comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
magis humane crudelitatis: ꝙͣ diuine et pr̃ne pietatis opponimi
oues nobis cõmisse. a dño reposcantur. platuit nobis scõ spiritu
suggerente/ et dño ꝑ uisiones multas et manifestas admonẽ¬
te: ut quia hostis nobis ĩminere pronũtiatur. et ostenditue col¬
ligere nos in castra milites christi et examinatis singulorũ
causis. patem lapsis dare. Inmo pugnaturis arma suggerere.
Quod credimus uobis quoq paterne misericordie contemplatione
placiturũ. Quod si de collegis aliquis extiterit. qui urgente certa¬
mine fratribus et sororibus patem nõ putat dandam: teddet ile
rationem ĩ die iuditii dño. uel importune censurę uł inhumane
duritie sue. Nos quod fidei et catitatis: et sollicitudini cõgrue¬
bat quȩ erant in consciã nostra protulimus diem tertaminis
appropiiquasse. Hostem iuolentu cito contra nos exurgere.
Pugnam nõ talem. qualis fuit: sed grauiorem multo et acci¬

Expanded text:
magis humanae crudelitatis quam diuinae et paternae pietatis opponimus, magis humanae crudelitatis quam diuinae et paternae pietatis opponimus, oues nobis commissae a Domino reposcantur, placuit nobis sancto spiritu suggerente et Domino per uisiones multas et manifestas admonente, ut quia hostis nobis inminere praenuntiatur et ostenditur, colligere intra castra milites Ccausis, pacem lapsis dare, immo pugnaturis arma suggerere: quod credimus vobis quoque paternae misericordiae contemplatione placiturum. Quod si de collegis aliquis exstiterit, qui urgente certamine, pacem fratribus et sororibus non putat dandam, reddet ille rationem in die judicii Domino vel importunae censurae, vel inhumanae duritiae suae. Nos, quod fidei et charitati et sollicitudini congruebat, quae erant in conscientia nostra protulimus, diem certaminis appropipugnam non talem qualis fuit sed grauiorem multo et acri
Abbreviated transcription (Latin):
missas nobis oues: nec curare ĩ pate nec ĩ acie uoluerimus
armare: Nonne ingeritue nobis a dño. quod ꝑ prophetiam
suam damat et dicit. Ette lae consirmitur. et lanis uos
tegitis et qđ ccassum ẽ interficitis. pes opeꝑ imeas nõ pascitis.
Quod infirmatũ est:. non confortassts. Ieti quolł male habuit
nõ corroborastis/ et quod contribulatũ est. nõ asolati estis.
et quod errabat. nõ reuotastis. et quod perit nõ inquisistis et
quod forte fuit confecistis labore Et dispse sunt oues mee eoꝙ
nõ sunt pastores. et facte sunt ⁊ĩ cõmesturam om̃ibus bestiis ag
et non fuit qui requireret neq qui reuocaret: Propterea hec di¬
cit dominus. Ecce ego suꝑ pastores et inquiram oues meas de
manibus eoꝵ: et auertam eos. Ut non pascant oues meas. Et iam
non pascent eas: et extraham oues meas de ore coꝵ. et pascam
eas ĩ iuditio. Ne igitur ꝙ ore nostro patem negamus ꝙ duritiã

Expanded text:
missas nobis oves nec curare in pace, nec in acie voluerimus missas nobis oves nec curare in pace, nec in acie voluerimus armare? Nonne ingeretur nobis a Domino quod per Prophetam suum clamat et dicit: Ecce lac consumitis, et lanis vos tegitis, et quod crassum est interficitis, et oves meas non pascitis; quod infirmatum est non confortastis, et quod male habuit non corroborastis, et quod contribulatum est non consolati estis , et quod errabat non revocastis, et quod periit non inquisistis, et quod forte fuit, confecistis labore: et dispersae sunt oves meae, eo quod non sint pastores, et factae sunt in comesturam omnibus bestiis agri: et non fuit qui inquireret, neque qui revocaret. Propterea haec dicit Dominus: Ecce ego super pastores, et inquiram oves meas de manibus eorum, et avertam eos ut non pascant oves meas et jam non pascent eas, et extraham oves meas, de ore eorum, et pascam eas cum judicio . V. Ne igitur ore nostro, quo pacem negamus, qu
Abbreviated transcription (Latin):
te cogitare: quid loquamini. Non .n. uos estis qui loquimini
sed spũs pr̃is uestri qui loquitur ĩ uobis. Quando aũt dicat
m traditis: atq in confessiõe nõĩs ꝯstitutis: spũm pr̃is loqui
quomõ potest: ad confessionẽ paratus. aut idoneus ĩuenici: qͥ
nõ prius pate accepta. recepit spũm pr̃is: Qui corioborans ser¬
uos suos. ip̃e loquitur et confitetur/ ĩ nobis. Tunc dem̃ si relictis
om̃ibus rebus suis fugerit. et in latebris atq ĩ solitudine con¬
stitutus. In latrones quoq forte incurrerit. aut ĩ febribus et in
langore decesserit: non ne nobis imputabitur ꝙ tam bonus mi¬
les qui omĩa sua dereliquit. et contenta domo et parentib aut
liberis sequi dominũ suũ maluit: sine pace et sine cõmunica¬
tione decebit. Non ne nobis uel negligentia segnis uel du¬
ritia crudelis ascribetur ĩ die uiditii. ꝙ pastores dceditas/ et cõ¬

Expanded text:
te cogitare quidte cogitare quidsed Spiritus patris vestri qui loquitur in vobis . Quando autem dicat in traditis atque in confessione nominis constitutis Spiritum Patris loqui: quomodo potest ad confessionem paratus aut idoneus inveniri, qui non prius pace accepta receperit Spiritum Patris, qui corroborans servos suos ipse loquitur et confitetur in nobis? Tunc deinde si relictis omnibus rebus suis fugerit, et in latebris atque in solitudine constitutus in latrones forte incurrerit, aut in febribus et in languore decesserit; nonne nobis imputabitur, quod tam bonus miles, qui omnia sua dereliquit, et contempta domo, et parentibus, aut liberis, sequi Dominum suum maluit, sine pace et sine communicatione decedit? Nonne nobis vel negligentia segnis vel duritia crudelis adscribetur in die judicii; quod pastores creditas et com
Abbreviated transcription (Latin):
faciem singuloꝵ uidemus corde scrutari. et mente prospicere nõ
possumus. De his uidicat occultoꝵ scxutator et cognitor cito ue¬
turus et de archanis cordis atq abditis iudicaturũs. Obesse aũt
mali bonis nõ debent. seod magis mali a bonis adiuuari Nec ĩo
martiriũ facturis. Pax negunda est: quia sũt quida negãtiũ
cũ proptee hoc pax danda est om̃ibus militaturis: Ne ꝑ ign̾oran¬
tiam nĩim. ille incipiat preteriri qui ht̃ in pediũ coronari. Nec
quisꝙͣ dicat qui martiriũ tollit sanguĩe suo baptizatur: Nec pax
illi ab ep̃o uetessaria est: habituro glorię sue pacẽ. et accepturo
de domini dignatione mercedem. Primo idoncus esse non potest
ad martiriũ: qui ab ecclesia nõ armatur ad preliũ. Et mens de¬
ficit. quã nõ recepta eucaristia erigit: et actendit. Dominus
enim ĩ euangelio suo dicit. Quoni aũt uos tradiderĩt: noli¬

Expanded text:
faciem singulorum videmus; cor scrutari, et mentem perspicere non faciem singulorum videmus; cor scrutari, et mentem perspicere non possumus. De his judicat occultorum scrutator et cognitor cito venturus, et de arcanis cordis atque abditis judicaturus. Obesse autem mali bonis non debent, sed magis mali a bonis adjuvari. Nec ideo martyrium facturis pax neganda est, quia sunt quidam negaturi; cum propter hoc pax danda sit omnibus militaturis, ne per ignorantiam nostram ille incipiat praeteriri, qui habet in praelio coronari. IV. Nec quisquam dicat, qui martyrium tollit, sanguine suo baptizatur: nex pax illi ab episcopo necessaria est, habituro gloriae suae pacem, et accepturo majorem de Domini dignatione mercedem. Primo idoneus esse non potest ad martyrium, qui ab Ecclesia non armatur ad praelium: et mens deficit, quam non recepta Eucharistia erigit et accendit. Dominus enim in Evangelio suo dicit: Cum autem vos tradiderint, noli
Abbreviated transcription (Latin):
giter: ac dolentes diuina ac paterna solatia. Nunc se ud pu¬
gram paratos ẽẽ. et pro dñi sui noĩe ac pro sua salute stare
fortiter: et repugnare profitentur. Hoc in tempore pacem nos
nõ dormientibus. sed iugilantibus damus. Patem nõ delitiis. s
mus fortiter sceteruit. aduersariũ nobiscũ ĩ congressione prosora¬
uerint. Nõ penitet / et paçem concessisse tam fortibus. Immo epi¬
scopatus nẽi honor grundis. et gloria est. Pacem dedisse mar¬
tiribus: ut saterdotes qui sacrificia dei quotidie celebramus. hostiuas
deo et uictimas preparemus. Si autẽ quod dñs auertat. a frĩb
nostris: aliquis lapsoꝵ fefellerit: ut pacem subdolẽ petat et un¬
pententis prelii tempore cõmunicationẽ non accipiat preliatũs
se ipm̃ fallit. et decipit qui alius corde occultat. et aliud uoce
pronũtiat. Nos in ꝙͣtum nobis / et udere et iudicare cõceditur:

Expanded text:
giter ac dolenter divina et paterna solatia, nunc se ad pugiter ac dolenter divina et paterna solatia, nunc se ad pugnam paratos esse, et pro Domini sui nomine, ac pro sua salute stare fortiter et pugnare profitentur. Hoc in tempore pacem nos non dormientibus, sed vigilantibus damus; pacem non deliciis, sed mus, fortiter steterint, et adversarium nobiscum in congressione prostraverint, non poenitet pacem concessisse tam fortibus, immo episcopatus nostri honor grandis et gloria est, pacem dedisse martyribus, ut sacerdotes, qui sacrificia Dei quotidie celebramus, hostias Deo et victimas praeparemus. Si autem, quod Dominus avertat a fratribus nostris, aliquis lapsorum fefellerit, ut pacem subdole petat, et impendentis praelii tempore communicationem non praeliaturus accipiat; se ipsum fallit et decipit, qui aliud corde occultat, et aliud voce pronuntiat. Nos, in quantum nobis et videre et judicare conceditur,
Abbreviated transcription (Latin):
quos excitimus. et exhortamur ad prdiũ: non ĩermes et nudos
relinquamus sed protectione sangisis/ et corporis christi muma¬
mus. Et quoni ad hos fiat ieucharistia: ut possit accipi c̃ubitu estẽ
turela: quos tutos esse conera aduersariũ uoluntus: nubumento
diũce saturitatis armemus. Nam quo mõ docemus: aut prouoca¬
mus eos ĩ confessionem noĩs sangnĩẽm suum fundere: si militatu¬
ris christi Sanguinẽ uenegamus. Aut quomõ ad martirii pocu¬
lum idoneos facimus. si non eos peius: ad bibendũ in ecłia pocu¬
lum domini iuire coĩcationis admittimus. Interesse debet frater
carissime: inter eos qui uel apostatuuerũt: et ad ses seculũ cui
renuntiauerũt. reuersi gentiliter uiuũt: Uel ad hereticos trãsfuge
facti contra eccłiam: parricidalia quotidie arma suscipiũt. Et
inter eos qui ab eccł̃ie limine non recedentes et implorãtes iu¬

Expanded text:
quos excitamus et hortamur ad praelium, non inermes et nudos quos excitamus et hortamur ad praelium, non inermes et nudos relinquamus, sed protectione sanguinis et corporis Christi muniamus: et cum ad hoc fiat Eucharistia, ut possit accipientibus esse tutela; quos tutos esse contra adversarium volumus, munimento dominicae saturitatis armemus. Nam quomodo docemus aut provocamus eos in confessione nominis sanguinem suum fundere, si eis militaturis Christi sanguinem denegamus? aut quomodo ad martyrii poculum idoneos facimus, si non eos prius ad bibendum in Ecclesia poculum Domini jure communicationis admittimus? III. Interesse debet, frater charissime, inter eos qui vel apostataverunt, et ad saeculum cui renuntiaverant reversi, gentiliter vivunt; vel ad haereticos transfugae facti, contra Ecclesiam parricidalia quotidie arma suscipiunt: et inter eos qui ab Ecclesiae limine non recedentes, et implorantes ju
Abbreviated transcription (Latin):
tant: intra castea dñica colligamus necessitate cogente. Cẽsu¬
nius eis quidẽ qui de ecłia nõ recesserũt. sed penĩtentia age̾.
et lamientari/ ac cdominũ deprecari: a pͥmo lapsus sui die non
destiterũt. pacem dandam esse. et eos ad prelius. quod ĩminer
armari. et instrui oporte̾. Obtemꝑandum ẽ namq ostensionib
atq admonitionibus iustis Ut apastorib oues in periculum
nõ deserantur. Sed grex om̃is in unum congregetur. et exercito
domim: ad certameñ militię celestis armetur. Merito .n. trahe¬
batur dolentiũ pententia tempore largipte. ut ĩfirmis in exitu sub¬
ueniretur. ꝙͣdu quies/ et trranquillitas aderat. que differre dui plã¬
gentium lachrimas. et subuenire sero morientibus ĩ nifirmitate
pateretur. At uero nũe non ĩfiemis sed fortibus pax necessuria ẽ
nec morientibꝰ. sed Uiuentibus: cõmuncatio a nobis danda est: ut

