comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
electoꝵ terminũ quo ex malo mutentur
ad bonũ. Intuetur etiã reꝓboꝵ finem. quo
de malo ope dignũ retrahant᷑ ad suppliciũ.
Nidit fiẽ ꝑsequentis sauli. quo ꝓstratus
diceret. dñe quid me iubes facere: Uidit
finẽ quasi obsequentis discipłi quo
ꝓ cõmisso scelere guttur laqueo stringeret
seq & peccantẽ puniret. & deteriꝰ punien¬
do deciperet. Didit niniuitas delinquen¬
tes. sed considerauit finẽ delinquentium.
penitentiã correctoꝵ. Uidit qͦ sodomam
delinquentẽ. sed considerauit fuiẽ ardoris
luxunȩ. ignẽ gehennȩ. Tidit gentilitatis
finẽ quo possessa iniquitatum tenebris
qnͣdoq fidei luce claresceret. Uidit etiã iudee
terminũ. quo ab ea luce sidei quã tenebat.
obduratȩ ꝑfidiȩ setenebris cȩcaret Vnde adhuc

Expanded text:
electorum terminum, quod ex malo mutentur electorum terminum, quod ex malo mutentur ad bonum. Ido malo opere dignum se trahantur ad supplicium. Vidit finem persequentis Sauli, quo prostratus diceret: Domine, quid me vis facere ? Vidit finem quasi obsequentis discipuli, quod pro commisso scelere guttur laqueo stringeret, seque et peccantem puniret, et deterius puniendo deciperet. Vidit Ninivitas delinquentes, sed consideravit finem delinquentium poenitentiam correctorum. Vidit quoque Sodomam delinquentem, sed consideravit finem ardoris luxuriae, ignem gehennae. Vidit gentilitatis finem, quod possessa iniquitatum tenebris, andoque fidei luce claresceret. Vidit etiam Judaeae terminum, quod ab ea luce fidei quam tenebat obduratae perfidiae se tenebris caecaret. Unde adhuc
Abbreviated transcription (Latin):
tur. recte subditur. Tempus posuit tenebris.
& uniuersoꝵ finẽ ipse considerat: Tempꝰ po¬
suit tenebris. iniquis uidelicet modum quo
iniqui esse desistant. Unde eis ꝑ apłm dicit᷑.
eratis aliqnͣdo tenebrȩ. nunc autẽ lux in
dño. Sicut aliis qͦ discipłis isdem doctor
egregiꝰ dicit. nox p̃cessit dies autẽ appro-¬
pinquabit. Abiciamꝰ gͦ oꝑa tenebrarũ. & indu¬
amus nos arma lucis. sicut in die honeste
ambulemꝰ: Unde & in canticis canticoꝵ
ȩccłiȩ uenienti dicit᷑. quȩ est ista quȩ ꝓgredi¬
tur. quasi aurora consurgensꝰ Apte enim
eccłia aurorȩ comparata describitur. quȩ ꝑ
cognitionẽ fidi a peccatoꝵ suoꝵ tenebris
in clara lucis iusticiȩ commutatur: Tempꝰ
gͦ posuit tenebris. & uniuersoꝵ finẽ ipse
considerat. Uniuersoꝵ nomine. & electos
faciens & ordinans ds. mala uͦ ñ faciens:
fed ab iniquis facta ne mordinate eueniant
⁊ppse disponens. considerat uniuersoꝵ finẽ
& patienter tolerat omĩa. atq intuetur

Expanded text:
us sic ait:  Tempus posuit tenebris, et universorum finem ipse considerat, ipse tempus posuit tenebris , iniquis videlicet modum quo iniqui esse desistant. Unde eis per Apostolum dicitur: Eratis aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino . Sicut aliis quoque discipulis isdem doctor egregius dicit: Nox praecessit, dies autem appropinquavit, abjiciamus ergo opera tenebrarum, et induamus nos arma lucis, sicut in die honeste ambulemus . Unde et in Canticis canticorum, Ecclesia veniente dicitur: Quae est ista quae progreditur quasi aurora consurgens ? Apte enim Ecclesia aurorae comparata describitur, quae per cognitionem fidei a peccatorum suorum tenebris in clara luce justitiae commutatur. Tempus ergo posuit tenebris, et universorum finem ipse considerat. Universorum nofaciens et ordinans Deus, mala vero non faciens, sed ab iniquis facta ne inordinate eveniant, ipse disponens, considerat universorum finem, et patienter tolerat omnia, atque intuetur
Abbreviated transcription (Latin):
testamenti ueteris. ꝑ saphirũ uͦ p̃dicatores
exprimmi testamenti noui. Iili quippe quamuis
magnã iusticiȩ uitã tenerent. carnali tam̃ ꝓpagi¬
i seruiebant. Quia gͥ constat qđ quȩdã t̾rena
agerent. ñ immerito ꝑ sardonicum lapidẽ. qui
ut p̃diximus terrȩ rubrȩ tenet speciẽ designant᷑
Per saphirũ uͦ qui etherei est coloris testamenti
noui congrue p̃dicatores accipimꝰ qui carnalis
ꝓpaginis desideria postponentes. celestia sola
sectati sunt. Unde & ꝓpheta conspiciens cuncta
carnis desideria. scõs apłos spiritali ardore
transcendere ammiratꝰ ait. qui sunt isti qui
ut nubes uolant: Ac si aꝑte dicat. nos ꝑterrã
gͣdim᷑ qͥ adhuc coniugiis implicamur & ꝓpa-¬
gandȩ soboli oꝑa carnis impendimꝰ. Isti uͦ in
terra ñ ambulant. sed ut nubes uolant. qui
dũ celestia appetunt. de terrenis desideriis ni-¬
chil tangunt:. Ait gͦ. quia di sapientia sardo-¬
nico uel saphiro lapidi ñ confertur. Acsi pa-¬

Expanded text:
 praedicatores exprimi testamenti novi. Illi quippe quamvis magnam justitiae vitam tenerent, carnali tamen propagationi serviebant. Quia igitur constat quod quaedam terrena agerent, non immerito per sardonychum lapidem, qui, ut praediximus, terrae rubrae tenet speciem, designantur. Per sapphirum vero, qui aetherei est coloris, testamenti novi congrue praedicatores accepimus, qui carnalis propaginis desideria postponentes, coelestia sola sectati sunt. Unde et propheta, conspiciens cuncta carnis desideria sanctos apostolos spiritali ardore transcendere, admiratus ait: Qui sunt hi qui ut nubes volant ? Ac si aperte dicat: Nos per terram gradimur, qui adhuc conjugiis implicamur, et propagandae soboli opera carnis impendimus; isti vero in terra non ambulant, sed ut nubes volant, qui dum coelestia appetunt, de terrenis desideriis nihil tangunt. Ait ergo quia Dei sapientia sardonycho, vel sapphiro lapidi non confertur, ac si pa
Abbreviated transcription (Latin):
entia. iusticia & serui sapientiȩ nuncupantur.
S illa iusticia iustificans. isti iusticia iustificata.
De do quippe qui sapientia est dicitur: ut sit ipse
iustus & iustificans. Isti uͦ dicunt. ut nos effice-¬
remur iusticia di in ipso. Aliter gͦ uenerandũ
est lumen illuminans. aliter lumen illuminatũ.
esse. aliud sapere. Serui autẽ sapientiȩ. eẽ qͥdẽ
sapientes possunt. nec tam̃ hoc habent esse qd̾
sapere. Nam & esse possunt. & sapientes ñ esse
Habet uitã sapientia. s ñ aliud habet. aliud ẽ.¬
quippe cui hoc est esse qd uiuere. Serui autẽ
sapientiȩ cũ habent uitã. aliud sunt. & aliud
habent. quippe quib ñ est hoc esse qd uiuere.
Nam possunt iuxta aliquid esse. nec uiuere.
Aliud quippe illis est esse. aliud uiuere. quia
in ipso parente primo essentiã habuere per
initiũ. uitã ꝑ accessũ. qm̃ prius de t̾ra factus
est homo. & postmodũ scriptũ est. inspirauit

