comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
deus noster. ñ estimabitur alius ad eũ.
Quid e um disciitimus. de quo tan¬
ad eum ñ possit alius estimari. Quę
enim potest ẽẽ alia estimatio. ubi dei¬
tatis unitas est: Confitebatur hoc
ppłs in periculis constitutus. nescie¬
quib inesse consuesti. quib credimꝰ.
Si ꝓphetis non credimꝰ. sapientib cre¬
do istiꝰ mundi: Sed ubi sapiens. ubi
scriba: Rusticus nr̃ cum ficus insere¬
ret. inuenit quod philosophus igno¬
rauit. Quȩ stulta sunt enim huius
confundat. Caedimus uideis. quia no¬
tus aliquando in uidca deus. sed hoc
ipsum negant ꝓpter quod credimus.¬
quia ñ norunt patrem. qui filium
negauerunt. Unum d̾m cõmunis na¬
tura testatur. quia unus est mundꝰ.
Unum dm&ides significat. quia una
fides noui & ueteris testamenti. Unũ
spm̃ sanctũ testificatur gr̃a. quia
unum baptisma in nomine trinita¬
tis est. Unum dm̃ ꝓphetȩ dicunt.
apłi audiunt. unum dm̃ magi cre¬
diderunt. & aurum thus & myrrã

Expanded text:
Deus noster, et non aestimabitur alius ad eum. Quid discutimus eum, de quo tanad eum non possit alius aestimari? Quae enim potest esse alia aestimatio, ubi deitatis unitas est? Confitebatur hoc populus in periculis constitutus: nesciequibus inesse consuesti, quibus credimus. Si prophetis non credimus, sapientibus credam hujus mundi? Sed ubi sapiens, ubi scriba? Rusticus noster cum ficus insereret, invenit quod philosophus ignoravit. Quae stulta sunt enim hujus . Credimus Judaeis, quia notus aliquando in Judaea Deus ? Sed hoc ipsum negant quia non noverunt Patrem qui Filium negant. Unum Deum communis natura testatuUnum Deum fides significat, quia una fides novi et veteris Testamenti. Unum Spiritum sanctum testificatur gratia, quia unum baptisma in nomine Trinitatis est. Unum Deum Prophetae dicunt, Apostoli audiunt. Unum Deum Magi crediderunt, et aurum, thus et myrrham
Abbreviated transcription (Latin):
tis sit. Neq enim ex tempore d̾s potest
essc. qui fecit tempora. neq potest im¬
ꝑfectus ds esse. Qui enim minor est.
imꝑfectus utiq est: cui desit aliquid
quo maiorẽ posset ȩquare. Hȩc gͥ fiłi
p̃dicatio. Ds̃ malus ñ est. deo impos¬
sibile nichi est. d̃s temporalis ñ est.
ds̃ minor nien est. Si fallor: redargu

Expanded text:
tis sit: neque ex tempore Deus potest tis sit: neque ex tempore Deus potest esse, qui fecit tempora: neque potest imperfectus Deus esse; qui enim minor est, imperfectus utique est, cui desit aliquid, quo majori possit aequari. Haec igitur fidei praedicatio: Deus malus non est, Deo impossibile nihil est: Deus temporalis non est, Deus minor non est. Si fallor, redargu
Abbreviated transcription (Latin):
lus domus tuȩ comedit me. Itaq fide¬
li sp̃ũ & mente deuota rnm dnm in¬
uocemus. dm̃ esse credamus: ut in no¬
mine eiꝰ quicqͥd apatre petimꝰ impe¬
tremus. Pater enim se ꝑ filium uult
rogari. filius uult rogari patrẽ. Con¬
cordat pietatis gr̃a: nec uirtutis fac¬
ta discordant. Quȩcũq enim pater
facit. eadem & filius facit similiter.
Et similiter facit & eadem facit filiꝰ
s uult rogari patrẽ in co quod ipse
facturus est. ut ñ impossibilitatis in¬
dicium. sed unitatẽ potestatis agnos¬
cas. Iure gͥ adorandus atq uenera¬
dus est dei filiꝰ. qui mundũ diuuntaᷤ¬
te sua condidit. & nr̃m pietate sua
informarat affectũ. Eit ideo bonum
dm. sempiteinũ. ꝑfectum. omnipo¬
tentẽ. uerum debemꝰ credere. ut in le¬
ge accepimus & ꝓphetis. scripturisq
diuinis ceteris. quia sine his d̾s ñ est.
Non potest enim bonꝰ ñ esse qui d̃s est.
cum in natura dei plenitudo bouita¬

Expanded text:
lus domus tuae comedit me . Itaque fidelus domus tuae comedit me . Itaque fideli spiritu et mente devota Jesum Dominum invocemus, Deum esse credamus; ut in nomine ejus quidquid a Patre petimus, impetremus; Pater enim se per Filium vult rogari, Filius vult rogari Patrem. 13. Concordat pietatis gratia, nec virtutis facta discordant. Quaecumque enim Pater facit, eadem et Filius facit similiter. Et similiter facit, et eadem facit Filius: sed vult rogari Patrem in eo, quod ipse facturus est; uti non impossibilitatis indicium, sed unitatem potestatis agnoscas. Jure igitur adorandus atque venerandus est Dei Filius, qui mundum divinitate sua condidit, et nostrum pietate sua informavit affectum. 14. Et ideo bonum Deum, sempiternum, perfectum, omnipotentem, verum debemus 447 credere, ut in Lege accepimus et prophetis, Scripturisque divinis caeteris, quia sine his Deus non est. Non potest enim bonus non esse, qui Deus est, cum in natura Dei plenitudo bonita
Abbreviated transcription (Latin):
filium genuisse credatur. & paterac
aut tres deos dicimus. ut impia ar¬
rianoꝵ heresis dum cruninatur incur¬
rit. Tres enim deos dicit. qui diuinita¬
tem separat trinitatis. cum dñs dicen-¬
do. ite baptizate gentes ini nomine pa¬
tris & filii & sp̃c sancti. unius esse trini¬
tatem potestatis ostenderit. Nos patrẽ
ut in trinitate ꝑfecta. & plenitudo
sit diuinitatis. & unitas potestatis.
Om̃e regnum in se ipso diuisum. fa
cile destruetur. Dñs hoc dicit. Non
gͦ diuisum ẽ regnũ trintatis. Si gͦ
diuisum ñ est: unũ est. Q uod autẽ
unũ ñ est: diuisum est. Tale gͦ regnũ
esse cupiunt trinitatis. quod diuisio¬
ne sui facile destruatur. Immo quia ñ
potest destrui. constat ñ esse diuisũ.
Non enim diiditur unitas nec scin¬
ditur. & ideo nec corruptelȩ subdi¬
cit dñe dñe. intrabit in regnũ celoꝵ.
Non gͦ ꝑfunctoria fides debet esse in¬
ꝑator auguste. Scriptũ est enĩ. Be¬

