comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
S pͥmũ scđm auctoritatẽ scrip.¬
turarũ sc̃arũ. utrũ ita se habe
at fides demonstrandũ ẽ: dein¬
de si uoluerit ⁊ adiuerit ds istis
garrulis raciocinatorib elatiorib
quã capatiorib atq ido morbo ꝑi¬
culosiore laborantib sic fortasse ser¬
uiemꝰ. ut inueniant aliqͥd unde
dubitare n possint: & ob hoc in eo
qđ inuenire neqͥuerint. de suis m¬
tib potius quã de ipsa ueritate.
uel de nr̃is disputationib conquȩ¬
rant᷑. atq ita siqͥd eis erga dm uel
amoris ẽ uł timoris. ad iniciũ fidĩ
⁊ ordine redeant: iã sentientes
quã salubrit᷑ in sc̃a eccłia medi¬
cina fideliũ constituta sit. ut ad
ꝑceptionẽ in comutabilis uerita¬
tis inbecillã m̃tẽ obseruata pietas
sanet: ne in opinionẽ noxiȩ fal¬
sitatis temeritas in ordinata p̃cipi¬
tet. Nec pigebit autẽ me sicubi
hesito quȩrere: nec pudebit sicub
erro discere:¬

Expanded text:
cripturarum sanctarum, utrum ita se fides habeat, demonstrandum est. Deinde si voluerit et adjuverit Deus, istis garrulis ratiocinatoribus, elatioribus quam capacioribus, atque ideo morbo periculosiore laborantibus, sic fortasse serviemus, ut inveniant aliquid unde dubitare non possint, et ob hoc in eo quod invenire nequiverint, de suis mentibus potius quam de ipsa veritate, vel de nostris disputationibus conquerantur: atque ita si quid eis erga Deum vel amoris est vel timoris, ad initium fidei et ordinem redeant, jam sentientes quam salubriter in sancta Ecclesia medicina fidelium constituta sit, ut ad perceptionem incommutabilis veritatis imbecillem mentem observata pietas sanct, ne in opinionem noxiae falsitatis temeritas inordinata praecipitet. Nec pigebit autem me, sicubi haesito, quaerere; nec pudebit, sicubi erro, discere
Abbreviated transcription (Latin):
apparuert. & ẽẽ postea destitert. Uii
yr gͦ ñ ⁊ pat̾ dr missus ꝑ illas
species corporales. ignẽ rubi &
eolũnã nubis ł ignis ⁊ fulgura in
monte. ⁊ siqua talia tc̃ apparuer̃t. cũ
eũ locutũ corã patrib teste scriptura
didicimꝰ : siꝑ illos creaturȩ modos:
formas coiporalit̾ expͣssas ⁊ humanis
aspectib p̃sentatas ipse demonstrabat᷑:
Si autẽ filius ꝑ ea demonstrabat᷑: cur
tanto post dr missus. cũ ex femina
tebat᷑. cũ ꝑ illas creaturȩ mutabiles
formas patͥb apparebat: Aut si non
recte possꝙ dici missus nͥ cũ u̾bum
Si uͦ ꝑ illa uisibilia quȩ in lege ⁊ ꝓ¬
pħis cõm̃dant᷑. nec pat̾ nec filiꝰ sed

Expanded text:
apparuerunt, et esse postea destiterunt. Cur ergo non et Pater dicitur missus per illas species corporales, ignem rubi, et columnam nubis vel ignis, et fulgura in monte, et si qua talia tunc apparuerunt, cum eum coram locutum Patribus, teste Scriptura didicimus, si per illos creaturae modos et formas corporaliter expressas et humanis aspectibus praesentatas ipse demonstrabatur? Si autem Filius per ea demonstrabatur, cur tanto post dicitur missus, cum ex femina tebatur, cum per illas creaturae mutabiles formas Patribus apparebat? Aut si non recte posset dici missus, nisi cum Verbum Si vero per illa visibilia quae in Lege et Prophetis commendantur, nec Pater, nec Filius, sed
Abbreviated transcription (Latin):
solus. id÷ ipsa tͥnitas. ꝑ illas creatu¬
rȩ formas ꝑatͥb apparuerit: dein.¬
de quodlibet hoꝵ inuentũ uisũue
fuerit. utrũ ad hoc opꝰ tantũ modo
creatura formata sit in qͥ d̾s sic̃ tc̃
oportuisse iudicaũ humanis
ostenderet᷑ aspectib: an angłi qͥ iã
ciem de creatura corporea inusũ mi¬
nisterii sur fic̾ cuiq opꝰ ee̾t: aut ipsũ
corpꝰ suũ ciii nͣ subdunt᷑ .s. subditũ re-¬
gunt. in species quas uellent accͣomo¬
datas atq aptas actionib suis. mutan¬
tes atq uertentes. scđm attributã sibi
a creatore potentiã postremo uide.¬

Expanded text:
solus, id est, ipsa Trinitas per illas creaturae formas Patribus apparuerit. Deinde, quodlibet horum inventum visumve fuerit, utrum ad hoc opus tantummodo creatura foroportuisse judicavit, humanis ostenderetur aspectibus; an angeli qui jam ciem a creatura corporea in usum ministerii sui, sicut cuique opus esset, aut ipsum corpus suum cui non subduntur, sed subditum regunt, in species quas volent accommodatas atque aptas actionibus suis immutantes atque vertentes, secundum attributam sibi a Creatore potentiam. » Item i
Abbreviated transcription (Latin):
fide: ⁊ bonꝰ uir iustus. ⁊ bonȩ diuitiȩ.
qr facile expediunt: ⁊ bonũ cęlũ cũ
sole i luna ⁊ stellis suis: & boni an¬
głi sc̃a obͤ dientia. ⁊ bona locutio su¬
auit docens:⁊ congruent᷑ mouens
audientẽ . & bonũ carm̃ canoꝵ nume¬
ris :⁊ sententiis graue. Qͥd plura ⁊ plura:
Bonũ hoc: ⁊bonũ illud. Tolle hoc &
illud. & uide ipsũ bonũ si potes. Ita
dm̃ uideb: ñ alio bono bonũ: sed bo¬
nũ omĩs boni. Neq enĩ in his om̃ib
bonis. uel quȩ cõmemoraui. ł quȩ
alia cernunt᷑ siue cogitant᷑. diceremꝰ
aliud allo melius cũ uere iudicamꝰ:
nisi ẽẽt nob̾ inp̃ssa notio ipsius boni.
lii pͣponeremꝰ. Sic amandus ds: non
hoc ⁊ illudbonũ. s. ipsũ bonũ. Quȩ¬
rendũ enĩ bonũ animȩ: nͥ cui suꝑ¬
uolitet iudicando: sed cui hereat

Expanded text:
fide, et bonus vir justus, et bonae divitiae, fide, et bonus vir justus, et bonae divitiae, quia facile expediunt, et bonum coelum cum sole et luna et stellis suis, et boni Angeli sancta obedientia, et bona locutio suaviter docens et congruenter monens audientem, et bonum carmen canorum numeris et sententiis grave. Quid plura et plura? Bonum hoc et bonum illud: tolle hoc et illud, et vide ipsum bonum, si potes; ita Deum videbis, non alio bono bonum, sed bonum omnis boni. Neque enim in his omnibus bonis, vel quae commemoravi, vel quae alia cernuntur sive cogitantur, diceremus aliud alio melius cum vere judicamus, nisi esset nobis impressa notio ipsius boni, lii praeponeremus. Sic amandus est Deus, non hoc et illud bonum, sed ipsum bonum. Quaerendum enim bonum animae, non cui supervolitet judica
Abbreviated transcription (Latin):
corporaliũ. ⁊ nubila phantasmatũ. &
ꝑturbabunt serenitatẽ quȩ primo
ictu diluxit tͥ cũ dicerẽ. ueritas. Ecce
in ipso pͥmo ictu qua uelut cohrus¬
catione ꝑstringeris. cũ đr ueritas. ma¬
ne. si potes sed ñ potes: relaberis in
ista solita atq tͣrena. Quo tandem
pondere quȩso relaberis: n sordium
contractarũ cupiditatis uisco. & pere¬
grinationis erroribus:
te nͥ bonũ: ꝙ bona ẽ t̾ra altitu¬
dine montiũ. ⁊ temꝑam̃to colliũ. &
planitiȩ campoꝵ:⁊ bonũ pͣdiũ. ame-¬
nũ. ⁊ fertile & bona domus parib
mẽbris disposita. ⁊ ampla: ilucida:
⁊ bona animalia. animata corpora:
⁊ bonꝰ aer. modestus ⁊ salubris: ibonꝰ
cẏb: suauis atq aptus ualitudini:
⁊ bona ualitudo. sine dolorib ⁊ las.¬
situdine: ⁊ bona facies hominis. di¬
mensa parilit̾. ⁊ affecta hylarit̃. ⁊ lu¬
culente colorata: & bonꝰ animꝰ amici.
consensionis dulcedine. ⁊ amoris fi¬

