comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
scimꝰ. Qd̾ enim sicuti ẽ cogitare ñ
possumꝰ utiq nescimus: s quicqͥd co¬
gitanti occurrit abicimꝰ. respiuimus.
mus. q̃muis illud ñdum quale sit
nouerimus. Est gͦ in nobis quedam
ut ita dicam docta ignorancia: s do¬
cta spũ di qui aduuuiat infirmitatẽ
nr̃am. NIam cũ dirisset apłs si enĩ

Expanded text:
scimus. quod enim, sicuti est, cogitare non scimus. quod enim, sicuti est, cogitare non possumus, utique nescimus, sed, quicquid cogitanti occurrerit, abicimus, respuimus, mus. quamuis illud nondum. quale sit. nouerimus. Est ergo in nobis quaedam, ut ita dicam, docta ignorantia sed docta spiritu dei, qui adiuuat infirmitatem nostram. nam cum dixisset apostolus:
Abbreviated transcription (Latin):
quã oramus acciderit: patienter fe¬
rendo. ⁊ in om̃ib gr̃as agendo. hoc
potius oportuisse qd̾ dei. ñ qd̾ nr̃a
uoluntas habuit. minime dubita¬
re debemꝰ. Nam ⁊ huiusmocdi erem¬
plum p̃buit nobis ille mediator. Qx
cũ dirisset. pater si ficri potest tnͣse¬
seat a me calix iste. humanam inse
uoluntatem ex hominis susceptione
tͣnsformans: continuo subiecit. Ue¬
rum ñ qd̾̃ ego uolo. s qd̾ tu us pater.
Uñ merito ꝑ uniꝰ obedienciam uisti
constituunt᷑ multi. Quisqͥs aũ unã
illam petit adño. ⁊ hanc requirit. cer¬
tus ac securus petit: nec timet ne
forte obsit cum acceperit: sine qua ni¬
chil ꝓdest quicqͥd aliud sicut oportet
acceperit. Ipsa ẽ una uera ⁊ sola be¬
ata uita. ut contemplem᷑ dñi delecta¬
tionem in et̾num. ĩ mortales atq im¬
q̃m ipsa ẽ pax que p̃cellit omnẽ in¬
tellectum. etiam ipsam in oratione
poscendo. qͥd oremus sicut oportet ne¬

Expanded text:
quod oramus, acciderit, patienter fequod oramus, acciderit, patienter ferendo et in omnibus gratias agendo hoc potius oportuisse, quod dei non quod nostra uoluntas habuit, minime dubitare debemus. nam et huius modi exemplum praebuit nobis ille mediator, qui cum dixisset: Pater, si fieri potest, transeat a me calix iste, humanam in se uoluntatem ex hominis susceptione transformans continuo subiecit: Verum non quod ego uolo, sed quod tu uis, pater. unde merito per unius oboedientiam iusti constituuntur multi. Quisquis autem unam illam petit a domino et hanc requirit, certus ac securus petit nec timet, ne forte obsit, cum acceperit, sine qua nihil prodest, quicquid aliud, sicut oportet, acceperit. ipsa est enim una uera et sola beata uita, ut contemplemur domini delectationem in aeternum inmortales atque inquoniam ipsa est pax, quae praecellit omnem intellectum, etiam ipsam in oratione poscendo, quid oremus, sicut oportet, ne
Abbreviated transcription (Latin):
lerit. non id̾o nos abeo negligi exi¬
stimemꝰ. s potus pia patiencia ma¬
loꝵ bona sꝑemus ampliora. Sice
negauit ꝓpicius. Nam legimus is¬
rahelitȩ quid ⁊ quomͦ rogauerint.
⁊ acceperint: s erpleta concupiscen¬
cia impatiencia ẽ gͣuiter castiga¬
ta. Dedit ⁊ regem p̾etentib scd̃m
coreoꝵ sicut scͥptum ẽ. ñ scd̾m cor
suum. Bedit etiam qd̾ diabolus po¬
stulauit: ut ꝓbandus euis famulꝰ
temptaret᷑. Ex audiuit rogantes.
⁊ ĩmundos sp̃s: ut in multos sues
legio demonũ mitteret᷑. Hec scͥpta
sunt. ne forte sequisqͣm magnipen¬
dat. si fuerit erauditus. cũ aliquid
impatient̃ petit. qd̾ ñ impetrare
plus ꝓsit: aut se abiciat. ⁊ de diuina
erga se miseratione desꝑet. si ñerau¬
ditur: cũ forte aliquid petit. qd̾ acci¬
piendo affligat᷑ atrociuᷤ. uł ea pros¬
peritate corruptꝰ penitꝰ euertatur.
Intalib gͦ quid oremꝰ sicut oportet
nescimips. Unde si aliquid contra

Expanded text:
lerit, non ideo nos ab eo neglegi exilerit, non ideo nos ab eo neglegi existimemus, sed potius pia patientia malorum bona speremus ampliora. sic enegauit propitius. nam legimus, Israhelitae quid et quo modo rogauerint et acceperint, sed expleta concupiscentia inpatientia est grauiter castigata. dedit et regem petentibus secundum cor eorum, sicut scriptum est, non secundum cor suum. dedit etiam, quod diabolus postulauit, ut probandus eius famulus temptaretur. exaudiuit rogantes et inmundos spiritus, ut in multos sues legio daemonum mitteretur. haec scripta sunt, ne forte se quisquam magni pendat, si fuerit exauditus, cum aliquid inpatienter petit, quod non impetrare plus prosit, aut se abiciat et de diuina erga se miseratione desperet, si non exaudiatur, cum forte aliquid petit, quo accipiendo affligatur atrocius uel a prosperitate corruptus penitus euertatur. in talibus ergo quid oremus, sicut oportet, nescimus. unde si aliquid, contra
Abbreviated transcription (Latin):
periorq seruatur. uł ad quecumq flagel¬
landa ⁊ abolenda peccata: Tam̃ nos ne¬
scientes qͥd ista ꝓsint: ab om̃i optamus
tͥbulatione liberari. Abhac ignorancia
nec se ipsum apłs ostendit alienũ: nisi
forte quid oraret sicut oportet sciebat. qͣn¬
do magnitudine reuelationũ ne extol¬
leret᷑. datus ẽ illi stimulus carnis. angłs
t̃ dñm rogauit. ut eum auferret ab eo:
utiq sicut oportet nesciens quid oraret.
Deniq d̾i responsum cur ñ fieret qd̾ iurtan¬
tuꝰ orabat. ⁊ quare fieri ñ expediret audi¬
uit. Sufficit tͥ gr̃a mea. nam uirtus in
infirmitate ꝑficitur. In his gͦ cribula¬
tionib q̃ possunt ⁊ ꝓdesse ⁊ nocere.
qͥd oremnꝰ sicut oportet nescimꝰ: ⁊ tam̃
qr dura. qr molesta. qr cont̃ sensum
nr̃e infirmitatis sunt. uniũsali hu¬
mana uoluntate. ut a nobiᷤs hec au¬
ferant᷑ oramꝰ. S hoc deuotionis de¬
bemus dño dõ nr̃o. ut si ea ñ abstu¬

