comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
soliditate pendere estimamus ꝓpter siderũ naturas mitigandas nc
creaturas d̾̃i subt̃positas minio ardore concrement: Dicimus gͦ de ip¬
sis aquis. qd̃ conglobate minime gutte in unũ faciunt collectio¬
nẽ unã. et propter grauitat̃ẽ pondis ñ eas suffert aer sustiuere
sed eiꝰ pondib adimũ diffuoendo dat locũ. ħ ẽ pluuia. G aerẽ qui est
inter uapores humidos. unde de super nubila conglobantur. et maria
subt̾fusa uolunt intelligere cęlũ ee inter aquã et aquã. S cđ̃m uͦ
cęlum qd̃ per sp̃m cernimus unde animalib plenus discus ille ad
petrũ missus inextasi mentis descendit. Tercium uero celũ qd̃ men¬
te cognoscimus. ita secretũ atq remotũ uel ommino mundatũ. uel
carnis sensib areptũ. ut ea que in cęlo sunt ipsã ui sustantiã uerbũ
per qu̾ facta sunt om̃ia in caritate sp̃s sc̃i ineffabiliter uidere ualcat¬

Expanded text:
soliditate pendere aestimamus propter siderum naturas mitigandas, ne soliditate pendere aestimamus propter siderum naturas mitigandas, ne creaturas Dei subterpositas nimio ardore concrement. Dicimus ergo de ipsis aquis quod conglobatae minimae guttae in unum, et faciunt collectionem unam, et propter gravitatem ponderis non eas suffert aer sustinere, sed ejus ponderibus ad imum diffundendo dat locum, haec est pluvia. Ergo aerem, qui est inter vapores humidos, unde desuper nubila globantur, et maria subterfusa, volunt intelligere coelum esse inter aquam et aquam. Secundum vero coelum, quod per spiritum cernimus, unde animalibus plenus discus ille ad Petrum missus in extasi mentis descendit. Tertium vero coelum quod mente cognoscimus, ita secretum atque remotum, vel omnino mundatum, vel carnis sensibus abreptum, ut ea quae in illo coelo sunt, ipsam Dei substantiam Verbum, per quod facta sunt omnia, in charitate Spiritus sancti ineffabiliter videre valea
Abbreviated transcription (Latin):
Queri etiã solet que forma et figura cęli esse credenda sit u¬
trum cȩlum sicut sphera undiꝙ̃ concludat terrã in medio
mundi mole libratam. an cã ex una parte desuper uelut
discussio operiat. Sed aliquis ait. Quomͦ ñ ẽ contrarium
has figuras fere cęlo tribuunt. qd̾ scriptũ ẽ in litteris nr̃is.
qui extendit cęlũ ficut pellẽ. Nam et uter et uesica pellis ẽ.
tum: Hinc nouerint nom̃ firmam̃ti. ñ cogere ut stare cȩ¬
lum putet : Firmam̃tũ enĩ ñ propter stationẽ sed ꝓpter fir¬
mitatẽ. aut ꝓpter intransgressibilem terminũ superioꝵ. at¬
ꝙͥ inferioꝵ. a quarũ uoca̾tũ intelligere licet. hoc tam̃ intel¬
ligere licet. Noc tam̃ intelligendũ qd̃ sidera circũeunt. cęlũ autẽ
firmũ stat. ut pocta. Nam cęli in euũ suũ in contaminata materi¬
es. Naturã tam̃ aquarũ. illic iã ñ uaporali tenuitate. seo glatiali

Expanded text:
Quaeri etiam solet quae forma et figura coeli esse credenda sit, uQuaeri etiam solet quae forma et figura coeli esse credenda sit, utrum coelum sicut spera undique concludat terram in media mundi mole libratam; an eam ex una parte desuper velut discus cooperiat. Sed aliquis ait: Quomodo non est contrarium his qui figuras sperae coelo tribuunt, quod scriptum est in litteris nostris: Qui extendit coelum sicut pellem? ntum? Hinc noverint nomen firmamenti non cogere, ut stare coelum putetur. Firmamentum enim non propter stationem, sed propter firmitatem, aut propter intransgressibilem terminum superiorum atque inferiorum aquarum vocatum intelligere licet. Hoc tamen intelligendum quod sidera circuunt, coelum autem firmum stat, ut poeta. Nam coeli in aevum suum incontaminata materies. Naturam tamen aquarum illic jam non vaporali tenuitate, sed glaciali
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Ac ꝑ hoc si potest aqua sicut iidemus ad tantas guttarum
minutias peruenire ut suꝑ istũ acrẽ uaporaliter ferantur. cur ñ
possit et super illiro cȩlũ leuius minutiorib gutus et lemioribus
inminere uaporib: Qurdã etiã nr̃i istos de ip̃soꝵ siderũ quali¬
tatib io est meatib conuincere. moliuntur. Idẽ nãꝙ asserunt
stellã quã saturm appellant ẽẽ frigidissimã. eãꝙ per annos
xxx signiferũ peragere circusũ. Querit᷑ gͥ ab eis un¬
de illa sitͦ frigida que tanto ardentior. ẽe deberet᷑. quanto
sublimior ceso rapitur. Nam proculdubio cũ rotunda moles
circulari motu agitur. interiora eius tardius eunt. erteriora
celerus. Que aute celerius utiq feruentius: Proinde memorata
stella. magis debuit calida ẽẽ quã frigida. Nimirũ gͥ eam
frigidã facit. aquarũ super cęlũ constitutarũ illa uicinitas.

Expanded text:
tur. Ac per hoc si potest aqua, sicut videmus, ad tantas guttarum tur. Ac per hoc si potest aqua, sicut videmus, ad tantas guttarum minutias pervenire, ut super istum aerem vaporaliter ferantur, cur non possit et super illud coelum levius minutioribus guttis et levioribus imminere vaporibus? Quidam etiam nostri istos de ipsorum siderum qualitatibus et meatibus convincere moliuntur; idem namque asserunt stellam, quam Saturni appellant, esse frigidissimam, eamque per annos XXX signiferum peragere circulum. Quaeritur igitur ab eis, unde illa sit frigida, quae tanto ardentior esse deberet, quanto sublimiore coelo rapitur. Nam procul dubio cum rotunda moles circulari motu agitur, interiora ejus tardius eunt, exteriora celerius. Quae autem celerius, utique ferventius. Proinde memorata stella magis debuit calida esse quam frigida: nimirum ergo eam frigidam facit aquarum super coelum constitutarum illa vicinitas.
Abbreviated transcription (Latin):
ter conatus c̃ demonstrare aquas super cȩlos. ut ex ipsis uisibi¬
lib conspicuisꝙ naturis adserent scripture fidem et prius
quidẽ qd̾̃ facillimũ fuit ostendit. et hunc aerẽ cęlũ appellari
propter qd dicimus serenum. ud nubilũ cęlũ. ꝓ quo uocantur
uolatilia cęli. Cũ gͦ ꝓbasset hunc acrẽ celũ dici. nulla alia cau
eis diuidit inter uapores aquarũ. & istas aquas que copulen¬
tius in terris fluitant. S ex aere qui ẽ inter uapores humido:
unde suꝑiora nubila conglobantur et maria subt̾fusa ostende
ille uoluit ẽe clũ inter aquã et aquã. quãquã possit uideri ñ impe¬
dire ꝓpria pondera elem̃toꝵ. quomͦ ctiã super illud sublime cęlũ
possint c̾t aque per illas minutias. per quas etiã suꝑ hoc spati¬
ũ aeris ẽe potuerunt. Ipsi quippe subtilissima ratione persua¬
dent nullũ c̾e quamlibet exiguũ corpusculũ in quo diuisio finia¬

