comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
int᷑pretatur candidatio. Sȩculi autem
huiꝰ potestas. quędã uidetur. eẽ. festiui¬
tas. uibi diuites homines ac potentes
excelsi atq ꝓceri. quasi in libano mon¬
dux est eoꝵ Illic in cedris uidelicet qͥs
plantasti passeres nidificabunt. Passer
enim minuta & cautissima nimis auis
est. monachoꝵ significans paruitatem.
qui in cedris libant idẽ in patrimonio
potentium xp̃ianoꝵ. uelud in quib dã
ramis monasteria sibi quasi nidos ali¬
quos edificare monstrant᷑ eoꝵq robore
sustentati. uelud passeres laudes dñi assi¬
dua uoce retinniunt. çelestis in terra
uita. imitatio fidelium angłoꝵ. spirita¬
lit̾ in carne uiuere: & mundi uicia n᷑
amare. uitam p̾sentem contempnere:
& futurę beatitudinis gaudia semper
exquirere. Ad postremum ipsiꝰ templũ
sieri. cuiꝰ unaginem condicio humana
suscepit. Amenus reuera paradysus. in
quo tanta florent poma uirtutũ. His
enim tale ꝓpositum est. hostes suos nͣ
reluctando uincere. s paciendo superare.

Expanded text:
interpretatur candidatio. Saeculi autem hujus potestas quaedam videtur esse festivitas, ubi divites homines ac potentes excelsi atqdux est eorum. Illic, in cedris videlicet quas plantasti, passeres nidificabunt. Passer enim minuta et cautissima nimis avis est, monachorum significans parvitatem, qui in cedris Libani, id est in patrimonio potentium Christianorum velut in quibusdam ramis monasteria sibi quasi nidos aliquos aedisustentati, velut passeres, laudes Domini assiqua voce frequentant: coelestis in terra vita, imitatio fidelium angelorliter in carne vivere, et mundi vitia non amare; vitam praesentem contemnere, et futurae beatitudinis gaudia semper exquirere: ad postremum ipsius templum fieri, cujus imaginem conditio humana suscepit. Amoenus revera paradisus, in quo tanta florent poma virtutum. His enim tale propositum est, hostes suos non reluctando vincere, sed patiendo superare.
Abbreviated transcription (Latin):
ni declarant nobiles atq potentes. qui
in humano genere tamquam cedri emi¬
nere noscuntur. S ut ipsos qͦ sequestra¬
ret ab hereticis & paganis qui in hoc
seculo maxima potestate subiecti sunt:
addidit quas plantasti. idẽ quȩ tua pre¬
destinatione sunt in religionis ame-¬
nissime paradyso constitute. sicut dicit
in euugło. Om̃is plantatio quam nori
plantauit pat̾ m̾s cȩlestis. eradicabitur.

Expanded text:
ni declarant nobiles ac potentes, qui ni declarant nobiles ac potentes, qui in humano genere tanquam cedri eminere noscuntur. Sed ut ipsos quoque sequestraret ab haereticis et paganis, qui in hoc saeculo maxima potestate subvecti sunt, addidit, quas plantasti: id est, quae tua praedestinatione sunt in religionis amoenissimo paradiso constitutae, sicut dicit in Evangelio: Omnis plantatio quam non planta
Abbreviated transcription (Latin):
uerboꝵ. ut hec reuera cognoscas ad intel¬
lectum rerum posita fuisse cȩlestiũ. De
uino dicit. letificat cor hominis. Si uinũ
mundiale uelis accipere. nͨ solum cor. s
om̃e corpꝰ ad tempꝰ letificare cognoscitur.
cum tam᷑ frequent̾ & ad rixas incitet. &
ad excessum aliquem p᷑sumptionis in¬
stiget. S cor ꝓ mente positum est. un¬
de sapere diciiur. unde intelligere bo¬
na malaq sentimur:. Ia est si & ĩstum
oleum putemus quo generalit̾ mundꝰ
utitur. qͣmͦ potest exhilarare faciem.
dum semꝑ animi sit gaudium. quod
exit in uultus: Panis aute᷑ quemadino¬
dum poterit confirmare cor solum. qd
ꝓ tocius corꝑis refectione ꝑcipitur. SS
hec pociꝰ ad animȩ partes referenda st̃.
quas plantasti. Ligna siluarum plebẽ
significant ingentium ppłoꝵ. qui eccłiȩ
catholice de dumosis atq incultis natio¬
nib aduenerunt. Hec indicant homi¬
nes utiq mediocres. Cedri autem liba¬

Expanded text:
verborum, ut haec revera cognoscas ad intelverborum, ut haec revera cognoscas ad intellectum rerum posita fuisse coelestium. De vino dicit, laetificat cor hominis. Si vinum mundiale velis accipere, non solum cor, sed omne corpus ad tempus laetificare cognoscitur, cum tamen frequenter et ad rixas inciad excessum aliquem praesumptionis instiget. Sed cor pro mente positum est, unde sapere dicimur, unde et intelligere bona malaque sentimur. Item si et istud oleum putemus quo generaliter mundus utitur, quomodo potest exhilarare faciem, dum semper animi sit gaudium, quod exit in vultus? Panis autem quemadmodum poterit confirmare cor solum, quod pro totius corporis refectione percipitur? Sed haec potius ad animae partes referenda sunt, edri Libani quas plantasti. Ligna silvarum plebem significant ingentium populorum, qui Ecclesiae catholicae de dumosis atque incultis nationibus advenerunt. Haec indicant homines utique mediocres. Cedri autem Liba
Abbreviated transcription (Latin):
cipere. de qͦ caro nr̃a reficitur. subiungit
hec tria spiritalit̾ sentienda. Nam cor
ꝓ rationabili intellectu poni. frequens
scriptura testatur. Quappt̾ uinũ letifi¬
cat cor hominis. cum sacratũ fuerit in
sanguine dñi xp̃i. Hinc nos inebriari
licet᷑. sicut scriptum est. Et poculum
tuum inebrians quã p̃clarum ẽ. Ipsũ
est enĩ reuera merũ qd̾̃ letificat mentẽ.
ñ qd̾ ad reatum uiciaq ꝑducit. Ebrie¬
tas sobria. sacietas felix. quę merito leti¬
ficare dicitur. quia nichil ibi culpabile
repperitur. Exhilaratur quoq facies
in oleo. cum regale chrisma conficitur.
S illa ficies de qua dictũ ẽ: Accedite ad
eum & illuminamini. & uultꝰ ur̃i ñ
erubescunt Dequitur. Et panis cor
hominis confirmat. Iterũ cor ponitur
ut dictum ꝓ sapientia sentiatur. Nam
si corporaliter uelis aduertere. numqͥd
panis cor hominis ñ etiam reliqua mem¬
bra confirmat. Nam inspice ꝓprietates

Expanded text:
cipere 350 de quo caro nostra reficitur, subjungit cipere 350 de quo caro nostra reficitur, subjungit haec tria spiritualiter sentienda. Nam cor pro rationabili intellectu poni frequens Scriptura testatur; quapropter vinum laetificat cor hominis, cum sacratum fuerit in sanguinem Domini Christi. Hinc nos inebriari licet, sicut scriptum est: Et poculum tuum inebrians, quam praeclarum est ! Ipsum est enim revera merum quod laetificat mentem, non quod ad reatum vitiaque perducit. Ebrietas sobria, satietas felix, quae merito laetificare dicitur, quia nihil ibi culpabile reperitur. Exhilaratur quoque facies in oleo, cum regale chrisma conficitur, sed illa facies de qua dictum est: Accedite ad eum et illuminamini, et vultus vestri non erubescent . Sequitur, et panis cor hominis confirmet. Iterum cor ponitur, ut dictum pro sapientia sentiatur. Nam si corporaliter velis advertere, nunquid panis cor hominis, non etiam reliqua membra confirmat? Nam inspice proprietates
Abbreviated transcription (Latin):
seruituti hominũ hoc ẽ. ut illi necessa¬
ria tribuantur. De qͦ scriptũ ẽ. Desu¬
det elemosina in manu tua. donee in¬
uenias iustum cui eam tradas. Hic eniꝰ
homines appellati sunt. qui ratione
plenissimi. indigentiam suam toleran¬
tie uirib tegunt᷑. Sic duo genera egen¬
tium talib allusionib expͥmuntur
Sequit᷑. Ut educat panẽ de terra. Edu¬
citur panis de terra. quando dñi p᷑cep¬
ta complentur. ut de istis carnalibus
atq uisualib cibus fiat. unde anima
çȩlesti refectione pascatur. Panis enim
citur. quando aliquid indigentibus
eiꝰ consiłatione prestatur. Siue hoc
potest de p̾dicatorib dici. qui cȩlestib
diuiciis imꝑitoru᷑ hominũ indigenti¬
as misccłiter expleuerunt. Et uinuꝰ
letificat cor hominis. ut exhylaret facie᷑
in oleo. & panis cor homuris confirmat.
Dixerat suꝑius. ut educat panẽ de terra.
s ne istum panem cominunẽ deberes ac¬

Expanded text:
servituti hominum, hoc est, ut illi necessaservituti hominum, hoc est, ut illi necessaria tribuantur, de quo scriptum est: Desudet eleemosyna in manu tua, donec invenias justum cui eam tradas. Hic enim homines appellati sunt, qui ratione plenissimi indigentiam suam tolerantiae viribus tegunt. Sic duo genera egentium talibus allusionibus exprimuntur. Sequitur, ut educat panem de terra. Educitur panis de terra, quando Domini praecepta complentur, ut de istis carnalibus atque visualibus cibus fiat unde anima coelesti refectione pascatur. Panis enim citur, quando aliquid indigentibus ejus consideratione praestatur. Sive hoc potest de praedicatoribus dici, qui coelestibus divitiis imperitorum hominum indigentias misericorditer expleverunt. laetificet cor hominis, ut exhilaret faciem in oleo, et panis cor hominis confirmet. Dixerat superius, ut educat panem de terra; sed ne istum panem communem deberes ac
Abbreviated transcription (Latin):
rib irrigantur. quando conuersi se er¬
rasse cognoscunt Sequitur. De fructu
oꝑum tuoꝵ saciabitur terra. Cum
fructũ terra pariat. quemadmodum
poterit ex fructib calcabilis ista terra
saciari. Fructib autem terra faciatur.
quando peccatores in meliꝰ commutati.
utilia nunis & salutaria ipso largiente
ꝑcipiunt. Sic enĩ terra saciatur. qͣndo
aliquis ab obstinatione liberatꝰ. p̾conia
dñi didicisse cognoscitur. Producens
fenũ iumentis. & herbam seruituti
hominũ. ut educat panem de terra.
Excolit quod suꝑius dixit. ut terra illa
celesti imbre saciata ꝓducat fenũ ium̃¬
tis. id ẽ elemosinas faciat his qui passim
petunt. De quib dictum ẽ.om̃i peten¬
ti te tribue. Iumenta eniꝰ appellata st̃.
quia uerecundiã ñ habentes. ꝓpt̾ inglu¬
iuem uentris in egentium uoces petu¬
lanter erumpunt sicut uim̃ta. que
dum esurunt. nequaquã possunt
ꝓpriis uocib abstinere. Herbam uero

Expanded text:
ribus irrigantur, quando conversi se erribus irrigantur, quando conversi se errasse cognoscunt. Sequitur, de fructu operum tuorum satiabitur terra. Cum fructum terra pariat, quemadmodum poterit ex fructibus calcabilis ista terra satiari? Fructibus autem terra satiatur, quando peccatores in melius commutati, utilia nimis et salutaria ipso largiente percipiunt. Sic enim terra satiatur, quando aliquis ab obstinatione liberatus, praeconia Domini didicisse cognoscitur. Versfenum jumentis, herbam segetum hominibus proferant. Panem de terra Excolit quod superius dixit, ut terra illu coelesti imbre satiata producat fenum jumentis, id est eleemosynas faciat his qui passim petunt, de quibus dictum est: Omni petenti te tribue . Jumenta enim appellati sunt, quia verecundiam non habentes propter ingluviem ventris, in egentium voces petulanter erumpunt sicut jumenta, quae dum esuriunt, nequaquam possunt a propriis vocibus abstinere. Herbam vero
Abbreviated transcription (Latin):
intelligi. qui supra ppłos dñi p̾dicatio¬
nib sc̃is inhabitant. Addidit. De
medio petrarum dabunt uocem suã.
Iste uolucres quȩ dicte sunt cȩlestes. nͨ
trarum dabunt uoces suas. quando
dicare noscuntur. Om̃s eniꝰ fideles
petrȩ merito dicuntur. quia ipse qͦq
petra dicitur xp̃c. Sic enĩ ipse dñs
petro apło dixit. Tu es petrus. & suꝑ
hanc petram edificabo eccł̃iam meam.
Quappt̾ om̃s de petrarum firmitate
lant. Rigans
montes de suꝑiorib suis. de fructu
oꝑum tuoꝵ saciabitur terra. Duꝑius
dixit altos montes fuisse pͣteritos. &
ualles humillimas fontib irrigatas.
munere uideretur exceptũ. Paulus
enim prius ingens atq arduus ꝑsecu¬
tor eccłiȩ. rigatus aqua spiritali. quam
fecundos fructus ꝓbatus est edere xp̃ia¬
nis. qd̾ cotidie dñs agit. ut doctores pa¬
ganoꝵ post conuersionem magistros
faciat. c̃ẽ. sidelium. S isti tales dẽ suꝑio¬

Expanded text:
intelligi, qui supra populos Domini praedicatiointelligi, qui supra populos Domini praedicationibus sanctis inhabitant. Addidit, de medio petrarum dabunt vocem suam. Istae volucres quae dictae sunt coelestes, non trarum dobunt vocem suam, quando dicare noscuntur. Omnes enim fideles petrae merito dicuntur, quia ipse quoque petra dicitur Christus; sic enim ipse Dominus Petro apostolo dixit: Tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam . Quapropter omnes de petrarum firmitate . 13. Rigans montes de superioribus suis, de fructu operum tuorum satiabitur terra. Superius dixit altos montes fuisse praeteritos, et convalles humillimas fontibus irrigatas; munere videretur exceptum. Paulus enim prius ingens atque arduus persecutor Ecclesiae, irrigatus aqua spirituali, quam fecundos fructus probatus est edere Christianis! Quod quotidie Dominus agit, ut doctores paganorum post conversionem magistros faciat esse fidelium. Sed isti tales de superio
Abbreviated transcription (Latin):
fluenta diuinę pietatis haurire.
reliqua animalia cor dicit᷑ habere pin
guissimum. Quod genus quanto
p̃aciens ẽ domit̾ũ. tanto seiussimũ red¬
ditur. cum silius retinentib efferat᷑.
His obstinati uidei merito comparant᷑.
qui ferocia mentis & callosa fatutate
durati sunt. nec saciari cito poculis u¬
talib adquiescunt. Nam quod dicit
expectabunt. illud significat quod fre¬
quent̃ dictũ ẽ. quia in fine scłi helya
& enoc uenientib creditura est multi¬
tudo iudeoꝵ. Miseri. qui tam diu siti¬
unt. qui saciari minime concupiscunt.
His uita penalis est. qui tanta expecta¬
tione cruciantur. Suꝑ ea uolucres
cȩli habitabunt. de medio petrarum
dabunt uocem suã. Suꝑ illi. scilicet
quȩ suꝑius dixit. qui emittit fontes
in conuallib celi uolucres habitabunt.
luisset aduerti. uolucres suffecerat dici.
s pociꝰ animas scas pontificum cȩlesti
se conuersatione tractantes mauult

Expanded text:
fluenta divinae pietatis haurire. fluenta divinae pietatis haurire. reliqua anguissimum. Quod genus quantum patiens est domitum, tantum saevissimum redditur, cum silvis retinentibus efferatur. His obstinati Judaei merito comparantur, quia ferocia mentis et callosa fatuitate durati sunt, nec satiari cito poculis vitalibus adquiescunt: nam quod dicit, exspectabunt, illud significat, quod frequenter dictum est: quia in finem saeculi Elia et Enoch venientibus, creditura est multitudo Judaeorum. Miseri qui tandiu sitiunt, qui satiari minime concupiscunt. His vita poenalis est, qui tanta exspectatione cruciantur. Verscoeli habitabunt, de medio petrarum dabunt vocem suam. Super illa scilicet quae superius dixit: Qui emittit fontes in convallibus, coeli volucres habitabunt. luisset adverti, volucres sufficeret dici: sed potius animas sanctas pontificum coelesti se conversatione tractantes mavult
Abbreviated transcription (Latin):
te hominũ qͥ loco conualliũ ponunt᷑.
aquȩ diuine semꝑ exestuant. Spiritalit̾
autem. montes hic accipere debemus
hereticos. ac suꝑbos. inter qͦs scripture
diuine ꝑhenni ubertate decurrunt.
quia in hoc mundo eas audire bonis
malisq commune ẽ. Et bene dictũ
est ꝑtransibunt. quia tales uiros nullo
fecundasse benesicio sentiuntur. Nã
si ut quidã dicunt montes hic uistos
p̾dicatores uoluisset intelligi. dixisset
de ipsis montib aquas fluere. non eis
in medio constitutis transire potuisse
otabunt ea om̃s bestiȩ siluarũ. expec¬
tabunt onagri sitim suã. Bestias sil¬
uarũ hic gentes intelligere debemus.
que de illa idoloꝵ cultura. tamquã
de siluis umbrosis ꝓiectis ferocissimis
morib exierunt ad potandas scilicet
suam. Cum dixerit bestias siluarũ
aquis decurrentib. esse potatas. ona-¬
gros tantum posuit sitim suam expec̃¬
Fare. scilicet iudeos. qui neglexerunt

Expanded text:
te hominum, qui loco convallium ponuntur, te hominum, qui loco convallium ponuntur, aquae divinae semper exaestuant. Spiritualiter autem montes hic accipere debemus haereticos ac superbos, inter quos Scripturae divinae perenni ubertate decurrunt, quia in hoc mundo eas audire bonis malisque commune est. Et bene dictum est: Pertransibunt, quia tales viros nullo fecundasse beneficio sentiuntur. Nam si ut quidam dicunt montes hic justos praedicatores voluisset intelligi, dixisset de ipsis montibus aquas fluere, non eis in medio constitutis transire potuisse. Vers. 11. Potabunt ea omnes bestiae silvarum, exspectabunt onagri sitim mss. A., varum hic gentes intelligere debemus, quae de illa idolorum cultura tanquam de silvis umbrosis, projectis ferocissimis moribus, exierunt, ad potandas scilicet suam. Cum dixerit bestias silvarum aquis decurrentibus esse potatas, onagros tantum posuit sitim suam exspectare, scilicet Judaeos qui neglexerunt
Abbreviated transcription (Latin):
meum uobiscum. & nequaquã ultra
interficietur om̃is caro aquis diluuii.
neq erit deinceps diluuiũ dissipans
terram. Si uͦ spiritalit̾ queras. potest
hoc & de ꝑaganoꝵ ritu acipi congruent᷑.
qui licet a sua prauitate recesserint.
numquã in illam licentiam do sibi
obuiante remeabunt. ut humanum
genꝰ suꝑsticionum suaꝵ inundatione
cuncta idolatria cum suis auctorib
corruerunt. Inspiciamꝰ qͦ sub qua
increpatione ista referuntur. ut ratio¬
nabiles homines putent se p̃cepta dñi nͣ
debere contempnere. cum ipsa elem̃ta
cognoseantur eiꝰ uissionib obedire.
Qui enuittit fontes in conuallib. inter
medium montiũ ꝑtransibunt aque.
Cum natura terrarũ describitur.
causa nobis occultior pulcherrimis
allusionib indicatur. Certum est
enĩ conualles aquis abundare copiosis.
fontiumq ibi esse frequentia magna.
ubi sunt arua iacentia. S illud pocius
debemius aduertere. quia in humilita¬

Expanded text:
meum vobiscum, et 349 nequaquam ultra meum vobiscum, et 349 nequaquam ultra interficietur omnis caro aquis diluvii, neque erit deinceps diluvium dissipans terram . Si vero spiritualiter quaeras, potest hoc et de paganorum ritu accipi congruenter; qui licet a sua pravitate recesserint, nunquam in illam licentiam Deo sibi obviante remeabunt, ut humanum genus superstitionum suarum inundatione cuncta idola  mss., idolatria cum suis auctoribus corruerunt. Inspiciamus quoque sub qua increpatione ista referuntur, ut rationales homines putent se praecepta Domini non debere contemnere, cum ipsa elementa cognoscantur ejus jussionibus obedire.Qui emittit fontes in convallibus, inter medium montium pertransibunt aquae. Cum natura terrarum describitur, causa nobis occultior pulcherrimis allusionibus indicatur. Certum est enim convalles aquis abundare copiosis, fontiumque ibi esse frequentiam magnam, ubi sunt arva jacentia. Sed illud potius debemus advertere, quia in humilita
Abbreviated transcription (Latin):
ñ potest obiuari. sicut ipse dñs in euugło
potio pilato dixit. Non luberes in me
potestatem. nisi tibi data esset desuper.
Et intende. qm hic montes in malo
positi sunt. cum suꝑuis montes signifi¬
cent fidelissimos uiros. qd̾ plerũq in
scripturis diuinis diximꝰ inueniri.
Sequitur. In locum quem fundasti eis:
Illi scilicet. qui campi iam facti surit. ad
locum fundatissime descendunt eccłiȩ.
& in eis penetrabilib ꝑmanebunt. Nã
& ipsis qͦ peccatorib modꝰ est positus.
nec ultra ꝑmittunt᷑ excedere. quam eis
datum est licentiȩ suę frena laxare. De¬
niq sic legitur. Completa sunt peccata
amorreoꝵ. ut om̃ia sub uoluntate dñi
posita. eẽ. cognoscas. Hoc enim & subse¬
quentia euidenter explanant. Termi¬
Hoc si ad litteram uelis accipere. de aqͥs
abundantib dicit. quȩ diluuio receden¬
te. ult̾iꝰ terras nequeunt occupare. sic
in genesi scriptum ẽ Statuam pactũ