Expanded text:
tant, intra castra dominica colligamus: necessitate cogente censutant, intra castra dominica colligamus: necessitate cogente censuimus, eis qui de Ecclesia Domini non recesserunt, et poenitentiam agere et lamentari ac Dominum deprecari a primo lapsus sui die non destiterunt, pacem dandam esse; et eos ad praelium, quod imminet, armari et instrui oportere. II. Obtemperandum est namque ostensionibus atque admonitionibus justis, ut a pastoribus oves in periculo non deserantur; sed grex omnis in unum congregetur, et exercitus Domini ad certamen militiae coelestis armetur. Merito enim trahebatur dolentium poenitentia tempore longiore, ut infirmis in exitu subveniretur, quamdiu quies et tranquillitas aderat, quae differre diu plangentium lacrymas, et subvenire sero morientibus in infirmitate pateretur. At vero nunc non infirmis, sed fortibus pax necessaria est: nec morientibus, sed viventibus communicatio a nobis danda est: ut
Abbreviated transcription (Latin):
ticipato ĩuicem nobiscum consilio ut qui ĩ psequutioĩs
infestatione supplantati ub aduersario et lupsi fuissent. et succifi¬
ors se illicitis maculassent. agere diu penitentiã plenã. Et si pe¬
riculum infirmatis uigeret. p̾acem sub ictu mortis acciperent.
pulsantibus claudi et dolentibus. et deprecantib: spei salutais
subsidiũ tenegari. Et de seculo recedentis sine cõmunicatiõe et
pate dñi: co deum dimitterentur. Quando ꝑmiserit ip̃e. qͥlegẽ
de die. ut ĩ terris/ et in toelis ligata eẽnt. Solui aũt possent illis.
que hic prius in eccłia soluerentur. Sed .n. quom uideamus diẽ
cursus alterius infestationis aꝓppinquare cepisse. et trebris. atqr
assidius ostentationib admoncaniur. Ut ad tertamen: qđ nobis¬
hostis inducit armati/ et parati simus. Plebem ẽt nobis. de di¬
uiua dignatione cõmissam exhortationibus nẽis p̃paremus. Et
oĩes õm̃o milites christi qui arina desyderant/ et p̃liu efflagi¬

Expanded text:
ticipato invicem nobiscum consilio, ut qui in persecutionis infestatione supplantati ab adversario et lapsi fuissent, et sacrificiis se illicitis maculassent, agerent diu poenitentiam plenam, et si periculum infirmitatis urgeret, pacem sub ictu mortis acciperent. pulsantibus cludi, et dolentibus ac deprecantibus spei salutaris subsidium denegari, ut de saeculo recedentes sine communicatione et pace ad Dominum dimitteren ligata in terris et in caelis ligata essent, solui autem possent illic quae hic prius in ecclesia soluerentur. sed enim cum uideamus diem rursus alterius infestationis adpropinquare coepisse et crebris adque adsiduis ostensionibus admoneamur ut ad certamenhostis indicit, armati et parati simus; plebem etiam nobis de divina dignatione commissam exhortationibus nostris paremus, et omnes omnino milites Christi, qui arma desiderant, et praelium flagi
Abbreviated transcription (Latin):
seculum gentilitet uiuerẽt. Nec tũ rursus: censura euãgelica
solueretur. Ut ad cõmunicationem teniere peosilirent: Sed
traheretur diu poententia. et rogaretur dolenter pr̃na
lementia: et exami narentur caule/ et uoluntates. et ne

Expanded text:
saeculum gentiliter viverent; nec tamen rursus censura evangelica saeculum gentiliter viverent; nec tamen rursus censura evangelica solveretur, ut ad communicationem temere prosilirent; sed traheretur diu poenitentia, et rogaretur dolenter paterna clementia, et examinarentur causae et voluntates et ne
Abbreviated transcription (Latin):
gnoscere. Nlam in epistola sua ita posuerũt. Ꝙꝙͣ nobis in taz
ingenti negotio placeat: qd̾ et tu ipse tractasti prius sancte et¬
desie patem sustinendam. Denide sic collatione consilioꝵ cũ ep̃ie.
presbiteris: dyaconibus confessoribus pariter ac stantib lay¬
tis facta lapsoꝵ tractare rõnem. Additum ẽ etiam. Nouatiano
tunc scribente. et quod scripserit. sua uote recitante et presbi¬
tero monse: et tunc adhuc confessore: nunc iam maxtire subscci¬
bente. Ut lapsis infiemis: et in exitu constitutis. pax daretur.
Que littere per totum mundum misse sunt: et in notitiã ecłiis
tegros/ et incolumes fides sua: et dñi tutela seruauit: ĩ unũ
conuenimus. et sccipturis diu ex utraq parte prolatis: tẽ¬
peramentũ. salubri moderatione librauimus. ut nec in totum:
spes communicationis/ et pacis lapsis denegaretur ne plus
tesperatione deficerent: eo ꝙ et sibi ecclesia clauderetur: secuti

Expanded text:
noscere: nam in epistola sua ita posuerunt: « Quamquam nobis in tam noscere: nam in epistola sua ita posuerunt: « Quamquam nobis in tam ingenti negotio placeat quod et tu ipse tractasti, prius esse Ecclesiae pacem sustinendam, deinde sic collatione consiliorum cum episcopis, presbyteris, diaconibus, confessoribus pariter ac stantibus laicis facta, lapsorum tractare rationem. » Additum est, etiam Novatiano tunc scribente, et quod scripserat sua voce recitante, et presbytero Moyse tunc adhuc confessore, nunc jam martyre, subscribente ut lapsis infirmis et in exitu constitutis pax daretur. Quae litterae per totum mundum missae sunt, et in notitiam ecclesiis tegros et incolumes fides sua et Domini tutela protexit, in unum convenimus, et Scripturis diu ex utraque parte prolatis, temperamentum salubri moderatione libravimus, ut nec in totum spes communicationis et pacis lapsis denegaretur; ne plus desperatione deficerent, et eo quod sibi Ecclesia cluderetur, secuti
Abbreviated transcription (Latin):
stulant tempore ip̃o largiente Acies adhuc geritur. et agon qͦ¬
tidie coclebratur. Si comimissĩ uere et fiemĩter penitet: ẽt fidei
talor preualet qui differri non potest potest coronari. De eo m̃
quod statuendũ esse cirta causam lapsoꝵ distuli. Ut quom qͥes.
et iranquillitas data esset: epĩs in unum conuenire: indulgen¬
tia diuina permetteret. Iunc comunicato. et librato. de omniui
collatione consilio statueͬis quid fieri oporteret. Siquis uero
ante consiliũ nostrũ. et ante sententiã de omniu consilio sta¬
tutam. lapsis temere cõmunicare uoluisset ipse a cõmunicatõe
abstineretur. Quod etiam romam ad derum tũt adhuc sine
episcopo agentem. et ad confessores maximũ presbiteꝵ: et coete¬
ros ĩ custodia constitutos: nunc in ecclesia cum cornelio ĩctos
plenissime sccipsi. Quod me sccipsisse de eoꝵ rescriptis: potes di