Expanded text:
beriorque seruatur, uel ad quaecumque flagelberiorque seruatur, uel ad quaecumque flagellanda et abolenda peccata, tamen nos nescientes, quid ista prosint, ab omni optamus tribulatione liberari. ab hac ignorantia nec se ipsum apostolus ostendit alienum, nisi forte, quid oraret, sicut oporteret, sciebat, quando, magnitudine reuelationum ne extolleretur, datus est illi stimulus carnis, angelus od ter dominum rogauit, ut eum auferret ab eo, utique sicut oportet nesciens quid oraret. denique dei responsum, cur non fieret, quod uir tantus orabat, et quare fieri non expediret, audiuit: Sufficit tibi gratia mea; nam uirtus in infirmitate perficitur. In his ergo tribulationibus, quae possunt et prodessquid oremus, sicut oportet, nescimus et tamen, quia dura, quia molesta, quia contra sensum nostrae infirmitatis sunt, uniuersali humana uoluntate, ut a nobis haec auferantur, oramus. sed hoc deuotionis debemus domino deo nostro, ut, si ea non abstu
Abbreviated transcription (Latin):
Iiud sit beatum e̾e. a multis multa st̃
disputata. S noᷤ ad multos.⁊ ad mul¬
ta ut quidimiss Brruit̃ in scͥptura
eum contemplandũ. ⁊ cum eo sine fine
uiuendum ꝑuenire possimꝰ. fins p̃cepti
ẽ. caritas decorde puro. ⁊ consciencia bona.
⁊ fide ñ ficta. In eisdem tͥb ꝓconscienciabo¬
na spes posita ẽ. fides gͦ ⁊ spes. ⁊ caritas. ad
dm ꝑducunt orantem: hoc ẽ credentẽ. spe¬
rantem. desid̾antem: ⁊ que appetat a dño
fortasse qd̾ queras cur apłs dixerit. quid
enim oremꝰ. sicut oportet nescimus: neq e¬
nĩ ullomͦ credendum ẽ. uel ipsũ. uł qui¬
b ista dicebat. dñicam nesscisse orationẽ.
Cur gͦ putamꝰ hoc eum dirisse. qd̃ nec teme¬
re potuit. nec mendacit dicere. nͥ qr mole¬
stiȩ. tͥbulationẽs q temporales plerumq
ꝓsunt uel ad sanandũ tumorem suꝑbie.
uł ad ꝓbandam exercendamq patienciã:
cui ꝓbate ⁊ erercitate clarior merces su¬

Expanded text:
quid sit beatum esse, a multis multa sunt quid sit beatum esse, a multis multa sunt disputata; sed nos ad multos et ad multa ut quid imus? breuiter in scriptura eum contemplandum et cum eo sine fine uiuendum peruenire possimus, finis praecepti est caritas de corde puro et conscientia bona et fide non ficta. in eisdem tribus pro conscientia bona spes posita est. fides ergo et spes et caritas ad deum perducunt orantem, hoc est credentem, sperantem, desideranfortasse, quod quaeras, cur apostolus dixerit: Quid enim oremus, sicut oportet, nescimus. neque enim ullo modo credendum est uel ipsum uel quibus ista dicebat dominicam nescisse orationem. cur ergo putamus hoc eum dixisse, quod nec temere potuit nec mendaciter dicere, nisi quia molestiae tribulationesque temporales plerumque prosunt uel ad sanandum tumorem superbiae uel ad probandam exercendamue patientiam, cui probatae et exercitatae clarior merces u
Abbreviated transcription (Latin):
unt: ñ utiq desunt qͦs desideriuo
scm̃ orare compellat. Ita fit ut sp̃s sẽs
qui ubiq om̃ib adẽ aliqͣ̃ntulum ces¬
sare agemitib ñ sinatur. qd̃ ẽ extre¬
mȩ miseriȩ. cũ ꝓ quib cumq oratio¬
nib cogitur gemere: nisi gemitib in¬
enarrabilib int̃pellare sic intelliga¬
tur ut dixi: idẽ qr gemitib sc̃oꝵ de¬
siderioꝵ int̾pellare scõs facit quib
affectum pium gr̃ȩ spiritalis infun-¬
dit. S cum similes locutionũ modoᷤᷤ
qͣndo ꝑefficientem significat᷑ id qd̾̃ es¬
ficitur. sicut frigus pigrum dicimꝰ.
qr pigro ᷤ facit. ⁊ diem tristem uel le¬
tum. qui tͥstes uelletos facit. etiam
de scͥpturis scĩs cõmemorauerim. ubi
d̾s dicit ad abraham. nunc cognoui.
qd̾ nichil ẽ aliud. qͣm nunc ut cogno¬
sceres fec: ñ enim tunc d̾s dicendus ẽ
cognouisse. qd añquam fieret ñ qͣm
potuit ignorare. Beata uita¬
querenda ẽ: hec adomino d̾o petenda.

Expanded text:
unt, non utique desunt quos desiderium unt, non utique desunt quos desiderium sanctum orare compellat; ita fit ut Spiritus sanctus, qui ubique omnibus adest, aliquantulum cessare a gemitibus non sinatur, quod est extremae miseriae, cum pro quibuscumque orantibus cogitur gemere: nisi gemitibus inenarrabilibus interpellare sic intelligatur, ut dixi, id est, quia gemitibus sanctorum desideriorum interpellare sanctos facit, quibus affectum pium gratiae spiritualis infundit. Sed cum similes locutionum modos, quando per efficientem significatur id quod efficitur; sicut frigus pigrum dicimus, quia pigros facit; et diem tristem vel laetum, quia tristes vel laetos facit; etiam de Scripturis sanctis commemoraverim, ubi Deus dicit ad Abraham, Nunc cognovi ; quod nihil est aliud quam, Nunc ut cognosceres feci: non enim tunc Deus dicendus est cognovisse, quod antequam fieret nunquam potuit ignorare: ququaerenda est, haec a domino deo petenda.
Abbreviated transcription (Latin):
sa ẽ cota d̾i p̃scienciaꝰ Cunc cognouit qñ
dyat nunc cognoui: S qͥd ẽ nunc cogno¬
nes sicut lib̾s diuinis erudituis cog¬
ñ eum faceres miserumi. Quid enim
ẽ aliud semꝑ gemens. qͣm semꝑ mi¬
serꝰ Idõ nos gemimus. qr miseri su
dictus ẽ genere. facit nos clamare.
ꝓpt̃ qd̾ dictus ẽ clamans. fãcit noᷤ ag¬
noscere dm: ꝓpt̾ qd̾ dictum ẽ. immõ
cogniti a d̾o. fãcit abraham d̾s cogno¬
scentem: ꝓpt̃ qd̃ ei dixit. Nunc mͦ cog¬
noui. amante responderam scdm
ctum ⁊ ipse sp̃s int̾pellat gemitib
inenarrabilib: necredamꝰ sp̃m sc̃m
nonquam esse sine gemitib posse:
qm̃ nullus dies. nulla hora. nullum
mom̃tum temporis inuenit᷑ quo ñ
ascĩs orationes do uͥcumq fundan¬
t᷑. ab aliis hic. ab aliis alibi.cũ tam̃
ab orationib scõꝵ nullũ sit tempiss
ĩmune: quandoquidẽ dieb ⁊ nocti¬
b cum alii cibo accepto reficiunt᷑.
alii qd libet aliud agunt. alii dormi¬

Expanded text:
nc cognovi? Sed quid est, Nunc cognovi? Id est, Nunc cognones sicut Libris divinis eruditus agum sanctum, non eum faceres miserum. Quid enim est aliud, semper gemens, quam semper miser? Ideo nos gemimus, quia miseri sumdictus est gemens. Facit nos clamare propter quod dictus est clamans. Facit nos cognoscere Deum, propter quod dictum est, Imo cogniti a Deo. Facit Abraham Deus cognoscentem, propter quod ei dixit, Nunc cognovi. ctum, Et ipse Spiritus interpellat gemitibus inenarrabilibus : ne credamus Spiritum sanctum nunquam esse sine gemitibus posse, quoniam nullus dies, nulla hora, nullum momentum temporis invenitur, quo non a sanctis orationes Deo ubicumque fundantur, ab aliis hic, ab aliis alibi. Cum tamen ab orationibus sanctorum nullum sit tempus immune, quandoquidem diebus et noctibus, cum alii cibo ac potu reficiuntur, alii quodlibet aliud agunt, alii dormi
Abbreviated transcription (Latin):
rendũ sit noui. Non recedat egrotus
amanib medici. ñ det consiliũ medi¬
co. Ita sunt om̃ia ista temporalia. Tri¬
bulationes st̃. si b̾n colis dñm noueriᷤᷤ
qr nouit qͥd cui expediat. Psꝑitates sc̃.
magis caue ne ipse corrumpant ani

