comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gaudeo ⁊ gaudebo. At quoquo modo
illa se habeant tͥa quedam inp̾senti¬
arum precipua commendata tene¬
tis simplicitatem. in mortalitatẽ
libertatem. Et hoc uob̾ liquido appa¬
rere iam arbitror animam proinge¬
nita ates ingenua similitudine q̃
inhi tam eximie claret. nõ paruam
cua u̾bo habere affinitatem sponso eccł̃ie
iħ̃i xp̃o domino nr̃o. qui est suꝑ omnia
dey s benedictus insecula Smo.iiͦii.
uid uob uidetur: possumus ne¬
iam regrecli ad exponendi ordinem
unde digressi sumus. quia patet pro¬
pinquitas ũbi et anime proqua uti¬
c demonstranda cligłsio ipsa fc̃a est:
possemus ut michi udetur: nͥ parũ
quid dubietatis inhis que clicta sunt
ad huc residere sentirem. Nil furaris uo¬
lo. Nõ libentes p̾tereo: quod uob̾ utile
putem. Et quomodo id audeam de his
p̾sertim que uob̾ accipio: scio homi¬
nem aliquid aliquando inter loquẽ¬
dum ex his que suggerebat sp̃s. ⁊ si
nõ infideli. minus tñ fidenti animo

Expanded text:
gaudeo et gaudebo. At quoquo modo illa se habeant, tria quaedam impraesentiarum praecipua commendata tenetis; simplicitatem, immortalitatem, libertatem. Et hoc vobis liquido apparere jam arbitror, animam pro ingenita atque ingenua similitudine, quae in his tam eximie claret, non parvam cum Verbo habere affinitatem, sponso Ecclesiae Jesu Christo Domino nostro, qui est super omnia Deus benedictus in saecula. Amen.uid vobis videtur? possumusnejam regredi ad exponendi ordinem unde digressi sumus; quia patet propinquitas Verbi et animae, pro qua utique demonstranda digressio ipsa facta est? Possemus, ut mihi videtur, nisi parum quid dubietatis in his, quae dicta sunt, adhuc residere sentirem. Nil furari volo. Non libenter 1554 praetereo quod vobis utile putem. Et quomodo id audeam, de his praesertim quae vobis accipio? Scio hominem aliquid aliquando inter loquendum ex his quae suggerebat Spiritus, etsi non infideli, minus tamen fidenti animo
Abbreviated transcription (Latin):
slon pedum passib: s desideriis que¬
ritur deus. Et utiq non extundit
desiderium s anctum felix inuentio:
s extendit. Nunquid consumma¬
tio gladii. desiderii consumptio ẽ:
Oleum magis est illi: nam ipsum
flamina. sic est. Adimplebitur le¬
ticia s desiderii nõ erit finis: ac ꝑ
hoc noq querendi. Tu u̾o cogita si
potest: queritandi hoc studium si¬
ne incligentia et desiderium siue ã¬
xietate. alterum profecto presen¬
tia: alt̾m copia excludit. Nunc iam

Expanded text:
Non pedum passibus, sed desideriis quaeNon pedum passibus, sed desideriis quaeritur Deus. Et utique non extundit desiderium sanctum felix inventio, sed extendit. Nunquid consummatio gaudii, desiderii consumptio est? Oleum magis est illi: nam ipsum flamma. Sic est. Adimplebitur laetitia; sed desiderii non erit finis, ac per hoc nec quaerendi. Tu vero cogita, si potes, quaeritandi hoc studium sine indigentia, et desiderium sine anxietate. Alterum profecto praesentia, alterum copia excludit. 2. Nunc jam
Abbreviated transcription (Latin):
deo ⁊ unus sp̃c est. Et nunc potins
eam suꝑ his audiamus : qm̃ facile
magistram de omnib fecit. et magi¬
stra unctio. ⁊ frequens exꝑientia. sł
forte id melius seruamus in aliud
sermonis principium. ne rem bonã
coartemus inter angustias huius
iam ꝓpemodum finiendi: et si ꝓba¬
tis facio finem etiam ante finem. ut
famelici tempestiue conuemiamus
cras ad delicias scẽ amime. quib bã
meretur frui cum uerbo ⁊ deuerbo
sponso utiq suo ihu xp̃o domino nr̃o:
qui est suꝑ omnia deus benedictus
insecula. amen. Sermo. iiii¬
n lectulo meo ꝑnoctes quesum quẽ
cliligit anima mea. Magnum bo¬
num: querere deum. Ego hoc nulli
inbonis amme scd̃m existimo. primũ
indonis: ultimum inprofectib est.
Uirtutum nulli accedit: cedit nul¬
li. Cui accedat. quam nulla prece¬
dit. cui cedat que omnium magis
consummatio est: Que enim uirtͤ
ascribi possit nõ querenti deum.
tus fuerit. cessabitur aquerendo.

Expanded text:
Deo, unus spiritus est . Et nunc potius Deo, unus spiritus est . Et nunc potius eam super his audiamus, quam facile magistram de omnibus fecit et magistra unctio, et frequens experientia. Nisi forte id melius servamus in aliud sermonis principium, ne rem bonam coarctemus inter angustias hujus jam propemodum finiendi. Et si probatis, facio finem etiam ante finem, ut famelici tempestive conveniamus cras ad delicias sanctae animae, quibus beata meretur frui cum Verbo, et de Verbo, sponso utique suo, Jesu Christo Domino nostro, qui est super omnia Deus benedictus in saecula. Amen. SERMO n lectulo meo per noctes quaesivi quem diligit anima mea . Magnum bonum quaerere Deum. Ego hoc nulli in bonis animae secundum existimo. Primum in donis, ultimum in profectibus est. Virtutum nulli accedit, cedit nulli. Cui accedat, quam nulla praecedit? cui cedat, quae omnium magis consummatio est? Quae enim virtus ascribi possit non quaerenti Deum, tus fuerit, cessabitur a quaerendo.
Abbreviated transcription (Latin):
gigante cdulcedine cum melle con¬
tend̾e. lenitate cum agno. candore
cum lilio claritate cum sole. cari¬
tate cum eo qui caritas ẽ: Non. Nã
⁊ siminus diligit creatura qm̃ mi¬
nor est: tamẽ si ex tota se diligit.
nichil de est. ubi totum est. Prop¬
terea ut dixi sic amare nupsisse
ẽ: qm̃ nõ potest sic diligere. ⁊ parx
dilecta ẽe. ut inconsensu duoꝵ
integrum stet ꝑfectumq comibi¬
um. nͥ quis dubitet animam a
uerbo ⁊ prius amari et plus . Pror¬
sus ⁊preuenitur amando. ⁊ uin¬
ettur. Felye que meruit p̾ueniri
intante benedictione dulcelinis.
felix cui tante felicitatis suauita¬
tis complexum exꝑiri donatumẽ.
Quod nõ est aluid quam amor sc̃s
⁊ castus. amor suauis et dulcis:
amor tante serenitatis. quante ⁊
sinceritatis. amor mutuus. uiti¬
mus. ualidꝰ ꝙ: qui nõ incarne una
s uno plane inspũ duos iungat
duos faciat iam nõ duo s unũ:
paulo ita licente. Qui ad heret

