comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
UM ergo unabilis colum¬
tutes clare fulserũt. Hic ex bur¬
gundionũ genẽ nobił natione fu¬
it: s nobilior in sc̾itate ꝑ uestigia
magistrũ secutꝰ. S qualit̾ rudim̃ta
illiꝰ int̾ ipsa pͥmordia uberẽ ꝓfectũ
adqͥsierint: pret̾mittendũ non ẽ. Itaq
cũ patris studio nobili lib̾alib litt̾is
imbutꝰ fuiss: arigio euidã pontifici
a genitore cõmendatꝰ est. S cũ se ni¬
chil utilitatis agere cern̾et: cepit ru¬
dis affectꝰ ad potiora anhelare. De¬
ditq oꝑam: ut pꝰtpositis falamen¬
tis scłi. monachoꝵ iungeret᷑ cohorti:
Clam gͦ a sodalib ꝓgressus: duob
pueris contentꝰ. ad lirinense cenobi¬
um uenit. Quo ita dui degens. cũ neqͦ¬
quã cern̾et regłaris discipline habe¬
nis cet̾os colla summitte: cepit anxio
animo trutinare. qͦ potioris consilii
aditꝰ uiã panderet. E gressus gͦ inde
ad beatũ colũbanũ: luxouietenꝰ uenit:
Quẽ uir sẽs eũ ingenii sagacis soller¬

Expanded text:
ue ergo venerabilis Columutes clarae fulserunt. Hic ex Burgundionum genere nobilis natione fuit, sed nobilior sanctitate per vestigia magistrum secutus. Sed qualiter rudimenta illius inter ipsa primordia uberem profectum acquisierint, praetermittendum non est. Itaque cum patris studio nobili liberalibus litteris imbutus fuisset, Arigio cuidam pontifici a genitore commendatus est. Sed cum se nihil utilitatis agere cerneret, coepit rudis affectus ad potiora anhelare, deditque operam ut, postpositis phaleramentis saeculi, monachorum jungeretur cohorti. Clam ergo a sodalibus progressus duobus pueris contentus ad Lirinense coenobium venit, quo diu vitam degens cum nequaquam cerneret regularis disciplinae habenis caeteros colla submittere, coepit anxio animo trutinare quo potioris consilii aditus viam panderet. Progressus ergo inde ad B. Columbanum Luxovio tenus venit. Quem vir sanctus cum ingenii sagacis soler
Abbreviated transcription (Latin):
pore dep̃ssus. uisionẽ talẽ uide¬
bat. Narrabat enĩ in hunc modũ
sigobarde malã mansionẽ habui
fumosa mansione clarissimã re¬
tributionem: ubi iusti fulgebũt
sicut sol in regno patris eorum:
cui est potestas et gła in secła
seculorum.a M e N xp¬
cit uita sincti richaru. Incipit u¬

Expanded text:
pore depressus, uisionem talem uidepore depressus, uisionem talem uidebat. Narrabat enim in hunc modum Sigobarde, mala mansione habuimfumosa mansione clarissima retributione, sicul sol in regno patris eorum, cui est potestas et gloria in secula seculorum. Amen. Explicit uita sancti richarii
Abbreviated transcription (Latin):
dit głam dõ qd infirmꝰ uenit. et
sanus recessit. In euiꝰ miracłi memo¬
ria: usq hodie sustentacła infirmi¬
tatis illiꝰ pendent in eccłia sc̃i ri¬
charii.S et multociens demonia¬
ei ad corpꝰ sc̃i dĩ suoꝵ obseqͥo deduc¬
di: gr̃a diuina concedente. inde sa
dem dñi dicere cupimꝰ. Elades ma¬
ligna que circuit terrã. que mul¬
dos ꝑimit. & paucos qͦs tangit re¬
linquit. ⁊ ipsã plagã uocant panu¬
colã seu uenenosa lacerta: cũ ciui
ꝑcussit. Et talit̾ in his dieb erat.
ut de eo loco ubi apparebat om̃s
ad alia loca fugerent: aut om̃mo
mortẽ ñ euaderent. Frat̾ tͦ ille
quẽ supradiximꝰ. & multi alii eadẽ
plaga tacti. una cũ fr̃ib cet̾is se¬
pulchrũ sc̃m expetierunt : & de
claui sc̃i richarii cocti. ꝑ dñi po¬
tentiã ⁊ merita sc̃i eiꝰ om̃s sanati st̃
Umiq de hac uita ipse
seruus dĩ migrasset. & in fere¬
tro compositꝰ iam in ipso tugurio

Expanded text:
dit gloriam Deo, quod infirmus venisset, et dit gloriam Deo, quod infirmus venisset, et sanus recederet. In cujus miraculi memoriam usque hodie sustentacula infirmitatis illius pendent in ecclesia sancti Richarii. Sed et multoties daemoniaci ad corpus sancti Dei suorum obsequio deduci gratia diuina concedente inde saniem domini dicere cupimus. ligna, qui circuit terra, qui multos perimit et paucos quos tetigit reliquid, – et ipsa plaga uocant panucola seu uenenom e fratribus percussit et taliter in his diebus erat ut de eo loco ubi apparebat omnes ad alia loca fugerent aut ommino mortem non euaderent. Frater ergo ille quem supra diximus et multi alii eadem plaga tacti una cum fratribus ceteris sepulchrum sanctum expetierunt et de claui sancti richarii cocti, per domini potentiam et merita sancti eius omnes sanati sunt. Cumque de hac uita ipse ipsa C seruus dei migrasset et in feretro compositus iam in ipso tugurio
Abbreviated transcription (Latin):
tantẽ. secũq loquentẽ. Ecce frat̾ si¬
cherrimã in cȩlo: ꝓ contẽptibili
głosam. ꝓ obseura lucidissimã: et
ꝓ fumosa om̃i suauidate reniten¬
tem. Q uigilans letior exeqͥarum
consolaret᷑ filiꝰ: & patris gła often¬
deret᷑. Conditꝰ est ut predixi miles
xp̃i: ubi suo regi maxime milita¬
bat. S ñ multopost fr̃s a centulo
monast̾io cũ suo abbate ocialdo ui¬
ro religioso. etiã suecessores uener̃t.
et corpus richarii tulerũt: & po
suerunt in loco quo ⁊ nunc cum
magnis meritoꝵ uirtutib reqͥescit.
Ibi p̃stante dño ꝑserui sui reliquiaᷤ
noua sepiꝰ audiunt᷑ miracła geriz
ut fides p̾cantiũ patefiat. & merita
sc̃i dĩ ostendant᷑. & in seruo suo xp̃i
laus celebretur ut dictum est. Lau¬
date dominum in sc̃is eius.
uidã gͥ contraetꝰ. corpore de¬
bilis. s fide robustus: freqͤnta¬
bat orando sc̃i dĩ sepulchrũ. Qui
optata subito sanitate recepta: de¬

