comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
terpra&atione sua : Nã dumuideris unde ortum est nͦncitius uimeius intellegis
Oñs enimrei inspectio & himologia cognita planior est. Naũ tomnia nomina au
teribus secundumnaturã inpo. sita sunt: sed queda m & secundum placitum. sicut
& nos seruis & possessionibus interdũ secundũ qđ plac& nostrae uoluntati nomina
damus, Hinc est quod omniũ nominũ & himogiae non reperiuntur quia qua edã
non secundũ qualitatẽ quagenita sunt sediuxta arbitriũ humanae uoluntatis
uocabula acceperunt : Sunt aut̃ & himologiae nominũ aut ex causa date:
ut reges a recte agendo. aut ex origine ut homo quia sit ex humo autex contra¬
riis ut ala uando lotus dũ lotũ non sit mundũ & lucus quia umbra opacus pa¬
rũ luceat. Quaedã &iã facta sunt ex nominũ diriuatione. Vta prudentia pru¬
dens qua eda exuocibus ut a garrulitate garrulus. quaedã ex greca &ab¬

Expanded text:
terpretatione sua. Nam dum videris unde ortum est nomen, citius vim eius intellegis. terpretatione sua. Nam dum videris unde ortum est nomen, citius vim eius intellegis. Omnis enim rei inspectio etymologia cognita planior est. Non autem omnia nomina a veteribus secundum naturam inposita sunt, sed quaedam et secundum placitum, sicut et nos servis et possessionibus interdum secundum quod placet nostrae voluntati nomina damus. Hinc est quod omnium nominum etymologiae non reperiuntur, quia quaedam non secundum qualitatem, qua genita sunt, sed iuxta arbitrium humanae voluntatis vocabula acceperunt. Sunt autem etymologiae nominum aut ex causa datae, ut 'reges' a regendo et recte agendo, aut ex origine, ut 'homo', quia sit ex humo, aut ex contrariis ut a lavando 'lutum', dum lutum non sit mundum, et 'lucus', quia umbra opacus parum luceat. Quaedam etiam facta sunt ex nominum derivatione, ut a prudentia 'prudens'; quaedam etiam ex vocibus, ut a garrulitate 'garrulus'; quaedam ex Graeca ety
Abbreviated transcription (Latin):
sit. anfocmin simils est illi nomni declmnatione limes &erit masculinum: Item funis
sun cero generir es secredis similis est panis in declinatione & erit masculinum : Item
ex conparatione possitiuorum ut sidicas doctus magnus pos sitiui sunt . & siuisimilis fit
&per diminutionem ut puta funem masculinumesse funiculus ostendit sicut mar¬
mor neũt generis es se mar mastulũ indicat : Nã quod genus in principalitate est
id essesol& indiminutione sed hoc non sõꝑ ut pistrinũ pistrilla. Sed quia scire de
Ithimologia est origouocabulorum cumuis uerbiuel nominis perinter pr&a¬
tionem collegur: Hanc aristotdes symbolon cicero ad notationem nominauit
quia nomina & uerba rerum nota facit exemplo posito ut puta flumen qui a
fluendo creuit a fluendo dictũ cuius cognitio saepeu. sum necessariom hab& in in¬

Expanded text:
sit an femininum, similis est illi in omni declinatione 'limes', et erit masculinum. Item 'funis' sit an femininum, similis est illi in omni declinatione 'limes', et erit masculinum. Item 'funis' si incerti generis esse credis, similis est illi 'panis' in declinatione, et erit masculinum. Item ex conparatione positivorum, ut si dicas 'doctus', 'magnus': positivi sunt et sui similes. Fit et per diminutionem, utputa 'funem' masculinum esse funiculus ostendit, sicut 'marmor' neutri esse generis marmusculum indicat. Nam quod genus in principalitate est, id esse solet in diminutione. Sed hoc non semper, ut 'pistrinum', 'pistrilla'. Sed quia scire deb§ 29 De etymologia. Etymologia est origo vocabulorum, cum vis verbi vel nominis per interpretationem colligitur. Hanc Aristoteles σύμβολον, Cicero adnotationem nominavit, quia nomina et verba rerum nota facit exemplo posito; utputa 'flumen', quia fluendo crevit, a fluendo dictum. Cuius cognitio saepe usum necessarium habet in in
Abbreviated transcription (Latin):
significar& an hominem multitudinem apicȩ distinguebatur sic & ubi int terae
consonanter geminabantur sicilicum suꝑ ponebant utsella serra asseres: U& eres
nnim non duplicabant literas sed supã sicilicaꝰ ao pone bant qua nota ammonebatꝰ
Ana logia grece latine similium comparatio siue pro possitio nominatur. Cuius
haccuis est ut quod dubium est: ad aliquid simile quod non est dubium rẽferatur
& incesta cestis probentus uni aũt modis conparatio a nalo giae collegio
io est qualitate conparatione genere numẽ fi g̃ cãs ex tremi tatibus simlum sillabarũ
& simlitudine temporũ Si qui d dehis unũ de fuerit iã non est ana lo gidest similitudo
sedẽnomaba idest ex traregulã. Ut lepus & lupus totum conuenit sed disentiunt ca su
facite nim lipireporis. Nã regulariter est . dumquer isutrum trames mastubnum

Expanded text:
significaret, an hominum multitudinem, apice distinguebatur. Sic et ubi litterae significaret, an hominum multitudinem, apice distinguebatur. Sic et ubi litterae consonantes geminabantur, sicilicum superponebant, ut 'cella', 'serra', 'asseres'. Veteres enim non duplicabant litteras, sed supra sicilicos adponebant; qua nota admonebatur Analogia Graece, Latine similium conparatio sive proportio nominatur. Cuius haec vis est ut, quod dubium est, ad aliquid simile, quod non est dubium, referatur, et incerta certis probentur. Octo autem modis conparatio analogiae colligitur: id est qualitate, conparatione, genere, numero, figura, casu, extremitatibus similium syllabarum, et similitudine temporum. Si quid de iis unum defuerit, iam non est analogia, id est similitudo, sed est anomalia, id est extra regulam, ut 'lepus' et 'lupus'. Totum convenit, sed dissentiunt casu; facit enim 'lupi', 'leporis'. Nam regulariter est, dum quaeris utrum 'trames' masculinum
Abbreviated transcription (Latin):
cums lit tera. Itaque apud antiquos honos labos arbor dicebatus Nunchonor
labor arbor. Sat ꝑt scribio post& quia integrum eius facit satis. Sed ꝑd opost&
scribi apud antiquorenim sed sedum dicebatur. Nos fin ales duas litteras absci¬
dimus Tamtus sicut & quamtus in medio m. habebant. qua menim & taminde &
quantitas quantus tantus. Uae interiectio cuma scribendã ueconiunetiosine a
Xp̃s quia grecũ est perx sribendũ ita & xrisma Y ⁊ litteris sola greca nomina
scribuntur. Nacumiustitia sonum. ⁊ litterae ex primat tam̃ quia latinũ est. ꝑt
scribendumest sic malitia militia nequitia & ca&era similia. Indubus qq uerbis
consu&udo u& erũ erat ut cumeadem littera. aliũ intellectũ correpta aliũ
producta haber& longae sillaibae apicem apponebant ut puta populus arbosi

Expanded text:
cum S littera. Itaque apud anticos 'honos', 'labos', 'arbos' dicebatur, nunc 'honor', cum S littera. Itaque apud anticos 'honos', 'labos', 'arbos' dicebatur, nunc 'honor', 'labor', 'arbor'. 'Sat' per T scribi oportet, quia integrum eius facit 'satis'. 'Sed' per D oportet scribi. Apud anticos enim sed 'sedum' dicebatur; nos finales duas litteras abscidimus. 'Tamtus', sicut et 'quamtus' in medio M habebant. 'Quam' enim et 'tam', unde et 'quamtitas', 'quamtus', 'tamtus'. 'Vae' interiectio cum A scribendum; 've' coniunctio sine A. Xp̃s, quia Graecum est, per X scribendum. Ita et 'Xrisma'. Y et Z litteris sola Graeca nomina scribuntur. Nam cum 'iustitia' sonum Z littera exprimat, tamen, quia Latinum est, per T scribendum est. Sic 'militia', 'malitia', 'nequitia', et cetera similia. In dubiis quoque verbis consuetudo veterum erat ut, cum eadem littera alium intellectum correpta, alium producta haberet, longae syllabae apicem adponebant; utputa 'populus' arborem
Abbreviated transcription (Latin):
consu&une facta ut maximus optimus persimur scribatur. Malo ꝑ una b. scribendum
pero solum s cribendũ est si personã .h. praeponenda est. Ora finiumpero: hora di¬
erum ꝑ hiscriben dumest: Onus side onere uenit .o. sola scribendum side honere
cum h adispiratione : pͣpossitio & pra&erea perdiptongã scribendum: Pene uero
quod est coniunctio perepoena quod est supplicium per oeei littera tunc recte
ponitur cum illistatim ulittera seqs & alia quae lib& un aplures ue uocales iungun¬
tur itautuna sillaba fiat ca&eraper cscribuntur : quae pronomen cuma : scriben¬
dum que coniunctiosine a: Quedper d litterã scribitur cum pro nom̃ sport cũ uerbum¬
: cuius possitio est prima queo quis quit & in compo sitione nequeo nequis Iuod qma pr̃o
quotidie perq scribendũ non ꝑ.e. ut sit quot diebus. Rlittera cõmonionem hab&

Expanded text:
consuetudinem factam, ut 'maximus', 'optimus', 'pessimus' scribatur. 'Malo' per unum L scribendum, consuetudinem factam, ut 'maximus', 'optimus', 'pessimus' scribatur. 'Malo' per unum L scribendum, per O solam scribendum est; si personam, H praeponenda est. 'Ora' finium per O; 'hora' dierum per H scribendum. 'Onus' si de onere venit, O sola scribendum; si de honore, cum H aspiratione. 'Praepositio' et 'praeterea' per dipthonga scribendum. 'Pene' vero, quod est coniunctio, per E; 'poena', quod est supplicium, per OE. Q littera tunc recte ponitur, cum illi statim U littera sequitur, et alia quaelibet una pluresve vocales iunguntur, ita ut una syllaba fiat. Cetera per C scribuntur. 'Quae' pronomen cum A scribendum; 'que' coniunctio sine A. 'Quid' per D litteram scribitur, cum pronomen est; per T, cum verbum: cuius positio est prima 'queo, quis, quit', et in conpositione 'nequeo, nequis, nequit'. 'Qu'Quotidie' per Q scribendum, non per C, ut sit 'quot diebus'. R littera communionem habet
Abbreviated transcription (Latin):
neutrigener̃ ꝑ d scrib&ur ab eo quod estis ea id quia facitidem quod siuerbũ
est testiae persone notabitur ab eo quod est eo is .it quia facititur. I lit tera
antiqui preponebant quotiens a sequebatur ut faput. kanna calamus
Nunc aut̃ Rast hago & palendȩ per eandem tm̃ scribuntur Omnĩ a ũt
greca nomina quali cumque sequent e nocali per l sunt scribenda L.a &us
per aediptongaẽ scribRur quia la &ia : a latitud ine uocata est cuie con¬
trario est tristitia quae angustiã facit: L aut littera interdũ prod
lit tera utimurut latũ prodatũ & calamitatem procadamitatem
cadendo enĩ nom̃ sumpsit calamitas. Maxumus anmaximur & siqua
similia sunt qualiter scribidebeant. que situm est uarrotradidit caes a remper ÷ eius¬
modi uerba enuntiare solitũ esse & scribere : Inde propt̃ auctoritatem tantiuiri

Expanded text:
neutri generis per D scribitur, ab eo quod est 'is, ea, id', quia facit 'idem'. Quod si verbum neutri generis per D scribitur, ab eo quod est 'is, ea, id', quia facit 'idem'. Quod si verbum est tertiae personae, per T notabitur, ab eo quod est 'eo, is, it', quia facit 'itur'. K litteram antiqui praeponebant quotiens A sequebatur, ut 'kaput', 'kanna', 'kalamus'. Nunc autem 'Karthago' et 'kalendae' per eandem tantum scribuntur. Omnia autem Graeca nomina qualicumque sequente vocali per K sunt scribenda. 'Laetus' per dipthonga scribitur, quia laetitia a latitudine vocata est, cuius e contrario est tristitia, quae angustiam facit. L autem litteram interdum pro D littera utimur, ut 'latum' pro 'datum' et 'calamitatem' pro 'cadamitatem'; a cadendo enim nomen sumpsit calamitas. 'Maxumus' an 'maximus', et si qua similia sunt qualiter scribi debeant quaesitum est. Varro tradit Caesarem per I eiusmodi verba enuntiare solitum esse et scribere. Inde propter auctoritatem tanti viri
Abbreviated transcription (Latin):
exsul additor deb& scribi quia exs ul dr̃ qui extra solum est. ex ultat melius sine
.s. lit tera scrib&lur Namcũ ipsa xexc & s constat quomodo cũ in ea sitrursus
ti additur alia, Aequor perdiptongon scribendum quia abaqua est nn factum
Fossitanpern scribendum in fine quia integrũ eius est si foste tandem . Ecedus quodes
deformis pere sola scribendũ foedus quod est pactum cũce diptongã scrib: Formo¬
quia facit generatos. I quae aspirationis littera est in latino tantũ uocalib:
breis nominibus: he us aũt & heu int̃ gectiones ꝑ h. scribendae. ¶ lit tera inter
duas uocales constitutam bis scribi quidã existimabant ut introia & maia. hoc
ratio non ꝑmittit : Numquã enim .ii. uocaler in una sillaba scribuntur sed
÷ littera interdua suocales constituta produplici hab&ur : It pronomen

Expanded text:
'Exsul' addito S debet scribi, quia exsul dicitur qui extra solum est. 'Exultat' melius sine 'Exsul' addito S debet scribi, quia exsul dicitur qui extra solum est. 'Exultat' melius sine S littera scribitur. Nam cum ipsa X ex C et S constat, quomodo, cum in ea sit, rursus ei additur alia? 'Aequor' per dipthonga scribendum, quia ab aqua est nomen factum. 'Forsitan' per N scribendum in fine, quia integrum eius est 'si forte tandem'. 'Fedus', quod est deformis, per E solam scribendum est: 'foedus' quod est pactum, cum O et E dipthonga scribendum. 'Formoquia facit generatus. H, quae aspirationis littera est, in Latino tantum vocalibus braeis nominibus. 'Heus' autem et 'heu' interiectiones per H scribendae. I littera inter duas vocales constituta, bis scribi quidam existimabant, ut in 'Troia' et 'Maia'. Hoc ratio non permittit. Numquam enim tres vocales in una syllaba scribuntur. Sed I littera inter duas vocales constituta pro duplici habetur. 'Id' pronomen
Abbreviated transcription (Latin):
phia scriptura dr̃ : haec disciplina doc& &quem¬
ad modum scribere debeamus. Nã sicut ars tractat de pastim declnatione
Ita origo uel ostographia describendiperitia : ut puta ad cumest praepo sitio .d lit terã
cumest coniunctio t. lirteramaccipit: h aud quando aduerbium est negandi t littera
terminatus & aspiratur incapite. Quando aũt coniunctio est ꝑra&ter lit terã sine as¬
piratione scrib&ur : Apud praepossitio perd scribȩcur sicut ad patrem quo u&eres
sepe apud pro ad uerbio usisunt duabus ex eis mediis lit teris subtractis. Interdum aũt
dm̃s quad ringentos g. ponentes proc:c & q similit̃ cognatio est. na huiusce ꝑc: cuius que
ꝑq scribimus. Cumaũt p̃pos sitiopercscribenda est si aũt ad uerbiũ fuerit perq dicimus
enĩ quumlego : deusꝑe solam: dȩ monper diptonge est notandus: Equus quod est ani¬
mal pere solam̃ scribendum Aequus qđ est iustus per ae diptong̃ scribendum

Expanded text:
phia scriptura dicitur. Haec disciplina docet quemphia scriptura dicitur. Haec disciplina docet quemadmodum scribere debeamus. Nam sicut ars tractat de partium declinatione, ita orthographia de scribendi peritia, cum est coniunctio, t literam accipit. Haud quando est adverbium negandi, d litera terminatur et aspiratur in capite; quando autem coniunctio est, per t literam sine aspiratione scribitur. Apud prepositio per d scribitur, sicut apud patrem, quoniam veteres sepe apud pro ad usi dicimus 'quadringentos', G ponentes pro C. C et Q similiter cognatio est. Nam 'huiusce' per C, 'cuiusque' per Q scribimus. 'Cum' autem praepositio per C scribenda est; si autem adverbium fuerit, per Q. Dicimus enim 'quum lego'. 'Deus' per E solam: 'daemon' per AE dipthonga est notandus. 'Equus', quod est animal, per E solam scribendum. 'Aequus', quod est iustus, per AE dipthonga scribendum.
Abbreviated transcription (Latin):
scribi alterutrum oposteat & esse sccr&a: Habea mus inter nos notas siuis tales ut
cumaliquid notis scribendumerit. prouna quaque littera scribamus sequentem. hoc
modo proa .b. prob.c & deinceps ea demratione c&eras : pro ⁊ aut̃ littera redeun¬
dumerit & duplex aa quidam & iamuersis uerbis scribunt
unt quȩdã & digitorum notae. sunt & oculorum quibus secum taciti proculque distante¬
Sconlocuntur. sicut mos est militaris. Vt quotiens consentit exercitus quia uoce non
potest manupromittat. aliquȩ auoce nonpossunt gladiorum motus alutant. en n
us dequadã inpudica qua suinchoropila iudens datimdat sese : & cõmonem facit : Aliũ
ten& aliadnotat a libimanus estoccupata. aliꝑuell& pedem alidata nulum
ex spectandũ a libris aliũ inuocat cumaliocantat. At& am̃ aliirdat digito litteras
latine recta scriptora interpra&atur: osto enim

Expanded text:
scribi alterutro oporteat et esse secreta, habeamus inter nos notas si vis tales ut, scribi alterutro oporteat et esse secreta, habeamus inter nos notas si vis tales ut, cum aliquid notis scribendum erit, pro unaquaque littera scribamus sequentem hoc modo, pro a b pro b c et deinceps eadem ratione ceteras; pro z autem littera redeundum erit ad duplex a a'. Quidam etiam versis verbis scribunt. unt quaedam et digitorum notae, sunt et oculorum, quibus secum taciti proculque distantes conloquuntur. Sicut mos est militaris, ut quotiens consentit exercitus, quia voce non potest, manu promittat. Alii, quia voce non possunt, gladiorum motu salutant. Ennius de quadam inpudica Naev. Com. 75: — Quasi in choro pila ludens datatim dat sese et communem facit. Alium tenet, alii adnutat, alibi manus est occupata, alii pervellit pedem, alii dat anulum exspectandum, a labris alium invocat, cum alio cantat; adtamen aliis dat digito litteras.Latine recta scriptura interpretatur. Orto enim
Abbreviated transcription (Latin):
ingenio ignorantes decipiebant. Ad queita iusserunt scribendas in legibus litteras
ut nullos erores nullas ambages afferant sed sequenda & uitanda apeste de
monstrent.
teres qua in spicer&ur quantiex militibus suꝑ essent quantique in bello cecidissent : T. tai
nota in capite uersiculi possita sũ ꝑstitem designabat : O th&a uero adunius cuiusque
Ode functinñ ad ponebatur unde & hab& perme diumtelũ id est mostis signum. De
quapersiusait. & potis est nigrum uitium p̃figereth&s cum aũt in peritiam significa¬
re uellent . lauda lit tera .u. si sunt sicut mostem significabant cũ ponebant th&am
ad caput infipendiorum q̃q largitione ꝓprieerafłr
otas &iam litterarum interse u&eres faciebant uotae ut quicquid occulte in ui¬
cemperscripturas significare uellent motuo scriberent: Testis est brutus qui
burinshis litteris eaque facturus erat notabat ignorantibus aliis quid sibi uellent hac
lit terae. Cerar qq agustus adfilium: quõ inquit in numerabilia incidunt ad sidu& quȩ

Expanded text:
ingenio ignorantes decipiebant, atque ita jusserunt scribendas in legibus litteras, ut nullos errores, nullas ambages afferant, sed sequenda et vitanda aperte demonstrent. teres, qua inspiceretur quanti ex militibus superessent, quantique in bello cecidissent. T nota in capite versiculi posita superstitem designabat. Θ Vero ad uniuscujusque defuncti nomen apponebatur. Unde et habet per medium telum. Id est, mortis signum, de qua Persius ait: Et potis est nigrum vitio praefigere theta. 2. Cum autem impuritiam significare vellent lambda littera usi sunt; sicut mortem significabant cum ponebant theta a. In stipendiorum quoque largitione proprie erant. Notas etiam literarum inter se veteres faciebant, ut quicquid occulte invicem scriptura significare vellent, mutuo, scriberent testis est Brutus, qui in his literis, ea que acturus erat notabat; ignorantibus litterae. Caesar quoque Augustus ad filium, 'quoniam' inquit, 'innumerabilia accidunt assidue quae
Abbreviated transcription (Latin):
ex quo diriuatũ nom̃ducit : Hicteris greciappellant acuiusdã animalis nomineꝙ siteolor
fellei hunc morbũ latiniaruuatũ dñt a similitudin ecclestis arcus ec uruginẽ uero ur¬
ro appellari agta color eauri Regiũ aut morbũ inde estimantdictũꝙ uino bono
ex regalibus cibis facilius cur& :. Cancera similitud inemaritimianimalis uocatũ uulnus
sicut mnedicidñt nullis medicam̃tis sanabile autergo p̃cidisol& a corpore membrũ . u ib no¬
que conducta ordenigranũ similans unde & nom̃ accipit E urunculus ẽ tumorinacutũ sur

Expanded text:
ex quo derivatum ducit nomen. Hicteris Graeci appellant a cuiusdam animalis nomine, quod sit coloris ex quo derivatum ducit nomen. Hicteris Graeci appellant a cuiusdam animalis nomine, quod sit coloris fellei. Hunc morbum Latini arcuatum dicunt, a similitudine caelestis arcus. Auriginem vero Varro appellari ait a colore auri. Regium autem morbum inde aestimant dictum, quod vino bono et regalibus cibis facilius curetur. Cancer a similitudine maritimi animalis vocatum. Vulnus sicut medici dicunt nullis medicamentis sanabile. At ergo praecidi solet a corpore membrum, ubi naque conducta, hordei granum similans; unde et nomen accepit. 17. Oscedo est qua infantum or
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ ꝑdiemuisũ pacientib: oculi denegat & nocturnis inruentibur tenebrisr ediuiuit autuer siu¬
ce ut pleriq uolunt dieredit᷑ noctenegat᷑: uerrucȩ aluicost satirias raliuts iehru cȩ singulat
sunt Satiriasis uero una forcior & circaipsapluresinueniunt᷑ : scabier& lepraut᷑q passo
asperitas utiscũ pruritu&s quamacione : sed scabies tenuis asperitas & scamacio ẽ bi ncde¬
niquen ñ accipitq: ita ueluti purgam̃ta aom ttat nãs cabiesqsi scamies. leprã ue¬
gritud in ẽuestitꝰ nunc in alborẽ nuncin ruborẽincorporehominisitale pradinoseit᷑
iuariatimint̃s anascutis pastes colordiuersus appareat aut suta seubiq defundat᷑ utor¬
ma unius coloris quauis to ulteri faciat : elefatiacus morbusdicit᷑ e similitudine
elifaritis cuius naturalit̃ dura pellis & asperanñ morbo in hominibus deditquia corpo¬
ris suꝑ ficiem similẽ faciteliphantorũcutis siue quia ingenspassioẽ sicut animal pso

Expanded text:
 diem visus patentibus oculis denegatur et nocturnis inruentibus tenebris redhibetur, aut versa vice, ut plerique volunt, die redditur, nocte negatur. Verrucae aliud sunt: satiriasis aliud. Verrucae singulatim sunt, satiriasis vero una fortior, et circa ipsam plures inveniuntur. Scabies et lepra. Utraque passio asperitas cutis cum pruritu et squamatione, sed scabies tenuis asperitas et squamatio est. Hinc denique nomen accepit, quae ita veluti purgamenta amittat. Nam scabies quasi squamies. Lepra vegredinem vertitur, nunc in alborem, nunc in ruborem. In corpore hominis ita lepra dinoscitur: si variatim inter sanas cutis partes color diversus appareat, aut si ita se ubique diffundat, ut omnia unius coloris quamvis adulteri faciat. Elefantiacus morbus dicitur ex similitudine elephanti, cuius naturaliter dura pellis et aspera nomen morbo in hominibus dedit; quia corporis superficiem similem facit elephantorum cuti, sive quia ingens passio est, sicut animal ipsud
Abbreviated transcription (Latin):
ionis musi capuocat : Sed & quic quid loquimur ł intrinsecuruenarũ pulsibr comoueni
ꝑmusicos ritmos armoniae uistutib ꝓbat ẽe sociatum:
sicae paster sunt .iii id carmonica rithini ca metrica : Armonicaẽq decernitinsonis
acutẽ & grauẽ : Nthinica ẽ q requiritincursione uerborũutrũbenesonus anmale cohereat
Mericaẽ men suri diuer sorũmetroꝵ ꝓbabiliracione cogncicitutuerbigacu leroicon

Expanded text:
ionis musica provocat. Sed et quidquid loquimur, vel intrinsecus venarum pulsibus commovemur, ionis musica provocat. Sed et quidquid loquimur, vel intrinsecus venarum pulsibus commovemur, per musicos rhythmos harmoniae visice partes sunt tres, id est harmonica rythmica, metrica. Harmonica est que discernit in sonis acutum et gravem. Rithmica est que requirit incursionem verborum, utrum bene sonus, an male cohereat. Metrica enim que mensuram diversorum metrorum probabili ratione cognoscit, ut verbi gratia, heroicum,
Abbreviated transcription (Latin):
& in funeribustren & ad lamenta tibias canebant᷑ in conuiuiis uerolira uelcithara
circum ferebatus & accubantibus singułis ordinabatur conuiuia legenus canticorũ
Ira que simus canulladisciplinapotestc̃e ꝑfecta nibileñi sineillaña &ipsemundius quada irmo¬
nia sonorũ fest ẽe c̃positus & cdĩi psico subar mnoniae modb lationereuolui : Musicamou& effectus
puocat indiuer suh abitũ s ensucm predis q̃q tubȩ concentus pugnantes accendet& quanto uche¬
mencior fuerit dangor tanto fit ao cesta menanimus forcior: Si quid e& remiges cantiuor¬
tat̃ aotollerandosq̃q labore: musica a nimũ mule& a singulorũo perũ fatigacione modo laciouo¬
cispolit᷑. Excititos q̃ q a ni mosinusica sedait sic̃ deđđ legitꝰ qui ab spuin mundoraulẽ a ptemodola
cionis eripiut spsaiq̃ q̃bestias necñ & serpente s uolucres atoq dephinos ap auditũ suae modilla¬

Expanded text:
menaei, et in funeribus threni et lamenta a tibiis canebantur. In conviviis vero lyra vel cithara menaei, et in funeribus threni et lamenta a tibiis canebantur. In conviviis vero lyra vel cithara circumferebatur, et accubantibus singulis ordinabatur conviviale genus canticorum. Itaque sine musica nulla disciplina potest esse perfecta: nihil enim sine illa. Nam et ipse mundus quadam harmonia sonorum fertur esse compositus: et coelum ipsum sub harmoniae modulatione revolvitur? Musica movet affectus, provocat in diversum habitum sensus. In preliis quoque tube concentus pugnantes accendit et quanto vehementior fuerit clangor, tanto fit ad certamen animus fortior. Siquidem remiges cantus hortatur, ad tolerandos quoque labores musica animum mulcet et singulorum operum fatigationem modulatio vocis solatur. Excitatos quoque animos musica sedationis eripuit. Ipsas quoque bestias, necnon et serpentes, volucres atque delphinas ad auditum suae modulat
Abbreviated transcription (Latin):
IVSiCaESt pEuitia nodolationis. sonocantuque consistens: & dictam̃usica
eas sicut anti quiuoluerunt uis carminum & uocis modolatioquerer&us.
urumsonus quia sensibilis rerest ᷑ pr&er fi uit in pr&eritum tempus in primitur
memoriae indea po&i nouis & memorie filias musa s ee confictumest. Nisienimab
bomine memoriateneantur sonipereunt . quia scribi non possunt :
Vopses dicit repestoremmusiccastis fuis s&ubal. qui fuit destirpecain ante diluuium
reci ueropitagoran dicunt huius astis inuenisse primordia. exmalleorumson
& cordarum extensione percuraa. Aliilinum tebcum & to&um & anꝑbioninmusica
aste primos daruis re ferunt. post quos paulatim directa estbaec disciplina & aucta
multis modiserat qu& amtur pemusicam nescise quam lit teras:
nterponebaturaũt non modos aeris sed & omnibus sollem pnibus omnibus quela&is
uel tristioribus rebus: Uteniminueneratione diuinah ymni. Itam nuptiss men¬

Expanded text:
est peritia modulationis sono cantuque consistens. Et dicta Musica eas, sicut antiqui voluerunt, vis carminum et vocis modulatio quaereretur. Quarum sonus, quia sensibilis res est, et praeterfluit in praeteritum tempus, inprimiturque memoriae. Inde a poetis Iovis et Memoriae filias Musas esse confictum est. Nisi enim ab homine memoria teneantur soni, pereunt, quia scribi non possunt. § 16 De inventoribus eius. Moyses dicit repertorem musicae artis fuisse Tubal, qui fuit de stirpe Cain ante diluvium. Graeci vero Pythagoram dicunt huius artis invenisse primordia ex malleorum sonitu et cordarum extensione percussa. Alii Linum Thebaeum et Zetum et Amphion in musica arte primos claruisse ferunt. Post quos paulatim directa est praecipue haec disciplina et aucta multis modis, eratque tam turpe Musicam nescire quam litteras. Interponebatur autem non modo sacris, sed et omnibus sollemnibus, omnibusque laetis vel tristioribus rebus. Ut enim in veneratione di
Abbreviated transcription (Latin):
Usi señi reginaegipciorũ id genusi nuenis sȩꝓbat᷑ iuuenalisaũt sis &irato feriat me aluminasistrom
minarũ exercitusuo cabat T intinabulũ deso nouocis ñr hab& fiecpͣlas us mañustridor ualuarũ : Sipboni&¬

Expanded text:
Isis enim regina Aegyptiorum id genus invenisse probatur. Iuvenalis13, 93: Isis et irato feriat mea lumina sistro.Isis enim regina Aegyptiorum id genus invenisse probatur. Iuvenalis13, 93: Isis et irato feriat mea lumina sistro.minarum exercitus vocabatur. Tintinabulum de sono vocis nomen habet, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
minauocũ dscriminaaũt ideo ꝓnulla cordaucinȩ cordesinulẽson unroddat sedi deoui
tore itapilsus cordȩ incithata: Hasprim merebrius ex cogitauit idemq priorinnũteͦrosonũ strixit :¬
Ssaltaeriũ quulgo cunticũ dr̃ apsallendo nominatũ qrao ẽiuocẽchorus consonando respondeat: Estaũt
similitudo cithure barbaricȩinmo dudd tȩ literȩ sedalteru & citcharehȩc differenciaẽ ꝙ psilteriũ
gnũ illio c̃cauũ undesonus eddit᷑ superius hab& &dcorsuferco: de& desuꝑsonant: Citharauero
dicunt: Hoc modocũ regrȩdiens nilus in suos ineatus uaria incãpisreliquis s& animalia relicta iã
sonidedit ao cuiis peciemmer ebriult r̃ fecit &or fcotiadiditquierat huius eimaxime studiosus unde
ex stimat exõeate ñserastantũ sed &saxa aoq: silua s cintus mooo lacione ao plicuis se hanc misicȩ
Timpanũ ẽ pellicłcoriũ lignoexunapaste extentũẽ eñ parr media simphoniae in simitudiñe

Expanded text:
mina vocum. Discrimina autem ideo, quod nulla corda vicine chorde similem sonum reddat. Sed ideo store, ita pulsus chorde in cithara. Has primus Mercurius excogitavit. Psalterium quod vulgo canticum dicitur, a psallendo nominatum, quod ad eius vocem chorus consonando respondeat. Est aute similitudo cithare barbarice in modum delte litere. Sed psalterii et cithare hec differentia est, quod psalterium lignum illud concavum unde sonus reddicunt, hoc modo. Cum regrediens Nilus in suos meatus varia in campis reliquisset animalia, relicta etiam sonitum dedit, ad cujus speciem Mercurius lyram fecit, et Orpheo tradidit, qui erat hujus rei maxime studiosus. 9. Unde et aestimatur eadem arte non feras tantum, sed et saxa atque silvas cantus modulatione allicuisse. HaTympanum est pellis vel corium ligno ex una parte extentum. Est enim pars media symphoniae in similitudine
Abbreviated transcription (Latin):
Pirricbius dictus est quia bica siduȩ uel in cestamine uel in ludo puerili sepius
frequentabatur. Spondebr dicitus est quia tracti insonat . Nã spondeus
tractus quidam dr̃ id est sonus qui fundebatur circa aures sacrificant um
nde & huquiti bas canebant in sacris gentilium spondȩa ler nomim abantur
T rõheus uero ab codictus est quod celerem conuersionem faciatcantilenae & quasi
rota ue lociter currat in m&ris trocos enim grece rota dr̃. Iambus dictus est
eo quodiambo ⁊ ingrecidetra here dixerunt : Huius modienim carmine om̃s
inuentiones uł detractiones implere pocte sunt soliti. Dictum aũt nomen
abeo quod ueluti uenenum quodã modomaledicti. aut liuoris infundat tri¬
brachis qui& coru apellator dictus tribrachis quia sit ox tribur breuibus

Expanded text:
Pyrrichius dictus est, quia hic assidue vel in certamine, vel in ludo puerili saepius Pyrrichius dictus est, quia hic assidue vel in certamine, vel in ludo puerili saepius frequentabatur. Spondeus dicitur quia tractim sonat. Nam spondeus tractus quidam dicitur, id est sonus, qui fundebatur circa aures sacrificantum. Unde et hi, qui tibias canebant in sacris gentilium, spondiales nominabantur. Trochaeus vero ab eo dictus est, quod celerem conversionem faciat cantilenae, et quasi rota velociter currat in metris. Τροχός enim Graece rota dicitur. Iambus dictus est eo, quod ἰαμβόζειν Graeci detrahere dixerunt. Huiusmodi enim carmine omnes invectiones vel detractiones inplere poetae sunt soliti. Dictum autem nomen ab eo, quod veluti venenum quodammodo maledicti aut livoris infundat. Tribrachys qui
Abbreviated transcription (Latin):
Sillaba eaũt aut breues sunt aut loñg aut commones: Breues uocatȩ quianum¬
quã produciposunt. Longe quia nũ quã corripipors̃ Commones aũt quia proscri¬
bentis arb trio cumnecessitas cogit & producuntur & corripiuntur legedonatũ¬
deo aut sillabae longe breue que dicuntur quia ꝑuaria suocum̃ morar. aut sim¬
pla aut dupla spatia temporis habereuidentur diptongae sillabae greconomi¬
ne dictae quod in eisbine uocales iungantur. ex his apud nosueras esse ii ae
oe au eu eiuero apud maiores tantum celebrata fuit. Ideo aut sllaba apud m̃e¬
Cumergo silla bauna est qua sidimedius pes est : dionisiuslintius sillabarum om¬
nium singulas formas aptissimas fecit᷑ obidstatua honoratũ est:
quã recidunt. Pedes dicti eo quod peripsos m&ra : ambulent : Nansi¬
cut nospedibus incedimus : itam&ra quasi pedibus gradiuuntur Pedes aũt
uocantur Ipsiaũt pedes causas habent speciales nominum quare uocentur

Expanded text:
Syllabe autem aut breves sunt, aut longe, aut communes. Breves vocate, quia nunquam produci possunt. Longe, quia nunquam corripi possunt. Communes autem, quia pro scribentis arbIdeo autem syllabae longae, brevesque dicuntur, quia per varias vocum moras aut dupla aut simpla spatia temporis habere videntur. Dipthongae syllabae Graeco nomine dictae, quod in eis binae vocales jungantur. 3. Ex his apud nos veras esse scimus quatuor: ae, oe, au, eu. Ei vero apud majores tantum celebrata fuit. Syllaba autem apud melabis. Cum ergo syllaba una est, quasi dimidius pes est. Dionysius Lintius syllabarum omnium singulas formas aptissimas fecit, et ob id statua honoratus est. quam recedunt. Pedes dicti, eo quod per ipsos metra ambulent. Nam sicut nos pedibus incedimus, ita metra quasi pedibus gradiuntur. Pedes autvocantur. 2. Ipsi autem pedes habent speciale
Abbreviated transcription (Latin):
Cludo homines miecto laqueo impeditoᷤ
consecutosq prostrate amictos umbone pel¬
liceo. De uele tiBUS
Ieletum pugna erat. ut ultro aitroq tela
obiectarent. Erat enim eorum uaria
pugna et spectantib gͣtior. quam reliqua
Ueleces aũ nuncupatoᷤ. siue a uolatione
siue a ciuitate erruscorum. que uelete ᷤᷤ¬
uocabat᷑. De ferali certamine.
erarum pugna est. emissas bestias niue¬
nes extipere. pugnare aduersus eas ultroneo fu¬
nere certare. non crimine s surore: De ho¬
IRUo execratione lodor um

Expanded text:
ludo homines iniecto laqueo inpeditos ludo homines iniecto laqueo inpeditos consecutosque prostrare amictos umbone pellicio. § 57 De velitibus. Velitum pugna erat ut ultro citroque tela obiectarent. Erat enim eorum varia pugna et spectantibus gratior quam reliqua: velites autem nuncupatos sive a volitatione, sive a civitate Etruscorum quae Veles vocabatur. § 58 De ferali certamine. Ferarum pugna erat emissas bestias iuvenes excipere, pugnare adversus eas, ultroneo funere certare, non crimine, sed furore. § 59 De horum exercitatione ludorum
Abbreviated transcription (Latin):
a porta orientis alt̃ ab occidentis procedebãt
in equis albis cum aureis galeis minoribus
et habilioribus armis. sicq atroci ꝑseueran-¬
tia pro uirtute suam inibant pugnam
dimicantes. quousq alt̾ in alteruis mor¬
te prosiliret. ut haberet qui caderet casum
gloriam qui perimeret. que armatura
pugnabat martis duelli caueza. De Re¬
etiarius ab armature genere tiariis.
in gladiatorio ludo contra alterum
pugnantem ferebat occulte rete. qd ia-¬
culum appellat᷑. ut aduersarium cuspi-¬
de insistente operiree. implicitum q ui¬
ribus superaret. Que armatura pugna¬
ecutor ab insequendo retia CUTORIBUS¬
rium dictus. gestabat enim cuspidem.
et massam plumbeam. que aduersarii ia-¬
culum impediret. ut antequam ille feri¬
ret rete: iste ex suꝑaret. Iec armatura
seͣcrata erat uulcano. Ignis enĩ semꝑ inse-¬
quit᷑ ideoq cum retiario componelatur
quia ignis et aqua semper int̾se inimica st̃:
De la ouea tori BUS.
aqueariorum pugna erat fugientes in

Expanded text:
a parte orientis, alter ab occidentis procedebant in equis albis cum aureis galeis minoribus et habilioribus armis; sicque atroci perseverantia pro virtute sua iniebant pugnam, dimicantes quousque alter in alterius morte prosiliret, ut hagloriam qui perimeret: qua armatura pugnabant Marti duelli causa. Retiarius ab armature genadiatorio ludo contra alterum pugnantem ferebat occulte rete, quod iaculum appellatur, ut adversarium cuspide insistente operiret, inplicitumque viribus superaret. Quae armatura pugna secutoribus. Secutor ab insequendo retiarium dictus. Gestabat enim cuspidem et massam plumbeam, quae adversarii iaculum inpediret, ut antequam ille feriret rete, iste exsuperaret. Haec armatura sacrata erat Vulcano. Ignis enim semper insequitur, ideoque cum retiario componebatur, quia ignis et aqua semper inter se inimica sunt. § 56 De laqueariis. Laqueariorum pugna erat fugientes in
Abbreviated transcription (Latin):
ut remigium alarũ Nã& alae nauium & al ar̃ remigit̃ dicuntur. Cata crͦi est
alienae reinomen adpossitũ hałec eo am& aphora defest qͥ illa uocabulũ babenti
lauro &centaurus nunc uno ambae iunctisq feruntur frontibus. & longa
sulcant uãda saxa carina dũ facies & fronsanimaliũ & hominũ sit qͣ nn¬
si po& a naui non ad pos suiss& quidpro prium eidem pasti dicer & non haber&

Expanded text:
ut 'remigium alarum'. Nam et alae navium et alarum remigia dicuntur. Catachresis est alienae rei nomen adpositum. Haec et a metaphora differt, quod illa vocabulum habenti auro; et Virg. Aen. 5, 157: Centaurus; nunc una ambae iunctisque feruntur frontibus, et longa sulcant vada salsa carina; dum facies et frons tantundem animalium et si poeta non apposuisset navi, quid proprium eidem parti diceret non haberet
Abbreviated transcription (Latin):
inuenit᷑. quod ablatum et arefactũ
terit᷑. atq iterum aceto admixto in
pastillis dundit᷑. et ad solem siccat᷑:
fac obseruantia si lãminas ȩreas sar-¬
mentis suꝑpones eruginem creant
nstructuram autẽ parietum
ad normam fieri. et ad perpendi¬
culum responde oportet: Norma
dicta greco uocabulo. extra nichil re¬
ctum fieri potest: Companit᷑ autẽ
ex tribus regulis. ita ut due sint
binorum pedum. t̾tia habeat pedes
cduos. untias decem. quas equali cras¬
situdine politas ex trinis cacumini¬
bus sibi uingit. ut scema trigani fa¬
ciant. iderit norma. Regula dicta
quod sit recta. quasi rectula. et impedi¬
mentum non habeat Perpendiculũ
est quod semꝑ appendit᷑: deniq in fa-¬
brica nisi omnia ad ꝑpendiculum
et certam siant¬
cesse est. ut cũcta mendosa ins¬
truantur. ut aliꝗͥ praua fint.
aliqua cubantia. prona non nulla
alia supina. et ꝑꝑ hoc unuersa sut̃
constructũm. li inea genere suo ap¬

Expanded text:
invenitur. Quod ablatum et arefactum invenitur. Quod ablatum et arefactum teritur, atque iterum aceto admixto in pastillis dividitur et in sole siccatur. Hac observantia si lamminas aereas sarmentis superponas, aeruginem creant. nstructuram autem parietum ad normam fieri, et ad perpendiculum respondere oportet Norma dicta Graeco vocabulo, extra quam nihil rectum fieri potest. Componitur autem ex tribus regulis, ita ut duae sint binum pedum, tertia habeat pedes duos, uncias decem, quas aequali crassitudine politas extremis acuminibus sibi jungit, ut schema trigoni faciant. Id erit norma. 2. Regula dicta, quod sit recta, quasi rectula, et impedimentum non habeat. Perpendiculum est, quod semper appenditur. Denique in fabrica nisi omnia ad perpendiculum, et certam rcesse est, ut cuncta mendosa instruantur, ut aliqua prava sint, aliqua cubantia, prona nonnulla, alia supina, et propter hoc universa ruunt constructa 3. Linea genere suo ap
Abbreviated transcription (Latin):
adiecto glutino nitorem indici reddet.
ustaq plurima necessaria est. nullo p̃.¬
cs bone igni excoquas. et aceto acerrimo
suꝑfuso extinguas: madefacta spongia
colorem purpureum reddet. euͣm ubi
contrineris usta erit: omne autẽ atra-¬
mentum sole ꝑfi¬
citur: Omnesco-¬
lores calcis admi¬
xtione corrum pun¬
tur: Melinum
dictum. qd eius
metalli ferax sit una ex cicladib insu¬
la. melos nomine: est enĩ candidũ
nec utunt᷑ eo pictores ꝑꝑ nimiam
pinguitudinem: Anulare qd̃ uocat̃
candidum est. quo muliebres pictu-¬
re luminant᷑: fit et ipsum ex creca
admixtis uitreis geminis: cerussa fit
hoc modo. In uase enĩ aceco acerrimo
impleto sarmenta aminea in eodẽ
uasculo collocabis. ac suꝑ sarmenta ta¬
bulas plumbi tenuissimas pones. deiñ
uas cliligentissime claudes. liniesq:
ne aliquid inspiraminis exeat : Past
dies aũ triginta uas aꝑit᷑. et ex distil
latione tabularum innata cerussa

Expanded text:
adiecto gluten, nitorem Indici reddet. adiecto gluten, nitorem Indici reddet. Usta, quae plurimum necessaria est, nullo necis bonae igne excoquas, et aceto acerrimo superfusam extinguas, madefacta spongia colorem purpureum reddet. Eam ubi contriveris usta erit. Omne autem atramentum solcitur: omnes colores calcis admixtione conrumpuntur. Melinum dictum quod eius metalli ferax sit una ex Cycladibus insula Melos nomine. Est enim candidum, nec utuntur eum pictores propter nimiam pinguedinem. Anulare, quod vocacandidum, est quo muliebres picturae illuminantur. Fit et ipsum ex creta admistis vitreis gemmis. 23. Cerussa fit hoc modo: In vase enim aceto acerrimo impleto sarmenta aminea in eodem vasculo collocabis, ac super sarmenta tabulas plumbi tenuissimas pones, deinde vas diligentissime claudes, illinesque, ne aliquid inde spiraminis exeat. Post dies autem XXX vas aperitur, et ex distillatione tabularum innata cerussa
Abbreviated transcription (Latin):
beaq Indicum in indicis inuenit᷑ calamiᷤᷤ.
spuma adherente limo: Est añ colaris cianei
mixturam purpurȩ ceruleiq mirabilẽ
reddens Est alterum genus in purpurariis
of̃cinis spumĩaeri is cortinis innatans. ꝗͣ
infectores detrahentes siccant: Atram̃tũ
dictum. qd̃ sit atrum. cuius speties. et
picturȩ. et cotidiano usu nȩnecessaria ÷
ste int̾ facticios est: sit enim et suligine
pluribus modis suꝑaddentes tedas resina
adiecta. lacusculo edificato. que fumum
retineat: Nuic pictores cum aqua ad miᷤ¬
cent gluten. ut illustrius resplendeat :
ad festmationem aũ operis etiã sarm̃toꝵ
ueterum carbones cum glutino triti
inclucendis parietibus a tramenti spetiẽ
reddunt: Sunt et qui uini fecem sicca-¬
tam excoquant. affirmantq: si ex bo-¬
no uino fex fuerit. indici spetiem id
atram̃tum p̃bere: S. et sarmentum u¬
ue marȩ uino optimo tinctum. posteaqͣ
siccitate aruerit. si ex uras et conteras

