comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fructus religionis circuitulit mun¬
do: misteria diuinȩ reuelationis et
grãm. cȩlestibus altaribus supeffun¬
deus. D ubitare ergo ñ possumus
sp̃m creatorem: quem dñicȩ cognos¬
cuus incarnationis auctorem. Qͥs
enim dubitet cum in principio eu¬
angelii habeas quia xp̃i generatio
sic erat. cum desponsata esset maria
ioseph ante quam conuenirent in
uenta est in utero habens de spũ scõ:
N amlicet pleriq habeant de spiritu.
grecus tamen unde transtulerunt la
sancto. Quod gͦ ex aliquo ẽ. aut ex sub¬
stantia est aut ex potestate. eius. Ex
substantia: sicut filius qui ait. Ex .¬
re altissimi prodiui. S icut spiritꝰ
qui apatre procedit : de quo dicit fi¬
lius. Ille me clarificabit. quia de meo
accipiet. Ex potestate autem sicut
illud est. U nus d̾s pater ex quo om¬
nia. Quomodo ergo in utero habuit
maria ex sꝑu sc̃o. si quasi ex substan¬
tia᷑ Ergo sꝑs in carnem & ossa con¬
uersus est: Non utiq Si quasi ex

Expanded text:
fructus religionis circumtulit munfructus religionis circumtulit mundo, mysteria divinae generationis, et gratiam coelestibus altaribus superfundens. 41. Dubitare ergo non possumus Spiritum creatorem, quem Dominicae cognoscimus incarnationis auctorem. Quis enim dubitet, cum in principio Evangelii habeas, quia Christi generatio 642 sic erat: Cum desponsata esset Maria Joseph, antequam convenirent, inventa est in utero habens ex Spirituc santo ? 42. Nam licet plerique habeant, de Spiritu, Graecus tamen unde transtulerunt Latsancto. Quod enim ex aliquo est, aut ex substantia est, aut ex potestate ejus. Ex substantia, sicut Filius, qui ait: Ex ore Altissimi prodivi, sicut Spiritus, qui a Patre procedit ; de quo dicit Filius: Ille me clarificabit; quia de meo accipiet . Ex potestate autem, sicut illud est: Unus Deus Pater, ex quo omnia . 43. Quomodo ergo in utero habuit Maria ex Spiritu sancto? Si quasi ex substantia: ergo Spiritus in carnem et ossa conversus est? Non utique. Si quasi ex
Abbreviated transcription (Latin):
Opus spiritus fructus est uentris. scđm
quod scriptum ẽ. Benedicta tuint᷑ mu¬
lieres. & benedictus fructus uentris tui.
Opus sp̃s: flos radicis est. Ille inquani
flos: de quo bene ẽ propħatum. Exiet
uirga de radice iesse : & flos de radice
eius ascendet. Radir iesse patͥarchȩ
familia uideorum. uirga. maria: flos
marię xp̃c. qui bonum odorem fidĩ to¬
to sparsurus orbe uirginali ex utero
germinauit: sicut ipse dirit. Ego flos
campi & lilium conuallium. E los odo¬
rem suum et succisus reseruat: & con¬
tritus accumulat: nec auulsus amit¬
tit: ita & dñs m̃c in illo patibulo cru¬
cis nec contritus emarcuit: nec auul¬
sus euanuit. et illa lanceȩ punctione
succisus sacro speciosior fusi colore
cruoris uernauit: moriꝰ ipse nescius
& mortius eterne uitȩ muinus erhalans.
requieuit. Bona uirga ut quidam pu¬
tant & caro dñi: quȩ de radice t̾rena
ad suꝑna se subrigens odoriferos sacrȩ

Expanded text:
Opus Spiritus fructus est ventris, secundum Opus Spiritus fructus est ventris, secundum quod scriptum est: Benedicta tu inter mulieres, et benedictus fructus ventris tui . Opus Spiritus flos radicis est: ille, inquam, flos, de quo bene est prophetatum: Exiet virga de radice Jesse, et flos de radice ejus ascendet . Radix Jesse patriarchae familia Judaeorum, virga Maria, flos Mariae Christus; qui bonum odorem fidei toto sparsurus orbe, virginali ex utero germinavit, sicut ipse dixit: Ego flos campi, et lilium convallium . 39. Flos odorem suum et succisus reservat, et contritus accumulat, nec avulsus amittit; ita et Dominus Jesus in illo patibulo crucis, nec contritus emarcuit, nec avulsus evanuit; et illa lanceae punctione succisus, sacro speciosior fusi cruoris colore vernavit, mori ipse nescius, et mortuis aeternae vitae munus exhalans. requievit. 40. Bona virga, ut quidam putant, est caro Domini, quae de radice terrena ad superna se subrigens, odoriferos sacrae
Abbreviated transcription (Latin):
celorum ad sp̃m esse referendam.
Qui enim suꝑferebatur ante quã
terra fieret: quomͦ cum t̾ra fieret
ferebatur: G entiles homines per
umbram quandam nrõs secuti qͥa
ueritatem sp̃s haurire ñ poterant
quod celũ ac terras lunȩ quoq stel¬
larumq micantium globos spiritꝰ
intus alit suis uersib indiderunt.
Ergo illi ꝑ sp̃m non negant uittutem
subsistere creaturȩ. nos qui legimus
de negamus: S ed flatilem putatis
ab illis sꝑm designatum. Suilli aucto¬
rem ominum flatilem sp̃m declararunt
nos dubitamus sꝑm dĩ esse omnium cre
atorem: S ed quid alienis un moror:
nec de angłis nec de archangłis nec de
thronis ac dominationib posse dubi¬
tari quod eius oꝑatione subsistant: qnͣ¬
do quidem ipse scdm carnem dñs cui
angłi seruiebant spũ in uirgine suꝑue
miente generatus sit: sicut & secundum
matheum ad ioseph angłs dirit. Ioseph
fili dauid noli tunere accipere mariam
coniugem tuam quod enim ex ea nasce

Expanded text:
coelorum ad Spiritum esse referendam. coelorum ad Spiritum esse referendam. Qui enim superferebatur, antequam terra fieret, quomodo cum terra fieret, feriabatur? 36. Gentiles homines per umbram quamdam nostros secuti, quia veritatem Spiritus haurire non poterant; quod coelum ac terras, lunae 641 quoque stellarumque micantium globos Spiritus intus alat, suis versibus indiderunt. Ergo illi per Spiritum non negant virtutem subsistere creaturae: nos qui legimus, denegamus? Sed flatilem putatis ab illis spiritum designatum. Si illi auctorem omnium flatilem Spiritum declararunt, nos dubitamus Spiritum Dei esse omnium creaatorem? 37. Sed quid alienis immoror? Anec de Angelis, nec de Archangelis, nec de Thronis, nec de Dominationibus posse dubitari, quod ejus operatione subsistant; quandoquidem ipse secundum carnem Dominus, cui angeli serviebant, Spiriecundum Matthaeum ad Joseph angelus dixit: Joseph, fili David, noli timere accipere Mariam uxorem tuam; quod enim ex ea nascet
Abbreviated transcription (Latin):
onsolum gͥ sine sꝑu docuit om¬
nem creaturam stare ñ posse: sed
etiam creatorem totius ẽẽ sꝑm
creaturȩ. Et quis neget opus esse
sꝑs sc̃i quod creita est terra. cuius
opus ẽ quod nouatur : Nam si nega¬
re cupiant quod ꝑ sp̃m sit creata:
cum per sꝑm nouandam negare ñ
possint: meliorem gͦ oꝑationem sp̃s
scĩ. quam patris & filii qui cupiunt
separare defendent. Quod abhorret
auero. Neq enim dubiũ est quod
nouata terra melior quam creata sit.
A ut si primo sine oꝑatione sꝑs sci
terram pater fecit & filius postea
uero sꝑs scĩ operatio copulabitur:
uidebitur id quod factum ẽ enis qđ
accessit eguisse p̾sidio. S ed absit ut
hoc quisquam estimet: ut operatio
diuina uarie tatem creatoris quam
putamus esse terrarum: sine cuius
opere nec cęli conuera subsistunt ꝰ
S criptum est enim. Uerbo dñi cę¬
li firmati sunt: & spũ oris eius om¬
nis uirtus eorum. Aduerte quid
dicat. Omnem inquit uirtutem

