comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
stis: certe sic loquitur: quod & tu ipse cognoᷤ¬
cis. Hii uͦ qui negligentia sua alabe p̃dicto¬
rum sp̃uum purgari se minime ꝑmiserint.
mandatisq diuinis ex integro parum obtẽ¬
ꝑauerint: legemq sibi a suo liberatore. datã
seruare plenius noluerint: neq ut decebat.
sese gubernauerint: & cetera. Uides in his
uerbis confirmatum eẽ etiam a nesciente qͥd
loqueretur. liberum arbitrium. Qui enim
seruare legem ñ uult: in potestate eius ẽ si
uelit. Don enĩ clixit. ñ potuerint. s nolue¬
rint. Hoc certe quod nolunt seruare legem:
non a gente tenebrarũ coguntur. Si eñĩ co¬
guntur: non uolunt. s ñ possunt. Si autem
nolunt: ñ utiq cogunt᷑ ut ñ faciant᷑. s uolun¬
date sua nolunt. Hoc gͦ quod in eoꝵ uolunta¬
de est ut nolint: peccatũ est certe sine aliqua
necessitate gentis tenebrarum. Hoc agnosce
ẽẽ peccatum sine necessitate gentis tenebra¬

Expanded text:
stis, certe sic loquitur, quod et tu ipse cognosstis, certe sic loquitur, quod et tu ipse cognoscis: hi uero, qui neglegentia sua a labe praedictorum spirituum purgari se minime permiserint mandatisque diuinis ex integro parum obtemperauerint legemque sibi a suo liberatore datam seruare plenius noluerint neque ut decebat sese gubernauerint et cetera. uides in his uerbis confirmatum esse etiam a nesciente quid loqueretur liberum arbitrium. qui enim seruare legem non uult, in potestate est eius, si uelit. non enim dixit: non potuerint sed: noluerint. hoc certe quod nolunt seruare legem, non a gente tenebrarum coguntur; si enim coguntur, non nolunt, sed non possunt; si autem nolunt, non utique coguntur, ut non faciant, sed uoluntate sua nolunt. hoc ergo, quod in eorum uoluntate est, ut nolint, peccatum est certe sine aliqua necessitate gentis tenebrarum; hoc agnosce esse peccatum sine necessitate gentis tenebra
Abbreviated transcription (Latin):
s quia ds̃ omnia que condidit. gradib suis
condidit generibq distinxit. celestia atq ĩre¬
na. immortalia atqr mortalia. & omĩa bona
in suo genere condidit:anim̃a habentem
liberum arbitrium sub se ipso. & suꝑra cęt̾a
collocauit: ut si seruiret suꝑiori. dñaretur
inferiori si autẽ offenderet suꝑiorem. penã ex
inferiore sentiret. Hoc gͦ dñs dicens. aut fa¬
cite illud aut facite illud: ostendit ẽẽ in po¬
destate quid facerent: ipse securus &e certus
in se tanquã ds̃. et quia si bonũ eligerent.
premium eius acciꝑent: si malũ eligerent.
penam eius sentirent. Semꝑ autem ille
iustus est: aut remunerator aut damnator.
Audi gͦ iam quẽadmodum manicheus ip¬
se tam puersus tam suꝑbus ut aliam in¬
troducens naturam. se equalem do faceret.
dm̃ ad se ipsum deponeret: confessus sit tam̃
esse liberum arbitrium. In thesauro ur̃o cui
tale nom̃ ad decipiendos homines indidi¬

Expanded text:
sed quia deus omnia, quae condidit. gradibus suis sed quia deus omnia, quae condidit. gradibus suis eondidit generibusque distinxit, caelestia atque terrena, inmortalia atque mortalia et omnia bona in suo quodque genere condidit, animam habentem liberum arbitrium sub se ipso et supra cetera collocauit: ut si seruiret superiori, dominaretur inferiori; si autem offenderet superiorem, poenam ex inferiore sentiret. hoc ergo dominus dicens. aut facite illud aut facite illud\' ostendit esse in potestate quid facerent, ipse securus et certus in se tamquam deus, et quia si bonum eligerent, praemium eius acciperent, si malum eligerent, poenam eius sentirent; semper autem ille iustus est aut remunerator aut damnator. Audi ergo iam, quemadmodum Manichaeus ipse tam peruersus, tam superbus, ut aliam introducens naturam ae aequalem deo faceret. deum ad se ipsum deponeret, confessus sit tamen esse liberum arbitrium. in Thesauro uestro, cui tale nomen ad decipiendos homines indidi
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃ĩ tibi ꝓbo. Circumelusus enim uidet. poten¬
tiam ueritatis: contra quã conatus fuerat ali¬
am naturam. quã nonfecit ds inducere contͣ
dm̃. non solida ueritate. s inani fantasmate:
tam̃ ad confitendum uerũ de libero arbitrio.
plus in eo ualuit natura humana in qua eũ
d̃s effecit: quã fabula sacrilega. quam sibi ip¬
se confuxit. Audi gͦ de libero arbitrio pͥmo
ipsum dñm. ubi duas arbores cominemorat.
quarũ mentionem ipse fecisti. audi dicentẽ:
aut facite arborem bonam. & fruc̃tum eius
bonum: aut facite arborem malam. & fructũ
eius malum. Cum gͦ dicit aut hoc facite. aut
illud facite: potestatem indicat ñ naturam.
Nemo eñ nisi d̃s facere arborem potest. Se ha¬
bet unusquisq in uoluntate. aut eligere quȩ
bona sunt. et ẽẽ arbor bona: aut eligere que
mala. et ẽẽ arbor mala: ñ quia mala ipsa q̃
eliguntur aliquã habent in seipsis substantiã:

Expanded text:
uestri probo. circumclusus enim uidet potenuestri probo. circumclusus enim uidet potentiam ueritatis, contra quam conatus fuerat aliam naturam, quam non fecit deus, inducere contra deum non solida ueritate, sed inani phantasmate; tamen ad confitendum uerum de libero arbitrio plus in eo ualuit natura humana, in qua eum deus effecit, quam fabula sacrilega, quam sibi ipse confinxit. Audi ergo de libero arbitrio primo ipsum dominum, ubi duas arbores commemorat, quarum mentionem ipse fecisti, audi dicentem: aut facite arborem bonam et fructum eius bonum aut facite arborem malam et fructum eius malum. cum ergo dicit "aut hoc facite aut illud facite," potestatem indicat. non naturam. nemo enim nisi deus facere arborem potest; sed habet unusquisque in uoluntate aut eligere, quae bona sunt, et esse arbor bona. aut eligere, quae mala sunt, et esse arbor mala, non quia mala ipsa. quae eliguntur, aliquam habent in se ipsis substantiam,
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ꝑtinent ad beatam uitã quã bonis ce fi¬
delib donat ds̃: et has uelut duas naturas
accipi uoluisti. scd̾m deliramenta manichei.
Ueruas autẽ dicit. omĩa ista quȩ uidemus
& que non uidemus. quȩ naturaliter subsi¬
stunt: a do facta eẽ. In quib rationabilem cre¬
aturam etiam ipsam factam siue in angłis siue
in hominib accepisse liberum arbitrium: qͦ
libero arbitrio si do seruire uellet. scdm uo¬
luntatem ac legem di: haberet apud eum
ȩternam felicitatem. Si autẽ legi eius subdi
noluisset. s potestate sua usa. contra eius fecis¬
set impium: scd̾m eius iusticiam penȩ debitȩ
subiaceret. Hȩc omnipotentia di increandis
omnib: hec iusticia in remunerandis peccato¬
ribr. Esse autẽ liberum arbitrium. atq inde
quemq peccare si uelit. non peccare si nolit:
non solum in diuinis scripturis quas ñ in¬
delligitis. s etiam in uerbis ipsius manichei

