comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Apłm audi. Non regnet peccatũ
in ur̃o mortali corpore. Quid ẽ ñ reg¬
net. : Ad obediendum desideriis eius.
Nondixit. noli habere desideria
mala. Quomͦ enim in hac carne
net peccatũ in ur̃o mortali corpore.
ad obediendum desideriis eiꝰ. Et si
sint desideria ñ eis obediatur: ne ini¬
quitas dominet᷑. Nec exhibeatis
menbra ur̃a arma iniquitatis pecc̃o.
Non fiant menbra tua arma iniqͥ¬
tatis: &e ñ dñabit᷑ tibi om̃is iniqͥtas.
S hoc etiam ut ñ fiant menbra tua

Expanded text:
Apostolum: Non regnet peccatum in vestro mortali corpore. Quid est, Non regnet? Ad obediendum desideriis ejus. Non dixit, Noli habere desideria mala. Quomodo enim in hac carne net peccatum in vestro mortali corpore ad obediendum desideriis ejus. Etsi sunt desideria, non eis obediatur, ne iniquitas dominetur. Nec exhibeatis membra vestra arma iniquitatis peccato . Non fiant membra tua arma iniquitatis, et non dominetur tibi omnis iniquitas. Sed etiam hoc, ut non fiant membra
Abbreviated transcription (Latin):
peccatum: a quo ñ fit homo lib̾ lege.
s gratia. ꝓpter quod dicit. Peccatũ enĩ
uobis non dominabitur. Non enim
estis sub lege s sub grã: ñ qͥa lex ina¬
la ẽ s quia sub illa sunt quos reos
facit iubendo ñ adiuuando. Gratia
quippe adiuuat. ut legis quisq sit
factor: si ne qua gr̃a sub lege positus
tantummͦ erit legis auditor. Talib
itaq dicit. Qui in lege iustificami¬
ni: agr̃a excidistis. Humanum dico¬

Expanded text:
peccatum, a quo non fit homo liber lege, sed gratia. Propter quod alibi dicit, Peccatum enim vobis non dominabitur; non enim estis sub lege, sed sub gratia : non quia lex mala est; sed quia sub illa sunt quos reos facit jubendo, non adjuvando. Gratia quippe adjuvat ut legis quisque sit factor, sine qua gratia sub lege positus tantummodo erit legis auditor. Talibus itaque dicit, Qui in lege justificamini, a gratia excidistis . CAPUT XI
Abbreviated transcription (Latin):
habenti peccatũ: dicit inp̃senti ꝓpħia
daiuid. Libi soli peccaui. ce malum corã
te feci: ut iuificeris insermonibꝰ tuis.
&e iuncas cũ iudicaris. Suꝑas enĩ om̃s
homines iudices. Et qui se putat ui¬
stum: coram te iniustus ẽ. Tu solus
tem habes ponendi animã tuã. & po¬
testatẽ habes iterũ sumendi eã. uinciᷤ
gͦ cum iudicaris. Om̃s homines suꝑa̾
quia plus es quã homines. & ꝑte fa¬

Expanded text:
a David: Tibi soli peccavi, et malignum coram te feci: ut justificeris in sermonibus tuis, et vincas cum judicaris. Superas enim omnes homines, omnes judices, et qui se putat justum, coram te injustus est: tu solustem habes ponendi animam tuam, et potestatem habes iterum sumendi eam . Vincis ergo cum judicaris. Omnes homines superas, quia plus es quam homines, et per te fa
Abbreviated transcription (Latin):
ui dicat. difficile ẽ aduertere.
Deo utiq loquitur. Et manifestũ ẽ:
quia ds̃ pat̃ ñ ẽ iudicatus. Qͥd ẽ tibi
soli peccaui &e malũ coram te feci:
ut iustificeris insermonib tuis oe

Expanded text:
ui dicat difficile est advertere. Deo utique loquitur, et manifestum est quomodo Deus Pater non est judicatus. Quid est, Tibi soli peccavi, et malignum coram te feci: ut jus
Abbreviated transcription (Latin):
mĩa oꝑa uł bona uł mala: acogi¬
tatione ꝓcedunt. Incogitatione
quisq innocens: incogitatione reus ẽ.
Propter quod scriptum ẽ: cogitati o
scã seruabit de. Et alibi legitur. Inco¬
gitationib impii: interrogatio erit.
Et apłs. Cogitationib ait accusantibꝰ
aut etiam excusantib. Ubi aũ felix ẽ.
qͥ in cogitatione miser ẽ : Aut quomͦ
ibi non miser ẽ. qui ad nichilum re¬
dactus ẽ : Magna quippe sterilitas:
iniquitas. Merito dictum ẽ confun¬
dantur iniqua facientes uane: id est
inantt̃ tamqͣm redacti ad nichilum.

Expanded text:
ia opera vel bona vel mala a cogitatione procedunt. In cogitatione quisque innocens, in cogitaPropter quod scriptum est: «Cogitatio sancta servabit te» : et alibi legitur: «In cogitationibus impii interrogatio erit» : et Apostolus: «Cogitationibus,» ait, «accusantibus aut etiam defendentibus» . Ubi autem felix est qui in cogitatione miser est? aut quomodo ibi non miser est qui ad nihilum redactus est? Magna quippe est sterilitas, iniquitas. Merito dictum est: «Confundantur iniqui facientes vane» ; id est, inaniter, tanquam redacti ad nihilum.
Abbreviated transcription (Latin):
babiloniã confusionẽ: ierłm in babilonia
captiua tenet᷑. ñ tota. ciues enĩ eiꝰ angłi st̃.
s. quod aitinet ad homines p̃destinatos
ingłam dĩ fut᷑os ꝑ adoptionẽ coheredes
xꝑi. qͦs de ipsa captiuitate redemit sangui¬
ne suo: particulã gͦ istã ciuitatis ierłm
captiuã teneri in babilonia ꝓ peccato: in¬
de aũ inciꝑe exire. pͥus corde ꝑ confessionẽ
iniqͥtatis & caritatẽ iusticie: deinde pꝰea

Expanded text:
m in Babylonia captiva tenebatur non tota; cives enim ejus et Angeli sunt. Sed quod attinet ad homines praedestinatos in gloriam Dei, futuros per adoptionem cohaeredes Christi, quos de ipsa captivitate redemit sanguine suo: particulam ergo istam civitatis Jerusalem captivam teneri in Babylonia pro peccato, incipere autem inde exire prius corde per confessionem iniquitatis et charitatem justiti
Abbreviated transcription (Latin):
Dedit illos ds̃ in reꝓbum sensum. Nã
ea ẽ cecitas mentis. In ea qͥsqͥs datus
fu̾it. ab int̾iore dĩ luce secludit᷑: s ñdũ
penitus cum in hac uita ẽ. Sunt enĩ
tenebre exteriores que magis ad diem
iudicii ꝑtinere intelliguntur: ut ꝑemi¬
tus extra dm̃ sit. quisquis dũ tẽpꝰ ẽ corri¬

Expanded text:
Dedit illos Deus in reprobum sensum ? Nam ea est caecitas mentis. In eam quisquis datus fuerit, ab interiori Dei luce secluditur: sed nondum penitus cum in hac vita est. Sunt enim tenebrae exteriores , quae magis ad diem judicii pertinere intelliguntur: ut penitus extra Deum sit, quisquis, dum tempus est, corri
Abbreviated transcription (Latin):
Qui omnino ñ iustificatur: nec illa
seniat que tẽporale habent p̃miũ nec
illa quȩ et̾num. Qui aũ in oꝑibꝰ legis
iustificatur. non apud dm̃ iustificat᷑.
quia temporalem inde ex¬
pectat uisibilemq mercedem.
S tam̃ ẽ etiam ista ut dixi: quẽdam
ut sic dicam t̾rena carnalisq iusticia
stam ce ipse apłs eam iusticiam uocat.

Expanded text:
i omnino non justificatur, nec illa servat, quae temporale habent praemium, nec illa quae aeternum. Qui autem in operibus legis justificatur, non apud Deum justificatur, quia temporalem inde exspectat, visibilemque mercedem.  tamen est etiam ista, ut dixi, quaedam, ut sic dicam, terrena carnalisque justitia. Nam et ipse Apostolus eam justitiam vocat,
Abbreviated transcription (Latin):
autem non ẽ ex fide: s qui fecerit ea ui¬
uet in illis. Non ait qui fecerit eã uiuet
in illis oꝑib: timebant utiq ne si ea ñ
fecissent. lapidationẽ uł crucẽ. uł ali¬
qͥd huiꝰmodi paterentur. Ergo qͥ fecerit
ea inquit uiuet in illis: id est habebit
premiũ ne ista morte puniat᷑. Nongͦ
apud dm̃. Cuius ex fide siquis in hac
uita uixerit: cum hinc excesserit. tunc
eum magis habebit presentissimum
p̃mium. Non ita ex fide uiuit quisqͥs
p̃sentia que uidentur uł cupit uł ti¬
met: quia fides dei ad inuisibilia ꝑ¬
tinet. que post dabuntur. Nam ẽ et
ista quedam in oꝑib legis iusticia.
quando sine suo p̃mio relicta ñ ẽ: ut
qui fecerit ea uiuat ineis. Unde ce dicit.¬

Expanded text:
ant. Unde subdit: Sed qui fecerit ea, vivet in illis. Non ait qui fecerit eam, vivetin his operibus, timebant utique, si ea non fecissent, lapidationem, vel crucem, vel aliquid hujusmodi paterentur. Ergo qui fecerit ea, inquit, vivet in illis; id est, habebit praemium, ne ista morte puniatur. Non ergo apud Deum, cujus ex fide si quis in hac vita vixerit, cum hinc excesserit, tunc eum magis habebit praesentissimum praemium. Non itaque ex fide vivit, quisquis praesentia quae videntur, vel cupit, vel timet; quia fides Dei ad invisibilia pertinet, quae post dabuntur. Nam est ista quaedam in operibus Legis justitia quando sine suo praemio relicta non est, ut qui fecerit ea, vivat in eis. Unde et
Abbreviated transcription (Latin):
quit qm̃ quicumq baptizati sumus
in xꝑo iħu. in morte ipsius baptirati
sumus: Consepulti ergosumus illi¬
ꝑ baptismum inmortem. Unde. nisi
fide : Neq enimiam in nob̃ ꝑfectum
est: ad huc in nobismetipsis ingemi¬
scentib. &e adoptionẽ expectantibus
redemptionẽ corporis nr̃i. Spe enĩ
salui facti sumus. Spes aũ que uide

Expanded text:
baptizati sumus in Christo Jesu, in morte ipsius baptizati sumus? Consepulti ergo illi sumus per baptismum in mortem . Unde, nisi fide? Neque enim jam in nobis perfectum est, adhuc in nobismetipsis ingemiscentibus, et adoptionem exspectantibus, redemptionem corporis nostri: Spe enim salvi fac
Abbreviated transcription (Latin):
notas fecit moysi: ꝑ quẽ legem dedit.
qua peccatum abundaret. ut super¬
abundaret gr̃a. Non crudeliter hoc
fecit d̾s: s consilio medicine. Aliqͣn¬
do enim homo uidetur sibi sanus.
ce egrotat. Et in eo qd̾ egrotat & ñ
sentit: medicum nonquerit. Auget᷑
morb crescit molestia: medicus que¬
ex data ẽ ut grã quereret᷑. Grã
data est: ut lex impleretur. Neq
enim suo uicio implebatur: s uicio
prudentiȩ carnis. Quod uicium ꝑ
legem demonstrandum: ꝑ gratiam

Expanded text:
notas fecit Moysi, per quem Legem dedit, notas fecit Moysi, per quem Legem dedit, qua peccatum abundaret, ut superabundaret gratia. Non crudeliter hoc fecit Deus, sed consilio medicinae. Aliquando enim videtur sibi homo sanus, et aegrotat; et in eo quod aegrotat et non sentit, medicum non quaerit: augetur morbus, crescit molestia, quaeLex data est, ut gratia quaereretur: gratia data est, ut lex impleretur. Neque enim suo vitio non implebatur, sed vitio prudentiae carnis: quod vitium per legem demonstrandum, per gratiam
Abbreviated transcription (Latin):
que ẽ in menbris meis. Cognouit se
in miseria. in gemitu. in rixa &e contẽ¬
tione: ipse secum sibi ñ concordans.
a se dissonans. a se resiliens. Et qͥd ait
optans pacem ueram: pac̃e suꝑnam:
Infelix homo: quis me liberabit de cor¬
pore mortis huius: Gr̃adi ꝑ iħm .xͣͫ.¬
dñ nr̃m. ubi abundauit peccatum:
suꝑ abundauit gr̃ã. Unde autem a¬
bundauit peccatum: Lex aũ sub in¬
trauit: ut abundaret peccatũ. Quare¬
gͦ lege subintrante abundauit pec¬
catum: Quia nolebant se confiteri ho¬
mines peccatores: addita lege facti st̃
ce p̃uaricatores. Preuaricator enĩ ñẽ
quisq: nisi cum legem transgressus
fu̾it. Ipse apłs hoc dicit. Ubi enĩ ñ ẽ
lex: nec preuaricatio. Abundauit gͦ
peccatum: ut suꝑ abundaret gratia.
Ergo ut dicere ceꝑam. quia hoc ẽ in lege
magnum misteriũ. ideo eam datam
ut crescente peccato humiliarentur
suꝑbi. humiliati confiterent᷑. confessi
sanarentur: iste sunt uie occultȩ qͣs

Expanded text:
quae est in membris meis.» Cognovit se quae est in membris meis.» Cognovit se in miseria, in gemitu, in rixa et contentione; ipse secum sibi non concordans, a se dissonans, a se resiliens: et quid ait, optans pacem, pacem veram, pacem supernam? «Infelix ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus? Gratia Dei nim «abundavit peccatum, superabundavit gratia.» Unde autem abundavit peccatum? «Lex autem subintravit, ut abundaret peccatum» . Quare Lege subintrante abundavit peccatum? Quia nolebant se confiteri homines peccatores, addita Lege facti sunt et praevaricatores. Praevaricator enim non est quisque, nisi cum legem transgressus fuerit. Ipse Apostolus hoc dicit: «Ubi enim non est lex, nec praevaricatio» . Abundavit ergo peccatum, ut superabundaret gratia. Ergo, ut dicere coeperam, quia hoc est in Lege magnum mysterium, ideo eam datam, ut crescente peccato, humiliarentur superbi, humiliati confiterentur, confessi sanarentur: istae sunt viae occultae, quas
Abbreviated transcription (Latin):
satis elucet misterio dnĩce mortis &
resurrectionis. figuratum uite nr̃e
ueteris occasum. & exortum noue:
demonstratamq iniquitatis aboli¬
tionem. renouationẽq iusticie. Unde
gͥ hoc tantum beneficium homini:
one alarun dei sperantes. ut in ebri¬
entur ab ubertate domus eius. & tor¬
rentem uoluptatis potent: qm̃ a
pud ipsum ẽ fons uitȩ. & in lumine
eiꝰ uidebimus lum̃.¬
er moysen data ẽ lex: &e habet
aliquid obseurum traditio ipsa
legis. Ad hoc enim data ẽ lex ut con¬
uinceretur languidus: &e medicũ
imploraret. Ipsa ẽ uia occulta dei.
cet datam legẽ ut conuincerent᷑ pec¬
catores. ce ad grãm accipiendã medi¬
cum inuocarent: unde ille conuictꝰ
ẽ quẽ in se transfigurat paulus apłs
dicens. Infelix ego homo: quis me
liberabit de corpore mortis huius:
ꝑ mandatum enim: demonstrata illi
gerat quedam rixa inseipso. Unde dicit.
Uideo aliam legem in menbris meis
repugnantem legi mentis mee: & cap¬
tiuum me ducentẽ sub lege peccati.