Expanded text:
on solum igitur sine Spiritu docuit omnem creaturam stare non posse, sed etiam creatorem totius esse Spiritum creaturae. 34. Et quis neget opus esse Spiritus sancti quod creata est terra, cujus opus est quod novatur? Nam si negare cupiant quod per Spiritum sit creata; cum per Spiritum novandam negare non possint; meliorem ergo operationem Spiritus sancti, quam Patris et Filii, qui cupiunt separare, defendent: quod abhorret a vero; neque enim dubium est quod novata terra melior, quam creata sit. Aut si primo sine operatione Spiritus sancti terram Pater fecit et Filius: postea vero Spiritus sancti operatio copulabatur; videbitur id quod factum est, ejus quod accessit eguisse praesidio. Sed absit ut hoc quisquam existimet, ut operatio divina varietatem creatoris quam ti substantiam putamus esse terrarum, sine cujus opere nec coeli convexa subsistunt? Scriptum est enim: Verbo Domini coeli firmati sunt, et Spiritu oris ejus omnis virtus eorum . Adverte quid dicat: Omnem, inquit, virtutem
Abbreviated transcription (Latin):
Sunt enim nares sꝑitales ut legi¬
mus. quas habet sponsa uerbi ciu
dicitur. Et odor narib tuis. Et
alibi. O doratus est dñs odorem sua¬
auitatis. Sunt enim quędam inte¬
rioris menbra hominis: cuius manꝰ
in acti. aures in auditu. pedes in
processu quodam boni oꝑis estiman¬
tur. Itaq ex officiis. ueluti quas¬
dam colligimus m̃brorum figuras.
Neq enim in interiore homine se¬
cundum carnalia aliquid nos con¬
mandum : cũ legunt aut manum eiꝰ
aut digitum. nec aduertunt quod
hec non ꝓpter formam scripta sint
corporis. quia in diuinitate nec m̃¬
bra nec partes sunt. sed propter
unitatem diuinitatis ex pressa: ut
credimus quia impossibile est apa
poraliter habitet in substantia tri¬
nitatis. I deo igitur & filius patris
dex tera nuncupatur. sicut lectum

Expanded text:
68. Sunt enim nares spiritales, ut legi68. Sunt enim nares spiritales, ut legimus, quas habet Sponsa Verbi, cui dicitur: Et odor naris tuae ; et alibi: Odoratus est Dominus odorem suavitatis . Sunt ergo quaedam interioris membra hominis, cujus manus in actu, aures in auditu, pedes in processu quodam boni operis aestimantur. Itaque ex officiis, veluti quasdam colligimus membrorum figuras; neque enim in interiore homine secundum carnalia aliquid nos conmatum, cum legunt aut manum ejus, aut digitum: nec advertunt quod haec non propter formam scripta sint corporis, quia in divinitate nec membra, nec partes sunt: sed propter unitatem divinitatis expressa, ut credamus quia impossibile est a Paporaliter habitet in substantia Trinitatis. Ideo igitur et Filius Patris dextera nuncupatur, sicut lectum
Abbreviated transcription (Latin):
ritate & iusticia et sc̃ĩtate. Audiant
quemadmodum unitatem diuine o¬
perationis scriptura signauerit. Qui
renouatur spiritu m̃tis: induit no
ista prestantior & noui huius homi¬
nis qui creatur ad imaginem di auc¬
tor est sp̃s: quem utiq meliorem hoc
erteriore nr̃o esse homine nemo du¬
bitauerit. In quib celestem alterum
terrenum alterum apłs significauit
dicens. Et qualis cęlestis. tales & cȩles¬
tes. E rgo cũ cęlestem faciat gr̃a sꝑita¬
lis. quod t̾renum creare possit etiam
sensu debenus aduertere. licet cre¬
damus exemplis. Dicit enun alibi
sc̃s iob. U iuit dñs qui sic me iudicat
& om̃ipotens qui ad amaritudinem
ꝑdux it animam meã. sꝑs autem di¬
uinus qui est in narib meis. N on u¬
tiq spm̃ hic auram uitalem hanc & spi¬
ramentum corporeum designauit:
sed nares hic interioris hominis sui¬
significat quib uitȩ odorem carpe¬
bat ȩternę.& grãm celestis unguenti
geminis quib dam sensib hauriebat.

Expanded text:
ate . Audiant quemadmodum unitatem divinae operationis Scriptura signaverit. Qui renovatur Spiritu mentis, induit novista praestantior; et novi hujus hominis, qui creatur ad imaginem Dei, auctor est Spiritus: quem utique meliorem hoc exteriore esse nostro homine nemo dubitaverit. Siquidem coelestem alterum, terrenum alterum Apostolus significavit dicens: Qualis coelestis, tales et coelestes . 67. Ergo cum coelestem faciat gratia spiritalis, quod terrenum creare possit, etiam sensu debemus advertere, licet careamus exemplis. Dicit enim alibi sanctus Job: Vivit Dominus, qui sic me judicat; et omnipotens, qui ad amaritudinem perduxit animam meam: Spiritus autem divinus, qui est in naribus meis . Non utique spiritum hic auram vitalem hanc et spiramentum corporeum designavit, sed nares hic interioris sui hominis significat, quibus vitae odorem carpebat aeternae, et gratiam coelestis unguenti 647 geminis quibusdam sensibus hauriebat.
Abbreviated transcription (Latin):
natus est ex sꝑu. Claret gͥ sꝑitalis
quoq generationis auctorem esse
ut fili dtsimus. Ergo cum ille nos
in regnum suum ꝑ idoptionem sa¬
crȩ regerationis issumpserit: uos ei
quod suum est denegamus: Ille nos
suꝑnȩ regenerationis facit heredes.
nos hereditatem uendicamus. refuta¬
mus auctorem: S ed ñ potest mane¬
re beneficium: cum auctor excludi¬
tur. Nec auctor sine munere: nec¬
munus sine auctore. M unꝰ si uendi¬
cas gr̃e.crede potentiã. Si refutas
potentiam: grãm ne requiras. Qui
Nam si auctor uilis : quomͦ dona p̃ciosa.
Cur nr̃is ipsi munerib inuidemus. sp̃ẽ
inminuimus. dignitatem repudiamꝰ.
consolatorem negamus: Sed illum ne¬
gare non possumus. nos negamus. S:
absit ut negemus quod mar imunẽ:
cum apłs dicat. U os autem fr̃s scđ̾m
isa ac ꝓmissionis filii estis. Sed sicut
sp̃m natus est. Qui gͦ scđ̾m spiritum
nascitur : scđm dm nascitur. Renas¬
cimur autem. quando in interiori re¬
nouamur affectu: & exterioris homi¬

