comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cue e ut se illi in om̃iserena nieino
audeat cõparare. Miror aute sõ non
inquit. nimiũ nimiũd coꝑtuse edar
Nam anta moc quinquenniũ quendano
alie libellũ legi inquo toca nr̃oꝵatis
monachoꝵ ab eo uehementissime uerat
nompitꝰ Unde interdũ belgiers nosteo
ualde irasci solet: quod dixerit nos us
lus sui uͥ ignosco atq sentio de otienta¬
libus ulũ potiꝰ monachis quã de occideon¬
talibus dusputasie. Nam ȩdicitas in grecis
gula ẽ ingallis nacura. ł ũ ego. scolas¬
tice inquã galle defendis gentẽ tuam
S quesote. liber iste. nũꝗͥd hoc solũ uitiũ
dãpnat in monachis. Immo uͦ inqͥt. ni¬
chil penitꝰ omisit. qͦd non carperet. lace:¬
raret. ex poneret: precipue auaritiam
nec minꝰ uanitat̾e in sectatꝰ ẽ. Multa de
suꝑbia: non pauca de suꝑscitione disse.¬
ruit. Uere fatebor: puxisie mͥ uidecur
uitia multoꝵ. Cecerũ de familiaritatibꝰ
uirginũ ⁊ monachoꝵ atq etiã clericoꝵ.

Expanded text:
tus est, ut se illi in omni scientia nemo audeat conparare. miror autem, si noninquit, nimium nimiumque conpertus est. nam ante hoc quinquennium quendam illius libellum legi, in quo tota nostrorum natio monachorum ab eo uehementissime uexatur et carpitur. unde interdum Belgicus noster ualde irasci solet, quod dixerit, nos usli uiro ignosco, adque ita sentio, de orientalibus illum potius monachis quam de occidentalibus disputasse. nam edacitas in Graecis gula est, in Gallis natura. Tum ego, scolastice, inquam, Galle, defendis gentem tuam: sed quaeso te, liber iste numquid hoc solum uitium damnat in monachis? Immo uero, inquit, nihil penitus omisit, quod non carperet, laceraret, exponeret: praecipue auaritiam nec minus uanitatem insectatus est. multa de superbia, non pauca de superstitione disseruit: uere fatebor, pinxisse mihi uidetur uitia multorum. Ceterum de familiaritatibus uirginum et monachorum adque etiam clericorum
Abbreviated transcription (Latin):
euntatis. benigne admodũ et melius
quã opinabar excepit.I secũ tenere
tẽptabat. s ñ fuit animꝰ ibi consis¬
tere. ubi recens frat̃nȩ cladis feruebat
inuidia. Nã ⁊ si fortasi̾e uideant᷑ parere
episcopis debuisse: non obhanc tamen
causam. multita dinẽ tantã sub xp̃i
confessione uiuentẽ. p̃sertĩ ab episco.¬
pis oportuisset affligi.u.¬
gitur inde digressus. ueaeem op¬
pidũ petii quod ab lerodumis sex
milibus disparatur: ab alex am a autẽ.
sedecĩ mansionibꝰ ab est. Eecłam¬

Expanded text:
ciuitatis benigne admodum et melius, ciuitatis benigne admodum et melius, quam opinabar, excepit et secum tenere temptauit, sed non fuit animus ibi consistere, ubi recens fraternae cladis feruebat inuidia. nam etsi fortasse uideantur parere episcopis debuisse, non ob hanc tamen causam multitudinem tantam sub Christi confessione uiuentem, praesertim ab episcopis, oportuisset adfligi. Igitur inde digressus Bethleem oppidum petii, quod ab Hierosolymis sex milibus separatur, ab Alexandria autem sedecim mansionibus abest. ec
Abbreviated transcription (Latin):
alii huuis modi ab episcopis ꝓderenti
ꝙ scudius partiũ oria sedito ẽ. Qpecie
repͣmi sacer docũ auctoritate ñ posset.
sccuo ext̃plo ad regendã ȩcełȩ descipli¬
nã p̃fectus ad sumit᷑: cuius terrone
dnsꝑsi fr̃s ac ꝑ diuersas horas monachi
sunt fugati. ita ut p̃positis edictis ud
nulla consistere sede sinerent᷑. Iulua
me admodũ ꝑmouebat. quod hiero.¬
nimꝰ uir maxime catholicus. et sacriȩ
legis peritissimꝰ. origenẽ secutꝰ ꝓͥoo
tẽpore putabat᷑: que nunc idẽ p̃erpue
uel om̃ia illius scͥpta dãpnaret. Mec
uͦ ausus. de quoquã temere iudicare.
P restantissĩmi tamen uiri ⁊ doctissimi
ferebant᷑ in hoc certamine dissidere:
si tamen siue illud error ẽ ut egoscio.
siue heresis ut putat᷑ ñ solũ reprure
ñ potuit multis anim adũsionibꝰ sacer¬
Aotũ. s nequaquã late se pocuisset
effundere: nisi contentione creuisset
Istimodi gͦ turbatione cũ ueni. alexan¬
driã fuctuabat. Me quidẽ ep̃o illius

Expanded text:
erentur, ex studiis partium orta seditio: quae cum reprimi sacerdotum auctoritate non posset, scaeuo exemplo ad regendam ecelesiae disciplinam praefectus adsumitur, cuius terrore dispersi fratres ac per diuersas oras monachi sunt fugati, ita ut propositis edictis in nulla consistere sede sinerentur. illud me admodum permouebat, quod Hieronymus, uir maxime catholicus et sacrae legis peritissimus, Origenem secutus primo tempore putabatur, qui nunc idem praecipue uel omnia illius scripta damnaret. nec uero ausim de quoquam temere iudicare, praestantissimi tamen uiri et doctissimi ferebantur in hoc certamine dissidere. sed tamen siue ille error est, ut ego sentio, siue haeresis, ut putatur, non solum reprimi non potuit multis animaduersionibus sacerdotum, sed nequaquam tam late se potuisset effundere, nisi contentione creuisset. istius modi ergo turbatione, cum ueni Alexandriam, fluctuabat. me quidem episcopus illius
Abbreviated transcription (Latin):
tibus. quã ꝓfutura sapientibꝰ. Michi au¬
tẽ ex illis libris quȩdã curiosiꝰ indagan
admodũ multa placuert̃. s non nulla
rep̃hendi. in quibꝰ illũ praua sensisse
ñ dubiũ ẽ: quȩ defensores eiꝰ falsata
contendunt. Ego miror unũ eũdẽq
hominẽ. tã diuersũ a se eñe potuisse.
ut in ea parte qua ꝓbat᷑. neminẽ pꝰ
apłos habeat ȩqualẽ: in ea uͦ quȩ iure
rep̃hendit᷑ nemo deformiꝰ doceatur
errasse. Nã cũ ab episcopis excerpta
in libris illiꝰ multa legerent᷑. quȩ con¬
tra catholicã fidẽ scͥpta constarent.
locus ille uel maximã parabat inui.¬
diam. in quo editũ legebat᷑ qr dñs¬

