comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Pietas: ꝑ quam sanguine comunctis.
patriȩq: beniuolis. officium & diligers
tributur cultus. Gratia: in qita¬
& amiciciarum & officiorum alterius
ius aut iniuria. aut omnino omne
quod obfuturum est. defendendo
aut ulciscendo propulsatur. Ob¬
seruantia: per quam homines aliqua
dignitate antecedentes. cultu quod̃a
& honore dignantur. Ueritas: ꝑ
quam immutata ea que sunt. aut
fuerunt. aut futura sunt dicuntur.
Consuetudine ius est: quod aut le¬
uiter a natura tractum aluit. & maius
fecit usus. ut religionẽ. & siquid eorũ
que ante diximus ab natura profectũ
maius factum propter consuetudinẽ
uidemus: aut qd̃ in morem uetustas
uulgi ad probationem perduxit.
Quod genus. pactum. ꝓar. iudicatũ.
Pactum est: quod inter aliquos con¬
uenit. Par. quod in om̃s equabile est.
Iudicatum: de quo alicuius aut alioiuo¬
rum iam sententiis constitutum est.
Lege ius est: quod in eo scripto quod
populo expositum est. ut obseruet

Expanded text:
Pietas, per quam sanguine conjunctis Pietas, per quam sanguine conjunctis patriaeque benevolens officium, et diligens tribuitur cultus. Gratia, in qua amicitiarum et officiorum, alterius vis aut injuria, et omnino omne quod obfuturum est, defendendo aut ulciscendo propulsatur. Observantia, per quam homidigni- tate antecedentes cultu quodam et honore dignantur; veritas, per quam inmutata ea, quae sunt ante aut fuerunt aut futura sunt, dicuntur. consuetudine ius est, quod aut leviter a natura tractum aluit et maius fecit usus, ut religionem, aut si quid eorum, quae ante diximus, ab natura profectum maius factum propter consuetudinem videmus, aut quod in morem vetustas vulgi adprobatione perduxit; quod genus pac- tum est, par, iudicatum. pactum est, quod inter ali- quos convenit; par, quod in omnes aequabile est; iudicatum, de quo alicuius aut aliquorum iam senten- tiis constitutum est. lege ius est, quod in eo scripto, quod populo expositum est, ut observet,
Abbreviated transcription (Latin):
irtus: est animi ha¬
bitus. nature mo¬
do atq rationi con¬
sentaneus. Quare
tiĩs cognitis: tota
tuor: prudentiam. iusticram. fortitu¬
dinem. temꝑantiam. Prudentia
neutrarum scientia. Partes eius:. me¬
moria. intelligentia. prouidentia.
Memoria ẽ: per quam animus repe¬
tit illa que fuerunt. Intelligentia. ꝑ
quã ea ꝑspicit que sunt. Prouiden¬
tra: per quam futurũ alioriũd uidet
anteqͣm factum est. Iusticia est ha¬
bitus animi: cõmuni utilitate conser¬
urata. suã cuiq tͥbuens dignitatem.
Eius inicium: est ab natura ꝓfectũ
Deinde quedam in consuetudinem
ex itilitatis ratione uenerunt. P ostea
res & a natura ꝓfectas. & a consuetu¬
dine ꝓbatas: legum metus et religio
sanxit. Anatura profectum est. q̃d̾
non opinio genuit. s queda innata
uis inseruit: ut religionem. pietatẽ.
gr̃am. uindicationẽ. obseruantiam.
ueritatem. Religio est: quȩ suꝑio¬
ris cuiusdam naturȩ quam diuinã
uocant. curam cerimoniamq affert.¬

Expanded text:
irtus est animi habitus naturae modo atque rationi consentaneus. Quare ejus cognitis, tota tuor: prudentiam, justitiam, fortitudinem, temperantiam. Prudentia neutrarumque scientia. Partes ejus, memoria, intelligentia, providentia. Memoria est per quam animus repetit illa quae fuerunt. Intelligentia, per quam ea perspicit quae sunt. Providentia, per quam futurum aliquid videtur antequam factum est. Justitia est habitus animi, communi utilitate conservata, suam cuique tribuens dignitatem. Ejus initium est ab natura profectum: deinde quaedam in consuetudinem ex utilitatis ratione venerunt: postea res et ab natura profectas et ab consuetudine probatas, legum metus et religio sanxinon opinio genuit, sed quedam innata vis nobis inseruit, ut religionem, pietatem, gratiam, vindicationem, observantiam, veritatem. Religio est que superioris cuiusdam nature quam divinam vocant curam ceremoniamq
Abbreviated transcription (Latin):
sꝰ. flagellatꝰ. cͥcifixꝰ. ⁊ mortuuᷤ ẽ. ut tand̾e sine ꝑ¬
tinatia si uolt̃ intelligãt. sic eũ passioẽs animi
hoc ẽ affectioẽs uolũtate dispensatioĩs ueras
tam̃ ut placuit suscepissẽ. qmadmodũ pasiones
corꝑis. eade dispensationiꝰ uolũtate sine ul¬
la necessitate suscepit: qͦmadmodũ noᷤ ñ uolũ¬
tate morimͣ. sic & ñ uolũtate nascim᷑. Iile aũt
uerissime exhibuit. Si c̃ gͦ necessitatiᷤ noĩe. nec
noꝰ nec illoᷤ qͥsꝗͣ. auellit ã sicde uerissime passionis.
ꝑqͣm corpꝰ eiꝰ ostendit᷑: sic noᷤ ipso noĩe necessita¬
dis nemo deterret a side uerissime affecti¬
onis: per quam eꝰ animã agnoscimus:
Nec ipsos debet det̾rere a consentiendo
catholice ficłi. si ñ det̾ret exiciabilis pu-¬
dor mutande qmuris false. dru tam̃ &
cũ temeritate. defense sententie. De
quadragesina ⁊ qͥnqͣgesima.lixxi.

Expanded text:
sus, flagellatus, crucifixus et mortuus est: ut tandem sine psus, flagellatus, crucifixus et mortuus est: ut tandem sine pertinacia, si volunt, intelligant sic eum passiones animi, hoc est affectiones, voluntate dispensationis, veras tamen, ut placuit, suscepisse, quemadmodum passiones corporis eadem dispensationis voluntate sine ulla necessitate suscepit. Quemadmodum nos non voluntate morimur, sic et non voluntate nascimur: ille auteverissime exhibuit. Sicut ergo necessitatis nomine nec nos nec illos quisquam avellit a fide verissimae passionis, per quam corpus ejus ostenditur: sic et nos ipso nomine necessitatis nemo deterret a fide verissimae affectionis, per quam animam ejus agnoscimus; nec ipsos debet deterrere a consentiendo catholicae fidei, si non eos deterret exitiabilis pudor mutandae, quamvis falsae, diu tamen et cum temeritate defensae sententiae. LXXXI. De Quadragesima et Quinquagesima.
Abbreviated transcription (Latin):
euᷤ corpꝰ ita etiã que de animi affectioni¬
b codem narrationis tenore nominata
st̃: indicanterꝰ animã. Stultũ autẽ ẽ
creders narranti eũgłiste quod mandu¬
cau̾it: ꝙ ñ ei credere qͦd esurierit. & si
eñĩ ñ ẽ seqñs. ut om̃is qui manducat
efurierit: nã & angłm leguꝰ mandu¬
casse. s esurisse ñ legimꝰ : neq ut om̃is
qͥ esurit manducet. si aut officio aliqͦ
se cohibeat. aut desit ei cĩbꝰ facultas ꝙ
manducandi: tam̃ cũ utrũq narret ȩuã¬
głista: utrũq credendũ ẽ: qr utrũq sicut
rerũ gestarũ index factũ gestũꝙ conscͥp¬
sit. Sicut aũ qͥa manducauit sine corꝑe
intelligi ñ porest. sic qͥa esuriit sine aĩa
fieri ñ potuit. Nec illa nos t̾ret mnanis
atq inepta calũpnia: qua inuidiose re¬
sistentes aiunt. Eͦ sub necessitate positꝰ fuit.
si has affectioneᷤanimi ueras habuit: facile qͥppe
respondemꝰ. Gͦ sub necessitate positꝰ suit: qr ꝯp̃hen¬