Expanded text:
Filium genuisse credatur: et Pater et Filium genuisse credatur: et Pater et aut tres deos dicimus; ut impia Arianorum haeresis dum criminatur, incurrit. Tres enim deos dicit, qui divinitatem separat Trinitatis; cum Dominus dicendo: Ite, baptizate gentes in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti, unius esse Trinitatem potestatis ostenderit. Nos Patrem ut in Trinitate perfecta et plenitudo sit divinitatis, et unitas potestatis. 11. Omne regnum in se divisum fa. Non ergo divisum est regnum Trinitatis. Si ergo divisum non est, unum est; quod enim unum non est, divisum est. Tale ergo regnum esse cupiunt Trinitatis, quod divisione sui facile destruatur. Immo quia non potest destrui, constat non esse divisum. Non enim dividitur unitas, nec scinditur; et ideo nec corruptelae subdicit: Domine, Domine, intrabit in regnum coelorum . Non ergo perfunctoria fides debet esse, imperator Auguste; scriptum est enim: Ze
Abbreviated transcription (Latin):
ssertio autem nr̃ȩ fidei hec
est. ut uixim dm esse dica¬
mus. neq ut gentes filiũ
separemus. neq ut uidei natum ex
patre ante tempora. & ex uirgine. post¬
ca editum denegemꝰ: neq ut sabel¬
lius patrẽ confundamꝰ & uerbum.
ut eundem patrẽ asseramus & filiũ.
neq ut fotinus initiũ filii ex uirgine
disputemus. neq ut arrius plures
credendo & dissimiles potestates. plu¬
res deos gentili errore faciamꝰ: quia
magnificentiȩ. nomen est potestatis:
sicut ipse dicit. Dñs nomen ẽ mrichi.
Et sicut alibi ꝓpheta asserit. Dñs
om̃ps nomen est ei : Dñs gͦ & ds. uel
quod dominetur om̃ib. uel quod spe¬
ctet om̃ia. & timeatur ab om̃ib. Si
gͦ unus ds. unum nomen: potestas
una est trinitatis. Deniq ipse dicit.
Ite baptizate om̃s gentes in nomine
patris & filii & sp̃c sancti. In nomi¬
ne utiq. non in nominib. Ipse etiã
dicit. Eigo & pater unum sumus.
Unum dixit. ne fiat discretio potesta
cognoscas. ut ꝑfectus pater ꝑfectũ

Expanded text:
ssertio autem nostrae fidei haec est, ut unum Deum esse dicamus: neque, ut gentes, Filium separemus: neque ut Judaei, natum ex Patre ante tempora, et ex Virgine postea editum denegemus: neque ut Sabellius, Patrem confundamus et Verbum; ut eumdem Patrem asseramus et Filium: neque ut Photinus, initium Filii ex Virgine disputemus: neque ut Arius, plures credendo et dissimiles potestates, plures deos gentili errore faciamus, quiamagnificentiae, nomen est potestatis, sicut ipse dicit: Dominus nomen est mihi. Et sicut alibi Propheta asserit: Dominus omnipotens nomen est ei . Dominus ergo et Deus vel quod dominetur omnibus, vel quod spectet omnia, et timeatur a cunctis. 8. Si ergo unus Deus, unum nomen, potestas una est Trinitatis. Denique ipse dicit: Ite, baptizate gentes in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti . In nomine utique, non in nominibus. 9. Ipse etiam dicit: Ego et Pater unum sumus . Unum dixit, ne fiat discretio potestatcognoscas; quod perfectus Pater perfectum
Abbreviated transcription (Latin):
Quomodo hoc scđm arrianos conue¬
nit: Necesse est negent aut patris aut
filii diuinitatẽ. nisi
in filio
pater. Scriptũ est enim. Pater qui
in me manet ipse loquitur. & opera
quȩ ego facio. & ipse facit. S & alibi.
In patre filius est. qui dicit. Ego in
patre. & pater  ͤ est. Dissoluant si
possunt h naturę ꝓprietatem. &

Expanded text:
Quomodo hoc secundum Arianos conveQuomodo hoc secundum Arianos convenit? Necesse est negent aut Patris aut Filii divinitatem, nisi in Filio Pater. Scriptum est enim: Pater qui in me manet, ipse loquitur; et: Opera quae ego facio, et ipse facit . Sed et alibi in Patre Filius est, qui dicit: Ego in Patre, et Pater in me est . Dissolvant, si possunt, hanc naturae proprietatem, et
Abbreviated transcription (Latin):
cut scriptũ est erat anima una & cor u¬
num. si omĩs qui adheret dño unus sp̃c
est. ut apłs dixit. si uir & uxor in carne
una sunt. si om̃s homines quantũ ad
naturã ꝑtinet unius substantie sumꝰ.
si hoc de humanis scriptura dicit. qͥa
multi unũ sunt. quoꝵ nulla potest
esse cum diuinis comparatio: quanto
magis pater & filius diuinitate unũ
sunt. ubi nec substantię. nec uolunta¬
tis ulla est differentia: Namq. aliter
quomodo unũ dm dicimus: Diuer¬
sitas plures facit. Unitas potestatis exclu¬
dit numeri qͣntitatem. quia unitas
numerus ñ est. sed hȩc omĩum ipsa
tantur oracula. Sic enim dicit dñs
sabaoth. Laborauit egẏptus et mer¬
catus ethiopum. & sabaim uiri excel¬
si ad te transibunt. & tui erunt ser¬
ui. & post te sequentur colligati uin¬
culis. & adorabunt te & in te dep̃ca¬
buntur. qm̃ in te est ds. & ñ est deus
te inquit est ds. & non est d̾s preterte.

Expanded text:
cut scriptum est , erat anima una et cor ucut scriptum est , erat anima una et cor unum: si omnis qui adhaeret Domino, unus spiritus est, ut Apostolus dixit : si vir et uxor in carne una sunt: si omnes homines, quantum ad naturam pertinet, unius substantiae sumus: si hoc de humanis Scriptura dicit, quia multi unum sunt, quorum nulla potest esse cum divinis comparatio; quanto magis Pater et Filius divinitate unum sunt, ubi nec substantiae nec voluntatis ulla est differentia? 19. Namque aliter quomodo unum Deum dicemus? Diversitas plures facit, unitas potestatis excludit numeri quantitatem; quia unitas numerus non est, sed haec omnium ipsa tantur oracula. Sic enim dicit Dominus sabaoth: Laboravit 448 Aegyptus, et mercatus Aethiopum et Sebaim: viri excelsi ad te transibunt, et tui erunt servi, et post te sequentur alligati vinculis, et adorabunt te, et in te deprecabuntur; quoniam in te est Deus, et non est Deus te, inquit, est Deus, et non est Deus praeter te.
Abbreviated transcription (Latin):
& omp̃s. & sempiternus. & ꝑfectus.
& uerus est. Hec enim in natura diui¬
nitatis sunt. Aut gͥ negent naturam
diuinitatis in ap̃o: aut quȩ diuinȩ
natiux sunt. deo negare ñ possunt.
Certe ne quis possit errare. sequatur
ea. quib scriptura scã ut intellige¬
re possumus filium significauit.
Uerbum dicitur. filiꝰ dicit᷑. dei iurtus
dicitur. dr dei sapientia. Uerbũ. quia
immaculatus. uirtus. quia ꝑfectus.
filius. quia genitus a patre. sapienti¬
a. quia unꝰ cũ patre. unus ęternita¬
te. unus diuinitate. Non enim pa¬
ter ipse qui filius. sed inter patrẽ &
filiũ generationis exp̃ssa distinctio
est. ut̃ ex deo d̾s. ex manente manens.
plenus e pleno sit. Non sunt gͥ hȩc
nuda nomina. sed oꝑatricis uirtutis
inditia. Est enim plenitudo diuini¬
tatis in patre. est plenitudo diunnta¬
tis in filio: sed non discrepans. sed u¬
na diuinitas. Nec confusum quod
unum est. nec multiplex quod in diffe¬
rens. Et enim si om̃ium crelentium si¬

Expanded text:
otens, et sempiternus, et perfectus, et verus est; haec enim in natura divinitatis sunt. Aut igitur negent naturam divinitatis in Christo, aut quae divinae naturae sunt, Deo negare non possunt. 16. Certe ne quis possit errare, sequatur ea quibus Scriptura sancta, ut intelligere possimus Filium, significavit. Verbum dicitur, Filius dicitur, Dei virtus dicitur, dicitur Dei sapientia. Verbum, quia immaculatus: virtus, quia perfectus; Filius, quia genitus ex Patre: sapientia, quia unum cum Patre, unum aeternitate, unum divinitate. Non enim Pater ipse, qui Filius: sed inter Patrem et Filium generationis expressa distinctio est; ut ex Deo Deus, ex manente manens, plenus e pleno sit. 17. Non sunt igitur haec nuda nomina, sed operatricis virtutis indicia; est enim plenitudo divinitatis in Patre, est plenitudo divinitatis in Filio, non discrepans, sed una divinitas. Nec confusum, quod unum est: nec multiplex, quod indifferens. 18. Etenim si omnium credentium, si
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m patrẽ dnĩn non negauit. ita u¬
num dicendo dm̃ patrem. ȩque a dei-¬
tatis ueritate nec filium separauit.
Unde nec pluralitatem diuinitatis.
s unitatem potestatis ostendit. quia
& in dñatione diuinirass & in diuini¬
tate dñatus est: sicut scriptum est.

