comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dederint. atq hi qͥbus clatasit postea non fuerint baptirati quia eis
ila ꝓbaptismo fuit. Qdͦ nouatianos dicere numiquam audiuu
nde quere diligent̃ ne forte alterius alienius erroris sit. ⁊ nouatianũ se
unt eñi homines anbaptismũ penitentiã deprioribus sius peccatis. itata¬
men ut baptitentur sicut scriptũ ẽ in actibus apłorũ loquente pemoao
itentiam si post baptismũ peccauerint ut exeohmuni eari & pꝰ ea teco¬
pelantur de tali enĩpenitentia locutus apostolus paulus eu mart
iterũ cũ uenero humiliet me dñs aduos. &lugeã muldos ex his qui
ꝓforncatione. quã egert̃ Heq enĩ scribebat ista nͥ eis quiĩa fue¬
pant baptirati. Habemus &ĩã inactib apłorũ Sinonẽ bapt snsũ
cũ pecimia uellet emere. ut ꝑ inpositionẽ manꝰ eiꝰ daretur spĩses

Expanded text:
dederint atque hi, quibus data sit. postea non fuerint baptizati, quia eis dederint atque hi, quibus data sit. postea non fuerint baptizati, quia eis illa pro baptismo fuit, quod Nouatianos dicere numquam audiui. unde quaere diligenter, ne forte alicuius alterius erroris sit et Nouatianum se unt enim homines ante baptismum paenitentiam de suis prioribus peccatis ita tamen, ut etiam baptizentur, sicut scriptum est in actibus apostolorum loquente Petro ad itentiam. si post baptismum ita peccauerint. ut excommunicari et postea reco paenitentes appellantur. de tali enim paenitentia locutus est apostolus Paulus, ubi ait: Xe, iterum cum uenero. humiliet me deus ad uos et lugeam multos ex his, qui et fornicatione, quam egerunt; neque enim scribebat ista nisi eis, qui iam fuerant baptizati. habemus etiam in actibus apostolorum Simonem iam baptizatum, cum pecunia uellet emere, ut per inpositionem manus eius daretur spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ discipulos suos qͦs in telligimus iã fuisse baptiratos siue baptismo iohĩs
sicut nonnulli arbitrantit siue qd magis credibile ẽ baptismo xp̃
eq enĩ ministeriũ baptirandi de fugeret: ut haberet baptitatos sen
ꝑ quos ceteros baptitaret. qui non defuit illius memorabilis hus
łitatis. ministeriũ quando eis lauit pedes. & petenti petro ut no
tantũ pedes uerũ & iam manꝰ & caput ei lauaret: respondit
n lotusest: non indiget nͥut pedes lauet s ẽ mundus gortus bi intelluntuo¬
uprttus fuerit baptitatus. Quonꝰ aũ iste dicat qd mepłatua posuisti qͣd
apli dederuit penitentiã ꝓbaptismo. non euidenter expressam. qab
eñ ꝓbaptis moideo dicitꝰ qi ꝑ penitentiã remittuntur peccata. Habet al¬
qͥorationis qͥd dicit. Sed talis penitentiã pͣbaptismũ potest utilis e̾e . s. qͥs
eũ chxisse qd apłi dederint penitentia ꝓbaptismo ut ante baptũmũ ei

Expanded text:
 discipulos suos, quos intellegimus iam fuisse baptizatos siue baptismo Iohannis, sicut nonnulli arbitrantur, siue, quod magis credibile est, baptismo Christi. neque enim ministerium baptizandi defugeret, ut haberet baptizatos seruos, per quos ceteros baptizaret, qui non defugit memorabilis illius humilitatis ministerium, quando eis lauit pedes et petenti Petro, ut non tantum pedes, uerum etiam manus et caput ei lauaret, respondit: qui lotus est, non indiget, nisi ut pedes lauet, sed est mundus totus; ubi intellegituPetrus fuerat baptizatus. Quo modo autem iste dicat. quod in epistula tua posuisti, quod apostoli dederint paenitentiam pro baptismo, non euidenter expressum est. si enim pro baptismo\' ideo dicit. quia per paenitentiam remittuntur peccata, habet aliquid rationis. quod dicit. sed talis paenitentia post baptismum potest utilis esse. si quis eum dixisse. quod apostoli dederant paenitentiam pro baptismo. ut ante baptismum eam
Abbreviated transcription (Latin):
tandũ de d̾o. nulla ad loquendũ lingua sufficiat. tam̃ quantũ cums
illud ẽ qd̾ humano intellectu de e̾entia pat̾nȩ dĩtatis attingit᷑ ñ uni
atq idẽ ẽ. cũ uł de unigenito eiꝰ uł de spũ scõ cogitat᷑ ñ pie sapit᷑ s nrs¬

Expanded text:
tandum de Deo, nulla ad loquendum lingua sufficiat, tamen quantumcumque tandum de Deo, nulla ad loquendum lingua sufficiat, tamen quantumcumque illud est quod humano intellectu de essentia paternae Deitatis attingitur, nisi unum atque idem est, cum vel de Unigenito ejus, vel de Spiritu
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃ȩ salutis ẽ ratio. Si enĩ homo ad imaginẽ ⁊ similitudinẽ dĩ factꝰ. in sut
naturȩ honore ꝑmansisset. nec diabolica fraude deceptꝰ a lege sibi posi¬
ta ꝑ c̃cupiscentiã deuiasset. creator mundi creatura nͣ fieret: nec ai
sẽpit᷑nus tẽporalitatẽ subiret: aut ȩqͣlis do patri filiꝰ dĩ. formã serui:
similitudinẽ carnis peccati assumeret.S qr iniudia diaboli mors n¬
tͣuit in orbẽ t̾rȩ. ⁊ alit̃ solui captiuitas humana ñ potuit. nͥ causi
nr̃am ille susciperet. sine maiestatis suȩ dãpno ⁊ uerus homo fura
⁊ solꝰ peccati c̃tagiũ ñ haberet. diuisit sibi opus nr̃ȩ redeptionis
miscd̃ia trinitatis. ut pat ꝓpitiaret᷑. filiꝰ ꝓpitiaret. sp̃s sc̃s igniret
Si gͥ duce gr̃a dilectissimi fidelit̾ sapient̃q noscamꝰ. qͥd patri. qͥd fili
qͥd sp̃ui sc̃o in reparatione nr̃a ꝓpͥũ qͥd ue cõmune sit: ea quȩ ꝓu
una aiq eade trinitatis gła sentiamꝰ. Qu̾auis enĩ nulla mens ad cori¬

Expanded text:
rae salutis est ratio. Si enim homo ad imaginem et similitudinem Dei factus in suae honore naturae mansisset, nec diabolica fraude deceptus a lege sibi posita per concupiscentiam deviasset. Creator mundi creatura non fieret; neque aut sempiternus 310 temporalitatem subiret, aut aequalis Deo Patri Filius Deus formam servi et similitudinem carnis peccati assumeret. Sed quia invidia diaboli mors intravit in orbem terrae , et aliter solvi captivitas humana non potuit, nisi causam nostram ille susciperet sine majestatis suae damno, et 397 verus homo fieret, et solus peccati contagium non haberet: divisit sibi opus nostrae reparationis misericordia Trinitatis, ut Pater propitiaretur, Filius propitiaret, Spiritus sanctus igniret. Si igitur duce gratia, dilectissimi, fideliter sapienterque noscamus, quid Patri, quid Filiquid Spiritui sancto in reparatione nostra proprium quidve commune sit, ea quae prouna atque eadem Trinitatis gloria sentiamus. Quamvis enim nulla mens ad cogi
Abbreviated transcription (Latin):
dies: usq ad pentecostẽ. Aliqͥ codices habent. uos aũbaptuari spiritu sancto
lã in qͥbuscũq codicibꝰ inuenitur baptirabitis. aut incipietis baptizars
dosist̃. qui ex grecis facillime conuincuntur. Si aũ dicimꝰ aqua ñfusse
baptitatos. metuendũ ẽ ne grauiter ẽrremus. ne demus homirib
auctoritatẽ contẽpnendi baptismũ. Quẽ usq ad eo ñ contẽpnendĩ
ipsa apłica disciplina cõm̃dat. nt corneliꝰ centuria & hi qui cũ illas

Expanded text:
dies usque ad pentecosten. alii autem codices habent: uos autem spiritu sancto incipiNam in quibuscunque codicibus invenitur Baptizaberis aut Incipietis baptizari, mendosi sunt: qui ex Graecis facillime convincuntur. Si autem dicimus aqua non fuisse baptizatos, metuendum est ne graviter in eis erremus, ne demus hominibus auctoritatem contemnendi baptismum, quem usque adeo non contemnendum ipsa apostolica disciplina commendat, ut Cornelius centurio et hi q
Abbreviated transcription (Latin):
pat̃ ẽ⁊ filius ẽ ⁊ sp̃e sc̃s. ⁊ uera ditas in nullo sese aut minor aut maior
ẽ. Quȩ sic in tͥb ẽ c̃fitenda ꝑsonis. ut solitudinẽ ñ recipiat trinitas: ⁊ unitat̾
totius uenit ꝓuidentia trimtatis. Una ẽ ibi benignitas miscd̾iae. una cent¬
ra iustitiȩ. Nec aliqͥd in actione diuisũ. ubi nichil in uoluntate diu̾sum
missi alia mittentis. alia ꝓmittentis. simul nobis ⁊ unitas manifestat᷑ ⁊ m
tas. ut essentia habens ȩqualitatẽ ⁊ ñ recipiens solitudinẽ. ⁊ eiꝰd̾e substar¬

Expanded text:
t et Spiritus sanctus; et vera Deitas in nullo esse aut minor aut major t et Spiritus sanctus; et vera Deitas in nullo esse aut minor aut major est. Quae sic in tribus est confitenda personis, ut et solitudinem non recipiat Trinitas, et unitatem totius venit providentia Trinitatis. Una est ibi benignitas misericordiae, una censura justitiae; nec aliquid est in actione divisum, ubi nihil est in voluntate diversum. it persona missi, alia mittentis, alia promittentis, simul nobis et unitas manifestatur et Trinitas ut essentia habens aequalitatem, et non recipiens solitudinem, et ejusdem substa
Abbreviated transcription (Latin):
u̾bis aliqd designet. qͥd singulis uideat᷑ conuenire ꝑsonis. ñ ꝑturbat᷑ fides
catholica s doce t᷑. ut ꝑ ꝓprietatẽ aut uocis aut oꝑis insinuet᷑ nobis ue.
ritas trinitatis. ⁊ ñ diuidat intellectꝰ qd̾ distinguit auditꝰ. Ob hoc enĩ quȩ¬
da siue sub patris. siue sub filii. siue sub sp̃c sc̃i appellatione ꝓmuntur:
ut c̃fessio fideliũ in trinitate ñ erret. Quȩ cũ sit inseparabilis. nuquam
intelligeret᷑ trinitas eẽ. si sẽꝑ inseparabilis diceret᷑. Bene gͦ ipsa diffi¬
cultas loquendi cor nr̃m ad intelligentiã trahit. ⁊ ꝑ infirmitatẽ nr̃am
cȩlestis doctrina nos adiuuat: ut qr in d̾itate patris ⁊ filii ⁊ sp̃c sc̃i nec
maiestas. una substantia. indiscreta oꝑatio. inseparabilis dilectio. in-¬
differens potestas simul implens om̃a. simul c̃tinens uniũsa. Ad enĩ ẽ¬

Expanded text:
verbis aliquid designet, quid singulis videatur convenire personis, non perturbatur fides verbis aliquid designet, quid singulis videatur convenire personis, non perturbatur fides catholica, sed docetur: ut per proprietatem autritas Trinitatis; et tamen non dividat intellectus, quod distinguit auditus. Ob hoc enim quaedam sive sub Patris, sive sub Filii, sive sub Spiritus sancti appellatione promuntur, ut confessio fidelium in Trinitate non erret. Quae cum sit inseparabilis, numquam intelligeretur Trinitas esse, si semper inseparabiliter diceretur. Bene ergo ipsa difficultas loquendi cor nostrum 396 ad intelligentiam trahit, et per infirmitatem nostram coelestis doctrina nos adjuvat: ut quia in deitate Patris, Filii et Spiritus sancti nec majestas, una substantia, indiscreta operatio, inseparabilis dilectio, indifferens potestas, simul implens omnia, simul continens universa. Quod enim e
Abbreviated transcription (Latin):
spͥm gr̃e ⁊ uirtutẽ caritatis quã eiꝰ p̃cordiis in fud̃ Io non dubitat eã nonses
asue fidi integritate posse corrũpi. s & ꝑseuerant᷑ insistẽ ut plures ad eiꝰfe
frdicatores suos eos quos ipse decepit ad ueritatis it̃ reuocat:⁊ nunꝗͣ diabolia
fraude deceptas libare animas cessat. donec completo mundi cursit: suo
finita c̃pleat᷑ suma m̃broꝵ. Ned dit ei bonũ & non malũ Reddit qͥ ppe

Expanded text:
 et virtutem charitatis, quam ejus praecordiis infudit. Ideo non dubitat eam, non solum a suae fidei integritate posse corrumpi, sed et perseveranter insistere, ut plures ad ejusdeum per praedicatores suos, eos quos ipse deceperat ad veritatis iter revocat, et nunquam diabolica fraude deceptas liberare animas cessat. Donec completo mundi cursu suorum praefinita compleantur summa membrorum. Reddet ei bonum et non malum. Reddit quippe
Abbreviated transcription (Latin):
Aut̃. c̃sidauit agũ .i. orbẽ uniũsũ. ⁊ emit eũ. cõmissis doctorib talentũ ũbi
contulit. ut credentes felicissimo &̃. mancipatui subder&. Defruetu manuum
suar̃ plantaũ uineã. plantaũ aut̃ uineam c̃ inagro mundi denouis crebentiũ
poplis fecit eccłaꝵ ⁊ eã pene euangłicȩ ui̾tatis istitutionẽ firmauit Quã uineã
de fructu manuũ suarũ plantauit. ꝗa ñ solũ ubti apłoꝵ apłoꝵꝙ succeᷤsoꝵ.s ⁊

Expanded text:
um, id est, orbem universum, et emit eum, cum missis doctoribus talentum verbi contulit, ut credentes felicissimo Christi mancipatui subderet. De fructu manuum suarum plantavit vineam. Plantavit autem vineam cum in agro mundi de novis credentium populis fecit ecclesiam, et eam plane Evangelicae veritatis institutione firmavit. Quam vineam de fructu manuum suarum plan
Abbreviated transcription (Latin):
regnũ cęlorũ non nͥ baptiatos intelligere debemus. nͥ forte̾ qͦs angu
passionis inuenit. & nolentes negare xp̃m anteꝗͣ baptitarentur os¬
sumus dicere qui usq ad eo largũ tẽpus habuert̃ quo baptizarentur
ut alios &iã bapticauerint :S ñ oñua q̃facta st̃. & iaͬ scriptaitiua¬
untur uUeru̾tamen facta e̾e ex ceteris documentis probatur Scripe