Expanded text:
tantem sibique loquentem: «Ecce frater Sitantem sibique loquentem: «Ecce frater Sicherrimam in caelo, pro contemptibili gloriosam, pro obscura lucidissimam et pro fumosa omni suauitate renitentem». Qui euigilans laetior opus exequiarum consolaretur et patris gloria ostenderetur, Conditus est, ut praedixi, miles Christi, ubi suo regi maxime militabat; sed non multo post fratres a Centulo monasterio cum suo abbate Ocioaldo viro religioso etiam et successori venerunt et corpus suerunt in loco quo et nunc cum magna meritorum gloria requiescit. Ibi praestante Deo per serui sui reliquias noua saepius audiuntur miracula geri, ut fides precantium sancti viri ostendantur, et in servo suo Christi laus celebretur, sicuti dictum est: Laudate Dominum in sanctis ejus . XV. Quidam contractus, corpore debilis, sed fide robustus, frequentabat orando sancti Dei sepulcrum: qui optata sanitate subito recepta, de
Abbreviated transcription (Latin):
tantũ p̾cepta secutꝰ lignũ inue¬
niens findit. cauauit. & corpori
rigauit qd fecit: pene priꝰ lacrimis
implens amaris quã pat̾nis mẽbris:
aptũq ut potuit sarcofagũ in loco
p̃finito a patre composuit. Int̾m
dũ tristia patri filiꝰ pararet obse¬
quia. ualidior patrẽ coquebat infir¬
mitas: et in frigido corpꝰculo uix
alitꝰ remansit extremꝰ: nec tam̃ ab
orationis cessauit officio. uł diuine
laudis obseqͥo. Et dũ salutifero
corꝑis xp̃i ⁊ sanguinis uiatieo su¬
um iter muniuit ⁊ int̾ gr̃arũ actio¬
nes. & u̾ba orationis sp̃m emisit:
positusꝙ est in sepulchro a disci¬
pulo. in loco ubi ipse preceperat:
ed mirũ dictu int̾ exeqͥas pa¬
ternas subito discipłs sopore
oppressus. uidit in uisu qͣsi raptus
eẽt in aulã splendidissimã. omniq
decore puleherrimã. immo solis lu¬
ce clariorẽ: in qͣ beatũ. richarium
preclaro ⁊ hylari uultu uidit habi¬

Expanded text:
tantum praecepta secutus, lignum invetantum praecepta secutus, lignum inveniens fidit, cavavit et corpori rigauit quod fecit et pene prius lacrimis implens amaris quam paternis membris aptatumque ut potuit sarcofagum in loco praefinito a patre composuit. Interim dum tristia patri filius pararet obsequia ualidior patrem coquebat infirmitas et in frigido corpusculo uix alitus remansit extremus nec tamen ab orationis cessauit officio uel diuinae laudis obsequio et dum salutifero corporis Christi et sanguinis uiatico suum iter muniuit inter gratiarum actiones et uerba orationis spiritum emisit positusque est in sepulchro a discipulo in loco ubi ipse praeceperat. Sed mirum dictu inter exequia paterna subito discipulus sopore oppressus uidit in uisu quasi raptus esset in aulam splendidissimam omnique decore pulcherrimam, immo solis luce clariorem in qua beatum Richarium praeclaro et hilaro uultu uidit habi
Abbreviated transcription (Latin):
dies adueint uocationis suȩ. qͦ
felicitatẽ diu desideratã acceptura
erat. & semꝑ adiungi xp̃o quẽ semꝑ
amabat: uocauit ad se prefatũ sigo¬
bardũ cõmilitonẽ suũ dicens. Scio
filimi scio qđ finis meus ñ tardat:
⁊ regẽ meũ quẽ diu concuptui eitiꝰ
uidebo. Et utinã tam ꝓpitiũ mͥ ser¬
uo suo se ostendat: quã desid̾abilem
sc̃ĩs siuis. S tu fili p̃para uasculũ cor¬
pusculo meo qͦ condat᷑. non suꝑfluũ
studio s necessariũ usui: ut illie ser¬
uet᷑ in illũ diem quo corruptela hȩc
uertat᷑ in incorruptionẽ. & mortale
hoc induat᷑ immortalitate. Et p̃para
de om̃i dill.gentia aulcissime fili:
ut cũ dies illa que mͥ mͦ apppinqͣt
tͥ aduenerit. paratũ te inueniat. ł go
mͥ misericors sit saluator mundi: et
me mͦ defendat ab hoste. qͥ me olu
redemit ab hoste. Et quẽ presentis
uitȩ habui consolatorẽ: et̃ne ute
mͥ inueniã largitorẽ. Hec discipłs
a patre audiens lacͥmis ꝑfusus.

Expanded text:
em aduocationis suae qua felicitatem diu desideratam accepturus erat et semper adiungi Christo quem semper amabat uocauit ad se praefatum Sigobardum commilitonem suum dicens: «Scio, fili mi, scio quod finis meus non tardat et regem meum quem diu concupiui citius uidebo et utinam tam propitium mihi seruo suo uideam quam desiderabilem sanctis suis. Sed tu, fili, praepara uasculum corpusculo meo quo condatur, non superfluo studio sed necessario usu ut illic seruetur in illum diem quo corruptela haec ertatur in ineorruptionem et mortale hoc induatur inmortalitate. Et para te omni diligentia, dulcissime fili, ut dum dies illa quae mihi modo adpropinquat, tibi advenerit, paratum te inveniat. Ego mihi misericors sit salvator mundi et me modo defendat ab hoste, qui me olim redemit ab hoste; et quem praesentis vitae habui consolatorem, aeternae vitae mihi inveniam largitorem'. Haec discipulus a patre audiens, lacrimis perfusus,
Abbreviated transcription (Latin):
s similis iude scarioth auaritia anhe¬
labat. De ipso sepulchro regressus: or an¬
di eausa circuibat altaria. Dum ambula¬
ret ꝑ ipsã basilicã: lignũ qd̾dam in quo
uela pendebant de alto ruens cecidit
sanguis ad t̾ram laberet᷑. Tũc ipse guar¬
neriꝰ clamauit uoce qua pot̾at. dicens.
Austregisilꝰ dũ aduiueret semꝑ michi
mortuus. morti uicine me tradidit.
be in uilla anlatiaco. Cũ om̃s recubu¬
secessũ ut purgaret uentrẽ. Cũq se

Expanded text:
m Iudae Scarioth avaricia repletus anhelabat. De ipso sepulchro regressus, orandi causa circuibat altaria. Dumque. ambularet per ipsam basilicam, vectis unus, in quo vela pendebant, de alto ruens, ceciditsanguis ad terram laberetur. Tunc ipse Warnarius clamavit voce qua poterat, dicens: 'Austregisilus dum adviveret, semper mihi mortuus, morti vicinae me tradidit'.be villa Anlaciaco. Cum omnes recubusecessu
Abbreviated transcription (Latin):
cepto pane ⁊ calice: more solito sp̃uales
hostias dño offerens. misticũ p̾ce confi¬
eit corpꝰ dñi. Ipse priꝰ ꝑcepit: deditq puel¬
le. At illa ubi accepit: ꝓtinꝰ a uociferatio¬
ne conticuit. Benedixit uestim̃ta eiꝰ. & ue
puella illa pristine sanitati restituta: ho¬
dieq in monast̾io beate bertoare reclu¬
sa. inter reliquas dei famulas lauda¬
bili conuersatione degere uidetita:
Irat tũc in ipsa eiuitate bituriea qͥ¬
dã pauꝑrimꝰ iuuenis noĩe leonastis.
& longo iã tp̃re debilitate contractꝰ. ita¬

Expanded text:
cepto pane et calice more solito spiritales cepto pane et calice more solito spiritales hostias Domino offerens, misticum preces conficit corpus Domini. Ipse prius percepit deditque puelle. At ubi illa accepit, protinus a vociferatione conticuit. Benedixit vestimenta eius et vpuella illa pristine sanitati restituta est, hodieque in monasterio beatae Bertoare reclusa, inter reliquas Dei famulas laudabili conversatione degere videtur. 15. Erat tunc in ipsa civitate Byturicas quidam pauperrimus iuvenis nomine Leonastis, et longo ia
Abbreviated transcription (Latin):
auxiliũ. accepit manũ eiꝰ ubi adheserat
malleus. digitos pͥmum extendens : et¬
tulit illd̃ ferrũ. & manũ illiꝰ attrecta¬
uit. & omnẽ doloris atrocitatẽ expu¬
lit: et sanus factus homo ille recessit:
uixta uicũ brioderũ puella ad¬
olescentula parentib amantissima.
noĩe friouala. quã neqͥssimꝰ sp̃s oppres¬
sam crudeli cruciatu uexabat. sta ut
ac si frenetico morbo die noctuq nul¬
la ei eẽt reqͥes uociferandi : intantũ
ut in amentiã delapsa. nec se nec pa¬
rentes agnosceret. & diuersarũ ferarũ
uoces mugitꝰq. et auium querulas
uoces ingenti uociferatione gemina¬
ret.Lugebant parentes: uicim condo¬
lebant: & mirabant᷑ intam tenera eta¬
te tante crudelitatis contricionẽ. in¬
felicẽ posse suitinere. Adducit᷑ ad sepe¬
fatun uirũ dĩ. Ile intuens eã cogno¬
uit obeallidi hostis contͥcionẽ afflictam:
⁊ p̾cepit eã ꝓpiꝰ altari admoueri. Et ae¬