Expanded text:
non pertinent ad beatam uitam, quam bonis et finon pertinent ad beatam uitam, quam bonis et fidelibus donat deus, et has uelut duas naturas accipi uoluisti secundum deliramenta Manichaei. ueritas autem dicit omnia ista, quae uidemus et quae non uidemus, quae naturaliter subsistunt, a deo facta esse; in quibus rationalem creaturam etiam ipsam factam siue m angelis siue in hominibus accepisse liberum arbitrium: quo libero arbitrio si deo seruire uellet, secundum uoluntatem ac legem dei haberet apud eum aeternam felicitatem; si autem legi eius subdi noluisset, sed potestate sua usa contra eius fecisset imperium, secundum eius iustitiam poenae debitae subiaceret. haec omnipotentia dei in creandis omnibus, haec iustitia in remunerandis peccatoribus. ecce autem liberum arbitrium, atque inde quemque peccare, si uelit, non peccare, si nolit, non solum in diuinis scripturis, quas non intellegitis, sed etiam in uerbis ipsius Manichaei
Abbreviated transcription (Latin):
euangłia. Cum manicheus hoc afserat.
quia est extraneus a cdo qui contra dm̃ bel¬
lauit. siue quia xp̃c erucifixus est. siue qͥa
apl̃i om̃s ꝑꝑter dei mandatũ: iste qui eos
erucifixit. cui mandatũ cdi non placet: ħ
m̾ dicat scĩtas tua. si ad dm̃ ꝑtinet. Augu¬
stinus dixit. Scͥpturas seãs quas ñ intelli¬
gendo a ueritate longe aberratis cõme¬
morare uoluisti:uelut ex eis patrociniũ
adhibens uaniloquiis urĩs. Inter omĩa
tam̃ que partim sicut uere scͥpta sunt. parti
aliter quam scͥpta sunt cõmemorasti: nus¬
quam ostendere potuisti. quia d̃s regnis
suis hostilem naturam imminentem re¬
pellere uolens. ut habeat quietam partẽ
suam. que hoc est quod ipse. nature contra¬
riȩ demonũ miscens. colligari ab eis & con¬
taminari fecerit. Hoc autẽ est quod uobis
obicitur. Unde quid respondeas ñ inueni¬
endo. cõmemorasti diuinarũ sc̃pturarum
capitula ubi de peccatorib dictum ẽ. qͥ a

Expanded text:
euangelista. cum Manichaeus hoc adserat, euangelista. cum Manichaeus hoc adserat, quia est extraneus a deo, qui contra deum bellauit — siue quia Christus crucifixus est, siue quia apostoli omnes propter dei mandatum — iste, qui eos crucifixit, cui mandatum dei non placet, hoc mihi dicat sanctitas tua, si ad deum pertinet. AUG. dixit: Scripturas sanctas. quas non intellegendo longe a ueritate aberratis, commemorare uoluisti, uelut ex eis patrocinium adhibens uaniloquiis uestris. inter omnia tamen, quae partim sicut uere scripta sunt, partim aliter quam scripta sunt commemorasti, nusquam ostendere potuisti, quia deus regnis suis hostilem naturam inminentem repellere uolens, ut habeat quietem, partem suam, quae hoc est quod ipse, naturae contrariae daemonum miscens, colligari ab eis et contaminari fecerit. hoc autem est, quod uobis obicitur. unde quid respondeas non inueniendo commemorasti diuinarum scripturarum capitula, ubi de peccatoribus dictum est, quia
Abbreviated transcription (Latin):
nomen xp̃i habent: & mittuntur in ignem
eternum cũ diabolo &. angłis eius: Et ad
quam partem ꝑtinent isti. quib xp̃c ñ per¬
miscetur: ce nomen eius portant: Hoc enĩ
manicheus dicit: quia quos xp̃c damnat.
ipsius non sunt. Nam paulus apłs dicit.
Orudentia carnifinimica ẽ do. Legi enim
d̃i non ẽ subiecta: nec enĩ potest. Hoc mani¬
cheus dicit: quia que inimica ẽ do. ad dm̃
non ꝑtiner. Si autẽ ad dm̃ ꝑtinet: ipse sͥ
inimicum fecit. Hoc manicheus nonlicit.
Iterum paulus dicit. Ds scłi huius exceca¬
uit mentes infidelium adñ contemplan¬
dam claritatẽ euangłii xp̃i: qui ẽ imago
dĩ. Ipse paulus iterum dicit. Datus ẽ in sti¬
mulus carnis mee angls sathane: qui me
colaphirat die ac nocte. Pꝑter quod dñm ro¬
gaui ut discederet a me: & dixit mͥ. Suffi¬
cit tibi grã mea. Nam uirtus in infirmita¬
te ꝓbatur. Ecce quid apłs dixit: ecce quid

Expanded text:
nomen Christi habent et mittuntur in ignem nomen Christi habent et mittuntur in ignem aeternum cum diabolo et angelis eius, et ad quam partem pertinent isti, quibus Christus non permiscetur, et nomen eius portant? hoc enim Manichaeus dicit, quia quos Christus damnat, ipsius non sunt. nam Paulus apostolus dicit: prudentia carnis inimica est deo; legi enim dei non est subiecta nec enim potest. hoc Manichaeus dicit, quia quae inimica est deo, ad deum non pertinet; si autem ad deum pertinet, ipse sibi inimicum fecit; hoc Manichaeus non dicit. iterum Paulus dicit: deus saeculi huius excaecauit mentes infidelium ad non contemplandam claritatem euangelii Christi, qui est imago dei. ipse Paulus iterum dicit: datus est mihi stimulus carnis meae, angelus satanae. qui me colaphizat die ac nocte; propter quod dominum rogaui, ut discederet a me . et dixit mihi: sufficit tibi gratia mea; nam uirtus in infirmitate probatur. ecce quid apostolus dixit, ecce quid
Abbreviated transcription (Latin):
bona nunquã facit fructum malũ: & ar¬
bor mala nunquã facit fructum bonum.
Eece duas naturas. Deinde in euangłio sc̃¬
ptum est. Honne bonũ semen seminasti in
agro: Ande apparuerunt eirania: Hoc
inimicus fecit. Iste inimicus si ñ est extrane.¬
us a cło: ꝓbetur mͥ. Si ad d̾m ꝑtinet inimi¬
cus iste: quale semen seminauit. Itẽ in
euangłio scͥptum est. xp̃o dicente. quia
in nouissimis temporib thronũ in medi¬
o scło ponet. & mittet angłos suo ᷤᷤ norientẽ
et occidentem. sept̾emtrionem &e meridia¬
num: & congregabit om̃s gentes ante se: &
separabit illos. sicut pastor separat agnos
ab hedis. Et ut compendiue dicam: agnis
dicet. ite in regnũ quod uobis paratum ẽ
ab origine mundi. Hedis dicet. qui in sini¬
stra parte sunt: recedite a me. qui oꝑati estis
iniquitatẽ. Pomen enĩ meũ habuistis: s
oꝑa non fecistis. Ite in ignem et̃num: qui pa¬
ratus diabolo &e angłis eius. Qui sunt qui