Expanded text:
tibus, quam profutura sapientibus. Mihi autibus, quam profutura sapientibus. Mihi autem ex illius libris quaedam curiosius indaganti, admodum multa placuerunt: sed nonnulla deprehendi, in quibus illum prava sensisse non dubium est, quae defensores ejus falsata contendunt. Ego miror unum eumdemque hominem tam diversum a se esse potuisse, ut in ea parte qua probatur, neminem post Apostolos habeat aequalem; in ea vero quae jure reprehenditur, nemo deformius doceatur errasse. VII. Nam cum ab episcopis excerpta in libris illius multa legerentur, quae contra catholicam fidem scripta constaret, locus ille vel maxime parabat invidiam, in quo editum legebatur
Abbreviated transcription (Latin):
in unũ sepiꝰ sacer dotes frequentibꝰ dee¬
uisse si nodis idebant᷑ nequis origenis
libros legeret aut haberet. qui tractis
memorabant : quȩ ad sertores eiꝰ defil¬
dere ñ ausi. ab hereticis potiꝰ fraudulet
inserta dicebant: ⁊ ideo ñ ꝓpt̃ illa qui
in rep̃hensione merito uocarent᷑. etian
reliqua esse dãpnanda. cũ legentiũ fd
facile possit habere discrimen ne fal¬
sata sequeretur: ⁊ tamen catholice dis.¬
putata retineret: non esse aut̃ẽ mirun
si in libris neutericis ⁊ recens seripts
fraus heretica fuisset operata. quȩ in
quibusdã locis ñ timuisset incidere
euuangelicã ueritatẽ. Aduersũ hȩc
epi obstinatius renitentes. ꝓ potestite
cogebant. recte etiam uniuersa cũ
prauis ⁊ cũ ipso auctore dãpnare. qr
satis suꝑq sufficerent libri. quos eccła
recepisset. respuendã esse pęnitꝰ lect¬
onẽ. quȩ plus esset nocitura insipien.¬

Expanded text:
in unum saepius sacerdotes frequentibus decrein unum saepius sacerdotes frequentibus decrevisse synodis videbantur, ne quis Origenis libros legeret aut haberet: qui tractatomemorabant, quae assertores ejus defendere non ausi, ab haereticis potius fraudulenter inserta dicebant: et ideo non propter illa quae in reprehensionem merito vocarentur, etiam reliqua esse damnanda; cum legentium fides facile possit habere discrimen, ne falsata sequeretur, et tamen catholice disputata retineret: non esse autem mirum, si in libris neotericis et recens scriptis fraus haeretica fuisset operata, quae in quibusdam locis non timuisset incidere Evangelicam veritatem. Adversum haec episcopi obstinatius renitentes, pro potestate cogebant recta etiam universa cum pravis et cum ipso auctore damnare: quia satis superque sufficerent libri quos Ecclesia recepisset: respuendam esse penitus lectionem, quae plus esset nocitura insipien
Abbreviated transcription (Latin):
ȩccłam ꝓcessimꝰ. quȩ fere duobꝰ mili¬
bus aberat a conspectu nr̃o. int̾iectu
montis exclusa. Erat autẽ uilibꝰ tex¬
ta uirgultis. non multo ambitiosior
quã nrĩ hospitis tabernaculũ: in quo¬
nisi incuruus qͥs ñ poterat consistere
Cũ hominũ mores quęreremꝰ : illud p̃clarũ
animaduertimꝰ. nichil eos neq emere
neq uendere. Quid sit fraus aut furtũ
nesciunt: aurũ atq argentũ quȩ pͥma
mortales putant: neq habent. neq ha.¬
bere cupiunt. Nam cũ ego pres bitero
illi. decem nũmos aureos obtulissẽ.
refugit: altiore consilio ꝓtestatꝰ. ȩccłam
auro ñ strui. s potius destrui. Ali quan.¬
tulũ. ei uestimentoꝵ indulsimꝰ. Qd cũ
ille benigne accepissec: reuocantibꝰ nos
ad mare nautis. discessimꝰ. iiii¬
rosperoq cursu septimo die alexan.¬
driam ꝑuenimꝰ: ubi fȩda int̃ epõs
at qi monachos certamina gerobaneꝰ
ex ea occasione uel causa qunia congre

Expanded text:
ecclesiam processimus, quae fere duobus miliecclesiam processimus, quae fere duobus milibus aberat, a conspectu nostro interiectu montis exclusa. erat autem uilibus texta uirgultis, non multo ambitiosior quam nnisi incurvus quis non poterat consistere. Cum hominum mores quaereremus, illud praeclarum animadvertimus, nihil eos neque emere neque vendere. Quid sit fraus aut furtum, nesciunt; aurum atque argentum, quae prima mortales putant, neque habent, neque habere cupiunt: nam cum ego presbytero illi decem nummos aureos detulissem, refugit, altiore consilio protestatus, Ecclesiam auro non instrui, sed potius destrui. Aliquantulum ei vestimentorum indulsimus. VI. Quod cum ille benigne accepisset, revocantibus nos ad mare nautis, discessimus, prosperoque cursu septimo die Alexandriam pervenimus, ubi foeda inter episcopos atque monachos certamina gerebantur, ex ea occasione vel causa, quia congregati
Abbreviated transcription (Latin):
s facis in humane. qui nos gallos ho.¬
mines cogis exẽplo angeloꝵ uiuere
quã quã ego scucho manducandi. enã
angłos manducare eredam. Nã istũ
dimidiũ ordeaceũ panẽ tuneo uel solus
attingere. S contentꝰ sit hoc cirenen.¬
sis ille. cui uel necessitas uel natura ẽ
ȩsurire : uel postremo isti. quibꝰ credo
marina iactatio inȩdiam cibi fecerat.
nos ꝓcul a mari absumꝰ. i quod tͥ sȩpe
tesfatꝰ sum galli sumꝰ. S pergat hic po.¬
tius explicare sui eyrenensis historiã.
iusquã abstinentiã p̃dicare: ne gallos
nr̃os arduũ pęnitꝰ offendat exẽplũ.
Statuerã autẽ eciã cenã cẏrenensis illiꝰ
uel consequentia. septẽ enĩ diebꝰ apud
ipsum fuimꝰ referre conuiuia: s suꝑ¬
sedendũ ẽ. ne gallus se estimet fatigã.¬
ri. Ceterũ postero hie cũ aliqui exin¬
colis ad nos uesendos confluere ce¬
tione celauerat. Deinde cũ ipso ad

Expanded text:
Sed facis inhumane, qui nos Gallos hoSed facis inhumane, qui nos Gallos homines cogis exemplo angelorum vivere quamquam ego studio manducandi etiam angelos manducare credam: nam istud dimidium hordeacium timeo uel solus adtingere. sed contentus sit hoc Cyrenensis ille, cui uel necessitas uel natura est esurire, uel postremum isti, quibus, credo, marina iactatio inediam cibi fecerat: nos procul a mari absumus, et quod tibi saepe testatus sum, Galli sumus. sed pergat hic potius explicare sui Cyrenensis historiam. iusquam abstinentiam praedicare., ne Gallos nostros arduum penitus offendat exemplum. statueram autem etiam cenam Cyrenensis illius uel consequentia — septem enim diebus apud ipsum fuimus — referre conuiuia: sed supersedendum est, ne se Gallus aestimet fatigari. ceterum postero die, cum aliqui ex incolis ad nos uisendos confluere coetione celauerat. deinde cum ipso ad
Abbreviated transcription (Latin):
anos nos esse. id p̃cipue quȩrere an
essent aliqui inter illas solitudines
xp̃iani. Tum uͦ ille flens gaudio. ad
genua nr̃a ꝓuolintur. Iterũ nos ac sȩpĩ
ex osculatos: inintat ad orationer u
Deinde positis in terra ueruecũ pellibꝰ.
facit nos discũbere: adponit prandiũ
sane locuplecissimũ: dimidiũ panenr
ordeaceum. Cramꝰ autẽ nos quatuobe
ipse erat quintꝰ. fasciculũ etiã herbe
intulit. cuius nomen excidit: quȩ men¬
te similis. ex uberans foliis. saporem
mellis prestabat. Huiꝰ p̃dulei ad modũ
suauitate delectati. atq ex saciati su.¬
mꝰ. Adhȩc subridens ego ad gallum
meũ. quid inquã galle Placet ne tͥ
prandiũ. fasciculus herbarũ. ⁊ panis
dimidiꝰ uiris quinq : Tum ille sicut
ẽ uerecundissimꝰ aliquantulũ erubes.¬
cens. dũ fatigationẽ meam accepit:
facis in quit sulpiei tuo more. qͥ nullã
occasionẽ si qua tͥ fuerĩt porrecta
omittis. quin nos ȩdacitatis fatiges:

Expanded text:
anos nos esse: id praecipue quaerere, an anos nos esse: id praecipue quaerere, an essent aliqui inter illas solitudines Christiani. tum uero ille flens prae gaudio ad genua nostra prouoluitur: iterum nos ac saepius exosculatus inuitat ad orationem: deinde expositis in terra ueruecum pellibus facit nos discumbere. adponit prandium sane locupletissimum, dimidium panem hordeaceum. Eramus autem nos quatuor, ipse erat quintus. Fasciculum etiam herbae intulit, cujus nomen excidit; quae menthae similis exuberans foliis, saporem mellis praestabat: hujus praedulci admodum suavitate delectati atque exsatiati sumus. Ad haec subridens ego ad Gallum meum, Quid, inquam, Galle? placetne tibi prandium, fasciculus herbarum et panis dimidius viris quinque? Tum ille, sicut est verecundissimus, aliquantulum erubescens, dum fatigationem meam accepit, Facis, inquit, Sulpici, tuo more, qui nullam occasionem, si qua tibi porrecta fuerit, omittis, quin nos edacitatis fatiges.
Abbreviated transcription (Latin):
aliquantulũ solidior. herbã rarã atq
hspidã gignit: ea oubus ẽ pabulum
satis utiłe. Incolȩ lacte uiuunt: qui sol¬
lertiores sut uel ut ita dixerĩ diciorẽ.
ordeaceo pane utunt᷑. Ea ibi sola messis
ẽ : quȩ celeritate ꝓuentꝰ ꝑ naturã solis
siue aeris. uentoꝵ casus euadere solet.
Quippe fert᷑. a die iacti seminis. trice.¬
simo die maturescere. Consistere autẽ
ibi homines. non alia ratio facit. quã
quod om̃s tributo liberi sunt. Extre.¬
ma siquidẽ cirinoꝵ hora ẽ. deserto illi
contigoa. qͦd int̃ egyptũ et affricã in.¬
ter iacet: ꝑ quod olim cato cesare fu¬
giens duxit exercitũ. Ergoadenat¬
molam manu uertentẽ. Consalutatꝰ
accepit nos benigne: eiectos nos
in illue litꝰ exponimꝰ. Ene scatumm repe¬
tere cursum possimꝰ maris. mollitia
teneri: E gresios in terrã ut ẽ mos
humani ingenii. naturã locoꝵ culcũq
habitantiu uoluisse cognoscere: xp̃i¬

Expanded text:
aliquantulum solidior herbam raram adque aliquantulum solidior herbam raram adque hispidam gignit: ea ouibus pabulum est satis utile. incolae lacte uiuunt: qui autem sollertiores sunt uel, ut ita dixerim, ditiores, hordeacio pane utuntur. ea ibi sola messis est, quae celeritate prouentus per naturam soli saeuientium uentorum casus euadere solet: quippe fertur a die iacti seminis tricensimo die maturescere. consistere autem ibi homines non alia ratio facit, quam quod omnes a tributo liberi sunt. extrema siquidem Cyrenorum ora est, deserto illi contigua, quod inter Aegyptum et Africam interiacet, per quod olim Cato Caesarem fugiens duxit exercitum. Ergo ad tugmolam manu uertentem. consalutatos accepit nos benigne. eiectos nos in illud litus exponimus, et ne statim repetere cursum possimus, maris mollitie detineri: egressos in terram, ut sit mos humani Ingenii, naturam locorum cultumque habitantium uoluisse cognoscere: Christi
Abbreviated transcription (Latin):
multiu. ad grandoiam petent ss re luctante
ustro osore msirtes in latisum̃ e mod
pusdi naut cauentes ⁊ ec dc̃ naue ancho¬
p sis tumt Sub oculis autẽ terra com¬
tinens erat: in qua scaphis egressi e uon
uacua ab humano cultu omĩa cer ne
remus
go scudiosiꝰ explorandoꝵ locoꝵ
grã. longius ꝓcessi. T ribus fere a
littore milibꝰ. paruũ tuguriũ inter
harenas conspitio: cuiꝰ tectũ sicut salu¬
stius ait. quasi carina nauis erat conti¬
guũ terrȩ. satis firmis tabulatis com.¬
stratũ: non quod ibi uis imbriũ ulla
timeat᷑. fuisse autẽ illic pluiiã. ne qͣndo
quidẽ auditũ ẽ. s quod uentoꝵ ea uis
ẽ ut si quando uel clementior ẽ cȩlo flatꝰ¬
aliquantulus spirare ceperit. mauis in
illisterris. quã in nullo mari naufra.¬
giũ sit. Nulla ibi germina. sata nulla
ꝓueniunt: quippe instabili loco arem¬
tibus harenis. ad omẽm motũ uentoꝵ
cedentibꝰ. Uerũ ubi auersa quãdã a ma¬
ri ꝓmuntoria uentis resistunt: terra

Expanded text:
luctante austro pene in Syrten illati sumus: quod providi nautae caventes, jactis navem anchoris sistunt. Sub oculis autem terra continens erat, in quam scaphis egressi cum vacua ab humano cultu omremus, ego studiosius explorandorum locorum gratia longius processi. tribus fere a litore milibus paruum tugurium inter harenas conspicio, cuius tectum, sicut Salustius ait, quasi carina nauis erat, contiguum terrae, satis firmis tabulatis constratum, non quod ibi uis imbrium ulla timeatur — fuisse autem illic pluuiam, ne quando quidem auditum est —, sed quod uentorum ea uis est, ut si quando uel clementiore caelo aliquantulus spirare flatus coeperit, maius in illis terris quam in ullo mari naufragium sit. nulla ibi germina, sata nulla proueniunt, quippe instabili loco arentibus harenis ad omnem motum uentorum cedentibus. uerum ubi auersa quaedam a mari promuntoria uentis resistunt, terra
Abbreviated transcription (Latin):
nos sapientis ⁊ religiosi uiri amicitia
destitutos: illũ quondã tã amicũ nobis
tam amarũ in nos esse potuisse. Uerum
hȩc quȩ meroris plena sunt relinquamꝰ.
te potius ut dudũ spoponderas audiamꝰ.
ta inquit fiat postumianꝰ. Qͦa cũ dixis.¬
set. paululũ om̃s conticiumꝰ. Dem cili.¬
tiũ cui insederat ad me ꝓpiꝰ admouit:
atq ita exorsus ẽ. Ante hoc trienniũ
quo tp̃r tibi sulpͣici hinc abiens uale.¬
dixi. ubi narbonȩ nauẽ soluimꝰ. qͥnto
di portũ asfricȩ intrauumꝰ: adeo pio ida
d motu n dingitio fut. libutt anins adire

