comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tomagis necessitas aut impotentia nequaquã nominandȩ
st̃ in dõ. qͥ nihil nͥ qđ uult facit. & cuiꝰ uoluntatẽ nulla uis
cogere aut ꝓlibere ualet. Ad hoc enĩ ualuit in xp̃o diuersi¬
tas naturarũ. & unitas ꝑsonȩ : ut qđ opꝰ erat fieri ad homi¬
nũ restaurationẽ si humana ñ posset natura faceret diuina.
Deniq uirgo q̃ ꝑ fiđe munda facta ẽ. ut de illa posset as¬
cerat. Quaꝓpt̃ qm̃ uera fuit fides eiꝰ: necesse erat ita futurũ
eẽ sic̃ credidit. Qđ si iterũ te ꝑturbat qͥa dico necesse erat:
mem̃to qͥa ueritas fidei uirginis ñ fuit causa. ut ille sponte
moreret᷑. sed quia hoc futurũ erat. uera fuit fides. Qua obrẽ
si dr̃. necesse erat ut uoluntate sola moreret᷑. qͥa uera fuit
fides siue ꝓphetia q̃ de hoc p̾cesserant: ñ ẽ aliud quã si di¬
cas necesse fuisse ita futurũ ẽẽ qm̃ sic futurũ erat. Huiꝰmo¬

Expanded text:
to magis necessitas, aut impotentia nequaquam nominandae to magis necessitas, aut impotentia nequaquam nominandae sunt in Deo, qui nihil, nisi quod vult, facit; et cujus voluntatem nulla vis cogere, aut prohibere valet. Ad hoc enim valuit in Christo diversitas naturarum et unitas personae, ut, quod opus erat fieri ad hominum restaurationem, si humana non posset natura, faceret divina; Denique Virgo, quae per fidem munda facta est, ut de illa posset ascerat. Quapropter quoniam vera fuit fides ejus, necesse erat ita futurum esse, sicut credidit. Quod si te iterum perturbat, quia dico, necesse erat: memento quia veritas fidei Virginis non fuit causa, ut ille sponte moreretur: sed quia hoc futurum erat, vera fuit fides. Quamobrem si dicitur, necesse erat ut voluntate sola moreretur; quia vera fuit fides, sive prophetia, quae de hoc praecesserant; non est aliud, quam si dicas necesse fuisse ita futurum esse, quoniam sic futurum erat: hujusmo
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ filiꝰ dĩ ds̃. ñ potuit ñ mori aut uelle ñ mori. pꝰ quã de uir¬
gine natꝰ ẽ : ñ significat᷑ in illo ulla impotentia seruandi aut
uolendi seruare uitã suã immortale̾. sed immutabilitas uo-¬
luntatis eiꝰ qua se sponte fecit ad hoc hominẽ ut in eadẽ uo¬
luntate ꝑseuerans moreret᷑. & qͥa nulla res potuit illã uolunta¬
tẽ mutare. Plus enĩ eẽt impotentia quã potentia: si posset
uelle m̃tiri aut fallere aut mutare uoluntate quã prius
immutabilẽ eẽ uoluit. Et si que ad modũ supͣdixi cũ aliqͥs
sponte se ꝓponit facturũ bonũ aliqđ & eadẽ uoluntate
postea ꝑficit qđ ꝓposuit quauis cogi possit si nolit ꝓmissũ
soluere. ñ tam̃ ẽ dicendꝰ necessitate facere qđ facit. sed ea
qua ꝓposuit libera uoluntate. ñ enĩ necessitate aut impotentia
fieri ł ñ fieri dici debet aliqͥd ubi neq necessitas neq impoten¬
tia quicquã oꝑant᷑ sed uoluntas. si in quã ita ẽ in homine: mul¬

Expanded text:
 Filius Dei Deus, non potuit non mori, aut velle non mori, postquam de Virgine natus est: non significatur in illo ulla impotentia servandi, aut volendi servare vitam suam immortalem; sed immutabilitas voluntatis ejus, qua se sponte fecit hominem ad hoc, ut in eadem voluntate perseverans moreretur; et quia nulla res potuit illam voluntatem mutare. Plus enim esset impotentia quam potentia, si posset velle mentiri, aut fallere, aut mutare voluntatem, quam prius immutabilem esse voluit. Et si quemadmodum supra dixi cum aliquis sponte se proponit facturum bonum aliquod, et eadem voluntate postea perficit quod proposuit; quamvis cogi possit, si nolit promissum solvere; non tamen dicendus est necessitate facere quod facit; sed ea, qua proposuit, libera voluntate. Non enim necessitate aut impotentia fieri, vel non fieri dici debet aliquid, ubi neque necessitas, neque impotentia quidquam operantur, sed voluntas: si, inquam, ita est in homine, mul
Abbreviated transcription (Latin):
qua uouit libertate. Quare multomagis si ds̃ facit bonũ
homini qđ incepit. licet ñ deceat eũ a bono incepto defi¬
cere. totũ gr̃ȩ debemꝰ imputare : quia hoo ꝓpt̾ nos non
ꝓpt̃ se nullius egens incepit. Non eñ illũ latuit quid
homo facturus erat cũ illũ fecit: & tam̃ bonitate sua illũ
creando sponte se ut ꝑficeret inceptũ bonũ quasi obliga¬
uit. Deniq ds̃ nibil facit necessitate. qͥa nullo mͦ cogitur
aut ꝓhibetur facere aliqͥd. & cũ dicimꝰ dõ aliqͥd facere
quasi necessitate uitandi inhonestatẽ quã utiq nͥ timet:
potius intelligendũ ẽ qͥa hoc facit necessitate seruandȩ
honestatis. Quȩ scilicet necessitas ñ ẽ aliud quã immuta¬
bilitas honestatis eiꝰ : quã a se ipso & ñ ab alio habet. &¬
idcirco imꝓpͥe dr̃ necessitas. Dicamꝰ tam̃ quia necesse ẽ
ut bonitas dĩ ꝓpt̾ immutabilitatẽ suã ꝑficiat de homine

Expanded text:
qua vovit libertate. Quare multo magis si Deus facit bonum qua vovit libertate. Quare multo magis si Deus facit bonum homini quod incoepit, licet non deceat eum a bono incoepto deficere, totum gratiae debemus imputare: quia hoc propter nos, non propter se nullius egens incoepit. Non enim illum latuit quid homo facturus erat, cum illum fecit: et tamen bonitate sua illum creando, sponte se ut perficeret incoeptum bonum quasi obligavit. Denique Deus nihil facit necessitate, quia nullo modo cogitur, aut prohibetur aliquid facere. Et cum dicimus Deum aliquid facere quasi necessitate vitandi inhonestatem, quam utique non timet; potius intelligendum est quia hoc facit necessitate servandae honestatis: quae scilicet necessitas non est aliud quam immutabilitas honestatis ejus, quam a seipso, et non ab alio habet; et idcirco improprie dicitur necessitas. Dicamus tamen quia necesse est ut bonitas Dei propter immutabilitatem suam perficiat de homine
Abbreviated transcription (Latin):
aut minor illi grã debet᷑. Cũ uͦ ipse sponte se necessitati be¬
gr̃a : qͥa nullo cogente illã suscepit aut seruat sed gͣtis
Nã si qđ hodie sponte ꝓmittis cras te daturũ. eadem
cras uoluntate das: quauis necesse sit te cras reddere ꝓ¬
missũ si potes. aut mentiri : ñ tam̃ minꝰ tͥ debet ille ꝓ
impenso beneficio cui das quã si ñ ꝓmisisses : qm̃ te debi¬
torẽ ante tẽpꝰ dationis illi facere ñ es cunctatꝰ. Tale est.
cũ qͥs scȩ̃ conuersationis sponte uouet ꝓpositũ. Quauis
nãq seruare illud ex necessitate pꝰ uotũ debeat ne ap̃o¬
statȩ damnationẽ incurrat. & licet cogi possit seruare
si nolit : si tam̃ ñ inuitꝰ seruat qđ uouit. ñ minꝰ sed ma
gratꝰ ẽ dõ quã si ñ uouisset. qm̃ ũ solũ cõmunẽ
uitã. sed ctiã eiꝰ licentiã sibi ꝓpt̾ dm̃ abnegauit.
nec scẽ uiuere dicendus ẽ necessitate : sed eadẽ

