comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ENE IAMNOSTIS CARISSIMI. CANTICŨ
graduũ esse canticũ ascensionis nrac.
Eandemq ascensionẽ non corporis pedib
fieri. sed cordis affectibus. Hoc sepissi¬
me insinuamus uobis. nec eadẽ sepius repeten¬
dasunt ut sit locus dicendi. quae nondũ dicta
sunt. Et iste ergo psalmus quemnune uobis
cantatũ audistis. canticũ gradũti siꝑ scribitur.
ipse .ẽ. titulus eius. Cantate ergo ascendentes.
& aliquando unus cantat. aliquando tamquã
multi. quia et multi unus Quia unus xp̃c. et
omniũ membrorũ caput. in caelo.ẽ. Corpus
autẽ etiam silaborat interra. non .ẽ. precisum
a capite suo. Desuꝑ enim caput prospicit. et con¬
sulit corpori. Nam si non consulerst̃. non dice¬
ret illi ꝑsecutori. adhuc saulo. nondũ paulo.
Saule saule quid me persequeris: & haec optime
nostis. et usitata sunt uobis. Non autẽ cũ fastidio
commemorentur eis quibus non exciderunt.
ut per eorũ patientiam. redeant incor etiam
eorũ quib exeiderant. Salubria sunt enim.

Expanded text:
 fratres charissimi, canticum graduum esse canticum ascensionis nostrae, eamdemque ascensionem non corporis pedibus fieri, sed cordis affectibus. Hoc saepissime insinuavimus vobis; nec eadem saepius repetenda sunt, ut sit locus dicendi quae nondum dicta sunt. Et iste ergo psalmus, quem nunc vobis cantatum audistis, «Canticum graduum» superscribitur. Ipse est titulus ejus. Cantant ergo ascendentes: et aliquando tanquam unus cantat, aliquando tanquam multi; quia et multi unus, quia et unus Christomnium membrorum caput in coelo est. Corpus autem etiamsi laborat in terra, non est praecisum a capite suo. Desuper enim caput prospicit, et consulit corpori. Nam si non consuleret, non diceret illi persecutori adhuc Saulo, nondum Paulo: «Saule, Saule, quid me persequeris» ? Et haec optime nostis, et usitata sunt vobis. Non autem cum fastidio commemorentur eis quibus non exciderunt, ut per eorum patientiam redeant in cor etiam eorum quibus exciderant; salubria sunt enim,
Abbreviated transcription (Latin):
ut aperiẽtur. qua suum lumen infunder&
Ds̃ autt̃ & hominis mentẽ rationabilẽ atq.
intellectualẽ fecit: qua possit capere lumen
eius. Et angelũ talẽ fecit qui operari possit
aliquid unde ad capiendũ lumen dĩ mensadiu¬
uaretur humana. & candẽ sic adiuuat mentem.
ut angelicã accipiat operationẽ. & eam sic in lu¬
minat de ipso: ut non solũ illa quȩ aueritate
monstrant᷑ sed ipsã quoq ꝑficiendo ꝑreficiat
ueritatẽ: sed qm̃ res quidem necessarias quantũ
existimo tamen prolixa disputatione tractauimꝰ.
dilatis sequentib psalmi huius uersib: sermonẽ
istum isto fine claudamus. EXPLICIT SER

Expanded text:
ut aperiretur qua suum lumen infunderet: ut aperiretur qua suum lumen infunderet: Deus autem et hominis mentem rationalem atque intellectualem fecit, qua posset capere lumen ejus; et angelum talem fecit, qui operari posset aliquid unde ad capiendum lumen Dei mens adjuvaretur humana; et eamdem sic adjuvat mentem, ut angelicam recipiat operationem; et eam sic illuminat de seipso, ut non solum illa quae a veritate monstrantur, sed ipsam quoque proficiendo perspiciat veritatem. Sed quoniam res quidem necessarias, quantum existimo, tamen prolixa disputatione tractavimus, dilatis sequentibus psalmi hujus versibus, sermonem istum isto fine claudamus. SER
Abbreviated transcription (Latin):
tu meo. ut uisus uiri. & audiui uocẽ uiri int̾ ubal.
& uocauit & dixat: fac intelligere illũ uisio¬
nẽ: & ibi in Ogreco uerbũ hoc est qͦd & hic:
idest senetyson: ds̃ itaq. per se ipsum quia lux
est. inluminat pias mentes. ut ea quae diuina
dicunt᷑ uł ostendunt᷑ intelligant. Sed si adhuc
ministro utitur angelo potest quidem aliquid
agere angelus in mente hominis: ut capiat lu¬
cem dĩ & per hanc intelligat. Sed ita dicitur
intellectũ dare homini. & quasi utita dicam
intellectu are hominẽ : quẽ ad modũ quisquã
dicitur lumen dare domui: uł inluminare
domũ. cui fenestrã facit. Cum ea non sua luce
penetr& & in lustr& : sed tantũ modo aditum
quo penetretur atq in lustretur aperiat:. sed
nec solqui per fenestr̃a in lustrat domũ: ipse
creauit eandẽ domũ. aut hominẽ qui fenestrã
fecit in domũ. aut ipse illi ussit. ut faceret:
aut adiuuit illũ facientẽ. aut aliquid egit

Expanded text:
tu mtu mligere illum visionem» : et ibi in graeco verbum hoc est quod et hic, id est συνέτισον. Deus itaque per seipsum, quia lux est , illuminat pias mentes, ut ea quae divina dicuntur vel ostenduntur, intelligant. Sed si ad hoc ministro utitur angelo, potest quidem aliquid agere angelus in mente hominis, ut capiat lucem Dei, et per hanc intelligat: sed ita dicitur intellectum dare homini, et quasi, ut ita dicam, intellectuare hominem, quemadmodum quisquam dicitur lucem dare domui, vel illuminare domum, cui fenestram facit; cum eam non sua luce penetret et illustret, sed tantummodo aditum quo penetretur atque illustretur, aperiat. Sed nec sol qui per fenestram illustrat domum, ipse creavit eamdem domum, aut hominem qui fenestram fecit in domo, aut ipse illi jussit ut faceret, aut adjuvit ipse facientem, aut aliquid egit
Abbreviated transcription (Latin):
tea iã dix̃. Quod autẽ int̾pretati sunt nr̃i da
cns quia uno uerbo cõplexus est. Da mͥ intel¬
lectũ quod est SiNttisoni quod latine uno
uerbo dici non potest: tãquã si non poss& latinę
tem me fac. quod quidẽ potuit & angelus fa¬
cere. Nam dixit daniheli. ueni intellectũ dare
tibi & hoc uerbũ ẽ. in groco quod &iã hic est
tibi. quod grecus dixiss&: sanare te: non eñ¬
cu cumlo queretur latinus interpres : dicendo
intellectũ dare tibi: si quemad modũ dici po¬
test asanitate sanare te : ita dici possit̃ ab intel¬
lectu intellectuare te: Sed si potest hoc &
angelus dicere : quid est quod iste hoc adeo
poscit sibi ut faciat : an quia ds̃ angelos iusse¬
rat ut facer& ita uero Nam xp̃c intelligit᷑
hoc ussisse angelo ut facer& eo loco. ubi ait
propheta. & factũ est cũ uiderẽ ego danihel
uisum : & que rebã intellectũ. & ecce in conspec¬

