comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dauid cũ uideret imptũ exaltatũ
& eleuatũ suꝑ cedros libani. tranfi¬
uit & ecce ñ erat: qr iniquoꝵ poten¬
tias ẽe magnũ aliquid fortasse cre¬
dimus: nisi ad manens scłm m̃te
ꝑtranseamus. Seruus gͦ hebreus
emptus. sex annis seruire p̃cipit᷑:
ita ut in septimo liber exeat gratĩ.
Quid enĩ ꝑ senariũ numerũ: m¬
si actiue uite ꝑfectio designatur::
Quid ꝑ septenariũ̃: nisi contẽpla¬
tiua exprimit᷑ : Sex gͦ annis ser¬
uit. & septimo egreditur liber: qr
ad contemplatiuȩ uitȩ lib̾tatem
transit. Et notandũ qd̾ gratis li¬
ber egreditur: qr hii qui postqͣm
omĩa fecerint dicunt se mutiles
seruos. eis ꝓculdubio sicut ipsa ac¬
tiua fuit ex munere. ita ex gr̃a eti¬
am contẽplatiua. Cũ quali ueste
intrauerit cũ tali & exeat. Om̃mo¬
enĩ necesse ẽ ut unꝰquisq nr̃m in
hoc qd̃ incipit ꝑ seueret: & usq
ad finem oꝑis in ea qm inchoa-¬
uit intentione ꝑduret. Ille bene

Expanded text:
David, cum videret impium exaltatum David, cum videret impium exaltatum et elevatum sicut cedros Libani, transivit et non erat : quia iniquorum potentiam, esse magnum aliquid fortasse credimus, nisi ad permanens saeculum mente transeamus. Servus vero Hebraeus emptus sex annis servire praecipitur, ita ut in septimo liber exeat gratis. Quid enim per senarium numerum, nisi activae vitae perfectio designatur? quid per septenarium nisi contemplativa exprimitur? Sex ergo annis servit, et septimo egreditur liber, quiad contemplativae vitae libertatem transit. Et notandum quod gratis liber egreditur, quia ii qui postquam omnia fecerint dicunt se inutiles servos , eis procul dubio sicut ipsa activa fuit ex munere, ita erit ex gratia etiam contemplativa. Cum quali veste intraverit, cum tali exeat, quia omnino necesse est uhoc, quod incipit, perseveret, atque usque ad finem operis in ea, qua inchoavit, intentione perduret. Ille quippe bene
Abbreviated transcription (Latin):
seruitus: contemplatiua autẽ lib̃¬
tas uocatur. Et cũ utreq uitȩ ex
uono sint gr̃ȩ: qͣm diu tam̃ inter
ꝓximos uiuimus. una nobis in ne¬
cessitate ẽ.altera in uoluntate.
regnũ ingreditur: nisi bene priꝰ
oꝑetur: Sine contemplatiua gͦ
uita intrare possunt ad celestẽ
patriã. qui bona que possunt o¬
ꝑari ñ negligunt: sine actiua
autẽ intrare ñ possunt. si negli¬
gunt bona oꝑari que possunt.
Illa gͦ in necessitate: hec in uolũ¬
tate est. Iula in seruitute: ista m
libertate. Hinc ẽ qd̾ ad moysen d̾r.
Si emeris seruũ hebreũ sex anniᷤ
seruiet tibi: in septimo egrediet᷑
dimus: ut distinctionẽ seruitutiᷤᷤ
& libertatis in utraq uita mon¬
int̃pretatur. Et seruus hebreus
emitur: quando unquisq qui ñ
ab hoc scło mente transit. seruicio
om̃ipotentis dñi subdit᷑. Ille et enĩ
u̾o seruire appetit. qui ab hoc scło
mente transire didicerit. Sic mo¬
yses transiuit ut uideret insũ: sic

Expanded text:
servitus, contemplativa autem libertas vocatur . Et cum utraeque vitae ex dono sint gratiae, quandiu tamen inter proximos vivimus una nobis in necessitate est, altera in voluntate. regnum ingreditur, nisi bene prius etur? Sine contemplativa ergo 1196 vita intrare possunt ad coelestem patriam, qui bona quae possunt operari, non negligunt; sine activa autem intrare non possunt, si negligunt bona operari quae possunt. Illa ergo in necessitate, haec in voluntate est. Illa in servitute, ista in libertate. Hinc est enim quod ad Moysen dicitur: Si emeris servum Hebraeum, sex annis serviet tibi, in septimo egredietur dimus, ut distinctionem servitutis atque libertatis in utraque vita moninterpretatur. Et servus Hebraeus emitur, quando unusquisque qui jam ab hoc saeculo mente transit, servitio omnipotentis Dei subditur. Ille etenim Deo vere servire appetit, qui ab hoc saeculo mente transire didicerit. Sic Moyses transivit ut videret visum. Sic
Abbreviated transcription (Latin):
tuus tollatur a de.xor uͦ serui
emptitii filios & filias parit: qͣn¬
do bona actio fortes uel teneros
fructus generat. Sẽd mulier qͤ
adño data est eidem dño cũi filiis
remanet ipse uͦ seruus exit cũ
uestitu suo: qr bona actio uel eius¬
dem bonȩ actionis fructus. p̃dica¬
toris mercedi reputatur: ipse uͦ in
desiderii sui intentione ꝑdurans:
ꝑfuꝑnam grãm ad contẽplationẽ.
liber egreditur. Qd̃ si dixerit seruuᷤ.
diligo dñm meũ. & uxorem ac libe¬

Expanded text:
tuus tollatur a te ? Uxor vero servi emptitii filios et filias parit, quando bona actio fortes vel teneros fructus generat. Sed mulier quae a domino data est eidem domino cum filiis remanet, ipse vero servus exit cum vestitu suo, quia bona actio, vel ejusdem bonae actionis fructus, praedicatoris mercedi reputantur. Ipse vero in desiderii sui intentione perdurans, per supernam gratiam ad contemplationem liber egreditur: Quod si dixerit servus, Diligo d
Abbreviated transcription (Latin):
tentione ñ ueniunt cũ placere
se hominib uident. ad exercen¬
da hec eadem oꝑa uehem̃tius ac¬
cendantur: humanis placitura
oculis agere anxii studeant. & qͣ¬
sim sc̃o studio feruescant. Quĩd
itaq istos nisi in flore estus conti¬
git quos humanȩ laudis appeti¬
cio a fructu alienos fecit: Sẽd
sciendũ est quia hec semꝑ eis eue¬
niunt. qui dm̃ puro ac simplici
studio ñ sequuntyr. xliiii. Moꝵ

Expanded text:
tentione non veniunt, cum placere tentione non veniunt, cum placere se hominibus vident, ad exercenda haec eadem opera, vehementius accendantur, humanis placitura oculis agere anxie studeant, et quasi in sancto studio fervescant. Quid itaque istos, nisi in flore aestus contigit, quos humanae laudis appetitio, a fructu alienos fecit? Sed sciendum est quod haec semper eis eveniunt qui Deum puro ac simplici studio non sequuntur. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
calor intimi amoris ꝑtrahit. qͣ¬
si ex frigore extinguit. & quic¬
quid in eis uirtutũ flore appa¬
rere uidebatur int̾ficit. In der¬
renis quippe actib ualde frige¬
scit ammus: si necdũ fuerit ꝑ
intima dona solidatus. Ynde
necesse est ut loca maiora uł
exteriora oꝑa que sint huma¬
nis necessitatib ꝓfutura. illi
suscipiant exercenda: qui hec
dirudicare. & sub semet ipsis p̃¬
mere ex intima nouerint uir¬
tute. Nam cũ infirmus quisq
ad locũ regiminis uel ad exteriora
agenda retrahitur. quo quasi extͣ
seducitur eradicatur: quia & ar¬
mittit citius uentoꝵ impetu ster¬
nitur. si se ad altum uerticẽ ex¬
tollit. Eoq citius ad ima corru¬
it. quo altius in aere fine radici¬
bus excreuit. Nonnũqͣm uͦ flo¬
rentem igneam ñ frigus s estus
arefacit. Cumq ĩmoderato calo¬
re tangitur: discussa florib bo¬
trus tabescit. & plerũq conting̃
ut hii quiad bona oꝑa recta in¬

