comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ceptũ ꝯminatione firinat᷑ cum dr̃. Masculus cuius
preputis caro circũcisa non fuerit: per ibit anima illa
de populo suo. Causa quoq subinfert̾ cũ dicit᷑: quia
pactũ meũ irritũ fecit. Si ergo per pactũ deurritũ fac¬
tum. p̃uaricationẽ priorũ patrũ intelligimꝰ. cũ mcir¬
cumcisus ob p̾uaricationẽ pacti periturus dicitur: ma¬
nifeste datur intelligi. sacram̃tũ circũcisionis ad hoc ĩsti¬
tutum. ut per ipsum homo a peccato pric p̃uarieacio¬
nis libeiaretur. Idem enim salutisere curationis auxiliũ
circũcisio contra originale peccatũ in lege oꝑabat᷑ quod
nunc baptismmus : excepto quod regni celestis ianuã primi
parentes inntrare non poterãt. Propter qd̾ necessaria fuit
mors xp̃i: que aditũ uite patefaceret. Tres sunt sane
cireucisiones. Una in carne tantũ exterius: que sacraiñ¬
tum est. Due alie: que sunt res et uirtus sactam̃ti. Al¬
tera que fit in presenti quando anima per deposicio¬

Expanded text:
tione firmatur cum dicitur: Masculus, cujus praeputii caro circumcisa non fuerit, peribit anima illa de populo suo . Causa quoque subinfertur, cum dicitur: Quia pactum meum irritum fecit . Si ergo per pactum Dei irritum factum praevaricationem primorum parentum intelligimus, cum incircumcisus ob praevaricationem pacti periturus dicitur, manifeste datur intelligi sacramentum circumcisionis ad hoc institutum ut per ipsum homo a debito primae praevaricationis liberaretur. Idem enim salutiferae curationis auxilium circumcisio contra originale peccatum in lege cooperabatur quod nunc baptismus, excepto quod regni coelestis januam primi patres intrare non poterant, propter quod necessaria fuit mors Christi, quae aditum vitae patefaceret. Tres sane sunt circumcisiones: Una in carne tantum exterius, quae sacramentum est. Duae aliae sunt quae sunt res, et virtus sacramenti. Altera quae fit in praesenti, quando anima per depositio
Abbreviated transcription (Latin):
nemofacta est cumdicitur. ei soliseruies: qd in groco
ambiguũ non est. S cum hoc p̃ceptũ ad patrem ꝑto¬
Pater auitem et filius et ip̃e sanctus unus deus est. ꝓpse so¬
lus ad orandus est: eiq soli non alteri seruiendũ. esteu es
lnsielicet seruntite que ei soli debrta est Nlomon englio
cuae gicitar. n ecmo nouit patrem nũ filius: nom utiq¬
sp̃e ses a patris cognieione eccluditure ceil ipse soane
profunda dei teste apło scrutet. Si eot eiusmodiloque¬
en germas. aet dicatur nemor nis ille uidelices qui toni
hoc est quod ile. His pro breurtate tascursis. ad seques
nor et qu discutiendũ transtamus. qd taleẽ. Seeutidum.

Expanded text:
ificatio facta est, cum dicitur: Ei soli servies, quod in Graeco ificatio facta est, cum dicitur: Ei soli servies, quod in Graeco ambiguum non est. Sed cum hoc praeceptum ad Patrem pertiPater autem, et Filius, et Spiritus sanctus unus Deus est, et ipse solus adorandus est, eique soli, et non alteri serviendum est, ea videlicet servitute, quae ei soli debita est. Nam et in Evangelio cum dicitur: Nemo novit Patrem, nisi Filius , etsanctus a Patris cognitione excluditur, cum ipse etiam profunda Dei, teste Apostolo , scrutetur. Sed est ejusmodi loquendi genus, ut dicatur, nemo nisi ille videlicet qui non, hoc est quod ille. His pro brevitate transcursis, ad sequens mandatum discutiendum transeamus, quod tale est
Abbreviated transcription (Latin):
nente per humilitatẽ ac deuocionẽ substeress. Se
ipum patincipiũ ac finem omis bori credere. Blede
polimo tberes ui emo est sane mentis qui ambigen
libus De ierunate uero idipsũ ⁊petent intelligi pogest :
qua nmirũ omis ille restissime soli deo seruire dicit᷑
quiet scom deum homini suꝑiori se humilit subici.
etubi fauisa dei uin pugnatur. fidenter contridre tiodi
cauet soliente ͤ ne in sua seruitute uel protimore no ui¬
nis eo ntra dm̃ quid faciat: uel terrene recrbtionus le¬
crum in indencione celesti pͥmio ante ponarrdi igtid
mam festior sentencia exp̃sia est. Greca namq locutio.
Qumã serusturte ab humana proprio uocabulo dis¬
cinguat se quod letiuntas non habet. Ibi enim dei seruitꝰ
latria ⁊ humana dulia uocatur: et ob horc. delaierĩ
appellati sunt. qui eam seruitutẽ quam des debuerut.
Dosis erhibebant. S latina lingua utrãq Cup end eun
homine seruititte ꝯp̃hendit: et ꝓpt̾ea obserior ugn¬

Expanded text:
 substernere, et ipsum principium ac finem omnis boni credere. Quod ei soli nos debere nemo est sanae mentis qui ambigat. libus . De servitute vero idipsum competenter intelligi potest, quia nimirum omnis ille rectissime soli Deo servire dicitur, qui et secundum Deum homini superiori humiliter se subjicit, et ubi causa Dei impugnatur fidenter contradicit, qui cavet sollicite ne in sua servitute, vel pro timore hominis contra Deum quid faciat, vel terrenae retributionis lucrum in intentione coelesti praemio anteponat. Sed in Graeco manifestior sententia expressa est. Graeca namque locutio divinam servitutem ab humana proprio vocabulo distinguit quod Latinitas non habet: ibi enim Dei servitus latria, et humana dulia vocatur. Et ob hoc idololatrae appellati sunt, qui eam servitutem quam Deo debuerunt, idolis exhibebant. Sed Latina lingua utramque sub eodem nomine servitutem comprehendit, et propterea obscurior sign
Abbreviated transcription (Latin):
enui fiotonse cuidepuis suppent aides aecepta est une ope
Ame fiea aporanete credendor seruibene opando. Que
nauter ꝑotest si id quod dixit ei soli srutiũq eefes¬
re duem ꝑotet cicatur. Ipsum solum aorabis in esfoli
serdiesis hoc quom stare poterit. quia sepe anue ee
eitar co sanctos uiros non solum angelos adora serre
cca am homines legimus: nec tomen ꝓptea alicuber epre¬