Expanded text:
te jam dixit. 4. Quod autem interpretati sunt nostri, «Da te jam dixit. 4. Quod autem interpretati sunt nostri, «Da με: quia uno verbo complexus est, «Da mihi intellectum,» quod est συνέτισον, quod latine uno verbo dici non potest: tanquam si non posset latine tem me fac. Quod quidem potuit et angelus facere; nam dixit Danieli, «Veni intellectum dare tibi» : et hoc verbum est in graeco, quod etiam hic esttibi, quod graecus dixisset, sanare te. Non enicircumloqueretur latinus interpres dicendo, intellectum dare tibi: si quemadmodum dici potest a sanitate, sanare te; ita dici posset ab intellectu, intellectuare te. Sed si potest hoc et angelus facere, quid est quod iste hoc a Deo sibi poscit ut fiat? An quia Deus angelo jusserat ut faceret? Ita vero: nam Christus intelligitur hoc jussisse angelo ut faceret, eo loco ubi ait Propheta, «Et factum est, cum viderem ego Daniel visum, et quaerebam intellectum, et ecce stetit in conspec
Abbreviated transcription (Latin):
nisi crederitis non intellegitis. Proficiat ergo
nr̃ intellectus ad intelligenda quę credat. &¬
fides proficiat ad credenda quae intelligat. &
in tellectu proficit mens sed hoc non fit proprus
tamquã naturalib uirib sed dõ ad uiuante atq
donante. sicut medicina fit non natura: ut uiti¬
atus oculus uim cernendi recipiat: qui gͦ dicit
dõ da mihi intellectũ ut discam mandata tua:
non omnimodo expers eius est uelut pecus. nec
ita qũauis homo. ut in corũ numero deputandus
sit : qui ambulant in uanitate mentis suȩ: obscu¬
rati intelligentia: alienati auia dĩ. Nlam si
talis ess& nec hoc dicer& non enĩ parui est
intellectus. nosse a quo poscendus. ẽ. intellectus
& cogitandũ est. quanto sit altius intelligenda
diuina mandata quando ad ea descen¬
da si biadhuc dare intellectũ petit: qui iam
sic & intellegit. & qui eloquia dĩ se custodisse in¬

Expanded text:
«Nisi credideritis, non intelligetis» . Proficit ergo «Nisi credideritis, non intelligetis» . Proficit ergo noster intellectus ad intelligenda quae credat, et fides proficit ad credenda quae intelligat; etintellectu proficit mens. Sed hoc non fit propriis tanquam naturalibus viribus, sed Deo adjuvante atque donante; sicut medicina fit, non natura, ut vitiatus oculus vim cernendi recipiat. Qui ergo dicit Deo, «Da mihi intellectum, ut discam mandata tua,» non omnimodo expers ejus est, velut pecus; nec ita, quamvis homo, ut in eorum numero deputandus sit, qui «ambulant in vanitate mentis suae, obscurati intelligentia, alienati a via Dei.» Nam si talis esset, nec hoc diceret. Non autem parvi est intellectus, nosse a quo poscendus sit intellectus. Et cogitandum est quanto sint altius intelligenda divina mandata; quando ad ea discenda sibi adhuc dari intellectum petit, qui jam sic intelligit, et qui eloquia Dei se custodisse an
Abbreviated transcription (Latin):
sortes non erunt. hoc inquit dico & testificor
in dño. ut non iam ambuletis sicut & gentesam¬
bulant in uanitate mentis suȩ. o bscurati intel¬
ligentia alienati auiadĩ. per ignorantiã quae
est in illis. propt̃ cecitatem cordis eorũ. Propt̃ꝰ
hos igitur interiores oculos quorũ cecitas est ñ
intelligere. ut apaeriantur: & magis magisq sere¬
nent̃. fide mundant᷑ corda quauis enĩ nisi aliqid
intelligant. nemo possit credere in dm̃ tã tpsi
fide qua credit. sanat᷑ ut intelligat ampliora ala
sunt enĩ quȩ nisi intelligamꝰ: non credimus &
alia sunt quȩ nisi credamus non intelligimus
nã fides sit ex auditu. auditus autẽ per uerbũ
xp̃i : Quomodo credit predicantiᷤꝰ fidẽ. qui ut
alia taceam lingũa ipsam quã loquit̾ ñ intelligi
sed nisi essent rursus alia. quae intelligere ñ
possumus. nisi ante credamꝰ : profecto . ñ. dicera᷑

Expanded text:
sortes non erant, «Hoc» inquit, «dico et testificor sortes non erant, «Hoc» inquit, «dico et testificor in Domino, ut non jam ambuletis sicut et Gentes ambulant in vanitate mentis suae, obscurati intelligentia, alienati a via Dei per ignorantiam, quae est in illis propter caecitatem cordis eorum» . Propter hos igitur interiores oculos, quorum caecitas est non intelligere, ut aperiantur, et magis magisque serenentur, fide corda mundantur . Quamvis enim, nisi aliquid intelligat, nemo possit credere in Deum; tamen ipsa fide qua credit, sanatur, ut intelligat ampliora. Alia sunt enim quae nisi intelligamus, non credimus; et alia sunt quae nisi credamus, non intelligimus. Nam cum fides sit ex auditu, auditus autem per verbum Christi ; quomodo credit praedicanti fidem, qui, ut alia taceam, linguam ipsam quam loquitur non intelligit? Sed nisi essent rursus aliqua quae intelligere non possumus, nisi ante credamus, propheta non diceret,
Abbreviated transcription (Latin):
unusquisq non sine opere dĩ &iam de parentib
fit i pso creante. illis generantib. qm̃ si operato¬
ria dĩ potentia rebus subtrabatur intereunt.
nec aliquid ommno siue de mundi elementis.
siue de genitoribus. siue de seminbus nascitur.
si ea non operat᷑ ds̃ propt̃ quod operȩtur. ait
prophete hieremie prius quã te formarem in
utero noui te. Sed nũquid sine intellectu fe¬
at hominẽ ds̃ siue primũ siue unumquemq
nascentium ut nunc ei dicat manus tue fecer̃
me & plasmauerunt me da mibi intellectum:
Non ne ipsi naturae humanȩ intellectas est
inditus. ut eo discernatur a pecore. an sic est
de formata peccando. ut & iam hoc in ea refor¬
mandũ sit: ꝓpt̃ quod apostolus om̃ib ad rege¬
nerationẽ ꝑtinentib dicit.: Renouamini sp̃u
mentis ur̃e :ͦ& utiq intellectus in mente est.
Hinc rursusait. Renouamini nouitate mentis
urãe. De his autẽ qui huius regenerationis con¬

Expanded text:
unusquisque non sine opere Dei etiam de parentibus unusquisque non sine opere Dei etiam de parentibus fit, ipso creante, illlis generantibus? Quoniam si operatoria Dei potentia rebus subtrahatur, intereunt; nec aliquid omnino sive de mundi elementis, sive de genitoribus, sive de seminibus nascitur, si ea non operetur Deus. Propter quod ait prophetae Jeremiae, «Priusquam te formarem in utero, noimum, sive unumquemque nascentium, et nunc dicat ei, «Manus tuae fecerunt me, et plasmaverunt me; da mihi intellectum?» Nonne ipsi naturae humanae intellectus est inditus, ut eo discernatur a pecore? An sic est deformata peccando, ut etiam hoc in ea reformandum sit? Propter quod et Apostolus omnibus ad regenerationem pertinentibus dicit, «Renovamini spiritu menursus ait, «Reformamini in novitate sensus vestri» : de his autem qui hujus regenerationis con
Abbreviated transcription (Latin):
nem de puluere terrae. tamquã fit. quod est. om̃e
quod fingit᷑. Non tamen fingatur. omne quod
sit ut ideo animã factã potius dicu̾nt. ẽẽ. quam
finctam. quia non est corpus sed sp̃s: quasi non
scriptũ sit qui finxit spm̃ hominis in ipso: uerun¬
tamen quando utrũq hoc uerbũ de homine. in
loco uno ponitur : & utrũq hominis id est anima
& corpus diuinitus conditũ non negatur : ñ. in ele¬
ganter distribuuntur singulis singula: ut ani¬
ma facta: corpus autẽ factũ intelligatur: si ue
formatũ siue plasmatum. Nam quidã int̾pre¬
co: quam dicere finxerunt. quod aliquando & iã
desimulatione dici sole. Sed utrũ hoc scđm
adam dictũ est : ex quo cũ sint om̃s homines pro¬
pagati: quis ominũ quando ille factus. ẽ. & iam
se factũ non potest dicere originis seminis que
ratione : an &iam scđm hoc recte dici potuit ma¬
nus tuae fecerunt me & plasmauerunt me. qͦđ