Expanded text:
rendum sit novi. Non recedat aegrotus rendum sit novi. Non recedat aegrotus a manibus medici, non det consilium medico. Ita sunt ista omnia temporalia. Tribulationes sunt; si bene colis Deum, noveris quia novit quid cuique expediat: prosperitates sunt; magis cave ne ip
Abbreviated transcription (Latin):
querenteᷤ. aꝑiturq pulsantib. Nec
uoluit intelligere etiam hoc ce̾ diui¬
ni muneris ut oremꝰ. hoc ẽ petamiis.
queramus. atq pulsemꝰ. Accipimus
enim sp̃m adoptionis filioꝵ. in quo
clamamꝰ abba pater. Inhis qͦ cem¬
mͣ in dño. ut ñ petatis aliqͥd qͣs firũ.
s qd̾ uobis d̾s expedire scit. Qd enĩ
uobis erpediat om̃ino ñ scitis. Ali
enĩ estis. Nolite medico dictare. q̃
uobis medicam̃ta uelit apponerẽ.
Si doctor gentiũ paulus apls dicit.
qͥd enim oremꝰ. sicut oportet nescimꝰ:
qͣntomagis nos: Uui tam̃ cum sib
uid̾e̾tur etiam ipse prudent̃ orare.
ut abeo auferretur stimulus carniᷤ
angłs sathane. qui eum colaphuauit.
ne in magnitudine reuelationum ex¬
factum est qd̾ uolebatꝰ Non. Ut fieret
qd̾ expediebat. Quidgͦ audiuit a dños
Ter inquit dñm rogaui ut auferret eũ
a me. ⁊dirit mͥ. Sufficit tͥ gr̃a mea. Nã
iurtꝰ in infirmitate ꝑficit᷑. Ego medi

Expanded text:
quaerentes, aperiturque pulsantibus: nec quaerentes, aperiturque pulsantibus: nec volunt intelligere etiam hoc divini muneris esse, ut oremus, hoc est, petamus, quaeramus, atque pulsemus. Accepimus enim Spiritum adoptionis filiorum, in quo clamamus, Abba, Pater. Quod mur in Domino, ut non petatis aliquid quasi fixum, sed quod vobis Deus expedire scit. Quid enim vobis expediat, omnino nescitis. Aliqgri enim estis, nolite medico dictare quae vobis medicamenta velit apponere. Si doctor gentium Paulus apostolus dicit, Quid enim oremus sicut oportet, nescimus ; quanto magis nos? Qui tamen cum sibi videretur ipse prudenter orare, ut ab eo auferretur stimulus carnis, angelus satanae qui eum colaphizabat, ne in magnitudine revelationum exfactum est quod volebat? Non; ut fieret quod expediebat. Quid ergo audivit a Domino? Ter, inquit, rogavi Dominum, ut auferret eum a me; et dixit mihi, Sufficit tibi gratia mea: nam virtus in infirmitate perficitur . Ego medic
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃c int̃pellat ꝓ nobis gemitibus
inenarrabilib. Qͥd est ipse spc̃
int̃pellat: nisi int̃pellare facit.
gemitib inenarrabilib s uera¬
de qͦ aliolocodicit. ¶Sisit d̾s sp̃m
filii sui incorda nr̃a clamantem
abba pater. Et hic qͥdẽ clamantẽ.
nis clamare facientẽ: tropoillo
qͦ dicimꝰ letũ diem. qr letos facit
Q̾ alib manifestat ubi dicit. Non
enĩ accepistiᷤ sp̃m seruitutiᷤ it̃uor
intimore. s accepistis sp̃m adoptionis
filioꝵ in quo clamamus abba pater.
Ibi dixit clamantẽ. hic uͦ in quo clama¬
mus: aperiens iudelicet quomͦ dixe¬
rit clamantem. idẽsicuti iam exposus
clamare facientẽ. Ub intelligimꝰ ⁊
hoc ipsum ee̾ donum di. ut ueraci cor¬
de ⁊ spiritaliter clamemꝰ adm. At¬
tendant gͦ quomͦ fallunt᷑ qͥputant ẽe
a nobis. ñ dari nobis ut petamus. que¬
ramus. pulsemꝰ:⁊ hoc esse dicunt. qd̾
gr̃a p̃ceditur merito nr̃o: ut sequatur
illa cum accipimꝰ petentes.⁊ inuenimꝰ

Expanded text:
s, interpellat pro nobis gemitibus inenarrabilibus . » Quid est « ipse Spiritus interpellat, » nisi interpellare facit gemitibus inenarrabilibus, sede quo in alio loco dicit, Misit Deus Spiritum Filii sui in corda nostra clamantem: Abba, Pater . Et hic quid est clamantem, nisi clamare facientem? tropo illo quo dicimus laetum diem, qui laetos facit. Quod alibi manifestat, ubi dicit, Non enim accepistis spiritum servitutis iterum in timore: sed accepistis spiritum adoptionis filiorum, in quo clamamus: Abba, Pater . Ibi dixit clamantem, hic vero in quo clamamus: aperiens videlicet quomodo dixerit clamantem, id est, sicut jam exposui, clamare facientem. Ubi intelligimus, et hoc ipsum esse donum Dei, ut veraci corde et spiritualiter clamemus ad Deum. Attendant ergo quomodo falluntur, qui putant esse a nobis, non dari nobis, ut petamus, quaeramus, pulsemus: et hoc esse dicunt, quod gratia praeceditur merito nostro, ut sequatur illa, cum accipimus petentes, et invenimus
Abbreviated transcription (Latin):
tis lingue soluat inspectio. Quiẽ¬
ni psalmi derteram patͥs int̾pellat pronobis.¬
rxi .u. Alia m̃bra recipit alia flagellat. alia
mundat. alia consolat᷑. alia creat.
alia uocat. alia reuocat: alia corri¬
git. alia redintegrat. Certe recte
admonet m̃bra suar ut sursum cor
habeant. Audiant gͦ ⁊ faciant: le¬
uent ad illũ: qm̃ male ẽ in t̾ra. Ibi
enim ñ putrescit cor. si leuet᷑ ad dm̃.
f rumñtum si haberes in inferiorib
ne putresceret leuasses ad suꝑiora.
Frum̃to tuo mutare queris locũ: ⁊ cor
ꝑmittis in t̾ra putrescere: frum̃tum
leuares in suꝑiora: cor leua in celum.
Et uñ inqͥs possum⁊ Iter tuum ad dm.
uoluntas tua ẽ. Amando accedis. ne¬
gligendo dicedis. Stans int̾ra. incelo
es. si diligas dm̃. Non enĩ sic leuat᷑ cor
quomͦ leuat᷑ corpus. Corpus ut leuet᷑:
locũ mutat. Cor ut leuet᷑: uoluntatẽ

