comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
perplexitas incidit dum uita habundare uidemini
diuiciis̃ indigetis Dumq indigentia illa p̃teriit
superuemit altera et diuiciis habundantes indige¬
tis uita Non hoc ignorabat ille sapiens ubi loquit᷑.
de eo parcimoinzante qui dixit iuuemi Requiem michi
et nunc manducabo de bonis meis solus et nestit ꝙ tẽ-¬
pus pretereat et relinquet omnia aliis et morietur:
Et idem alibi Qui aceruat iuiuste aliis congregat Et
in bonis illius alius lupuriabitur O terribile dictum
sed cõmune cotidieq se oculis ingerens nec idcirco pro/¬
ficiens in dictis alias animis auarorum Idem rur-¬
sus auaro inquit Nichil est scelestius et nichil est
iniquius ꝙͣ amare pecunias Et ut scias quoniã uero
omnia consonant ut ait aristotiles Ecce ut eccãstico
sapienti consonet secularis pecunie inquit cycero fu-¬
gienda est cupiditas Nichil est enim tam angusti
anum tamq parui ꝙͣ amare diuicias.
Nuideo Ratio. Superior affectus ut

Expanded text:
perplexitas incidit: dum vita abundare videmini, perplexitas incidit: dum vita abundare videmini, divitiis indigetis, dumque indigentia illa preteriit, supervenit altera, et divitiis abundantes indigetis vita. Non hoc ignorabat ille sapiens, ubi loquitur de eo parsimonizante qui dicit: “Inveniam requiem michi, et nunc manducabo de bonis meis solus, et nescit quod tempus pretereat, et relinquet omnia aliis et morietur”, et idem alibi: “Qui acervat iniuste, aliis congregat, et in bonis illius alius luxuriabitur”, o terribile dictum, sed commune quotidieque se oculis ingerens, nec idcirco proficiens in animis avarorum! Idem rursus. “Avaro, inquit, nichil est scelestius, et nichil est iniquius quam amare pecunias”, et ut scias quoniam vero omnia consonant, ut ait Aristoteles, ecce ut Ecclesiastico sapienti consonat secularis: “Pecunie, inquit Cicero, fugienda cupiditas; nichil est enim tam angusti animi tamque parvi quam amare divitias.” nvideo. Superior affectus, ut
Abbreviated transcription (Latin):
ergo neglectisq omnibus hic incumbe idq fiet a la-¬
crius si memmeris semperq descriptum ante oculos
habueris ad hoc unumi dtq ad nichil aliud te uenisse
in hanc terrenam habitationem et hoc a te unum
exigi ut uirtutum gradibus celum petas Ita ut
quidquid agis aliud uel superuacuum uel dampno/¬
sum sit.¬
uaricie stimulis pungor Ratio. Bene
ais stimulis Nam et querendarũ opum
cupiditates stimuli quidem et quesite
opes stinuli sunt Ita enim uocat qui mentiri nescit
Preclare uero duuicie que et querende nõ torqueant
et quesite At si corpusculum si naturam si uite
respicias breuitatem uidebis te frustra superuacuis
curis angi et paucorum egentem multa desidexare
Insuper dum querendis in hyas parcta non ceruere
atq ita quoq modo querendo perdere quo nichil
est stulcius Dolor. Multa querendi urgeor appe¬
titu Ratio. Nec aduertis ꝙ inter querendũ tempꝰ
et uita ciũ illa querebantur elabitur Sic mira

Expanded text:
ergo neglectisque omnibus, hic incumbe, idque fiat alaergo neglectisque omnibus, hic incumbe, idque fiat alacrius, si memineris semperque descriptum ante oculos habueris, ad hoc unum atque ad nichil aliud, te venisse ad hanc terrenam habitationem, et hoc a te unum exigi, ut virtutum gradibus celum petas, ita ut quicquid agis aliud, vel supervacuum vel damnosum sit.varitie stimulis perurgeor. Bene ais stimulis, nam et querendarun opum cupiditates stimuli quidam, et quesite opes spine sunt. Ita enim illas vocat qui mentiri nescit. Preclare vero divitie, que et querende torqueant et quesite. At si corpusculum, si naturam, si vite respicias brevitatem, videbis te frustra supervacuis curis angi, et paucorum egentem multa desiderare. Insuperque dum querendis inhias, parta non cernere, atque ita, quodammodo, querenda perdere, quo nichil est stultius. Multa querendi urgeor appetitu. Nec advertis quod, inter querendum, tempus et vita, cui illa querebantur, elabitur. Sic mira
Abbreviated transcription (Latin):
tatis artibus habitum spondet cuius quanta sit
promissi fides experti sciunt sed celesti sapientie
sopitatrici optime suisq consiliis atq auxiliis te
uirtutis que ue per hanc queritur salutis debitorẽ
statuas sentiasq pia confessione grato animo quodq
est scriptum Nemo potest esse continens insi deus
det Et hoc ip̃m erat sapiencie scire cuius esset hoc
donum. Tibi nominatim dictum credas atq ad oem̃
uirtutem intelligas referendum
quidem esse cupio nec sum bonus Ratio. In ualde
cupias res docebit Intense uoluntatis iudicium per-¬
seuerautia est Siue autem gratuitum dei donum
uirtus et profecto eam largitor ille sydereus nisi cõstan¬
tibus uix tribuit siue tantain Re ulle sunt partes
ingenii humain et cum intentione feruida res ege-¬
at cum et continua eget et diuturna Nam quod
studio queritur repente non prouenit Sic quocũq
te uerteris perseueranti opus est amio Omissis

Expanded text:
tatis actibus habitum spondet cuius quanta sit tatis actibus habitum spondet cuius quanta sit promissi fides experti sciunt, sed celesti sapientie sospitatrici optime, suisque consiliis atque auxiliis te virtutis, queve per hanc queritur salutis, debitorem statuas, sentiasque, pia confessione, grato animo, quodque est scriptum: “Nemo potest esse continens nisi Deus det” et hoc ipsum erat sapientie, scire cuius esset hoc donum tibi nominatim dictum credas, atque ad omnem virtutem intelligas referendum. Valde quidem esse cupio, nec sum, bonus. An valde cupias, res docebit; intense voluntatis indicium, perseverantia est. Sive autem gratuitum Dei donum virtus et profecto eam largitor ille sidereus, nisi constantibus vix tribuit, sive in tanta re ulle sunt partes ingenii humani, et cum intentione fervida res egeat, tum et continua eget et diuturna nam quod studio queritur, repente non provenit, sic, quocunque te verteris, perseveranti opus est animo. Omissis
Abbreviated transcription (Latin):
Uellem bonus esse si possem Ratio. Stude nam
poteris et si bona fide uis esse iam incipis sed segui-¬
ciem uita di enim minima rerum non habent̾.
gratis quid de uirtute speres qua nil in reb hom̃i
maius nil alcius Non tu illam quasi diuerticulũ
curarum sed ut certum atq unicum iter ad felicita¬
tem cogita uaca illi et insiste summo insu totoq
aniii pondere ueq uero temporis particulam ut
iocundo cuidam excercitio sed ut ordinario uite officio
quod te beatum et nullius egentem rei faciet uni-¬
uersui tempus omne studium impende quod reb
sepe uilissimis impendisti Et ad memoriam refer
illud sanumi magis efficaxq ꝙͣ compertum ꝟ̾bum
marci uarronis ex satirarum eius libro Si ꝙͣtum
opere sumpsisti inquit ut tuus pistor bonũ faceret
panem eius duodecimam philoz ophie dedisses ip̃e
bonus iam pridem esses factus Quod sic accipias
uelii non ut terrene philozophie que ex frequen-¬

