comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
diligit : Dilige: ñ potest fieri. nͥ benefaciaᷤ¬
S forte corripis: amor hoc facit ñ seuitia.
S forte cedis: ad disciplinã facis: qͥa amor
ipsuis dilectionis ñ te ꝑmittit neglige̾
indisciplinatũ. Et fit quodãm᷑ qͣsi diuersꝰ
fructus & contrariꝯ: ut aliqͣndo odiũ blan¬
diat᷑. & caritas seuiat. Nescio qͥs odit ini¬
micũ suũ: & fingit illi amicitiã. Uidet
illũ face̾ aliqͥdinali: laudat. Uult ẽẽ eum
p̃cipitẽ: uult cȩcũ ire ꝑ abrupta cupidi¬
tatũ suaꝵ: unde si forte ñ redeat. laudat:
qm̃ laudat᷑ peccator in desid̾iis aĩe sue.
Adhibet illi unc̾tionẽ adulationis suȩ. Ecce
odit &e laudat. Alt̃ uidet amicũ suũ tale
aliqͥd face̾: reuocat. Si illũ ñ audiat. ꝓfert
u̾ba etiã castigationis: obiurgat. litigat.
Aliqñ uenit᷑ ad hanc necessitatẽ. ut litiget.
Ecce odiũ blandit᷑: &e caritas litigat. Noli
attendere u̾ba blandientis: & quasi seui¬
ciam obiurgantis. Uenã inspice: radicẽ

Expanded text:
diligit? Dilige, nec potest fieri, quin bene faciaSed forte corripis? Amor hoc facit, non saevitia. Sed forte caedis? Ad disciplinam facis; quia amor ipsius dilectionis non te permittit negligere indisciplinatum. Et fit quodammodo quasi diversus fructus et contrarius, ut aliquando odium blandiatur, et charitas saeviat. Nescio quis odit inimicum suum, et fingit illi amicitiam: videt illum facere aliquid mali, laudat: vult eum esse praecipitem, vult caecum ire per abrupta cupiditatum suarum, unde forte non redeat; laudat, Quoniam laudatur peccator in desideriis animae suae ; adhibet illi unctionem adulationis suae: ecce odit, et laudat. Alter videt amicum suum tale aliquid facere, revocat; si illum non audiat, profert verba etiam castigationis, objurgat, litigat: aliquando venitur ad hanc necessitatem ut litiget. Ecce odium blanditur, et charitas litigat. Noli attendere verba blandientis, et quasi saevitiam objurgantis; venam inspice, radicem
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ homines amat: aut qͥa iusti st̃. aut ut
iusti sint amare debebit. Sic enĩ & seip¬
sum amare debet : aut qͥa iustus ẽ. aut
diligit. iniuste se diligit: qm̃ ad hoc se di¬
ligit ut sit inustus. Ad hoc gͦ ut sit malꝰ¬
enĩ diligit iniqͥtatẽ: odit aĩam suã. Ex ser

Expanded text:
 homines, aut quia justi sunt, aut ut justi sint, amare debet. Sic enim et seipsum amare debet, aut quia justus est, aut diligit, injuste se diligit, quia ad hoc se diligit, ut sit injustus; ad hoc ergo ut sit maluenim diligit iniquitatem, odit animam suam. Modus er
Abbreviated transcription (Latin):
recapitu lat᷑: in eo qd diliges ꝓximũ tuũ
tamquã te ipsum. Dilectio ꝓximi malũ
ñoꝑat᷑. Pienitudo aũ legis caritas. Nemo
aũ diligit ꝓximũ nͥ diligens dm̃: ut
hoc quantũ potest ꝓximo impendat ꝙ̃
diligit tam quã seipsũ. ut & ille diligat
dm̃: quẽ suꝑse non diligit. nec se nec ꝓ¬
ximũ diligit

Expanded text:
 ineo, quod diliges proximum tuum tamquam te ipsum\'. dilectio proximi malum non operatur, plenitudo autem legis caritas. nemo autem diligit proximum nisi diligens deum, ut hoc, quantum potest, proximo inpendat, quem diligit tamquam se ipsum, ut et ille diligat deum, quem si ipse non diligit, nec se nec proximum diligit
Abbreviated transcription (Latin):
S quid miraris: Quia caput & cet̾a
Cum uenerimus: tenebimus. Et iam
uisio erit: non fides. Cum uenerimus:
tenebimus. Et iam res erit: non spes.
Caritas quid: Numquid & ipsa modo
ẽ & tunc non erit: Si amamus creden¬
do. & non uidendo: quomͦ amabimꝰ
uidendo &e tenendo: Ergo caritas non¬
tantum erit. s ꝑfecta erit: sic̃t ait apłs.
fides. spes. caritas. tria hec: maior aũ
hoꝵ caritas. Hanc habentes. & in nob
nutrientes: securi illo adiuuante ꝑ se¬
uerantes in eo dicamus. Quis nos se¬
parabit a caritate xꝑi: Donec ipse mi
nis. Et quis supportat: qͥs omĩa tolerat:
S in his omnib suꝑamus. Unde: ẜ eũ
qui dilexit nos. Ergo si ds̃ ꝓ nob̃ quis
contra nos: Sicut scriptum ẽ. quia
ꝓꝑter te mortificamur totadie: estima¬
ti sumus sicut oues occisionis. Ex tract᷑¬
salmus iste filiis

Expanded text:
Sed quid miraris? Quia caput et caetecum venerimus, tenebimus; et jam visio erit, non fides: cum venerimus, tenebimus, et jam res erit, non spes. Charitas quid? numquid et ipsa modo est, et tunc non erit? Si amamus credendo et non videndo; quomodo amabimus videndo et tenendo? Ergo charitas erit, sed perfecta erit: sicut Apostolus ait, Fides, spes, charitas, tria haec; major autem horum charitas . Hanc habentes, et in nobis nutrientes, securi illo adjuvante perseverantes in eo, dicamus: Quis nos separabit a charitate Christi? donec ipse misnis. Et quis supportat? quis omnia tolerat? Sed in his omnibus superamus. Unde? Per eum qui dilexit nos . Ergo, Si Deus pro nobis, quis copropter te mortificamur tota die: aestimati sumus sicut oves occisionis. Psalmus iste filiis
Abbreviated transcription (Latin):
runt: Ecce ubi est. inte est: quia & fide ᷤᷤ
ipsa inte ipso ẽ. An fallit nos apłs qui
dicit habitare xꝑm ꝑfidem incordib
nris: modo ꝑfidem: tunc ꝑspeciem.
Modo ꝑ fidem: quandiu in uia. qͣn¬
diu inꝑegrinatione. Quandiui enim
sumus incorpore: ꝑegrinamur ad nõ.
ꝑ fidem enim ambulamus. ñ ꝑspeciẽ.
Si hoc ẽ fides: quid erit species: Audi qͥd¬
erit. ut sit ds omnia in omnibus.
Quid ẽ omĩa: Quicquid hic querebaᷤ
quicqͥd hic ꝓ magno habebas: ipse tͥ
Amabas manducare &e bibere: Ipse
tibi erit cibus: ipse tibi erit potus.
uolebas sanitatem corporis fragilẽ.
transeuntem: Ipse tͥ immortalitas e¬

