comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quotiens indignus fuerit inuentꝰ.
conlati baptismatis amminister.
& fides nr̃a non ex nr̃ȩ uoluntatis
arbitrio. neq ex diuini muneris
gratia. sed exmeritis sacerdotum
& lericorum qualitate pendebit.
Faciant milbe concilia ep̃i ur̃i. hiuio
uni sententie respondeant. & ad
quod uolueritis consentimus uobis.
Uidete enĩ quam ꝑuerse & impie
dicatur quod dicere soletis. quia si
bonus sit homo. ipse scĩficat eum
qur̃ baptizat. Si autem malus sit¬
& nesciat ille qui baptizatur. tunc
ds̃ scĩficat. hoc si uerũ est. optare
ergo debent homines ut amalis
ignoratis baptizentur potius quã
notis bonis ut magis adõ qũa ab
homine possint scĩficari. Sed absit
a nobis ista dementia. Quare ergo
non uerum dicimus & recte sapi¬
mus quia semper dĩ est illa gr̃ã
& dĩ sacramentum. hominis autẽ
solum ministerium. Qui bomis
est adheret dõ & operatur cum dõ.
Si autem malus est. operatur per

Expanded text:
quotiens indignus fuerit inuentus quotiens indignus fuerit inuentus conlati baptismatis administer, et fides nostra non ex nostrae uoluntatis arbitrio neque ex diuini muneris gratia sed ex meritis sacerdotum et clericorum qualitate pendebit\'. faciant mille concilia episcopi uestri, huic uni sententiae respondeant et, ad quod uolueritis, consentimus uobis. uidete enim, quam peruerse et impie dicatur, quod dicere soletis, quia, si bonus sit homo, ipse sanctificat eum, quem baptizat, si autem malus sit et nesciat ille, qui baptizatur, tunc deus sanctificat. hoc si uerum est, optare ergo debent homines, ut a malis ignoratis baptizentur potius quam a notis bonis, ut magis a deo quam ab homine possint sanctificari. sed absit a nobis ista dementia. quare ergo non uerum dicimus et recte sapimus, quia semper dei est illa gratia et dei sacramentum hominis autem solum ministerium, qui si bonus est, adhaeret deo et operatur cum deo, si autem malus est, operatur per
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i. sed simul om̃s non simꝰ nisi
xp̃i. quia nec diuisus est xp̃s. nec
paulus crucifixus est pro nobis.
quanto minus donatus: Nec in
nomine pauli baptizati sumus.
quantominus indonati: Hoc di.¬
cunt & imperatores. quia xp̃iani
catholici non idolorum serui sieut
uester iulianus non heretiei sicut
quidem fuerunt & catholicam per¬
secuti sunt. quando ueri xp̃iani
non pro heretico errore penas ius¬
tissimas sicut uos. sed pro catholica
ueritate passiones gloriosissimas
pertulerunt. Attendite quam
manifestissima ueritate per corregis
quod inmanu dĩ est ipse ds̃ dixerit.
Inista ipsa lege quam contra uos
prolatam dicitis. est autẽ si in telle¬
gatis prolata prouobis. Attendite
quid habeat uerba principis. Nam
si in eis qui primo initiati sunt. id¬
circo religio baptismatis iudicatur
infirma. quod hi aquib accipitur
peccatores putentur. totiens renoua¬
ri necesse erit traditũ sacranrentũ.

Expanded text:
Christi, sed simul omnes non simus nisi Christi, sed simul omnes non simus nisi Christi, quia nec diuisus est Christus nec Paulus crucifixus est pro nobis, quanto minus Donatus! nec in nomine Pauli baptizati sumus, quanto minus in Donati! hoc dicunt et imperatores, quia Christiani catholici sunt, non idolorum serui sicut uester Iulianus, non haeretici, sicut quidam fuerunt et catholicam persecuti sunt, quando ueri Christiani non pro haeretico errore poenas iustissimas sicut uos sed pro catholica ueritate passiones gloriosissimas pertulerunt. Adtendite, quam manifestissima ueritate per cor regis, quod in manu dei est, ipse deus dixerit in ista ipsa lege, quam contra uos prolatam dicitis, est autem, si intellegatis, prolata pro uobis; adtendite, quid habeant uerba principis: \'Nam si in eis, qui primo initiati sunt, idcirco religio baptismatis iudicatur infirma, quod hi, a quibus accipitur, peccatores putentur, totiens renouari necesse erit traditum sacramentum,
Abbreviated transcription (Latin):
conuicti & confusi redierunt. &
apernitiȩ furoris & animositatis
suȩ non recesserunt. eamq uobis
posteris suis hereditariam reliquꝰ¬
runt uitam. impudenter de iusio¬
nib xp̃ianoꝵ imperatoꝵ faciais
inuidiam. Cum si uobis liceres.
non quidem iam constantinum
xp̃ianum quia ueritati fauit con¬
tra nos interpellaretis. sed apostatã
iulianum ab inferis excitaretis.
Quasi itero si aliquid tabe contin¬
geret esset magnumi malum nisi
uobis. Quȩ est enim peior mors
anime quam libertas erroris: Sed
iam tollamus ista de nredio. amemꝰ
pacem quam omnis doctus & in¬
doctus intellegit. prȩponendam eẽ.
discordiȩ. Diligamus & teneamus
unitatẽ hoc iubent imperatores
quod iubet & xp̃s. quia cum bonũ
iubent per illos non iub& nisi xp̃s.
Et nos etiam per apłm obsecrat
ut idipsum dicamus omires & non
sint in nobis schismata. neq dicamꝰ
ego quidem sum pauli. ego autẽ
apollo ego uero cephȩ. ego autem

Expanded text:
conuicti et confusi redierunt et conuicti et confusi redierunt et a pernicie furoris et animositatis suae non recesserunt eamque uobis posteris suis hereditariam reliquerunt, ut tam inpudenter de iussionibus Christianorum imperatorum faciatis inuidiam, cum, si uobis liceret, non quidem iam Constantinum Christianum, quia ueritati fauit, contra nos interpellaretis, sed apostatam Iulianum ab inferis excitaretis, quasi uero, si aliquid tale contingeret, esset magnum malum nisi uobis. quae est enim peior mors animae quam libertas erroris? Sed iam tollamus ista omnia de medio; amemus pacem, quam omnis doctus et indoctus intellegit praeponendam esse discordiae, diligamus et teneamus unitatem. hoc iubent imperatores, quod iubet et Christus, quia, cum bonum iubent, per illos non iubet nisi Christus. et nos etiam per apostolum obsecrat, ut id ipsum dicamus omnes et non sint in nobis schismata neque dicamus: Ego quidem sum Pauli, ego autem Apollo, ego uero Cephae, ego autem
Abbreviated transcription (Latin):
erat eius predicandar iustitia qua
supplicantes rogationus & pontius
laudairerunt dicentes homini apos¬
tate quod apud eũ sola iustitia ha¬
bere locum. huic fucceffit iouia¬
nus qui oũo cito mortuus est.
nihil dereb talib iussit. De inde¬
inde ualentinianus. Legite quȩ
contra uos iusserit inde gratianis
& theodosius. Legite quando uul¬
tis quȩ de uobis constitirerint.
Quid ergo de filiis theodosii mi¬
ramini quasi aliud in hac causa
sequi debuerunt quã constantini
iudicium per tot xp̃ianos impe¬
ratores firmissime custoditum.
ad constantinum autem ficut
diximus sicut uobis quando uultis
si tamen ignoratis ostendimus
maiores uestri causam cȩciliani
ultro detulerunt. De functus est
constantinus. sed iudictũ constan.¬
tini contra uos uiuit. quo uestri
causam miserunt. apud quẽ iudi¬
ces ep̃os reprehenderunt. ad qũe
iudicib ep̃is appellauerunt. quẽ
tediosissine de felice aptungitano
interpellauerunt.Aquo totieis

Expanded text:
erat eius praedicanda iustitia, quam erat eius praedicanda iustitia, quam supplicantes Rogatianus et Pontius laudauerunt dicentes homini apostatae, quod apud eum sola iustitia haberet locum. huic successit Iouianus, qui quoniam cito mortuus est, nihil de rebus talibus iussit. deinde Valentinianus; legite, quae contra uos iusserit. inde Gratianus et Theodosius; legite, quando uultis, quae de uobis constituerint. quid ergo de filiis Theodosii miramini, quasi aliud in hac causa sequi debuerunt, quam Constantini iudicium per tot Christianos imperatores firmissime custoditum? Ad Constantinum autem, sicut diximus, sicut uobis, quando uultis, si tamen ignoratis, ostendimus, maiores uestri causam Caeciliani ultro detulerunt. defunctus est Constantinus, sed iudicium Constantini contra uos uiuit, quo uestri causam miserunt, apud quem iudices episcopos reprehenderunt, ad quem a iudicibus episcopis appellauerunt, quem taediosissime de Felice Aptungitano interpellauerunt, a quo totiens
Abbreviated transcription (Latin):
rem appellauerunt. donec etiam
ipse causam cognosceret. & cecilia¬
num in nocentem. illos calumpnio¬
sos pronuntiaret. Nec sic totiens
uicti quieuerunt. sed defelice aptim¬
gitano per quen cecilianus fuerat
orditus. cotidianis in terpellationib
ipsi imperatori tedium fecerunt.
dicentes eum esse traditorem. & idoo
ditore fuerit ordinatus. donec & ipse
felix iussu imperatoris causa cogni¬
ta abheliano proconsule in nocens
probaretur. Tunc constantinus pri¬
or contra partẽ donati seurrissimã
legẽ dedit. hunc imitati filui eius.
talia prȩceperunt. quib succedens
iulianus desertor xp̃i & inimicus.
supplicantib uestris rogatiano &
pontio. libertatem perditioni per¬
misit. Deniq tunc redidit basi¬
licas hereticis. quando templa demo¬
niis. eo modo putans xp̃ianũ nom̃
posse perire de terris. si unitati
aeccłae de qua lapsus fuerat in¬
uideret. & sacrilegas dissensiones
liberas esse permitteret. Haec

Expanded text:
rem appellauerunt, donec etiam rem appellauerunt, donec etiam ipse causam cognosceret et Caecilianum innocentem, illos calumniosos pronuntiaret. nec sic totiens uicti quieuerunt, sed de Felice Aptungitano, per quem Caecilianus fuerat ordinatus, cotidianis interpellationibus ipsi imperatori taedium fecerunt dicentes eum esse traditorem et ideo ditore fuerit ordinatus. donec et ipse Felix iussu imperatoris causa cognita ab Aeliano proconsule innocens probaretur. Tunc Constantirius prior contra partem Donati seuerissimam legem dedit. hunc imitati filii eius talia praeceperunt. quibus succedens Iulianus, desertor Christi et inimicus, supplicantibus uestris Rogatiano et Pontio libertatem perditioni parti Donati permisit; denique tunc reddidit basilicas haereticis, quando templa daemoniis. eo modo putans Christianum nomen posse perire de terris, si unitati ecclesiae, de qua lapsus fuerat, inuideret et sacrilegas dissensiones liberas esse permitteret. haec
Abbreviated transcription (Latin):
Si autẽ aliquid posetis. quanta face¬
retis quando nihil potestis & ñ cessatis:
Scitote primi maiores uestri causam
ceciliani ad imperatorem constantinũ
detulerunt. Exigite hoc anobis. ꝓ
bemus uobis. Et si non ꝓbauerimꝰ
facite de nobis quicquid potueritis.
Sed quia constantinus non est ausus¬
de causa episcopi iudicare. eam
discutrendam atq fimendam
episcopis delegauit. Quod & fac¬
tum est inurbe roma prȩsidente
militia de episcopo illius a eccłae
cum multis collegis suis. Qui cũ
cecilianum in nocentem ꝓnuntias¬
sent. & donatum qui schisma lear¬
tagini fecerat sententia percussis¬
sent. ⁊ terum uestri ad imperatorẽ
uenerunt. de iudicio ep̃oꝵ in quo
uicti fuerant murmurauerunt.
Quando enim potest malus li tiga¬
tor laudare iudices. qui iudicantib
uictus est: Iterum tamen cbemen¬
tissimus imperator alios iudices
ep̃os dedit arelatum gallix̧ ciuitate
& ab ipsis uestri ad ipsum imperato¬

Expanded text:
si autem aliquid possetis, quanta facesi autem aliquid possetis, quanta faceretis, quando nihil potestis et non cessatis! Scitote: primi maiores uestri causam Caeciliani ad imperatorem Constantinum detulerunt. exigite hoc a nobis, pro- u bemus uobis et, si non probauerimus, facite de nobis, quicquid potueritis. sed quia Constantinus non est aususde causa episcopi iudicare, eam discutiendam atque finiendam episcopis delegauit. quod et factum est in urbe Roma praesidente Melchiade episcopo illius ecclesiae cum multis collegis suis. qui cum Caecilianum innocentem pronuntiassent et Donatum, qui schisma Carthagini fecerat, sententia percussissent, iterum uestri ad imperatorem uenerunt, de iudicio episcoporum, in quo uicti fuerant, murmurauerunt. quando enim potest malus litigator laudare iudices, quibus iudicantibus uictus est? iterum tamen clementissimus imperator alios iudices episcopos dedit apud Arelatum, Galliae ciuitatem, et ab ipsis uestri ad ipsum imperato
Abbreviated transcription (Latin):
miracula salutis trium puerorum
cum innonis ato mutatus ꝓ uerita¬
te contra errorẽ edictum ꝓposuit.
ut quicumq blasphemarent deum
sidrac misac abdenago ininteritun
irent. & domus eorum indisꝑsionem.
Et non uultis ut aliquid tale contra
uos iubeant imperatores xp̃iani cum
sciant a nobis in eis quos rebaptizatis
xp̃m ex sufflari. Siiussiones regum
non pertinent ad prȩdicandam reli¬
gionr̃ & sacribegia prohibencla quare
adedictum regis talia iubentis etiam
ipsi uos signatis: An ignoratis uerba¬
esse signa &e ostentã. quȩ fecit michi
dñs ds̃ excelsus. placuit mihi in conspec¬
tu meo annuntiare quam magnum
& potens sit regnum eius. regnum
sempiternum. & potestas eius in scła
scłorum.An cum hoc audieritis
non respondetis amen: Et hoc dic¬
to clara uoce adedictum regis uos
in scã sollẽpnitate signatis: Sed mͦ
quia nihil apud imperatores potestis.
nobis inde uultis facere inuidiam.

Expanded text:
miraculo salutis trium puerorum miraculo salutis trium puerorum commotus atque mutatus pro ueritate contra errorem edictum proposuit, ut, quicumque blasphemarent deum Sidrac, Misac et Abdenago, in interitum irent et domus eorum in dispersionem. et non uultis, ut aliquid tale contra uos iubeant imperatores Christiani, cum sciant a uobis in eis, quos rebaptizatis, Christum exsufflari? si iussiones regum non pertinent ad praedicandam religionem et sacrilegia prohibenda, quare ad edictum regis talia iubentis etiam ipsi uos signatis? an ignoratis uerbaesse: Signa et ostenta, quae fecit mihi dominus deus excelsus, placuit mihi in conspectu meo adnuntiare, quam magnum et potens sit regnum eius, regnum sempiternum et potestas eius in saecula saeculorum? an, cum hoc audieritis, non respondetis: \'Amen\' et hoc dicto clara uoce ad edictum regis uos in sancta sollemnitate signatis? sed modo quia nihil apud imperatores potestis, nobis inde uultis facere inuidiam;
Abbreviated transcription (Latin):
cbeseditionibus. Sed meminimus
scripium ẽẽ. mabedictus omnis qui
spem suam in hominẽ ponit. Unde
ergo p̃sumimus si uultis nosse. illum
cogitate de quo prophreta pronuntia¬
uit dicens. ad orabunt eum reges t̾rȩ.
omnes gentes seruient illi. Et ideo
hac aeccłar potestare utimur quã ei
dñs & promisit & dedit. Imperato¬
res enim si inerrore essent quod ab¬
sit : pro errore suo contra ueritatem
leges darent. per quas iusti & ꝓba¬
renutr & coronarentur ñ facrendo
quod illi tuberent. quia ds̃ ꝓhiberet.
Sicut iusserat nabugodonosor. ut au¬
rea statua adoraretur. quod qui face¬
re noluerunt. dõ talia prohibenti
placuerunt. Quando autẽ imꝑatoreᷤ
ueritatẽ tenent. pro ipsa ueritate
contra errorem iubent. Quod qͥs¬
quis contẽpserit. ipse sibi iudiciũ
adquirit. Nam & inter homi nes
pȩnas luit. & apud dm̃ fronte non
habebit. quia hoc facere noluit quod
ei percorrigis ipsa ueritas iussit.
Sicut ipse nabugodonosor postea

Expanded text:
de seditionibus; sed meminimus de seditionibus; sed meminimus scriptum esse: Maledictus omnis, qui spem suam ponit in hominem. unde ergo praesumimus, si uultis nosse, illum cogitate, de quo propheta praenuntiauit dicens: Adorabunt eum omnes reges terrae, omnes gentes seruient illi. et ideo hac ecclesiae potestate utimur, quam ei dominus et promisit et dedit. Imperatores enim si in errore essent, quod absit, pro errore suo contra ueritatem leges darent, per quas iusti et probarentur et coronarentur non faciendo, quod illi iuberent, quia deus prohiberet, sicut iusserat Nabuchodonosor, ut aurea statua adoraretur, quod qui facere noluerunt, deo talia prohibenti placuerunt. quando autem imperatores ueritatem tenent, pro ipsa ueritate contra errorem iubent, quod quisquis con tempserit, ipse sibi iudicium adquirit; nam et inter homines poenas luit et apud deum frontem non habebit, quia hoc facere noluit, quod ei per cor regis ipsa ueritas iussit, sicut ipse Nabuchodonosor postea
Abbreviated transcription (Latin):
cogi se uolunt. Quod nobis antea
& postea confitentur. ut uel sic euade¬
ant oppressiones uestras. Et tamen
quid est melius proferre ueras impe¬
ratorum iussiones ꝓunitate. An fal¬
sas indulgentias ꝓpter peruersitates:
Quod uos fecistis. & mendatio uestro
subito totam africam implestis. in qͦ
facto nihil aliud ostendistis. nisi par¬
tem donati semper demendatio prȩ¬
sumentem omni uento iactari & cir¬
cum ferri sicut scriptum est. qui fi¬
dit infalsis. hic pascit uentos. Sicut
enĩ uera fuit ista indulgentia. sic
uera sunt crimina ceciliami & tradi¬
tio felicis aptungensis per que ordi¬
natus est. Et quicquid aliud con¬
tra catholicos dicere consuestis. ut
a pace Aeccłar xp̃i infelices separetis
& infeliciter separemini. De nulla
quidem nos hominis potestate prȩ¬
sumimus. quamuis utio multo sit
honestius prȩsumere de imperatori¬
bus quã p̃sumere decircũ cellionibus.
Prȩsumere delegibus. qu̾a p̃sumere

Expanded text:
cogi se uolunt, quod nobis antea cogi se uolunt, quod nobis antea et postea confitentur, ut uel sic euadant oppressiones uestras. ! Et tamen quid est melius, proferre ueras imperatorum iussiones pro unitate an falsas indulgentias pro peruersitate, quod uos fecistis et mendacio uestro subito totam Africam implestis? in quo facto nihil aliud ostendistis nisi partem Donati semper de mendacio praesumentem omni uento iactari et circumferri, sicut scriptum est: Qui fidit in falsis, hic pascit uentos. sicut enim uera fuit ista indulgentia, sic uera sunt crimina Caeciliani et traditio Felicis Aptungensis, per quem ordinatus est, et quicquid aliud contra catholicos dicere consuestis, ut a pace ecclesiae Christi infelices separetis et infeliciter separemini. de nulla quidem nos hominis potestate praesumimus, quamuis utique multo sit honestius praesumere de imperatoribus quam praesumere de Circumcellionibus, praesumere de legibus quam praesumere
Abbreviated transcription (Latin):
crispinus propter hoc factũ in ꝓconsi¬
larii iudicio conuinceretur. here tieus
eiusdem ep̃i possidi in tercessu decem
libras auri non est exactus. cui beni¬
uolentrȩ & mansuetudini in gratis.
ad imperatores catholicos ausus est
appellares. Unde hanc inuos iran
dei de qua murmuratis multo in po¬
tunius & uehementius prouocauit.
Uidetis quia uos contra pacẽ xp̃i
uiolenter insurgitis & patimini non
pro ipso sed pro iniquitatib ur̃is :
uitis latromini facta faciatis : St
cum iure punimini głam martyrũ
requiratis: Si ergo uos priuata
urstra audatia tam uiobenter cogis
homines aut ire inerrorẽ. aut ꝑma¬
nere inerrore quanto magis nos debe¬
mus per ordinatissimas potestates qs
ds̃ scđm suam ꝓphetiam subdidit
xp̃o cresistere furorib ur̃is. ut misqs
animȩ de uestra dominatione libesa¬
te eruaniur auetussima falsitate &is
suescant inaꝑtissima ueritate. Nam
quos anolentes dicitis cogi. multi etu

Expanded text:
Crispinus propter hoc factum in proconsuCrispinus propter hoc factum in proconsulari iudicio conuinceretur haereticus, eiusdem episcopi Possidii intercessu decem libras auri non est exactus. cui beniuolentiae et mansuetudini ingratus ad imperatores catholicos ausus est appellare. unde hanc in uos iram dei, de qua murmuratis. multo importunius et uehementius prouocauit. Videtis, quia uos contra pacem Christi uiolenter insurgitis et patimini non pro ipso sed pro iniquitatibus uestrisuitis, latronum facta faciatis et, cum iure punimini, gloriam martyrum requiratis? si ergo uos priuata uestra audacia tam uiolenter cogitis homines aut ire in errorem aut permanere in errore, quanto magis nos debemus per ordinatissimas potestates, quas deus secundum suam prophetiam subdidit Christo, resistere furoribus uestris, ut miserae animae de uestra dominatione liberatae eruantur a uetustissima falsitate et adsuescant in apertissima ueritate! nam quos a nobis nolentes dicitis cogi, multi etiam
Abbreviated transcription (Latin):
Quid amplius dicamus. modo prȩconẽ
misistis qui clamaret sinite quisquis
maximino communi caurrit incendet᷑
domus eius. Quid ante qua ipse adea¬
tholicam conuersus esset. & nondum de
transmarinis remeasset ad quid aliud
bresbyterũ si niti miseramus. nisi ut
nulli molestus nostros uisitaret & indo¬
mo iuris sui positus pacẽ catholicam uo.¬
lentib predicaret : Quem uos inde
cum graui in iuria ꝓrecistis. Quid
aliud agebamus quando unus nosgũ
calamensis ep̃s possidius ibat ad funduĩ
figulinensem. nisi ut nr̃i quamuis
pauci qui illi erant uisitarentur. & au¬
dito uerbi dĩ ad unitatẽ xp̃i qui uela
conuerterentur : Qui ambulana
uiam suam latronum more insidu¬
ti sunt. & quia in eorum insidias
cadere non potuit. eum aperta uida¬
tia infundo oliuetensi pene uiuum
cum domo quo fugerat incenderant
nisi tertio subpositas flanmas colon
eiusdem fundi propter periculũ su
salutis extinguerent. Et tamen eĩ

Expanded text:
Quid amplius dicamus? modo praeconem Quid amplius dicamus? modo praeconem misistis, qui clamaret Siniti: Quisquis Maximino communicauerit, incendetur domus eius\'. quid? antequam ipse ad catholicam conuersus esset et nondum de transmarinis remeasset, ad quid aliud presbyterum Siniti miseramus, nisi ut nulli molestus nostros uisitaret et in domo iuris sui positus pacem catholicam uolentibus praedicaret? quem uos inde cum graui iniuria proiecistis. quid aliud agebamus, quando unus nostrum Calamensis episcopus Possidius ibat ad fundum Figulinensem. nisi ut nostri quamuis pauci, qui illic erant, uisitarentur et audito uerbo dei ad unitatem Christi, qui uellent, conuerterentur? cui ambulanti uiam suam latronum more insidiati sunt et, quia in eorum insidias cadere non potuit, eum aperta uiolentia in fundo Oliuetensi paene uiuum cum domo, quo fugerat, incenderant, nisi tertio suppositas flammas coloni eiusdem fundi propter periculum suae salutis extinguerent. et tamen cum
Abbreviated transcription (Latin):
uerit. unde iniustȩ querimini quia
uobis omnia ista ut iuberentur coegis¬
tis. Non ut longe prȩterita & multa
non repetamus saltim recentia facta
uestra cogitate. Marcus presbiter
casphalianensis a nemine coactus. pro¬
pria uoluntate catholicus factus est.
Quare illum uestri secuti sunt. & pe¬
ne occidissent. nisi dĩ manus ꝑ homi nes
superuementes. ui olentias eoꝵ cõpres¬
sisset. restitutus uictorianensis. ad eado¬
licam nullo cogente se transtulit.
Quare raptus est de domo sua cęsus.
in aqua uolutatus. bruda uestus. &
nescio quot dres incaptiuitate retentꝰ
est. Nec libertati proprie fortasse re¬
stitus esset. nisi iam pene ꝓpter ipsam
causam proculianus sibi exhibitionẽ
uideret imminere. Marcianus surgen¬
sis. catholicam unitatẽ propria uolunta¬
te delegit. Quare subdiaronũ eius cũ
ipse fugisset prope usq ad mortẽ cęsum
clerici uestri lapidibus obrurerunt:
Quoꝵ domus pro suo scelere euersȩ sunt.

Expanded text:
uerit. unde iniuste querimini, quia, uerit. unde iniuste querimini, quia, uobis omnia ista ut iuberentur, coegistis. nam ut longe praeterita et multa non repetamus, saltem recentia facta uestra cogitate. Marcus presbyter Casphalianensis a nemine coactus propria uoluntate catholicus factus est; qua re illum uestri persecuti sunt et paene occidissent, nisi dei manus per homines superuenientes uiolentias eorum compressisset. Restitutus Victorianensis ad catholicam nullo cogente se transtulit; qua re raptus est de domo sua, caesus, in aqua uolutatus, buda uestitus et nescio quot dies in captiuitate retentus est nec libertati propriae fortasse restitutus esset, nisi iam paene propter ipsam causam Proculianus sibi exhibitionem uideret imminere. Marcianus Urgensis catholicam unitatem propria uoluntate delegit: qua re subdiaconum eius, cum ipse fugisset, prope usque ad mortem caesum clerici uestri lapidibus obruerunt, quorum domus pro suo scelere euersae sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
sisse aeccłam xp̃i in sola africa partis
donati quod non delege non deꝓph̃a
non de psalmo non de apło. non de
euangelio sed decorde ur̃o & deparen¬
tum ur̃oꝵ calumpniis recitatis. Xp̃s
autem dicit prȩdicari in nomine
suo penitentiam & remissionem
peccatorum per omires gentes in¬
cipientib ab hierusabem. Qui aeo.¬
clãr ex ore xp̃i manifeste uos non
comunicatis & alios inurãm perdi¬
tionem trabentes liberari ñ uultis.
Si autẽ ideo uobis displicemus orina
per imperatorum iussiones ad uni¬
tatem cogimini. Hoc uos fecistis
qui ubi cumq uellemus prȩdicare
ueritatẽ ut eam quisq securus¬
audiret. ut uolens eligeret num quã
permisistis per uiolentias & terrores
uestros. Nolite stridere & perturbare
animas uestras. pacienter si fueri potest
considerate quod dicimus. & recolite
facta cirticillionm uestroꝵ & clerico¬
rum. qui duces eorum semꝑ fuerunt.
& uidebitis quȩ causa uobis hoc excita¬

Expanded text:
sisse ecclesiam Christi in sola Africa partis sisse ecclesiam Christi in sola Africa partis Donati, quod non de lege, non de propheta, non de psalmo, non de apostolo, non de euangelio sed de corde uestro et de parentum uestrorum calumniis recitatis. Christus autem dicit praedicari in nomine suo paenitentiapeccatorum per omnes gentes incipientibus ab Hierusalem, cui ecclesiae ex ore Christi manifestatae uos non communicatis et alios in uestram perditionem trahentes liberari non uultis. Si Si autem ideo uobis displicemus, quia per imperatorum iussiones ad unitatem cogimini, hoc uos fecistis, qui, ubicumque uellemus praedicare ueritatem, ut eam quisque securusaudiret, ut uolens eligeret, numquam permisistis per uiolentias et terrores uestros. nolite stridere et perturbare animas uestras; patienter, si fieri potest, considerate, quod dicimus, et recolite facta Circumcellionum uestrorum et clericorum, qui duces eorum semper fuerunt, et uidebitis, quae causa uobis hoc excita
Abbreviated transcription (Latin):
terem dñi sui eis infigant. ne furtũ
eius possit agnosci. Sic enĩ fecerunt
maiores ur̃i. separauerunt ab aeccła
xp̃i populos habentes baptismũ xp̃i.
& quicumq illis ad creuerunt baptis¬
mo xp̃i eos baptizauerunt. Sed dñs
& fures punit si non se correxerint.¬
& oues ab errore reuocat ad gregemi.
nec in eis suum exterminat charac¬
terem. Dicitis nos traditores. quod
nec maiores uestri in maiores nr̃os
potuerunt. nec uos innos probare
ullo modo poteritis. Quid uobis uul¬
tis faciamus. qui quando uobis diei¬
mus ut causam nrãm & urãm paci¬
enter audiatis. non nostis nisi super¬
bire & insanire. nam utiq ostendere¬
mus uobis quia illi potius traditores
fuerunt. qui cecilianum & socios eiꝰ
quasi traditionis crimine dam naue¬
runt. & dicites recedite aplebib nr̃is
quas docetis ut uobis eredant &. xp̃o
non eredant. Uos enĩ eis dicitis ꝓpter
traclitores quos non ostenditis reman¬

Expanded text:
terem domini sui eis infigat, ne furtum terem domini sui eis infigat, ne furtum eius possit agnosci. sic enim fecerunt maiores uestri; separauerunt ab ecclesia Christi populos habentes baptismum Christi et, quicumque illis adcreuerunt. baptismo Christi eos baptizauerunt. sed dominus et fures punit. si non se correxerint, et oues ab errore reuocat ad gregem nec in eis suum exterminat characterem. Dicitis nos traditores, quod nec maiores uestri in maiores nostros potuerunt nec uos in nos probare ullo modo poteritis. quid uobis uultis faciamus, qui, quando uobis dicimus, ut causam nostram et uestram patienter audiatis, non nostis nisi superbire et insanire? nam utique ostenderemus nobis, quia illi potius traditores fuerunt, qui Caecilianum et socios eius quasi traditionis crimine damnauerunt. et dicitis \'recedite a plebibus nostris\', quas docetis, ut uobis credant et Christo non credant. uos enim eis dicitis propter traditores, quos non ostenditis, reman
Abbreviated transcription (Latin):
ugustinus ep̃s catholicus do¬
natistis. Caritas xp̃i cui om¬
nrm hominẽ quantum ad nostram
ꝑtinet uoluntatem lucrari uolumꝰ.
tacere uobis non ꝑmittit. Si ꝓpte¬
rea nos odistis quia pacem uobis
catholicam prȩdicamus. nos domino
seruimus dicenti. beati pacifici qrm̃
ipsi filii dĩ uocabuntur. Eit in psal¬
mo scriptum est. Cum his qui
oderant pacem eram pacificus. cũ
loquebar illis debellabant me gratis.
Propterea mandauerunt nobis
quidam presbyteri partis ur̃ȩ di¬
centes. Recedite aplebib nostris
si non uultis ut interficiamus uos.
Quanto iustius eis nos dicimus im¬
mo uos. non recedite sed accedite
pacati adplebes. Non nr̃as sed illi¬
us euius omnes sumus. Aut si non
uultis & in pacati estis. uos potius
recedite aplebib proquibus xp̃s su¬
um sanguinem fudit. Quasideo
uultis ur̃as facere ne sint xp̃i. quã¬
uis eas sub eius nomine possidere
conemini. Tamquam si seruus
furetur oues de grege dnĩ sui. &
quȩ cumq ex illis nata fuerint carac¬

Expanded text:
UGUSTINUS EPISCOPUS CATHOLICUS DONATISTIS. Caritas Christi, cui omnem hominem, quantum ad nostram pertinet uoluntatem, lucrari uolumus, tacere nobis non permittit. si propterea nos odistis, quia pacem uobis catholicam praedicamus, nos domino seruimus dicenti: Beati pacifici, quoniam ipsi filii dei uocabuntur, et in psalmo scriptum est: Cum his, qui oderunt pacem, eram pacificus; cum loquebar eis, debellabant me gratis. propterea mandauerunt nobis quidam presbyteri partis uestrae dicentes: \'Recedite a plebibus nostris, si non uultis, ut interficiamus uos.\' quanto iustius eis nos dicimus: Immo uos non recedite, sed accedite pacati ad plebes non nostras sed illius, cuius omnes sumus; aut si non uultis et inpacati estis, uos potius recedite a plebibus, pro quibus Christus suum sanguinem fudit, quas ideo uultis uestras facere, ne sint Christi, quamuis eas sub eius nomine possidere conemini, tamquam si seruus furetur oues de grege domini sui et, quaecumque ex illis nata fuerint, charac
Abbreviated transcription (Latin):
sit diligent᷑ attende. recolendo quę
dicta sunt. Si eñi queris utrum
possit ds̃ uideri. respondeo potest.
Si quȩris unde sciam. quia inueri
do cordes qm̃ ipsi deum uidebunt
Si queris quomodo dictũ sit inuisis¬
bilis siuideri potest. respondeo imni¬
sibilẽ eẽ. natura. Videri autẽ cũ
uult sicut uult. plurimis enĩ ẽ. uisis
ñ sicuti ẽ. sed qͣlis fpecie illi placut

Expanded text:
sit, diligenter attende recolendo quae dicta sunt. Si enim quaeris utrum possit Deus videri, respondeo: Potest. Si quaeris unde sciam, respondeo: ndo corde quoniam ipsi Deum videbunt . Si quaeris quomodo dictus sit invisibilis si videri potest, respondeo. Invisibilem esse natura. Videri autem potest cum vult sicut vult. Plurimis enim visus est non sicut est, sed quali specie illi plac
Abbreviated transcription (Latin):
uicdit cam sceberatꝰ uel euam ipse
diabolus quando uenit cũ angelis
ut corã illo adsisterit. si brati mundi
cordes quia ipsi dm̃ uidebunt respor¬
deo ũ quidẽ eẽ. consequens ut etiam
uideant dm̃ qui uoces ab eo factas
aliqruando audiunt. neq enĩ uide

Expanded text:
udicatus est, uel etiam ipse diabolus, quando uenit cum angelis, ut coram illo adsisteret, si beati mundo corde, quoniam ipsi deum uidebunt, respondeo non quidem esse consequens, ut etiam uideant deum, qui uoces ab eo factas aliquando audiun
Abbreviated transcription (Latin):
traditores uel persecutores. responde¬
tur mihi. Disputare nolumus &e rebap¬
tizare uolumus. Nos oues uestras in¬
sidiantib morsib lupoꝵ more dep̾de¬
mur. uos si boni pastores estis. tacete.
Quid enim aliud maudauit proculia¬
nirs: Siuere ipse mandauit. si xp̃ianꝰ
es serua hoc iudicio dĩ. nisi nos faciamꝰ.
tu tace. Ausus etiam idem prȩsbiter
homini rusticano conductori fundi
aecclȩ comminari. haec quoq om̃ia
per te quȩso nouerit proculianus. coher¬
ceat insaniam cbericoꝵ suoꝵ. Uide ho¬
norabilis eusebi. non apud te dignaure¬
ris. itaq numquid tu de his omnibus
sentias. ne tibi arbitreris ame iudicis
onus inponi. sed quid illi respondeant
prende ac dilectisfime frater. E PPa¬

Expanded text:
traditores uel persecutores, respondetraditores uel persecutores, respondetur mihi: disputare nolumus et rebaptizare uolumus; nos oues uestras insidiantibus morsibus luporum more depraedemur, uos, si boni pastores estis, tacete — quid enim aliud mandauit Proculianus, si uere ipse mandauit? —; si Christianus es, serua hoc iudicio dei, nisi nos faciamus; tu tace. ausus etiam idem presbyter homini rusticano conductori fundi ecclesiae comminari. Haec quoque omnia per te, quaeso, nouerit Proculianus; coherceat insaniam clericorum suorum, unde, honorabilis Eusebi, non apud te tacui. dignaberis itaque, non quid tu de his omnibus sentias, ne tibi arbitreris a me iudicis onus inponi, sed quid illi respondeant,ito suscipiende ac dilectissime frater.
Abbreviated transcription (Latin):
subiecit. Nam cum Aeccłar quidam
colonus filiam suam quȩ apud nos
fuerit catherumina & ad illos seducta
est inuitis parentibus ut ibi baptiza¬
ta etiam scĩ monialis formã suscipe¬
ret ad cõmunionẽ catholicam pat̾na
uellet feueritate reuocare. & ego fe¬
minã corruptȩ mentis nisi uolentẽ
& libero arbitrio meliora diligentem
suscipi noluissem. ille rusticus etiam
plagis instare cȩpit ut sibi filia consen¬
tiret. quod statim omnimodo freri
prohibui tanen per spanianũ tran¬
seuntibus nobis prȩsbyter ipsius in
medio fundo catholice ac laudabilis
feminȩ uoce inpudentissima post
clamauit quod traditores & persecu¬
tores essemus. Quod conuiciũ etiã
in illam feminam iaculatus est quȩ
communionis est nr̃ȩ incuius medio
fundo stabat. Quib uocib auditis.
non solum meipsum alite refrenaui.
sed etiam multitudinẽ quę mihi co.¬
mitabatur conpescui. Et tamen si
dicam queratur qui sint uel fuerint

Expanded text:
subiecit. Nam cum ecclesiae quidam subiecit. Nam cum ecclesiae quidam colonus filiam suam, quae apud nos fuerat catechumena et ad illos seducta est inuitis parentibus, ut ibi baptizata etiam sanctimonialis formam susciperet, ad communionem catholicam paterna uellet seueritate reuocare et ego feminam corruptae mentis nisi uolentem et libero arbitrio meliora deligentem suscipi noluissem, ille rusticus etiam plagis instare coepit, ut sibi filia consentiret. quod statim omni modo fieri prohibui. tamen per Spanianum transeuntibus nobis presbyter ipsius stans in medio fundo catholicae ac laudabilis feminae uoce inpudentissima post nos clamauit, quod traditores et persecutores essemus, quod conuicium etiam in illam feminam iaculatus est, quae communionis est nostrae, in cuius medio fundo stabat. quibus uocibus auditis non solum me ipsum a lite refrenaui. sed etiam multitudinem, quae mihi comitabatur, compescui. et tamen si dicam: quaeratur, qui sint uel fuerint
Abbreviated transcription (Latin):
persuadeatur eis ut adlauaerũ alarĩ
ueniant qui ut id accipere mereanꝰ.
paganos se esse respondeant. Qual
uox ne procederet de ore xp̃iano tantꝰ
singuis martyrum fusus est. deinde
quasi renouati. & aqua scĩficati. dis¬
cipline quam ferre non potuerunt
de teriores facti sub specrȩ noue gr̃ae
sacrilegio noui furoris insultent.
Mut si mabe facio per tuam beneuo¬
lentiam ista corrigenda curare de me
nullus quȩratur si hȩc illi perferri in
notitiam per codices publicos fecero.
qui mihi negari ut arbitror in roma¬
na ciuitate non possunt. Nam cum
ds̃ imperet ut loquamur & prȩdice¬
mus uerbum & docentes quȩ ñ opor¬
teat refellamus. & instemus oportu
litteris probo nullus hominũ mihi
silentium de his rebus persuadendũ
arbitretur. uiolentes autẽ uel latro¬
einantes siquid audiendum putaur¬
rint non derrit dñs ad tirendam ȩccłaᷤ
suam qui iugo suo ingremio eiꝰ toto
orbe diffuso omnia terrena regna

Expanded text:
persuadeatur eis, ut ad lauacrum alterum persuadeatur eis, ut ad lauacrum alterum ueniant atque, ut id accipere mereantur, paganos se esse respondeant, quae uox. ne procederet de ore Christiano, tantus sanguis martyrum fusus est, deinde quasi renouati et quasi sanctificati disciplinae, quam ferre non potuerunt, deteriores facti sub specie nouae gratiae Sacrilegio noui furoris insultent. aut si male facio per tuam beniuolentiam ista corrigenda curare, de me nullus queratur, si haec illi perferri in notitiam per codices publicos fecero, qui mihi negari, ut arbitror, in Romana ciuitate non possunt. nam cum deus imperet, ut loquamur et praedicemus uerbum et docentes, quae non oporteat, refellamus et instemus opportulitteris probo, nullus hominum mihi silentium de his rebus persuadendum arbitretur. uiolenter autem uel latrocinanter si quid audendum putauerint, non deerit dominus ad tuendam ecclesiam suam, qui iugo suo in gremio eius toto orbe diffuso omnia terrena regna
Abbreviated transcription (Latin):
tamen rebaptizatȩ sunt. & nunc eĩ
gregib cercicellionum. inter uagaba¬
dos greges feminarũ quȩ proterus
maritos habere noluerunt ne habeat
disciplinam in detestabilis ui nolentis
bacchationibus superbus exsultat.
gaudens latissimam sibi aperta ese
licentiam malę conuersationis. Undi
incatholica prohibebatur. & hoc for¬
tasse proculianus ignorat. Ergop
tuam grauitatem atq modestiam
eidem in notitiam perferatur. iube¬
at eum orui non ob aliud illã cõmu¬
nionẽ delegit. nisi quia incathola
clericatum amiserat ꝓpt̃ mobedia¬
tiam & ꝑditos mores asua cõmun¬
one remoueri. Et enim ego siduõ
placet. i stum modum seruo ut quis¬
quis apud eos propter disciplinam
degradatus ad catholicam transire
uoluerit. in humiliacione pȩnianis
recipiatur. Quo & ipsi eũ forsitan
cogerent. si apud eos uoluisset mange
Abeis uero considera quesote qũ
exserrabiliter fiat. quos mabe uiut¬
tes aecclesiastica disciplina corripim

Expanded text:
tamen rebaptizatae sunt et nunc cum tamen rebaptizatae sunt et nunc cum gregibus Circumcellionum inter uagabundos greges feminarum, quae proterue maritos habere noluerunt, ne habeant disciplinam, in detestabilis uinolentiae bacchationibus superbus exultat gaudens latissimam sibi apertam esse licentiam malae conuersationis, unde in catholica prohibebatur. et hoc fortasse Proculianus ignorat. ergo per tuam grauitatem atque modestiam eidem in notitiam perferatur. iubeat eum, qui non ob aliud illam communionem delegit, nisi quia in catholica clericatum amiserat propter inoboedientiam et perditos mores, a sua communione remoueri. I Etenim ego, si domino placet. istum modum seruo, ut, quisquis apud eos propter disciplinam degradatus ad catholi-cam transire uoluerit, in humiliatione paenitentiae recipiatur, quo et ipsi eum forsitan cogerent, si apud eos manere uoluisset. ab eis uero considera, quaeso te, quam execrabiliter fiat, ut, quos male uiuentes ecclesiastica disciplina corripimus,
Abbreviated transcription (Latin):
nunc rogo ut facere non graueris. qr
litteras meas ficut etiam expertus sũ
non uult accipere. Quod si uoluisset.
non utiꝙ per tuam eximietatẽ id age¬
rem. Cum autem id non uult. quod
possum mitius agere. quã ut perte
talem uirum. & qui eum diligis in¬
terrogetur aliquis unde me tacere
mea sareina prohib&. Quod autem
mater afilio cęsa tuȩ grauitati displi¬
cuit. sed ille dixisti si sciret a cõmunio¬
ne sua. tam nefariũ iuuenẽ ꝓhibiturꝰ
esset. breuiter respondeo. Modo eo¬
nouit. modo prohibeat. Addo etiar
aliud subdiaconus quondam spanin¬
sis axccłãe uocabulo primus. cum ꝙ
accessu indisciplinato scĩ monialiũ
prohiberetur atq ordinata. & sana
precepta contẽpneret. acbericature¬
motus est. & ipse inritatus aduersi
disciplinam dĩ transtulit se ad illos
& baptizatus est. Duas etiam scĩ m¬
niabes cum colonas suas defundo ca¬
tholicorum xp̃ianoꝵ fure idẽ trans¬
tulit. fute illum secutȩ etiam ipse

Expanded text:
nunc rogo, ut facere non graueris, quia nunc rogo, ut facere non graueris, quia litteras meas, sicut etiam expertus sum, non uult accipere. quod si uoluisset, non utique per tuam eximietatem id agerem. cum autem id non uult, quid possum mitius agere, quam ut per te, talem uirum et qui eum diligis, interrogetur aliquid, unde me tacere mea sarcina prohibet? quod autem mater a filio caesa tuae grauitati displicuit, sed \'ille\' dixisti si sciret, a communione sua tam nefarium iuuenem prohibiturus esset\', breuiter respondeo: modo cognouit, modo prohibeat. Addo etiam aliud. subdiaconus quondam Spaniensis ecclesiae uocabulo Primus cum ab accessu iudisciplinato sanctimonialium prohiberetur atque ordinata et sana praecepta contemneret, a clericatu remotus est et ipse inritatus aduersus disciplinam dei transtulit se ad illos et rebaptizatus est. duas etiam sanctimoniales concolonas suas de fundo catholicorum Christianorum siue idem transtulit siue illum secutae etiam ipsae
Abbreviated transcription (Latin):
dicis inter ep̃os subeundum mobestꝰ
exhortator aut deprecator imposui.
Quod quidem etiam si suadere uo.¬
luissem. posse fortasse facile ostende¬
re quam ualeas iudicare inter nos.
intam manifesta atq aperta causa.
& quale sit illud quod facis. ut non
auditis partibus iam ferre non du¬
bites. pro una parte sententiam qui
iudicium reformidas. Sed hoc ut
cdixi. in terim omitto. Nihil autem
rogauerim aliud honorabilẽ benig¬
nitatẽ tuam. quod queso tandem
in hac saltim epłã digneris ad uertere.
nisi ut quereres a proculiano. utrum
hoc ipse dixerit uictori pręsbytero
suo quod ab eo sibi dictum publicum
officium renuntiauit. An forte
qui missi funt non quod auictore
audrerunt. sed falsum gestis prose¬
cuti sunt. Deinde quid illi de tota
ipsa questione inter nos discutienda
uideretur. arbitror autẽ ñ iudicẽ
fieri eum qui rogatur ut in terroget
aliquem. & quod ei responsũ fuerit
rescribere dignetur. Hoc ergo etiam

Expanded text:
dicis, inter episcopos subeundum molestus dicis, inter episcopos subeundum molestus exhortator aut deprecator inposui. quod quidem etiam si suadere uoluissem, possem fortasse facile ostendere, quam ualeas iudicare inter nos in tam manifesta atque aperta causa et quale sit illud, quod facis, ut non auditis partibus iam ferre non dubites pro una parte sententiam, qui iudicium reformidas. sed hoc, ut dixi, interim omitto. nihil autem rogaueram aliud honorabilem benignitatem tuam, quod quaeso tandem in hac saltem epistula digneris aduertere, nisi ut quaereres a Proculiano, utrum hoc ipse dixerit Victori presbytero suo, quod ab eo sibi dictum publicum officium renuntiauit, an forte, qui missi sunt, non quod a Victore audierunt. sed falsum gestis prosecuti sint; deinde quid illi de tota ipsa quaestione inter nos discutienda uideretur. arbitror autem non iudicem fieri eum, qui rogatur, ut interroget aliquem et, quod ei responsum fuerit, rescribere dignetur. hoc ergo etiam
Abbreviated transcription (Latin):
si doctrinam liberalium litterarum
quas forte ipse aut non didicit aut
minus didicit : Quid hoc pertinet
ad eam questionẽ quȩ uel de scĩs
scripturis uel docuntentis aeccbesiasti¬
cis. Aut publicis discutrenda ẽ. in qͥb
ille per tot annos uersatur. unde in
eis deberet esse peritior. Postremo ẽ.
hio frater & collega meus samsucus
quales iste dicitur formidare. ipse
assit. agat cum illo rogabo eum. &
ut confido in nomine xp̃i facile mͥ
concedet. ut suscipiat in hac re uicẽ
meam. & eum dñs pro ueritate cer¬
tantem. quamuis sermone inpolitũ
tamen uera fide eruditũ. sicut confidi¬
mus adiuuabit. Nulla ergo causa ẽ.
cur ad alios nescio quos differat. ne
inter nos quod ad nos pertinet ꝑaga¬
mus. Nec tamen ut dixi etiã illos
defugio. si eoꝵ ipse poscit auxilium:
omino eximio meritoq susci¬
prendo & dibectissimo fratri
eusebio. augustinus. Non ego recu¬
santi uoluntati tuȩ indicium sicut

Expanded text:
si doctrinam liberalium litterarum, si doctrinam liberalium litterarum, quas forte ipse aut non didicit aut minus didicit, quid hoc pertinet ad eam quaestionem, quae uel de sanctis scripturis uel documentis ecclesiasticis aut publicis discutienda est, in quibus ille per tot annos uersatur, unde in eis deberet esse peritior? postremo est hic frater et collega meus Samsuciusquales iste dicitur formidare; ipse adsit, agat cum illo; rogabo eum et, ut confido in nomine Christi, facile mihi concedet, ut suscipiat in hac re uicem meam, et eum dominus pro ueritate certantem. quamuis sermone inpolitum, tamen uera fide eruditum, sicut confidimus, adiuuabit. nulla ergo causa est, cur ad alios nescio quos differat, ne inter nos, quod ad nos pertinet, peragamus. nec tamen, ut dixi, etiam illos defugio, si eorum ipse poscit auxilium. XIMIO MERITOQVE SUSCIPIENDO ET DILECTISSIMO FRATRI EUSEBIO AUGUSTINUS. non ego recusanti uoluntati tuae iudicium, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
manifestus est manifestius in notes¬
cat. libenter amplector. Audiui
enim quod dixerit ut sine tumultu
popularia sint nobiscũ deni exutraoy
parte graues & honesti uiri & scđm
scripturas quid inuero sit ꝑquiramꝰ.
Nam illud quod rursus eũ dixisse
non nulli ad ne pertulerunt. cur ñ
ierim constantinam. quando ibi
plures ipse erant uel me debere ire
mileum. quod illic sicut perhibent
conciltum proxinre habituri sunt.
Ridiculum est dicere quasi ad me
pertieat cura propria. nisi hippo¬
nensis a ecclãe mihi tota huius ques¬
tionis ratio maxinte cum ꝓculiano
est. sed si forte imparem se putat cuiꝰ
uolurrit college sui imploret auxiliũ.
In aliis enim ciuitatib tantũ agimus
quod ad aeccłãm pertinet quantũ
tatium ep̃i fratres & consacerdotes
nr̃i. Quã quã & iste qui se tot an¬
noꝵ ep̃m dicit. quid inne tyrone
tineat quo minus mecum irelit
conferre fermonẽ non satis intelligo.

Expanded text:
manifestus est, manifestius innotesmanifestus est, manifestius innotescat, libenter amplector. audiui enim, quod dixerit, ut sine tumultu populari adsint nobiscum deni \'ex utraque parte graues et honesti uiri et secundum scripturas, quid in uero sit, perquiramus. nam illud, quod rursus eum dixisse nonnulli ad me pertulerunt, cur non ierim Constantinam, quando ibi plures ipsi erant, uel me debere ire Mileum, quod illic, sicut perhibent, concilium proxime habituri sunt, ridiculum est dicere, quasi ad me pertineat cura propria nisi Hipponiensis ecclesiae. mihi tota huius quaestionis ratio maxime cum Proculiano est. sed si forte inparem se putat, cuius uoluerit, collegae sui inploret auxilium. in aliis enim ciuitatibus tantum agimus, quod ad ecclesiam pertinet, quantum tatium episcopi, fratres et consacerdotes nostri. Quamquam et iste, qui se tot annorum episcopum dicit, quid in me tirone timeat, quominus mecum uelit conferre sermonem, non satis intellego:
Abbreviated transcription (Latin):
publicis gestis herere uolui. tam sa¬
erilegum nefas. adhoc utiq uolui
ne me quisquã maxime in aliis ciui¬
tatib ubi oportunum fuerit ista de¬
plorantẽ fingere aliquid arbitretur.
quando etiam apud ipsam hippo¬
nemiam dicitur non hoc proculianũ
mandasse quod publicũ remuntiauit
officium. Quid autem molestius
agere possumus. quã ut tam grauẽ
causam. per te tamen agã uirum
& clarissima dignitate prȩditũ. &
considerantissima uoluntate tran¬
quillum : Peto igitur ficut iam pe¬
tiui per fratres nr̃os bonos atop hones¬
tos uiros quos ad tuam eximietatẽ
misi. ut querere digneris utrũ pro¬
culiani presbyter uictor. non hoc
ab ep̃o fuo mandatũ acceperit. quod
officio publico renuntiauit. an for¬
te cum & ipse uictor aliud dixerit.
falsum illi apud acta prosecuti sint
cum sint communionis eiusdem.
Ant si consentit ut ipsam totam
questionẽ dissensionis nr̃ȩ placide
pertractemus. ut terror qui iam

Expanded text:
publicis gestis haerere uolui tam sapublicis gestis haerere uolui tam sacrilegum nefas, ad hoc utique uolui, ne me quisquam maxime in aliis ciuitatibus, ubi opportunum fuerit, ista deplorantem fingere aliquid arbitretur, quando etiam apud ipsam Hipponem iam dicitur non hoc Proculianum mandasse, quod publicum renuntiauit officium. Quid autem modestius agere possumus, quam ut tam grauem causam per te tamen agam, uirum et clarissima dignitate praeditum et considerantissima uoluntate tranquillum? peto igitur, sicut iam petiui per fratres nostros, bonos atque honestos uiros, quos ad tuam eximietatem misi, ut quaerere digneris, utrum Proculiani presbyter Victor non hoc ab episcopo suo mandatum acceperit, quod officio publico renuntiauit, an forte, cum et ipse Victor aliud dixerit, falsum illi apud acta prosecuti sint, cum sint communionis eiusdem; aut, si consentit, ut ipsam totam quaestionem dissensionis nostrae placide pertractemus, ut error, qui iam