comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nuttere. Possẽ ae ego mittere. Tu enĩ uexareris
punctionib meis: non ego frangerer calcibus
tius. Sed non te dimitto. Seuis: de misereor. Qͥa
me ꝑsequeris: Non enĩ timeo ts ne. iterũ cruci¬
sigas nie: sed uolo agnoscas me. ne occidas non
ce instructo. Factũ enĩ.c̃. in illo ego ꝑcutiã &e ego
horruit. iusticiã suã. in qua erat. certe sins quere¬
la : laudabił. magnus. quasi gloriosus apud u¬
deos. Detrim̃ta existimauit. dãpna credidit.
stercora deputauit: ut inueniret᷑ in illo non hũs
xp̃i. quȩ .ẽ. inquit ex dõ. Illi aut̃ qui offender
m lapidẽ offensionis. Quid de illis dicit apłs
quia ipsi quasi sua iusticia offender̃ in lapids
offeusionis sicut scriptũ. ẽ. Ecce pono insyon la¬
pidẽ offensionis & petrã scandali : & qui cre¬
diderit in eũ nou confundet᷑. Qui enĩ credide¬
rit in eũ non habebit suã iusticiã quȩ ex lege

Expanded text:
mittere . Possem te dimittere: tu enim vexareris mittere . Possem te dimittere: tu enim vexareris punctionibus meis, non ego frangerer calcibus tuis: sed non te dimitto. Saevis, et misereor. Quid me persequeris? Non enim timeo te, ne iterum crucifigas me: sed volo agnoscas me, ne occidas non et instructus. Factum enim est in illo: Ego percutiam, et ego horruit justitiam suam, in qua erat certe sine querela, laudabilis, magnus, quasi gloriosus apud Judaeos: detrimenta existimavit, damna credidit, stercora deputavit, ut inveniretur in illo non habens Christi, quae est, inquit, ex Deo. Illi autem qui offenderunt in lapidem offensionis, quid de illis dicit ipse Quia ipsi quasi sua justitia offenderunt in lapidem offensionis: sicut scriptum est, Ecce pono in Sion lapidem offensionis, et petram scandali; et qui crediderit in eum, non confundetur . Qui enim crediderit in eum, non habebit suam justitiam, quae ex lege
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃s humilis in terra iacebat. in cęlis quidẽ
ce ipse erat. Leuata illõ carue sua a mortuis
resuscitata : sed nͥ &e iuterra xp̃s iaceret.
non ipse laulo clamaret. Qiid me ꝑseque¬
ris  Ergo ille iacebat: quia humilitats᷑ pre¬
ferebat. Iule offendebat: qui a .ñ. udebas.
Et totũ hoc non udere unde eras: De timors su¬
ꝑbiȩ. Quid est de dmors suꝑbiȩ: Quia si de
iusticia sua. Ex lege quidẽ : sed sua. Quid .s̃. Ex
lege: Quia in mandatis legis. Quid .G. sua.
Tanquã de uirib suis. Amor deerat iusticis: amor.
caritatis xp̃i. Et undẽ. illi amor: Solus enĩ possi¬
debat. mor. Sed caritati uenturs locũ in corde
seruabat: cum seuiret. & creccus. iactabundus.
głans apud ipsos uideos: quos scđn emiulationẽ
pattruarũ traditionũ ꝑsequebat᷑ ęcclam. Cum
sibi uderet᷑ excelsus: audiuit desuꝑ uocẽ dñi
militatẽ cõm̃daritis. Saule inquit saule quid
me ꝑset ueris: Durũ. s̃. tͥ adu̾sus stimulũ calces

Expanded text:
s humilis in terra jacebat: in coelis quidem et ipse erat, levata illo carne sua a mortuis resuscitata; sed nisi et in terra Christus jaceret, non ipse Saulo clamaret, Quid me persequeris? Ergo ille jacebat, quia humilitatem praeferebat: ille offendebat, quia non videbat. Et totum hoc non videre, unde erat? De tumore superbiae. Quid est, De tumore superbiae? Quasi de justitia sua. Ex lege quidem, sed sua. Quid est, Ex lege? Quia in mandatis legis. Quid est, De sua? Tanquam de viribus suis. Amor deerat, amor justitiae, amor charitatis Christi. Et unde illi amor? Solus illum possidebat timor, sed charitati venturae locum in corde servabat. Cum saeviret erectus, jactabundus, glorians apud ipsos Judaeos quod secundum aemulationem paternarum traditionum persequebatur Ecclesiam; cum sibi videretur excelsus, audivit desuper vocem Dommilitatem commendantis, Saule, inquit, Saule, quid me persequeris? Durum est tibi adversus stimulum calces
Abbreviated transcription (Latin):
notũ est. Et taiũ cum silio fideliũ currit᷑ ad bap¬
tismũ: non sic errent pareutes. ut putent eum
iam fidelẽ natũ. Natũ eiũ possunt dicere : sed¬
non renatũ. Nant ut uoueris quomͦ intelligas sc̃i

Expanded text:
notum est. Tamen cum filio fidelium curratur ad Bapnotum est. Tamen cum filio fidelium curratur ad Baptismum; non sic errent parentes, ut putent eum jam fidelem natum. Natum enim possunt dicere, non renatum. Nam ut noveris quomodo intelligas
Abbreviated transcription (Latin):
Quomͦ crediuit: Fide parentũ. Si fide parentũ
purgaut᷑  peccato parentũ polluti suut. Corpꝰ
mortis in primis parentib generauit eos pecca¬
tores : sp̃s uitȩ in posteriorib parentib regenera¬
uit ees fideles. Tu das sidem non respondenti: &
ci debuerunt : quia dixit apłs. Alioquin silii
ur̃i imundi cẽntt: nunc aut̃ sc̃i sunt. Et quomͦ
hoc accipis. quomͦ uttelligis de fidelib natũ. ita
sc̃m ut baptirari non debeat: Quomͦ libes acci¬
pies istã sc̃itatem. Multi enĩ modi sunt sc̃itatis.
&r multi modi sunt sc̃isicationis. Non eiũ om̃e. qđ
scificat᷑. ad regnũ cęlorũ uitat᷑. De esca ur̃a di¬
xit apłs. Sc̃ificat᷑ ꝑ uerbũ dĩ: & orationẽ Num¬
quid quia esca nr̃a sc̃ificat᷑. nescimus quo mita¬
tur. Disce gͦ. ẽẽ. aliquẽ uodũ & quasi umbra¬
culũ uoddã scĩsicationis: qđ non sufficiat ad
ꝑceptionẽ saluas. Distat. Et quid distet: dõ

