comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bono qđ cȩperat metuendo
austeriora recederet: speci¬
me scripsisse cognoscas
Unde & michi om̃is romana
ciuitas testis existit: Nec ea
intentione hȩc illis scriptis
mandaui. ut postquã firma
radice infide fuerint soli¬
dati. si infra ꝓpriã consan¬
guinitatẽ inuenti fuerinT
non separent᷑: aut infra af¬
finitatis lineã idest usq
ad septimã generationem
iungant᷑ Sed adhuc illos
Neophitos existentes. sepis¬
sime eos priꝰ illicita docere.
& uerb̃ ac exẽplis instruere :¬
& quȩ post de talib ege¬
rint: rationabilit̃ & fidelit̃
excludere oportet Nam
iuxta apłm qui ait. lac
uob potũ dedi non escam:
ista illis modo ñ posteris ut
p̃fixũ est tẽporib tenenda
indulsimꝰ: ne bonũ qđ infir¬
ma adhuc radice plantatũ

Expanded text:
bono quod coeperat, metuendo austeriora, recederet, specime scripsisse cognoscas. Unde et mihi omnis Romana civitas testis existit, nec ea intentione haec illis scriptis mandavi, ut postquam firma radice in fide fuerint solidati, si infra propriam consanguinitatem inventi fuerint, non separentur, aut infra affinitatis lineam, id est usque ad septimam generationem conjungantur. Sed adhuc illos neophytos existentes, coepisse eos prius illicita docere, et verbis et exemplis instruere, et quae post de talibus egerint, rationabiliter et fideliter excludere oportet; nam juxta Apostolum, qui ait: Lac vobis potum dedi, non escam ista illis, modo, non posteris, ut praefixum est, temporibus tenenda indulsimus, ne bonum quod infirma adhuc radice plantatum
Abbreviated transcription (Latin):
in oculos eiꝰ. & excȩcatus ẽ:
Sicq ambo recepert mercẽdẽ
p̃sũptionis & mendacit sui:
uidã uir nõbilis de terri

Expanded text:
in oculos eius, et excecatus est. Sicque ambo receperunt mercedem praesumptionis et mendacii sui. 28. Quidam vir nobilis de terri
Abbreviated transcription (Latin):
secuta est uates fallaces:
Non quȩsiuit inanes liga¬
turas. aut ad falsa cõnfu¬
git presidia. sed omnem
relinquens diaboli cultũ.

Expanded text:
secuta est vates fallaces, non quaesivit inanes ligaturas, aut ad falsa confugit praesidia: sed omnem relinquens diaboli cultum,
Abbreviated transcription (Latin):
cognitã habetis ꝑficere op¬
tatȩ qͥetis ꝑceptione ualu¬
issẽ. At nunc quia honoris
huius uinnculis in ciuitate
teneor romana religatus.
habeo aliqͥd qđ etiã ur̃ae

Expanded text:
cognitam habetis, perficere optatae quietis perceptione valuissem. At quia honoris nunc hujus vinculis in civitate teneor Romana religatus, habeo aliquid quod etiam vestrae
Abbreviated transcription (Latin):
aures cũ manu contrectans
signass&. continuo uocis ca.¬
ꝑ eã gestũ sit. ordo lectionis ex¬
poscit Cuius cũ frat̾nȩ matri¬
familiȩ. quȩ suꝑ filiã suã elaudiã

Expanded text:
aures cum manu contrectans signasset, continuo vocibus caper eam gestum sit, ordo lectionis exposcit. Cuius cum Fraterne matrisfamiliae, que super filiam suam Claudia
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑdidit. ore sibi ad aurẽ usq
pęne retorto : diuq cruciat᷑ꝰ
torm̃to uitã finiuit Quod
cernentes cȩteri. eidẽ loco sa¬
cro debitã deinceps exhibenteᷤ
reuerentiã. ab huiusmodi¬
se se cohibuẽre prȩsũptione:

Expanded text:
isit, ore sibi ad aurem usque pene retorto, diuque cruciatus tormento vitam finivit. Quod cernentes caeteri, eidem loco sacro debitam deinceps exhibentes reverentiam, ab hujusmodisese cohibuere praesumptione
Abbreviated transcription (Latin):
relationib ad mẽ nuper
int̃pretatis eadẽ patris hu¬
militas uiuis operib de¬
monstret᷑: In quib uideli¬
c& ita refertur Enarrauit
nob̾ abbas lohannes persa
sc̃s & reuerendus uir exi¬
stens. de magno Gregorio

Expanded text:
relationibus ad me nuper interpretatis eadem Patris humilitas vivis operibus demonstretur, in quibus videlicet ita refertur. Enarravit nobis abbas Joannes, Persa, sanctus et reverendus vir existens, de magno Gregorio
Abbreviated transcription (Latin):
Ut enĩ nouus agricola opa¬
igne utitur. quo iaciendis
Seminib dellus eatenꝰ ste¬
rilis preparet᷑: sic IULIANU

Expanded text:
Ut enim novus agricola opaigne utitur, quo jaciendis seminibus tellus eatenus sterilis praeparetur; sic Julianu
Abbreviated transcription (Latin):
ctus es & multa inte my¬
steria reuelasti. ut unũ
tantũmodo populũ libe¬
rares. & integrũ relinque.¬
res orbẽ: Pontũ. & asiã.

Expanded text:
tua? et multa in te mysteria revelasti, ut unum tantummodo angulum liberares, et integrum relinqueres orbem? Pontum, et Asia
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ: sub planeta dalmatica.
inpedib caligas. statura lon¬
ga. facies deducta. uirides ocu¬
li: barba modica. capilli con¬
densi. uultꝰ grauis: In altera
uͦ mat̾ Gregoru sedens depi¬
cta ẽ Siluia. candido uela¬
mine.adextro humero ta¬
lit̃ c̃tra sinistrã reuoluto c̃¬
tecta. ut sub eo manꝰ tãquã
de planeta subducat. & cir¬
ca pectꝰ subgula inferior
tunica pseudo lactei coloriꝰ
appareat. q̃ magno sinua-¬
mine suꝑ pedes defluat :
duab zonis ad similitudi¬
nẽ dalmaticarũ sed latio¬
rib om̃ino distincta: Sta¬
tura plena. facies rotunda
qͥdẽ & candida. sed senio iã
rugosa. quã ipsa quoq sene¬
ctus pulcherrimã fuisse si¬
gnificat. oculis glaucis &
grandib. suꝑciliis. modicis.
labellis uenustis. uultu hi¬
lari. ferens incapite matro¬
nalẽ mitrã candentis pran¬
dei raritate niblatã: duob
dexterȩ digitis signaculo
crucis se munire uelle pre¬
tendens. in sinistra uͦ paters
psalteriũ retinei in quo

Expanded text:
 sub planeta dalmatica, in pedibus caligas habens; statura longa, facies deducta, virides oculi, barba modica, capilli condensi, vultus gravis. In altera vero mater Gregorii sedens depicta est Silvia, candido velamine a dextro humero taliter contra sinistram revoluto contecta, ut sub eo manus tamquam de planeta subducat; et circa pectus sub gula inferior tunica pseudolactini coloris appareat, quae magno sinuamine super pedes defluat; duabus zonis ad similitudinem dalmaticarum, sed latioribus omnino distincta; statura plena, facies rotunda quidem et candida, sed senio jam rugosa, quam ipsa quoque senectus pulcherrimam fuisse significat; oculis glaucis et grandibus, superciliis modicis, labellis venustis, vultu hilari, ferens in capite matronalem mitram candentis brandei raritate niblatam; duobus dexterae digitis signaculo crucis se munire velle praetendens, in sinistra vero patens psalterium retinens, in quo
Abbreviated transcription (Latin):
quutꝰ: a quo etiam promissum
acceperat. qd̃ in proxximo quadra¬
gesimali ieino. bĩ remigii se¬
pulchrũ absq equi solatio foret
expetitur᷑: qr cũ eoꝵdẽ regũ aliqñ
familiaria ad inuicẽ proferens
mandata. ꝑ contiguã regionem

