comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
et quinq uiros de his qui steterãt corã re-¬
ge: illos ꝓfecto quinq sensus corporis
uoluptati seruientes. qui regi uiciorum
semper assistebãt. Et sophar principem
exercitꝰ: qui ꝓbab̾at tirones de populo
t̃re. Sophar int̃p̃tatur dissipãs uel diui¬
dens: significãs eos qui rudes in eccł̃a qͦs
ad miliciã xp̃i nutrire debuerãt. prauis
exemplis dissipantes. a cetu fideliũ ꝑ erro¬
rem sequestrãt. Et sex ułros ẽ uulgo qui
inuenti fuerãt in ciuitag. hoc est stultos
oꝑatores. qui merito uulgi noĩe ñcupant᷑:
qm̃ utilitatẽ consiliorũ diuinorũ disce¬
re. et factis implere neglexerãt. Hos sci-¬
licet om̃s tollens nabuzardan princeps
militũ. dux̃ ad regem babilonis in rebla-¬
tha: ꝑcussitq eos rex babilonis ⁊ int̃fecit
in reblatha in terra emath: qmͣ antiquus
hostis cũ ꝑ nequiciã suã talem p̃dam ab
eccła euellẽs tollit. hoc uoto ambit. hoc
toto studio agit. ut ad ꝑpetue mortis

Expanded text:
s qui steterant coram rege, » illis profecto, qui quinque sensibus corporis voluptati servientes regi vitiorum semper assistebant. « Et Sophar principem exercitus, qui probabat tirones de populo terrae. » Sophar interpretatur dissipans vel dividens, significans eos qui rudes in Ecclesia, quos ad militiam Christi nutrire debuerant, pravis exemplis dissipantes, in coetu fidelium per errorem sequestrant. « Et sex viros et vulgo, » qui inventi fuerant in civitate, hoc est, stultos operatores qui merito vulgi nomine nuncupantur, quia utilitatem consiliorum divinorum discere et factis implere neglexerant. Hos scilicet omnes tollens Nabuzardan princeps militum duxit ad regem Babylonis in Reblatha. « Percussitque eos in Reblatha in terra Emath: quia antiquus hostis cum per nequitiam suam talem praedam ab ecclesia evellens tollit, hoc voti ambit, hoc toto studio agit, ut ad perpetuae mortis
Abbreviated transcription (Latin):
Reliquã autẽ partẽ popłi que remanse¬
rat in ciuitate. ⁊ ꝓfugas qui tͣnffugerãt
ad regem babilonis. ⁊ reliquũ uulgus
transtulit naburardan princeps milicie: et
cetã. Congruit ergo tẽporis ordo. cũ racione
uindicte. Mense quinto legit᷑ uastata ẽẽ ciui¬
tas. que penthatheucũ legis seruare despex̃.
et septima die m̃sis qr sabbatũ ñ custodiuit.¬

Expanded text:
Reliquam autem populi partem, quae remanseReliquam autem populi partem, quae remanserat in civitate, et perfugas, qui transfugerant ad regem Babylotranstulit Nabuzardan princeps militiae, » etc. Congruit ergo temporis ordo cum ratione vindictae. Mense quinto legitur vastata esse civitas, quae Pentateuchum legis servare despexit, et septima die mensis, quia sabbat
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑa int̾ficit. ut hec se amitere qͥ captus
est animus dolẽs cernat. Nã gemit ple-¬
rũq animꝰ: ⁊ tam̃ carnis sue delectacio¬
nib uictus. bona que genuit amãs ꝑdit.
Ea que patit᷑ dãpna considerat: non tam̃
uirtutis brachiũ contͣ regẽ babilonis le¬
uat. S dũ uidẽs neqͥtie ꝑpetraciõe ꝑcu¬
titur: ad hoc quandoq usu peccati ꝑdu¬
citur. ut ipso quoq racionis lumine pri-¬
uetur. Unde babilonis rex extinctis prius
filiis. sedechie oculos eruit: qr malignus
sp̃c subductis prius bonis oꝑib. pꝰ ⁊ intel¬
ligentie lum̃ tollit. Qd̃ recte sedechias
in reblatha pati dicitur. Reblatha qͥppe
multa hec int̃pretat᷑. Et enĩ qñq lumen
racionis clauditur: qui prauo usu. ⁊ mi
ense quinto septima die m̃sis. ipse
est annꝰ nonꝰ decimꝰ regis babilomꝰ.
uenit naburzadan princeps exercitꝰ ser-¬
uus regis babilonis in ihrłm. ⁊ succendit

Expanded text:
opera interficit, ut haec se amittere ipse qui captus opera interficit, ut haec se amittere ipse qui captus est animus dolens cernat. Nam gemit plerumque animus, et tamen carnis suae delectationibus victus, bona quae genuit amans perdit, ea quae patitur damna considerat, non tamen virtutis brachium contra regem Babylonis levat. Sed dum videns nequitiae perpetratione percutitur, ad hoc quandoque peccati usu perducitur, ut ipso quoque rationis lumine privetur. Unde Babylonis rex exstinctis prius filiis Sedeciae oculos eruit, quia malignus spiritus subductis prius bonis operibus, post et intelligentiae lumen tollit, quod recte Sedecias in Reblatha patitur. Reblatha quippe mulcta haec interpretatur: etenim quandoque et lumen rationis clauditur, qui pravo et iniquitndecimo anno « mense quinto, septima die mensis, ipse est annus nonus decimus regis Babylonis, venit Nabuzardan princeps exercitus, serus regis Babylonis in Jerusalem, et succendit
Abbreviated transcription (Latin):
⁊spaciosa que ducit ad mortẽ. Cõp̾hen¬
ditq eũ in planicie iericho: et om̃s bellato¬
res qui erant cum eo disꝑsi sunt. ⁊ reliq̃rũt
eum. Recte ergo cũ uirtutes hominẽ dese¬
rũt que eũ defendere debuerãt. in planicie
ihericho capitur: hoc est in defectiõe car¬
nalis sensus. Ihericho enĩ int̃p̃tatur luna:
⁊ significat defectũ carnis. Unde ille homo
qui de ihrłm descenderat in ihericho: in la¬
trones incidisse describitur. Apprehensũ
ergo regẽ: adduxerũt ad regẽ babilonis
in reblata. Q locutus ẽ cũ eo iudicium.
los eius effodit: uinãq eũ cathenis.:
ad duxit in babilonẽ. Occidit rex babilo¬
nis filios sedechie in reblata corã eo: ⁊ ocu-¬
los quoq illius eruit. Dum sacra script᷑a
sedechie captiuitatẽ narrat: ordinẽ cap¬
tiuitatis interne denunciat. Rex babi¬
lonis est antiquus hostis: possessor inti¬
me confusionis. Qͥ prius filios ante ĩtu¬
entis oculos trucidat: qr sepe sic bona