Expanded text:
aut minor illi gratia debetur. Cum vero ipse se sponte necessitati beaut minor illi gratia debetur. Cum vero ipse se sponte necessitati begratia; quia nullo cogente illam suscepit aut servat, sed gratis. Nam si quod hodie sponte promittis te cras daturum eadem cras voluntate das, quamvis necesse sit te cras reddere promissum, si potes, aut mentiri; non tamen minus tibi debet ille pro impenso beneficio, cui das, quam si non promisisses: quoniam te debitorem ante tempus dationis illi facere non es coactus. Tale est cum quis sanctae conversationis sponte vovet propositum. Quamvis namque servare illud ex necessitate post votum debeat, ne apostatae damnationem incurrat; et licet cogi possit servare, si nolit: si tamen non invitus servat quod vovit, non minus, sed magis gratus est Deo quam si non vovisset: quoniam non solum communem vitam, sed etiam ejus licentiam sibi propter Deum abnegavit; nec sancte vivere dicendus est necessitate, sed eadem
Abbreviated transcription (Latin):
x his facile c̃ cognoscere. qm̃ aut hoc de humana natura
ꝑficiet dõ qđ incepit: aut in uanũ fecit tã sublimẽ na¬
turã ad tantũ bonũ. At si nihil p̾ciosius cognoscit᷑ ds̃ fecis se
quã racionalẽ naturã ad gaudendũ de se: ualde
alie¬
nũ ẽ ab eo ut ullã racionalẽ naturã penitꝰ ꝑire
sinat. B Non potest alit̾ putare cor racionale
Necesse ẽ gͣ. ut de humana natura qđ incepit ꝑficiat.¬
hoc aut̃ fieri sic̃ diximꝰ nequit. nͥ ꝑ integrã peccati satis facti¬
onẽ: quã nullus peccator facere potest. B Intelligo iam
necesse eẽ ut dõ faciat qđ incepit: ne alit̾ qua deceat
ed si ita ẽ: uidet᷑ quasi cogi ds̃ necessitate uitandi inde¬
centiã. ut salutẽ ꝓcuret hirmanã. Quomͦ gͦ negari po¬
terit. plus hoc ꝓpt̾ se facere quã ꝓpt̾ nos: Aut si ita ẽ. ꝗͣm
& ẽ necessitas qua maior beneficio grã debetur. Cũ enim
aliqͥs ea necessitate cui subiacet inuitꝰ benefacit : aut nulli

Expanded text:
Ex his est facile cognoscere quoniam aut hoc de humana natura perficiet Deus quod incoepit; aut in vanum fecit tam sublimem naturam ad tantum bonum. At si nihil pretiosius agnoscitur Deus fecisse, quam rationalem naturam ad gaudendum de se; valde alienum est ab eo, ut ullam rationalem naturam penitus perire sinat. BOS. Non potest aliter putare cor rationale. ANS. Necesse est ergo ut de humana natura perficiathoc autem fieri, sicut diximus, nequit, nisi per integram peccati satisfactionem, quam nullus peccator facere potest. BOS. Intelligo jam necesse esse, ut Deus perficiat quod incoepit; ne aliter quam deceat ed si ita est, videtur quasi cogi Deus necessitate vitandi indecentiam, ut salutem procuret humanam. Quomodo ergo negari poterit plus hoc propter se facere, quam propter nos? At si ita est, quam et est necessitas, qua major beneficio gratia debetur. Cum enim aliquis ea necessitate, cui subjacet invitus, benefacit, aut nulla,
Abbreviated transcription (Latin):
exigat qđ solutũ ẽ: Si aut̃ ñ soluimꝰ cur frustra oramuᷤ
ut faciat. qđ quia nͥ conuenit facere ñ pocest: AQui non
soluit. frustra dicit dimitte. Qui aut̃ soluit. supplicat.
qm̃ hoc ipsũ ꝑtinet ad solutionẽ ut supplicet. Nã ds̃ nulli
quicquã debet sed omĩs creatura illi debet. & ideo ñ ex¬
pedit homini ut agat cũ dõ. quẽ ad modũ par cũ pari.
Sed de hoc ñ ẽ opus tͥ nc̃ respondere. Cũ enĩ cognosces
cur xp̃s ẽ mortuus: forsitan ꝑ te uidebis quod queris.
cato aut solui a peccato nͥ soluat qđ rapuit peccando sic
apte monstrasti. ut etiã si uelĩ ñ possĩ dubitare. xx A
oc quoq ñ dubitabis ut puto. qͥa scdm̃ m̃surã peccati
Hoportet satis factionẽ ẽẽ. B Alit̾ aliquatenꝰ mordina¬
tũ maneret peccatũ qđ eẽ ñ potest. si dõ nihil reliquit inor¬
dinatũ in regno suo. Sed hoc ẽ prestitutũ. quia qualibet

Expanded text:
exigat quod solutum est? Si autem non solvimus, cur frustra oramus exigat quod solutum est? Si autem non solvimus, cur frustra oramus ut faciat quod, quia non convenit, facere non potest? ANS. Qui non solvit, frustra dicit: Dimitte; qui autem solvit, supplicat; quoniam hoc ipsum pertinet ad solutionem, ut supplicet: nam Deus nulli quidquam debet, sed omnis creatura illi debet: et ideo non expedit homini ut agat cum Deo, quemadmodum par cum pari. Sed de hoc non est opus nunc tibi respondere. Cum enim cognosces cur Christus mortuus est, forsitan per te videbis quod quaeris.cato, aut solvi a peccato, nisi solvat quod rapuit peccando, sic aperte monstrasti, ut, etiam si velim, non possim dubitare. CAoc quoque non dubitabis, ut puto, quia secundum mensuram peccati oportet satisfactionem esse. BOS. Aliter aliquatenus inordinatum maneret peccatum: quod esse non potest, si Deus nihil relinquit inordinatum in regno suo. Sed hoc est praestitutum quia quamlibet
Abbreviated transcription (Latin):
talẽ semꝑ mansurũ saltẽ in paradisũ de qͦ eiectꝰ fuerat re¬
duceret: B Similitudinẽ si ds̃ hoc faceret negare non
audeo & idcirco eũ hoc facere posse ñ annuo. Uideretur
enĩ aut qđ ꝓposuerat ꝑagere ñ potuisse. aut boni ꝓpositi
eũ penituisse: quȩ in dm̃ cadere nequeunt. ATene gͥ cer¬
tissime. qͥa sine satisfactione id ẽ sine debiti solutione spon¬
tanea. nec ds̃ potest peccatũ impunitũ dimittere. nec pec¬
cator ad beatitudinẽ uł tale̾ qualẽ habebat antequã pec¬
caret. ꝑuenire. Non enĩ hoc mͦ repararet᷑ homo uł talis. qua
lis fuerat ante peccatũ. BRacionib tuis om̃ino contra¬
dicere ñ possũ. Sed quid ẽ qđ dicimꝰ dõ dimit te nobis
debita nr̃a. & omĩs gens orat dm̃ quẽ credit. ut dimit¬
tat sibi peccata: Si enĩ soluimus qđ debemꝰ. cur ora¬
mus ut dimittat : Nũquidds iniustus ẽ ut iterũ