Expanded text:
pus suppetit, accepta est sine opere. Propterea adora recte credendo, servi bene operando. Quaeri autem potest, si id quod dixit, ei soli, ad utrumque referendum est, ut dicatur, Ipsum solum adorabis et ei soli servies? Sed hoc quomodo stare poterit, quia saepe in Veteri Testamento sanctos viros non solum angelos adorasse, sed etiam homines legimus, nec tamen propterea alicubi repre
Abbreviated transcription (Latin):
sex reliqua scd̾m ꝓhibitionẽ. Primũ nãq peccatũ homi¬
nis fuit inobediencia: idento uita ista que homini ad
penitenciã conceditur. tota obediencie deputat᷑. Quia
igitur homo in malis agendis ex propria concupiscencia
in diuersa subtrahitur. in bonis agendis sola obedien¬
tie regula gubernat̃: ideo in malis cauendis que habet
ex semet ipso ⁊ per semet ipsũ facere potest. siugillatim
instruendus erat. ad bona uero agenda. ad obedienciã
solũmͦ reuocandus: ut ibi per sentenciã alt̾i salubriꝰ disce¬
ret. qͥd ipse agere debuisset. Cum enĩ iubet homo patri
⁊ matri honorẽ deferre. non hoc ad carnales parentes
solum referendũ est: sed hoc potius ei p̃cipit̃: ut qͥ dm̃
periori obedientiã atq honorẽ exhibere ñ dedignetur¬

Expanded text:
sex reliqua secundum prohibitionem. Primum namque peccatum homisex reliqua secundum prohibitionem. Primum namque peccatum hominis fuit inobedientia; et idcirco vita ista quae homini ad poenitentiam conceditur, tota obedientia deputatur. Quia igitur homo in malis agendis, ex propria concupiscentia in diversa distrahitur, in bonis agendis sola obedientiae regula gubernatur. Ideo in malis cavendis quae habet ex semetipso, et per semetipsum facere potest, erat sigillatim instruensolummodo revocandus, ut ibi per sententiam alterius salubrius disceret quid ipse agere debuisset. Cum enim jubetur homo patri et matri honorem deferre, non hoc ad carnales parentes solum referendum est; sed hoc potius ei praecipitur, ut quodperiori obedientiam atque honorem exhibere non dedignetur
Abbreviated transcription (Latin):
homini ut de ligno sciencie boni ⁊ mali ñ comederet:
non iuia lignũ malũ erat. sed quia obedientia ꝓbanda
erat. Hic dietum est ut carue cum sanguine non come¬
derent. ut disceret horrere crudelitatẽ : carne portinã
non ederẽt. ut detestarent᷑ ĩ mundiciã: in boue ⁊ asino
non ararẽt. ne p̃dicationi nariã agnoscerẽt pigriciã
et stulticiã. et ceteta similia que omĩa media erãt. Illa
uero que sub lege naturali in duob p̃ceptis clausa fue¬
rant: per scriptã legẽ postta septẽ illis que in secũda
tabula proposita sunt preceptis explicata sunt. et dis¬
tincta. Ex quib primũ erat. honora patix̃ tuũ ⁊ matrẽ
tuam ut bene sit tibi. et sis longeuus super terrã: sed̾m
non occides. tercium non mechaberis. quartũ non falsũ
mi tui. In quib et hoc non negligent̃ p̃tereundũ est : qr
ex his septem unũ solũmodo scdm preceptionẽ datum est:

Expanded text:
homini, ut de ligno scientiae boni et mali non comederet, homini, ut de ligno scientiae boni et mali non comederet, non quia lignum malum erat, sed quia obedientia probanda erat. Hic dictum est ut carnem cum sanguine non comederent, ut discerent horrere crudelitatem; carnem porcinam non ederent, ut detestarentur immunditiam; in bove et asino non ararent, ut praedicationi noxiam agnoscerent pigritiam et stultitiam; et caetera similia, quae omnia media erant. Illa vero quae sub lege naturali in duobus praeceptis clausa fuerant, per scriptam legem postea septem illis, quae in secunda tabula proposita sunt praeceptis explicata sunt et distincta, ex quibus primum erat: Honora patrem tuum et matrem tuam, ut bene sit tibi, et sis longaevus super terram . Secundum: Non occides; tertium: Non moechaberis; quartum: Non furtummi tui. In quibus et hoc non negligenter praetereundum est, quod ex his septem unum solummodo secundum praeceptionem datum est;
Abbreviated transcription (Latin):
uis fieri. alii ne feceris. De p̾cipiendis simliter unũ. quecũ¬
q uultis ut faciant uobis homines et uos simlit̃ facite
illis: ut uidelicet homo ex sui consideratione disceret. qua¬
lem se erga ꝓximũ exhibere deberet.S postea cum lex
his que media fuerãt quedam excepit: et ex eis alia ꝑ p̾cep¬
tionem alia per prohibitionẽ. in alteram partẽ deflexit:
ut quẽadmodũ primo homuni in paradiso deus de conces¬
sione naturali unam pro p̃cepto discipline ꝓhibitionem
exceperat: ita modo filiis cius non in una ueritate stanti¬
bus. sed per uarios errores dissipatis. non unũ de concessio¬
ne naturali p̃ceptũ discipline quasi probandis. sed quasi
corrigendis. ⁊ reparandis multa formaret: ut quantomia¬
gis se in medus tẽperare discerent. tanto leuius in con¬
cessa cauere ualerẽt. Illic multa concessa sunt. pauta phibi¬
ta: hic multa ꝓhibita. pauea concessa. Illic dictum est

Expanded text:
vis fieri. alii non feceris . De praecipiendis similiter, unum: Quaecunvis fieri. alii non feceris . De praecipiendis similiter, unum: Quaecunque vultis ut vobis faciant homines, et vos similiter facite illis ; ut videlicet homo ex sui consideratione disceret qualem se erga proximum exhibere deberet. Sed postea cum lex his quae media fuerant, quaedam excepit; alia per praeceptionem, alia per prohibitionem in alteram partem deflexit, ut, quemadmodum primo homini in paradiso Deus de concessione naturali unam pro praecepto disciplinae prohibitionem exceperat, ita modo filiis ejus non in una veritate stantibus, sed per varios errores dissipatis; non unum de concessione naturali praeceptum disciplinae quasi probandis, sed quasi corrigendis et reparandis multa formaret, ut quanto magis se in mediis temperare discerent, tanto levius inconcessa cavere valerent. Illic multa concessa, pauca sunt prohibita; hic multa prohibita, pauca concessa. Illic dictum est
Abbreviated transcription (Latin):
runt. scd̾a imago. tercia corpus: post que quarto loco
sequitur ueritas sp̃c. Hec in presenti de sacram̃tis natura¬
lis legis dicta sufficere putamus: que tune quidem sicut
superius iam ꝯmemoratũ est. ita fidei iustificanti uncta
fuisse credimꝰ. ut in eis esset exercitacio deuotionis. non
necessitas obtinende salutis. Sola enim fide oꝑante ex di
cipationẽ future redẽptionis seruabant᷑. S quia de pri¬
mis illis sacram̃tis. quib deuotio fideliũ tũc erer aebatur
im quedam pro tẽpore diximꝰ: etiã de oꝑib aliqͣ dicen
ria sunt genera operũ. Quedam itabona sunt.
ut nũquã licite preteriri possint: quedam ita
mala. ut nũquã licite possint ꝯmitti: quedam
autem media sunt. que pro tempore et loco. et agi
possunt. et p̃termitti. Sola igitur illa que sic se habẽt.
ut nũquã licite ficri posuint. lex naturalis prohibuit:
disunũ preceptũ in corde hominis scripũt: quod tͥ non