Expanded text:
bona numquam facit fructum malum, et arbona numquam facit fructum malum, et arbor mala numquam facit fructum bonum. ecce duas naturas. deinde in euangelio scriptum est: nonne bonum semen seminasti in agro? unde adparuerunt zizania? hoc inimicus fecit. iste\' inimicus si non est extraneus a deo, probetur mihi; si ad deum pertinet inimicus iste, quale semen seminauit? item in euangelio scriptum est Christo dicente, quia in nouissimis temporibus thronum in medio saeculo ponet et mittet angelos suos in orientem et occidentem, septentrionem et meridianum et congregabit omnes gentes ante se et separabit illos, sicut pastor separat agnos ab haedis. et ut compendiue dicam, agnis dicet: ite in regnum, quod uobis paratum est ab origine mundi. haedis dicet, qui in sinistra parte sunt: recedite a me, qui operati estis iniquitatem; nomen enim meum habuistis, sed opera non fecistis; ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis eius. qui sunt, qui
Abbreviated transcription (Latin):
mitum quansit sacrilegum. ubi dm̃dicitĩ
pugnasse contra gentem tenebrarũ & miscu¬
isse nature demonum polluendam & ligan¬
dam partem suã. que hoc est quod ipse. tamsa¬
crilegum est. ut ferri abauditorib uix pos¬
sit: hoc obicitur primo secte ur̃e. Siue initi¬
um hoc uoces. siue medium. siue finem. non
ualde id curo: hoc tam̃ de hac epła quã fa¬
deris ẽẽ manichei lectum ẽẽ non negas. Hoc
uobis obicitur. Hoc defende si potes:ut ad
alia ueniamus. Unde iterũ interrogo. si dm̃
incorruptibilem colitis: quid ei nocere pote¬
rat nescio que gens aduersa quam fingitis.
Si nichil ei nocere poterat: nulla fuit causa
quare partem suam nature demonũ com¬
misceret. Si autẽ nocere ei poterat: non dmñ
incorruptibilem colitis. felix dixit. Maniche¬
us dicit duas ẽe naturas: & modo inde culpa¬
dur. quia dixit duas ẽẽ bonam ce. malła. X p̃ẽ
in euangłio duas dicit ẽẽ arbores. Arbor

Expanded text:
initium quam sit sacrilegum, ubi deum dicitis initium quam sit sacrilegum, ubi deum dicitis pugnasse contra gentem tenebrarum et miscuisse naturae daemonum polluendam et ligandam partem suam, quae hoc est quod ipse, tam sacrilegum est, ut ferri ab audientibus uix possit. hoc obicitur primo sectae uestrae — siue initium hoc uoces, siue medium, siue finem, non ualde id curo; hoc tamen de hac epistula, quam fateris esse Manichaei, lectum esse non negas — hoc uobis obicitur, hoc defende, si potes, ut ad alia ueniamus. unde iterum interrogo: si deum incorruptibilem colitis, quid ei nocere poterat nescio quae gens aduersa, quam fingitis ? si nihil ei nocere poterat, nulla fuit causa, quare partem suam naturae daemonum commisceret; si autem nocere ei poterat,. non deum incorruptibilem colitis. FEL. dixit: Manichaeus dicit duas esse naturas et modo inde culpatur, quia dixit duas esse, bonam et malam. Christus in euangelio duas dicit esse arbores: arbor
Abbreviated transcription (Latin):
ris subeo. Augustinus dixit. Rudem te in ista
scelerata secta non ẽẽ puto: quod & fateris.
Non te autẽ habere quod respondeas. & si tu
non fatearis: om̃is homo iam uidet.Sr quia
eodices tuos repetis. qui sub sigillo publico
custodiuntur. quib inspectis dicis te instru¬
c̃tum uenire posse ptꝰ biduum. illud ĩa con¬
stat obiectis questionib te respondere ñ po¬
tuisse recolere. Colle autẽ codiees tuos. & die
quid inde uelis tibi ꝓferri: quod mͦ inspicias
& respondeas. felix dixit. Om̃s seripturas q̃
mͥ sublate sunt. Ista enĩ ȩpła fundamenti
est: qd̾̃ & scĩtas tua bene scit. qd̃ & ego dixi.
quia ipsa continet initium mediũ & finem.
Ipsa legatur: et quicquid malũ obicitur legi
meȩ ꝓbetur: & nego illam si ꝓbata fuerint illa
crimina que obicuintur legi nr̃e. Augustinꝰ
dixit. Qm̃ fateris hanc ẽẽ epłam ubi docti mȩ
ur̃e initium medium & finis continetur:. hoc

Expanded text:
ris, subeo. AUG. dixit: Rudem te in ista ris, subeo. AUG. dixit: Rudem te in ista scelerata secta non esse puto, quod et fateris. non te autem habere, quod respondeas, etsi tu non fatearis, omnis homo iam uidet. sed quia codices tuos. repetis, qui sub sigillo publico custodiuntur, quibus inspectis dicis te instructum uenire posse post biduum, illud, quod iam constat, obiectis quaestionibus te respondere non potuisse recole. Tolle autem codices tuos, et dic, quid inde uelis tibi proferri, quod modo inspicias et respondeas. FEL. dixit: Omnes scripturas, quae mihi sublatae sunt. ista enim epistula Fundamenti est, quod et sanctitas tua bene scit, quod et ego dixi, quia ipsa continet initium, medium et finem. ipsa legatur, et quicquid malum obicitur legi meae, probetur . et nego illam, si probata fuerint illa crimina, quae obiciuntur legi meae. AUG. dixit: Quoniam fateris hanc esse epistulam, ubi doctrinae uestrae initium, medium et finis continetur, hoc
Abbreviated transcription (Latin):
et nullus litigator sine suis cartis potest litiga¬
re: similiter & ego sine mea scͥptura respondere
non possum. Augustinus dixit. Istam tergiu̾¬
sationem tanto dierum spacio cogitasti: quȩ
te in causa ꝑdita &e errore sacrilego quid respon¬
deas non habentem. adiuuare nichil poterit:
Notum est enim om̃ibr qui aderant. quos etiã
nunc adẽe uideo. tẽ dierum tantũ dilationẽ
petisse: debuisse autẽ petere etiam codices
quando dilationem petisti. si hiis te putabaᷤᷤ
instrui posse ad respondendum. Quod ñ feci¬
sti. Nam te petisse codices ñ quidem ad in¬
structionem insꝑiciendos. uerũ hoc longe
anteqũa peteres dilationem. Cum uͦ dilatio¬
nem petisti: codicum tibi reddendoꝵ & inspi¬
ciendoꝵ. ut ẽẽ posses instructior nulła feci¬
sti mentionem. felix clixit. Modo peto. Cocdi¬
ces reddantur mͥ: & uenio ad certamen post
biduum. Et si uictus fuero: quod deliberaue¬