Expanded text:
ter conatus est demonstrare aquas super coelos, ut ex ipsis visibiter conatus est demonstrare aquas super coelos, ut ex ipsis visibilibus conspicuisque naturis adsereret scripturae fidem. Et prius quidem quod facillimum fuit ostendit, et hunc aerem coelum appellari: propter quod dicimus serenum vel nubilum coelum, vel quod vocantur volatilia coeli. Cum ergo probasset hunc aerem coelum dici, nulla alia causa ejus dividit inter vapores aquarum et istas aquas, quae corpulentius in terris fluitant. Ergo ex aere qui est inter vapores humidos, unde superiora nubila conglobantur, et maria subterfusa, ostendere ille voluit esse coelum inter aquam et aquam, quamquam possit videri non impedire propria pondera elementorum, quomodo etiam super illud sublime coelum possint esse aquae per illas minutias per quas etiam super hoc spatium aeris esse potuerunt. Ipsi quippe subtilissima ratione persuadent, nullum esse quamlibet exiguum corpusculum in quo divisio finia
Abbreviated transcription (Latin):
rdo dem̃toꝵ et pondus ñ sinit ut sit aquarũ substantia super cȩ¬
los. aqua cm̃ cedit terre. et aer. aque. & ignis cedit acri. Nul
ẽ ignis. Et quomͦ dictũ ẽ fiat firmam̃tũ. in medio aquarũ. et
diuidat aquas ab aquis: Quomͦ aut qualeslibet sint aque.
ille quas scriptura dicit suꝑ cȩlos ẽe. e̾e eas ibidem minime dubi¬
tamus. Sicut enĩ iste nubes que utiq ft̃ feruntur suꝑ aerem. ita
fieri posse arbitror. ut aque tenues atq subtiles ferantur su¬
per cȩlum. Nam ex hoc ponde elem̃toꝵ multi philosophi resur¬
rectionẽ carnis illudentes: non posse fieri in quiunt ut homo
qui utiq ex terra factus ẽ sit in cęlo. Sed hos ueritas conuin¬
cit qui facit multa animalia terrena uolitarȩ in aere. et
ignẽ utiq qd ẽ quartũ elementũ ẽẽ in terra. S d̾i potentia
que hec face̾ adprobatur. facit ut homo et aqua sint suꝑ cęlũ.
Sed talibꝰ aduersarioꝵ disputationib quidã cedens laudabili¬

Expanded text:
 elementorum et pondus non sinit ut sit aquarum substantia super coelos, aqua enim cedit terrae, et aer cedit aquae, et ignis cedit aeri, nullest ignis; et quomodo dictum est, fiat firmamentum in medio aquarum, et dividat aquas ab aquis? M. Quomodo aut qualeslibet sint aquae illae quas Scriptura dicit super coelos esse, esse eas ibidem minime dubitemus. Sicut enim istae nubes quae utique sunt feruntur super aerem, ita fieri posse arbitror ut aquae tenues atque subtiles ferantur super coelum. Nam ex hoc pondere elementorum multi philosophi resurrectionem carnis illudentes, non posse fieri inquiunt, ut homo qui utique ex terra factus est, sit in coelo; sed hos Veritas convincit, qui facit multa animalia terrena volare in aere, et ignem quod est utique quartum elementum, esse in terra. Ergo Dei potentia quae haec facere approbatur, facit ut homo et aquae sint super coelum. Sed talibus adversariorum disputationibus quidam cedens, laudabili
Abbreviated transcription (Latin):
cere probatur. ita ut sp̃m ꝓcelle faciat. iõe et nubila. aer namq
cȩlo in quo ft̃ luminaria ita uicinus ẽ ut et ipse cęli nom̃ accipiat.
Nã cũ dicitur in psalmo. laudate cũ cęli celoꝵ. satis apparet hunc et¬
aerem ñ solũ celũ. sed etiã cęlos dici. sicut dicitutur et terre cũ una
per maria fundauit cã. et super flumina p̾parauit cam. si aqua ter¬
rã tegebat: De altiori terra hoc dicit. ubi montes c̾e. uident᷑.
aut de insulis illud dictũ ẽ ubi terra altior. t̃. quã aqua. Sed ma¬
gis hoc scđm sensũ spiritalẽ intelligendũ ẽ qi simplices in eccłia¬
suꝑ prudentes fuirdati sunt. Aiue itaq aque dicuntur illi. qui a
sustentant eos quos inferiores. uel infirmiores se ẽẽ conspiciunt. Quia
quantũ ẽ in ter lunã et sidera cęli. tantũ c̃ inter scãm rusticitatẽ et sanc

Expanded text:
cere probatur, ita ut spiritum procellae faciat id nebulam, aether namque cere probatur, ita ut spiritum procellae faciat id nebulam, aether namque coelo in quo sunt luminaria ita vicinus est, ut et ipse coeli nomen accipiat. Nam cum dicitur in Psalmo, Laudate eum coeli coelorum , satis apparet hunc aerem non solum coelum, sed etiam coelos dici, sicut dicuntur et terrae, cum una per maria fundavit eam et super flumina praeparavit eam , si aqua terram tegebat? De altiori terra hoc dicit, ubi montes esse videntur, aut de insulis illud dictum est, ubi terra altior est quam aqua; sed magis hoc secundum sensum intelligendum est, quia simplices in Ecclesiasuper prudentes fundati sunt: vivae itaque aquae dicuntur illi, quia sustentant eos quos inferiores vel infirmiores se esse conspiciunt, quia quantum est inter lunam et sidera coeli, tantum est inter sanctam rusticitatem
Abbreviated transcription (Latin):
Ratio nãꝙ̃ erat. ut que pͥus uisibilis apparuit. pͥus ctiã ornatũ su¬
um reciꝑet. Aut quia inpͥncipio cęlũ recepit ornatũ suũ. idest oc
angłis. quando creati fucrunt. Sinulit̾ autt̃ et terra. quando
de herbis cã uel de arborib uestiit. Latio enĩ erat ut a que reci¬
perent ornam̃tũ suũ de reptilib. uel aer de uolatilib. Qurd ẽ
eñ qd̃ sepe legimus. de crtatura cęli et terre. & maris similiter
quando creati sunt uel quomi de acre autẽ nichil indicauit :
Non ẽ enĩ arbitrandũ ut illud elem̃tũ in hac scriptura p̃termi¬
sisset. nisi quia consuetudo ẽ diuine scripture. cęlũ et terrã. to¬
tũ mundũ appellari. Et id̾o estimandũ ẽ acr̃t adcęlũ & terrã. per¬
tinere. Et quicquid ẽ humidũ. uel uaporalit̃ expensũ. hoc ad ter¬
rã pertinet. Quicquid uͦ tranquillũ et quictũ ẽ ad cȩlũ pertinere.
dicitur. Et qd ita sit aer aque similis. et ͤ eͤi exhalationib pingues¬

