comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
posset efficere : nulla ui coactus sola se suasione sponte uinci
ꝑmisit ad uoluntatẽ diaboli. & contͣ uoluitatẽ & honorẽ dĩ.
BAd qͥd uis tendere: Aludica tu ipse si ñ ẽ contͣ honorẽ
dĩ. ut homo reconcĩ.et᷑ illi cũ calũna huiꝰ contumeliȩ dõ
irrogatȩ. nͥ priꝰ honorauerit dõi uincendo diabolũ. sicut
inhonorauit illũ uictꝰ a diabolo. Uictoria uͦ talis debet
eẽ. ut sic̃ fortis ac potestate immortalis consensit facile
diabolo ut peccaret. unde iuste incurrit penã mortali¬
tatis: ita infirmꝰ & mortalis qualẽ ipse se fecit. ꝑ mortis
difficultatẽ uincat diabolũ. ut nullo mͦ peccet. Qđ facer
ñ potest : quadiu ex uulnere pͥmi peccati concipit᷑ & nas¬
citur in peccato. B Iterũ dico. qͥa racio ꝓbat qđ dicis.
impossibile est.
dhuc accipe unũ sine qͦ iuste ñ reconciliat᷑ homo. nec

Expanded text:
posset efficere, nulla vi coactus, sola suasione sponte se vinci posset efficere, nulla vi coactus, sola suasione sponte se vinci permisit ad voluntatem diaboli, et contra voluntatem et honorem Dei. BOS. Ad quid vis tendere? ANS. Judica, tu ipse, si non est contra honorem Dei, ut homo reconcilietur illi cum calumnia hujus contumeliae Deo irrogatae, nisi prius honoraverit Deum vincendo diabolum; sicut inhonoravit illum victus a diabolo. Victoria vero talis esse debet, ut sicut fortis ac potestate immortalis consensit facile diabolo ut peccaret, unde juste incurrit poenam mortalitatis: ita infirmus et mortalis, qualem se fecit ipse, per mortis difficultatem vincat diabolum, ut nullo modo peccet; quod facere non potest, quandiu ex vulnere primi peccati concipitur et nascitur in peccato. BOS. Iterum dico quia et ratio probat quod dicis; et impossibile est. ANS. Adhuc accipe unum, sine quo juste non reconciliatur homo: nec
Abbreviated transcription (Latin):
scdm̃ quantitatẽ peccati. ęxigit dõ satisfactionẽ. B Non possũ
negare. A Non gͦ satis facis: si ñ reddis aliqͥd maius quã sit id
ꝓ qͦ peccatũ facere ñ debueras. B Et rationẽ uideo sic exige¬
re. & om̃ino eẽ impossibile. A Nec ds̃ ullũ obligatũ aliqͥ¬
tenꝰ debito peccati. assumere potest ad beatitudinẽ quia ũ
debet. B Nimis ẽ grauis hec sententia. XXiI. .A¬
udi adhuc aliud. cur ũ minꝰ sit difficile hominẽ recon¬
ciliari dõ. B Nisi fides me consolaret᷑. hoc solũ me co¬
geret desꝑare. A Audi tam̃. B Dic. A Homo in paradiso
sinc peccato factus. quasi positꝰ ẽ ꝓ dõ int̾ dõi & diabolũ ut
uinceret diabolũ ñ consentiendo suadenti peccatũ. ad ex¬
cusationẽ & honorẽ dĩ. & ad confusionẽ diaboli.
ille infirmior in t̾ra ñ peccaret eodẽ diabolo sua-
qͥ fortior peccauit in cęlo nullo suadente. Et cũ hoc facile

