comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
di ⁊ erubescuu. ¶Sunt. n iuenes nũales qr
nõ sunt exꝑti indigentiã ⁊ boͣ q̃ hñt nõ acquisi¬
erunt ꝓprio labore. Nam quil cum maiori di¬
ligentia retinet facultates suas qñ p̃p indigẽ¬
tiom passus ÷ aliqͣ mala. uł qñ facustates ił¬
las acquisunt ꝓpria industria uł pprio iabore.
qͥcitud sua industria acquirit carns possidet
¶ Sodo inuenes sunt bone spei. ꝙ t̾plici rõne
tingit ut ꝓbat ph̾s iiͦ. retħ. sunt .n. iuuenes¬
aĩosi ⁊ bone spet. ¶ Primo qr paucoꝵ expti nõ
.n. in multis sunt passe repulsom. ido c̃dunt oĩa
obtin̾e. ¶ Sunt ⁊̃ hone spei qrin eis multũ hñ¬
dat calor. corde gͦ ⁊ m̃bris aliis inflaminatis
excalore exñte in ip̃cs inuenib fuit iuiuenes

Expanded text:
. Sunt enim iuvenes liberales, quia non sunt experti indigentia; et bona quae habent, non acquisiverunt proprio labore. Nam quilibet cum maiori diligentia retinet facultates suas, quando propter indigentiam passus est aliqua mala, vel quando facultates illas acquisivit propria industria, et proprio labore.  opere, quod quicquid sua industria acquirit, charius possidet. Secundo iuvenes sunt bonae spei. quod triplici rationi contingit, ut probat Phianimosi, et bonae spei primos quia paucorum experti, non inn multis sunt passi repulsam, ideo credunt omnia obtinere. Sunt etiam bonae spei, quia in eis multum abundat calor: corde ergo et aliis mmbris inflammatis ex calore existente in ipsis iuvenibus, fiunt iuvenes
Abbreviated transcription (Latin):
in tractatu de lib̾alitate sufficient̾ tetigini¬
¶Decet ⁊̃ tanto mag̾ cos cẽ magne spei¬
sunt d̾iiora qͣm alia. ¶ Rursum dec eoᷤ
ẽẽ magnanimos. qr ut dicebatur in qͦdã
ardua tend̾e. sic ⁊̃ ꝯgruũ ÷ eos nõ ẽẽ mali¬
gni moris ut ñ de quibl hẽant opĩonẽ mo¬
iami. nqni s acta subditoꝵ semꝑ int̾p̾tarẽt᷑

Expanded text:
suppositione: quia si contingeret eos operari turpia, verecundari deberent etiam plus quam alii, eo quod magis indecensunt digniora quam alia. Rursus decet eos esse magnanimos: quia ut dicebatur in quodam ardua tendere. Sic etiam congruum est eos non esse maligni moris, ut non de quibuslibet habeant opinionem malam. Nam si acta subditorum semper interpretarentur
Abbreviated transcription (Latin):
dicie. uł ꝙͣ u̾tus ⁊ horabilitas gn̾is. Genus aut̃
alicꝰ maxĩe reputatur h̃ora błe: si ab antiqͦ affiue¬
bat d̾icus. Cum gͦ sꝑ sit dare initiũ in quo genito¬
res alicuiꝰ ditari inceꝑũt: qnͣto mag̃ ꝓceditur ꝑ
ꝓc̾atõ filioꝵ: tanto miꝰ ÷ memoͣ gẽitores suos ẽẽ¬
fuisse pauꝑes. Id̾o sꝑ angm̃tatur nobłitas ⁊ sũc

Expanded text:
d virtus et honorabilitas generis. Genus autem alicuius maxime reputatur honorabile, si ab antiquo affluebat divitiis. Cum ergo semper sit dare initium, in quo genitores alicuius ditari inceperunt: quanto magis proceditur per creationem filiorum, tanto minus est memoria genitores suos fuisse pauperes. i
Abbreviated transcription (Latin):
elatos ⁊ despic̾e suos ꝓgẽitores ⁊ nimis ẽẽ hõ¬
noris cupidos iuidetur ẽẽ mali moris. Non .n. de
cet eos sequi bonos mores nobłiũ ut sint mag¬
nanimi. magnifici. prudentes ⁊ affabiles ⁊ fug̾e
malos ut nõ sint elati alios despicientes. Qui sic̃t

Expanded text:
elatum, et despicere suos progenitores, et nimis esse honoris cupidi, videtur esse mali moris. Non enim decet eos sequi bonos mores nobilium, ut sint magnanimi et magnifici, prudentes et affabiles: et fugere malos mores, ut non sint elati, alios despicientes. Quot
Abbreviated transcription (Latin):
quib uirtutib debeant ẽẽ ornati ⁊ qͣs passiones
debeãt sequi: restat exequi de ꝑte. iiiiͣ. uidelic
quos mores debeant imitari. ¶ Mores ã dupͬ¬
oꝑari seu du̾sificari possũt. ab etate .s. ⁊̃ a fortu¬
na. ¶Ab etate quid̃ qr alios mores hñt iuue¬
nes ⁊ alios senes. alios qui sunt in statu alio.

Expanded text:
quibus virtutibus debeant esse ornati: et quas passiones debent sequi. Restat exequi de parte quarta. videlicet quos, mores debeant imitari. Mores autem dupliciter diversificari possunt. ab aetate, et fortuna. Ab aetate quidem: quia alios mores habent iuvenes, alios senes, alio
Abbreviated transcription (Latin):
nes acute ꝯcupiscũti s cito saturant᷑. ueheᷤ
uolunt. s de facili ꝑmutant᷑ ¶ Tercõ sũt in¬
multis ẜmonib indocti exñtium entes ad pau¬
ca respicientes iudicant facile. uñ ⁊ ꝓu̾białr d̾̾
lentes ad multa respic̾e eo ꝙ sint multoꝵ igna¬
ri: statĩ de illo negõ iudicant ⁊ o̾dũt sic ẽẽ. ut eis
ꝓpo. si .n. multa cognosc̾ent ⁊ ꝯdones hõim ꝯsi¬

Expanded text:
o saturantur. vehementer volunt, sed de facili permutantur. Tertio sunt nimultis sermonibus indocti existentes, ad pauca respicientes, iudicant facile. Unde et proverbialilentes ad multa respicere, eo quod sint multorum ignari, statim de illo negocio iudicant, et credunt sic esse, ut eis proponitur. Si enim multa cognoscerent, conditiones hom
Abbreviated transcription (Latin):
docti a lege. appellat ã ibi doctnam legã mõi¬
tiones pat̾uas uł mat̾nas ꝑ quas mstruũt᷑
pu̾. Cum gͦ mr̃es sꝑ moneant suos filios ad
noris statũ. ⁊ ꝑ locũ cb oppõitis multũ ti¬
mẽt q̃ important ignominiam ⁊ inh̃ora¬
tionẽ. ⁊ qr erubesceñ est tiõr ingłificatõis
iuuenes defacili erubescunt. ¶Uiso qͥ mo

Expanded text:
Appellat enim ibi doctrinam legum, monitiones paternas, vel maternas per quas instruuntur pueri. Cum ergo matres semper moneant suos filios ad noris statum, et per locum ab opposistis, multum timent quae important ignominiam et inhonorationem: et quia erubescentia est timor inglorificationis, iuvenes de facili erubescunt. Vis
Abbreviated transcription (Latin):
or oĩo indecens ⁊: unã feminã płes hr̃e uiros.
siam ⁊̃ si unus masculꝰ pot̾ płes fecũdare feĩas.
una tñ femina ñ sic fecundaiͣ pot̾ ex płib iurĩ.
ĩmo impeditur fecunditas eius: ex płalitate
iurroꝵ. q̃r si cõuigiũ principaliꝰ ordĩatur aid bo¬
nũ ꝓlis: dec cõiuiges õiũ cuuũ ne impediat᷑¬

Expanded text:
orum omnino indecens est unam foeminam plures habere viros. Nam etsi unus masculus potest plures foecundare foeminas: una tamen no sic foecundari potest a pluribus viris, immo impeditur foecunditas eius ex pluralitate virorum. Quare si coniugium principaliter ordinatur ad bonum prolis, decet coniuges omnium c
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ .p. decet acciꝑe nobles comuges ut int̾ eos
sit pax ⁊ digna societas in omm cõuigio ntm¬
a imꝑitas uidetur ẽẽ iitanda. nam imꝑitas
dem ñ ẜuent. ut si nimis nobilis nubat ig¬
nobłi: nõ erit int̾ eos digna societas. s unꝰ
alti ultin ꝙͣ leges comugii requirant: dña¬
tas etatis erit ꝙdam incitam̃tũ ũ sͥ ininceͬ
cõiges fidem ño ẜuent. ¶ Querenda st̃ gͦ
incõnige tͥa p̾dc̃a bona extiora. uidel nobili

Expanded text:
 decet accipere nobiles coniuges, ut inter eos sit pax et digna societas; in omni coniugio nimia imparitas vitatur esse vitanda. Nam imparitas dem non servent. Ut si nobilis nubat ignobili, non erit inter eos digna societas, sed unus alteri, ultra quam leges coniugii requirant, dominatas aetatis erit quoddam incitamentum, ut sibi coniuge fidem non servent. Quaerenda sunt ergo in coniuge tria praedicta bona exteriora. vi
Abbreviated transcription (Latin):
uitatur int̾ꝑantie malũ. Qui .n. castitatẽ ẜ¬
uare nõ possunt ne sunt minis int̾ꝑati quib¬
lib feminis se ĩmiscendo expedit eis inire cõ¬
nubia ut una uxore contenti ab int̾ꝑanͣ
retrahant᷑. Cum .n. ꝯcupiscentie carns si
numie sint rõ ꝑcutiãt ut s̃ płi̾es diximꝰ¬
expedit quibꝵl uolentib uig̾e rõne ⁊ ĩtllcu
ñ nimiam oꝑam dare uen̾eis. Cum gͦ ad ꝑ¬
dando nimis oꝑam uen̾eis ꝑcutiat᷑ eoꝵ rõ ⁊
retrahantur a curis debitis ⁊ a c̾ilib oꝑibus
te demare incipiũt si dispensatio assit pp̃ boñ qͦd¬

Expanded text:
antiae malum: qui enim castitatem servare non possunt, ne sint nimis intemperati, quibuslibet foeminis se miscendo; expedit eis inire connubia, ut una uxore contenti ab intemperantia retrahantur. Cum enim concupiscentiae carnis, si nimiae sint, rationem percutiant, ut supra pluries diximone et intellectu, non nimia operam dare venereis. Cum ergo ad pdando nimis operam venereis, percutiatur eorum ratio, et retrahantur a curis debitis et a civilibus operte deviare incipiunt, si dispensatio adsit, pro
Abbreviated transcription (Latin):
tantsͥ multos amucos nobiles ⁊ potentes.
s ꝙ ꝑuxorem illan acquirat᷑ dĩciaꝵ copia.
natur.n. c̾ouigiũ ut pr ex dcĩs ad debitã soct¬
etar̃e ad ꝑacificum ẽẽ ⁊ ad sufficientiã uite.
Prout g ͦ ꝯiugiura ordinatur ad debitam

Expanded text:
irant multos amicos nobiles et potentes: sed quod per uxorem illam acquiratur divitiarum copia, nantur enim coniugium ut patet ex dictis ad debitam societatem, ad pacificum esse, et ad sufficientiam vitae. Prout ergo coniugium ordinatur ad debitam
Abbreviated transcription (Latin):
giũ feminã iuuente uico suo: alii uiro copła¬
ri. ⁊ detestabile ⁊ alicͥ uiro fornicarie ꝯmisc̾i.
¶Qrto noc muestigare possumus ex filioꝵ
cebito nutrim̃to. nam ex hoc ꝑentes sollicit᷑at᷑
gͦ impedit c̾uitudinẽ filioꝵ. impedit ne pr̃es di

Expanded text:
gium foemina vivente viro suo viro alio copulari, magis detestabile est alicui viro fornicarie commiscere. Quarto hoc investigare possumus ex filiorum debito nutrimento. Nam ex hoc parentes solicitantur ergo impedit certitudine
Abbreviated transcription (Latin):
titatea ccepta ẽ tabła: iaciat se ad t̾rã ⁊ ad
pedes cius ponatur p̾dc̃a tabula: ⁊ aspiciat
ꝑ sũmitatem illius tabule. ⁊ si uisus eius
sum̃da: trahat se mag̃ ꝓpe edificiũ ĩ. Si uo
uisus ꝓtendat᷑ mag̾ basse cum tabula sit
exñs ad pedes ⁊ sic iacens in t̾ra elonget se
ab edificio p̾dc̃o bonec ꝑ sũmitatẽ cabuie pũ¬
ctałr uideat sumitatẽ eius. nam ũ ꝓbati
pot̾ geometͥoe. qnͣta erit distantia a capite
hõis sic iacentis usq ad edificiũ iᵈ. tãta
erit edificii aiticudo. Possent ⁊̃ m̃sure tali¬
um altitudiñ accipi ꝑ regłas datas in astͦ¬
labio ⁊ qͣdrante. s de ħ̾ nob̃ ño sit cure. Suf¬
ficiat aut̃ de taub ad p̃ns cãta dr̃e qͣnta suf¬
ficiũt ad ꝓpoitũ. ¶ ¶rtum genus edifi¬
cioꝵ uocant mnusculos. sunt .ni. muscłi q̃dã
edificia ꝑua sub quib tegunt᷑ hoĩes cͣhen¬
tes uł impellentes castra usq ad menia
quasi continuari castca usq ad mĩnfo

Expanded text:
titatem accepta est tabula illa, iaciat se in terram: et ad pedes eius ponatur praedicta tabula, et aspiciat per summitatem illius tabulae: et si visus eius sumenda, trahat se magis prope aedificium illud, si vero visus protendatur magis basse, cum tabula sit existente ad pedes, et sic iacens in terra, elonget se ab aedificio praedicto, donec per summitatem tabulae punctualiter viduat summitatem eius. Nam, ut probari potest geometrice, quanta erit distantia a capite hominis sic iacentis usque ad aedificium illud, tanta erit aedificii altitudo. Possent etiam mensurae talium altitudinum accipi per regulas traditas in Astrolabio, et Quadrante. Sed de hoc nobis non sit curae: sufficiat autem de talibus ad praesens tanta dicere, quanta suffciunt ad propositum. Quartum genus aedificiorum vocant Musculos. Sunt enim musculi quaedam aedificia parva, sub quibus teguntur homines trahentes, vel impelentes castra usque ad moeniquasi continuari castra usque ad munitionem
Abbreviated transcription (Latin):
auf qui obsidet castr̃ aũ cĩtate aliꝙͣ si ułt eã
impugnari ꝑ machĩas lapidarias: diligñr
consid̾are d utr̃ mag̾ possit inũitor illam ĩ¬
pugnare ꝓiciendo rectius uł longius uł me¬
dio m̾o int̾ utrumq uł ⁊̃ mag̾ poss obses¬
sos offend̾e ꝓiciendo spissius ⁊ freq̃ntiꝰ. nam
uł om̃ibr p̾fatis mõis ꝓiciendi uł anquib ł
ciliqͣ p̾dc̃aꝵ machinaꝵ castrum uł cĩtate
obsessam pot̾it impugnare. si .n. plena no¬
ticia heatur de machinis de quib m̃tõ fecimꝰ.
sufficient̃ stietur quo ꝑ machĩas lapidai᷑ po¬
t̾it quel mũito imprignai. nam om̃e genꝰ¬

Expanded text:
ur qui obsidet castrum aut civitatem aliquam, si vult eam impugnare per machinas lapidarias, diligenter considerare debet, utrum magis possit munitionem illam impugnare proiiciendo rectius vel longius, vel medio modo inter utrunque vel etiam magis posset obsessos offendere proiiciendo spissius et frequentius. Nam vel omnibus praefatis modis proiiciendi, liqua praedictarum machinarum, castrum, vel civitatem obsessam poterit impugnare. Si enim plena notitia habeatur de machinis, de quibus mentionem fecimus, sufficienter scietur, quomodo per machinas lapidarias poterit quaelibet munitio impugnari. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
duo muri ccͣ eas aliqualr̾ distantes ⁊ inter
spaciũ ꝙ int̾ illos duos muros includitur.
ponenda est t̾ra que fodienda est de fossis q̃
fiende sunt cͣcͣ munitionẽ illam. uł ẽ aliũde
t̾ra apportanda ⁊ ponenda in illo spacio int̾
ita densanda ꝙ adinuicẽ conglutinetur
⁊ efficiat᷑. q. murus. Contingit .n. ⁊̃ turres
ex t̾ra fac̾e: si bñ condensetur ꝑꝑ ꝙ ñ ẽ inꝯͥ

Expanded text:
duo muri aliqualiter distantes: et intra spatium, quod inter illos duos muros includitur, ponenda est terra, quae fodienda est de fossis, quae fiendae sunt circa munitionem illam, vel est aliunde terra apportanda, et ponenda in illo spatio interita densanda, quod ad invicem conglutinetur, et efficiatur quasi murus. Contingit etiam turres ex terra facere, si bene condensetur: propter quod
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑte uolumus det̾iare de bello defensino ⁊ pͦꝯ
docinmnus obsidentes quałr debeant inua
obsessos: uosumus doc̾e ip̃os obsessos qͣłr se
debeant defend̾e ab ip̃is obsidentib. ¶ Pri¬
mũ aut̃ ꝙ maxĩe facit ne obsessa cuitas de¬
uincatur ab obsidentib ⁊ ꝙ maxĩe facit ut
obsessi facilit̃ possint defend̾e miuntionẽ ali¬
ꝙͣ est scire quałr edificanda sunt castra ⁊ q̃¬
tates ⁊ munitiones cet̾e ne faciłr impug¬
uentur: ¶ Sunt aut̃ quinq in hiꝰ edifica¬
tione consid̾anda ꝑ que munitiones fortõ
res existant ⁊ difficilores ad capiendum.¬
¶ Primo quid fortificantur mintões ⁊ sp̃
difficiles ad belland̃ ex nͣ loci. ¶Ro ex an¬
gularitate muroꝵ. ¶tcio ex cerratis.¬
¶ Quarto exꝓpuignaculis.: ¶Qͥnto ex
fossatis.: ¶ Ex natur quid loci urbes ⁊
munitiones fortiores existunt: si edite suit
ex exũptis ripib ur in locis eminentib
⁊ in accessibłib. aut si mare sit cͣc eas. ant¬

Expanded text:
e volumus de bello defensivo: ut postquam docuiumus obsidentes qualiter debeant invadere obsessos,volumus docere ipsos obsessos qualiter se debent defendere ab obsidentibus. Primum autem quod maxime facit ne obsessa civitasdevincatur: ab obsidentibus, et maxime facit ut obsessi faciliter possint defendere munitionem aliquam, est scire, qualiter aedificanda sunt castra, et civitates, et munitiones ceterae, ne faciliter impugnentur. Sunt autem quinque in huiusmodi aedificatione consideranda: per quae munitiones foriores ad capiendum. Primo quidem fortificantur munitiones, et sunt difficiliores ad bellandum ex natura loci. Secundo ex angularitate murorum. Tertio ex terratis. Quarto ex propugnaculis. Quinto ex fessatis. Ex natura quidem loci, urbs et munitiones fortiores existunt si editae sint in praeruptis rupibus,vel in locis eminentibus et inaccesibilibus: aut si mare sit circassa
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpinquau̾it qnͣtũ debu̾ut ad muros inũitõ¬
nis obsesse: illi qui sunt in ꝑte suꝑiori de¬
bent ꝓic̾e laꝑides ⁊ fugare eos qui sunt in
muris. Qui uõ sunt in ꝑte int̾media: deb̾
pontes durtt̾e ⁊ inuadere muros. S qui
sunt in ꝑte infima ⁊ ib̾ muscłis si possint
obsidentes intrare possint obsessam mu¬
nitõ. Sunt ⁊̃ baliste arc̃us machine lapi¬
darie ⁊ omĩa talia cong̾ganda ũ qñ ħ oĩa
fienda sunt: tunc munutionẽ ꝑcutiãt. qͣnͣ¬
to .n. płib modis sił muitio impugnat᷑.
gtanto plus t̾rentur obsessi ⁊ cicius capitur.

Expanded text:
ntum debuit ad muros munitionis obsesae, illi qui sunt in parte superiori debent proiicere lapides, et fugare eos, qui sunt in muris. Qui vero sunt in parto intermedia, debent pontes dimittere, et invadere muros. Sed qui sunt in parte infima et sub musculis, si possunt debent obsidentes intrare possint obsessam munitionem. Sunt etiam, ballistae arcus, machinae lapidariae, et omnia talia congreganda: ut quando haec fienda sunt tunc munitionem percutiant. Quanto enim pluribus modis simul munitio impugnatur, tanto plus terrentur obsessi, et ci
Abbreviated transcription (Latin):
nam dãto ꝙ ꝑ hiꝰ machinas totus murus
extĩor rueret: murus tñ constitutꝰ ex t̾ra
.q. absq lesione susciꝑet ictus machinaꝵ.
qr cum lapis eiectus a machina ꝑuẽiret
tutos minus ledi a machinis iapidõus
pugnacula. nam in ip̃is muris constituende
sunt turres ⁊ ꝓpugnacula ut muitio leuiꝰ
defendi possit᷑. Maxime ã aũ portam qͣnil
ipĩus munitionis de qͣ tumetur ne ad eam
acoedant obsidentes: fiende sunt turres ⁊
igns. nam si obsidentes uellent. portas
munitõis succend̾e: ratharacta que eit
añ portas: ꝓhibebit eos. ¶ Qsus supͣ Ra¬
tharactam d eẽ murus ꝑforatus recipi¬
ens ipam ꝑ quẽ iocum potunt pici lopides.
emtti potit aqua ad extinguend ignem:
a conting̾e̾t ip̃m ab obsidentib ẽẽ Appõitũ.
¶Qͥntum ꝙ facit mũitoes mag inacces¬
tudo ⁊ ꝓfunditas fossaꝵ. que si assit facł¬
tas implende sunt aquis. ¶ hus gͦ mõis
munitiones sunt difficiliores ad capiẽd̃.

Expanded text:
modi machinas totus murus exterior rueret, murus constitutus ex terra quasi absque laesione susciperet ictus machinarum: quia cum lapis eiectus a machina perveniretutos minus laedi a machinis lapidariis, urres, et propugnacula. Nam in ipsis muris construendae sunt turres, et propugnacula, ut munitio levius defendi possit. Maxime autem ante portam quamlibet ipsius munitionis, de qua timetur, ne ad eam accedant obsidentes, fiendae sunt turres, et incendium ignis. Nam si obsidentes vellent portas munitionis succendere, cataracta quae est ante portam prohibebit eos. Rursus supra cataractam debet esse murus perforatus recipiens ipsam, per quem locum poterunt proiici lapides, emitti poterit aqua ad extinguendum ignem, si contingeret ipsum ab obsidentibus esse appositum. Quintum quod facit munitiones magis inaccestudo, et profunditas fossarum: quae si adsit facultas replendae sunt aquis. His ergo modis sunt munitiones difficiliores ad capiendum.
Abbreviated transcription (Latin):
turres uł castra q̃ tegenda sunt crudis cori¬
is: ne succendantur ab igne. ¶Cũ nus
quidem ligneis castris dupłr impugntur
munitiones obsesse: pͦ iaciendoiapides. nã
si altitudo castroꝵ exredit altitudinẽ muroꝵ

Expanded text:
turres vel castra, quae tegenda sunt crudis coriis, ne succedantur ab igne. Cum his quidem ligneis castris dupliciter impugnantur munitiones obsessae. Primo iaciendo lapides. Nam si altitudo castrorum excedit altitudinem mu
Abbreviated transcription (Latin):
ficioꝵ ꝑ que mũitões impugͣntur. ¶Ma¬
chine aut̃ lapidarie . q. ad qͣtuor gn̾a reduꝯt᷑.
nam in om̃i tali machina ẽ dare aͥd tra¬
nens ⁊ eleuans uͥgam machine ad quã cõ¬
iuncta est funda qua lapides iacitur.

Expanded text:
ficiorum per quae munitiones impugnantur. Machinae autem lapidariae quasi ad quatuor genera reducuntur. Nam in omni tali machina est dare aliquid trahens et elevans virgam machinae, ad quam coniuncta est funda, qua lapides iaciuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
utroq. ¶ Dicitur autẽ contrapondus eẽ
fixum: qñ in uͥgn infixa ẽ quedam cas¬
sa ĩmobiłr adherens u̾ge plena lapidib
⁊ harena. uł plena plumbo uł aliquo alio
graui coͤ᷑ ꝙ genus machine uet̾es t̾butiũ
uocare uolunt. ¶ Int̾ cet̾ut aut̃ machĩas
trahati Iõ sꝑ eod mͦ impesut: cum hac .n. ma¬
china .q. acus ꝑcuti poss. nam cũ aͦd sigñ
ꝑcutiend̾ est ꝑ ip̃am ¶ Si nimis ꝓicit
ad dextram uł ad simistram: u̾tẽdum est
ad locum erga ꝙ̃ iaciendꝰ est lapis.¶ Si
uo nimis alte ꝓccit uł elonganda ẽ machi¬
ua a signo. ur in funda eiꝰ apponendꝰ̾a ẽ la¬

Expanded text:
utroque. Dicitur autem contrapondus esse fixum, quando in virga infixa est quaedam cassa immobiliter adhaerens virgae plena lapidibus et arena, vel plena plumbo, vel aliquo alio gravi corpore: quod genus machinae veteres Trabutium vocare voluerunt. Inter ceteras autem machinas t, cum hac enim machina quasi acus percuti posset. Nam cum aliquod signum percutiendum est per ipsam, si nimis proiicit ad dextram, vel ad sinistram vertenda est ad locum erga quod iaciendus est lapis. Si vero nimis alte proiicit, vel elonganda est machina a signo, vel in funda eius apponendus est la
Abbreviated transcription (Latin):
as nũꝙͣ uł ualde de facili optin̾i possint.
Euerit ⁊̃ płies ut simunitio obsessa ꝑ i
as subt̾raneas capi possit: obsessi tñ ꝓui¬
dentes fossionẽ impediũt eam: ne ipsa fu¬
dulent᷑ ⁊ ꝑ insidias deuincatur. ꝙ qũo fi̾¬

Expanded text:
as nunquam, vel valde de difficili obtineri possint. Evenit etiam pluries ut si munitio obsessa per vias subterraneas capi possit, obsessi tamen providentes fossionem impediunt eam, ne per ipsam fraudulenter et per isidias devincantur. Quo
Abbreviated transcription (Latin):
furorem: uolunt se tueri in mũitione aliqͣ
si assit facultas: q̃renda ẽ iũito talis. ꝙ ex
ip̃a ñ loci fortior existat ⁊ difficilior ad ad¬
impugnand ex angularitate muroꝵ. nã
si munitio muros ħeat angulares si cõti¬
gat obsidentes ad muros acoed̾e ut mum¬
tionẽ deuincant: obsessi facilius setuent
ab illis. ⁊ leuiꝰ offendũt obsidentes. nã pp̃
sunt muri angulares: ũ mũnt̃õ fuciłr defẽ¬

Expanded text:
populi, volunt se tueri in munitione aliqua: si adsit facultas quaerenda est munitio talis, quae ex ipsa natura loci fortior existat, et difficilior ad impugandum ex angularitate murorum. Nam si munitio muros habeat angulares, si contingat obsidentes ad muros accedere ut munitionem devincant, obsessi facilius se tuentur ab illis, et levius offendunt obsidentes. Nam propsunt muri angulares, ut munitio faciliter defen
Abbreviated transcription (Latin):
lignor q̃ ne igne comburatur. deudis core¬
trabs funib uł catheuis fr̃eis alligatur
adtestitudinem fc̃am ex lignis ⁊ ad modũ
arietis se sub⁊rahit. ⁊ fortit᷑̾ postea muros
mũitionis obsesse ꝑcutit ⁊ disrumpit. Cũ .n.¬
ꝑ hiꝰ trabẽ sit fc̾atam multis ictib ꝑcussus õ
murus ita ꝙ iam lapides exñtes in ip̃o ĩcipi¬
illa sub qua sunt hoĩes impingentes trabe̾:
ñ ꝑtirgat usq ad muros. ¶ Eit autẽ hiꝰ
tertura sub qua sunt hoĩes impigentes arie¬
tẽ sũ trabem: oꝑtime mumenda. neuiri illi
sagittis uł lapidib uł aliquo alio m̃o ex ali
ꝑce possuit offendi. ¶Aliuid aut̃e ẽ edificiũ
ad impugnͣd̾ muitiones obsessas ꝙ uocãt
fit aut̃ ħ cum tabule grosse ⁊ forces optime
colligant᷑ ⁊ duꝑlicantur sũ sit duplex tablł¬
tum: ne lapides emissi possint tale edificiũ
stimg̾e̾. Cooꝑitur ⁊̃ crudis coriis: ne ab igne
possit offendi. Consuenit aut̃ tale edificiũ

Expanded text:
lignorum, quae, ne igne comburatur, crudis coriusmodi autem trabs funibus, vel cathenis ferreis alligatur ad testudinem factam ex lignis, et ad modum arietis se subtrahit: et postea fortiter muros munitionis obsessae percutit et dirrumpit. Cum eni trabem sic ferratam multis ictibus percussus est murus ita, quod iam lapides existentes in ipso incipiilla sub qua sunt homines impingentes trabem non pertingat usque ad muros. Est autem huiusmodi textura sub qua sunt homines impingentes arietem sive trabem optime munienda, ne viri illi sagittis, vel lapidibus, vel aliquo modo ex aliqua parte possint offendi. Aliud autem aedificium est ad impugnandum munitiones obsessas, quod vocant Fit autem hoc, cum tabulae grossae et fortes optime confligantur, et duplicantur, sive sit duplex tabulatum, ne lapides emissi possint tale aedificium frangere. Cooperitur etiam crudis coriis, ne ab igne possint offendi. Consuevit autem tale
Abbreviated transcription (Latin):
coralia qr ñ hc̃ta reputant᷑ maiora qͣm sint: młti
carentes coͣrlib bõis ad̾o affc̃ant ea ⁊ c̾dũt ea
eẽ tante excessen ͤ ut si hr̃ent illa: seputarent
sani: felicitatẽ ponũt in sãitate. ⁊ mendici ĩ d̾ici¬
is. turpes u̾o in pulc̾tudĩe debiles in robore. s
q. ñ sit felicitas noc in robore nec in santate nec ĩ
pulcͥtudie t̾plici uia uenati possum. ¶ Primo qr ta¬
lia boͣ sũt corͣlia. ¶ Scdõ qr surit aliquo mͦ ext̾iora.¬
¶Tertio q sunt de facili mutabłia. Coͣrlia .n. sunt
morib. pulcheitudo in m̃bris. robur in ossib ⁊ in
n̾̃uis. siam ut uult pħ̃s .iiͦi. de eligendis. sanitas ÷ de¬
bita equatio hñoꝵ. pulcͥtudo debita ꝯm̃suratõ mẽ¬
broꝵ. robur debita ꝓportio ossiũ ⁊ ñuoꝵ. q̃r cũ hũo¬
res m̃bra . u̾ui. ⁊ ossa sĩt coͣrlia: sanitas. puicͥtudo ⁊
robur cõrlia ẽẽ dñr. nõ gͦ in eis ÷ ponenda felici¬
tas. ¶ Scd̾o in talib felicitas poni ñ d. ꝑ sunt

Expanded text:
ti carentes corporalibus bonis, adeo affectant ea, et credunt ipsa esse tantae excellentiae, ut si haberent illa, reputarent sani, felicitatem ponunt in sanitate, et mendici in divitiis, turpes in pulchritudine, debiles in robore. Sed quod non sit felicitas in robore, nec in sanitate, nec in pulchritudine, triplici via venari possumus. Primo, quia talia bona sunt corporalia. Secundo, quia quodammodo exteriora.Tertio, quia sunt de facili mutabilia. Corporalia enim sunt, moribus, pulchritudo in membris, robur in ossibus, et nervis. Nam ut vult Philosop. 3. De eligendis sanitas est debita adaequatio humorum. Pulchritudo est debita commensuratio membrorum. Robur debita proportio ossium et nervorum. Quare cum huomores, membra, nervi, et ossa sint corporalia, sanitas, pulchritudo, et robur corporalia esse dicuntur; non ergo in eis est ponenda felicitas. Secundo in talibus felicit
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ sũt in sep̃a. ¶Tercõ intalib boĩs ñ ÷ ponẽda
felicitas. qr sunt ualde mutabłia. Equatõn. hũoꝵ
cũ sb̾sit motui suꝑcelestiũ corͣ uariatoni aeris
nuitatõni ciboꝵ de facili uantonẽ recipit. sed a
litur pulcͥtudo. qr amissa sanitate: mẽsͣ st̃ ma¬
cilenta. ñ reman in eis color debit᷑. amictũt cõ¬
fortat̾e ilłã in qua reẜuat᷑ docor ⁊ pulcͥtuado. sło
dec gͥ regẽ nec ⁊̃ aliꝙ̃ hominẽ ui talib suã fe

Expanded text:
seipsa. Tertio in talibus bonis non est ponenda felicitas, quia sunt valde mutabilia. Aequatio enim humorum, cum subsit motui supercoelestium corporum, variationi aeris, mutationi ciborum, de facili variationem recipit. Sed amlitur pulchritudo, quia amissa sanitate, membra fiunt macilenta, non remanet in eis color debitus: amittunt conformitatem illam, in qua reservatur decor, et pulchritudo. non decet ergo regem, nec aliquem ho
Abbreviated transcription (Latin):
sic scire iustĩa ⁊ odire uicia ut nõ satient᷑ infi
ea extirpẽt ⁊ ext̾ient. ꝑ se .n. hoĩes ñõ sũt ext̾mã¬
di ⁊ odiendi. s qr uiciã sunt ext̾ianda ⁊ odienda
si nõ posst̃ ałr nicia ext̾pari: ño pot̾ ałr durare
cõe bonũ nͥ ext̾iando maleftcos hoĩes. extpãdi
sunt tales ne ꝑeat cõe bonũ. amare gͥ cõe boñ¬
bon ⁊ odire maleficia q̃ ei ꝯtraricatur tanto

Expanded text:
s amare Iustitiam, et odit vitia, ut non satientur, nisi ea extirpent et exterminent. Per se enim homines non sunt exterminandi, et odiendi: sed quia vitia sunt extirpanda et odienda. si non possunt aliter vitia extirpari, nec potest aliter durare commune bonum, nisi exterminando maleficos homines, extirpandi sunt tales, ne pereat commune bonum. Amare ergo comune bonum, et odire malefica, quae ei contrariantur: tanto
Abbreviated transcription (Latin):
nos oformat. desidĩum nos mou. ⁊ delc̃o nos
nam sicut bono ut ẽ amatũ ei ꝯfoͣrmur. ut
est desid̾atum in ip̃ tendimꝰ. ut est adeptum¬
displic̃es. ⁊ difforme uoluntati nr̃e. ut ÷ ab¬
hoĩatũ ab eo refugimus. ⁊ si contingat ip̃
Ndipisci: dolemus ⁊ ꝯt̾stamur. Desiduutg
licet nõ sit idẽ ꝙ amor: m̃suram tñ ⁊ mod̃ deb
suscipe ex amore. Sic abhoĩatio l ñ sit id̃ ꝙ odi¬
ũ tamẽ ex odio d mñsuram suscipe. ¶ Sic .n.

Expanded text:
nos conformat: desiderium nos movet: et delectatio nos Nam sicut bonum ut est amatum, ei conformamur: ut est desiderium, in ipsum tendimus: ut est adeptumdisplicens et difforme voluntati nostrae: ut est abominatum, ab eo refugimus: et si contingat ipsum adipisci, dolemus et tristamur. Desiderium ergo licet non sit idem quod amor, mensuram tamen et modum debet suscipere ex amore. Sic et abominatio licet non sit idem quod odium, tamen ex odio debet mensuram suscipere. Sic enim
Abbreviated transcription (Latin):
cors ⁊ ne totum corpus ꝑeat: brachiũ ꝑicło pro se
exponit. sic ⁊̃ antiquitus si ꝑspex̾imus ciuitatẽ
aliꝙͣ noĩari ⁊ ten̾e monarchiam. ħ̃ erat qr ciues
ꝓ re publica nõ dubitabant se morti expon̾e. ¶Di
mã ẽẽ pͥncipantẽ ⁊ moãrchã. Hoc gͦ mõ quoslib
hõĩes dec eẽ amatĩos ut pꝰͦ ⁊ pͥncĩpalr diligant

Expanded text:
oris, et ne totum corpus pereat, brachium periculo se exponit. Sic etiam antiquitus si perspeximus civitatem aliquam dominari et tenere monarchiam: hoc erat, quia cives pro Rep. non dubitabant se morti exponere. Dilmam esse principantem et monarcham. Hoc ergo modo quoslibet homines decet esse amativo
Abbreviated transcription (Latin):
nam nõ sufficit sollcitari c̃c consilia ⁊ iudicare de cõsi¬
liatis. n osiliata ⁊ iudicata ꝑoꝑa debite ⁊ diligent̃ ece¬
quanurr. modãtus a timor non solũ osiliatiuos facit.
s ⁊ agit ut oꝑa diligentius oꝑemur. nam si mod̾atꝰ
assit timor diligentius agimus oꝑa ꝑ q̃ fug̾e cͥdimꝰ

Expanded text:
a et iudicare de consiliatis, nisi consiliata, et iudicata per opera, debite et diligenter exequamus. Moderatus autem timor non solum consiliativos facit, sed etiam agit ut opera diligentius operemur. Nam si moderatus adsit timor, dilegentius agimus opera, per quae fugere credimus
Abbreviated transcription (Latin):
inducit ad omnẽ u̾irtutẽ: sic mordinatꝰ amo ꝓpri
inducit ad om̃e uiciũ. Tales .n. sunt tyrãni uo¬
lentes explere uoluntatẽ ꝓpͥam ⁊ q̃rentes ex
uistĩa ex̾cent. uñ ⁊ ualerius maximꝰ de dỹo¬
nisio siciliano recitat. qui cã eẽt tyrãnus ⁊ a
abat cĩtates ⁊ dep̾dabat᷑ sacra. Uiso quõ¬

Expanded text:
ucit ad omnem virtutem; sic inordinatus amor proprius inducit ad omne vitium: tales enim sunt tyranni, volentes explere voluptatem propriam, et quaerentes excustitiam exercent. Unde et Valerius Maximus de Dionysio Ciciliano recitat, qui cum esset tyrannus, erabat civitates, et depraedabat sacra. Viso quo
Abbreviated transcription (Latin):
heat memoriam pcitor. ꝓuidentiã futoꝵ ut᷑ sit
exꝑtus caut᷑. ⁊ utñeat omia q̃ ad pendñiamit
quirunt᷑ ꝑ qͣm possit melius suũ ppłm reg̾e ĩmo
si bonũ cõe p̃ponat bono pͥuato: tanto mas stire¬
bit ut prudentia polłeat: anͣto maior prutenͣ re¬
quiritur ad custodiend̾ boñ cõe q̃ ꝓpũ. erit ⁊ pri¬

Expanded text:
providentiam futurorum, ut sit expertus, cautus, et ut habeat omnia quae ad prudentiam quiruntur, per quam possit melius suum populum regere. immo si bonum commune praeponat bono privato, tanto magis studebit ut prudentia polleat, quanto maior prudentia requiritur ad custodiendum bonum commune, quam propri
Abbreviated transcription (Latin):
si andaͣ sit immod̾ata h̃o plus p̾sũit ꝙͣ dereat. ꝙ de
gib ñ expedit. qr tũe ꝑiculo expon̾ent totũ regnũ.
¶ Siuo quis nullã audͣ heat: oĩo ẽ indecẽs. qr tc̃
uich̃ agg̾dit᷑. modãte gͦ se hr̃e ad timorẽ ⁊ audaͣ

Expanded text:
ata, homo plus praesumit quam debeat. quod regibus non expedit, quia tunc periculo esponerent totum regnum. Si vero quis nullam audaciam habeat, omnino est indecens: quia tunc nihil aggreditur. Moderate ergo se habere ad timorem, et a
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ qͣrto inopat̃i. Cum .n. quis tumet calor ad int̾iora
ꝓg̾ditur modũ .n. quẽ iudemus in hõib aspic̾e possũ
in calore co̾rs nͣlis. Cum .ii. hoĩes exñtes in compis
timẽt: statim confugiũt ad castrum uł ad artem.
Sic cum qͥs timet calor exñs in ext̾iorib m̃bris: sta¬

Expanded text:
m inoperativum. Cum enim quis rimet, calor ad interiora progreditur modum enim, quem videmus in hominibus, aspicere possumus in calore corporis naturalis. cum enim himines existentes in campis timent, statim confugiunt ad castrum, vel ad arcem: sic cum quis timet, calor existens in exterioribus membris, sta
Abbreviated transcription (Latin):
qr diues ut mag̃ principaiͣ poss: intẽdit au¬
gm̃tum diuiciaꝵ ⁊ cong̾gationẽ pecĩe. qr si
diuites iniq dũances non principant᷑ qr bõ
cong̾gandã. ¶Rursus diuites iniq prĩci¬
pantes intendunt delicias corꝑales ⁊ hr̃e nolup¬
tates sensibiles. nam si quis nuit qͥd: nult ⁊¬

Expanded text:
agis principari possit, intendit augmentum divitiarum, et congregationem pecuniae. Quare si divites inique dominates non principantur quia bcongregandam. Rursus divites inique principantes intendunt delicias corporales, et habere voluptates sensibiles. nam si quis vult aliquid, vult et
Abbreviated transcription (Latin):
cãm facientes impetũ in tyrannũ ut ait
pħꝰ: sunt paucissimi nũo. suppõi .n.oz eos
nicħ curare ut saluent᷑. ¶ Sexto ꝯuẽit
ailiquos insidiari tyramus ⁊ ꝑimĩe ip̃os: ut
liben̾t prĩam ex opp̾ssione eoꝵ. hiis gͦ de cao¬
sis funt insidie ꝑꝑ tyrannũ. ¶Ne gͦ fiant
insidie ꝯͣ regiam maiestatẽ ⁊ ne rex sꝑ du¬
bitet neꝑimatura subditis: sũma diligẽ¬
tiacau̾e d ne conu̾tatur in tỹrãnũ. nom
si ñ iniuriatur subditis᷑ est continẽs ⁊ so¬
brius. ⁊ ñ eligit uitã bestialẽ ⁊ cõcẽꝑtibilẽ
horat insignes ⁊ aͦs exñtes in regno ut reqͥ¬
rit eoꝵ status. ñ depauꝑat nec oppͥmit
eos ⁊ inom̃ib se ht ñ ut tẏrnnus: s ũ
uerus rex. Inducit om̃s exñtes in regno
ad amorem eius ⁊ tollit ab eis omñe nmͣ
ges ⁊ principes ut ñ tyrãm t onnudes ꝙͣ re¬
cõmissum: adhͦ in hoc caͦ uolumus cip¬
alias rõnes adduc̾e oñdentes ꝙ si reges cupi¬

Expanded text:
am facientes impetum in tyrannum ut ait Philos. sunt paucissimi numero, supponi oportet eos nihil curare, ut salventur. Sexto contingit aliquos insidiari tyrannis et perimere ipsos, ut liberent patriam ab oppressione eorum. His ergo de causis fiunt insidiae contra tyrannum. Ne ergo fiant insidiae contra regiam maiestatem, et ne rex semper dubitet ne perimatur a subditis: summa diligentia cavere debet, ne convertatur in tyrannum. Nam si non iniuriatur subditis, si est continens et sobrius, et non eligit vitam bestialem et contemptibilem, si honorat insignes, et alios existentes in regno ut requirit eorum status; non depauperet nec opprimat eos, et in omnibus se habet non ut tyrannus, sed ut verus rex: inducit omnes existentes in regno ad amorem eius, et tollit ab eis omnem mateges et principes ut non tyrannizent, secomissum: adhuc in hoc capitulo volumus alias rationes adducere, ostendentes quod si reges cupi
Abbreviated transcription (Latin):
cymimidẽm corĩpi a se. a tỹramide alia ⁊ a
regno. ¶ Corrump᷑ .n. tỹramudes a seipsa.
nam ut dicebat᷑ sͣ. malũ seip̃m corẽpit. ⁊ si
integrũ sit: importaͥ ͤ fit. Tyrãnides gͦ ꝓpt̾¬
ꝑu̾sitates ⁊ nequicias q̃ cong̾gant᷑ in ipsa:
.n. urbanitates seruat. qͣrcum a iusticia re¬
sũme cniue debet nea iunsticia deiuantes in
tymnindẽ conũtant᷑. ⁊ si cos aliquo mͦ tỹrã¬
nizare contingat: suam tỹranindẽ ꝓ u̾ib
malũ tñ pot̾ contrariari inalo eo ꝙ ẽẽ h̃at

Expanded text:
Tyrannidem corrumpi a se, a tyrannide alia, et a regno. Corrumpitur enim tyrannis a seipsa. nam ut dicebatur supra malum seipsum corrumpit, et si integrum sit importabile sit. Tyrannis ergo psitates et nequitias quae congregantur in ipsa, enim urbanitatis . quare cum a iustitia resumme cavere debent ne a iustitia deviantes in tyrannidem convertantur: et si eos aliquo modo tyrannizare contingat, suam tyrannidem pro viribmalum tamen potest contrariari malo, eo quod esset habet
Abbreviated transcription (Latin):
nis insidiant᷑. ¶ prima est ꝑꝑtiorẽ. nam
multi pusillamimes exñtes cũ nimis ti¬
ment ⁊ nisi c̾dunt se posse euade qͣsi despe¬
rantes muadunt alios ⁊ efficuitur pro
ałia .q. cõit̃ timent hominẽ ⁊ ñ c̾d̾ent se le¬
di ab eo. raro aut nunꝙͣ inuad̾ent eũ. be¬
stie gͦ ut płim timore compulse insidiant
hõi ⁊ inuadunt ip̃m. ħ gͦ mõ multociens

Expanded text:
nis insidiantur. Prima est propter timorem. nam multi pusillanimes existentes, cum nimis timent, et non credunt se posse evadere, quasi desperantes invadunt alios, et efficiuntur probasi communiter timent hominem, et nisi crederent se laedi ab eo, raro aut nunquam invaderent ipsum: bestiae ergo ut plurimum timore compulsae insidiantur homini et invadunt eum: hoc ergo modo multotiens
Abbreviated transcription (Latin):
unꝰ princeps cyrãnzat in ppłm: gẽs illa opp̾s¬
sa non ualẽs sustin̾e tyrauud̾e principis: in¬
surgit ⁊ tyrannrat in ip̃m eum ꝑunẽs łex¬
pellens. totus gͦ ppłs efficit᷑ qͣsi unus tyͣramiꝰ
dem monarchicã. sic ⁊̃ una tyranndes mo¬
norchica corrũpit aliã. qr multociẽs unꝰ mo¬
narcha tyrarnus insurgit in aliã ut optine¬
at principatũ cuis. Debẽt gͦ cau̾e re. ⁊ .p. ne tyͣ¬

Expanded text:
unus princeps tyrannizet in populum, gens illa opressa non valens sustinere tyrannidem principis, insurgit et tyrannizat in ipsum, eum perimens vel expellens. Totus ergo populus efficitur quasi unus tyrannus dem monarchiam. Sic etiam, una tyrannis monarchia corrumpit aliam: quia multotiens unus monarcha tyrannus insurgit in alium, ut obtineat principatum eius. Debent ergo cavere reges et
Abbreviated transcription (Latin):
sodalitates nec ⁊̃ aliqͣs cong̾gatões ꝑmit¬
t̾e. uult .ni. syraimꝰ cines ⁊ eos qui sũt ĩ reg¬
quis ht noticiam ait̾ius: confidit de illo. ħ
aut̃ tỹrannus ñ diligit. timet .n. necine ᷤ
de se confidentes p̃p iniurias quas eis infert:
notos: ⁊ de ip̃is confid̾e̾. nami cũ intẽdat cõe¬
bonũ ip̃oꝵ ciuiũ ⁊ subdicoꝵ: ñle ẽ ut. dilign

Expanded text:
itates, nec etiam aliquas congregationes permittere. Vult enim tyrannus cives, et eos qui sunt in regquis habet notitiam alterius, confidit de illo: hoc autem tyrannus non diligit: timen quidem ne cives de se confidentes propter iniurias quas eis infert, notos, et de se confidere; nam cum intendat bon
Abbreviated transcription (Latin):
cib. ⁊ adulatorib. ⁊ aliis ꝑsonis mutłib.
¶Scõo spectat ad rectum rectorẽ regni
ñ sor redditus ⁊ obłoes ordinare in bonũ
fac̾e siłent: nõ tũ faciunt ĩmo bona alioꝵ
rex uere u̾tuosus existit. tỹmimꝰ ã ñ est᷑ s
se ẽẽ siłat. ¶ Quarto spectat ad regẽ nul¬
lũ subditoꝵ contende̾. nulli iniuriari nec
in filiab nec in uxorib nec in ꝑsõa nec ĩ
anquib alus. ⁊ si contingẽt aliquẽ ex reg
nũ cõe ⁊ iusticie ip̃m punire d. ħ aut̃ tyrã¬
tii ñ faciũt s qr ip̃i intendũt boñ pecũios̾

Expanded text:
cibus, et adulatoribus et aliis personis inutilibus. Secundo spectat ad rectum rectorem regni non solum redditus et oblationes ordinare in bonum facere simulant, non tamen faciunt, immo bona aliorum rex vere virtuosus existit: tyrannus autem non est, sed esse se simulat. Quarto spectat ad regem, nullum subditorum contemnere, nulli iniuriari, nec in filiabus, nec in uxoribus, nec in persona, nec in aliquibus aliis: et si contingeret aliquem ex regnnum commune et iustitiae ipsum punire debet. hoc autem tyranni non faciunt, sed quia ipsi intendunt bon
Abbreviated transcription (Latin):
mis ille nolẽs redde cãm q̃siti: cum expoliaĩ
fecit ⁊ ligari ⁊ ꝯͣcaput eiꝰ acutissimũ gladiũ
pendentem tenuissĩo fuo appõi fecit. ccͣ ip̃n
quid̾ hõies cum balistis. sagutis appoitis.
st are faciebat. ⁊ cum fr̾ eiꝰ tuore horriᷝͥ
innadetur timẽs ab acuto gladio uulrĩa¬
ii ⁊ a balistis ꝑfodi: ait tẏrannus. Gaude ft̃
y̾larem oñde uultũ. Endente illo ꝙ ñ pos
nec ip̃e gaude̾ pot̾it eo ꝙ in maiori ꝑicło exi¬
dubitabat. Ualde cau̾e expedit᷑ regi ne ꝯu̾tã
intyranniũ. nam tyranni cũ ħ ꝙ ꝑdũt et̾nã¬

Expanded text:
s ille volens reddere causam quaesiti, eum expoliari fecit, et ligari: et supra caput eius acuitissimum gladium pendentem tenuissimo filo apponi fecit: circa ipsum quosdam homines cum ballistis, sagittis appositis, stare faciebat. Et cum frater eius timore horribili invaderetur, timens ab acuto gladio vulnerari, et a ballistis perfodi, ait Tyrannus, Gaude frater, hylarem ostende vultum. Respondente illo quod non nec ipse gaudere poterat, eo quod in maiori periculo exidubitabat. Valde ergo cavere expedit regi ne convertatur in tyrannum. nam tyranni cum hoc quod
Abbreviated transcription (Latin):
ñ eẽt uerus rex. qr ñ intend̾et cõe bonũ
¶uiĩ. est pauꝑes fac̾e subditos ado. ut
ip̃e tyrannius nulla custodia egeat. uo
ꝑes ut sic occupent᷑ ccͣ cotidiana. quib
indigẽt ut ñ uacet eis aliꝙͥ machĩari
hr̃e pp̃ illos. uerus a rex qr intẽdit boñ
subditor: ñ affligit ⁊ depanꝑat ip̃os: s mag̾
ꝓcurat eoꝵ boͣ. ¶ Octaua ẽ ꝓcurare bella mit¬
te̾ bellatores ad ꝑtes extraneas. ⁊ sꝑ facẽ bel¬
ditos suscitando ⁊ ꝓcurando blła eoq. in̾tendat
bonũ regni. ñ ultꝰ gͦ eos qui sunt in regno as
quo iusto bello. ¶Nona ẽ custodiam corꝑis
ex̾cẽ. ñ ꝑ eos qui sunt de regno eo ꝙ diffĩdat
in regno cũ una ꝑte affug̾e̾ ut clauũ clauo re¬

Expanded text:
n esset verus rex, quia non intenderet commune bonum. Septima, est pauperes facere subditos adeo ut ipse tyrannus nulla custodia egeat. Voluperes, ut sic occupentur circa cotidiana quibus indigent, ut non vacet eis aliquid machinari  rex quia intendit bonum subditorum non affligit et depauperat ipsos, sed magis procurat eorum bona. Octava, est procurare bella, mittere bellatores ad partes extraneas, et semper facere belditos, suscitando et procurando bella, eo quod intendat bonum regni: non vult ergo eos qui sunt in regno ass aliquo alio iusto bello. Nona, est custodiam corporis exercere non per eos qui sunt in eo regno, eo quod diffidat in regno, cum una parte affligit aliam ut clavum
Abbreviated transcription (Latin):
alia iudicat ip̃m ad fugiend̾ inalũ. postꝙͣ
u̾o oñdimus tẏramudem maxĩe fugiẽ¬
dam ẽe a regib eo ꝙ oꝑa tyranni sũt pes¬
suma. ꝓbare nolumus reges sũma diligẽ¬
tia cauere deb̾e̾ ne ꝯu̾tantur in tỹranos. qr
quicꝙ corrupͦnis ⁊ inquitatis ẽ in aliis ꝑ¬
uersis principatib: totũ in tyrãmdẽ ꝯg̃¬

Expanded text:
alia inducat ipsum ad fugiendum malum. Postquam ergo ostendimus tyrannidem fugiendam esse a regibus, eo quod opera tyranni sunt pessima: probare volumus reges summa diligentia cavere debere ne convertantur in tyrannos, quia quicquid corruptionis et iniquitatis est in aliis perversis principatibus, totum in tyrannidem
Abbreviated transcription (Latin):
Tyranni .n. qͣtuor intendũt. ¶ pͦs. ca u̾o pes
ut subditi sint inscii. ¶ ẜo ut sint pu sima¬
siuiaĩmes. ¶ t̾cio ut de seinuice ñ confidant
¶Ouarto ut suit ad̾o depanꝑati ⁊ afflicti
ut ꝯͣ eos non possuit insurg̾e ¶ ad ħ .iiiiͦ. ã¬

Expanded text:
tyranni enim quatuor intendunt. Primo, ut subditi sint inscii. Secundo, ut sint pusillanimes. Tertio, ut de se invicem non confidant. Quarto, ut sint adeo depauperati et afflicti, ut contra eos non possint insurgere. Ad ha
Abbreviated transcription (Latin):
dici suit magnimi. destrũe sapientes ⁊ ĩpedi¬
re scolas ⁊ studiũ ut exñtes in regno sĩt igͦ¬
rantes ⁊ inscii. ñ ꝑmict̾e soliditates. turbare
cines int̾ se. ut de deiuicẽ ñ confidãt depauͥ
eos occupare ip̃os in bello. ⁊ in aliis excitus ũ
ñ uacent ocio. hee gͦ sunt cautele tyrãnice. u
qr nullus forte est oĩo tyramiꝰ qr malũ seip
destruit. ⁊ si mintegrũ sit: importionale fit
qui sit oĩo rex quĩ in aliquo tyrannizet. eẽt
.n. qͣt semidens si nich de tyrannide ꝑticipar
celis regiis ⁊ auꝙͥ de u̾sucus tyrannoꝵ. ⁊ tan¬
to est melius dñtũ: qnͣto plus recedit ad regi¬
mẽ ⁊ ẽ longuis a tyrãno. uolumꝰ quid̃ utͥusq
oꝑa euarrare. ⁊ utrasq cautelas descͥb̾e siam

Expanded text:
ntes, impedire scholas, et studium, ut existentes in regno sint ignorantes et inscii: non permittere sodalitates; turbare cives inter se ut de se invicem non confidant: depauperare eos: occupare eos in bello, et in aliis exercitiis, ut non vacent ocio. Haec ergo sunt cautelae tyrannicae. Verum quia nullus forte est omnino tyrannus, quia malum seipsum destruit, et si integrum sit, importabile sit qui sit omnino rex quin in aliquo tyrannizet: esset enim quasi semideus, si nihil de tyrannide participartelis regiis, et aliquid de versutiis tyrannorum: et tanto est melius dominium, quanto plus accedit ad regnum, et est longius a tyranno. Voluimus quidem utriusque opera enarrare, et utrasque cautelas describere: quia
Abbreviated transcription (Latin):
a cunb agitur. Cum .n. tyranni sciãt se ñ
diligi a ppło eo ꝙ in multis offendãt. ip̃m:
uolunt hr̃e exploratores multos ut si inde
eos sic cong̾gatos nullus exponator explo¬
rator exuderet: sꝑ tñ tim̾e̾t ĩbi exploratores
t̾e ⁊ turbare. uolunt .n. tyrumi curbare
amicos cũ amicis. ppłm cum insignib. in¬
signes cum seip̃ĩs. uidẽt .n. ꝙ ꝙͣ duu ciues¬

Expanded text:
a civibus agitur. Cum enim tyranni sciant se non diligi a populo, eo quod in multis offendant ipsum, volunt habere exploratores multos, ut si videet si inter eos sic congregatos nullus exploratorum existeret, semper tamen timerent ibi exploratores pervertere. Volunt enim tyranni turbare amicos cum amicis, populum cum insignibus, insignes cum seipsis. Vident autem quod qu
Abbreviated transcription (Latin):
ud̾ent se contẽpni ab uxore principis aut
.regis induc̾ent iuros ut seditiones moue¬
rent in regno ait principatu. sic g ͦ se ge
r̾e d bonus rcõi regni aut ciuitatis. tỹsã¬
nuis ã ñ sic seh̃t. s corde elatus alios ꝯtẽp¬

Expanded text:
ent se contemni ab uxore regis aut principis. inducerent viros ut seditiones moverent in regno aut principatu. sic ergo gerere se debet bonus rector regni aut civitatis. Tyrannus autem non sic se habet, sed corde elatus alios contem
Abbreviated transcription (Latin):
cue. tũ qi ⁊̃ pl u̾is regib plus donat᷑ ex amo¬
re qͣm tỹrannus ꝓueniat ex dep̾datione ppłi
exꝑci .n. sumus tyrannizantes plus uxiie e
amicos ⁊ diligi a ppło ẽ maxĩe delõabile. ñ
confid̾e de aliquo ⁊ cred̾e se odiosum ẽe multi ͣ
ẽ maxĩe t̾stabile. pͥuatur gͦ tyrãnꝰ maxĩ delcõe

Expanded text:
cue, tum etiam quia veris regibus plus donatur ex amore quam tyrannis proveniat ex praedatione populi. Experti enim sumus tyrannizantes plus vixisse in amicos, et diligi a populo, est maxime delectabile: non confidere de aliquo et credere se odiosum esse multitudini, est maxime tristabile. Privatur ergo tyrannus a maxima dele
Abbreviated transcription (Latin):
excellentes ꝑim̾e. Cum .ni. tyramnꝰ ñ diligͣt᷑
nisi bonũ ꝓpriũ: excellentes ⁊ nobiles exñtes
in regno nõ ualentes ħ pati insurgũt ꝯtͣ
ip̃m. tỹrannus ã ex quo talẽ se ẽẽ cogͦscit ñ
cogitat nͥ quõ possit excellentes ꝑmu̾e. ĩmo
cum aliqui tyrãntrare cupiĩt non solũ ex¬

Expanded text:
m enim tyrannus non diligat nisi bonum proprium, excellentes et nobiles existentes in regno non valentes hoc pati, insurgunt contra ipsum: tyrannus autem ex quo talem se esse cognoscit, non cogitat nisi quomodo possit excellentes perimere. Immo cum aliqui tyrannizare cupiunt, non solum ex
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ fons lut̾aꝵ: o ꝙ inde cotus ppꝰ aliꝙͣ eruditi¬
onẽ accipiat. ne gͦ exñtes in regno sint in¬
tenebris ignorantie ĩuoluti: spectat ad re.
lc̃m: nisi sit quis u̾ͥtuosus ⁊ heat ordĩatu
appetitũ. ut uelit. oõsequi finẽ illũ. ¶ Sp ͤ¬
tat gͥ ad rc̃orẽ regni ordĩare suos subditos
na᷑ ut s̾ subiecti hñdent reb ext̾iorib ꝓut᷑
deẜuiũt ad bñ uiu̾e ⁊ ad conseq̃nd̾ tine̾m ĩtẽ¬
tũ in uita politica. Hoc a̾ qũo fĩ possir ⁊ qũo
ordiãnda sit cĩtas ut in ea reꝑiant᷑ seu reꝑi
fin dicet᷑. ¶ Hiso ꝙ spectat ad regis offm̃
sollicitari cͥoa ea ad q̃ possit ppłs consequi
finẽ intentũ: restat oñd̾e̾ quo spectet ad re

Expanded text:
 inde totus populus aliquam eruditionem accipiat: ne ergo existentes in regno sint tenebris ignorantiae involuti, spectat ad regelectum; nisi sit quis virtuosus, et habeat ordinatum appetitum, ut velit consequi finem illum: spectat igitur ad rectorem regni ordinare suos subditos subiecti abundent rebus exterioribus prout deserviunt ad bene vivere, et ad consequendum finem intentum in vita politica. Hoc autem quomodo fieri possit, et quomodo ordinanda sit civitas ut in ea reperiri valeant qfra dicetur. Viso quod spectat ad regis officium solicitari circa ea per quae possit populus consequi finem intentum: restat ostendere, quomodo spectat ad
Abbreviated transcription (Latin):
indentes magna lucra ⁊ hores magnos
exñtes in ip̃is. ¶ Qͥnto fiuint insidie tyͣ¬
rãnis ab aliquib non ut possideant mõar¬
chiam: s ut iudeantur facere actõnes clliqͣs
singulares. uolunt .n. aliqui ẽẽ in aliqͦ nõie
uł in aliqua fama ido ut uoĩentur faciũt
ad mirabile ⁊ aliꝙ fc̃m singulare. ⁊ qr ins̾

Expanded text:
identes lucra magna, et honores magnos existentes in ipsis. Quinto fiunt insidiae tyrannis ab aliquibus, non ut possideant monarchiam, sed ut videantur facere actiones aliquas singulares.Volunt enim aliqui esse in aliquo nomine velin aliqua fama; ideo ut nominentur faciunt, aliquid mirabile et aliquod singulare factum: