comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
eo ꝙ mag̃ ĩdecent̾ se gerẽt.
dabilia ĩ iuuenib adapta¬
re possumꝰ regib ⁊ pͥncipib.
qr decz eos ẽẽ libales bone spei
n maligni moris magna¬
nuuos ⁊ miseratiõs ¶ Rex¬

Expanded text:
eo quod magis indecenter se gererent. dabilia in iuvenibus, adaptare possumus regibus et principibus: quia decet esse liberales, bonae spei, non maligni mori, magnanimos, et miserativos. Sex
Abbreviated transcription (Latin):
moneant suos filios ad ho¬
noris statꝰ. Iuuenes młtũ
affectant eã qͥ ĩportare ui¬
dent᷑ honoris statũ. ⁊ ꝑ lo¬
cũ ab oppõrtis. młt tuuent
qͥ ĩportant iguonũam. ⁊ ĩ

Expanded text:
moneant suos filios ad honoris status, iuvenes multum affectant ea quae importare videntur honoris statum, et per locum ab opposistis, multum timent quae important ignominiam
Abbreviated transcription (Latin):
de ꝙ uimis affectat. Eru¬
bescentia ã ⁊ uecundra ut
dicebat᷑ ẽ tunor ĩgłi ficatõ¬
ius. Cũ gͦ iuuenes qr ꝑ¬
calidi nimis affectent ex¬
celle tunent ĩglificari. qr̃
de facili erubescunt. pħs tñ¬

Expanded text:
d nimis affectat. Erubescentia autem et verecundia ut dicebatur est timor inglorificationis. Cum ergo iuvenes, qui percalidi nimis affectent excellere, timent inglorificari. quare de facili erubescunt. P
Abbreviated transcription (Latin):
ge̾nt. si multitudiuẽ dĩci¬
idebitos ⁊ pios usus ut sͣ
ĩtractatu de libalitate suf¬
ficient tetignuus. ¶ Dec
⁊̃ eos tãto mãg̃ eẽ bone spei

Expanded text:
ent, si multitudinem divitiin debitos et pios usus, ut supra in tractatu de liberalitate sufficienter tetigimus. Decet etiam eos tanto magis esse bonae spei
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓc lic u̾ecũdũ sit landabi¬
le ĩiuuenib. qr rõne etatis
aliqͣ turpia dequib dec eoᷤᷤ
uecundari. ¶ Reges et
pͥncipes qs dec ẽẽ qiͣ semi¬
deos. ñ solũ ꝙ turpia ꝯmit¬
tant. S abhoĩabile eis eẽd
ꝙ audiant tͣpia noĩari. qr
coꝵpunt bonos mores col

Expanded text:
 licet verecundari sit laudabile in iuvenibus, quia ratione aetatis aliqua turpia, de quibus decet eos verecundari: reges tamen et principes, quos decet esse quasi semideos, non solum quod turpia committant, sed abominabile eis esse debet quod audiant turpia nominari: quia corrumpunt bonos
Abbreviated transcription (Latin):
sꝑ se sunlent iuste ag̾e tñ
in multis suũ dñium ĩ¬
iuste ampliant.⁊ alioꝵ
h̾editates fñ rõe ilsurpãt
¶Decimo ⁊ ultimo dee

Expanded text:
semper se simulent iuste agere, tamen in multis suum dominium iniuste ampliant, et aliorum haereditates sine ratione usurpant. Decimo et ultimo decet
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ deicolã ⁊ hr̃e amicũ dm̃.
Estunat .n. talẽ sꝑ iuste
ag̾e. ⁊ nich iniqũ excere. poͦ¬
sumꝰ tñ nos ad hoc aliam
pedit sue saluti sꝑ ĩsuis
scĩtatem regis młtociens
ĩ ip̃o regno ¶ Ultĩo ã di¬
xiinꝰ ꝙ dec regciã maiesta¬

Expanded text:
deicolam, et habere amicum Deum: existimat enim talem semper iuste agere, et nihil iniquum exercere. Possumus tamen ad hoc aliam pedit suae saluti semper in suis sanctitatem regis, multoties in ipso regno. Ultimo autem diximus quod decet regiam maiesta
Abbreviated transcription (Latin):
tpr̃e p̾cedenti. ¶Seꝑtimũ
ĩclinaus ad pretatẽ ẽ exces¬
sus bouitatis supͣ maliti¬
cĩ. Nã sic̃ bonũ excedit malũ.
⁊ ẽ eligibilius ip̃o. sic eligi¬
bilius recordari bonoꝵ ⁊¬

Expanded text:
ecedenti. Septimum inclinans ad pietatem, est excessus bonitatis supra malitiam. nam sicut bonum excedit malum et est eligibilius ipso, sic eligibilius est recordari bono
Abbreviated transcription (Latin):
cientẽ ẽẽ .i. si ꝯtingat eũ
qͥ penã patit᷑ eã pacienter
suffre. ¶ Nonũ ẽ corrigi¬
bilitas pcãtis. Nã st̃ aliqͥ
ita corrigibiles ⁊ ita dis¬
ciplinabiles qd̃ sola ĩcre¬
parõe ⁊ solo ẜmone meli¬
nigne tͣctendi. Id̾o dr̃ p¬

Expanded text:
tingat eum qui poenam patitur, eam patienter sufferre. Nonum est corrigibilitas peccantis. nam sunt aliqui ita corrigibiles et ita disciplinabiles, quod sola increpatione, idest solo sermone melinigne tractanti. Ideo d
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯting̾e qd̃ ĩ młto tpr̃e occ̾rãt
oꝑtũnitates pauce. ⁊ ĩ pau¬
co młte. Istud itaq sextũ ĩ¬
cludatuiũ ad pietatẽ respi¬
ciens diuturuitatẽ tpr̃is
multitudinẽ opeꝵ qrͣsi ꝯ¬
tingat aliꝙ̃ subditoꝵ nc̃
ĩ aliqͣ ꝑte tprĩs delinq̃re qͥ

Expanded text:
tingere quod in multo tempore occurrant opportunitates paucae, et in pauco multae. Istud itaque sextum inclinativum ad pietatem respiciens diuturnitatem temporis, multitudinem operum. Quare si contingat aliquem subditorum nunc in aliqua parte temporis delinquere: qui
Abbreviated transcription (Latin):
¶Qͥutũ inducẽs ad m¬
scd̃iam ẽ młtitudo bono¬
r̃ oper̃. Nã forte ille qͥ ñc
deliquit multa bona ope
quit sic̾ad totũ ut sic̃ ad

Expanded text:
Quintum inducens ad misericordia, est multitudo bonorum operum. nam sorte ille qui nunc deliquit multa bona opernquunt, sicut ad totum ut sicut ad
Abbreviated transcription (Latin):
antiqͥtus regebant cuui¬
tates. NIã ex ħ aliqͣliter
manu ducemur ad sciẽ¬
dũ quid uitand̾ ⁊ qͥd imu¬
tand̾ sit in regimine reg¬
ni ⁊ ciuitatis. Totũ gͦ hc̃
libꝵ t̾cium diuidenius ĩ
tres ꝑtes. Nã pͦ narrabỹ¬
tur opĩones phoꝵ cc̃ reg¬
ea in qͥb uisi st̃ ñ bñ sen¬
tire cͣc huius regnũ. Re¬
citabunt᷑ gͦ pͦ reginũa in¬
stituta ab autiquis pħis
ducant᷑ reges ⁊ pͥncipes
tes ⁊ regna. ¶Scdo ostẽ¬
det᷑ q̃ sit optima politicia

Expanded text:
antiquitus regebantur civitates. Nam ex hoc aliqualiter manducemur ad sciendum quid vitandum, et quid imitandum sit in regimine regni et civitatis. Totum ergo hunc librum tertium dividemus in tres partes. Nam primo narrabuntur opiea in quibus visi sunt non bene sentire circa huiusmodi regimen. recitabuntur ergo prima regimina instituta ab antiquis Philoducantur reges et principes, tes et regna. Secundo ostendetur, quae sit optima po
Abbreviated transcription (Latin):
in ꝓpͥis filiis magis repi¬
tãbit lonũ regnĩ ẽẽ bonũ
suũ ⁊ ardentius sollicita¬
bit᷑ ccͣ taleboriũ. Imo qr to¬
ta spes prĩs requiescit ĩ fili¬
is ⁊ niuo ardore mouẽt᷑¬