Expanded text:
Quomodo credunt? Fide parentum. Si fide parentum Quomodo credunt? Fide parentum. Si fide parentum purgantur, peccato parentum polluti sunt. Corpus mortis in primis parentibus generavit eos peccatores: spiritus vitae in posterioribus parentibus regeneravit eos fideles. Tu das fidem non respondenti, et ci debuerunt: quia dixit Apostolus, Alioquin filii vestri immundi essent; nunc autem sancti sunt . Et quomodo hoc accipis? Quomodo intelligis, de fidelibus natum ita sanctum, ut baptizari non debeat? Quomodo libet, accipias istam sanctitatem. Multi enim modi sunt sanctitatis, et multi modi sunt sanctificationis. Non enim omne quod sanctificatur, ad regnum coelorum mittitur. De esca nostra dixit Aposquid quia esca nostra sanctificatur, non scimus quo mittatur? Disce ergo esse aliquem modum, et quasi umbraculum quoddam sanctificationis, quod non sufficiat ad perceptionem salutis. Distat, et quid distet, Deo
Abbreviated transcription (Latin):
peccauit in altero. Dicit᷑ credit &. ualet : ce int̾
fideles baptiratos compntat᷑. Hoc babet aucco¬
ritas matris ȩccłs̨. Hoc fiuidatus ueritatis ob¬
tinet cauoir contͣ hoc robur. contͣ hunc in¬
ex pugnab ilem murũ. quis quis arietat. con¬
friugit᷑. Ergo ꝓdest. xp̃s aliquid infancib
bap̃cnatis: &e sicut ego lico. & sicut mecum
tota eccła. dicit: credentib ꝓdest si delibus
ꝓ dest. Tu quod ius clige. Uolo quidẽ ut
quod ueruis . G̃. cligas: ut nobis cum dicas quia
credentibus ꝓ dest. Sed si dixeris quia uou ers¬
dentib ꝓdest: contͣ te dicis. Si dixeris quia
credentib ꝓ dest: mecũ dicis. Elige utrũ corã
te. dicas quod falsũ est: an mecũ dicas qđ uerũ
est. Tu enum paulo ante dicebas xp̃m non cre¬
dentib uichil ꝓdesse : uolens efficere. quia sic̃
&e adam non peccantib nichil nocuit quomͦ
xp̃s non credentibus uiclul ꝓ dest. Ecos iam
mecũ dicis. Credunt & in fantes. Unde credunt:

Expanded text:
peccavit in altero: dicitur, Credit; et valet, et inter fideles baptizatos computatur. Hoc habet autoritas matris Ecclesiae, hoc fundatus veritatis obtinet canon: contra hoc robur, contra hunc inexpugnabilem murum quisquis arietat, ipse confringitur. Ergo prodest Christus aliquid infantibus baptizatis; et sicut ego dico, et sicut mecum tota Ecclesia dicit, credentibus prodest, fidelibus prodest: tu quod vis elige. Volo quidem ut quod verius est, eligas; ut nobiscum dicas quia credentibus prodest. Sed si dixeris, Non credentibus prodest; contra te dixisti. Si dixeris, Credentest, an mecum dicas quod verum est. Tu enim paulo ante dicebas, Christum non credentibus nihil prodesse, volens efficere quia sic et Adam non peccantibus nihil nocuit, quomodo Christus non credentibus nihil prodest. Ecce jam mecum dicis, credunt et infantes. CAPUT XIX. Unde credunt?
Abbreviated transcription (Latin):
um lacrimis tamq fluuio ꝑtrahant᷑. Si enĩ
dixeruit nichil ꝓdesse. xp̃m baptratis in fan¬
tibus: nuchil aliud dicunt quã suꝑfluo bap¬
tuant᷑̾ infances. It aut̃ non suꝑfluo baparem᷑
quia hoc dicere non audent: ꝓ desse. xp̃m
credentibus. Eligant quod uolunt. Si dixe¬
ruit non credentib ubi est. gͦ quod calumpni¬
abaris quia xp̃s non credentb ꝓde̾s̾ non po¬
test. Ecce tu consiceris ꝓ des̾ infantib nontam
credentib ad quod lib̾et ꝓdest. non putas
ad uitã ętͣnã. non piias ad saluis̃ ȩãiani. ad

Expanded text:
lacrymis tanquam fluvio pertrahantur. Si enim dixerint, nihil prodesse Christum baptizatis infantibus; nihil aliud dicunt quam, Superfluo baptizantur infantes. Ut autem non superfluo baptizentur, quia hoc dicere non audent, prodesse Chriscredentibus? Eligant quod volunt. Si dixerint, Non credentibus: ubi est ergo quod calumniabaris, quia Christus non credentibus prodesse non potest? Ecce tu confiteris prodesse infantibus, non tamen credentibus. Ad quodlibet prodest: non putas ad vitam aeternam, non
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ego lego scm̃ eyprianũ: ut iudeatis quo modo
sit incellectus canonicus ce catholicus sensus. In
his uerbis quę paulo aute tractaui interrogatus
est: utrũ infans baptizari debeat ante occauũ
diem : quia ueters lege non licebat circũ cidi
infantẽ nisi octauo dic. Questio inde erat. nata:
de die baptirandi. Nam de origine peccati iuil¬
la erat. quęstio. Et idõ ex illa re. unde uulla
erat. quęstio : soluta . ẽ. exorta quȩstio. Sc̃s cypri

Expanded text:
hoc ergo lego sanctum Cyprianum, ut videatis quomodo hoc ergo lego sanctum Cyprianum, ut videatis quomodo sit intellectus canonicus, et catholicus sensus in his verbis quae paulo ante tractavi. Interrogatus est utrum infans baptizari debeat ante octavum diem, quia vetere Lege non licebat circumcidi infantem, nisi octavo die. Quaestio inde erat nata, de die baptizandi: nam de origine peccati nulla erat quaestio; et ideo ex ea re, unde nulla erat quaestio, soluta est exorta
Abbreviated transcription (Latin):
infidelẽ: ibi habes & uxorẽ sidelẽ. Sc̃ificat᷑. inquit.
uir in sidelis in uxors : ce scificat᷑ mulier insidelis
in fr̃s. Numquid quia .ẽ. ibi forte modus aliqͥs
sc̃ificationis ut uir insidelis scisicet᷑ in miulere fide¬
le idõ iam securitatẽ debet acciꝑe qđ in regnũ
cȩlorũ uitraturus.c̃. & non baptirandus. non rege¬
nerandus. non xp̃i sanquine redimendus: Quomͦ
gͦ sc̃ĩficat᷑ uir in sidelis in uxors: & tam̃ ꝑit. nisi
baptuet᷑. sic sili fideliũ. & si ad quẽdã modũ
scĩficati ꝑeunt tam̃ si non fuerins baptirati. Nogo¬
uos ut paululũ ad quiescatis. Lego tancũ. Sc̃s
ciprianus. ẽ quẽ in manu sumpsi. A naquus
ep̃s sedis huiꝰ quid seuserit de baptisino paruulo¬
rum: numo quid semꝑ ęccłam seusisse monstraue¬
rit. paululũ accipite. Parũ. ẽ. eniꝰ quia isli disser̃
e disputant: uescio quas impias nouitates. & nos
conant᷑ arguere quod aliquid nouũ dicamus. Ad

Expanded text:
 ibi habes et uxorum fidelem. Sanctificatur, inquit, vir infidelis in uxore, et sanctificatur mulier infidelis in fratre . Numquid quia est ibi forte modus aliquis sanctificationis, ut vir infidelis sanctificetur in uxore fideli, ideo jam securitatem debet accipere, quod in regnum coelorum intraturus est, et non baptizandus, non regenerandus, non Christi sanguine redimendus? Quomodo ergo sanctificatur vir infidelis in uxore, et tamen perit, nisi baptizetur: sic filii fidelium, etsi ad quemdam modum sanctificati, pereunt tamen, si non fuerint baptizati. vos, ut paululum acquiescatis. Lego tantum. Sanctus Cyprianus est, quem in manus sumpsi, antiquus episcopus Sedis hujus: quid senserit de Baptismo parvulorum, imo quid semper Ecclesiam sensisse monstraverit paululum accipite. Parum est enim quia isti disserunt, et disputant nescio quas impias novitates; et nos conantur arguere, quod aliquid novum dicamus. Ad
Abbreviated transcription (Latin):
tiatis : qui credit insiliuĩ hab̾et utã ęt̾nam. Sed
habet inquit & qui non credit pariulus: quãuis
non habeat regnũ dĩ. Sed uids quod sequit᷑. Qui
aut̃ incredulus. ẽ. filio: non habet uitã: sed ira
dĩ manet suꝑeũ. Ybi ponis paruulos baptiratos
ꝓfecto in nuniero credentiũ. Nam idõ &e consuetu¬
dine ȩccłe antiqua canouica fundatissima: par-¬
nuili bapeurati fideles uocant᷑. Et sic de his quȩ¬
rimus. Iste insans xp̃ianus est Respondetur.
& p̃ianus. Cathecuminus ansidelis Fideł utiq
aside. sides a credendo. Int̾ credentes igiur hap¬
cratos pariuulos numerabis nec iudicare alit̃
ullo m̃ audebis. sinon uis et. aptus hereacus.
Ergo idõ habent uitã ȩternam : quia qui credit in