Expanded text:
regnum caelorum, non nisi baptizatos intellegere debemus, nisi forte quos angustia passionis inuenit et nolentes negare Christum, antequam baptizarentur, oc de apostolis dicere, qui usque adeo largum tempus habuerunt, quo baptizarentur,. ut alios etiam baptizauerint? sed non omnia, quae facta sunt, etiam scripta inueniuntur, uerum tamen facta esse ex, ceteris documentis probatur. scriptum
Abbreviated transcription (Latin):
fecit inquiunt dc̃ homtnẽ quẽ peccaturũ sciebat: Qiua aoie pecus
multa bona facere poterat. ordinans eũ scm̃ mod eram intticre su
quia peccauit alii mortales de peccato corriguatur. Nichul e nĩ sier¬
cat homines apeccato quẽ ad modũ immentis motis cogicatio. Sies
inqt faceret ut ñ pectaret. Inmia ipse hoc ficer et dicenĩ factꝰ es

Expanded text:
em, inquiunt, quem peccaturum sciebat? Quia et de peccante multa bona facere poterat, ordinans eum secundum moderamen justitiset; sive quia peccavit, alii mortales de peccato ejus corriguntur. Nihil enim sic revocat homines a peccato, quemadmodum imminentis mortis cogitatio. Siinquiunt, ut non peccaret. Imo ipse hoc faceret; sic enim factus est,
Abbreviated transcription (Latin):
tii redeuiit ineos qui cedere audent. quod erede deberent ut intel¬
ligere mererentur. Demde querunt et insultando interrogane
Unde erat ipsa aqua suꝑ quam superferebatur spiritus deiꝰ Nunquielsu
pernis seriptum est quod deus aquam fecerit. Hoc si pie quererent uue¬
uirent quemadmodum intelligendum esset. Non enim aqua sic appel¬
lata est lioc loco: ut hec anobis intell gatur quam uidere et tange¬
re. possumus. quomodo uec t̾ra quȩ in uisibilis & incõposita erat
talis erat qualis ista qͥiã uderi & tractari potest. S ulud qddi¬
significata ẽ ꝗͣ fecit & condidit ds. Ideo autẽ nominib usibiliũ rerũ
hec applicata sunt ꝓpter paruulorũ infirmitate̾ qui minꝰ idon
istͣ in uisibilia cõphendere. Primo enĩ materia facta cͣfusa. ꝙ
bus dei. Quifecisti mundũ de matheria in forim. Qͦd aliqui
eodices habent de materia. in iuisa. Et ideo di rectissime cre¬

Expanded text:
ctu redeunt in eos qui caedere audent quod credere deberent, ut intelctu redeunt in eos qui caedere audent quod credere deberent, ut intelligere mererentur. Deinde quaerunt, et insultando interrogant, unde erat ipsa aqua super quam ferebatur Spiritus Dei. Nunquid enim superius scriptum est quod Deus aquam fecerit? Hoc si pie quaererent, invenirent quemadmodum intelligendum esset. Non enim aqua sic appellata est hoc loco, ut haec a nobis intelligatur quam videre jam et tangere possumus: quomodo nec terra, quae invisibilis et incomposita dicta est, talis erat qualis ista quae jam videri et tractari potest; sed illud quod diilium rerum haec appellata sunt, propter parvulorum infirmitatem, qui minus idonei sunt invisibilia comprehendere. Primo ergo materia facta est confusa et bus Dei, Qui fecisti mundum de materia informi, etc., quod aliqui codices habent de materia invisa. Et ideo Deus rectissime cre
Abbreviated transcription (Latin):
tate. ñ dissimilis gła. ñ diuisus essentia. Id̾e uͦ sẽpit᷑ni genitoris ui¬
genitus sẽpit̾nus. natꝰ ẽ de spu sẽo ex maria uirgine. Quȩ natiuita
tẽp̃ralis illi natiuitati diuinȩ ⁊ sẽpit̾nȩ nichil minuit. nichil c̃tult
s totã se reparando homini qͥ erat deceptꝰ ĩpendit. ut ⁊ mortẽ uina¬
tu ꝓ nobis inito. magno ⁊ mirabili eqͥtatis iure certatũ ẽ. duͣ ompsd
obiciens ei eand̾e formã eandẽq naturã. mortalitatis qde participea
possemꝰ. nͥ naturã nr̃am ille susciꝑet ⁊ suã faceret: quẽ nec peccatũ ã¬
minare. nec mors potuit detinere. Conceptꝰ e qͥppe de sp̃u scõ. intra
uterũ uirginis matris. quȩ illũ ita salua uͥginitate edidit: que ad mẽ
salua uͥginitate c̃cepit. An forte id̃o putauit hereticꝰ ille dñm iħmx¬

Expanded text:
sempiterni Genitoris Unigenitus sempiternus natus est de Spiritu sancto et Maria virgine. Quae nativitas temporalis illi nativitati divinae et sempiternae nihil minuit, nihil contulit, sed totam se reparando homini qui erat deceptus, impendit, ut mortem vincpro nobis inito, magno et mirabili aequitatis jure certatum est: dum omnipitate, objiciens ei eamdem formam eamdemque naturam, mortalitatis quidem isi naturam nostram ille susciperet et suam faceret, quem nec peccatum contaminare, nec mors potuit detinere. Conceptus quippe est de Spiritu sancto, intra uterum Virginis matris, quae illum ita salva virginitate edidit, quemadmodum salva virginitate concepit. An forte ideo putavit haereticus ille Domi
Abbreviated transcription (Latin):
Transeets uũqs s adip̃r ut auferatur uelam̃ sic̃ oiẽ apostolus
U elam̃ enĩ auferet᷑ qnͣdo similitudinis & allegorit coopereduil
ab lato ueritas nudat᷑ ut possit uideri. Primo gͦ locutionis huius
regula inmultis diuinarũ scripturarũ locis animadũtenda
atq dicenda ẽ. Qd enĩ aliud significat qd dr̃ dm̃ reqͥeuisse ab¬

Expanded text:
lamen, sicut Apostolus dicit . Velamen enim aufertur, quando similitudinis et allegoriae cooperimento ablato, veritas nudatur, ut possit videri. 34. Primo ergo hujus locutionis regula in multis divinarum Scripturarum locis animadvertenda atque discenda est. Quid enim aliud significat, quod d
Abbreviated transcription (Latin):
me mołis sic milla ꝑspicuitate ac simplicitate cȩlestiũ corporũ om̃s om̃ino an
nimotus latere non arbitror. Itaq illi merebuntur habitationẽ illã & c̃¬
mutationẽ in angłicã forma qͥ &iã in hacuita cũ possent sub tunicis pelliaes
occultare m̃dacia odert̃ ea tam̃. & cauent flangrantissimo amnare ueritati
hoc solũ tegt. qͥdhi qͥ audiunt ferre nͣ posst̾ : sed nulla m̃tiutur. Uemet enĩte¬

Expanded text:
spicuitate ac simplicitate coelestium corporum omnes omnino motus animi latere non arbitror. Itaque illi merebuntur habitationem illam et commutationem in angelicam formam, qui etiam in hac vita cum possint sub tunicis pelliceis occultare mendacia, oderunt tamen ea et cavent flagrantissimo amore veritatis, et hoc solum teg
Abbreviated transcription (Latin):
Quid enĩ tã adu̾sat᷑ ꝓphetis ta repugnat eugł̃is: t̃a deniq ẽ apłicis
rebelle doctrinis: qu̾a in dño iħu nr̃o ex maria uirgine genito. ⁊ sẽ¬
pũno patri in t̾eporalit̃ coȩt̾no. uña ac singularẽ p̃dicare naturãtꝰ qr
i hominis intelligenda ẽ: ubi ẽ quȩ saluat dĩtas. ͦsi tantũmodod̾itas.
ubi ẽ quȩ saluat᷑ humanitas: Fides autẽ catholica quȩ om̃ib resistit er¬
rorib etiã istas simul refutat impietates: dãnans nestoriũ diuina ab
homine diuidentẽ: detestans euthicen in diuinis humana uacuantẽ:
qm ueri dĩ filiꝰ uerꝰ d̾s. unitatẽ ⁊ ȩqualitatẽ habens cũ patre ⁊ spu sc̃o¬