Expanded text:
et nullus litigator potest sine suis chartis litigaet nullus litigator potest sine suis chartis litigare — similiter et ego sine mea scriptura respondere non possum. AUG. dixit: Istam tergiuersationem tanto dierum spatio cogitasti, quae te in causa perdita et errore sacrilego quid respondeas non habentem adiuuare nihil poterit. notum est enim omnibus, qui aderant, quos etiam nunc adesse uideo, te dierum tantum dilationem petisse, debuisse autem petere etiam codices, quando dilationem petisti, si his te putabas instrui posse ad respondendum; quod non fecisti. noui te petisse codices non quidem ad instructionem inspiciendos, uerum hoc longe, antequam peteres dilationem; cum uero dilationem petisti, codicum tibi reddendorum et inspiciendorum, ut esse posses instructior, nullam fecisti mentionem. FEL. dixit: Modo peto, codices reddantur mihi, et uenio ad certamen post biduum; et si uictus fuero, quod deliberaue
Abbreviated transcription (Latin):
cis. Augustinus ep̃e
eccłiȩ catholicȩ ippone¬
regiensium regionum: dixit. Pridem cũ ser¬
monem haberemus: dilationem te petifse
meministi. cum ad ea que inter rogauerã in
p̾senti respondere ñ posses. Si gͦ tam latotẽ¬
poris spacio. post diem scilicet quintũ. aliqͥd
excogitasti: responde. Hoc enim tunc int̾roga¬
ueram.si deo nocere nichil poterat. quare
bellum gessit cum gente quã dicitis tenebra¬
rum᷑ in quo bello naturȩ dȩmonũ misceret sub¬
stantiam suam: que hoc ẽ quod ipse. sicut iã
interrogatus dixisti. Si autẽ nocere ei poterat:
non incorruptibilem dm colitis. qualem ue¬
ritas et apłica doctrina testatur. felix dixit.
Ex quo a scĩtate tua recessi. ut ad diem constuy¬
tum reuersus eẽm. ut responderem tuȩ inter¬
rogationi quecunq uelles interrogare: uen¬
tum est ad diem. Et quia nulła scͥpturam
inter manus habui. quia non mͥ sunt reddi¬
de unde me instruere possem: nullus enĩ ad
certamen exit nisi prius militatus fuerit.

Expanded text:
cis. AUGUSTINUS episcopus ecclesiae catholicae Hipponiregiensium regionum dixit: Pridem cum sermonem haberemus, di-. lationem te petiisse meministi, cum ad ea, quae interrogaueram in praesenti respondere non posses. si ergo tam lato temporis spatio, post diem scilicet quintum, aliquid excogitasti, responde. hoc enim tunc interrogaueram: si deo nocere nihil poterat, quare bellum gessit cum gente quam dicitis tenebrarum, in quo bello naturae daemonum misceret sustantiam suam, quae hoc est, quod ipse, sicut iam interrogatus dixisti? si autem nocere ei poterat, non incorruptibilem deum colitis, qualem ueritas et apostolica doctrina testatur. FELIX dixit: Ei quo a sanctitate tua recessi, ut ad diem constitutum reuersus essem, ut responderem tuae interrogationi, quaecumque uelles interrogare, uentum est ad diem . et quia nullam scripturam inter manus habui, quia non mihi sunt redditae, unde me instruere possem — nullus enim ad certamen exit, nisi prius meditatus fuerit
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑb foris remanebit: & ad id quo tendit.
uel quo uult ꝑuenire ꝑduci non poterit.
Se quia iam illa falsitas manifesta ẽ. ana¬
thema falsitatem: ut possis inciꝑe aptus ẽẽ
ad cognoscenda ueritatem. felix dixit. Cum
apparuerit mͥ. quia mͥ non paret. quia altera
michi ñ ostensa est: non possũ anathemare.
Augꝰ dix̃. Anathemandꝰ ẽ error qͥ dic̃ corrupti¬
biłe dm: an ñ ẽ anathemandͦ: felix dix̃. Iterũ
dic. Augꝰ dix̃. Anathemandꝰ ẽ error qͥ dic̃ cor

Expanded text:
superbus foris remanebit et ad id, quo tendit superbus foris remanebit et ad id, quo tendit uel quo uult peruenire, perduci non poterit. sed quia iam illa falsitas manifesta est, anathema falsitatem, ut possis incipere aptus esse ad cognoscendam ueritatem. FEL. dixit: Cum adparuerit mihi; quia mihi non adparet, quia altera mihi non ostensa est, non possum anathemare. AUG. dixit: Anathemandus est error, qui dicit corruptibilem deum, an non est anathemandus ? FEL. dixit: Iterum di
Abbreviated transcription (Latin):
illud quod teneo pareat. quia ueritas ñ est.¬
& habes me paratum ad credendũ. Augu¬
stinus dixit. Iam quidem quod tenes satis
apparet: quia ueritas non est. Absit enim a
cordib ueritatem querentium uł tenentiũ:
ut credant dm̃ substantiam suã necessita¬
te coactum. mersisse demonum nature li¬
gandam atq polluendam. Absit a fidelib
credere dm̃ adliberandam substantiã suã.
conuertere se in masculos contra feminas.
& in feminas contra masculos: ad eoꝵ concu¬
piscentiam irritandam. Absit a fidelib cre¬
dere dm̃ substantiam suam quã ipse demo¬
nibr mersit:postea in eternum damnare:
Hoc gͦ quia ueritas non ẽ: manisestum ẽ.
Sx quia uis tibi ꝑ ista falsitate expulsa atq
conuicta patefieri ueritatem: siquid de co¬
gnoseenda fide eatholica adhuc mouet:ab
initio fidei poteris erudiri. Etenim aptũ
ꝑceptione ueritatis incõmutabilis: facit pia
fides. Aqua fide quisquis incipe noluerit

Expanded text:
illud, quod teneo, pareat, quia ueritas non est, etillud, quod teneo, pareat, quia ueritas non est, et habes me paratum ad credendum. AUG. dixit: Iam quidem quod tenes, satis adparet, quia ueritas non est. absit enim a cordibus ueritatem quaerentium uel tenentium, ut credant deum substantiam suam necessitate coactum mersisse daemonum naturae ligandam atque polluendam; absit a fidelibus credere deum ad liberandam substantiam suam conuertere se in masculos contra feminas et in feminas contra masculos ad eorum concupiscentiam inritandam; absit a fidelibus credere deum substantiam suam, quam ipse daemonibus mersit, postea in aeternum damnare. hoc ergo quia ueritas non est, manifestum est. sed quia uis tibi pro ista falsitate expulsa atque conuicta patefieri ueritatem, si quid de cognoscenda fide catholica adhuc mouet, ab initio fidei poteris erudiri. etenim aptum perceptioni ueritatis incommutabilis facit pia fides: a qua fide quisquis incipere noluerit,
Abbreviated transcription (Latin):
Quod autẽ dicis. nemo cogatur. quando
uoluero ero xp̃ianus: nemo te plane cogit.
Quando uolueris esto. quia ex uoluntate
tua huc uenisti: & ex uoluntate tua ista dis¬
putasti. Et ue uoluntati malȩ si mala ẽ: pax
bonȩ uoluntati si bona est. Siue enĩ mala sit
suie bona sit: uoluntas est. Bonã uolunta¬
dem sequitur corona:malam uoluntatem
sequitur pena. Ds iudex uoluntatũ ẽ: erea¬
dor aut̃e naturarũ. Si gͦ putas cogi te ut
sis xp̃ianus: audi a nobis omino te ñ cogi.
Cogita potius que audis: ꝑpende. in tua uo¬
luntate es. examina ut prudens. si tam̃ ẽ
in te ulla prudentia uel humana: utrũ ea
que dicta sunt ueritate fultasint: utr̃u
tu ipse in manichei ur̃i defensione defeceris
sicut apparet: & quando uolueris esto quod
nondũ es: & desine ẽẽ quod es. felix dixit. Ec¬
ce iam compendiue ut dixit scĩtas tua. ne
cartas cumulemus. si tibi placet qd̃ petiui
pridem huc ueni: ostende mͥ ueritatẽ: ut