Expanded text:
ejus corpus; ita etiam quae de animae affectionibus eodem narrationis tenore nominata sunt, indicant ejus animam. Stultum est autem credere narranti evangelistae quod manducaverit, et non ei credere quod esurierit. Etsi enim non est consequens ut omnis qui manducat esuriat; nam et angelum legimus manducasse , sed esurisse non legimus: neque ut omnis qui esurit manducet, si aut officio aliquo se cohibeat, aut desit ei cibus facultasque manducandi: tamen cum utrumque narrat evangelista , utrumque credendum est; quia utrumque sicut rerum gestarum index factum gestumque conscripsit. Sicut autem quia manducavit, sine corpore intelligi non potest; sic quia esurivit, sine anima fieri non potuit. 4. Nec illa nos terret inanis atque inepta calumnia, qua invidiose resistentes aiunt: Ergo sub necessitate positus fuit, si has affectiones animi veras habuit. Facile quippe respondemus: Ergo sub necessitate positus fuit, quia comprehen
Abbreviated transcription (Latin):
sedit. & alia huiꝰcemodi. Non enĩpoᷤᷤ¬
st̃ dicere etiã in ueterib libͥs. dictã
generis motus: nec ideo tam̃ eẽ con¬
seqñs. ut dm habuisse animã cred̾n¬
d̾i sit. Dicta st̃ enĩ illa ꝓpħicis ima¬
ginationib: ñ narratoria manise¬
statione. Nam ꝙ m̃bra dictadi st̃:
ꝙ manus & pedes. ꝙoculi. ꝯfacies. &
summlia. Quẽadmodi ista ñ eũ indicant

Expanded text:
. Non enim possunt dicere; etiam in veteribus Libris dictam generis motus, nec ideo tamen esse consequens ut Deum habuisse animam credendum sit. Dicta sunt enim illa propheticis imaginationibus, non narratoria manifestatione. Nam et membra Dei dicta sunt, et manus, et pedes, et oculi, et facies, et similia: et quemadmodum ista
Abbreviated transcription (Latin):
buit: sic q̃ro qͦm ipsi respondeant᷑ ma¬
nifestis obiectionib nr̃is. quib osten¬
dimꝰ ꝑ innumerabiles locos eugłice
scͥpture. narratũ de illo ab eugłistis.
qd in hiis asfectionib fuerit. q̃ sine aĩa

Expanded text:
buit; sic quaero quomodo ipsi respondeant tam manifestis objectionibus nostris, quibus ostendimus per innumerabiles locos evangelicae Scripturae narratum de illo ab Evangelistis, quod in his affectionibus fuerit, quae sine anima
Abbreviated transcription (Latin):
nouimꝰ. & op̃hensũ a iudeis. ꝙ flagel¬
latũ. &crucifixũ. atq int̾fectũ. ꝙ se¬
pultũ in monum̃to: quȩ om̃ia sine
corpore intelligere facta nemo potest:
m̃tissimꝰ dixerit: cũ dicta sĩt ab eiꝰ qͥ res
gestaᷤ ut meminerãt narrauert̃. Sic̃ gͦ ista¬

Expanded text:
 flagellatum, et crucifixum atque interfectum, et sepultum in monumento; quae omnia sine corpore intelligere facta nemo potest. mentissimus dixerit; cum dicta sint ab eis qui res gestas, ut meminerant, narraverunt. Sicut
Abbreviated transcription (Latin):
eã: et. maiorẽ dilectionẽ nemo habet
qͣm ut animã suã ponat ꝓ amicis suis :
que mͥ ꝑuicax contͣdictor potest dicere
sigurate a dno dicta: sicut multa in ꝑa¬
bolis eũ locutũ eẽ manifestũ ẽ. Nã ⁊ si
ista ñ ita st̃ ñ tam̃ opꝰ ẽ. pugnacit̾agere.

Expanded text:
eam ; et, Majorem dilectionem nemo habet, quam ut animam suam ponat quis pro amicis suis : quae mihi pervicax contradictor potest dicere figurate a Domino dicta; sicut multa in parabolis eum locutum esse manifestum est. Nam etsi ista non ita sunt, non tamen opus est pugnaciter agere,
Abbreviated transcription (Latin):
tũ eẽ consite̾nt᷑. nulla diminutione ma-¬
ture: s ampłiore ipsi audatia etiã ani-¬
mã totũq ut illi homines alienantes
ab eo. solã carnẽ htimanã eũ suscepisse
dixert̃: adhibentes etiã testimon u̾
ex engłio. immo illã sententiã ñ intelli¬
gendo. ꝑu̾si confligere audent adu̾sus
catholicã ueritate. dicentes scͥptũ eẽ. Uer¬
bũ caro factũ ẽ. & habitauit in nobis.
Sub hiis enĩ ũbis. ita u̾bum uolunt car
ni copularũ atꝙ incretũ: ut nulla ibi
ñ solũ mens s nec anima humana int̾¬
sistat. Quib pͥmo respondend̾u ẽ. id eo
sic eẽ ilłud in engłio positũ: qͥa usq ad ui¬
sibilem carnẽ assũpuo illa humane
nature a dño facta ẽ.: atq in tota illa u¬
nitate susceptionis pͥncipalit̾ ũbũ ẽ.
ex trema autẽ atq uluma caro. uolens
itaq eugłista om̃ dare ꝓ nob̾ dilectio¬
nẽ humilitatis łi. qͥ se humilau̾it. &
qͦusꝙ humiliau̾it expͥmere: ũbũ car¬

Expanded text:
entur, nulla diminutione naturae: sed ampliore usi audacia, ipsam etiam animam totumque utile hominis alienantes ab eo, solam carnem humanam eum suscepisse dixerunt, adhibentes etiam testimonium ex Evangelio; imo illam sententiam non intelligendo, perversi confligere audent adversus catholicam veritatem, dicentes scriptum esse, Verbum caro factum est, et habitavit in nobis . Sub his enim verbis ita Verbum volunt carni esse copulatum atque concretum, ut nulla ibi non solum mens, sed nec anima humana intersistat. 2. Quibus primo respondendum est, ideo sic esse illud in Evangelio positum, quia usque ad visibilem carnem assumptio illa humanae naturae a Domino facta est, atque in tota illa unitate susceptionis principaliter Verbum est, extrema autem atque ultima caro. Volens itaque Evangelista commendare pro nobis dejectionem humilitatis Dei, qui sese humiliaverit, et quousque humiliaverit exprimens, Verbum car
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa scriptũ est. caro factũ est: sieut caro
humana cũ fit cinis. ñ ẽ caro ꝙcinis: s ex
eẽ qd̾ erat. Nec ita hec u̾ba intelligimꝰ. s
etiã ipsi nob̾cũ ita intellig̃t: ut manen¬
te u̾bo qd̃ ẽ exeo qđ accepit formã serrii.
ñ ex eo qd̾ in illã formã aliqͣ ꝯmutatiõe cõ¬
u̾sum est dictũ sit u̾bũ caro factũ ẽ.
Deinde si ubiẽq caro fuerit nominata
g anima tacita sic intelligendu ẽ. ut
anima ibi ẽẽ ñ credat᷑⁊ nec illi habe¬
bit om̃is caro salutare di. S illud in
psalmo. Exaudi p̃ces nr̃as. ad te om̃ns
caroueniet. Et illudin eringelio. Sicut
dedisti ei potestatẽ om̃is carnis: ut õe
qđ dedisti ei ñ ꝑeat: s habeat uitã et̃-¬
naͣ. Unde intelligit᷑ solere ħoies ꝑ no¬
minationẽ soliꝰ carnis significari: ut
scdm hanc locutionẽ. illud possit in¬
telligi. qd̾ dictũ ẽ u̾bũ earo factũ ẽ nichil
dictum nͥ u̾bum homo factũ ẽ. Sicut
enĩ a parte totũ. plerũq nominata