Expanded text:
tizatis. Qui credit in Filium, habet vitam aeternam. Sed tizatis. Qui credit in Filium, habet vitam aeternam. Sed habet, inquit, et qui non credit parvulus, quamvis non habeat regnum Dei. Sed vide quod sequitur: Qui autem incredulus est Filio, non habet vitam; sed ira Dei manet super eum . Ubi ponis parvulos baptizatos? Profecto in numero credentium. Nam ideo et consuetudine Ecclesiae antiqua, canonica, fundatissima, parvuli baptizati fideles vocantur. Et sic de his quaerimus: Iste infans christianus est? Respondetur: Christianus. Catechumenus, an fidelis? Fidelis; utique a fide, fides a credendo. Inter credentes igitur baptizatos parvulos numerabis: nec judicare ullo modo aliter audebis, si non vis esse apertus haereticus. Ergo ideo habent vitam aeternam: quia qui credit in
Abbreviated transcription (Latin):
conspectu exaltat serpentis. Si aut̃ non aufers: sa¬
nandos dicis. uenenatos consiteris. Deuide ipse
qui credit meũ non uidicat᷑ : qui aut̃ non credidit
iam iudicatus.ẽ. Et hic quęris medĩ homo de
medio. &e disputas &. attenderis. nec actendis. qui
credit in eũ non uidicat᷑. qui aut̃ non crediderit
iani iudicatus.ẽ. Quĩd . ẽ. iam uidicatus. ẽ Lam
danipnatus . ẽ. Nam iudiciũ ꝓdampnatione ple¬
rumq poni nostis. Scripturȩ testes sunt. Maxime
uno illo tessimonio aꝑcissimo: cui nemo.ẽ. qui
contͣ dicat. De resurreccione cum ageret dñs. qui
bene secerunt in resurreccionẽ uitȩ: qui male
egerunt in resurrecaonẽ iudicii. Ytiq iudicium
ꝓ dampnatione hic posint. Et tu alit̾ audes dis¬
serere aut credere. qui non credit iam udicatus
est: Alio loco : qui credit in siliũ habet uitam
ecerñam. Quantũ paruulis ꝓ mittebas non bap¬

Expanded text:
conspectu exaltati serpentis. Si autem non aufers, saconspectu exaltati serpentis. Si autem non aufers, sanandos dicis, venenatos confiteris. CAPUT Qui credit in eum, non judicatur; qui autem non crediderit, jam judicatus est . Et hic quaeris medium homo de medio, et disputas, et attenderis, nec attendis: Qui credit in eum, non judicatur; qui autem non crediderit, jam judicatus est. Quid est autem, Jam judicatus est? Damnatus est. Nam judicium pro damnatione plerumque poni nostis: Scripturae testes sunt; maxime illo uno testimonio apertissimo, cui nemo est qui contradicat. De resurrectione cum ageret Dominus, Qui bene fecerunt, inquit, in resurrectionem vitae; qui male egerunt, in resurrectionem judicii : utique judicium pro damnatione posuit. Et tu aliter audes disserere aut credere? Qui non credit, jam judicatus est. Alio loco: Qui credit in Filium, habet vitam aeternam: quam tu parvulis promittebas non bap
Abbreviated transcription (Latin):
carnis peccati. Misis enĩ ds̃ siliũ suũ non in
carne peccati: sed sicut sequit᷑ qu̾i sc̃ribis in
similitudinc̾ carnis peccati. quia non de comple¬
ru maritali. sed de utero uirginali. misit insi¬
militudinẽ carnis peccati. Ut quid hoc: Ut de
peccato dampnares peccatũ in carne. Do peccato
nis peccati. Ido̾ exaltatus serpeus sed ereus exaltata .ẽ.
similitudo carnis peccati. ut sanaret᷑ origo peccati:
quia misit ds siliũ suũ in similiuidinẽ carius pec¬
cati. non in similitudinẽ. carius. Nam uera caro
est. sed insimilitudinẽ cartus peccati quia moria¬
illo suit. Ecccatũ non suscepis: sed pęnã peccati sus¬
cepit. Suscipiendo sine culpa pęnã & culpã sana¬
uis & pęnam. Eccs quo modo fuunt ista quę admi¬
ratur. Nicho demus dixerat. quomͦ possunt ista
fieri .: Sic cũm sanamur: non quia meremur. Ecce
quomͦ siunt ista. Modo ubi mͥ paruulos pouis
iami dicis nullo ueneno sauciati sunt. auser eos a

Expanded text:
CAPUT XII. Misit enim Deus Filium suum, non in carne peccati; sed, sicut sequitur qui scripsit, in similitudine carnis peccati; quia non de complexu maritali, sed de utero virginali. Misit in similitudine carnis peccati: utquid hoc? Ut de peccato damnaret peccatum in carne : de peccato nis peccati. Ideo exaltatus serpens, sed aereus; exaltata est similitudo carnis peccati, ut sanaretur origo peccati. Quia misit Deus Filium suum in similitudine carnis peccati. Non in similitudine carnis; nam vera caro est, sed in similitudine carnis peccati; quia mortaillo fuit. Peccatum non suscepit, sed poenam peccati suscepit. Suscipiendo sine culpa poenam, et poenam sanavit et culpam. Ecce quomodo fiunt ista. Quod admiratus Nicodemus dixerat, Quomodo possunt ista fieri? Sic enim sanamur, non quia meremur. Ecce quomodo fiunt ista. Modo ubi mihi parvulos ponis? Jam dicis, Nullo veneno sauciati sunt. Aufer eos a
Abbreviated transcription (Latin):
ditur scuco ueritatis : Aliud dicunt. Uidece
quale. Si adam in quiunt noces his qui non
qui non credideriuit᷑. Uidecis certe. quã hoc
acutũ sit contͣ ueritatẽ: audite quantũ ad u¬
uet ueritatẽ. Qui eiũ hoc dicit: nichil aliud
dicit. nͥ xp̃m niclil ꝓdesse non credentibus.
Hoc est uerũ. Quis non acceptet: Quis non con
uulis bapazatis xp̃s aliquid an nichil ꝓdest:
Nocesse est ut dicat ꝓdesse. Premit᷑ mole ma¬
tris ȩccłȩ. Porte quidẽ uellent. hoc dicere. Nani
ratiotinationes eorũ ad hoc uident᷑ conpellexe.
sed auccoritate reprinut᷑ eccłȩ. nec non dicã

