comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ris usquã fere de sapientia quic quã
dicit᷑ nisi ut ostendat᷑ a dõ genita
uel creata. Eꝯ enita. scilicet ꝑ quam
facta sunt omĩa: creata uͦ ł facta. sic̃
in hominib cũ ad ea quȩ ñ creata &
facta s genita ẽ conuertunt᷑ ⁊ illus¬
trant᷑. inipsis enĩ fit aliqͥd qͦ uocet᷑ eoꝵ
sapientia. ł illud scripturis pͣncian.¬
hõ. An ꝓpterea ñ loquit᷑ in illis libris
sapientia: ł de illa d̃r aliqͥd. nͥ qđ eã de
dõ natã ostendat aut factã. quãuis
sit ⁊ patͣ ipse sapientia: qr illa nobis
sapientia cͣom̃danda erat ⁊ imitan¬
da. ciius imitatione formamur:
Pat̾ enĩ eã dicit ut uerbũ eiꝰ sit: ñ quo
m ꝓfert᷑ ex ore uerbũ sonans. aut an¬
te ꝓñciationẽ eogitat᷑. Spaciis enim
tempoꝵ hoc complet᷑. illud autẽ et̾nu̾ẽ.:
Et illuminando dic̃ nob̾ ⁊ de se ⁊ de pa¬
tre: qđ dicendũ ẽ hominib Idoq ait.
dlemo nou̾ filiũ nͥpat᷑: ⁊ nemo nouit

Expanded text:
ris nunquam fere de sapientia quidquam dicitur, nisi ut ostendatur a Deo genita vel creata? genita scilicet, per quam facta sunt omnia: creata vero vel facta, sicut in hominibus, cum ad eam quae non creata et factatrantur; in ipsis enim fit aliquid quod vocetur eorum sapientia: vel illud Scripturis praenuntianhomo. An propterea non loquitur in illis Libris sapientia, vel de illa dicitur aliquid, nisi quod eam de Deo natam ostendat, aut factam, quamvis sit et Pater ipse sapientia, quia illa nobis sapientia commendanda erat et imitanda, cujus imitatione formamur? Pater enim eam dicit, ut Verbum ejus sit; non quomodo profertur ex ore verbum sonans, aut ante pronuntiationem cogitatur: spatiis enim temporum hoc completur, illud autem aeternum est, et illuminando dicit nobis et de se et de Patre, quod dicendum est hominibus. Ideoque ait, Nemo novit Filium, nisi Pater; et nemo no
Abbreviated transcription (Latin):
uosestis lum mundi.s. lum̃ qđ illu¬
minat omnẽ hominẽ. Et ipsa ⁊̃ suma
sapientia dͣs. unde ñc agimus. Sapi¬
entia gͦ filius de sapientia patre. sic̃
lum de lumine ⁊ ds de dõ: ut ⁊ sin¬
guluspat lumͣ. ⁊ singulus filiꝰ lumen.
⁊ singulus pat᷑ ds̃. ⁊ singulus filiꝰ ds̃.¬

Expanded text:
Vos estis lumen mundi ; sed lumen quod illuminat Omnem hominem, ea ipsa et summa sapientia Deus, unde nunc agimus. Sapientia ergo Filius de sapientia Patre, sicut lumen de lumine, et Deus de Deo, ut et singulus Pater lumen, et singulus Filius lumen; et singulus Pater D
Abbreviated transcription (Latin):
mal. Dicunt᷑ gͦ tria animalia.
Ita tres aliquas lauros: etiã tres ar¬
bores dicimꝰ. Laurũ uͦ ⁊ myrtũ ⁊
oleã. tantũ tres arbores: uel tres
substantias. ł tres naturas. Atq
ita tres lapides. etiã tria corpora:
lapidẽ uͦ ⁊ lignũ ⁊ ferrũ. tantum
tria corpora. uel si qͦ etiã suꝑiori
generali nomine dici possunt. Pat̃

Expanded text:
mal; dicuntur ergo tria animalia. mal; dicuntur ergo tria animalia. Ita tres aliquas lauros, etiam tres arbores dicimus; laurum vero et myrtum et oleam, tantum tres arbores vel tres substantias, aut tres naturas: atque ita tres lapides, etiam tria corpora; lapidem vero et lignum et ferrum, tantum tria corpora, vel si quo etiam superiore generali nomine dici possunt.
Abbreviated transcription (Latin):
genere. tres substantias. ł tres cre¬
aturas. ł tres naturas. Quecũq
autẽ plurali numero eñciantur.
specialit̾ uno nomine: ctiã gene¬
ralit̾ eñciari posst̃ uno nomine
ñ autẽ omĩa quȩ generalit̃ noĩ¬
ne uno appellant᷑ ẽtiã specialit̃
appellare uno nomine possunt.
Nã tres eqͦs qđ ẽ nom̃ speciale. etiã
animalia tͥa dicimꝰ: equũ uͦ ⁊ bouẽ
⁊ canẽ. animalia tantũ tria dicimꝰ.
uł substantias. quȩ st̃ generalia
nomina. ⁊ siqͥd aliud de his gene.¬
ralit᷑ dici potest: tres uͦ eqͦs aut
boues aut canes. quȩ specialia uo¬
cabula st̃ ñ ea possumꝰ dicere. Ea qͥp¬
pe uno nomine quãuis pluralit̾ eñ¬
ciamt: quȩ cõmunit̾ habent illud
qđ eo nomine significat᷑. Abrabã
quippe ⁊ ysaach ⁊ iacob cõmune
habent id qđ ẽ homo. Itaq dicunt᷑
tres homines. Equus qͦq ⁊ bos ⁊ ca¬
nis: cõmune habent id qđ ẽ ani¬

Expanded text:
genere, tres substantias, vel tres cregenere, tres substantias, vel tres creaturas, vel tres naturas. Quaecumque autem plurali numero enuntiantur specialiter uno nomine, etiam generaliter enuntiari possunt uno nomine. Non autem omnia quae generaliter nomine uno appellantur, etiam specialiter appellare uno nomine possumus. Nam tres equos, quod est nomen speciale, etiam animalia tria dicimus: equum vero et bovem et canem, animalia tria tantum dicimus vel substantias, quae sunt generalia nomina, et si quid aliud de his generaliter dici potest; tres vero equos, aut boves, aut canes, quae specialia vocabula sunt, non ea possumus dicere. Ea quippe uno nomine quamvis pluraliter enuntiamus quae communiter habent illud quod eo nomine significatur. Abraham quippe et Isaac et Jacob commune habent id quod est homo; itaque dicuntur tres homines: equus quoque et bos et canis, commune habent id quod est ani
Abbreviated transcription (Latin):
abrahã ee̾ nec iacob tres e̾e̾ utiq fa¬
tem᷑ abrahã. ysaach. ⁊ iacob. Sed cũ
quęrit᷑ qͥd tres. respondemꝰ tres homi¬
nes. nomine speciali eos pluraliter
appellantes: generali autẽ. si dicamꝰ.
tria anmalia. Homo enĩ sic̃ uete¬
res definiert̃. animal ẽ racionale.
mortale: aut sic̃ scripturȩ nr̃ȩ loqͥ
solent. tres animas. cũ a parte me¬
liori totũ appellari placet. id ab
anima corpꝰ ⁊ animã. qđ ẽ totꝰ hõ.
Ita quippe dictũ ẽ in egyptũ des¬
cendisse cũ iacob animas septua
tuũ. fatem᷑ tres eẽ. E int̾ro gãti qͥd
tres. respondemꝰ tres eqͦs nomine
speciali: generali autẽ ammalia tͥa.
Itẽ cũ dicimꝰ bouẽ ñ eẽ equũ. canẽ
uͦ nec bouẽ e̾e̾ nec equũ. tria quȩ¬
dã dicimꝰ. Et ꝑcunctantib qͥd tria.
ñ iã speciali nomine dicimꝰ tres
equos aut tres bouesaut tres canes.
qr ñ eadẽ specie continent᷑. s gene¬
rali .tria ammaliaᷤ. siue suꝑiori

