebant᷑
de illo.  Cum gͥ ipse narret ñ ex concu¬
bitu ioseph. s ex maria uirgine natũ
xp̃m. unde eum patrem appellat eĩus.
nisi quia uirum eũ mariȩ recte intelli¬
ginius. sine cõmixtione carnis ipsa co¬
pulatione coniugii. & ob hoc etiã xp̃i
patr̃e multo coniunctiꝰ qui eiꝰ coniuge
natus sit. qͣm si ei eẽt alunde ad optatꝰ. .
Unde manifestum ẽ illud qd̾ ait. sicut
putabat᷑ filius ioseph ꝓpter illos dix¬
isse qui eum ex ioseph sicut alii homi¬
nes nascunt᷑. natum arbitrabantur. Ac
ꝑ hoc etiam. si demonstrare aliqͥs pos¬
sit. mariam ex dauid nullam consan¬
guinitatis originem ducere: satis erat
scđm istam rationẽ acciꝑe xp̃m filium
dauid. qua ratione etiam ioseph pater
eius recte appellatus ẽ. quantoinagis

Expanded text:
ipsa matre ejus intelligendos putet, ipsa matre ejus intelligendos putet, quid ad illud respondebit, quod ipse item Lucas superius dixit. Et erat pater ejus et mater mirantes super iis quae dicebantur de illo ? Cum igitur ipse narretbitu Ioseph, sed ex . Maria uirgine natum Christum, unde eum patrem eius appellat, nisi quia et uirum Mariae recte intellegimus sine commixtione carnis ipsa copulatione coniugii et ob hoc etiam Christi patrem multo coniunctius, qui ex eius coniuge natus sit, quam si ei esset aliunde adoptatus? unde manifestum est illud, quod ait: sicut putabatur, filius Ioseph, propter illos dixisse, qui eum ex Ioseph, sicut alii homines nascuntur, natum arbitrabantur. II. Ac per hoc, etiamsi demonstrare aliquis posset Mariam ex Dauid nullam consanguinitatis originem ducere, sat erat secundum istam rationem accipere Christum filium Dauid, qua ratione etiam Ioseph pater eius recte appellatus est: quanto magis,
Abbreviated transcription (Latin):
affecti. presertim quia nasci eis filiꝰ
potuit sine illo complexu carnali. qui
propter solos gignendos filios adhiben¬
dus est. Neq enim propt̾ea ñ erat aꝑ¬
pellandꝰ ioseph pater xp̃i quia ñ eum
concũbendo genuerat. quandoqͥdem
recte pater eẽt etiã eiꝰ quẽ ñ ex sua con¬
iuge procitatũ aliunde ad optassẽt.
Putabatur qͥdem etiam xp̃c aliter fuis¬
se filius ioseph. tanꝙͣ eus om̃ino car¬
ne ꝓgenitus. s ab eis hoc putabatur:
qͦs mariȩ latebat uͥginitas. Nam lucaᷤᷤ
ait. Et ipse iħc erat incipiens quasi
annorũ triginta. ut putabat᷑ filiꝰ io¬
seph. Qui tamen lucas ñ eius parentẽ
solam mariã: s ambos parentes appel¬
lare non dubitauit: ubi ait. Puer autẽ
crescebat & confortabat᷑ plenus sapien¬
tia: & gr̃a di erat in illo. Et ibant pa¬
rentes eiꝰ ꝑ õs annos in iherłm. in die¬
sollemn pasche. Sed ne qͥsquã hic pa¬
rentes corsanguineos potius mariȩ ꝗͣ

Expanded text:
affectu, praesertim quia nasci eis etiam filius affectu, praesertim quia nasci eis etiam filius potuit sine ullo conplexu carnali, qui propter solos gignendos filios adhibendus est neque enim propterea non erat appellandus Ioseph pater Christi, quia non eum concumbendo genuerat, quando quidem recte pater esset etiam eius quem non ex sua coniuge procreatum alicunde adoptasset. Pulabatur quidem Christus etiam aliter filius Ioseph, tamquam ex eius omnino carne progenitus, sed ab eis hoc putabatur quos Mariae latebat uirginitas. nam Lucas ait: et ipse Iesus erat incipiens quasi annorum triginta, ut putabatur, filius Ioseph. qui tamen Lucas non eius parentem solam Mariam, sed ambos parentes eius appellare minime dubitauit, ubi ait: puer autem crescebat et confortabatur plenus sapientia, et gratia dei erat in illo. et ibant parentes eius solemni Paschae. Sed ne quisquam hic parentes consanguineos potius Mariae cum
Abbreviated transcription (Latin):
scd̾m carnẽ se suscepisse narranda: scd̾m
hanc enim xp̃c filius hominis ẽ. Quod
etiam se ipse sepissime appellat: cõmen¬
Dans nobis: qͥd miscditer dignatus sit
ẽe pro nobis. Nam illa suꝑna & ȩter¬
na generatio. scdm quã filius di um¬
genitus est ante omnẽ creaturã. qͥa
ꝑipsũ omĩa facta sunt. ita ineffa¬
bilis ẽ. Uut de illa dictum a propħa
intelligat᷑ generationẽ eiꝰ qͥs enarrabit.
E xseqͥtur gͦ humanã generationẽ xp̃i
matheus. ab ab raham generatores cõ¬
memorans. qͦs ꝑducit ad ioseph uirũ
mariȩ: de qua natus est xp̃c.
eq enim fas erat. ut eum ob hoc
a coniugio marie separandu pu¬
tar̾et: qd̾ ñ ex eius concubitu s uirgo
peꝑit xp̃m. Hoc enĩ exemplo magnifi¬
ce insinuat᷑ fidelibus coniugatis. etĩa
seruata pari consensu continentia poᷤ¬
se ꝑmanere. uocariq coniugiũ: non
ꝑmixto corporis sexu. s custodito m̃tiᷤᷤ

Expanded text:
secundum carnem se suscepisse narrandam. secundum secundum carnem se suscepisse narrandam. secundum hanc enim Christus filius hominis est, quod etiam se ipse saepissime appellat commendans nobis, quid misericorditer dignatus sit esse pro nobis. nam illa superna et aeterna generatio, secundum quam filius dei unigenitus est ante omnem creaturam, quia omnia per ipsum facta sunt, ita ineffabilis est, ut de illa dictum a propheta intellegatur: generationem eius quis enarrabit? exsequitur ergo humanam generationem Christi Mattheus ab Abraham generatores commemorans, quos perducit ad Ioseph uirum Mariae, de qua natus est Iesus. neque enim fas erat ut eum ob hoc a coniugio Mariae separandum putaret, quod non ex eius concubitu, sed uirgo peperit Christum. hoc enim exemplo magnifice insinuatur fidelibus coniugatis etiam seruata pari consensu continentia posse permanere uocarique coniugium non permixto corporis sexu, sed custodito mentis
Abbreviated transcription (Latin):
uoniã ser¬
mone non
breui. et
admodu
necessario.
quẽ libro
uno cõple¬
xi sumus.
refutauimꝰ
ideo contemnendos putant. qͥa ipsiꝰ
xp̃i quẽ licet ñ ut dm̃. tamen ut ho¬
minem. sapientia longe pre ceteris ex¬
cellentẽ. honorandũ ẽẽ ñ dubitant. nul-¬
la scͥpta ꝓferunt᷑ a nobis. & eum talia
scͥpsisse uideri uolunt qualia ꝑu̾si di¬
ligunt. ñ qualibus lectis & creditis a
ꝑuersitate corrigi possunt: ñc iam ui¬
deamꝰ ea quȩ quatuor eugłiste de xp̃o
scͥpserunt. quemad modũ s̾ atq inter
se congruant: neqͥd ex hoc in fide xp̃ia.¬
na offendiculi patiant᷑: qui curiosioreᷤᷤ
qͣm capaciores sunt. Qui ñ utcumq
ꝑlectis s quasi diligentiꝰ ꝑscrutatis
eugłicis libris. inconuenientia queda
& repugnantia se dep̃hendisse existi¬
mantes: magis ea contentiose obiectan
sic orsus est. liber generationis
ĩbũ xp̃i filĩi dauid. filii abrahã. qͦ exor¬
dio suo. satis ostendit generationẽ xp̃i

Expanded text:
uoniam sermone non breui et admodum necessario, quem libro uno conplexi sumus, refutauimusbentes ideo contemnendos putant, quia ipsius Christi, quem licet non ut deum, tamen ut hominem sapientia longe prae ceteris excellentem honorandum esse non dubitant, nulla scripta proferuntur a nobis, et eum talia scripsisse uideri uolunt, qualia peruersi diligunt, non qualibus lectis et creditis a peruersitate corrigi possunt, nunc iam uideamus ea quae quattuor euangelistae de Christo scripserunt quemadmodum sibi adque inter se congruant, ne quid ei hoc in fide christiana offendiculi patiantur qui curiosiores quam capaciores sunt, quod non utcumque perlectis, sed quasi diligentius perscrutatis euangelicis libris inconuenientia quaedam et repugnantia se deprehendisse existimantes magis ea contentiose obiectand sic orsus est: liber generationis Iesu Christi, fili Dauid, fili Abraham. quo exordio suo satis ostendit generationem Christi
Abbreviated transcription (Latin):
desponsata mater eiꝰ maria ioseph:
anteqͣm conuenirent. inuenta ẽ in
utero habens de sp̃u sancto. Hoc qͦ¬
admodum factũ sit. qd̾ hic p̃termi¬
sit. lucas exposuit: post cõmemoratũ
conceptũ ioħis ita narrans. In m̃se
autẽ sexto missꝰ ẽ angłs gabrihel
a dõ. in ciuitat᷑ẽ galileȩ cui nom̃ na¬
zareth. ad uirginẽ desponsata uiro.

Expanded text:
desponsata mater ejus Maria Joseph, antequam convenirent, inventa est in utero habens de Spiritu sancto. Hoc quemadmodum factum sit, quod hic praetermisit, Lucas exposuit post commemoratum conceptum Joannis, ita narrans: In mense autem sexto missus est angelus Gabriel a Deo in civitatem Galilaeae, cui nomen Nazareth, ad virg
Abbreviated transcription (Latin):
potius occuparet: ut gͦ hec omitt̃a:
illud dico. postea qm nichil herodi
magi renunciauerunt. eum credere po¬
tuisse. illos fallaci stellȩ uisione decep¬
tos. postea qm ñ inuenert̃ quẽ natũ
putauerunt. erubuisse ad se redire. at¬
ꝙ ita eum timore depulso. ab inqͥren¬
do ac ꝑsequendo puero quieuisse Cũ
gͦ post purgationem matris eiꝰ in ihe¬
rłm cum illo uenissent. & ea gesta es¬
sent in templo que a luca nairant᷑ qͥa
uerba symeonis & anne de illo ꝓpħ̃an¬
tium. cum cepissent ab eis qͥ audierãt
p̃dicari. ad pristinã intentionẽ reuo¬
catura erant animũ regis: ammonit᷑
ꝑ somnũ ioseph. cũ infante & matre
eius fugit in egyptũ. Demnde uulga¬
tis rebus quȩ in templo factȩ dictȩq
fuerant. herodes se a magis sensit illu¬
sum: ac deinde ad xp̃i mortẽ cupiens
ꝑuenire. multos infantes sicut ma¬
theus narrat occidit
xII.

Expanded text:
potius occuparet? ut ergo haec omittam, potius occuparet? ut ergo haec omittam, illud dico, posteaquam nihil Herodi magi renuntiauerunt, eum credere potuisse illos fallacis stellae uisione deceptos, posteaquam non inuenerunt quem natum putauerant, erubuisse ad se redire adque ita eum timore depulso ab inquirendo ac persequendo puero quieuisse. cum ergo post purgationem matris eius in Hierusalem cum illo uenissent et ea gesta essent in templo quae a Luca narrantur, quia uerba Symeonis et Annae de illo prophetantium, cum coepissent ab eis qui audierant praedicari, ad pristinam intentionem reuocatura erant animum regis, admonitus per somnium Ioseph cum infante et matre eius fugit in Aegyptum. deinde diuulgatis rebus, quae in templo factae dictaeque fuerant, Herodes se a magis sensit inlusum ac deinde ad Christi mortem cupiens peruenire multos infantes, sicut Mattheus narrat, occidit. XII.
Abbreviated transcription (Latin):
transacto tẽpore purgationis matris
eiꝰ. & ꝑacta circa infantẽ sollemnitate
pͥmogenitoꝵ in templo iberłm. post
etiam ꝓfectionẽ eoꝵ in egyptũ. in m̃
tẽ uẽnerit illi querere animã pueri.
et necare tot paruulos: si gͦ hoc mo¬
uet. omitto dicere quot & quantis
occupationib regia cura distendipo¬
cuerit. & ꝑ plurimos dies ab illa in¬
tentione uł auerti om̃ino uł impedi¬
ri: neq enĩ enumerari possunt cau¬
sȩ quib hoc potuerit accidere:. quas
tamen multas & magnas ẽẽ potuis¬
se.nemo ita rerũ humanarũ in exꝑtꝰ
ẽ. ut aut neget aut dubitet. Cuius
eñĩ cogitationi ñ occurrat. quã mul¬
ta alia terribiliora regi nunciari po¬
tuerint. seu uera seu falsa ut qͥ regẽ
infantẽ post aliquot annos sibi uel
filiis suis ãdũ saturum timuerat. ali¬
quoꝵ magis ꝓpinquantiũ ꝑiculorũ
terrorib agitatus. ab illa cura mñtem
abreptam. in aliis proxime cauendis

Expanded text:
transacto tempore purgationis matris transacto tempore purgationis matris eius et peracta circa infantem sollemnitate primogenitorum in templo Hierusalem, post etiam profectionem eorum in Aegyptum in mentem illi uenerit quaerere animam pueri et necare tot paruulos, si hoc ergo mouet, omitto dicere, quot et quantis occupationibus regia cura distendi potuerit et per plurimos dies ab illa intentione uel auerti omnino uel inpediri. neque enim enumerari possunt causae, quibus hoc potuerit accidere, quas tamen multas et magnas esse potuisse nemo ita rerum humanarum inexpertus est, ut aut neget aut dubitet. cuius enim cogitationi non occurrat, quam multa alia terribiliora regi nuntiari potuerint seu uera seu falsa, ut qui regem infantem post aliquot annos sibi uel filiis suis aduersaturum timuerat aliquorum magis propinquantium periculorum terroribus agitatus ab illa cura mentem abreptam in aliis proxime cauendis
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ suꝑius dixi suffecerit: qd̾ ita time¬
bant parentes pueri habitationẽ in
iherłm. ut tam̃ ꝓpter di timorẽ festiui¬
tatẽ sollemnẽ ñ pret̾mitterent᷑: in qua
latere facillime possent. Neq enĩ incre-¬
dibile ẽ. captatis temporib oportunis
uł dierũ uł horarũ accedere homines
ad ealoca in qͥbus ẽẽ formidant.
inc etiã illa soluitur questio. si ali¬
quẽ mouet. cum iam sollicitiꝰ eẽt
ille maior herodes ꝑculsus magorum
nuncio. qd̾ rex iudeorũ natus fuisset. qͦ¬
modo potierint cõpletis dieb purga¬
tionis matris eiꝰ tuto cũ illo ascendere in
tẽplum: ut fierent circa eũ scdm legem
dñi que lucas cõmemorat. Quis enim
ñ uideat: ẽtiam illum unũ diẽ. regem
multis occupatũ satere potuisse. NSi
autẽ illũd ueri simile ñ uidet᷑. qd̾ hero¬
des qͥ ualde sollicitus exspectabat qͥd
sͥ magi de puero renunciarent. post
tam multos dies se sensit illusum. ut

Expanded text:
quod superius dixi suffecerit, quod ita timequod superius dixi suffecerit, quod ita timebant parentes pueri habitationem in Hierusalem, ut tamen propter dei timorem festiuitatem sollemnem non praetermitterent, in qua latere facillime possent. neque enim incredibile est captatis temporibus oportunis uel dierum uel horarum accedere homines ad ea loca, in quibus esse formidant. XI. Hinc etiam illa soluitur quaestio, si aliquem monet, cum iam sollicitus esset ille maior Herodes perculsus magorum nuntio, quod rex Iudaeorum natus fuisset, quomodo potuerint conpletis diebus purgationis matris eius tuto cum illo ascendere in templum, ut fierent circa eum secundum legem domini quae Lucas commemorat. quis enim non uideat etiam illum unum diem regem multis occupatum latere potuisse? si autem illud ueri simile non uidetur, quod Herodes, qui ualde sollicitus expectabat, quid sibi magi de puero renuntiarent, post tam multos dies se sensit inlusum, ut
Abbreviated transcription (Latin):
luc eos i turos fuisse. & illic habitat᷑os:
nͥ archelai p̾sentia terrerent᷑. Neq
enĩ sic diuinitꝰ iubebant᷑ ibi habitare:
ut de archelao qd̾ timebant deberent
ibant parentes eius ꝑ om̃s annos pu
re illuc ꝓhibebant᷑ accedere.  hoc mͥ
soluere ñ esset difficile. nec si aliquis
eugłistarum expressisset: qndiu ibi
regnaret archelaus. fieri eñi poterat.
ut ꝑ diem festum irt̾ tam ingentem
turbam latenter ascenderent mox re¬
uersuri: ubi tam̃ aliis dieb habitare
metuerent: ut nec sollemnitate p̃ter¬
missa eẽnt irreligiosi: nec continua
mansione conspicui. Cũ uͦ de regno
archelai qͣm fuerit diuturnũ omnes
tacuerint: iste quoq intellectꝰ patet.
ut qd̾̃ lucas dicit ꝑ om̃s annos eos asceh¬
dere solitos in iherłm: t̃c accipiamus
factitatũ: cum iam ñ timeretur arche¬
laus. Qd si archelai regnũ aliquanto
ria. cui fides habenda uideatur. illũd

Expanded text:
luc eos ituros fuisse et illic habitaturos, luc eos ituros fuisse et illic habitaturos, nisi Archelai praesentia terrerentur. neque enim diuinitus iubebantur ibi habitare, ut de Archelao quod timebant deberent ibant parentes eius per omnes annos puere illuc prohibebantur accedere? hoc mihi dissoluere non esset difficile, nec si aliquis euangelistarum expressisset, quamdiu ibi regnaret Archelaus. fieri enim poterat, ut per diem festum inter tam ingentem turbam latenter ascenderent mox reuersuri, ubi tamen aliis diebus habitare metuerent, ut nec sollemnitate praetermissa essent inreligiosi nec continua mansione conspicui. cum uero etiam de regno Archelai, quam fuerit diuturnum, omnes tacuerint, iste quoque intellectus patet, ut quod Lucas dicit per omnes annos eos ascendere solitos in Hierusalem tunc accipiamus factitatum, cum iam non timeretur Archelaus. quod si Archelai regnum aliquanto ria, cui fides habenda uideatur, illud
Abbreviated transcription (Latin):
n forte & hoc mouet .qͦmͦ dicat
matħs. ꝓpt̾ea cum puero ib̃u
parentes eiꝰ isse in galileam. qͥa me-¬
tu archelai in uideam ire noluerunt:
cũ ꝓpt̾ea magis isse in galileã uideart᷑.
quia ciuitas eoꝵ erat nazareth gali¬
leȩ. sicut lucas ñ tacuit. S̾ intelligen¬
dum est ubi angłs in somnis in egy¬
pto dixit ad ioseph. surge & accipe pu¬
erũ & matr̃e eius. et uade in terram
isrł: sic intellectũ ẽẽ pͥmo a ioseph. ut
putaret uissum se ẽe ꝑgere in iudeã:
ipsa eñi pͥmitus intelligi potuit t̾ra
isrł. Porro aũ postea qͣm comꝑit illic
regnare filiũ herodis archelaũ. noluit
obicere se illi ꝑiculo. cũ posset t̾ra isrł
etiã sic intelligi. ut & galilea illic de¬
putaret᷑. quia & ipsam popłs isrł in¬
colebat: quãqͣm & alio modo solui poᷤ¬
sit hec questio: qͥa potuit uideri pa¬
rentib xp̃i. cũ puero de qͦ talia ꝑ an¬
głica responsa cognouerant. ñ ẽẽ ha

Expanded text:
An forte et hoc mouet, quomodo dicat An forte et hoc mouet, quomodo dicat Mattheus propterea cum puero Iesu parentes eius isse in Galilaeam, quia metu Archelai ire in Iudaeam noluerunt, cum propterea magis isse in Galilaeam uideantur, quia ciuitas eorum erat Nazareth Galilaeae, sicut Lucas non tacuit. sed intellegendum est, ubi angelus in somnis in Aegypto dixit ad Ioseph: surge et accipe puerum et matrem eius et uade in terram Israhel, sic intellectum esse primo a Ioseph, ut putaret iussum se esse pergere in Iudaeam — ipsa enim primitus intellegi potuit terra Israhel — porro autem posteaquam conperit illic regnare filium Herodis Archelaum, noluit obicere se illi periculo, cum posset terra Israhel etiam sic intellegi, ut et Galilaea illic deputaretur, quia et ipsam populus Israhel incolebat. quamquam et alio modo solui possit haec quaestio. quia potuit uideri parentibus Christi cum puero, de quo talia per angelica responsa cognouerant, non esse habi
Abbreviated transcription (Latin):
fuit herodes ille: qͥ querebat animã
ꝑueri xp̃i. Herodes aut̃ẽ alius filiꝰ
eiꝰ. ñ rex s tetrarcha dictꝰ ẽ: qd̾ nom̃
grecũ a parte regni quarta inditũ ẽ
quispiã moueatur. cũ matbeus
dixerit ideo tuuisse ioseph cũ puero
redeuntẽ ire in uideã. qͥa pro patre
suo herode archelaus filius eiꝰ ibi reg¬
nabat: quomͦ potuit ire in galileam.
ubi alius filuis eius herodes tetrarc hesᷤ
erat. sicut lucas testatur. Quasi uͦ ip¬
sa sint tempora quib tc̃ puero time¬
batur. que nunc lucas cõmemorauit:
que usq ado mutata erant. ut in ip̃a
iudea ñ iam rex eẽt archelaus. s pon¬
tiꝰ pylatus ñ rex iudeoꝵ s preses e¬
rat. cuiꝰ tẽporib agentis sub tyberio
cesare. filii maioris herodis ñ regnũ
habebant. s tetrarchĩa. Q uõd utiq
nondu factũ erat. qñ ioseph timens
archelaum in uidea regnantẽ. se in
galileã cum pliero contulit.: ubi et
ciuitas eius erat nazareth.

Expanded text:
fuit Herodes ille, qui quaerebat animam fuit Herodes ille, qui quaerebat animam pueri Christi, Herodes autem alius , filius eius non rex, sed tetrarcha dictus est, quod nomen Graecum a parte regni quarta inditum resquispiam moueatur: cum Mattheus dixerit ideo timuisse Ioseph cum puero redientem ire in Iudaeam, quia pro patre suo Herode Archelaus filius eius ibi regnabat, quomodo potuit ire in Galilaeam, ubi alius filius eius Herodes tetrarches erat. sicut Lucas testatur? quasi uero ipsa sint tempora, quibus tunc puero timebatur, quae nunc Lucas commemorauit, quae usque adeo mutata erant, ut in ipsa Iudaea non iam rex esset Archelaus. sed Pontius Pilatus non rex Iudaeorum, sed praeses erat, cuius temporibus agentes sub Tiberio Caesare filii maioris Herodis non regnum habebant, sed tetrarchiam. quod utique nondum factum erat, quando Ioseph timens Archelaum in Iudaea regnantem se in Galilaeam cum puero contulit, ubi et ciuitas eius erat Nazareth. VIIII.
Abbreviated transcription (Latin):
ipse & ioħes: & tͥginta ferme annoꝵ
narrat᷑ fuisse. cũ ab illo baptizatꝰ est.
solet mouere nonnullos. qd̾ lu¬
cas narrauit. in dieb baptismi ioħis
herod̾e fuisse tetrarchã galileȩ qñ
etiam dñs iuuenis baptizatus est.
matħs autẽ mortuo herõde dicit pu¬
erũ iħm ab egẏpto remeasse. Quod
utrũq uerũ eẽ ñ potest: nͥ duo fuis¬
se intelligant᷑. herodes. Qd̃ cũ fieripotuiꝰ¬
se nemo nesciat: qua cecttate insani¬
unt qͥ procliuiores sunt ad calum¬
niandum eugłicȩ ueritati. qm pau¬
lulum consideratiores: ut duos homi
nes eodem uocabulo appellatos intel¬
ligant.suiꝰ rei exemplis. plena st̃
om̃ia. Nam iste posterior herodes.
pͥoris herodis filius fuisse ꝑhibetur:
sicut arcbelaus. quẽ matħs in udeȩ
regnũ patͥ mortuo suocessisse cõme¬
morat: sicut phylippus quẽ fratrem
detrarchȩ herodis. & ipsum ytureȩ
detrarchã lucas in sinuat. Rex enim

Expanded text:
ipse et Joannes, et triginta ferme annorum ipse et Joannes, et triginta ferme annorum narratur fuisse cum ab illo baptizatus essesolet movere nonnullos quod Lucas narravit, in diebus baptismi Joannis Herodem fuisse tetrarcham Galilaeae, quando etiam Dominus juvenis baptizatus est ; Matthaeus autem, mortuo Herode, dicit puerum Jesum ab Aegypto remeasse: quod utrumque verum esse non potest, nisi duo fuisse intelligantur Herodes. Quod cum fieri potuisse nemo nesciat, qua caecitate insaniunt, qui procliviores sunt ad calumniandum evangelicae veritati, quam paululum considnes eodem uocabulo appellatos intellegant! cuius rei exemplis plena sunt omnia. nam iste posterior Herodes prioris Herodis filius fuisse perhibetur, sicut Archelaus, quem Mattheus in Iudaeae regnum patri mortuo successisse commemorat, sicut Philippus, quem fratrem tetrarchae Herodis et ipsum Itureae tetrarcham Lucas insinuat. rex enim
Abbreviated transcription (Latin):
bylinȩ tetrarcha. sub pͥncipib sacer¬
dotũ anna & caypha. factũ ẽ u̾bum
dñi suꝑ ioħem ⁊ achariȩ filiũ in deser¬
to. Nec tam̃ intelligere debemꝰ hos di¬
es. id ẽ hoc tempꝰ harũ potestatum
significasse matħm. cũ diceret in illiᷤ
dieb. s in multo longioris temporis
spatio uoluisse accipi qd̾ ait in illis
diebus. Mox enĩ ut narrauit reg̾s¬
sum de egypto xp̃m mortuo hero¬
de: qd̾ utiq tempore infantie uł pu¬
eritiȩ eiꝰ factũ ẽ: ut possit constare
qd̾ lucas de illo cũ duodec̃i annorũ
eẽt. gestum narrauit in tẽplo iheru¬
salem: cũ gͦ infantẽ uł puerũ ex egy¬
pto reuocatũ cõmemorasset matħs:
continuo intulit. in dieb autẽ illis
uenit ioħes baptista. ñ utiq tantũ¬
modo puericiȩ illiꝰ dies insinuans.
s om̃s dies ab eus natiuitate. usq
ad tempꝰ quo p̃dicare ac baptirare
cepit ioħes. qͦ iam t̃ẽpore xp̃i etas
iuuenilis inuenit᷑. quia coeui erant

Expanded text:
rcha, sub principibus sacerdotum Anna et Caifa, factum est uerbum domini super Iohannem Zachariae filium in deserto. nec tamen intellegere debemus hos dies, id est hoc tempus harum potestatum, significasse Mattheum, cum diceret in illis diebus, sed in multo longioris temporis spatio uoluisse accipi quod ait in illis diebus. mox enim ut narrauit regressum de Aegypto Christum mortuo Herode, quod utique tempore infantiae uel pueritiae eius factum est, ut possit constare qesset, gestum narravit in templo Jerusalem : cum ergo infantem vel puerum ex Aegypto revocatum commemorasset Matthaeus, continuo intulit, In diebus autem illis venit Joannes Baptista, non utique tantummodo pueritiae illius dies insinuans, sed omnes dies ab ejus nativitate usque ad tempus quo praedicare ac baptizare coepit Joannes, quo jam tempore Christi juvenilis aetas invenitur; quia coaevi erant
Abbreviated transcription (Latin):
Ac ꝑ hoc intelligitur matħs. uͥ ait som¬
no ammonitos magos ne redirent ꝑ
herode. & ꝑ aliam uĩa regressos in re¬
gionẽ suã. illic p̃termisisse quȩ lucas
narrauit gesta circa dñm in templo.
e dicta a symeone et anna. Ubi rursꝰ
lucas p̃termittens ꝓfectionẽ in egyp¬
tũ qͣ narrat matħs: tanqͣ̃ continuã
texuit regressionem ad ciuitatẽ na¬
zareth. Siqͥs autẽ uelit: unã narra¬
dionẽ ex omnib que de xp̃i natiuita¬
de & infantia uł puericia in utͥusq
narratione ab alterutro seu dicunt᷑.
seu p̾termittunt᷑ ordinare sic potest.
Xp̃i aut̾e generatio sic erat. Fuit in di¬
ebus herodis regis iuda sacerdos qui¬
dam nomine ⁊acharias de uice abia:
& uxor illi de filiab aaron. & nomen
eiꝰ elizabeth. Erant autẽ iusti ambo

Expanded text:
ac per hoc intellegitur Mattheus, ubi ait somac per hoc intellegitur Mattheus, ubi ait somnio admonitos magos, ne redirent per Herodem, et per aliam uiam regressos in regionem suam, illic praetermisisse quae Lucas narrauit gesta circa dominum in templo et dicta a Symeone et Anna, ubi rursus Lucas praetermittens profectionem in Aegyptum, quam narrat Mattheus, tamquam continuam texuit regressionem ad ciuitatem Nazareth. Si quis autem nelit unam narrationem ex omnibus quae de Christi natiuitate et infantia uel pueritia in utriusque narratione ab alterutro seu dicuntur seu praetermittuntur, ordinare sic potest: Christi autem generatio sic erat. fuit in diebus Herodis regis Iuda sacerdos quidam nomine Zacharias de uice Abia et uxor illi de filiabus Aaron et nomen eius Elisabeth. erant
Abbreviated transcription (Latin):
mittit: uł ille cõmemorat que iste ñ
dicit. Sed querit᷑ qͣn fieri potuerunt
que contexit matheus. de ꝓfectione
in egyptum. atq inde regressione pꝰ
herodis mortẽ. ut iam in ciurtate na¬
tareth habitarent:. qͦ eos lucas postea¬
qͣm ꝑfecerunt in templo circa puerũ
omnia. scđ̾m legem domini.reuersos
ẽẽ cõmemorat. Hic proincle cognoscen¬
dum ẽ. qd̾ deinceps ad cetera talia ua¬
leat. ne similiter moueant animũq
conturbent. sic unum quẽq eugłistã
contexere narrationẽ suam: ut tãqͣm
nichil pretermittentis series digesta
uideatur. Tacitis enĩ quȩ ñ uult dic̾e
sic ea que uult dicere illis quȩ dicebat
adiungit: ut ipsa continuo seqͥ uide¬
ant᷑. Sed cũ alterea dicit quȩ alt̾ tacu¬
it. diligenter ordo consideratus indicat
locum ubi ea potuerit a qͦ p̃termissa
sunt transilire: ut ea que dicere inten¬
deret ita suꝑiorib copularet: tanqͣm
ipsa nullis int̾positis sequerentur.

Expanded text:
mittit uel ille commemorat quae iste non mittit uel ille commemorat quae iste non dicit. sed quaeritur: quando potuerunt fieri quae contexit Mattheus de profectione in Aegyptum adque inde regressione post Herodis mortem, ut iam in ciuitate Nazareth habitarent, quo eos Lucas, posteaquam perfecerunt in templo circa puerum omnia secundum legem domini, reuersos esse commemorat? hic proinde cognoscendum est quod deinceps ad cetera talia ualeat, ne similiter moueant animumque conturbent, sic unumquemque euangelistam contexere narrationem suam, ut tamquam nihil praetermittentis series digesta uideatur; tacitis enim quae non uult dicere sic ea quae uult dicere illis quae dicebat adiungit, ut ipsa continuo sequi uideantur. sed cum alter dicit quae alter tacuit, diligenter ordo consideratus indicat locum, ubi ea potuerit, a quo praetermissa sunt, transilire, ut ea quae dicere intenderat ita superioribus copularet, tamquam ipsa nullis interpositis sequerentur.
Abbreviated transcription (Latin):
die circũcisionis suȩ nom̃ accẽperit:
et quȩ post impletos dies purgatio¬
nis mariȩ idem lucas narrat. quõd
attulerint eum ad therłm: & de syme¬
one uł anna quȩ dixerint de illo in
demplo. postea qͣm cognouerunt eũ
impleti sp̃u sc̃o. ¶ Om̃ia hec tacet
matħs. unde merito querit᷑. qn facta
sint siue quȩ matħs p̃termittit et
lucas dicit. siue que lucas p̃termittit
& matħs dicit: qͣndoqͥdem matħs
regressis in regionem suam magis
qͥ uenerant ab oriente. seqͥtur & nar¬
rat ioseph ab angło ammonitũ. ut
cũ infante in egyptum fugeret ne
ab herode necaretur: deinde herõd̾e
illo ñ inuento a bimatu & infra pu¬
eros occidisse. defuncto aut̃e herõde
redisse ab egypto: & audito qd̃ arche¬
laus in iudea regnaret ꝓ herocde pa
suo. habitasse cũ puero in
galilea ciuitate narareth. Quȩ om¬
nia lucas tacet. Nec id̾o contrariũ uide¬
ri potest. qd̃ uel hic dicit quȩ ille p̃ter¬

Expanded text:
die circumcisionis suae nomen acceperit, die circumcisionis suae nomen acceperit, et quae post impletos dies purgationis Mariae idem Lucas narrat, quod attulerit eum ad Hierusalem, et de Symeone uel Anna, quae dixerint de illo in templo, posteaquam cognouerunt eum impleti spiritu sancto. omnia haec tacet Mattheus. Unde merito quaeritur, quando facta sint siue quae Mattheus praetermittit et Lucas dicit siue quae Lucas praetermittit et Mattheus dicit. quando quidem Mattheus regressis in regionem suam magis, qui uenerant ab oriente, sequitur et narrat Ioseph ab angelo admonitum, ut cum infante in Aegyptum fugeret, ne ab Herode necaretur, deinde Herodem illo non inuento a bimatu et infra pueros occidisse, defuncto autem Herode redisse ab Aegypto et audito quod Archelaus in Iudaea regnaret pro Herode patre suo habitasse cum puero in Galilaeae ciuitate Nazareth, quae omnia Lucas tacet. nec ideo contrarium uideri potest, quod uel hic dicit, quae ille praeter
Abbreviated transcription (Latin):
uocauit nomen eiꝰ iħm. Cum gͦ natꝰ
eẽt iħc in bethleem uide in diebus
herodis regis: & cȩt̾a. De ciuitate beth¬
leem matħs lucasq consentiunt. sẽd
qͦmͦ & qua cau sa ad eam uenerint io¬
seph & maria. lucas exponit: matħs
p̃termittit. Contra de magis ab orlen¬
te uenientib lucas tacet: matħs dicit:
ita contexens. Eoce magi ab oriente ue¬
nerunt iherusolimã: dicentes. Ubi est
qͥ natus est rex iudeoꝵ. dui dimũs
eñĩ stellam eiꝰ in oriente. Ce ueni¬
mus adorare eum. Audiens aũ hero¬
des rex turbatꝰ est & cetera usq ad eum
locũ ubi scriptũ est de ipsis magis.
qd̾ responso accepto in somnis ne redi¬
rent ad herodem. ꝑ aliam uiã reu̾si
sunt in regionẽ suam. hoc totũ lucaᷤᷤ
p̃termisit: sicut matħs ñ narrauit
ꝗd̾ lucas narrat. in p̃sepi positũ dñm:
& qͦd pastorib eum natum angelus
nunciauerit: &e qd̾ multitudo milttiȩ
celi. facta ẽ cũ angło laudantiũ dm:
& qd̾ uenerunt pastores. & uiderunt

Expanded text:
t nomen eius Iesum. cum ergo natus esset Iesus in Bethleem Iudaeae in diebus Herodis regis, et cetera. De ciuitate Bethleem Mattheus Lucasque consentiunt; sed quomodo et qua causa ad eam uenerint Ioseph et Maria, Lucas exponit, Mattheus praetermittit. contra de magis ab oriente uenientibus Lucas tacet, Mattheus dicit ita contexens: ecce magi ab oriente uenerunt Hierosolymam dicentes: ubi est qui natus est rex Iudaeorum? uidimus uenimus adorare eum. audiens autem Herodes rex turbatus est, et cetera usque ad eum locum, ubi scriptum est de ipsis magis quod responso accepto in somnis, ne redirent per Herodem, per aliam uiam regressi sunt in regionem suam. hoc totum Lucas praetermisit, sicut Mattheus non narrauit, quod Lucas narrat, in praesepi positum dominum et quod pastoribus eum natum angelus nuntiauerit et quod multitudo militiae caeli facta est cum angelo laudantium deum et quod uenerunt pastores et uiderunt
Abbreviated transcription (Latin):
mater eius conseruabat om̃ia u̾ba
ficiebat sapientia. etate. & gratia:
apud deum & homines.
am hinc de predicatione iohannus
narrari incipit: quã om̃s quattuor
cõmemorant. Nam & matħs post illa
ũba quȩ ultima eiꝰ posui. ubi cõmemo¬
rauit ex ꝓpħa testimoniũ qm̃ nazare¬
us uocabitur: seqͥtur & adiungit. In
diebus autẽ illis uenit ioħ̃es baptista
p̃dicans in deserto uideȩ: & cet̾a. Et mar¬
cus qͥ nicħ de natiuitate uł infantia.

Expanded text:
ba ficiebat sapientia, aetate et gratia apud deum et homines. Iam hinc de praedicatione Iohannis narrari incipit, quam omnes quattuor commemorant. nam et Mattheus post illa uerba, quae ultima eius posui, ubi commemorauit ex propheta testimonium: quoniam Nazoreus uocabitur, sequitur et adiungit: in diebus autem illis uenit Iohannes baptista praedicans in deserto Iudaeae, et cetera. et Marcus, qui nihil de na
Abbreviated transcription (Latin):
deamꝰ. quatuor eugłistarũ de bapti¬
sta ioh̃e consensum. Matħs ita seqͥt᷑.
In dieb autẽ illis uenit ioħes baptista:
p̃dicans in deserto uidee. Alarcus ñ
dixit in illis dieb. quia nullã serĩe
rerum ante p̃miserat: in quarũ rerũ
dieb intelligeretur dicere. si diceret
in illis diebus. Lucas autẽ ꝑ potesta¬
tes terrenas. signatiꝰ ipsa temꝑa exp̃s¬
sit p̃dicationis uł baptismi iohanniᷤᷤ.
dicens. Anno aũ qͥntodecimo imꝑii

Expanded text:
deamus quattuor euangelistarum de baptideamus quattuor euangelistarum de baptista Iohanne consensum. Mattheus ita sequitur: in diebus autem illis uenit Iohannes baptista praedicans in deserto Iudaeae. Marcus non dixit in illis diebus\'. quia nullam seriem rerum ante praemisdiebus intelligeretur dicere, si diceret, In illis diebus. Lucas autem per potestates terrenas signantius ipsa tempora expressit praedicationis vel baptismi Joannis dicens: Anno autem quinto decimo imperii
Abbreviated transcription (Latin):
eugłistis quatuor eminentissimus.
postea qͣm dixit de uerbo di qui ẽ
ipse filius ante omĩa scła creaturȩ.
quia om̃ia ꝑ ipsum facta sunt: in tu¬
lit continuo de ioħis p̃dicatione ac
destimonio dicens. fuit homo missꝰ
a d̾o: cui nom̃ erat ioħes. Unde iam
uidendũ est. de ipso ioħe quatuor eu¬
angłistarũ narrationes quẽadmo
dũ inter se ñ discordent᷑. ñ ut hoc a
nobis ꝑ omĩa reqͥrat᷑. aut exigatur.
qd̾ ñc fecim᷑ de pͥmordiis nati ex ma¬
ria xp̃i. quemad mod̾u inter se
matheus lucasq consentiant. ut ex
utriusq narratione unã faceremus:
demonstrantes tardiorib. quẽlibet
eorũ cõmemorando qd̃ alter tacet. uł
tacendo qd̃ alter cõmemorat. ñ impe¬
dire intellectũ ueracis narrationis
alteriꝰ: ut hoc exemplo suie ut a me
factũ est. siue alio modo cõmodius
fieri possit. uideat unusqͥsq & in ce¬
teris talibus locis fieri posse qd̃ hic
factũ ẽẽ ꝑspexerit. Iam gͦ ut dixi ui¬

Expanded text:
elistis quattuor eminentissimus, posteaquam dixit de uerbo dei, qui est ipse filius ante omnia saecula creaturae, quia omnia per ipsum facta sunt, intulit continuo de Iohannis praedicatione ac testimonio dicens: fuit homo missus a deo, cui nomen erat Iohannes. unde iam uidendum est de ipso Iohanne quattuor euangelistarum narrationes quemadmodum non inter se discordent, non ut hoc a nobis per omnia requiratur aut exigatur quod modo fecimus de primordiis nati ex MaChristi, quemadmodum inter se Mattheus Lucasque consentiant, ut ex utriusque narratione unam faceremus, demonstrantes tardioribus quemlibet eorum commemorando quod alter tacet uel tacendo quod alter commemorat non inpedire intellectum ueracis narrationis alterius, ut hoc exemplo, siue ut a me factum est siue alio modo commodius fieri possit, uideat unusquisque et in ceteris talibus locis fieri posse quod hic factum esse perspexerit. Iam ergo, ut dixi, ui
Abbreviated transcription (Latin):
dñi: rectas facite semitas eiꝰ. fuit ioħes
in deserto baptizans: & p̃dicans baꝑ¬
tismũ penitentiȩ in remissionẽ pecra¬
torũ. & cȩt̾a. Et lucas post u̾ba ubi
ait. et iħc ꝓficiebat sapientia. etate.
& gr̃a. apud d̾m & homines: de ioħis
p̃dicatione iam seqͥtur dicens. Anno
autẽ qͥntodecimo imꝑii tyberii cesa¬
ris. ꝓcurante pontio pylato iudeã.
tetrarcha aũ galileȩ herode. phylip

Expanded text:
it Iohannes in deserto baptizans et praedicans baptismum paenitentiae in remissionem peccatorum, et cetera. et Lucas post uerba, ubi ait: et Iesus proficiebat sapientia, aetate et gratia apud deum et homines, de Iohannis praedicatione iam sequitur dicens: anno autem quinto decimo imperii Tiberii Caesaris procurante Pontio Pilato Iudaeam, tetrarc
Abbreviated transcription (Latin):
ruit aut̃ẽ illi angłs dñi: stans a dextͥs
altaris incensi. Et zacharias turbatꝰ
ẽ uidens: & timor irruit super eum.
Ait autẽ ad illum angłs. Ne timeas
zacharia: qm̃ exaudita ẽ deprecatio
tua: & uxortua elizabeth pariet tibi
filium: & uocabis nom̃ eiꝰ iohannem.
Et erit gaudium tibi & exultatio. et
multi in natiuitate eiꝰ gaudebunt.
Erit eñi magnꝰ corã dño: & uinũ & sice

Expanded text:
em illi angelus Domini, stans a dextris altaris incensi. Et Zacharias turbatus est videns, et timor irruit super eum. Ait autem ad illum Angelus: Ne timeas, Zacharia, quoniam exaudita est deprecatio tua: et uxor tua Elizabeth pariet tibi filium, et vocabis nomen ejus Joannem: et erit gaudium tibi, et exsultatio, et multi in nativitate ejus gaudebunt: erit enim magnus coram Domin
Abbreviated transcription (Latin):
trariũ est. qͥa lucas exposuit id quod
matħs p̃termisit: cum de sp̃u sancto
mariã concepisse uterq testetur: sicut
ñ est contrariũ quia maths deincepᷤᷤ
connectit. qd̾ lucas pret̾mittit. Seqͥt᷑
eteni &e dicit matħs. Ioseph autẽ uir
ẽ cum eẽt iustus & nollet eã traduc̾e:

Expanded text:
trarium est quia Lucas exposuit id quod Matthaeus praetermisit; cum de Spiritu sancto Mariam concepisse uterque testetur: sicut non est contrarium quia Matthaeus deinceps connectit quod Lucas praetermittit. Sequitur enim, et dicit Matthaeus: Joseph autem vir ejus cum esset justus, et nollet ea
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ se animã sentit: qui sentit in
se cẽ uoluntatẽ. Nam si uolumꝰ ñ aliuᷤ
de nob̃ uult. Et iste motꝰ animȩ spon¬
tancus ẽ: hoc enĩ ei tributũ ẽ ꝙ a deo.
Qui tam̃ motus ñ de loco in locum ẽ
tamꝙͣ corporis: localit̾ enĩ moueri
corporũ ꝓpͥum ẽ. Et cũ anima uolu¬
tate. idẽ illo motu qͥ localis ñ ẽ. corpꝰ
suũ tam̃ localit̾ mouet: ñ ex eodem
monstrat᷑ et ipsa localit̾ mouerr sicut
uidemꝰ a cardine moueri aliqͥd ꝑ mag¬
nũ spaciũ loci: ꝙꝰ tam̃ ipsũ cardinẽ ñ
moueri loco.
Qđ corporis sensib ꝑ

Expanded text:
 se animam sentit, qui sentit in se esse voluntatem. Nam si volumus, non alius de nobis vult. Et iste motus animae spontaneus est; hoc enim ei tributum est a Deo: qui tamen motus, non de loco in locum est, tanquam corporis. Localiter enim moveri corporis proprium est. Et cum anima voluntate, id est, illo motu qui localis non est, corpus suum tamen localiter movet, non ex eodem monstratur et ipsa localiter moveri. Sicut videmus a cardine moveri aliquid per magnum spatium loci, et tamen ipsum cardinem non moveri loco. IX. Utrum corporeis sensibus
Abbreviated transcription (Latin):
cho incidit in latrones.
xx Quod martha excepit illum in domum suã
ubi mauia sedebat ad pedes eus.
xII De illo qui media nocte ab annoo petit treᷤ¬
spanes.
xxii De pane & pisce & ouo.
xtiii Q uodait tulistis clauem scientiȩ.
xrin Q uod ait anima plus est qͣm esca.
.xxui. De mensura tritici quam dedit fidelis
dispensatoꝵ familiȩ.
.xxuii ꝙ dait cũ uid̾itis nubẽ orientẽ ab occasu.
xiini orõ ait de stat᷑a corꝑis cuiñ posst̃ aliqͥd add̾e.
.xxix Quod ait nolite in sublime extolli.
xxx. De inuitatis ad cenam.
xpa De sumptib ad turrim edificandam. &
rege qui habebat uiginti milia.
xxxii. De sale infatuato & oue perdita.
xxri. De duobus filiis quorum minor profectꝰ
Est in regionem longinquam.
xrxuuQ uod ait facite uobis amicos demam¬
mona miquitatie¬
.xxxu. ꝯ uod ait sii alieno fideles ñ fuistis.
xomi Qd̾ ait nemo potest dnobꝰ dñis seriure.
xli De illo qͣii tecto ẽ & uasa eiꝰ indomo.
xlii De illo qͥ in agro ẽ ut ñ redeat retro.

Expanded text:
ncidit in latrones. XX. Quod Martha excepit illum in domum suam, ubi Maria sedebat ad pedes ejus. XXI. De illo qui media nocte ab amico petit tres panes. XXII. De pane et pisce et ovo. XXIII. Quod ait, Tulistis clavem scientiae. XXIV. Quod ait, nina plus est quam esca. XXVI. De mensura trictici quam dat fidelis dispensatoait, Cum videritis nubem orientem ab occasu. XXVIII. Quod ait de statura corporis cui non possint aliquid addere. XXIX. Quod ait, Nolite in sublime extolli. XXX. De invitatis ad coenam. XXXI. De sumptibus ad turrem aedificandam, et rege qui habet viginti millia. XXXII. De sale infatuato et ove perdita. XXXIII. De duobus filiis quorum junior profectus est in regionem longinquam. XXXIV. Quod ait, Facite vobis amicos de mammona iniquitatis. XXXV. Quod ait, Si in alieno fideles non fuistis. XXXVI. Quod ait, Nemo potest duobus dominis servire. XLI. De illo qui in tecto est, et vasa ejus in domo. XLII. De illo qui in agro est, ut non redeat retro.
Abbreviated transcription (Latin):
uos de cuuitate adducit in in¬
tatos ad cenam. de ipsa gente
iudeorũ qui crediderunt significat:
debiles peccatis: ñ habentes super¬
biam quasi nisticie: quȩ mendax
pͥmates eoꝵ a gr̃a prohibebat. Qͦ
autẽ de sepib & uiis alios adduci
iussit cum adhuc locus eẽt. gentes
significat ꝓpter diuersas uras sec¬
tarum & spinas peccatoꝵ.
.xxxi.

Expanded text:
uod de civitate adducit invitatos ad coenam, de ipsa gente Judaeorum qui crediderunt significat, debiles peccatis, non habentes superbiam quasi justitiae, quae mendax primates eorum a gratia prohibebat. Quod autem de sepibus et viis alios adduci jussit, cum adhuc locus esset, Gentes significat, propter diversas vias sectarum et spinas peccatorum. XXXI.
Abbreviated transcription (Latin):
uob̾. Coberȩdes autẽ eiꝰ efficimur:
cũ i fine scłi absorbebit᷑ mors inui¬
ctoria. T̃unc enĩ similes ei erimꝰ: qm̃
uidebimꝰ eũ sicuti ẽ. Quã heredita¬
tẽ ñ eiꝰ patͥs morte adipiscim᷑. qͥ mo¬
ri ñ potest: qndoqͥdem ipse sit here¬
ditas nr̃a. sccłm illud qđ scͥptum ẽ.¬

Expanded text:
ur. Cohaeredes autem ejus efficimur, cum in fine saeculi absorbebitur mors in victoria . « Tunc enim similes ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est . » Quam haereditatem non ejus patris morte adipiscimur, qui mori non potest; quoniam quidem ipse sit haereditas nostra, secundum illud, quod scriptum e
Abbreviated transcription (Latin):
tur quomꝰ simus secdtm u̾ba eiꝰdẽ apłi
coheredes xp̃. & filii atꝙ heredes
diꝰ cum etiñ bereditas morie deces¬
soris firma teneatur. nec ullo alio mͦ
beretitas ⁊ ossit intelligi: respondet
ipso quide mortuo factos nos eẽ bere¬
ieiunant inquit siłis sponsi: ꝗͣdiu
eũ illis ẽ sponsꝰ. Heredes gͦ eiꝰdici¬
mur. qa reliquit nob̾ pacis eccłiasti

Expanded text:
tur quomodo simus secundum verba ejusdem Apostoli cohaeredes Christi, et filii atque haeredes Dei , cum etiam haereditas morte decessoris firma teneatur, nec ullo alio modo haereditas possit intelligi, respondetur ipso quidem mortuo factos nos esse haerejejunant, » inquit, « filii sponsi, quandiu cum illis est sponsus . » Haeredes ergo ejus dicimur, quia reliquit nobis pacis ecclesi