Expanded text:
nem pulverem de terra» : tanquam fiat quidem omne nem pulverem de terra» : tanquam fiat quidem omne quod fingitur, non tamen fingatur omne quod fit. Et ideo animam factam potius dicunt esse quam fictam, quia non est corpus, sed spiritus; quasi non scriptum sit, «Qui finxit spiritum hominis in ipso» . Verumtamen quando utrumque hoc verbum de homine in loco uno ponitur, et utrumque hominis, id est, et anima et corpus divinitus conditum non negatur; non ineleganter distribuuntur singulis singula, ut anima facta, corpus autem fictum intelligatur, sive formatum, sive plasmatum. Nam quidam interpreco, quam dicere «finxerunt,» quod aliquando etiam de simulatione dici solet. 3. Sed utrum hoc secundum Adam dictum est, ex quo cum sint omnes homines propagati, quis hominum, quando ille factus est, etiam se factum non potest dicere originis seminisque ratione? An etiam secundum hoc recte dici potuit, «Manus tuae fecerunt me, et plasmaverunt me,» quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
entiam dĩ. quod utrũq unus dictus est p̃s qui
&iam intelligit᷑ brachiũ dñi ubi legit᷑ & brachuc̃
& filii : Unde aͣpostolus. Om̃ia haec operat᷑ unus
atq idem sp̃s. Propterea quippe dixit uñ atq dem
ne tot sp̃s quot opeta putarent᷑: Numquid sine pa¬
Itre & filio sp̃s operat᷑: liberũ est igitur. quomodo
intelligantur manus dĩ. dum tamen nec ea quae
facit minibus uerbo facere non negetur. nec ea
quae facit uerbo manib facere non putetur:
mec propter manus. forma corporis. aut alia manꝰ
sinistra alia dextera : nec propt̃ uerbũ sonus oris
aut motus animi transitorius operanti deo in¬
esse credatur nec defuerunt qui duo uerba ista.
fecerunt me & fixerunt me : sic distinguerent.
ut animã dm̃ fecisse : corpus autẽ fiuxisse dice¬
rent quia de anima dixit ds̃. omnẽ flatũ ego
feci: De corpore autem legitur & finã dr̃ homi¬

Expanded text:
entiam Dei, quod utrumque unus dictus est Christus : qui entiam Dei, quod utrumque unus dictus est Christus : qui etiam intelligitur brachium Domini, ubi legitur, «Et brachium et Filii: unde ait Apostolus, «Omnia haec operatur unus atque idem Spiritus» . Propterea quippe dixit, «Unus atque idem:» ne tot spiritus quot opera putarentur, non quod sine Patre et Filio Spiritus operetur. Liberum est igitur quomodo intelligantur manus Dei: dum tamen nec ea quae facit manibus, Verbo facere negetur; nec ea quae facit Verbo, manibus facere non putetur; nec propter manus forma corporis, aut alia manus sinistra, alia dextra, nec propter Verbum sonus oris, vel motus animi transitorius operanti Deo inesse credatur. 2. Nec defuerunt qui duo ista verba, «fecerunt me, et finxerunt me,» sic distinguerent, ut animam Deum fecisse, corpus autem finxisse dicerent; quia de anima dixit Deus, «Omnem flatum ego feci» ; de corpore autem legitur, «Et finxit Deus homi
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ hominem fecit ex puluere & animauit
flatuꝰ non ibi cõmemoratũ est quod manib fecerit
Cur itaq quibusdam uisũ fuerit. uerbo dm̃ fecisse
cetera. hominẽ uero uelut aliquid precipuũ fecisse
manibus suis non uideo: nisi forte quia ex puluere
formatũ legit᷑ hominis corpus: Non potuisse fieri
nisi manibus arbitrantur: nec adtendunt. quod
in euuangelio de uerbo dĩ scriptũ est. Om̃a per
ipsum factu sunt: non posse constare: nisi ꝑ uerbũ
factum est &iam corpus hominũ: sed adhibent
testimoniũ de hoc psalmo. & dicunt. Ecce ubi aꝑ¬
tissime clamat homo: manus tuae fecerunt me c
finxerunt me: quasi non &iam aꝑte dictum sit :
Uidebo cȩlos opera digitorũ tuorũ: nec minus aꝑte
dictũ eciã & opera manuũ tuarunt sunt caeli:
Multoq aꝑtius & aridam terrã. mnanꝰ eiꝰ fingerunt:
manus enĩ dĩ sunt potestas dĩ. Aut si pluralis nu¬
merꝰ eos mou& quia non dictũ sit manus cua sed
manus tuȩ : accipiant manũ dĩ uirtutẽ & sapi¬

Expanded text:
Deus hominem fecit ex pulvere, et animavit flatu, non ibi commemoratum est quod manibus fecerit. Cur itaque quibusdam visum fuerit verbo Deum fecisse caetera, hominem vero velut aliquid praecipuum fecisse manibus suis, non video: nisi fformatum legitur hominis corpus, non potuisse fieri nisi manibus arbitrantur. Nec attendunt quod in Evangelio de Verbo Dei scriptum est: Omnia per ipsum facta sunt , non posse constare, si non per Verbum factum est etiam corpus humanum. Sed adhibent testimonium psalmi, et dicunt: Ecce ubi apertissime clamat homo: Manus tuae fecerunt me, et plasmaverunt me; quasi non etiam aperte dictum sit: Videbo coelos, opera digitorum tuorum ; et illud: Et opera manuum tuarum sunt coeli ; multoque apertius, «Et aridam terram manus ejus finxerunt» . Manus ergo Dei sunt potestas Dei. Aut si pluralis numerus eos movet, quia non dictum est, manus tua, sed, «manus tuae;» accipiant manus Dei, virtutem et sapi
Abbreviated transcription (Latin):
sine figuris fuerat elocutus: at ille digit. Ad huc
& uos sine intellectu estis. Non intelligitis quia
om̃e quod in os intrat in uentrẽ uadit & in secessũ
emittit᷑ : Quae autẽ procedunt de ore. de corde exo¬
unt & ea coinquinant hominẽ. Ad huc & uos si ne
intellectu estis & suꝑ illos seniores non intelligitis:
sed plane iam nunc audito tali magistro capitẽ nr̃o.
corpori congruit quod secutus adiunxit. QUIa
MANDATATUA EX QUISIUI. Mandata tua ñ.
mandata hominũ. mandata tua non mandata senioꝵ
datis dĩ quae sunt exquirenda ut suꝑ seniores illos
intelligant᷑: responsum est his qui eorũ auctoritatẽ
ueritati preferebant & dictũ est. Cur & uos trans

