comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑius cum de dispensatione grẽ loqueretur. ꝙ ip̃a iustificet. uelut interrogano
ait. Quid gͦ lex. Atq huic introgationi continuo respondit.Preuaricationis
grã posita ẽ. donec ueniret semen cu ꝓmissum ẽ. Hos gͦ damnabiliter dicit
esse sub lege. quos reos facit lex non implentes legem. Dum nõ intelligendo
grẽ bñfitium ad fatienda dei p̃cepta. qͣi de suis uirtutibus suꝑba iactatione
p̾sumunt. Plenitudo enim legis caritas. Caritas uõ dei diffuza est in cordibꝰ
nrĩs non ꝑ nos ipos sed ꝑ spm̃ sanctũ qui ditus est nobis. Sed huic rei ꝙtũ sat
est explicande prolixius fortasse & sui ꝓp uoluminis sermo debetur. Sed g̾
illud qud lex ait nõ conupisces.si humana infirmitas grã dei adiuta nõ fue¬
rit subse reum tenet. & p̃uaricatorem potius damnat ꝙͣ liberat pectatorẽ. ꝙͣto

Expanded text:
superius de dispensatione gratiae loqueretur, quod ipsa iustificet, uelut interrogans superius de dispensatione gratiae loqueretur, quod ipsa iustificet, uelut interrogans ait: Quid ergo lex? atque huic interrogationi continuo respondit: Praeuaricationis gratia posita est, donec ueniret semen, cui promissum est. hos ergo damnabilesse sub Lege, quos reos facit Lex, non implentes Legem, dum non intelligendo gratiae beneficium ad facienda Dei praecepta, quasi de suis viribus superba elatione praesumunt. Plenitudo enim Legis caritas . Caritas vero Dei diffusa est in cordibus nostris non per nos ipsos, sed per spiritum sanctum, qui datus est nobis. sed huic rei, quantum satis est, explicandae prolixus fortasse et sui proprii uoluminis sermo debetur. si ergo illud, quod lex ait: non concupisces, si humana infirmitas gratia dei adiuta non fuerit, sub se reum tenet et praeuaricatorem potius damnat, quam liberat peccatorem, quanto
Abbreviated transcription (Latin):
ue ut nrõo putas uoluisse maioreo. Sed uẽ ut ego intelligo cũ spͥm sinctũ non
hibere. Mlagnam uidetur questioquid sit eẽ sub lege. Si quẽ ad modũ ipła cul¬
pat.neq crim hoc eum ꝑꝑ circũcisionem arbitõr diem. aut illi sacfitia qͥ tũc
lex diat non cõcupisces quod fatemur certe xanos obscruare debere. Atq cuange¬
lica illi maxime illustratione p̃dicari. legem dicit eẽ sanctam. & manditũ set
iustum & bonum. Deinde subiungit quod bonũ est mͥ factum est moro. Ab¬
sit. Sed peccatũ ut appareat peccatũ ꝑ bonũ mͥ oꝑatum est mortem. ut facut
suꝑ modũ pgõres. Perbonũ mͥ oꝑatum est mortem ut fiat supra modũ pec¬
cator augene peccatum ꝑ madatũ ait pectatũ mortem. Ꝙautem hic dicit
delictum Ubi autem habundauit delictum suꝑ habundauit grã. Et alibi su

Expanded text:
ue, ut nostros putas uoluisse maiores, sed uere, ut ego intellego, eum sanctum spiritum non ue, ut nostros putas uoluisse maiores, sed uere, ut ego intellego, eum sanctum spiritum non habere. \'Magna mihi uidetur quaestio, quid sit esse sub lege sic, quem ad modum pat. neque enim hoc eum propter circumcisionem arbitror dicere aut illa sacrificia, quae tunc lex dicit: non concupisces, quod fatemur certe Christianos obseruare debere atque euangelica maxime inlustratione praedicare. legem dicit esse sanctam et mandatum sanctum et iustum et bonum. deinde subiungit: quod ergo bonum est, mihi factum est mors absit, sed peccatum, ut appareat peccatum, per bonum atum est mortem, ut fiat supra modum peccator aut peccatum per mandatum. quod autem hic dicit delictum: ubi autem abundauit delictum, superabundauit gratia; et alibi, cum
Abbreviated transcription (Latin):
ita non ĩpudenter fligito. ut etim nos illic ĩtelligẽ sinas.cis dictã si circũci¬
damini quia ꝑꝑea uolebant arcũaidi. ꝙ aliter seputabint in xp̃o saluos ec̃ nõ
posse. Hocgͦ uõ. Hac uoluntate. Ista intentione. Quisquis tunc circũcideba¬
tur. xp̃s ei oio nichil ꝓderat. Sicut alibi apte dicit. Nam si ꝑ legem iustitia gͦ
xp̃s gratis mortuus est. Hoc declirat & ꝙ ipẽ cõmemorasti. Fuacuiti eslis ꝓ
xp̃o qui in lege iustificamini a gra excidistis.Illos utiq arguit qui se iustifi¬
cari in lege credebant. nõ qui legitima illa in cius honore aqͦ mandata sunt
obseruabant. intelligentes & qua pnũcinde ueritatis rõne mãdita sunt.
& quousq debeant ꝑdurare. Unde est illud quod ait. Si spũ ducimini non
estis adhuc sublege. Unde uelut colligis apparet. ut ꝗ sub lege est nõ dispensati¬

Expanded text:
ita non inpudenter flagito, ut etiam nos illic intellegere sinas eis dictum si circumciita non inpudenter flagito, ut etiam nos illic intellegere sinas eis dictum si circumcidamini\', qui propterea uolebant circumcidi, quod aliter se putabant in Christo saluos esse non posse. hoc ergo animo, hac uoluntate, ista intentione quisquis tunc circumcidebatur, Christus ei omnino nihil proderat, sicut alibi aperte dicit: Nam si per legem iustitia, ergo Christus gratis mortuus est. hoc declarat et quod ipse commemorasti: Euacuati estis a Christo, qui in lege iustificamini; a gratia excidistis. illos itaque arguit, qui se iustificari in lege credebant, non qui legitima illa in eius honore, a quo mandata sunt, obseruabant intellegentes, et quia praenuntiandae ueritatis ratione mandata sint et quousque debeant perdurare. unde est illud, quod ait: Si spiritu ducimini, non adhuc estis sub lege, unde, uelut colligis, apparere, qui sub lege est, non dispensati
Abbreviated transcription (Latin):
dituꝵ dñi testamentũ nouum domui uida nõ secũdũ testamentũ ꝙ dispo¬
suit patribus coꝵ non tamen arbitror ipm̃ dñ fallaciter aparentibus cir¬
cũcisum. Aut si hoc ꝑꝑ etatem minime ꝓhibebat. Nec illud arbritror cũ falli¬
citer dixisse leproso quem certe non illa ꝑ moysen p̃cepte obseruatio. Ded ip̃e mã¬
dauerat. Uide & offer ꝑte sicrifitium quod p̃cipit moyses in testimoniũ illis.
nec falliciter ascendit ad diem festũ. usq adonon cã ostentationis tarã homi¬
nibus. ut non euidenter ascenderit sed laitenter. At enim dixit idem apłs. Ecct
thimotheum & fecit ei nichil ꝓdesse xp̃m. An qr hoc fallaciter factum ẽ.ideo
nõ obfuit. At ip̃e nõ potuit nec ait si cireũcidammi ueratiter sicut nec falla¬
citer. sed sine ulli exeptione dixit. Si circũ cidamin xp̃s uobis nichil proderit
Dicut gͦ tu us hic locũ dare sententie tue ut uelis subintelligi nͥ fallaciter