Expanded text:
ditur scuto veritatis? Aliud dicunt, videte ditur scuto veritatis? Aliud dicunt, videte quale. Si Adam, inquiunt, nocet his qui non qui non crediderunt. Videtis certe quam hoc acutum sit contra veritatem: audite quantum adjuvet veritatem. Qui enim hoc dicit, nihil aliud, nisi Christum nihil prodesse non credentibus. Hoc est verum. Quis non acceptet. Quis non consvulis baptizatis Christus aliquid, an nihil prodest? Necesse est ut dicat prodesse: premitur mole matris Ecclesiae. Forte quidem vellent hoc dicere; nam ratiocinationes eorum ad hoc videntur compellere: sed auctoritate reprimuntur Ecclesiae, ne non dic
Abbreviated transcription (Latin):
in carne : iustificatus sp̃ũ. Sic de homine
dici potest. tabeficatus carne: iustificatus
sp̃u. Quod nascit᷑ de carne : caro .ẽ. Quęris
ut de iusto iustus nascat᷑ cum uideas iustũ
eẽ. nͥ regeneratũ om̃ino non posse. Nec atten¬
dis dñi sententiã : quã tu ipse in ore habes.
Si quis non renatus fuerit ex aqua ce sp̃u sc̃õ.
Puto quia non hoc faccũ .ẽ. in comcubitu.
Miraris quia peqcator̃. nascat᷑ de semins iusti.
non te delectat mirari quare oleaster nascat᷑
de semine oliue: Accips aliã similitu dinem.
Iustũ baptiratũ po̾ne granũ purgatũ. non acteu¬
dis quia de grano purgato frum̃tũ cũ palea
nascit᷑. sine qua seminatur: Dem de ciun sit
de baptirato baptiratus nascat᷑. cum uideas
de circumciso non nasci circumcisum: Carnalis
est certe ista generatio. & carnalis. ẽ. circu̾cisio
& tam̃ de circũciso non nascit᷑ circumcisus.
quasi accutissimũ. sed quid acitũ non obtun¬

Expanded text:
us carne, vivificatus spiritu : sic de homine us carne, vivificatus spiritu : sic de homine dici potest, Tabefactus carne, justificatus spiritu. Quod nascitur de carne, caro est. Quaeris ut de justo justus nascatur, cum videas justum esse nisi regeneratum omnino non posse. Nec attendis Domini sententiam, quam tu ipse in ore habes: Si quis non renatus fuerit ex aqua et Spiritu . Puto quia non hoc factum est in concubitu. Miraris quare peccator nascatur de semine justi: non te delectat mirari quare oleaster nascatur de semine olivae? Accipe aliam similitudinem. Justum baptizatum, pone granum purgatum: non attendis, quia de grano purgato frumentum cum palea nascitur, sine qua seminatur. Deinde cum sit de baptizato baptizatus nascatur, cum videas de circumciso non nasci circumcisum? Carnalis est certe ista generatio, et carnalis est circumcisio, et tamen de circumciso non nascitur circumcisus: quasi acutissimum: sed quid acutum non obtun
Abbreviated transcription (Latin):
posteritatẽ. ꝓpt̾ ꝓpaginẽ iuscerũ. ii quo onĩs
in quit peccauerunt. Nam si ꝓpt̃ea primus
consticutus est adã quia primus peccauit: tanq
exemplo sit non in origiem. Ut quid tam in
longinquo post tam ꝓlixa tempora contͣ adã
querit᷑ xp̃s. Sic om̃s peccatores ad adã ꝓpt̾ea
ta est generatio. in xp̃o queritur regeueratio
Puide nemo nos fallat. scriptura euidens est.
auccoritas sundatissima.Ẽ. sides catholi cissi¬
ma est. Om̃is generatus damp natus. Nemo
liberatus : nisi regeneratus. Unde & alceri
uersutis illorũ iam uos instrucci respondece
lim̃i: quando dicunt & paruulos conturbant.
Si de peccatore peccatores nati fuerunt. quare
non de baptirato iam sideli cui remissa sunt
uniuers a delicta iusti nascunt᷑ . Cito respon¬
dece. Idõ non de baptuato iustus nascit᷑ qa
non eũ generat unde regeneratus. ẽ sed un¬
de generatus. ẽ. De xp̃o dictũ . ẽ. Mortisicatꝰ¬

Expanded text:
posteritatem, propter propaginem viscerum, In quo omnes, posteritatem, propter propaginem viscerum, In quo omnes, inquit, peccaverunt. Nam si propterea primus constitutus est Adam, quia primus peccavit, tanquam in exemplo sit, non in origine; utquid tam in longinquo, post tam prolixa tempora contra Adam quaeritur Christus? Si omnes peccatores ad Adam propterea ta est generatio, in Christo quaeritur regeneratioProinde nemo nos fallat: Scriptura evidens est, auctoritas fundatissima est, fides catholicissima est. Omnis generatus, damnatus: nemo liberatus, nisi regeneratus. Unde et alteri versutiae illorum jam vos instructi respondete, charissimi: quando dicunt, et parvulos turbant, Si de peccatore peccatores nati sunt, quare non de baptizato jam fideli, cui remissa sunt universa peccata, justi nascuntur? Cito respondete: Ideo de baptizato non justus nascitur, quia non cum generat unde regeneratus est, sed unde generatus est. De Christo dictum est, Mortificat
Abbreviated transcription (Latin):
bolo estis. Nam constat ucatho lica side: quod
diabolus nec generauit nr̃am naturã nec condi¬
dit. Sola in illa. ẽ. seductio p̾cedentis  imitatio
consequentis. Demiq quomodo dictũ. ẽ. de adã.
in quo om̃s peccauerunt: legat᷑ mͥ alicubi. om̃s
in diabolo peccauerunt. Aluid .ẽ. p̃cedente¬
illo &e seducente peccare: aliud in illo peccare.
Qui scđ̃m ꝓpagiiẽ carnis m illo eramus: om̃s anteq
nati essemus. tanquã in parente. tanquã in radi¬
es ibi cramus. Sic uenenata.G̾. ista arbor: ibi
cramus. Nam quia ad diabolũ hoc .s̃. ad prin¬
cipẽ peccati. & uere primũ peccatorẽ non ꝑu¬
net origo sed imitatio. cum de illo scripuira
loqueres̾: inuidia inquit diaboli mors intra¬
uit. in orbẽ terrarũ. Imitant̾ aut̃ eũ qui suns
ex parts ipsius : inutando eũ suunt ex parte
ipsuis. Num quid dictũ.c̃. in illo peccauerunt:
Cum uͦ de adam diceret᷑ : ꝓpt̾ origins̃. ꝓpter