Expanded text:
auxilium, coepit manum, ubi adeserat auxilium, coepit manum, ubi adeserat malleus; digitos primum extendens, tulit illum ferrum et manum illius adtrectavit et omnem dolorum atrocitatem expulit, et sanus factus homo ille recessit. iuxta vicum Briodero puella adulescentula, parentibus amantissima, nomine Friovala, quam nequissimus spiritus oppressione crudeli cruciatu vexabat, ita ut hacsi freneticum morbum die noctuque nulla ei esset requies vociferandi, in tantum ut in amentia delapsa, ut nec se nec parentes agnosceret, et diversarum ferarum vocibus mugitusque et avium querulas voces in ingenti vociferatione geminabat. Lugebant parentes, vicini condolebant et mirabantur in tam tenera etate tante crudelitatis contricionem infelicem posse sustinere. Adducitur ad sepefactum virum Dei. Ille intuens in eam cognovit ob callidi hostis contricionem afflictam; precoepit eam propius altare ammoveri. Et ac
Abbreviated transcription (Latin):
rat. Quẽ illa ad hoc reseruabat: ut si
qͥs uideret᷑ aliqͦ tedio affici. cũ integra
fide sumendi dare deberet. Rogauit
memoratũ pistorẽ app̃hendi. & de
illo pane in os eiꝰ mitti p̃cepit: quẽ
ille penitꝰ acciꝑe recusabat: s tam̃¬
to ore ingesser̃t de ipso pane in eiꝰ
faucib. Post hec nec mora euomu¬
it omnẽ amaritudinẽ qͣ uexabatur:
⁊ sanꝰ effectꝰ hodieq officiũ suũ facẽ¬
Uidã molendinariꝰ eo tp̃re noĩe
mo uulfus: die dñico temerario
sp̃u uolens iuxta sui industriã molã
emendare. accepto ancipiti ferro. quod
uulgo scotam uocant:cepit terere mo¬
lam. Ex qͦ peccato adhesit manui eius
manubriũ ferri illiꝰ. qd̃ nullus pot̾at
de manu eiꝰ auferre. Et tanta distric¬
tione artatus ẽ. ut int̾ digitos illiꝰ iam
cepisset sanguis ꝓrumꝑe: & aspitienti¬
bus obfetorẽ fastidiũ fac̾e. Uenitq ad
prefatũ dĩ hominẽ. Ille postulans dei

Expanded text:
rat. Quem illa ad hoc reservabat, ut, si rat. Quem illa ad hoc reservabat, ut, si quis videretur aliquo tedio affici, cum integra fide sumendi dare deberet. Eogavit memoratum pistorem adprehendi et de illo pane in os eius mitti precepit; quod ille poenitus accipere recusabat. Sed tamerto hore, ingesserunt de ipso pane in eius faucibus. Post haec nec mora evomuit omnem amaritudinem qua vexabatur, et sanus effectus hodieque officium suum facerQuidam molendinarius eo tempore nomine Monulfus, die dominico temerario spiritu volens iuxta sui industriam molam emendare, accepto ancipite ferro, quod vulgo Scotam vocant, coepit terere molam. Ex quo peccato adhesit manus eius manubrio ferri illius, quod nullus poterat de manu eius auferre. Et tanta districtione artatus, ut inter digitos illius iam coeperat sanguis prorumpere et aspicientibus ob fetorem fastidium facere, venit ad prefatum Dei hominem. Ille postulans Dei
Abbreviated transcription (Latin):
o tp̃re erat quedã matͦna nobili
gene orta &e religiosa noĩe pat̃na:
habens ad minist̾ium familiarẽ puel¬
lam suis creditã nomine augustam:
Accidit aut̃ ut abint̃poladore tocius
ĩmundidiȩ ꝑcussa: lumine claritatis
amisso. torporẽ cecitatis incurrisset:¬
ꝓpt̾ qd̾ memorata dña ipsiꝰ puelle sc̾ꝑ¬
sit epłam: & misit eã ad sepefatũ dei
hoĩem. petens ut suis orationib ab ip¬
sa cecitate curaret᷑. Quã ille intuens
suspexit ad celos. dñi auxiliũ postu¬
lans: & accipiens oleũ benedixit. et
liniuit cece ocłos. Oratione facta: ce¬
ca qͤ dudũ fuerat. protinus aꝑtis
ocłis copiam uidendi recepit:
ost idem tempꝰ illustris matrona
et dõ dicata austreb̃ta. relicta ab
illustrissimo uiro chranoaldo: refert
qͥd ipsa p̾sente actũ fuit. Unus de pis¬
torib suis noĩe leodemarꝰ. morbo atro¬
cissimo uexabat᷑: & illa habebat repo¬
sitũ panẽ quẽ memoratꝰ austregisilus
benedixerat. & ei eulogias transiise¬

Expanded text:
o tempore erat quedam matrona nobili genere horta religiosa nomine Paterna, habens ad ministerium familiarem puellam suis creditam nomine Augustam. Accidit ei, ab interpolatore tocius inmundiciae percussa, lumine claritatis amissa, torporem cecitatis incurrisset. Que memorata domin a ipsius puelle scripsit epistolam, misit eam ad sepefactum Dei hominem, petens, ut suis orationibns ab ipsa cecitate curaretur. Quam ille intuens, suspexit ad caelos, Domini auxilium postulans; accipiens holeum benedixit et linivit cece oculos. Oratione facta, ceca que dudum fuerat, protinus, apertis oculis, copiam videndi recoepit. 12. Post idem tempus illustris matrona et Deo dicata Austroberta, relicta ab illustrissimo viro Chramnoaldo, refert, quod ipsa presente actum fuit. Unus de pistoribus suis nomine Leudomarus morbo atrocissimo vexabatur, et illa habebat repositum panem, quem memoratus Austrigisilus benedixerat et ei eulogias transmise
Abbreviated transcription (Latin):
dio. Statĩ hora qͣ ignem accenderunt:
sis qui ignẽ supposuerat. abstracto os¬
tio de ipsa domo qͤ uehem̃ter ardebat.
in ipsã flãmã se ꝓiecit: ibiq iuitam
finiuit. Alii sese dentib laniabant:
ñ nulli uͦ sibi inuicẽ m̃bra truncabãt
ꝑuenerũt ad castia uͥ pipmꝰ eũ fian¬
corũ exercitu morabat᷑. At illi ut
cognouer̃t qd̃ eis acciderat: pauore
magno sunt perterriti:

Expanded text:
. Statim hora qui ipso igne accenderunt asis qui ipsum ignem imposuerunt, abstracto hostio de ipsa domo, quae vehementer ardebat, in ipsam flammam se proiecit ibique vitam finivit; alii se dentibus laniabant, nonnulli vero sibi invicem membra truncabant. Pervenerunt ad castra, ubi Pipinus cum Francorum exercitu morabatur. At ipsi ut cognoverunt, quod illis accesserat, pavore magno sunt perterriti
Abbreviated transcription (Latin):
suũ fecit: qͣnti eiꝰ oratione & actu de di¬
uersis infirmitatib sanati st̃: qͣnti mor¬
taliũ sententia dampnati in carcerib
retrusi. sua oratione laxatia uincłis.
nulliꝰ custodis obstacło ad eccłam cõ¬
fugerunt.Quanti pauꝑes.uidue.or¬
phani. sua elemosina sustentati sunt.
testis ẽ d̃s̃ & scĩ angłi eius: et illi qui
uiderunt. Sed iam ꝓpter nuniam ꝓ¬
lixitatẽ: terminus sit operis scedu¬
le.Plenus dierũ inbona confessione
obiit: anima eiꝰ migrauit ad dñm:
terre terra reddita est.Cuiꝰ int̾cessio¬
ne si meritis equari non possumus.
saltim uł imitatores ẽẽ mereamur:
prestante illo qui in trinitade per¬
fecta uiuit et regnat deus unus.¬
per omnia secula seculorũ amen:

Expanded text:
um fecit, quanti eius oratione et actu de universis infirmitatibus sanati sunt, quanti mortalium sentencia dampnati, in carceribus retrusi, sua oratione laxati a vinculis, nullius custodis obseraculo ad ecclesiam confugerunt. Quanti pauperes, vidue, orphani sua elemosina sustentati sunt, testis est Deus et sancti angeli et illi qui viderunt. Sed iam propter nimiam prolixitatem terminus sit huius operis scedule. Plenus dierum in bona confessione obiit; anima eius migravit ad Dominum, terrae terra reddita est. Cuius intercessione meritis equari non possumus, saltim vel imitatores esse mereamur, prestante illo qui in Trinitate perfecta vivit et regnat Deus per omnia secula seculorum. Amen.
Abbreviated transcription (Latin):
in dño. gestadoriũ ubi sc̃m corpꝰ illiꝰ fereba¬
tur pauꝑ ille sequebat᷑: & ad basilicã ubi
sepultꝰ est ꝑuenit. iacens ante sepulchrũ
eiꝰ eadem nocte. Qͥ relaxatis m̃bris que
erant arida: officiũ pedũ consecutꝰ. pꝰea
uisus ẽ ꝑ semetipsũ in eadẽ eruitate rec¬
to raureco ep̃o memoratꝰ uir dĩ. inibi
erat. Et eũ corpꝰ ipsiꝰ sẽi appositũ in
sepulchro illo fuiss. et eũ prefatꝰ pon¬
tifex sepelisset: cũ ex more tumulus ille
componit᷑. stans prefatꝰ ep̃s raurecus ad
pedes eiꝰ. & memoratꝰ prb̃r ianuariꝰ. as¬
pexit quasi sepefatꝰ sc̃s austregisilus ad
dext̾am ipsiꝰ raureci. in candidis nesti¬
bus ⁊ decoro uultu assist̾e uideretur:
Que cũ ille miraret᷑: subito hec uisio
ab ocłis ipsiꝰ ablata ẽ. Nulli dubium.
quin angłs dĩ eustos ipsiꝰ austregisili
qui cũ illo usq ad sepulchrũ semꝑ fu¬
it: ipse memorato prb̃ro apparuit:¬

Expanded text:
 gestatorium, ubi sanctum corpus illius ferebatur, pauper ille sequebatur et ad baselicam ubi sepultus est pervenit, iacens ante sepulchrum eius eadem nocte: relaxatis membris, que erant arida, officium pedum consecutus, postea visus est per semet ipsum in eadem civitate rto Raureco episcopo memoratus vir Dei, inibi erat. Et cum corpus ipsius sancti adpositum in sepulchro illo fuisset, et eum prefattifex sepelisset, cum ex more tumulus ille componitur, stans prefatus episcopus Raurecus ad pedes eius, et memoratus presbiter Ianuarius aspexit, quasi sepefactus sanctus Austrigisilus ad dexteram ipsius Raureci in candidis vestibus et decore vultu adsistere videretur. Quem cum ille miraretur, subito haec visio ab oculis suis ablata est. Nulli dubium, quin angelus Dei custos ipsius Austrigisili, qui cum illo usque ad sepulchrum semper fuit, ipse memorato presbitero apparuit
Abbreviated transcription (Latin):
sit ut fr̃s aduenirent: qͥ eum cellule¬
reiderent. Hec nob̃ supͣdictꝰ fr̃. eadẽ
die retulit. Hanc qͥppe consolationẽ
famulo suo. xp̃c ostendit: ut extremos
alitus. securꝰ de futura uenia inimo
gła ouans dimitt̾et. Quo uir dĩ oceul¬
tare uoluss: si supͣdictꝰ blidemundꝰ
abdite post eiꝰ dorsũ non remansisset.
Alt̾a uͦ die ualedicens fr̃ib om̃ib. ex¬
hortans eos ut ceptũ iter ñ relinque¬
rent: s in meliorib actib roborati
cotidie ꝑseuerando firmarent᷑. Con¬
solatꝰ gͦ cunctos: uite p̾sentis nexibꝰ
absolutꝰ. animã celo redlidit. Merito
enĩ rerũ reꝑtor sc̃os suos uirtutũ
copia adornat: sic̃ scriptũ ẽ. Sp̃s eiꝰ
ornauit celos. Qa illi ad celestẽ uitã
anhelantes eiꝰ preceptis parere stu¬
dent: ut de labore fructꝰ recipiant

Expanded text:
sit ut fratres advenirent, qui eum cellulsit ut fratres advenirent, qui eum cellulredderent. Haec nobis supradictus frater eadem die retulit. Hanc quippe consolationem famulo suo Christus ostendit, ut extremos halitus securus de futura venia, imo gloria ovans dimitteret. Quod vir Dei occultare voluisset, si supradictus Blidemundus abdite post ejus dorsum non remansisset. Altera vero die valedicens fratribus omnibus, exhortans eos ut coeptum iter non relinquerent, sed in melioribus actibus roborati quotidie perseverando firmarentur. Consolatus ergo cunctos, vitae praesentis nexibus absolutus, animam coelo reddidit. Merito enim rerum Reparator sanctos suos virtutum copia adornat sicut scriptum est: Spiritus ejus ornavit coelos ; quia illi ad coelestem vitam anhelantes, ejus praeceptis parere student, ut de labore fructus recipiant
Abbreviated transcription (Latin):
locũ quietũ p̃beant. Ab euntib gͦ om¬
nib. uinꝰ tantũmꝰ noĩe blidemundꝰ.
pꝰ tergum uiri di tacito anhelituste¬
tit: cogitans uiri di poplites fessi
ut erant fractis conatib. casũ si in¬
cidissent se ad suscipienctũ eũ para¬
tũ fore. Cum gͦ nullũ suꝑesse puta¬
ret: cepit conditoris clem̃tiã eum la¬
crimarũ ubertate conqͥrere. ut lar¬
gitatis suȩ s ac si indigno dona largi¬
ri dignaret᷑. & ueteres macłos delens.
omĩa saluti redintegraret: haneq
antiqͣm miscd̾iam exercens se celesti
mun̾e ñ abdicaret. Tum int̾ mesta
suspiria ⁊ fluentes lac̾mas celos in¬
tuens: uidit sͥ subito eosdẽ aꝑtos.
Qͦs ꝑ multarũ horarũ spatia intuens:
uberes cordis rugitꝰ ꝓmebat. Grãs dẽ¬
inde refert om̃ipotenti. qͥ sibi ianu¬
as celi aꝑtas monstraret: qͦs pꝰ pau¬
lulum corꝑis mẽbris anima exuta
penetratura eẽt. fãcto inde signo ius¬