Expanded text:
 Patrem Dominum non negavit; ita unum dicendo Deum Patrem, aeque a deitatis veritate nec Filium separavit. Unde nec pluralitatem divinitatis, sed unitatem potestatis ostendit; quia et in dominatione divinitas, et in divinita
Abbreviated transcription (Latin):
Et hic gͦ cum dicitur pluit dñs ado¬
mino. unitatem diuinitatis agnos¬
ce. Oꝑationis enum unitas. ñ facit
pluralẽ
diuinitatẽ: sicut ipse
tendit dicens. Cae¬
dite mͥ.
quia ego in patre. &
pater in
me est. Alioqui. uel
ꝓpter opera ipsa credite. Et hinc ad¬
uertimꝰ. quod unitatem diuini ta¬
tis ꝑ irnitatem oꝑum designauerit.
Ut autem una deitas & patris & filii. &
una dñatio ꝓbaretur. ne gentilis aut
uidaicę impietatis incurreremus crro¬
rem. ꝓuidens apłs quid sequi debere¬
mus ostendit dicens. Unus d̾̃s pater.
ex quo omĩa. & nos in ipso. & uinis dñs¬

Expanded text:
Et hic ergo cum dicitur: Pluit Dominus a DoEt hic ergo cum dicitur: Pluit Dominus a Domino, unitatem divinitatis agnosce. Operationis enim unitas non facit pluralem divinitatem, sicut ipse tendit, dicens: Credite mihi, quia ego in Patre, et Pater in me: alioquin vel propter opera ipsa credite . Et hic advertimus quod unitatem divinitatis per unitatem operum designaverit. 26. Ut autem una deitas et Patris et Filii, et una dominatio probaretur; ne gentilis aut Judaicae impietatis incurreremus errorem, providens Apostolus, quid sequi deberemus ostendit dicens: Unus Deus Pater, ex quo omnia, et nos in ipso: et unus D
Abbreviated transcription (Latin):
ni. Et dñs in dño. sed ñ duo dm̃i.
nua ęque scriptum est. Nolite duo¬
o dnĩs seruire. Et lex dicit. Audi
isrł. dñs ds̃ tuus. dñs unꝰ est. Et titi¬
q ui eodem est testamento. Pluit dñs
& in genesi habes. Et dixit d̾s. & fe¬
cit ds. Et uifra. Et fecit ds hominẽ
ad unaginẽ dei. S tñ non duo dii:
sed unus ds fecit. Utrobiq gͥ unitas
oꝑationis seruatur. & nominis. Nã
utiq cum legimus ds ex deo: non du¬
os deos dicimus: Demq habes in
psaliuo quadragesimo quarto. qͦd
& d̾m patrem dicit ꝓpheta. & d̾m fi¬
lium declarauit dicens. Sedes tua
d̾s in scłm seculi. Et infra. Uuxit
te deus d̾s tuus. oleo lȩticiȩ p̃ consor-¬
tib tuis. Ds̃ est qui ungit. & d̃s qui
scđm carnem ungitur dei filiꝰ: Oeni¬
q. quos ñ habet unctionis suȩ xp̃c
nisi in carne consortes. Uides gͥ quia
ds ex deo unctus. Sed in assumptio¬
ne naturȩ iuctus humanȩ dei filiꝰ
designatur. nec legis forma uiolat᷑.

Expanded text:
 et Dominus in Domino, sed non duo Domini; quia aeque scriptum est: Nolite duobus dominis servire . Et lex dicit: Audi, Israel, Dominus Deus tuus Deus unus est . Et utique in eodem est Testamento: Pluit Dominet in Genesi habes: Et dixit Deus, et fecit Deus; et infra: Et fecit Deus hominem ad imaginem Dei ; sed tamen non duo Dii, sed unus Deus lecit. Utromque igitur unitas operationis servatur et nominis. Nam utique cum legimus, Deus ex Deo, non duos deos dicimus. 24. Denique habes in Psalmo quadragesimo quarto, quod et Deum Patrem dixit Propheta, et Deum Filium declaravit, dicens: Sedes tua, Deus, in saeculum saeculi; et infra: Unxit te Deus Deus tuus oleo laetitiae prae consortibus tuis . Deus est qui ungit, et Deus qui secundum carnem ungitur Dei Filius. Denique quos habet unctionis suae Christus nisi in carne consortes? Vides igitur quia Deus a Deo unctus: sed in assumptione naturae unctus humanae Dei Filius designatur, nec Legis forma violatur. 25.
Abbreviated transcription (Latin):
cit nos & non ipsi nos. In te gͥ est ds.
ꝑ unitatem naturȩ. & non est d̾s pre¬
ter te. ꝑ ꝓprictatem substantię. repul¬
sa differentia. Et in ieremie quoq li¬
bro unum dm scriptura dicit. & ta¬
men & patrem & filium confitetur.
ltaq sic habes. Hic est d̾s noster. & ñ

Expanded text:
nos . 27. In te igitur est Deus, per unitatem naturae: et non est Deus praeter te, per proprietatem substantiae, repulsa differentia. 28. In Hieremiae quoque libro unum Deum Scriptura dicit, et tamen et Patrem et Filium confitetur. Itaque sic habes: Hic Deus noster,
Abbreviated transcription (Latin):
enim uos estis loquentes s sp̃c patris urͣi
qui loquitur in uobis. tamen si qͥs ut
om̃ia numerat: nec ibi gͦ excipit dei
filium ubi apłs dixit. nobis tamen u¬
nus dͥs pater ex quo omĩa & nos in illũ
S ut sciat quia uiter omĩa ñ est filius.
legat sequentia. Nam cum dicit & unꝰ
credit in patrẽ qui ñ credit in filium.
nec credit in di filium qui ñ credit in
spm̃. Nec potest sine regula ueritatis
fides stare. Nam qui negare ceꝑit uiu¬
tatem porestatis in patre & filio et
in spũ sancto: non potest utiq ibi uͥ
nulla diuisio ẽ. fidem ꝓbare diuisam.
Ergo quia pietatis unitas est bene
credere: etiam unitas impietatis est
debere nu¬
merari quia omĩa
legunt facta
per filium: etiam filium utiq
inter omnia annumerandũ putant
quia legunt ex do omnia. Conse¬
quenter autem nec patrem secernunt
ab omnib qui a creaturis omnib
filium ñ secernunt: qm sicut ex pa¬
tre omnia. ita etiam ꝑ filiũ omĩa.

Expanded text:
enim vos eritis loquentes, sed Spiritus Patris vestri, qui loquitur in vobis ; tamen si quis, ut sed inter omnia numerat; nec ibi ergo excipit Dei Filium, ubi Apostolus dixit: Nobis tamen unus Deus Pater ex quo omnia, et nos per illum . Sed ut sciat quia inter omnia non est Filius, legat sequentia; nam cum dicit: Et uncredit in Patrem, qui non credit in Filium: nec credit in Dei Filium, qui non credit in Spiritum: nec potest sine regula veritatis fides stare. Nam qui negare coeperit unitatem potestatis in Patre et Filio et Spiritu sancto, non potest utique ibi, ubi nulla divisio sit, fidem probare divisam. Ergo quia pietatis unitas est bene credere, etiam unitas impietatis est debere numerari, quia omnia legunt facta per Filium, etiam Filium utique inter omnia annumerandum putant, quia legunt: Ex Deo omnia . Consequenter autem nec Patrem secernunt ab omnibus, qui a creaturis omnibus Filium non secernunt; quoniam sicut ex Patre omnia, ita etiam per Filium omnia.
Abbreviated transcription (Latin):
IDETUN sc̃e imꝑator plena
ratio eẽ pietatis. s impiis ñ ui¬
detur. Deniq quid moliantur
aduerte. Solent enim dicere heretici.
dum. quia scriptũ est de dei filio. om̃ia
ꝑ ipsum facta sunt. Quã male confun¬
ditur actio quȩ ñ tenet ueritatẽ & p̃¬
postero ordine assertionis inuoluitur.
Namq omĩa ꝑ filium scriptura dicit
ẽt̃ quȩ facta sunt. Cum autem factus
ñ doccatur sp̃c sc̃s. utiq nec uiter om̃ia
pbari potest. qui neq factus est sicut
omĩa nec creatus Michi gͥ ad utrumq
hoc ꝓficit testimonium. ut & super
om̃ia ꝓbetur ẽẽ qui factus ñ est. & qͥa
suꝑ omĩa est. ñ uideatur factus et̃. nec
interea quȩ sunt facta numerandꝰ. Qd̃
si quis quia om̃ia facta ꝑ uerbũ eogł̃is¬
ta posuit. ñ excipit sp̃m scm̃. quã qu̾a¬
ipsum facta siit dixerit. ñ om̃ia facta

Expanded text:
idetur, sancte imperator, plena ratio esse pietatis, sed impiis non videtur. Denique quid moliantur adverte. Solent enim dicere haeretici dum, quia scriptum est de Dei Filio: Omnia per ipsum facta sunt . 28. Quam male confunditur actio, quae non tenet veritatem, et praepostero ordine assertionis involvitur! Namque omnia per Filium Scriptura dicit esse, quae facta sunt: cum autem factus non doceatur Spiritus sanctus; utique nec inter omnia probari potest, qui neque factus est sicut omnia, nec creatus. Mihi igitur ad utrumque hoc proficit testimonium, ut et super omnia probetur esse, quia factus non est; et quia super omnia est, non videatur factus esse: nec inter ea quae sunt facta, numerandus. 29. Quod si quis, quia omnia facta per Verbum Evangelista posuit, non excipit Spiritum sanctum quamquaipsum facta sunt, dixeri
Abbreviated transcription (Latin):
asstruams. Principiũ disputationis
est: quia seriuunt omĩa. Seriure aũt
omĩa liquet. qm̃ scriptũ est uniuersa
Non dixit seruimꝰ s seruiunt tibi. ut
crederes qd̾ a seruicio sit ipse exceptus.
Ergo cum unuersa seruiant. ñ seruiat
sp̃ẽ. utiq uiter uniuersa ñ est sp̃c sc̃s.¬

Expanded text:
um disputationis est, quia serviunt omnia. Servire autem omnia liquet, quoniam scriptum est: Universa Non dixit: servimus; sed, serviunt tibi; ut crederes quod a servitio sit ipse exceptus. Ergo cum universa serviant, non serviat Spiritus, utique inter universa non est Spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
ut pbaret. sic ꝓbauit ut redderet. Nec
fructum amisi. s uidicium teneo. Pa¬
tuitq om̃ib in quedam facti discreti¬
one. discretam tͥ nunquã fuisse senten¬
tiam. Patuit inquã om̃ib & tuum ñ
fuisse cũ sequestrares. & tuũ esse cum

Expanded text:
ut probaret; sic probavit, ut redderet. 605 Nec ut probaret; sic probavit, ut redderet. 605 Nec fructum amisi, et judicium teneo, patuitque omnibus in quadam facti discretione discretam tibi numquam fuisse sententiam. Patuit, inquam, omnibus et tuum non fuisse, cum sequestrares: et tuum esse, cum
Abbreviated transcription (Latin):
potestati alienȩ est subiectus. ai
iuri.: s suȩ libertatis arbiter. omĩa
ꝓ auctoritate. ꝓpriȩ uoluntatis diui¬
dens sicut legimꝰ suigulis. ꝓut uult.
Iam enim de eo. qm̃ ita plene de dĩ filio
clementissime. imꝑator instructus es:
ut ipse iam doceas cupientem te & exi¬
gentem audire aliquid exp̃ssiꝰ. ñ mo¬
rabor. p̃sertim cum tta te assertioni is¬
tio modi testificatus sis ꝓxime. delecta¬
tum. ut basilicam eccl̃iȩ sine ullo moni¬
tore p̾ceꝑis reformari. Fid̃i itaq tuȩ gra¬
ciam. nr̃ȩ premiũ iam tenemꝰ. Neq
enim aliud possumꝰ dicere nisi sp̃c scĩ
hanc fuisse grãm: qͦd ignorantib om̃i¬
bus subito basilicam reddidisti. Sp̃c
nobis quidem tc̃ p̃dicabatur. s in te o¬
ꝑabatur. Nec suꝑioris temꝑis damna
deploro: qndoquide sequestratio illa
basilicȩ. cuiꝯdam fenoris traxit usu¬
ras. Etenim basilicam sequestrasti. ut
fidem ꝓbares. Impleuit gͥ ꝓpositũ su¬
um pietas tua. quȩ sic sequestrauerat

Expanded text:
potestati alienae est subjectus aut juri; sed suae libertatis arbiter, omnia pro auctoritate propriae voluntatis dividens, sicut legimus , singulis prout vult.Jam enim de eo  quoniam ita plene de Dei Filio, clementissime imperator, instructus es, ut ipse jam doceas cupientem te et exigentem audire aliquid expressius, non morabor; praesertim cum ita te assertione istiusmodi testificatus sis proxime delectatum, ut basilicam Ecclesiae sine ullo monitore praeceperis reformari. 20. Fidei itaque tuae gratiam, et nostrae praemium jam tenemus; neque enim aliud possumus dicere, nisi sancti Spiritus hanc fuisse gratiam quod ignorantibus omnibus, subito basilicam reddidisti. Spirinobis quidem tunc praedicabatur, sed in te operabatur. 21. Nec superioris temporis damna deploro; quandoquidem sequestratio illa basilicae, cujusdam fenoris traxit usuras. Etenim basilicam sequestrasti, ut fidem probares. Implevit igitur propositum suum pietas tua, quae sic sequestraverat,
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutis: Ac ne apłm arbitrent᷑ errasse :
accipiant quẽ fidutiȩ huio sit secutus
auctorem. Dñs enim in cugłio dixit.¬
s Caun uenerit paraclytus quẽ ego mit¬
S tam uobis a patre meo spm̃ ueritatis
Squi a patre ꝓcedit : ille testimonium
Sꝑhibebit de ine. Ergo & a patre ꝓce¬
dit sp̃c sc̃s. & testificatur de filio. Testi¬
ficatur etiã de patre testis fidelis & ue¬
rus. quo nichil ad expressionem diui¬
ne. maiestatis est pleniꝰ. nichil ad uni¬
tatem diuine potestatis eiudentius.¬

Expanded text:
is? 25. Ac ne Apostolum arbritentur errasse, accipiant, quem fiduciae hujus sit secutus auctorem. Dominus enim in Evangelio dixit: Cum venerit Paraclitus, quem ego mittam vobis a Patre meo, Spiritum veritatis, qui a Patre procedit; ille testimonium perhibebit de me . Ergo et a Patre procedit Spficatur etaim de Patre testis et fidelis et verus: quo nihil ad expressionem divinae majestatis est plenius; nihil ad unitatem divinae potestatis evidentius
Abbreviated transcription (Latin):
ab inferiorib inchoemꝰ. ut quasi ꝑ
gradus qͦs dam tractatus nr̃ ascendat.
quo facilis hii qui fidem ñ deferunt.
ratione flectantur. Possunt enĩ dicere
in pͥncipio. nec nos dicimꝰ seruire spi¬
ritum. S cum dicant seruire xp̃m:
quomͦ possunt negare de sp̃u. Qd̃ si
scd̾m carnẽ in serui formã consenciunt.
fuisse constat & conuenit. Ergo si scđm
diuinitatẽ suam xp̃c ñ seruit: ñ ser.¬
autẽ seruiunt. suꝑ om̃ia gͥ est sp̃c. qui

Expanded text:
ab inferioribus inchoemus, ut quasi per gradus quosdam tractatus noster ascendat, quo facilius hi qui fidem non deferunt, vel ratione flectantur. Possunt enim dicere in principio: Nec nos dicimus servire Spiritum. Sed cum dicant servire Christum, quomodo possunt negare de Spiritu? Quod si secundum carnem in servi forma consentiunt Christum fuisse, constat et convenit. Ergo si secundum divinitatem suam Christus non servit, non serautem
Abbreviated transcription (Latin):
tis & consors indiuiduus se
ril est. Exclusit itaq a cognitione
Iocietatem & multitudinẽ creature.
excludendo autẽ sp̃m scm̃. ostendit
ñ esse socium creature. Unde & illud
qd̃ lectum est in eugłio. quia dđm nemo
iudit unquã nisi ungenitꝰ filiꝰ qui
est in sinu patris apse enarrauit: ad ex

Expanded text:
tis et consors individuus secretorum est. 26. Exclusit itaque a cognitione Dei societatem et multitudinem creaturae: non excludendo autem Spiritum sanctum, ostendit non esse socium creaturae. Unde et illud quod lecum est in Evangelio: Quia Deum nemo vidit umquam, nisi unigenitus Filius qui e
Abbreviated transcription (Latin):
arus ẽ autem a patre. ut isaias
dirit P uer natus est nobis. filius
datus est nobis. Natus ẽ autem audeo
dicere & ab sꝑu. qui missus ab sꝑuẽ.
Cum enĩ non definitũ fuerit a quo
datũ sit. ostendit datum gr̃a trini¬
tatis. Cũ autem ipse se filiꝰ dederit:
utiq non potuit ipse sibi seđm di¬
uinitatem esse subiettus. Ergo non
& alium paraclitũ dabit uobis. Et
apłs ait. Quapropter qͥ heç sꝑnit
non hominem spernit sed dđm qui
dedit sꝑm suũ. in nobis. Ysaias qͦ
et sꝑm datũ ostendit & filium S ic
inquit dicit dñs. Qui fec it celũ &
finxit illud. qͥ solidauit terram et
quȩ in ea sunt & dat populo qui ẽ
te in ȩquitate & tenebo manum tuã.
et confortabo te. et dedi te in testa¬
mentũ generis mei. in lucem gentiũ
aꝑire oculos cecorũ. educere de uin¬
culis alligatos. Cũ ergo & filius et
oꝑis unitatẽ

Expanded text:
atus est autem a Patre, ut Esaias dixit: Puer natus est nobis, Filius datus est nobis ; datus est autem, audeo dicere, et ab Spiritu qui missus ab Spiritu est. Cum enim non definierit propheta a quo datus sit, ostendit datum gratia Trinitatis: cum autem ipse se Filius dederit, utique non potuit ipse sibi secundum divinitatem esse subjectus. Ergo non et alium paraclitum dabit vobis . Et Apostolus ait: Quapropter qui haec spernit, non hominem spernit, sed Deum, qui dedit Spiritum suum in nobis . Esaias quoque et Spiritum datum ostendit et Filium: Sic, inquit, dicit Dominus Deus, qui fecit coelum, et finxit illud: qui solidavit terram, et quae in ea sunt: et dat populo qui estte in aequitate, et tenebo manum tuam, et confortabo te: et dedi te in testamentum generis mei, in lucem gentium, aperire oculos caecorum, educere de vinculis alligatos . Cum ergo Filius et utique unitatem
Abbreviated transcription (Latin):
ccipe nune quia sicut pat̾ fons
uite est ita etiam filium pleriq
fontem uitȩ memorarunt significa¬
tũ: eo quod apud te inquit ds onũ¬
potens filius tuus fons uitȩ sit. hocẽ
tant ummodo fontem significatum qͣn¬
quam uideant quid scriptura memo¬
rauerit apuate inquit fons uitȩ hoc
est apud patrem filius: qm̃ uerbum
apud đmn quod erat in principio. & e¬
rat apud đm. S ed siue patrem quis
hoc loco siue filium intelligat fontẽ:
fontem utiq intelligimus non aquȩ
istius quę creata est: sed diuinȩ illius
gr̃e. hoc est sp̃s scĩ. Ipse ẽ enim aqua
uiua. Propterea dñs dicit. Si scires
donum dĩ & quis est qͥ dicit tibi da
mͥ bibere: tu petisses ab eo et dedisser
tibi aquã uiuam. Hanc aquã sitiuit
anima dauid: harum fontem aquarũ
desiderat ceruus. ñ sitiens uenena ser¬
pentũ. Uiua est enĩ aqua grã sp̃ita¬
lis eo quod m̃tis interna purificet.
omne animi peccatũ abluat: occulto¬
rũq mundet errorem.

Expanded text:
ccipe nunc quia sicut Pater fons vitae est, ita etiam Filium plerique fontem vitae memorarunt significatum; eo quod apud te, inquit, Deus omnipotens, Filius tuus fons vitae sit, hoc estantummodo per fontem significatum, quamquam videant quid Scriptura memoraverit: Apud te, inquit, fons vitae , hoc est, apud Patrem Filius; quoniam Verbum apud Deum, quod erat in principio, et erat apud Deum. 154. Sed sive Patrem quis hoc loco, sive Filium intelligat fontem; fontem utique intelligimus non aquae istius, quae creatura est: sed divinae illius gratiae, hoc est, Spiritus sancti; ipse est enim aqua viva. Propterea Dominus dicit: Si scires donum Dei, et quis est qui dicit tibi: Da mihi bibere; tu petisses ab eo, et dedisset tibi aquam vivam . 155. Hanc aquam sitivit anima David . Harum fontem aquarum desiderat cervus, non sitiens venena serpentum. Viva est enim aqua gratiae spiritalis, eo quod mentis interna purificet, et omne animi peccatum abluat, occultorumque mundet errorem.
Abbreviated transcription (Latin):
mñ aliquis diceret hoc ex emplum ñ
posse ad ꝓprietatem scĩ sꝑs diriuari:
nͥ alio loco etiã petrus apłs nos docu
temptari. Sic enĩ habes ad annaniȩ
coniugem dictũ. Quid utiq conuenit
uobis temptare sꝑm dñi : Et enim

Expanded text:
men aliquis diceret hoc exemplum non men aliquis diceret hoc exemplum non posse ad proprietatem sancti Spiritus derivari, nisi alio loco etiam Petrus apostolus nos docui posse tentari, sic enim habes ad Ananiae conjugem dictum: Quid utique convenit vobis tentare Spiritum Domini ? Etenim
Abbreviated transcription (Latin):
tatus ẽ sꝑs. Siet ipse temptatus ẽ &
ipse utiq in terram reꝓmissionis iu¬
deoꝵ popłm dirigebat sic̃ scriptũ
ẽ quia addux it eos ꝑ abyssũ sic̃ equũ
ꝑ desertũ et ñ laborauerunt: & sic̃
pecora ꝑ campũ: descendit sꝑs a dño
et direx it eos Et ipse utiq serenã
celestis alimonie pluuiã ministrabat.¬
et ipse cotidiana messem quam t̾ra
ñ parturierat. agricola ñ seuerat.
imbre fertili fecundabat. Nunc spec¬
temꝰ singula. Requiem iudeis ꝑmi¬
serat d̾s: eam requiem sꝑs. suam dic̃.
Temptatũ se a ꝑfidis d̾s pater memo¬
rat. temptatum ab hisdem se dicit
& sp̃s. quia una temptatio est qua
temptata ẽ a sacrilegis una et ue¬
ra diuinitas trinitatis. Condem¬
nat d̾s popłm iudeor ut in t̾ram
fluentem lac et mel hoc ẽ resurrec¬
tionis requiem ꝑuenire ñ possit:
eadem sententia condemnat & sꝑs
dicens. Si introibunt in requiem me¬
am. Unius gͦ sententia uoluntatis. uniꝰ
excellentia potestatis ẽ. Fortasse ta¬

Expanded text:
tatus est Spiritus. Si et ipse tentatus est, et ipse utique in terram repromissionis Judaeorum populum dirigebat, sicut scriptum est: Quia adduxit eos per abyssum, sicut equum per desertum, et non laboraverunt, et sicut pecora per campum. Descendit Spiritus a Domino, et direxit eos . Et ipse utique serenam coelestis alimoniae pluviam ministrabat, ipse quotidianam messem, quam terra non parturierat, agricola non severat, imbre fertili fecundabat. 53. Nunc spectemus singula. Requiem Judaeis promiserat Deus, eam requiem Spiritus suam dicit . Tentatum se a perfidis Deus Pater memorat, tentatum ab iisdem se dicit et Spiritus; quia una tentatio est, qua tentata est a sacrilegis una divinitas Trinitatis. Condemnat Deus populum Judaeorum ; ut in terram fluentem lac et mel, hoc est, ad resurrectionis requiem pervenire non possit: eadem sententia condemnat et Spiritus dicens: Si introibunt in requiem meam . Unius ergo sententia voluntatis, unius excellentia potestatis est.
Abbreviated transcription (Latin):
toris: ut ꝑ lubricũ infirmitatis hu¬
manȩ simulando serpentem deposi¬
tis carnis ex uinis ueri destrueret ser¬
pentis astutiã. Per crucem itaq dñi
que in temptationis ultione subuenit
offensam in ꝑfidis trinitatis agnosco:
qͥ medicinã trinitatis accipio. Ergo
cũ habeas in libro moysi quia dñs te my¬
tatus serpentes immiserit populo udeo.
necesse ẽ aut unitatem in maiestate diu¬
nafatearis. patris et filii & sꝑs sc̃i: aut

Expanded text:
toris; ut per lubricum infirmitatis hutoris; ut per lubricum infirmitatis humanae simulando serpentem, depositis carnis exuviis, veri destrueret serpentis astutiam. Per crucem itaque Domini, quae in tentationis ultione subvenit, offensam in perfidis Trinitatis agnosco, qui medicinam Trinitatis accipio. 51. Ergo cum habeas in libro Moysi, quia Dominus tentatus serpentes immiserit populo Judaeorum , necesse est aut unitatem in majestate divina fatearis Patris et Filii et Spiritus sancti: aut
Abbreviated transcription (Latin):
i am unitatem licet etiam aliis
scripturarũ locis consderare.
N am cũ dicat ie zechel ad popu¬
iũ iudeorũ et concristati me in his
om̃ĩb dicit dñs: paulii nouo populo
sus cũ isaias dicat de ipsis iudeis ipsi
autem ñ crediderunt & exacerbaue¬
runt sꝑ̃m scm̃. et dauid de dõ dicit
& eracerbauerunt altissimũ in siccita¬
te et temptauerunt dm in cordibus
suis: accipite etiã quia cũ alibi dixe¬
rit scriptura temptatũ sꝑm. tempta¬
tũ etiam dm. eadem dicat & xꝑin esse
temptatũ. Habes enĩ ad corinthios a
uersarii uenena sentirent. qui ñ ue¬
nerabantur auctorem. Et bene dñs
ȩreo serpente suspenso: uissit curari
uulnera saucior. I mago enĩ crucis e¬
reus serpens ẽ: in quã et sin carne
fixus ẽ mundo. & ipsi crucifirus ẽ mun
& ego mundo. Crucifirus ẽ ergo in suis
mundus illerebris. Et ideo ñ uerus sed
ereus suspensus ẽ serpens. quia in ue¬
ritate quidem corporis sed sine uerita¬
te peccati suscepit dñs speciem pecca¬

Expanded text:
am unitatem licet etiam aliis Scripturarum locis considerare. Nam cum dicat Ezechiel ad populum Judaeorum: Et contristastis me in omnibus his, dicit Dominus ; Paulus novo populo sus cum Esaias dicat de ipsis Judaeis: Ipsi autem non crediderunt, sed exacerbaverunt Spiritum sanctum ; David de Deo dicit: Et exacerbaverunt altissimum in siccitate, et tentaverunt Deum in cordibus suis . 49. Accipe etiam quia cum alibi dixerit Scriptura tentatum Spiritum, tentatum etiam Deum, eadem dicat et Christum esse tentatum; habes enim ad Corinthios Apversarii venena sentirent, qui non venerabantur auctorem. 50. Et bene Dominus, aereo serpente suspenso, jussit curari vulnera sauciorum ; imago enim crucis aereus serpens est; nam etsi in carne fixus est mundo, et ipsi crucifixus est mun ego mundo . Crucifixus est ergo in suis mundus illecebris; et ideo non verus, sed aereus suspensus est serpens; quia in veritate quidem corporis, sed sine veritate peccati suscepit Dominus speciem pecca
Abbreviated transcription (Latin):
ibi etiã sꝑs sc̃s sit Nam cũ dixisset
nunquid ex ꝑimentũ queritis eius¬
qͥ in me loquitur xp̃c. alibi ait. ł uto
tur. ibi omnis plenitudo ẽ trinitatis.

Expanded text:
isset: Numquid experimentum ejus quaeritis, qui in me loquitur Christus ; alibi ait: Puto tur; ibi omnis plenitudo est Trinitatis.
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ nobis. Quem utiq qm pectora re¬
ciꝑe captiua ñ poterant. prius dñs iħc
captiuã durit captiuitatem. ut libe¬
ris affectib gr̃e diuinę muniis infun¬
deret. Pulchre autem dixit captiuã
captiuitatem .x. p̃i enĩ uictoria uic¬
toria libertatis ẽ: quȩ om̃s gr̃e uen¬
dicauit. nullũ astrinxit iniuriȩ. Er¬
go in omniũ absolutione nemo cap¬
tiuus ẽ. Et quia dñicȩ tẽpore passio¬
nis sola feriabatur iniuria quȩ cap
captiuos om̃s amiserat quos tene¬
bat. in se recurrens captiua facta ẽ
ipsa captiuitas. iam ñ belial addicta.
sed xꝑo cui seruire libertas ẽ. Qui
enĩ in dño uocatus ẽ seruus: libertꝰ¬
ẽ dñi. Sed ut ad ꝓposita reuertam᷑
om̃s inquit declinauerunt simul in¬
utiles facti sunt: ñ est qui faciat bonũ
ñ est usq ad unũ. Si excipiunt sp̃m
scm̃ etiã ipsi eum ñ esse inter omnia
confitentur: si ñ excipiunt gͦ & ip¬
sũ inter omĩa declinasse fateantur.
Sed uideamꝰ utrum bonitatem habeat:

Expanded text:
est nobis . Quem utique quoniam pectora recipere captiva non poterant, prius Dominus Jesus captivam duxit captivitatem; ut liberis affectibus gratiae divinae munus effunderet. 67. Pulchre autem dixit: Captivam captivitatem. Christi enim victoria, victoria libertatis est, quae omnes gratiae vindicavit, nullum astrinxit injuriae. Ergo in omnium absolutione nemo captivus est. Et quia Dominicae tempore passionis sola feriabatur injuria, quae captivos omnes amiserat quos tenebat; in se recurrens captiva facta est ipsa captivitas, jam non Belial addicta, sed Christo, cui servire libertas est. Qui enim in Domino vocatus est servus libert 68. Sed ut ad proposita revertamur: Omnes, inquit, declinaverunt, simul inutiles facti sunt; non est qui faciat bonum, non est usque ad unum . Si excipiunt Spiritum sanctum, etiam ipsi eum non esse inter omnia confitentur: si non excipiunt, ergo et ipsum inter omnes declinasse fateantur. 69. Sed videamus utrum bonitatem habeat,
Abbreviated transcription (Latin):
& ipsi fateantur quod sꝑii scõ angelos
conferre ñ audeant. nec possint uetare
quod hominib infundatur sp̃s sanctꝰ
scĩficatio enĩ sp̃s donũ munusqdiuinũ
ẽ: inuenientur utiq homines qͥ meliorẽ
scĩficationem habeant angłis p̃ferendi.
Sed cũ angłi hominib in adiuinentum
descendant: intelligendũ est qđ̃ creit̃a
qͥdem suꝑior angłoꝵ sit quȩ plꝰ recipit
gr̃e sꝑitalis: eiusdem tatũ & erga nos et
illos munꝰ. auctoris sit. Quanta autem
grã quȩ p̃miis agłoꝵ etiã inferiorem
creaturã humanȩ conditionis exęquet.
sicut dñs ipse ꝓmisit dicens. Eritis sic̃
angłi in celo. N ec difficile. Qui enun
illos angłos fecit in spũ: homines quoq
ꝑ eandem grãm similes faciet angłorũ.¬

Expanded text:
et ipsi fateantur quod Spiritui sancto angelos et ipsi fateantur quod Spiritui sancto angelos conferre non audeant, nec possint negare quod hominibus infundatur Spiritus sanctus: sanctificatio autem Spiritus donum munusque divinum sit; invenientur utique homines qui meliorem sanctificationem habent, angelis praeferendi. 618 Sed cum angeli hominibus in adjumenttelligendum est quod creatura quidem superior angelorum sit, quae plus recipit gratiae spiritalis; ejusdem tamen et erga nos et illos munus auctoris sit. 84. Quanta autem gratia, quae praemiis angelorum etiam inferiorem creaturam humanae conditionis exaequet, sicut Dominus ipse promisit dicens: Eritis sicut angeli in coelo ? Nec difficile; qui enim illos angelos fecit in Spiritu, homines quoque per eamdem gratiam similes faciet angeloru
Abbreviated transcription (Latin):
agnosceremꝰ aliud creaturã esse
aliud gram sꝑitalem. alios alio
destinabat: quia om̃s simul esse
ubiq ñ poterant. D edit autem om̃ib
parabilis gr̃ę munꝰ infunderet. Erant
gͥ diuersȩ ꝑsone. sed unus in omnibus
oꝑationis effectus: quia unꝰ est spiri¬
tus sc̃s de quo ait. Accipietis uirtutẽ
semotosq fines totius orbis infudit.
ait. Quo ibo ab spũ tuo. aut quo afa¬
cie tua fugiam: De qͦ hoc angelo
scriptura dicit. de qua dñatione. de
qua potestate: Cuiꝰ inuenimus angłi
uirtutem ꝑ plurimos esse diffusam:
Angłi em̃ ad paucos mittebantur: sp̃s
aute m sc̃s populis infundebatur. Quis
gͥ dubitet quin diuinũ sit qđ infun
ficans angłos dnationes & potestates
ñ habet consortiũ creaturȩ. Siqͥ au¬
tem putant ñ sꝑitalem habere angłos
scĩtatem sed aliã quandam gram suę
ꝓprietate naturę: hi inferiores ꝓfecto
angłos hominib iudicabunt. Uũ enĩ

Expanded text:
agnosceremus aliud creaturam esse, agnosceremus aliud creaturam esse, aliud gratiam spiritalem, alios alio destinabat; quia omnes simul ubique esse non poterant. Dedit autem omnibusstolis inseparabilis gratiae munus infunderet. Erant igitur diversae personae, sed unus in omnibus operationis effectus; quia unus est Spiritus sanctus, de quo ait: Accipietis virtutem remotosque fines totius orbis infudit, tus David ait: Quo ibo a Spiritu tuo, aut quo a facie tua fugiam ? De quo Angelo Scriptura hoc dicit? de qua Dominatione? de qua Potestate? Cujus inveniemus Angeli virtutem per plurimos esse diffusam? Angeli enim ad paucos mittebantur, Spiritus autem sanctus populis infundebatur. Quis igitur dubitet quin divinum sit, quod infundficans Angelos, Dominationes et Potestates, non habet consortium creaturae. Si qui autem putant non esse spiritalem in angelis sanctitatem, sed aliam quamdam gratiam suae proprietate naturae, hi inferiores profecto angelos hominibus judicabunt. Cum enim
Abbreviated transcription (Latin):
tũ a do patre & xꝑo esse sꝑm sc̃m: cũ¬
ꝑ ipsũ ad imaginem et similitudinẽ
di esse mereamur. & ꝑ ipsũ fiat quem¬
admodũ petrus apłs dirit. ut diuine
simꝰ consortes naturȩ: in quo utiq ñ
carnalis successionis hereditas sed ad¬
optionis gr̃e sꝑitale cominertiũ est:
Atq ut sciamus cordis nr̃i magis
hoc quã corporis signaculũ. docet ꝓ¬
pha qui dicit. Signatũ est in nobis
lum̃ uultus tui dñe. dedistileticiam in
naturȩ suȩ sit circũscripta limitib :
siquidem & illa inuisibilia oꝑa que
ñ queunt locis & finibus comp̃hen¬
di substantie suȩ tam̃ proprietate
clauduntur. quomͦ quis audeat cre¬
aturam appellare sp̃m sc̃m̃. qui non
habeat circũscriptam determinatãq
uirtigemi quia & in omib et ubiq
sem e: quod utiq est diuinitatis. do¬
ationis est proprium: D nĩ enim
est t̾ra & plenitudo euis. Et ido cum
dñs seruulos suos apłos destiuaret. ut

Expanded text:
tum a Deo Patre et Christo esse Spiritum tum a Deo Patre et Christo esse Spiritum  ipsum ad imaginem et similitudinem Dei esse mereamur; et per ipsum fiat, quemadmodum Petrus apostolus dixit , ut divinae simus consortes naturae? In quo utique non carnalis successionis haereditas, sed adoptionis gratiae spiritale commercium est. Atque ut sciamus cordis nostri magis hoc, quam corporis esse signaculum, docet Propheta qui dicit: Signatum est in nobis lumen vultus tui, Domine; dedisti laetitiam in naturae suae sit circumscripta limitibus; si quidem et illa invisibilia opera, quae non queunt locis et finibus comprehendi, substantiae suae tamen proprietate clauduntur: quomodo quis audeat creaturam appellare Spiritum sanctum, qui non habet circumscriptam determinatamque virtutem; quia et in omnibus et ubique semper est, quod utique divinitatis et dominationis est proprium: Domini enim est terra, et plenitudo ejus ? 81. Et ideo cum Dominus servulos suos apostolos destinaret, ut
Abbreviated transcription (Latin):
pelimur elem̃to. ut renouati ꝑ sp̃m
resurgamꝰ. In aqua enĩ imago mor¬
tis in sꝑu pignꝰ est uitę. ut ꝑ aquam
moriatur corpus peccati.quȩ quasi
quodam tumulo cor pꝰ includit. ut
ꝑ uirtutem sp̃s renouemur a mor
sunt sicut ioħs dixit. aqua. sanguis.
& sp̃s. Unũ in misterio. ñ in natura.
A quagͥ testis ẽ sepulture. sangiuis
testis est mortis. sꝑs testis est uite.
Si qua gͦ in aqua grã. non ex natura
aquę. sed ex presentia est sp̃s sancti.
unquid in aqua signamur sicut
in sꝑu: In ipso enĩ uiuimus. & ip̃se
ẽ pignus hereditatis nr̃e : quia¬
enĩ in xꝑo morimur ut renascamur:
ita etiam spũ signamur ut splendorẽ
atq imaginem eiꝰ & grãm tenere pos¬
simus: quod ẽ utiq sp̃ĩtale signaculũ.
Nã & si specie signemur in corpore:
ueritate tam̃ in corde signamur: ut sp̃s
sc̃s exprimat in nobis imaginis cęlestis
effigiem. Quis gͥ audet dicere discre¬

Expanded text:
pelimur elemento, ut renovati per Spiritum pelimur elemento, ut renovati per Spiritum resurgamus. In aqua enim imago mortis, in Spiritu pignus est vitae; ut per aquam moriatur corpus peccati, quae quasi quodam tumulo corpus includit: et per virtutem Spiritus renovemur a mortsunt, sicut Joannes dixit: Aqua, sanguis, et Spiritus . Unum in mysterio, non in natura. Aqua igitur testis est sepulturae, sanguis testis est mortis, Spiritus testis est vitae. Si qua ergo in aqua gratia, non ex natura aquae, sed ex praesentia est Spiritus sancti. umquid in aqua signamur, sicut in Spiritu? In ipso enim vivimus, et ipse est pignus haereditatis nostraenim in Christo morimur, ut renascamur; ita etiam Spiritu signamur, ut splendorem atque imaginem ejus et gratiam tenere possimus: quod est utique spiritale signaculum. Nam etsi specie signemur in corpore, veritate tamen in corde signamur; ut Spiritus sanctus exprimat in nobis imaginis coelestis effigiem. 80. Quis igitur audeat dicere discre
Abbreviated transcription (Latin):
baptismatis sacram̃to: moleste feruns
autem ñ quasi ad quirens. sed quasi
imꝑtiens bonus ẽ. Non enim accipit
a creaturis sed accipitur sꝑs sc̃s. sicut
enĩ sc̃ificitur. scĩficat autem sp̃s sc̃s r in
qͦ licet uerbi communio. discretio tam̃
naturȩ ẽ. Sẽs enĩ dicitur homo qͥ acci¬
pit & d̃s qui tribuit sc̃itatem: quia legi¬
esse naturȩ. et ido ñ potest gr̃a sc̃i sp̃s¬
& creatura uniꝰ esse substantię. Itaq
cũ omĩs inuisibilis p̃ter trinitatem re¬
liqua natura. cuiꝰ rationalem & incor¬
poreã iure quidam substantiã putant
ñ imꝑtiat sp̃italem grãm sed adqͥrat.
nec participet sed assumat: separanda
utiq ẽ a societare sp̃s scĩ cominimitas
creaturȩ. Credant gͥ quia creatura ñ
est sp̃s sc̃s. Aut si creaturã putant.
lio di non ex istimant separandum. ñ
ȩstiment creaturã. quia ubi una scĩfi¬
catio. una naturaẽ. S unt pleriq qͥ¬
nec aduertunt quia in illo aquarũ se¬

Expanded text:
baptismatis sacramento, moleste ferunt autem, non quasi acquirens, sed quasi impertiens bonitatem. Non enim accipit a creaturis, sed accipitur Spiritus sanctusenim sanctificatur, sanctificat autem Spiritus sanctus. In quo licet verbi communio, discretio tamen naturae est. Sanctus enim dicitur et homo qui accipit, et Deus qui tribuit sanctitatem; quia legiesse naturae; et ideo non potest gratia sancti Sp creatura unius esse substantiae. 75. Itaque cum omnis invisibilis praeter Trinitatem reliqua natura, cujus rationabilem et incorpoream jure quidam substantiam putant, non impertiat spiritalem gratiam, sed acquirat: nec participet, sed assumat; separanda utique est a societate Spiritus sancti communitas creaturae. Credant igitur quia creatura non est Spiritus sanctus: aut si creaturam putant, lio 616 non existimant separandum, non aestiment creaturam; quia ubi una sanctificatio, una natura est. CAPUT VI. QuNec advertunt quia in illo aquarum se
Abbreviated transcription (Latin):
qui cũ sit inaccessibilis natura recep¬
tabilis tam̃ ꝓpter bonitatem suã nobis
ẽ. complens uirtute omĩa sed qͥ solis
participetur iustis. simpler substan¬
tia. opulens uirtutib. unicuiq p̃sens
diuidens de suo singulis. & ubiq totꝰ

Expanded text:
Qui cum sit inaccessibilis natura, receptabilis tamen propter bonitatem suam nobis est, complens virtute omnia; sed qui solis participatur justis, simplex substantia, opulentibus virtutibus unicuique praesens, dividens de suo singulis, et ubique
Abbreviated transcription (Latin):
ta di cogitatio mali possit intrare:
Unde & illud intelligitur quã am̃tes
sint qͥ bonũ filiũ dĩ abnegant cum bo
ait di filius ꝓpterea diri de meo acci¬
piet. An ñ bonus sp̃s qͥ bonos de pes¬
simis facit. peccatũ abluit. malũ de¬
let. crim̃ ercludit. bonũ munus in¬
fundit. de ꝑsecutorib apłos fac it. de
peccatorib sacerdotes: E ratis inqͥt
aliqnͣdo tenebrȩ. nc̃ autem lux in dño.
S ed qͥd differimꝰ eos: Nã si uerba ex¬
igunt. cũ facta ñ abnuant: accipiant

Expanded text:
ta Dei contagio mali possit intrare? Unde et illud intelligitur, quam amentes sint, qui bonum Filium Dei abnegant, cum boait Dei Filius: Propterea dixi, de meo accipiet . 71. An non bonus Spiritus, qui bonos de pessimis facit, peccatum abolet, malum delet, crimen excludit, bonum munus infundit, de persecutoribus apostolos facit, de peccatoribus sacerdotes? Eratis, inquit, aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino . 72. Sed quid differimus eos? Nam si verba exigunt, cum facta non abnuant, accipiant