Expanded text:
bolo estis . Nam constat in catholica fide, quod bolo estis . Nam constat in catholica fide, quod diabolus nec generavit nostram naturam, nec condidit: sola in illo seductio est praecedentis, imitatio consequentis. Denique quomodo dictum est de Adam, In quo omnes peccaverunt; legatur mihi alicubi, Omnes in diabolo peccaverunt. Aliud est illo praecedente et seducente peccare, aliud in illo peccare. Quia secundum propaginem carnis in illo eramus omnes, antequam nati essemus, tanquam in parente, tanquam in radice ibi eramus: sic venenata est ista arbor, ubi eramus. Nam quia ad diabolum, hoc est, principem peccati, et vere primum peccatorem, non pertinet origo, sed imitatio; cum de illo Scriptura loqueretur, Invidia, inquit, diaboli, mors intravit in orbem terrarum: imitantur autem eum, qui sunt ex parte ipsius . Imitando eum fiunt ex parte ipsius. Numquid dictum est, In illo peccaverunt? Cum vero de Adam diceretur, propter originem, propter
Abbreviated transcription (Latin):
minẽ peccatũ intrauit in mundũ. &e ꝑ peccatum
mors : & ita m om̃s homines ꝑtransut in quo om̃s
peccaueriuit. Que uerba nescio quis non intelligat.
in quib uerbis nescio utrũ quis quã expositorem
requirat: couant᷑ respondere & dicere. Idõ dictũ¬
est hoc ab apło. quia primus peccauit adã: & qui
postea peccauerunt. illũ imitando peccauerunt.
Hoc quid . t̃. aliud quã conari tenebras aꝑto lumine
offendere. Peccatũ ꝑ unũ hominc̃ uttrauit. &
ꝑ peccatũ mors: & ita in om̃s homines ꝑtransitt.
iquo om̃s peccauerunt. ꝓpt̃ imtationẽ dicis
non primus peccauit adam. Si primũ peccatorẽ
queris: diabolũ uide. Sed humani generis mas¬
sam uolens ostendere apłs de origune ueuenatã
idõ posuit eũ ude nati sumus. non eũ quẽ mutati
sumus. Dicitur quidẽ & pac̾ tiuis quẽ imitatus
fueris. Filii mei inquit quos iterũ parturio. qui
ideitidẽ dicit. imitatores mei estote. Et ꝓpter
ipsam imitationẽ dicit̾ impii s: uos a patre dia¬

Expanded text:
travit in mundum, et per peccatum mors; et ita in omnes homines pertransiit, in quo omnes peccaverunt . quae verba nescio quis non intelligat; in quibus verbis nescio utrum quisquam expositorem requirat: conantur respondere, et dicere, ideo dictum hoc ab Apostolo, quia primus peccavit Adam, et qui postea peccaverunt, illum imitando peccaverunt. Hoc quid est aliud, quam conari tenebras aperto lumini offundere? Peccatum per unum hominem intravit, et per peccatum mors; et ita in omnes homines pertransiit, in quo omnes peccaverunt. Propter imitationem dicis,Non primus peccavit Adam. Si primum peccatorem requiris, diabolum vide. Sed humani generis massam volens ostendere Apostolus de origine venenatam, ideo cum posuit unde nati sumus, non eum quem imitati sumus. Dicitur quidem et pater tuus, quem fueris imitatus: Filii mei, inquit, quos iterum parturio . Qui itidem dicit: Imitatores mei estote . Et propter ipsam imitationem dicitur impiis: Vos a patre dia
Abbreviated transcription (Latin):
ut om̃is qui credit in eũ non pereat. sed habeas
uitã ętnani. Unde tͥ uidebat᷑ peccatores homines¬
non posse sieri meubra xp̃i. id .ẽ. illius qui nullũ
habet omĩno peccatũ . Serpentis morsu moue¬
baris. idõ crucisigit᷑. ep̃s. idõ sundit sanguinẽ xp̃s.
in remissionẽ peccatorũ: quia ꝓpt̃ peccatũ. id est
serpentis uenenũ. sicut exaltauit moỹ ses serpen¬
tem in deserto. unde sanarent᷑ om̃s qui in illo
deserto a serpentibus mordebant᷑. & illũ ex alta¬
tum atcendere uidebant᷑. & quis quis accenđet
sanare tͥ. sic oporcet exaltari filiũ homunis. ut
om̃is qui credit in eũ. id .ẽ. qui attendit exalta

Expanded text:
sed habeat vitam aeternam . Unde tibi non videbatur peccatores homines posse fieri membra Christi, id est, illius qui nullum omnino haberet peccatum? Serpentis morsu movebaris: ideo crucifigitur Christus, ideo fundit sanguinem Christus in remissionem peccatorum; quia propter peccatum, id est, serpentis venenum, Sicut exaltavit Moyses serpentem in eremo, unde sanarentur qui in illo deserto a serpentibus mordebantur, et illum exaltatum attendere jubebantur, et quisquis attenderet, sanabatur; sic oportet exaltari Filium hominis, ut omnis
Abbreviated transcription (Latin):
nenũ serpentis. Inmo si fauesei. si mouet te inuo¬
centia. in uita ꝓpria : uoli negare traccũ aliquẽ
reacum de uita prima non sua sed parentis sui.
Noli negare confitere uenenũ: ut poscas medicam̃¬
tum. Alicer non sanat᷑. Aut ut quid ei dicis ut
credat: Hoc enĩ respondet᷑ a portante paruulũ.
ad uerba aliena sanat̾: quia ad factũ alienum
uulnerat᷑. Credit. in iħm xp̃m : sit interrogatio.
Nespondet̾. Credit. ꝓnon loquents. ꝓ silene. ꝓ
flente. & flendo quodã mͦ ut subueniat᷑ or aute.
respondet᷑ & ualet. an etiam hoc serpens ille ꝑsu¬
adere conat᷑: quia non ualet. Absit a corporib
qualiũ cumq xp̃ianorũ. Ergoꝰ respondet &e
ualet: conspiratione quadã cõmunicat sp̃s
Credit in altero: quia peccauit in altero. An uͦ
inuenit uitã p̃sentis seculi quẽ parturiuit in¬
firmitas. &. non inuenit uitã futuri ieculi que

Expanded text:
. Imo si faves ei, si movet te innocentia in vita propria, noli negare tractum aliquem reatum de vita prima, non sua, sed parentis sui primi. Noli negare; confitere venenum, ut poscas medicamentum: aliter non sanatur. Aut utquid ei dicis ut credat? Hoc enim respondetur a portante parvulum. Ad verba aliena sanatur, quia ad factum alienum vulneratur. Credit in Jesum Christum? fit interrogatio: respondetur, Credit. Pro non loquente, pro silente, pro flente, et flendo quodam modo ut subveniatur orante, respondetur, et valet. An etiam hoc serpens ille persuadere conatur, quia non valet? Absit a cordibus qualiumcumque Christianorum. Ergo respondetur, et valet. Conspiratione quadam communicat spiritus; credit in altero, quia peccavit in altero. An vero invenit vitam praesentis saeculi, quem parturivit infirmitas; et non invenit vitam futuri saeculi
Abbreviated transcription (Latin):
& apłi ait. Fuimus & nos aliquando natura filii ire.
Non accusamus naturã Naturȩ auccor: ds est. A. deo
bona.s̃. insticuta natura : sed ꝑmalã uoluntatẽ
a serpente uiciata est. Idõ quod fuit in adã culpe
non naturȩ : nobis ꝓpagatis factũ.ẽ. iam naturę.
Ab hoc uicionaturs cum quo nascitur homo non
liberat nͥ qui natus . s̃. sine iicio. Ab hac carne
peccati non liberat: uisi ille qui natus.ẽ. sine pec¬
cato. ꝑ similitudinẽ carius peccati. Ab hoc ueneno
serpentis nonlibas: nͥ exaltatio serpentis. Quid
ad hȩc dicis: Sats ne hoc est: Unũ aliquid acitas¬

