comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
audiant. hoc diligentissime attendant:
consid̾ent qͥd significet. qđ suꝑ pectus
aaron doctͥna et ueritas. Qd enĩ sine¬
doct᷑na docebit: Qd sine u̾itate iudica¬
bit: Ideo enĩ rationalo iudicii drͣ: ut
inrationali sit doc̾tna÷ iniudicio ueri
ep̃c in tueatur: sufficit illi liber iste. tota
lex. Utriꝰq testam̃ti scientiam ipectore
habet. si tam̃ intelligit qđ in pectore
habet. S quomͦ intelligit pectus qd in
pectore est: Quomͦ cor illud ñ uideat : cuiꝰ
ponde p̃mit᷑: Ideo enim tam ꝓpe ce supͣ
ip̃m cor rationale ponit᷑: ut qͥd uelit &
qͥt significet. facile in telligat. Srat ra¬
tionale suꝑ cor: qͥsi magister suꝑ discipri¬
lum. Clamat uoce ammirabili: si tam̃
scit qđ audiat. Ammonet cordis ocłos:
rogat ut ad se dirigant᷑: inspiciant ce le¬
gant. Legant ce intelligant: qͥd aurum
lapides. qͥd noĩa in eis celata. qͥd loctͥna

Expanded text:
audiant, hoc diligentissime attendant; considerent quid significet quod supra pectus Aaron doctrina et veritas ponidoctrina docebit? Quid sine veritate judicabit? Ideo enim rationale judicii dicitur, ut in rationali sit doctrina, in judicio siepiscopus; sufficit ibi liber iste, tota lex utriusque Testamenti; scientiam in pectore habet, si tamen intelligit quod in pectore habet. Sed quomodo non intelligat pectus quod in pectore est? Quomodo cor illud non videat cujus pondere premitur? Ideo enim tam prope et super ipsum cor rationale ponitur, ut quid velit et quid significet facile intelligat. Stat rationale super cor, quasi magister super discipulum; clamat voce admirabili, si tamen sit qui audiat; admonet cordis oculos, rogat ut ad se dirigantur, inspiciant et legant, legant et intelligant quid aurum, lapides, quid nomina in ei
Abbreviated transcription (Latin):
ep̃is aũ consecratur. & ordinatur & in
sedem collocatur. Luceat aũ coram dño
ra & tenebrosa ex eat. dei ppłm predicare
&e illuminare non cessat. Ut hac nocte
finita oriatur ei sol nisticie: &e ingredia¬
tur illum diem de quo psalmista ait.
quia melior est dies una: in atriis tuis
suꝑ milia. Hic aũ cultus ꝑ om̃s succes¬
siones perpetuus erit a filiis isrł: semꝑ¬
q hec regula in lucerna tabernaculi ce
in ep̃o eligendo conseruetur. Applica qͦ
de medio filiorum isrł. ut sacerdotio fim¬
gantur mͥ aaron nadab. & abni. &e elea¬
rar &e ithamar. Quos enim per oleum

Expanded text:
episcopis autem consecratur, et ordinatur, et in episcopis autem consecratur, et ordinatur, et in sede collocatur. Luceat autem usque manra et tenebrosa vita exeat, Dei populum praedicare et illuminare non cesset, ut hac nocte finita, oriatur ei sol justitiae, et ingrediatur illum diem, de quo Psalmista ait: « Quia melior est dies una in atriis tuis super millia . » Hic autem cultus per omnes successiones perpetuus erit a filiis Israel, semperque haec regula in lucerna tabernaculi, et in episcopo eligendo conservetur. CAPUT XXVIIde medio filiorum Israel, ut sacerdotio fungantur mihi Aaron, Nadab et Abiu, Eleazar et It
Abbreviated transcription (Latin):
pacem diligat. & scõrum patrum dul¬
cedinem ce saporem imitetur. Sit aũ
& uita & morib purus. inmo purissi¬
rus: et sicut apłs ait. in reprehensibił.
Sit quoq pilo cortusus: ñ delitatus. ñ
ociosus. sed intribu latione & in iuriis ꝑpa
tientiam probatus. Et iste quidem ad ħ
eligitur. ut ardeat lucerna semꝑ intaber¬
naculo testunonii: ut numqmͣ tab̾nacu¬
lum sit sine lucerna. ut numqm eccłia
ce pietate repletus. Debet autẽ ardere
hec lucerna extra uelum: ut ab om̃i¬
b uideatur: ut om̃s illuminet. &
scãm enũngłium luceat om̃ib qui in
domo sunt. Sed extra qđ nelum: Extͣ
illud uelum qd̃ appensum est in testimo¬
nio. quod claudit testam̃tum. qđ celat
nobis &e abscondit diuina misteria.
Hoc aũ uelo illi claudunt᷑: qui littere
uelamine obumbrati. lucere ñ possunt.
Hanc aũ lucernam collocant aaron &
filii eiꝰ÷ hanc illi ordinant. consecrant
na eligitur. &e pontificib offertur : ab

Expanded text:
pacem diligat, et SS. Patrum dulpacem diligat, et SS. Patrum dulcedinem et saporem imitetur. Sit autem et vita et moribus purus, imo purissimus et, sicut ait Apostolus, irreprehensibilis. Sit quoque pilo contusus, non delicatus, non otiosus, sed in tribulationibus et injuriis per patientiam probatus. Et iste quidem ad hoc eligitur, ut ardeat lucerna semper in tabernaculo testimonii, ut nunquam tabernaculum sit sine lucerna, ut nunquam cordia et pietate repletus. Debet autem ardere haec lucerna extra velum, ut ab hominibus videatur, ut omnes illuminet et, secundum Evangelium, luceat omnibus qui in domo sunt. Sed extra quod velum? Extra illud velum, quod appensum est testimonio, quod claudit testimonium, quod celat nobis et abscondit divina mysteria. Hoc autem velo illi clauduntur, qui lucere, velamine obumbrati, non possunt. Hanc autem lucernam collocant Aaron et filii ejus; hanc illi ordinant, consecrant na eligitur, et pontificibus offertur; ab
Abbreviated transcription (Latin):
pulum muitantes. Est autẽ huiꝰ atrii
altitudo quinq eubitorum: per quos
quinq libri moysi significari posft̃.
Q & si bene intelugantur: totam eccłiã
sursum &e ad celestia leuant.
yncta uasa tabernaculi in omnes
usus & cerimonias. tam paxillos
eiꝰ qmͣ atrii ex ere facies. Omnia enĩ ex¬
ere filiunt: quatmnꝰ om̃s similes clara al¬
ta. et consona uoce deum laudent ce pre¬
dicent. & benedicant. Sequitur.
Recipe filiis isrł ut afferant tibi
oleum de arboribus olinarum pu¬
rissimum. piloq contusum: ut ardcat¬
lucerna semꝑ in tabernacło testimonii.
ex tra uelum qd appensum est testimo¬
nio. Et coillocabunt eam aaron ce fi¬
lii eiꝰ: & usq mane luceat coram dño.
Perpetius erit cultus. per successiones
eorum a filiis isrł. Oeum enim afiliis
isrł affertur: qnͣdo aliquis uir. gratia
a toto populo eligit᷑. Suscipit᷑ autem
de arborib oliuarum. id est de doc̃t̃ri¬
na et congregatione scõrum quatinꝰ ce

