comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& audire eos fecit: & serutans cõpo¬
suit ꝓuerbia multa. Quesiuit ec¬
cle fiastes ut inueniret uerba uo¬
luptatis. & scriberet recte uerba
ueritatis. Sapiencia qua p̃uertit
salomon omne hominũ genꝰ ne qͦq
tꝰ. s in ꝓfundas se ultra demerserit
questiones. & addocendũ popłm ꝓ
uerbia & parabolas cõposuerit:a¬
liud habentes in medulla. aliud in
suꝑficiȩ polłcentes. Prouerbia qͥppe
ñ hoc sonare qͦd scͥptũ ẽ. etiã in euan¬
gelii sedocem: qͦd dñs popło inpara¬
bolis & in ꝓuerbiis sit locutꝰ secreto
auapłis dissoluerit omĩa. Ex qͦ manife¬
stũ ẽ. & ꝓuerbioꝵ librũ ñ ut sim
plices arbitrant᷑ patencia habere
p̃cepta: s qͦsi int̾ra aurũ ninuce nu¬
cleũ . in hrsutis castanearũ oꝑculis.¬
absconditꝰ fructꝰ inqͥrit᷑. ita in eis qius¬
nũ sensũ aleius ꝑscrutandũ Suꝑ
hȩc addit etiã causas naturasq re¬
rũ se uoluisse cognoscere. & dei dis¬
posicionẽ & prudenciã. qͣre unũ qͦdq¬

Expanded text:
 audire eos fecit: et scrutans composuit proverbia. Multum quaesivit Ecclesiastes, ut inveniret verba voluntatis, et scriberet recte verba veritatis. Sapientiam qua praevertit Salomon omne hominum genus, nunc qtus: sed in profundas se ultro  Al. ultra demerserit quaestiones, et ad docendum populum, proverbia, et parabolas composuerit, aliud habentes in medulla, aliud in superficie pollicentes. Proverbia quippe non hoc sonare quod scriptum est, etiam in Evangeliis edocemur : quod Dominus populo in parabolis et proverbiis sit locutus: secreto autem Apostolis dissolverit ea. Ex quo manifestum est, et Proverbiorum librum, non ut siplices arbitrantur patentia habere praecepta, sed quasi in terra aurum et in nuce nucleus, et in hirsutis castanearum operculis fructus inquiritur, ita in eis divinum sensum altius perscrutandum. Super hoc addit etiam causas naturasque rerum se voluisse cognoscere, et Dei dispositionem et prudentiam, quare unumq
Abbreviated transcription (Latin):
centesimo scd̾o psalmo d̾r. benedie a¬
nima mea dño: & omnia q̃ intra me st
nomini scõ eiꝰ. Qͥ si grege suũ bene se¬
xerit implet᷑ in eo illa benedictio
Benedicta armenta boũ tuoꝵ: & sił¬
ges ouiũ tuarũ. Sin aũ habens nati¬
talit̾ mascłm. id est forte. rigdũ ae
robustũ. immolet uel nunia molliciȩ
femineũ atq laseiiũ uel diuersis a¬

Expanded text:
Psalmo dicitur: Benedic, anima mea, Domino, et omnia quae intra me sunt nomini sancto ejus. Qui si gregem suum bene rexerit, impletur in eo illa benedictio: Benedicta armenta boum tuorum, et greges ovium tuarum . Sin autem habens naturaliter masculum, id est, forte, rigidum ac robustum, immolet leve vel nimia mollitia femineum atque lascivum, vel diversis a
Abbreviated transcription (Latin):
lucra secłi q̃ głam c̃sequunt᷑ loqͥt᷑
inpopłis & diuitibꝰ blandiat᷑. &. hono¬
ret peccatores. &. iuxta iacobũ. sus¬
cipiat eos qͥ cũ amulis aureis ad se
ueniunt. & pauꝑes scõs repellat no¬
men dei despic it.&. panẽ polluit
doctrinarũ. &. in ipsũ dm iacit
c̃tumelias. m̃sã scͥpturarũ eiꝰ. m̃sis
ẏdolor secłarisq doctrine. putans

Expanded text:
lucra saeculi quae gloriam consequuntur, loquatur in populis et divitibus blandiatur, et honoret peccatores, et juxta Jacobum suscipiat eos, qui cum annulis aureis ad se veniunt , et pauperes sanctos repellat, nomen Dei despicit, et panem polluit doctrinarum, et in ipsum Deum jacit contumelias, mensam Scripturarum ejus mensis idolorum saecularisque doctrinae p
Abbreviated transcription (Latin):
¶ͦo si impudens malicia. ea q̃ st̾ dei ser¬
mone destructa. rursũ ȩdificare ni¬
tat᷑: dñs se eoꝵ q̃ instaurant᷑ a uiciis.
aduersariũ. ꝓfitet᷑. & postqꝗͣ. fuerint
re. magnificet᷑ dñs int̃minis eoꝵ qui
tio & odiũ dei. uel ex presciencia na

Expanded text:
Quod si impudens malitia ea quae sunt Dei serQuod si impudens malitia ea quae sunt Dei sermone destructa, rursum aedificare nitatur, Dominus se eorum quae instaurantur a vitiis, adversarium profitetur. Et postquam fuerint re: Magnificetur Dominus in terminis eorum, qui tio et odium Dei vel ex praesc
Abbreviated transcription (Latin):
uficia sencietis. Iuqdei sibi falso blan¬
dunt᷑ edom. romanos. &. i frł. incon¬
simacione mundi se ꝓpħari. qͦd des¬
ructo romano imꝑio. hoc ẽ idume
regnũ orbis ueniat ad iudȩos. Hȩc
put potuimꝰ hẏftoriȩ fundam̃ta
uerentes. locuti sumꝰ: ñẽ ueniamꝰ
udintelligeneiã sꝑualẽ. Asrł: uir
uel sensus cernens deũ sitte ut ego¬
lse respondit esau & iacob de u¬
na stirpe generatos. hoc ẽ uicia atq uir¬
tutes. ex uno cordis fonte. ꝓ cedere.dũ
ex arbitrii libertate. in utrãq par¬
tẽ ut uolumꝰ declinamꝰ. S̃ ed pͥora
nascunt᷑ uicia ꝑ infanciã. puericiã.
iuuentut᷑e: q̃ postea etas firmior cor-¬
ripit atq supplantat. Maior frat᷑ his¬
pidꝰ ẽ & sanguinarius: uenacionibꝰ sil¬
uis & bestiis delectat᷑. minor lenis &
simplex . & in nocent̃ habitansdomũ.
Deus fines idumee. hoc ẽ trene & san¬
gunariȩ ponit insolitudinẽ. & nichil
de t̾ra crescere sinit. & ee̾ ꝑpetuũ.

Expanded text:
neficia sentietis. Judaei falso sibi blandiuntur, Edom Romanos et Israel in consummatione mundi se prophetari: quod destructo Romano imperio, hoc est, Idumaeo, regnum orbis veniat ad Judaeos. Haec prout potuimus, historiae fundamenta jacientes, locuti sumus: nunc veniamus ad intelligentiam spiritualem. Israel, vir, vel sensus cernens Deum, siDominusque respondit, Esau et Jacob de una stirpe generatos, hoc est, vitia atque virtutes ex uno cordis fonte procedere: dum ex arbitrii libertate in utramque partem ut volumus, declinamus; sed priora nascuntur vitia per infantiam, pueritiam, juventutem, quae postea aetas firmior corripit atque supplantat. Major frater hispidus est et sanguinarius : 946 venationibus, silvis et bestiis delectatur. Minor levis et simplex, et innocenter habitans domum. Deus fines Idumaeae, hoc est, terrenae et sanguinariae ponit in solitudinem, et nihil de terra crescere sinit et esse perpetuum.
Abbreviated transcription (Latin):
ẽuersacionẽ s eẽtrario nom̃ illius
ꝓt̾ eos maledicat᷑ ingentibꝰ. miitat
milos egestatẽ bonoꝵ omniũ & be¬
nedictiones eoꝵ uertat in maledic¬
honẽ. ꝙ sanitate ab utunt᷑ inhbidi¬
nẽ & diuicias uertunt inluxuriã
bonãq famã sordida ẽuersacione
deturpi ant: hi benedictiones dei
nutant in maledictione. Uel certe ꝙ
aq̃ sacerdotes ꝓpͥe mandatũ ẽ. uertun¬
tͣ benedictiones eoꝵ in maledictio¬
nẽ qn. ñ benedicũt sc̃is ex uero cor
cob patriarchis. & moyses quodec̃i
tribubꝰ s ꝑ dulces sermones & bene¬
dictiones decipiunt corda in nocen¬
eur & qͥ iniq agunt. benedicunt᷑ ab
eis adulant᷑q peccatoribꝰ. dũ modo
duutes sint: atq eoꝵ uiciis blandi
pedũ ur̃oꝵ supplantant. Ecce ego
tũ ur̃m stercus sollẽpnitatũ ur̃arũ.
ꝙ assumet uos secũ . &. scietis qͥ a misi

Expanded text:
ersationem ; sed econtrario nomen illius propter eos maledicatur in gentibus, mittat in illos egestatem bonorum omnium, et benedictiones eorum, vertat in maledictionem. Qui sanitate abutuntur in libidinem, et divitias vertunt in luxuriam, bonamque famam sordida conversatione deturpant, hi benedictiones Dei mutant in maledictionem. Vel certe, quia ad Sacerdotes proprie mandatum est, vertuntur benedictiones eorum in maledictionecob patriarchis, et Moyses duodecim tribubus , sed per dulces sermones et benedictiones decipiunt corda innocentium , et qui inique agunt benedicuntur ab eis, adulanturque peccatoribus dummodo divites sint atque eorum vitiis blandiupedum vestrorum supplantant . Ecce ego tum vestrum stercus solemnitatum vestrarum, et assumet vos s
Abbreviated transcription (Latin):
s qͥa malo penitenciã peccatoris quã
mortẽ: etiã nc̃ dico.Si me audire no¬
lueritis. nec intelligere ut detis no¬
mini meo głam. qͦd ẽ horribile ingen¬
tibꝰ. uerã inuos mitta penuriã. ut
neqͣꝗͣ mencientes s om̃iũ rerũ co

Expanded text:
Sed quia malo poenitentiam peccatoris, quam Sed quia malo poenitentiam peccatoris, quam mortem, etiam nunc dico: Si me audire nolueritis, nec intelligere, ut detis nomini meo gloriam, quod est horribile in gentibus, veram in vos mittam penuriam, ut nequaquam mentientes; sed omnium reru
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd scͥptũ ẽ. & dissipabo benedictio¬
in hebraico ñ habet᷑. Quicqͥd potest
in excusacionẽ peccati sui humanꝰ
animꝰ inuenire &. falsa satisfactione
defendere: hoc p̃uidens sermo di¬
uinꝰ corripit atq c̃dẽpnat. ¶ẜ est
sensus. Quia offertis cȩcũ & elaudũ
& languidũ. & hoc ipsũ ñ de uestro
s de rapinis & de spoliis fletibꝰq
miseroꝵ: & insuꝑ dicitis. de labore
& pauꝑtate offerimꝰ qͦd habe mꝰ
ꝓpt̾ea ego dico generalit᷑. ut uos ar¬
guat. ꝓpria c̃sciencia. Certe obten¬
ditis pauꝑtat᷑e. & captiuitatis iniu¬
i iã &. tenuitat̾ẽ rei familiaris. audi¬
te qͦd infero. Maledictꝰ dolosus qͥ ha¬
bet ingrege suo mascłm: & uotũ fa¬
ciens. immolat debile dño. Si ñ ha¬
bes mascłm: nichil tͥ nocet maledie¬
tio. Nȩc aũ dicendo ostendit eos ha¬
bere qͣoptima st̃. & offerre q̃ malastͥ.
Ad uos gͥo sacerdotes hoc mandatũ
ẽ. fecistis qͦd impiũ ẽ ineͣtẽptũ mei

Expanded text:
ptum est, et dissipabo benedictioin Hebraico non habetur. Quidquid potest in excusationem peccati sui humanus animus invenire, et falsa se satisfactione defendere, hoc praevidens sermo divinus corripit atque condemnat. Et est sensus, quia offertis caecum et claudum et languidum, et hoc ipsum non de vestro, sed de rapinis, et spoliis fletibusque miserorum, et insuper dicitis, de labore et paupertate offerimus quod habemus: propterea ego dico generaliter, ut vos arguat propria conscientia. Certe obtenditis paupertatem et captivitatis injuriam, et tenuitatem rei familiaris: audite quod infero: Maledictus dolosus qui habet in grege suo masculum, et votum faciens immolat debile Domino. Si non habes masculum, nihil tibi nocet maledictio. Haec autem dicendo, ostendit eos habere quae optima sunt, et offerre quae mala sunt. Ad vos igitur, o sacerdotes, hoc mandatum est, fecistis quod impium est in contemptum mei.
Abbreviated transcription (Latin):
tis m̃sa dñi polluta ẽ: & qͥ suꝑ ponun¬
t᷑ despecti st̃ cibi eiꝰ & dixistis. Ecce
de afflictione st̾. & ex sufflastis ea
qicit dñs omp̃s. eẜ inferebatis rapi¬
nas & clauda & debilia: & offere ba
allegoriȩ ñ extenuare q̃ scͥpta st̃.
Ergo ꝓpͥe ñc̃ ad sacerdotes iudȩoꝵ.
sermo fit dñi. qͥ offer̃t cȩcũ & clau¬
dũ .& languidũ adimmolandũ ut
raciones dño offerendas. e ñ in una
orbis ꝓuincia iudee. nec in una iu¬
dȩe urbȩ ihrłm s in om̃i loco offer-¬
ri oblacionẽ. neqͣꝗͣ. inmunda ut a
popło isrł. s munda ut incerimo¬
niis xꝑianor. Ab ortu enĩ solis usq

Expanded text:
ni polluta est, et qui superponuntur despecti sunt cibi ejus, et dixistis, haec de afflictione sunt, et exsufflastis ea, dicit Dominus omnipotens. Et inferebatis rapinas, et clauda 952 et debilia, et offferebatallegoriae non extenuare quae scripta sunt. Ergo proprie nunc ad sacerdotes Judaeorum sermo fit Domini, qui offerunt caecum et claudum, et languidum ad immolandum; ut orationes Domino offerendas, et non in una orbis provincia Judaea, nec in una Judaeae urbe Jerusalem; sed in omni loco offerri oblationem, nequaquam immundam, ut a populo Israel; sed mundam, ut in caeremoniis Christianorum. Ab ortu enim solis us
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ faciem ur̃am: uentricłm sollẽ pni¬
tatũ ur̃arũ. eł suscipiã uossimul. &
cognoscetis qͥa ego misi aduos man¬
datũ hoc: ut ee̾t mandatũ meũ ad
leuitas dicit dñs omp̃s. Quia ad
sacerdotes loqͥt᷑ piciã inqͥt ad facies
ur̃as ea q̃ sanctiora putatis in lege.
.s uob̃ a deo:. ꝓ uirtutũ munere ex ho¬
ta.humerũ int̃p̃tati st̃. idest armũ
animalis dextrũ. eẜ disꝑgã inqͥt. enoytron.
idest uentricłm. siue iux ta hebreos.
ꝓ eo qͦd c̃tinet id qͦd ẽtinet᷑ appellans.
Carmũ enĩ & pectuscłm. & linguã
& uentricłm. & ea q̃ in leuitico descri¬
bunt᷑ accipiebãt ex hostiis sacerdo¬
tes. ꝗ̃ om̃ia ꝓpeccatis eoꝵ. se abicere.
& in facies sacerdotũ mittere ẽtes¬
tat᷑ ut scilicet tales sint qͥ offert̃.
qͣlia & illa q̃ offerunt᷑. e assumet
uos inqͥt secũ. idest stercꝰ sollẽpnita¬
tũ ur̃arũ. ut fȩtentes facies putri¬
daftercoris admixtione turpent᷑.
& ex eo qͦd uos abicio. intelligatis