Expanded text:
ia et servi sapientiae nuncupantur; sed illa justitia justificans, isti autem justitia justificata. De Deo quippe, qui sapientia est, dicitur: Ut sit ipse justus et justificans ; isti vero dicunt: Ut nos efficeremur justitia Dei in ipso . Aliter ergo venerandum est lumen illuminans, aliter lumen illuminatum; esse, aliud sapere; servi autem sapientiae esse quidem sapientes possunt, nec tamen hoc habent esse quod sapere; nam esse possunt, et sapientes non esse. Habet vitam sapientia, sed non aliud habet, et aliud equippe cui hoc est esse quod vivere. Servi autem sapientiae cum habent vitam, aliud sunt, et aliud habent, quippe quibus non est hoc ipsum esse quod vivere; nam possunt juxta aliquid esse, nec vivere. Aliud quippe illis est esse, aliud vivere, quia in ipso parente primo essentiam habuere per initium, vitam per accessum; quoniam prius de terra factus est homo, et postmodum, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ sapientiã. Petrus ꝓ hac sapientia uasa auri
excelsa & eminentia cõmutare noluit. qui de
illa ñ aliud quã erat intellexit. Magnũ ꝯmppe
ut dictũ est uas auri ioħs. magnũ uas auri
helias uel ieremias fuit.: Sed quisqͥs eundem
dñm quẽlibet eoꝵ esse credidit. uas auri excelsũ
& eminens ꝓ sapientia cõmutauit. Eccłia uͦ

Expanded text:
 hac Sapientia vasa auri excelsa et eminentia commutare noluit, qui de illa, non aliud quam erat, intellexit. Magnum quippe, ut dictum est, vas auri Joannes, magnum vas auri Elias vel Jeremias fuit; sed quisquis eumdem Dominum quemlibet eorum esse credidit, vas auri excelsum et eminens pro Sapientia commutavit. Ecclesia vero
Abbreviated transcription (Latin):
mittitur. quia relegatus a bonoꝵ cordibus.
apud reꝓboꝵ mentes reclusus eis atrotiꝰ domi-¬
natur. Qui paulopost qͦ de puteo abyssi
educi describitur. quia de iniquoꝵ cordib nc̃
occulte seuientib tunc accepta contͣ ȩccł̃iam
potestate in uim aptȩ ꝑsecutionis erumpit.
Hȩc itaq abyssus in qua nunc diabolꝰ seruat᷑
occultus. ñ esse in se sapientiã dicit. qui alienã
se a uera sapientia iniquis oꝑib ostendit. Dũ
enĩ maliciã quisq tegit in corde. ore autem
blandimenta exhibet. dũ cogitationes suas
duplicitate obnubilat. dũ puritatis uerba
qͣsi fatuitatẽ deuitat. dũ uias simplicis inno-¬
centiȩ declinat. quasi habere abyssꝰ dĩ sapi-¬
entiã recusat. Et quia huic mundo mentes
deditȩ. p̃sentis uitȩ curis & sollicitudimibus
ꝑturbantur. & iccirco eiꝰdem sapientiȩ tranquil

Expanded text:
mittitur, quia religatus a bonorum cordibus, mittitur, quia religatus a bonorum cordibus, apud reproborum mentes reclusus, eis atrocius dominatur. Qui paulo post quoque de puteo abyssi educi describitur, quia de iniquorum cordibus nunc occulte saevientibus, tunc accepta contra Ecclesiam potestate, in vim aperte persecutionis erumpet. Haec itaque abyssus, in qua nunc diabolus servatur occultus, non esse in se sapientiam dicit, quia alienam se a vera sapientia iniquis operibus ostendit. Dum enim malitiam quisque tegit in corde, ore autem blandimenta exhibet, dum cogitationes suas duplicitate obnubilat, dum puritatis verba quasi fatuitatem devitat, dum vias simplicis innocentiae declinat, quasi habere se abyssus Dei sapientiam recusat. Et quia huic mundo mentes deditae praesentis vitae curis et sollicitudinibus perturbantur, et idcirco ejusdem sapientiae tranqu
Abbreviated transcription (Latin):
Quid hoc loco abyssũ. nisi corda hominũ uo-¬
cat. quȩ & ꝑ lapsũ fluida. & ꝑ duplicitatis
sunt caliginẽ tenebrosa: Quȩ nimirũ abyssꝰ
ñ esse in se hanc sapientiã ꝓfitetur. qͥa iqua
mens dum esse sapiens carnaliter appetit. stul¬
tam se ad spiritalia ostendit. Nam quia teste
Paulo. sapientia huiꝰ mundi stulticia ẽ apud
dm̃. tanto quisq ampliꝰ intus stultꝰ fsit. qnͣto
conatur exteriꝰ sapiens uideri: De hac abysso
ꝑ iohem dicitur. uidi angłm descendentẽ de
cȩlo habentẽ clauem abyssi. & cathenã magnã
in manu sua. & apprehendit draconẽ serpentẽ
antiquũ qui est diabolus & sathanas. & ligauit
eũ ꝑ annos mille. & misit in abyssũ. & clausit
& signauit suꝑ illũ. ut ñ seducat ampliꝰ gentes.
donec consũmentur mille anni. Millenario
autẽ numero. ñ quantitatẽ temporis sed uni¬
uersitatẽ qua regnat ȩccłia designauit Anti¬
quus autẽ serpens ligatus cathena in abyssũ

Expanded text:
Quid hoc loco abyssum nisi corda hominum vocat? quae et per lapsum fluida et per duplicitatis sunt caliginem tenebrosa. Quae nimirum abyssus non esse in se hanc sapientiam profitetur, quia iniqua mens dum esse sapiens carnaliter appetit, stultam se ad spiritalia ostendit. Nam quia, teste Paulo, Sapientia hujus mundi stultitia est apud Deum , tanto quisque amplius intus stultus fit, quanto conatur exterius sapiens videri. De hac abysso per Joannem dicitur: Vidi angelum descendentem de coelo, habentem clavem abyssi, et catenam magnam in maantiquum, qui est diabolus, et satanas, et ligavit eum per annos mille, et misit in abyssum, et clausit, et signavit super illum, ut non seducat amplius gentes, donec consumentur mille anni . Millenario etenim numero non quantitatem temporis, sed universitatem, qua regnat Ecclesia, designavit. Antiquus autem serpens ligatus catena in abyssum
Abbreviated transcription (Latin):
sed miscd̃iam consecutus sum. quia ignorans
inuenti sumꝰ. quid boni oꝑis dedimꝰ. quo
accipere eandem sapientiã mererem᷑: Huiꝰ
itaq sapientiȩ homo preciũ nescit. qͥa quisqͥs
a brutis animalib rationis intellectu discretꝰ
est. qm̃ suis meritis ñ sit saluatꝰ intelligit.
nichil se dedisse boni opis. ut ad fidem ueni¬
ret agnoscit: Quasi enĩ ad ꝑcipiendã sapientia
preciũ dare ẽ. cognoscendum dm̃ actionis suȩ
retribuetur eiꝰ Hinc iterũ scriptũ est. gratis
salui facti estis ꝑ fidem. & hoc ñ ex uobis. sed

