comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tanto ampliꝰ maiora bona ꝑci¬
ds̃ ut peccemꝰ. ut habeat qd̾ di¬
mittat. & ip̃e misericors appa¬
reat. ł ita pot̃ continuari hec
in parte ostendit. qͥa nec mͦ
iuste iudicaret me. qͣsi peccatorẽ:
mutat᷑ apͥma expõne. Sequit᷑.

Expanded text:
majora bona percivult ut peccemus, ut habeat quid dimittat, et ipse misericors appareat. Vel ita potest continuari haecin parte ostendit, quia nec modo juste judicaret me, quasi peccatorem, mutatur a prima
Abbreviated transcription (Latin):
fide. & illam qͥd̾ q̃ exoꝑib est
dicit hab̾e głam. s apud hoĩes:
non apud dm̃. illam uͦ que exfi
de est: dicit hab̾e głam apud
dm̃. qui inspicit corda hominũ.
&e scit qui credit in occulto. ł ni.
&e est sensus. Si i abraham ex

Expanded text:
st, dicit habere gloriam, sed apud hominem, non apud Deum: Illam vero quae est ex fide dicit habere gloriam apud Deum, qui inspicit corda hominum, et scit qui credit in occulto, vel non. Et est sensus: Si ergo Abraham ex
Abbreviated transcription (Latin):
cͥcũcisione. aut neomeniis aut
inanis est fides. ut ait iacobꝰ. Fides
Si habuero omnẽ fidem: carita
ostendet non mĩto bonors oꝑũ
ꝑueniri ad fidẽ. s ꝑ fidem adbo-

Expanded text:
circumcisione, aut neomeniis, autinanis est fides, ut ait Jacobus: FidesSi habuero omnem fidem, charitaostenderet non merito bonorum operum perveniri ad fidem, sed fidem sequi
Abbreviated transcription (Latin):
se. sig. Iusticia autẽ dei dicit᷑ hic.
non quasiustus est ipse qͥ eẽntia¬
lit̾ iusticia est: s qua induit im¬
piũ. qndo miscd̾it de infideli fa¬
cit fidelem. & ut hoĩes certius
credant: ad dit. Iusticia dico
tis sacram̃tis figa̾uit. eo ip̃o etiã
lex ꝑhibet cestimonisĩ iusticiȩ
dei: qr in ea nemo iustificatur.

Expanded text:
inus Justitia autem Dei dicitur hic, non qua ipse justus est qui essentialiter justitia est; sed qua induit impium, quando misericorditer de infideli facit fidelem. Et ut homines certius credant, addit, justitia, dicotis sacramentis praefiguravit, eo ipso etiam lex perhibet testimonium justitiae Dei, quia in ea nemo justificatur
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ sacram̃tũ mist̾ii fidei qd̃ in
xp̃o est hoĩem iustificari non
ꝑ legẽ. qͥa lex ñ iustificabat
apud dm̃. s fides. De lege aũ
loqͥmur scd̃m cerimonialia ut
dictum est: non scd̃m moralia.
que utiq iustificant. & consũ¬

Expanded text:
mysterii fidei, quod in Christo est, hominem justificari, non per legem, quia lex non justificat apud Deum, sed fides. De lege autem loquimur secundum caeremonialia, ut dictum est, non secundum moralia, quae utique justificant,
Abbreviated transcription (Latin):
ł xp̃i dicit᷑: qͥa eiꝰ nob largitate
donat᷑. Iusticia gͦ dĩ sine lege ẽ.¬
s ñ sine lege manifestata. q̃ mͦ iy
ꝑlegẽ testificata: si sine lege ma¬
nifestata. S iꝰticia dĩ sine lege
adiutis lege s non sine lege ostñ¬
dit qr ꝑlegẽ ostendit homini
infirmitatẽ suã. ut ad eiꝰ miscd̾iã
ꝑ fidem confugiens: sanaretur.
Idõq de sapĩa eiꝰdicit᷑. qd̾ legem
& miscd̃iam in lingua portet. le¬
gem .s. qua reos ostendat suꝑbos.
Miscd̃iam uͦ qua iustificat hu¬
miliatos. gͦ ĩticia dĩ est: ꝑ fidem

Expanded text:
i dicitur, quod eius nobis largitate donatur. iustitia ergo dei sine lege non sine lege manifestata. quomodo enim per legem testificata, si sine lege manifestata? sed iustitia dei sine lege adjutis lege, sed non sine lege ostendit, quia per legem ostendit homini infirmitatem suam, ut ad ejus misericordiam per fidem confugiens sanaretur. Ideoque de sapientia ejus dicitur, quod legem et misericordiam in lingua portet: legem, qua reos ostendat superbos; misericordiam vero, qua justificet humiliatos. Ergo justitia est per fidem
Abbreviated transcription (Latin):
g. tua .i. qͥd est in qͦ debes głari:
exclusa ẽ głacõ cua. glationem
laudabilem dicit que in dño ẽ.
eãq exclusã dicit .i. ut eminẽt
exp̃ssam. non ut absced̾et pulsã.
Uñ & exclusores dñr: qͥdam arti¬
fices argentarii inqua sig̾̃one
etiã accipit᷑ illud inp̾so. ut exclu¬
dant᷑ qui ꝓbati sunt argento .i.
ut emineant hii qͥ ꝓbati st̃ eloqͥo
nifesta est. & exp̃ssa głatio tua

Expanded text:
 quid est in quo debes gloriari? Exclusa est gloriatio tua. Gloriationem laudabilem dicit quae in Domino est, eamque exclusam dicit, id est ut emineret expressam; non ut abscederet, pulsam. Unde et exclusores dicuntur quidam artifices argentarii, in qua significatione etiam accipitur illud in Psalmo: Ut excludantur qui probati sunt argento , id est ut emineant hi, qui probati sunt eloquio manifestata est, et expressa. Gloriatio tua
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa ex fide sine lege ẽ iusticia:
non potes głari. Nam illa uitio¬
sa głatio tua de suꝑbia uenieis:
legem exclusa est suꝑba głatio.
nũquid ꝑ legẽ factors: ĩ ꝑ legem
moy si q̃ carnalia mandabat:
oꝑũ. s ꝑ facilitatẽ fidei. ł itã. &
agit de głatione bona.q.d. qͥa

Expanded text:
a ex fide sine lege est justitia, Non potes gloriari; nam illa vitiosa gloriatio tua de superbia veniens elegem exclusa est superba gloriatio. Nunquid per legem factorum? id est per legem Moysi, quae carnalia mandabat. operum, sed facilitatem fidei. Vel ita, et agit de gloriatione bona. Qua
Abbreviated transcription (Latin):
est. ł omis homo in qͣntũ a seipõ
est: mendax ẽ .i. labilis in eẽntia
t iustificeris in sermonib
diis: & uincas cũ iudicaris. Ut¬
&e malũ coram te feci in adult̾io
& homicidio. Ut tu o ds̃: muten¬
do filiũ de stirpe mea: sicut ꝓ¬
ritis cõꝑberis. & uincas ĩplendo
implere ꝓmissa: p̃t̃ mea peccata
ce homicida: uxorem urie accipi¬
endo: a illũ gladio filioꝵs amon
occidendo: dicebant multi. Ua¬
citurꝰ sit. qͥa non nascet᷑ xp̃c de
homicida & adult̾o. s falsũ erit:
qd̃ sͥ pollicitũ asserebat᷑. deus¬
autẽ uerax est. qͥa misit xp̃m
de semine dd̾: sic̃ ꝓmisit. & sic:
uincit. cũ iudicat᷑ qr dat quod
daturꝰ: negat᷑. Cũq dat qd̃ iu¬
dicat᷑ non daturꝰ: uincit. osten¬
dens se ueracem eẽ. illũ autem
mendacẽ: qͥ non credit eiꝰ u̾bis
ce est sic. Ut: consecutuũ. non
affectuũ. ł causatuũ ł ita ut sit
ut: causatuũ ce respicit ad illud
tis. dixisti enĩ. Quacũq hora

Expanded text:
el, omnis homo in quantum a se ipso est mendax est, id est labilis in essentia, Ut justificeris in sermonibus tuis et vincas cum judicaris. et malum feci in adulterio et homicidio, ut tu, o Deus, mittendo Filium de stirpe mea sicut pcomproberis, et vincas, implendo implere promissa propter mea peccata, adulter, et homicida uxorem Uriae accipiendo, et illum gladio filiorum Amon occidendo, dicebant multi: Vaciturus sit, quia non nascetur Christus de homicida et adultero. Sed falsum erit quod sibi pollicitum asserebat. autem verax est, quia misit Christum de semine David, sicut promisit; et sic vincit cum judicatur, quia dat quod daturus negatur. Cumque dat quod judicatur non daturus, vincit, ostendens se veracem, illum autem mendacem qui non credit verbis ejus. Et est hic, ut consecutivum, non affectivum vel causativum. Vel ita ut sit, ut causativum et respicit ad illud tis. Dixisti enim: Quacunque hora
Abbreviated transcription (Latin):
dem & penitentiã. s omimodiᷤᷤ
remissionis effectũ consecuti
ñ fu̾ant. Est iy duplex remissi¬
onis effectꝰ .s. carere pena: et
frui gła. Alt̾m habuert̃ ante
non sentiebant. Alteriĩ uͦ ñdũ
diuinȩ diuisionis aqua diffe¬
rebant᷑ dõ sustentante eors de¬

Expanded text:
dem et poenitentiam, sed omnimodum remissionis effectum consecuti non fuerant. Est enim duplex remissionis effectus, scilicet carere poena, et frui gloria. Alterum habuerunt ante non sentiebant; alterum vero non, divinae visionis a qua differebantur Deo sustentante eorum de
Abbreviated transcription (Latin):
iꝰticiã suã: dũ eis remutẽt p̃ce¬
dentia delicta que tyrannis
pessimis seruiendo: contͣxerant.
eo tẽꝑe qͦ sustinebat ds̃: ⁊ patie¬
ds̃: & subportat peccata hoĩũ
q̃d̾ nͥ eẽt: in pͥmo hoĩe finis ho¬
minis ꝑ iudiciũ fuisset. ad qͥd
autẽ tc̃ pat̾et᷑ & sustinẽt: osten¬

Expanded text:
justitiam suam dum eis remitteret praecedentia delicta quae pessimis tyrannis serviendo contraxerant, eo tempore quo sustinebat, et patieet supportat peccata hominum. Quod nisi esset, in primo homine finis hominis per judicium fuisset. Ad quid autem tunc pateretur, et sustineret, osten
Abbreviated transcription (Latin):
dicẽt. Here ex lege ñ ẽ iusticia.
quia ꝑ legẽ tantum est cog. pec.
non consũptio si gͦ cognoscunt oe ñ
cauent: p̃uaricatio est. & ita ira .i.
pena debet᷑. cauẽ autẽ non potest
homo omĩno peccatũ: si nĩ adiu¬
uet gr̃a: ut cognitũ caueat. ⁊ ita
sine dubio lex iram oꝑat᷑. sicut ĩ
ira dei maior est in p̾uaricatio¬
ne qͥ ꝑlegẽ noscit peccatũ. & t̾n
facit. Quod autẽ quam in eo¬
peccatũ cognosci. noñ iõ hoc

Expanded text:
dicat: Vere ex lege non est justitia, quia, per legem tantum est cognitio peccati, non consumptio. Si ergo cognoscunt et non cavent, praevaricatio est; et ita ira, id est poena debetur. Cavere autem non potest homo peccatum, si non adjuvet gratia, ut cognitum caveatur: et ita sine dubio lex iram operatur, sicut ira Dei major est in praevaricatore, qui per legem noscit peccatum, et tamen facit. Quod autem peccatum cognosci, non ideo
Abbreviated transcription (Latin):
homo m̃dax. & qd̃ indignis dat
bona. in qͦ apparet cõm̃dabilior
eiꝰ gr̃a e ĩticia. Uñ carnalis di-¬
cens dm̃ uti malis qͣi instrum̃to
ad głam suam eo rem deducit:
ut dicat iniqũi dm̃ qͥ peccata
punit. que sͥ ꝓsunt. Si i ĩ iusti¬
cia nr̃a ei ꝓficit: sine dubio un¬
quuis est. si dãpnat peccantem.
dat bona. in quo apparet cõm̃da¬

Expanded text:
homo mendax, et quod indignis dat bona, in quo apparet commendabilior ejus gratia et justitia. Unde carnalis dicens Deum uti malis quasi instrumento ad gloriam suam, eo rem deducit, ut dicat Deum iniquum qui peccata punit quae sibi prosunt. Si enim injustitia nostra ei proficit, sine dubio iniquus est si damnat peccantem. dat bona, in quo apparet commenda
Abbreviated transcription (Latin):
Nemini ix dubiũ qͥn om̃s non
querentes dm̃ declinant abeo.
& inclinant᷑ ad malũ. ⁊ simul
.i. cũ ipsa declinatione ĩutiles
f. st̃. qͥa &e alios declinare fece¬

Expanded text:
Nemini enim dubium est, quia omnes non quaerentes Deum declinant ab eo, et inclinantur ad malum. Simul, scilicet cum ipsa declinatione, inutiles facti sunt, quia et alios declinare fece
Abbreviated transcription (Latin):
peccare. Idõ ut cõꝑatione nr̃i iustꝰ
appareret. & dũ peccatũ nobis di¬
mitt̾et: qd̾ misericors sit patefacẽt.
Dicebat etiã eũ uelle nos m̃tiri
ut ip̃e solꝰ uerax inueniret᷑. qd̃ si
ita eẽt: iniuste ab eo dãpnarem᷑.¬

Expanded text:
peccare, ideo, ut comparatione nostri justus appareret, et, dum peccatum nobis dimitteret, quod misericors sit, patefaceret. Dicebant etiam eum velle nos mentiri, ut ipse solus verax inveniretur. Quod si ita esset, injuste ab
Abbreviated transcription (Latin):
cũ illi tanqͣ ex mĩtis oꝑũ legiᷤ.
gͥ redditũ euangłii p̃miũ arbi¬
trarent᷑ illi econtͣ: iudeis se p̃¬
nũ subdit. quo ostendit etiã¬
sunt sub peccato. sic̃ scͥp. ẽ. de
iudeis de qͥb minꝰ uideretur.

Expanded text:
li tanquam ex meritis operum legis, sibi redditum Evangelii praemium arbitrarentur; illi contra Judaeis se pr testimonium subdit, quo ostendit etsunt sub peccato. Sicut scriptum est, de Judaeis de quibus minus videretur,
Abbreviated transcription (Latin):
uident hoĩes. Hic̃ itẽ querit᷑.
nũqͥd moy ses. dd̾. & alii boni
ex lege non fuert̃ iustificati:
ad qd̾ dr̃. fuerunt qͥd̾ iustifica¬
ti: s ñ ex oꝑib legis. Unde pe-¬
trus ait. Qͥd tẽptatis imponere¬

Expanded text:
vident homines. Hic item quaeritur: Nunquid Moyses, David et alii boni ex lege non fuerunt justificati? Ad quod dicitur: Fuerunt quidem justificati, sed non ex operibus legis. Unde Petrus ait: Quid tentatis nobis imponere
Abbreviated transcription (Latin):
non amare q̃ fecit. Non ir uult
nos peccare: a qͥa iust̾ est. iõ in¬
fert iram peccanti. Cũ gͦ peccato¬
ri usta pena reddit᷑: non est
iniqͥtas s iusticia apud deũ.
Quõmͦ it ex hoc ĩiust̾ iudet᷑ ꝑ
adu̾sat᷑ iusticiȩ: Inducit enĩ
semet ipsis locũ in iusticiȩ de¬
derunt. Non gͦ iniust̾ uidebit᷑
ds̃. qͥ est ip̃a iu̾sticia: cũ irascit᷑
adu̾sus in iꝰticiã.Cuii: eũ nec

Expanded text:
non amare quod fecit. Non enim vult nos peccare, et quia justus est, ideo infert iram peccanti. Cum ergo peccatori justa poena redditur, non est iniquitas, sed justitia apud Deum. Quo modo enim ex hoc justadversatur injustitiae; inducit enim semetipsis locum injustitiae dederunt. Non ergo injustus videtur Deus qui est ipsa justitia, cum irascitur adversus
Abbreviated transcription (Latin):
pꝰ comu̾sionẽ. postꝙͣ. dedit bona
indigno: uñ głosior apparet: Ante
conu̾sionẽ i cũ male mererer:
ex meis non erat głosior &e ẽ sensꝰ.
ac si dicẽt. qd̾ ante remissionem
uideri pot̾at: pꝰ uideri non de¬
candꝰ sim. qͥa nc̃ certum est. qd̾
dimittendi uĩtas: ñ abundass
ingłiam nͥ peccassem. Seqͥtur.¬

Expanded text:
 conversionem, postquam dedit bona indigno, unde gloriosus apparet. Ante conversionem enim cum male mererer, ex meis non erat gloriosior. Et est sensus, ac si diceret, quod ante remissionem videri poterat, post videri non decandus sum, quia nunc certum est quod dimittendi veritas non abundasset in gloriam, nisi peccassem. Et
Abbreviated transcription (Latin):
natione posuit apłs. qͥa illiꝰ
rei consultor est: cuiꝰ auctor ñ
est .i. iinqͥtatis quã potest ds̃
tanto eiꝰ placet. scd̃m qd̾ stultis¬
sumi dicunt: ce eo ampliꝰ iusti¬
cia eiꝰ &e scĩtas. crescit &e apparet.

Expanded text:
natione posuit, quia Deus illius rei ultor est, cujus auctor non est, id est iniquitatis, quam potest Deus tanto ei placet, secundum quod stolidissimi dicunt; et eo amplius justitia ejus et sanctitas crescit et appare
Abbreviated transcription (Latin):
lis .do.a. u̾bis bona dicentes: sed
malũ corde cogitantes. qͥa ue. as.
hominũ u̾ba: muscipula sunt.
ad hoc i loquunt᷑ ut decipiant.
Ut sic̃ ꝑ labia serpentis ꝑempto¬
riũ uenenũ infusũ est: ita ꝑ la¬
bia eoꝵ dolus &e captio. uoꝵ¬

Expanded text:
nt, verbis bona dicentes, sed malum corde cogitantes, quia venenumhominum verba muscipula sunt. Ad hoc enim loquuntur ut decipiant. Ut sicut per labia serpentis peremptorium venenum infusum est, ita per labia eorum dolus et captio. Quo
Abbreviated transcription (Latin):
ata sit. fid̾em dĩ dicit ł qd̃ qͥdã
bitionẽ eiꝰ boni: qd̃ ds̃ homini
ꝓmiserat. Quorũdam autẽ infi¬
delitas non efficit. ut qͥdam ad
.i. non efficit. qͥn aliqͥ udeoꝵ
sint fideles cdeo: credendo ĩ xp̃m.
ł ut ds̃ non sit ficlelis ĩ ꝓmissis
illis qͥ credunt. Nõn it qͥa aliqͥ
bit᷑ cet̾is iudeis. ne digni dican¬
t᷑ acciꝑe qd̾ ꝓmisit ds̃ fidelibꝰ.
Quippe cũ sic facta sit ꝓmissio

Expanded text:
Fidem Dei dicit, vel quod quidam bitionem ejus boni, quod Deus homini promiserat. Quorumdam autem infidelitas non effecit ut quidam ad est non effecit quin aliqui Judaeorum sint fideles Deo, credendo in Christum; vel ut Deus non sit fidelis in promissis illis qui credunt. Non enim quia aliqui bitur caeteris Judaeis, ne digni dicantur accipere quod promisit Deus fidelibus: quippe cum sic facta fuerit promissio,
Abbreviated transcription (Latin):
m̃daces ostendit. & se ueracẽ ex¬
respicit ad illud qͦd dixãt. tͥ soli
peccaui qͣsi dicẽt. tͥ tantũ dico
me peccasse qͥ uidẽs qd̃ hoĩes ñ
uident. qͥ ad eo iust̾ es: ut dum

Expanded text:
daces ostendit, et se veracem exrespicit ad illud quod dixerat, tibi soli peccavi; quasi dicat: Tibi tantum dico me peccasse qui vides quod homines non vident, qui et adeo justus es, ut dum
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑib ic̃. Hic incipit ag̾e plemꝰ
de lege. ut ostendat isticiam ñ
eẽ ex lege. quasi dico ut omĩs
mundꝰ sit subdit᷑ deo qd̾ debet.
quia certum est qd̃ ex oꝑib le.
non iustificabit᷑ co. illo . s. deo.¬
caro .i. homo carnalit̾ uiuens.

Expanded text:
operibus, etc. Hic incipit agere plenius de lege, ut ostendat justitiam non esse ex ea; quasi dicat: Dico ut omnis mundus subditus sit Deo: quod debet, quia certum est, quod ex operibus legis, non justificabitur coram illo, scilicor
Abbreviated transcription (Latin):
statũ & Redit multũ. & inquo:
maxĩe demonstrauit. Modo q̃¬
rit utrũ in hoc statu grę plꝰ sit
iudeo: qm gentili. R̾dit. non.
Immo pares sunt in hac gratia
acceptio apud dm̃ s in omni
gente qͥ timet dm̃ hic acceptus
est illi. Here non sumꝰ nos iu

Expanded text:
statum. Et respondet, multum. Et in quo maxime demonstravit. Modo quaeritur utrum in hoc statu gratiae plus sit Judaeo quam gentili; et respondet, non. Imo pares sunt, in hac gratia acceptio apud Deum, sed in omni gente qui timet Deum hic acceptus est i
Abbreviated transcription (Latin):
ic̃. Int̾iecta remotione iniqͥtatiᷤ
dei .i. int̾posita demonstratione
qua ostendit᷑ qd̃ ds̃ ñ est iniqͦ.
uñ apparet u̾ba ꝓpħȩ. non eo¬
sensu quo dictũ est accipien¬
da: redit apłs ad ꝓbationem
carnalis nitens. ꝓbare qd̃ si ds̃

Expanded text:
tc. Interjecta remotione iniquitatis Dei, id est interposita demonstratione qua ostenditur quod Deus non est iniquus, unde apparet verba Prophetae non eo quo dictum est sensu accipienda, redit Apostolus ad probationem carnalis nitentis probare quod si Deus
Abbreviated transcription (Latin):
excusatio: s iusta debet᷑ dãpna¬
tio. Ideo ait de utrisq qͥ sine le¬
le. iudi. Quod autẽ ait iudica¬
bunt᷑. ñ ita est intelligendum.
ut quasi ꝑ ignẽ salui fiant. ut
quidam dicunt. s prorsus ꝑibunt.
Non nulli enĩ catholici cͣcͣtatores
in his u̾bis apłi parũꝑ intendunt.¬
ce alit̃ ꝙͣ. res se habet sapuerunt.
ut dice̾nt illos ꝑire. qͥ sine lege
peccauert̃. hos autẽ qͥ in lege pec¬
cauert̃: iudicari t̾m &e non ꝑire.

Expanded text:
excusatio, sed justa debetur damnaexcusatio, sed justa debetur damnatio. Ideo ait de utrisque, qui sine leabuntur. Quod autem ait, judicabuntur, non ita est intelligendum, ut quasi per ignem salvi fiant, ut quidam dicunt, sed prorsus peribunt. Nonnulli enim Catholici tractatores in his verbis Apostoli parumper intendendo aliter quam res se habet sapuerunt, ut dicerent illos perire qui sine lege peccaverunt. Hos autem qui in lege peccaverunt, judicari tantum, et non
Abbreviated transcription (Latin):
t᷑. ꝑ legẽ. ꝓ legis p̃uaricõne inquo
aggͣuat eos. Qͥ gͦ nouert̃ diuina
mandata: auferet᷑ ab eis excusa¬
tio. quã solent dice̾ hoies de igno¬
rantia. s nec ipsi sine pena erunt
qͥ legẽ dei nesciunt. &e licet gͣuiꝰ sit
peccare. hoĩem scientẽ ꝙͣ. nescientẽ:
norantiȩ tenebras: ut in eis qͥsq
excusationẽ reqͥrat. Aliud est iy
nescisse aliud nescire uoluisse.
Ignorantia qͥppe q̃ non ẽ eoꝵ: qͥ
scire uolunt s qͥ tanꝗͣ. simplicit᷑
nesciunt: neminẽ sic excusat.
ut sempit̾no igne non ardeat.
s fortasse ut mitiꝰ ardeat: si ꝓpt̾e̾a
non credit. qͥa non audiuit. qͥd
cred̾et. Ideoq in excusabilis est
omĩs peccator ł reatu originis.
ł additam̃to etiã ꝓpͥe uoluntatiᷤ.
siue qͥ nouit. siue qͥ non nouit.
siue qͥ iudicat: siue qͥ non iudi¬
cat. qͥa ce ipsa ignorantia in eis
qͥ intellige̾ noluert̃: peccatũ ẽ.
In eis uͦ qͥ non potuert̃: pena
peccati ẽ. Ergo utrisq iã non ẽ

Expanded text:
tiam pro legis praevaricatione, in quo aggravat eos. Qui ergo noverunt divina mandata, aufertur ab eis excusatio quam solent habere homines de ignorantia, sed nec ipsi sine poena erunt qui legem Dei nesciunt; peccare scientem quam nescientem, norantiae tenebras, ut in eis quisque excusationem requirat. Aliud est enim nescisse, aliud scire noluisse. Ignorantia quippe quae non est eorum qui scire nolunt, sed qui tanquam simpliciter nesciunt, neminem sic excusat ut sempiterno igne non ardeat, sed fortasse ut mitius ardeat, si propterea non credit quia non audivit quod crederet: ideoque inexcusabilis est omnis pecoluntatis; sive qui novit, sive qui non novit, sive qui judicat, sive qui non judicat, quia et ipsa ignorantia in eis qui intelligere noluerunt, peccatum est; in eis vero qui non potuerunt, poena peccati: ergo utrisque jam non est
Abbreviated transcription (Latin):
nitati d̾iffidentes de iudicio futo᷑.
his inꝙͣ. talib erit post iudiciũ.
in tpso die iudicii. erit eis indig¬
natio. qͥa sͥ ipsis indignabunt᷑.¬
& iam interĩ ante iudiciũ post
carnis absolutionẽ erit eis . tri. &
erit ira &e indignatio ut dictũ ẽ.
ł ita duo sequentia sint ex po
talib erit ira dei .i. uidebit᷑ d̃s
tas &e nulla est ꝑturbatio. Nam
dĩ nata: ab his passionib ĩ mu¬
nis ẽ. & ne uideat᷑ irasci: ce non
uindicare. subdit. indignatio.
quã addens suꝑ irã iniuriam
suã dm̃ uindicaturũ sigc̃at.
Uñ p̃dicta exponens: subdit.

Expanded text:
icio futuro. His, inquam, talibus erit post judicium in ipso die judicii erit ejus indignatio, quia sibi ipsis indignabuntur; et interim ante judicium post carnis absolutionem erit eis tribulatierit ira et indignatio, ut dictum est. Vel ita ut duo sequentia sint expostalibus erit ira Dei, id est videbitur Deus tas et nulla est perturbatio. Nam Dei natura ab his passionibus immunis est. Et ne videantur irasci, et non vindicare, subdit: 12 indignatio, quia addens supra iram, injuriam suam Deum vindicaturum significat. Unde praedicta exponens subdit,
Abbreviated transcription (Latin):
ph̾ȩ sunt credita ilł. ut amicis
ꝑ que intellig̾ent de futã re-¬
dẽptione. q̃ ꝓmissa erat fieri
maxi̾e laudis eors est: ut legẽ
ꝑ quã addisce̾nt rectũ aꝑu̾so
distinguere: digni iudicaren¬

Expanded text:
ophetae sunt credita illis, ut amicis, per quae intelligerent de futura redemptione, quae promissa erat fieri maxime laudis eorum est, ut legem per quam addiscerent rectum a perverso distinguere, digni judicaren
Abbreviated transcription (Latin):
deis. Iustus ir uidex apeccatori
b iudicatus est in iuste. & in eo
tñ .i. in iusticia uicit om̃s hoĩes
huic itaq nullĩ peccatũ haben¬
ti dicit dd̾. Tibi soli pec. qui a¬

Expanded text:
stinus Justus enim judex a peccatoribus est judicatus injuste, et in eo tamen, id est in justitia vincit omnes homines. Huic itaque nullum peccatum habenti, dicit David: Tibi soli peccavi, qui a
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓhibet. ł opꝰ le. est fidẽ̾s quã
ultro hñt in cordib .i. ĩ intimo
affectu uͥ fides ꝑ dilectionem
oꝑat᷑. quam cũ qͥs exhebet dõ.
nat᷑ali iudicio ostendit semet¬
ipsũ legẽ sͥ eẽ qͥa qd̃ mandat
lex: facit .s. ut credat in xp̃m.¬
legis hñt scͥptũ in cordib unde
ip̃i testes erunt in futõ sͥ: boni
ł mali. Inde scientes mĩto dãp¬
nari. ł saluari. &e hoc est natalit᷑

Expanded text:
el, opus legis est fides quam ultro habent in cordibus, id est in intimo affectu, ubi fides per dilectionem operatur, quam cum quis exhibet Deo, naturali indicio ostendit semetipsum legem sibi esse, quia quod mandat lex, facit, scilicet ut credat in Chrilegis habent scriptum in cordibus suis, unde ipsi testes erunt sibi in futuro boni et mali: inde scientes merito damnari, vel salvari. Et hoc est, naturaliter
Abbreviated transcription (Latin):
m̃dacẽ qd̾ ꝑtinet ad hoĩs indigni¬
tatẽ. hoc autẽ .s. omĩs homo m̃dax.
iõ addit apłs: ut appareat ꝓmissi¬
onem dĩ factam eẽ ce completam:
indignis & cõmendabilior sit gr̃ã
ne. Homo mendax dicit᷑ .i. nec
habens uerum eẽ nat᷑e. in qͦ con¬
ditus ẽ. & ꝑ peccata diffluens. hoĩs
imbecillitas faciunt ẽẽ mutabilẽ.
natã enĩ quȩ fallit᷑ non absurde
dr̃ mendax. ds̃ autẽ apud quẽ
nicħ fut̾um est: ĩmutabilis ꝑse¬
uerat. ł omĩs homo est mendax
negat dm̃ implesse ꝓmissa. hoc
facit maxi̾e uideꝰ. qͥ diffidens
de ꝓmissis dĩ: mendax ẽ oe dm̃
mendacẽ eẽ ꝓnũtiat qñ ꝓmissiᷤ
eiꝰ non credit. quẽ uincit ds̃ cũ

Expanded text:
nitatem. Hoc autem scilicet omnis homo mendax, ideo addit Apostolus, ut appareat promissionem Dei factam esse et completam, indignis, et commendabilior sit gratiane. Homo mendax dicitur, id est nec habens verum esse, nec in qua conditus est, et per peccata diffluens. Hominiet naturae imbecillitas faciunt esse mutabilem. Natura enim quae fallitur non absurde dicitur mendax. Deus autem apud quem nil futurum est immutabilis perseverat. Vel, omnis homo est mendax, negat Deum implesse promissa. Hoc facit maxime Judaeus, qui diffidens de promissis Dei, mendax est, et Deum mendacem pronuntiat, quoniam promissis ejus non
Abbreviated transcription (Latin):
ne głant᷑: s ex dõ est. lau̾dat i
ds̃ credentẽ non carne cͥcũcisũ.¬
qͥ ñ faciunt qd̾ lex iubet: sine
deo est. Spũ iy credit ꝑ qd̾ deo
placet. & ille uere beat᷑ est qui¬

Expanded text:
udat enim Deus credentem, non carne circumcisuqui si faciunt quod lex jubet sine Deo est. Spiritu enim credit, per quod placet Deo. Et ille vere beatus est, qu
Abbreviated transcription (Latin):
tatis. qͥa uenit & locutus est eiͤ.
de qͦ hñt excusationẽ illi qͥb
nec ꝑ se: nec ꝑ suos locutus est.
plꝰ ab eo exigit᷑ &e seriuis sciens
uoluntatẽ dñi & non faciens:
multis uapulabit. SeguituR.

Expanded text:
a venit et locutus est eis , de quo habent excusationem illi, quibus nec per se, nec per suos locutus est, plus ab eo exigitur; et servus sciens voluntatem domini sui, et non faciens, multis vapulabit .
Abbreviated transcription (Latin):
dampnari. si male oꝑaret᷑. et
saluari: si bene oꝑaret᷑. s cum
scͥptam legẽ habet tñ nat᷑alem.
qua intelligit qͥsq isͥ consciꝰ ẽ:
qͥd sit bonĩ. & qͥd sit malum.
Lex enĩ nat᷑alis est: inuiriam
nemini inferre. nicħ alienũ
p̃riꝑe. a fraude & ꝑ iurio abstinẽ.
alieno conugio non insiderari.
&e cetã talia. & ut b̾uit᷑ dicat᷑ nolle
aliis facẽ qd̾ tibi non uis: fieri.
sig̃casse hoc sub nomine gentiuĩ:
legis sunt face̾. non spũ dei. non
fide. non gr̃a. hoc ir agit sp̃c gr̾e.
ut imaginẽ dei in qua natͣalit᷑
facti sumꝰ instauret in nobis.
Nitiũ qͥppe contͣ nat᷑am est: qd̾
utiq sanat gr̾a. Non gͦ usq ad eo
aĩa humana imago dĩ t̾renoꝵs
affectuũ labe detͥta est: ut nulla
in ea liniam̃ta remanserint ñ
omĩno deletũ est: qd̃ ibi ꝑ ima¬
ginẽ dei cũ crearet᷑ imp̃ssum ẽ.
ꝓinde uitio sanato ꝑ grãm na-¬
turalit᷑ fiunt ea q̃ legis sunt.
non qd̃ ꝑ nat̾e nom̃ ut dictũ ẽ.

Expanded text:
damnari, si male operaretur; salvari, si bene: sed cum scriptam legem, habet tamen naturalem, qua intelligit, et sibi conscius est quid sit bonum, quidve malum. Lex enim naturalis est, injuriam nemini inferre, nihil alienum praeripere, a fraude et perjurio abstinere, alieno conjugio non insidiari, et caetera talia; et ut breviter dicatur, nolle aliis facere quod tibi non vis fieri: significasse sub nomine gentium quuae legis sunt facere, non spiritu Dei, non fide, non gratia. Hoc enim agit spiritus gratiae, ut imaginem Dei in qua naturaliter facti sumus instauret in nobis. Vitium quippe contra naturam est quod utique sanat gratia. Non ergo usque adeo in anima humana imago Dei terrenorum affectuum labe detrita est, ut nulla in ea lineamenta remanserint. Non omnino deletum est quod ibi per imaginem Dei, cum crearetur, impressum est. Proinde vitio sanato per gratiam naturaliter fiunt ea quae legis sunt: non quod per naturae nomen, ut dictum est,
Abbreviated transcription (Latin):
scd̾m statũ legis uet̾ĩs olim ꝓ¬
fuit cͥcũcisio. s non ꝓfuit ad
salutẽ sine sp̃ualis legis obser¬
uantia. Uñ hic ait. Tempore autẽ
giȩ postq̃m ex hibita est ueritas:
insequenti dicit: si cͥccidimini ic̃.
Si autẽ p̃uaricator legis sis:

Expanded text:
secundum statum veteris legis olim profuit circumcisio, sed non profuit ad salutem sine spiritualis legis observantia. Unde hic ait: Tempore autem gratiae postquam exhibita est veritas nin sequentibus dicit: Si circumcidimini, etc. Si autem praevaricator legis es;
Abbreviated transcription (Latin):
usq demonstrauit apłs: qd̾ non
est apud dm̃ acceptio ꝑsonarũ.
&e eo usq uenit: ut dice̾t qd̾ iu¬
deus carnalis: fit gentilis. i gen-¬
sit uideo scd̃m pͥorem statum

Expanded text:
usque demonstravit Apostolus quod non est apud Deum acceptio personarum, et eousque pervenit ut diceret quod Judaeus carnalis fit gentilis, et gensi
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa nesciunt qͦmͦ sit uerũ. nec
etiã eẽ uerũ. S udeꝰ iactat se
hab̾e sensũ legis. & scit uerũ eẽ
illũ sensũ legis. ita ut aliis hab̾e
uolentib sit exemplar. & cũ ħ
omĩa habeas o iudee. qͥ gͦ aliũ
do. cur te ip̃m ñ do: ł si supus

Expanded text:
quia nesciunt quomodo sit verum, nec etiam esse verum; sed Judaeus jactat se habere sensum legis, et scire verum esse ipsum sensum legis, ita ut aliis scire volentibus sit exemplar. Et cum haec omnia habeas, o Judaee, qui ergo alium doces, cur te ipsum non d
Abbreviated transcription (Latin):
credentib. aut etiã defen. eos.
hoc dr̃ de credentib Non cre-¬
dentes enĩ accusabunt cogita¬
tiones male. Credentes uͦ: de¬
fendent bone. & hoc int̾ se. qͥa
ille illos accusabunt. iste hos
defendunt. Hel sunt hic geni¬
tiui ꝓ ablatiuis more g̾cors. qͥ
ablatĩs carent. Uñ in libris
quoꝵdã ꝑablatos scriptum
repꝑitur: sic & int̾ se cogita¬
tionib ĩuicẽ accusantib. aut

Expanded text:
credentibus, aut etiam defendentium. Hoc dicitur de credentibus. Non credentes enim accusabunt cogitationes malae; credentes vero, defendent bonae. Et hoc, inter se, quia illae illos accusabunt, istae hos defendent. Vel sunt hic genitivi pro ablativis more Graecorum, qui ablativis carent. Unde in libris quorumdam per ablativos scriptum reperitur, sic: Et inter se cogitationibus invicem accusa
Abbreviated transcription (Latin):
gc̾s. dũ tẽstimoniũ qd̃ pat̾ de¬
dit de filio suo: non recipitis. in
quo patͥ detrahit᷑ qͣr in xp̃o pat̃
blasphemat᷑. sic̃ ip̃e ait. Qui
me recipit: non solũ me recipit.
s eũ qͥ me misit. & sõ int̃ gentes

Expanded text:
s dum testimonium quod Pater dedit de Filio suo non recipitis in quo Patri detrahitur, quia in Christo Pater blasphematur, sicut ipse ait: Qui me recipit, non me solum recipit, sed eum qui me misit . Et ideo inter
Abbreviated transcription (Latin):
est corde confitens. & illa ẽ uera
cͥcũcisio: que est. cͥcũcisio .i. mun¬
cultris ut litt̾a legis in figã do¬
cebat. cuiꝰ cͥcũcisionis laus .i. que
cͥcũcisio uere laudabilis: ñ ex ho.¬

Expanded text:
ex corde confitens. Et illa est vera circumcisio, quae est circumcisio, id est muncultris, ut littera legis in figura docebat. 14 Cujus circumcisionis laus, id est quae circumcisio vere laudabilis, non ex ho
Abbreviated transcription (Latin):
illumꝗnare potes eẽ qͥ ĩ tenebris
st̃. cecos & in tenebris existentes:
dicit gentiles. qͥ & rõne priuati
ceci sunt. & si qͥd sciunt: tñ in te¬
nebris sunt. & confidis te erudi

Expanded text:
illuminare potes eos qui in tenebris sunt. Caecos et in tenebris existentes dicit gentiles, qui et ratione privati caeci sunt, et si quid sciunt tamen in tenebris sunt. Et confidis te esse
Abbreviated transcription (Latin):
quasi hec pena ueniet inoẽm
aĩam tã iudei qͣm gentilis
agit. & iõ in aĩam dixit: ut sp̃u¬
alem penã intelligas. qͥa aĩa
increduli ꝓ ꝑfidia artabitur
spũali pena. In oẽm aĩam
dico. Iudei pͥmũ .i. maxĩe. qͥ a
etiã scͥptam legem habuit.
net᷑ grauiꝰ. qͥ credens ꝓpt̃ abra¬
ham honorificentior ẽ. diffidenᷤ
autẽ penis tradendus est qͥa

Expanded text:
at: Haec poena veniet in omnem animam, tam Judaei quam gentilis,agit, et ideo in animam dixit, ut spirituales poenas intelligas, quia anima increduli pro perfidia arctabitur spirituali poena. In omnem dicoetiam scriptam legem habuit, netur gravius qui credens propter Abraham honorificentior est, diffidens autem pejus tractandus est, quia
Abbreviated transcription (Latin):
ne: nͥ de lege scͥpta dicẽt. qͦ mͦ
dicẽt sine lege peccare: cũ om̃s
subditi sint legi nat᷑ali : seo de
moysi lege dicit. cui uidei ob¬
noxii sunt. Niebãt enĩ apłs ħ¬

Expanded text:
ne. Nisi de lege scripta diceret, quomodo diceret sine lege peccare, cum omnes subditi sint naturali legi: sed de Mosi lege dicit, cui Judaei obnoxii sunt. Aug. Aiebat enim Apos
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑari dico ce saluari. qd̾ tñ non
uat nat᷑alem imaginẽ dei in hoĩe
sopitam. sine qua renouatione
male oꝑat᷑. qͥs ce dãpnat᷑. accu
factores iustificabunt᷑ qͥa genteᷤᷤ¬

Expanded text:
 salvari quod tamen non vat naturalem imaginem Dei in homine sopitam, sine qua renovatione male operatur quis et damnatur, accusfactores justificabuntur, quia et
Abbreviated transcription (Latin):
deputabunt᷑ apud dm̃: &e a¬
pud hoĩes. ł ita factores legis
iustificabunt᷑ .i. iusti fient
adeo ut sunt factores. Non i
ita intelligendũ est: ut dicat
eos qͥ ante erant factores legiᷤ
pꝰea iustificari s potiꝰ sic: ut
sciamꝰ alit̾ non esse factores
legis: nisi iustificent᷑ pͥus ut
non iustificatio factorib acce¬
dat: s ut factores iustificatio
p̃cedat. ut si diceret᷑ homines
creabunt᷑. non posse intelligi
eos creari qͥ ante erant hoies:
faciunt ut ustificent᷑: s iustifi¬
tes bona honorabunt᷑. & hoĩes
lib̾abunt᷑. Intelligit᷑ eqͥdem iã¬
honor acced̾e bonis: & lib̾atio
illis qͥ iã erant hoĩes s non ita
hic accipiendũ est: s potiꝰ sic̃
supͣ dictũ est. Sequit᷑. Cym¬

Expanded text:
deputabuntur apud Deum et homines. Vel ita lege, factores legis justificabuntur, id est justi fient a Deo, ut sint factores. Non enim ita est intelligendum ut dicat eos qui ante erant factores legis, postea justificari; sed potius sic, ut sciamus aliter non esse factores legis, nisi justificentur; ut non justificatio factoribus accedat, sed ut factores justificatio praecedat. Ut si diceretur, homines creabuntur, non possit intelligi eos creari, qui ante erant homines, faciunt ut justificentur, sed justifites bonum honorabuntur, et homines liberabuntur. Intelligitur equidem honor accedere jam bonis, et liberatio illis qui jam erant homines, sed non ita hic accipiendum est, sed potius sicut supra dictum est. VERS.
Abbreviated transcription (Latin):
dei .i. qui bene usi patientia dĩ
oꝑant᷑ bona. reddet glam quia
idõ adiecit: uit alia głia ⁊ alter
honor ille intelliget᷑. qͣm in p̃¬
senti habet᷑. In p̃senti enĩ honor¬

Expanded text:
d est qui bene usi patientia Dei operantur bona, reddet gloriam, quia ideo adjecit, ut alia gloria et alter honor ille intelligeretur, quam in praesenti habetur. In praesenti enim honor
Abbreviated transcription (Latin):
& penã. s ꝑ eam nicħ mereri.
Sicut bona uoluntas in electiᷤᷤ
tio. s ꝑ eam nicħ merent᷑. Alii
uͦ dicunt illã malã uoluntatẽ
tm̃ penã eẽ & non culpã. Si enĩ¬
inqͥunt culpa est &e puniri non
meret᷑: impunita remanet: ⁊ ita
ñ nullũ peccatũ impunitum re¬
liquit ds̃. cũ auctoritas dicat.
Nullũ malũ impunitũ. nullũ
bonũ irremunãtũ. NAd qd̾ alii res¬
pondent illud fore accipiendũ
de cõmissis uitȩ p̾sentis. nec tn il¬
lud impunitũ concedunt. quia
illa mala uoluntas. nec tm̃ cul¬
pa: uerũ etiam pena ẽ. deinde
exeqͥtur apłs: quomͦ reddat sin

Expanded text:
et poenam, sed per eam nihil mereri, sicut bona voluntas in electis qtio, sed per eam nihil merentur. Alii vero dicunt illam malam voluntatem tantum poenam esse et non culpam. Si eninquiunt, culpa est, et puniri non meretur, impunita remanet, et ita nonnullum peccatum impunitum relinquit Deus, cum auctoritas dicat nullum malum impunitum, et nullum bonum irremuneratum. Ad quod alii respondent illud accipiendum fore de commissis vitae praesentis, nec tamen illud impunitum concedunt, quia mala illa voluntas, non tantum culpa, verum etiam poena est. Deinde exsequitur Apos
Abbreviated transcription (Latin):
sic re̾det᷑. ad districti iudicis sen¬
tentiã ꝑtinet: ut non careant
supplicio. quoꝵs mens in hac ui¬
ta nũꝗͣ. uoluit carere peccato :⁊
nullꝰ det᷑ iniqͦ t̾minꝰ ultionis. qͥ
quã diu ualuit. hab̾e noluit t̃¬
minũ cͥminis. Postremo q̃rit᷑.
utrũ mala uoluntas. atq consci¬
entia reꝓbors ingehenna puni-¬
toꝵ sit peccatũ ł tantũ pena. &
si peccatũ est: utrũ ꝑ illud me¬
reant᷑ penã. ad qd̾ dicimꝰ. pꝰ hãc
uitã non eẽ tempꝰ merendi. s re-¬
cipiendi. Nullꝰ enĩ meret᷑ nisi

Expanded text:
districti judicis justitiam pertinet, ut nunquam careant supplicio, quorum mens in hac vita nunquam voluit carere peccato; et nullus detur iniquo terminus ultionis, qui, quandiu valuit, habere noluit terminum criminis. Postremo quaeritur utrum mala voluntas atque conscientia reproborum in gehenna punitorum sit peccatum, vel tantum poena: et si peccatum est, utrum per illud mereantur poenam. Ad quod dicimus, post hanc vitam non esse tempus merendi, sed recipiendi. Nullus enim meretur, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
suã unꝰqͥsq deserat. dñi pacien¬
tiam ꝑtimescat. ne quẽ nunc
las tͥ uindictã. ꝑspĩcuũ est enĩ
iram in dm̃ ñ cad̾e. s clem̃tissi¬
mũ nr̃is uiciis ad uindictam
ꝓuocari. irã dico exerendam: in
irȩ &e reuelationis. diẽ uocat ñ