Expanded text:
quod autem dicis: nemo cogatur. quando quod autem dicis: nemo cogatur. quando uoluero, ero christianus, nemo te plane cogit; quando uolueris. esto, quia ex uoluntate tua huc uenisti et ex uoluntate tua ista disputasti. et uae uoluntati malae, si mala est; pax bonae uoluntati, si bona est. siue enim mala sit, siue bona sit, uoluntas est. bonam uoluntatem sequitur corona, malam uoluntatem sequitur poena. deus iudex uoluntatum est. creator autem naturarum. si ergo putas cogi te, ut sis christianus, audi a nobis omnino te non cogi. cogita potius, quae audis, perpende, in tua uoluntate es; examina ut prudens, si tamen in te est ulla prudentia uel humana, utrum ea, quae dicta sunt, ueritate fulta sint, utrum tu ipse in Manichaei uestri defensione defeceris, sicut adparet, et quando uolueris, esto quod nondum es, et desine esse quod es. FEL. dixit: Ecce iam compendiue, ut dixit sanctitas tua, ne chartas cumulemus: si tibi placet, quod petiui pridem, huc ueni; ostende mihi ueritatem, ut
Abbreviated transcription (Latin):
questionem. Quod gͦ bonum: mͥ factum ẽ
mors: Absit. S peccatũ ut appareat peccatũ:
ꝑbonum mͥ oꝑatum est mortẽ. Erãt enĩ pecca.¬
tum: s ñ apparebat peccatum. Tata ẽ lex suꝑ¬
bo: fecit contra legem: et apparuit peccatũ
quod erat. s non apparebat. Apparens autẽ
peccatum: humiliauit suꝑbum. Humiliatꝰ
suꝑbus: factus ẽ penitens. De penitentia:
impetrata est misccłia. Audisti gͦ quod int̃¬
rogasti: responde quod interrogo. Dichil
nocere poterat gens tenebrarũ do. Quare
huc misit partem suã miscendam &e pollu
endam a natura demonum: felix dixit.
Si in arbitrio nr̃o sumus: nemo neminem
cogat. Quando uoluero. ero xp̃iamis. Uolun¬
tas nobis subiacet: aut ẽẽ xp̃ianũ aut noñ
ẽẽ. Augustinus dixit. Quia uoluntas nobis
adiacet manifestũ est: & hoc de diuinis sc̃p¬
turis docui. Quod coactus ẽ etiam inuitus di-¬
cere: etiam ille qui uos in istũ induxit error̃e.

Expanded text:
quaestionem: Quod ergo bonum, mihi factum est quaestionem: Quod ergo bonum, mihi factum est mors? Absit: sed peccatum, ut appareat peccatum, per bonum mihi operatum est mortem . Erat enim peccatum, sed non apparebat peccatum: data est lex superbo, fecit contra legem, et apparuit peccatum, quod erat, sed non apparebat. Apparens autem peccatum humiliavit superbum, humiliatus superbus factus est poenitens, de poenitentia impetrata est misericordia. Audisti ergo quod interrogasti, responde quod interrogo: Nihil nocere poterat gens tenebrarum Deo; quare huc misit partem suam miscendam et poendam a natura daemonum ? FEL. dixit: Si in arbitrio nostro sumus, nemo neminem cogat; quando uoluero, ero christianus. uoluntas nobis subiacet aut esse christianum aut non esse. AUG. dixit: Quia uoluntas nobis adiacet. manifestum est et hoc de diuinis scripturis docui; quod coactus est etiam inuitus dcere etiam ille, qui uos in istum induxit errorem.
Abbreviated transcription (Latin):
rare debemus: beatam qũa sꝑare debemus.
Toleramus autẽ laboriosam merito peccatz
nr̃i: ille autẽ ostendit eam in carne sua non
mĩto iniquitatis suȩ. s officio misedĩȩ suȩ.
Uam ut noueris bonam ẽẽ legem qũa tu rep̃¬
hendere uoluisti: ipse apłs paulus quodã
loco dixit. Lex subintrauit: ut abundaret
delictum. Adhuc uidetur illam rep̃hendere.
S audi quod sequitur. Ubi autẽ inquit a¬
bundauit delictum: suꝑabundauit gr̃a.
Data est enim lex suꝑbis hominib & uirib
suis totum tribuentib. ut cũ implere ñ pos¬
sent legem datam. preuaricatores inueniren¬
tur: & fac̾ti rei sub lege. peterent miscłiam
a legis conditore. ꝑinde paulopost dicit apłs¬
idem. Itaq lex quidem sc̃a: & mandatũ iu¬
stum & scm̃ &e bonum. Se ne dicas quia de¬
alio mancdato dicit: ut ostendat quia de illo
dicit de quo pauloante dixerat. lex subintra¬
uit ut abundaret delictum: statĩ opposuit

Expanded text:
rare debemus, beatam, quam sperare. debemus. rare debemus, beatam, quam sperare. debemus. toleramus autem laboriosam merito peccati nostri; ille autem ostendit eam in carne sua, non merito iniquitatis suae. sed. officio misericordiae suae. nam ut noueris bonam esse legem, quam tu reprehendere uoluisti, ipse apostolus Paulus quodam loco dixit: lex subintrauit, ut abundaret delictum. adhuc uidetur illam reprehendere; sed audi quod sequitur: ubi autem, inquit. abundauit delictum, superabundauit gratia. data est enim lex superbis hominibus et uiribus suis totum tribuentibus, ut cum inplere non possent legem datam, praeuaricatores inuenirentur et facti rei sub lege peferent misericordiam a legis conditore. proinde paulo post dicit idem apostolus: itaque lex quidem sancta et mandatum sanctum et iustum et bonum. sealio mandato dicit, ut ostendat quia de illo dicit, de quo paulo ante dixerat, Lex subintravit ut abundaret delictum; statim sibi opposuit
Abbreviated transcription (Latin):
rat. et omnis illa massa &e ꝓpago peccati ma¬
ledicta erat: dominus autem carnem
de illa massa suscipere uoluit. ut suscipi¬
endo mortalitatem que de pena uenerat.
solueret mortem quod de grã ueniebat: ido
dicit lex. maledictus omnis qui pendet in
ligno. Mors enim ipsa pendebat in ligno:q̃
mors de maledicto ueniebat. Quomͣ gͦ sus¬
cipiendo mortem. interfecit mortẽ. sic susci¬
piendo maledictum. soluit maledictum.
Inde & apłs dicit. Scientes quia uetus homo
nr̃ simul erucifixus est cruci cum illo: quia
de uetere homine nr̃o. id est de sorte mortis
que ueniebat ex mito peccati. susciꝑe digna¬
tus est carnem mortalem de uirgine maria:
in qua nobis ce passionis &e resur rectionis p̃be¬
ret exemplum. Passionis adfirmandam peni¬
dentiam: resurrectionis ad excitanda spem:
ut. duas uitas nobis ostenderet in carne ꝙͣ
suscepit de uita nr̃a mortali: unam laborio¬
sam. alteram beatam. Laboriosam qũa tole¬

Expanded text:
rat et omnis illa massa et propago peccati marat et omnis illa massa et propago peccati maledicta erat, dominus autem carnem de ipsa massa suscipere uoluit, ut suscipiendo mortalitatem. quae de poena uenerat, solueret mortem, quod de gratia ueniebat, ideo dicit lex: maledictus omnis, qui pendet in ligno. mors enim ipsa pendebat in ligno, quae mors de maledicto ueniebat. quomodo ergo suscipiendo mortem interfecit mortem, sic suscipiendo maledictum soluit maledictum. unde et apostolus dicit: scientes, quia uetus homo noster simul confixus est cruci cum illo, quia de uetere homine nostro, id est de sorte mortis, quae ueniebat ex merito peccati, suscipere dignatus est carnem mortalem de uirgine Maria, in qua nobis et passionis et resurrectionis praeberet exemplum — passionis ad firmandam patientiam, resurrectionis ad excitandam spem — ut duas uitas nobis ostenderet in carne, quam suscepit de uita nostra mortali, unam laboriosam. alteram beatam: laboriosam, quam tole
Abbreviated transcription (Latin):
stum di iudicium: cui seducenti consenserant
ꝑ liberum arbitriũ. Sicut autẽ inhomunis po¬
destate fuit. diabolo consentire: ut captiuaret᷑.
sic in ipsius diaboli potestate fuit cum angłs
eẽt peccare. ut in deterius mutaret᷑. Peceator
gͦ angłs ꝑ liberum arbitriũ. suasit peccatum
homini habenti liberum arbitrium:. ut dia¬
bolus si noluisset non peccasset: ce homosi no¬
luisset ñ consensisset. Cum autẽ iam ab illo eui
consenserat teneretur. ñ quia diabolus aliqͥd
potuit. s quia iustum dĩ udiciũ fuit. euiꝰ legi
obtemꝑare noluit: quia gͦ sic inuenit. xp̃c pec¬
catores sub peccato. cum sit peccatũ in libero
arbitrio. inueniens peccatores sub peccato. re¬
demit confitentes a suꝑbiente. Quod autẽ in
lege positum est. maledictus omĩs qui pendet
scͥptum est enum maledictus omĩs qͥ pendet
in ligno: non legem rep̃hendit. s misccłiam
dñi commendauit. Quia enim adam peccaue.¬

Expanded text:
stum dei iudicium, cui seducenti consenserant stum dei iudicium, cui seducenti consenserant per liberum arbitrium. sicut autem in hominis potestate fuit diabolo consentire, ut captiuaretur, sic in ipsius diaboli potestate fuit, cum angelus esset, peccare, ut in deterius mutaretur. peccator ergo angelus per liberum arbitrium suasit peccatum homini habenti liberum arbitrium, ut diabolus, si noluisset, non peccasset et homo, si noluisset, non consensisset. cum autem iam ab illo, cui consenserat; teneretur, non quia diabolus aliquid potuit, sed quia dei iustum iudicium fuit dare iobtemperare noluit: quia ergo sic inuenit Christus peccatores sub peccato, cum sit peccatum in libero arbitrio, inueniens peccatores sub peccato redemit confitentes a superbiente. quod autem in lege positum est: maledictus omnis, qui pendet scriptum est enim: maledictus omnis, qui pendet in ligno, non legem reprehendit, sed misericordiam domini commendauit. quia enim Adam peccaue
Abbreviated transcription (Latin):
nos tenebat si in ipsius arbitrio erat qndo
uellet dimittere: utquid. xp̃c crucifigitur.
Deminẽ gͦ latet xp̃m crucifixum. Quid illũ
crucifixerunt ⁊ Si clĩ uirtus est: nicħ nobis
nocebat. Si cłi uirtus erat: ñ fuimus captiui
apud illum: s quasi nos cũ nr̃o principe.
quasi filius cum parentib: ñ autẽ romani
cum barbaris. Non oportebat gͦ quia cum
uirtute cłi constituti eramus. dm̃ filiũ suum
mittere: ut dicatur. quia liberator nr uenit.
dicto legis: quia scͥptum est. maledic̃tus omĩs
qui pendet in ligno. Hoc enĩ apls̃ dicit. Si iste
qui maledicit om̃s qui pendent in ligno. dei
uirtus est: xp̃c enimpependit in ligno. & apłi
ipsius om̃s qui addicti sunt ꝑ ipsius precepto:
quis ẽ iste gͦ qui maledicit omnẽ qui pendet
in ligno: Augustinus dixit. Quos xp̃c redemit.
a diabolo. ꝑ consensionem suã tenebantur a dia¬
bolo: & in eius conditione constituti erant ꝑ iu¬

Expanded text:
nos tenebat? si in ipsius arbitrio erat, quando nos tenebat? si in ipsius arbitrio erat, quando uellet dimittere, utquid Christus crucifigitur? neminem ergo latet Christum crucifixum. quid illum crucifixerunt ? si dei uirtus est, nihil nobis nocebat. si dei uirtus erat, non fuimus capti apud illum, sed quasi nos cum nostro principe, quasi filius cum parentibus, non autem Romani cum barbaris. non oportebat ergo, quia cum uirtute dei constituti eramus, deum filium suum mittere, ut dicatur, quia liberator noster uenauit de maledicto legis, quia scriptum est: maledictus omnis, qui pendet in ligno. hoc enim apostolus dicit. si iste, qui male dicit omnes, qui pendent in ligno, dei uirtus est — Christus enim pependit in ligno et apostoli ipsius omnes, qui addicti sunt pro ipsius praecepto — quis est iste ergo, qui maledicit omnem, qui pendet in ligno? AUG. dixit: Quos Christus redemit a diabolo, per consensionem suam tenebantur a diabolo et in eius condicione constituti erant per iu
Abbreviated transcription (Latin):
& turpius quam ligabatur purgaret᷑. Iã enĩ
de purgatione eius dixi. Hec omĩa quanta
indigniora sunt: tanto utiq faciliora ad intel¬
ligendum. qm̃ in natura di ista non cadunt.
Et absit apio animo & fideli talia de dõ crede¬
re. do̾ bono. dõ uero. qualia uos creditis: ñ quẽ
inuenistis. s quem finxistis. Responde iam ñc.
si dõ nocere nichil poterat. pura illa substan¬
tia ipsius. carne nulla assumpta in se passura
siquid passura erat. non in carne quã suscepe¬
rat: quare buc missa est scdm ur̃a uaniloqͥa:
felix dixit. Si nichil poterat noceri do a parte
aduersa. & xp̃o nichil poterat noceri ab adu̾¬
sa natura: ad quam uenit. xp̃c ut eã lib̾aret.:
Quia ut dicis ꝓpter libertatem nrãm uenit.
Ergo in captiuitate fimus. Si in captiuitate
De captiuitate.qui nos tenebat extraneus a
dõ erat. aut uirtus cłi Si cłi uirtus erat qui
nos tenebat: utquid xp̃m mittebat. Ille qui