Expanded text:
secundum quantitatem exigit Deus satisfactionem. BOS. Non possum secundum quantitatem exigit Deus satisfactionem. BOS. Non possum negare. ANS. Non ergo satisfacis, si non reddis aliquid majus, quam sit id pro quo peccatum facere non debueras. BOS. Et rationem video sic exigere, et omnino esse impossibile. ANS. Nec Deus ullum obligatum aliquatenus debito peccati assumere potest ad beatitudinem, quia non debet. BOS. Nimis est gravis haec sententia. ANS. Audi adhuc aliud, cur non minus sit difficile hominem reconciliari Deo. BOS. Nisi fides me consolaretur, hoc solum cogeret me desperare. ANS. Audi tamen. BOS. Dic. CAPsine peccato factus, quasi positus est pro Deo inter Deum et diabolum, ut vinceret diabolum non consentiendo suadenti peccatum ad excusationem et honorem Dei, et ad confusionem diaboli; cum ille infirmior in terra non peccaret, eodem diabolo suadente, qui fortior peccavit in coelo, nullo suadente: et, cum hoc homo facile
Abbreviated transcription (Latin):
bile intelligo. Sed solemꝰ aliquando facere contͣ uoluntatẽ ali¬
cuiꝰ ñ rep̃hensibilit̃ ut res eiꝰ seruent᷑: qđ postea illi placet conł¬
B̾ ẜ ateri me necesse c̃. qͥa ꝓ conseruanda cota creatura. nihil de¬
berẽ facere contra uoluntatẽ dĩ. A Quid si plures ẽent mundi
pleni creaturis sicut iste ẽe BSi infinito numero multiplica¬
rent᷑. & similit̾ mͥ obtenderent᷑: idipsũ responderẽ. A Nihil
rectius potes. Sed considera etia si contingeret ut cont̾ uolun¬
tatẽ dĩ illũ aspectũ faceres. qͥd posses ꝓ boc peccato soluere. B
Non habeo aliqͥd mauis. quã qđ sup̃dixi. A Sic grauit̃ pecca¬
mus. quotiens cũq scient̃ aliqͥd qualibet paruũ contͣ uolunta¬
tẽ dĩ facimꝰ: qm̃ sẽꝑ sumꝰ in conspectu eiꝰ. & sc̃ꝑ ipse p̾cipit nob̾
ne peccemꝰ. B Ut audio nimis ꝑiculose uiuimꝰ. Ei Patet qͥa

Expanded text:
bile intelligo: sed solemus aliquando facere contra voluntatem alibile intelligo: sed solemus aliquando facere contra voluntatem alicujus non reprehensibiliter, ut res ejus serventur; quod postea illi placet, conBOS. Fateri me necesse est quia pro conservanda tota creatura nihil deberem facere contra volontatem Dei. ANS. Quid, si plures essent mundi pleni creaturis, sicut iste est? BOS. Si infinito numero multiplicarentur, et similiter mihi ostenderentur, idipsum responderem. ANS. Nihil rectius potes: sed considera etiam, si contingeret ut contra voluntatem Dei illum aspectum faceres, quid posses pro hoc peccato solvere? BOS. Non habeo aliquid majus, quam quod supra dixi. ANS. Sic graviter peccamus, quotiescunque scienter aliquid quamlibet parvum contra voluntatem Dei facimus: quoniam semper sumus in conspectuPatet quia
Abbreviated transcription (Latin):
onamus om̃ia illa quȩ mͦ posusti te ꝓ peccato soluere posse.
te ñ debere. & uideamꝰ utrũ possint sufficere ad satisfa¬
ctionẽ unius tã parui peccati. sicuti ẽ unꝰ aspectꝰ contra
uoluntatẽ dĩ. B Nisi qͥa audio te hoc ponere in questionẽ.
putarẽ me hoc peccatũ una sola cõpunctione delere. A
Nondũ considerasti quanti ponderis sit peccatum B
Nc̃ ostende mͥ. A Si uideres te in conspectu dĩ. & aliquis tibi
diccret aspice illuc. & ds̃ e contra. nullatenꝰ uolo ut aspicias:
hanc necessitatẽ. & de solo hoc peccato considera si possis illud
facere ꝓ te ipso redimendo. B Aperte uideo qͥa non possuo.
ANe te diutius ꝓtrahã : qͥd si necesse cẽt aut totũ mundũ et
quioqͥd ds̃ ñ ẽ ꝑire & in nihilũ redigi aut te facere tã paruã
contra uoluntatẽ dĩ: B Cũ considero actionem
leuissimũ qͥddã uideo eẽ. sed cũ intueor qͥd sit
contra uolutatẽ dĩ. grauissimũ qͥddã & nulli damno cõpara¬

