comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ferant᷑ filii eiꝰ. & mendicẽt: eitiant᷑
de domibꝰ suis. Generatiõis enim
malȩ finis ẽ pessimꝰ: qͥ concipuit
dolorẽ ⁊ pariunt iniqͥtatẽ: de qͣ
scͥptũ ẽ pͥncipe. E cce parturiuit
in iusticiã. concepit dolorẽ: &
peperit iniquitatẽ. Si aũ hoc de
impiis dr̃. quomͦ samuhel u̾beatꝰ
u iustꝰ. filios pessimos genuit qͥ
filios genuit. ãmon ⁊ abessalon:
quoꝵr alt̃ fr̃is. alt̾ patͥs extitit par¬
ricida. Ex qͥbꝰ omĩbꝰ discimꝰ filios
⁊ nepotes. scđm id intelligẽ deb̾e
qͦd diximꝰ : iuxta qͦd i pauł filios

Expanded text:
endicent, ejiciantur de domibus suis . Generationis enim malae finis est pessimus. Qui concipiunt dolorem, et pariunt iniquitatem. De quorum scriptum est principe: Ecce parturiit injustitiam, concepit dolorem, et peperit iniquitatem . Si autem hoc de impiis dicitur, quomodo Samuel, vir beatus et justus, filios pessimos genuit, qui filios, Ammon et Abessalon, quorum alter fratris, alter patris exstitit parricida ? Ex quibus omnibus discimus, filios et nepotes secundum id intelligi debere quod diximus. Juxta quod et Paulus fili
Abbreviated transcription (Latin):
int̾ficiet dñs: ut nequaꝗͣ. appelle¬
mini circuncisio. s concisio: ut
uita careatis ęt̾na. & ñ habeatis
eũ qͥ dicit ego sũ uita. Seruos aũ
suos uocabit noĩe alio. siue nouo:
quod in toto orbe celebrabitur.
&erit bñdictũ in tantũ: ut qͥ
illo noĩe fuerit appellatus bene¬
dicat᷑ in dño:  signũ uere cir¬
cuncisionis accipiat. am̃. Q uo
sepe in approbationẽ eoꝵ que dic̃¬
dico uob̾. Nom̃ aũ nouu. siue
aliud nullũ ẽ. nͥ quod ex xꝑi no

Expanded text:
interficiet Dominus, ut nequaquam appellemini circumcisio, sed concisio : ut vita careatis aeterna, ut non habeatis eum qui dicit: Ego sum vita . Servos autem, ait, suos vocabit nomine alio, sive novo, quod in toto orbe celebrabitur. Et erit benedictum: in tantum, ut qui illo nomine fuerit appellatus, benedicatur in Domino, et signum verae Circumcisionis accipiat, amen: quo saepe in approbationem eorum quae dicdico vobis . Nomen autem novum sive aliud, nul
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ñ audistis me. mio ⁊ contẽpsistiꝰ
Ego enĩ sũ. qͥ ⁊ supͣ dixi. Ueni ⁊ ñ
erat homo: uocaui ⁊ ñ erat qͥ obe¬
diret. Nec uob̾ hec sufficiebat im¬
pietas. ut me p̾sentẽ contẽpn̾etis.
i missũ ad uos occideretis heredẽ:
s fecistis malũ in conspectumeo.
⁊ q̃ nolebã elegistis. ⁊ blasphemas¬
tis filiũ cħ. ut pet̾etis uob̾ bar¬
raban latronẽ. homicidii ⁊ sedi¬
tionis auctorẽ: ⁊ adhuc aude¬
tis dicere. Quia nos fecisti er¬
rare auia tua : Si enĩ qͥ me nesci¬
ebat inuenert̃ me. & qͥ me ñ in¬
uocabat susceper̃t̃ me. quibꝰ uos
digni estis crutiatibꝰ: qͥ missum
ad uos dicentẽ. ñ ueni nͥ ad oues
ꝑditas domꝰ isrł. susciꝑe noliuistis.
s insuꝑ affiristis cruci: Consi¬
derandũ qͥd significet qͦd ait. &
q̃ nolebã elegistis: aut q̃ sit uolun¬
tas filii ħ: qͥ loquit᷑ in eugħo.

Expanded text:
stis me, immo et contempsistis. Ego enim sum qui et supra dixi: Veni et non erat homo: vocavi, et non erat qui obediret . Nec vobis haec sufficiebat impietas, ut me praesentem contemneretis, et missum ad vos occideretis haeredem; sed fecistis malum in conspectu meo, et quae nolebam elegistis, et blasphemastis Filium Dei, ut peteretis vobis Barabbam latronem, homicidii et seditionis auctorem; et adhuc audetis dicere: Quare nos errare fecisti a via tua ? Si enim qui me nesciebant invenerunt me, et qui me non invocabant, susceperunt me, quibus vos digni estis cruciatibus, qui missum ad vos atque dicentem: Non veni nisi ad oves perditas domus Israel , suscipere noluistis, sed insuper affixistis cruci? Considerandum quid significet quod ait: Et quae nolebam elegistis; aut quae sit voluntas Filii Dei, qui loquitur in Evangelio:
Abbreviated transcription (Latin):
qͦ ipse dicit. Ds ut facerẽ uolun¬
tatẽ tuã uolui. Hȩc ẽ uoluntas.
de qua ⁊ ipse dñs loquebat᷑. In¬
ueni dauid filiũ iesse uirũ scd̃m
cor meũ: qui faciat om̃s uolun¬
Doce me ut facã uoluntatẽ tuã:
quia ds m̃s es tu. Omĩa enĩ hcẽt:
s ñ omĩa expediunt. Et de u̾gi¬
nibꝰ narrat apłs. se dñi ñ habẽ
p̃ceptũ: uult tam̃ nos esse sicut
seipsũ. Ex qͦ ostendit. nequaquã
indulgentiã magistri sectanda
esse s uoluntatẽ: ⁊ ea nos debẽ
elige̾ q̃ expechunt ñ q̃ licẽtꝰ ut
illud ẽ de digamis. Uolo adoles¬
centulas nubere. fihos ꝓcreare:
matres familias esse. Ponit q cau¬
sas. cur ista concedat. Iã eni quedã
abier̃t retͦ pꝰ sathanã. Ergo ñ est
Propt̃ hoc dicit dñs ds̃. Ecce ser¬
ui mei comedent: ⁊ uos esurietis.
Ecce serui mei bibent: ⁊ uos sitetis.¬

Expanded text:
 ipse dicit Deus: Ut facerem voluntatem tuam volui . Haec est voluntas, de qua et ipse Dominus loquebatur: Inveni David filium Jesse, virum juxta cor meum, qui faciat omnes volunDoce me ut faciam voluntatem tuam, quia Deus meus es tu . Omnia enim licent, sed non omnia expediunt. Et de virginibus narrat Apostolus se Domini non habere praeceptum, vult tamen nos esse sicut seipsum . Ex quo ostendit nequaquam indulgentiam magistri sectandam esse, sed voluntatem ; et ea nos debere eligere quae expediunt, non quae licent, ut illud est de digamia, Volo adolescentulas nubere, filios procreare, matresfamilias esse . Ponitque causas, cur ista concedat: Jam enim quaedam abierunt retro post Satanam. Ergo non est Propter hoc haec dicit Dominus Deus: Ecce servi mei comedent, et vos esurietis. Ecce servi mei bibent, et vos sit
Abbreviated transcription (Latin):
montẽ syon ⁊ ciuitatẽ di iiuen¬
tis iherłm cȩlestẽ: qͥ ⁊ hec ⁊ hec fa¬
citis. tradã gladio. ut õs int̃fecti
parit̃ corruatis. Q sit gladius.
dicemꝰ postea. Ponitis inqͥt for¬
tue mensã ⁊ libatis suꝑ eã : siue

Expanded text:
montem Sion, et civitatem Dei viventis Jerusalem coelestem, qui haec et haec facitis, tradam gladio, ut omnes interfecti pariter corrnatis. Qui sit gladius, dicemus postea: Ponitis, inquit, fortunae mensam, et libatis super eam: sive
Abbreviated transcription (Latin):
dñi p̃ꝑantis ceruos. ⁊ reuelabit
saltus. siue condensa siluar̃. ut
latrones ibi latitare desistant.
⁊ bestie uenenataq animalia
⁊ loca qͦndã insidiar̃ ⁊ sanguinis.
in eccłas dñi transeant: & pas¬
cant᷑ ibi greges ab eo qͥ posuit
animã ꝓ ouibꝰ suis. Et de qͦ scͥp¬
tũ ẽ. Ipse pascet nos in scła. Ista
lans condensa siluar̃: ꝑ ioħm cla¬
mabat in hẽmo. Iã securis ad ra¬
dicẽ posita ẽ. Om̃is arbor q̃ ñ fa¬
cit fructũ boñ: excidet᷑.⁊ in ignẽ

Expanded text:
ientis cervos, et revelabit saltus , sive condensa silvarum, ut latrones ibi latitare desistant, et bestiae venenataque animalia, et loca quondam insidiarum et sanguinis, in ecclesias Domini transeant, et pascantur ibi greges ab eo, qui posuit animam pro ovibus suis. De quo scriptum est: Ipse pascet nos in saecula . Ista lans condensa silvarum, per Joannem clamat in eremo: Jam securis in radicem arborum posita est. Omnis arbor quae non facit fru
Abbreviated transcription (Latin):
in gladio. ⁊ õs in cede corruetis.
obhti estis montis sc̃mei. ⁊ ꝑatiᷤ
fortune mensã. ⁊ impletis demo¬
ni potionẽ: ego tͣda uos in gladi¬
um. õs int̾fecti corruetis.
id⁊ ȩccłȩ de toto orbe credentiũ.
⁊ ad iracundiã ꝓuocastis sc̃misrł.
qͥ obliti estis montẽ eiꝰ. de qͦ crebro¬

Expanded text:
in gladio, et omnes in caede corruetis. obliti estis montis sancti mei, et paratis fortunae mensam, et impletis daemoni potionem: ego tradam vos in gladium: omnes interfecti corruetis. id est, Ecclesiae de toto orbe credentium. et ad iracundiam provocastis Sanctum Israel, qui obliti esti
Abbreviated transcription (Latin):
Cũ eñ inqͥt oĩs m̃dus idolatriȩ
gladiis uulneratꝰ iaceret eran¬
mis: inueni isrł in abrahã habe̾
calorẽ fidi. Quasi medicus qͥ post
p̃liũ int̃ cadauera mortuoꝵ. ubi
quẽ senserit pulsantibꝰ uenis ali¬
quid hab̾e̾ uitale: adhibet curã
uulneribꝰ. ut restituat sanitatẽ.

Expanded text:
mundus idololatriae gladiis vulneratus jaceret exanimis, inveni Israel in Abraham habere calorem fidei, quasi medicus, qui post praelium inter cadavera mortuorum, ubi quem senserit pulsantibus venis aliquid habere vitale, adhibet curam vulneribus, ut restituat sanitatem.
Abbreviated transcription (Latin):
idr tͥba gentiliũ: ñ egebt̃ oĩ bono.
Cũq seruientes &ͦ & credentes
ei letati fuerint. ⁊ laudauerĩt
dm̃ p̃ exultatiõe cordis ⁊ gaudio.
tt̃ illi confundent᷑. uidentes in
suũ locũ alios successisse: & cla¬
mabt̾ p̃ dolore cordis. implen¬
tes illud qͦd scͥptũ ẽ. ibi fletꝰ erit
⁊ stridor dentiũ: qñ steterit ag¬
ni gentiũ atq iustor ad dext̾am.
sinistris: aliis recipientibꝰ et̃na
p̃mia. aliis supplicia ȩt̃na. Con¬

Expanded text:
rba gentilium, non egebunt omni bono. Cumque servientes Christo, et credentes ei laetati fuerint et laudaverint Dominum prae exsultatione cordis et gaudio, tunc illi confundentur videntes in suum locum alios suscipi, et clamabunt prae dolore cordis, implentes illud, quod scriptum est: Ibi erit fletus et stridor dentium , quando steterint agni gentium atque justorum ad dexteram, sinistris, aliis recipientibus aeterna praemia, aliis supplicia sempiterna. Con
Abbreviated transcription (Latin):
he̾ticus contẽpnens eccłasticã sim¬
plicitatẽ. sacrificat in montibꝰ.
⁊ exꝓbrat do : dũ eiꝰ p̃cepta contẽp¬
nit. Hec dic̃ dñs. Quomͦ si inue¬
niatur granũ in botro. ⁊ dicat᷑.
ne dissipes illud. qm̃ bñdichio ẽ:
sic faciã ꝓpt̾ seruos meos. ut ñ

Expanded text:
eticus contemnens Ecclesiasticam simplicitatem, sacrificat in montibus, et exprobrat Deo, dum ejus praecepta contemnit. Haec dicit Dominus: Quomodo si inveniatur granum in botro, et dicatur: ne dissipes illud, quoniam benedictio est; sic faciam propter servos meos, ut non
Abbreviated transcription (Latin):
Et seruos suos uocabit noĩe aho:
in qͦ qͥ bñdictus ẽ suꝑ terram
bñdicet᷑ in dño am̃. & qͥ iurat
Lxx. Relinquetis enĩ nomen
urm in saturitatẽ electis
meis: uos aũ int̾ficiet dñs.
Seriuentibꝰ aũ mͥ uocabit᷑

Expanded text:
et servos suos vocabit nomine alio, in quo qui benedictus est super terram, benedicetur in Deo amen: et qui jurat LXX: Relinquetis enim nomen vestrum in saturitatem electis meis. Vos autem interficiet Dominus: servientibus autem mihi vocabitur
Abbreviated transcription (Latin):
Ahoqͥn ⁊ ipse moyses qͥ dixerat
pecca patrũ in filiis esse redden¬
da. in tertiã.⁊ quartã gn̾ationẽ.
his qͥ odert̃ dm̃: int̾̃pretat᷑ sen¬
tentiã suã dicens. Nõ morient᷑
filii ꝓpt̾ pecca patrũ: s unꝰqͥsq
in suo pecc̃o moriet᷑. eandẽ ihere¬
chiel approbante sententiã. qͦd
neqͣꝗͣ. dicat᷑ illa ꝑ abola. patres
uuã acerbã comedert. & den
Eor qͦ intelligimꝰ ł in bonã par¬
tẽ. ł in contrariã eos accipiendos
patres: quibꝰ unusqͥsq apponitur.
cũ de hac uita excesserit. Sacrifi¬

Expanded text:
oquin et ipse Moyses qui dixerat, peccata patrum filiis esse reddenda in tertiam et quartam generationem, his qui oderunt Deum , interpretatur sententiam suam, dicens: Non morientur filii propter peccata patrum: sed unusquisque in suo peccato morietur . Eamdem Ezechiele approbante sententiam, quod nequaquam dicatur illa parabola: Patres uvam acerbam comederunt, et dEx quo intelligimus, vel in bonam partem, vel in contrariam, eos accipiendos patres, quibus unusquisque apponitur, cum de hac vita excesserit. Sacrifi
Abbreviated transcription (Latin):
quelbet atq dilecto: qñ ad
maritũ sermo dirigit᷑. Que ipxor
ẽ in sinu tuo. E ad patrẽ. Addu¬
cẽt filios tuos in sinu. Uñ ⁊ õs
qui patrẽ habent abrahã. & uir¬
tutũ eiꝰ similesesse meruerũt:
reqͥescunt in sinu eiꝰ. Neq enĩ¬

Expanded text:
que dilectio, ut quando ad maritum sermo dirigitur, Uxor quae est in sinu tuo; et ad parentem, Adducent filios tuos in sinu . Unde et omnes qui patrem habent Abraham, et virtutum ejus similes esse meruerunt, requiescunt in sinu ejus. Neque eni
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ingedibiłe m̃tis arro gantiã.
ut inm̃di m̃dos putaretis inm̃dos:
meo furore succensus ẽ. Furorẽ
aũ obliuionẽ. ira. penitudinem.
ita in dõ debemꝰ acciꝑe: quom
pedes. manꝰ. ocłos. aures. & &̧ tera
m̃bra. q̃ habere ddicit᷑ incorꝑał.
⁊ inuisibił d̃s. Nõ qͦ his pateat
extinguit in nob̾: s quo ꝑ nr̃a
uerba dĩ erga nos intelligamꝰ
affectũ. Neq enĩ ira q̃ ẽ ultiõis
libido. ita diffinit᷑ in dõ. ut in
hominsbꝰ: que materiã habet
in nr̃is uitiis. ñ in dñi uoluntate.
qͥ thesaurrzauimꝰ nob̾ irã in
die irȩ ⁊ reuelatiõis iusti uich

Expanded text:
 incredibilem mentis arrogantiam, ut immundi, mundos putaretis immundos, meo furore succensus est. Furorem autem, oblivionem, iram, poenitudinem, ita in Deo debemus accipere, quomodo pedes, manus, oculos, aures, et caetera membra, quae habere dicitur incorporalis et invisibilis Deus. Non quo his pateat exstinguit in nobis; sed quo per nostra verba Dei erga nos intelligamus affectum. Neque enim ira, quae est ultionis libido, ita definitur in Deo, ut in hominibus, quae materiam habet in nostris vitiis, non in Domini voluntate: qui thesaurizamus nobis iram in d
Abbreviated transcription (Latin):
dicit dñs. Qui sacrificauert̃ suꝑ
montes. & suꝑ colles exꝓbrauert̃
mͥ: ⁊ remetiar opus eoꝵ pͥmũ
in sinu eor. Lxcr.  ster̃ fintiꝰ fu¬
roris mei: ignis ardet qn doꝯ̃tis
diebꝰ. Ecce scͥptũ ẽ mͦaspectũ meo:
ĩ tacebo donec redda ⁊ retͥbuã
in sini eoꝵ: & peccã sua ⁊ patrũ

Expanded text:
dicit Dominus, qui sacrificaverunt super montes et super colles, exprobraverunt mihi, et remetiar opus eorum primum in sinum eorum. LXX: Iste est fumus furoris mei: ignis ardet in eo cunctis diebus. Ecce scriptum in conspectu meo: Non tacebo, donec reddam et retribuam in sin
Abbreviated transcription (Latin):
Et ꝓ uno altari. quod impolitis
lapidibꝰ dĩ lege erat constructũ.
coctos lateres ⁊ agroꝵ cespites
hostiar̃ sanguine cruentabant.
Hoc dictũ sit uixta litterã. Aho¬
quin scđ̾m intelligentiã sꝑuałe
om̃is hereticus ad iracundiam
ꝓuocat dñm: & infalsitate dog
instar hortor. ad breue uirentia.
carnis deliciis ꝓuidens. cui dict᷑
fios feni. Aruit feñ ⁊ flos eiꝰ de¬
cidit: u̾bũ aũ dñi quod in ȩccłiis
p̃dicat᷑. ꝑmanet in ȩt̃nũ. Hos
ortos ex uinea sua fieri naboth¬
gi: sanguinẽ fudit. Neq con¬
gruũ erat ut pat̾na ꝑiret here¬
ditas: ⁊ excisis uineis uͥtutũ. de
rent᷑. fert᷑ sapientissimi apud gre¬
cos merito celebrata ⁊ laudata
sententia: qͥ om̃s scħ uoluptates.
⁊ pompã m̃di ad luxurĩa celerit᷑
transeuntes. ortos adonidis uocat.
Sacrificãt qͦq heretiq suꝑ lapides:
qñ errores suos. ⁊ exquisita m̃da¬
tia. dialectica nitunt᷑ arte firma

Expanded text:
et pro uno altari quod impolitis et pro uno altari quod impolitis lapidibus Dei erat lege constructum, coctos lateres et agrorum cespites. hostiarum sanguine cruentabant. Hoc dictum sit juxta litteram: alioquin secundum intelligentiam spiritualem, omnis haereticus ad iracundiam provocat Dominum, et in falsitate dogminstar hortorum ad breve virentia, carnis deliciis providens. Cui dicitur: flos feni. Aruit fenum, et flos decidit: verbum autem Domini, quod in ecclesiis praedicatur, permanet in aeternum . Hos hortos ex vinea sua nolens fieri Nabothgi sanguinem fundit . Neque enim congruum erat, ut paterna periret haereditas: et excisis vineis, quae rentur. Fertur sapientissimi apud Graecos merito celebrata et laudata sententia, qui omnes saeculi voluptates, et pompam mundi atque luxuriam celeriter transeuntem, hortos Adonidis vocat. Sacrificant quoque haeretici super lapides, quando errores suos et exquisita mendacia, dialectica nituntur arte firmar
Abbreviated transcription (Latin):
parce seruo tuo. Si mei ñ fuerĩt
di docet in reꝓbũ sensũ. & oꝑibꝰ
malis: ut faqant ea que ñ conue¬
niunt. Nos aũ psalmiste uoce di¬
camꝰ : deduc me in uia recta.
Popłm qui ad iracundiã ꝓuocat
me ante faciem meã sẽꝑ: quiim¬
molant in ortis. ⁊ sacrificant
suꝑ lateres.Lxx. P opłs hic qͥ
exacerbat me in conspectu meo.
ipsi sẽꝑ immolant in ortis. &
adolent incensũ suꝑ altare de¬
facies tͥ idolũ. neq simihtudinẽ.
om̃ium que in cȩlis st̃. & que suꝑ
terrã. & ꝑ moy sen increpante
facientes. irritauer̃t me in ali
enis. & in abhominationibꝰ suis
me ad amaritudinẽ ꝓuocauer̃t:
immolauert̃ demoniis ⁊ ñ deo
instudio relinquendi. quas irri¬
tarent. ⁊ ꝓuocarent dm̃. ñ solum
fecerunt quod ñ licebat. s iugit̃
sẽꝑq fecert̃. peccantes in conspec̃
tes. Ac ne qͥd deesset sacͥlegiisim¬
molabãt in ortis. & adolebant thu¬
ra suꝑ altare. iungentes idolatͥȩ
luxuriã. ⁊ sacͥficiis uoluptatem.

Expanded text:
arce servo tuo. Si mei non fuerintdi docet reprobo sensui et operibus malis, ut faciant ea quae non conveniunt . Nos autem Psalmistae voce dicamus: Deduc me in via recta . Populus qui ad iracundiam provocat me, ante faciem meam semper: qui immolant in hortis, et sacrificant super lateres . LXX: Populus hic qui exacerbat me in conspectu meo: ipsi semper immolant in hortis, et adolent incensum super laterem ÷ daefacies tibi idolum, neque similitudinem omnium quae in coelo sunt, et quae super terram. Et per Moysen increpante facientes: Irritaverunt me in diis alienis, et in abominationibus suis me ad amaritudinem provocaverunt. Immolaverunt daemoniis, et non Deo , illi studio delinquendi quasi irritarent et provocarent Deum, non solum fecerunt quod non licebat, sed jugiter semperque fecerunt, peccantes in conspectutes. Ac ne quid vero deesset sacrilegio, immolabant in hortis, et adolebant thura super lateres, jungentes idololatriae luxuriam, et sacrificiis voluptatem,
Abbreviated transcription (Latin):
monia: nͥ in beelzebub pͥncipe
demonior. Et iter̃. Samaritanꝰ
estu: &o demoniũ habes. & rinsũ.
Cñ sis hõ: facis te dm̃. Et alibi. Iste
hõ ñ ẽ a do : qui sabbatũ ñ custodit.
Et multa alia q̃ longũ ẽ texere.
Deniq cũ ille in cruce extende¬
ret manꝰ ad popłm ñ credentẽ.
⁊ diceret. ignosce illis. qͦd enĩ fa¬
ciunt. nesciũt : illi e regiõe dice¬
bant. Uah qͥ destuit tẽplũ: &
in tribꝰ diebꝰ edificat illud. Des¬
cendat nc̃ de cruce: & credimꝰ ei.
Ahos saluos fecit: se ipsũ ñ pot̃¬

Expanded text:
ub principe daemoniorum . Et iterum: Samaritanus es tu, et daemonium habes . Et rursum: cum sis homo, facis te Deum . Et alibi: Iste homo non est a Deo, qui sabbatum non custodit . Et multa alia, quae longum est texere. Denique cum ille in cruce extenderet manus ad populum non credentem, et diceret: Pater, ignosce eis: quod enim faciunt, nesciunt : illi e regione dicebant: Vah! qui destruit Templum, et in tribus diebus aedificat illud: descendat nunc de cruce, et credimur ei. Alios salvos fecit, seipsum
Abbreviated transcription (Latin):
me udei loquunt᷑ ad paulũ.
De secta hac notũ ẽ nob: qͦd ubiq
ei contͣdicat᷑. Possumꝰ expansas
manus. ⁊ in largitate donantis
acciꝑe: quod nichil eis peten-¬
tibus denegarit: s statim rogan¬
ti lepso reddiderit sanitatẽ. & ce¬
cus a natiuitate acceꝑit ocłos:
& esurientia in deserto excep-¬
saturata sint milia. Significãt
expanse manꝰ. parentis clem̃¬
tiam : suos filios in sinu reciꝑe
gestientis. Qe contrario ambu¬
cogitatiões suasꝰ qͥbꝰ dñs loquit᷑
per ꝓpħam. Au̾te pedem titũ auia
asꝑa. Dilexerat enĩ ahenos: co in¬
star meretͥcis dixerat. Uadã pꝰ
amatores meos. Et relinquentes
uiã bonã. que dicit in eugłio. ego
sum uia : ambulauert̃ ꝑ latam
⁊ spatiosã uiã que ducit ad mor

Expanded text:
mae Judaei loquuntur ad Paulum: De secta hac notum est nobis, quod ubique ei contradicatur . Possumus expansas manus et in largitate donantis accipere, quod nihil eis petentibus denegarit: sed statim roganti leproso reddiderit sanitatem : et caecus a nativitate acceperit oculos : et esurientia in deserto, excepsaturata sint millia . Significant expansae manus et parentis clementiam, suos filios in sinu recipere gestientis. Qui e contrario ambucogitationes suas. Quibus Dominus loquitur per Prophetam: Averte pedem tuum a via aspera . Dilexerant enim alienos, et instar meretricis dixerant: Vadam post amatores meos . Et relinquentes viam bonam, quae dicit in Evangelio: Ego sum via , ambulaverunt per latam et spatiosam viam, quae d
Abbreviated transcription (Latin):
pet᷑ ait. Beatꝰ es sy mon bariona.
quia caro n sanguis ñ reuelauit iͥ:
s pat̃ m̃s qͥ ẽ in cȩlis. Hunc quere¬
bat ⁊ moy ses loquens do. Si mue¬
n grãm apud te: ostende mͥ ma
nifeste teipsũ ut uideã te. Maiores

Expanded text:
Petro ait: Beatus es, Simon Barjona: quia caro et sanguis non revelaverunt tibi; sed Pater meus qui est in coelis . Hunc quaerebat et Moyses loquens Deo: Si inveni gratiam apud te, ostende te mihi manifeste, ut videam te . Majores
Abbreviated transcription (Latin):
& huius pat̃ dauid. Sedens adu̾¬
sus fr̃em tuũ loq̃baris. & adu̾sus
filiũ matͥs tuȩ ponebas scandalũ:
ħ fecisti : tacui. Existimasti inique.
qͦd ero tui similis: arguãte & po¬
nã contra faciẽ tuã: ut q̃ in aliis
criminaris. ipse habere docearis.
Sicui aũ explanatioñ in ꝓpħis dis¬
plicet longitudo: audiat libere.
multo me pautiora dixisse ꝗͣ rei
quẽq de ur̃a latitudine. breues sͥ
cõmentariolos face̾: qͥ tam̃ pleno
intellectui ñ sufficient. Neq eni
symplex a ꝓpħis historia ⁊ gestoꝵ
ordo narrat᷑: s enigniatũ plena
st̃ oĩa. Ahud q in uerbis sonat:
aliud tenet᷑ in sensibꝰ. Et q̃ esti¬
maueris plena. & in offensa cur¬
rere lectiõe : sequentiũ rursũ
obscuritatibꝰ inuoluunt᷑. Ucrũ
tẽpus ẽ ut finẽ imponã uolu¬
mini ꝓpħal. In cuiꝰ explanatiõe
si prolirior solto fuero. extre¬
mis partibus concedendum est:
quas diuidere nolui. ne libroꝵ

Expanded text:
et hujus pater David: Sedens adveet hujus pater David: Sedens adversus fratrem tuum loquebaris, et adversus filium matris tuae ponebas scandalum. Haec fecisti, et tacui: existimasti, inique, quod ero tui similis. Arguam te, et ponam contra faciem tuam ; ut quae in aliis criminaris, ipse habere docearis. Si cui autem explanationum in Prophetas displicet longitudo: audiat libere, multo me pauciora dixisse, quam rquemque de nostra latitudine breves sibi Commentariolos facere, qui tamen pleno intellectui non sufficient. Neque enim simplex a Prophetis historia, et gestorum ordo narratur: sed aenigmatum plena sunt omnia; aliudque in verbis sonant, aliud tenetur in sensibus: ut quae aestimaveris plana, et inoffensa currere lectione; sequentium rursum obscuritatibus involvantur. Verum tempus est, ut finem imponam volumini prophetali, in cujus expositione si prolixior solito fuero, extremis partibus concedendum est, quas dividere nolui, ne librorum
Abbreviated transcription (Latin):
contraire latinoꝵ: tertulliani.
uictormi. lactantii. Grecoꝵ ut
ceteros p̃termittã. hẏrenei tan¬
tũ lugdunensis ep̃i faciã m̃tio¬
nẽ: ad u̾sũ quẽ uͥ eloq̃ntissimus
dyonisius alexandriȩ ȩccłe pon¬
tifex. elegantẽ scͥbit hbrũ. irri¬
dens mille annoꝵ fabulã. & au¬
reã atq gẽmatã int̾ris ihrłm.
instaurationẽ tẽpli. hostiar san¬
guinẽ. otiũ sabbi. circũcisionis in¬
iuriã: nuptiaᷤ partꝰ. liberoꝵ edicationẽ.
epular dehtias. ⁊ ꝯtar̃ gentiũ seruititẽ.¬
rursũq bella. exertitꝰ. ac tͥũphoᷤ. ⁊ supe¬
ratoꝵ nece ᷤᷤ mortẽq centenarii pect̃oi̾.
Qui duobꝰ uoluminibꝰ respondit apolli¬
nariᷤ: quẽ ñ solũ suȩ sectȩ hoĩes.s
et nostrorum in hac parte
ñ inuideo. si tantũ amant terrã.
ut ⁊ in regno xͥ terrena deside¬
rent: & pꝰ ciboꝵ habundantiã
gulȩq ac uentris inglu

Expanded text:
contraire; latinorum, Tertulliani, contraire; latinorum, Tertulliani, Victorini, Lactantii; graecorum, ut caeteros praetermittam, Irenaei tantum, Lugdunensis episcopi, faciam mentionem, adversum quem vir eloquentissimus Dionysius, Alexandrinae ecclesiae pontifex, elegantem scribit librum; irridens mille annorum fabulam, et auream atque gemmatam in terris Jerusalem, instaurationem templi, hostiarum sanguinem, otium sabbati, circumcisionis injuriam, nuptias, partus, liberorum educationem, epularum derursusque bella, exercitus, ac triumphos et superatorum neces, mortemque centenarii peccatoris. Cui duobus voluminibus respondit Apollinarius, quem non solum suae sectae homines, sed et nostrorum in hac parte non invideo, si tantum amant terram, ut in regno Christi terrena desiderent: et post ciborum abundantiam, gulaeque ac ventris
Abbreviated transcription (Latin):
UO
DE¬
simꝰ in
ysaia.
inimo
extre¬
mus liber tu o filia eustochiũ
u scȩ̃ matͥs tuȩ paule noĩe dedi-¬
catur : ut quas pari honore sus¬
pexi. ȩqua cõmemoratiõe nunc
recolam: p̃sertim cũ ⁊ illa dũ
uiueret. hoc opus tecũ crebriꝰ
postularit. n uir eruditissimꝰ
fr̃ tuus pãmachius. & tc̃ ⁊ postea
frequentibꝰ scͥptis cogere non
destiterit: mͥq ⁊ p̃sentiũ ami¬
coꝵ. ⁊ absentiũ. uiroꝵ q ac fe¬
minar̃ in xp̃o dormientiũ. eade
religio sit: idz animoꝵ caritas.
ñ corporũ. Nec ignoro quanta int̾
hoĩes sententiar diuersitas sit.
ñ dico de mysterio tͥnitatis. cinus
recta confessio. ẽ ignoratio scien¬
tiȩ. s de aliis ȩccłasticis dogmatibꝰ.
de resurrechõe scilicet. ⁊ de aĩar.
i humanȩ carnis statu: de repro¬
missiõibꝰ futuroꝵ quomͦ debeat
accipi: ⁊ qua ratiõe intelligenda
sit apochalipsis ioħis. Quã si iuix¬
ta litterã accipimꝰ : iudarzandũe.
multoꝵ indebim᷑ opinionibus

Expanded text:
uo desimus in Isaiam, immo extremus liber, tuo, o filia Eustochium, et sanctae matris tuae Paulae nomini dedicatur, ut quas pari honore suspexi, aequa commemoratione nunc recolam: praesertim cum et illa dum viveret, hoc opus tecum crebrius postularit, et vir eruditissimus frater tuus Pammachius et tunc et postea frequentibus scriptis cogere non destiterit: mihique et praesentium amicorum et absentium, virorumque ac feminarum in Christo dormientium eadem religio sit, id est, animorum charitas, non corporum. Nec ignoro quanta inter homines sententiarum diversitas sit. Non dico de mysterio Trinitatis, cujus recta confessio est ignoratio scientiae: sed de aliis Ecclesiasticis dogmatibus, de Resurrectione scilicet, et de animarum et humanae carnis statu, de Repromissionibus futurorum, quomodo debeant accipi, et qua ratione intelligenda sit Apocalypsis Joannis, quam si juxta litteram accipimus, judaizandum m videbimur opinionibus
Abbreviated transcription (Latin):
neq nubent᷑ : s ert̃ similes an¬
geloꝵ. Nec ħ dicẽs aufero corpoꝵ
u̾itatẽ: que incorrupta & inmor¬
taha resurrectura confiteor.: ut
recto incedendũ ẽ tramite: uit
nec ad sinistrã nec ad dextera
carnes. Auii ingrati bñficioꝵ dĩ:

Expanded text:
neque nubentur: sed erunt similes Angelorum . Nec haec dicens aufero corporum veritatem, quae incorrupta et immortalia resurrectura confiteor: ut mm. Sicque recto incedendum est tramite, ut nec ad sinistram nec ad dexteram carnes: alii ingrati beneficiorum Dei
Abbreviated transcription (Latin):
genimina eiꝰ. id⁊ carnis desideria:
eadẽ flãma cõburet. Et fundam̃ta
montiũ. que se eleuant contra
scientiã dĩ. ipsos quoq montes
di iacula disꝑdent: ut humiha¬
ti in penis. montes esse desistãt.
Ecce inqͥt scriptũ ẽ corã me. Omia
enĩ nr̃a pecc̃a cħ patent ocłis: &

Expanded text:
genimina ejus, id est, carnis desideria, eadem flamma comburet, et fundamenta montium quae se elevant contra scientiam Dei. Ipsos quoque montes Dei jacula disperdent, ut humiliati in poenis, montes esse desistant. Ecce, inquit, scriptum est coram me. Omnia enim nostra peccata
Abbreviated transcription (Latin):
lulart̃. Qͥ basilicas mr̃m declinan¬
tes: nos qͥ ibi orationes ex more
celebramꝰ. qͣsi inm̃dos fugiunt.
Hoc aũ ñ tã illi faciunt. ꝗͣ habi¬
tantes in eis demones: fortitu¬
dinẽ ⁊ fiagella sq̃ cineris ñ fe¬
rentes. Qͥs aũ he̾ticor ñ reqͥescit
inmemoriis : ñ dormit in specubꝰ
magistroꝵ: Quał fuit martion.
⁊ ualentinꝰ. & nuꝑ eunomiius:
m̃tis inm̃ditiã lepsa carne con
in diaboli tenebris cõmorantur:
⁊ speluncas diligt̃. qͥs iheremias
mistico sermone condẽpnat. fac¬
ta ẽ hereditas mea mͥ qͣs spelun¬
ca hyene: quã nr̃i benã uocant.
Qͦs animal sẽꝑ cadauera ꝑseqͥt᷑:
⁊ uiuit succo ac saniȩ mortuoꝵ.¬
Adu̾sus hos qͥ habitant in spelum¬
cis. ⁊ aba chuc lam̃tabili uoce di¬
cebat. Ue qͥ potũ dat ꝓcrimo ami¬
cosuo potionis tͥbidȩ: ⁊ inebriat
cũ ut respiciat ad speluncas suas.
De his speluncis ⁊ dñs loq̃bat᷑.
Scriptũ ẽ. Domꝰ patͥs mei. domꝰ

Expanded text:
lularunt, qui basilicas Martyrum declinanlularunt, qui basilicas Martyrum declinantes, nos qui ibi orationes ex more celebramus, quasi immundos fugiunt. Hoc autem non tam illi faciunt, quam habitantes in eis daemones, fortitudinem et flagella sancti cineris non ferentes. Quis autem haereticorum non requiescit in memoriis, non dormit in specubus magistrorum? Qualis fuit Marcion et Valentinus, et nuper Eunomius, mentis immunditiam leprosa carne contin diaboli tenebris commorantur, et speluncas diligunt, quas Jeremias mystico sermone condemnat: Facta est haereditas mea mihi quasi spelunca hyaenae , quam nostri belluam vocant: quod animal semper cadavera persequitur, et vivit succo ac sanie corpoAdversum hos, qui habitant in speluncis, et Abacuc lamentabili voce dicebat: Vae qui potum dat proximo suo potionis turbidae: et inebriat eum, ut respiciat ad speluncas suas . De his speluncis et Dominus loquebatur: Scriptum est, domus patris mei, domus
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ specubꝰ dormiunt ꝓpt̾ sominia.
qͥ comedunt carnẽ suillã: & ius
hostiarũ. Prophana oĩa uasa eoꝵ.
Qͥ dicũt. abi longe a me: ne appro¬
pinques mͥ. qm mundus sũ.
Nichil fuit sacͥlegii quod isrł pͦpłs
pret̾mitteret: ñ solũ in ortis ĩmo¬
lans ⁊ suꝑ lateres thura suocen¬
dens: sed sedens qͦq ł habitans in
sepulcris. ⁊ in delubris idolor dor¬
miens: ubi stratis pellibꝰ hostiaꝵ
incubare sohti erant: ut sõmis
futura cognoscerent. ¶sͦ in pha¬
no esculapii usq hodie error ce¬
tuoꝵ. Nec hoc erant impietatis
fine contenti: s porcoꝵ qͥq car¬
nibꝰ uescebant᷑. quod lege ꝓhi¬
bitũ erat : ⁊ ius hesternũ qͦd
greci uocãt eolon. auidis faucibꝰ
deuorabant. Uñ tã ipsi ꝙͣ uasa
eoꝵ inm̃da erãt: ⁊ in tantũ ꝓca¬
rore. eũ arbitrarent᷑ inmundũ.
contactũq eiꝰ fugerẽt. Ed sa
maritani ⁊ iudei nob̾ faciunt.
om̃s ꝙ heretiei: qͣles nuꝑ sub
magistro celebroso. in gallia pul¬

Expanded text:
dormiunt propter somnia: qui comedunt carnem suillam et jus hostiarum, profana omnia vasa eorum: qui dicunt, abi longe a me, ne appropinques mihi, quoniam mundus sum. Nihil fuit sacrilegii quod Israel populus praetermitteret, non solum in hortis immolans, et super lateres thura succendens, sed sedens quoque, vel habitans in sepulcris, et in delubris idolorum dormiens, ubi stratis pellibus hostiarum incubare soliti erant, ut somniis futura cognoscerent. Quod in fano Aesculapii usque hodie error cetuorum. Nec hoc erant impietatis fine contenti, sed porcorum quoque carnibus vescebantur, quod lege prohibitum erat, et jus hesternum, quod Graeci vocant ἕωλον avidis faucibus devorabant . Unde tam ipsi quam vasa eorum immunda erant, et in tantum procarore, eum arbitrarentur immundum, contactumque ejus fugerent, quemamaritani et Judaei nobis faciunt, omnesque haeretici, quales nuper sub magistro cerebroso in Gallia pul
Abbreviated transcription (Latin):
caui. ⁊ in manib̾ ꝓpħar̃ assimilatꝰ
sũ. & alius ad eũ. locutꝰ ẽ inqͥt in
insiõe fuiis tins: s somniis creda¬
tis. & phantasmatibꝰ: qͥbꝰ p̃cepit
oñs ñ esse credendũ. Isti porcori
carne uescunt᷑: de guibꝰ dicit᷑. Ne
miseritis margaritas ur̃as ante
portos. E ius ꝓphañ comedunt:

Expanded text:
cavi, et in manibus Prophetarum assimilatus sum . Et alius ad eum: Locutus es, inquit, in visione filiis tuis , sed somniis creditis et phantasmatibus, quibus praecepit Dominus non esse credendum. Isti porcorum carne vescuntur, de quibus dicitur: Ne miseritis margaritas vestras ante porcos . Et jus profanum comedunt
Abbreviated transcription (Latin):
timũ decimũ numer̃ ordinẽ gra¬
diens. & eugłicã p̾uidens dignita¬
tem p̾cipiente dño de dextris par¬
tibꝰ centũ qͥnqͣginta tres magnos
pisces capit. ⁊ in ęccłia collocat.
cui nc̃ ysaias ꝓpħa loquitur.

Expanded text:
timum decimum numerum ordine gradiens, et Evangelicam possidens dignitatem, praecipiente Domino de dextris partibus, centum quinquaginta tres pisces magnos capit, et in Ecclesia collocat . Cui et nunc Isaias propheta loquitur.
Abbreviated transcription (Latin):
GRE¬
GLA
diser¬
tissimi
orato
artifices iudicarent. Ac ne a pnis
nimirũ hoc illud ẽ quod aliis uer¬
bis ꝓpħa demonstrat. Beatus qui
in aures loquitur audientium.
Qua felicitate mi filia eustochiũ
me cõpotẽ esse fecisti. Nã cũ ante¬
rioris libri p̃faciuncłam legeres.
ea tantũ de lair interp̃tibus uel
suis ł eoꝵ uerbis ponere testimo¬
nia. que cũ hebraico consonarẽt
si qua aũ ab aliis addita st̃ omni¬
no negligere: ilico mͥ ñ paruã
questionẽ detulisti: quod scilcet
octo uersus qͥ legunt᷑ in ȩccłiis. &
in hebraico ñ habent᷑. tercii & de¬
cimi psalmi. apłs usurparet. scri¬
bens ad romanos. Sepulchrũ pa¬
tens ẽ guitur eoꝵ. linguis suis
dolose agebant: uenenũ aspidũ

Expanded text:
gregia disertissimi oratorartifices judicarent. Ac ne a profanis nimirum hoc illud est quod aliis verbis Propheta demonstrat: Beatus qui in aures loquitur audientium : Qua felicitate tu, filia Eustochium, me compotem esse fecisti; nam cum anterioris libri praefatiunculam legeres, ea tantum de Septuaginta Interpretibus, vel suis, vel eorum verbis ponere testimonia, quae cum Hebraico consonarent: si qua autem ab aliis addita sunt, omnino negligere: illico mihi non parvam quaestiunculam detulisti, quod scilicet octo versus, qui leguntur in Ecclesiis, et in Hebraico non habentur, tertii decimi psalmi, Apostolus usurparit, scribens ad Romanos: Sepulcrum patens est guttur eorum: linguis suis dolose agebant
Abbreviated transcription (Latin):
nec eas int̾ se lacerẽ atq discer¬
pam in alterius finẽ & alteriꝰ
principiũ. dudio p̾terea scorpi¬
ũ mutũ animal ⁊ uenenatum
suꝑ sponsionẽ qͦndã cõmentari¬
oli mei in danihełe ꝓpħã nescio
qͥd musitare immo ferire conari.
in suo pure moriturũ : cuiꝰ nenie
⁊ lugubres cantilene. nec dũ mͥ
sio ẽ. Mag̃ q obediendũ tͥ ẽ. ⁊ sc̃o
atq eruditissimo uiro fr̃i tuo pã¬
machio: qͥmsatiabili studio me ꝑ

Expanded text:
nec eas inter se lacerem atque discerpam, in alterius finem, et alterius principium. Audio praeterea scorpium, mutum animal et venenatum, super responsione quondam Commentarioli mei in Danielem prophetam, nescio quid mussitare, immo ferire conari in suo pure moriturum. Cujus naeniae et lugubres cantilenae necdum mihisio: magisque obediendum tibi est, et sancto atque eruditissimo viro fratri tuo Pammachio, qui insatiabili studio me
Abbreviated transcription (Latin):
cit aũ uixta numerũ celoꝵ mi¬
liciã. ut sol ⁊ luna ⁊ astra cete¬
raq que abraham numerare
ñ potuit. illi numerata sint. &
seruiant officio delegato: dũ
eundem cȩli cursũ sol uno an¬
no. lucifer uesꝑq biennio. luna
singłis explet mensibꝰ. om̃s q
stelle certis tẽꝑibꝰ ꝑagrant. &

Expanded text:
cit autem juxta numerum coelorum militiam: ut et sol, et luna, et astra caetera, quae Abraham numerare non potuit, illi numerata sint, et serviant officio delegato : dum eumdem coeli cursum sol uno anno, lucifer vesperque biennio, luna singulis explet mensibus, omnesque stellae certis temporibus peragunt,
Abbreviated transcription (Latin):
firma radice solidati. ⁊ repente
iussiõe dĩ ita auferunt᷑ e pere¬
unt quasi stipulã turbine &
tẽpestate raptet᷑ iuxta illud
qͦd scriptũ ẽ. Et transiui ⁊ non
tus locus eiꝰ. Cũ gͦ tanta sit po¬
tentia creatoris atq maiestas.
cui dm̃ similitudim cõꝑatis.i
ñ potius ex creaturarũ magni¬
tudine intelligitis conditorem:
Siñ creditis uerbis. saltẽ ocłis
omium seruitute potestatẽ dñi
las. de quibꝰ ⁊ in psalmis canit᷑.
Qͥ numerat multitudinẽ stella¬
rũ: & om̃s eas nomine uocat.
siue miliciã celi angłos int̃pre

Expanded text:
firma radice solidati, et repente firma radice solidati, et repente jussione Dei ita auferuntur et pereunt, quasi stipula a turbine et tempestate raptatur; juxta illud quod scriptum est: Et transivi, et non tus locus ejus . Cum ergo tanta sit potentia Creatoris atque majestas, cui Deum similitudini comparatis? et non potius ex creaturarum magnitudine intelligitis conditorem? Si non creditis verbis, saltem oculis omnium servitute potestatem Dominlas. De quibus et in Psalmis canitur: Qui numerat multitudinem stellarum: et omnes eas ex nomine vocat . Sive militi
Abbreviated transcription (Latin):
eos ut ł supͣ habitarent angłor
multitudines. ł subt̃ homines
morarent᷑. & quasi magnã ra¬
cionabilibꝰ creatͥis fecit domũ.
ipse ꝓ qualitate tẽporũ pͥnci¬
pes constituit. siue secretorũ
scrutatores: ut sint quasi ñ sĩt.
⁊ iudices terrȩ uelut inanes
fecit. ꝓ qͦ ladc transtulerunt.
t̃rã aũ quasi nichili fecit. Siqͥ¬
de ⁊ in pͥncipio geneseos ubiscͥp¬
tũ ẽ. terra aũ erat inuisibilis
⁊ incõposita: ceteri transtule¬
runt. terra aũ erat inanis &
nichili. Quantos reges ⁊ greca
⁊ barbara romanaq narrat his¬
toria. Ubi ẽ.xersis innumerabił
ille erercitꝰ. Ubi ifrahelitica in
heremo multitudo: ubi regũ
incredibił potentia: ¶d de ue-¬
teribꝰ loqͣr.: Presentia exẽpla
nos doceant. esse pͥncipes quasi
nichili. ⁊ iudices terrȩ quasim
ane reputari. Q pͥncipes ⁊ iudi¬
ces t̾rȩ. siue ut alii suspicantur
cęli. nec sati st̃. nec plautati. nec

Expanded text:
eos: ut vel supra habitarent Angelorum eos: ut vel supra habitarent Angelorum multitudines, vel subter homines morarentur, et quasi magnam rationabilibus creaturis fecit domum: ipse pro qualitate temporum principes constituit, sive secretorum scrutatores, ut sint quasi non sint; et judices terrae velut inane fecit. Pro quo LXX transtulerunt, terram autem quasi nihili fecit; siquidem et in principio Geneseos ubi scriptum est: Terra autem invisibilis, et incomposita , caeteri transtulerunt: Terra autem erat inane et nihili. Quantos reges et Graeca et Barbara, Romanaque narrat historia! Ubi est Xerxis innumerabilis ille exercitus? Ubi Israelitica in eremo multitudo? Ubi regum incredibilis potentia? Quid de veteribus loquar? praesentia exempla nos doceant, esse principes quasi nihili, et judice terrae quasi inane reputari. Qui principes et judices terrae sive, ut alii suspicantur, coeli nec sati sunt, nec plantati sunt, nec
Abbreviated transcription (Latin):
usq ad septẽtrionis rigorẽ in qͦ
congelascunt aquȩ & sucina pul¬
chra concrescunt. om̃e in medio
hominũ genꝰ quasi locustas habi¬
turarũ auctoritate utamͥ. cȩli
extendunt᷑ quasi camera. siue
ut in hebraico tenet᷑. qͣsi. doc.
de qͦ supͣ diximꝰ. ꝓ qͦ lra ibi saluiã
int̾pretati st̃ & umũ uerbũ nc̃¬
sputũ nc̃ camerã. id fornicẽ tͣn¬
stulerunt. ⁊ tantã eoꝵ latitudi¬
nẽ qͣsi tab̾nacłm ⁊ papilionẽ
extendit desuꝑ. ut in similitu¬
dinẽ tecti oꝑiret om̃s. i⁊ quasi
in domo latissima habitare fa¬
ceret. qͥo mirem̃ si parua homiñ
corꝑa quasi locuste. & minuta re-
putent᷑ animantia: Rursũ qui
tunt᷑ noie fornicis. qͦd scilicet me¬
dia pars spherȩ t̾ras operiat. cũ
in hebraico ñ fornicẽ s doc. ior
tenussim̃ puluerẽ legerimꝰ: pro
qͦ saluia que ꝓicit᷑ in t̾rã. ⁊ pulue¬
dinẽ ꝓ nichili reputandã. Qui
aũ extendit cȩlos ⁊ expandit

Expanded text:
usque ad Septentrionis rigorem, in quo usque ad Septentrionis rigorem, in quo congelascunt aquae, et succina pulchra concrescunt, omne in medio hominum genus quasi locustas habiturarum utar auctoritate, coeli extenduntur, quasi camera; sive, ut in Hebraico continetur, quasi DOC, de quo supra diximus: pro quo LXX ibi salivam interpretati suunc cameram, id est, fornicem transtulerunt; et tantam eorum latitudinem quasi tabernaculum et papilionem extendit desuper, ut in similitudinem tecti operiret homines, et quasi in domo latissima habitare faceret: quid miremur si parva hominum corpora quasi locustae, et minuta 491 reputentur animantia? Rursum et tuntur nomine fornicis, quod scilicet media pars sphaerae terras operiat: cum in Hebraico non fornicem, sed DOC, id est, tenuissimum pulverem legerimus. Pro quo saliva quae projicitur in tdinem pro nihili reputandam. Qui autem extendit coelos et expandit
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ eos ⁊ arefact st̃. & tẽpestas
assumet illos quasi stipulã. Nc̃
gͦ cui assimilastis me. & exequa¬
bor ei dicit sc̃s: Elenate sur¬
sum ocłos ur̃os: & uidete qͥs osten¬
dit hec oĩa. ¶ educit iuxta nu¬
merũ ornam̃tũ suũ. om̃s in no¬
mine uocat. Amulta gła ⁊ ro
bore fortitudinis: nichil a te
naturali lege uos docui. & pꝰea
ꝑ moysen scripta lege testatꝰ sũ qͦo
nichil essẽt. idola. & qͦd creator m̃di
ipse esset a̾s. qͥtantã molẽ t̃rȩ fin¬
dasset suꝑ maria. & suꝑ flumi¬
na collocasset eã : ut elem̃tũ gra-¬
uissimũ suꝑ tenues aqͣs dipende¬
ret arbitͥo. Qͥ instar regis sedet sr̃
gyrũ t̃rȩ : ex qͦ ĩnulli quasi punc̃¬
tũ. & globũ esse contendunt &
habitatores illiꝰ st̃ quasi locuste.
Si enĩ in toto orbe consideremꝰ
uarias nationes. & ab occeano usq
ad oceanũ. idz ab indieo mari usq
ad britannicũ. ⁊ ab athlantico

Expanded text:
super eos, et arefacti sunt, et tempestas super eos, et arefacti sunt, et tempestas assumet illos quasi stipulam. Nunc ergo cui assimilastis me? exaequabor eis? dixit Sanctus. Elevate sursum oculos vestros, et videte quis ostendit haec omnia. Qui educit juxta numerum ornatum suum, omnes in nomibore fortitudinis: nihil te naturali lege vos docui, et postea per Moysen scripta Lege testatus sum, quid nihil esset idola, et quod Creator mundi ipse esset Deus, qui tantam molem terrae fundasset super maria, et super flumina collocasset eam: ut elementum gravissimum super tenues aquas Dei penderet arbitrio, qui instar regis sedet super gyrum terrae: ex quo nonnulli quasi punctum et globum eam esse contendunt, et habitatores illius quasi locustas. Si enim in toto orbe consideremus varias nationes, et ab Oceano usque ad Oceanum, id est, ab Indico mari usque ad Britannicum, et ab Atlantico
Abbreviated transcription (Latin):
cȩlos. ⁊ expandit eos sic̃ taberna¬
cłm ad inhabitandũ. Qdat se¬
cretor. scrutatores quasi ñ sint.
iudices t̾rȩ uelut in ane fecit.
Etqͥde neq plantatꝰ. neq satus.
neq radicatꝰ in t̾ra truncus eoꝵ.
Repente flauit in eos & aruerunt.¬
& turbo quasi stipulã auferet eos
Et cui assimilastis me. & adequas¬
tis dicit sc̃s: Leuate in excelsũ.
ocłos ur̃os & uidete. quis creauit.
hec. Q educit in numero mi¬
liciã coꝵ. & om̃s ex nomine uo
cat. Pre multitudine fortitudi¬
nis ⁊ roboris uirtutisq eiꝰ neq
unũ reliquũ fuit .Laxx. Nonne
scietis. Nonne audietis. Nlon
annuntiatũ ẽ uob̾ a pͥncipio:
Non cognouistis fundam̃ta terrȩ
Qͥ tenet girũ t̾re & habitatores
eiꝰ quas locustas. Qͥ statuit quasi
camerã cęlũ: & extendit quasita¬
bernacłm ad habitandũ. Q dat
pͥncipes regnare ꝓ nichili: terrã
aũ quasi nichili fecit. Siqͥde non
plantabunt᷑ neq serent᷑. nec so¬
lidabit᷑ in t̾ra radix eoꝵ. flauit

Expanded text:
dit eos sicut tabernaculum ad inhabitandum. Qui dat secretorum scrutatores quasi non sint, judices terrae velut inane fecit: Et quidem neque plantatus, neque satus, neque radicatus in terra truncus eorum: Repente flavit in eos, et aruerunt, et turbo quasi stipulam auferet eos. Et cui assimilastis me, et adaequastis? dicit sanctus. Levate in excelsum oculos vestros, et videte qui creavit haec: Qui educit in numero militiam cat. Prae multitudine fortitudinis et roboris, virtutisque ejus: neque unum reliquum fuit. LXX: Nonne scietis? nonne audietis? nonne annuntiatum est vobis a principio? Non cognovistis fundamenta terrae? Qui tenet gyrum terrae, et habitatores ejus quasi locustas. Qui statuit quasi cameram coelum, et extendit quasi tabernaculum ad habitandum. Qui dat principes regnare pro nihil, terram autem quasi nihili fecit. Siquidem non plantabuntur, neque serentur, nec solidabitur in terra radix eorum. Flavit
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ filios faciã: qͥ am̃tiabunt
iusticiã tuã. Dñe salutis mee. &
ñ requiescã benedicens tͥ. cũ psal¬
terio õĩbꝰ diebꝰ. uitȩ mee. in ꝯspec̃¬
tu domꝰ cħ. Nulla res longamor¬
taliũ ẽ. Omis felicitas scħ dum
tenet᷑ amittit᷑. Cũ enĩ tͥbulatio¬
nis tẽpꝰ aduenerit: om̃e qͦd p̃t̾m
erit nichil adiuuat sustinentẽ.
Uñ stulta epicuri sententia est.
qͥ asserit recordatiõe p̃teritor.
bonoꝵ mala p̃sentia mitigari.
Ergo ezerhias reputare se dicit
nec patit᷑ que refert. de huma¬
no statu pby losophat᷑ & dicit.
Dnẽ sic uiuit᷑. & tali sumꝰ condi¬
tiõe generati. Corripiusti me.
s uiuificasti me. pacẽq tͥbuisti
fugato assyrio: s paxr mea om̃i
mͥ amaritudine fuit amarior.
qͥ tranqͥllitate pͦpħ reddita ⁊ ur¬
be secura. ego solus limina mor¬
tis intraui: s tu erusti animã
futurȩ. Proiecisti enĩ pꝰ tergũ¬
tuũ omĩa pecc̃a mea: ne illa tris¬
tis aspicerẽ: s tuã miscłiã con¬

Expanded text:
 filios faciam, qui annuntiabunt justitiam tuam, Domine salutis meae, et non requiescam, benedicens tibi cum Psalterio, omnibus diebus vitae meae in conspectu domus Dei. Nulla res longa mortalium est, omnisque felicitas saeculi dum tenetur, amittitur. Cum enim tribulationis tempus advenerit, omne quod praeteritum est nihil adjuvat sustinentem. Unde stulta Epicuri sententia est, qui asserit recordatione praeteritorum bonorum, mala praesentia mitigari. Ergo Ezechias reputare se dicit nec patitur quae refert, de humano statu philosophatur, et dicit: Domine, si sic vivitur: et tali sumus conditione generati, corripuisti me, sed vivificasti me, pacemque tribuisti, fugato Assyrio; sed pax mea omni mihi amaritudine fuit amarior, quia tranquillitate populis reddita, et urbe secura, ego solus limina mortis intravi. Sed tu eruisti animam futurae. Projecisti enim postum omnia peccata mea, ne illa tristis aspicerem, sed tuam misericordiam con
Abbreviated transcription (Latin):
braicũ. sic̃. doc. quod decidit ꝓ
uerbo significari. tenuissimũ
puluerẽ qͥuento raptante sepe
in ocłos mutit᷑. & sentit᷑ potius
quã uidet᷑. Minutissima gͦ frusta
pulueris. & pene inuisibilia ħ
uerbo appellant᷑: que forsitan
democritus cũ epicuro suo atho¬
mos uocat. Multaq st̃ nomina
hebraico posita st̃. ꝓpt̾ int̾pretan¬
tis difficultatẽ. ⁊ ad cõꝑationẽ
lingue hebree tã greci quã la¬
tini sermonis pauꝑiem. Simulq
ut paulatm homines abstra¬
hat ab idolatͥa. aufert cȩrimo¬
nias uictimat̾̃. & docet qͦd oĩa
ligna libani ⁊ arm̃ta q̃ ĩ eo pas¬

Expanded text:
braicum, sicut DOC  , quod decidit: pbraicum, sicut DOC  , quod decidit: pverbo significari tenuissimum pulverem, qui vento raptante saepe in oculos mittitur, et sentitur potius quam videtur. Minutissima ergo frusta pulveris et pene invisibilia, hoc verbo appellantur: quas forsitan Democritus cum Epicuro suo atomos vocat. Multaque sunt nomina Hebraico posita sunt, propter interpretandi difficultatem, et ad comparationem linguae Hebraeae, tam Graeci quam Latini sermonis pauperiem. Simulque ut paulatim homines abstrahat ab idololatria, aufert caeremonias victimarum; et docet quod omnia ligna Libani et armenta quae in eo pas
Abbreviated transcription (Latin):
qͦ ⁊ supͣ diximꝰ. ammirabilis con¬
siliariꝰ. Et in ꝓuerbis scriptũ ẽ
Dñs sapientia fundauit terrã:
parauit clos prudentia. Porro
Lex qui dixerunt quis cognou
mentẽ dñi. & qͥs consiliariꝰ eiꝰ fu¬
it. hoc intelligi uolunt: quod
mens ⁊⁊ ratio ⁊ sensus di ꝑ quẽ
facta st̃ omĩa. ⁊ sine quo factũ
ẽ nichil. ille sit de quo in psal¬
mis canit᷑. Uerbo dñi cȩl fir¬
mati st̃: ⁊ sꝑu oris eiꝰ om̃is uir¬
tus eoꝵ. Om̃s gentes que ñ no¬
uerunt creatorẽ suũ. siue uni¬
uersũ mortaliũ genus ad cõꝑa¬
tionẽ di quasi stilla situle sũt
⁊ quasi mom̃tũ statere: qͦd leui
pondere in partẽ alterã decli¬
natur: & qͦmodo si de situla stil¬
la modica fluat a portante ne¬
gligit᷑. ita uniuersa gentiũ multi¬
tudo suꝑnis ministeriis cõparata
⁊ angłor multitudini ꝓ nichilo
ducit᷑. Insule quoq quasi saluia
reputabunt᷑. siue ut syminachis
⁊ theodotio ipsũ ponentes he¬

Expanded text:
Admirabilis, consiliarius. Et 488 in Proverbiis scriptum est, Deus sapientia fundavit terram: paravit autem coelos prudentia . Porro LXX qui dixerunt: Quis novit mentem Domini, et quis consiliarius ejus fuit? hoc intelligi volunt, quod mens et ratio et sensus Dei, per quem facta sunt omnia, et sine quo factum est nihil, ille sit de quo in Psalmis canitur: Verbo Domini coeli firmati sunt, et spiritu oris ejus omnis virtus eorum . Omnes gentes quae non noverant Creatorem suum, sive universum mortalium genus ad comparationem Dei quasi stilla situlae sunt, et quasi momentum staterae, quod levi pondere in partem alteram declinatur. Et quomodo si de situla stilla modica fluat, a portante negligitur; ita universa gentium multitudo supernis ministeriis comparata et Angelorum multitudini, pro nihilo ducitur. Insulae quoque quasi saliva reputantur, sive ut Symmachus et Theodotio ipsum ponentes He
Abbreviated transcription (Latin):
aquar̃ uastitas ponderet᷑. Spilo¬
me aũ hoc ẽ palmꝰ extentã signi¬
ficat manũ apollice usq ad ex¬
tremũ digitũ. Sin aũ contraha¬
mus manũ. pugilł efficit᷑. ut ꝑ
palmũ & digitũ extensos cȩlos
⁊ globũ t̾re nouerimꝰ. Pro pugil¬
lo quẽ cõp̃hensiõẽ t̾rȩ lax trans

Expanded text:
aquarum vastitas ponderetur: σπιθαaquarum vastitas ponderetur: σπιθαμὴ autem, hoc est, palmus, extentam significat manum a pollice usque ad extremum digitum. Sin autem contrahamus manum, pugillus efficitur: ut per palmum et pugillum, extentos coelos et globum terrae noverimus. Pro pugillo que