Expanded text:
calorem intimi amoris retrahit, quacalorem intimi amoris retrahit, quasi ex frigore exstinguit; et quidquid in eis de virtutum flore apparere videbatur interficit. In terrenis quippe actibus valde frigescit animus, si necdum fuerit per intima dona solidatus. Unde necesse est ut loca majora vel exteriora opera quae sint humanis necessitatibus profutura, illi suscipiant exercenda qui haec dijudicare atque sub semetipsis premere ex intima virtute noverint. Nam cum infirmus quisque, vel ad locum regiminis vel ad exteriora agenda retrahitur, quo quasi extra se ducitur, eradicatur, quia et armittit, citius ventorum impetu sternitur, si se ad altum verticis extollit: eoque citius ad ima corruit, quo altius in aere sine radicibus excrevit. Nonnunquam vero florentem vineam non frigus, sed aestus arefacit, cumque immoderato calore tangitur, discusso flore botrus tabescit. Et plerumque contingit ut hi qui ad bona recta in
Abbreviated transcription (Latin):
ad uineas: uideamus si
floruit uinea. si flores fructus
parturiunt. florent quippe
uineȩ: cũ mentes fideliũ bona
oꝑa ꝓponunt. Sed fructus non
pariunt: si ab eo qd̃ ꝓposuerint
aliquib uicti errorib infirman¬
tur. Non gͦ intuendũ est si uineȩ
fioreant. sed si flores ad partum
fructuũ conualescant: qr mirũ
ñ est si quis bona inchoet. s ual¬
de mirabile si intentione recta
in bono oꝑe ꝑduret. Unde fit
plerũq ut si in bono oꝑe recta in¬
tentio ñ teneatur: etiam ipsum
hoc opus qd̾ bonũ creditur anit¬
tatur. Pensandũ qͦ nobis est: qͣli¬
ter uinea in primo flore ledatur.
Si florentem iuneam ꝑ inequali¬
tatẽ aeris immoderatũ frigus
attigerit: ꝓtinus ab om̃i humo¬
re uiriditatis arefacit. Et sunt
ñnulli qui post ꝑuersa itinera
sc̃as uras sectari appetunt. s priꝰ
tur quẽdam illos p̃sentis scłi ꝓsꝑi¬
tas accipit. que eos reb exteriori¬
b implicat. & eoꝵ mentẽ dũ

Expanded text:
ad vineas; videamus si vinea floruit, si flores fructus parturiunt. Florent quippe vineae, cum mentes fidelium bona opera proponunt, sed fructus non parturiunt, si ab eo quod proposuerunt aliquibus victi erroribus infirmantur. Non ergo intuendum est si vineae floreant, sed si flores ad partum fructuum convalescant, quia mirum non est si quis bona inchoet, sed valde mirabile est si intentione recta in bono opere perduret. Unde fit plerumque ut, si in bono opere recta intentio non tenetur, etiam ipsum hoc opus bonum quod creditur amittatur. Pensandum namque nobis est qualiter vinea in primo flore laeditur. Si florentem vineam per inaequalitatem aeris immoderatum frigus attigerit, protinus ab omni humore viriditatis arefacit. Et sunt nonnulli qui post perversa itinera, sanctas vias sectari appetunt, sed priutur, quaedam illos praesentis saeculi prosperitas accipit. Quae eos rebus exterioribus implicat, et eorum mentem dum
Abbreviated transcription (Latin):
nat. mens eius ab appetitu głiȩ tẽ¬
poralis. & ab om̃i carnalis concupi¬
scentiȩ delectatione prius ẽ ter¬
genda: & t̾̃c ad aciem contẽplati¬
onis erigenda. Unde & cũ lex accipi¬
tur. popłs a monte ꝓhibetur: ut
uidelicet qui infirmis adhuc men-¬
tib t̾rena desiderant. considerare
sublimia ñ p̃sumant. ybi & recte
or̃. Si bestia tetigerit montẽ: la¬
pidabitur. Destia etenĩ montẽ
tangit: cũ mens irrationabilib
desideriis subdita. ad contempla¬
tionis alta se erigit. Sed lapidib
ꝑcutitur. q sũma ñ sustinens. ip¬
sis suꝑni ponderis ictib necatur.
se in campo oꝑis ꝑ exercitiũ pro¬
bent: ut sollicite sciant. si nulla
iam mala ꝑximis irrogantͥ si ir¬
rogata aꝓximis equanimit̃ por¬
tantꝰ. si obiectis bonis tempora¬
lib nequaqͣm mens leticia solui¬
tur: si subtractis ñ nimio mero
eo qd sp̃ualia rimant᷑ nequaqͣm
lecũ rerũ corporaliũ umbras tra¬
hunt. uel fortasse tractas manu

Expanded text:
 mens ab appetitu gloriae temporalis, atque ab omni carnalis concupiscentiae delectatione tergenda est, et tunc ad aciem contemplationis erigenda. Unde et cum lex accipitur, populus a monte prohibetur, ut videlicet qui infirmis adhuc mentibus terrena desiderat, considerare sublimia non praesumat. Ubi recte dicitur: Si bestia tetigerit montem, lapidabitur . Bestia etenim montem tangit, cum mens irrationabilibus desideriis subdita, ad contemplationis alta se erigit. Sed lapidibus percutitur, quia summa non sustinens, ipsis superni ponderis ictibus necatur. se in campo operis per exercitium probent, ut sollicite ferant si nulla jam mala proximis irrogant, si irrogata a proximis aequanimiter portant, si objectis bonis temporalibus nequaquam mens laetitia solvitur, si subtractis non nimio moeroreo quod spiritualia rimantur, nequaquam secum rerum corporalium umbras trahunt; vel fortasse tractas, manu
Abbreviated transcription (Latin):
pacient̃ expectat. Sc̃oꝵ etiam pa¬
trũ residere conuentũ cũ uidice pa¬
riter contemplant᷑. eoꝵq uel exem¬
pla uel dicta se contempsisse. rep̃¬
hendunt: atq in hoc secreto interi¬
impugnat enumerant. Ibi ante
oculos suos om̃e qd̃ defleant coacer¬
uant. ibi quicquid ꝑ iram districti
iudicis decerni potest intuentur:
supplicia quot pati timent: atq
ir hoc nidicio mente concepto. se¬

Expanded text:
ius percutit. Sanctorum etiam patrum residere conventum cum eo pariter contemplantur, eorumque vel exempla, vel dicta se contempsisse rephendunt, atque in hoc secreto interiimpugnat, enumerant: ibi ante oculos suos omne quod defleant, coacervant; ibi quidquid per iram districti judicis decerni possit, intuentur; supplicia, quot pati timent. Nec deest in hoc judicio mente concepto
Abbreviated transcription (Latin):
in solo eternitatis desiderio figit᷑.
nec ꝓsꝑitate attollitur. nec aduer¬
sitate quassatur. Dũ nil libet in
mundo qd̾ appetat: nichil est qd̃
de mundo ꝑtimescat. xxxui. Moꝵ.¬

