comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quia innuptarũ bonũ honestum
dixit. idõ putare debemꝰ turpe ẽẽ uin-¬
culũ conuigale. Alioqͥn etiã pͥmas nup¬
tias condemnamꝰ. quas nec cathafriges
nec nouatiani. nec disertissimꝰ coꝵ assti¬
pulator tertullianꝰ turpes
ausus est dicere. S quẽ admodũ cũ ait
dico autẽ innuptis & uidiuis bonũ esse
illis si sic ꝑmanserint. utiq bonũ posu
ꝓ meliore. qm̃ om̃e qd̾ bono cõpara¬
tum meliꝰ dicitur. etiã hoc ꝓcul dubio
bonũ est. Nam quid est aliud qd̾ ita cdi¬
situr meliꝰ. nisi qd̾ magis bonum est:
u ido consequent᷑ eũ sensisse arbitiam̃
malũ esse si nupseruit: qm̃ dixit bonum
esse illis si sic ꝑmanserint: ita etiam cũ
ait ad id qd̾ honestum est. ñ matrimo¬
mum turpe ẽẽ monstrauit. s qd̃ honesto
erat honestiꝰ generali honesti nomine
cõmendauit: quia honestiꝰ qͥd est nisi
qd̾ magis honestum est: Magis autẽ ho¬
nestũ. utiq honestũ est. Aꝑte quippe de¬

Expanded text:
quia innuptarum bonum honestum dixit, ideo putare debemus turpe esse uinculum coniugale; alioquin etiam primas nuptias condemnabimus, quas nec Cataphryges nec Nouatiani nec disertissimus eorum astipulator Tertullianus turpes ausus est dicere. sed quemadmodum, cum ait: dico autem innuptis et uiduis bonum esse illis, si sic permanserint, utique bonum posuit pro meliore, quoniam omne, quod bono conparatum melius dicitur, etiam hoc procul dubio bonum est - nam quid est aliud quod ita dicitur melius, nisi quod magis bonum est? — nec ideo consequenter eum sensisse arbitramur malum esse, si nupserint, quoniam dixit: bonum esse illis, si sic permanserint, ita etiam cum ait: sed ad id quod honestum est, non matrimonium turpe esse monstrauit, sed quod honesto erat honestius generalis honesti nomine commendauit, quia honestius quid est, nisi quod magis honestum est? magis autem honestum utique honestum est. aperte quippe de
Abbreviated transcription (Latin):
di fuit aliqnͣdo legis obsequiũ. nunc est
Einfirmitatis remedium. ui quibdam uͦ
humanitatis solatiũ. filioꝵ qͦ ꝓcrrationi
oꝑam dare. ñ canino more ꝑusum ꝓmis¬
cuum feminarũ. s honesto ordine conu¬
gali. ñ est in homine impbandꝰ affectus.
etiã tam̃ ipsum laudabiliꝰ transcendit. &
uincit celestia cogitans animꝰ xp̃ianus.
S qm̃ sicut ait dñs ñ om̃s capiunt hoc uer
bũ. quȩ potest capere capiat. quȩ se ñ¬
continet. nubat. Quȩ ñ cepit deliberet :
quȩ aggressa est ꝑseueret. Nulla adu̾sa¬
rio detur occasio. nulla xp̃o subtrahatur

Expanded text:
c est infirmitatis remedium, in quibusdam vero humanitatis solatium. Filiorum quippe procreationi operam dare, non canino more per usum promiscuum feminarum, sed honesto ordine conjugali, non est in homine improbandus affectus: et ipsum tamen laudabilius transcendit et vincit coelestia cogitans animus Christianus. m, sicut ait Dominus, Non omnes capiunt verbum hoc : quae potest ergo capere, capiat; et quae se nocontinet, nubat: quae non coepit, deliberet; quae aggressa est, perseveret: nulla adversario detur occasio, nulla Christo subtrahatur
Abbreviated transcription (Latin):
fõmicationis excepit. Cęt̾as autẽ uniuer¬
sas molestias si quȩ forte extiterint. iu¬
bet ꝓ fide conugali. & ꝓ castitate fortit̾
sustineri. Et mechũ dicit eum uirũ qui
tam duxerit. quȩ ñ soluta est a uiro.
sui rei apłs paulus testimoniũ ostendit.
qui tãdiu obseruandum dicit. qͣmdiu
uir eiꝰ uiuit. Illo autẽ mortuo. dat mi¬
bendi licentiam. Hanc regulam etiã ipse.
tenuit. & in ea ñ suũ consiliũ sicut & in
ñnullis monitis. s p̃ceptũ dñi iubentis
ostendit cũ ait. Eis autẽ qui in comugio
sunt p̃cipio ñ ego s dñs. mulierẽ a uiro
ñ discedere. Qd̾ si discesserte manere in
nuptam aut uiro suo reconciliari. & uir
uxorẽ ne dimittat. Credo simili forma
ut si dimiserit ñ ducat aliam: aut re-¬
concilietur uxori. Fieri enĩ potest ut di¬
mutat uxorẽ causa fornicationis. quã
ussit. neq huic alterã ducere uiua uxo¬
it quã dimisit: multo minꝰ fas est illici¬
acũ quib libet stupra cõmittere

Expanded text:
fornicationis excepit. Caeteras vero universas molestias, si quae forte exstiterint, jubet pro fide conjugali, et pro castitate fortiter sustineri. Et moechum dicit etiam virum qui eam duxerit quae soluta est a viro. Cujus rei apostolus Paulus terminum ostendit. Quia tandiu observandum dicit quandiu vir ejus vivit. Illo autem mortuo dat nubendi licentiam. Hanc etiam regulam ipse tenuit, et in ea non suum consilium, sicut et in nonnullis monitis, sed praeceptum Domini jubentis ostendit, cum ait: Eis autem quae nuptae sunt praecipio non ego, sed Dominus, mulierem a viro non discedere, quod si discesserit, manuptam, aut viro suo reconciliari. Et vir uxorem ne dimittat. » Credo simili forma, ut si dimiserit, non ducat aliam, aut reconcilietur uxori. Fieri enim potest ut dimitteret uxorem causa fornicationis, quam cessit, neque huic alteram ducere viva uxore, quam dimisit, multo minus fas est illicita cum quibuslibet stupra committere
Abbreviated transcription (Latin):
modũ attributionis huiꝰ & doni sui.
quomͦ daret carnem suã manducare. di¬
cens. Qui manducat carnẽ meã & bibit
sangumẽ meũ. in me manet & ego in illo.
Signum quia manducauit & bibit. hoc
est. Si manet & manetur. si habitat &
in habitat᷑. si heret ut ñ deseratur. Hoc
gͦ nos docuit & ammonuit mysticis uer¬
his. ut simꝰ in eiꝰ corpore sub ipso capite.
in m̃bris eiꝰ. edentes carnẽ ciꝰ. ñ relinquen¬
hoc ualeat. ut carnẽ xp̃i & sangiunem
nem manducemꝰ & bibamꝰ. ut in dñi cor¬
pore tanqm m̃bra maneamꝰ ut ciꝰ spũ
uegetemur. Quiomͣ mansit in illo sc̃s lau¬
rentiꝰ. cuiꝰ hodie festum celebramus:
Mansit usq ad tẽptationẽ. mansit usq ad
tyrannicam int̾rogationẽ. mansit usq
ad acerrimã cõminationẽ. mansit usq
ad ꝑemptionẽ. Parũ est: usq ad imma¬
nem excruciationẽ mansit. Non enim
est. In illa gͦ longa morte. in illis tor¬
mentis quia bene manducauerat & be¬
ne biberat. tanqm illa esca saginatus

