comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dati. et tuus securitate ꝑfruat᷑ accep¬
ti. Deus te incolum̃ custodiat frater
Rm̃e. Huiꝰ sc̃i hormisde pontificatꝰ
tempore: sepe fatus lugdouicus rex
gloriosus coronã auream cũ gẽmis
que regnum appellari solet. beato
petro sancto remigio suggerente di¬
rexit. Hic beatus papa ormisda. mi¬
sit constantinopolim ad iustinũ im¬
peratorem in legatione germanum
pro curatione puelle demoniace
ad beatũ remigiũ litteras suas direxit:
ost hec omĩa mortuus xx¬
est lugdouicus rex in pace: et
sepultus est in basilica sc̃ĩ petri
apłi. quam ipse ac regina sua
edificauerunt. Mortuus est autẽ anno
quinto post quã cum alarico rege go¬
thorum pugnauit: regnauit quoq si¬
mul annis triginta. Et eodem mom̃to¬
remis defunctũ fuisse eognouit: et sibi
adsistentib indicauit. His ita gestis. filiꝰ
clodomiri filii lugdouici regis nomi¬
ne chlodoaldus interfectis fratrib suis

Expanded text:
dati et tuus securitate perfruatur accepdati et tuus securitate perfruatur accepti. Deus te incolumem custodiat, frater karissime. Huius sancti Ormisde pontificatus tempore sepe fatus Hludowicus rex gloriosus coronam auream cum gemmis, que Regnum appellari solet, beato Petro, sancto Remigio suggerente, direxit. Hic beatus papa Ormisda misit Constantinopolim ad Iustinum imperatorem in legatione Germanum pro curatione puellae demoniacae ad beatum Remigium litteras suas direxit. Post haec omnia mortuus est Hludowicus rex in pace et sepultus est in basilica sancti Petri apostoli, quam ipse ac regina sua aedificaverunt. Mortuus est autem anno quinto, postquam cum Alarico rege Gothorum pugnavit. Regnavit quoque simul annis triginta. Et eodem momsset Rhemis, defunctum fuisse cognovit, et sibi assistentibus indicavit. His ita gestis filius Clodomiri, filii Lodovici regis nomine Clodoaldus, interfectis fratribus suis,
Abbreviated transcription (Latin):
regulas et decreta sc̃issimis definita con¬
ciliis. ab om̃ibus seruanda mandamus.
In his ingilanciã tuam. in his curã frat᷑¬
ne monita exortacionis ostendimꝰ. His
ea quantũ dignũ est reuerencia custo¬
ditis: nullũ relinquit culpe locum. sc̃ẽ
obseruacionis obstaculũ. Ibi fas nefasq
p̃scriptũ est. ibi prohibitũ ad qd nullus
audeat aspirare: ibi concessum qͥd debe¬
at mens d̾o deuota p̃sumere. Quotiens
uniuersale poscit religionis causa con¬
cilium: te cuncti frẽs euocante conue¬
niant. Et si quos eorũ spec ialis nego¬
cii pulsat intencio. iurgia inter eos
oborta cõpesce: discussa sacra lege de¬
terminando certamina. Quicquid au¬
tem illic pro fide et ueritate constitu¬
tum. uel ꝓuida dispensatione p̃ceptũ.
uel ꝑsone nr̃e auctoritate fuerit con¬
firmatũ: totũ ad scienciã nr̃am instru¬
cta legationis attestacione perueniat.
Eo fit. ut et nr animus officii caritate

Expanded text:
regulas et decreta sanctissimis diffinita conregulas et decreta sanctissimis diffinita conciliis ab omnibus servanda mandamus. In his vigilantiam tuam, in his curam, fraternae, monita exortationis ostendimus. His ea quanta dignum est reverentia custoditis, nullum relinquit culpae locum sanctae observationis obstaculum. Ibi fas nefasque prescriptum est, ibi prohibitum, ad quod nullus audeat adspirare, ibi concessum, quid debeat mens Deo placitura presumere. Quotiens universale poscit religionis causa concilium, te cuncti fratres evocante conveniant; et si quos eorum spetialis negocii pulsat intentio, iurgia inter eos oborta compesce discussa sacra lege determinando certamina. Quicquid autem illic pro fide et veritate constitutum, vel provida dispensatione preceptum, vel personae nostrae auctoritate fuerit confirmatum, totum ad scientiam nostram instructa relationis attestatione perveniat. Eo fit, ut et noster animus officii caritate
Abbreviated transcription (Latin):
tum te esse didicimus. qd ceteris agen¬
dum obnixxius imperamus: ut in pro¬
uinciis tanta longinquitate disiunctis.
et apłice sedis uigorem. et patrũ regu¬
lis studeas adhibere custodiam. Uices
itaq nr̃as per omne regnũ dilecti et
sp̃ualis filii nr̃i lugdouici. quẽ nuꝑ
adminiculante suꝑna gr̃a plurimis
et apłorum tẽporib equiperandis
signorũ miraculis. p̃dicationẽ salutife¬
ram comitantib ad fidem cũ gente
integra conuertisti. et sacri dono bap¬
tismatis consecrasti: saluis priuilegiis
que et metropolitans decreuit anti¬
quitas p̃senti auctoritate ꝯmittimus.
augentes studii huius participacione
ministerii dignitatẽ: releuantes nr̃as
ensdem remedio dispensationis excubias.
Et licet de singulis non indigeas edoceri
a quo iam ꝓbauimꝰ acutius uniuersa ser¬
uari: gratius tamen esse solet si ituris tra¬
mes ostenditur. et laboraturis iniuncti
operis forma monstratur. Paternas igit᷑

Expanded text:
tum te esse didicimus, quod ceteris agentum te esse didicimus, quod ceteris agendum obnixius imperamus, ut in provinciis tanta longinquitate disiunctis et apostolicae sedis vigorem et patrum regulis studeas adhibere custodiam. Vices itaque nostras per omne regnum dilecti et spiritalis filii nostri Hludowici, quem nuper, adminiculante superna gratia, plurimis et apostolorum temporibus aequiperandis signorum miraculis predicationem salutiferam comitantibus, ad fidem cum gente integra convertisti et sacri dono baptismatis consecrasti, salvis privilegiis, quae metropolitanis decrevit antiquitas, presenti auctoritate committimus, augentes studii huius participatione ministerii dignitatem, relevantes nostras iusdem remedio dispensationis excubias. Et licet de singulis non indigeas edoceri, a quo iam probavimus acutius universa servari, gratius tamen esse solet, si ituris trames ostenditur et laboraturis iniuncti operis forma monstratur. Paternas igitur
Abbreviated transcription (Latin):
los accepit. Cum quib codicellis etiam
illi anastasius coronam cũ geminis et
tunicã blatteã misit: et ab ea die con¬
sul et augustus est appellatus. Sed et
osmisda romane sedis pontifex sancto
remigio antique metropolis ep̃o. que
tunc temporis habebat sub se duodecim
ciuitates. et totidem epõs eisdem p̃siden¬
tes: uices suas in regno lugdouici nuꝑ
cum integra gente ad fidem conuersi
per scãm eius p̃dicationẽ dño cooꝑante
et sermonem confirmante sequentibus
signis. ꝯmisit hoc mͦ. Dilectissimo fratri
remigio ormisda. Suscipientes plena
fr̾nitatis tue congratulacione colloqͥa
quib nos germane salutis tue letifica¬
uit indicio corporali cum sp̃ualibus
officuis incolumitate subnixa: congru¬
um esse ꝓspeximꝰ. hanc ipsam quã m̃te
gerimũs uerbis aperire leticiam. agis
enim sũmi docum̃ta pontificis: dum
et p̃dicanda facis. et ea insinuare non
differs. Prerogatiua igitur de nr̃i sũp¬
simus electione iudicii. quando id oꝑa¬

Expanded text:
 accepit. Cum quibus codicillis etiam illi Anastasius coronam auream cum gemmis et tunicam blatteam misit: et ab ea die consul et augustus est appellatus. Sed et Hormisda Romanae sedis pontifex sancto Remigio, antiquae metropolis episcopo, quae tunc temporis habebat sub se duodecim civitates, et totidem episcopos eisdem praesidentes, vices suas in regno Ludovici regis, nuper cum integra gente ad fidem conversi per sanctam ejus praedicationem, Domino cooperante, et sermonem confirmante, sequentibus signis, commisit hoc modo. Dilectissimo fratri Remigio Ormisda. Susdpientes plena fraternitatis tuae congratulalatione colloquia, quibus nos germanae salutis tuae letificavit indicio, corporali cum spiritalibus officiis incolomitate subnixa, congruum esse perspeximus, hanc ipsam quam mente gerimus verbis aperire laetitiam. Agis enim summi documenta pontificis, dum et predicanda facis et ea insinuare non differs. Praerogativam igitur de nostri sumpsimus electione iudicii, quando id opera
Abbreviated transcription (Latin):
sibi libuerit uel licuerit legenda seruen¬
tur designare curaui: eo uidelicet mͦ
ut ea que populo recitanda sunt. no¬
ta que astericus uocatur. non ut ea q̃
omissa fuerant illucescant: sed ut qͣsi
stelle radii minus scientes illuminent
prenotentur. Eis uero que ꝑ dei grãm
illuminatis legenda reseruari debent
nota paragraphus preponatur: ad se¬
parandas res a rebus. que in conexione
ueniunt. antisimma uero subiungat᷑
ubi sunt finienda que paragraphus

Expanded text:
sibi licuerit vel libuerit, legenda servensibi licuerit vel libuerit, legenda serventur, designare curavi: eo videlicet modo, ut illa que populo recitanda sunt nota quae asteriscus vocatur X, non ut ea que omissa fuerant illucescant, sed ut quasi stelle radii minus scientes illuminent, prenotentur; eis vero quae per Dei gratiam illuminatis legenda reservari debent nota paragraphus Γ preponatur ad separandas res a rebus, quae in conexione concurrunt; antisimma vero Ͻ subiungatur, ubi sunt finienda, quae paragraphus
Abbreviated transcription (Latin):
is miraculorũ p̃missis capitu¬
lis. quedam sunt in sequenti
opusculo de scĩs scripturis
et catholicorũ dictis. sed et
de historus ad instructionẽ et exorta¬
cionem legenciũ interposita: que ut ad
recitandũ omĩa in populi audiencia non
inerescant. cui pro captu audientium
mensurã uerbi conuenit ministrari: et
excerpta per se alia lectioni studiosorũ
non depereant. sicut quondã ꝯtigisse
hac occasione in p̃facione huius operis
ꝯmemoraui: per lectiones ad legenda
in dduab festiuitatib. scilicet depositio¬
nis et trans lacionis huius domni et pa¬
tas. ut in depositionis sollẽpnitate no¬
uem lectiones ab exordio usq ad obi¬
tum eius legantur. et in eius trans lacio¬
nis festiuitate sex lectiones de his que
post obitum eius ostensa sunt. et tres
de omelia lectionis euuangelice legan¬
tur. sub siciua distinctione notis anti¬
quorum peritia inuentis quantũ inde
populo audiente legantur. et que in¬
structiorib et studiosioribus quando

Expanded text:
is miraculorum premissis capitulis, quedam sunt in sequenti opusculo de sanctis scripturis et catholicorum dictis sed et de hystoriis ad instructionem et exortationem legentium interposita. Que ut ad recitandum omnia in populi audientia non increscant, cui pro captu audientium mensuram verbi convenit ministrari, et excerpta per se alia lectioni studiosorum non depereant, sicut quondam contigisse hac occasione in prefatione huius operis commeruoravi, per lectiones ad legenda in duabus festivitatibus, scilicet depositionis et translationis huius domni et patas, – ut in depositionis sollempnitate novem lectiones ab exordio usque ad obitum eius legantur, et in eius translationis festivitate sex lectiones de his que post obitum illius ostensa sunt et tres de omelia lectionis euvangelicae legantur, – subsiciva distinctione notis antiquorum peritia inventis, quantum inde, populo audiente, legantur, et que instructioribus et studiosioribus, quando
Abbreviated transcription (Latin):
laudum clauati rem̃si parroechie ubi
nutritus fuerat tradidit: ibiq gene¬
baudum uirũ carne nobilem ep̃m or¬
dinauit: et qualiter ipse genebaudus
liquerat. et in reclusione penitencie
a beato remigio reclusus penituit.
et qualiter gracia dei angelica uisitaci¬
one consolatus. per beatum remigiũ
in ordine ep̃ali est restitutus.¬
uomͦ hereticus intrante sc̃õ remi¬
De uindicta in celtenses qui metas bea¬
ti remigii incenderunt: ab illo in eos¬

Expanded text:
Lauduni clavati Rhemensis parochiae, ubi Lauduni clavati Rhemensis parochiae, ubi nutritus fuerat tradidit: ibique Genebaldum Genebaudum virum carne nobilem, et udus mina et in reclusione paenitentiae a beato Remigio retrusus penituit, et qualiter gratia Dei angelica visitatione consolatus, per beatum Remigium in ordine episcopali est restitutusQuomodo hereticus, intrante sancto Remi recepit. 22. De vindicta in Celtenses, qui metas beati Remigii incenderunt, ab ipsoa ill
Abbreviated transcription (Latin):
dedit᷑: et de miraculis que tunc deus
per illũ ostendit. et qualit sparnacũ
uillam ab eulogio cõparauit. sed et
qualiter partem silue in uosago com¬
parauit: et de miraculo ibidem per
eum facto. xxuiii
De uino benedicto qd̾ sc̃s remigius
lugdouico regi ꝑgenti contra gunde¬
baudum dedit. xxuii
Duomͦ lugdouicus in parisius ciui¬
tate sedem suã constituit: et de uino
benedicto qd̾ ei contra alaricũ ꝑgenti
sanctus remigius dedit.
Quonͦ lugdouico regi anastanus im¬
perator codicellos pro consulatu misit
et ormisda papa scõ remigio uices suas
in regno lugdouici cõmisit. et de morte
lugdouici regis: et quomͦ sc̃s clodoal¬
dus beato remigio duriacũ dedit.
Quoiͦ sc̃s remigius de rebus sibi a
rege et fiancis per diuersas ꝓuincias
datis. magnã partem per diuersas ec¬
clesias tradidit: et de his que in rem̃si
prouincia illi fuerant tradite. ñ modi
cam partẽ ecclesie sc̃e marie in castro

Expanded text:
dedit, et de miraculis, que tunc Deus dedit, et de miraculis, que tunc Deus per illum ostendit; et qualiter Sparnacum villam ab Eulogio comparavit, sed et qualiter partem silve in Vosago pretio emit et de miraculo ibidem per eum facto. 18. De vino benedicto, quod sanctus Remigius Hludowico regi pergenti contra Gundebaudum dedit. 19. Quomodo Hludowieus rex in Parisii civitate sedem suam constituit, et de vino benedicto, quod ei contra Alaricum pergenti sanctus Remigius dedit. Quomodo Hludowico regi Anastasius imperator codicellos pro consulatu misit, et Ormisda papa sancto Remigio vices suas in regno Hludowici commisit, et de morte Hludowici regis, et quomodo sanctus Chlodoaldus beato Remigio Duziacum dedit.us Remigius de rebus sibi a rege et Francis per diversas provincias datis magnam partem per diversas aecclesias tradidit et de his que in Remensi provincia illi fuerant tradite cam partem ecclesiae sanctae Mariae in castro
Abbreviated transcription (Latin):
Qualiter ampullas uacuas olȩo exor¬
crato et sacro crismate ꝑ or̃onem
repleri fecit.
xp̃o fecit et uicit: inde̾q reuersus. se
credere et baptizari uelle in noĩe xp̃i¬
uxori sue narrauit.xx
uomͦ regina rothildis sc̃m remigi¬
um ad se uocauit. dep̃cans ut regiui¬
am salutis p̃ciitaret: et quomͦ die pas¬
sionis dñi pridie ante quam rex cum
populo baptiraretur cum beatus remi¬
gius regem cathecizaret apparuit illi
liter sc̃s remigius sp̃u prophetie que
essent eidem regi futura et eius posteri¬
ualiter rex lugdouicus ad baptis¬
terium uenit: et de ostenso miraculo
qͦm species colube in i ostre ampullam
cum sacro crismate cunctis uidentib
orante scõ remigio apportauit: et qͦmͦ
de extrcitu francorũ una cũ rege tria
milia uirorũ exceptis paruulis et mu¬
lieribus sunt baptitati. et postea pars
gentis francorum que residua erat cũ
raganario per beatũ remigiũ ad fidẽ
.xͥ ꝯuersa et baptitata est. xxu
remigio uillas codiciacũ et luliacum

Expanded text:
Qaliter ampullas vacuas oleo exorcizato et sacro chrismate per orationem repleri fecit.isto fecit et vicit, indeque reversus, se credere et baptizari velle uxori suae narravit. 14. Quomodo regina Rothildis sanctum Remigium ad se vocavit, deprecans, ut regi salutis viam predicaret, et quomodo die passionis Domini, pridie antequam rex cum populo baptizaretur, cum beatus Remigius regem catecizaret, apparuit illialiter sanctus Remigius spiritu prophetiae que essent eidem regi Francorum et suae posteriQualiter rex Chludowicus ad baptisterium venit, et de ostenso miraculo, quomodo speties columbe in rostro ampullam cum crismateg sacro, cunctis videntibus, oranti sancto Remigio apportavit, et quomodo de exercitu Francorum una cum rege tria milia virorum, exceptis parvulis et mulieribus, sunt baptizati, et postea pars gentis Francorum que residua erat cum Raganario per beatum Remigium ad fidem conversa et baptizata est. 16. Remigio villas Codiciacum et Luliacum
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃r cum deo regnant: et qualiter ad
sepulerũ eius orantes preparare se debre¬
ant ut exaudiant᷑: et qualit̃ mnunitis
corpore et sanguine xp̃i. et unum eũ¬
eodiem xp̃o effectis. nobis est exeundũ
E equitur exemplar testamenti bea¬
tissimi remigii. Iut
S ecuntur metrici uersus conditi ab
corpus ipsius beatissimi patroni nostri

Expanded text:
regnant; et qualiter orantes ad sepulchrum eius preparare se debeant, ut exaudiantur; et qualiter munitis corpore et sauguine Christi et unum cum eo effectis nobis est exeundum quitur exemplar testamenti beati Remigii. 33. Sequuntur metrici versus conscripti in co
Abbreviated transcription (Latin):
Quomodo deus beato remigio reuelauit
diem obitus sui. et de testamento ab eo
condito. et qͦmͦ oculorũ corporalium
lumine aliquãdiu est priuatus. et iterũ
lumine. redonatus: et de obitu illius
ac cecitatis longeuitate. xxxui
De miraculo quod osteniũ eit cum
eius sc̃m corpus ad sepulturã tͣnfferret᷑:
et de miraculo quod per pallam sepul¬
cri eius contra luem inguinariã est os¬
tensum: sed et de miratulo qd actũ est
Ii. homine qui olcam sibi datam pre¬
Quomͦ angelico ministerio corpus
illius tͣns latũ est de loco prime sepul¬
ture ad aliam sepulturã: et quomodo
pipinũ regem in uilla anisiaco fal¬
geulauit. xl
De miraculo ostento per puluertm
pauim̃ti eius ecclesie. quem colonus
uille que plũbea fontana dicitur. con¬
tra oppressores suos de fisco roseto col¬
ligens secum asportauit. xli
De miraculis ostensis in forestariis
lugdouici imperatoris: qui partem
silue quam sanctus remigius cõꝑauit
in uosago inuadere p̃sũpserunt. um

Expanded text:
Quomodo Deus beato Remigio revelavit diem obitus sui, et de testamento ab eo condito, et quomodo oculorum corporalium lumine aliquandiu est privatus et iterum lumine redonatus, et de obitu illius ac aetatis longevitate. 24. De miraculo, quod ostensum est, cum eius sanctum corpus ad sepulturam ferretur, et de miraculo, quod per pallam sepulchri eius contra luem inguinariam est ostensum, sed et de miraculo, quod actum est in homine, qui olcam sibi datam preQuomodo angelico ministerio corpus illius translatum est de loco prime sepulturae ad alteram sepulturam, et quomodo Pippinum regem in villa Anisiaco flagellavit. 26. De miraculo ostenso per pulverem pavimenti eius aecclesiae, quem colonus villae que Plumbea Fontana dicitur contra oppressores suos de fisco Roseto colligens secum duxit. 27. De miraculis ostensis in forestariis Hludowici imperatoris, qui partem silve, quam sanctus Remigius comparavit in Vosago, invadere presumpserunt. 28.
Abbreviated transcription (Latin):
Qualiter de paruo liquore in uilla
celto uinũ redundare fecit. ex uasculo
non modice quantitatis
dualiter ciuitatẽ remorũ conflagra¬
tam per demones ab incendio libera¬
uit: et nos si fideliter petierimꝰ. eiꝰ me¬
ritis et or̃onib a uiciorũ flãmis et ab
igne perpetuo liberabimur.
ualiter puellã ab infancia maugni
spiritus obsidione captiuã. cũ litteris
beaiti benedicti et legatis alarici gotho¬
rum regis sibi delatã. prius a uexatiõe¬
demonis liberauit: et postea mortuã¬
De aduentu francorũ per girmapĩ
et belgicam et gollie regiones. et qͦmͦ
lugdouicus regnum francorũ suscepit
et de miraculis que fiebant ꝑ beatum
remigiũ. et de urceo remis asportato
et a quocdam leui franco in presencia
regis bipenna percusso. xuii
Quomodo lugdo uicus rex francorũ
neptem gundebaudi regis burgundio¬
num nomine rothildemꝰ x p̃ianissimã
in coniugẽ sũpsit: et qͦmͦ idem lugdo¬
uicus regnum suũ dilatauit: et de fi

Expanded text:
Qualiter de parvo liquore in villa Celto vinum redundare fecit ex vasculo non modice quantitatisualiter civitatem Remorum conflagratam per demonem ab incendio liberavit, et nos, si fideliter petierimus, eius meritis et orationibus a viciorum flammis et ab igne perpetuo liberari ualiter puellam ab infantia maligni spiritus obsidione captivam, cum litteris beati Benedicti et legatis Alarici Gothorum regis sibi delatam, prius a demone liberavit et postea mortuDe adventu Francorum per Germaniam in Belgicam et Gallie regiones, et quomodo Chludowicus regnum Francorum suscepit, et de miraculis que fiebant per beatum Remigium, et de urceo Remis asportato et a quodam levi Franco in regis presentia bipenna percusso. 12. Quomodo Chludowicus rex Francorum neptem Gundebaudi regis Burgundionum nomine Hrothildem christianissimam in coniugem sumpsit, et quomodo idem Chludowicus regnum suum dilatavit,
Abbreviated transcription (Latin):
et de signis celitus in ipsius electio¬
ne ostensis.
et qualem mox se in ep̃atu exhibuit..
possessũ et stipendia pctentẽ a demone
liberauit: lumen ei restituit. subsidiũ
quod pecebat exhibuit: et qd̾ miracło¬
tunc corporali egit. cotidie petentib¬

Expanded text:
et de signis celitus in eius electione ostensis. 4. et qualem mox se in episcopatu exibuit. possessum et stipendia petentem a demone liberavit, lumen ei restituit et subsidium quod petebat exibuit; et quod tunc miraculo corporali exibuit, cotidie fideli
Abbreviated transcription (Latin):
in regnũ dei: quasi ueri solis in eorũ corda
resplenduissent radii obstupentes. ac reue¬
lata faie dei głam intuentes. antiquos relin¬
quentes errores. fideli cum confessione uenien¬
tes: ab ipso pontifice baptizati sunt. Diui¬
no igitur munere bellator egregius predã
inimico abstraxit: auctori restituit diuino.
De penetrabilib cordis xp̃i amore. infide¬
litatis maculã expulit. Nonnulli ex ipsis

Expanded text:
in regnum Dei; quasi veri solis in eorum corda in regnum Dei; quasi veri solis in eorum corda resplenduissent radii, obstupescentes, ac revelata facie Dei gloriam contuentes, antiquos poenitentes errores, fideli cum confessione venientes, ab ipso pontifice baptizati sunt. Divino igitur munere bellator egregius praedam inimico abstraxit, Auctori restituit, de penetralibus cordis Christi amore infidelitatis maculam expulit. Nonnulli ex ipsis
Abbreviated transcription (Latin):
liciem quo nũquã uti consueuerat. s super
om̃ibus puritate iite et anime uirtutibus
clarus. non magni pendebat sermonis or¬
natum. scilicet quia in eo erat diuinis anima
ornata xp̃i uirtutibus: simul et signorũ
gracia. que ei a dño nr̃o ihu xp̃o fuerat
concessa. Augens cotidie predicationem
uerbi dei: et salutaria semina regni celo¬
rum per omnem terram lacius deferens.
Mox quidem in tantũ ad emendandum
populum iudeorũ. uetustis infectũ uenenis pro¬
ficit: ut quasi nouellam lucẽ ueritatis sibi as¬
picere uiderent᷑. Et eũ religionis doctor mul¬
ta quidem uerbis. plurima doceret exemplis.
nec uiderent ab eo discipulis impe rari quod
prius ipse non fecisset: nullũ sine mora absq
baptismi gracia in urbe sibi celitus tradita.
iudeũ habitare ꝓmisit. Nam cũ pro eorum
conuersatione dñm iugiter precaret᷑. ac do¬
ceret eos per baptismũ habere peccatorum
remissionẽ. et non aliter posse eos intrare

Expanded text:
litiem, qua nunquam uti consueverat, sed super litiem, qua nunquam uti consueverat, sed super omnibus puritate vitae et animae virtutibus clarus, non magnipendebat sermonis ornatum, scilicet quia in eo erat anima divinis ornata virtutibus, simul et signorum gratia, quae ei a Domino Jesu Christo fuerat concessa, augens quotidie praedicationem verbi Dei, et salutaria semina regni coelorum per omnem terram latius serens. 14. Mox quidem intantum ad emendandum populum Judaeorum vetustis infectum venenis profecit, ut quasi novellam lucem veritatis sibi aspicere viderentur. Et cum religionis doctor multa quidem verbis, plura tamen doceret exemplis, nec viderent ab eo discipulis imperari quod non prius ipse fecerit, nullum sine mora absque baptismi gratia in urbe sibi coelitus tradita Judaeum habitare permisit. Nam cum pro eorum conversione Dominum jugiter precaretur, ac doceret eos per baptismum habere peccatorum remissionem, et non aliter eos posse intrare
Abbreviated transcription (Latin):
post talis tantiq uiri excessũ. hune sue p̃mittere
sedi. qui par merito ac miraculorũ signis: et
uirtutũ gracia esset decore simili fultus. Et
illud mulier głosa ad uiri memoriã reuoca¬
bat: qd̾ labore et orone sua eũ paulo ante de
mortis liberauit p̃cipicio. Tandem celesti
indulgentia princeps altius trax̃ consiliũ.
cupiditatis refutato ueneno. spretis malorũ
suasionib : sine dilacione iussit impleri qd̃
prouidente: episcopales apices meruit pri¬
me aquitanice sedis. Dei enim affuit uolun¬
tati: ut discordantes inter se populos et ani¬
mos irascentes. ad amorẽ pontificis uelox
conuersatio resecaret: et subito in uno con¬
sensu federaret᷑. Decus igitur pontificale
rat integre. Et enim uir beatus tradidit
semet ipsũ in abstinencia plurima : in ieiuni¬
is indesinentib. in uigiliis pene iugib: ita
ut si quando parũ aliquid somni necessitas
naturalis exigeret. hunc non supra strati mol¬

