comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
stantre uł nature: nec. ẽẽ. eã priusquã corpori misceat᷑ s tunc eã
creari quando & corpꝰ creatur. cui admisceri uidet᷑. Filosophoꝵ¬
senteme dicunt ẽẽ animã prius ꝗͣ nascat᷑ incorpore: qd̾ uerũ
ẽẽ nullis add pbat᷑ inditiis. Nã utrũ antea fuissemꝰ. nec ipsi no¬
uim᷑ nec qͣs homunũ dicat habemꝰ. Non ẽ gͦ querendũ. qd̾ que¬
renda magisẽ. irridendũ. Gentiles & heretici: deanima dispu¬
tare conant᷑. Sed quomodo deilla aliqͥd recte seutire possunt.
qͥ auctorẽ ad ciniꝰ imaginẽ facta ẽ ñ nouer̃: & idõ multa errore
Aigna trer . Mutabilis ẽ. anima ñlocalit᷑. s tẽporalit̾ suis affec¬
ad aninã mutabilitas cogitatonũ: Quẽ uarietas male mu¬
tacionis tunc m̃iti inhesit: quando abeternoꝵ c̃tẽplatione
primꝰ homo recedens. iu illo stare noluit aqͦ male recessit: &
iusta dãpnatione in constaus ꝑrerũ raptus uarietatẽ deflu¬

Expanded text:
Animam non esse, priusquam corpori misceatur, sed tunc eam creari, quando et corpus creatur cui admisceri videtur, icunt esse animam, priusquam nascatur in corpore. Quod verum esse nullis approbatur indiciis. Nam utrum antea fuissemus, nec ipsi novimus, nec quis hominum dicat habemus. Non est ergo quaerendum quod quaerendo magis est irridendum. 5. Gentiles et haeretici de anima disputare conantur, sed quomodo de illa aliquid recte sentire possunt, qui auctorem ad cujus imaginem facta est non noverunt? Et ideo multa errore digna dixerunt. 6. Mutabilis est anima, non localiter, sed temporaliter, suis affecad animam mutabilitas cogitationum. Quae varietas malae motionis tunc menti inhaesit, quando ab aeternorum contemplatione primus homo recedens in illo stare noluit, a quo male recessit, et justa damnatione inconstans, per rerum raptus varietatem deflu
Abbreviated transcription (Latin):
uenit. qͥa ꝑse ipsũ ab hominib cognosei ñ potuit. s und e
nob consuluit. inde despectionẽ ꝑtulit. qͥa infirmita¬
tr̃ quã ꝑnob̾ suscepit. homo suꝑbus despexit. Ohoc
infirma & stulta mundi elegit. ut fortiora & sapientio¬
ra ꝑque ũcognoscebat᷑. confunderet. Sic̃ cibũ fortẽ
inualidus infans capere ñpotest. nisi amatre prius edi

Expanded text:
venit, quia per seipsum ab hominibus cognosci non potuit. Sed unde venit, quia per seipsum ab hominibus cognosci non potuit. Sed unde nobis consuluit, inde despectionem tulit, quia infirmitatem quam pro nobis suscepit, homo superbus despexit. Ob hoc infirma et stulta mundi elegit, ut fortiora et sapientiora per quae non cognoscebatur confunderet. 7. Sicut cibum fortem invalidus infans capere non potest, nisi a matre prius edi
Abbreviated transcription (Latin):
iui dñi seruus: informa serui hominũ dñs. Xp̃s informa serui
ꝓpt̃ conceptionis excellentiã dñs ẽ. hommũ: qͥa & si suscepiti car¬
nẽ: ñ tam̃ ex carnis libidiuosa contagione uenientẽ: Mediator
dei atq hominũ homo xp̃s iħs. nequa quã alt̃ inhunianitate.
alter indeitate ẽ: s in utraq natura idem unꝰ ẽ nec purus ho¬
lno cõceptꝰ est. nec purus homo editus ẽ: nec postra merttũ. ut
ds̃ ẽẽt accepit. sed as̃ uerbũ manente incõmutabili essentia.
antre scla. tẽporalis posieͤ ostendi Medĩato dĩ atq homintun
ipse et̃nus expatre. ipse tẽporalis exmatre. Ipse qͥseẽ ipse
qui factꝰ est: Ipse de patre sine matre: ipse de matre. sine
patre. Ipse conditoris tẽplũ: ipse cõditor tẽpli Ipse auc¬
tor operis: ipse opus auctoris Manens unꝰ de utroq & in
utraq natura: uec naturarũ copulatione confusus. nec
naturarũ distinctione geminatus. Ideo dĩ in homine

Expanded text:
s in forma servi, propter conceptionis excellentiam, Dominus est omnium, quia etsi suscepit carnem, non tamen ex carnis libidinosa contagione. 4. Mediator Dei et hominum homo Christus Jesus nequaquam alter in humanitate, alter in deitate est, sed in utraque natura 149 idem unus est. Nec purus homo conceptus est, nec purus homo editus est, nec postea meritum ut Deus esset, accepit; sed Deus Verbum, manente incommutabili essentia, ante saecula temporalis posset ipse aeternus ex Patre, ipse temporalis ex matre; ipse qui fecit, ipse qui factus est; ipse de Patre sine matre, ipse de matre sine Patre; ipse conditoris templum, ipse conditor templi; ipse auctor operis, ipse opus Auctoris; manens unus de utroque, et in utraque natura, nec naturarum copulatione confusus, nec naturarum distinctione geminatus. 6. Ideo Deus in homine
Abbreviated transcription (Latin):
implet d̃. ut contineant eũ: s ut ipsa pociꝰ contineant᷑
abeo. Nec particulatim dĩ implet omĩa: sedcũsit idẽ unꝰ ubiq
tañ ẽ totus Nonita putandũ ẽ esse iomĩb dm̃: ut una queq¬
qne res ꝓmagnitudine portionis sue capiat eũ. id ẽ mari¬
ma maius. & mninuma iinus. dũ sit pociꝰ ipse totꝰ in omibus
siue omĩa inipso Ommpotentia diuine maiestatis cuncta po¬
testatis sue inm̃sitate cõcludit: nec euadendi potentiã eiꝰ quis
ad itũ inuenire potest. qͥa ille omĩa circumquaq constringit ::
Cuncta enĩ intra diuini iudicii onĩpotentiã coartant᷑ siue qua
continenda st̃ ut salua sint. siue qua amputanda st̃ ut pereant:

Expanded text:
implet Deus, ut contineant eum; sed ut ipsa potius contineantur ab eo. Nec particulatim Deus 118 implet omnia, sed cum sit idem unus, ubique tamen est totus. Non ita putandus est esse in omnibus Deus, ut unaquaeque res pro magnitudine portionis suae capiat eum, id est, maxima majus, et minima minus, dum sit potius ipse totus in omnibus, sive omnia in ipso 2. Omnipotentiae divinae majestas cuncta potestatis suae immensitate concludit nec evadendi potentiam ejus quisquam aditum invenire poterit, quia ille omnia circumquaque constringit. Cuncta enim intra divini judicii omnipotentiam coarctantur, sive quae continenda sunt, ut salva sint, sive qua
Abbreviated transcription (Latin):
catores angłi etã sc̃itate amissa. ñ tam̃ amiser̃ uiuacẽ creature
angłice sensũ. Triplici enĩ modo p̃scientze acumine uigent.
id .ẽ. sublitate nature. experientia tẽpoꝵ. reuelatione superioꝵ¬

