comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tua: quamuis ñ talis. qualis in
filio tuo scđm substantiam. Sic
in creatura ñ hoc ẽ imago di. qͦd
ẽ in filio. qui hoc ẽ qͦd pat̾. id est uer¬
bum dĩ. ꝑ qͦd facta sunt omĩa. Re¬
cipe gͦ similitudinẽ di: quã ꝑ ma-¬
la facta amisisti. Sicut enĩ in num¬
mo. imago imꝑatori ᷤ aliter ẽ. &
aliter in filio: nam imago & una¬
go ẽ: s aliter impressa ẽ nũmo. alit̾
in filio: aliter in solido aureo ima¬
go imꝑatoris: sic &e tu nũmꝰ di es.
ex hoc melior. quia cum intellectu.
& cum quadam uita nummꝰ es.
ut scias etiam cuiꝰ imaginẽ geras:
&e ad cuiꝰ imaginẽ factus sis. Nam
nummus nescit se habere imagi¬
nem imꝑatoris. Ergo ut dicere ce¬
ꝑam. odit te ds qualis es. s amat
te talem qualem ẽẽ uult: & id̾o ille
te ut muteris hortatur. Concorda
cum illo: & incipe pͥmo bene uel¬
le: ce odisse qualis es. Hoc sit tibi
initium concordiȩ cũ sermone.
dei: ut incipias pͥmo tu odisse te.

Expanded text:
tua, quamvis non talis, qualis in tua, quamvis non talis, qualis in filio tuo secundum substantiam. Sic in creatura, non hoc est imago Dei, quod est in Filio, qui hoc est quod Pater, id est, Verbum Dei per quod facta sunt omnia. Recipe ergo similitudinem Dei, quam per mala facta amisisti. Sicut enim in nummo imago imperatoris aliter est, aliter in filio: nam imago et imago est; sed aliter impressa est in nummo, aliter in filio, aliter in solido aureo imago imperatoris: sic et tu nummus Dei es, ex hoc melior, quia cum intellectu et cum quadam vita nummus Dei es, ut scias etiam cujus imaginem geras, et ad cujus imaginem factus sis: nam nummus nescit se habere imaginem imperatoris. Ergo ut dicere coeperam, odit te Deus qualis es, sed amat te talem qualem te esse vult: et ideo ille te ut muteris hortatur. Concorda cum illo, et incipe primo bene velle, et odisse te qualis es: hoc sit tibi initium concordiae cum sermone Dei, ut incipias primo tu odisse te
Abbreviated transcription (Latin):
nem mitteret in gehennam. Iam
quia iniquus ẽ: iniquũ uult dm.
Uult te ds facere similem sibi: & co¬
naris dm̃ facere similem tui. Pla
dm̃ qualis es. ñ qualis ẽ. Si autẽ
placeat. tͥ qualis ẽ corrigeris: &e
diriges cortuũ in eam regulam:
at tibi d̃s qualis ẽ:ama qualis ẽ.
Non te ipseamat qualis es: s odit
te qualis es. Id̾o tui miseretur. qͥa
odit te qualis es: ut faciat te qͣlis
quia faciat te qualis ẽ. Nam eris
qualis ẽ: s ad quendam modum:
id est imitator d̃i. uelut imãgo. s
ñ qualis imago ẽ filius. Nam eti¬
am umagines: in hominibꝰ diuersȩ
sunt. filius hominis habet imagi¬
nem patris sui: & hoc ẽ qͦd pater eiꝰ:
quia homo ẽ. sic̃ pater euᷤ. In specło
autẽ imago tua: ñ hoc ẽ. qͦd tii. A-¬
liter ẽ enim imago tua in filio: ali¬
ter in speculo. In filio ẽ imago tua
scđm equalitatẽ substantie: inspe-¬
culo autẽ quantũ longe ẽ. a sub¬
stantia. eitam̃ ẽ quȩdam imago

Expanded text:
nem mitteret in gehennas. Jam nem mitteret in gehennas. Jam quia iniquus est, iniquum vult Deum. Vult te Deus facere similem sui, et conaris tu Deum facere similem tui. PlacDeum qualis es, non qualis est. Si autem placeat tibi qualis est, corrigeris, et diriges in eam regulam cat tibi Deus qualis est, ama qualis est: non te ipse amat qualis es, sed odit te qualis es. Ideo tui miseretur, quia odit te qualis es, ut faciat te qualisquia faciet te qualis est. Nam eris qualis est, sed ad quemdam modum; id est, imitator Dei velut imago, sed non qualis imago est Filius. Nam etiam imagines in hominibus diversae sunt. Filius hominis habet imaginem patris sui, et hoc est quod pater ejus, quia homo est sicut pater ejus. In speculo autem imago tua non hoc est quod tu. Aliter est enim imago tua in filio, aliter in speculo: in filio est imago tua secundum aequalitatem substantiae; in speculo autem quantum longe est a substantia, et tamen est quaedam imago
Abbreviated transcription (Latin):
Si autẽ nec faciatis: Iꝓicitis ip¬
sum psalt̾ium. Me liꝰ ẽ uel por¬
tare: quã ꝓicere. S rursus meliꝰ
cum uoluptate cantare: quã cũ
onere portare. Nec ꝑuenit ad canti¬
cum nouum: nͥ iã cũ uoluptate
cantans. Nam qui portat cũ ti¬
more: adhuc in uetere ẽ. Et qͥd est
qͦd dico fr̃s: Aitendite. Non con¬
cordauit cum adu̾sario suo: qui
cum timore adhuc facit. Timet
enim ne ueniat ds: & dampnet
illum. Nam ñdum delectat casti¬
tas: ñdum illum delectat iusticia:
s iudiciũ di formidans a factis
temꝑat. Non concupiscentiã ip¬
sam dampnat: que seuit in eo.
Pondum illum delectat. qd bonũ
ẽ. ñdum ibi habet suauitatẽ. ut
cantet canticum nouũ: s de uetu¬
state penas timet. Nondum con
tantur cogitatione tali:̃ ut dicant
sibi si fieri posset. ñ nobis minaret᷑
d̃s. ñ talia ꝑ ꝓpħas suos diceret.
daret omib indulgentiam: ignos¬
ceret om̃ib: postea ueniret. nemi¬

Expanded text:
si autem nec hoc facitis, projicitis ipsi autem nec hoc facitis, projicitis ipsum psalterium. Melius est vel portare, quam projicere: sed rursus, melius cum voluptate cantare, quam cum onere portare. Nec pervenit ad canticum novum, nisi jam cum voluptate cantans. Nam qui portat cum timore, adhuc in vetustate est. Et quid est quod dico, fratres, attendite. Non concordavit cum adversario suo, qui cum timore adhuc facit: timet enim ne veniat Deus, et damnet illum. Nam nondum delectat castitas, nondum illum delectat justitia; sed judicium Dei formidans, a factis temperat: non concupiscentiam ipsam damnans, quae saevit in eo. Nondum illum delectat quod bonum est: nondum ibi habet suavitatem, ut cantet canticum novum; sed de vetustate poenas timet: nondum conctantur tali cogitatione, ut dicant sibi: Si fieri posset, non nobis minaretur Deus, non talia per Prophetas suos diceret, daret omnibus indulgentiam, ignosceret omnibus, postea veniret, nemi
Abbreviated transcription (Latin):
aut ñ facit. aut timore facit: non
amore scĩtatis. ñ dilectione casti¬
tatis. temꝑantiȩ. caritatis: s timo¬
re. Uetus enim homo ẽ: & uerus
homo canticum uetus potest can¬
tare. ñ nouum. Ut autẽ cantet.
canticum nouũ: sit nouus ho
mo. Quomͦ autẽ possit eẽ nouuᷤ
homo:. audi ñ me. s apłm dicentẽ.
Exiute uos ueterẽ hominẽ: & in¬
diute nouum. Et ne qͥs putaret.
cum dixit exiite uos ueterem
hominẽ. & indiute nouũ. aliqͥd
ponendum eẽ. & aliqͥd accipiendũ:
cum de mutando prcciꝑet ds hoĩe:
subiecit. & ait. Quaꝑpter deponen¬
tes mendatium: loquimini ueri¬
tatem. Hoc ẽ qͦdait. exuite uete¬
rem hominẽ: &e induite nouum.
Hoc dixit mutate mores: scłm
diligebatis: đm diligite. Nuga¬
toria iniquitatis. temporales
uoluptates diligebatis ꝓximũ
diligite. Si dilectione facitis: c̃ãti¬
cum nouum cantatis. Si timore
faciatis. facitis tam̃: portatis qui¬
dem psalt̾ium: s ñdum cantatis.