Expanded text:
locum quietum praebeant. Abeuntibus ergo omlocum quietum praebeant. Abeuntibus ergo omnibus, unus tantummodo nomine Blidemundus post tergum viri Dei tacito anhelitu stetit, cogitans viri Dei poplites fessi ut erant, fractis conatibus casum si incidissent, se ad suscipiendum eum paratum fore. Cum ergo nullum superesse putaret, coepit Conditoris clementiam cum lacrymarum ubertate conquirere ut largitatis suae sibi ac si indigno dona largiri dignaretur, et veteres maculas delens, omnia saluti redintegraret, hancque antiquam misericordiam exercens se coelesti munere non abdicaret. Tum inter moesta suspiria et fluentes lacrymas coelos intuens, vidit sibi subito eosdem apertos, quos per multarum horarum spatia intuens uberes cordis rugitus promebat. Gratias deinde refert Omnipotenti, qui sibi januas coeli apertas monstraret, quas post paululum corporis membris anima exuta penetratura esset. Facto inde signo jus
Abbreviated transcription (Latin):
cogriouimꝰ. uiri dĩ in hoc p̾ualuisse
preces: ut me uis febriũ urgeret. cito
ad monast̾ium ante eiꝰ exitũ redire:¬
Ui cũ iã in supremis uitȩ p̾sen¬
tis hora fungeret᷑: cum adhuc
uigens halitus suꝑesset. se foras cellulã
ꝓtrahi iubet. Surgensq de stratu quo
ualebat conamine. sustentantib un¬
diq fr̃ib foris cellulã ꝓgressus: aspi¬
ciens crucẽ qͣm ipse in eodẽ loco po¬
ni preceꝑat. ut egrediens ingrediens¬
ꝙ cellulã tactu eiꝰ suã frontẽ muni¬
ret: cepit mestas lacͥmas fundere.
ac tropheum erucis memorare. Aue
inqͥt alia erux qͣ mundi preciũ por¬
tasti: quȩ uexilla ferens ȩt̾na. tu nr̃oꝵ
uulnerũ medicinã attulisti: tu cruo¬
re eiꝰ illita es. qͥ ut humanũ genus
saluaret.e celo in hanc lacͥmarũ uallẽ
descendit. Qui in te pͥmas ad erugas
hec ageret. precat᷑ om̃s ut abeant.
seseq cellule reddant: sibiq paulisꝑ

Expanded text:
cognovimus viri Dei in hoc praevaluisse cognovimus viri Dei in hoc praevaluisse preces, ut me vis febrium urgeret cito ad monasterium ante ejus exitum redireui cum jam in supremis vitae praesentis hora fungeretur, cum adhuc vigens halitus superesset, se foras cellulam protrahi jubet: surgensque de stratu quo valebat conamine, sustentantibus undique fratribus foris cellulam progressus, aspiciens crucem quam ipse in eodem loco poni praeceperat, ut egrediens ingrediensque cellulam, tactu ejus suam frontem muniret, coepit moestas lacrymas fundere ac tropaeum crucis memorare: « Ave, inquit, alma crux quae mundi pretium portasti, quae vexilla ferens aeterna tu nostrorum vulnerum medicinam attulisti: tu cruore ejus illita es qui ut genus humanum salvaret e coelo in hanc lacrymarum vallem descendit, qui in te primi Adae rugamhaec ageret, precatur omnes ut abeant seseque cellulae reddant, sibique paulisper
Abbreviated transcription (Latin):
lonia:a monast̾io distans centũ qua¬
draginta milib. Ubi ut ꝑuenimus:
gratuite a genitrice pꝰ tantoꝵ inder¬
ualla annoꝵ suscepti sumꝰ. d ñ du
optato. genitri fruitur dono. Nam
eadẽ nocte febre correptꝰ. int̾ incen¬
dia clamare cepi. me uiri dĩ p̾cibus
torqͦri: ne inibi contͣ int̃dictũ qͣntisꝑ
morarei.Si ñ me eito moneant qͦcũ¬
q potuissem conamine ad monaft̾iũ
repedare: me cito morte p̃ueniendũ
Mat᷑ ad hec. Meliꝰ michi eẽt fili ut de
ibi sanũ scirẽ: quã mortuũ defle¬
rem. fateor longũ fuit: diei expecta¬
re aduentũ. Uix erũpente aurora.
retro repedare studuimꝰ. me nec
qͥQꝗͣ cibi capiente. donec medis
pene itineris loca ꝑtingeremꝰ. fes¬
tinantib gͦ ac iter urgentibꝰ sos¬
pitatẽ rursũ recepi. Uenientesq
ad monast̾ium: patrẽ iã febrib
de tentũ repꝑimꝰ. ac morti ꝓximũ:
Quib uisis: gratulatꝰ ẽ. Sicq aꝑte

Expanded text:
lonia, a monasterio distans centum qualonia, a monasterio distans centum quadraginta millibus, ubi ut pervenimus, gratuite a genitrice post tantorum intervalla annorum suscepti sumus, sed non diu optato genitrix fruitur dono. Nam eadem nocte febre correptus inter incendia clamare coepi, me viri Dei precibus torqueri, ne inibi contra interdictum quantisper morarer: si non me cito moveant, quocunque potuissem conamine ad monasterium repedare, me cito morte praeveniendum. Mater ad haec: Melius mihi esset, fili, ut te ibi sanum scirem quam hic mortuum deflerem. Fateor longum fuit diei exspectare adventum. Vix erumpente aurora, retro repedare studuimus, me nec quidquam cibi capiente, donec medii pene itineris loca pertingeremus. Festinantibus ergo ac iter urgentibus sospitatem rursum recepi, venientesque ad monasterium Patrem jam febribus detentum reperimus ac morti proximum: quibus visis gratulatus est. Sicque aperte
Abbreviated transcription (Latin):
nio & uigiliis atq orationib corpꝰ affi¬
cit: ita ut nũqͣm intenciꝰ antea in ora¬
tione uisus fuiss desudare. Et necui
ridiculũ uideat᷑: referã qͥd in me isdẽ
uir egerit. Cũ iã nouẽ annoꝵ per
circulũ in monast̾io conu̾satꝰ fuis¬
sem. & sepe parentib postulantib
ut eos ex ꝑmissu suo uiserem. nec
impetrauissent: nullo exinde men¬
tionẽ faciente ait. Uade festinꝰ fili:
⁊ matrẽ frẽmq uisita. mone: et: nul¬
la mora p̾pediente reuert̾e. Cũq dif¬
ferrem ⁊ tẽporis oportunitatẽ euenire
in ꝓximo dicerẽ: erat enĩ tempꝰ ni¬
mii frigoris. tempꝰ scilicet februarii:
at ille ait. Accelera aggredi ier. qd̾̃ tͥ
dixi. Nescis utrũ in pͦtmodũ liceat
agere. Datis gͦ comitib blidulfo prb̃ro
⁊ hermenealdo diacono. de quoꝵ re¬
ligione nicħ dubitabat᷑: ad destina¬
tũ ꝑuenimꝰ locũ. Erat enĩ sigusia
urbs nobił quondã taurmarum co¬

Expanded text:
nio et vigiliis atque orationibus corpus affinio et vigiliis atque orationibus corpus afficit, ita ut nunquam intentius antea in oratione visus fuisset desudare. Et ne cui ridiculum videatur, referam quid in me isdem vir egerit. Cum jam novem annorum per circulum in monasterio conversatus fuissem, et saepe parentibus postulantibus ut eos ex permissu suo viserem, nec impetravissent; nullo exinde mentionem faciente ait: Vade festinus, fili, et matrem fratremque visita, et nulla mora praepediente revertere. Cumque differrem et temporis opportunitatem evenire in proximo dicerem erat enim tempus nimii frigoris, tempus scilicet Februarii, at ille ait: Accelera aggredi iter quod tibi dixi. Nescis utrum in postmodum liceat agere. Datis ergo comitibus Blidulfo presbytero et Hermenoaldo diacono, de quorum religione nihil dubitabatur, ad destinatum pervenimus locum. Erat enim locus Sigusia, urbs nobilis, quondam Taurinatum co
Abbreviated transcription (Latin):
dere: & simplicib mistica aꝑire. In sol¬
uendis ac ꝓponendis qͤstionib sagax:
adu̾sus hereticoꝵ ꝓcellas iugens ac
solidꝰ fortis in aduersis: sobriꝰ in ꝓsꝑis:
Redundabat amor ⁊ timor in subdi¬
ds: redolebat doct᷑na in disciplinis.
ullus iuxta eum uł merore teneba¬
tur: uel nimia leticia extollebatua:¬
umq iam eũ ab erũpnis huius
scłi rerũ reꝑtor lib̃are uellet:
monstrare ꝑ uisionẽ ei uoluit. ut de
mundo egressurꝰ paratũ inom̃ib iter
haberet: qͥnqͣginta dierũ spatio sus¬
penso. qͦ iter pararet uenturũ.Sed ñ
aꝑde uiri dĩ animꝰ cognouerat. iter
istud exitũ ẽẽ uitȩ : an ad aliũ quẽcũ¬
dĩ p̾parat. Septa monast᷑ii densat: te¬
gumenta renouat:omĩa roborat:ut
Si abeat nicħ imbecille dimittat. Uehi¬
cula qͦq refouet: libros ligaminib fir¬
mat. Suppellectilia ablui. dissuta con¬
sui. corrupta cõponi. calciam̃ta parari:
ut omĩa presto sint iubet. Ipse uͦ ieiu¬

Expanded text:
simplicibus mystica aperire; in solvendis ac opponendis questionibus sagax, ad versus hereticorum procellas vigens ac solidus, fortis in adversis, sobrius in prospeRedundabat amor et timor in subditis, redolebat doctrina in discipulis; nullus iuxta eum vel merore tediebatur neque nimia letitia extollebatuumque jam eum ab aerumnis hujus saeculi rerum Reparator liberare vellet, monstrare ei per visionem voluit ut de mundo egressurus paratum in omnibus iter haberet, quinquaginta dierum spatio suspenso, quo iter pararet venturum: sed non aperte viri Dei animus cognoverat iter istud exitum esse vitae, an ad alium quemcunDei praeparat. Septa monasterii densat, tegumenta renovat, omnia roborat, ut si abeat nihil imbecille dimittat: vehicula quoque refovet, libros ligaminibus firmat: supellectilia ablui, dissuta consui, corrupta componi, calciamenta parari, ut omnia praesto sint jubet. Ipse vero jeju
Abbreviated transcription (Latin):
camꝰ cõmunit̾ de scĩ subscriptione sͥ
sanitatẽ linxisse. Dehinc cũ ad carno¬
nam castellũ accecdẽt: quidã ei se in¬
gerit manu contracta debilis. ꝓ eo qͦd
dñico die aliqͥd oꝑatꝰ sit. Quẽ prece¬
pit in uilla cariaco pꝰ se festinũ occur¬
rere. Quo accedente: dũ digitos eiꝰ sa¬
ero ꝑungeret oleo. subido sicea palma
reuirescit ex alt̾a. Astricta cutis ossi¬
bus int̾currente humore relaxauit
articłos: iuncture bene disiuncte.
retendunt᷑ in digitos: ariditas diu¬
turna suffusa. reflorescit in uena.Sta¬
timꝙ uulu̾e clausa dextera: int̾ manꝰ
medici sana redditur et distensa:

Expanded text:
camus communiter, de sancti subscriptione sibi camus communiter, de sancti subscriptione sibi salutem linxisse. 59. Dehinc cum ad Carnonam Castellum accederet, quidam se ei ingerit manu contracta debilis, pro eo quod die Dominico aliquid operatus sit. Quem praecepit in villa Cariaco post se festinum occurrere. Quo accedente, dum digitos ejus sacro perungeret oleo, subito sicca palma revirescit ex altera. Astricta cutis ossibus, intercurrente humore, relaxavit articulos, juncturae pene disjunctae retenduntur in digitos, ariditas diuturna suffusa reflorescit in vena, statimque vulnere clausa dextera inter manus medici sana redditur et distensa
Abbreviated transcription (Latin):
diens: mansionẽ in uilla qua pre¬
dicta mulier habitabat optinuit:
Quã maritꝰ allocutꝰ ẽ: ut sicut alii
⁊ ipsi ad reliqͥas domni germani
occurrerent.Que despexit: ꝓ eo
qd̃ ei sc̃s uir redẽptionẽ non dede¬
rat. S statĩ in loco qͦ stetit uelut
fixa stipite. gressũ mouere ñ potu¬
it: manibꝰq contractis. ad reliqͥas
sc̃i manu mariti portata ẽ. Int̾ hec
suo merito semina salutis ꝑ queq
loca disꝑsa st̃: contigit ut uen̾abilis
flãmeris abba de canone turonico.
manu beati germani subseriptã ac¬
cepisset epłam. qͥ eũ suũ monachũ
ꝑ duos annos febrib decubantẽ ad
lectulũ uisitaret: reqͥrit infirmꝰ un¬
de uenisset pagina. Respondit abba
a dño germano fuisse directã. Quam
petiit sibi porrigi. Quo de subscͥptione
eiꝰ lingua detergente litt̾am. salus
descendit in uiscera: & attram̃ti pictu¬
ra cuncta uicit unguenta. Unde ap¬
ꝓbatũ est languido recuꝑato: ut di¬

Expanded text:
diens, mansionem in villa qua praediens, mansionem in villa qua praedicta mulier habitabat obtinuit. Quam maritus allocutus, ut sicut alii, et ipsi ad reliquias domni Germani occurrerent. Quae despexit pro eo quod ei sanctus vir redemptionem non dederat. Sed statim in loco quo stetit, velut fixa stipite, gressum movere non potuit; manibusque contractis ad reliquias sancti, manu mariti portata est. Inter hasuo merito, semina salutis per quaeque loca dispersa sunt, contigit ut venerabilis Flameris, abba de Canone Turonico, manu beati Germani subscriptam accepisset epistolam. Qui cum suum monachum per duos annos, febribus decubantem, ad lectulum visitaret, requirit infirmus unde venisset pagina. Respondit abba, a domno Germano sibi fuisse directam. Quam petiit sibi porrigi. Qui de subscriptione ejus lingua detergens litteram, salus descendit in viscera, et atramenti pictura cuncta vicit unguenta. Unde approbatum est, languido recuperato, ut di
Abbreviated transcription (Latin):
inumerandi st̃ morbi: ut pre¬
dicet᷑ fons medici. Daningꝰ
ardulfi filiꝰ. ita capide. ocłis. & to¬
tis ydropis morbo tensus erat
uiscerib: ut in utris sumilitudinẽ
qͦsi totꝰ uent̾ eẽt. penetratis uitalibus
uelut uitrũ ꝑluceret infecta cutis
intrinsecꝰ. Q a medicis desꝑatus: ad
beatũ confiigit extrema sorte reme¬
dium. Quo mox uestibꝰ exuto. & sacris
manib ꝑuncto: ydropis inclusus
liquor liquore conlumit᷑: & aqua in¬
fusione olei desiccat᷑. Sic mͦ admira¬
bili nec humor foras egressus ẽ. nec
intus languor retentus ẽ: arte pre¬
dicabili. humorẽ ex humore siccari:
tem cũ ad basilicã beatissimoꝵ ger¬
uasii ⁊ ꝓthasii uigilaturꝰ accederet:
quidã cecꝰ institit misedĩam postu
lare. Eui uir di p̾cepit: ut int̾ alta¬
pͥmo dilucło. mox suꝑ ocłos signũ
crucis intulit: lux infulsit. & totus
te nicħ acciꝑe meruit. Dehine bri
patrie sue. benedictionẽ predicti
& reliqͥas expetiit. Qui iter suũ egre¬

Expanded text:
inumerandi sunt morbi, ut praedicetur fons medici. Daningus Ardulfi filius ita capite, oculis et totis hydropis morbo tensus erat visceribus, ut in utris similitudinem quasi totus venter esset, penetratis vitalibus velut vitrum perluceret infecta cutis intrinsecus. Qui a medicis desperatus, ad Beati confugit extrema sorte remedium. Quem mox vestibus exutum et sacris manibus perunctum, hydropis inclusus liquor liquore consumitur, et aqua infusione olei desiccatur. Sic modo admirabili nec humor foris egressus est, nec intus languor retentus est, arte praedicabili humorem ex humore siccari. LVI. Item cum ad basilicam beatissimorum Gervasii et Protasii vigilaturus accederet, quidam caecus institit mr Dei praecepit inter altaprimo diluculo mox super oculos signum crucis intulit, lux effulsit. Et totus sorte, nihil accipere meruit. Dehinc Britpatriae suae benedictionem praedicti et reliquias expetiit. Qui iter suum egre
Abbreviated transcription (Latin):
mius quidã scd̃m ritũ ac traditio¬
nem parentũ gentilis apd̃ thebaidã cõ¬
manens: diuina gr̃a gub̃nante. xp̃ia¬
nus effectꝰ est.hic ab adolescentia sua
p̾cipuã frugalitatis dicit᷑ arripuisse
nos de tenebris uocauit ad lucẽ:⁊ ꝓ
utilitate eoꝵ qͥ ista lecturi st̃ strictĩ
conũsationẽ eius qͤ fuerit a paruulo

Expanded text:
traditionem parentum gentilis, apud Thebaidam commanens, divina gratia gubernante, Christianus effectus est. Hic ab adolescentia sua praecipuam frugalitatis dicitur arripuissenos de tenebris vocavit ad lucem, et pro utilitate eorum qui ista lecturi sunt, strictim conversationem ejus quae fuerit
Abbreviated transcription (Latin):
cessitatẽ patientib. In uigiliis audẽ
cũ nocturnas or̃ones celebrarent. si
qͣndo senior uidisset somno pacho¬
mium p̾mi: educens eũ foras. harenã
portare p̾cipiebat de loco ad alterũ
locũ: exercitio mentẽ eiꝰ grauatam
sommi pond̾e subleuabat: instituens
ac formans eũ ut sollicitꝰ esset in pre¬
mius obedient̾ ac sollicite suscipiens.
ac de die in diẽ sce continentie ꝓfec¬
tib crescens: uen̾abilẽ senem alacrẽ¬

Expanded text:
cessitatem patientibus . In vigiliis etiam cessitatem patientibus . In vigiliis etiam cum nocturnas orationes celebrarent, si quando senior vidisset somno Pachomium premi, educens eum foras, arenam portare praecipiebat de loco ad alterum locum; et tali exercitio mentem ejus gravatam somni pondere sublevabat, instituens ac formans eum, ut sollicitus esset in premius obedienter ac sollicite suscipiens, ac de die in diem sanctae continentiae profectibus crescens, venerabilem senem
Abbreviated transcription (Latin):
tie oꝑam dederis. tũc ad me regre¬
dere: teq sine mora suscipiã. Uerũ¬
tam̃ aduerte qͤ dico. Ego hic fili satis
frugalit uiuo. Nã me nimis ardua
⁊ durissima conu̾satione castigo: nul¬
lius rei cibo nunc utens. nͥ tantũ pa¬
nis & salis. Ab oleo aut̃ & uino: in
totũ ꝓrsus abstineo. Uigilo dimidi¬
um noctis: qd spatiũ uł in oratione
sollẽpni. uł in meditatione diuine
lectionis insumo: int̾dũ qͦq totam
noctẽ duco ꝑuigilẽ. Hec audiens
pachomiꝰ expauit. ut solent pueri
magistroꝵ uereri p̾sentiã: sed gr̃a
dñi roboratꝰ omnẽ laborẽ tolerare
ꝓposuit: seniq respondit. Credo in
tefecit aditũ: eũq suscipiens habitu
monachi consecrauit. Morabant᷑ aut̃
simul: abstinentiȩ atq precib oꝑam
dantes. Texebant qͦq cilicia. & labo¬
rabant manib suis iuxta beatũ apłm.
non tantũ ꝓ sua refectione uł requie:
sz ut haberent unde tribuerent ne¬

Expanded text:
tiae operam dederis tunc ad me regretiae operam dederis tunc ad me regredere, teque sine mora suscipiam. Verumtamen adverte quod dico. Ego hic, fili, satis frugaliter vivo. Nam nimis ardua et durissima conversatione me castigo, nullius rei ciborum utens, nisi tantum panis et salis. Oleo autem et vino in totum prorsus abstineo. Vigilo dimidium noctis, quod spatium vel in oratione solemni, vel in meditatione divinae lectionis insumo; interdum quoque totam noctem duco pervigilem. Haec autem audiens Pachomius, expavit, ut solent pueri magistrorum vereri praesentiam; sed gratia Domini roboratus, omnem hunc laborem tolerare proposuit, senique respondit: Credo in tefecit aditum; eumque suscipiens, habitu monachi consecravit. Morabantur ergo simul, abstinentiae atque precibus operam dantes. Texebant quoque cilicia, et laborabant manibus suis, juxta beatum Apostolum, non tantum pro sua refectione vel requie, sed ut haberent unde tribuerent ne
Abbreviated transcription (Latin):
intra heremi secreta dño seruientem:
ad quẽ confestĩ cũ eo cupiens habi¬
tare ꝑrexit: et pulsans ostiũ cellule
eiꝰ. precabat᷑ ingressũ. Cui senex ali¬
qͣntulũ patefaciens adidum: dixit.
Quid uis aut quẽ queris: Erat enim
seuero aspectu: ꝓpt̾ qd̃ multo tẽpore
solitariꝰ uitã rigide conu̾sationis ex¬
egerat. Respondens aut̃ pachomiꝰ ait:
Ds me misit ad de: ut monacꝰ fiam.
Cui senior.Non potes inqͥt hic monacꝰ
fieri: ñ enĩ parua res agitur: si ueri
monachi conu̾satio casta pensetur:
Nam plures hic dudũ uenientes: affec¬
ti tedio. ꝑseuerantie ñ denuere uirtutẽ:
Et pachomiꝰ. Non sunt inqͥt equales
om̃iũ mores: idcirco p̾cor ut me dig¬
neris exciꝑe: & ꝓcessu tẽporis tam uo¬
luntatẽ meã. quã possibilitatẽ pleniꝰ
apꝓbabis. Et senior ait. Iam prefatus
sum: qd̃ hic fieri monachꝰ nullomͦ
possis. Perge magis ad aliud monas¬
teriũ:et cũ tantisꝑ ibidẽ continen¬

