comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ nimis attendendo. cẽ ill qͥ dm̃ colunt. flu¬
ctuant &e nutant. qͣsi ꝑierit merces eoꝵ:
in erumpna. in morbo. in dolore. in ali¬
qua necessitate: de uident alios habere
sanitatẽ corporis. abundare tẽporalib
incolumitate suoꝵ gaudere. honorib flo¬
rere. eos qui ñ solũ dm̃ ñ colunt. s om̃ĩb

Expanded text:
et nimis attendendo, etiam illi qui Deum colunt, fluctuant et nutant, quasi perierit merces eorumin aerumna, in morbo, in dolore, in aliqua necessitate, et vident alios habere sanitatem corporis, abundare temporalibus, incolumitate suorum gaudere, nitore bonorum florere eos qui non solum Deum non colunt, sed et omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
moneret de oꝑib bonis: ait. Sieut glacies
in sereno: ita soluent᷑ peccata tila. Pecrata
rentes aũ dicunt᷑ flumina hiemalia: quȩ¬
magno impetu repentinis aqͥs impleta
currunt. Gelauimꝰ gͦ in captiuitate: con¬

Expanded text:
moneret de operibus bonis, ait: «Sicut glacies in sereno, ita solventur peccata tua» . Ergo peccata rentes autem dicuntur flumina hiemalia; magno enim impetu repentinis aquis impleta currunt. Gelaveramus ergo in captivitate; con
Abbreviated transcription (Latin):
uidelicet magnitudo ꝑicłi: uix facit credi¬
bile quod euaserunt. Magnã enĩ necem
ꝑtulerunt: in magnis discriminib fue¬
runt. Om̃io sic p̾ssi st̾. ut pene uiui con¬
sentirent: pene uiui absorberent᷑. Iam gͦ¬

Expanded text:
uia magnitudo periculi vix facit credibile quod evasit. Magnam necem pertulerunt, in magnis discriminibus fuerunt; omnino sic pressi sunt, ut pene vivi consentirent, ut pene vivi absorberentur: jam
Abbreviated transcription (Latin):
salmus iste ꝑtinens ad numerũ
canticoꝵ graduũ. de qͦ titulo in
nos ascendere. & leuare aias nr̃as ad do¬
minũ d̾m nr̃m affectu caritatis. atq pi-¬
etatis: ñ intendere in hoĩes qͥ prosꝑant᷑
in hoc scł̃o felicitate falsa atq seductoria:¬

Expanded text:
salmus iste, pertinens ad numerum canticorum graduum de quo titulo in nos ascendentes et levantes animas nostras ad Dominum Deum nostrum affectu charitatis atque pietatis, non intendere in homines qui prosperantur in hoc s
Abbreviated transcription (Latin):
ti qua transierunt: &e qͥa difficile erat
in de liberari. nͥ adeẽt manꝰ lib̾antis: &¬
in gaudio dixert̃. Nisi qͥa dñs erat in no¬
bis. Sic ceꝑunt cantare. Nondũ dixert̃.
unde euaserint: tanta exultatio ẽ. Nisi
qͥa dñs erat in nobis. dicat nc̃ isrł:n qͥa

Expanded text:
t, quo venerint; et quia difficile erat inde liberari, nisi adesset manus liberantis, in gaudio dixerunt, «Nisi quia Dominus erat in nobis.» Sic coeperunt cantare: nondum dixerunt unde evaserint; tanta exsultatio est: «Nisi quia Dominus erat in nobis.» 4. «Dicat nunc Isra
Abbreviated transcription (Latin):
mur de scͥpturi. que sonant &e transeũt.
quicqͥd in ȩcclia geritur temporalit̾ alliga¬
m̃ta sunt contͥtionũ. Et quẽ admodũ me
dicus ꝑfecta sanitate detrahit ligaturam:
sic in illa ciuitate iherłm hȩc omĩa tanqͣ¬

Expanded text:
mur vobis, ipsa quae sonant et transeunt, quidquid in Ecclesia geritur temporaliter, alligamenta sunt contritionum. Quemadmodum enim medicus perfecta sanitate detrahit ligaturam; sic in illa civitate Jerusalem, cum aeq
Abbreviated transcription (Latin):
Postea penituit eum quod tradidit do¬
minũ: &e dixit. P eccaui tradens sanguinẽ
iustum. Bene qͥdem timiusti :s. si spares
in misocdia eiꝰ quẽ timuisti. Ille desꝑando
abiit: & laqueo se suspendit. P rgo sie u¬
me dm: ut speres in miscd̾ia eiꝰ. Nis fuge

Expanded text:
Postea enim poenituit eum quod tradiderit Dominum, et dixit: «Peccavi, quia tradidi sanguinem justum.» Bene quidem timuisti; sed si sperares in misericordia ejus quem timuisti. Ille desperando abiit, et laqueo se suspendit. . Ergo sic time Dominum, ut speres in misericordia ejus. Si time
Abbreviated transcription (Latin):
suũ: & induit ille se mortalitate carnis. poe¬
guis quo fuso redimerem᷑: & illo sangume
collegit disꝑsiones isrłis. S si collecti st̃ olĩ
disꝑsi. ut in manu artificis ad ȩdificium¬
t᷑ mͦ disꝑsi. qͥ de manu artificis inqͥetudine

Expanded text:
um. Induit enim se ille mortalitatem carnis, eguis quo fuso redimeremur. Illo sanguine collegit dispersiones Israel. Et si ille collegit olim disdi sunt, qui de manu artificis inquietudine
Abbreviated transcription (Latin):
obseurũ ad aliqͥd ẽ: ñ ut tͥ neget᷑. s ut
medicꝰ ut pulses. Uoluit ut exercearis in
pulsando: ut pulsanti aꝑiretur. Pulsan¬
do exerceberis: exercitatꝰ latior efficieris
Latior factus: capies qͦd donat᷑. Noli gͥ re¬

Expanded text:
obscurum autem aliquid est, non ut tibi negetur, sed ut fecit, ut pulses: voluit, ut exercereris in pulsando; voluit, ut pulsanti aperiret . Pulsando exerceberis; exercitatus, latior efficieris; latior factus, copies quod donatur. Ergo no
Abbreviated transcription (Latin):
tores uerbi: & iumenta sunt. & serui. Pro¬
diicat t̾ra si irrigata ẽ fenum iumentis.
&e herbam seruituti hominũ. Ipse est em̃
fructus. ut possit fieri qͦd dicitur in euan¬
głio: ut ce ipsi recipiant uos in ȩt̾na taber¬

Expanded text:
tores verbi, et jumenta et servi sunt. Producat terra, si irrigata est, «fenum jumentis, et herbam servituti hominum.» Ipse est enim fructus, ut possit fieri quod dictum est in Evangelio: «Ut et ipsi recipiant vos in taber
Abbreviated transcription (Latin):
nuntios qͦsdam qͦs appellamꝰ sensus: ꝑci¬
pit ñ nͥ corporalia. Intelligibilia uͦ & sp̃u¬
alia: m̃te capiunt᷑. Quia gͦ illi obscurita¬
tẽ scͥpturarũ irriserunt. quȩ ꝓpt̾ea clausa
erat ut pulsantes exercerent᷑. ñ ut paruu¬
lis negarent᷑. humiliati sunt usq ad t̾rã.
ut cogitare ampliꝰ ñ possint. quã qͦd per

Expanded text:
s appellamus sensus, percipit nonnisi corporalia: intelligibilia vero et spiritualia mente capiuntur. Quia ergo illi obscuritatem Scripturarum irriserunt, quae propterea clausae erant, ut pulsantes exercerentur, non ut parvulis negarentur, humiliati sunt usque ad terram, ut cogitare amplius non possent, quam quod per
Abbreviated transcription (Latin):
meratur. Et multi crediderunt: & quali
cuerunt. Nouit tam̃ ille qͥd numeret: et
qͥd uentilet. Nam tanta ẽ celsitudo eũgłii:
ut fieret qͦd dictum ẽ. Annuntiaui & lo¬
citus sum: multiplicati st̃ suꝑ numerũ.