Expanded text:
sed misericordiam consecutus sum, quia ignorans sed misericordiam consecutus sum, quia ignorans inventi sumus, quid boni operis dedimus quo accipere eamdem Sapientiam mereremur? Hujus itaque Sapientiae homo pretium nescit, quia quisquis a brutis animalibus rationis intellectu discretus est, quoniam suis meritis non sit salvatus, intelligit; nihil se dedisse boni operis, ut ad finem veniret, agnoscit. Quasi enim ad percipiendam sapientiam pretium dare est, ad cognoscendum Deum actionis suae retribuetur ei . Hinc iterum scriptum est: Gratia salvi facti estis per fidem, et hoc non e
Abbreviated transcription (Latin):
inuenit. Non autẽ hoc sapientiȩ preciũ. &
esse dicitur & nesciri. sed iccirco nesciri. quia
deesse: Eo scilicet loquendi genere quo in
angustiis quisq deprehensꝰ. cum remedium
subuentionis ñ inuenit. fateri solet. quia quid
faciat nescit. Huiꝰ gͦ sapientiȩ preciũ nescire
est. digni oꝑis meritũ quo illã ꝑcipiat ñ inue¬
ire. Ad hoc namq preciũ damꝰ. ut eius uice
rem quã petimꝰ possidere debeamꝰ. Quid aurẽ
nos dedimꝰ. ut hanc sapientiã quȩ xp̃c est
ꝑcipere mererem᷑: Gr̃a quippe redempti sumꝰ.
Illa namq sola oꝑa male uiuendo dedimꝰ. quib
si iusta retributio seruaretur. ñ xp̃c s supplicia
redderentur. Sed aliua homo ꝑiusticiã meru.¬
it. aliud ꝑ grãm accepit. testetur Paulꝰ priꝰ quã
mens illiꝰ semen gratuitȩ ueritatis acciperet.
quib sentib p̃mebatur erroris. Qui pnꝰ inqͥt
fui blasphemꝰ. & ꝑsecutor. & contumeliosus.

Expanded text:
invenit; non autem hoc sapientiae pretium et invenit; non autem hoc sapientiae pretium et esse dicitur et nesciri, sed idcirco nesciri quia deest, eo scilicet loquendi genere, quo in angustiis quisque depressus cum remedium subventionis non invenit, fateri solet, quia quid faciat nescit. Hujus ergo sapientiae pretium nescire est, dignum operis meritum quo illam percipiat non invenire. Ad hoc namque pretium damus, ut ejus vice rem quam appetimus possidere debeamus. Quid autem non dedimus, ut hanc sapientiam, quae Christere mereremur? Gratia quippe redempti sumus. Illa namque sola opera male vivendo dedimus, quibus si justa retributio servaretur, non Christus, sed supplicia redderentur. Sed aliud homo per justitiam meruit, aliud per gratiam accepit. Testetur Paulus, priusquam mens illius semen gratuitae veritatis acciperet, quibus sentibus premeretur erroris: Qui prius, inquit, fui blasphemus, et persecutor, et contumeliosus;
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃s mysticis sensib plenꝰ ad alia nos intelli¬
genda transmittit. ut ñ creatã sed creantem
sapientiã requiramꝰ. Nam nisi inuerbis istis
allegoriarũ secreta rimemur. eautiq quȩ se¬
quuntur omnino sunt digna despectui. si
ex sola hẏstorica narratione pensent᷑. Paulopꝰ
namq dicit. ñ adȩquabitur ei aurũ uł utrũ.
Et cũ sicut nouimꝰ uitrũ longe atq dissimi-¬
liter auro sit uiliꝰ. cur post auri nom̃ metalli
utiq p̃ciosi. ꝓ immensa laude uitrũ qͦ dixit
sapientiȩ ñ equariꝰ Ipsa gͦ literȩ difficultate
compellimur. ut ad sententias hoꝵ uerboꝵ
mysticas uigilemꝰ. Uir itaq sc̃s quã sapientiã
contemplatur. nisi eã de qua Paulꝰ apłs dicit.
salomonẽ scriptũ est. sapientia ȩdificauit sibi
domũ. Et de qua psalmista ait. omĩa in sapi
entia fecisti. Huiꝰ nimirũ sapientię homo
preciũ nescit. quia nil dignũ estimationi illiꝰ

Expanded text:
sanctus, mysticis sensibus plenus, ad alia nos intellisanctus, mysticis sensibus plenus, ad alia nos intelligenda transmittit, ut non creatam sed creantem sapientiam requiramus. Nam nisi in verbis istis allegoriarum secreta rimemur, ea utique quae sequuntur omnino sunt digna despectu, si ex sola historica narratione pensentur. Paulo post namque dicit: Non adaequabitur ei aurum vel vitrum. Et cum, sicut novimus, vitrum longe atque dissimiliter auro sit vilius, cur post auri nomen, metalli utique pretiosi, pro immensa laude vitrum quoque dixit sapientiae non aequari? Ipsa ergo litterae difficultate compellimur, ut ad sententias horum verborum mysticas vigilemus. Vir itaque sanctus quam sapientiam contemplatur, nisi eam de qua Paulus apostolus dSalomonem scriptum est: Sapientia aedificavit sibi domum ; et de qua Psalentia fecisti . » Hujus nimirum sapientiae homo pretium nescit, quia nihil dignum aestimatione illius
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ. Notandũ priꝰ ẽ. qđ duo sibi ꝓposuit.
& duo subdidit respondendo. Ad id namq
qd superiꝰ dixit. sapientia uͦ ubi inuenitur.
& quiᷤ est locus intelligentiȩ. isto uersu re-¬
spondit. abyssus dicit ñ est in me. & mare
loquitur ñ est mecũ. Ad id uͦ qđ hixerat.
nescit homo preciũ eiꝰ. nec inuenitur in
terra suauiter uiuentiũ. inferiorẽ uersum
reddidit dicens. non dabitur aurũ obrizum
ꝓ ea. nec appendetur argeniũ in cõmutatio¬
ne eiꝰ. Ad utraq gͦ respondit. sed augendo
qd obiecerat ñ soluendo Cũ sapientiȩ nãq
locũ quęreret. ac deinde inferiꝰ responderet.
abyssus dicit ñ est in me. ñ ubi esset. sed uħi
ñ esset indicauit. Rursus cũ ab homine erꝰ
preciũ diceret ignorari. atq ad hoc inferuis
redderet. ñ dabitur aurũ obrizum ꝓ ea. ñ qđ
esset eiꝰ preciũ. sed qd ñ esset ostendit. Cuncbiꝰ
autẽ liquet. qd neq hȩc humana sapientia
uel teneri loco. uel emi diuitiis potest: Sed uir

Expanded text:
Notandum prius est quod duo sibi proposuit, et duo subdit respondendo. Ad id namque quod superius dixit: Sapientia vero ubi invenitur, et quis est locus intelligentiae? Isto versu respondit: Abyssus dicit: Non est in me, et mare loquitur: Non est mecum. Ad id vero quod dixerat: Nescit homo pretium ejus, nec invenitur in terra suaviter viventium, inferiorem versum reddidit, dicens: Non dabitur aurum obryzum pro ea, nec appendetur argentum in commutatione ejus. Ad utraque ergo respondit, sed augendo quod objecerat, non solvendo. Cum sapientiae namque locum quaereret, ac deinde inferius responderet: Abyssus dicit: Non est in me, non ubi esset, sed ubi non esset indicavit. Rursus cum ab homine ejus pretium diceret ignorari, atque ad hoc inferius redderet: Non dabitur aurum obrysum pro ea, non quid esset ejus pretium, sed quid non esset ostendit. Cunctis autem liquet quod neque haec humana sapientia vel teneri loco, vel emi divitiis potest. Sed vir
Abbreviated transcription (Latin):
nomine. nisi scłarium mentiũ amara inquie-¬
tudo signatur: Quȩ dũ seuicissim inmicitiis
impetunt. qͣsi aduersantes se undȩ collidunt.
Recte & enĩ mare. uita scłarium dicit᷑. quia dũ
ꝓcellosis actionũ motib concitatur. ab int̾nȩ
sapientiȩ quiete atq stabilitatȩ disiungitur.
Quocontra bene ꝑ ꝓphetam dicit᷑. suꝑ qũe re-¬
quiescet sp̃s m̃s nisi suꝑ humilẽ. & quietẽ. &
trementẽ sermones meos: Aterrenis autem
mentib tanto longiꝰ sp̃s fugit. qnͣto apud has
quietẽ ñ inuenit. Ninc est enĩ qđ de quib dam
ꝑ psalmistã dicitur. contritio & infelicitas in