Expanded text:
satis elucet mysterio dominicae mortis et resurrectionis figuratum uitae nostrae ueteris occasum et exortum nouae demonstratamque iniquitatis abolitionem renouationemque iustitiae. unde igitur hoc tantum beneficium homini pone alarum dei sperantes, ut inebrientur ab ubertate domus eius et torrentem uoluptatis eius potent, quoniam apud ipsum est fons uitae et in lumine eius uidebimus lumer Moysen data est Lex, et habet aliquid obscurum traditio ipsa Legis. Ad hoc enim data est Lex, ut convinceretur languidus, et medicum imploraret. Ipsa est via occulta Dei. cet datam Legem, ut convincerentur peccatores, et ad gratiam accipiendam medicum invocarent. Unde ille convictus est, quem in se transfigurat Paulus apostolus, dicens: «Infelix ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus?» Per mandatum enim demonstrata illi erat quaedam rixa in seipso, unde dicit, «Video aliam legem in membris meis repugnantem legi mentis meae, et captivum me ducentem sub lege peccati,
Abbreviated transcription (Latin):
tantomagis uituꝑantur & horrent᷑
uulnera & morbi. aquib liberat quȩ
ita laudatur. Sic laus &e predicatio gr̃e:
uituꝑatio &e dampnatio ẽ delictoꝵ.
Demonstranda enim fuerat homi¬
ni feditas languoris eius. Cui contͣ
iniquitatem suam. nec preceptum
scm̃ & bonum ꝓfuit. quo magis aue¬
ta ẽ iniquitas quam minuta: quan¬
doquidem lex subintrauit ut abun¬
daret delictum: ut eo modo conuictꝰ
atq confusus. uideret non tantum
doctorem sibi ẽẽ necessarium. uerũ
etiam aduudorem deum. a quo eius
itinera dirigantur. ne dñetur ei oĩs
iniquitas: &e confugiendo ad opem
ita ubi abundauit delictum. suꝑ¬
abundet gr̃a: non peccantis merito.
s subuenientis auxilio. Consequent̃
eandem medicinam in passione &e
resurrectione xp̃i mistice demon¬
stratã: ostendit apłs dicens. An ig¬
noratis. qm̃ quicumq baptirati
sumus inxꝑo iħu. in morde ipsius
baptizatisumus: Consepulti ergo
sumus illi ꝑbaptismum in mortẽ.

Expanded text:
tanto magis uituperantur et horrentur tanto magis uituperantur et horrentur uulnera et morbi, a quibus liberat quae ita laudatur. sic laus et praedicatio gratiae uituperatio et damnatio est delictorum. demonstranda enim fuerat homini foeditas languoris eius, cui contra iniquitatem suam nec praeceptum sanctum et bonum profuit, quo magis aucta est iniquitas quam minuta, quando quidem lex subintrauit, ut abundaret delictum, ut eo modo conuictus atque confusus uideret non tantum doctorem sibi esse necessarium, uerum etiam adiutorem deum, a quo eius itinera dirigantur, ne dominetur ei omnis iniquitas et confugiendo ad opem ita ubi abundauit delictum superabundet gratia non peccantis merito, sed subuenientis auxilio. Consequenter eandem medicinam in passione et resurrectione Christi mystice demonstratam ostendit apostolus dicens: an ignoratis, quoniam quicumque baptizati sumus in Christo Iesu in mortem ipsius baptizati sumus? consepulti ergo sum
Abbreviated transcription (Latin):
humanum. &e ꝑunum hominem
iusticiam &e uitam ȩternam. illum
adam hunc xꝑm aꝑtissime insinuãs:
ait. Lex autem subintrauit: ut abũ¬
daret delictum. Ubi autẽ abunda¬
uit delictum suꝑabundauit gr̃a:
ut quemadmodum regnauit pecca
ipse questionem: quid gͦ dicemus in¬
quit : Pmanebimus inpeccato: ut
gr̃a abundet: Absit. Uidit gͦ aꝑu̾sis
ꝑuerse posse accipi quod dixerat.
lex subintrauit ut abundaret deli¬
etum. Ubi autem abundauit delictũ.
suꝑ abundauit grã. Tamqͣm dixerit
ꝓpter abundantiam gr̃ȩ ꝓdesse pecça¬
tum: hoc diluens. respondit ab sit:
atq subiecit. Qui mortui sumus pec¬
cato: quomͦ uiuemus in eo: Hoc est
cum id prestiterit grã. ut moreremͣ
peccato: quid aliud facimus si uiuimꝰ
in eo. nisi ut gr̃e simus ingrati: Neq
enim qui laudat beneficium medi¬
cinȩ. morbos docet ce uulnera: a qͥbꝰ
illa hominem sanat.S quanto in a¬
iorib medicina laudib predicatur.

Expanded text:
humanum et per unum hominem humanum et per unum hominem iustitiam et uitam aeternam, illum Adam, hunc Christum apertissime insinuans ait: lex autem subintrauit, ut abundaret delictum; ubi autem abundauit delictum, superabundauit gratia, ut quemadmodum regnauit peccatipsequaestionem: quid ergo dicemus? inquit, permanebimus in peccato, ut gratia abundet? absit. uidit enim a peruersis peruerse posse accipi quod dixerat: lex subintrauit, ut abundaret delictum; ubi autem abundauit delictum, superabundauit gratia, tamquam dixerit propter abundantiam gratiae prodesse peccatum. hoc diluens respondit: absit atque subiecit: qui mortui sumus peccato, quomodo uiuemus in eo? hoc est: \'cum id praestiterit gratia, ut moreremur peccato, quid aliud faciemus, si uiuemus in eo, nisi ut gratiae simus ingrati?\' neque enim qui laudat beneficium medicinae prodesse morbos dicit et uulnera, a quibus illa hominem sanat, sed quanto maioribus medicina laudibus praedicatur,
Abbreviated transcription (Latin):
quibusdam subobscuris senten¬
tiis apłi pauli÷ hoc eum quidam ar-¬
bitrati sunt dicere faciamus mala
ut ueniant bona: quia dixerat. Lex
quia legem accipientes homines
qui de suis uirib suꝑbissime pre¬
sumebant. nec diuinũ adiutoriũ
uincendarum malarũ concupiscen¬
tiarũ. recta fide impetrantes. pluri¬
bus. grauiorib q delictis etiã lege p̃¬
uaricata onerati sunt. Ac sic ma¬
gno reatu compellente. confugerunt
ad fidem. qua miscdiam indulgentie
mererentur. & auxilium a dño qui fecit
agerent. que contra scłi huius concu¬
piscentias iubentur: scđm id quod
predictum fuerat. in psalmo. Multi¬
plicate sunt infirmitates eoꝵ: postea
accelerauerunt. Ex libro¬
peccandum: si sꝑs uiuificans desit
occidit: sciri enim facit peccatum po¬
tius quam caueri: & ideo magis au¬
geri quam minui: quia male concu¬
piscentie etiam preuaricatio legis ac
tes de accepta lege se extollerent: po¬
stea quam dixit peccatum & mortẽ
ꝑunum hominem intrasse ingenꝰ