Expanded text:
super faciem vestram, ventriculum solemnitatum vestrarum, et suscipiam vos simul: et cognoscetis, quia ego misi ad vos mandatum hoc, ut esset testamentum meum ad Levitas, dicit Dominus omnipotens. Quia ad sacerdotes loquitur: Projiciam, inquit, in facies vestras, ea quae sanctiora putatis in Lege, et vobis a Deo pro virtutum munere ex hoXX humerum interpretati sunt, id est, armum animalis dextrum. Et dispergam, inquit, ἔνυστρον id est, ventriculum; sive juxta Hebraeos, d continet, id quod continetur appellans, et armum enim et pectusculum, et linguam, et ventriculum, et ea quae in Levitico describuntur, accipiebant ex hostiis sacerdotes . Quae omnia pro peccatis eorum se abjicere, et in facies sacerdotum mittere contestatur , ut scilicet tales sint qui offerunt, qualia et illa 957 quae offeruntur. Et assumet vos, inquit, secum, id est, stercus solemnitatum vestrarum, ut fetentes facies putida stercoris commixtione turpentur, et ex eo quod vos abjicio, intelligatis
Abbreviated transcription (Latin):
cinacione cõmonitꝰ. ut unmolaret a
susciꝑ et ariet̾e qͥ berebat ex cor nibꝰ in
uirgulto sabec: hoc facere noluit. s im¬
molat debile dño. crucifigens saluato¬
r̃ẽ. & eligens barraban latrocinũ & seh¬
cionis auctorẽ: qͥ iuxta mysticos intel¬
lectꝰ. refert᷑ ad diabolũ. Illisq ẽ tenp¬
nentibꝰ ⁊ p̃ferentibꝰ diabolũ saluatori
nomen xꝑi horribile ẽ ingentibꝰ qͥpis¬
sionẽ dñi suscepert.&s eũ formidoloso
honore uenerant᷑. De nob qͦq dicipo¬
test. si ereati a deo sapientes. habentes
natur̃ã sacris c̃gruã disciplinis. nrͣm
negligamꝰ ingenur & nos dedamꝰ ucĩ
atq luxuriȩ: & habentes mascłm im

Expanded text:
cinatione commonitus, ut immolaret atque susciperet arietem, qui haerebat ex cornibus in virgulto Sabec , hoc facere noluit; sed immolat debile Domino, crucifigens Salvatorem, et eligens Barabbam latrocinii et seditionis auctorem , qui juxta mysticos intellectus refertur ad diabolum: illisque comtemnentibus, et praeferentibus diabolum Salvatori, nomen Christi horribile est in gentibus, quae passionem Domini susceperunt, et eum formidoloso honore venerantur. De nobis quoque dici potest: Si creati a Deo sapientes, habentesque naturam sacris congruam disciplinis, nostrum negligamus ingenium, et nos dedamus vitiis atq
Abbreviated transcription (Latin):
qͦs sẽꝑ nouis ꝓ ueteribꝰ cõmutaban
& ablati. cedebãt inusus sacerdotis
Aut certe ita intelligendũ. Polluisil
nom̃ meũ in eo qͦd dicitis qͥd. pdest
offeramꝰ optima: qualiacũq fuerie
q̃ offerunt᷑ igni stͥ deuoranda frie¬
dũ gnis altaris ignis ẽ: cibꝰq ignis hos¬
oe uel holocausta. slec sufficit pͥoris ser¬
monis impietas. s etiã hoc dixistis. Ee¬
ce de labore. &. ex sufflastis illud dieit
añs exercituũ. Cuiꝰ oracionis sensus
sis ẽ Six istis. De captiuitate reuersi
sumꝰ hostibꝰ p̃de fuimꝰ. multũ inlongo
rinere laboratumꝰ pauꝑes sumꝰ. qͥeqͥd
abere potiumꝰ uiȩ labore c̃sũptũ ẽ:
qualiacũq habemꝰ offerimꝰ. eẜ hec di¬
cendo ex sufflastis ur̃a sacrificia.
ieft ex sufflacione mea digna fecis¬
tis. siue ut inhebreo legi potest. & ex¬
ufflastis me. Pec dicendo: ñ sacrificio.
s mͥcui sacrificabatis fecistis in iuriã.
Qua obrẽ neqͦꝗͣ susc ipiã illud de ma¬

Expanded text:
 Al. novis pro veteribus commutabant, et ablati cedebant in usus sacerdotum . Aut certe ita intelligendum: Polluistis nomen meum in eo quod dicitis: quid prodest si offeramus optima? qualiacumque fuerint quae offeruntur, igne sunt devoranda. Fructus autem altaris ignis est, cibusque ignis hostiae vel holocausta. Nec sufficit prioris sermonis impietas, sed etiam hoc dixistis: Ecce de labore, et exsufflastis illud, dicit Dominus exercituum. Cujus orationis hic sensus est: Dixistis, de captivitate reversi sumus, hostibus praedae fuimus, multum in longo itinere laboravimus, pauperes sumus, quidquid habere potuimus, viae labore consumptum est: qualiacumque habemus, offerimus; et haec dicendo exsufflastis vestra sacrificia, id est, exsufflatione mea digna fecistis: sive ut in Hebraeo legi potest: Et exsufflastis me haec dicendo; non sacrificio, sed mihi cui sacrificabatis, fecistis injuriam. Quamobrem nequaquam suscipiam illud de ma
Abbreviated transcription (Latin):
inqͥt meũ magnũ ingentibꝰ sit factilis
o pͥncipes uideor. polliustis illud at
luitis. Sic eñi futuror. texit uaticis
ut pͣsens tẽ pꝰ nͣ deserat. Propt̾ea ailosi
cerdotes & pͥncipes iudȩoꝵ. in om̃i las
mͥ offert᷑ oblacio munda . & magnuis
nom̃ meũ ingentibꝰ. qͥa dicitis. menb
tibile ẽ cũ igne qͥ illud deuorat. Ren¬
sus de babylone popłs. altare tantia
fortuitis & impolitis lapidibꝰ iuxtde
zre librũ extruxerat. absq tẽplo
absq urbis edificiis. absq extruetas
muroꝵ: & putabãt minor̾e e̾e cultĩ
religionis. qͥa tẽpli ornaiꝰ deerat dos

Expanded text:
en meum magnum in gentibus sit futurum, o vos principes Judaeorum, polluistis illud atque polluitis. Sic enim futurorum texit vaticinium, ut praesens tempus non deserat. Propterea autem, o sacerdotes et principes Judaeorum, in omni loco mihi offertur oblatio munda, et magnum est nomen meuptibile est cum igne qui illud devorat. Reversus de Babylone populus, altare tantum fortuitis et impolitis lapidibus, juxta Ezrae librum exstruxerunt , absque templo, absque urbis aedificiis, absque exstructione murorum, et putabat minorem esse cultum religionis, quia templi ornatus deerat. Ad
Abbreviated transcription (Latin):
cio an ẽueniat ex hoctacioni peniten¬
ciȩ. Nemo e nĩ dicit. ora me : & nͣ par¬
cã tͥ. Seqͥt᷑. In uob claudent᷑ hostia: pa
nec ꝑspicere poteritis sc̃a scõꝵ. nec
dei sacram̃ta cognoscere. nec succen¬
dere thimiama eiꝰ ad altare: qͥa ora¬
ciones ur̃e ad illũ ñ ꝑuenient. ¶
mꝰ gratuito: qͥ hãc sequunt᷑ intelli¬
genciã quã nc̃ exponimꝰ. uertunt
ingrãm: ut uidelicet grãm ñ habe¬
ant altari dñi seruiendi. Don est
iͥn uoluntas in uob̃ dicit dñs exerci¬
tuuꝰ & munꝰ ñ suscipiã de manu ur̃a.¬