Expanded text:
omprehenditque eum in planitie Jericho, et omnes bellatores qui erant cum eo, dispersi sunt, et reliquerunt eum. » Recte ergo cum virtutes hominem deserunt, quae eum defendere debuerant, in planitie Jericho capitur, hoc est, in defectione carnalis sensus. Jericho enim interpretatur luna, et significat defectum carnis. Unde ille homo, qui de Jerusalem descendebat in Jericho, in latrones incidisse describitur . « Apprehensum ergo regem adduxerunt ad regem Babylonis in Reblatha, qui locutus est cum eo judicium. los ejus effodit, vinxitque eum catenis, et adduxit in Babylonem. » Occidit rex Babylonis filios Sedeciae in Reblatha coram eo, et oculos quoque illius eruit. Dum sacra Scriptura Sedeciae captivitatem narrat, ordinem captivitatis internae denuntiat. Rex quippe Babylonis est antiquus hostis possessor intimae confusionis: qui prius filios ante intuentis oculos trucidat, quia saepe sic bona
Abbreviated transcription (Latin):
alieni iudicii iusto dei iudicio suꝑ peccõres.
cum antiquus hostis. qui et rex confusionis.
et princeps omĩum iniquorũ est. tã malig¬
norum sp̃uum quã etiã impiorũ hominũ
plebem inuadit fideliũ: ⁊ domũ regis. ⁊ do¬
mos ihrłm. id est rectores. et eos qui uide¬
bantur in uisiõe pacis manere. inflãmatos¬
cupiditate subuertit. Omnẽq domũ ꝯbus¬
sit igni: cũ uniuscuiusq ꝯscientiã. ꝑ flãmã
illiciti amoris conturbauit. Et muros iheru¬
salem in circuitu destrux̃: cũ intencionem
orõnis ⁊ uirtutũ studia que contͣ se uale¬
re noluit in desꝑantib dissoluit: ne per
spem uenie ad diuina recurrãt auxilia.⁊
correctioris uite apprehendãt munimina.
Popłiq incaptiuitatẽ ducẽs. de pauꝑib
terre reliquit uinitores ⁊ agricolas: qr eos
qui utiles uerbo et exemplo esse poterant
per uicia captiuãs. stultis ⁊ hebetib ꝯmen-¬
dat agriculturã: quatinꝰ non uinũ gracie

Expanded text:
istum, justo Dei judicio super peccatores, cum antiquus hostis, qui et rex confusionis, et princeps omnium iniquorum est, tam malignorum spirituum, quam etiam impiorum hominum, plebem invadit fidelium, et domum regis, et domos Hierusalem, id est, rectores, et eos qui videbantur in visione pacis manere, inflacupiditate subvertit: omnemque domum combussit igni, cum uniuscujusque conscientia per flammam illiciti amoris perturbat: et muros Hierusalem in circuitu destruit: cum intentionem orationis, et virtutum studia, quae contra se valere novit, in desperantibus dissolvit, ne per spem veniae ad divina succurrant auxilia, et correctionis vitae apprehendant munimina, populumque in captivitatem ducens. « De pauperibus terrae reliquit vinitores et agricolas: » quia eos, qui utiles verbo et exemplo esse poterant, per vitia captivans stultis et hebetibus commendat agriculturam: quatenus non vinum gratiae
Abbreviated transcription (Latin):
fectus suꝑ uiros bellatores. Eunuchus is¬
te significat eos quos alibi script᷑a sacra
stultas uirgines appellat: qr uasa oleo ua¬
cua in manib tenebant. continentes se ii.¬
delicet a coitu corporali: nec tam̃ oleũ gr̃e¬

Expanded text:
aefectus super viros bellatores, » eunuchus isaefectus super viros bellatores, » eunuchus iste significat eos quos alibi Scriptura sacra « stultas virgines » appellat, quae vasa oleo vacua in manibus tenebant, continentes videlicet se a coitu corporali, nec tamen oleum gr
Abbreviated transcription (Latin):
quinq uiros de his qui steterãt corã re¬
ge. quos repperit in ciuitate. ⁊ sophar
principẽ exercitus. qui probabat tirones
de popło terre. ⁊ sex uiros e uulgo qͥ
inuenti fuerãt in qiuitate: quos tollens
nabuzardan princeps militũ. dux̃ ad re
gem babilonis in reblatha: ꝑcussitq
eos rex babilon̾is. ⁊ ritfecit in reblatha.
in t̾ra emath: ⁊ tͣns latus ẽ iuda de terra
sua. Non solũ populares. s n fortes. ⁊ pͥn¬
cipes in eccła diabolus decipere. ⁊ pecca¬
tis captiuare satagit: unde de ipso in
uitiorũ cathena ꝯstringit. Tulit quoq
similit ⁊ sophoniã. qui int̃p̃tat᷑ abscon¬
uiros. hoc est p̃sbiteros. qui talentũ uer¬
bi dei in t̾ra fodientes absconder̃t. in suũ
dñium subigit. Et tres ianitores. illos
debuerant: et tenentes clauem sciencie. nec
ipsi introierũt. nec alios introire ꝑmiser̃t.
Et de ciuitate eunuchũ imũ: qui erat p̃¬

Expanded text:
quinque viros de his qui steterant coram requinque viros de his qui steterant coram rege quos repperit in civitate et Sopher principem exercitus qui probabat tirones de populo terrae et sex viros e vulgo qui inventi fuerant in civitate quos tollens Nabuzardan prieblatha, percussitque eos rex Babylonis et interfecit; in Reblatha in terra Hemath. Et translatus est Juda de terra sua. » Non solum enim populares, sed et fortes et principes in Ecclesia diabolus decipere et peccatis captivare satagit, unde de ipso in vitiorum catena constringit. Tulit quoque similiter « et Sophoniam, » qui interpretatur absconviros, hoc est presbyteros qui talentum verbi Dei in terra fodientes absconderant, in suum dominium subigit; « et tres janitores, » illos debuerant, et tenentes clavem scientiae, nec ipsi introierunt nec alios introire permiserunt; « et de civitate eunuchum unum qui erat pr
Abbreviated transcription (Latin):
ses. doctores possumꝰ accipere: qui sonori¬
tate p̃dicatioĩs. ⁊ fidei firmitate. debuerũt
alios sustentare. Mare eneũ baptismi la-¬
uachrũ: ⁊ ꝯpũctionẽ lacrimarũ. Eqͥdem
omĩa chaldei sp̃uales per merciã magistro¬
rum de domo dñi auferre nitunt᷑. ⁊ ꝯfrm-¬
gere: ita ut non remaneat testa. qua pos¬
sit iglaculus ferri de incendio. Ollas qͦ ere
in suũ usũ nequissimũ uerterũt. Necñ ⁊¬
thuribula ⁊ fialas: dũ or̃onem qͣ diuini¬
tas placari potuit. et poculũ uerbi quo
lapsi refocillari debuerãt. impediendo sub¬
uertũt. Que aurea aurea. et que argen¬
tea argentea. tulit princeps milicie: qr
tam sensũ p̃ciosũ. quã etiã eloquii uenus¬
tatem. hostis nequã de domo dñi auferre
molitur: ⁊ secũ in confusionẽ ducere. Tu¬
lit qͦ princeps milicie saraiam sacerdotẽ
primũ. ⁊ sophoniã sacerdotẽ scd̃m. ⁊ tres
ianitores: et de ciuitate eunuchũ unũ
qui erat p̃fectus suꝑ uiros bellatores. ⁊