Expanded text:
us, a quo etiam promissum acceperat quod in proximo quadragesimali jejunio beati Remigii sepulcrum absque equi solatio foret expetiturus, quia cum eorumdem regum aliquando familiaria ab invicem perferens mandata, per contiguam regionem
Abbreviated transcription (Latin):
retulisse sufficiat Ceterũ
qr famis tẽpore ut uideli¬
cet haberet unde xp̃i pau¬
peribs subueniret. frum̃ta
cõparare studebat: nullomͦ
p̃termittã: Ait enĩ in alia
epła eidẽ Petro subdiacono
inder cet̾a Quinquaginta
auri libris. noua frum̃ta
ab extraneis cõpara. & in
sicilia in locis inquib non
ꝑeant repone: ut mense
februario illuc naues qͣn¬
tas possumꝰ dirigamꝰ: ut ea¬
dẽ ad nos frum̃ta deferant᷑:
Sed & si nos transmittere
cessamꝰ. ipsa̾ naues ꝓuide. &¬
transmitte: exceptis dũ taxat
frum̃tis. q̃ nunc m̃se septẽbrio
uł octobrio. iuxta c̃suetudinẽ
transmitti p̃stolamir: Ita gͦ
tua exꝑientia faciat. ut sine
alicuius uexatione coloni
c̃gregent᷑ fames uehement̃
immineat:
Iuius liberalitatis multitu¬
dinẽ. quidã heremitarũ uir
magne uirtutis. qui nichil
in mundo possidebat pret̃
unã catiã quã blandiens
crebro. qͣsi cohabitatricẽ in
suis gremiis refouebat.
Cognoscens orasse fertur ad

Expanded text:
retulisse sufficiat. Caeterum, quia, famis tempore, ut videlicet haberet unde Christi pauperibus subveniret, frumenta comparare studebat, nullo modo praetermittam. Ait enim in alia epistola eidem Petro subdiacono inter caetera: « Quinquaginta auri libris nova frumenta ab extraneis comparata, et in Sicilia in locis in quibus non pereant repone, ut mense Februario illuc naves quantas possumus dirigamus, et eadem ad nos frumenta deferantur. Sed etsi nos transmittere cessamus, ipse naves provide, ansmitte, exceptis duntaxat frumentis quae nunc mense Septembrio vel Octobrio juxta consuetudinem transmitti praestolamur. Ita ergo tua experientia faciat, ut sine alicujus vexatione coloni congregentur, 78 fames vehementer immineat. » 60. Hujus liberalitatis multitudinem quidam eremitarum, vir magnae virtutis, qui nihil in mundo possidebat praeter unam gattam, quam, blandiens crebro, quasi cohabitatricem in suis gremiis refovebat, cognoscens, orasse fertur ad
Abbreviated transcription (Latin):
bat At nunc ex occasio¬
ne curȩ pastoralis. secula¬
riũ hominũ negotiã pa¬
titur: Et post tam pul¬
chrã quietis suȩ speciem.
terreni actus puluere
fȩdatur: Perpendo itaq
quid tolero. ꝑpendo quid
amisi. Cũq intueor illud
quod ꝑdidi. fit hoc gra-¬
uius quod porto: Ccce

Expanded text:
bat. At nunc ex occasione curae pastoralis, saecularium hominum negotia patitur; et post tam pulchram quietis suae speciem, terreni actus pulvere foedatur. Perpendo itaque quod tolero, perpendo quod amisi. Cumque intueor illud quod perdidi, fit hoc gravius quod porto. Ecce
Abbreviated transcription (Latin):
quo quo modo patefacerde:
Quod is interim secretum
custodiens. post defun¬
ctionẽ scĩssimi sacerdotis
cõpulsus quorundã in¬
uidia qui obtrectabant
uirũ beatissimũ presũp

Expanded text:
quoquo modo patefaceret. Quod is interim secretum custodiens, post defunctionem sanctissimi sacerdotis compulsus quorumdam invidia, qui obtrectabant virum beatissimum, praesump
Abbreviated transcription (Latin):
hos ꝓ diuina formidine
sacerdotũ ora simplicib
uerbis ligant. & qui cat᷑uas
pugnantiũ infidelis nequa¬
quam metuerat: lam nunc
fidelis. humiliũ linguad

Expanded text:
hos pro divina formidine sacerdotum ora simplicibus verbis ligant; et qui catervas pugnantium infidelis nequaquam metuerat, jam nunc fidelis humilium lingua
Abbreviated transcription (Latin):
hactenꝰ erogantur indixit:
xtra qͦs pͥmo dñicȩ resurre¬
Ctionis diluculo in basilica
qͦudã doctissimi papȩ uigilii
iuxta quã consuetudinaliter
habitabat ad ꝑcipiendũ paciꝰ
osculũ residens. cunctis ep̃is.
maticis. aureos erogabat:
xtos solidos offerens: peregri¬
na ruchilominꝰ uestimenta
donabat:
Im̃ib om̃ino kalendis pau¬
perib generalit̃ easdẽ species
quȩ congerebant᷑ ex reditib
erogabat᷑: & suo tẽpore fru¬
mentũ. suũ uinũ. suũ caseũ.

Expanded text:
hactenus erogatur indixit. 25. Extra quos primo Dominicae resurrectionis diluculo in basilica quondam doctissimi papae Vigilii, juxta quam consuetudinaliter habitabat, ad impertiendum pacis osculum residens, cunctis episcopmaticis aureos erogabat. l suo, mistos solidos offerens, peregrina nihilominus vestimenta donabat. 26. Omnibus omnino Kalendis, pauperibus generaliter easdem species quae congerebantur ex reditibus erogabat: et suo tempore frumentum, suo vinum, suo caseu
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ceptione sit lib̾a Edoueifã
quȩ homini tuo sociata fuit
& eiꝰ cognotionẽ retinebis:
Uxorẽ a regildi & cognationẽ
suã ingenuos ẽẽ iubeo Partẽ
meã de prato qđ lugduni
iuxta uos habeo adimitatẽ
montiũ posito & quȩ iouia
st̃ pratella quȩ tenui ad te
reuocab Tibi aut̃ nepos ñs
Agrigola prbt qͥ intra dome¬
sticos parietes meos ex egisti
pueritiã tuã. trado atq tranᷤ¬
scribo merũ uastẽ seruũ. &
uxorẽ suã meratenã & eorũ
filiũ nomine marcouicum.