Expanded text:
runt ? Ecce ubi est, in te est, quia et fides runt ? Ecce ubi est, in te est, quia et fides ipsa in te ipso est. An fallit nos Apostolus, qui dicit habitare Christum per fidem in cordibus nostris ? Modo per fidem, tunc per speciem: modo diu in peregrinatione; quandiu enim sumus in corpore, peregrinamur a Domino; per fidem enim ambulamus, non per speciem . Quid erit species? audierit: Ut sit Deus omnia in omnibus . Quid est, Omnia? Quidquid hic quaerebas, quidquid hic pro magno habebas, ipse tibi amabas? Manducare et bibere? Ipse tibi erit cibus, ipse tibi erit potus. Quid hic volebas? Sanitatem corporis fragilem, transeuntem? Ipse tibi immortalitas e
Abbreviated transcription (Latin):
hic est: ad iusticiam ꝑtinet ꝑe¬
grinationis nr̃e. Ipsum apłm audi.
Adoptionem inquit expectantes:
innobismetipsis in gemiscunus.
Adhuc ubi ẽ gemitus. iam potest
dici illa felicitas. de qua scriptura
dicit: transiet labor & gemitus:
Ergo adhuc inquit in nobismet ipsiᷤᷤ
ingemiscimus: adoptionẽ expectan¬
tes redemptionem corporis nr̃i. Ad¬
huc ingemiscunus. Quare: Spe
enun salui facti sumus. Spes autẽ
que uidetur. ñ ẽ spes. Qd̃ enim ui¬
det quis. quid sperat: Si aũ qd ñ ui¬
demus sꝑamus: ꝑ patientiam expe¬
ctamus. In hac ergo patientia: mar¬
tyres coronantur. Desiderabant quȩ ñ
uidebant: contempnebant q̃ ferebant.
In hac spe dicebant. Quis nos separabit
a caritate xꝑi: Tribulatio. an angustia.
An ꝑsecutio. anfames: an nuditas. an¬
ꝑicłm. an gladius: Quia ꝓpt̃ te. Et ubi
est ꝓpt̃ quem: Quia ꝓpt̃ te inqͥt mor¬
tificamur totadie. Propter te: Et ubi
est beati qui non uiderunt. & credide¬

Expanded text:
hic est, ad justitiam pertinet peregrinationis nostrae. Ipsum Apostolum audi: Adoptionem, inquit, exspectantes, in nobismetipsis ingemiscimus adhuc. Ubi est gemitus, jam non potest dici illa felicitas, de qua Scriptura dicit, Transiit labor et gemitus . Ergo adhuc, inquit, in nobismetipsis ingemiscimus, adoptionem exspectantes redemptionem corporis nostri. Adhuc ingemiscimus. Quare? Spe enim salvi facti sumus. Spes autem quae videtur, non est spes. Si enim videt quis, quid sperat? Si autem quod non videmus speramus, per patientiam exspectamus. In hac ergo patientia martyres coronabantur; desiderabant quae non videbant, contemnebant quae ferebant. In hac spe dicebant: Quis nos separabit a charitate Christi? Tribulatio? an angustia? an persecutio? an fames? an nuditas? an gladius? Quia propter te. Et ubi est propter quem? Quia propter te, inquit, mortificamur tota die . Propter te. Et ubi est, Beati qui non viderunt et credide
Abbreviated transcription (Latin):
inis enim legis xꝑc: ad iusticiam
consumit. s quia ꝑficit. Nã &e finitũ
cibum dicimus. qui manducabatur:
& finitam tunicam que texebatur.
llud ad consũptionẽ: hoc ad ꝑfectionẽ.
Quia gͦ quo tendamꝰ ñ habemus: cũ
ad xꝑm ꝑuenerimus. ipse cursus nr̃i
finis dicitur.
credenti. Intentio enĩ dirigitur
infinem: dirigit᷑ inxꝑm. Quare fi
referimus. Et cum ad eum ꝑueneri¬
mus: ultra qͦd queramꝰ non habebimꝰ.
Dicit᷑ enim finis qui consumit: & dr
finis qui ꝑficit. Alit̾ quippe intelligi¬
mus cum audimus. finitus est cib
quimanducabatur: &e alit̃ intelligi¬

Expanded text:
inis enim Legis Christus, ad justitiam consumit, sed quia perficit. Nam et finitum cibum dicimus qui manducabatur, et finitam tunicam quae texebatur: illud ad consumptionem, hoc ad perfectionem. Quia ergo ultra quo tendamus non habemus, cum ad Christum pervenerimus, ipse cursus nostri finis dicitur.redenti . Intentio ergo dirigatur in finem, dirigatur in Christum. Quare finreferimus; et cum ad eum pervenerimus, ultra quod quaeramus non habebimus. Dicitur enim finis qui consumit, dicitur finis qui perficit. Aliter quippe intelligimus cum audimus, Finitus est cibus qui manducabatur;
Abbreviated transcription (Latin):
torquentium curat inuidiam: dũ tam̃
incunctant̃ predicet donũ dĩ: quo uno
salui sunt filii ꝓmissionis. filii beneficii
diuini: filii gratie &e miscdiȩ: filii testa¬
menti noui. Erimum quod oĩs eiꝰ salu¬
tatio sic se habet. Gratia uobis &
sola uersatur. tam pugnacit᷑. tã mul¬
tipliciter. ut fatiget quid̃ẽ legentis in¬
tentionẽ: s tam̃ fatigatione utili ac sa
qͣm frangat.

Expanded text:
torquentium curat inuidiam, dum tamen incunctanter praedicet donum dei, quo uno salui fiunt filii promissionis, filii beneficii diuini, filii gratiae et misericordiae, filii testamenti noui. tatio sic se habet: Gratia vobis etsola versatur, tam pugnaciter, tam multipliciter, ut fatiget quidem legentis intentionem, sed tamen fatigatione utili ac salquam frangat.
Abbreviated transcription (Latin):
ne suꝑbiant đr. Noli altũ saꝑe s time.
Nam si d̾s naturabib ramis ñ peꝑcit: ne¬
ꝙ tͥ parcet. S ne de ipsis fractis desꝑet᷑
paulopost dicit. Et ipsi si ñ ꝑmanserint
in infidelitate: inserentur. Potens ẽ enĩ

Expanded text:
 dicitur: noli altum sapere, sed time; nam si deus naturalibus ramis non pepercit, neque tibi parcet. sed ne de ipsis fractis desperetur, paulo post dicit: et ipsi si non permanserint in infidelitate, inserentur; potens est enim
Abbreviated transcription (Latin):
ractos ramos dicit. qͥ ex ipsoppło in
xp̃o credere noluer̃t: & inipsa oleȩ ra¬
dice. id ẽ origine scõꝵ hebreoꝵ. tãꝙͣ oleastrũ
gentes insertas. ut fierent participes pin¬
guedinis oleȩ. Quo se redditũ gaudet apłs:
qui int̃ fractos ramos ꝑ incredulitatẽ fuit.
Inde seqͥppe lib̾atũ dicit. cũ se a iudais

Expanded text:
ractos ramos dicit, qui ex ipso populo in Christum credere noluerunt; et in ipsa oleae radice, id est origine sanctorum Hebraeorum, tanquam oleastrum gentes insertas, ut fierent participes pinguedinis olequi inter fractos ramos per incredulitatem fuit. inde se quippe liberatum dicit, cum se a iudaism
Abbreviated transcription (Latin):
romani. S contra consuetudinẽ ciui¬
tatis quȩ demonicis ritib fuerat ob¬
ligata parum uidebant: quia & ipsi
etiam si illa uana eẽ sentiebant. nat᷑e
tam̃ rerum sub unius ueri clĩ regimi¬
ne atq imꝑio constitute. religiosum
cultum qui deo debetur exibendum
putabant: seruientes ut ait apłs. cre¬
ature potius qͣm creatori: qͥ ẽ ds bene¬
dictus inscła. Huius dei ueri erat auxi¬
lium necessarium. a quo mutterentur
uiri scĩ ce ueraciter pii. qui ꝓ uera religi¬
one morerentur: ut false a uiuentib
tollerentur. Agamus itaq xꝑiani do

Expanded text:
Romani; sed contra consuetudinem civiRomani; sed contra consuetudinem civitatis, quae daemoniacis ritibus fuerat obligata, parum valebant: quia et ipsi etiamsi illa vana esse sentiebant, naturae tamen rerum sub unius veri Dei regimine atque imperio constitutae, religiosum cultum, qui Deo debetur, exhibendum putabant: servientes, ut ait Apostolus, creaturae potius quam Creatori, qui est benedictus in saecula . Hujus Dei veri erat auxilium necsancti uiri et ueraciter pii, qui pro uera religione morerentur, ut falsae a uiuentibus tollerentur. CAPUT XXX. Qualia de
Abbreviated transcription (Latin):
posteriore aũ interp̃tationẽ simula¬
chroꝵ. Effigies enim a fabro factas.
appellando nominib eaꝵ rerũ quas
fabricauit ds. transimitant u̾itatẽ dĩ
inmendacium: res aũ ipsas ꝓdiis ha¬
simulachrũ. qui ñ sic afficiatur ut ab
eo se exaudiri putet: ab eo sͥ prestari
quod desiderat speret: Itaq hoĩes
talib suꝑsticionib obligati. plerũq
ad ipsum solem dorsum ponentes. p̃ce ᷤᷤ
fundunt statuȩ quã solem uocant:
& cum sonitu maris a t̃go feriantur.
neptuni statuam quam ꝓ ipso mari
colunt quasi sentientem gemitibus
feriunt. hoc enim facit & quodãmͦ
extorquet illa figura menbroꝵ: ut
animus uiuens insensib corporis.
magis arbitretur sentire corpus quod
suo corpori simillimũ uidet quam
rotundum solem undasq diffusas: &
qͥcqͥd ñ eisdem liniamentis formatum
uiderit. quib illa formata sunt que
uiuentia iuidere consueuit. Ex libro
hec intelligentiores grauioresꝙ

Expanded text:
posteriore autem, interpretationes simulaposteriore autem, interpretationes simulacrorum: effigies enim a fabro factas appellando nominibus earum rerum quas fabricavit Deus, transmutant veritatem Dei in mendacium; res autem ipsas pro diis hasimulacrum, qui non sic afficitur, ut ab eo se exaudiri putet, ab eo sibi praestari quod desiderat speret? Itaque homines talibus superstitionibus obligati, plerumque ad ipsum solem dorsum ponunt, preces fundunt statuae quam solem vocant; t cum sonitu maris a tergo feriantur, Neptuni statuam quam pro ipso mari colunt, quasi sentientem gemitibus feriunt. Hoc enim facit et quodammodo extorquet illa figura membrorum, ut animus vivens in sensibus corporis, magis arbitretur sentire corpus quod suo corpori simillimum videt, quam rotundum solem undasque diffusas, et quidquid non eisdem lineamentis formatum conspicit, quibus illa formata sunt quae viventia videre consuevit. Contra haec intelligentiores gravioresque
Abbreviated transcription (Latin):
fieri demonioꝵ. Uidentur autẽ sibi
purgatioris religionis qui dicunt. nͦ
simulachrũ nec demoniũ colo: s ꝑ
effigiem corporalẽ. eiꝰ rei signũ intie¬
or quam colere debeo. Itaq interpre¬
tantur simulachra. ut alio loco dicart
significari t̾ram unde templũ solent
appellare telluris: alio mare sic̃t nep¬
tuni simulachro. alio aerem sieut
telluris imponunt: alio illud alio illd̾
sidus. uł illam aut illã creaturã: neq
enim cuncta enumerare sufficimꝰ. De qͥbꝰ
rursum cũ exagitari ceꝑint q̃d corpora
cȩlestibus quia nr̃o ea corpore contre¬
ctare ac contingere. nͥ ocłoꝵ radiis ñ
ualemus. non ita erubescunt: audent
que ilis regendis president numina.
Itaq apłi una sententia. penã istoꝵ.
dampnationẽq testatur. Qui trans¬
mutauerunt inquit ueritatẽ di in
mendacium: ce coluert̃ &e seruierunt
creature potuis quam creatori. qͥ ẽ d̾s
benedictus in scła. Nam pͥore parte hu¬
ius sententie simulachra dãpnauit.

Expanded text:
immolant. Videntur autem sibi purgatioris esse religionis, qui dicunt: Nec simulacrum, nec daemonium colo, sed effigiem corporalem ejus rei signum intueor, quam colere debeo. Itaque interpretatur simulacrum, ut alio simulacro dicant significari terram, unde templum solent appellare Telluris; alio mare, sicut Neptuni simulacro; alio aerem, sicutTelluris imponunt; alio illud, alio illud sidus, vel illam vel illam creaturam: neque enim cuncta enumerare sufficimus. De quibus rursus cum exagitari coeperint, quod corpora coelestibus quoniam nostro ea corpore contrectare atque contingere, nisi oculorum radiis non valemus, non ita erubescunt; responed quae illis regendis praesident numina. Itaque Apostoli una sententia poenam istorum damnationemque testatur: «Qui transmutaverunt,» inquit, «veritatem Dei in mendacium, et coluerunt et servierunt creaturae, potius quam Creatori, qui est benedictus in saecula» . Nam priore parte hujus sententiae, simulacra damnavit;
Abbreviated transcription (Latin):
pecies menbroꝵ quã naturalit
in animantib uiuentẽ uidere. atq
in nob̾met ipsis sentire consuenimꝰ
quamquã illi asserunt. in signũ aliqd
fabrefacta. atq eminenti collocata sug¬
gesto. cum adorari atq honorari a
multitudine ceꝑit. parit inunoqͦq
sordidissimũ erroris affectũ: ut qm̃
illo figm̃to non inuenit uitalem mo¬
tum. credat numen occultũ: effigiem
⁊am̃ iiuenti corpori similem: seduct᷑
forma ce cõmotus. auctoritate quasi
sapientium institutoꝵ obsequenti¬
umq turbarum. sine uino aliquo ha¬
bitatore ẽẽ non putat. Hinc & mala
demonia ad possidenda gentium si¬
mulachra talis hominũ affectꝰ inuitat.
qͦꝵ presidentiũ uaria fallacia mortiferi
seminant᷑ & multiplicantur errores.
Aliis itaq locis contra ista diuine litt̾e
uigilant: ne quisquã dicat cũ irrisa
fuerint simulachra. ñ hoc uisibile
Ipsa gͦ numina: in alio psalmo eadem
scriptura sic dampnat. Qm̃ dii genti¬
um inquit demonia: dñs aũ celos fec

Expanded text:
pecies membrorum, quam naturaliter in animantibus viventem videre, atque in nobismetipsis sentire consuevimus, quanquam, ut illi asserunt, in signum aliquod fabrefacta atque eminenti collocata suggestu, cum adorari atque honorari a multitudine coeperit, parit in unoquoque sordidissimum erroris affectum, ut quoniam in illo figmento non invenit vitalem motum, credat numen occultum; effigiem tamen viventi corpori similem, seductus forma et commotus auctoritate quasi sapientium institutorum obsequentiumque turbarum, sine vivo aliquo habitatore esse non putat? Hinc et mala daemonia ad possidenda Gentium simulacra talis hominum affectus invitat, quorum praesidentium varia fallacia mortiferi seminantur et multiplicantur errores. Aliis itaque locis et contra ista divinae Litterae vigilant, ne quisquam dicat, cum irrisa fuerint simulacra: Non hoc visibile Ipsa ergo numina in alio psalmo eadem Scriptura sic damnat: «Quoniam dii Gentium,» inquit, «daemonia; Dominus autem coelos fecit»
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s qui loquunt᷑ mendaciũ: non
mentior quia scriptũ ẽ. falsũ testi¬
moniũ non dices. Urgeat licet pres¬
suris carnem meam cui displiceo in
ueritate: audio dinn meum. nolite
timere eos qui corpus occidunt. Qͦ mͦ
homo: Responde cito: & uerũ. Et hõ¬
ñ sim: ne mendax sim. uide enĩ. Ds̃
de celo ꝓspexit suꝑ filios hominum:
ut uideat si ẽ intelligẽs aut reqͥrenᷤ
dmñ. Om̃s declinauerunt᷑. simul in¬
utiles facti sunt: ñ ẽ qui faciat bonũ.
ñ ẽ usq ad unum. Quare: Quia filii
hominũ eẽ uoluert̃. Ut aũ eos ab hi ᷤ
iniquitatib tolleret. redimeret cu¬
raret. sanaret filios hominũ: dedit
eis potestatem filios dĩ fieri. Quid gͦ
eratis. Omĩs homo mendar. Accedit
uob̃ grã dĩ: dedit uobis potestatem
filios dei fieri. Audite uocem patris di
si non filii altissimi. mendaces: qͥa oĩs
homo mendax. Si filii dei. si gr̃a saluꝯ¬
toris redempti. si precioso sanguine