Expanded text:
sine figuris fuerat elocutus. At ille dixit: «Adhuc sine figuris fuerat elocutus. At ille dixit: «Adhuc et vos sine intellectu estis? Non intelligitis quia omne quod in os intrat, in vecedunt de ore, de corde exeunt, et ea coinquinant hominem» ? Adhuc et vos sine intellectu estis, et super illos seniores non intelligitis? Sed plane jam nunc audito tali magistro, capite nostro, ellexi.» Nam etiam corpori congruit quod secutus adjunxit, «Quia mandata tua exquisivi. Mandata tua,» non mandata hominum: «mandata tua,» non mandata seniorudatis Dei, quae sunt exquirenda, ut super seniores illos intelligantur, responsum est iis qui eorum auctoritatem veritati praeferebant, et dic
Abbreviated transcription (Latin):
tradicionẽ urãm: Deinde paulo post. ut non solũ ipse
qui est caput corporis. uerũ &iam corpus ipsũ & mẽ¬
bra eius suꝑ seniores illos intelligerent quorũ tradi¬
cio de lauandis manib: ferebat᷑ : Conuocatis ad se
turbis. dixit eis. Audite & intelligite : tã quã dice¬
t& suꝑ seniores illos & uos intelligite. ut & iã de uob̾
illa propbetia pareat. ẽẽ. p̃missa suꝑ seniores nitel¬
lexi. nec solũ capiti uerũ &lam corpori acsi uni uer¬
so xp̃o aptata conueniat. non quod intrat in os com¬
qui nat hominẽ : sed quod ꝓcedit ex ore. hoc coinquinat
hominẽ. Hoc seniores illi non intelligebant. qui de
lauandis manib: uelut magna mandata tradiderant
Ipsa quoq mẽbra capitis huius suꝑ seniores intelligen¬
tis non dũ quod ab eo dictũ est intellexerant. Deniq
post pauca respondens petrus dixit ei. Edissere nob
parabolã istã putabat adhuc. eẽ. parabolã quod dñs

Expanded text:
traditionem vestram?» Deinde paulo post, ut non solum ipse traditionem vestram?» Deinde paulo post, ut non solum ipse qui est caput corporis, verum etiam corpus ipsum et membra ejus super seniores illos intelligerent, quorum traditio de lavandis manibus ferebatur; convocatis ad se turbis dixit eis: «Audite, et intelligite.» Tanquam diceret: Super seniores illos et vos intelligite, ut etiam de vobis illa prophetia clareat esse praemissa, «Super seniores intellexi» nec solum capiti, verum etiam corpori, ac sic universo Christo aptata conveniat. «Non quod intrat in os, coinquinat hominem; sed quod procedit ex ore, hoc coinquinat hominem.» Hoc seniores illi non intelligebant, qui de lavandis manibus sua velut magna mandata tradiderant. Ipsa quoque membra capitis hujus super seniores intelligentis, nondum quod ab eo dictum est intellexerant. Denique post pauca respondens Petrus dixit ei: «Edissere nobis parabolam istum.» Putabat adhuc esse parabolam, quod Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
Illi autẽ doctores ion absurde intelligunt᷑ & ram ẽẽ
ipsi seniores. de quib continuo dicit. SUPER
SENIORES INTELTEXI. Quod ideo mihi eo modo
ropetitũ uidetur. ut nobis & legentib illa aetas
eius uenir& in mente quae nobis notuit exeuan¬
gelio qua aetate puerili int̾ ętatate maiores:
boc est iunior inter seniores sedebat: & suꝑ omnes
docentesse intelligebat. Solent & iunior & seni¬
or: ad se inuicẽ diciminor & maior. & sine ut̃
eorũ senile accessit aut ꝓpinquabit actatẽ : qua¬
quam᷑ si expressũ nom̃ seniorũ in euuangelio ue¬
limus inquirere supra quod intellexit: Inuenimus
quando dixerunt scribae & pharisei. quare discpłi
tui transgrediunt᷑ tradicionẽ seniorũ. Non enim
lauant manus suas cũ panẽ manducant. Ecce obieo¬
ta est ei transgressio tradicionis seniorũ. sed qui suꝑ
seniores intellexit : quid eis responderit audiamͦ.
Quare inquit & uos transgredimini mandatũ dĩ ꝓpt̃

Expanded text:
Illi autem doctores non absurde intelliguntur etiam ipsi esse seniores, de quibus continuo dicit, «Super seniores intellexi.» Quod ideo mihi eo modo repetitum videtur, ut nobis haec legentibus illa aetas ejus veniret in mentem, quae nobis innotuit ex Evangelio, qua aetate puerili inter aetate majores, hoc est, junior inter seniores sedebat, et super omnes docentes se intelligebat. Solent enim junior et senior ad invicem dici minor et major, etsi neuter eorum senili accessit aut propinquavit aetati: quanquam si et expressum nomen seniorum in Evangelio velimus inquirere, supra quos intellexit, invenimus quando ei dixerunt Scribae et Pharisaei, «Quare discipuli tui transgrediuntur traditionem seniorum? Non enim lavant manus suas, cum panem manducant.» Ecce objecta est ei transgressio traditionis seniorum. Sed qui super seniores intellexit, quid eis responderit, audiamus: «Quare,» inquit, «et vos transgredimini mandatum Dei propter
Abbreviated transcription (Latin):
in semine abrahe benedicerent᷑ om̃s gentes. Ipsa qͥd¬
sequit᷑ dicit PREUENEAUNT oCULI Mei aote
Ponamꝰ enĩ matutinũ quando qui sedebant in umbra
mortis. lux orta est eis. Non enĩ sc̃is qui prius erant scõ¬
in terra ad hoc matutinũ oculi aeccłe preuenerunt:
quia hoc futurũ antea preuider̃. ut meditarentar
eloquia dĩ. Quȩ tunc erant & in lege ac prophetis:
ciUo TUOM UIDΙFIca ore srius enĩ ds̃ secundũ
miscđam aufert a peccatorib pȩnã eis que postea
iustis scđ̃m iudiciũ dabit uitã. quia non frustra illi hoc

Expanded text:
in semine Abrahae benedicerentur omnes gentes . in semine Abrahae benedicerentur omnes gentes . sequitur dicit, «Praevenerunt oculi mei ad Ponamus enim matutinum, quando qui sedebant in umbra mortis, lux orta est eis ; nonne in sanctis qui prius erant in terra, ad hoc matutinum oculi Ecclesiae praevenerunt, quia hoc futurum antea praeviderunt, ut meditarentur eloquia Dei, quae tunc erant, et in Lege ac Prophetis cium tuum vivifica me. Prius enim Deus secundum misericordiam aufert a peccatoribus poenam, eisque postea justis secundum judicium dabit vitam. Quia non frustra illi hoc
Abbreviated transcription (Latin):
nc̃ uideimꝰ quis ipse sit sensus. Preueni inquit in
nocte in tẽpesta & clamaui. in uerbis tuis speraui.
Si hoc ad unũ quẽq fideliũ referamꝰ & ad proprietatẽ
rei gestȩ. Sepe contingit ut tali noctis tẽpore uigil&
amor dĩ. & magno surgente orationis affectu . ñ. ex¬
pectet᷑ sed preueniat᷑. quod post gallicantũ consueuit
esse tẽpus orandi. Si autẽ accipiamꝰ hoc totũ scłm. noc¬
tẽ utiq in tẽpeste nocte clamamꝰ ad dm̃. & preueni¬
mus maturitatẽ temporis. in quo nobis redditurus
est qͣd promisit: Sicut alib lgit᷑. Preueniamꝰ faciem
enis in confessione. Qua quã si uelimꝰ intelligere in¬
maturũ tempus noctis huius ante quã ueniss& ple¬
nitudo tẽporis. idest ipsa maturitas. quando xp̃c ma¬
nifestaret᷑ in carne : Nlec tunc aeccła tacunit. sed
pueniens istã maturitatẽ ꝓphetando clamauit. & in
uerbis dĩ sperauit. Potentis facere quod promisit. ut