Expanded text:
praeceptione sit libera. Edoveifam praeceptione sit libera. Edoveifam quae homini tuo sociata fuit, et ejus cognationem retinebis. Uxorem Aregildi et cognationem suam ingenuos esse jubeo. Partem meam de prato, quod Lugduni juxta vos habeo, ad imitatem montium posito, et quae Jovia sunt pratella, quae tenui, ad te revocabis. Tibi autem, nepos meus Agricola presbyter, qui intra domesticos meos parietes exegisti pueritiam tuam, trado atque transcribo Merumvastem servum, et uxorem suam Menatenam, et eorum filium nomine Marcovicum.
Abbreviated transcription (Latin):
duo solidi unde se reficiant
inferent᷑ : De uacculiaco fru¬
nimiũ. dagaleifũ. dagaredũ.
ductionẽ. baudouicũ. uddul¬
fum. uinofeifam. liberos ẽẽ
p̃cipio Tennaredus qͥ de in¬
genua nascit᷑ matre. statu
lbertatis utat᷑. Tu uͦ fili fr̃is
mei lupe ep̃e tuo dominio
uindicabis. nifastẽ & matrẽ
suã mutã Uineã qͦq quam
enias uinitor colit Eniam
& monulfũ eiꝰ filiũ iuniorẽ
iubeo libertate ꝑfungi Mel¬
louicũ porcariũ & pascasiolã
coniugẽ suã. uerniuianũ cũ
filuis Suis excepto uuidraga¬
sio cui tribuo libertatẽ. tuo
iuri deputabis. Seruũ meũ
de cesurnico tuũ eẽ p̃cipio
Agrorũ partẽ ad te quã fr̃
meus principius ep̃o tenuit
cũ siluis pratis pascuis reuo¬
cabis. Seruũ meũ quẽ mello¬
uicus tenuit uiteredũ dere¬
linquo. Teneur solũ. Capali.¬
nũ & uxorẽ suã teudoreseuã
tuo iuri dominioq trans¬
scribo. Teudoniuia qͦq ex mea

Expanded text:
duo solidi, unde se reficiant, duo solidi, unde se reficiant, inferentur. De Vaculiaco Frunimium, Degaleifum, Dagaredum, Ductionem, Baudovicum, Uddulfum, Vinofeifam, liberos esse praecipio. Tennaredus, qui de ingenua nascitur matre, statu libertatis utatur. Tu vero, fili fratris mei, Lupe episcope, tuo dominio vindicabis Nifastem, et matrem suam Nuciam: vineam quoque quam Enias vinitor colit. Eniam et Monulfum ejus filium juniorem jubeo libertate perfungi. Mellovicum porcarium, et Paschasiolam conjugem suam; Vernivianum cum filiis suis, excepto Widragasio, cui tribuo libertatem, tuo juri deputabis. Servum meum de Cessurnico tuum esse praecipio. Agrorum partem ad te, quam frater meus Principius episcopus tenuit, cum silvis, pratis, pascuis revocabis. Servum meum quem Mellonicus tenuit, Viteredum tibi derelinquo. Teneursolum, Capalinum et uxorem suam Teudorosenam, tuo juri dominioque transcribo. Teudonivia quoque ex mea
Abbreviated transcription (Latin):
nuente distribui Aliud
argenteũ uas qđ mͥ domnꝰ
illustris memõriȩ hludo¬
uuicus. quẽ de sacro baptis¬
matis fonte suscepi donare
dignatꝰ ẽ. ut de eo facerem
qͦd ipse uoluissẽ: tibi hȩredi
meȩ eccłȩ supra memoratȩ
iubeo turriculũ & imagina¬
tũ calicẽ fabricari. qđ faciã
ꝑ me si habuero spatiũ uitȩ
Si ante clausero ultimũ diẽ.
tu fili fr̃is mei lupe ep̃e spe-¬
cies ante dictas tui ordinis
memor efficies Cõpresbite¬
ris meis & diaconib qͥ sunt
remis. uiginti & .u. solidos
ȩqͣlit̃ diuidendos in cõmu¬
ne dimitto Uitis plantam
positã. similimodo cõmũnit̃
possidebt̃. cũ melanio uini¬
tore quẽ do in loco ȩccłastici
hominis albouichi: & albo¬
uichus libertate plenissima
ꝑfruat᷑  Subdiaconib solidoᷤ
duos: Lectorib solidos duos.
Ostiariis & iuniorib solidos .ii.
iubeo dari Pauperib in ma¬
tricula positis ante fores ȩc¬
clesiȩ expectantib stipem

Expanded text:
nuente distribui. Aliud nuente distribui. Aliud argenteum vas, quod mihi domnus illustris memoriae Hlodowicus rex, quem de sacro baptismatis fonte suscepi, donare dignatus est, ut de eo facerem quod ipse voluissem, tibi haeredi meae Ecclesiae supra memoratae jubeo turriculum et imaginatum calicem fabricari; quod faciam per me, si habuero spatium vitae; si ante clausero ultimum diem, tu, fili fratris mei, Lupe episcope, species ante dictas tui ordinis memor efficies. Compresbyteris meis et diaconibus qui sunt Remis, viginti et quinque solidos aequaliter dividendos in commune dimitto. Vitis plantam positam, simili modo communiter possidebunt cum Melanio vinitore, quem do in loco ecclesiastici hominis Albovichii, ut Albovichius libertate plenissima perfruatur. Subdiaconibus solidos duos, lectoribus solidos duos, ostiariis et junioribus solidos duos jubeo dari. Pauperibus in matricula positis ante fores ecclesiae exspectantibus stipem,
Abbreviated transcription (Latin):
id qđ unicuiq donauero.
legauero. dariue iissero uł
unũquẽq ur̃m uoluero ha¬
bere precipuũ. Tu sc̃a hęres
mea rem̃sis ȩccła. colonos qͦs
in portensi habeo t̾ritorio
uł de pat̾na mat̾naq substan-¬
tia. uel qͦs cũ fr̃e meo scãc
memoriȩ principio ep̃o cõ
mutaui uel donatos habeo
possidebis. dagaredũ. ꝓfuturũ
prudentiũ. tennaicũ. mauri¬
lionẽ. baudoleifũ. ꝓuintiolũ
nuuiatẽnã. lautã. suffroniã
colonas. amorinũ qͦq seruũ
tuo dominio uindicabis:
N ec non agros quos possideo in
solo portensi cũ pratis pascuiᷤᷤ
siluis. ad te testam̃ti huius
auctoritate reuocabis Futuro
ep̃o successori meo amphy¬
balũ albũ paschalẽ relinquo
Stragola columbina duo. uel¬
atria. quȩ st̃ ad ostia dieb
festis triclinii cellȩ & culinȩ
U as argenteũ decẽ & octo li-¬
brarum inter te heres mea
& diocesim tuã eccłam lu¬
gdunensẽ factis patenis
atq calicib ad ministeriũ

Expanded text:
id quod unicuique donavero, legavero darive iussero, vel unumquemque vestrum voluero habere precipuum. Tu, sancta heres mea Remensis aecclesia, colonos, quos in Portensi habeo territorio vel de paterna maternaque substantia, vel quos cum fratre meo sanctae memoriae Principio episcomutavi, vel donatos habeo, possidebis. Dagaredum, Profuturum, Prudentium, Tenuaicum, Maurilionem, Baudoleifum, Projunciolum, Niviatenam, Lautam, Suffroniam colonas, Amorinum quoque servum tuo dominio vindicabis: nec non agros quos possideo in solo Portensi, cum partis, pascuis, silvis, ad te testamenti hujus auctoritate revocabis. Futuro episcopo, successori meo, amphibalum album paschalem relinquo, stragula columbina duo, vela tria, quae sunt ad ostia diebus festis triclinii, cellae et culinae. Vas argenteum decem et octo librarum, inter te, haeres mea, et dioecesim tuam Ecclesiam Lugdunensem, factis patenis atque calicibus ad ministerium
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑducat. Itẽ Uictori ep̃o pa¬
normitano Sic̃ iudeis non
deb& ẽẽ licentia. quicquã
insynagogis suis ultra quã
ꝓmissũ est lege p̃sumere:
ita in his ꝗ̃ eis c̃cessa st̃ nullũ
debent pre iudiciũ sustinere :
Quẽadmodũ iudeos uiolent̃
baptizari Gregoriꝰ denega¬
bat. ita xp̃ianos eis quoquo
modo subici nullatenꝰ ꝑ¬
mittebat Unde Libertino
pretori siciliȩ scribens ait:

Expanded text:
perducat. » Item Victori, episcopo Paperducat. » Item Victori, episcopo Panormitano: « Sicut Judaeis non debet esse licentia quidquam in synagogis suis ultra quam permissum est lege praesumere, ita in his quae eis concessa sunt, nullum debent praejudicium sustinere. » 43. Quemadmodum Judaeos violenter baptizari Gregorius denegabat, ita Christianos eis quoquo modo subjici nullatenus permittebat. Unde Libertino praetori Siciliae, scribens, ait:
Abbreviated transcription (Latin):
de dignũ censeo. & de dñi
nr̃i descendere dilectione
ꝓfiteor Sed hanc eandem
intentionẽ nͥ cõpetens scri¬
pturȩ sacrȩ comitet᷑ effe¬
ctꝰ timeo ne aut merce¬
dis opus exinde ñ ꝓueniat. XIii¬
aut iucta aliquid anima¬
rũ quas eripi uolumꝰ. qđ
absit dispendia subseqͣnt᷑:
Dũ enĩ quispiã ad baptisma¬
tis fontẽ non p̃dicationis
suauitate sed necessitate
remeans : inde deteriꝰ morit᷑.
unde renatus. eẽ. uidebat᷑:¬
homines freq̃nti p̃dicati¬
one ꝓuoc&. quatinꝰ muta¬
re ueterẽ magis uitã de
doctoris suauitate deside¬
rent Sic enĩ & intentio
nr̃a recte ꝑficitur. & con¬
Iuersi
animꝰ ad priorẽ denuo uo¬
mitũ ñ mutat᷑ Adhibendũ
gͦ illis ẽ sermo. qui & errorꝰ
in ipsis spinas urere debeat.
& p̃dicando qđ inhis tene¬
brescit illumin&. ut ꝓhis
admonitione freqnti. mer¬
cedẽ frat̃nitas ur̃a capiat.
& eoꝵ qͣntos ds̃ don auerit
ad regenerationẽ nouȩ uitȩ

Expanded text:
de dignum censeo, et de Domini nostri descendere dilectione profiteor; sed hanc eamdem intentionem, nisi competens Scripturae sacrae comitetur effectus, timeo ne aut mercedis opus exinde non proveniat, aut juxta aliquid animarum quas eripi volumus, quod absit, dispendia subsequantur. Dum enim quispiam ad baptismatis fontem non praedicationis suavitate, sed necessitate remeans, inde deterius moritur, unde renatus esse videbaturhomines frequenti praedicatione provocet, quatenus mutare veterem magis vitam de doctoris suavitate desiderent. Sic enim et intentio vestra recte perficitur, et conversi animus ad priorem denuo vomitum non mutatur. Adhibendus ergo illis est sermo, qui et errorum in ipsis spinas urere debeat, et praedicando quod in his tenebrescit illuminet, ut pro his admonitione frequenti mercedem fraternitas vestra capiat, et eorum quantos Deus donaverit, ad regenerationem novae vitae
Abbreviated transcription (Latin):
inter fuit: & familiarissimũ
cępit audire colloquium:¬
Inter cẽtera igit᷑ quȩ iñ:
conuentu illo cęlico atidiũit.
etiã illi scĩ sp̃c humanȩ salu¬
tis auidi. quȩritare cȩperunt
de gallicanȩ deiectione ȩcłȩ:
& quid facto ad talia opus
ess& crebro uersare sermone.
dicentes quia iam tẽpus eẽt
miserendi eius: Duplicia enĩ
recȩperat ꝓ om̃ib peccatis
suis: quanquã fex eius non
sit exinantta : His inter se ita
serentibus. subito uox asfuit
a superiorib atq secretiorib
aditis saluberrime atq sua-¬
uissime intonans: quȩ & prę̧¬
sentiũ solaret᷑ spirituũ mesti¬
tiam. & quod futurũ erat
gratulabunda promulgar&
Sententia : tta dicendo Dñs
ꝓspexit de excelso sco suo:
de cȩlo in terrã aspexit. ut
audiret gemitũ compeditoꝵ.

Expanded text:
interfuit et familiarissimum interfuit et familiarissimum cepit audire colloquiuInter cetera igitur, que in conventu illo caelico audivit, etiam illi sancti spiritus humanae salutis avidi queritare ceperunt de Gallicane deiectione aecclesiae, et quid facto ad talia opus esset, crebro versare sermone, dicentes, quia iam tempus esset miserendi eius; duplicia enim receperat pro omnibus peccatis suis, quamquam fex eius non sit exinanita. His inter se ita serentibus, subito vox affuit a superioribus atque secretioribus aditis saluberrime atque suavissime intonans, que et presentium solaretur spirituum mestitiam, et quod futurum erat, gratulabunda promulgaret sententia, ita dicendo: 'Dominus prospexit de excelso sancto suo, de caelo in terram aspexit, ut audiret
Abbreviated transcription (Latin):
NAT UUI REMIGIUMI
PONTIFICEUI NOC OR¬
DINE PROTUIERUNT
RAT QUIDAUT
uenerabilis ac dignus.
professione & nomine
montanus monachus: in re¬
clusione solitariam uitam
ducens. ieiuniis. uigiliis. atq
orationib continure uacans :¬
Nec non cȩterarũ uirtutum
insignib adeo diuinitati sẽ
commendabilẽ reddens. ut
angelicis sepius frueretur
alloquiis: & cȩlestib frequen¬
ter uisionib ac reuelationib
inter esset Is ergo cũ ꝑuigil
quȩ multis ac diuersis affli¬
ctionib apud galliarum &
belgicarũ ꝓuintias uexabatur.
dĩ om̃ipotentis clementiam
indefessis precib exoraret:
nocte quadã plus solito ora¬
tionẽ protelans. usq lucis
crepusculũ in contẽplatione
permansit: Qui cũ lassitudine
ac fragilitate carnis compel¬
lente paululũ membra so¬
pori dedisset: subito ꝑ diuinã
gr̃am angelorũ choris & ani¬
marũ cę̧tibus. beatissimorũ
hominũ iam spiritib cũ dõ
regnantiũ & immortalitatẽ
adhuc corporũ expectantiũ

Expanded text:
natum Remigium pontificem hoc ordine protulerunt. 1. Erat quidam venerabilis ac dignus professione et nomine Montanus monachus, in reclusione solitariam vitam ducens, ieiuniis, vigiliis atque orationibus continue vacans nec non ceterarum virtutum insignibus adeo divinitati se commendabilem reddens, ut angelicis sepius frueretur alloquiis et caelestibus frequenter visionibus ac revelationibus interesset. Is ergo cum pervigiaecclesiae, quae multis ac diversis afflictionibus apud Galliarum et Belgicarum provincias vexabatur, Dei omnipotentis clementiam indefessis precibus exoraret, nocte quadam plus solito orationem protelans, usque lucis crepusculum in contemplatione permansit. Qui cum, lassitudine ac fragilitate carnis compellente, paululum membra sopori dedisset, subito per divinam gratiam angelorum choris et animarum cetibus beatissimorum hominum iam spiritibus cum Deo regnantium et immortalitatem adhuc corporum exspectantium
Abbreviated transcription (Latin):
in aliqͣ afflictione: sed die
ꝗͣ causã dix̃. & addictus est.
nesciente me a bonefacio
notario in domũ eiꝰ duct
est: ibiq prandidit & hono¬
ratus ẽ ab eo. & nocte subito

Expanded text:
in aliqua afflictione; sed die qua causam dixit et addictus est, nesciente me a Bonefacio notario in domum ductus est, ibique prandidit et honoratus est ab eo et nocte subito
Abbreviated transcription (Latin):
uoc es ad celũ: Ad m rtem
ultro ꝓficiscentib filiis uale¬
dicturus adueni: ut uniuer¬
sa quȩ a filiis sepulturȩ meȩ
exhibenda parauerã.ego in¬
felix filios sepulturus ex¬
pendã O filii meȩ̃ baculũ
senectitis. & geminũ meoꝵ
uiscerũ lumeri: nati felicit̃
& ꝓspere educãti. excellen-¬
tissimȩ memõriȩ & ingenii
singularis. om̃iũq liberaliũ
peritia litterarũ imbiti:
que ista repente insama
uestra uoluntate progenita
mortis uos fecit esse amatores
Nunqͣm ista uiueurib placuit.
Tunꝙ morituris sirmm induxit¬
amo̾rem: Ad quoscrmq autem ꝑ¬
uenire po̾tint molenter ad¬
inissa est. Et non
est uoluntate ab ullo uiuente
suscepta: Si hanc nudus debi¬
tor sub auaro feneratõre po¬
situs. nulla potest ratione

Expanded text:
voces ad coelum: Ad mortem voces ad coelum: Ad mortem ultro proficiscentibus filiis valedicturus adveni, ut universa, quae a filiis sepulturae meae exhibenda paraveram, ego infelix filios sepulturus expendam. O filii, meae baculus senectutis, et geminum meorum viscerum lumen, nati feliciter, et prospere educati, excellentissimae memoriae, et ingenii singularis, omnium liberalium peritia litterarum imbuti, quae ista repente insania vestra voluntate progenita mortis vos fecit esse amatores? Numquam ista viventibus placuit: numquam morituris suum amorem induxit: ad quoscumque autem pervenire potuit, violenter admissa est, et non est voluntate ab ullo vivente suscepta. Si hanc nudus debitor sub avaro feneratore patitur, nulla potest ratione
Abbreviated transcription (Latin):
semꝑ plus blanditꝰ es fili. &
tu amplius uerecundatus es :
in illo imaginẽ meã peperi:
in te paternos uultus effũdi
Tu patri utilior. iste similior.¬
heu me heu me miseram:
Circũ uallant me ex omni
parte in cõparabiles luctus.
in audita miseria: & gẽmina
orbitas. Nullis pęnitus tribu¬
lationib cõparanda Omit¬
to filios: ad mortẽ ultro pro¬
perantes: Quos si michi hostes
auferrent. pyr medias seq̃rer
acies bellatoꝵ. Si iudicia uio¬
benca concliderent ⁊ carcerem
simul irrumperem moritura:
Nouum hoc genus est pereun¬
di. in quo carnifex rogãtur¬
rogaten ut feriat: uita op¬
tatur ut pereat: mors inui¬
tatur ut ueniat: Nouus hic
luctus est. noua miseria. in
qua natorũ iuuentꝰ sponte
amittitur : & parentũ mise¬
randa cogit᷑ senectus ut ui-¬
uat. Ista & hissimilia matre
ꝓsequente : infirmꝰ pater &
grauis iam senio. manibus
adducitur seruulorũ: Et cĩ¬
spargens. huius modi dabat

Expanded text:
semper plus blanditus es, fili; et semper plus blanditus es, fili; et tu amplius verecundatus es: in isto imaginem meam peperi, in te paternos vultus effudi; tu patri utilior, iste similior. Heu me miseram! circumvallant me ex omni parte incomparabiles luctus, inaudita miseria et gemina orbitas, nullis penitus tribulationibus comparanda. Omitto filios ad mortem ultro properantes, quos si mihi hostes auferrent, per medias sequerer acies bellatorum; si judicia violenta concluderent, carcerem simul irrumperem moritura. Novum hoc genus est pereundi, in quo carnifex rogatur ut feriat, vita optatur ut pereat, mors invitatur ut veniat. Novus hic luctus est; nova miseria, in qua natorum juventus sponte amittitur, et parentum miseranda cogitur senectus ut vivat. 7. Ista et his similia matre prosequente, infirmus pater, et gravis jam senio, manibus adducitur servulorum, et cyspargens, hujusmodi dabat
Abbreviated transcription (Latin):
patimini patris ahicere : et:
matri iã decrepite. nouos do-¬
lores partus afferre :Nam
illa partus sui dolores conso¬
latiõnib superabat. dum in
uno dolore duos filios pare¬
ret: & geminũ patri funderet
filiorum affectũ: Nunc uero
insanabilis dolor. inconsolã-¬
bilis pęna. in remediabilis cru-¬
ciatus. in comparabilis partus
est: quo spes & gaudiũ tollit᷑.
uita contẽpnitur. respiitur
gła: & contẽptis omnib pie.¬
tãtis affectib. mortis atrõci.
dib finẽ: & uos patres esse
dulciũ filioꝵ uel admoniti
mementote: Hlȩc & hissimilia
amĩcis dicentib. miseram se
clamans mat̾ aduenit: &¬
soluto cãpite. canos suȩ senectu¬
tis ostentans. in conspectu eoꝵ
uestẽ qua pectꝰ tegebat᷑ scidit:¬
& cunctis flentib ostendebat
eis laxis pellib quas suxerant
mammas: & blandim̃ta quȩ
infantiȩ eorũ exhibuerat eui¬
lando lacrimis memorabat:
Aiebat ergo ad ambos lumͥ

Expanded text:
patimini patris abjicere, et patimini patris abjicere, et matri jam decrepitae novos dolores partus afferre? Nam illa partus sui dolores consolationibus superabat, dum in uno dolore duos filios pareret, et geminum patri funderet filiorum affectum: nunc vero insanabilis dolor, inconsolabilis poena, irremediabilis cruciatus, incomparabilis partus est, quo spes et gaudium tollitur, vita contemnitur, respuitur gloria, et, contemptis omnibus pietatis affectibus, mortis atrocitasdibus finem, et vos patres esse dulcium filiorum vel admoniti mementote. 6. Haec et his similia amici dicentibus, miseram se clamitans mater advenit, et soluto capite canos suae senectutis ostentans, in conspectu eorum vestem qua pectus tegebatur, scidit: et cunctis flentibus ostendebat eis laxis pellibus quas suxerant mammas, et blandimenta, quae infantiae eorum exhibuerat, ejulando lacrymans memorabat. Aiebat ergo ad ambos: Tu mihi
Abbreviated transcription (Latin):
rant. salutaria fidei consilia
ministrabat: quib fugitiua
scłi blandimenta respuereN:
& momentanea tormentoꝵ
genera non timerent: Qui
adquiescerent. & uerbera
carnificũ animo ꝑseueranti
transirent. capitalẽ iussi
sunt subire sententiã: ea
uidelicet ratione. ut si eo¬
dẽ momiento quo decollan¬
di erant sacrificiis consensis¬
sent: & parentib suis. & con¬
iugib & filiis. & facultatib
redderent᷑ : Erant enĩ non
solũ ut diximꝰ genere cla¬
dilatati. Quorũ erat pat̾ tran-¬
quillinꝰ nõmine. & martia
mat᷑ uocabat᷑ : qui illos seque¬
Nimio enĩ in suis nepõtib dũ¬
cebant᷑ affectu Unde factũ
est. ut ab agrestino chroma¬
tio urbis romȩ pręfecto tri¬
ginta dierũ indutias impe¬
trarent. In quorũ spatio age¬
retur cũ eis. quatinꝰ ad turi¬
ficandũ idolis consentirent:
Accedentes itaq amici eorum
ad eos. cȩperunt dicere. Unde
uobis tam dura mens. tamq
ferreũ pectus. quod canitiem

Expanded text:
ria fidei consilia ministrabat: quibus fugitiva saeculi blandimenta respuerent, et momentanea tormentorum genera non timerent. CAPUacquiescerent, et verbera carnificum animo perseveranti transirent, capitalem jussi sunt subire sententiam: ea videlicet ratione, ut si eodem momento quo decollandi erant sacrificiis consensissent, et parentibus suis et conjugibus et filiis et facultatibus rsolum, ut diximus, genere cladilatati; quorum erat pater Tranquillinus nomine, et mater Marcia vocabatur; qui illos sequenimio enim in suis nepotibus ducebantur affectu. Unde factum est, ub ab Agrestio Chromatio urbis Romae praefecto triginta dierum inducias impetrarent, in quorum spatio ageretur cum eis, quatenus ad thurificandum idolis consentirent. 5. Accedentes itaque amici eorum ad eos, coeperunt dicere: Unde vobis tam dura mens, tamque ferreum pectus, quod canitiem
Abbreviated transcription (Latin):
litur: hunc uniuersi qui prȩ¬
erant palatio. carissimo ue¬
nerabant᷑ affectu Erat enĩ
uerus dĩ cultor: & necesse
erat ut quẽ ds̃ perfuderat
tinus hoc sacrilegis regibus
esset occultũ. Non padsionis
timore ꝑterritꝰ. nec patri¬
monii sur amore constrictꝰ.¬
Sed se ad hoc tantũ sub cla¬
mide terreni imperii xp̃i
militẽ tegebat absconditũ.
ut xp̃ianorũ animos. quos
inter tormenta uidebat de¬
ficere confortaret: & dõ red.¬
deret animas. quas diabolũ
conabat᷑ auferre: Deniq
postquã multas martyrũ
mentes a timore passionis
eripuit. & ad coronã ꝑpe¬
tuȩ głȩ incitauit. ipse quo¬
q quis ess& apparuit: quia
lumen in tenebris latere
non potuit: Clarissimis igit᷑
uiris marcelliano & marco.
duob geminis fr̃ib ꝓxp̃i

Expanded text:
tur; hunc universi, qui praeerant palatio, charissimo venerabantur affectu: erat enim verus Dei cultor, et necesse erat ut, quem Dei perfuderat tenus hoc sacrilegis regibus esset occultum, non passionis timore perterritus, nec patrimonii sui amore constrictus, sed ad hoc tantum sub chlamyde terreni imperii Christi militem agebat absconditum, ut Christianorum animos, quos inter tormenta videbat deficere, confortaret, et Deo redderet animas quas diabolus conabatur auferre. 3. Denique postquam multas martyrum mentes a timore passionis eripuit, et ad coronam perpetuae gloriae incitavit: ipse quis esset, apparuit, quia lumen in tenebris latere non potuit. Clarissimis igitur viris Marcelliano et Marco duobus geminis fratribus pro
Abbreviated transcription (Latin):
dit Ecce audistis quid¬
sit qđ defensor nr̃ ultio¬
nis dñs. libere egisse de¬
seribit᷑. Postquã enĩ exal¬
tatus idest a iudeis in cru¬
ce suspensus est: ut bre
uiter cuncta ꝑstringam
ribilis adtigisset: aspici¬
entes eũ impiȩ ac tarta¬
reȩ legiones. territȩ ac
trementes inquirere po¬
tuerunt dicentes Unde
preclarus: Mundus ille
qui nobis semꝑ subditus
fuit. semꝑq nr̃is usibus
mortis tributa soluit.
Nũquã nobis talẽ mor¬
tuũ misit. nũquã talia
inferis munera destinauit:
Quis ergo iste est qui sic
intrepidus nr̃os fines in¬
greditur Et ñ solũ nr̃a¬
supplicia non ueret᷑ insuꝑ
& alios de uinculis nr̃is
absoluit:. An forte ille ẽ
de quo princeps nr̃ ante
dicebat. qđ ꝑ eiꝰ mortem
totius mundi acciperet
potestatẽ: Sed si iste ẽ:
in contrariũ ẽ nr̃i p̾liatorĩ
uersa sententia Et dum
sibi uincere uͥsus est. ipse
potius uictus atq ꝓstrat
est O princeps nr hic est
futura morte plaudebas:

Expanded text:
i. Ecce audistis, quid defensor noster ultionis Dominus libere egisse describitur. Postquam enim exaltatus, id est, a Judaeis in cruce suspensus est, ut haec breviter cuncta perstringam,ribilis attigisset, aspicientes eum impiae ac tartareae legiones, territae ac trementes inquirere coeperunt dicentes: Quisnam s? Mundus ille qui nobis subditus fuit, semperque nostris usibus mortis tributa persolvit, nunquam nobis talem misit, nunquam talia inferis munera destinavit. Quis ergo iste est, qui sic intrepidus nostros fines ingreditur; et non solum nsupplicia non veretur, insuper et alios de vinculis nostris absolvit? An forte ipse est ille de quo princeps noster paulo ante dicebat, quod per ejus mortem, totius mundi acciperet potestatem? Sed si iste est, in contrarium est nostri praeliatoris versa sententia: et dum sibi vincere visus est, ipse potius victus atque prostratus est. O princeps noster, hicne est futura morte plaudebas
Abbreviated transcription (Latin):
oftendit dicens. ds ultionũ
dñs. ds ultionũ libere egit
Solus & enĩ ipse libere
egit. qđ nobis hodie osten¬
dit. Quid egerit: Auditt
quid fecerit Nulla neces¬
sitate sed ꝓpria uoluntat
inligno se suspendi ꝑmisit
elauis corpus suũ ꝑforari
non rennuit. anima po¬
nendo mortẽ sustinut.
carnẽ in sepulchro repo¬
suit. & comeante secu
anima ad inferna descen¬
dit. tenebrarũ & mortis
principe colligauit. legio¬
nes illius ꝑturbauit por¬
tarũ inferni uectes feio¬
reos fregit. om̃s iustos qͥ¬
originali peccato adstri

Expanded text:
ostendit, dicens: Deus ultionum Dominus, Deus ultionum libere egit . Solus enim ipse libere egit qui nobis hodie ostendit qquid fecerit. Nulla necessitate, sed propria voluntate in ligno se suspendi permisit; clavis corpus suum perforari non renuit, animam ponendo mortem sustinuit, carnem in sepulcro deposuit, et comitante secum anima ad inferna descendit; tenebrarum et mortis principem colligavit, legiones illius perturbavit, portarum inferni vectes ferreos confregit, omnes justos qoriginali peccato
Abbreviated transcription (Latin):
relictisq cereis abscessit:
Vnde ꝓcerto scio. quia mi¬
grauit a scło: & nob̃ qͦs cor¬
porali psentia dereliquit.
beneficia pietatis suȩ uiuens
in xp̃o impendere nũquã

Expanded text:
relictisque cereis abscessit. Unde pro certo scio, quia migravit a saeculo. Et nobis, quos corporali praesentia dereliquit, beneficia pietatis suae vivens in Christo impendere nunqua
Abbreviated transcription (Latin):
tractantes. qm innullo
ante dictũ prb̃m reũ inue¬
nire potuimꝰ. p̃cipue qr li¬
bellus quẽ delegatis a uob̾
iudicib obtulit recte fidei
ꝑ om̃a sinceritati c̃cordat.
Eaꝓpt̃ corũdẽ iudicũ repro¬
bantes sententiã. nr̃a eũ dif¬
finitione catholicũ. & ab
om̃i heretico crimine libe¬

Expanded text:
tractantes, quoniam in nullo antedictum presbyterum reum invenire potuimus, praecipue quia libellus quem delegatis a vobis judicibus obtulit rectae fidei per omnia sinceritati concordat, eapropter eorumdem judicum reprobantes sententiam, nostra eum definitione catholicum, et ab omni haeretico crimine libe
Abbreviated transcription (Latin):
& antea lob: sed iustior
post modũ de agone
emersit sanus & ualidũ:
Factus est eger ualidior
clarus in opere: factus
est in opinione precla¬
rior Numquã igitur
in temptatione formida
Si enĩ fueris in ꝓropria
uirtute fundatud. num¬
quã tibi oberit tribu¬
latio: quȩ patientiȩ de¬
clarat uirtutẽ Sicut
enĩ fornax cũ examinat

Expanded text:
 antea Job; sed justior postmodum de agone emersit. Sanus validus factus est aeger validior: clarus in opere factus est, in opinione praeclarior. Nunquam igitur in tentatione formides. Si enim fueris in propria virtute fundatus, nunquam tibi oberit tribulatio, quae patientiae declarat virtutem. Sicut enim fornax cum examinat
Abbreviated transcription (Latin):
uscipe romuleos p astor uenerande criut ipbos
GREGoRII sci suscipe gesta tui.¬
L Quinituit factis uebis scriptisq berto
Ut iubar auricomi solis in orbe esuit
Forma decus speculũ tibi sit uia uita ꝑeuum
Si cupis ȩternũ ferre sacerdetium
Nam qui non huius sequitur uestigia prȩsil
Ante dm̃ presul non erit imdno pecus
Hinc psalmista canit hominẽ similare cauallis
Ignauum stultis qui sub honore perit.
Nocturnũ dedimus scõ cantũq diurnũ.
Carminibus clarũ conciniusq uirũ.
Redde uicẽ scriptor seruans cola comiata punctor
Ne tua mendosum pagina seruet opus. ¶¬
Ludere me libuit uariabilis ordine campi.
Postquãm prosa fugit nusa locosa redit.
Hȩc michi tu tribius doctor pretiosa GatcoRs
Qui bona das famulis seamala hulla t̾uis
Uestitus cȩpi nudus tua munia dixi
Indue me factis uelleribusq tuis.
Et quia mortalis desunt commertia carnis.
Da michi sub pedibus posse ucere tuĩs¬
PRAE FATIO¬

Expanded text:
uscipe Romuleos, Pastor venerande, triumphos, Gregorii sancti suscipe gesta tui. Qui nituit factis, verbis, scriptisque beatis, Ut jubar auricomi solis in orbe cluit. Forma, decus, speculum tibi sit, via, vita per aevum, Si cupis aeternum ferre sacerdotium. Nam qui non hujus sequitur vestigia praesul, Ante Deum praesul non erit, imo pecus. Hinc Psalmista canit hominem similare caballis, Ignavum stultis, qui sub honore perit. Nocturnum dedimus sancto cantumque diurnum, Carminibus clarum concinimusque virum. 20 Redde vicem, scriptor, servans cola, commata, puncta, Ne tua mendosum pagina servet opus. Ludere me libuit variabilis ordine campi, Postquam prosa fugit, musa jocosa redit. Haec mihi tu tribuis, doctor pretiose Gregori, Qui bona das famulis, sed mala nulla, tuis. Vestitus coepi, nudus tua munia dixi, Indue me factis, velleribusque tuis. Et quia mortalis desunt commercia carnis, Da mihi sub pedibus posse jacere tuisPRAEFATIO
Abbreviated transcription (Latin):
re ñmeruit. ad scindendũ
quoq suȩ ipsius dyoceseos
unitatẽ. romanũ pontificẽ
sua uecordia suscitauit. ad¬
eo ut ab ipso illiꝰ obitꝰ tẽpo¬
re aquileiensis dẏocesis in
duos metropolitanos. catho¬
licoꝵ uidelic&: scismaticoꝵ¬
q diuisa sit Neq potiussec
postmodũ. lic& om̃s gene¬
sralit̃¬

Expanded text:
re non meruit, ad scindendam re non meruit, ad scindendam quoque suae ipsius dioeceseos unitatem Romanum pontificem sua vecordia suscitavit, adeo ut ab ipso illius obitus tempore, Aquileiensis dioecesis in duos metropolitanos, catholicorum videlicet, schismaticorumque divisa sit, neque potuit postmodum, licet omnes generalit
Abbreviated transcription (Latin):
penitꝰ susciꝑe satagebat:
Qua p̃stita. huius modi litteriᷤᷤ
eidẽ patricio & exarcho cõ¬
mendabat: F irminus frat̃
tistes eccłȩ ante aduentũ
urȩ excellentiȩ salubri
c̃silio a scismate quo in¬
heserat resipiscens. atq ad
unitatẽ matris eccłȩ redieis:
matris eccłȩ fortitudine
animi. fixus. ac stabilis ꝑ¬
maneret: Quo audito Seuer
gradensis ep̃c eiꝰdẽ caput
Scismatis. eũ diusis primũ
cępit si posset suasionibus a
bono reuocare ꝓposito: Qđ
dũ ꝑficere auctore dõ mi¬
nime ualuiss&. seditionẽ
illi suoꝵ ciuiũ excitare ñ
plenius illic ac ueracitius
euicino poteritis agnoscere:
Directis itaq excellentiȩ ur̃ȩ
iussionib his qui in histriȩ
partib locũ ur̃m agere dõ
fensare molestiis. & quietẽ
illiꝰ multis ad imitandum
ꝓfuturã modis om̃ib ꝓcu¬
c̃uersoꝵ Sit optata securitã.
& occasio aꝑta sequentiũ:
Deniq Seuerus qr adunita¬
tẽ sc̃ȩ uniu̾salis eccłȩ redi¬

Expanded text:
penitus suscipere satagebat. Qua praestita hujusmodi litteris eidem Patricio exarcho commendabat: « Firminus, frater tistes Ecclesiae, ante adventum vestrae excellentiae salubri consilio ab schismate, quo inhaeserat, resipiscens, atque ad unitatem matris Ecclesiae rediens, matris Ecclesiae fortitudine animi fixus ac stabilis permaneret. Quo audito Severus, Gradensis episcopus, ejusdem caput schismatis, eum diversis primum cepit, si posset, suasionibus a bono revocare proposito. Quod dum perficere, auctore Deo, minime valuisset, seditionem illi suorum civium excitare non plenius illic ac verius e vicino poteritis agnoscere. Directis itaque excellentiae vestrae jussionibus, iis qui in Istriae partibus locum vestrum agere, Deo fensare molestiis, et quietem illius multis ad imitandum profuturam modis omnibus procuconversorum sit optata securitas, et occasio oborta sequentium. » Denique Severus, quia ad unitatem sanctae universalis Ecclesiae redi
Abbreviated transcription (Latin):
morib ostendebat Crat
enĩ aspectu angelicus. ser¬
mone nitidus. opere sc̃ð
Corpore integer ingenio
optimus. consilio magnus.
fide cathõlicus spe patien¬
tissimus. caritate diffuius¬

Expanded text:
moribus ostendebat. Erat enim aspectu angelicus, sermone nitidus, opere sanctus, corpore integer, ingenio optimus, consilio magnus, fide catholicus, spe patientissimus, caritate diffusus
Abbreviated transcription (Latin):
ciusti. & xp̃i ex auro & geminis
picturã hoc labarũ tenens in
dextera tua. dimitte frenum
ȩqui. & quocũq ducit angelus
dñi. illuc eat: Tunc autẽ fixa
cuspide labari in terrã. sic trale
ut semitã faciat tractus tuus
ꝑ quã semitã construi facias
muros. & hanc ueteranã ciuita