Expanded text:
in solo aeternitatis desiderio figitur, nec prosperitate attollitur, nec adversitate quassatur. Dum nihil habet in mundo quod appetat, nihil quod est de mundo pertimescat. Hi
Abbreviated transcription (Latin):
te oculos se & ꝓximũ statuunt. de¬
ouducunt ad mediũ regulam te¬
stam̃ti qua d̃r. Que uultis ut fa¬
ciant uobis homines: & uos eadẽ
facite illis. Transferunt in se ꝑ¬
sonam ꝓximi. & sollicite attendt̃
quid sibi si ita essent fieri uel ñ fie¬
ri iuste uoluissent: sicq districto
iure atq iudicio cau sam suã
& ꝓximi iusta tabu la diuine
legis in foro cordis examinant. Ti¬

Expanded text:
te oculos se et proximum statuunt, deducunt ad medium regulam testamenti, qua dicitur: Quae vultis ut faciant vobis homines, et vos eadem facite illis . Transferunt in se personam proximi, et sollicite attendunt quid sibi si ita essent fieri vel non fieri juste voluissent, sicque districto jure atque judicio causam suam et proximi juxta tabulas divinae legis in foro cordis examinant.
Abbreviated transcription (Latin):
ui stultus est:seruiet sapien¬
ti. Cũ sepe conspiciamꝰ sapi¬
entes subesse. stultos uero arcem
dñii tenere. sapientes seruilit̃ ob¬
dũ plerũq hunc uire temꝑalis
dñii comprimit: Sed sciendũ est
qr contra sapientis uitã dũ stultꝰ
p̃minens t̃rorem potestatis exer¬
cet. dũ hunc laborib fatigat. con¬
tumeliis lacerat: ꝓfecto hunc ab
om̃i uicioꝵ rubigine urendo pur¬
gat. Stultus gͦ sapienti etiã dñan¬
do seruit: quem ad meliorẽ staitũ
p̃mendo ꝓuehit. Sic ĩmnumqͣm
pupillis dñis ad disciplinȩ magi¬
steriũ serui p̃sunt. terrent. p̃mũt.¬
& feriunt. & tam̃ esse serui nullo
modo desistunt: quia ad hoc ipsũ
ordinati sunt ut ꝓficientib dñis
etiam feriendo famulent᷑. Quia
gͥ mala reꝓboꝵ bonos dũ cruciant
purgant: utilitati iustoꝵ serui

Expanded text:
ui stultus est, serviet sapienti . Et tamen saepe conspicimus sapientes subesse, stultos vero arcem dominii tenere; sapientes servilitdum plerumque hunc jure temporalis dominii comprimit? Sed sciendum est quia contra sapientis vitam, dum stultus praeeminens, terrorem potestatis exercet, dum nunc laboribus fatigat, contumeliis lacerat, profecto hunc ab omni vitiorum rubigine urendo purgat. Stultus ergo sapienti etiam dominando servit, quem ad meliorem statum premendo provehit; sic nonnunquam pupillis dominis ad disciplinae magisterium servi praesunt, terrent, premunt, feriunt; et tamen esse servi nullo modo desistunt, quia ad hoc ipsum ordinati sunt, ut proficientibus dominis etiam feriendo famulentur. Quia igitur mala reproborum bonos, dum cruciant, depurgant, utilitati justorum
Abbreviated transcription (Latin):
condit frumenta: maledi¬
cetur in popłis. frumenta abscõ¬
ba retinere. Inpopłis autẽ talis qͥsq
maledicitur: quia in soluis culpa
silentii ꝓ multoꝵ quos corrigere.
potuit pena dãpnatur. Qui enĩ¬
conspectis uulnerib usũ medica¬
minis subtrahitnt. Et eo mortis
anctores fiunt: quo uerius qd po¬
terant curare noluerunt. Si popu
lũ fames att̾eret. & occulta ipsi fru¬
menta seruarent: auctores ꝓculdu¬
bio mortis existerent. Qua itaq
plectendi sunt pena considerent:
qui cũ fame uerbi animȩ pereant
ipsi panem ꝑcepte gr̃ȩ ñ ministͣnt

Expanded text:
condit frumenta, maledicetur in populis . Frumenta quippe absconba retinere. In populis autem talis quisque maledicitur, quia in solius culpa silentii pro multorum quos corrigere potuit poena damnatur. Si mediconspectis vulneribus, usum medicaminis subtrahunt; et eo mortis auctores fiunt, quo virus quod portant curare noluerlos fames attereret, et occulta ipsi frumenta servarent, auctores procul dubio mortis existerent. Qua itaque plectendi sint poena considerent, qui cum fame verbi animae pereant, ipsi panem perceptae gratiae non ministrant
Abbreviated transcription (Latin):
munus ex manu ñ accipitur:
qd̾ corde obligato in malicia ꝓfer¬
tur. Mundari enĩ debet prius
animus. qui munus offerre uult
deo: quia om̃e qd̾ datur d̾o. ex
dantis mente pensatur. Cuncta
itaq maliciȩ macula ab interi¬
ore nr̃o homine cogitationis im¬
mutatione tergenda ẽ: quia irã
iudicis placare nescit oblatio:
nisi ex mundicia placeat offe¬
rentis. Unde scriptũ est. Re¬
spexit d̾s ad abel & ad munera
eius: ad cam autẽ & ad munera
cam munera ñ respexit: sed pri¬
us ait quia respexit ad abel. & de¬
inde subiunxit. & ad munera eiꝰ.
& rursũ dicit quia ñ respexit ad
cam. ac deinde subdidit nec ad
munera erus. Exdantis quippe
corde id qd̾ datur accipitur. Idcir
coñ abel ex munerib: sed ex abel
munera oblata placuerunt. Prius
namq ad eũ legitur dñs respexis¬
se qui dabat. qͣm ad illa que dabat.
ut audito scilicet narrationis huiꝰ
ordine: discamus quia exteriora
munera ex int̾na cordis mundi

Expanded text:
munus ex manu non accipitur, quod corde obligato in malitia profertur. Mundari etenim debet prius animus, qui munus offerre vult Deo, quia omne quod datur Deo, ex dantis mente pensatur. Cuncta itaque malitiae macula ab interiori nostro homine cogitationis immutatione tergenda est, quia iram judicis placare nescit oblatio, nisi ex munditia placeat offerentis. Unde scriptum est: Rexpexit Deus ad Abel, et ad munera ejus; ad Cain autem et ad munera Cain munera non respexit, sed prius ait: Quia respexit ad Abel, ac deinde subjunxit, et ad munera ejus. Et rursum dicit, quia non respexit ad Cain, ac deinde subdidit, nec ad munera ejus. Ex dantis quippe corde id quod datur accipitur. Idcirco non Abel ex muneribus, sed ex Abel munera oblata placuerunt. Prius namque ad eum legitur Dominus respexisse qui dabat, quam ad illa quae dabantur, ut audito scilicet narrationis hujus ordine, discamus quia exteriora munera, ex interna cordis mundi
Abbreviated transcription (Latin):
Impacientia impellente
agitur. ut totus foras sp̃c ꝓferat᷑t
quem idcirco citius ꝑturbatio ei¬
cit. quia nulla interius discipli¬
nȩ sapientia circũcludit. Sapi¬
ens autẽ differt & reseruat in
posterũ. Lesus enĩ in p̾sens se ul¬
cisci ñ desiderat. qui etiã se tole¬
rans parci optat: sed tam̃ iuste
uindicari om̃ia extremo iudicio