Expanded text:
cio an conveniat exhortationi poenitentiae. Nemo enim dicit, ora me, et non parcam tibi. Sequitur: In vobis claudentur ostia, Patnec perspicere poteritis sancta sanctorum, nec Domini sacramenta cognoscere; nec succendere thymiama ejus ad altare: quia orationes vestrae ad illum non pervenient. Et mus gratuito: qui hanc sequuntur intelligentiam quam nunc exponimus, vertunt in gratiam, ut videlicet gratiam non habeant altari Domini serviendi. Non est mihi voluntas in vobis, dicit Dominus exercituum, et munus non suscipiam de manu
Abbreviated transcription (Latin):
in eo qͦd dicitis m̃sa dñi despecta ẽ pos¬
sumꝰ & ita int̃p̃tari qͦd reuersi de
babylone. necdũ tẽplo edificato. ma¬
nentes in casulis & in ruimis urbis an¬
tiq altare tantũ extruxerãt. ñ eiꝰdẽ
głȩ cuiꝰ pͥstinũ fuerat: & putabant
deee̾ religionis sc̃imoniã. qͥa deerat
edificaciõis ambicio. Tenues lineas
duximꝰ qͥbꝰ impͥmenda ẽ explanacio
sꝑualis. ¶Corripit sermo diuinꝰ epis¬
copos atq prb̃os. & diaconos negligen¬
tes: siue qm̃ genꝰ sacerdotale & rega¬
le sumꝰ om̃s qͥ baptizati in xꝑm. xꝑi
censent᷑ nomine: cur despiciant nomͣ
dei. Cẜ introgantibꝰ in qͦ despexeriñ
nomͣ eiꝰ. causas moñstrat offense. Offer¬
tis inqͥt suꝑ altare m̃eũ panẽ pollu¬
tũ. Polluimꝰ pane. ⁊ dest corpusixpisti.
qͦndo indigni accedimꝰ ad altare.a.
sordidi. mundũ sanguinẽ bibimꝰ. &
dicimꝰ. mensa dñi despecta ẽ ñ quo

Expanded text:
In eo quod dicitis, mensa Domini despecta est, posIn eo quod dicitis, mensa Domini despecta est, possumus ita interpretari: Quod reversi de Babylone, necdum templo aedificato, manentes in casulis, et in ruinis urbis antiquae, altare tantum exstruxerant, non ejusdem gloriae, cujus pristinum fuerat, et putabant deesse religionis sanctimoniam, quia deerat aedificationis ambitio. Tenues lineas duximus, quibus imprimenda est explanatio spiritualis. Corripit sermo divinus episcopos, atque presbyteros et diaconos negligentes, sive quoniam genus sacerdotale et regale sumus, omnes qui baptizati in Chricensemur nomine, cur despiciant nomen Dei: et interrogantibus, 949 in quo despexerint nomen ejus, causas monstrat offensae: Offertis, inquit, super altare meum panem pollutum. Polluimus panem, id est, corpus Christi, quando indigni accedimus ad altare, et sordidi mundum sanguinem bibimus, et dicimus, mensa Domini despecta est; non quod
Abbreviated transcription (Latin):
obȩlo p̃notauimꝰ. qͥa in hebraico
ñ habet᷑ .&. de seq̃ntibꝰ additũ ẽ. Ad
uos gͥ o sacerdotes. qͥ despicitis nom̃
neũ. iste sermo dirigit᷑. qͥ reuersi de
labylone. metu pͣterite seruitutis.
debueratis ad de ũ plena m̃te c̃uer¬
t̾a. ñ solũ hoc ñ facitis. s imitan¬
es cam. suꝑbis c̃tra d̾m uocibꝰ res¬
pondentes. sciscita mini ab eo quẽ
aruta ñ fallunt. & dicitis. in quo
esperimꝰ nom̃ tuĩ : ut dissimulaci¬
onis impudencia. uulnꝰ c̃sciencie ꝓ¬
tegatis. Uultis gͦ scire: in qͦ despexis¬
tis nom̃ meuͣ Offertis suꝑ altare meũ
pane pollutũ. panes uidelicet. ꝓposi¬
cionis. qͦs uixta tradiciones hebraicas
ipsi serere. ipsi demetere. ipsi molere.
ipsi coq̃re debetis. &. nc̃ sumitis qͦscũq
de medio .& uoce temeraria respon¬
detis & dicitis. In qͦ polluimꝰ eos: siue
te: Dũ eñi sacram̃ta uiolant᷑: uiolat᷑
ipse cuiꝰ stͥ sac ram̃ta. Hoc aũ qͦd seqͥtur.

Expanded text:
Hebraico non habetur, et de sequentibus additum est. Ad vos, igitur, o sacerdotes, qui despicitis nomen meum, iste sermo dirigitur: qui reversi de Babylone, metu praeteritae servitutis, debueratis ad Dominum plena mente converti: et non solum hoc non facitis, sed imitantes Cain, superbis contra Deum vocibus respondentes, sciscitamini ab eo quem occulta non fallunt, et dicitur: In quo despeximus nomen tuum ? ut dissimulationis impudentia, vulnus conscientiae protegatis. Vultis ergo scire in quo despexeritis nomen meum? Offertis super altare meum panem pollutum: panes videlicet propositionis, quos juxta traditiones Hebraicas, ipsi serere, ipsi demetere, ipsi molere, ipsi coquere debebatis: et nunc sumitis quoscumque de medio, et voce temeraria respondetis, et dicitis, in quo polluimus eos, sive te? Dum enim sacramenta violantur, ipse cujus
Abbreviated transcription (Latin):
rificent patrẽ ur̃m qͥ ẽ incelis. Seruus
qͥq honorat dñm suũ. ñ eadẽ carita¬
e serui: a filio głam. a seruo timorẽ
expetit. Principiũ enĩ sapienciȩ ti¬
mor dñi: ut de tumore seruoꝵ. ad fi¬

Expanded text:
rificent Patrem vestrum qui est in coelis . Servus quoque honorat dominum suum non eadem charitaet servi, et a filio gloriam, a servo timorem expetit: Principium enim sapientiae timor Domini , ut de timore servorum,
Abbreviated transcription (Latin):
recedamꝰ. Legimꝰ in masã partẽ filus
e ramꝰ filii ire. & filios gehenne. qͦs pi¬
risei mari t̃risq circũitis. dignos gni¬
ere torm̃tis. E uidas. ꝓditor:. filus p¬
cionis appellat᷑. ¶ in octogesimo ues¬
qͥtatis ñ apponet nocere ei. Inose ꝙͥ
filii fornicacionis uocant᷑. qͥ st̾ de mt̃
me retrice generati: qe qua scͥptũ e
filii diaboli suggillant᷑. Uos de pata
abolo nati estis. & desidia patris iñ
uultis facere. In bonã partẽ filios g¬
mꝰ: ut filios dei. Quotqͦt eũ rece perĩ
dedit eis potestate filios dei fieris
filios sapienciȩ. euangłio ꝓclamantu

Expanded text:
ecedamus. Legimus in malam partem filios: Eramus filii irae, et filii gehennae , quos Pharisaei, mari terrisque circuitis, dignos genuere tormentis . Et Judas proditor, filius perditionis appellatur ; et in octogesimo oniquitatis non apponet nocere ei . In Osee quoque filii fornicationis vocantur, qui sunt de matre meretrice generati, de qua scriptum est: filii diaboli sugillantur: Vos de patre diabolo nati estis, et desideria patris vestri vultis facere . In bonam partem filios legimus, ut filios Dei: Quotquot eum receperunt, dedit eis potestatem filios Dei fieri . Et filios sapientiae, Evangelio proclamante:
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ Nã & in eugłio ubi loqͥt᷑ dñs atq
saluator. pat̃ uenit hora clarifica
filiũ tuũ. ut filius tuus clarificet
te: apud grȩcos. doxason. legit᷑. id est
glorifica. Quẽ locũ pleriq latinoꝵ
honorffica int̃ptati st̃. Simulq c̃si¬
deremꝰ. qͦd filius ac seruus in scͥpturisse
uoluntate fiat. ñ necessitate natur