Expanded text:
non potest obviari, sicut ipse Dominus in Evangelio non potest obviari, sicut ipse Dominus in Evangelio Pontio Pilato dixit: Non haberes in me potestatem, nisi tibi data ed., datum esset desuper . Et intende quoniam hic montes in malo positi sunt, cum superius montes significent fidelissimos viros; quod plerumque in Scripturis divinis diximus inveniri. Sequitur in locum quem fundasti eis. Illi scilicet qui campi jam facti sunt, ad locum fundatissimae descendunt Ecclesiae, et in ejus penetralibus permanebunt. Nam et ipsis quoque peccatoribus modus est positus, nec ultra permittuntur excedere, quam eis datum est licentiae suae frena laxare. Denique sic legitur: Completa sunt peccota Amorrhaeorum , ut omnia sub voluntate Domini posita esse cognoscas. Hoc enim et subsequentia evidenter explanant. Vers. 9. TermiHoc si ad litteram velis accipere, de aquis abundantibus dicit, quae diluvio recedente ulterius terras nequeunt occupare, sicut in Genesi scriptum est: Statuam pactum
Abbreviated transcription (Latin):
maximũ uictorie genꝰ. contra sua uota
senserunt. Sequitur. Auoce tonitrui
tui formidabunt. Predicatio scoꝵ sub
hac allegoria pulcherrima relatione
descripta est. Dicit enim auoce toni¬
trui tui. ut nͨ illud humanũ eloquiũ
s celestis uirtutis fonitũ fuisse alibi¬
sentires. Formidauerunt itaq homines
passim tonitrua p̃dicationũ. quando u¬
diciĩ terror aictus est. quando diabolũ
periturum audierunt cum sequacib
suis. Et quamuis abuerint in hoc mun¬
do licentiam: ipsa sua scelera correcta
mente dampnabant. Ascendunt
montes & descendunt campi. in locũ
quem fundasti eis. Adhuc in tropicis
allusionib ꝑseuerat. qm suꝑbos & im¬
tes crescere. atq iterũ quando placuit:
fecit in conuallium humilitate residere.
Sic & ꝑsecutorib tempꝰ datum ẽ ut in
altum surgerent. ac deinde inclinati
xp̃iano ppło subracerent. docens om̃ia
ipsiꝰ ordinatione fieri. cuiꝰ uoluntati

Expanded text:
maximum victoriae genus, contra sua vota maximum victoriae genus, contra sua vota senserunt. Sequitur, a voce tonitrui tui formidabunt. Praedicatio sanctorum sub hac allegoria pulcherrima relatione descripta est. Dicit enim, a voce tonitrui tui; ut non illud humanum eloquium, sed coelestis virtutis sonitum fuisse sentires. Formidaverunt utique homines passim tonitrua praedicationum, quando judicii terror edictus est, quando diabolum periturum audierunt cum sequacibus suis; et quamvis habuerint in hoc mundo licentiam, ipsi sua scelera correcta mente damnabant. Vers. 8. Ascendunt montes, et descendunt campi in locum quem fundasti eis. Adhuc in tropicis allusionibus perseverat: quonites crescere; atque iterum quando placuit, fecit in convallium humilitate residere. Sic et persecutoribus tempus datum est ut in altum surgerent, ac deinde inclinati Christiano populo subjacerent: docens omnia ipsius ordinatione fieri, cujus voluntati
Abbreviated transcription (Latin):
scripture diuine constat. eẽ. deputandũ.
Deniq sic sequitur. Suꝑ montes sta¬
bunt aquę.Steterunt quippe suꝑ eos.
qui montes fidi firmitate uocati sunt.
quando eos diuersis penis & mortib
affecerunt. Aquas enim & abyssos.
impios hic debemꝰ accipere. qui sic ad
obruendam ꝓperant scĩtatem. quemad¬
modum potest cumulꝰ undarum sub¬
iecta contegere. S ut hoc magis de
suꝑbis atq sceleratis potuisses aduerte¬
re. sequens uersꝰ ostendit. Uolunt etiã
aliqui hoc ad litteram uendicire. ut
abyssum dicant terre marginẽ circum¬
ire. Nam sicut exteriora corꝑis nr̃i pal¬
lio cooꝑiuntur. ita & orbis terrarum
oceani ambitu fertur includi. Ab
increpatione tua fugient. a uoce toni¬
trui tui formidabunt. Qui fugient
nisi abyssi. nisi aquȩ. que montib xp̃i
suꝑeminere uidebantur. Nam quaᷤ¬
uis scõs eiꝰ diuersis cedib affecissent. ipsi
tamen increpati uoce apłoꝵ derelicta
suꝑsticione fugati sunt. Et qd̾ est

Expanded text:
Scripturae constat esse deputandum. Denique sic sequitur, Super montes stabunt aquae. Steterunt quippe super eos, qui montes fidei firmitate vocati sunt, quando eos diversis poenis et mortibus affecerunt. Aquas enim et abyssos, impios hic debemus accipere, qui sic ad obruendam properant sanctitatem, quemadmodum potest cumulus undarum subjecta contegere. Sed ut hoc magis de superbis atque sceleratis potuisses advertere, sequens versus ostendit. Volunt etiam aliqui hoc ad litteram vindicare, ut abyssum dicant terrae marginem circumire; nam sicut exteriora corporis nostri pallio cooperiuntur, ita et orbis terrarum Oceani ambitu fertur includi. Vers. 7. Ab increpatione tua fugient, a voce tonitrui tui formidabunt. Qui fugient nisi abyssi, nisi aquae, quae montibus Christi supereminere videbantur? Nam quamvis sanctos ejus diversis caedibus affecissent, ipsi tamen increpati voce apostolorum, derelicta superstitione, fugati sunt; et quod est
Abbreviated transcription (Latin):
& hic uidetur significare diabolum cũ
ministris. quando iste in scripturis di
uinis creberrimꝰ usꝰ est. ut una res
ꝑsonis sibi discrepantib applicetur. sic̃
facte fuissent tenebre. demones ad escã
sibi querendã ꝑmittente dño ꝓrupert̃.
quia inuenire poterant corda tituban¬
tium. Tunc autẽ quando ortus est sol
id est resurrectio scã declarata ẽ. maiesta¬
tem eiꝰ minime sustinentes. in sius se
trepidi cubilib abdiderunt. id est in
ꝑtinacium pectorib collocarunt. ut
quia cunctis suadere ñ poterant. saltẽ
quos deceperant possiderent Sol enim
dictus est. qd̾ solus ita lucet. ut ex eo
ET