Expanded text:
us omnia illa, quae modo posuisti, te pro peccato posse solvere, te non debere; et videamus utrum possint sufficere ad satisfactionem unius tam parvi peccati, sicuti est unus aspectus contra voluntatem Dei. BOS. Nisi quia audio te hoc ponere in quaestionem, putare me hoc peccatum una sola compunctione delere. ANS. Nondum considerasti quanti ponderis sit peccatum. BOS. Nunc ostende mihi. ANS. Si videres te in conspectu Dei, et aliquis tibi diceret. Aspice illuc; et Deus econtra: Nullatenus volo ut aspicias; hanc necessitatem: et de solo hoc peccato considera, si possis illud facere pro teipso redimendo. BOS. Aperte video quia non possum. ANS. Ne te diutius protraham: quid, si necesse esset aut totum mundum, et quidquid Deus non est, perire et nihilum redigi; aut te facere tam parvam rem contra voluntatem Dei? BOS. Cum considero actionem ipsam, levissimum quiddam video esse; sed cum intueor quid sit contra voluntatem Dei, gravissimum quiddam, et nulli damno compara
Abbreviated transcription (Latin):
militudinẽ & conuersationẽ absq peccato habere. quȩ faci-¬
lius & clarius ꝑ se patent in eiꝰ uita & oꝑib. quã uelut
ante exꝑimentũ sola racione monstrari possint. Quis enĩ
explicet quã necessarie quã sapient᷑ factũ ẽ. ut ille qui
homines erat redepturꝰ. & de uia mortis & ꝑditionis ad
uiã uitȩ & beatitudinis ȩt̾nȩ docendo reducturꝰ. cũ homi¬
nib conuersaret᷑. & in ipsa conuersatione cũ eos doceret
uerbo qualit̾ uiuere deberent. seipsũ exẽplũ preberet:
Exẽplũ aut̃ se ipsũ quomͦ daret infirmis & mortalib ut
ꝓpt̾ iniurias aut contumelias aut dolores aut mortẽ a ius-¬
ticia ñ recederent. sꝗͥ ipsũ hȩc omĩa sentire ñ agnoscerent:¬

Expanded text:
militudinem et conversationem absque peccato habere; quae facimilitudinem et conversationem absque peccato habere; quae facilius et clarius per se patent in ejus vita et operibus, quam velut ante experimentum sola ratione monstrari possint. Quis enim explicet, quam neccessarie, quam sapienter factum est, ut ille, qui homines erat redempturus, et de via mortis et perditionis ad viam vitae et beatitudinis aeternae docendo reducturus, cum hominibus conversaretur; et in ipsa conversatione, cum eos doceret verbo qualiter vivere deberent, seipsum exemplum praeberet? Exemplum autem seipsum quomodo daret infirmis et mortalibus, ut propter injurias, aut contumelias, aut dolores, aut mortem, a justitia non recederent; si ipsum haec omnia sentire non agnoscerent
Abbreviated transcription (Latin):
posset. nonne iustũ ẽ ut hõ satisfaciens ꝓ peccato tanta
difficultate uincat diabolũ ad honorẽ dĩ. ut maiori ñ pos¬
sit: An ñ ẽ dignũ quatinꝰ qͥ se sic abstulit dõ peccando ut
se plus auferre ñ posset. sic se det dõ satisfaciendo. ut magiꝰ
se ñ possit dare: B Non ẽ aliqͥd racionabilius. A Nihil
aut̃ asꝑius aut difficilius potest hõ ad honorẽ dĩ sponte
& ñ ex debito pati quã mortẽ. & nullatenꝰ seipsũ potest hõ
magis dare dõ. quã cũ se morti tradit ad honorẽ illiuo.
B Uera sc̃ om̃ia hȩc. A Talẽ gͥ oportet eũ eẽ qͥ ꝓ peccato
hominis satis facere uolet: ut mori possit si uelit. B Uideo plane
illũ hominẽ quẽ querimꝰ talẽ ẽẽ oportere. qͥ nec ex necessita
erit: & mori possit ex libera uoluntate. quia necessariũ erit.
ASunt & alia multa cur eũ ualde conueniat hominũ si¬

Expanded text:
posset, nonne justum est ut homo satisfaciens Deo pro peccato, tanta posset, nonne justum est ut homo satisfaciens Deo pro peccato, tanta difficultate vincat diabolum ad honorem Dei, ut majori non possit? An non est dignum quatenus, qui se sic abstulit Deo peccando, ut se plus auferre non posset, sic se det Deo satisfaciendo, ut magis se non possit dare? BOS. Non est aliquid rationabilius. ANS. Nihil autem asperius aut difficilius potest homo ad honorem Dei sponte et non ex debito pati, quam mortem: et nullatenus seipsum potest homo magis dare Deo, quam cum se morti tradit ad honorem illius. BOS. Vera sunt omnia haec. ANS. Talem ergo oportet eum esse, qui pro peccato hominis satisfacere volet, ut mori possit, si velit. BOS. Video hominem illum plane, quem quaerimus, talem esse oportere, qui nec ex necessitaterit; et mori possit ex libera voluntate, quia necessarium erit. ANS. Sunt et alia multa, cur eum valde conveniat hominum si
Abbreviated transcription (Latin):
ponet se ad honorẽ aut aliqͥd de se : quomͦ debitor ñ erit
Blta sequit᷑ ex supͣdictis. A Si dicimꝰ qͥa dabit se ipsũ ad
obȩdiendũ dõ. ut ꝑseuerant̾ seruando iusticiã subdat se uo
luntati eiꝰ : ñ erit hoc dare qđ do ab illo ñ exigat ex debit
Om̃is enĩ racionalis creatura: debet hanc obȩdientiã dõ.
Bhoc negari nequit. AAlio itaq mͦ oportet ut det se
ipsũ dõ. aut aliqͥd de se. B Ad hoc nos impellit racio.
AUideamus si forte hoc sit dare uitã suã. siue ponere
animã suã. siue tradere se ipsũ morti ad honorẽ dĩ. Hoc
enĩ ex debito ñ exiget ds̃ ab illo. Qm̃ nãq ñ erit peccatũ
in illo: ñ debebit mori: sic̃ diximꝰ. BAlit̾ nequeo uttelli¬
gere. A Consideremꝰ adhuc utrũ sic racionabilit̾ conueniat.
B. Dic tir & ego libent audiã. A Si hõ ꝑ suauitatẽ peccaua
an ñ conuenit ut ꝑ asꝑitatẽ satisfaciat: Et si tã facile u¬
ctus ẽ a diabolo ut dm̃ peccando exhonor& ut facilius non

Expanded text:
et se ad honorem Dei, aut aliquid de se quo modo debitor non erit. BOS. Ita sequitur ex supradictis. ANS. Si dicimus quia dabit seipsum ad obediendum Deo, ut perseveranter servando justitiam subdat se ejus voluntati; non erit hoc dare, quod Deus ab illo non exigat ex debito. Omnis enim rationalis creatura debet hanc obedientiam Deo. BOS. Hoc negari nequit. ANS. Alio itaque modo oportet ut det se ipsum Deo, aut aliquid de se. BOS. Ad hoc nos impellit ratio. ANS. Videamus si forte hoc sit vitam suam dare, sive ponere animam suam, sive tradere seipsum morti ad honorem Dei. Hoc enim ex debito Deus non exiget ab illo: quoniam namque non erit peccatum in illo, non debebit mori, ut diximus. BOS. Aliter nequeo intelligere. ANS. Consideremus adhuc utrum sic rationabiliter conveniaBOS. Dic tu; et ego libenter audiam. ANS. Si homo per suavitatem peccavit, an non convenit ut per asperitatem satisfaciat? Et si tam facile victus est a diabolo, ut Deum peccando exhonoraret, ut facilius non
Abbreviated transcription (Latin):
dici dimittere. nͥ aut hoc qđ homo sponte reddere debet nec potest.
id c̃ qđ recõpensari possit peccato. qđ fieri ñ deberet ꝓ conseruati¬
one om̃is rei quȩ ds̃ ñ ẽ. aut hoc qđ puniendo ablaturus erat in¬
uito sic̃ sup̃dixi. id ẽ beatitudinẽ. Sed si dimittit qđ sponte red¬
dere debet homo. ideo qͥa reddere ñ potest: qͥd ẽ aliud quã di¬
mittit dõ. qđ habere ñ potest: Sed derisio ẽ. ut talis miscłĩa dõ
attribuat᷑. At si dimitcit qđ inuito erat ablaturꝰ ꝓpt̾ impoten¬
tiã reddendi qđ sponte reddere deb&: relaxat dõ pęnã & facit
beatũ hominẽ ꝓpt̃̾ peccatũ. qͥa hab& qđ debet ñ habere.
ã ipsã impotentiã debet ñ habere. & ideirco quadiu illaor
habet sine satisfactione. peccatũ ẽ illi. Uerũ huiusmodi misedĩa
aĩ nimis ẽ contraria iusticiȩ illiꝰ: quȩ ñ nͥ penã ꝑmittit reddi

Expanded text:
dici dimittere, nisi aut hoc, quod homo sponte reddere debet, nec potest, dici dimittere, nisi aut hoc, quod homo sponte reddere debet, nec potest, id est quod recompensari possit peccato quod fieri non deberet 86 pro conversatione omnis rei, quae Deus non est: aut hoc, quod puniendo erat ablaturus invito, sicut supra dixi, id est beatitudinem: sed si dimittit quod sponte reddere debet homo, ideo quia reddere non potest; quid est aliud, quam dimittit Deus quod habere non potest? Sed derisio est, ut talis misericordia Deo attribuatur. At si dimittit quod invito erat ablaturus, propter impotentiam reddendi quod sponte reddere debet, relaxat Deus poenam, et facit beatum hominem Nam ipsam impotentiam debet non habere, et idcirco quandiu illam habet sine satisfactione peccatum est illi: verum hujusmodi misericordia Dei nimis est contraria justitiae illius, quae nonnisi poenam permittit reddi
Abbreviated transcription (Latin):
unde ꝑdidit illã potestatẽ. & deuenit in hanc impotentiad
Idem enĩ ẽ ũ habere potestatẽ quã deb& habere: & habere in¬
potentiã quã deb& ñ habere. Qua ꝓpt̃ impotentia reddeudi
dõ qđ deb& quȩ facit ut ñ reddat. ñ excusat hominẽ si ñ red¬
dit: qmĩ effectũ peccati ñ excusat peccatũ qđ facit. B ẜt
graue nimis ẽ. & ita ẽẽ necesse ẽ. A Iniustꝰ ẽ gͦ homo. qͥ non
reddit. & iniustꝰ ẽ qͥa reddere neqͥt. A Mullus aut̃ iniustꝰ
admit tet᷑ ad beatitudinẽ. qm̃ quẽ ad modũ beatitudo ẽ suffa¬
entia in qua nulla ẽ indigentia. sic nulli conuenit nͥ in quo
ita pura c̃ iusticia ut nulla in eo sit iniusticia. B Non audes
ilit̃ credere. A Qui gͦ ñ soluit dõ qđ debet. ñ poterit eẽ beatus.
Bnsec hoc consequi negare possũ. A Qđ si uis dicere. misericors ds̃
dimitait supplicanti qđ deba. idcirco qͥa reddere nequit: ñ potest

Expanded text:
unde perdidit illam potestatem, et devenit in hanc impotentiam. unde perdidit illam potestatem, et devenit in hanc impotentiam. Idem enim est non habere potestatem, quam debet habere; et habere impotentiam, quam debet non habere. Quapropter impotentia reddendi Deo quod debet, quae facit ut non reddat, non excusat hominem, si non reddit: quoniam effectum peccati non excusat peccatum quod facit. BOS. Et grave nimis est, et ita esse necesse est. ANS. Injustus ergo homo est, qui non ere nequit. ANS. Nullus autem injustus admittetur ad beatitudinem; quoniam quemadmodum beatitudo est sufficientia, in qua nulla est indigentia: sic nulli convenit, nisi in quo ita pura est justitia, ut nulla in eo sit injustitia. BOS. Non audeo aliter credere. ANS. Qui ergo non solvit Deo, quod debet, non poterit esse beatus. BOS. Nec hoc consequi negare possum. ANS. Quod si vis dicere quia misericors Deus dimittit supplicanti quod debet, idcirco quia reddere nequit; non potest
Abbreviated transcription (Latin):
stratã mittat fouea. ut nullitenꝰ possit opꝰ iniunctũ efficere. putasne illi aliqͣtenꝰ impo¬
uissus ẽ facere ñ fecit. & qđ p̃ceptũ ẽ ne faceret fecio.A. Ita
homo qͥ se sponte obligauit illo debito qđ soluere ñ potest. &¬
sua culpa deiecit se in hanc impotentiã. ut nec illud possit
soluere qđ debebat ante peccatũ. id ẽ ne peccaret. nec hoc
qđ debet qͥa peccauit. in excusabilis ẽ. Ipsa naq impotentia
culpa ẽ : qͥa ñ debet eã habere. immo debet eã ñ habere. Nã
sic̃ culpa ẽ ñ habere qđ habere debet: ita culpa ẽ habere qd̃
debet ñ habere. Dic̃ gͥ culpa ẽ homini nͣ habere potestatem
illã. quã accepit ut posset cauere peccatũ: sic culpa ẽ illi.
habere impotentiã. qua nec iusticiã tenere nec peccatũ caue¬
re. nec qđ ꝓ peccato deb& reddere potest. Sponte nãq fecit