Expanded text:
nunc videamus quis ipse sit sensus. 4. «Praeveni,» inquit, «in nunc videamus quis ipse sit sensus. 4. «Praeveni,» inquit, «in nocte intempesta, et clamavi; in verbis tuis speravi.» Si hoc ad unumquemque fidelium referamus, et ad proprietatem rei gestae; saepe contingit ut tali noctis tempore vigilet amor Dei, et magno urgente orationis affectu, non exspectetur sed praeveniatur quod post galli cantum consuevit esse tempus orandi. Si autem accipiamus hoc totum saeculum noctem; utique intempesta nocte clamamus ad Deum, et praevenimus maturitatem temporis in quo nobis redditurus est quod promisit, sicut alibi legitur: «Praeveniamus faciem ejus in confessione» . Quanquam si velimus intelligere immaturum tempus noctis hujus, antequam venisset plenitudo temporis, id est, ipsa maturitas, quando Christus manifestaretur in carne ; nec tunc Ecclesia tacuit, sed praeveniens Istam maturitatem, prophetando clamavit, et in verbis Dei speravit potentis facere quod promisit, ut
Abbreviated transcription (Latin):
dita & splendida serenitate fulgidũ : Significa¬
uit hoc nomine qͦd gͦ grece dictũ est henaoria
Non uno uerbo sed duob id÷ p̃positione & no¬
mine. Hoc int̾pretes nr̃i quidã dixcer̃ in tẽpesa
nocte : plures immaturitate non duob: uerbis so
uno : cuius uocabuli nominatiuus est in maturta
Non nulli .uͦ. in duob uerbis sicut gretus posut m
in maturitate. Haoria quippe. inmaturitas qt¬
Enaoria inm̾aturitate. łaquã si uell& etiã ille
qui dix̃ In tẽpesta nocte : p̃positione geminas¬
dicere: In intẽpesta ut una p̃positio signife&
in:qua hora altera ꝑtin& ad compositionẽ nomios
Nlihil sinȩ int̃ est ad sententiũ utrũ quis dicat egisse
noctt intẽ pesta clamasse se dicer&. Grecus tam̃
in nocte in tẽpesta dixit. qd idem ual& acsi dicit᷑
inmaturitate. id est in tẽpore nocturno. im ma¬
turo actenus de obscuro uerbo fuerit disputatum:

Expanded text:
ita et splendida serenitate fulgidum significaita et splendida serenitate fulgidum significavit hoc nomine. Quod ergo graece dictum est ἐν ἀωρίᾳ, non uno verbo, sed duobus, id est, praepositione et nomine; hoc interpretes nostri quidam dixerunt, «intempesta nocte,» plures, «immaturitate,» non duobus verbis, sed uno, cujus vocabuli nominativus est immaturitas; nonnulli vero in duobus verbis, sicut graecus posuit, «in immaturitate;» ἀωρία quippe immaturitas ritate:» tanquam si vellet etiam ille qui dixit, «intempesta nocte,» praepositione dicere geminata, «in intempesta;» ut una praepositio significet in qua hora, altera pertineat ad compositionem nominis. Nihil sane interest ad sententiam, utrum quis dicat egisse nocte intempesta» clamasse se diceret. Graecus tamen «in nocte intempesta» dixit, quod idem valet si dicatur, «in immaturitate,» id est, in tempore nocturno immaturo. Hactenus de obscuro verbo fuerit disputatum;
Abbreviated transcription (Latin):
Sed qͦd sequit᷑ hab& aliquid obscuritatis qͥd aliquano
diutius exponendũ est. PREUEN IN TẼ pESTA
NoctE Et clamaui. Plures codices non habent
in tẽpesta nocte. sed in mqͥritate. Uix autẽ unus
inuentꝰ est. qͥhaber& geminatã p̃positionẽ. id ÷
nũ tempus est: qͦd ñ . ẽ. maturũ id est oportunũ
Ut agat᷑ aliquid uigilando. qͦd & iã uulgo dici sol&
quando quiescendũ est. Hinc ꝓculdubio nuncipi¬
ta est. quia in oportuna ẽ actionib uigilantium
Tẽpestiuũ enĩ dixer̃ ueteres oportum̃ : & inten¬
pestiuũ in portunũ. A tẽpore ducto uocabulo ñ
ab illa tẽpestate quȩ consuetudine latinȩ linqs
celi ꝑturbatio iã uocat᷑ quãquã isto uerbo libetꝰ
utunt᷑ hystorici : ut dicantea tẽpestate. Quod
uolunt eo tẽpore intelligi. & qͦd ait locutor
egregius: Unde hec tã clara repente tẽpestas
non celũ nẏbis uentis ue turbatũ sed magis sub¬

Expanded text:
Sed quod sequitur habet aliquid obscuritatis, quod aliquando Sed quod sequitur habet aliquid obscuritatis, quod aliquando diutius exponendum est. «Praeveni intempesta nocte, et clamavi.» Plures codices non habent, «intempesta nocte;» sed, «immaturitate:» vix autem unus inventus est qui haberet geminatam praeposnum tempus est, quod non est maturum, id est oportunum ut agatur aliquid uigilando; quod etiam uulgo dici solet quando quiescendum est, hinc utique dicta, quia inoportuna est actioni uigilantium; Tempestivum enim dixerunt veteres opportunum; et intempestivum, inopportunum: a tempore ducto vocabulo, non ab illa tempestate, quae consuetudine latinae linguae coeli perturbatio jam vocatur. Quanquam isto verbo libenter utuntur historici, ut dicant, Ea tempestate, quod volunt Eo tempore intelligi: et quod ait locutor egregius, Unde haec tam clara repente Tempestas? non coelum nimbis ventisve turbatum, sed magis sub
Abbreviated transcription (Latin):
inflant᷑ tantomagis efficiunt᷑ extra ipsã. Iste
autẽ hoc ipsũ poscens adnõ. quod eum iub& face¬
re dñs: ut ipse in illo &iam quod imperat opere
Ds̃ est enĩ qui operat᷑ in nobis & uelle. & operar
pro bona uoluntate. Clamaui inquit in toto cor¬
de ex audi me dñe. iustificationes tuas exquirã.
Utiq faciendas non tantũ modo sciendas. ne sim¬
lis fiat illi seruo duro. qui &iam si intellexerin
EAC. Uel sicut non nulli codices habent. & greo
& latini: Clamaui te. saluũ me fac. Quid est
clamaui te. nisi clamando in uocaui te: Sed
cum dixiss& saluũ me fac: quid adiuuxit: Et
CUSTODIAMTESTIMOΝIATUA Ne te scili¬
lic& ꝑ infirmitatẽ negẽ. Salus quippe animȩ
facit ut fiat qͦd faciendũ eẽ. cognoscit᷑. & usq ad
mortẽ corporis. si hoc flagitatꝰ extrema tẽptatio
pro testimoniorũ diuinorũ ueritate certetur.
Ubi autẽ ñ . ẽ. salus. sub cubit infirmitas & deserit i¬