Expanded text:
nos sapientis et religiosi viri amicitia nos sapientis et religiosi viri amicitia destitutos, illum quondam tam amicum nobis, tam amarum in nos esse potuisse. Verum haec, quae moeroris plena sunt, relinquamus: te potius, ut dudum spoponderas, audiamus. ta, inquit, fiat, Postumianus. quod cum dixisset, paululum omnes conticuimus: dein cilicium, cui insederat, ad me propius admouit adque ita exorsus est. Ante hoc triennium, quo tempore tibi, Sulpici, hinc abiens ualedixi, ubi Narbone nauem soluimus, quinto die portum Africae intrauimus: adeo prospera Dei nutu nauigatio fuit. libuit animo ad
Abbreviated transcription (Latin):
sit scõꝵ quies: quȩ instituta monach&
quantisq signis ac uirtutibꝰ. in seruis su
am certe qr in his regionibꝰ inter
ista quȩ uiuimꝰ. ipsa nobis uita
fastidio ẽ. libenter ex te audiemꝰ si uel
in heremo unuere. xp̃ianis licet. Ad hec
postumianꝰ. faciam inquit ut desiderire
te uideo ꝙ queso priꝰ ex te audiam. an
isti oms quos hic reliquerã sacerdotes.
tales sint. quales eos ante quã ꝓficiscerer
noueramꝰ. Tum ego. Absit te inquã ista
quęrere. quȩ aut una mecũ ut pd̃to no.¬
sti: aut si ignoras. non audire sit meliꝰ.
Illud retice̾re non possum. non solum
illos de quibꝰ interrogas. nichil meliores
quã noueras factos. s unũ illũ nr̃i quon¬
dam amantẽ. in quo respirare ab istoꝵ
insectationibꝰ solebamꝰ. asperiorẽ nobis
mentius dicã. quia ⁊ amicũ colui. et tẽ
etiam amaui cum putabat᷑ inunicus.
Me autẽ hȩc tacitis cogitationibꝰ reuoluen.¬
tẽ. ad modũ dolor iste compungit. pęne

Expanded text:
tuta monachorum, quantisque signis ac uirtutibus in semis suis nam certe, quia in his regionibus inter ista quae uiuimus ipsa nobis uita fastidio est, libenter ex te audiemus, si uel in eremo uiuere Christianis licet. Ad haec Postumianus, faciam, inquit, ut desiderare te uideo. sed quaeso prius ex te audiam, an isti omnes, quos hic reliqueram sacerdotes, tales sint, quales eos antequam proficiscerer noueramus. Tum ego, absiste, inquam, ista quaerere, quae aut una mecum ut puto nosti, aut si ignoras, non audire sit melius. illud reticere non illos de quibus interrogas, nihil meliores quam noveras factos; sed unum illum nostri quondam amantem, in quo respirare ab istorum insectationibus solebamus, asperiorem nobis mentius dicam, quia et amicum colui, et tunc etiam amavi cum putabatur inimicus. Me autem haec tacitis cogitationibus resolventem admodum dolor iste compungit pene
Abbreviated transcription (Latin):
mastra conscensu: sȩua miserabilem
duest in cartara. Spes tamen suꝑ ẽ illa
sola. illa postrema ut quod ꝑ nos obti¬
nere ñ possumꝰ saltim ꝓ nobis orante
martino meream᷑ S qͣd te frat̃ diuciꝰ
oecupo epła tãloquaei demororq uen¬
terũ. Simul iã pagina impleta nor
pecipitꝰ. Michi tamen hȩc fuit ratio
ser monẽ istũ longius ꝑferenh. ut qr
doloris nuntiũ epład ferebat: eade
tibi ex quadã nr̃i confabulatione pres¬
taret carta solatium. Paplic̃ epła seueu¬

Expanded text:
in astra conscensu, saeua miserabilem in astra conscensu, saeua miserabilem ducit in tartara. spes tamen superest, illa sola, illa postrema, ut quod per nos obtinere non possumus, saltim pro nobis orante Martino mereamur. sed quid te, frater, diutius occupo epistula tam loquaci demororque uenturum? simul iam pagina inpleta non recipit. mihi tamen haec fuit ratio, sermonem istum longius proferendi, ut quia doloris nuntium epistula deferebat, eadem tibi ex quadam nostri confabulatione praestaret charta solacium. EPISTVLA TERTI
Abbreviated transcription (Latin):
quod martino suꝑsces sum: Erit pꝰ hȩc
uita iocunda : Erit dies aut hora sine
lacrimis Aut tecũ frater dilecꝰtissime
potero illius mentionẽ habere sine fle¬
tu: aut umquã loquens aput te. aliud
qua de illo loqui potero: S quid te in
lacrimas fletusq cõmoueo. Ecce nunc
consolatũ esse te cupio: qui me solari
ipse non possum. Non deerit nobis ille.
michi crede ñ deerit. Intererit de se
sermocinantibꝰ: ad stabit orantibus.
Q uodq iã hodie prestare dignatus ẽ:
uidendũ se in gła sua sepe prebebit:
⁊ assidua sicut ante paululũ fecit. be.¬
nedictione nos ꝓteget. Inde scđm or-¬
dinẽ uisionis. qua cęlũ sequentibus se¬
patere monstrauit. quo sequendus eẽt
edocuit : qu spes nr̃a tendenda. quo
animꝰ dirigendus instruxit. Quid tñ
fiec frat̃: quod mͥ ipse sum conscius :
Conscendere arduum illũ ac penetrare
non potero: ita sarcina molesta me prę¬
grauat:. et peccati mole dep̃ssum. negato

Expanded text:
quod Martino superstes sum? erit post haec quod Martino superstes sum? erit post haec uita iucunda, erit dies aut hora sine lacrimis? aut tecum, frater dilectissime, potero illius mentionem habere sine fletu? aut umquam loquens apud te aliud quam de illo loqui potero? sed quid te in lacrimas fletusque commoueo P ecce nunc consolatum esse te cupio, qui me solari ipse non possum. non deerit nobis ille, mihi crede, non deerit: intererit de se sermocinantibus, adstabit orantibus: quodque iam hodie praestare dignatus est, uidendum se in gloria sua saepe praebebit, et adsidua, sicut ante paululum fecit, benedictione nos proteget. inde secundum ordinem uisionis caelum se sequentibus patere monstrauit et quo sequendus esset edocuit: quo spes nostra tendenda, quo animus dirigendus, instruxit. quid tamen fiet, frater? quod mihi ipse sum conscius, conscendere arduum illud iter ac penetrare non potero: ita sarcina molesta me praegrauat et peccati mole depressum, negato
Abbreviated transcription (Latin):
uidoꝵ. insectationibꝰ imꝓboꝵ: oura ꝓ
infirmantibꝰ. sollicitudine ꝓpericlitan.¬
tibus: Quo enĩ ille dolente non doluit.
Quo scandalizante non ustꝰ ẽ: Quo pe¬
reunte non gemuit. Preter illa coti¬
diana illiꝰ. aduersum humanȩ spirita.¬
lisq nequitiȩ diuersa cercamina: dũ
in eo uariis tẽptationibꝰ ad petito. semꝑ
exuperat fortitudo uincend patien.¬
tia ex pectandi. ȩquanimitas sustinen.¬
di. Ouere ineffabilẽ uirũ. pietate . mi¬
scdia. caritate: quȩ cotidie etiã in sc̃is
uiris scło frigescente frigescit : in illo
tamen usq ad finẽ aucta in dies ꝑseue.¬
rauit. Quo ego illius bono uł specialit᷑
fruitꝰ sũ cũ me indignũ ⁊ ñ merentẽ
unice diligebat. En rursus lacrimȩ
fluunt. immoq de pectore gemitus
erũpit. In quo michi post hȩc homine
similis requies: in cuius erit caritateo
solatiũ: Me miserũ. me infelicẽ poterone
umquã si diutius uixero non dolere.