Expanded text:
stulant largiente. Acies adhuc geritur, et agon qustulant largiente. Acies adhuc geritur, et agon quotidie celebratur: si commissi vero et firmiter poenitet, et fidei calor praevalet, qui differri non potest, potest coronari. » De eo tamen quod statuendum esset circa causam lapsorum distuli: ut cum quies et tranquillitas data esset, et episcopis in unum convenire indulgentia divina permitteret, tunc communicato et librato de omnium collatione consilio, statueremus quid fieri oporteret: si quis vero ante concilium nostrum et ante sententiam de omnium consilio statutam lapsis temere communicare voluisset, ipse a communicatione abstineretur. V. Quod etiam Romam ad clerum tum adhuc sine episcopo agentem, et ad confessores Maximum, presbyterum, et caeteros in custodia constitutos, nunc in Ecclesia cum Cornelio junctos plenissime scripsi. Quod me scripsisse, de eorum rescripto poteris
Abbreviated transcription (Latin):
putauerim. Duod uteunq isu ult pbergta dia. et ponde¬
rata ratione: a me factumsest. Nans quqm aciea adhuc inter
manus esset: et prelium gloriosi certaminis in persequutiõe
ferueret: toto hortatu / et pleno impetu: militũ uires fuerant
excitande. et maxime lapsoꝵ mentes classico quodam ur̃ę uocis
animande. ut poententie inam non solum precibus: et lamen¬
tationibus sequeretur. Sed qm̃ repetendi certaminis: et repa¬
rande salutis dabatue occasio: ad confessionis potius ardorem:
et martirii gloriam: nostris increpiti uocibus peouocarentue
Demq quom de quibusdam ad me pres biteri. et diacones scci¬
psissent/ eos immoderatos esse. et ad cõmunicationem accipiẽ¬
dam. festinanter Urgere Rescribens eis ĩ epistola mea q̃ hinc
extat. et hoc addidi. Quod si miniu properant. habent in
sua potestate quod postulant: tempore ip̃o sibi plusꝙͣ qđ po¬

Expanded text:
putaverim. Quod utrumque non sine librata diu et pondeputaverim. Quod utrumque non sine librata diu et ponderata ratione a me factum est. IV. Nam cum acies adhuc inter manus esset, et praelium gloriosi certaminis in persecutione ferveret, toto hortatu et pleno impetu militum vires fuerant excitandae, et maxime lapsorum mentes classico quodam nostrae vocis animandae; ut poenitentiae viam non solum precibus et lamentationibus sequerentur, sed quoniam repetendi certaminis et reparandae salutis dabatur occasio, ad confessionis potius ardorem et martyrii gloriam nostris increpiti vocibus provocarentur. Denique cum de quibusdam ad me presbyteri et diacones scripsissent, eos immoderatos esse, et ad communicationem accipiendam festinanter urgere, rescribens eis in epistola mea quae exstat, et hoc addidi: « Qui si nimium properant, habent in sua potestate quod postulant, tempore ipso sibi plus quam po
Abbreviated transcription (Latin):
dum te esse cõmotum. Illud fratee carissime pͥmo in loco pono. gra¬
ues uiros. et semel supra peteam solida stabilitate findatos non
dico aura leui. sed nec uento. ac tuebine commoueri. Ne annius
dubius. et incertus uariis opimonibus uelut quibusõa uentoꝵ
incursantium flatibus frequenter agitetur et a proposito suo
cum quadam lenitatis reprchensione mutetur. Quod ne uel a¬
pud te uel apud quẽquam nouatiam littere faciant. Ut deside¬
rasti frater rõnem dei. tibi breniter exponam. Et qdem pͥmũ
qm̃ de meo quoq actu: motus Uideris: mea apudte et persõa
et causa pireganda ẽ: ne me aliquis existimet: aproposito meo
leiter eccessisse: et quom euangelicũ ingorem primũ. et ĩter
mitia defenderim: post modum uĩdear. ammu meum a discipłĩa
censura priore flexisse. Ut his qui libellis conscĩam suam macu¬
lauerint. uel nephanda sacritiaa cõmiserint. Laxanda paçez

Expanded text:
dum te esse commotum, illud, frater carissime, primo in loco pono gradum te esse commotum, illud, frater carissime, primo in loco pono graues uiros et semel super petram solida stabilitate fundatos non dico aura leui sed nec uento aut turbine commoueri, ne animus dubius et incertus uariis opinionibus uelut quibusdam uentorum incursantium flatibus frequenter agitetur et a propcum quadam levitatis reprehensione mutetur. Quod ne vel apud te, vel apud quemquam Novatiani litterae faciant, ut desiderasti, frater, rationem rei tibi breviter exponam. Et quidem primum, quoniam de meo quoque actu motus videris; mea apud te et persona et causa purganda est: ne me aliquis existimet a proposito meo leviter recessisse; et cum evangelicum primo vigorem et inter initia defenderim, postmodum videar animum meum a disciplina et censura priore flexisse: ut his, qui libellis conscientiam suam maculaverint, vel nefanda sacrificia commiserint, laxandam pacem
Abbreviated transcription (Latin):
talis firmiter obstengentes et catholicȩ ecclesię cohe¬
rentes/ quibus significasti. Cum nouatiano te nõ cõmunicare:
sed sequi consiliũ nostrum: et cum cornelio coep̃o nr̃o unum
tenere consensum. Sccipsisti etiam: ut exemplum erundẽ lit¬
teraꝵ ad corneliũ collegam nostrũ txansmitterẽ ut deposita
omniũ sollicitudine iam sciret te fecum: hoc ẽ cum catholica
ettlesia cõmunitate Sed .n. supuenerũt postmodũ alie litter
tue ꝑ quintũ compresbiteꝵ tuũ misse. In quib animadu̾¬
ti ammũ tuum. Nouatiami litteris motũ nutare cępisse. Nam
quom ꝙ cõsilium. et consensum tuũ fimiter ante fixisses
desi derasti ĩ his lr̃is. ut rescriberem tibi: quam heresim noua¬
tianus mntroduxisset. Uel cornelius. qua ratione Trophimo thu¬
rificatis cõmunicet. Quodꝗdem si pro sollicitudine fidei
anxie turas: rei dubie ueritate. sollicitus exploras. repre¬
hendenda non ẽ in timore diumo extuantis aĩ solliatudo suspensa

Expanded text:
talis firmiter obtinentes, et catholicae Ecclesiae cohaerentes: quibus significasti cum Novatiano te non communicare, sed sequi consilium nostrum, et cum Cornelio coepiscopo nostro unum tenere consensum. Scripsisti etiam, ut exemplum earumdem litterarum ad Cornelium collegam nostrum transmitterem; ut, deposita omni sollicitudiodum aliae litterae tuae per Quintum conpresbyterum missae, in quibus animaduerti animum tuum Nouatiani litteris motum nutare coepisse. nam cum et consilium et consensum tuum firmiter ante fixisses, desiderasti in his litteris ut rescriberem tibi quam haeresim Nouatianus introduxisset uel Cornelius qua ratione Trofimo et turificatis communicet. quod quidem si pro sollicitudine fidei anxie K curas et rei dubiae ueritatem sollicitus exploras, reprehendenda non est in timore diuino aestuantis animi sollicitudo suspensa.
Abbreviated transcription (Latin):
testamentũ fecisti: petite et accipietis. Querite et ĩuenietis. pul¬
sate / et aperietur nobis. Quodcunq a pr̃e meo petieritis ĩnoĩe
propter nomen tuum: Uictiniam sangiũs fundere: et quodcunq
tuus lucis protegat me: qm̃ tu dixisti quicqͥd tredentes pẽtieritis
ꝑ orationem dabitur uobis. Omĩs homo mendax. Tu deus uerux
sicut tu promisisti potestatem date. Dñe reuela mihi om̃e su¬
mee. Qui passus es sub pontio pilato bonam confessionis cruci¬
fieus tescendisti. et cõcultasti aculeũ mortis. Uicta est mors
euictus ẽ mimiczis zebalus: Tu resurrexisti a mortuis et ap¬
paruisti apłis tius. Sedisti ad dexteram prĩs. Uenturus iudica¬
re iuos et mortuos su nostri dñaberis. Libera me de ma
et aduocatua precum et petitionum animaꝵ nostraꝵ. die
berate ab igne/ et pena phemini. et ab omni tormento: quod pa¬
rasti ĩiquis et impiis. ꝑ bonuni et benedictum iesum cheistu
saluatorem nostrum ꝑ quem est tibi domine honor. Uirtus: et