Expanded text:
et hic videtur significare diabolum cum et hic videtur significare diabolum cum ministris, quando vinis creberrimus usus est, ut una res personis sibi discrepantibus applicetur, sicut factae fuissent tenebrae, daemones ad escam sibi quaerendam, permittente Domino, proruperunt: quia invenire poterant corda titubantium. Tunc autem quando ortus est sol, id est Resurrectio sancta declarata est, in majestatem ejus minime sustinentes, in suis se trepidi cubilibus abdiderunt, id est in pertinacium pectoribus collocarunt; ut quia cunctis suadere non poterant, saltem quos deceperant, possiderent. Sol enim dictus est, quod solus ita lucet, ut ex eo et
Abbreviated transcription (Latin):
leonum rugientes ut rapiant. & que¬
rant a dõ escam sibi. Hic duos uersus
simul sociauimꝰ. ꝓ necessaria contextio¬
ne uerboꝵ. Posuit enim tenebras. qͣndo
tempore passionis sexta hora obscu¬
ritatem mundus Idi accepit. Tunc
reuera nox facta est  discipłis atq
credentib. quando petrus anxio erro¬
re confusus. negando tercio. fidi ꝑdide¬
rat claritatem. Nox gͦ & illis fuit. qui
carnaliter intuendo. in illa cruce xp̃m
mori cominunit̾ estimabant. In hac
itaq nocte bestię siluarũ id ẽ demonia.
& catuli leonum. qͦs diaboli corrupta
uoluntate genuerunt. ad deuorationẽ
querentes aliqͦs exierunt. ut escã ma¬
licie suę ꝑmittente tam̃ dño repperi¬
rent. Nichil enim a quoquã fieri po¬
test. nͥ qd̾ ipse secreto iudicio aut ad
ꝓbationem aut ad uindictam faciendũ
esse ꝑmiserit. Catuli enim dicti sunt
eo qd̾ calleant sensu narium. Nec mo¬
ueat qd̾ suꝑus diximꝰ beluas siluarũ
multitudines accipi debere nationum.

Expanded text:
leonum rugientes ut rapiant, et quaerant a Deo escam sibi. Hic duos versus simul sociavimus pro necessaria contextione verborum. Posuit enim tenebras, quando tempore passionis sexta hora obscuritatem mundus accepit. Tunc revera nox facta est discipulis atque credentibus, quando Petrus anxio errore confusus negando tertio, fidei perdiderat claritatem. Nox ergo et illis fuit, qui carnaliter intuendo, in illa cruce Christum mori communiter aestimabant. In hac itaque nocte bestiae silvarum, id est daemonia, et catuli leonum, quos diaboli corrupta voluntate genuerunt, ad devorationem quaerentes aliquos exierunt, ut escam malitiae suae permittente tamen Domino reperirent. Nihil enim a quoquam fieri potest, nisi quod ipse secreto judicio aut ad probationem, aut ad vindictam faciendum esse permiserit. Catuli enim dicti sunt eo quod calleant sensu narium. Nec moveat quod superius diximus bestias silvarum multitudines accipi debere nationum;
Abbreviated transcription (Latin):
tudo eiꝰ. Huiꝰ stabilitas recte dicitur
xp̃c. qui ẽ immobile fundamentum.
& iniuolabilis petra. De qͦ dicit apłs.
Fundam̃tum enĩ aliud nemo potest
ponere preter id qd̾ positum ẽ. qd̾ ẽ xp̃c
rũc Supra quem si uigit̾ manserimꝰ.
nullatenꝰ inclinamur. Suꝑiecta enĩ
nesciunt titubare. dum sint fixa quȩ
continent. Sic ueritas huiꝰ sententiȩ
absoluta nobis ratione constabit. Spc¬
enim sc̃s idõ interdum difficillima dic̃
ad litteram. ut maiori ambitu sp̃italẽ
intellectũ querere debeamꝰ. Hoc gͦ qd̾
dictum est nͨ inclinabitur in scłm scłi.¬

Expanded text:
tudo ejus . Hujus stabilitas recte dicitur tudo ejus . Hujus stabilitas recte dicitur Christus, qui est immobile fundamentum et inviolabilis petra; de quo dicit Apostolus: Fundamentum enim aliud nemo potest ponere, praeter id quod positum est, quod est C Supra quem si jugiter manserimus, nullatenus inclinamur. Superjecta enim nesciunt titubare, dum sint fixa quae continent. Sic veritas hujus sententiae absoluta nobis ratione constabit. Spienim sanctus ideo interdum difficillima dicit ad litteram, ut majori ambitu spiritualem intellectum quaerere debeamus. Hoc ergo quod dictum est, non inclinabitur in saec
Abbreviated transcription (Latin):
nuntiꝰ interpretatur. Nam quando
mittuntur angłi fiuint. cum tamen
natura sp̃c. eẽ. noscantur. Addidit
suos. ut illos ostenderet qͥ recta mente
dñi uoluntatib obsecundant. Ordo
enim uerboꝵ talis est: qui sp̃s suos
facit angłos. Sequit᷑. Et ministros
suos ignem urentem. Minister dĩ ẽ
om̃is qui diuinas exequitur uolunta¬
tes. & caritatis feruore semꝑ accensus ẽ.
Talis enĩ uir. celestis ignis efficitur.
quando uerbo p̾dicationis peccantium
nequitias urere. & consumere posse
monstratur. Sic enĩ ipse dñs dicit.
Ignem ueni mutere in terrã. Ignis
utiq uitalis. ignis salutis. qui dum
peccata consumit. animas nutrit.
iste ad litterã ñ uidetur posse constare.
Nam cũ terrã istam mutandã. eẽ. lege¬
rimus. quomͦ fieri potest. ut ñ incline
terram. solidatam aduertamꝰ eccłiam.
Que terra ido dicitur. quia ex terrenis
hominib collecta. eẽ. monstratur. sicut
in alio loco ait. Dñi est terra & pleni¬

Expanded text:
nuntius interpretatur: nam quando nuntius interpretatur: nam quando mittuntur angeli fiunt, cum tamen natura spiritus esse noscantur. Addidit, suos, ut illos ostenderet qui recta mente Domini voluntatibus obsecundant. Ordo enim verborum talis est: Qui spiritus suos facit angelos. Sequitur, et ministros suos ignem urentem. Minister Dei est omnis qui divinas exsequitur voluntates, et charitatis fervore semper accensus est. Talis enim vir coelestis ignis efficitur, quando verbo praedicationis peccantium nequitias urere et consumere posse monstratur. Sic enim ipse Dominus dicit: Ignem veni mittere in terram , ignis utique vitalis, ignis salutis, qui dum peccata consumit, animas nutrit. iste ad litteram non videtur posse constare; nam cum terram istam mutandam esse legerimus, quomodo fieri potest ut non inclinetterram, solidatam advertamus Ecclesiam; quae terra ideo dicitur, quia ex terrenis hominibus collecta esse monstratur, sicut in alio loco ait: Domini est terra et pleni
Abbreviated transcription (Latin):
magis uentos iustoꝵ animas debemꝰ
accipere. quia utroq testam̃to ꝑdocti.
uelud duab alis ad suꝑna gaudia trans¬
feruntur. Supra qͦs dñs ambulare
recte dicitur. in quib miscd̾iam suȩ
oꝑationis ostendit. Et nota quod in
hoc uersu. & aliis qui sequunt᷑. dñm
mauult ostendere. ꝑ id qd̾ egit. Hec
scła species diffinitionis. dicitur apd̾
grecos noematice. latine autem notio
numcupatur. Nam cũ dñs ꝑ naturã
suam nequeat diffiniri. ꝑ illud tam̃
pulchre cognoscitur. qd̾ singular iter
Commnendandũ ẽ animo. quia hic
specialit̾ de angłis dicitur. qd̾ in libro
geneseos eudentiꝰ ñ habetur. Nam
& uerba ipsa sunt discutienda subtiliꝰ.
Sp̃c generale nomen ẽ incorporalis
potentisq substantie. uisibilit̾ siue
inuisibilit̾ oꝑans. qd̾ ei diuinitꝰ inspi¬
ratur. Angłoꝵ enim nom̃. ñ signifi¬
eat naturam. s obedientiam. Angelus
enĩ greca lingua dicitur. qui latine