Expanded text:
uidorum, insectationibus inproborum, cura pro uidorum, insectationibus inproborum, cura pro infirmantibus, sollicitudine pro periclitantibus? quo enim ille dolente non doluit? quo scandalizante non ustus est? quo pereunte non gemuit? praeter illa cotidiana illius aduersum uim humanae spiritalisque nequitiae diuersa certamina, dum in eo uariis temptationibus adpetito semper exsuperat fortitudo uincendi, patientia expectandi, aequanimitas sustinendi. o uere ineffabilem uirum, pietate, misericordia, caritate, quae cum cotidie etiam in sanctis uiris saeculo frigente frigescat, in illo tamen usque ad finem aucta in dies perseuerauit! quo ego illius bono uel specialiter fruitus sum, cum me indignum et non merentem unice diligebat. en rursus lacrimae fluunt imoque de pectore gemitus erumpit. in quo mihi post haec homine similis requies, in cuius erit caritate solacium? me miserum, me infelicem! poterone umquam, si diutius uixero, non dolere,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsecutori forte placuisset: nũquã pro.¬
fecto impar ꝓphetȩ seris ⁊ laminis de¬
secari mebra timuisset. Ac si precisis
rupibus abruasq montibꝰ agere felicẽ
furor impius maluisset. ꝑhibeo confi.¬
sus testimoniũ ueritatis. sponte cecidis.¬
set. Si uͦ gentiũ doctoris exẽplo. gla¬
dio deputatꝰ. inter alias ut sepe ꝓue.¬
nit uictimas duceret᷑: primꝰ om̃ium
carnifice compulso. palmã sanguinis
occupasset. Iam uͦ aduersus om̃s pęnas
atq supplitia. quibus plerũq humana
cessit infirmitas. ita a confessione dñi
non recedens immobilis stetisĩet: ut
letꝰ ulceribus. congaudensq crucia.¬
tibus. quȩlibet inter tormenta risifsec.
S quã qua ista non tulerit.: impleuit ta.¬
men etiam sine cruore martyriunu.
Nam quas ille ꝓspe ȩt̃nitatis. huma noꝵ
dolorũ ñ ꝑtulit passiones: fame uigi¬
liis. miditate. ieiuniis. ob probriis in.¬

Expanded text:
persecutori forte placuisset, numquam propersecutori forte placuisset, numquam profecto inpar profetae serris et lamminis desecari membra timuisset ac si praecisis rupibus abruptisque montibus agere felicem furor impius maluisset, perhibeo confisus testimonium ueritati, sponte cecidisset. si uero gentium doctoris exemplo gladio deputatus inter alias, ut saepe prouenit, uictimas duceretur, primus omnium. carnifice conpulso, palmam sanguinis occupasset. iam uero aduersus omnes poenas adque supplicia quibus plerumque humana cessit infirmitas, ita a confessione Domini non recedens, inmobilis obstitisset, ut laetus ulceribus congaudensque cruciatibus quaelibet inter tormenta risisset. Sed quamquam ista non pertulerit, inpleuit tamen sine cruore martyrium. nam quas ille pro spe aeternitatis humanorum dolorum non pertulit passiones, fame, uigiliis, nuditate, ieiuniis, opprobriis in
Abbreviated transcription (Latin):
uirũ illũ ñ esse lugendũ. cui pꝰ euictũ
sum mͥ imperare. quin doleam. Prȩ¬
misi quidẽ patronũ. s solatiũ uitep̃¬
sentis amisi Et si rationẽ ullã dolor
amitteret: gaudere deberẽ. Est enĩ
ille ut ẽ consertꝰ apłis ac ꝓphetis: et
quod pace scõꝵ om̃iũ dixerĩ. in illo ius¬
toꝵ grege. nulli scđ̾s ut spero. credo.
confidoᷤ: illis potissimũ qui stolas suas
ĩ sanguine
lngemint aggregatꝰ agnũ duc iude
om̃ in teger labe comitat᷑ Ham leset
enrato teporis non pocuerit prestare
eesomartir ⁊ noluit Quodin el neroe¬
nians decianisq cẽporibꝰ an ella quȩ
tunt extittꝰ dimicare congresionẽ
lieuifset: testor dm cęliatq tero e
sponte equieũ ascendisset. ultro seie¬
nibus extulissec: hebreisq pueris ae¬
quandus. inter flammarũ globos me¬
dia licet hẏmnũ dño infornace can¬
tasset. Quod si isaianũ illud suppliciũ

Expanded text:
uirum illum non esse lugendum, cui post euictuuirum illum non esse lugendum, cui post euictusum mihi imperare, quin doleam. praemisi quidem patronum, sed solacium uitae praesentis amisi: etsi, si rationem ullam dolor admitteret, gaudere deberem. est enim ille consertus apostolis ac profetis, et, quod pace sanctorum omnium dixerim, in illo iustorum grege nulli secundus: ut spero, credo et confido, in illis potissimum, qui stolas suas in sanguine lauerunt, adgregatus agnum ducem ab omni integer labe comitatur. nam licet ei ratio temporis non potuerit praestare esse martyr et ueluit. quodsi ei Neronianis Decianisque temporibus in illa. quae tunc extitit, dimicare congressione licuisset, testor Deum caeli atque terrae, sponte eculeum ascendisset, ultro se ignibus intulisset.. Hebraeisque pueris aequandus inter flammarum globos media licet hymnum Domini in fornace cantasset. quodsi Esaianum illud supplicium
Abbreviated transcription (Latin):
sentiebam.Cum inter benedictiomis
uerba sollẽpnia. familiare illud or
suo orueis nomen iteraret: mor in
eũ luminibus intentis cũ exsaciam
uultu illius conspectuq ñ possem
subito mͥ in sublime sublatus empiꝰ
donec imensa aeris istius uastitat.
cũ tamen rapida nube subuectum
aere sequerer oculoꝵ: patenti cęli
receptus. uideri ultra non potuiti
deo sandẽ quã magistrũ uiã scandere
Egouipudens sequi cupiens. dũ altos
gressus molior ⁊ conitor euigilo. Som
ditur. solito tristior. uulculoquenti
nis ad fuerunt : domnũ martinum
obisse nuntiant. Concidi fateor. ob.¬
ortisq lacrimis. fleui uberrime. Qun
etiam dũ hȩc ad te frater scribimꝰ
Fluunt lacrimȩ : nec ullũ impatio.¬
tissimi doloris ad mitto solatiũ. Te
uͦ ubi hoc nuntiatũ ẽ. partitipẽ esse
uolui luctꝰ mei : qui eras socius amoris
Ueni gͦ ad me statim. ut parit᷑ lugeamꝰ
quẽ parit̃ amabamꝰ: qua quã scian

Expanded text:
sentiebam, cum inter benedictionis sentiebam, cum inter benedictionis uerba sollemnia familiare illud ori suo crucis nomen iteraret. mox in eum luminibus intentis, cum exsatiari uultu illius conspectuque non possem, subito mihi in sublime sublatus eripitur: donec emensa aeris istius uastitate, cum tamen rapida nube subuectum acie sequeremur oculorum, patenti caelo receptus uideri ultra non potuit. deo eadem qua magistrum uia scandere. ego inpudens sequi cupiens, dum altos gressus molior et conitor, euigilo: somnditur, solito tristior uultu loquentis nis adfuerunt: domnum Martinum obisse nuntiant\'. concidi, fateor, obortisque lacrimis fleui uberrime. quin etiam dum haec ad te, frater, scribimus, fluunt lacrimae, nec ullum inpatientissimi doloris admitto solacium. te uero, ubi hoc mihi nuntiatum est, participem esse uolui luctus mei, qui eras socius amoris. ueni ergo ad me statim, ut pariter lugeamus, quem pariter amamus: quamquam sciam
Abbreviated transcription (Latin):
cogitatio tota descenderat. peccatoꝵ
meoꝵ pecor datio tristẽ me. confectũq
reddiderat. Deinde cũ fatigata ango.¬
re animi in lectulo mẽbra posuisseᷤ.
ut plerũq ex mestitudine solet sõnꝰ
obrepsit. Qui ut semꝑ matutinis hors
leuior incertꝰq ita suspensus ac dubiꝰ
ꝑ mẽbra diffunditur: ut qđ in alioso.¬
pore ñ euenit. pȩne uigilans dormi.¬
re te sentias: cum repente scm̃ mar.¬
tinũ epm̃ uidere mͥ uideor. p̃textũ
toga candida: uultu igneo. stͦllantibꝰ
oculis. crine purpureo: atq ita michi
in ea habitudine corporis forma qua
nouerã uidebat᷑: ut quod eloquino.¬
bis pȩne difficile ẽ. non possit aspici.
cũ possit agnosci. Arridensq michi
paululũ: libellũ quẽ de uita illiꝰ sẽꝑ.¬
seram. dextera p̃ferebat. Ego scã ie.¬
nua eiꝰ cõplexus. benedictionẽ ꝓ con.¬
suetudine flagitabã. suꝑpositãq ca¬
piti meo manũ. tactublandissimo

Expanded text:
cogitatio tota descenderat, peccatorum cogitatio tota descenderat, peccatorum meorum recordatio tristem me confectumque reddiderat. deinde cum fatigata animi angore in leetulo\'membra posuissem, ut plerumque ex maestitudine solet, somnus obrepsit — qui ut semper matutinis horis lenior incertusque, ita suspensus ac dubius per membra diffunditur, ut quod in alio sopore non euenit, paene uigilans dormire te sentias —: cum repente sanctum Martinum episcopum uidere mihi uideor, praetextum toga candida, uultu igneo, stellantibus oculis, crine purpureo: adque ita mihi in ea habitudine corporis formaque, qua eum noueram, uidebatur, ut, quod eloqui nobis paene difficile est, non posset aspici, cum posset agnosci. adridensque mihi paululum libellum, quem de uita illius scripseram, dextera praeferebat. ego sancta genua eius conplexus benedictionem pro consuetudine  flagitabam, superpositamque capiti meo manum tactu blandissimo
Abbreviated transcription (Latin):
igni. mediis f lammis martinũ apfert̃:
cũ iam penitꝰ esse consũptꝰ. tã diuturno
incendio putaret᷑. Ceterũ ut uerbis mas
dñs ẽ testis. mͥ ipse referebat. ⁊̃ non sine
gemitu fatebatur. in hoc se diaboli ar¬
te deceptũ. ut ex eussus e somno con-¬
siliũ non haberet. quod ꝑfidẽ ⁊ orati.¬
oñe periculo repugnaret:Demiq tã
diu circase seuisse ignẽ: quãdiu erũ¬
pere ostiũ turbatꝰ mente tẽptauerit:
ubi uͦ auxiliũ cruess. ⁊orationis arma
repetisset medias cessisse flammas.
seq tũ sensisse rorantes. quas male ẽẽt
exptus urentes. Unde intelligat qͥsqͥs
hȩc legerit. tẽptatũ quidẽ uio marti¬
eiusoem Ad Aurelium diaconeo
oSIe a quã ame mane digressus
es eram residens solus in cellula:
subieratq me illa quȩ sepius occupat
cogitatio : spes futuroꝵ. p̃sentiumq
fastidiũ iuditii mecus. formido pęna¬
rũ. ⁊ quod consequens erat. atq unde

Expanded text:
igne de mediis flammis Martinum auferunt, igne de mediis flammis Martinum auferunt, cum iam penitus esse consumptus tam diuturno incendio putaretur. ceterum — uerbis meis Dominus est testis — mihi ipse referebat et non sine gemitu fatebatur, in hoc se diaboli arte deceptum, ut excussus e somno consilium non haberet, quo per fidem et orationem periculo repugnaret: denique tam diu circa se saeuisse ignem, quamdiu erumpere ostium turbatus mente temptauerit. ubi uero uexillum crucis et orationis arma repetisset, medias cessisse flammas, seque tum sensisse rorantes, quas male esset expertus urentes. unde intellegat quisquis haec legerit, temptatum quidem illo MartiECVNDA. AD AVRELIVM DIACONVM. Posteaquam a me mane digressus es, eram residens solus in cellula, subieratque me illa quae saepius occupat cogitatio, spes futurorum praesentiumque fastidium, iudicii metus, formido poenarum, et, quod consequens erat adque unde
Abbreviated transcription (Latin):
casu suꝑ fornaculã partẽ palee altus qũa
remouerat aggessĩt: Ipie ut erar mornse
nuda humo asitudine itineris urgente
requieuit. Ad mediam fere noctẽ ꝑ in¬
terruptũ ut supradiximꝰ paumentũ
ignis estuans: a rescentes paleas appre¬
ħendit. Martinꝰ somno excitꝰ. re uit¬
opinata ancipiti periculoꝰ maxime ut
referebat diabolo insidiante atq ur¬
gente p̃uentꝰ tardius quã debuit ađ
orationis confugit auxiliũ. Nã erũpere
foras cupiens: cũ pessulo quẽ ostio ob¬
diderat. dui mulcũq luctatꝰ. grauissi.¬
mũ circa se sensit incendiũ: aqͥeo ut
uestẽ qua indutꝰ erat ignis assũpserit.
Tandẽ in se reuersus : non in fuga s in
arripiens mediis flammis totꝰ ad dñm
conuersus incubuit. Tũ uͦ diuinitꝰ igne
sub moto: innoxio sibi orbe flammarũ
orabat: Monachi autẽ qui ꝓforibꝰ erãt.
crepitante ⁊ conluctante incendi: sono
obseratas effringunt fores : de motoq