Expanded text:
aut non facit, aut timore facit; non aut non facit, aut timore facit; non amore sanctitatis, non delectatione castitatis, temperantiae, charitatis, sed timore. Vetus enim homo est; et vetus homo canticum vetus cantare potest, non novum. Ut autem cantet canticum novum, sit noe novus homo, audi, non me, sed Apostolum dicentem, Exuite, vos, veterem hominem, et induite novum. Et ne quis putaret, cum dixit, Exuite, vos, veterem hominem, et induite novum; aliquid deponendum esse et aliquid accipiendum, cum de mutando praeciperet homine, subjecit et ait, Quapropter deponentes mendacium, loquimini veritatem . Hoc est quod ait, Exuite veterem hominem, et induite novum: hoc dixit, Mutate mores. Saeculum diligebatis, Deum diligite: nugatoria iniquitatis, temporales voluptates diligebatis; proximum diligite. Si dilectione facitis, canticum novum cantatis: si timore facitis, facitis tamen; portatis quidem psalterium, sed nondum cantatis:
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ mandatum pͥmum. Quomͦ pͥ¬
tenario numero ẽ pͥmum: A dile-¬
ctione ꝓrimi pͥmum ẽ: in scdã ta¬
bula. Nam ido duȩ tabulȩ legis
date sunt. Ds̃ enim suo famulo
moysi in monte drias tabulas
dedit: in quib duab tabulis la¬
pideis conscͥpta erant decẽ p̾cep¬
ta legis: qͦd ẽ psalt̾ium decẽ corda¬
rum: tria in una tabula ad dm
ꝑtinentia: septem in altera tabu-¬
cium ñ occides: qͣrtum ñ furabe¬
ris: qͥntum ñ falsum testimoniũ
dices: sextum ñ concupiscesuxorẽ
ꝓximi tui: septimum non concu¬
pisces rem ꝓximi tui. Hȩc iuinga¬
mus illis trib ad dilectionem dĩ
ꝑtinentib: si in psalt̾io decẽ cor-¬
darum uolumus cantare canti
suggesserit. Accepit legem ppłs
iudeoꝵ: ista in decalogo ñ obser¬
uauit. Et quicunq obtemꝑabat:
timore obtemꝑabat penȩ.ñ amo¬
re iusticiȩ. Portabat psalt̾ium: ñ
canebat. Cantici enim uoluptas:
timenti onus ẽ. Ido uetꝰ homo.

Expanded text:
est mandatum primum . Quomodo prest mandatum primum . Quomodo prtenario numero est primum ? ad dilectionem proximi primum est in altera tabula. nam ideo duae tabulae legis datae sunt. deus enim famulo suo Mosi in monte duas tabulas dedit, in quibus duabus tabulis lapideis conscripta erant decem praecepta legis — quod et psalterium decem chordarum — tria in una tabula ad deum pertinentia, septem in altera tabutium: non occides; quartum: non furaberis; quintum: non falsum testimonium dices; sextum: non concupisces uxorem proximi tui; septimum: non concupisces rem proximi tui. haec iumus illis tribus ad dilectionem Dei pertinentibus , si in psalterio decem chordarum volumus cantare canticsuggerit. Accepit Legem populus Judaeorum istam in decalogo: non observavit. Et quicumque obtemperabant, timore obtemperabant poenae, non amore justitiae: portabant psalterium, non cantabant. Cantanti enim voluptas est, timenti onus est. Ideo vetus homo
Abbreviated transcription (Latin):
ex tota anima tua. & ex tota men¬
te tua. et de proximo nostro ni-¬
chil diceretur: non eẽt decacor-¬
dum. s tricordum. Quia uͦ addidit
ipsum: &e contex uit dicens. in his
duob p̾ceptis tota lex pendet &
ꝓpħȩ. tota lex in duob p̾ceptis est.
dilectione di &e dilectione ꝓrimi.
Ad duo itaq p̾cepta id est ad dile¬
ctionem di & ꝓrimi: ꝑtinet decã¬
logus. Ad pͥmum p̾ceptũ tres cor¬
de ꝓtinent. qͥa ds trinitas: ad alte¬
rum uͦ preceptũ. id est ad dilectio¬
nem ꝓximi. septem cordȩ. qͦmͦ ui¬
uatur int̾ homines. Nam ipse
numerus septenariꝰ. tanquã septẽ
cordarum: incipit ab honore pa¬
rentũ. Honora patrem tuum: &
matrem tuam. Ad parentes enĩ
suos homo aꝑit oculos: ce hȩc uita
ab eoꝵ amicitia sumit exordium.
Quisquis autẽ siuis parentib non
defert honorem: quib parcere po¬
tuit: honora patrem tuum. &
matrem tuam. Et dicit apłs. Ho¬
nora patrem tuum & matrẽ: qͣd

Expanded text:
ex tota anima tua, et ex tota menex tota anima tua, et ex tota mente tua, et de proximo nostro nihil diceretur, non esset decachordum, sed trichordum. Quia vero addidit ipsum; et contexuit dicens, In his duobus praeceptis tota Lex pendet et Prophetae : tota Lex in duobus praeceptis est, in dilectione Dei et dilectione proximi; ad duo itaque praecepta, id est, ad dilectionem Dei et proximi pertinet decalogus. Ad primum praeceptum tres chordae pertinent, quia Deus est Trinitas. Ad alterum vero praeceptum, id est, ad dilectionem proximi, septem chordae: quomodo vivatur inter homines. Nam ipse numerus septenarius, tanquam septem chordarum, incipit ab honore parentum: Honora patrem tuum et matrem tuam . Ad parentes enim suos homo aperit oculos, et haec vita ab eorum amicitia sumit exordium. Quisquis autem suis parentibus non defert honorem, quibus parere poterit? Honora patrem tuum et matrem tuam. Et dicit Apostolus: Honora patrem tuum et matrem tuam, quod
Abbreviated transcription (Latin):
cut in genesi scriptum legimus.
Non ibi habes nominatam sanc¬
ctificationẽ.nͥ illo die uͥ dicitur.
requieuit d̾s ab oꝑib suis. Non
enim fatigatus erat ds. ut dicere¬
tur requieuit d̾s ab oꝑib suis:
s in illo uerbo tͥ laboranti reqͥem
ꝓmisit: ut qͥa fecit omĩa bona ual¬
de. & sic dicit᷑ requieuit ds̾. intelli¬
gas etiam te post bona oꝑa reqͥetu¬
rum: &e sine fine requieturũ. Nam
omĩa suꝑiora quȩ dicta sunt. id
ẽ dies suꝑiores. habent uesꝑam:
septimus iste dies ñ habet uesꝑã:
uͥ ds̃ scĩficauit requiem. Dicitur
ibi. factum est mane: ut inciꝑet
ipse dies. Non dictum ẽ. factum ẽ
uesꝑe. uelut fmniretur dies: s dictỹ
ẽ. factum ẽ mane: ut fieret dies sine
fine. Sic incipit gͦ requies nr̃a qͣsi
mane: s ñ finitur: quia in et̾num
iuiumus. Ad hanc spem qͥcquid
facimus. si sic facimus: sabbatũ
obseruamus. Ipsa tercia corda hu¬
minũ dm̃ tuũ ex toto corde tuo. &