Expanded text:
Quid enim tam adversatur prophetis, tam repugnat Evangeliis, tam denique est apostolicis rebelle doctrinis, quam in Domino Jesu Christo ex Maria genito, et sempiterno Patri intemporaliter coaeterno, unam et singularem praedicare naturam? Quae i hominis tantum intelligenda est, ubi est quae salvat Deitas? si tantummodo 398 Dei, ubi est quae salvatur humanitas? Fides autem catholica, quae omnibus resistit erroribus, etiam istas simul impietates refutat, damnans Nestorium divina ab homine dividentem, detestans Eutychen in divinis humana vacuantem: quoniam veri Dei Filiu
Abbreviated transcription (Latin):
dr᷑. nͥ quia hic ostenditur. ñ posse nos adiabolo tẽptari. nisi ꝑhane animalẽ pas¬
tẽ quȩ quasi mulieris imagmẽ uel exe̾plũ inipso uno homine ostendit dequa
superiꝰ ĩa multa diximus.ͤ Qͦs anͣ &iã int̾ sem̃ ddiaboli & sem̃ mulieris porunt᷑
inicicie. significatur semine diaboli ꝑũsa suggestio. semine aũ mulieris
fructus boni operis qͥ ꝑũsȩ suggestioni resistit. & ideo obseruat ipse planti
mulieris. tit si quando in licitatione labitur delectatio tẽ illã capiat &i
bet at que sũpiria in huiꝰ uite calamitatib & qͦd in dolore paria silios qͦ

Expanded text:
nifeste ostenditur non posse nos a diabolo tentari, nisi per illam animalem partem, quae quasi mulieris imaginem vel exemplum in uno ipso homine ostendit, de qua superius jam multa diximus? Quod autem etiam inter semen diaboli, et semen mulieris ponuntur inimicitiae, significatur semine diaboli perversa suggestio; semine autem mulieris, fructus boni operis, quo perversae suggestioni resistit. Et ideo observat ipse plantam mulieris, ut si quando in illicita labitur delectatio, tunc illam capiat: habet, atque suspiria in hujus vitae calamitatibus; et quod in doloribus pariat filios,
Abbreviated transcription (Latin):
deda ⁊ cognoscendũ Qm idebat. si clausierant odi. Sehoc dictũ e atias¬
legeremꝰ ees &ł os ee aptos post ea qua defructu illo accepert. qͥb̾ se nudõ
snce nteritatis. nichilẽ unde uelit placere suꝑbia nͥ fraudulentis simulatio¬
idbus Hinc eñ e& hr pocrhrisis nascitur. in qua multũ abi uidentur eordati
poatuerint fallere & decipere quẽ uoluerint. Ledit eñi mulier uiro suo & man¬
elis puersis. qͥb illa simꝑlicitas qͣ miditatis nomine significata ẽ erubescenda ui¬
ebatur. It aq ut ia n eent simplices fecert̾ sibide folustiei suceractoria tanꝗͦ
erentes pudenda sua. ide occultantes siplicitat᷑e. de qua iã erubescebat astuta siłꝑ
miris modis animꝰ patitur. cupiditate ⁊ delectatione mtienoi Un &¬

Expanded text:
videndum, et cognoscendum. Quomodo videbat, si clausi erant oculi? Sed hoc dictum est, ut intelligeremus eos oculos esse apertos, posteaquam de fructu illo acceperunt, quibus se nudos luce veritatis, nihil est unde velit placere superbia, nisi fraudulentis simulationibus. Hinc enim et hypocrisis nascitur, in qua multum sibi videntur cordati, qui potuerint fallere et decipere quem voluerint. Dedit enim mulier viro suo, et man illa simplicitas quae nuditatis nomine significata est, erubescenda videbatur. Itaque ut jam non essent simplices, fecerunt de foliis fici sibi succinctoria, tanquam tegentes pudenda sua, id est occultantes simplicitatem, de qua jam erubescebat astuta supericitur, quem miris modis animus patitur cupiditate, et delectatione mentiendi. Un
Abbreviated transcription (Latin):
tũ ÷ S ⁊ hoc sciendũ qͦd ap̃ hebreos liber̾ hiç bresith uocet᷑. hac̃ habentiũ consuetud
ut uoluminib ex pͥncipiis eorũ nomina ĩponãt.¶ Et spc̃ dĩ ferebat᷑ suꝑ aqͦs. It¬
possumꝰ incubabat siue confouebat. ĩ similitudine uolueris oua calore anim̃a
Ex qͦ ĩ telligimꝰ ñde spũ mundi dici ut ñnulli arbitrant᷑. s de spũ sc̃o. qͥ ⁊ ipse u
linguȩ hebraicȩ maria nuncupent᷑. frustra igit᷑ porphyriꝰ euuangelistas ad
faciendũ ignorantib miraculũ eo quod dñs suꝑ mare ãbula uerit ꝓlaicu gene¬
sarech mare appellasse calũpniat᷑. cũ om̃s lacꝰ ⁊aquarũ congregatio mar
diem septimũ habet᷑. Artabimꝰ igit᷑ iudeos qͥ de otio sabbati głiant᷑. qͥd iã
ĩ pͥncipio sabbatũ dissolutũ sit. dũ ds̃ oꝑat᷑ in sabbato. cõplens oꝑa sua in eo.
delitis ũterp̃tant᷑ Pro quo sỹmachus transtulit parad ysũ florentẽ. Nti

Expanded text:
Sed et hoc sciendum, quod apud Hebraeos liber hic BRESITH vocatur: hanc habentes consuetudinem, ut voluminibus ex principiis eorum nomina imponant. Et Spiritus Dei ferebatur super aquas. possumus, incubabat sive confovebat, in similitudinem volucris ova calore animantis. Ex quo intelligimus non de spiritu mundi dici, ut nonnulli arbitrantur, sed de Spiritu linguae hebraicae, maria nuncupentur. Frustra igitur Porphyrius evangelistas ad faciendum ignorantibus miraculum, eo quod Dominus super mare ambulaverit, pro lacu Genesareth mare appellasse calumniatur, cum omnis lacus et aquarum congregatio maria diem septimum. Arctabimus igitur Judaeos, qui de otio sabbati gloriantur, quod jam tunc in principio sabbatum dissolutum sit, dum Deus operatur in sabbato, complens opera sua in eo,  . deliciae interpretantur. Pro quo Symmachus tra
Abbreviated transcription (Latin):
Int̃ bestias quas fecit dr̃. Paradisus aũ. beatã inta ut
uꝑiꝰ dixi significat. In qua iã ñ erat serpens qͥia.
boluserat. & de sua beatitudine ceciderat. quia
nueritate ⁊ stetit. Nec mirandũ ẽ qͦmͦ mulier
loqui bonnt: cͣ illa e̾et in paradiso. ⁊ ille ñ eẽt
Henĩ aut illa sedm̃ locũ erit in ꝑadiso. sedꝰ potiꝰ scdm̃ beacitudinis arfectũ. Ant
silocus ẽ talis qͥ paradisus niocetur. in quo corporalit ada & mulier eiꝰ ha¬
bant. etiã diaboli accessũ corporalit incelligere debemꝰ : Nutiq : s spus¬