Expanded text:
ritu . 64. Claret igitur spiritalis quoque generationis auctorem esse ut filii Dei simus. Ergo cum ille nos in regnum suum per adoptionem sacrae regenerationis assumpserit, nos ei quod suum est, denegamus? Ille nos supernae regenerationis fecit haeredes, nos haereditatem vindicamus, refutamus auctorem? Sed non potest manere beneficium, cum auctor excluditur; nec auctor sine munere, nec sine auctore munus. Si vindicas gratiam, crede potentiam: si refutas potentiam, gratiam ne requiras. Qui Nam si auctor vilis, quomodo dona pretiosa? Cur nostris ipsi muneribus invidemus, spem imminuimus, dignitatem repudiamus, consolatorem negamus? 65. Sed illum negare non possumus. Absit enim ut negemus quod maximum est, cum Apostolus dicat: Vos autem, fratres, secundum Isaac promissionis filii estis: sed sicut Spiritum natus est. Qui ergo secundum Spiritum nascitur, secundum Deum nascitur. Renascimur autem, quando in interiore renovamur affectu, et exterioris homi
Abbreviated transcription (Latin):
negarȩ. Quando enĩ non fuit dĩ uir¬
tus. Quod si aliquando putant ñ
fuisse dĩ uirtutem aliquando pleni¬
tudinem in dõ patre negabunt fu¬
isse: cui putent aliquando de fuisse
uirtutem.S ed heç ut dixi seripta sun
ut ad unitatem diuinitatis ista refe¬
ramus. et credamus quod apłs dixit.
Quia plenitudo diumitatis corporali¬
ter habitet in xp̃o. et habitet in pa¬
tre. & habitet in sꝑuscõ. et quod sic̃
unitas diuinitatis. ita unitas oꝑati¬
onis sit & uod etiam ex cantico moy¬
si colligi potest. Ipse enĩ cum ꝑ ma¬
ria transdux isset populũ iudeorũ
& di patris oꝑationem & filii confes¬
bes quia et filiũ sit confessus. et pa¬
trem cuiꝰ est dextera. Et infra ait

Expanded text:
negare. Quando enim non fuit Dei virnegare. Quando enim non fuit Dei virtus? Quod si aliquando putant non fuisse Dei virtutem, aliquando plenitudinem in Deo Patre negabunt fuisse, cui putant aliquando defuisse virtutem. 19. Sed haec, ut dixi, scripta sunt, ut ad unitatem divinitatis ista referamus, et credamus quod Apostolus dixit , quia plenitudo divinitatis corporaliter habitat in Christo, et habitat in Patre, et habitat in Spiritu sancto: et quod sicut unitas divinitatis, ita et unitas operationis sit. 20. Quod etiam ex Cantico Moysis colligi potest; ipse enim cum per maria traduxisset populum Judaeorum, et Dei Patris operationem et Filii est confesHabes quia et Filium sit confessus et Patrem, cujus est dextera. Et infra,
Abbreviated transcription (Latin):
u sꝑm. ait tibi apłs N onẽ humane
sententiȩ uerbis loqui. sed docti sꝑs.
malem autem hominem ñ ꝑcipere
quȩ sunt sꝑs dei. S ciebat enin quod
is qui diuina carnalib compararet
inter animalia esset ñ inter sꝑitales
homines comꝑandus. S tulticia in¬
quit illi ẽ Et ideo quia sciret has fu¬
turas esse animaliũ hominũ questi¬
ones: presagus futuri ait. Quis enĩ
cognouit sensum dñi. qui instruat
eum: Nos autem sensum xꝑi habenus.
biguis & corporalib uacillat exẽplis.
consideret quia ñ potest bene sentire
de filio. qui potest male sentire de
sꝑu Nam si ideo portionem quandã
ex iguam purant esse sꝑm dĩ quia di¬
esse in filio dĩ quia dextera dĩ dicitur
sed & filius et dextera & uirtus dr̃.
taq si uerba nr̃a pendamꝰ. nulla po¬
test sine uirtute esse ꝑfectio. Et ido
caueant ne putent quod nefas ẽ dic
tu semiꝑfectum in sua substantia pa¬
trem ꝑfectionem accepisse ꝑ filiũ.
et desinant coȩternum filiũ patri

Expanded text:
s, ait alibi Apostolus non se humanae scientiae verbis loqui, sed doctis Spirmalem autem hominem non percipere quae sunt Spiritus Dei; sciebat enim quod is, qui divina carnalibus compararet, inter animalia esset, non inter spiritales homines computandus: 669 Stultitia enim, inquit, illi est . Et ideo quia sciret has futuras esse animalium hominum quaestiones, praesagus futuri ait: Quis enim cognovit sensum Domini, qui instruat eum ? Nos autem sensum Christi habemus. biguis, et corporalibus vacillat exemplis, consideret quia non potest bene sentire de Filio, qui potest male sentire de Spiritu. Nam si ideo portionem quamdam exiguam putant esse Spiritum Dei, quia diesse in Filio Dei, quia dextera Dei dicitur. 18. Sed Filius et dextera et virtus dicitur: itaque si verba nostra pendamus, nulla potest sine virtute esse perfectio; et ideo caveant ne putent, quod nefas dictu est, semiperfectum in sua substantia Patrem perfectionem accepisse per Filium, et desinant coaeternum Filium Patri
Abbreviated transcription (Latin):
iecte de moysi manibus. quia uidei pro¬
pheticis operib exciderunt. Et bene
tabulȩ fracte sunt. ñ scriptura deleta.
Et tu uide ne frangatur tabula tua. ne
mens tua et animus diuidatur. Nini¬
quid diuisus est xp̃e: Non diuisus ẽ
sed unũ est cũ patre: & te nemo a do
separet. Si fides deficiat. tabula cor¬
dis tui frangitur. C omminuitur e¬
nĩ animi firmitudo. si unitatem di¬
uinitatis in trinitate ñ credas. Scrip¬
ta ẽ & fides tua. scripta est et culpa
tua. sicut ieremias dixit. Scripta ẽ
iuda culpa tua grafio ferreo & ungue
ad amantino. et scripta ẽ inquit in
pectore & incorde tuo. Ibi igitur cul¬
pa est ubi grã. sed culpa grafio seribi
tur. grã sꝑu designatur Hoc digito mis¬
tice etiam dñs ĩc inclinato capite
scribebat in t̾ra. cum a uideis adul¬
tera esset oblata. significans ꝑ figu¬
ram quando de peccatis alterius u¬
dicamus. nr̃i nos debere meminisse
peccati. Ac ne rursus quia legem as

Expanded text:
jectae de Moysis manibus; quia Judaei a projectae de Moysis manibus; quia Judaei a propheticis operibus exciderunt. Et bene tabulae fractae sunt, non scriptura deleta. Et tu vide ne frangatur tabula tua, ne mens tua et animus dividatur. Numquid divisus est Christus? Non divisus est, sed unum est cum Patre: et te nemo ab eo separet. Si fides deficiat, tabula cordis tui frangitur. Comminuitur animi firmitudo, si unitatem divinitatis in Trinitate non credas. Scripta est et fides tua, scripta est et culpa tua, sicut Hieremias dixit: Scripta est, Juda, culpa tua graphio ferreo et ungue adamantino. Et scripta est, inquit, in pectore et in corde tuo . Ibi igitur culpa est, ubi grtur, gratia Spiritu designatur. 15. Hoc digito mystice etiam Dominus Jesus, inclinato capite, scribebat in terra, cum a Judaeis adultera esset oblata : significans per figuram, quando de peccatis alterius judicamus, nostri nos debere meminisse peccati. 16. Ac ne rursus quia Legem Deus
Abbreviated transcription (Latin):
dictũ uidetur. quemadmodũ sempit̾¬
na uirtus patris dicitur filius. ita eti¬
am sꝑs quia diuinus ẽ. sempiterna
diuinitas esse credatur. Nam & filius
quia semꝑ uiuit: uita sempiterna.
H ic gͦ digitus di. & sempiternus est et
diuinus. Quid enim dĩ proprium.
quod ñ sempiternũ sit & diuinum᷑
H oc digito sicut legimꝰ tabulas illas la¬
pideas scripsit: quas moyses accepit.
N oneuin. carnali digito ds har umita¬
terima qias legimus apices & eleita
formauit ea spusuo dedit legem
Et ideo apłs exit. Ler enim spitalis
di uiui.ñ in tabilis lapideis. sed in ta¬
bulis cordis carnalibus Namisi apłiepis¬
tola scribitur in sꝑu.qua obstat quo¬
minus etiã legem di non atramento sed
spũ descriptam credere debeamus. Que
utiq cordis nr̃i mentisq secreta ñ ma¬
culat sed illuminat. S cripta ẽ autem
in tabulis lapideis. quia in typo scripta
est.S ed tabule fracte sunt primo. et ab¬

Expanded text:
dictum videtur; ut quemadmodum sempitedictum videtur; ut quemadmodum sempiterna virtus Patris dicitur Filius, ita etiam Spiritus quia divinus est, sempiterna divinitas esse credatur. Nam et Filius quia semper vivit, vita sempiterna est. Hic ergo digitus Dei et sempiternus est, et divinus. Quid enim Dei proprium, quod non sempiternum sit et divinum? 13. Hoc digito, sicut legimus, tabulas illas lapideas Deus inscripsit, quas Moyses accepit . Non enim carnali digito Deus harum litterarum, quas legimus, apices et elementa formavit: sed Spiritu suo dedit Legem. Et ideo Apostolus dixit: Lex enim spiritalis Dei vivi: non in tabulis lapideis, sed in tabulis cordis carnalibus . Nam si Apostoli epistola scribitur in Spiritu, quid obstat quonimus etiam legem Dei non atramento, sed Spiritu Dei scriptam credere debeamus: quae utique cordis nostri mentisque secreta non maculat, sed illuminat? 14. Scripta est autem in tabulis lapideis , quia in typo scripta est: sed tabulae fractae primo sunt, et ab
Abbreviated transcription (Latin):
nde etiam digitus dĩ appellatus
est sp̃s. eo quod sit patri & filio
et sꝑui scõ indiuidua insepatabilisq
communio Nam sicut filium discrip¬
tura dexteram di dixit sicut lectũ est
dextera tua dñe glorificata ẽ in uirtu¬
te. dertera manus tua dũe confregit
ininucos. ita et sꝑs sc̃s appellatus est
digitus di sicut ipse dñs dix it. Q&
si in digito dei eicio demonia Hunc
enĩ digitũ in alio libro euangelii eodẽ
loco di sꝑm nominauit. sicut habes.
uinitatis uel oꝑationis dici potuit u
ligamus multomagis quã corpus hoc
nrin eternȩ plenitudinem diuinita¬
tis scindi uideri. siquis unitarẽ sub¬
stantie separet uel multiplicet potes¬
tates. cũ una sit eiusdem diuinitatis
ȩternitas: Plerumq enim ex nr̃is
sermonib ea que supra nos sunt con¬
uenit estimari. Et quia illa uidere ñ
possumus. ex his quȩ uidere possumꝰ
terna quoq uirtus eiꝰ et diuinitas.
Quorũ aliud de filio aliud de spu scõ

Expanded text:
nde etiam et digitus Dei appellatus est Spiritus, eo quod sit Patri et Filio et Spiritui sancto individua, inseparabilisque communio. Nam sicut Filium Dei Scriptura dexteram Dei dixit, sicut lectum est: Dextera tua, Domine, glorificata est in virtute, dextera manus tua, Domine, confregit inimicos ; ita Spiritus sanctus appellatus est digitus Dei, sicut ipse Dominus dicit: Quod si in digito Dei ego ejicio daemonia . Hunc enim digitum in alio libro Evangelii eodem loco Dei Spiritum nominavit, sicut habes: vinitatis vel operationis dici potuit unligamus multo magis quam corpus hoc nostrum aeternae plenitudinem divinitatis scindi videri, si quis unitatem substantiae separet, multiplicet potestates; cum una sit ejusdem divinitatis aeternitas? 668 13. Plerumque enim ex nostris sermonibus ea quae supra nos sunt, convenit aestimari: et quia illa videre non possumus, ex his quae videre possumusterna quoque virtus ejus et divinitas . Quorum aliud de Filio, aliud de Spiritu sancto
Abbreviated transcription (Latin):
t qm̃ creatorem sp̃m norat: docet
eidem seruiendum dicens. U idete
canes. uidete malos oꝑarios. uidete con¬
cisionem. Nos enim sumus cir cumci¬
sio qui spũ dĩ seruimus. Quod siqͥs
de latinorum codicũ uarietate con¬
tendit quorum aliquos ꝑfidi falsa¬
uerunt: grecos inspiciat codices. &
ser uiendum: euidenter utiq ipse sc̃m
ostendit sp̃m creatorem. & in ȩternę
diuinitatis honore uenerandũ. quia
scriptum est. D ominum dm tuum
terit hereticos obiectare consuesse
ideo uideri creatum sꝑm scm̃. quia
pleriq eorum ad arguinenta astru¬
endę suȩ impietatis adsciscunt illud
quod amos de flatu uentorũ locutus
est. ut ipse propħicus sermo declarat.
mians tonitrua & ereans spiritũ.

Expanded text:
m creatorem Spiritum noverat, docet eidem serviendum, dicens: Videte canes, videte malos operarios, videte concisionem; nos enim sumus circumcisio, qui Spiritui Dei servimus . 46. Quod si quis de Latinorum codicum varietate contendit, quorum aliquos perfidi falsaverunt, Graecos inspiciat codices, etserviendum; evidenter utique et ipse sanctum ostendit Spiritum creatorem, et in aeternae divinitatis honore venerandum; quia scriptum estterit haereticos objectare consuevisse ideo videri creatum Spiritum sanctum, quia plerique eorum ad argumentum astruendae suae impietatis adsciscunt illud, quod Amos de flatu ventorum locutus est, ut ipse propheticus sermo declarat. mans tonitruum, et creans spiritum,
Abbreviated transcription (Latin):
pͥme et scdẽ Agimꝰ grãs sc̃ẽ unani¬
mitati ur̃e quod in dnis et fr̃ĩb nr̃is
constantio & ꝓculo omium nobis¬
uram presentiã contulistis. simulq
ꝑ sepͥta maior sequentes nͨ mediocre
addidistis pondus sententiis nr̃is.
cũ quib etiã ur̃e scĩtatis conuenit
ꝓfessio. dñi fr̃s dilec tissimi. Itaq ut
libenter suscepimꝰ memoratos de
ã ubi Srũ actioni dimittimus. U̾
necessari item conuentus hic fuerit.
reb ipsis pgeseet: quando aduersarii
defensores. pallaaius ac secundianus
duo tantũ qui ausi sunt ad concilium
conuenire. debitã presentes exceꝑe
sententiã. suꝑ impietate conuicti .ua¬
lete. Incolumes et florentissimos uos
concilii ad gratianumet ualenti¬
nianũ& theodosium imperatores.

Expanded text:
e unanimitati vestrae, quod in dominis et fratribus nostris Constantio et Proculo omnium vestri praesentiam nobis contulistis: simulque praescripta majorum sequentes, non mediocre addidistis pondus sententiis nostris, cum quibus etiam vestrae sanctitatis convenit professio, domini fratres dilectissimi. Itaque ut libenter suscepimus memoratos de atiarum actione dimittimus. Quam necessarius autem conventus hic fuerit, rebus ipsis patescit, quando adversarii defensores, Palladius ac Secundianus, duo tantum qui ausi sunt ad concilium convenire, debitam praesentes excepere sententiam, super impietate convicti. Incolumes vos et florentissimos Deus ONCILII AD GRATIANUM ET VALENTINIANUM ET THEODOSIUM IMPERATORES
Abbreviated transcription (Latin):
ut saluos faceret peccatores: Quẽ
ut audis & sꝑs misit. ne cum legis
quia filius sꝑm mittit inferioris
esse sꝑm crederes potestatis. Ergo
ter misit. quia scriptũ est. Para
sit qui dixit. Cum uenerit autem
paraclitus quen ego mittam uobis
a patre meo. sp̃s ueritatis. S i gͦ iuicẽ¬
filius & sꝑs nuttunt sicut pater mit¬
tit: ñ subiectionis inuiria. sed com¬
munitas potestatis ẽ Nec solũ misit
pater filiũ sed etiam dedit. sicut ipse
x p̃o. qui se dedit pro peccatis nr̃is.
Si subiectũ in eoputant fuisse quia mis¬
sus ẽ. gr̃e esse negare ñ possunt quia da¬
tus ẽdu

Expanded text:
ut salvos faceret peccatores? Quem ut audis, et Spiritus misit; ne cum legis quia Filius Spiritum mittit, inferioris esse Spiritum crederes potestatis. 8. Ergo ter misit, quia scriptum est: Paraclium credite; cum uenerit autem paracletus quem ego mittam uobis a patre meo, spiritus ueritatis qui a patreFilius et Spiritus mittunt sicut Pater mittit, non subjectionis injuria, sed communitas potestatis est . Nec solum misit Pater Filium, sed etiam dedit, sicut ipse se ino Jesu Christo, qui se dedit pro peccatis nostris . Si subjectum in eo putant fuisse, quia missus est, gratiae esse negare non possunt, quia datus est.
Abbreviated transcription (Latin):
Lucas autem addidit quod corporali
specie descendit sps sc̃s sicut colũba
ne incarnationem illam putares fu¬
isse sed speciem.I deo autem speciem
pretendit ut ꝑ speciem crederet qͥ
ret unius honoris in imꝑio. unius
oꝑationis in mysterio. uniꝰ muneris
in lauacro cũ patre & filio sibi esse
consortiũ: nisi forte inualidũ credimiꝰ
ut in eo baptiretur seruulus. in quo
baptizatus est dñs. Pulchre autem dix¬
it manentem suꝑ eum. quia ad pro¬
spirabat uel uerbum faciebat: semꝑ
autem manebat in xꝑo. Nec rursum
moueat quod suꝑ eum dixit. De filio
enim hominis loquebatur. quia sicut
filius hominis baptizabatur. N am
scđd̾m diuinitatem non suꝑ xꝑm ẽ sꝑs.¬

Expanded text:
Lucas autem addidit quod corporali Lucas autem addidit quod corporali specie descendit Spiritus sanctus, sicut columba ; ne incarnationem illam putares fuisse, sed speciem. Ideo autem speciem praetendit, ut per speciem crederet, quret unius honoris in imperio, unius operationis in mysterio, unius muneris in lavacro cum Patre et Filio sibi esse consortium, nisi forte invalidum credimus, ut in eo baptizetur servulus, in quo baptizatus est Dominus. 5. Pulchre autem dixit: Manentem super eum ; quia ad prospirabat verbum, vel faciebat: semper autem manebat in Christo. 6. Nec rursum moveat, quod super eum dixit; de Filio enim hominis loquebatur, quia sicut Filius hominis baptizabatur. Nam secundum divinitatem non super
Abbreviated transcription (Latin):
euidenti¬
bus testi¬
moniis
scripturarum do¬
cuimus apłos & prophetas. illos
ad ꝓphetandum. hos ad euangeli¬
tandum a scõ sꝑusicut a patre & fi¬
lio destinatos: nunc dicemus quod
om̃s iuire mirentur & dubitare ñ pos¬
angelirare pauperib misit me. p̃di¬
care captiuis remissionem. & cecis ui¬
.sum. Q uod cũ de libro isaiȩ legeret:
ait in euangelio. Hodie completa est
hec scriptura in auribus uris. ut de
se dictum esse signaret. Ergo mirari
quasi filius hominis loquebatur.
Quasi enim filius hominis & unctus
et missus est ad euangeliũ predican¬
dum. Sed si ñ creditur filio: audiant
etiam patrem loquentem quia sp̃s¬
qui baptirat in spu sco. Dixit hoc
ds pater obanni: Ioharnes & audiut
et uidit & redidit. Audiuit ada. uui¬
dit in dño.iidit quia sp̃s erat qi
descendebat ae elo. Mou enin coluniba
sed sicut colũba dscenant: S ic eni serip¬
tumẽ. Et uidi di hm descendentem
de cęlo. sicut columbas r& iohannes
uidisse se dixit I tascripsit marcus.

Expanded text:
evidentibus testimoniis Scripturarum docuimus apostolos et prophetas, illos ad prophetandum, hos ad evangelizandum a sancto Spiritu, sicut a Patre et a Filio destinatos: nunc adjicimus quod omnes jure mirentur, et dubitare non posangelizare pauperibus, misit me, praedicare captivis remissionem, et caecis visum . Quod cum de libro Esaiae legeret, ait in Evangelio: Hodie completa est haec Scriptura in auribus vestris ; ut de se dictum esse signaret. 2. Ergo mirari quasi filius hominis loquebatur. Quasi filius enim hominis et unctus et missus est ad Evangelium praedicandum. 3. Sed si non creditur Filio, audiant etiam Patrem loquentem quia Sp. Dixit hoc Deus Pater Joanni: Joannes et audivit, et vidit, et credidit. Audivit a Deo, vidit in Domino, credidit quia Spiritus erat, qui descendebat de coelo. Non enim columba, sed sicut columba descendit; sic enim scriptum est: Et vidi Spiritum descendentem de coelo, sicut columbam . 4. Sicut Joannes vidisse se dixit, ita scripsit et Marcus:
Abbreviated transcription (Latin):
et in xꝑo est. quia iterũ seriptum est.
Ille de meo accipiet. Et alibi. Lex enim
autem ñ est: sed in see Quis gͦ du¬
bitet quia ꝓphetas et apłos spiritus
misit. cũ dicat di filius sꝑs dñi super
me: Et alibi. Ego sũ primus. & ego in
ȩternum: et manꝰ mea fundauit t̾ram
dextera mea solidauit cęlum. Uocabo
eos et astabunt. simul congregabunt᷑
om̃s & audient. Quis illis hec nunci¬
abit: Diligens te feci uoluntatem
tuam aduersus babylonem. ut tolla¬
tur sem̃ chaldeoꝵ. Ego locutus sũ et
ego uocaui: adduri eũ & ꝓsperũ iter
eius feci. Accedite ad me: et audite
hec. Non in occulto ab micio locutus
sũ. cum frerent illic eram. et nunc
dominus misit me & spiritus eius.¬

Expanded text:
o est, quia iterum scriptum est: Ille de meo accipiet : et alibi: Lex enim se autem non est, sed in se est. 7. Quis ergo dubitet quia prophetas et apostolos Spiritus misit, cum dicat Dei Filius: Spiritus Domini super me ? Et alibi: Ego sum primus, et ego in aeternum: et manus mea fundavit terram, et dextera mea solidavit coelum: vocabo eos, et astabunt simul, et congregabuntur omnes, et audient. Quis illis haec denuntiavit? Diligens te, feci voluntatem tuam adversus Babylonem, ut tollatur semen Chaldaeorum. Ego locutus sum, et ego vocavi: adduxi eum, et prosperum iter ejus feci. Accedite ad me, et audite hsum; cum fierent, illic eram: et nunc Dominus misit me, et Spiritus ejus
Abbreviated transcription (Latin):
surrectio est. Uides gͦ. quia dum imago
dicitur. patrem significat esse. cuiꝰ ua¬
go sit filius: quia nemo potest ipse sibi
imago sua esse. Plura possem de filii tes¬
timoniis dicere. sed ne forte ipse sͥ nimi¬
um fauisse dicatur: patrem interrogemꝰ.
Nempe ipse dirit. Faciamo homine ad
unaginem & similitudinẽ nr̃am. Pater
Dilecti filñ dei sumus. & ñ dum apparet
quid erimus. Scimus quia si reuelatum
fuerit: similes ei erimus. Oupuida a¬
mentia. o impudens ꝑuicatia. Homi¬
nes sumus. & in quo possuimis ad simi¬
litudinem dei erimus. & sumlem aude
it. faciamus hominẽ ad unaginẽ & suni¬
litudinem nr̃am. In principio ipsius
mundi patrem & filium esse audio. &
unum opus cerno. audio loquentem.
agnosco facientem. sed & patris & filii
unam imaginem. unam similitudinẽ
lego. Similitudo hȩc: non diuersita¬
tis sed unitatis est. Quod igitur ti¬
bi usurpas. filio dei derogas. cum u¬
tiq nisi per imaginem dei. ad ima¬

Expanded text:
surrectio est. Vides ergo quia dum imago surrectio est. Vides ergo quia dum imago dicitur, Patrem significat esse cujus imago sit Filius; quia nemo potest ipse sibi imago sua esse. 51. Plura possem de Filii testimoniis dicere, sed ne forte ipse sibi nimium favisse dicatur, Patrem interrogemus. Nempe ipse dixit: Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram . Pater Dilecti, filii Dei sumus, et nondum apparet racter expressum esse significat, splendor fuerit, similes ei erimus . O improvida amentia! o impudens pervicacia! Homines sumus, et in quo possumus, ad similitudinem Dei erimus; et similem audemit: Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram. In principio ipsius mundi Patrem et Filium esse audio, et unum opus cerno. Audio loquentem, agnosco facientem; sed et Patris et Filii unam imaginem, unam similitudinem lego. Similitudo haec non diversitatis, sed unitatis est. Quod igitur tibi usurpas, Filio Dei derogas; cum utique nisi per imaginem Dei, ad ima
Abbreviated transcription (Latin):
bi. Uide te canes. uidete malos oꝑa¬
rios. Et iterum. Hereticum ho¬
minẽ Ipost primã correptionẽ de¬
uita. sciens quia subuersus est qui
ciusmodi ast. & delinquit cum sit ꝓprio
uiditio dampnatus. Itaq tanquã bo¬
ni gubernatores. quo tucius preter mea¬
re possimus. fidei uela tendamus. scrip¬
turarumq relegamus ordinem. Apłs¬
dicit imaginem patris xp̃m esse. Mit
ceris: sed simplex de deo. egressa de
patre. expressa de fonte. Ehanc un a¬
ginem philippo patrem dñs demonstra¬
uit dicens. Philippe qui me uidet. ui¬
det & patrem. Et quomͦ tudicis. os¬
tende nobis patitm. Nm aedis quia.
ego in patre. & pater in maest: Uidet
cium in imagine patiem. qui uidet ui
filio. Uides quam imaginem dieat. Inia¬
go ista ueritas est. unago ista iusticia est.
imago ista di uirtus est. ñ muta quia
uer bum est. non uisensibilis quia sapien¬
tia est: non manis quia uirtus est. ñ ua¬
cua quia uita est. non mortua. quia ie¬

Expanded text:
bi: Videte canes, videte malos operabi: Videte canes, videte malos operarios . Et iterum: Haereticum hominem post primam correptionem devita, sciens quia subversus est qui ejusmodi est, et delinquit, cum sit proprio judicio damnatus . Itaque tamquam boni gubernatores quo tutius praetermeare possimus, fidei vela tendamus, Scripturarumque relegamus ordinem. dicit imaginem Patris Christum esse; ceris, sed simplex de Deo, egressa de Patre, expressa de fonte: per hanc imaginem Philippo Patrem Dominus monstravit, dicens, Philippe, qui me videt, videt et Patrem: et quomodo tu dicis, Ostende nobis Patrem? Non credis quia ego in Patre et Pater in me est. Vidit enim in imagine Patrem qui vidit in Filio. Vides quam imaginem dicat? Imago ista veritas est, imago ista justitia est, imago ista Dei virtus est: non muta, quia Verbum est: non insensibilis, quia sapientia est: non inanis, quia virtus est: non vacua, quia vita est: non mortua, quia re
Abbreviated transcription (Latin):
res se se diuisere formas. Alii cudoxiũ.
alii eunomiũ. uel etium. alii palladi
diuersos. Nunquid diuisus est ap̃c:
Sed qui eum a patre diuidunt. ipsi se
scindunt. Eit idco qm̃ cẽs auniter ad¬
uersus eccłiam dei quib inter se ipsos
non conuenit conspirarunt: cõmuni
nomine hereticos quib respondendũ
est nominabo. heresis enim. uelut quȩ¬
dam idra fabularum uulnerib sius
creuit. & dum sepe reciditur pullula¬
uit. igni deuicta. incendioq perituia.
aut uelut quędam monstruosi scilla
portenti. in uarias formas distincta
tȩ nomen obtendit. Sed quos in illo un¬
pietatis suę fieto miseros uiter naufra¬
gia fidei reppererit fluctuantes. he
iuinis succincta ꝓdiguis: tetri dogna
tȩ cȩcis latebris inhorrentem. omnẽ ꝙ
cius uiciniam ceruleis canib inter ꝑ¬
fidię sara resonantem. clausa quod am¬
mͦ aure p̃terere debemus. Scriptũ est
enim. Sepi aures tuas spinis. Et ali¬

Expanded text:
res sese divisere formas. Alii Eunomium, res sese divisere formas. Alii Eunomium, Alii Eunomium, vel Aetium, alii PALLADIUdiversos. Nunquid divisus est Christus? Sed qui eum a Patre dividunt, ipsi se scindunt: et ideo quoniam communiter adversus Ecclesiam Dei, quibus inter seipsos non convenit conspirarunt, communi nomine haereticos, quibus respondendum est, nominabo. Haeresis enim velut quaedam hydra fabularum, vulneribus suis crevit; et dum saepe reciditur, pullulavit, igni debita, incendioque peritura. Aut velut quaedam monstruosi Scylla portenti, in varias formas distincitatianae sectae nomen obtendit: sed quos in illo impietatis suae freto miseros, inter naufragia fidei repererit fluctuantes, belluinis succincta prodigiis, tetri dogmattae, caecis latebris inhorrentem, omnemque ejus viciniam caeruleis canibus inter perfidiae saxa resonantem, clausa quodammodo praeterire aure debemus. Scriptum est enim: Sepi aures tuas spinis . Et ali
Abbreviated transcription (Latin):
ISSIMILEIM gͥ dicunt
esse. Nos negamus unmo po¬
cius horremus hanc uocem.
Sed nolo argumento credas
sc̃e imꝑator & nr̃e disputationi: scrip¬
turas interrogemus. Interrogemꝰ apłos.
interrogemus ꝓphetas. interrogemus
xpm̃. Quid multa Patrem interoge¬
mus. cuius honori studere se dicunt.
si filuis degener iudicetur. Sed ñ est
honorificentia boni patris. filii inu¬
ria. Non potest bono patri placere: si
filius degenerasse potius a patre. quã
patrem equasse credatur. Daueniam
sc̃e imꝑator : si ad ipsos paulisꝑ uer¬
ba conuerto. S quem potissimum le¬
arrium. uel etium. eus magistros:
Plura enim nomina. s una ꝑfidia.
impietate ñ dissonans. cõmunione
discordans: ñ dissumlis fraude. sed
coitione discreta. Cur enim secum no
cius ꝑfidiam asserunt. impietatẽ exe¬
quuntur. Aunt eum ꝓdidisse effu¬
sius. quȩ arrius scripserat. Magna
cęcitatis offusio. Auctortmn ꝓbant. exe¬
cutorem refutant. Itaq nunc in plu¬

Expanded text:
issimilem igitur dicunt esse: nos negamus; immo potius horremus hanc vocem. Sed nolo argumento credas, sancte Imperator, et nostrae disputationi: Scripturas interrogemus, interrogemus apostolos, interrogemus prophetas, interrogemus Christum. Quid multa? Patrem interrogemus, cujus honori studere se dicunt, si Filius degener judicetur. Sed non est honorificentia boni Patris, Filii injuria. Non potest bono Patri placere, si Filius degenerasse potius a Patre, quam Patrem aequasse credatur. 44. Da veniam, sancte Imperator, si ad ipsos paulisper verba converto. Sed quem potissimum leArium, vel Aetium ejus magistros? Plura enim nomina, sed una perfidia, impietate non dissonans, communione discordans: non dissimilis fraude, sed coitione discreta. Cur enim secum nolsed ejus perfidiam asserunt, impietatem exsequuntur. Aiunt eum prodidisse effusius, quae Arius scripserit. Magna caecitatis effusio! Auctorem probant, exsecutorem refutant. Itaque nunc in plu
Abbreviated transcription (Latin):
ed ne quis forte tanquam pu¬
sillitatem sꝑs redarguat & hinc
uelit quandam facere distantiã mag¬
nitudinis. quod aqua portio uideat᷑
esse fontis ex igua. quãquam creatura¬
rum exempla minime diuinitati ap¬
tanda uideantur : tam̃ nequid ex hac

Expanded text:
ed ne quis forte tamquam pusillitatem Spiritus redarguat, et hinc velit quamdam facere distantiam magnitudinis, quod aqua portio videatur esse fontis exigua: quamquam creaturarum exempla minime divinitati aptanda videantur; tamen ne quid ex hac
Abbreviated transcription (Latin):
lida suꝑare ñ poterat. septem tuba¬
rum sacerdotaliũ sono uicit. ubi du¬
cem miliciȩ cęlestis agnouit. Ergo &
tu uincere paras. qui xp̃m ad oras.
uincere paras qui fidem uindicas.
cuiꝰ a me libellum petisti Mallem
quidem cohortandi ad fidem subire
officium. quã de fide disceprandi.
In altero enun religiosa confessie est:
in altero incauta p̾sumptio. Sed om̃
neq tu cohortatione indigens. neq
ego excusandi liber ubi pietatis uf¬
ficium est: audax negonum uere¬
cunda occasione suscipiam. ut de
fide pauca disceptem. De testimoni¬
is plura contexam: de cõnciliis id po¬
tissimũ sequar. quod trecenti decẽ
& octo sacerdotes tanquam abrahȩ
electi iuditio. consona fidei iurtute
ꝑficꝰ esse diuinum. quod eo¬
uideatuio in conciliis fidei habens
im. quo in hystoria pietatis

Expanded text:
lida superare non poterat, septem tubalida superare non poterat, septem tubarum sacerdotalium sono vicit, ubi ducem militiae coelestis agnovit . Ergo et tu vincere paras, qui Christum adoras: vincere paras, qui fidem vindicas, cujus a me libellum petisti. 4. Mallem quidem cohortandi ad fidem subire officium, quam de fide disceptandi; in altero enim religiosa confessio est, in altero incauta praesumptio: sed quoniam neque tu cohortatione indiges, neque ego excusandi liber, ubi pietatis officium est, audax negotium verecunda occasione suscipiam; ut de fide pauca disceptem, de testimoniis plura contexam. 5. De conciliis id potissimum sequar, quod trecenti decem et octo sacerdotes, tamquam Abrahae electi judicio, consona fidei virtute  esse divinum, quod eoumero in conciliis fidei habemus um, quo in historia pietatis
Abbreviated transcription (Latin):
austri ue¬
nt audi¬
re sapien¬
tiam salo¬
monis. ut
in libro reg¬
norum
legimus
hẏram quoq rex ad salomonem mi¬
sit ut cognosceret eum. Iu quoq sce
imperator gratiane. ueteris imitator
hystoriȩ. fidem meam audire uolu¬
isti. Sed non ego salomon cuius mi¬
reris sapientiam: neq tu unius gen¬
tis. sed totius orbis augustus. Ei¬
dem libello exprum censuisti. non
ut disceres sed ut ꝓbares. Quid e¬
nim discas imperator auguste. quã
ab ipsis incunabulis pio iuisti semꝑ
ideo diuina dona custodi. Quod
enim nemo te docuit: utiq as auct¬
or infudit. Petis a me fidei libelbam
Nosti enim fide magis te imꝑator. qua
uirtute militũ queri solere uictoriã.
Nam & abrahani trecentos decem & oc¬
to durit ad bellum. & ex in numeris
trophea hostib reportauit. signoq
dnice crucis & nominis. quinq regũ
uictriciũq turmarũ subacto robore.
& triumphũ. Iesus quoq filius naue.
hostes quos tocius exercitus manu ua¬