Expanded text:
 tres esse utique fatemur, Abraham, Isaac et Jacob. Sed cum quaeritur quid tres, respondemus tres homines, nomine speciali eos pluraliter appellantes; generali autem, si dicamus tria animalia: homo enim, sicut veteres definierunt, animal est rationale, mortale: aut sicut Scripturae nostrae loqui solent, tres animas, cum a parte meliore totum appellari placet, id est, ab anima, et corpus et animam, quod est totus homo. Ita quippe dictum est in Aegyptum descendisse cum Jacob animas septuagtuum, fatemur tres esse: et intorroganti quid tres, respondemus tres equos nomine speciali, generali autem tria animalia. Item cum dicimus bovem non esse equum, canem vero nec bovem esse nec equum, tria quaedam dicimus: et percontantibus quid tria, non jam speciali nomine dicimus tres equos, aut tres boves, aut tres canes, quia non eadem specie continentur; sed generali, tria animalia; sive superiore
Abbreviated transcription (Latin):
diuinitatẽ suã s nr̃am mutabilitatẽ
assumdo. & formã serui accipiens.
uenit ad nos in hunc mundũ qͥ in
hoc mundo erat. qr mundꝰ ꝑ eũ fac-¬
tus ẽ: ut exemplũ sursũ uidentib
dm̃. exemplũ deorsũ mirantib ho¬
minẽ: exemplũ sanis ad ꝑmanen¬
dũi. exemplũ infirmis ad conuales¬
cendũ. exemplũ morituris ad ñ
timendũ. exemplũ mortuis ad re-¬
surgendũ e̾ẽt. in om̃ib ipse pͥmatũ
tenens. Quia eñi homo adbeatitu¬
dinẽ seqͥ ñ debeat nͥ dm̃. ⁊ sentire
ñ poterat d̾m: sequendo d̾m homi¬
tire poterat ⁊ quẽ seqͥ deberet. Ame¬
ut reformemur ad imaginẽ dĩ p̃¬
bet nob̾ ymago equał patri.cũ de
sapientia scriptura loquitur de
filio loquit᷑. quẽ seqͥm᷑ iuuendo sapi¬
ent᷑. quãuis ⁊ patͣ sit sapientia sicut
iigens. Qđ id̾o ñ indigne drͣ. qr scͥp¬

Expanded text:
divinitatem suam, sed nostram mutabilitatem divinitatem suam, sed nostram mutabilitatem assumendo; et formam servi accipiens , venit ad nos in hunc mundum , qui in hoc mundo erat, quia mundus per eum factus est ; ut exemplum sursum videntibus Deum, exempluminem: exemplum sanis ad permanendum, exemplum infirmis ad convalescendum; exemplum morituris ad non timendum, exemplum mortuis ad resurgendum fieret: ipse in omnibus primatum tenens: ut quia homo ad beatitudinem sequi non debebat nisi Deum, et sentire non poterat Deum; sequendo Deum homitire poterat, et quem sequi debebat. Ameut reformemur ad imaginem Dei praebet imago aequalis Patri, cum de sapientia Scriptura loquitur, de Filio loquitur, quem sequimur vivendo sapienter: quamvis et Pater sit sapientia, sicutjungens, quod ideo non indigne dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
Propterea gͥ cu ꝓnciat᷑ in scripturis
aut ͤ narrat᷑ aliqͥd de sapientia. si¬
ue dicente ipsa. siue cũ de illa drͣ.
filius nob̾ potissimũ insinuatur:
Cuiꝰ imaginis exẽplo ⁊ nos ñ disce-¬
damꝰ a dõ: qr ⁊ nos ymago dĩ sumꝰ:
ñ qͥdẽ ȩquales. Facta quippe apa¬
tre ꝑ filiũ. ñ nata de patre sic̃ illa.
Et nos qr illuminam᷑ luman: illa
uͦ qr lum̃ illuminans. Et idõ illa
sine exẽplo: nob̃ exemplũ ẽ. Neq
enĩ imitat᷑ aliquẽ pͣcedentẽ ad pa¬
qr id ipsũ ẽ qđ ille de qͦ e llos au¬
tẽ nitentes unitam᷑ manͣtẽ : & seqͥm᷑
stantẽ. Et in ipso ambulantes. ten¬
dimꝰ ad ipsũ: q factus ẽ nob̾ uia
tprͣalis ꝑhumilitate: quȩ mansio nob̾
et̾na ẽ ꝑ diuinitat᷑e. Qm quippe sp̃i-¬
tib mundis intellectualib qͥ suꝑbia
pͣbet exemplũ: ut se idem exemplũ
redeundi. etiã lapso pͥberet homini.
mortalitatis dm uidẽ ñ poterat. se¬
met ipsũ exinaniuit. ñ mutando

Expanded text:
Propterea cum pronuntiatur in Scripturis aut narratur aliquid de sapientia, sive dicente ipsa, sive cum de illa dicitur, Filius nobis potissimum insinuatur, cujus imaginis exemplo et nos non discedamus a Deo, quia et nos imago Dei sumus, non quidem aequalis, facta quippe a Patre per Filium, non nata de Patre, sicut illa, et nos quia illuminamur lumine, illa vero quia lumen illuminans, et ideo illa sine exemplo nobis exemplum est. Neque enim imitatur quemquam praecedentem ad Paquia idipsum est quod ille de quo est. Nos autem nitentes imitamur manentem, et sequimur stantem, et in ipso ambulantes tendimus ad ipsum: quia factus est nobis via temporalis per humilitatem, quae mansio nobis aeterna est per divinitatem. Quoniam quippe spiritibus mundis intellectualibus, qui superbia praebet exemplum: ut se idem exemplum redeundi etiam lapso praeberet homini, mortalitatis Deum videre non poterat, semetipsum exinanivit, non mutando
Abbreviated transcription (Latin):
re candidũ ñ eẽ candorẽ. sic absur ⁊.¬
dũ ẽ dicere. sapientẽ ñ ee sapientiã.
S candor corporis ñ ẽ essentia: qm̃
ipsũ corpꝰ ẽentia ẽ. ⁊ illa eiꝰ qualitas:
unde ab ea dr̃ candidũ corpꝰ: etii non¬
hoc ẽ esse. qđ candidũ eẽ. Aliud enĩ
ibi forma ⁊ aliud color: & utrũq ñ
in scipso s in aliqua mole. Quȩ mo¬
les nec forma nec color ẽ: sedformata
atq colorata. Sapientia uͦ ⁊ sapiens
ẽ: & se ipsa sapiensẽ. Et qm̃ quȩcũq
anima participatiõe sapientiȩ fit
sapiens. si rursus desipiat. manet ta¬
m̃ inse sapientia. nec cũ anima fue¬
rit instulticiã cõmutata. illa mutat᷑:
Non ita ẽ in eo qͥ ex ea fit sapiens. quẽ¬
admodũ candor in corpore. qđ ex
illo candidũ ẽ. Cũ enĩ corpꝰ in aliũ
bit candor ille. atq omĩno ẽẽ desi¬
net. Qđ si ⁊ patͣ qͥ genuit sapientiã
ex ea sapiens fit. neq hoc ẽ illi esse

Expanded text:
re, candidum non esse candorem, sic absurdum est dicere sapientem non esse sapientiam; Sed candor corporis non est essentia, quoniam ipsum corpus essentia est, et illa ejus qualitas: unde et ab ea dicitur candidum corphoc est esse quod candidum esse. Aliud enim ibi forma, et aliud color; et utrumque non in se ipso, sed in aliqua mole, quae moles nec forma, nec color est, sed formata et colorata. Sapientia vera et sapiens est, et se ipsa sapiens est. Et quoniam quaecumque anima participatione sapientiae fit sapiens, si rursus desipiat, manet tamen in se sapientia, nec cum anima fuerit in stultitiam commutata, illa mutatur: non ita est in eo qui ex ea fit sapiens, quemadmodum candor in corpore quod ex illo candidum est. Cum enim corpus in alium bit candor ille, sed omnino esse desinet. Quod si et Pater qui genuit sapientiam, ex ea fit sapiens, neque hoc
Abbreviated transcription (Latin):
mo coartat᷑. cũ in effabilia fari cupi¬
potentẽ: neq sapientia sua sapientẽ.
Qđ qͥs audeat dicere: aut aliud in
patre intelligi. ẽẽ aliud sapientẽ ẽẽ.
ut ñ hoc ipso sit. qͦ sapiens ẽ. qđ de
anima intelligi solet. quȩ alias insi¬
piens alias sapiens ẽ: uelut natura
nutabił.: ⁊ nͣ suͥme ꝑfecteq simplex: aut
patrẽ nͣ ẽẽ aliqͥd ad se ipsũ. & ñ solũ qđ
pater ẽͣ s. omĩno qđ est ad filiũ relati¬
ue diq. Quomͦ gͦ eiusdẽ e̾entiȩ filius