Expanded text:
beaque. Indicum in Indicis invenitur calamis, beaque. Indicum in Indicis invenitur calamis, spuma adhaerente limo: est autem coloris cyanei, mixturam purpurae caerulique mirabilem reddens. Est alterum genus in purpurariis officinis, spuma in aereis cortinis innatans, quam infectores detrahentes siccant. Atramentum dictum quod sit atrum, cuius species et picturae et quotidiano usui necessaria est; iste inter facticios est. Fit enim e fuligine pluribus modis super ardentes taedas resina adiecta, lacusculo aedificata, quae fumum retineat. Huic pictores cum aqua admiscunt gluten ut inlustrius resplendeat. Ad festinationem autem operis etiam sarmentorum veterum carbones cum glutino triti inducendis parietibus atramenti speciem reddunt. Sunt et qui vini faecem siccatam excoquant, adfirmantque, si ex bono vino faex fuerit, Indici speciem id atramentum praebere. Sed et sarmentum uvae nigrae vino optimo tinctum posteaquam siccitate aruerint, si exuras et conteras
Abbreviated transcription (Latin):
aut scandarace simile est: deterius ui¬
dicatur: Est aũ et tertium genus squa.¬
mosum. quo miscet᷑ aureus color. uis
earum. ut scandarace. s. acrior: Ocra
et ipsa in insula rubri maris. topazion
gignit᷑. uln et scandaraca: fit quoq:
et acra exusta rubrica in ollis nouis
luto eirtumlitis. que quantomagis
in camino arserit: tanto melior sit: Uene¬
tum ceruleum temperare primum in alex.¬
andria reperit. in italia ex harenȩ pulue.
et nitri flore faciunt. s ciprium in for-¬
nace exustum huic ꝑmixtioni addes. uic¬
toriani similitudo erit: purpurissum
ex creta argentaria cum purpuris parit᷑
tinguit᷑. libetq eum colorem celerius la-¬
nis. p̃cipuum est tamen aliud quod adhuc¬
in uese rudibus medicamentis in ebria¬
tum proximum est. Egesto eo addita cre-¬
ta in uis idem. Et quotiens id factum ẽ
eleuatur bonitas p̃ciosissimȩ purpurȩ:
causa est. qd̃ scino maxime inficteur. ru:¬

Expanded text:
aut sandaracae simile est deterius iuaut sandaracae simile est deterius iudicatur: est et tertium genus squamosum quo miscitur aureus color. Vis earum ut sandaracae, sed acrior. Ochra et ipsa in insula Rubri maris Topazo gignitur, ubi et sandaraca. Fit quoque et ochra exusta rubrica in ollis novis luto circumlitis, quae quanto magis in camino arserit tanto melior fit. Venetum. Caeruleum temperare primum Alexandria repperit. In Italia ex arenae pulvere et nitri flore idem faciunt. Sed Cyprium in fornace adustum huic permixtioni addes; Vestoriani similitudo erit. Purpurissum ex creta argentaria. Cum purpuris pariter tinguitur bibitque eum colorem celerius lanis. Praecipuum est tamen aliud quod adhuc vaso rudibus medicamentis inebriatum: proximum est egesto eo addita creta in ius idem, et quotiens id factum est elevatur bonitas. Pretiosissimae purpurae causa est quod hysgino maxime inficitur ru
Abbreviated transcription (Latin):
cola colore prasino est. dicta quod ue¬
na eius habere tradit᷑ aurum : Fec et
in armoenia nascit᷑ .s ex macedonia pro¬
pabilis uenit: fodit᷑ enĩ ex metallis ȩreiꝰ.
cuius inuentio argentum atq indicũ
prodit Nam uene eius cum his habent
nature societatem: Cipria ab insula ci¬
pro. ubi plurima reperit᷑: Scandara ca
in insula rubri maris Toporaton nas.¬
cit᷑ colore cinnabari. odore sulphureo:
Inuenit᷑ autem maureis et in argenta¬
riis metallis melior. quo magis rufa. qͦq
magis redolet: Quamquã et cerussa si
torreat᷑ in fornace scandaracam facit. unde
et color est flammeus: Quod si torreatur
equa parte rubrica et mixta scandicen¬
facit reddit: Arsenicum. quod latini ob
colorem auri pigmentum uocant. colli
gitur in ponto ex auraria materia. ubi
etiã scandaraca optimum est. qd̾ in aureũ
colorem transit. purum et fissile. gracili
uenarum discursu: Quod uero pallidiꝰ

Expanded text:
. Chrysocolla colore prasino est, dicta, quod ve. Chrysocolla colore prasino est, dicta, quod vena ejus aurum habere traditur. Haec et in Armenia nascitur, sed ex Macedonia probabilis venit. Foditur autem ex metallis aeris, cujus inventio argentum atque Indicum prodit. Nam venae ejus cum iis habent naturae societatem. Cypria ab insula Cypro, ubi plurima reperitur. 11. Sandaracha in insula Rubri maris Topazo nascitur, colore cinnabari, odore sulphureo. Invenitur autem in aurariis et argentariis metallis, melior quo magis rufa, quoque magis virus redolet: Quanquam et cerussa, si torreatur in fornace, sandaracham facit, unde et color est flammeus. Quod si torreatur, aequa parte rubrica admista, sandycem reddit. 12. Arsenicum, quod Latini ob colorem auripigmentum vocant, colligitur in Ponto ex auraria materia, ubi etiam sandaraca. Optimum est quod in aureum colorem transit, purum et fissile gracili venarum discursu; quod vero pallidius
Abbreviated transcription (Latin):
um appellatum ita qd̃ in siria colli-¬
gaturin littoribis rubri maris. ubi
fenices inhabitant aliud est aũ se¬
ricum. aliud siriacum. Nam sericũ
lana est. quam seres mittunt: Si¬
riacum uero pigmentũ. quod siri
foenices in rubri maris littoribus
colligunt: Est aũ et int̾ facticioᷤ.
Nam sepe sit. aut sinopide. aut scan¬
in effesiorum solo inuenisse tradunt᷑.
cuius pigmenti hispania ceteris regio¬
nibus plus habundat. unde etiam
nom̃ proprio flumini dedit. huiꝰ
distillatio argentum liquidũ gig¬
nit: Minion aũ hoc quidã dicunt
esse cinnabarin: Cinnabarin aũ¬
a dracone et barro. id÷ elefanto cognomina.¬
tum. Aiunt enĩ draconum esse sangui¬
nem. dum implicant elefanto. Nuunt
enĩ beluȩ. et dracones obruuntur. qͦrũ
fusus cruor terram inficit. steq pigm̃tũ
quid quid solo tunxerit: Est aũ puluis
in aliquibus terris promiscue generet᷑.
optima tamen in libua cirinensi Crisi

Expanded text:
um, appellatum ita, eo quod in Syria collium, appellatum ita, eo quod in Syria colligatur in littoribus Rubri maris, ubi Phoenices inhabitant. 6. Aliud est autem Sericum, aliud Syricum. Nam Sericum lana est, quam Seres mittunt; Syricum vero pigmentum, quod Syri Phoenices in Rubri maris littoribus colligunt. Est autem et inter factitios. Nam saepe fit, aut sinopide, aut sanin Ephesiorum solo invenisse traduntur. Cujus pigmenti Hispania caeteris regionibus plus abundat, unde etiam nomen proprio flumini dedit. Hujus distillatio argentum liquidum gignit. Minium autem hoc quidam dicunt esse cinnabarim. 8. Cinnabaris a dracone et barro, id est, elephanto cognominatum. Aiunt enim draconum esse sanguinem, dum implicant elephantos. Ruunt enim belluae, et dracones obruuntur, quorum fusus cruor terram inficit, fitque pigmentum quidquid solo tinxerit. Est autem pulvis in aliquibus terris promiscue generetur, optima tamen in Libya Cyrenensi. 438 10