Expanded text:
inter bestias quas fecit Deus. Paradisus namque beatam vitam, ut superius dixi, significat , in qua jam non erat serpens, quia jam diabolus erat; et de sua beatitudine ceciderat, quia in veritate non stetit. Nec mirandum est quomodo mulieri loqui potuerit, cum illa esset in paradiso, et ille non esset; non enim aut illa secundum locum erat in paradiso, sed potius secundum beatitudinis affectum: aut etiamsi locus est talis qui paradisus vocetur, in quo corporaliter Adam et mulier habitabant, etiam diaboli accessum corporaliter intelligere debemus? Non utique, sed sp
Abbreviated transcription (Latin):
opetatio inꝑadiso. alia int̾ra. qua pꝰ peccatũ dãpnatꝰ ẽ. Ex eo aũ qdꝰ additũ ẽ &
to diret. significatũ ẽ qualis illa operatio erat. Naq intranquillitate beateis¬
tȩ ubi mors nẽ hominis oꝑatio ẽ. custodire qdꝰ tenet. Accipit etiã p̃cepcu¬
siedi. seit. Aua dic aũ manduca ueritis: morte moriemini. Incipit ex pon
nodo sit facta femina & facta drͣ in aduicoriũ uiri. ut copulatione spũ ii¬

Expanded text:
operatio, et alia in terra, quo post peccatum damnatus est. Ex eo autem quod additum est, et custodiret; significatum est qualis illa operatio erat. Namque in tranquillitate beatae vitae, ubi mors non est, omnis opera est custodire quod tenes. Accipit etiam praecsic enim dicit, Qua die autem manducaveritis, morte moriemini; incipit exponi quomodo sit facta femina: et facta dicitur in adjutorium viri, ut copulatione spi
Abbreviated transcription (Latin):
Sitam̃ ꝑ muliere decipit. Non eni etiã ratio m̃a deduci adams¬
que peccato potest. nͥ condelectatio mota fuerit milla parde ami
que delas obteperare ratiomi t̃aꝙ rectori uiro. Etiã ne inum
est uallis trib serperte & mulier & iuio. Nã primo fit sugo
tia. Si antẽ mota fuerit. quasi mulieri ꝑsuasũ erit. Saliquando ratus
lit̃ & iã c̃motã cupiditatẽ irfenat atq cõpescit. Qd cũsit ñlabimut ia
catũ. s euł aliquanta luctatione coronanuir. Si au̾ ratio consentiat &n
so ex pellitur homo. Iã enĩ peccatũ imputatur. &iã siñ subsequatur fas
Iã ideo hȩc scriptast᷑. ut talia caueamꝰ. Nã cũ int̾rogata mulier respondista
quod eis p̾ceptũ ẽẽt : Ait ille. Nmorte moriemini. Scit enĩ d̃s qͥa quis
manducaneritis ex illaͦ aperientur ocłi ur̃i. & eritis sicut discientes b

Expanded text:
tamen per mulierem decipit: non enim etiam ratio nostra deduci ad consensionem peccati potest, nisi cum delectatio mota fuerit in illa parte animi, quae debet obtemperare rationi tanquam rectori viro. 21. Etiam est in illis tribus, serpente, muliere, et viro. Nam primo fit suggeastutia; si autem mota fuerit, quasi mulieri jam persuasum erit. Sed aliquando ratio viriliter etiam commotam cupiditatem refrenat atque compescit. Quod catio consentiat, etam de paradiso, expellitur homo. Jam enim peccatum imputatur, etiam si non subsequatur factum, nam ideo haec scripta sunt ut jam talia caveamus. Nam cum interrogata mulier respondisset quid eis praeceptum esset; ait ille: Non morte moriemini: sciebat enim Deus quoniam qua die manducaveritis ex illo, aperientur oculi vestri, et eriti
Abbreviated transcription (Latin):
potentiȩ suȩ. Si aũ hõ ille qͥ factꝰ erat iã corpꝰ & anima erat. ipsi anime
sensus ad ditꝰ ẽ ista insufflatione cũ factus ẽ hõ manimã uiuentẽ: ñ qͥd

Expanded text:
potentiae suae. Si autem homo ille qui factus erat, jam corpus et anima erat; ipsi animae potentiae suae. Si autem homo ille qui factus erat, jam corpus et anima erat; ipsi animae sensus est additus ista insufflatione, cum factus est homo in animam viventem: non quia
Abbreviated transcription (Latin):
hominẽ excorpore & anima factuͣ nitelligamus ut nõn alicuiꝰ noui oꝑn
inchoatio.s suꝑiꝰ breuit᷑ insinuati diligentior rectactacio istosermoneex¬
plicetur  Sigͦ ut dixi hominẽ hoc loco ex corpore ⁊ anima factũ intel¬
ligamus. ñ absurde ipsa cõnuxtio limi nom̾ accepit. Sicut enĩ aqua t̾rĩ
colligit &s eonglutinat ⁊ continet quando eiꝰ cõmixtione limiꝰ efficitur
sic aninia corꝑismateriã uiuisicando inunitatẽ ccorde̾ confirmat. o ñ
tꝰ ẽ hõ in animã iuuentẽ.s ad huc corpꝰ solũ erat. aninã ad iunctã corpi
hoc loco intelligere debemus: siue quã facta erat. s. tanꝗͣ inore dei erat io
est meiꝰ ueritate uł sapientia un tam non recessit quasi locis separata.
quando insuflata ẽ. Nem̃ ds̃ loco continet᷑. sedubiq p̾sensẽ. Siue tcͣ
anima facta e̾ quando millud figm̾tũ ds̃ insufflauit spͣm uitȩ. ut illa
insufflatio ipsã operationẽ dĩ significet quafecit animã in homine spĩ

Expanded text:
hominem ex corpore et anima factum intelligamus, ut non alicujus novi operis inchoatio, sed superius breviter insinuati, diligenter retractatio isto sermone explicetur. Si ergo, ut dixi, hominem hoc loco ex corpore et anima factum intelligamus, non absurde de ipsa commistione limi nomen accepit. Sicut enim aqua terram colligit et conglutinat et continet, quando ejus commistione limus efficitur, sic anima corporis materiam vivificando, in unitatem concordem conformat, et non entem: si adhuc corpus solum erat, animam adjunctam corpori hoc loco intelligere debemus; sive quae jam facta erat, sed tanquam in ore Dei erat, id est in ejus veritate vel sapientia, unde tamen non recessit quasi locis separata, quando insufflata est; non enim Deus loco continetur, sed ubique praesens est: sive tunc anima facta est, quando in illud figmentum Deus insufflavit spiritum vitae, ut illa insufflatio ipsam operationem Dei significet, qua fecit animam in homine Spiritu
Abbreviated transcription (Latin):
peccatũ nͦ cũ uiride agri & pabulũ fecisset dẽ qͦ nomine inuisibilẽ cre¬
aturã significari dix muis irrigabat eãfonte interiore Loquens min
tellectu eiꝰ ut non extrinsecꝰ u̾ba exciperet tanꝗͣ de supͣ dictis nubibi
pluuuiã. s fonte suo hocẽ de intimis suiᷤᷤ manante ueritate saciaret᷑¬
scilicet. de qͣdr̃. Spes mea estu. portio meam t̾ra uuentiũ. Quan¬
do aũ anima talifonte rigabatur. ñ dũ ꝑsuꝑbiã ꝓiecit᷑ in timasua
qͦd ñ ẽ. ͣ Et id eo iã laborans int̾rã necessariã habet pliuuiã denubi¬
bus : id ẽ doctruiã de humanis uerbiis. ut & iã hoc mͦ possint ab illa
ariditate reiurescere. & iterũ fieri uiride agri. S ntinã uł pluuiã ueri¬
tens & iã ꝗo si biberit deaqua eiꝰ rediret adillumintinũ fonte̾. ut fo¬
rinsecus ñ querat pluiã. Dicit enĩ. Fi̾et in eo fons aquȩ salientis inu
taͣ etͣnã. Iste credo fons ante peccatũ ascendebat de t̾ra. & irrigabat

Expanded text:
 cum viride agri et pabulum fecisset Deus, quo nomine invisibilem creaturam significari diximus, irrigabat eam fonte interiore, loquens in intellectum ejus: ut non extrinsecus verba exciperet, tanquam ex supradictis nubibus pluviam; sed fonte suo, hoc est de intimis suis manante veritate, satiaretscilicet de qua dicitur: Spes mea es tu, portio mea in terra viventium . Quando autem anima tali fonte irrigabatur, nondum per quod non est? Et ideo laborans jam in terra necessariam habet pluviam de nubibus, id est doctrinam de humanis verbis, ut etiam hoc modo possit ab illa ariditate revirescere, et iterum fieri viride agri. Sed utinam vel pluviam veritens etiam quod si quis biberit de aqua ejus, rediet ad illum intimum fontem, ut forinsecus non quaerat pluviam. Dicit enim: Fiet in eo fons aquae salientis in vitam aeternam . Iste, credo, fons ante peccatum ascendebat de terra, et irrigabat
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯgnosciñ aliã partẽ in nob̾ ꝑ tinere ad auttorẽ dm̃ ⁊aliã ad gentẽ tenebrarũ
sicut isti dicunt. sed potiꝰ & illud qd regendi habet potestate in homine u illuo
nferiꝰ qd̾ regendũ ẽ ex clõ e̾e sic̃ dicit apłs. Uir qͥdẽ ñ dehet uelare caput cũ
it imago ⁊ gła cdĩ. mulier aũ gła uiri est. Non eñi uir ex muliere s nulier
exiuro. E eũ ũ ẽ crentts uir ꝓpt̃ mulierẽ sed mulier propter uir uo.

Expanded text:
cognosci non aliam partem in nobis pertinere ad auctorem Deum, et aliam ad gentem tenebrarum, cognosci non aliam partem in nobis pertinere ad auctorem Deum, et aliam ad gentem tenebrarum, sicut isti dicunt; sed potius et illud quod regendi habet potestatem in homine, et illud inferius quod regendum est, ex Deo esse, sicut dicit Apostolus: Vir quidem non debet  imago et gloria viri est. Non enim vir ex muliere est, sed mulier ex viro. Etenim non est creatus vir propter mulierem, sed mulier propter virum.
Abbreviated transcription (Latin):
nuditas sua carnalia magis tegum̃ta m̃datiorũ tanquã folia fici collige¬
ret qͥbꝰ sibi faceret succinctoriũ. Hec eni isti faciunt cũ de xp̃om̃tiuntur
⁊ ipsũ m̃titũ e̾e̾ p̃dicant.⁊ tanꝗͣ abscondt̃ se afaciedi. ad sua m̃datia ab illi
ueritate conũsi sic̃ dicit apłs. & aueritate qͥdẽ auditũ aũtent. ad fabulas autẽ
onũtent᷑. Et ille qͥdẽ serpens idẽ ille error hereticorũ qͥ teptat eccłam :
contra quẽ incantat apłs cũ dicit. metuone sicut serpens seduxit euã astu¬
ia sua sic ⁊ sensus ur̃icorrũ pantur. ille gͦꝰ error pectore ⁊ uentre serpit &
tens tenebrarũ: aut curiosos qͥ t̾rena sapiunt.⁊ spnalia t̾reno ocło inquirt̃.
t̃ aũ inimicitiȩ int̾ istũ ⁊ mulierẽ. & int̃ sem̃ eiꝰ ⁊ sem̃ mulieris si pariat ista
filios ꝗͣ ius cũ doloribus ⁊ sea cliurũ suũ conũtat. ut eiꝰ ipse dominetur. Tt̃ enĩ potest

Expanded text:
nuditas sua, carnalia magis tegumenta mendaciorum, tanquam folia fici colligenuditas sua, carnalia magis tegumenta mendaciorum, tanquam folia fici colligeret, quibus sibi faceret succinctorium. Hoc enim isti faciunt, cum de Christo mentiuntur, et ipsum mentitum esse praedicant; et tanquam abscondunt scit: Et a veritate quidem auditum suum avertent, ad fabulas autem convertentur . 40. Et ille quidem serpens, id est ille error haereticorum, qui tentat Ecclesiam, contra quem incantat Apostolus, cum dicit, Metuo ne sicut serpens Evam seduxit astutia sua, sic et sensus vestri corrumpantur; ille ergo error pectore et ventre serpit, egens tenebrarum; aut curiosos, qui terrena sapiunt, et spiritualia terreno oculo inquirunt. Erunt autem inimicitiae inter istum et mulierem, et inter semen ejus, et semen mulieris, si pariat ista filios quamvis cum doloribus, et se ad virum suum convertat, ut ejus ipse dominetur. Tunc enim potest
Abbreviated transcription (Latin):
disciplicent. nͣ ꝓpt̃ penalẽ mortalitatẽ quã peccando meruimꝰ. sed ita ut
negent dm̃ ẽẽ corporũ conditorẽ tanꝗͣ apertis ocłis carneiꝰᷤ miditas ista displice
qd serpens ille xp̃s fuerit. & dm̃ nescio quẽ gentis tenebrarũ sicut affir¬
nant illud pͣceptũ dedisse confingunt tanꝗͣ munderet hominibꝰ scientiã
oni ⁊ mali. Ex ista opinione etiã nescio qͦs serpentinos natoᷤ e̾e̾ arbitror:
serpens euã seduxit astutia sua. sic & uestrisensus corrumpantur:¬
erpentis carnalis nrã concupiscentia.⁊ ꝑ illã decipit᷑ adã ñ xp̃ss xpͣi anꝰ¬
isi pͣceptũ dei seruare uellet. & ex fide ꝑseuerant tuueret. donec iaone¬
us fieret intelligentie ueritatis. idẽ si operaretur ĩ paradiso & custodi¬
ret qd accepit. ñ ueniret in illã deformitatẽ ut cũ sibi displicẽt caro qͦsi

Expanded text:
displicent, non propter poenalem mortalitatem, quam peccando meruimus; sed ita ut displicent, non propter poenalem mortalitatem, quam peccando meruimus; sed ita ut negent Deum esse corporum conditorem, tanquam apertis oculis carneis nuditas ista displiceaquod serpens ille Christus fuerit, et deum nescio quem gentis tenebrarum, sicuti affirmant, illud praeceptum dedisse confingunt, tanquam invideret hominibus scientiam boni et mali. Ex ista opinione etiam nescio quos serpentinos natos esse arbitror, serpens Evam seduxit astutia sua, sic et sensus vestri corrumpanturserpentis carnalis nostra concupiscentia, et per illa decipitur Christiansi praeceptum Dei servare vellet, et ex fide perseveranter viveret, donec idoneus fieret intelligentiae veritatis, id est, si operaretur in paradiso, et custodiret quod accepit; non veniret in illam deformitatem, ut cum sibi displicet caro quasi
Abbreviated transcription (Latin):
ume istorũ he oranitheorũ. & quicũq ueteri testam̃to ad ũsantur.
N eni aliꝗt᷑ manifestiꝰ p̃nuitiatũ arbiteor quã istos in illo serpente.
uł potiꝰ illũ inistis ee̾ uitandũ.
ili eñi loquatiꝰ atq iactantiꝰ ꝓinittunt scientiã boni ⁊ mali Et impso homine
anquã in arbore que plantata est in medio paradisi eã disnoscentiã demio¬
traturos se e̾e̾ p̾sumunt. Etiã & illud qddictũ ẽ eritis sicut di qui magis
icunt quã iti. qui ꝑsuã suꝑbiã uanitatẽ eandẽ ⁊ suꝑbiã persuadere conanti
ffirmant animã naturalit᷑ hocẽe qd dẽ ẽ. & ad quos magis ꝑtinet aꝑtioo
ulorũ carnaliũ quã adistos qui relicta interioris sapientiȩ lucę. sole̾ istum
uiꝑtinet ad ocłos corporis ad orare conpellunt. Et om̃s qͥdẽ generaliter
cientie pollicitatione decipiunt & rep̃liendunt eos qͦs sĩplicit᷑ credentesin¬
enerint. Et qͥa omino carnalia ꝑsuadent. quasi ad carnaliũ oculorũ aꝑtio¬