Expanded text:
tis linguae soluat inspectio. CCLXtis linguae soluat inspectio. CCLXtrum ad dexteram Patris interpellat pro nobis : alia membra recipit, alia flagellat, alia mundat, alia consolatur, alia creat, alia vocat, alia revocat, alia corrigit, alia redintegrat. admonet membra sua ut sursum cor habeant. Audiant ergo, et faciant; levent ad illum quod male est in terra. Ibi enim non putrescit cor, si levetur ad Deum. Frumentum si haberes in inferioribus, ne putresceret, levares ad superiora. Frumento mutares locum, et cor permittis in terra putrescere? Frumentum levares in superiora; cor leva in coelum. Et unde, inquis, possvoluntas tua est: amando ascendis, negligendo descendis; stans in terra in coelo es si diligis Deum. Non enim sic levatur cor quomodo corpus: quia corpus ut levetur, locum mutat: cor autem ut levetur voluntatem
Abbreviated transcription (Latin):
mus fr̃s in uobis. Oubium ẽ enĩ utrũ
o fr̃s. an hos fr̃s. Neutruo aũ hoꝵ
ẽ contͣfidem. S greca lingua hoᷤ ca¬
sus pares ñ habet. Et ideo illa inspe
consolationem habuimꝰ frẽs in uob̾:
minꝰ seruitum eet ũbis. s minuss de
sentencia dubitaret᷑: aut certe adde¬
retur nr̃i. Nemo enĩ fere ambigẽt
uocatiuum casũ ẽe cũ audiret ꝓp¬
terea consolati sumꝰ frõs nr̃i in uo¬
bis. S iã hoc ꝑiculosiꝰ ꝑmittitur.
Ita factum ẽ inulla ad corinthios
cũ ait apłs. cotidie morior ꝑ ur̃am¬
A it enuim quidã int̃pres. Cotidie mo¬
rior ꝑ uram uiro głam. Qa ingre¬
co uor urantis manifesta ẽ. sine
abiguo sono. Rarissime gͥ ⁊ diffi ser ser¬
cillime inueniri potest abiguitas mone
in ꝓpriis ũbis. qͣntum ad libroꝰ di de ũbis¬
uinaꝵ scͥpturaꝵ spectat: quã non apłi¬
aut circũstancia ipsa sermoniᷤ qua
cognoscit᷑ scͥptoꝵ intentio. aut in¬
t̃pretum collatio: aut p̃cedentiꝰ lun¬

Expanded text:
mus fratres in uobis. dubium enim, utrum "o fratres" an "hos fratres". neutrum autem horum eat contra fidem; sed graeca lingua hos casus pares non habet et ideo illa inspecconsolationem habuimus fratres, in uobis", minus seruitum esset uerbis, sed minus de sententia dubitaretur, aut certe adderetur: "nostri". nemo enim fere ambigeret uocatiuum casum esse, cum audiret: propterea consolati sumus, fratres nostri, in uobis; sed iam hoc periculosius permittitur. ita factum est in illa ad Corinthios, cum ait apostolus: cotidie morior perait enim quidam interpres: cotidie morior per uestram iuro gloriam, quia in graeco uox iurantis manifesta est sine ambiguo sono. rarissime igitur et difficillime inueniri potest ambiguitas in propriis uerbis, quantum ad libros diuinarum scripturarum spectat, quam non aut circumstantia ipsa sermonis, qua cognoscitur scriptorum intentio, aut interpretum collatio aut praeceden
Abbreviated transcription (Latin):
nisi acceperit sp̃m sapiencie ⁊ intel¬
lectus. consilii. ⁊ fortitudinis. sciencie
⁊ pietatis. ⁊ timoris dei: nec habet qͥs¬
quã uirtutẽ ueram. caritatẽ sincerã.
continenciam religiosam. nisi ꝑ sp̃m
uirtutis. ⁊ caritatis. ⁊ continencie: ita
sine spu fidei non ẽ recte quispiam cre
om̃ia hec oꝑatur unus atq idem sp̃s.¬
inhabitans. Nam ñdum in habitans
Nadiuuat ut sint fideles: in habitans¬
exser adiuuat iam fidelez. Ouid enim ore

Expanded text:
nisi acceperit spiritum sapientiae et intelnisi acceperit spiritum sapientiae et intellectus, consilii et fortitudinis, scientiae et pietatis et timoris dei, nec habet quisquam nirtutem ueram, caritatem sinceram, continentiam religiosam nisi per spiritum uirtutis et caritatis et continentiae. ita sine spiritu fidei non est recte quispiam credoperatur unus atque idem spinhabitans; nam nondum inhabitans adiuuat. ut sint fideles, inhabitans adiuuat iam fideles. Quod est e
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃m sc̃m quo nr̃a infirmita sᷤ adiuua¬
tur: satis ipse demonstrat apl̃s. Inde
enim cepit. Sp̃c inquit aduuiat in¬
firmitatem nr̃am. Deinde ista sub¬
iunxit. Qd enim oremꝰ sicut oportet
nescimꝰ. ⁊ cetera. De hoc quippe sp̃u
aꝑtius alidi dicit. Non enĩ accepi¬
stis sp̃m seruitutis iteruo intimo¬
re. s accepistis sp̃m adoptionis fili¬
oꝵ in qͦ clamamus abba pater. Ec̃¬
ce hic ñ dixit qd̃ ipse sp̃c clamet o¬
rando: s in qͦ clamamus inqͥt abba
pater. Alio tamen locoait. Qm filii
estis. misit d̾s sp̃m filii sui in corda
ur̃a clamantem abba pater. Non
hic ait in qͦclamamꝰ: s ipsum sp̃m
clamantẽ dicere maluit. qͦ efficitur
ut clamemꝰ: sicut sunt illa. ipse sp̃cse
int̃pellat gemitib menarrabilib.¬
⁊ sp̃c patͥs ur̃i qui loquit᷑ in uobis.
Sicut gͦ nemo recte sapit. recte intel pri¬
ligit recto consilio ac fortitudine
p̃ualet. nemo scienter pus ẽ. uel pie
sciens. nemotimore casto dm̃timet.

Expanded text:
m, quo nostra infirmitas adiuuatur, satis ipse demonstrat apostolus. inde enim coepit: Spiritus, inquit. adiuuat infi rmitatem nostram; deinde ista subiunxit: Quid enim oremus, sicut oportet, nescimus, et cetera. de hoc quippe spiritu apertius alibi dicit: Non enim accepistis spiritum seruitutis iterum in timore. sed accepistis spiritum adoptionis filiorum, in quo clamamus: \'Abba pater\'. ecce hic non dixit, quod ipse spiritus clamet orando, sed \'in quo clamamus\', inquit, \'abba pater\'. alio tamen loco ait: Quoniam filii estis, misit deus spiritum filii sui in corda uestra clamantem: \'Abba pater\'. non hic ait in quo clamamus. sed ipsum spiritum clamantem dicere maluit, quo efficitur, ut clamemus, sicut sunt illa: Ipse spiritus interpellat gemitibus inenarrabilibstri -est, qui loquitur in uobis. Sicut ergo nemo recte sapit, recte intellegit, recte consilio ac fortitudine praeualet, nemo scienter pius est uel pie sciens, nemo timore casto deum timet,
Abbreviated transcription (Latin):
cauit: qm ⁊ om̃s iam p̃scit. ac p̃destinatꝰ
sunt ⁊ multiiam uocati atq iustificati.
¶̃ d̾aũ posuit in fine. illos ⁊ głificauit:
siqͥuidẽ illa gła ẽ hic intelligenda de qͣ
idem dicit. cum xp̃c apparuerit uita
ur̃a. tunc ⁊ uos apparebitis cũ ipso in

Expanded text:
am et omnes jam praesciti ac praedestinati sunt, et multi jam vocati atque justificati. Quod autem posuit in fine, illos et glorificavit, siquidem illa gloria est hic intelligenda, de qua idem dicit: « Cum Christus apparuerit vita vestra, tunc et vos apparebitis cum illo in
Abbreviated transcription (Latin):
ad conspectum eiui. uam tenentes q̃
eis factus ẽ ap̃s. Et qr in ipso quoq
ambilantes ñ sunt sine peccatiꝰ. q
de huius uice infirmitate subrepunt:
dedit elemosinaꝵ remedia salutaria
quib eoꝵ aduiuaretur datio ubreos
dicere docuit. dimitte nobis debita
nr̃a sicut ⁊ nos dimictimus debitoribus
nr̃is. Hoc agit eccłia sꝑe beata in hac