Expanded text:
st dixisti: Petite et accipietis, quaerite et invenietis, pulsate et aperietur vobis. Quodcunque a Ppropter nomen tuum victimam sanguinis fundere, et quodcumque tuus lucis protegat me, quoniam tu dixisti: Quod credentes petieritis per orationem, dabitur vobis. Omnis homo mendax, tu es verax. Sicut tu repromisisti, potestatem habes, Domine, dare mihi omne sameae, qui passus es sub Pontio Pilato bonam confessionem, qui crucifixus descendisti, et conculcasti aculeum mortis. Devicta est mors, devictus est inimicus diabolus. Tu resurrexisti a mortuis, et apparuisti Apostolis tuis: sedes ad dexteram Patris, qui venturus es judicare vivos et mortuos. Tu dominaberis, libera me de manet advocatus precum et petitionum nostrarum animarum. Die berare ab igne perenni poenarum, et ab omni tormento, quod parasti iniquis, per bonum et benedictum Jesum Christum Salvatorem nostrum, per quem tibi e
Abbreviated transcription (Latin):
qui ꝑ eũ sanctificati. ⁊ gr̃e spũalis natiutate reꝑati filii
dei c̃ẽ cepunt. Quę uos iudeos ẽt ꝑstringito et ꝑcutit. qͥ xͫ
sibi ꝑ prophas ãnuntiatum et ad se prius missu. nõ tm̃ spre¬
uerunt infideliter. sed et crudeliter negauerũt. qui iã possunt
pr̃em deũ uocare. quom dñs eos confundat et redarguat di¬
cens. Uos de dyabolo pr̃e nati estis. et condipiscentiã patris
uestri facere uultis. Ille .n. homicida fuit ab ĩitio. et ĩ u̾itate
nõ stetit. qr ueritas nõ ẽ in illo. Et ꝑ Esayam ꝓpħam odos da¬
mat indignãs. Filios generaui et &x altaui. ip̃i autẽ me sp̃ue¬
rũt. Agnouit bos possessorẽ suũ. et asinus p̃sepe domini sui.
srael aũt me nõ cognouit et pplus meus non ĩtellexit. Ue gẽs

Expanded text:
qui per eum sanctificati et gratiae spiritalis natiuitate reparati filii qui per eum sanctificati et gratiae spiritalis natiuitate reparati filii Dei esse coeperuntsibi per prophetas adnuntiatum et ad se prius missum non tantum spreuerunt infideliter sed et crudeliter necauerunt: qui iam non possunt patrem Dominum uocare, cum Dominus eos confundat et redarguat dicens: uos de diabolo patre nati estis et concupiscentias patris uestri facere uultis. ille enim homicida fuit ab initio et in ueritate non stetit, quia ueritas non est in illo. et per Esaiam prophetam Deus clamat indignans: filios generaui et exaltaui, ipsi autem me spreuerunt. agnouit bos possessorem suum et asinus praesepium domini sui: Israel autem me non cognouit et populus me non int
Abbreviated transcription (Latin):
ut et gr̃as agat et profitratur se dei filiũ dũ noĩat pr̃em
sibi ẽẽ ni celis deũ. Contestetur qͦ inter pͥma statim nati¬
uitatis sue uba. renuntiasse et terceno et tarnali pr̃i. et
pẽem solũ nosse et hr̃e cepisse qui sit ĩ cęlis. Sicut scͥptu
est. Qui dicunt pr̃i aut mr̃i. nõ noui te et filios suos nõ
agnonerũt. hi custodierũt p̃cepta tua. et testamẽtu suũ sec¬
uauerũt. Item dñs ĩ euangelio suo p̃cepit. ne uotemꝯ nob
prem ĩ terra ꝙ sit scilicet unus põ nobis qui ẽ ĩ celis. Et di¬
scipulo qͥ mẽtionem defuncti pẽis fecerat rñdit. Sine mortu
mortuos suos sepeliant. Dixerat .n. pẽem suũ mortuũ. quom
sit credentiũ pẽ unius. Nec hoc solũ fr̃es dilectissimi aĩadutẽ
et intelligẽ debemus ꝙ appellemus pr̃em: qui sit ĩ celis. S cõiun¬
gimus. et dicimus. Pater noster idest eoꝵ. qui credũt. coꝵ

Expanded text:
ut et gratias agat et profiteatur se Dei filium, dum nominat patrem ut et gratias agat et profiteatur se Dei filium, dum nominat patrem sibi esse in caelis Deum, contestetur quoque inter prima statim natiuitatis suae uerba renuntiasse se terreno et carnali patri et patrem solum nosse se et habere coepisse qui sit in caelis, sicut scriptum est: qui dicunt patri et matri: non noui te, et filios suos non agnouerunt, hi custodierunt praecepta tua et testamentum tuum seruauerunt. item Dominus in euangelio suo praecepit ne uocemus nobis patrem in terra, quod scilicet nobis unus pater qui est in caelis. et discipulo qui mentionem defuncti patris fecerat respondit: sine mortui mortuos suos sepeliant. dixerat enim patrem suum mortuum, cum sit credentium pater uiuus. Nec hoc solum, fratres dilectissimi, animaduertere et intellegere debemus, quod appellemus patrem qui sit in caelis, sed coniungimus et dicimus pater noster, idest eorum qui credunt, eorum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑseuerantes om̃es unanimes ĩ oẽone. cũ mulierib et maria.
que fu̾at mater ciesu et fr̃ibus eius. ꝑseuerabãt ĩ otõne una¬
nimes. orõis ssę instantiã simul et concordiã dedacantes
ꝗe deus qͥ ĩhĩtare facit unanimes ĩ domo. Nõ admittir in
diuinam et eternã domũ. nͥ apud quos ẽ unanimis or̃o.
copiosa Ut nihil oĩo p̃termissu sit qđ nõ ĩ pretibus: atq
ouonibus nr̃is celestis docteme compendio comp̃hendatut
Sie ait orate. Pater noster Qui es in coelis
Nomo nouus renatus. et de suo ꝑ eus gr̃am restitutus. Pat
pͥmo ĩ loco dicit quia filius ẽẽ iam cępit. In sua: inqͥt ꝓpͥa
uenit. et sua cũ non receꝑũt. Quotqͦt cũ receꝑũt dedit ilł
pt̃atem ut filii dei fie̾nt. qͥ credũt ĩ nomine eius. Qui gͦ
crediderit ĩ noĩe eus et factus ẽ dei filius hinc deb ĩcipẽ