Expanded text:
Ratio namque erat ut quae prius visibilis apparuit, prius etiam ornatum suum reciperet; aut quia in principio coelum recepit ornamentum suum, id est, de angelis, quando creati fuerunt. Similiter autem et terra, quando eam de herbis vel de arboribus vestivit, ratio enim erat ut aquae reciperent ornamentum suum de reptilibus, vel aer de volatilibus. Quid est enim quod saepe legimus de creatura coeli et terrae et maris similiter, quando creati sunt, vel quomodo, de aere autem nihil indicavit? Non enim arbitrandum ut ullum elementum in hac Scriptura praetermisisset, nisi quia consuetudo est divinae Scripturae coelum et terram totum mundum appellari; et ideo aestimandum est aerem ad coelum et terram pertinere, et quidquid est humidum, vel vaporaliter extensum, hoc ad terram pertinet; quidquid vero tranquillum et quietum est, ad coelum pertinere dicitur. Et quod ita sit aer aquae similis, et ex eis halationibus pingues
Abbreviated transcription (Latin):
agitur. donec excelsus ueniat ad iudicium. Sexto itaq scło re¬
formatur genꝰ humanũ ad imaginẽ d̾i. ꝓfecto enĩanni .x uiii. non
solũ sex etates. sed etiã tria tempora euidenter demonstrant.
Inũ scilicet ante legem. alttrũ sub lege. terciũ sub gr̃a. Igͥ et ip¬
sc annꝰ senario numero continet. Habet eñi ccc lxu dies et qua
drantẽ. Sexies quippe sȩrageni. cec serageni. Remanent pro¬
fecto dies quinq et quadrans quinꝙ dies sexti mensis. Et tam̃ si¬
quantũ me dñs ad iuuare dignatus ẽ de senarii numeri perfectio¬
ne. et siñ quantũ uolui. tam̃ quantũ potui reddidi rationẽ Incip̃¬

Expanded text:
agitur, donec excelsus veniat ad judicium. Sexto igitur saeculo reagitur, donec excelsus veniat ad judicium. Sexto igitur saeculo reformatur genus humanum ad imaginem Dei. Profecto enim anni octodecim non solum sex aetates, sed etiam tria tempora evidenter demonstrant: unum scilicet ante legem, alterum sub lege, tertium sub gratia. Igitur et ipse annus senario numero continetur; habet enim didrans. Sexies quippe sexageni CCC sexageni, remanent profecto dies quinqquantum me Dominus adjuvit, de senarii numeri perfectione, etsi non quantum volui, tamen quantum potui, reddidi ratione
Abbreviated transcription (Latin):
annis edificatũ ẽ templũ astruũt uidi in eugło qd̃ intelligit᷑
de corpore dñ. xlui. anni ꝓ diebus positi st̃. xlui dieb̾ꝰ dicũt
infantẽ formari iutero. et sub inde usque indiem parturi¬
tionis augm̃tari. Quadragies quippe seni. fiunt cclxxui qui
faciunt menses Uiiii. et dicͦs .x. Conputa gͦ ab Uin kł apͥlis. quan¬
do passus ẽ dñs. tunc ctiã creditur. fuisscͦ conceptus usque in dĩe
UIII kł ianuarii. et repperies dies cclxxui qui constant per sena¬
riũ numerũ. Quro de illa mulicre in cuangło quã x uiii annis
curuauerat satanas quã sanauit dñs dicimꝰ quia et ipsi anni
genꝰ humanũ. qd̃ in sexta etate scłi. a diaboli captiuitate libera¬
uit. pͥma etas ab adã. usque ao noc. Scdã a noc. usque ad abrahã.
Tercia ab abrahã. usque ad cdauio. Quarta a daurd. usque adtrans¬
migrationẽ babilonis. Quinta a transinigratione babilonis usque
ad iohanne baptistã. & aduentũ dñi saluatoris. Sexta que nunc

Expanded text:
m esse templum astruunt Judaei in Evangelio, quod intelligitur de corpore Domini. XLVI anni pro diebus positi sunt. XLVI diebus dicunt infantem formari in utero, et subinde usque in diem parturitionis augmentari. Quadragies quippe seni fiunt CCLXXVI, qui faciunt menses novem et dies decem. Computa ergo ab octavo kal. Aprilis, quando passus est Dominus, tunc etiam creditur fuisse conceptus usque in diem VIII Kal. Januarii, et reperies dies CCLXXVI, qui constat per senarium numerum. Quid de illa muliere in Evangelio quam XVIII annis incurvaverat Satanas, quam sanavit Dominus, dicimus quia et ipsi anni genus humanum, quam in sexta aetate saeculi a diaboli captivitate liberavit. Prima aetas ab Adam utertia ab Abraham usque ad David; quarta a David usque ad transmigrationem Babylonis; quinta a transmigratione Babylonis usque ad Joannem Baptistam, et adventum Domini Salvatoris; sexta, quae nunc
Abbreviated transcription (Latin):
primo creauit d̾s celũ et terram. Quando facta st̃ simul
sidera ait scriptura laudauerunt me angłi mei uoce magna
Quarta die facta st̃ sid̾a. et iã erant angłi: Neꝙ eñ die tercio.
neꝙͣ scđo facti st̃. In his enĩ apparet que facta st̃. Tercia die scili¬
cet terra ab aquis discreta ẽ. scd̾a factũ firmam̃tũ. nͥ sol et lu¬
na discurrunt. et sidera. Porro primus dies ipsae ẽ angłica na¬
tura. que pͥmo cȩliinuncͤupata ẽ. Unde euident ostenditur pͥmũ
dic̃ spiritalẽ factũ. io est angelicã naturã. et sic hoc cęlũ qd̃ ocdi

Expanded text:
primo omnium creavit Deus coelum et terram. Quando facta sunt simul primo omnium creavit Deus coelum et terram. Quando facta sunt simul sidera, ait Scriptura: Laudaverunt me angeli mei voce magna. Quarta die facta sunt sidera, etiam erant angeli, neque enim die tertio neque secundo facti sunt. In his enim apparet quae facta sunt. Tertia die scilicet terra ab aquis discreta est: secunda factum est firmamentum, ubi sol et luna discurrunt, et sidera. Porro primus dies ipse est angelica natura, quae primo coeli nomine nuncupata est. Unde evidenter ostenditur, primum diem sp
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ di nosse quisq desiderat. fiat amicus di. Certe si uo¬
luntatẽ hominis quis nosse uellet. cuiꝰ amicꝰ ñ c̾. om̃s eiꝰ in
pudentiã aut stulticiã despiscerent. Non eñ quisꝙ̃ efficitur
amicꝰ dĩ. nisi purgatissimis moribꝰ. & ille sinc p̃cepti de quo
dicit apłs. finis autr̃ p̃cepti ẽ caritas. de corde puro. et con¬
scientia bona .&. fide ñ ficta. Q uod isti si hab̾ent ñ essent
terra autẽ erat inuisibilis & iͦn conposita: sic rep̃¬
endunt manichei ut dicant. Quomͦ in pͥncipio fecit d̾s
celũ et terrã. si iã terra erat niuisibilis ⁊ in conposita: Itaq
cũ uolunt scripturas diuinas prius uituperare quã nosse. &. iã
res apertissimas ñ intelligunt. Quid em̃ manifestius dici po¬
tint. quã hoc dictũ ẽ inprincipio fecit d̃s cȩlũ et terrã. ter¬
om̃iũ rerũ formas locis et sedib suis ordinata distinctione