Expanded text:
talem semper mansurum, saltem in paradisum, de quo ejectus fuerat, retalem semper mansurum, saltem in paradisum, de quo ejectus fuerat, reduceret? BOS. Similitudinem, si Deus hoc faceret, negare non audeo; et idcirco eum hoc facere posse non annuo. Videretur enim aut quod proposuerat peragere non potuisse, aut boni propositi eum poenituisse: quae in Deum cadere nequeunt. Tene igitur certissime quia sine satisfactione, id est, sine debiti solutione spontanea, nec Deus potest peccatum impunitum dimittere, nec peccator ad beatitudinem vel talem, qualem habebat antequam peccaret, pervenire: 84 non enim hoc modo repararetur homo vel talnibus tuis omnino contradicere non possum. Sed quid est, quod dicimus Deo: Dimitte nobis debita nostra : et omnis gens orat Deum, quem credit, ut dimittat sibi peccata? Si enim solvimus quod debemus, cur oramus ut dimittat. Nunquid Deus injustus est, ut iterum
Abbreviated transcription (Latin):
& p̃ciosissima quȩ possidet . B. Cogito hoc uelut ante nos
sit. M Quid si ipse ꝑmittat eande margaritã ab aliqͦ
inuido excuti de manu sua in cęnũ oũ ꝓhibere possit. ac
postea cã de cęno sumens pollutã & nͨ lota in aliquẽ
suũ mundũ & carũ locũ deinceps illã sic seruaturus recon¬
dat⁊ Putabis ne illũ sapientẽ B Quomͦ hoc possum:
Nã nonne melius eẽt satis ut margaritã sua mundã te¬
neret & seruaret: quã pollutã: A Nonne similit̃ faceret
as qͥ hominẽ angłis sociandũ sine peccato quasi in manu
sua tenebat in paradiso. & ꝑmisit ut accensus inuicdia
diabolus eũ in lutũ peccati quauis consentientẽ deiceret.
si enĩ ꝓhibere uellet diabolũ. ñ posset tẽp̃tare hominem.
nonne inquã similit faceret si hominem peccati sorde ma¬
culatũ sine om̃i lauatione. id ẽ absq omĩ satisfactione

Expanded text:
et pretiosissima quae possidet. BOS. Cogito hoc, velut ante nos. et pretiosissima quae possidet. BOS. Cogito hoc, velut ante nos. ANS. Quid, si ipse permittat eamdem margaritam ab aliquo invido excuti de manu sua in coenum cum prohibere posset, ac postea eam de coeno sumens, pollutam et non lotam in aliquem locum suum mundum et charum, deinceps illam sic servaturus, recondat: putabisne illum sapientem? BOS. Quomodo hoc possum? nam nonne esset satis melius, ut margaritam suam mundam teneret et servaret quam pollutam? ANSEL. Nonne similiter faceret Deus, qui hominem angelis sociandum sine peccato, quasi in manu sua, tenebat in paradiso; et permisit ut accensus invidia diabolus eum in lutum peccati, quamvis consentientem, dejiceret? Si enim prohibere vellet diabolum, non posset tentare hominem. Nonne, inquam, similiter faceret, si hominem peccati sorde maculatum, sine omni levatione, id est, absque omni satisfactione,
Abbreviated transcription (Latin):
cato satisfecit. sed tantũ impunitꝰ dimittit᷑. ȩqualis sit anglo
qͥ nũqu̾a peccauit B Uerba ista cogitare & dicere possum.
sed sensũ eoꝵ ita cogitare nequeo. sic̃ falsitatẽ ñ possũ intellige¬
re ueritatẽ ẽẽ. A Non gͦ decet dm̃ hominẽ peccantẽ sine
satis factione ad restaurationẽ angłoꝵ assumere ꝑditorũ
qm̃ ueritas ñ patit᷑ eũ leuari ad ȩqualitatẽ beatoꝵ. B Sic
ostendit racio. A Considera etiã in solo homine sine hoc qͥa
debet angłis equari utrũ eũ talit̾ ds̃ ad beatitudinẽ ullã
uł tałe qualẽ habebat antequã peccaret. debeat ꝓuehere.
PͥDic tu qđ cogitas. & ego considerabo ꝓut potero.
Bonamꝰ diuitẽ aliquẽ in manu tenere margaritã pͥciosam.
quã nulla uiqu̾a pollutio tetigit:. & quã nullus
possit aliꝰ amouere de manu eiꝰ nisi ipso ꝑmittente.
& eã disponat recondere in thesaurũ suũ ubi sint carissima

Expanded text:
cato suo satisfecit, sed tantum impunitus dimittitur, aequalis sit angelo, cato suo satisfecit, sed tantum impunitus dimittitur, aequalis sit angelo, qui nunquam peccavit? BOS. Verba ista cogitare et dicere possum; sed sensum eorum ita cogitare nequeo; sicut falsitatem non possum intelligere veritatem esse. ANS. Non decet ergo Deum, hominem peccantem sine satr veritas, eum levari ad aequalitatem bonorum. BOS. Sic ostendit ratio. ANS. Considera etiam in solo homine, sine eo quia debet angelis aequari, utrum eum taliter Deus ad beatitudinem ullam, vel talem qualem habebat antequam peccaret, debeat provehere. BOS. Dic tu quod cogitas ; et ego considerabo prout potero. ANS. Ponamus divitem aliquem in manu tenere margaritam pretiosam, quam nunquam pollutio ulla tetigit, quamque nullus alius possit amovere de manu ejus, nisi ipso permittente: et eam disponat recondere in thesaurum suum, ubi sunt charissima
Abbreviated transcription (Latin):
latione. quia tot assu¬
manserunt angeli
qͥdã illoꝵ caderent illũ ꝑfectũ numerũ quẽ supͣdixi. & plu¬
res homines electos futuros qua sint angłi mali. B
Non me penitet quia coegi te ut de angłis hec diceres. Nã¬
ñ frustra factũ ẽ. Nc̃ redi ad id unde digressi sumus .xuiiui.¬
onstat dm̃ ꝓposuisse. ut de hominib angłos qͥ ceci¬
derant restauraret. B Certũ ẽ. A Tales gͦ oportet
eẽ homines. in illa ciuitate suꝑna. qͥ ꝓ angłis in illã assu¬
ment᷑. quales ibi futuri erant illi ꝓ quib ibidẽ ert̃. id est
quales nc̃ st̃ boni angłi. Alioqͥn ñ ert̃ restaurati qͥ cecidert̃.
& sequet̾ quia ds̃ aut ñ poterit ꝑficere bonũ qđ incepit.
aut penitebit cũ tantũ bonũ incepisse: quȩ duo absurda si
Bͥ Tere oportet ut equales sint homines bonis angłis. Q¬
Angłi boni uinquã ne peccauert̃: B Non. A Potes ne
cogitare qđ homo qͥ aliquando peccauit nec uiquã dõ ꝓ pec¬

Expanded text:
latione quia tot homimanserunt angeli.illorum quidam caderent, illum perfectum numerum, quem supra dixi; et plures homines electos futuros, quam sint mali angeli. BOS. Non me poenitet quia coegi te ut de angelis haec diceres; nafrustra factum est: nunc redi ad id unde digressi sumus. CAPUonstat Deum proposuisse ut de hominibus angelos, qui ceciderant, restauraret. BOS. Certum est. ANS. Tales ergo oportet esse homines in illa civitate superna, qui pro angelis in illam assumentur, quales illi futuri ibi erant, pro quibus ibidem erunt, id est, quales nunc sunt boni angeli; alioquin non erunt restaurati qui ceciderunt: et sequetur quia Deus aut non poterit perficere bonum quod incoepit, aut poenitebit eum tantum bonum incoepisse: quae duo absurda sunt. BOS. Vere oportet ut aequales sint homines bonis angelis. ANS. Boni angeli unquamne peccaverunt? BOS. Non. ANS. Potesne cogitare quod homo, qui aliquando peccavit, nec unquam Deo pro pec
Abbreviated transcription (Latin):
Błta eẽ de om̃ib peccatis ꝗ̃ ꝑsonã dĩ ñ tangunt constat.
ed nc̃ uideo aliud querendũ. xu.¬
Nã si tã malũ ẽ eũ occidere quã bona ẽ uita eiꝰ : qͦmͦ
potest mors eiꝰ suꝑare & delere peccata eoꝵ qͥ eũ occiderunt:
Aut si alicuiꝰ eoꝵ peccatũ delet: qͦmͦ potest alioꝵ quoq
hominũ aliqͦd delere: Credimꝰ enĩ qͥa et multi ex illis sal¬
uati st̃: & innumerabiles alii saluant᷑. AHanc questionẽ¬