Expanded text:
perseuerantes omnes unanimes in oratione cum mulieribus et Maria perseuerantes omnes unanimes in oratione cum mulieribus et Maria quae fuerat mater Iesu et fratribus eius. perseuerabant in oratione unanimes orationis suae et instantia simul et concordia declarantes, quia Deus qui inhabitare facit unanimes in domo non admittit in diuinam et aeternam domum nisi aput quos est unanimis oratiocopiosa, ut nihil omnino praetermissum sit quod non in precibus atque orationibus nostris coelestis doctrinae compendio comprehendatur. sic, ait, adorate: pater noster, qui es in caelis. homo nouus, renatus et Deo suo per eius gratiam restitutus pater primo in loco dicit, quia filius esse iam coepit. in sua, inquit, propria uenitet sui eum non receperunt. quotquot eum receperunt dedit illis potestatem ut filii Dei fierent, qui credunt in nomine eius.. qui ergo credidit in nomine eius et factus est Dei filius, hinc debet incipere,
Abbreviated transcription (Latin):
Nec panẽ meũ da mͥ hodie. Nec dimitti sibi tm̃ Unꝯqsq
delicta postulat. aut ut ĩ temptationẽ nõ inducatur. Atq¬
ut a malo liberetue. pro se solo rogat. Publica ẽ nobis et
coĩs or̃o. Et qñ oramus. nõ pro uno. s pro toto populo
oramus. ꝗr totus ppłs unũ sumus. Deus pacis et ꝯtordię
magr̃ qui docuit Unitates sic orare undi pro oĩbus uoluit.¬
quõ ĩ uno om̃es ip̃e portauit. Hanc or̃onis legem ẜuauerunt
tres puei̾ ĩ cameno ignis conlusi. consonãtes ĩ prete. spiriti
consensione concordes. Dedarat scripture diume sides. Et dũ
docet quo mõ orauerint tales. dat exemplũ qđ initari in
uno ore et nõdu illos christus docuerat orare. Et idtirto
orantibus fuit ĩpetrabilis et efficax ẜmo. quia promerebat᷑
deũ: pacifica et simplex et spũalis or̃o. Sic et apostolos cũ
discipulis. p ost ascensam dñi ĩuenimus orasse. Exant ĩquit

Expanded text:
nec Panem meum da mihi hodie; nec dimitti sibi tantum unusquisque nec Panem meum da mihi hodie; nec dimitti sibi tantum unusquisque debitum postulat, aut ut in tentationem non inducatur, atque a malo liberetur, pro se 206 solo rogat. Publica est nobis et communis oratio; et quando oramus, non pro uno sed pro toto populo oramus, quia totus populus unum sumus. Deus pacis et concordiae magister, qui docuit unitatem, sic orare unum pro oquomodo in uno omnes ipse portauit. hanc orationis legem seruauerunt tres pueri in camino ignis inclusi consonantes in prece et spiritus consensione concordes: declarat scripturae diuinae fides et dum docet quomodo orauerint tales, dat exemplum quod imitari iuno ore, et nondum illos Christus docuerat orare. et idcirco orantibus fuit inpetrabilis et efficax sermo, quia promerebatur Dominum pacifica et simplex et spiritalis oratio. sic. et apostolos cum discipulis post ascensum Domini inuenimus orasse. erant, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
et neq oculos uolebat ad celum leuare: sed ꝑcutiebat pectus
suũ dicens. Deus propitius esto mͥ pettatori. Dico uob descẽ
dit hic iustificatus ĩ doniũ suã magis ꝙͣ ille phaciseus qͥa
onũis qui se extollit hũiliabitur. etͦ qui se huiliat exaltabr̃
mus ad or̃onem quałr accedẽ debeamus. agnoscamꝰ docẽte
dño quid orenius: Sit inquit orate. Pater nr̃ qui es in
celis. Sanctificetur nomẽ tuũ. Adueniat uegnũ tuũ. fiat uo¬
lũtas tua ĩ cęlis et in terra. Panẽ nẽm quotidianũ da nobis¬
hodie. Et remitte nobis debita nr̃a. Sicut et nos dimittimꝰ
debitorib nr̃is. Et patiaris induci nos ĩ temptationẽ. Seod
libera nos a malo. Ante oĩa pacis doctor atq unitatis ma¬
gister. singulatim et pͥuatim noluit p̃cem fieri ut quis quom
precatur. p̃ro se tm̃ p̃cetur. Nõ dicimus pr̃ meus qͥ es ĩ cęlis

Expanded text:
et neque oculos volebat ad coelum levare, sed percutiebat pectus et neque oculos volebat ad coelum levare, sed percutiebat pectus suum dicens: Deus, propitius esto mihi peccatdit hic iustificatus in domum suam magis quam ille pharisaeus: quia omnis qui se extollit humiliabitur, et qui se humiliat exaltabitumus ad orationem qualiter accedere debeamus, cognoscamus docente Domino et quid oremus. s i c, inquit, orate: pater noster, qui es in caelis, sanctificetur nomen tuum, adueniat regnum tuum, fiat uoluntas tua in cra, sicut et nos remittimus debitoribus nostris, et ne patiaris nos induci in temptationem, sed libera nos a malo. Ante omnia pacis doctor adque unitatis magister singillatim noluprecatur, non pro se tantum precetur. Non enim dicimus, Pater meus qui es in coelis,
Abbreviated transcription (Latin):
ex auoliuit eam dñs. Item legimus ⁊ psalmis. Dicite ĩ cordib
tͥ debet adorari deus Adorans autẽ fr̃es dilectissimi: nͨ
isolenter eretis: sed pectus suũ pulsans. et pectata iitus olusa
contestans. duune misericordie implorabat auxiliũ. Et quom
sibi phariseus placeret sanctificari hic magis meruit qui sic
orauit. qui spem salutis: nõ ĩ sidutia ĩ notentis: sue posuit
quom ĩnocens nemo sit. sed pectata çonfesdus. humiliter
rogauit. et exaudiut orantem qui hũilib ignoscit. Que
dñs ĩ euangelio suo posuit et dicit. Hoĩes dũo astenderũt
⁊̃ templo or̃ate. Unus phariseus et alius publicanus Phari¬
seus aũt quom stetisset. talia apud se dep̃cabatur. leus grãs
tͥ ago. quia nõ sum sicut cęteri hoĩes ĩiusti raptores. et adul¬
teri. quomõ et publicanus iste. leuino bis ĩ sabbato Deciãs
do oĩum quecũq possideo. Publicanus añto de longnico stabat.