Expanded text:
nomine nisi saecularium mentium amara inquietudo signatur? Quae dum se vicissim inimicitiis impetunt, quasi adversantes se undae collidunt. Recte etenim mare vita saecularium dicitur, quia dum procellosis actionum motibus concitatur, ab internae sapientiae quiete atque stabilitate disjungitur. Quo contra bene per prophetam dicitur: Super quem requiescet spiritus meus, nisi super humilem et quietum, et trementem sermones meos ? A terrenis autem mentibus tanto longius spiritus fugit, quanto apud has quietem non invenit. Hinc est enim quod de quibusdam per Psalmistam dicitur: Contritio et infelicitas
Abbreviated transcription (Latin):
te suꝑ tecta: Aꝑta namq dicta exponentium.
fecerunt nobis esse iam conspicuas sententias
antiquoꝵ patrũ. Unde ysaias ꝓpheta plana
scẽ eccłiȩ expositionis uerba conspiciens. & ñ
allegoriarũ tenebris obscura. exclamauit di-¬
cens. locus fluuioꝵ. riui latissimi & patentes.
Testamenti enĩ ueteris dicta qͣsi angusti & clausi
riui fuerant. qui immensas scientiȩ suȩ senten¬
tias. collectione obscurissima constringebant.
At contra doctrina scȩ ȩccłiȩ riui & lati & paten¬
tes sunt. quia eiꝰ dicta & inuenientib multa st̾.
& querentib plana: Ait gͦ. ꝓfunda fluuioꝵ
scrutatus est. & abscondita ꝓduxit in lucem.
quia dũ suis expositorib intelligentiȩ spm̃
infudit. antiquas ꝓphetantium obscuritates
ñ ualuit. Unde & moyses cũ ppło loqueret᷑
faciem uelabat. ut uidelicet designaret qđ
ille iudeoꝵ popłs legis uerba cognosceret.

Expanded text:
te super tecta . Aperte namque dicta exponentium te super tecta . Aperte namque dicta exponentium fecerunt nobis esse jam conspicuas sententias antiquorum Patrum. Unde Isaias propheta plana sanctae Ecclesiae expositionis verba conspiciens, et non allegoriarum tenebris obscura, exclamavit dicens: Locus fluviorum rivi latissimi et patentes. . Testamenti enim veteris dicta quasi angusti et clausi rivi fuerant, qui immensas 584 scientiae suae sententias collectione obscurissima constringebant. At contra doctrina sanctae Ecclesiae rivi et lati et patentes sunt, quia ejus dicta et invenientibus multa sunt et quaerentibus plana. Ait ergo: Profunda fluviorum scrutatus est, et abscondita produxit in lucem. Quia dum suis expositoribus intelligentiae spiritum infudit, antiquas prophetantium obscuritates non valuit. Unde et Moyses cum populo loqueretur , faciem velabat, ut videlicet designaret quod ille Judaeo
Abbreviated transcription (Latin):
Quid namq hic aliud flumina. nͥ antiquoꝵ
patrũ dicta nuncupantur: Quis enĩ pensare
sufficiet. qũa uehemens fluuiꝰ dum legem
conderet. ex pectore moysi ore erupit: Qũa
uehemens fluuiꝰ ex dauid corde defluxit:
Quanta salomonis ore. atq omniũ ꝓphetarũ
fluminũ fluenta manarunt: Sed hoꝵ flumi¬
nũ iudea speciẽ tenuit. dũ litterȩ suꝑficiem
seruans. eoꝵ ꝓfunda nesciuit. Nos uͦ qui ueni¬
ente dño in eis interna spintalia querimꝰ eoꝵ
ꝓfunda runamur. qđ ipse dñs facere dicitur.
quia id nos agere ipso donante prȩualemꝰ. Per
nos gͦ qui ñ litterã quȩ occidit. sed sp̃m qui uim-¬
ficat sequimur. ꝓfunda fluuioꝵ dñs scruta¬
tur. & abscondita in lucẽ ꝓduxit quia dicta
legisq caligosa minis hẏstoria obscurat.
nunc expositio spiritalis illuminat. Unde
& loquens in parabolis ꝑ ȩugł̃m ueritas disci¬
pulis p̃cepit dicens. qd dico uobis in tenebris.
dicite in lumine. & qđ in aure auditis. p̃dica¬

Expanded text:
Quid namque hic aliud flumina nisi antiquorum Patrum dicta nuncupantur? Quis enim pensare sufficiat quam vehemens fluvius, dum legem conderet, ex pectore Moysi erupit quam vehemens fluvius ex David corde defluxit; quanta a Salomonis ore atque omnium prophetarum fluminum fluenta manarunt? Sed horum fluminum Judaea speciem tenuit, dum litterae superficiem servans, eorum profunda nescivit. Nos vero qui veniente Domino in eis interna spiritalia quaerimus, eorum profunda rimamur. Quod ipse Dominus facere dicitur, quia id nos agere ipso donante praevalemus. Per nos ergo qui non litteram quae occidit, sed spiritum qui vivificat sequimur, profunda fluviorum Dominus scrutatur, et abscondita in lucem producit, quia dicta legis, quae caliginosa nimis historia obscurat, nunc expositio spiritalis illuminat. Unde et loquens in parabolis per Evangelium Veritas discipulis praecepit, dicens: Quod dico vobis in tenebris, dicite in lumine; et quod in aure auditis, praedica
Abbreviated transcription (Latin):
ubertim manant ore gentiliũ. Quia enim in
petris riuos aperuit. exduris ꝙͦ cordib fluuiꝰ
sc̃ȩ p̾dicationis emanauit. Sequitur¬
magnope est.quia tanto una quȩq anima
sit preciosior ante oculos dĩ. quanto p̃ amo¬
re ueritatis despectior fuerit ante oculos suos.
Hinc ad saul dicitur. nonne cũ paruulꝰ esses
in oculis tuis. caput te constitui in tribub
isrł: Ac si aꝑte dicerer. magnus michi fuisti.
quia despectus tibi. sed nunc quia magnꝰ tibi
es. factus es despectus michi. Ende &ꝑ ꝓphetã
dicitur. uȩ qui sapientes estis in oculis ur̃is: &
corã uobismetipsis prudentes: Tanto gͦ fit
quisq uilior dõ. qnͣto p̃ciosior sibi. tanto
p̾ciosior dõ. qnͣto ꝓpter eum uilior sibi. qͥa
humilia respicit. & alta alonge agnoscit.¬
Om̃e itaq preciosũ uidit oculus eiꝰ. In scri¬
ptura sacra uidere dĩ aliqnͣdo ꝓ eligere poni¬
tur. sicut in exgłio scriptũ est. cum esses sub

Expanded text:
ubertim manant ore gentilium, quia cum in ubertim manant ore gentilium, quia cum in petris rivos aperuit, ex duris quoque cordibus fluvius sanctae praedicationis emanavit. Per aqumagnopere est quia tanto unaquaeque anima fit pretiosior ante oculos Dei, quanto prae amore veritatis despectior fuerit ante oculos suos. Hinc ad Saul dicitur: Nonne cum parvulus esses in oculis tuis, caput te constitui in tribubus Israel ? Ac si aperte diceret: Magnus mihi fuisti, quia despectus tibi; sed nunc quia magnus tibi es, factus es despectus mihi. Unde et per prophetam dicitur: Vae qui sapientes estis in oculis vestris, et coram vobismetipsisquisque vilior Deo, quanto pretiosior sibi; tanto pretiosior Deo quanto propter eum vilior sibi: quia humilia respicit, et alta a longe agnoscitOmne itaque pretiosum vidit oculus ejus. In Scriptura sacra videre Dei, aliquando pro eligere ponitur, sicut in Evangelio scriptum est: Cum esses sub
Abbreviated transcription (Latin):
aꝑte diceretur. in imis cogitatio nascit᷑. ut retͥbutio
summis reddatur. Dicat᷑ gͦ. ad silicẽ extendit
manũ. subuertit a radicib montes. quia dũ
duriciã gentiũ scã p̾dicatio petiit. suꝑboꝵ alti¬
tudinẽ funditus strauit. Quia nͦ eos quos a
cogitanionib terrenis euacuat. donis cȩlestib
replet. & quos infimis curis ex haurit. suꝑnis
excidit. Idest in duris gentilium cordib.
fluuios p̃dicationis aperuit. sicut ꝑ ꝓphetam
qͦ. de irriganda dicitur ariditate gentilium.
posuit desertũ in stagnũ aquȩ. & terrã sine
aqua in exitus aquarũ. Atq in eugłio ꝓmit¬
tit dñs dicens. qui credit in me sicut dicit
seriptura. flumina aquȩ uiuȩ de uentre eiꝰ
fluent. Q ꝓmissum tunc audiuimꝰ. etiam
nunc completũ uidemꝰ. Ecce enĩ in scĩs prȩdi¬
catorib. & ñ ex iudea ꝓgenitis. ꝑ cuncłã ȩccłiam
toto orbe diffusã. fluenta celestiũ mandatoꝵ

Expanded text:
aperte diceretur: In imis cogitatio nascitur, ut in summisaperte diceretur: In imis cogitatio nascitur, ut in summis retributio reddatur. Dicat ergo: Ad silicem extendit manum suam, subvertit a radicibus montes, quia dum duritiam gentium sancta praedicatio petiit, superborum altitudinem funditus stravit. Quia vero eos quos a cogitationibus terrenis evacuat donis coelestibus replet, et quos infimis curis exhaurit supernis excidit, id est in duris gentilium cordibus fluvios praedicationis aperuit, sicut per Prophetam quoque de irriganda dicitur ariditate gentilium: Posuit desertum in stagnum aquae, et terram sine aqua in exitus aquarum . Atque in Evangelio promittit Dominus, dicens: Qui credit in me, sicut dicit Scriptura, flumina aquae vivae de ventre ejus fluent . Quod promissum tunc audivimus, etiam nunc completum videmus. Ecce enim in sanctis praedicatoribus, et non ex Judaea progenitis, per cunctam Ecclesiam toto orb
Abbreviated transcription (Latin):
iob passionis suȩ hystoriã presciens gentib
innotescendam dicit. scribantur hęc stilo
ferreo in plumbi lammina. uel celte sculpan¬
te in silice. Quid uͦ hoc in loco montes. nisi
huiꝰ scłi potentes accipimꝰ. qui ꝓ terrena sub¬
stantia altũ tument: De quib psalmista ait.
tange montes & famigabunt. Sed montes a
radicib sunt euersi. quia p̾dicante sc̃ã ȩccłia.
summȩ huiꝰ scłi potestates. inadoratum om̃ipo¬
tentis dĩ ab intima cogitatione ceciderunt.
suꝑboꝵ. Et a radicib montes cadunt. quia ad
colendũ dm̃ potestates scłi ab imis cogitationib
ꝓsternuntur. Recte & enĩ ꝑ radicem cogitatio
occulta signatur. quia ꝑ hoc qd intꝰ ñ cernit᷑.
erumpit qđ uideatur foras. Unde & in bonam
partẽ ꝑ ꝓphetam dicit᷑. & mittet id qd̾ saluatũ
fuerit de domo uda. & qđ reliquum ẽ mittet
radicẽ deorsum. & faciet fructũ sursũ. Ac si

Expanded text:
Job passionis suae historiam praesciens gentibus Job passionis suae historiam praesciens gentibus innotescendam, dicit: Scribantur haec stylo ferreo in plumbi lamina, vel certe sculpantur in silice . Qui vero hoc in loco montes, nisi hujus saeculi potentes accipimus, qui pro terrena substantia altum tument? De quibus Psalmista ait: Tange montes, et fumigabunt . Sed montes a radicibus sunt eversi, quia, praedicante sancta Ecclesia, summae hujus saeculi potestates in adoratum omnipotentis Dei ab intima cogitatione ceciderunt. uperborum. Et a radicibus montes cadunt, quia ad colendum Deum potestates saeculi ab imis cogitationibus prosternuntur. Recte etenim per radicem cogitatio occulta signatur, quia per hoc quod intus non cernitur, erumpit quod videatur foris. Unde et in bonam partem per prophetam diciterit de domo Juda, et quod reliquum est, mittet radicem deorsum, et faciet fructum sursum . Ac si
Abbreviated transcription (Latin):
in comedentis corpore cõmutatur. Macta gͦ
& manduca dicit᷑. idest a peccato eos in quo
uiuunt interfice. & a seipsis in tua illos
menbra conuerte. Et quia hȩc ȩccłia corpꝰ
est dñi. ipse etiã dñs iacob uoce leo uocatur
ex se. leena uocatur ex corpore. dũ ei sub iudȩ
specie dicitur. ad prȩdam fili mi ascendisti.
requiescens accubuisti ut leo. & quasi leena.
quis suscitabit eũꝰ Hȩc gͥ leena nequaquã
dicit᷑. quia ꝑ uideã transit sed ñ pertransiit.
Apłis quippe p̃dicantib. priꝰ ex illa gia milia
postinodũ quinq milia credidert̃. Eccłia
itaq ꝑ synagogã transiit. sed ñ ꝑtransiit.
quia ex illa ad fidem paucos rapuit. sed tam̃
illũ infidelem popłm a ꝑfidia funditus ñ
ab infidelitate iudeoꝵ. deflexit ad uocatio¬
nem gentiũ. Unde adhuc de eadẽ leena dicit᷑.
extendit. quia ad duriciam gentiũ suȩ brachi¬
um p̃dicationis misit. Unde & isdem beatus

Expanded text:
in comedentis corpore commutatur. Macta ergo in comedentis corpore commutatur. Macta ergo et manduca dicitur, id est a peccato eos in quo vivunt, interfice, et a se ipsis in tua illos membra converte. Et quia haec Ecclesia corpus est Domini, ipse etiam Dominus Jacob voce leo vocatur ex se, et leaena vocatur ex corpore, dum ei sub Judae specie dicitur: Ad praedam, fili mi, ascendisti : requiescens accubuisti ut leo, et quasi leaena; 582 quis suscitabit eum ? Haec igitur leaena nequaquam dicitur, quia per Judaeam non transiit, sed non pertransiit. Apostolis namque praedicantibus prius ex illa tria millia, postmodum quinque millia crediderunt. Ecclesia itaque quia ex illa ad fidem aliquantos rapuit, sed tamen illum infidelem populum a perfidia funditus non ab infidelitate Judaeorum deflexit ad vocationem gentium. Unde adhuc de eadem leaena, id estextendit, quia ad duritiam gentium suae brachium praedicationis misit. Unde et idem beatus
Abbreviated transcription (Latin):
stitues eos principes suꝑ omnẽ terrã. Sed qͥa
repulsi apłi a sẏnagoge finib sunt egressi.
recte nunc dicitur. non calcauerunt eam filii
institutoꝵ. Calcarent quippe eam institor
filii. si p̃dicatores scĩ eiꝰdem synagogȩ uicia
calce uirturs p̾merent: Si autẽ institutores
filios. pastores & doctores qui apłoꝵ uiam
secuti sunt nil obstat intelligi. Qui sẏnago¬
gam minime calcauerunt. quia dum eoꝵ pa¬
tres idest apłi ab illa repulsi sunt. ipsi qͦ ab¬
eiꝰ uocatione cessauerunt. Per quã uidelicet
sẏnagogã leena ñ ꝑtransiit. quia scã eccłia
collectione gentiũ dedita. nequaꝙͣ se ad illũ
udeȩ popłm diutiꝰ occupauit. Recte autẽ
ȩccłia leena nuncupatur. qͥa male uiuentes
intuitu ore scẽ p̾̃dicationis interficit. Tnde
& ipsi primo pastori quasi huiꝰ leenȩ ori
dicitur. macta & manduca. Qđ mactatur
quippe a uita occiditur. id uͦ qđ comeditur.

Expanded text:
stitues eos principes super omnem terram . Sed quia stitues eos principes super omnem terram . Sed quia repulsi apostoli a synagogae finibus sunt egressi, recte nunc dicitur: Non calcaverunt eam filii institorum. Calcarent quippe eam institorum filii, si praedicatores sancti ejusdem synagogae vitia calce virtutis premerent. Si autem institores eo, institorum filios pastores et doctores, qui apostolorum viam secuti sunt, nil obstat intelligi. Qui Synagogam minime calcaverunt, quia dum eorum patres, id est apejus vocatione cessaverunt. Per quam videlicet Synagogam leaena non pertransiit, quia sancta Ecclesia collectioni gentium Judeae populum diutius occupavit. Recte autem Ecclesia leaena nuncupatur; quia male viventes in vitiis ore sanctae praedicationis interfecit. Unde et ipsi primo praedicatori, quasi hujus leaenae ori dicitur: Macta et manduca . Quod mactatur quippe, a vita occiditur. Id vero quod comeditur,
Abbreviated transcription (Latin):
grecis uͦ. negotiatores inuenimꝰ. Ex qua re
colligi ualet. qd hoc in loco ꝓ institorib. insti¬
tutores scriptores quiq ignorando posue¬
rint. Institores enĩ. negotiatores dicimꝰ. ꝓeo
qd exercendo oꝑi insistant: Sed uterq sermo
licet in uoce dissonet. in intellectu ñ discre¬
pat. quia om̃s qui fideliũ mores instituunt.
spiritale negotiũ gerunt. ut cũ prȩdicationẽ
suis auditorib p̾̃bent. ab eis fidem & opa recta
ꝑcipiant. sicut de scã ȩccłia scriptũ ẽ. syndonẽ
fecit & uendidit. De qua & paulopost illic dici
tur. uidit qđ bona ẽ negotiatio eiꝰ. Qui hoc
loco institutores. nisi ꝓphetȩ scĩ uocati sunt.
qui sẏnagogȩ mores ad fidem instituere ꝓphe¬
tando curauerunt: Quoꝵ nimirũ filii scĩ apłi
nuncupant᷑. qui ut dm̃ hominẽ crederent.
ad eandem fidem ex eoꝵ sunt p̾dicatione
tur: pro patrib tuis nati sunt tibi filii. con¬

Expanded text:
Graecis vero negotiatores invenimus. Ex qua re Graecis vero negotiatores invenimus. Ex qua re colligi valet quod in hoc loco pro institoribus institutores scriptores quique ignorando posuerunt. Institores enim negotiatores dicimus, pro eo quod exercendo operi insistunt. Sed uterque sermo licet in voce dissonet, in intellectu non discrepat, quia omnes qui fidelium mores instituunt, spiritale negotium gerunt, ut cum praedicationem suis auditoribus praebent, ab eis fidem et opera recta percipiant, sicut de sancta Ecclesia scriptum est; Sindonem fecit et vendidit ; de qua et pautur. Vidit quod bona est negotiatio ejus. Quid ergo hoc loco institores, nisi prophetae sancti vocati sunt, qui Synagogae mores ad fidem instituere prophetando curaverunt? Quorum nimirum filii sancti apostoli nuncupantur, qui, ut Deum hominem crederent, ad eamdem fidem ex eorum sunt praedicatione tur: Pro patribus tuis nati sunt tibi filii, con
Abbreviated transcription (Latin):
Ille gͦ ꝑfidus iudeȩ popłs mortalem uidit.
sed qđ morte sua nr̃ãm mortẽ des trueret
minime attendit. Conspexit quidẽ uulture.
s oculos uulturis ñ aspexit. qui dũ humilita¬
tis eiꝰ uias quib nos ad alta subleuauir con-¬
siderari noluit. semitã auis ignorauit. Neq enĩ
pensarcstuduit. qđ eiꝰ nos humilitas leuaret ad
cȩlestia. & mortis eiꝰ intentio reformaret ad
uitã. Semitã gͥ ignorauit auis. nec intuitꝰ ẽ
oculos uulturis. quia & si uidit eũ quẽ in mor¬
te tenuit. uidere noluit quanta uite nr̃e gła
de eiꝰ morte sequeretur. Unde ad crudelitatẽ
qͦ psecutionis exarsit. uerba uitȩ ꝑcipere
renuit. p̃dicatores regni cȩloꝵ. ꝓhibendo. seui¬
tilitaus collectione disꝑsi sunt. Unde adhuc
subditur. Non calcauerunt eã filii institoꝵ.
nec ꝑtransiuit ꝑ eam leena:. In cunctis latinis
codicib. institutores positos repperimꝰ. In

Expanded text:
Ille ergo perfidus Judaeae populus mortalem vidit; Ille ergo perfidus Judaeae populus mortalem vidit; sed quomodo morte sua nostram mortem deminime attendit, conspexit quidem vulturem, sed oculum vulturis non aspexit. Qui dum humilitatis ejus vias, quibus nos ad alta sublevaret, considerare noluit, semitam avis ignoravit. Neque enim pensaro studuit, quod ejus non humilitas levaret ad coelestia, et mortis ejus intentio reformaret ad vitam. Semitam igitur ignoravit avis, nec intuitus est oculis vulturis, quia, etsi vidit eum quem morte tenuit, videre noluit quanta vitae nostrae gloria de morte ejus sequeretur. Unde ad crudelitatem quoque persecutionis exarsit, verba vitae recipere renuit, praedicatores regni coelorum prohibendo, saevitilitatis collectionem dispersi sunt; sed et S. 8. Non calcaverunt eam filii institorum nec pertransivit per eam leaena. - In cunctis Latinis codicibus institores positos reperimus, in
Abbreviated transcription (Latin):
& glebȩ illiꝰ aurũ. nunc iam dilectus ille dĩ
popłs. cur tanta hȩc bona ꝑdiderit audiamꝰ
auis nomine. nisi ille signatur. qui corpus
carneũ qđ assumpsit ascendendo ad ethera
librauit: Qui apre qͦ etiã uulturis appella¬
tione exprimitur. Uultur quippe dũ uolat.
si iacens cadauer conspicit. ad ȩsũ se cadaue¬
ris deponit:. Et plerũq sic in morte capit᷑.
dum ad mortuũ animal de summis uenit
Recte gͦ mediator dĩ & omniũ redemptor
nr᷑ uulturis appellatione signat᷑: qui manens
in altitudine diuinitatis suȩ. qͣsi a quodam
uolatu sublimi cadauer mortalitatis nr̃e
conspexit in infimis. & sese de celestib ad
ina summisit. Fieri quippe ꝓpter nos homo
dignatus ẽ. Et dum mortuũ animal petiit.
mortẽ apud nos qui apud se erat immortalis
inuenit. Sed huiꝰ uulturis oculus fuit ipsa
intentio nr̃e resurrectionis. quia ipse ad tri¬
duum m ortuus. ab ȩterna nos morte liberauit

Expanded text:
et glebae illius aurum, nunc jam dilectus ille Deo et glebae illius aurum, nunc jam dilectus ille Deo populus cur tanta haec bona perdiderit audiamus. avis nomine, nisi ille signatur, qui corpus carneum quod assumpsit, ascendendo ad aethera libravit? Qui apte quoque etiam vulturis appellatione exprimitur. Vultur quippe dum volat, si jacens cadaver conspicit, ad esum se cadaveris deponit; et plerumque sic in morte capitur, dum ad mortuum animal de summis venit. Recte ergo mediator Dei et hominum redemptor noster vulturis appellatione signatur, qui manens in altitudine divinitatis suae, quasi a quodam volatu sublimi cadaver mortalitatis nostrae conspexit in infimis, et sese de coelestibus ad ima submisit. Fieri quippe propter nos homo dignatus est, et dum mortuum animal petiit, mortem apud nos qui apud se erat immortalis invenit. Sed hujus vulturis oculus fuit ipsa intentio nostrae resurrectionis, quia ipse ad triduum mortuus, ab aeterna nos morte liberavit.
Abbreviated transcription (Latin):
constringuntur. Om̃s gͦ qui rore gr̃ẽ infusi
ex mortis debito se puluerẽ esse ueraci cogni¬
tione confessi sunt. dũ uitȩ uirtute claresce¬
rent. quasi aureȩ in illã glebȩ iacuerunt.
Glebas hȩ̃c terra habuit in ꝓphetis. glebas in
doctorib. glebas in patrib antiquis. qui ma¬
gna se insusione grẽ in ꝓfessionis & operis
unanimitate tenuerunt. Dicat gͦ. & glebe
illiꝰ aurũ: quia in ea multitudo spiritalium
tanto maiore uirtute claruit. qnͣto se in din
ac ꝓximũ maiore unanimitate constrinxit.
Sed hoc aurũ. ꝑfidiȩ est postmodũ tenebris
obscuratũ. Cuiꝰ ꝓfecto nigredinẽ ieremias
ꝓpheta intuens deplorat dicens. quomͦ obscu¬
ratũ est aurũ. mutatus ẽ color optimꝰ: Aurũ
namq obscuratũ est. quia ieis antiquus ille
fidĩ atq innocentiȩ splendor. uruente ꝑfidia
maliciȩ se nocte fuscauit. Quia gͥ quid fint
audiuimꝰ. locus scilicet saphyri lapides eiꝰ

Expanded text:
constringuntur. Omnes ergo qui, rore gratiae infusi, constringuntur. Omnes ergo qui, rore gratiae infusi, ex mortis debito se pulverem esse veraci cognitione confessi sunt, dum vitae virtute clarescerent, quasi aureae in illa glebae jacuerunt. Glebas haec terra habuit in prophetis, glebas in doctoribus, glebas in Patribus antiquis, qui magna se infusione gratiae in professionis et operis unanimitate tenuerunt. Dicat ergo: Et glebae illius aurum, quia in ea multitudo spiritalium tanto majori virac proximum majore unanimitate constrinxit. Sed hoc aurum perfidiae est postmodum tenebris obscuratum. Cujus profecto nigredinem Jeremias propheta intuens deplorat, dicens: Quomodo obscuratum est aurum, mutatus est color optimus ? Aurum namque obscuratum est, quia in eis antiquus ille fidei atque innocentiae splendor, irruente perfidia, malitiae se nocte fuscavit. Quia igitur quid fuit audivimus: Locus scilicet sapphiri lapides ejus,
Abbreviated transcription (Latin):
Portas uͦ eiꝰ. posuit in lapides sculptos. hi
quippe portȩ sunt ȩccłiȩ. ꝑ quoꝵ uitã atq
doctinã. intrat in eam multitudo credentiũ.
qui ꝓ eo etiã qđ magnis oꝑib pollent. & id
qđ loquentes asserunt uiuentes ostendunt.
ñ puri s sculpti lapides esse memorantur.
In quoꝵ gͦ uita recta oꝑatio cernitur. qͣsi in
eisdem ipsis exprimitur qđ egerunt. Ubi omñe
subdit. omnes terminos tuos in lapides desi¬
derabiles. Et tanquã si audientes ista pete¬
cremꝰ. ut hos lapides quos diceret indicaret
adiunxit. uniuersos filios tuos doctos a dño.
Quia gͥ de iudea nunquã sc̃ȩ animȩ quȩ cȩle¬
stem uitã ducerent defuerunt. dicitur locꝰ.
saphyri lapides eiꝰ. Et quia magña uitȩ acd
sapientiȩ claritatẽ ꝑ fidem fulsit adiungit᷑.
& glebȩ illiꝰ aurũ. Quid ꝑ glebas. nisi collecti¬
ones singuloꝵ ordinũ acmultitudines desi¬
gnantur: Glebȩ autẽ ex humore & puluere

Expanded text:
Portas vero ejus posuit in lapides sculptos. Hi Portas vero ejus posuit in lapides sculptos. Hi quippe portae sunt Ecclesiae, per quorum vitam atque doctrinam intrat in eam multitudo credentium. Qui pro eo etiam quod magnis operibus pollent, et id quod loquentes asserunt, viventes ostendunt, non puri, sed sculpti lapides esse memorantur. In quorum enim vita recta operatio cernitur, quasi in eisdem ipsis exprimitur quod egerunt. Ubi omnem subdidit: Omnes terminos tuos in lapides 580 desiderabiles . Et, tanquam si audientes ista peteremus ut hos lapides quos diceret indicaret, adjunxit: Universos filios tuos doctos a Domino. Quia igitur de Judaea nunquam sanctae animae, quae coelestem vitam ducerent defuerunt, dicitur: Locus sapphiri lapides ejus. Et quia magna vitae ac sapientiae claritate per fidem fulsit, adjungitur: Et glebae illius aurum. Quid per glebas, nisi collectiones singulorum ordinum ac multitudines designantur? Glebae autem ex humore et pulvere
Abbreviated transcription (Latin):
tunc atq in sensibilia ꝑ infidelitatẽ. Et p
ꝓphetã dñs pollicetur dicens. auferam cor
lapidleũ de carne ur̃a. & dabo uobis cor carneũ
Rursũ ꝑ lapides. mentes fortiũ designari so¬
lent. Unde & ꝑ petrũ scĩs dicitur. & uostanꝙͣ
lapides uiui. suꝑedificamini domos spiritales
ꝓpugnacula tua. & portas tuas in lapides scul.¬
ptos. & om̃s terminos tuos in lapides deside
rabiles. unuersos filios tuos doctos ã dño
Strauit namq in illa ꝑ ordmẽ lapides. quia
in ea scãs animas meritoꝵ diuersitate. distin¬
xit. Fundauit eã in saphyris. qui scilicet
lapides coloris erei in se similitudinẽ tenent.
quia robur ȩccłiȩ manimab celestia appe¬
tentib solidatur. Et qm̃ iaspis uiridis ẽ colo¬
ris. iaspidem ꝓpugnacula eiꝰ posuit. quia illi
contra aduersarios ꝓ scẽ eccłiȩ defensione
obiecti sunt. qui internis desideriis uirentes.
nulla teporis repbi ariditate marcescunt

Expanded text:
tunc atque insensibilia per infidelitatem. Et per tunc atque insensibilia per infidelitatem. Et per prophetam Dominus pollicetur, dicens: Auferam cor lapideum de carne vestra, et dabo vobis cor carneum . Rursum per lapides mentes fortium designari solent. Unde et per Petrum sanctis dicitur: Et vos tanquam lapides vivi superaedificamini domus spiritales propugnacula tua, et portas tuas in lapides sculptos, et omnes terminos tuos inrabiles, universos filios tuos doctos a Domino . Stravit namque in illa per ordinem lapides, quia in ea sanctas animas meritorum diversitate distinxit. Fundavit eam in sapphiris, qui scilicet lapides coloris aerei in se similitudinem tenent, quia robur Ecclesiae in animabus coelestia appetentibus solidatur. Et quoniam jaspis viridis est coloris, jaspidem propugnacula ejus posuit, quia illi contra adversarios pro sanctae Ecclesiae defensione objecti sunt, qui, internis desideriis virentes, nulla teporis reprobi ariditate marcescunt.
Abbreviated transcription (Latin):
ore tenebant legẽ. s legis psequebant᷑ iuctorẽ.
Terra gͦ de qua oriebatur panis in loco suoigne.
subuersa est. quia iudea in semetipsa & priꝰ
habuit legẽ quȩ reficeret. & post muidiã quȩ
concremaret. De cuiꝰ adhuc descriptione sub-¬
illis aurũ. Auget reatũ culpȩ sequentis. prȩco¬
nium głȩ p̃cedentis. Nam uniꝰcuiꝰq casus canto
maioris est criminis. quanto priꝰquã caderet
maioris potuit esse uirtutis. Dicatur gͦ iudea.
dicatur quid fuerit. & prȩcedentiũ magnitu¬
do uirtutũ crescat ad cumulũ sequentiũ deli¬
ctoꝵ. Locus saphyri lapides eiꝰ. & glebȩ illiꝰ
aurũ. Quid enĩ hoc loco ꝑ lapides. nisi sc̃oꝵ ac
fortiũ mentes accipimꝰ: In scriptura & enĩ
saera aliqnͣdo lapides in malo. aliqnͣdo uͦ in
bono acipi solent. Nam cũ lapis ꝓ insensibi¬
litate ponit᷑. dura ꝑ lapides corda. signant᷑.
nomine lapidũ corda gentiliũ designat. aura

Expanded text:
ore tenebant Legem, sed Legis persequebantur auctorem.ore tenebant Legem, sed Legis persequebantur auctorem.Terra ergo de qua oriebatur panis, in loco suo igne subversa est, quia Judaea in semetipsa et prius habuit legem quae reficeret, et post invidiam quae concremaret. De cujus adhuc descriptione subia.---Auget reatum culpae sequentis praeconium gloriae praecedentis. Nam uniuscujusque casus tanto majoris est criminis, quanto priusquam caderet majoris potuit esse virtutis. Dicatur ergo Judaea, dicatur quid fuerit, et praecedentium magnitudo virtutum crescat ad cumulum sequentium delictorum. Locus sapphiri lapides ejus, et glebae illius aurum. Quid enim hoc loco per lapides, nisi sanctorum ac fortium mentes accipimus? . In Scriptura etenim sacra aliquando lapides in malo, aliquando vero in bono accipi solent. Nam cum lapis pro insensibilitate ponitur, dura per lapides corda signantur. nomine lapidum corda gentilium designat, dura
Abbreviated transcription (Latin):
sa est. Panem udea dare consueuerat. quȩ
legis uerba ꝓferebat. Quã uidelicet legem
quia intelligere iam reꝓbi atq explanare
ñ poterant. ꝓpheta ieremias in lamentis de-
igne subuersa ẽ. quia fideliũ signa conspici¬
ens. inuig diȩ se face concremauit. Quia enĩ
semꝑ inuidia de supbia nasci solet. in loco suo
igne periit. quȩ iccirco arsit inuidia quia
supbiam ñ reliquit Terra gͦ quȩ priꝰ panẽ
habuit. post igne subuersa ẽ. qm̃ synagoga
quȩ mandata di ꝑ legẽ ꝓtulit. nascentem
ȩccłiam psequens. inuidiȩ se igne consũpsit
Annon ȩmulationis suȩ facib ardebat. cũ
redemptoris nr̃i signa conspiciens ꝑ quosdã
suos diceret. quid facimꝰ. quia hic homo mul¬
ta signa facir: Nel certe uidetis qͥa nichil
ꝓficimꝰ. ecce totus mundus post eũ uadit
Uidebant unde conuerti debuerant. atq
exinde puersiores fiebant. Iuȩrebant extin¬
guere. quẽ cernebant mortuos iiificare. In

Expanded text:
a est.---Panem Judaea dare consueverat, quae legis verba proferebat. Quam videlicet legem, quia intelligere jam reprobi atque explanare non poterant, propheta Jeremias in lamentis depligne subversa est, quia fidelium signa conspiciens, invidiae se face concremavit. Quia enim semper invidia de superbia nasci solet, in loco suo igne periit, quae idcirco arsit invidia, quia superbiam non reliquit. Terra ergo quae prius panem habuit, post igne subversa est, quoniam synagoga, quae 579 mandata Dei per legem protulit, nascentem Ecclesiam persequens, invidiAn non aemulationis suae facibus ardebat, cum Redemptoris nostri signa conspiciens, per quosdam suos diceret: Quid facimus, quia hic homo multa signa facit ? Vel certe: Videtis quia nihil proficimus. Ecce totus mundus post eum vadit. Videbant Judaei unde converti debuerant, atque exinde perversiores fiebant. Quaerebant exstinguere quem cernebant mortuos vivificare. In
Abbreviated transcription (Latin):
dicit. si separaueris preciosũ a uili. quasi os
meũ eris. Nilis quippe do est mundꝰ pͣsens.
p̃ciosa uͦ ei est anima humana. Qu gͦ p̾ciosũ
auili separat. qͣsi os dni uocat᷑. quia ꝑ eũ ds
uerba sua exerit. qui ab amore p̃sentis scłi
loquendo quȩ potest. humanã aninism euel¬
lit. Et quia testamenti noui doctores ad
hoc usq ꝑducti sunt. ut occultas qͦ allego¬
riarũ caligines in ueteri testamento rimaren¬

Expanded text:
 Si separaveris pretiosum a vili, quasi os meum eris . Vilis quippe Deo est mundus praesens, pretiosa vero ei est anima humana. Qui ergo pretiosum a vili separat, quasi os Domini vocatur, quia per eum Deus verba sua exerit, qui ab amore praesentis saeculi loquendo quae potest, humanam animam evellit. Et quia novi Testamenti doctores ad hoc usque perducti sunt, ut occultas quoque allegoriarum caligines in veteri Testamento rimen
Abbreviated transcription (Latin):
fructisicationẽ gentiũ transtulerunt. Quos
recte qͦ & inuios uocat. quia dũ infidelitate
sua obdurati sunt. uerbis uitȩ ad cor uiam
p̃bere noluerunt: Sed iudea hȩc que sic
obduruit. uel qualis dudũ fuerit. uel quid
post ptulerit audiamꝰ. Sequit᷑ Terra de¬

Expanded text:
fructificationem gentium transtulerunt? Quos fructificationem gentium transtulerunt? Quos recte quoque et invios vocat, quia dum in infidelitate sua obdurati sunt, verbis vitae ad cor viam praebere noluerunt. Sed Judaea haec, quae sic obduruit, vel qualis dudum fuerit, vel quid post pertulerit, audiamus. Sequitur: