comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tota lex pendet et prophete.
Hic est fructus noster. De fru¬
ctu itaq nobis mandans:
hec mando inquit uob. ut
diligatis inuicem. Tnde
et apłs paulus. cũ contra car¬
nis opera commendare fruc¬
posuit. Fructus inquit sp̃s.
caritas ẽ. Ac deinde cetera
tanquam ex isto capite ex¬
orta et religata contexuit.
Que sunt : Gaudrum. pax:
longanmitas. benignitas:
bonitas. fides: mansuecudo.
continentia. Quis autẽbe¬
ne gaudet: qui bonũ ñ dili¬
git. unde gaudet: Quis pa-¬
dem ueram nisi cũ illo potest
habere.quẽ ueracit᷑ diligit.:
Quis ẽ longamimis. in bono
perseueranter manendo:isi
ferueat diligendo: Quis est
benignus: nisi diligat cui opi¬
tulatur: Quis bonus:nisi di¬
ligendo efficiatur: Quis sa¬
lubriter fidelis: nisi ea fide qͣ

Expanded text:
ota Lex pendet et Prophetae : hic est fructus noster. De fructu itaque nobis mandans, Hdiligatis invicem. Unde et apostolus Paulus cum contra opera carnis commendare frucposuit, Fructus, inquit, spiritus charitas est: ac deinde caetera tanquam ex isto capite exorta et religata contexuit, quae sunt, gaudium, pax, longanimitas, benignitas, bonitas, fides, mansuetudo, continentia . Quis autem bene gaudet, qui bonum non diligit unde gaudet? Quis pacem veram, nisi cum illo potest habere quem veraciter diligit? Quis est longanimis in bono perseveranter manendo, nisi ferveat diligendo? Quis est benignus, nisi diligat cui opitulatur? Quis bonus, nisi diligendo efficiatur? Quis salubriter fidelis, nisi ea fide q
Abbreviated transcription (Latin):
noluit dñs discipulis dicere.
quia nondũ poterant illa por¬
tare: sed potius incaritate pro¬
ficite. que diffunditur in cordi¬
b nõstris per sp̃m sanctũ qui
datus est nob̃. ut sp̃u feruen¬
tes. et spiritalia diligentes.
spiritalem lucem. spiritalem¬
q uocem quã carnales homi¬
nes ferre ñ possunt. ñ aliquo
signo corporalib oculis appa¬
rente: nec aliquo sono corpo¬
ralib aurib instrepente. sed
interiore conspectu et auditu
nosse possitis.Non enĩ dili

Expanded text:
noluit Dominus discipulis dicere, noluit Dominus discipulis dicere, quia nondum poterant illa portare: sed potius in charitate proficite, quae diffunditur in cordibus vestris per Spiritum sanctum qui datus est vobis ; ut spiritu ferventes et spiritualia diligentes, spritualem lucem spiritualemque vocem, quam carnales homines ferre non possunt, non aliquo signo corporalibus oculis apparente, nec aliquo sono corporalibus auribus instrepente, sed interiore conspectu et auditu nosse possitis. Non enim dili
Abbreviated transcription (Latin):
et in fide catholica repperitur.
qđ contra eoꝵ proferat errores:
sieut nos ferre ñ possumus sa¬
crilegas coꝵ uanitates. et insa¬
mas mendaces. Quid est enĩ
ferre ñ posse: nisi equo ammo
ñ habere: Sed om̃iaque post
ascensionem dñi canonica ue¬
ritate atq auctoritate cõserip¬
ca sunt. quis fidelis uł etiã ca-¬
thecuminus ante quã spiritũ
sanctũ baptitatus accipiat: ñ
equo ammo legit atq audit.
etiã si nondũ ficut oportet in¬
delligit: Quomodo ergo ali¬
quid eoꝵ que post ascensionẽ
dñi scripta sunt ñ possent ferre
cdiscipuli. etiã nondũ missosi¬
bi sp̃u sancto: cũ omĩa nunc
ferant catbecumini. nondum
accepto sp̃u sancto: Et quiã
si ñ eis fideliũ sacramenta pro¬
duntur. ñ ido fit quod ea ferre
ñ possunt: sed ut ab eis tanto
ardentiris concupiscantur. qͣn¬
to eis honorabilius occultant᷑.
Qua propter carissimi ñ a no¬
bis expectetis audire. que tũc

Expanded text:
et in fide catholica reperitur, et in fide catholica reperitur, quod contra eorum proferatur errores; sicut nos ferre non possumus sacrilegas eorum vanitates et insanias mendaces. Quid est enim ferre non posse, nisi aequo animo non habere? Sed omnia quae post ascensionem Domini canonica veritate atque auctoritate conscripta sunt, quis fidelis vel etiam catechumenus, antequam Spiritum sanctum baptizatus accipiat, non aequo animo legit atque audit, etiamsi nondum sicut oportet intelligit? Quomodo ergo aliquid eorum quae post ascensionem Domini scripta sunt, non possent ferre discipuli, etiam nondum sibi misso Spiritu sancto, cum omnia nunc ferant catechumeni nondum accepto Spiritu sancto? Quia etsi non eis fidelium sacramenta produntur, non ideo fit quod ea ferre non possunt; sed ut ab eis tanto ardentius concupiscantur, quanto eis honorabilius occultantur. 4. Quapropter, charissimi, non a nobis exspectetis audire quae tunc
Abbreviated transcription (Latin):
bilibus et altissimis rebus in¬
uenimus in apłicis litteris. qͤ
postiodũ scripte sunt: nec ea
dñm quando cũ illis urisibili¬
ter erat dixisse narrat᷑. Cur
enĩ ea tunc ferre ñ poterant: qͤ
nunc in eoꝵ libris quis ñ legat.
quis ñ ferat. etiã si ñ intelligat:
Nonnulla quidẽ homines infi¬
deles in scripturis sanctis et ñ
intelligunt cũ legunt uł audi¬
unt: et lecta uł audita ferre ñ
possunt. sicut pagam quod ꝑ
eum qui crucifixus est. factus
est mundus: sicut iudei. qđ fi¬
lius dei sit. qui eo modo quo
ipsi celebrant sabbatũ soluit:
sicut sabelliami. quia tͥnitas
est pater et filius et sp̃s sanctꝰ:
sicut arriani. quia equalis est
patri filius. et patri ac filio sp̃s
sanctus: sicut fortimam. qͥa
ñ homo tantũ similis nob̾. sed.
etiam deus d̃o patri equalis ẽ
nasci est in carne et de carne
cdignatus: et ceteri omnes per¬
uersarũ ac druersarũ sectarũ
homines utiq ferre ñ posstint.
quicquid in scripturis sãctis.

Expanded text:
bilibus et altissimis rebus invenimus in apostolicis Litteris, quae postmodum scriptae sunt, nec ea Dominum quando cum illis visibiliter erat, dixisse narratur. Cur enim ea tunc ferre non poterant, quae nunc in eorum Libris quis non legat, quis non ferat, etiamsi non intelligat? Nonnulla quidem homines infideles in Scripturis sanctis et non intelligunt cum legunt vel audiunt, et lecta vel audita ferre non possunt: sicut Pagani, quod per eum qui crucifixus est, factus est mundus; sicut Judaei, quod Filius Dei sit, qui eo modo quo ipsi celebrant sabbatum solvit; sicut Sabelliani, quia Trinitas est Pater et Filius et Spiritus sanctus; sicut Ariani, quia aequalis est Patri Filius, et Patri ac Filio Spiritus sanctus; sicut Photiniani, quia non homo tantum similis nobis, sed etiam Deus Deo Patri aequalis esnasci in carne et de carne dignatus est: et caeteri omnes perversarum ac diversarum sectarum homines, utique ferre non possunt, quidquid in Scripturis sanctis
Abbreviated transcription (Latin):
uchite aurib. accipite m̃¬
tibus dilectissimi: loquẽ¬
tibus quidem nob̃: sed ipso
docente qui ñ recedit a nobis.
Dñs dicit. quod modo cũ le¬
geretur audistis. uerba que
ego loquor uob̃ a me ipso ñ
loquor:pater aũt in me ma¬
nens. ipse facit oꝑa. Ergo et
uerba. opera sunt. Plane ita
est. Nam profecto qui prox¬
imũ loquendo edificat: bonũ
opus operatur. Sed quid est.
a me ipso ñ loquor: nisi ame¬
ipso ñ sum qui loquor: Ei
quippe tribuit quod facit:
de quo est ipse qui facit. Pat̃
enĩ deus. ñ est de aliquo: fili¬
us aũt deus. est quidem patͥ
equalis:sed de patre do. Ideo
ille deus. sed ñ de deoͬ et lum̃
sed ñ de lumine. Iste uero de¬
us sed de deo: lumen de lu¬
mine. Nam in his duabus
sententiis. una qua dictum
est. ñ a me ipso loquor. ali¬
a qua dictum est. pater au¬
dem in me manens. ipse facit
opera: singulas tenentes.di¬
uersi nob̾ aduersantur he¬
retici: qui ñ exc una parte.
sed in contͣria conantes. auia

Expanded text:
udite auribus, accipite mentibus, dilectissimi, loquentibus quidem nobis, sed ipso docente qui non recedit a nobis. Dominus dicit, quod modo cum legeretur audistis, Verba quae ego loquor vobis, a meipso non loquor: Pater autem in me manens ipse facit opera. Ergo et verba opera sunt? Plane ita est. Nam profecto qui proximum loquendo aedificat, bonum opus operatur. Sed quid est, a meipso non loquor, nisi, a meipso non sum qui loquor? Ei quippe tribuit quod facit, de quo est ipse qui facit. Pater enim Deus non est de aliquo, Filius autem Deus est quidem Patri aequalis, sed de Patre Deo. Ideo ille Deus, sed non de Deo; et lumen, sed non de lumine: iste vero Deus de Deo, lumen de lumine. 2. Nam in his duabus sententiis, una qua dictum est, Non a meipso loquor: alia qua dictum est, Pater autem in me manens, ipse facit opera: singulas tenentes, diversi nobis adversantur haeretici, qui non ex una parte, sed in contraria conantes, a via
Abbreviated transcription (Latin):
monẽ petrũ: et dicit ei pe¬
trus. Dñe tu michi lauas
pedes: Quis enĩ non expa¬
uesceret lauari sibi pedes a
gne fuisset audacie contͣdi¬
cere seruũ dño. hominẽ do:
tam̃ hoc petrus facere malu¬
it: quã perpeti. ut sibi pe¬
des lauarentur a dño & do.
Nec putare debemus. hoc
petrũ inter ceteros formidas¬
se atq recusasse: cũ id alii an¬
te ipsũ libent̾ uł equanimi¬
ter sibi fieri permisissent.
Facilius quippe sic accipiun¬
tur ista uerba eugłii:quia
cũ dictum esset.cepit laua¬
re pedes discipłoꝵ. et exter¬
gere linteo quo erat precin
est. uenit ergo ad symonẽ
petrũ: quasi aliquib iam
lauisset. et post eos ueniss
ad primũ. Quis enĩ nesci¬
at. primũ apłoꝵ esse bea¬
tissimũ petrũ: Sed ñ ita
intelligendũ est. quod post
aliquos ad ulũ uenerit: s
quod ab ilo ceperit. Quan¬

Expanded text:
monem Petrum; et dicit ei Petrus: Domine, tu mihi lavas pedes? Quis enim non expavesceret lavari sibi pedes a gnae fuisset audaciae contradicere servum Domino, hominem Deo: tamen hoc Petrus facere maluit, quam perpeti ut sibi pedes lavarentur a Domino et Deo. Nec putare debemus hoc Petrum inter caeteros formidasse atque recusasse, cum id alii ante ipsum libenter vel aequanimiter sibi fieri permisissent. Facilius quippe sic accipiuntur ista verba Evangelii, quia cum dictum esset, Coepit lavare pedes discipulorum, et extergere linteest. Venit ergo ad Simonem Petrum. Quasi aliquibus jam lavisset, et post eos venisset ad primum. Quis enim nesciat primum apostolorum esse beatissimum Petrum? Sed non ita intelligendum est, quod post aliquos ad illum venerit, sed quod ab illo coeperit. Quan
Abbreviated transcription (Latin):
rus. Unde dictũ est. Magnꝰ
dñs noster. et magna uirtus
eius: et sapientie eius non est
numerus. Ubi cogitare cepe.¬
ris: incipis numerare. Ubi
mimeraueris: quod numerauie¬
ris. ñ potes respondere. Pater. pa¬
ter ẽ. filius. filius ẽ. sp̃s sanctus.
sp̃s sanctus ẽ. Quid sunt istit᷑s.
pacer. et filius. et sp̃s sanc̾tus :

Expanded text:
rus. Unde dictum est, Magnus Dominus noster et magna virtus ejus, et sapientiae ejus non est numerus . Ubi cogitare coeperis, incipis numerare: ubi numeraveris, quid numeraveris non potes respondere. Pater, Pater est; Filius, Filius est; Spiritus sanctus, Spiritus sanctus est: quid sunt isti tres, Pater et Filius et Spiritus sanctus
Abbreviated transcription (Latin):
doluerat: stupeat p̃dicantẽ.
Ibi linguã illam uideat ad
fiduciam a diffidentia: et
ad libertatem a seruitute tͣn¬
slatam. tot linguas inimico¬
rum comiertere ad xp̃i con¬
fessionem: quarũ ñ ualendo

Expanded text:
doluerat, stupeat praedicantem; ibi linguam illam videat ad fiduciam a diffidentia, et ad libertatem a servitute translatam, tot linguas inimicorum convertere ad Christi confessionem, quarum non valendo
Abbreviated transcription (Latin):
ei. Tamquã diceret. Si regẽ
te negas: quid fecisti ut trade
reris michi: Quasi mirum
ñ esset. si pumendus iudici tͣ¬
deretur:qui se diceret regem.
Si aũt hoc ñ diceret: querẽ¬
dum ab illo esset. quid aliud
forte fecisset: unde tradi iudi¬
ci dignus esset. Audite ergo
rudei et gentes: audi circum¬
cisio. audi preputiũ: audite
omnia regna terrena. ñ imi¬
pedio dñationem ur̃am in
hoc mundo: regnũ meũ non
est de hoc mundo. Nolite
metuere metu uanissimo. qͦ
herodes ille maior cũ xp̃c na¬
tus munciaretur expauit: et
tot infantes ut ad eum mors
perueniret occidit: timendo
magis quã irascendo crudeli¬
or. Regnum inquit meũ: ñ
est de hoc mundo. Quid uul¬
tis amplius: Tenite ad re¬
gnum quod ñ est de hoc mũ¬
do: uemite credendo: et noli¬
te seuire metuendo. Dicit qͥ¬
dem in propħia de do patre.
Ego aũt constitutus sum rex
ab eo super syon montẽ san¬
ctum eius. Sed syon illa. et

Expanded text:
, tanquam diceret: Si regem , tanquam diceret: Si regem te negas, quid freris mihi? Quasi mirum non esset si puniendus judici traderetur, qui se diceret regem: si autem hoc non diceret, quaerendum ab illo esset quid aliud forte fecisset, unde tradi judici dignus esset. 2. Audite ergo, Judaei et Gentes; audi, circumcisio; audi, praeputium; audite, omnia regna terrena: Non impedio dominationem vestram in hoc mundo, Regnum meum non est hoc mundo. Nolite metuere metu vanissimo quo Herodes ille major, cum Christus natus nuntiaretur, expavit, et tot infantes ut ad eum mors perveniret, occidit , timendo magis quam irascendo crudelior, Regnum, inquit, meum non est de hoc mundo. Quid vultis amplius? Venite ad regnum quod non est de hoc mundo; venite credendo, et nolite saevire metuendo. Dicit quidem in prophetia de Deo Patre, Ego autem constitutus sum rex ab eo super Sion montem sanctum ejus ; sed Sion illa et
Abbreviated transcription (Latin):
pterea fuisset plectendus. qđ
illicitum affectauerit regnum:
uł quoiam solent regnatu¬
ris inuidere regnantes: et ui¬
delicet cauendum erat. ne eiꝰ
regirũ siue romanis siue iu¬
mam interrogationẽ presidis
respondere. ubi dixit. tu es
rex iudeoꝵ: sed eum uicissim
interrogans utrũ hoc asemet¬
ipso diceret.an audisset ab a¬
liis: illo respondente. ostende¬
re uoluit hoc sibi apud illũ
fuisse a iudeis uelut crimen
obiectum. patefaciens nobis
cogitationes hominũ quasip¬
se nouerat quomã uane sunt:
eisq post responsionẽ pylati.
etiam iudeis et gentib opor
tumus aptiusq respondens.
lato. continuo respondisset:
ñ etiam iudeis. sed solis gentib̾
hoc de se opinantib respon¬
disse iuderetur. Nunc ergo
quoniã respondit pylatus.
numquid ego iudeus sũ. gens
tua et pontifices tradiderunt
te michi. quid fecisti: abstulit
a se opimonẽ. qua possẽt pu¬
tari. a semet ipso dixisse. qđ
quid fecisti: satis ostendit il¬
lud pro crimine obiectum¬

Expanded text:
te fuisset plectendus, quod illicitum affectaverit regnum; vel quoniam solent regnaturis invidere regnantes, et videlicet cavendum erat ne ejus regnum sive Romanis, sive Ju primam interrogationem praesidis respondere, ubi ei dixit, Tu es rex Judaeorum? sed eum vicissim interrogans utrum hoc a semetipso diceret, an audisset ab aliis, illo respondente ostendere voluit hoc sibi apud illum fuisse a Judaeis velut crimen objectum: patefaciens nobis cogitationes hominum, quas ipse noverat, quoniam vanae sunt ; eisque post responsionem Pilati, jam Judaeis tunius aptiusque respondens: lato continuo respondisset, non etiam Judaeis, sed solis gentibus hoc de se opinantibus respondisse videretur. Nunc vero quoniam respondit Pilatus: Nunquid ego Judaeus sum? gens tua et te mihi: quid fecisti? » Abstulit a se suspicionem, qua posset putari a semetipso dixisse quod« Quid fecisti? » Satis ostendit illud ei pro crimine objectum
Abbreviated transcription (Latin):
ter nos ipsos est pax nob.qͥa
inuicem nob̃ credimus: qđ
inuicem diligamus. Sed nec
ipsa plena est.quia cogitatio¬
nes cordis nostri inuicem ñ rii¬
demus: et quedã de nob̾. que

Expanded text:
ter nos ipsos est nobis pax, quia invicem nobis credimus quod invicem diligamus: sed nec ipsa plena est, quia cogitationes cordis nostri invicem non videmus; et quaedam de nobis qu
Abbreviated transcription (Latin):
natiuitatis eius et̾nitatem: ip¬
se illam sic audit loquentẽ si¬
cut ei dixit pater quod loque¬
retur. E xcitauit nos ad ma¬
gnum desideriũ interiori dul¬
cedinis sue: sed crescendo capi¬
amus: ambulando crescam:
proficiendo ambulemꝰ. ut ꝑ¬
uenre possimus. Explieit ser¬

Expanded text:
nativitatis ejus aeternitatem, ipnativitatis ejus aeternitatem, ipse illam sic audit loquentem, sicut ei dixit Pater, quod loqueretur. Excitavit nos ad magnum desiderium interioris dulcedinis suae: sed crescendo capiamus, ambulando crescamus, proficiendo ambulemus, ut pervenire possimus » per se
Abbreviated transcription (Latin):
dei uerbũ: Dixit ergo pater
filio. sicut dedit uitã filio: ñ
quod nesciebat uł ñ habebat:
sed quod ipse filius erat. Quid
est aũt. sicut dixit michi sic lo¬
quor:nisi uerũ loquor: Ita il¬
le clixit ut uerax: ita iste loqͥ¬
tur ut ueritas. Uerax autẽ
genuit ueritatẽ. Quid ergo
iam diceret ueritati: Non e¬
nim imperfecta erat ueritas:
cui uerũ aliquid adderetur.
Dixit ergo ueritati: quia ge¬
nuit ueritatẽ. Porro ipsa ue¬
ritas sic loquitur ut ei dictũ
est: sed intelligentib quos
crederent homines quos ĩtel¬
ligere nondũ ualent: ex ore
carnis uerba sonuerunt. et
ni strepuerunt. peractis mo¬
rulis tempoꝵ suoꝵ: sed res ip¬
se quarũ signa som sunt tra¬
iecte quodãmodo in eoꝵ me¬
moriam qui audierunt: eti¬
am ad nos per litteras que ui¬
sibilia signa sunt peruener̃t.
Ilon sic loquitur ueritas:
intelligentib mentib loqui
tur intus:sine sono instruit:
intelligibili luce perfundit.
Qui ergo potest in ea uĩdere

Expanded text:
Dei verbum. Dixit ergo Pater Filio, sicut dedit vitam Filio: non quod nesciebat, vel non habebat, sed quod ipse Filius erat. Quid est autem: Sicut dixit mihi, sic loquor, nisi verbum loquor? Ita ille dixit ut verax, ita iste loquitur ut veritas. Verax autem genuit veritatem. Quid ergo jam diceret veritati? Non enim imperfecta erat veritas, cui verum aliquid adderetur. Dixit ergo veritati, quia genuit veritatem. Porro ipsa veritas sic loquitur, ut ei dictum est: sed intelligentibus, quos crederent homines, quod intelligere nondum valerent, ex ore carnis verba sonuerunt et ni strepuerunt peractis morulis temporum suorum: sed res ipsae, quarum signa sunt soni, tractae quodammodo in eorum memoriam qui audierunt, etiam ad nos per litteras, quae visibilia signa sunt, pervenerunt. 591 Non sic loquitur veritas: intelligentibus mentibus intus loquitur, sine sono instruit, intelligibili voce perfundit. Qui ergo potest in ea videre
Abbreviated transcription (Latin):
ipso. Ipse est igitur uita eter¬
na. in qua futiri sumus. cũ
acceperit nos ad se.Et ipsa
trita eterna quod ipse est & in
ipso est:ut ubi ipse est et nos
simus. hoc est. in ipso. Sieut e¬
nim pater habet uitam in se¬
met ipso: et utiq ñ aliud est
uita quã habet. nisi quod est
ipse qui hanc habet:sic dedit
so: cũ ipse sit eadem uita quã
habet insemet ipso. Nunqͥd
aũt nos uita quod est ipse.
hoc erimus: cũ in illa uita.
hoc est in ipso esse ceperimꝰ:
Non utiq. quia ipse existen¬
do uita. habet uitam: & ipse
est quod habet: et quod uita
est in ipso. ipse est in se ipso: nos
aũt ñ ipsa uita: sed ipsius uite
participes sumus. Atq ita ibi
erimus. ut in nob ipsis. ñ qđ
ipse est. esse possimus: sed nos
ipsi ñ uita. ipsũ habeamꝰ uitã:
qui se ipsum habet uitã. eo

Expanded text:
ipso. Ipse est igitur vita aeterna in qua futuri sumus, cum acceperit nos ad se: et ipsa vita aeterna quod ipse est in ipso est, ut ubi est ipse, et nos simus, hoc est, in ipso. Sicut enim habet Pater vitam in semetipso, et utique non aliud est vita quam habet, nisi quipse qui hanc habet. Sic dedit so, cum ipse sit eadem vita, quam habet in semetipso. Nunquid autem nos vita quod est ipse, hoc erimus, cum in illa vita, hoc est in ipso esse coeperimus? Non utique, quia ipse existendo vita, habet vitam, et ipse est quod habet; et quod vita est in ipso, ipse est in seipso. Nos autem non ipsa vita, sed ipsius vitae participes sumus; atque ita ibi erimus, ut in nobis ipsis non quod ipse est, esse possimus, sed nos ipsi non vita, ipsum habeamus vitam, qui seipsum habet vitam, eo
Abbreviated transcription (Latin):
Audi euidentius. Siqui michi
ministrauerit: honorificabit
eũ pater meus.Quo honore:
insi ut sit cũ filio eiris: Quod
enĩ suꝑius ait. ubi ego sum.
illic et minister meuserit:
hoc intelligitur exposuisse.
cũ dicit. honorificabit eũ pa¬
ter meus. Nam quẽ maiorẽ
honorem accipere poterit ad¬
optatus: quã ut sit ubi ẽ uni¬
cus: Non equalis factus di¬
uinitati: sed consociatus eter¬
nitati. Quid sit aũt mmnistra¬
re xp̃o. eui operi merces tan¬
ta proponitur: hoc potiꝰ de¬
bemus inquirere. Si enĩ hoc
putauerimus esse xp̃o minis¬
trare. ea que sunt corpori ne¬
cessarla preparare:aut cenã¬
ti cibũ coquere. uł appone¬
re : uł poculũ dare. potumq
miscere: fecerunt hoc illi qu̾i
potuerunt eũ in corpore habe¬
re presentẽ sieut marcha et

Expanded text:
Audi evidentius: Si quis mihi Audi evidentius: Si quis mihi ministraverit, honorificabit eum Pater meus. Quo honore, nisi ut sit cum Filio ejus? Quid enim superius ait? Ubi ego sum, illic et minister meus erit. Hoc intelligitur exposuisse cum dicit: Honorificabit eum Pater meus. Nam quem majorem honorem accipere poterit adoptatus quam ut sit ubi est unicus, non aequalis factus divinitati, sed consociatus aeternitati? Quid sit autem ministrare Christo, cui operi merces tanta promittitur, hoc potius debemus inquirere. Si enim hoc putaverimus esse Christo ministrare, ea quae sunt corpori necessaria praeparare, aut coenanti cibum coquere vel apponere, vel poculum dare, potumque miscere, fecerunt hoc illi qui potuerunt eum in corpore habere praesentem, sicut Martha et
Abbreviated transcription (Latin):
ret quo ñ uis. Tbi satis ex¬
pressit. ñ a se ipso. sed ab alio
debere occidi: qui uestigia se¬
quitur xp̃i. Cũ ergo cauise
arciculus uenerit. ut hec con¬
ditio proponatur. aut facien¬
dum esse contra d̃i preceptũ.
aut ex hac uita mrigrandũ:
quoꝵ duoꝵ homo cogatur
alterũ eligere. minante mor¬
tem persecutore. ibi eligat do
dilecto emori. quã offenso ui¬
uere. Ibi oderit in hoc mun¬
do animã suã: ut in uitam
eternã custodiat eã. Si quis
michi ministrat: me sequat᷑.
Quid est. me sequatur: insi
me initetur: De pistus enĩ
pro nobis passus est ait apls
petius. relinquens nobis exe¬
emplum: ut sequamur uestigia
eus. E cce quod dictũ est. siqͥs
michi ministrat. me sequatur.
Quo fructii: Qua mercede:
Quo premio: Et ubi sumin¬
quit ego : illie et minister me¬
us erit. Gratis ametur: ut o¬
peris quo ministratur ili: pre¬
cium sit esse cũ illo. Tbi enĩ
bene erit sine illo:Aut quan¬
do male esse poterit cum illo:

Expanded text:
ret quo tu non vis . Ubi satis exret quo tu non vis . Ubi satis expressit, non a seipso, sed ab alio debere occidi, qui vestigia sequitur Christi. Cum ergo causae articulus venerit, ut haec conditio proponatur, aut faciendum esse contra Dei praeceptum, aut ex hac vita emigrandum, quorum duorum homo cogatur alterum eligere, comminante mortem persecutore; ibi eligat Deo dilecto emori, quam offenso vivere: ibi oderit in hoc mundo animam suam, ut in vitam aeternam custodiat eam. 11. Si quis mihi ministrat, me sequatur. Quid est, me sequatur; nisi, me imitetur? Christus enim pro nobis pPetrus, relinquens nobis exemplum, ut sequamur vestigia ejus . Ecce quod dictum est. Si quis mihi ministrat, me sequatur. Quo fructu, qua mercede, quo praemio? Et ubi sum, inquit, ego, illic et ministus erit. Gratis ametur, ut operis quo ministratur illi pretium sit esse cum illo. Ubi enim bene erit sine illo, aut quando male esse poterit cum illo?
Abbreviated transcription (Latin):
ipse utiq perdet. Qui autẽ¬
odit aitiq in hoc mundo: in
uitam eternã ipse custodit.
Magna et mira sententia:
quẽadmodũ sit hominis ĩ
animã suã amorut pereat:
odiũ ne pereat. Si male ama¬
ueris: turnc odisti. Si bene ode¬
ris: tunc amasti. Felices qui
oderunt custodiendo: ne ꝑ¬
dant amando. Sed uidene
tibi subrepat ut te ipsũ ue¬
lis interimere:sic intelligen¬
do. quod debes odisse in hoc mũ¬
do animã tuã. Hinc enĩ qͥdã
maligni atq peruersi. et inse¬
ipsis crudeliores & sceleratiores
homicide. flaminis se donant:
aquis prefocant: precipitio
collidunt: et pereunt. Hoc
xp̃c ñ doeuit : immo etiam
precipitiũ diabolo suggerẽ¬
ti respondit. Redi retro sa¬
thanas. Scriptũ est. Nontẽ¬
ptabis dñm dm tirũ. Petro
aũt cdixit. significans qͣ mor¬
te clarificaturus erat đm. eũ
esses iunior. cingebas te: et ĩ¬
bas quo uolebas. Cum aũt
senueris: alter de cinget & fe¬

Expanded text:
ipse utiqipse utiqodit, utique in hoc mundo; in vitam aeternam ipse custodiet. Magna et mira sententia, quemadmodum sit hominis in animam suam amor ut pereat, odium ne pereat! Si male amaveris, tunc odisti: si bene oderis, tunc amasti. Felices qui oderunt custodiendo, ne perdant amando. Sed vide ne tibi subrepat ut teipsum velis interimere, sic intelligendo quod debes odisse in hoc mundo animam tuam. Hinc enim quidam maligni atque perversi, et in seipsis crudeliores et sceleratiores homicidae, flammis se donant, aquis praefocant, praecipitio collidunt, et pereunt. Hoc Christus non docuit, imo etiam diabolo praecipitium suggerenti respondit: Redi retro, satanas; scriptum est, Non tentabis Dominum Deum tuum . Petro autem dixit, significans qua morte glorificaturus erat Deum: Cum esses junior, cingebas te, et ibas quo volebas; cum autem senueris, alter te cinget, et fe
Abbreviated transcription (Latin):
passionis. Ido secutusadiun¬
xit. Amen am̃ dico uob̃. in¬
si granũ frumenti cadens in
terram mortuũ fuerit: ipsũ
solũ manet. Si aũt mortuũ
fuerit: multũ fructũ affert.
Se aũt dicebat. Ipsũ erat granũ
mortificandũ: et multiplican¬
dum. Mortificandũ infidehi¬
tate uidoꝵ: multiplicandũ fi¬
de popłoꝵ. Iam uero ex hortãs¬
eos ad passionis sue sectanda
uestigia: qui amat inquit
animã suam: perdec eã. Qd
duob modis intelligi potest.
Qui amat. perdet: idest. si
amas. perde. Si cupis uritã
tenere in xp̃o: noli mortem
timere pro xp̃o. Item alio
loco. Qui amat anmã fu¬
am: perdet eam. Noli ama¬
re. ne perdas. Noli amare ĩ
hac uita: ne perdas in et̾na
uita. Hoc autem quod pos¬
terius dixi: magis babere ui¬
detur eugłicus sensus. Sequi¬
tur enĩ. Et qui odit animã
suam in hoc mundo: in uitã
et̾uam custodit eam. Ergo
quod supradictũ est. qͥ amat.
suibinteruigitur in hoc mundo:

Expanded text:
passionis. Ideo secutus adjunpassionis. Ideo secutus adjunxit: Amen, amen dico vobis, nisi granum frumenti cadens in terram, mortuum fuerit, ipsum solum manet; si autem mortuum fuerit, multum fructum affert. Se autem dicebat. Ipsum erat granum mortificandum et multiplicandum: mortificandum infidelitate Judaeorum, multiplicandum fide populorum. 10. Jamvero exhortans ad passionis suae sectanda vestigia: Qui amat, inquit, animam suam, perdet eam. Quod duobus modis intelligi potest: Qui amat, perdet, id est, Si amas, perde; si cupis vitam tenere in Christo, noli mortem timere pro Christo. Item alio modo: Qui amat animam suam, perdet eam. Noli amare, ne perdas; noli amare in hac vita, ne perdas in aeterna vita. Hoc autem quod posterius dixi, magis habere videtur etur enim: Et qui odit animam suam in hoc mundo, in vitam aeternam custodit eam. Ergo quod supra dictum est, qui amat, subintelligitur, in hoc mundo,
Abbreviated transcription (Latin):
entes: et in unam fidẽ xp̃
pacis osculo concurrentes.
Audiamus ergo uocẽ lapidi
angularis. Ih̾e aũt inquit. re¬
spondit eis dicens. Tienit ho¬
ra: ut glorificetur filius homi¬
nis. Hic quisquã forsitan pu¬
tat ido se dixisse glorificatũ:
quia gentiles eũ uolebant ui-¬
dere. Non ita est. Sed uide¬
bat ipsos gentiles post pas¬
sionem et resurrectionẽ suã:
in om̃ibus gentib creditu¬
ros. Quia sicut dicit apłs.
cecttas ex parte in ifrael facta
est: donec plenitudo gentrũ
intraret. Ex occasione igit᷑
istoꝵ gentiliũ qui eũ uidere
cupiebant. annrunciat futu¬
ram plenitudinẽ gentium:
et promitcit iamiamq ad¬
esse horam glorificationis sue:
qua facta in celis. gentes fue¬
rant crediture. Unde p̾di¬
ctum est. E. xaltare super ce¬
los deus: et super omnẽ ter¬
ram gła tua. Hec est gentrũ
plenitudo: de qua dicit apo¬
stolus. cecitas ex parte cecidit¬
gentiũ intraret. Sed altitu¬
dinem glorificationis: opor¬
duit ut precederet humilita

Expanded text:
entes, et in unam fidem Christi pacis osculo concurrentes. Audiamus igitur vocem lapidis angularis. Jesus autem, inquit, respondit eis dicens: Venit hora ut clarificetur Filius hominis. Hic quisquam forsitan putet ideo se dixisse glorificatum, quia gentiles eum volebant videre. Non ita est, sed videbat ipsos gentiles post passionem et resurrectionem suam in omnibus gentibus credituros, quia, sicut dicit Apostolus, Caecitas ex parte in Israel facta est, donec plenitudo gentium intraret . Ex occasione igitur istorum gentilium, qui eum videre cupiebant, annuntiat futuram plenitudinem gentium, et promittit jamjamque adesse horam glorificationis suae, qua facta in coelis, gentes fuerant crediturae. Unde praedictum est: Exaltare super coelos, Deus, et super omnem terram gloria tua . Haec est gentium plenitudo, de qua dicit Apostolus: Caecitas ex parte in Isragentium intraret . Sed altitudinem glorificationis oportuit ut praecederet humilitas
Abbreviated transcription (Latin):
nos. qui dicunt. ipse est pat̃
qui filius. arrianos. qui dicũt.
aliud ẽ pater. aliud est filius.
quasi ñ sint eiusdem substan¬
tie pater et filius: instruximꝰ
etiam quantũ meministis et
meminisse debetis contra he¬
reticos fotimanos. qui solum

Expanded text:
nos qui dicunt, Ipse est Pater nos qui dicunt, Ipse est Pater qui Filius; Arianos qui dicunt, Aliud est Pater, aliud est Filius, quasi non sint ejusdem substantiae Pater et Filius: instruximus etiam, quantum meministis, et meminisse debetis, contra haereticos Photinianos, qui solum
Abbreviated transcription (Latin):
Uerbum inquã et homo.
Q uid est. uerbũ et homo:
Uerbũ anima: caro. Tene
ce hoc: quia ñ defuerunt he¬
retici et in ista sententia. Pul
si quidem iam olim a uerita¬
te catholica: sed tam̃ ut fures
et latrones ñ intrantes per osti¬
um: insidiari ouili non desi¬
nunt. Apollinariste heretici
dicti sunt. qui ausisunt dog¬
matirare. quod xp̃c ñ fit n¬
si uerbũ. et caro: animã hu¬
manã non eũ assumpsisse cõ¬
dendunt. Dam et aliqui eoꝵ
fuisse in xp̃o ammã negare
ñ potuerunt. Tidete absur¬
ditatem: et insaniã ñ feren¬
dam. Animã irrationalẽ eũ
habere uoluerunt: rationalẽ
negauerunt. Dederunt illi
anmã pecoris: subtraxerũt
hominis. Sed illi abstulerũt
xp̃o rationem: ñ tenendo ra¬
tionem. Absit hoc a nob̾: in
fide catholica nutritis atq
fundatis. Ex hac ergo occa¬
sione admonuerim caritatẽ
uestram. ut quomodo supe¬
riorib lectionib satis rios
instruximus aduersus sabel¬
lianos et arrianos:sabellia¬