Expanded text:
daturum deum testamentum nouum domui Iuda non secundum testamentum, quod disposuit patribus eorum, non tamen arbitror ipsum dominum fallaciter a parentibus circumcisum. aut, si hoc propter aetatem minime prohibebat, nec illud arbitror eum dixisse fallaciter leproso, quem certe non illa per Moysen praecepta obseruatio, sed ipse mundauerat: uade et offer pro te sacrificium, quod praecepit Moyses in testimonium illis; nec fallaciter ascendit ad diem festum usque adeo non causa ostentationis coram hominibus, ut non euidenter ascenderit, sed latenter. At enim dixit idem apostolus: Timotheum et fecit ei nihil prodesse Christum? an, quia hoc fallaciter factum est, ideo non obfuit ? at ipse hoc non posuit nec ait \'si circumcidamini ueraciter\' sicut nec \'fallaciter\', sed sine ulla exceptione dixit: si circumcidamini, Christus uobis nihil proderit. sicut ergo tu uis hic locum dare sententiae tuae, ut uelis subintellegi \'nisi fallaciter\',
Abbreviated transcription (Latin):
mundi uiam currimus. non duabus tunicis .i. duplici uestiam̃ fide.nõ
calciamentoꝵ pellibus mortuis uidelicet oꝑibus p̃grauemur. non duu¬
cis eterna succedant. & cum cotidie secũdum corpus loquor p̃moriam̃¬

Expanded text:
mundi uhm currimus, non duabus tunicis, id est duplici uestiamur fide, non mundi uhm currimus, non duabus tunicis, id est duplici uestiamur fide, non calciamentorum pellibus, mortuis uidelicet operibus, praegrauemur, non diucis aeterna succedant et, cum cotidie secundum corpus loquor - praemoriam
Abbreviated transcription (Latin):
gͥprobreui labore eterna btĩtudine fruitur.excipitur angeloꝵ choris.
abrahe sinibus confouetur. & cum paupere quondam lazaro diuitem
purpuratum & non palpatum consulem sed sacratum uel stillam digiti
minoris creuuit inquirere. Oreꝵ ꝙͣta mutatio. Ille quem an paucos dies
dignitatũ oĩa culmĩt p̃tinebant. que qĩ de subiectis hostibus triũpharet.
capitoliãs ascendit arces.quẽ plausu quõdam & tripudio populus ro¬
manus excepit. Ad cuius interitum urbis uniuersa cõmota est. nũc de¬
solatus est nudus non in lacteo celi palatio ut uxor eiꝰ ꝯmẽtatur infelix
Sed in sordentibus tenebris continetur. Hec uoͣ quã unius cubiculi secree¬
ta ualabant. que pauꝑ uidebatur & tenuis. cuius uita putabatur amẽtia.
xp̃m sequitur &dic̃. Quecunq audiuimus ita & uidimus in cuitate dĩ
nr̃i & reliqua. Qua ꝑꝑmoneo. & flens gemensq contestor. Ut dum huiꝰ

Expanded text:
igitur pro breui labore aeterna beatitudine fruitur: excipitur angelorum choris, igitur pro breui labore aeterna beatitudine fruitur: excipitur angelorum choris, Abrahae sinibus confouetur et cum paupere quondam Lazaro diuitem purpuratum et non palmatum consulem, sed sacratum, stillam digiti minoris cernit inquirere. o rerum quanta mutatio! ille, quem ante paucos dies dignitatum omnium culmina praecedebant, qui, quasi de subiectis hostibus triumpharet, Capitolinas ascendit arces, quem plausu quodam et tripudio populus Romanus excepit, ad cuius interitum urbs uninersa commota est, nunc desolatus est, nudus, non in lacteo caeli palatio, ut uxor conmentitur infelix, sed in sordentibus tenebris continetur. haec uero, quam unius cubiculi secreta uallabant, quae pauper uidebatur et tenuis, cuius uita putabatur amentia, Christum sequitur et dicit: quaecumque audiuimus, et uidimus in ciuitate dei nostri et reliqua. Quapropter moneo et flens gemensque contestor, ut, dum huius
Abbreviated transcription (Latin):
at ista replicatio.rndebo tibi uerbis aplĩ.multũ ꝑ omne modum. Primum
ꝙ uniuersoꝵ gaudiis prosequenda sit. que calcato diabolo coronam. lam
securitas acce̾pit. Secũdo ut eius breuiter uita explicetur. Tercio ut desi¬
gnatum consulem. desuis seculis detrahentem eẽ doceamus intartaro.
Et quidem conuersationem lec nr̃e quis possit digno cleuare p̃cono. lta eã
totam ad dñs fuisse conuersam ut monasterii pͥnceps mater uirginum
fieret. Post molitiem uestium sacco membra truusse in sompnes orõnibꝰ
duxisse noctes. & comites suas plus exemplo docuisse ꝙ uerbis humilita¬
tis fuit tante tanꝙͣ subiecte. ut quondam dnã plurimoꝵ ancilla homĩs
inculta uestis. uilis cibus. neglectum caput. Ita tñ ut cum oĩa face̾t᷑. ostẽ¬
tationem fugẽt singuloꝵ nerocipẽt in pñti seculo mercedem suam. Nuc̃

Expanded text:
at ista replicatio? respondebo tibi uerbis apostoli: multum per omnem modum. primum, at ista replicatio? respondebo tibi uerbis apostoli: multum per omnem modum. primum, quod uniuersorum gaudiis prosequenda sit, quae calcato diabolo coronam iam securitatis accepit; secundo, ut eius uita breuiter explicetur; tertio, ut designatum consulem de suis saeculis detrahentes esse doceamus in tartaro. equidem conuersationem Leae nostrae quis possit digno eleuare praeconio? ita eam totam ad dominum fuisse conuersam, ut monasterii princeps, mater uirginum fieret; post mollitiem uestium sacco membra triuisse; orationibus duxisse noctes et comites suas plus exemplo docuisse quam uerbis. humilitatis tantae tamque subiectae, ut quondam domina plurimorum ancilla hominisinculta uestis, nilis cibus, neglectum caput, ita tamen, ut, cum omnia faceret, ostentationem fugeret singulorum, ne reciperet in praesenti saeculo mercedem suam. Nunc
Abbreviated transcription (Latin):
hodierne dici septuagesimũ secundũ psalmũ.
idest tercii libri pͥncipium legere cepimus.
& docere cogẽmur tituli ip̃iꝰ partem ad finẽ
secundi libri. Partem ad pͥncipium tercii libri
ꝑtine̾ qđ silicet deffeceruntympni dauid filii
iesse finis eẽt pͥoris.psalmus uoͣ asaph pͥncipũi
sequentis.& usq ad cum locum ꝑuenisse¬
mus in quo iustus loquitur.dicebam.si nar¬
rauero sic ecce giiãtionem filioꝵ tuoꝵ p̃uarica¬
tus sum. quod in latinis codicibus non ita hẽmꝰ
exp̃ssum repente nobis nuntiatum est scissimã leam exisse de corpore ibi¬
q ita te paliusse conspexi. ut ue aut pauca aut nilla sit aiã que fracto uase
testicco non tristis erumpat. Et tu quidem non ꝙ futuri incerta cẽs dolebas.
Sed ꝗd triste funeri obsequium non dedisses. Deniq in mediis fabulis rur¬
sum didicimus reliquias eius. lam hostus fuisse delatas. Queras quo ꝑtine¬

Expanded text:
hodiernae diei septuagesimum secundum psalmum, id est tertii libri principium, legere coepissemus et docere cogeremur tituli ipsius partem ad finem secundi libri, partem ad principium tertii libri pertinere quod scilicet \'defecerunt hymni Dauid, filii Jesse,\' finis esset prioris, \'psalmus\' uero \'Asaph\' principium sequentis - et usque ad eum locum peruenissemus, in quo iustus loquitur: dicebam: si narrauero sic, ecce generationem filiorum tuorum praeuaricatus sum, quod in Latinis codicibus non ita habemus expressum, repente nobis nuntiatum est sanctissimam Leam exisse de corpore. ibique ita te palluisse conspexi, ut uere ant pauca aut nulla sit anima, quae fracto uase testaceo non tristis erumpat. et tu quidem, non quod futuri incerta esses, dolebas, sed quo triste funeri obsequium non dedisses. denique in mediis fabulis rursum didicimus reliquias eius iam Ostia fuisse delatas. Quaeras, quo pertine
Abbreviated transcription (Latin):
nen qđ per iarchor sebitur ilatinum sermonem con¬
uersum tenerent. Et quonnam in his multa sunt que
uenuitatem ingenii ntꝰ piriouent. quoq minus catho¬
ec dicta existimamuo inspicimur etum ad excusatio¬
nem auctorie multa de libris eius esse substracta que aptam impietatem eiuo:
uersis qui in orbe habitant ꝓfutuꝵ opus digneris impendere. Ut supra dictum
librum origenis ad fidem. quem admodum ab ip̃o auctore editus est. tuo sermo¬
ne manifestes. & que adeffensore eius interpolata sunt ꝓdas ut que ctiam in
his sedis quas ad sanctitatem tuam direximus uel contra catholicam regulã
uel imꝑite edita sunt redarguas atq conuincas.Sane subtiliter in p̃fatione
opis sui mentionem tacito nomine tue lanctitatis expressit. ꝙ a te promissũ
opus ip̃e compleret. Illud obliq agens. etum te simili ritione sentire. Purga gͦ
suspitiones hominum & conuince cͥminantem nesi dissimulaueris consensis¬

Expanded text:
EQV DGXOIV scribitur, in, Latinum sermonem conuersum tenerent. et quoniam multa in his sunt, quae tenuitatem ingenii nostri permouent, quae minus catholice dicta aestimamus—suspicamuf etiam ad excusationem auctoris multa de libris eius esse subtracta, quae apertam inpietatem eiuuersis, qui in urbe habitant, profuturum opus digneris inpendere, ut supra dictum librum Origenis ad fidem, quem ad modum ab ipso auctore editus est, tuo sermone manifestes et, quae a defensore eius interpolata sunt, prodas, quae etiam in schidis istis, quas ad sanctitatem tuam direximus, uel contra catholicam regulam uel inperite dicta sint, redarguas atque conuincas. sane subtiliter m praefatione operis sui mentionem tacito nomine tuae sanctitatis expressit, quod a te promissum opus ipse conpleret, illud oblique agens etiam te simili j ratione sentire. purga ergo suspiciones hominum et conuince criminantem, ne, si dissimulaueris, consensi
Abbreviated transcription (Latin):
ex nr̃is manifestiora fiant. Qui autẽ genus int̾p̃tationis in seͥpturis sanctis se¬
quendum sit. liberquem de optimo sepsi gene̾ interp̃tandi & omnes p̃faciũ¬
cule diuinoꝵ uoluminum quas editiomi nr̃e p̃posuimus explicant. Ad illasq
prudentem lectorem puto mittendum. Et si me ut dicis in noui testamenti
emendationẽ suscipis exponisq caulam cursuscipias. quia plurimi lingue gre¬¬
ce. hnĩtes sciãm de meo possint opere iudicire. candem integritatem debueras
etiam in ueteri credere testamento. quod non nr̃a confinximus. Ded ut apud
hebreos in uenimus diuma transtulimus.Si cubi dubitas hebrcos interroga. Dic
Quid si hebrei respondere noluerint. Aut mentiri uoluerint. tota frequentia
iudeoꝵ in mea interp̾titione reticebit. nuillus inueniri poterit qui hebree lin¬
gue habeat notionem.aut omnes imitabuntur illos iudeos quos dicis in affri¬

Expanded text:
ex nostris manifestiora fiant. quod autem genus interpretationis in scripturis sanctis seex nostris manifestiora fiant. quod autem genus interpretationis in scripturis sanctis sequendum sit, liber, quem scripsi de optimo genere interpretandi, et omnes praefatiunculae diuinorum uoluminum, quas editioni nostrae praeposuimus, explicant ad illasque prudentem lectorem remittendum puto. et si me, ut dicis, in noui testamenti emendatione suscipis exponisque causam, cur suscipias. quia plurimi linguae Graecae habentes scientiam de meo possent opere iudicare, eandem integritatem debueras etiam in ueteri credere testamento, quod non nostra confinximus. sed, ut apud Hebraeos inuenimus, diuina transtulimus. sicubi dubitas, Hebraeos interroga. Dices: Quid, si Hebraei aut respondere noluerint aut mentiri uoluerint? tota frequentia Iudaeorum in mea interpretatione reticebit, nullus si inueniri poterit, qui Hebraeae linguae habeat notitiam, aut omnes imitabuntur illos ludaeos. quos dicis in Afri
Abbreviated transcription (Latin):
diuersa senseris. Si enim oblcuri sunt plalmi. tequoq in ci fallipotuisse credẽ¬
dum est. Si manifesti illos in eis falli potuisse non creditur ac ꝑ hoc utroq mõ
suꝑflua erit interp̃tatio tua. & hac lege post pͥores nullus loqui audebit . & qͥd¬
cũq alius occupauerit. Alius de colicentum seͥbendi non habebit. Quin potiꝰ
humanitatis tue est. in quo ueniam tibi tribus indulgẽ & ceteris. Ego eium nõ
tam uetera abolere conatus sum que lingue mechominibus emẽdata de greco
in litinũ transtuli. quam eatestimonia que a iudeis p̃termissa sunt uel corrup¬
ta ꝓferre in medium ut sarent nr̃i quid hebrea ueritas contineret. Si cui legẽ
non placet. nemo cõpellit inuictum. Bibat uinũ uetus cũ suauitate & nr̃a mu¬
sti cõtẽpnat que in explanatione prioꝵ edita sunt. ut sicub illi nõ intelligũt

Expanded text:
diversa senseris. Si enim obscuri sunt Psalmi, te quoque in eis falli potuisse credendiversa senseris. Si enim obscuri sunt Psalmi, te quoque in eis falli potuisse credendum est. Si manifesti, illos in eis falli potuisse non creditur: ac per hoc utroque modo superflua erit interpretatio tua, et hac lege post priores nullus loqui audebit, et quodcumque alius occupaverit alius de eo licentiam scribendi non habebit. QUIN POTIUS humanitatis tuae est, in quo veniam tibi tribuis, indulgere et caeteris. Ego enim non tam vetera abolere conatus sum, quae linguae meae hominibus emendata de Graeco in Latinum transtuli, quam ea testimonia quae a Judaeis praetermissa sunt vel corrupta, proferre in medium; ut scirent nostri quid Hebraica Veritas contineret. Si cui legere non placet, nemo costa contemnat, quae in explanatione priorum edita sunt, ut, sicubi illa non intelleguntur,
Abbreviated transcription (Latin):
non potuisse ꝑspicuũ est tuo tibi sermone respondeo. Oinnes ueteres tractatores
qui nos in dnõ p̃cesserũt. & qui scripturas sanctas interp̃tati sunt. Aut obscura
interp̃tati sunt aut manifesta. Si obscura tu quomõ post eos ausus es disserere qdđ
illi explanare non potuerunt. Si manifesta suꝑfluum est te uolusse disserere. quod
illos latere non potuit. P laxime in explinatione psalmoꝵ quos apud grecos in¬
cerp̃tati sunt multis uoluminibus pͥmus origenes. secundus eusebius esiriẽ¬
sis Tertius theodorus eracleotes. quartus asterius stitopolitius. quintus appolli¬
naris laodicenuo. Sextus didimus alexindrinus. Ferũtur & diuersorm piucos
psalmos opuscala. Sed nũc de integro psalmoꝵ corpore dicimus. Apud latinos
autem ylarius piatauelis & cusebius uerselensis epĩ origenem & cusebium tran
prudentia tua. quare tu post tantos & tales interp̃tes in explinatione psalmoꝵ

Expanded text:
non potuisse perspicuum est,\' tuo tibi sermone respondeo. omnes ueteres tractatores, non potuisse perspicuum est,\' tuo tibi sermone respondeo. omnes ueteres tractatores, qui nos in domino praecesserunt et qui scripturas sanctas interpretati sunt, aut obscura interpretati sunt aut manifesta. si obscura, tu quomodo post eos ausus es disserere, quod illi explanare non potillos latere non potuit: maxime in explanatione Psalmorum, quos apud Graecos interpretati sunt multis voluminibus, primus Origenes, secundus Eusebius Caesariensis, tertius Theodorus Heracleotes, quartus Asterius Scythopolitanus, quintus Apollinaris Laodicenus, sextus Didymus Alexandrinus. Feruntur et diversorum in paucos Psalmos opuscula. Sed nunc de integro Psalmorum corpore dicimus. Apud Latinos autem Hilarius Pictaviensis, et Eusebius Vercellensis Episcopi, Origenem et Eusebium transhi prudentia tua, quare tu post tantos et tales Interpretes in explanatione Psalmorum
Abbreviated transcription (Latin):
signis ediderim. pace tua dixerim. uderis m non intellige̾ quod quesisti. Illa enim
dixerint. quam hẽtur in hebreo. Ubi aũt asstrisa. Id est stelle plucẽtes ex theodo¬
cioĩs elitione ab origene additum est. Et ibi transtulimus greca H ic de ip̃ohe¬
braico quod intelligebamus expressimus sensuũ potius ueritatẽ ꝙ uerboꝵ in¬
terdum ordinem conseruantes. Et miror quoino.Lxx. interp̃tum libros legas nõ
puros ut ab eis editi sunt. sed ab origene emẽdatos siue correptos ꝑobelos & aste
ta sunt ex hominis iudei atq blasfemi post passionem xeditione transtulerit.
rade de uoluminibus. ut ueterum tefauctorem ꝓbes. Quod si feceris omnes ec¬
desuꝵ bibliotecas condẽnare eogeris. Uix enim urius aut alter inuenitur liber q
ista nõ habeat. Porro qutod dicio non debuisseme interp̃tari post ueteres. & nouo

Expanded text:
signis ediderim — pace tua dixerim —. uideris mihi non intellegere, quod quaesisti. illa enim signis ediderim — pace tua dixerim —. uideris mihi non intellegere, quod quaesisti. illa enim dixerint, quam habetur in Hebraeo, ubi autem asterisci, id est stellae praelucentes, ex Theodotionis editione ab Origene additum est. et ibi Graeca transtulimus, hic de ipso Hebraico, quod intellegebamus, expressimus sensuum potius ueritatem quam uerborum interdum ordinem conseruantes. et miror, quomodo septuaginta interpretum libros legas non puros, ut ab eis editi sunt, sed ab Origene emendatos siue corruptos per obelos et ata sunt, ex hominis Iudaei atque blasphemi post passionem Christi editione transtulerit. rade de uoluminibus, ut ueterum te fautorem probes. quod si feceris, omnes ecclesiarum bibliothecas condemnare cogeris. uix enim unus aut alter inuenietur liber, qui ista non habeat. Porro, quod dicis non debuisse me interpretari post ueteres et nouo
Abbreviated transcription (Latin):
uesci cibis quos damnant uidei non cultũ ut tuputas ydoloꝵ. In xp̃o enim iħu. nec
imputes qui coegisti ut rescriberem &mͥ cum tesicoro occulos abstulisti. Mec me pͥri¬
tes magrm̃ eẽ mendicii qui sequor xp̃m dicentem. Ego sum uia ueritas &uita Nec
contites qui te ueneranturut epm. & in eccdesia declimantem.sacerdotii honore
suscipiũt. me ante etatis ultime & pene decrepitum ic monasterium & ruris secre¬
ta sectantem paruipendunt. & queras tibi quos doceas siue rephendas. Ad nos eni
tantis maris atq terrarum: ate diuisos sꝑatiis uix uocis tue sonus ꝑuenit. & si forsi¬
tan litteras sepseris ante eas italia acroma suscipient. quã ad me ci mutẽde sunt
defferintur. Quod autem in aliis queris epłis.cur por mea in libris canonicis ĩterp¬
tatio asteriscos hẽit & uirgulas p̃notatas. & postea aliam translitionem absq hus

Expanded text:
uesci cibis, quos damnant Iudaei. non cultu, ut tu putas, idolorum; in Christo enim Iesu nec uesci cibis, quos damnant Iudaei. non cultu, ut tu putas, idolorum; in Christo enim Iesu nec inputes, qui coegisti, ut rescriberem, et mihi cum Stesichoro oculos abstulisti. nec me putes magistrum esse mendacii, qui sequor Christum dicentem: ego sum uia et uita et ueritasconcites, qui te uenerantur ut episcopum et in ecclesia declamantem sacerdotii honore suscipiunt, me autem aetatis ultimae et paene decrepitum ac monasterii et ruris secreta sectantem parui pendunt, et quaeras tibi, quos doceas siue reprehendas. ad nos enim tantis maris atque terrarum a te diuisos spatiis uix uocis tuae sonus peruenit et, si forsitan litteras scripseris, ante eas Italia ac Roma suscipiet, quam ad me, cui mittendae sunt, deferantur. Quod autem in aliis quaeris epistulis, cur prior mea in libris canonicis interpretatio asteriscos habeat et uirgulas praenotatas et postea aliam translationem absque his
Abbreviated transcription (Latin):
riosas ad frugalitatem reducẽ nͥ se luxuriosum ꝓbasset. & misericorditer ut
ipe dicis subuenire miseris nͥ se miserum ipẽ sontiret. Uere enim miseri & mise¬
ricorditer deplorandi qui contẽptione sua & amore legis abolite apłm x fecere
uideum. Nec multũ interest inter meam & tuam sententiam. qui a ego dico.
& petrum & paulum timore fidelium uideoꝵ legis exercuisse immosimulasse
illud constet uel metu uel mĩa eos simulasse se quod nõ erat. Illud autẽ argumẽ¬
tum quo ad uersum nos uteris quod & gentilibus debuerit gentilis fieri. Si ui¬
deis iudeis factus est. i agis ꝓ nobis facit. Sicut enim nõue̾ fuit iuideus. sic nec
uere gentilis erat. Et sicut non fuit uẽ gentilis.sic nec uere iudeus erat. In co aũt
imititor gentilium est. quia p̃putium recipit in fidex.& in differenter ꝑmittit

Expanded text:
riosos ad frugalitatem reducere, nisi se luxuriosum probasset, et misericorditer, ut riosos ad frugalitatem reducere, nisi se luxuriosum probasset, et misericorditer, ut ipse dicis, subuenire miseris, nisi se miserum ipse sentiret. uere enim miselli et misericorditer deplorandi, qui contentione sua et amore legis abolitae apostolum Christi fecere Iudaeum. nec multum interest inter meam et tuam sententiam, quia ego dico et Petrum et Paulum timore fidelium Iudaeorum legis exercuisse, immo simulasse patientis affectu\', dum modo illud constet uel metu uel misericordia eos simulasse se esse, quod non erant. illud autem argumentum, quo aduersum nos uteris, quod et gentilibus debuerit gentilis fieri, si ludaeis Iudaeus factus est, magis pro nobis facit. sicut enim non fuit uere Iudaeus. sic nec uere gentilis erat, et sicut non fuit uere gentilis, sic nec uere Iudaeus erat. in eo autem imitator gentilium est. quia praeputium recipit in fide Christi et indifferenter permittit
Abbreviated transcription (Latin):
rep̃henderat.Petrus igitur simuluut legis custodiam. iste autem rep̃bensor petri
audacter obseruauit legitiã. Sequitur enuim in epła tua. Nam si pꝑea illa sacra¬
menta celebrauit quia simulauit se uideũ. ut uideos lucrifacẽt. cur ctiam cũ¬
gentibus. quia & hiis qui sinelege erant. tamꝙ sine lege factus ẽ. ut cos quoq
lucri facẽt. nisi quia & illud fecit ut natura udcus. & hoc totum dixit nõ ut pu¬
lus se fingẽt ec̃ quod non erat. Sed ut misericorditer iti subueniendum eẽ sen
tiret ac si ipẽ in eo errore laboraret. non scilicet mentientis astu sed compatientis
affectu. Bene deffendis paulum quod non simulauerit errorem udeoꝵ sed uẽ
fuerit in errore. neq imitiri petrum uolucrit mentientem. ut quod erat metu
uidcoꝵ simularet. sed tota libertate iudeum seec̃diceret. Noua dementia apłi.
dum iudeos Rinos uult face̾ ip̃e iudcus factus est. Non enim poterat luxu¬

Expanded text:
reprehenderat. Petrus igitur simulauit legis custodiam, iste autem reprehensor Petri reprehenderat. Petrus igitur simulauit legis custodiam, iste autem reprehensor Petri audacter obseruauit legitima. sequitur enim in epistula tua: nam si propterea illa sacramenta celebrauit, qu\'ia simulauit se Iudaeum, ut illos lucrifaceret, cur non gentibus, quia et his, qui sine lege erant, tamquam sine lege factus est, ut eos quoque lucrifaceret, nisi quia et illud fecit ut natura Iudaeus et hoc totum dixit, non ut fallaciter se fingeret esse, quod non erat, sed ut miseritiret, ac si ipse in eo errore laboraret, non scilicet mentientis astu sed conpatientis affectu? bene deffuerit in errore neque imitari uoluerit Petrum mentientem, ut, quod erat, metu Iudaeorum dissimularet, sed tota libertate Iudaeum esse se diceret. nouam clementiam apostoli! dum Iudaeos Christianos uult facere, ipse Iudaeus factus est. non enim poterat luxu
Abbreviated transcription (Latin):
utrũq indifferens est ambulare digerere aliu stercora. cipitibus naribus purgamẽ¬
ta proicere sputa reumatis iacere.Hloc nec bonũ nec malũ est. Siue enim feccis.
siuie non feceris.nec ustiãm habebis nec ĩiustitiam Obseruare autem legis ccrimo¬
nias non potest esse in differens. Sed aut bonum est. aut malum est. Iudicis bonũ.
ego assero malum. & malum nõ solum his qui ex gentibus. Ded & hiis qui ex ui¬
duco populo crediderunt. In hoc ni fallor loco dum aliud uitas ad aliud de uol¬
ueris. Dũ enim metuis ꝓphirium blasfemãtem. inhebionis incurris laqueos.his
qui credunt ex iudeis obseruandam legem eẽ decernens. Et quia ꝑiculosum intelli¬
gis eẽ quod dicis rursum illud suꝑfluis uerbis temꝑare conaris sine ulla salutis
necessitate sicut udei celebranda putabant. aut fallaci simulatione ꝙ in petro

Expanded text:
utrumque indifferens ambulare, digerere alui stercora, capitis naribus purgamenutrumque indifferens ambulare, digerere alui stercora, capitis naribus purgamenta proicere, sputis rheumata iacere\'. hoc nec bonum nec malum est — siue enim feceris siue non feceris, nec iustitiam habebis nec iniustitiam —, obseruare autem legis caerimonias non potest esse indifferens, sed aut bonum est aut malum est. tu dicis bonum, ego adsero malum et malum non solum his, qui ex gentibus, sed et his, qui ex Iudaico populo crediderunt. in hoc, ni fallor, loco, dum aliud uitas, ad aliud deuolueris. dum enim metuis Porphyrium blasphemantem, in Hebionis incurris laqueos his, qui credunt ex Iudaeis, obseruandam legem esse decernens. et quia periculosum intellegis esse, quod dicis, rursum illud superfluis uerbis temperare conaris: sine ulla salutis necessitate, sicut Iudaei celebrandas putabant, aut fallaci simulatione, quod in Petro
Abbreviated transcription (Latin):
menta non ex consuetudine solempnitat: sed ex necessitate salutis eẽ celebrã¬
da. Que tñ sinunꝙͣ fuissent necessaria. infructuose atq in aniter proeis machi¬
bei martires fierent. Postremo illud quod p̃dicatores grexme. iudei tatꝙ̃ hosteo¬
liquerit iudeoꝵ.rursum tedocente discimus que bona coꝵtenuerit obseru¬
tiones inquis legis quas more patrio celebrabant. Sicut ab ipo paulo cde¬
brate sunt sine ulli salut necessitate. Id quid udis dicere sine ulla salutis
necessitate. non satio intelligo. Si cruim silutem non afferũt cur obseruaintũ.
Si autem obscruanda sunt utiq salutem afferunt. iꝓcimaq seruata martire fatiũt.
Nlon enim obscruarentur nͥ afferrent salutem. Neq ei in differentia sunt inter bo¬
nũ & malum sicut pħi disputant bonũ est continentia. malum est luxuria. inter

Expanded text:
menta non ex consuetudine sollemnitatis sed ex necessitate salutis esse celebranmenta non ex consuetudine sollemnitatis sed ex necessitate salutis esse celebranda, quae tamen si numquam fuissent necessaria, infructuose atque inaniter pro eis Machabaei martyres fierent; postremo illud, quod praedicatores gratiae Christianos Iuliquerit Iudaeorum; rursum te docente discamus, quae bona eorum tenuerit. obseruationes, inquies, legis, quas more patrio celebrabant, sicut ab ipso Paulo celebratae sunt sine ulla salutis necessitate. quid uelis dicere \'sine ulla salutis necessitate\', non satis intellego. si enim salutem non adferunt, cur obseruantur si autem obseruanda sunt, utique salutem adferunt, maxime quae seruata martyres faciunt; non enim obseruarentur, nisi adferrent salutem. neque enim mdillerentia sunt inter bonum et malum, sicut philosophi disputant: \'bonum est continentia, malum luxuria, inter
Abbreviated transcription (Latin):
feceris ymmo non feceĩs. Scio enim texinum & rem lacrilegã nõ esse facturũ
uelis nolis tuam sententiam reꝓbabis. & tunc scies opere difficilius esse confirmi¬
resua ꝙ̃ aliena reprehendere: Ae neforsitan tibi non crederemus.ĩmonon ĩtellige¬
remus quod dicereo frequenter enim in longum sermo ꝓtractus caret intelligen¬
tia. &dum non sentitur ab imꝑitis.minus rep̾henditur inculcas & ieplicis.
Hoc gͦ uideoꝵ paulus dimiserat. quod malum habebãt. Quod est malũ uide¬
orum quod paulus dimiserat. Utiq illud quod sequitur. quod ignorantes da
ustiam & suam iustitiam uolentes constituere. iustitie dei non sunt subies
Deinde quidem post passionem & resurretionem xp̃ĩdato ac manifestato sat¬
mento gratie. secundum ordinem melchisedech. adhuc putabant uetera sacei¬

Expanded text:
feceris, immo non feceris — scio enim te Christianum et rem sacrilegam non esse facturum -, feceris, immo non feceris — scio enim te Christianum et rem sacrilegam non esse facturum -, uelis nolis tuam sententiam reprobabis et tunc disces opere difficilius esse confirmare sua quam aliena reprehendere. ac ne forsitan tibi non crederemus, immo non intellegeremus, quid diceres — frequenter enim in longum sermo protractus caret intellegentia et, dum non sentitur, ab inperitis minus reprehenditur —, inculcas et replicas: hoc ergo Iudaeorum Paulus dimiserat, quod malum habebant. quod est malum Iudaeorum, quod Paulus dimiserat ? utique illud, quod sequitur: quod \'ignorantes dei iustitiam et suam iustitiam uolentes constituere iustitiae dei non sunt subiecti\'; deinde, quod post passionem et resurrectionem Christi dato ac manifestato sacramento gratiae secundum ordinem Melchisedech adhuc putabant uetera sacra
Abbreviated transcription (Latin):
uoluere maiorcs. Sed uere ut tu intelligis eum spm̃ sanctũ nõ habere. Qualu
autẽ sunt p̃cepta legalia deo docente discamus. Ego inquit dedi eis p̃cepta non
bona. & iustificationes in quibus nõ uiuat in cis. Hec dicimus non ꝙ lege
iuxta manicheũ & martionem destruamus. quam & sanctam &spũalem ure
apłm nouimus. Sed quia postꝙͣ fides uenit & tẽpoꝵ plenitudo missit deus fili¬
um suum natũ exmuliere.factum sub lege ut eos qui sub lege erant redimẽ:
ut adoptionem filiorum reciperemus. & nequaꝙͣ sub pedagogo sed sub adul¬
to & dño hẽde uiuamꝰ. sequitur in epła tua. Non iopetrũ emendauit. quod
patruas traditiones obseruaret. Quod si facẽ uellet.neo mendaciter nec ĩ con¬
sabbatum.qui abstineat a cibis. quos deus creauit ad utendum cum gr̃aꝵ accio¬
ne. qui quarta decima die mensis pͥmi agnũ mactet ad uesperam. Et cum hoc

Expanded text:
uoluere maiores, sed uere, ut tu intellegis, eum spiritum sanctum non habere. qualia uoluere maiores, sed uere, ut tu intellegis, eum spiritum sanctum non habere. qualia autem sint praecepta legalia, deo docente discamus: ego, inquit, dedi eis praecepta non bona et iustificationes, in quibus non uiuant in eis. haec dicimus, non quo legem im juxta Apostolum novimus; sed quia postquam fides venit et temporum plenitudo, misit Deus Filium suum factum ex muliere, factum sub Lege, ut eos qui sub Lege erant redimeret, ut adoptionem filiorum reciperemus et nequaquam sub paedagogo, sed sub adulto et domino et herede uiuamus. Sequitur in epistula tua: non ideo Petrum emendauit, quod paternas traditiones obseruaret, quod si facere uellet, nec mendaciter nec inconsabbata, qui abstineat a cibis, quos deus creauit ad utendum cum gratiarum actione, qui quarta decima die mensis primi agnum mactet ad uesperam, et, cum hoc
Abbreviated transcription (Latin):
est. sro legis grã que p̃terit grãm euangelii accepimus ꝑmanentem. &pro ũbris
ex ꝑsona dei uiticinatur. Eete dies ueniunt dicit dñs. & consum abo domui is rael
& domiu uida testamentum nouũ. non secundum testamentum quod disposiu
patribus coꝵ. In die qua apprehendi manum eoꝵ ut educerem eos de terra egip¬
ti Obserui quid dicat.ꝙ nõ populo gentilium. cum quo non fecerat ante testa¬
mentum. Sed populo iudeoꝵ ciu legem dederat ꝑ moysem. testamentũ nouũ
euangeli repmnictat ut nequaꝙ̃ uiu̾int in uetustite lictere sed in nouitite sp̃.
Paulus autem suꝑ cuius nẽ nomine questio uentilatur crebras huiusce mod
ponit sententias.e quibus breuitatis studio pauca subnectam. Ecce ogo pauli.
dico uobis qm̃ si circũcidamini xp̃s uobis nichil ꝓdest. Et iterum euacuati esto
axp̃o. qui in lege iustificamim. agrã excidistis de infra. Sispũs duciminiia
non estis sublege. Ex quo apparet qui sub lege est non dispensatiue ut nr̃i

Expanded text:
est. pro legis gratia, quae praeteriit, gratiam euangelii accepimus permanentem et pro umbris s quoque ex persona dei uaticinatur: ecce dies ueniunt, dicit dominus, et consummabo domui Israhel et domui Iuda testamentum nouum non secundin die, quando adprehendi manum eorum, ut educerem eos de terra Aegypti. obserua, quid dicat, quod non populo gentilium, cum quo ante non fecerat testamentum, sed populo Iudaeorum, cui legem dederat per Moysen, testamentum nouum euangelii repromittat, ut nequaquam uiuant in uetustate litterae, sed in nouitate spiritus. Paulus autem, super cuius nunc nomine quaestio uentilatur, crebras huiusce modi ponit sententias, e quibus breuitatis studio pauca subnectam: ecce ego Paulus dico uobis, quoniam, si circumcidamini, Christus uobis nihil prodest, et iterum: euacuati estis a Christo, qui in lege iustificamini; a gratia excidistis, et infra: si spiritu ducimini, iam non estis sub lege. ex quo apparet, qui sub lege est non dispensatiue, ut nostri
Abbreviated transcription (Latin):
quałr omnes ad xp̃i euangelium ꝓuocari. ad quod petrus rñdit. Absit quia nũ ꝙͣ̃
manducaui cõe & ĩmundum. Et uox ad eum secũdo de celofacta est dicens. Que
deus mũdauit tu cõmune ne dixeris. luit itaq cesarcam. & ingressus ad corne
lium aꝑiens os suum dixit. Inueritate comperi quia non est ꝑsonaꝵ acceptor deꝰ
Sed in oĩgente qui timet eum & oꝑatur iustitim acceptus est illi. Deniq cccidit
sp̃s sanctus suꝑ eos & obstipuerunt ex circũcisione fideles qui uenerant cum petro

Expanded text:
qualiter omnes ad Christi euangelium prouocari. ad quod Petrus respondit: Absit, quia numquam qualiter omnes ad Christi euangelium prouocari. ad quod Petrus respondit: Absit, quia numquam manducaui commune et inmundum. et uox secundo ad eum facta est: Quae deus purificauit, tu ne commune dixerlium, aperiens os suum dixit: In veritate comperi, quia non est personarum acceptor Deus: sed in omni gente qui timet eum, et operatur justitiam, acceptus est illi. Denique cecidit Spiritus Sanctus super eos; et obstupuerunt ex circumcisione fideles, qui venerant cum Petro
Abbreviated transcription (Latin):
arguere in fatiem hac ratione constringereꝙ malefecerit. idẽ in eo errore fueĩt.
In quo fuit ip̃ẽ qui alium arguit delinquentem. Quid dicam de iohãne qui du¬
dum in pontificili gradu in constantinopolitinim rexit ecclesiam. & ꝓprie su¬
ꝑ hoc capitulo latissimũ exarauit librum. In quo origenis & ucterum sentẽtus
est secutus. Di igitur me reprehendis errantem. patere me queso errare cũ tali¬
bus. & cum erroris mei multos sotios habere ꝑspexeris.tu ueritatis tue saltem
unũ astipulatorem ꝓferre debebis. Hec de explanatione unius capituli eple
ad galatas. Ded ne uidear aduersus rationem tuam niti testii nũo & octasioe
nam. In actibus aploꝵ uox facta est ad petrum diccns. Surge petrc occide &mã¬
duca. Idest omnia aĩalia quatrupedum & serpentium terre & uolatilium celi
Quo dicto ostenditur nullum hominem sccundũ naturam cẽ pollutum. Sed e¬

Expanded text:
arguere in faciem ac ratione constringere, quod male fecerit, id est in eo errore fuerit, arguere in faciem ac ratione constringere, quod male fecerit, id est in eo errore fuerit, in quo fuit ipse, qui alium arguit delinquentem. quid dicam de Iohanne, qui dudum in pontificali gradu Constantinopolitanam rexit ecclesiam et proprie super hoc capitulo latissimum exarauit librum, in quo Origenis et ueterum sententiam est secutus? si igitur me reprehendis errantem, patere me, quaeso, errare cum talibus et, cum me erroris mei multos socios habere perspexeris, tu ueritatis tuae saltem unum adstipulatorem proferre debebis. haec de explanatione unius capituli epistulae ad Galatas. Sed ne uidear aduersum rationem tuam niti testium numero et occasione nam. in actibus apostolorum uox facta est ad Petrum dicens: Surge, Petre, occide et manduca, id est omnia animalia quadrupedum et serpentium terrae et uolatilium caeli. quo dicto ostenditur nullum hominem secundum naturam esse pollutum, sed ae
Abbreviated transcription (Latin):
id imꝑauerit gentibus ꝙ soli ex iudeis erant debuerint obseruare. Hoc si pla¬
cet lmmo quia placet ut quicunq credunt exiudeis debitores sint faciende¬
legis. tu ut ep̃s in toto orbenotissimus debes hanc ꝓmulgare sententum. & ĩas¬
sensum tuum om̃es coepos trahere. Ego in paruo tuguriũculo cum monachis.
idẽ cũ peccatoribus meis de magnis statuere non audeo. Nhoc ingenue confiteri.
me maioꝵ scripta legere. & in cõmentariis secundum omniu consuetudinẽ ua¬
rias ponere explanationes. ut emultis sequatar unusquisq quod uelit. Quod
quidem teputo & in seculari litteratura. & in diuinis libris legisse & ꝓbasse. H i
autem expositionem quam pͥmus origenes in decimo stromatũ libro ubi
eplam pauli ad galatis interpretitur. & ceteri deinceps inter preti sunt secuti.
illa uel maxime ciusa sub introducunt. ut prophirio respondeant blisfemanti.

Expanded text:
id imperauerit gentibus, quod soli, qui ex Iudaeis erant, debuerint obseruare. hoc si plaid imperauerit gentibus, quod soli, qui ex Iudaeis erant, debuerint obseruare. hoc si placet, immo quia placet, ut, quicumque credunt ex Iudaeis. debitores sint legis faciendae, tu ut episcopus in toto orbe notissimus debes hanc promulgare sententiam et in adsensum tuum omnes coepiscopos trahere. ego in paruo tuguriunculo cum monachis, id est conpeccatoribus meis de magnis statuere non audeo, nisi hoc ingenue confiteri, me maiorum scripta legere et in commentariis secundum omnium consuetudinem uarias ponere explanationes, ut e multis sequatur unusquisque quod uelit. quod quidem puto te et in saeculari litteratura et in diuinis libris legisse et probasse. Hanc autem expositionem, quam primus Origenes in decimo Stromatum libro, ubi istulam Pauli ad Galatas interpretatur, et ceteri deinceps interpretes sunt secuti, illa uel maxime causa subintroducunt, ut Porphyrio respondeant blasphemanti,
Abbreviated transcription (Latin):
libere in p̾fatione confessus sim origenis cõmentarios me esse secutum & uel
inca uel aliena dictasse: & in fine euisdem capłi quod reprehendis scripseri
Si cui iste non placet sensus quo nec petrus peccasse. nec paulus procaciter ostẽ¬
ditur arguisse maiorem. Debet exponẽ qua consequentia paulus in altero repre¬
hendat quod ipe cõmissit. Ex quo non ostendi me non ex definito id deffendere
quod in grecis legeram. Sed ea expressisse que legeram. ut lectoris arbitrio relin¬
querem. utrum ꝓbanda essent an improbanda. Iu igitur ne quod ego p̃terea¬
non faceres. nouũ argumentum reꝑisti ut assereres gentiles qui in xpm cre¬
didissent legis onẽ libros. eos autẽ qui ex iudeis crediderunt legi esse subieo
Ut ꝑ utrorũq ꝑsonam & paulus recte reprehenderet eos qui legem seruarent
qĩ doctor gentium. Et petrus iuire rep̾henderetur qui princeps circuncisionis

Expanded text:
libere in praefatione confessus sim Origenis comlibere in praefatione confessus sim Origenis commea, vel aliena dictasse; et in fine ejusdem 740 capituli, quod reprehendis, scripserim: « Si cui iste non placet sensus, quo nec Petrus peccasse, nec Paulus procaciter ostenditur arguisse majorem, debet exponere, qua consequentia Paulus in altero reprehendat, quod ipse commisit. » Ex quo ostendi, me non ex definito id defendere, quod in Graecis legerem: sed ea expressisse quae legeram, ut lectoris arbitrio derelinquerem, utrum probanda essent, an improbanda. 5. Tu igitur ne quod ego petieram, faceres, novum argumentum reperisti, ut assereres Gentiles qui in Christum credidissent, Legis onere liberos; eos autem qui ex Judaeis crederent, Legi esse subjectos: ut per utrorumque personam, et Paulus recte reprequasi doctor gentium et Petrus iure reprehenderetur, qui princeps circumcisionis
Abbreviated transcription (Latin):
sermone compleuit. Tractatus quoq uarios & excerpta que uel sola possent suf¬
fice̾ composuit. Pretermitto didium uidentem meum. & laodicenum de
ecclesia nuꝑ egressum. & alexindrum ueterem hẽticum. Eusebium quoq¬
emisenum. & theodoꝵ eracheotem. qui & ip̃i nõnullos suꝑ hac re comẽtarios
reliquerunt. Equibus uel si pauei decerperem fieret aliquid ꝙ nõ penitus cõ¬
tempneretur. Ita quia ut simpliciter fatear. legi hec omnia. & in mente mea pli¬
rima coacerums. Ac ato notario uel mea uel aliena dictaui. nec ordinis nec uer
ab aliis benedicta dispereant. & non placent inter exͣneos que placent inter
suos. Si quid igitur rep̾hensione dignũ putiueras in explanatione nr̃a eru¬
ditionis tue fuerat querere. Utrum eaque scripsimus haberentur in grecis.
ut si illi non dixissent tunc meam ꝓpͥe sententim condẽnares. Pesertm cus

Expanded text:
sermone conpleuit; tractatus quoque uarius et excerpta, quae uel sola possent sufsermone conpleuit; tractatus quoque uarius et excerpta, quae uel sola possent sufficere, conposuit. praetermitto Didymum uidentem meum et Lao dicenum de ecclesia nuper egressum et AleEmisenum et Theodorum Heracleotem, qui et ipsi nonnullos super hac re commentarios reliquerunt. e quibus uel si pauca decerperem, fieret aliquid, quod non penitus contemneretur. et, ut simpliciter fatear, legi haec omnia et in mente mea plrima coaceruans accito notario uel mea uel aliena dictaui nec ordinis nec uerbab aliis bene dicta dispereant et non placeant inter extraneos, quae placent inter suos. si quid igitur reprehensione dignum putaueras in explanatione nostra, eruditionis tuae fuerat quaerere utrum ea, quae scripsimus; haberentur in Graecis, ut, si illi non dixissent, tunc meam proprie sententiam condemnares, praesertim cum
Abbreviated transcription (Latin):
ribus imꝑitis de auctoribus dicatur inscͥptus. Docundo loco queris curdixerĩ
in cõmẽtariis eple ad galatas paulum id in petro non potuisse rep̃hendere qđ
ip̃e fecerat. nec in alio arguere simulationẽ cuius ip̃e tenebatur reus. Et asseris
rep̾hensionem apłicam non fuisse dispensatoriam sed ueram. & me non debere
docere mendatium. DSed uniuersa que scripta sunt ita sonare ut scripta sunt.
Ad que pͥmũ respondeo debuisse p̃fatiũcule prudentium tuam cõmetarioꝵ¬
meoꝵ meminisse. dicentis ex psona mea. Quid igitur egostultus aut temeri¬
rius.qui id pollicear quod ille non potuit.Mlinime.qum potius in eo tn uide¬
or cautior atq timidior.ꝙ imbecillitatem uirium meaꝵ sentiens. origenis cõmẽ¬
tarios sum secutus. Scripsit enim ille uir in epła piuliadgalitis. quinq ꝓpric
uolumina. & decimũ scromatũ suoꝵ librũ comatico suꝑ explanationem eius

Expanded text:
ribus inperitis De auctoribus dicatur inscriptus. Secundo loco quaeris, cur dixerim ribus inperitis De auctoribus dicatur inscriptus. Secundo loco quaeris, cur dixerim in commentariis epistulae ad Galatas Paulum id in Petro non potuisse reprehendere, quod ipse fecerat, nec in alio arguere simulationem, cuius ipse tenebatur reus, et adseris reprehensionem apostolicam non fuisse dispensatoriam, sed ueram, et me non debere docere mendacium, sed uniuersa, quae scripta sunt, ita sonare, ut scripta sunt. ad quae primum respondeo debuisse prudentiam tuam praefatiunculae commentariomeorum meminisse dicentis ex persona mea: quid igitur? e.go stultus aut temerarius, qui id pollicear, quod ille non potuit? minime. quin potius in eo mihi uideor cautior atque timidior, quod inbecillitatem uirium mearum sentiens Origenis commentarios sum secutus. scripsit enim ille uir in epistulam Pauli ad Galatas quinque proprie uolumina et dec.imum Stromatum suorum librum commatico super explanatione eius