Expanded text:
tatem Dei nosse quisque desiderat, fiat amicus Deo. Certe si votatem Dei nosse quisque desiderat, fiat amicus Deo. Certe si voluntatem hominis qupudentiam aut stultitiam deriderent. Non autem efficitur amicus Ddicit Apostolus: Finis autem praecepti est charitas de corde puro et conscientia bona et fide non ficta , quod isti si haberent, non esseTerra autem erat invisibilis et incomposita, sic reprehendunt Manichaei, ut dicant: Quomodo in principio fecit Deus coelum et terram, si jam terra erat inviscum volunt Scripturas divinas prius vituperare quam nosse, etiam res apertissimas non intelligunt. Quid enim manifestius dici potuit quam hoc dictum est: In principio creavit Deus coelum et terram, teromnium rerum formas locis et sedibus suis ordinata distinctione
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ cocuũ do mundũ istũ dicimꝰ: quia ñ eiꝰ eternitatis ẽ hic
mundus. cuiꝰ eternitatis ẽ d̾s. Mundũ quippe õs fecit: & si cũ
ipsa creatura quã fecit d̾s tempora esse ceperunt. et id̃o dicunt᷑
tempora. qui fabricator. ẽ tempoꝵ. sic̾ omĩa que fecit d̾s bona
st̃ ualde: sed ñ sic bona sunt quomͦ d̾s bonꝰ ẽ. qui illa fecit
hec autẽ facta sunt. nec ea genuit de se ipso ut ħ c̾e̾nt
ꝗd ipse c̾. sed ea fecit de nichilo. ut ñ essent equalia. nec eia
pondendũ ẽ eis. ut pͥus uim discant uoluntatis humanc. qui
causã uoluntas dĩ ẽ aliqͥd qs añcedat uoluntatẽ dĩ. qd̾ ne¬
fas ẽ credẽ. Qui gͦ dicit quare fecit ds  etͣ terram : Respon
maius aliqͥd querit quã ẽ uoluntas d̾i. Nichil enĩ mauis
in ueniri potest. Conpescat gͦ se humana temeritas. & id
qd̃ ñ ẽ ñ querat. ne id qd̾ ẽ non inueniat. Et si uolun¬

Expanded text:
enim coaevum Deo mundum istum dicimus, quia non ejus aeternitatis est hic enim coaevum Deo mundum istum dicimus, quia non ejus aeternitatis est hic mundus, cujus aeternitatis est Deus. Mundum quippe Deus fecit, et si cum ipsa creatura, quam fecit Deus tempora esse coeperunt, et ideo dicuntur tempora, qui fabricator est temporum, sicut omnia quae fecit Deus, bona sunt valde, sed non sic bona sunt, quomodo bonus est Deus, qui illa fecit; haec autem facta sunt; nec ea genuit de seipso, ut hoc essent quod ipse est; sed ea fecit de nihilo, ut non essent aequalia, nec ei a pondendum est eis, ut prius vim discant voluntatis humanae, quicausam voluntas, est aliquid quod antecedat voluntatem Dei, quod nefas est credere. Qui ergo dmajus aliquid quaerit quam est voluntas Dei. Nihil enim majus inveniri potest. Compescat ergo se humana temeritas, et id quod non est non quaerat, ne id quod est non inveniat. Et si volun
Abbreviated transcription (Latin):
ei subito placuit : Sic dr̃ quasi aliqua tempora tran¬
sierunt: quib d̾s nil oꝑatus ẽ. Non enĩ transire pote¬
rat tempus qd̾ ñ dũ fecerat fee quia non potest esse
operator. tempoꝵ nisi qui ẽ añ tempora. Certe &. ipsi
manichei legunt apłm paulũ et laudant ⁊ honorãt.
et eiꝰ epistolas male int̾ytando multos decipiunt.
Dicant gͦ nobis qͥd dix̃it paulus apostolus. Agnitio¬
nem ueritatis que ẽ scđm pietatẽ d̾i in spemꝰ uite
cterne quã ꝓmisit ñ mendax d̾̃s añ temꝑa eterna.
Eterna em̃ temꝑa qͥd añ se ab̾e potuerunt: hoc gͦ
cogant᷑ exponere. ut intelligant se ñ intelligere
cũ temere uolunt rep̃hendere qd̾ diligñt qu̾erere
debuerunt Si autẽ ñ dicunt qͥd placuit do subito
facere cęlũ et terram. sed tollunt inde subito. & hoc
tam̃ dicunt quid placuit d̾o facere  ꝙͣ. terram. Non

Expanded text:
ei subito placuit? sic dicitur quasi aliqua tempora tranei subito placuit? sic dicitur quasi aliqua tempora transierint, quibus Deus nihil operatus est; non enim transire poterat tempus, quod nondum fecerat Deus, quia non potest esse operator temporum, nisi qui est ante tempora. Certe et ipsi Manichaei legunt apostolum Paulum et laudant et honorant, et ejus epistolas male interpretando multos decipiunt. Dicant ergo nobis quid dixerit apostolus Paulus: Agnitionem veritatis quae est secundum pietatem Dei in spe vitae aeternae, quam promisit non mendax Deus ante tempora aeterna . Aeterna enim tempora quid ante se habere potuerant? Hoc ergo cogantur exponere, ut intelligant se non intelligere, cum temere volunt reprehendere quod diligenter quaerere debuerunt. Si autem non dicunt: Quid placuit Deo subito facere coelum et terram; sed tollunt inde, subito, et hoc tantum dicunt: Quid placuit Deo facere coelum et terram? Non
Abbreviated transcription (Latin):
ore manicheoꝵ multi iꝑiti trustici. ⁊ ut ita
dicam p̃sumptuos ꝑ contari solent. ⁊ obici¬
unt. Si in pͥncipio aliqͦtꝑis fecit d̾s celum ⁊ t̾tam:
quid agebat anteqͣm faceret celum ⁊ t̾ram. uel
ubi erat: & quid ei placuit subito facere qd̾ non¬
qͣm an fecerat ꝑ tempora et̾na: His respondemꝰ.
eus in pͥncipio c̃auit cęlum ⁊ t̾ram. Non in
principio temporis. s in xp̃o. cum ũbum esset
apud patrem per quod facta ⁊ in qͦ fact̾a st̃ om̃ia.
Sed simpͥncio temꝑis dm̃ fecisse cęlũ & terrã credamꝰ.
debemꝰ utiq in telligẽ qd̃ añ pͥncipium temꝑis ñ erat
Non enĩ possumꝰ dicere fuisse aliqd̃ tempus qn̾ d̃s non¬
dũ aliqͥd fecerat. Quomͦ erat enĩ tempus qd̾ d̾s ñ fecerat
cũ om̃iũ tempoꝵ ipse sit fabricator: Et si tempus
cũ cęlo et terra esse cepit: ñ pot̾ inueniri. tempis.
quo ds̃ ñ dũ fecerat cęlũ ⁊ terrã. Cũ autẽ dicitur. qͥd