Expanded text:
mo coarctatur, cum ineffabilia fari cupipotentem, neque sapientia sua sapientem; quod quis audeat dicere? aut aliud in Patre intelligi esse, aliud sapientem esse, ut non hoc ipso sit quo sapiens est; quod de anima intelligi solet, quae alias insipiens, alias sapiens est, velut natura mutabilis, et non summe perfecteque simplex: aut Patrem non esse aliquid ad se ipsum, et non solum quod Pater est, sed omnino quod est, ad Filium relative dici. Q
Abbreviated transcription (Latin):
aliqͥo aiere uolumꝰ: nͥ ut scđm id.¬
ipsũ pͣdicam̃tũ negare coniuncam᷑:
si pͣponere negatiuã particulã uolu¬
erimꝰ. Quȩ cũ ita sint. si substantia¬
lit᷑ aierẽ. dicendo filius: substantia¬
lit᷑ negare dicendo ñ filius. Quia
uͦ relatiue aio cũ dic̃o filiꝰ e. ad patrẽ
enĩ refero: relatiue nego si dico. non

Expanded text:
aliquid aiere volumus, nisi ut secundum idipsum praedicamentum negare convincamur, si praeponere negativam particulam voluerimus. Quae cum ita sint, si substantialiter aierem, dicendo, Filius; substantialiter negarem, dicendo, Non Filius. Quia vero relative aio, cum dico, Filius est; ad patrem enim ref
Abbreviated transcription (Latin):
pleã quȩ desunt pͣssurarũ xpͣi in
carne mea. Et ad exemplũ resur¬
rectioi̾s exterioris hõinis nrͣi ꝑtine¬
re inuenit᷑ resurrectio corporis
dni: qr discipuł suis ait. Palpate ⁊
discipulis etiã cicatrices eiꝰ contre¬
ctans. exclamauit dicens: Dñs m̃s.
⁊ ds meus. Et cũ illius carnis tota
integritas appareret: demonstratũ
ẽ in ea qđ suos exhortans dixerat.
Capillus capitis ur̃i nͣ ꝑibit. Unde
enĩ pͥmo. noli me tangere nͣdum
enĩ ascendi ad patrẽ meũ. ⁊ unde
ante quã ascendat ad patre a dis¬
rioris hominis sacramtũ. hic pͣbe.¬
bat᷑ exterioris exemplũ: An forte
qͥsquã ẽ ita absurdus. atq auersus
a uero. ut audeat dicere. a uiris eũ
tactũ ante quã ascenderet: a muli¬
erib autẽ cũ ascendisset: Propter
hoc exemplũ futurȩ nr̃e resurrec.¬
tionis in corpore. qđ p̃cessit in dño:
De corporis eni resurrectiõe illo lo¬

Expanded text:
suppleam quae desunt pressurarum Christi in suppleam quae desunt pressurarum Christi in carne mea. et ad exemplum resurrectionis exterioris hominis nostri pertinere inuenitur resurrectio corporis domini, quia discidiscipulis etiam cicatrices ejus contrectans, exclamavit dicens, Dominus meus, et Deus meus ! Et cum illius carnis tota integritas appareret, demonstratum est in ea quod suos exhortans dixerat: Capillus capitis vestri non peribit . Unde enim primo, Noli me tangere, nondum enim ascendi ad Patrem meum; et unde antequam ascendat ad Patrem a disrioris hominis sacramentum, hic praebebatur exterioris exemplum ? anne forte quisquam ita est absurdus atque auersus a uero, ut audeat dicere a uiris eum tactum antequam ascenderet, a mulieribus autem cum ascendisset? propter hoc exemplum futurae nostrae resurrectionis in corpore, quod praecessit in domino, de corporis enim resurrectione illo lo
Abbreviated transcription (Latin):
terẽ hominẽ: & induite nouum
Qđ consequent᷑ ita exponit. Qua¬
ꝓpt̾ deponentes mͣdatiũ: loqͥmi¬
ni ueritatẽ. Ubi aute deponitur
mdatiũ. nͥ intꝰ. ut inhabitet in
monte scõ di. qͥ loqͥt᷑ ueritate̾ in
corde suo. Resurrectio uͦ corpo¬
ris dñi. ad sacram̃tũ interioris re¬
surrectioĩs nr̃e ꝑtinere ostendit᷑.
ubi post quã resurrex̃ait mulie¬
ri. Noli me tangere. ñdũ enim
ascendi ad patrẽ meũ. Cui mis.¬
terio congruit apłs dicens Si
aut̾e resurrexistis cuͣ xp̃o: quȩ sursũ
st̃ quęrite ubi xpͣc ẽ ad dexterã i
sedens: quȩ sursũ st̃ sapite. Hoc ẽ enͣi
xpͣm nͣ tangere nisi cũ ascendit ad pa¬
tre: nͣ de xp̃o carnalit̾ saꝑe. Iã uͦ ad
exemplũ mortis exterioris hominis
nrͣi. dnicȩ carnis mors ꝑtinet: qr per
talem passionẽ maxime hortatus ẽ
seruos suos. ut nͣ timeant eos qͥ corpꝰ
occidunt: animã aute ñ possunt
occidere. Propt̃ qđ dic̃ apłs ut sup

Expanded text:
duite novum. Quod ita consequenter exponit: Quapropter deponentes mendacium, loquimini veritatem . Ubi autem deponitur mendacium, nisi intus, ut inhabitet in monte sancto Dei qui loquitur veritatem in corde suo ? Resurrectio vero corporis Domini ad sacramentum interioris resurrectionis nostrae pertinere ostenditur, ubi postquam resurrexit, ait mulieri: Noli me tangere; nondum enim ascendi ad Patrem meum . Cui mysterio congruit Apostolus dicens: Si autem consurrexistis cum Christo, quae sursum sunt quaerite, ubi Christus est ad dexteram dei sedens; quae sursum sunt sapite. hoc est enim Christum non tangere nisi cum ascenderit ad patrem, non de Christo carnaliter sapere. iam uero ad exemplum mortis exterioris hominis nostri dominicae carnis mors pertinet, quia per talem passionem maxime hortatus est seruos suos, ut non timeant eos qui corpus occidunt, animam autem non possunt occidere. propter quod dicit apostolus: ut
Abbreviated transcription (Latin):
in anima mortuos intelligi uoluit.
quales excitant᷑. cũ d̾r. Surge qͥ dormis.
⁊ exurge a mortuis: ⁊ illuminabit te
xpͣc. Betestat᷑ autẽ quandã mortem
apłs. dicens de uidua. Quȩ autẽ
in delicuis ẽ ait. uiuens mortua est.
Anima gͥ iã pia. quȩ fuit ĩpia. ꝓpter
iusticiã fidi dicit᷑ ex morte reuixis¬
se. atq uiuere: corpꝰ autẽ ñ tantum
morituru ꝓptͣ animȩ abscessũ qui
futurus ẽ s ꝓpt̾ tantã infirmitatẽ
carnis ⁊ sangumis. qͦdã loco in sc̃p.

Expanded text:
in anima mortuos intellegi uoluit, in anima mortuos intellegi uoluit, quales excitantur cum dicitur: surge qui dormis et exsurge a mortuis, et inluminabit te Christus. detestatur autem quandam mortem apostolus dicens de uidua: quae autem in deliciis agit uiuens mortua est. anima igitur iam pia, quae fuit impia, propter iustitiam fidei dicitur ex morte reuixisse atque uiuere. corpus autem non tantum moriturum propter animae abscessum qui futurus est, sed propter tantam infirmitatem carnis et sanguinis quodam loco i
Abbreviated transcription (Latin):
nior magis magisq corrumpit᷑. uel eta.
te ł morbo. ł uarus afflictatioĩb donec
ueniat ad ultimã. quȩ ab h ominibus
mors uocat᷑. Eius autẽ resurrectio
differt᷑ in finẽ: cuͣ ⁊ ipsa iustificatio
nr̃a ꝑficiet᷑ in effabilit᷑. Tunc enĩ simi¬
les ei erimꝰ: qͣm uidebimꝰ eũ sicutieͣ
Nunc uͦ quandiu corpꝰ qđ corrũpitur¬
aggͣuat animã. ⁊ uita humana suꝑ
terra tota teͣptatio ẽ: ñ iustificabitur
in conspectu eiꝰ om̃is uiuens. in cõpa¬
ratioe iusticiȩ qua ȩquabim᷑ angelis.
ꝙ głiȩ quȩ reuelabit᷑ in nobis. De
morte autẽ anime a morte corporis
distinguenda qͥd plura docum̃ta c̃o¬
memorẽ: cũ dñs in eiiuangłica sent̾n¬
tia utrãq mortẽ cuiuis facile discer¬
nendã posuerit. ubi ait. Sine mortu¬
os sepelire mortuos suos: Sepelien¬
uũ quippe corpꝰ mortuũ erat. sepul¬
tores autẽ eiꝰ ꝑ infidelitatẽ ĩpietatis

Expanded text:
nior, magis magisque corrumpitur uel aetate nior, magis magisque corrumpitur uel aetate uel morbo uel uariis afflictionibus, donec ueniat ad ultimam quae ab hominibus mors uocatur. eius autem resurrectio differtur in finem, cum et ipsa iustificatio nostra perficietur ineffabiliter. tunc enim similes ei erimus, quoniam uidebimus eum sicuti est. nunc uadgrauat animam et uita humana super terram tota temtatio est, non iustificatur in conspectu eius omnis uiuens in comparatione iustitiae, qua aequabimur angelis, et gloriae, quae reuelabitur in nobis. de morte autem animae a morte corporis distinguenda quid plura commemorem, cum dominus in euangelica sententia utramque mortem cuiuis facile discernendam posuerit, ubi ait: sine mortuos sepelire mortuos suos? sepeliendum quippe corpus mortuum erat; sepultores autem eius per infidelitatem impietatis
Abbreviated transcription (Latin):
dãmͦ quẽ admodũ concinat. ad salu¬
tẽ. Nos certe qđ nemoxp̃ianꝰ ambigit
⁊anima ⁊ corpore mortui sumus:
Anima ꝓptͣ peccatũ: corpore ꝓptͣ pęnã
peccati: ac ꝑ hoc ⁊ corpore ꝓptͣ pecca¬
tũ. Utriq autẽ rei nr̃e. id ÷ animȩ
⁊ corpori. medicina ⁊ resurrectione
opꝰ erat: ut in melius renouaretur
qd erat in deterius cõmutatum.
Alors autẽ animȩ ĩpietas ẽ:̃ mors
corporis corruptibilitas. ꝑ quã fit
⁊ anime a corpore abscessus. Sic̃ enĩ
anima dõ deserente: sic corpꝰ ani¬
ma deserente morit᷑. Unde fit illa
insipiens. hoc ex anime. Resuscitat᷑¬
ergo anima ꝑ pęnitentiã: &. in corpore
adhuc mortali renouatio uitȩ incho.¬
at᷑ a fide. qua credit᷑ in eũ qͥ iustificat
impui: bonisq morib auget᷑ ⁊ robo.¬
ratꝰ᷑ de die in diem. cũ magis magisq
renouat᷑ interior hõ. Corpus uͦ tanꝗͣ.
hõ exterior quanto ẽ hȩx uita diutur¬

Expanded text:
odam modo concinat ad saluodam modo concinat ad salutem. nos certe, quod nemo christianus ambigit, et anima et corpore mortui sumus: anima propter peccatum, corpore propter poenam peccati, ac per hoc et corpore propter peccatum. utrique autem reiet corpori, medicina et resurrectione opus erat, ut in melius renovaretur quod erat in deterius commutatum. mors autem animae impietas est et mors corporis corruptibilitas, per quam fit et animae a corpore abscessus. sicut enim anima deo deserente, sic corpus anima deserente moritur; unde illa fit insipiens, hoc exanime. resuscitatuergo anima per paenitentiam et in corpore adhuc mortali renouatio uitae inchoatur a fide, qua creditur in eum qui iustificat impium, bonisque moribus augetur et roboratur de die in diem, cum magis magisque renouatur interior homo. corpus uero tamquam homo exterior, quanto est haec uita diutur
Abbreviated transcription (Latin):
dũ simplũ eiꝰ congruit duplo ño
ex enĩ congruentia
suie conuenientia. uł concin¬
nẽntia ł consoniantia ł siqͥd com
plurimũ. Hanc enĩ coaptationẽ
sic̃ mͥ nc̃ occurrit dicere uolui:
quã greci armoniã uocant. neq
nc̃ locus ẽ ut ostendã quantũ
ualeat consonantia sipli ad duplum:
quȩ maxima in nob̾ repꝑit᷑. ⁊ sic nobis
:insita naturalit̾ a qͦ utiq nͥ a dõ qui
nos creauit. ut nec imperiti possint
eã nͣ sentire: siue ipsi cantantes. siue
alios audientes. ꝑ hanc quippe uoces
acutiores grauioresq concordant: ita
ut quisqͥs ab ea dissonuerit. ñ scientiã
cuiꝰ exꝑtesst̃ plurimi .s. ipsũ sensum
auditus nr̃i uehem̃ter offendat. Sed
hoc ut demonstret᷑. longuo sermo¬
ne opus ẽ.Ipsiᷤ autẽ aurib exhiberi
potest. ab eo qͥ nouit in regularimo.
quantũ donat dͣs edisserendũ ẽ quẽ¬
admodũ simplũ dñi ⁊ saluatoris nr̃i
iħ̾u xp̃i duplo nr̃o congruat. & qͦ¬

Expanded text:
dum simplum ejus congruit duplo nostro. Haec enim congrueniia, sive convenientia, vel concinentia, vel consonantia, vel si quid commplurimum. Hanc enim coaptationem, sicut mihi nunc occurrit, dicere volui, quam Graeci ἁρμονὶαν vocant. Neque nunc locus est, ut ostendam quantum aleat consonantia simpli ad duplum, quae maxima in nobis reperitur, et sic nobis insita naturaliter, a quo utique, nisi ab eo qui nos creavit? ut nec imperiti possint eam non sentire, sive ipsi cantantes, sive alios audientes: per hanc quippe voces acutiores gravioresque concordant, ita ut quisquis ab ea dissonuerit, non scientiam, cujus expertes sunt plurimi, sed ipsum sensum auditus nostri vehementer offendat. Sed hoc ut demonstretur, longo sermone opus est: ipsis autem auribus exhiberi potest ab eo qui novit in regulari quantum donat deus, edisserendum est, quemadmodum simplum domini et saluatoris nostri Iesu Christi duplo nostro congruat et qu
Abbreviated transcription (Latin):
morti nr̃e saluator ĩpendit sum¬
plã suã:⁊ ad faciendã utrãq resus¬
citationẽ nr̃am. in sacram̃to ⁊ in
exẽplo pͣposuit ⁊ꝓposuit unã suã.
Neq enĩ fuit peccator aut ĩpius.
ut ei tanquã sp̃u mortuo. mnint̾i¬
ori hõine renouari opꝰ eẽt. &. tan¬
quã resipiscendo ad iuitã iusticiȩ
reuocari: sed indutꝰ carne mor¬
tali :⁊ sola moriens sola resurgens.
ea sola nob̾ ad utrũq concinuit.
cũ in eafieret interioris hominis
sacramtũ. exterioris exemplum.
Int̾ioris em̃ hõinis nrisacram̃to
data ẽ illa llex ꝑtinens ad mortẽ
animȩ nr̃e significandã. ñ solũ in
psalmo. uerũ etiã in cruceꝰ. d̾s meus
ds̃ m̃s ut qͥd me deliqͥsti. Cui uoes
congruit apłs dicens. Scientes qr¬
illo uetus ho nr simul crucifixus est̾
ut euacuaret᷑ corpꝰ peccati: nͣt ultͣ
ñ seruiamꝰ peccato. Crucifixio
quippe interioris hoĩnis peniten¬
tiȩ dolores intelligunt᷑ ⁊ continen¬

