comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
intelligimus quo miserant:
ubi erat dñs: quoniã absens
erat. Transiordanẽ scilicet
misertint ad dñm. nuncian¬
des quod egrotaret frater earũ:
ut si dignaretur ueniret: et
eũ ab egritudine liberaret. Ille
distulit sanare: ut posset resu¬
seitare. Quid ergo mincrauert̃
sorores erus:Dñe. eoce quem
amas infirmatur. Non dixe¬
runt. ueni. Amanti enĩ tan¬
tũmodo nunciandũ fuit. Non
ause sunt dicere. uem et sana:
ñ ause sunt dicere. ibi iube: et
fides illius centurionis inde
laudatur: Ait enĩ. Non sũ
dignus ut intres subtectum
meũ: sed tantũ dic uerbo et
sanabitur puer metis. Nicħ̾
hoꝵ isteͥ sed tantũmodo. do¬
mine. ecce quẽ amas. infirma.¬
tur. Sufficit ut noueris: non
eñ amas. et deseris.Dicet ali¬
quis. Quomodo per lararũ
peccator significabatur: et a
dño sic amabatur: Aucdiat
eũ dicentẽ. Non uemi uocare
iustos: sed peccatores. Si eñ
peccatores deus ñ amaret:de
celo ad terras ñ descenderet. Au

Expanded text:
intelligimus quo miserunt, ubi erat Dominus: quoniam absens erat, trans Jordanem scilicet. Miserunt ad Dominum, nuntiantes quod aegrotaret frater earum, ut si dignaretur veniret, et eum ab aegritudine liberaret. Ille distulit sanare, ut posset resuscitare. Quid ergo nuntiaverunt sorores ejus? Domine, ecce quem amas infirmatur. Non dixerunt, Veni: amanti enim tantummodo nuntiatum fuit. Non ausae sunt dicere, Veni et sana; non sunt ausae dicere, ibi jube, et fides illius centurionis inde laudatur? Ait enim: Non sum dignus ut intres sub tectum meum; sed tantum dic verbo, et sanabitur puer meus . Nihil horum iste, sed tantummodo: Domine, ecce quem amas, infirmatur. Sufficit ut noveris, non enim amas, et deseris. Dicet aliquis: Quomodo per Lazarum peccator signifiDomino sic amabatur? Audiat eum dicentem, Non veni vocare justos, sed peccatores . Si enim peccatores Deus non amaret, de coelo ad terras non descenderet.
Abbreviated transcription (Latin):
Blasphemasse quippe illisui¬
ante quã abraham fieret. ego
sum. Tulerunt ergo lapideᷤ:
lit iacerent in eũ. Tanta duri¬
cia quo curreret. nisi ad simi¬
les: Ih̾c aũt tanquã homo. tã¬
quã in forma seruri.tanquã
humilis. tanquã passurus.
tanquã moriturus. tanquã
nos suo sanguine redemptri¬
rus:ñ tanquã ille qui est: ñ
tanquã in principio uerbũ. &
uerbũ apud d̃m. Dam cũ illi
lapides tulerunt ut mitterẽt
in eũ: qͥd magnũ erat. ut eos cõ¬
et pro lapidib inferos inue¬
nirent : Don erat magnũ
deo: sed magis erat comm̃dan¬
da pacientia: quã exercenda
potentia. Abscondit se ergo
ab eis. ne lapidaretur. Tan¬
quã homo a lapidib fugit:
sed ue illis a quoꝵ lapideis
cordib deus fugit. Explicit

Expanded text:
Blasphemasse quippe illis viBlasphemasse quippe illis viAntequam Abraham fieret, ego sum. Tulerunt ergo lapides ut jacerent in eum. Tanta duritia quo curreret, nisi ad similes? Jesus autem, tanquam homo, tanquam in forma servi, tanquam humilis, tanquam passurus, tanquam mori turus, tanquam nos suo sanguine redempturus: non tanquam ille qui est, non tanquam in principio Verbum, et Verbum apud Deum. Nam cum illi lapides tulerunt ut mitterent in eum, quid magnum erat ut eos conet pro lapidibus inferos invenirent? Non erat magnum Deo: sed magis erat commendanda patientia, quam exserenda potentia. Abscondit se ergo ab eis, ne lapidaretur. Tanquam homo a lapidibus fugit: sed vae illis a quorum lapideis cordibus Deus fugit! TRACT
Abbreviated transcription (Latin):
sui. Semen suũ significauit.
dicendo: mitte manũ sub
femore meo. Dñm sirũ signi¬
ficauit.addendo: et iura per
dm celi. Irati iudei. responde¬
runt. Quinquaginta annos
nondũ habes: et abraham
uudisti: Et dñs. Anen am̃
dico uobis: ante quã ab̾ham
fieret. ego sum. Appende uer¬
ba et cognosce mysterrũ. An¬
de quã abraham fieret: intel¬
lige fieret ad humanã factu¬
ram : sum uero. ad diuinam
pertinere substantiã. Fieret.
quia creatura est abrahã. Non
dixit ante quã abrahã esset.
ego eram:sed ante quã abra¬
ham fieret:qui nisi per me. ñ
fieret. ego sũ. Neq hoc dixit.
ante quã abraham fieret. ego
factus sum: in principio enĩ
fecit deus celum et derrã. Nã
inprincipio erat uerbũ. An¬
te quã abraham fieret: ego sũ.
Agnoscite creatorem: discerm¬
te creaturã. Qui loquebatur
semen abrahe factus erat: et
ut abraham fieret: ante abͣ¬
ham ipse erat. Hmc iam ue¬
lut abrahe apertissimo con¬
iucio commotisunt acrius.

Expanded text:
sui. Semen suum significavit dicendo, Mitte manum sub femore meo: Dominum suum significavit addendo, et jura per Deum coeli. 17. Irati Judaei responderunt: Quinquaginta annos nondum habes, et Abraham vidisti! Et Dominus: Amen, amen dico vobis; antequam Abraham fieret, ego sum. Appende verba, et cognosce mysterium. Antequam Abraham fieret. Intellige, fieret ad humanam facturam, sum vero ad divinam pertinere substantiam. Fieret, quia creatura est Abraham. Non dixit, Antequam Abraham esset, ego eram; sed, Antequam Abraham fieret, qui nisi per me non fieret, ego sum. Neque hoc dixit, Antequam Abraham fieret, ego factus sum, In principio enim fecit Deus coelum et terram : nam in principio erat Verbum . Antequam fieret Abraham, ego sum. Agnoscite Creatorem, discernite creaturam. Qui loquebatur, semen Abrahae factus erat; et ut Abraham fieret, ante Abraham ipse erat. 18. Hinc jam velut Abrahae apertissimo convicio commoti sunt acrius.
Abbreviated transcription (Latin):
catum. quando manũ in ar¬
borem p̾sumptione deceptus
extendit: ut incõmunicabile
nom̃ inconcesse diuinitatis
inuaderet:quã filio dei natu¬
ra contulerat ñ rapina. E x

Expanded text:
catum, quando manum in arborem praesumptione deceptus extendit, ut incommunicabile nomen inconcessae divinitatis invaderet, quam Filio Dei natura contulerat, non rapina.
Abbreviated transcription (Latin):
Qui uos recipit. me recipit:
et qui me recipit. recipit eũ
qui me misit: quia dñs
honoratur in seruo. et pater
in filio. Sed pater canquam
in filio: dũs tanquã inseruo.
Filius aũt unigenittis recte
dicere potuit. credite in d̾m
et in me credite: et qđ nunc
ait. qui credit in me. ñ cre¬
dit in me: sed in eũ qui mi¬
sit me. Non a se abstulit fi¬
dem credentis: sed noluit in
forma serui remanere creden¬
tem. Quoniã cũ quisq cre¬
dit in patrẽ qui eũ misit. ꝓ¬
fecto credit infiliũ: sine quo
patrẽ non esse cognoseit. Et
ita credit. ut credat equalem:
quoniã sequitur. Et qͥ uidet
me: uidet eum qui misit me.
Attende cetera. Ego lux in
mundũ ueni: ut omnis qui
credit in me:in tenebris non
maneat.Dixit quodã loco
discipulis suis. Nos estis
lux mundi. Non potest ei¬
uitas abscondi supͣ mon¬
tem constituta: neq accen¬
dunt lucernã et ponunt eã

Expanded text:
Qui vos recipit, me recipit, et qui recipit me, recipit eum qui me misit . Quia dominus honoratur in servo, et pater in filio: sed pater tanquam in filio, dominus tanquam in servo. Filius autem unigenitus recte dicere potuit, Credite in Deum, et in me credite ; et quod nunc ait, Qui credit in me, non credit in me, sed in eum qui misit me. Non a se abstulit fidem credentis, sed noluit in forma servi remanere credentem: quoniam cum quisque credit in Patrem qui eum misit, profecto credit in Filium, sine quo Patrem non esse cognoscit; et ita credit ut credat aequalem, quoniam sequitur, Et qui videt me, videt eum qui me misit. 4. Attende caetera: Ego lux in mundum veni, ut omnis qui credit in me, in tenebris non maneat. Dixit quodam loco discipulis suis, Vos estis lux mundi. Non potest civitas abscondi super montem constituta, neque accendun
Abbreviated transcription (Latin):
in domo sunt.Sic luceat lu¬
men uestrũ coram hominibꝰ.
ut udeant opera bona ur̃a.
et glificent patrem ur̃m qui
in celis est. Non tamen eiz
dixit. uos lux uenistis ĩ mun¬
dum. ut omnis qui credit in
uos. in tenebris ñ maneat. Nus¬
quã hoc posse legi confirmo.
Lumina ergo sunt sancti: s
credendo. ab eo illuminant᷑:
a quo siquis recesserit. tenebra¬
bitur. Lumen aũt illud qͦ il¬
luminantur a se recedere ñ
potest:quia incominutabile
omnino est. Credimus ergo
lumim illuminato. sicut pro¬
phete. sicut apło: sed ideo illi
credimus. ut ñ in ipsũ creda¬
mus qui illuminatur: sed
cũ illo credamꝰ m illud lum̃ a
qͦ illuminat᷑: ut & nos illium¬
nem᷑ ñ ab illo s cũ illo aqͦ ille.

Expanded text:
luceat lumen vestrum coram hominibus, ut videant opera vestra bona, et glorificent Patrem vestrum qui in coelis est : non tamen eis dixit, Vos lux venistis in mundum, ut omnis qui credit in vos, in tenebris non maneat. Nusquam hoc legi posse confirmo. Lumina ergo sunt omnes sancti; sed credendo ab eo illuminantur, a quo si quis recesserit tenebrabitur. Lumen autem illud quo illuminantur, a se recedere non potest; quia incommutabile omnino est. Credimus ergo lumini illuminato, sicut prophetae, sicut apostolo: sed ideo illi credimus, ut non in ipsum credamus quod illuminatur, sed cum illo credamus in illud lumen a quo illuminatur; ut et nos illuminemur, non ab illo, sed cum illo a quo ille.
Abbreviated transcription (Latin):
mandatũ patris. tanquã ille
de quo p̾dictum erat. que ñ
rapui. tunc exsoluebam: Mor¬
dem sine debito soluturus: et
nos a morte debita redemptu¬
rus. Rapuerat aũt adam pec

Expanded text:
mandatum Patris, tanquam ille de quo praedictum erat, Quae non rapui, tunc exsolvebam : mortem sine debito soluturus, et nos a morte debita redempturus. Rapuerat autem Adam pec
Abbreviated transcription (Latin):
rum. Scd̃m hanc ergo predes¬
tinationẽ. etiã clarificatus est
ante quã mundus esset: ut
esset claritas erus ex resurrec¬
tione mortuoꝵ ad patrẽ: ad
euius dexterã sedet. Cũ ergo
uideret illius predestinate
sue clarificationis rienisse iã
tempuis. ut et nunc fieret ĩ red¬
ditione quod fuerat in pre¬
destinatione iam factũ: orauit
dicens. Et nunc clarifica me
tri pater apud temet ipsũ: cla¬
ritate quã habui prius quam
mundus esset apud te .Tam¬
quã diceret. Claritatẽ quam
habui apud te. id est illã cla¬
ritatẽ quã habui apud te in p̃¬
destinatione tua: tempus est
ut apud te habeã etiã uiuens
in dextera tua. Sed quoniam

Expanded text:
rum . Secundum hanc ergo praedestinationem etiam clarificatus est antequam mundus esset, ut esset claritas ejus ex resurrectione mortuorum apud Patrem, ad cujus dexteram sedet. Cum ergo videret illius praedestinatae suae clarificationis venisse jam tempus, ut et nunc fieret in redditione, quod fuerat in praedestinatione jam factum, oravit dicens, Et nunc clarifica me tu, Pater, apud temetipsum, claritate quam habui, priusquam mundus esset, apud te: tanquam diceret, Claritatem quam habui apud te, id est, illam claritatem quam habui apud te in praedestinatione tua, tempus est ut apud te habeam etiam vivens in dextera tua. Sed quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
surrexit a cena et posuit ue¬
stimenta sua: qui cũ in for
ma d̃i ẽẽt. semet ipsũ exin¬
amuit: Et quid mirum
si precinxit se lindeo: qͥ for¬
mam serui accipiens.habi.¬
tri est inuentus ut homo:
Quid mirũ si misit aquam
in pelium.unde lauaret
pedes discipuloꝵ: qui in t̾¬
ram sanguinẽ fudit. quo
immunditiã dilueret pec¬
catoꝵ: Quid mirũ si lin¬
teo quo erat precinctus. pe¬
des quos lauerat terfit: qͥ
carne qua erat indutus eu¬
angłistarũ uestigia confir¬
mauit: Et lindeo quidẽ
ut se precingeret posuit ue¬
stimenta que habebat: ut

Expanded text:
surrexit a coena, et posuit vesurrexit a coena, et posuit vestimema Dei esset: semetipsum exinanivit. Quid mirum si precinxit se linteo: qui formam servi accipiens: habitu est inventus ut homo? Quid mirum si misit aquam in pelvim: unde lavaret pedes discipulorum: 164 qui in terra sanguinem suum fudit: quo immundicias dilueret peccatorum: Quid mirum si linteo quo erat precinctus: pedes quos laverat tersit: qui carne qua erat indutus evangelistarum vestigia confirmavit. Et linteo quidem ut se precingeret: posuit vestimenta que habebat: ut
Abbreviated transcription (Latin):
iuit. et ad dm uadit: nec de¬
um cũ inle exiret:nec nos
deserens cũ rediret. Hec ergo
sciens surgit acena: et ponit
uestimenta sua. Et cũ acce¬
pisset linteũ : precinxit se.
Deinde mittit aquã inpel¬
uim. et cepit lauare pedes
discipłoꝵ: et extergere lin¬
teo quo erat precinctus. De
re. Locuturꝰ quippe de tan¬
da dñi humilitate: prius eiꝰ¬
celsitudinem uoluit comm̃¬
dare. Ad hoc pertinet quod
ait. sciens quia omĩa dedit
ei pater in manus:et quia a
cdeo eriit. et ad d̾m uadit. Cũ
ergo uri pater omnia dedisset
in manus. uie discipłoꝵ ñ ma¬
nus sed pedes lauit. Et cũ se
sciret a do exisse. et ad dm ꝑ
gere: ñ d̃i dñi. sed hominis
hoc aũt pertinet. quod eti¬
am de traditore ipsius. q̃ui
iam talis uenerat. qui nec ab
illo ignorabatur preloqͥ uo¬
luit : ut hoc quoq: ad maxi¬
mũ cumulũ humilitatis
accederet: quod etiã illi ñ de¬
dignatus est pedes lauare. cu¬
ius manus iam preuidebat ĩ
scelere. Quid aũt mirum si