Expanded text:
 in Evangelio ubi loquitur Dominus, et Salvator: Pater, venit hora, clarifica Filium tuum, ut Filius tuus clarificet te , apud Graecos δόξασον legitur, id est, glorifica. Quem locum plerique Latinorum honorifica, interpretati sunt. Simulque consideremus, quod filius ac servus in Scripturis sanctis voluntate fiat, non necessitate natur
Abbreviated transcription (Latin):
oqͥerit q̃ creauit: s ꝓpͥe eos suȩ uen¬
dicet caritati. qͥ uicior. hostesst̃ &
rebelles. & ec̃trario illos odit. qͥ a deo
destructa. cupiunt rursus extrue¬
ut flere. ut dolere. ut irasci: ut qͣndo
audimꝰ odiũ eiꝰ in malos. ea q̃ dđm in¬
telligamꝰ odisse. fugiamꝰ. E ilius
honorat patrẽ: & seruus dñm suũ. Si
gͦ pat̾ ego sũ: ubi ẽ honor meus eꝓẜ si¬

Expanded text:
oderit quae creavit; sed proprie eos suae vindicet charitati, qui vitiorum hostes sunt et rebelles. Et econtrario illos odit, qui a Deo destructa cupiunt rursum exstrueut flere, ut dolere, ut irasci: ut quando audimus odium ejus in malos, ea quae Deum intelligimus odisse, fugiamus. Filius honorat patrem, et servus dominum suum: si ergo pater ego sum, ubi honor meus es
Abbreviated transcription (Latin):
pat̾ ego sũ: ubi ẽ głamea: e si dñs
ego sũ: ubi ẽ timor meus dicit dñs
om̃ps: Licet pͥusꝗͣ. nasceremini.
in iacob qͦsi filios amare uosceꝑim:
tam̃ eligite qͦ me uocabulo nomi¬
netis. Aut pat̃ sũ ur̃: aut dñs. Si pãt.
qebitũ patri honorẽ reddite. ẜ dig¬
nã parenti offerte pietatẽ. Si dñs:
cur me c̃tẽpnitis: Cur dñm ñ ti¬
metis: Loqͥt᷑ aũ ad eos qͥ sub zoro¬
babel &. iħu filio iosedech. & est ra
sacerdote & neemia. de captiuita¬
te babylonia st̃ reuersi extruc¬
toq altari. necdũ tẽplũ ȩdificaue¬
rãt. nec muros extruxerãt eiuita¬
tis a. nichilominꝰ inpeccatis pͥstinis

Expanded text:
mea? Et si dominus ego sum, ubi est timor meus? dicit Dominus omnipotens. Licet priusquam nasceremini, in Jacob quasi filios amare vos coeperim: tamen eligite quo me vocabulo nominetis, aut pater sum vester, aut dominus. Si pater, debitum patri honorem reddite, et dignam parente offerte pietatem. Si dominus, cur me contemnitis? cur dominum non timetis? Loquitur autem ad eos qui sub Zorobabel et Jesu filio Josedec, et Ezra sacerdote, et Neemia, de captivitate Babylonia sunt reversi , exstructoque altari, necdum templum aedificaverant, nec muros exstruxerant civitatis, et nihilominus in peccatis pristinis
Abbreviated transcription (Latin):
cant: obliti bene ficior. eiꝰ. In qͦ dlex¬
ti nos: Ad que dñs. Ut cet̾a inqͥt tacs
& qͦd nuꝑ de babylonia captiuitate
uenistis: in cunabula ur̃a tractabos
teꝗͣ. nasceremini. inmo pͥusꝗͣ rebers
esau &. iacob utero suo funderet.in
iacob uos dilexi. in esau. idumeos aes
habui. Quẽ locũ apłs paulus mit¬
ca disputacione euentilans. scribi
ad romanos: duo parit̃ testimonu
de genesi. malachiq c̃iungens e
& rebecca de uno concubitir. habe
aut aliqͥd egissent boni uel maba

Expanded text:
iorum ejus: in qua dilexisti nos ? Ad quae Dominus, ut caetera, inquit, taceam, et quod nuper de Babylonis captivitate venistis, incunabula vestra tractabo. Antequam nasceremini, imo priusquam Rebecca Esau et Jacob utero suo funderet, in Jacob vos dilexi, in Esau Idumaeos odio habui . Quem locum apostolus Paulus mystica disputatione eventilans scribit ad Romanos, duo pariter testimonia de Genesi Malachiaque conjungens: Sed et Rebecca de uno concubitu habens aut aliquid egissent boni vel mali
Abbreviated transcription (Latin):
uos dicit dñs. e dixistis. Inqͦ dilexi¬
sti nos. Nonne frat̃ erat esau iacob
dicit dñs: C dilexi iacob esau aũ
odio habui. E posui montes eiꝰ in
solitudinẽ.: & hereditat̾e eiꝰ in dra¬
cones deserti. Qͦa si dixerit idume¬
a. destructi sumꝰ.s reuertentes edi¬
ficabimꝰ q̃ deserta st̃. hec dicit dñs
exercituũ. Isti edificabũt: & ego des

Expanded text:
 dilexisti nos nonne frater erat Esau Iacob dicit Dominus et dilexi Iacob Esau autem odio habui et posui montes eius in solitudinem et hereditatem eius in dracones deserti quod si dixerit Idumea destructi sumus sed revertentes aedificabimus quae deserta sunt haec dicit Dominus exercituum isti aedif
Abbreviated transcription (Latin):
ne seos librũ & aq ꝓpham malach
pofert᷑. e ñ solũ ait dilexi iacob an¬
fis nasceret᷑. & odio habui esau pͥusꝙ¬
teris eoꝵ amore meũ & odiũ c̃serua¬
ir &diũ in esau cuiꝰ montes qͥ appel¬
ant᷑ seir redegi insolitudinẽ. & ur¬
hes feci eẽ desertas. & a serpentibꝰ &
estiss optineri. Si aũ dixerit edom
or ẽ esau. destructi qͥd̃ẽ sumꝰ ad rr̃a
peiẜ rursũ ȩdificabimꝰ eruitates. hec
m̃o p̃dicente cognoscite. qͦd illis edifi¬
untibꝰ. ego destruã &. ir̃a meã. et̾na
pr uastitas apꝓbabit. Odiũ gͥ in e¬
iui febꝰ ostendi: amore aũ in uos hoc
s in iacob. sequentibꝰ ap ꝓbabo. Illis de¬
tructis &. redactis ad solitudiñe. ui¬
aebũt ocłi ur̃i. & dicetis. magnificet᷑¬

Expanded text:
neseos librum, et ad prophetam Malachi refertur. Non solum, ait, dilexi Jacob antequam nasceretur, et odio habui Esau priusteros eorum amorem meum et odium conservavi: odium in Esau cujus montes qui appellantur Seir, redegi in solitudinem, et urbes feci esse desertas, et a serpentibus ac bestiis obtineri. Si autem dixerit Edom, hoc est, Esau: destructi quidem sumus, ad iram Dei, rursum aedificabimus civitates: haec Domino praedicente cognoscite: quod illis aedificantibus, ego destruam, et iram meam aeterna eorum vastitas approbabit. Odium igitur in Esau rebus ostendi, amorem autem in vos, hoc est, in Jacob, sequentibus approbabo. Illis destructis atque redactis ad solitudinem, videbunt oculi vestri, et dicetis: Magnificet
Abbreviated transcription (Latin):
one &s ualentino & cet̾is qͥ uetꝰ ñ reci¬
piunt testam̃tũ. & ẽtra creatorẽ mun¬
di locunt᷑ intelligere possumꝰ qͦd
.ꝓficiant in impietate sua & multos
sceleris socios habeant. Ad qͦs scanda
tes causas iudicii dei:ꝓphȩ uerba
ẽterunt. Tunc loquuti st̃ tm̃tes qͥm:¬

Expanded text:
eris, qui vetus non recipiunt Testamentum, et contra Creatorem mundi loquuntur, intelligere possumus, quod proficiant in impietate sua, et multos sceleris socios habeant: ad quos scandates causas judicii Dei, prophetae verba contexunt. Tunc locuti sunt timentes
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ. indm ac magistros ȩccłee
beatitudinẽ c̃sequet᷑: ut om̃s is¬
atũ illũ dicant gentes. & int̾rae
atq doctrina habitare desidere
qͥ illũ in ȩcła audierint dispira
¶ qͦd emolum̃tũ. qͥa custodiuimꝰ i¬
cepta eiꝰ. & qͥa ambulauimꝰ trites

Expanded text:
ac magistros Ecclesiae ejus beatitudinem consequetur ut omnes beatum illum dicant gentes, et in terra ejus atque doctrina habitare desiderent, qui illum in Ecclesia audierint disputanet quod emolumentum, quia custodivimus praecepta ejus, et quia ambulavimus tristes
Abbreviated transcription (Latin):
& nolite de relinq̃re. Int̃pretem
hystoriã. & singłis uersicłis breues
sentencias coaptantes. qͦd nob alha¬
breis sit traditũ disseramꝰ. Derelict
uxores israbeliticȩ & inthoris mar¬
toꝵ alienarũ geneiũ feminas ẽtin¬
plantes. ad dei soluis auxiliũ ẽfig
latibꝰ inuidiã faciebãt eiꝰ ꝓuidencis
qͦd ñ respiceret humana. . miseras¬

Expanded text:
et nolite derelinquere. Interpretemur historiam, et singulis versiculis breves sententias coaptantes, quod nobis ab Hebraeis sit traditum, disseramus. Derelictae uxores Israeliticae, et in thoris maritorum alienarum gentium feminas contemplantes, ad Dei solius auxilium confuglatibus invidiam faciebant ejus providentiae; quod non respiceret humana, e
Abbreviated transcription (Latin):
plũ deseruerĩt.Si eni ꝑ aliosu
sitat᷑ in carcere. & egrotus susco¬
t᷑ & esuriens siciensq cibũ acpt
atq potat᷑: cur ñ in ministris ss
ipse decimas accipiat: & si ñ dentis
parte sua ipse pͥuet᷑ : Hoc qͦd deis
ha iecha. lingua syroꝵ & chalaem
int̃ptat᷑. si affigit. Unde &. nos ant
annos plurimos ita uertumꝰ mas
ad mysteriũ dñicȩ passionis ia
pmines erucifixer̃t deũ quã ad de¬

Expanded text:
er alios visitatur in carcere, et aegrotus suscipitur, et esuriens sitiensque cibum accipit atque potatur, cur non in ministris suis ipse decimas accipiat, et si non dentur, parte sua ipse privetur? Hoc quod diximus HAJECBA, lingua Syrorum et Chaldaeorum interpretatur, si affiget: unde et nos ante annos plurimos ita vertimus, magis ad mysterium Dominicae passionis, in qua homines crucifixerunt Deum, quam ad de
Abbreviated transcription (Latin):
scire iudicia . & de illius eqͥtate ac
iusticia disputare: & cȩt̾a q̃ debet
iustꝰ cũ iusto loqͥ. Nec dix̃ q̃ sint lo¬
cuti. s ex eo qͦd intulit. tc̃ locuti
o: intelligere debemꝰ ea locutos
tim̃tes d̾m. q̃ om̃iũ sc̾pturarũ uo¬

Expanded text:
 et de illius aequitate ac justitia disputare; et caetera quae debet justus cum justo loqui. Nec dixit, quae sint locuti; sed ex eo quod intulit: Tunc locuti o, intelligere debemus ea locutos timentes Deum, quae omnium Scripturarum vo
Abbreviated transcription (Latin):
Ego dñs & ñ mutor. E ẽ sensus. hospe
leficia. & adulteria. & ꝑiuria. & calis¬
nias. & uiolenciã. cotidie mutamis
eso in iudicio nulla ꝑsonarũ uriria¬
te cõmutor. Cũq se uerũ &. iustũ iudi¬
ẽ ẽẽ me fatear. o filii iacob tam̃ ñ es¬
cis torm̃tor diuersitate c̃ sũpti. iuxta
illud qͥa scͥptũ ẽ iniheremia. Sine cau¬
sai peussi filios ur̃os. disciplinã ñ rece¬
oistis. Nec hoc nuꝑ facitis. nec semel.
ut erroris mereamini ueniã. s heredi¬
cariã habetis impietatẽ. ex diebꝰ patrũ
uroi a legitimis meis recedendo. & ñ
custodiendo q̃ p̃cepi. Filios aũ iacob.
mani pͥmitua rapientis. qͥ ñ recedant
a peccatis patrũ suoꝵ & declinent a
legitimis & ñ custodiant qͣ p̃cepta st̃
intelligamꝰ eos qͥ mȩccła ẽstituti ñ re¬
cedunt a uiciis & falsũ sibi xꝑiane

Expanded text:
ominus et non mutor. Et est sensus: Vos per maleficia, et adulteria, et perjuria, et calumnias, et violentiam quotidie mutamini, ego in judicio nulla personarum varietate commutor. Cumque severum, et justum judicem esse me fatear, o filii Jacob: tamen non estis tormentorum diversitate consumpti, juxta illud quod scriptum est in Jeremia: Sine causa percussi filios vestros, disciplinam non recepistis : nec hoc nuper facitis, nec semel, ut erroris mereamini, veniam, sed haereditariam habebis impietatem, ex diebus patrum vestrorum a legitimis meis recedendo, et non custodiendo quae praecepi. Filios autem Jacob mani primitiva rapientis, qui non recedant a peccatis patrum suorum, et declinent a legitimis, et non custodiant quae praecepta sunt, intelligamus eos qui in Ecclesia constituti non recedunt a vitiis, et fal
Abbreviated transcription (Latin):
& ab undancia rerũ om̃iũ ꝑfruet᷑
Inerepabit et ã. ꝓ eo de uorantem¬
c̃trarias scilicet for titudines. di
bor ipsius afferet fructũ : & c̃sĩt
ȩt̃nã. Necerit sterilis uinea inagnia
ille qͥ dicit ineugłio. ego sũ uitssio¬

Expanded text:
et abundantia rerum omnium perfruetur, et increpabit etiam pro eo devorantemntrarias scilicet fortitudines, et labor ipsius afferet fructum, et consequaeternam. Nec erit sterilis vinea in agro ejus, ille qui dicit in Evangelio: Ego sum viti
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓptacio cũ his ẽgruat q̃ sequunt᷑
possimꝰ hoc dicere. Ut me affige¬
iss eruci. ut sceleratas manꝰ iice¬
ns deo ur̃o: multarũ ante rerum
Aeditacio nẽ fecistis. subtrahendo
ecimas & pͥmicias. ñ dico sacerdo¬

Expanded text:
tatio cum his congruat, quae sequuntur: possimus haec dicere: Ut me affigeretis cruci: ut sceleratas manus injiceretis Deo vestro, multarum ante rerum meditatione fecistis, subtrahendo decimas et primitias, non dico sacerdo
Abbreviated transcription (Latin):
pħa qͥ ẽ medicꝰ sꝑualis. medetur
cunctis uulneribꝰ. & uerba blas¬
phemiȩ in creatorẽ recidere con¬
testat᷑ . &. dicit exꝑsona dei. Inualu¬
er̃t suꝑ me uerba ur̃a: siue ingra¬
uata st̃. Eẜenĩ iuxta ⁊ achariam.

Expanded text:
 qui est medicus spiritualis, medetur cunctis vulneribus, et verba blasphemiae in Creatorem recidere contestatur, et dicit ex persona Dei: Invaluerunt super me verba vestra, sive ingravata sunt: etenim juxta Zac
Abbreviated transcription (Latin):
tȩ. & fugisset unꝰqͥsq in regionẽ suã
de leuitis . & de cantoribꝰ. & de his qͥ
ministrabãt. C egi causã aduersus
magistratꝰ &.dixi. Quare dereliqͥmꝰ
domũ der: E c̃gregaui eos. &. feci sta¬
re in stacionibꝰ suis. eẜ om̃is iuda ap¬
portabat decimas frum̃ti &. uini &
olei inhorrea. e. c̃stituimꝰ suꝑ hor¬
rea elemiam sacerdotẽ. & sadoch
scribã. &. cȩt̾a. Audiuimꝰ esrre hysto¬
riã. nc̃ ꝓpheciȩ uerba repetamꝰ. di¬
ligencius intuente s. an ꝓphecia hy¬
storiaq concordent. Quando d̾r. re
ut redeant. ꝑspicuũ ẽ a dño reces

Expanded text:
em suam de Levitis, et de cantoribus, et de his qui ministrabant: et egi causam adversum magistratus, et dixi: Quare dereliquimus domum Dei? Et congregavi eos, et feci stare in stationibus suis. Et omnis Juda apportabat decimas frumenti, vini et olei in horrea, et constituimus super horrea Selemiam sacerdotem, et Sadoch scribam , et caetera. Audivimus Ezrae historiam, nunc prophetae verba repetamus, diligentius intuentes an prophetia historiaque concordent. Quando dicitur:ut redeant, perspicuum est a Domino reces
Abbreviated transcription (Latin):
seruitute: id̾o ñ recipiunt. e qͥa am¬
bulauimꝰ tristes corã dño: iuxta illud
qͦd seͥptũ ẽ in psalmis. Iotadie tristis
ingrediebar. Beatos gͥ dicimꝰ arro¬
gantes. qͥ suꝑbiunt c̃tra d̾m: & impia
blasphemiarũ uerba iacłant᷑. Siqdẽ
ȩdificati st̃.& ꝓpt̾ scelera atq blasphe¬
mias. ꝓsꝑis om̃ibꝰ ꝑfruunt᷑. Tẽpta¬
uert qͣm. siue restitert̃ deo & salui
facti st̃. Salutẽ p̃sentis secłi felici

Expanded text:
e, ideo non recipiunt. Et quia ambulavimus tristes coram Domino, juxta illud quod scriptum est in Psalmis: Tota die tristis ingrediebar . Beatos igitur dicimus arrogantes, qui superbiunt contra Deum, et impia blasphemiarum verba jaculantur. Si quidem aedificati sunt, et post scelera atque blasphemias prosperis omnibus perfruuntur. Tentaverunt Deum, sive restiterunt Deo, et salvi facti sunt. S
Abbreviated transcription (Latin):
uborare. ineo cũ diceretis. om̃is qͥ
facit malũ bonꝰ ẽ in c̃spectu dñi. &
calesei placent. aut certe ubi ẽ d̾s
udicis nẽ id̃e plenius repetit. Popłs
oñi qͥ de babylone reuersus uideba¬
e dei habere noticiã & obseruare
legẽ & intelligere peccatũ suir&
ypeccato offerre uictimas. decimas
readere. obseruare sabbatũ. & ce¬
tera q̃ di lege p rȩcepta st̃. cernens
eune tas incireuitu naciones rebꝰ¬

Expanded text:
is qui facit malum, bonus est in conspectu Domini, et tales ei placent: aut certe ubi est Deus judicii? nunc idem plenius repetit: Populus enim qui de Babylone reversus videbatur Dei habere notitiam, et observare legem, et intelligere peccatum suum, et pro peccato offerre victimas, decimas reddere, observare sabbatum, et caetera quae Dei Lege praecepta sunt, cernens cunctas in circuitu na
Abbreviated transcription (Latin):
cennarii. uiduas & pup illos &. op¬
munt ꝑegrinũ: nec tuuer̃t med
cit dnͣs exercituũ. Ego enĩ dnͣs xĩ
itꝰ eiꝰ. aut qͥs ferre poterit: ut aspi¬
ciat eũ: Quia ipse ingredit᷑ qͣsi igu
c̃flatorii & qͣsi herba lauanciũ e
sedebit c̃flans & emundans sic̃ al¬
rũ & argentũ: & emundabit filios

Expanded text:
rii, viduas et pupillos, et opprimunt peregrinum: nec timuerunt me, dicit Dominus exercituum. Ego enim Dominus, et non roitus ejus? aut quis ferre poterit ut aspiciat eum? Quia ipse ingreditur quasi ignis conflatorii, et quasi herba lavantium: et sedebit conflans et emundans sicut argentu
Abbreviated transcription (Latin):
desid̾ abilis: dicit añs exercituũ. Lxͣͫ.
Reuertimini adme. & reuertar aduos:
dicit dñs om̃ps. E dixistis. In qͦ reuerte¬
m. Si supplantat homo dm: qͥa uos sup¬
plantastis me: eẜ dixistis. In qͦ supplan¬
tulistis fructꝰ inthesauros. &. erit ra¬
pina indomibꝰ ur̃is Reuertimini gͦ

Expanded text:
ituum. LXX: Revertimini ad me, et revertar ad vos, dicit Dominus omnipotens. Et dixistis, in quo revertemur? Si supplantat homo Deum, quia vos supplantastis me? Et dixistis: in quo supplantulistis fructus in thesauros, et erit rapina in domibus vestris. Revertimini ergo
Abbreviated transcription (Latin):
ribꝰ eiꝰ & neemiȩ qͦs simul uixisse ma¬
nifestũ ẽ. famẽ fuisse grauissimã: & ob
famẽ sedicionẽ. & pauꝑes rerũ necessi¬
tate cõpulsos. filios suos & filias . &. om¬
nẽ possessionẽ. uniuersãq substanciã
uendidisse. Deniq dicunt. Filii nr̃i &
filiȩ nr̃e. multe st̃ nimis. Accipiamꝰ
uamꝰ. Eẜ erant qͥ dicerent. Agros nr̃os

Expanded text:
sse manifestum est famem fuisse gravissimam, et ob famem seditionem, et pauperes rerum necessitate compulsos, filios suos et filias, et omnem possessionem, universamque substantiam vendidisse. Denique dicunt: Filii nostri, et filiae nostrae multae sunt nimis, accipiamus vamus. Et er
Abbreviated transcription (Latin):
cȩre nolumꝰ: saltẽ uideoꝵ imite¬
mͣ ex ordia. ut pauꝑibꝰ partẽ demꝰ
ex toto: & sacerdotibꝰ ac leuitis. ho¬
nor̃ẽ debitũ deferamꝰ. Unde dicit
st̃: & presbiterũ duplici honore hono¬
randũ: maxime qͥ laborat in uerbo¬
& in doctrina dei. Qͦ a qͥ ñ fecerit d̾m
fraudare & supplantare c̃uincituraq.
maledicit᷑ ei in penuria omniũ rerũ.
ut qͥ parce seminauerit. parce metat.
& qͥ ibenedictione seminauerit.
inbenedictionibꝰ fructꝰ colligat a¬
bundantes. Si qͣndo fames & penuria.
& rerũ omniũ egestas oppͥmit mun¬
dũ: sciamꝰ hoc ex dei ira descendere.