Expanded text:
stratam mittat foveam, ut nullatenus possit injunctum opus efficere: putasne illi aliquatenus impostratam mittat foveam, ut nullatenus possit injunctum opus efficere: putasne illi aliquatenus impojussus est facere, non fecit; et quod praeceptum est ne faceret, fecit. ANS. Ita homo, qui se sponte obligavit illo debito, quod solvere non potest; et sua culpa dejecit se in hanc impotentiam, ut nec illud possit solvere, quod debebat ante peccatum, id est ne peccaret; nec hoc quod debet quia peccavit: inexcusabilis est. Ipsa namque impotentia culpa est; quia non debet eam haberea culpa est habere quod debet non habere. Sicut ergo culpa est homini non habere potestatem illam, quam accepit ut posset cavere peccatum: sic culpa est illi habere impotentiam, qua nec injustitiam tenere, et peccatum cavere; nec quod pro peccato debet reddere potest. Sponte namque fecit,
Abbreviated transcription (Latin):
ad ꝑficiendã illã ciuitatẽ cȩlestẽ: ita ꝑ uincentẽ iustificen
a peccato tot homines. quot illũ numerũ cõpleturi erant.
ad quẽ cõplendũ factus ẽ homo. Ded hoc facere nullatenu ᷤ
potest peccator homo: qͥa peccator peccatorẽ iustificare ueqͥt
BEt nihil iustius. & nihil impossibilius. Sed ex om̃ib ui¬
detur miscdłia dĩ & spes hominis ꝑire quantũ ad beatitu¬
diuẽ spectat. ad qua factus ẽ homo. A Eapecta adhue pa¬
rum. B & uid habes amplius xxiiii A¬
AForsitan si nulla ẽ in illo causa impotentiȩ: aliquatenꝰ
exousari potest. Sed si in ipsa impotentia culpa ẽ: sicut
ñ leuigat peccatũ. ita ñ excusat ñ reddentẽ debitũ. Nã si quis
iniungat opus aliqđ seruo suo. & p̃cipiat illi ne se deiciat un
foueã quã illi monstrat unde nullatenꝰ exire possit. & seruit
ille contemnens mandatũ & monitionẽ dñi sui. sponte se in mon¬

Expanded text:
ad perficiendam illam civitatem coelestem: ita per vincentem justificentur ad perficiendam illam civitatem coelestem: ita per vincentem justificentur a peccato tot homines, quot illum numerum completuri erant, ad quem complendum factus est homo. Sed hoc facere nullatenus potest homo peccator; quia peccator peccatorem justificare nequit. BOS. Et nihil justius, et nihil impossibilius: sed ex his omnibus videtur misericordia Dei et spes hominis perire, quantum ad beatitudinem spectat, ad quam factus est homo. ANS. Exspecta adhuc parum. BOS. Quid habes amplius? CAPUT XForsitan si nulla in illo est impotentiae causa, aliquatenus excusari potest. Sed si in ipsa impotentia est culpa, sicut non levigat peccatum, ita non excusat non reddentem debitum. Nam si quis injungat aliquod opus servo suo, et praecipiat illi ne dejiciat se in foveam, quam illi demonstrat, unde nullatenus exire possit: et servus ille contemnens mandatum et monitionem domini sui, sponte se in praemon
Abbreviated transcription (Latin):
A Audi tam̃. B Audio. A Quid abstulit homo dõ. cũ uinci se
pmisit adiabolo: B Dic tu ut incepisti. qͥa ego uescio qͥd
suꝑ hȩc inala quȩ ostendisti potuit addere. A Nonne abstulit
dõ. quicqͥd de humana natura facere ꝓposuerat: B ron potest
negari. Alntende in districtã iusticiam. & iudica scdm̃ illã utrũ
adȩqualitatẽ peccati homo satis faciat dõ. nͥ idipsũ qd̵ ꝑmitten¬
do se uinci a diabolo dõ abstulit. diabolũ uincendo restit̾uat.
ut qũeadmodũ ꝑ hoc qđ uictus ẽ rapuit diabolus qđ dĩ erat.
& dõ ꝑdidit: ita ꝑ hoc qđ uincat ꝑdat diabolus. & dõ recuꝑet.
BNec districtius nec iustius potest aliqͥd cogitari. Aẜutas ne
sũma iusticiã hanc iusticiã posse uolare: Bnon audeo cogi¬
tare. A Nullatenꝰ gͦ debet aut potest accipere homo a dõ
qđ ds̃ illi dare ꝓposuit: si ñ reddit dõ totũ qđ illi abstulit.
rupta. & quasi femm̃tata ẽ peccato. cũ qͦ nullũ ds assumit

Expanded text:
uit. ANS. Quid abstulit homo Deo, cum vinci se permisit a diabolo? BOS. Dic tu, ut incoepisti; quia ego nescio quid, super haec mala quae ostendisti, potuit addere. ANS. Nonne abstulit Deo quidquid de humana natura facere proposuerat? BOS. Non potest negari. ANS. Intende in districtam justitiam; et judica secundum illam, utrum ad aequalitatem peccati homo satisfaciat Deo; nisi idipsum quod, permittendo se vinci a diabolo, Deo abstulit, diabolum vincendo restituat: ut quemadmodum per hoc quod victus est, rapuit diabolus quod Dei erat, et Deus perdidit; ita, per hoc quod vincat, perdat diabolus, et Deus recuperet. BOS. Nec districtius nec justius aliquid potest cogitari. ANS. Putasne summam justitiam, hanc justitiam posse violare? BOS. Non audeo cogitare. ANS. Nullatenus ergo debet aut potest accipere homo a Deo, quod Deus illi dare proposuit; si non reddit Deo totum quod illi abstulit: rupta et quasi fermentata est peccato, cum quo nullum Deus assumit
Abbreviated transcription (Latin):
aliqͥd habere. quã quic qͥd sub dõ ẽ : qđ sponte det & ñ ex
debito dõ. B Ita ẽ. A hoc aut̃ sub illo nec extra illũ inue¬
niri potest. B Sserũ ẽ. A In ipso gͥ inueniendum est. B
Non possũ alit̾ intelligere. A Querendũ nc̃ ẽ. cuiꝰ modi