Expanded text:
iit, et ad Deum vadit: nec Deum, cum inde exiret; nec nos deserens, cum rediret. 6. Haec ergo sciens, surgit a coena, et ponit vestimenta sua; et cum accepisset linteum, praecinxit se. Deinde mittit aquam in pelvim, et coepit lavare pedes discipulorum, et extergere linteo quo erat praecinctus. Debre. Locuturus quippe de tanta Domini humilitate, prius celsitudinem ejus voluit commendare. Ad hoc pertinet quod ait, Sciens quia omnia dedit ei Pater in manus, et quia a Deo exiit, et ad Deum vadit. Cum illi ergo omnia Pater dedisset in manus, ille discipulorum non manus, sed pedes lavit: et cum se sciret a Deo exiisse, et ad Deum pergere, non Dei Domini, sed hominis hoc autem pertinet quod etiam de traditore ipsius, qui jam talis venerat, qui nec ab illo ignorabatur, praeloqui voluit; ut hoc quoque ad maximum cumulum humilitatis accederet, quod etiam illi non dedignatus est pedes lavare, cujus manus jam praevidebat in scelere. 7. Quid autem mirum si
Abbreviated transcription (Latin):
lorificatum a patre filium
secundũ formam serui quã
pater fuscitauit a mortuis. &
ad suam dexterã collocauit.
res ipsa indicat: et nullusam

Expanded text:
lorificatum a Patre Filium secundum formam servi, quam Pater suscitavit a mortuis, et ad suam dexteram collocavit, res ipsa indicat, et nullus am
Abbreviated transcription (Latin):
uado scitis. et uiã scitis: nicħ¬
q aliud ostendit esse quod di¬
xit. nisi quia illũ sciebant :
Quid ergo esset ire ad se ipsũ
per seipsum. quod etiã disci¬
pulis prestat. ut eant ad ip¬
sum per ipsũ: ut potuimꝰ.
pristino sermone iã diximꝰ.
Quod itaq ait. ut ubi ego
sũ et uos sitis: ubi erant fu¬
turi nisi in ipso: Ae ꝑ hoc.
est etiam in se ipso ipse: et ido
ibi illi. ubi et ipse: hoc est in

Expanded text:
ado scitis, et viam scitis; » nihilque aliud ostendit esse quod dixit, nisi quia ipsum sciebant. Quid ergo esset ire ad seipsum per seipsum, quod etiam discipulis praestat ut eant ad ipsum per ipsum, ut potuimus pristino sermone jam diximus. Quod itaque ait, Ut ubi ego sum, et vos sitis, ubi erant futuri nisi in ipso? Ac per hoc est etiam ipse in seipso, et ideo ibi illi ubi et ipse, id est, in
Abbreviated transcription (Latin):
et filius. Quid est enĩ. pater
in me manens. ipse facit oꝑa:
nisi in me maneo ego qͥ facio:
Contraria dicitis: sed non eo
modo sicut est falsũ contra

Expanded text:
et Filius; quid enim est, Pater in me manens, ipse facit opera, nisi, in me maneo ego qui facio? Contraria dicitis: sed non eo modo sicut est falsum contra
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ ut resurrexit a mortiuis:
insufflans. ait. Accipitespi-¬
ritũ sanctũ. Numquid igi¬
tur quia tunc dedit : id̾o ñ
misit etiã postea quã promi¬
sit: Aut ñ idem ipse est sp̃s
sanctus. qui et tunc ẽ insuf¬
flatus ab ipso: et postab ip̃¬
so missus e celo: Quapro¬
pter cur ipsa que facta est
euidenter donatio eius bis
facta fuerit: alia questio ẽ.
Fortassis enĩ propter duo
precepta dilectionis. hoc ẽ.
proximi et dei ÷ ut cominen¬
darecur ad sp̃m sanctũ per¬
tinere dilectio: hec eius gemi¬
na est in manifestatione fa-

Expanded text:
enim ut resurrexit a mortuis, insufflans ait: Accipite Spiritum sanctum . Numquid igitur quia tunc dedit, ideo non misit etiam postea quem promisit? Aut non idem ipse est Spiritus sanctus, qui et tunc est insufflatus ab ipso, et postea ab ipso missus e coelo ? Quapropter cur ipsa quae facta est evidenter donatio ejus, bis facta fuerit, alia quaestio est: fortassis enim propter duo praecepta dilectionis, hoc est proximi et Dei, ut commendaretur ad Spiritum sanctum pertinere dilectio, haec ejus gemina est in manifestatione fa
Abbreviated transcription (Latin):
gitur quod penitus ignorat᷑:
sed cũ diligitur. quod ex quã¬
tulacũq parte cognoscitur:
ipsa efficitur dilectione. ut me

Expanded text:
gitur quod penitus ignoratur. Sed cum diligitur quod ex quantulacumque parte cognoscitur, ipsa efficitur dilectione ut me
Abbreviated transcription (Latin):
filii regni: ⁊irama aũt filii
maligni. Sicut ergo loqui so¬
let scriptura ressignificantes.
tanquã illas que significant᷑
appellans: ita locutus ẽ dñs
dicens. nunc clarificatus est fi¬
lius hominis. postea quã se¬
parato inde nequissimo. et se¬
cum remanentib sanctis. sig¬
nificata ẽ głificatio eius: quan-¬
do separatis iniquis. manebit
in eternitate cũ sanctis. Cũ
aũt dixisset. nunc clarificat᷑
est filius hominis: adiunxcit.
et deus clarificatꝰ est ĩ eo. Ipsa¬
est enĩ clarificatio filii homi¬
nis: si ds̃ clarificatur in eo.
Si enĩ ñ ipse in se ipso.sed ds̃¬

Expanded text:
filii regni, zizania autem filii maligni . Sicut ergo solet loqui Scriptura, res significantes tanquam illas quae significantur appellans, ita locutus est Dominus dicens: Nunc clarificatus est Filius hominis, posteaquam separato inde nequissimo, et secum remanentibus sanctis, significata est clarificatio ejus, quando, separatis iniquis, manebit in aeternitate cum sanctis. Cum autem dixisset: Nunc clarificatus est Filius hominis, adjunxit: Et Deus clarificatus est in eo. Ipsa enim clarificatio Filii hominis est, ut Deus clarificetur in eo. Si enim non ipse in seipso, sed D
Abbreviated transcription (Latin):
quasi ñ melius peterent. ñ ut
cibus qui deerat. indecenti de¬
siderio prestaretur: sed rit ille
qui aderat. sanato fastidio su¬
meretur. Quando enĩ nos de¬
lectant mala. et ñ delectant
bona: rogare debemus d̃m po
tius ut delectent bona: quã
ut concedantur mala. Non
quia malum est carne uesci.
cũ de hac re loquẽs apłs dicat:
omnis creatura dei bona est.
et nichil abiciendũ quod cũ
graciarũ actione accipitur:
sed quia sicut item ipse ait.
malũ est homimi qui per of¬
fensionem manducat. Et si¬
per hominis offensionẽ. quã¬
tomagis der. cuius in ifraeli¬
tis ñ parua erat offensio. repu¬
diare quod dabat sapientia.
et petere id quod inhiabat
concupiscentia: Quamuis
illi nec peterent. sed quia de¬
erat murmurarent. Sed ut
sciremus ñ dei creaturam esse
culpabilem. sed inobedienti¬
am contumacem. et mordi¬
natam cupiditatem : ñ pro¬
pter porcũ sed propter po¬
inuenit: et esau primatus

Expanded text:
quasi non melius peterent, non ut quasi non melius peterent, non ut cibus qui deerat indecenti desiderio praestaretur, sed ut ille qui aderat sanato fastidio sumeretur. Quando enim nos delectant mala, et non delectant bona, rogare debemus potius Deum ut delectent bona, quam ut concedantur mala. Non quia malum est carne vesci, cum de hac re loquens Apostolus dicat, Omnis creatura Dei bona est, et nihil abjiciendum quod cum gratiarum actione accipitur : sed quia sicut item ipse ait, Malum est homini qui per offensionem manducat ; et si hominis offensionem, quanto magis Dei? Cujus in Israelitis non parva erat offensio, repudiare quod dabat sapientia, et petere id quod inhiabat concupiscentia: quamvis illi nec peterent, sed quia deerat murmurarent. Sed ut sciremus non Dei creaturam esse culpabilem, sed inobedientiam contumacem et inordinatam cupiditatem; non propter porcum, sed propter poinvenit , et Esau primatus
Abbreviated transcription (Latin):
ignam spem dñs suis pro¬
misit sperantib dicens. qͥa
ego ad patrem uado: et quod¬
cumq petieritis patrẽ in no¬
mine meo. hoc faciã. Sic er¬
go perrexit ad patrẽ. ut ñ re¬
linqueret indigentes: sed ex¬
audiret petentes.Sed quid ẽ.
quodcũq petieritis: cũ uidea¬
mus plerosq fideles eius pete¬
re et ñ accipere: An forte pro¬
pterea quia male petunt:
Nam hoc exprobrauit apo¬
stolus iacob dicens. petitis. &
ñ accipitis. eo quod male pe¬
tatis: tit in concupiscentrisue¬
stris insumatis. Male ergo u¬
surus eo quod uult acciꝑe:
d̃o potius miserante ñ ãcci¬
pit. Proinde. si hoc ab illo
petitur. unde homo ledatur
exauditus: magis metuendũ
est. ne quod posset ñ dare pro¬
picius: det iratus. Anñ ui¬
demus ifraelitas malo suoim¬
petrasse. quod culpabili con¬
cupiscentia petierunt: Con¬
cupierant enĩ carnib uesci:
quib pluebatur manua de
celo. fastidiebant quippe
quod habebant: et quod ñ ha¬
bebant. impudenter petebãt:

Expanded text:
gnam spem Dominus suis promisit sperantibus, dicens: Quia ego ad Patrem vado, et quodcumque petieritis in nomine meo, hoc faciam. Sic ergo perrexit ad Patrem, ut non relinqueret indigentes, sed exaudiret petentes. Sed quid est, quodcumque petieritis, cum videamus plerumque fideles ejus petere, et non accipere? An forte propterea quia male petunt? Nam hoc exprobravit apostolus Jacobus dicens: Petitis, et non accipitis, eo quod male petatis, ut in concupiscentiis vestris insumatis . Male ergo usurus eo quod vult accipere, Deo potius miserante non accipit. Proinde si hoc ab illo petitur unde homo laedatur exauditus, magis metuendum est ne quod posset non dare propitius, det iratus. An non videmus Israelitas malo suo impetrasse quod culpabili concupiscentia petierunt? Concupierant enim carnibus vesci , quibus pluebatur manna de coelo. Fastidiebant quippe quod habebant; et quod non habebant, impudenter petebant:
Abbreviated transcription (Latin):
di. Ecce ipse est dies. Lauet o¬
culos cecuis in die: tit uideat
diem. Quamdiu inquit in¬
hoc mundo sum: lux sum
mundi. E rgo. nescio que nox

Expanded text:
di. Ecce ipse est dies. Lavet oculos caecus in die, ut videat diem. Quamdiu, inquit, in mundo sum, lux sum mundi. Ergo nescio quae nox
Abbreviated transcription (Latin):
qui uenit sine peccato: et fac¬
tus ẽ sacrificiũ pro peccato.
Audistis enĩ cum apłs legere¬
tur. Pro xp̃o inquit legatio¬
ne funginur: tanquã deo ex¬
hortante per nos. obsecramus
xp̃c obsecret. Quid: Reconci¬
liamin dõ. Si exhortatur et
obsecrat apłs ut reconciliemur
cdo: immici eramus do. Demo
enĩ reconciliatur. insi eximimi¬
ciciis. Inimicos aũt nos. ñ na¬
tura: sed peccata fecerunt. Un¬
de imimici illius: inde seruu
peccati. Non habet d̾s lib̾os
iminicos. Necesse est seruisĩt:
et serui remanebunt. nisi ab
illo liberentur: ciri peccando
esse uoluerunt inimici. Obse¬
cramus ergo inquit pro xp̃o:
reconciliari do. Quomodo au¬
dem reconciliamur: insi sol¬
uatur quod inter nos et ip
at: sed peccata uestra separant
inter uos et d̾m. Quia ergo ñ
reconciliamur. nisi ablato qđ
in medio est. et posito quod ĩ
medio sit: est enĩ mediũ sepa¬
rans. sed contra ẽ mediator
reconcilians: mediũ separãs.

Expanded text:
qui venit sine peccato, et facqui venit sine peccato, et factus est sacrificium pro peccato. Audistis enim cum Apostolus legeretur: Pro Christo, inquit, legatione fungimur, tanquam Deo exhortante per nos; obsecramus Christus obsecret. Quid? Reconciliari Deo. Si exhortatur et obsecrat Apostolus ut reconciliemur Deo, inimici eramus Deo. Nemo enim reconciliatur nisi ex inimicitiis. Inimicos autem nos non natura, sed peccata fecerunt. Unde inimici illius, inde servi peccati. Non habet Deus liberos inimicos; necesse est servi sint: et servi remanebunt nisi ab illo liberentur, cui peccando inimici esse voluerunt. Obsecramus ergo, inquit, pro Christo, reconciliari Deo. Quomodo autem reconciliamur, nisi solvatur quod inter nos et ipsat, sed peccata vestra separant inter vos et Deum . Quia ergo non reconciliamur nisi ablato quod in medio est, et posito quod in medio sit. Est enim medium separans, sed contra est mediator reconcilians; medium separans
Abbreviated transcription (Latin):
cti. fugiunt ad eccłam. quia re¬
tinentur ingenui ad seruitu¬
tem: et interpellatur episcopꝰ.
et insi curet oꝑam impendere
ne ingenuitas deprimatur:
immisericors depritatur. Ad
xxp̃m omnes fugiamus: contͣ
peccatũ dm̃ liberatorẽ interpel¬
lemus: uenales nos petamus.
ut eius sanguine redimamur.
Dicit enĩ dñs. Oratis uenũda¬
ti estis. et sine argento rectime¬
mini. Sine precio. sed uestro:
quia meo. Hoc dñs dicit. Ip¬
se enĩ preciũ dedit. ñ argentũ:
sed sanguinẽ suũ. Nam nos
serui et egen remanseramus.
Liberat ergo ab hac seruitute
solus dñs ÷ qui illã non habu¬
it: ipse de uia liberat. Solus
enĩ inhac carne ueinit sine
peccato. Nam quos uidetis
in manib matrũ parurilos
ferri. nondũ ambulant: et
iam sunt compediti. Trax¬
erunt enĩ de adam: qđ sol-¬
uatur a xp̃o. Pertinet etiã ad¬
ad ipsos cũ baptirantur ista
gr̃a. quã dñs pollicetur: qͥa
de peccato solus libare potest.

Expanded text:
cti fugiunt ad Ecclesiam, quia recti fugiunt ad Ecclesiam, quia retinentur ingenui ad servitutem, et interpellatur episcopus: et nisi curet operam impendere, ne ingenuitas opprimatur, immisericors deputatur. Ad Christum omnes fugiamus, contra peccatum Deum liberatorem interpellemus: venales nos petamus, ut ejus sanguine redimamur. Dicit enim Dominus, Gratis venumdati estis, et sine argento redimemini . Sine pretio, sed vestro; quia meo. Hoc Dominus dicit: ipse enim pretium dedit, non argentum, sed sanguinem suum. Nam nos et servi et egeni remanseramus. 5. Liberat ergo ab hac servitute solus Dominus: qui illam non habuit, ipse de illa liberat; solus enim in hac carne venit sine peccato. Nam quos videtis in manibus matrum parvulos ferri, nondum ambulant, et jam sunt compediti; traxerunt enim de Adam quod solvatur a Christo. Pertinet etiam ad ipsos, cum baptizantur, ista gratia quam Dominus pollicetur; quia de peccato solus liberare potest,
Abbreviated transcription (Latin):
qui ñ nouerat peccatũ. Me
rito liberat ab hac seruitrite
peccati: ille qui dicit in psal¬
mis. Factus sum tanquã ho¬
mo sine adiutorio. inter mor¬
tuos liber. Solus enĩ liber: qͥa
ñ habebat peccatũ. Ipse etiã
dicit in eugłio. E cce uenit pͥn¬
ceps mundi huiꝰ. diabolũ signi¬
ficans futtirũ in iudeis perse¬
cutoribͥ ecce inquit uenit :
et in me nichil inueniet. Non
quomodo quos occidit etiam
lecunq peccatũ: in me nicħ
inueniet. Et tanquã ei dice¬
recur. Si nichil in te inuieni¬
et: quare te occidet: Subie¬
cit et ait. Sed ut seiant om̃s
quia uoluntatẽ patris mei fa-¬
cio: surgite eamus hinc. Non
inquit mortẽ mei peccati ne¬
cessitate persoluo: sed in eo
quod morior: uoluntatem
patris mei facio. Plusq ibi
do fugiunt homines ad eccle¬
siam: et eos plerũq patimur tã¬
quã indisciplinatos. uolentes
carere dñis: qui nolunt carere
peccatis. Aliquando aũt etrã
illicito ĩugo et improbo subie¬

Expanded text:
qui non noverat peccatum. 7. Merito liberat ab hac servitute peccati ille qui dicit in Psalmis: Factus sum tanquam homo sine adjutorio, inter mortuos liber . Solus enim liber, quia non habebat peccatum. Ipse enim dicit in Evangelio: Ecce venit princeps hujus mundi, diabolum significans venturum in Judaeis persecutoribus; ecce, inquit, venit, et in me nihil inveniet . Non quomodo in eis quos occidit etiam lecumque peccatum, in me nihil inveniet. Et tanquam ei diceretur, si nihil in te inveniet, quare te occidet? Subjecit, et ait: Sed ut sciant omnes quia voluntatem Patris mei facio, surgite, eamus hinc. Non, inquit, mortem mei peccati necessitate persolvo, sed in eo quod morior, voluntatem Patris mei facio: plusque ibi do fugiunt homines ad Ecclesiam, et plerumque eos patimur tanquam indisciplinatos: volentes carere dominis, qui nolunt carere peccatis. Aliquando autem etiam illicito jugo et improbo subje
Abbreviated transcription (Latin):
ũ est qui filius: nec filius est
qui pater: nec sp̃s sanctus pa¬
tris et filii sp̃s: aut pater est
aut filius. Trinitas. tiniis de¬
us: trinitas. una eternitas: n¬
na potestas: una maiestas:
Tres. sed ñ tresdii. Non michi
calũmator respondeat. Qdergo
tres: Si enĩ tresait: oportet di¬
cat qͥd tres. Respondeo. Pater &
filius. et sp̃s sẽs. Ecce inqͥt tres
dixisti: s qͥd tres: expͥme. Im¬
mo tu numera. Nã ego cõpleo
tres: cũ dico. pat̾ et filiꝰ ꝙ sp̃s

Expanded text:
 est qui Filius, nec Filius est qui Pater, nec Spiritus sanctus Patris et Filii Spiritus aut Pater est aut Filius. Trinitas unus Deus: Trinitas, una aeternitas, una potestas, una majestas; tres, sed non dii. Non mihi calumniator respondeat: Quid ergo tres? Si enim tres, ait, oportet dicas quid tres. Respondeo: Pater et Filius et Spiritus sanctus. Ecce, inquit, tres dixisti; sed quid tres exprime. Imo tu numera: nam ego compleo tres, cum dico, Pater et Filius et S
Abbreviated transcription (Latin):
loquor: pater aũt inme ma¬
nens. facit opera ipse. Que o¬
pera tunc dicebat: nsi u̾ba
que loquebatur: Audiebãt
et credebant illi. & eoꝵdem uer

Expanded text:
loquor; Pater autem in me manens, ipse facit opera. Quae opera tunc dicebat, nisi verba quae loquebatur? Audiebant et credebant illi, et eorumdem ver
Abbreviated transcription (Latin):
uante ipso debitis est ex¬
plicanda tractatib : et ut no¬
bis posse donauerit. expla¬
nanda. Ante diem aritẽ fe¬
stum pasche. sciens iħc quia
uenit eius hora. ut transeat
ex hoc mundo ad patrẽ: cũ¬

Expanded text:
vante ipso, debitis est explicanda tractatibus, et ut nobis posse donaverit, explananda. Ante diem autem festum Paschae, sciens Jesus quia venit hora ejus ut transeat ex hoc mundo ad Patrem, cu
Abbreviated transcription (Latin):
nem: ac per hoc. ñ corporali¬
ter. sed spiritualiter.Neq
enĩ spiritale quod dicit᷑. sem¬
per in laude accipiendũ est.
Nouit apłs quedam spirita¬
lia nequitie in celestib : adu̾¬
sus que. colluctationẽ nobis¬
esse testatur. Non aũt essent
etiã maligna spiritalia: si ñ
essent etiã maligni sp̃s. Aspi-¬
ritu enĩ. spiritalia nominã¬
tur. Sed qͥuomodo ista fiãt.
ut diabolice suggestiones im¬
mittantur. et humanis cogi¬
tationib misceantur: ut eaᷤ
tanquã suas deputet homo.
unde scit homoꝰ. Nec dubi¬
tandũ est. etiã bonas suggesti¬
ones a bono sp̃u ita latenter
ac spiritaliter fieri: sed inter¬
est. quibiisnã earũ mens hu¬
mana consentiat. diuino au¬
xilio. uł deserta per meritũ:
uł adiuta per gr̃am. F actum
ergo iam fuerat in corde iude
per immissionẽ diabolicã.
lit traderet discipłs magis¬
trum: sed quẽ non didicerat
łm. Iam talis uenerat ad cõ¬
uiuiũ. explorator pastoris. in¬
sidiator saluatoris: uenditor

Expanded text:
nem; ac per hoc non corporaliter, sed spiritualiter. Neque enim spirituale quod dicitur, semper in laude accipiendum est. Novit Apostolus quaedam spiritualia nequitiae in coelestibus, adversus quae nobis colluctationem esse testatur : non autem essent etiam maligna spiritualia, si non essent etiam maligni spiritus. A spiritu enim spiritualia nominantur. Sed quomodo ista fiant, ut diabolicae suggestiones immittantur, et humanis cogitationibus misceantur, ut eas tanquam suas deputet homo, unde scit homo? Nec dubitandum est etiam bonas suggestiones a bono spiritu ita latenter ac spiritualiter fieri: sed interest quibusnam earum mens humana consentiat, divino auxilio vel deserta per meritum, vel adjuta per gratiam. Factum ergo jam fuerat in corde Judae per immissionem diabolicam, ut traderet discipulus magistrum, sed quem non didicerat Deum. Jam talis venerat ad convivium, explorator Pastoris, insidiator Salvatoris, venditor
Abbreviated transcription (Latin):
do. et iam ñ iudebitis me. Qua¬
propter. mundus de peccato
quidem suo: de iusticia uero
arguitur abiena: sicut arguũ¬
tur delumine tenebre.Om̃ia
enĩ que arguunt᷑ ait aposto¬
lus: a luine manifestant᷑.
Quantũ enĩ malũ fit eoꝵ qͥ
ñ credunt: ñ solũ per se ipsũ.
uerũ etiã ex bono potest eoꝵ
apparere qui credunt. Et quo¬
niam ista uox infidelium esse
consueuit. quomodo credimꝰ
quod ñ uidemus: ido credenti

Expanded text:
do, et jam non videbitis me. Quapropter mundus de peccato quidem suo, de justitia vero arguitur aliena, sicut arguuntur de lumine tenebrae: Omnia enim quae arguuntur, ait Apostolus, a lumine manifestantur . Quantum enim malum sit eorum qui non credunt, non solum per seipsum, verum etiam ex bono potest eorum apparere qui credunt. Et quoniam ista vox infidelium esse consuevit, Quomodo credimus quod non videmus? ideo credenti
Abbreviated transcription (Latin):
ctum aũt esse rierbũ eoꝵ: quo¬
niam ab ipsis est primitꝰ ac
precipne predicatũ. Iam enĩ
ab ipsis predicabatur int̾ra:
quando per reuelationẽ iħu
xp̃i ipsum uerbũ eoꝵ paulus
accepit. Unde et contulit
cũ illis eugłium. ne forte ĩ ua¬
cuum cucurrisset aut curre¬
ret: et dextras ei dederunt: qͥa
et in illo quanuis ñ per eos
illi datum. tam̃ uerbũ suũ
quod iam p̃dicabant: et in

Expanded text:
ctum autem esse verbum eorum, quoctum autem esse verbum eorum, quoniam ab ipsis est primitus ac praecipue praedicatum. Jam enim ab ipsis praedicabatur in terra, quando per revelationem Jesu Christi ipsum verbum eorum Paulus accepit. Unde et contulit cum eis Evangelium, ne forte in vacuum cucurrisset aut curreret; et dexteras ei dederunt: quia et in illo, quamvis non per eos illi datum, tamen verbum suum, quod jam praedicabant, et in
Abbreviated transcription (Latin):
per hominẽ. sed per iħm xpi¬
stum se factum dicit aposto¬
lum. et de ipsosuo eugłio lo¬
quens ait. neq enĩ ẽgo ab ho¬
mine accepi illud. neq didi¬
ci: sed per reuelationem ihu
xp̃i. Quomodo igitur erit in
eis. de quib dictum ẽ. credi¬
turi sunt per uerbũ eoꝵ in
me: Latro uero ille tunc cre¬
didit. quando in ipsis docto¬
rib fides que fuerat qualiscũ¬
q defecit: nec ipse itaq ꝑ eoꝵ
uerbũ credidit in xp̃m iħm:
et tamen sic credidit. ut quẽ
uidebat crucifixum. confite¬
retur ñ solum resurrecturũ.
uierũ etiam regnaturũ: dicen¬
do. memento mei cũ ueneris
in regnum tirũ. Proinde re¬
linquitur. ut si dñs iħe hac
oratione prosiuis omnib qui¬
cũq in hac uita que tempta¬
tio est super terram uł tunc
erant uł futuri erant orasse
credendus est: sic intelligamꝰ
quod dictũ est per uerbũ eoꝵ.
ut ipsũ uerbũ fidei quod pre¬
dicauerunt in mundo. hic si¬
gnificatum esse credamus. Di¬

Expanded text:
per hominem, sed per Jesum Christum se dicit factum Apostolum: et de ipso suo evangelio loquens ait, Neque enim ab homine ego accepi illud, neque didici; sed per revelationem Jesu Christi . Quomodo igitur erat in eis de quibus dictum est, credituri sunt per verbum eorum in me? Latro vero ille tunc credidit, quando in ipsis doctoribus fides quae fuerat qualiscumque defecit. Nec ipse itaque per eorum verbum credidit in Christum Jesum: et tamen sic credidit, ut quem videbat crucifixum, confiteretur non solum resurrecturum, verum etiam regnaturum, dicendo, Memento mei, cum veneris in regnum tuum . 5. Proinde relinquitur, ut si Dominus Jesus hac oratione pro suis omnibus quicumque in hac vita, quae tentatio est super terram , vel tunc erant, vel futuri erant, orasse credendus est, sic intelligamus quod dictum est, per verbum eorum, ut ipsum verbum fidei quod praedicaverunt in mundo, hic significatum esse credamus; di
Abbreviated transcription (Latin):
dei scłm gr̃am ñ naturam. si¬
cut ait eugłista. dedit eis po¬
testatem filios cdi fieri. Ainde
et illud est quod ipse dñs com¬
memorauit in lege dictum.
ego dixi dii estis. et filii excel¬
si om̃s: propterea dixit. qui
credit in me. ñ credit in me:
ne totũ quod de xp̃o creditur.
scłm hominẽ crederent. Ille er¬
go inquit credit in me.qui ñ
credit in me. scdm id quod ui
det me: sed in eũ qui me misit:
ut cũ eredit in patrẽ. credat e¬
um habere sibi filrũ equalẽ:
et tunc uere credet inme.Nã
si putauerit eũ non habere
nisi filios sođm gr̃am. qͥ sunt
eius utiq creatura. ñ uerbũ.
sed facta per uerbũ: nec habe¬
re filrũ equalem sibi atq coe¬
ternũ. semper natũ. parit̾ in¬
comimutabilem. ex nullo dis¬
similem atq imparem:non
credit inpatrẽ qui eũ misit:
quia ñ est hoc pater qui eum
misit. Et ideo cũ dixisset.
qui credit in me. ñ credit in
me. sed in eũ qui misit me:
ne putaretur sic uoluisse in¬