Expanded text:
quibusdam subobscuris sententiis apostoli Pauli hoc eum quidam arbitrati sunt dicere: faciamus mala, ut ueniant bona, quia dixerat: lex quia legem accipientes homines, qui do suis uiribus superbissime praesumebant, nec diuinum adiutorium uincendarum malarum concupiscentiarum recta fide inpetrantes pluribus grauioribusque delictis etiam lege praeuaricata onerati sunt: ac sic magno reatu conpellente confugerunt ad fidem, qua misericordiam indulgentiae mererentur et auxilium a domino, qui fecit agerent, quae contra saeculi huius concupiscentias iuberentur secundum id, quod praedictum fuerat in psalmo: multiplicatae sunt infirmitates eorum; postea adcelerauerunt. cum erpeccandum, si spiritus vivificans desit, occidit: sciri enim facit peccatum potius quam caveri, et ideo magis augeri quam minui, quia malae concupiscentiae etiam praevaricatio legis acctes de accepta lege se extollerent; posteaquam dixit peccatum et mortem per unum hominem intrasse in genus
Abbreviated transcription (Latin):
inueniat. Sanus ñ erat: &e sanari no¬
lebat: ce ne sanaretur sanum se esse
iactabat. Missa lex ẽ. ligauit eum:
inuenit se reum. Iam clamat de li¬
gatura. Uenit dñs: curat amaris
aliquantulũ & acrib medicamentis.
Dicit enim egroto. ferto: dicit tolera:
dicit noli diligere mundum: habe¬
do patientiam: curet te ignis continen¬
diȩ: ferrum ꝑsecutionum tolerent
uulnera tua. Expauescebas. quamuis
ligatus: liber ille & non ligatus bibit
quod tibi dabat. Prior passus ẽ ut te
consolaretur: tanquam dicens. Quod
times pati ꝓte: prior patior ꝓte. Hec
ẽ gr̃a: &e magna gratia. Quis illam
digne collaudat: ꝑ seruum lex data
est: reos fecit. ꝑ imꝑatorem indul¬
gentia data ẽ: reos liberauit. Lex ꝑ
moysen data ẽ. Non sibi aliqͥd ampliꝰ
seruus assignat. quam qd̃ ꝑ illũ factũ
est: electus admagnum ministerium:
tamquam fidelis in domo. S tamen
seruus agere scdm legem potest: solue¬

Expanded text:
illum inveniat. Sanus non erat, sanari noillum inveniat. Sanus non erat, sanari nolebat, et ne sanaretur, sanum se esse jactabat: missa Lex est, ligavit cum; invenit se reum, jam clamat de ligatura. Venit Dominus, curat amaris aliquantum et acribus medicamentis: dicit enim aegroto, Ferto; dicit, Tolera; dicit, Noli diligere mundum, habeto patientiam, curet te ignis continentiae, ferrum persecutionum tolerent vulnera tua. Expavescebas quamvis ligatus: liber ille et non ligatus bibit quod tibi dabat; prior passus est ut te consolaretur, tanquam dicens, Quod times pati pro te, prior patior pro te. Haec est gratia, et magna gratia. Quis illam digne collaudat? 15. De humilest; reos fecit: per Imperatorem indulgentia data est; reos liberavit. Lex per Moysen data est. Non sibi aliquid amplius servus assignet, quam quod per illum factum est. Electus ad magnum ministerium tanquam fidelis in domo, sed tamen servus, agere secundum Legem potest, solve
Abbreviated transcription (Latin):
oc ꝓderat suꝑbis: ut abundaret
delictum. Mlultum enim sibi dabant:
& quasi uiribus suis multũ assignabãt.
& non poterant implere iusticiam. nͥ
adiuuaret ille qui iusserat. Suꝑbiam
eoꝵ uolens domare ds. dedit legem:
tanꝙͣ dicens. Ecce implete: ne putetis
deesse iubentem. Non de est qui iubeat:
sed de est qui impleat. Si gͦ deest qui
implecit: unde non implet: Quia
natus cum traduce peccati & mortis:
de adam natus traxit secum qͦd ibi
conceptum ẽ. Cecidit primus homo:
& omnes qui deillo natisunt. de illo
traxerunt concupiscentiam carnis.
Oportebat ut nasceretur alius homo:
qui nullam traxit concupiscentiam.
Ipsa est gr̃a fr̃s mei. Ipsa est ueritas:
quia ꝓmissa exhibita. Non erat ista
in ueteri testamento: quia lex minaba¬
tur. non opitulabatur. Iubebat: non
sanabat. Languorem ostendebat. ñ
auferebat: s illi preparabat medico
uenturo cum gr̃a ce ueritate: tamqͣm
ad aliquem quẽ curare uult medicus.
mittit pͥmo seruum suum. ut ligatũ

Expanded text:
oderat superbis, ut abundaret delictum: multum enim sibi dabant, et quasi viribus suis multum assignabant; et non poterant implere justitiam, nisi adjuvaret ille qui jusserat. Superbiam illorum volens domare Deus, dedit Legem, tanquam dicens: Ecce implete, ne putetis deesse jubentem. Non deest qui jubeat, sed deest qui impleat. 12. Si ergo deest qui impleat, unde non implet? Quia natus cum traduce peccati et mortis. De Adam natus, traxit secum quod ibi conceptum est. Cecidit primus homo; et omnes qui de illo nati sunt, de illo traxerunt concupiscentiam carnis. Oportebat ut nasceretur alius homo qui nullam traxit concupiscentiam.Ipsa est gratia, fratres mei, ipsa est et veritas, quia promissa et exhibita. 14. Non erat ista in Veteri Testamento, quia Lex minabatur, non opitulabatur; jubebat, non sanabat; languorem ostendebat, non auferebat: sed illi praeparabat medico venturo cum gratia et veritate; tanquam ad aliquem quem curare vult medicus, mittat primo servum suum, ut ligatum
Abbreviated transcription (Latin):
tamus. S: tam̃ quia ipsa spes ex pro¬
missione ueritatis certa nobis ẽ: cũ
diceret consepulti enim sumus illi ꝑ
baptismum in mortẽ subiunxit ce ait.
Ut quemadmodũ surrexit xꝑc a mor¬

Expanded text:
. sed tamen quia ipsa spes ex promissione ueritatis certa nobis est, cum diceret: Consepulti ergo sumus illi per baptismum in morte, subiunxit et ait: Ut, quem ad modum surrexit Chris
Abbreviated transcription (Latin):
fixa sunt. Ad hanc uocationẽ qͥ ꝑtinent. õs
st̃ docibiles dĩ: nec pot̃ eoꝵ qͥsquã dicere
credidi ut sic uocarer. Preuenit eũ quippe
miscda dĩ: quia sic ẽ uocatus ut crederet.
Om̃s enĩ docibiles di ueniunt adfiliũ. qm̃
audierunt ce didicert̃ apatre ꝑfiliũ: qͥ eui¬
dentissime dicit. omĩs qui audiuit apatre
& didicit uenit ad me. Istoꝵ aũ nemo ꝑit.
qͥa omẽ qͦd dedit ei pat̃. ñ ꝑdit ex eo quicꝙͣ.
Quisqͥs gͦ inde ẽ omĩno ñ ꝑit. nec erat inde
qͥ ꝑit. ꝓpt̃ qd̾ dictũ ẽ ex nob̾ exiert̃. sed ñ
erant ex nobis. Nam si fuissent ex nobis.
mansissent utiq nob̾cum