Expanded text:
aliquid habere, quam quidquid sub Deo est; quod sponte det, et non ex aliquid habere, quam quidquid sub Deo est; quod sponte det, et non ex debito, Deo. BOS. Ita est. ANS. Hoc autem nec sub illo, nec extra illum inveniri potest. BOS. Verum est. ANS. In ipso igitur inveniendum est. BONon possum aliter intelligere. ANS. Quaerendum est nunc cujusmodi
Abbreviated transcription (Latin):
lis. Non gͦ ꝑtinet ad sinceritatẽ humanȩ naturȩ corrup-¬
tibilitas siue incorruptibilitas. qm̃ neutra facit aut destru-¬
it hominẽ : sed alt̾a ualet ad eiꝰ miseriã. alt̾a ad beatitu¬
dinẽ. Sed qm̃ nullus ẽ hõ qͥ ñ moriat᷑: ideirco mortale
ponit᷑ in hominis diffinitione a philosophis qͥ ñ crediderunt
totũ hominẽ aliquando potuisse aut posse eẽ immortalem.
Quare ñ sufficit ad monstrandũ illũ hominẽ debere mor¬
talẽ eẽ. hoc qͥa uerus homo erit. B Quere tu gͦ aliam
racionẽ. qͥa ego illã nescio si tu nescis: qua ille ꝓbet̾ posse
mã suã ponat nullo alio faciente. siue alius hoc faciat ut
eã ponat ipso ꝑmittente: quantũ ad potestatẽ nibil differt
B Non ẽ dubiũ. A Si gͥ uoluerit ꝑmittere poterit occi¬
di: & si noluerit ñ poterit. B Ad hoc nos indeclinabiliter
ꝑducit racio. A Racio quoq nos docuit. qͥa oportet eũ maiꝰ

Expanded text:
lis: non ergo pertinet ad sinceritatem humanae naturae corruplis: non ergo pertinet ad sinceritatem humanae naturae corruptibilitas, sive incorruptibilitas: quoniam neutra facit aut destruit hominem; sed altera valet ad ejus miseriam, altera ad beatitudinem. Sed, quoniam nullus homo est, qui non moriatur: idcirco mortale ponitur in hominis diffinitione a philosophis, qui non crediderunt totum hominem aliquando potuisse aut posse esse immortalem. Quare non sufficit, ad demonstrandum illum hominem debere mortalem esse, hoc quia verus homo erit. BOS. Quaere ergo tu aliam rationem, quia ego illam nescio si tu nescis, qua ille probetur posse mam suam ponat nullo alio faciente, sive alius hoc faciat ut eam ponat ipso permittente; quantum ad potestatem nihil differt. BOS. Non est dubium. ANS. Si igitur voluerit permittere, poterit occidi: et, si noluerit, non poterit. BOS. Ad hoc nos indeclinabiliter perducit ratio. ANS. Ratio quoque nos docuit quia oportet eum majus
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ ds̃: sic̃ de homine isto dicimꝰ. Et si queris cur ñ ł de
tot qͦt st̃ ꝑsonȩ dĩ. ł saltẽ de uno hoc fecit: respondeo qͥa
racio tc̃ fieri nullatenꝰ hoc exigebat. sed om̃ino quia ds̃
nihil sine racione facit ꝓhibebat. B Erubesco qͥa hoc
quesiui. dic quȩ dicturus eras. A Dicamꝰ gͦ qͥa mori ñ
debebit : qm̃ ñ erit peccator. B Concedere me oportet.
bemꝰ cũ ipse uerus hõ futurus sit. & omĩs hõ naturalit̾ morta¬
lis sit: A Non puto mortalitatẽ ad purã. sed ad corruptã
hominis naturã ꝑtinere. Quippe si nuquã peccasset hõ. & im¬
mortalitas ipsius immutabilit̾ firma ẽẽt: ñ tam̃ minꝰ homo
eet uerus. & quando mortales in incorruptibilitatẽ resurgeñ:
ñ minꝰ ert̃ ueri homines. Nã si ꝑtineret ad ueritatẽ humanȩ
naturȩ mortalitas: nequaquã posset hõ eẽ qͥ ẽẽt immorta¬