Expanded text:
Ita esse de omnibus peccatis, quae personam Dei non tangunt, constat. Sed nunc video aliud quaerendum. Nam si tam malum est eum occidere quam bona est vita ejus, quomodo potest mors ejus superare et delere peccata eorum qui eum occiderunt? Aut si alicujus eorum peccatum delet, quomodo non potest aliorum quoque hominum aliquod delere? Credimus enim quia et multi ex illis salvati sunt, et innumerabiles alii non salvantur . ANS. Han
Abbreviated transcription (Latin):
cimꝰ dĩ necessitate facere aliqͥd eo qđ in illo sit ulla necessita ᷤ.
sed qm̃ ẽ in alio. sic̃ dixi de impotentia quando dr̃ ñ posse.
Omis qͥppe necessitas ẽ aut coactio. aut ꝓhibitio: quȩ duȩ
necessitates conuertunt᷑ in uicẽ contrarie sic̃ necesse & impos¬
sibile. Quicqͥd nãq cogit᷑ eẽ ꝓhibet᷑ ñ ẽẽ. & qđ cogit᷑ ñ eẽ¬

Expanded text:
cimus Deum necessitate facere aliquid, eo quod in illo sit ulla necessitas; cimus Deum necessitate facere aliquid, eo quod in illo sit ulla necessitas; sed quoniam est in alio: sicut dixi de impotentia, quando dicitur non posse. Omnis quippe necessitas est aut coactio, aut prohibitio: quae duae necessitates convertuntur invicem contrarie; sicut necesse, et impossibile. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
faciendi. sed dĩ sola uoluntas qͥ ueritatẽ sẽꝑ qm̃ ipse ueritas
ẽ immutabilẽ sicuti ẽ uult eẽ: ita si ꝓponit se aliqͥd iminuta¬
bilit̃ facturũ. quauis qđ ꝓponit antequã fiat ñ possit ñ eẽ
futurũ. ñ tam̃ ulla ẽ in eo faciendi necessitas. aut ñ faciendi
ds̃ ñ posse: nulla negat᷑ in illo potestas. sed insuꝑabilis signifi¬
cat᷑ potentia & fortitudo. Non enĩ aliud intelligit᷑ nͥ quia
nulla res potest efficere. ut agat ille qđ negat᷑ posse. Nã usi
tata ẽ huiꝰ modi multũ locutio. ut dicat᷑ res aliqua posse:
ñ qͥa in illa sed qm̃ in alia re ẽ potestas. & ñ posse: ñ qm̃
in illa sed qͥa in alia re ẽ impotentia. Dicimꝰ nãq iste homo
potest uinci.ꝓ aliquis potest eũ uincere. & ille ñ pocest uinci ꝑꝓ.
nullꝰ illũ uincere potest. Non enĩ ẽ potestas posse uinci sed un¬
potentia: nec uinci ñ posse impotentia ẽ sed potestas. Nec di¬

Expanded text:
sed Dei sola voluntas, qui veritatem semper quia ipse veritas est immutabilem, sicut est, esse vult: ita si proponit se aliquid immutabiliter facturum; quamvis quod proponit, antequam fiat, non possit non esse futurum; non tamen ulla est in eo faciendi necessitas, aut non faciendi dicitur Deus non posse, nulla negatur in eo potestas; sed insuperabilis significatur potentia et fortitudo. Non enim aliud intelligitur, nisi quia nulla res potest efficere ut agat ille quod negatur posse. Nam multum usitata est hujusmodi locutio, ut dicatur res aliqua posse; non quia in illa, sed quoniam in alia re est potestas: et non posse; non quoniam in illa, sed quia in alia re est impotentia. Dicimus namque: Iste homo potest vinci, pro, Aliquis potest eum vincere: et, Ille non potest vinci; pro, Nullus eum vincere potest. Non enim potestas est posse vinci, sed impotentia: nec vinci non posse impotentia est, sed potestas. Nec di
Abbreviated transcription (Latin):
erit seruare uitã suã. ut nũquã moreret᷑ : dubitandũ non ẽ
qͥa sẽꝑ habuit potestatẽ seruandi. quauis neqͥuerit uelle seruare
ut nũquã moreret᷑. & qm̃ hoc a se ipso habuit ut scilic& uelle
ñ posset : ñ necessitate sed libera potestate animã suã posuit.
BNon omino similes fuert in illo istȩ potestates m̃tiendi ud¬
licet & seruandi uitã. Ibi enĩ sequit᷑. qͥa si uellet posset m̃tiri.
hic uͦ uidet᷑. qͥa si ñ mori uell&: ñ magis hoc poss& quã posset
ñ ẽẽ qđ erat. Nã ad hoc erat hõ ut moreret᷑. & ꝓpt̃ huiꝰ futurȩ
mortis fidẽ de uirgine potuit assumi sic̃ supͣdixisti. A Quẽ¬
adsmodũ putas illũ ñ potuisse ñ mori. aut necessitate mortuũ

Expanded text:
non est quia semper habuerit potestatem servandi, quamvis nequiverit velle servare, ut nunquam moreretur: et quoniam hoc a seipso habuit, ut, scilicet, velle non posset, non necessitate, sed libera potestate animam suam posuit. BOS. Non omnino similes fuerunt in illo istae potestates, mentiendi, scilicet, et servandi vitam. Ibi enim sequitur quia, si vellet, posset mentiri: hic autem videtur quia, si non vellet, non magis hoc posset, quam posset non esse quod erat. Nam ad hoc erat homo ut moreretur; et propter hujus futurae mortis fidem de Virgine potuit assumi, sicut supra dixisti. ANS. Quemadmodum putas illum non potuisse non mori aut necessitate mortuum
Abbreviated transcription (Latin):
Que gͥ gr̃a illi ꝓ iusticia sua debebit᷑: Solemꝰ naq dicere
dm̃ idcirco fecisse angłm & hominẽ tales qͥ peccare possent.
quatinꝰ cũ possent deserere iusticiã & ex lib̾tate seruareił¬

Expanded text:
Quae igitur gratia illi pro justitia sua debebitur? Solemus namque dicere Quae igitur gratia illi pro justitia sua debebitur? Solemus namque dicere Deum idcirco fecisse angelum et hominem tales qui peccare possent; quatenus cum possent deserere justitiam, et ex libertate ar
Abbreviated transcription (Latin):
ñ potuit. B Hoc ostende. A Omis potestas sequitui
uoluntatẽ. Cũ enĩ dico qͥa possũ loqui ł ambulare: subauditͥ
si uolo. Si enĩ ñ subintelligit᷑ uoluntas: ñ ẽ potestas sed ne-¬
cessitas. Nã cũ dico qͥa nolens possũ trabi aut uinci: nͥ est
hȩc mea potestas sed necessitas. & potestas alterius. Quippe
ñ ẽ aliud possũ trabi ł uinci: quã aliꝰ me trabere ł uincere
potest. Possumꝰ itaq dicere de xp̃o qͥa potuit m̃tiri: si sub¬
audit si uellet. Et qm̃ intiri ñ potuit nolens nec potuit
uelle mtiri: ñ minꝰ dici potest neqͥuisse m̃tiri. Sic itaq:
potuit & ñ potuit m̃tiri. B Nc̃ redeamꝰ ad inuestigan-¬
dũ de illo quasi nondũ sit: sic̃ incepimꝰ. Dico gͥ. Si pecca¬
re ñ poterit: qͥa sic̃ dicis ñ poterit uelle : ex necessitate
seruabit iusticiã. Quare ñ ex lib̾tate arbitrii iustꝰ erit.