Expanded text:
ad conspectum ejus, viam tenentes, quod ad conspectum ejus, viam tenentes, quod eis factus est Christus. Et quia in ipso quoque ambulantes non sunt sine peccatide hujus vitae infirmitate subrepunt, dedit eleemosynarum remedia salutaria, quibus eorum adjuvaretur oratio, ubi eos dicere docuit: Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris . Hoc agit Ecclesia spe beata in hac
Abbreviated transcription (Latin):
hendenda conditio e̾ Ienit enim de
ira di uista. de qua scͥptura loquens. ser lid¬
homoinquit natus ex muliere. bre i. de¬
ut hominis. idẽ ꝑturbatio concita mo¬
t anims. s tnquilla iust supplicis paruis
consticutio. Inhac ira sua d̾s si con louioꝰ.¬
tiuens sicut scͥptum ẽ miserationes
suas: preter alia solacia miseroruo
q̃ generi humano prebere non cessat.
in plenitudine temporis qͦ ipse scie¬
bat hoc ẽe faciendum. misit ds filiũ
suum unigenitum ꝑ quẽ creauit uni¬
uersa: ut manens d̾s fieret homo. ut
peccatoꝵ ⁊ originaliᷤsᷤ indelicet qd̾ ge¬
neratio trahit. cont᷑ quam regenera¬
cio ẽ instituta. ⁊ ceteroꝵ q̃male agen¬
do contͣcta sunt. lib̾arent᷑ a dampna¬
cione ꝑpetua. ⁊ uiuerent in fide⁊ spe.
⁊caritate. ꝑegrinantes in hoc scło.
atq in euus temptationib labouiosiᷤ
⁊ ꝑiculosis. consolationib aũdi.
corporalib ⁊ spiritalib ambularent

Expanded text:
ehendenda conditio. Venit enim de ehendenda conditio. Venit enim de ira Dei justa, de qua Scriptura loquens, Homo, inquit, natus ex muliere, brevis ut hominis, id est perturbatio concitati animi, sed tranquilla justi supplicii constitutio. In hac ira sua Deus non continens, sicut scriptum est, miserationes suas , praeter alia solatia miserorum quae generi humano praebere non cessat, in plenitudine temporis, quo ipse sciebat hoc esse faciendum, misit Filium suum unigenitum , per quem creavit universa, ut manens Deus fieret homo, et peccatorum, et originalis videlicet quod generatio trahit, contra quam maxime regeneratio est instituta, et caeterorum quae male agendo contracta sunt, liberarentur a damnatione perpetua, et viverent in fide et spe et charitate, peregrinantes in hoc saeculo, atque in ejus tentationibus laboriosis et periculosis, consolationibus autem Dei et corporalibus et spiritualibus ambularent
Abbreviated transcription (Latin):
aũ que uidetur. non ẽ spes. Eld̾enĩ
uidet quis. quid sꝑat: Si aũ qd̾ nõ
uidemus sꝑamꝰ. ꝑ patienciam eipe¬
ctamus. In malis aũ que quisq pa¬
titur ñ in bonis quib fruitur. opus
ẽ patiencia. Hanc itaq uitam de qͣ
scͥptum ẽ. nũ quid ñ temptatio ẽuita
humana suꝑ t̾ram. in qua cotidie cla¬
mamꝰ ad dm̃. libera nos amalo. cogi¬
tur homo colerare etiam remissiꝰ pec¬
catis: qmuis ut in eam ueniret mise¬
riam pͥmũ fuerit causa peccatũ. pͥro¬
Iductior enim ẽ pena. quã culpa: ne
parua putaret᷑ culpa. si cum illa fi¬
niretur⁊ culpa. pena. ⁊ e phoc uel
ad demonstrationẽ debitȩ miserie.
uł adem̃dationem labilis uitȩ. uel ad
erercitationẽ necessariȩ patienciȩ tẽ¬
poralit̃ hominem detinet pena. etiã
quẽ iam ad dampnationẽ sempit̃na.
reum ũ retinet culpa. Hec ẽ istoꝵ di¬
erum qͦs in bac mortalitate agimus
malos. qͣmuis incis diligamis uidere
dies bonos: flenda quidem. s non rep̃¬

Expanded text:
idetur, non est spes: quod enim videt quis, quid sperat? Si autem quod non videmus speramus, per patientiam exspectamus . In malis autem quae quisque patitur, non in bonis quibus fruitur, opus est patientia. Hanc itaque vitam de qua scriptum est, Numquid non tentatio est vita humana super terram ? in qua quotidie clamamus ad Dominum, Libera nos a malo , cogitur homo tolerare etiam remissis peccatis: quamvis ut in eam veniret miseriam, primum fuerit causa peccatum. Productior est enim poena quam culpa; ne parva putaretur culpa, si cum illa finiretur et poena. Ac per hoc vel ad demonstrationem debitae miseriae, vel ad emendationem labilis vitae, vel ad exercitationem necessariae patientiae, temporaliter hominem detinet poena et quem jam ad damnationem sempiternam reum non detinet culpa. Haec est istorum dierum, quos in hac mortalitate agimus malos, quamvis in ea diligamus videre dies bonos, flenda quidem, sed non repr
Abbreviated transcription (Latin):
tes creditis. quem cũ uideritis exul¬
tabitis ingaudio in enarrabili. ⁊ ho¬
norato. ꝑcipientes mercedem fides
tempus ẽ fidei. salus aũ animaꝵ
merces ẽ fide: quis dubitet in fide
q̃ ꝑdilectionem oꝑatur pagendũ
diem. atq in sine diei recipiendã
ẽẽ mercedem diei ⁊on solũ re
demptionẽ corporis nr̃i de qua
dicit apłs paulus: uerum etiam
salutẽ animaꝵ nr̃aꝵ. de qua dicit
apłs petrus. Utruisq enim rei fe¬
licitas isto tempore. atq in ista feli¬
citate: in spe potius habetur quã
inre tenetur. Uerum hoc interest
ꝗd erterior homo nr̃ idẽ corpis ad huc
corrumpitur: interior aũ idẽ anima
iam renouat᷑ de die indiem. Itaq ⁊
ĩmortalitatem carnis: ⁊ salutẽ ani¬
maꝵ futuram expectamꝰ. qmuiꝰ iã
pignore accepto. salui fact ẽẽ dicam᷑.
Ueminerimus in hoc corruptibil
corpore qd̃ aggrauat animã. uitã nos
miseram uiuere. S qui iam redemp¬
ti ꝑmediatorem sumꝰ ⁊ sp̃m scm̃ pig¬

Expanded text:
tes creditis; quem cum videritis, exsultabitis gaudio inenarrabili et honorato, percipientes mercedem fidei tempus est fidei, salus autem animarum merces est fidei; quis dubitet in fide, quae per dilectionem operatur , peragendum diem, atque in fine dici recipiendam esse mercedem, non solum remptionem corporis nostri, de qua dicit apostolus Paulus ; verum etiam salutem animarum nostrarum, de qua dicit Apostolus Petrus? Utriusque enim rei felicitas isto tempore atque in hac mortalitate in spe potius habetur, quam in re tenetur. Verum hoc interest, quod exterior noster homo, id est corpus, adhuc corrumpitur; interior autem, id est anima, jam renovatur de die in diem . Itaque sicut immortalitatem carnis et salutem animarum futuram exspectamus, quamvis jam pignore accepto salvi feminerimus in hoc corruptibili corpore, quod aggravat animam , vitam nos miseram vivere, sed qui jam redempti per Mediatorem sumus, et Spi
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ꝑficietur qd̾ filii dei ⁊i sp̃u renouati su¬
mus. Unde idem ioħs. dilectissum inqͥt
filii dei sumus: ⁊ nondũ apparuit quid
erimus. Qͥdest hoc sumꝰ. ⁊ erimus nͥ
qr sumus in spe. erimꝰ in res ł iam se¬
quitur. ⁊ dicit. Scimus qr cum apparu¬
erit similes ei erimꝰ. qm̃ uidebinꝰ eum
sicuti ẽ. Nunc gͦ ⁊ similes e e̾e iam cepi¬
mus pͥmicias habentes sp̃c. ⁊ adhue dis¬
similes sumus ꝑ reliquias uetustatis.
Pinde inqͣntum similes. intantũ rege¬
nerante sp̃u filii d inqͣntum aũ dis¬
similes. intantum filii carnis ⁊ scł.¬
donec totum tͥnseat in adoptionem.⁊
ñ sit peccator. ⁊ queras locum eius. ini
inueniant¬