Expanded text:
corporalium et nubila phantasmatum, et corporalium et nubila phantasmatum, et perturbabunt serenitatem, quae primo ictu diluxit tibi, cum dicerem, Veritas. Ecce in ipso primo ictu quo velut coruscatione perstringeris, cum dicitur, Veritas, mane si potes: sed non potes; relaberis in ista solita atque terrena. Quo tandem pondere, quaeso, relaberis, nisi sordium contractarum cupiditatis visco et peregrinationis erroribus? te nisi bonum, quia bona est terra altitudine montium et temperamento collium et planitie camporum, et bonum praedium amoenum ac fertile, et bona domus paribus membris disposita et ampla et lucida, et bona animalia animata corpora, et bonus aer modestus et salubris, et bonus cibus suavis atque aptus valetudini, et bona valetudo sine doloribus et lassitudine, et bona facies hominis dimensa pariliter et affecta hilariter et luculenter colorata, et bonus animus amici consensionis dulcedine et amoris
Abbreviated transcription (Latin):
nec tale aliqͥd quale uidemꝰ in cȩlo.
nec quicqͥd tale ñ uidemꝰ. ⁊ est fortas¬
sis in cęlo: nec si augeas imagine
cogitationis lucẽ solis quantũ po¬
tes. siue qͦ sit maior. siue qͦ sit clarior
milies tantũ aut innumerabiliter:
neq hoc ẽ ds nec sic̃ cogitant᷑ angeli
mundi sp̃c cȩlestia corpora inspiran¬
tes. atq ad arbitriũ qͦ seruiunt dõ mu¬
tantes atq uersantes: nec si om̃s cum
sint milia miliũ. in unũ collati fiant
unus. nec tale aliqͥd dͣs ẽ nec si eosdẽ
spͣs sine corporib cogites: qđ qͥdẽ car¬
nali cogitatiõi difficillimũ ẽ sece
uide si potes o anima p̾grauata corpo¬
re qđ corrumpit᷑. ⁊ onusta tͣrenis cogi¬
tationib multis ⁊ uariis: ecce uide si
potes: ds̃ ueritaᷤᷤ :. Hoc enĩ scriptũ ẽ.
q̃m ds luͣ he lux ẽ: ñ quomͦ isti oculi
uident: s qu̾om uidet corcũ audit ueri¬
tas ẽ. Noli quȩrere qͥd sit ueritas. Statĩ
enĩ se opponent caligines imaginum

Expanded text:
nec tale aliquid quale videmus in coelo, nec quidquid tale non videmus et est fortassis in coelo. Nec si augeas imaginatione cogitationis lucem solis, quantum potes, sive quo sit major, sive quo sit clarior, millies tantum, aut innumerabiliter, neque hoc est Deus. Nec sicut cogitantur Angeli mundi spiritus coelestia corpora inspirantes, atque ad arbitrium quo serviunt Deo mutantes atque versantes, nec si omnes, cum sint millia millium , in unum collati unus fiant, nec tale aliquid Deus est. Nec si eosdem spiritus sine corporibus cogites, quod quidem carnali cogitationi difficillimum est. Ecce vide, si potes, o anima praegravata corpore quod corrumpitur, et onusta terrenis cogitationibus multis et variis; ecce vide, si potes: Deus Veritas est . Hoc enim scriptum est, Quoniam Deus lux est : non quomodo isti oculi vident, sed quomodo videt cor, cum audis, Veritas est. Noli quaerere quid sit veritas; statim enim se opponent caligines imaginum
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃s simul. qͣm ueritate ñ superant fi¬
liũ. ñ enĩ uerus sunt: nec magnitu
solus: qr tã uere sunt. Sic ⁊ ipsa tri¬
nitas tã magnũ ẽ: quã una quȩquȩ
ibi ꝑsona. Non enĩ maior e quȩ ue¬
rior ñ est. ubi ẽ ipsa ueritas magni

Expanded text:
s simul, quoniam veritate non superant Filium; non enim verius sunt; nec magnitudsolus, quia tam vere sunt. Sic et ipsa Trinitas tam magnum est, quam unaquaeque ibi persona. Non enim ibi major est, quae verior non est, ubi est ipsa veritas
Abbreviated transcription (Latin):
ibi ẽ aurũ ce aliud magnũ esse.ii¬
qͥ ñ e̾ magnanimꝰ: quando qͥdẽ cor¬
poris ⁊ amis ẽentia ñ ẽ ipsius ueri¬
tatis ẽentia sicuti ẽ trinitas ds̃.: unꝰ solus.
magnꝰ. uerus uerax. ueritas. Quẽ si co¬
gitare conam᷑. quantũ sut ⁊ donat.
nullus cogitet᷑ ꝑ locoꝵ spacia contactꝰ
aut cõplexus. quasi triũ corpoꝵ: nul¬
la compago iuncturȩ. sic̾ tricorporẽ
Gerionẽ fabulȩ ferunt. S quicquid
animo tale occurrerit. ut sit maius
in trib quã in singulis minusq in
uno quã in duobus: sine ulla dubi¬
tatione respuat᷑. Ita eñi respͥuit᷑ om̃e
corporeũ. In sp̾ualib autẽ om̃e muta¬
bile qđ occurrerit: ñ putet᷑ ds. Non¬

Expanded text:
i est aurum esse, aliud magnum esse. Squi non est magnanimus: quandoquidem corporis et animi essentia, non est ipsius veritatis essentia, sicut est Trinitas Deus unus, solus, magnus, verus, verax, veritas. Quem si cogitare conamur, quantum sinit et donat, nullus cogitetur per locorum spatia contactus aut complexus, quasi trium corporum; nulla compago juncturae, sicut tricorporem Geryonem fabulae ferunt: sed quidquid animo tale occurrerit, ut majus sit in tribus quam in singulis, minusque in uno quam in duobus, sine ulla dubitatione respuatur: ita enim respuitur omne corporeum. In spiritualibus autem omne mutabile q
Abbreviated transcription (Latin):
lius aduertit᷑. qͥd uelim dicere. Cũ
enĩ audio uerbi gr̃a qđ dicit᷑ ani.¬
mꝰ bonꝰ sic̃ duo uerba st̃. ita ex eis
uerb duo quȩdã intelligo. aliud
qͦanimꝰ ẽ. aliud qͦbonꝰ. Etqͥd̾e ut
animꝰ e̾ẽt: ñ egit ipse aliqͥd. Nlon
enĩ iã erat: qͥ ageret ut ẽẽt. Ut aut̃
sit bonꝰ animꝰ. uideo agendũ ẽẽ uo¬
luntate: ñ qr id ipsũ qͦ animꝰ. est.¬

Expanded text:
Cum enim audio, verbi gratia, quod dicitur animus bonus, sicut duo verba sunt, ita ex eis verbis duo quaedam intelligo: aliud quo animus est, aliud quo bonus. Et quidem ut animus esset, non egit ipse aliquid; non enim jam erat quod ageret ut esset: ut autem sit bonus animus, video agendum esse voluntate; non quia idipsum quo animus est
Abbreviated transcription (Latin):
ed ñqͥd ds pat᷑ de quo xTII¬
natũ ẽ uerbũ. de do d̾s. ñ qͥd
gͦ ds pat in ea sapientia qđ ẽ ipse sibi.
alia didicit ꝑ sensũ corporis sui. alia
ꝑ se ipiũ: Qͥs hoc dicat. qͥñ anun al
racionale s supͣ animã racionalem
dm̃ cogitat. quantũ ab eis cogitari
pot̾ qͥ eũ omĩb animalib ⁊ omĩbus
animis pͣfert̃. quãuis ꝑ speculũ ⁊ in
eniginate coniciendo uideant: nun¬
dũ facie ad faciem sicuti ẽ : Nunqͥd
qͦ didic̃: aut ñciis ł testib ut ea sciret
indiguit: Nͣutiq Ad omĩa quip¬
pe scienda quȩ scit. sufficit sibi illa
ꝑfectio. Habet quidẽ ñcios id:an
głos: ñ tam̃ qͥei qđ nescit anũtient:
Non enĩ sunt illa quȩ nesciat: sed
bonũ eoꝵ ẽ de oꝑib suis eiꝰ consule.¬
re ueritatẽ. Et hoc ẽ qđ ei dicunt᷑
ñnulla ñciare: ñ ut ipse ab eis dis
cat: s: ut ab illo ipñ ꝑ u̾bũ eiꝰ sine
corporali sono. Nunciant etiã qđ
uoluerit ab eo missi ad qͦs uoluerit:

Expanded text:
ed numquid Deus Pater, de quo natum est Verbum de Deo Deus; numquid rgo Deus Pater in illa sapientia quod est ipse sibi, alia didicit per sensum corporis sui, alia per se ipsum? Quis hoc dicat, qui non animal rationale, sed supra animam rationalem Deum cogitat; quantum ab eis cogitari potest, qui eum omnibus animalibus et omnibus animis praeferunt, quamvis per speculum et in aenigmate conjiciendo videant, nondum facie ad faciem sicuti est? Numquidquo didicit, aut nuntiis vel testibus, ut ea sciret, indiguit? Non utique: ad omnia quippe scienda quae scit, sufficit sibi illa perfectio. Habet quidem nuntios, id est Angelos, non tamen qui ei quae nescit annuntient; non enim sunt ulla quae nesciat: sed bonum eorum est de operibus suis ejus consulere veritatem; et hoc est quod ei dicuntur nonnulla nuntiare, cat, sed ut ab illo ipsi per verbum ejus sine corporali sono nuntient etiam quod voluerit ab eo missi ad quos voluerit,
Abbreviated transcription (Latin):
Uerbũ aut̃ nr̃m illud ͦ qđ ñ habet
sonũ neq cogitationẽ soni.s eiꝰ rei eue¬
quã uidendo intus dicimꝰ. ⁊ ido nul¬
luis lingue ẽ. atq inde ut c̃q simile
ẽ. in hoc enigmate illi u̾bo dĩ qd̃ etiã
d̾s ẽ. qm̃ sic ⁊ hoc de nr̃a nascit᷑. quẽ-¬
admodũ ⁊ illud de scientia patͥs natũ

Expanded text:
24. Verbum autem nostrum illud quod non habet 24. Verbum autem nostrum illud quod non habet sonum neque cogitationem soni, sed ejus rei quam videndo intus dicimus, et ideo nullius linguae est; atque inde utcumque simile est in hoc aenigmate illi Verbo Dei, quod etiam Deus est, quoniam sic et hoc de nostra nascitur, quemadmodum et illud de scientia Patris natum
Abbreviated transcription (Latin):
qua ẽ genitũ. ⁊ in ipso ẽ. Qđ autem
bilit̾ sic se habet: ut se habet de qͦ est.
Non enĩ pot̃ filiꝰ a se facere quicꝗ nͥ¬
qđ uidit patrẽ facientẽ. Potent̃ hoc
in seipso. tanꝗͣ se ipsũ: infilio. tanquã
uerbũ suũ: qđ ẽ de his om̃ib q̃ st̃ in
seipso. Omĩa similit᷑ nou  sfilius: in
se scilicet. tanꝗͣ ea quȩ nata st̃ de his
quȩ pat̾ nouit inseipso: in patre aut̃
tanquã ea de quib nata st̃: quȩ ipse
filius nouit inse ipso. Sciunt gͦ in¬
uicẽ pat᷑ ⁊ filiꝰ. s ille gignendo ille
nascendo: & om̃ia que sunt in eoꝵ
scientia. in eoꝵ sapientia. in eoꝵ ern¬
tia. Unꝰqͥsq eoꝵ simul uidet: ñ par¬
ticulatĩ aut singillat̾i uelut alter¬
nante conspectu. hinc illuc. ⁊ inde
huc. ⁊ rursus inde łinde in aliud
atq aliud: ut aliqͣ uidẽ ñ possit. nͥ ñ
uidens alia. s: ut dixi simul omuia
uidet. quoꝵ nullũ ẽ qđ ñ sẽꝑ uidet.

Expanded text:
qua genitum est, et in ipso est; quod autem qua genitum est, et in ipso est; quod autem immutabiliter sic se habet, ut se habet de quo est. Non enim potest Filius a se facere qui viderit Patrem facientem . Potenter hoc in se ipso tanquam se ipsum, in Filio tanquam Verbum suum, quod est de his omnibus quae sunt in se ipso. Omnia similiter novit et Filius, in se scilicet, tanquam ea quae nata sunt de iis quae Pater novit in se ipso: in Patre autem, tanquam ea de quibus nata sunt, quae ipse Filius novit in se ipso. Sciunt ergo invicem Pater et Filius: sed ille gignendo, iste nascendo. Et omnia quae sunt in eorum scientia, in eorum sapientia, in eorum essentia, unusquisque eorum simul videt; non particulatim aut singillatim, velut alternante conspectu hinc illuc, et inde huc, et rursus inde vel inde in aliud atque aliud, ut aliqua videre non possit nisi non videns alia: sed, ut dixi, simul omnia videt, quorum nullum est quod non semper videt.
Abbreviated transcription (Latin):
uł saꝑe. qm̃ eẽ possumꝰ etiã si nesciamꝰ
neq sapiamꝰ ea q̃ aliunde didicimꝰ
ꝓpt̾ boc sic̃ nr̃a scientia illi scientiȩ di.
sic ⁊ nr̃m uerbũ qđ nascit᷑ de nr̃a sci¬
entia dissimile ẽ illi u̾bo dĩ qd natũ
ẽ de pats ẽentia. Tale ẽ aut̃ ac si dice¬
re de pat̾s scientia. de patͥs sapien-¬
tia: uel quod est expressius. de pa¬
tre scientia. de patre sapientia:¬
Unigenitꝰ filiꝰ ꝑ om̃ia patri si
ne: sapientia de sapientia. ẽentia de
nouit omia. q̃ nou̾ pat̾: s ei nosse de
patre ẽ. sicut ẽẽ. Nosse enĩ ⁊ eẽ ibi u¬
nũ ẽ: ⁊ ido patri sic̃ ẽẽ ñ ẽ a filio: ita
net nosse. Proinde tanꝗͣ se ipsũ dicens
pat̾. genuit uerbũ sibi ȩquale ꝑ oĩa
łlon enĩ se ipsũ ꝑfecte integreq dixis¬
set: si aliqͥd minꝰ aut ãpluis ẽẽt in eius
u̾bo quã in ipso. Ibi sũme illud agnos
cit᷑. ẽ. ẽ ñ .nͣ & ido uerbũ hoc. uere ue¬
ritas ẽ: qm quicqͥd ẽ in ea scientia de