Expanded text:
ore Manichaeorum multi imperiti et rustici, et, ut ita dicam, praesumptuosi, percunctari solent, et objiciunt: Si in principio aliquo temporis fecit Deus coelum et terram, quid agebat antequam faceret coelum et terram? vel ubi erat, et quid ei placuit subito facere quod nunquam ante fecerat per tempora aeterna? His respondemus: Deus in principio creavit coelum et terram, non in principio temporis, sed in Christo, cum Verbum esset apud Patrem, per quod facta et in quo facta sunt omnia. Sed si in principio temporis Deum fecisse coelum et terram credamus, debemNon enim possumus dicere fuisse aliquod tempus quando Deus nondum aliquid fecerat, quomodo enim erat tempus quod Deus non fecerat, cum omnium temporum sit ipse fabricator. Et si tempus cum coelo et terra esse coepit, non potest inveniri tempus quo Deus nondum fecerit coelum et terram. Cum autem dicitur: Quid
Abbreviated transcription (Latin):
nobis. Primo gͥ uoluit cęlũ et terrã uelut quandam spiritalẽ
corporalẽq materiã dicẽ. et sic quẽ aomodũ singillatĩ facta ft̃
ordinẽ texere. Quod enĩ dicit cęlũ hoc mͥ uidetur. dixisse. aqu
ad creatorẽ et fiat lux. ⁊ contempletur tͥnitatẽ dm̃ ẽẽ in dm̃.
Neq enĩ ita dicimꝰ. ut ista materia p̾cedat formã suam. sic̃ p̃¬
atura sux. ñ ista que quarta die facta ẽ. sed sꝑitaliᷤᷤ id÷ angłica
natura. Hoc tam̃ intelligendũ. qd̾ simul c̃auit. cęlũ. et t̾ram.
et lucẽ. qr nichil int̾ ẽst. nisi origotm̃. Sic̃ homo duas para¬
bolas cognitas simul ñ p̃ enarrare : ita ⁊ dñs fecit. quia ħ pͥus
enarrauit qd̃ originẽ habuit. & postea qd̃ exuroe factũ fuit.
quãuis utrũq simul fecisset. It qd̃ sola origine pͥus ẽ in facien
oo. pͥus sit ex tempore enarrando. G dũ oportebat ut scriptura sc̃a
utrũq enarrasset tã res gestas. quã res enarratas. qd exinde fac¬

Expanded text:
terram velut quamdam spiritualem corporalemque materiam dicere, et sic quemadmodum singillatim facta sunt, ordine texere. Quod enim dixit coelum, hoc mihi videtur dixisse aquarad Creatorem, et fiat lux, et contempletur Trinitatem Deum esse in Deo. Neque ita dicimus, ut ista materies patura lux, non ista quae quarta die facta est, sed spiritalis, id est, angelica natura. Hoc tamen intelligendum quod simul creavit coelum, et terram et lucem. Quia nihil interest, nisi origo tantum. Sicut homo duas parabolas cognitas simul non potest enarrare, ita et Dominus fecit, quia hoc prius enarravit quod originem habuit, et postea quod exinde factum fuit, quamvido, prius sit ex tempore enarrando. Ergo dum oportebat ut scriptura sancta utrumque enarrasset, tam res gestas quam res enarratas, quod exinde fac
Abbreviated transcription (Latin):
& pͥncipe om̃is possessiõis suȩ q̃ int̾ris ẽ. Si forte declinau̾is
auia dnĩ. sepultꝰ ẽ in eodẽ loco: ut sit ibi ꝯtra te intestimoniũ.
Merito tali pastori. talimitricio cõmissa ẽ eccła: cũ esset
&. ex ẽplo educata. om̃iatrena calearet: qͥppe qͥ excusserat manꝰ
suas ab omĩ munere : qͥ dicebat de puro corde ⁊⁊ sciencia bon
argentũ &. aurũ ñ ẽ mͥ. hȩc actenꝰ. Qͥsm det ut uideã anteqͣ¬

Expanded text:
e. Si forte declinaveris a via Domini, sepultus est in eodem loco, ut sit tibi contra te in testimonium. Merito tali pastori, tali nutritio commissa est Ecclesia, cum gisterio et exemplo educata, omnia terrena calcaret: utpote qui excusserat manus suas ab omni munere, qui dicebat de corde suo et conscientia bona: Argentum et aurum non est mihi
Abbreviated transcription (Latin):
gabiles iuiȩ illius. Libet & nos exclamare cũ paulo. hoꝵ. ut¬
cũq intuentes in deo.& cũ deo simplicissima unitatem. O
sapiencia potens. attingens ubiq fortit: o poteneia sapiens
disponens omnia suauit. Res una. effecꝰtꝰ multiplex: oꝑacio¬
nesq diuersȩ. Et illa una res ẽ. longitudo ꝓpt̃ et̾nitatẽ. la¬
titudo. ꝓpt̃ caritatẽ: sublimitas ꝓpt̃ maiestatẽ: ꝓfunditas.

Expanded text:
gabiles viae illius! Libet et nos exclamare cum Paulo, horum utgabiles viae illius! Libet et nos exclamare cum Paulo, horum utcumque intuentes in Deo, et cum Deo simplicissimam unitatem: O sapientia potens, attingens ubique fortiter! o potentia sapiens, disponens omnia suaviter! Res una, effectus multiplex, operationesque diversae. Et illa una res est longitudo propter aeternitatem, latitudo propter charitatem, sublimitas propter majestatem, profunditas
Abbreviated transcription (Latin):
e uides tantã ẽẽ latitudinẽ: quantã .&. longitudiñe. Utm̃a
sic uideas. ñ tantã ee. s ipsam. idesse una quod alterã: n
minꝰ una quã duas.: nec plus duas. quã unã. Deus et̾nitas.
deus caritas ẽ. Longitudo sine ꝓtensione: latitudo sine distensio¬
ne. In utroq parit̾ locales qͥdẽ excedit. tẽporalȩsq angustias. s
libertate nature.ñ en ormitate substanciȩ. Iali mͦ inmensus ẽ
qͥ omnia fecit in mensura: .&. quãuis inmensus. hic tam̃ modus
.&. ipsius imm̃sitatis. Quid it̃e deus : Sublimitas .&. ꝓfundum.
In altero supra omnia: in altero. intra omnia. Liquet indeita¬
te nusquã elaudicare ȩqualitat᷑e. stare eã undiq firmit̃. con¬
attingibilis. & ꝓfuditas equȩ inscrutabilis cognoscat᷑. pau¬
lo admirante &. exclamante. O altitudo diuiciarũ sapien¬
ciȩ &. scie neie dei: quã inscrutabilia st̃ iudicia eiꝰ. .& inuesti¬

Expanded text:
est. Vides tantam esse latitudinem, quantam et longitudinem? Utinam est. Vides tantam esse latitudinem, quantam et longitudinem? Utinam sic videas non tantam esse, sed ipsam: id esse unam quod alteram; non minus unam quam duas, nec plus duas quam unam. Deus aeternitas, Deus charitas est: longitudo sine protensione, latitudo sine distensione. In utroque pariter locales quidem excedit temporalesque angustias, sed libertate naturae, non enormitate substantiae. Tali modo immensus est qui omnia fecit in mensura; et quamvis immensus, hic tamen modus et ipsius immensitatis. 29. Quid item Deus? Sublimitas et profundum. In altero supra omnia, in altero infra omnia. Liquet in deitate nusquam claudicare aequalitatem, stare eam undique firmiter, conattingibilis, et profunditas aeque inscrutabilis cognoscatur, Paulo admirante et exclamante: O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei! quam inscrutabilia sunt judicia ejus, et investi
Abbreviated transcription (Latin):
cit. ñ eognoscere: ut ñ cur iositate ẽtenti. scieneie tota
cura fructu in hiemꝰ. Non in cognicione ẽ frucłꝰ. s in
cõprȩhensione. Alio qͥn scienti bom̃̃ &. ñ facienti ut art
qͥda peccatũ ẽ ci & ipse panlus alio loco. sic currite inqͥt.
ut cõprehendatis. Quid sit cõprebendere. inferius decla¬
rabo. Quid gͥ ẽ deus: Longitudo inquã. Quid ipsa. Etni¬
tas. Nec tã longa. ut ñ habeat tͣminũ ñ magis loer quã
teporis. Est &. latitudo. Et ipsa qͥd: Caritas. Quib & ista
t̃minis angustetur indeo: qͥ nichil odit hoꝵ. quȩ fecerit.
Deniq solem suũ oriri facit suꝑ bonos &. malos.&. pluit
se hoc qͦq contentꝰ. euadit in infinitũ. Onnẽ ñ modo
affectionẽ s .&. cognicionẽ excedit. adiciente apło & dicen¬
te Scire etiã suꝑ eminentẽ scienciȩ caritatẽ xꝑi. Q nia
plus dicã: Et̃na ẽ. sisi qd hoc plus forsitan est: quetnttas

Expanded text:
xit, non, Cognoscere: ut non curiositate contenti scientiae, tota xit, non, Cognoscere: ut non curiositate contenti scientiae, tota cura fructui inhiemus. Non in cognitione est fructus, sed in comprehensione. Alioquin scienti bonum, et non facienti, ut ait quidam, peccatum est ei : et ipse Paulus alio loco, Sic currite, inquit, ut comprehendatis . Quid sit comprehendere, inferius decla Quid igitur est deus? Longitudo, inquam. Quid ipsa? Eternitas. Hec tam longa, ut non habeat terminum non magis loci quam temporis. Est et latitudo. Et ipsa quid? Caritas. Quibus et ipsa terminis angustetur in deo, qui nichil odit horum, que fecerit? Denique solem suum oriri facit super bonos et malos et pluit Nec hoc quoque contentus, evadit in infinitum. Omnem non modo affectionem, sed et cognitionem excedit, adjiciente Apostolo et dicente: Scire etiam supereminentem scientiae charitatem Christi . Quid plus dicam? Aeterna est. Nisi quod hoc plus forsitan est, quia aeternitas
Abbreviated transcription (Latin):
ad faciem: uidebimꝰ sicuti ẽ. Nec enĩ ĩa tunc fragilis acies
mentis nt̃e. quantũlibet uehement intendens aliquatenꝰ
resiliet: dissiliet ue in suã pluralitatẽ. Colliget se magis aa¬
unabit cͣformabitq unitati illius. uel poeius unitati illi
ut una uni facies respondeat faciei. Nempe similes ei er¬
mꝰ. qͥa uidebimꝰ eũ sicuti ẽ. Beata uisio: ad quã merito sus¬
pirabat qͥ ait. Ex qͥsunt te facies mea faciem tuã dñe re¬
qͥrã. Et quia adhuc inq̃rendo res est: interm ascendamᷤ
quadriga istã ut pote infirmi & inbecilles indigentes
tali uehiculo. si forte uel sic apprehendamꝰ in q apprehen:¬
si sumꝰ. idest huiꝰ ipsius uehiculi racionẽ. Nã hoc monitũ
habemꝰ ab ipso auriga &. primo currus huiꝰ exhibitore.
ut studeamꝰ cõprehendere cũ omnib sc̃is. que fit longi¬
tudo. latitudo. sublimitas. & ꝓfundũ Cõprehendere di¬

Expanded text:
ad faciem, videbimus sicuti est. Nec enim jam tunc fragilis acies ad faciem, videbimus sicuti est. Nec enim jam tunc fragilis acies mentis nostrae, quantumlibet vehementer intendens, aliquatenus resiliet, dissilietve 457 in suam pluralitatem. Colliget sese magis, adunabit, conformabitque unitati illius, vel potius unitati illi, ut una uni facies respondeat faciei. Nempe similes ei erimus, quia videbimus eum sicuti est . Beata visio! ad quam merito suspirabat, qui ait: Exquisivit te facies mea; faciem tuam, Domine, requiram . Et quia adhuc in quaerendo res est, interim ascendamus quadrigam istam, utpote infirmi et imbecilles, indigentes tali vehiculo, si forte vel sic apprehendemus, in quo apprehensi sumus, id est, hujus ipsius vehiculi rationem. Nam hoc monitum habemus ab ipso auriga et primo currus hujus exhibitore, ut studeamus comprehendere cum omnibus sanctis, quae sit longitudo, latitudo, sublimitas, et profundum . Comprehendere di
Abbreviated transcription (Latin):
te quat̾nitatis quã ab hominatꝰ es. ꝓfessorẽ : ei¬
nime. Ab hominatꝰ sũ: & ab hominor. Uisus sum
ꝓtulisse plura: s unũ ẽ. Unꝰ d̾s signatꝰ ẽ. ꝓ captu
nr̃o. ñ ꝓ suo statu. Diuisus hic ẽ: ñ ille. uoces di¬
uerse. semitȩ multȩ.s unũ ꝑ eas significat᷑. unꝰ quȩ¬
rit᷑. Non diuisiones substanciȩ. in quat̃nario isto
expresse st̃. ñ dimensiones quales in corporibus
intuemur: ñ distinctio ꝑ sonalis. qualẽ intrini¬
tate adoramꝰ : ñ numerus ꝓprietatũ qualem¬
ꝑ sonis ipsis in esse fatemur: & si ñ aliud aꝑsonis. Alioqͥn hoc
singulũ hoꝵ in deo. quoꝵ quatuor simul. hoc quatuor ip¬
sa quod singulũ ẽ. Nobis autẽ qͥa ñ possumꝰ cũ deo simplici¬
tate contendere. dũ contendimꝰ apprebendere unũ. occur¬
rit ueluti qua druplicatũ. Facit hoc speculũ .&. enignia.
ꝑ qͦd solũ interim uidere datur. Cũ autẽ uidebimꝰ facie

Expanded text:
te quaternitatis, quam abominatus es, professorem. Minime. Abominatus sum, et abominor. Visus sum protulisse plura, sed unum est. Unus Deus signatus est pro captu nostro, non pro suo statu. Divisus est hic, non ille. Voces diversae, semitae multae: sed unum per eas significatur, unus quaeritur. Non divisiones substantiae in quaternario isto expressae sunt; non dimensiones, quales in corporibus intuemur; non distinctio personalis, qualem in Trinitate adoramus; non numerus proprietatum, qualsonis ipsis inesse fatemur, etsi non aliud a personis. Alioquin hoc singulum horum in Deo, quod quatuor simul; hoc quatuor ipsa, quod singulum est. Nobis autem, quia non possumus cum Deo simplicitate contendere, dum contendimus apprehendere unum, occurrit veluti quadruplicatum. Facit hoc speculum et aenigma, per quod solum interim videri datur. Cum autem videbimus facie
Abbreviated transcription (Latin):
mo dicũ id quod est. Auditũ ẽ interranr̃a & celebri
sermione uulgatũ. uerbũ hoc quod factũ est de uobis
adno . Presserã stilũ hactenꝰ. & rem tacitꝰ ẽsiderabam.
Ex pectabã enĩ litteras ur̃as. & preueniri auobis in
benedictionib dulcedinis. Expectabã uirũ fidelem
qui ueniret a latere tuo: qui diceret cuncta ꝑ ordi¬
nẽ. quid qͦmͦ. uel qualit̾ actũ esset. Expectabam
si quis forte de filiis meis reuerteret᷑. qui leniret qͥo¬
lorẽ patris : qui dic eret. Ioseph filius tuus uiuit: &.
ipse dominatur in tota t̃ra egypti. Hinc est quod litte¬
re iste ñsunt uoluntatis s necessitatis. & amicor exor¬
tȩ prȩcib quib negare ñ possũ modicũ illud quie qͥd¬

Expanded text:
quod est. 1. Auditum est in terra nostra, et celebri sermone vulgatum verbum hoc, quod factum est de vobis a Domino. Presseram stilum hactenus, rem tacitus considerabam. Exspectabam enim litteras vestras, et praeveniri a vobis in benedictionibus dulcedinis. Exspectabam virum fidelem, qui veniret a latere tuo, qui diceret cuncta per ordinem: quid, quomodo, vel qualiter actum esset. Exspectabam si quis forte de filiis meis reverteretur, qui leniret dolorem patris, qui diceret: Joseph filius tuus vivit; et ipse dominatur in tota terra Aegypti . Hinc est quod litterae istae non sunt voluntatis, sed necessitatis, et amicorum extortae precibus, quibus negare n
Abbreviated transcription (Latin):
lȩtanciũ : Crultaui fateor: ẜ cũ tremore. Exultaui s in
ipso exultaciõis meȩ articło: timor &̃ tremor uenert
suꝑ me. Ego enĩ ⁊ si nom̃ patris deposui. s ñ timorẽ. s ñ
anxieiatẽ: postre mũ nec affectũ. nec uiscera patris . Consi¬
dero gradũ: & casũ uereor. Considero fastigiũ dignitatis.
&. intueor faciem abyssi iacentis dͥeor sũ. Attendo celsitudi¬
ne honoris. & euicino ꝑicłm reformido. ꝓ eo qͦd scriptũ ẽ.
hõ cũ in honore ee̾t. ñ intellexit. Qͦd qͥdẽ causalit dictũ ẽe¬

Expanded text:
e: exsultavi, sed in ipso exsultationis meae articulo timor et tremor venerunt super me. Ego enim etsi nomen patris deposui, sed non timorem, sed non anxietatem, postremo nec affectum, nec viscera patris. Considero gradum, et casum vereor: considero fastigium dignitatis, et intueor faciem abyssi jacentis deorsum. Attendo celsitudinem honoris, et e vicino periculum reformido, pro eo quod scriptum est: Homo cum in honore esset, non intellexit Quod quidem ad cau
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ex habundanti. nã formã istã iã olim a te po¬
sitã recordamͣ. Quid tuo dignius apostolatu
Quid salubrius ad c̃scienciã. honestius ad famã.
utilius ad exemplũ: Optimꝰ canon . qͥ ꝑicit aua¬
riciã excalũpnia: hoc ẽ ñ a ẽsciencia tantum.
Libet uã & hunc elaudere librũ s in ealce aliqͦ
uelim uel antedicta quasi epilogando repetere.
uel addere prȩt̃missa. Consides ante omia. scam
romanã ȩccłam eui deo auctore prȩes. eccłarũ
matrẽ eẽ. ñ dñam: te uͦ ñ dnm̃ episcopoꝵ. s unũ
ex ipsis. Porro fratrẽ diligenciũ đm &. participẽ
timciũ eũ. De cetero oportere te ee̾ consid̾a formã
iusticiȩ sc̃ imonie speculũ: pietatis exemplar. as¬
sertorẽ ueritatis: fidi defensorẽ. doctorẽ genci

Expanded text:
hoc ex abundanti: nam formam istam jam olim a te pohoc ex abundanti: nam formam istam jam olim a te positam recordamur. Quid tuo dignius apostolatu? quid salubrius ad conscientiam, honestius ad famam, utilius ad exemplum? Optimus canon, qui projicit avaritiam ex calumnia, et non a conscientia tantum.Libet jam et hunc claudere librum: sed in calce aliqua velim vel ante dicta quasi epilogando repetere, vel addere praetermissa. Consideres ante omnia sanctam Romanam Ecclesiam, cui Deo auctore praees, Ecclesiarum matrem esse, nex ipsis; porro fratrem diligentium Deum, et participem timentium eum. De caetero oportere te esse considera formam justitiae, sanctimoniae speculum, pietatis exemplar, assertorem veritatis, fidei d
Abbreviated transcription (Latin):
uores. Illa si assit odibilẽ: hȩc si desit. contẽpti¬
bilẽ reddit. In om̃ib tam̃ modus melior. Ego nec
seuerius uelim: nec dissolucius. Quid hac me¬
diocritate gracius: ut nec de seueritate sis one¬
ri. nec de familiaritate contẽptui : In palacio
papã: domi te patrẽ familias ex hibe. Ament te
domesticitui: si ñ. facito ut timeant. Utilis
semꝑ custodia oris. quȩ tam̃ affabilitatis grãm ñ erclu¬
dat. Ergo ubiq frenanda lingua p̃ceps: maxime aũ¬
qͥ tecũ uigit̃ diuinis int̃ sunt officiis: ñ sint sine
honore Tuũ ẽ talest ꝓuidere: qͥ dignisint. Serui¬
at᷑ eis ab om̃ibꝰ. tã ꝗͣ. tibi. Necessaria de manu tua
accipiant. his contenti sint quȩ tu ꝓuideris illis.
tu uide ne egeant. Suꝑ hoc quẽ forte ab aduentan¬
tibꝰ petere dep̃hendes: iudica giezitã. Idde hosti¬
ariisꝰ id de cȩteris officialibꝰ decernendũ. Uerum

Expanded text:
viores. Illa, si adsit, odibilem; haec, si desit, contemptiviores. Illa, si adsit, odibilem; haec, si desit, contemptibilem reddit: in omnibus tamen modus melior. Ego nec severius velim, nec dissolutius. Quid hac mediocritate gratius, ut nec de severitate sis oneri, nec de familiaritate contemptui? In palatio papam, domi te patremfamilias exhibe. Ament te domestici tui: si non, facito ut timeant. Utilis semper custodia oris, quae tamen affabilitatis gratiam non excludat. Ergo ubique frenanda lingua pqui tecum jugiter divinis intersunt officiis, non sint sine honore. Tuum est tales tibi providere, qui digni sint. Serviatur eis ab omnibus tanquam tibi. Necessaria de manu tua accipiant. His contenti sint quae tu provideris illis: tu vide ne egeant. Super hoc quem forte ab adventantibus petere deprehendes, judica Giezitam : id de ostiariis, id de caeteris officialibus decernendum. Verum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓptͣ ut dixi. alius alia dispenset: de disciplina tu
ꝓuide. Illud nemini credas. si insole neior. corã te
uel sermo sonuerit: uel habitꝰ apparuerit. Manꝰ
tua suꝑ eiꝰ modi: tu ulciscere in iriã tuã. Impu¬
nitas. ausũ parit: ausus excessũ. Domũ ep̃i. decet
sc̃ĩtudo: decet modestia. decet honestas: hoꝵ dis¬
ciplina custos. Sacerdotis domestici. aut ceteris
honestiores: aut fabula omnib st̃. In uultu. in ha¬
bitu. in incessu: illoꝵ. qͥ cirea te st̃. nil residere in¬
pudicũ nil indecens paciaris. Discant a te eo ep̃i
tui. comatulos pueros.& cõpotes ad olescentes se¬
cũ ñ habere. Certe inter mitratos: discurrere
talamistratos ñ decet .E. mem̃to qͦd sapiens ad¬
monet. filiȩ tͥ st̾. noli faciem tuã hilarẽ ad eas
ostendere. Nec austeritatẽ tam̃ suadeo tͥ: s gra¬
uitatẽ. Illa infirmiores fugat. hȩc reprimit le¬

Expanded text:
propter, ut dixi, alius alta dispenset; de disciplina tu propter, ut dixi, alius alta dispenset; de disciplina tu provide, illud nemini credas. Si insolentior coram te vel sermo sonuerit. vel habitus apparuerit: manus tua super ejusmodi; tu ulciscere injuriam tuam. Impunitas ausum parit, ausus excessum. Domum episcopi decet sanctitudo, decet modestia, decet honestas: horum disciplina custos. Sacerdotes domestici, aut caeteris honestiores, aut fabula omnibus sunt. In vultu, in habitu, in incessu illorum qui circa te sunt, nihil residere impudicum, nihil indecens patiaris. Discant a te coepiscopi tui comatulos pueros et comptos adolescentes secum non habere. Certe inter mitratos discurrere calamistratos non decet. Et memento quod Sapiens admonet: Filiae tibi sunt? noli faciem tuam hilarem ad eas ostendere . 22. Nec austeritatem tamen suadeo tibi, sed gravitatem. Illa infirmiores fugat, haec reprimit le
Abbreviated transcription (Latin):
assiduos senciamꝰ defectꝰ. Nonne ad singłas suppu¬
taciones istas irascim᷑: urimͣ. anxiam᷑ Quã tolera¬
bilius rerũ: quã menciũ sustineremꝰ iacturã. Qua-¬
re inqͥt ñ magis fraudẽ patimini: Q uęso. tuqͥali¬
os doces. doce te ipsũ: si tam̃ iã ñ doc iusti: Pluris te
habere quã tua. Transitoria ista: q̃ stare tͥ nullo pac¬
to quęunt. Fac ut a te transeant. ñ ꝑ te.Ruius qua
fluit cauat terrã.: sic discursus tẽporaliũ ẽseieneiã
Si potest torrens inagros excurrere. sine lesione satoꝵ:
&. tu te ista sine uulnere mentis posse tractare confi-¬
dito. Omnmodis ẽsulo studeas ate auertere coneur¬
sũ hor. M ulta nescias. plurima dissimules: ñ nulla
obliuiscaris. Sunt tam̃ quȩ ignorare te nolim: mores
quoꝵq &. studia. Non oportet ut uicia domꝰ tuȩ ul-¬
timꝰ seias: qͦd quã plurimis nouimꝰ contigisse. Qua¬

Expanded text:
assiduos sentiamus defectus. Nonne ad singulas suppuassiduos sentiamus defectus. Nonne ad singulas supputationes istas irascimur, urimur, anxiamur? Quam tolerabilius rerum, quam mentium sustineremus jacturam! Quare, inquit, non magis fraudem patimini? Quaeso, tu qui alios doces, doce te ipsum: si tamen jam non docuisti, pluris te habere, quam tua. Transitoria ista, quae stare tibi nullo pacto queunt, fac ut a te transeant, non per te. Rivus qua fluit, cavat terram: sic discursus temporalium conscientiam rodit. Si potest torrens in agros excurrere sine laesione satorum; et tu te ista sine vulnere mentis posse tractare confidito. Omnimodis consulo studeas avertere a te concursum horum. Multa nescias, plurima dissimules, nonnulla obliviscaris. 21. Sunt tamen quae ignorare te nolim, mores quorumque et studia. Non oportet ut vitia domus tuae ultimus 444 scias: quod quamplurimis novimus contigisse. Qua
Abbreviated transcription (Latin):
suã. innumeranciũ singła. de minutis &. quadrantibꝰ
exigenciũ racionẽ Nita ille egypcius. qͥ ioseph om̃ĩb
traditis. ignorabat qͥd haberet in domo sua. Erubescat
m̃ habuit seruo: suꝑ om̃ia bona sua c̃stituens eũ. E
hic erat alienigena. Mira res. Satis suꝑq ep̃i ad manũ
habent qͥbꝰ animas credant: &. cui suas cõmitant fa-¬
cultatulas ñ inueniunt. Optimi uidelicet estimato¬
res rerũ: qͥ magnã de minimis. paruã aut nulla de
maximis cura gerant. Sed ut liqͥdo dat᷑ intelligi.
paciencius ferimꝰ xꝑi iacturã quã nram. Cotidianas
expensas. cotidiano recppcamꝰ scrutinio .&. t̃tinua
am̃ci gregis detrim̃ta nescimꝰ. De p̃cio escarũ. & nu¬
mero panũ. cũ ministris cotidiana discussio ẽ. ra¬
ra admodũ cũ prbis celebrat᷑ collacio de peccatis
popłoꝵ. Cadit asma. & est qͥ subleuet eã. perit ani¬
ma & nemo qͥ reputet. slec mirũ: cũ nec nr̃os qͥdẽ

Expanded text:
suam, numerantium singula, de minutis et quadrantibus suam, numerantium singula, de minutis et quadrantibus exigentium rationem. Non ita ille Aegyptius, qui Joseph omnibus traditis, ignorabat quid haberet in domo sua . Erubescatmen habuit servo, super omnia bona sua constituens eum: et hic erat alienigena. 20. Mira res! Satis superque episcopi ad manum habent, quibus animas credant: et cui suas committant facultatulas, non inveniunt. Optimi videlicet aestimatores rerum, qui magnam de minimis, parvam aut nullam de maximis curam gerant. Sed, ut liquido datur intelligi, patientius ferimus Christi jacturam, quam nostram. Quotidianas expensas quotidiano reciprocamus scrutinio, et continua dominici gregis detrimenta nescimus. De pretio escarum et numero panum cum ministris quotidiana discussio est: rara admodum cum presbyteris celebratur collatio de peccatis populorum. Cadit asina, et est qui sublevet eam: perit anima, et nemo est qui reputet. Nec mirum, cum nec nostros quidem
Abbreviated transcription (Latin):
Et hanc uelim generalẽ tͥ ẽstituas regłam: ut omñe
qͥ palã ueret᷑ dicere qͦd in aure locutꝰ ẽ. suspectũ ha¬
beas. Quod si te iudicante. dicendũ cora ille renue¬
rit: delatorẽ iudices. ñ accusatorẽ. Itaq unꝰ om̃ib
facienda in iungat: & uni om̃s respondeant. Iu illi
habeas fide: uacans tͥ & ȩccłȩ dei. Siqͦminꝰ aut fidelis
inueniat᷑ aut prudens. fideli pocius cõmittendum.
Sane eduobꝰ tucius hoc. Quãquã si idoneus ñ reppe¬
rit᷑ & siminꝰ fidesẽ. sustinere pocius c̃sulo: quã te in¬
mergere laberinto hinc. ꝙ em̃to saluatorẽ: iudam
equonomũ habuisse. Quid ep̃o turpius. quã incũbe¬
re suppellectili &. substanciolȩ suȩ: scrutari omnia.
sciscitari de singłis: morderi suspicionibꝰ. moueri
adquȩq ꝑdita uel neglecta . Ad uerecundiã dico qͦ¬
rũdã eiusmodi scrutanciũ cotidie omnẽ substanciã

Expanded text:
Et hanc velim generalem tibi constituas regulam, ut omnem, Et hanc velim generalem tibi constituas regulam, ut omnem, qui palam veretur dicere quod in aure locutus est, suspectum habeas. Quod si te judicante dicendum coram ille renuerit, delatorem judices, non accusatorem. 19. Itaque unus omnibus facienda injungat, et uni omnes respondeant. Tu illi habeas fidem, vacans tibi et Ecclesiae Dei. Si quominus aut fidelis inveniatur, aut prudens, fideli potius committendum. Sane e duobus tutius hoc. Quanquam si idoneus non reperitur, etsi minus fidelem sustinere potius consulo, quam te immergere labyrintho huic. Memento Salvatorem Judam oeconomum habuisse . Quid episcopo turpius, quam incumbere supellectili et substantiolae suae: scrutari omnia, sciscitari de singulis, morderi suspicionibus, moveri ad quaeque perdita vel neglecta? Ad verecundiam dico quorumdam ejusmodi, scrutantium quotidie omnem substantiam