Expanded text:
uia scriptum est, Verbum caro factum est: sicut caro humana, cum fit cinis, non est caro et cinis, sed ex esse quod erat. Nec tamen ita haec verba intelligimus; sed etiam ipsi nobiscum ita intelligunt, ut manente Verbo quod est, ex eo quod accepit formam servi, non ex eo quod in illam formam aliqua mutatione conversum est, dictum sit, Verbum caro factum est. Deinde si ubicumque caro fuerit nominata et anima tacita, sic intelligendum est ut anima ibi non esse credatur, nec illi habebit omnis caro salutare Dei ; et illud in Psalmo, Exaudi preces meas; ad te omnis caro veniet ; et illud in Evangelio, Sicut dedisti ei potestatem omnis carnis, ut omne quod dedisti ei, non pereat, sed habeat vitam aeternam . Unde intelligitur, solere homines per nominationem solius carnis signisecundum hanc locutionem etiam illud possit intelligi, ut quod dictum est: Verbum caro factum est. , nihil dictum sit, nisi Verbum homo factum est. Sicut enim a parte totum plerumque, nominata
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m in qͣntũ homo fieri dignatꝰ ẽ. ñ
babuisse humanã mentẽ⁊ inherenteᷤ
eis ñ nulli ꝙ eos studiose audientes.
dolectati st̃ quidẽ ea ꝑu̾sitate. qua ille
hominẽ in dno minuebat. dicenseũ
ñ habuisse m̃tẽ. hoc ẽ rationãbilem
anymi ium qͥahomo a ꝑecorib scdm aĩã
differt. d cũ ipsi secũ cogitarent faten

Expanded text:
 in quantum homo fieri dignatus est, non habuisse humanam mentem, inhaerentes eis nonnulli, et eos studiose audientes, delectati sunt quidem ea perversitate, qua ille hominem in Deo minuebat, dicens eum non habuisse mentem, hoc est rationalem animam, qua homo a pecoribus secundum animum differt.
Abbreviated transcription (Latin):
uia illeuenit ut exemplũ uiuen¬
di demonstraret homimbꝰ: ille
ut donũ ipsũ. quo bene uiuendo ꝑue-¬
nit᷑ significaret apparuit. Utrũq autẽ
uisibilit̾ factum ẽ ꝓpt̾ carnales: ab hĩs
q̃ oculis corporis cernunt ad ea que m̃¬
te intelligunt᷑ sacram̃toꝵ gradibꝰ trans¬
ferendos. Nam &ᷤ ũba sonant & tnͣse¬
unt: nec tam̃eaque u̾bis significant᷑.
cũ aliqͥd diuinũ atq et̾num loqñdo
exponit᷑. similiter transeunt.

Expanded text:
uia ille uenit, ut exemplum uiuendi demonstaret hominibus, ille, ut donum ipsum, quo bene uiuendo peruenitur, significaret, apparuit. utrumque autem uisibiliter factum est propter carnales ab his quae oculis corporeis cernunt, ad ea quae mente intelleguntur sacramentorum gradibus transferendos. nam et uerba sonant et transeunt, nec tamen ea quae uerbis significantur, cum aliquid diuinum atque aeternum loquendo exponitur, similiter transeunt.
Abbreviated transcription (Latin):
pit᷑ & cõmutatꝰ᷑: ut idem eybus. Quisd ẽ
qd accipit᷑ & ñ cõmutat᷑: ut ocłis lur. so
nꝰ auribꝰ. S hec ꝑ corpꝰaccipit anima. Q d
ẽ. autẽ qđ ꝑ se ipsam accipit & cõmutat
in se: ut aliam animã : quã recipiendo
in amicitiã sui similẽ facit. Ꝙ qͥd ẽ. qd
ꝑ se ipsam accipit: & ñ cõmutat: ut ue¬
ritatẽ. Qua re cognoscendũ ẽ. & q̃ͥd sit
petro dictũ. macta & manduca: ꝙ qͣd
in eugłio. & uita erat lux hominũ.
Cum animarũ una nat᷑a sit: unde
hominũ diu̾se uoluntates.xl

Expanded text:
 ut idem cibus. Quid est quod accipitur, et non commutatur? ut oculis lux, et sonus auribus. Sed haec per corpus accipit anima: quid est autem quod per se ipsam accipit, et commutat in se? ut aliam animam, quam recipiendo in amicitiam sui similem facit. Et quid est quod per se ipsam accipit, et non commutat? ut veritatem. Quare cognoscendum est et quid sit Petro dictum, Macta et manduca ; et quid in Evangelio, Et vita erat lux hominum . XL. Cum animarum natura una sit, unde hominum diversae voluntates
Abbreviated transcription (Latin):
dĩb suis. ñ sit postea regnaturus. ded
oportet eũ regnare: donec ponat om̃s in¬
imicos suos sub pedib sitis. Oportet eũ
inquit ad tantã euidentiã regnum eiꝰ¬
ꝑducere: donec inimici eiꝰ nullo modo
audeant negare qͦd regnet. Nam scͥptũ¬
nec misereat᷑ nr̃i. Nec ideo tam̃ cũ miser¬
tus nr̃i fuerit: oculos ab eo debemꝰ auer¬
tere. In tantũ ẽ enĩ beatitudo nr̃a: in
qnͣtũ eiꝰ contemplatione ꝑfruim᷑. Sie gͦ
ꝙ hoc dictũ ẽ. ocłoꝵs nr̃oꝵ intentio

Expanded text:
dibus suis, non sit postea regnaturus: sed dibus suis, non sit postea regnaturus: sed oportet eum regnare, donec ponat omnes inimicos suos sub pedibus suis. Oportet eum, inquit, ad tantam evidentiam suum regnum perducere, donec inimici ejus nullo modo audeant negare qnec misereatur nostri : nec ideo tamen, cum misertus nostri fuerit, oculos ab eo debemus avertere. In tantum enim est beatitudo nostra, in quantum ejus contemplatione perfruimur. Sic ergo et hoc dictum est. Oculorum n
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ ñ ipse possidet om̃ia. Scd̃m qͦd dicit᷑
etiã illud. Cũ serui eẽtis peccati: liberi
eratis insticie: Euacuabit gͦ om nẽ pͥnci¬
patũ g̾ omnẽ potestatẽ &uirturem:
ut nulli patrẽ intuenti ꝑ filiũ. opussit
aut libeat. in cuiꝰqͣm creature uł in sua
conqͥescere potestate. Oportet enĩ eum
regnare. donec ponat om̃s inimicossub
pedib suis ⁊ id ẽ oportet regnũ eiꝰ in tan¬
tũ manifestari: donoc om̃s inimici eiꝰ
ipsũ regnare fateant᷑. Hoc enĩ intelli¬
git᷑: sub pedib etꝰ suturos inmicos. Qd¬
si de iustis accepimꝰ: iđo dictũ ẽ inimi¬
cos. qͥa exiniustis iustificant᷑: & ei creden¬
do subdunt᷑. De iniustis aũ qͥ ad iustoꝵ
beatitudinẽ futurã ñ ꝑtinent. sicaccipi¬
endũ ẽ: qm̃ & ipsi cũ regnare ipsa regni
eiꝰ manifestatione ꝯ fusi fatebunt᷑. Ergo
oportet eũ regnare. donec ponet om̃s in¬
imicos suos sub pedib sius: ñ ita dictũ
ẽ. qͣsi cũ posuerit inimicos suos sub pe-¬

Expanded text:
enim non ipse possidet omnia, secundum quod dicitur etiam illud: Cum servi essetis peccati, liberi eratis justitiae. Evacuabit ergo omnem principatum, et omnem potestatem, et virtutem, ut nulli Patrem intuenti per Filium opus sit aut libeat in cujusquam creaturae, vel in sua conquiescere potestate. Oportet enim eum regnare donec ponat omnes inimicos suos sub pedibus suis: id est, oportet regnum ejus intantum manifestari, donec omnes inimici ejus ipsi eum regnare fateantur. Hoc non intelligitur, sub pedibus ejus futuros inimicos. Qsi de justis acceperimus, ideo dictum est inimicos, quia ex injustis justificantur, et ei credendo subduntur. De injustis autem qui ad justorum beatitudinem futuram non pertinent, sic accipiendum est, quoniam et ipsi eum regnare ipsa regni ejus manifestatione confusi fatebuntur. Ergo oportet eum regnare, donec ponat omnes inimicos suos sub pedibus suis: non ita dictum est, quasi, cum posuerit inimicos suos sub pe
Abbreviated transcription (Latin):
nũ inqͥt & m̃bra babet multa. omĩa
autẽ m̃bra corꝑis cũ sint multa unũ
ri etiã uniu̾sum. hocẽ caput eli corꝑe
suo qd ẽ excłia. O multis scͥpturar ũ
locis inuenimꝰ xp̃m etiã hoc mͦ appella

Expanded text:
it, et membra habet multa, omnia autem membra corporis cum sint multa, unum ri etiam universum, hoc est, caput cum corpore suo, quod est Ecclesia. Et multis Scripturarum locis invenimus Christum etia
Abbreviated transcription (Latin):
cipes scłi iudicauert: Que potestas
ñ euacuat᷑ : cum ipse ꝑ quẽ facta sunt
om̃ia. ꝓpt̾ea regnat in cradntib. qͥa ita
subiectꝰ ẽ potestatib ut diceret homi¬
ni. ñ haberes in me potestatẽ. nͥ data
cũ ipse ꝑ quẽ cęli solidati sunt. ideo rog¬
nat in credentib. quia usꝙ ad crucem
mortẽꝙ: infirmatꝰ ẽ: Hoc autẽ mõdo :¬
filiꝰ regnat ꝓpͥe in fide credentiũ. Non
enĩ pat̾ dici aut credi potest. uł in car¬
natus. uł uidicatꝰ uł crucifixꝰ. ꝑ spe¬
ciem autẽ qua oqualis ẽ patͥ : cũ patre
regnat in contemplantib ueritate. Gd
autẽ tradet rrgnũ dõ & pat̾. a fide incar¬
nationis suȩ. ad speciẽ ditatis ꝑduceis
eos qui sͥ nc̃ credunt. ñ ipse amittit:
s uterq se unum ad fruendu contẽ¬
plantib p̃bet. Tam du autẽ opusẽ.
ut in hominibꝰ nondu ualentibus
eqͣlitatem patris ꝙ silis ꝑspicua men

Expanded text:
cipes saeculi judicaverunt? Quae potestas non evacuatur, cum ille per quem facta sunt omnia, propterea regnat in credentibus, quia ita subjectus fuit potestatibus, ut diceret homini: « Non haberes in me potestatem, nisi datum cum ipse per quem coeli solidati sunt, ideo regnat in credentibus, quia usque ad crucem mortemque infirmatus est? Hoc autem modo Filius proprie regnat in fide credentium. Non enim Pater dici aut credi potest vel incarnatus, vel judicatus, vel crucifixus. Per speciem autem, qua aequalis est Patri, cum Patre regnat in contemplantibus veritatem. Quod autem tradet regnum Deo et Patri, a fide incarnationis suae ad speciem deitatis perducens eos qui sibi nunc credunt, non ipse amittit, sed uterque se unum ad fruendum contemplantibus praebet. Tamdiu autem opus est ut in hominibus nondum valentibus aequalitatem Patris
Abbreviated transcription (Latin):
tunc s ipse siliꝰ sũbiectꝰ eritei. qͥ illi
sub iecit om̃ia. qͣmuis scdđ̾m suscepti¬
onẽ ħoi ᷤᷤ dicat᷑. qr inde ẽ q̃stio nata. cũ
ageret de resurrectione mortuore:
tam̃ recte q̃ritur. uirũ sod̾m ipsum
to corpore ꝙ m̃bris eiꝰ. Cũ enĩ adgali
ne ipsũ solum hoc loco intelligeremus
xp̃m. qui de maria uirgine ẽ natus:
postea dicit. Om̃s eni uos unũ estis
sem̃estis. Q̾ ad corinthios cũ de carita

Expanded text:
subjectus erit ei qui illi subjecit omnia; quamvis secundum susceptionem hominis dicatur, quia inde est quaestio nata, cum ageret de resurrectione mortuorum: tamen recte quaeritur utrum secundum ipsum to corpore et membris ejus. Cum enim ait ad ne ipsum solum hoc loco intelligeremus Christum, qui de Maria virgine natus est, postea dicit: Omnes enim vos unum estis semen estis. Ad Corinthios, cum
Abbreviated transcription (Latin):
ficatione positũ hic dicant regnare. ñ
sub ea qua positũ ẽ gnũ de quo an.
cũ tradid̾it regnum dõꝙ pat̾: & illud
sic appellatierit regnũ. qͦ uniu̾sã ciratu¬
rã ads regit. hoc autẽ sic appellau̾ it reg¬
nare. ut intelligat᷑ tamꝙ̃ ad u̾sus hostẽ
exercitũ ducere. uł desendere ciuitate.
ut ideo chxerit oporter eũ rognare. do¬
nee ponat õs inimicos sub pedib sus.
quia talis regni. quale habent pͥncipes
armatos. nisa erit causa hoste ua sub¬
iecto. ut rebellare ñ possit. Nam uuꝙ
dielumẽ in eugłio. ⁊ rogni eiꝰ ñ erit fi¬
ms secmqͥd regnat in et̾num. scd̃m¬

Expanded text:
ficatione positum hic dicant regnare, ficatione positum hic dicant regnare, sub ea qua positum est, regnum, de quo ait, Cum tradiderit regnum Deo et Patri: ut illud sic appellaverit, regnum, quo universam creaturam Deus regit; hoc autem sic appellaverit, regnare, ut intelligatur tanquam adversus hostem exercitum ducere, vel defendere civitatem: ut ideo dixerit, Oportet eum regnare, donec ponat omnes inimicos suos sub pedibus suis; quia talis regni, quale habent principes armatorum, nulla erit causa, hoste ita subjecto ut rebellare non possit. Nam utique dictum est in Evangelio, Et regni ejus non erit finis, secundum quod regnat in aeternum: s
Abbreviated transcription (Latin):
se silius subiectus critei qui illi fubie¬
cit om̃ia: ñ qͥs i mͦ ñ ua sit: s it̃ manife¬
stuerit sdm locutionẽ suꝑius tracta¬
tam: ut sit ds̾ om̃ta i om̃ib. Ipse ẽ fins
que suꝑus cõmemorauit. cũ totũ pͥmo
breuit᷑ uellet concludere: deinde q̃si
m̃bratim expłicare ꝙ exponere. loq̃ba¬
tur eĩ de resurrectione ubiait. initiũ
xp̃e: deinde his qui stint xp̃i in p̃sentia
ei. deinde sinis. Ipse scilicet sinis elut
su ds om̃ia mom̃tb. Alit̾ enĩ dicit᷑ sinis
qui ptinet ad consũmationẽ: alit̾ qui
pemet ad consumptionẽ: aliter enĩ fi¬
nit᷑ tunca tȩxendo: alit̾ cibus comeden¬
do Ds autẽ om̃ia in om̃ib dr: ut nemo
coꝵ quiei coherent amet adn̾sus illũ su¬
am ꝓpͥam uoluntatẽ manifestũꝙ sit
om̃ib qd idem apłs alio loco dicit. Qͥd
qͥdam qͥ sic intelligant ħc locum. opor¬
tet eũ regnare. donec ponat õs inimicoᷤ
suos sub pedibus sius. ut subalia signi¬