Expanded text:
in propriis filiis, magis reputabit bonum regni esse bonum suum, et ardentius solicitabitur circa tale bonum. Immo quia tota spes patris requiescit in filiis et nimio ardore movent
Abbreviated transcription (Latin):
uiniores seniorib obe
bono rẽgni expedit sta¬
tue regnũ succed̾e pͥmo¬
gĩto ut̃ pr ãpliori sollici¬
tudĩe curet de bono reg¬
ni sciens ipĩn ꝑuenirẽ
ad filiũ plus dilectũ ⁊ sidi¬

Expanded text:
iuniores senioribus obebono regni, expedit statuere regnum succedere primogenito: ut pater ampliori solicitudine curet de bono regni, sciens ipsum pervenire ad filium plus dilectum. Et si
Abbreviated transcription (Latin):
detͥriuare ꝑsona. Pa sic
oriunt᷑ dissentões ⁊ lites si
ignoret ex qͣ ꝓ sapia assu
difficultatẽ ũ ħt. Nã si digͥ¬
tas regia ꝑ h̾editatẽ tͣnͣs

Expanded text:
determinare personam. Nam sicut oriuntur dissensiones et lites, si ignoretur ex qua prosapia assumdifficultatem non habet. nam si dignitas regia per haereditatem t
Abbreviated transcription (Latin):
luntarie obediant. qͣr cũ
oẽ uoluntariũ sit minꝰ
onosũ ⁊ difficile ut libẽci
⁊ faciliꝰ obediat ppłs m̃da¬
tis regis expediat regie di¬
giitati ꝑ h̾editatẽ succedẽ.
¶Det̾inare gͥ domũ ⁊
ꝓsapiã ex q̃ assum̃dꝰ ẽ rex
sedat litigia. tollit tyran

Expanded text:
luntarie obediant: quare cum omne voluntarium sit minus onerosum et difficile, ut libentius et facilius obediat populus mandatis regis, expedit regiae dignitati per haereditatem succedere. Determinare igitur domum et prosapiam, ex qua assumendus est rex, seda
Abbreviated transcription (Latin):
ditatẽ succed̾e. Scd̾a
uia ad ĩuestigand̃ ħ id̾
sumit᷑ ex ꝑte filii ad ꝙ̃ sp̃¬
tat susciꝑe curã regni.
Nã sicut mores nꝑ di¬
tatoꝵ ut płimũ peiores
tes ab autiqͦ. Sic mores
nuꝑ potentũ ⁊ de nouo e¬
lis potẽtie peiores st̃ mori¬
b alioꝵ. Nescuuit .i. ta
tatis. Tales qͥd̃ ut płim̃
tyrannizant ⁊ inflati cor
de merudite regnãt.Ssi
regale regim̃ ꝑ h̾editatẽ
uadat filiĩ ex hoc ñ inflã¬
t᷑ nec efficit᷑ eleti qr ñ
reputant magnũ s il¬
sider̃t . qr ex ꝑte filioꝵ de¬
bentiũ succedere in hĩdi¬
tatẽ pr̃nã expedit regno
ne ĩ eruditõe reocat᷑. ⁊
ĩ tyrãnidẽ ut regra dig¬
nitas ꝑ heditatẽ tnͣstẽ¬

Expanded text:
uccedere. Secunda via ad investigandum hoc idem, sumitur ex parte filii, ad quem spectat suscipere curam regni. Nam sicut mores nuper ditatorum ut plurimum peiores tes ab antiquo: sic mores nuper potentum et de novi elis potentiae, peiore, sunt moribus aliorum. nesciunt enim talnitatis. tales quidem ut plurimum tyrannizant, et inflati corde et inerudite regnant. Sed si regale regimen per haereditatem vadat. filii ex hoc non inflantur nec efficiuntur elati. quia non reputant magnum, si ilsiderant: quare ex parte filiorum debentium succedere in haereditatem paternam, expedit regno ne inerudite regatur, et in tyrannidem, ut regia dignitas per haereditatem t
Abbreviated transcription (Latin):
re ꝑ singla longu eẽt Di¬
cẽ g possumꝰ ꝙ expedit
regno filiũ succede̾ ĩ re¬
bet regia cura ꝑ uenire.
Supleri pocit ꝑ sapien¬
tes ⁊ bonos quos tãqͣ

Expanded text:
r singula longum esset. Dicere ergo possumus quod expedit regno, filium succedere in reberet regia cura pervenire, suppleri poterit per sapientes et bonos, quos tanquam
Abbreviated transcription (Latin):
nacil eͥ de rego¬
mĩe nupciali
Restat ex se¬
qui desecunda ĩ qua age¬
tur de regie pr̃nali. Nõ
enum suffic̃ pr̃familias
scire ꝯiugẽ reg̾e nͥ nou̾it

Expanded text:
natum est de regimine nuptiali. Restat exequi de secunda, in qua agetur de regimine paternali: non enim sufficit patrifamilias, scire coniugem regere, nisi noverit
Abbreviated transcription (Latin):
uestigand̾̃ ħ id̃ sumitur
ex eo ꝙ prẽs st̃ p̾stantio
infiora influũt ⁊ ea re¬
ã sr̃celestia corꝑa ĩfluere
ora ⁊ p̾eminentia ĩ ĩfiora
influent ⁊ ea regulent
auxilia influat ⁊ subue¬
niat suis sb̃iectis ⁊ quõ
eos regulet ⁊ ꝯẜuet. Uñ
⁊ ip̃e ds cũ singłis reb
pͥest h sollicitudinẽ ⁊ ꝓ
udentiam tocius uniuer¬
si. pr̃es gͦ eo ꝙ uͣłr p̾sunt¬

Expanded text:
vestigandum hoc idem, sumitur ex eo quod patres sunt praestantiorinferiora influunt, et ea reuare praeminentia in inferiora insinuant, et ea regulent auxilia influat, et subueniat suis subiectis, et quomodo eos regulet et conseruet. Unde et ipse Deus, qui singulis rebus praest, habet solicitudinem, et providentiam totius Universi. P
Abbreviated transcription (Latin):
o ẽẽ similẽ ⁊ ꝯformẽ d̾o qͥ ab
eo remun̾ari desid̾at. Qnͣto
gͥ qͥs magis g̾it ymaginẽ
eiꝰ ⁊ plus se ꝯformat ei maiꝰ
m̾itũ ab ip̃o suscipiet. Pͥnci¬
pis at̃ status reqͥrit ut ip̃e¬
sit d̾o ꝯformior ꝙͣ eius sub¬
diti. ĩmo eo ipõ ꝙ rex stud
ꝑ legem ⁊ ꝓuidentiam suũ
regnũ rẽge̾ qũo ds totum
uniu̾sũ regit ⁊ gub̾nat rex
maxĩe ꝯformatur ei. gͦ re¬
spectu dei a qͦ p̾miũ expec¬
tat᷑. Magna ẽ m̾ces regis.
si regnũ suũ recte regat. qr
ex ħ ip̃i deo maxĩe ꝯforniat᷑.
acdo magnũ ẽ pͥmiũ regis
si refatur ad ip̃m regẽ cui
oĩs actus ex ip̃a oꝑis dif¬
ficultate qͣndã bonitatem
assumit. potentes .n. tnͣs¬
gredi. Si ñ tñsgredrant᷑

Expanded text:
similem, et conformem Deo, qui ab eo remunerari desiderat: quanto ergo quis magis gerit imaginem eius, et plus se conformat ei, maius meritum ab ipso suscipiet: principis autem status requirit, ut sit Deo conformior, quam eius subditi. Immo eo ipso quod rex studet per legem, et providentiam suum regnum regere, quomodo Deus totum universum regit et gubernat, rex maxime conformatur ei: ergo respectu Dei, a quo praemium expectatur, est magna merces regis, si regnum suum recte regat, quia ex hoc ipsi Deo maxime conformatur. Secundo, magnum est praemium regis, si referatur ad ipsum regem, cui omnis actus ex ipsa difficultate operis quandam bonitatem assumit: potentes enim transgredi, si non transgrediant
Abbreviated transcription (Latin):
regat ex qͥnq uenari pos¬
sumꝰ. Nã m̾ͥces regis ut
tur ad regẽ cui tribuit. ad
actũ ex qͦ ꝯsurgit ad uͥtutẽ
ꝑ ꝙͣ efficitur. ⁊ ad matia¬

Expanded text:
 ex quinque venari possumus. Nam merces regis uttur: ad regem, cui tribuitur: ad actum, ex quo consurgit: ad virtutem, per quam efficitur: et ad mat
Abbreviated transcription (Latin):
bent ꝙͣ si qͥl propͥa posside¬
ret ¶Possumus ãt tripli¬
ci uia muestigare ꝙ si res
ciuiũ cões eẽnt pła litigia
in ciuitate ꝯsurgent ꝙͣ si
gaud̾ent possõnib ꝓpriis
ex ꝑte possõnum cõium.