Expanded text:
cut in Genesi scriptum legimus. cut in Genesi scriptum legimus. Non ibi habes nominatam sanctificationem, nisi illo die ubi dicitur, Requievit Deus ab operibus suis. Non enim fatigatus erat Deus, ut diceretur, Requievit Deus ab operibus suis : sed in illo verbo tibi laboranti requiem promisit; ut quia fecit omnia bona valde, et sic dicitur, Requievit Deus, intelligas etiam te post bona opera requieturum, et sine fine requieturum. Nam omnia superiora quae dicta sunt, id est, dies superiores habent vesperam: septimus iste dies non habet vesperam, ubi Deus sanctificavit requiem. Dicitur ibi, Factum est mane, ut inciperet ipse dies. Non dictum est, Factum est vespere, ut finiretur dies: sed dictum est, Factum est mane, ut fieret sine fine dies. Sic incipit ergo requies nostra, quasi mane: sed non finitur, quia in aeternum vivemus. Ad hanc spem quidquid facimus si facimus, sabbatum observamus. Ipsa est tertia chorda huminum Deum tuum ex toto corde tuo, et
Abbreviated transcription (Latin):
tis. Decalogus enim legis: decem
p̾cepta habet. Que decem p̾cepta.
sic sunt distributa: ut tria ꝑtine¬
ant ad dm: sept̾e ꝑtineant ad hoĩes.
Tria ad dm quȩ iam dixi. unꝰ est ds̃
nr̃: & nullam similitudinẽ debemꝰ
facere. & ñ fornicari post dm qui
cipi inuanũ ut putemꝰ eum factũ.
id est creaturã aliquã. ꝑ qũe facta
requies nobis sempit̾na ꝓmutitur.
Inde mͦ pignus accepimꝰ. Sic enĩ
dicit apłs: qui dedit nobis pignuᷤ
sp̃m. Si pignus accepimus. ut in¬
cipiamus in dño &e in do nr̃o esse
tranquilli. ut simꝰ in dõ nr̃o mites.
simus in do pacientes: erimus etiã
in illo unde pignus accepimus.
in ȩternum quieti. qͦd erit sabbin
sabbatoꝵ: ꝓpter ipsam requiem ꝑ¬
tinentem ad donum sp̃c scĩ. Ter¬
cium itaq p̾ceptum de sabbato
qͦd diximus. quod carnalit̾ iudei
celebrant: nos sp̃ualit̾ agnoscamꝰ.
ꝓpterea septimum diem scĩficauit
d̾s. quando fecit omĩa oꝑa sua: si¬

Expanded text:
atis. Decalogus enim Legis decem atis. Decalogus enim Legis decem praecepta habet: quae decem praecepta sic sunt distributa, ut tria pertineant ad Deum, septem pertineant ad homines. Tria ad Deum, quae jam dixi: Unus est Deus noster, ei nullam similitudinem debemus facere, et non fornicari post Deum, qcipi in vanum, ut putemus eum factum, id est, creaturam aliquam, per quem facta requies nobis sempiterna promittitur. Inde modo pignus accepimus. Sic enim dicit Apostolus: Qui dedit nobis pignus Spiritum . Si pignus accepimus, ut incipiamus in Domino et in Deo nostro tranquilli esse, ut simus in Deo nostro mites, simus in Deo patientes; erimus etiam in illo unde pignus accepimus, in aeternum quieti; quod erit sabbatum sabbatorum, propter ipsam requiem pertinentem ad donum Spiritus sancti. Tertium itaque praeceptum de sabbato, quod diximus, quod carnaliter Judaei celebrant, nos spiritualiter agnoscamus. propterea septimum diem sanctificavit Deus, quando fecit omnia opera sua, si
Abbreviated transcription (Latin):
turpitudinib cantionum animi
humani illecti eneruant᷑. &e dẽcidt̃
a uirtute. defluentes inturpitudi¬
nẽ. Et ꝓpter ipsas turpitudines. po¬
stea sentiunt dolores &e cũ magna a¬
maritudine digerunt. qͦd cũ dulce¬
dine temporali biberunt. Melius
gͦ nos amare uobis cantamꝰ ad tempꝰ.
quȩ postea dulcescant in uobis. Nec
mercedem aliquã exigimꝰ. nͥ ut facia¬
tis quȩ diximꝰ: imno ñ faciatis. si
nos dicimus. Si autẽ omĩb ille di¬
cit qui neminẽ timet. & ꝑ quẽ fit
in nomine ipsius. & in gła miscdiȩ
ipsius. ut & nos neminẽ timeamꝰ:
om̃s audiuimꝰ. om̃s faciamus:
om̃s cum nr̃o adu̾sario concorde¬
mus. Putate me cytharedum eẽ.
Quid uobis possem ampliꝰ canere:
Ecce psalt̾ium fero: decem cordas
habet: hoc uos pauloante canta¬
stis. antequã inciꝑem loqui. Cho-
ꝑcutio. Quare amara ẽ uox psalt̾ii
d̾i: Ssallam in psalt̾io decẽ cordarũ:
ñ uobis hoc canto. quod uos ñ faci¬

Expanded text:
turpitudinibus cantionum animi turpitudinibus cantionum animi humani illecti enervantur, et decidunt a virtute, defluentes in turpitudinem; et propter ipsas turpitudines postea sentiunt dolores, et cum magna amaritudine digerunt quod cum dulcedine temporali biberunt. Melius ergo nos amara vobis cantamus ad tempus, quae postea dulcescant in vobis. Nec mercedem aliquam exigimus, nisi ut faciatis quae dicimus: imo non faciatis, si nos dicimus: si autem omnibus ille dicit, qui neminem timet, et per quem fit in nomine ipsius et in gloria misericordiae ipsius, ut et nos neminem timeamus; omnes audivimus, omnes faciamus, omnes cum nostro adversario concordemus. 6. Putate me citharoedum esse; quid vobis possum amplius canere? Ecce psalterium fero, decem chordas habet: hoc vos paulo ante cantastis, antequam inciperem loqui; chorupercutio. Quare amara est vox psalterii Dei? Psallam tibi in psalterio decem chordarum. Non vobis hoc canto, quod vos non faci
Abbreviated transcription (Latin):
nec ante solam uxorem suã. fortas¬
sis enim si eruꝑit & hoc dixerit. po¬
test illa respondere &e dicere. Quare
maledicis: cui pauloante acclama¬
bas: Certe comuges sumus: cum
lingua tua discordas: mecũ concor
attendimus. Nam & medicus siuo¬
luntatẽ egri attendat: nunquã il¬
lum curat. Quod ñ ẽ faciendum. ñ
fiat. qͦd ꝓhibet ds ñ fiat. Qui dõ cre¬
dit: ab ipso audit qͦd dicimꝰ. Certe me¬
liꝰ erat quib dam nolentib corrigi. ut
uł huc ñ ueniremꝰ. si ista dicturi era¬
mus: uł quia iam uenimꝰ. ñ ea dice¬
remꝰ. Nudius t̾ciano die memini
me dixisse sc̾itati uĩx qͥa si cytharedi
lariter exhibentes ꝓstudiis nuga¬
citatis uĩx. quȩ iam quesumꝰ ut relin¬
quatis: Tenuissetis nos ut daremuᷤ
uobis diem: & quisq ꝓ modulo suo¬
nobis conferret mercedem. Quare
ambularemꝰ delectati uanis canticis.
nulli rei ꝓfuturis: ad tempꝰ dulcib.
in põsterumamaris: Talib etenim