Expanded text:
Austri venit audire sapientiam Salomonis, ut in libro Regnorum legimus . Hiram quoque rex ad Salomonem misit, ut cognosceret eum . Tu quoque, sancte imperator Gratiane, veteris imitator historiae, fidem meam audire voluisti. Sed non ego Salomon, cujus mireris sapientiam: neque tu unius gentis, sed totius orbis Augustus fidem libello exprimi censuisti: non ut disceres, sed ut probares. 2. Quid enim discas, imperator Auguste, quam ab ipsis incunabulis pio fovisti semper ideo divina dona custodi. Quod enim nemo te docuit, utique Deus auctor infudit. 3. Petis a me fidei libellum,nosti enim fide magis imperatoris quam virtute militum quaeri solere victoriam. Nam et Abraham trecentos decem et octo duxit ad bellum, et ex innumeris tropaea hostibus reportavit; signoque Dominicae crucis et nominis, quinque regum victriciumque turmarum subacto robore, et triumphum . Jesus quoque filius Nave hostes quos totius exercitus manu va
Abbreviated transcription (Latin):
etem diligunt. tunorem mortis ex¬
pellunt. iniurias ñ sentiunt. aliena
ñ querunt. suoꝵ obluuscuntur: ĩta
uino tuo crapulatus. pacem diligat.
& fidei cxultatione securus. mortem
infidelitatis ignoret. pacientiam cari¬
tatis exhibeat. sacrilegia aliena non
teneat. fidem etiam pignorib suis
preferat. scđm quod scriptum ẽ. Re
dilue. ut te adoremus. te colamus.
uisibilium & inuisibiliũ creatorem.
Non potes ergo inuisibilis aut bonus
non esse. qui id etiam tuis operibus
NT ULISTI.¬

Expanded text:
etem diligunt, timorem mortis exetem diligunt, timorem mortis expellunt, injurias non sentiunt, aliena non quaerunt, suorum obliviscuntur: ita etiam vino tuo crapulatus, pacem diligat, et fidei exsultatione securus, mortem infidelitatis ignoret, patientiam charitatis exhibeat, sacrilegia aliena non teneat, fidem etiam pignoribus suis praeferat, secundum quod scriptum est: Reldilue, ut te adoremus, te colamus visibilium et invisibilium creatorem. Non potes ergo invisibilis aut bonus non esse, qui id etiam tuis operibus contulisti.
Abbreviated transcription (Latin):
ans. Psallam tibi in cythara ds isił.
relinquens. conuerte ad nos. & scifica
auies principis gratiani. omĩum q
preterta quoꝵ in manus hic liber ue
nerit uacuas: michi p̾sta nec ubi au¬
ditȩ ꝑsidiȩ soides residant. Etmun¬
da ergo. emunda autem ñ fontanis
poculis nec fluiuiali haustu. nec su¬
surrio pretermeantis ruuli. s ser¬
monib ad uicem aquarũ oꝑantibus.
supra nitorem aquarũ ꝑspicuis &
om̃i puriorib niue. Illis unq sermo¬
nib quib dixisti. Si fuerint pecca¬
ta ur̃a sicut fenicium: ut niuem
dealbabo. Est etiam poculũ
quo secreta mentis mundare con¬
suesti. poculum ñ naturȩ ueteris.
nec ex uite sollemnui. sed poculum
regrino. qui sicut uua de uite. ita il¬
le in carne. crucis pependit e ligno.
Ex hoc gͦ botrione est uinum quod
letificat cor hominis. sobrietate ine¬
briat. crapulam fidei. & uerȩ religio¬
nis exhalat. crapulam castitatis in
uino naturali homines in ebriati qͥ-¬

Expanded text:
dicens: Psallam tibi in cithara, Deus Isrdicens: Psallam tibi in cithara, Deus Isrrelinquens, confer te ad nos; et sanctifica aures principis Gratiani, omniumque praeterea quorum in manus hic libellus venerit, vacuas mihi praesta aures; necubi auditae perfidiae sordes resideant. Emunda ergo, emunda aurem non fontanis poculis, nec fluviali haustu, nec susurro praetermeantis rivuli: sed sermonibus ad vicem aquarum operantibus, supra nitorem aquarum perspicuis, et omni purioribus nive; illis utique sermonibus, quibus dixisti: Si fuerint peccata vestra sicut phoenicium, ut nivem dealbabo . 135. Est etiam poculum quo secreta mentis mundare consuevisti, poculum non naturae veteris, nec ex vite solemni: sed poculum regrino, qui sicut uva de vite, ita ille in carne crucis pependit e ligno. Ex hoc ergo botryone est vinum quod laetificat cor hominis, sobrietatem inebriat, crapulam fidei et verae religionis exhalat, crapulam castitatis infvino naturali homines inebriati, qui
Abbreviated transcription (Latin):
si mutabilis. cum ipse dixerit ego sum.
ego sum. & ñ sum mutatus: Uere nc̃¬
michi ꝓpħicum illud est confitendũ.
quod ꝓpħaturus de dño p̃mittit ysa¬
ias dicens. O miser ego & compunc¬
to corde. qui cum ĩmun da labia
habeam. in medio qͦq a ppłi uiha¬
bitem unmunda labia habentis: ui¬
di dnm̃ sabaoth. Ergo ysaias mise¬
rum se dicit. qui uidit dñm sabaoth.
Qͥd ego de me dicam. qui cum ĩmun¬
da labia habeam. cogor de dei gene¬
ratione tractare: Quo gͥ de his quę
metuo locuturus erumpo. cum dauid
de his quȩ sciat. ori suo custodiam pe¬
tat: Osi michi quoq unum de sera¬
phin candentem illum carbonem.
quem de altare diuino sumpsit. utri¬
usq forcipe deferens testamenti. im¬
munda adurat labia. aut quia tunc
seraphin descendit in figura. ad ꝓ¬
phetam. tu autem dñe reuelato my¬
sterio ad nos in carne uenisti. non ꝑ
legatum neq ꝑ nuntium sed ipse ꝑ¬
te. ab ocus meis conscientiam me

Expanded text:
si mutabilis; cum ipse dixerit: Ego sum, si mutabilis; cum ipse dixerit: Ego sum, ego sum, et non sum mutatus ? Cmihi propheticum illud est confitendum, quod prophetaturus de Domino praemittit Esaias dicens: O miser ego, et compuncto corde, qui cum immunda labia habeam, in medio quoque populi inhabitem immunda labia habentis; vidi Dominum Sabaoth . Ergo si Esaias miserum se dicit, qui vidit Dominum 470 Sabaoth: quid ego de me dicam, qui cum immunda labia habeam, cogor de Dei generatione tractare? Quo igitur de iis quae metuo, locuturus erumpo; cum David de iis quae sciat ori suo custodiam petat ? O si mihi quoque unus de Seraphim candentem illum carbonem, quem de altari divino sumpsit, utriusque forcipe deferens Testamenti, immunda adurat labia! 133. At quia tunc Seraphim descendit in figura ad prophetam : tu autem, Domine, revelato mysterio ad nos in carne venisti, non per legatum, neque per nuntium, sed ipse pte, ab occultis meis conscientiam mea