Expanded text:
ses doctores possumus accipere, qui sonoritate praedicationis et fidei firmitate debuerunt alios sustentare. Mare autem aereum baptismi lavacrum, vel compunctionem lacrymarum, vel quidem omnia Chaldaei spirituales per inertiam magistrorum de domo Domini auferre nituntur et confringere, ita ut non remaneat testa, qua possit igniculus ferri de incendio. « Ollas quoquein suum usum nequissimum converterunt. « Necnon thuribula et phialas. » Cum orationem, qua divinitas placari potuit, et poculum verbi, quibus lassi refocillari debuerant, impediendo subvertunt. « Quae aurea, aurea, et quae argentea, argentea, tulit princeps militiae. » Quia tam sensum pretiosum quam etiam eloquii venustatem hostis nequam de domo Domini auferre molitur, et secum in confusionem ducere. « Tulit quoque princeps militiae Sarariam sacerdotem primum, et Sophoniam sacerdotem secundum et tres janitores, et de civitate eunuchum unum qui erat praefectus super viros bellatores et
Abbreviated transcription (Latin):
quia diuinarũ scripturarũ : In quib et
ipsius dñi et scõrũ eius exemplis. qͦ ordine
bella uiciorũ suꝑari debeãt: luce clarius
discimꝰ. S philistei filios isrł fabris ar¬
morũ priuãt: cũ maligni sp̃c animos
fideliũ a meditaciõe sacre lectioĩs scłaria
illis negocia inserendo retardãt: ne uel
ipsi per huius exerciciũ resistendi fidu¬
ciam sumãt: uel alios forte qui legere
nesciũt. ad resistendũ uiciis exhortando
aut corripiendo accendãt. Tollũt fa¬
bros armorũ: cũ eos qui sacra eloqͥa
norũt. in tantũ scelerib obruũt. ut dice¬
re bona que didicerãt ꝓrsus erubescant.
Tranfferũt omnẽ artificẽ ⁊ clusorẽ in
babiloniã de ihrłm: cũ eos qui multifa¬
ria uirtutũ oꝑatiõe plurib ꝓdesse. ⁊ ci¬
uitatẽ dei contra orruptioẽs tẽptacionũ
munire solebãt. a ꝓposito deflectũt: atq
ingeniũ qd̃ tuicioni scẽ eccłe ĩpendere de¬

Expanded text:
rum? In quibus et rum? In quibus et ipsius Domini et sanctorum ejus exemplis, quo ordine bella vitiorum superari debeant, luce clarius discimus. Sed Philisthaei filios Israel fabris armorum privant, cum maligni spiritus animos fidelium a meditatione sacrae lectionis, saecularia illis negotia inserendo, retardant, ne vel ipsi per hujus exercitium resistendi fiduciam sumant, vel alios forte, qui legere nesciunt, ad resistendum vitiis exhortando aut corripiendo accendant. Tollunt fabros armorum, cum eos qui sacra eloquia norunt in tantum sceleribus obruunt, ut dicere bona quae didicerant, prorsus erubescant. Transferunt omnem artificem et inclusorem in Babyloniam de Jerusalem, cum eos qui multifaria virtutum operatione pluribus prodesse et civitatem Dei contra irruptiones tentationum munire solebant, a proposito deflectunt atque ingenium quod tuitioni Ecclesiae sanctae impendere de
Abbreviated transcription (Latin):
scãm : babilon aũ ⁊ chaldei siue philistei
ciuitatẽ diaboli. idest omnẽ malignorũ.
siue hominũ. seu angłorũ multitudinẽ
designãt. Seruitq isrł philisteis. siue
chaldeis: cũ fideles quiq nominetenus
in eccła consistentes. ceterũ ab ĩmundis
uel spiritib uel hoĩb decepti: aut aua¬
ricie. aut luxurie. aut alteri cuilibet
peccato. m̃tis colla submittũt. Abducit
aũ nabugodonosor regẽ isrł. ⁊ uniuer¬
sos principes fortes exercitꝰ decem milia
in captiuitatẽ: cũ ⁊ magistros popłorũ.
⁊ eos qui ĩuincibili animo dño seruire.
ac decalogũ legis uidebant᷑ fidelit̃ in d̾i
ac ꝓximi amore ꝯseruare : subito siue
illecebris mundi. seu adu̾sitatib subacti.
aut maiorib se facinorib polluũt: aut
certe in heresim declinando. aꝑte apostasie
notam incidũt. Arma uero quib contra
diabolũ repugnates. libertatẽ a dõ nobis
donatã defendamꝰ que sũt alia ÷ nisi elo-

Expanded text:
siam; Babylonii autem et Chaldaei, sive Philisthaei, civitatem diaboli, id est omnem malignorum, sive hominum, seu angelorum multitudinem designat. Servitque Israel Philisthaeis sive Chaldaeis, cum fideles quique nomine tenus in Ecclesia consistentes, caeterorum ab immundis vel spiritibus vel hominibus decepti, aut avaritiae, aut luxuriae, aut alteri cuilibet peccato mentis colla submittunt. Abducit autem Nabuchodonosor regem Hierusalem et universos principes fortes exercitus decem millia in captivitatem, cum et magistros populorum et eos qui invincibili animo Domino servire, ac Decalogum legis fideliter videbantur in Dei ac proximi amore conservare, subito sive illecebris mundi, seu adversitatibus subacti, aut majoribus se facinoribus polluunt, aut certe in haeresim declinando, aperte apostasiae notam incidunt. Arma vero quibus contra diabolum repugnantes libertatem a Deo nobis donatam defendamus, quae sunt a
Abbreviated transcription (Latin):
trans gressionẽ. Et recte dictũ est qd̾ nabu¬
godonosor in nono anno regni sedechie ob¬
sederit ciuitatẽ m̃se decimo. decima die m̃¬
sis: qr mali pastores cũ decalogi mandata sci
gunt: necesse est ut plebẽ sibi cõmissam
antiquus hostis cũ suo exercitu obsidiõe cir¬
cũdet. ⁊ munitiõe erroris ac uitiorũ ꝯstrue¬
ta. claudat uallando ciuitatẽ: sicq fames
in ciuitate p̃ualeat. fames utiq uerbi dei:
cũ ñ expendit᷑ libere panis doctrine popło
terre. Et int̾rupta ẽ ciuitas: om̃sq uiri bel¬
latores fuger̃t nocte. Int̾rupta qͥdem ꝑ tẽpta¬
tiones uarias malignorũ sp̃uũ custodia po¬
płorũ hi qui debuerãt armis ciuitatẽ defen-¬
dere. nocte ignorantie ⁊ tenebris uiciorũ fu¬

Expanded text:
transgressionem. Et recte dictum est quod Nabutransgressionem. Et recte dictum est quod Nabuchodonosor in nono anno regni Sedeciae obsederit civitatem mense decimo, et decima die mensis, quia mali pastores cum Decalogi gunt: necesse est ut plebem sibi commissam antiquus hostis cum suo exercitu obsidione circumdet, et munitione erroris, ac vitiorum constructa, claudat vallando civitatem, sicque fames in civitate praevaleat, fames utique verbi Dei, cum non expenditur libere panis doctrinae populo terrae. « Et interrupta est civitas, omnesque viri bellatores nocte fugerunt. Interrupta quidem per tentationes varias malignorum spiritum custodia populorum. Hi qui debuerant armis civitatem defendere nocte ignorantiae, et tenebris peccatorum
Abbreviated transcription (Latin):
nare cepisset: ⁊ undecĩ annis regnauit in
fecerat pat̾ eiꝰ ioachim. Qd in sedechia aliud
intelligere possumꝰ. nͥ qd̾ in ioachim ante p̃¬
diximꝰ: hoc ẽ malos doctores in eccła. qui¬
munere et dono diuino abutunt᷑: ⁊ falso
significat eũ tͣnsgressorẽ legis fuisse. Undena¬
rius enĩ numerus qr denariũ suꝑgredit᷑: ex¬
cessionẽ ddecalogi significat. Nec rite rex di¬
ci potest: qui scdm mandata dñi semetipsũ
et sibi subiectos regere noluerit. Factũ ẽ aũ¬
in anno nono regni eiꝰ m̃se decimo. decima
die mensis. uenit nabugodonosor rex babilo¬
nis ipse et omĩs exercitus eius in ihrłm. ⁊ cir¬
cũdederũt eã. et extruxer̃t in circuitu eius
municioẽs: et clausa est ciuitas atq uallata.
usq ad undecimũ annũ regni sedechie. no¬
na die mensis. Preualuitq fames in ciuitate:
nec erat panis popło terre: ⁊ cet̾a. Noue¬
narius numerus qui minus habet denario.
ĩꝑfectionẽ legis significat: sicut undenariꝰ

Expanded text:
is regnavit in fecerat Joachim, » etc. Quid in Sedecia aliud intelligere possumus, nisi quod in Joachim ante praediximus, hoc est malos rectores in Eccmunere et dono divino abutuntur, et falso significat eum transgressorem legis fuisse; undenarius enim numerus qui denarium supergreditur, excessionem Decalogi significat. Nec rite rex dici potest, qui secundum mandata Domini semetipsum et sibi subjectos regere noluerit. CAPUT em anno nono regni ejus, mense decimo, decima die mensis, venit Nabuchodonosor, rex Babylonis ipse et omnis exercitus ejus in Jerusalem, et circumdederunt eam, et exstruxerunt in circuitu ejus munitiones, et clausa est civitas atque vallata usque ad undecimum annum regis Sedeciae, nona die mensis. Praevaluitque fames in civitate, nec erat panis populo terrae, » etc. Novenarius numerus, qui minus habet denario, imperfectionem legis significat, sicut undenarius
Abbreviated transcription (Latin):
unt inquit nocte dormiũt: et qui ebrii
ierciã doctorũ: qui inter dupplicẽ murũ
duũ testam̃torũ ꝯstituti. ñ belligerare. sed
effugere querũt: et in deliciis magis de¬
fluere. qd̾ hortus significat. quã scuto fi¬
dei hostib obsistere. Porro chaldei obside¬
chias per uiã que ducit ad campestria so¬
litudinis: et ꝑsecutus est exercitus chal¬
deorũ regem. cõphenditq eũ in planicie
iericho. et om̃s bellatores qui erãt cũ eo

Expanded text:
unt, inquit, nocte dormiunt; et qui ebrii inertiam doctorum, qui inter duplicem murum duorum testamentorum constituti, non belligerare, sed effugere quaerunt; et in deliciis magis diffluere, quod hortus significat, quam scuto fidei hostibus obsistere. « Porro Chaldaei obsidechias per viam quae ducit ad campestria solitudinis, et persecutus est exercitus Chaldaeorum regem, comprehenditque eum in planitie Jericho, et omnes bellatores qui erant cum e
Abbreviated transcription (Latin):
in babilonẽ. Qd̃ refert᷑ de nabugodonosor
facerẽt hebrei gladiũ aut lanceã. Sic̃ enĩ
tũc illi cauerãt. ne habentes fabros ferra¬
rios hebrei arma ad repugnandũ facerẽt:
ita nũc chaldei destructa ihrłm. ⁊ uastata
om̃i t̾ra reꝓmissioĩs. satagũt ut nullus in
ea remaneat artifex. nullus clusor: qui
re disrupta: quin potius qͥcqͥd apud gen¬
tem exterm: natã artis inuenerãt. totum
babiloniã tͣnfferũt: ut uel ad nichilũ
ualeat ultra. uel illius ciuitatib ꝓficiat.
negligentie nr̃i tẽporis congruit: ñ opi¬
nor allegoriã ẽẽ reticendam. Cõstat nãq¬

Expanded text:
 Quod referens de Nabuchodonosor, facerent Hebraei gladium aut lanceam . Sicut enim tunc illi caverant, ne habentes fabros ferrarios Hebraei, arma ad repugnandum facerent; ita nunc Chaldaei, destructa Jerusalem et vastata omni terra repromissionis, satagunt ut nullus in ea remaneat artifex, nullus inclusor, qure dirupta; quin potius quidquid apud gentem exterminatam artis invenerant, totum in Babyloniam transferunt; ut vel ad nihilum valeat ultra, vel illius civitatis utilitatibnegligentiae nostri temporis congruit, non opinor allegoriam esse reticendam. Constat namq
Abbreviated transcription (Latin):
ost ioachim autẽ regnaũ ioachim
filius eius ꝓ eo: et fecit malũ coram
dño. iuxta oĩa que fecerat pat̃ eiꝰ. In tẽꝑe
illo ascender̃t serui nabugodonosor regis
babilonis in ihrłm: ⁊ circũdata est urbs
munitionib. uenitq nabugodonosor rex
babilonis ad cuntatẽ cũ seruis suis: ut op¬
pugnarẽt eam. Egressusq est ioachim rex
iuda ad regem babilonis ipse ⁊ mater eius
et serui eus. ⁊ principes eius. et eunuchi eiꝰ.
Et suscepit eũ rex babilonis in anno octa¬
uo regni sui: et ꝓtulit inde om̃s thesauros
domus dñi. et thesauros domus regie. ⁊ con¬

Expanded text:
ost Joachim autem regnavit Joachim, filius ejus, pro eo; et fecit malum coram Domino juxta omnia quae fecerat pater ejus. In tempore illo ascenderunt servi Nabuchodonosor regis Babylonis in Hierusalem et circumdata est urbs munitionibus venitque Nabuchodonosor rex Babylonis ad civitatem cum servi eius obpugnarent eam egressusque est Ioiachin rex Iuda ad regem Babylonis ipse et mater eius et servi eius et principes eius et eunuchi eius et suscepit eum rex Babylonis anno octavo regni sui et protulit inde omnes thesauros domus D
Abbreviated transcription (Latin):
ut oꝑam demnꝰ: quatinꝰ seuissimi regis potesta¬
tem euadamꝰ. Uigilemꝰ ⁊ sobrii simus : timo
tis: habentes scutũ fidei. ⁊ gladiũ sp̃c qd̾ ẽ
uerbũ dei. Custodiamꝰ portas sensuũ nr̃orũ:
ne mors intret ꝑfenestras nr̃as. Om̃i custodia
seruemꝰ cor nr̃m : qr ex ipso uita procedit.
Et ante oĩa spem nram in regis celestis boni¬
tate ponamꝰ : petentes ut eius gr̃a a malis
õĩb liberem᷑: sicq erimꝰ semꝑ ĩmunes ab hos¬

Expanded text:
ut operam demus quatenus saevissimi regis potestaut operam demus quatenus saevissimi regis potestatem evadamus, vigilemus et sobrii simus, timoretis, habentes scutum, fidei, et gladium spiritus quod est verbum Dei . » Custodiamus portas sensuum nostrorum, ne mors intret per fenestras. Omni custodia servemus cor nostrum, quia ipse ex vita procedit, et ante omnia spem nostram in regis coelestis bonitate ponamus, petentes ut ejus gratia a malis omnibus liberemus. Sicque erimus semper immunes ab hos
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ostiorũ siue murorũ. s auri potiꝰ gẽma¬
rũq ĩtelligere uoluerimꝰ: ad unũ ꝓfecto
eundẽq sp̃ualis expositio finẽ respicit.
Dictũ qͥppe ẽ de sapiencia: qr aurũ ⁊ mul¬
titudo gẽmarũ ei ñ ualet ꝯparari. Atq
id̾o clusores horũ. ñ alios aptiꝰ ꝗͣ doctores
intelligere ualemꝰ. Qͥ ꝗͣdiu recte uiuũt
ac docẽt: in ornatũ scẽ ciuitatis sue ar-
tis industriã ĩpendũt. At si forte erraue¬
rint: qͥd nͥ a rege chaldeorũ captiui ba¬
biloniã tͣnfferunt᷑: Et qm̃ artificẽ ⁊ cluso¬
rem ab iherosolimis babiloniã tͣnsmigrari.
hoc ẽ talentũ uerbi celitus acceptũ ĩ trã effo¬
di. idest scienciã sp̃ualem ad pecc̃orũ oꝑa con¬
uerti intelligendũ est: om̃sq uiros fortes et
bellatores simul in captiuitatẽ ductos. hoc ẽ
eos qui uidebant᷑ uiri fortes eẽ et bellatores.
astucia malignorũ sp̃uum deceptos. atq in
carcerẽ spĩtał babilonie captiuatos. necesse ẽ

Expanded text:
ostiorum sive murorum, sed auri potius gemmarumque intelligere voluerimus, ad unum profecto eumdemque spiritualis expositio finem respicit. Dictum quippe est de sapientia quia aurum et multitudo gemmarum ei non valeat comparari, atque ideo clusores horum non alios aptius quam doctores intelligere valemus. Qui quandiu recte vivunt ac docent, in ornatum sanctae civitatis tae artis impendunt. At si forte erraverint, quod nisi a rege Chaldaeorum captivi Babyloniam transferuntur? et quoniam artificem clusorem ab Hierosolymis Babyloniam transmigrari, hoc est talentum verbi coelitus acceptum in terra defodi, id est scientiam spiritualem ad peccatorum opera converti intelligendum est, omnesque viros fortes et bellatores simul in captivitatem ductos, hoc est eos qui videbantur viri fortes esse et bellatores, astutia malignorum spiritum deceptos, atque in carcerem spiritualis Babyloniae captivatos, necesse est
Abbreviated transcription (Latin):
dño loquebatur dicens. loquar ad dñm
meũ cũ sim puluis et cinis: in ꝯparacione
tante maiestatis cũ diues esset. nichil aliud
nisi cinerẽ puluerẽq se cognouit. Quod
scribe et pharisei. ceteriq reꝓborũ. hu¬
mana sapientes: considerare contẽpnũt.
Unde de his subiungit᷑. Nolite multipli-¬
care loqui sublimia gloriantes: recedant
edarguit scã ecclesia iudeos. ⁊ sapi¬
entes huius seculi. extollentes se con¬
tra scienciã dei. ne suꝑbe sapiant. neq
praue de deo sentiant: sed humilia ⁊ sapi¬
ant. ⁊ loquant᷑. Scriptũ nãq est. Dñs in
celo. et tu super terrã: ideo pauci sãt ser¬
mones tui. Recedant inqarti uetera legis
de ore ipsorũ. ⁊ cetera que ad ueterẽ ho¬
minem ꝑtinẽt. idest ad carnalẽ conuersa¬
tionem: sed scienciã que ex deo ẽ inquire.¬
re satagant. Non sint in humana ⁊ carna¬
li sciencia legis gloriantes. et non exeat
uaniloquiũ de ore ipsorum: et sciant qr

Expanded text:
Domino loquebatur, dicit: « Loquar ad Dominum Domino loquebatur, dicit: « Loquar ad Dominum meum, cum sim pulvis et cinis? » In comparatione tantae majestatis, cum dives esset, nihil aliud nisi cinerem et pulverem se esse cognovit. Quod scribae et Pharisaei, caeterique reproborum humana sapientes, considerare contemnunt. Unde de eis subjungitur: « Nolite multiplicare loqui sublimia, gloriantes. Recedant edarguit sancta Ecclesia Judaeos et sapientes hujus saeculi, extollentes se contra scientiam Dei, ne superbe sapiant, nec prave de Deo sentiant, sed humilia et sapiant et loquantur. Scriptum namque est: « Dominus in coelo, et tu super terram . » Ideo pauci sint sermones tui. Recedant, inquam, vetera legis de ore ipsorum, et caetera quae ad veterem hominem pertinent, id est ad carnalem conversationem. Sed scientiam quae ex Deo est, inquirere satagant, non sint humana et carnali scientia legis gloriantes, et non exeat vaniloquium de ore ipsorum, et sciant quia
Abbreviated transcription (Latin):
fortis sicut deus nr. Et cetera. Bene dic¬
tum ẽ. non est sanctus ut est dñs: quia
nullus eius sc̃itati se cõparare ualet.
Distinctione utit᷑. Non dixẽ nisi dñs: sed
nullus est sicut dñs sanctus. et scĩficans: ius¬
tus. ⁊ iustificãs. Nam hoc considerabat psal-¬
mista: quando dicebat. Quis in nubibus
equabitur dño : aut quis similis deo inter
filios dei: Unde et merito subinfert᷑. Neq
enim alius extra te: et non est fortis sicut
deus nr̃ : quia nemo fit sc̃s nisi ab ipso scĩ¬
ficatus fuerit: et non solum sc̃s : sed nec
consistere ualet. nec aliquã fortitudinem
habere. nisi ab ipso ꝑceperit. Hinc paulus
et sumus. hinc suis discipulis ipsa ueritas
ait. Sine me nichil potestis facere. Et si
sunt qui dicunt᷑ dii multi. ⁊ dñi multi:
nullus tamen eorũ est naturaliter id quod
deus est. Quid est enĩ umbra ad cõparacio¬
nem corporis: et fumus ad cõparacionem
ignis: Hoc ꝑpendẽs abraham quando cũ

Expanded text:
 et reliqua. Bene dictum est: « Non est sanctus, ut est Dominus, » quia nullus ejus sanctitati se comparare valet. Distinctione utitur, ut dixit Dominus, sed nullus est sicut Dominus, sanctus et sanctificans, justus et justificans. Nam hoc considerabat Psalmista quando dicebat: « Quis in nubibus aequabitur Domino, aut quis similis Deo inter filios Dei ? » Unde et merito subinfertur: « Neque enim est alius extra te et non est fortis sicut Deus noster. » Quia nemo fit sanctus, nisi ab ipso sanctificatus fuerit. Et non solum sanctus, sed nec consistere valet, nec aliquam fortitudinem habere, nisi ab ipso perceperit. Hinc Paulus movemur, et sumus . » Hinc suis discipulis ipsa Veritas ait: « Sine me nihil potestis facere . » Et si sunt qui dicuntur dii multi et domini multi, nullus tamen eorum est, naturaliter id quod Deus est. Quid est enim umbra ad comparationem corporis, et fumus ad comparationem ignis? Hoc perpendens Abraham, quando cum
Abbreviated transcription (Latin):
in iudicio iusticie sentencia ad penã iã
eterne concrematioĩs ostendetur. Et
abissum deuorabit : qr iniquas atq in¬
cõprehensibiles hominũ mentes concre¬
mabit: que nũc se hominib etiã sub
signorũ miraculis occultãt: qui in u¬
dicio dicturi sunt. Dñe dñe. nonne in
tũc audient a dño. Discedite a me ope¬
rarii iniquitatis: nescio qui estis. Cum
his etia pars domus comedetur: quia
iudeos głiantes de suis cerimoniis le¬
gis. atq de electorũ numero se esse
iactantes. unde et dixcerũt. nos patrẽ
habemꝰ abraham. qui olim domus dei
dicti sunt: tũc gehenne flãma conere¬
mabit. Unde non ĩmerito de utrisq
sequit᷑. Dñs iudicabit fines terre

Expanded text:
udicio justitiae sententia ad poenam jam aeternae concremationis ostenditur; et abyssum devorabit, quia iniquas atque incomprehensibiles hominum mentes concremabit, quae nunc se hominibus etiam sub signorum miraculis occultant, qui in judicio dicturi sunt: « Domine, Domine, turarii iniquitatis, nescio qui estis. » Cum his etiam pars domus comedetur, quia Judaeos gloriantes de suae caeremoniis legis atque de electorum numero se esse jactantes, unde et dixerunt. « Nos patrem habemus Abraham , » qui olim domus Dei dicti sunt, tunc gehennae flamma concremabit. Unde non immerito de utrisque sequitur: « Dominus judicabit fines terr
Abbreviated transcription (Latin):
tum est. Porro anna loquebatur ĩ cor¬
de suo: tantũq labia illius moueban¬
tur. Hinc dñs in euuangłio dicit. Intra
in cubiculũ. et clauso ostio ora patrẽ
tuũ: et pater tuus qui uidet in abscon¬
dito reddet tibi. Clauso quippe ostio
petit in cubiculo: qui tacenti ore in
conspectu suꝑne pietatis. fundit affec¬
tum m̃tis. Et uox auditur in abscon¬
dito: cũ per sancta desideria silenter
exauditur. Unde dicitur. Desiderium
pauꝑum exaudiũ dñs. Et quia anna
ita dñm postulauit: exaudiri ꝓ filio
promeruit. Que concepit et peperit
filium: uocauitq nomen eius samu¬
hel: eoqd̾ a dño postulasset eũ. Sic ni¬
mirum sancta eccła orans ꝑ naturalẽ
intellectũ. grãm fidei ⁊ misteriũ incar¬
nationis corde concepit: ⁊ ore confes¬
sionis gignere ꝓmeruit. Nam iuxxta
apłm corde creditur ad iusticiã: ore
autem confessio fit ad salutẽ. Hine ẽ¬

Expanded text:
tum est: « Porro Anna loquebatur in cortum est: « Porro Anna loquebatur in corde suo, tantumque labia illius movebantur. » Hinc Dominus in Evangelio dicit: « Intra in cubiculum tuum et, clauso ostio, ora Patrem tuum, et Pater tuus, qui videt in abscondito, reddet tibi . » Clauso quippe ostio, petit in cubiculo, qui tacenti ore in conspectu supernae pietatis fundit affectum mentis. Et vox auditur in abscondito, cum per sancta desideria silenter exauditur. Unde dicitur: « Desiderium pauperum exaudivit Dominus. » Et quia Anna ita Dominum postulavit, exaudiri pro filio promeruit. « Quae concepit et peperit filium, vocavitque nomen ejus Samuel, eo quod a Domino postulasset eum . » Sic nimirum sancta Ecclesia orans per naturalem intellectum, gratiam fidei et mysterium incarnationis, corde concepit, et ore confessionis gignere promeruit. Nam, juxta Apostolum: « Corde creditur ad justitiam, ore autem confessio fit ad salutem . » Hinc e
Abbreviated transcription (Latin):
credulitatis. sequi debet emendacio mo¬
rum. Prima filios generat fenenna: qr
primi fructus ꝓferunt᷑ ꝑ conuersionẽ.
Nisi enĩ conuertam a malo. non pote¬
rimus effici patres de anna: et gene¬
rare samuhel. qui hic interp̃tari potest
ubi ipse deus. ubi enim sp̃c gracie est:
ibi dicitur deus. ulide paulus ait. Et
cadens in faciem : ad orabit dm̃ dicens.
Uere deus in uobis est. Et ideo nisi
p̃cedant opera conuersionis: ñ possu¬
mus dona diuini sp̃e generare. Et hoc
orandũ est. S sciendũ est : qr deus ñ
uoce tantũ inuenit᷑. sed corde. Unde
beatus iob loquitur dicens. Quis michi
tribuat adiutorẽ: ut desideriũ meũ
om̃ps audiat: Non ait preces: sed de¬
sideriũ meũ. uera quippe postulacio
non in uoce oris est: sed in cogitacio¬
nibus cordis. Hinc est qđ ad moysen
dicitur quid clamas ad me: cũ nichil
penitus loqueret᷑. Hinc est qd̃ anna
quidem suꝑius ore tacuit: et tamen
tot su desiderii uoces emisit: sic̃ scrip¬

Expanded text:
credulitatis, sequi debet emendatio morum. Prima filios generat Phenenna, quia primi fructus proferuntur per conversionem. Nisi enim convertamur a malo, non poterimus effici patres de Anna, et generare Samuelem, qui hic interpretari potest, ubi ipse Deus. Ubi enim spiritus gratiae est, ibi dicitur Deus. Unde Paulus ait: « Et cadens in faciem, adorabit Deum, dicens: Vere, Deus in vobis est . » Et ideo nisi praecedant opera conversionis, non possumus dona divini Spiritus generare. Et hoc orandum est sed sciendum est quia Deus non voce tantum invenitur, sed corde. Unde beatus Job loquitur, dicens: « Quis mihi tribuat auditorem, ut desiderium meum Omnipotens audiat? » Non ait, preces, sed « desiderium meum. » Vere quippe postulatio non in voce oris est, sed in cogitationibus cordis. Hinc est quod ad Moysen dicitur: « Quid clamas ad me? » cum penitus nihil loqueretur. Hinc est quod Anna superius ore quidem tacuit, et tamen tot sui desiderii voces emisit. Sicut scrip
Abbreviated transcription (Latin):
fides dilatata est suꝑ inimicos eius : quia
uidelicet excessit scienciã scribarũ. here¬
ticorũ. ⁊ maxime ꝑsecutorũ: iuxcta qd̾
per propħam ei reꝓmissũ fuerat. Et lin¬
guam resistentiũ tibi. in iudicio supera-¬
bis. Non enim in angustiis pressurarum
iuxta apłm sermo dei est alligatus: uide¬
licet quia letata est ecclesia in salutare dei
Salutare dei filiũ dei dicit: de quo si¬
meon suscipiens in ulnas ouans aiebat

Expanded text:
fides dilatata est super inimicos ejus, quia fides dilatata est super inimicos ejus, quia videlicet excessit scientiam scribarum et haereticorum, et maxime persecutorum, juxta quod per prophetam ei repromissum fuerat: « Et lingua resistentium tibi in judicio superabis. » Non enim in angustiis pressurarum, juxta Apostolum , sermo Dei est alligatus, videlicet, quia laetata est Ecclesia in salutare Dei. Salutare Dei, Filium Dei dicit, de quo Simeon, suscipiens in ulnas, ovans, aiebat:
Abbreviated transcription (Latin):
firmi in te de uenia peccõrum sumimꝰ.
Unde recte subinfertur. Exaltatũ ẽ cor¬
nu meũ in deo meo. Quid igit᷑ ꝑ cornu
eccłe : nisi regnũ ipsius accipere debemꝰ:
Sicut enĩ cornu carnẽ excedit: ita sc̃e
desideria carnis tͣnscendit. S regnũ in
dño exaltatũ dicitur: qm̃ ab ipso ubiq
sublimat᷑. Qd̃ regnũ primitiua eccła
intra fines iudee angustatũ habuit:
sed iam dilatatũ per gentes. atq sublima¬
tum habetur. Unde per propħam ei dr̃.
Dilata locũ tentorii tui. lungos fac funi¬
culos tuos. et clauos tuos consolida: et
pelles tabernacłorũ tuorũ extende. Ad
dextrã enim et sinistrã penetrabis: ⁊ lo¬
cum tuũ gentes hcreditabũt. Quod per
apłos dilatatũ atq extensũ est: sed regnũ
sinagoge ecclesia gentiũ ꝑcepit: que de
suis predicatorib gratulabunda insequen-¬
tibus loquitur dicens. Dilatatũ ẽ os meũ
sancti intelligunt᷑: quorũ predicatio uel

Expanded text:
firmi in te, de venia peccatorum, sumimus. firmi in te, de venia peccatorum, sumimus. Unde recte subinfertur, « Et exaltatum est cornu meum in Deo meo. » Quid igitur per cornu Ecclesiae nisi regnum ipsius accipere debemus? Sicut enim cornu carnem excedit, ita regnudesideria carnis transcendit. Sed hoc regnum in Domino exaltatum dicitur, quo ab ipso ubique sublimatur. Quod regnum primitiva Ecclesia intra fines Judaeae angustatum habuit, sed jam dilatatum per gentes atque sublimatum habetur. Unde per prophetam ei dicitur: « Dilata locum tentorii tui, longos fac funiculos tuos, et clavos tuos consolida, et pelles tabernaculorum tuorum extende . » Ad dexteram enim et ad sinistram penetrabis, et locum tuum gentes haereditabunt. Quod per Apostolum dilatatum atque extensum est. Sed regnum Synagogae Ecclesia gentium percepit, quae de suis praedicatoribus gratulabunda in sequentibus loquitur, dicens: « Dilatatum est os meum sancti intelliguntur, quorum praedicatio vel
Abbreviated transcription (Latin):
as feminas. Deinde in illo populo cum
adhuc nemo regnaret: quid extremo
posuit: Dat uirtutẽ regibus nostris:
exaltabit cornu xp̃i sui. Unde dicebat:
si non prophabat: Conticescant ergo
iudei: conticescãt multi. qui hoc iuxta
historiã pro accepto filio dictũ putant.
Dicat anna propħando. ꝓspiciens in se
fecunditatẽ ecclesie dicat: dicat etiam
ecclesia xp̃i. ciuitas regis magni. grã
plena. prole fecunda dicat. Exultauit
cor meũ in dño. Cor enim scẽ ecclesie
non in reb transitoriis exultat: quia
potest quis gaudere in carnalib. Nec
głatur ex iocunditate terrenarũ rerũ.
sed in dño: iuxta qd̾ apłs ꝯmonet di¬
cens. Qui głatur: in dño głetur. Hĩc
enim in canticis canticorũ. ex uoce elec¬
torum dicitur. Exultabimꝰ. ⁊ letabim᷑
in te. Ac si aꝑte dicatur. Non in nobis.
sed in te ex te exultabimꝰ. et letabim᷑:
qr dum fortiores ad contẽplanda subli¬
mia ꝑuenisse cognoscimꝰ: spem nos in¬

Expanded text:
as feminas. Deinde in illo populo cum as feminas. Deinde in illo populo cum adhuc nemo regnaret, quod extremo posuit, dat virtutem regibus, et exaltabit cornu Christi sui. Unde dicebat, si non prophetabat? Conticescant ergo Judaei, taceant multi, qui hoc juxta historiam pro accepto filio dictum putant. Dicat Anna prophetando, prospiciens in se fecunditatem Ecclesia dicat. Dicat etiam Ecclesia Christi, civitas regis magni gratia plena, prole fecunda, dicat: « Exsultavit cor meum in Domino. » Cor enim sanctae Ecclesiae non in rebus transitoriis exsultat: quia potest quis gaudere in carnalibus, non gloriatur ex jucunditate terrenarum rerum, sed in Domino; juxta quod Paulus commonet dicens: « Qui gloriatur, in Domino glorietur . » Hinc enim in Canticis canticorum, ex voce electorum dicitur: « Exsultabimus et laetabimur in te . » Ac si aperte dicatur: Non in nobis sed in te exsultabimus et laetabimur, quia dum fortiores ad contemplanda sublimia pervenisse cognoscimus, spem nos in
Abbreviated transcription (Latin):
erudicionis. et fide sancte trinitatis ple¬
niter instructũ: qui possit dicere cum
manens. offerat digne sacramentũ cor¬
poris ⁊ sanguinis dñi. Sequit᷑.
manifestissime anna in cantico suo mu¬
tacionẽ sicuit superius p̃diximꝰ ueteris
testam̃ti uel sacerdocii. in nouũ testam̃¬
tum uel sacerdotiũ. qui est xp̃c ꝓpħare
uidetur: quãquã nonnulli non ꝓpħasse
dicant. sed tantũ modo ꝓpter filiũ impe¬
tratum dm̃ exultanti predicatiõe lau¬
dasse. Quid ergo sibi uult quod ait.
arcus fortiũ suꝑatus est. et infirmi ac¬
cincti sunt fortitudine. et repleti priꝰ
pro panib se locauer̃t. ⁊ famelici satu¬
rati sunt. donec sterilis peperit septem:
et que multos habebat filios infirma¬
ta est: Hũquid ipsa septem peperit:
Quãuis sterilis fuerit: unicũ habebat
quando ista dicebat. Sed nec postea sep¬
tem peperit. siue sex. quibus septimus
esset ipse samuhel: sed tres mares. ⁊ du¬

Expanded text:
eruditionis, et fide sanctae Trinitatis pleeruditionis, et fide sanctae Trinitatis pleniter instructum. Qui potest dicere cum manens, offerat digne sacramentum corporis et sanguinis Domini. Sequitur « manifestissime Anna in cantico suo mutationem, sicut superius praediximus, Veteris Testamenti, vel sacerdotii, in Novum Testamentum vel sacerdvidetur: quanquam nonnulli non prophetasse dicant, sed tantummodo propter filium impetratum, Deum exsultanti praedicatione laudasse. Quid ergo sibi vult quod ait, « arcus fortium superatus est, et infirmi accincti sunt fortitudine, et repleti prius pro panibus se locaverunt, et famelici saturati sunt. Donec sterilis peperit septem, et quae multos habebat filios, infirmata est. » Numquid ipsa peperit septem quamvis sterilis fuerit, unicum habebat quando ista dicebat, sed nec postea septem peperit, sive sex, quibus septimus esset Samuel, sed tres mares et du
Abbreviated transcription (Latin):
uicio putãt deprauatũ. et contra legis p̃¬
ceptum tres modios obtulisse : qr ibi p̃ci¬
pitur ut mense primo offerrẽt simile
oleo consꝑse tres decimas per singulos
uitulos: duas decimas per arietẽ: unam
decimã per agnũ. Hec uero decima : de¬
cima pars erat ephi. Unde datur intelligi:
quod non potuerit tres modios farine cũ
trib uitulis offerre: sed nouem decimas
quib scd̃m hebraicã mensurã unꝰ efficit᷑
ephi. Ceterũ allegorice quod noluit illũ
ducere ad domũ dei antequã ablactare¬
tur: significat matrẽ eccłam quẽlibet
filiorũ suorũ non ante ad sacerdotium
prouehere. quã illum a lacte infancie
et paruitate sensus educãtũ. effecerit
capacem sp̃ualis doctrine. Omĩs enĩ ut
ait apłs qui lactis est particeps: expers
est sermonũ iusticie. Offert cũ in trib¬
ni: hoc est insacrificio pie confessionis.
in exercicio bone oꝑacionis. et gr̃a sacre

Expanded text:
vitio putant depravatum, et non contra legis praevitio putant depravatum, et non contra legis praeceptum tres modios obtulisse: quia ibi praecipitur, ut mense primo offerrent similae oleo conspersae tres decimas per singulos vitulos, duas decimas per arietem, unam decimam per agnum. Haec vero decima, decima pars erat ephi: unde datur intelligi, quod non potuerit tres modios farinae cum tribus vitulis offerre, sed novem decimas, quibus secundum Hebraicam mensuram unus efficitur ephi. Caeterum allegorice, quod noluit illum ducere ad domum Dei antequam ablactaretur, significat Ecclesiam matrem quemlibet filiorum suorum non ante ad sacerdotium provehere quam illum a lacte infantiae et parvitate sensus educatum effecerit capacem spiritalis doctrinae: « Omnis enim, ait Apostolus, qui lactis est particeps, expers est sermonum justitiae . » Offert eum in ni, hoc est in sacrificio piae confessionis, in exercitio bonae operationis, et gratia sacrae
Abbreviated transcription (Latin):
tas obtulit ecclesia. Seu tres modii fari¬
ne. tres accipiunt᷑ filii noe : quos plures
credens ecclesia ꝑduxit ad fidem: deoq
obtulit confitendo. Nonnulli etiam in
farina modiorũ. corpus dñi accipiunt:
et in amphora uini. sanguinis eius miste
rium. Que misteria cotidie celebrat eccła
offerendo : et sumit ore ad imitandum.
Hec sunt enim dona que pro puero of¬
fert ecclesia gentiũ: ut ostendat se pue¬
rum genuisse: idest ꝑcepisse se ueraciter
ꝑfectam fidem xp̃i: et eam se operib
demõstratze uelle. Et adduxit eum in
se primitiue ecclesie ex sinagoga iudeo¬
rum. que domus dei dicta fuerat. De qua
dictum est. Domũ tuã dñe decet sc̃itudo.
Dicamus et aliter : scd̾m opiniones ali¬
quorũ. Nam qd̃ ait adduxit eum secũ
postquã ablactauerat in uitulis tribus
et trib modiis farine. in hebreo ut ai¬
unt non trib modiis. sed modio farine
haberi dicũt : et apud latinos scriptorũ

Expanded text:
tas obtulit Ecclesia; seu tres modii faritas obtulit Ecclesia; seu tres modii farinae, tres accipiuntur filii Noe, quos plures credens Ecclesia perduxit ad fidem, atque Deo obtulit confitendo. Nonnulli etiam in farina modiorum, corpus Domini accipiunt: et in amphora vini, sanguinis mysterium ipsius, quae mysteria quotidie celebrat Ecclesia offerendo, et sumit ore ad imitandum. Haec sunt enim dona quae pro puero offert Ecclesia gentium, ut ostendat se puerum genuisse, id est, percepisse se veraciter perfectam fidem Christi, et eam se operibus demonstrare velle. « Et adduxit eum inse primitivae Ecclesiae ex Synagoga Judaeorum, quae domus Dei dicta fuerat. De qua dictum est: « Domum tuam decet sanctitudo . » Dicamus et aliter secundum opiniones aliquorum. Nam quod ait: « Adduxit eum secum postquam ablactaverat, in vitulis tribus, et tribus modiis farinae, » in Hebraeo, ut aiunt, non tribus modiis, sed modio farinae haberi dicunt, et apud Latinos scriptorum
Abbreviated transcription (Latin):
enutriuit filiũ. quẽ corde concepit per
fidem: idest simplici intellectu in suis au¬
ditoribus. De quo paulus apłs ait. Lac
uobis potũ dedi non escam: scilicet quia
misteriũ incarnacioĩs et crucis. ⁊ ꝑcepit
et p̃dicauit. Unde idem egregius predica¬
tor iterũ dicit. Nichil me iudicaui scire
xum: iudeis quidem scandalũ: gentibus
autẽ stulticiã. I recte in uitulis tribus.
Tres enim uituli. tria ut nobis traditũ
est tẽpora significãt : ante legem uideli¬
cet sub exemplis patriarcharũ. ⁊ sub lege.
⁊ ideo tristabatur. qr grãm incarnacio¬
nis nondũ habebat. In tẽpore tercio gr̃e
eo apparente iam ⁊ fide ꝑcepit credendo.
⁊ p̃dicatione quodãmͦ presentauit: qr
manifeste se credidisse ostendit. Unde et
sequitur. Et in trib modiis farmne. Per
tres modios farme. tres uirtutes ĩ unctate
fidei cõpactas accipere debemus: fidem
uidelicet et spem. et caritatẽ: quas ꝑfec¬

Expanded text:
enutrivit filium, quem corde concepit per enutrivit filium, quem corde concepit per fidem, id est simplici intellectu in suis auditoribus. De quo Paulus apostolus ait: « Lac vobis potum dedi, non escam . » Scilicet quia mysterium incarnationis et crucis et praecepit et praedicavit. Unde idem egregius praedicator iterum dicit: « Nihil me judicavi scire xum: Judaeis quidem scandalum, gentibus autem stultitiam . » Et recte « in vitulis tribus. » Tres enim vituli, tria, ut nobis traditum est, tempora significant. Ante legem videlicet, sub exemplis patriarcharum, et sub lege, et ideo tristabatur, quia gratiam incarnationis nondum habebat. In tertio tempore gratiae, eo apparente, jam et fidem percepit credendo, et praedicationem quodammodo praesentavit, quia manifeste se credidit. Unde et sequitur, « et in tribus modiis farinae. » Per tres modios farinae, tres virtutes in unitate fidei compactas accipere debemus, fidem videlicet, et spem, et charitatem, quas perfec
Abbreviated transcription (Latin):
hel qui interp̃tatur nom̃ eius deus. an-¬
ne uidelicet primogenitꝰ. ⁊ prophetie
gr̃a decoratus: quis alius intelligendꝰ
est nisi dñicus homo: dñs scilicet ac re-¬
dẽptor noster: De ipso enĩ scriptũ est.
se etiam propħa dictus est: iurta qd̾
moyses ait. Propham uobis suscitabit
dñs deus tanquã me: ipsum audietis.
Et cetera. Deniq ipse de semet ipso dicit.
Non est propheta sine honore: nisi in pa¬
tria sua. Cui utiq samuhelis ualde con-¬
gruit interp̃tacio nominis: qr ipsũ dm̃
et hominẽ confitetur omĩs eccła. De quo¬
et subnectitur. Et addux eum secũ post¬
quã ablactauerat in uitulis trib. ⁊ trib
modiis farine et amphora uini: et addu¬
xit eũ in domũ dñi in silo. Bene ait pꝰ
quam ablactauerat: quia uidelicet anna
idest ecclesia ex nationib de quib dñs
ait. et alias oues habeo que non sunt
ex hoc ouili. et illas oportet me adduce¬
re et uocẽ meã audient: prius lacte

Expanded text:
el, qui interpretatur nomen ejus Deus, Annae videlicet primogenitus et prophetiae gratia decoratus, quis alius intelligendus est, nisi Dominicus homo, Dominus scilicet ac Redemptor noster? De ipso enim scriptum est: se etiam propheta dictus est, juxta quod Moyses ait: « Prophetam suscitabit Dominus Deus, tanquam meipsum audietis , et reliquis denique ipse de semetipso dicit: « Non est propheta sine honore, nisi in patria sua . » Cui itaque Samuelis valde congruit interpretatio nominis, quia ipsum Deum et hominem confitetur omnis Ecclesia. De qua subnectitur. « Et adduxit eum secum, postquam ablactaverat, in vitulis tribus, et tribus modiis farinae, et amphora vini, et adduxit eum in domum Domini in Silo. » Bene ait: « Postquam ablactaverat, » quia videlicet Anna, id est sancta Ecclesia ex nationibus. De quibus Dominus ait: « Et alias oves habeo quae non sunt ex hoc ovili, et illas oportet me adducere, et vocem meam audient . » Prius lacte