Expanded text:
catores angeli, etiam sanctitate amissa, non tamen amiserunt vivacem naturae catores angeli, etiam sanctitate amissa, non tamen amiserunt vivacem naturae angelicae sensum. Triplici enim modo prae scientiae acumine vigent, id est, subtilitate naturae, experientia temporum, revelatione superio
Abbreviated transcription (Latin):
ez echiel ꝓpħa describit. sub totidẽ nominib lapidũ: cum
de prunatu apostate angłi loqueret᷑ Omĩs in qͥd lapis p̃ciosus¬
operim̃tũ tuũ. sardius. & toparius. & iaspis. crisolitꝰ. & onix. & be¬
rillus. sapphirꝰ. carbunculus. & maragidus Quonumero lapidum.
ipsi ordines designatist̃ angłoꝵ: qͦs apostata angłs ante lapsũ
quasi inuestim̃to ornam̃ti sui adfixos habuit: ad quoꝵ ẽparatio¬
nẽ dũse clariorẽ cunctis aspexit cõfestĩ intumuit. & cor suũ ad
suꝑbiã eleuauit Angłi sẽꝑ indõ gaudent: ñ inse Alalus uͦ inde
ẽ. diabolus: qͥa ñque dei. s que suast̃ reqͥsiuit: Nulla aut̃ maior
Siniqͥtas: quã ñ iudm̃ sed inse uelle quẽpiã gloriari Angłi in-
uerbo dĩ cognoscunt oĩa: antequã inre fiant: Et que apud ho¬
mines ad huc futurast̃: angłi iã reuelante dño nouer̃ Preuari¬

Expanded text:
Ezechiel propheta describit sub totidem nominibus lapidum, cum Ezechiel propheta describit sub totidem nominibus lapidum, cum de primatu apostatae angeli loqueretur: Omnis, inquit, lapis operimrillus, sapphirus, carbunculus, et smaragdus , quo numero lapidum ipsi ordines designati sunt angelorum; quos apostata angelus ante lapsum, quasi in vestimento ornamenti sui affixos habuit, ad quorum comparationem dum se clariorem cunctis aspexit, confestim intumuit, et cor suum ad superbiam elevavit. Angeli semper in Deo gaudent, non in se. Malus vero idquae Dei, sed quae sua sunt requisivit. Nulla autem major iniquitas, quam non in Deo, sed in se velle quempiam gloriari. Angeli in verbo Dei cognoscunt omnia antequam fiant in re; et quae apud homines adhuc futura sunt, angeli, jam revelante Deo, noverunt. Praevari
Abbreviated transcription (Latin):
⁊tatis ꝑseuerantiã habent & beatitudinẽ: quã minꝰ acceꝑant. Un¬
de oport& agnosci. qd maloꝵ iniqͥtas. scõꝵ seruiat humilitati:
qͥa unde mali corruunt. in de boni ꝓficiunt: Bonoꝵ angeloꝵ
numerꝰ qͥ post ruinã angłoꝵ maloꝵ ẽ diminutꝰ. ex numero
electoꝵ omĩũ subplebit᷑. qͥ numerꝰ soli deo ẽ. cognitꝰ: Int̾ ange¬
los distantia potestatũ ẽ. & ꝓ graduũ dignitate. ministeria eis¬
dẽ st̃ distributa Aliisq alii p̃ferunt᷑: tã culmine potestatis.
quã scientia uirtutis Sub ministrant igit᷑ alii alioꝵ p̃ceptis:
atq obediunt iussis Unde & ad ꝓphetã ⁊ achariã angłs ange¬
lũ mittit. & quecũq ad nuntiare debeat p̃cipit. Nouẽ ẽẽ dis
tinc hones uł ordines angłoꝵ: sacre scripture testant᷑. id est
angłi. archangłi. throni. dominationes. uirtutes. principatus.
potestates. cherubin. & seraphin Hoꝵ ordinẽ numerũ. etiam

Expanded text:
titatis perseverantiam et beatitudinem quam minus acceperant. Unde oportet cognosci, quod malorum iniquitas sanctorum serviat humilitati: quia unde mali corruunt, inde boni proficiunt. Bonorum angelorum numerus qui post ruinam angelorum malorum est diminutus, ex numero electorum omnium supplebitur, quia numerus soli Deo est cognitus. Inter angelos distantia potestatum est, et pro graduum dignitate ministeria eisdem sunt distributa; aliisque alii praeferuntur tam culmine potestatis, quam scientia virtutis. Subministrant igitur alii aliorum praeceptis, atque obediunt jussis. Unde ad prophetam Zachariam angelus angelum mittit, et quaecumque annuntiare debeat, praecepit. Novem esse diantur, id est, angeli, archangeli, throni, dominationes, virtutes, principatus, potestates, cherubin, et seraphin. Horum ordinum numerum etiam
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑquã humunis optutib manifestius demonstrent᷑: Singule gen¬
tes p̃positos angłos habere credunt᷑. qd̾ ostendit᷑. testimonio angłi
danieli loquentis Ego inqͥd ueni ut nuntiarẽ tͥ: s princepsreg¬
ni ꝑsarũ restitit mͥ: Et post alia: Non ẽ qͥme adiuuet: nisi nicha¬
el princeps ur̃ Itẽ om̃s homines angłos habere ꝓbant᷑. lo¬
quente dño meuangelio Am̃dico uob̃: qͥa angłi eoꝵ somꝑui¬
cũ pulsaret ianuã. dixer̃ intꝰ apłi Non ẽ petrus: s angłs eiꝰẽ.
Si dm̃ angłi contuent᷑ & uident. cur petrꝰ apłs dic̃. inquem
desiderant angłi conspicere: Itẽ sieũ ñ contuent᷑ nec uident.
quomͦ iuxta sententiã dñi. angłi eoꝵ semꝑ uident faciem
patͥs qͥ ẽ. incelis : S bene utrũq ẽ Nã ueracit᷑ credimꝰ qd̾ dm̃

Expanded text:
stius demonstrentur. Singulae gentes praepositos angelos habere creduntur, quod ostenditur testimonio angeli Danieli loquentis: Ego, inquit, veni ut nuntiarem tibi, sed princeps regni Persarum restitit mihi . Et post alia: Non est qui me adjuvet, nisi Michael princeps vester . Item omnes homines angelos habere probantur, loquente Dcum pulsaret januam dixerunt intus apostoli: Non est Petrus, sed angelus ejus est . Si Deum angeli contuentur et vident, cui Petrus apostolus dicit: In quem desiderant angeli Dei conspicere? item Deum non contuentur, nec vident quo modo, juxta sententiam Domini, angeli eorum semper vident faciem Patris, q
Abbreviated transcription (Latin):
idõ natura nulla ẽ. qͥa accedendo inbonã naturã. efficit eam
uitiosã. Qd̾ dũ discedit natura manet. & malũ qd̾ inerat nus¬
quã ẽ. Exeo qd̾ uitiũ noc& nature: agnoscit᷑ uitũ natura ñ ẽe.
qa uichil qd̾ naturale ẽ nocet Dũnatura bona dãpuat᷑ ꝓpt̃ uo

Expanded text:
ideo natura nulla est, quia accedendo in bonam naturam efficit eam ideo natura nulla est, quia accedendo in bonam naturam efficit eam vitiosam, quod cum discedit, natura manet, et malum quod inerat nusquam est. Ex eo quod vitium nocet naturae, agnoscitur vitium naturam non esse, quia nihil quod naturale est n
Abbreviated transcription (Latin):
dũ singula omia ualde bonũ corpꝰ efficiunt. Decor elementoꝵ
omĩum inpulero & apto consistit: s pulerũ esse qđ ꝑse ipsumes
Pulcrũ ut homo. ex anuna & m̃bris omnib constans: aptũ uero
ẽẽ ut uestim̃tum ut uictũ Ideoq hominẽ dici pulerũ adse. qͥa
ñ uestim̃to. & uictui ẽ homo necessarus. s̃ed ista homini Ideo
aut̃ illa apta. qͥa ñsibi sic̃ homo pulera: aut ad se s adaliud. id
ẽ ad hominẽ accõmodata. ñ sibi m& necessaria Hoc & de ceteris
scrutare oꝑa: ut semꝑ ea cogitaxs inmñsa fecit ds̃ omĩa ualde bo
na: Nichil gͦ natura malũ: quando & ipsa que inereaturis ui¬
noceant. Ita ꝗͦ pendenda ẽ creatura ex nr̃o usu ñbona. ex sua
factũ ẽ. uichil D̾s aut̃ malũ ñ fecit. Nonqͥa alicubi aut aliqͣdo
erat ialũ unde fieret diabolus malus ẜ qͥa uttũ ẽ. Dũ essce