Expanded text:
erbum inquam et homo. Quid est Verbum et homo? Verbum, anima et caro. Tene ergo quia nonnulli fuerunt haeretici et in ista sententia; Apolsi quidem jam olim a veritate catholica: sed tamen ut fures et latrones non intrantes per ostium, insidiari ovili non desinunt. Apollinaristae haeretici dicti sunt, qui ausi sunt dogmatizare quod Christus non sit nisi Verbum et caro: animam humanam non eum assumpsisse contendunt. Nam et aliqui eorum fuisse in Christo animam, negare non potuerunt. Videte absurditatem et insaniam non ferendam. Animam irrationalem cum habere voluerunt, rationalem negaverunt: dederunt ei animam pecoris, subtraxerunt hominis. Sed illi abstulerunt Christo rationem, non tenendo rationem. Absit hoc a nobis, in fide catholica nutritis atque fundatis. Ex hac ergo occasione admonuerim Charitatem vestram, ut quomodo superioribus lectionibus satis vos instruximus adversus Sabellianos et Arianos; Sabellia
Abbreviated transcription (Latin):
uos et contra apollinaristas:
mam. idest ammã rationalẽ.
ammã intelligentẽ : ammã
inquã. inqua distamus a pe¬
core: quod homines sumus.
Quomodo ergo hic dixit
dñs. pocestatem habeo po¬
nendi animã meam: Quis
ponit animã. et iterũ sumit
uerbũ est. ponit animã & su¬
mit eam iterũ : an exeo qđ̃ a¬
nina humana est.ipsa se po¬
nit. et iterũ se ipsa sumit. an
ex eo quod caro est.caro ani¬
mam ponit. et iterũ sumit:
Tria proposui: omniaper¬
tractemus: et hoc eligamus.
quod conuemat regule ueri¬
catis. Si enĩ dixertmus quia
uerbũ dei posuit anmã su-¬
am. et iterũ fumpsit eam:
metuendũ est. ne subintret

Expanded text:
on contra Apollinarem vel tionalem, animam intelligentem, animam, inquam, in qua distamus a pecore, quod homines sumus. 10. Quomodo ergo hic dixit Dominus, Potestatem habeo ponendi animam meam? Quis ponit animam, et iterum sumit Verbum est, ponit animam, et sumit eam iterum? An ex eo quod anima humana est, ipsa se ponit, et iterum ipsa se sumit? An ex eo quod caro est, caro animam ponit, et iterum sumit? Tria proposui, omnia pertractemus, et hoc eligamus quod conveniat regulae veritatis. Si enim dixerimus, quia Verbum Dei posuit animam suam, et iterum sumpsit eam; metuendum est ne subintret
Abbreviated transcription (Latin):
utiq nouomodo in eis quibus
fuerat eo modo post resurrecti¬
onem credentib dandus: qͥa
iħc nondũ erat glorificatus.
idest. nondũ fuerat mortalitã
et de ista clarificatione dictũ
uideri. nunc clarificatus est fi¬
lius hominis: ut quod ait
nunc. ñ ad imminentẽ passi

Expanded text:
utique novo modo in eis quibus fuerat eo modo post resurrectionem credentibus dandus, quia Jesus nondum erat clarificatus, id est, nondum fuerat mortalitas et de ista clarificatione dictum videri, Nunc clarificatus est Filius hominis; ut quod ait nunc, non ad imminentem passi
Abbreviated transcription (Latin):
sus. ñ posset a bono pastore
laudari: ut diceret. ingretie¬
tur et egredietur. et pascua
inueniet. Est ergo aliquis
ñ solũ ingressus. uerũ etiam
egressus bonus per ostiũ bo¬
num: quod est xp̃c. Sed qͥs
est iste laudabilis et beatus e¬
gressus: Possem quide dice¬
re ingredi nos. quando ali¬
egredi at̃ĩt: quando exteriꝰ
aliquid operamur. Et quo¬
mam sicut dicit apłs per fi
minib oꝑari. Unde et inpsal¬
mo legitur. E xibit homo ad
opus sirũ. Et ipse dñs dicit.
Luceant opera uestra coram
hominib. Sed plus me delec¬
tat quod ipsa ueritas tanquã
pastor bonus. et ido doctorbo
dietur et egredietur. et pascua
Fur ñuenit. insi ut furetur: &¬
mactet. et perdat. Ego riem
ut uitam habeant: et abun¬
dantius habeant. Nidetur
enĩ michi dixcisse. uit uitam

Expanded text:
sus non posset a bono pastore sus non posset a bono pastore laudari, ut diceret: Et ingredietur et egredietur, et pascua inveniet. Est ergo aliquis non solum ingressus, verum etiam egressus bonus per ostium bonum, quod est Christus. Sed quis est ille laudabilis et beatus egressus? Possim quidem dicere ingredi nos, quando integredi autem, quando exterius aliquid operamur; et quoniam, sicut dicit Apostolus, per fidminibus operari. Unde et in Psalmo dicitur: Exiet homo ad opus suum . Et ipse Dominus dicit: Luceant opera vestra coram hominibus . Sed plus me delectat quod ipsa Veritas tanquam pastor bonus, et ideo doctor bondietur, et egredietur et pascua non venit, nisi ut furetur, mactet et perdat. Ego autem veni, ut vitam habeant, et abundantius habeant. Videtur enim dixisse, ut vitam
Abbreviated transcription (Latin):
alius uocat oues nominatim.
et educit eas hinc ad uitã eter¬
nam: nisi qui nouit nomina
predestinatoꝵ: TInde ait
discipulis suis. Gaudete qͥa
nomina uestra. scripta sunt
in celis. Hinc eas uocat nomi¬
natim. Et quis alius emit.¬
det eas. nisi qui earũ peccata
dimittet: ut eũ sequi duris
liberate uinculis possint:
Et quis eas preceslit qͥ erĩ
sequant᷑: nsi qui surgens ã
spicuus. ait. Pater quos de¬
disti michi: uolo ut ribi ego
sum. et ipsi sint mecũ. Un¬
de illud quod ait. ego sum
oftrũ: per me siquis introi¬
erit saluabitur: et ingredie¬
tur. et egredietur. et pascua ĩ¬
ueniet. In hoc euidenter os¬
tendit. ñ solum pastorem: sed
etiã oues intrare per ostrum.
Sed quid est. ingredietur. et
egredietur. et pascua tnueni¬
et: Ingredi quippe in eccl̃am¬
per ostium xp̃m: ualde bo¬
nũ est. Exire aũt de eccła si¬
cut ait iste ipse ioħs eugłista
in epistola sua. ex nob̃ exier̃t.
sed non erant ex nobis: ñ est
utiq bonũ. Talis ergo egres¬

Expanded text:
prias vocat nominatim, et educit eas hinc ad vitam aeternam, nisi qui novit nomina praedestinatorum? Unde ait discipulis suis, Gaudete quia nomina vestra scripta sunt in coelo : hinc enim vocat eas nominatim. Et quis alius eas emittit, nisi qui earum peccata dimittit, ut eum sequi duris liberatae vinculis possint! Et quis eas praecessit quo eum sequantur, nisi qui surgens a min carne ait, « Pater, quos dedisti mihi, volo ut ubi ego sum, et ipsi sint mecum » ? Unde illud est quod ait: « Ego sum ostium: per me si quis introierit, salvabitur; et ingredietur, et egredietur; et pascua inveniet. » In hoc evidenter ostendit, non solum petiam oves intrare per ostium. Sed quid est, « Ingredietur et egredietur, et pascua inveniet? » Ingredi quippe in Ecclper ostium Christum, valde bonum est: exire autem de Ecclesia, sicut ait ipse Joannes evangelista in epistola sua: Ex nobis exierunt, sed non erant ex nobis ; non est utique bonum. Talis ergo egres
Abbreviated transcription (Latin):
us perueniant tardiores. Om-¬
nes aũt perducat cui dicimꝰ:
deduc me in uia tua. et am¬
bulabo in ueritate tua. Per
hoc ergo quod exposuit dñs
quia ipse est ostium: intremꝰ
ad ea que proposuit. nec ex¬
posuit. Et pastor quidem
quisnã sit. quanuis ñ dixe¬
rit in ista lectione que hodie
recitata est: tam̃ in ea que se¬
quitur apertissime dicit. Ego
sum pastor bonus. Quod et¬
si ñ diceret. quẽ alrũ preter ip¬
sum intelligere debemus in
eis uerbis ubi ait. qui intrat
per ostrũ. pastor est ourrũ. hu¬
ic ostiarius aperit. et oue̾ uo¬
cem eius audiunt : et propͥas

Expanded text:
us perveniant tardiores. Omnes autem perducat cui dicimus: Deduc me, Domine, in via tua, et ambulabo in veritate tua . 14. Per hoc ergo quod exposuit Dominus, quia ipse est ostium, intremus ad ea quae proposuit, nec exposuit. Et pastor quidem quisnam sit, quamvis non dixerit in ista lectione quae hodie recitata est, tamen in ea quae sequitur apertissime dicit: Ego sum pastor bonus. Quod etsi non diceret, quem alium praeter ipsum intelligere deberemus in eis verbis, ubi ait: « Qui intrat per ostium, pastor est ovium. Huic ostiarius aperit: et oves vocem ejus audiunt; et pr
Abbreviated transcription (Latin):
ita philippus patrẽ nosse
cupiebat : et ideo nec filiũ
sciebat. quo melius aliqͥd¬
esse credebat. Ad hunc sen¬
sum corrigendũ dictum est:

Expanded text:
ita Philippus Patrem nosse cupiebat: et ideo nec Filium sciebat, quo melius esse aliquid credebat. Ad hunc sensum corrigendum dictum est
Abbreviated transcription (Latin):
in domo in et̾num: filius au¬
dem manet in et̾num. Quo¬
nam itaq dedit nob potesta¬
dem filios dei fieri. ñ serui.sed
filii sumus: ut miro quodã
et ineffabili. sed tamen uero
modo.serui ñ serui esse possi¬
mus. serui scilicet timore cas
ui aũt timore foras mitten¬
do: ad quẽ pertinet seruus ñ
manens in domo in eternũ.
Ut aũt tales serui ñ seruisi¬
mus: dñm facere sciamꝰ. Hoc
aũt seruus ille nescit. qͥ nescit
quid faciat dñs euis: et cũ a¬
liquid boni facit. sic extollit
quasi hoc ipse faciat. ñ dñs
eius. et in se ñ in dño głatur:
cũ se ipse deceperit.quia sic
głatur. quasi ñ acceꝑit. Nos
aũt carissimm. ut amici dñi
esse possimus:quid noster do¬
minus faciat sciamus. Non
solũ eñ homines: uerũ etiã¬
etiam iustos. ipse facit nos: et
ñ ipsi nos. St ut hoc sciamꝰ:
quis nisi ipse facit: Nonem̃

Expanded text:
ernum; filius autem manet in aeternum . Quoniam itaque dedit nobis potestatem filios Dei fieri , non servi, sed filii simus: ut miro quodam et ineffabili, sed tamen vero modo, servi non servi esse possimus; servi scilicet timore casti autem timore foras mittendo, ad quem pertinet servus non manens in domo in aeternum. Ut autem tales servi non servi simus, Dominum facere sciamus. Hoc autem servus ille nescit, qui nescit quid faciat Dominus ejus; et cum aliquid boni facit, sic extollitur quasi hoc ipse faciat, non Dominus ejus; et in se, non in Domino gloriatur, cum se ipse deceperit, quia sic gloriatur, quasi non acceperit . Nos autem, charissimi, ut amici Domini esse possimus, quid noster Dominus faciat sciamus. Non solum enim homines, verum etiam justos ipse facit nos, et non ipsi nos. Et ut hoc sciamus, quis nisi ipse facit? Non
Abbreviated transcription (Latin):
patrem a quo missus ẽ xp̃e:
nullomodo persequuntur
eos quos colligit xp̃c: quia &
ipsi cũ eis colliguntur a xp̃o.

Expanded text:
Patrem a quo missus est Christus, nullo modo persequuntur eos quos colligit Christus; quia et ipsi cum eis colliguntur a Christo.
Abbreviated transcription (Latin):
nunc aũt excusationem non
habent de peccato suo: S ne
forte quis dicat. hoc ad iudeos
proprie pertinere ñ ad mun¬
dum: nonne ait alio loco. si
de mundo essetis. mundꝰ qd
sirũ esset diligeret: Numqͥd
nam ñ arguit de iusticia ubi
ait: pater iuste. et munduste
ñ cognouit: Numqͥd ñ argu¬
it de iudicio ubi ait. simstris¬
se esse dicturũ: ite in ignẽ eter¬
nrum. qui paratus est diabo¬
lo et angłis eius: Et multa
alia reperiuntur in sc̃o eugłio:
ubi de his xp̃c argirit mũdũ.
tum gente locutus est. mun¬
dũ non uidetur arguisse: ut
ille intelligatur argui. qͥ au¬
dit arguentem: Sp̃c aũt sc̃s¬

Expanded text:
nunc autem excusationem non habent de peccato suo ? Sed ne forte quis dicat hoc ad Judaeos proprie pertinere, non ad mundum, nonne ait alio loco: Si de mundo essetis, mundus quod suum esset diligeret ? Nunquid non arguit de justitia, ubi ait: Pater juste, mundus te non cognovit? Nunquid non arguit de judicio, ubi se ait sinistris esse dicturum: Ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus ? Et multa alia reperiuntur in sancto Evangelio, ubi de his Christus arguit mundum. tum gente locutus est, mundum non videtur arguisse, ut ille intelligatur argui qui audit arguentem? Spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
iores docere aliquid paruulos:
ut omniũ dñm xp̃m. et se ip¬
sis longe maiores proph̾as et
apłos: ñ dicant aliquid fuisse
mentitos. Non aũt solũ ua¬
niloquos. et mentis seductores
fabulosa et falsa garrientes.et
in eis uanitatib uelut altam
scientiam promittentes. contͣ
regulam fidei quã catholicã
suscepistis cauere debetis: ue¬
rum etiã ipsos qui de ipsa di¬
uine immutabilitate natu¬
re. uł incorporea creatura. si¬
ue creatore ueraciter disputãt.
et quod dicunt. omnino docui¬
mentis atq rationib certissi¬
mis probant. et tam̃ ab uno¬
do dei et hominũ mediatore
conantur auertere: tamquã
pestem insidiosiorẽ ceteris fu¬
gite. Tales enĩ sunt de quibꝰ
dicit apłs. quia cognoscentes
dm̃. ñ sicut dm glorificauer̃t.
Quid enĩ prodest habere ĩtel¬
ligentiã ueram de immutabi¬
li bono: ei qui ñ tenet per quẽ
liberetur a malo: Prorsus ad¬
monitio beatissimi apłi de ue¬
stris cordibus ñ recedat: siquis

Expanded text:
ores docere aliquid parvulos, ut omnium Dominum Christum, et seipsis longe majores Prophetas et Apostolos non dicant aliquid fuisse mentitos. Non autem solum vaniloquos et mentis seductores fabulosa et falsa garrientes, et in eis vanitatibus velut altam scientiam promittentes contra regulam fidei, quam catholicam suscepistis, cavere debetis: verum etiam ipsos qui de ipsa divinae immutabilitate naturae, vel incorporea creatura, sive Creatore veraciter disputant, et quod dicunt, omnino documentis atque rationibus certissimis probant, et tamen ab uno Dei et hominum Mediatore conantur avertere, tanquam pestem insidiosiorem caeteris fugite. Tales enim sunt de quibus dicit Apostolus, Quia cognoscentes Deum, non sicut Deum glorificaverunt . Quid enim prodest habere intelligentiam veram de immutabili bono, ei qui non tenet per quem liberetur a malo? Prorsus admonitio beatissimi Apostoli de vestris cordibus non recedat: Si quis
Abbreviated transcription (Latin):
in cacumine quod transuersũ
lignũ sursum uersus excedit:
et significat supernũ finem. qͦ
cuncta opera referunt᷑: quoni¬
am cuncta que latitudine ac
longitudine bene ac perseue¬
ranter fiunt: propter altitudi¬
nem drumnoꝵ facienda sunt
premioꝵ. Profunda est in ea
parce qua in terra figitur: ibi
quippe et occulta est. nec uide¬
ripotest: sed cuncta eius appa¬
rentia et eminentia inde ꝯsur¬
gunt: sicut bona opera de pro¬
funditate gracie dei que comp̃¬
hendi ac iudicari ñ potest. i¬
nuersa procedunt. Sed et si
crux xp̃i hoc solum significet
quod ait apostolus. qui aũt
iħu xp̃i sunt. carnẽ suam cru¬
cifixerunt cum passionibus.
et concupiscentiis: quam ma¬
gnum bonũ est: Nec tamen
facit hoc nisi concupiscens ad¬
uersus carnem spiritus bonꝰ:
cum illam crucem xp̃i fecerit
inimicus. id est spiritus malus.

Expanded text:
in cacumine, quo transversum in cacumine, quo transversum lignum sursum versus exceditur; et significat supernum finem, quo cuncta opera referuntur; quoniam cuncta quae latitudine ac longitudine bene ac perseveranter fiunt, propter altitudinem divinorum facienda sunt praemiorum: profunda est in ea parte qua in terra figitur; ibi quippe et occulta est, nec videri potest, sed cuncta ejus apparentia et eminentia inde consurgunt; sicut bona nostra de profunditate gratiae Dei, quae comprehendi ac dijudicari non potest, universa procedunt. Sed etsi crux Christi hoc solum significet quod ait Apostolus, Qui autem Jesu Christi sunt, carnem suam crucifixerunt cum passionibus et concupiscentiis , quam magnum bonum est? Nec tamen facit hoc, nisi concupiscens adversus carnem spiritus bonus, cum illam crucem Christi fecerit inimicus, id est spiritus malus.
Abbreviated transcription (Latin):
qui pertinere inuenitur ad to¬
tum : a quo toto sicut greca in¬
dicat lingua: catholica uocat᷑
eccła. In sorte aũt quid. nisi gra
cia dei commendata est: Sic
quippe de uno ad omnes per¬
uenit cũ sors omnib placuit:
quia et dei gracia in unitate
ad omnes peruenit: et cũ sors
meritis. sed occulto li iudicio
ceditur. Nec ido ista ñ aliqͥd
boni significasse quis dixerit.
quia per malos facta sunt: ñ
scilicet per eos qui secuti xp̃m.
sed qui sunt persecuti. Quid
enĩ de ipsa cruce dicturi sumꝰ:
que cerce similit̾ ab inmicis
atq impiis xp̃o facta atq im¬
pacta ẽ. et tamen ea significa
ri recte intelligitur quod ait
apłs. que sit latitudo. et longi¬
tudo. et altitudo. et ꝓfundũ:
Lata est quippe intransuerso li¬
gno. quo extenduntur penden¬
tis manus: et significat opera
bona in latitudine caritatis.
Longa est a transuerso ligno
sumq figuntur: et significat
perseuerantiã in longitudine
temporis usq infinem. Alta ẽ

Expanded text:
qui pertinere inveniatur ad totum: a quo toto, sicut Graeca indicat lingua, Catholica vocatur Ecclesia. In sorte autem quid, nisi Dei gratia commendata est? Sic quippe in uno ad omnes pervenit, cum sors omnibus placuit, quia et Dei gratia in unitate ad omnes pervenit; et cum sors meritis, sed occulto Dei judicio ceditur. Nec ideo ista non aliquid boni significasse quis dixerit, quia per malos facta sunt; non scilicet per eos qui Christum secuti, sed qui sunt persecuti. Quid enim de ipsa cruce dicturi sumus, quae certe similiter ab inimicis atque impiis Christo facta et impacta est? Et tamen ea signiri recte intelligitur quod ait Apostolus, Quae sit latitudo, et longitudo, et altitudo, et profundum . Lata est quippe in transverso ligno, quo extenduntur pendentis manus; et significat opera bona, in latitudine charitatis: longa est a transverso ligno desque figuntur; et significat perseverantiam in longitudine temporis usque in finem: alta est
Abbreviated transcription (Latin):
uelut interpretans nob bea¬
tus eugłista: ante diem in qͥt
festũ pasche. sciens iħe quia
uenit enis hora. ut transeat
ex hoc mundo ad patrẽ. Ec¬
ce pascha: ecçe transitus.Un¬
de. et quo: De hoc seilicet
mundo. ad patrẽ. Spes mn¬
bris in capite est data: quo
essent illo transeunte secutu¬
ra. Quid ergo infideles. &
ab hoc capite. atq ab eius
corpore alieni. onne &
ipsi transeunt. quia ñ per

Expanded text:
elut interpretans nobis beatus Evangelista, Ante diem, inquit, festum Paschae, sciens Jesus quia venit hora ejus ut transeat ex hoc mundo ad Patrem. Ecce Pascha, ecce transitus. Unde, et quo? De hoc scilicet mundo ad Patrem. Spes membris in capite data est, quod essent illo transeunte sine dubio secutura. Quid ergo infideles, et ab hoc capite atque ab ejus corpore alieni? nonne et ipsi transeunt, quia non per