Expanded text:
dum gratiam, non naturam, sicut ait Evangelista, Dedit eis potestatem filios Dei fieri ; unde et illud est quod ipse Dominus commemoravit in Lege dictum, Ego dixi, Dii estis, et filii excelsi omnes : propterea dixit, Qui credit in me, non credit in me; ne totum quod de Christo creditur, secundum hominem crederetur. Ille ergo, inquit, credit in me, qui non credit in me secundum id quod me videt, sed in eum qui me misit: ut cum credit in Patrem, credat eum habere Filium sibi aequalem, et tunc vere credat in me. Nam si putaverit eum non habere nisi filios secundum gratiam, qui sunt ejus utique creatura, non Verbum, sed facta per Verbum, nec habere Filium aequalem sibi atque coaeternum, semper natum, pariter incommutabilem, ex nullo dissimilem atque imparem; non credit in Patrem qui eum misit, quia non est hoc Pater qui eum misit. 3. Et ideo cum dixisset, Qui credit in me, non credit in me, sed in eum qui misit me; ne putaretur sic voluisse Pa
Abbreviated transcription (Latin):
ñ potestis portare modo: et ꝑ
spiritũ sanctũ asserant fieri.
uit possint illa imiunda et
nefanda portari. Alia funt:
mala que portare ñ potest qͣ¬
liscumq pudor humanus:
et alia sunt bona que porta¬
re ñ potest paruus sensus hu-¬
mamis. Ista fiunt incorporib
impuidicis: illa remota funt
a corporib uniũsis. Hoc im¬
pura carne committit᷑: illud
pura mente uix cernitur. Re¬
nouamim ergo sp̃u mentis ue¬
stre. et intelligite que sit uolũ¬
tas dei: quod bonũ. et benepla¬
citũ. et perfectum est. ut in ca¬
ritate racticati et fundati. pos¬
sitis comp̃hendere cũ omnnb
sanctis. que sit longitudo. la¬
titudo. altitudo. et profundũ:
cognoscere etiã super eminen

Expanded text:
n potestis portare modo; et per Spiritum sanctum asserant fieri ut possint illa immunda et nefanda portari. Alia sunt mala quae portare non potest qualiscumque pudor humanus, et alia sunt bona quae portare non potest parvus sensus humanus: ista fiunt in corporibus impudicis, illa remota sunt a corporibus universis; hoc impura carne committitur, illud pura mente vix cernitur. « Renovamini ergo spiritu mentis vestrae , et intelligite quae sit voluntas Dei, quod bonum est et beneplacitum et perfectum » : « ut in charitate radicati et fundati, possitis comprehendere cum omnibus sanctis, quae sit longitudo, latitudo, altitudo et profundum; co
Abbreviated transcription (Latin):
quã in templo suo simul ma¬
nere.trinitatẽ d̃m: nunc au¬
cem dicit. hec locritus sũ uob̃.
apud uos manens.Illa itaq
mansio. alia ẽ quã promisit
futuram:hec uero alia. quam

Expanded text:
quam in templo suo simul manere Trinitatem Deum. Nunc autem dicit: Haec locutus sum vobis apud vos manens. Illa itaque mansio alia est, quam promisit futuram; haec vero alia, quam
Abbreviated transcription (Latin):
dicere ceperamus: condelector
legi dei scđm interiorẽ homi¬
nem. Ecce unde liberi: unde
condelectamur legi di: lib̾tas
enĩ delectat. Nam quamdiu
timore facis quod iustũ est: ñ
deus te delectat. Quamdiu te
Delectet te: et liber es. Noli ti¬
mere penam: sed ama iusticiã.
Dondũ potes amare iusticiam.
time uł penã: ut peruemas
ad amandã iusticiã. Ergo iã
ille ex parte suꝑiore liberũ se
esse sentiebat: unde dicebat:
Condelector legi d̃i scłm inte¬
riorem hominẽ. Delectat me
lex. delectat me quod iubet
lex: delectat me ipsa rusticia.
Uideo aũt aliam legẽ in m̃¬
bris meis. Hec ẽ que remansit
infirmitas: repugnantem legi
mentis mee. et captiuantẽ me
in lege peccati: que ẽ in men¬
bris meis. Ex hac parte sentit
captiuitatẽ: ubi ñ est impleta
iusticia. Dam tibi condelecta¬
tur legi dei: ñ captuius. sed a¬
micus legis est. Et id̾o liber:
quiã amicus. Quid ergo ex
eo quod restat: Quid nisi re¬

Expanded text:
dicere coeperamus: Condelector dicere coeperamus: Condelector legi Dei secundum interiorem hominem. Ecce unde liberi, unde condelectamur legi Dei: libertas enim delectat. Nam quamdiu timore facis quod justum est, non Deus te delectat. Quamdiu adh delectet te, et liber es. Noli timere poenam, sed ama justitiam. Nondum potes amare justitiam? time vel poenam, ut pervenias ad amandam justitiam. 11. Ergo jam ille ex parte superiore liberum se esse sentiebat, unde dicebat, Condelector legi Dei secundum interiorem hominem. Delectat me lex, delectat me quod jubet lex, delectat me ipsa justitia. Video autem aliam legem in membris meis: haec est quae remansit infirmitas: repugnantem legi mentis meae, et captivantem me in lege peccati, quae est in membris meis. Ex hac parte sentit captivitatem, ubi non est impleta justitia: nam ubi condelectatur legi Dei, non captivus, sed legis amicus est; et ideo liber, quod amicus. Quid ergo ex eo quod restat? Quid, nisi re
Abbreviated transcription (Latin):
perfecta libertas:Quia uideo
aliam legem in menbris meis.
repugnantẽ legi mentis mee.
Noñ enĩ quod uolo ago ait:
sed quod odi malũ illud fa¬
cio. Caro inquit concuipiscit
aduersus sp̃m. et sp̃s aduersus
carnẽ: ut ñ ea que uultis. illa
faciatis. E x parte libertas: &¬
ex parte seruitus. Nondũ to¬
ta. nondũ pura: nondũ plena
libertas: quia nondũ eternitaᷤ.
Habemus enĩ ex parte infirim¬
tatem: ex parte accipimꝰ liber¬
tatem. Quicquid peccatum est
a nobis antea: deletum est in
baptismo. Numquid qͥa tota
deleta est iniquitas: nulla re¬
mansit infirmitas: Si ñ remã¬
sisset: sine peccato hic iuuere¬
mus.Quis aũt aucleat hoc
dicere nisi suꝑbus: nisi mise¬
ricordia liberatoris indignus:
nisi qui se ipsũ uult deciꝑe.
et in quo ueritas ñ est: Ergo
ex eo quod remansit aliquid
infirmitatis. audeo dicere ex
qua parte seruimus d̃o. libe¬
ri sumus: ex qua parte serui¬
mus legi peccati: ad huc serui
fumus. Unde dicit apłs quod

Expanded text:
fecta libertas? Quia « video aliam legem in membris meis, repugnantem legi mentis meae: non enim quod volo ago, ait, sed quod odi illud facio » . « Caro, inquit, concupiscit adversus spiritum, et spiritus adversus carnem, ut non ea quae vultis illa faciatis. » Ex parte libertas, ex parte servitus: nondum tota, nondum pura, nondum plena libertas, quia nondum aeternitas. Habemus enim ex parte infirmitatem, ex parte accepimus libertatem. Quidquid peccatum est a nobis, antea deletum est in Baptismo. Numquid quia deleta est tota iniquitas, nulla remansit infirmitas? Si non remansisset, sine peccato hic viveremus. Quis autem audeat hoc dicere nisi superbus, nisi misericordia liberatoris indignus, nisi qui seipsum vult decipere, et in quo veritas non est? Ergo ex eo quod remansit aliquid infirmitatis, audeo dicere, ex qua parte servimus Deo, liberi sumus: ex qua parte servimus legi peccati, adhuc servi sumus. Unde dicit Apostolus quod
Abbreviated transcription (Latin):
u̾bũ dĩ qd est unigenitus filuis
quoniã uerbũ dicitur sillab̾
somsq fimiri: quia nec om̃es
simul sonare possunt cũ ser¬
mo fit. sed tamquã nascenteᷤ
morientib ordine suo soni qͥ¬
cumq succedunt: ut cotum
quod loquuntur. noiussima
sillaba compleatur. Absit ut
sic loquatitr pater ad filium:
hoc est deus ad uerbũ suũ de¬
um. Sed hoc eoꝵ est caꝑe quã¬
tum ab homine capi potest:
ad quos ñ lac pertinet. sed so¬
lidus cibus. Cum igitur sp̃s
sanctus nulla susceptione ho¬
minis sit homo factus. nulla
susceptione angłi sit angeluᷤ
factus. nulla susceptione cuiꝰ¬
quã creature. creatura sit fac¬
tus: quomodo de illo intelli¬
gendum est quod dñs ait. ñ
enĩ loquetur a semet ipso. sed
quecũq audiet loquetur:
Ardua questio: nimis ardua.
Ipse ad sit spiritus. ut saltem
sicut eam cogitare possũ. sic
eloqui possim:ac sic ad intel¬
ligentiam ur̃am pro meimo¬
duli facultate perueniat. Pri¬
us itaq nosse debetis et intel¬

Expanded text:
bum Dei, quod est unigenitus Filius, quoniam Verbum dicitur, syllabis sonisque finiri: quia nec omnes simul sonare possunt cum sermo fit, sed tanquam nascentes morientibus ordine suo soni quicumque succedunt, ut totum quod loquimur novissima syllaba compleatur. Absit ut sic loquatur Pater ad Filium, hoc est, Deus ad Verbum suum Deum. Sed hoc eorum est capere, quantum ab homine capi potest, ad quos non lac pertinet, sed solidus cibus. Cum igitur Spiritus sanctus nulla susceptione hominis sit homo factus, nulla susceptione angeli sit angelus factus, nulla susceptione cujusquam creaturae creatura sit factus; quomodo de illo intelligendum est quod Dominus ait, Non enim loquetur a semetipso, sed quaecumque audiet, loquetur? Ardua quaestio, nimis ardua. Ipse adsit Spiritus, ut saltem sicut eam cogitare possumus, sic eloqui possimus, ac sic ad intelligentiam vestram pro mei moduli facultate perveniat. 3. Prius itaque nosse debetis, et intel
Abbreviated transcription (Latin):
lis suis: quos accepit a do. S
atdende quod sequitur: tit
sint inquit unrũ. sicut et nos.
Pon ait. ut nobiscumfint
unũ. aut simus unũ ipsi et
nos. sieut turũ sumus nos: s
ait. ut sint unũ sicut et nos.
Ipsi utiq in natura sua sint
unũ: sicut et nos in nr̃a unũ
sirmus. Quod procul dubio
uerũ ñ diceret. nisi sođm hoc
diceret quod eiusdem nature
deus est cuius et pater: scđm
quod alibi dixit. ego et pater
unũ sumus: ñ sod̾m id quod eti¬
am homo est. Nam scđm hoc:
deus et homo: intelligrinus ho¬
minẽ in eo quod rogat: intel¬
ligimus aũt dm̃ in eo qd unũ
sunt: et ipse et ille quẽ rogat.
Sed est adhuc in consequentibꝰ
locus. ubi de hac re diligentius
disputandũ est. Hic aũt seqͥ¬
tur. Cũ essem cũ eis: ego serua¬
bameos in nomine tuo. Me
eos in nomine tuo: in quo eos
quando cũ eis erã et ip̃se ser¬
uabam. In nomine pat̾s. ser¬
uabat discipulos suos filus:
homo cũ eis humana presen¬
tia constitutus. Sed etiã pat̃

Expanded text:
lis suis, quos accepit a Deo. Sed attende quod sequitur: Ut sint, inquit, unum sicut et nos. Non ait, Ut nobiscum sint unum, aut, simus unum ipsi et nos, sicut unum sumus nos; sed ait, Ut sint unum sicut et nos. Ipsi utique in natura sua sint unum, sicut et nos in nostra unum sumus. Quod procul dubio verum non diceret, nisi secundum hoc diceret, quod ejusdem naturae Deus est cujus et Pater, secundum quod alibi dixit, Ego et Pater unum sumus : non secundum id quod etiam rsona est Deus et homo, intelligimus hominem in eo quod rogat: intelligimus autem Deum in eo quod unum sunt, et ipse et ille quem Sed est adhuc in consequentibus locus ubi de hac re diligentius disputandum est. 6. Hic autem sequitur: Cum essem cum eis, ego servabam eos in nomine tuo. Me, eos in nomine tuo, in quo eos quando cum eis eram, et ipse servabam. In nomine Patris servabat discipulos suos Filius homo, cum eis humana praesentia constitutus: sed etiam Pater
Abbreviated transcription (Latin):
le erat. iste inde recesserat: et
sic uenerat a patre. ut ñ ma¬
neret in patre. Postremo.quo¬
modo eũ etiã hic constitritus.
ñ poterat mittere: quẽ semi
super eũ baptrratũ uienisse.
atq mansisse. immo uero a
quo scimus eũ numquã sepa¬
rabilem fuisse. Quid est er¬
go. si ñ abiero. paraclitus ñue¬
met ad uos. nsi quia ñ potes¬
tis caperesp̃m. quãdiu scđm
Unde ille qui iam acceꝑat
carnẽ nouit: qui uerbũ car¬
nem factũ spiritalit̃ nouit.
Hoc nimirum significare uo¬
luit magister bonus.dicendo:
si enĩ ñ abiero. paraclitꝰ ñ ue¬
niet ad uos: si aũt abiero. mit¬
tam eũ ad uos. Xp̃o aũt disce¬
dente corporaliter. ñ solũ sp̃s
sanctus: sed et pater et filius
illis affuit spiritalit̃. Nam
si ab eis sic abscessit xp̃c. ut
pro illo. si cũ illo in eis esset
sp̃s sanctus: ubi est eius pro¬
missio dicentis. ecce ego uob̾¬
cũ sũ usq in consummatio

Expanded text:
le erat, iste inde recesserat; et sic venerat a Patre, ut non maneret in Patre. Postremo, quomodo eum etiam hic constitutus non poterat mittere, quem scimus super eum baptizatum venisse atque mansisse ; imo vero a quo scimus eum nunquam separabilem fuisse? Quid est ergo, Si non abiero, Paracletus non veniet ad vos; nisi, non potestis capere Spiritum, quamdiu secundum Unde ille qui jam acceperacarnem novit, qui Verbum carnem factum spiritualiter novit. Hoc nimirum significare voluit magister bonus dicendo, Si enim non abiero, Paracletus non veniet ad vos: si autem abiero, mittam eum ad vos. 5. Christo autem discedente corporaliter, non solum Spiritus sanctus, sed et Pater et Filius illis adfuit spiritualiter. Nam si ab eis sic abscessit Christus, ut pro illo, non cum illo in eis esset Spiritus sanctus; ubi est ejus promissio dicentis, Ecce ego vobiscum sum usque in consummatio