Expanded text:
dum singula omnia valde bonum corpus efficiunt. 18. Decor elementorum dum singula omnia valde bonum corpus efficiunt. 18. Decor elementorum omnium in pulchro et apto consistit; sed pulchrum ei quod se ipsum est pulchrum, ut homo ex anima et membris omnibus constans. Aptum vero est, ut vestimentum et victus. Ideoque hominem dici pulchrum ad se, quia non vestimento et victui est homo necessarius, sed ista homini; ideo autem illa apta, quia non sibi, sicut homo, pulchra, aut ad se, sed ad aliud, id est, ad hominem accommodata, non sibimet necessaria. Hoc et de caeteris scrutare opera, ut semper ea cogites immensa. 132 CAPUT IX. Una. Nihil ergo natura malum, quando et ipsa quae in creaturis viale, noceant. Ita ergo pensanda est creatura ex nostro usu non bona, nam ex sua factum est nihil, Deus autem malum non fecit. Non quia alicubi aut aliquando erat malum, unde fieret diabolus malus, sed quia vitio suo, dum esset
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa dũ suã inse cognitionẽ. sibi satis facere ñagnosceret. ut
se pleniꝰ nosse potuisset. ad dm̃ sese referebat creatura: inqͦ¬
torie dicimꝰ fiat aliqͥd: sic dĩ dĩx̃ fiat celũ in principio Iilud enĩ
sempitne: ĩnuerbo unico dictũ est Si transitorie dictũ ẽ adeo
fiat. erat utiq creatura aliqua. Unde iã talis fieret uor:
Sed qͥa antequã dicerȩt fiat nulla extitit creatura: ipsũ fiat
qd̾ dictũ est. inet̾nitate uerbi. ñ in uocis sono enuntiatum est:
Non septies adõ uisa septiesq laudata ẽ creatura. que aute¬
quã fieret ꝑfecte. abillo ẽ uisa: s dũ nos singula uidentes lau
ita uidet & laulat ꝑnos Sed ꝑse ꝑhennit᷑ ac sẽpiterne uider.
ꝑnos uͦ tẽporalit̃: Ad tende uniuersalit̾ creaturã inpͥncipio
ualde bonã uocari: singularit᷑ uero tantũ bonã. Niua &
m̃bra corporis. cũ sint singula bona. maius tam̃ bonũ faciunt.

Expanded text:
Quia dum suam in se cognitionem sibi satisfacere non agnosceret, ut Quia dum suam in se cognitionem sibi satisfacere non agnosceret, ut se plenius nosse potuisset, ad Deum esse referebat creatura, in qtorie dicimus, fiat aliquid, sic Deus dixit Fiat coelum in principio. Illud enim sempiterne in verbo unico dictum est. Si transitorie dictum est a Deo Fiat, erat utique creatura aliqua, unde jam talis fieret vox. Sed quia antequam diceret Fiat, nulla exstitit creatura, ipsum Fiat quod dictum est, in aeternitate Verbi, non in vocis sono, enuntiatum est. 16. Non septies a Deo visa, septiesque laudata est creatura, quae antequam fieret perfecte ab illo est visa; sed dum nos singula videntes laud ac sempiterne videt, per nos vero temporaliter. 17. Attende universaliter creaturam in principio valde bonam vocari, singulariter vero tantum bonam, quia et membra corporis, cum sint singula bona, majus tamen bonum faciunt,
Abbreviated transcription (Latin):
subsistenter regͥescimꝰ: atq ꝓtegendo nos suꝑ fert᷑ nob̾i ena
queq natura: suo pondere nitit᷑. Ignis aut̃ & oleũ merito si¬
ꝑiora sẽꝑ appetunt: qͥa ꝑ ipsoꝵ figurã suꝑ ferri uniuerse
unitatẽ insiniandã ñdies primꝰ s dies dictus eit uniis:
& idcirco ipse repetit᷑ semꝑ iex secutione creature. Qͥ dies hoc
ẽ. natura angłoꝵ. quando ereaturã ipsã contẽplabat᷑ quodã mͦ
ne sperascebat Non aut̃ ꝑmanendo meiꝰ creature contu itu. sed
laudẽ eiꝰ addm̃ referens. eamq melius indiuina ratione conspi¬
ciens: continuo mane fiebat Si uͦ ꝑmaneret neglecto creato¬
re. increature aspectu: iam ũ uesꝑa. s nox utiq fieret Dũ se
creatura meliꝰ indõ. quã inse ipsa nouerit: ipsa sui cognitio
que maior indeo ẽ. dies & lux dr̃: Cognitio uͦ sui inse ipsa
ad conpensationẽ cognitionis illiꝰ que ẽ indõ. qͥa longe infe¬
rior. ẽ: uesꝑa nominat᷑. Ideoq post uesꝑam mane fiebat:

Expanded text:
subsistentes requiescimus, atque protegendo nos superfertur nobis. 12. Unaquaeque natura suo pondere nititur. Ignis autem et 130 oleum merito superiora semper appetunt, quia per ipsorum figuram superferri universae unitatem insinuandam non dies primus, sed dies dictus est unus; et idcirco ipse repetitur semper in exsecutione creaturae. Qui dies, hoc est, natura angelorum, quando creaturam ipsam contemplabantur, quodammodo vesperascebat; non autem permanendo in ejus creaturae contuitu, sed laudem ejus ad Deum referens, eamque melius in divina ratione conspiciens, continuo mane fiebat. Si vero permaneret, neglecto Creatore, in creaturae aspectu jam non vespera, sed nox utique fieret. 14. Dum se creatura melius in Deo quam in se ipsa noverit, ipsa sui cognitio, quae major in Deo est, dies et lux dicitur. Cognitio vero sua in seipsa, ad compensationem cognitionis illius, quae est in Deo, quia longe inferior est, vespera nominatur. Ideoque post vesperam mane fiebat .
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ: Ac ꝑ hoc utriunq simul st̃: sed ille ad quẽ ꝑtina cautus
prior ẽ: id est sonus Materia ex qua celũ terraq formata est.
idõ informis uocata ẽ. qͥa ñdum exea formata erant que for¬
mari restabant. uerũtam̃ ipsa materia exnichilo facta erat.
Aliud ẽ enĩ aliqͥd fieri posse: aliud fieri necesse esse fieri ne¬
cesse ẽ qd̾ ds̃ naturis inseruit. fieri aut̃ posse ẽ qd̾ extra cur¬
sũ inditũ naturarũ creator ut faceret. quandoq uoluit
reseruari: Non ex hoc substantram habere credende sunt.¬
tenebre. qͥa dicit dñs ꝑprophetã. Ego dñs formans lucẽ¬
& creans tenebras. sed quia angłica natura que ñ ẽ p̃uarica¬
ta lux dicit᷑:. Illa aut̃ que p̃uaricata ẽ tenebrarũ nomine
nũcupat᷑: unde ce in pͥncipio lur atenebris diuiditur: Sed¬

Expanded text:
tatem; ac per hoc utrumque simul sunt, sed ille ad quem pertinet cantus tatem; ac per hoc utrumque simul sunt, sed ille ad quem pertinet cantus prior est, id est, sonus. 7. Materia ex qua coelum terraque formata est, ideo informis vocata est, quia nondum ea formata erant quae formari restabant, verum ipsa materia ex nihilo facta erat. 8. Aliud est aliquid fieri posse, aliud fieri necesse esse. Fieri necesse est, quod Deus naturis inservit; fieri autem posse est, quod extra cursum inditum naturarum Creator, ut faceret, quando voluit, reservavit. 9. Non ex hoc substanttenebrae, quia dicit Dominus per prophetam: Ego Dominus formans et creans tenebras ; sed quia angelica natura, quae non est praevaricata, lux dicitur; illa autem quae praevaricata est, tenebrarum nomine nuncupatur. Unde et in principio lux a tenebris di
Abbreviated transcription (Latin):
manerae consilio. huiꝰ mundi constructio: nec tẽpꝰ ante pͥnci¬
piũ sed et̾nitas fuerit. tẽpus uͦ a substitucione creature: ñ
creatura cepit a tẽpore. Qͥdã aiunt: Qid faciebat ds ante
quã celũ faces ret. Cur noua uoluntas indm̃ ut mundum
conderte orta ẽ: S noua uosuntas indo exorta ñ ẽ: qͥa & si
inre mundus iã ñ erat. inet̾nitatis tam̃ ratione & consilio
semꝑ erat. Dicunt qͥdã. qͥa subito uoluit ds̃ facere mundum
qͣdutet ñ fecit uoluntatẽ dĩ inmutari arbitrantes: qͥ aliq̃ do
uoluit qd̾ aliꝗͣdo ñ uoluit: Quib respondendũ est. Uoluntaᷤ
qd ipse ẽ. Utiq et̃nus & inmutabilis ẽ: hoc ẽ gͦ uoluntas eꝰ.:
Materies ex qua formatꝰ ẽ mundus origine ñ tẽpore. res
a se factas p̃cesit. ut sonꝰ cantũ. Prior enĩẽ sonus cantu.
quia suauitas cantilene adsonũ uocis. nonsonꝰ ꝑtinet ad suaui¬

Expanded text:
maneret consilio hujus mundi constructio; nec tempus ante princimaneret consilio hujus mundi constructio; nec tempus ante principium, sed aeternitas. Tempus vero a substitutione creaturae, non creatura coepit a quam coelum et terra fieret? Cur nova voluntas in Deum, ut mundum conderet, exorta est? Sed nova voluntas in Deum exorta non est, quia etsi in re mundus non erat, in aeterna tamen ratione et consilio semper erat. 5. Dicunt quidam: Quid subito voluit Deus facere mundum, quem ante non facit? Voluntatem Dei immutari arbitrantes, qui aliquando voluit quod aliquando non voluit. Quibus respondendum est: Voluntas d ipse est, utique aeternum et incommutabile est. Haec est ergo voluntas ejus. 6. Materies ex qua formatus est mundus , origine, non tempore, res a se factas praecessit, ut sonus cantum. Prior enim est sonus cantu, quia suavitas cantilenae ad sonum vocis, non sonus pertinet ad suavi
Abbreviated transcription (Latin):
ticulis accedunt suis & decedunt. quo modo unũ dicendũ ẽ.
& si ẽ scire oportet ubiest: Sed aduerte: qd̾ cuncta & futura
& p̃terita & p̃sentia. in animo ft̃ pocius reqͥrenda: Tria ista. p̃te¬
rita p̃sentia & futura: in animo tantũ inueniri Preterita
reminiscendo. p̃sentia contuendo: futura expectando. Spe¬
ramꝰ igit᷑ aduenientia: intuem᷑ p̃sentia. recolimꝰ transeuntia:
UNdus exreb uisibilib. s tam̃ inuestigabilib constat:
homo aut̃ ex rerũ uniuersitate conpositꝰ: alter inbre¬
ui quodã modo creatus ẽ mundus Ratio mundi: de uno con¬
sideranda ẽ homine Nã sicut ꝑdimensionẽ etatũ ad finẽ
homo uergit᷑: ita & mundus ꝑhoc qd̾ distendit᷑ tẽpore de fi¬
cit.Na unde homo atq mundus crescere uidet᷑: inde uterq
ꝓmundo faciendo orta fuisse cogitatio:. quando insuo et̾no

Expanded text:
ticulis accedunt suis, et decidunt, quomodo unum dicendum est, ticulis accedunt suis, et decidunt, quomodo unum dicendum est, sens? et si est, scire oportet ubi est. Sed adverte quia cuncta futurat praesentia, in animo sunt potius requirenda. 4. Tria ista, praeterita, praesentia et futura in animo tantum inveniri constat, praeterita reminiscendo, praesentia contuendo, futura exspectando. Speramus igitur advenientia, intuemur praesentia, recolimus transeuntia. I. De mundo. 1. Mundus ex rebus visibilibus, sed tamen investigabilibus constat. Homo autem ex rerum universitate compositus, alter in brevi quodam modo creatus est mundus. 2. Ratio mundi de uno consideranda est homine. Nam sicut per dimensiones aetatum ad finem homo vergit, ita et mundus per hoc quod distenditur tempore, deficit, quia unde homo atque mundus crescere videtur, inde uterqupro mundo faciendo ortam fuisse cogitationem, quando in suo aeterno
Abbreviated transcription (Latin):
angłoꝵ creatio: decessio accessioue.ẽ. tẽpoꝵ Nam duas esse
increaturis res. quarũ uicissitudo tẽpoꝵ conp̃hendi ñual&.
angłis scilicet ꝓpt̾ qd̾ in cõmutabili. inherent creatorr siue
materie illiꝰ informi. prius quã exea omĩa ista que tẽporalit᷑
iã uoluunt᷑ formarentur. nec ipsi utiq ualebat tẽpus. Tẽpꝰ
s nobis qͥ sub celo uersamur in hoc imfimo mundo. .uii.
qͥa dũ sit ipsũ tẽpus creatura: in pͥncipio tam̃ mundi fac
tam ẽẽ. credendũ est Ideo gͦ principiũ dr̃: qd̾ exipso cepit
rerũ uniuersarũ exordium Nullũ spaciũ corporalit᷑ habens
tẽpora : qͥa ante abscedunt pene quã ueniant: Ideoq nullus
in reb status ẽ tẽpoꝵ: qͥa celeri creature motu mutantur.
Nec centũ anni unũ tempꝰ ẽ.: nec unꝰ annus unũ tẽpus ẽ. nec
unꝰ m̃sis unũ tẽpꝰ est: nec dies nec hora Qa dũ hec omĩa par

Expanded text:
angelis decessio accessiove est temporum. Nam duas esse angelis decessio accessiove est temporum. Nam duas esse in creaturis res, quibus vicissitudo temporum non valet, angelis scilicet, propter quod incommutabili inhaerent Creatori; sive materiae illi informi, priusquam ex ea omnia ista quae temporaliter jam volvuntur formarentur, nec ipsi utique valebat tempus. Tempus sed nobis, qui sub coelo versamur in hoc infimo mundo. 127 CAquia, dum sit ipsum tempus creatura, in principio tamen munur, quod ex ipso coepit rerum universarum exordium. 2. Nullum spatium corporaliter habent tempora, quia ante abscedunt pene quam veniant. Ideoque in rebus nullus status est temporum, quia celeri creaturae motu mutantur. Nec centum anni unum tempus est; nec unus annus unum tempus est; nec unus mensis unum tempus est; nec dies, nec hora, quia, dum haec omnia pa
Abbreviated transcription (Latin):
eadem ratione. quia ꝑfaciẽ conspectã quisq cognoscit᷑. Hoc
enĩ moratione dieitur dõ. Ostende nob̾ faciẽ tuã Acsi dicat᷑.:
dĩ uerbo osponit᷑. qͥa mox est ut ore uerba forment᷑ E tͥ si
uolueris genere locittionis illo demonstrare qͦ his qͥefficit. ꝑ
iã qd̾ esficitur nominat᷑. Bene os ꝓ uerbo ponis: sic̃ linguã
facie ad faciẽ quibq electis p̃sentabit᷑. ut ipsã speciẽ con¬
tẽplent᷑: cuiꝰ nunc uestigia conp̃hendere eonaut᷑ hoc ẽ quẽ
Nec indeo p̃teritũ p̃sens futurũue aliqͥd ereditur.
sed omnia p̃sentia meo diciuit᷑: qͥa eternitate sua cuncta conplee¬
tit᷑. Alio quui mutabilis est ds̃ credendus. si ei suc cessiones tẽpoꝵ¬
ad scribunt᷑. Sisemꝑ aliqua essent cũ deo tẽpora. ñ ess& tẽpus
s esset et̃nitas: nec mutarent᷑ tẽpora sed starent Preseus p̃teri¬
tũ & futurũ: nr̃m ẽ habere ñ dñi Uerbi causa Dicimꝰ ꝓp̾senti

Expanded text:
nspectam quisque cognoscitur. Hoc enim in oratione Deo dicitur: Ostende nobis faciem tuam, ac si dicatur: Dei verbo os ponitur, quia mos est ut verba ore formentur. Et si volueris genere locutionis illo demonstrare, quo is qui efficit per id quod efficitur nominatur, bene os pro verbo ponis, sicut linguam facie ad faciem quibusque electis praesentabitur, ut ipsam speciem contemplentur, cuius nunc vestigia conprehendere conantur, hoc est, quem nec in Deo praeteritum, praesens, futurumve aliquod creditur, sed omnia praesentia in eo dicuntur, quia aeternitate sua cuncta complectitur. Alioquin mutabilis est Deus credendus, si ei successiones temporum ascribuntur. Si semper aliqua essent cum Deo tempora, non esset tempus, sed aeternitas; nec mutarentur tempora, sed starent. 2. Praesens, praeteritum et futurum nostrum est habere, non Dei. Verbi causa, dicimus pro praesenti,
Abbreviated transcription (Latin):
natura incorporeus ẽ. & incircũ seriptꝰ. sed ꝓefficientiis causarũ.¬
rerũ in ipso species scribiitur: Ut qͥa omĩa uidet: dicat᷑ occłi..
& ꝓpt̃ qd̾ audit omĩa: dicatur auris. Proeo aut̃ qd̾ auertet᷑ am¬
bulat: ꝓeo qd̾ expectat stat. Sic &e inceteris hoꝵ similib ab
humanis m̃tib trahit᷑ similitudo ad dm̃. sic̃ est obliuiscens et
memorans Hinc ẽ qd̾ ꝓpheta dicit. Iurauit dñs exercituũ ꝑani¬
mã suã. Non qd̾ ds̃ animã habeat : sedhoc nr̃o narrat affectu:¬

Expanded text:
natura incorporeus est, et incircumscriptus, sed pro efficientiis causanatura incorporeus est, et incircumscriptus, sed pro efficientiis causarum in ipso species rerum scribuntur, ut quia omnia videt, dicatur oculus; et propter quod audit omnia, dicatur auris; pro eo autem quod avertitur, ambulat; pro eo quod expectat stat. 5. Sic et in caeteris horum similibus ab humanis mentibus trahitur similitudo ad Deum, sicut et obliviscens, et memorans. Hinc est quod et propheta dicit: Juravit Dominus exercituum per animam suam; non quod Deus animam habeat, sed hoc nostro narrat affectu
Abbreviated transcription (Latin):
nauit. qm̃ qđ iudicantis equum ẽ: furor. est & indignatio pa¬
cienti. Ita ergo intelligere opus est: & alias passiones quas
de affectione humana ducit seriptura ad dĩi: ut & iuxta se
incõmutabilis sit credendus. & tam̃ ꝓ causarum effectib ut fa¬
cilius intelligatur. nr̃o locittionis & mutabilitatis genere ap¬
pelletur. Tam clem̃ter ds̃ humane cõsulit infirmitati: ut qͥa
eũ sic̃ ẽ nonpossumꝰ agnoscere. nr̃e locutionis more se ipsũ no¬
bis insinuet. Unde & menbroꝵ nr̃oꝵ qualitatẽ habere scri¬
bit᷑. & passionũ indigna dici de se uoluit. quatinus ad sua
ꝑ nr̃a nos traheret. Et dũ condescendit nob̾: consurgeremꝰ ei
Multis modis d̃s ad significandũ se hominib de inferiorib re¬
bus species adse trahit: quẽ reuera iuxta ꝓpriã substanti am
inuisibilẽ esse & incorporeũ constat Plerũq de corporib ad¬

Expanded text:
quoniam quod judicantis aequum est, furor est, et indignatio paquoniam quod judicantis aequum est, furor est, et indignatio patientis. 2. Ita ergo intelligere opus est et alias passiones, quas de affectione humana ducit Scriptura ad Deum, ut et juxta se incommutabilis sit credendus, et tamen pro causarum effectibus, ut facilius intelligatur, nostrae locutionis et mutabilitatis genere appelletur. 3. Tam clementer Deus humanae consulit infieum sicut est non possumus agnoscere, nostrae locutionis more se ipsum nobis insinuat. Unde et membrorum nostrorum qualitatem habere scribitur, et passionum indigna digna dici de se voluit, quatenus ad sua per nostra nos attraheret, et cum condescenderet nobis, consurgeremus ei. Multis modis Deus ad significandum se hominibus de inferioribus rebus species ad se trahit, quem revera juxta propriam substantiam invisibilem esse et incorporeum constat. CAPUT XI. De
Abbreviated transcription (Latin):
gredit᷑ homo. ad intelligendũ dm̃ creatorẽ: id.ẽ. ab in sensibili¬
b surgens ad sensibilia. a sensibilib surgens ad rationabilia:
arationabilib surgens ad creatorẽ.: Intelligibilia ꝑse conlau¬
dant dm̃: & inrationabilia & insensibilia. ñ ꝑse. s ꝑ nos dũ ea con¬
siderantes dm̃ laudamꝰ: Sed ideo dicunt᷑ laudare ipsa: qͥa ean¬
dẽ laudẽ earũ parturit causa Dixer̃ antiqui: qd̾ nichil tã
ebeᷤsit. qd̾ ñ sensũ habeat indm̃. Hinc ẽ. illud: qd̾ ex silice duro
scintilla excutit᷑. Et si ignis insaro. utiq ibi sensus sentitur.
apud dm̃ ꝑturbatio nulla ẽ: apud quẽ tranquillitas
sũ m̃a ẽ: Nonita ẽ p̃cipitanda m̃tis sententia. ut credamꝰ pos¬
se dõ furoris uł mutationis accedere ꝑturbationẽ: s ipsã
eqͥtatẽ iusticie qua reos punit. iracundiã saera lecho nomi¬

Expanded text:
greditur homo ad intelligendum Deum creatorem, id est, ab insensibiligreditur homo ad intelligendum Deum creatorem, id est, ab insensibilibus surgens ad sensibilia, et a sensibilibus surgens ad rationabilia, atque a rationabilibus surgens ad Creatorem. Intelligibilia per se collaudant Deum, irrationabilia et insensibilia non per se, sed per nos, dum ea considerantes Deum laudamus. Sed ideo dicuntur laudare ipsa, quia eamdem laudem earum parturit causa. Dixerunt antiqui quod nihil tam hebes sit quod non sensum habeat in Deum. Hinc est illud quod ex silice duro scintilla excutitur. Et si ignis in saxo, utique ibi sensus sentitur Deum perturbatio nulla est, apud quem tranquillitas summa est. Non ita est praecipitanda mentis sententia, ut credamus posse Deo furoris vel mutationis accidere perturbationem; sed ipsam aequitatem justitiae, qua reos punit, iram sacra lectio nomi
Abbreviated transcription (Latin):
uarius eius fuct .iiii.Qd̾ excreature ꝓulcritudine
agnoscattr creator.
epe ad incorporeã creatoris magnitudinẽ. creaturarũ corporea
magnitudo cõponit᷑. ut magna considerent᷑ exparuis: et
Dexuisibilib inuisibilia estiment᷑. atq expulcritudine factoꝵ.
effector oꝑum agnoscat᷑. ñ tam̃ parilitate consimili. sed ex quadã
subdita & creata specie boni Sic̃ ars in artifice retorquet laudẽ:
ita rerũ creator. ꝑcreaturã suã laudat᷑. Et quanto sit excellen¬
tior: exipsa oꝑis cõditione monstrat᷑. Expulcritudine circum¬
scripte creature: pulcritudinẽ suã que circũscribi ne qͥt facit
d̃s intelligi. ut ipsis uestigiis reuertat᷑ homo ad dm̃ quib auer¬
sus ẽ: ut qͥa ꝑamorẽ pulcritudinis creature. a creatoris for-¬
na se abstulit: rursũ ꝑcreature decorẽ. ad creatoris pulcritu¬
dinẽ reuertat᷑. Quib dã gradib intelligentie. ꝑcreaturã pro¬

Expanded text:
CAPUT IV. Quod ex creaturae pulchritudine agnoscatur creator. epe ad incorpoream Creatoris magnitudinem creaturarum corporea magnitudo componitur, ut magna considerentur ex parvis, et ex visibilibus invisibilia aestimentur, atque ex pulchritudine 121 factorum effector operis agnoscatur, non tamen parilitate consimili, sed ex quadam subdita et creata specie boni. Sicut ars in artificem retorquet laudem, ita rerum creator per creaturam suam laudatur. Et quanto sit excellentior ex ipsa operis conditione monstratur. Ex pulchritudine circumscriptae creaturae pulchritudinem suam, quae circumscribi nequit, facit Deus intelligi, ut ipsis vestigiis revertatur homo ad Deum quibus aversus est. Ut quia per amorem pulchritudinis creaturae a Creatoris forma se abstulit, rursum per creaturae decorem ad Creatoris pulchritudinem revertatur. Quibusdam gradibus intelligentiae per creaturam pro
Abbreviated transcription (Latin):
tur nob̾ omĩa que sub nos ft̃: si nos subicin᷑ ei aquo nobiᷤ illa
sub iecta sunt Ilani&. que uident᷑ ẽẽ subiecta et qͥ deo subiectꝰ
ñ ẽ: ille pociꝰ subicit᷑ eis qͥ suã uoluntatẽ subiugat a mori eo¬

Expanded text:
tur nobis omnia quae sub nobis sunt, si nos subjicimur ei a quo nobis illa tur nobis omnia quae sub nobis sunt, si nos subjicimur ei a quo nobis illa subjecta sunt. Nam et quae videntur esse subjecta ei qui Deo subjectus non est, ille potius sub
Abbreviated transcription (Latin):
sibi debet pociꝰ inputari: cuiꝰ ꝓpeccato ista effectast̃ omĩa noxia.
que illi omĩ exparte fuerant ante peccatũ subiecta Nr̃o uitio¬
ñ sua natura nob malast̃: ea que nobis nocent. Nã lux dũsit
bona. infirmis ocłis naria ẽ: & tunc occłoꝵ uiciũ ñlucis est:
Sic & cetera: Cũ creaturarũ stimulis & elem̃toꝵ aduersitatib
homo uerberat᷑. peccati hoc erigere penã. ut dõ suꝑbiens ho¬
mo ea que infra ipsũ st̃ paciat᷑ ad uersa. Unde & insapientia le¬
git᷑. Pro deo pugnauit cũ eo orbis terrarũ. ẽtra uisensatos Me¬
rito gͦ peccatoꝵ hoc actũ ẽ. ut naturalit̾ ꝓsꝑa mutent᷑ homi¬
ni in aduersis Unde & salomon: Creatura exardescit intor¬
mentũ aduersus in iustos: & lenior ẽ. ad bene faciendũ his qui
indm̃ confidunt. Nonerit caro subiecta anime. nec uicia ratio¬
ni.si animꝰ ñ est subditus conditori: Aunc aut̃ recte subierun¬

Expanded text:
sibi debet potius imputare; cujus pro peccato ista effecta sunt noxia, sibi debet potius imputare; cujus pro peccato ista effecta sunt noxia, quae illi omni ex parte fuerunt ante peccatum subjecta. Nostro vitio, non sua natura, nobis mala sunt ea quae nobis nocent. Nam lux, dum sit bona, infirmis oculis noxia est, et tunc oculorum vitium, non lucis est; sic et caetera. 10. Cum creaturarum stimulis et elementorum adversitatibus homo verberatur, peccati hoc exigere poenam, ut Deo superbiens homo ea quae infra ipsum sunt patiatur adversa. Unde et in Sapientia legitur pro Deo: Pugnabit cum eo orbis terrarum contra insensatos. Merito ergo peccatorum hoc actum est, ut naturaliter prospera mutentur homini in adversa. Unde et Salomon: Creatura exardescit in tormentum, adversus injustos, et lenior est ad benefaciendum his qui in Deo confidunt. 134 11. Non erit caro subjecta animae, nec vitium rationi, si animus non est subditus Conditori. Tunc autem recte subjiciun
Abbreviated transcription (Latin):
uere adiabolo sint. ñtam̃ creatasunt Quã obeausã ꝑmiserit ds̃
inali oboriri statũ. nisi ut ex contrariis malis. bone nature deco¬
rẽ indueret: Modus iste etiã inuerbis eẽ comperit᷑: qͥ modus anti
cra elocutio quando mox contraria ꝓsꝑis ꝓferunt᷑:. Ita & in reb
ꝑmixtũ ẽ malũ: ut nature bonũ ad conparationẽ ex celleret
mali Siradas suꝑ ciliũ hominis. paruã rem demes: s tocꝰ cor
poris ingeris feditatẽ Ita & inuniuersitate creature. siextre¬
mũ uermiculũ natura malũ dixeris: uniuerse creature iniuri¬
ã facis. Cuncta mala ꝑpeccatũ primi hominis ꝓpena st̃ trans la¬
ta inuniuersũ genꝰ humanũ: Pro inde quecũq uident᷑ mala.
partim nob̾ seuiunt origine. partĩ : culpa. Mala dicunt multa
increaturis ꝑuersi. ut ignẽ qi urit. ut ferrũ qͥa occidit. ut ferã
qͥa mordet. s cõmoda ipsoꝵ ñintendens homo. accusat in illis qd̾

Expanded text:
vere a diabolo sit, non tamen creatum est. 5. Quam ob causam permiserit Deus mali oboriri statum, nisi ut ex contrariis malis bonae naturae decor emineret? Modus iste etiam in verbis esse comperitur. Qui modus antitchra locutio, quando mox contraria positis proferuntur. Ita et in rebus permistum est malum, ut naturae bonum ad comparationem excelleret malorporis ingeris foeditatem; ita et in universitate creaturae est: si extremum vermiculum natura malum dixeris, universae creaturae injuriam facis. 8. Cuncta mala per peccatum primi hominis pro poena sunt translata in universum genus humanum. Proinde quaecunque videntur mala, partim nobis saeviunt origine, partim culpa. 9. Mala dicunt multa in creaturis perversi, ut ignem, quia urit; ut ferrum, quia occidit; ut feram, quia mordet, sed commoda ipsorum non intendens homo, accusat in illis quod
Abbreviated transcription (Latin):
future restituat: Inẽ. ei & altitudo: ꝑ quã omnẽ sensũ sue sci¬
cutie iniñsitate exsuperat: In ẽ. ei & ꝓfundũ: qͦ dampnandos
ñ quasi uisibilẽ ostendit. s ubiq ẽẽ p̃sentẽ significat. ꝑ
id qd̾ dicit ecce dñs. uel qd̾ magnitudinẽ diuinitatis eiꝰ. nullus
possit sensus ad tingere: etã nec angłicus Quã uis usq ad
parilitatẽ anglicã humana post resurrectionẽ natura ꝓficiat.
& ad contẽplandũ dm̃ inde fensa consurgat. uidere tam̃ ciꝰ essenti¬
ã plene ñ ualet. quã nec ipsa ꝑfecto angłica intotũ ad tingit
audias etiã angłoꝵ. Sola enĩ trinitas sibi integra nota est: &
humanitas axp̃o suscepta. que tercia ẽ intrinitate ꝑsona Intel¬
ligibilit̃ quodã miro modo dĩ essertia sciri potest. dũ e̾e̾ credit᷑.
Opus uͦ eiꝰ qd̾ utiq equari ei ñ potest. & iudicia. ãnulło penitus

Expanded text:
futurae restituat. Inest ei et altitudo, per quam omnem sensum suae scifuturae restituat. Inest ei et altitudo, per quam omnem sensum suae scientiae immensitate exsuperat. Inest ei et profundum, quo damnandos n quasi visibilem ostendit, sed ubique esse praesentem significat. 120 Per id quod dicit: Ecce Dominus, vel quod magnitudinem divinitatis ejus nullus possit sensus attingere, etiam nec angelicus, quamvis usque ad parilitatem angelicam humana post resurrectionem natura proficiat, et ad contemplandum Deum indefessa consurgat, videre tamen ejus essentiam plene non valet, quam nec ipsa perfectio angelica in totum attingit audias, etiam angelorum. Sola enim Trinitas sibi integre nota est, et humanitas a Christo suscepta, quae tertia est in Trinitate persona: 2. Intelligibiliter quodam miro modo Dei essentia sciri potest, dum esse creditur. Opus vero ejus, quod utique aequari ei non potest, atque judicia a nullo penitus
Abbreviated transcription (Latin):
Aĩ intra omĩa ẽ. Uerũ ne extra dm̃ essent. dĩ exterior ẽ: ut omĩa
concelud ant᷑ abeo. De cõnsumatione alicuiꝰ facti: dicit᷑ ꝑfecto:
Ds̃ aut̃ qͥnonẽ factꝰ. quomodo ẽ ꝑfectus  Sed hunc sermonẽ de
usu nr̃o sumit. bunana inopia: sic̃ & reliqua uerba: q̃uatinus
id qd̾ inefsabile ẽ. ut cũq dici possit: qm̃ de deo nichil digne hu¬
manꝰ sermo dicit. Dũ localis ñsit ds̃. localiter tam̃ insuis am¬
bulat sc̃ĩs dũ deloco inloco p̃dicat᷑ abeis Nã ds qͥnec loco mo¬
uet᷑ nec tẽpore. inseruis tam̃ iuis & tẽport. & loco mouetur.¬
quoties abeisdem localit̾ p̃dicat᷑ Dũ de dõ nec scđm quantitatem:
nec. scđm qualitatẽ. nec scdm sitũ. nec scd̃m habitũ. aut motũ ali¬
qͥd digne dicat᷑: inẽ. tam̃ ei quodã modo latitudo caritatis. qua
nos & aberrore colligit: & contin& inueritate In est ei & longi¬
tudo: quauos longanuit᷑ malos portat. donec em̃datos patrie

Expanded text:
. Verum ne extra Deum essent, Deus exterior est, ut omnia concludantur ab eo. 4. Consummatio alicujus facti dicitur perfectio; Deus autem, qui non est factus, quomodo est perfectus? Sed hunc sermonem de usu nostro sumpsit humana inopia, sicut et reliqua verba, quatenus id quod ineffabile est, utcunque dici possit, quoniam de Deo nihil digne humanus sermo dicit. 5. Dum localis non sit Deus, localiter tamen in suis ambulat 119 sanctis, dum de loco in locum praedicatur ab eis. Nam Deus, qui nec loco movetur, nec temporeDeo nec secundum quantitatem, nec secundum qualitatem, nec secundum situm, nec secundum habitum aut motum aliquid digne dicatur, inest tamen ei quodammodo latitudo charitatis, qua nos et ab errore colligit, et continet in veritate. Inest ei et longitudo, qua nos longanimiter portat, donec emendatos patriae
Abbreviated transcription (Latin):
nꝰ. qͥd cuiq congruũ esset tẽpori: ab ipsa eternitate. in eius
mansit dispositione consilii. Nonusu nr̃o aliud dm̃ putari. aliud
pulchritudinẽ eiꝰ: atq aliud magnitudinẽ ipsius. sic̃ aliud
mo manet. ac ꝑ hoc qͥ ita intelligit dm̃ corporeũ esse credit:
dũ pulcritudo & magnitudo dei ipse ds̃ sit. Ideo ds dicit᷑
simpler. siue ñ amitendo qđ habet: seu qͥa ñ aliud ẽ ipse. &
aliud qd̃ inipso est. Inordinate dici seu conferri uitiis. ea
ꝓstulticia & non ẽ. Apud dm̃ uero: sũma simplicitas est.
Iurta hane regulã: & cetera existimanda sunt.:

Expanded text:
nus, quid cuique congruum esset tempori, ab ipsa tamen aeternitate in ejus nus, quid cuique congruum esset tempori, ab ipsa tamen aeternitate in ejus mansit dispositione consilii. 5. Non usu nostro aliud Deum putare, aliud pulchritudinem ejus, atque aliud magnitudinem ipsius debemus simo manet. Ac per hoc, qui ita intelligit Deum, corporeum esse credit, dum pulchritudo et magnitudo Dei ipse Deus sit. 6. Ideo Deus dicitur simplex, sive non amittendo quod habet, seu quia non aliud est ipse, et aliud quod in ipso est. Inordinate dici seu conferri vitiis ea qpro stultitia, et non est. Apud Deum vero summa simplicitas est. Juxta hanc regul
Abbreviated transcription (Latin):
umaauor. bonum ds̃ est: quia in cõmutabilis est. & cor
omnino
rumpi ñ potest. Crcatura uͦ bonũ. sedñ sũmũ est: quia
mutabilis est. Et dũ sit quidẽ bonũ: ñ tam̃ potest esse¬
& sũmum. Qͥd est dei inmortalitas. nisi eiꝰ in cõmutabili¬
tas:: Nam angłi & anime in mortales sunt: sed inmutabiles non
st̃ Ideoq solus ads̃ dicit᷑ inmortalis: qͥa solus in cõmutabilis:
Nã anina morit᷑. dũ deserente deo debono inmalũ mutatur:
Sic & angłis: dũ deserente deo ẽ lapsus Qd̃ materiã hab& unde
ex istat. mutabile est: qͥa de informi adformã transit. Qd̃
uͦ ñ habet materiã. inmutabile ẽ: sic̃ dĩ utiq est Bene ac sub¬
stantialit̾ sunt ista indõ. id ẽ incorruptio. in mortalitas. in cõmu¬
tabilitas Inde & merito cuncte p̃ponit᷑ creature Opus ñ
consiliũ apud dm̃ mutari: nec uariari eũ. qͥa ꝑuaria tẽpo¬
ra diuersa p̃cipit: sedmanens idem incõmutabilis & eter¬

Expanded text:
incommutabilis est, et corrumpi omnino non potest. Creatura vero bonum, sed non summum est 116, quia mutabilis est; et dum sit quidem bonum non tamen esse potest et summum. 2. Quid est Dei immortalitas, nisi ejus incommutabilitas? Nam et angeli et animae immortales sunt, sed immutabiles non sunt; ideoque solus Deus dicitur immortalis, quia solus incommutabilis est. Nam anima moritur, dum, deserente Deo, de bono in malum mutatur, sic et angelus, dum, deserente Deo, est lapsus. 3. Quod materiam habet, unde existat, mutabile est, quia de informi ad formam transit. Quod vero non habet materiam, immutabile est, sicut Deus utique est. Bene, ac substantialiter sunt ista in Deo, id est, incorruptio, immortalitas, incommutabilitas. Unde et merito cunctae praeponitur creaturae. credimus mutari; nec 117 variari eum, quia per varia tempora diversa praecipit, sed manens idem incommutabilis, et aeter
Abbreviated transcription (Latin):
Idẽ diocit. sicut fierinon potest: ut simul & herbanascatur:
Et semen: ita impossibile . ẽ. udaudẽ & głam sȩculariũ haben¬
tes: simuletiã & fructũ faciamus cȩlestẽ: Idem dixit: Sicut
thesaurus. manifestus minuit. & itauirtus deperit publicata:
Nãsicut cera a faciȩ ignis soluitur. ita & anima ꝑ laudẽ resoluta
perit ab intentione sua Idem dixit: Quando cogitatio uanȩ
gloriȩ uł suꝑbie te impugat ꝑ scrutare teipsũ: Siom̃ia manda¬
tadĩ seruasti. sinimicostuos diligis: sigaudes ingloria inimici
tuis & contristaris indeiectione cius Et si apudte habes
grande aliquid sapias tam qua aliquid feceris. sciens quod clata cogi¬
tatio om̃ia illa bonadis soluitCUI.

Expanded text:
113. Idem dixit: Fieri non potest ut simul et herba nascatur 113. Idem dixit: Fieri non potest ut simul et herba nascatur et semen; ita impossibile est ut laudem et gloriam saecularium habentes, simul etiam et fructum faciamus coelestem . 114. Idem dixit: Sicut thesaurus manifestus minuitur, ita et virtus deperit publicata. Nam sicut cera a facie ignis solvitur, ita et anima per laudem resoluta, perit ab intentione sua . 115. Idem dixit: Quando cogitatio vanae gloriae vel superbiae te impugnat , perscrutare teipsum, si omnia Dei mandata servasti, si inimicos tuos diligis, si gaudes in gloria inimici tui, et contgrande aliquid sapias, tanquam aliquid boni feceris, sciens quod elata cogitatio illa omnia bona dissolvit 4.
Abbreviated transcription (Latin):
do dõplacebo: Respondit senex: Quod demandotibi
custodi : Quocũq uadis dm̃ semꝑ hab& o preoculistuis: Et qd¬
cũq opus exerres sum&ir ex diuinis scripturis exempla. & inquo¬
cũq loco resideris ne indecitius mouearis. sed pacienter in eo¬
dem loco consiste. Haroenitria custodiens. saluus efficiaris:
CUI
senex: homosiseipsũ reprehendit: ubiq potest ꝑsistere
Siautẽ semagnificat: nũ quãstat. Quic quid enĩ bonifecerit
homo neex ult& ineo quia mox ꝑdit illud: CVII¬
Uegrptius & coepit cogitationes proprias accusare prȩ¬
sente sene: Ille autem audiens ad miratus diait: Egyptii
nifestant: Siriautẽ & greci: uirtutes quas non habent prȩ
dicant. & uitia quȩ habent: abscondunt: CUII
uidam seneadixit: Quia bominibus amplius honoratur
aut laudatur: non paruũ clapnũ animȩ patitur: Qui aut̃
ꝑoenitus ab hominib non honorat᷑. desuꝑ gloriã adõ accipi&:

Expanded text:
do, Deo placebo? Respondit senex: Quod dico tibi, do, Deo placebo? Respondit senex: Quod dico tibi, custodi. Quocunque vadis, Deum semper habeto prae oculis tuis. Et quodcunque opus exerces, sume ex divinis Scripturis exempla; et in quocunque loco resederis, ne inde citius movearis, sed patienter in eodem loco consiste. Haec enim tria custodiens, salvus efficieris cum senex: Homo si seipsum reprehendit, ubique potest persistere; si autem se magnificat, nunquam stat. 517 Quidquid enim boni fecerit homo, ne exsultet in eo, quia mox perdet illud. Aegyptius, et coepit cogitationes proprias accusare, praesente sene . Ille autem audiens hoc, admiratus dixit: Aegyptii nifestant; Syri autem et Graeci virdicant, et vitia quae habent abscondunt. 112. Quidam senex dixit: Qui ab hominibus amplius honoratur aut laudatur, non parvum animae damnum patitur; qui autem penitus ab hominibus non honoratur, desuper gloriam a Deo accipiet
Abbreviated transcription (Latin):
confidentia salua batur:
uidam frat̃ senẽ. requisiuit dicens: Quid faciam pat̃: qm̃ tul¬
la opera faciomonachi. sed in neglegentia constitutus. co¬
medo bibo & dormio Et dehora in horãtrans gredior. ex de
cogitatione incogitationẽ : & propt̾ hoc contristor & deficio
inuenit᷑ in loco illo ubiest abbas antonius:e ii
Mlter srat. requisuut abbate. achillã dicens: Cur sedens incella
Amea pacior accidiã : cuisenex ait Quia necdũ uidistire qu¬
em filiquã speramus: neq torm̃ta. quȩtimemꝰ: Sicnĩ ca dili¬
gent in spiceres. etia siuermib plenac&. cellatua usq adlocãl
tutam̃ in ipsis iaceres ꝑmanens sine accgͥdia CIIII :¬
senex Vade & sede incellatua: Cella autẽ tua. om̃iate
potest instruere. subi ꝑmanseris: Sicut enĩpiscis exaqua educ¬
tus statĩ morit᷑: ita & monachus peribit. siforascella sua tardare
uoluerit:¬
uidamfrat̃: ab batẽ requisiuit antoniũ dicens: Quid obseruan¬

Expanded text:
confidentia salvatus est. confidentia salvatus est. Quidam frater requisivit senem, dicens: Quid faciam, Pater, quoniam nulla opera facio monachi, sed in negligentia constitutus comedo, et bibo, et dormio, et de hora in horam transgredior de cogitatione in cogitationem, et propterea contristor et deficio. invenietur in loco illo ubi est abbas Antonius . 107. Alter frater requisivit abbatem Achillam, dicens: Cur sedens in cella mea patior acediam? Cui senex ait: Quia necdum vidisti requiem, fili, quam speramus, neque tormenta quae timemus. Si enim ea diligenter inspiceres, etiam si vermibus plena esset cella tua usque ad collum, tu tamen in ipsis jaceres permanens sine acedia . 108. Qsenex: Vade, et sede in cella tua. Cella autem tua omnia te potest instruere, si ibi permanseris. Sicut enim piscis ex aqua eductus statim moritur; ita et monachus perit, si foris cellam suam voluerituidam frater abbatem Antonium requisivit, dicens: Quid observan