Expanded text:
Vellem bonus esse si possem. Stude; nam Vellem bonus esse si possem. Stude; nam poteris; et, si bona fide vis esse, iam incipis, sed segnitiem vita. Si enim minima rerum non habentur gratis, quid de virtute speres, qua nil in rebus hominum maius est, nil altius? non tu illam quasi diverticulum curarum, sed ut rectum atque unicum iter ad felicitatem cogita; vaca illi et insiste summo nisu totoque animi pondere, neque vero temporis particulam, ut iucundo cuidam exercitio, sed ut ordinario vite officio, quod te beatum et nullius egentem rei faciet, universum tempus, omne studium impende, quod rebus sepe vilissimis impendisti; et ad memoriam refer illud sanum magisque efficax quam comptum verbum Marci Varronis, ex Satyrarum eius libro. “Si, quantum opere sumpsisti, inquit, ut tuus pistor bonum faceret panem, eius duodecimam philosophie dedisses, ipse bonus imapridem esses factus;” quod sic accipias velim, non ut terrene philosphie, que ex frequen
Abbreviated transcription (Latin):
le autem peruersitas sit uolentis Illud penitus nõ
licet cum uoluntas bona uirtutis Et mala uicii
radix sit Atq ita uirtutis iuopiam non patitur
nisi qui uult quia prima et maxima pars u̾tutis
est uelle Dolor. Quid ꝙ uirtutem uolo nec asse¬
quor Ratio. Multi se id putant uelle quod nolunt
Id nolle quod uolunt Sic quisqz se fallit seqz boni
auidum non modo aliis sed sibi eciam persuadere
nititur Nec cuiꝙͣ facilius persuadet ꝙͣ delectabilis
uera uirtus falsa uirtutis opinio sic delectat ut
et populum et amicos fallere et falli insuper dulce
sit Dolor. Scio me uelle nec posse bonum fieri¬
Ratio. Ut sit ita uelle non sufficit desiderio opus
est eoq non modico sed uehementi Uos autẽ mala
uestra feruentissime cupitis bona uultis tepidissiẽ
Unde fit ut diuites multi sint boni autem paucis-¬
sumi Nam quid miri est si cicius ad optatũ ardẽs¬
intentiõ ꝙͣ uoluntas lenta prouehitur Dolor.

Expanded text:
le autem perversitas sit volentis; illud penitus non le autem perversitas sit volentis; illud penitus non licet, ut non et voluntas bona virtutis, et mala vitii radix sit. Atque ita virtutis inopiam non patitur, nisi qui vult, quoniam prima et maxima pars virtutis est velle. Quid, quod virtutem volo nec assequor? Multi se id putant velle quod nolunt, id nolle quod volunt; sic quisque se fallit, seque boni avidum non modo aliis, sed sibi etiam, persuadere nititur, nec cuiquam facilius persuadet, quam delectabilis vera virtus. Falsa virtutis opinio sic delectat, ut et populum et amicos fallere, et falli insuper dulce sit. Scio me velle, nec posse ideo bonum fieri. Ut sit ita, velle non sufficit: desiderio opus est, eoque non modico, sed vehementi. Vos autem mala vestra ferventissime cupitis, bona vultis tepidissime, unde fit, ut divites multi sint, boni autem paucissimi; nam quid miri est, si citius ad optatum ardensntentio, quam voluntas lenta provehitur?
Abbreviated transcription (Latin):
Tuirtutis mops sum Ratio. Uerum
dampnum iustus dolor insi ꝙ omnes
alie mopie naturales aut fortuite
aut uiolente esse possunt hec una proculdubio
uoluntaria est Cetere autem uel in corpore uel in-¬
genio meroriaq uel eloquio seu exterius in rebus
sunt Quequidem ommia non qualia exoptantur
obueniunt sed qualia cuiusq sors tulerit hec una
autem in uoluntate consistit quam pro arbitrio
sibi quisq moderatur ac efficit Neq enim alia
potest esse homini uoluntas insi quam uult is cuiꝰ
illa est qua et hocipm̃ uult et quecũq uult alia
Alioquin si ut uirium utq ingenii siue eloquii siue
opum defectus inuite accidit sic accideret uolim¬
tatis Nec premio digna uirtus nec supplicio digna
esset iniquitas Nunc autem non uoluntas uobis
hec aut illa sed huius atq illius electio ac libertas
nascentibus data est que in bonum flexa bonos fa-¬
cit in diuersum malos uti licet hac ut libet Et¬
si ut bene uti libeat haud dubie dei donum ut ma-¬

Expanded text:
irtutis inops sum. Verum damnum iustus dolor, nisi quod alie omnes inopie naturales, aut fortuite, aut violente esse possunt, hec una proculdubio voluntaria est. Cetere namque vel in corpore, vel ingenio memoriaque vel eloquio, seu externis in rebus sunt, que quidem omnia, non qualia exoptantur obveniunt, sed qualia cuiusque sors tulerit; hec una autem in voluntate consistit, quam pro arbitrio sibi quisque moderatur atque efficit. Neque vero alia potest esse homini voluntas, nisi quam vult is, cuius illa est, qua et hoc ipsum vult, et quecunque vult alia. Alioquin, si ut virium, utque ingenii, sive eloquii, sive opum defectus invito accidit, sic accideret voluntatis, nec premio digna virtus, nec supplicio digna esset iniquitas. Nunc autem non voluntas vobis hec aut illa, sed huius atque illius electio ac libertas nascentibus data est, que in bonum flexa, bonos facit, in diversum, malos. Uti licet hac ut libet: etsi ut bene uti libeat haud dubie Dei donum, ut ma
Abbreviated transcription (Latin):
cum crescere desierint non consistent Et primo q̃¬
dem claniculum post apercius tandem ruent Des
res mortalium preter animum solum eque fugiũt
minus essent alias eunt alia que uel tenebris uel
tacito rapiunt uisu uel quoniam id quoq traditur
itineris iudicium caudis premunt Oan. Uires¬
rior Ratio. Quid faceres tiuis cogita uero quanta¬
rum ipse sis uirium Iste enim tue non sunt sed
hospicii ymino carceris tui uires uanum est autẽ
cum ip̃e sis fragilis forti habitaculo dicã melius
forti aduersario gloriari Sau. Uiribus meis letor¬
Ratio. Quid hic dicam nisi poeticum illud Mon
longum letabilemq leticie locuui uenient querele
Meministi ut is ip̃e tu ualidus quem bis modo me¬
moraui de suis uiribus in senectute conqueritur.