Expanded text:
bent, quam si quilibet propria possideret. Possumus autem triplici via investigare, quod si res civium communes essent, plura litigia in civitate consurgerent, quam si gauderent possessionibus propriis. ex parte possessionum com
Abbreviated transcription (Latin):
gi. Nani in reb deẜuien¬
tib ad iuctũ ẽ ꝯsiderare du¬
o. uidẽl res fructiferas. Ut
agros uineas arbores ⁊ fͥ¬
ctum qͥ orit ex talib reb.
ut uiua frum̃ta pornaQ¬

Expanded text:
egi. Nam in rebus deservientibus ad victum est considerare duo: videlicet res fructiferas, ut agros, vineas, arbores: et fructum qui oritur ex talis ut rebus, ut vinea, frumenta, poma
Abbreviated transcription (Latin):
apud quasdã natoẽs fiebat.
ł utrũq erit cõe tã res fruc¬
possõnes nec fructus nͨ fi¬
ciuitati. Cũ .n. qͥs audit
ciuitatẽ sic ordinatã eẽ.
uͥ ẽ tanta coĩtas ciuiũ re¬
putat eã ẽẽ felicẽ. ⁊ estimͣt¬

Expanded text:
apud quasdam nationes fiebat: vel utrunque erit commune tam res frucpossessiones nec fructus ne ficivitati: cum enim quis audit civitatem sic ordinatam esse ubi est tanta communitas civium, reputat ea
Abbreviated transcription (Latin):
leratis timore pene retraha¬
tur ab ilł. Expediens .n. fu¬
it regno ⁊ ciuitati hr̃e aliꝙ̃
regẽ ł aliꝙ̃ p̾ncipantẽ ne
malefici turbarent pacem
lator. ut corda cuuũ sint
tnͣquilla ut ciues iuuant
pacifice ⁊ unanimes. Inde
sic se hẽanit leg̾ latores ad
aĩas sic̃ medici ad corꝑa.
Nã sic̃ medicꝰ ĩtendit se da¬
re hũores ne ĩsurgat mor¬
b ⁊ bellũ ĩ corꝑe. Sic legis¬
re. se dare aĩas ne ĩsurgat
rixa ⁊ dissensio ĩ regno ⁊¬

Expanded text:
ltem timore poenae retrahatur ab illis. Expediens enim fuit regno et civitati habere aliquem regem vel aliquem principatem, ne malefici turbarent pacem bet legislator, ut corda civium sint tranquilla, et ut cives vivant pacifice et unanimes. Unde sic se habent legislatores ad animas, sicut medicina ad corpora. Nam sicut medicus indentit sedare humores, ne insurgat morbus et bellum in corpore: sic legisrda, sedare aimas, ne insurgat rixa et diffensio in regno,
Abbreviated transcription (Latin):
Nã exĩte guerre ĩ regno
dep̾datões. orumt᷑ st̾ilita¬
tes. deducunt᷑ hĩtatores
to ꝙ ĩaliquo tyrãniza¬
rent ftuderet ppłs obedi

Expanded text:
Nam existente guerra in regno, depraedationes, oriuntur sterilitates deducuntur habitatores to in aliquo tyrannizarent, studeret populus obedi
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ utuosos. nͨ ⁊ uolũt ip¬
sos ẽẽ sapiẽtes ⁊ discipli¬
natos q̃r a tyrauni pdc̃a
uõ̾ ĩpediũt ĩ ciuib ut ĩfra
dicet᷑. S utfficiat q̃ ad p¬
sens scire tyrãnidẽ esse
ges sũmoꝑe caue̾ deleat̃
ne pͥncipent᷑ pͥncipatu

Expanded text:
rtuosos: nec etiam volunt ipsos esse sapientes et disciplinatos. Quare autem tyranni praedicta bona impediunt in civibus; infra dicetur. sufficiat autem ad praesens scire, tyrannidem esse ges summo opere debeant, ne princip
Abbreviated transcription (Latin):
⁊̃ adu̾tend̾ ꝙ die ac nocte ꝑ
lapidarias machiuas ĩpi¬
gnari post̾ munitões ob¬
sesse. tñ ut uideat᷑ qualit̾
ĩ nocte ꝑcutiunt lapides
emissi a machinis. Sẽꝑcũ
lapide alligandꝰ ẽ igñis.ł
titio ignitus. Nã ꝑ titio¬
nẽ ignit᷑ lapidi alligat᷑ ap
lapis e ĩ funda machiue
edificia lignea ĩpulsa ad

Expanded text:
 nocte per lapidarias machinas impugnari possunt munitiones obsessae. Tamen, ut videatur qualiter in nocte percutiunt lapides emissi a machinis, semper cum lapide alligandus est ignis, vel ticio ignitus. Nam per ticionem ignitum lapidi alligatum aplapis est in funda machinae edificia lignea impulsa ad
Abbreviated transcription (Latin):
eã eẽ ĩ aquis. Imo horribi¬
liores ⁊ ꝑiclosiores st̃pug¬
tionis aq̃ ille existant na¬
mus de cãpestri. Restat
drẽ de obsessiua. defensiua
⁊ nauali. Contingẽ .n. alñ
reges ⁊ pͥncipes pugna¬
re oĩb hiis modis pugnͣdi.
bellũ. alũ u̾o obsident mu¬
nitoẽs ⁊ castra ꝯtiugit ⁊̃¬
pugna defensiua. Ampliꝰ
iuxͣ mare sitas ꝓp̃ ꝙ ne por¬
tus destruant᷑ ⁊ ne fiat ꝑ
⁊ ne t̾re maritune ĩpugn¬
tur expedit regib ⁊ p̾uci¬
ꝑib aliqñ ordinare bella
difusuis diximus. ⁊ dẽ cau¬
telis uelloꝵ młta discussi¬
possint cautele hr̃i qͣłr cꝰ qͥs

Expanded text:
eam esse in aquis. Imo horribiliores et periculosiores sunt pugtionis aquae illae existant, namus de campestri, restat dicere de obsessiva, defensiva. et navali. Contingit enim aliquando reges, et principes pugnare omnibus his modis pugnandi. bellum. Aliquando vero obsident munitiones et castra. Contingit epugna defensiva. Ampliusiuxta mare sitas: propter quod ne portus destruantur, et ne fiat ab et ne terrae marinae impugnentur, expedit regibus et principibus aliquando ordinare bella diffusius diximus, et de cautelis bellorum multa discutipossint
Abbreviated transcription (Latin):
ne quo qͥs defendit muui¬
toẽs ⁊ castra dr̃ defensiuũ
iħ ĩuasio ⁊ defensio. attñ
castra mag̃ dr̃ alios ĩua¬
d̾e ꝙͣ se defende. Inpugna
gͦ obsessiua mag̾ ẽ ĩuasio
ꝙͣ defensio. Iu bello uo qͦ qͥs¬

Expanded text:
e quo quis defendit munitiones et castra, dicitur defensivum. modo invasio et defensio: attamecastra, magis dicitur alios invadere quam se defendere. In pugna ergo obsessiva magis est invasio, quam defensio. In bello
Abbreviated transcription (Latin):
acciꝑe aꝙͣ. Nã inultociẽs
eueuit aꝙͣ a remoto pͥnciͦ
deriuari us ad inunitoẽs
obsessas. Qͣre si ĩ illo fontͣ¬
li pͥncipio destruat᷑ fistu
Quare si sit a uuuuitoĩb
remota d̾ obsidentes ad¬
hibe oẽm diligentiã qũo
possint obsessis ꝓhibe̾ aꝙͣ.
¶ Scd̾s mod̾ ĩpugñdi mu¬
iutoes ẽ ꝑ famen. Nã sine
cibo durare ñ possumꝰ. Id̾o
obsidentes ut mmitões
obtiueant passus uias et
oĩa loca ꝑ qͣ possent obses¬
sis uictualia deferri dili¬
gent̾ custodire d ne eis
talia deferant᷑. In hiꝰ .ii. ob¬
sessionib multociens plꝰ
affligit fames ꝙͣ gladiꝰ.
Inde ẽ ꝙ multociens obsi¬
dentes uolentes cicius op¬
tiu̾e inunitoes si ꝯtingat
eos cape aliqͦs de obsessis ñ
iͥ una cũ aliis ꝯmedentes
apd̾ ip̃os obsessos maiorẽ
famien ⁊ ĩopiã inducãt.¬
¶ Terciꝰ modꝰ obtiuendi
munitoes ẽ ꝑ pugnã ut
cũ ttur ad uiuros.⁊ cũ ꝑ¬