Expanded text:
omnes qui loquuntur mendacium . Non omnes qui loquuntur mendacium . Non mentior, quia scriptum est, Falsum testimonium non dices. Urgeat licet pressuris carnem meam cui displiceo in veritate: audio Dominum meum, Nolite timere eos qui corpus occidunt . 6. homo? Responde cito, et verum, Et homo non sim, ne mendax sim. Videte enim: Deus de coelo prospexit super filios hominum, ut videret si est intelligens et requirens Deum. Omnes declinaverunt, simul inutiles facti sunt: non est qui faciat bonum, non est usque ad unum . Quare? Quia filii hominum esse voluerunt. Ut autem eos ab his iniquitatibus tolleret, redimeret, curaret, sanaret, mutaret filios hominum, dedit eis potestatem filios Dei fieri . Quid ergeratis; omnis enim homo mendax. Accedit vobis gratia Dei, dedit vobis potestatem filios Dei fieri. Audite vocem Patris mei si non filii Altissimi, mendaces; quia omnis homo mendax. Si filii Dei, si gratia Salvatoris redempti, si pretioso sanguine
Abbreviated transcription (Latin):
erbi gr̃a:. potens aliquis querit a
te ꝓpter predã suã. ꝓpt̾ rapinam suã.
ministerium falsi testimonii. Negaᷤᷤ
tu: negas falsum. ne neges uerũ. Ne
multis immorer: ille irascitur: potenᷤ
est. premit. Accedit amicus qui ñ uult
te ẽẽ inpressura: non uult ẽẽ in malo.
Iam forte quomͦ &e sathanas dño. scͥptũ
est dete. quia angłis suis mandauit
dete. ne offendas ad lapidem pedem
tuum: forte ce iste amieus tuus. qͥa
ꝑsuadere. quod putat te debere face̾.
Fac quod dicit. Quid: Hoc qd uult ille.
S timendum ẽ: falsum ẽ. Non legisti
omĩs homo mendax: Iam iste scan¬
dalum ẽ. Amicus ẽ. Quid facturꝰ es:
Ocłs ẽ. manus ẽ: amꝑuta ce ꝓice ab¬
ce ad hoc ne uideatur sibi aliqͥd dixissȩ
ad suadendũ mendaciũ. testimoniũ
de lege ꝓferens. &e urgens te de lege
contra legem: in lege enĩ scͥptũ ẽ. fal¬
sum testimoniũ ne dicas: &e in lege
scriptum ẽ. omĩs homo mendax.
Non mentior. quia scriptũ ẽ. ꝑdes

Expanded text:
erbi gratia, potens aliquis quaerit a te, propter praedam suam, propter rapinam suam, ministerium falsi testimonii. Negas tu: negas falsum, ne neges verum. Ne multis immorer, ille irascitur, potens est, premit. Accedit amicus, qui non vult te esse in pressura, non vult te esse in malo: Jam forte quomodo et satanas Domino, Scriptum est de te, quia Angelis suis mandavit de te, ne offendas ad lapidem pedem tuum . Forte et iste amicus tuus, quia persuadere, quod putat te debere facere. Fac quod dicit. Quid? Hoc quod vult ille. Sed mendacium est, falsum est. Non legisti, Omnis homo mendax ? Jam iste scandalum est. Amicus est, quid facturus es? Oculus est, manus est: Amputa, et projice abet ad hoc, ne videatur sibi aliquid dixisse ad suadendum mendacium, testimonium de Lege proferens, urgens te de Lege contra Legem. In Lege enim scriptum est, Falsum Testimonium ne dicas : et in Lege scriptum est, Omnis homo mendax.ia scriptum est, Perdes
Abbreviated transcription (Latin):
qđ substantialit̾ & naturalit̃ factũ ẽ : &e
donũ benignitatis eiꝰ qua placuit &e con¬
ciliatũ ẽ auctori suo. ut ñ int̾iret qͥcqͣd ab
eo ꝑ uerbũ fac̾tũ ẽ: unũdm qͦ creatore ui¬
uimꝰ. ꝑ quẽ reformati sapient̃ uiuimꝰ quẽ
diligentes ce qͦ fruentes beate uiuimus:
unũ dm̃ ex qͦ omĩa. ꝑ quẽ oĩa. in qͦ oĩa: ipsi

Expanded text:
 substantialiter et naturaliter factum est; et Donum benignitatis ejus, quo placuit et conciliatum est auctori suo, ut non interiret quidquid ab eo per Verbum factum est: unum Deum quo creatore vivimus, per quem reformati sapienter vivimus, quem diligentes et quo fruentes beate vivimus: unum Deum ex quo omnia, per quem omnia, in quo omnia, ipsi
Abbreviated transcription (Latin):
intelligimꝰ patrẽ & ueritatẽ. id ẽ lucẽ
interiorẽ. ꝑ quã illũ intelligimꝰ nulla
int̾posita ẽ creatura. Quare ipsam qͦq
ueritatem nulla ex parte dissimilem.
in ipso &e cũ ipso ueneremͣ: quȩ forma
est omniũ que abipso facta sunt. & ad
unũ nituntur. Unde apparet spiritalib
animis. ꝑ hanc formã facta ẽẽ omĩa: quȩ
sola implet qd appetunt omĩa. Que ta¬
men omĩa neq fierent a patre ꝑfiliũ:
neq suis finib salua eẽnt: nͥ d̃s sũme
bonus eẽt. Qui & nulli nature qͣ ab ipso
bona ẽẽ posset inuidit: & in bono ipso.
alia quantũ uellent. alia qͣntũ possent.
ut manerent dedit. Quare ipsũ donũ dĩ
cũ patre &e filio eque incõmutabile cole¬
re. & tenere nos conuenit. uniꝰ substantiȩ

Expanded text:
Patrem, et veritatem, id est lucem interiorem, per quam eum intelligimus, nulla interposita creatura est. Quare ipsam quoque veritatem nulla ex parte dissimilem in ipso et cum ipso veneremur, quae forma est omnium quae ab uno facta sunt, et ad unum nituntur. Unde apparet spiritualibus animis, per hanc formam facta esse omnia, quae sola implet, quod appetunt omnia. Quae tamen omnia neque fierent a Patre per Filium, neque suis finibus salva essent, nisi Deus summe esset, qui et nulli naturae, quae ab ipso bona esse possent, invidit; et in bono ipso alia quantum vellent, alia quantum possent, ut manerent, dedit. Quare ipsum donum Dei cum Patre et Filio aeque incommutabile colere et tenere nos convenit, uniusque substantiae
Abbreviated transcription (Latin):
laurentius malũ fecerat: ut apote¬
state occideret᷑: Quomͦ in illo impletũ ẽ
bonum fac ce habebis laudẽ ex illa: qñ
faciendo bonũ. tantos cruciatus meruit
laudem ex illa: hodie ñ honoraret᷑. ñ a
nobis predicaret᷑. ñ tanto p̃conio lauda
stas ipsa. Bonũ enĩ fecert̃ om̃s apli
interfecerunt potestates. Ergo si diceret
Modo aũ tempauit u̾ba: circũspexit ap¬
pendit. moderatus ẽ. circũcidit. Discite
quid audistis. Bonũ fac: &e habebis
laudem ex illa. Si enĩ iusta ẽ potestas.
habebis laudẽ exilla: etiã ipsa laudan¬
te. Si aũ iniqua ẽ : mortuus ꝓ fide. ꝓ
iusticia. ꝓ ueritate. habebis laudẽ ex
illa. etiã ipsa seuiente. Ex illa enĩ habe¬
bis. non ipsa laudante: s ipsa tͥ laudis