Expanded text:
cum crescere desierint, non consistent et primo qucum crescere desierint, non consistent et primo quidem clanculum, post apertius tandem ruent. Omnes res mortalium preter animum solum eque fugiunt, minus eunt animalia, que vel tenebris vel tacito repunt nisu vel, quoniam id quoque traditur, itineris indicium caudis premurior. Quid faceres tuis? Cogita vero quantarum ipse sis virium; iste enim non tue sunt, sed hospitii, immo carceris tui vires. Vanum est autem, cum ipse sis fragilis, forti habitaculo, dicam melius, forti adversario gloriari. Viribus meis letor. Quid hic dicam, nisi poeticum illud: Non longum letabere, inque letitie locum venient querele? Meministi ut is ipse tam validus, quem bis modo memoravi, de suis viribus in senectute conqueritur.
Abbreviated transcription (Latin):
cile Ratio. ynimo impossibilia permulta atq illᵈ
in primis Del qui in corpore spem posuit in altũ
scandat. Sau. Iam supra homimem uires sunt¬
Ratio. Hanc in re qui superior cunctis euaserit¬
multis tamen ammantibus inferior erit Gau.
Michil his uiribus metuendum Racio. ymino
nunc maxime in magnam enim uirium fidu-¬
ciam magnis uiribus attingitur fortuna Et
interdum ex quo congredi indignans ut osten-¬
dat ꝙͣ debile alias fragile aminal est homo
dum sibi eciam robustissimus uidetur Gyganteas
uires leui prelio confecit herculem ab hominibus
inuictum Uis latentis mali uicit Mylonem ipm̃
cunctis celebratum et cognitum Palestris arbor
una detinuit lacerandumq feris obtulit Si robur
illud eximium sine exemplo fisse quercus robori ĩ¬
par iuentum est Tu uiribus tuis fidis Gaud̾.
rum omnium hec est ut cum ad summnam perue-¬
nerint destendant Idqz non equo gressu Ascensus
enim lencior destensus preceps hee quoq uires

Expanded text:
cile. Immo impossibilia permulta atque illud cile. Immo impossibilia permulta atque illud in primis ut qui in corpore spem posuit in alto scandat. Iam supra hominem vires sunt. Hac in re qui superior cunctis homi, tamen animantibus inferior erit. Nichil his viribus metuendum. Immo nunc maxime! In magnam enim virium fiduciam magnis viribus accingitur fortuna et interdum ex equo congredi indignans, ut ostendat quam fragile animal est homo, dum sibi etiam robustissimus videtur, giganteos viros leni prelio confecit: Herculem ab hominibus invictum vis latentis mali vicit, Milonem ipsum cunctis celebratum et cognitum palestris arbor una detinuit lacerandumque feris obtulit. Sic robur illud eximium sine exemplo fisse quercus robori impar inventum est: tu viribus tuis fidis! Vires rum omnium hec est, ut cum ad summam pervenerint descendant idque non equo gressu: ascensus enim lentior, descensus preceps. He quoque vires,
Abbreviated transcription (Latin):
ĩrium satis ymmo multum contigit Ratio
Que de forma ac ualitudine dicta sunt
relege Similium siłis disciplina Gau.
Multum est uirium Ratio. Uide ne quid aggredi¬
are uirium fiducia quo. in bellicis appareas Gau.
Habunde est uirium Rea. Taurma est gloria
Sau. Plurimum est uirium Racio plusculum
elephanti Gau. Dirium nimis est Ra. facile
crediderim id quidem superexcessus autẽ in uiciũ
uergit seu ip̃m est uicium Gau. Nlimis est uiriũ¬
Ratio. Numietas hec si ad mediocritatem redeat
bene erit Quid si ad defectum transeat Quid si hoc
robur fragilitas insignis excipiat Crede michi
Nulle tante usꝙ corporum uires que uel labore ĩ¬
modico uel morbo acri uel cuncta uiucente senio
non fraugantur Infatigabilis et inuicta animi
uis est Gau. Ingens robut est corporis Ratio.
Memo mnylone robustior clariores multi Gau.
Uastum et preualidum corpus est Racꝰ. Prestan-¬
tissima rerum uirtus mole corporea non eget in
aninus habitans Gau. Nichil his uiribus diffi-¬

Expanded text:
irium satis, immo multum contigit. Que de forma ac valitudine dicta sunt relege: similium similis disciplina est. Multum est virium. Vide ne quid aggrediare virium fiducia, quo imbecillis appareas. Abunde est virium. Taurina gloria est. Plurimum est virium. Plusculum elephanti. Virium est nimis. Facile crediderim id quidem; superexcessus autem in vitium vergit, seu ipsum est vitium. Nimis est virium. Nimietas hec, si ad mediocritatem redeat, bene erit; quid si ad defectum transeat, quid si hoc robur fragilitas insignis excipiat? Crede michi, nulle tante usquam corporum vires, que vel labore immodico vel morbo acri vel cuncta vincente senio non frangantur; infatigabilis et invicta vis animi est. Ingens robur corporis est. Nemo Milone robustior, clariores multi. Vastum et prevalidum corpus est. Prestantissima rerum virtus mole corporea non eget, in animis habitans. Nichil his viribus diffi
Abbreviated transcription (Latin):
magna pericula magnaq premia consopitur ubi ad
ista respexeris redibit uigor ad animum fugiet sõp/¬
mis ab oculis cogitantis quantum nunc eciam super-¬
est imperfecti quantum transierit ociosi Quod quia
non fit longas etates inutiles effluxisse ꝯspicimus
et senes attouitos acstupentes dicere Quid hic in
tot annis egimus commedimus bibimus dormiuimg
sero tandem experrecti sumus Cuius mali precipua
causa est torpor iste quem quereris abigendus in tem¬
pore stimulis industrie freno prouidencie ne cunc¬
tando ad inglorium finem cũ multitudine rapiaris.