Expanded text:
ficietur quod filii Dei et spiritu renovati sumus. Unde idem Joannes, Dilectissimi, inquit, nunc filii Dei sumus, et nondum apparuit quid erimus. Quid est hoc, sumus et erimus; nisi quia sumus in spe, erimus in re? Nam sequitur, et dicit, Scimus quia cum apparuerit, similes ei erimus, quoniam videbimus eum uti est. nunc ergo et similes ei esse iam coepimus primitias habentes spiritus et adhuc dissimiles sumus per reliquias uetustatis. proinde in quantum similes, in tantum regenerante spiritu filii dei, in quantum autem dissimiles, in tantum filii carnis et sdonec totum transeat in adoptionem et non sit peccator et quaeras locum eius et non inuenia
Abbreviated transcription (Latin):
adhuc conquerit᷑: Nam uoluntat
euis qͥs resistit: Hanc contͣdictio¬
nẽ sibumet ips tanqͣm ab altero
opposuit. uelut ex eoꝵ uoce qͥ uolunt
accipere qd suꝑuis dixerat. gͦ cuiꝰ uult
miseret᷑. ⁊ quem uult obdurat. Talib
itaq cũ apło dicamꝰ. Non enĩ melius
illoinuenire possumꝰ qͥddicamꝰ. Oho
motu quises qͥ respondea s deo: que¬
rimꝰ enĩ meritum obdurationis: ⁊ in¬
uenimus. Merito enĩ peccati uniũsa
massadampnata ẽ. Nec obdurat d̾s
imꝑtiendo maliciam: s ñ imꝑtien¬
domiscdĩam. Quib enĩ ñ imꝑtitur:
nec digni st̃ nec merent᷑.: Ie potiꝰ ut
ñ imꝑtiat᷑. hoc digni st̃ hoc merent᷑.
Querimus aũ meritũ miscdiȩ. nec in¬
uenimꝰ. qr nullum ẽ: ne gr̃a euacu¬
etur. si ñgͣtis donatur. s meritiᷤ red¬
ditur. Si enĩ dixerimꝰ fidem p̃cessisse
inqua eet meritum gr̃e: qͥd meriti
habebat homo añfidẽ. ut acciperet
fidem: Uͥd enim habet qd̾ ñ accepit:

Expanded text:
adhuc conqueritur? nam uoluntati adhuc conqueritur? nam uoluntati eius quis resistit?\' hanc contradictionem sibimet ipsi tamquam ab altero opposuit uelut ex eorum uoce. qui nolunt accipere, quod superius dixerat: Ergo, cuius uult, miseretur et, quem uult, obdurat. talibus itaque cum apostolo dicamus — non enim melius illo inuenire possumus, quid dicamus -:s o homo. tu quis es. qui respondeas deo? Quaerimus enim meritum obdurationis et inuenimus. merito namque peccati uniuersa massa damnata est nec obdurat deus impertiendo malitiam sed non impertiendo misericordiam. quibus enim non impertitur. nec digni sunt nec merentur ac potius, ut non impertiatur, hoc digni sunt hoc merentur. quaerimus autem meritum misericordiae nec inuenimus. quia nullum est. ne gratia euacuetur. si non gratis donatur, sed meritis redditur. Si enim dixerimus fidem praecessisse. in qua esset meritum gratiae, quid meriti habebat homo ante fidem, ut acciperet fidem? quid enim habet, quod non accepit?
Abbreviated transcription (Latin):
massa utiq merito recteq dampna¬
contumeliam debitã ꝓpt̃ irȩ iusti¬
ciã: Et ut notas faceret diuicias
głe suȩ in uasa miscd̾ie. sic ostendens
quid eis largiatur. cũ id suppliciũ
recipiant uasa irȩ qd̃ parit om̃ib
debebatur. Satis sit interim ap̃iano
ex fide adhuc uiuenti. ⁊ ñdum cer¬
nenti qd ꝑfectum ẽ s ex parte scien¬
ti: nosse uel credere qd̾neminem d̾s
liberet nisi gͣtuita miscd̾ia ꝑ dñm¬
potius qͣm illũ liberet. aut ñ libe¬
ret: scrutet᷑ qui potest uidicioꝵ eiꝰ
tã magnũ ꝓfundũ: uerumtamen
caueat p̃cipiciũ Nũquid eñ ini¬
quitaᷤᷤ apudłim⁊ ibsit S inscru¬
tabilia staudicia eius. ⁊ inuestiga¬
r arbitrii defensores ĩmo deceptores.
qr inflatores: ⁊ inflatores qr p̃sump¬
tores. ñ adũsum nos. s adũsum eu¬
uangłiũ locuturi:. qͥd aliud dicent.
qͣm id̾ qd̾ apłs sibi quasi atalib di¬
ceretur obiecit: Dicis itaqmͥ. Qͥd

Expanded text:
massa. utique merito recteque damnamassa. utique merito recteque damnacontumeliam debitam propter irae iustitiam et ut n otas faciat diuitias gloriae suae in uasa misericordiae sic ostendens, quid eis largiatur, cum id supplicium recipient uasa irae, quod pariter omnibus debebatur? satis sit interim Christiano ex fide adhuc uiuenti et nondum cernenti, quod perfectum est, sed ex parte scienti nosse uel credere. quod neminem deus liberet nisi gratuita misericpotius quam illum liberet aut non liberet, scrutetur, qui potest, iudiciorum eius tam magnum profundum. uerum tamen caueat praecipitium. numquid enim iniquitas apud deum? absit! sed inscrutabilia sunt iudicia eius et inuestigari arbitrii defensores. immo deceptores quia inflatores et inflatores quia praesumptores non aduersus nos sed aduersus euangelium locuturi quid aliud dicent quam id, quod apostolus sibi, quasi a talibus diceretur. obiecit? Dicis itaque mihi: \'Quid
Abbreviated transcription (Latin):
dicat adhuc suꝑbi ⁊ infidelis elatio uł
punti dampnabilis excusatio. qͥd ad
homini. Ohomo tuqͥs es qui respon¬
deas deo:Audiat hec: ⁊ ñ contempnat.
Ad̾ si contempserit: etiam ut contempne¬
ret se inueniat obduratũ. Si au ñ con¬
tempserit: etiam ut ñ contempne¬
sibunt. modo nempe illo quẽ breuiter
tanq̃m ereoꝵ uoce s obiecit apłs ut di¬
cant. qͥd adhuc conqueritur: nã uolun¬
tat eius qͥs resistit: hoc ẽ enim dicere.
Quidde nobis fit querela qd̾ d̾m offen¬
damꝰ maleuiuendo. cũ ipsus uolunta¬
ti nemo possit resistere. qui noᷤ obdu¬
rauit miscdiam ñ p̃standoꝰ Sigͦ illos
ñ pudet hac excusatione ñ nobis sed
apło cont̾dicere: cur noᷤ pigeat eis qd̾
dirit apłs hoc idem atq identidẽ dice¬
re. ohomotuquis es qͥ respondea s deo:
Nũquid dicit sigm̃tum e qui se finaat.
quare sic me fecistie ⁊ In non habet
potestatem sigulus luti ex eadem