Expanded text:
modum attributionis hujus et doni sui, quomodo daret carnem suam manducare, dicens, Qui manducat carnem meam, et bibit sanguinem meum, in me manet, et ego in illo . Signum quia manducavit et bibit hoc est, si manet et manetur, si habitat et inhabitatur, si haeret ut non deseratur. Hoc ergo nos docuit et admonuit mysticis verbis, ut simus in ejus corpore sub ipso capite in membris ejus, edentes carnem ejus, non relinquenvaleat, ut carnem et sanguinem nem manducemus et bibamus, ut in Domini corpore tanquam membra maneamus, ut ejus spiritu us erit ? Quomodo mansit in illo sanctus Laurentius, cujus hodie festa celebramus? Mansit usque ad tentationem, mansit usque ad tyrannicam interrogationem, mansit usque ad acerrimam comminationem, mansit usque ad peremptionem: parum est, usque ad immanem excruciationem mansit. Non enim est. In illa ergo longa morte, in illis tormentis, quia bene manducaverat et bene biberat, tanquam illa esca saginatus
Abbreviated transcription (Latin):
nem qui de celo descendit. hortans ut
credamꝰ in eum. Credere enĩ in eũ. hoc
est manducare panẽ uiuum. Qui cre¬
dit manducat. inuisibilit saginatur.
quia inuisibilit̾ renascitur. Infansint:
est. nouus intus est. In eodem.¬
go sum panis uiuus. qui de glo de¬
scendi. Ideo uiuus. quia de cȩlo de¬
scendi. De cęlo descendit & manna. S
manna umbra erat. iste ueritas est.

Expanded text:
nem qui de coelo descendit, hortans ut credamus in eum. Credere enim in eum, hoc est manducare panem vivum. Qui credit, manducat; invisibiliter saginatur, quia invisibiliter renascitur. Infans intus est, novus intus est: ubi noveEgo sum panis vivus qui de coelo descendi . Ideo vivus, quia de coelo descendit. De coelo descendit et manna; sed manna umbra erat, iste veritas est.
Abbreviated transcription (Latin):
illi sci adea quȩ uudenda sunt oculis
corporeis quib heliseus absens ad ser¬
uum suũ uidendũ ñ indiguit indige¬
hunt: Nam scdm int̾pretes septuagin¬
ta ista sunt ad gyezi u̾ba ꝓphe. Nonne
cor meũ iit tecum. qnͣdo conu̾sꝰ est uir
de curru obuiam tibi. & accepisti pecuni-¬
ame & çȩt̾a. Sicut autẽ ex hebreo int̾pre¬
tatꝰ est prb̾r ieronimꝰ. ñne cor meũ inqͥt
in p̃senti erat. qndo conu̾s est homo de
curru suo in occursum tui: Corde suo
gͦ se dixit hoc uidisse. ꝓpħa. adiuto qui¬
d̾ẽ mirabilit̾ nullo dubitante diuinitus.
S gnͣto ampliꝰ tunc om̃s munere isto abun¬
dabunt. cum ds̃ erit omĩa in om̃ib: Ha¬
bebunt tam̃ ctiã illi oculi corporei offici¬
um suũ. & in loco suo erunt. uteturq il
sentẽ ñ eis usꝰ est ad uidenda p̃sentia.
quȩ tam̃ spũ uidere posset etiam si illos
dauderet. sicut uidit absentia ubi cum

Expanded text:
illi sancti ad ea quae uidenda sunt oculis illi sancti ad ea quae uidenda sunt oculis corporeis, quibus Heliseus absens ad seruum suum uidendum non indiguit, indigebunt? nam secundum interpretes septuaginta ista sunt ad Giezi uerba prophetae: nonne cor meum iuit tecum, quando conuersus est uir de curru in obuiam tibi et accepisti pecuniam? et cetera; sicut autem ex hebraeo interpretatus est presbyter Hieronymus: nonne cor meum, inquit, in praesentia erat, quando reuersus est homo de curru suo in occursum tibi? corde suo ergo se dixit hoc uidisse propheta, adiuto quidem mirabiliter nullo dubitante diuinitus. sed quanto amplius tunc omnes munere isto abundabunt, cum deus erit omnia in omnibus! habebunt tamen etiam illi oculi corporei officium suum et in loco suo erunt uteturque illsentem, non eis usus est ad uidenda praesentia; quae tamen spiritu uidere posset, etiam si illos clauderet, sicut uidit absentia, ubi cum
Abbreviated transcription (Latin):
uidebunt scĩ om̃ia. ñ solum si oculos
claudant. uerũ etiã unde sunt in corꝑe
absentes. Tunc enĩ erit ꝑfectum illud de
quo loquens apłs. ex parte inqͥt scimꝰ.
& ex parte. ꝓpħamus. Cum autẽ uenerit
qd̃ ꝑfectum est. qd̾ ex parte est euacuabit᷑.
Duinde ut quomͦ posset aliqua similitudi¬
ne ostendere qnͣtũ ab illa quȩ futura est
distet hȩc uita. ñ qualiũ cũq hominum.
uerũ etiã qui p̃cipua hic scĩtate sunt p̃¬
bam. Cum autẽ factus sum uir. eua¬
cuaui quȩ paruuli erant. Uidemꝰ ñc
ꝑ speculũ in enigmate. tunc autẽ facie
ad faciem: nunc scio ex parte: tunc autẽ
cognoscam sicut & cognitus sum. Si gͦ
in hac uita ubi hominũ mirabilium
ꝓpħia tta cõparanda est illi uitȩ qͣsi pai¬
uuli ad iuuenem. uidit tam̃ heliseus
accipientẽ munera seruũ suũ ubi ñ etãt
itane cum uenerit qd̃ ꝑfectum est. nee
iam corpꝰ corruptibile aggrauabit an¬
mã. s incorruptibile nichil impedict

Expanded text:
uidebunt sancti omnia, non solum si oculos claudant, uerum etiam unde sunt corpore absentes! Tunc enim erit perfectum illud, de quo loquens apostolus: Ex parte, inquit, scimus et ex parte prophetamus; cum autem uenerit quod perfectum est, quod ex parte estdeinde ut quomodo posset aliqua similitudine ostenderet, quantum ab illa quae futura est distet haec uita, non qualiumcumque hominum, uerum etiam qui praecipua hic sanctitate sunt praebam; cum autem factus sum uir, euacuaui ea quae paruuli erant. uidemus nunc per speculum in aenigmate, tunc autem facie ad faciem; nunc scio ex parte, tunc autem cognoscam, sicut et cognitus sum. si ergo in hac uita, ubi hominum mirabilium prophetia ita comparanda est illi uitae quasi paruuli ad iuuenem, uidit tamen Heliseus accipientem munera seruum suum, ubi ipse non erat: itane cum uenerit quod perfectum est nec iam corpus corruptibile aggrauabit animam, sed incorruptibile nihil impediet,
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ inter se musitant. & ubi possun
aliqnͣdo ꝓclamant. & turbulenta dis¬
ceptatione contendunt dicentes. Quid
fecerunt iudei. uł quȩ eoꝵ culpa fuit.
si necesse erat ut sermo ysaiȩ ꝓphȩ imple¬
retur quẽ dixit. dñe qͥs credidit auditiu
nr̃o. & brachium dñi cui reuelatum est:
Quib respondemꝰ. dnm̃ p̃scium futuroꝵ.
Predixisse tantũ: ñ fecisse. Non enĩ ꝓpt̾ea
queqmͣ ds̃ ad peccandũ cogit: quia futu¬
ra hominũ peccata iam nouit. Ipsoꝵ
enim p̾̃sciuit peccata ñ sua. ñ cuiꝰ qm
alt̾iꝰ. s ipsoꝵ. Quappt̾ si ca quȩ p̾̃sciuit.¬
ille ipsoꝵ ñ sunt ipsoꝵ: ñ uera ille pre¬
sciuit. S quia illiꝰ p̃scientia falli non
potest: sine dubio ñ aliꝰ s ipsi peccant.
quos ds̃ peccaturos esse p̃sciuit. Eecerus
gͦ peccatũ iudei qd̃ cos facere ñ compulit.
cui peccatũ ñ placet: s facturos esse p̃¬
dixit. quẽ nichil latet. Et idõ si ñ ma-¬
lũ s bonũ facere uoluissent ñ ꝓhiberen-¬