Expanded text:
fixa sunt. Ad hanc vocationem qui pertinent, omnes fixa sunt. Ad hanc vocationem qui pertinent, omnes sunt docibiles Dei: nec potest eorum quisquam dicere, Credidi ut sic vocarer; praevenit eum quippe misericordia Dei, quia sic est vocatus ut crederet. Omnes enim docibiles Dei veniunt ad Filium: quoniam audierunt et didicerunt a Patre per Filium, qui evidentissime dicit, Omnis qui audivit a Patre et didicit, venit ad me. Istorum autem nemo perit, quia omne quod dedit ei Pater, non perdet ex eo quidquam . Quisquis ergo inde est, omnino non perit: nec erat inde qui perit. Propter quod dictum est, Ex nobis exierunt, sed non erant ex nobis; nam si fuissent ex nobis, mansi
Abbreviated transcription (Latin):
Inutrisq tam̃ idem ipse isrł. Ubi gͦ audi¬
mus isrł ñ est consecutus. uł cet̾i excecati
sunt: ibi intelligendi sunt ini mici ꝓpt̃
nos. Ubi gͦ audimus. electio aũ consecuta
ẽ. ibi intelligendi st̃ dilecti ꝓpt̃ patres:
qͥb patib utiq ista ꝓmissa sunt. Abrahȩ¬
quippe dicte sunt ꝓmissiones: & semini
eius. Unde &e in ista olea. oleaster inserit᷑
gentium. Iam porro electionẽ quã dicat.
debet utiq occurrere. qm̃ reliquie ꝑelectio¬
nem gre salue facte sunt. Hec electio conse¬
cuta est: ceteris excecatis. Scd̾m hanc electio¬
nẽ isrłite dilecti ꝓpt̃ patres. Non enĩ uoca¬
tione illa uocati sunt. de qua dictũ ẽ mul¬
ti uocati: s illa qua uocantur electi. Unde
& hic postea quã dixit. scdm electionẽ aũ
dilecti ꝓpt̃ patres: continuo subiecit unde
agimꝰ. Sine penitentia enĩ sunt dona &
uocatio dei: idẽ sine mutatione stabiliter

Expanded text:
In utrisque tamen idem ipse Israel. Ubi ergo audiIn utrisque tamen idem ipse Israel. Ubi ergo audimus, Israel non est consecutus, vel, caeteri excaecati sunt; ibi intelligendi sunt inimici propter nos: ubi vero audimus, Electio autem consecuta est; ibi intelligendi sunt dilecti propter patres: quibus patribus utique ista promissa sunt. Abrahquippe dictae sunt promissiones et semini ejus . Undeet in ista olea oleaster inseritur Gentium. Jam porro electionem quam dicat, debet utique occurrere; quoniam reliquiae per electionem gratiae factae sunt . Haec electio consecuta est, caeteris excaecatis. Secundum hanc electionem Israelitae dilecti propter patres. Non enim vocatione illa vocati sunt, de qua dictum est, Multi vocati ; sed illa qua vocantur electi. Unde et hic poste aquam dixit, Secundum electionem autem dilecti propter patres; continuo subjecit unde agimus, Sine poenitentia enim sunt dona et vocatio Dei: id est, sine mutatione stabiliter
Abbreviated transcription (Latin):
conuener̃t enĩ inueritate in ciuitate ista
aduersus scm̃ puerum tuũ iħm quẽ un¬
xisti. herodes ce pilatus. & ppłs isrł: facere
quanta manus tua & consiliũ p̃destina¬
micis iudeis manus di & consiliũ p̃desti¬
nauit fieri: quanta necessaria fuerant
eugłio ꝓpt̃ nos. S quid ẽ qd sequit᷑. scd̾m
electionem aũ dilec̾ti ꝓpt̃ patres: Nũquid
illi inimici qui insuis inimicitiis ꝑiert̃.
ce aduersantes. xp̃o de gente ipsa adhuc
ꝑeunt. ip̃i st̃ electi atq dilecti: absit. Quis
hoc uł stultissimus dixerit: S utrũq li¬
cet inter se contrariũ sit. inimici ce dilecti:
quãuis ñ in eosdẽ homines. tam̃ in eande
gentẽ cõnuenit iudeoꝵ. ce ad idem carnale
semen isrł: aliis eoꝵ adclaudicationẽ. aliis
ad benedictionẽ isrł ipsius ꝑtinentibꝰ. hc̃
enĩ sensũ suꝑiꝰ aꝑtius explicauit: ubi ait.
Quod querebat isrł. hoc ñ ẽ consecutus.
electio aũ consecuta ẽ: cet̾i uͦ excecati sunt.

Expanded text:
in civitate ista adversus sanctum puerum tuum Jesum, quem unxisti, Herodes et Pilatus, et populus Israel, facere quanta manus tua et consilium praeordinamicis Judaeis manus Dei et consilium praedestinavit fieri, quanta necessaria fuerantelio propter nos. Sed quid est quod sequitur, Secundum electionem autem dilecti propter patres? Numquid illi inimici, qui in suis inimicitiis perierunt, et adversantes Christo de gente ipsa adhuc pereunt, ipsi sunt electi atque dilecti? Absit: quis hoc vel stultissimus dixerit? Sed utrumque licet inter se contrarium, id est, inimici et dilecti, quamvis non in eosdem homines, tamen in eamdem gentem convenit Judaeorum, et ad idem carnale semen Israel, aliis eorum ad claudicationem, aliis ad benedictionem Israel ipsius pertinentibus. Hunc enim sensum apertius superius explicavit, ubi ait, Quod quaerebat Israel, hoc non est consecutus: electio autem consecuta est, caeteri vero excaecati sunt .
Abbreviated transcription (Latin):
onsiliũ¬
sistis: Ipse enĩ inclaritate uenturus ẽ ad
iudiciũ uiuoꝵ &e mortuoꝵ. regnumq
iustoꝵ: ut qm̃ isto humili aduentu fa¬
cta ẽ cecitas ex parte in isrł. ut plenitũdo
gentiũ intraret: illo alio fiat qd̾ sequitur.
&e sic omĩs isrł saluus fieret. Piudeis enim¬
apłs etiã illud ysaie testimoniũ accepit:

Expanded text:
onsiliusistis. Ipse enim in claritate venturus est ad judicium vivorum et mortuorum, regnumque justorum, ut quoniam isto humili adventu facta est coecitas ex parte in Israel, ut plenitudo gentium intraret, illo alio fiat quod sequitur: et sic omnis Israel salvus fieret. Pro Judaeis Apostolus etiam illud Isaiae testimonium acc
Abbreviated transcription (Latin):
uenturus: quia etiã nunc uiuere ñ un
nierito creditur. Curru nãq igneo raptꝰ
ẽ de reb humanis: qd euidentissim e sc̃a
scͥptura testat᷑. Cum uenerit gͦ exponen
do legem sp̃ualit̃. quã nunc udei carna¬
lit sapiunt: conu̾tet cor patͥs ad filium.
id est corpatrũ ad filios. Singularẽ qͥppe
ꝓ numero plurali. int̃pretes septuaginta
posuert. Et ẽ sensꝰ. Ut etiam filii sic indel¬
ligant legẽ. idest iudei. quẽ admodum
erat ipse moy ses. Sic enĩ cor patrũ con¬
uertetur ad filios. cũ intelligentia patrũ
ꝑducet᷑ ad intelligentiã filioꝵ: & cor fili¬
oꝵ ad patres eoꝵ. dum id qd sensert̃ isti.
consentiunt ce isti. Ubi septuaginta dixe¬
runt: & cor hominis ad ꝓximũ suum.
Sunt enĩ inter se ualde ꝓximi: patres
iudicium. has res didicimꝰ ẽẽ uenturas.
resurrectionẽ. bonoꝵ maloꝵq dirẽptio¬
nem. mundi conflagrationẽ. eiusdemq