Expanded text:
dicat adhuc superba et infidelis elatio, vel dicat adhuc superba et infidelis elatio, vel puniti damnabilis excusatio: VERS. 1homini. « O homo, tu qui es, » ut « respondeas Deo? » Audiat hoc, et non contemnat. Quod si contempserit, etiam in hoc ut contemneret, se sciat obduratum; si autem non contempserit, etiam ut non contemne excusabunt modo? Nempe illo, quem breviter tanquam ex eorum voce sibi objecit Apostolus, ut dicant: Quid adhuc conqueritur? nam voluntati ejus quis resistit? Hoc est enim dicere, Quid de nobis fit querela, quod Deum offendamus male vivendo, cum illius voluntati nemo possit resistere, qui nos obduravit misericordiam non praestando? Si ergo illos non pudet hac excusatione, non nobis, sed Apostolo contradicere, cur nos pigeat eis quod dixit Apostolus, hoc idem atque identidem dicere: O homo, tu quis es qui respondeas Deo? Numquid dicit figmentum ei qui se finxit, \'Quare sic me fecisti? annon habet potestatem figulus luti ex eadem
Abbreviated transcription (Latin):
gr̃am etiã ꝓpħicum testimoniũ con¬
sequent̃ assumens. sicut scͥptum ẽ in¬
quit. Iacob dileri: esau aũ odio habui.
Et continuo. Qͥdgͦ dicemꝰ inqͥt: ⁊ ũqͥd
iniquitas apuddmꝰ absit. S qua¬
re absit: An ꝓpt̃ oꝑa que futura p̃ui¬
debat amboꝵ: Immo ⁊ hoc absit.
Moysi enim dicit. ⁊ liserebor cui mi¬
sertus ero: ⁊ miscd̃iam p̃stabo: cui mi¬
sericors fuero. Igitur ñ uolentis. neq
currentis s miserentis ẽ d̾i. Atq in
uasis que ꝑfegta st̃ ad ꝑditionẽ que
dampnate ꝑdita ẽ masse: agnoscant
uasa ex eadẽ massa in honorẽ facta.
qͥd eis miscdia diuina laggita sit. Dicit
enim inquit scriptura pharaon. Quia
ad hoc te excitaui. ut ostendam inte po¬
tenciã meam: ⁊ ut glificet᷑ nom̃ meum
in uniũsa t̾ra. Deniq ad utrumq con¬
cludit. Ergo cuiꝰ uult miseret᷑. ⁊ quem
uult obdurat. Hoc facit aput quẽ ñẽ
iniquitas. Miseretur itaq gͣtuito do¬
no.: obdurat aũ iustissimo merito. Sed

Expanded text:
am, etiam propheticum testimonium consequenter assumens, Sicut scriptum est, inquit, Jacob dilexi, Esau autem odio habui; et continuo, Quid ergo dicemus? inquit, numquid iniquitas est apud Deum? Absit. Sed quare, Absit? an propter opera quae futura praesciebat amborum? Imo et hoc absit: Moysi enim dicit, Miserebor cui misertus ero, et misericordiam praestabo cui misericors fuero. Igitur nentis sed miserentis est dei. atque ut in uasis, quae perfecta sunt ad perditionem. quae damnatae debita est massae, agnoscant uasa ex eadem massa in honorem facta, quid eis misericordia diuina largita sit: Dicit enim, inquit, scriptura Pharaoni, quia ad hoc te excitaui, ut ostendam in te potentiam meam et ut glorificetur nomen meuitus docuit. Denique ad utrumque concludit: « Et cui vult miseretur, et quem vult indurat. » Hoc facit apud quem non est iniquitas. Miseretur utique gratuito dono; obdurat autem justissimo merito. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
dño głetur. ¶Uulti de isto pro¬
fundo querentes reddere rationẽ:
in fabulaᷤ uanitatis abiert̃. Aliqu
dicentes qr animȩ sursum in cȩlo
peccant. ⁊ scd̾m sua peccata ad corpo¬
ra ꝓ meritis dirigunt᷑. ⁊ digni sibi
quas carcerib includuntur. iert̃
post cogitationes suas uolentes dis¬
putare. ded̾i ꝓfundo. mers st̃ in pro¬
fundũ. Occurrit enĩ apłs eiᷤ. uolens

Expanded text:
de. Ideo multi de isto prode. Ideo multi de isto profundo quaerentes reddere rationem, in fabulas vanitatis abierunt. Aliqui dixerunt quod animae sursum in coelo peccant, et secundum sua peccata ad corpora pro meritis diriguntur, et dignis ibi quasi carceribus includuntur. Ierunt post cogitationes suas; volentes disputare de Dei profundo, mersi sunt in profundum. Occurrit enim eis
Abbreviated transcription (Latin):
dende rationis rep̃ssisse contͣdicto¬
ris audaciã. S magnum habet
pondus qͦd dictum ẽ: ohomo tu
qͥs es. Et intalib questionib ad
sue capacitatis consid̾ationẽ re¬
uocare hominẽ: uerbo quidẽ bre¬
uis. s re ipsa magna ẽ redditio ra¬
tionis. Si enimhec ñ capit: qͥs ẽ
qui respondeat: Si aũ capit ma¬
gis iͥnuenit qͥd respondeat. Uidet
enĩ si capit uniũ sum genꝰ huma¬
nũtam iusto iudicio diuino in a¬
postatica radice dampnatũ. ut
etiã sinullꝰ inde liberaret᷑. nemo¬
di recte posset uituꝑare iusticiã:
⁊ qui libant᷑. sic oportuisse lib̾a¬
ri. ut ex plurib ñ lib̾ati ᷤᷤ atq in
dampnatione iustissima dereli¬
ctis ostenderet᷑ qͥd cõmeruisset u¬
niũsa consparsio: ⁊ qͦ etiam istos
debitum uidiciumdi duceret. nisi
eius indebita miscd̾ia subuenisset:
ut uolentiũ de siuis meritiꝰ głari.
om̃e os obstruat᷑. ⁊ qui głatur in

Expanded text:
dendae rationis repressisse contradictodendae rationis repressisse contradictoris audaciam. Sed magnum habet pondus quod dictum est, O homo, tu quis es? Et in talibus quaestionibus ad suae capacitatis considerationem revocat hominem verbo quidem brevi, sed re ipsa magna est redditio rationis. Si enim haec non capit, quis est qui respondeat Deo? Si autem capit, magis non invenit quid respondeat. Videt enim, si capit, universum genus humanum tam justo judicio divino in apostatica radice damnatum, ut etiamsi nullus inde liberaretur, nemo recte posset Dei vituperare justitiam; et qui liberantri, ut ex pluribus non liberatis atque in condemnatione justissima derelictis, ostenderetur quid commeruisset universa conspersio, et quo etiam istos debitum judicium Dei duceret, nisi eis indebita misericordia subvenisset, ut volentium de suis meritis gloriari omne os obstruatur,
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ ⁊ ad misd̾iam ⁊ ad iudiciũ. gͦ inquit
cuiꝰ uult miseret᷑. ⁊ quẽ uult obdurat.
Miseret᷑ scilicet magna bonitate. obdu¬
rat nulla iniquitate: ut nec lib̾atus
de suis meritis głetur: nec dampna¬
tus. nis de suis meritis conqueratur.
Sola enĩ qr̃a redemptos discernit aꝑdi¬
tis. qͦs inuna ꝑditionis concreauerat
massa ab origine ducta causa cõmunis.
Hoc aĩi qui eo mͦ audit ut dicat. quid ad¬
huc conquerit᷑ nam uoluntati eiꝰ qͥs
resistit: tanqͣm ꝓpterea malus ñ uidea¬
tur ẽe culpandus. qr d̾s cuus uult mi¬
seret᷑. ⁊ quem uult obdurat: absit ut
pudeat nõ hoc respondisse. qͦd respon¬
disse uidemꝰ apłm. Ohomo tu quis es
qui respondea s deo: E qunquid dicit
fignientum ei qui se finxrit: quare
me fecisti sic: In ñ potestatẽ ha
bet figulus luti ex eadem massa
facere aliud quidẽ uas in honorẽ.
aliud in contumeliãꝵ Hoc loco
enĩ quidã stulti putant apłm in
responsione defecisse: ⁊inopia red¬