Expanded text:
non potuit. BOS. Hoc ostende. ANS. Omnis potestas sequitur non potuit. BOS. Hoc ostende. ANS. Omnis potestas sequitur voluntatem. Cum enim dico quia possum loqui vel ambulare, subauditur, si volo. Si enim non subintelligitur voluntas, non est potestas, sed necessitas. Nam cum dico quia nolens possum trahi aut vinci, non est haec mea potestas, sed necessitas, et potestas alterius. Quippe non est aliud, possum trahi vel vinci, quam, alius me trahere vel vincere potest. Possumus itaque dicere de Christo, quia potuit mentiri, si subaudiatur, si vellet: et quoniam mentiri non potuit nolens, nec potuit velle mentiri; non minus dici potest nequivisse mentiri. Sic itaque potuit, et non potuit mentiri. BOS. Nunc redeamus ad investigandum de illo quasi nondum sit, sicut incoepimus. Dico igitur, si peccare non poterit, quia sicut dicis, non poterit velle; ex necessitate servabit justitiam: quare non ex libertate arbitrii justus erit.
Abbreviated transcription (Latin):
terit. qͥa dõ erit. B In hoc uolo te aliquantũ morari.
Siue enĩ dicat᷑ posse siue ñ posse peccare: in utroq mibi
ñ parua nascit᷑ questio. Nã si peccare ñ posse dr̃: difficile¬
credi debere uidet᷑. Ut enĩ aliquantulũ loquar ñ qͣsi
de illo qͥ nũquã fuerit sic̃ hactenꝰ fecimꝰ. sed uelut de
eo quẽ & cuiꝰ facta nouimꝰ. qͥs neget illũ multa potuisse
facere quȩ peccata dicimꝰ: Quippe ut alia taceam. qͦmͦ
dicemꝰ eũ ñ potuisse m̃tiri. qđ sẽꝑ peccatũ ẽ: Cũ enĩ
dicat uidȩis de patre. si dixero quia ñ scio eũ. ero similiˢ
uob̾ mendax. & int̾ hȩc uerba dicat ñ scio eũ: qͥs eum
dicet easdem tres neqͥuisse ꝓferre dictiones sine aliis
uerbis. ut sic diceret ñ scio eũ : Qđ si faceret. ut ipse
ait ẽẽt m̃dax: qđ ẽ eẽ peccatorẽ. Quare qm̃ hoc potu¬
it : peccare potuit. AEt hoc dicere potuit: & peccare

Expanded text:
terit, quia Deus erit. BOS. In hoc volo te aliquantulum morari; terit, quia Deus erit. BOS. In hoc volo te aliquantulum morari; sive enim dicatur posse, sive non posse peccare, in utroque mihi non parva nascitur quaestio. Nam si non posse peccare diciere videtur: ut enim aliquantulum loquar non quasi de illo, qui nunquam fuerit, sicut hactenus fecimus, sed velut de eo, quem et cujus facta novimus, quis neget illum multa potuisse facere, quae peccata dicimus? Quippe, ut alia taceam, quomodo dicemus eum non potuisse mentiri: quod semper peccatum est? Cum enim dicat Judaeis de Patre: Si dixero quia non scio eum, ero similis vobis mendax : et inter haec verba dicat: non scio eum: quis eum dicat easdem tres nequivisse proferre dictiones, sive aliis verbis, ut sic diceret, non scio eum? Quod si faceret, ut ipse ait, esset mendax, quod est esse peccatorem. Quare, quoniam hoc potuit, peccare potuit. ANS. Et hoc dicere potuit; et peccare
Abbreviated transcription (Latin):
patris similitudo oredit᷑. Illi itaq cui specialius fi
iniuria: conu̾enientius attribuit᷑ culpȩ uindicta¬
aut indulgentia. Quaꝓpt̾ cũ nos racio ineuitabilis ꝑduxe¬
rit ad hoc ut necesse sit diuinã & humanã naturã in unã
conuenire ꝑsonã. nec boc fieri possit in plurib ꝑsonis dĩ.
& hoc conuenientius fieri pateat in ꝑsona uerbi quã in
aliis: necesse ẽ uerbũ do & hominẽ in unã conuenire
ꝑsonã. B Sic ẽ uia qua me ducis undiq munita racione:
ut neq ad dexterã neq ad sinistrã uideã ab illa me¬
posse declinare. A Non ego te duco. sed ille de qͦ loqͥ¬
mur. sine qͦ nihil possumꝰ nos ducit: ubicũq uiã uerita¬
tis tenemuo.
om̃s alii homines ex debito moriunt᷑ : nc̃ inuestigare
debemus. Sed si adã moriturꝰ ñ erat si ñ peccasset: mul¬
tomagis iste mortẽ pati ñ debebit. in qͦ peccatũ eẽ nͥ po¬

Expanded text:
Patris similitudo creditur. Illi itaque, cui specialius fit Patris similitudo creditur. Illi itaque, cui specialius fit injuria, convenientius attribuitur culpae vindictaaut indulgentia. Quapropter, cum ratio nos inevitabilis perduxerit ad hoc, ut necesse sit divinam et humanam naturam in unam convenire personam: nec hoc fieri possit in pluribus personis Dei, et hoc convenientius fieri pateat in persona Verbi, quam in aliis, necesse est Verbum Deum et hominem in unam convenire personam. BOS. Sic est via, qua me ducis, undique munita ratione, ut neque ad dexteram, neque ad sinistram videam me ab illa posse declinare. ANS. Non ego te duco; sed ille, de quo loquimur, sine quo nihil possumus, nos ducit ubicunque viam veritatis tenemus. omnes alii homines ex debito moriuntur, non investigare debemus: sed si Adam moriturus non erat, si non peccasset, multo magis iste mortem pati non debebit, in quo peccatum esse non po
Abbreviated transcription (Latin):
erit uirginis. & erit in ꝑsonis qͣ sẽꝑ ęquales eẽ debent
inȩqualitas scđm dignitatẽ natiuitatũ. Digniorem
nãq natiuitatẽ habebit natꝰ ex dõ: quã natꝰ ex iur¬
gine. Itẽ si pat̾ fuerit incarnatꝰ: ert̃ duo nepotes in
trinitate. qͥa pat̾ erit nepos parentũ uirginis. ꝑ homi¬
nẽ assũptũ. & uerbũ cũ nihil habeat de homine. nepos
tam̃ erit uirginis. qͥa filũ eiꝰ erit filiꝰ. Quȩ om̃ia inconue¬
nientia st̃: nec incarnatione uerbi contingunt. Est et
aliud cur magis incarnari conueniat filio quã aliis ꝑ¬
sonis: qͥa conuenientius sonat filiũ supplicare patri.
quã aliã ꝑsonã alii. Itẽ. Homo ꝓ qͦ erat oraturꝰ &
diabolus quẽ erat expugnaturꝰ :ꝰ ambo falsã similitu¬
dinẽ dĩ ꝑ ꝓpriã uoluntatẽ p̾sũpserant. Unde quasi
specialius aduersus ꝑsonã filii pecoauerant: qͥ uera

Expanded text:
erit Virginis: et erit in personis, quae semper aequales esse debent, erit Virginis: et erit in personis, quae semper aequales esse debent, inaequalitas secundum dignitatem nativitatum. Digniorem namque nativitatem habebit natus ex Deo, quam natus ex Virgine. Item: si Pater fuerit incarnatus, erunt duo nepotes in Trinitate; quia Pater erit nepos parentum Virginis per hominem assumptum; et Verbum, cum nihil habeat de homine, nepos tamen erit Virginis, quia filii ejus erit filius: quae omnia inconvenientia sunt, nec in incarnatione Verbi contingunt. Est et aliud cur magis conveniat incarnari Filio, quam aliis personis: quia convenientius sonat Filium supplicare Patri, quam aliam personam alii. Item: Homo, pro quo erat oraturus; diabolus, quem erat expugnaturus; ambo falsam similitudinem Dei per propriam voluntatem praesumpserant. Unde quasi specialius adversus personam Filii peccaverunt, qui vera
Abbreviated transcription (Latin):
sit quȩ causa erit totius boni. Hoc quoq pinge. Si muli¬
er quã fecit ds̃ de uiro sine femina facta ẽ de uirgine:
conuenit ualde ut uir quoq qͥ fiet de femina sine uiro
fiat de uirgine. Sed de picturis q̃ pingi posst̃ suꝑ
nc̃ sufficiant. B Ualde pulcrȩ & racionabiles st̃ istȩ pictu
in qua ꝑsona ds̃ qͥ ẽ tres ꝑsonȩ hominẽ assumat᷑.
Plures enĩ ꝑsonȩ nequeunt unũ eundẽq hominẽ assume¬
re in unitatẽ ꝑsonȩ. Quare in una tantũ ꝑsona hoc fieri
necesse ẽ. Sed de hac unitate ꝑsonȩ dĩ & hominis. & in qua
ꝑsona dĩ hoc magis fieri oporteat: in epła de incarnatione
sentẽ inuestigationẽ sufficere puto locutꝰ sũ. B B reuit̃
tam̃ hic tange. cur potius filii ꝑsona debeat incarnari.
netur: ert̃ duo filii in trinitate. filius scilicet dĩ qͥ &
ante incarnationẽ filius ẽ & ille qͥ ꝑ incarnationẽ filiuᷤ

Expanded text:
sit, quae causa erit totius boni. Hoc quoque pinge: Si mulisit, quae causa erit totius boni. Hoc quoque pinge: Si mulier, quam fecit Deus de viro sine femina, facta est de virgine; convenit valde ut vir quoque, qui fiet de femina, sine viro fiat de virgine. Sed de picturis, quae possunt pingi nunc sufficiant. BOS. Valde pulchrae et rationabiles sunt istae pictuin qua persona Deus, qui est tres personae, hominem assumat. Plures enim personae nequeunt unum eumdemque hominem assumere in unitatem personae. Quare in una persona tantum hoc fieri necesse est. Sed de hac unitate personae Dei et hominis et in qua persona Dei hoc magis fieri oporteat, in V, al. IV epistola aesentem investigationem sufficere puto, locutus sum. BOS. Breviter tamen hic tange cur potius persona Filii debeat incarnari, netur, erunt duo filii in Trinitate, Filius scilicet Dei, qui et ante incarnationem Filius est; et ille, qui per incarnationem filius
Abbreviated transcription (Latin):
hominẽ quẽ querimꝰ. Utrũ aut̃ de uirgine aut de ñ
uirgine dignius hoc fiat: ñ opꝰ disputare. sed sine onui
dubitatione asserendũ ẽ. qͥa de uirgine dm̃ hominẽ
nasci oportet. B Scđm placitũ cordis mei loqueris. A¬
Est ne hoc solidũ qđ diximꝰ. aut uanũ aliqͥd sic̃ nube ᷤᷤ
qđ dixisti nob̃ infideles obicere: B Nihil solidius A
Pinge gͥ ñ suꝑ fictã uanitatẽ sed suꝑ solidã ueritatẽ.
& dic quia ualde conuenit ut que ad modũ hominis pec¬
catũ & causa nr̃ȩ damnationis pͥncipiũ supsit a femina
ita medicina peccati & causa nr̃e saluationis nascatur
de femina. Ac ne mulieres desꝑent se ꝑtinere ad sortẽ
beatoꝵ. qm̃ de femina tantũ malũ ꝓcessit: oportet ut
ad reformandã spem earũ de muliere tantũ bonum
ꝓcedat. Pinge & hoc. Si uirgo erat quȩ causa fuit hu¬
mano generi totius mali: multomagis decet ut uirgo

Expanded text:
hominem quem quaerimus. Utrum autem de virgine, aut de non hominem quem quaerimus. Utrum autem de virgine, aut de non virgine dignius hoc fiat, non est opus disputare; sed sine omni dubitatione asserendum est quia de virgine Deum hominem nasci oportet. BOS. Secundum placitum cordis mei loqueris. ANS. Estne solidum hoc quod diximus; aut vanum aliquid, sicut nubes: quod dixisti nobis infideles objicere? BOS. Nihil solidius. ANS. Pinge igitur non super fictam vanitatem, sed super solidam veritatem, et dic quia valde convenit ut quemadmodum hominis peccatum et causa nostrae damnationis initium sumpsit a femina; ita medicina peccati, et causa nostrae salvationis nascatur de femina: ac ne mulieres desperent se pertinere ad sortem beatorum, quoniam de femina tantum malum processit, oportet ut ad reformandam spem earum, de muliere tantum bonum procedat. Pinge et hoc: Si virgo erat, quae causa fuit humano generi totius mali; multo magis decet ut virgo
Abbreviated transcription (Latin):
femina sine uiro. Nã quocũq mͦ ex his trib modis sit: de
adã & de eua erit. de quib ẽ om̃is hõ utriusq sęxus. nec
aliqͥs modus ex trib istis facilior ẽ dõ quã alii ut eo mͦ
multo labore. ut ostendat᷑ qͥa mundius & honestius ꝓcre¬
abit᷑ homo ille de solo uiro ł femina: quã de cõmixtione
utriusq sic̃ om̃s aliĩ filii hominũ B Sufficit. A Aut gͦ
de solo uiro. aut de sola femina assumendus ẽ. B Aliunde
ñ potest. A Quatuor modis potest ds̃ hominẽ facere.
Uidelicet aut de uiro & femina. sic̃ assiduus monstrat¬
usus : aut nec de uiro nec de femina sic̃ creauit ada.
aut de uiro sine femina sic̃ fecit euã. aut de femina si¬
ne uiro qđ nondũ fecit. Ut gͥ hunc quoq modũ ꝓbet
suȩ subiacere potestati. & ad hoc ipsũ opꝰ dilatũ eẽ: nil
conuenientius. quã ut de femina sine uiro assumat illũ

Expanded text:
femina sine viro. Nam quocunque modo ex his tribus modis sit, de femina sine viro. Nam quocunque modo ex his tribus modis sit, de Adam et Eva erit, de quibus est omnis homo utriusque sexus; nec aliquis modus ex tribus his facilior est Deo quam alii, ut eo modo on est opus multo labore, ut ostendatur quia mundius et honestius procreabitur homo ille de solo viro vel femina, quam de commistione utriusque, sicut omnes alii filii hominum. BOS. Sufficit. ANS. Aut ergo de solo viro, aut de sola femina assumendus est. BOS. Aliunde non potest. ANS. Quatuor modis potest Deus facere hominem; videlicet aut de viro et de femina, sicut assiduus usus monstrat; aut nec de viro nec de femina, sicut creavit Adam; aut de viro sine femina, sicut fecit Evam; aut de femina sine viro, quod nondum fecie subjacere potestati, et ad hoc ipsum opus dilatum esse; nihil convenientius quam ut de femina sine viro assumat illum
Abbreviated transcription (Latin):
suũ restituat᷑: ꝑ illũ utiq stabit ꝑ que statũ suũ recuꝑabit
Ds̃ etiã quando humanã naturã primitꝰ fecit in solo adam
nec feminã ut de utroq sexu multiplicarent᷑ homines fa¬
cere uoluit nͥ de ipso: aꝑtẽ monstrauit. se ñ nͥ de adã uolu¬
isse facere qđ de natura humana facturus erat. Quaꝓpter
si genꝰ adȩ ꝑ aliqu̾ẽ releuat᷑ hominẽ. qͥ ñ sit de eodẽ genere:
ñ in illã dignitatẽ quã habiturũ erat si ñ peccasset adam
& ido ñ integre restaurabit᷑. & dĩ ꝓpositũ deficere uidebit᷑
quȩ duo inconuenientia st̃. Ergo necesse ẽ ut de adã assu¬
matur hõ. ꝑ quẽ restaurandũ ẽ genꝰ ade. B Si racionem
sequim sic̃ ꝓposuimꝰ : hoc ineuitabilit̾ oportet eẽ. A Inue¬
stigemꝰ nc̃ utrũ assum̃da sit a dõ natura hominis de patre
& matre sic̃ alii st̃ homines: aut de uiro sine femina. aut de