Expanded text:
Impatientia impellente agitur, ut totus foras spiritus proferatur. Quem idcirco citius perturbatio ejicit, quia nulla interius disciplina sapientiae circumcludit.-- Sapiens autem differt et reservat in posterum. Laesus enim, in praesens se ulcisci non desiderat, quia etiam tolerans, pati optat, sed tamen vindicari omnia extremo judicio
Abbreviated transcription (Latin):
lectationis. Iure gͥ restat ut simul
nos om̃ia feriant: que simulomĩa
uiciis nr̃is male subacta seruiebant.
ut quot prius in mundo incolu¬
mes habuimus gaudia. tot de ip¬
so postmodũ cogamur sentire
Si uugilanter exteriora conspicimꝰ:
ꝑ ipsaeadem ad interiora reuoca¬
mur. Uestigia quippe creatoris nr̃i
sunt: mira oꝑa inuisibilis creat᷑e
Ipsum namq adhuc uidere ñ pos¬
sumus: sed iam ad eius uisionem
tendimus. si eũ in his que fecit mi
dicimus: quia ꝑ hec que ab ipso sũt
sequendo tmus ad ipsũ. Unde pau¬
lus ait. Inuisibilia erus ꝑ ea que fac

Expanded text:
lectationis. Jure igitur restat ut simul lectationis. Jure igitur restat ut simul nos omnia feriant, quae simul omnia vitiis nostris male subacta serviebant, ut quot prius in mundo incolumes habuimus gaudia, tot de ipso postmodum cogamur sentire Si vigilanter exteriora conspicimus, per ipsa eadem ad interiora revocamur. Vestigia quippe Creatoris nostri sunt mira opera visibilis creaturae. Ipsum namque adhuc videre non possumus, sed jam ad ejus visionem tendimus, si eum in his quae fecit mirdicimus, quia per haec quae ab ipso sunt, sequendo imus ad ipsum. Unde Paulus ait: Invisibilia eju
Abbreviated transcription (Latin):
uerse cecidit. ꝑ hec conuersa reuo¬
catur. Ubi enim lapsi fumus. ibi
incũbimus ut surgantus: & qͣsi
ibi surgendo manũ confideratio¬
nis figrmus. ubi pede amoris lubri¬
ci corruentes. negligendo iaceba¬
mus. Quia enĩ ab inuisibilib ꝑ
uisibilia cecidimus. dignũ est ut
ad inuisibilia ipsis rursũ uisibili¬
b innitamur: ut quo casu am¬
ma uenit ad infima grãdu reu̾¬
tatur ad sũma: atq eisdem qui¬
b corruit passib furgat. dũ sic̃
dictũ est illa nos ad dm̃ bene con¬
siderata reuocent.que nos ab eo
male electa diuiserunt. ygi. Moꝵ.

Expanded text:
erversa cecidit, per haec conversa revoerversa cecidit, per haec conversa revocatur. Ubi enim lapsi sumus, ibi incumbimus ut surgamus; et quasi ibi surgendo manum considerationis figimus, ubi pede amoris lubrici corruentes negligendo jacebamus. Quia enim ab invisibilibus per visibilia cecidimus, dignum est ut ad invisibilia ipsis rursum visibilibus innitamur, ut quo casu anima venit ad infima, eo gradu revertatur ad summa; atque eisdem quibus corruit passibus surgat, dum, sicut dictum est, illa nos ad Deum bene considerata revocant, quae nos ab eo male electa diviserunt. Eliu
Abbreviated transcription (Latin):
Unde in libro sapientiȩ scriptũ est.
ꝑ magnitudinem enĩ creaturȩ &
sp̾em: potest intelligibilĩt creator
uideri. Menti enĩ nt̃ȩ peccato suo
exterius sparsȩ. necdũ d̾s sicut est
interius innotescit. s dũ facturȩ
suȩ decuis foras ꝓponit. quasi quib¬
Dam nobis nutib innuit. & que
intus sequamur ostendit: ac miro
modo ipsis formis exceriorib nos
ad interiora ꝑducit. Innuit ĩmen¬
sa admiratione qd̾ est: mira hec
enim de sapientia scriptũ est. In
pe ad creatorem sunt:oꝑa consi¬
uerata creaturȩ. Que dũ facta cer¬
nimus: potentiam factoris mira¬
mur. In istis uiis a sapientia om̃i
nobis ꝓuidentia occurritur: quia
factoris nobis uirtus inquirenda
ꝓponitur. in om̃e qd̃ mirabiliter
factum uidetur. Et quoqͦ se uerte¬
rit anima si uigilant̃ intendit. in
hisdem ipsis dm̃ inuenit ꝑ que
reliquit: eiusq potentiam ex eoꝵ
rursus consideratione cognoscit.
quoꝵ amore deseruit. Et ꝑ que ꝑ¬

Expanded text:
bro Sapientiae scriptum est: Per magnitudinem enim creaturae et speciem, potest intelligibiliter Creator videri . Menti enim nostrae peccato suo exterius sparsae necdum Deus sicut est interius innotescit, sed dum facturae suae decus foras proponit, quasi quibusdam nobis nutibus innuit, et quae intus sequamur ostendit, at miro modo istis formis exterioribus nos ad interiora perducit. Innuit immensa admiratione quod est, mira haec enim de Sapientia scriptum est: In pe ad Creatorem sunt opera considerata creaturae, quae dum facta cernimus, potentiam factoris miramur. In istis viis a Sapientia omni providentia nobis occurritur, quia factoris nobis virtus inquirenda proponitur, in omne quod mirabiliter factum videtur; et quocumque se verterit anima, si vigilanter intendit, in iisdem ipsis Deum invenit, per quae reliquit; ejusque potentiam ex eorum rursus consideratione cognoscit, quorum amore deseruit; et per quae p
Abbreviated transcription (Latin):
filiis tuis caue:& a domesti¬
cis tuis attende. Antiquus
aduersarius ñ solũ ꝑ semet ipsũ.
s ꝑ eos etiã qui nobis adherent.:
statũ satagit nr̃e mentis inclina¬
re. Cum enĩ cor nr̃m sua ꝑsuasio¬
ne ñ subruit: ad hoc mintrũ per
linguas adherentiũ repit. Hinc ꝑ¬
ꝓpħam dr. Unꝰquisq se a ꝓximo
suo custodiat: & in om̃i fratre suo
ñ habeat fiduciam. Hinc rursũ
scriptũ est. Inuici hominis do¬
mestici eius.Callidus namq ad¬
uersarius cũ a bonoꝵ cordib repel¬
li se conspicit. eos qui ab illis ual¬
de diliguntur exquirit. ut ꝑ eoꝵ
uerbablandiens loquat᷑ qui pł
ceteris amantur:ut dũ us amo¬
ris cor ꝑforat facile ꝑfuasionis eiꝰ¬

Expanded text:
filiis tuis cave, et a domesticis tuis attende. Antiquus adversarius non solum per semetipsum, sed per eos etiam qui nobis adhaerent, statum satagit nostrae mentis inclinare, cum enim cor nostrum sua persuasione non subruit, ad hoc nimirum per linguas adhaerentium repit. Hinc r: Unusquisque se a proximo suo custodiat, et in omni fratre suo non habeat fiduciam . Hinc rursum scriptum est: Inimici hominis domestici ejus . Callidus namque adversarius cum a bonorum cordibus repelli se conspicit, eos qui ab illis valde diliguntur exquirit, et per eorum verba blandiens loquitur, qui plus caeteris amantur, ut dum vis amoris cor perforat, facile persuasionis
Abbreviated transcription (Latin):
& tanto frigescit a studio scłi. qͣnto
surgit ardentior in amorem dei.
fit desiderio anxia. uilescunt in scło
cuncta que placebant. nichil ẽ qd
ertra conditorem libeat: & que priꝰ
delectabant animũ. fiunt postino¬
dũ uehem̃ter onerosa. Nichil eius
mesticiam consolatur: quousq ad¬
huc qui desideratur ñ aspicitur.
Meret mens: lux ipsa fastidio ẽ.
Taliq igne in mente decoquitur
rubigo culpe: & succensus animꝰ
quasi auri more quia ꝑ usũ spe¬
ciem ꝑdidit. ꝑ incendiũ clarescit.

Expanded text:
 tanto frigescit a studio saeculi, quanto surgit ardentior in amore Dei. Fit desiderio anxia, vilescunt in saeculo cuncta quae placebant, nihil est extra Conditorem quod libeat; et quae prius delectabant animum, fiunt postmodum vehementer onerosa. Nihil ejus moestitiam consolatur, quousque adhuc qui desideratur, non aspicitur. Moeret mens, lux ipsa fastidio est, talique igne in mente decoquitur rubigo culpae, et succensus animus quasi auri more, quia per usum speciem perdidit, per incendium clarescit.
Abbreviated transcription (Latin):
sañ inuenit: qm̃ electa queq ani¬
ma iam quidem amoris eius fa¬
cib flagrat. s adhuc quesiti nega¬
tur sp̃es. ut amantis desideriũ
crescat. Et quasi in siti aqua sub¬
trahitur. ut enisdem sitis estus
augeatur: & quo hanc diutius
sitiens desiderat. eo quandoq cũ
uenerit aundius sumat. Sed hãc
querentem uigiles mueniunt.
eamq uulnerant & eius palliũ
tollunt: quia unãqͣmq animã
redemptoris fui sp̃ẽm iam requi¬
rentem. cũ solliciti doctores mue¬
niunt: hanc ꝑ p̃dicationis uer¬
bũ celestis am̃oris spiculis uulne¬
rant. & si qd̾ ei adhuc de uetusta
conu̾satione tegien inest sub¬
trahunt. ut quo exuta ab huiꝰ
mundi onere redditur. eo is qui
queritur ab illa citiꝰ inueniatur.

Expanded text:
sa non invenit, quia electa quaeque anima jam quidem amoris ejus facibus flagrat, sed adhuc quaesiti negatur species, ut amantis desiderium crescat. Et quasi in siti aqua subtrahitur, ut ejusdem sitis aestus augeatur, et quo hanc diutius sitiens desiderat, eo quandoque, cum invenerit, avidius sumat. Sed hanc quaerentem vigiles inveniunt, eamque vulnerant, et ejus pallium tollunt, quia unamquamque animam Redemptoris sui jam speciem requirentem, cum solliciti doctores inveniunt, hanc per praedicationis verbum coelestis amoris spiculis vulnerant. Et, si quod ei adhuc de vetusta conversatione tegmen inest, subtrahunt, ut quo exuta ab hujus mundi onere redditur, eo, is qui quaeritur, ab illa citius inveniatur.
Abbreviated transcription (Latin):
nequaqm possunt: quia eoꝵ su¬
ꝑbia diu latere ñ sustinens. cũ ex
alia degitur exalia actione denu
datur. Qui uͦ subrege humilita¬
tis militant. semꝑ pauidi atq ex
om̃i latere circuĩspecti aduersũ
iacula elationis pugnant: & qͣsi
contͣ uenientes ictus solũ magis
in fuo corpore oculũ custodiunt.
dũ in semet ipsis principaliter
humilitatem tuentur.xii. In

Expanded text:
nequaquam possunt, quia eorum sunequaquam possunt, quia eorum superbia diu latere non sustinens, cum ex alia tegitur, ex alia actione ddatur. Qui vero sub rege humilitatis militant, semper pavidi atque ex omni latere circumspecti, adversum jacula elationis pugnant, et quasi contra venientes ictus solum magis in suo corpore oculum custodiunt, dum in semetipsis principaliter humilitatem tuentur. CAP. I
Abbreviated transcription (Latin):
nis culmen appetere: cuncta equa¬
lia mentis tumore transcendere.
societatem hominũ alta elatione
transire: ac se contͣ potentiã con-¬
ditoris erigere. sicut de eis ꝑ psal¬
mistam d̾r. tranfierunt in dispo¬
sitione cordis. cogitauer̃t & locu¬
ti sunt nequitias. iniquitatẽ in
excelsũ locuti sunt: iste ad sputa.
ad palmas. ad colaphos. ad spime¬
am coronam. ad crucem. ad lan¬
ceam. atq ad mortẽ ueniens: m̃¬
bra sua admonet dicens. Siquis
mͥ ministrat: me sequat᷑. Quia
gͥ redemptor ñr corda regit hu¬
miliũ. & mortis auctor rex est su¬
ꝑboꝵ: aꝑte cognoscimus qd eui¬
dentissimũ fignũ repboꝵ fuꝑba
est: at econtra humilitas electoꝵ.
Cũ gͦ qͣm quisq habeat agnoscit᷑:
sub quo rege militet inuenitur.
Unꝰquisq enĩ quasi quendã titu¬
lũ portat oꝑis: quo facile ostendat
sub cuiꝰ seruiat potestate rectoris.
do sp̃em humilitatis assumant.
semet ipsos tam̃ celare in om̃ibus

Expanded text:
nis culmen appetere, cuncta aequanis culmen appetere, cuncta aequalia mentis tumore transsocietatem omnium hominum alta elatione transire, sese et contra potentiam conditoris erigere, sicut de eisdem per Psalmistam dicitur: Transierunt in dispositione cordis; cogitaverunt et locuti sunt nequitias, iniquitatem in Excelso locuti sunt . Iste ad sputa, ad palmas, ad colaphos, ad spineam coronam, ad crucem, ad lanceam, atque ad mortem veniens, membra sua admonet, dicens: Si quis mihi ministrat, me sequatur . Quia igitur Redemptor noster corda regit humilium, et mortis auctor rex est superborum, aperte cognoscimus quod evidentissimum signum reproborum superbia est, at contra humilitas electorum. Cum igitur quam quisque habeat cognoscitur, sub quo rege militet invenitur. Unusquisque enim quasi quemdam titulum portat operis, quo facile ostendat sub cujus serviat potestate rectoris. do speciem humilitatis assumant, sem
Abbreviated transcription (Latin):
unigenitus di filius formã hu¬
militatis nr̃e suscepit. ad hoc in¬
uisibilis ñ solũ uisibilis s etiam
despectus apparuit. ad hoc contu-¬
meliarũ ludibria. irrisionũ ꝓ¬
bra. passionũ torm̃ta tolerauit.
ut suꝑbũ ñ esse hominem do¬
ceret humilis ds. Quanta gͦ hu¬
militatis uirtus ẽ. ꝓpter quam
solam ueraciter edocendam is
qui sine estimatione magnus
est. usq ad pasfionem factus ẽ
paruus. Quia enĩ originem ꝑdi¬
tioni nr̃e se p̃buit fuꝑbia diabo¬
li: instrumentũ redemptionis
nr̃e inuenta est humilitas dei.
Hostis quippe ñr inter om̃ia con¬
ditus uideri supra om̃ia uoluit
elatus: redemptor autẽ ñr mag¬
nus manens supra om̃ia: fieri m¬
ter omĩa dignatus ẽ paruue.
Sed melius & elationis causam
detegimus. & fundam̃ta humili¬
tatis aꝑimus: si breui cõmemora¬
tione ꝑstringimus quid mortis
at. Ille nichil altud mentes sibi
subditas docet: quam celsitudi¬

Expanded text:
unigenitus Dei Filius formam inunigenitus Dei Filius formam infirmitatis nostrae suscepit; ad hoc invisibilis non solum visibilis, sed etiam despectus apparuit; ad hoc contumeliarum ludibria, irrisionum opprobria, passionum tormenta toleravit, ut superbum non esse hominem doceret humilis Deus; quanta ergo humilitatis virtus est, propter quam solam veraciter edocendam is, qui sine aestimatione magnus est, usque ad passionem factus est parvus? Quia enim originem perditionis nostrae se praebuit superbia diaboli, instrumentum redemptionis nostrae inventa est humHostis quippe noster inter omnia conditus, videri super omnia voluit elatus: Redemptor vero noster magnus manens super omnia, fieri inter omnia dignatus est parvus. Sed melius et elationis causam detegimus, et fundamenta humilitatis aperimus, si brevi commemoratione perstringimus quid mortis tor. Ille nihil aliud mentes sibi subditas docet quam celsitudi
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ualet parata. Hec in eo qd̾ spõ¬
te ñ appetit nullis exhortatio¬
nib ñ flectitur. ad hoc autẽ qd̾
latenter desiderat querit ut
cogatur: quia dũ metuit ex de¬
fiderio suo uilescere. optat uim
ipsa uoluntate tolerare. Igitur
quia humanos animos aliter
temptari ex reb carnalib. acq
aliter ex spiritalib diximus. audi
bdam post intracula dr nescio
uos unde sitis. discedite a me oꝑa
rii iniquitatis. Rursũ qr aliter
temptari p̃latos. & alit̃ subditos
p̃fati sumus: audiant illi cũ de
accepta potestate głiantur.hoc
qd̃ abrahȩ uoce ardenti diuiti
dr̃. mem̃to fili quia recepisti bo¬
na in uita tua: audiant isti cũ
contra rectores suos in querelã
ꝓsiltunt. hoc qd̾ murmuranti
populo moysi & aaron uocib re¬
spondetur. Non contra nos est
languoris pestem audiamꝰ cunc
ti. qd̾ magistros ueritas docet
dicens. Discite a me quia mitis
sũ & humilis corde. Ad hoc nãq

Expanded text:
praevalet parata. Haec in eo quod sponpraevalet parata. Haec in eo quod sponte non appetit nullis exhortationibus flectitur; ad hoc autem quod latenter desiderat, quaerit ut cogatur, quia dum metuit ex desiderio suo vilescere, optat vim in ipsa sua voluntate tolerare. Igitur quia humanos animos aliter tentari ex rebus carnalibus, atque aliter ex spiritalibus diximus, audiabusdam post miracula dicitur: Nescio vos unde sitis; discedite a me, omnes operarii iniquitatis . Rursumque aliter tentari praelatos, et aliter subditos praefati sumus. Audiant illi, cum de accepta potestate gloriantur, hoc quod Abrahae voce ardenti diviti dicitur: Memento, fili, quia recepisti bona in vita tua . Audiant isti cum contra rectores suos in querelam prosiliunt, hoc quod murmuranti populo, Moysi et Aaron vocibus respondetur: Non contra nos est lti, quod magistra Veritas docet, dicens: « Discite a me, quia mitis sum et humilis corde . » Ad hoc namque
Abbreviated transcription (Latin):
tur: & tanto eoꝵ mens uastius
accencditur. quanto considera¬
duis infirma iudicatur. Hii ni¬
mirũ quia humilitatẽ que
urtutũ mater est nescitint.u
sum fui laboris ꝑdunt. etiam fi
quabona sint que oꝑari udeam¬
tur: quia surgentis fabricȩ robu¬
sta celsitudo ñ figitur. que nequa
qͣm ꝑfundam̃ti fortitudinem
in petra solidatur. Soli gͦ ruinȩ
crescit qd̾ edificant: qui ante
molem fabricȩ humilitatis fun¬
dam̃ta ñ ꝓcurant. Quos bene ab
intins ꝓdimus: si paucis in ex¬
teriorib ostendamus. Cunctis
namq suꝑba apud se cogitatio¬
ne tum̃tib mest clamor in lo¬
cutione. amaritudo in silentio.
dissolutio in hilaritate. furor
in tristicia. in honestas in actio¬
ne: honestas in ymagine: erec¬
tio in incessu. rancor in respon¬
sione. Hoꝵ mens semꝑ est ad
irrogandas contumelias ualida.
ad tolerandas infirma: ad obe
& cdebet & p̾ualet ignaua. ad ea
autẽ que facere nec debet nec

Expanded text:
tur, et tanto eorum mens vastius tur, et tanto eorum mens vastius accenditur, quanto consideratius infirma judicatur. Hi nimirum, quia humilitatem, quae virtutum mater est, nesciunt, sum sui laboris perdunt, etiamsi qua bona sunt quae operari videantur; quia surgentis fabricae robusta celsitudquam per fundamenti fortitudinem in petra solidatur; soli ergo ruinae crescit, quod aedificant, qui ante molem fabricae, humilitatis fundamenta non procurant. Quos bene ab intimis prodimus, si paucis in exterioribus ostendamus. Cunctis namque superbia apud se cogitatione tumentibus, inest clamor in locutione, amardissolutio in hilaritate, furor in tristitia, inhonestas in actione, honestas in imagine, erectio in incessu, rancor in responsione. Horum mens semper est ad irrogandas contumelias valida, ad tolerandas infirma, ad obedre debet et praevalet ignava, ad ea autem quae facere nec debet nec
Abbreviated transcription (Latin):
conditoris intumescunt. Et dũ
pastoris uitam drudicant: ip
e eandem uocis suꝑbiam liberta
quasi ꝓ rectitudine libertatis
obicit: sicut sepe timor ꝓ humi¬
litate supponit. Nam sicut ple¬
riq reticent ex timore: & tamen
tacere se estimant ex humilita¬
te: ita ñ nulli loquunt᷑ ꝑ impa¬
cientiam elationis. & tam̃ loqui
se credunt ꝑ libertatem rectitu¬
duris. Aliqͣndo autẽ subditi ꝓter¬
ua que sentunt nequaqͣm pro¬
uunt: & hii quoꝵ loquacitas uix
compescitur. ñ nunqͣm ex sola
amaritudine intimi rancoris
obticescunt. Qui ꝑ dolorem m̃ti
ꝓtacitatis suȩ uerba subtrahen¬
tes cũ male loqui soleant perus
tacent: quia cũ peccantes aliqͥd
de correctione audrunt. indig¬
nantes etiam responsionis uerba
suspendunt. Cũ his quando asꝑe
agitur: sepe ad querelȩ uoces de
hacipsa asꝑitate ꝓsiliunt. Cũ
uͦ eos magistri sui blande p̃ue¬
miunt. de ipsa humilitate qua
p̃uenti sunt grautus indignan¬

Expanded text:
conditoris intumescunt, et dum conditoris intumescunt, et dum pastoris sui vitam dijudicant, ipset eamdem vocis superbiam libertatquasi pro rectitudine libertatis objicit, sicut saepe timor pro humilitate supponit. Nam sicut plerique reticent ex timore, et tamen tacere se existimant ex humilitate, ita nonnulli loquuntur per impatientiam elationis, et tamen loqui se credunt per libertatem rectitudinis. Aliquando autem subditi proterva quae sentiunt nequaquam produnt, et hi quorum loquacitas vix compescitur, nonnunquam ex sola amaritudine intimi rancoris obticescunt. Qui per dolorem mentis procacitatis suae verba subtrahentes, cum male loqui soleant pejus tacent, quia cum peccando aliquid de correptione audiunt, indignantes etiam responsionis verba suspendunt. Cum his quando aspere agitur, saepe ad querelae voces de hac ipsa asperitate prosiliunt. Cum vero eos magistri sui blande praeveniunt, de hac ipsa humilitate qua praeventi sunt gravius indignan
Abbreviated transcription (Latin):
tos despicit. dũ sensũ uitamq om¬
nũ sine moderamine dep̃hen¬
cõmissi sunt ẽẽ sibimet indig¬
nos putat. At contra cũ subiecto
cor suꝑbia instigat. hoc sũmoꝑt
agere nititur. ut sua acta consi¬
uerare funditus negligant. &
semꝑ tacitis cogitationib recto¬
ris fui radices fiant. Qui dum
in illo qd̃ rep̃hendere debeant
importune respiciunt: in semet¬
ipsis qd̃ corrigant nĩqͣm uidẽt.
Unde & tanto atrocius ꝑeunt.
quanto ase oculos auertunt:qi
in huius uitȩ itinere offenden¬
tes corruunt. dũ alibi intendũt.
Et quidem peccatores se asserũt.
nec tam̃ tantũ ut tam noxiȩ in
regimine ꝑsonȩ traderentur.
Ꝙdũ eius facta despiciunt. dũ
p̃cepta contẽpnunt. ad tantam
usq insaniam deuoluunt᷑. ut
om̃ res humanas curare ñ esti¬
ment : quia ei qui quasi iure
rep̃henditur ẽẽ se cõmissos do¬
lent. Sicq dũ contra rectorem
suꝑbiunt: etiam contra iudicia

Expanded text:
tos despicit, dum sensum vitamque omtos despicit, dum sensum vitamque omnium sine moderatione reprehencommissi sunt, esse sibimet indignos putat. At contra cum subjectorum cor superbia instigat, hoc summopere agere nititur, ut sua acta considerare funditus negligant, et semper tacitis cogitationibus rectoris sui judices fiant, qui dum in illo quod reprehendere debeant importune respiciunt, in semetipsis quod corrigant nunquam vident. Unde et tanto atrocius pereunt, quanto a se oculos avertunt: quia in hujus vitae itinere offendentes corruunt, dum alibi intendunt. Et quidem peccatores se asserunt, nec tamen tantum ut tam noxie in regimine personae traderentur. Et dum ejus facta despiciunt, dum praecepta contemnunt, ad tantam usque vesaniam devolvuntur, ut Deum res humanas curare non aestiment, quia ei qui quasi jure reprehenditur, esse se commissos dolent. Sicque dum contra rectorem superbiunt, etiam contra judicia
Abbreviated transcription (Latin):
Nam cũ is qui de terrena prius
głia suꝑbiebat postmodũ de scĩ¬
tate extollitur: nequaqͣm cor eiꝰ
elatio deseruit. s ad eũ consueta
ueniens. ut cognosci nequeat ue¬
stem mutauit. Sciendũ qͦ ẽ qd̾
aliter hec p̃positos: atq alit̃ sub¬
ditos temptat. Prelatonamq in
cogitationib suggerit: qr solo ui¬
dȩ merito suꝑ ceteros excreuit.
Et siqua ab eo bene aliqͣndo ge¬
sta sunt: hec importune eiꝰ am¬
mo obicit. Eẽcũ hunc d̾o singula¬
rit̃ placuisse insinuat: quo faci¬
le suggesta  suadeat. ipsam ad
testimoniũ potestatis traditȩ re¬
tributionem uocat dicens. Quia
nisi omp̃c d̾̃s de his om̃ib melio¬
rem cerneret: hos sub tuo regi¬
mine ñ dedisset Eiusq mox
mentẽ erigit. uiles atq inutiles
eos ostendit qui subiecti sunt:
ita ut nullũ iam quasi dignũ
respiciat. cui equanimit̾ loq̃tur.
Unde & mox mentis tranquilli¬
tas in iram uertitur: qr dũ cunc¬

Expanded text:
Nam cum is, qui terrena prius Nam cum is, qui terrena prius gloria superbiebat, postmodum de sanctitate extollitur, nequaquam cor ejus elatio deseruit; sed ad eum consueta veniens ut cognosci nequeat, vestem mutavit. Sciendum quoque est, quod aliter haec propositos, atque aliter subditos tentat. Praelato namque in cogitationibus suggerit, quia solo vitae merito super caeteros excrevit; et si qua ab eo bene aliquando gesta sunt, haec importune ejus animo objicit, et cum hunc Deo singulariter placuisse insinuat, quo facile suggesta persuadeat, ipsam ad testimonium potestatis traditae retributionem vocat dicens: Quia nisi omnipotens Deus de his omnibus meliorem cerneret, omnes hos sub tuo regimine non dedisset. Ejusque mox mentem erigit, viles atque inutiles eos ostendit qui subjecti sunt; ita ut jam nullum quasi dignum respiciat, cui aequanimiter loquatur. Unde et mox mentis tranquillitas in iram vertitur, quia dum cunc
Abbreviated transcription (Latin):
p̃sserit. ilico ad iungit dicens.
Cũ adhuc sermo esset more re¬
gis: uox de celo ruit. Tibi dr na¬
bugodonosor rex. Regnũ tuum
transiet a te: & ab hominib te
eicient. & cũ bestiis feris erit ha¬
bitatio tua. fẽnũ quasi bos come¬
des: & septem tempora muta¬
bunt᷑ suꝑ te. Ecce quia tumor
mentisusq ad aꝑta uerba se ꝓ¬
tulit pacientia iudicis ꝓtinus
usq ad sententiam erupit. tan¬
to erus se suꝑbia ĩmoderatiꝰ erex̃.
Et quia enumerando bona dix̃
in quib sibi placuit: enumera¬
ta mala inguib feriret᷑ audiũ.
Sciendũ uero est qđ̾ ipsa hec de qͣ
tractamus elatio: alios ex rebus
scłarib. alios uͦ ex spiritalib pos¬
sidet. Alter namq intumescit
auro: alter eloquio. Flter in infi¬
mis & t̾renis reb: alter sũmis ce¬
lestib q uirtutib Una tam̃ eadẽq
ante d̃i oculos agitur: qͣmuis ad
humanacorda ueniens. in eoꝵ ob¬
tutib diuerso amictu pallietur.

Expanded text:
presserit, ilico adiungit, dicens: presserit, ilico adiungit, dicens: Cumque adhuc sermo esset in ore regis, vox de cęlo ruit: Tibi dicitur, Nabuchodonosor rex: Regnum tuum transiet a te, et ab hominibus te eicient, et cum bestiis / feris erit habitatio tua, fenum quasi bos comedes, et septem tempora mutabuntur super te. Ecce quia tumor mentis usque ad aperta verba se protulit, patientia iudicis protinus usque ad sententiam erupit tanto ejus se superbia immoderatius erexit; et quia enumerando bona dixit in quibus sibi placuit, enumerata mala, in quibus feriretur, audivit. Sciendum vero est quod ipsa haec, de qua tractamus, elatio, alios ex rebus saecularibus, alios vero ex spiritualibus possidet. Alter namque intumescit auro; alter eloquio; alter infimis et terrenis rebus; alter summis coelestibusque virtutibus: una tamen eademque ante Dei oculos agitur, quamvis ad humana corda veniens, in eorum obtutibus diverso amictu pallietur.
Abbreviated transcription (Latin):
Nam cuncta que ab aliis uł be¬
ne geruntur displicent: & sola
ei que uel praue ipse egerit pla¬
cent. Semꝑ alena oꝑa despicit.
semꝑ miratur qd̾ facit: qr & quic¬
quid egerit egisse se singularit̃
crechit. atq in eo qd̾ exhibet ꝑ głie
cupiditatem sibimet ipsi fauet
ꝑ cogitationem. Et cũ se in cũc¬
tis transcendere ceteros estimat.
ꝑ lata cogitationũ spacia secum
deambulans. laudes suas tacitus
clamat. Nonnũ qͣm uͦ ad tantã
elationem mens ducitur. ut in
eo qd̃ tumet etiã ꝑ ostentationẽ
locutionis effrenetur: s tanto fa¬
cilius rurna sequitur. qͣnto apd̃
se quisq impudentiꝰ exaltatur.
Hinc enim scriptũ est. Ante rui¬
nam exaltatur cor. Hinc ꝑ dani¬
helem d̾r. In aula babilonis de¬
ambulabat rex: responditq &
ait.Nonne hec est babilon mag¬
na qͣm ego edificaui in domum
regni in robore fortitudinis meȩ
in głia decoris mei: Sed hunc
tumorẽ qͣm concita uindicta re¬

Expanded text:
Nam cuncta quae ab aliis vel beNam cuncta quae ab aliis vel bene geruntur displicent, et sola ei quae vel prave ipse egerit placent; semper aliena opera despicit, semper miratur quod ipse facit, quia et quidquid egerit, egisse se singulariter credit, atque in eo quod exhibet per gloriae cupiditatem, sibimet ipsi favet per cogitationem, et cum se in cunctis transper lata cogitationum spatia secum deambulans, laudes suas tacitus clamat. Nonnumquam vero ad tantam elationem mens ducitur, ut in eo, quod tumet, etiam per ostentationem locutionis effrenetur. Sed tanto facilis ruina sequitur, quanto apud se quisque inpudentius exaltatur. Hinc enim scriptum est: Ante ruinam exaltatur cor. Hinc per Danihelem dicitur: In aula Babylonis deambulabat rex responditque et ait: Nonne haec est Babylon magna, quam ego aedificavi in domum regni, in robore fortitudinis meae, in gloria decoris mei? Sed hunc tumorem quam concita vindicta re
Abbreviated transcription (Latin):
de suꝑbiȩ disputatione se p̃buit:
debemus hanc subtilius sollici¬
tiusq discutere.atq ad huma¬
nas mentes quanta uel qualis
ueniat & quib qualit̃ subripi¬
at demonstrare: Alia quippe
uicia solũmodo uirtutes impe¬
tunt quib ipsa destruuntur:
ut uidelicet ira pacientiã. castri¬
margia abstinentiã. libido con-¬
tinentiam expugnet. Suꝑbia
autẽ qm uicioꝵ radicem diximꝰ.
nequaqͣm unius uirtutis extinc¬
tione contenta. contra cuncta
seanimȩ m̃bra erigit: & quasi
generalis ac pestifer morib cor¬
pus om̃e corrũpit. ut quicquid
illa inuadente agitur. etiam si
oeo. sed soli uanȩ głiȩ seruiatur.
Quasi enim tirannus quidam
obsessam ciuitatem int̾cipit: cũ
mentẽ fuꝑbia irrũpit. E quo
ditiorem quemq ceꝑit. eo in dñio
ourior exurgit: quia quo ampliꝰ
res uirtutis sine humilitate agi¬
tur: eo latius ista dñaturr. Quis¬
quis uͦ eius in se tirannidem cap
dis oculo iudicii equitatẽ ꝑdit.

Expanded text:
de superbiae disputatione se praebuit, de superbiae disputatione se praebuit, debemus hanc subtilius sollicitiusque discutere, atque ad humanas mentes quanta vel qualis veniat, et quibus qualiterve surripiat, demonstrare. Alia quippe vitia eas solummodo virtutes impetunt quibus ipsa destruuntur, ut videlicet ira patientiam, gastrimargia abstinentiam, libido continentiam expugnet. Superbia autem, quam vitiorum radicem diximus, nequaquam unius virtutis exstinctione contenta, contra cuncta animae membra se erigit, et quasi generalis ac pestifer morbus corpus omne corrumpit, ut quidquid illa invadente agitur, etiamsi Deo, sed soli vanae gloriae serviatur. Quasi enim tyrannus quidam obsessam civitatem intercipit, cum mentem superbia irrumpit, et quo ditiorem quemque ceperit, eo in dominio durior exsurgit, quia quo amplius res virtutis sine humilitate agitur, eo latius ista dominatur. Quisquis vero ejus in se tyrannidem captdis oculo judicii aequitatem perdit.
Abbreviated transcription (Latin):
ami serit.unde consolari debe¬
at foras querit. Et tantomagis
exteriora bona adipisci desiderati
quanto gaudiũ ñ habet ad qd̃
intrinsecus recurrat. Posthec uͦ.
duo carnalia uicia. id uentris
ingluuies & luxuria suꝑsunt.
Sed cunctis liquet. qd̾ de uentris
ingluue luxuria nascitur: dũ
in ipsa distributione m̃boꝵ uen¬
tri genitalia subnixa uideantur.
Unde dũ unũ in ordinate refici¬
tur: aliud ꝓculdubio ad contu¬
melias excitatur. Radix gͦ & re
gina uicioꝵ suꝑbia. cũ deuictũ
plene cor ceꝑit. mox illud his sep
tem principalib uiciis deuastan¬
Sicut autẽ inferius radix te¬
gitur. s ab illa rami extrinsecus
expandunt᷑: ita se suꝑbia intͥn¬
secus celat. s ab illa ꝓtinus aꝑta
uicia pullulant. Nulla quippe
mala ad publicũ ꝓdirent: nisi
hec mentẽ in occulto constringe¬
rent. Intus namq prius ebullit
in elatione: qd̃ foras postmodũ
spumat inoꝑe. Sed quia occasio

Expanded text:
amiserit, unde consolari debeamiserit, unde consolari debe quaerit; et tanto magis exteriora bona adipisci desiderat, quanto gaudium non habet ad quod intrinsecus recurrat. Post haec vero duo carnalia vitia, id est ventris ingluvies et luxuria, supersunt. Sed cunctis liquet quod de ventris ingluvie luxuria nascitur, dum in ipsa distributione membrorum ventri genitalia subnexa videantur. Unde dum unum inordinate reficitur, aliud procul dubio ad contumelias gina vitiorum superbia cum devictum plene cor coeperit, mox illud his septem vitiis principalibus devastanSicut autem inferius radix tegitur, sed ab illa rami extrinsecus expanduntur, ita se superbia intrinsecus celat, sed ab illa protinus aperta vitia pullulant. Nulla quippe mala ad publicum prodirent, nisi haec mentem in occulto constringeret. Intus namque prius ebullit in elatione, quod foras postmodum spumat in opere. Sed quia occasio