Expanded text:
morti nostrae saluator impendit simplam suam et ad faciendam utramque resurrectionem nostram in sacramento et exemplo praeposuit et proposuit unam suam. neque enim fuit peccator aut impius, ut ei tamquam spiritu mortuo in interiore homine renouari opus esset et tamquam resipiscendo ad uitam iustitiae reuocari; sed indutus carne mortali et sola moriens, sola resurgens, ea sola nobis ad utrumque concinuit, cum in ea fieret interioris hominis sacramentum, exterioris exemplum. interioris enim hominis nostri sacramento data est uox illa pertinens ad mortem animae nostrae significandam non solum in psalmo uerum etiam in cruce: deus meus, deus meus, ut quid me dereliquisti? cui uoci congruit apostolus dicens: scientes quia uetus homo noster simul crucifixus est, ut euacuetur corpus peccati, ut ultra non seruiamus peccato. crucifixio quippe interioris hominis paenitentiae dolores intelleguntur et continen
Abbreviated transcription (Latin):
bonoꝵ habet aliqͥd iã. idq ñ par-¬
ui estimandũ eã ipsã scilicet uo-¬
luntatẽ bonã: qͥ de bonis quoꝵ ca-¬
pax ẽ humana natura. ñ de ulli¬
us mali ꝑpetratione. ł ad eptione
gaudẽ defid̃at. & bona qualia in
hac misera uita ẽe̾ posst̃ prudenti te¬
peranti. forti ⁊⁊ iusta mͣte sectat᷑: ł quan¬
tũ dat᷑ assequit᷑ ut etiã in malis sit bo¬
nꝰ. & finitis malis om̃ib atq impletis
bonis om̃ib sit beatys: Ul

Expanded text:
bonorum habet aliquid jam, idque non parbonorum habet aliquid jam, idque non parvi aestimandum, eam ipsam scilicet voluntatem bonam, qui de bonis quorum capax est humana natura, non de ullius mali perpetratione vel adeptione gaudere desiderat; et bona, qualia et in hac misera vita esse possunt, prudenti, temperanti, forti, et justa mente sectatur, et quantum datur assequitur; ut etiam in malis sit bonus, et finitis malis omnibus atque impletis bonis omnibus sit beatus.
Abbreviated transcription (Latin):
duob beata uita constet. atq
om̃ib nota. om̃ib cara sit: qͥd pu¬
tamꝰ ẽẽ cause. cur hoꝵ duoꝵ quan¬
do utrũq ñ possunt. magis eligant
hoĩnes ut omĩa quȩ uolunt habe¬
ant: quã ut om̃ia bene uelint etiã¬
si ñ habeant: Anipsa ẽ pͣuitas ge¬
neris humani. ut cũ eos ñ lateat
nec illũ beatũ ẽẽ qͥ qđ uult nonꝰ
habet. nec illũ qͥ qd̾ male uult ha¬
bet. s illũ qͥhabet quȩcũq uult
bona. ⁊ nulla uult male: ex his du¬
ob quib beata uita ꝑficit᷑. quando
utrũq ñ dat᷑. id eligat᷑ potius unde
magis a beata uita recedit᷑: longius
quippeab illa ẽ qͥcũq adipiscitur
male concupita. quã qͥñ adipiscit᷑
concupita: cũ potius eligi debuerit
uoluntas bona. atq p̃poni. etiã ñ
adepta quȩ appetit. ꝓpinquat
enĩ beato qui bene uult quȩcũq
uult: & quȩ adeptꝰ cũ fuerit: be¬
atꝰ erit. Et utiq ñ mala s bona be¬
atũ faciunt: quando faciunt: quoꝵ

Expanded text:
tet, atque omnibus nota, omnibus chara sit; quid putamus esse causae cur horum duorum, quando utrumque non possunt, magis eligant homines, ut omnia quae volunt habeant, quam ut omnia bene velint etiamsi non habeant? An ipsa est pravitas generis humani, ut cum eos non lateat, nec illum beatum esse qui quod vult non habet, nec illum qui quod male vult habet; sed illum qui et habet quaecumque vult bona, et nulla vult mala, ex his duobus quibus beata vita perficitur, quando utrumque non datur, id eligatur potius, unde magis a beata vita receditur longius quippe ab illa est quicumque adipiscitur male concupita, quam qui non adipiscitur concupita; cum potius eligi debuerit voluntas bona, atque praeponi, etiam non adepta quae appetit? Propinquat enim beato, qui bene vult quaecumque vult, et quae adeptus cum fuerit beatus erit. Et utique non mala, sed bona beatum faciunt, quando faciunt: quorum
Abbreviated transcription (Latin):
paraclitus quẽ ego mittã uobis a
patre. sp̃m ueritatis qͥ a patre ꝓce¬
dit. ille testimoniũ ꝑhibebit de
me: Procedendo itaq a patre: drͣ ñ
loqͥ asemet ipso: & sic̃ ñ ex eo fit ut
minor sit filius qi dix̃. ñ potest filiꝰ a
se facere qͥcquã nͥ qđ uiderit patrẽ
facientem. n enĩ hoc ex forma ser¬
ui dix s ex forma dĩ sic̃ iaͣ ostendi¬
mus. hȩͤautẽ u̾ba ñ indicant qđ
minor sit.s qđ de patre sit: ita nͣhinc
efficit᷑ ut minor sit sp̃s sc̃s qi dictũ¬

Expanded text:
mittam uobis a patre, spiritum ueritatis, qui a patre procedet, ille testimonium perhibebit de me? procedendo itaque a patre dicitur non loqui a semet ipso; et sicut non ex eo fit, ut minor sit filius, quia dixit: non potest filius a se facere quicquam, nisi quod uiderit patrem facientem — non enim hoc ex forma serui dixit, sed ex forma dei, sicut iam ostendimus; haec autem uerba non indicant, quod minor sit, sed quod de patre sit — ita non hinc efficitur, ut minor sit spiritus sanctu
Abbreviated transcription (Latin):
Restar gͦ ut hȩc ido dicta suit. qr in¬
comutabił ẽ uita filii sic̃ paͥts: ⁊tam̃
de patre ẽ: &. inseparabił ẽ oꝑatio
patris ⁊ filis. s. tam̃ ita oꝑari filio. de
illo ẽde qͦ ipse ẽ. id ÷ de patre: ⁊ ita
uidet filiꝰ patrẽ ut qͦ eũ uidet. hoc ipso
sit filius. Non enĩ aluid illi ẽ ẽẽ de pa¬
tre. id: nasci de patre. quã uidẽ patrẽ:
aut aliud uide operantẽ. quã parit᷑ oꝑa¬
ri sed ido ñ a se. ꝙ ñ ẽ a se ⁊ ido qđ ui
derit patrẽ qͦr de patre ẽ. Neq enĩ alia
similit᷑ sic̃ pictor alias tabulas pingit
quẽadinodũ alias ab alio pictas uidit
nec eadẽ dissimilit̾. sicͣ corpꝰ easdẽ litte¬
ras expͥmit quas animꝰ cogitaũ. sed q̃¬
similit᷑. Ec hȩc eadẽ dix̃ ⁊ similiter.¬