Expanded text:
et turpius . quam ligabatur purgaretur. iam enim et turpius . quam ligabatur purgaretur. iam enim de purgatione eius dixi. haec omnia quanto indigniora sunt, tanto utique faciliora ad intellegendum, quoniam in naturam dei ista non cadunt. et absit a pio animo et fideli talia de deo credere, deo bono, deo uero, qualia uos creditis, non quem inuenistis, sed quem finxistis. responde iam nunc: si deo nocere nihil poterat, pura illa substantia ipsius nulla carne adsumpta in se passura, si quid passura erat, non in carne quam non susceperat, quare huc missa est secundum uestra uaniloquia? FEL. dixit: Si nihil poterat noceri deo a parte aduersa et Christo nihil poterat noceri ab aduersa natura, ad quam uenit Christus, ut eam liberaret? quia, ut dicis, propter libertatem nostram uenit. ergo in captiuitate fuimus. si in captiuitate de captiuitate, qui nos tenebat, extraneus a deo erat aut uirtus dei. si dei uirtus erat, qui nos tenebat, utquid Christum mittebat ille, qui
Abbreviated transcription (Latin):
principio erat u̾bum. & uerbũ erat apud
Dm̃: & d̃s erat u̾bum. In hac natura quia ds̃
erat u̾bum: pati nichil ille poterat. Ut autẽ
pati ꝑ nobis posset. uerbũ caro factum est.
& habitauit in nobis. Uerbũ caro factũ est.
assumendo carnem: non mutatũ in carnem.
Assumpsit enĩ humanitatẽ. ñ amisit diuiniꝰ¬
tatem. Itaq idem ds̃.: et idem homo. In natura
dĩ equalis patri: in natura hominis factus mor¬
talis in nobis. ꝓ nobis. de nobis. Manens quod
erat᷑. suscipiens quod ñ erat. ut liberaret quod
fecerat᷑: non quod erat. Non est gͦ passia xp̃i ex
indigentia: s ex miscdia. Prebuit enĩ exempłu
patientie: nobis de nobis:. id est homini de ho¬
mine:carni de carne. Non tam̃ in illa carne
ipse deterior factus: s caro in illo melior facta
est. Pars uͦ dĩ ur̃i nulla carne assumpta. ñ enim
erat in gente tenebrarum ꝓ quo pateretur:
descendit ut teneretur. ligareti: pollueretur:

Expanded text:
principio erat uerbum et uerbum erat apud principio erat uerbum et uerbum erat apud deum et deus erat uerbum. in hac natura, quia deus erat uerbum, pati nihil ille poterat. ut autem pati pro nobis posset, uerbum caro factum est et habitauit in nobis. uerbum caro factum est adsumendo carnem, non mutatum in carnem; adsumpsit enim humanitatem, non amisit diuinitatem. itaque idem deus et idem homo in natura dei aequalis patri, in natura hominis. factus mortalis, in nobis, pro nobis, de nobis, manens quod erat, suscipiens quod non erat, ut liberaret quod fecerat, non quod erat. non est ergo passio Christi ex indigentia, sed ex misericordia. praebuit enim exemplum patientiae nobis de nobis, id est homini de homine, carni de carne; non tamen in illa carne ipse deterior factus, sed caro in illo melior facta est. pars uero dei uestri nulla carne adsumpta — non enim erat in gente tenebrarum, pro quo pateretur — descendit, ut teneretur, ligaretur, pollueretur
Abbreviated transcription (Latin):
et exꝑiuntur iustum iudiciũ di. qui suꝑbis
resistit. humilib autẽ dat grãm. Non est gͦ
indignum ut ds dicat ite in ignem ȩt̃num.
eis qui eius misccłiam ꝑ liberum arbitrium
eius suscepunt: peccata sua confessi sunt. pe¬
nitentiam egerunt: displicuerunt sibi qͣ¬
les fuerunt: & quales ꝑ eum facti sunt illi
placuerunt. Tugͦ iam ad hoc qd̃ int̾rogaui
responde. S impetrem ate: ne moras suꝑflu¬
as faciamus. Si dõ nocere nichil poterat: qͣre
quare huc filium suũ misit. Augustinꝰ dixit.
Uide qũeadmodum semꝑ int̾rogas: & ad
interrogata respondere non uis. Audi &
quod interrogasti. Memento tam̃ te ad ea
quȩ dico non respondere: me autẽ responde¬
re. Deo nocere nichil potest: s filium suũ mi¬
sit ut carne indueretur. & hominib appa¬
reret: peceatores sanaret: in ipsa carne pate¬
retur ꝓ nobis quam sumpsit ex nobis. Insua
quippe natura pati nichil poterat: quia in

Expanded text:
et experiuntur iustum iudicium dei, qui superbis et experiuntur iustum iudicium dei, qui superbis resistit, humilibus autem dat gratiam. non est ergo indignum, ut deus dicat: ite in ignem aeternum eis, qui eius misericordiam per liberum arbitrium eius susceperunt, peccata sua confessi sunt, paenitentiam egerunt, displicuerunt sibi, quales fuerunt et quales per eum facti sunt, illi placuerunt. tu ergo iam ad hoc, quod interrogaui, responde — sed impetrem a te, ne moras suas faciamus: Si Deo nocere nihil poterat, quare quare huc Filium suum misit? AUG. Uide, quemadmodum semper interrogas et ad interrogata respondere non uis. audi, quod interrogasti, memento tamen te ad ea, quae dico, non respondere, me autem respondere. deo nocere nihil potest; sed filium suum misit, ut carne indueretur et hominibus adpareret, peccatores sanaret, in ipsa carne pateretur pro nobis, quam sumpsit ex nobis. in sua quippe natura pati nihil poterat, quia in
Abbreviated transcription (Latin):
Si uoluntas est in peccando: natura ñ est q̃
cogat. S si quid infirmitatis patiuntur qͥ
non possunt implere quod uolunt. unde.
apł̃s dicit. uideo aliam legem in membris
meis repugnantẽ legi mentis meȩ. & capti¬
uantem me in lege peccati. que ẽ in mẽbris
meis: manifestum est hoc uenisse de tradu¬
ce primi peccati adam. & de consuetudine
mala lam hodie libera uoluntate faciunt
homines consuetudinem: qũã cum fecerint
facile suꝑare ñ possunt. Ipsi gͥ sibi de seipsis
fecerunt: quod contra eos habitet in m̃bris
eoꝵ. S qui concipiunt timorem dĩ. & ꝑ liberũ
arbitrium subdunt se sanandos optimo me¬
dico. et sicut bono curatori. ita & miserieordi
creatori: ꝑ humilitatem confessionis & peni¬
dentiȩ sanantur. Suꝑbi uͦ dicentes se iustos.
aut dicendo quia non peccant ipsi. s aliũd
in illis peccat & alia natura de illis peccat:
ꝑ ipsam suꝑbiam suam & insanabiles fiunt.

Expanded text:
si uoluntas est in peccando. natura non est, quae si uoluntas est in peccando. natura non est, quae cogat. sed si quid infirmitatis patiuntur, qui non possunt inplere, quod uolunt — unde apostolus dicit: uideo aliam legem in membris meis repugnantem legi mentis meae et captiuantem me in legem peccati, quae est in membris meis — manifestum est hoc uenisse de traduce primi peccati Adam et de consuetudine mala. nam hodieque libera uoluntate faciunt homines consuetudinem, quam cum fecerint, facile superare non possunt; ipsi ergo sibi de se ipsis fecerunt, quod contra eos lex habitet in membris eorum. sed qui concipiunt timorem dei et per liberum arbitrium subdunt se sanandos optimo medico et sicut bono curatori. ita et misericordi creatori, per humilitatem confessionis et paenitentiae sanantur. superbi uero dicentes se iustos aut dicendo, quia non peccant ipsi, sed aliud in illis peccat et alia natura de illis peccat, per ipsam superbiam suam et insanabiles fiunt
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃ autẽ liberi arbitrii iudicem iustũ: remu¬
neratorem fidelium. eiq se subicientiũ & uo¬
lentium se sanari: damnatorem aut̃e suꝑbo¬
rum & impioꝵ. Quia gͦ ad peccatores sanandos
uenit: sanat utiq peccata confessos:. sanat
penitentes. Neminem autẽ penitet: cũ alius
peccauit. S si est penitentia iusta & uerax.
unde & ipse dñs dicit. non ueni uocare ui¬
stos s peccatores in penitentiam: ipsa peni¬
tentia indicat. non alienȩ ẽe nature s uo¬
luntatis nr̃e. si quid forte peccatumꝰ. Nam
si alio peccante alium penitet: ñ est ista pru¬
dens s insana penitentia. Sed̾m uos autẽ
nullã peccata sunt. Gens enim tenebrarũ
non peceat: quia suam naturã facit. Nat᷑a
lucis non peccat: quia quod facit facere
cogitur. Hullum gͦ inuenis peccatũ quod
damnet ds: nullum inuenis peccatũ qͦd
penitentia possit sanari. Si autẽ pęnitentia
est: & culpa est. Si culpa est: & uoluntas ẽ.

Expanded text:
deum autem liberi arbitrii iustum iudicem, remudeum autem liberi arbitrii iustum iudicem, remuneratorem fidelium eique se subicientium et uolentium se sanari, damna.torem autem superborum et inpiorum. quia ergo ad peccatores sanandos uenit, sanat utique peccata confessos, sanat paenitentes; neminem autem paenitet, cum alius peccauit, sed si est paenitentia iusta et uerax, unde et ipse dominus dicit: non ueni uocare iustos, sed peccatores in paenitentiam. ipsa paenitentia indicat non alienae esse naturae, sed uoluntatis nostrae, si quid forte peccamus. nam si alio peccante alium paenitet, non est ista prudens, sed insana paenitentia. secundum uos autem nulla peccata sunt. gens enim tenebrarum non peccat, quia suam naturam facit; natura lucis non peccat, quia quod facit, facere cogitur. nullum ergo inuenis peccatum, quod damnet deus, nullum inuenis peccatum, quod paenitentia possit sanari. si. autem paenitentia est, et culpa est; si culpa est, et uoluntas est;
Abbreviated transcription (Latin):
gari: Est qui ñ uult illuminari: Quis in¬
firmus est. qui ñ uult adsalutem uenire:
Si crudele est. quod manicheus dixit. qͥa
aliqua pars dĩ quȩ se purgare ñ potuit in
globoligata ẽ. hoc crudele non est. ut xp̃c qui
dixit ego ꝓpter peccatores ueni. mͦ ad igñe et̃¬
num illos mittat. cuius nomen portauer̃t
S manclata credo ñ potuerunt complere.
Si hoc erudele est: crudelius ẽ &e. illud. Si illud
crudelius est. quia ds illos ñ potuit purgare.
& globo ligauit: & id crudelius iudetur eẽ.
quod xp̃c non potuit purgare. ad igne et̃nũ
mittere. Hoc mͥ scĩtas tua exponat de ipła
crudelitate. Augustinus dixit. Si ea quȩ ĩa
dixi uel intellexisses. uel te intelligere fatere¬
ris: fortassis enim ñ habendo quod dicas.
finxisti te ñ intelligere quod aꝑtum ẽ. ista
non diceres.Iam enim diximus. & ꝑbauimꝰ
ꝑ diuinas scripturas ẽẽ liberũ arbitrium.

Expanded text:
gari ? est, qui non uult inluminari ? quia ingari ? est, qui non uult inluminari ? quia infirmus est, qui non uult ad sanitatem uenire? si crudele est, quod Manichaeus dicit, quia aliqua pars dei, quae se purgare non potuit. in globo ligata est, hoc crudele non est, ut Christus, qui dixit: ego propter peccatores ueni, modo ad ignem aeternum illos mittat, cuius nomen portauerunt? sed mandata, credo, non potuerunt conplere. si hoc crudele est. crudelius est et illud; si illud crudelius est, quia deus illos non potuit purgare et globo ligauit, et id crudelius uidetur esse, quod Christus non potuit purgare, ad ignem aeternum mittere. hoc mihi sanctitas tua exponat de ipsa crudelitate. AUG. dixit: Si ea, quae iam dixi, uel intellexisses uel te intellegere fatereris — fortassis enim non habendo quod dicas finxisti te non intellegere, quod apertum est — ista non diceres. iam enim diximus et probauimus per diuinas scripturas esse liberum arbitrium;
Abbreviated transcription (Latin):
it d̾s totum purgare: Et quia ñ poruit: fa¬
cturum eum dicitis uelut tectorium genti
denebrarũ ut ibi in et̾num damnetur quod
purgari ñ potuit: & nicħ sua sponte cõmisit.
Ita fit. ut ds u̾r non uerus s fictus. ñ alicubi
constitutus. s in corde ur̃o imaginatus. par¬
dem suam misceat infeliciter purget turpiter:
damnet crudeliter. Ad hec gͦ responde: de inci¬
pe ab illo quod dixi. quare ds miscuit istam
partem suam. cui nichil noceri  poterat: aut
si potuit quomͦ sit incorruptibilis. felix dixit.
Crudelem asseritis manicheum: hoc dicentẽ.
De xp̃o quid dicimus: qui dixit ite in ignem
et̃num: Augustinus dixit. Peccatoribr hoc
dixit. felix dixit. Isti peccatores: quare non
purgati sunt: Augũstinus dixit. Quia no¬
luerunt. felix dixit. Quia noluerunt hoc
dixisti Augustinus dixit. Hoc dixi: quia
noluerunt. felix dixit. Quare noluerunt:
Est qui ñ uult curari: Est qui ñ uult pur¬

Expanded text:
it deus totum purgare ? et quia non potuit, fait deus totum purgare ? et quia non potuit, facturum eum dicitis uelut tectorium genti tenebrarum, ut ibi in aeternum damnetur, quod purgari non potuit et nihil sua sponte commisit. ita fit, ut deus uester. non uerus, sed fictus, non alicubi constitutus, sed in corde uestro imaginatus, partem suam misceat infeliciter, purget turpiter, damnet crudeliter. ad haec ergo responde et incipe ab illo, quod dixi: quare deus miscuit istam partem suam, cui nihil nocere poterat? aut si potuit, quomodo sit incorruptibilis. FEL. dixit: Crudelem adseritis Manichaeum haec dicentem; de Christo quid dicimus, qui dixit: ite in ignem aeternum? AUG, dixit: Peccatoribus hoc dixit. FEL. dixit: Isti peccatores quare non purgati sunt? AU6. dixit: Quia noluerunt. FEL. dixit: Quia noluerunt. hoc dixisti? . AUG. dixit: Hoc dixi, quia noluerunt. FEL. dixit: Quare noluerunt? est, qui non uult curari? est, qui non uult pur