Expanded text:
suum restituatur, per illum, utique stabit, per quem statum suum recuperabit. suum restituatur, per illum, utique stabit, per quem statum suum recuperabit. Deus etiam, quando humanam naturam primitus fecit in solo Adam, nec feminam, ut de utroque sexu multiplicarentur homines, facere voluit nisi de ipso, aperte monstravit se nonnisi de Adam voluisse facere quod de humana natura facturus erat. Quapropter si genus Adae per aliquem relevatur hominem, qui non sit de eodem genere; non in illam dignitatem quam habiturum erat, si non peccasset Adam, et ideo non integre restaurabitur, et Dei propositum deficere videbitur, quae duo inconvenientia sunt: ergo necesse est ut de Adam assumatur homo, per quem restauretur genus Adae. BOS. Si rationem sequimur, sicut proposuimus, hoc inevitabiliter oportet esse. ANS. Investigemus nunc utrum assumenda sit a Deo natura hominis de patre et de matre, sicut alii sunt homines; aut de viro sine femina, aut de
Abbreviated transcription (Latin):
as naturas integras conuenire in unã ꝑsonã. que adinodũ
corpꝰ & anima racionalis conuenit in unũ hominẽ. qm̃ alit̾
faciet nouũ hominẽ queadmodũ fecit adã de nullo alio
hominȩ. Sed si nouũ hominẽ facit. ñ ex adȩ genere: ñ
ꝑtinebit ad genꝰ humanũ qđ natũ ẽ de ad ao. Quare
ñ debebit satis facere ꝓ eo: quia ñ erit de illo. Dic̃ enĩ aecstũ
ẽ ut ꝓ culpa hominis homo satisfaciat: ita necesse ẽ ĩͣdem sit
satis faciet ꝓse. Ergo sic̃ de adã & ȩua pecctũ in om̃s homi¬
nes ꝓpagatũ ẽ: ita nullus nͥ uł ipsi uł qͥ de illis nascitur.
ꝓ peccato hominũ satisfacere deb&. Qm̃ gͦ illi nequeunt:
nec esse ẽ ut de illis sit qͥ hoc faciet. Aoplius. Sic̃ adam
& totũ genꝰ eiꝰ ꝑ se stetisset sine sustentatione alterius cre¬
aturȩ si ñ peccasset: ita oportet ut si idem genꝰ resurgit
pꝰ casũ: ꝑ se resurgat & releuetur. Nã ꝑ quecũq in statuor

Expanded text:
in unam personam, quemadmodum corpus et anima rationalis conveniunt in unum hominem: quoniam aliter faciet novum hominem, quemadmodum fecit Adam de nullo alio homine. Sed si novum hominem facit non ex Adae genere, non pertinebit ad genus humanum, quod natum est de Adam: quare non debebit satisfacere pro eo, quia non erit de eo. Sicut enim rectum est ut pro culpa hominis homo satisfaciat; ita necesse est ut satisfasatisfaceret pro se. Ergo sicut Adam et Eva peccatum in omnes homines propagatum est; ita nullus, nisi vel ipsi, vel qui de illis nascitur, pro peccato hominum satisfacere debet. Quoniam ergo illi nequeunt, necesse est ut de illis sit qui hoc faciet. Amplius: sicut Adam, et totum genus ejus, per se stetisset sine sustentatione alterius creaturae, si non peccasset: ita oportet ut si idem genus resurgit post casum, per se resurgat et relevetur. Nam per quemcunque in statum
Abbreviated transcription (Latin):
considerasses: hanc questionẽ in illis ut puto solutã intellexisses
BNon uideo qͦmͦ. A Nonne quando quesiuimꝰ utrũ ille m̃¬
tiri potuerit. monstrauimꝰ in m̃tiendo duas eẽ potestates. unã
uidelicet uolendi m̃tiri. alterã ñitiendi. & qm̃ cũ mtiendi
potestatẽ haber&. hoc ase ipso habuit ut ñ posset uelle m̃tiri
id circo de sua iusticia qua ueritatẽ seruauit eũ laudandũ ẽẽ:
Blta ẽ. A Similit̃ ẽ in seruando uitã potestas uolendi ser

Expanded text:
considerasses, sane quaestionem in illis, ut puto, solutam intellexisses. considerasses, sane quaestionem in illis, ut puto, solutam intellexisses. BOS. Non video quomodo. ANS. Nonne, quando quaesivimus utrum ille mentiri potuerit, monstravimus in mentiendo duas esse potestates; unam, videlicet, volendi mentiri, alteram mentiendi: et quoniam, cum mentiendi potestatem haberet, hoc a seipso habuit ut non posset velle mentiri; idcirco de sua justitia, qua veritatem servavit, cum esse laudandum? BOS. Ita est. ANS. Similiter est, in servando vita
Abbreviated transcription (Latin):
& in eiꝰ ipsa mundicia de illa assũptꝰ ẽ. B Placeret mihi
multũ qđ dicis. nͥ cũ ipse debeat a seipso habere mundiciã
a peccato: uideret᷑ eã habere a matre. & ñ ꝑ se mundꝰ eẽ
sed ꝑ illã. ANon ita ẽ. sed qm̃ matris mundicia ꝑ quã
mundus ẽ ñ fuit nͥ ab illo: ipse quoq ꝑ se ipsũ & ase mundꝰ
erũ adhuc aliud mͥ uidet᷑ querendũ. Diximꝰ enim
supͣ. qͥa ñ necessitate moriturus erat. & nc̃ uidemꝰ qͥa
mat᷑ eiꝰ ꝑ eiꝰ mortẽ futurã munda fuit. qđ nͥ illa fuisset:
uirgo de qua assũptꝰ ẽ munda ñ fuiss&. qm̃ hoc nequaꝗͣ
ualuit eẽ. nͥ uerã eiꝰ mortẽ credendo. nec ille de illa potuit
alit̾ assumi. Quare si ñ mortuus ẽ ex necessitate. post qͣm
assũptꝰ ẽ de uirgine: potuit ñ eẽ de uirgine assumptũ.¬
postquã ẽ assuptꝰ. qđ ũ ẽ possibile. A Si bene q̃ sup̃dicta sc̃