Expanded text:
exaudiuit eam Dominus. item legimus in psalmis: dicite in cordibus exaudiuit eam Dominus. item legimus in psalmis: dicite in cordibus tibi debet adorari Deus Baruch, VI, 5. VI. Adorans autem, fratres dilectissimi, nec insolenter erectis, sed pectus suum pulsans, et peccata intus inclusa contestans, divinae misericordiae implorabat auxilium. Et cum sibi Pharisaeus placeret, sanctificari hic magis meruit qui sic rogavit, qui spem salutis non in fiducia innocentiae suae posuit, cum innocens nemo sit, sed peccata confessus humiliter oravit, et exaudivit orantem qui humilibus ignoscit. Quae Dominus in Evangelio suo ponit et dicit: Homines duo ascenderunt in templum orare, unus pharisaeus et unus publicanus. Pharisaeus cum stetisset, talia apud se precabatur: Deus, gratias tibi ago quia non sum sicut caeteri homines, injusti, raptores, adulteri, quomodo et publicanus iste. Jejuno bis in sabbato, decimas do omnium quaecumque possideo. Publicanus autem de longinquo stabat,
Abbreviated transcription (Latin):
mores eẽ debemus. Non passim uẽtilare p̃ces nr̃as ĩconditis
Uotib. nec petitionẽ cõmendanda modeste dđo tumultuosa loqͣ¬
citate iactare. quia deus nõ uocis s cordis auditor ẽ nec
admonendus ẽ clamorib qͥ cogitationes uidet. Prouocante
dño et dicente. Quid cogitatis neꝙͣ in cordib ur̃is: et alio loco
Et scient om̃es eccłiex quia ego sum scrutator renis: et cordis.
Qđ anna ĩ pͥmo regnoꝵ libro ecdię typũ portans. custodit et ẜ¬
uat. q̃ dñm nõ clamosa petitione s tatite et modeste intͣ ip̃as
pectoris latebras. p̃cabatur. Loquebatur p̃ce occulta. s mani¬
festa fide. Lo q̃batur nõ uoce s corde quia sic deũ sciebat
audire. Et impetrauit esticatiter. qđ petiit quia sideliter po¬
stulauit. Dedarat scciptura diuina q̃ dicit. Lo q̃batur ĩ corde
suo. et labia eius mouebantur. et uox cius nõ audiebatur. et

Expanded text:
mores esse debemus, non passim ventilare preces nostras inconditis mores esse debemus, non passim ventilare preces nostras inconditis vocibus, nec petitionem commendandam modeste Deo tumultuosa loquacitate jactare, quia Deus non vocis sed cordis auditor est. Nec admonendus est clamoribus qui cogitationes hominum videt, probante Domino et dicente: Quid cogitatis nequam in cordibus vestris ? Et alio loco: Et scient omnes ecclesiae quia ego sum scrutator renis et cordis . V. Quod Anna, in primo Regnorum libro, Ecclesiae typum portans, custodit et servat; quae Dominum non clamosa petitione, sed tacite et modeste intra ipsas pectoris latebras precabatur. Loquebatur prece occulta, sed manifesta fide; loquebatur, non voce, sed corde, quia sic Deum sciebat audire: et impetravit efficaciter quod petiit, quia fideliter postulauit. declarat scriptura diuina quae dicit: loquebatur in corde suo et labia eius mouebantur et uox eius non audiebatur, et
Abbreviated transcription (Latin):
noĩe: si petamus ip̃uis oc̃one. Sit autẽ orantib. ẜmo: et pre¬
tatio cum discipliua quietem contineno et pudorẽ. Cogitemo
nos sub conspecti dei stare. Placendũ ẽ diuinis oculis: ⁊ habitu
corporia: ⁊ mõ uocis. Nam et pudentis ẽ clamorib stcepere.
ita contra congruit uerecundo modestis p̃cibus orare. Qemq
magisterio suo dñs secrete nos adorare precepit. ĩ abditis et
secrctis locis/ ĩ cubitulis ip̃is. Qđ magis conuenit fidei ut
sciamus deum ubiq ẽẽ pũtem. Audire debes et uidere ma
gestatis sue plenitudinẽ. ĩ abdita quoq et occulta penetree
sicut scriptũ est. Ego deus approximãs et nõ deus de longĩ
quo Si absconditus fui̾t homo ĩ abditis ego gͦ nõ uidebo eũ
bonos et maloro et qñ in unũ cũ frĩb cõuenimꝰ. et sacͥficia di¬
uina. cũ dei saderdote celebramus uerecundię et disciplinę me¬

Expanded text:
nomine, si petamus ipsius oratione? IV. Sit autem orantibus sermo et prenomine, si petamus ipsius oratione? IV. Sit autem orantibus sermo et precatio cum disciplina, quietem continens et pudorem. Cogitemus nos sub conspectu Dei stare. Placendum est divinis oculis et habitu corporis et modo vocis. Nam, ut impudentis est clamoribus strepere, ita contra congruit verecundo modestis precibus orare. Denique magisterio suo Dominus secreto orare nos praecepit, in abditis et semotis locis, in cubiculis ipsis, quod magis convenit fidei; ut sciamus Deum ubique esse praesentem, audire omnes et videre, et majestatis suae plenitudine in 205 abdita quoque et occulta penetrare, sicut scriptum est: Ego Deus approximans, et non Dquod si absconsus fuerit homo in abditis, ego eum videbo. bonos et malos . Et quando in unum cum fratribus convenimus, et sacrificia divina cum Dei sacerdote celebramus, verecundiae et disciplinae me
Abbreviated transcription (Latin):
Ut dum prete / et orone quã filius docuit. apud pẽem loqͥnur
facilius audiamuͥ. lam predixerat horam uenire: qu Ueri ado¬
ratores adorarent pr̃em/ ĩ spũ et uitate. ⁊ ĩpleuit qđ añ ꝓmisit
ut qui sp̃us ueritatem de eius sanctificatione ꝑcepimus de
ditione quoq eius uere et spũaliter adoremus. Que .ni. potest
filio qui est ueritas de euis ore ꝓlata ẽ ut aliter orare ꝙͣ docuit.
nõ ignorantia sola sit s et culpa qñ ip̃e posuerit. et dixit. Re¬
icitis mandatũ dei ut traditiones uestras impletis statuatis.
Oremus itaq frẽs dilectissimi: sicut magẽ deus docuit. Ami¬
ca et familiaris oro est deum de suo rogare: ad aures eius ascẽ¬
dere christi oronem. Agnoscat pr̃ filii sui uerba: cui p̃ce faci¬
mus. Qui hĩtat iitus. et inpectore ipse sit et ĩ uoce/ Et quo
ip̃m habeamus apud pr̃em aduotatũ pcctis nostris: qñ pccto¬

Expanded text:
ut dum prece et oratione quam filius docuit aput patrem loquimur, ut dum prece et oratione quam filius docuit aput patrem loquimur, facilius audiamur. iam praedixerat horam uenire, quando ueri adoratores adorarent patrem in spiritu et ueritate, et inpleuit quod ante promisit, ut qui spiritum et ueritatem de eius sanctificatione percepimus de traditione quoque eius uere et spiritaliter adoremus. quae enim potest Filio, qui est Veritas, de ejus ore prolata est? ut aliter orare quam docuit non ignorantia sola sit, sed et culpa, quando ipse posuerit et dixerit: Rejicitis mandatum Dei, ut traditionem vestram statuatis . III. Oremus itaque, fratres dilectissimi, sicut magister Deus docuit. Amica et familiaris oratio est Deum de suo rogare, ad aures ejus ascendere Christi oratione. Agnoscat Pater Filii sui verba cum precem facimus. Qui habitat intus in pectore, ipse sit et in voce. Et cum ipsum habeamus apud Patrem advocatum pro peccatis nostris , quando peccato
Abbreviated transcription (Latin):
gisteria diuina fundamenta edificande spei. Flema¬
menta corroborande sidei. Nutrimẽta fouendi cordis. Suberua¬
cula dieigendi itineris. Pręsidia obtinende salutio. Que dum̃
dociles credentiũ mẽtes in tereis instruũt. Ad celestia regna ꝑducũt
Multa et ꝑ prophas fuos suos dici deus uoluit et audiri. S ꝙͣto
mnora sunt que filius loquitur que dei ẜmo. qͥ ĩ ꝓphrtis fuit
peopͥa uoce testatur. Nõ iã mandans ut paretur ueniẽti uia.
Ned et ip̃e ueniens: et uiã nobis apiens. et oñdens ut qui ĩ tene¬
bris mortis errantes ĩprouidi et ceci pͥus fiuinus lute gratię
luĩati: iter ine duce et rectore domino teneremus. Qui ĩter çe¬
tera sua salutaria monimẽta et p̃cepta diuina: qͥbus populo suo
consulit ad salutẽ etiam orandi ipse formã dedit. Ip̃e qđ pre¬
carenue monuit ⁊ instruxit. Ꝙ fecit Uiuere docuit et orare.
Benignibate ea scilicet. qua et coetera dare ⁊ cõferre dignatus ẽ.¬