Expanded text:
magna pericula, magnaque premia consopitur? ubi ad magna pericula, magnaque premia consopitur? ubi ad ista respexeris, redibit vigor ad animum, fugiet somnus ab oculis, cogitantis quantum nunc etiam superet imperfecti, quantum transierit otiosi; quod quia non fit, longas etates inutiles effluxisse conspicimus et senes attonitos ac stupentes dicere: “quid hic in tot annis egimus? Comedimus, bibimus, dormivimus, sero tandem experrecti sumus.” Cuius mali precipua causa est torpor iste, quem quereris: abigendus in tempore, stimulis industrie, freno providentie, ne cunctando ad inglorium finem, cum multitudine, rapiaris.
Abbreviated transcription (Latin):
si post gule studium pregrauatumqz cor-¬
pusculum animi torpor obrepat/ Dolor.¬
Anuin aggiauor torpore Ratio. Corpor hic eximꝑfecta
uoluntate oritur mox ut bonum bene uelle ceperis
ardor erit atq impetus qui cum ad multa sit pessi-¬
mus est optimus ad uirtutem Dolor. Torpeo et ad
bona opera letus assurgo Ratio. Est torpor quidem
aninus insitus nec miuus ardor quidem generosa
pars anime sed et hic ardor accenditur et ille torpor
excutitur fuga temporis intellecta que tanta est ut
uix metiri eam ꝙͣuis celer animus possit et spe u̾tutis
adamata que talis est ut si corporeis oculis cerin poss
quod uult plato mirum sui amorem paritura esset
Hinc te amor igitur illinc metus excitet utraq res
in sompnis Neqz qui amat enim neq qui metuit
torpere solet Et tamen hoc ip̃m̃ nec torpor soporqz uos
noxios premat ad diuinas laudes surgentes nocte pre-¬
camini Non est sompno locus aut mercie ubi uos hĩc
mors territat hic honestas allicit Quis enĩ inter

Expanded text:
si post gule studium pregravatumque corpusculum, animi torpor obrepat? Animi aggravor torpore. Torpor hic ex imperfecta voluntate oritur; mox ut bonum velle ceperis, ardor erit atque impetus, qui cum ad multa sit pessimus, est optimus ad virtutem. Torpeo et ad bona opera lentus assurgo. Est torpor quidem animis insitus, nec minus ardor quidam generosa pars anime; sed et hic ardor accenditur, et ille torpor excutitur, fuga temporis intellecta que tanta est, ut vix metiri eam quamvis celer animus possit, et specie virtutis adamata que talis est, ut si corporeis oculis cerni posset, quod vult Plato, mirum sui amorem paritura esset. Hinc te amor igitur, illinc metus excitet, utraque res insomnis; neque qui amat enim, neque qui metuit torpere solet; et tamen hoc ipsum, ne torpor soporque vos noxius premat, ad divinas laudes surgentes nocte precamini. Non est somno locus aut inertie, ubi vos hinc mors territat, hinc honestas allicit. Quis enim inter
Abbreviated transcription (Latin):
rie cõmittendi cerebroq non armario concludendi sũt
alioquin uel librario publico uel armario ip̃o neno¬
seruo Ratio. Nultos in uinculis tenes qui si for-¬
san erumperent et loqui possent ad iudicium te pri-¬
uati carceris euocarent nunc flent taciti multa
quidem nominatim illud quod Persepe unus mers
affluit auarus quibus multi egeant studiosi.

Expanded text:
rie committendi cerebroque, non armario, concludendi sunt; rie committendi cerebroque, non armario, concludendi sunt; alioquin vel librario publico vel armario ipso servo. Multos in vinculis tenes, qui si forsan erumperent et loqui possent ad iudicium te privati carceris evocarent; nunc flent taciti multa quidem, nominatim illud quod persepe unus iners affluit avarus, quibus multi egeant studiosi. 44
Abbreviated transcription (Latin):
questrandi erunt Utendumq melioribus et ca-¬
uendum ne qui forsan in tempori futuri essent
intempestiui obsint Gaudiũ. Multi et uarii michi
fallit sepe uiatorem uiaꝵ multi-¬
plicitas ut qui uno calle certus ibat hesit in biuio
multoqz maior est error triuii aut quadruui Sic
sepe qui librum unum efficaciter legisset inuitiliter
multos aperuit euoluitq multa sunt onerosa dis-¬
centibus pauca sufficiunt Nimia utrisq sunt ĩ¬
portuna sed fortioribus humeris subnectantur agi-¬
lius Gaudium. Librorum nobilium magnũ nu-¬
merun contraxi Ratio. Librorum nuuero nemo
qui nunc occurrat preter regem illum egiptium no-¬
bilitatus est Neq id sibi tam numerus dedit ꝙͣ fa-¬
mosa translatio Haud dubie mirum opus tot inge-¬
morum nisi unius post ingenii miraculum maius
esset calle alio niti oporteret ut ex libris gloriã q̃ras
non habendi sed nostendi neq bibliothece sed memo-¬

Expanded text:
questrandi erunt utendumque melioribus et caquestrandi erunt utendumque melioribus et cavendum ne qui forsan in tempore profuturi essent intempestivi obsint. Multi et varii michi Fallit sepe viarum multiplicitas viatorem et qui uno calle certus ibat, hesit in bivio multoque maior est trivii error aut quadrivii; sic sepe qui librum unum efficaciter elegisset, inutiliter multos aperuit evolvitque. Multa sunt onerosa discentibus, doctis pauca sufficiunt; nimia utrisque sunt importuna, sed fortioribus humeris subvectantur agilius. Librorum nobilium magnum numerum contraxi. Librorum numero nemo qui nunc occurrat preter regem illum Egyptium nobilitatus est neque id sibi tam numerus dedit, quam famosa translatio; haud dubie mirum opus tot ingeniorum, nisi unius post ingenii miraculum maius esset. Calle alio niti oportet, ut ex libris gloriam queras; non habendi sed noscendi, neque bibliothece sed memo
Abbreviated transcription (Latin):
Cũq ulla de Re mencio incidit hic liber inquiunt
in armario meo est hoc tantum idq sufficere opi¬
nantes quasi simul in pectore sit elato supercilio
conticescint Ridiculum genus Gaudium. Libris
affluo Ratio. Qrͣ mallem iugenio et eloquencia
et doctrina multoq maxime innocencia et u̾tute
Ged hec uenalia non habentur ut libri Et si ha¬
berentur nescio an emptores totidem repertura-
quot libri Illi enim muros uestiunt hec animos
qui quoniam oculis non uidentur ab hominibus
negliguntur At profecto si librorum copia doctos
faceret aut bonos doctissimi omnium atq optimi
esse possent qui ditissimi Cuius sepe contrarium
uidemus Gaudium. Adminicula ad discendum
libros habeo Ratio. Uide autemi ne impedinẽta
sint pocius Nonnullis ad pincendum multitudo
bellatorum sic librorum multitudo multis ad dis¬
cendum nocuit Et ex copia ut fit inopia orta est
Qui si ultra assint non abiciendi equidem sed se-¬

Expanded text:
cumque ulla de re mentio incidit, “hic liber” inquiunt cumque ulla de re mentio incidit, “hic liber” inquiunt “in armario meo est”: hoc tantum idque sufficere opinantes, quasi simul in pectore sit, elato supercilio conticescunt. Ridiculum genus! Libris affluo. Quam mallem ingenio et eloquentia et doctrina multoque maxime innocentia et virtute! Sed hec venalia non habentur ut libri et si haberentur nescio an emptores totidem reperturi quot libri. Illi enim muros vestiunt, hec animos, qui, quoniam oculis non videntur ab hominibus, negliguntur. At profecto si librorum copia doctos faceret aut bonos, doctissimi omnium atque optimi sepe esse possent qui ditissimi, cuius sepe contrarium videmus. Adminicula ad discendum libros habeo. Vide autem ne impedimenta sint potius: ut nonnullis ad vincendum multitudo bellatorum, sic librorum multitudo multis ad discendum nocuit et ex copia, ut fit, inopia orta est; qui si ultro adsint non abiciendi equidem, sed se
Abbreviated transcription (Latin):
textoribus nõnulli fere arcium licencia tanta est
cum sit in aliis leue periculum in hac graue Sine
delectu tamen ad scribendumi Riuint ommes Et
cinicta uastantibus certa sunt precia Nec uero al.¬
non hec scriptorum magis humano more lucra cap¬
tancium ꝙͣ studiosorum publicisq rebus presiden¬
cium culpa est quibus nulla unꝙͣ Rei huius fuit
cura obliti quid Eusebio palestine Constantinus
muuxerit ut libri scilicet non nsi ab artificib hysq
antiquariis et perfecte artem scientibus scriberentur¬
Gaudiũ. Librorum bona copia est Ratio. Quid
si capax animus non est meministi Sabynum illum
apud Senecam seruorum suorum stiencia gloriantẽ
Quid inter te atq illum interest nisi ꝙ aliqnͣto
tu stulcior Uterq quidem alieno Uerum ille ser-¬
uorum et certe suorum At tu librorum nil ad te
pertinencium ingenio gloriaris Sunt qui quidquid
in libris scriptum domi habent nosse sibi uideantur

Expanded text:
textoribus, non ulli fere artium tanta licentia est, textoribus, non ulli fere artium tanta licentia est, cum sit in aliis leve periculum, in hac grave. Sine delectu tamen ad scribendum ruunt omnes et cuncta vastantibus certa sunt pretia. Nec vero hec scriptorum magis humano more lucra captantium quam studiosorum publicisque rebus presidentium culpa est, quibus nulla unquam rei huius cura fuit, oblitis quid Eusebio Palestine Constantinus iunxerit, ut libri scilicet non nisi ab artificibus iisque antiquariis et perfecte artem scientibus scriberentur. Librorum bona copia est. Quid si capax animus non est? Meministi Sabinum illum apud Senecam servorum suorum scientia gloriantem: quid inter te atque illum interest, nisi quod aliquanto tu stultior? Uterque equidem alieno, verum ille servorum et certe suorum, at tu librorum nil ad te pertinentium ingenio gloriaris. Sunt qui quicquid in libris scriptum domi habent nosse sibi videantur
Abbreviated transcription (Latin):
in agris aut in siluis sed in maxima florentissimaq
et quod stupeas urbe scala al. ytalia neq is pastor
arator ue sed pir nobilis magniq apud suos ciues
loci qui iuraret magno se precio empturum Quis
unꝙͣ suam patriam litteratus incoleret aut intraret
O uox saxei pectoris fertur tale aliquid sensisse li-¬
imus alias Lucimus infestus litteris ut scriptum
est quas uirus ac pestem publicam nominabat
Sed origo illum rustica forsan excuset Et si enim
usq ad cesareum nomen ascendisset naturã tamẽ
non exueret Uerum est enim illud flacci fortu-¬
na non mutat genus Ded quid nobilibus uris
dicam qui non modo perire litteras paciuntur s
exoptant uotis equidem hic rei pulcerrime contẽp-¬
tus atq hoc odium breui nos in profundum igno¬
rancie demerserint Accedent ne a proposito deerr̃e
et scriptores nulla frenati lege nullo probati exami-¬
ne nullo iudicio electi non fabris non agricolis nõ

Expanded text:
in agris aut in silvis, sed in maxima florentissimaque in agris aut in silvis, sed in maxima florentissimaque et, quod stupeas, urbe Italie neque is pastor aratorve, sed vir nobilis magnique apud suos cives loci, qui iuraret se magno pretio empturum ne quis unquam suam patriam literatus incoleret aut intraret. O vox saxei pectoris! Fertur tale aliquid sensisse Licinius infestus literis, ut scriptum est, quas virus ac pestem publicam nominabat. Sed origo illum rustica forsan excuset; etsi enim usque ad Cesarem nomen ascendisset, naturam tamen non exuerat. Verum est enim illud Flacci: Fortuna non mutat genus. Sed quid de nobilibus vestris dicam, qui non modo perire literas patiuntur, sed exoptant votis? Equidem huius rei pulcherrime contemptus atque odium brevi vos in profundum ignorantie demerserint. Accedunt, ne a proposito deerrem, et scriptores nulla frenati lege, nullo probati examine, nullo iudicio electi; non fabris, non agricolis, non
Abbreviated transcription (Latin):
torum infancia Rerum substancia non lateret Nunc
confugis exemplaribus et exemplis unum scribere
polliciti sic aliud scribunt ut quod ip̃e dictaueris
non cognoscas Et si redeat ticero aut lyuius multiq
alii ueterum illustrium ante omnes plinus 2ͣ
sua scripta Relegentes intelligerent et non passim
hesitantes nunc aliena crederent esse nũc barbara
Inter humanarum inuentionum tot ruinas Littere
sacre stant Tum maiore hominum studio Tuin uel
maxime protegente sua sancta poemata suas scãs
historias diuinasq suas leges auctore illarum deo
suamq perhennitatem suis inuentionibus largientẽ
Reliquarum nobilissime pereunt Et iam magna ex
parte periere Gic ingentis dampni nullum est
Remedium quia nullus est sensus neq id nouumi hac
in re uirtutum et morum dampna ingencia negligũt᷑.
cum tanto studio minoribus occurratur litteraꝵ
iacturam inter minimas nuimeratis al. nuimerant¬
Sunt qui numerent inter lucra Fuit imper non

Expanded text:
toris infantia, rerum substantia non lateret! Nunc toris infantia, rerum substantia non lateret! Nunc confusis exemplaribus et exemplis, unum scribere polliciti, sic aliud scribunt, ut quod ipse dictaveris non agnoscas. An si redeat Cicero aut Livius multique alii veterum illustrium, ante omnes Plinius Secundus, sua scripta relegentes, intelligent et non passim hesitantes, nunc aliena credent esse, nunc barbara? Inter humanarum inventionum tot ruinas litere sacre stant, cum maiore hominum studio, tum vel maxime protegente sua sancta poemata, suas sanctas historias divinasque suas leges auctore illarum Deo suamque perennitatem suis inventionibus largiente; reliquorum nobilissime pereunt et iam magna ex parte periere. Sic ingentis damni nullum est remedium quia nullus est sensus neque id novum hac in re, et virtutum et morum damna ingentia negliguntur: cum tanto studio minoribus occurratur, literarum iacturam inter minimas numeratis; sunt qui numerent inter lucra. Fuit nuper non
Abbreviated transcription (Latin):
doctis editi Illi quidem Religioni ac pietati et diuinis
literis hn nature ac uisticie morbusq et liberalibus
disciplinis seu historie Rerumq gestarum fidei omnes
pero aduersi In quibus omnibus et presertim pri-¬
mis ubi maioribus agitur de Rebus et uera falsis ĩ¬
mixta sunt perdifficilis ac periculosa discretio es⁊
Utiq ad plenum auctorum constet integritas quis
scriptorum insciencie mercieq medebitur corrũpenti
omnia miscenti Cuius metu multa iam ut auguror
a magnis operibus clara ingenia Refixerunt Me-¬
ritoq id patitur ignauissima etas hec culme solli-¬
cita litterarum negligens et coquos examinans
non scriptores quisquis itaq piugere aliquid ĩ mẽ-¬
branis manuq calamum uersare didicerit sc̃ptor
habebitur doctrine omnis ignarus expers ingenii
artis egens Non quero iam nec queror orthogra¬
phiam que pridem interiit qualitercũq utiuam¬
al nunc scriberent que iubentur apparerent sc̃p-¬

Expanded text:
doctis editi. Illi quidem religioni ac pietati et divinis doctis editi. Illi quidem religioni ac pietati et divinis literis, hi nature ac iustitie moribusque et liberalibus disciplinis seu historie rerumque gestarum fidei, omnes autem vero adversi inque omnibus et presertim primis ubi maioribus agitur de rebus et vera falsis immixta sunt, perdifficilis ac periculosa discretio est. Ut ad plenum auctorum constet integritas, quis scriptorum inscitie inertieque medebitur corrumpenti omnia miscentique? Cuius metu multa iam, ut auguror, a magnis operibus clara ingenia refrixerunt meritoque id patitur ignavissima etas hec, culine sollicita, literarum negligens et coquos examinans, non scriptores. Quisquis itaque pingere aliquid in membranis manuque calamum versare didicerit, scriptor habebitur, doctrine omnis ignarus, expers ingenii, artis egens. Non quero iam nec queror orthographiam, que pridem interiit: qualitercunque utinam scriberent, quod iubentur! Appareret scrip
Abbreviated transcription (Latin):
uoluminum duo et sexaginta nullia librorum fuisse
legimus quos omnes Gordiano iuniori cuius patri
fuisset amicissimus ille moriens reliquit Magna
prorsus hereditas et multis suffectura ingeniis
Unum uero quis dubitet oppressura Quid hinc
autem queso si nil aliud egisset in uita nullum illi
uel scribendi studium fuisset uel querendi labor
Nichil omnium tot uoluminibus comprehensorum
legere atq intelligere laborasset An non satis ha¬
buit negocii libros ip̃os ac diuersorum librorum
titulos et auctorum nomina et uoluminũ formas
nuimerumq cognostere Pulchra uero ars que de
philozopho librarium facit Crede michi non est
hoc nutrire striptoris al. scriptis ingenium s necare
mole Rerum atq obruere uel fortasse more tantaleo¬
Mediis in undis siti animam torquere rebus attomi-¬
tam degustantem nichil atq omnibus inhiantem¬
Gaudium. Libri inuumerabiles sunt michi Ratio.
Et errores inuumeri quidam ab impiis Alii ab in-¬

Expanded text:
voluminum, duo et sexaginta milia librorum fuisse voluminum, duo et sexaginta milia librorum fuisse legimus, quos omnes Gordiano iuniori, cuius patri fuisset amicissimus, ille moriens reliquit. Magna prorsus hereditas et multis suffectura ingeniis: num vero quis dubitet oppressura? Quid hic autem, queso, si nil aliud egisset in vita, nullum illi vel scribendi studium fuisset vel querendi labor, nichil omnium tot voluminibus comprehensorum legere atque intelligere laborasset? An non satis habuit negotii libros ipsos ac librorum titulos et auctorum nomina et voluminum formas numerumque cognoscere? Pulchra vero ars, que de philosopho librarium facit: crede michi, non est hoc nutrire scriptis ingenium, sed necare mole rerum et obruere, vel fortasse mediis in undis more Tantaleo siti animam torquere, rebus attonitam, degustantem nichil atque omnibus inhiantem. Libri innumerabiles sunt michi. Et errores innumeri, quidam ab impiis, alii ab in
Abbreviated transcription (Latin):
Maior ne tibi ꝙͣ ꝑtholomeo philadelpho regi egipti
ꝙͣ alexandrine bibliothece quadraginta librorum
millia coaceruasse compertum est Qui tamen diuer¬
sis ex locis diu magno studio quesiti simul omnes
arserunt Quod elegancie rerum alias Reguni¬
cureqz opus egregium fuisse ait Lyuius Quem
Seneca reprehendit non id elegancie cureqz Regie
opus diceus sed studiose luxurie ynnuo ne id quidem
ed sepam conquesitis spectaculis maniter ostentañte
Et liuii tamen dictum et ꝑtholomey factum utrũq
forsitan Regie opes excusent et in longum publicis
usibus prospiciens regis intentio In hoc certe lauda-¬
bilis ꝙ sacras litteras mundo non utiles modo sed
necessarias suuma diligentia atq impensa perelec¬
tos ad tantum opus uiros in grecam linguam ex he¬
brayce fonte tranffudit At quid facias priuatis nõ
equantibus sed superantibus apparatus regior Se/¬
reno equidem samnonyco doctrine uiro ingentis sed
maioris cure plurnuarum litterarum sed plurium

Expanded text:
Maiorne tibi quam Ptolemeo Philadelpho regi Egypti? Quem Alexandrine bibliothece quadraginta librorum milia coacervasse compertum est, qui tamen diversis ex locis diu magno studio quesiti, simul omnes arserunt; quod elegantie regum cureque opus egregium fuisse ait Livius, quem Seneca reprehendit, non id elegantie cureque regie opus dicens sed studiose luxurie, immo ne id quidem, sed seipsam conquisitis spectaculis inaniter ostentantis. Et Livii tamen dictum et Ptolemei factum, utrumque forsitan regie opes excusent; et in longum publicis usibus prospiciens regis intentio in hoc certe laudabilis, quod sacras literas mundo non utiles modo, sed necessarias, summa diligentia atque impensa per electos ad tantum opus viros in Grecam linguam ex Hebraico fonte transfudit. At quid facias privatis, non equantibus sed superantibus apparatus regios? Sereno equidem Sammonico doctrine viro ingentis sed maioris cure, plurimarum literarum sed plurium
Abbreviated transcription (Latin):
Tunc senex fronte nichil mota Quid inquit refert
fili apud te arena ue an pecunia fuit Memorabile
dictum preclareqz sentencie Dic quidem apud mul-¬
tos ociosa pecunia est iulq agit aliud uisi ꝙ locum
occupat atq animum Apud plures male atq Im-¬
probe operosa Apud paucos demum fructuosa Dolor.
amisi pecuniam quam amabam Ratio.Turpi amo-¬
re Relaxatus es Nam amor pecunie auaricia est minꝯ
hanc amabis minus hauc optabis Nam et illud
Satyricum experimento cognitum Ꝙ minus hanc
optat qui non habet Optanda autem amissio est
magiui eciam bomi cui inseparabiliter malum maiꝯ
adiunctum sit Dolor. Amisi dulce uite presidium¬
Ratio. Quid scis an amarum pocius excidium plu-¬
res multo propter opes ꝙͣ propter inopiam periere.

Expanded text:
Tum senex, fronte nichil mota, “quid, inquit, refert, Tum senex, fronte nichil mota, “quid, inquit, refert, fili, apud te harenane an pecunia pleni sint?” Memorabile dictum, preclareque sententie: si quidem apud multos otiosa pecunia est, nilque agit aliud, nisi quod locum occupat atque animum, apud plures male atque improbe operosa, apud paucos demum fructuosa est. Amisi pecuniam quam amabam. Turpi amore relaxatus es: nam amor pecunie avaritia est. Minus hanc amabis, minus hanc optabis: nam et illud Satyricum experimento cognitum, quod “minus hanc optat qui non habet”: optanda autem amissio est magni etiam boni, cui inseparabiliter malum maius adiunctum sit. Amisi dulce vite presidium. Quid scis an amarum potius excidium? Plures multo propter opes quam propter inopiam periere.
Abbreviated transcription (Latin):
tione iam simplici sed stupore plemus atq extasi tha-¬
lauium atq arculam festinus adiit ubi cum exteriꝯ
nil nutatum cerneret parumper ammo ꝯquieuit
Et quoniam collegarum presentia ac festinatio am-¬
plius non sinebat raptim arculam aperuit sacculisq
conspectis solito more turgentibus atq obstrusis iã
securus abiit/ Mox negotio publico expedito doniũ
rediens in thalamo se inclusit artulam aperuit
sacculos introspexit aurumq in arenam uersum Re-¬
periens exclamauit accurrit pater Et quid inquit
Rei est fili quid quereris aut quid fles Amisi inquit
ille pecumam quam multis quesitam uigiliis mul-¬
tisq laboribus in hiis sacculis dimiseram Spoliatꝰ
tua sum in domo pater Ad hec genitor quomodo ait
spoliatus es Nonne sacculos omnes plenos uideo Ille
autem gemens Arena inquit pater non pecunia est
Siul hec dicens apertos patri sacculos ostentabat

Expanded text:
tione iam simplici, sed stupore plenus atque extasi thatione iam simplici, sed stupore plenus atque extasi thalamum atque arculam festinus adiit, ubi cum exterius nil mutatum cerneret, parumper animo conquievit. Et quoniam collegarum presentia ac festinatio amplius non sinebant, raptim arculam aperuit, sacculisque conspectis solito more turgentibus atque obstrusis, iam securus abiit; mox negotio publico expedito, domum rediens, in thalamo se inclusit, arculam aperuit, sacculos introspexit, aurumque in harenam versum reperiens exclamavit! Accurrit pater, et “quid inquit rei est, fili? Quid queris, aut quid fles?” “Amisi inquit ille pecuniam, quam multis quesitam vigiliis, multisque laboribus in his sacculis dimiseram, spoliatus tua sum in domo, pater!”. Ad hec genitor “quomodo, ait, spoliatus es? nonne sacculos omnes plenos video?” Ille autem gemens: “Harena, inquit, pater non pecunia est”. Simul hec dicens, apertos patri sacculos ostentabat.
Abbreviated transcription (Latin):
speciosam ultimo donũ amplami sed minime cultam
nouit auxit edificiis et picturis insignibus adornauit
muniuitq rebus omnibus que liberalis et lauta et
habundans uita exigit multa preterea pauperibus de-¬
dit Sacculos uero in quibus illud filii aurum fuerat
arena lapillisq flumineis plenos obstructosq et obse-¬
rata oninia quo prius in statu fuerant dimisit Que
cuucta breuissimo tempore gesta sunt cum et uolũtas
egregii senis et pecunia prompta esset/ Redeunti de hĩc
filio fratres obuii fuerunt quorum ille occursu hesit
uestes atq habitum miratus quales antea non ui-¬
disset quesluitqz cuius essent equi, unde ille uestes
Leti atq omnium ignari simplicitate puerili do¬
mini patris esse multosq alios domi in stabulo sub-¬
stitisse dixerunt Utrumq eciam parentem multi¬
plici et regio esse uestitu indutum magis ille ma¬
gisq singula mirari Inde ubi paterne domus limẽ