Expanded text:
pulos invitantes. Erat autem hujus atrii pulos invitantes. Erat autem hujus atrii altitudo quinque cubitorum, per quos quinque libri Moysis significari possunt, qui si bene intelligantur totam Ecclesiam sursum, et ad coelestia elevant. « Cuncta vasa tabernaculi in omnes usus et caeremonias, tam clavos ejus quam atrii ex aere facies. » Omnia ex aere fiunt, quatenus omnes simul alta et consona voce Deum laudent, praedicent et benedicant. Sequitur: « Praecipe filiis Israel, ut afferant tibi oleum de arboribus olivarum purissimum, piloqlucerna semper in tabernaculo testimonii extra velum quod oppansum est testimonio et conlocabunt eam Aaron et filii eius ut usque mane luceat coram Domino perpetuus erit cultus per successioeorum a filiis Israel. » Oleum enim a filiis Israel affertur, quando aliquis vir gratia Sa toto populo eligitur. Suscipitur autem de arboribus olivarum, id est de doctrina et congregatione sanctorum, quatenus et
Abbreviated transcription (Latin):
lumpne sustinerent: nͥ utrorumq testa¬
m̃torum significatio conueniret.
m̃s columpne atrii per cͥcuitum
uestite erute laminis: capitib
argenteis. ce basibus eneis. In laminis
enim & basib eneis. predicationis uox.
et sonitus: in capitib uͦ argenteis eloquii
puritas. & sermonis ueritas ostendit᷑.
Qđ quidem insuꝑiorib sufficienter.
expositum est: Per bases tamen colũp¬
narum scõs predicatores intelligere
possumus: qui ittusq testameti libͦs.
⁊ precepta quasi quasdlam columpnas
ferentes. caro p̃dicationis sono. & elo¬
quio mundum repleuerunt. Seqͥtur.
In longitudine oceuꝑabit atrium cu¬
bitos centum. In latitudine qͥn quagin¬
ta. altitudo qͥnq cubitorum erit. Et
hoc quidem est expositum. Qđ enimi
totiens bases ex ere fieri precipit: cam¬
panas ecclesie fabricare uidetur. Cam¬
panas utiq ñ tinnientes sed rationa¬
biliter loquentes: ce ad xp̃i fidem po¬

Expanded text:
lumnae sustinent, nisi utrorumque Testalumnae sustinent, nisi utrorumque Testamentorum significatio conveniret. Omnes columnae atrii per circuitum vestitae erant laminis, capitibus argenteis et basibus aeneis. In laminis enim et basibus aeneis, praedicationis vox et sonitus; in capitibus vero argenteis eloquii puritas et sermonis veritas ostenditur. Quod quidem in superioribus sufficienter expositum est. Per bases tamen columnarum, sanctos praedicatores intelligere possumus, qui utriusque Testamenti libros, et praecepta quasi quasdam columnas ferentes, claro praedicationis sono et eloquio mundum impleverunt. Sequitur: « In longitudine occupabit atrium cubitos centum, in latitudine quinquaginta, altitudo quinque cubitorum erit. » Et hoc quidem expositum est. Quod enim toties bases ex aere fieri praecepit; campanas Ecclesiae fabricare videtur, campanas utique non tinnientes, sed rationabiliter loquentes, et ad Christi fidem po
Abbreviated transcription (Latin):
basibus totidem. Ip̃a enim materia indi¬
cat: quid per hoc tentorium intelligere de¬
beamus. Nusqͣm enim alibi in toto atͥo
ponitur iacinctus: et purpura uł coceus.
hoc gͥ tentorram quod in introitu atrii
ponitur. &e illud quod positum est in intͦi¬
tu tab̾naculi: icdem significant. Illruis gͥ
expositio: huic quoq sufficere potest. Sis¬
nificat enim apł̃orum chorum. qui eccł̃ie
portas custodiunt: claues tenent. a ꝑrunt.¬
& claudunt. ligant ce soluunt. ce prius
ad fidem. deinde uͦ in regna celorum fi¬
delrum animas inducunt. Habet autẽ¬
hoc teritorium qͥttuor columpnas ce ba¬
ses totidem: per quas qͣttuor eurmgłia
cum suis scͥptoribus intelligurit᷑. Q ma
cabant: Nam ce ip̃e eorum bases. idem
ip̃i euungłiorũ scriptores cum ip̃is. et
ex ip̃is erant: & inter ipsos conũsabant᷑.
Quod aũ ingiiti cubitorum hoc tento
concordare faciebant. Non enim aliter
hoc tentorium qͣttuor euugłiorum co¬

Expanded text:
basibus totidem. » Ipsa materia indibasibus totidem. » Ipsa materia indicat quid per hoc tentorium intelligere debeamus; nusquam enim alibi in toto atrio ponitur hyacinthus, vel purpura, vel coccus. Hoc igitur tentorium, quod in introitu atrii ponitur, et illud quod positum est in introitu tabernaculi, idem significant; illius igitur expositio huic sufficere potest. Significatur enim apostolorum chorus, qui Ecclesiae portas custodiunt, claves tenent, aperiunt et claudunt, ligant et solvunt, et prius ad fidem, deinde vero in regna coelorum fidelium animas inducunt. Habet autem tentorium quatuor columnas, et bases totidem, per quas quatuor Evangelia cum suis scriptoribus intelliguntur. Quid lia? Nam et ipsae eorum bases, id est ipsi Evangeliorum scriptores cum ipsis, et ex ipsis erant, et intra ipsos conversabantur. Quod autem viginti cubitorum hoc tentorliis convenire et concordare faciebant. Non enim aliter hoc tentorium quatuor Evangeliorum co
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃a tentoriorum qͣntitate intelligant.
qualiter in hac uita conuersari debeat.
Dent partem septem. dent partem &e
octo: &e sic per bona temꝑalia transent.
ut eterna ñ amittant. Tres aũ colump¬
ne que ponuntur hĩc et inde idest sex
columpne. que inutroq tentorio erante:
idip̃m significarit. qđ sex tabulas in m¬
troitutabernaculi cum de eo loqueremur
significare diximus. Significant enm
sex libros noui testam̃ti. Et mertto qui¬
dem & in tab̾naculo ce in atrio tab̾naculi
nouum testam̃tum infronte ponttur:
qm̃ per ipsum in eccłiam intratur. Sic̃
enim om̃s columpne supͣdicte uetus te¬
stam̃tum significant: ita omnes que hic
ponuntur siue in laterib atrii siue i
ip̃o in troitu. nouum testam̃tum clesig¬
nant. Dequib ad huc subclitur.
Nintͦitu uero atrii fiet tentorium cubi¬
dorum iuginti exiacincto ce purpura.
coccoq bistincto ce bysso retorta: opere plu¬
mario. Columpnas habebit qͣttuor cum

Expanded text:
ipsa tentoriorum quantitate intelligant, ipsa tentoriorum quantitate intelligant, qualiter in hac vita conversari debeant. Dent partem septem, dent partem et octo, et sic per bona temporalia transeant, ut aeterna non amittant. Tres autem columnae, quae ponuntur hinc et inde, id est sex columnae, quae in utroque tentorio erant, id ipsum significant, quod sex tabulas in introitu tabernali, cum de eo loqueremur, significare diximus; significant enim sex libros Novi Testamenti. Et merito quidem et in tabernaculo, et in atrio tabernaculi Novum Testamentum in fronte ponitur, quoniam per ipsum in Ecclesia intratur. Sicut enim omnes columnae supradictae Vetus Testamentum significant, ita omnes quae hic ponuntur, sive in lateribus atrii, sive in ipso introitu, Novum Testamentum designant, de quibus adhuc subditur. 101 « In introitu vero atrii fiet tentorium cubitorum viginti, ex hyacintho, et purpura, coccoque bis tincto, et bysso retorta opere plumario. Columnas habebit quatuor cum
Abbreviated transcription (Latin):
fecit utraq unum. Est autem unum¬
qͦdq tentorium qͥndecim cubitorum.
Tot enim sunt psalmi graduum. Hͥ
enim numerus expari ce impari con¬
stat. Cuiꝰ partes sunt septem & oct̃o.
Unde scͥptum est. Da partem septem
nec ñ oe octo. Septem enim: hanc in¬
tam que in septem dieb uoluit᷑ desig¬
lem aliam uitam: que die octaua cunctiᷤᷤ
resurgentib incipit. Ea enim die fret
om̃ium resurrectio: quo xp̃c dñs resur¬
rexit. Das gͥ partem septem: qͣndo hu¬
ic uite sua debita soluis. Das partem
& octo: qͣndo alteri quoq uite ꝓpria
debita largiris. Si enim manducas ⁊
bibis: das partem septem. Si enĩ ieiu¬
nas & iugilas: das partem octo. Si la¬
boras unde uiuas: das partem septẽ.
Sĩ uͦ de ꝓpriis iustis q laborib elemosi¬
nas facis: das partem octo. Merito gͥ
natuli fiunt tentoria: quatinꝰ omnes
illuc uenientes & septem & octo in tu¬
entes. in ip̃o cubitorum numero & in

Expanded text:
fecit utraque unum . » Est autem unumfecit utraque unum . » Est autem unumquodque tentorium quindecim cubitorum; tot enim sunt psalmi graduum; hic enim numerus ex pari et impari constat, cujus partes sunt septem et octo; unde scriptum est: Da partem septem, nec non et octo. Septem enim hanc vitam, quae in septem diebus volvitur, desigtam et immortalem, quae die octava cunctis resurgentibus incipiet. Ea enim die fiet omnium resurrectio, quo Christus Dominus resurrexit. Das ergo partem septem, quando hujus vitae debita solvis; das partem et octo, quando alteri quoque vitae propria debita largiris. Dum enim manducas et bibis, das partem septem; si vero jejunas et vigilas, das partem octo. Si laboras unde vivas, das partem septem; si vero de propriis justisque laboribus eleemosynas facis, das partem octavam. Merito rnaculi fiunt tentoria, quatenus omnes illuc venientes, et septem, et octo intuentes, in ipso cubitorum numero, et in
Abbreviated transcription (Latin):
mandata in eo quidem qd̃ aliqñ colũp¬
ne duplicantur: se dupliciter intelli¬
gi debere significant. Nichilq aliud
significant decem qmͣ iugniti. nisi qͥa
inguiti qͦ damm decem exponunt. Quo¬
tiens enim decalogum duplicamus: toti¬
enᷤ duplicem intellectũ significamꝰ. Seqͥt᷑.¬
N ea quoq latitudine
atrii que respicit ad orientem: qͥnqua¬
giita cubiti erunt. In quib qͥndecun
cubitorum tentoria. lateri uno depu¬
tabuntur: columpneq tres &e bases toti
cdem. Et in latere altero erunt tentoria
nas tres. & bases tres. Dictum est enim qͥa
sigraficent cubiti qͥnquagirita. Restat
gͥ ut dicamus quid duo tentoria ista
designent: que exutroq latere ponunt᷑
in in trortu tabernaculi. Hec enim duo
tentoria. duo populi sunt iudeorum
scilicet ce gentium. Ex his enim duob
impletur atͥum tab̾naculi. Isti surit
duo parietes: quos unus lapis angula¬
ris in eccłie edificio coniungit. Unde

Expanded text:
mandata in eo quidem, quod aliquando columnmandata in eo quidem, quod aliquando columnae duplicantur, se dupliciter intelligi debere significant, nihilque aliud significant decem quam viginti, nisi quia viginti quodammodo decem exponunt; quoties enim Decalogum duplicamus, toties duplicem intellectum significamus. « In ea quoque latitudine atrii, quae respicit ad Orientem, quinquaginta cubiti erunt; in quibus quindecim cubitorum tentoria lateri uno deputadem. Et in latere altero erunt tentoria naeque tres, et bases totidem. » Dictum est enim, quid significent cubiti quinquaginta. Restat ergo ut dicamus quid duo tentoria ista significent, quae ex utroque latere ponuntur in introitu tabernaculi. Haec enim duo tentoria duo populi sunt, Judaeorum scilicet et gentium; ex his enim duobus impletur atrium tabernaculi. Isti sunt duo parietes, quos unus lapis angularis in Ecclesiae aedificio conjungit. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
sesq totidem. Mꝯetiamur gͦ usqe ad gͥn-¬
quaginta. neq ultra pro grediamur.
ibi stemus. ibi moremur: & si lib̾tatem
habere. & ꝑditam ħeditatem recupare
uolumus. Qnqͣgesimus namq annus
iubileus uocatur: in quo & seruis lib̾¬
tas. & amissa hereditas ex legis imꝑio
ꝓpriis dominis restituebat᷑. Totusq ille
annus in leticia oe iubilo. festiuus ab oĩbꝰ
agebatur. Merito gͥ scã eccl̃ia ad hunc
nurerum se dilatando ꝑuenit: ibiq
dilatata moratur. &e de lib̾tate gaudẽs.
de hereditate ex uiltans & ab omni ser¬
uili & malo oꝑe uacans. diem soll emp¬
nem constituit. in condempsis usq ad
cornu altaris. Detem uero columpne
cum basibus suis: aecem uerba legis in¬
telliguritur. Habet gͥ atrium ex omni
parte legem atq mandata: ut & sapien¬
tiam discat. et peccare timeat. & quid
ereclere debeant cognoscat. Totum enim
atͥum quasi quibdam columpnis. his
decem legis mandatis sustineturr. Que

Expanded text:
sesque totidem. » Metiamur usque ad quinsesque totidem. » Metiamur usque ad quinquaginta, neque ultra progrediamur, ibi stemus, ibi moremur, si et libertatem habere, et perditam haereditatem recuperare volumus. Quinquagesimus namque annus jubilaeus vocatur, in quo et servis libertas, et amissa haereditas ex legis imperio propriis dominis restituebatur; totusque ille annus in laetitia, et in jubilo festivus ab omnibus agebatur. Merito ergo S. Ecclesia ad hunc numerum se dilatando pervenit, ibique dilatata moratur. et de libertate gaudens, et de haereditate exsultans, et ab omni servili et malo opere vacans, diem solemnem constituit in condensis usque ad cornu altaris. Decem vero columnae cum basibus suis decem verba legis intelliguntur. Habet ergo atrium ex omni parte legem atque mandata, ut sapientiam discat, et peccare timeat, et quid credere debeat cognoscat. Totum enim atrium, quasi quibusdam columnis, his decem legis mandatis sustinetur, quae
Abbreviated transcription (Latin):
gentiam totum decalogum intelligãt.
Alioqͥn: quid ingiti columpne sig¬
nificent ignorabunt. Quod autẽ sig¬
nificant. iuginti columpne ex una par¬
te: hoc significant uginti colũpne¬
ex altera parte. Credant gͥ austro: qui
ñ uolunt credere aquiloni. Immo cre¬
dant utriq quia idem dicit uterq:
ut in medio duorum uł trium testiũ
stet omne uerbum. Erant autẽ colũp¬
ne cum basibus enee. Qd cum signifi¬
bant autẽ capita cum celaturis suis
argentea: quia ñ solum loquebantur.
sed ce uera ce pura loquebantur. Nec
tantum ad sonum litt̾e: quantum ad
sp̃ualem intelligentiam et eloqiii pu¬
ritatem attendebant. In ere namq sonꝰ:
in argento uͦ eloquii puritas in telligi¬
tur. Nemo miretur si columpne locun¬
tur. Diximus enim ꝑ columpuas legẽ
significari. Que qualtt̃ loquatur: in¬
cipe legere ce cognosces.
N latitudine uero atrii quod respicit ad
octidentem: erunt teritoria per qͥnqͣginta
cubitos. & columpne decem ba¬

Expanded text:
el totum decalogum intelligant, alioquin quid viginti columnae significent, ignorabunt. Quod autem significant viginti columnae ex una parte, hoc significant viginti ex altera parte. Credat ergo austro qui non vult credere aquiloni; imo credat utrique, quia idem dicit uterque, ut in medio duorum, vel trium testium stet omne verbum. Erant autem columnae cum basibus aeneae, quod quid signifibebant autem capita cum caelaturis suis argentea, quia non solum loquebantur, sed vera et pura loquebantur; non tantum ad sonum litterae, quantum ad spiritualem intelligentiam et eloquii puritatem attendebant. In aere namque sonus, in argento vero eloquii puritas intelligitur. Nemo miretur si columnae loquuntur, diximus enim per columnas legem significari, quae qualiter loquitur, incipe legere, et cognosces. « In latitudine vero atrii, quod respicit ad occidentem erunt tentoria per quinquaginta cubitos, et columnae decem, ba
Abbreviated transcription (Latin):
care suꝑuis diximus. De auro uͦ sepe
dictum est: quod pro sapientia pona¬
tur. Quare aũ ista significent: per
unum qđq reddidimꝰ rationem. Ari¬
rum namq in uestibus debet gestare
ep̃c : quatinꝰ sapientia & scientia totꝰ
refulgeat. Ferat & iatinctum: ut sem¬
per celestia meditetur & contemplet᷑.
Ferat ce purpuram: ut sit iusticie ob¬
seruator. Ferat &e coccum: ut num qͣra
caritatis obliuiscatur. Ferat &e byssum:
ut oe castirate sit candidus: &e in oĩb
temꝑam̃tum habeat et discretionem.
Dortat enim & aliter ep̃c iacinctum:
p̾ro aeris celiq intemapie d̃m rogans:
portat & pꝰpuram pro aquarum mnũ¬
ciatione supplicant. portat & coctum
pro nimia siceitate solisq ardoribus
ex orans. portat & bẏssum quando t̃¬
re sterilitatem suis oiombus ad fecun¬
ditatem conũtit. Sẽquit᷑.
acient aũ suꝑ humerale de auro
&e iacincto ac purpura. coteoq bys
tincto & bẏsso retorta opere poluinto.
De hoc enim suꝑ humerali: discipulis

Expanded text:
care diximus. De auro vero saepe dictum est quod pro sapientia ponatur. Quare autem ista significent per unumquodque reddidimus rationem. Aurum namque in vestibus gestareopus, quatenus sapientia et scientia totus refulgeat. Ferat et hyacinthum, et semper coelestia meditetur et contempletur; ferat et purpuram, ut justitiae observator; ferat et coccum, ut nunquam charitatis obliviscatur; ferat et byssum, ut castitate sit candidus, et in omnibus temperamentum habeat et discretionem. Portat enim et aliter episcopus hyacinthum, pro aeris coelique temperie Deum rogans; portat et purpuram pro aquarum inundatione supplicans; portat et coccum pro nimia siccitate, solisque ardoribus exorans; portat et byssum, quando terrae sterilitatem suis orationibus ad fecunditatem convertit. Sequitur: « Facient autem et superhumerale de auro, et hyacintho ac purpura, coccoque bis tincto, et bysso retorta opere polymito. » De hoc superhumera
Abbreviated transcription (Latin):
parari potest. Haberit autẽ capita au¬
rea. in quib desiderabiliᷤ thesaurus reqͥ¬
escit. Et reuera capita aurea sunt. de
quib tam aurea. tam fulgida. tam
clara & pretiosa uerba manarent. Un¬
de ꝑ psalmistam dr᷑. Preceptũ dñi lu.¬
gentiũ u̾itatẽ sermonis et eloquii puritate
significat. sed̾m illu̾d. eloqͥa dm̃i e .e. argentũ¬

Expanded text:
parari potest. Habent autem capita auparari potest. Habent autem capita aurea, in quibus desiderabilis thesaurus requiescit. Et revera capita aurea sunt, de quibus tam aurea, tam fulgida, tam clara et pretiosa verba manarunt. Unde per Psalmistam dicitur: « Praeceptum Domini luargentum veritatem sermonis, et eloquii puritatem significat, secundum illud: « Eloquia Domini e
Abbreviated transcription (Latin):
q fortitudine roborabat. ut ñ solum ꝓ
cieo et fide tuenda. uerum etiam alter
ꝓ altero mori ñ clubitaret. Byssus uͦ re¬
torta. carnem affligere ce corporis can¬
dorem et castitatem diligere ammone¬
bat. Erat aũ hoc uelum. oꝑe plumario
factum. quatinꝰ terrena relinquere &
ad celestia animus uolare doceret. Hoc
gͥ uelum quod sit predicat. sic monet.
sic docet. sic suadet. enungłica p̃dicatio
est. Unde ce ante qͣttuor columpnas pen¬
dere dicitur: ꝑ quas quatuor enuangłi¬
stas intelligimꝰ. mathm uidelicet mar¬
cum. lucam &e iohannem. Ante hos aũ
hoc uelum pendet: qm̃ ab ipsis pingi¬
tur. ab ipsis uariatur. ab ipsis p̾dicat᷑:
ab ipsis sustinetur ce portatur. Isti sunt
gͥ columpne eccłie. ñ de alio. sed de lig¬
nis sechim. de ligno forti et inputribi
imꝑpetuum uiuent. Sunt aũ he colũp¬
ne de aurate: qm̃ eiuurͣnglistarum p̃di¬
cationi: nulla sapientia uł scientia com¬

Expanded text:
que fortitudine roborabat, ut 97 non solum pro que fortitudine roborabat, ut 97 non solum pro Deo et fide tuenda, verum etiam alter pro altero mori non dubitaret. Byssus vero retorta, carnem affligere, et corporis candorem et castitatem diligere admonebat. Erat ergo hoc velum opere plumario factum, quatenus terrena relinquere, et ad coelestia animas volare, doceret. Hoc ergo velum, quod sic praedicat, sic admonet, sic docet, sic suadet, Evangelii praedicatio est. Unde et ante, quatuor columnas pendere dicitur, per quas quatuor evangelistas intelligimus; Matthaeum videlicet, Marcum, Lucam et Joannem. Ante hos autem hoc velum pendet, quoniam ab ipsis pingitur, ab ipsis variatur, ab ipsis praedicatur, ab ipsis sustinetur et portatur. Isti sunt autem columnae Ecclesiae, non de alio nisi de ligno Setim, et de ligno forin perpetuum vivent . » Sunt autem hae columnae deauratae, quoniam evangelistarum praedicationi nulla sapientia vel scientia com
Abbreviated transcription (Latin):
cinctum quidem in celo uidemus. qm̃¬
ip̃e iacinctinum colorem ostendit. Pur¬
puram etiam &e coccura. in stellarum ful¬
gore qͦdammodo monstrat. Byssum qͦ
candor: aliqͣndo in luna apparet. Qͣm
pulchra autẽ narietate celum sit contex¬
tum: ip̃i nobis oculi manifestant. Ipsum
tamen uelum quod tab̾naculum dim¬
aebat: ñ sine magno sacram̃to tanta
narietate contextum fuerat. Iacractus
enim uelo intextus: mundana despic̾e.
celestia amare. & si non noce. colore tam̃
predicabat. Purpurã uͦ qmͣ uidebarit.
si tamen qđ indebarit intelligebarit: ꝑ
eani ad amorem iusticie accendebantur.
Purpura enim iusticiam dei designat:
qͣm solis regib induere licebat. Unde ce
illis ꝑ sapientiam qrͣ. Diligite i̾ticiam:
qui iudicatis terram. ꝓyter qm causam:
clata est purpura: quib est uis in popło
facere iꝰticiam. Coccus enim totus sangui¬
neus. & caritatis flammeo colore bistinctꝰ.
ad martẏrium homines ꝓuocabat. tanta¬

Expanded text:
cinthum quidem in coelo conspicimus, quoniam hyacinthinum colorem coelum ostendit. Purpuram etiam et coccum in stellarum fulgore quodammodo monstrare intuemur; byssi quoque candor aliquando in luna apparet. Quam pulchra varietate coelum sit contextum, ipsi nobis oculi manifestant. Ipsum autem velum, quod tabernaculum dividebat, non sine magno sacramento tanta varietate contextum fuerat. Hyacinthus enim velo intextus mundana despicere, coelestia amare, et si non voce, colore tamen praedicabat; purpuram vero qui videbant si tamen quod videbant, intelligebant per eam ad amorem justitiae accendebantur; purpura enim justitiam designat, quam solis regibus induere licebat. Unde et illis per Sapientiam dicitur: « Diligite justitiam, qui judicatis terram ; » propter quam causam datur purpura, quibus est jus in populo facere justitiam. Coccus vero totus sanguineus, et charitatis flammeo colore bis tinctus ad martyrium homines provocabat, tanta
Abbreviated transcription (Latin):
namq &e centum ce mille ꝑfecti nume¬
ri sunt: qui replicari quidem possunt.
crescere uͦ non possunt. Si enim usq ad
decem numeraũis: nͥ acapite rursus
incipias quid dicas ñ habes. Si miltter
ce centum & mille similiter. Idem gͥ ẽ.
dicere centum cubitorum: qł multorũ
cubitorum & est finitum pro infinito.
Centum gͦ cubitis in longitudine ten¬
ditur atͥum: qm̃ tanta erit eiꝰ longitu¬
do. quanta erit huiꝰ uite dimensio.
Nnum enim terminum. ce atrium
ce mundus habebit. Sunt aũ inginti
columpne ex una parte atrii. & ingiis
ex altera: quatinus &e hinc ce inde õs
qui in atrio sunt uicleant legant ce in¬
telligant. Legem uet̾em duplicatam. Du¬
plicatur enim lex: qͣndo ad litteram et
sp̃naliter intelligitur. Nam quia decem
sunt uerba legis: sepissime tota lex per
aecem significatur. Ergo qͥa decem & de¬
cem uginti faciunt: legem duplicatã
iniuginti inuenimus. Legant gͥ nidei

Expanded text:
namque, et centum et mille perfecti numenamque, et centum et mille perfecti numeri sunt, qui replicari quidem possunt, crescere 100 vero non possunt; si enim usque ad decem numeraveris, nisi a capite rursum incipias, quid dicas, non habes; similiter et centum, et mille similiter. Idem igitur est dicere, centum cubitorum, quod multorum cubitorum, et est finitum pro infinito. Centum enim cubitis in longitudine tenditur atrium, quoniam tanta erit ejus longitudo, quanta erit hujus vitae dimensio; unum enim terminum et atrium, et mundus habebit. Sunt autem viginti columnae ex una parte atrii, et viginti ex altera, quatenus et hinc et inde omnes, qui in atrio sunt, videant, et legant, et intelligant legem veterem duplicatam. Duplicatur enim lex, quando et ad litteram, et spiritualiter intelligitur. Nam quia decem sunt verba legis, saepissime tota lex per decem significatur. Ergo quia decem, et decem viginti faciunt, legem duplicatam in viginti invenimus. Legant ergo Judaei
Abbreviated transcription (Latin):
pora constantini imꝑatoris maxima ex
parte de sc̃is martẏrib constructa est.
Inde usq uͦ adtempora antixp̃i: tota ec¬
cłia huius tab̾naculi atrium uocatur.
Unde in solito mͦ multo maius est atri¬
um tabernaciili: qͣm ip̃m tab̾naculim.
Est gͥ atͥum tab̾naculi eccłia confessoꝵ:
que a tempore p̃fati pͥncipis ubiq genti¬
um dilatata est. Huiꝰ autẽ tentoria fi¬
unt debysso retorta: q̃m sufficit nobis
carnem retorquere &e macerare. mentis¬
q &e corporis candorem &e munditiam
conseruare. Nemo mͦ cocco uestitur: ne¬
mo mͦ sangume cruentat᷑. Sufficit mͦ
baptismate lauari: bysso uestiri. et
candidis indui uestim̃tis. Scd̾m iste.
Omni temꝑe sint uestim̃ta tua candi¬
da. Erant aũ a parte australi tentoria.
centum cubitorum in longitudine. Si¬
militer aũ &e ab aquilone erant tento¬
ria totidem cubitorum. Tanta enim
erat tota atrii longitudo. Sed quare
centum cubitorum fuisse dr᷑: Decem

Expanded text:
pora Constantini imperatoris, maxima ex pora Constantini imperatoris, maxima ex parte de sanctis martyribus constructa est; inde vero usque ad tempora Antichristi tota Ecclesia hujus tabernaculi atrium vocatur. Unde insolito modo multo majus est atrium tabernaculi, quam ipsum tabernaculum. Est igitur atrium tabernaculi Ecclesia confessorum, quae a tempore praefati principis, ubique gentium dilatata est. Hujus autem tentoria fiunt de bysso retorta, quoniam sufficit nobis carnem torquere et macerare, mentisque et corporis candorem et munditiam conservare. Nemo enim cocco vestitur, nemo modo sanguine cruentatur. Sufficit modo baptismate lavari, bysso vestiri, et candidis uti vestimentis, secundum illud: « Omni tempore vestimenta tua sint candida . » Erant autem a parte australi tentoria, centum cubitorum in longitudine; similiter autem, et ab aquilone erant tentoria totidem cubitorum; tanta enim erat tota atrii longitudo. Sed quare centum cubitorum fuisse dicitur? Decem
Abbreviated transcription (Latin):
Et aurum quidem ce sapientiam ha¬
bere om̃ib licet. Altare uͦ tangere. &
in eccłia predicare ñ omnib licet. H
autẽ de altari dicta sufficiant : minc
ad etͥum tabernaculi ueniamus.
acies & aͥtͥum tabernaculi: in
cuiꝰ plaga australi contra meri¬
diem erunt tentoria de bysso recorta.
Centum cubitos unum latus tenebit in
longitudine. Et columpne iuginti.
cum basibus totidem enee: que capi¬
ta cum celaturis suis habebunt argen¬
tea. Multum enim distat inter atum
ce tabernaculum. Tabernacłm enim
ex iacincto ce purpura. et coccobis
tinc̾to. &e bysso contextum est. Atrii uͦ
tentoria. ex sola bysso retorta composi¬
ta sunt. Pret̾ea in tabernaculo & colump¬
ne & tabule. ce cet̾a ex auro ce argento fu¬
ernnt. In atrio uͦ: pene omina ex exe fa¬
cta sunt. Quid gͥ ꝑ atrium in telligimꝰ:
Alnud enim qͦdamm᷑ tab̃naculum: &
aluid atrium significat. Tabernacłm enĩ
ut puto pͥmituiam eccłiam principalit
designat: que axp̃i passione usq ad tem¬

Expanded text:
pientiam habere omnibus licet, altare vero tangere et in Ecclesia praedicare non omnibus licet. Haec autem de altari dicta sufficiant: nunc ad atrium tabernaculi veniamus. « Facies et atrium tabernaculi, in cujus plaga australi contra meridiem erunt tentoria de bysso retorta: centum cubitos unum latus tenebit in longitudine, et columnae viginti cum basibus totidem, aeneae, quae capita cum caelaturis suis habebunt argentea. » Multum enim distat inter atrium et tabernaculum: tabernaculum enim ex hyacintho, et purpura, coccoque bis tincto, et bysso contextum est. Atrii vero tentoria ex sola bysso retorta composita sunt. Praeterea in tabernaculo et columnae, et tabulae, et caetera ex auro et argento fuerunt; in altero vero pene omnia ex aere facta sunt. Quid ergo per atrium intelligimus? Aliud enim quodammodo tabernaculum, et aliud atrium significat: tabernaculum enim, ut puto, primitivam Ecclesiam principaliter designat, quae a Christi passione usque ad tem
Abbreviated transcription (Latin):
diiidicat: Unde ce es scd̃m se qͥciem
auro iulius est: scd̾ra significationera
uero carius. Sapientia enim si in corde
uͦ ad anchentium aures de corde ꝓfera¬
tur. es est. Quanto gͥ sc̃a predicatio est
melior occulta sapientia: tanto scdm
significationem auro es melis est. Un¬
solis altaris minuistris pͥncipalit̃ conue¬
uit predicare. Et aurum quidem &
sapientiam habere om̃ib licet. Altare

Expanded text:
dijudicat. Unde et aes secundum se quidem auro vilius est, secundum vero significationem charius Sapientia enim, si in corde vero ad audientium aures de corde proferatur, aes est. Quanto igitur sancta praedicatio est melior occulta sapientia, tanto secundum significationem aes auro melius. Unsolis altaris ministris principaliter convenit praedicare; et aurum quidem, et sapientiam habere omnibus licet, alt
Abbreviated transcription (Latin):
altaris medium. Omĩa enim altaris¬
uasa ex exe fiunt: qͣtinus om̃s eccłie filii.
qui ꝑuasa intelligunt᷑. clara ce conso¬
na uoce deum laudent &e p̃dicerit. et be¬
nedicant. Nisi enim scõs significarent:
uas electionis apłs ñ diceretur. Qͥd enĩ
cratitula enea: nisi euingłicam predi¬
cationem designat: Cur aũ enea dicat᷑:
sepe iam diximus. Huiꝰ enim campane
clarissimus sonus: uniũsum mundũ
repleuit. Que bene in modum retis fie¬
xi perhibetur: qm̃ apis catorib trahit᷑.
De hac enim dñs apłis ait. Mitute in
dex teram nauigii rete: et inuenieus.
Miserunt gͦ: et concluserunt multitu¬
dinem piscium copiosam. Qa enim
euungłica p̾dicatio omnia hominum
genera quasi qͦddam rete capit ce te
angulos cratitule positi erant: uł qͣt¬
tuor euimgłistas uł quattuor uͥtutes
pͥncipales intelligimus. His enim cra¬
tienla idest eniigłica predicatio. et¬

Expanded text:
altaris medium. » Omnia enim vasa altarialtaris medium. » Omnia enim vasa altaris ex aere fiunt, quatenus omnes Ecclesiae filii, qui per vasa intelliguntur, clara et consona voce Deum laudent, et praedicent, et benedicant. Nisi enim vasa sanctos significarent, vas electionis Apostolus non diceretur. Quid vero craticula aenea, nisi evangelicam praedicationem designat? Cur autem aenea dicatur, saepe jam diximus; hujus enim campanae clarissimus sonus universum mundum replevit. Quae bene in modum crucis fieri jubetur, quoniam a piscatoribus trahitur. De hac enim Dominus apostolis ait: « Mittite in dexteram navigii rete, et invenietis: miserunt ergo, et concluserunt piscium multitudinem copiosam . » Quia enim evangelica praedicatio omnia genera hominum, quasi quodam rete capit, et teangulos craticulae positi erant, vel quatuor evangelistas, vel quatuor virtutes principales intelligimus; his enim craticula, id est evangelica praedicatio,
Abbreviated transcription (Latin):
las &e ꝑforcipes intelligimus. Idem
enim est cum fuscinula carnes fer¬
uentes de olla trahere: quoil carbones
arderites de igne eripere. Carnes enĩ
in olla et carbones inigne: fideles
quiq intelliguntur. tͣbulationib
astricti. Uis eẽ fuscinula: bonum qui¬
dem est hanc fuscinulam ẽe. Conso¬
lare merentes succurre miseris. auxi¬
liare egenis. aperi carceres. libera cap¬
tiuos. He sunt enim carnes. quas no¬
stra fuscinula trahit. Sed quid per
igniura receptacula. nͥ eos qui cari¬
tate feruentes. hospitalitatẽ serurt᷑
& ormes quos pro xp̃i nomme af¬
fligi. uł eiꝰ amore flagrare cognoseĩt.
omnem eis humanitatem exhibenti
libenter recipiunt:Si enim tarbones
xp̃i fideles affucti. et caritate fermdi
in telligunt᷑: quicumq eos recipit. ig¬
mum receptaculum est.
mnia enim uasa ex ere fabricab̾.
craticrilamq in modum retis ene¬
am. Per cuiꝰ quattuor angulos erunit
qͥttuor anuli enei: quos pones suꝑ aru¬
lam altaris. Eritq cratitula usq ad

Expanded text:
 per forcipes intelligimus; idem enim est cum fuscinula carnes ferventes de olla trahere, quod carbones ardentes de igne eripere. Carnes enim in olla, et carbones in igne, fideles quique intelliguntur tribulationibus constricti. Vis esse fuscinula? bonum quidem est in hac fuscinula esse; consolare moerentes, succurre miseris, auxiliare egenis, aperi carceres, libera captivos. Hae sunt enim carnes, quas nostra fuscinula trahit. Sed quid per ignium receptacula? nisi eos qui charitate ferventes hospitalitatem sequuntur, et omnes quos pro Christi nomine affligi, vel ejus amore flagrare cognoscunt, omnemque eis humanitatem exhibentes libenter recipiunt. Si enim carbones Christi, 99 fideles afflicti et charitate fervidi intelliguntur, quicunque eos recipit, ignium receptaculum est. « Omnia vasa ex aere fabricabis, craticulamque in modum retis aeneam, per cujus quatuor angulos erunt quatuor annuli aenei, quos pones super arulam altaris, eritque craticula usque ad
Abbreviated transcription (Latin):
ad tͥginta cubitos eiꝰ longitudo trahe¬
batur. Ideo enim decem tubitos cortina¬
rum post tergum tab̃naculi pependis¬
se puto: qm̃ decem cubitorum erat lon¬
gitudo tabularum. suꝑ quas cortine
tendebantur. Suꝑ cortinas autem ce saga
posita erarit. quorum unus cubitus pen¬
debat ex uno latere tabernaculi. ce alt
ex altero. Quod ideo quidem fiebat:
quia saga duob cubitis quidem longio¬
ra erant qm cortine. Preterea si taberna¬
culi longitudo plus trignita cribitis crat:
tabulis utiq clandi ñ poterat. Erant
enm tabule ugiiti ex uno latece tab̾¬
naculi: ce uigiiti exaltero. que singu¬
le habebant in latitudine cubitum &
dimulium. Qui simul uincti: non
fiurit nͥ cubiti trignita.
Lacies & uelum de iacincto & yur

Expanded text:
ad triginta cubitos ejus longitudo contrahead triginta cubitos ejus longitudo contrahebatur. Ideo enim decem cubitos cortinarum post tergum tabernaculi pependisse puto, quoniam decem cubitorum erat longitudo tabularum, super quas cortinae tendebantur. Super cortinas autem et saga posita erant, quorum unus cubitus pendebat ex uno latere tabernaculi, et alter ex altero. Quod ideo quidem fiebat, quia saga duobus quidem cubitis longiora erant, quam cortinae. Praeterea, si tabernaculi longitudo plus triginta cubitis erat, tabulis utique claudi non poterat: erant enim tabulae viginti ex uno latere tabernaculi, et viginti ex altero, quae singulae habebant in latitudine cubitum, et dimidium, qui simul juncti non faciunt nisi cubitos triginta. « Facies et velum de hyaci
Abbreviated transcription (Latin):
diuinos sapientie &e scientie luce fulge¬
re significat. Hec aũ de tabulis dicta
tab̾naculum: iuxta exerplum
quod tͥ in monte monstratum est. Uidit
enim moỹses exemplum erigendi tab̃na¬
culum: qualiter tamen erigatur ñ dicit.
Tunc enim tab̾naculum erigetur: qͣndo
ꝑfectis omnib scã eccłia suꝑ telos exatta¬
bitur. Dicamꝰ tamen qualiter scł̃m lit¬
teram tab̾naculum erectum fuisse puta¬
mus. Erant enim quadraginta octo ta¬
bule. quib tab̾naculum claridebatur.
Suꝑ quas erant cortine. habentes in lon¬
gitudine iuginti octo cubitos. Tanta¬
enim erat latitudo tab̾natuli: quanta¬
ce longitudo cortinarum. Om̃s autẽ cor¬
tine: decem erant. Habelrit autẽ una¬
queq in latitudine quattuor cubitos.
Que simul unct̃e: facnnt cubitos
quadraginta. Quater enim decem:
qͣdraginta fiunt. Aut gͥ quadragnita
cubitorum erat longitudo tab̃naculi aut
aecem enbitis in post̾ĩora pendentibus.¬

Expanded text:
divinos sapientiae et scientiae luce praefulgedivinos sapientiae et scientiae luce praefulgere significat. Haec autem de tabulis dicta tabernaculum juxta exemplum, quod tibi in monte monstratum est. » Vidit enim Moyses exemplum erigendi tabernaculum; qualiter tamen erigatur, non dicitur. Tunc enim tabernaculum erigetur, quando, perfectis omnibus, S. Ecclesia super coelos exaltabitur. Dicamus tamen, qualiter secundum litteram, hoc tabernaculum erectum fuisse putamus. Erant enim quadraginta octo tabulae, quibus tabernaculum claudebatur, super quos erant cortinae habentes longitudine viginti octo cubitos. Tanta erat latitudo tabernaculi, quanta longitudo cortinarum. Omnes autem cortinae decem erant. Habebat autem unaquaeque in latitudine quatuor cubitos, quae simul junctae faciunt cubitos quadraginta; quatuor enim decem quadraginta faciunt. Aut igitur quadraginta cubitorum erat longitudo tabernaculi, aut decem
Abbreviated transcription (Latin):
modo et in putribiles efficiuntur: et
tanqͣm aurum immo plus auro reful¬
gint. Sunt enim quinq corporis sen¬
sus. uisus. auditus. gustus. odoratus. c
tactus. sine quib tabule tab̾naculi. idẽ.
diuine legis uolumina stare ñ possunt.
Iam enĩ omnia cecidissent ce defecissent:
nͥ mentis ce corporis oculis uiderentur:
nͥ cordis &e capitis auribus audirentur.
nisi interiori &e exteriori palati gustu
dulcia sentirentur. nͥ eorum intelligen¬
tie odor delectaret. nͥ eorum tactus corcla
feriendo pulsaret. &e ad suꝑni luminis
amorem in flammaret. Hi sunt igit᷑
quinq uectes qui per anulos aureos
inseruntur: quando predicta sensus
sacrorum librorum p̃claris sententiis
in uoluti. duunam legem neq cadere
neq ꝑire. neq oblunoni tradi ꝑmittũt.
Quot eium sunt sententie: tot ce au¬
rei circuli. Tantisq eirculis uestes inse¬
runtur: quantis sententiis in tellectris
om̃s tabule sunt de aurate: omnes lib̾s

Expanded text:
modo et imputribiles efficiuntur, et modo et imputribiles efficiuntur, et tanquam aurum, imo plus auro refulgent. Sunt enim quinque corporis sensus, visus, auditus, gustus, odoratus et tactus, sine quibus tabulae tabernaculi, id est divinae legis volumina, stare non possunt. Jam enim omnia cecidissent et defecissent, nisi mentis et corporis oculis viderentur, nisi cordis et capitis auribus audirentur, nisi interiori et exteriori palato et gustu dulcia sentirentur, nisi eorum intelligentiae odor delectaret; nisi eorum tactus corda feriendo pulsarent, et ad superni luminis amorem inflammarent. Hi ergo sunt quinque vectes, qui per annulos aureos inseruntur, quando praedicti sensus sacrorum librorum praeclaris sententiis involuti divinam legem neque cadere, neque oblivioni tradi permittunt. Quot enim sunt sententiae, tot sunt et aurei circuli, tantisque circulis vectes inseruntur, quantis sententiis intellectus s tabulae sunt deauratae, omnes libros
Abbreviated transcription (Latin):
eorum compago: omĩa ad eorsum usq
sursum ab ultimo usq ad pͥmum ab
a pocalipsi usq ad genesim. unam fi dẽ.
et unum deum p̃dicando coricordant.
Quod autem ait. ut duab quos ta¬
bulis similis uuctura seruetur. duob
machabeorum: libris auctoritatem tͥbu¬
it: ce simul cum ceteris in canoneni po¬
nit. Et quidem iuste satis: siquidem
in eis magna dei uirtus &e potentia nar¬
ce uectes de lignis secħim quinꝙ
ad continendas tabulas in uno latere
tabernaculi & qͥnq alios in altero &e eiꝰ¬
dem numeri ad occidertalem plagam.
Qui mitentur per medias tabulas
a summo usq ad summum. Ipsasq
tabulas de aurabis: ce fundes in eis ami¬
los aureos. per quos nectes tabulas con¬
tineant : quos oꝑies laminis aureis.
Quid enim per qͥnq uectes: nͥ quinq
corporis sensus intelligimꝰ: Qui tunc
quidem de lignis sechim fiunt. & la mi¬
nis aureis opuintur: qͣndo ñ carnalia
sed sp̃ualia sentire incipiunt. Hoc enĩ

Expanded text:
eorum compago, omnia a deorsum usque eorum compago, omnia a deorsum usque sursum, ab ultimo usque ad primum. Ab Apocalypsi usque ad Genesim unam fidem et unum Deum praedicando concordant. Quod autem ait, ut duabus quoque tabulis similis junctura servetur, duobus Machabaeorum libris auctoritatem tribuit, et simul cum caeteris in canonem ponit. Et quidem juste satis; siquidem in eis magis Dei virtus et potentia naret vectes de lignis Setim quinque ad continendas tabulas in uno latere tabernaculi, et quinque alios in altero, et ejusdem numeri ad occidentalem plagam, qui mittentur per medias tabulas a summo usque ad summum, ipsasque tabulas deaurabis, et fundes in eis annulos aureos, per quos vectes contineant, quos operient laminis aureis. » Quid enim per quinque vectes nisi quinque corporis sensus intelligimus? Qui tunc quidem de lignis Setim fiunt, et laminis aureis operiuntur, quando non carnalia, sed spiritualia sentire incipiunt; hoc enim
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Dnas uero tabulas que post t̾gũ
tab̾naculi eriguntur: duos libros ma¬
chabeorum eẽ puto. Ip̃i enim in toto
ueteri testamento ultimum locum te¬
nent. Qui merito post t̾gum taberna¬
culi ponuntur. qm̃ illis temporib lex
conculcata &e abscondita latunt. Huilli¬
q fas erat tabulas in spicere: & lect̾io¬
ni oꝑam dare. Om̃sq iudei legib ꝓ¬
priis relict̃is: ad gentium ritus conũti
cogebantur. Seqͥtur.¬
uurttq coniunete acleorsum
uscꝑ sursum: ce una om̃s compago retine
bit. Duabus quoq tabulis que man¬
gnlis ponende sunt similis uinctura
seruabitur: oe erunt similes tabule octo.
Basesearum argentee sedecim: duab
basib ꝑunã tabulã. supputatis. Quid¬
ficet: iam diclum est. Significat enĩ
concordiam ce unitatem: qm omnia
adiuine legis uolumina inter se habẽt.
Omnia enim unum dicunt. unam fi¬
dem predicant: omĩa unum dm̃ ce lau¬
clant &e magnificant. Et hec est qͥdem

Expanded text:
tur . » Duas vero tabulas, quae post tergum tur . » Duas vero tabulas, quae post tergum tabernaculi eriguntur, duos libros Machabaeorum esse puto: ipsi enim in toto Veteri Testamento ultimum locum tenent. Qui merito post tergum tabernaculi ponuntur, quoniam illis temporibus lex conculcata et abscondita latuit, nullique fas erat tabulas inspicere, et lectioni operam dare, omnesque Judaei, legibus propriis relictis, ad gentium ritus converti cogebantur. « Eruntque conjunctae a deorsum usque sursum, et una omnes compago retibit duabus quoque tabulis quae in angulis ponendae sunt similis iunctura servabitur et erunt simul tabulae octo bases earum argenteae sedecim duabus basibus per unam tabulam supputatis facificet, jam dictum est: significat enim concordiam et virtutem, quam omnia divina divinae legis volumina inter se habent: omnia enim unum dicunt, omnia unam fidem praedicant, omnia unum Deum et laudant et magnificant. Et haec quidem est
Abbreviated transcription (Latin):
expositionem trum legat.
n occidentalem uͦ plagam taberna¬
culi: facies sex tabulas. He namo¬
sex tabule: sex libri sunt noui testam̃ti.
Qui bene quidem ad otcidentalem pla¬
gam ponuntur:quia iam sole uergen¬
te adoctasum. post omnes alios ce inulti¬
ma etate editi sunt. Nos enim sumus ait
apłs: in quos fines scłorum deuenerunt.
Beati illi oculi: qui has tabulas uidere
&e eorum artificiosam compositionem cog¬
noscere merentur. Et rursum alias du¬
as facias. que in angulis erigantur. pꝰ
tergum tabernatuli. Si enim he due
post tergum tab̾naculi. erignntur: il
manifestum est: quia sex tabule noui te¬
stam̃ti in ipso introitu tabernaculi sta¬
bant. Et merito quidem: quia nͥ ꝑ has
nemo tab̾naculum nͥ fur ce latro ingre¬
ditur. In his enim tabulis saluator nr̃
depict̾us: clamat. Qui ñ intrat ꝑme ĩ
ouile ouium. sed ascendit aluinde: il¬
le fur est ce latro. Itemq. Ego sum osti¬
um: per me siquis introierit. saluabi¬

Expanded text:
expositionem iterum legat. expositionem iterum legat. « Ad occidentalem vero plagam tabernaculi facies sex tabulas. » Hae tabulae sex libri sunt Novi Testamenti. Qui bene quidem ad occidentalem plagam ponuntur, quoniam, jam sole vergente ad occasum, post omnes alios et in ultima aetate editi sunt. « Nos enim sumus, ait Apostolus, in quos fines saeculorum devenerunt . » Beati illi oculi, qui has tabulas videre, et eorum artificiosam compositionem cognoscere merentur. « Et rursum alias duas facies, quae in angulis erigantur post tergum tabernaculi. » Si enim hae duae post tergum tabernaculi eriguntur, illmanifestum est quod sex tabulae Novi Testamenti in ipso introitu tabernaculi stabant. Et merito quidem, quia nisi per has, nemo tabernaculum nisi fur et latro ingreditur. In his enim tabulis Salvator noster depictus clamat: « Qui non intrat per me in ovile ovium, sed ascendit aliunde, ille fur est et latro . » Itemque: « Ego sum ostium: per me si quis introierit, salvabi