Expanded text:
gisteria divina, fundamenta aedificandae spei, firmamenta corroborandae fidei, nutrimenta fovendi cordis, gubernacula dirigendi itineris, praesidia obtinendae salutis; quae, dum dociles credentium mentes in terris instruunt, ad coelestia regna perducunt. Multa et per Prophetas servos suos dici Deus voluit et audiri; sed quanto majora quae Filius loquitur, quae Dei sermo qui in Prophetis fuit propria voce testatur, non jam mandans ut paretur venienti via, sed ipse veniens, et viam nobis aperiens et ostendens; ut qui, in tenebris mortis errantes, improvidi et caeci prius fuimus, luce gratiae luminati, iter vitae duce et rectore Domino teneremus. II. Qui inter caetera salutaria sua monita et praecepta divina quibus populo suo consulit ad salutem, etiam orandi ipse formam dedit, ipse quid precaremur monuit et instruxit. Qui fecit vivere, docuit et orare, benigni
Abbreviated transcription (Latin):
quas cuasimus. Nulla sint horis nocturnis precum damua. nlla
orationum pigra et ignaua dispendia per dei indulgentiam
recceati spiritualiter et renati imitemur quod futuri sumus
habituri ĩ regno esine inttruentu noctis solum diem Sic ĩ note
quasi in lumine iugilemus oraturi et acturi semper gratias
deo. Hic quq orare et gratias agere non desmamue¬

Expanded text:
quas evasimus. Nulla sint horis nocturnis precum damna, nulla quas evasimus. Nulla sint horis nocturnis precum damna, nulla orationum pigra et ignava dispendia. Per Dei indulgentiam recreati 216 spiritaliter et renati, imitemur quod futuri sumus. Habituri in regno sine interventu noctis solum diem, sic nocte quasi in lumine vigilemus. Oraturi semper et acturi gratias Deo, hic quoque orare et gratias agere non desinamu
Abbreviated transcription (Latin):
mũdi lege decurrens incibus alternis. nox resoluta succedit nul¬
lum de nocturnis tenebris esse orantib damnum potest: quia
filius lucis et noctis dies est. Quando .ii. sine lumine est
cui lumen in corde est. Aut quãdo sol ei et dies non est. qͥa
sol et dies christus est. Qui autem in cheisto hoc est ĩ liuẽ
semper sumus nec noctibus ab oratione tessẽmus. Sic anna ui¬
dua sine intermissione rogans: semꝑ et uigilans pseuerabat ĩ
promerendo deo. Sicut in euangelio scriptũ est. Non recedebat
inquit de templo ieuiniis et orationibus seriuens die et nocte
Uiderũt uel gentileo qui nec dum illuminati sunt. Uel iudei qͥ
deserto lumine in tenebris remanserũt. Hos fritres dilectissimi qͥ
in domini luce semper sumus qui meminimus et tenemus. quid
esse accepta gratia cepimus. computanus noctem pro die. ambu¬
lare nos ccedamus semp in lumine. Non impediamue a tenebeis

Expanded text:
mundi lege decurrens vicibus alternis nox revoluta succedit, nulmundi lege decurrens vicibus alternis nox revoluta succedit, nullum de nocturnis tenebris esse orantibus damnum potest, quia filiis lucis et in noctibus dies est. Quando enim sine lumine est cui lumen in corde est? aut quando sol ei et dies non est cui sol et dies Christus est? XXXVI. Qui autem in Christo, hoc est in lumine, semper sumus, nec noctibus ab oratione cessemus. Sic Anna vidua sine intermissione rogans semper et vigilans perseverabat in promerendo Deo, sicut in Evangelio scriptum est: Non recedebat, inquit, de templo, jejuniis et orationibus serviens nocte ac die . Viderint vel gentiles, qui necdum illuminati sunt, vel Judaei, qui, deserto lumine, in tenebris remanserunt. Nos, fratres dilectissimi, qui in Domini luce semper sumus, qui meminimus et tenemus quid esse accepta gratia coeperimus, computemus noctem pro die. Ambulare nos credamus semper in lumine, non impediamur a tenebris
Abbreviated transcription (Latin):
Tet dies uerus ẽ Sole c die seculi recedente. qñ oramus. et pe¬
timus ut super nos. lux denuo ueniat. christi pretamur aduẽtu
lucis cteenę gratiam prebiturũ. Cristum autgra diem dictum in
psalmis dedarat spũs sanctus. Lapis inquis quqn reprobauer̃t
edificantes hic factus est in caput anguli Ia doibino foictus est
iste: et est mirabilis in oculis nostris. Iste est dies quem fecit do¬
minus ambulemus et iocundeniur ĩ co. Item ꝙ sol appellatus sit
Malachim propheta testatur dicens. Uobis autem qui timetis no¬
men domini orietur sol iustitie. et ĩ alis cius curatio est. Quod si
ĩ scripturis sanctis sol uerus et dies uerus christus ẽ hora nulla
christianus excipitur. quominus frequenter ac semper deus de¬
beat adorari: ut qui in christo hoc est in sole. et ĩ die uero su¬
mus et insistamus ꝑ totam diem precibus et oremus Et quãdo

Expanded text:
et dies est verus, sole ac die saeculi recedente, quando oramus et peet dies est verus, sole ac die saeculi recedente, quando oramus et petimus ut super nos Iux denuo veniat, Christi precamur adventum lucis aeternae gratiam praebiturum. Christum autem diem dictum declarat in Psalmis Spiritus sanctus: Lapis, inquit, quem reprobaverunt aedificantes, hic factus est in caput anguli. A Domino factus est iste et est admirabilis in oculis nostris. Iste est dies quem fecit Dominus, ambulemus et jucundemur in eo . Item, quod sol appellatus sit Malachias propheta testatur dicens: Vobis autem qui timetis nomen Domini, orietur sol justitiae, et in alis ejus curatio est . Quod si in Scripturis sanctis sol verus et dies verus est Christus, hora nulla a Christianis excipitur quominus frequenter ac semper Deus debeat adorari; ut qui in Christo, hoc est in sole et in die vero, sumus, insistamus per totum diem precibus et oremus, et quando