Expanded text:
Restat ergo ut haec ideo dicta sint, quia inRestat ergo ut haec ideo dicta sint, quia incommutabilis est vita Filii sicut Patris, et tamen de Patre est; et inseparabilis est operatio Patris et Filii, sed tamen ita operari Filio de illo est, de quo ipse est, id est de Patre; et ita videt Filius Patrem, ut quo eum videt hoc ipso sit Filius. Non enim aliud illi est esse de Patre, id est nasci de Patre, quam videre Patrem; aut aliud videre operantem, quam pariter operari: sed ideo non a se, quia non est a se. Et iditer, quia de Patre est. Neque enim alia similiter, sicut pictor alias tabulas pingit, quemadmodum alias ab alio pictas videt; nec eadem dissimiliter, sicut corpus easdem litteras exprimit, quas animus cogitavit: sed qusimiliter . Et, haec eadem dixit;
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ pater unũ sumꝰ.&. cũ in forma dĩ
c̃ẽt. ñ rapinã arbitratꝰ ẽ eẽ equalł do.
⁊ quecũq talia st̃: quȩdã uͦ ita ut
minorem ostendant filiũ ꝓpt̃ for¬
mã serui. id: ꝓpt̾ assumptã creatu¬
sequent᷑ ait: ⁊ potestatẽ dedit ei uii.¬
diciũ facere. qm̃ filiꝰ hominis est.
Quȩdã porro itaut nec minor nec
equał ic̃ ostendat᷑ s tantũ qđ de
patre sit intimet᷑ : ut ẽ illud sicut
habet pat̾ uit᷑a in semet ipsosic
dedit filio uitã habere insemet¬
ipso & illud. neq enĩ potest filiꝰ a se
tẽ. Q si ꝓpterea dictũ acceperimꝰ.
qi in forma accepta ex creatura. minor
ẽ filius: consequens erit. ut pͥor super
aquas abulauerit patͣ. aut alicuius
alterius ceci nati de sputo ⁊ luto ocłos
aperuerit. ⁊cetera quȩ filius ĩ carne
apparens int homines fecit. ut posseͥt
ea facere qͥ dix. ñ posse filiũ a se fac̾ẽ
qͥcquã. nͥ qđ uiderit patrẽ faciente.
Qͥs autẽ uel delirus ita sentiat:

Expanded text:
Cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse aequalis Deo ; et quaecumque talia sunt. Quaedam vero ita, ut minorem ostendant Filium propter formam servi, id est, propter assumptam creatusequenter ait, Et potestatem dedit ei et judicium facere, quoniam Filius hominis est. Quaedam porro ita, ut nec minor nec aequalis tunc ostendatur, sed tantum quod de Patre sit intimetur, ut est illud, Sicut habet Pater vitam in semetipso, sic dedit Filio vitam habere in semetipso; et illud, Neque enim potest Filitem . Quod si propterea dictum acceperimus, quia in forma accepta ex creatura minor est Filius, consequens erit ut prior Pater super aquas ambulaverit, aut alicujus alterius caeci nati de sputo et luto oculos aperuerit, et caetera quae Filius in carne apparens inter homines fecit , ut posset ea facere qui dixit non posse Filium a se facere quidquam, nisi quod viderit Patrem facientem: quis autem vel delirus ita sentiat?
Abbreviated transcription (Latin):
cedat cur ñ abofilii dicantur abo
geniti: sed ille unꝰ filiꝰ uiugenit᷑. hic
autẽ spͣs sc̃s nec filius nec genitꝰ. qi si
genitus utiq filrus: alio loco si ds̃ do

Expanded text:
rocedat, cur non ambo Filii dicantur, nec ambo geniti, sed ille unus Filius unigenitus, hic autem Spiritus sanctus nec filius nec genitus, quia si genitus utique Filius, alio loco, si Deus do
Abbreviated transcription (Latin):
uerba nͥ continuo secutꝰ dixisset.
omiia quȩcũq habet pat̾ mea sunt.
ꝓpterea dixi qi de meo accipiet:⁊
anñciabit uobis. crederet᷑ fortasse
ille de patre. De se quippe dixe¬
rat: mea doctrina ñ ẽ mea s eiꝰ qui
me misit: de sp̃u autẽ sco. ñ eñi lo¬
abit uob̾. S qr reddidit causã. cur
dixerit de meo accipiet. ant enim
oia quȩcũq habet pater mea stͣ ꝓpterea
dixi qr de meo accipiet: restat ut
intelligat᷑ etiã sp̃s scͣs de patris
habere. sic̃ ⁊ filius. Quomͦ nͥ scđm¬

Expanded text:
inuo dixisset: omnia, quae habet pater, mea sunt; propterea dixi: de meo accipiet et annuntiabit uobis, crederetur fortasse emadmodum ille de patre. de se quippe dixerat: mea doctrina non est mea, sed eius qui me misit; de spiritu autem sancto: non enim loabit vobis. Sed quia reddidit causam cur dixerit, de meo accipiet; ait enim, Omnia quaecumque habet Pater, mea sunt; propterea dixi, Quia de meo accipiet: resta ut intelligatur etiam Spiritus sanctus de Patris habere, sicut et Filius. Quomodo,
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ minor patre scđm serui formam
quã accepit: in qͣforma ñ solũ patre
s etiã sp̃u sc̃o. neq hoc tantũ s etiã
se ipso minor inuentꝰ ẽ. ñ seipso qͥ
fuit.s. se ipso qͥ ẽ. qr forma serui ac.¬
cepta formã di ñ amisit. sic̃ scriptu.¬
rarũ quȩ in suꝑiore libro cõmemo¬
rauimus testimonia docuerͣt. Sunl
tam̃ quȩdã in diuinis eloquiis ita
posita ut abiguũ sit ad quã potius
regulã referant᷑: utrũ ad eã qua
intelligimꝰ minorem filiũ in assũp¬
ta creatura: an ad eã qua intelligimꝰ ñ¬

Expanded text:
ervi formam quam accepit ; in qua forma non solum Patre, sed etiam Spiritu sancto, neque hoc tantum, sed etiam se ipso minor inventus est, non se ipso qui fuit, sed se ipso qui est; quia forma servi accepta, formam Dei non amisit, sicut Scripturarum, quae in superiore libro commemoravimus, testimonia docuerunt: sunt tamen quaedam in divinis eloquiis ita posita, ut ambiguum sit ad quam potius regulam referantur; utrum ad eam qua intelligimus minorem Filium in assumpta creatura, an ad eam qua intelligim
Abbreviated transcription (Latin):
filiũ quippe dicimꝰ d̾m de dõ. pͥarree
autẽ tantũ dm̃. nͣ de do. unde mani.¬
festũ e qd filiꝰ habeat aliũ de qͦ sit ⁊
cui filius sit: pat᷑ autẽ nͣ filiũ de qͦ sit
habeat: s tantũ cui pat̾ sit. Omĩs em̃
filius de patre est qđ ẽ: ⁊ patri filiꝰ ẽ.
nullus autẽ patͣ de filio ẽ qđ ẽ s filio
patͣ ẽ. Quȩdã itaq ita ponunt᷑ inscͥp

Expanded text:
m de Deo: Patrem autem, Deum tantum; non, de Deo. Unde manifestum est quod Filius habeat alium de quo sit, et cui Filius sit; Pater autem non Filium de quo sit habeat, sed tantum cui Pater sit. Omnis enim filius de patre est quod est, et patri filius est: nullus autem pater de filio est quod est, sed filio pater est. 3. Quaedam itaque ita p
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ ⁊ illã inspirauit ⁊ istã creauit.
nec trepidus ero ad ꝓferendã sen¬
tentiã meã: in qͣ magis amabo u¬
spici a rectis. quã morderi a ꝑuer¬
sis. Gratanter enĩ suscipit osculũ
colu̾binũ pulcherrima ⁊ modestis¬
fima caritas.: dentẽ autẽ caminũ
uel euitat cautissima humilitas.
uel retundit solidissima ueritas.
Magisq optabo a qͦlibet rep̃hendi: quã
siuie ab errante siue ab adulante lau¬
dari. Nullus enĩ rep̃hensor formidan¬
dus ẽ amatori ueritatis. E enĩ aut iii¬
micus repͣhensurus ẽ.: aut amicus.
Si gͦ municus insultat ferendꝰ ẽ: anucꝰ
autẽ si errat docendus. si docet au¬
diendus laudator uͦ ⁊ errans. con¬
firmat errorẽ: ⁊ adulans. illicit in
errorẽ. E m̃dabit gͦ me iustus in mi¬
scđia ⁊ arguet me: oleũ autẽ pecca¬
toris non in pinguabit cap̃t meũ:¬

Expanded text:
qui et illam inspiravit, et istam creavit. qui et illam inspiravit, et istam creavit. Nec trepidus ero ad proferendam sententiam meam, in qua magis amabo inspici a rectis, quam timebo morderi a perversis. Gratanter enim suscipit oculum columbinum pulcherrima et modestissima charitas; dentem autem caninum vel evitat cautissima humilitas, vel retundit solidissima veritas: magisque optabo a quolibet reprehendi, quam sive ab errante, sive ab adulante laudari. Nullus enim reprehensor formidandus est amatori veritatis. Etenim aut inimicus reprehensurus est, aut amicus. Si ergo inimicus insultat, ferendus est: amicus autem si errat, docendus; si docet, audiendus. Laudator vero et errans confirmat errorem, et adulans illicit in errorem. Emendabit ergo me justus in misericordia, et arguet me; oleum autem peccatoris non impinguabit caput meu
Abbreviated transcription (Latin):
homines
⁊ ad intelli¬
gentiam
trinitatis
pro captu
infirmitatis
humanȩ
animũ intendunt. exꝑti difficulta¬
tes laboriosas. siue in ipsa aciȩ mtis
conãtiᷤ intueri in accessibilẽ lucem.
siue in ipsa multiplici ⁊ multimo¬
da locutiõe litterarũ sacrarũ. ubi
gr̃a głificata dulcescat. cũ ad aliqͥd
certũ discussa omĩ ãbiguitate ꝑue¬
nerunt. facillime debent ignosce¬
re errantib in tanti ꝑuestigatione
secreti. Sed duo sunt. qͣ in errorem
hominũ difficilliie tolerant᷑: pre¬
sũptio pͥusquã ueritas pateat: ⁊ cũ
iã patuerit. p̃sumptȩ defensio falsi¬
tatis. A quib duob uiciis nimis
ininricis inuentioniueritatis. &
tractationi iliuinoꝵ sc̃oꝵq libroꝵ.
si me ut pͣcor ispero d̃s defenderit.
atq munierit scuto bonȩ uolun
segnis ad inqͥrendã substantiã dei.
xuii. Siue ꝑscripturã eiꝰ siue ꝑ creatirã:
quȩ utraq nob̾ ad hoc ꝓponit᷑ in¬
tuenda: ut ipse quȩrat᷑ ipse diligat᷑.

Expanded text:
homines et ad intelligentiam Trinitatis pro captu infirmitatis humanae animum intendunt; experti difficultates laboriosas, sive in ipsa acie mentis conantis intueri inaccessibilem lucem, sive in ipsa multiplici et multimoda locutione Litterarum sacrarum, ubi gratia glorificata dulcescat: cum ad aliquid certum discussa omni ambiguitate pervenerint, facillime debent ignoscere errantibus in tanti pervestigatione secreti. Sed duo sunt quae in errore hominum difficillime tolerantur; praesumptio, priusquam veritas pateat; et, cum jam patuerit, praesumptae defensio falsitatis. A quibus duobus vitiis nimis inimicis inventioni veritatis, et tractationi divinorum sanctorumque Librorum, si me, ut precor et spero, Deus defenderit atque munierit scuto bonae voluntsegnis ad inquirendam substantiam Dei, sive per Scripturam ejus, sive per creaturam. Quae utraque nobis ad hoc proponitur intuenda, ut ipse quaeratur, ipse diligatur,
Abbreviated transcription (Latin):
ambiguũ sit. qͦnã referenda sint:
utrũ ad illut qđ ꝓpt̾ assumptã crea¬
turã munorẽ filius: an ad illud. qđ
quãuis equał. tam̃ qr de patre sit in¬
ahcat᷑. Et mͥ qͥde uidet᷑. si eo mͦ ãbi¬
guũ ẽ ut explicari discerniq ñ pos¬
sit. ex utralibet regula sine ꝑiculo
posse intelligi: sic̃ ẽ qđ ait: mea do¬
ctruia ñ ẽ meas eius qͥ misit me
Nã ⁊ exforma serui potest accipi.
sic̃ iã in suꝑiore libro tractauimus.
⁊ ex forma di in qua sic ȩquał est
patriut tam̃ de patre sit. In di qͥppe
forma sic̃ ñ ẽ alud filius aliud u¬
cũ dicit᷑ dedit filio doctrinã bene
intelligit᷑ genuit filiũ qͥ ẽ doctri¬
na: ut qđ dictũ ẽ. mea doctrina nͥ ẽ
mea s: eiꝰ qͥ me misit. sic intelligat᷑ ac
si dictũ sit: ẽgo nͣ sũ a me ipso.s ab
illo qui me misitI

Expanded text:
ambiguum sit, quonam referenda sint, utrum ad illud, quod propter assumtam creaturam minor est filius, an ad illud, quod, quamuis aequalis, tamen quia de patre sit indicatur. et mihi quidem uidetur, si eo modo ambiguum est, ut explicari discernique non possit, ex qualibet regula sit sine periculo posse intellegi, sicut est quod ait: mea doctrina non est mea, sed eius qui me misit. nam et ex forma serui potest accipi, sicut iam superiore libro tractauimus, et ex forma dei, in qua sic aequalis est patri, ut tamen de patre sit. in dei quippe forma sicut non est aliud filius, aliud ucum dicitur, Dedit Filio doctrinam, bene intelligitur, Genuit Filium qui est doctrina: ut quod dictum est, Mea doctrina non est mea, sed ejus qui me misit, sic intelligatur ac si dictum sit, Ego non sum a me ipso, sed ab illo qui me misit.
Abbreviated transcription (Latin):
dũ ẽ. unũ uerũ d̾m. Ec ordo uerboꝵ
ẽ. Ut te ⁊ quẽ misisti ibm xp̃m cog¬
noseant unũ uerũ dm . Cur gͦ tacuit
moret᷑: Nã ⁊ illo loco apłs uidet᷑ qͣsi
autẽ dĩ. E iterũ. Cap̃t mulieris uir:
rursus si dĩ nͣ nͥ omia simul tria. qͦ
cũ in tͥnitate sit xp̃c. ut sit trinitas:
An qđ ẽ patͣ cũ filio. cap̃t ẽ e qđ est
solus filius: Cũ filio enĩ pat̾ ds̃. so.¬
lus autẽ filiꝰ xp̃c ẽ: maxime qr iã uer¬

Expanded text:
unum uerum deum" et ordo uerborum est: "ut te et quem misisti Iesum Christum cognoscant uerum deum?" cur ergo tacuit moretur ? nam et illo loco apostolus uidetur quasi i; et iterum: caput mulieris uir, rursus deus non nisi omnia simul tria; quocum in trinitate sit Christus, ut sit trinitas ? an quod est pater cum filio, caput est ei quod est solus filius? cum filio enim pater deus, solus autem filius Christus est, maxime quia iam uer
Abbreviated transcription (Latin):
p̃sum̃di. Sic gͦ quęramꝰ tanquã in¬
uenturi: & sic inueniamꝰ tãꝗͣ. quesi¬
turi. Cũ consũmauerit hõ: tt̃ incipit.
De credendis nulla infidelitate du¬
bitemꝰ: de intelligendis nulla teme¬
ritate affirmemꝰ. In illis auctoritas
tenenda ẽ: in his ueritas ex qͥrenda.
Qđ gͦ ad istã questionẽ attinet cre¬
nitatẽ relatarũ ad inuicẽ ꝑsonarum.
Hoc autẽ intelligere. ab eo ipso quẽ
intelligere uolumꝰ auxiliũ p̃cantes.
& quantũ tribuit᷑ qđ intelligimꝰ ex¬
plicare tanta cura. ⁊ sollicitudine pi
qđ patri ꝓpͥe ñ conueniat aut filio
conueniat. aut sꝑui sc̃o. aut ipsi tͥ¬
nitati: & siqͥd de filio. qđ filio ꝓpͥȩ
ñ congruat. saltẽ congruat patͥ.
aut sp̃ui sco. aut tͥnitati. Itẽ siqͥd¬

Expanded text:
Sic ergo quaeramus tanquam inventuri: et sic inveniamus, tanquam quaesituri. Cum enim consummaverit homo, tunc incipit . De credendis nulla infidelitate dubitemus, de intelligendis nulla temeritate affirmemus: in illis auctoritas tenenda est, in his veritas exquirenda. Quod ergo ad istam quaestionem attinet, crenitatem relatarum ad invicem personarum, aeramus intelligere, ab eo ipso quem intelligere volumus, auxilium precantes, et quantum tribuit quod intelligimus explicare tanta cura et sollicitudine piequod Patri proprie non conveniat, aut Filio conveniat, aut Spiritui sancto, aut ipsi Trinitati: et si quid de Filio, quod Filio proprie non congruat, saltem congruat Patri, aut Spiritui sancto, aut Trinitati: item si
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃s sit. Qđ si ñ ẽ: aut pat̾ ẽ caritas.
aut filius aut ipsa tͥnitas. qm̃ resis¬
tere ñ possumꝰ certissimȩ fidĩ. ⁊ ua¬
lidissimȩ auctoritati scripturȩ di-¬
centis: ds caritas ẽ. Non tam̃ debe¬
mꝰ deuiare sacrilego errore. ut ali¬
qͥd de trinitate dicamꝰ qđ ñ creato.¬
ri s creaturȩ potius conueniat:
aut inani cogitatiõe fingat᷑. Quȩ
inuenisse nob̃ uĩdem᷑. Nondũ de
suꝑnis loquim᷑: ñdũ de do patre
⁊ filio ⁊ spũ sc̃o: sed de hac ĩpari
imagine. attam̃ imagine id÷ homine:
familiarius enĩ eã ⁊ facilius fortassis
intuet᷑ nr̃e mtis infirmitas. E

Expanded text:
s sit: quod si non est, aut Pater est charitas, aut Filius, aut ipsa Trinitas; quoniam resistere non possumus certissimae fidei, et validissimae auctoritati Scripturae dicentis, Deus charitas est : non tamen debemus deviare sacrilego errore, ut aliquid de Trinitate dicamus quod non Creatori, sed creaturae potius conveniat, aut inani cogitatione fingatur. CAPUinvenisse nobis videmur. Nondum de supernis loquimur, nondum de Deo Patre et Filio et Spiritu sancto; sed de hac impari imagine, attamen imagine, id est homine: familiarius enim eam et facilius fortassis intuetur mentis nostrae infirmitas. E
Abbreviated transcription (Latin):
cti: hoc sapiamꝰ. ꝑfectionẽ in hac
uita dic̃ ñ aliud quã ea quȩ retro
st̃ obliuisci. & in ea quȩ aute sunt
extendi scđin intentionẽ. Tutissuna
ẽ enĩ quęrentis intentio: donec ap.¬
p̃hendat᷑ illud qͦ tendimꝰ ⁊ qͦ exten¬
dimꝰ. S ea recta intentio ẽ: quȩ ꝓfi¬
ciscit᷑ a fide. Certa eñi fides ut cũq
inchoat cognitionẽ: cognitio uͦ cer.¬
ta ñ ꝑficiet᷑ nͥ post hanc uitã. cũ ui¬
debimꝰ facie ad faciẽ. Noc gͦ sapiamꝰ.

Expanded text:
sapiamus . Perfectionem in hac vita dicit, non aliud quam ea quae retro sunt oblivisci, et in ea quae ante sunt extendi secundum intentionem. Tutissima est enim quaerentis intentio, donec apprehendatur illud quo tendimus et quo extendimur. Sed ea recta intentio est, quae proficiscitur a fide. Certa enim fides utcumque inchoat cognitionem: cognitio vero certa non perficietur, nisi post hanc vitam, cum videbimus facie ad faciem . Hoc ergo sap
Abbreviated transcription (Latin):
ñ quãlibet. s illã
trinitatẽ quȩ dsẽ
Iuerusq ac summꝰ
ac solus dc̃. Expe¬
cta gͦ. quisqͥs hȩc
audis. Adhuc
eni quȩrumus:
& talia quęrentẽ nemo iuste rep̃hen¬
dit. si tam in fide firmissimꝰ quęrat
qd aut nosse. aut eloqͥ difficillimũ ẽ
Affirmantẽ uͭ cito iusteq rep̃hendit:
quisqͥs melius ł uidet ł docet. Quȩ¬
ne qͥsquã se tanquã app̃hendisse teme¬
aliqͥd scire: ñdũ scit quẽ adimodum
scire oporteat. Quisqͥs autẽ diligit
dm̃: hic cognitꝰ ẽ ab illo. Nec siqͥdẽ
dix̃ cognouit illũ quȩ ꝑiculosap̃sũp¬
tio ẽ: sed cognitꝰ ẽ ab illo. Sic ⁊ alibi
cũ dixisset. nc̃ aut̃e cognoscentes dm:

Expanded text:
n quamlibet, sed illam Trinitatem quae Deus est, verusque ac summus et solus Deus. Exspecta ergo, quisquis haec audis: adhuc enim quaerimus, et talia quaerentem nemo juste reprehendit; si tamen in fide firmissimus quaerat, quod aut nosse aut eloqui difficillimum est. Affirmantem vero cito justeque reprehendit, quisquis melius vel videt vel docet. Quaene quisquam se tanquam apprehendisse temealiquid scire, nondum scit quemadmodum scire oporteat. Quisquis autem diligit Deum, hic cognitus est ab illo . Nec sic quidem dixit, Cognovit illum; quae periculosa praesumptio est: sed, cognitus est ab illo. Sic et alibi cum di
Abbreviated transcription (Latin):
sa ẽ asꝑsert̃ m̃ultominꝰ dici posse
ranarũ serpentũq creatores angłos
nalos: ꝑ qͦs magi pharaõĩs tc̃ illa fecerͣt.

Expanded text:
sa est, asperserunt; multo minus dici posse ranarum serpentiumque creatores angelos malos, per quos magi Pharaonis tunc illa fecerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ in apłoꝵ actib legimꝰ ꝑ diuisio¬
nẽ linguarũ ignis apparuit. qui &
insedit suꝑ unũ quẽque eoꝵ: qđ exo¬
dit in eũ ds̃ in igne: & aliquanto post.
aspectus inqͥt maiestatis dñi tanquã
ignis ardens suꝑ uerticẽ montis cͥorã
filiis isrł. Aut si hȩc ido facta st̃ quia
nec pater nec filiꝰ illic eo mͦ p̾sentari
poterant sine sp̃u slo qͦ ipsam legẽ
scribi oportebat: dm̃ qͥdẽ ñ ꝑ substan¬
tiã suã que inuisibił ⁊ incõmutabił
manet. s ꝑ illã speciẽ ereaturȩ illic
apparuisse cognoscimꝰ: s aliquã ex
tͥnitate ꝑsonã signo qͦdã ꝓpͥo quantũ
ad mei sensus capacitatẽ ꝑtinet non

Expanded text:
Actibus legimus, per divisionem linguarum ignis apparuit, qui et insedit super unumquemque eorum : quod Exodit in eum Deus in igne; et aliquanto post, Aspectus, inquit, majestatis Domini tanquam ignis ardens super verticem montis coram filiis Israel. Aut si haec ideo facta sunt, quia nec Pater, nec Filius illic eo modo praesentari poterant sine Spiritu sancto, quo ipsam Legem scribi oportebat: Deum quidem, non per substantiam suam quae invisibilis et incommutabilis manet, sed per illam speciem creaturae illic apparuisse cognoscimus; sed aliquam ex Trinitate personam signo quodam proprio, quantum ad mei sensus capacitatem pertinet, non
Abbreviated transcription (Latin):
suscepimꝰ: nec in monte syna uideo
quẽadmodũ appareat ꝑ illa omĩa
quȩ mortaliũ sensib terribilit̾ osten¬
hinc sine affirmandi temeritate.
modeste atq cunctant̃ comiectare
concedit᷑. si una ex tͥuitate ꝑsona pot̃
intelligi. Neur ñ sp̃m sc̃m potius

Expanded text:
deo quemadmodum appareat per illa omnia quae mortalium sensibus terribiliter ostenhinc sine affirmandi temeritate modeste atque cunctanter conjectare conceditur, si una ex Trinitate persona potest intelligi, cur non Spiritum sanctum potius