Expanded text:
runt; secunda imago; tertia corpus; post quae quarto loco runt; secunda imago; tertia corpus; post quae quarto loco sequitur veritas spiritus. Haec in praesenti, de sacramentis naturalis legis dicta sufficere putamus, quae tunc quidem sicut superius jam commemoratum est, ita fidei justificanti juncta fuisse credimus, ut in eis esset exercitatio devotionis, non necessitas obtinendae salutis. Sola enim fide ex dilectioneticipationem futurae redemptionis servabantur. Sed quia de primis illis sacramentis quibus devotio fidelium tunc exercebatur, jam quaedam pro tempore diximus, etiam de operibus aliqua dicend operum. Tria sunt genera operum; quaedam ita bona sunt, ut nunquam licite praeteriri possint: quaedam ita mala, ut nunquam licite possint committi: quaedam autem media sunt, quae pro tempore et loco agi possunt et praetermitti. Sola illa igitur quae sic se habent ut nunquam licite fieri possint, lex naturalis prohibuit; dis unum praeceptum in corde hominis scripsit. Quod tibi non
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ interiorẽ anime candorẽ. quem in ipso ⁊ per ipsum
sacram̃tũ adipiscitur. posset declarare. Amplius autem.
Quia circũcisio qͥdem sordes aufert. sed dolores infert.
ablutio uero inquinatos sine dolore emundat: Idcir¬
co priori populo intimore seruienti. ⁊ sub lege lobo¬
ranti. circũcisio ad emundationẽ data est: nouo autẽ
populo in gracia per caritatẽ ambulanti ablutio. ui¬
dentur ergo illa prima saeram̃ta que sub nat᷑ali lege¬
p̃cesserũt. quasi quedam umbra ueritatis: illa uͦ que
postea sub scripta lege secuta sunt. quasi queda imago
uel figura ueritatis: ista autem que sub gr̃a nouissi¬
me consecuntur nion iam umbra uel im ago.s. corpus
ueritatis: in quibus salutis effectus qm̃ et perfecte dat̃
et eudenter ostenditur: sicut sp̃e in corpore uiuenti ex¬
teriori motione proditur. sic in eis inuisibilis gracie uita
cdarissime demõstratur. Prima ergo sacram̃ta umbra fue¬

Expanded text:
et interiorem animae candorem, quem in ipso et per ipsum et interiorem animae candorem, quem in ipso et per ipsum sacramentum adipiscitur, posset declarare. Amplius autem quia circumcisio quidem sordes aufert, sed dolores infert; ablutio vero inquinatos sine dolore emundat, idcirco priori populo in timore servienti, et sub lege laboranti, circumcisio ad emundationem data est; novo autem populo in gratia per charitatem ambulanti, ablutio. Videntur ergo praecesserunt, quasi quaedam umbra veritatis; illa vero quae postea sub scripta lege secuta sunt, quasi quaedam imago vel figura veritatis; ista autem quae sub gratia novissime consequuntur non jam umbra vel imago, sed corpus veritatis. In quibus salutis effectus, quoniam et perfecte eatur et evidenter ostenditur, quasi spiritus in corpore viventi, exteriori motione proditur; sic in eis invisibilis gratiae vita clarissime demonstratur. Prima ergo sacramenta umbra fue
Abbreviated transcription (Latin):
est bonitatis et uirtutis que deo tribuitur. ⁊ in homine
fecto habet. defectũ et uitiũ et corruptionẽ significat:
que merito homini deputatur. Ppt̾ẽa igitur homo deci¬
inam dare deo nouem sibi retinere precipit᷑: ut qd̾ bonũ
est in se a deo esse. qd̾ uero malum ẽ. a se esse confiteat᷑.
S hoc signum quasi delonge sũptũ: magis docuit ho¬
mninem quid esset. quã quid fieret. Igitur cum tẽpꝰ adue¬
nisset quo ueritas declarari debuerat. datum ẽ remediũ
per cireũcisionis sacram̃tũ: ubi dum de exteriori substan¬
cia hominis pars non quidem naturalit̃ suꝑflua. s eius
quod suꝑfluũ eit sigura p̾ciditur: iam manifestius illa
peccati eircũcisio quã in interiori homine gr̃a ꝑficit osten
tates que foris sunt resecat. ablutio autẽ maculas etiam¬
interiores emundat: conuenient᷑ iam manifesta uerita
cramentũ succederet. qd̃ ꝑfectã hominis emundacionẽ

Expanded text:
est bonitatis et virtutis, quae Deo tribuitur, et in homine est bonitatis et virtutis, quae Deo tribuitur, et in homine erfecto habet perfectum et vitium, et corruptionem significat, quae merito homini deputatur. Propterea igitur homo decimam dare Deo, nonam sibi retinere praecipitur, ut quod bonum est in se a Deo esse, quod vero malum est a se esse confiteatur. Sed hoc signum quasi de lege sumptum, magis docuit hominem quid esset, quam quid fieret. Igitur cum tempus advenisset quo veritas ipsa declarari debuerat, datum est remedium per circumcisionis sacramentum, ubi dum de exteriori substantia hominis pars non quidem naturaliter superflua, sed ejus quod superfluum est figura, praecipitur; jam manifestius illa peccati circumcisio, quam in interiori homine gratia perficit, dtates quae foris sunt resecat; ablutio autem interiores maculas emundat: convenienter jam manifestata veritatcramentum succederet quod perfectam hominis emundationem
Abbreviated transcription (Latin):
debuerunt. Postea uero paulatim eius aduentu appropin¬
quante. oportebat ut eodem ordine et fides in cogniciõe
et gracia in salute cresceret: et eadem gracia in sacram̃rtis
foris et signis suis se euidentius in amfestaret. Quaꝑpt̃
primũ per oblacionẽ. et postea per circũcisionẽ. ad ul¬
timũ per baptimũ expiationis et iustificationis focram̃¬
tum formari institutũ est: quia eiusdẽ inundacionis
forma et sumlitudo in oblacione quidem occulte inue¬
uitur. in cirtũcisione uero euidentius exprimitur: per
baptismũ autem manifeste declarat̃. Primã nãq infircui¬
ciouem accepit homo. ut pro remediis salitis exterioris
substancie partem offerret deo. partẽ ad usum propriũ
retineret: quatinus in hoc facto disceret ea que intrinse¬
cus bona erant deo tribuere: que uero mala sibi impu¬
tare. Denarius quippe qm̃ ꝑfectus est numerus. signũ