Expanded text:
ltotiens evenit, aquam a remoto principio derivari, usque ad munitiones obsessas: quare si in illo fontali principio destruatur fistuquare si sit a munitionibus remota, debent obsidentes adhibere omnem diligentiam, quomodo possint obsessis prohibere aquam. Secundus modus impugnandi munitiones, est per famem. Nam sine cibo durare non possumus; ideo obsidentes, ut munitiones obtineant, passus,vias et omnia loca per quae possent obsessis victualia deferri, diligenter custodire debent, ne eis talia deferantur. In huiusmodi enim obsessionibus multotiens plus affligit fames quam gladius. Inde est quod multotiens obsidentes volentes citius opprimere munitiones, si contingat eos capere aliquos de obsessis, noibi una cum aliis comedentes apud ipsos obsessos maiorem famem et inopiam inducant. Tertius modus obtinendi munitiones est per pugna: ut cum itur ad muros,
Abbreviated transcription (Latin):
anui p̾t̾iti. Qͣre si obsessi
ñ post̾ gaud̾e fructib ãni
pia. ¶Amplius li ꝑ bellũ
⁊ pugñam imitoes sũt
obtiuende. melius ẽ ħ a
ge estiuo tp̃e. Nam hye¬
ue. replentur fosse aqͥs.
Qͣre difficilius ĩpugͣut
obsessi. Rursus ĩꝯmodi¬
tates tpr̃m mag̃ uioles¬
tant obsidentes ⁊ exntes
manentes ĩ domib. ul
gͥ obsessiones fiende sũt
tp̃e estiuo. ł si ꝑ multa tẽ¬
pora obsessiones durare
⁊ alios fructus t̾re recol¬
lig̾e post̃ obsessi. cap̃ .xuii.

Expanded text:
anni praeteriti. Quare si obsessi non possunt gaudere fructibus anni pia. Amplius si post bellum et pugnam munitiones sunt obtinendae, melius est hoc agere aestivo tempore. Nam teviae, replentur fossae aquis. quare difficilius impugnantur obsessi. Rursus incommoditates temporum magis melestant obsidentes et existentes manentes in domibus. Vel igitur obsessiones fiendae sunt tempore aestivo,vel si per multa tempora obsessiones durare et alios fructusterrae recolligere possint obs
Abbreviated transcription (Latin):
liꝰ obsessionẽ fac̾e̾. Illo .n.
tpr̃e oĩmodo deuincendi
meliꝰ deuincunt᷑ obsessi. nã
si ꝑsiti st̃ muntoes ob¬
tinende meliꝰ ẽ face̾ obses¬
sionẽ tpe estiuo eo ꝙ tẽ ma¬
g̾ desiccantur aq̃ nec sic ha¬
ut possit ꝑ cist̾nas subue¬
iiri obsessis. Rursus si
obsessa. Obtinenda meliꝰ
ẽ obsessionẽ fac̾e estiuo

Expanded text:
sessionem facere. Illo enim tempore omni modo devincendi, melius devincuntur obsessi. Nam si per sitim sunt munitiones obtinendae, melius est facere obsessionem tempore aestivo, eo quod tunc magis desiccantur aquae, nec si aut possit per cisternas subvenire obsessis. Rursus si vitas obsessa obtinenda, melius est obsessionem facere aestivo
Abbreviated transcription (Latin):
Restat dr̃e quot modis ta¬
lia deuinci post. ¶Est a tri¬
plex ncdꝰ optiũdi munitõ¬
nes ⁊ castra. uidel ꝑ sitim
famen ⁊ pugnã. Contĩgit

Expanded text:
restat dicere quot modis talia devinci possunt. Est autem triplex modus obtinendi munitiones et castra. videlicet, per sitim, famem, et pugnam. Co
Abbreviated transcription (Latin):
¶Oñso quot sunt gu̾a
belloꝵ ⁊ quot modis de¬
uincende st̃ munitoes
obsesse. Restat oñdere
quo tp̃e mełius ẽ obsi¬
dere ciuitates ⁊ castra.
Sciꝰ itaq quo tp̃e estiuo
añꝙͣ suit recollecta blada

Expanded text:
t sunt genera bellorum, et quot modis devincendae sunt munitiones obsessae: restat ostendere, quo tempore melius est obsidere civitates et castra. Sciendum itaque quod tempore aestivo antequam sint recollecta blada,
Abbreviated transcription (Latin):
qͥcqͥd laudabilitatis ẽ ĩ seni
b iuenib. Nã ip̃i qr ip̃t nͤ
st̃ miiis ꝑcalidi ut iiue¬
nes. n ͨ st̃ infrigidati ut se¬
nes n ͨ st̃ sic aĩosi ⁊ p̾uolan¬
tes ut iiuenes. nͨ st̾ sic ti¬
midi ⁊ pusillaiumes ut senes.
s tenentes mediũ int̾ utͦs
st tiuidi uͥ ẽ tinũdũ ⁊ audates
exꝑti ut uiuenes. nec st̃ ĩ tot
unt senes eo ꝙ sunt ĩ multis
decepti. S hñt se medio mͦ.¬

Expanded text:
laudabilitatis est in senibus, vel iuvenibus. Nam ipsi, qui nec sunt: nimis percalidi, ut iuvenes, nec infrigidati ut senes, nec sunt sic animosi, et praevolantes, ut iuvenes, nec sunt sic timidi, et pusillanimes ut senes: sed tenentes medium inter utrosque, sunt timidi ubi est timendum; et audaces, erti, ut iuvenes, nec sunt in tot unt senes eo quod sint in multis decepti: sed habent se medio m
Abbreviated transcription (Latin):
extendant ad alia. Cũ .ii. nł¬
la sit actio aĩe ĩ qͣ ñ utat᷑ ali¬
qͦ mͦ organo corꝑeo sic̃ ĩ oꝑe
artificiali. Uariato organo.
fit uariatio oꝑis. Sic ⁊ ĩ ac¬

Expanded text:
extendant ad alia. Cum enim nulla sit actio animae, in qua non utatur aliquo modo organo corporeo: sicut in opere artificiali, variato organo sit variato operis; sic et in ac
Abbreviated transcription (Latin):
gͣ ẜ u̾tatẽ. ¶ Ampliꝰ qr st̃ me¬
dii int̾ seues ⁊ iuiuenes i st
ĩtemꝑati ut uiuenes. n ͨ st̃ for¬
midolosi ⁊ ĩuiriles ut senes.
temꝑantia. ⁊ tẽꝑati cũ uiri¬
litate. Ut gͦ sit ad unũ dr̃e
qͥcꝗͥd laudabilitatis ẽ ĩ seni¬
ĩ hiis qͥ st̃ ĩ statu. ⁊ quicquid

Expanded text:
. Amplius, quia sunt medii inter senes et iuvenes, nec sunt intemperati ut iuvenes, nec sunt formidolosi, et inviriles ut senes: temperantia, et temperati cum virilitate. Ut ergo sit ad unum dicere, quicquid laudabilitatis est in seniin iis qui s
Abbreviated transcription (Latin):
lib .ii. miseretur sr̃ ami¬
co ⁊ sr̃ eo ꝙ̃ credit ĩdigne
pati. Iuuenes gͦ qr st ama¬
nocentia alios m̃surant
existimãt õs bonos ẽẽ q̃r
si patiant᷑ putant eos ĩdig¬
ne pati pp̃ ꝙ de facili misẽ¬
rent᷑. Senes u̾o ñ st̃ miẜa¬

Expanded text:
uilibet enim miseretur super amico, et super eo quem credit indigne pati. Iuvenes ergo, quia sunt amanocentia alios mensurant, existimant omnes bonos esse. quare si patiantur, putant eos indigne pari: propter quod de facili miserentur. Senes
Abbreviated transcription (Latin):
diligunt᷑. Nã libales st̃ po¬
tissime amabiles. Qr si ma¬
xĩe decz reges ⁊ pͥncipes ut
sint dilecti ab hiis qͥ sũt in
regno maxĩe decet reges et¬
tat ã ad libalẽ pͦ respice qu¬
titatẽ dati. ut ñ det ininris
ł plus ꝙͣ deleat. Sed̾o d re¬
spic̾e qͥb det. ut ñ det qͥb ñ
liba̾litate in daudo. plus qr
magͥtudo expensaꝵ uix pͭ
exced̾e̾ młtitudiẽ reddituũ.
Imo si ꝯtingat lib̾alem dare
moderate tristabrͣ Nã ma
ubi o. ꝙͣ si expendat uͥ ñ o¬

Expanded text:
diliguntur: nam liberales sunt potissime amabiles. Quare si maxime decet reges et principes, ut sint dilecti ab iis qui sunt in Regno, maxime decet eos ectat autem ad liberalem primo respicere quantitatem dati, u plus, quam debeat. Secundo debet respicere quibus det, ut non det quibus non liberalitate in dando plus, quia magnitudo expensarum vix potest excedere multitudinem reddituum. Imo si contingat liberalem dare moderate tristabitur. Nam ubi oportet, quam si expendat ubi no
Abbreviated transcription (Latin):
mod largi uasis hunde e¬
nuttit q̃ ꝯtin. Cũ gͦ tanto
deceat fontẽ hr̃e os largiꝰ qͣ¬
to ex eo płres ꝑticipare debẽt
tauto dec regẽ largiorẽ ẽẽ
qnͣto influentia ẽĩus ad

Expanded text:
modum largi vasis abunde emittit quae continet. Cum ergo tanto deceat fontem habere os largius, quanto ex eo plures participare debent: tanto decet regem largiorem esse, quanto influentia eius ad
Abbreviated transcription (Latin):
inator peccuiie sic̃ if lib̾alis
de leui quis cũ sit ꝓdigus fi̾ po¬
tit libal. Si gͦ oĩo ẽ decens ẽ re¬
gẽ ẽẽ ituosum tanto detesta¬
qnͣto auaritia plus ꝯͣriat᷑ uir

Expanded text:
c liberalis, de levi quis cum sit prodigus, fieri poterit liberalis. Si ergo omnino decens est regem esse virtuosum, tanto detestaquanto avaritia plus contr
Abbreviated transcription (Latin):
uentute qr senes auariores
sunt iuuenib cũ ueniũc ad
seuectutẽ ut płi̾mũ curat᷑ eoꝵ
ꝓdigalitas ⁊ desinũt ẽẽ ꝓdigi.
Curari ⁊̃ pot̾ ab egestat᷑e. Nã
qui ꝓdigi sunt ut pli̾mũ e¬
gen̾t qr expense sr̃hũndant
egestate. S auaricia ẽ mor¬
cit ĩ auaritia ⁊ qnͣto plꝰ se¬

Expanded text:
avariores sunt iuvenibus cum veniunt ad senectutem, ut plurimum curatur eorum prodigalitas, et desinunt esse prodigi. Curari etiam potest ab egestate: nam qui prodigi sunt, ut plurimum egent, quia expensae superabundant egestate. Sed avaritia est mordit in avaritia,
Abbreviated transcription (Latin):
cũ na hũana modicis ꝯ¬
ca sufficiunt. Si una ali¬
qͣ ꝑsona multitudĩe dĩ¬
le dicie si ñ ordinantur
ad bonũ alioꝵ. Qnͣto gͥ
reges ⁊ pncipes plib di¬
ciis suꝑhũndant. tãto dete¬
stabĩliꝰ ẽ eos auaros esse.

Expanded text:
ura humana modicis cca sufficiunt: si una aliqua persona multitudine divitiae illae si non ordinantur ad bonum aliorum. Quanto igitur reges et principes pluribus divitiis seperabundant; tanto detestabilius est eos
Abbreviated transcription (Latin):
nũ ad fisios ⁊ filioꝵ ad pa¬
tres. ut nob̾ ĩnotescat qͥ¬
ex diuturuitate tpr̃is
Scd̾a ex c̾titudĩe ꝓlis.
Tercia ex unione ꝑentũ
ad filios.¶Pͥ uiã sͤ p.
Nã quto anor mag̃ du¬
rat dauto ueheu̾itior ef¬
ficit᷑. Amor eĩ ꝑentũ ad fi¬

Expanded text:
trum ad filios, et filiorum ad patres, ut nobis innotescat, quex diuturnitate temporis. Secunda, ex certitudine prolis. Tertia, ex unione parentum ad filios. Prima via sic patet. Nam quanto amor magis durat, tanto vehementior efficitur: amor
Abbreviated transcription (Latin):
a filioꝵ ꝙͣ eꝯꝰ. ¶ Aiso q̃lis
ẽ amorint pr̃em ⁊ filiũ
qr ꝑenter afficuuit᷑ ad fi¬
lios ut ꝯgregent eis boͣ
hũt prẽs ad filios d eos
regc̾e ⁊ gub̾uare. Q cũ fi¬
lii ufficiant᷑ ad pentes tã¬
ꝙͣ ad eos qͥs uolunt ẽẽ in
uare ⁊ reueri aliũ sit qͥdã¬
mᷠ sb̾ici illi sic̃ ex aroreꝙ̃
hũt prẽs ad filios d eos
debent eis obedire ⁊ esse
nũ ꝙ ẽ utile pres magis
diligunt filios ꝙ filii ip

Expanded text:
. Vivo, qualis est amor inter patrem et filium, quia parentes afficiuntur ad filios ut congregant eis bona: habent patres ad filios debent eos regere et gubernare. Sed cum filiis afficiantur ad parentes, tanquam ad eos, quos volunt esse in rari et revereri alium sit quodammodo subiici illi; sicut ex amore quem habent patres ad filios debent eos tres, debent eis obedire et esse uod est utile, patres magis diligunt filios, quam filii ips
Abbreviated transcription (Latin):
Nã fĩlius ẽ quedã ꝑs a ꝑa¬
rentib abcisa. Pars aũt
mag̾ unit᷑ toti qr ꝯp̾hen¬
ditur ab ipõ ꝙͣ totũ unrat᷑
In toto .n. ẽ assignare ad ꝙ¬

Expanded text:
Nam filii est quaedam pars a parentibus abscisa. Pars autem magis uniatur toti, quia apprehenditur ab ipso; quam totum uniatur In toto enim est assignare a
Abbreviated transcription (Latin):
młri ⁊ natis taꝙͣ lib̾is. ñ
lieri qͥd̃ politice. uatis ã re¬
galiter. ¶Terciũ uo regi¬
men quo regitur fanuilia
cet̾a assiłatur reginun
drĩatiuo. Hiis ã sic oñsis¬
maxĩe ⁊ maiifeste appa¬

Expanded text:
ri, et natis tanquam liberis. non lieri quidem politice, natis autem regaliter. Tertium autem regimen quo regitur familia caetera, assimilatur regimini dominativo. His ergo sic ostensis, manifeste appa
Abbreviated transcription (Latin):
ĩoꝑa ñ diurnalia. Ciuiteᷤ
ã ẽ cõitas ꝯstituta ad sut̃¬
ficĩem in uita tota. Sed
regnũ ẽ coĩtas ꝯstituta
ñ solũ ad supplend̾ ĩdigen¬

Expanded text:
in opera non diurnalia. Civitas vero est communitas constituta ad sufficientiam in vita tota. Sed regnum est communitas constituta non solum ad supplendum indigen
Abbreviated transcription (Latin):
qͥb cotidie ĩdigemꝰ Aliqͣ
tidie indigemꝰ. ut ẽptio
⁊ uenditio. Nã ⁊ si alior
exũtes ĩ aliqͣ domo ad su¬
stentatoẽm uite cotidie ĩ¬
digent emptõe ł uenditõe.¬
ur gͦ eẽ ex defcũ ⁊ ex corrup¬
uͤincole nec ut ciues. S mnͣ¬
si ad sustentatõem iute
emptõe ł uenditõe ꝯtinu¬
e egeant. Coĩtas gͦ domꝰ

Expanded text:
quibus quotitie indigemus. Aliqua tidie indigemus, ut emptio, et venditio. Nam et si aliqui existentes in aliqua domo, ad sustentationem vitae quotidie indigent emptione, et venditioneectu, et ex corruput incolae nec ur cives, sed magsi ad sustentationem vitae emptione vel venditione continue egeant. Communitas ergo domus
Abbreviated transcription (Latin):
qr qͥlz stud̾e deberit ũt sit
dignus reg̾e ⁊ pͥncipari.
m̃ ⁊̃ qr spectat ad õs ciues
uitende lonũ regni spec¬
tat ad unũꝙ̃q cũiẽ scire
reg̾e domũ suam. ñ solũ ĩ¬

Expanded text:
 studere debet ut sit dignus regere et principari, tam etiam quia spectat ad omnes cives intendere bonum regni: spectat ad unumquemque civem scire regere domum suam, non solum i
Abbreviated transcription (Latin):
dã spãli ⁊ excellenti m̃ ad
reges ⁊ p̾ncipes spectet ĩ¬
dend̾e bonum regni ⁊ pͥn¬
cipatus att̃n hũiꝰ lonũ
intend̾e spectat ad unũꝙ̃¬

Expanded text:
dam speciali et excellenti modo ad reges et principes spectat intendere bonum regni et principatus: attamen huiusmodi bonum intendere spectat ad unu
Abbreviated transcription (Latin):
d̾ uiri sociales ⁊politiei.
qr sic scire gub̾uatoẽz do¬
spectat spałr ad reges et
pͥncipes. qr sic̃ regñũ ⁊ ci¬
uitas p̾supponunt ẽẽ do¬
mũ. Eic regum̃ regni ⁊ ci¬
uitatis p̾suppouit notici¬

Expanded text:
iri sociales et politici, quia sic scire gubernationem dospectat specialiter ad reges et principes, quia sicut regnum vel civitas praesupponunt esse domum, sic regimen regni et civitatis p
Abbreviated transcription (Latin):
Nũꝙͣ .ii. ꝯĩs debitus rector
regnu ł cuutatis efficit᷑
uͥ se suã familiã sciat de¬
bite gub̾nare. qr si spałr
spectat ad reges ⁊ pͥncipes
reg̾e regnũ ⁊ cuutates
sp̃ałi spectat ad eos ut sci¬

Expanded text:
uam enim quis debitus rector regni vel civitatis efficitur, nisi se et suam familiam sciat debite gubernare. Quare si specialiter spectat ad reges et principes regore regnum et civitates, specialiter spectat ad eos, ut
Abbreviated transcription (Latin):
res̃. Inde sũptũ ẽ ut dicãt᷑
eẽ curiales. hñtes mores
bilitatẽ moꝵ. Sic̃ legalis
iustĩ ẽ cota iitus ꝑ respec¬
tũ ad ĩpletõem legis. pͣci¬
pit .ii. lex õem ututẽ ut p̾

Expanded text:
res, inde sumptum est, ut dicantur esse curiales habentes mores bilitatem morum, sicut legalis iustitia est tota virtus per respectum ad impletionem legis. Praecipit enim lex o
Abbreviated transcription (Latin):
ut legẽ impleat iꝰtꝰ legał ex̃.
Qͥ u̾o ut ẜuet mores curie
⁊ no biliũ curiał ẽẽ dicetꝰ St̃
.n. mlti facientes oꝑa uͥtut̃.
ut bona sua aliis largientes.
ñ agentes ħ qr eis placeat
expend̾e nͨ qd̾ delectent᷑ ĩ dã¬
uelint ĩple legẽ ħ p̾cipiẽtẽ
lunt retin̾e mores curie ⁊
tñ authononiasiã largi ⁊
affabiles curiales dñr.
qr ĩcuriie ⁊ ĩdomib nobi

Expanded text:
ut legem impleat, iustus legalis erit: qui vero ut servet mores curiae et nobilium, curialis esse dicetur. Sunt enim multi facientes opera virtutum ut bona sua aliis largientes, non agentes hoc quia eis placeat expendere; nec quod delectentur in danvelint implere legem hoc precipientem, lunt retinere mores curiae etamen antonomasiam largi, et affabiles, curiales dicuntur quia in curiis et in domibus nobi
Abbreviated transcription (Latin):
natuia ÷ nims corrup̃ta
gi boreales mag̾ ẽ dãd̾ ope¬
rã ꝑcreatoĩ filioꝵ quã
tempore calido quo flãt

Expanded text:
nerativa est nimis corrupta, ti boreales, magis est danda opera procreationi filiorum, quam tempore calido, quo flant
Abbreviated transcription (Latin):
t᷑ in corͤ nec ẽ bone ꝯplexi¬
onis. Impedit᷑ aĩa. ne poss¬
at̃a bñ speculari ⁊ ne poss
libere exeqͥ actões suas.
Nascentes gͦ ex tali ꝯuigi¬

Expanded text:
tus in corpore, non est bonae complexionis impeditur anima ne possit bene speculari, et ne possit libere exequi actiones suas. nascentes ergo ex tali coniugi
Abbreviated transcription (Latin):
ta .n. st̃ q̃ de se sunt qĩ
in diffentia lic forte cr
intentõe opantĩ posĩt ẽẽ
lonͣ ⁊ laudabilia ł maba
⁊ uitupabilia ut si eleua¬
re fetustã de t̾ra. de se sit o¬
la ntẽtõe eleuaret illam
ut qr uell pon̾e ĩ ocłm socu.
Siuo eleuando ea uell pͥga¬
re domũ. ł fac̾e aliꝙ aliud o¬

Expanded text:
e sunt quasi indifferentia, licet forte ex intentione operantium possint esse bona et laudabilia, vel mala et vituperabilia. Ut sic elevare festucam de terra, de se est ola intentione elevaret illam, ut quia vellet ponere in oculum socii, si vero elevando eam vellet purgare domum
Abbreviated transcription (Latin):
tur ult eqͣre ⁊ regulare
actões hũanas. ut ciuies
iuste uꝑuant ⁊ debite se hẽ¬
hũanas duplex cura eẽ p̃.
rã oditorib legũ de hũanis
actib. Inde ẽ gͤ qd̃ aliqͥ ef

Expanded text:
equare et regulare actiones humanas, ut cives iuste vivant, et debite se habhumanas duplex cura esse potcura conditionibus legum de humanis actibus. I
Abbreviated transcription (Latin):
multa maba ⁊ multas ĩ¬
iusticias ꝯmitt̾ent ppõĩti
cuutatũ si scirent se ẽẽ ꝑpe¬
tus tales a quib cau̾e̾nt
⁊ ꝯsiderarent se ẽẽ ab huiꝰ
offõ remouendos. ¶Tcia
uia sumit ex ꝑte ip̃oꝵ ciuui
sic̃ medici ñ ẽ ꝯsilicri de sa¬
nitate. s eiꝰ ẽ intend̾e sani¬
uitatẽ ordiuare ñ ẽ ꝯsilia¬
ri de pace ⁊ de ꝯcordia cuiũ
d intend̾e rector cuutatis
tamꝙͣ finẽ. Sic gͦ disponĩda
ẽ ciuitas ut ꝯẜuetur ĩ pace
⁊ ut iͥ seditões ũ insurgant.

Expanded text:
multa mala et multas iniustitias committerent praepositi civitatem, si scirent se esse perpetuo tales, a quibus caverent si considerarent se esse ab huiusmodi officio removendos. Tertia via sumitur ex parte ipsorum civisicut medici non est consiliari de sanitate, sed eius est intendere sanivitatem ordinare, non est consiliari de pace et de concordia civium. e rector civitatis tanquam finem. sic ergo disponenda est civitas, ut conservetur in pace, et ut ibi seditiones non insurgant.
Abbreviated transcription (Latin):
pͥuata ñ hñs pot̾atẽ sicͥ
cognoscit᷑ postꝙẜ ad aliꝙͣ
ppositurã ł ad aliꝙͣ magi¬
stratũ assumitur. q̃r cũ
cognosce̾ qͣles p̾ficiat p̾po¬
sitos ⁊ magrõs. si pͥnçi¬
patus ⁊ mãgr̃atus ⁊ ułr¬

Expanded text:
s potestatem, sicut cognoscitur postquam ad aliquam praeposituram vel ad aliquem magistratum assumitur. Quare cum cognoscere quales praeficiant praepositos et magistros; si principatus et magistratus et u
Abbreviated transcription (Latin):
lib magratu. siue ꝓ qͣlib
expediens ciuitati semꝑ
p̾poni cosdẽ in eisdem ma¬
gr̃atib. Drima uia suui¬
tur ex ꝑte regie maiestati

Expanded text:
libet magistratu, sive pro qualibet expediens civitati semper praeponere eosdem ineisdem magistratibus. Prima via sumitur ex parte regiae maiestati
Abbreviated transcription (Latin):
tudini ⁊ diuinitati. Ut
qnͣto qͥs maior p̾nceps e
tis. In tanto gͥ gradu exñs
indignũ ẽ ut uitã pecudũ
eligat. qr ꝑ eã ualde depri¬
mitur. Scd̾o ħ ẽ detestabłe

Expanded text:
tudini, et dignitati, ut quanto quis maior princeps exnitatis. In tanto ergo gradu existens, indignum est, ut vitam pecudum eligat, quia per eam valde deprimitur. Secundo hoc est detes
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ maxĩe expedit pͥrincipi¬
b eẽ mod̾atos ĩ delectatõ¬
nib corͣlib. Innuit .n. ip̃e
iͥd̾ qd dantes se delectatoĩ¬
b talib sunt siłes dormi¬
entib ⁊ ebͥis. Nã deditihꝰ

Expanded text:
 maxime expedit principibus, esse moderatos in delectationibus corporibus. Innuit enim ipse ibidem quod dantes se delectationibus talibus, sunt similes dormientibus, et ebriis: nam dediti
Abbreviated transcription (Latin):
li tñ negotio uͥ modꝰ rei re¬
qͥrit traditõem figͣalẽ ⁊ gͦs¬
sam ñ ẽ corruptus appẽti¬
tus. s magis est ordõ rec¬
tus ⁊ debitus. In hiꝰ gͦ arte
arte ex facilitate trãdendi
reddit᷑ auditor beniuolus
s ex ordine dicendoꝵ red¬
dit᷑ docilis. Nã qͥs maxĩe
efficit᷑ docił .i. habilis ad ca¬
piendã doctͥnã si ei dicenda
qͥdam serio ⁊ordine ꝓponã¬
tur. Ex utilitate ã dicen¬
doꝵ reddit᷑ auditor attent᷑
Nã qͥlz aitente audit si spe¬
rat se utilia auditur. Ex
dicendis ã si rͤte cognoscã¬
t᷑ maiestas regia ꝙͫ ad pͥ¬
sens spectat .iiiiͣ q̃ qͥlz ma¬

Expanded text:
li tamen negocio, ubi modus rei requirit traditionem figuralem et grossam, non est corruptio appetitus, sed magis est ordo rectus et debitus. In huismodi ergo arte ex facilitate tradendi redditur auditor benivolus: sed ex ordine dicendorum redditur docilis; nam quis maxime efficitur docilis ipiendum doctrinam, si ei dicenda quadam serie, et ordine proponantur. ex utilitate autem dicendorum redditur auditor attentus, nam quilibet attente audit, si sperat se utilia auditurum. Ex dicendis autem, si recte cognoscanitur maiestas regia quantum ad praesens spectat q
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ quol negc̃o sit agend̾
¶Quartõ sepe sepius ex
bite regnũ regat elici¬
en do ex ers debĩtas ꝯcło¬
nes agibiliũ. Non .i. sus¬
cognitõem legũ ⁊ ꝯsue

Expanded text:
in quolibet negotio sit agendum. Quarto saepe saepius excbite regnum regat, eliciendo ex eis debitas conclusiones agibilium. Non enim sufcognitionem legum, e
Abbreviated transcription (Latin):
hẽbit memoriã p̾titoꝵ ex
quib scire pot̾it ꝙ agend̃
sit in futurũ. Iã semper
d suum rectim̃ ꝯformare
regimũ retioacto Sub q
regnũ tucius ⁊ meliꝰ rege¬
batur. Nam sic̃ in speculã¬
do recogitando q̃ antiqui
ciores ĩ speculabilib. si
reges ⁊ principes recogi¬
tando acta suoꝵ p̾decẽs¬
soꝵ fuint mag̾ prudenteᷤᷤ
in agibilib. Scdõ debent
diligent intueri futura
bona q̃ possunt eẽ futura¬
ꝑficua regno ⁊ maba que
possiit ẽẽ notina. Nam
futuroꝵ ut possint mala
expedicius uitare ⁊ bona
Facilius adipisci. ¶Ter¬
cio dẽbent recogitare sepe¬
bonas ꝯsuetudines ⁊ bo¬
nas leges. Nã dalia st̃
maxime pͥncipia agibi

Expanded text:
eant memoriam praeteritorum, ex quibus scire poterunt, quid agendum sit in futurum. Nam semper debet suum regimen conformare regimini retroacto, sub quo regnum tutius, et melius regebatur. Nam sicut in speculando, et cogitando quae antiquitiores in speculabilibus: sic reges et principes cogitando acta suorum praedecessorum, fiunt magis prudentes in agibilibus. Secundo debent diligenter intueri futura bona, quae possunt esse proficua regno: et mala, quae possunt esse nociva. Nam futurorum, ut possint mala expeditius vitare, et bona facilius adipisci. Tertio debent saepe recogitare bonas consuetudines, et bonas leges: anm talia sunt maxime principia agib
Abbreviated transcription (Latin):
reges ⁊ pͥncipes possunt
dant eẽ prudentes ñ d̾ ua
nitatib intend̾e. S maio¬
rẽ ꝑtẽ uite sue d̾ expend̾e
in cogitundo q̃ possunt ẽẽ
regno ꝑficua ꝙ ñ sic intłli¬
gend̾ ẽ ut nullas recrea¬
toẽs corꝑales hr̃e deheant
o debent eis a deo mod̾a¬
te uti ut ñ ĩpediant᷑ in re¬
giĩe regni. Se ip̃os gͦ po¬
cer̃t prudentes face̾ ut nͣ¬

Expanded text:
reges, et principes possunt derant esse prudentes, non debent vanitatibus intendere: sed maiorem partem vitae suae debent expendere in cogitando quae possunt esse regno proficua. Quod non sic intelligendum est, ut nullas recreationes corporales habere debeant, sed debent eis adeo moderate uti, ut non impediantur in regimine regni sui. Seipsos ergo poterunt prudentes facere, ut n
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯmisso. Nã totꝰ ppłs ⁊ tota
gens regni. si ũ sit bñuui¬
ta ⁊ ordinata modita post̃.
Unita u̾o ⁊ ordinata ꝑ regis
lent. licz gͦ reges ⁊ pͥncipes
ñ oĩo ignorare debeant ar¬
moꝵ usũ. Nec sic debeant
tores. filii regũ ⁊ pͥncipũ.
⁊ maxĩe p̾mogĩti qͥ regna¬
redelent minus stͥ assues¬
oꝵ indurata ĩpediat sb̾tili¬
tatẽ m̃tis. Tales .n. plus
debent uacare prudentie ꝙͣ
fortitudini corͣli. Uacalũt
ã pruden ͤ si diligent̾ insi¬
stant ceͣ morelẽs scĩas ut
posunt mores hõm̃i ⁊ açci¬
bilia cognoscẽ. Decet gͣ eo
qͥ debent alios reg̾e uitare
merciã ⁊ sollicitudinẽ illi¬
citã. uacando moralib sciis
recogitando freqñt̾ bonas
ꝯsuetudĩes regui. audiẽdo
sepr acta p̾decessoꝵ bñ regẽ¬

Expanded text:
misso. Nam totus populus, et tota gens regni si non sit bene unita et ordinata, modica possunt: unita vero et ordinata per lent. Licet ergo reges et principes non omnino ignorare debeant armorum usum, nec sic debeant tores, filii regum et principum et maxime primogeniti qui regnare debent, minus sunt assuesorum indurata impediat sudtilitatem mentis. tales ergo plus debent vacare prudentiae, quam fortitudini corporali. Vacabunt autem prudentiae, si diligenter insistant circa morales scientias, ut possint mores hominum et agibilia cognoscere. Decet ergo eos, qui debent alios regere, vitare inertiam et solicitudinem illicitam, vacando moralibus scientiis, recogitando frequenter bonas consuetudines regni, audiendo saepius acta praedecessorum bene regen
Abbreviated transcription (Latin):
trͣuẽ aptos m̃te dicimꝰ. Ad
am indigemꝰ mollitie car¬
nis. Corꝑales gͦ labores ex
qͥb redditur caro dura ĩpedi¬
unt sb̾tilitatẽ m̃tis. Dñ gͦ¬

Expanded text:
carne aptos mente dicimus. ad iam indigemus mollicie carnis corporales igitur labores, ex quibus redditur caro dura, impediunt subtilitatem mentis. Bene
Abbreviated transcription (Latin):
Sic̃ forte fac̾et unꝰ solus.
Id̾o si fiat mouarchia et
drĩetur unus pͥnceps ł
urius rex ĩ toto pͥncipatu
ł ĩ toto regno. Ille pͥnceps
tes ut hẽat młtos oculos
⁊ mltos borios ⁊ uirtuosos¬
⁊ ut hẽat mltos pedes ⁊ mł¬
tas manꝰ. ⁊ sic feet unꝰ hõ¬

Expanded text:
et unus solus: ideo si fiat monarchia et dominetur unus princeps vel unus rex in toto principatu vel in toto regno, ille princepstes, ut habeat multos oculos et multos bonos, et virtuosos, ut habeat multos pedes et multas manus: et sic fiet unus ho
Abbreviated transcription (Latin):
do abstinebo. Nã qͥl usꝰ
caruał copule incitat ad
ult̾iorẽ usũ ⁊ ꝙͣco qͥs plus
ea utit᷑ tanto mag̃ ĩcita¬
tur ad utend̾ ⁊ semꝑ ĩtẽ¬
cuies uti mod̾ate ꝯuigali

Expanded text:
o abstinebo. Nam quilibet usus carnalis copulae incitat ad ulteriorem usum: et quanto quis plus ea utitur, tanto magis incitatur ad utendum, et semper intemcives uti moderate coniugali
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ dec suã uxorẽ honori¬
fice retin̾e ĩdebito appara¬
tu ⁊ ei ncc debita trsbuẽdo
Nã c̾ uxor sit ꝑsona ꝯuine
hibet᷑ redũdat ĩ ꝑsonã ip̃iꝰ
iuiri.Imo cũ ostensũ sit sͣ
uxorẽ ũ se hrẽ ad uicũ qͣr¬

Expanded text:
tatem decet suam uxorem honorifice retinere in debito apparatu, ei necessaria debita tribuendo. Nam cum uxor sit persona valde hibetur, redundat in persona ipsius viri. immo cum ostensum sit supra uxorem non se habere ad virum q
Abbreviated transcription (Latin):
t᷑ ex suꝑflua copula ¶ S̾o
suꝑ fluus usus: ñ solũ corꝰ
debilitat s ⁊̃ m̃tẽ depͥmit.
Nã corꝰ ẽ qiͣ instr̃m aĩe. n
bri debilitato mrͣtello de¬
bilitant᷑ actões fabriles.
Sic debilitato ce̾bro ⁊ aliiᷤ
m̃bris nobilib ĩpedit᷑ aĩa
a rõneis usu. ut ñ possit
sufficient̾ ꝯsid̾are. Uñ ⁊ sͣ¬

Expanded text:
tur ex superflua copula. Secundo superfluus usus non solum corpus debilitat, sed etiam mentem reprimit. Nam corpus est quasi instrumenbri, debilitato martello debilitantur actiones fabriles: sic debilitato cerebro et aliis membris nobilibus impeditur anima a rationis usu, ut non possit sufficienter considerare. unde e
Abbreviated transcription (Latin):
fice retuie. Restat oñd̾e̾ qͣlit̾
cũ eis debeant ꝯu̾sari. tc̃ a ui
ri ad uxorẽ ẽ ꝯu̾satio ꝯgrua
si ei oũdat debita signa aiui¬
cicie ⁊ si eã ꝑ debitas moni¬
toẽs ĩstruat. Declarare ⁊ q̃¬

Expanded text:
 restat ostendere, qualiter cum eis debeant conversari. Tunc autem viri ad uxorem est conversatio congrua, si ei ostendat debita signa amicitiae, et si eas per debitas monitiones instruat. Declarare
Abbreviated transcription (Latin):
it. Scd̾o m̃tẽ depͥ̾mit. Ter¬
dit ꝯiuges ĩtẽpatas. Des¬
truit᷑ eĩ ⁊ debilitat᷑ corꝰ ip̃iꝰ
uiri si nimis det oꝑami co¬
pule ꝯuigali. q ius ge¬
uatiua ẽ uimis corrup¬

Expanded text:
uit, secundo mentem deprimit, terdit coniuges intemperatas. Destruitur enim et debilitatur corpus ipsius viri, si nimis det operam copulae coniugali, quia vis generativa est nimis corrup
Abbreviated transcription (Latin):
orgaua gub̾natoĩs st̃ actua.
organa u̾o mechanicoꝵ st̃ frĩ¬
ua. Nã ĩ infhanicis regła¬
mur ꝑ artẽ S ĩgub̾natõe
domus regła ẽ prudenͣ. Sic̃
gͦ ars differt a prudenͣ. gͤ or¬
gaua mechanicoꝵ differ̃t
ab organis gub̾nadoĩs Di

Expanded text:
organa gubernationis sunt activa, organa vero moechanicorum sunt factiva. Nam in moechanicis regulamur per artem, sed in gubernatione domus regula est prudentia. Sicut ergo ars differt a prudentia, sic organa moechanicorum differunt ab organis gubernationis. Di
Abbreviated transcription (Latin):
gubnatoĩs domꝰ ad artes
ido de gub̾natõe douiꝰ ars
tradit᷑ ut pr familias cꝰ ẽ
dornũ gub̾nare debite sol¬
licitetur cͣ ea q̃ faciunt
ad bñ uiue ⁊ q̃ reqͥruntur
ad sufficiãm uite. qrͣ si ad
uuiend̾̃ politice requirun¬
mata spectat ad gub̾nato¬
rẽ dornꝰ ꝯsid̾are de talib..
Sod̾a uia ad ĩnestigand̾
ex silitudĩe hiꝰ artis q̃ ẽ de
gub̾natoẽ domꝰ ⁊ ad artes
alias Nã sic̃ cet̾e artes ut
tio domus requirit sua or
t̾iuinare de martello ⁊ ĩ¬
cude ⁊ aliis ĩstrum̃tis fa¬
brilib ⁊ spectat ad fabꝵ
calia instrum̃ta cogͦ sc̃e.
Sic uolens trad̾e nõticiã
de arte textoria deb̾et det̾¬
minare de pectinib ⁊ de
aliis organis illiꝰ artis
⁊ spectat ad textorẽ talia
ĩstrum̃ta cognosc̾e̾. qr uo¬
leus trad̾e uoticiã de arte

Expanded text:
gubernationis domus ad artes ideo de gubernatione domus ars traditur, ut patrifamilias cuius est domum gubernare debite solicitetur circa ea quae faciunt ad bene vivere, et quae requiruntur ad sufficientiam vitae: quare si ad vivendum politice requirunmata, spectat ad gubernatorem domus considerare de talibus. Secunda via ad investigandum ex similitudine huius artis, quae est de gubernatione domus ad artes alias. Nam sicut ceterae artes, ut tio domus requirit sua orgterminare de martello, et incude, et aliis instrumentis fabrilibus; et spectat ad fabrum talia instrumenta cognoscere. Sic volens tradere notitiam de arte aextoria, debet determinare de pectinibus, et aliis organis illius artis, et spectat ad textorem talia instrumenta cognoscere. Quare volens tradere notitiam de arte
Abbreviated transcription (Latin):
tũ hoi bono ⁊ u̾tuoso niͣg¬
uã delectatoẽm hẽanit.
Nulla tñ delectatio ẽ es¬
senciałr ip̃a felicitas licz
p̾sens a scire sufficiat ꝙ
ñ dec aliꝙ̃ hoĩem suam
felicitatẽ pon̾e in delec¬
tatoĩb sensibilib. Est

Expanded text:
tum Homini bono, et virtuoso magnam delectationem faciant: nulla tamen delectatio est essentialiter ipsa felicitas, licepraesens autem scire sufficiat, quod non decet aliquem hominem suam felicitatem ponere in delectationibus se