Expanded text:
 dixit, Fuimus et nos aliquando natura filii irae . Non accusamus naturam. Naturae auctor Deus est. A Deo bona est instituta natura: sed per malam voluntatem a serpente vitiata est. Ideo quod fuit in Adam culpae, non naturae, nobis propagatis factum est jam naturae. Ab hoc vitio naturae, cum quo nascitur homo, non liberat nisi qui natus est sine vitio. Ab hac carne peccati non liberat nisi ille qui natus est sine peccato per simili tudinem carnis peccati. Ab hoc veneno serpentis non liberat nisi exaltatio serpentis. Quid ad haec dicis? Satisne hoc est? 15. Pelagia
Abbreviated transcription (Latin):
non habes: nec originals traxit nec suuͣ ad¬
didit. Extra uoluptatẽ carnalis libidinis ue¬
nit : non ibi fuit. complexus maritalis. Ade
uirginis corpore non assumpstorulnus.
sed medicam̃tũ. Non assumpsit quod sa¬
naret: sed unde sanaret. Quantũ ad pecca¬
tum ꝑtinet dico: solus qͦ ille sins peccato.
Quomͦ erunt menbra euis. quorũ nullus .ẽ. sins
peccato: Quomͦ : Audi similitu dinẽ quȩ sẽ

Expanded text:
non habet, nec originale traxit, nec suum addidit: extra voluptatem carnalis libidinis venit, non ibi fuit complexus maritalis: de Virginis corpore non assumpsit vulnus, sed medicamentum; non assumpsit quod sanaret, sed unde sanaret: quantum ad peccatum pertinet, dico. Solus ergo ille sine peccato: quomodo erunt membra ejus, quorum nullus est sine peccato? Quomodo? Audi sim
Abbreviated transcription (Latin):
dit. in cęlũ inquit. nͥ quids cęlo descendit filius ho¬
minis .E. ilius gͦ hominus descendit de cȩ̨lo. Nonne
filius homiinis in terra faccus est. Nonne siluis
hominis ꝑ mariã factus est: Sed o homo noli
in quit separare quẽ uolo copulare. Partim
est quia silius hominis descendit. xp̃s enĩ descen¬
dit idemq filus hominis qui filius dĩ est: sed . ẽ.
in cęlo. Qui ambulabas interra incęlo erat:
dĩ &e filius hominis Epter unitate̾ ꝑsons in

Expanded text:
dit in coelum nisi qui de coelo descendit. Quis? Filius hodit in coelum nisi qui de coelo descendit. Quis? Filius hominis. Filius ergo hominis descendit de coelo. Nonne filius hominis in terra factus est? Nonne filius hominis per Mariam factus est? Sed, o homo, noli, inquit, separare quem volo copulare. Parum est quia filius hominis descendit. Christus enim descendit; idemque filius qui Filius Dei est. Sed est in coelo qui ambulat in terra. In coelo erat, Dei, et filius hominis. » Item beatus Augustin
Abbreviated transcription (Latin):
Non ibi auerasti cum quereret uicha demius quo¬
mͦ ista sierent. id .ẽ. quomͦ reuascet homo. quo¬
mͦ denuo nascẽt̾. qmͣ non potest utiq iterum
introire in uterũ matris & denuo nascr quid
audierit a dño. quid audierit a raagristro
cendis incęlũ nͥ qui de cęlo descendis: filius
hominis qui .G̃. incęlo. In terra erat: os in
cȩlo se.c̾e̾. dicebat. Et quod .ẽ. mauis in cęlo
siliũ hominis ut unã demonstraret in utraq
natura ꝑsonã : & in eo quod dĩ silius erat
equalis pairi. uerbũ dĩ in principio ds apud
sumens animã humanã. & carue̾ humana᷑
&e inditus.c̃. hõ minẽ exiens ad homines.
Quia in hoc utroq non duo xp̃i sunt. nec
duo silii dĩ sed una persona imus xp̃s
filius scđm carue̾. Quis aut̃ nr̃m qui parũ¬
⁊ uertimus. aut parũ sapimus. non potius
ita uellet. disbinquers. silius dĩ in elo .&. filius ho¬
minis in terra: Sed nec sic diuideremus. & ita
diuidendo duas ꝑsonas induceremus : non ascen¬

Expanded text:
Non ibi advertisti, cum quaereret Nicodemus, quomodo ista fierent, id est, quomodo renasceretur homo, quomodo denuo nasceretur; quoniam non potest utique iterum introire in uterum matris, et denuo nasci; quid audierit a Domino, quid audierit a magistro cendit in coelum, nisi qui de coelo descendit, Filius hominis qui est in coelo . In terra erat, et in coelo se esse dicebat; et quod est majus, in coelo Filium hominis: ut unam demonstraret in utraque natura personam, et in eo quod Dei Filius erat aequalis Patri, Verbum Dei in principio Deus apud sumens animam humanam et carnem humanam, et indutus hominem exiens ad homines; quia in hoc utroque non duo Christi sunt, nec duo filii Dei, sed una persona, unus Chrifilius secundum carnem. Quis autem nostrum, qui parum sentimus, aut parum sapimus, non potius ita vellet distinguere: Filius Dei in coelo, et filius hominis in terra? Sed ne sic divideremus, et ita dividendo duas personas induceremus, non ascen
Abbreviated transcription (Latin):
rat.. quare addidit ex lege : Si enĩ ex lege .c̃.
quomͦ & tua.ẽ. Numquid tutͥ imposusti
legẽ: Ds legẽ dedut. ds̃ legẽ imposuit: ds te
legi suȩ obtemꝑare precepit. Lex si non te doce¬
ret quẽ ad modũ uiuere deberes.. quomͦ posses
habers iusticiã sins querela scđm legẽ : Si
scđm legẽ habes. quomͦ dicis. non habens iusti¬
ciam quȩ ex lege .ẽ. sed eã quȩ est ꝑfidẽ xp̃i

Expanded text:
rat, quare addidit ex lege? Si enim ex lege est, rat, quare addidit ex lege? Si enim ex lege est, quomodo tua est? Numquid tu tibi imposuisti legem? Deus legem dedit, Deus legem imposuit, Deus legi suae te obtemperare praecepit. Lex si non te doceret quemadmodum vivere deberes, quomodo posses habere justitiam sine querela secundum legem? si secundum legem habes, quomodo dicis, Non habens meam justitiam, quae
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m. Nec eũ uenuisse ad xp̃ri nͥ hoc quo fuit scđm
iusticiã quȩ in lege .ẽ. sins querela : int̾ dãpna
de decrim̃ta &e stercora computasset. Sequam᷑ gͦ
&e accedamꝰ aliquantũ ne forte in ipsis u̾bis apłi
elucescat nobis aliquid: unde ista remoueatur
& soluat᷑ obscuritas. Detrim̃ta inquit credidi
Hȩc om̃ia it stercora gristimaur: ut. xp̃m lucri¬
facerem. Intendite obsecro. Dampna detrinĩta:
stercora ista gristimaui. In quib etiã illud com¬
memoro : quod fueri sine querela scđ̾m iusticiã
quȩ in lege at. Existimaui gͦ hȩc om̃ia decri¬
menta &e stercora ut. xp̃m lucrifacerẽ : & uiue¬
nirer in illo. non habens mea̾ iusticiã quȩ ex
lege est. Qui p̾uenistis intellectu expositionẽ:
arbitramini uos tanquã ueloces in ua cum
tardiorib ambulare. Celeritas aliquantum
repͥmat᷑ : ue comes tardior. deserat᷑. Ut xp̃m
in quit lucrifaciã. ut iiuenuar mn illo non ha¬
bens meã iusticiã quȩ ex lege .ẽ. Si meã dixe¬

Expanded text:
nisi hoc quod fuit secundum justitiam, quae in lege est, sine querela, inter damna et detrimenta et stercora computasset. Sequamur ergo, et accedamus aliquantum, ne forte in ipsis verbis Apostoli elucescat nobis aliquid, unde ista removeatur et solvatur obscuritas. Detrimenta, inquit, credidi haec omnia, et stercora existimavi, ut Christum lucrifaciam. Intendite, obsecro. Damna, detrimenta, stercora ista existimavi, in quibus etiam illud commemoro, quod fuerim sine querela secundum justitiam, quae in lege est. Existimavi ergo haec omnia detrimenta et stercora, ut Christum lucrifaciam, et inveniar in illo, non habens meam justitiam quae ex lege est. Qui praevenistis intellectu expositionem, arbitramini vos tanquam veloces in via cum tardioribus ambulare. Celeritas aliquantum reprimatur, ne comes tardior deseratur. Ut Christum, inquit, lucrifaciam, et inveniar in illo, non habens meam justitiam, quae ex lege est. Si meam dixe
Abbreviated transcription (Latin):
nis ȩt̃ni. Nolite inquit errars. neq fornicatores.
neq idolis seruientes. neq ad alteri. neq mol¬
les. neq masculorũ concubitores. neq fures.
neq auari. neq ebriosi. neq maledici. neq ra¬
paces: regnũ dĩ possidebunt. Non dixit illi &
illi. tales & tales igni ȩt̾uo torquehunt᷑. sed reg¬
num dĩ non possidebunt. Substracta dexcera
non remansis nͥ sinistra. Unde aut̃ ẽuãdent ab
igne ęãuio Non ob aliud nͥ quia erunt in reg¬
no. Sequit. Et hȩc quids̃ fustis. Et unds iam
non siuit Sed abluti estis. sed sancasitati estis¬
mine dñi nr̃i iħiu xp̃r non enĩ.ẽ. aliud nomen
sub cęlo. in quo oparcet saluos sieri nos Nos õs
pusillos cum magnis. Si aut̃ saluos fieri oportet
nos in hoc nomins : sine boc nomine ꝓcul dubio.
nec salus erit quȩ sine. xp̃o ꝓmitat᷑ paruulis.¬

Expanded text:
nis aeterni. « Nolite, » inquit, « errare: neque fornicatores, nis aeterni. « Nolite, » inquit, « errare: neque fornicatores, neque idolis servientes, neque adulteri, neque molles, neque masculorum concubitores, neque fures, neque avari, neque ebriosi, neque maledici, neque rapaces regnum Dei possidebunt. » Non dixit, Illi et illi, tales et tales igni aeterno torquebuntur; sed, regnum Dei non possidebunt. Subtracta dextra, non remansit nisi sinistra. Unde autem evadunt ab igne sempiterno? Non ob aliud, nisi quia erunt in regno. Sequitur: « Et haec quidem fuistis. » Et unde jam non sunt? « Sed abluti estis, sed sanctificati estismine Dominisub coelo in quo oportet salvos fieri nos » , nos omnes, pusillos cum magnis. Si autem salvos fieri oportet nos in hoc nomine, sine hoc nomine procul dubio nec salus erit, quae sine Christo promi
Abbreviated transcription (Latin):
dextera : id .s̃. non erit in regno. Uitã et̃na ᷑ com¬
putas ignẽ eteruũ. Et de ipsa uita ęc̃na audi
ex pressuis : quia nichil aliud .õ. regnũ quã uita¬
ȩterna. Prius regnũ nominauit. sed in dexcris.
igne̾ ęt̾uum in sinistris. Extrema aut̃ sententia:
ut doceret quid sit regnũ. & quid sit iguis ęu̾uis.
tunc inquis a bibunt isti in conbustionẽ et̾ua
iusti aut̃ in intã ȩternã. Ecce exposuit dͥ quid
sit regnũ. &e quid sit ignis ȩternus ut quaudo
confiteris paruulũ non futurũ in regno. fatea¬
ris futurũ in igne gt̾no. Regnũ enĩ celorũ.s̃. uita
homines: non paruulos. non baptuatos. sed sceles¬
tos. facinoro sos. contaminatos. ꝑditos: non eos
terruit quod er̃ in igne sempit̃no. qͦ sine dubio
ibunt si non corrigant᷑. sed tantũ terruis quia
in regno non eruut. ut. cum iuiderint se ꝑders
spẽ regni. non inderent ss consequi. nͥ pęnã ig¬

Expanded text:
dextra, id est, non erit in regno. Vitam aeternam comdextra, id est, non erit in regno. Vitam aeternam computas ignem sempiternum? Et de ipsa vita aeterna audi expressius, quia nihil aliud est regnum quam vita aeterna. Prius regnum nominavit, sed in dextris; ignem aeternum in sinistris. Extrema autem sententia, ut doceret quid sit regnum, et quid sit ignis aeternus, Tunc, inquit, abibunt isti in ambustionem aeternam; justi autem insit regnum, et quid sit ignis aeternus; ut quando confiteris parvulum non futurum in regno, fatearis futurum in igne aeterno. Regnum enim coelorum est vita homines, non parvulos, non baptizatos, sed scelestos, facinorosos, contaminatos, perditos; non eos terruit quod erunt in igne sempiterno, quo sine dubio ibunt, si non corrigantur: sed tantum terruit, quia in regno non erunt; ut cum viderint se perdere spem regni, non viderent esse consequentem nisi poenam ig
Abbreviated transcription (Latin):
qui paratus. ẽ. diabolo & angelis ei᷑ dexcris dic¬
turus. c̃. uenite benedica patris mei ꝑciput reg¬
num qđ uob̾ paratũ.s̃. ab origius mundi. Hac
regnũ nominat hac cum diabolo dominationẽ.
N ullus relictus. ẽ. meduis locus: ubi ponere queras
infantes. De iuius & mortuis udicabit᷑. Alii erunc
ad dexterã : alii ad simstrã. Non noui aliud. Qui
inducis mediũ recede de medio: non te offendat
qui dexterã querit. Et te ipsũ admoneo recede
de medio : sed noli in sinistrã. Sigͦ dextra erit
ce sinistra. & nullũ mediũ locũ in euangłio noui¬
mus: ecce in dextera regnũ cęlouĩ. ẽ. Ecipite
ni quit regnũ. Quiibi non. ẽ: in sinistra .ẽ. Quid
erit i sinistra : Its in igne̾ ȩt̾̃num. In dextera uuq.
ad regnũ ȩt̾num insinistra mignẽ et̃miꝰ. Qui non
in dextera ꝓcul dubio insinistra. Ergo qui non in
regno ꝓculdubio in igue ȩt̃no. Cirts habers
potest. uitã cãnã. Qui non baptirat᷑. non eris in

Expanded text:
 dextris dicturus, Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum quod vobis paratum est ab origine mundi. Hac regnum nominat, hac cum diabolo damnationem. Nullus relictus est medius locus, ubi ponere queas infantes. De vivis et mortuis judicabitur: alii erunt ad dextram, alii ad sinistram: non novi aliud. Qui inducis medium, recede de medio: non te offendat qui dextram quaerit. Et te ipsum admoneo: recede de medio, sed noli in sinistram. Si ergo dextra erit et sinistra, et nullum medium locum in Evangelio novimus: ecce in dextra regnum coelorum est, Percipite, inquit, regnum. Qui ibi non est, in sinistra est. Quid erit in saeternum; in sinistra in ignem aeternum. Qui non in dextra, procul dubio in sinistra: ergo qui non in regno, procul dubio in igne aeterno. Certe habere potest vitam aeternam, qui non baptizatur? Non erit in
Abbreviated transcription (Latin):
Deinde querimꝰ ab eis. quid si aliquis dicat pariii¬
los merito in nocentiȩ sicut dicitis atq inmuni¬
tatis ab om̃i delicco : non solũ habituros salutẽ
& uitã ęternã. sed &e regnũ dĩ unde apud
nos definitũ certũ q .ẽ. sine baptis mo regnũ
dĩ non habituros ꝑ aruulos: ut diuidereas eis
ꝓ arbicrio ur̃o. non aduitores paruulorũ. s
opp̃ssores miserorũ ut. diui deretis eis ꝓ arbitrio
ur̃o &e dareas cis salutẽ ce uitã et̃na precer
reguũ cȩlorũ alius beniuolentior. uobis. & mise¬

