comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sionẽ peccatoꝵ. ꝙ mundamͣ ab om̃ibꝰ sordibꝰ ui¬
cioꝵ: qͥd necesse fuit xꝑm pati Quã questionẽ.
hoc mͦ soluit. Ista duo. passio uidelicet.xꝑi a.
baptismꝰ ita st c̃iuncta. ut neq baptismꝰ pos¬
sit saluare a peccatis .q. ꝑfectũ hominẽ red¬
dete. siue fide passionis xꝑi. qr sine fide impos

Expanded text:
t mundamur ab omnibus sordibus vitiorum, quid necesse fuit Christum pati? Quam quaestionem ita dissolvit: Ista duo, passio videlicet Christi et baptismus, ita sunt conjuncta, ut neque baptismus possit lavare a peccatis, et perfectum hominem reddere sine fide passionis Chris
Abbreviated transcription (Latin):
miatꝰ ẽ fide. Ille infirmat᷑ infide: qͥ dubi¬
tat &. ni credit ꝓmissionibꝰ dei. Sed abra¬
hã audiens adeo. patr̾e multarũ genci¬
ũ posui te: q scđm hoc tẽpꝰ ueniã. ernq
sare filius. licet ẽtra nature usũ uidetet᷑
qr ñ dubitauit in ꝓmissione. Nichil eñi
fides c̃siđat nature: qr in his quȩ ꝓmit¬
tit ds. facile seruit natura suo creatori.
Nec c̃sidauit corpꝰ suũ emortuũ. subau¬
dit ad ꝓcreandos filios. cũ ĩa fere centũ
eet annor: qr centenarius erat .s. emor¬
Emortuos dieit abrabã ꝙ. sarã in ꝓpagã
ratos. Abrahã nãq centenarius erat .&. sa¬
ra nonagenaria. qͥndo ꝓmisi ei dĩ inꝗͥ¬
ens ꝑ angelũ. Scđm hoc tẽpꝰ ueniã .. e¬
ru sare filius. Emortua enĩ erat uuluo
sierant fieri sare muliebria. iđ ĩa desierat
nis. transit tẽpꝰ generandi filios.S ab rahã
credulus eiꝰ. ꝓmissionibꝰ. Unde sequit᷑. Inre¬

Expanded text:
matus est in fide. Ille infirmatur fide, qui dubitat, nec credit promissionibus Dei. Sed Abraham audiens a Deo, patrem multarum gentium posui te, et, Secundum hoc tempus veniam eritque Sarae filius . Licet contra naturae usum videretur quia non dubitavit in promissione. Nihil enim fides considerat naturae, quia in his quae promittit Deus, facile servit natura suo auctori. Nec consideravit corpus suum emortuum ad procreandos filios, cum jam fere centum esset annorum, quia centenarius erat, et emorEmortuos dicit Abraham et Saram in propagadesperatos. Abraham namque centenarius erat, et Sara nonagenaria, quando promisit Deus, inquiens per Evangelium. Secundum hoc tempus veniam et erit Sarae filius. Emortua enim erat vulva sierant fieri Sarae muliebria, id est jam desierat nis, transit tempus generandi filios. Sed Abrahamcredulus ejus promissionibus unde sequitur. In re
Abbreviated transcription (Latin):
noscebat᷑ peccatũ tam graue malũ esse.
sic ut ꝑ legẽ ostensũ et. Uel alit᷑. Cũ lex
de ẽẽt. ñ imputabat᷑. id: ignorabatur
qua pena dignũ ee̾t illud peceatũ qͦ usq
ipsa lex dixͣ. Q ui hoc uł illud fecerit: mor¬
te moriatur. Sed regnauit mors ab adam
cati. quã mors corꝑis. Q uod dic it usq ad
moẏsen. ita ẽ intelligendũ ut iã diximꝰ. id
ẽ usq ad fine̾ legis. & in iciũ gr̃e. fer moysen
Incipiens aũ a moyse: id: a lege. Regna¬
uit in qͥt mors qnimȩ in toto mundo exqͦ
pͥmꝰ homo peceauit. usq ad fine̾ legis mo¬
ysi &. iniciũ eugłii. ñ solũ in alios. s etiam
in illos qͥ ñ sponte neq scient̾ peccauert̃.

Expanded text:
tam grave malum esse, sicut per legem ostensum est. Vel aliter: Cum lex deesset, non imputabatur, id est ignorabatur qua poena dignum esset peccatum, quousque ipsa lex dixit: Qui hoc vel illud fecerit, morte moriatur. Sed regnavit mors ab Adam cati, quam mors corporis. Quod dicit usque ad Moysen ita est intelligendum ut jam diximus, id est usque ad finem legis et initium gratiae. Per Moysen Incipiens a Moyse , hoc est a lege. Regnavit, inquit, mors animae in toto mundo, ex quo primus non peccavit usque ad finem legis Moysi et exordium Evangelii, non solum in alios, sed etiam in
Abbreviated transcription (Latin):
sustineniꝰ siue qua diligimꝰ . xximũ. uł siquid
Isoq p̾ceptis .&. uolumati illius obtẽ ꝑare debe¬
iꝰ habentes inter nos pac̾e̾ quã ipse cõmenda¬
uii disc ipłis dicens. Pace̾ relinq̃ uobis. Ipsaetiã
us dabit quã sꝑemꝰ: gaudia uidelicet patris
celestis. et qͥd eñi rꝑs cũ adhuc infirini esse
mꝰ. id÷ peccatores. scłm t̾ẽpꝰ. ꝓ impus idest
irreligiosis mortuus ẽ: subaudui. nͥut habun¬
daneiã s. plenitudinẽ suȩ caritatis. nobis cõ¬
mendaret : Sicui sequeneia manifestant. Infir¬
in ẽ onĩis peecatoi &. om̃is infidelis: fortis uͦ iustꝰ
.s fidelis: atq cognoseens din. Pietas ẽ cultꝰ &. re¬
ligio dei: a qua đr pius. id÷ religiosus. Eeontta
impietas ẽ irreligiositas: a quauenit impius.
id÷ irreligiosus e anta fuit caritasxri. ut nͣ
solũ ꝓhiis qͥ cõꝑacione rȩpbor religiosi erant

Expanded text:
sustinemus: sive qua diligimus proximum, vel quidquid ideoque perceptis quibus voluntati illius obtemperare debemus, habentes inter nos pacem quam ipse commendavit discipulis, dicens: Pacem relinquo vobis . Ipsa etiaus dabit quam speramus nos, gaudia videlicet patriae coelestis. Ut quid enim Christus, cum adhuc infirmi essemus, id est peccatores secundum tempus pro impiis, id est irreligiosis mortuus est nisi ut abundantiam et plenitudinem suae charitatis nobis commendaret, sicut sequentia nobis manifestant. Infirmus est omnis peccator et omnis infidelis, fortis vero justus et fidelis atque cognoscens Deum. Pietas est cultus et religio Dei, a qua dicitur pius, id est religiosus. E contra impietas, est irreligiositas a qua venit impius, id est irreligiosus. Tanta fuit charitas Christi, ut non solum pro illis qui comparatione reproborum religiosi erant,
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ teporalit᷑. Nã ubi etͣnitas ẽ: tẽpꝰ ee̾ ñ po¬
test. ẽlix eñi. ꝓ iusto qͥs morit᷑. Nã ꝓbono
forsitan qͥs audeat mori : Sub audit᷑. aut
nullus. aut rarus. Quisem̃: ꝓ raro aut . ꝓ
nullo sepissime ponit᷑. Pro nullo accipit᷑
ut in psalmo. Deus. quis spnilis erit tibi : Nullus.

Expanded text:
nam ubi aeternitas est, tempus esse non potest. Vix enim pro justo quis moritur, nam pro bono forsitan quis audeat mori? Subaudis aut nullus, aut rarus. Quis enim, pro nullo, aut pro raro saepissime ponitur: pro nullo accipitur, ut in psalmis, Deus, Quis similis erit tibi? Id est nullus.
Abbreviated transcription (Latin):
tꝰ ẽ fide de ꝓmissionibꝰ dans głam deo. id÷¬
acceptis benefieiis intelligens solius dei
ee̾ munꝰ agram. ubi humanę fecundita¬
tis natureq usus cessauerat: plenissime
siue certissime sciens qr qͣcũq ꝓmisit
ds illi. potens ẽ facere: lđo subaudit᷑. quia
credidit dei ꝓmissionibꝰ. reputatũ ẽ illi

Expanded text:
missionibus, dans gloriam Deo promacceptis beneficiis, intelligens solius Dei esse munus et gratiam, ubi humanae fecunditatis naturae usus cessaverat. Plenissime sive certissime sciens quia quaecunque promisit Deus, potens est facere: ideo subaudis quia credid
Abbreviated transcription (Latin):
Adolescens & uuencła sterilis ꝑmanserat
Nã nature ẽ. ut niuenis uinctus unientu¬
legenerent. Similit̾ sener iuncł iuuencu¬
le maturale ẽ ut generent: sicut abriham
senex s igar uiuencła ex qͥbꝰ natꝰ ẽ his¬
nael. Contra spem uͦ naturȩ ẽ. ut sener
ii uetula mixtꝰ generet. Sed abrahã ñ atten¬
dit ad ẽsuetudine̾ naturalẽ. qͦd ñ possit ex
se a sara ĩa uetula filius pereari: s in spen

Expanded text:
adolescens et juvencula sterilis permanserat. Nam natura est, ut juvenis junctus juvenculae generet, similiter senex junctus juvenculae, naturale est ut generet, sicut Abraham senex et Agar juvencula, ex quibus natus est Ismael. Contra spem vero naturae est, ut senex cum vetula mistus generet. Sed Abraham non attendit ad consuetudinem naturalem, quod non posset ex se et Sara jam vetulis filius procreari, s
Abbreviated transcription (Latin):
dei. ñ scđm meritũ: qͥ decreuit gratis pec¬
cata dimittere. Hoc intelligendũ de gen¬
tibꝰ quȩ ante fidẽ nulla habuert oꝑa legi
s tam̃ sicut iudȩi ẽuersi iustificant᷑ ꝑ fidẽ
xꝑi sine oꝑibꝰ legis: ita & isti. eħ bene di

Expanded text:
Dei, non secundum meritum quid decrevit gratis peccata dimittere. Hoc intelligendum est de gentilibus qui ante fidem nulla habuere opera legis, et tamen sicut Judaei conversi justificantur per fidem Christi sine operibus legis, ita et isti. Et b
Abbreviated transcription (Latin):
Quid g̃ dicemꝰ: Permanebimꝰ inpeceatos. ut gr̃a
abiuidet: Ibsit. Hec ad supiora ꝑtinent ubi
abundauit peccatũ. suꝑ abundauit gr̃a.
Nuidã enĩ genciliũ audientes p̃dicae ionẽ
p̾auli aliorq apłor. ubi debuerant deci¬
pe uitã. ibi decepere mnortẽ: ñ intellige ntes
t.anto magis deo placeret .a. ubi maior ee̾t
CuIIpa. ibi maior ee̾t gr̃a deiꝰ ut dũ oñis cen
uimũ peceatores. ipse solus apparetet iustꝰ a q̃
maiora a. plura pecedia dinitteret. eo plus ini¬
sericori eẽ laudatet᷑. Qua ppt dicebãt. ficiamiꝰ¬

Expanded text:
Quid ergo dicemus? Permanebimus in peccato, ut gratia abundet? Absit. Haec ad superiora pertinent, ubiabundavit peccatum, superabundavit et gratia. Quidam enim gentilium; ubi audierant praedicationem Pauli, aliorum apostolorum: ubi debuerant accipere vitam, ibi acceperunt mortem, non intelligentes stanto magis Deo placeret: et ubi major esset culpa, ibi major esset gratia Dei: ut dum omnes essent nimium peccatores, ipse solus appareret justus: et quo majora peccata et plura dimitteret, eo plus misericors esse laudaretur. Quap
Abbreviated transcription (Latin):
Iudei ignorabãt ad qͥo accepant lege̾ .e. pura¬
bant se pcireũcisionẽ &. ꝑ carnales obser¬
data ut peccata auferret. s ut de monst ra¬
cupiscas rem ꝓrimitui exardescit aninꝰ
adlibidinẽ. addeupisce neiã. qͥ ante uesci¬
ebat qͦd concupisceneia aut tale huiꝰmodi
pęna & uindicta dignꝰẽ. qͥ scienĩ contra
legis pcepiũ peccat: quã qͥ ñ habens lege
ignorani delinqͥi. Ubi aũ ab iindatu de¬
uctũ suꝑ abimdauit gr̃a. Originali pecca¬
io qͦd ad om̃i puenii. ad dua sẽ ac lualia

Expanded text:
orabant ad quid acceperant legem, et putabant se per circumcisionem et per carnales obserdata ut peccata auferret, sed demonstracupiscas rem proximi tui , exardescit animus ad libidinem et ad concupiscentiam, qui ante nesciebat quod concupiscentia hujusmodi poena et vindicta dignus est, qui scienter contra legis praecepta peccat, quam qui non habens legem ignoranter delinquit. Ubi autem abundavit peccatum, superabundavit et gratia. Originali peccato quod ad om
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ illos blasphemabat᷑: q dicebant hostes eoꝵ. eũ
irrisione. Ecce quẽ łm coleb. atis. qͥ ñ .u. alit uos
lib̾are de manibꝰ nr̃is. Uere ydola m̃a inctricia
fuert̃ dei ur̃i. Simil it᷑ qͥndo de predat᷑ sc̃a eccłai:
ab hostibꝰ. eł qͣndo illi qͥ nom̃ sc̃itatis debent ha

Expanded text:
illos blasphemabatur quod dicebant hostes illorum cum irrisione: Ecce quem Deum colebatis, qui non valuit vos liberare de manibus nostris, vere idola nostra victricia fuerunt Dei vestri. Similiter, quando depraedatur sancta Ecclesia ab hostibus, et quando illi qui nomen sanctitatis de
Abbreviated transcription (Latin):
eiã : Incirc u̾cisione anmprepucio: ĩdest
repitata ẽ ei fides ad iusticiã. postquã ẽ
circũcisiis: ancũ ee̾t ingentilitate incir¬
cũcisus: Ipse sibi apłs respondet. Non in
circũcisione s in prepucio: id÷ ñ postquã

Expanded text:
n praeputio? hoc est reputata est ei fides ad justitiam, postquam est circumcisus: an cum esset in gentilitate incircumcisus. Ipse sibi Apostolus respondet: Non in circumcisione, sed in praeputio, id est non postquam
Abbreviated transcription (Latin):
camꝰ & tͣcio mͦ Cui ds accepto feri iusticiã.
id: eui dđs accept̃a dat grãm uł iusticiã: uel
acceptabilẽ habet sine opibꝰ legis Beati
quor remisse st̃ uuqͥtates. id est omnia pec¬
cata inbaptismate. & quor. tecta st̃ peccata
uost baptismũ. Res tecta &. eoopta: ñ uide¬
t᷑.eł. nos tũe tegimꝰ peccata: quando malis
bonaopo iusticiȩ supponimꝰ: penitenciã
uidelicet de p̃ceritis agendo dignã: s. alii
ñ ꝑpetrando. Hoc aũ distat inter iniqͥtatẽ
.s. peccatũ ut qͥdã doct ores dicunt. qͦdini¬
qͥtas sit ante lege̾. peccatũ post legẽ: uel
iniqͥtas cogitacionũ peccatũ sit opũ. Quid̃a
etiã dicit iniqͥtatẽ ec̃. qͣd ẽtra legẽ cõmittitꝰ¬
ꝓ altero sepe ponit᷑. B eatꝰ uir cui ñ unputa¬
bit dñs peccatũ. Misericors đs neq inbap¬
tis mate delicta imputabit: neq penitenci¬
a cecta si ꝑ manserit infide. Uel potest hoc
intelligi de martiribꝰ qͥ in suo st̃ sanguine

Expanded text:
cutionis, cui Deus accepto fert justitiam, id est cui Deus acceptam dat justitiam, vel acceptabilem habet sine operibus legis. Beati quorum remissae sunt iniquitates, id est omnia peccata in baptismate, et quorum tecta sunt peccataost baptismum. Res tecta et cooperta non videtur, et nos tunc tegimus peccata, quando malis bona opera justitiae superponimus, poenitentiam videlicet praeteritis agendo dignam, et alia non perpetrando. Hoc autem distat inter iniquitatem et peccatum, ut quidam dicunt auctores, quod iniquitas sit ante legem, peccatum post legem, vel iniquitas sit cogitationum, peccatum sit opertum. Quidam etiam dicunt iniqpro altero saepe ponitur. Beatus vir cui non imputavit Dominus peccatum. Misericors Deus neque in baptismate deleta imputabit, neque poenitentia, recta si permanserit in fide, vel potest hoc intelligi de martyribus qui in suo sanguine
Abbreviated transcription (Latin):
nali in ẽdẽpnacionẽ generis humani:
ab illo uno originali. s etiã ab omnibꝰ ac¬
łualibꝰ nos iustificaret: iđoq alit̃ uenit
peccatũ alit̾ gr̃a. C onsidandũ aũ ꝙ cũ di¬
cit uidiciũ uenire ex uno homine in con¬
depnacionẽ Ioquit᷑ contra pelagianos qͥ
negant originale peccatũ trami ab infanti
bꝰ dicentes ꝙ ñ p originẽ illud peccatum
trahit᷑ s ꝑ imitaciosse quod omnino falsis¬
simũ ẽ. Si enĩ ita ee̾t ut illi delirant: neq̃q̃.
ita ex presse dñs ineugłio diceret. Si quis
ñ tenatꝰ fuerit ex aqua & sꝑu sc̃o: ñ intra¬
bit in tegnũ celor: In ueteri qͦq testam̃to.
nequaꝗ̃. diceret. Mascłs cuiꝰ caro circũci

Expanded text:
nali, in condemnationem generis humani, ab illo uno originali, sed etiam ab omnibus actualibus nos justificaret: ideoque aliter venit peccatum, aliter gratia. Considerandum, quia cum dicit judicium venire ex uno homine in condemnationem, loquitur contra Pelagianos, qui negant originale peccatum trahi ab infanti dicentes: quia non per originem illud peccatum trahitur, sed per imitationem, quod omnino falsum est. Si enim ita esset, ut illi delirant, nequaquam Dominus expresse in Evangelio diceret: Si quis non renatus fuerit ex aqua et Spiritu sancto, non intrabit in regnum coelorum . In Veteri quoque Testamento nequ
Abbreviated transcription (Latin):
bit fidẽ. Inse gͦ .& apud homines habius¬
set abrahã głam ꝙ. laude. ꝓ suis oꝑibꝰ. si
tẽplũ oscenderat. Fuit opus ab rahȩ circũ¬
stificatꝰ. s ꝑ fidem. Unde scriptura ñ com¬
memorat oꝑa eiꝰ. s fide̾. Sequit᷑. Quid eni¬
scriptura dicit: Credidit abrahã deo: obe¬
diens p̃ceptis illuis. qr exiuit de tȩrra sud.
ẜ. de ꝓmissione ysaaeh & xpi eredidit qͦd
ei dixit ds in semine tuo benedicent᷑ om̃s¬

Expanded text:
 Deo . In se ergo et apud homines habuisset Abraham gloriam et laudem pro suis operibus, si templum ascenderat. Fuit opus Abrahae circumst, sed per fidem. Unde Scriptura non commemorat opera ejus, sed fidem. Sequitur: Quid Scriptura dicit? Credidit Abraham Deo, obediens praeceptis illius, quia exivit de terra sua, et de promissione Isaac et Christi credidit quod ei dixit D
Abbreviated transcription (Latin):
or. supbia. qͥ glant᷑ de ꝓgenie ab rabã se
descendere. Nonemi ait pacre̾ unius gen¬
tis israbelitice ꝯstitui te. s patrẽ oniniũ
geneiũ ꝑ fide̾ ꝯstitui te. Per carnẽ enim
rerte addidit apłser sua int̃pretacior an¬
corde. Multi enĩ st̃ qͥ uident᷑ credẽ đm s¬
ligunt. ut abrahã ꝙ. qͥ pocius in interio¬
re homine in ꝯspectu dei fide̾ seruant.
quã mostentacione hominũ. sicut carnis¬

Expanded text:
 qui se gloriantur de progenie Abrahae descendisse. Non enim ait patrem unius gentis Israeliticae constitui te, sed patrem omnium gentium per fidem constitui te. Per carnem enim recte addidit Apostolus ex sua interpretatione: Ancorde. Multi enim sunt qui videntur credere iligunt, ut Abraham, et qui potius in interiori homine in conspectu Dei fidem servant: quam in ostentatione hominum: sicut est carnis
Abbreviated transcription (Latin):
debitũ. Ex humana ẽ suetudine sumit
exemplũ. qͥndo oꝑantibꝰ seđm meritum
aͥ amꝰ mercede̾: & nullã nobis agunt grãm.
Non oꝑantibꝰ uͦ si damꝰ aliqͦd beneficium.
ñ est merces sed gr̾a: idoq graciam᷑ ab il¬
lis. C est sensus. Si abrabã ꝓpt̾ oꝑa sua pos¬
set iustificari sine gra dei se preuemen¬

Expanded text:
debitum. Ex humana consuetudine sumit exemplum, quando operantibus secundum meritum damus mercedem, et nullam nobis agunt gratiam: non operantibus vero si damus aliquod beneficium, non merces, sed gratia: ideoque gratiamur ab illis. Et est sensus: Si Abraham propter opera sua posset justificari sine gra
Abbreviated transcription (Latin):
regnũ cȩloꝵ: ñ ait. seruate legẽ carualẽ.
Arbitram. id ÷ iudicamꝰ. definimꝰ siue te¬
stifieam iustificari hominẽ ꝑ fidẽ xpi in
baptismate. sine oꝑibꝰ legis: id÷ sine car¬
nalibꝰ obseruacionibꝰ. arbitrari ꝓprio ẽ
iudiçare. uł testificari. Unde arbitri di¬
cunt᷑ uidices &. testes. Duobꝰ modis iusti¬
ficat᷑ homo ꝑ fidẽ rꝑi. Uerbigra. Si fu¬
erit sine oꝑibꝰ bonis ante baptismũ¬
aliqͥs in ipso baptismate iustificat᷑. aut
etiã post uaptismũ sine legis oꝑibꝰ quȩ
iã ñ sĩ obseruanda. iustꝰ habet᷑: si camen
p̃cepta diuina custodierit Iudeis głan¬
tibꝰ & dicentibꝰ. ds uerus &. unꝰ iudȩor

Expanded text:
carnaliter. Arbitramur, id est judicamus, definimus sive testificamur, justificari hominem per fidem Christi, in baptismate, sine operibus legis, id est sine carnalibus observationibus. Arbitrari est proprie judicare vel testificari. Unde arbitri dicuntur judices et testes. Duobus modis justificatur homo per fidem Christi. Verbi gratia. Si fuerit sine operibus bonis ante baptismum: in ipso baptismate justificatur, aut etiam post baptismum sine legis operibus: quae jam non sunt observanda, justus habetur, si tamen praecepta divina custodierit. Judaeis gloriantib
Abbreviated transcription (Latin):
Reuertim iterũ ad supiora: ubi dix. qͥd est
amplius udeo quã greco. Quid gͥ dicimꝰ
Prȩcellimꝰ eos: ĩdest. nunꝗͥd excelle neiores
sumꝰ nos iudei. gentilibꝰ. Nequaꝗͣ: qr ñ en
qͥtimet illũ acceptꝰ ẽ illi. C ausati eñi sumꝰ
iudeos a. grecos. id est causã ostendimꝰ eis¬
.&s. diximꝰ oñs &. iudeos & gentiles sub pec¬
cato eẽ: ꝙ iudei p̃uarieando lege̾ natura

Expanded text:
Revertitur iterum ad superiora: ubi dicit quod est amplius Judaeo quam Graeco. Quid igitur? Praecellimus eos? id est nunquam excellentiores sumus nos Judaei gentilibus. Nequaquam: quia nqui timet Deum acceptus est illi . Causati enim sumus Judaeos et Graecos, id est causam ostendimus eis, et diximus omnes Judaeos et gentiles sub peccato esse, quia Judaei praevaricando leg
Abbreviated transcription (Latin):
ge̾ nͣ habent scriptã faciunt ea que lex
seripta pͣcepit illis qͥbꝰ data ẽ. ip̃si utiq
ostendunt se habere script̃a naturalẽ le¬
ge in cordibꝰ suis. &. ipsi st̃ sibi lex:ꝙ illa
faciunt quę lex docet. licet illis nͣ sit dala.
Uerbi gr̃a .S arraceni qͥ neq legẽ moysi ue¬
q lege̾ eugłii habent. dũ naturalit̃ seruati
ne homicidiũ faciant neq adulteriũ: ce
teraq quȩ lex seripta in se continet. ipsi
Non oceides. Is qͥ legẽ ñ accepit. si ñ ocei¬
dit: ipse sibi ẽ lex. Alit̾. Cũ gences que le¬
gẽ moysi ñ habent ꝑ doctrina eugłii inbu

Expanded text:
n habent, faciunt ea quae lex scripta praecipit illis quibus data est, ipsi utique ostendunt se habere scriptam naturalem legem in cordibus, et ipsi sibi sunt lex: quia illa faciunt quae lex docet, licet illis non sit data. Verbi gratia: Saraceni qui neque legem Moysi, neque Evangelii habent, dum naturaliter servant legem, ne homicidium faciant, neque adulterium petera quae lex in se scripta continet, ipsi Non occides. Is qui legem non accepit, si non occidit, ipse sibi est lex. Aliter: Cum gentes quae legem Moysi non habent, per doctrinam Evangelii imbu
Abbreviated transcription (Latin):
fuert. Non ẽ ꝑsonarũ accepeio apud dm¬
ẽ. ime e̾e̾t ꝑ sonarũ accepeio siue distincti¬
o apud d̾m . si. ꝓpt̾ abraha uideos eligeret.
&. gentiles diu ydola eolentes abiceret: uel
remuneraret iudeũ bene uiuent̾e .q. negli¬
geret gentilẽ recte credente .s recte ope¬
rante̾. Quicũq eñi sine lege sub audit᷑ mo¬
ysi uł eugłu peoeauer̃t siẽ pagani. sine le¬
ge ꝑibunt: qr ñ reqͥret᷑ ab eis ler. Peribunt
tam̃ͣ qr lege̾ naturalẽ spreuerĩ .s. qr engłm¬

Expanded text:
est enim personarum acceptio apud Deum. Tunc esset personarum acceptio sive distinctio apud Deum, si propter Abraham Judaeos eligeret et gentiles diu idola colentes abjiceret: vel si remuneraret Judaeum bene viventem, et negligeret gentilem recte credentem et recte operantem. Quicunque enim sine lege vel Moysi, vel Evangelii peccaverunt, sicut pagani, sine lege peribunt, quia non requiretur ab illis lex; peribunt tamen, quia legem naturalem spreverunt, et Eva
Abbreviated transcription (Latin):
neccatores it inuenti .&. grã ee saluati ñ suis
meritis. S ubditꝰ debet eẽ omnis mundꝰ deo
rectũ suũ agnoscendo: & medicinã salutis
qͣrendo. Lex itaq iudȩor ẽ ꝓpriȩ .s. exten¬
uit etiã ad gentiles qͣsi adalienos. eł ipsi¬
onii dixert ydola colentes ñ est ds. scilicer
pret᷑ illos quos colimꝰ & ueneram᷑ &uia er
oribꝰ legis ñ iustificabit᷑ om̃is caro. corã illo.
Lex inoysi bifariã diuidit᷑ qm̃ in mysteriis
s. p̃ceptis continet᷑ Seđm myfteria & sacra m̃¬

Expanded text:
eccatores, et gratia Dei sunt salvati, non suis meritis. Subditus debet esse omnis mundus Deo, reatum suum agnoscendo, et medicinam salutis quaerendo. Lex itaque Judaeorum est proprie, sed extenditur quoque ad gentiles, quasi ad alienos, quia ipsi dixerunt idola colentes: Non est Deus, scilicet praeter illos quos colimus et veneramur. Quia ex operibus legis non justificabitur omnis caro coram illo. Lex Moysi bifariam dividitur, quoniam in mysteriis et praeceptis continetur. Secundum mysteria et sacramen
Abbreviated transcription (Latin):
ut nos peccemꝰ. ut ipse solus cõpaciõe nr̃i
iustꝰ appareret. &. dũ peccatũ nobis dimnte¬
ret. qͦd misericors sit pate faceret. Ido etiã
uelle eũ ut nos menciam᷑: ut ipse solus ue¬
rax inueniat᷑. Quod si ita ee̾t. in iuste damp¬

Expanded text:
ut nos peccemus, ut ipse solus comparatione nostri justus appareret dum peccatum nobis dimitteret, et quia misericors sit patefaceret: ideo etiam velle cum ut nos mentiamur, ut ipse solus verax inveniatur. Quod si ita esset, in
Abbreviated transcription (Latin):
dnm̃ suis sermonibꝰ decipe: dicentes. ma¬
gister. scimꝰ ꝙ uerax es ẜcet̾a talia. Uene¬
nũ aspidũ sub labiis eo: Aspis. mordendo
infundit uenenũ. qͦd pene om̃ibꝰ uenenis
loquendo & blasphemando int̾ficiebans
suos auditores in aninia: & ñ solũ in alios
s etiã aduersus xꝑni crudelissima exti¬

Expanded text:
rmonibus decipere dicentes: Magister, scimus quia verax es , etc. Venenum aspidum sub labiis eorum. Aspis mordendo infundit venenum, quod pene omnibus venenis loquendo et blandiendo interficiebant suos auditores in anima, et non solum in alios, sed etiam adversus Christum crudelissima exsti
Abbreviated transcription (Latin):
ũ siiũ. O ste ndic gͦ manifeste ds̃ pat̾ iusticiã
suã id  filiũ suui: uł qua nos iustificat ies¬
fusione sanguinis filii sui in hoc tpre. id
ab aduentu illius usq ad fine̾ secłi: qr nͥ
nos iustifica reuoluisset. ad morte̾ filiũ
Proposuit etiã illũ uenire &. paci. ꝓpt̾ re¬
missione̾ prȩcedeneiũ delietoꝵ. id ori

Expanded text:
go manifeste Deus Pater justitiam suam, id est Filium suum, vel quia nos justificat in effusione sanguinis Filii sui in hoc tempore, id est ab adventu illius usque in finem saeculi, quia nisi nos justificare voluisset, ad mortem Filium Proposuit etiam illum venire et pati propter remissionem praecedentium delictorum, i
Abbreviated transcription (Latin):
supius ubi dix̃. Nunqͥd iniquus ẽ ds qͥuifer
iundictã : Absit. sub audit̾ ut aliqͥs sideliũ
hoc sognet. qͦd ds iniquussit .. qͦd nĩa iniqͥ¬
ias faciat illũ laudabisẽ. Alioqͥn qͦmͦ iudi¬
cabit dĩ hunc mundũ. id si dĩ hoc uult.
ut nos in iusti simꝰ. qͦre udicabit homines.
qͥ qͥndo peecant eiꝰ uoluntatẽ adimplent:
.s. quor iniqͥtas illũ laudabilẽ facit. Si
enĩ ueritas dei in mes mendacio ab undauit.

Expanded text:
 ubi dixit: Nunquid iniquus est Deus qui infert vindictam? Absit, subaudis hoc quod aliquis fidelium cogitet: quia Deus iniquus sit, et quia nostra iniquitas faciat illum laudabilem. Alioquin quomodo judicabit Deus hunc mundum? Id est, si Deus hoc vult ut nos injusti simus, quare judicabit homines qui quando peccant ejus voluntatem adimplent et quorum iniquitas illum laudabilem facit. Si enim ve
Abbreviated transcription (Latin):
ła. eł est sensus . Si iniqͥtas nia & menda
cuĩi laudabilẽ dm facit. qr qͥnto amplius
peccamꝰ tanto ei placet .a eo amplius ip¬
se solus iustꝰ &. uerar apparet: nunquid
iniquus ẽ di inferendo iundictã ꝓ ma¬
lisꝰ quę ipse uult ut faciamꝰ seđm quod
stultissimi dicunt: Omumo si ipse uellet
ut peccemꝰ sic̃ qͥd̾a stultoꝵ dicunt. quando

Expanded text:
am est sensus: Si iniquitas nostra Deum laudabilem facit, et quanto amplius peccamse solus justus et verax apparet, nunquid iniquus est Deus inferendo vindictam pro malis quae ille vult ut faciamus; secundum quod stultissimi dicunt: Omnino si ille vult ut peccemus, sicut quidam stultorum dicunt, quo
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ gentes aũ p̃puciũ appellet. eẜ est sensus. e
uidee tũs.ꝓdest iͥ qͦd de genere abrahi es .s. de
genere circũcisionis. aqͣ ipsa circũcisis exordi¬
ũ sumpsit: silege̾ spitalit imelligens. eredas
inxꝑm. cuilex testimoniũ ꝑhibet. q si eueuci¬

Expanded text:
nem, gentes autem praeputium appellet. Et est sensus: O Judaee, tunc prodest tibi quod de genere Abrahae es et de genere circumcisionis a quo ipsa circumcisio exordium sumpsit, si legem spiritualiter intelligens credis in Christum, cui lex testimonium perhibet, et si circumci
Abbreviated transcription (Latin):
but incorde & qua meruit iustificari.
Nã circũcisio ẽ expoliacio infidelitatis.
.u. uicior ablucio. Distat uͦ inter signũ
.s. signacłm: qͦd signũ aliud ẽ.&. aliud sig¬
nificat : signacłm aũ qͦd alicui rei impri¬
mit᷑ ut lateat qͦ usq ab illo reserat᷑ aquo
ibi sub signacło uera cireuleisio qua xꝑs¬

Expanded text:
qua meruit justificari. Haec circumcisio est exspoliatio infidelitatis et vitiorum abolitio. Distat vero inter signum et signaculum quod signum aliud est, et aliud significat: signaculum autem quod alicui rei adhuc imprimitur ut lateat, quousque ab illo reseretur a quibi signaculo vera circumcisio, qua
Abbreviated transcription (Latin):
legendũ.s. cũ sub audiciõe huiꝰmodi. Oiu¬
dee qͥ aliũ doces: tȩ ipsũ qͥre ñ doces. Qui
p̃dicas ñ furandũ: qͥre fui aris bona alteri¬
us: Uel etiã qͥ p̃dicas legẽ: qͥre furaris de
lege spitalẽ incelligenciã: Qui dicis ñ me¬
candũ. qͥte mecliris: eechus ẽ aquiter e. ũ
solũ ille di mechus qͥurorẽ alterius uiolat.

Expanded text:
itione hujusmodi. O Judaee, qui alium doces, teipsum quare non doces? Qui praedicas non furandum, quare furaris bona alterius, vel etiam qui praedicas legem, quare furaris de lege spiritalem intelligentiam? Qui dicis non moechandum, quare moecharis? Moechus est adulter, et non solum ille d
Abbreviated transcription (Latin):
mͦ occulta. iudicabum. In hoc g testimo¬
nũ nobis ꝑhibebit c̃seiencia nr̃a. qr ma¬
nifest abit nobis utrũ plura peceata ħnt.
an bona opa: is utrũ uetera an noua᷑ u¬
trũ deleta ꝑ esnitenciã an nouis sceleribꝰ
cumulata. Si aũ iudeus cognominaris. sub au¬
dit̾ a iuda patriareha .. qͥeseis in lege illã le¬
gendo. meditando s̾ sed̾m tuã falsam doctri¬
nã intelligendo .s. głaris in deo. hoc ẽ in u¬
nius dei noticia & nosti uoluntatẽ dei i ipsã
lege .&. ꝓbas utiliora instructꝰ ꝑ lege̾ .a. cet̾a
usq adid. te dico habentẽ formã scieneiȩ .&. ue¬
ritatis in lege. id est similitudine qͥdẽ habent̾ẽ
ñ credis: dd infidesẽ loquit᷑ iudȩũ. qͥgłatur

Expanded text:
occulta judicabuntur. In hoc ergo testimonium nobis perhibebit conscientia nostra, quia manifestabit nobis utrum plura peccata sint an bona opera, et utrum vetera an nova, utrum deleta per poenitentiam an novis sceleribus cumulata. Si autem tu Judaeus cognominaris, subaudis a Juda patriarcha. Et requiescis in lege. Illam legendo, meditando, et secundum tuam falsam doctrinam intelligendo, et gloriaris in Deo, hoc est in unius Dei notitia. Et nosti voluntatem ejus, per ipsam legem, et probas utiliora instructus per legem, et caetera usque ad id te dico Habentem formam scientiae et veritatis in lege, id est similitudinem quidem habentem non credis. Ad infidelem
Abbreviated transcription (Latin):
qͥd solos iudeos creauit. ut de illis tan¬
tumꝰ cur̃a gerat: Immo q genciũ sub
dudit᷑ ds ẽ. id multomagis geneiũ ds
ẽ. uidelicet qr multi credidert̃ đm & pla¬
cuert̃ ex gentibꝰ anteꝙ̾. iudei in abrahã
fuissemt elech. & in sorte dei assumpti:

Expanded text:
quid Judaeos solos creavit, ut de illis tantummodo curam gerat? Imo et gentium, id est multo magis gentium Deus est, videlicet quia multi crediderunt Deo, et placuerunt ex gentilibus antequam Judaei in Abraham fuissent electi et in sortem Dei assumpti,
Abbreviated transcription (Latin):
Alloqt᷑ a& om̃s generalit̃ piȩlatos. Iudeosi¬
đo allo qͥt᷑ ꝙ illi rep̃hendebãt &. dãpnabant
gentiles: ꝗsi ydolatias &. peccatores. głantes
se ad gram euangłii ꝓpt̾ obseruanciã legis.
meruisse uenire. Prelatos tũ.q in asus pec¬
catũ iudicant .s rep̃hendunt. in telligentes
eeͣ peccatũ : & inse ñ dãpnant. cũ faciant id¬
ipsui. Sic etiã intelligendũ ẽ de om̃ibꝰ qͥ alior.
iucia rep̃hendunt : & inse eadẽ uicia ñ emen¬
dant. In qͦ eñi uidicas alterũ: te ipsũ ẽdemp¬
nas. Hoc ita intelligendũ ẽ Si rep̃hendis q
iudicas aliũ &. temet ipsũ ab his aqͥbꝰ illĩi re

Expanded text:
s. Judaeos ideo alloquitur, quia illi reprehendebant et damnabant gentiles quasi idololatras et peccatores, gloriantes se ad gratiam Evangelii propter observantiam legis meruisse pervenire. Praelatos autem, quia in aliis peccatum judicant et reprehendunt, intelligentes esse peccatum, et in se non damnant, cum faciant idipsum. Sic etiam intelligendum est de omnibus qui aliorum vitia reprehendunt, et in se eadem non emendant In quo enim judicas alterum, teipsum condemnas. Hoc ita est intelligendum: Si reprehendis et judicas a
Abbreviated transcription (Latin):
patꝰ accepit xꝑs. Sedneq illud euacuatũ
rã reꝓmissionis. ope cõpleuit. Similit᷑ qͦd
totũ cõpleuit. Om̃is aũ homo contradi¬
censꝰ ꝓmissionibꝰ dei: mendar est. Uel om̃is
homo in qͥntũ a se ipso ẽ. mendax est: in
qͥntũ uerar. a deo: sicut scriptũ est. lust¬
ficeris insermonibꝰ tius. s. uincas cũ uidi¬
caris. Iustificeris. id÷ iustꝰ prediceris . &. ue¬
rax intuis: ꝓmissionibꝰ. &. uincas explendo
illas. dũ udicaris a popłis. Dauid postquã
factꝰ ẽ ad ulter .&. homieida. urore urie ae¬
cipiendo. x. illũ gladio fͤilior. aminon int̃ ficiende

Expanded text:
ud evacuatum ram repromissionis opere complevit. Similiter quod Omnis autem homo contradicens promissionibus Dei, mendax est; vel omnis homo in quantum a seipso est, mendax est; in quantum verax, a Deo. Sicut scriptum est: Ut justificeris in sermonibus tuis, et vincas cum judicaris. Justificeris, id est justus praediceris, et verax in tuis promissionibus et verax explendo illas, dum judicaris a populis. David, postquam factus est adulter et homicida, uxorem Uriae accipiendo, et illum gladio filio
Abbreviated transcription (Latin):
manifestac iõis uidicii: ipsũ iudiciũ &.
manifestacio iudieis om̃ipotentis dei in¬
telligit᷑. Cor durũ a. inpenitens inscrip
frigore iniqͥtatis obstricta. signacłm di¬
uinȩ imaginis ñ recipit: illud scilioet
qͣd dñs in anima habere nos docet dicens.
Scĩ estote: qr & ego sẽs sũ. His qͥdẽ qui

Expanded text:
onis judicii, ipsum judicium et manifestatio judicis omnipotentis Dei intelligitur. Cor durum et impoenitens in Scripfrigore iniquitatis obstricta, signaculum divinae majestatis non recipit, illud scilicet, quod Dominus in anima nos habere docet, dicens: Sancti estote, quia et ego sanctus sum . Et de quo
Abbreviated transcription (Latin):
sub audit᷑. noeiut. si qͥda illor ñ crediderĩ:
Nunqͥd in credulitas illor fidẽ dei euacuaui:
Absit. Hoc triplicit̃ potest incelligi. Quid
inqͥt noeuit iosuȩ .s. caleph. alusq qͥ tęrr̃a ꝓ¬
missionis meruert accipe. si sexcenta mili a
.ꝓ. dix̃ ad abrabã. terrã istã iͥ dabo & semini
tuo: Nichil eis nocuit: qr ipsi ñ stͥ frustrati
ꝓmiissione dei. Alit̃.Si qͥdã illoꝵ. ñ eredider̃t
s mortuist̾ in deserto: nunqͥd mors illor ꝓ
missionẽ dei manẽ feeit. quã ꝓmisit abrahe
dicens de xpo. insemine eiꝰ benedicent᷑ om̃s
gentes : einime: qr remanser̃t ex ipsis de

Expanded text:
subaudis nocuit, si quidam illorum non crediderunt? Nunquid incredulitas illorum fidem Dei evacuavit? Absit. Hoc tripliciter potest intelligi. Quid, inquit, nocuit Josue, et Caleph, aliisque qui terram repromissionis meruerunt accipere, si sexcenta millia quod dixit Abrahae: Terram istam tibi dabo et semini tuo? Nihil eis nocuit, quia ipsi non sunt frustrati promissione Dei. Aliter: si quidam illorum non crediderunt, sed mortui sunt in deserto, nunquid mors illorum promissionem Dei inanem fecit, quam promisit Abrahae, dicens de Christo: In semine tuo benedicentur omnes gent
Abbreviated transcription (Latin):
rusti habebunt᷑ .&̾. iusti apparebũt: sic̃ ille
uolebat de q̃ dr̃. Uolens aũ iustificare se¬
met ipsũr id÷ uolens iutꝰ apparere. Qui
audit lege. .x. ñ ad implet p̃cepta legis
auditor legis ẽ q factor: ille utiq iustifica

Expanded text:
justi habebuntur, et justi apparebunt, sicut ille volebat, de quo dicitur: Volens autem justificare semetipsum , id est volens justum apparere. Qui audit legem, et non implet praecepta ejus, auditor legis et factor, utique ille justifica
Abbreviated transcription (Latin):
so lũ dũ qͥ ea facrunt sul. audit᷑ digni st̃ mor¬
te. s etiã qͥ ꝯ senciunt facientibꝰ Qui facit
peccatũ &. ñ ꝯsentit: dignꝰ ẽ morte. Qui ñ fa¬
cit .s. ssentit. in subditis ñ puniendo. dignꝰ
ẽ morte. Qui uͦ faciunt & sseneiunt. duplier¬

Expanded text:
a faciunt, subaudis digni sunt morte, sed etiam qui consentiunt facientibus. Qui facit peccatum et non consentit, dignus est morte. Qui non facit et consentit in subditis non puniendo, dignus est morte. Qui autem faciunt et consentiunt, illi
Abbreviated transcription (Latin):
pignoranciã. Dicentes eni se sapientes a semet¬
ipsis ftulti factist̾. in eo qͦdeũ ase ipsis ñ ẽẽt
sapieueia. a se ipsis se habere putauer̾t .&. mu¬
ne imaginis corruptibilis hominis. & uolu¬
crũ .s. quadrupedũ .&. serpeneiũ. Qmnis ere¬
atura quę mutari potest in meluis uł in de¬
terius. eorruptibilis ẽ. Uerbi gra. Homo cor¬
ruptibilis ẽ qr corrũpit᷑ ꝑ senectuie̾ ꝑ uifir¬

Expanded text:
oli? Dicentes enim se esse sapientes a semetipsis stulti facti sunt in hoc, cum ab illis non esset sapientia, a se ipsis eam se habere putaverunt. nis corruptibilis hominis, et volucrum, et quadrupedum, et serpentium. Omnis creatura quae mutari potest in melius aut in deterius corruptibilis est. Verbi gratia: Homo corruptibilis est quia corrumpitur per senectutem, per infir
Abbreviated transcription (Latin):
geniũ. uł ꝑ creaturã usibisẽ. ñ sicut đm glori¬
ficauer̃t aut gr̃as egert̃. qͦd idem ẽ s euanuer̾t
in cogitacionibꝰ suis. id uami effeli st̃ asua sa
tes sibi facultatẽ repte. imino a deo date sapien¬
insipiens: cor illor dico qͦd illuminatũ ẽ ꝑuatu

Expanded text:
glorificaverunt aut gratias egerunt; sed evanuerunt in cogitationibus suis, id est vani facti sunt a sua saptes sibi facultatem a Deo datae sapieninsipie
Abbreviated transcription (Latin):
dicandũ. Uel segregatꝰ. idest a grege seꝑatꝰ. a
ceteris uidelicet discipłis ñ mente sed corpe¬
qr cũ cor unũ .&. animã unã haberet cũ ce¬
teris. segregatꝰ ẽ corpe ab aliis: sꝑuscõ pre¬
cipiente. segregate mͥ barnabã &. paulũ ꝙ.
destinatꝰ ẽ gentibꝰ toens orbis p̃dicator. At¬

Expanded text:
aedicandum. Vel Segregatus, id est a grege separatus, a caeteris videlicet discipulis, non mente sed corpore, quia cor unum et animam unam habebat cum caeteris. Segregatus est corpore ab aliis, Spiritu sancto praecipiente: Segregate mihi Barnabam et Paulum , et destinatus est gentibus totius orbis praedicator.
Abbreviated transcription (Latin):
eni inlege unius dei noticiã &. fid̾e habuer̾t. sic̃
đr in exodo qͦd credider̃t dño .&. moysi seruo eiꝰ:
facilius ex fide & cognicione unius dei ad e¬
uangłm transeuntes. fide sc̃e trinitatis ꝑceper̾t.
Cõmiunt᷑ om̃s credentes a fide uerboꝵ .&. spei¬
transient qͣndoq ad fidẽ rerũ &. specier. qr qͦd
ꝓ mittit euangłm. fidelit᷑ exibebit specie p̃im¬

Expanded text:
ge unius Dei notitiam et fidem habuerunt, sicut dicitur in Exodo, quod crediderunt Domino et Moysi servo ejus , facilius ex fide et cognitione unius Dei ad Evangelium transeuntes, fidem sanctae Trinitatis perceperunt. Communiter omnes credentes a fide verborum transient quandoque ad fidem rerum, quia juxta quod promittit Evangelium fideliter exhibetur spei praem
Abbreviated transcription (Latin):
naͥ& prȩfinitꝰ filius dei in uirtute. sub. udit᷑
diunitatis. .s. inpotencia uerbi.: a qͦ assũptꝰ est
ipt homo inunitate ꝑsone. Origenes dicit.
qͥ astinatꝰ ẽ filius dĩ. dicens destinari illũ pos
se est predestinari qͥ ñ est. S̾ed seam beatũ au¬
gitinũ melius dicendũ qͥ p̃destinatꝰ ẽ filius

Expanded text:
efinitus, Filius Dei in virtute; subauditur divinitatis et in potentia Verbi, a quo assumptus est ipse homo in unitate personae. Origines dicit: Qui destinatus est Filius Dei, dicens destinari illum posse qui est, praedestinari qui non est. At vero secundum beatum Augustinum melius est dicendum: Qui praedestinatus
Abbreviated transcription (Latin):
ehaliquẽ fructũ habeã in uobis. sic̃ s
iueteris gentibꝰ. id ÷ ut mercedẽ eterna
spalis gre babeã Inuobis de meo labore:
sicit .&. inceteris gentibꝰ. Grecis ae barba¬
ri sapientibꝰ ẜ. infipientibꝰ debitor sum.
eites uͦ barbaros aliasq gentes: sicut sun
theuth onier brithones aluq qͥ adilloꝵ. cõ¬
pracionẽ indoct & qͦsi sine licteris erant.
Ñsic ab hebreis accepert̃ latiui omnie di¬
unĩ scriptiuã ita & agrxcis omne philo¬
sopuã seclare. et eũ inbae sapiencia flo¬
reren: se dͥdem sapientes. om̃s uͦ reliqͥs gen¬

Expanded text:
quem fructum habeam in vobis, sicut et in caeteris gentibus, id est ut mercedem aeternam spiritalis gratiae habeam in vobis de meo labore, sicut et in caeteris gentibus. Graecis ac barbaris, sapientibus et insipientibus debitor sum. entes vero et barbaros, alias gentes, sicut sunt Teutonici, Britones, aliique qui illorum comparatione indocti et quasi sine litteris erant. Nam sicut ab Hebraeis acceperunt Latini omnem divinam Scripturam, ita et a Graecis omnem philosophiam saecularem. Et cum in sapientia florerent, se quidem sapientes, omnes vero reliquas gen
Abbreviated transcription (Latin):
uenirent. Diuicie bonitatis di st̃ qͥbꝰ uniuer¬
sũ mundũ cotidie peccantẽ. ñ m̃. ñ statim
punit. expectans illũ ad peniteneiã s insi¬
ꝑ illi benigna largitate solẽ &. pluiuam
largit᷑ quas plerũq homines: tẽpnunt.¬
uł sustineneia uoeat᷑ qua ꝑ infirmitatẽ
a. fragilitatẽ. & ñ de lib̾ato animo peccan¬
tes diu poctat ex pectans ilos ad peniten

Expanded text:
ei? Divitiae bonitatis Dei sunt, quibus universum mundum quotidie peccantem non statim punit, exspectans illum ad poenitentiam; sed insuper illi benigna largitate solem et pluviam largitur, quas plerumque homines contemnuntsive sustinentia vocatur, qua per infirmitatem et fragilitatem, et non deliberato animo peccantes diu portat, exspectans illos ad poeniten
Abbreviated transcription (Latin):
cedens. Contencio est ubi ñ raciõe aliqͥd s: ani¬
iiII ꝑtinacia defendit᷑: a. uerbi ueritas ñ quę¬
sit ur. s animositas. id÷ supbia fatigat᷑. Dolus.¬
Inter dolorẽ .s dolũ hoc distat . qr dolar did infir¬
mitate corpis ptinet: dolus uͦ ẽ mentis calliditas.
dictꝰ ab eo d deludat uerbis fictis. Inter dolũ
aũ & insidias & fraude̾ hoc inter est. qd dolus a¬
de sono locueionis nom̃ accepit. qͥ ñ infacie ali¬
cuiꝰ s in aure loqt᷑ de trabendo. &. est õnom̃atopẽia
nom̃ de sono factũ. Detractores. Quida eodices
habent detrat otores: s falso seriptũ ẽ. Uetrac¬
tio alior. bene gesta opa. uł inmalũ malic iose
mutare. uł inuidendo fallaci fraude diminuere:
eũ duc mala dicunt᷑ que bona st̃. aut parua bona
que magna st̃. Netrahere eñi dr̃. qͥ aliqͥd alic ui
subtrahere c̃ꝗͥpbat᷑ & diminuere. Peo odibiles. qͥ
dei odiũ incurrunt. Contineliosi dñr. qͥ uelo

Expanded text:
e. Contentio est ubi non ratione aliquid, sed animi pertinacia defenditur: vel ubi non veritas quaeritur, sed animositas, id est superbia fatigatur. LoquInter dolorem et dolum hoc distat, quia dolor ad infirmitatem corporis pertinet, dolus vero est mentis calliditas, dictus ab eo quod deludat verbis fictis. Inter dolum autem et insidias et fraudem hoc interest, quia dolus ade sono locutionis nomen accepit, quia non in facie alicui, sed in aure loquitur, detrahendo: et est onomatopoeia, nomen de sono factum. Detractores. Quidam codices habent detractatores, sed falso scriptum est. Detractio est aliorum bene gesta opera vel in malum malitiose mutare, vel invidendo fallaci fraude diminuere: cum autem mala dicuntur, quae bona sunt, aut parva bona, quae magna sunt. Detrahere enim dicitur, qui alicui aliquid subtrahere comprobatur et diminuere. Deo odibiles, qui Dei odium incurrunt. Co
Abbreviated transcription (Latin):
et suꝑ ydolatras & peccatores. Sequitꝰ. E or.¬
hominũ dico. qͥ ueritatẽ dei in in iustieia de¬
nuer̃t: qͥcultũ soli deo dignũ. ereaturis corrup¬
tibilibꝰ impendendũ udicauer̃t. Ueritat᷑ẽ
in iniusticia detinent. ĩd÷ ueri dei honorẽ

Expanded text:
es idololatras et peccatores. Sequitur: eorum qui veritatem Dei in injustitia denuerunt, qui cultum soli Deo dignum creaturis corruptibilibus impendendum judicarunt. Veritatem Dei in injustitia detinebant, qui veri Dei religionem
Abbreviated transcription (Latin):
lecbionis mͥ est: ut portet nom̃ meu̾ corã regi¬
uꝰ .s. gentibꝰ. Sapientibꝰ debitor erat. ut eis ꝓ¬
deret: sicut ipse dixͣ alibi. Sapieneiã loqͥm
intͣ ꝑfectos. Insipientibꝰ uͦ debitor erat. ut
sed̾m capacitatẽ illoꝵ. eis uerba mysterioꝵ.
cõmiteret. qͥbꝰ ipse dicebat. Non potui uobis
loqui qͣsi spitalibꝰ. s qͣsi carnalibꝰ. Ita qͥd in

Expanded text:
lectionis mihi est ut portet nomen meum coram regibus et gentibus . Sapientibus debitor erat ut eis pderet, sicut ipse dixit alibi: Sapientiam loquimur inter perfectos . Insipientibus debitor erat, ut se cundum capacitatem illorum eis verbum mysteriorum committeret, quibus ipse dicebat: Non potui vobis loqui
Abbreviated transcription (Latin):
eor. Api. Aꝑs gręce. latine đr unctꝰ. hebraice
messias. Siqͥdẽ unctꝰ ẽ ipse. ñ oleo uisibilt s o¬
leo iuisibili: plenitudine uidelicet sꝑs sẽi.
De qua unctione. dicit psalmista. uuxit te
ds tuus oleo leticiȩ. Alus fuit olim adiectu ñi

Expanded text:
r. Christus, Graece, Latine dicitur unctus, Hebraice messias: siquidem unctus est ipse non oleo visibili, sed oleo invisibili, plenitudine videlicet Spiritus sancti. De qua unctione dicit Psalmista: Unxit te Deus, Deus tuus oleo laetitiae . Aliis fuit olim adjectivum
Abbreviated transcription (Latin):
di ipsoꝵ. fuit: & al tessima siue. ꝓfundissi¬
ma pauꝑtas eoꝵ ab undauit & excreuit. in
diuicias simplicitatis eoꝵ: Beatꝰ apls cog¬
noscens corinthios auaros ee̾ & tenacissi¬
mos: ꝓponit eis in exemplũ caritatẽ & bo¬
nã uoluntatẽ macedonũ. quã habueri
erga scõs qui st iherosolimis. Cũ enĩ nimi¬

Expanded text:
dii ipsorum fuit, et altissima, sive profundissima, paupertas illorum abundavit, et excrevit, in divitiis simplicitatis eorum. Beatus Apostolus cognoscens Corinthios avaros esse et tenacissimos, proponit eis in exemplum charitatem et bonam voluntatem Macedonum, quam habuerunt erga sanctos qui erant Hierosolymis. Cum eni
Abbreviated transcription (Latin):
game. qͦ succensi. foriũ de seudere uolius¬
tis prdis aeiorsẽ ieã uerã eẽ : &. falsos apo¬
stolos ꝗ uobis reppulistis. ita ui magis .. iui¬
derẽ. subaudis. de ur̃a correpeione: quan
tristarer de iuncłis meis. Nonq etrilla¬
niestis subaudis. accipie nies epłam: ideo
gaudeo. Contristati em̃ estis: scđm sm

Expanded text:
ga me, quo succensi fortiter defendere voluistis praedicationem meam veram esse, et falsos apostolos a vobis repulistis: ita ut magis gauderem, subaudis de vestra correctione, quam tristarer de vinculis meis. Non quia contristaestis, subaudis accipientes epistolam, ideo gaudeo, contristati enim estis secundum Deum.
Abbreviated transcription (Latin):
uisceribꝰ. hoc est in interioribꝰ cordis. Fan¬
dẽ aũ habentes remune racionẽ parata.
subaudis. quã nos. qr eande fidẽ habetis.
dilatamini &. uos. id: excendite sensũ
& intellectũ urm̃. ne prȩ angustia sen
coequant᷑. Iugũ uͦ hic debemꝰ intellige¬
re. uigũ diaboli: & potestate̾ quã habet
sup infideles. Ae si dicerei. Nlolite susci¬
pe iugũ diaboli. neq equari infidelib
aut siungi. ne similes illis efficiamini.
Que eñi partieipacio iusticie cũ iniqͥtale:
id÷ quę societas iusto homini usticiam
habenti. cũ in iusto & pagano: Nulla.
Que societas luci id fideli: cũ tenebris.
id÷ infideli: Nulla. Ina ẽ lux .&. iste sunt
tenebtȩ de qͥbꝰ idem apłs ait ẜ uistis ali¬

Expanded text:
interioribus cordis. Eamdem autem habentes remunerationem, paratam subaudis, quam et nos, quia eamdem fidem habetis, dilatamini et vos, id est extendite sensum et intellectum vestrum, ne prae angustia senscoaequantur. Jugum vero hic debemus intelligere jugum diaboli, et potestatem quam habet super fideles, ac si diceret: Nolite suscipere jugum diaboli neque aequari infidelibus aut conjungi, ne similes illis efficiamini. Quae enim participatio justitiae cum iniquitate? id est, quae societas justo homini justitiam habenti cum injusto homine et pagano? Nulla. Quae societas luci, id est fideli, cum tenebris, id est infideli? Nulla. Ista est lux, et istae sunt tenebrae de quibus idem Apos
Abbreviated transcription (Latin):
lati ce̾nt. muteremt᷑ inina carceris: Inde
subiungit. Nonhabuit inqͥens ullã requiem
caro nra. s. omñe tribulacionẽ passi sumꝰ fo¬
ris sub. uidis ermt. pugne: iniuistimores.
Pugne erant foris in corpe. dui sustine bani
uerbera atq flagella: intus unos es inaninio.
tim̃tes ne passione eoꝵ sc andaliraii hi qͥ ere¬
Adeiant a fide recederem. Aliĩ. Foris. idest
extra carcerẽ ipubilieo orani pIIgne STRA
credentes: q inpugnabanꝰ ab infidelibꝰ li¬
tus. id÷ incarcere erani timores. ubi ei.: iui

Expanded text:
lati essent, mitterentur in ima carceris. Et inde lati essent, mitterentur in ima carceris. Et inde subjungit: Non habuit, inquiens, requiem caro nostra; sed omnem tribulationem passi sumus. Foris, subaudis erant, pugnae, intus timores. Pugnae erant foris in corpore, dum sustinebant verbera et flagella, intus timores in animo, timentes ne passione eorum scandalizati hi qui crediderant, a fide recederent. Aliter: Foris, id est, extra carcerem in publico erant pugnae contra credentes, qui impugnabantur ab infidelibus, intus in carc
Abbreviated transcription (Latin):
ne nobeũ sustineretis: ut corona al pimum
martẏrii nobiscũ seciperetis.
ulta mͥ fiducia ẽ apud uos. sub audis. ideo
talia loquor. sꝑans uos mͥ obedientes esse:
suꝑ habundo gaudio in omni tribulae ione
nr̃a. Ide audiens correctionẽ urama boña ẽ¬
uersacionẽ: ita sũ gaudio repletꝰ. ut licet in
carcere & uincłis teuerer ꝯstrictꝰ. melil do¬
loris sentir̾e. Nã cũ uenissem macedoniam.
uulla reqͥem habuit caro nĩa ÷ ed qͦd caro ñ ha¬
buit. sꝑs habuit: qͥ de lectat᷑ inter aduersl.¬
Macedonia regio est achare. in qua cũ uenisset
paulus .&. sileas. & cepissent predicare ac im¬
racła facere. puella queda habenssꝑm phito¬
nicu que ñ modicũ questũ prestabat dñis
suis diuinando: incedendo ꝑ plateas elama¬
bat dicens. Oeuies: uiri isti. serui dei excelsi
st̃. Cuiꝰ misertꝰ pauliis: fugauit sꝑm malig¬
questꝰ illor c̃citauerĩ sedicionẽ ñ modicam
in paulum &. sileam: intantũ ut cũ diu flagel¬

Expanded text:
ne nobiscum sustineretis, ut coronam et praemium martyrii nobiscum reciperetis. Multa mihi fiducia est apud vos, subaudis ideo talia loquor, sperans vos mihi obedientes esse: superabundo gaudio in omni tribulatione nostra, id est, audiens correctionem vestram et bonam conversationem, ita sum gaudio repletus, ut licet in carcere et vinculis tenerer constrictus, nihil doloris sentirem. Nam et cum venissemus in Macedoniam, nullam requiem habuit caro nostra; sed quod caro non habuit, sMacedonia est regio Achaiae, in quam cum venissent Paulus et Silas, et coepissent praedicare et miracula facere, puella quaedam habens spiritum pythonicum, quae non modicum quaestum praestabat dominis suis divinando, incedendo per plateas, clamabat dicens: O cives, viri isti servi Dei excelsi sunt . Cujus misertus Paulus, fugaquaestus illorum, concitaverunt seditionem non modicam in Paulum et Silam, intantum ut cum diu flagel