comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
iora hoꝵ facietis. Uideanꝰ gͦ si mapra aliqua sue¬
rint discipłi. Quid maiꝰ ẽ quã mortuũ resuscita
ta resuscitauerit a mortuis. & petrꝰ tabitã que
int̾pretat᷑ dorcas. Ista aũ & alia istiꝰmodi inuemi¬
rursũ indere. & qđ maiꝰ ẽ cos qͥ sic nati fuerant.
Exhibeant qͦt cccos ab utero. manib apłoꝵ cura¬
tos aspexerint. & alia infinita potest de euau-¬
głiis inuenire qui querit. qͥa neq apłi his ma¬
iora fecerint. noq eoꝵ successores. Uerũ sermo
scͥpt᷑e tale qͥddã locutus ẽ. his que ego feci cor¬
poralib: uos maiora facietis. Ego feci resurge¬
re ex mortuis corporalit̃. uos resurgere facietis
ex mortins sp̃ualit̾. Ego cecis sensibile hoc lum̃
infudi. uos sp̃ualẽ lucẽ ñ uidentib dabitis. Usq
ad hanc aũ diẽ hec maiora signa a corporalib que
fecit iħc. ego uideo fieri ꝑ fidelissimos discipłos
iħu. An ñ ceci nc̃ uident. & claudi ambulant

Expanded text:
jora horum facietis . Videamus ergo si majora aliqua fecerint discipuli? Quid majus est quam mortuum suscitarm resuscitaverit a mortuis; et Petrus Tabitham, quae interpretatur Dorcas . Ista autem, et alia istiusmodi invenifecit rursum videre, et quod majus est, eos, qui sic nati fuerunt. Exhibeant hi quos caecos ab utero manibus Apostolorum curatos aspexerint . Et alia infinita potest de Evangeliis invenire qui quaerit, quia neque Apostoli his majora fecerint, neque eorum successores. Verum sermo Scripturae tale quiddam locutus est: 1130 His, quae ego feci corporalibus, vos majora facietis. Ego feci resurgere ex mortuis corporaliter, vos resurgere facietis ex mortuis spiritaliter. Ego caecis sensibile hoc lumen infudi, vos spiritalem lucem non videntibus dabitis. Usque ad hanc autem diem haec majora signa a corporalibus, quae fecit Jesus, ego video fieri per fidelissimos discipulos Jesu. An non caeci nunc vident? et claudi ambulant,
Abbreviated transcription (Latin):
uidens autẽ & seraphin circũ¬
stantia eũ & temissã peccatoꝵ ac¬
cipiens ꝑ eũ ignẽ qͥ allatꝰ de alta¬
rio labia eiꝰ contactu purgauit. ait audisse se uo¬
cẽ dñi ñ imꝑantis s excitantis atq dicentis.
Quẽ mittã & qͥs ibit ad ppłm istũ: Demoe
dicit respondisse se dño. Ecce sũ ego. mitte
me. fãctus aũ in loco & scrutans ea que scͥpta
st̃. inuenio aliud fecisse moysen. aliud isaiã.
Moyses em̃ electus ad deductionẽ ppłi de t̾ra egi¬
pti ait. Puide aliũ qut̃ mutas. Et uide cur
contradicere uelit do. Isaias uͦ ñ electuᷤ s audi¬
ens quẽ mittã & qͥs ibit. ecce ego ĩnqͥt sũ. mit
quidẽ ipse se optulit eptulit ut mitteretur

Expanded text:
videns autem et seraphim circumstantia eum, et remissam peccatorum recipiens per eum ignem, qui allatus de altario, labia ejus contactu purgavit, ait se audisse vocem Domini non imperantis, sed excitantis atque dicentis: quem mittam, et quis ibit ad populum istum? Deinde dicit se respondisse Domino: Ecce sum ego: mitte me. Factus autem in hoc loco, et scrutans ea, quae scripta sunt, invenio aliud fecisse Moysen, aliud Isaiam. Moyses enim electus ad eductionem populi de terra Aegypti, ait: Provide alium quem mittas , etiam videtur contradicere Deo. Isaias vero non electus, sed audiens quem mittam, et quis ibit: Ecce, inquit, ego sum, mittquidem ipse se obtulit, ut mitteretur
Abbreviated transcription (Latin):
inqͥt cor ppłi huiꝰ. Siqͥdẽ necessariũ ẽ intelligi&
hoc unde ẽ. Non eadẽ ẽ corporalis & sp̃ualis pin¬
guedo. neq eadẽ corporalis tenuitas & sp̃ualis.
& enĩ qđ corporalit̾ crassũ ẽ & in carne fit. & nicħ
mͥ nocet. Cor carneũ si incrasset᷑. neq ꝓdest neq¬
obest. si a languore uł a quacũq causa tenuet᷑.
Tale aũ estimo fieri cor carneũ eoꝵ qͥ formidine
continent᷑. Quomͦ enĩ tabescunt ab egrotatione.
se ait & crassitudinẽ. & qͥcͥo pingue ẽ cirta cor
eoꝵ extenuari. No gͦ mͥ nocet. si corporale cormeũ
tncrasset᷑: Esto uͦ & attenuari cor meũ. qͥdmͥ ex isto
ꝓdest: S cũ nuncupatiuo cũ corporeo corde uoca¬
bulo. amine nr̃e pͥncipale nominat᷑. ut ma¬
nifestũ est ex eo qd̃ in euangłio dr. beati mun¬
do corde. Neq enĩ hi mundo corde sunt. qui

Expanded text:
inquit, cor populi hujus . Siquidem necessarium est intelligi et hoc unde sit, non eadem est corporalis, et spiritalis pinguedo, neque eadem est corporalis tenuitas, et spiritalis. Etenim quod corporaliter crassum est, in carne fit, et nihil mihi nocet cor carneum si incrassetur, neque prodest, si a languore, vel a quacumque causa attenuetur. Tale autem existimo fieri cor carneum eorum, qui formidine continentur. Quomodo enim toti tabescunt ab aegrotatione, sic aiunt et crassitudinem, et quidquid pingue est circa cor eorum, extenuari. Quid ergo mihi nocet, si corporale cor meum incrassatur. Esto vero et attenuari cor meum, quid mihi ex isto prodest? Sed cor nuncupativo cum corporeo corde vocabulo animae nostrae principale nominatur, ut manifestum est ex eo, quod in Evangelio dicitur: Beati mund
Abbreviated transcription (Latin):
di paulũ in alio loco constituentẽ uiduis & di¬
centẽ. Benedocentes ut pudicas efficiant adole¬
scentulas. lauantes sordes pedũ iuuencłarũ. Et
iste uidue digne st̃ eccłastico honore. qułcũq
sc̃oꝵ pedes lauant sermone sp̃ualis doctrine sc̃ꝑ¬
uͦ ñ mascłoꝵ s mulierũ. docere enĩ mulieri ñ ꝑ¬
mitto. neq pͥncipari uito. Uult ẽẽ mulieres be¬
tulas. Indicens quippe ẽ ut mulier magistra
uiri fiat. s ut ad castitatẽ suadeant adolescen¬
tulas. & amare uiros & liberos suos. Discamꝰ
gͦ lauare pedes discipłoꝵ. Ista ꝓpt̾ hoc dicca
sunt. uidentes uidebitis & ñ scietis. qm̃ siqͥo

Expanded text:
di Paulum in alio loco constituentem viduis, et dicentem: Bene docentes, ut pudicas efficiant adolescentulas, lavantes sordes pedum juvencularum. Et istae viduae dignae sunt ecclesiastico honore, quaecumque sanctorum pedes lavant sermone spn masculorum, sed mulierum. Docere enim mulierem non permittit, neque principari viro. Vult esse mulieres betulas: indecens quippe est, ut mulier magistra viri fiat, sed ut castitatem suadeant adolescentulis, et amare viros et liberos suos. Discamus ergo lavares pedes discipulorum. Ista propter hoc dicta sunt: Videntes videbitis, et non scietis. Quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
des discipłoꝵ. Iccuto ait saluator ad recusantẽ pe¬
trũ & dicentẽ. ñ lauabis pedes meos. Quid ait:
Q& facio tu nescis m. scies autẽ postea. Qo gͦ facis
mͦ: Dicit petrus. Uideo te lauantẽ pedes nr̃os.