Expanded text:
inflantur, tanto magis efficiuntur extra ipsam. Iste inflantur, tanto magis efficiuntur extra ipsam. Iste autem hoc ipsum poscens a Domino, quod eum jubet facere Dominus, ut ipse in illo etiam quod imperat operetur; Deus est enim qui operatur in nobis et velle et operari, pro bona voluntate : «Clamavi,» inquit, «in toto corde meo; exaudi me, Domine: justificationes tuas exquiram:» utique faciendas, non tantummodo sciendas; ne similis fiat illi servo duro; qui etiamsi intellexerit, fac:» vel, sicut nonnulli codices habent et graeci et latini, «Clamavi te; salvum me fac.» Quid est, «Clamavi te,» nisi, clamando invocavi te? Sed cum dixisset, «salvum me fac,» quid adjunxit? «Et custodiam testimonia tua:» ne te scilicet per infirmitatem negem. Salus quippe animae facit ut fiat quod faciendum esse cognoscitur, et usque ad mortem corporis, si hoc flagitat extrema tentatio, pro testimoniorum divinorum veritate certetur: ubi autem non est salus, succumbit infirmitas, et deserit
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. Ibi gͦ sunt & iustificationes di qua propter
restat ut intelligamꝰ . ñ. om̃s malos in uenire sapi¬
entiã si quesierint. sed eos qui in tantũ sunt mali
ut odereͥnt eam. Si enĩ & dixit querent me
mali & non inuenient: oderunt enĩ sapientiã.
ideo gͦ non inuener̃ quia oder̃. Sed rursus si
oderunt quo inodo quęrunt. nisi quia non eã
quer̃ ꝓpt̃ ipsã. sed ꝓpt̃ aliquid qd mali amant:¬
& ad hoc se facilius putant ꝑuenturos per ipsã :
Multi sunt eñ qui dicta sapientiȩ studiosissi¬
me inquirunt. eamq in doctrinã .ñ. in uita ni¬
uolunt habere. ut .ĩ. per mores quos iub& sapi¬
entia ꝑueiuant ad dĩ lucẽ qd est ipsa sapienti:
sed per sermones quos hab& sapientia ꝑ uonint
ad hominũ laudẽ quod est uana gła. Non ergo
sapientiã quęrunt. & quando eam quȩr̃. qͥa non
quęrunt ipsã alioquiit uiuerent scđm ipsam:
sed uolunt uerbis eius inflari & quanto magis

Expanded text:
sunt. Ibi ergo sunt et justificationes Dei. Quapropter sunt. Ibi ergo sunt et justificationes Dei. Quapropter restat ut intelligamus, non omnes malos non invenire sapientiam, si quaesierint; sed eos qui in tantum sunt mali, ut oderint eam. Sic enim et dixit: «Quaerent me mali, et non invenient; oderunt enim sapientiam» . Ideo ergo non inveniunt, quia oderunt. Sed rursus si oderunt, quomodo quaerunt; nisi quia non eam quaerunt propter ipsam, sed propter aliquid quod mali amant, et ad hoc se facilius putant perventuros per ipsam? Multi enim sunt qui dicta sapientiae studiosissime inquirunt, eamque in doctrina, non in vita volunt habere; ut non per mores quos jubet sapientia, perveniant ad Dei lucem, quod est ipsa sapientia, sed per sermones quos habet sapientia, perveniant ad hominum laudem, quod est vana gloria. Non ergo sapientiam quaerunt et quando eam quaerunt; quia non quaerunt ipsam, alioquin viverent secundum ipsam: sed volunt verbis ejus inflari; et quanto magis
Abbreviated transcription (Latin):
Proinde qͦd ut faciamꝰ iubet᷑. ut exquiramus orat᷑¬
Sed Quã longe est adhuc a faciente quiꝰ exquirit:
non enĩ est consequetis ut exquirit inueniat.
aut qui inuenit. faciat. Non potest autẽ nisi
in uenerit facere : & nisi quęsierit inuenire.
Sed magnã sp̃e dñs iħc dedit dicendo. que rite
& inuenietis. Rursus autẽ dicit sapientia quȩ
quid est nisi ipse.:quȩrent me mali. & ñ. iiuenient
Non gͦ malis sed bonis dictũ est : querite & inue¬
nietis. Immo uͦ eis dictũ est quib eodem loco
paulo post si gͦ uos inquit tũ sitis mali. nostis bona
data date filiis ur̃is Quomodo gͦ malis dicitur
querite & inuenietis. cũ rursus dicat᷑ querent
me mali & non inuemient: an aliud eos dñs quã
sapientiã querere uolebat. quando eos inuentu¬
ros si quererent ꝓmittebat : In ea quippe sunt
om̃a. quae ab eis qui beati. eẽ. cupiunt in qͥrenda

Expanded text:
Proinde quod ut faciamus jubetur, ut exquiramus oratProinde quod ut faciamus jubetur, ut exquiramus oratur. Quam longe est adhuc a faciente qui exquirit? Non enim est consequens ut qui exquirit, inveniat; aut qui invenit, faciat: non potest autem nisi invenerit, facere; et nisi quaesierit, invenire. Sed magnam spem Dominus Jesus dedit dicendo: «Quaerite, et invenietis.» Rursus autem dicit sapientia quae quid est, nisi ipse?, «Quaerent me mali, et non invenient.» Non ergo malis, sed bonis dictum est, «Quaerite, et invenietis.» Imo vero eis dictum est, quibus eodem loco paulo post, «Si ergo vos,» inquit, «cum sitis mali, nostis bona data dare filiis vestris» . Quomodo igitur malis dicitur, «Quaerite, et invenietis;» cum rursus dicatur, «Quaerent me mali, et non invenient?» An aliud eos Dominus quam sapientiam quaerere volebat, quando eos inventuros si quaererent promittebat? In ea quippe sunt omnia, quae ab eis qui beati esse cupiunt, inquirenda
Abbreviated transcription (Latin):
Clamor ad dm̃ qui fit ab orantib si sonitu¬
Quocis corporalis fiat. non intento in dm̃
corde quis dubit& in anit̾ fieri. Si autẽ fiat corde.
& iã silente corporis uoce aliũ que lib& hominẽ
potest latere non dm̃. Siue gͦ cũ uoce carnis quan¬
do id opus est. siue cũ silentio ad dm̃ cũ oramus
corde clamandũ est: Est autẽ clamor cordis mag¬
na cogitationis intentio qui cũ ẽ in oratione mag¬
nũ exeprimit desiderantis & petentis affestũ
ut .ñ. disper& effectũ. Tunc porro in toto corde
clamat᷑. quando aliunde ñ. cogitat᷑. Tales oratio¬
nes rare sunt multis: crebre autẽ paucis. om̃s uͦ
utrũ cuiquã nescio: talẽ suã cõmemorat orationẽ
qui cantat hunc psalmũ dicens: Clamaui in toto
corde meo exaudi me dñe. Cui autẽ rei suuscla¬
mor ꝓficiat adiunait. IuSTIFICATIORES
TUAs EXQUIRAM. Ad hoc ergo clamauit in
toto corde suo & hoc sibi desiderauit adño ex¬
audiente prestari. ut iustificationes eiꝰ exqͥtat.

Expanded text:
Clamor ad Dominum, qui fit ab orantibus, si sonitu corporalis vocis fiat, non intento in Deum corde; quis dubitet inaniter fieri? Si autem fiat corde, etiam silente corporis voce; alium quemlibet hominem potest latere, non Deum. Sive ergo cum voce carnis, quando id opus est, sive cum silentio, ad Deum, cum oramus, corde clamandum est. Est autem clamor cordis magna cogitationis intentio; quae cum est in oratione, magnum exprimit desiderantis et petentis affectum, ut non desperet effectum: Tunc porro in toto corde clamatur, quando aliunde non cogitatur. Tales orationes rarae sunt multis, crebrae autem paucis; omnes vero utrum cuiquam, nescio. Talem suam commemorat orationem, qui cantat hunc psalmum, dicens: «Clamavi in toto corde meo; exaudi me, Domine.» Cui autem rei suus clamor proficiat, adjunxit: «Justificationes tuas exquiram.» Ad hoc ergo clamavit in toto corde suo, et hoc sibi desideravit a Domino exaudiente praestari, ut justificationes ejus exquirat.
Abbreviated transcription (Latin):
ubi est ergo gloriuatio tui: eocclusi est: per quã legẽ
factorũ nom: sed per legem fidei: haec est fides que
per dilectionem operatur. qm̃ querendo petendo
pulsando impetrat sp̃m bonũ. per quem dilectio
ipsa diffunditur in cordibus nr̃is. łtoc enĩ sp̃a dĩ
quicumq agunt᷑. hi fili sunt di. qui recipiuntur.
ut recumbant cũ abrabam isaac & iacob in regno
cȩlorum expulso seruo qui nom man& in domo in
actornũ idest isrł scđm carnẽ cui dictum est Cũ
uideritis abraham. isaaci& iacob & om̃s prophetas

Expanded text:
Ubi est ergo gloriatio tua? Exclusa est. Per quam legem? Factorum? Non; sed per legem fidper dilectionem operatur ; quoniam quaerendo, petendo, pulsando, impetrat Spiritum bonum , per quem dilectio ipsa diffunditur in cordibus nostris . Hoc enim Spiritu Dei quicumque aguntur, hi filii sunt Dei : qui recipiuntur ut recumbant cum Abraham, Isaac et Jacob in regno coelorum ; expulso servo, qui non manet in domo in aeternum ; id est Israel secundum carnem, cui dictum est, «Cum videritis Abraham, Is
Abbreviated transcription (Latin):
habitabo incȩlo. homo earne indutꝰ carmi deditus:
corde precede quose quȩris corpore. Noli furdꝰ
oĩnr̃a. Quare addidit inatrus: atria am¬
pliora spatia domꝰ intelligunt᷑. Quistat inatriis.
non angustat᷑. non p̃mit᷑: quomodo delectat᷑ : in la¬
titudine mane : et potes diligere in imicũ tuum.
quia non eã diliges. ut abininimico angustias pati¬
aris. Quomodo intelligeris stare in atrus sta
incaritate : et stas inatrus Incaritate latitudo ẽ:
Inodio angustia: Audi apłm. Ira. et indignatio
tribulatio et angustia. in omnẽ animã hominis
operantis malũ. delatitudine aut̃ caritatis qiđ dic̃ :
atria dñi : Et habebis uerã benedictionẽ dñi. quan¬
do ñ maledicis in imiois. Allo qͥt᷑ enĩ sp̃s eos qͥpatiun¬
t᷑ tribulationẽ ut glorictur intribulationibus
ot dic̃ eis. Eoce nunc benedioite dñm. om̃s serui

Expanded text:
habito in coelo, homo carne indutus, carni deditus? habito in coelo, homo carne indutus, carni deditus? Corde praecede, quo sequaris corpore. Noli surdus Dei nostri.» Quare addidit, «in atriis?» Atria ampliora spatia domus intelliguntur. Qui stat in atriis, non angustatur, non premitur; quodam modo dilatatur. In latitudine mane, et potes diligere inimicum tuum; quia non ea diligis, ubi ab inimico angustias patiaris. Quomodo intelligeris stare in atriis? Sta in charitate, et stas in atriis. In charitate latitudo est, in odio angustia. Audi Apostolum: «Ira et indignatio, tribulatio et angustia in omnem animam hominis operantis malum» . De latitudine autem charitatria Domini; et habebis veram benedictionem Domini, quando non maledicis inimicis. Alloquitur enim Spiritus eos qui patiuntur tribulationem, ut glorientur in tribulationibus; et di
Abbreviated transcription (Latin):
Qm̃ ibi mandauit dñs benedictionẽ. Ubi manda¬
uit : infr̃ib qͥhabitant inunũ. ibi p̃cepit benodic¬
tionẽ : Ipsi benedicunt dñm qui habitant concor¬
dit̃. Nam indiscordia non benedices dnm: Sine
causa dicis. quia lingua tua sonat benediccionẽ
dñi : sicorde nonsones. Ore benedicis. et corde
maledicis. Ore suo benedicebant. et corde suo
maledicebant. Num quid uerba nr̃a sunt . signi¬
fican su nt quidã: Benedicis dnm cũ oras. si seque¬
ris in precetua. et maledicis inimico tuo: Hocine est
quod audisti abipso dño diligite in imicos utõs. Si
autẽ facias ut diligas immicũ tuũ. et ores ꝓeo : ibi
mandauit dñs benedictionẽ suã : Ibi habebis uitã
in scłm. id .ẽ. maet̾nũ. Multi enĩ amantes uitã istã.
maledieunt inimicis sinis. Proquare : nisi ꝓista
uita. nisi ꝓ cõmodis secularibꝰ Ubite angustiauit
in iicꝰ tuus. ut cogaris maledicere: in terra angus¬
tatus es: migra habita incelo. Quomodo inquies

Expanded text:
Ubi mandavit? In fratribus qui habitant in unum. Ibi praecepit benedictionem, ibi benedicunt Dominum qui habitant concorditer. Nam in discordia non benedicis Dominum. Sine causa dicis quia lingua tua sonat benedictionem Domini, si corde non sones: ore benedicis, et corde maledicis. «Ore suo benedicebant, et corde suo maledicebant» . Numquid verba nostra sunt? Significati sunt quidam. Benedicis Dominum, cum oras; et sequeris in prece tua, et maledicis inimico tuo. Hoc est quod audisti ab ipso Domino, «Diligite inimicos vestros?» Si autem facias, et diligas inimicum tuum, et ores pro eo, «ibi mandavit Dominus benedictionem suam;» ibi habebis «vitam in saeculum,» id est in aeternum. Multi enim amantes vitam istam, maledicunt inimicis suis: pro qua re, nisi pro ista vita, nisi pro commodis saecularibus? Ubi te angustavit inimicus tuus, ut cogaris maledicere? In terra angustatus es; migra, habita in coelo. Quomodo, inquies,
Abbreviated transcription (Latin):
Og. regẽ confusionis qđ in terp̾tat᷑ basan
Quid eñi coaceruat diabolus. nisi confusio¬
nẽ : & dedit terrã eorũ hereditatẽ. here¬
ditat̃e isrł seruo suo Dat etiã quos di abolus
possid ebat. hereditatẽ semin abrabȩ : quod
est xp̃s. Quua ix humilitate NÑa memor
fuit nr̃i Et redemit nos abinimicis nr̃is.
sanguine unigeniti sui Qui dat aescaor
OONI CΑRNI. boc est om̃ibominũ generi.
non tantã isrłitarũ : sed & gentiũ. De
qua ȩ sca dicit᷑. caro meauere est ȩsca Con¬

Expanded text:
 regem Confusionis, quod interpretatur Basan:  regem Confusionis, quod interpretatur Basan: quid enim coacervat diabolus, nisi confusionem? «Et» «dedit terram eorum haereditatem, haereditatem Israel servo suo.» Dat etiam quos diabolus possidebat, haereditatem semini Abrahae, quod est Christus. «Quia in humilitate nostra memor fuit nostri. Et redemit nos ab inimicis nostris:» sanguine Unigeniti sui. «Qui dat escam omni carni;» hoc est, omni hominum generi, non tantum Israelitarum, sed et Gentium: de qua esca dicitur, «Caro mea vere est esca» . «Con
Abbreviated transcription (Latin):
tenti & brachio excelsõ Quid potentius
quid excelsius eo de quo dictũ est. & brachiũ
dñi cui reuelatũ est  Qui diuisit mare
rubrũ indiuisiones. Diuidit etiã ut unus
atque idem baptismus. aliis sit in uitam:
aluis sit in mortẽ Et eduxit isrł ꝑ mediũ
eius Educit etiã innouatũ populũ suum
ꝑlauachrũ regenerationis Et excussit pha¬
raonẽ. & uirtutẽ eius in inari rubro Celeri¬
ter interunit. & peccatũ suu̾ reatũq eius
ꝑbaptisinũ. Qui trans duxit populũ suum
indeserto Traducit & nos inhuius scłi ari¬
ditate &. sterilitate. ne in ea pereamus
Qui ꝑcussit reges magnos. & occidit reges
fortes. Percutit atque occidit. etiã a nobis
diabolicas & noxias potestates. Se on regẽ
amorreorũ. Germen in utile uel tempta¬
tionẽ calentẽ quod interp̃tat᷑ seon. regẽ
amaricantiũ. quod int̃ p̃tat᷑ amorreorum
Et og regem basan. coaceruantẽ. qđ int̾p̃tat᷑

Expanded text:
tenti et brachio excelso.» Quid potentius, tenti et brachio excelso.» Quid potentius, quid excelsius eo de quo dictum est: «Et brachium Domini cui revelatum est» ? «Qui divisit mare Rubrum in divisiones.» Dividit etiam, ut unus atque idem Baptismus aliis sit in vitam, aliis sit in mortem. «Et eduxit Israel per medium ejus.» Educit etiam innovatum populum suum per lavacrum regenerationis. «Et excussit Pharaonem et virtutem ejus in mari Rubro.» Celeriter interimit et peccatum suorum reatumque ejus per Baptismum. «Qui traduxit populum suum in deserto.» Traducit et nos in hujus saeculi ariditate et sterilitate, ne in ea pereamus. «Qui percussit reges magnos, et occidit reges fortes.» Percutit atque occidit etiam a nobis diabolicas et noxias potestates. «Seon regem Amorrhaeorum.» Germen inutile vel Tentationem calentem, quod interpretatur Seon; regem Amaricantium, quod interpretatur Amorrhaeorum. «Et Og regem Basan.» Coacervantem, quod interpretatur
Abbreviated transcription (Latin):
luce dis cretus: Cum ergo quodã loco apłs
concor dẽ gratiarũ uarietatẽ dĩ ui hominib
dĩ uell& ostendere : bȩc in primis duo posu¬
it dicens Alii quidẽ dat̾ ꝑ sp̃m̃. sermo sapi¬
entiae: Hoc esse arbitor. solem inpotestatẽ
las cõmemorari puto. in eo quod dicit᷑. alii
fides in eodẽ sp̃ũ. alii curationũ donatio
inimo sp̃u. alii operationes uirtutũ. alii
ꝓphetia. alii diudicão sp̃s. Alteri genera
linguarũ. alii int̃p̃tatio sermonũ. Nihil eñi
horũ est: quod inhuius scłi nocte non sit
necessariũ. Quȩcũ transierit necessa¬
ria ista nonerunt. ideo in postestatẽ noctis
In potestate quippe ait. uel diei uel noctis.
ut potestas ess& diei lucere uel nocte. quod
in sp̃ualibus donis sic intelligit᷑. quia dedit eis¬
potestatẽ filios dĩ fieri Qui ꝑcussit aegyp¬
tũ. cũ primo genitis eorũ. Percussit & słm
fideles suos. de medio malorũ In manupo¬

Expanded text:
luce discretus? Cum ergo quodam loco Apostolus luce discretus? Cum ergo quodam loco Apostolus concordem gratiarum varietatem in hominibus Dei vellet ostendere, haec in primis duo posuit dicens, «Alii quidem datur per Spiritum sermo sapientiae;» hoc esse arbitror, «Solem in potestatem las» commemorari puto in eo quod dicitur, «Alii fides in eodem Spiritu, alii curationum donatio in uno Spiritu, alii operationes virtutum, alii prophetia, alii dijudicatio spirituum, alii genera linguarum, alii interpretatio sermonum» . Nihil enim horum est quod in hujus saeculi nocte non sit necessarium: quae cum transierit, necessaria ista non erunt: ideo, «in potestatem noctis. In potestatem» quippe ait, vel «diei» vel «noctis,» ut potestas esset die lucere vel nocte; quod in spiritualibus donis sic intelligitur, quia dedit potestatem filios Dei fieri . «Qui percussit Aegyptum, cum primogenitis eorum.» Percussit et saeculum, fideles suos de medio malorum. «In manu po
Abbreviated transcription (Latin):
tenent. tam qua infra celos. t̾rae nomine
figurant & quia in baptismo quẽ accepert᷑.
in concussa credulitate consistunt. ideo dic
autẽ duo id est sapientia & screntia distare
interse aliquid. alia quoque scripturarum
testat᷑ eloquentia maxime loquente sc̃o
iob. ubi quodã modo singula de finiuntur
ait eñi Dixit autẽ homini. ecce pietas
est sapientia : abstinere autẽ amalo. scientia
sapientiã in cognitione & dilectione eiꝰ.
quod semꝑ est. atque in cõmut abiliter ma¬
n&. quod dĩ est. Nam & quod ait. ecce
pietas est sapientia. the osebia dicta est
in greco : quod ut totũ latine exprimat᷑.
dĩ cultus dici potest. Abstinere autẽ amalo
quod dixit esse scientiã. quid est aliud:
quã in medio nationis. tortuosae & ꝑruiersȩ.
tam quã in nocte huius scłi caute prudent᷑q
uersari. ut abstinendo quisque in iquitate.
non confundat᷑ tenebris ꝓpriis: muneris

Expanded text:
tenent, tanquam infra coelos terrae nomine tenent, tanquam infra coelos terrae nomine figurantur. Et quia in Baptismo quem acceperunt, inconcussa credulitate consistunt; ideo dictautem duo, id est sapientiam et scientiam, distare inter se aliquid, alia quoque Scripturarum testantur eloquia, maxime loquente sancto Job, ubi quodammodo singula definiuntur; ait enim, «Dixit autem homini, Ecce pietas est sapientia, abstinere autem a malo scientia esapientiam in cognitione et dilectione ejus quod semper est, atque incommutabiliter manet, quod Deus est. Nam et quod ait, «Ecce pietas est sapientia,» θεοσέβεια dicta est in graeco: quod ut totum latine exprimatur, Dei cultus dici potest. «Abstinere autem a malo,» quod dixit esse scientiam, quid est aliud, quam in medio nationis tortuosae et perversae, tanquam in nocte hujus saeculi, caute prudenterque versari ; ut abstinendo quisque ab iniquitate non confundatur tenebris, proprii muneris