Expanded text:
Laurentius malum fecerat, ut a potestate occideretur? Quomodo in illo impletum est, Bonum fac, et habebis laudem ex illa, quando propter bonum tantos cruciatus meruit laudem ex illa, hodie non honoraretur, non a nobis praedicaretur, non tanto praeconio laudarstas ipsa. Bonum enim fecerunt Apostoli t, sed interfecerunt potius potestates. Ergo si diceret,Modo autem temperavit verba, circumspexit, appendit, moderatus est, circumcidit. Discite quod audistis: Bonum fac, et habebis lauhabebit laudem ex illa in ipsa laudante. Si autem iniqua est, mortuus pro fide, pro justitia, pro veritate, habebis laudem ex illa; etiam saeviente illa. Ex illa enim habebis, non ipsa laudante, sed ipsa tibi laudis
Abbreviated transcription (Latin):
in parte ꝓuidentiorẽ leniorẽq sententiã:
qͦd licet iudicib facere etiã ñ in causis
eccłie: Time gͦ nob̾cũ iudiciũ dĩ padris:
& cõmenda mansuetudinẽ matͥs. Cũ enĩ
tu facis: eccłia facit ꝓpt̃ quã tu facis. ce cuiꝰ
filius facis. Contende bonitate cũ malis.
Illi scelere immani menbra decorpore ui¬
uo uulserunt: tu oꝑe miscdie effice.
ut illa que nefandis oꝑib exercebant.
alicui utili oꝑi integra eoꝵ menbra de¬
seruiant. Iui ñ peꝑcert. correctionẽ sibi
p̃dicantib dĩ seruis: tu parce cõprehensis
parce ꝑductis. parce conuictis. Illi impio
xp̃m. Illi ministro eccłie occiso extorserunt
spaciũ uiuendi: tu inimicis eccłie uiuentibꝰ
relaxa spaciũ penitendi. Talem te oportet

Expanded text:
in partem prouidentiorem lenioremque sententiam, quod licet iudicibus facere etiam non in causis ecclesiae? time ergo nobiscum iudicium dei patris et commenda mansuetudinem matris. cum enim tu facis, ecclesia facit, propter quam facis et cuius filius facis. contende bonitate cum malis. illi scelere immani membra de corpore uiuo auulserunt, tu opere misericordi effice, ut illa, quae nefandis operibus exercebant, alicui utili operi integra eorum membra deseruiant; illi non pepercerunt correctionem sibi praedicantibus dei seruis, tu parce comprehensis, parce ductis, parce conuictis; illi impio ibe propter Christum; illi ministro ecclesiae occiso extorserunt spatium uiuendi, tu inimicis ecclesiae uiuentibus relaxa spatium paenitendi. talem te oportet
Abbreviated transcription (Latin):
e uob̃ quide dixisse
apłm legimus qd̾ ñ sine causa gla¬
dium geratis. &e ministri di sitis: uindi¬
ces in eos qui male agunt. S alia causa
ẽ ꝓuincie: alia causa ẽ eccłie. Illius t̃ribi¬
liter gerenda ẽ administratio. huiꝰ cle¬
ment̾ cõmendanda ẽ mansuetudo: ne¬

Expanded text:
e uobis quidem dixisse apostolum legimus, quod non sine causa gladium geratis et ministri dei sitis, uindices in eos, qui. male agunt. sed alia causa est prouinciae, alia est ecclesiae: illius terribiliter gerenda est administratio, huius clementer commendanda est mansuetudo.
Abbreviated transcription (Latin):
uid apło responsuri sunt. qui cũ &
hos geminos ad documentũ gratuite
gr̃e cõmemorandos uideret: nondũ
enim natis in qͥt. nec aliqͥd agentib
boni n aut mali. ut sedm electionẽ
ꝓpositũ di maneret. ñ ex oꝑib s ex uo¬
cante dictum ẽ. quia maior seruiet mi¬
nori: Deinde adiungens testimoniũ
ꝓpħe longe post quidem ista dicentis.
s tamen de hac re antiquũ dĩ consiliũ
declarantis. sicut scriptum ẽ inquit
iacob dilexi. esau aũ odio habui.
Hempe doctor gentium infide & ue¬
ritate istos geminos ñdũ natos. nicħ
boni aut mali egisse destat᷑. ut gr̃a cõ¬
mendet᷑: ut qd̾ dictũ ẽ maior seruiet
minori. ñ ex oꝑib s ex uocante dictũ
intelligatur: ut secdm electionẽ ꝓpositũ
dei maneret: & ñ meritũ hominis ante¬
iret. Non enĩ dicit electionẽ uolunta¬
tis humane siue nature cum par ẽẽt
in utroq mortis dampnationis q con

Expanded text:
uid apostolo responsuri sunt. qui. cum et hos geminos ad documentum gratuitae gratiae commemorandos uideret: Nondum enim natis, inquit, nec aliquid agentibus boni aut mali, ut secundum electionem dei maneret, non ex operibus sed ex uocante dictum est, quiamaior seruiet minori? deinde adiungens testimonium prophetae longe post quidem ista dicentis sed tamen de hac re antiquum dei consilium declarantis: Sicut scriptum est, inquit, Iacob dilexi, Esau autem odio habui. I 5 I Nempe doctor gentium in fide et ueritate istos geminos nondum natos nihil boni aut mali egisse testatur, ut gratia commendetur, ut, quod dictum est: Maior seruiet minori\', non ex operibus sed ex uocante dintelligatur, ut secundum electionem propositum Dei maneret, non meritum hominis anteiret. Non enim dicit electionem voluntatis humanae sive naturae, cum par esset in utroque mortis damnationisq
Abbreviated transcription (Latin):
cogitare conant᷑. Hanc sibi ex aduerso
opponens apłs: ait. Dicis itaq mͥ. Qͥd
adhuc conqueritur: Nlam uoluntati
eius quis resistit: Nobis hoc dictũ pu¬
temꝰ. Qͥd gͦ aliud qmͣ qd̾ respondit apłs.
respondere debemus: Aut si &e nos
talia mouent. qͥa ce nos hoĩes sumus:
simul oportet ut om̃s audiamꝰ dicentẽ.
Ohomo: tu quis es qui respondeas deo:
Nũqͥd dicit fignentũ ei qui se finxit:

Expanded text:
cogitare conantur. Hanc sibi ex aduerso cogitare conantur. Hanc sibi ex aduerso opponens apostolus ait: Dicis itaque mihi: \'Quid adhuc conqueritur? nam uoluntati eius quis resistit?\' nobis hoc dictum putemus. quid ergo aliud, quam quod respondit apostolus. respondere debemus? aut si et nos talia mouent, quia et nos homines sumus, simul oportet omnes audiamus. dicentem:s o homo, tu quis e s. qui respondeas deo? numquid dicit figmentum ei. qui
Abbreviated transcription (Latin):
ubi iusta posset eẽ uindicta: ut̃ hine
euidentius appareret a pena debita li¬
berato. ce gratis iustificato. quantũ be¬
neficii conferatur. qͦd alter equalit̃ reus.
sine punientis iniquitate punit᷑. Deniq
subiungit & dicit̾. Igitur ñ uolentis
neq currentis: s miserentis ẽ di. Hoc
ꝓpter eos dictum ẽ: qui ꝑ grãm lib̾ati
iustificantur. Propter eos autẽ suꝑ
quos ira dei manet. quia & ipsis ds̃
bene utitur. ad docendos alios quos
liberare dignat᷑: subiungit atq ait.
Dicit enim scriptura pharaoni. Quia
ad hoc te excitaui ut ostendã inte po¬
tentiam meã: & ut annuntiet᷑ nomen
meũ in uniu̾sa t̾ra. Deniq ad utrũq
concludens: ergo inquit cui uult mi¬
seretur. & quẽ uult obdurat. Profecto
neutrum aliqua iniquitate: s utrũq
miscdia ce ueritate. Et adhuc tamen
audax mouetur infirmitas: eoꝵ scilicet
qͥ scd̾m coniecturas cordis humani.
inscrutabilem altitudinẽ iudicioꝵ dei

Expanded text:
ubi justa posset esse vindicta. Et hinc ubi justa posset esse vindicta. Et hinc evidentius apparet, a poena debita liberato et gratis justificato quantum beneficii conferatur, quod alter aequaliter reus sine punientis iniquitate punitur. 17. Denique subjungit et dicit, Igitur non volentis neque currentis, sed miserentis est Dei: hoc propter eos dictum est, qui per gratiam liberati justificantur. Propter eos autem super quos ira Dei manet, quia et ipsis Deus bene utitur ad docendos alios quos liberare dignatur, subjunxit atque ait: Dicit enim Scriptura Pharaoni, Quia ad hoc te excitavi, ut ostendam in te potentiam meam et ut adnuntietur nomen meum in uniuersa terra. deinde ad utrumque concludens: Ergo, inquit, cuius uult, miseretur et, quem uult, obdurat, profecto neutrum aliqua iniquitate sed utrumque misericordia et ueritate. et adhuc tamen audax mouetur infirmitas eorum scilicet, qui secundum coniecturas cordis humani inscrutabilem altitudinem iudiciorum dei
Abbreviated transcription (Latin):
utiq qͥd his auditis humana posset
infirmitas. uł ignorantia cogitare:
& eandẽ questionẽ sͥ ipse ꝓponens:
qͥd gͦ dicemus in qͥt: Nũquid iniqͥtas
est apud dm̃: Continuo respondit: ab¬
sit. Rationemq reddens cur absit. id
est. cur non sit iniqͥtas apud dm̃: ñ ait
merita enim uł oꝑa iudicat etiã par¬
uuloꝵ. ꝙ̃ si adhuc sint in mat̃no utero
constituti. Quom enim hoc diceret.
qui iam dixerat de nondum natis.
& de his qui nicħ adhuc egerint boni
aut mali: qd ñ ex oꝑib s ex uocante
dictum ẽ maior seruiet minori: Sed
cum uellet ostendere cur in his ñ sit ini¬
qͥtas apud dm: moyses enim in qͥt mise¬
bo cui misericors fuero. Quid nos hic
docuit: nͥ ex illa massa pͥmi hominis.
cui merito mors debetur. ñ ad merita
hominũ. s ad dĩ miscdiam ꝑtinere.
qd qͥsq liberatur: Atq ita non ẽẽ
iniquitatẽ apud dm̃: quia neq remit¬
tendo neq exigendo qͦd debetur. in¬
iustus ẽ Ibi enim grata ẽ indulgentia.

Expanded text:
utique, quid his auditis humana posset infirmitas uel ignorantia cogitare. et eandem quaestionem sibi ipse proponens: Quid ergo dicemus inquit; numquid iniquitas est apud deum? continuo respondit: Absit. rationemque reddens, cur absit, id est cur non sit iniquitas apud deum, non ait: \'Merita enim uel opera iudicat etiam paruulorum, etiamsi adhuc sint in materno utero constituti\' — quo modo enim hoc diceret, qui iam dixerat de nondum natis et de his, qui nihil adhuc egerint boni aut mali, quod non ex operibus sed ex uocante dictum sit: Maior seruiet minori? — sed cumuellet ostendere, cur in his non sit iniquitas apud deum: Moysi enim dicit, inr, cui midocuit, nisi ex illa massa primi hominis, cui merito mors debetur, non ad merita hominum, sed ad Dei misericordiam pertinere quod quisque liberatur: atque ita non esse iniquitatem apud Deum; quia neque remittendo, neque exigendo quod debetur, injustus est? Ibi enim gratia est indulgentia,
Abbreviated transcription (Latin):
mus auctoritati scẽ scripture: qͦ nescit
falli nec fallere. Et sicut nondũ natos
ad discernenda merita eoꝵ. aliqͥd boni
uł mali egisse non credimꝰ ita om̃s sub
peccato eẽ quod ꝑunum hominẽ in¬
trauit inmundum. ce ꝑ om̃s homineᷤ
transiit: aquo ñ liberat nisigr̃a dĩ per

Expanded text:
mus auctoritati sanctae Scripturae, quae nescit mus auctoritati sanctae Scripturae, quae nescit falli, nec fallere. Et sicut nondum natos ad discernenda merita eorum aliquid boni vel mali egisse non credimus, ita omnes sub peccato esse, quod per unum hominem intravit in mundum, et per omnes homines pertransiit,
Abbreviated transcription (Latin):
gr̃am p̃dicari ñ meruit. qua sola posset
a scd̃e mortis ꝑnitie liberari: ille aũ ꝓ
meritis det̾iorib sicut putant gͣuiori
corpori implicitus. &e obhoc cordis obtun¬
si. cũ carnis illecebris ardentissina eu¬
pidine uinceret᷑. & ꝑ neqͥssimã uitam
peccatis pͥstinis qͥb ad hoc uenire me¬
ruerat. adderet peiora t̾rena. aut in
cruce tamen audiuit. hodie mecum
eris inparadiso. aut alicui cohesit
apło: cuiꝰ p̃dicatione mutatꝰ. ce ꝑ la¬
uachrum regenerationis salliuis effect
ẽ: ut ubi abundauit peccatũ suꝑa
bundaret &e gr̃a. Qͥd hinc respondeans
omĩno ñ uideo: qui uolentes humaniᷤ
coniecturis. iusticiã dĩ defendere
& ignorantes altitudinẽ gr̃e. fabu¬
las imꝓbabiles texuerunt. Tales¬
gͦ predestinari ce creari arbitror. ut qͥ
ingenii genus in filiis miscd̃iȩ ñ pre¬
derisse. itemq omne ingenii genus
ingehenne filiis pret̾ire: ut qui głat᷑¬

Expanded text:
gratiam praedicari non meruit, qua sola posset gratiam praedicari non meruit, qua sola posset a secundae mortis pernicie liberari; ille autem pro mentis deterioribus, sicut putant, grauiori corpori inplicitus et ob hoc cordis obtunsi, cum carnis inlecebris ardentissima cupidine uincerctur et per nequissimam uitam peccatis pristinis, quibus ad hoc uenire meruerat, adderet peiora terrena, aut in cruce tamen audiuit: hodie mecum eris in paradiso, aut alicui cohaesit apostolo, cuius praedicatione mutatus et per lauacrum regenerationis saluus effectus est, ut ubi abunbundaret gratia. Quid hinc respondeant, omnino non video, qui volentes humanis conjecturis justitiam Dei defendere, et ignorantes altitudinem gratiae, fabulas improbabiles texuerunt. go praedestinari et creari arbitror, ut quiingenii genus in filiis misericordiae non praeterisse: itemque omne ingenii genus in gehennae filiis praeterire. « Ut qui g
Abbreviated transcription (Latin):
Aut quomͦ credent᷑ ei quẽ ñ audier̃t
Quomodo aũ audient᷑ sine p̃dicante
Aluis aũ tardior ingenio. libidinosus.
deditus flagitiis. & facinorib cooꝑtꝰ.
ita gub̃̾netur ut audiat. credat bap¬
tizetur. rapiatur: aut si detertus hic
fuerit. Laudabilit hic uiuat: ubi duo
isti tam diuersa merita contraxerunt:
Non dico ut iste credat. ille ñ credat.
qd̃ ẽ ꝓpͥe uoluntatis: s ut iste audiat
qͦd credat. ille non audiat. Hoc enĩ ñ
est in hominis potestate. Ubi inquã
tam diu̾sa merita contraxert̃: Si in cęlo
egerunt aliquã uitam. ut ꝓ suis ac̃tib
ꝓpellerentur uł laberent᷑ int̾ras. cõgru¬
isq suȩ ante actȩ uite corporeis recep¬
taculis tenerentur: ille utiq meliꝰ ante
hoc mortale corpus uixisse credendꝰ est
qͥ eo non multum meruit p̃grauari.
ut & bonum haberet ingenium. & con¬
cupiscentiis eius mitiorib urgeretur.
qͥs posset facile suꝑare: & tam̃ cẽ sibi

Expanded text:
ant quomodo credent, quem non audierunt? ant quomodo credent, quem non audierunt? quomodo? Alius autem tardus ingenio, libidinibus deditus, flagitiis et facinoribus coopertus, ita gubernetur, ut audiat, credat, baptizetur, rapiatur, aut si detentus hic fuerit, laudabiliter hic vivat? Ubi duo isti tam diversa merita contraxerunt, non dico, ut iste credat, ille non credat, quod est propriae voluntatis; sed ut iste audiat quod credat, ille non audiat; hoc enim non est in hominis potestate: ubi, inquam, haec tam diversa merita contraxerunt? Si in coelo egerunt aliquam vitam, ut pro suis actibus propellerentur uel laberentur in terras congruisque suae ante actae uitae corporeis receptaculis tenerentur, ille utique melius ante hoc mortale corpus uixisse credendus est, qui eo non multum meruit praegrauari, ut et bonum haberet ingenium et concupiscentiis eius mitioribus urgeretur, quas posset facile superare, et tamen eam sibi
Abbreviated transcription (Latin):
In forte illud iam explosum repudi¬
atumq sentiendum ẽ. qd animȩ
prius incelesti habitatione peccantes
gradatim atq paulatim ad suorũ
meritoꝵ corpora ueniant: ac ꝓante
gesta uita magis minusue corporeis
pestib affligantur: Cui opinioni quã¬
uiis sacra scriptura aꝑtissime contradi¬
cat. que cum gr̃am cõmendaret. non¬
dum natis inquit neq qui aliquid
egerint boni aut mali. ut scđm elec̃¬
tionem ꝓpositum dĩ maneret. ñ ex
oꝑib s ex uocante dictũ ẽ. qd maior
seruiet minori: nec ipsi tamen qui
hoc sentiunt. euadunt huiꝰ questio¬
nis angustias: s in eis coartati. et
herentes similiter. o altitudo excla¬
mare coguntur. Unde enim fit ut
homo abineunti pueritia modestior
num iuic̃tor. qui oderit auaritiam.
luxuriam detestetur. atq ad uirtutes
ceteras ꝓuectior. aptiorq consurgat:¬
& tamen eo loco sit. ubi ei predicari
grã xꝑiana non possit: Quomͦ enĩ
inuocabunt: in quẽ non credider̃t:

Expanded text:
n forte illud iam explosum repudiatumque sentiendum est, quod animae prius in caelesti habitatione peccantes gradatim atque paulatim ad suorum meritorum corpora ueniant ac pro ante gesta uita magis minusue corporeis pestibus adfligantur? cui opinioni quamuis sancta scriptura apertissime contradicat. quae cum gratiam commendaret, nondum natis, inquit, nec qui aliquid egerint boni aut mali, ut secundum electionem propositum dei maneretnon ex operibus, sed ex uocante dictum est, quod maior seruiet minori, nec ipsi tamen qui hoc sentiunt euadunt huius quaestionis angustias, sed in eis coartati ct haerentos similiter \'o altitudo!4 exclamare coguntur. unde enim fit, ut homo ab ineunte pueritia modestior,num uictor, qui oderit auaritiam, luxuriam detestetur atque ad uirtutes ceteras proucctior aptiorque consurgat, et tamen eo loco sit, ubi ei praedicari gratia christiana nonpossit-quomodo enim inuocabunt, in quem non crediderunt?
Abbreviated transcription (Latin):
deum. Legi enim dei ñ est subiecta: nec
enim potest. Qui aũ incarne sunt: dõ
placere non possunt. Sapientiã qͥppe
carnis dixit. non sapientiam de sur¬
sũ descendentem: & in carne ñ ẽẽ eos
qui nondum de corpore exierunt:s
eos qui scđm carnem uiuunt signifi¬
catos eẽ manifestum ẽ.¬

Expanded text:
m dei non est subiecta, nec enim potest. qui autem in carne s 11111, deo placere non possunt. sapientiam quippe carnis dixit, non sapientiam desursum descendentem et in carne esse non cos, qui nondum de corpore exierunt, sed cos, qui secundum carnem uiuunt. significatos esse nianifestum e
Abbreviated transcription (Latin):
habemus ad discutiendã iusticiã iudicioꝵ
dĩ: ad discutiendã gr̃ãm gratiutã. nullis
meritis p̃cedentib ñ iniquã. Quȩ ñ tam
mouet cũ p̃stat᷑ indignis: quã cũ eque aliis¬
indignis negat᷑¬

Expanded text:
habemus ad discutiendam iustitiam iudiciorum dei, ad discutiendam gratiam gratuitam, nullis meritis praecedentibus non iniquam, quae non tam mouet, cum praestatur indignis quam cum aeque indignis a
Abbreviated transcription (Latin):
frustra dictũ ẽ: iudicia tua sic̃t abyssus mul¬
ta. Cuiꝰ abyssi altitudinẽ ueluti expauesceas:
exclamat apłs. Oaltitudo diuitiaꝵ sapĩe &
scientie dĩ. Premiserat quippe sententiã
mire ꝓfunditatis: dicens. Conclusit enĩ d̃s
om̃s in incredulitate: ut omĩb misereat᷑.
Cuius ꝓfunditate ueluti horrore ꝑcussus.
o altitudo inqͥt diuitiaꝵ sapientie & scien¬
tie di: quã inscrutabilia sunt iudicia eiꝰ.
& inuestigabiles uie eiꝰ. Qͥs enĩ cognouit

Expanded text:
frustra dictum est: iudicia tua sicut multa abyssus. cuius abyssi altitudinem ueluti expauescens exclamat apostolus: o altitudo diuitiarum sapientiae et scientiae dei! praemiserat quippe sententiam mirae profunditatis dicens: conclusit enim deus omnes in incredulitate, ut omnibus misereatur. cuius profunditatis ueluti horrore percussus; o altitudo, inquit, diuitiarum sa pientiae et scientiae dei! quam inser utabilia sunt iudicia eius et inuestigabiles
Abbreviated transcription (Latin):
uult obdurat. ñ mniquitate. s u̾itate uin¬
dicte. Que tam̃ miscd̃ĩa & ueritas ita sibi
r̃t sibi : ut nec miscdia impediat u̾itatẽ
qua plectitur dignus: nec u̾itas mĩam.
qualiberat᷑ indignus. Quȩ gͥ sua merita
iactaturus ẽ lib̾atus: cũ si digna suis m̾itis
redderent᷑ ñ ẽẽt nͥ dampnatꝰ: Nulla ne g
st̃ m̾ita iustoꝵ. St̃ plane: qͥa iusti st̃. Sed
ut iusti fierent: merita ñ fuerunt᷑. Iusti enĩ
facti st̃. cum iustificati ft̃: s sicut dicit apłs.
iustificati gratis ꝑ gr̃am ipsiꝰ. Ex ł de cor

Expanded text:
uult, obdurat non iniquitate sed ueritate uindictae. quae tamen misericordia et ueritas ita sibi runt sibi, ut nec misericordia impediat ueritatem. qua plectitur dignus. nec ueritas misericordiam. qua liberatur indignus. quae igitur sua merita iactaturus est liberatus. cum, si digna suis meritis redderentur. non esset nisi damnatus? nullane igitur sunt merita iustorum? sunt plane, quia iusti sunt. sed ut iusti fierent, merita non fuerunt: iusti enim facti sunt, cum iustificati sunt sed, sicut dicit apostolus, iustificati gratis per gratiam ipsius. Cum
Abbreviated transcription (Latin):
olunt ut si sit ipsigła in iustifican¬
dis impiis gratuita gr̃a. qͥ eiꝰ ignorantes
iusticiam. suã uolunt constituere: ut sui
ut retͥbuat᷑ eis ab illo de qͦ dictũ ẽ. qͥs pͥor¬
dedit illi &e retͥbuet᷑ ei: ce sua putantes p̃i¬
re merita. ad illum de qͦ audiunt. aut po¬
tius audire nolunt. qm̃ ab ipso &e ꝑ ipsũ
& in ipso sunt omĩa. Quaꝵ aũ diuitiaꝵ
ẽ altitudo sapĩe & scientie eiꝰ: ex his sunt
diuitie głe eiꝰ in uasa miscđie. que uocat
in adoptionẽ. Quas diuitias notas uult
facere etiã ꝑ uasa irȩ: quȩ ꝑfecta st̃ in ꝑ¬
ditionẽ. Et que sunt uie inuestigabiles:
niside qͥb inpsalmo canit᷑. uniuerse uie

Expanded text:
olunt ut sit ipsi gloria in justificandis impiis gratuita gratia, qui ejus ignorantes justitiam, volunt suam constituere, ut sui ut retribuatdedit illi et retribuetur ei? et sua putantes praeire merita ad illum, de quo audiunt aut potius audire nolunt: Quoniam ex ipso et per ipsum et in ipso sunt omnia. quarum autem diuitiarum est altitudo sapientiae et scientiae eius, ex his sunt diuitiae gloriae eius in uasa misericordiae, quae uocat in adoptionem. quas diuitias notas uult facere etiam per uasa irae, quae perfecta sunt in perditionem. et quae sunt uiae inuestigabiles. nisi de quibus in psalmo canitur: Uniuersae uiae
Abbreviated transcription (Latin):
uo uerba posuit: ut po sterius in¬
terpretaretur primum. Nam
hoc est abba: quod pater. Eleganter
autem intelligitur. non frustra duaꝵ
linguaꝵ uerba posuisse idem signifi¬
cantia ꝓpt̾ uniuersum ppłm qui de
iudeis &e gentib in unitatem fidei uo¬
catus est: ut hebreum uerbum ad he¬
breos. grecum ad gentes: utriusq ta¬
men uerbi eadem significatio ad eius¬
dem fidei sp̃sq unitatem ꝑtineret.

Expanded text:
uae posuit, ut posteriore interpretaretur primum: nam hoc est, Abba, quod Pater. Eleganter autem intelligitur non frustra duarum linguarum verba posuisse idem significantia, propter universum populum, qui de Judaeis et de Gentibus in unitatem fidei vocatus est: ut hebraeum verbum ad Judaeos, graecum ad gentes, utriusque tamen verbi eadem significatio ad ejusdem fidei spiritusque unitatem pertineat.
Abbreviated transcription (Latin):
ustificati autem gratis ꝑgrãm ipsius.
ne fides ipsa suꝑba sit. nec dicat sibi.
Si ex fide: quomͦ gratis: Quod enĩ fides
meretur: cur non potius redditur eum
donatur: tlon dicat ista homo fidelis:
quia cum dixerit. ut mereat᷑ iustificati¬
onem. habeo fidem: respondet᷑ ei. Quid
enim habes quod ñ accepisti: Cum gͦ
fides impetrat iustificationẽ. sicut uni¬
cuiq ds̃ partitus ẽ etiam mensuram
fidei. non gr̃ãm dei aliquid meriti pre
cedit humani: s ipsa gr̃a meret᷑ augeri.
ut aucta mereatur &e ꝑfici: comitante
non ducente. pedissequa ñ preuia uo¬
luntate. Unde ille qui dixit fortitudinẽ
meam ad te custodiam. causãq reddit
dicens. qm̃ ds̃ susceptor meus es. tamꝙͣ
requirens quib id meritis fuerit con¬
secutus. nicħq inse inueniens ante gra¬
tiam dei: deus meus inquit. miscd̃ia
eius preueniet me. Quantumcũq
inquit cogitauero antecedentia merita
mea: miscđia eius preueniet me. Pro¬
inde ab illo attributam fortitudinẽ

Expanded text:
ustificati autem gratis per gratiam ipsius , ne fides ipsa superba sit. 10. Nec dicat sibi, Si ex fide, quomodo gratis? quod enim fmeretur, cur non potius redditur, quam donatur?\' non dicat ista homo fidelis. quia, cum dixerit: \'Ut merear iustificationem, habeo fidem, respondetur ei: Quid enim habes, quod non accepisti? cum ergo fides impetrat iustificationem, sicut unicuique deus partitus est etiam ipsius mensuram fidei, non gratiam dei aliquid meriti prcedit humani, sed ipsa gratia meretur augeri, ut aucta mereatur perfici, comitante, non ducente, pedissequa, non praevia voluntate. Unde ille qui dixit, Fortitudinem meam ad te custodiam, causamque reddidit dicens, Quoniam Deus susceptor meus es; tanquam requirens quibsecutus, nihilque in se inueniens ante gratiam dei: Deus meus, inquit, misericordia eius praeueniet me. quantumcumque. inquit, cogitauero antecedentia merita mea, misericordia eius praeueniet me. proinde ab illo adtributam fortitudinem
Abbreviated transcription (Latin):
biciebatur crimen xꝑianis: hoc
ipsum quod xꝑiani ẽẽnt. Illa qͥ¬
dem gła erat. fortes libent̾̃ accipiebart
Et sic accipiebant: ut omĩno innoĩe
dñ sui ñ erubescerent. Oꝑuerat enim
irreuerentia faciem eoꝵ. habentiũ fron¬
dem pauli dicentis. Non erubesco de
euangłio: uirtus enim d̃i ẽ in salutẽ
omĩ credenti. O paule: nonne tu es ad¬
orator crucifixi: Parum ẽ inqͥt inde
mͥ non erubescere: immo hinc solum
ꝓbrium solum poterat obici. Nec iã
confusio poterat eẽ in conscientia iam
sanata: nec uerecundia in fronte tã

Expanded text:
iciebatur crimen Christianis, hoc ipsum quod Christiani essent. Illa quidem gloria erat: fortes libenter accipiebant, et sic accipiebant, ut omnino de nomine Domini sui non erubescerent. Operuerat enim irreverentia faciem ipsorum, habentium frontem Pauli dicentis: Non enim erubesco de Evangelio; virtus enim Dei est in salutem omni credenti . O Paule, nonne tu es adorator Crucifixi? Parum est, inquit, inde mihi non erubescere; imo hinc solum probrium solum poterat objici. Nam nec confusio poterat esse in conscientia jam sanata, nec verecundia in fronte tam