Expanded text:
uoniam esse possumus, etiam si nesciamus, neque sapiamus ea quae aliunde didicimus. Propter hoc, sicut nostra scientia illi scientiae Dei, sic et nostrum verbum quod nascitur de nostra scientia, dissimile est illi Verbo Dei quod natum est de Patris essentia. Tale est autem ac si dicerem, De Patris scientia, de Patris sapientia; vel, quod est expressius, De Patre scientia, de Patre sapientiaunigenitus Filius, per omnia Patri simne, sapientia de sapientia, essentia de novit omnia quae novit Pater: sed ei nosse de Patre est, sicut esse. Nosse enim et esse ibi unum est. Et ideo Patri sicut esse non est a Filio, ita nec nosse. Proinde tanquam se ipsum dicens Pater genuit Verbum sibi aequale per omnia. Non enim se ipsum integre perfecteque dixisset, si aliquid minus aut amplius esset in ejus Verbo quam in ipso. Ibi summe illud agnosideo Verbum hoc vere veritas est: quoniam quidquid est in ea scientia de
Abbreviated transcription (Latin):
riũ sit. pͥus ꝗͣ petatis ab eo. Nec ista
ex aliqͦ tp̃re cognou̾ ut noss sed futu¬
ra omĩa tp̃ralia. atq ineis etiã quid¬
⁊ quando ab illo petituri fueramus.
exauditurus ẽẽt. sine inicio ante prȩ¬
sciuit. Umu̾sas autẽ creaturas suas
⁊ sp̾uales ⁊ corporales ñ q st̃ ido nou̾:
s id̾o st̃ qr nou̾. N enĩ nesciuit. quȩ
fuerat creaturus. Qͥa gͦ sciuit creauit
ñ qr creaũ sciuit. Nec alit̾ ea sciuit cre¬
ata: quã creanda. Non enĩ eiꝰ sapien¬
tiȩ aliqͥd accessit ex eis: s illis existen¬
tib sic̃ oportebat. ⁊ qͣn oportebat. illa
mansit ut erat. Ita ⁊ scriptũ ẽ in libro
eccłiastico. Ante quã crearent᷑ omĩa no¬
ta st̃ illi: sic ⁊ postquã consu̾mata sirs.
Sic inqͥt. ñ alit̾ ⁊ ante ꝙͣ. crearent᷑ ⁊ pꝰꝗͣ¬

Expanded text:
rium sit priusquam petatis ab eo: nec ista ex aliquo tempore cognovit, ut nosset, sed futura omnia temporalia, atque in eis etiam quidt quando ab illo petituri fueramus, exauditurus esset, sine initio ante praescivit. et corporales, non quia sunt ideo novit; sed ideo sunt quia novit. Non enim nescivit quae fuerat creaturus. Quia ergo scivit, creavit; non quia creavit, scivit. Nec aliter ea scivit creata, quam creanda: non enim ejus sapientiae aliquid accessit ex eis; sed illis existentibus sicut oportebat, et quando oportebat, illa mansit ut erat. Ita et scriptum est in libro Ecclesiastico: Antequam crearentur, omnia nota sunt illi; sic et postquam consummata sunt . Sic, inquit, non aliter, et
Abbreviated transcription (Latin):
substantiã sua: ⁊ si tͣdid̾it corpꝰ suumꝰ
ut ardeat nichil ei ꝓdest. Quantũ
gͦ bonũ ẽ. sine qͦ ad ȩternã uitã nemi¬
nẽ tanta bona ꝑducunt: Ipsa uͦ di¬
lectio siue karitas. nã unuis rei est
nom̃ utrũq sihabeat eã qͥ ñ loquit᷑
linguis. nec habeat ꝓpħiã. nec omĩa
scit sacram̃ta omnẽq scientiã. nec dis¬
tribuit omĩa sua pauꝑib ł ñ haben¬
do qd̃ distribuat. ł aliqua necessitate
ꝓhibit᷑. nec tradit corpꝰ suũ ut ardeat.
si talis passiõis nulla tẽptatio ẽ ꝑ du¬
cit ad regnũ: ita ut ipsã fid̾e ñ faci¬
at utilẽ nisi karitas. Sine karitate
quippe fides potest qͥdẽ esse : s: ñ ꝓ
inqͥt iħu neq circũcisio aliqͥd ualet
neq p̃puciũ s fides q̃ ꝑ dilectionem
oꝑatur. Sic eã discernens ab ea fide.
qua ⁊ demones credunt ⁊ contremis.¬
cunt. Dilectio gͥ quȩ ex do ẽ id̾s ẽ.¬

Expanded text:
uum, ut ardeat, nihil prodest. quantum ergo bonum est, sine quo ad aeternam uitam neminem bona tanta perducunt? ipsa uero dilectio siue caritas — nam unius rei est nomen utrumque — si habeat eam qui non loquitur linguis nec habet prophetiam nec omnia scit sacramenta omnemque scientiam nec distribuit omnia sua pauperibus, uel non habendo quod distribuat uel aliqua necprohibitus, nec tradit corpus suum ut ardeat, si talis passionis nulla tentatio est, perducit ad regnum, ita ut ipsam fidem non faciat utilem nisi charitas. Sine charitate quippe fides potest quidem esse, sed non et inquit, Jesu neque circumcisio aliquid valet, neque praeputium, sed fides quae per dilectionem operatur; sic eam discernens ab ea fide qua et daemones credunt et contremiscunt. Dilectio igitur quae ex Deo est e
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ querit᷑. ut inueniat᷑ dultius: ⁊ in¬
uenit᷑. ut querat᷑ auidius. Scđ̾m hoc
accipi pot̃. qd̾ dictũ ẽ in libro eccłi¬
astico dicere sapientiã. Qͥ me man¬
ducant. ad huc esurient: ⁊ qͥbibunt
me adhuc sitient. Manducant enĩ
⁊bibunt qr inueniunt: ⁊ qr esuri¬
unt ⁊ sitiunt. adhuc quȩr̃t. Fides
querit. intellectus inuenit. ꝓ pt̃ qd̾.
ait ꝓpħa. Nisi crediditis: ñ intelli¬
getis. E rursus intellectus eñ quẽ
inuenit. adhuc quęrit. Dñs enim
respex suꝑ filios hoĩnũ. sic̃ in psal.¬
mo sacro canit᷑. ut uidet si ẽ intel¬
ligens aut reqͥrens dm. Ad hoc gͦ debet
ẽẽ hõ intelligens: ut reqͥrat dm̃. Satis
itaq remorati fur ximꝰ in his quȩ fec̃
d̃s: ut ꝑ ea cognosceret᷑ ipse qͥ fecit.
Inuisibilia enĩ eiꝰ a creatura mundi.

Expanded text:
niatur dulcius, et invenitur ut quaeratur avidius. Secundum hoc accipi potest, quod dictum est in libro Ecclesiastico dicere sapientiam: Qui me manducant, adhuc esurient; et qui bibunt me, adhuc sitient . Manducant enim et bibunt, quia inveniunt; et quia esuriunt ac sitiunt, adhuc quaerunt. Fides quaerit, intellectus invenit: propter quod ait propheta, Nisi credideritis, non intelligetis . Et rursus intellectus eum quem invenit adhuc quaerit: Deus enim respexit super filios hominum, sicut in Psalmo sacro canitur, ut videret si est inteligens, aut requirens Deum . Ad hoc ergo debet homo esse intelligens, ut requirat Deum. 3. Satis itaque remorati fuerimus in iis quae Deus fecit, ut per ea cognosceretur ipse qui fecit: Invisibilia enim ejus, a creatura mu
Abbreviated transcription (Latin):
nouer̃t artificẽ s aut ignẽ. aut sp̃m
aut citatũ aerẽ. aut gyrũ stellarũ aut
iuiolentã aquã aut luminaria cęli.
rectores orb̾ t̾rarũ dos putauerunt.
Quoꝵ qͥdẽ si specie delectati hȩc dos
putauerͣt. Sciant quanto d̾nator eoꝵ
melior eͣ. Speciei enͣi generator: crea¬
uit ea. Aut si uirtute eoꝵ ⁊ oꝑationẽ
mirati st̃: intelligant ab his qͣnto qͥ
hec constituit fortior ẽ. A magnitu¬
dine emĩspeciei ⁊ creaturȩ: cognosci¬
bilit poterat creator uideri. Nec de
libro sapientiȩ ꝓpterea posui. ne me
fideliũ qͥspiã frustra ⁊ inanit᷑ existi¬
met in creatura. pͥus ꝑ quasdã sui
generis tͥnitates quodãmͦ gradatim
donec ad mtẽ hoĩnis ꝑuenirẽ quȩ¬
sisse indicia sũmȩ illius tͥnitatis:

Expanded text:
unt artificem; sed aut ignem, aut spiritum, aut citatum aerem, aut gyrum stellarum, aut violentiam aquarum, aut luminaria coeli, rectores orbis terrarum deos putaverunt: quorum quidem si specie delectati haec deos putaverunt, sciant quanto Dominator eorum melior est. Speciei enim generator ea creavit. Aut si virtutem et operationem eorum mirati sunt, intelligant ab his quanto qui haec constituit fortior est. A magnitudine enim speciei et creaturae cognoscibiliter poterat horum Creator videri . Haec de libro Sapientiae propterea posui, ne me fidelium quispiam frustra et inaniter existimet in creatura prius per quasdam sui generis trinitates quodam modo gradatim, donec ad mentem hominis pervenirem, quaesisse indicia summae illius Trinitatis
Abbreviated transcription (Latin):
OLEN¬
tes in reb qͣ
factȩ sunt
ad cognos¬
cendũ eu a qͦ facte st̃. exercere lecto¬
homo. in eo qͦ cȩteris animalib ante¬
cellit. id÷ ratione ł intelligentia: &
quicqͥd aliud de anuna rationali uł
intellectuali dici pot. qđ ꝑtineat ad
eã rẽ quȩ mens uocat᷑ ł animus: qͦ
nomine ñnulli auctores latinȩ lin¬
guȩ id qđ excellit in hoĩne: ⁊ ñ ẽ in
pecore. ab anima quȩ ineͣ ⁊ pecori.
suo qdã loqͣndi genere distingunt.
Supͣ hanc gͦ naturã si quęrimus ali¬

Expanded text:
olentes in rebus quae factae sunt ad cognoscendum eum a quo factae sunt, exercere lectohomo, in eo quo caeteris animalibus antecellit, id est ratione vel intelligentia, et quidquid aliud de anima rationali vel intellectuali dici potest, quod pertineat ad eam rem quae mens vocatur vel animus. Quo nomine nonnulli auctores linguae latinae, id quod excellit in homine, et non est in pecore, ab anima quae inest et pecori, suo quodam loquendi more distinguunt. Supra hanc ergo naturam, si quaerimus ali
Abbreviated transcription (Latin):
turȩ auctoritateͥ. uerͣ etiã intelligen¬
tib: aliqͣ si possumꝰ ratiõe ia demon¬
strare debemꝰ. Curaut̃ si possumus
dixeri: Res ipsa cũ quȩri disputan¬
do ceperit. meliꝰ indicabit. Ds̃ quip.¬
pe ipse quẽ quȩrimꝰ adiuuabit ut
spero. ne sit infructuosus labor nͣr.
& intelligamꝰ quẽ admodũ dictũ sit
in psalmo scõ. Letet᷑ cor querentiũ
d̾nm: querite dñm̃ ⁊ confirmami

Expanded text:
ctoritate; verum etiam intelligentibus, aliqua, si possumus, ratione jam demonstrare debemus. Cur autem, Si possumus dixerim, res ipsa cum quaeri disputando coeperit, melius indicabit. pe ipse quem quaerimus adjuvabit, ut spero, ne sit infructuosus labor noster, et intelligamus quemadmodum dictum sit in Psalmo sacro: Laetetur cor quaerentium Dominum: quaerite Dom
Abbreviated transcription (Latin):
adꝓpinqͣuerit uob̃. delinqͣt ĩpius uia
suã: & uir iniquus cogitatioẽs suas.
Si gͦ quesitꝰ inueniri potest: cur dic¬
tũ ẽ quęrite faciẽ eiꝰ sẽꝑ : An ⁊ inuen¬
tus forte quȩrend̾ e  Sic enĩ incom¬
p̃hensibilia st̃ reqͥrenda: ne se existi¬
met nichil inuenisse. qͥ quã sit incõ¬
pͣhensibile qđ quȩrebat potuerit
inuenire. Cur gͦ sic quęrit. si in c̃o¬
pͣhensibile comp̃hendit ẽẽ qđ quȩ¬
rit. nͥ qr cessandũ ñ ẽ quandiu im p¬
sa in comp̃hensibiliũ rerũ inqͥsitione

Expanded text:
inquaverit vobis, derelinquat impius vias suas, et vir iniquus cogitationes suas . Si ergo quaesitus inveniri potest, cur dictum est, Quaerite faciem ejus semper? An et inventus forte quaerendus est? Sic enim sunt incomprehensibilia requirenda, ne se existimet nihil invenisse, qui quam sit incomprehensibile quod quaerebat, potuerit invenire. Cur ergo sic quaerit, si incomprehensible comprehendit esse quod quaerit, nisi quia cessandum non est, quamdiu in ipsa incomprehensi
Abbreviated transcription (Latin):
osũ adiuuante dño tͣminare cu¬
raui. eosq em̃datos ñ ut uolu sed
ut potuii. ne ab illis qͥ subrepti iã
in manꝰ hominũ exierant pluri¬
iũ discreparent. U enerationi
tue ꝑfiliũ nrͣm codiaconũ ca-¬
rissimũ miss: & cuicũq audien¬
dos. legendos. describendosq ꝑmi¬
si. In quib si seruari mea dispo¬
sitio potuisset: essent ꝓfecto ⁊ si
easdẽ sententias habentes. multo
tam̃ enodatiores atq planiores.
quantũ rerũ tantarũ explican.¬
darũ difficultas ⁊ facultas nr̃a
pateret᷑. Sunt autẽ qͥ primos qͣt¬
tuor. uel potuis qͥnq etiã sine ꝓͥemi

Expanded text:
osum adiuuante domino terminare cuosum adiuuante domino terminare curaui eosque emendatos, non ut uolui, sed ut potui, ne ab illis, qui subrepti iam in manus hominum exierant, plurimum discreparent, uenerationi tuae per filium nostrum condiaconum carissimum misi et cuicumque audiendos, legendos describendosque permisi. in quibus si seruari mea dispositio potuisset, essent profecto etsi easdem sententias habentes multo tamen enodatiores atque planiores, quantum rerum tantarum explicandarum difficultas et facultas nostra pateretur. sunt autem, qui primos quattuor uel potius quinque etiam sine prooemi
Abbreviated transcription (Latin):
oa INo Beatissimo.
& sincerissima kari¬
tate uenerando. S c̃o
Er̃̃ ⁊ consacerdoti.
Pass ayrelio:
AUG USTIAUS
in dño salutẽ. De trinitate quȩ
ds sũmus ⁊ uerus ẽ libros iuue¬
nis inchoaui. senex edidi.
Omiserã quippe hoc opus postea¬
quã comperi prereptos michi
ẽẽ. siue subreptos ante quã eos
absoluerẽ: & retractatos ut mea dispo¬
sitio fuerat expolirẽ. Non enĩ singũ¬
latĩ. s om̃s simul edere ea ratione de¬
creuerã: qm̃ p̃cedentib consequentes
inqͥsitione ꝓficiente nectunt᷑. Cũ gͦ
ꝑ eos homines qͥ pͥus quã uellem ad
quosdã illoꝵ ꝑuenire potuerunt.
dispositio mea neqͥuisset ĩpleri:
interrupt᷑a dictationẽ reliquerã.
cogitans hoc ipsũ in aliquib
scriptis meis conqueri: ut scirens
qͥ possent nͥ a me fuisse eosdem
libros editos: s ablatos pͥusquã m
editione mea digni uiderentur
Uerũ multoꝵ fratrũ uehemͣtissi¬
ma postulatione. ⁊ maxime tua
iussione copulsus. opus tã labori¬

Expanded text:
OMINO BEATLSSIMO ET SINCERISSIMA CARITATE VENERANDO SANCTO FRATRI ET CONSACERDOTI PAPAE AURELIO AUGU- STINUS 1N DOMINO SALUTEM. De trinitate, quae deus summus et uerus est, libros iuuenis inchoaui, senex edidi. omiseram quippe hoc opus, posteaquam comperi praereptos mihi esse siue subreptos, antequam eos absoluerem et retractatos, ut mea dispositio fuerat, expolirem. non enim singillatim sed omnes simul edere ea ratione decreueram, quoniam praecedentibus consequentes inquisitione proficiente nectuntur. cum ergo per eos homines, qui, priusquam uellem, ad quosdam illorum peruenire potuerunt, dispositio mea nequiuisset impleri, interruptam dictationem reliqueram cogitans hoc ipsum in aliquibus scriptis meis conqueri, ut scirent, qui possent, non a me fuisse eosdem libros editos sed ablatos, priusquam mihi editione mea digni uiderentur. uerum multorum fratrum uehementissima postulatione et maxi-\' me tua iussione compulsus opus tam labori
Abbreviated transcription (Latin):
inte inspira irrep̃hensibilit̾ quem¬
ad modum sit credendum: ut tede
genitum. de patre unigenitũ. de u¬
tioq ꝓcedñtem ꝙ inutroq ꝑͥnanien¬
tẽ spm sc̃m̃: nullũ tͥbus anticipat¬
onis uł posteritatis int̾uenire mo
ꝑium: ñ increandis consilium: re¬
gũdis ꝑficiendisq creaturis aurili¬
ũ opusq diuisum: quicquid illic
sub̾am: ut inđd̾m qd̾ ex nobis suscep
quã ñ fuerat idem semꝑ qd fuerat

Expanded text:
iter in te irreprehensibiliter sit credendum, ut te ungenitum, de Patre Unigenitum, de utroque procedentem et in utroque manentem Spiritum sanctum, nullum tribus anticipationis vel posteritatis intervenire momperium; non in creandis consilium, regendis perficiendisque creaturis auxilium opusque divisum. Quidquid illic substantia: ut in Deum qquam non fuerat, idem semper, quod fuerat,
Abbreviated transcription (Latin):
entiã hab̾e̾. ñ duritiã simulatiõe pa¬
tientiȩ palliare. foctitudine̾ temꝑant᷑ ñ
crudelit̾ erc̾cere: astutũ eẽ ñ fieri fraudu¬
lentũ : obedientẽ existere. ñ p̃cipientẽ uelle
tis: simplicitati animũ ñ habitudinas¬
ommodare: nunquã suꝑbis cedere. semꝑ
ꝓpt̾ dm humilibus consentire: innocentẽ
fieri ñ amentẽ: piũ eristere ñ ĩuistũ: nũ
qu̾a amare suũ. alienũ ñ arrogant᷑ ar¬
guere malũ: semetipsũ indelictis ma
gerere uulnerum. ñ alienoꝵ uequiter
fieri curiosum: nec suspitionib quẽ¬

Expanded text:
entiam habere, non duritiam simulatione patientiae palliare; fortitudinem temperanter non crudeliter exercere; astutum esse, non fieri fraudulentum; obedientem existere, non praecipientem vellele; simplicitati animum, non hebetudini accommodare; nusquam superbis cedere, sed propter te humilibus consentire; innocentem fieri, non amentem; pium existere, non injustum; malum nunquam amare meum, non arroganter arggerere vulnerum, non aliorum nequiter fieri curiosum; nec suspicionibus quem
Abbreviated transcription (Latin):
se. Fac nos dñe fine elatione u̾aces.
sine fictione humileᷤ: sine dissoluti¬
one hylares. sine deiectiõe tͥstes: sine
errore iustoᷤ. sine ĩpietate rigidos:
sine crudelitate districtoᷤ. sine hebitu¬
die bonos: sine effusiõe miscdes sine
actantia mites: sine simultate pacifi¬

Expanded text:
. Fac me sine elatione veracem, sine fictione humilem, sine dissolutione hilarem, sine dejectione tristem, sine errore justum, sine impietate rigidum, sine crudelitate districtum, sine hebetudine bonum, sine effusione misericordem, sine jactantia mitem, sine simultate pacifi
Abbreviated transcription (Latin):
nus ue saꝑe uelle quam sat:: ñ illud̃e
nescientib. nec sapientiorib inuidere :
tua tͥ dona referre. nr̃a nob̾ errata fle¬
bilit̾ ĩ crepare: que odis odire semper.
a mare toto corde quȩ diligis: ex fide
uissa implere oꝑa. s fidei ñ p̃ferre. om̃i

Expanded text:
nusque sapere velle, quam sat est, non illudere nescientibus, nec sapientioribus invidere; tua tibi dona referre, mea mihi errata flebiliter increpare; quae oderis, odire, semper amare toto corde, quae diligis; ex fide jussa complere opera, sed fidei non praeferre. Pati
Abbreviated transcription (Latin):
guł.⁊ omĩa insinguł. & singła in
Qui uidet hoc ł ex parte. ł ꝑ speculũ
⁊ in eniginate. gaudeat cognoscens
dm. & sic̃ dm̃ honoret ⁊ gr̃as agat.
Qui autẽ ñ uidet. tendat ꝑ pietatẽ
Nec confuse accipiendũ ẽ. ex qͦ omĩa.
ꝑ quẽ om̃ia. in qͦ omĩa: nec diis mł¬
tis. Sed ipsi Gloria in scł̃a scłoꝵ Aõ

Expanded text:
ingula in Qui videt hoc, vel ex parte, vel per speculum et in aenigmate, gaudeat cognoscens Deum, et sic Deum honoret et gratias agat. Qui autem non videt, tendat per pietateNec confuse accipiendum est, ex quo omnia, per quem omnia, in quo omnia: nec diis multis, sed ipsi gloria in saecula. »
Abbreviated transcription (Latin):
dic̃ eu̾głista. sp̃s ñdu erat datus.
intelligat᷑ nͥ qr certa illa sp̃s sc̃i
datio ł missio. post clarificatio¬
nẽ xpͣi futura erat. quał nͣ quã
antea fuerat. Neq eñi antea
nulla erat: sed talis ñ fuerat.

Expanded text:
dicit evangelista, Spiritus nondum erat datus, intelligitur, nisi quia certa illa Spiritus sancti datio vel missio post clarificationem Christi futura erat, qualis nunquam antea fuerat? Neque enim antea nulla erat, sed talis non fuerat.
Abbreviated transcription (Latin):
quantũ uires dñs dederit. Prius enim
sunt discutienda ⁊ refellenda he¬
reticoꝵ arguinta. quȩ ñ ex diuinis
libris.s ex rationib suis ꝓferunt.
quib se uehement᷑ cogere arbitnt᷑.
testimonia scripturarui. quȩ de
patre ⁊ filio ⁊ spͣu sc̃o st̃. ita ẽe intel¬
ligenda. ut ipsi uolunt. Nunc aut
nͥ ideo minorem filui qr missus est
a patre. nec ideo minorem spͣm sc̃m
ter quantu arbitror demonstratuͣ
ẽ. Siue eñi ꝓpt̾ uisibilem creaturã.
siue potius ꝓpt̾ principii cͣom̃datio¬
ne ñ ꝓptͣ in equalitat᷑e uel ĩparilita¬
tẽ ł dissimilitudinẽ substantiȩ. in
scripturis hȩc posita intelligunt᷑.
qr etiã si uoluisset ds pat ꝑ subiec¬
tã creaturã uisibilit᷑ apparere : ab¬
surdissime tam aut a filio quem
genuit. aut a spͣu sc̃o qͥ de illo ꝓce¬
ceteris adiuuante dño illa here.¬
ticoꝵ uersutissima argumta qua¬
lia sint.⁊ quẽ admodũ redarguan¬

Expanded text:
quantum vires Dominus dederit. Prius enim quantum vires Dominus dederit. Prius enim sunt discutienda et refellenda haereticorum argumenta, quae non ex divinis Libris, sed ex rationibus suis proferunt, quibus se vehementer cogere arbitrantur, testimonia Scripturarum quae de Patre et Filio et Spiritu sancto sunt, ita esse intelligenda ut ipsi volunt. 32. Nunc autem non ideo minorem Filium quia missus est a Patre, nec ideo minorem Spiritum ster, quantum arbitror, demonstratum est. Sive enim propter visibilem creaturam, sive potius propter princicipii commendationem, non propter inaequalitatem vel imparilitatem vel dissimilitudinem substantiae in Scripturis haec posita intelliguntur: quia etiam si voluisset Deus Pater per subjectam creaturam visibiliter apparere, absurdissime tamen aut a Filio quem genuit, aut a Spiritu sancto qui de illo procecaeteris, adjuvante Domino, illa haereticorum versutissima argumenta qualia sint, et quemadmodum redarguan
Abbreviated transcription (Latin):
ta sit uel uox patris ł species corporał
qua sp̃s sc̃s demonstratus ẽ ꝑ creatu.¬
rã qͥdem ista facta ñ dubito: sed utrũ
tantũm corporalẽ atq sensibilem. an
adhibito etiã sp̃u rationali uel intel¬
lectualr hoc enĩ quib dã placuit ap¬
pellare qđ greci dicunt. NoeRoNI.
ñ quidem ad unitatẽ ꝑsonȩ. qͥs enĩ
hoc dixerit. ut quicqͥd illud ẽ crea¬
turȩ ꝑ qđ sonuit uox patris. ita sit
ds patͣ: aut quicqͥd illud ẽ creaturȩ
in qͦ ꝑ colũbȩ speciem ł ꝑ igneas lin¬
guas sp̃s sc̃s demonstratus ẽ. ita sit
sp̃s sc̃s. sicut ẽ di filius homo ille qͥ
ex uirgine factus ẽ. sedtantũm ad
ministeriu ꝑ agendȩ significatiois
sicͣ oportuisse ds uidicauit: an ali¬
qͥd aliud intelligendũ sit. inuenire
difficile ẽ: & temere affirmare ñ ex¬
pedit. Quomͦ tam ista sine raciona¬
li uel intellectuali creatura potu¬
erint fieriñ uideo. neq ad huc lo¬
cus ẽ explicare cur ita sentiam.

Expanded text:
sit vel vox Patris, vel species corporalis qua Spiritus sanctus demonstratus est: per creaturam quidem facta ista non dubito; sed utrum tantummodo corporalem atque sensibilem, an adhibito spiritu etiam rationali vel intellectuali hoc enim quibusdam placuit appellare, quod Graeci dicunt νοερόν, non quidem ad unitatem personae, quis enim hoc dixerit, ut quidquid illud est creaturae per quod sonuit vox Patris, ita sit Deus Pater, aut quidquid illud est creaturae in quo per columbae speciem vel per igneas linguas Spiritus sanctus demonstratus est, ita sit Spiritus sanctus, sicut est Dei Filius homo ille qui ex virgine factus est? sed tandummodo ad ministerium peragendae significationis, sicut oportuisse Deus judicavit: an aliquid aliud intelligendum sit, invenire difficile est, et temere affirmare non expedit. Quomodo tamen ista sine rationali vel intellectuali creatura potuerint fieri, non video. Neque adhuc locus est explicare cur ita sentiam,
Abbreviated transcription (Latin):
di. quȩ hoc futurũ pͥfigurarent:
qđ etiã scripturarũ sc̃arũ testimo¬
niis quantũ existimo satis ostendi.
Si autẽ quęrit᷑ ipsa carnatio quomͦ
facta sit: ipsũ d̾i uerbũ dico carne.
factũ id ÷ hominẽ factũ: nec tamen
in hoc qđ factũ ẽ conuersũ atq
mutatũ. Ita sane factũ ut ibi sit ñ
tantũ uerbũ dĩ ⁊ hominis caro:¬
s: etiã racionalis hominis anima. atq
hoc totũ ⁊ d̾s dicat᷑ ꝓptͣ dm̃: ⁊ homo.
ꝓpt hominẽ. Qd̃ si difficile intelligit᷑
mens fide purget᷑. magis magisq ab-¬
stinendo a peccatis. ⁊ bene operando.
& orando cũ gemitu sc̃oꝵ desiderioꝵ.¬

Expanded text:
hoc futurum praefigurarent: quod etiam Scripturarum sanctarum testimoniis, quantum existimo, satis ostendi. Si autem quaeritur, ipsa incarnatio quomodo facta sit: ipsum Verbum Dei dico carnem factum, id est, hominem factum, non tamen in hoc quod factum est conversum atque mutatum; ita sane factum, ut ibi sit non tantum Verbum Dei et hominis caro,ed etiam rationalis hominis anima, atque hoc totum et Deus dicatur propter Deum et homo propter hominem. Quod si difficile intelligitur, mens fide purgetur, magis magisque abstinendo a peccatis, et bene operando, et orando cum gemitu desiderio
Abbreviated transcription (Latin):
tabise. subdita ⁊ seruiens creatura r¬
poralib motib ⁊ formis ostendet. cũ
ad eiꝰ ꝑsonȩ unitatẽ sic̃ caro qd̃ u̾bum
factũ ẽ ñ copularet᷑. ñ audeo dicere
nichil tale factũ ẽẽ antea: sed plane
fident᷑ dixer̃i patrẽ ⁊ filiũ ⁊ sp̃m sc̾m
unius eiusdẽq substantiȩ. d̾m creato¬
rẽ trinitatẽ om̃ppotentẽ. inseparabi¬
lit̾ oꝑari. sed ita ñ posse ꝑ longe im¬
parẽ maximeq corporeã creaturã
inseparabilit demonstrari: Sic̃ per
uoces nr̃as quȩ utiq corporalit sonat̃.
priis int̾uallis tepoꝵ certa separatio
ne distinctis. quȩ suȩ cuiusq uocabu¬
li sẏllabȩ occupant. nominari. In sua
quippe substantia qua sunt tria unũ
li motu suꝑ omnẽ creaturã ĩdipsũ

Expanded text:
atura temporalibus motibus et formis ostenderet, cum ad ejus personae unitatem, sicut caro quod Verbum factum est , non copularetur, non audeo dicere nihil tale factum esse antea. Sed plane fidenter dixerim, Patrem et Filium et Spiritumunius ejusdemque substantiae, Deum creatorem, Trinitatem omnipotentem inseparabiliter operari: sed ita non posse per longe imparem maximeque corpoream creaturam inseparabiliter demonstrari; sicut per voces nostras, quae utique corporaliter sonant, irine distinctis, quae suae cujusque vocabuli syllabae occupant, nominari. In sua quippe substantia qua sunt, tria unumli motu super omnem creaturam idipsum
Abbreviated transcription (Latin):
& uerbũ missũ ut homofieret: qi
ñ scd̾m imparẽ potestatẽ ł substan¬
tiã ł aliqͥd qđ in eo patri nͣ sit ȩquale
missus ẽ: sed scd̾m id qđ filius a pa-¬
tre ẽ. ñ pat a filio. Uerbũ eñi patris

Expanded text:
et Verbum missum ut homo fieret: quia et Verbum missum ut homo fieret: quia non secundum imparem potestatem vel substantiam vel aliquid quod in eo Patri non sit aequale missus est; sed secundum id quod Filius a Patre est, non Pater a Filio. Verbum enim Patris
Abbreviated transcription (Latin):
eẽt manifestus ante ocłos hominũ:
nisi qi carn̾e qđ uerbũ in plenitudi¬
ne tpͣris factũ erat. suscipiendͤam
nr̃e fidei porrigebat. ipsũ autẽ uer-¬
bum ꝑ quł omĩa facta erant. pur¬
gatȩ ꝑ fidẽ mͣti contemplandũ in
et̾nitatȩ seruabat: XX¬
Eautẽ scđm hoc missus apa¬
tre filius đr. qr ille pater est.
ille filius: nullom impedit. ut cre¬
damꝰ ȩqualem patri ẽẽ filiũ. ⁊ con¬
substantialẽ ⁊ coȩternũ. ⁊ tamen
a patre missũ filiũ ñ q ille maior
ẽ ⁊ ille minor: sed q ille pat᷑. ille
filius. ille genitor ille genitus. ille
a qͦ ẽ qͥ mittit᷑. ille qͥ ẽ ab eo qͥ mittit.
Filius eñi a patre ẽ. ñ patͣ a filio.
Scd̾m hoc iã potest intelligi ñ tan¬
tũ ideo dici missus filius qi uerbũ
caro factũ ẽ: sed ideo missus. ut
uerbũ caro ficret. & ꝑ p̾sentiã cor¬
poralem illa quȩ scripta sunt oꝑa¬
ret᷑: id÷ ut ñ tantũ homo missus
intelligat᷑ qđ uerbũ factũ ẽ: sed

Expanded text:
s ante oculos hominum: nisi quia carnem, quod Verbum in plenitudine temporis factum erat, suscipiendam nostrae fidei porrigebat; ipsum autem Verbum per quod omnia facta erant, purgatae per fidem menti contemplandum in aeternitate servabat? autem secundum hoc missus a Patre Filius dicitur, quia ille Pater est, ille Filius, nullo modo impedit ut credamus aequalem Patre esse Filium et consubstantialem et coaeternum, et tamen a Patre missum Filium. Non quia ille major est, ille minor: sed quia ille Pater, ille Filius; ille genitor, ille genitus; ille a quo est qui mittitur, ille qui est ab eo qui mittit. Filius enim a Patre est, non Pater a Filio. Secundum hoc jam potest intelligi, non tantum ideo dici missus Filius quia Verbum caro factum est , sed ideo missus ut Verbum caro fieret, et per praesentiam corporalem illa quae scripta sunt operaretur; id est, ut non tantum homo missus intelligatur quod Verbum factum est, sed
Abbreviated transcription (Latin):
simul oꝑata ẽ ⁊ uoce patris ⁊ carne̾
singulas hȩc singula referantur.
Qua similitudine ut cũq cognoscit᷑
inseparabilem inseipsa trinitatẽ.
ꝑusibił creaturȩ speciem separabi¬
lit᷑ demonstrari: ⁊ inseparabilem
tͥnitatis oꝑationẽ etiã in singuł eẽ
reb quȩ ł ad patrẽ ł ad filiũ ł ad sp̃m¬

Expanded text:
et vocem Patris, et carnem singulas singula haec referantur. Qua similitudine utcumque cognoscitur inseparabilem in se ipsa Trinitatem per visibilis creaturae speciem separabiliter demonstrari, et inseparabilem Trinitatis operationem etiam in singulis esse rebus, quae vel ad Patre
Abbreviated transcription (Latin):
plebit᷑ ĩa inde ab utero mat̾s suę
& sp̃u sc̃o repletꝰ racharias inueni.¬
t᷑ patͣ eiꝰ ut de illo talia diceret:
quẽ gestabat utero p̃dicaret: sp̃u
sc̃o sẏmeon ⁊ anna ut magnitudi.
erat quandã ꝓpͥetatẽ suã in ipso
aduentu. quał antea nunqͣ fuit :
Nusquã eñi legimꝰ linguis quas ñ
nouerant hoines locutos. ueniente
in se spͣu sc̃o. sic̃ tc̃ factũ ẽ. cũ opor¬
teret eiꝰ aduentũ signis sensibilib
demonstrari: ut ostenderet᷑ toto
orbẽ terrarũ atq om̃s gentes lin
gius uariis constitutas credituras

Expanded text:
plebitur jam inde ab utero matris suae: et Spiritu sancto repletus Zacharias invenitur pater ejus, ut de illo talia diceret; quem gestabat utero, praedicaret ; Spiritu sancto Simeon et Anna, ut magnitudinem erat quamdam proprietatem suam in ipso adventu, qualis antea nunquam fuit? Nusquam enim legimus, linguis quas non noverant homines locutos, veniente in se Spiritu sancto, sicut tunc factum est, cum oporteret ejus adventum signis sensibilibus demonstrari, ut ostenderetur totum orbem terrarum atque omnes gentes in linguis variis constitutas, credituras
Abbreviated transcription (Latin):
me laborare. ne laborem. Labores enĩ
eiꝰ uirtutes sunt. S alit̾ mittit᷑ ut sit
cũ homine: alit missa ẽ ut ipsa sit hõ.
In animas enĩ sc̃as se transfert. atq ami¬
cos dĩ ⁊ ꝓpħas constituit: sic̃ etiã im¬
plet sc̃os angłos. & omĩa talib minis¬
teriis congrua ꝑ eos opat᷑. Cũ autẽ
uenit plenitudo tp̃ris missa ẽ ñ ut
ĩpleret angłos. nec ut e̾ẽt angłs. nisi
in quantũ consiliũ patris anñciabat.
qđ ⁊ ipsius erat: nec ut e̾e̾t cũ homi¬
nib aut in hominib: hoc enĩ ⁊ antea
ro fieret. id÷ homo fieret. In qͦ futuro
reuelato sacram̃to etiã eoꝵ sapientiũ
atq sc̃oꝵ salus ẽẽ. qͥ pͥus quã ipse de
uigine nasceret᷑. de mulierib: natist᷑¬

Expanded text:
me laborare, ne laborem. Labores enim me laborare, ne laborem. Labores enim ejus virtutes sunt. Sed aliter mittitur ut sit cum homine, aliter missa est ut ipsa sit homo. In animas enim sanctas se transfert, atque amicos Dei et Prophetas constituit , sicut etiam implet sanctos Angelos, et omnia talibus ministeriis congrua per eos operatur. Cum autem venit plenitudo temporis missa est , non ut impleret Angelos, nec ut esset Angelus, nisi in quantum consilium Patris annuntiabat, quod et ipsius erat; nec ut esset cum hominibus aut in hominibus, hoc enim et antea ro fieret, id est, homo fieret: in quo futuro revelato sacramento, etiam eorum sapientium atque sanctorum salus esset, qui priusquam ipse de virgine nasceretur, de mulierib
Abbreviated transcription (Latin):
ista quȩ manat.: ꝗͣ. illa de qͣ manat.
Quã suspicionẽ tulit cũ ait. candor
ẽ lucis illius. id÷ lucis ȩtͣne: atq ita
ostendit ȩqualem. Si enĩ hȩc minor
ẽ. obscuritas illius ẽ ñ candor illiuis:¬
si aute̾ maior ẽ. nͣ ex ea manat. Non eñi
uinceret: de qua genita ẽ. Quia gͦ ex
illa manat: ñ ẽ maior quã illa ꝙ uero¬
ñ obscuritas illius s. candor illius ẽ. nͣ
ẽ minor. E qualis gͦẽ. Neq hoc moue¬
re debet: ꝙ dicta ẽ manatio quȩdam
claritatis om̃ipotentis dĩ sincera. tan
quã ipsa ñ sit omps manatio. Alox
enĩ de illa dr̃. E cũ sit una: omia po¬
test. Qͥs ẽ autẽ om̃ps: nisi qͥ omia potest:
Ab illo itaq mittit᷑: a qͦ manat. Sic eñĩ
⁊ petit᷑ ab illo qͥ amabat illã. ⁊ desidabat.
Emitte inqͥt illã de sc̃is cęlis tuis: emit.¬
te illã a sede magnitudinis tuȩ. ut
mecũ sit ⁊ mecũ laboret: id÷. doceat

Expanded text:
ista quae manat, quam illa de qua manat: ista quae manat, quam illa de qua manat: quam suspicionem tulit, cum ait, Candor est illius, id est, lucis aeternae; atque ita ostendit aequalem. Si enim haec minor est, obscuritas illius est, non candor illiusSi autem major est, non ex ea manat: non enim vinceret de qua genita est. Quia ergo ex illa manat, non est major quam illa: quia vero non obscuritas illius, sed candor illius est, non est minor; aequalis est ergo. Neque hoc movere debet, quia dicta est manatio quaedam claritatis omnipis manatio. Mox enim de illa dicitur, Et cum sit una, omnia potest . Quis est autem omnipotens, nisi qui omnia potest? Ab illo itaque mittitur, a quo emanat. Sic enim expetitur ab illo qui amabat eam et desiderabat. Emitte, inquit, illam de sanctis coelis tuis, et mitte illam a sede magnitudinis tuae, ut mecum sit, et mecum laboret , id est, Doceat