Expanded text:
nec ante solam uxorem suam. Fortasnec ante solam uxorem suam. Fortassis enim si eruperit, et hoc dixerit, potest illa respondere, et dicere: Quare maledicis, cui paulo ante acclamabas? Certe conjuges sumus: cum lingua tua discordas, mecum concordattendimus: nam et medicus si voluntatem aegri attendat, nunquam illum curat. Quod non est faciendum, non fiat: quod prohibet Deus, non fiat. Qui Deo credit, ab ipso audit quod dicimus. Certe melius erat quibusdam nolentibus corrigi, ut vel huc non veniremus, si ista dicturi eramus; vel quia jam venimus, non ea diceremus. 5. Nudiustertiano die memini me dixisse Sanctitati vestrae, quia si citharoedi lariter exhibentes pro studiis nugacitatis vestrae, quae jam quaesumus ut relinquatis, tenuissetis nos, ut daremus vobis diem, et quisque pro modulo suo conferret nobis mercedem. Quare ambularemus delectati vanis canticis nulli rei profuturis, ad tempus dulcibus, in posterum amaris? Talibus etenim
Abbreviated transcription (Latin):
runt. Cum sit par peecatũ: in pec¬
cato pari innocentiorẽ facit uide¬
riuirum. ñ diuina ueritas: s hu¬
mana ꝑu̾sitas. Et si forte hodie acͥ¬
orem quisquã passus fuerit ux orẽ
suam: & liberiꝰ murmurare coitũ
uidebatur. quia licebat uiro. &
audiuit in eccł̃ia. qͥa ñ licet uiro:
sigͦ passus fuerit uxorẽ suam liberiꝰ
iam ut dixi murmurantẽ & dicen¬
tem sibi. ñ licet quod facis: simul
audiuimꝰ. xp̃iani sumus. qͦd a me
exigis reddem᷑: fidẽ tͥ debeo. fidem
mͥ debes. fidem xp̃o ambo debemꝰ:
& sime fallis. ñ fallis eum cuiꝰ sumꝰ:
ñ fallis eum qui nos emit. Hȩc atq
huimodi audiens ille quȩ ñ solet:
dum non uult in se fieri sanus. in
me fit insanus: irascitur: maledicit:
fortassis etiam dicit. Quomͦ factũ
ẽ ut huc ille ueniret: aut uxor mea
ipso die in eccł̃iam ꝓcederit: Et
hoc credo. qͦd in cogitatione sua dic̃.
Nam libere erumꝑe in uocẽ n̾ audet:

Expanded text:
runt; cum sit par peccatum. In pecrunt; cum sit par peccatum. In peccato pari innocentiorem facit videri virum, non divina veritas, sed humana perversitas. Et si forte hodie acriorem quisquam passus fuerit uxorem suam, et liberius murmurantem, cui jam videbatur quia licebat viro et audivit in Ecclesia quia non licet viro: si ergo passus fuerit uxorem suam liberius jam, ut dixi, murmurantem, et dicentem sibi, Non licet quod facis; simul audivimus, christiani sumus, quod a me exigis, redde mihi: fidem tibi debeo, fidem mihi debes, fidem Christo ambo debemus; et si me fallis, non fallis eum cujus sumus, non fallis eum qui nos emit. Haec atque hujusmodi audiens ille, quae non solet, dum non vult in se fieri sanus, in me fit insanus, irascitur, maledicit; fortassis etiam dicat, Quomodo factum est ut huc ille veniret, aut uxor mea ipso die in ecclesiam procederet? Et hoc credo quod in cogitatione sua dicat: nam libere erumpere in vocem non audet,
Abbreviated transcription (Latin):
mutit accipiat. ñdum xp̃ianus ẽ.
Neq in eo immoratus sum: uͥ diẽ
sermo di.honora patrem tuum.
& matrem tuam. Multi enim ho¬
norant parentes: &e raro inuenimꝰ
parentes conquerentes de imꝓbi¬
tate filioꝵ: quãquã ñ desint. S ta¬
men quã rarofit. tam breuit̾ mo¬
nendum fuit. Nec in eo uͥ dictũ
ẽ. ñ occides: immorari uolui. Non
credo enim ẽẽ hic turbam homici¬
darum. Illud uͦ malum late ser¬
pens plus occupauit: &e in eo uehe¬
mentius irritatur adu̾sarius ille:
qui ido clamat. ut sit aliquando
amicꝰ. Querelȩ cotidianȩ sunt: quã¬
quã ipse feminȩ iam nec audent
conqueri de uiris suis. Ita inua¬
dens omĩa consuetudo ꝓ lege obser-¬
uatur: ut iam &e mulierib forte ꝑ¬
suasum sit licere hoc uiris:. ñ licere
mulierib Solent enim audire ad¬
ductas eẽ mulieres ad forũ: quȩ for¬
te cum seruis inuente st̃. Adduc¬
tum uirũ ad forum. qͥa inuentꝰ ẽ
cum ancilla sua: nunquã audie¬

Expanded text:
tit, accipiat, nondum christianus est. Neque in eo immoratus sum, ubi dicit sermo Dei, Honora patrem tuum et matrem tuam. Multi enim honorant parentes, et raro invenimus parentes conquerentes de improbitate filiorum; quamvis non desint: sed tamen quam raro fit, tam breviter monendum fuit. Nec in eo ubi dictum est, Non occides, immorari volui: non enim credo esse hic turbam homicidarum. Illud vero malum late serpens plus occupavit, et in eo vehementius irritatur adversarius ille, qui ideo clamat, ut sit aliquando amicus. Querelae quotidianae sunt, quanquam ipsae feminae jam nec audent conqueri de viris suis. Ita invadens omnia consuetudo pro lege observatur, ut jam et mulieribus forte persuasum sit, licere hoc viris, non licere mulieribus. Solent enim audire adductas mulieres esse ad forum, quae forte cum servis inventae sunt: adductum virum ad forum, quia inventus est cum ancilla sua, nunquam audie
Abbreviated transcription (Latin):
ti ꝑ istam famem animȩ mortui
ambulant: & uiuentes portant fu¬
nera sua. U iuere qͥdem uidentur
in corpore: s malis actib mortui
ꝓbantur in corde. Et multi in ani-¬
ma famelici: de uanis deliciis głan
intus eẽ diuitẽ facit. Absconditꝰ
inquit cordis nr̃i homo: qui ẽ ante
deum. Non ante homines s ante
dest. si uͥ ñ uidet homo furaris: & uͥ
Octauum p̾ceptũ: falsum testimo¬
nium ñ dices. Octaua plaga locu¬
sta ẽ: animal dente noxium. Qd
autẽ uult falsus testis. nͥ nocere
mordendo: & consumere m̃tiendo:
falsis cͥminib appetamus. Si inqͥt¬
num preceptum: ñ concupisces
uxorem ꝓximi tui. Nona plaga:
dense tenebre. Si qͦd peccatũ est
uxorem ꝓpͥam excepta causa filioꝵ
agnoscere: putas quale percatũ ẽ ỹ
in sua solum peccare.s etiam alienã¬
appetere: Uere densȩ tenebre. Nicħ
enim sic dolet in corde patientis:
quomͦ si uxor illius appetatur. Et
qui hoc facit alii: nichil ẽ quod sic

Expanded text:
ti per istam famem animae mortui ti per istam famem animae mortui ambulant, et viventes portant funera sua. Vivere quidem videntur in corpore; sed malis actibus mortui probantur in anima. Et multi in anima famelici, de vanis deliciis gloriintus esse divitem dicit: Absconditus, inquit, cordis vestri homo, qui est ante Deum dives ; non ante homines, sed ante prodest? ubi homo non uidet furaris, et Octauum praeceptum: falsum testimonium non dices. octaua plaga: lucusta, animal deautem vult falsus testis, nisi nocere mordendo, et consumere mentiendo? falsis criminibnum praeceptum est, Nonconcupisces uxorem proximi tui. Nona plaga, densae tenebrae. Si enim peccatum est uxorem propriam, excepta causa filiorum, agnoscere; quale putas peccatum est, in sua attentare, vere densae sunt tenebrae. Nihil enim sic dolet in corde paquo modo si uxor illius appetatur; et qui hoc facit alteri, nihil est quod sic
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃c: & ñ dedistis michi manduca¬
re. Egere uoluit ꝓpter te.ut habe¬
res ubi seminares t̾rena quȩ dedit̾.
& meteres uitam eternam. N olite
pigri eẽ &e male securi. Mores em̃¬
date: peccata redimite. Et cũ hec
feceritis. do grãs agite: a quo acce¬
pistis bene uiuere. Et sie ei gr̃as agi¬
te: ut ñ insultetis his qui ñdum
bene uiuunt. s eos ipsos moribus
urĩs hortemini. Hec faciendo: ha¬
betis ꝑfectam. qͣntum in hac uita
potest iusticiam. Conu̾santes in bo¬
nis oꝑib. in orationib. in ieuiniis.
in elemosinis ꝓpt̾ minuta pecrata:
& abstinendo uos ab illis magnis
peccatis. concordatis cum illo adũ¬
sario: & securi dicitis in oratione. di¬
mitte nobis debita nr̃a. sicut & nos
dimittimꝰ debitorib nr̃is. Habetis
enu quod cotidie dimitatur: qui
habetis. quod cotidie dimittatis.
Sic ambulando securi in uia. ñ ti¬
mebitis latrocinia diaboli: quia
xp̃c uiam ce stratam magnam se
ipsum fecit. ꝑducit ad patriam. Oĩs

Expanded text:
 non dedistis mihi manducare . Egere voluit propter te, ut haberes ubi seminares terrena quae dedit, et meteres vitam aeternam. Nolite pigri esse et male securi. Mores emendate, peccata redimite. Et cum haec feceritis, Deo gratias agite, a quo accepistis bene vivere. Et sic ei gratias agite, ut non insultetis his qui nondum bene vivunt; sed eos ipsos moribus vestris hortemini. Haec faciendo, habetis perfectam, quantum in hac vita potest, justitiam. Conversantes in bonis operibus, in orationibus, in jejuniis, in eleemosynis propter minuta peccata, t abstinendo vos ab illis magnis peccatis, concordatis cum adversario: et securi dicitis in oratione, Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris . Habetis enim quod quotidie vobis dimittatur, qui habetis quod quotidie dimittatis. Sic ambulando securi in via non timebitis latrocinia diaboli: quia Christus viam et stratam magnam se ipsum fecit, per quam ducit ad patriam. Omnis
Abbreviated transcription (Latin):
dum expulsȩ iterum redeunt. Qua¬
les sunt istȩ muscȩ. similit̾ sunt ho¬
Talia sine dubio sunt fantasmata
cordis contentiosoꝵ: &e quom corpꝰ
humanũ ab istis muscis affligit᷑:
ita cor eoꝵ diu̾sis cogitationib in¬
quietatur atq compiingit᷑. Tenete
preceptũ: cauete plagam. Sequit᷑¬

Expanded text:
dum expulsae iterum redeunt. Quadum expulsae iterum redeunt. Quales sunt istae muscae, tales sunt hoTalia sine dubio sunt phantasmata cordis contentiosorum: et quomodo corpus humanum ab istis muscis affligitur; ita cor istorum diversis cogitationibus inquietatur atque compungitur. Tenete praeceptum, cavete plagam. 5. Cyno
Abbreviated transcription (Latin):
mentem uerba mea: In quien gͦ:
resiliunt ab spu sc̃o. Rixarum ama¬
doctrine. Et iterũ. Sine int̾missione
orate. Qui enim tales sunt: cotidie
sp̃u aliter sabbatum colunt. Qui
uͦ in quieti st̃ iugit᷑ t̾renis actibus
implicant᷑: de quib scͥptum est.
Impedim̃ta mundi fecerunt eos
miseros: sabbatum id est requiem
habere ñ possunt. Contra istorũ in¬
quietudinẽ dicit᷑. ut tanquã sab¬
batum habeant in corde: & scĩfica¬
tionem sp̃c di. Esto inqͥt mansuetꝰ¬
ad audiendum uerbum: ut intel¬
ligas. Cessa ab inquietidine tua:
ñ sit tumultus quidem in corde tuo.
ꝑ corruptionem uolantis fantasma¬
tis ad similitudinẽ muscaꝵ inqͥe¬
tantis uł compungentis te. Dm̃ in¬
tellecturus es dicentẽ tͥ. Uacate oe
q tuaꝵ cȩcatus corruptione. exigiˢ
uidere quod non potes. Attendite
t̾ra egypti de limo̾. muscȩ inqͥetis
irruentes: ñ ꝑmittentes homines
quiescere. dum habent᷑ & irruunt:

Expanded text:
mentem verba mea ? Inquieti ergo mentem verba mea ? Inquieti ergo resiliunt a Spiritu sancte, rixarum amaet doctrinae ; et iterum, Sine intermissione orate . Qui enim tales sunt, quotidie spiritualiter sabbatum colunt. Qui vero inquieti sunt, et jugiter terrenis actibus implicantur, de quibus scriptum est, Impedimenta mundi fecerunt eos miseros; sabbatum, id est, requiem habere non possunt. Contra istorum inquietudinem dicitur, ut tanquam sabbatum habeant in corde et sanctificationem Spiritus Dei. Esto, inquit, mansuetad audiendum verbum, ut intelligas . Cessa ab inquietudine tua, non sit tumultus quidem in corde tuo per corruptionem volantis phantasmatis ad similitudinem muscarum inquietantis, vel compungentis te. Deum intellecturus es dicentem tibi: uacate em tuarum corruptione caecatus exigis uidere quod non potes. attende enterra Aegypti de limo. muscae quaedam irruentes, non permittentes homines quiescere, dum abiguntur, et irruunt
Abbreviated transcription (Latin):
num: ñ mundabit᷑. Nom̃ dñi¬
nri iħu xp̃i: ueritas ẽ. Ipse enim
dixit. Ego sum ueritas. Et qͥa
ueritas mundat: uanitas in qͥ¬
nat: uideamus huic scdo p̾cepto
contrariã plagam. Quȩ ẽ illa
scda plaga: Ranȩ in abundan¬
tia. In ranis heretici intelligunt᷑
atq philosophi. Sic habes congru¬
enter significatã philosophoꝵ
uł hereticoꝵ uanitatẽ: si conside¬
res ranarũ loquacitatẽ. Philoso¬
phi enim uł heretici. quia in xp̃o
omĩa false dicunt: ranȩ sunt cla¬
mantes in paludes limosas: ꝑ su¬
ꝑbiam & inanes contentiones.
trepidam uocẽ habere possunt:
doctrinam sapientiȩ insinuare
ritati contradicunt: & insua ua¬
nitate decepti decipiunt. ranȩ
sunt: tedium afferentes aurib:
bati. In isto tercio precepto insinua¬
tur quedam uacatio. indictio. re¬
quies cordis. tranquillitas mentis:
quam facit bona conscientia. Ibi
dei. Deinde uidete uacationẽ. Su¬
ꝑ quẽ enim inquit dñs requiescã.
nisi suꝑ humilem & quietũ. &e tre¬

Expanded text:
num, non mundabitur. Nomen Domini Jesu Christi veritas est. Ipse enim dicit: Ego sum veritas . Et quia veritas mundat, vanitas inquinat; videamus huic secundo praecepto contrariam plagam. Quae est ista secunda plaga? Ranarum abundantia. In ranis haeretici intelliguntur atque philosophi. Habes congruenter significatam philosophorum vel haereticorum vanitatem, si consideres ranarum loquacitatem. Philosophi enim vel haeretici, quia in Christo omnia falsa esse dicunt, ranae sunt clamantes in paludibus limosis: superbiam enim, inanes contentiones, et strepitum vocis habere possunt; doctrinam sapientiae insinuare ritati contradicunt et in sua uanitate decepti decipiunt, ranae sunt taedium offerentes auribus, tertio isto praecepto insinuatur quaedam uacationis indictio, quae est cordis tranquillitas ac mentis, quam facit bona conscientia; ibi dei. denique uidete uacationem, per quem, inquit Dominus, requiescam, nisi super humilem et quietum et tre
Abbreviated transcription (Latin):
uulnerib decem p̾ceptoꝵ medica¬
menta subuenirent. Unde rogo fĩs.
nolite hoc ociose accipere: quia si
auxiliante do diligent̾ attendits:
potẽritis agnoscere decem illa p̾cep¬
ta. illis decem ꝑ ordinem contra se
eẽ contraria. Nam de pͥmo p̾cepto
pͥma plaga ꝑcutitur. de scd̃o scd̃a:
de t̾cio. tͥcia. &e sic usq ad decimum
in lege: de uno d̾o. Non erunt inqͣt
tͥ aliĩ dii p̃ter mẽ. P rima plaga egyp¬
tioꝵ ẽiaqua in sanguinẽ conuersa.
Cõmpara pͥmũ p̾ceptũ. pͥmȩ plage.
Dm̃ unũ ex quo omĩa. in similitudi¬
nẽ aquȩ accipe: ex qua generant᷑ uni¬
u̾sa. Ad quam rem autẽ ꝑtinet san¬
gius: nͥ ad carnẽ mortalem: Quid
illi qui credere in d̾m noluerunt. si¬
cut dicit apłs. quia obscuratum ẽ¬
cor eoꝵ. dicentes seeẽ sapientes stul¬
ti facti sunt: Aqua gͦ in sanguinẽ
uertit᷑. quia sensus egyptioꝵ ob¬
scurus &e tenebrosus efficitur. Et
iusto di iudicio factum ẽuit de
illo fluuio sanguinẽ biberent:

Expanded text:
vulneribus, decem praeceptorum medicamina subvenirent. Unde rogo vos, fratres, nolite hoc otiose accipere; quia si auxiliante Deo diligenter attenderitis, poteritis agnoscere decem illa praecepta illis decem plagis per ordinem contra se esse contraria. Nam de primo praecepto prima plaga percutitur, de secundo secunda, de tertio tertia, et sic usque ad decimum est in Lege de uno Deo. Non erunt, inquit, tibi alii dii praeter me. Prima plaga Aegyptiorum, aqua in sanguinem conversa. Compara primum praeceptum primae plagae. Deum unum ex quo sunt omnia, in similitudinem aquae accipe, ex qua generantur universa. Ad quam autem rem pertinet sanguis, nisi ad carnem mortalem? Quid illi, qui credere in Deum noluerunt, sicut dicit apostolus Paulus, Obscuratum ecor eorum: dicentes se esse sapientes, stulti facti sunt ? Aqua ergo in sanguinem vertitur; quia sensus Aegyptiorum obscurus et tenebrosus efficitur. Et justo Dei judicio factum est, ut de illo fluvio sanguinem biberent,
Abbreviated transcription (Latin):
on est sine cau¬
sa fĩs dilectissi¬
legis di nume
decem precepta sunt legis. quib ad
cultum di ppłs admonetur: ita
decem plage eligunt᷑. quib egypti¬

Expanded text:
on est sine causa, fratres dilectissiLegis Dei numerdecem praecepta sunt Legis, quibus ad cultum Dei populus admonetur; ita decem plagae leguntur, quibus sup
Abbreviated transcription (Latin):
cum aduersa rio concordetis: ego
cum illo in lite remanebo. Qui
uobis iubet. ut faciatis: ipse nobis
iubet. ut loquamur. Si ñ facien¬
do quod iubet ut faciatis. adu̾sa¬
rii eiꝰ estis: ñ dicendo quod iubet
multis immoratꝰ sum: Hoc enĩ
p̾sumimꝰ de caritate ur̃a: qͥa unũ
dm̃ colitis. Hoc p̾sumimus de fide
di ur̃i. ut putetis creaturã ẽẽ filiũ
dĩ. qm̃ omĩs ereatura uanitati sub¬
iecta ẽ. s creditis eum equalem eẽ¬
patri: dđm de d̾o. u̾bum apud pa¬
ta sunt omĩa. lumen de lumine:
coet̾num illi qui genuit: unum
cum illo qui genuit. S hoc u̾bum
cieditis assumpsisse crraturam. de
uirgine maria assumpsisse mor¬
talitatẽ. & passum fuisse ꝓ nobis:
ea legimus &e credimꝰ ut saluem.
Nec in eo immoratꝰ sum: ut quic¬
quid facitis ꝓ spe futura faciatiᷤ.
Noui enim omniũ xp̃ianoꝵ m̃teͤ:
de futuro seculo cogitare. Qui ñ ꝓp¬

Expanded text:
cum adversario concordetis, ego cum adversario concordetis, ego cum illo in lite remanebo. Qui vobis jubet ut faciatis, ipse nobis jubet ut loquamur. Si non faciendo quod jubet ut faciatis, adversarii ejus estis; non dicendo quod jubet multis immoratus sum? Hoc enim praesumimus de Charitate vestra, quia unum Deum colitis. Hoc praesumimus de fide omini Dei vestri, ut putetis creaturam esse Filium Dei. Quoniam omnis creatura vanitati subjecta est . Sed creditis eum aequalem Patri esse, Deum de Deo, Verbum apud ta sunt omnia, lumen de lumine, coaeternum illi qui genuit, unum cum illo qui genuit; et hoc Verbum creditis assumpsisse creaturam, de virgine Maria assumpsisse mortalitatem, et passum fuisse pro nobis: ea legimus, et credimus, ut salvemur. Nec in eo immoratus sum, ut quidquid facitis, pro spe futura faciatis. Novi enim omnium Christianorum mentes de saeculo futuro cogitare. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
melius uiuit mulier quam uir:
capite deorsum pendet domus.
Si caput ẽuir: melius debet uiue¬
re uir. & precedere in omĩb bonis
factis uxorem suam: ut illa imitet᷑
uirum: sequat᷑ caput suum. Quo
ꝑ uestigia ambulet capitis sui: sic
uniꝰcuiꝰq domꝰ habet caput uirũ:
&e tanquã corpꝰ feminã. Quo caput
ducit. illuc debet corpꝰ sequi. Quare
gͦ uult caput ire: quo ñ uult ut corpꝰ
sequatur: Quare uult ure uir. quo
ñ uult ut uxor sequat᷑. Hȩc iuben¬
do sermo di: adu̾sariꝰ est. Nolunt
enim homines facere: qͦd uult ser¬
mo di. Et quid dicam. qͥa adu̾sariꝰ
ẽ sermo dĩ: qm̃ iubet: Timeo ne
ego ipse aduersarius sim quibus¬
dam: quia hȩc loqͦr. Quid ad me
ꝑtinet: fortem me faciat qui t̾ret
ut loquar: ut ñ timeam querelas
hominũ. Nam qui nolunt castita¬
tẽ seruare uxorib suis. & habun¬
dant. tales nolunt me ista dicere.
S uelint nolint: dicturus
sum. Si enĩ uos ñ exhortor.ut

Expanded text:
melius vivit mulier quam vir, melius vivit mulier quam vir, capite deorsum pendet domus. Si caput est vir, melius debet vivere vir, et praecedere in omnibus bonis factis uxorem suam; ut illa imitetur virum, et sequatur caput suum. Quomut suum, et ut per vestigia ambulet capitis sui: sic uniuscujusque domus habet caput virum, et tanquam corpus feminam . Quo caput ducit, illuc debet corpus sequi. Quare ergo vult caput ire, quo non vult ut corpus sequatur? Quare vult ire vir, quo non vult ut uxor sequatur? Haec jubendo sermo Dei adversarius est. Nolunt enim homines facere quod vult sermo Dei. Et quid dicam, quia adversarius est sermo Dei, quoniam jubet? Timeo ne ego ipse adversarius sim quibusdam, quia haec loquor. Quid ad me pertinet? Fortem me faciat qui terret ut loquar, ut non timeam querelas hominum. Nam qui nolunt castitatem servare uxoribus suis et abundant tales, nolunt me ista dicere. Sed velint nolint, dicturus sum. Si enim vos non exhortor ut
Abbreviated transcription (Latin):
s habet in spe. Tu autẽ ad hoc uis
requiescere ut labores: cũ ad hoc la¬
borare debeas. ut requiescas. Dicit᷑
tͥ honora patrẽ tuum: & matrem
tuam. Contumeliam irrogas pa¬
rentib: quã ñ uis pari a filiis tuiˢ.
Dicitur tͥ ñ occides: tu autẽ occi¬
dere uis inimicũ tuũ: & idõ forte
ñ facis. quia times iudicẽ hominẽ:
ñ quia cogites dm. Ignoras: qͥa
ille testis ẽ cogitationũꝰ Illo ui¬
uo quẽ uis mori: te homicidam te¬
net in corde. Dicitur tͥñ mechabe¬
ris: id est ñ ibis ad aliquã aliam
preter uxore tuam. Tu autẽ exigiᷤˢ
hoc ab uxore: & ñ uis hoc reddere
uxori. Et cum debeas in uirtute p̾¬
cedere uxorem. qm̃ castitas uirtuˢ
ẽ. tu subito uno impetu libidiniᷤ
cadis: & uis uxorem tuã uictcem
eẽ. tu uictus iacens: Et cum tu ca¬
put sis uxoris tuȩ: precedit te ante¬
dm̃. cuiꝰ caput es. Uis domum tuã
capite deorsum pendere: Caput
enum est mulieris. uir. Ilbi autẽ

Expanded text:
sed habet in spe. Tu autem ad hoc vis sed habet in spe. Tu autem ad hoc vis requiescere, ut labores; cum ad hoc debeas laborare, ut requiescas. Dicitur tibi, Honora patrem tuum et matrem tuam. Tu autem contumeliam irrogas parentibus, quam non vis pati a filiis tuis. Dicitur tibi, Non occides. Tu autem occidere vis inimicum tuum: et ideo forte non facis, quia times judicem hominem, non quia cogitas Deum. Ignoras quia ille testis est cogitationum? Illo vivo quem vis mori, te homicidam tenet in corde. Dicitur tibi, Non moechaberis : id est, non ibis ad aliquam aliam praeter uxorem tuam. Tu autem exigis hoc ab uxore, et non vis hoc reddere uxori: et cum debeas in virtute praecedere uxorem, quoniam castitas virtus est; tu sub uno impetu libidinis cadis, et vis uxorem tuam victricem esse, tu victus jacens: et cum tu caput sis uxoris tuae, praecedit te ad Deum, cujus caput es. Vis domum tuam capite deorsum pendere? Caput enim mulieris est vir: ubi autem
Abbreviated transcription (Latin):
clesiam : consulis mathematicos
aut arispices. aut augures. aut
maleficos. Quasi de uiri thoro
ñ recedis anima adultera: &e ma¬
nens in eiꝰ coniugio fornicaris. Di¬
citur tibi. Ne accipias in uanum
nom̃ dñi di tui:. ne existimes cre
creaturam: & tu contempnis eũ.
qui equalis ẽ patri. & unum cum
patre. Dicit᷑ tͥ. ut sp̃ualit̾ obserues
sabbatũ: ñ qͦmͦ uidei obseruant
sabbatũ carnali ocio. Uacare enĩ
uolunt ad nugas: atq luxurias
suas. Melius enim faceret iudeus
in agro suo utile: quã in theatro
seditiosus existeret. Et melius fe¬
mine eoꝵ die sabbati lanam face¬
rent: quã tota die in meniantꝰ suiᷤ
impudice saltarent. Tibi autem
dicitur. ut obserues spiritaliter
sabbatum in spe futurȩ quiẽtis:
quam tͥ ꝓmittit d̾s. Quisqͥs enĩ
ꝓpter illam qͥetem futuram agit
quicqͥd potest: quamuis laborio¬
sum uideat᷑ quod agit: tamen si
ad fidem ꝓmisse quietis id refert:
ñdum qͥdem sabbatũ habet inre.

Expanded text:
clesiam, consulis mathematicos, clesiam, consulis mathematicos, aut aruspices, aut augures, aut maleficos; quasi de viri domo non recedens adultera anima, et manens in ejus conjugio fornicaris. Dicitur tibi, Ne accipias in vanum nomen Dei tui. Ne existimes creacreaturam: et tu contemnis eum qui aequalis est Patri, et unum cum Patre. Dicitur tibi ut spiritualiter observes sabbatum: non quomodo Judaei observant sabbatum carnali otio; vacare enim volunt ad nugas atque luxurias suas. Melius enim faceret Judaeus in agro suo aliquid utile, quam in theatro seditiosus existeret: et melius feminae eorum die sabbati lanam facerent, quam toto die in maenianis suis impudice saltarent. Tibi autem dicitur ut observes spiritualiter sabbatum, in spe futurae quietis, quam tibi promittit Dominus. Quisquis enim propter illam quietem futuram agit quidquid potest, quamvis laboriosum videatur quod agit; tamen si ad fidem promissae quietis id refert, nondum quidem sabbatum habet in re,
Abbreviated transcription (Latin):
dies: componat᷑ cum adu̾sario. dũ
ẽ tecum in uia. Uia enim uocat᷑
hȩc uita. ꝑ quã oms transeunt: &
bolus. Nam nunquã te hortaret᷑
scriptura: ut cum diabolo concor¬
dares. Est alius gͦ adu̾sariꝰ. quẽ sibi
facit adu̾sarium homo. Nlam ille
si adu̾sarius eẽt: tecum in uia ñ eẽt.
Ad hoc ẽ tecum in uia: ut concordet.
tecum. Scit enim qͥa nͥ in uia con
cordaueris: iam tradet teiuidiei.
iudex autẽ ministro: minister in
carcerem. Eloquia ista euangłica
sunt: recordantur nobiscum uł
qui legerunt. uł qui audierunt.
Ergo quis ẽ adu̾sariꝰs Sermo dei.
Sermo di adu̾sarius tuus est.
contraria iubet. que tu facis.
Dicit tͥ. U nus est ¶d̃s tuns: unũ
dm̃ cole. Tuuis dimisso domino
deo. tanquã legitimo uiro animȩ:
fornicari ꝑ multa demonia. Et
qͦd ẽ grauius. ñ quasi aꝑte desercis
& repudians. sicut apostatȩ faci¬
unt. s tanquã manens in domo
uiri tui admittis adulteros. id est
tanquã xꝑianus ñ dimittis ec¬

Expanded text:
s, componatur cum adversario, dum est tecum in via. Via enim vocatur haec vita, per quam omnes transeunt; et bolus: nam nunquam te hortaretur Scriptura, ut cum diabolo concordares. Est ergo alius adversarius, quem sibi homo facit adversarium: nam ille si adversarius esset, tecum in via non esset. At hic est tecum in via, ut concordet tecum. Scit enim quia nisi in via secum concordaveris, jam tradet te judici, judex autem ministro, minister in carcerem . Eloquia ista evangelica sunt, recordantur nobiscum, vel qui legerunt, vel qui audierunt. Ergo quis est adversarius? Sermo Dei. Sermo Dei adversarius tuus est. contraria jubet, quam tu facis. Dicit tibi, Unus est Deus tuus; unum Deum cole. Tu vis dimisso uno Deo tanquam legitimo viro animae, fornicari per multa daemonia: et quod est gravius, non quasi aperte deserens et repudians, sicut apostatae faciunt; sed tanquam manens in domo viri tui admittis adulteros: id est, tanquam christianus non dimittis Ec
Abbreviated transcription (Latin):
tuum. id est uite tuȩ quo exiturꝰ es
de hoc corpore: ꝓducturꝰ es in longũ:
Sit tͥ senectus certa: si potest. Cui aũ
potest: Nonne ex quo homo incipit
Dossibilitatẽ mortis: initiũ uitȩ fa¬
cit. In hac terra &e genere humano.
ille solus mori ñdum potest: qui
ñdum cepit iuuere. Incertꝰ gͦ dieᷤ:
tanquã cotidianꝰ. sꝑandus ẽ. Si aũ¬

Expanded text:
tuum, id est, vitae tuae, quo exiturus es tuum, id est, vitae tuae, quo exiturus es de corpore hoc, producturus es in longum? Sit tibi senectus certa, si potest: cui autem potest? Nonne ex quo incipit Possibilitatem mortis initium vitae facit. In hac terra et in genere humano ille solus mori nondum potest, qui nondum coepit vivere. Incertus ergo dies tanquam quotidianus sperandus est. Si au
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ do breue ẽ. S & ipsi scło & huma¬
no generi qͦd longe uidet᷑. qͥd conso¬
latur: Nunquid si totiꝰ generis hu¬
mani ultimꝰ dies longe ẽ. uniꝰciuiꝰq
dies ultimꝰ longe ẽ: Hoc dico. Ex
fluent. Non qͥdem tam multi: s
tam̃ usq in finẽ scłitransibt̾ anni:
sicut &e illi transiert. Longũ uidet᷑
qͦd restat: quãquã ñ erit tantum
quantũ transactũ ẽ: &̃ tam̃ ex tranᷤ¬
acto preu̾to tempore sꝑandus ẽ¬
finis reliqui temporis. fuit tc̃ qͥdã
dies qͥ diceret᷑ hodiernꝰ.: ex illo usq
ad hunc hodiernũ. Nonne qͥcquid
fuit futurũ : p̾̃teritum factum ẽ:
Tale habetur: acsi ñ fuerit. Sic erit:
quicqͥd restat extremũ. S sit &e hoc
longum. sit ꝓlixum. qͣntum puta¬
ueris. qͣntum dixeris. qnͣtũ cogi¬
taueris: qͣntum tͥ ñ format scͥptura.
s fingit cogitatio. qͣntũ uis diem iu¬
dicis plonga. Nunqͥd ultimũ diem¬

Expanded text:
quod Deo breve est. Sed et ipsi saeculo et humaquod Deo breve est. Sed et ipsi saeculo et humano generi quod longe videtur, quid consolatur? Numquid si totius generis humani ultimus dies longe est, uniuscujusque dies ultimus longe est? Hoc dico, ex fluent; non quidem tam multi, sed tamen usque in finem saeculi transibunt anni, sicut et illi transierunt: longum videtur quod restat quanquam non erit tantum, quantum transactum est, et tamen ex transacto praeterito tempore, sperandus est reliqui temporis finis. Fuit tunc quidam dies qui diceretur hodiernus, ex illo usque ad hunc hodiernum; nonne quidquid futurum fuit, praeteritum factum est? Tale habetur, ac si non fuerit. Sic erit quidquid restat extremum. Sed sit et hoc longum, sit prolixum, quantum putaveris, quantum dixeris, quantum cogitaveris, quantum tibi non format Scriptura; sed fingit cogitatio, quantum vis diem judicii prolonga; numquid ultimum di
Abbreviated transcription (Latin):
dũ ñ tacet in u̾bo. ne ñ tͥ uacet audi¬
re.dum ñ tacebit in iudicio. Modo
enim licet tͥ causam tuã cõponere.
Añ ultimũ iudiciũ di tui: compone
causam tuam. Non ẽ unde p̾sumaᷤᷤ
cum ille uenerit. nec falsos testes
addiices. quib ille fallatur. Nec pa¬
tronum fraudulentis circũuenti¬
onib & linguosis artib adbibebiᷤᷤ.:
nec ambies aliquo modo. ut iudi¬
cem possis corrumpere. Quid gͦ agiᷤ
apud talem iudicem: quẽ nec falle¬
re. nec corrumꝑe poteris: Et tam̃ ẽ
quod agas. Tunc enim ipse erit ui¬
dex cause tuȩ qͥ mͦ testis ẽ iute tuȩ. Cla¬
mauimꝰ &e laudauimꝰ. componamꝰ
causam nrãm: qui testis ẽ oꝑum¬
nr̃oꝵ. ipse testis ẽ uocũ istarũ. ⁊ Ion
sint manes: conu̾tant᷑ ad gemitũ. Lem.¬
pus ẽ concordandi cum aduersario
tuo. Tam longanimis ẽds uiden¬
do iniqua &e ñ puniendo. ut tam̃
cito sit futurũ iudicium. More
quippe humane uite plixum est:

Expanded text:
dum non tacet in verbo, ne non tibi vacet audidum non tacet in verbo, ne non tibi vacet audire dum non tacebit in judicio. enim licet tibi causam tuam componere. Ante ultimum judicium Dei tui compone causam tuam. Non est unde praesumas; cum ille venerit, nec falsos testes adduces, quibus ille fallatur, nec patronum fraudulentis circumventionibus et linguosis artibus adhibebis, nec ambies aliquo modo, ut judicem possis corrumpere. Quid ergo agis apud talem judicem, quem nec fallere, nec corrumpere poteris? Et tamen est quod agas. Tunc enim ipse erit judex causae tuae, qui modo testis est vitae tuae. Clamavimus, et laudavimus: componamus causam nrum, ipse testis est vocum istarum: non sint inanes, convertantur ad gemitum. Tempus est concordandi cum adversario tuo cito. Tam longanimis est Deus videndo iniqua et non puniendo, ut tamen cito sit futurum judicium. More quippe humanae vitae prolixum est,