Expanded text:
isti ex auro et gemmis est pictum. Hoc labarum tenens in dextera tua dimitte frenum equi, ut quo eum duxerit angelus Dei, illuc eat. Tu autem fixum cuspidem labari in terra sic trahe eum, ut semitam faciat transitus sui, per quam semitam exstrui facies muros; et hanc veteranam civita
Abbreviated transcription (Latin):
rias Septimo autẽ die ieiunii
pita. hȩc ẽ ciuitas in qua tu con¬
sistis. nomine bizantiũ: cuiꝰ &
muri prȩuetustate consũpti
sunt. & pęne om̃a eiꝰ moẽnia
corruerunt Ascende itaq illũ
ȩquũ tuũ in quo baptizatꝰ in
albis sedisti in urbe roma. &¬

Expanded text:
r septima die ieiunii pita haec est civitas, in qua tu moraris, nomine Bizantium, cuius muri iam prae vetustate consumpti sunt, et paene omnia moenia eius corruerunt. Ascende itaque illum equum tuum, in quo baptizatus in albis sedisti in urbe Roma
Abbreviated transcription (Latin):
simulare: Fintto conuiuio
Tertiũ decimũ ui manu suscipienꝰ.
incubiculũ suũ indux̃. uehe¬
ment̃ adiurans ut ei se nom̃q

Expanded text:
simulare. Finito convivio,tertium decimum vero manu suscipiens, in cubiculum suum induxit, vehementer adjurans ut ei se nom
Abbreviated transcription (Latin):
aptatum ad portandum redleret᷑
habile a loco suo paululum remo¬
int: et antipħam. Confessor dni re¬
migi decantaiit. Atubi ꝯpetenter
prout res exigebat dispositum
fuit ip̃e ante alios cum p̃fatis ar¬
chiep̃is et abbatib suppõitis hume¬
ris illud deuote lacrimans extulit
et responsorrũ. Iste est de sublimibꝰ
inchoauit. Cnius uocem subsequẽ¬
tes chori psallentiũ. ouantes crũ¬
punt in iubilafonis cripudiũ: p̃q
alacrite cordis oquantor ora ma¬
nantiũ rigauit redundantia fle¬
tuum. quantoꝵ ue mentes. ad tã¬
ti pris captanda suffragia sunt
compuncte insuspiria beatorũ
gemituum. Tradens ant̃ domnus
papa eundẽ preciosũ chesaurum
se ultro ingerentiũ uotis ab inqͥ¬
etudine turbaix secessit in oratori¬
um sc̃e trinitatis: qd̃ admeridi¬
anam plagam infra ambitum
ip̃iꝰ eccl̃ie decent̾ constructũ erat
harduini cuidam illiꝰ loci cenobite
studio. continẽs dñicũ sepulchrũ
elegant᷑ ymaginatũ instar illĩ ihe¬

Expanded text:
aptatum ad ferendum redderetur habile, a suo loco paululum removit, et antiphonam Confessor Domini, Remigi, decantavit. At ubi competenter, prout res exigebat, dispositum fuit, ipse ante alios cum praefatis archiepiscopis et abbatibus suppositis humeris illud devote lacrymans extulit, et responsorium Iste est de sublimibus inchoavit; cujus vocem subsequentes chori psallentium, ovantes erumpunt in jubilationis tripudium, praeque alacritate cordis, o quantorum ora manantium rigavit redundantia fletuum! quantorumve mentes ad tanti Patris captanda suffragia sunt compunctae in suspiria beatorum gemituum! Tradens autem domnus papa eumdem pretiosum thesaurum se ultro ingerentium votis, ab inquietudine turbarum secessit in oratorium sanctae Trinitatis, quod ad meridianam plagam infra ambitum ipsius ecclesiae decenter constructum erat, Harduini cujusdam loci illius coenobitae studio, continens Dominicum sepulcrum eleganter imaginatum, instar illius Je
Abbreviated transcription (Latin):
tens. nichil ꝑtimescens.
uidebar michi in quodã
rerũ uertice stare: ita ut
derẽ. quod pollicitante dño
ex ꝓpħa didicissem: Sustol¬
lam te suꝑ altitudines t̾rȩ:
sustollitur.: qui & ipsa quȩ
alta ac głosa prȩsentis
uident᷑ Scłi. ꝑmentiᷤ despe¬
Ietum
calcat Sed repente arerũ
uertice tẽptationis huiꝰ tur¬
bine inpulsus. ad timores
pauoresq corrui : qr & si mͥ¬
nichil timeo. eis tam̃ qͥ michi
cõmissi sunt multũ formido
Undiq causarũ fluctib qua¬
tior ac tẽpestatib depͥmor:
ita ut recte dicã. ueni in
altitudinẽ maris. & tẽpestaᷤ
demersit me: Redire post
causas ad cor desidero: sed
uanis ab eo cogitationum
tumultib exelusus redire
ñ possũ : Et hoc ergo michi
longe factũ ẽ. quod intra
me est.ita ut obȩdire ne¬
queã ꝓpheticȩ uoci qͣ dicit᷑:
Redite p̃uaricatores ad cor
sed stultis pressus cogitatio¬
nib solũmodo exclãmare
cõpellor: & cor meũ dere

Expanded text:
tens, nihil pertimescens, videbar mihi in quodam rerum vertice stare, ita ut derem, quod, pollicente Domino, ex propheta didicissem: Sustollam te super altitudinem terrae. attollitur, qui ipsa quae alta et gloriosa praesentis videntur saeculi per mentis despectum calcat. Sed repente a rerum vertice tentationis hujus turbine impulsus, ad timores pavoresque corrui, quia etsi mihi nil timeo, eis tamen qui mihi commissi sunt, valde formido. Undique causarum fluctibus quatior, ac tempestatibus deprimor, ita ut recte dicam: Veni in altitudinem maris, et tempestas demersit me. Redire post causas ad cor desidero, sed, vanis ab eo cogitationum tumultibus exclusus, redire non possum. Ex hoc ergo mihi longe factum est quod intra me est, ita ut obedire nequeam propheticae voci, qua dicitur: Redite, praevaricatores, ad cor. Sed stultis pressus cogitationibus, solummodo exclamare compellor: Cor meum dere
Abbreviated transcription (Latin):
bes lucida obumbrauit
cos: et ecte uox denule di¬
cens. Hic ẽ filius meus
dilectus in quo michi
beric complacui: ipsum
audite. Presens quidez
crat nni filio pater. et ĩ illa
diũ daritate quã ad dis¬
cipuloꝵ temperarat. aspes¬
tum: non separabatur
ab unigenito genitoris
essentia: sz ad cominen

Expanded text:
bravit eos, et ecce vox de nube dicens: Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi bene complacui, ipsum audite . Praesens quidem erat in Filio Pater, et in illa Domini claritate, quam ad discipulorum temperarat aspectum, non separabatur ab Unigenito Genitoris essentia; sed ad commen
Abbreviated transcription (Latin):
patriã desideranter in¬
quirunt: Qui beatissimꝰ
pontifex postquã sedẽ
sissime rexit. Exhac lu¬
ce subtractus atq ad
eternã est regni cęlestis
sedẽ trans latus Sepultꝰ
uero est in eccła beati
Petri apłi. ante secreta¬
marti.¬

Expanded text:
patriam desideranter inquirunt. Qui beatissimus pontifex postquam sedem  gloriosissime rexit, ex hac luce subtractus, atque ad aeternam regni coelestis sedem translatus est. Sepultus vero est in ecclesia beati Petri apostoli ante secretaMarti