Expanded text:
intra eremi secreta Domino servientem; intra eremi secreta Domino servientem; ad quem confestim, cum eo cupiens habitare, perrexit, et pulsans ostium cellulae ejus, precabatur ingressum. Cui senex aliquantulum patefaciens aditum, dixit: Quid vis? aut quem quaeris? Erat enim severo aspectu, propter quod multo tempore solitarius vitam rigidae conversationis exegerat. Respondens autem Pachomius, ait: Deus me misit ad te, ut monachus fiam. Cui senior: Non potes hic, inquit, monachus fieri; non enim parva res agitur, si veri monachi conversatio casta pensetur; nam plures huc dudum venientes, affecti taedio, perseverantiae non tenuere virtutem. Et Pachomius: Non sunt, inquit, aequales omnium mores. Idcirco precor ut me digneris excipere, et processu temporis tam voluntatem meam quam possibilitatem plenius approbabis. Et senior ait: Jam tibi praefatus sum quod hic fieri monachus nullo modo possis. Perge magis ad aliud monasterium, et cum tantisper ibidem continen
Abbreviated transcription (Latin):
se dño seruiturũ eẽ deuouerat. Nã
diuina gr̃a suffragante: iam ab an¬
nis puerilibꝰ amator ex titerat castita¬
tis Igitur constantinꝰ imꝑator
pietate ac fide qͣ xp̃o credidãt uicto¬
riam de hostib consecutꝰ: tirones ius¬
sit absolui. Sic pachomiꝰ optata sibi
lib̾tate concessa. ꝓtinꝰ ad thebaidis ul¬
t̾iora ꝓgredit᷑: et ingressus eccłam quȩ
ẽ in uico cui nom̃ est chinobostiũ. fit
ilico catecuminꝰ: et pꝰ paululũ grãm
lauacri uitalis adipiscit᷑: et ipsa noc¬
te qua mist̃iis sacris imbutꝰ ẽ. uidit
in somnis ueluti rorẽ celitus allapsũ
suã replesse dext̾am. & in mellis cre¬
uisse pinguedinẽ: audiuit qͦq uocem
dicentẽ sibi. Consid̃a pachomi qd̃ geri¬
tur: est enĩ hoc signũ gr̃e que tibi a
xp̃o collata ẽ. Hinc itaq diuino inflã¬
matus affectu. & dilectionis eiꝰ iacu¬
lo salubri uuln̾e sauciatꝰ: totũ se di¬
uinis disciplinis. atq institutionibus
anachoritã cui nom̃ erat palemon.

Expanded text:
se Domino serviturum esse devoverat. Nam divina gratia suffragante, jam ab annis puerilibus amator exstiterat castitatis. CAP. V.--Igitur Constantinus imperator pietate ac fide, qua Christo credidit, victoriam de hostibus consecutus, tirones jussit absolvi. Sic Pachomius optata sibi libertate concessa, protinus ad Thebaidis ulteriora regreditur, et ingressus ecclesiam, quae est in vico, cui cognomen est Chinoboscium, fit illico catechumenus, et post paululum gratiam lavacri vitalis adipiscitur. Et ipsa nocte, qua mysteriis sacris imbutus est, vidit in somnis veluti rorem coelitus allapsum suam replesse dexteram, et in mellis crevisse pinguedinem; audivit quoque vocem dicentem sibi: Considera, Pachomi, quod geritur. Est enim 115 hoc signum gratiae, quae tibi a Christo collata est. Hinc itaque divino inflammatus affectu, et ex dilectionis jaculo salubri vulnere sauciatus, totum se disciplinis atque institutanachoretam, cui nomen erat Palaemon,
Abbreviated transcription (Latin):
t̾ram. & inebriasti eã: multiplicasti
locupletare eam. Nam ꝓ tristicia et
gemitu gaudium ꝓuenit atq leticia:
⁊ ꝑ sollicitudine atq miseria. felicitas
securitasq successit. Hinc itaq patres
monachoꝵ uiri mirabiles in uniu̾sis
ꝓpemodũ regionib extiterũt: quoꝵ
nomina in libro uiuentiũ ꝓbant᷑ ad¬
scͥpta. Paucissum sane tũc adhuc ꝑ
egiptũ & thebaidã monachi ẽẽ fere¬
bant᷑. Post ꝑsecutionẽ namq diocletia¬
ni⁊ maximiani crudeliũ pͥncipum.
multitudo gentiũ intrauit sicut di¬
uinitꝰ p̃ordinatũ ẽ. et fecunditas ex¬
cłiȩ fructus amplissimos cepit exibẽ.
sc̃is ep̃is iuxta doctrinã tune apłicam.
iter fidei. sincerã qͦq conu̾sationẽ mons

Expanded text:
terram, et inebriasti eam, multiplicasti terram, et inebriasti eam, multiplicasti locupletare eam . Nam pro tristitia et gemitu, gaudium provenit et laetitia; et pro sollicitudine atque miseria, felicitas securitasque successit. Hinc itaque Patres monachorum, viri mirabiles, in universis propemodum regionibus 114 exstiterunt, quorum nomina in libro viventium probantur ascripta. Paucissimi sane tunc adhuc per Aegyptum et Thebaidam monachi esse ferebantur. Post persecutionem namque Diocletiani et Maximiani crudelium principum, multitudo gentium intravit , sicut divinitus praeordinatum est, et fecunditas Ecclesiae fructus amplissimos coepit exhibere, sanctis episcopis juxta doctrinam tunc apostolicam, iter fidei sincera quoque conversatione mons
Abbreviated transcription (Latin):
tis ad imitandũ p̾clare ꝓposita: qͥ
magni helie. atq helisei. necñ ⁊ sc̃i
ioħ̾is baptiste emulator existens. se¬
creta int̾ioris heremi. studio sectatus
ẽ singłari: uitãq celestiũ in t̾ris ges¬
sit. amore uirtutis. Cui sc̃s athanasiꝰ¬
alȩxandrine ciuitatis antistes ꝓpͥo
stilo testimoniũ p̾buit: dignꝰ sane
relator sc̃e conũsationis antonii. qͥ
iuxta supplicationẽ fr̃m uitã eius ꝓ
multoꝵ cõmoditate ꝑscriberet: et
emulandũ uiris sp̃ualib exiberet.
In qͦ oꝑe scĩ qͦq patris amon memi¬
fundam̃ta conũsationis eoꝵ fr̃m qͥ
nunc in monte nidrie cõmorant᷑. nec¬
ñ & theodorũ sẽm admodũ uirũ. qͥ
cũ sene p̾fato fuerat. idẽ nob̃ ponti¬
fex indicauit: quẽ singłari ac ꝑfecto
ꝓposito. & fide ñ ficta do subditũ. mul¬
tiplicia retulit diaboli machinam̃ta
suꝑasse. Igit᷑ ubiq diuina gr̃a copio¬
se diffusa: illud qđ in psalmis scͥptũ
canit᷑. declarauit expletũ. Uisitasti

Expanded text:
ad imitandum praeclare proposita, qui magni Eliae atque Elisaei, necnon et sancti Joannis Baptistae aemulator existens, secreta interioris eremi studio sectatus est singulari, vitamque coelestium in terris gessit amore virtutis. Cui sanctus Athanasiulexandrinae civitatis antistes, proprio stylo testimonium praebuit: dignus sane relator conversationis Antonii, qui juxta supplicationem fratrum, vitam ejus pro multorum commoditate perscriberet, et aemulandum eum viris spiritalibus exhiberet. In quo opere sancti quoque Patris Ammon memifundamenta conversationis eorum fratrum qui nunc in monte Nitriae commorantur, necnon et Theodorum, sanctum admodum virum, qui cum sene praefato fuerat, idem nobis pontifex indicavit; quem singulari ac perfecto proposito et fide non ficta Deo subditum multiplicia retulit diaboli machinamenta superasse. Igitur ubique divina gratia copiose diffusa, illud quod in Psalmis scriptum canitur, declaravit expletum: Visitasti
Abbreviated transcription (Latin):
angustiati. afflicti. quib dignꝰ ñ erat
mundꝰ: in solitudinib errantes: in mon¬
tibus ⁊ speluncis & cauernis t̾rȩ. Qui¬
etem deniq solitudinis appetentes.
gaudia ꝓprie salutis ac fidei di¬
mox exempla sublimioris uitȩ.
sanctiorisq p̾buerunt. Om̃ib enĩ
trenis exuti negotiis. adhuc ma¬
nentes in corꝑe angłoꝵ emulati
gia celsa uirtutũ. ultra ãmiratio

Expanded text:
flicti, quibus non erat dignus mundus, in solitudinibus errantes et montibus, in speluncis et cavernis terrae . Quietem denique solitudinis appetentes, gaudia propriae salutis ac fidei dimox exempla sublimioris vita: sacratiorisque praebuerunt. Omnibus enim terrenis exuti negotiis, adhuc morantes in corpore, angelorum aemulati tes celsa virtutum, ultra