Expanded text:
speciosam, ultimo domum amplam, sed minime cultam, speciosam, ultimo domum amplam, sed minime cultam, novis auxit edificiis, et picturis insignibus adornavit munivitque rebus omnibus, quas liberalis et lauta et abundans vita exigit. Multa preterea pauperibus dedit. Sacculos vero in quibus aurum illud filii fuerat, harena lapillisque flumineis plenos obstrictosque, et obserata omniaque quo prius in statu fuerant, dimisit. Que cuncta brevissimo tempore gesta sunt, quod et voluntas egregii senis et pecunia prompta esset. Redeunti dehinc filio fratres obvii fuere, quorum ille occursu hesit, indumenta atque habitum miratus, qualem antea non vidisset, quesivitque cuius essent equi, unde ille vestes; leti atque omnium ignari, simplicitate puerili, domini patris esse, multosque alios domi in stabulo substitisse dixerunt, utrunque etiam parentem multiplici ac regio esse vestitu; magis ille magisque singula cepit mirari; inde, ubi paterne domus limen
Abbreviated transcription (Latin):
nas opes multumq auri queslerat Et erat mirum
uisu in patre sene iuuenilis largitas in iuuene filio
senilis tenacitas Sepe illum pater hortabatur ne
suum ingenium fraudaret ne pietatis obliuisceret᷑
ac famne neue in comparationem auri et decus et
debitum et naturalia sibi iura uilescerent Deniq
ut sibimet et annose matri et fratribus paruis et
consanguiueis et amicis et egentibus prodesse aliqñ
diuicias suas uellet In hos enim usus non in custo-¬
diam tantum ac supplicium partas esse/ Dicebat
hoc pater Bed frustra uel surdo canitur uel auaro
Contigit tandem pro Re publica filium abesse et
cum electis uiris ad Romanum pontificẽ proficisci
Quo digresso statim pater occasione arrepta nouis
thalamy arculeq claiubus introgressus thesaurum
nulli utilem e latebris eruit seq et coniugem et fi-¬
lios familiamqz omnem exquisitissime induit Euit
equos ornatissimos uasaq argentea suppellectilem

Expanded text:
nas opes multumque auri quesierat, et erat mirum nas opes multumque auri quesierat, et erat mirum visu, in patre sene iuvenilis largitas, et in iuvene filio senilis tenacitas. Sepe illum pater hortabatur, ne suum genium fraudaret, ne pietatis oblivisceretur ac fame, neve, in comparationem auri, et decus et debitum et naturalia sibi iura vilescerent, denique ut sibimet et annose matri, et fratribus parvis, et consanguineis, et amicis, et egentibus prodesse aliquando divitias suas vellet. In hos enim usus, non custodiam tantum ac supplicium partas esse dicebat; hoc pater, sed frustra vel surdo canitur vel avaro. Contingit tandem pro Republica filium abesse, et cum electis viris ad Romanum pontificem proficisci, quo digresso, statim pater, occasione arrepta, novis thalami arculeque clavibus introgressus, thesaurum nulli utile e latebris eruit, seque coniugem et filios familiamque omnem exquisitissime induit, emit equos ornatissimos, vasa argentea, suppellectilem
Abbreviated transcription (Latin):
riosa cupiditas fecit Omnia facere atq omia pati
iubens sola ut pecunia cumuletur ac seruet᷑. Itaq¬
q̃ in oportunitates ususq hominum iuuenta erat in
metum ac sollicitudinem uersa est Timere et angi
et circumspicere domorum incendia furum insidias
seruorum fugam neq aliis prodesse neq sibi Sed exa¬
nme tantum et inutile aurum incubare hee diuicie
uestre sunt Dolor. Pecuniam domi dimissam ab-¬
stulit nescio quis Ratio. Uile et caducum est et certe
non proprium quod furto uel ui eripi potest Dolor.
Pecuuiam in loculis consignatam non Inuenio l̃atio.
Dicam tibi non antiquam rem fuit imper apud yta -¬
los nobilis et egregius quidam uir possessionũ antiquaꝵ
diues satis dicior uirtutum sed pecunie non ita ut cuius
non custos sed dispensator ac dominus esse didicisset
Erat illi filius primogenitus fori negotiis apprime
industrius qui uigili cura et parcimonia ingenti mag¬

Expanded text:
riosa cupiditas fecit, omnia facere atque omnia pati riosa cupiditas fecit, omnia facere atque omnia pati iubens, sola ut pecunia cumuletur ac servetur. Itaque in opportunitates ususque hominum inventa erat, in metum ac sollicitudinem versa est. Timere et angi et circumspicere domorum incendia, furum insidias, et servorum fugam, neque aliis prodesse neque sibi, sed exanime tantum et inutile aurum incubare: he divitie vestre sunt. Pecuniam, domi dimissam, abstulit nescio quis. Vile et caducum est, et certe non proprium quod furto vel vi eripi potest. Pecuniam in loculis consignatam non invenio. Dicam tibi non antiquam rem. Fuit nuper apud Italos nobilis et egregius quidam vir, possessionum antiquarum dives satis, ditior virtutum, sed pecunie non ita, ut cuius non custos, sed dispensator ac dominus esse didicisset. Erat illi filius primogenitus, fori negotiis apprime industrius, qui, vigili cura et parsimonia ingenti, mag
Abbreviated transcription (Latin):
tutem non in rebus esse sed in animis nec amato-¬
rem pecumie nec osorem sed absentis ꝯtemptorem
presentisq dispensatorem egregium magnum alias¬
amnum putes hanc sententiam me dictante sc̃p¬
sit cycero Cum amorem enim diuiciarum angusti
paruiq anmi dixisset adiunxit Et nichil inquit ho-¬
nestius magnificentiusq ꝙͣ pecuniam contempnere
si non habeas et si habeas ad beneficenciam libera¬
litatemq conferre Utor in re certa claris testib
Et o nunc alias utinam michi simulqz illis oĩbus
fides esset Nusꝙ enim genus humauum tam incre-¬
dulum seu tam surdum esse inexhaustus labor homi
querendiq ardor terrasqz et maria persans probat
auaricia atq amore cultuq diuiciarum non modo
uirtutibus sed uite odiuin indictum Dolor. Pe-¬
cuniam magnam amisi Ratio. Magnum pondus
et durum et graue simul custodis officium ut inci-¬
piens dixi Nempe de dominis nos custodes impe¬

Expanded text:
tutem, non in rebus esse, sed in animis. Nec amatotutem, non in rebus esse, sed in animis. Nec amatorem pecunie nec osorem, sed absentis contemptorem presentisque dispensatorem egregium, magnum putes.” Hanc sententiam me dictante scripsit Cicero; cum amorem enim divitiarum angusti parvique animi dixisset, adiunxit: “Et nichil, inquit, honestius magnificentiusque quam pecuniam contemnere, si non habeas, et si habeas ad beneficentiam liberalitatemque conferre”. Utor in re certa claris testibus, et o utinam michi simulque illis omnibus fides esset! Nusquam enim humanum genus tam incredulum, seu tam surdum esset, inexhaustus labor hominum, querendique ardor terrasque et maria versans, probat, avaritia atque amore cultuque divitiarum non modo virtutibus, sed vite odium indictum. Pecuniam magnam amisi. Magnum pondus, et durum et grave simul custodis officium, ut incipiens dixi. Nempe de dominis vos custodes impe