Expanded text:
magis ventos, justorum animas debemus magis ventos, justorum animas debemus accipere: quia utroque Testamento perdocti, velut duabus alis ad superna gaudia transferuntur. Supra quos Dominus ambulare recte dicitur, in quibus misericordiam suae operationis ostendit. Et nota quod in hoc versu, et aliis qui sequuntur, Dominum mavult ostendere per id quod egit. Haec secunda species ematice, Latine autem notio nuncupatur. Nam cum Dominus per naturam suam nequeat definiri, per illud tamen pulchre cognoscitur, quod singulariter oCommendandum est animo, quia hic specialiter de angelis dicitur, 348 quod in libro Geneseos evidentius non habetur. Nam et verba ipsa sunt discutienda subtilius. Spiritus generale nomen est incorporalis potentisque substantiae, visibiliter sive invisibiliter operans, quod ei divinitus inspiratur. Angelorum enim nomen non significat naturam, sed obedientiam. Angelus enim Graeca Lingua dicitur, qui Latine
Abbreviated transcription (Latin):
tis nobis reseratur indiciũ. ut cȩlum
sicut frequent̾ dictum est omnẽ iustũ
debemꝰ accipere. cuiꝰ suꝑiora idẽ em̃datio
sidelis animȩ aquis salutarib irrigat᷑
lta enim hec om̃ia ab illo auctore dispo¬
sita sunt. ut & actꝰ eccłiasticos dicta cȩ¬
lestia indicare uideantur. & iterũ con¬
diciones rerum ueracissima narratiõe
testantur. Sequit᷑. Qui ponit nubẽ
ascensum suum. Hoc quidẽ & ad litterã
congruent̾ accipitur. quando dñs post
resurrectionẽ uidentib apłis ascendit
in celum. Sic enĩ in actib apłoꝵ legit᷑
ab oculis eoꝵ. S & illud aptissime ꝓba¬
mur accipere. ut nubẽ ponamꝰ uerbi
bris suis ascendit. cum mentẽ peccatoꝵ
de mundi istiꝰ prauitate mundauerit.
Aadidit. Qui ambulat suꝑ pennas
uentoꝵ. Uenti. in isto aeris fluctu qͣsi
quib dã pennis uoluare noscuntur.
S dñs ambulat suꝑ pennas eoꝵ. dum
uoluntates suas multo uelociꝰ oꝑatur.
quam potest excursus. ẽẽ. uentoꝵ. Siue

Expanded text:
lum sicut frequenter dictum est omnem justum debeamus accipere, cujus superiora, id est emendatio fidelis animae aquis salutaribus irrigatur. Ita enim haec omnia ab illo auctore deposita sunt, ut et actus ecclesiasticos dicta coelestia indicare videantur, et iterum conditiones rerum veracissima narratione testentur. Sequitur, qui ponit nubem ascensum suum. Hoc quidem et ad litteram congruenter accipitur, quando Dominus post resurrectionem videntibus apostolis ascendit in coelum; sic enim in Actibus apostolorum ab oculis eorum . Sed et illud aptissime probamur accipere, ut nubem ponamus verbi bris suis ascendit, cum mentem peccatorum a mundi istius pravitate mundaverit. Addidit, qui ambulat super pennas ventorum. Venti in isto aeris fluctu quasi quibusdam pennis volare noscuntur; sed Dominus ambulat super pennas eorum, dum voluntates suas multo velocius operatur, quam potest esse excursus ventorum. Sive
Abbreviated transcription (Latin):
explicatur. Abyssus sicut pallium
amictꝰ eiꝰ. suꝑ montes stabunt aquę.
Nec iste uersꝰ ad hẏstoriam potest refer¬
ri. quamuis de suꝑducto diluuio dicere
uideatur. Preteritũ enĩ tempꝰ diluuii
fuit. & nunc ꝓpħa de futuro p̾dicit. ẽẽ.
faciendum. Unde necesse est. ut hoc ma¬
gis spiritalit̾ inquiramꝰ. quando sibi
ad litteram tempora conuenire n posst̃.
Abyssus enĩ dicitur aquaꝵ copiosissima
multitudo. quȩ & in bono & in malo
pleriunq ponitur. Nec merito. Hic
suꝑsticiosis atq ꝑsecutorib comparat᷑.
quia sicut pallium subiecta cooꝑit. ita
illi mundum fedissima suꝑsticione
texerunt: ut ñ solum mediocres ho¬
mines. s in ꝑniciem suam ipsos quoq
sc̃os uiros atq eminentissimos torm̃tis
corpoꝵ obruere uiderent᷑ S hic abyssꝰ
in malo posita est. dũ legatur & in bono.
ut est illud. Iudicia dñi uelud abyssꝰ

Expanded text:
explicatur. Vers. 6. Abyssus sicut pallium amictus ejus, super montes stabunt aquae. Nec iste versus ad historiam potest referri, quamvis de superducto diluvio dicere videatur. Praeteritum enim tempus diluvii fuit, et nunc propheta de futuro praedicat esse faciendum. Unde necesse est ut hoc magis spiritualiter inquiramus, quando sibi ad litteram tempora convenire non possunt. Abyssus enim dicitur aquarum copiosissima multitudo; quae et in bono et malo plerumque ponitur. Haec merito hic superstitiosis atque persecutoribus comparatur, quia sicut pallium subjecta cooperit, ita illi mundum foedissima superstitione texerunt; ut non solum mediocres homines, sed in perniciem suam ipsos quoque sanctos viros atque eminentissimos tormentis corporum obruere viderentur. Sed hic abyssus in malo posita est, dum legatur et in bono, ut est illud
Abbreviated transcription (Latin):
membris dicit apłs. Fustis eniꝰ aliqͣndo
tenebrȩ. nunc autẽ lux in dño. Hanc
etiã tunica illa significat. quȩ ñ potuit
aiuidi tempore passionis. Hec est de qͣ
dicitur amictꝰ lumine sicut uestim̃tũ.
Sequitur. Extendens celum sicut pel¬
lem. Bene dicit᷑ dñm celos extendere.
ubi ineretrices & publicanos eũ constat
admittere. Nam cum sint ꝑ iusticram
çeli iustoꝵ. facti sunt & gr̃e largitate
peccantiũ. Nec frustra comparata est
çelo pellis. quia sicut omia membra
çelum. & de iusto dictum. quẽ sic ꝑ gr̃am
ꝓbatur extendere. que madmodũ potest
tensa pellis excrescere. Qui tegit in
aquis suꝑiora eiꝰ. qui ponit᷑ nubem ascen¬
sum suum. qͥ ambulat suꝑ pennas uen¬
toꝵ. Quamuis ordinem conditionis
exponere sentiatur quia & suꝑ cȩlos aqͦ
sunt posite. sicut & in genesi legitur. &
ipse alibi dicit. & aque quȩ suꝑ cȩlos st̃

Expanded text:
membris dicit Apostolus: Fuistis enim aliquando membris dicit Apostolus: Fuistis enim aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino . Hanc etiam tunica illa significavit, quae non potuit dividi tempore passionis. Haec est de qua dicitur, Amictus lumine sicut vestimento. Sequitur, extendens coelum sicut pellem. Bene dicitur Dominum coelos extendere, ubi meretrices et publicanos eum constat admittere. Nam cum sint per justitiam coeli justorum, facti sunt et gratiae largitate peccantium. Nec frustra comparata est coelo pellis; quia sicut omnia membra coelum et de justo dictum, quem sic per gratiam probatur extendere, quemadmodum potest tensa pellis excrescere. aquis superiora ejus, qui ponit nubem ascensum suum, qui ambulat super pennas ventorum. Quamvis ordinem conditionis exponere sentiatur, quia et super coelos aquae sunt positae, sicut et in Genesi legitur, et ipse ali
Abbreviated transcription (Latin):
dñi xp̃i euident᷑ exponitur. quã sump¬
sit ex tempore. ꝑ quam confessionem
mortalium largitor suę pietatis inuenit
Recesserant enim homines a cultu
uere diuinitatis. cum simulac̾r oꝵ stu¬
diis & uanis religionib seruiebant. s
eo ueniente qui tam̃ absens numquã
extitit diuinitate. & confessio. & decus
suꝑne maiestatis innotuit. eisq reb
indutũ dicit dñm. quib eccłiam cat¬
holicam constat ornatam. Amictus
lumine sicut uestimentũ. extendens
celum sicut pellem. Uersus isti uiginti
duo usq ad diuisionẽ futurã ꝑ figurã
parabole. pulcherrimis allusionibus
explicantur. que fit quando res sibi ge¬
nere dissimiles comparantur. Lumeni
enĩ. eccłiam significat. de qua scriptum ẽ.
Quȩ est ista que ascendit dealbata. Deal¬
bata enim intelligit᷑ illuminata. que
recte uelud uestis aduertit᷑ dñi saluato¬
ris. si habens maculam neq rugam.
lpsã est enim candida. dealbata. de cuiꝰ

Expanded text:
Domini Christi evidenter exponitur, quam sumpDomini Christi evidenter exponitur, quam sumpsit ex tempore, per quam confessionem mortalium largitor suae pietatis invenit. Recesserant enim homines a cultu verae Divinitatis, cum simulacrorum studiis et vanis religionibus serviebant. Sed eo veniente, qui tamen absens nunquam exstitit Divinitate, et confessio et decus supernae Majestatis innotuit, eisque rebus indutum dicit Dominum, quibus Ecclesiam catholicam constat esse ornatam. Verslumen sicut vestimentum , extendens coelum sicut pellem. Versus isti viginti duo usque ad divisionem futuram per figuram parabole pulcherrimis allusionibus explicantur; quae fit quando res sibi genere dissimiles comparantur. Lumen enim Ecclesiam significat, de qua scriptum est: Quae est ista quae ascendit dealbata ? Dealbata enim intelligitur illuminata, quae recte velut vestis advertitur Domini Salvatoris, non habens maculam neque rugam. Ipsa est enim candida dealbata, de cujus
Abbreviated transcription (Latin):
laudib magnificetur. aut quid illi
potest addi. qͥ est mirabilis & incomp̃¬
hensibilis plenitudo uirtutũ. S mag¬
nificatur dñs apud homines. quando
eis magnus atq excelsꝰ. eẽ. claruerit. ut
ipsum sentiant creatorẽ. ipsum bonoꝵ
om̃ium largitorẽ. ipsum redemptorẽ.
ad postremum ipsum & iudicẽ. ex qua
parte ꝓuenit. ut recte dicatur redemp
credentium deuotione mirabilis. Sic
etiam dicitur sanctificari. sic glorificari.
sic benedici. & his similia. Adiecit ue¬
hementer. reuera quando conuersoru̾
ore laudatur: Et in scoꝵ cetũ ueniunt.
qui se pͥdem nefandis scelerib polluert̃.
Uehementer enim aptissime dictum e.
quod toto geritur cordis annisu. Sed
unde magnificatꝰ sit uehemter. conse¬
quent̃ exponitur. Confessionẽ & decorẽ
indiusti. Induere ẽ. aliquẽ qd̾ ñ habe¬
bat assumere. Et quando d̾s decorem
ñ habuit. qui creaturis suis om̃ia spe¬
ciosa semꝑ indulget. S hic incarnatio

Expanded text:
laudibus magnificetur? Aut quid illi laudibus magnificetur? Aut quid illi potest addi, qui est mirabilis et incomprhensibilis plenitudo virtutum? Sed magnificatur Dominus apud homines, quando eis magnus atque excelsus esse claruerit; ut ipsum sentiant creatorem, ipsum bonorum omnium largitorem, ipsum redemptorem, ad postremum ipsum et judicem. Ex qua parte provenit, ut recte dicatur redemptcredentium devotione mirabilis. Sic etiam dicitur sanctificari, sic glorificari, sic benedici, et his similia. Adjecit, vehementer. Revera, quando conversorum ore laudatur, et in sanctorum coetum veniunt, qui se pridem nefandis sceleribus polluerunt. Vehementer enim aptissime dictum est, quod toto geritur cordis adnisu. Sed unde magnificatus sit vehementer, consequenter exponitur, Confessionem et decorem induisti. Induere est aliquem quod non habebat assumere. Et quando Deus decorem non habuit, qui creaturis suis omnia speciosa semper indulget? Sed hic incarnatio
Abbreviated transcription (Latin):
m̃s magnificatꝰ es uehementer.
confessionem & decorem indiusti.
Inuitat ꝓpħa semetipsum ad
in catholica fide unitatis grãm pluri¬
mum pͦualere. sibi tantũ loquitur.
qd̃ om̃s debeat ammonere. Benedicere
autẽ est dm̃. eiꝰ magnalia confiteri. ut
cum de illo dicitur aliquid magnum.
unusquisq ueritati prestet officium.
Hec gͥ sententia ad totũ respicit exͥtũ.
ubi psalmi huiꝰ ꝓlixitas terminatur.
S cum ad suam ut dictum est animã
loqueretur. subita conuersione dicit.
dñe ds m̃s. Que figura dicit᷑. propho¬
nesis. quando int̾ alia que loquimur
ad dm̃ subito uerba conuertimus. Ge¬
neralem utiq dñm confidenter suũ
asserit dm̃. ut cum se ipsiꝰ seruum. ẽẽ.¬
ꝓfitetur: nullam se habere cũ diabolo
comꝓbet portionem. ne in eo quicquã
pͤuaricator ille requireret. que alienũ
esse cognosceret. Sequitur. Mlagnificatꝰ
es uehem̃ter. Oportet nos uimꝰ istoꝵ
nominũ diligenter inquirere. Nam
quando ille magnus ñ est. ut hominũ

Expanded text:
meus, magnificatus es vehementer. Confessionem et decorem induisti. Invitat propheta semetipsum ad in catholica fide unitatis gratiam plurimum praevalere, sibi tantum loquitur, quod omnes debeat admonere. Benedicere autem Deum, est ejus magnalia confiteri, ut cum de illo dicitur aliquid magnum, unusquisque veritati praestet officium. Haec igitur sententia ad totum respicit textum, ubi psalmi hujus prolixitas terminatur. Sed cum ad suam ut dictum est animam loqueretur, subita conversione dicit: Domine Deus meus. Quae figura dicitur proanaphonesis, quando inter alia quae loquimur, ad Deum subito verba convertimus. Generalem utique Dominum confidenter suum asserit Deum, ut cum se ipsius servum esse profitetur, nullam se habere cum diabolo comprobet portionem: ne in eo quidquam praevaricator ille requireret, quem alienum esse cognosceret. Sequitur, magnificatus es vehementer. Oportet nos vim istorum nominum diligenter inquirere; nam quando ille magnus non est, ut hominum
Abbreviated transcription (Latin):
ropħa uolens ostendere condicio¬
nes rerum diuina significare my¬
steri. pͥmo mͥ ꝑ fabricamꝰ cȩli & terrȩ¬
quȩdam nobis cognoscitur indicare
reuera tamquã ab uno auctore condita
posse congruere. quando aliquas simi¬
litudines suas inuicem ꝓbantur aꝑire.
Scdo oꝑa dñi diuersis figuris tecta
enumerat. Tercio ꝓfitetur in illo eter

Expanded text:
ropheta volens ostendere conditiones rerum divina significare mysteria, primo modo per fabricam coeli et terraquaedam nobis cognoscitur indicare revera tanquam ab uno Auctore condita posse congruere, quando aliquas similitudines suas invicem probantur aperire; secundo opera Domini diversis figuris tecta enumerat; tertio profitetur in illo aeter
Abbreviated transcription (Latin):
die uistus uidex. Seruaui mandari
tua & testimonia tua. quia om̃s uiȩ me
in conspectu tuo drĩe. Suꝑiorib uersibi
singillatim posuit mandata & testimo¬
nia. hic litteram concludens utrumq
coniunxit. ut utraq simul custoditaa
nosceres. Dicit gͦ seruasse se quiden man¬
data & testimonia. s cur ea potuerit eub¬
dire subter adiunxit. scilicet quia om̃s
uias ipsius diĩs est dignatus intendere.
ut non suis uirib s diuinȩ potentie siu
posse deputaret. Fuissent enum ceca ne¬
te confuse. nisi eas uerum lumen digni¬
retur aspicere. S hec beatoꝵ omĩno uor
est: ut ante solem ꝑpetuũ atq lumes
eternum uias suas. eẽ. fateantur. Negit
enim errorem preualere potuisse. qul
se respicere luminis ꝓfitetur auctorem
Absondebat enuim post culpam dam u
suam. abscondebat eua. abscondebat caui
necem frĩs. necquisquam eoꝵ poterat di¬
cere: Onĩs uiȩ meȩ in conspectu tuo drie.
qui se nouerat cognitos interire .XXII.¬

Expanded text:
avi mandata tua et testimonia tua, quia omnes viae meae in conspectu tuo, Domine. Superioribus versibus singillatim posuit mandata et testimonia: hic litteram concludens, utrumque conjunxit, ut utraque simul custodita cognosceres. Dicit ergo servasse se quidem mandata et testimonia; sed cur ea potuerit custodire, subter adjunxit, scilicet quia omnes vias ipsius Dominus dignatus est intendere, ut non suis viribus, sed divinae potentiae suum posse deputaret. Fuissent enim caeca nocte confusae, nisi eas verum lumen dignaretur aspicere. Sed haec beatorum omnino vox est, ut ante Solem perpetuum atque lumen aeternum vias suas esse fateantur. Negat enim errorem praevalere potuisse, qui se respicere luminis profitetur Auctorem. Abscondebat enim post culpam Adam viam suam, abscondebat Eva, abscondebat Cain necem fratris; nec quisquam eorum poterat dicere: Omnes viae meae in conspectu tuo, Domine, qui se noverant cognitos interire.
Abbreviated transcription (Latin):
& decora quȩ facit. Diximꝰ enim con¬
fessionem illam hic accipiendam. quȩ
uerbis p̃conialib explicatur. Sequitur.
Et iusticia eiꝰ manet in scłm scłi. Hic
iusticiam dm̃. sententiam futuri iudicii
debemꝰ aduertere. quȩ om̃ino ꝑpetuia ẽ.
lusticia quippe eiꝰ manet in scłm scłi.
cum peccatorib dixerit ite in ignem

Expanded text:
et decora quae facit. Diximus enim Conet decora quae facit. Diximus enim Confessionem illam hic accipiendam, quae verbis praeconialibus explicatur. Sequitur, et justitia ejus manet in saeculum saeculi. Hic justitiam Domini, sententiam futuri judicii debemus advertere, quae omnino perpetua est. Justitia quippe ejus manet in saeculum saeculi, cum peccatoribus dixeri
Abbreviated transcription (Latin):
exquisita in om̃s uoluntates eiꝰ Hinc
iam enumerationes sincerissimȩ con¬
fessionis ingreditur. magnam innien¬
sitatem bonitatis ostendit. Quid eniꝰ
magnificentiꝰ. quam de imp̾io faceri
ustum. de hoste filium. de captiuo
liberum. ut in eis compleatur quod
apłs dicit. ubi autẽ abundauit peccati
suꝑ habundiuit gr̃a: Exquisita. ide
singłaris exacta. cui nichil simile po¬
testꝰ repperiri. Permittit enĩ diabolũ
seuire. ut ex illiꝰ iniquitate sibi deben
fidelissimos inuenire. nouoq modo
nascitur de afflictione gaudium. Ae
ꝑsecutione temporali eterna securtas
Et ne putares ꝓ parte laudatum. ad¬
iecit. in om̃s uoluntates eiꝰ. Quicquid
enim facit. eximie atq incomp̾rehensi¬
biliter oꝑatur. sicut in genesi scriptumẽ:
Fecit ds om̃na ualde bona. Sic illa inues¬
tigabilis. illa mestimabilis laus sub
breuitate conclusa est. Confessio &
dixit. nunc iterum quemadmodum
intelligantur exponit. Gła enim &
decor sicut pater iheronimꝰ transtulit

Expanded text:
exquisita in omnes voluntates ejus. Hinc jam enumerationes sincerissimae confessionis ingreditur, magnam immensitatem bonitatis ostendit. Quid enim magnificentius quam de impio facere justum, de hoste filium, de captivo liberum? Ut in eis compleatur quod Apostolus dicit: Ubi autem abundavit peccatum, superabundavit et gratia . Exquisita, id est singularis, exacta, cui nihil potest simile reperiri. Permittit enim diabolum saevire, ut ex illius iniquitate sibi debeat fidelissimos invenire; no voque modo nascitur de afflictione gaudium, de persecutione temporali aeterna securitas. Et ne putares pro parte laudatum, adjecit, in omnes voluntates ejus. Quidquid enim facit, eximie atque incomprehensibiliter operatur, sicut in Genesi scriptum est: Fecit Deus omnia valde bona . Sic illa investigabilis, illa inaestimabilis laus sub brevitate conclusa est. Vers. 3. HE,dixit, nunc iterum quemadmodum intelligantur exponit. Gloria enim et decor sicut Pater Hieronymus transtulit
Abbreviated transcription (Latin):
tiam deitatis excelsȩ. sicut in alio psal¬
mo dicitur: Tu terribilis es. & quis
resistet tibi.Ouȩ duo ad illud ꝑtinent.
ut amemus aduocatum. iudicantẽ
timere debeamus. Hȩc enim compe¬
tenter utraq coniuncta sunt. ne nos
aut solus amor negligentes reddat.
aut tantum timor desꝑatos efficiat.

Expanded text:
tiam Deitatis excelsae, sicut in alio psaltiam Deitatis excelsae, sicut in alio psalmo dicitur: Tu terribilis es, et quis resistet tibi ? Quae duo ad illud pertinent, ut amemus advocatum, judicantem timere debeamus. Haec enim competenter utraque conjuncta sunt, ne nos aut solus amor negligentes reddat, aut tantum timor desperatos efficiat.