Expanded text:
ergo inter se mussitant, et ubi possunt aliquando proclamant, et turbulenta disceptatione contendunt, dicentes: Quid fecerunt Judaei, vel quae culpa eorum fuit, si necesse erat ut sermo Isaiae prophetae impleretur quem dixit, Domine, quis credidit auditui nostro? et brachium Domini cui revelatuoni respondemus, Dominum praescium futurorumpraedixisse tamen, non fecisse. Non enim propterea quemquam Deus ad peccandum cogit, quia futura hominum peccata jam novit. Ipsorum enim praescivit peccata, non sua; non cujusquam alterius, sed ipsorum. Quapt ipsorum, non vera ille praescivit. Sed quia falli ejus praescientia non potest, sine dubio non alius, sed ipsi peccant quos Deus peccaturos esse praescivit. Fecerunt ergo peccatum Judaei, quod eos facere non compulit, cui peccatum non placet; sed facturos esse praedixit quem nihil latet. Et ideo si non malum, sed bonum facere voluissent, non prohiberen
Abbreviated transcription (Latin):
nos: Qui ꝓpͥo filio ñ pepcit. s ꝓ nobis
omĩb tradidit eũ: quomͦ ñ & cum illo
omĩa nobis donauit: Qd̃ autẽ factum
nobis annuntiat᷑. hoc futurum ostende¬
batur & antiquis iustis. ut ꝑ eandẽ fi¬
dem etiã ipsi humiliati infirmarentur.
& infirmati ꝑficerentur. Ex libro de¬

Expanded text:
Filio non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit illum, quomodo non et cum illo nobis omnia donavit ? Quod autem factum nobis annuntiatur, hoc futurum ostendebatur et antiquis justis, ut per eamdem fidem etiam ipsi humiliati infirmarentur, et infirmati perficerentur. 3. Quia
Abbreviated transcription (Latin):
rgo xp̃c ꝓ impiis mortuus est: dñi.¬
& xp̃c ds̃ est. Quomͦ ñ regnabit in¬
uentus in uita dĩ iustus. qͣndo nȩ peri¬
ret. morte dĩ quȩsitus est impius: In ui¬
ta enĩ dĩ salui erimꝰ : quia in uita nr̃a pe¬
rieramꝰ. S cũ audimꝰ & uitã dĩ & mor¬
tem dĩ: discernamꝰ quid unde sit. Uitã
qͥppe attulit nobis: mortẽ uͦ accepit a
nobis. Nec tam̃ ꝓ suo merito: s ꝓ nobis.

Expanded text:
pro impiis mortuus est. Et Christus Deus est. Quomodo non regnabit inventus in vita Dei justus, quando, ne periret, morte Dei quaesitus est impius? In vita enim Dei salvi erimus, quia in vita nostra perieramus. Sed cum audimus et vitam Dei et mortem Dei, discernamus quid, unde sit. Vitam quippe attulit nobis, mortem vero accepit a nobis: nec tamen pro suo merito, sed pro nobis.
Abbreviated transcription (Latin):
celũ cum ipsa carne in qua occisus est¬
ascendere: Iusticia gͦ pͥus. & potentia
post diabolũ uicit. Iusticia scilicet quia
nullũ peccatũ habuit. & ab illo est inu¬
stissime occisus. Potentia uͦ quia reuix¬
it a mortuis. nunqͣm postea mortturꝰ.
S potentia diabolũ deuicisset: etiã si ab
illo ñ potuisset occidi. qmuis maioris sit
potentiȩ etiã ipsam mortẽ uincere resur¬
gendo. qm uitare uiuendo. S aliud
est ꝓpt̾ qd̃ iustificam᷑ in xp̃i sanguine.
cũ ꝑ remissionẽ peccatoꝵ eruimur de dia¬
boli potestate. Hoc ad id ꝑtinet qd̾ a xp̃o
iusticia diabolus uincitur ñ potentia.
Ex infirmitate qͥppe qm suscepit in carne.
mortali. ñ ex immortali potentia cruci¬
fixus est xp̃c. De qua tam̃ infirmitate.
ait apłs. qd̾ infirmũ est dĩ. fortius est

Expanded text:
carne in qua est occisus ascendere? Et justitia ergo prius, et potentia postea diabolum vicit: justitia scilicet, quia nullum peccatum habuit, et ab illo injustissime est occisus; potentia vero, quia revixit mortuus, nunquam postea moriturus . Sed potentia diabolum vicisset, etiamsi ab illo non potuisset occidi: quamvis majoris sit potentiae etiam ipsam mortem vincere resurgendo, quam vitare vivendo. Sed aliud est propter quod justificamur in Christi sanguine, cum per remissionem peccatorum eruimur a diaboli potestate: hoc ad id pertinet, quod a Christo justitia diabolus vincitur, non potentia. Ex infirmitate quippe quam suscepit in carne mortali, non ex immortali potentia crucifixus est Christus: de qua tamen infirmitate ait Apostolus, Quod infirmum est Dei, fortius est
Abbreviated transcription (Latin):
riis carnis nr̃ȩ facientes uoluntatẽ car-¬
nis & affectionum. & eramꝰ natura filii
ire sicut & cct̾i. Eilũ diffidentie sunt in¬
fideles. Et quis hoc ñ est. anteqm fi delis
fiat:. Quo circa om̃s homines ab origine
isub pͥncipe sunt potestatis aeris. qͥ oꝑa-¬
tur in filiis diffidentię. Et qd̾ dixi ab
origine. hoc est qd̾ dicit apłs natura fi
lios irȩ fuisse sicut & cęt̾os. natura scili¬
cet ut est deprauata peccato. ñ ut recta
creata est ab mitio. Modus autẽ iste
quo traditus est homo in diaboli pote¬
statem. ñ ita debet intelligi. tanqͣm ds
hoc feccrit aut fieri uisserit. s qd tantũ
ꝑmiserit: iuste tam̃. Illo descrente peccan¬
tẽ: peccati auctor ilico inuasit. Nec ita
sane ds deserit creaturã suã. ut ñ se illi
ex hiberet dm̃ creantẽ & uiuificantẽ. &
int̾ peualia mala etiã bona malis mul¬
ta p̾stantem. Non enĩ continuit in ira
esua miserationes suas: nec hominẽ a le¬
ge sue potestatis amisit. qnͣdo in potesta¬

Expanded text:
luntates carnis et affectionum: et eramus natura filii irae, sicut et caeteri . Filii diffidentiae sunt infideles; et quis hoc non est antequam fidelis fiat? Quocirca omnes homines ab origine sub principe sunt potestatis aeris, qui operatur in filiis diffidentiae. Et quod dixi, Ab origine, hoc est quod dicit Apostolus, natura et se fuisse sicut caeteros: natura scilicet ut est depravata peccato, non ut recta creata est ab initio. Modus autem iste quo traditus est homo in diaboli potestatem, non ita debet intelligi, tanquam hoc Deus fecerit, aut fieri jusserit: sed quod tantum permiserit, juste tamen. Illo enim deserente peccantem, peccati auctor illico invasit. Nec ita sane Deus deseruit creaturam suam, ut non se illi exhiberet Deum creantem et vivificantem, et inter poenalia mala etiam bona malis multa praestantem. Non enim continuit in ira sua miserationes suas . Nec hominem a lege suae potestatis amisit, quando in
Abbreviated transcription (Latin):
nocens ille sanguis effusus est. Unde sẽ
dicit in psalmis in mortuis liberũ. Solus
enim a mortis debito liber est mõrtuus⁊
Hinc & in alio psalmo dicit. Que ñ rapui
tunc exsoluebam: rapinã uolens intelligi
peccatũ. quia usurpatũ est contra licitũ.
Unde ꝑ̃os etiã carnis suę. sicut in eugłio
legitur dicit. Ecce uenit pͥnceps mundi
huriꝰ. & in me nichil inuenit. id ẽ nullũ
peccatũ. S ut sciant om̃s inqͥt quia uo¬
luntatẽ patris mei facio. surgite eamus
hinc. Et ꝑgit inde ad passionẽ. ut ꝓ
debitorib nobis qd̾̃ ipse ñ debebat ex¬
solueret. Numqͥd isto iure equissimo
diabolus uinceretur: si potentia xp̃o ñ
posuit qd̃ potuit. ut pͥus ageret qd̃ opor¬
tuit. Ideo autẽ illũ esse opus erat & ho-¬
minẽ & dm. Nisi enĩ homo esset: ñ pos¬
set occidi. Nisi & ds̃ esset. ñ crederetur¬

Expanded text:
nocens sanguis ille effusus est. Unde se nocens sanguis ille effusus est. Unde se dicit in Psalmis in mortuis liberum . Solus enim a debito mortis liber est mortuus. Hinc et in alio Psalmo dicit, Quae non rapui, tunc exsolvebam : rapinam volens intelligi peccatum, quia usurpatum est contra licitum. Unde per os etiam carnis suae, sicut in Evangelio legitur, dicit, Ecce venit princeps mundi hujus, et in me nihil invenit, id est, nullum peccatum: sed ut sciant omnes, inquit, quia voluntatem Patris mei facio, surgite, eamus hinc . Et pergit inde ad passionem, ut pro debitoribus nobis quod ipse non debebat exsolveret. Numquid isto jure aequissimo diabolus vinceretur, si potentia Christusd postposuit quod potuit, ut prius ageret quod oportuit. Ideo autem illum esse opus erat, et hominem, et Deum. Nisi enim homo esset, non posset occidi: nisi Deus esset, non crederetur
Abbreviated transcription (Latin):
creaturȩ potestas. potestati ereatoris
cõparari potest: S cũ diabolus uitio
ꝑu̾sitatis suȩ factus sit amator potentię
& desertor oppugnatorq iusticie. sic enĩ
& homines cũ tantomagis imitantur:
qntomagis neglecta uł etiã posa iusticia
potentie student. eiꝰq uł adeptione le¬
tantur. uł inflãmantur cupiditate: pla-¬
cuit dõ ut ꝓpt̾ cruendũ hominẽ de diabo¬
li potestate. ñ potentia diabolꝰ s iusticia¬
uinceretur: atq ita & homines imitantes
xp̃m. iusticia quererent diabolũ uincere
ñ potentia. Quȩ sit gͥ iusticia qua uictus
est diabolus: Quȩ. nisi iusticia uĩu xp̃i:
Et qͦmͦ uictus est: Quia cũ in eo nichil
morte dignũ inueniret: occidit eum ta-¬
men. Et utiq iustũ est ut debitores qͦs
tenebat liberi dimittant᷑. in eum creden¬
tes quẽ sine ullo debito occidit. Hoc est
qd̾ iustificari dicim᷑ in xp̃i sanguine.
Sic qͥppe in remissionẽ peccatoꝵ nr̃oꝵ in¬

Expanded text:
creaturae potestas potestati Creatoris comparari potest? Sed cum diabolus vitio perversitatis suae factus sit amator potentiae, et desertor oppugnatorque justitiae; sic enim et homines eum tanto magis imitantur, quanto magis neglecta, vel etiam perosa justitia, potentiae student, ejusque vel adeptione laetantur, vel inflammantur cupiditate: placuit Deo, ut propter eruendum hominem de diaboli potestate, non potentia diabolus, sed justivinceretur, atque ita et homines imitantes Christum, justitia quaererent diabolum vincere, non potentia. Quae est igitur justitia, qua victus est diabolus? Quae, nisi justitia Jesu Christi? Et quomodo victus est? Quia cum in eo nihil morte dignum inveniret, occidit eum tamen. Et utique justum est ut debitores quos tenebat, liberi dimittantur, in eum credentes quem sine ullo debito occidit. Hoc est quod justificari dicimur in Christi sanguine . Sic quippe in remissionem peccatorum nostrorum in
Abbreviated transcription (Latin):
tradidit eum. quomͦ ñ & cũ illo omĩa
nobis donauit: Nunqͥd nͥ iam placatꝰ
esset pat̾. ꝓprio filio ñ parcens ꝓ nobis
cum traderet: Nonne uidetur hec illi
uelut adũsa cẽ sententiȩ In illo morit᷑
ꝓ nobis filiꝰ. & reconciliatur nobis pat̾
ꝑ mortem cius. In hac autẽ tanqͣm nos¬
prior dilexerit pat̾ ipse. ꝓpt̾ nos filio ñ
parcens. ipse ꝓ nobis cum ad mortẽ tra-
didit. S & uideo qd̾ antea pat̾ dilexit
nos. ñ solum anteqm ꝓ nobis filiꝰ mo¬
riretur. s anteqm conderet mundũ. ip-¬
so attestante apło qui ait. Sicut elegit
nos ante mundi constitutionẽ in ip¬
so  Nec filiꝰ patre sibi ñ parcente.
ꝓ nobis uelut inuitus est traditus. quia
& de seipso dictum est. qui me dilexit &
tradidit semetipsũ ꝓ me. Omĩa gͦ simul

Expanded text:
cum illo omnia nobis donavit ? Numquid nisi jam placatus esset Pater, proprio Filio non parcens pro nobis eum traderet? Nonne videtur haec illi velut adversa esse sententia? In illa moritur pro nobis Filius, et reconciliatur nobis Pater per mortem ejus: in hac autem tanquam prior nos dilexerit Pater, ipse propter nos Filio non parcit, ips. Sed video quod et antea Pater dilexit nos, non solum antequam pro nobis Filius moreretur, sed antequam conderet mundum, ipso teste Apostolo qui dicit: Sicut elegit nos in ipso ante mundi constitutionem . Nec Filius Patre sibi non parcente pro nobis velut invitus est traditus, quia et de ipso dictum est, Qui me dilexit, et tradidit semetipsum pro me . Omnia ergo simul
Abbreviated transcription (Latin):
Quadã iusticia di in potestatẽ diaboli tra¬
ditum est genus humanũ. peccato pͥmi
hominis in om̃s utriꝰq sexus cõmixtione
nascentes originalit̾ transeunte. & paren¬
tũ pͥmoꝵ debito uniu̾sos posteros obli¬

Expanded text:
quit, in potestatem diaboli traditum est genus humanum peccato primi hominis, in omnes utriusque sexus commistione nascentes originaliter transeunte, et parentum primorum debito universos posteros obli
Abbreviated transcription (Latin):
catus est nobis: Num qͥd gͦ filiꝰ cius usq
adeo nobis placatus erat. ut ꝓ nobis etiam
dignaretur mori: Pater uͦ usq adeo ad¬
huc irascebatur. ut nͥ filiꝰ ꝓ nobis more¬
ritur ñ placaret᷑. Et qͥd est qd̾ alio loco
idem ipse doctor gentiũ. qͥd gͦ dicimus¬

Expanded text:
catus est nobis? Numquid ergo Filius ejus usque catus est nobis? Numquid ergo Filius ejus usque adeo nobis jam placatus erat, ut pro nobis etiam dignaretur mori: Pater vero usque adeo adhuc irascebatur, ut nisi Filius pro nobis moreretur, non placaretur? Et quid est quod alio loco idem ipse doctor Gentium: Quid, inqu
Abbreviated transcription (Latin):
Si cm̃ xp̃c cum infirmi essemꝰ adhuc:
iuxta tempꝰ ꝓ impiis mortuus ẽ. Quos
infirmos. cosdẽ impios nuncupauit.
Leue aliqͥd uidetur infirmitas. s aliqͣnͣ¬
dotalis est ut impietas nominetur. Nisi
tam̃ infirmitas esset. medicũ necessariũ
ñ haberet. Qui est hebraice uĩc. grece
tor. Qd̃ u̾bũ latina lingua antea ñ ha-¬
bebat. s habere poterat. sicut potuit
qnͣdo uoluit. Hec autẽ apłi sententia
p̃cedens ubi ait. cũ adhuc infirmi essemꝰ
iuxta tempꝰ xp̃c. ꝓ impiis mortuus est :
coheret his duab sequentib quarũ in
una dixit peccatores. in alia inimicos
dĩ. tanqm in illis reddiderit singulis¬
singula. peccatores ad infirmos. inimicos
dĩ referens ad impios. S qͥd est iustifica¬
ti in sanguine ipsiꝰ: Quȩ us est sangui¬
nis huiꝰ obsecro. ut in eo iustificent᷑ cre¬
dentes: Et qͥd est reconciliati ꝑ mortem
filii eius. Itane uͦ cũ irasceretur nobis ds
pat̾. uidit mortẽ filii sui ꝓ nobis. & pla-¬

Expanded text:
istus, cum infirmi essemus adhuc, juxta tempus pro impiis mortuus est . Quos infirmos, eosdem impios nuncupavit. Leve aliquid videtur infirmitas; sed aliquando talis est, ut impietas nominetur. Nisi tamen infirmitas esset, medicum necessarium non haberet: qui est hebraice Jesus, graece tor. Quod verbum latina lingua antea non habebat, sed habere poterat, sicut potuit quando voluit. Haec autem Apostoli sententia praecedens, ubi ait, Adhuc cum infirmi essemus, juxta tempus pro impiis mortuus est, cohaeret his duabus sequentibus, quarum in una dixit peccatores, in alia inimicos Dei, tanquam illis singulis reddiderit singula, peccatores ad infirmos, inimicos Dei referens ad impios. CAPUT XI. 15. Difficti in sanguine ipsius? Quae vis est sanguinis hujus, obsecro, ut in eo justificentur credentes? Et quid est, reconciliati per mortem Filii ejus? Itane vero, cum irasceretur nobis Deus Pater, vidit mortem Filii sui pro nobis, et pla
Abbreviated transcription (Latin):
rimo nobis ꝑsuadendũ fuit qͣntũ
nos diligeret ds. ne desꝑatione ñ
auderemꝰ erigi in eum. Quales autẽ di¬
lexerit ostendi oportebat. ne tanqͣm de
meritis nr̃is suꝑbientes. magis ab eo re¬
siliremꝰ. & in nr̃a fortitudine magis de¬
ficeremꝰ. Ne ꝑ hoc egit nobiscũ. ut ꝑ eiꝰ
fortitudinẽ potiꝰ pficeremꝰ. atq ita in
firmitate humilitatis ꝑficeretur uirtꝰ
caritatis. Hoc significat in psalmo ubi
ait. Pluuiã uoluntariã segregat d̾s he¬
reditati tuȩ & infirmitata est. tu uͦ ꝑfe¬
cisti eam. Pluuiã qͥppe uoluntariã ñ nͥ
grãm uult intelligi: ñ meritis redditã
s gratis datam. Unde & gr̃a nominatur.
Dedit enĩ eam. ñ qͥa digni eramꝰ. s quia uo¬
luit. Hoc cognoscentes: ñ fidentes in no¬
bis erimꝰ. Et hoc est infirmari. Ipse uͦ
ꝑficit nos. qui etiã paulo apło ait. Suffi¬
cit tͥ gr̃a mea. Nam uirtus in infirmita¬
te ꝑficitur. Persuadendũ gͦ erat homini
qͣntũ nos dilexerit ds & quales dilexerit.

Expanded text:
rimum nobis persuadendum fuit, quantum nos diligeret Deus, ne desperatione non auderemus erigi in eum. Quales autem dilexerit, ostendi oportebat, ne tanquam de meritis nostris superbientes, magis ab eo resiliremus et in nostra fortitudine magis deficeremus: ac per hoc egit nobiscum, ut per ejus fortitudinem potius proficeremus, atque ita in infirmitate humilitatis perficeretur virtus charitatis. Hoc significat in Psalmo, ubi ait: Pluviam voluntariam segregans, Deus, haereditati tuae; et infirmata est, tu vero perfecisti eam . Pluviam quippe voluntariam nonnisi gratiam vult intelligi, non meritis redditam, sed gratis datam, unde et gratia nominatur: dedit enim eam, non quia digni eramus, sed quia voluit. Hoc cognoscentes, non fidentes in nobis erimus; et hoc est infirmari. Ipse vero perficit nos, qui etiam Paulo apostolo dixit: Sufficit tibi gratia mea; nam virtus in infirmitate perficitur . Persuadendum ergo erat homini quantum nos dilexerit Deus, et quales dilexerit:
Abbreviated transcription (Latin):
tuus est. Cum gͦ ille dicat. ego sum uia.
& humilitas eiꝰ carnalis natiuitatis atq
passionis euidentia sint testimonia di¬
uinȩ erga nos dilectionis: ꝓcul dubio
uia testimonioꝵ dĩ xp̃c est. Per hȩc qͥppe
testimonia quȩ in illo uidemꝰ impleta.
etiã futura erga nos quȩ sempit̾na ꝓmis¬
sa sunt expectamꝰ & sꝑamꝰ implenda.
Qui enĩ ꝓprio filio ñ peꝑcit. s ꝓ nobis
om̃ib tradidit eum. qͦmͦ ñ & cum illo
omĩa nobis donauit: Eo libro de tͥni¬

Expanded text:
tuus est . Cum ergo ipse dicat, «Ego sum via» , et humilitas ejus carnalis nativitatis atque passionis, evidentia sint testimonia divinae erga nos dilectionis; procul dubio via testimoniorum Dei Christus est. Per haec quippe testimonia quae in illo videmus impleta, etiam futura erga nos, quae sempiterna promissa sunt, exspectamus et speramus implenda. Qui enim proprio Filio non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit eum, quomodo non et cum illo omnia nobis donavit
Abbreviated transcription (Latin):
Cum gͥ coꝵ quȩ fecit nichil oderit. qͥs digne
possit eloqui. qͣntũ diligat m̃bra unigeni¬
ti sui: Et qnͣto ampliꝰ ipsum unigenitũ:
in quo condita sunt omĩa uisibilia & in-¬
usibilia quȩ in suis generib ordinata or¬
dinatissime diligit: Membra qͥppe uni¬
dñs om̃ium: ꝓculdubio est angłoꝵ dñs.¬
Natura qua ds̃ est. ñ angłis s patri potius
equalis. Grã uͦ qua homo est. quomͦ ñ ex¬
cedit excellentiam cuiꝰ libȩt angłi: cũ sit
una ꝑsona carnis & u̾bi: Qm̃quã ñ de-¬
sint qui etiã nos angłis p̃ferant. quia ꝓ
nobis inqͥunt ñ ꝓ angłis mortuus est
xp̃c. Quid est aliud quã de impietate

Expanded text:
Cum igitur eorum quae fecit nihil oderit, quis digne Cum igitur eorum quae fecit nihil oderit, quis digne possit eloqui, quantum diligat membra Unigeniti sui; et quanto amplius ipsum Unigenitum, in quo condita sunt omnia visibilia et invisibilia, quae in suis generibus ordinata ordinatissime diligit? Membra quippe UniDominus omnium, procul dubio est Dominusnatura qua Deus est, non Angelis, sed Patri potius aequalis; gratia vero qua homo est, quomodo non excedit excellentiam cujuslibet angeli, cum sit una persona carnis et Verbi? 7. Quanquam non desint qui etiam nos Angelis praeferant; quia pro nobis, inquiunt, non pro Angelis mortuus est Christus. Id quid est aliud, quam
Abbreviated transcription (Latin):
nos filii eius essemꝰ. pͥusqͣm om̃ino ali¬
quid essemꝰ. Qd̃ gͦ reconciliati sumꝰ
ideo nos reconcilia uerit ei filiꝰ. ut iam
inciꝑet amare qd̾̃ oderat. sicut reconci¬
liatur inimicus inimico. ut deinde sint
amici & inuicẽ diligant qui oderant in¬
uiẽ: s iam nos diligenti reconciliati su¬
mus ei cum quo ꝓpt̾ peccatũ inimicitias
habebamꝰ. Qd̃ utrũ uerum dicam atte
bat itaq erga nos caritatem etiã cũ inimi¬
citias adũsus eum exertentes oꝑaremur
iniquitatẽ. & tam̃ ei uerissime dictum est
odisti dñe om̃s qui oꝑantur iniquitatẽ.
Promde miro & diuino modo: & qndo nos
oderat diligebat. Od erat enim nos: qua¬
les ipse ñ fecerat. Et quia iniquitas nr̃a
opus eiꝰ ñ om̃i ex parte consũpserat. no-¬
uerat simul in uno quoq nrm & odisse qd̃
feccramꝰ. & amare qd̃ fecerat. Et hoc qui¬
dc̃ in omĩb intelligi potest de illo cui ue¬
raciter dicit᷑. nichil odisti hoꝵ quȩ fecisti.¬

Expanded text:
filii ejus essemus, priusquam omnino aliquid essemus. Quod ergo reconciliati sumus ideo nos reconciliaverit ei Filius, ut jam inciperet amare quos oderat; sicut reconciliatur inimicus inimico, ut deinde sint amici, et invicem diligant qui oderant invicem: sed jam nos diligenti reconciliati sumus ei, cum quo propter peccatum inimicitias habebamus. Quod utrum verum dicam, attesbat itaque ille erga nos charitatem, etiam cum inimicitias adversum eum exercentes operaremur iniquitatem: et tamen ei verissime dictum est, Odisti, Domine, omnes qui operantur iniquitatem . Proinde miro et divino modo et quando nos oderat, diligebat: oderat enim nos, quales ipse non fecerat; et quia iniquitas nostra opus ejus non omni ex parte consumpserat, noverat simul in unoquoque nostrum et odisse quod feceramus, et amare quod fecerat. Et hoc quidem in omnibus intelligi potest de illo, cui veraciter dicitur, Nihil odisti eorum quae fecisti
Abbreviated transcription (Latin):
dir. Nam quale est idõ se uelle lauda¬
I.quia uicio suo tã detestabilit̾ egrota¬
sit. ut ñ possit alit̾ qm medici morte
rimꝰ angłis. quia cũ & angłi peccaueria
nichil cis tale unde sanarentur impen¬
culpa. qnͣto erat natura sublimior.
Tanto enim minꝰ qm nos peccare debue¬
runt: qnͣto meliores nobis fuerunt.
Nunc autẽ in offendendo creatore tanto
exetrabiliꝰ beneficio eiꝰ ingrati extiteruns.
qnͣto beneficientiꝰ sunt creati. Nec eis
rent deceptores. Hoc itaq nobis magnũ
bonũ conferet qui dilexit nos sicut dilex
it xp̃m. ut ꝓpt̾ ipsum cuiꝰ m̃bra nos eẽ
uoluit. equales scĩs angłis simꝰ. quib &
natura inferiores conditi sumꝰ. & peccato
indigniores facti. qui eoꝵ fieri qualescũq
socii deberemus. Ex tractatu psalmi. lxxxu.

Expanded text:
tur. Nam quale est ideo se velle laudari, quia vitio suo tam detestabiliter aegrotavit, ut non posset aliter quam medici morte rimus Angelis, quia cum et angeli peccaverint, nihil eis tale unde sanarentur impenculpa, quanto erat natura sublimior? Tanto enim minus quam nos peccare debuerunt, quanto meliores nobis fuerunt. Nunc autem in offendendo Creatorem tanto exsecrabilius beneficio ejus ingrati exstiterunt, quanto beneficentius sunt creati; nec eis rent deceptores. Hoc itaque nobis magnum bonum conferet, qui dilexit nos sicut dilextum, ut propter ipsum cujus membra nos esse voluit, aequales Angelis sanctis simus , quibus et natura inferiores conditi sumus, et peccato indigniores facti, qui eorum fieri qualescumque socii deberemus. TRACTATUS CXI.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ impiis mortuus est. Neq enĩ merita
nr̃a p̾cesserant: ꝓ quib filiꝰ dĩ moreretur.
S magis quia nulla erant merita. magna
erat miscdia. Quã certa gͦ qͣm firma ꝓ¬
missione seruat iustis uitã suam. qui
donauit iniustis mortẽ suam. Ex trac

Expanded text:
o impiis mortuus est» . Neque enim merita nostra praecesserant, pro quibus Filius Dei moreretur; sed magis quia nulla erant merita, magna erat misericordia. Quam certa ergo, quam firma promissione servat justis vitam suam, qui donavit injustis mortem suam? «Inc
Abbreviated transcription (Latin):
Audi apłm dicentẽ. Audi ut dyxi iam du¬
dũ. ne desꝑatione frangaris. Audi qͦmͦ
amatus es. ñ amandus. Audi quomͦ a-¬
matus es turpis. fedus. anteqm in te esset
qd̃ amari dignum esset. Amatus es pris.
ut dignus fieres qui amareris. Et enĩ xp̃c
forte impiꝰ amari merebatur: Quero.
quid merebat᷑ impiꝰ. Damnari. respon
quid tͥ p̃stitum est impio. Pio qͥd seruat᷑:
Quid p̾stitum est impio Ap̃c ꝓ impiis mor-¬
tuus est. Desiderabas autem omĩa possi
re. Si enim ita quesieris. possidebis. Tene¬
bis enĩ eum ꝑ quẽ facta sunt omĩa. & cum
ipso omĩa possidebis. Comm̃dat au¬
tem suã caritatem in nobisds̃. Qm̃ si cũ¬

Expanded text:
Audi Apostolum dicentem: audi, ut dixi jamdudum, ne desperatione frangaris; audi quomodo amatus es non amandus, audi quomodo amatus es turpis, foedus, antequam esset in te quod amari dignum esset. Amatus es prius, ut dignus fieres qui amareris. Etenim Christforte impius amari merebatur? Quaero quid merebatur impius? Damnari, respondquid tibi praestitum est impio, jam pio quid servatur? Quid praestitum est impio? Christus pro impiis mortoc quaerere. Si enim ita quaesieris, possidebis. Tenebis enim eum per quem facta sunt omnia, et cum ipso omnia possidebis Commendat autem suam charitatem Deus in nobis, etc., u
Abbreviated transcription (Latin):
uicturus in ȩt̾̃num. ꝓpt̾ quẽ mortuus est
qui uiuit in ęt̾num: S quomͦ mortuus
est ds̃. & unde mortuus est ds̃. & potest
mori ds̃ Accepit ex te: unde moreretur
ꝓ te. Non posset mori nͥ caro. ñ posset
mori nisi mortale corpus. Induit se ubi
ꝓ te moreretur. induet te ubi cũ illo ui¬
uas. Ubi se induit morte: In uirgini¬
tate matris. Ubi te induet uita: In e¬
qualitate patris. Elegit hic sibi thala¬
mũ castum. ubi coniungeretur sponsus
sponse. Uerbum caro factũ est. ut fieret
caput eccłiȩ. Uerbũ enim ipsũ ñ est pars
ecclĩe. s ut esset caput ȩcclie carnẽ assũp¬
sit. Qͥddam nr̃m iam sursum est qd̾ hic
accepit. ubi mortuus est. ubi crucifixus
est. Iam quedã pͥmitiȩ tue p̃cesserunt.
dubitas quia securus es: Ex sermone de¬

Expanded text:
is in aeternum, propter quem mortuus est qui vivit in aeternum? Sed quomodo mortuus est Deus, et unde mortuus est Deus? et potest mori Deus? Accepit ex te, unde moreretur pro te. Non posset mori, nisi caro; non posset mori, nisi mortale corpus: induit se ubi pro te moreretur, induet te ubi cum illo vivas. Ubi se induit morte? In virginitate matris. Ubi te induet vita? In aequalitate Patris. Elegit sibi hic thalamum castum, ubi conjungeretur sponsus sponsae. Verbum caro factum est , ut fieret caput Ecclesiae. Verbum enim ipsum non est pars Ecclesiae; sed ut esset caput Ecclesiae, carnem assumpsit. Quiddam nostrum jam sursum est, quod hic accepit, ubi mortuus est, ubi crucifixus est: jam quaedam primitiae tuae praecesserunt, et dubitas quia secuturus es! 9. «ve
Abbreviated transcription (Latin):
tuus est: Utinam ꝓbonis. utinã ꝓ iniui
mortẽ suam. qͥd seruat iustis nͥ uitã suã:
Erigat gͦ se humana fragilitas. ñ despet.
ñ se collidat. ñ se au̾tat. ñ dicat ñ ero.
ui ꝓmisit ds̃ est. & uenit ut ꝓmitte¬
ret. Apparuit hominib uenit sus¬
ciꝑe mortẽ nr̃am. ꝓmittere uitã suam.
Quid tͥ ꝓmisit ds̃ o homo mortalis: Quia
uicturus es in ȩt̾num. Non credis: Cre-
do. plus est iam qd̃ fecit. qmͣ qd̃ ꝓmisit.
Quid fecit: Mortuus est ꝓte. Quid ꝓmi¬
sit: Ut uiuas cũ illo. Incredibiliꝰ est qd̃
mortuus est et̾nus. qm ut in et̾nũ uiuat
mortalis. Iam qd̾ incredibiliꝰ est tenemꝰ.

Expanded text:
tuus est? Utinam pro bonis, utinam pro justmortem suam, quid servat justis, nisi vitam suam? Erigat ergo se humana fragilitas, non desperet, non se collidat, non se avertat, non dicat, Non ero. Qui promisit, Deus est: et venit, ut promitteret; apparuit hominibus, venit suscipere mortem nostram, promittere vitam suam.Quid tibi promisit Deus, o homo mortalis? Quia victurus es in aeternum. Non credis? Crede, crede. Plus est jam quod fecit, quam quod promisit. Quid fecit? Mortuus est pro te. Quid promisit? Ut vivas cum illo. Incredibilius est quod mortuus est aeternus, quam ut in aeternum vivat mortalis. Jam quod incredibilius est tenemus.
Abbreviated transcription (Latin):
diligere dm̃. Ipse ut diligeretur dedit.
qui ñ dilectus dilexit. Displicentes ama-¬
ti sumꝰ. ut fieret in nobis unde placeremꝰ.
Diffundit enĩ caritatem in cordib nr̃is sp̃c
patris & filii. quẽ cũ patre amamꝰ & filio.

Expanded text:
diligere Deum. Ipse ut diligeretur dedit, qui non dilectus dilexit. Displicentes amati sumus, ut fieret in nobis unde placeremus. Diffundit enim charitatem in cordibus nostris Spiritus Patris et Filii, quem cum Patre amamus et Filio.
Abbreviated transcription (Latin):
qͣnͣdo est uũc resurrectione clarificatus.
Tunc enĩ eum se missurũ ẽẽ ꝓmisit & misit.
quia tunc sicut de illo scͥptũ est & ante
p̾dictum. ascendit in altum. captiuauit
captiuitatẽ: dedit dona hominib. Hȩc
dona sunt merita nr̃a: quib ad summũ
bonũ immortalis beatitudinis ꝑuenimꝰ.
Comiñdat autẽ inqͥt apłs caritatẽ suam
d̾s in nobis: qm̃ cum adhuc peccatores

Expanded text:
quando est Jesus resurrectione clarificatus. quando est Jesus resurrectione clarificatus. Tunc enim eum se missurum esse promisit et misit : quia tunc, sicut de illo scriptum est, et ante praedictum, Ascendit in altum, captivavit captivitatem, dedit dona hominibus . Haec dona sunt merita nostra, quibus ad summum bonum immortalis beatitudinis pervenimus. Commendat autem, inquit Apostolus, charitatem suam Deus in nobis, quoniam cum adhuc peccatores
Abbreviated transcription (Latin):
subiacent. s sanandȩ nr̃e miseriȩ con¬
uenientiorẽ aliũ modũ ñ fuisse nec eẽ
oportuisse. Qͥd enim tã necessariũ fuit
ad erigendũ spem nr̃am. m̃tesq morta¬
liũ conditione ipsiꝰ mortalrtatis abiec¬
tas ab immortalitatis despatione liberan¬
das: qm ut demonstraretur nobis qnͣti
nos penderet d̾s. qͣntumq diligeret:
Qͥd uͦ huiꝰ rei tanto isto indicio manifestiꝰ
atq p̾dariꝰ. qmͣ ut dĩ filiꝰ immutabilit̾
bonus in se manens qd̃ erat. & a nobis ꝓ no¬
bis accipiens qd̾ ñ erat. p̃ter suȩ nature de¬
trim̃tũ nrm dignatus inire consortium.
pͥus sine ullo suo malo merito mala nr̃a
ꝑferret. ac sic iam credentib qntũ nos
diligat ds. & qd̾̃ despabamꝰ iam sꝑantib
dona in nos sua sine ullis bonis merttis
& ea quȩ dicuntur merita nr̃a bona: dona
sunt eiꝰ. Ut enĩ fides ꝑ dilectionẽ oꝑetur.
caritas dĩ diffusa est in cordib. ꝑ spm̃ scm̃¬
qui datus est nobis. Tunc autẽ est datus:

Expanded text:
rae miseriae convenientiorem modum alium non fuisse, nec esse oportuisse. Quid enim tam necessarium fuit ad erigendam spem nostram, mentesque mortalium conditione ipsius mortalitatis abjectas, ab immortalitatis desperatione liberandas, quam ut demonstraretur nobis quanti nos penderet Deus, quantumque diligeret? Quid vero hujus rei tanto isto indicio manifestius atque praeclarius, quam ut Dei Filius immutabiliter bonus, in se manens quod erat, et a nobis pro nobis accipiens quod non erat, praeter suae naturae detrimentum, nostrae dignatus inire consortium, prius sine ullo malo suo merito mala nostra perferret; ac sic jam credentibus quantum nos diligat Deus, et quod desperabamus jam sperantibus, dona in nos sua sine ullis bonis meritis et ea quae dicuntur merita nostra, dona sunt ejus. Ut enim fides per dilectionem operetur , charitas Dei diffusa est in cordibus qui datus est nobis . Tunc est autem datus,
Abbreviated transcription (Latin):
dicit. Si enĩ cũ inimici essemꝰ reconciliati
sumꝰ dõ ꝑ mortẽ filii eiꝰ multomagis re.¬
conciliati salui crimꝰ in uita ipsiꝰ. Quos
peccatores dixit pͥus. hos posteriꝰ inimi¬
cos dĩ. Et qͦs pͥus iustificatos in sangui¬
tores. s in talib peccatis fuimꝰ. ut ini¬