Expanded text:
debuerunt. Postea vero paulatim ejus adventu appropindebuerunt. Postea vero paulatim ejus adventu appropinquante, oportebat ut eodem ordine, et fides in cognitione, et gratia in salute cresceret; et eadem gratia in sacramentis foris, et signis suis, evidentius se manifestaret. Quapropter primum per oblationem; et postea per circumcisionem, ad ultimum per baptismum, expiationis et justificationis sacramentum formari institutum est, quia ejusdem mundationis forma et similitudo, in oblatione quidem occulte invenitur, in circumcisione vero evidentius exprimitur, per baptismum autem manifeste declaratur. Primam namque institutionem accepit homo ut pro remediis salutis exterioris substantiae partem offerret Deo, partem ad usum proprium retineret, quatenus in hoc facto disceret ea quae intrinsecus bona erant Deo tribuere, quae vero mala, sibi imputare. Denarius quippe quoniam perfectus numerus est signum
Abbreviated transcription (Latin):
ed oboritur non contẽpnenda questio. quare
uidelicet si eundem salutis effectũ tam per pee¬
dencia quã per subsequencia gracia contulit:
diuina iussio ritũ antiquorũ per institucionẽ succeden¬
tium abolcuit. Nam si eadem uirtus in illis sacram̃tis fuit
quid necesse erat ut illa cessarent: et ista succederẽt. S
sciendu est qd̾ diuine dispensationis ordo et racio hoc po¬
poscit: ut sicut ab inicio ꝓcurrente tẽpore. magis semꝑ¬
ac magis aduentus saluatoris appropinquauit: sic semꝑ
magis ac magis effectus salutis cresceret. ⁊ cognicio ue¬
ritatis. Propt̃ qd̾ et ipsa signa salutis per successionẽ tem¬
porum. alia post alia mutari debuerũt: ut cũ effectus
gracie diuine insalutẽ eresceret. simul quoq et ips
signifcatio in ipns ñgnis unbila: cuidentior appareret.
Erait quippe idem saluotor. eadem giacia. eadein fides:
illic uenturi. hie exhibiti. Sed quia ipse per quem salus
dabatur longe erat: eiusdem salutis signa obscura esse

Expanded text:
 Sed oboritur non contemnenda quaestio, quare videlicet si eumdem salutis effectum tam per praecedentia quam per subsequentia, gratia contulit; divina jussio ritum antiquorum per institutionem subsequentium abolevit. Nam si eadem virtus in illis sacramentis fuit, quid necesse erat, ut illa cessarent et ista succederent? Sed sciendum est quod divinae dispensationis ordo et ratio hoc poposcit, ut sicut ab initio, procurrente tempore, magis ac magis adventus salvatoris appropinquavit; sic semper magis ac magis effectus salutis cresceret, et cognitio veritatis. Propter quod et ipsa signa salutis per successionem temporum; alia post alia mutari debuerunt, ut cum effectus gratiae divinae in salutem cresceret, simul quoque et ipsa sanctificatio in ipsis signis visibilibus evidentior appareret. Erat quippe idem salvator, eadem gratia, eadem fides, illic venturi, hic exhibiti. Sed quia ipse per quem salus dabatur, longe erat, ejusdem salutis signa obscura esse
Abbreviated transcription (Latin):
Et sunt qui addendũ putant: cutello de petra facto.
Quid tamen milla alia auetoritate ꝓbant. niĩ quia
sephora uxor moysi territa ab angelo acuta petrã le¬
grdur iũpsisse: et ea preputiũ fili sui circũcidisie:
iosue in terram ꝓmissionis ingressurus. sed̾o in popło
isrł circũcisionis sacram̃tũ cultris petrinis in nouasse
memorat. S illud in altero quidem ob festinationem
magis et trepidationẽ. in altero uero obtipum et sig¬
r ificationem ueri iħu: magis quã per consuetudinem
factũ non in conuement̃ estimatur. Ut ostenderet igitur¬

Expanded text:
Et sunt qui addendum putant cultello de petra facto, Et sunt qui addendum putant cultello de petra facto, quod tamen nulla alia auctoritate probant, nisi quod Sephora, uxor Moysi, territa ab angelo, acutam petram sumpsisse legitur, et ea praeputium filii sui circumcidisse . Et Josue, in terram promissionis ingressurus, secundo in populo Israel circumcisionis sacramentum cultris petrinis innovasse memoratur . Sed illud in altero quidem ob festinationem magis et trepidationem; in altero vero ob typum et significationem veri Jesu, quam per consuetudinem factu
Abbreviated transcription (Latin):
andauit itaq deus abrahe ut circũcideret
posteris in exemplũ: tantũ ad priore statum
supadders: quatimis per hoc signaculũ populus dei ab
nifidelib discerneretur. qucusq ille ueniret. qui n solum
e filus abrahe sed de uniuersis gentib fideles colligerit:
de fier hoc sicut dictum ẽ. non iam per signoculu carnis
in genere: sed per signaculũ baptisinatis secernerent᷑ in
sauetificatione. Sane quicũq interim non de iemine
brahe fideles exuterunt. huic pceptioni subiecti non
fucrunt: neq circũcisionis quȩ soli semii ⁊ abrahe indic¬
tu fuerat suscipiende debito tenebant. sed nide oꝑante
per dilectionẽ: sicut et prius sub lege naturali prius¬
quã qrcũcisio instituta fuisset. qui iusti fuerãt sine
curcũcisioue saluabant᷑. Modus autẽ eircũcisionis ta¬
lis erit. Preceptũ furt ut puer masculus octauo die a
natiuitate sua circũcideretur in corne prepucu sui.

Expanded text:
aque Deus Abrahae ut circumcideret aque Deus Abrahae ut circumcideret posteris in exemplum, tantum ad priorem statum superaddens, quatenus per hoc signaculum populus Dei ab infidelibus discerneretur, quousque ille veniret qui non solum de filiis Abrahae, sed de universis gentibus fideles colligeret; ac per hoc, sicut dictum est, non jam per signaculum carnis in genere, sed per signaculum baptismatis secernerentur in sanctificatione. Sane quicunque interim non de semine Abrahae fideles exstiterunt; huic praeceptioni subjecti non fuerunt. Neque circumcisionis quae soli semini Abrahae indicta fuerat suscipiendae debito tenebantur, sed fide operante per dilectionem, sicut et prius sub lege naturali priusquam circumcisio instituta fuisset; qui justi fuerant sine circumcisione salvabantur. Modus autem circumcisionis talis erat. Praeceptum fuit, ut puer masculus octavo die a nativitate sua circumcideretur in carne praeputii sui .
Abbreviated transcription (Latin):
recederet ab illis quib unitus fuerat: nec coniungeret᷑
illis ad quosibat. Et data est forma illi quã tͣusi nitteret
ad om̃s ex pso nascituros et om̃s in ipsa forma unum futu¬
sos ut cum fidelium mimerus augeretur uratas tamen
ridei non multiplicaretur: ut primũ in illius forma es
tdt urũ qui ex ip̃so nascerentur: postea etiam unũ fie¬
cutiqui in eadem fide ipsi sociarentur. Eoc tunc ergo
untas popiisi dei cepit. et unitas conuersationis fideliũ.
que primu signata est per sacram̃tũ eircũcisionis: postea
signanda est per sacram̃tũ baptismatis. Primũ signacłm
incarne sub quo uniendi erint qui in carne unũ erãt.
sroptea circumcisio data non est nisi semini abrale: ut
in eorne signarent᷑ qui in carne unirent᷑. Post quã autẽ
ad hanc unitatẽ accessert qui scd̾m carnis gereracionẽ ex
ipso non fuerũt. positũ est signaculũ unionis extra sub

Expanded text:
recederet ab illis quibus unitus fuerat, nec conjungeretur recederet ab illis quibus unitus fuerat, nec conjungeretur illis ad quos ibat. Et data est illi forma quam transmitteret ad omnes ex ipso nascituros; et omnes in ipsa una forma unum futuros, ut cum fidelium numerus augeretur, unitas tamen fidei non multiplicaretur, ut primum in illius forma unum essent, qui ex ipso nascerentur, postea et unum fierent qui in eadem fide ipsi sociarentur. Extunc ergo unitas populi Dei incoepit, et unitas conversationis fidelis, quae primum signata est per sacramentum circumcisionis postea signanda per sacramentum baptismatis. Primum signaculum in carue sub quo uniendi erant, qui in carne unum erant Propterea circumcisio data non erat nisi semini Abrahae, ut in carne signarentur qui in carne unirentur. Postquam autem ad hanc unitatem accesserunt qui secundum carnis generationem ex ipso non fuerunt, positum est signaculum unionis extra subs
Abbreviated transcription (Latin):
tractat de circumcisione et sacramentis eius : de¬
rimus seculi status: ab
adam usq ad abiaham
iagis proprie determmi¬
natur. Quamuis enim
per moyseu lex scripta
data sit: ante moysen
tamen obseruantia lega¬
lis in circũcisiõe exordiũ
sũpsit. Primũ illud scłm
sub lege naturali quasi
in confusione quadam transierat: et qui in eo fideles
extiterãt. quasi pauca quedã grana in humano gen̾e
dispersa et abiuuicẽ discreta. sola intus fide uiuta fue¬
rant. Ut ergo ad interiorẽ unitatẽ ꝯmendandã exterior
conderetur. et esset in manifesto fidei forma. ad quã ex
disꝑsione sua qui uocandi fuerãt ĩuitarent̃: ꝓpositus
est unus. ad quem in uno ꝑficiendo qui assum̃di postea
fuerant oñs colligerentur. uocatus est igitur abrahã
unus ex multis. unitas. principiũ unionis: ut ad sinũ
eius colligerent᷑. quicũq post illũ fide illi et deuociõe
iungerent᷑. Uotatus est autẽ ut exiret de terra sua. et

Expanded text:
DErimus status ab Adam usque ad Abraham magis proprie determinatur. Quamvis enim per Moysen lex scripta data sit; ante Moysen tamen observantia legalis in circumcisione exordium sumpsit. Primum illud saeculum sub lege naturali, quasi in confusione quadam transierat; et qui in eo fideles exstiterant, quasi pauca quaedam grana in humano genere dispersa. et ab invicem discreta, sola intus fide unita fuerant. Ut ergo ad interiorem unitatem commendandam exterior conderetur, et esset in manifesto forma fidei; ad quam ex dispersione sua qui vocandi fuerant invitarentur; propositus est unus ad quem, in uno perficiendo qui assumendi postea fuerant, omnes colligerentur. Vocatus est Abraham unus ex multis; unitas principium unionis, ut ad sinum illius colligerentur quicunque post illum fide illi et devotione jungerentur. Vocatus est ergo ut exiret de terra sua, et
Abbreviated transcription (Latin):
telleri. Sed et propħa danihel. ꝑtransibunt ait plurimi.
et multiplex erit sciencia: ampliorẽ scilicet noticiã ꝓmit¬
tens et ipse posteris. Si ergo ut ait etiam sc̃s gregorius pa
pa scd̾m increm̃ta tẽporis creuit et sciencia sp̃ualiũ patrũ.
et quanto uiciniores aduentuii saluatoris ecuiterũt. tanto
misteriũ salutis plenius ꝑceperũt: non est dubiũ quin
his qui et p̃sentes fuerunt multo amplius contulerit
rerum ipsarũ exhibicio: atq p̃sentia ex hibentis. Deniq
et audiut. Heati oculi qui uident que uos uidetis. Iterum.
Uos autẽ dixi amicos: q omĩa que audiui a patre meo

Expanded text:
tellexi . Sed et propheta Daniel, Pertransibunt, ait, plurimi tellexi . Sed et propheta Daniel, Pertransibunt, ait, plurimi et multiplex erit scientia ; ampliorem scilicet rerum notitiam promittens et ipse posteris. Si ergo, ut ait etiam sanctus papa Gregorius, secundum incrementa temporum crevit et scientia spiritualium patrum; et quanto viciniores adventui Salvatoris exstiterunt, tanto mysterium salutis plenius perceperunt : non est dubium, quin his qui et praesentes fuerunt, multo amplius contulerit rerum ipsarum exhibitio, atque praesentia exhibentis. Denique et audiunt, Beati oculi qui vident quae vos videtis ; item: Vos autem dixi amicos, quia omnia qua
Abbreviated transcription (Latin):
quod et ipse non dift̾itetur. S si qd̾ preconi ueritatis ne¬
gamus. contra p̃coniũ ueritatis alteri damus. non tantũ
iniuria sed blasphemia est: et plane contradicere ñ ioħi
sed ueritati. Quid ergo: Amicus sponsi dubitat et querit.
tu es qui uenturus es an alium expectamꝰ: et nos milib
hominũ certitudinẽ de om̃ibus nostro mendacio confir¬
mamus: Nec ipsos de se ita ueteres sensisse: paucis aduer¬
tere possumꝰ. Moyses scribit deum ad se loquentẽ. dixis¬
se sic. Ego sum deus abrabam deus ysaac ⁊ deus iacob:
et nomen meũ ad onaẏ non indicaui eis. subaudis. sicut
tibi. Ostendit ergo se de dei noticia. plus aliquid p̃ce¬
dentibus patrib accepisse. Dauid quoq suꝑ doctores
suos et semores. donum sibi intelligencie audacter p̾su¬
mit. ita dicens. Super om̃s docentes me intellexi: qr man
data tua meditacio mea est. Et rursum. Super senes in¬

Expanded text:
quod et ipse non diffitetur: sed si quod praeconi Veritatis nequod et ipse non diffitetur: sed si quod praeconi Veritatis negamus, contra praeconium Veritatis alteri damus; hoc non tantum injuria, sed et blasphemia est, et plane contradicere non Joanni, sed Veritati. Quid ergo? Amicus sponsi dubitat, et quaerit, Tu es qui venturus es, an alium exspectamus , et nos millibus hominum certitudinem de omnibus nostro mendacio confirmamus. 14. Nec ipsos de se ita veteres sensisse, paucis advertere possumus. Moyses scribit Deum ad se loquentem dixisse sic: Ego sum Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob; et nomen meum Adonai non indicavi eis ; subaudit, sicut tibi. Ostendit ergo se de Dei notitia 632 plus aliquid praecedentibus patribus accepisse. David quoque super doctores suos et seniores donum sibi intelligentiae audacter praesumit, ita dicens: Super omnes docentes me intellexi, quia testimonia tua meditatio mea est: et rursum, Super senes in
Abbreviated transcription (Latin):
te propħa uel potius in ꝓpħa deus si uere tempora illa
apostolica cum hoc diceret intuebatur: non plane effun¬
dam sed subtrahã magis de sp̃u meo dixisse debuerat.
Quid enim: Si filiis euuangelii om̃s ueteres iustos pares
facunus in sciencia: nũquid non et superiores om̃s in
gracia consequenter fateri necesse est: ut pote quos non
lectio sicut nos aut predicatio: sed ipsa unctio docuerit
om̃s de om̃ibus: Esto. tamen toleremꝰ nos nrãm iniuriã
et apłi quoq suam: ut et ipsis minimi artiquorũ ius¬
torum ꝯparentur insciencia. p̃ferant᷑ in gr̃a. S ẽ saue
quod ullo omĩno pacto merito non ferimus: ut dñs
uidelicet glorie senciatur uel falli u̾quã potuisse. uel
de autem si non uere falsum fateri cogimur ueritatis
hoc testimoniũ: si tantũ tribuamus ueterib. quantũ
nec iohanu uendicare ualemus. Nonutiq fit iniuria
iohatini. si quid ignorasse creditur aut dicitur: nimirũ

Expanded text:
te propheta, vel potius in propheta Deus, si vere tempora illa te propheta, vel potius in propheta Deus, si vere tempora illa apostolica cum hic diceret intuebatur, non plane effundam; sed subtraham magis de Spiritu meo dixisse debuerat. Quid enim? Si filiis Evangelii omnes veteres justos pares facimus in scientia, nunquid non et superiores omnes in gratia, consequenter fateri neceslectio, sicut nos, aut praedicatio, sed ipsa unctio docuerit omnes de omnibus. 13. Esto tamen: toleremus nos nostram injuriam, et Apostoli quoque suam, ut et ipsis minimi etiam antiquorum justorum comparentur in scientia, praeferantur in gratia. Sed est sane quod ullo omnino pacto non ferimus, et merito; ut Dominus videlicet gloriae sentiatur vel falli unquam potuisse, vel de autem si non vere falsum fateri cogimur Veritatis hoc testimonium, si tantum tribuamus veteribus, quantum nec Joanni vindicare valemus. Non utique fit injuria Joanni, si quid ignorasse creditur aut dicitur, nimirum
Abbreviated transcription (Latin):
slei mo nuidenus: nñ quod tempns gracie illud potius
tadea populo diuitie sp̃c affluebant eut allud ꝓrror bbt
inerdibili felicitate cerneretur impletũ. qd moyries obta¬
but cum diceret. Quis dabit ut om̃s ꝑrophetent.
Queso quid simle attulit eugłm: Frustra gloriatur
paulus de primitus sp̃c. quas putat se cum socus lierst
coapostolis accepisse: cum nil tale in diebus suis potuerit
eeperiri. Deniq aiebat. Nũ quid om̃s prophetes Frust
inquam gloriatur de euuangelio suo. quia ñ ab homine
neq per hominẽ illum acceperit: sed quasi speciali qua¬
dam progatiua per reuelationẽ ihũ xp̃i. cum ⁊ ante
ipsum per sp̃m fuerit etiam populis reuelatũ. Sed nec
apłs petrus ꝓfecto debuit ꝓpħicum illud ad sua tem¬
pora retorquere. effundã de sp̃u meo super filios ⁊ filias¬
uras. et ꝓphabunt filui ur̃i et filie uestre: si abundanti¬
or iam precesserat trausactis seculis effusio sp̃c. Aut cer¬

Expanded text:
sit non videmus, nisi quod tempus gratiae illud potius sit non videmus, nisi quod tempus gratiae illud potius tae Dei populo divitiae spiritus affluebant; ut illud prorsus incredibili felicitate cerneretur impletum, quod Moyses optabat, cum diceret: Quis dabit ut omnes prophetent? Quaeso, quid simile attulit Evangelium? Frustra gloriatur Paulus de primitiis spiritus, quas se putat cum suis coapostolis accepisse; cum nil tale in diebus suis potuerit experiri. Denique aiebat: Numquid omnes prophetae? Frustra, inquam, gloriatur de Evangelio suo, quia non ab homine, neque per hominem illud acceperit, sed quasi speciali quadam praerogativa per revelationem Jesu Christi : cum et ante ipsum per Spiritum sanctum fuerit etiam populis revelatum. Sed nec apostolus Petrus profecto debuit propheticum illud ad sua tempora retorquere, Effundam de Spvestras: et prophetabunt filii vestri, et filiae vestrae ; si abundantior jam praecesserat transactis saeculis effusio spiritus. Aut cer
Abbreviated transcription (Latin):
testantur nullum ab inicio sine xp̃i fide esse saluatũ. Et
beatus augustinus de hoc ipso loquens. sic ait. Eadẽ fides
mediatoris saluos iustos faciebat antiquos. pusillos eũ
inagnis: non uetus testamentũ quod in seruitutẽ generat.
non lex que non sic est data ut possit uiuificare. s gr̃a
uenisse. sic illi uenturũ: sicut nos mortuũ. ita illi mori¬
turum: sicut nos resurrexisse. ita illi resurrecturũ: ⁊ nos
si uera sunt sicut ab illis estimant᷑. et sicut ꝓpositis aucto¬
ritatib affirmari uidetur: fuit antiquis tẽporib aut
perrara salus. aut nimiũ numerosa ꝑfectio. Quorũ qui¬
dem qdlibet sapere: discretionis terminos excedere est.
replesse potius et dictasse secula illa multitudine ꝑfecto¬
rum quã saluandorũ tanta fuisse paucitate contentum :
quatinus et salui non pauci tunc fierent. et om̃s nichilo
deuen in dons suis. sed quid tempore giacie reseruanum

Expanded text:
testantur, nullum ab initio sine fide Christi esse salvatum; et testantur, nullum ab initio sine fide Christi esse salvatum; et beatus Augustinus de hoc ipso loquens sic ait: Eadem fides mediatoris saluos iustos faciebat antiquos, pusillos cum magnis, non uetus testamentum quod in seruitutem generat, non lex quae non sic est data, quae posset uiuificare, sed gratia venisse, sic illi venturum; sicut nos mortuum, ita illi moriturum; sicut nos resurrexisse, ita illi resurrecturum; et nos si vera sunt sicut ab illis existimantur, et sicut a propositis auctoritatibus affirmari videntur aut in antiquis temporibus fuit perrara salus; aut nimium numerosa perfectio, quorum quidem quodlibet sapere, discretionis terminos excedere est. tur, ipsum replesse potius et ditasse saecula illa multitudine perfectorum quam salvandorum tanta fuisse paucitate contentum, quatenus et salvi non pauci tunc fierent, et omnes nihilomDeum in donis suis, sed quid tempori gratiae reservatum
Abbreviated transcription (Latin):
subtili quadam consideratione discernendã proponunt.
Sed illa quoq que de sacramentis redẽptionis nr̃e in na¬
tiuitate et passione et resurrectione et ascensione salua¬
toris nostri mundo iam manifestata sunt: om̃ibus ab
inicio mundi iustis et fidelib tam minorib quã maiori¬
bus eadem cognitione patuisse uentura. qua a nobis nunc
cognoscuntur preterita. Alioquin non uere dicendũ fidẽ
horum omĩum habuisse: qui ista non agnouerĩt. Ista au¬
tem omĩa que in sacram̃to nr̃e redẽptionis cõpleta sunt.
eos et credidisse et agnouisse non solum hac racione ꝓbare
se putant: quod quẽadinodũ nos modo ad illam redẽptio¬
nem non ꝑtineremꝰ. nisi hec omĩa iam et facta agnoscere¬
mus et agnita crederemꝰ: sic quidem illi per hec saluati
non fuissent. nisi hec omĩa et facienda agnouissent. et ag¬
nita credidissent: uerũ etiam quia aliquotiens scripture

Expanded text:
subtili quadam consideratione proponunt discernendam. subtili quadam consideratione proponunt discernendam. Sed illa quoque quae de sacramentis redemptionis nostrae in nativitate, et passione, et resurrectione et ascensione Salvatoris nostri mundo jam manifestata sunt, omnibus ab initio mundi justis et fidelibus, tam majoribus quam minoribus, eadem cognitione patuisse ventura; qua a nobis nunc cognoscuntur praeterita. Alioquin non vere dicendum fidem horum omnium habuisse qui ista non agnoverunt. Ista autem omnia quae in sacramento nostrae redemptionis completa sunt eos et credidisse et agnovisse non solum hac ratione probare se putat, quod quemadmodum nos modo ad illam redemptionem non pertineremus nisi haec omnia jam et facta agnosceremus, et agnita crederemus; sic quidem illi per haec salvati non fuissent, nisi haec omnia facienda agnovissent et agnita credidissent. Verum etiam quia aliquoties Scripturae
Abbreviated transcription (Latin):
quantum est. Et beatificandã putant hi fidem ueram
in multitudine cognitionis. potius quam in magnitudi¬
ne deuotionis: cum pietas diuina non attendat quanta
cognicione credatur: sed magis quanta deuocione id qd̵
creditur diligatur. Hoc id circo ⁊memoramꝰ. qr agnoui¬
mus quosdam esse minus discretos. qui humane possibi¬
litatis mensurã nesciunt. quia possibilitatẽ suã ñ attendu̾̃t:
et si attendunt. maiori stulticia estimãt hoc om̃s esse de¬
bere. quo se pre ceteris uident amplius aliquid accepisse.
Affirmãt etiam fidelem nulla racione esse dicendũ. qui
non magna quedam et multa sublimia fidei sacramenta
agnouerit: et de maiestate creatoris. et de humilitate
saluatoris quarũdam disputacionũ ꝓfunditatẽ. ⁊ rerum
gestarum seriem memoria ꝯprehenderit. Ipsam qͦ diuini¬
tatis naturam. rudib anuis et uix ad ea que indent
sufficientib explicandã: et corporeã ab incorporea uat᷑a

Expanded text:
quantum est. Et beatificandam putant hi fidem veram quantum est. Et beatificandam putant hi fidem veram in multitudine cognitionis potius quam in magnitudine devotionis, cum pietas divina non attendat quanta cognitione credatur, sed magis quanta devotione id quod creditur, diligatur. Hoc idcirco commemoramus, quia agnovimus quosdam esse minus discretos, qui humanae possibilitatis mensuram nesciunt; quia suam passibilitatem non attendunt, et si attendunt, majori stultitia existimant hoc omnes esse debere, quo se prae caeteris vident amplius aliquid accepisse. Affirmant fidelem nulla ratione esse dicendum, qui non magna quaedam et multa et sublimia fidei sacramenta agnoverit; et de majestate creatoris, et de humilitate Salvatoris quorumdam disputationem, profunditatem, rerum gestarum seriem memoria comprehenderit. Ipsam quoque divinitatis naturam rudibus animis, et vix ad ea quae vident sufficientibus explicandam, et corpoream ab incorporea natura
Abbreviated transcription (Latin):
rantia multos parit errores: tam de bouitate quam
de ueritate. Dicunt alii bonitati diuine non esse conue¬
niens. ut in opera sua crudelis esse dicatur: et ut aliqͥd
ex his que fecit perire ꝑmittat. qui nichil ad hoc fe¬
cit ut pereat. Ita dum se honorare putant bonitatem:
offendunt ueritatẽ. Qui enim pius fuit ut non exis¬
tencia crearet: iustus est. ut errancia et delinquentia
iudicet. Ali dieunt ad iusticiã hominis ꝑtinere. ut
in hac uita sine pugna uiuat: cum potius iustus esse
non possit si non pugnat. Neq enim ad iusticiã huiꝰ
uite ꝑtinet non tẽperari. sed a tẽptacione non suꝑari:
nec ut qui bonus est nũquã cadat. sed cũ ceciderit ut
resurgat. Similiter sunt qui dicunt fidelem non esse
qui uel aliter credit quedam: qr per infirmitatẽ ꝯp̃¬
hendere non ualet qualiter in ipsa ueritate est: uel
non omĩa credit. qr per ignorantiã capere ñ potest

Expanded text:
rantia multos parit errores, tam de bonitate quam rantia multos parit errores, tam de bonitate quam de veritate. Dicunt alii bonitati divinae non esse conveniens ut in opera sua crudelis esse dicatur, et ut aliquid ex his quae fecit perire permittat qui nihil ad hoc fecit ut pereat. Ita dum se honorare putant bonitatem, offendunt veritatem. Qui enim pius fuit ut non existentia crearet, justus est ut errantia et delinquentia judicet. Alii dicunt ad justitiam hominis pertinere ut in hac vita sine pugna vivat, cum potius justus esse non possit si non pugnet. Neque enim ad justitiam hujus vitae pertinet non tentari, sed a tentatione non superari, nec ut qui bonus est nunquam cadat; sed, cum ceciderit ut resurgat. Similiter sunt qui dicunt fidelem non esse qui vel aliter credit quaedam, quia per infirmitatem comprehendere non valet qualiter in ipsa veritate est, vel non omnia credit, quia per ignorantiam capere non potest
Abbreviated transcription (Latin):
mici fuerunt. et qui usq infinem credentes futuri sũt
si is consistat. Alterum uero quid sit quo ab inicio i¬
chil minus ũ quã recta fides habere potuit: id est quid
sit illud cin nichil umqua deini potuit ut recta fides
constaret: etiam si abici aliquid potuit ut cresceret. Hec
duo racione coherent: et ob hoc indiuise pertractari
exposcunt. Nec leui consideracione in huiusmodi opus
num. et tam diuersa fide de recta fide disputat᷑. Nec
paruui hoc esse periculum putandũ est. Quomͦ ergo
de his que credenda sunt fide bene sentire possumus:
si de ipsa fide male sentimus: Propterea consideranda st̃
diligenter singula que dicuntur: ut ea dicainus et
sentiamus. in Quil us dum fidem rectam astruere inti¬
mut. sane fidei obiuiare omĩno non conuincamur.
Sunt enim homines qui quasi pietate quadam impis
in dñ efficiuntur: et dum ultra id quod in ueritate est
sentiunt: in ipsam ueritatẽ offendunt. Hec autẽ igno¬

Expanded text:
initio fuerunt et qui usque in finem credentes futuri sunt initio fuerunt et qui usque in finem credentes futuri sunt sanctis consistat. Alterum vero quid sit quod ab initio nihil minus unquam fides recta habere potuit, id est quid sit illud cui nihil unquam demi potuit, ut fides recta constaret, etiam si aliquid adjici potuit ut cresceret. Haec duo ratione cohaerent, et ideo indivise pertractari exposcunt. Nec levi consideratione in hujusmodi opus num et tam diversa fide de recta fide disputatur, nec parvum hoc esse periculum putandum est. Quomodo enim de iis quae credenda sunt fide bene sentire possumus, si de ipsa fide male sentimus? Propterea consideranda sunt diligenter singula quae dicuntur, ut ea dicamus et sentiamus in quibus dum fidem rectam asserere nitimur sanae fidei obviare non convincamur. Sunt homines qui quasi quadam pietate impii in Deum efficiuntur, et dum ultra id quod in veritate est sentiunt in ipsam veritatem offendunt. Haec autem igno
Abbreviated transcription (Latin):
temporalem ess̃e crediderũt: quid isti quud fecisse di
mitata facture tribuisse creatori: Rursus ptalosophi
ntiliũ. quãuis inter eriatorẽ et opus suum reete
liscernerent: Nequaquã tamen ficeles appellandi sunt:
quia fidem de saluatore non habuerunt. Secunt ergo
deinde ca que insecunda parte posuimus: ubi primum
in salu atore agnoscimus redẽptionẽ. in sicramentis eiu
iedeptionis preparacione. Prima pars fidei spectat ad de¬
bitum nature: secunda pars fidei spectat ad debitum
gracie. Illa credere debemus. quia per naturam conditi
sumus: ista credere debemus. uia per grãm reparati
ecuntur de hinc du illa que in prima distie¬
tione i uius tractacionis proposuimus: qͥnto
et serto loco post quatuor ista de quibus hac¬
tennis tractatum est ꝓsequenda. Quorum unum est. si
scõm mutacionẽ temporũ ab inicio fides credentiũ mu¬
tata sit: siue una eademq forma fidei et in bis qui ab

Expanded text:
temporalem esse crediderunt; quid isti aliud dicendi temporalem esse crediderunt; quid isti aliud dicendi mitatem facturae tribuisse Creatori? Rursus philosophi gentilium quamvis inter Creatorem et opus ejus recte discernerent; nequaquam tamen fideles appellandi sunt, quia fidem de Salvatore non habuerunt. Sequuntur ergo deinde ea quae in secunda parte posuimus, ubi primum in Salvatore agnoscimus redemptionem; in sacramentis ejus redemptionis praeparationem. Prima pars fidei spectat ad debitum naturae; secunda pars fidei spectat ad debitum gratiae. Illa credere debemus, quia per naturam conditi sumus. Ista credere debemus, quia per gratiam reparati t fides. Sequuntur de hinc duo illa quae in prima distintione hujus tractationis proposuimus quinto et sexto loco post quatuor ista de quibus hactenus tractatum est prosequenda. Quorum unum est an secundum mutationem temporum ab initio fides credentium mutata sit; sive una eademque fidei forma et in iis qui ab
Abbreviated transcription (Latin):
puinet contiteri unũ creatorẽ: et ab co facta esse omĩa
que habent esse. In secunda parte ad fidem pertinet ue¬
nerari unũ saluatorẽ. et ab eo reparata esse perdita:
quibus datum est uel dandum beatum esse. In prima
parte recta fides uiter creatorẽ et creatura ita discernere
debet. ut unicuiq horũ quod suũ est tribuat. et incis¬
sim alterius proprietatẽ in alterũ non tͣnffundat: idest¬
ut nec greature attribuat creatoris maiestatẽ. nec cia¬
tori ascribat creature infirmitatẽ: nec dm̃ concludat
tempore. uec creaturã tendat et̾nitate. Ita fioes si un¬
cuiq quod suu est tribuit. recte offert. si int̾ utruq
bene discernte: recte diuidit. ⁊t non peccat. Si uiro
in suolibat horum delinquitur: sides sana necesse st
attrimentũ paciat᷑. Nam illi qui creaturã pro do colen¬
us gemino eirore decepti. ued cieaturã eternã uel diñ

Expanded text:
pertinet confiteri unum creatorem, et ab eo facta esse omnia pertinet confiteri unum creatorem, et ab eo facta esse omnia quae habent esse. In secunda parte ad fidem pertinet venerari unum salvatorem, et credere ab eo reparata esse perdita, quibus datum est vel dandum beatum esse. In prima parte recta fides inter creatorem et creaturam ita discernere debet ut unicuique horum quod suum est tribuat; et vicissim alterius proprietatem in alterum non transfundat, id est nec creaturae attribuat Creatoris majestatem; nec Creatori ascribat creaturae infirmitatem, nec Deum concludat tempore, nec creaturam extendat aeternitate. Ita fides si unicuique quod suum est tribuit, recte offert; si inter utrumque bene discernit recte dividit, et non peccat. Si vero in quolibet horum delinquitur, fides sane necesse est ut detrimentum patiatur. Nam illi qui creaturam pro Deo coluerunt gemino errore decepti, vel creaturam aeternam, vel Deum