Expanded text:
eorum, et quicumque Veteri Testamento adversantur. Non enim aliquid manifestius praenuntiatum arbitror, quam istos in illo serpente, vel potius illum in istis esse vitandum. Nulli enim loquacius atque jactantius promittunt scientiam boni et mali; et in ipso homine, tanquam in arbore quae plantata est in medio paradisi, eam dignoscentiam demonstraturos se esse praesumunt. Et etiam illud quod dictum est, Eritis sicut dii, qui alii magis dicunt quam isti, qui per suam superbam vanitatem, eamdem superbiam persuadere conantes, affirmant animam naturaliter hoc esse quod Deus est? Et ad quos magis pertinet apertio carnalium oculorum, quam ad istos qui relicta interiore sapientiae luce solem istum, qui pertinet ad oculos corporis, adorare compellunt? Et omnes quidem haerscientiae pollicitatione decipiunt, et reprehendunt eos quos simpliciter credentes invenerint; et quia omnino carnalia persuadent, quasi ad carnalium oculorum apertio
Abbreviated transcription (Latin):
pnosorsos itrint namniã quã iuis ꝑillos intret &iã ipsa anmonitio uertratis
pistagͣ p plexitate cuiꝰ uultus ñ sudet ut manducet ꝑanẽ suũ qd om̃ibꝰ diebꝰ intȩ
ĩt passuri sumus idẽ huiꝰ uitȩ qͣ transitura ẽ : Et illi dictũ ẽ qͥ coluerit agrã
ost hanc au̾uitã. nonẽ necesse ut paciatur. Det qui forte agrindolueri¬
sed & spinis eũ ob primi ꝑmiserit. habens in hac uita maledictionẽ tee sug

Expanded text:
nsus intrant in animam, quamvis per illos intret etiam ipsa admonitio veritatis; in ista ergo perplexitate, cujus vultus non sudet ut manducet panem suum? quod omnibus diebus vitae nostrae passuri sumus, id est hujus vitae quae transitura est. Et hoc illi dictum est, qui coluerit agrum post hanc autem vitam non est necesse ut patiatur. Sed qui forte agrum non coluerit, et spinis eum opprimi permiserit, habet in hac vita maledictionem terrae suae
Abbreviated transcription (Latin):
uita constitutꝰ p̃ceptũ & iã ꝑfectionis accepit ut ũbo dei conslĩmaret
taq postꝗͣ peocauit recede̾ns apͣceptodi & dimssus de paradiso: ina
remansit ut animalis e̾e̾t. Qe ideo animalẽ homine̾ prius agimꝰ omͣs
qͥ de illo post peccatũ natisumꝰ. donec assequanur spũalẽ ada idẽ dm̃i
inparidisum ubi latro ille cũ ipso hodie meruit e̾e qdistã uitã flmuit.¬

Expanded text:
 ut verbo Dei consummaretur. Itaque postquam peccavit, recedens a praecepto Dei, et dimissus est de paradiso, in hoc remansit ut animalis esset. Et ideo animalem hominem prius agimus omnes, qui de illo post peccatum nati sumus, donec assequamur spiritualem Adam, id esin paradisum, ubi latro ille cum ipso eo die meruit esse, quo vitam istam finiv
Abbreviated transcription (Latin):
cat c̾e in euitabilẽ t tunc ne porrigeret adã manũ suã ad ihori
uitt ⁊ uiuerer in etͣnũ. dimisit illũ dẽ de paradiso.
B ene dictũ ẽ diũit ñ exclusit. ut ipso peteat orũ suorũ ꝑ ondere tas
in locũ sibi congruũ uideretur urgeti. qͣd patitur plerũq mala
homo cũ int̃ bonos iuete ceperit. sise tnmel eonntar e uelueret cxat a bouite¬

Expanded text:
itabilem. 34. Et tunc ne porrigeret Adam manum suam ad arborem vitae, et viveret in aeternum, dimisit illum Deus de paradiso. Bene dictum est, dimisit, non, exclusit; ut ipso peccatorum suorum pondere tanquam in locum sibi congruum videretur urgeri. Quod patitur plerumque malus homo cum inter bonos vivere coeperit, si se in melius commutare noluerit: ex illa bo
Abbreviated transcription (Latin):
ñ asũma m̃sura inu̾mero & ordine ꝙ̃ in ipsa di sublimitate in¬
coniut abilia atq etna consistunt. Qasi cogitarent isti loquae¬
simi & ineptissum ñ nobtediũ facerent: s ipsi considandopule¬
tudines om̃s & sũmas & infimas dm̃ artificẽ ubiq laudar ent¬
duisus utilia ñhabent qͥd dicant. De pniciosis aũ ut puntauur
uel exercemur uł t̾remut. ut non istã uitã multis periculis & la¬
borib subditã .s. aliã meliorẽ ubi sũma ẽ securitas diligamus.¬

Expanded text:
ma mensura et numero et ordine, quae in ipsa Dei sublimitate incommutabili atque aeterna consistunt. Quod si cogitarent isti loquacissimi et ineptissimi, non nobis taedium facerent, sed ipsi considerandos et infimas, Deum artificem ubique laudarentsuperflua. Adversus utilia non habent quid dicant. De perniciosis autem vel punimur, vel exercemur, vel terremur, ut non vitam istam multis periculis et laboribus subditam, s
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmo libro cõmemorauimus di oꝑa exsecutus exposuit. Qͥd sibi gͦ uult qr
nc̃ nominato cȩlo & t̾ra addit uiride agri & pabulũ. & tacuit cęt̾eratã mi¬
ta qͣ stͣ incȩlo & int̾ra uel & iã in mari: nͥ qͥa uiride agri in usibilẽ creatu¬
rã uult in celligi sicut ẽ anima : Ager enĩ solet inscripturis figurate ma
neret ubi bonosemini cõmix ta st̃ ti tania. Uiride gͦ agrispũalẽ atq inui¬
sibilẽ creaturã dicit ꝓpt̾ uigorẽinte: ⁊ nomine pabuli utiq ꝓptͣ uitam
mas reiuluscere ꝑ ũbũ suũ de nubib eas irrigat. io ẽ descripturis p¬
phetarũ & apostolorũ. Recte autẽ appellantur nubes qͥa ũba istaqu
sonant & ꝑcusso aere transeunt aodita obscuritate allegoriarũ quas
caligne ob ducta uelud nubes fiunt. qͣdũ cractando ex pͥmuntur ben
intelligrntibus tanꝗͣ imber ueritatis infunditur. S hoc nondũ crit
anteꝗͣ anima peccaret. idẽ ante ꝗͣ iurio e agri eẽt siꝑterrã. Ndũ eni

Expanded text:
mo libro commemoravimus, Dei opera exsecutus exposuit. Quid sibi ergo vult quod nunc nominato coelo et terra, addidit, viride agri et pabulum, et tacuit caetera tam multa, quae sunt in coelo et in terra, vel etiam in mari; nisi quia viride agri invisibilem creaturam vult intelligi, sicut est anima? Ager enim solet in Scripturis figurate munabolam exponeret, ubi bono semini sunt commixta zizania. Viride ergo agri spiritualem atque invisibilem creaturam dicit, propter vigorem vitae, et nomine pabuli utique propter vitam mas revirescere per verbum suum; sed de nubibus eas irrigat, id est de Scripturis Prophetarum et Apostolorum. Recte autem appellantur nubes, quia verba ista quae sonant et percusso aere transeunt, addita etiam obscuritate allegoriarum quasi aliqua caligine obducta, velut nubes fiunt: quae dum tractando exprimuntur, bene intelligentibus tanquam imber veritatis infunditur. Sed hoc nondum erat antequam anima pecc
Abbreviated transcription (Latin):
grusntia fidei catolice p̃dicare ñsolũ eiñe inuidendũ sed p̃cipius
multuq laudabilisi ntellector habenꝰ est. Siaũ nullus exitꝰ dat᷑
it piea digne ddõ qͣ scptast᷑ incelligantur. nͥfigurate &ineuignati¬
bus ꝓposita istacredamꝰ. habent auctoritatẽ a postolia a qͥlõ tam
umsta de libris ueteris testam̃ti soluuntur eniginata ut mouon
que intendimꝰ teneamus ad iuuante illo quinos pecere querere

Expanded text:
gruentia fidei catholicae praedicare, non solum ei non est inuidendum, sed praecipuus multumque laudabilis intellector habendus est. si autem nullus exitus datur, ut pie et digne deo quae scripta sunt intellegantur, nisi figurate atposita ista credamus habentes auctoritatem apostolicam, a quibus tam multa de libris ueteris testamenti soluuntur aenigmata, modum, quem intendimus, teneamus adiuuante illo, qui nos petere, quaerere
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ ad eccłam eiꝰ partĩ degentibꝰ part̾i de pło uideorũ uenert̃. ut ab eo dom¬
rentur atq mansuescerent homines. uł carnali concupiscentie deditis
ti pecora. uł tenebrosa curiositate obscurati quasiserpentes. uł elati sur
quasi aues. Et sic̃ in illo die pascit᷑ honio ⁊ ammalia quȩ cũ ipso stͣ herbis a¬
minalib & lignifructiferis & herbis uiridibꝰ. sic istaetatȩ spualis hõ qͥ eũs

Expanded text:
 ad Ecclesiam ejus, partim de Gentibus, partim de populo Judaeorum venerunt; ut ab eo domarentur atque mansuescerent homines, vel carnali concupiscentiae dediti sicut pecora, vel tenebrosa curiositate obscurati quasi serpentes, vel elati superbia quasi aves. Et sicut in illo die pascitur homo et animalia, quae cum ipso sunt, herbis seminalibus et lignis fructiferis et herbis viridibus; sic is
Abbreviated transcription (Latin):
abraã auiis generationib decẽ. & bene cõꝑatur scdo diei qͥ factũ
ẽ firmam̃tũ int̾ aquã & aquã. qͥa & archa in qua erat noe eũsuis. fit¬
mam̃tũ erat int̾ aquas inferiores. in qͥb natabat ⁊ superiores quibꝰ cõ¬
pluebatur. Nȩc ȩtas ñ dilu uio deletur : qͥa &pueritia nra ñ obliuio¬
ne tͣget᷑ de memoria. Nemuumꝰ eiũ nos ꝑueros fuisse.ifantes aũ¬

Expanded text:
tionibus decem. Et bene comparatur secundo diei quo factum est firmamentum inter aquam et aquam; quia et arca in qua erat Noe cum suis, firmamentum erat inter aquas inferiores in quibus natabat, et superiores quibus compluebatur. Haec aetas non diluvio deletur, quia et pueritia nostra non oblivione tergitur de memoria. Meminimus enim nos fuisse pueros, infantes au
Abbreviated transcription (Latin):
corponis oꝑam̃. h. beit mens ĩterior taꝗͣ uirilis ratio subiugatũ & iusta lege modi
uponãt adiutori suo sic̃ debet᷑ feminã regere. nec eũ ꝑmnitere dominari ĩuii
E looieni appard ipsa ratione hominẽ meliorẽ qua pecora. qđ distingue
ꝓ nominatĩ ea discernere ñ nͥratio potest  q̃ de ipsis iudicat .S. hec facilisratioẽ
Lico enĩ hõ intelligit se meliorẽ e̾e̾ pecorib Ina ẽ difficilis ratio. qua intelligiti
se ipso aliud eẽ rationale qd regit alind animaie qd̾ regitur. & qm̃ secreciorẽ

Expanded text:
corporis operamur, habeat mens interior tanquam virilis ratio subjugatum, et justa lege modum imponat adjutorio suo, sicut vir debet feminam regere, nec eam permittere dominari in virum; Ex hoc enim apparet ipsa ratione hominem meliorem esse quam pecora, quod distinguere et nominatim ea discernere, nonnisi ratio potest, quae de ipsis judicat. Sed haec facilis ratio est; cito enim homo intelligit se meliorem esse pecoribus: illa est difficilis ratio, qua intelligit in seipso aliud esse rationale quod regit, aliud animale quod regitur. CAPUT XII.--
Abbreviated transcription (Latin):
I em̃ ut sciat ipse quẽ nichil latet. s ut scire nos faciat quantũ in eiꝰ
dilectione ꝓfecerimꝰ tẽptarinos ꝑmutcit. Scdm̃ ipsã locutionem
illos nesciente s̃ occultandoficiebat. Scdm̃ hanc figurã etiã patr̃e so¬
lũ dixit scire ipsũ diẽ. qͥ a eunde̾ filiũ scire faceret. & hac figuranus¬
tȩ questiones indiuinis scͥptis eis qͥ iã genꝰ locutionis huiꝰ nouert᷑ si¬
ne ulla difficultate soluunt᷑. Talibꝰ locutionib ab undat &. iã mͣa
lingua polita facit. Postremo &iã qͥetũ ab om̃ibꝰ molestus tẽpꝰ
dicimus. in qͦnos ab om̃ibꝰ nolestus quietisumꝰ. Sic & ds reqͥeuis se
dictus ẽ ab om̃ibꝰ operib suis ꝗͣ fecit bona ualde: qr in illo requies¬
& uelimus inuitat. & uires implendi ea qͣ imꝑat sub ministrat
arbitror. Alideo enĩ ꝑ totũ textũ scͥpturarũ diuinarũ sex qͣsda eta¬
tes operosas certis quasi limicibꝰ suis ẽẽ distinctas ut in septima spe¬

Expanded text:
im ut sciat ipse quem nihil latet, sed ut scire nos faciat, quantum in ejus dilectione profecerimus, tentari nos permittit. Secundum ipsam locutionem , quia illos nescientes occultando faciebat. Secundum hanc figuram etiam Patrem solum dixit scire diem ipsum, quia eumdem Filium scire faceret. Ex hac figura multae quaestiones in divinis Scripturis, eis qui jam genus locutionis hujus noverunt, sine ulla difficultate solvuntur. Talibus locverba polita facit: postremo etiam quietum ab omnibus molestiis tempus dicimus, in quo nos ab omnibus molestiis quieti sumus. Sed et Deus requievisse dictus est ab omnibus operibus suis, quae fecit bona valde, quia in illo requiesut et velimus invitat, et vires implendi ea quae imperat, subministrat.arbitror. Video enim per totum textum divinarum Scripturarum sex quasdam aetates operosas, certis quasi limitibus suis esse distinctas, ut in septima spe