Expanded text:
gigante, dulcedine cum melle congigante, dulcedine cum melle contendere; lenitate cum agno, candore cum lilio, claritate cum sole, charitate cum eo qui charitas est? Non. Nam, etsi minus diligit creatura, quoniam minor est; tamen si ex tota se diligit, nihil deest ubi totum est. Propterea, ut dixi, sic amore, nupsisse est: quoniam non potest sic diligere, et parum dilecta esse, ut in consensu duorum integrum stet perfectumque connubium. Nisi quis dubitet, animam a Verbo et prius amari, et plus. Prorsus et praevenitur amando, et vincitur. Felix, quae meruit praeveniri in tantae benedictione dulcedinis! Felix, cui tantae suavitatis complexum experiri donatum est! Quod non est aliud, quam amor sanctus et castus, amor suavis ei dulcis; amor tantae serenitatis, quantae et sinceritatis; amor mutuus, intimus, validusque, qui non in carne una, sed uno plane in spiritu duos jungat, duos faciat jam non duos, sed unum, Paulo ita dicente: Qui adhaeret
Abbreviated transcription (Latin):
matrem suam. et de amore tace¬
tur ⁊ non quia nõ amandi sunt
parentes a filuis : s quia multr
filiorum honorare parentes ma¬
gis qͣm amare affecti sunt. Esto
quod honor regis iudicium di¬
ligat: s sponsi amor: unmo
sponsus amor. solam amoris ui¬
cẽre. requirit ⁊ fidem. Liceat ꝓ
inde reclamare dilectam. Quid¬
n amet sponsa et sponsa amo¬
ris:Quid ni ametur amor:Me
rito cunctis renuntians affecti¬
tionib aliis. soli et tota incũ¬
bit amori: que ip̃i respondere a¬
mori habet inredibendo amorẽ.
lam cum se totam effudit in amo¬
rem quantum est hoc. ad illius fõ¬
tis ꝑhenne profluuium : Non pla¬
ne pau ub̾tate fluunt amans̃ amor
anima ⁊ uerbum. sponsa ⁊ sponsus.
creator ⁊ creatura: nõ magis qͣm
sitiens et fons. Quid gͦe ꝑibit ꝓpt̾
hoc. ⁊ extoto euatuabitur. nupt᷑e
uotum. defiderium suspirantis. a¬
mantis ardor. p̾sumentis fiducia:
quia non ualet exequo currere tũ

Expanded text:
matrem suam , et de amore tacematrem suam , et de amore tacetur: non quia non amandi sint parentes a 1559 filiis, sed quia multi filiorum honorare parentes magis quam amare affecti sunt. Esto quod honor regis judicium diligat: sed sponsi amor, imo sponsus Amor solam amoris vicem requirit et fidem. Liceat pro inde redamare dilectam. Quidni amet sponsa, et sponsa Amoris? Quidni ametur Amor? 6. Merito cunctis renuntians affectionibus aliis, soli et tota incumbit amori, quae ipsi respondere amori habet in redhibendo amore. Nam et cum se totam effuderit in amorem, quantum est hoc ad illius fontis perenne profluvium? Non plane pari ubertate fluunt amans et Amor, anima et Verbum, sponsa et sponsus, Creator et creatura, non magis quam sitiens et fons. Quid ergo? peribit propter hoc, et ex toto evacuabitur nupturae votum, desiderium suspirantis, amantis ardor, praesumentis fiducia, quia non valet ex aequo currere cum
Abbreviated transcription (Latin):
magna res amor: s sunt ineo gra¬
dus. s ponsa in summo stat. Amant
enim ⁊ filii: s de hereditate cogi¬
tant. Quam dum uerentur quoqͦ
modo amittere ipsum aquo expec¬
tatur hereditas. plus reuerentur:
minus amant. Suspectus est. michi
amor: qui aliud quid ad ipiscẽdi
spes suffragari udetur. Infirmus
est: qui forte spe subtracta. aut
extingnitur aut minuitur. Im¬
punis est: qui ⁊ aliud cupit. purͥ
amor: mercennarius nõ ẽ: purus
amor despe uires non sumit: nec
tamẽ diffidentie dampna sentit
sponse hic est e quia hoc spon̾a
ẽ quecumq est. sponse res et spes
umus ⁊ amor. hoc sponsa abundat:
hoc sponsus contentus est. Nec
is aluid querit nec illa aliud ha¬
bet:hinc ille sponsus. et sponsa
illa est. Is sponsi proprius. quẽ
alter nemo attingat: ne filius
quidẽ. Deniq ad filios clamat. u¬
bi est houor meus. ⁊ non ubi est.
a mor meus dicit: seruans spõ¬
se prerogatiuam. S ⁊iubetur
homo honorare patrem suum ⁊

Expanded text:
Magna res amor; sed sunt in eo graMagna res amor; sed sunt in eo gradus. Sponsa in summo stat. Amant enim et filii, sed de haereditate cogitant: quam dum verentur quoquo modo amittere, ipsum a quo exspectatur haereditas, plus reverentur, minus amant. Suspectus est mihi amor cui aliud quid adipiscendi spes suffragari videtur. Infirmus est, qui forte spe subtracta, aut exstinguitur, aut minuitur. Impurus est, qui et aliud cupit. Purus amor mercenarius non est. Purus amor de spe vires non sumit, nec tamen diffidentiae damna sentit. Sponsae hic est, quia hoc sponsa est quaecunque est. Sponsae res et spes unus est amor. Hoc sponsa abundat, hoc contentus et sponsus. Nec is aliud quaerit, nec illa aliud habet. Hinc ille sponsus, et sponsa illa est. Is sponsis proprius est, quem alter nemo attingat, nec filius quidem. Denique ad filios clamat: Ubi est honor meus? et non. Ubi est amor meus, dicit; servans sponsae praerogativam. Sed et jubetur homo honorare patrem suum et
Abbreviated transcription (Latin):
origini redditus. si refusus suo fon¬
ti. semper ex eo sumat unde iugiter
fluat.Solus est amor exomnib am¬
me motib sensib. atꝙ affectib in
quo potest creatirra et si nõ exequo
respondere auctori: uel desimilu
mutuam rependere uicem. Uerbi
gr̃ã. si michi irascatur deus. nũ illi
ego similiter reirascar: Non itiq
s pauebo ⁊ contremiscam: s ueniã
deprecabor. Ita si me arguat. nõ re¬
darguetur ame.s ex me potius iu¬
stificabitur. nec si me iulicabit in¬
dicabo ego eum. s adorabo. et saluãs
me.non querit ame ip̃e saluari:nec
uicissim eget ab aliquo liberari. qui
liberat omnes. Si dominatur me o¬
portet seruire si imperat.me opor¬
tet parere:⁊non uicissim adomino
s ꝑseruitium exigere. uel obsequi¬
um. Aunc iam uideas de amore qmͣ
aliter sit.Nam cum amat deus.nõ
aliud uult quam amari. quippe ñ
ad aliud amat nͥ ut ametur: Cciẽs
ip̃o amore beatos. qui se amau̾int.

Expanded text:
origini redditus, si refusus suo fonorigini redditus, si refusus suo fonti semper ex eo sumat, unde jugiter fluat. Solus est amor ex omnibus animae motibus, sensibus atque affectibus, in quo potest creatura, etsi non ex aequo, respondere auctori, vel de simili mutuam rependere vicem. Verbi gratia, si mihi irascatur Deus, num illi ego similiter reirascar? Non utique, sed pavebo, sed contremiscam, sed veniam deprecabor. Ita si me arguat, non redarguetur a me, sed ex me potius justificabitur. Nec, si me judicabit, judicabo ego eum, sed adorabo: et salvans me non quaerit a me ipse salvari, nec vicissim eget ab aliquo liberari, qui liberat omnes. Si dominatur, me oportet servire; si imperat, me oportet parere, et non vicissim a Domino vel servitium exigere, vel obsequium. Nunc jam videas de amore quam aliter sit. Nam, cum amat Deus, non aliud vult quam amari: quippe non ad aliud amat nisi ut ametur, sciens ipso amore beatos qui se amaverint. 5.
Abbreviated transcription (Latin):
tas legi. Non quia honorem non uult
deus: qui ait. Si ego pater ubi est
honor meus : uerum id pater. S si
sponsum exhibeat. puto quia muta¬
bit uocem. et dicet. Si ego sponsus
ubi est amor meus :ͤ llam ⁊ autel
ta locutus est. si ego dominus. ubi
est timor meus: Exigit gͦ deus to¬
meri ut dominus honorau ut pat᷑.
et ut sponsus amari. Quid inhis ẜ¬
stat. quid eminet: slempe amor Ab¬
sꝙ hoc. et timor penam habet e et ho¬
nor nõ habet grãm. Seruił est timor:
cim dui ab amore nõ manumtitit᷑.
Et qui de amore nõ uenit honore nõ
honor h adulatio est. Et quidem so¬
li deo honor ⁊ głia: s horum accep
tabit naitrum deus si melle amoris
condita non fuerint. Is ꝑse sufficit.
Is ꝑse placet : ⁊ ꝓpter se. Ip̃e meritum:
ip̃e p̾mium ẽ sͥ. Amor preter se non re¬
quirit causam: non fructum. Fructꝰ
eius: usus eius. Amo quia amo: amo
ut amem.Magna res amor. si tamẽ
ad suum recurrat principium: si sue

Expanded text:
tas, legi. Non quia honorem non vult tas, legi. Non quia honorem non vult Deus, qui ait: Si ego pater, ubi est honor meus? Verum id Pater. Sed, si sponsum exhibeat, puto quia mutabit vocem, et dicet: Si ego sponsus, ubi est amor meus? Nam et ante ita locutus est: Si ego Dominus, ubi est timor meus? Exigit ergo Deus timeri ut Dominus, honorari ut pater, et ut sponsus amari. Quid in his praestat, quid eminet? Nempe amor. Absque hoc et timor poenam habet, et honor non habet gratiam. Servilis est timor, quandiu ab amore non manumittitur. Et qui de amore non venit honor, non honor, sed adulatio est. Et quidem soli Deo honor et gloria: sed horum neutrum acceptabit Deus, si melle amoris condita non fuerint. Is per se sufficit, is per se placet, et propter se. Ipse meritum, ipse praemium est sibi. Amor praeter se non requirit causam, non fructum. Fructus ejus, usus ejus. Amo, quia amo; amo, ut amem. Magna res amor, si tamen ad suum recurrat principium, si suae
Abbreviated transcription (Latin):
ne cdisparitas ꝑsonarum claulicare
nõ ab honorando denominat. ho¬
noret sane qui horret. qui stupet.cius
metuit. qui miratur: uacant hec om¬
ma penes amantem. Amor S habr¬
dat. Amor ubi uenerit: ceceros uise
omnes t̃cducit et captinat affectus.
Propterea que amat. amat: et aliud
nonit nichil. Ipẽ qiui honori m̾ito m̃i¬
to stupori. et miraculo est: amari tñ
plus amat. s ponsus ⁊ sponsa sunt.
Quam queris aliam inter sponsos ne¬
cessitudinem uel conexionem. pref
amari et amare: Hic nexus unrxit
etiam quod natura artus uinxit: um¬
culum parentum ad filios. Denic ꝓoeᷤ
hoc ait relinquet homo patrem summ
et matrem suam. et ad herebit sponse
Uides affectus iste quam sit insponsis
non cet̾s tantum affectib. s etiara
se ip̃os potentiore Adde quod ute spõ¬
sus. non modo amans s amor est. siũ¬
quid honore Contendat crus eẽ. ego
nõ legi. legi antem quia deus caritas
est: ⁊ non quia honor est uel digni¬

Expanded text:
ne disparitas personarum claudicare ne disparitas personarum claudicare non ab honorando denominatur. Honoret sane qui horret, qui stupet, qui metuit, qui miratur: vacant haec omnia penes amantem. Amor sibi abundat, amor ubi venerit, caeteros in se omnes traducit et captivat affectus. Propterea quae amat, amat, et aliud novit nihil. Ipse qui honori merito, merito stupori et miraculo est: amari tamen plus amat. Sponsus et sponsa sunt. Quam quaeris aliam inter sponsos necessitudinem vel connexionem, praeter amari, et amare? Hic nexus vincit etiam quod natura arctius vinxit, vinculum parentum ad filios. Denique, propter hoc, ait, relinquet homo patrem suum et matrem suam, et adhaerebit sponsae . Vides iste affectus quam sit in sponsis, non caeteris tantum affectibus, sed etiam se ipso potentior. 4. Adde quod iste sponsus non modo amans, sed amor est. Nunquid honor? Contendat quis esse: ego non legi. Legi autem quia Deus charitas est ; et non quia honor est, vel digni
Abbreviated transcription (Latin):
uitate lissimilem facit. reddit de¬
gen̾em. Que tamẽ dissimilitudo fio
nature abolitio s nitum est : bo¬
num ipsum nature. quantum siu
comparatione attollens. tm̃ fedans
conininctione. Iam u̾o amme redit᷑
conu̾sio eius aduerbum : reformã
de ꝑipsum conformande ip̃i in quo:
Incaritate. Ait enim. Estote imita
uerbo. cum era indelicet similis ẽ
ꝑnaturam. similem nichilominus
ip̃i se exhibet ꝑuoluntatem. dili¬
gens sicut dilecta est. Ergo si per¬
Recte cdiligit nupsit. Quid hac con¬
formitate iocundius. quid hac op¬
tabilius caritate qͣ fit ut huma¬
no magist̾io non contenta ꝑtemet
o anima ficlucialiter accedas ad u̾¬
bum u̾bo constanter rahereas : uer¬
bum familiariter ꝑcuncteris con¬
sultesq deomm te. qnͣtum intel¬
lectu capax tm̃ audax desiderio:
tus est iste. Parum dixi contractꝰ:
complexus est. Complexus plane:
ubi idem uelle ⁊ nolle ⁊dem unum
facit spm̃ deduoh. Nec uerenclum

Expanded text:
vitate dissimilem facit, reddit devitate dissimilem facit, reddit degenerem: quae tamen dissimilitudo non naturae abolitio, sed vitium est, bonum ipsum naturae quantum sui comparatione attollens, tantum foedans conjunctione. Jam vero animae reditus, conversio ejus ad Verbum, reformandae per ipsum, conformandae ipsi. In quo? In charitate. Ait enim: Estote imitatVerbo, cum cui videlicet similis est per naturam, similem nihilominus ipsi se exhibet per voluntatem, diligens sicut dilecta est. Ergo, si perfecte diligit, nupsit. Quid hac conformitate jucundius? quid optabilius charitate, qua fit ut humano magisterio non contenta, per temet, o anima, fiducialiter accedas ad Verbum, Verbo constanter inhaereas, Verbum familiariter percuncteris, consultesque de omni re, quantum intellectu capax, tantum audax desiderio? tus est iste. Parum dixi, contractus: complexus est. Complexus plane, ubi idem velle, et nolle idem, unum facit spiritum de duobus. Nec verendum
Abbreviated transcription (Latin):
tate. cui de origine fiducia datur:
Tantum est ut curet nacture inge¬
nuitatẽ. uite honestate seruare:
immo celeste decus quod sͥ origi¬
naliter in ẽ. dignis quib dam stu¬
deat morum affectuumꝙꝵ uenu¬
stare ⁊ decorare colorib. Ut quid
enim dormitet inclustria : Grande
profecto in nobis donum nature
ip̃a est. Que siminus suas exeqͣ¬
tur partes nonne quod reliquum
habet natura in nobis totum tur¬
pabitur. totum qͣsi qͣdam uenu¬
statis oꝑietur rubrgine: Id quidẽ
iniuria auctori. Et utiꝙ ad hoc
auctor ip̃e deus diuine insigne ge¬
nerositatis perpetuo uoluit in a¬
nima conseruari. ut ssõꝑ hec uise¬
se exuerbo habeat quo ad mone¬
atur semꝑ aut stare cum u̾bo: aut
redire simota fuerit. Non mota qͣi
locis migrans aut pedib gradiens
s mota sic̃ substantie utiꝙ sp̃ali
mou̾i est crm suis affectib inmo de¬
fectib. a se quodam modo impeius
uadit: cum se sͥ uite ⁊ morum pra¬

Expanded text:
tate, cui de origine fiducia datur? tate, cui de origine fiducia datur? Tantum est ut curet naturae ingenuitatem vitae honestate servare, imo caeleste decus, quod sibi originaliter inest, dignis quibusdam studeat morum affectuumque venustare et decorare coloribus. 2. Utquid enim dormitet industria? Grande profecto in nobis donum naturae ipsa est: quae si minus suas exsequatur partes, nonne quod reliquum habet natura in nobis, totum turbabitur, totum quasi quadam vetustatis operietur rubigine? Id quidem injuria auctori. Et utique ad hoc auctor ipse Deus divinae insigne generositatis perpetuo voluit in anima conservari, ut semper haec in sese ex Verbo habeat, quo admoneatur semper, aut stare cum Verbo, aut redire, si mota fuerit. Non mota quasi locis migrans, aut pedibus gradiens, sed mota sicut substantiae utique spirituali moveri est cum suis affectibus, imo defectibus a se quodam modo in pejus vadit, cum se sibi vitae et morum pra
Abbreviated transcription (Latin):
quidem regulans hora ꝑmisit
qmͣ nob̾ constituimus ad loquen¬
uerbi animeq affinitate expensũ
est. Que utilitas in omni labore istoͤ.
A empe hec. Sociumus omnem animã
licet oneratam peccatis uicus ir¬
retitam. captam ilecebris. exilio
captiuam. corpore carceratam. lu¬
to herentem. in fixa luno. a fix̾a mẽ¬
bris confix̃a curis distentam nego¬
tiis contractam timorib. afflictã
dolorib. errorib uagam. sollicitu¬
dinib anxiam. suspicionib inq̃etã
et postremo aduenam interra
inimicorum iuxta ꝓphe uocẽ. co¬
inquinatam cum mortuis. depu¬
tatam cum his qui in inferno st̃.
licet inqͣm sic dampnatam et sic
desꝑatam. docuimus tamẽ hanc
in sese posse adu̾tere. nõ modo unde
prrare ad nptias uerbi. cum deo
iire fedus. societatis nõ trepidet:
suaue amoris iugum cum rege du¬
c̃exe angelorum non uereatur. Qͥd
enim non iure audeat apud eum
cuius se insignem ceruit imaginẽ
illustrem similitudinem nouit:
Quid unquam uereatur demaies¬

Expanded text:
quidem regularis hora permisit, quam nobis constituimus ad loquenVerbi animaeque affinitate expensum est. Quae utilitas in omni labore isto? Nempe haec. Docuimus omnem animam, licet oneratam peccatis, vitiis irretitam, captam illecebris, exsilio captivam, corpore carceratam, luto haerentem, infixam limo, affixam membris, confixam suris, distentam negotiis, contractam timoribus, afflictam doloribus, erroribus vagam, sollicitudinibus anxiam, suspicionibus inquietam, et postremo advenam in terra inimicorum, juxta prophetae vocem, coinquinatam cum mortuis, deputatam cum his qui in inferno sunt ; licet, inquam, sic damnatam, et sic desperatam, docuimus tamen hanc in sese posse advertere, non modo unde pirare ad nuptias Verbi, cum Deo inire foedus societatis non trepidet, suave amoris jugum cum Rege ducere angelorum non vereatur. Quid enim non tute audeat apud eum, cujus se insignem cernit imagine, illustrem similitudine novit? quid, inquam, vereatur de majes
Abbreviated transcription (Latin):
stomaco anime que est memoria: si
decocta igne caritatis non fuerit. et
sic ꝑquosdam arcus anime. mores sei¬
licet atq actus transfusa atq dige¬
sta quatinus ipsa de bonis que noue¬
rit uita atestante et morib bona ef¬
ficiantur. non ne illa scientia repu¬
tabitur inpeccatum. tanquam cib
conuersꝰ in prauos noxiosq humo¬
res:Annon malus humor peccatum.
annon mali homores praui mores:
An nou inflationes et torciones in
conscientia sustraebit qui huiusmo¬
di est. sciens iudelicet bonum et nõ
faciens : Annon responsum mortis et
dampnationis totiens insemetipso
habebit. quotiens inmentem uene¬
rit sermo quein dyxit deus. quia ser
et non faciens digna multis uapu
lis anime ꝓph̾a plangeret dicens.
uentrẽ meum doleo: uentrem me¬
um doleo. Nisi quod ipsa ingemi¬
natio geminum uidetur in muere sen¬
sum : ut preter hunc quem cliximus
etiam alium requiramus. Puto enim

Expanded text:
stomacho animae, quae est memoria, si stomacho animae, quae est memoria, si decocta igne charitatis non fuerit, et sic per quosdam artus animae, mores scilicet atque actus, transfusa atque digesta, quatenus ipsa de bonis quae noverit, vita attestante et moribus, bona efficiatur; nonne illa scientia reputabitur in peccatum, tanquam cibus conversus in pravos noxiosque humores? An non malus humor peccatum? an non mali humores pravi mores? At non inflationes et tortiones in conscientia sustinebit qui hujusmodi est, sciens videlicet bonum et non faciens? An non responsum mortis et damnationis toties in semetipso habebit, quoties in mentem venerit sermo quem dixit Deus, quia servet non faciens digna, plagis vapulis animae propheta plangeret, dicens: Ventrem meum doleo, ventrem meum doleo . Nisi quod ipsa ingeminatio geminum videtur innuere sensum, ut praeter hunc quem diximus, etiam alium requiramus. Puto enim
Abbreviated transcription (Latin):
ant. et turpis curiositas est. Et
sunt qui scire uolunt ut sciantur
ipsi: et turpis uanitas est. Qui
profecto non euadant subsannan¬
tem satyricum: et ei qui eius¬
nichil est: nisi te scire. hoc sciat al¬
ter. Et sunt item qui scire uolunt
ut scientiam suam uendant. uer¬
bi causa ꝓpecuma pro honorib:
et turpis questus est. s sunt ꝙͦ qͥ
scire uolunt ut edificent: et cantaᷤ
est. Et item qui scire uolunt ut edi¬
ficentur: et prudentia est. Horum
omnium soli ultimiduo non in¬
ueniuntur in abusione scientie: quip¬
pe qui ad hoc uolunt intelligere ut
bene faciant. Deniq intellectus bonꝰ
omnib facientib eum. Reliqui om̃s
andiant. Scienti bonum et non faci¬
enti : peccatum est ei. Ac si ꝑsimilitu¬
dinem dicat. sumenti cibum et non
digerenti: perniciosum est ei. Cib si¬
quidem indigestus. et qui bonam nõ
habet decoctionem. malos generat
humores: et corrumpit corpus nõ
nutrit. Ita et multa scientia ingesta

Expanded text:
ant; et turpis curiositas est. Et ant; et turpis curiositas est. Et sunt qui scire voipsi, et turpis vanitas est; qui profecto non evadent subsannantem satirum et, ei qui eiusne scire tuum nichil est nisi te scire hoc sciat alter?». Et sunt item qui scire volunt, ut scientiam suam vendant, verbi causa, pro pecunia, pro honoribus, et turpis questus est. Sed sunt quoque qui scire volunt, ut edificent; et caritas est; et item sunt qui scire volunt, ut edificentur, et prudentia est. Horum omnium solum ultimi duo non inveniuntur in abusione scientiae, quippe qui ad hoc volunt intelligere ut bene faciant. Denique: Intellectus bonus omnibus facientibus eum . Reliqui omnes audiant: Scienti bonum et non facienti, peccatum est ei ; ac si per similitudinem dicat: Sumenti cibum et non digerenti, perniciosum est ei. Cibus siquidem indigestus, et qui bonam non habet decoctionem malos generat humores, et corrumpit corpus, et non nutrit. Ita et multa scientia ingesta
Abbreviated transcription (Latin):
dis. cibis. quid prius quid posteuus et
ad quem modum quidco sumi opor¬
teat: Nam et si bonos constat ẽt̃ ci¬
bos quos detis creauit. tu tamen ipõs
t̾ si uisumendo modum et orcdinem
non obserues: reddis plane non bonos
Eogo quod dico de cibis: hoc sentite
et descientus. S melius mitto uos
admagistrum. Non est enim nr̃a ista
sententia. s illius : inimo et nr̃a. qm̃
ueritatis. Qui se inquit. putat scire¬
aliquid: nõ dum scit quomodo opor¬
teat eum scire. Uides qm̃ non pro¬
bat multa scientem. si sciendi mo¬
dum nescierit: Uides inquam quo¬
modo fructum et utilitatem scien¬
tie inmodo sciendi constituit: Quid
gͦ dicit modum sciendi: Quid nͥ ut
scias. quo ordine. quo studio. quo fi
ne queq nosse oporteat: Quo orcli¬
ne: ut id prius quod maturius ad
am.aut curiositatem.aut aliquid
simile: s tantum ad edificationẽ
tuam uel proximi. Sunt namꝙ qͥ¬
lcire uolunt eo fine tantum ut sei¬

Expanded text:
dis cibis, quid prius, quid posterius, et dis cibis, quid prius, quid posterius, et ad quem modum, quodque sumi oporteat? Nam etsi bonos constat esse cibos, quos Deus creavit, tu tamen ipsos tibi si in sumendo modum, et ordinem non observes, reddis plane non bonos. Ergo quod dico de cibis, hoc sentite et de scientiis. Sed melius mitto vos ad magistrum. Non est enim nostra sententia, sed illius, imo et nostra, quoniam veritatis. Qui se, inquit, putat aliquid scire, nondum scit quomodo oporteat eum scire . Vides quoniam non probat multa scientem, si sciendi modum nescierit? Vides, inquam, quomodo fructum et utilitatem scientiae in modo sciendi constituit? Quid ergo dicit modum sciendi? Quid nisi ut scias, quo orne queque nosse oporteat. Quo ordine, ut prius quod maturius ad am, aut curiositatem, aut aliquid simile, sed tantum ad edificationem tuam scire volunt eo fine tantum, ut sci
Abbreviated transcription (Latin):
S non dubito quin dolentem tumenti
preferas quia sanitatem quam tumor
simulat dolor postulat. Qui autem po¬
stulat propinquat saluti: qm̃ qui pe¬
tit accipit. Deniq qui sanat contrictos
corde execratur inflatos: dicente sapi¬
ente. quia deus suꝑbis resistit humi¬
lib autẽ dat grãm. Et apostolus a¬
iebat. Dico autem ꝑ gr̃am que data
est michi. omnib qui sunt inter uos:
non plus saꝑe. quam oportet sapere.
sapere: s plus sapere quam oportet. Qͥd
est autem sapere adsobrietatem: ui¬
gilantissime obseruare: quid scire ma¬
gis prius ue oporteat. Tempus enim
breue est. Est autem quod in se est om¬
nis scientia bona. que tamen uerita¬
te subuixa sit: s tu qui cum timore
et tremore tuam ipsius operari salutem
pro temporis Beuitate festinas. ea scire priꝰ¬
ampliuso curato: que senseris uiciniora
saluti. Nonne medici corporum. medici¬
ne portionem diffiniunt eligere insumẽ¬

Expanded text:
Sed non dubito quin dolentem tumenti Sed non dubito quin dolentem tumenti praeferas, quia sanitatem, quam tumor simulat, dolor postulat. Qui autem postulat, propinquat saluti; quoniam qui petit accipit . Denique qui sanat contritos corde, exsecratur inflatos, dicente Sapientia, quia Deus superbis resistit, humilibus autem dat gratiam . Et Apostolus aiebat: Dico autem per gratiam quae data est mihi, omnibus qui sunt inter vos, non plus sapere quam oportet sapere, sapere, sed plus sapere, quam oportet. Quid est autem sapere ad sobrietatem? Vigilantissime observare, quid scire magis, priusve oporteat; tempus enim breve est. Est autem quod in se est omnis scientia bona, quae tamen veritate subnixa sit. Sed tu, qui cum timore et tremore tuam ipsius operari salutem pro temporis brevitate festinas, ea scire amplius, priusque curato, quae senseris viciniora saluti. Nonne medici corporum medicinae portionem diffiniunt eligere in sumen
Abbreviated transcription (Latin):
tate sermonis aut indoctis humane
sapientie uerbis:s siut placuit deo
ꝑstulticiam predicationis eorum sal¬
uos facere credentes. quia mundus
eum insua sapientia non cognouit. Ui
dear forsam nimuis insugillatione sci¬
entie: et quasi reprehendere doctos:
ac prohibere studia litterarum. Absit.
Non ignoro quantum ecclie profue¬
rint et prosint litterati sui. siue ad
refellendos eos qui exaduerso sunt :si¬
ue ad simplices instruendos. Deniꝙ legi
Quia tu repulisti scientiam. repellam e¬
legi. Qui docti fuerint. fulgebunt qͣsi
splendor firmamenti: et qui ad iustici¬
am erudut multos: quasi stelle un
ꝑpetuas eternitates. S et scio ubi lege¬
rim. scientia iflat: et rursum qui ap¬
ponit. scientiam apponit et dolorem.
Uides quia differentia est scientiarũ
quando alia inflans. alia contristans ẽ:
Tibi uero uelim scire. que nam harum
uideatur utilior. seu necessarior ad sa¬
littem: illa neq̃ tumet an que dolet.

Expanded text:
tate sermonis, aut in doctis humanae tate sermonis, aut in doctis humanae sapientiae verbis, sed sicut placuit Deo per stultitiam praedicationis eorum salvos facere credentes, quia mundus eum in sua sapientia non cognovit . 2. Videar forsitan nimius in suggillatione scientiae, et quasi reprehendere doctos, ac prohibere studia litterarum. Absit! Non ignoro quantum Ecclesiae profuerint et prosint litterati sui, sive ad refellendos eos qui ex adverso sunt, sive ad simplices instruendos. Denique legi: Quia tu repulisti scientiam, repellam et esee IV, 6: legi: Qui docti fuerint, fulgebunt quasi splendor firmamenti; et qui ad justitiam erudiunt multos, quasi stellae in perpetuas aeternitates . Sed et scio ubi legerim: Scientia inflat : et rursum: Qui apponit scientiam, apponit et dolorem . Vides quia differentia est scientiarum, quando alia inflans, alia contristans est. Tibi vero velim scire quaenam harum videatur utilior seu magis necessaria ad salutem, illane quae tumet an quae dolet.
Abbreviated transcription (Latin):
exercentur. numquicl impedit ad sa¬
lutem: Etiam absꝙ omnib illis artib
que liberales dicuntur. quamuis ho¬
nestiorib utiliorib ꝙ studus et discã¬
tur ex exerreantur quam plurimi ho¬
minum salui facti sunt: placentes mo¬
rib atq operib. Quantos enumerat
a postolus. in epła ad hebreos. factos
dilectos non iuscientia litterarum. s
inconscientia pura et fide non ficta.
Omnes placuerunt deo inuita sua i
uite meritis non scientie. Petrus et an¬
dreas et filii zebedei ceteriq: omnes cõ¬
cliscipuli. non de scola rethorum aut
philosophorum assumpti sunt: et ni¬
chilominus tamen saluator peripõs o¬
peratus est salutem inmeclio terre.
Non insapientia que in ipĩs eẽt plus
quam incunctis iuuentib: queraad¬
modum sanctus aliquis desemetipõ
confessus est: s infide et lenitate ip̃o¬
rum saluos fecit illos et scõs etiam.
et magistros. Deniq notas fecerunt¬
mundo uias uite. et non insublimi¬

Expanded text:
exercentur, nunquid impedit ad saexercentur, nunquid impedit ad salutem? Etiam absque omnibus illis artibus, quae liberales dicuntur quamvis honestioribus utilioribusque studiis et discantur et exerceantur, quamplurimi hominum salvi facti sunt, placentes moribus atque operibus: quantos enumerat Apostolus in Epistola ad Hebraeos, factos dilectos, non in scientia litterarum, sed in conscientia pura et fide non ficta . Omnes placuerunt Deo in vita sua, vitae meritis, non scientiae. Petrus, et Andreas, et filii Zebedaei, caeterique condiscipuli omnes, non de schola rhetorum aut philosophorum assumpti sunt; et nihilominus tamen Salvator per ipsos operatus est salutem in medio terrae. Non in sapientia, quae in ipsis esset plus quam in cunctis viventibus quemadmodum sanctus aliquis de semetipso confessus est, sed in fide et lenitate ipsorum salvos fecit illos, etiam et sanctos, etiam et magistros. Denique notas mundo fecerunt vias vitae, et non in sublimi
Abbreviated transcription (Latin):
sionis. en ego desiderus uris:
en ego etiam deo prodebito famula¬
tu. Triplici ut uidetis ratione urgeor
ad loquendum: pacti ueritate. cari¬
tate fraterna: timore domini. Si ta¬
cuero os meum condempnabit me.
Quid si loquar: Pprofecto uereor id¬
est iudicium: ne loquentem uideli¬
cet et non facientem identidem os
meum condempnet me. Iuuate me o¬
rationib urĩs: ut semper possim ⁊ lo¬
qui que oportet. et opere implere q̃
loquor. Non ignoratis hocdiernum
nobis propositum ẽẽ sermonem de
ignorantia. uel potius de ignorantiis
qm̃ dordue si meministis proposite
sunt. nr̃i una. et altera dei. Quas ⁊
monuimus ambas ẽẽ cauendas: quod
ambe dampnabiles suit. Suꝑ est ut
clarius hoc ipsum faciam: edisseram
plenius.s prius querendum existi
ẽẽ. Noꝙ enim omnis ignorantia damp¬
nat᷑: s multa et innumera eẽ que
nescire liceat abscy diminutione sa¬
lutis. Uerbi grã. Si ignoras fabrilem
artem. seu carpantariam. aut cementa

Expanded text:
oni; en ego desideriis vestris; en ego etiam Deo pro debito famulatu. Triplici, ut videtis, ratione urgeor ad loquendum; pacti veritate, charitate fraterna, timore Domini. Si tacuero, os meum condemnabit me. Quid, si loquar? Profecto vereor idem judicium, ne loquentem videlicet, et non facientem, identidem os meum condemnet me. Juvate me orationibus vestris, ut semper possim et loqui quae oportet, et opere implere quae loquor. Non ignoratis hodiernum nobis propositum esse sermonem de ignorantia, vel potius de ignorantiis; quoniam duae, si meministis, propositae sunt, nostri una, et altera Dei: quas et monuimus ambas esse cavendas, quod ambae damnabiles sint. Superest ut clarius hoc ipsum faciam, edisseram plenius. Sed prius quaerendum existimesse: neque enim omnis ignorantia damnat; sed multa et innumera esse, quae nescire liceat absque diminutione salutis. Verbi gratia, si ignoras fabrilem artem, seu carpentariam, aut caementar
Abbreviated transcription (Latin):
eiris corporis compositionem. placent
fateor que infacie sunt negligentior
utiq is qui foris apparet corporum
cultus uestium: sermo rarior. nultus
hilarior: aspectus uerecudior: inces¬
sus maturior. Uerum quia de nouo¬
sta ceꝑe. ipsa sui nouitate flores cen¬
senda sunt: et spes fructuura ma¬
gis quam fructus. Uobis filioli nõ
timemus afrude uulpium: que fruc¬
tib magis quam florib inuidere noᷤ¬
ciuitur. Ur̃m aliunde ꝑiculum est.
ustionem certe metuo florib non
lurreptionem: s ustionem afrigo¬
re. Aquilo michi suspectus est et

Expanded text:
tius corporis compositionem. Placent, tius corporis compositionem. Placent, fateor, quae in facie sunt: negligentior utique is qui foris apparet corporum cultus est vestium, sermo rarior, vultus hilarior, aspectus verecundior, incessus maturior. Verum quia haec, noviter coepere, ipsa sui novitate flores censenda sunt, et spes fructuum, magis quam fructus. Vobis, filioli, non timemus a fraude vulpium, quae fructibus magis, quam floribus invidere noscuntur. Vestrum aliunde periculum est. Ustionem certe metuo floribus; non subreptionem, sed ustionem a frigore. Aquilo mihi suspectus est, et
Abbreviated transcription (Latin):
homo deus et nr̃os profectus suos fruc¬
tus reputat. T̃ empus horum diligen¬
ter obseruat. arridet apparentib: et
sollicitus satagit. ne pereant nobis.
cum apparueruit. Immo uero ne pe¬
reant sibi: se enm reputat tanquã
uox. Ideoq prouidens capi sͥ iubet
insidiantes nulpeculas: ne nouel¬
los fructus ip̃e preripiant. Capite
inquit nobis nulpes pusillas: que
demoliunt᷑ uineas. Et quasi quis
clicat. prepropere tumes. nonclum
uenit fructuum tempus. non est
ita inquit: nanuinea nr̃a floruit.
Dost flores non est fruc̃tuum mo¬
ra: ad huc illis cadentib ilico erum¬
punt isti: ilico inciput apparere.
Parabola ista: instantis est tempo¬
ris. Uidetis istos nouicios: Nuper
uenerunt. nper conuersi sunt: nõ
possumus de ipsis dicere. quia uine¬
a nr̃a floruit. floret enim. Int̾im qd̃
pus nondum aduenit. flos nouel¬
la conuersatio: flos formula recens.
uite emendatioris est. Induerunt sͥ
faciem disciplinatam: et bonam to¬

Expanded text:
Homo Deus, et nostros profectus suos frucHomo Deus, et nostros profectus suos fructus reputat. Tempus horum diligenter observat, arridet apparentibus, et sollicitus satagit ne pereant nobis, cum apparuerint; imo vero ne pereant sibi: se enim reputat tanquam nos. Ideoque providens capi sibi jubet insidiantes vulpeculas, ne novellos fructus ipsae praeripiant. Capite, inquit, nobis vulpes parvulas, quae demoliuntur vineas. Et quasi quis dicat: Praepropere times, nondum venit fructuum tempus: Non est ita, inquit: nam vinea nostra floruit. Post flores non est fructuum mora; adhuc illis cadentibus isti erumpunt illico, illico incipiunt apparere. 6. Parabola ista instantis est temporis. Videtis istos novitios? Nuper venerunt, nuper conversi sunt. Non possumus de ipsis dicere, quia vinea nostra floruit: floret enim. Interim, qupus nondum advenit. Flos novella conversatio est, flos formula recens vitae emendatioris est. Induerunt sibi faciem disciplinatam, et bonam to
Abbreviated transcription (Latin):
ut xp̃o eos uel restituam. uel ad qui¬
ram. Sie sic confundantur et reuere¬
antur qui querunt animamn meam.
auertantur retrorsum et erubescãt
qui uolunt michi mala: quatinus
inueniar et ip̃e obediens sponso. nõ
piendo ip̃i . s reflectatur sermo ad
sui principium : ut suo ordine seri¬
es explanationis procedat. Capite
que demoliuntur uineas. Locus mo¬
ralis est: et iuxta morum cliscipli¬
nam nos iam ostenclimus sp̃ales
has uineas non nͨ spã les uiros ẽẽ:
quorum cum omnia interiora oul¬
ta suit omnia q germinantia. om¬
na fructificantia et parturientia
spm̃ salutis. quomodo deregno dei¬
dicens. fructus autem sp̃s est cari¬
tas. gaudium. pax patientia lon¬
gauimitas. bonitas beniguitas. mã¬
suetudo. fides.modestia. continenti¬
a. castitas. fructus isti: profectus
nr̃i. Hii accepti sponso: qm̃ ip̃i eura
est de nobis. sum de uirgultis cura
est de eos homines non arbores amat

Expanded text:
ut Christo eos vel restituam, vel acquiut Christo eos vel restituam, vel acquiram! Sic, sic confundantur et revereantur qui quaerunt animam meam, avertantur retrorsum et erubescant, qui volunt mihi mala: quatenus inveniar et ipse obediens sponso, ut sed ipsi. Sed reflectatur sermo ad sui principium, ut suo ordine series explanationis procedat. 5. Capite quae demoliuntur vineas. Locus moralis est; et juxta morum disciplinam nos jam ostendimus, spirituales has vineas nonnisi spirituales viros esse, quorum cum omnia interiora culta sint, omniaque germinantia, omnia fructificantia et parturientia spiritum salutis, quomodo de regno Dedicens: Fructus autem Spiritus est charitas, gaudium, pax, patientia, longanimitas, bonitas, benignitas, mansuetudo, fides, modestia, continentia, castitas . Fructus isti, profectus nostri. Hi accepti sponso, quia ipsi cura est de nobis. Num de virgultis cura est Deo? Homines, non arbores amat
Abbreviated transcription (Latin):
ram sane quod in ip̃o est.caꝑe illos
qui talia agunt. s capere benefi¬
cus atq obsequus monitisꝙ sabita¬
rib: et orationib pro eis ad deũ.
slon cessabit istiusmodi carbones
ignis congerere super caput ma¬
ledici. et item suꝑ adulatoris: quo¬
usq si fieri potest et illi inuidi am
et huic simulationem de corde tol¬
lat: faciens mandectum sponsi di¬
centis. capite nobis uulpes uel pir¬
sillas paruulas que de moliunt᷑
uineas. Annon tibi captus ile iude¬
tur: qui susfusus ora rubore. quip¬
pe proprium erubescens iudiciũ
ip̃e sue confusionis et penitudins
testis est. siue quod oderit hominẽ
amore clignissimum. siue quod cli¬
lexerit tantum uerbo et lingua e¬
um. aquo se diligi opere et utrita¬
te uel sero exꝑtus est: Captus plane
et captus domino: scd̃m quod nomi¬
natin ip̃e expressit. capite inquiens
nobis. Utinam ego omnes aduersan¬
tes michi sine causa ita capere possim:

Expanded text:
ram, sane quod in ipso est, capere illos ram, sane quod in ipso est, capere illos qui talia agunt; sed capere beneficiis atque obsequiis, monitisque salutaribus, et orationibus pro eis ad Deum. Non cessabit istiusmodi carbones ignis congerere super caput maledici , et item super adulatoris, quousque, si fieri potest, et illi invidiam, et isti simulationem de corde tollat, faciens 1483 mandatum sponsi dicentis: Capite nobis vulpes parvulas quae demoliuntur vineas. An non tibi captus ille videtur, qui suffusus ora rubore, quippe proprium erubescens judicium, ipse suae confusionis et poenitudinis testis est; sive quod oderit hominem amore dignissimum; sive quod dilexerit tantum verbo et lingua eum, a quo se diligi opere et veritate vel sero expertus est? Captus plane, et captus Domino, secundum quod nominatim ipse expressit: Capite, inquiens, nobis. Utinam ego omnes adversantes mihi sine causa ita capere possim,
Abbreviated transcription (Latin):
n ormines sine sapientem: nuumqͣs
abꝙ uin ea inuet: quia nunqͣm
non uuet. Hoc quippe est illi ui¬
nea: quod uita. Est bona uinea
usti. immo bona uinea iustus. cui
uirtus urtis. eui actio palmes. cui
uinum testimonium conscientie: cui¬
torcular expressionis.Deniq glori
a ur̃a hec est inquit testimonium
conscientie nre. Uides apud sapiẽ¬
tem uacare nichilꝰ sermo cogita¬
tio. conuersatio. et si quid alud ẽ
ex eo. quid ni totum dei agricultu¬
ra est. dei edificatio est. et uinea
domini sabaoth: Quid deniq illi.
de se perire possit: quando et foli¬
um eius non defluet: Ceterum ta¬
li uinee nunquam infestationes.
nunquam insiclie deerunt. Nlempe
ubi multe opes: multi sunt et
qui comeclunt eas. sapiens erit
sollicitus seruare uineam suam.
non minus quam exccolere: nec si¬
net eam uorari auulpib. Pessima
uulpis occultus detractor: s non
minus neqͣm ad ulator blandus.
Cauebit sapiens ab his. Dabit ope¬

Expanded text:
nomines, sive sapientem, nunquam nomines, sive sapientem, nunquam absque vinea vivet, quia nunquam non vivet. Hoc quippe est illi vinea quod vita. Et bona vinea justi, imo bona vinea justus, cui virtus vitis, cui actio palmes, cui vinum testimonium conscientiae, corcular expressionis. Denique: Gloria nostra haec est, inquit, testimonium conscientiae nostrae . Vides apud sapientem vacare nihil? Sermo, cogitatio, conversatio, et si quid aliud est ex eo, quidni totum Dei agricultura, Dei aedificatio est, et vinea Domini sabaoth? Quid denique illi de se perire possit, quando et folium ejus non defluet? 4. Caeterum, tali vineae nunquam infestationes, nunquam insidiae deerunt. Nempe ubi multae opes, multi sunt et qui comedunt eas . Sapiens erit sollicitus servare vineam suam non minus quam excolere, nec sinet eam vorari a vulpibus. Pessima vulpes occultus detractor, sed non minus nequam adulator blandus. Cavebit sapiens ab his. Dabit ope
Abbreviated transcription (Latin):
acceperat.tanquam illam quam
plantauit deus et non homo pri¬
mam suam uineam. in non uineã
negligendo redegit:Deniq non
potest uinea ẽẽ: ubi uita non est.
Nam stultus quod uiuit: mortem
potius quam uitam ẽẽ sensuerim. Qͦ¬
modo uita est cum sterilitates Ar¬
bor arida⁊ insterilitatem uersa: nõ¬
ne mortua iudicatur: Et sarmen¬
ta mortua sunt. Et occidit inqͥt
ingrandine uineas eorum: mon¬
strans uita priuatas que steulita¬
te dampnate sunt. Sic stultus
eo ip̃o quod mnutiliter uiuit: ui¬
uens mortuus est. soli itaq con¬
uenit sapienti: habere uel potiᷤ
eẽ uineam. qui uitam habet. Est
lignum fructiferum in domo dei:
ac ꝑhoc lignum uiuens. Si qui¬
dem et ip̃a sapientia qua sapiẽs
dicitur et est: lignum uite est
apprehenclentib eam. Quid n
uiuat apprehensor eius: uiuit:
s exfide. Iustus nempe est sapi¬
ens: et iustus exfide uiuit. Et
si anima iusti sedes est sapren¬
tie. sicut est: pro fecto is sapiens
qui uistus. Is ergo siue uistum

Expanded text:
acceperat, tanquam illam, quam plantavit Deus et non homo, primam suam vineam, in non vineam, negligendo redegit. Denique non potest vinea esse, ubi vita non est. Nam stultus quod vivit, mortem potius, quam vitam esse censuerim. Quomodo vita cum sterilitate? Arborarida et in sterilitatem versa, nonne mortua judicatur? Et sarmenta mortua sunt. Et occidit, inquit, in grandine vineas eorum ; monstrans vita privatas, quae sterilitate damnatae sunt. Sic stultus eo ipso quod inutiliter vivit, vivens mortuus est. 3. Soli itaque convenit sapienti habere, vel potius esse vineam, qui vitam habet. Est lignum fructiferum in domo Dei, ac per hoc lignum vivens. Siquidem et ipsa sapientia, qua sapiens dicitur et est, lignum vitae est apprehendentibus eam . Quidni vivat apprehensor ejus? Vivit, sed ex fide. Justus nempe est sapiens, et justus ex fide vivit . Et si anima justi sedes est sapientiae, sicut est; profecto is sapiens, qui justus. Is ergo sive justum
Abbreviated transcription (Latin):
insuꝑ aliquid proculdubio denature
decore suꝑioris quod nr̃m omnino p̾¬
teruolat intuitum: et effugit exꝑi¬
mentum. Ergo iteratio utriusq deco¬
rem substantie designauit. Audi dein¬
de quo modo tripudiat ad aspectum
affatumꝙ clilecti: et coram ipło
nupti ali carmine que amoris ft̃
gratulabunda decantat. sequit᷑
enim lectulus nr̃ floridꝰ tigna do¬
morum nr̃arum cedrina: laquea
ria cipressina. S seruemus reten¬
tiori principio sponse cantilenam
ut et uos dequiete facti alacriores
liberius exultemus et letemur in
ea. ad laudã et gloriam sponsi ip̃iꝰ
ihesu xp̃isti domini nsi: qui est de¬

Expanded text:
insuper aliquid procul dubio de naturae insuper aliquid procul dubio de naturae decore superioris, quod nostrum omnino praetervolat intuitum, et effugit experimentum. Ergo iteratio utriusque decorem substantiae designavit. Audi deinde quomodo tripudiat ad aspectum affatumque dilecti, et coram ipso nuptiali carmine quae amoris sunt gratulabunda decantat. Sequitur enim: Lectulus noster floridus, tigna domorum nostrarum cedrina, laquearia nostra cypressina. Sed servemus recentiori 1426 principio sponsae cantilenam, ut et nos de quiete facti alacriores, liberius exsultemus et laetemur in ea ad laudem et gloriam sponsi ipsius Jesu Christi Domini nostri, qui est