Expanded text:
suam unusquisque deserat, Dei patientiam pertimescat, ne, quem nunc nim iram in Deum non cadere, sed clementissimum vitiis nostris ad vindictam provocari. Iram dico exercendam, in irae et revelationis. Diem vocat, non
Abbreviated transcription (Latin):
fundam̃ti bene intelligit᷑ de qͦ
ibi aiebat apłs. Hic autẽ de iu¬
deis ait: apłs. qͥ sine fundam̃to
xp̃o sunt. Quis autẽ xp̃ianuᷤ
dicat non ꝑire iudeũ. si non cre¬

Expanded text:
damenti bonum intelligitur, de quo ibi agebat Apostolus. Hic autem de Judaeis ait Apostolus, qui sine fundamento Christo sunt. Quis autem Christianus dicat non perire Judaeum, si non cre
Abbreviated transcription (Latin):
cet qd̾ in mea consuetudine fre¬
quent̃ reperitur. Inuenit᷑ enĩ
in scͥpt̾is alios binis. alios t̾nis
usos eẽ nominib et hoc utiq
in utͦq .t. ut salomon qͥ eccł̃iastes
et idida uocat᷑ est. et matheus
qͥ && leui dictꝰ est. ⁊ alia plura ĩ
suetudinẽ uidet᷑ nob̃ ⁊ paulus

Expanded text:
cet quod in nostra consuetudine frecet quod in nostra consuetudine frequenter reperitur. Invenimus enim in Scripturis, alios binis, alios ternis usos esse nominibus, et hoc utique in utroque, ut Salomon qui Ecclesiastes et Idida vocatus est; et Matthaeus qui et Levi dictus est, et alia plura in consuetu
Abbreviated transcription (Latin):
accepisse pͥus enĩ uocabat᷑ sauluꝰ
a saule ꝑsecutore. quia sicut ille
sententie de nomine pauli con¬
liud hoc nom̃ qͣntũ ut mͥ uidet᷑
paulus sibi elegit: nisi ut se osten¬
deret paruũ. tanqͣm minimum
apłors. Ipse pͥmo saulus pꝰea pau¬
lus dictus est. Non quasi iactan¬
tia aliqua nom̃ sͥ mutauit a¬
postolus. sed ex saulo factus est
tio. paulum sedicit .i. quietum.
Qui enĩ pͥus temptationes aliis
inferebat: post eas passus ẽ. Nictor
b ꝓficientes: mutato noĩe sunt
uocati: ut eẽnt. in ipso nomine
filii tomtrui et huiꝰmͦi. Unde et
scã eccłia iam in consuetudine
duxit: ut quos in cathedra beati
petri sublumat: nomina eis mu
apaulo sergio ꝓconsule quem a.¬
pud cyprũ conutit: hoc nom̃ sͥ
imposuit. ut sicut partichus qui
parthos suꝑauit: et g̾manicꝰ qui
germaniam uicit est dictus: sic
ab eo pͥncipe quem pͥus subiuga¬
nulla talis inscͥptis diuinis con¬
suetudo dep̃henditur. mag̃ pla¬

Expanded text:
accepisse. Prius enim vocabatur Saulus accepisse. Prius enim vocabatur Saulus a Saule persecutore, quia sicut ille sententiae de nomine Pauli, conliud hoc nomen, quantum mihi videtur, Paulus sibi elegit, nisi ut ostenderet se parvum tanquam minimum apostolorum: ipse primo Saulus, postea Paulus dictus est: nec quasi jactantia aliqua nomen sibi mutavit Apostolus, sed ex Saulo factus est tio, Paulum se dicit, id est quietum. Qui enim prius tentationes aliis inferebat, post eas passus est. Victor bus proficientes mutato nomine sunt vocati, ut essent etiam ipso nomine filii tonitrui, et hujusmodi. Unde et sancta Ecclesia jam in consuetudinem duxit, ut quos in cathedra beati Petri apostoli sublimat, nomina eis muta Paulo Sergio proconsule, quem apud Cyprum convertit, hoc nomen sibi imposuit, ut sicut Parthicus, qui Parthos superavit, et Germanicus, qui Germaniam vicit, est dictus, sic ab eo principe quem prius subjuganulla talis in Scripturis divinis consuetudo deprehenditur magis pla
Abbreviated transcription (Latin):
det lutera: ut ꝑficiatur senten¬
tia. ⁊ subintelligi mandat. uel
scribit. In hac autem in saluta¬
tione p̾rius ꝑsonam suam com¬
a conditione. a dignitate. ab offi¬
cio. Anomine: dicens paulus.
a conditione: ser. adignitate: apłs.
ab officio: sequestratus. in .e. dei.
Ex nomine laudem sortitur: si
uis ipsius nominis et ratio atten
hebrãice. quietus grece modicus
latine sonat .i. hoc nomen paulu̾
qd̃ est hebraicum origine ⁊ in¬
uentione. non t̾minatione impo¬
situm est apło ꝓpͥe. In notam
gemine uirtutis .s. modicitatis
et quietis. quarum altãm notat
hoc nomen generali appellatione
apud grecos .i. qͥetem. alt̾am apud
latinos id est modicitatem. Hoc
enĩ nomen paulus cũ sit appella¬
tiũ apud grecos. et hebreos. et
qui ut ait beda suꝑ actus apłoꝵ.¬
Anno scd̃o passionis. ⁊i resurrectio¬
nis xp̃i. ad fidem uenisse ꝓbatur.
Tercio uͦ decimo anno post passio¬
nem dñi apłatũ gentium cum
barnaba: et pauli uocabulum

Expanded text:
det littera ut perficiatur sententia, et subintelligitur, mandat, vel scribit. In hac autem salutatione primum personam coma conditione, a dignitate, ab officio. A nomine, dicens, Paulus; a conditione, servus; a dignitate, apostolus; ab officio, segregatus in Evangelium Dei. Ex nomine autem laudem sortitur; si vis ipsius nominis et ratio imposiim Hebraice, quietus Graece, modicus Latine sonat, id est hoc nomen Paulus, quod est Hebraicum origine et inventione, non terminatione, impositum est Apostolo proprie in notam geminae virtutis, scilicet modicitatis et quietis, quarum alteram notat hoc nomen generali appellatione apud Graecos, id est quietem; alteram, apud Latinos, id est modicitatem. Hoc enim nomen Paulus, cum sit appellativum apud Graecos, Hebraeos et  fuit, qui, ut ait Beda super Actus apostolorum, anno passionis et resurrectionis Christi ad fidem venisse perhibetur; tertio vero decimo anno post Christi passionem apostolatum gentium cum Barnaba, et Pauli vocabulum
Abbreviated transcription (Latin):
ctore. a testib. a mat̾ia. a temporis uͦ
antiquitate: et ab auctore simul
cõmendat sic dicens. qd̾ euangłiũ
ante completionẽ: ꝓmi. gratis ds̃
pat̾. non uenit subitum. s longe
ante ꝓmissũ. et p̃nuntiatũ. Unde

Expanded text:
ctore, a testibus, a materia. A temporis vero antiquitate et ab auctore simul commendat, sic dicens quod Evangelium ante completionem promiserat gratis Deus Pater. Non venit ut subitum, sed longe ante promissu
Abbreviated transcription (Latin):
erat. factꝰ est autẽ ut ita dixerĩ
humanat᷑ ds̃. qd̃ etiã in assũptio¬
ne carnis ds̃ ẽẽ non destitit. in¬
conũtibilis manens: assũpto col¬
u̾tibili homine. nat᷑am suam ñ
minuens. hoĩs assũpta nat᷑a. Sc̃d̾¬
gͦ carnem ex semĩne dauid factꝰ
est. ds̃ autẽ ante scła ex dõ natꝰ¬

Expanded text:
erat. Factus est autem, ut ita dixerim, humanatus Deus, qui etiam in assumptione carnis, Deus esse non destitit, inconvertibilis manens assumpto convertibili homine, naturam suam non minuens hominis assumpta natura. Secundum carnem ergo ex semine David factus est. Deus autem ante saecula ex Deo nat
Abbreviated transcription (Latin):
sit semen hominis in conceptio¬
ne uirginis: t̾n quia ex ea carne
xp̃c formatus est. que constat ex
semine: recte dicit᷑ factus ex se¬
mine. ESi autem queritur ipsa
incarnatio qͦ mͦ facta sit: ipsum
u̾bum dĩ. dico carnem factũ
.i. hominem factũ. non t̾n in hoc
qd̃ factum est conu̾sum atq
mutatum. s carne ut carnalib
congruent appareret: indutũ.
It̾a sane factum ut ibi sit non
tantum u̾bum dei. et hominis
caro: s etiam rationalis hominiᷤ
anima. atq hoc totum et ds̃ di¬
cat᷑ ꝓpt̃ dm: et homo ꝓpt̾ homi¬
natẽ. ut totum dicatur deus:
totum homo et uicissim deus
substantiis hominũ contingit.

Expanded text:
sit semen hominis in conceptiosit semen hominis in conceptione Virginis, tamen, quia ex ea carne Christus formatus est, quae constat ex semine, recte dicitur factus ex semine. Quaerens autem uincarnatio quomodo facta sit, ipsum Verbum Dei dico carnem factum, id est hominem factum, non tamen in hoc quod factum est conversum atque mutatum, sed carne, ut carnalibus congruenter appareret indutum. Ita sane tantum Verbum Dei et hominis caro sed et rationabilis hominis anima, atque hoc totum et Deus dicatur propter Deum et homo propter hominde totum dicitur. Deus, totum homo, et vicissim homo Deus, substantiis hominis non contingit.
Abbreviated transcription (Latin):
tatem ex deo dĩ filius. scđm ue-
ritatem nate̾: ex homine hominiᷤᷤ
filius. ut non adoptione ł appel¬
latione: s uere in utraq natiui¬
tate filii dĩ nomen nascendo ha-
unum filium: confitemur. quẽ
et ꝓpt̾ea unigenitum dicimus
manentem induab substantiis.
siue naturis. non confusis neq ĩ¬
ad creationem refert. sicut ibĩ. Do¬
mine refugium. f. es .n. Et item.
factus est mͦ in salutem. Nlon utiq
creationis diffinitio ł editio hic
declarat᷑ s nob in refugium ł sa¬
lutem eẽ dicit᷑. qui pͥus non erat.
S queri potest. cũ nos saluatorẽ
curapłs eum factum dicit ex se¬
mine cdauid: cũ aliud sit fieri. a¬
liud nasci. qui etiã in alio loco
inqͥt. factum ex muliere. aliquid¬
humane semine contracta est.
caro dñi inut̾o uirginis. corpꝰ
natum. aliud est enĩ semine ad¬
mixto ⁊ sanguinis coagulo gene¬
rare. aliud non ꝑmixtione.s uir¬
possunt homines: filios homine̾.
s non facere. Item gͦ et si non int̾¬

Expanded text:
ae ex Deo Dei Filius, et secundum veritatem naturae ex homine hominis Filius, ut non adoptione, vel appellatione, sed vere in utraque nativitate filii nomen nascendo habeunum filium confiteremur quia et propterea unigenitum dicimus manentem in duabus naturis, sive substantiis non confusis, neque imad creationem refertur, sicut ibi: Domine, refugium factus es nobis . Et item: Factus es mihi in salutem . Non utique creationis diffinitio, vel editio hic declaratur, sed nobis in refugium, vel salutem esse dicitur quod prius non erat. Sed quaeri potest cum nos Salvatorem stolus eum factum dicat, ex semine David, cum aliud sit fieri, aliud nasci. Qui etiam alio loco dixit: Factum ex muliere . Aliquidhumano semine creata est caro Domini in utero Virginis, nec corpus natum. Aliud enim est semine admisto, et sanguinis coagulo generari; aliud non permistione, sed virPossunt homines generare filios homines, sed non facere. Item, etsi non interces
Abbreviated transcription (Latin):
.t. reges et sac̾dotes ungebant᷑.
xp̃c autẽ uñctꝰ est. non oleo ui
fuisse: s unũ et eund̃ sciremus
tas ad quam ꝓmotus ẽ. Ecce de
humili factꝰ est altus. ac si illis
suꝑbis qͥb scͥbebat diceret. Ex ser
tis ut exaltemin. qͥ enĩ se hu-¬
miliat exaltabit᷑. Grãm uͦ cõmen-¬
dans: non simplicit̾̃ ait apłs. s ⁊
tanqͣm sibimet honorẽ sumeret:
s adeo uocatus est apłs. id est ad
apłatum. et et̾na electione q̃ est
scd̾m ꝓpositum & tẽꝑali missione
qua a xp̃o missi sunt. ex qua &
Sicut excellent̃ cũ dicit᷑ urbs:
phariseors et abutero sẏnagoge
ubi locum doctoris habebat. ut¬
candum. et dicitur contͣ udeos.
p̃dicaret. qui qd̾ lex non potuit:
credentes iustificaret. ł seg̃ .i. ag̾ge

Expanded text:
to reges et sacerdotes ungebantur. Christus autem unctus est, non oleo visfuisse, sed unum et eumdem sciremus tas ad quam promotus est, ecce de humili factus est altus. Ac si illis superbis quibus scribebat diceret: Ex servtis ut exaltemini: Qui enim se humiliat exaltabitur Gratiam vero commendans, non simpliciter ait Apostolus, tanquam sibimet honorem sumeret, sed a Deo vocatus est Apostolus, id est ad apostolatum; et aeterna electione, quae est secundum propositum, et temporali missione qua a Christo missus est, ex qua et sicut excellenter, cum dicitur Urbs, Pharisaeorum et ab utero Synagogae ubi locum doctoris habebat, utcandum. Et dicitur hoc contra Judaeos tum praedicaret, qui quod lex non potuit credentes justificaret. Vel segre
Abbreviated transcription (Latin):
sunt gn̾a seruitutis. Est̾ enim
seruitus timoris ⁊ pene seruilis.
⁊ est seruit᷑ amoris ⁊ filiationis.
atq humilitatis qua instar fi¬
lii qͥ seruit non uult ostencłe
patrem. Si ẽrgo id scdm humili¬
tatis ⁊ amoris seruitutẽ dictum
putemꝰ: non errabimus. Non iy
paulo. qͥa omi lib̾tate nõbilior ẽ
seruit᷑ xp̃i. Dicendo gͦ. seruus:
nom̃ humilitatis pomit. ut ad eã
ꝓuocet suꝑbos. qͥb scͥbebat :i ne
misera seruit᷑ uideat᷑: non sim¬
plicit᷑ ait. seruus. s addit iħu .i.
saluatoris. cui merito om̃s ser¬
uire debent. Ci et enĩ seruire
regnare est. Iħc uͦ hebraice. so
tum dei filio. eo qd̃ saluũ fa¬
ciat popłm suũ a peccatis eoꝵs

Expanded text:
itutis: Est enim servitus timoris, et pene servilis; et est servitus amoris et filiationis et humilitatis, qua, instar filii, qui servit, non vult offendere patrem. Si ergo id secundum humilitatis et amoris servitutem dictum putemus, non errabimus. OrigenPaulo, quia omni libertate nobilior est servitus Christi. Dicendo ergo servus, nomen humilitatis ponit, ut ad eam provocet superbos quibus scribebat. Et ne misera servitus videatur, non simpliciter ait servus, sed addit, Jesu, id est Salvatoris, cui merito omnes servire debent: ei etenim servire regnare est. Jesus vero Hebraice, sottum Dei Filio, eo quod salvum faciat populum suum a peccatis eorum .