Expanded text:
des discipulorum. Idcirco ait Salvator ad recusantem Pedes discipulorum. Idcirco ait Salvator ad recusantem Petrum, et dicentem: Non lavabis pedes meos. Quid ait? Quod ego facio tu nescis modo, scies autem postea . Quid autem facis modo dicit Petrus. Video te lavantem pedes
Abbreviated transcription (Latin):
& ocłos clausert̃. nequando uideant ocłis & auri¬
b audiant. & corde intelligant & conu̾tantur
sanẽq cos. Bifariã sciens sermo auditionẽ. & du¬
plicem noscens constitutionẽ. hocͤ aliud eoꝵ cor¬
que in aduentu xͥ fut᷑a erant. qͥa eẽt tempꝰ quan¬
do audirent & ñ intelligerent ea. Siqͥdẽ cũ au
e. qͥa foras ad ppłm in parabolis lo¬
quebat᷑. discim płis aũ secreto dissoluebat
ligetis. Potro qͥa de aduentu dñi hoc sit ppło ꝓpha¬
tũ. ipse saluator dicit. Bene ꝓpħauit de uobis
isaias inqͥens. aute audietis. & ñ intelligetis. Con¬
cedamꝰ gͦ qͥa sermones dñi ppłs auscultans. ñ
statim uidens potuit intelligere cur factasint.
U eluti exẽplũ assumamꝰ. lauit pedes discipłoꝵ.
& uidebant qͥdẽ bene qͦm̃ lauabat pedes magi¬
ster discipłis. Nidebant aũ & alii qͥ erant p̾sentes.
s id tantũ qd̃ fiebat ñ etiã curfiebat. Similitudo
qͥppe erat lauationis pedũ. qua lauit u̾bũ dĩ pe¬

Expanded text:
 nequando videant oculis, et auribus audiant, et corde intelligant, et convertantur, et salvem eos. Bifariam sciens sermonis auditionem, et duplicem noscens constitutionem, hoc est aliud eorum corquae in adventu Christi futura erant, quia esset tempus quando audirent et non intelligerent ea. Siquidem cum auest, quia foris ad populum in parabolis loquebatur: Discipulis autem secreto dissolvebat ligetis . Porro quod de Adventu Domini hoc sit populo prophetatum, ipse Salvator dicit: Bene prophetizavit de vobis Isaias dicens: Aure audietis, et non intelligetis. Concedamus ergo quia sermones Domini populus auscultans non statim videns potuit intelligere cur facta sint. Veluti exemplum assumamus lavit pedes discipulorum. Et videbant quidem bene quomodo lavabat pedes magister discipulis; videbant autem et alii, qui erant praesentes, sed id tantum quod fiebat, non etiam cur fiebat. Similitudo quippe erat lavatio pedum, quia lavit Verbum Dei pe
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̾ pͥorẽ conscientiã ausus fuit dicere. ecce ego mic¬
te me. S ibi qͥd audierat: Ecce abstuli iniquitates
tuas. Igit᷑ qͥa sc̃i cõpungunt᷑. & requirit᷑ int̾ moysen
& isaiã. satisfaciam᷑ ꝓ moyse. ut etiã ꝓ isaia. dan¬
tes & eis de scͥpt᷑is sortẽ suã. Moyses ñ accepit re.¬
missionẽ peccatoꝵ ut diceret. quasi iã conscius
se mundatũ mitte me. ꝓpt̾ qđ ait. ꝓuide aliũ
quẽ mittas. habebat enĩ in conscientia int̾fecti¬
onẽ egiptu. forte autẽ ut homo sciebat se alia
quedã habere peccata. ꝓpterea recusat Iste
autẽ ñ quasi natura iustus postulat ministeriũ.
s quasi gr̃am consecutus. Si & moises similẽ gr̃am
ꝑcepisset audissetq ecte abstuli iniqͥtates tuas. & hoc
circũ mundaui peccata tua. nunquã forte dixisset.

Expanded text:
pter priorem conscientiam ausus fuit dicere: Ecce ego, mitte me. Sed ubi audierat: Ecce abstuli iniquitates tuas. Igitur quia sancti compunguntur, et requiritur inter Moysen, et Isaiam, satisfaciamus pro Moyse, et etiam pro Isaia, dantes et eis de Scripturis sortem suam. Moyses non accepit remissionem peccatorum, ut diceret quasi jam conscius se mundatum, mitte me, propter quod ait: Provide alium quem mittas; habebat enim in conscientia interfectionem Aegyptii, forte autem ut homo sciebat se et quaedam alia habere peccata, propterea recusat. Iste autem non quasi natura justus postulat ministerium, sed quasi gratiam consecutus. Sic et Moyses, si similem gratiam percepisset, audissetque, ecce abstuli iniquitates tuas, et hoc circummundavi peccata tua, neutiquam forte dixisset:
Abbreviated transcription (Latin):
ctus sũ. qͥa cũ homo sim. & ĩmunda labia habeã
in medio qͦꝙ ppłi ĩmunda labia habentis habitẽ¬
regẽ dñm sabaoth uidi ocłis meiꝰ. hec dicens &
miserũ se faciens. meret᷑ auciiũ. suscipiente dño
hitmilitatẽ eiꝰ. Qđ ẽ istud auxiliũ: Gissus ẽ ait
ad me unus ex seraphin & habebat in forfice
carbonẽ quẽ attulerat de altari. & tetigit labia
mea & dixit. Ecce abstuli miquitates. & pecca¬
ta tua cnrcũ purgaui. Consecutꝰ ẽ beneficiũ mun

Expanded text:
ctus corde; quia cum sim homo, et immunda labia habeam, in medio quoque populi immunda labia habentis habiteregem Dominum Sabaoth vidi oculis meis. Hoc dicens et miserum se faciens, meretur auxilium, suscipiente Deo humilitatem ejus: Quod est istud auxilium? Missus est, ait, ad me unus de Seraphim, et habebat in forcipe carbonem, quem attulerat de altari, et tetigit labia mea et dixit: Ecce abstuli iniquitates tuas, et peccata tua circumpurgavi. Conse
Abbreviated transcription (Latin):
nudiꝰ t̾cius. Exilis uocis sũ & tardilinguis. Au¬
dit ado. Qs dedit os homini. & qͥs fecit surcdũ &
mutũ. uidentẽ & cecũ: Nonne ego dñs ds: crede
đo. & consecra te ei. licet subtilis uocis sis tardeq
lingue. trade de sermoni d̃i. Dices postea. Os meũ
aꝑui & attraxti sp̃m. hec qͥdẽ ꝓpt̾ hoc qđ ait isai¬
as. ecce ego sũ mitte me. fãciamꝰ aũ ex parte &
cũ eo. Uoluit enĩ cũ iã accepisset gr̃am ado ñ¬

Expanded text:
umiliter, exilis vocis sum, et tardilinguis, audit a Deo: Quis dedit os hominis, et quis facit surdum et mutum, videntem et caecum? Nonne ego Dominus Deus? Crede Deo, consecra te ei. Licet subtilis vocis sis, tardaeque linguae, trade te sermoni Dei. Dices postea: Os meum aperui et attraxi spiritum . Haec quidem propter hoc, quod ait Isaias: Ecce sum ego, mitte me. II. Faciamus autem ex parte, et cum eo. Voluit enim cum accepisset jam
Abbreviated transcription (Latin):
que ꝓpħare nolebat. Quia aũ cõparauimꝰ isaiã
& moisen. cõponamꝰ & aliã ꝓximã cõparationẽ.
isaiã & ionã. Ille mittit᷑ p̃dicare eu̾sionẽ ninui¬
tis post tres dies. & piget eum ꝓficisci. nolentẽ
causã maloꝵ ciuitati. iste uͦ ñ expectans qͥd ei im¬
ꝑaret᷑ ut diceret ait. ecce sũ ego. mitte me. bo-¬
nũ ẽ ñ ꝓsilire ad eas que ado st̾ dignitates. e
pͥncipatus. & minsteria eccłie. Utinã imitattũ¬

Expanded text:
 Quia autem comparavimus Isaiam et Moysem, componamus et aliam proximam comparationem Isaiae et Jonae. Ille mittitur praedicare eversionem Ninivitis post tres dies, et piget eum proficisci nolentem causa malorum civitatis. Iste vero non exspectans quid ei imperaretur ut diceret, ait: Ecce ego sum, mitte me. Bonum est non prosilire ad eas, quae a Deo sunt, dignitates, et principatus, et mysteria Ecclesiae, sed imita
Abbreviated transcription (Latin):
s add seruitutem. Si oportet dicere & de euangło.
pͥncipes qͥdẽ gentiũ dñant᷑ eis. & qͥ potistatẽ ba¬
bent in illis magistratꝰ uocantur. Nlon sic autẽ
erit in uobis. Nec em̃ dñant᷑ pͥncipes in uobis.
s qui uult ur̃m ẽẽ maior. erit om̃iũ minitꝰ.¬
Q ui uult eẽ pͥmꝰ. trit nouissimꝰ. Q nocatꝰ gͦ adepi¬
scopatũ ñ ad pͥncipatũ uocabitur. s ad serincutẽ
totiꝰ eccłie. Si uis credere de scͥpt᷑is qͥa in ecclia se¬
uus sit oĩũ qͥ p̃est. suadeat tͥ ipse saluator & dñs.
Talis tant̾os factus ẽ in medio discipłoꝵ ñ quas dl¬
scũbens s quasi ministrans. Accipiens enĩ linche

Expanded text:
 Ecclesiae, si oportet dicere et de Evangelio: Principes quidem gentium dominantur eis, et qui potestatem habent in illis, magistratus vocantur. Non sic autem erit in vobis: nec enim dominantur principes in vobis, sed qui vult simus. Qui vocatur ergo ad episcopatum, non ad principatum vocatur, sed ad servitutem totius Ecclesiae. Si vis credere de Scripturis, quia in Ecclesia servus sit omnium, qui praeest, suadeat tibi ipse Salvator et Dominus, qui talis tantusque factus est in medio discipulorum, non quasi discumbens, sed quasi mi
Abbreviated transcription (Latin):
re & ꝓicere. & sic custodunt ep̃i mandatum
unitantes iħm: sic & prb̃r. Utinã & ego acci¬
piam nc̃ aquã que possit anime ur̃e pedes la¬
pedes meos. qͦmͦ inqͥnabo eos: Hoc enĩ sponsa
dicit in cantico canticoꝵ. ñ extendes corporcos¬
pedes. pedes lotos. s pedes ñ offendentes. de qͥb
dicit salomon. Pes autẽ tuus non offencdat.
De quib & in psalmis dictũ ẽ. Mei aũ pedes pene
moti sunt. Uerũ & que constituunt᷑ uiduȩ in¬

Expanded text:
re, et projicere. Et si custodiunt episcopi mandatum imitantes Jesum, sic et presbyteri. Utinam et ego accipiam nunc aquam, quae possit animae vestrae pedes lapedes meos, quomodo inquinabo illos ? Hoc enim sponsa dicit in Canticis Canticorum, non ostendens corporeos pedes lotos, sed pedes non offendentes. De quibus dicit Salomon: Pes autem tuus non offendat . De quibus et in psalmis scriptum est: Mei autem pene moti sunt pedes . Ve
Abbreviated transcription (Latin):
impletio. Si gͦ uemi amꝰ & nos ad locũ istũ. id ẽ
ad expletionẽ mandatoꝵ. etiãsi cũ om̃i exercitu
& confligat adũsũ nos. si om̃s suos contra nos
& omnẽ eiꝰ exercitũ suꝑare. Et tc̃ cõplebit᷑ in
nobis apłi otatio qͥ ait: Deus autẽ conteret satan
sub pedib nr̃is uelocit̾. Et illud qđ dñs ait.¬

Expanded text:
nos ad locum istum, id est, ad impletionem mandatorum, etiamsi cum omni exercitu et confligat adversum nos, si omnes suos contra nos et omnes ejus exercitus superare, et tunc complebitur in nobis Apostoli oratio, qui ait: « Deus autem conteret Satanan sub pedibus vestris velociter . » Et aliud, quod
Abbreviated transcription (Latin):
loquentes. Et qͦmͦ qͥdẽ in amaritudinẽ addu¬
cant dm̃ infideles & increduli. expositione ñ
indiget. Qd autẽ ait loquentes. ad illã partẽ
trahi potest. qͥa infidelis qͥq & sub pͥncipe diabo¬
lo agentes loqͥ norunt tantũmͦ. s loquuntur
mania. u̾bi causa ut poete coꝵ. ut astrologi.
ut ñnulli etiã philosophoꝵ qͥ mania loquun¬
tur & uana. fideliũ autẽ regnũ qđ a do ẽ. ñ
in sermone ẽ s in untute. Uolumꝰ gͦ nos pacifi¬
ce transire ꝑ mundũ. s hoc ipsum magis inci¬
tat pͥncipẽ mundi. qđ dicimꝰ nos nolle ꝑma¬
nere cũ illo nec morari. nec aliqͥd eiꝰ uelle con¬
tingere. Inde magis exercetur. inde extollitur
& irascit᷑. & cõmouet nobis ꝑsecutiones. ꝑicła
suscitat. cruciatꝰ intentat. Et ideo dicit. Con¬

Expanded text:
es. Et quomodo in amaritudinem quidem addues. Et quomodo in amaritudinem quidem adducant Deum infideles et increduli, expositione non indiget. Quod autem ait loquentes, ad illam partem trahi potest, quia infideles quique et sub principe diabolo agentes, loqui norunt tantummodo, sed loquuntur inania. Verbi causa, ut poetae eorum, ut astrologi, ut nonnulli etiam philosophorum, qui inania loquuntur et vana. Fidelium autem regnum, quod a Deo est, non in sermone est, sed in virtute. Volumus ergo nos pacifice transire per mundum: sed hoc ipsum magis incitat principem mundi quod dicimus nos nolle permanere cum illo nec morari, nec aliquid ejus velle contingere. Inde magis exacerbatur, inde extollitur et irascitur, et commovet nobis persecutiones, pericula suscitat, cruciatus intentat. Et ideo dicit: « Con
Abbreviated transcription (Latin):
adumbrat᷑. quia ñ declinat isrł neq in agrũ ciꝰ
neq in uineã eiꝰ. s neq aquã de lacu eiꝰ pollicet᷑
se ẽẽ potaturũ. Non enĩ ultra discipline diaboli¬
ce. ñ astrologie. ñ magice. ñ ulliꝰ omnino doc¬
trine. que contra di pietatẽ aliqͥd doceat. po¬
culũ sumet fidelis. Habet enĩ suos fontes. &
bibit de fontib isrł. Bibit de fontib saluta¬
ris. ñ bibit aquã de lacu seon. nec relinquens
fontẽ aque uiue. congregat sͥ lacus confractos
S & uia regali incessurũ se ꝓfitetur. Que ẽ ina
regalis: Illa sine dubio que dicit. ego sũ uia.¬
& ueritas & uita. & merito regalis. Ipse ẽ enĩ
in agrũ eiꝰ. neq in uineã eiꝰ. id ẽ neq ad oꝑa neq
ad sensus diabolicos declinare ultra mens fide¬
liũ debet. Qͦmͦ gͦ uolumꝰ fines amorreoꝵ cũ pa¬
ce transire: Amorrei. infideliũ qͥ st̾ in hoc mun¬
do pars accipi potest. S isti int̾pretant᷑ ut

Expanded text:
 in agrum ejus, neque in vineam ejus, sed neque aquam de lacu ejus pollicetur se esse potaturum. Non enim ultra disciplinae diabolicae, non astrologiae, non magiae, non ullius omnino doctrinae, quae contra Dei pietatem aliquid doceat, poculum bibit de fontibus Israel, bibit de fontibus salutaribus. Non bibit aquam de lacu Sehon, nec relinquens fontem aquae vivae, congregat sibi lacus confractos. Sed et via regali incessurum se profitetur. Quae est via regalis? Illa sine dubio quae dicit: « Ego sum via, veritas et vita . » Et merito regalis; ipse enim estin agrum ejus, neque in vineam ejus, id est, neque ad opera, neque ad sensus diabolicos declinare ultra mens fidelium debet. Quomodo ergo volumus fines Amorrhaeorum cum pace transire? Amorrhaei, infidelium qui sunt in hoc mundo pars accipi potest. Sed ipsi interpretantur, ut
Abbreviated transcription (Latin):
dicio condẽnabit᷑. Nos gͦ sumꝰ qͥ transire uolumus
ꝑ hunc mundũ. ut ꝑuenire possimꝰ ad t̾rã sca̾m.
que repmissa ẽ sc̃is. Et mittimꝰ u̾bis pacificis ad
seon. ꝓmittentes ñ nos habitaturos in t̾ra eiꝰ. nec
cõmorat᷑os cũ eo. s transituros tantũmͦ & incessu¬
ros uia regali. nec declinat᷑os usquã neq ꝑ agrũ.
neq in uineã. s nec de lacu eiꝰ aquã bibituros.
u̾ba diabolo denuntiauimꝰ. Recordetur unus¬
qͥsq fideliũ cũ pͥmũ uenit ad aquas baptismi.
cũ signacła fidei pͥma suscepit. & ad fontẽ salu¬
tarẽ accessit. qͥb ibi tc̃ usus sit u̾bis. & quid de

Expanded text:
os ergo sumus qui transire volumus per hunc mundum, ut pervenire possimus ad terram sanctam quae repromissa est sanctis; et mittimus verbis pacificis ad Seon, promittentes non nos habitaturos in terra ejus, nec moraturos cum eo, sed transituros tantummodo, et incessuros via regali, nec declinaturos usquam, neque in agrum, neque in vineam: sed nec de lacu bibituros rba diabolo denuntiavimus. Recordetur unusquisque fidelium, cum primum venit ad aquas baptismi, cum signacula fidei prima suscepit, et ad fontem salutaris accessit, quibus ibi tunc usus sit verbis
Abbreviated transcription (Latin):
pͥncipatũ tenet in nob̾: Aut ñ palã ẽ. sub qͦ pͥncipe
di hõ dicere. qͥa sub xͦ positꝰ hec ago. etiã si sub
nulla ibi immundicia. nulla iniqͥtas admittit᷑.
ne habere aliquẽ locũ potest iniusta cupiditas.
Scł̾m hunc itaq modũ recte & xp̃c uirtutũ pͥn¬
amaritudine ꝓuocantiũ. regẽ infructuosum.
regẽ elatũ. Quomͦ suꝑb. quomͦ elatꝰ docebitur
diabolus: Ipse ẽ qͥ dixit. uirtute mea faciã. et
sapientia intellectus mei auferã fines gentiũ.
& fortitudinẽ earũ dep̾̃dabor. & cõmouebo ci¬
uitates que inhabitant᷑. & uniu̾sũ orbẽ t̾re ca¬
elatꝰ & suꝑbꝰ. Ascendam in celũ. supͣ sidera celi
ponã thronũ meũ. sedebo in monte excelso.
supra montes altos qͥ st̃ ad aqͥlonẽ. ascendã supͣ
nubes. ero similis altissimo. Adhuc reqͥris si ipse
sit elatus & suꝑb mmo potius & ipse suꝑbus ẽ¬
& elatus. & ille qͥ quasi unigenitꝰ eiꝰ ẽ. de qͦ scͥp¬

Expanded text:
principatum tenet in nobis; aut non palam est, sub quo principe di homo dicere, quia sub Christo positus haec ago, etiam si subnulla ibi immunditia, nulla iniquitas admittitur. Nec habere aliquem locum potest injusta cupiditas. Secundum hunc itaque modum recte et Christus virtutum prinamaritudinem provocantem, regem infructuosum, regem superbum. Quomodo superbus, quomodo elatus docebitur diabolus? Ipse est, qui dixit: Virtute mea faciam, et sapientia intellectus mei auferam fines gentium, et fortitudinem eorum depraedabor. Et commovebo civitates, quae inhabitantur, et uniet superbus: Ascendam in coelum, supra sidera coeli ponam thronum meum, sedebo in monte excelso, supra montes altos, qui sunt ad aquilonem; ascendam supra nubes: ero similis Altissimo . Adhuc requiris, si ipse sit elatus et superbus? Imo potius et ipse superbus et elatus; et ille quasi unigenitus ejus, de quo sc
Abbreviated transcription (Latin):
nece gladii. & dñati st̃ t̾re eiꝰ. Historia quidẽ
manifesta ẽ. s dep̾cem᷑ dñm ut aliqͥd dignũ pos¬
simꝰ in interiorib eiꝰ sensib ꝑuidere. Seon du
infructuosã. mittit ad elatũ & suꝑbũ. Hic aut̃
scon rex ẽ amorreoꝵ. qͥ & ipsi interp̃tant᷑ inama¬
ritudinẽ adducentes uł loquentes. Mittit ergo
ad scon regẽ amorreoꝵ moyses u̾bis pacificis di¬
cens. Transibimꝰ ꝑ t̾rã tuã. Si sc̾m sp̃ualẽ intelli¬
gentiã dixerimꝰ seon regem sigurã tencre diaboli.
qͥa ipse elatꝰ ẽ & infructuosus. puto qd ñ debeas
mirari qdđ eũ dicerĩ regẽ. cũ audias ipsũ etiã dñm
& saluatorẽ nr̃m in euangłiis de eo dicentẽ. Ecce
nc̃ uenit pͥnceps huiꝰ mundi. & in me ñ inuemet
qͥcquã. Et iterũ. Ecce nc̃ pͥnceps huiꝰ mundi mit
dr. ñ debet absurdũ uideri. si seon regi amorreoꝵ.
uł etiã aliis qͥb: libet gentiũ regib cõparetur. Prm¬
ceps autẽ dr mundi. ñ qͥa creauerit mundũ. s qͥa

Expanded text:
storia quidem manifesta est, sed deprecemur Dominum, ut aliquid dignum possimus in interioribus sensibus pervidere. Seon dupinfructuosam, mittit ad elatum et superbum. Hic autem Seon rex est Amorrhaeorum, qui et ipsi interpretantur in amaritudinem adducentes vel loquentes. Mittit ergo ad Seon regem Amorrhaeorum Moyses verbis pacificis, dicens: Transibimus per terram tuam. Si secundum spiritalem intelligentiam dixerimus Seon regem figuram tenere diaboli, quia ipse est elatus et infructuosus, puto quod non habeas mirari quod eum dixerim regem, cum audis ipsum etiam Dominum et Salvatorem nostrum, in Evangelio de eo dicentem: Ecce nunc venit princeps hujus mundi, et in me non invenit quidquam . Et iterum: Ecce nunc princeps hujus mundi mittgeliis dicitur, non debet absurdum videri, si Seon regi Amorrhaeorum, vel etiam aliis quibuslibet gentium regibus, comparatur. Princeps autem dicitur mundi, non quia creaverit mundum, sed quia
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ ẽ in cãpo moab a u̾tice montis cesi. qͥ respi¬
cit ad desertũ. Si in hoc itinere incedamꝰ. qđ
ñ tã locoꝵ uocabulis quam anime ꝓfectib con¬
stare ratio explanationis asseruit. post ista oĩa
diuini paradisi nemꝰ. & amenas delicias paradisi¬
habitationis antique. uł certe ad u̾ticẽ ꝑfectioĩs.
& beatitudinis summitatẽ. ita ut possis etiã ipse
dicere. qͥa suscitauit nos cũ ipso. & sedere fecit
in celestib in xͦ. Uides qͦusq ꝑuenitur aputeo.
uides qͥb mansionib immo qͥb ꝓfectib iter
anime parat᷑ ad celũ. Que si diligent̃ inspicias.
ipse ad temetipsũ cotidianos ꝓfectus tuos discu¬
tiens. quib in locis sis. & quã ꝓximꝰ a regno celoꝵ

Expanded text:
Moab, a vertice montis caesi, qui respicit ad desertum. Si hoc itinero incedamus, quo non tam locorum vocabulis, quam animae profectibus constare ratio explanationis asseruit, post omnia istadivini paradisi nemus, ad amoenas delicias habitationis antiquorum, vel certe ad verticem perfectionis et beatitudinis summitatem, ita ut possis etiam ipse dicere, quia resuscitavit nos cum ipso, et sedere fecit in coelestibus in Christo. Vides quousque pervenitur a puteo. Vides quibus mansionibus, imo quibus profectibus iter animae paratur ad coelum. Quae si diligenter inspicias, ipse apud temetipsum quotidianos profectus tuos discutiens, quibus in locis et quam proximus a regno coelorum
Abbreviated transcription (Latin):
tis cesi qͥ respicit ad faciẽ deserti. Nomina
hec que uident᷑ locoꝵ ẽẽ uocabula: ex signifi¬
cantiis suis quas in lingua ꝓpͥa designant.
rerũ magis misticarũ consequentiã. quã uo-¬
cabuloꝵ appellationẽ uident᷑ ostendere. Pro¬
fecti inqͥt a puteo. ueniunt in manatham
Int̃pretat᷑ autẽ manatham. inunera ipsoꝵ.
Uides gͦ qͥa siqͥs de puteo hoc biberit quẽ fode¬
it̃ reges & pͥncipes. statĩ ꝓficit ad hoc ut habe¬
at mimera que offerat do. Quid autẽ est qͦs
homo offerat do: hoc ipsũ qđ in lege scͥptũ
ẽ. munera mea. mandata mea. Ex hns gͦ que
a̾s dedit offerunt nichilominus dõ. Quid
dedit deus homini: Agnitionẽ sui. Quid ho¬
mo offerat do: fidẽ suã & affectum. Hoc ẽ¬

Expanded text:
 caesi, qui respicit ad faciem deserti. Nomina haec quae videntur locorum esse vocabula, et significantias suas in lingua propria designant, rerum magis mysticarum consequentiam quam vocabulorum appellationem videntur ostendere. Profecti enim, inquit, a puteo, veniunt in Mathana. Interpretatur autem Mathana munera ipsorum. Vides ergo, quia si quis de puteo hoc biberit quem foderunt reges et principes, statim proficit ad hoc, ut habeat munera quae offerat Deo. Quid autem est, quod homo offerat Deo? Hoc ipsum quod in lege scriptum est: Munera mea data mea. Et his ergo quae dedit Deus, offerunt nihilominus homines Deo. Quid dedit Deus homini? Agnitionem sui. Quid homo offert Deo? Fidem suam et effectum, hoc qu
Abbreviated transcription (Latin):
nit rebectã. que int̾pretat᷑ patientia. hec efficitur
uxor isaac: ñ alibi nͥ ad puteos. Similit̾ & iacob
cũ mesopotamiã uenit habens p̾ceptũ patris ne a¬
ad pucetis etiã ipse inuenit rachel. Et moyses sepho¬
ł asscisc̾e̾. si sapientiã. s si ꝙͣille sunt animȩ uirtutes
& dicere qđ de sapientia dictũ est. hanc quesiui ad
puteos istos. & reꝑies ibi huiusmodi conugeni¬
fluenta. certũ ẽ om̃s animi habitare uirtutes.
S t̃ gͦ multi putti. quos diximꝰ eẽ intra animã. St̃
& alii plurimi. qͥ in singłis quibq scͥpt᷑atũ sermo¬
nib intelligunt᷑ ex sensib. Est tam̃ eminentior
cetis iste prteus & eximiꝰ. de qͦ i p̃senti loco scri
pt᷑a dicit. qͥa fodert̃ eũ ñ qͥcũq cõmunes homi¬
nes s pͥncipes. & ad huc hoꝵ sublimiores. qͦs reges
appellaint. oł pt̃ qd & ymnꝰ canit᷑ co apud hunc

Expanded text:
nit Rebeccam, quae interpretatur Patientia: haec efficitur uxor Isaac, sed apud puteos ; similiter Jacob cum ad Mesopotamiam venit habens praeceptum patris, ne aud puteos invenit Rachel; et Moyses Sephoimi virtutes, et dicere quod de sapientia dictum est: Hanc quaesivi mihi puteos istos, et ibi reperies hujusmodi conjugefluenta certum est habitare virtutes.  ergo putei multi, quos diximus esse intra animam. Sunt et alii plurimi, qui in singulis quibusque Scripturarum sermonibus intelliguntur et sensibus. Est tamen eminentior caeteris istptura dicit, quia foderunt eum non quicunque communes homines, sed principes, et adhuc horum sublimiores, quos reges appellavit. Propter quod et canitur Deo apud hunc
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ab excidendo dictũ ẽ. Excudi enĩ dr. qd in sa¬
xo uł cedit᷑ uł formatur. Principes autẽ tanquã¬
t̃ quasi in t̾re mollicie altitudinẽ quandã de¬
mergere. Isti gͦ quos reges appellat quasi fortiores¬
tiã penetrant. ut ꝑuenire possint ad ꝓfundiores aquas.
scientes iuidicia di ẽẽ abissus multa. Istos gͦ reges qͥ¬
tã ꝓfunda possunt & tã abscondita putei ꝑsrruta¬
ri. merito apłos dixerimꝰ. Ex qͥb aliqͥs dicebat.
Nobis autẽ reuelauit ds ꝑ sp̃m suũ. Sp̃c emmoĩa
etiam ipsi ꝑscrutari alta di. & alta ac ꝓfirida pu
tei penetrare misteria. iccirco reges ẽẽ dicuntut.
qͥ puteũ istũ etiã in petra excuderint. acdura
& difficilia scientie secreta penetrauerint. Qd̃
autẽ reges dici possint etiã apłi. puto ex eo faci
qͥntomagis ipsi reges habendi sunt. qui faciunt

Expanded text:
non excidendo dictum est. Excudi enim dicitur, quod in saxo caeditur vel formatur. Principes ergo tant quasi in terrae mollitiem altitudinem quamdam demerserunt: hi vero quos reges appellat, quasi fortiorestiam penetrant, ut perveniant ad profundiores aquas, scientes judicia Dei esse abyssum multam. Hi sunt apostam profunda possunt, et tam abscondita putei perscrutari, merito apostolos dixerimus, ex quibus aliquis dicebat: Nobis autem revelavit Deus per Spiritum sanctum. etiamtei penetrare mysteria, idcirco reges esse dicuntur, qui puteum istum etiam in petra exciderunt, ac dura et difficilia scientiae secreta penetraverunt. Quod autem reges dici possint etiam apostoli, puto ex eo facilquanto magis ipsi reges habendi sunt, qui faciunt
Abbreviated transcription (Latin):
tuminis. Oĩs gͦ heresis & om̃e peccatũ in ualle
ẽ. & ualle salsa. Peccatũ enĩ & iniqͥtas ñ ascen¬
det sursũ. s sẽꝑ ad ima & inferiora descendet.
Est gͦ & in ualle positꝰ. salsus atq amarꝰ omnis
hereticꝰ sensus. & oĩs actꝰ peccati. Qd enĩ dulce.
quid suaue potest habere peccatũ: S & am¬
pliꝰ aliquid habet. Si enĩ ueneris ad hereticã
sententiã. si ueneris ad amaritudinẽ peccati
uenisti ad puteos bituminis. Bitum̃ esca &
nutrim̃tũ ignis ẽ. Si gͦ & tu gustaueris aquã
de istis putcis. si fumpseris hereticũ sensum.
si peccati amaritudinẽ ceꝑis. fom̃ta in te et
gehenne uicendia p̃parabis. Et ꝓterea ad eos
qͥ nolunt de illo puteo aquã bibere quẽ pͥn¬
cipes fodiunt & reges. s ex istis qui in ualle
peccati st̃. & ignis mat̾iam alunt. dt. Incedite
in lumine ignis ur̃i. & slãme quã uobis ac¬
cendistis. Quid enĩ canitur apuo hunc puteũ:
Initiate inqͥt ei puteũ. fõdert̃ illũ pͥncipes. &¬

Expanded text:
tuminis: omnis autem haeresis et omne peccatum in valle est, et in valle salsa. Peccatum enim non ascendit sursum, sed semper ad ima et inferiora descendit. Est ergo in valle positus et salsus atque amarus, omnis haereticus sensus, et omnis actus peccati. Quid enim dulce, quid suave potest habere peccatum. Sed amplius aliquid habet. Si enim veneris ad haereticam sententiam, si veneris ad amaritudinem peccati, venisti ad puteos bituminis. Bitumen, esca et nutrimentum ignis. Si ergo et tum gustaveris aquam de istis puteis, si sumpseris haereticum sensum, si peccati amaritudinem coeperis, fomenta in te ignis et gehennae incendia praeparabit. Et propterea ad eos qui nolunt de illo puteo aquam bibere, quem principes fodiunt et reges, sed ex istis, qui in valle peccati sunt, et ignis materias alunt, dicitur: Incedite in lumine ignis vestri, et flamma quam vobis accendistis . Quid ergo canitur apud hunc puteum? Initiate ei, inquit, puteum. Foderunt illum principes,
Abbreviated transcription (Latin):
simul cũ fonte nominant᷑. accipiendũ ẽ u̾bũ d̾i.
puteus qͥdẽ si ꝓfundi aliqͥd mystetii tegit. fois
de puteis exponere. & singłarẽ de fonte. qͥa in
ꝓu̾bis dicit sapiencia. bibe aquas de puteoꝵ
tuoꝵ fonte. Mideamꝰ gͦ quoꝵ puteoꝵ unũ dixe¬
rit fontẽ. Ego puto. qd scientia ingeniti pa
beat. alius enĩ a patre filius. & ñ idem filiꝰ
qͥ & pater. sic̃ & ipse in euangłiis dicit. Alius

Expanded text:
inantur, accipiendum est verbum Dei. Puteus quidem, si profundi aliquid mysteriis tegit: fons luralem numerum de puteis exponere, et singularem de fonte: quia in Proverbiis dicit Sapientia: Bibe aquas de puteorum tuorum fonte . Videamus ergo quorum puteorum unum dixerit fontem. Ego puto quod scientia ingeniti Patlligi. Alius enim a Patre Filius, et non idem Filius qui et Pater, sicut et ipse in Evan
Abbreviated transcription (Latin):
tiũ cordi ur̃o. ut incipiat intellig̾ẽ qͥ sit puteuꝰ de qͦ aqͣ sptia¬
les hauriende st̃. & reficiendus ẽ credentiũ ppłs.
intiate gͦ ei hoc ẽ isrłi hunc puteũ. ut sensi mi¬
stico sis uis ẽ coiie uidens dm̃. de ꝓfundis possit
haurire. Ad istũ gͦ puteũ ut moyses id ẽ ler¬
Marcion uenisse sͥ uidetur ad istũ puteũ & basili¬
des. & ualentinꝰ. s qͥa ñ uenerunt ꝑ moysen. nec

Expanded text:
tium cordi vestro, ut incipiat intelligere quid sit puteus, de quo spie hauriendae sunt, et reficiendus est populus credentium. Initiate ergo ei, id est Israeli, hunc puteum, ut sensum mysticum si quis ex corde videt, Deum de profundis possit haurire. Ad hunc puteum Moyses, id est leMarcion venisse sibi videtur ad istum puteum, et Basilides et Valentinus; sed quia non venerunt per Moysen, non
Abbreviated transcription (Latin):
substantia subsistentẽ. uno tam̃ cũ patre & sp̃u¬
sc̃o ditatis fonte nominatũ ÷ aAdhunc gͦ puteũ
qͥa moyses de me scͥpsit. Ut qͥd conuocat nos:
Ut bibamꝰ aquas & cantemꝰ ei canticũ. hoc ẽ corde
credamꝰ ad iustitiã. & ote confiteam᷑ ad salutẽ.

Expanded text:
substantia subsistentem, uno tamen cum Patre et Spiritu Deitatis fonte nominatum. Ad hunc ergo puteum, quia Moyses de me scripsit . Vocat autem ut bibamus aquas, et cantemus ei canticum, id est, corde credamus ad justit
Abbreviated transcription (Latin):
omnẽ scͥpt᷑am. puteos reqͥrens. & ꝑuenis usq
ad euangłia & inuenies puteũ supͣ quẽ salua¬
tor nr̃ sedebat. reqͥescens post itineris laborem.
Tc̃ conueniente muliere samaritana. & uolente
aquã haurire de puteo. que eẽt in scͥpt᷑is putei
uł puteoꝵ uirtꝰ exponit᷑. & cõparatio fit aquarũ.
ũ & diuini mysterii pandunt᷑ archana. Dicit᷑ enĩ.
qͥa siqͥs bibat ex his aqͥs quas continebat iudeꝰ
ille t̾renꝰ. sitiat rursus. Qui autẽ ex illis bibe¬
rit quas dat dñs iħe: fiat in eo fons aque salien¬

Expanded text:
omnem Scripturam puteos requirens, et perveni usque omnem Scripturam puteos requirens, et perveni usque ad Evangelium, et invenies ibi puteum supra quem Salvator sedebat requiescens post itineris laborem; tunc cum veniente muliere Samaritana, et volente haurire aquam de puteo, quae esset in Scripturis putei vel puteorum virtus exponitur, et comparatio fit aquarum, ubi et divina mysterii panduntur arcana . Dicitur enim: Si quis bibat ex his aquis, quas continebat puteus ille terrenus, sitiet rursus. Qui autem ex illis biberit, quas dat Jesus, fiet in eo fons aquae salien
Abbreviated transcription (Latin):
tera possidere. Quid ẽ enĩ qđ magnoꝑe p̃cepit
dũs moysi ppłm congregare ut det eis aquã
bibendi gr̃a conueniret ad puteũ: Quio gͦ tan
greget ppłm ad hauriendã putei aquã: Unde
uilitas littere ad p̃ciositatẽ nos sp̃ualis remit¬
tit intelligentie. & ideo conueniens puto etiã
de aliis seͥpt᷑e locis puteoꝵ congregare myste¬
ria. ut ex cõparatione plurimoꝵ siqͥd p̾sens ser¬
mo obscuritatis continet elucescat. Ait gͦ sp̃c
uasis. & de puteoꝵ tuoꝵ fonte. & ñ suꝑfundan¬
tur tͥ aque foras extra tuũ fontẽ. Quãuis in
aliis exemplarib legerimꝰ. & effundant᷑ tͥ aque
extra tuũ fontẽ. Aque tue sint tͥ soli. & nemo
alienꝰ participet᷑ ex eis. Habet gͦ ut in his
de tuo uase. s de tuis uasis. & ñ dixit & de pu¬
tei tui fonte. s de puteoꝵ tuoꝵ fonte. Legimꝰ
habuisse & patriarcbas puteos. Habiit abra¬
hã. habuit & ysaac. puto autẽ habuisse & ia¬
cob. Et ab istis puteis sumpto inntio ꝑcurre

Expanded text:
ate conquerebatur. Quid est enim quod magnopere praecepit Deus Moysi populum congregare, ut det eis aquam bibendi gratia conveniret ad puteum. Quid ergo tagreget populum ad hauriendam putei aquam? Unde vilitas litterae ad pretiositatem nos spiritalis remittit intelligentiae. Et ideo conveniens puto, etiam de aliis Scripturae locis puteorum congregare mysteria, ut ex comparatione plurimorum, si quid praesens sermo obscuritatis continet eluceat. Ait ergo Spirivasis, et de puteorum tuorum fonte: et non superfundantur tibi aquae extra tuum fontem , quaxemplaribus legerimus, et effundantur tibi aquae extra tuum fontem. Aquae tuae sint tibi soli, et nemo alienus participet ex eis. Habet ergo, ut his de tuo vase, sed de tuis vasis; et non dixit, de putei tui fonte, sed de puteorum tuorum fonte. Legimus habuisse et patriarchas puteos. Habuit Abraham, habuit Isaac puteos, habuit autem et Jacob. Et ab istis puteis sumpto initio, percurre
Abbreviated transcription (Latin):
bis pat̾ aliũ paraclitũ sp̃mueritatis. Est gͦ tri
um hec distinctio ꝑsonatũ in patre & filio et
sp̃u scõ. que ad pluralẽ puteoꝵ numerũ reuo¬
cat᷑. S hoꝵ puteoꝵ unꝰ ẽ fons. una enĩ substan¬
tia ẽ & natura trinitatis. Et hoc mͦ ñ ociosa
inuenit᷑ scͥpt᷑e scẽ distinctio. que dicit de pu¬

Expanded text:
um Spiritum veritatis . Est ergo haec trium distinctio personarum, in Patre, et Filio, et Spiritu sancto, quae ad pluralem puteorum numerum revocatur. Sed horum puteorum unus fons, una substantia est, et natura Trinitatis. Et hoc modo non otiosa invenietur Scripturae sanctae distinctio quae dicit de pu
Abbreviated transcription (Latin):
unꝰ ẽ puceus. quẽ ñ posst̃ fodere uł excudere
nͥ muemantur reges & pͥncipes. Uete enĩ reges
& uere pͥncipes habendi sunt. qui possunt aufer¬
re t̾rã de puteo hoc. & amouere suꝑficiẽ littere.
ti regnũ de corpore suo depulerint. & nisticie re¬
gnũ patauerint in m̃bris sins. Detet enĩ eũ do¬

Expanded text:
puteus; quem non possunt fodere neque excidere, nisi inveniantur reges et principes. Vere enim reges et vere principes habendi sunt, qui possunt auferre terram de puteo hoc, et amovere super faciem litterae, ti regnum de corpore suo expulerint, et justitiae regnum paraverint in membris suis. De solitudi
Abbreviated transcription (Latin):
hostib repugnantib bello & armis hereditatẽ
t̾re reꝓmissionis accipiunt. Cũ uͦ ex necessitate qͥs
fuerit subiectus. tc̃ quando etiã nouissimũ im¬
micũ destrui necesse ẽ mortẽ ñerit gr̃a iã his qͥ¬
st̃. & hui qͥ st̃ a finib acaron & a sinistris partib
fluminũ. & alie quã plurime gentes. & de solis
sidomis dicit dñs. qdđ eos euersurꝰ sit. Sidoni aũ
dicunt᷑. sic̃ ante iã diximꝰ uenatores. Qgͦ intelligun

Expanded text:
bello et armis haereditatem terrae repromissionis accipiunt. Cum vero ex necessitate quis fuerit subjectus, tunc quando etiam novissimum inimicum destrui necesse est mortem, non erit jam in sunt et hi qui sunt ex finibus Accaron et a sinistris partibus fluminum, et aliae quamplurimae gentes; et de solis Sidoniis dixit Dominus quod eos eversurus sit. Sidonii autem dicuntur, sicut jam diximus, venatores. Qui inte
Abbreviated transcription (Latin):
parauerunt pedib meis. quib scilicet uenentur.
& decipiant aĩas ad peccatũ: Istos gͦ dñs ext̾minat.
quia si isti tales interierint uenatores. cũ iã ne-¬
mo fuerit qui laqueos tendat. & recia ut decipiat
animas in peccato. tẽ requiescet unusquisq sub

Expanded text:
ibus meis , » quibus scilicet venentur et decipiant animas peccantium? Istos ergo exterminat Dominus. Cum isti tales interierint venatores, cum jam nemo fuerit qui laqueos tendat et retia ut decipiat animas in peccato, tunc requiescet unusquisque sub
Abbreviated transcription (Latin):
necande hac appellatione decorentur.
matimȩ cũ aaddit᷑ ad p̾sbiteriũ setrmo iste qͥ saͥtur
plenꝰ dierũ.Si enĩ eui ꝓlixitate appellandus qͥs pres¬
biter uł senior uideret᷑. quẽ magis aliũ opoitebat
hoc nomine censeri quã pͥmũ adam. uł certe matu¬
salam. aut noe qui utiq longe plurib annis quã
ceteri in hoc mundo uixisse dcclarantur: S nc̃ ui¬

Expanded text:
ione decorantur, maxime cum additur ad presbyterum sermo iste qui sequitur: « Plenus dierum. » Si enim aevi prolixitate appellandus qui presbyter vel senior videtur, quem magis alium oportebat hoc nomine censeri, quam primum Adam, vel certe Mathusalem, aut Noe, qui utique pluribus quam caeteri annis in hoc mundo vixisse declarantur. Sed nu
Abbreviated transcription (Latin):
aut semior appellatus. s is qͥ longe breuioris tẽporis
utã dicxit. pͥmꝰ in scͥpturis sc̃ĩs abrahã p̃sbit̃ uł se¬
mor appellatur. Dictũ ẽ etiã ad moyseu a dño. Eli¬
ge tͥ ab om̃i ppło p̃spit̾os. qs tu ipse nosti quia prbri
st̃. s obserua etiã tu o auditor in om̃i scptura. sicu¬
bi inuenire potes appellationẽ hanc semor & plenꝰ die¬

Expanded text:
is qui longe brevioris temporis vitam duxit, primus in Scripturis sanctis Abraham presbyter vel senior appellatur . Dictum est etiam ad Moysen a Domino: Elige tibi ab omni populo presbyteros, quos tu ipse nosti, qui probi sunt . Sed observa etiam tu, o auditor, in omni Scriptura, sicubi invenire potes appellationem hanc, « senior et plenus die
Abbreviated transcription (Latin):
tut: habent gͥ nã repmissionẽ suã. & requieuert̃
ꝙ digni iudicati sunt ꝑ moysen caꝑe hereditatẽ.
U erũ tam̃ adhuc & ipsi pugnant & in certamine st̃ ꝓ
his qui iħu militant.S requiris qui sunt isti qui
pugnent. & que ẽ ista pugna quã illi gerunt. Ego
sic arbitror. quod om̃s illi qͥ dormierunt ante nos
patres pugnent nobiscũ adiuuent nos orationib
suis. Ita nãq etiã quendam de seniorib magistris
audiui dicentẽ in eo loco quo scriptũ est in nume¬
riꝰ qͥa ablingos sinagoga illa hanc sinagogã sic̃ ab¬
lingit uitulus herbã uiridẽ de campo. Dicebat
enĩ. Quare huiꝰmodi similitudo assũpta ẽ. nͥ qͥa
hoc ẽ qđ intelligendũ ẽ in hoc loco. qd sinagoga
di que nos p̃cessit in scis. ore & lingua consumet
aduersariã sinagogã. id ẽ orationib & precib ad¬
uersarios nr̃os absumet: Non gͦ in armis pugnan¬
dũ ẽ nobis aduersũ hostes nr̃os inuisibiles. sed