Expanded text:
post talis tantique viri excessum hunc suae permittere post talis tantique viri excessum hunc suae permittere sedi, qui pari merito ac miraculorum signis et virtutum gratia, esset decore simili fultus. Et illud mulier gloriosa ad viri memoriam revocabat, quo labore, oratione sua eum paulo ante de mortis traxerat praecipitio. Tandem coelesti indulgentia princeps altius ore traxit consilium, cupiditatisque represso veneno, spretis malorum suasionibus, sine dilatione jussit impleri quod procurante episcopalis apicis meruit primam Aquitaniae sedem. Dei enim fuit voluntatis, ut diversantes inter se populos et animos dissidentes ad amorem pontificis velox conversio revocaret, et subito in uno consensu foederaret. 13. Decus igitur pontificale rat. Integre etenim vir beatus tradidit semetipsum in abstinentia plurima, jejuniis indesinentibus, in vigiliis pene jugibus; ita ut si quando parum aliquid somni necessitas naturalis exigeret, hunc non supra strati mol
Abbreviated transcription (Latin):
głoso excessu migraret ad dñm. Et cũ uni¬
uersus ecclesie populus ꝓ ep̃o delegendo con¬
uenisset in unũ. atq alius de alio ut fieri
de primorib consensũ preberent. et ꝑ mor¬
talem ꝓteruuq p̾fectũ cũ infinitis ponde¬
ribus auri. argentiq relacionis intulissent
regi consensũ. ut scd̃m illam sacrilegã infan¬
di simonis sectã. celestẽ grãm contra ius fas¬
q p̃i iperent: nr̃i uero quib saluator loqͥt᷑.
noli timere pusillus grex. qr cõplacuit pa¬
tri ur̃o dare uobis regnũ: ab ĩmortali xp̃o
deoq ꝑfecto. beatũ uirũ sibi poscerent sa¬
cerdotem fore. Nichilominꝰ tenuẽ d cum
paucis uerbis legacionis formulã mittunt:
ribus patefiunt. Cũq is ut solet plerũq
humanitas cupiditatis ueneno infectus.
ad copiosam illatã pecuniq̃ animũ haberet¬
inflexum : uxor eius amore succensa diuino. in¬
rum suũ monebat. dignũ iustũq clamãs fore.

Expanded text:
glorioso excessu migraret ad Dominum. Et cum uniglorioso excessu migraret ad Dominum. Et cum universus Ecclesiae populus pro episcopo eligendo convenisset in unum, atque alius de alio ut fieri de primoribus consensum praeberent, et per mortalem protervumque praefectum cum infinitis ponderibus auri argentique relationes intulissent regis ad consensum, ut, secundum illam sacrilegam infandi Simonis sectam, coelestem gratiam contra jus fasque praeriperent; nostri vero, quibus Salvator loquitur: Nolite timere, pusillus grex, quia complacuit Patri vestro dare vobis regnum ab immortali Christo Deoque perfecto, beatum virum sibi poscerent sacerdotem fore; nihilominus tenuem cum paucis verbis legationis formulam mittunt eribus patefaciunt. Cumque is ut solet plerumque humanae cupiditatis veneno infectus, ad copiosam illatam pecuniam animum haberetinflexum, uxor ejus, amore succensa divino, virum suum monebat, dignum justumque clamitans fore,
Abbreviated transcription (Latin):
in dño fortiter ꝑdurabat cepit: et pollicet᷑
diebus septẽ expletis principẽ pristino recep¬
to uigore. cum eodẽ ceterisq sodalib cibum
esse sũpturũ. Itaq dies ad est uotis omĩum ex¬
pectata: sacerdotis ꝓmissa ꝯplent᷑. Principi
uelox medela tribuitur. om̃ium manib gło¬
so triũpho sacerdos attollitur: et regali conui¬
uio magnis honorib euocatur. Erat quippe¬
beatissimꝰ uir per hec carus om̃ib. et acceptꝰ.¬
Et qm̃ que a maiorib nr̃is coeuis beati uiri¬
ꝑuenit stilo digessimꝰ. Nunc a nr̃o tempore
partẽ quã inspeximus. partẽ uero a condis¬
cipulis nr̃is nobis traditam sumamꝰ exordiũ:
et ad posteritatis memoriã relinquamꝰ. Cum
gẽmis aula regis pulcro decore uernaret.
et uelut splendor qͥdam lu minis mundo
huic confulsisset. et odoris sui fraglancia
longe lateq cõplesset: factũ est ut episcopꝰ
sacer. cuius paulo superiꝰ fecimꝰ mentionem.

Expanded text:
in Deo fortiter perdurabat, pollicetur, in Deo fortiter perdurabat, pollicetur, diebus septem expletis, principem, pristino recepto vigore, cum eodem caeterisque sodalibus cibum esse sumpturum. Itaque dies adest votis omnium exspectata: sacerdotis promissa complentur, principi velox medela tribuitur, omnium manibus glorioso triumpho sacerdos attollitur, et regali convivio magnis honoribus evocatur. Erat quippe per hoc charus omnibus et acceptm quae a majoribus nostris coaevis beati virpervenerunt, stylo digessimus, nunc a nostri temporis parte quam inspeximus, parte vero a condiscipulis nostris nobis tradita sumamus exordium, et ad posteritatis memoriam relinquamus. 12. Cum gemmis aula regis pulchro decore vernaret, et velut splendor quidam luminis mundo huic effulsisset et odoris sui fragrantiam longe lateque complesset, factum est ut episcopus sacer cujus paulo superius fecimus mentionem
Abbreviated transcription (Latin):
regina repentino luctu ꝑculsa monilia ꝓrat.
uestim̃ta disrũpit. crines genasq dilacerat:
et iam amissũ quasi coniugẽ deflet. Turba¬
tur domus. iungunt᷑ plantib dñe lacrime
familiarũ: ad beatissimũ enim uirũ concur¬
rerunt. genib adherent sanctis. lacrimis
pedes rigant: ut regia pro salute pius sacer¬
dos or̃onem pro ipsa funderet. Is autẽ cuius
spes in om̃ipotenti deo consistebat. irrigat fle¬
tibus uultũ: ac pectore tuso egrasuspiria
protrahit: uigiliis ieiuniisq continuat: iu¬
giter fundit p̾ces ꝓ egro. Peractis dieb qͥnq
rex magis magisq ꝓcliuius ad mortẽ dilo¬
bitur. Tunc a consodalib sacerdos rogatur:
ut niniã obtẽperandã mediã ciborũ capiat
parcitatẽ. Non comedã inqͥt: donec sospitatẽ
principis obtinere queã a xp̃o dño. cui seruio
Hi uero cũ eo principe iamq sp̃u deficiente.
cere clamitarent: affligere se ille cuiꝰ salus

Expanded text:
regina, repentino luctu percussa, monilia projicit, regina, repentino luctu percussa, monilia projicit, vestimenta dirupit, crines genasque dilacerat, et jam amissum quasi conjugem deflet. Turbatur domus, junguntur planctibus dominae lacrymae famularum. Ad beatissimum etenim virum concurrunt, genibus adhaerent, sanctis lacrymis pedes rigant, ut regia pro salute pius sacerdos orationem Domino funderet. Is autem, cujus spes in omnipotente Deo consistebat, irrigat fletibus vultum, ac, pectore tunso, aegra suspiria protrahit, vigilias jejuniaque continuat, jugiter fundit preces pro aegro. Peractis diebus quinque rex magis magisque proclivius ad mortem dilabitur. Tum a consodalibus sacerdos rogatur, ut nimiam ob temperandam inediam ciborum capiat parcitatem. Non comedam, inquit, donec sospitatem principis obtinere queam a Christo Domino, cui servio. Hi vero cum eum principe jam spiritu deficiente orpus insons clamitarent affligere, ille cujus salus
Abbreviated transcription (Latin):
ecclesie ministrauit. Inter ea magis magisq
signorũ geacia cingebatur. Et cũ a fidelibus
elotario principe fuisset suasũ: ilico episcopũ
poscit. ut pro salute sua ac exercitus sui licen¬
ciã daret. ut uir beatus in suis castris abbatis
dfficio portaret. Deniq cum in suis suorũq
om̃ium sũptib ministratio fieret triduana
sufficieneia. unius diei seruata: reliqua indi¬
gentib erogabant. Cũq sui metu necessitauis
musitarent. oculũ inquit mentis ur̃e ofilii
in dño figite saluatore: regnũ eius primum
querite et iusticiã. et omĩa apponent᷑ uobis.
Recordamini illud propħicũ: inquirentes
autẽ dñm non minuentur om̃i bono. Nimirũ
tanta ei subito a fidelib ciborũ opulencia mit¬
tebatur: ut non absurde illo centuplicato fe¬
nore quod suis discipulis retributor fidelis
pimserat. absq humana gloria se accepisse
gauderet. Tandem euoluus dieb paucis rex
artus. preceps ad mortẽ festinat. Interea

Expanded text:
ecclesiae ministravit. 9. Interea magis magisque signorum gratia cingebatur; et cum a fidelibus Clotario principi fuisset suasum, illico ab episcopo poscit ut pro salute sua ac exercitus sui licentia daretur, ut vir beatus in suis castris abbatis officio fungeretur. Denique cum in suis suorumque omnium sumptibus ministratio fieret triduana, sufficientia unius diei servata, reliqua indigentibus erogabat. Cumque sui metu necessitatis mussitarent: Oculos, inquit, mentis vestrae, o filii, in Domino figite Salvatore. Regnum ejus primum quaerite et justitiam ejus, et omnia apponentur vobis. Recordamini illud propheticum: Inquirentes autem Dominum non deficient omni bono . Nimirum tanta ei subito a fidelibus ciborum opulentia mittebatur, ut non absurde illud centuplicarum fenus quod suis discipulis Retributor fidelis promiserat absque humana gloria se accepisse gauderet. 10. Tandem, evolutis diebus paucis, rex artus praeceps ad mortem festinat. Interea
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓsperiorib successib ꝓpagare. Cũq repente
fama de eo longe lateq responsa. p̃cipue in
parte que sub axe ponit᷑ occidentis ꝑ agrans
euolasset. poscente austregisilo biturice ur¬
bis ep̃o theoderico principe. ut sibi licencia
daretur participationẽ docendi ei in eccła
tradere: eoqd̾ ad ipsum Doctrine gr̃a multi¬
tudo populi conuolaret. Nec mora regia de¬
fertur auctoritas. ut decisa cesarie clericatꝰ
susciperet onuis: et succedentib gradibus.¬

Expanded text:
prosperioribus successibus propagare. 8. Cumque repente prosperioribus successibus propagare. 8. Cumque repente fama de eo longe lateque respersa, et praecipue in partem quae sub axe ponitur Occidentis peragrans evolasset, poscente Austregisilo Bituricae urbis episcopo a Theoderico principe, ut sibi licentia daretur participationem docendi ei in ecclesia tradere, eo quod ad ipsum doctrinae gratia multitudines convolarent; nec mora, regia defertur auctoritas ut, decisa caesarie, clericatus susciperet onus. Et succedentibus gradibus
Abbreviated transcription (Latin):
luit. fantasticis minis nititur deterrere. De
quo si quis enucleatius discere uult: breuiter
post paululũ in suis ostendemꝰ locis. Clarescere
interea signis. et uirtutũ cepit miraculis ador¬
nari. Nam et egros in seculari positus habitu
or̃one curabat: et demones uerbo fugabat:
piebat. ne quid seculi huius aura fauoris
erũperet: et aures suas arrogantie pollu¬
tione macularet. Igitur cum hec ab eodẽ.
gererent᷑. et per gestorũ bonitatẽ tacta qͣ¬
dam p̃dicatione dei nr̃i ueritas ꝯgnosceret᷑:
cũq plerũq ut assolet alios pie credentes
splendor lucis accenderet. alios impie dero¬
gantes. ꝑfidie nebulose tetra caligo fuffun¬
deret. ita ut cõpletũ uideret᷑ qd̾ scriptũ est
in genesi. quia egiptiis erant tenebre cras¬
se et palpabiles: filiis autẽ isrł erat lux in
regionib suis. Fergit nichilominus ds ñr
magnificare in scõ suo: et cepte uirtutis opꝰ

Expanded text:
luit, minis phantasticis nititur deterrere. De luit, minis phantasticis nititur deterrere. De quo si quis exploratius discere vult, breviter post pauca in suis ostendemus locis. 7. Clarescere interea signis et virtutum coepit miraculis adornari. Nam et aegros in saeculari adhuc positus habitu oratione curabat, et daemones verbo fugabat piebat, ne qua saeculi hujus aura favoris erumperet, et aures suas arrogantiae pollutione macularet. Igitur cum haec ab eodem gererentur, et per gestorum bonitatem tacita quadam praedicatione Dei nostri veritas nosceretur; cumque plerumque ut assolet alios pie credentes splendor lucis accenderet, alios impie derogantes perfidiae nebulosae tetra caligo suffunderet, ita ut completum videretur quod scriptum est in Genesi, quia Aegyptiis erant tenebrae crassae et palpabiles, filiis autem Israel erat lux in omnibus suis , pergit nihilominus Deus noster magnificari in sancto suo, et coeptae virtutis opus
Abbreviated transcription (Latin):
scm̃ elaborabat propositũ occultare. Hec pri¬
ma puerilia rudim̃ta. hic ludus eius infancie:
talis in eo coalebat erga deũ affectus. Nocte
quadam in ecclesia de qua diximꝰ cum duob
pueris. uigilanti. atq in or̃one ꝓniꝰ incum¬
benti: cũ mentis in profundiorib tota depen¬
deret delectacio sp̃e : duo teterrimi ĩ manes
ethiopum uultui similes: apprehensos sin¬
guli pueros ab ecclesia uiolenter trahere ni¬
tebant᷑. Tandem uir dei post tergũ magnis
clamorib heulantes repperrt suos. intuetur
tetros: manũ eleuat contra aduersarios. Iamq
pueros ui abstrahentes. cum foris egressum poes¬
riperent: dei sacerdos uexillũ deprimit crucis.
Ileo tetris eruentisq elapsis: pueri sospites
remanserũt. Ex eo gͥ tẽpore ille totius bo¬
uitatis emulus. et ueritatis inimicus. salutisq
humane hostis. omĩa molimina contra dei mi¬
litem uersans: quẽ mente corrũpere non ua¬

Expanded text:
sanctum elaborabat propositum occultare. Haec prisanctum elaborabat propositum occultare. Haec prima puerilia rudimenta, hic ludus ejus infantiae, talis in eo coadolevit erga Dominum affectus. 6. Nocte quadam in Ecclesia de qua diximus, eo cum duobus pueris vigilante atque in oratione pronius incumbente, cum mentis in profundioribus tota dependeret delectatio, spiritus duo teterrimi immanes, Aethiopum vultui similes, apprehensos singuli pueros ab ecclesia violenter trahere nitebantur. Tandem vir Dei post tergum magnis clamoribus ejulantes reperit suos. Intuetur tetros, manum elevat contra adversarios, jamque pueros vi abstrahentes cum foras egressum praeriperent, Dei sacer vexillum depromit crucis. Illico tetris cruentisque elapsis, pueri sospites remanserunt. Ex eo igitur tempore ille totius bonitatis aemulus et veritatis inimicus, salutisque humanae hostis, omnia molimina contra Dei militem versans, quem mente corrumpere non va
Abbreviated transcription (Latin):
licas extollere opere nouo: ecclesias restaurare
dirutas. miseris auxilium ferre. pauperibus
egentibq e suis opibus necessaria ministra¬
re: profligatoᷤ ñ solũ sermone. sed cohorta¬
tione ꝑfecte et spiritualis doctrine roborare:
uerũ et suis officiis ac ministeriis. muldos e
iunculorũ penis et squalorib liberare. Ec
clesia erat quedam a parentũ haut longe
posita domo. ut pote ab hostib pene diru¬
ta: ubi clericorũ et populi nulla erat frequen¬
tia. Ibi cum beati uiri crebra fierent orõnũ
lucra. qͥ quidem iactanciae euitans attinge¬
re fomitem. silentia noctiũ ꝓfunda cũ fierẽt:
clam uestim̃tis indutus. quib moris est. uti
penitentib inermis sacris oracionib ꝑnoc¬
tare ꝑgebat. Et labore scõ sõnis spretis in¬
herdib dulci meditacione transacta. cum
rosee lucis splendor mundũ irradiaret. rur¬
sum seculariũ tegminib ornabatur: et ita

Expanded text:
licas extollere, opere novo ecclesias restaurare licas extollere, opere novo ecclesias restaurare dirutas, miseris auxilium ferre, pauperibus egentibusque e suis opibus necessaria ministrare, profligatis non solum sermone et exhortatione perfectae et spiritualis doctrinae, verum suis officiis ac ministeriis multos e vinculis, poenis et squaloribus, liberare. 5. Ecclesia erat quaedam a parentum haud longe posita domo, ut pote ab hostibus pene diruta, ubi clericorum et populorum nulla erat frequentia. Ibi cum beati viri crebra fierent orationum lucra, qui quidem jactantiae vitans attingere fomitem, silentia noctium profunda cum fierent, clam vestimentis indutus quibus moris est uti poenitentibus, armatus sacris orationibus, pernoctare pergebat, et labore sancto somnis spretis inertibus, dulci meditatione transacta, cum roseae lucis splendor mundum irradiaret, rursum saecularium tegminibus ornabatur, et ita
Abbreviated transcription (Latin):
uerũ etiã ꝑfecte uite institucionib informa¬
ret. Manifesta autẽ aderat ei diuina gr̃a:
ꝑ quã innumerabilem populũ ad imitacio¬
ante omĩa p̃cepta eugłica. et uocẽ salua¬
toris su̾mo amore et itudio ĩplenda esse cen¬
sebat. Nam et si iuuenilis quidem et minus
ꝑfecti sensus fortasse uideret᷑: se ꝑfectissi¬
me castitatis indicio continens. uelut fun¬
damentũ quoddam primũ in aniina ꝯtinentiã¬
collocauit. Et ita demũ reliquas suꝑ hec ꝑrex̃
edificare uirtutes: et scd̾m euuangeliorum
fidem scilicet. qua uoce saluatoris depmitur
exhortacio: quia sunt cunuchi qui se castraue¬
runt pro regno dei. spreta coniugii copula.
propositũ obtinuit castitatis. Certe quantum
eocũ relacione cognouimꝰ. qui ei apuericia
usq in tempora nr̃a comites ministriue fuer̃t:
uichil aliud inseculari adhuc positus habitu
uisus est agere quã monasteria construere. basi¬

Expanded text:
verum etiam perfectae vitae institutionibus informaverum etiam perfectae vitae institutionibus informaret. 3. Manifestper quam innumerabiles ad imitatioAnte omnia, praecepta evangelica et vocem Salvatoris summo amore et studio implenda esse censebat. Nam etsi juvenilis quidem et minus perfecti sensus fortasse videretur, sed perfectissimae castitatis indicium continens, velut fundamentum quoddam primum in anima collocavit. Et ita demum reliquas super hoc perrexit aedificare virtutes, et secundum Evangeliorum scilicet fidem, qua voce Salvatoris depromitur exhortatio, quia sunt eunuchi qui se castraverunt pro regno Dei , spreta conjugii copula, propositum obtinuit castitatis. 4. Certe quantum eorum relatione cognovimus, qui ei a pueritia usque in tempora nostra comites ministrive fuerunt, nihil aliud in saeculari adhuc positus habitu visus est agere, quam monasteria construere, basi
Abbreviated transcription (Latin):
eatus igitur sulpicius
ortus a claris parentib
ciuium pene primorib.
castris regalib altus.
biturice fuit urbis pas
głoso excessu patronus
effectus. Qui in flore
etatis primeue: xp̃i miliciã laqueis seculi stre¬
nuissime ruptis: ꝑ seuerantie definicione.
suscepit. Et in tantũ capessende religionis ꝓ¬
positũ. adhuc puerulus uir beatus exarserat:
ut ita dicã. si ꝑsecutionis tẽpus ñ defuisset. pe¬
riculis se sponte p̃ceps uelox ingereret. Hic
iam lectionib cepit diuinorũ uoluminũ man¬
cipari: et in erudicionib fidei semet ipsum
benigne exercere. Deniq ꝓ iuuenilib repri¬
mendis cupiditatib. et sapiencie ꝓfectib adi¬
piscendis: oronib se et abstinencie frenis
constringebat. Et ita ei ab ipsis cunabulis.
ecclesiastice regule obseruancia honorabilis
fuit: ut multorũ iuuenũ ac senũ ad eum
confluentiũ turbas. de fidei nr̃e religione
sciscitantib. ñ solũ ad fidem conuerteret:

Expanded text:
eatus igitur Sulpicius ortus claris parentibus, civium pene primoribus castrisque regalibus altus, Bituricae fuit urbis egrelorioso excessu patronus est effectus. Qui in flore aetatis primaevae Christi militiam laqueis saeculi ruptis perseveranti definitione suscepit, et in tantum capessendae religionis proposito adhuc puerulus vir beatus exarserat, ut ita dicam si persecutionis tempus non defuisset, periculis se sponte praeceps ingereret. Hinc jam lectionibus coepit divinorum voluminum mancipari, et in eruditionibus fidei semetipsum insegniter exercere. Denique pro juvenilibus reprimendis cupiditatibus et sapientiae profectibus adipiscendis, orationibus se et abstinentiae frenis constringebat; et ita ei ab ipsis cunabulis ecclesiastica regula in observantia honorabilis fuit, ut multorum juvenum ac senum ad eum confluentium turbas de fidei nostrae religione sciscitantes, non solum ad fidem converteret,
Abbreviated transcription (Latin):
beati presidia sacerdotis. Deniq cũ reliqͥs
uigilias fide integra celebrat: confisa ab
eius uirtute manus humore ligatas posse
dissolui: qui infelicium cathenas potencia uir¬
tutis eximeret. Factum est autem dum misse
celebrarentur: resolutis neruorũ arentibus
ligaturis. gracias confesori referens. ad sanctũ
altare accedens. grãm benedictionis accepit
incolumis. Et quia priusquã templum edi¬
ficaretur. erat supra sepulcrum sancti cellula
minutis contexta uirgultis. et dedicato tẽplo
fuit amota: dignũ est ut de ipsius ligni te¬
nuitate magnũ aliquid proferamus. Nam se¬
pe de eo astule facte parumper acute: dolo¬
ri dentium remedia contulerunt. Hec audi¬
ens charimerus. qui tunc referendarius chil¬
deberti regis habebatur. dum de hoc dolore
laboraret. basilicam sancti expeciit: ut sũp¬
turus ex ligno. uirtute sancti medicinam
mereretur accipere. S ueniens. ostium rep¬

Expanded text:
beati praesidia Sacerdotis: denique cum reliquis beati praesidia Sacerdotis: denique cum reliquis vigilias fide integra celebrat, confisa ab ejus virtute manus humore ligatas posse dissolvi, qui infelicium catenas potentia virtutis 977 eximeret. Factum est autem dum missae celebrarentur, resolutis nervorum arentibus ligaturis, gratias Confessori referens, atque ad sanctum altare accedens, gratiam benedictionis accepit incolumis. Et quia priusquam templum aedificaretur, erat super sepulcrum Sancti cellula minutis contexta virgultis, et dedicato templo haec fuit amota, dignum est ut de ipsius ligni tenuitate magnum aliquid proferamus. Nam saepius de eo hastulae factae parumper acutae dolori dentium remedia contulerunt. Haec audiens Charimeris, qui nunc referendarius Childeberthi regis habetur, dum de hoc dolore laboraret, basilicam sancti expetiit, ut sumpturus ex ligno a virtute sancti medicinam mereretur accipere. Sed veniens, ostium rep
Abbreviated transcription (Latin):
tante sublimitatis locus sancte marie. et be¬
medardi meritis sacratus. quem caput mo¬
nasteriorum tocius gallie constituimus.
nullius diciomi patimur subesse: s uelut
hec sedes romana speculacionẽ suam toto
orbi indicit. et nouas consuetudines om¬
inbus mittit. et om̃ium ꝑsonarũ seruicio
caret: ita p̃fatꝰ locꝰ remota omni consuetu¬
dine pessima regum. antistitũ. iudicum.
exemplum diuine religionis et honestatis
&teris exhibeat monasteriis: et suꝑ omĩa
plena gaudeat libertate. Cuius rectores
et filii. presentes et successuri. tantum sub
regali custodia positi. ad uocationem sancti
petri. et successorum suorũ. huius sc̃e roma¬
rim intermittentes: quid gregorius histo¬
di pontificis uirtutib referat: huic opus¬
culo innectendũ ratum duximꝰ. Medar¬
dus inquit głosus confessor: iuxta urbẽ
cõpedes miserorũ confractos aspeximus.
Post scriptũ de mirabilib eius librum: mu¬
lier inquit manu debilis. deuote expecnt

Expanded text:
tantae sublimitatis locus sanctae Mariae, et beMedardi meritis sacratus, quem caput monasteriorum totius Galliae constituimus, nulliusque ditioni patimur subesse. Sed velut haec sedes Romana speculationem suam toto orbi indicit, et novas consuetudines omnibus mittit, et omnium personarum servitio caret. ita praefatus locus, remota omni consuetudine pessima regum, antistitum, judicum, exemplum divinae religionis et honestatis caeteris exhibeat monasteriis, et super ea plena gaudeat libertate. Cujus rectores et filii, praesentes et successuri, tantum sub regum custodia positi, admonitionem sancti Petri et successorum suorum hujus sanctae Romatra intermittentes, quid Gregorius histoi pontificis virtute referat huic opusculo innectendum ratum duximus: Medardus, inquiens, gloriosus confessor, etc. De compedes miserorum confractos aspeximus. Post scriptum de mirabilibus ejus librum, mulier manu debilis devote expetiit
Abbreviated transcription (Latin):
iam maceratũ et quassatũ penis ducerent¬
beatus apłs post multos agones et diut̾na
certamina. pro xp̃i amore adustus: inigra¬
uit ad gaudia sempiterna. Impii autẽ iudei
non saciati de nece illius. telo odii concitati¬
plũbeo recludentes. in mare p̃cipitare dispo¬

Expanded text:
cum maceratum et quassatum poenis beatus apostolus, post multos agones et diuturna certamina, pro Christi amore adustus migravit ad gaudia sempiterna. Impii autem Judaei, non satiati de nece illius, tulerunplumbeo recludentes in mare dispo