Expanded text:
ciliati sumus Deo per mortem Filii ejus; multo magis reconciliati, salvi erimus in vita ipsius. Quos peccatores dixit prius, hos posterius inimicos Dei; et quos prius justificatos in sanguitores, sed in talibus peccatis fuimus, ut ini
Abbreviated transcription (Latin):
er moysen data est lex. & habet ali¬
qͥd obscurũ traditio ipsa legis. Ad
hoc enĩ data est lex ut conuinceretur lan¬
guidus & medicũ imploraret. Ipsa ẽ uia
occulta dĩ. Ergo quia hoc ibi mysteriũ¬
est. ideo docet datam legem ut conuince¬
rentur peccatores. & ad grãm accipiendã
medicũ inuocarent: unde ille conuictꝰ
est quẽ in se transfigurat paulus apłs
dicens. Infelix ego homo. quis me libe-¬
rabit de corpore mortis huiꝰ . Per man¬
datũ enĩ demonstrata illi erat quȩdam

Expanded text:
er Moysen data est Lex, et habet aliquid obscurum traditio ipsa Legis. Ad hoc enim data est Lex, ut convinceretur languidus, et medicum imploraret. Ipsa est via occulta Dei. est, ideo docet datam Legem, ut convincerentur peccatores, et ad gratiam accipiendam medicum invocarent. Unde ille convictus est, quem in se transfigurat Paulus apostolus, dicens: «Infelix ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus?» Per mandatum enim dem
Abbreviated transcription (Latin):
rltate. ab illa condemnatione quȩ ꝑunũ
hominẽ intrauit in mundũ. xp̃iano ad¬
iutorio liberetur. Hoc qui ñ credit. &
sieri posse ñ arbitratur. ꝓfecto infide¬
is est. & si habeat ficłi sacram̃tũ. Longeq
melior est ille paruulus. qui etiam si fi¬
dem ñ dum habet in cognitione: ñ ei
tam̃ obicem contrariȩ cogitationis oppo¬
nit. unde sacram̃tũ eiꝰ salubrit̾ ꝑcipi

Expanded text:
ritate ab illa condemnatione, quae per unum ritate ab illa condemnatione, quae per unum hominem intrauit in mundum, christiano adiutorio liberetur. hoc qui non credit et fieri non posse arbitratur, profecto infidelis est, etsi habeat fidei sacramentum, longeque melior est ille paruulus, qui etiam si fidem nondum habet in cogitatione, non ei tamen obicem contrariae cogitationis opponit, unde sacramentum eius salubriter percipi
Abbreviated transcription (Latin):
nis sacram̃tũ. quia & ipsa responsio ad
celebrationẽ ꝑtinet sacram̃ti. sicut de
ipso baptismo apłs. consepulti inqͥt sumꝰ
in xp̃o ꝑ baptismũ in mortem. Non ait
scpulturam significauimꝰ: s ꝓrsus ait
consepulti sumꝰ. Sacram̃tũ gͦ tantȩ rei.
ñ nisi eiꝰdem rei uocabulo nuncupauit.
Itaq paruulũ & si ñdum fides illa quȩ
in credentium uoluntate consistit: iam
tam̃ ipsiꝰ fidĩ sacram̃tum fidelem facit.
Nam sicut credere respondetur. ita etiam
fideles uocantur: ñ rem ipsam m̃te an¬
nuendo. s ipsiꝰ rei sacram̃tũ ꝑcipiendo.
Cum autẽ saꝑe homo cȩꝑit ñ illud sacra¬
m̃tũ repetet s intelliget. ciꝰq ueritati
consona etiã uoluntate coaptabitur.
Hoc qͣmdiu ñ potest. ualebit sacramentũ
ad eiꝰ tutelam adu̾sꝰ contrarias potesta¬
tes. Et tantũ ualebit. ut si ante maio¬
ris usum ȩtatis ex hac uita emigrauerit.
ꝑ ipsum sacram̃tũ cõmendante eccłiȩ ca¬

Expanded text:
nis sacramentum, quia et ipsa responsio ad nis sacramentum, quia et ipsa responsio ad celebrationem pertinet sacramenti; sicut de ipso baptismo apostolus: consepulti, inquit, sumus Christo per baptismum in mortem; non ait: sepulturam significauimus", sed prorsus ait: consepulti sumus. sacramentum enim tantae rei non nisi eiusdem rei uocabulo nuncupauit. Itaque paruulum etsi nondum fides illa, quae in credentium uoluntate consistit, iam tamen ipsius fidei sacramentum fidelem facit. nam sicut credere respondentur, ita etiam fideles uocantur, non rem ipsam mente annuendo, sed ipsius rei sacramentum percipiendo. cum autem sapere homo coeperit, non illud sacramentum repetit, sed intellegit eiusque ueritati consona etiam uoluntate coaptabitur. hoc quamdiu non potest, ualebit sacramentum ad eius tutelam aduersus contrarias potestates et tantum ualebit, ut, si ante maioris usum ex hac uita emigrauerit, per ipsum sacramentum commendante ecclesiae ca
Abbreviated transcription (Latin):
tiam expectamus. S tam̃ quia ipsa spes
ex. ꝓmissione ueritatis certa nobis est.
cum diceret. consepult enim sumꝰ illi
in spe quictis. in carne uetustatis
emel immolatus est xp̃c in scipso.
& tam̃ in sacram̃to ñ solũ ꝑ om̃s pas¬
che sollem nitates. s om̃i die pplis ĩmo-¬
iatur. Nec utiq mentitur. qui int̾roga¬
tus. eũ responderit immolari. Si enim
sacram̃ta qnͣdam similitudinẽ rerum
carũ quarũ sacram̃ta sunt ñ haberent.
om̃ino sacram̃ta ñ essent. Ex hac autẽ
similitudine. plerũq etiã ipsarũ rerum
nomina accipiunt. Sicut gͦ scdm quen¬
dam modũ sacram̃ta corporis xp̃i. corpꝰ
xp̃i est. sacram̃tũ sanguinis xp̃i sanguis
xp̃i est: ita & sacram̃tũ fidĩ fides est. Ni¬
chil est autẽ aliud credere. qm fidem ha-¬
bere. Ac ꝑ hoc cum respondetur parun¬
lus credere. qui fidĩ ñdum habet affectũ.
respondetur fidem habere ꝓpt̾ fidĩ sacra¬
mentũ. & conu̾tere se ad d̾m ꝓpt̾ conu̾sio¬

Expanded text:
isse. sed tamen quia ipsa spes ex promissione ueritatis certa nobis est, cum diceret: Consepulti ergo sumus illi in spe quietis, in carne uetustatis emel immolatus est Christus in seipso, et tamen in sacramento non solum per omnes Paschae solemnitates, sed omni die populis immolatur, nec utique mentitur qui interrogatus eum responderit immolari? Si enim sacramenta quamdam similitudinem earum rerum quarum sacramenta sunt, non haberent, omnino sacramenta non essent. Ex hac autem similitudine plerumque etiam ipsarum rerum nomina accipiunt. Sicut ergo secundum quemdam sacramentum corporis Christi corpus Christi est, sacramentum sanguinis Christi sanguis Christi est, ita sacramentum fidei fides est. nihil est autem aliud credere quam fidem habere; ac per hoc, cum respondetur paruulus credere, qui fidei nondum habet affectum, respondetur fidem habere propter fidei sacramentum et conuertere se ad deum propter conuersio