Expanded text:
et in ejus ipsa munditia de illa assumptus est. BOS. Placeret mihi et in ejus ipsa munditia de illa assumptus est. BOS. Placeret mihi multum quod dicis; nisi cum ipse debeat a seipso habere munditiam a peccato, videtur eam habere a matre, et non per se mundus esse, sed per illam. ANS. Non ita est. Sed quoniam matris munditia, per quam mundus est, non fuit nisi ab illo; ipse quoque per seipsum et a se mundus Diximus enim supra quia non necessitate moriturus erat, et nunc videmus quia mater ejus per ejus mortem futuram munda fuit, quod nisi illa fuisset, Virgo, de qua assumptus est, munda non fuisset: quoniam hoc nequaquam valuit esse, nisi veram ejus 93 mortem credendo; nec ille de illa potuit aliter assumi. Quare, si non mortuus est ex necessitate, postquam assumptus est de Virgine, potuit non esse assumptupostquam est assumptus: quod non est possibile. ANS. Si bene, quae supra dicta sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
tio dĩ qua hominẽ fecit ꝑficeret᷑. nec ẽ aliqͥd qđ huic obui¬
et racioni: necesse ẽ sẽꝑ aliquẽ ad p̾dictã reconciliationẽ
ꝑtinentẽ fuisse. Unde adã & euã ad illã ꝑtinuisse redẽp¬
tionẽ dubitandũ ñ ẽ. quauis hoo auctoritas diuina aꝑte
ñ ꝓnunciet. A Incredibile quoq uidet᷑. quando ds̃ illos
fecit. & ꝓposuit immutabilit̾ facere de illis om̃s homines
quos ad cȩlestẽ ciuitatẽ assũpturꝰ erat: qđ illos duos ab hoc
excluserit ꝓposito. B Inmo illos maxime ad hoc fecisse credi
deb&: ut eent de illis ꝓpt̃ quos facti st̃. A B ene consi¬
deras. Nulla tam̃ anima aute mortẽ xp̃i paradisũ cęle¬
stẽ ingredi potuit. sic̃ supͣdixi de regis palatio. B Sic teuemꝰ.
Airgo aut̃ illa de qua hõ ille assũptꝰ ẽ de quo loquim̃
fuit de illis qͥ ante natiuitatẽ eiꝰ ꝑ eũ mundati st̃ a peccatĩ

Expanded text:
tio Dtio Det rationi: necesse est semper aliquem ad praedictam reconciliationem pertinentem fuisse. Unde Adam et Evam ad illam pertinuisse redemptionem dubitandum non est, quamvis hoc auctoritas divina aperte non pronuntiet. ANS. Incredibile quoque videtur, quando Deus illos fecit, et proposuit immutabiliter facere de illis omnes homines, quos ad coelestem civitatem assumpturus erat; quod illos duos ab hoc excluserit proposito. BOS. Imo illos maxime ad hoc fecisse credi debet, ut essent de illis, propter quos facti sunt. ANS. Bene consideras. Nulla tamen anima ante mortem Christi, paradisum coelestem ingredi potuit; sicut supra dixi de regis palatio. BOS. Sic tenemus. ANS. Virgo autem illa, de qua ille homo assumptus est de quo loquimur, fuit de illis, qui ante nativitatem ejus per eum mundati sunt a peccatis;
Abbreviated transcription (Latin):
mones. quã de qͥb restaurandus ẽ numerꝰ eoꝵ. ea die uiue¬
rent homines. Neo credendũ ẽ ex qͦ factꝰ ẽ hõ. ullũ tẽpus
fuisse. qͦ mundus iste cũ creaturis ꝗ̃ factȩ st̃ ad usus ho¬
minũ sic uacuus fuiss&: ut nullus ẽẽt in illo ex humano
genere ad hoc ꝑtinens. ꝓpt̾ qđ factus ẽ hõ. Uidetur enĩ
inconueniens. qđ ds̃ ł uno mom̃to ꝑmiserit humanũ genꝰ
& ea q̃ fecit ꝓpt̾ usũ eoꝵ de qͥb suꝑna ciuitas ꝑficienda ẽ:
qͣsi frustra extitisse. Nã aliquatenꝰ in uanũ eẽ uidere:
qu̾adiu ñ ad hoc ꝓpt̾ qđ maxime facta ẽẽnt. uiderentur
subsistere. B Congruenti racione & cui nibil repugnare
uidet᷑ monstras. nullũ unquã fuisse tepꝰ. ex qͦ factus est
om̃is hõ reconciliationẽ. Qđ ñ solũ conueniens. sed etiã
necessariũ eẽ possumꝰ concludere. Si enĩ conuenientiuᷤ
& racionabilius ẽ hoc. quã aliquando nullũ fuisse. de qͦ inten-¬

Expanded text:
restaurandus est numerus eorum, ea die viverent homines. Nec credendum est, ex quo factus est homo, ulium tempus fuisse, quo mundus iste cum creaturis quae factae sunt ad usus hominum, sic vacuus fuisset, ut nullus esset in illo ex humano genere ad hoc pertinens, propter quod factus est homo. Videtur enim inconveniens quod Deus vel uno momento permiserit humanum genus, et ea quae fecit propter usum eorum, de quibus superna civitas perficienda est, quasi frustra exstitisse. Nam aliquatenus in vanum esse viderentur, quandiu non ad hoc, propter quod maxime facta essent, viderentur subsistere. BOS. Congruenti ratione, et cui nihil repugnare videtur, monstras nullum unquam tempus fuisse, ex quo factus est omnis homo reconciliationem: quod non solum conveniens, sed etiam necessarium esse possumus concludere. Si enim convenientius t rationabilius est hoc, quam aliquando nullum fuisse, de quo inten
Abbreviated transcription (Latin):
tate facere. Omĩs qͥppe necessitas & impossibilitas eiꝰ subiacet
uoluntati. illiꝰ aut̃ uoluntas nulli subdit̾ necessitati aut impossi¬
bilitati. Nihil enĩ ẽ necessariũ aut impossibile : nͥ qͥa ipse ita uult
ipsũ uͦ aut uelle aut nolle aliqͥd ꝓpt̾ necessitatẽ aut impossibili¬
uult facit : sic̃ nulla necessitas siue impossibilitas p̾cedit eiꝰ
uelle aut nolle: ita nec eiꝰ facere aut ñ facere. quauis multa
uelit immutabilit̾ & faciat. Et sic̃ cũ ds̃ facit aliqͥd. pꝰ quã
factũ ẽ iã ñ potest ñ eẽ factũ. sed sẽꝑ uerũ ẽ factũ cẽ. nec cam̃

Expanded text:
tate facere. Omnis quippe necessitas, et impossibilitas, ejus subjacet voluntati; illius autem voluntas nulli subditur necessitati aut impossibilitati. Nihil enim est necessarium aut impossibile, nisi quia ipse ita vult: ipsum vero aut velle aut nolle aliquid propter necessitatem aut impossibili nisi quae vult, facit: sicut nulla necessitas, sive impossibilitas, praecedit ejus velle aut nolle; ita nec ejus facere aut non facere: quamvis multa velit immutabiliter, et faciat. Et, sicut cum Deus facit aliquid, postquam factum est, jam non potest non esse factum, sed se
Abbreviated transcription (Latin):
soluere debebat & ñ poterat: in ꝑsona ẽẽt qͥ poss&. Deinde qͥa
de uirgine & a ꝑsona filii dĩ eẽt assumendus homo ille qͥ ds ẽẽt.
& quom sine peccato de massa peccatrice assumi potuerit mons¬
strasti. Uitã aut̃ huiꝰ hominis tã sublimẽ tã p̾ciosã aꝑtissime
ꝓbasti ut sufficere possit ad soluendũ qđ ꝓ peccatis totius mun¬
di debet᷑. & plus in infinitũ. R estat gͦ nc̃ ostendere. quomꝰ
illa soluat᷑ dõ ꝓ peccatis hominũ. A Si ꝓpt̃ iusticiã se ꝑmisit

Expanded text:
ere debebat, et non poterat; in persona esset, quae posset. Deinque quia de Virgine, et a persona Filii Dei esset assumendus homo ille qui Deus esset: et quomodo sine peccato, de massa peccatrice assumi potuerit, monstrasti. Vitam autem hujus hominis tam sublimem, tam pretiosam, apertissime probasti; ut sufficere possit ad solvendum quod pro peccatis totius mundi debetur, et plus in infinitum. Restat ergo nunc ostendere quomodo illa solvatur Deo pro peccatis hominum. 95 CAPUT XIX