Expanded text:
meratur: Et multi crediderunt, vel multcuerunt; novit tamen ille quid numeret, et quid ventilet. Nam tanta est celsitudo Evangelii, ut fieret quod dictum est: «Annuntiavi et locutus sum, multiplicati sunt super numerum»
Abbreviated transcription (Latin):
qͣmͦ sint participes uniꝰ simplicis multi:
dite ad remedia saluatoris. Conterite cor.
malo. renascat᷑ in bono. diriget ipse: al¬
ligabit fracturã. consolidabit sanitatẽ:
& ñ erunt iam impossibilia nobis. quȩ
mͦ impossibilia st̃. Bonũ ẽ enĩ ut ꝯfiteat᷑¬
quis infirmitatẽ: qͥ uult ꝑuenire ad di¬

Expanded text:
quomodo sint participes unius simplicis multi? dite ad remedium Salvatoris; conterite cor, malo, renascatur in bono. Diriget ipse, alligabit fracturam, consolidabit sanitatem; et non erunt jam impossibilia nobis, quae modo impossibilia sunt. Bonum est enim ut confiteatur infirmitatem, qui vult pervenire ad di
Abbreviated transcription (Latin):
sanat confitentes. sanat se ipsos punientes.
sint eẽ illius miscd̾iam consequentes. Lales
sanat: s ꝑfecta eoꝵ sanitas transacta mor¬
talitate fiet: qñ corruptibile hoc induerit
incorruptionẽ: & mortale hoc induerit
immortalitatẽ. S qͥd ago inquies: ut cor

Expanded text:
sanat confitentes, sanat seipsos punientes, sint esse illius misericordiam sentientes. Tales sanat; sed perfecta eorum sanitas transacta mortalitate fiet, quando corruptibile hoc induerit incorruptionem, et mortale hoc induerit immortalitatem ; quando n
Abbreviated transcription (Latin):
hoc uitiũ armauit: ut apud eũ nemo de¬
trahere. audeat. Qd si ee̾̃t hȩc in nob̃ diligen¬
tia. ne passim obtrectatorib crederemꝰ : iam
om̃s detrahere timerent: ne. ñ tã alios.ꝙͣ.
se ipsos uiles detrahendo facerent. Suꝑbo¬

Expanded text:
hoc uitium armauit, ut apud eum dehoc uitium armauit, ut apud eum detrahere nemo audeat. quod si esset in nobis haec diligentia, ne passim obtrectatoribus crederemus, iam omnes detrahere timerent, ne non tam alios quam se ipsos uiles detrahendo facerent. s
Abbreviated transcription (Latin):
osentaneus eẽ cũ derogantib adu̾suᷤ pxi¬
mũ suũ: & ñ accipias suꝑ illo peccatũ. Et
alibi. Sepi aures tuas spmis: & noli audire
linguã nequã. Unde ⁊ alibi ide. dauid diũ¬
sas imnnocentiȩ species iusticieq dinineranᷤ:
de hac q̃ꝙ uͥtute. ñ tacuit dicendo. Et ohy¬
briũ ñ accepit adu̾sus ꝓrimos suos. Propt̃
uł in pͥmis extingui debeat: & ab his qͥ sese
instituere uolunt. proesus excludi. Nichil
enĩ tã inqͥetat aninĩa: nichil ẽ qͦd ita mo¬
bilem m̃t̃e. ac leuẽ faciat: quã facile totũ
credere: & obtrectatoꝵ u̾ba temerario as¬
sensu m̃tis seqͥ. Hinc enĩ crebre dissensio¬
nes. hinc odia iniusta nascunt᷑ : i. qͦd sepe
de amicissimis &̃ immicos facit: dũ con-¬
cordes qͥdẽ. s credulas animas maliloqui
lingua dissociat. At ꝯtͣ magna qͥes animi.
magnaq ẽ inoꝵ grauitas. ñ tẽmere de qͦqͣm
sinstrũ aliqͥd audire: beat ꝙ ẽ qͥ ita se otra

Expanded text:
consentaneus esse cum derogantibus aduersum proximum tuum; et non accipias super illum peccatum, et alibi: sepi aures tuas spinis et noli audire linguam nequam. unde et beatus Dauid diuersas innocentiae species iustitiaeque dinumerans, de hac quoque uirtute non tacuit dicendo: et obprobrium non accepit aduersus proximos suos, propteruel inprimis extingui debeat et ab his, qui se sancte instituere uolunt, prorsus excludi. nihil enim tam inquietat animam, nihil est quod ita mobilem mentem ac leuem faciat quam facile totum credere et obtrectatorum uerba temerario assensu mentis sequi; hinc enim crebrae dissensiones, hinc odia iniusta nascuntur. hoc est quod saepe de amicissimis etiam inimicos facit, dum concordes quidem sed credulas animas maliloqui lingua dissociat. at contra magna quies animi magnaque est morum grauitas non temere de quoquam sinistrum aliquid audire. beatusque est qui ita se contra
Abbreviated transcription (Latin):
dño nimis: inore meo. Nimis dici solet
ꝯsuetudine sermonis latini. qͦd płꝰ est
quã debet: cui ꝯtrariũ ẽ parũ. qͦd nmꝰ
Iste aut̃ u̾sus atar ñ habet.s ħt sp̃era:
qͦd qͥdam nr̃i int̾pretati st̃. ut ꝑ eo pone.¬
rent aliqñ nimis : aliqñ ualde. S si n¬
mis ꝓ eo. qͦd ẽ ualde. intelligat᷑: pot̾ in
laude poni. Na ista ꝯfessio: laułs signifi¬
cat. Ita enĩ ⁊ sequit᷑. Et in medio mul¬
toꝵ: laudabo eũ. Dicit᷑ ⁊ in alio psalmo.

Expanded text:
Domino nimis in ore meo, Nimis» dici solet in consuetudine sermonis latini, quod plus est quam debet: cui contrarium est parum, quod minus id quidam nostri sic interpretati sunt, ut pro eo ponerent aliquando «nimis,» aliquando «valde.» Sed si «nimis» pro eo quod est «valde» intelligatur, potest et in laude poni; nam et ista confessio laudem significat. Ita enim sequitur: «Et in medio multorum laudabo eum.» Dicit etiam in alio psalmo,
Abbreviated transcription (Latin):
scdiam suꝑ m̃bra eiꝰ. qu̾e ꝑseuerantissime.
in opem ⁊ m̾dicũ. Potest qͥdem accipi de
iuda: qͥa ñ ẽ decdignatꝰ dñs pauꝑ fieri.
cũ diues ẽẽt: ut illiꝰ pauꝑtate nos ditare¬
mur. Mendicũ aut̃. quomͦ intelligam:
nͥ forte qͥa dix̃ mulieri samaritans. da
mͥbibere: & in cruce dixit sitio: S qͦd

Expanded text:
 quae perseverantissime inopom et mendicum.» Potest quidem accipi de Juda; quia non est dedignatus Dominus pauper fieri, cum dives esset, ut illius paupertate nos ditaremur . Mendicum autem quomodo intelligam, nisi forte quia dixit mulieri Samaritanae, «Da mihi bibere» , et in cruce ait, «Siti
Abbreviated transcription (Latin):
genitꝰ dĩ filiꝰ diceret᷑. Hoc aut̃ factũ est:
ut ab illo qͥ creauerat. ꝑ id qͦd ñ ꝑierat.
id qͦd ꝑierat quereret᷑. Unde ⁊ hic sequit᷑.
Qͥa suauis ẽ miscłia tua. Lib̾a me: qͥa ege
nus & pauꝑ ego sũ. Egestas ⁊ pauꝑtas
infirmitas ẽ: ex q crucifixus ̾ xp̃c. Ee cor
meu̾ cont̾batũ ẽ intra me. Hoc ad illud re¬
fert᷑. qͦd ait appropinqnͣte passione. Tristis
ẽ anima mea: usq ad mortẽ. Sic̃ umbra¬
cũ declinat: ablatꝰ sũ. Hoc ipsũ mortem¬
significauit. Sic̃ enĩ ex umbra declinan¬
te. fit nor: sic ex mortali carne fit mors.
E t excussus sũ sic̃ locustȩ. Iam hoc ĩ m̃bͥs¬

Expanded text:
genitus Filius Dei diceretur. Hoc autem factum est, ut ab illo qui creaverat, per id quod non perierat, id quod perierat quaereretur: unde et hic sequitur, «Quia suavis est mispauper ego sum.» Egestas et paupertas, infirmitas est, ex qua crucifixus est. «Et cor meum conturbatum est intra me.» Hoc ad illud refertur, quod ait propinquante passione, «Tristis est anima mea usque ad mortem» . cum declinat ablatus sum, id est mortuus. Sicut enim ex umbra declinante fit nox, sic ex mortali carne fit mors. Et excussus sum sicut locustae. Hoc jam in m
Abbreviated transcription (Latin):
in głam ĩmortalitatis exurgens. Cũta¬
q dixisset genua mea infirmata st̃ a
ieiunio: uͥ significatũ ẽẽ arbitor eos. qͥm
m̃ebris eiꝰ fortes eẽ uidebant᷑: tãꝙ̃ p̃sen¬
tia panis qͦ sustentab̾ant᷑ abstracta. in eiꝰ
passione defecisse usq ad negationẽ. qͦ
apparuit in petro: tanꝗͣ ad eos confirman¬
mea morte defitientes. mea resurrectiõe
firmarẽ: & misso sp̃u scõ ungerẽ: qͥñ ad
eos uenisset. nͥ ego abissem: hoc enĩ dix̃.¬

Expanded text:
in gloriam immortalitatis exsurgens. Cum itaque dixisset, «Genua mea infirmata sunt a jejunio,» ubi significatum esse arbitror eos qui in membris ejus fortes videbantur, tanquam praesentia panis quo sustentabantur abstracta, in ejus passione defecisse usque ad negationem, quae apparuit in Petro; tanquam ad eos confirmanmea morte deficientes, mea resurrectione firmarem, et misso Spiritu sancto unguerem, qui non ad eos venisset, nisi ego abiissem. Hoc enim dix
Abbreviated transcription (Latin):
Maxime homines id̾o p̃cingunt᷑ ut ad oꝑan¬
dũ sint aptiores: ne uestis sinibꝰ p̾pecliant᷑.
Gͦ maledictione se p̃cingit. qͥ malũ ñ repen¬
tinũ . s dispositũ aggredit᷑. ⁊ ita dicit
malefacere. ut semꝑ paratꝰ sit. Hoc opus¬

Expanded text:
Maxime homines ideo praecinguntur, ut ad operandum sint aptiores, ne vestis sinibus praepediantur. Ergo maledictione se praecingit, qui malum non repentinum, sed dispositum aggreditur, et ita discit malefacere, ut semper paratus sit: u
Abbreviated transcription (Latin):
int̾itũ: scił sempit̾nũ. In gen̾atione una
deleat᷑ nom̃ eiꝰ. Qui generati st̃. ñ re¬
generati: iđo in una generatione de¬
lent᷑. Nam in alt̾a .i. in regeneratione si
eam cognoscerent. & tenerent: ñ dele̾nt᷑.
In memoriã redeat iniqͥtas patrũ eiꝰ an
tat̾ẽ. Sic enĩ eis dicit. Testimoniũ estiᷤ
uob̾met ipsis: qͥa. filii estis eoꝵ. qͥ ꝓpħas
occiderunt. & paulopꝰ ait. Ut ueniat

Expanded text:
interitum sempiternum. «In generatione una deleatur nomen ejus.» Quia generati sunt, non regenerati, ideo in una generatione delentur: nam in altera, id est in regeneratione, si eam cognoscerent et tenerent, non delerentur. «In memoriam redeat iniquitas patrum ejus in itatem. Sic enim eis dicit, «Testimonium estis vobismetipsis, quia filii estis eorum qui Prophetas occiderunt:» et paulo post ait, «Ut veniat
Abbreviated transcription (Latin):
captiuitatẽ. Qͥd ẽ aut̾e m̃dicare: nͥ ad ho¬
minũ miseriam uiuere. sic̃ uiuunt sub
earũ gentiũ regib. in qͦs tnͣslati st̃. Et eici¬
antur de habitationib suis. Ita factũ c̃.
Scrutetur fenerator omne̾ substantiã eiꝰ.¬

Expanded text:
aeorum. Quid est autem mendicare, nisi ad hominum misericordiam vivere, sicut vivunt sub earum gentium regibus, in quas translati sunt? «Ejiciantur de habitationibus suis.» Ita factum est. «Scrutetur fenerator omnem substantiam e
Abbreviated transcription (Latin):
in suis ptꝰ mort̾e cuiꝰq ꝯtingunt. ullos mor¬
tuos tangit dolor : aut hȩc salt̾e scire putan¬
di st̃. quoꝵ sensꝰ ẽ alibi ꝓ meritis. siue bene.
siue. male: Cui respondeo. magnã qͥdẽ ẽẽ
questionẽ: nec in sententia disserendam.
eo qͦd sit oꝑis ꝓlixioris: utrũ. uł. quomͦ¬

Expanded text:
in suis post mortem cujusque contingunt, ullus mortuos tangit dolor? aut haec saltem scire putandi sunt, quorum sensus alibi est pro meritis, seu bene, seu male? Cui respondeo magnam quidem esse quaestionem, nec in praesentia disserendam, quod sit operis prolixioris, utrum, vel qu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ bonis: & odiũ ꝓ dilectione mea. Hic est
om̃is.⁊ magnꝰ reatꝰ illoꝵ. Nam qͥd nocere po¬
tuert ꝑsequendo: uoluntate. ñ necessitate
morienti: S ipsũ odiũ ẽ cͥmen maximũ ꝑ¬
sequentis: qu̾auis sit. uoluntaria pena pa

Expanded text:
 inquit, «pro dilectione mea.» Hic est omnis et magnus reatus illorum. Nam quid nocere potuerunt persequentes, voluntate, non necessitate morientem? Sed ipsum odium est crimen maximum persequentis,
Abbreviated transcription (Latin):
M aledicent illi:. & tu benedices. Uana ẽ gͦ¬
& falsa maledictio filioꝵ hominũ. diligen.¬
tiũ uanttatẽ: & querentiũ m̃datium.
Ds aut̃ cui benedicit: bene facit qͦd dicit.
Qui insurgunt in me. ꝯfundant᷑. Ut enĩ
arbitrant᷑. S cũ exaltatꝰ fuero a t̾ra suꝑ

Expanded text:
Maledicent illi, et tu benedices. Vana est ergo maledictio filiorum hominum, diligentium vanitatem, et quaerentium mendacium . Deus autem cum benedicit, facit quod dicit. Qui insurgunt in me, confundantur. arbitrantur, cum exaltat
Abbreviated transcription (Latin):
talia. Qua detractione. ab illo aũtebant. eos.
quoꝵ ꝯfessionẽ illȩ querebat: & idõ potiꝰ hoc
dixit. ut ostender& magis eos nocere. qͥ xp̃o
dethrahunt. & ꝑ hoc animas int̾ficiunt: ꝙͣ.
qͥ mortałe eiꝰ carnẽ mox resurrecturã ꝑenie

Expanded text:
talia. Qua detractione ab illo avertebant eos quorum conversionem ille quaerebat: et ideo potius hoc dixit, ut ostenderet magis cos nocere qui Christo detrahunt, et per hoc animas interficiunt, quam qui ejus mortalem carnem, mox praesertim talia. Qua detractione ab illo avertebant eos
Abbreviated transcription (Latin):
aliis undecĩ dñm sequebat᷑: ĩã credat᷑ omia
quȩ habebat ita dimisisse filiis ⁊ uxou: ut.
ñ inde sinceriter uł ꝑseuerant̾ uinculũ
cupiditatis abruꝑit. Qãe si ea uelut. uen.¬
dere uidet᷑. distͥbuendo pauꝑibus: ꝓfecto fa¬
ceret qͦo ananias post dñi ascensionẽ. Neq
enĩ metueret. ne hoc dñs diunitate cog¬
nosceret. quẽ falli putabat: qnͣdo ea quȩ
mittebant᷑. de loculis auferebat. S iam¬

Expanded text:
aliis undecim Dominum sequebatur; credat eum omnia quae habebat ita dimisisse filiis et uxori, ut non inde sinceriter vel perseveranter vinculum cupiditatis abruperit: qui etiamsi ea velut vendere videretur distribuenda pauperibus, profecto faceret quod Ananias post Domini ascensionem . Neque enim metueret ne hoc Dominus divinitate cognosceret, quem falli putabat, quando ea quae mittebantur, de loculis auferebat .
Abbreviated transcription (Latin):
de illo uno homine. omĩa quȩ hic in malo
dicta st̃ intelligere. conem̃: expositionis ra
habent illustrẽ intellectũ nͥ cũ referunt᷑ ad
ȩccłiam. cuꝰ ille aguoscit᷑ in figura gestasse
ꝑsonã ꝓpt̾ pͥmatũ qu̾ẽ in discipłis habuit.
sicut ẽ. ⁊ dabo claues regni cȩloꝵ :⁊ si qͣ huiꝰ

Expanded text:
de illo uno homine omnia quae hic in malo dicta sunt intelligere conemur, expositionis ratantur, nec tamen habent illustrem intellectum, nisi cum referuntur ad Ecclesiam, cujus ille agnoscitur in figura gestasse personam, propter primatum quem in discipulis habuit; sicuti est, «Tibi dabo claves regni coelorum» , et si
Abbreviated transcription (Latin):
ueniet ei. Qũaꝙͣ. ⁊ iudis maledictionẽ dilexe¬
tit. furando de loculis dñi. ⁊ dñm uendendo.
atq tradendo: tam̃ aꝑtiꝰ ppłs ille dilexit
maledictionẽ qnͣdo dix̃ ĩsanguis eiꝰ suꝑ noᷤ.
ce suꝑ filios nr̃os. Et noluit b̾ndictionẽ:
⁊ elongabit᷑ ab eo. Iudas qͥdem noluit¬

Expanded text:
veniet ei.» Quanquam et Judas maledictionem dilexerit, et furando de loculis, et Dominum vendendo atque tradendo; tamen apertius populus ille dilexit maledictionem, quando dixit: «Sanguis ejus super nos et super filios nostros» . «Et noluit benedictionem, et elongabitur ab eo.» Et Judas quidem, qui
Abbreviated transcription (Latin):
mea ẽ. Anima quȩ. peccauerit: ipsa mo¬
riet᷑. Hoc qͥppe. dictũ ẽ de his. qͥ ꝯu̾tunt᷑ ad
dñin: & ñ imitant᷑ mala parentũ suorum.
do. dissimiles fuerint. Ad illud aut̃ quod
dictũ ẽ. reddã peccata parentũ in filios:
aẽ eoꝵ quoꝵ imitatores st̃. merita sortian¬
tur. Si gͦ iudas tenera locũ ad quẽ uoca¬
tus ẽ: nullom᷑ ad eũ uł. sua p̃t̾ita. uł pa¬
rentũ miqͥtas ꝑtinerae. Qͣa gͦ ñ tenuit.
ad optionẽ in familia dĩ: s iniquitatẽ
uetusti gen̾is potiꝰ elegit: redit iniqͥtas pa-¬
trũ eiꝰ inospectu dñi : ut in ea &̃ ipse puni¬
ret᷑: & peccatũ matͥs eiꝰ. ñ ẽ in eo deletum.

Expanded text:
a quae peccaverit, ipsa morietur.» Hoc quippe dictum est de his qui convertuntur ad Deum, et non imitantur mala parentum suorum; do dissimiles fuerint . Illud autem quod dictum est, «Reddam peccata patrum in filios,»etiam eorum quos imitati sunt, merita sortiantur. Si ergo Judas teneret illud ad quod vocatus est, nullo modo ad eum vel sua praeterita, vel parentum iniquitas adoptionem in familia Dei, sed iniquitatem vetusti generis potius elegit, rediit iniquitas patrum ejus in conspectu Domini, ut in eo etiam ipse puniretur, et peccatum matris ejus non est in eo deletum.
Abbreviated transcription (Latin):
restat. Laudatio diuina cessabit in nobi :
Absit. Nam lingua ad horam laudet: uita
semꝑ laudet. Inde enĩ bonꝰ psalmꝰ. s salmꝰ
quippe cantꝰ ẽ ñ quilibet: s ad psalt̾ium.
sic̃ lira & eythara. & huimodi organa. quȩ
inuenta sunt ad cantandum. Qui gͦ psallit
ñ sola uoce psallit: s assũpto etiã quodam
organo qͦd uocat᷑ psalt̾ium accedentibus
lere: Non sola uox tua sonet laudes dei:
canta: ut nunquã sileas. Negociũ magis
&e fraudem cogitas. siluisti a laude dĩ: &
blasphemas dm. Itaq ad auriũ exhortatio¬
nẽ canta uoce. corde ne sileas: uita ne tace

Expanded text:
s, laudatio divina cessabit in nobis? Non sic; nam lingua tua ad horam laudat, vita tua semper laudet. Inde ergo bonus psalmus. 2. Psalmus quippe cantus est, non quilibet, sed ad psalterium. sicut cythara, et hujusmodi organa, quae inventa sunt ad cantandum. Qui ergo psallit, non sola voce psallit; sed assumpto etiam quodam organo, quod vocatur psalterium, accedentibus lere? Non solum vox tua sonet laudes Dei, canta, ut nunquam sileas. Si enim ore clamas, et fraudem cogitas, siluisti a laude Dei, etblasphemas Deum. Itaque ad aurium exhortationem canta voce; corde ne sileas, vita ne tace
Abbreviated transcription (Latin):
oculus eũ uidebit. Iubilate gͦ om̃is terra:
cantate & exultate & psallite. Iubilemꝰ cor¬
temꝰ dño cunctis motib cordis. & corporis :
psallant manꝰ. pedes. ⁊ ocłi seruientes dño.
in officiis suis. Psallite dño in eythara: in

Expanded text:
ra, cantate et exsultate, et psallite. Jubilemus cortemus in Domino cunctis motibus corporis; psallant manus, pedes, oculi. servientes Domino in officiis suis. « Psallite Domino in cithara, in
Abbreviated transcription (Latin):
nu qͥppe carni heret: & carnẽ excedit. Et
qmquã de carne oriat᷑: suꝑat carnẽ. fies
gͦ de carnali. spũalis. ildhuc carne calcas
t̾rã: & sp̃u erũpis in cęlũ. In carne. enĩ iam
ambulantes inqͥt: ñ scd̃m carnẽ. militamꝰ.¬
Tuba cornea te erigat adu̾sus diabolũ: ñ
tuba carnea adu̾sꝰ frẽm tuũ. In tubis gͦ¬
ductilibꝰ. & uoce tubȩ corneȩ: ubilate in
conspectu regis dñi. S qͥd sequit᷑: Moueatur
apsis. tanqm tubis ductilib & tubis corne¬
is. cõmotũ ẽ mare : surrexert̃ fluctꝰ: creuert
tẽpestates: factȩ. sunt ꝑsecutiones ȩccłiȩ.¬

Expanded text:
nu et carni haeret, et carnem excedit; et quanquam de carne oriatur, superat carnem. Si es ergo ex carnali spiritualis; adhuc carne calcas terram, et spiritu erumpis in coelum: «In carne enim ambulantes,» inquit, «non secundum carnem militamTuba cornea te erigat adversus diabolum, non tuba carnea adversus fratrem tuum. «In tubis ductilibus et voce tubae corneae jubilate in conspectu regis Domini». Apostolis, tanquam tubis ductilibus et tubis corneis, commotum est mare, surrexerunt finctus, creverunt tempestates, factae sunt persecutiones Eccle
Abbreviated transcription (Latin):
sufficit. Uidet se quandam caliginẽ pari
quã antea ñ uidebat. Ad huc ẽ illa nebula.
ut nouerit nescire se. &e nouerit quid scire
oporteat: &e uideat se inualidũ ad illud sci¬
endum. qͦd oportet scire. G ñdũ cõprehen¬
disti: adhuc nebulam pateris. S ñ te dese¬
ruit: qui accendit luc̃nam carnis suȩ.
Non erras in nebula:si fidem sequeris. Sed
quia conaris uidere & ñ potes: pęniteat te
peccatoꝵ: qͥa nebula uelut cinis sparsa
istã difficultatẽ illiꝰ beatȩ uisionis: & erit
cinis sum. Hȩc ẽ humilitas penitentis.