Expanded text:
cere nolumus, saltem Judaeorum imitemur exordia, ut pauperibus partem demus ex toto, et sacerdotibus ac Levitis honorem debitum deferamus. Unde dicitnt : et presbyterum duplici honore honorandum, maxime qui laborat in verbo et doctrina Dei. Quod qui non fecerit, Deum fraudare et supplantare convincitur, et maledicitur ei in penuria rerum omnium: ut qui parce severit, parce et metat; et qui in benedictione seminaverit, in benedictionibus fructus colligat abundanter . Si quando fames et penuria, et rerum omnium egestas opprimunt mundum: sciamus hoc ex Dei ira desce
Abbreviated transcription (Latin):
quam᷑ ordinẽ ꝓpheciȩ. Quia mͥ non
adidistis decimas &. pͥmicias: iccir¬
ꝥ infame & penuria maledicties¬
C:& me uos supplantatis siue frau¬
atis atq pͥuatis gens tota. Pro gen
oys. E ẽ sensus. Ecce annꝰ exple
ẽ.& nichil in meos thesauros. sed
nurͣa horrea cõportastis. & ꝓ deci¬
nis & pͥmiciis ꝗ̃ parua erãt. sia uob̃
larent᷑: ubertatẽ possessionũ ur̃aꝵ
omnẽ frugũ ab undanciã ꝑdi¬
listis. Ut aũ sciatis hoc me irascen¬
te ꝑfectũ. qͥa fraudastis me par¬
te mea: hortor uos atq cõmoneo
ut inferatis decimas in horrea. hoc
e inthe sauros tẽpli &. babeant
sacerdotes atq leuitȩ. qͥ mͥ ministrant
cibos:. & ꝓbate me si ñ tantas pluui¬
as effudero. ut cataractȩ cȩli aꝑtȩ
ee̾ credant᷑. & effund̾̃a uob̃ benedie¬
tionẽ: usq ad abundanciã. Uerbũ
effusionis: donum largitatis osten¬
dit. Sed fieri potest ut agros irri¬
gantibꝰ pluuiis. sit qͥd̾e fertilitas:

Expanded text:
e: « Quia mihi non reddidistis decimas et primitias, idcirco in fame et penuria maledicti estis, et vos me supplantatis, sive fraudatis, atque privatis gens tota. » Pro geet est sensus. Ecce annus expletus est, et nihil in meos thesauros, sed in vestra horrea comportastis et pro decimis et primitiis, quae parva erant, si a vobis darentur, ubomnem frugum abundantiam perdidistis. Ut autem sciatis, me hoc irascente perfectum, quia fraudastis me parte mea, hortor vos atque commoneo, ut inferatis decimas in horrea, hoc est in thesauros templi, et habeant sacerdotes atque Levitae, qui mihi ministrant, cibos, et probate me, si non tantas pluvias effudero, ut cataractae coeli apertae e credantur. Et effundam vobis benedictionem usque ad abundantiam. Verbum effusionis, nomen largitatis ostendit. Sed fieri potest ut agros irrigantibus pluviis, sit quidem fertilitas;
Abbreviated transcription (Latin):
tũ auctoritate seqͥ. qua hebree lingue
habentes scienciã ñ indigent. s exhe¬
breo tͣnsferre qͦd leger̃t: ñ eurantes
de sillabis punctisq uerbor. dũ mͦ
sentenciarũ ueritas tͤnsferat᷑. Quod
qͥd̾e .&. in pluribꝰ locis eos fecisse docui¬
iꝰ & maxime ineo libro qͥ a nob̾ scͥptꝰ ẽ
de optimo genere int̾p̃tandi: multis
simul testimoniis apꝓbatũ ẽ. Hoc gͦ¬

Expanded text:
atem sequi, qua Hebraeae linguae habentes scientiam, non 970 indigent; sed ex Hebraeo transferre quod legerint: non curantes de syllabis punctisque verborum; dummodo sententiarum veritas transferratur. Quod quidem et in pluribus locis eos fecisse docuimus, et maxime in eo libro qui a nobis inscriptus est, de optimo genere interpretandi, multis simul testimoniis approbatum est. Hoc
Abbreviated transcription (Latin):
rantes: locustã uidelicet &. reliqͥ
q̃ diximꝰ. E ñ corrũpent fructũ t̃¬
rȩ ur̃e. Uinea qͦq implebit torcu¬
laria. & cunc te ꝑ circuitũ naci¬
ones mirabuntur fertilitatẽ tͣrȩ
ur̃e: intantũ ut om̃s in ea habitare
desiderent: & ab undancia rerũ
om̃iũ. cunctis gentibꝰ sitis exemplo.

Expanded text:
rantem, locustam videlicet, et reliqua quae diximus: et non corrumpet fructum terrae vestrae. Vinea quoque implebit torcularia, et cunctae per circuitum nationes mirabuntur fertilitatem terrae vestrae, intantum ut omnes in ea habitare desiderent, et abundantia rerum omnium cunctis ge
Abbreviated transcription (Latin):
misteria. in digne accipiens corpus enis
& sanguiñẽ: ꝓ eo qͦd dilexerit uicia.
& adinuenerit sibi deos alienos scd̾m
numerũ peccatoꝵ. habens nimerũ deo
ẽ .&. scdm iacobũ. a qͦqͥs uincit᷑. ei su¬
de eccła. & de tab̾nacłis iacob qui
supplantat uicia atq peccata
donec humiliet᷑ in bonũ suũ. ꝙ of¬
ferat᷑ ꝓ eo uictuna dño om̃ipoten¬
t. Et hoc rursũ fecistis. Oꝑie

Expanded text:
mysteria, indigne accipiens corpus ejus et sanguinem , pro eo quod dilexerit vitia, et adinvenerit sibi deos alienos, secundum numerum peccatorum habens numerum deorum.  Al. Jacobum. A quo quis vincitur, ei sude Ecclesia, et de tabernaculis Jacob, qui supplantat vitia atque peccata, donec humilietur in bonum suum, et offeratur pro eo victima Domino omnipotenti. Et hoc rursum fecistis, ope
Abbreviated transcription (Latin):
ar& iusticiã tuã filio regis. Non
diciũ dͥedit filio. E ille ẽ angelus
teftamͣti quẽ uos q̃ritis. cui mala
uidicio: qͥ nulla nec miscđia. nec
seueritate mutat᷑. Calix eñĩ inma¬
nu dñi uini meri plenꝰ mixto. &
melinauit ex hoc in hoc: idest mi

Expanded text:
n m omne dedit Filio . Et ille est angelus testamenti quem vos quaeritis, cui mala accipit , qui nulla nec misericordia, nec severitate mutatur: Calix enim in manu Domini vini meri plenus mixto, et inclinavit ex hoc in
Abbreviated transcription (Latin):
fȩnũ. stipulãq cõburat. E ñ solũ ig¬
nis. s & herba fullonũ. q̃ hebraicȩ
poan. id est herba fullonũ uertit᷑
Ipse his qͥ peccant grauit ignis con¬
flans ẽ. atq ẽsumens: qͥ aũ leuia pec¬
cata cõmitunt. herba fullonũ: ut
lotis mundiciã restituat. scđm illud
qͦd scͥptũ ẽ in ysaia. Lauabit dñs sor¬
des filioꝵ & filiarũ syon. &. sanguinẽ
emundabit de medio eoꝵ insꝑu iu
habent. syu iudicii indigent. ut la¬
uent᷑. Qͥ sanguine pleni st̃. sꝑu cõ¬
bustionis: ut sanguis qͥ in eis extrin¬
secꝰ litꝰ ẽ auferat᷑ .eł. se debit c̃flans
& emundans sic̃ argentũ: ut scd̾m
ezechielẽ. qͥcqͥd in auro nr̃o & argen¬
to. idest sensu & eloqͥo. ȩre. stangno.
ferro. plũboq cõmixtũ ẽ. in camiino
diũi ꝑcoquat᷑ &. purũ aurũ remaneat
&. argentũ. Unde & dñs loqͥt᷑ in eugłio.¬

Expanded text:
fenum, stipulamque comburat. Et non solum ignis; sed et herba fullonum, quae Hebraice πόαν id est, herbam fullonum, vertunt. Ipse his qui peccant graviter, ignis conflans est, atque consumens: qui autem levia peccata committunt, herba fullonum, ut lotis munditiam restituat, secundum 973 illud quod scriptum est in Isaia: Lavabit Dominus sordes filiorum et filiarum Sion, et sanguinem emundabit de medio eorum, spirithabent, spiritu judicii indigent, ut laventur: qui sanguine pleni sunt, spiritu combustionis, ut sanguis qui in eis extrinsecus litus est, auferatur. Et sedebit conflans et emundans sicut argentum, ut secundum Ezechielem , quidquid in auro nostro et argento, id est, sensu et eloquio, aere, stanno, ferro, plumboque commixtum est, in camino Domini percoquatur, ut purum aurum remaneat, et argentum. Unde et