comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa patientia quȩ pluris habenda ẽ. quã
omne qđ porest & iã inuito inimicus au.¬
ferre. Alius nãq euangelista inradẽ sen.¬
tentia nullam fecit dexterȩ mentionem.
sed tantũ maxillam & alterã nominauit.
nt aliquanto distinctius intellegeretur in
alio. Ipse autẽ simpliciter eandẽ patientiã
cõmendare paratus. Itaq deb& eẽ. homo
iustus & pius. pacient̃ eoꝵ malitiam susti.¬
nere quos firri bonos querit. ut numerus
potius erescat bonoꝵ. ñ ut pari malicia se
quoq numero addat maloꝵ. Deniq ista
p̃cepta magis ad p̃parationẽ cordis quȩ
intus ẽ. ꝑtinere. quã ad opus qđ inaperto
fit. Vt teneatur insecreto animi patientia
cum beniuolentia. in manifesto autem id
fiat quod tis uidetur prodesse posse. quib
S i maledixi. exꝓbra de malo. Si autẽ bene.
quid me cedis: Nequaquã igitur prȩcep.¬
tũ suũ si uerba inturmur impleuit. neq

Expanded text:
ipsa patientia, quae pluris habenda est quam ipsa patientia, quae pluris habenda est quam omne, quod potest etiam inuito inimicus auferre. namque alius euangelista in eadem sententia nullam fecit dexterae mentionem, sed tantum maxillam et alteram nominauit, ut aliquanto distinctius intellegeretur in alio, ipse autem simpliciter eandem patientiam commendaret. paratus itaque debet esse homo iustus et pius patienter eorum malitiam sustinere, quos fieri bonos quaerit, ut numerus potius crescat bonorum, non ut pari malitia se quoque numero addat malorum. Denique ista praecepta magis ad praeparationem cordis, quae intus est, pertinere quam ad opus, quod in aperto fit, ut teneatur in secreto animi patientia cum beniuolentia, in manifesto autem id fiat, quod eis uidetur prodesse posse, quibusSi male dixi, exprobra de malo; si autem bene, quid me caedis? nequaquam igitur praeceptum suum, si uerba intuemur, impleuit; neque
Abbreviated transcription (Latin):
atii concordiam. Hoc eerit ammo
faciendũ ẽ. & iam si alius exitus conse.¬
quatur. nec corrigi irelit atq pacari.
ꝓpter quẽ corrigendũ atq pacandum.
urlut curandũ & sanandũ adhibita est
ista medicina. Alioquin si uerba at.¬
tenderimus. eoꝵq proprietati seruien¬
dum putauerimus. ñ ẽ. prebenda
dextra maxilla si fuerit finistra ꝑcussa.
ꝑcutitur quã dextra. quia ferientis fa.¬
cilior ictus ẽ. Sed intelligi fic soloe. ac fi
dictũ er̃t̃. Siquis ite meliora fuerit
ꝑsecutus. & inferiora ei prebere uindic.¬
te potius quã patientiȩ. est studens
contẽpni aeterna ꝓtemporalib cũ potius
tẽporalia ꝓarternis conte̾nenda sint. tãꝗ
sinistra ꝓdextris. hȩc semꝑ fuit scõrum
martyrum intentio. uindicta rnĩ ultima
nista poscitur. quando nullus iam restat
correctionis locus. extremo scilicoe sumoq
uditio. Nunc uero cauendũ ẽ. ne uindi.¬
candi cupiditate mittatur. ut nihil aliud

Expanded text:
atque concordiam. hoc certe animo atque concordiam. hoc certe animo faciendum est, etiam si alius exitus consequatur nec corrigi uelit atque pacari, propter quem corrigendum atque pacandum uelut curandum et sanandum adhibita est ista medicina. Alioquin si uerba adtenderimus eorumque proprietati seruiendum putauerimus, non est praebenda dextera maxilla, si fuerit sinistra percussa, percutitur, quod a dextera ferientis facilior ictus est. sed sic intellegi solet, ac si dictum esset: Si quis in te meliora fuerit persecutus, et inferiora ei praebe, ne uindictae potius quam patientiae studens contemnas aeterna pro temporalibus, cum potius temporalia pro aeternis contemnenda sint, tamquam sinistra pro dextris. haec semper fuit sanctorum martyrum intentio; uindicta enim ultima iusta poscitur, quando nullus iam restat correctionis locus, extremo scilicet summoque iudicio. nunc uero cauendum est, ne uindicandi cupiditate amittatur, ut nihil aliud,
Abbreviated transcription (Latin):
surdus ẽ ut ignorte : Adhoc enim
& illa ꝑrinent quȩ malunt exagitare
quam discere. alteram ꝑcutienti p̾ben¬
dam esse maxillam. uolenti auferre
tunicam dandũ &iã palliũ. cũ angari¬
ante duplicandam uiam. hoc quippe
fit. ut uincatura bono malis. immo
in homine malo umcatur bono malũ:
& homo lebretur amalo ñ exteriore
alieno sed intimo ac suo. quo grauius
& ꝑnitiosius quã cuius uus hostis ex.¬
trinfecus inmanitate uastetur. Qui
ergo uincit bono malũ. pacienter amit.¬
tit tẽporalia cõmoda ut doceat quã ꝓ
fide atq iustitia contẽnenda sint. quȩ
ille nimis amando fit malus. ac sic
in iuriosus ab eo ipso eui fecit iniuriã
discat qualia sint ꝓpt̃ quȩ fecit iniu.¬
riam atq in concordiam. qua nibil ẽ.
utilius ciuitati. penitus ad quiratur
uictus ñ seuientis uirib sed beniuo.¬
lentia patientis. Tunc eñĩ recte fit.
cum uidetur ei ꝓfuturũ er̃ ꝓpt̃ quẽ
fit. ad operandam ineo correctionem

Expanded text:
surdus est, ut ignoret? ad hoc enim surdus est, ut ignoret? ad hoc enim et illa pertinent, quae malunt exagitare quam discere, alteram percutienti praebendam esse maxillam, uolenti auferre tunicam dandum etiam pallium, cum angariante duplicandam uiam. hoc quippe fit, ut uincatur bono malus, immo in homine malo uincatur bono malum et homo liberetur a malo non exteriore et alieno sed intimo ac suo, quo grauius et perniciosius quam cuiusuis hostis extrinsecus immanitate uastatur. qui ergo uincit bono malum, patienter amittit temporalia commoda, ut doceat, quam pro fide atque iustitia contemnenda sint, quae ille nimis amando fit malus. ac sic iniuriosus ab eo ipso, cui fecit iniuriam, discat, qualia sint, propter quae fecit iniuriam, atque in concordiam, qua nihil est utilius ciuitati, paenitens adquiratur uictus non saeuientis uiribus sed beniuolentia patientis. tunc enim recte fit, cum uidetur ei profuturum esse, propter quem fit ad operandam in eo correctionem
Abbreviated transcription (Latin):
risq illis romana gentis prȩclaris uiris.
constituer& consecraroe firmar&e. auger&q
rem publicam. Quid enĩ ẽ. res publica.
nisi res populi : Res ergo cõmunis. res
imq ciuitatis. Quid ẽ. autẽ ciuitas. nisi
hominũ multitudo in quoddam uincui¬
lum redacta concordiȩ: Apud eos enĩ
legitur ita breuis multitudo diuersa atq
uaga concordia ciuitas facta erat quȩ
porro p̃cepta concordix in fuis tẽplis
umꝗ illi legenda censitert᷑. quando
quidẽ miferi querere cogebantur.
quonam modo sinr offensione cuiusq
eoꝵ discordes inter fe dȩos suos colere
possent. Quod si imitari discordandos
uellent. rupto concordie uinculo ciui.¬
tatis laberetur. quod postea paulatim
decoleratis corruptisq morib agi cepit
ꝑbella ciuilia. Quanta uero pręcepta
concordiȩ ñ humanis disputationib
exquisita sed diuina auctoritate
conscripta in xp̃i aecclesiis lectitent᷑.
quis uel ab illa religione alienus ita

Expanded text:
risque illis Romanae gentis praeclaris uiris risque illis Romanae gentis praeclaris uiris constitueret. consecraret, firmaret augeretque rem publicam. quid enim est res publica nisi res populi? res ergo communis, res utique ciuitatis. quid est autem ciuitas nisi hominum multitudo in quoddam uinculum redacta concordiae? apud eos enim legitur ita: \'Breui multitudo diuersa atque uaga concordia ciuitas facta erat. quae porro praecepta concordiae in suis templis umquam illi legenda censuerunt, quando quidem miseri quaerere cogebantur, quonam modo sine offensione cuiusquam eorum discordes inter se deos suos colere possent, quos imitari discordando si uellent, rupto concordiae uinculo ciuitas laberetur, quod postea paulatim decoloratis corruptisque moribus agi coepit per bella ciuilia? Quanta uero praecepta concordiae non humanis disputationibus exquisita sed diuina auctoritate conscripta in Christi ecclesiis lectitentur, quis uel ab illa religione alienus ita
Abbreviated transcription (Latin):
cesarẽ nouerat. Si autẽ adulator. talẽ
esse debere ostendebat principẽ ciuita¬
tis. qualem illũ fallaciter p̃dicabat.
Quid ẽ. autẽ ñ reddere malũ pro malo
nisi ab errore ab ulciscendi libidine :
quod est accepta iniuria ignoscere malle
quam ꝑsequi. & nihil nisi iniurias
obliuisei. hec cum inr eoꝵ beguntur aue¬
torib exclamatur & plauditur desepibi
atq p̃dicari mores uidentur. quibus
dignum ess& exsurgere ciritatem.
quȩ tot gentib imperarie. quod accep¬
ta iniuria ignoscere quã ꝑsequi male.¬
bant: Cum uero legitur prȩciprente
auctoritate diuina non reddendũ malũ
ꝓmalo cum harc tam salubris animoni¬
tio congregationib populoꝵ tãꝗ publicis
utriusq sexus. ad om̃iũ aftatũ & dignita.¬
tum scolis desuperiori loco personat.
accusatur religio tamꝗ inimica rei
publicȩ. Quȩ si ut dignum ẽ. audiretur
longe melius romulo numa bruto cȩte¬

Expanded text:
Caesarem nouerat, si autem adulator, talem Caesarem nouerat, si autem adulator, talem esse debere ostendebat principem ciuitatis, qualem illum fallaciter praedicabat. quid est autem non reddere malum pro malo nisi abhorrere ab ulciscendi libidine, quod est accepta iniuria ignoscere malle quam persequi et nihil nisi iniurias obliuisci? Haec cum in eorum leguntur auctoribus, exclamatur et plauditur; describi atque praedicari mores uidentur, quibus dignum esset exsurgere ciuitatem, quae tot gentibus imperaret, quod accepta iniuria ignoscere quam persequi malebant. cum uero legitur praecipiente auctoritate diuina non reddendum malum pro malo, cum haec tam salubris admonitio congregationibus populorum tamquam publicis utriusque sexus atque omnium aetatum et dignitatum scholis de superiore loco personat, accusatur religio tamquam inimica rei publicae. quae si, ut dignum est, audiretur, longe melius Romulo, Numa, Bruto cete
Abbreviated transcription (Latin):
stiterit. & cũ eo qui nos angarriare uolue.¬
rit. ire debere spatio itineris duplicato.
quȩ omĩa rei publicȩ morib asseruntur
esse contraria. Nam quis inquiunt
tolli sibi ab hoste aliiid patiatur uel
romanȩ prouentiȩ de predatoribus
non mala trelit belli iure reponere:
Hȩc atq huiusmodi uerba obtrectantiũ.
fiue ñ obtrectando sed querendo talia
loquentium operosius fortasse refelle.¬
rem. nisi hȩcce dispositiones haberent᷑.
cũ uiris liberaliter institutis. Onde qͥđ
opus ẽ ut diutius laboremꝰ: Ac ñ ipsos
potius ꝑcunctemur quomodo pote¬
rant gubernare ato augere rẽ publicã.
quã exparua & inopi magnã opubentẽq
fecert̃. qui accepta in iuria ignoscere.
quã ꝑsequi malebant. Quomodo cesari
utiq aniministrari rei publicȩ mores
erus extollens cicero dierbat quod nihil
obliuisci soleret nisi iniurias: Dicebat
eñi hoc tam magnus laudator. aut tã
magnus adulator sed si laudator. talẽ

Expanded text:
i nos angariare uoluerit, ire debere spatio itineris duplicato, quae omnia rei publicae moribus adseruntur esse contraria. \'nam quis>. inquiunt, \'tolli sibi ab hoste aliquid patiatur uel Romanae prouinciae depraedatoribus non mala uelit belli iure reponere? haec atque huius modi uerba obtrectantium siue non obtrectando sed quaerendo talia loquentium operosius fortasse refellerem, nisi haec disceptationes haberentur cum uiris liberaliter institutis. unde quid opus est, ut diutius laboremus ac non ipsos potius percontemur, quo modo poterant gubernare atque augere rem publicam, quam ex parua et inopi magnam opulentamque fecerunt, qui \'accepta iniuria ignoscere quam persequi malebant\'? quo modo Caesari, utique administratori rei publicae, mores eius extollens Cicero dicebat, quod nihil obliuisci soleret nisi iniurias? dicebat enim hoc tam magnus laudator aut tam magnus adulator; sed si laudator, talem
Abbreviated transcription (Latin):
ne minusq periculosȩ demonstrari.
sicoram inter nos conloqueremur. hoc
ergo iudȩoꝵ paulis dimiferat quod
malum habebant. & inprimis illud
quod ignorantes dĩ iustitiam & suam
iustinam uolentes constituere iustitrȩ̨
dĩ ñ sunt subiecti. Deinde quod post
passionẽ & resurrectionẽ xp̃i dato
ac manifesto sacrantento grãe secundũ
ordine̾ melchi sedech adhuc putabant

Expanded text:
ne minusque periculose demonstrari, ne minusque periculose demonstrari, si coram inter nos conloqueremur. Hoc ergo Iudaeorum Paulus dimiserat, quod malum habebant, et in primis illud, quod ignorantes dei iustitiam et suam iustitiam uolentes constituere iustitiae dei non sunt subiecti; deinde, quod post passionem et resurrectionem Christi dato ac manifestato sacramento gratiae secundum ordinem Melchised
Abbreviated transcription (Latin):
iħm salus ipsa quȩ illis sacranentis
significabatur aduenerat. Ideo gentib
quod insurtos afide reuocarent onere
graui & ñ necessario. nullo modo in¬
ponenda eẽ. censebat. Qua ꝑpt̃ ñ idõ
perrũ em̃dauit quod paternas tradi¬
tiones obseruarae. quod si facere uelloe
nec mendaciter nec in congrur facera.
quauis enĩ iam suꝑflua tam̃ solita
non nocerent. sed qm̃ gentes cogebat
iudarzare. quod nullo modo
possoe nisi ea sic ageroe. tamquã ad huc
oeum post dñi aduentũ necessaria saluti
forent. quod urhȩm̃ter per apostolatũ
pauli ueritas dissuasit. nec apostolus
petrus hoc ignorabat. sed id faciebat ti.¬
mens eos qui excireu̾cisione erant:
Ita & ipse uere correctus ẽ. & paulus
uera narrauit. ne scã scriptura quae
ad fidem posteris edita ẽ. admissa auc¬
toritate mendatu tota dubia nutoe
& fluctu& Non enĩ potest aut opor.¬
tre litreris explicari. quanta & quam
in explicabilia mala consequantur. si
hoc concesserimus. Possox autẽ oportu.¬

Expanded text:
m salus ipsa, quae illis sacramentis significabatur, aduenerat. ideoque gentibus, quod insuetos a fide reuocarent onere graui et non necessario, nullo modo inponenda esse censebat. Quapropter non ideo Petrum emendauit, quod paternas traditiones obseruaret — quod si facere uellet, nec mendaciter nec incongrue faceret; quamuis enim iam superflua, tamen solita non nocerent —, sed quoniam gente cogebat iudaizare, quod nullo modo posset, nisi ea sic ageret, tamquam adhuc etiam post domini aduentum necessaria saluti forent; quod uehementer per apostolatum Pauli ueritas dissuasit. nec apostolus Petrus hoc ignorabat, sed id faciebat timens eos, qui ex circumcisione erant. ita et ipse uere correctus est et Paulus uera narrauit, ne sancta scriptura, quae ad fidem posteris edita est, admissa auctoritate mendacii tota dubia nutet et fluctuet. non enim potest aut oportet litteris explicari, quanta et quam inexplicabilia mala consequantur, si hoc concesserimus; posset autem oportu
Abbreviated transcription (Latin):
Siur enĩ ex illa una om̃s animȩ propa.¬
gentur. siue singillatim insingulis fiant.
siure extra creatȩ mittantur. sure incor.¬
pora sponte mergantur. ꝓculdubio
creatura ista rationalis. id ẽ. humanȩ
aninie natura in corporib inferiorib
hoc ẽ. terrenis post precatũ ordinata
regit corpus suũ. ñ omnimodo ꝓarbi.¬
trio interim quod constat peccatum
primi hominis. Non rñĩ dictum est
post precatũ suũ aut postra quã pecca.¬
uit. sed dictũ ẽ post peccatũ. ut quod¬
libo postea si fieri posso discussa ratio
declarare. siur peccatũ eiꝰ. siue peccatũ
parentis. carnis eiꝰ recte dictũ intelbe.¬
geretur quod dictũ ẽ. post peccatum
ininferiorib corporib ordinata regit
corpus suũ ñ omni modo ꝓ arbitrio
quia & caro concupiscit aduersus spm̃

Expanded text:
; Siue enim ex illa una omnes animae propa; Siue enim ex illa una omnes animae propagentur siue singillatim in singulis fiant siue extra creatae mittantur siue in corpora sponte mergantur, procul dubio creatura ista rationalis, id est humanae animae natura in corporibus inferioribus, hoc est terrenis post peccatum ordinata regit corpus suum non omni modo pro arbitrio interim, quod constat peccatum primi hominis. non enim dictum est: Post peccatum suum\' aut: Posteaquam peccauit\', sed dictum est: <Post peccatum\', ut, quodlibet postea, si fieri posset, discussa ratio declararet siue peccatum eius siue peccatum parentis carnis eius, recte dictum intellegeretur, quod dictum est: <Post peccatum in inferioribus corporibus ordinata regit corpus suum non omni modo pro arbitrio\', quia et caro concupiscit aduers
Abbreviated transcription (Latin):
cerẽ. in corporib autẽ inferiorib post
peccatũ ordinata regit corpus suũ. non
omni modo ꝓ arbitrio sed sicut beges uni.¬
uersitatis simint. Diligenter aduertunt
qui putant me aliquid de anima huma.¬
na irelut certũ statusse atq fixisse. quod
uel exparentib ꝑ propaginẽ ueniat. uel
in actib uitar superioris atq cęlestis pec.¬
cauerit rit corruptibili carne mereretur
includi. & uideant ficante uerba fuisse
ꝑpensa. uit retento eo quod certũ habro
post peccatũ primi hominis natos esse
atq nasci cereros homines in carne pec.¬
cati cui sanancdȩ uenit in dño similitudo
carnis precati. ita omĩa sonarent ut
nulli preiudicarent opinioni quattu¬
or illarũ quas postea digessi atq dis¬
tinxi. ñ confirmans aliquã sed interĩ
quod agebam sequestrata illarũ discus.¬
sione determiiuans. ut quȩcũq illarum
uera essac. ds̃ sine dubio laudaretur.

Expanded text:
cerem: In corporibus autem inferioribus post cerem: In corporibus autem inferioribus post peccatum ordinata regit corpus suum non omni modo pro arbitrio, sed sicut leges uniuersitatis sinunt\', diligenter aduertant, qui putant me aliquid de anima humana uelut certum statuisse atque fixisse, quod uel ex parentibus per propaginem ueniat uel in actibus uitae superioris atque caelestis peccauerit, ut corruptibili carne mereretur includi, et uideant sic a me uerba fuisse perpensa, ut retento eo, quod certum habeo, post peccatum primi hominis natos esse atque nasci ceteros homines in carne peccati, cui sanandae uenit in domino similitudo carnis peccati, ita omnia sonarent, ut nulli praeiudicarent opinioni quattuor illarum, quas postea digessi atque distinxi non confirmans aliquam sed interim, quod agebam, sequestrata illarum discussione determinans, ut, quaecumque illarum uera esset, deus sine dubio laudaretur.
Abbreviated transcription (Latin):
quã esse possent si p̾cipiti festinatione
in consultius ederentur. Uos enĩ ut ur̃ȩ
indicant luterȩ nã hoc mͥ &iam sc̃s frat̃
& corpiscopus m̃s scripsit florentius
idõ ut edantur urguetis. quo possint
a me dũ in hac carne uiuo defendi. cũ
uel ab inimicis mordentib uel ceiam
ab inimicis parũ intelbegentib fortasse
in quibusdã cxperint accusari. Quod
utiq ꝑpterea dicitis. quia ñ putatis eẽ.
inris aliquid quod uera possit ratione
culpari. Alioquin. ñ nre ad eoꝵ editionẽ.
sed ad diligentiorẽ emendatiorẽ potuis
hortaremini. Ego autẽ iudices ueros
& ueritate feueros magis in tireor. in ter
quos & mripsum primitꝰ constiturre
uolo ut ad illos ea tantũ rep̾hendenda
ꝑueniant. quȩ ante quauis sedulo per¬
scrutante uicheri minime potuerunt.
Quȩ cũ ita sint. hoc tam̃ quod in tercio
libro cde libero arbitrio cũ desubstantia
rationali agerẽ sic ame positũ ẽ. ut di.¬

Expanded text:
quam esse possent. si praecipiti festinatione quam esse possent. si praecipiti festinatione inconsultius ederentur. uos enim, ut uestrae indicant litterae — nam hoc mihi etiam sanctus frater et coepiscopus meus scripsit Florentius —, ideo, ut edantur. urgetis, quo possint a me, dum in hac carne uiuo, defendi, cum uel ab inimicis mordentibus uel etiam ab amicis parum intellegentibus fortasse in quibusdam coeperint accusari. quod utique propterea dicitis, quia non putatis esse in eis aliquid, quod uera possit ratione culpari; alioquin non me ad eorum editionem sed ad diligentiorem emendationem potius hortaremini. ego autem iudices ueros et ueritate seueros magis intueor, inter quos et me ipsum primitus constituere uolo, ut ad illos ea tantum reprehendenda perueniant, quae a me quamuis sedulo perscrutante uideri minime potuerunt. Quae cum ita sint, hoc tamen, quod in tertio libro de libero arbitrio, cum de substantia rationali agerem, sic a me positum est, ut di
Abbreviated transcription (Latin):
credendum ẽ. Ab hac ego excelbentia
tam longe absum. ut si nullũ uerbũ qđ
reuocare uellẽ ꝓtulero. fatuosim quam
sapienti similior. Illius quippe scripta
sũma sunt auctoritate dignissima. qui
nullum uerbũ ñ quod reuocare uellos
sed quod reuocare deber& emisit. hoc
quisquis ñdũ ẽ. ad secutus. secundas
habrat partes modestrȩ. quia primas
ñ potuit habere sapientrȩ. quia ñ ualuit
omia ñ penitenda diligenter dixisse. pę.¬
teat quȩ cognouerit dicenda ñ fuisse.
Cum ñ ficut quidam carissimi mei
putant nulla urel pauca sed potius plura
fortasse quã & iam maledici opinantur
uerba dixerim quȩ mallem reuocare
si possim. Non mͥ tulliana illa blandit᷑
sententia. nescit uox missa reuerti. Hinc
ẽ. quod prriculo sissimarũ questionum
libros degenesi scilicae & detrinitate
diutius teneo quã uultis & fertis. ut si ñ
potuerint nisi habere aliqua quȩ meri¬
to rep̾hendantur. saltim pauciora sint

Expanded text:
credendum est. ab hac ego excellentia credendum est. ab hac ego excellentia tam longe absum, ut, si nullum uerbum, quod reuocare uellem, protulero, fatuo sim quam sapienti similior. illius quippe scripta summa sunt auctoritate dignissima, qui nullum uerbum, non quod reuocare uellet. sed quod reuocare deberet, emisit. hoc quisquis nondum est adsecutus, secundas habeat partes modestiae, quia primas non potuit habere sapientiae; quia non ualuit omnia non paenitenda diligenter dixisse, paeniteat, quae cognouerit dicenda non fuisse. Cum ergo non, sicut quidam carissimi mei putant, nulla uel pauca sed potius plura fortasse, quam etiam maledici opinantur, uerba dixerim, quae mallem reuocare, si possem, non mihi Tulliana illa blanditursententia: Nescit uox missa reuerti. ;. hinc est, quod periculosissimarum quaestionum libros de genesi scilicet et de trinitate diutius teneo, quam uultis et fertis, ut, si non potuerint nisi habere aliqua, quae merito reprehendantur, saltem pauciora sint,
Abbreviated transcription (Latin):
iudice superamini. qm̃ non mͥ placce
cũ acarissimis meis talis eẽ. existimor
qualis ñ sum. Trofecto enĩ ñ nre sed
prome aliũ sub meo nomine diligunt.
si ñ quod sum. sed quod ñ sum diligt̃.
Nam inquantũ nre nouert̃ uel de me
uerũ credunt. ego ab eis diligor. In quan¬
tũ. autẽ mͥ tribuunt quod in me nec ag.
uideatur. tam̃ credibilior ẽ. denimiũ
fatuo quã desapiente ꝑfecto. Nam ce
illi quos uulgo moriones uocant. quan.¬
tomagis aseensu cõmuni dissonant
magisq absurdi & insulsi sunt. tanto
magis nullũ uerbũ emittunt qđ reuo.¬
care irelint. quia dicti mali url stulti
url in cõmodi penitere utiq cordatoꝵ ẽ.
Sed si inbonam partẽ accipiatur ut
quempiam talem fuisse credamiis.
Qui eũ saprenter omnia loqueretur.
nullũ umꝗ uerbũ quod reuocare uell&
emisit. hoc potius de hominib dĩ qui spũ
scõ acti locuti sunt. quam de illo quem
sic cicero laudat saluberrima pietate

Expanded text:
judice superamini. Quoniam non mihi placet, judice superamini. Quoniam non mihi placet, cum a charissimis meis talis esse existimor, qualis non sum. Profecto enim non me, sed pro me alium sub meo nomine diligunt, si non quod sum, sed quod non sum diligunt. Nam in quantum me noverunt, vel de me verum credunt, ego ab eis diligor: in quantum autem mihi tribuunt quod in me non cognuideatur, tamen credibilior est de nimium fatuo quam de sapiente perfecto. nam et illi, quos uulgo moriones uocant, quanto magis a sensu communi dissonant magisque absurdi et insulsi sunt, tanto magis nullum uerbum emittunt, quod reuocare uelint, quia dicti mali uel stulti uel incommodi paenitere utique cordatorum est. sed si in bonam partem accipiatur, ut quempiam talem fuisse credamus, qui cum sapienter omnia loqueretur, nullum umquam uerbum, quod reuocare uellet, emisit, hoc potius de hominibus dei, qui spiritu sancto acti locuti sunt, quam de illo, quem sic Cicero laudat, saluberrima pietate
Abbreviated transcription (Latin):
to rep̃hendatur. uerum & iam amripso
quia ce ego saltim postea uidere debeo
si ꝓficio. nec mirandum ẽ. nec dolendũ.
sed potius ignoscendũ atq gratulandũ.
si quia erratũ ẽ. sed quia in ꝓbatũ. Nan
nimis ꝑuersȩ feipsũ amat. qui & alios
uult errare ut error suus lateat. Quan¬
to enĩ melius & ualius ubi ipse errauit
alii ñ errent. quoꝵ ammonitu errore
careat : Quod si nolirerit salum comi.¬
tes erroris ñ habrat. Si enĩ michi ds̃
quod uolo p̾stiterit ut omniũ libroꝵ
meoꝵ quȩcũq mihi rectissime displi.¬
cent opere aliquo ad hoc ipsũ instituto
colligam atq demonstrẽ. tẽ uidebunt
om̃s quã ñ sim acceptor personȩ inrę.
Vos aurem qui me multũ diligis sita.¬
lem asseritis aduersus ros quoꝵ malitia
uel imperitia uel intellegentia repre.¬
hendor. ut me nusquam scriptoꝵ meoꝵ
errasse dicatis. frustra laboratis ñ bonã
causam fuscepistis. facibe inra meipso

Expanded text:
to reprehendatur uerum etiam a me ipso, to reprehendatur uerum etiam a me ipso, quia et ego saltem postea uidere debeo, si proficio, nec mirandum est nec dolendum sed potius ignoscendum atque gratulandum, non quia erratum est, sed quia inprobatum. nam nimis peruerse se ipsum amat, qui et alios uult errare, ut error suus lateat. quanto enim melius et utilius, ubi ipse errauit, alii careat! quod si noluerit, saltem comites erroris non habeat. Si enim mihi Deus quod volo praestiterit, ut omnium librorum meorum quaecumque mihi rectissime displicent, opere aliquo ad hoc ipsum instituto, colligam atque demonstrem; tunc videbunt homines quam non sim acceptor personae meae. 3. Vos autem qui me multum diligitis, si talem asseritis adversus eos quorum malitia, vel imperitia, vel intelligentia reprehendor, ut me nusquam scriptorum meorum errasse dicatis; frustra laboratis, non bonam causam suscepistis, facile in ea me ipso
Abbreviated transcription (Latin):
meũ bonifacium acctpi quȩsiui cum
rescriberem nec inueni. recolui tam̃
te inea quȩsisse quomodo inuenerint
magi pharaonis conuersam in sanguiẽ
totam aquã argypti unde simile aliqͥđ
facerent. Quȩ duob modis questio
solui sol&. Sure marina aqua offerri
ifrł iste plage non firbant.
quibnsdã seripiure illius locis aptissime
ẽ. quid intelligi debeat. Ille autẽ litterȩ
tuȩ quas presbiter urbanus attulit. ha.¬
bent questionẽ mihi ꝓpositam ex libris
ñ diuinis sed meis quos scripsi delibero
arbitrio. Intalib autẽ questionib non
multũ laboro. quia & si defendi sententia
mea liquida ratione ñ potest. mea ẽ. ñ eiꝰ
auctoris. cuius fensum in ꝓbare fas non ẽ.
&iam cum eo ñ intellecto hoc inde fenti.¬
tur quod inꝓbandũ ẽ. Ego proinde
fateor me exeoꝵ nunero esse conari.
qui ꝓficrendo seribunt & scribrudo pro.¬
ficiunt. Unde si aliquid uel incautius
uel indoctius ame positum ẽ. quod ñ
solũ ab aliis qui uidere id possunt meri¬

Expanded text:
meum Bonifacium accepi, quaesivi, cum rescriberem, nec inveni. Recolui tamen te in ea quaesisse quomodo invenerint magi Phatota aqua Aegypti, unde simile aliquid facerent. quae duobus modis quaestio solui solet, siue cum marina aqua offerri Israhel, istae plagae non fiebant. hoc enim quibusdam scripturae illius locis apertissime est, quid intellegi debeat. Illae autem litterae tuae, quas presbyter Urbanus adtulit, habent quaestionem mihi propositam ex libris non diuinis sed meis, quos scripsi de libero arbitrio. in talibus autem quaestionibus non multum laboro, quia, etsi defendi sententia mea liquida ratione non potest, mea est, non eius auctoris, cuius sensum inprobare fas non est, etiam cum eo non intellecto hoc inde sentitur, quod inprobandum est. ego proinde fateor me ex eorum numero esse conari, qui proficiendo scribunt et scribendo proficiunt. unde si aliquid uel incautius uel indoctius a me positum est, quod non solum ab aliis, qui uidere id possunt, meri
Abbreviated transcription (Latin):
fallaniȩ. Fit enim tãꝗ ȩgrorus qui mi¬
nistrat ygroto. non cum se febris ha-¬
bere mentitur sed cũ animo condoben.¬
tis cogitat quead modũ sibi serutri
uell& si ipse ȩgrotaroe. Nam utiq

Expanded text:
fallaciae. Fit enim tanquam aegrotus qui ministrat aegro: non cum se febres habere mentitur, sed cum animo condolentis cogitat quomodo sibi serviri vellet si ipse aegrotaret. » Unde
Abbreviated transcription (Latin):
potest ds̃ & hoc ñ potest : siũ posse dix¬
erint curderogant omnipotentiȩ dȩi :
Si posse & nolle responderint. cur solis
oculrs fairent. inuident autẽ ceteris
sensib corporis xp̃i: An quo usq uo¬
lunt defipiunt: Quanto nos mielius
qui ñ eoꝵ insipientiȩ terminos figimꝰ.
sed ut desipiant prorsus nolumꝰ: multa
proferri possunt ad istam dementiam
refutandam: sed si aliquando in ruerint
aurib tuis. hȩc ris interim lege. & quid
respondeant ñ te pigeat rescribere ut
pores. Adhoc enĩ cĩ fide corda nostra
mundantur. quia nobis fidei merces
uisio dĩ ꝓmittitur. Qux̧ si ꝑcorporis
oculos erit. frustra ad eam ꝑcipiendam
sc̃õꝵ animus exercetur. immo uero
tam peruersȩ sentiens animꝰ ñ exerce¬
tur inse. sed tonis in carne ẽ. Ubi eñ
tenacurs habitabit &e fixiis. nisi unde
scđm uisurũ eẽ. p̃sumit: Quod certe
quantũ malũ sit. intelligentię potus

Expanded text:
potest deus et hoc non potest? si non posse dixpotest deus et hoc non potest? si non posse dixerint, cur derogant omnipotentiae dei? si posse et nolle responderint, cur solis oculis fauent, inuident autem ceteris sensibus corporis Christi? an, quousque uolunt, desipiunt? quanto nos melius, qui non eorum insipientiae terminos figimus, sed, ut desipiant prorsus, nolumus! Multa proferri possunt ad istam dementiam refutandam. sed si aliquando inruerint auribus tuis, haec eis interim lege et, quid respondeant, non te pigeat rescribere, ut potes. ad hoc enim fide corda nostra mundantur, quia nobis fidei merces uisio dei promittitur. quae si per corporis oculos erit, frustra ad eam percipiendam sanctorum animus exercetur, immo uero tam peruerse sentiens animus non exercetur in se, sed totus in carne est. ubi enim tenacius habitabit et fixius, nisi unde se deum uisurum esse praesumit? quod certe quantum malum sit, intellegentiae potius
Abbreviated transcription (Latin):
potuisse coneesferimus. argum̃tationem
suam ex nr̃a responsione coneludant.
Quanto iam tollerabilius desipiunt qui
carirẽ assert᷑ conuersũ iri insubstantiam
dĩ. & hoc futurã esse qđ ds̃ ẽ. ut sic eam
saltim dõ uidendo faciant idoneam. non
tam diuersitate dissimilem quã uanitate.
Credo istos abigere fide sua fortasse & ab
aurib & tam̃ si in terrogatione dehoc si.¬
militer urgeantur. possit ne hoc ds̃ annon
possit esficere utrũ eiꝰ potestati deirahent.
si ñ posse responderint. An hoc fuurum
farebuntur si posse concesserint: Quomͦ
ergo exrerint de hoc alreno laqueo. sic
exeant de suo. Deinde cur solis oculis
corporis xp̃i hoc donũ ad tributũ ẽẽ. con¬
tendunt. non & iam ceteris sensib Sonus
ergo erit ds̃. ut possit eius &iam auribus
percipi. & halitus eiꝰ ut sentiri possit eius
olfactũ & liquor aliquis erit ut possit
& bibi. & moles erit ut possit oe tangie
Non inquiunt. Quid gͦ: an illud

Expanded text:
potuisse concesserimus, argumentationem potuisse concesserimus, argumentationem suam ex nostra responsione concludant. quanto iam tolerabilius desipiunt, qui carnem adserunt conuersum iri in substantiam dei et hoc futuram esse, quod deus est, ut sic eam saltem deo uidendo faciant idoneam non tanta diuersitate dissimilem. quam uanitatem credo istos abigere a fide sua, fortasse et ab auribus. et tamen si interrogatione de hoc similiter tft-geantur, possitne hoc deus, an non possit efficere, utrum eius potestati detrahent, si non posse responderint, an hoc futurum fatebuntur, si posse concesserint? quo modo ergo exierint de hoc alieno laqueo, sic exeant de suo. deinde cur solis oculis corporis Christi hoc donum adtributum esse contendunt, non etiam ceteris sensibus? sonus ergo erit deus, ut possit eius etiam auribus percipi? et halitus erit, ut sentiri possit eius olfactu? et liquor aliquis erit, ut possit et bibi? et moles erit, ut possit et tangi? non>, inquiunt. quid ergo? an illud
Abbreviated transcription (Latin):
Intellege impios ñ uisuros. neque enĩ
bran & mundi corde sunt impii.
Item cum legis uidemus nunco ꝑspeculũ
in enigiate. tunc aurẽ facre ad facrem.
Intellege inde nos tẽ uisurof facre ad faci.¬
em. unde nc̃ uidemus ꝑspeculũ in enig¬
mate. Hoc autẽ utrumq interioris ho-¬
minis munus ẽ. siue cum inista pere.¬
grinatione adhuc ꝑfidẽ ambulatur inqua
utitur speculo & eniginate. sure in illa
patria cum perspecrem contemplabitur.
pro qua uisione positũ ẽ. facie ad faciem.
Audiat caro carnalib cogitationib ebria.
ueritate oport& adorare. Si adorare
quantomagis uidere : Quis enim audrat
affirmare dĩ substantiam corporaliter
uicderi. eum ram noluerit corporaliter
adorari : Sed argute sibi uidentur dicere.
& quasi initrrogando ꝓmere. Potuit
xp̃s p̃stare carni sue ut oculis corporeis
uiderit patrẽ anñ potuit. aut si non
pomisse responderimus omnipotentȩ
dĩ nos derogasse ꝓelament. Si autem

Expanded text:
intellege impios non uisuros; neque enim intellege impios non uisuros; neque enim beati et mundi corde sunt impii. item cum legis: Videmus nunc per speculum in aenigmate, tunc autem facie ad faciem, intellege inde nos tunc uisuros facie ad faciem, unde nunc uidemus per speculum in aenigmate. hoc autem utrumque interioris hominis munus est, siue cum in ista peregrinatione adhuc per fidem ambulatur, in qua utitur speculo et aenigmate, siue in illa patria, cum per speciem contemplabitur, pro qua uisione positum est facie ad faciem\'. Audiat caro carnalibus cogitationibus ebria: ueritate oportet adorare. si adorare, quanto magis uidere! quis enim audeat adfirmare dei substantiam corporaliter uideri, cum eam noluerit corporaliter adorari? sed argute sibi uidentur dicere et quasi interrogando premere: Potuit Christus praestare carni suae, ut oculis corporeis uideret patrem, an non potuit?\' ut, si non potuisse responderimus, omnipotentiae dei nos derogasse proclament; si autem
Abbreviated transcription (Latin):
pia. quib animalis homo non ꝑcipiens
que sunt sp̃s dĩ fallacissimis uanitatib
ludinir. Dicunt enĩ quidam roꝵ qui
talia garriunt. sicut ad me potuit per¬
uenire. nos dm̃ uidere numne mente
tunc corpore. ita ut &iam impios eũ
parimodo ad seuerant esse uisuros. Uide
quantũ inprius ꝓfecerint. dum sure
limite timoris uel pudoris hac atque
hac uagabunda fertur inpunita loqua¬
citas. Antea dicebant carni suȩ tantũ
hoc p̾stitisse xp̃m. ut corporeis oculis
ui der& dm̃. Deinde ad didert̃ & iam
omnes scõs receptis in resurrectione cor.¬
porib eodem modo dm̃ eẽ. uisuros.
nunc iam istam possibilitatẽ & iam
impiis donauert̃. Donent sane quantũ
uolunt. & quib uolunt. Nam quis
audeat contracheere hominib de suo
donantib. qui enĩ loquitur mendatiũ.
de suo loquitur. Tu autẽ cum his qui
sanam doctrinã tenent nihil istorum
audras usurpare de tuo. sed cum legis
beati mundi corde qm̃ ipsi dm̃ uidebt̃.

Expanded text:
pia, quibus animalis homo non percipiens, pia, quibus animalis homo non percipiens, quae sunt spiritus dei, fallacissimis uanitatibus luditur. Dicunt enim quidam eorum, qui talia garriunt, sicut ad me potuit peruenire, nos deum uidere nunc mente tunc corpore, ita ut etiam impios eum pari modo adseuerent esse uisuros. uide, quantum in peius profecerint. dum sine limite timoris uel pudoris hac atque hac uagabunda fertur inpunita loquacitas. antea dicebant carni suae tantum hoc praestitisse Christum, ut corporeis oculis uideret deum; deinde addiderunt etiam omnes sanctos receptis in resurrectione corporibus eodem modo deum esse uisuros; nunc iam istam possibilitatem etiam impiis donauerunt. donent sane, quantum uolunt et quibus uolunt; nam quis audeat contra dicere hominibus de suo donantibus? qui enim loquitur mendacium, de suo loquitur. tu autem cum his, qui sanam doctrinam tenent, nihil istorum audeas usurpare de tuo; sed cum legis: Beati mundo corde, quoniam ipsi deum uidebunt,
Abbreviated transcription (Latin):
erimꝰ. quia & nẽ intantũ ñdemꝰ. inquan¬
tũ dissimiles sumꝰ. Inde iginur uidemꝰ.
ubi simibes erimꝰ. Quis autẽ dem̃tissimꝰ
dixerit corpore nos uel eẽ. uel fuiuros
eẽ. similes dõ. In interiore iguur
homine ista similitudo ẽ. qui renouatur
maguitiont dĩ seđ̃m imagniẽ eius qui
creauit eum. St tanto efficimur simi.¬
liores illi. quantomagis in eius cognitione
& caritate ꝓficimꝰ. Quia & si exterior
homo nr̃ corrũpitur. sed interior renoua¬
nir dedie indiem. Ita sane ut inhac
uita quantuscũq ꝓ uectussit longe absit
ab illa ꝓuectione similis. quȩ idonea erit
ad uidendũ dm̃ sicnt dicit apostolus facie
ad faciem. Inquib certe uerbis si corpo¬
ralem faciem uolurrimus accipere.
consequens erit. ut &iam ds̃ talem
habrat ficirm. & sit aliquod interuallũ
inter nram & ipsius cum eum uidebi¬
mus facre ad faciem. Et si int̾ uallum
utiq finis & menbroꝵ habitus terminatꝰ.
& cetera absurda dictuq & cogitatu im¬

Expanded text:
uidemus, in quantum dissimiles sumus. inde igitur uidebimus, ubi similes erimus. quis autem dementissimus dixerit corpore nos uel esse uel futuros esse similes deo? in interiore igitur homine ista similitudo est, qui renouatur in agnitione dei secundum imaginem eius, qui creauit eum. et tanto efficimur similiores illi, quanto magis in eius cognitione et caritate proficimus, quia, etsi exterior homo noster corrumpitur, sed interior renouatur de die in diem ita sane, ut in hac uita, quantuscumque prouectus sit, longe absit ab illa perfectione similitudinis, quae idonea erit ad uidendum deum, sicut dicit apostolus, facie ad faciem. in quibus certe uerbis si corporalem faciem uoluerimus accipere, consequens erit, ut etiam deus talem habeat faciem et sit aliquod interuallum inter nostram et ipsius, cum eum uidebimus facie ad faciem, et si interuallum, utique finis et membrorum habitus terminatus et cetera absurda dictuque et cogitatu im
Abbreviated transcription (Latin):
qui solus hab& in mortalitatẽ & lucem
habitat maccessibilem quẽ nemo homi¬
nũ uidit nec uidere potest. Per hoc
enim uideri abhomine ñ potest. ꝑ qđ
uidoe homo corporea corpora. Nam
si & mentib pioꝵ ess& maccessibilis. uon
diceretur. accedite ad eum & in lumina.
mini. & si mentib pioꝵ rẽt̃. inuisibilis
ñ dicerenr. uidebimus eum sicuti est.
Nam ꝑspice totam ipsam irepistola
iobannis sententiam. Dilectissimi inquit
filii dĩ sumꝰ & ñdum apparuit quid eri.¬
mus. scimꝰ quia cũ apparuerit. simibes
ei rrimus qm̃ uidebimꝰ eũ sicuti est.¬

Expanded text:
qui solus habet inmortalitatem et lucem qui solus habet inmortalitatem et lucem habitat inaccessibilem, quem nemo hominum uidit nec uidere potest. per hoc enim uideri ab homine non potest, per quod uidet homo corpore corpora. nam si et mentibus piorum esset inaccessibilis, non dmini, et si mentibus piorum esset inuisibilis, non diceretur: Videbimus eum, sicuti est. nam perspice totam ipsam in epistula Iohannis sententiam: Dilectissimi. inquit, filii dei sumus et nondum apparuit, quod erimus. scimus, quia, cum apparuerit, similes ei erimus, qu
Abbreviated transcription (Latin):
cum tu eius corporalem faciem uideres
quã ipse utiq ñ uidebat nisi quia notitia
nr̃i certior intus ẽ. tibi nemo seit quȩ
sunt hominis nisi sp̃s hominis qui in
ipso est: Sed eũ uenerit dñs & inlumina.¬
uerit¬
abscondita tenebrarũ. & manifestauerit
cogitationes cordis. tunc nihil latebit
ꝓxiniũ inpximo. nec erit quod suis
quisq aptriat abscondat alienis. ubi
nullus erit alienus. Lux uero ipsa qua
inluminabuntur hȩx omĩa quȩ modo
incordib reconduntur qualis aut qͣnta
sit quis lingua lingua ꝓferat: Quis saltĩ
infirma mente contingat: Profecto
purgatarũ ñ istoꝵ corporis oculoꝵ. Erit
ergo tẽ mens idonra quȩ illã lucẽ uide.¬
ris neq nẽ potest. neq tẽ poterit.
Omne quippe quod oculis corporis con¬
spici potest. in loco aliquo sit necesse ẽ.
nec ubiq fit totũ sed nunore sui parte
minorẽ locũ occup&. & maiore maiorẽ.
Non ita ẽ. inuisibilis & incorruptibilis

Expanded text:
cum tu eius corporalem faciem uideres, cum tu eius corporalem faciem uideres, quam ipse utique non uidebat, nisi quia notitia nostri certior intus est. ubi nemo scit, quae sunt hominis, nisi spiritus hominis. qui in ipso est? sed cum uenerit dominus et inluminaueritabscondita tenebrarum et manifestauerit cogitationes cordis, tunc nihil latebit proximum in proximo nec erit, quod suis quisque aperiat, abscondat alienis, ubi nullus erit alienus. lux uero ipsa, qua inluminabuntur haec omnia, quae modo in cordibus reconduntur, qualis aut quanta sit, quis lingua proferat, quis saltem infirma mente contingat? profecto purgatarum, non istorum corporis oculorum. erit ergo tunc mens idonea, quae illam lucem uideris neque nunc potest, neque tunc poterit. Omne quippe quod oculis corporis conspici potest, in loco aliquo sit necesse est, nec ubique sit totum, sed minore sui parte minorem locum occupet et maiore maiorem. non ita est deus inuisibilis et incorruptibilis,
Abbreviated transcription (Latin):
tione mutata. quã dispositionẽ intelle.¬
gibilis ratio contin&. ubi sine tempore
simul funt quȩ intẽporib fimul fieri
ñ possunt. quia tempora ñ simul curit̃.
quispiam fortassis expectoe causas
a nobis ipsius mutationis accipere.
quod ipse nosti quã ꝓlixi negoti sit.
Uerũptam̃ brriuter dici potest quod
homini acuto fortasse sufficerit aliis
sacramentis p̾numtiari xp̃m cũ uentu¬
rus essoe. aliis cũ ueuissoe annuntiari
oportuisse. sicut modo nos id ipsum
loquentes diuersitas rerũ compulit¬
&iam uerba mutare. Si quidẽ aliud ẽ.
uenturus eẽt. aliud cũ uenisse. Nunc
deinde uideamus quale sit quod in
eprstola tua sequitur. Adiecisti enĩ eos
dicere. quod xp̃i p̾dicatio atoi doctrina
rei publicȩ morib nulla exparte conire¬
niat. cuius hoc constor efse prȩceptum.
ut nulli malũ ꝓ malo redbere debramꝰ.
& ꝑcutrenti aliam prebere maxillam.

Expanded text:
tione mutata, quam dispositionem intelletione mutata, quam dispositionem intellegibilis ratio continet, ubi sine tempore simul sunt, quae in temporibus simul fieri non possunt, quia tempora non simul currunt, quispiam fortassis expectet causas a nobis ipsius mutationis accipere, quod ipse nosti quam prolixi negotii sit. uerum tamen breuiter dici potest, quod homini acuto fortassis suffecerit, aliis sacramentis praenuntiari Christum, cum uenturus esset, aliis, cum uenisset, adnuntiari oportuisse, sicut modo nos id ipsum loquentes diuersitas rerum compulit etiam uerba mutare, si quidem aliud est uenturus esset\' aliud \'cum uenisset. Nunc deinde uideamus, quale sit, quod in epistula tua sequitur. adiecisti enim eos dicere, quod Christi praedicatio atque doctrina rei publicae moribus nulla ex parte conueniat, cuius hoc constet esse praeceptum, ut nulli malum pro malo reddere debeamus et percutienti aliam praebere ma
Abbreviated transcription (Latin):
tẽpore hab& om̃ia quȩ suis quibusq
tẽporibus ꝓ eoꝵ uarretate distribuit.
Nam & in illo psalmo unde cõmemora.¬
ui aliquid quo demonstrarẽ ñ rgere
dm̃ sacrificus nr̃is cui dicitur. dixi dño
Paulo post legitur ex ꝑsona xp̃i. non con.¬
gregabo conuenticula eoꝵ de sanguinib
hoc ẽ. pecoꝵ uictimis quib prius con.¬
gregabantur conuenticula iudeorũ.
Et alibi dicit. Non accipiam de domo
tua uitulos. neq degregib tuis hyrcos.
Et alius ꝓpheta. Eece dies inquit
urniunt dicit dũs. & confirmabo super
domũ iacob testam̃tũ nouũ. ñ sicut tes.¬
tamentũ quod disposui patribus eoꝵ
cum eduxi eos de terra egypti. Et alia
multa sunt de hac re testimonia. quib
hoc dm̃ facturũ eẽ. p̃dictũ ẽ. quȩ com.¬
memorare nunc longũ ẽ. Hic iam si
satis constitit quod recte alio tempore
constitutũ ẽ. ⁊tidem recte alio tempore
posse mutari. mutantis opere ñ disposi.¬

Expanded text:
tempore habet omnia, quae suis quibusque tempore habet omnia, quae suis quibusque temporibus pro eorum uarietate distribuit. nam et in illo psalmo, unde commemoraui aliquid, quo demonstrarem non egere deum sacrificiis nostris, cui dicitur: Dixi dominpaulo post legitur ex persona Christi: Non congregabo conuenticula eorum de sanguinibus, hoc est pecorum uictimis, quibus prius congregabantur conuenticula Iudaeorum; et alibi dicit: Non accipiam de domo tua uitulos neque de gregibus tuis hircos; et alius propheta: Ecce dies, inquit, uenient, dicit dominus, et confirmabo super domum Iacob testamentum nouum non sicut testamentum, quod disposui patribus eorum, cum eduxi eos de terra Aegypti. et alia multa sunt de hac re testimonia, quibus hoc deum facturum esse praedictum est, quae commemorare nunc longum est. Hic iam si satis constitit, quod recte alio tempore constitutum est, itidem recte alio tempore posse mutari mutantis opere non disposi
Abbreviated transcription (Latin):
pere. illud hoc mense illud alio. non hoc
isto anno quod illo: ita non idõ mutabi.¬
lis ds̃ quia imiuersi scłi priore uolumi.¬
ne aliud. aliud posteriore sibi iussit of.¬
ferri: quo conuxmenter significationes
ad doctrinã religionis saluberrimã perti¬
uentes ꝑmutabilia tẽpora sure ulla sui
mutatione disponer&e. Nam ut nouerint
quos hȩc mouent iam hoc fuisse inratio.¬
ne diuina ne cũ ista noua constituerent᷑.
fubito propria displicuisse uelut mu.¬
tabili uoluntati. sed iam hoc fixũ & sta.¬
tutũ fuisse in ipsa sapientia dĩ. cui de
maiorib & iam rerũ mutationib eadẽ
scripiura dicit. mutabis ea & mutabunt᷑.
tu aurẽ idẽ ipse es. Insinuandũ ẽ. eis
mutationẽ istam sacramentoꝵ testam̃ti
uteris &e noui &iam predictũ fuisse
ꝓphenicis uocibus. Ita enĩ tdebt̃ si pote.¬
runt id qđ intẽpore nouũ ẽ. ñ eẽ. nouũ
apud eum qui condidit tẽpora. & sine

Expanded text:
pere, illud hoc mense illud alio, non hoc pere, illud hoc mense illud alio, non hoc isto anno quod illo, ita non ideo mutabilis deus, quia uniuersi saeculi priore uolumine aliud aliud posteriore sibi iussit offerri, quo conuenienter significationes ad doctrinam religionis saluberrimam pertinentes per mutabilia tempora sine ulla sui mutatione disponeret. nam ut nouerint, quos haec mouent, iam hoc fuisse in ratione diuina nec, cum ista noua constituerentur, subito priora displicuisse uelut mutabili uoluntate, sed iam hoc fixum et statutum fuisse in ipsa sapientia dei, cui de maioribus etiam rerum mutationibus eadem scriptura dicit: Mutabis ea et mutabuntur, tu autem idem ipse es, insinuandum est eis mutationem istam sacramentorum testamenti ueteris et noui etiam praedictam fuisse propheticis uocibus. ita enim uidebunt, si poterunt, id, quod in tempore nouum est, non esse nouum apud eum, qui condidit tempora et sine
Abbreviated transcription (Latin):
sa sue utilitatis uel uoluptatis. Et me¬
rito moirent᷑ curds̃ ista mutauerit: qua¬
si delectatione mutali aliud sibi iubens
offerri illo prius tẽpore. aliud isto.
Non autẽ ita ẽ: Nihil ds̃ iub& quod sibi
prosit. sed illi cui iub&. Idõ uerus ẽ. dñs
qui seruo ñ indigie. & quo seruus indigoe
Inra quippe scriptura quod uruis dicit᷑
testam̃tũ. & eo te̾pore dictũ ẽ. quo adhuc
illa offerebantur sacrificia quȩ hoc tem¬
ergo sacrificioꝵ egebat ds̃ nec cuiusqu̾ã
eg& umquã. sed rerũ diuinitus inpercita.¬
rũ uel iubuendo uirtutib animo. irel
arternȩ salun adipiscende quedã sigua
st̃. quoꝵ celebratione atq functione
ñ dõ sed nobis utilia pietatis exercentur
officia. Nimis autẽ longũ ẽ conueni.¬
enter disputare de uarirtate signoꝵ.
quȩ cum adres diuinas ꝑtinent. facra.¬
menta appellantur. Sicut aute ñ idõ
mutabilis ds̃ quia mane aliud aliud ues¬

Expanded text:
sa suae utilitatis uel uoluptatis et mesa suae utilitatis uel uoluptatis et merito mouentur, cur deus ista mutauerit quasi delectatione mutabili aliud sibi iubens offerri illo prius tempore aliud isto. non autem ita est. nihil deus iubet, quod sibi prosit sed illi, cui iubet. ideo uerus est dominus, qui seruo non indiget et quo seruus indiget, in ea quippe scriptura, quod uetus dicitur testamentum et eo tempore dictum est, quo adhuc illa offerebantur sacrificia, quae hoc temergo sacrificiorum egebat deus nec cuiusquam eget umquam, sed rerum diuinitus impertitarum uel inbuendo uirtutibus animo uel aeternae saluti adipiscendae quaedam signa sunt, quorum celebratione atque functione non deo sed nobis utilia pietatis exercentur officia. Nimis autem longum est conuenienter disputare de uarietate signorum, quae cum ad res diuinas pertinent, sacramenta appellantur. sicut autem non ideo mutabilis deus, quia mane aliud aliud ues