Expanded text:
sufficit, videt se quamdam caliginem pati, quam antea non videbat. Ad hoc est ergo illa nebula, ut noveris nescire te, et noveris quid scire oporteat, et videas te invalidum ad illud sciendum quod oportet sciri. Nam disti, adhuc nebulam pateris. Sed non te deseruit qui accendit tibi lucernam carnis suae. Non erras in nebula; fide sequere. Sed quia conaris videre, et non potes, poeniteat te peccatorum; quia nebula velut cinis sparsa istam difficultatem illius beatae visionis; et erit cinerem» . Haec est humilitas poenitentis.
Abbreviated transcription (Latin):
laudem di eẽ debet: quia
exultatio sempit̾na future
uite nr̃e. laus di erit. Et nemo potest ido¬
neus fieri future uite: qui ñ sead ilła mͦ
exercierit. Modo gͦ laudamꝰ dm: s & io¬
gamus. Laus nr̃a leticiã habet: oratio ge¬

Expanded text:
laude Dei esse debet: quia exsultatio sempiterna futurae nostrae vitae, laus Dei erit; et nemo potest idoneus fieri futurae vitae, qui non se ad illam modo exercuerit. Modo ergo laudamus Deum: sed et rogamus Deum. Laus nostra laetitiam habe
Abbreviated transcription (Latin):
ciuib iherłm. Quod tunc fiet: qͣndo cor¬
ruptibile hoc induerit meorruptionem:
& mortale hoc induerit immortalitatẽ.
liaigabit adu̾sus animã in homine. ñ ip¬
sa adu̾sum se. ex quada parte sautia. ñ
carnis fragilitas ̃ indigentia corporis:
ñ fames. ñ sitis. ñ frigus. ñ estus. ñ lassi¬
tudo. non mopia. ñ ꝓuocatio rixe. Hec¬

Expanded text:
corruptibile hoc induerit incorruptionem, et mortale hoc induerit immortalitatem : litigat adversus animam in homine, non ipsa adversum se, ex quadam parte saucia; non carnis fragilitas, non indigentia corporis, non fames, non sitis, non frigus, non aestus, non lassitudo, non ulla
Abbreviated transcription (Latin):
phani. duritia quadã stupidus in xp̃m.
petiit litteras a sacerdotib ut undiq ex¬
hibeat. xp̃ianos anhelans in cedem. Durꝰ¬
iste &e rigidus: gelidus contra ignem dĩ.
sequeris: una illa uoce tanta duritia cri-¬

Expanded text:
phani, duritia quadam stupidus in Christum, petiit litteras a sacerdotibus, ut undique exhibeat Christianos, anhelans caedes. Durus est iste et gelidus contra ignem Dei. ersequeris» ? Una illa voce, tanta illa duritia cry
Abbreviated transcription (Latin):
ȩuangłium. Non ueni uocare iustos .s
peratores in penitentiã. Incipiunt gͦiã
ui p̾destinatiõi illius cognoscere torpor̃ẽ
suũt accusare peccata sua: &e ui uocationis
uenire ad penitentiã. Merito itaq qͥ dat
niuem sicut lanam. ꝓpter confectum tuni¬
cȩ futurȩ: etiã ꝓpter uocationẽ in peniten¬
tiam. nebulam sicut cinerem spargit. Cũ¬

Expanded text:
m: «Non veni vocare justos, sed peccatores in poenitentiam» . Incipit ergo jam praedestinatione nivis illius cognoscere torporem suum, accusare peccatum suum; incipit vocatione venire ad poenitentiam. Merito ergo «qui dat nivem velut lanam,» propter confectum tunicae futurae; etiam propter vocationem in poenitentiam, «nebulam velut cinerem spargit.
Abbreviated transcription (Latin):
&e quieqͥd hic genus humanũ ante ꝑpessũ
ẽ. cũ ẽẽt nix ce nebula. & cristallũ: merito
ꝑpessum ẽ suꝑbie &e elationis in dm. Recur¬
ramus ad originẽ casus nr̃i: & uideamꝰ qͥa
uerissime in psalmo dr: pusquã humi¬
liarer ego deliqui.S qui hoc dixit: ipse¬
stime: ut discam iustificationes tuas. has
gͦ iustificationes didicit iacob a dõ: qui
fecit ipsum iacob luctari cum angło. In
cuiꝰ angłi ꝑsona: ipse dñs erat luctans.

Expanded text:
pessum est, cum esset nix, et nebula, et crystallum, merito perpessum est superbiae et elationis in Deum. Recurramus ad originem casus nostri, et videamus quia verissime in psalmo cantatur: «Priusquam humiliarer, ego deliqui.» Sed qui dicit, «sti me, ut discam justificationes tuas» . Has ergo justificationes a Deo didicit Jacob, qui fecit ipsum Jacob luctari cum Angelo; in cujus Angeli persona ipse Dominus erat luctatus.
Abbreviated transcription (Latin):
post omnẽ istam uolubilitate temporis.
quȩ septenario numero uoluit᷑. futur̃ã
illam cuitatẽ nr̃am: iam in ȩt̾nitate in
uno die. In illa quippe habitatione tempꝰ
ñ uoluit᷑: qͥ habitat ibi ñ labitur. Hanc
lam̃ dicebant de ista. S hec dicebant de
ista: quȩ in illam ducerent.Et illa omĩa
quȩ fiebant. scđ̾m tempꝰ. scđ̾m corporales
motiones. scd̾m actus hominũ. signa erãt:
Multum enim nobis cõmendat. eam sp̃c
sc̃s. infundens nobis amorẽ illiꝰ. ut suspi¬
remus ei. & in ꝑegrinatione ingemiscamꝰ:
& ad illam uenire desideremus. Amemꝰ
illam: & ipsam amare ambulare ẽ. Eoce
amemꝰ illam: ex ore scõ. & ex ore ꝓpħico &¬

Expanded text:
volubilitatem temporis, quae septenario numero volvitur, futuram illam civitatem nostram jam in aeternitate in uno die. In illa quippe habitatione tempus non volvitur, quia habitator ibi non labitur. Hanc lam, dicebant de ista. Sed haec dicebant de ista, quae in illam ducerent; et illa omnia quae fiebant secundum tempus, secundum corporales motiones, secundum actus hominum, signa erant Multum enim nobis eam commendat Spiritus Dei, infundens nobis amorem illius, ut ei suspiremus, et in peregrinatione ingemiscamus, et ad illam venire desideremus. Amemus illam, et ipsum amare ambulare est. Ecce amemus illam ex ore sancto, ex ore pro
Abbreviated transcription (Latin):
imcis. Quid agit hec paxꝰ De ineertis ñ
iudicat. ineognita non confirmat. Proeli¬
uior est ad bene credendũ de homine: quã
ad male suspicandum. Non se multum
dolet errare: cum bene credit etiam de
malo. Enitiosa autẽ. cum male sentit for-¬
te de bono: nescio qualis sit. Quid ꝑdo: si
ciedo quia bonus est: Si incertũ ẽ liceat
ut caueas. ne forte uerũ sit: ñ tam̃ damp¬
nes tanquã uerum sit. Hoc pax iubet. In¬
ẽ. qui posuit fines tuos pacem. Modo de¬
sideramus pacem: quã hic habemus in spe.
Adhuc enim in nobis ipsis. ñ est plena pax.¬
slam caro concupiscit adu̾sus sp̃m: sp̃e¬

Expanded text:
ius? quid agit pax? De incertis non judicat, incognita non confirmat; proclivior est ad bene credendum de homine, quam ad male suspicandum. Non se multum dolet errare, cum bene credit etiam de malo; perniciose autem, cum male sentit forte de bono. Nescio qualis sit: quid perdo, si credo quia bonus est? Si incertum est, licet ut caveas, ne forte verum sit; non tamen damnes, tanquam verum sit. Hoc pax jubet. «inquit, «fines tuos pacem.» Modo desideramus pacem, quam hic habemus in spe. Adhuc enim in nobis ipsis qualis pax? Caro concupiscit adversus sp
Abbreviated transcription (Latin):
laudatur. In captiuitate gͦ adhuc consti¬
tuti. uident illos greges: immo unũ gre
trituras. post uentilationes iam masse in
horreum nichil timentis: nicħ laboris. &e
molestiȩ patientis. Ecce adhuc hic positi.
& in ipsa contͥtione conu̾santes. p̾mittuit
gaudiũ spei. & anhelant in illam quasi
coniungentes corda sua angłis dĩ. & fut᷑o
illi ppło secum in gaudio ꝑmansuro: et¬

Expanded text:
um.» In captivitate adhuc constituti, vident illos greges, imo unum gregtrituras, post ventilationes jam missae in horreum, nihil timentis, nihil laboris et molestiae patientis; et adhuc hic positi, et in ipsa contritione conversantes praemittunt gaudium spei, et anhelant in illam, quasi conjungentes corda suo Angelis Dei, et futuro illi populo secum in gaudio permansuro.
Abbreviated transcription (Latin):
idiotȩ. indocti. ignobiles: s erat in illis quod
fulguraret.⁊ choruscaret. Accedebat petrus¬
homo piscator: orabat. ⁊ resurgebat mortuuᷤ.
Forma humana nubes erat: splendore mira¬
culi choruscabat. Sic in u̾bis. sic in factis :
cũ mira dicunt & mira faciunt: apparue.¬
rt̃ fulgura eiꝰ orbi t̾rȩ. Uidit ⁊ cõmotaẽ t̾ra:¬

Expanded text:
idiotae, indocti, ignobiles: sed erat in illis quod fulguraret, homo piscator, orabat, et surgebat mortuus . Forma humana nubes erat, splendor miraculi coruscatio erat. Sic in verbis, sic in factis, cum miranda dicunt, et miranda faciunt, «Apparuerunt fulgura ejus orbi terrae. Vidit et commota est terra
Abbreviated transcription (Latin):
St̃ g̃ incircuitu eiꝰ. nubes & caligo: his qͥ eũ
ñ cognouer̃t. Confitentib aut̃ ⁊ humilian¬
tib se: iusticia ⁊ iudiciũ correctio sedis eĩ.
S edde eiꝰ dicit eos ipsos. qͥ meũ credidert̃. De.
ipsis eiĩ sͥ fecit secde: qͥa in eis sedet sapientia:¬

Expanded text:
 «in circuitu ejus nubes et caligo,» his qui eum non cognoverunt; confitentibus autem et humiliantibus se, «justitia et judicium directio sedis ejus.» Sedem ejus dicit eos ipsos qui in eum crediderunt: de ipsis enim sibi fecit sedem, quia in eis sedet Sapientia
Abbreviated transcription (Latin):
uirib ñ ex suis meritis.s illiꝰ dono. & ex
sibi pluit. s qͥcqͥd genuerit arescit: nͥ plu¬
uia desuꝑ descendat. Dicit qͦdam loco in
psalmo. P luiuã uoluntariã segregabis ds̃
hereditati tuȩ. Quare dixit uoluntariã :
Quia ñ meritis nrĩss illius uoluntate. Qd
niꝰ Quisqͥs nascit᷑ exadam. nascit᷑ dãpnatꝰ
dedãpnato: & addit male uiuendo suꝑ

Expanded text:
 dono, sed ex sibi pluit, aut non quidquid genuerit arescit, nisi pluvia desuper descendat. Dicit quodam loco in psalmo: «Pluviam voluntariam segregabis, Deus, haereditati tuae» . Quare dixit «voluntariam?» Quia non meritur. Quisquis nascitur, Adam nascitur, damnatus de damnato, et addidit male vivendo super
Abbreviated transcription (Latin):
niunt. qui &e hic pacifici fuerunt: qui
curueunt m̾sam dñi tanquã nouelle
oliuarũ: ut ñ sit sterilis arbor. qualis fu¬
uenit qͦd manducaret: qͥa fidẽ nr̃am &e
facta bona esurit. Pascamꝰ illum bene
iuuendo: &e pascet nos in et̾num nobis
uuiere donando:¬

Expanded text:
unt et hic pacifici, qui et ibi; qui circumeunt mensam Domini tanquam novellatio olivarum, ut non sit sterilis arbor, qualis fuvenit quod manducet; quia fidem nostram et facta bona esurit Dominus. Pascamus illum bene vivendo, et pascet nos in aeternum nobis vivere donando
Abbreviated transcription (Latin):
in curintu mense tue. In istis carnalib
conugiis: alia uxor. ce alii filii. In eccłia¬
uͦ. quȩ uxor. ip̃si cẽ filii. Ad eccłiam enĩ
portionẽ quã in membris optinebant.
Quare gͦ de illis d̾r̾cũ recesserit ab eis
sponsus. tunc ieunabunt filii sponsi:
oͣ ipsi conumx: & ipsi filii. S iam dicat᷑:

Expanded text:
i sunt et filii. In istis carnalibus nuptiis et conjugiis, alia uxor et alii filii: in Ecclesia quae uxor, ipsi filii. Ad Ecclesiam enim portionem suam quam in membris obtinebant. Quare ergo de illis dicitur: «Cum recesserit ab eis sponsus, tunc jejunabunt filii sponsi» ? Ergo ipsa conjux, et ipsi filii. Mirum dico,
Abbreviated transcription (Latin):
fit consuetudo iusticiȩ: & incipit qͦddu¬
rum erat amari. & dulcescit ds̃: & iã
incipit homo ꝓpterea iuste uiuere.: ñ
qͥa metuit penas: s qͥa amat ȩt̾nitatẽ.
Exelusus ẽ gͦ timor a caritate: s successit

Expanded text:
fit consuetudo justitiae, et incipit quod durum erat amari, et dulcescit Deus: et jam incipit homo propterea juste vivere, non quia timet poenas, sed quia amat aeternitatem. Exclusu
Abbreviated transcription (Latin):
nuũ tuarũ manducabis. Multi enĩ mã¬
Modo qͥdem labores habemꝰ. fructꝰ pꝰtea
erit. S qͥa cẽ ipsi labores ñ sunt sine gau
iocundant: & letos nos faciunt de spe ce
tis panẽ doloris. Iste labor fructuũ. pa¬
nis ẽ doloris. Nisi manducaret᷑: ñ dice¬
ret᷑ panis. Nisi haberet aliquã suauitatẽ
panis iste: nemo illũ manducaret cum

Expanded text:
um tuorum manducabis. Multi enim manModo labores habemus, fructus postea erit. Sed quia et ipsi labores non sunt sine gaudjucundant, et laetos nos faciunt de spe. tis panem doloris.» Iste est labor fructuum, panis doloris. Nisi enim manducaretur, non diceretur panis: nisi autem haberet aliquam suavitatem panis iste, nemo illum manducare
Abbreviated transcription (Latin):
Ibi emĩ audierat. ineffabilia u̾ba. quȩ in t̾ra
illi ñ licebat loqͥ. ꝑ u̾ba sonantia. quasi ꝑ
tes. ⁊ lucentes p̃dicantiũ sp̃s. Et hoc in uͥtu¬
te sua: ne sͥ tͥbuat affricꝰ. qd habet ex dõ.
tant eis u̾ba diuinitꝰ missa: ut in suis sedi¬

Expanded text:
 Ibi enim audierat ineffabilia verba , quae in terra illi non licebat loqui per verba sonantia, quasi petes et lucentes praedicantium spiritus; et hoc in virtute sua, ne sibi tribuat Africus quod habet etant eis verba divinitus missa, ut in suis sedi
Abbreviated transcription (Latin):
liquistis me dicit dñs. Ego noui facinora
urã. Q uom̃ approbo iusticiãũ dampno
suꝑbiam: Merito g̃ iste humił in corpore
xp̃idiscens a capite q̃m mitis ẽ &e humiliᷤ
nam iusticiam meã: ut tu conuncas mi¬
ego confiteor seruĩ. Miscłia indigeo: fu¬
gitiuus redeo: pacem quero. Non sum di¬
gnus uocari filius tuus. Quare times:

Expanded text:
o novi facinora vestra. Quomodo approbabo justitiam, ubi damnabo superbiam? Merito iste humilis in corpore Christi, discens a capite quoniam mitis est et humilis nam justitiam meam, tu convincas iniego confiteor servum: misericordia indigeo, fugitivus redeo, pacem quaero; non sum dignus vocari filius tuus , «Ne intres
Abbreviated transcription (Latin):
fac mͥmane miscd̾iam tuã. qͥa in te sꝑaui.
Ecce in nocte sum. S in te sꝑaur. donec
noctna transeat iniquitas. Habemꝰ enĩ
ut dicit petrus certiorẽ ꝓpħicũ sermonẽ :
cui benefacitis intendentes. qͣsi lucͥnȩ ar
denti in caliginoso loco: donec dies elucescat:

Expanded text:
fac mihi mane misericordiam tuam; quoniam in te speravi.» Ecce in nocte sum; sed in te speravi, donec nocturna transeat iniquitas . «Habemus enim, ut dicit Petrus, certiorem propheticum sermonem, cui bene facitis intendentes, tanquam lucernae centi in obscuro loco, do
Abbreviated transcription (Latin):
itulus huiꝰ psalm ẽ ipsi add
qndo eum filius suus ꝑse¬
le ueru̾etiam domesticũ bellũ. illũ aũ
ñ deietum iniq s humiliatũ pie acce¬
pisse a dño disciplinam. sustiniusse me¬
dicinã: ñ retribuentẽ iniquitati iniqͥta¬
tẽ. s paratũ cor habuisse ad sequend̾a
dm̃ uoluntatẽ. Ille dauid ita laudabi¬
lis: s alius dauid uere mantifortis. qͥo
intͥpretat᷑ dauid. dñs nr̃ iħc xp̃c agnos

Expanded text:
itulus Psalmi est, «Ipsi David, quando eum filius suus persele, verum etiam domesticum bellum: illum autem non dejectum inique, sed humiliatum pie, accepisse a Domino disciplinam; sustinuisse medicinam, non retribuentem iniquitati iniquitatem, sed paratum cor habuisse ad sequendam Domini voluntatem . Ille David ita laudabilis: sed alius David vere Manu fortis, quod int
Abbreviated transcription (Latin):
auit in t̾ra uitam meã. ꝑsecutus ẽ plane &
diabolus animã xp̃i &e iudas animã ma¬
gistri. Et nẽ ad ꝑsecutionẽ corporis xp̃i.
idem diabolus manet: uidas autẽ udȩ
liat: qͥa hoc nobiscũ agit. qͥsqͥs ꝑsequitur.
ut relicta spe cȩlesti t̾ram sapiamꝰ ꝑsecuto¬
ricedentes. t̾ram diligamꝰ. Illi qͥd̾ẽ qͣntum
in ipsis ẽ. hoc agunt: & aꝑte seui endo. uel¬
occulte insidiando conant᷑ ꝑducere uitã
et̾nã ad t̾ram. Contra hoc uigilemꝰ: ut dicere
possimꝰ. N r̃a aũ conti̾satio in celis ẽ. Ad¬

Expanded text:
us animam meam.» Persecutus est plane et diabolus animam Christi, et Judas animam magistri: et nunc ad persecutionem corporis Christi idem diabolus manet; Judas autem Judae id enim nobiscum agit, quisquis persequitur, nisi ut relicta spe coelesti terram sapiamus, persecutori cedentes terrena diligamus? Et illi quidem, quantum in ipsis est, hoc agunt: nobis autem occulte insidiando conantur perducere vitam nostram ad terram: contra hos vigilemus, ut dicere possimus, «Nostra enim conversatio in coelis e
Abbreviated transcription (Latin):
facti sumꝰ. Quid te extollis: ignorans d̃ĩ ui¬
sticiamꝰ Dedisti forte aliqͥd ut saluus c̃sͥ
qͥd dedisti ut homo eeses: Respice gͦ con¬
ditorẽ uitȩ tuȩ̾ substantiȩ. & iusticie. & sa¬
lutis auctorẽ. meditare in facturiᷤ manu¬
ũ eiꝰ: quia & iusticia quȩ in te ẽ. ad manu¬
ũ eiꝰ facturã inuenies ꝑtinere. Audi apo¬
stolũ: hȩc te docentẽ. Non ex oꝑib inqͥt:
ne forte quis extollat᷑. Oꝑa bona ñ habemꝰs
Habemus plane. S uide qͥd sequit᷑. Ipsiꝰ

Expanded text:
justitia? quid te extollis, ignorans Dei justitiam? Dedisti forte aliquid, ut salvus esses: quid dedisti, ut homo esses? Respice ergo conditorem vitae tuae, substantiae et justitiae et salutis auctorem. «Meditare in facturis manuum ejus,» quia et justitiam quae in te est, ad manum ejus invenies pertinere. Audi Apostolum hoc te docentem: «Non ex operibus,» inquit, «ne forte quis extollatur.» Opera bona non habemus? Habemus
Abbreviated transcription (Latin):
Qui tc̃ benedicturi st̃ sine defectu. hic inci¬
scłi. int̾ insidias inimici: int̾ fraudes & im¬
petꝰ diaboli. Hoc ẽ ecce nc̃ benedicite dñm:
om̃s serui dñi. Qui statis in domo dñi.
Quid ẽ qͥ statis: Qui ꝑseueratis. Quia die¬

Expanded text:
Qui tunc benedicturi sunt sine defectu, hic incisaeculi, inter insidias inimici, inter fraudes et impetus diaboli. Hoc est, «Ecce nunc benedicite Dominum, omnes servi Domini, qui statis in domo Domini.» Quid est, «qui statis?» Qui pe
Abbreviated transcription (Latin):
salus. sescio qua infirmitate anima hu¬
mana qͣndo fuerit tͥbulata. hic desꝑat dedo.
&e uult p̾sumere de homine: ut dicat᷑ hõi
in afflictione aliqua constituto. ẽ qͥdam
homo magnꝰ. ꝑ quẽ possis liberari : arridet
desꝑatione frigescit. Emittit᷑ auxiliũ mor¬
tale ce gaudes: ꝓmittit᷑ immortale. & tͥstis

Expanded text:
 nescio qua infirmitate anima humana, quando fuerit tribulata, hic desperat de Domino, et vult praesumere de homine. Dicatur homini in afflictione aliqua constituto, Est quidam homo magnus, per quem possis liberari: arridet, desperatione frigescit. Promittitur auxilium mortalis, et gaudes: promittitur immortalis, et tristis
Abbreviated transcription (Latin):
uiduã uoluit intelligi. destitutos omĩ ope
&e auxilio. Destituta anima in scło: ipsa sͥ
sꝑat adiutoriũ dĩ. Quicqͥd hic habueris.
ñ int̾ uiduas numeraris. Amicum habes:
si de illo p̾sumpseris & dm dimiseriᷤ. ñ es de¬
stitutꝰ. Habes hȩc omĩa. ñ inde suꝑbis: pu¬
les pupillos & uiduas: custodit & suscip

Expanded text:
uid voluit intelligi, fratres? Destitutos omni ope et auxilio. Destituta anima in saeculo, ipsa sibi speret adjutorium Dei. Quidquid hic habueris, non in vidua numeraris. Amicum habes: si de illo praesumpseris, et Deum dimiseris, non es destitutus. Habes haec omnia; non inde praesuis? Pupillus
Abbreviated transcription (Latin):
in tͥbulationib &e temptationib p̾sentis ui¬
tȩ uelis nolis conturbat᷑ anina. Cuiꝰ ꝑt̾bati¬
onem: in alio psalmo alloquit᷑ dicens. Qua¬
re tristis es anima mea: & quare contͬbas me:
Ut autẽ auferat ei eandẽ ꝑturbationẽ. sug¬
gerit gaudiũ: ñdum de re. s de spe. Et
confitebor illi. Hac gͦ spe accepta. quȩ spes
ñ potest eẽ sine gaudio. quãuis in reb simꝰ
difficilib scd̾m istam uitã: hac spe erecta
anima quȩ gaudet in spe. sic̃ dicit apłs.
spe gaudentes in tͥbulatione patientes. ac
dm̃. &e dicit ei. Lauda anima mea dñm.¬

Expanded text:
in tribulationibus atque in tentationibus praesentis vitae, velis nolis, conturbatur anima: cujus perturbationem in alio psalmo alloquitur, dicens, «Quare tristis es anima mea? et quare conturbas me?» Ut autem auferat ei eamdem perturbationem, suggerit gaudium nondum de re, sed de spe, et confitentem. Hac ergo spe accepta, quae spes non potest esse sine gaudio; quamvis in rebus simus difficilibus secundum istam vitam, et anima, quia gaudet in spe, sicut dicit Apostolus, «Spe gaudentes, in tribulatione patientes» ; aDeum; et dicitur ei, «Lauda, anima mea, Domi
Abbreviated transcription (Latin):
magnũ dđm habemꝰ: benedicamꝰ nom̃ sẽm
eius: qͥa dignatꝰ ẽ nos facẽ possessionẽ suam.
u̾sam t̾ram. & contremiscis. Maris magni¬
tudinẽ. qͣndo cogitatione comp̾hendis:
Respice innumerabilitatẽ stellaꝵ. Respice
tanta genera seminũ. tantas diu̾sitates
animaliũ: quicqͥd natat in aquis. repit in
t̾ra. uolitat in aere. cireuit in cȩlo. Omĩa
ista quã magna. quã p̾clara: quã stupen¬
da. quã pulchra. Ecce qͥ fecit hȩc omĩa. ds
tuus ẽ. Pone ibi spem tuã: ut sis beatꝰ. Cõ¬

Expanded text:
magnum Deum habemus! benedicamus nomen sanctum ejus, quia dignatus est facere nos possessionem suam. versam terram, et contremiscis; maris magnitudinem quando cogitatione occupas? Respice innumerabilitatem stellarum; respice tanta genera seminum, tuntas diversitates animalium, quidquid natat in aquis, repit in terra, volitat in aere, circuit in coelo: omnia ista, quam magna, quam praeclara, quam pulchra, quam stupenda! Ecce qui fecit haec omnia, Deus tuus est. Pone ibi spem tuam, ut sis beat
Abbreviated transcription (Latin):
uͥ & fletus sine gaudio non ẽ.
fideli homini &e ꝑegͥno in scło.
nulla ẽ iocundior recordatio: quã ciuitatis
unde ꝑegrinat᷑. S recordatio ciuitatis in
ꝑegrinatione. ñ ẽ sine dolore & suspirio.
t̾stes consolat᷑ & exhortat᷑. Rapiant cor no¬
strum u̾ba di : & possessor nr̃ uendicet sͥ
possessionẽ suam. idest m̃tes nr̃as. ne au̾tant᷑
in aliud. Ecce psalmꝰ sonat: qͥ intitulat᷑ alla.

Expanded text:
et fletus sine gaudio non est. Fideli homini et peregrino in saeculo, nulla est jucundior recordatio, quam civitatis illius unde peregrinatur: sed recordatio civitatis in peregrinatione, non est sine dolore atque suspirio. ando tristes consolatur et exhortatur. Rapiant cor vestrum verba Dei, et possessor vester vindicet sibi possessionem suam, id est mentes vestras, ne avertantur i
Abbreviated transcription (Latin):
cõmemorare. sub qͥbusda uocabulis gentiũ:
qͦꝵ uocabuloꝵ int̾pretatio satis indicat. qͥd
uelit intelligi. Talib enĩ nominib: ꝯuenien.¬
tissime figurant᷑ u̾itatis inimici. Idumei
Moab ex patre. Qͦd in malo ñ intelligit᷑ meliꝰ
qm eũ ipsa historia cogitat᷑: qd̾ pat̾. loth
filiȩ suȩ illicite se utenti ꝑmixtꝰ eu̾ genuit:
qͥ ex ipsa re. tale nom̃ accepit. Bonꝰ aũ pat̾:
s sic̃ lex ait. siqͥs ea legitime utat᷑. ñ inceste.
& illicite. Agareni. ꝓseliti .i. aduenȩ. qͦ nõĩe
significant᷑ int̾ amicos ppłi dĩ. ñ illi qͥ eiues
fiunt: s q̃ in animo alieno atq aduenticio
ꝑseuerant. & nocendi occasione inuenta.
se ostend̾t: gebal. uallis uana .i. fallaciter
humił : amon ppłs turbidꝰ. uł ppłs meroris:
amalech. ppłs lingens. Uñ alibi d̃r. Iniici¬
eiꝰ t̾rã lingent. Alienigene qͣmuis ⁊ in ipso
nomine latino. se indicent alienos : & ob hoc
ꝯsequent̃ inimicos: tam̃ in hebreo dicunt᷑

Expanded text:
commemorare sub quibusdam vocabulis Gentium: quorum vocabulorum interpretatio satis indicat quid velit intelligi. Talibus enim nominibus convenientissime figurantur veritatis inimici. IdumaeiMoab, Ex patre: quod in malo non intelligitur melius, nisi cum ipsa historia cogitatur, quod pater Lot filiae suae illicite se utenti permixtus eum genuit; quia ex ipsa re tale nomen accepit . Bonus autem pater, sed sicut Lex, si quis ea legitime utatur ; non inceste et illicite. Agareni, Proselyti, id est, advenae: quo nomine significantur inter inimicos populi Dei, non illi qui cives fiunt; sed qui in animo alieno atque adventitio perseverant, et nocendi occasione inventa se ostendunt. Gebal, Vallis vana, id est, fallaciter humilis: Amon, Populus turbidus, vel Populus moeroris: Amalech, Populus linguens; unde alibi dicejus terram lingent . » Alienigenae quamvis et ipso nomine Latino s inimicos, tamen hebraice dicuntur
Abbreviated transcription (Latin):
diabolo figurate intelligi solet: qͥ oꝑat᷑ in filii
disfidentiȩ t̾ãꝗͣ uasis suisͥ ut oppugnet po-¬
płm cdĩ. Hii om̃s inimici. oꝑante in se pͥnci¬
pe suo chiabolo. facti st̃ in adiutoriũ filiis
loth: qͥ int̾pretat᷑ declinans. Angłi autem
apostatici: bñ intelligunt᷑ tanqͣm filii de¬
clinationis. A u̾itate. qͥppe declinando: in sa.¬
telliciũ diaboli dicesserunt. Hii st̾ de quib
dicit apłs. Non ẽ nob̃ colluctatio adu̾sus car-¬
nẽ ⁊ sangn̾e: s adu̾sꝰ pͥncipes ⁊ potestates.⁊¬

Expanded text:
diabolo figurate intelligi solet, qui operatur in filiis diffidentiae , tanquam in vasis suis, ut oppugnent po quia omnes inimici, operante in se principe suo diabolo, «facti sunt in adjutorium filiis Lot,» qui interpretatur Declinans. Angeli autem apostatici bene intelliguntur tanquam filii declinationis; a veritate quippe declinando, in satellitium diaboli discesserunt. Hi sunt de quibus dicit Apostolus: «Non est vobis colluctatio adversus carne