Expanded text:
missionem suam, et requieverunt, et digni judicati sunt per Moysen capere haereditatem; verumtamen adhuc et ipsi pugnant, in certamine sunt pro his qui sub Jesu militant. Sed et requiris qui sunt qui pugnent, et quae est pugna ista quam illi gerunt? Ego sic arbitror, quod omnes illi, qui dormierunt ante nos, patres pugnent nobiscum et adjuvent nos orationibus suis. Ista namque etiam quemdam de senioribus magistris audivi dicentem in eo loco in quo scriptum est in Numeris quia ablinget synagoga illa hanc synagogam sicut ablingit vitulus herbam viridem de campo; dicebat enim: Quare hujusmodi similitudo sumpta est, nisi quia hoc intelligendum est in loco quod Synagoga Domini, quae nos praecessit, in sanctis oret, et in lingua consumet adversarias synagogas, id est, orationibus et precibus adversarios nostros absumet? Non ergo in armis pugnandum est nobis adversus hostes nostros invisibiles, sed
Abbreviated transcription (Latin):
de transripas siuminũ ethiopie offerent sacͥficia.
Unde constat qđ in scdo aduentu hanc t̾rã multã
que suꝑest optinebit iħc. S & beati st̃ illi. qͥ pͥmo
eiꝰ aduentu obtenti st̃. Isti enĩ uere in gr̃a erunt.

Expanded text:
de trans ripas fluminum: Aethiopes offerent sacrificia; de trans ripas fluminum: Aethiopes offerent sacrificia; unde constat quod in secundo adventu hanc terram multam, quae superest, obtinebit Jesus. Sed beati sunt illi qui primo e
Abbreviated transcription (Latin):
riũ. Intuere añi & saluatotis nr̃i pͥmo quidẽ aduen¬
tu cũ uenit seminare uerbũ suũ in orbem t̾re. qͦ¬
mͦ cepit omtnẽ t̾rã solo seminis iactu. & quomͦ ad¬
uersatias potestates ex ea & angłos refugas qui
gentiliũ m̃tes obsederant effugauit. & interiꝰ se¬
minau̾̃it uerbũ. atq eccłias ꝓpagauit. Hec ẽ pͥ¬
ma eiꝰ totiusq t̾re possessio. Sequere autẽ me o
auditor ꝑ subtiles lineas uerbi: & ostendã tibi
quomͦ etiã scd̃o capiat t̾rã hanc que nc̃ dr ad iħm¬
multa ẽẽ derelicta. Audi de eo dicentẽ paulũ. O
portet enĩ eũ regnate donec pouat municos suos
t hec ẽ inqͥt t̾ra que derelicta ẽ. Om̃s fines phi¬
listum. & alia quã plurima que sequunt᷑. ulta
adhuc suꝑsunt quantũ ad nr̃a tẽpora spectat. que
uidemꝰ nondũ pedib iħi ẽẽ subiecta. quẽ necesse
qͥa om̃s gentes seruient ei. a finib fluminũ usq
ad fines t̾re. In conspectu eiꝰ ꝓcident cchiopes. &¬

Expanded text:
rium. Intuere Domini et Salvatoris nostri primum quidem adventum, cum venit seminare semen suum in orbem terrae, quomodo cepit omnem terram solo seminis jactu, et quomodo adversarias potestates ex ea et angelos refugas qui gentilium mentes obsederant effugavit, et interim seminavit verbum atque Ecclesias propagavit: haec est prima ejus totius terrae possessio. Sequere autem, o auditor, per subtiles lineas verbi, et ostendam tibi quomodo etiam secundo cepit terram hanc, quae nunc dimulta esse derelicta terra. Audi de ea dicentem Paulum: « Oportet eum regnare donec ponat omnes inimicos suos Et haec est, inquit, terra quae derelicta est, « Omnes fines Philisthiim, » et alia quamplurima quae sequuntur. Multa adhuc supersunt, quantum ad nostra tempora spectat, quae videmus nondum pedibus Jesu subjecta esse, quae necesse quia omnes gentes servientes a finibus fluminum usque ad fines orbis terrae in conspectu ejus. Procedunt Aethiopes
Abbreviated transcription (Latin):
deant. & om̃s nouerant. Et que st̾ tam magni
ista diuina responsa que hominib referuntur
ut dicant seni homini quia senex ẽ. qđ om̃s ui¬
debant. & om̃s nouerant: S mͥ uidetur magnũ
aliquod testimoniũ a dño ꝑ hoc dari filio naue
cũ ei dr. qͥa ꝓuectus dierũ es tu. Et quantũ qui¬
dẽ ꝓloqͥ nobis uł aꝑire de diuinis misterus fas
ẽ. ego arbitror. qd̾ sic̃ sol iste dies mundo fac̃
huic. ita & sol iustitie facit aliquos dies sp̃uales
qui fulgore ueritatis & lampade sapiencie
illustrentur. Siqͥs gͦ in p̃ceptis di uitã hanc
custodierit. atq om̃s adu̾sarios & hostes suos sub¬
egerit sp̃uales. ab istis paucis & malis dieb ꝓue¬
hitur & ꝓmouetur ad illos dies et̾nos & bonos
et̾ni solis luce signatos. Tali gͦ quodã ordine
intelligendus ẽ & iħe ex diuinis responsis ꝓue¬
ctũ dierũ ꝓnuntiari. Uerũ qm̃ instituimꝰ que¬

Expanded text:
omnes noverant. Et quae sunt tam magna ista divina responsa, quae homines disserunt, ut dicant homini seni, quia senex es, quod omnes videbant et omnes noverant. Sed mihi videtur magnum aliquod testimonium a Domino per hoc dari Nave es. » Et quantum quidem proloqui nobis vel aperire divinis mysteriis fas est ego arbitror quod sicut sol iste diem facit mundo huic, ita et Sol justitiae facit aliquos dies spiritales, qui fulgore veritatis et lampade sapientiae illustrentur. Si quis ergo in praeceptis Dei vitam hanc custodierit, atque omnes adversarios et hostes suos subegerit, spiritalis ab istis paucis et malis diebus provehitur, et promovetur ad illos dies aeternos et bonos aeterni solis luce signatos. Talis ergo quodam ordine intelligendus est et Jesus ex divinis responsis provectus dierum pronuntiari. Verum q
Abbreviated transcription (Latin):
donare dignetur dñs. ut explanationẽ ipsiꝰ
sp̃ualẽ inuenire possimꝰ. Cadebat aliquan¬
do ppłs in deserto. & moriebat᷑. Uenit autẽ¬
aaron pontifex & stetit in medio eoꝵ qui
moriebantur & eoꝵ qui uiuebant. ne ultra
uastatio mortis ꝓficeret etiã in ceteros. Ue¬

Expanded text:
donare dignetur ut explanationem ipsius spiritalem invenire possimus. Cadebat aliquando populus in deserto et moriebatur . Venit Aaron pontifex, et stetit in medio eorum qui moriebantur et eorum qui vivebant, ne ultra vastatio mortis proficeret etiam inter caeteros. Ve
Abbreviated transcription (Latin):
int̾ nos & illos qͥ ante aduentũ xͥ fuerant iusti. di¬
uatoris. sciebant tam̃ & sentiebant qͥa ñ ẽẽt illus
altare uerũ. ẜ qͥa forma & sigura erat futuri & ue¬
ri huiꝰ altaris. Nouerant hec illi quia u̾e hostie¬

Expanded text:
inter nos et illos qui ante adventum Christi fuerant justi, diinter nos et illos qui ante adventum Christi fuerant justi, divatoris, sciebant tamen et sentiebant quia non esset illud altare verum, sed quia forma et figura futuri veri