Expanded text:
uenturus, quia etiam nunc uiuere non uenturus, quia etiam nunc uiuere non inmerito creditur. Curru namque igneo raptus est de rebus humanis, quod euidentissime sancta scriptura testatur. Cum uenerit edo legem spiritualiter, quam nunc Judaei carnaliter sapiunt, convertet cor patris ad filium, id est, cor patrum ad filios: singularem quippe pro numero plurali interpretes Septuaginta posuerunt. Et est sensus, ut etiam filii sic intelligant legem, id est Judaei, quemadmodum n quibus erat et ipse Moyses. Sic enim cor patrum convertetur ad filios, cum intelligentia patrum perducetur ad intelligentiam filiorum; et cor filiorum ad patres eorum, dum in id, quod senserunt illi, consentiunt et isti ; ubi Septuaginta dixerunt: Et cor hominis ad proximum s u u m. Sunt enim inter se ualde proximi patres iudicium has res didicimus esse uenturas, resurrectionem, bonorum malorumque diremtionem, mundi conflagrationem eiusdemque
Abbreviated transcription (Latin):
legis moysi serui mei qͣm mandaui
ei inchoreph. ad omnẽ isrł p̃cepta & iudicis.
oportune cõmemorat. post declaratũ fu¬
turũ tam magnũ inter obseruatores legis.
contẽptores ꝙ discrim̃: simul cẽ. ut discant
legem spiritalit intelligere. & inueniant
in ea xꝑm: ꝑ quẽ iudicẽ facienda ẽ inder
bonos &e malos ipsa discrecio. Non enĩ
frustra idem dñs ait iudeis. Si crederetis
moysi: credetis ce mͥ. De mẽ enĩ sẽꝑsit. Cũ¬
aũ ammonuisset ut meminissent legis
tempore. ñ eã spiritalit sicut oportuerat
accepturos: continuo subiecit. Ecce ego mit¬
tam uob̾ heliam tesbiten. ante qͣm ueniat
dies dñi magnꝰ &e illustris qͥ conu̾tat cor
patͥs ad filiũ. & cor hominis ad ꝓximũ suũ:
ne forte ueniens ꝑcutiã t̾ram penitꝰ. ꝑ hc̃
helyam magnũ mirabilẽq ꝓpħam. exposi¬
ta sibi lege ultimo tẽpore ante iudiciũ.
cordibq fideliũ. Ipse qͥppe ante aduentũ
iudicis saluatoris ñ immerito sꝑatur eẽ

Expanded text:
legis Moysi serui mei, quam mandaui ei in Choreb ad omnem Israel, praecepta et iudicia opportune commemorat post declaratum futurum tam magnum inter obseruatores legis contemtoresque discrimen; simul etiam ut discant legem spiritaliter intellegere et inueniant in ea Christum, per quem iudicem facienda est inter bonos et malos ipsa discretio. Non enim frustra idem Dominus aitludaeis: Si crederetis Moysi, crederetis et mihi; de me enim i admonuisset, ut meminissent legis tempore non eam spiritaliter, sicut oportuerat, accepturos, continuo subiecit? Et ecce ego mittam uobis Heliam Thesbiten, antequam ueniat dies Domini magnus et inlustris, qui conuertet cor patris ad filium et cor hominis ad proximum suum, ne forte ueniens percutiam terram penitus. Per hunc Heliam magnum mirabilemque prophetam exposita sibi lege ultimo tempore ante iudicium Icordibusque fidelium. Ipse quippe ante aduentum iudicis Saluatoris non inmerito speratur esse
Abbreviated transcription (Latin):
eugłium qͥdem inunici ꝓpt̾ uos. nisi quod
eoꝵ inimicitia qua occiderunt xꝑm. engłio
Et hoc ostendit ex dei dispositione uenisse.
qui bene uti nouit &̃ malis: ñ ut ei ꝓsint.
uasa ire: s ut ipso illis bene utente ꝓsint
malicia faciarit. non est in eoꝵ potestate.
s dei diuidentis tenebras. & ordinantis
eas: ut hinc etiã qd̾ faciunt contͣ uolun¬
tatem di. ñ impleat᷑ nisi uoluntas di. Le¬
gimꝰ in actib apłoꝵ. qd̾ cũ dimissi a iudeiᷤ¬
apłi uenissent ad suos. & indicassent qͣnta
eis sac̃dotes & seniores dixert̃ leuauert
illi uocẽ unanimes om̃s ad dñm. & dixe¬
tris nr̃i scĩ pueri tui dixisti. quare fremue¬
runt gentes. & ppłi meditati st̃ in ania. asti¬
terunt reges t̾re. &e pͥncipes conuenerunt

Expanded text:
elium quidem inimici propter vos, nisi quod eorum inimicitia qua occiderunt Christum, EvEt hoc ostendit ex Dei dispositione venisse, qui bene uti novit etiam malis: non ut ei prosint vasa irae, sed ut ipso illis bene utente, prosimalitia faciant, non est in eorum potestate, sed Dei dividentis tenebras et ordinantis eas; ut hinc etiam quod faciunt contra voluntatem Dei, non impleatur nisi voluntas Dei. Legimus in Actibus Apoapostoli venissent ad suos, et indicassent quanta eis sacerdotes et seniores fecerunt, levaverunt illi vocem unanimes omnes ad Dominum, et dixenostri David sancti pueri tui dixisti: Quare fremuerunt gentes, et populi meditati sunt inania; astiterunt reges terrae, et princip
Abbreviated transcription (Latin):
ce dicit: sed non sicut delictũ. ita &e
donatio. Si enim obuniꝰ delictum
multi mortui sunt. multomagis &¬
grã dĩ ce donum ingr̃ã uniꝰ hominiᷤ
iħu xꝑi inmultos abundauit. ut in¬
telligatur non magis multos: cũ iniqͥ
magis multi sint qui dampnabunt᷑.
forma mortis ex adam: in et̃nũ aũ
ualebit uite forma ꝑ xꝑin¬

Expanded text:
et dicit: Sed non sicut delictum ita et et dicit: Sed non sicut delictum ita et donatio. Si enim ob unius delictum multi mortui sunt, multo magis gratia Dei, et donum, in gratia unius hominis Jesu Christi in multos abundabit, ut intelligatur non hos magis multos, cum iniqui magis multi sint, qui damnabuntur; forma mortis ex Adam, in aeternum autem valebit vitae forma
Abbreviated transcription (Latin):
id est auita dĩ ñ alienetur. ñ separet᷑
morte redimuntur. relinquatur in
terim ad exercitationẽ fidei ce agonẽ
p̃sentis luctaminis. in qͦ ce m̃res cer¬
tauerunt: absumat᷑ uͦ & ipsa in re¬
nouatione corporis. qͣm resurrectio
pollicetur. Ibi enim penitus absor¬
bebitur mors inuictoriam: cui mͦ gr̃a
xꝑi adimit regnum. ne suoꝵ aĩas
ad penas tartari ꝑtrahat. Quod uͦ
adiunxit de adam. qui ẽ forma fu¬
turi: neq hoc uno modo intelligit᷑.¬
Aut enim forma xꝑi econtrario ẽ
ut quẽadmodum in adam omnes
moriuntur. sic ce inxꝑo õs uiuifi
tiam peccatores constituti st̃ multi
sic ꝑ xꝑi obedientiam iusti constitu¬
entur multi: aut formã futuri eũ
dixit. qd̾ ipse inflixerit formã mortiᷤᷤ
posteris suis. Ille tam̃ melior ẽ intel¬
lectus. ut econtrario forma eẽ credat᷑:
ne omnino ex ȩquo in hac forma ea-¬
dem contraria pensarent᷑. adiungit