Expanded text:
casu super fornaculam partem paleae illius, quam casu super fornaculam partem paleae illius, quam remouerat, aggessit. ipse, ut erat moris nuda humo ex lassitudine itineris urguente requieuit. ad mediam fere noctem per interruptum, ut supra diximus, pauimentum ignis aestuans arentes paleas adprehendit. Martinus somno excitus re inopinata, ancipiti periculo et maxime, ut referebat, diabolo insidiante adque urguente praeuentus, tardius quam debuit ad orationis confugit auxilium. nam erumpere foras cupiens, cum pessulo, quem ostio obdiderat, diu multumque luctatus, grauissimum circa se sensit incendium, ita ut uestem, quam indutus erat, ignis absumpserit. tandem in se reuersus, non in fuga, sed i et orationis arripiens mediis flammis totus ad Dominum conuersus incubuit. tum uero diuinitus igne submoto, innoxio sibi orbe flammarum, orabat. monachi autem, qui pro foribus erant, crepitante et conluctante incendii sono, obseratas effringunt fores, demotoque
Abbreviated transcription (Latin):
plexũ: quia si ꝑsequi omĩa uoluissem.
inmensum uolumen legentibꝰ edidise.
Neds. sunt tã parua quȩ gessit. ut om̃ia
potuerint cõp̃hendi. S tamen hoc de
quo questio incidit latere non patiar : et
rẽ omẽm ut gesta ẽ referã: ne forte in¬
consultũ hoc. qđ ad uituperationẽ beati
uir poterat opponi. p̃termisisse uide¬
amur. Cum ad diocesim quanda
ꝓ sollẽpni consuetudine. sicut episcopiᷤᷤ
uisitare ȩccłas suas moriꝰẽ: media fere
martinꝰ bieme uenisset: mansionẽ ei in
secretario ȩccłȩ clerici parauerunt: mul¬
tũq ignẽ scabro iã ꝑ tenui pauimento
sub diderunt. iectũ ei plurimo stramine
exstruqͣserunt. de in cũse martinꝰ eubitũ
collocasset. insuetã mollitiem serare mna¬
le blandientis horrescit: quippe qͥnuda
humo uno tantũ eilitio suꝑiecto dccu¬
bare consueuerat. Itaq quasi accepta
ꝑmot᷑ iniuria.: stramentũ om̃e ꝓrecitã

Expanded text:
plexum: quia si persequi uniuersa uoluissem, plexum: quia si persequi uniuersa uoluissem, inmensum uolumen legentibus edidissem. neque enim sunt tam parua, quae gessit, ut omnia potuerint conprehendi. sed tamen hoc, de quo quaestio incidit, latere non patiar et rem omnem, ut gesta est, referam, ne forte consilio hoc, quod ad uituperationem beati uiri poterat opponi, praetermisisse uideamur. Cum ad dioecesim quandam pro sollemni consuetudine, sicut episcopis uisitare ecclesias suas moris est, media fere hieme Martinus uenisset, mansionem ei in secretario ecclesiae clerici parauerunt, multumque ignem scabro iam et pertenui pauimento subdiderunt: lectum ei plurimo stramine extruxerunt. dein, cum se Martinus cubitum conlocasset, insuetam mollitiem strati male blandientis horrescit, quippe qui nuda humo, uno tantum cilicio superiecto cubare consueuerat. itaque quasi accepta permotus iniuria stramentum omne proiecit.
Abbreviated transcription (Latin):
cruidutũ totideq noctes emergente
an pene plus fuerit uixiste in ꝓfundo
an siepra maris ꝓfunda temsesenes
hȩc tuput arbitror sculte non legeras
aut lecta ñ auchieras. Neq erisabendis¬
uino consilio istius modi ex eplũ beatus
euu a ngeuista sacris litteris ꝓrulipet
nisi ansex ins humana mens erudiret
naufragioꝵ atq serpentiũ casus. Et beui
apls refert. qui nuditate. fame. latronũq
periculis głaturi om̃ia hȩc scñs om̃ibꝰ atq
i ꝑpetiandũ quidẽ ene cõmunia: silres cole¬
randis atq uincendis p̃cipuã semꝑ iustoꝵ
fuisse uirtutẽ : dũ ꝑ omĩa tẽptamenta
patientes. semꝑ inuicti. tanto fortius uin¬
cerent. quanto grauiꝰ ꝑtulissent. Unde
hoc qđ ad martini infirmitatẽ uocatur.
plenũ ẽ dignitatis et głȩ: si quidẽ pericu.¬
Iosissimo casu tẽptatꝰ euic erit. Ceterũ
omissum a me in libello illo quẽ de in¬
ta illius scbsimꝰ. nemo miretꝰ : cũ ibidẽ
sim ꝓfessus me non omĩa illiꝰ facta com.¬

Expanded text:
riduum totidemque noctes emergentem e an paene plus fuerit uixisse in profundo an supra maris profunda transisse. sed haec tu, ut arbitror, stulte, non legeras aut lecta non audieras. neque enim absque diuino consilio istius modi exemplum beatus Euangelista sacris litteris protulisset, nisi ut ex his humana mens erudiretur naufragiorum adque serpentium casus, et, sicut Apostolus refert, qui nuditate et fame latronumque periculis gloriatur, omnia haec sanctis hominibus ad perpetiendum quidem esse communia, sed his tolerandis adque uincendis praecipuam semper iustorum fuisse uirtutem, dum per omnia temptamenta patientes et semper inuicti tanto fortius uincerent, quanto grauius pertulissent. unde hoc, quod ad Martini infirmitatem uocatur, plenum est dignitatis et gloriae, siquidem periculosissimo casu temptatus euicerit. ceterum omissum hoc a me in libello illo, quem de uita illius scripsimus, nemo miretur, cum ibidem sim professus me non omnia illius facta con
Abbreviated transcription (Latin):
confoueret: quã sc̃o dissimulabat gau¬
dio. qđ dolebat: Si quidẽ fides flere
ꝓhiberet: gemicũ extorqueret affe.¬
ctus. Et enĩ tã erat sc̃a de illius gła
exultatio: quã pia de morte confu.
sio. Ignosce flentibꝰ. gratulare gau¬
⁊ sibi p̃stat ut doleat:⁊ illi debet ut
gaudeat. Hoc igitur beati uiri corpꝰ
usq ad locũ sepulchri. yminis canora
cęlestibus turba ꝓsequitur. Cõparet᷑
si placet secularis illa põpa. ñ dica fune¬
ris s conũpbi. Quid simile maronor
suis uinctos pꝰ terga captiuos martn
corpus hi qui mundũ ductu illiꝰ uic¬
rant ꝓseqduunt᷑ Iilis confusis plausitis
psalmis. martinꝰ yͥmnis cęlestibꝰ hono¬
ratur. Ilipꝰ triũphos suos in tartara e¬
ua trudentur: martinꝰ abrahȩ sinulet
excipit᷑. Martinꝰ hic pauꝑ et modicus :¬
celũ diues ingreditur. Illinc nos ut spc¬
ro custodiens: me hȩc seribentẽ reps¬

Expanded text:
ore, quam sancto dissimulabat gaudio quod dolebat! siquidem fides flere prohiberet: gemitum tamen extorquebat adfectus. etenim tam erat sancta de illius gloria exultatio quam sio. Ignosceris ignosce flentibus, gratulare gauet sibi praestat ut doleat, et illi ut gaudeat. haec igitur beati uiri corpus usque ad locum sepulchri hymnis canora caelestibus turba prosequitur. conparetur, si placet, saecularis illa pompa non dicam funeris, sed triumphi: quid simile Martini suis uinctos post terga captiuos: Martini corpus ii, qui mundum ductu illius uicerant, prosequuntur. illos confusis plausibus psalmis, Martinus hymnis caelestibus honoratur. illi post triumphos suos in tartara saeua trudentur: Martinus Abrahae sinu laetus excipitur, Martinus pauper et modicus caelum diues ingreditur. illinc nos, ut spero, custodiens me haec scribentem respi
Abbreviated transcription (Latin):
isapiam semꝑ egypti monachos pdicabo
laudabo anachoretas. mirabor heremi¬
tas. martinũ semꝑ expetã. ñ ego illi
audeo monachoꝵ. certe ñ episcopoꝵ
quẽpiam cõparare.

Expanded text:
sapiam, Aegypti monachos praedicabo, laudabo anachoretas, mirabor eremitas: Martinum semper excipiam: non illi ego audeo monachorum, certe non episcoporum quempiam conparare.
Abbreviated transcription (Latin):
me fr̃s cȩlũ potiꝰ respicere quã terrã
et suo iã itinere iturus ad dnm̃n spi di.
rigat᷑. hȩc locutꝰ diabolũ inditꝑpru
ad sisterẽ. Quid hic inquit adsas crep¬
entabestia. Nichil in me funeste nen¬
peries: abrahȩ me sinꝰ recipit: Cum has¬
pm reddidit Testatiq nobis sunt qui
ad fuerant. iã ex animi corpore glo
rificati hominis uidisse se głam. Uultꝰ

Expanded text:
me, fratres, caelum potius respicere quam terram, me, fratres, caelum potius respicere quam terram, ut suo iam itinere iturus ad Dominum spiritus dirigatur. haec locutus diabolum uidit prope adsistere. quid hic, inquit, adstas, cruenta bestia? nihil in me, funeste, reperies: Abrahae me sinus recipit. Cum haum reddidit: testatique nobis adfuerunt, jam exanimi corpore, glorificati hominis vidisse se gloriam. Vul
Abbreviated transcription (Latin):
certaui s si adhuc in eodẽ labor e ecus
ceastalituo scare me pereise non neauso
net faliuente caiabor etatesrquoadra
cata sit seni mesuo pꝰ labore ess camen
cimeo ipse cutodies : Surtũ inesfabi¬
lem nec labore uictũ nec mortio in¬
cendus qui in nullã se partẽ ꝓnipe cu¬
amauerit: ne moritimuero nequot¬
uere recusauer. Itaq eid iam alignot
dies ui febriũ teneretur. non tamem
aies opere cessabat: ꝑ nox in orationib
et uigiliis. fatiscentes artꝰ sprrituosen¬
ure cogebat. nobili illo stratu siuo en
uinere ⁊ cilito recubans. Et eũ a dnscipo¬
lns erogaretur ut saltim uilia sebesine¬
ret stramenta supponi non decet inqͥt¬
filũ ap̃ianũ nisi in cinere moro e oce la
Aliud uobis exẽplũ relinquos epse peccaui
Oculis ac mamibus in celũ semꝑintenas
inunctũ ab oratione spm̃ ñ relaxabat.
Et cũ a presbiteris qui tũ ad eũ conflu¬
Serant rogaret᷑ ut corpusculũ lateris
mutatione releuaret: sinite inqͥt sinite

Expanded text:
odem labore pro castris tuis stare me praecipis, non recuso nec fatiscentem causabor aetatem. munia tua amuis optata sit seni remissio post laborem, est tamen timeo, ipse custodies. o uirum ineffabilem, nec labore uictum nec morte uincendum, qui in nullam se partem pronior inclinauerit, nec mori timuerit nec uiuere recusauerit. itaque cum iam per aliquot dies ui febrium teneretur, non tamen ab opere Dei cessabat: pernoctans in orationibus et uigiliis fatiscentes artus spiritui seruire cogebat, nobili illo strato suo in cinere et cilicio recubans. et cum a discipulis rogaretur ut saltim uilia sibi sineret stramenta subponi, non decet, inquit, Christianum nisi in cinere mori: ego si aliud uobis exemplum relinquo, peccaui. oculis tamen ac manibus in caelum semper intentis inuictum ab oratione spiritum non relaxabat. et cum a presbyteris, qui tunc ad eum conuenerant, rogaretur ut corpusculum lateris mutatione releuaret, sinite, inquit, sinite
Abbreviated transcription (Latin):
gr̃a indebatur. Quis istũ ũquã cilitio
tectũ: quis cineribꝰ crederet in uolutũ:
in quadã futurȩ resurrectionis gła
⁊ natura demutatȩ carnis ostensus ẽ.¬
Iam uͦ in obsequiũ funeris credi ñ po.¬
test: quanta hominũ multitudo con¬
uenerit. Tota obiuam corpori ciuitas
ruit: cuncti ex agris atq uicis. mul.¬
tiq ex uicinis etiam urbibꝰ ad fuert̃.
quantꝰ luctꝰ om̃sũ: quanta p̃cipue me¬
rentiũ lamenta monachoꝵ. qui eo
die fere ad duo milia conuenisse di.¬
cunt᷑. Specia lis martini gła. Euiss ex.¬
emplo. in dñi seruitutẽ stiss tantã
fructificauerat. Agebat nimirũ an.¬
te se pastor exuinctꝰ greges suos. sc̃ȩ il¬
lius multitudinis pallidas turbas. ag¬
mina palliata: et aut emeritoꝵ laboꝵ
senes. aut iuratos xp̃i in sacramenta
tirones. Tum uirginũ chorus flecu

Expanded text:
rent: quis istum umquam cilicio tectum, quis in cineribus crederet inuolutum? i in futurae resurrectionis gloria et natura demutatae carnis ostensus esset. in obsequium uero funeris credi non potest quanta hominum multitudo conuenerit: tota obuiam corpori ciuitas ruit, cuncti ex agris adque uicis multique de uicinis etiam urbibus adfuerunt. o quantus luctus omnium, quanta praecipue maerentium lamenta monachorum! qui eo die fere ad duo milia conuenisse dicuntur, specialis Martini gloria: eius exemplo in Domini seruitutem stirpes tantae fruticauerant. agebat nimirum ante se pastor greges suos, sanctae illius multitudinis pallidas turbas, agmina palliata, aut emeritorum laborum senes aut iuratos Christi in sacramenta tirones. tum uirginum chorus, fletu
Abbreviated transcription (Latin):
s adhuc ppło tuo sum necessariꝰ nom
recuso laborẽ. fiat uoluntas cuauhim¬
rũ inter spem amoreq positꝰ Aubos de¬
ut pene quid mallet. quia nec bosde¬
serere. nec a xp̃o uolebat diutiꝰ separa.¬
riꝰ Nichil tamen in uoto suo ponens.
aut uoluntat relinquens. totũ se dñi
arbitrio potestatiq cõmittens: non ne¬

Expanded text:
um necessarius, non recuso laborem: fiat uoluntas tna.nimirum inter spem maeroremque positus dubitauit paene quid mallet, quia nec hos deserere nec a Christo uolebat diutius separari. nihil tamen in uoto suo ponens ant uoluntati relinquens, totum se Domini arbitrio potestatique committens, sic
Abbreviated transcription (Latin):
ad merita illius ⁊ uirtutẽ referris.
quod circũ septꝰ ignibus ñ perisset
Agnosce enĩ miserꝰ. agnosce qđ nescis.
om̃s fere scõs magis insignes pericula
soꝵ fuisse uirtutibꝰ. Uideo qundem
pceru fide potentẽ perai ostme ii¬
curuimare pedibus suꝑdoressu uestigio¬
scabilm iqios cor pores isisie pesticio

Expanded text:
ad merita illius et uirtutem referres, ad merita illius et uirtutem referres, quod circumsaeptus ignibus non perisset. agnosce enim, miser, agnosce quod nescis, omnes fere sanctos magis insignes periculorum suorum fuisse uirtutibus. uideo quidem Petrum fide potentem rerum obstante natura mare pedibus supergressum et instabiles aquas corporeo pressisse uestigio.