Expanded text:
et ad misericordiam et ad judicium: Ergo, inquit, cujus vult miseretur, et quem vult obdurat. Miseretur scilicet magna bonitate, obdurat nulla iniquitate; ut nec liberatus de suis meritis glorietur, nec damnatus nisi de suis meritis conqueratur. Sola enim gratia redemptos discernit a perditis, quos in unam perditionis concreverat massam ab origine ducta causa communis. Hoc autem qui eo modo audit, ut dicat, Quid adhuc conqueritur? nam voluntati ejus quis resistit? tanquam propterea malus non videatur esse culpandus, quia Deus cujus vult miseretur, et quem vult obdurat: absit ut pudeat nos hoc respondere, quod respondisse videmus Apostolum: O homo, tu quis es, qui respondeas Deo? Numquid dicit figmentum ei qui se finxit, Quare me fecisti sic? em figulus luti ex eadem massa facere, aliud quidem vas in honorem, aliud vero in contumeliam ? Hoc loco enim quidam stulti putant Apostolum in responsione defecisse, et inopia red
Abbreviated transcription (Latin):
lle intelligit᷑ loqui ⁊ dicere tnsibo
ante te: de qͦdicit euugliuo. Cum ue¬
nisset hora. ut tnsiret ih̾c de hoc
mundo ad patrẽ. Qui t̾nsituᷤs etiã¬
ibit .⁊ lxͦ. pascha int̾pretari phibetur. Heci¬
taq magna om̃ino ꝓpħia ẽ. Ipse e¬
nim añ om̃s scõ s t̾nsiuit ad patrẽ
de hoc scło ꝑare illis mansioneᷤ reg¬
ni celoꝵ: qͥ dabit eis in resurrectione
mortuoꝵ: qm tͣnsituru s añ om̃s. pͥmo¬
genitus amortuis factus ẽ. Grãmuͦ
suam in eo ipso ualde cõmendat cũ
dicit. Et uocabo nomine dñi in con¬
spectu tuo: tanqm in conspectu ppł
isrł. cuius moyses cũ hec audiret dy¬
pum gerebat. In conspectu enĩ gen¬
uo ponens. genere locutionis inusi¬
tato. In qͦnuirũ magnꝰ sensus latet.
Sic enim fortasse significare uoluit
se ipsum hoc facere. idẽ gr̃a sua fieri.
ut uocetur dñs in om̃ib gentibus.
Qd̾ uͦ addidit.⁊ miserebor. cui misertus
ero: ⁊ miscdi̾am p̃stabo. cui miscd̾iã

Expanded text:
e intelligitur loqui et dicere, Transibo ante te, de quo dicit Evangelium, Cum venisset hora ut transiret Jesus de hoc mundo ad Patrem; qui transitus etiam Pascha interpretari perhibetur. Haec itaque magna omnino prophetia est. ipse enim ante omnes sanctos transiit ad patrem de hoc saeculo parare illis mansiones regni caelorum, quas dabit eis in resurrectione mortuorum, quoniam transiturus ante omnes primogenitus a mortuis factus est. Gratiam uero suam in eo ipso ualde commendat cum dicit: et uocabo nomine domini in conspectu tuo, tamquam in conspectu populi Israhel, cuius Moyses cum haec audiret typum gerebat. in conspectu enim genuo ponens genere locutionis inusitato: in quo nimirum magnus sensus latet. sic enim fortasse significare uoluit se ipsum hoc facere, id est gratia sua fieri, ut uocetur dominus in omnibus gentibus. Quod uero addidit: et miserebor cui misertus ero et misericordiam praestabo cui misericordiam
Abbreviated transcription (Latin):
nem ꝓpositum d̾i maneret. ñ ex o¬
perib s ex uocante dictum ẽ qr ma¬
ior seruiet minori: Deinde adiun¬
genĩ testimonium ꝓpħe. longe p̾
quidẽ ista dicentis. ẜ. tam̃ de hac
re antiquum di consiliũ declarantio
sicut scͥptumẽ inquit. Iacob dilers
esau aũ odio habui. sempe doctor
gentium infide ⁊ ueritate. istoᷤ ge¬
minoꝰ ñdum natos nichilbons aut
mali egisse cestatur. ut gr̃a cõmen¬
detur: ut qd̾ dictumẽ maior seriuiet
minori. ñ ex oꝑib s ex uocante dic¬
dum intelligatur. ut scd̾m electio

Expanded text:
nem dei maneret, non ex onem dei maneret, non ex operibior seruiet minori? deinde adiungens testimonium prophetae longe post quidem ista dicentis sed tamen de hac re antiquum dei consilium declarantis: Sicut scriptum est, inquit, Iacob dilexi, Esau autem odio habui. I 5 I Nempe doctor gentium in fide et ueritate istos geminos nondum natos nihil boni aut mali egisse testatur, ut gratia commendetur, ut, quod dictum est: Maior seruiet minori\', non ex operibus sed ex uocante dictum intellegatur, ut secundum elec
Abbreviated transcription (Latin):
respondeas deo: Arbitror enim sub e¬
adem sig̃catione positum. qd̾ dictum
ẽ ohomo: sub qua ⁊ illud dicit᷑. Non¬
ne homines estis: ⁊ scd̾m hominẽ am¬
ei qui se finrit: quare sicme fecisti:
Aut ñ habec potestatem figulus luiti
ex eadem massa aliud quidem uas
facere in honorem:. alud in contume:¬
U buniũsa ista massa  uams¬
merito dampnata ẽ. contumeliam
debitam reddit iusticia. honorẽ do¬
nat indebitum gr̃a: ñ meritoꝵ p̃ro¬
gatiua. ñ fatal necessitate. ñ deme¬
ritate fortune. s altitudine diuici¬
aꝵ sapienciȩ ⁊ sciencie d̾i: quã non
aꝑit s clausam miratur apłs cla¬
mans. Oaltitudo diuiciaꝵ sapien¬
cie ⁊ sciencie dĩ qm inscrutabilia st̃
uidicia euss.⁊ inuestigabiles ue eiꝰ
Siuid apło responsuri sunt. qui cũ
⁊ hosgeminos ad docum̃tum gͣtui¬
te gre cõmemorandos uideret. ndũ
enim natis inquit. nec aliqͥd agen¬
tib boni aut mali. ut scd̾m electio¬

Expanded text:
respondeas Deo? Arbitror enim sub erespondeas Deo? Arbitror enim sub eadem significatione positum, quod dictum est, homo; sub qua et illud dicitur, Nonne homines estis, et secundum hominem amei qui se finxit, quare me sic fecisti? aut non habet potestatem figulus luti ex eadem massa aliud quidem vas facere in honorem, aliud vero in contumequia universa ista massa merito damnata est, contumeliam debitam reddit justitia, et honorem donat indebitum gratia, non meriti praerogativa, non fati necessitate, non temeritate fortunae, sed altitudine divitiarum sapientiae et scientiae Dei, quam non aperit, sed clausam miratur Apostolus, clamans: O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei, quam inscrutabilia sunt judicia ejus et investigabiles viae uid apostolo responsuri sunt. qui. cum et hos geminos ad documentum gratuitae gratiae commemorandos uideret: Nondum enim natis, inquit, nec aliquid agentibus boni aut mali, ut secundum electio