Expanded text:
id est a uita dei non alienetur, non separetuid est a uita dei non alienetur, non separetumorte redimuntur, reliterim ad exercitationem fidei, et agonem praesentis luctaminis, in quo et martyres certaverunt. Assumatur vero et ipsa in renovatione corporis, quam resurrectio pollicetur. Ibi enim penitus absorbebitur mors in victoriam, cui modo gratia Christi adimit regnum, ne suorum animas ad poenas tartari pertrahat. Quod vero adjunxit de Adam, qui est forma futuri. Neqaut enim forma Christi a contrario est, ut, quem ad modum in illo omnes moriuntur, sic et in Christo omnes uiuifictiam peccatores constituti sunt multi, sic per Christi oboedientiam iusti constituantur multi, aut formam futuri eum dixit, quod ipse inflixerit formam mortis posteris suis. ille tamen est melior intellectus, ut a contrario forma esse credaturs. denique, ne omnino ex aequo in hac forma eadem co
Abbreviated transcription (Latin):
tellectus horum uerboꝵ: ut cum
dixisset regnauit mors ce in eos qͥ
non peccauerunt. quasi nos moue¬
ret quare in eos regnau̾it qͥ ñ pecca
uerunt. adderet insimilitudinem
p̃uaricationis adȩ: id est quia inerat
inhorum menbris similitudo pre¬
uaricationis ade. Potest &e sic intelli¬
gi. regnauit mors ab adam usq ad
moysen. &e in eos qui ñ insimilitu¬
dinem preuaricationis ade pecca¬
uerunt: quia in seipsis cũ iam nati
ẽẽnt. nec ratione adhuc uterentur.
qua ille utebatur quando peccauit.
nec preceptum accepissent qd ille
transgressus ẽ: s solo originali uitio
tenerentur obstricti. ꝑ qd̾ eos regnũ
mortis traheret ad condempnatio¬
nem. Quod regnum mortis in eis
eius ꝑtinent regnum: qm̃ mors tẽ¬
poralis quamuis &e ipsa de origina¬
li peccato ꝓpagata sit. corpus in eis
interimit. animã uͦ ad penas non
trahit. ubi uoluit regnum mortiᷤ
intelligi: ut anima renouata ꝑ
grãm. ia ñ moriatur in gehenna.

Expanded text:
tellectus horum verborum, ut cum tellectus horum verborum, ut cum dixisset, regnavit mors et in eos qui non peccaverunt, quasi nos moveret quare in eos regnaverit qui non peccauerunt, adderet: In similitudinem praeuaricationis Adae, id est quia inerat in eorum membris similitudo praeuaricationis Adae. potest et sic intellegi: Regnauit mors ab Adam usque ad Moysen et in eos, qui non in similitudinem praeuaricationis Adae peccauerunt, quia in semet ipsis, cum iam nati essent, nec ratione adhuc uterentur, qua ille utebatur, quando peccauit, nec praeceptum accepissent, quod ille transgressus est, sed solo originali uitio tenerentur obstricti, per quod eos regnum mortis traheret ad condemnationem. quod regnum mortis in eis eius pertinent regnum, quoniam mors temporalis, quamuis et ipsa de originali delicto propagata sit, corpus in eis interimit, animam uero ad poenas non trahit, ubi uoluit regnum mortis intellegi, ut anima renouata per gratiam iam non moriatur in gehenna,
Abbreviated transcription (Latin):
icut ab illo uno homine. sic ab
eodem peccato infantes immunes
ẽẽ non possunt: nisi ab eius reatu ꝑ
xꝑi baptisinum resoluantur. Usq
enim ad legem peccatũ in mundo fuit.
Non quia deinceps ñ fuit. hoc dic̃tũ
ẽ: s quia ñ poterat ꝑ lutteram legis
auferri. qd solo poterat sꝑu gr̃e. Ne
luntatis. s potius uanitatis sue. pu¬
taret lib̾o arbitrio legem posse suf¬
ficere. & xp̃i gr̃am derideret: ĩdeo di
cit apłs. Usq enim ad legem peccatũ
inmundo fuit. Peccatum aũ non de¬
putabatur: cum lex ñ eẽt. Non dix̃
non erat. s non deputabatur: quia
lex non erat. qua arguente demon¬
straretur: siue lex rationis in pariui¬
lis: siue lex litt̾e in ppło. S regnauit
inquit mors ab adam usq ad moy¬
sen. Quia nec lex ꝑ moysen data po¬
tuit regnũ mortis auferre: s sola
xꝑi grãtia abstulit. In quos aũ reg¬
nauerit uide. Et in eos inquit qͥ ñ
peccauerunt insimilitudinẽ pre¬
uaricationis ade. Iste enĩ melior in¬

Expanded text:
icut ab illo uno homine sic ab eodem peccato infantes immunes esse non possunt, nisi ab eius reatu per Christi baptismum resoluantur. usque enim ad legem peccatum in mundo fuit. non quia deinceps in nemine fuit, hoc dictum est, sed quia non poterat per litteram legis auferri, quod solo poterat spiritu gratiluntatis sed potius uanitatis suae putaret libero arbitrio legem potuisse sufficere et Christi gratiam derideret, ideo ait apostolus: Usque enim ad legem peccatum in mundo fuit; peccatum autem non deputabatur, cum lex non esset. non dixit \'non erat\', sed non deputabatur\', quia lex non erat, qua arguente demonstraretur, siue lex rationis in paruulo siue lex litterae in populo. Sed regnauit, inquit, mors ab Adam usque ad Moysen, quia nec lex per Moysen data potuit regnum mortis auferre, quod sola Christi abstulit gratia. in quos autem regnauerit, upeccaverunt in similitudinem praevaricationis Adae. » Iste enim melior in
Abbreviated transcription (Latin):
cium ẽ considerare: si tam̃ ualemꝰ ad¬
uertere atq discernere. Recte enĩ qͥsq
dixerit legem oꝑum eẽ in uidaismo.
legem aũ fidei in xp̃ianismo: ꝓpt̃ea qr
circumcisio ceteraq oꝑa talia legis st̃.
quȩ xpiana iam disciplina ñ seruat.
S quantũ fallat ista discretio: iã diu
qͥdem ẽ ut molimur oftendere. Uerũp¬
tamen qm̃ res magna ẽ: ñ incongru¬
enter in ea manifestanda plurib õẽ
atq etiã testimoniis immoram᷑. Ipsã
enim dicit legẽ ex qua nemo t̃tificet᷑:¬
quam dicit subintrasse. ut abundaret
delictum. Quam tamen ne quisquã
ob hoc imꝑitus argueret. ce sacͥlegus
accusaret: defendit eam dicens. S pec¬
Lex peccatum ẽ: Absit. S peccatum
non cognoui nͥ ꝑ legẽ. Nam concupi ͤ