Expanded text:
s erit ei qui illi subjecit omnia. Non quasi modo non ita sit, sed tunc manifestum erit, secundum locutionem superius tractatam. Ut sit Deus omnia in omnibus. Ipse est finis, quem superius commemoravit, cum totum primo breviter vellet concludere, deinde quasi membratim explicare et exponere. Loquebatur enim de resurrectione, ubi ait, Initium Christus; deinde ii qui sunt Christi in praesentia ejus; deinde finis. Ipse scilicet finis est, ut sit Deus omnia in omnibus. Aliter enim dicitur finis qui pertinet ad consummationem, aliter qui pertinet ad consumptionem. Aliter enim finitur tunica texendo, aliter cibus comedendo. Deus autem omnia in omnibus dicitur, ut nemo eorum qui ei cohaerent, amet adversus eum suam propriam voluntatem, manifestumque sit omnibus quod idem Apostolus alio loco dicit, Quid qui sic intelligant hunc locum: Oportet eum regnare donec ponat omnes inimicos suos sub pedibus suis; ut sub alia signi
Abbreviated transcription (Latin):
intelsigi. quasi nc̃ aliqͥd filio ñ sit subiet¬
cũ aud pat̾ ipse ñ sit subiectus. Gcnere
g locutionis soluit᷑ questio. Sic enĩ plȩ
fieri dicat᷑ in aliq̃: cũ ab eo cognosci ce¬
pat. Ira eñ dicimꝰ in oratione sc̃ificetp̃
nom̃ tuũ: qͥsi aliqͣndo sc̃m ñsit. Ergo

Expanded text:
 aut aliquid Filio non sit subjectum, aut Patri non sit ipse subjectus. 4. Genere igitur locutionis solvitur quaestio. Sic enim plerufieri dicatur in aliquo, cum in eo cognosci deberit. Ita enim dicimus in oratione, Sanctificetur nomen tuum ; quasi al
Abbreviated transcription (Latin):
ipse silius subiectus eritei. qui illi
subiecit om̃ia. ut sit ds̃ om̃ia in oĩbꝰ.
Non enĩ posset eis error oboriri pal¬
liatus nominȩ xp̃iano: nͥ de scͥptureᷤ
ñ intellectis. Dicunt enĩ. Si equalisẽ.
quomͦ subiectus erit ei: Qd unq si¬
mile ẽ illi eugłioe questioni. si eqͣlis
ẽ.& qͣmͦ maior ẽ pat̾ : ipse enĩ dns ait.
qm̃ pat̾ maior me ẽ. Regula autẽ ca¬
tholicȩ sidi sic se habet. ut cũ aliqua
in scͥpturis dicunt᷑ de filio. qͦd sit mi¬
nor patre sccłm susceptionẽ ħois intel¬
ligant᷑: cũ uͦ ea dicunt᷑ quib demon¬
strat᷑ equalis. scđ̾m so qd̾ d̾s ẽ. accipi¬

Expanded text:
ipse Filius subjectus erit ei qui illi subjecit omnia, ut sit Deus omnia in omnibus. Non enim posset eis error oboriri palliatus nomine christiano, nisi de Scripturis non intellectis. Dicunt enim, Si aequalis est, quomodo subjectus erit ei? Quod utique simile est illi evangelicae quaestioni, Si aequaliest, quomodo major est Pater? Ipse enim Dominus ait, Quoniam Pater major me est . Regula autem catholicae fidei sic se habet, ut cum aliqua in Scripturis dicuntur de Filio, quod sit minor Patre, secundum susceptionem hominis intelligantur: cum vero ea dicuntur quibus demonstratur aequalis, s
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ substantiȩ. s ad ꝓpͥetatem ꝑtinent ꝑso¬
narũ: inquib illi eqͣlitatem cũ dict̃ eẽ ñ poᷤ¬
se: qm̃ ad hex penctranda grossiores mentes
adhibent. pondere auctoritatis urgendi
st̃. Si enĩ ñ posset in hiis intelligi eqͣlitas
eiꝰ ꝑ quẽ facta sunt om̃ĩa: ꝙ eiusa quo fac¬
ta st̃ imiginis: ꝙ eius cuiꝰ imago ẽ geniti
ꝯ genitoris: nullomͦ apłs contentiosorũ
ħorum ora ꝯcludens. ipsũ euam u̾bum
poneret dicens: ñ rapinã arbitratꝰ eqͣlis

Expanded text:
etatem pertinent personarum: in quibus illi aequalitatem cum dicunt esse non posse, quoniam ad haec penetranda crassiores mentes adhibent, pondere auctoritatis urgendi sunt. Si enim in his non posset intelligi aequalitas ejus per quem facta sunt omnia et ejus a quo facta sunt, imaginis et ejus cujus imago est, geniti et genitoris; nullo modo Apostolus contentiosorum hominum ora concludens ipsum etiam verbum poneret, dicens: Non rapinam arbitratus es
Abbreviated transcription (Latin):
c. utrũ sodłm ꝑsonarũ ꝓpͥetates. an scdm
ħois susceptionẽ apłs dixerit: tc̃ ꝙ ipse
filius subiectꝰ erit ei. qui subiecit illi omia.
Solet circumstantia scͥpturarũ illumi¬
nare sententiã:. cũ ea que circa scͥpturã st̃
p̃sentem qͣstionem ꝯtingentia. diligenti
discussione tractant᷑. Inuenimꝰ itaq uen
tumc̃e ad hunc locũ: ut sup᷑ diceret. Nc̃
autẽ xp̃e resurrexit a mortus: pͥmitiȩ dor

Expanded text:
es, an secundum hominis susceptionem Apostolus dixerit, Tunc et ipse Filius subjectus erit ei qui illi subjecit omnia. Solet circumstantia Scripturae illuminare sententiam, cum ea quae circa scripta sunt, praesentem quaestionem contingentia, diligenti discussione tractantur. Invenimus itaque ita ventum esse ad hunc locum, ut supra diceret, Nunc autem Christus surrexit a mortu
Abbreviated transcription (Latin):
uis qͥs ullam rem aliter qͣm ea res ẽ in¬
telligit: fallit᷑. & om̃is qui fallit᷑: id
in quo fallitur ñ intelligit. Quisqͥs gͥ ullã
rem alit̾ qmͣ ẽ intelligit: ñ eam intelligit.
Non gͦ potest quicꝙͣ intelligi. nͥ ut ẽ. Nloᷤ
aũ aliqͥd ita ut ẽ intelligimꝰ: uelut hoc ip

Expanded text:
uisquis ullam rem aliter quam ea res est intelligit, fallitur: et omnis qui fallitur, id in quo fallitur non intelligit. Quisquis igitur ullam rem aliter quam est intelligit, non eam intelligit. Non ergo potest quidquam intelligi, nisi ut est. Nos autem aliquid non ita ut est intelligimus, velut hoc
Abbreviated transcription (Latin):
ostendi potest. hominẽ ratione be¬
stus antecellere. hoc om̃ibꝰ manifestũ
ẽ qͦd belue ab hominibꝰ domari ꝯͥ
mansuefieri possunt: homines a beluiᷤᷤ
nullo modo.
Non fuisse corpꝰ dñi nr̃i

Expanded text:
ostendi potest hominem ratione bestiis antecellere, hoc omnibus manifestum est, quod belluae ab hominibus domari et mansuefieri possunt, homines a belluis nullo modo. XIV. Non fuisse corpus Chri
Abbreviated transcription (Latin):
ullo sapiente homine auctore:
fit homo deterior. Non enĩ par¬
ua ista culꝑa ẽ: immo tanta ẽ. que in
sapientẽ qͣmuis hominẽ cadere neq̃at.
Est autẽ ds om̃i homine sapiente pre
stantior. Multominꝰ gͥ do auctore: fit
homo det̾ior. Multo enĩ prestantior
łi uoluntas: qͣm hominis sapientiẽ.
Illo aũ auctore cũ dr: illo uolente d̃r.
Est gͣ uiciũ uoluntatis: quo ẽ homo
det̾ior. Qd uitiũ si longe ab esta dĩ
uoluntate utratio docet: in quo sit q̃¬
rendum est.
homo deterior. iiii.

Expanded text:
ullo sapiente homine auctore fit homo deterior. Non enim parva ista culpa est, imo tanta est, quae in sapientem quemvis hominem cadere nequeat. Est autem Dstantior; multo minus ergo Deo auctore fit homo deterior. Multo enim est praestantior Dei voluntas, quam hominis sapientis est. Illo autem auctore cum dicitur, illo volente dicitur. Est ergo vitium voluntatis quo est homo deterior: quod vitium si longe abest a Dei voluntate, ut ratio docet, in quo sit quaerendum est. homo deterior.
Abbreviated transcription (Latin):
it memorata in monte uisionem.
medios dies intuentes dixerunt
post sex dies: qd̾ ille annumeratis
finalib id ẽ pͥmo atq ultimo. dix̃
post octo dies: eo loquendi mͦ. quo
pars pro toto cominemoratur.
Item quod lucas ait de moyse &
helya. & factum ẽ dum discederẽt
ab illo. ait petrus ad iħm. p̃cep¬
tor bonũ ẽ nos hic ẽe & cȩtera: ñ
debet putari contrariũ ei. quod
matheus marcusq ita conunxe¬
runt. petrũ hoc suggessisse. qͣsi
adhuc moyses & helyas cũ dño
loquerẽt᷑. Non enĩ exp̃sserunt
qd̾ tunc: s tacuerunt potuis qd̾
iste addidit. illis disced entibus
hoc petrum de trib tabernacłis
faciendis dño suggessisse. Adli¬
dit etiam lucas. illis intrantib
in nubem. factam eẽ uocẽ de nu¬
be. qd̾ illi ñ dixerunt: s nec con¬
tradixerunt.

Expanded text:
it memoratam in monte visionem, it memoratam in monte visionem, medios dies intuentes dixerunt: Post sex dies, quod ille annumeratis finalibus, id est, primo atque ultimo, dixit, Post octo dies, eo loquendi modo, quo pars pro toto commemoratur. Item quod Lucas ait de Moyse et Elia: Factum est cum discederent ab illo, ait Petrus ad Iesum: praeceptor, bonum est nos hic esse, et cetera, non debet putari contrarium ei quod Mattheus Marcusque ita coniunxerunt Petrum hoc suggessisse, quasi adhuc Moyses et Helias cum domino loquerentur. non enim expresserunt, quod tunc. sed tacuerunt potius, quod iste addidit, illis discedentibus hoc Petrum de tribus tabernaculis faciendis domino suggessisse. addidit etiam Lucas intrantibus illis in nubem factam esse uocem de nube. quod illi non dixerunt, sed nec contra dixerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
& iacobum & ioħem frẽm eius. &
ducit illos in montẽ excelsum se¬
orsum: & cȩtera usq ad illud ubi
dit. nemini dixeritis uisionẽ. do¬
nec filius hominis a mortuis re¬
surgat. Hec uisio dñi in monte
coram trib discipłis. Petro. Iacobo.
&e Iohanne. uͥ etiam de cȩlo illi te¬
stimoniũ paternȩ uocis ꝑhibitũ
ẽ. a tͥbus eugłistis eodem ordine
cõmemorat᷑: & ad easdem om̃ino sen
tentias. Sed cetera scđm ea genera
perius demonstrauimꝰ uideri a le¬
gentib possunt. Qͦ d autẽ marcus
post sex dies factũ dicit sicut ma¬
theus. lucas autẽ post octo: ñ con¬
temnendi sunt si quos mouet: sed
ratione reddita instruendi. Dies
eñi quando enunciamꝰ dicentes
post tot dies. aliquando ñ annu¬
meramus eũ in quo loqͥmur. & eũ
qͦ res ipsa futura ẽ quã p̃nuncia¬
mus uł pollicemur.s medios: post
quos re uera plenos atq integros
illud futurũ est. hoc fecit matheus¬
loquebatur iħe. & illo quo exhibu¬

Expanded text:
Iacobum et Iohannem fratrem eius et duxit illos in montem excelsum seorsum et cetera usque ad illud, ubi ait: nemini dixeritis uisionem, donec filius hominis a mortuis resurgat. haec uisio domini in monte coram tribus discipulis, Petro, Iacobo et Iohanne, ubi etiam de caelo illi testimonium paternae uocis perhibitum est, a tribus euangelistis eodem ordine commemoratentias: sed caetera secundum genera perius demonstravimus, videri a legentibus possunt. Quod autem Marcus post sex dies factum dicit, sicut Matthaeus, Lucas autem post octo, non contemnendi sunt, si quos movet, sed ratione reddita instruendi. Dies enim quando enuntiamus dicentes: "post tot dies", aliquando non annumeramus eum in quo loquimur et eum quo res ipsa futura est, quam praenuntiamus uel pollicemur, sed medios, post quos re uera plenos atque integros illud futurum est. hoc fecit Matthaeusloquebatur Jesu, et illo quo exhibu
Abbreviated transcription (Latin):
& tollat crucẽ suam & sequat᷑ me.
et cȩtera usq ad illud ubi ait. &
tẽ reddet unicuiq scđ̾m oꝑa eius.
Hoc &e marcꝰ subiungit: eunde ordi¬
nẽ seruans. S ipse ñ dicit de filio
hominis uenturo cum angłis su¬
is. ut reddat unicuiq scđm opus
suum: commemorat tam̃ etiam
illud dixisse dñm. Qui eni me con¬
fessus fuerit. & mea uerba. in gene¬
ratione ista adultera & peccatrice:
& filius hominis confitebitur eũ.
cum uenerit in gła sua cũ angłis
suis. Quod intelligi potest ad e¬
ande sententiã ꝑtinere. qͥa dixit
matheus. ut reddat unicuiq scđm
opus suum. lucas quoq eadem
eodemq ordine annectit. ñ multũ
diuerso uerboꝵ modo: eadem t̾n
sententiarũ ueritate simillimꝰ.
equitur matheus. l¬
Amen dico uobis. st̃ qͥdam
de hic stantib. qui ñ gustabunt
mortẽ. donec uideant filiũ homi

Expanded text:
 sequatur me, et cetera usque ad illud ubi ait: et tunc reddet unicuique secundum opus eius. hoc et Marcus subiungit eundem ordinem seruans; sed ipse non dicit de filio hominis uenturo cum angelis suis, ut reddat unicuique secundum opus suum. commemorat tamen etiam illud dixisse dominum: qui enim me confusus fuerit et mea uerba in generatione ista adultera et peccatrice, et filius hominis confundetur eum, cum uenerit in gloria sua cum angelis sanctis. quod intellegi potest ad eandem sententiam pertinere, qua dixit Mattheus, ut reddat unicuique secundum opus suum. Lucas quoque eadem eodemque ordine adnectit non multum diuerso uerborum modo. eadem tamen sententiarum ueritate simillimus. LVI. Sequitur Mattheus: amen dico uobis. sunt quidam de hic stantibus, qui non gustabunt mortem. donec u
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ fidẽ sine opib. ꝙ alius dicit ñ ẽ fid̾e
sine oꝑib que sidem p̃cedunt: iste de
hiis que sidem sequunt᷑: sicutetram
ipse paulus multis locis ostendit.
Qe timore. utrũ peccm sit. lxxuii

Expanded text:
 fidem sine operibus: quia ille dicit de operibus quae fidem praecedunt, iste de iis quae fidem sequuntur; sicut etiam ipse Paulus multis locis ostendit. LXXVII. De timore, utrum peccatum sit. Omni
Abbreviated transcription (Latin):
t᷑ multi qͥ ex eis credid̾ant: qđ incircum¬
cisis gentib grã xp̃i traderet᷑. Unde
apłs paulus dicit posse homines sine
oꝑib p̃cedentib iustificari ꝑsidem.
Nam iustificatus ꝑfidem: qͦmͦ potest nͥ
iuste deinceps oꝑari: qͣmuis nicħ antea
iuste oꝑatus qͣm ad fidi iustificationẽ
did̃it mox de hac uita discesserit: iu¬
stificatio fidi manet cũ illo: nec p̃ceden¬
tib bonis oꝑĩb: quia ñ merito suo¬
ad illam s grã ꝑuenit: nec conseqͣntib¬
oꝑib: quia in bac uita eẽ ñ sintur. Un¬
de manifestũ ẽ. qđ paulꝰ apł̃s dicit. ar¬
bitramur enĩ iustificari hominẽ ꝑ¬
fide sine oꝑib: ñ tam̃ ita intelligend̾u ẽẽ
ut a crepta side si uixerit dicamꝰ eũ iustũ
etiam si male uierit. Ideo exemplo abra
legis quã ñ acceꝑat ꝑ fidem iustificatꝰ ẽ.
q iacobꝰ. qͥa fidem ipsiꝰ abrahe oꝑa bo¬
na consecuta eẽ demonstrat: ostendens

Expanded text:
ur multi, qui ex eis crediderant, quod incircumur multi, qui ex eis crediderant, quod incircumcisis Gentibus Christi gratia traderetur. Unde apostolus Paulus dicit posse hominem sined praecedentibus, justificari per fidem. Nam justificatus per fidem quomodo potest nisi juste deinceps operari, quamvis antea nihil operatus juste, ad fidei justificationem diderit, mox de hac vita decesserit, justificatio fidei manet cum illo, nec praecedentibus bonis operibus, quia non merito ad illam, sed gratia pervenit; nec consequentibus, quia in hac vita esse non sinitur. Unde manifestum est, quod Paulus apostolus dicit, Arbitramur enim hominem justificari per fidem sine operibus , non ita intelligendum esse, ut accepta fide, si vixerit, dicamus eum justum, etiamsi male vixerit. Ideo exemplo Abrahlegis, quam non acceperat, per fidem justificatus est; et Jacobus, quia fidem ipsius Abrahae opera bona consecuta esse demonstrat, ostendens
Abbreviated transcription (Latin):
paulus apl̃s p̃dicans iustificari
hominẽ ꝑfidem sine oꝑib. ñ bene in¬
tellectus ẽ ab eis. qui sic dictũ accepe¬
runt. ut putarent cũ semel in xp̃m
credidisent. etiam si male oparent᷑.¬
y facmorose flagicioseq uiuerent. sab¬
uos se cẽ ꝑ fidem posse:. Locus iste huius
epłe. eundẽ sensũ pauli apłi qͦmͦ sit in¬
telligendus exponit. Idõq abrahe ma¬
gis exemplo utit᷑ uacuã eẽ fidem si ñ be¬
ne oꝑetur: qm̃ abrahe eremplo. etiam
paulꝰ apłs usus ẽ: ut ꝓbaret iustificari
enĩ bona oꝑa cõmemorat abrabȩ. que
eiꝰ fidem comitata st̃: satis ostendit apłm
paulũ ñ ita ꝑ abraham docere. iustifi¬
cari ħoiem ꝑ sidem sine oꝑib ut si qͥs
credił̾it ñ ad cũ ꝑtineat bene oꝑarr:
s ad hoc potius: ut nemo arbitret᷑ me
iustificationis. que ẽ in fide. In hocem̃
segentib in xp̃m credentĩb iudei p̃fer¬
recupiebant: qđ dicebant se meritis
bonoꝵ oꝑum q̃ in loge sunt. ꝑuenisse

Expanded text:
Paulus apostolus praedicans justificari hominem per fidem sine operibus, non bene intellectus est ab eis qui sic dictum acceperunt, ut putarent, cum semel in Christum credidissent, etiam si male operarentur facinorose flagitioseque viverent, salvos se esse per fidem: locus iste hujus epistolae eumdem sensum Pauli apostoli quomodo sit intelligendus exponit. Ideoque magis Abrahae exemplo utitur, vacuam esse fidem si non bene operetur, quoniam Abrahae exemplo etiam Paulus usus est, ut probaret justificari enim bona opera commemorat Abrahae, quae ejus fidem comitata sunt, satis ostendit apostolum Paulum, non ita per Abraham docere justificari hominem per fidem sine operibus, ut si quis crediderit, non ad eum pertineat bene operari, sed ad hoc potius, ut nemo arbitretur mejustificationis quae est in fide. In hoc se gentibus in Christum credentibus, Judaei praeferre cupiebant, quia dicebant se meritis bonorum operum, quae in lege sunt, pervenisse
Abbreviated transcription (Latin):
rũ. Si enĩsed̾m carnẽ uieritis moriemĩ¬
ni: si autẽ spͣl facta carnis mortificanie¬
rins unietis. Que sint autẽ sacta carnis.
que oꝑib spiritalib mortisicanda sc̃: alio
loco demonstrat dicens. Manifesta aũ
st̃ oꝑa carms. que sc̃ fornicationes imi¬

Expanded text:
carnem vixeritis, moriemini; si autem spiritu facta carnis mortificaveritis, vivetis . Quae sint autem facta carnis, quae operibus spiritualibus mortificanda sunt, alio loco demonstrat, dicens: Manifesta autem sunt opera carnis, quae sunt fornicationes, im
Abbreviated transcription (Latin):
tentis manifestissime docet. ñ cos p̃te¬
rito bono oꝑe ad fiłi iustificationẽ
ꝑuenisse. nec meritis eoꝵ istam gr̃ant
latam:. q̃ndo dicit. ꝙ hec qͥdem fuistẽ.
S cũ dicit. qm̃ qui tabaa agunt regnũ

Expanded text:
tentiis manifestissime docet non eos praeterito bono opere ad fidei justificationem pervenisse; nec meritis eorum istam gratiam datam, quando dicit, Et haec quidem fuistis: sed cum dicit, Qui talia agunt, regnum
Abbreviated transcription (Latin):
mne uerum:
a ueritate uerũ
ẽ. Et om̃is ani¬
ma eo anima ẽ:
quo uera anima ẽ. Om̃is igit᷑ anima a
ueritate habet: ut om̃ino anima sit
Aliuiqd autẽ anuna ẽ: aliud ueritas. Nã
ueritas falsitatẽ numꝗͣ patit᷑: anima
uͦ sepe fallitur. Nõ gͥ cũ a ueritate ani¬
ma ẽ: a se ipsa ẽ. Est autẽ ueritas d̾s.
Dm̃ gͥ habet auctorẽ: ut sit anima.

Expanded text:
mne verum a veritate verum est; et omnis anima eo anima est, quo vera anima est. Omnis igitur anima a veritate habet ut omnino anima sit. Aliud autem anima est, aliud veritas. Nam veritas falsitatem nunquam patitur, anima vero saepe fallitur. Non igitur, cum a veritate anima est, a se ipsa est. Est autem veritas Deus: Deum igitur habet auctorem ut si
Abbreviated transcription (Latin):
am ii apud ypponem regium. S ep̃i.¬
prb̃r scripsi librum de utilitate creden
di ad amicum meum: quẽ deceptum
a manicheis.adhuc eo errore nouerã de¬
tineri: & irridere in catholicȩ fidei dis¬
ciplina. qͦd iuberent᷑ homines credere:
ñ autẽ quid eẽt uerum certissima ra-¬
tione docerent᷑. In hoc libro dixi. In
quib tam̃ legis p̾ceptis atq mandatiᷤᷤ.
quib nc̃ xp̃ianos utifas ñ ẽ. quale uel
sabbatũ ẽ. uł circũcisio uł sacrificia. &e
siquid huiꝰmodi ẽ. tanta mysteria conti¬
nent᷑: ut om̃is piꝰ intelligat nichil eẽ ꝑ

Expanded text:
am vero apud Hipponem-regium presbyter scripsi librum de Utilitatdi ad amicum meum, quem deceptum a Manicheis adhuc eo errore noueram detineri et inridere in catholicae fidei disciplina, quod iuberentur homines credere, non autem, quid esset uerum, certissima ratione docerentur. In hoc libro dixi: in quibus tamen legis praeceptis atque mandatis, quibus nunc Christianos uti fas non est, quale uel sabbatum est uel circumcisio uel sacrificia et si quid huius modi est, tanta mysteria continentur, ut omnis pius intellegat nihil esse
Abbreviated transcription (Latin):
ut gͦ ñ sint tenebre possuitq cõphen¬
dere. u̾bum caro factũ est & habitauit
in nobis. Uidete u̾bũ. uidete u̾bũ carnẽ.
sunt. Ubi hic sanguis: Ecce iam auctor
tuus. s p̃dum ẽ p̃cium tuũ. Unde gͦ re¬
dẽptus: Quia u̾bum caro factũ est & ha¬
bitauit in nobis.

Expanded text:
tque comprehendere, Verbum caro factum est, et habitavit in nobis. Videte Verbum, videte Verbum carnem, sunt. Ubi hic sanguis? Ecce jam auctor tuus, sed nondum est pretium tuum. Unde ergo redemptus? Quia Verbum caro factum est, et habitavit in nobis.
Abbreviated transcription (Latin):
um ubi sacerdos est uictima. rede-¬
mit nos fuso sanguine creatoris. ñ tam̃¬
nos creauit cum sanguine. s redemit.
sanguine. Creauit nos in pͥncipio qd̾
erat u̾bum. & u̾bũ qd̾ erat apud dm̃. &
ds̃ erat u̾bum. Ad hoc creati sumꝰ. Con¬
textus sermo adiungit. Omĩa ꝑ ipsum
facta sunt. & sine ipso factũ est nichil.
Hoc est qd̾ creati sumus. Quo uͦ redẽpti:
Audi. Qd̃ factũ est inquit in eo uita est.
& uita erat lux hominũ. & lux in tene¬
bris lucet. & tenebre eam ñ cõp̃hendert̃.
Adhuc d̾s est. Adhuc illud dicitur qd̃ in-¬
cõmutabile semꝑ manet. Adhuc illud
dicit᷑. cui uidendo corda mundanda st̃.
Unde autẽ mundentur. ñdum dicit.
Lux inquit in tenebris lucet. s tenebrȩ
eam ñ comp̃henderunt. S ut ñ sint
tenebre possintq cõp̃hendere. tenebrȩ

Expanded text:
um, ubi sacerdos est victima, redeum, ubi sacerdos est victima, redemit nos fuso sanguine Creatoris. Non tamen creavit nos cum sanguine, sed redemit sanguine. Creavit enim nos in principio quod erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. Ab hoc creati sumus. Sermo contextus adjungit, Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil. Hoc est quo creati sumus. Quo vero redempti, audi: Quod factum est, inquit, in eo vita erat, et vita erat lux hominum; et lux in tenebris lucet, et tenebrae eam non comprehenderunt. Adhuc Deus est: adhuc illud dicitur, quod incommutabile semper manet; adhuc illud dicitur, cui videndo corda mundanda sunt: unde autem mundentur, nondum dicit. Lux, inquit, lucet in tenebris, et tenebrae eam non comprehenderunt. Sed ut non sint tenebrae, possintque eam comprehend
Abbreviated transcription (Latin):
ad moysen & aaron dicens. Ista
disfinctio legis quȩcũq constituit dñs.
ꝓcul dubio ñ est distinctio. nisi inter
aliqua duo. uł plura. Nam singulari¬
tas distinctionẽ ñ requirit. Nec distinc¬
tionem cuiꝰ libet rei cõmemorauit s
addidit legis. & secutus adiunxit quȩ
cumq constituit dñs p̃cipiendo utiq
ñ creando. Nam etiã ñnulli uit̾pretes
stinctio: quia recte intelligitur duo te¬
stam̃ta distinguere. Eadem quippe st̃
in uetere & nouo. Ibi obumbrata. hic
reuelata. ibi p̃figurata. hic manifesta
ta. Nam ñ solum sacram̃ta diu̾sa sunt.
uerũ etiã ꝓmissa ibi uidentur tempora¬
lia ꝓponi quib spũale p̃miũ occulte
significetur. hic autẽ manifestissime
nam transitoriãq felicitatẽ a dño dõ
ꝓ magno munere sꝑandam & optandã.
qnͣdo quidẽ in unigenito filio suo quẽ
tanta illa ꝑpeti uoluit. longe alud a se
peti expectariq oportere aꝑtissima di-¬
stinctione declarauit. Ex sermone de¬

Expanded text:
ad Moysen et Aaron dicens: ista distinctio legis, quaecumque constituit dominus. procul dubio non est distinctio nisi inter aliqua duo uel plura; nam singularitas distinctionem non requirit. nec distinctionem cuiuslibet rei commemorauit, sed addidit: legcunque constituit Dominus, » praecipiendo utique, non creando. Nam etiam nonnulli interpretes: stinctio: et recte intelligitur duo Testamenta distinguere. Eadem quippe sunt in Vetere et Novo: ibi obumbrata, hic revelata; ibi praefigurata, hic manita. nam non solum sacramenta diuersa sunt uerum etiam promissa. ibi uidentur temporalia proponi, quibus spiritale praemium occulte significetur ; hic autem manifestissime nam transitoriamque felicitatem a domino deo pro magno munere sperandam et optandam: . quandoquidem in unigenito filio suo, quem tanta illa perpeti uoluit, longe aliud a se peti expectarique oportere apertissima distinctione declarauit. hanc
Abbreviated transcription (Latin):
nũ & iusticiam dĩ. id est hoc p̃ponentib
cȩt̾is reb. ut ꝓpt̾ hoc cet̾a queramꝰ. ñ debet
subesse sollicitudo ne illa desint. que huic
uite ꝓpt̾ regnũ dĩ st̃ necessaria. Dixit enĩ
querite qmͣuis sint necessaria. s ait. hec
omĩa apponent᷑ uobis. id est consequent̾
si illa queratis sine ullo ur̃o impedim̃to:
ne cũ ista querttis illinc au̾tamini. aut
ne duos fines constituatis. ut & regnũ dĩ
ꝓpter se appetatis & ista necessaria. s hȩc
potiꝰ ꝓpt̾ illud ita uobis ñ deerunt: quia
duob dñis seruire ñ potestis. Duobꝰ autẽ
diũs seruire conatur. quia & regnũ dĩ ꝓ
magno bono appetit. & hec tẽporalia.

Expanded text:
num et justitiam Dei, id est, hoc praeponentibus caeteris rebus, ut propter hoc caetera quaeramus, non debet subesse sollicitudo ne illa desint quae huic vitae propter regnum Dei sunt necessaria. Dixit enim quaerite; quamvis sint necessaria: sed ait, haec omnia apponentur vobis, id est consequentur, si illa quaeratis, sine ullo vestro impedimento: ne cum ista quaeritis, illinc avertamini; aut ne duos fines constituatis, ut et regnum Dei propter se appetatis, et ista necessaria; sed haec potius propter illud: ita vobis non deerunt. Quia duobus dominis servire non potestis. Duobus autem dominis servire conatur, qui et regnum Dei pro magno bono appetit, et haec temporalia.