Expanded text:
Deinde quaerimus ab eis: Quid, si aliquis dicat, parvulos merito innocentiae suae, sicut dictis, atque immunitatis ab omni delicto, non solum habituros salutem et vitam aeternam, sed et regnum Dei? unde apud vos definitum certumque est, sine Baptismo regnum. Dei non habituros parvulos; ut divideretis eis pro arbitrio vestro, non adjutores parvulorum, sed oppressores miserorum; ut divideritis eis pro arbitrio vestro, et daretis eis salutem et vitam aeternam praeter regnum coeloru
Abbreviated transcription (Latin):
quis prior. dedit illi & retribuet᷑ ei : Qmͣi ex ip¬
so ce ꝑ ipsũ. & in ipso sunt om̃a: ipsi gła in
scła scłorum. Ego infirmitatẽ meã his uerbis
munio. & hac cautela circum septus. ad u̾sus
sagutas ratio̾hationũ tuarũ inuratus assisto:
sed tu bellator. hoc.ẽ. fortis ratiolator. haic res¬
ponde qui dicit tibi. Prorsus innocens par¬
uulus & imunis ab oñi peccato. & ꝓprio &
origniali: non solũ uitã ȩtͣnã habebit. sed enã
regnũ celorum. Hoc. ẽ. iustũ qui nichil mali hc̃
quare aliquid boni non habec. Sed scio inqł.
Uncĩe scis.: Quia dñs dixit: tandẽ uenisti. Non
gͦ quia tu ratio cinaris: sed quia dũs dixit.
Laudo plane: hoc sanũ.c̃. Sicut homo non in¬
uenisti rationẽ : fugis ad auctoritatẽ. Apꝓbo
ꝓrsus applio: benẽ facis. Non inuenis quid
respondeas. fuge ad auctoritatẽ. Nouibi te
ꝑsequar: non inde expello immo fugientẽ re¬

Expanded text:
or dedit illi, et retribuetur ei? Quoniam ex ipso, et per ipsum, et in ipso sunt omnia: ipsi gloria in saecula saeculorum » . Ego infirmitatem meam his verbis munio, et hac cautela circumseptus, adversus sagittas ratiocinationum tuarum muratus assisto. Sed tu, bellator, hoc est, fortis ratiocinator, huic responde, qui tibi dicit: Prorsus innocens parvulus, et immunis ab omni peccato, et proprio et originali, non solum vitam aeternam habebit, sed etiam regnum coelorum. Hoc est justum. Qui nihil mali habet, quare aliquid boni non habet? sed scio, inquis. Unde scis? Quia Dominus dixit. Tandem venisti. Non ergo quia tu ratiocinaris, sed quia Dominus dixit. Laudo plane hoc, sanum est: sicut homo non invenisti rationem, fugis ad auctoritatem. Approbo, prorsus approbo. Bene facis; non invenis quid respondeas, ad auctoritatem fuge: non ibi te persequor, non inde expello; imo fugientem re
Abbreviated transcription (Latin):
sententia. s̃: huic nou resiflit nͥ non xp̃iamis.
Repulsus. ẽ. ille. Remanet mͥ tecũ certamen:
& unde force uicisti bono illiꝰ. uide bono ui¬
ceris tuo. Nam quẽ uicisti si durus non est
dociusli. Noligͦ. ẽc̃. durus & tu simul teuea¬
mus inccrim istã sententiã. Nisi quis renatus
fuerit. ex aqua & sp̃u scõ: non intrabit in
regnũ dĩ. Ido̾ inquis paruulo non baptizato
polliceri regnũ dĩ non possũ : contͣ aꝑtã diu̾
sententiam. Ecce quare dico regnũ di non ha¬
bebunt. Ecce quare dico. Idõ baptuandi sunt.
ut habeant regnũ di. Idõ dicis: idõ uiquit.
Uide tanĩ ꝓpt̾ illa quȩ supͣ diximus. ue. forte. nͥ
inuenias uitã ęt̾nã preter regnũ dĩ. Multum
aꝑta sunt dicta de duab illis parab dextra &e
sinistra : ubi nullũ in medio dedit locuͭ uite sine
regno. Parũ te hoc corrigit parũ ad monet ipsã
mecũ leccionẽ unde hans sententiã ꝓtulisti. ad¬

Expanded text:
sententia est: huic non resistit, nisi non christianus. Repulsus est ille, remanet mihi tecum certamen: et forte unde vicisti bono illius, inde bono vinceris tuo. Nam quem vicisti, si durus non est, docuisti. Noli ergo esse durus et tu: simul teneamus interim sententiam istam, Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu, non intrabit in regnum Dei. Ideo, inquis, parvulo non baptizato polliceri regnum Dei non possum contra apertam Domini sententiam. Ecce quare dico: Regnum Dei non habebunt. Ecce quare dico: Ideo baptizandi sunt, ut habeant regnum Dei. Ideo dicis? Ideo, inquit. Vide tamen, propter illa quae supra diximus, ne forte non invenias vitam aeternam praeter regnum Dei. Multum enim aperta sunt dicta de duabus illis partibus, dextra et sinistra, ubi nullum in medio dedit locum vitae sine regno. Parum te hoc corrigit? parum admonet? Ipsam mecum lectionem, unde hanc sententiam protulisti,
Abbreviated transcription (Latin):
uitã ęcñaui: uerũ eciam regnũ cęlorũ. Responde
si potes  sed raciouẽ affer. Hac enĩ gloriari ce de¬
ad eiuus fundũ rimaudũ uires meas idoneas
non agnosco.. libet me & hic exclamare qđ pauł.
uno in condempnationẽ. Non satis inuenio dig¬
nam causã : quia non inuenio. non quia nou .ẽ.
Ubi gͦ non inuenio in ꝓfundo ꝓfunidũ: attendere
debeo humanã insir᷑mitatẽ nou dampuare
diuinã auccoritatẽ. Ergo ꝓrsus ex clamo: uec
ie pudet. Oaltitudo diu̾itiarũ sapientiȩ &e sci¬
entiȩ dĩ quã inscrutabilia sunt uidicia eiꝰ. &
inuesti gabiles iuȩ eius. Quis enĩ cognouit sen

Expanded text:
vitam aeternam, verum etiam regnum coelorum: responde vitam aeternam, verum etiam regnum coelorum: responde si potes, sed rationem affer; hac enim te gloriari dead ejus fundum rimandum vires meas idoneas non agnosco. Libet me et hic exclamare quod Pauluno in condemnationem : non satis invenio dignam causam, quia non invenio, non quia non est. Ubi ergo non invenio in profundo profundum, attendere debeo humanam infirmitatem, non damnare divinam auctoritatem. Ego prorsus exclamo, nec me pudet: « O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei! quam inscrutabilia sunt judicia ejus, et investigabiles