Expanded text:
pretium est considerare, si tamen ualemus adpretium est considerare, si tamen ualemus aduertere atque discernere. cito enim quisque dixerit legem operum esse in Iudaismo, legem autem fidei in Christianismo, propterea quia circumcisio ceteraque opera talia legis sunt, quae christiana iam disciplina non seruat. sed quantum fallat ista discretio, iam diu quidem est ut molimur ostendere etamen, quoniam res magna est, non incongruenter in ea manifestanda pluribus etiam atque etiam testimoniis inmoramur. ipsam enim dicit legem, ex qua nemo iustificatquam dicit subintrasse ut abundaret delictum, quam tamen ne quisquam ob hoc imperitus argueret et sacrilegus accusaret, defendit eam dicens: lex peccatum est? absit; sed peccatum non cognoui
Abbreviated transcription (Latin):
iob legitur: eccepietas ẽ sapĩa.Cheosebia
porro. si ad uerbi originem latine exp̃ssã
interpretaretur: dĩ cultus dici poterat.
Qui tn hoc maxime constitutus ẽ: ut
anima ei non sit ingrata. Unde & in ip¬
so uerissimo & singulari sacrificio.
dño deo nt̃o agere grãs admonemur
Erit autem in grata: si qd̾ illi ex d̃o ẽ sͥ
tribuerit. precipueq iusticiã. Cuius
oꝑib uelut ꝓpis. & uelut a semetipsa
sibimet partis. non uulgarit̾ tanquã
ex dliuitiis. aut m̃broꝵ forma. aut elo¬
quentia. cet̾isq siue ext̾nis. siue corꝑis.
siue ammi bonis. quȩ habere etiam
scelerati solent: s tamquã de his que
ꝓpͥe sunt bona bonoꝵ quasi sapient̃
inflatur. Quo uicio repulsi a diuine
stabilitate substantiȩ: oẽ magni qͥdã
uiri. ad idolatrie dedecus defluxerunt.
excluditur illa głatio. & lex fid̾i ꝑ quã
exeludit᷑: quo inter se differant. oꝑep̃

Expanded text:
Iob logitur: ecce pietas est sapientia. θεοσέβεια Iob logitur: ecce pietas est sapientia. θεοσέβεια porro, si ad uerbi originem latine expressam interpretaretur, dei cultus dici poterat, qui in hoc maxime constitutus est, ut anima ei non sit ingrata; unde et in ipso uerissimo et singulari sacrificio, domino deo nostro, agere gratias admonemur. erit autem ingrata, si quod illi ex deo est, sibi tribuerit praecipueque iustitiam, cuius operibus uelut propriis et uelut a semet ipsa sibimet partis non uulgariter tamquam ex diuitiis aut membrorum forma aut eloquentia ceterisque siue externis siue corporis siue animi bonis, quae habere etiam scelerati solent, sed tamquam de his quae proprie sunt bona bonorum quasi sapienter inflatur. quo uitio repulsi a diuinae stabilitate substantiae etiam magni quidam uiri ad idololatriae dedecus defluxerunt.excluditur illa gloriatio, et lex fidei, per quam excluditur, quo inter se differant operae
Abbreviated transcription (Latin):
nem dixerit laudabilẽ que in dño
est. eamꝙ exclusam. idẽ ñ ut abscederet
pulsã. s ut emineret ex pressam. unde
& exclusores dicunt᷑ quidam artifices ar¬
gentarii: hinc ẽ & illud in ꝑsalmis. ut
exeludant᷑ hi qui ꝓbati sunt argento.
ut emineant qui ꝓbati st̃ eloquio dñi
nam &e alibi dicitur. eloquia dñi eloqͥd
casta. argentum igne examinatum:
siue głationẽ uiciosam de suꝑbia ue¬
nientem cõmemorare uoluerit. eor
scilicet qui cũ sͥ iuste uidentur uiuere
ita głantur quasi ñ acceꝑint: eamq ñ ꝑ
legem factoꝵ s ꝑ legem fidei dicit ex¬
clusam. id ẽ eiectam & abiectã: qͥa ꝑ legẽ
fid̾i qͥsq cognoscit. si qͥd bene uiuit. dĩ gra
se habere: & ut ꝑficiatur indilectione
iusticiȩ. ñ se aliunde consecuturum.
Quȩ cognitio pium facit: quia pietas ẽ
uera sapientia. Pietatem dico: qͣm greci
theosebian uocant. Ipsa quippe cõmen¬
data ẽ cũ dictum ẽ homini qd̃ in libro

Expanded text:
nem dixerit laudabilem, quae in domino est, eamque exclusam, id est non ut abscederet pulsam, sed ut emineret expressam — unde et exclusores dicuntur quidam artifices argentarii; hinc est et illud in Psalmis: ut excludantur hi qui probati sunt argento. hoc est ut emineant qui probati sunt eloquio domini. nam et alibi dicitur: eloquia domini eloquia casta. argentum igne examinatum — siue gloriationem uitiosam de superbia uenientem commemorare uoluerit, eorum scilicet, qui cum sibi iuste uidentur uiuere, ita gloriantur, quasi non acceperint, eamque non per legem factorum, sed per legem fidei dicit exclusam, id est eiectam et abiectam, quia per legem fidei quisque cognoscit, si quid bene uiuit, dei gratia se habere et, ut perficiatur in dilectione iustitiae, non se aliunde consecuturum. Quae cogitatio pium facit, quia pietas est uera sapientia — pietatem dico quam Graeci θεοσέβειαν uocant -; ipsa quippe commendata est, cum dictum est homini, quod in libro
Abbreviated transcription (Latin):
bi ẽ gͦ głatio tua : Exelusa ẽ. ꝑ quã
legem: factoꝵ: Non. S ꝑ legẽ fid̃i.
Hec ẽ lex fidei. qua credimus ce oramus
metipsos implere ñ possumꝰ: ne ig¬
norantes dĩ iusticiam &e nr̃am uolen¬
tes constituere. iusticie dĩ ñsimꝰ subie¬
cti. In lege itaq factoꝵ ẽ dĩ iubentis
iusticia: in lege aũ fidei subuenientiᷤ
miscd̃ia. Arbitramur enim iustificari
hominẽ ꝑfidem. sine oꝑib legis. Ex¬

Expanded text:
 gloriatio tua? Exclusa est. Per quam legem? factorum? Non; sed per legem fidei» . Haec est lex fidei, qua credimus et oramus metipsos implere non possumus; ne ignorantes Dei justitiam, et nostram volentes constituere, justitiae Dei non simus subcti. In lege itaque factorum est Dei jubentis justitia, in lege autem fidei subvenientis misericordia. Arbitramur enim justificari hominem per fidem sine operibus legis.
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃ non ut dm̃ grãs agendo głifica¬
uerunt: Nec alio sp̃u decipiunt᷑ ce illi
fidei filius. qui nouit a quosperet qd̃
ñdũ habet. quã qͥ sibi tribuit id qd̾ ht̃:
quãuis utͥq hoꝵ p̃ferendꝰ sit. qͥ &e habet¬
& nouit a quo ht̃. si tam̃ ñ se credat ẽẽ
qͦd nondum ẽ: nemcidat inuitiũ illiꝰ
pharisei. qui quamꝙͣ grãs dõ ageret
ex his quȩ habebat. nichil tam̃ pete¬
bat dari sibi: tamꝙͣ nichilo indiger&
ad augendam ꝑficiendãue iusticiam.
His gͥ consideratis ꝑtractatis q ꝓuiribꝰ
quas dñs dare dignatur. colligimus
non iustificari hominem preceptis
bone uite nisi ꝑfidem iħuxꝑi: hoc ẽ¬

Expanded text:
deum non ut deum gratias agendo glorificadeum non ut deum gratias agendo glorificauerunt ? nec alio spiritu decipiuntur etiam illi,fidei filius, qui nouit a quo speret quod nondum habet, quam qui sibi tribuit id quod habet. quamuis utrique horum praeferendus sit qui et habet et nouit a quo habeat, si tamen non se credat iam esse quod nondum est, ne incidat in uitium illius pharisaci, qui quamquam deo gratias ageret ex his quae habebat, nihil tamen petebat dari sibi, tamquam nihilo indigeret ad augendam perficiendamue iustitiam. his igitur consideratis pertractatisque pro uiribus, quas dominus donare dignatur, colligimus non iustificari hominem praeceptis bonae uitae nisi per fidem Iesu C