Expanded text:
qui Deus, sicut de homine isto dicimus: et si quaeris cur non de qui Deus, sicut de homine isto dicimus: et si quaeris cur non de tot quot sunt personae Dei, vel saltem de uno hoc fecit, respondeo: quia ratio tunc fieri nullatenus hoc exigebat, sed omnino quia Deus nihil sine ratione facit prohibebat. BOS. Erubesco quia hoc quaesivi: dic quae dicturus eras. ANS. Dicamus ergo quia mori non debebit, quoniam non erit peccator. BOS. Concedere me oportet. bemus; cum ipse vetus homo futurus sit, et omnis homo naturaliter mortalis sit? ANS. Non puto mortalitatem ad puram, sed ad corruptam hominis naturam pertinere. Quippe si nunquam peccasset homo, et immortalitas ipsius immutabiliter firmata esset; non tamen minus homo esset verus: et quando mortales in incorruptibilitate resurgent, non minus erunt veri homines: nam si pertineret ad veritatem humanae naturae mortalitas, nequaquam posset esse homo, qui esset immorta
Abbreviated transcription (Latin):
eam alit̃ a se habere nequit. & idcirco laudandus ẽ de sua
ds̃ ꝑfecte habet a se quicqͥd habet: ille maxime laudandꝰ
idem ipse ds̃ erit: qm̃ om̃e bonũ qđ ipse habebit a se habe¬
bit. ñ necessitate sed lib̾tate. & a se ipso iustꝰ & idcirco lau¬
dandus erit. Quauis enĩ natura bumana a diuina habeat
qđ habebit: idem tam̃ ipse a se ipso qm̃ duȩ naturȩ una
ꝑsona erunt. habebit. B Satisfecisti mͥ ex hoc. & aperte
uideo qͥa & peccare ñ poterit. & tam̃ laudandꝰ erit de
iusticia sua. Sed nc̃ querendũ existimo. cũ ds̃ talẽ possit¬
facere hominẽ. cur ñ tales fec̃ angłos & duos pͥmos homi-¬
nes ut similit̾ & peccare ñ possent. & de iusticia sua lau¬
dandi ẽẽnt. AIntelligis qͥd dicas: B Uideor mͥ intel¬
ligere. & idcirco quero cur eos tales ñ fecit. A Qm̃ nec
debuit nec potuit fieri. ut unꝰquisq illoꝵ eẽt idẽ ipse

Expanded text:
eam aliter a se habere nequit: et idcirco laudandus est de sua eam aliter a se habere nequit: et idcirco laudandus est de sua er quoniam Deus perfecte habet a se quidquid habet; ille maxime laudandusidem ipse Deus erit, quoniam omne bonum quod ipse habebit, a se habebit, non necessitate, sed libertate, et a seipso justus, et idcirco laudandus erit. Quamvis enim humana natura a divina habeat quod habebit, idem tamen ipse a seipso quoniam duae naturae una persona erunt habebit. BOS. Satisfecisti mihi ex hoc; et aperte video quia et peccare non poterit; et tamen laudandus erit de justifacere hominem, cur non tales fecit angelos et duos primos homines, ut similiter et peccare non possent, et de justitia sua laudandi essent? ANS. Intelligis quae dicis? BOS. Videor mihi intelligere, et idcirco quaero cur eos tales non fecit? ANS. Quoniam nec potuit, nec debuit fieri ut 90 unusquisque eorum esset idem ipse
Abbreviated transcription (Latin):
queunt. laudandi st̃ B Sunt utiq. ꝗͥa hoc qđ mͦ non
possc̃. meruerunt ꝑ hoc qđ potuert̃ & noluerunt. A Quil
dicis de dõ qͥ peccare ñ potest. nec hoc meruit ꝑ potestatẽ
pec caudi qua ñ peccauit: nonne laudandus ẽ ꝓ iusticia
sua: B Hic uolo ut respondeas ꝓ me. Nã si dico eũ ñ eẽ
laudandũ : scio me mentiri. si aut̃ dico laud andũ: tunco
infirmare racionẽ quã dixi de angłis. AAngłi ñ sunt
laudandi de iusticia sua qͥa peccare potuert̃ : sed qͥa ꝑ no
quodãmͦ a se habent qđ peccare nequeunt. in qͦ aliquate¬
nus similes st̃ dõ. qͥ ase habet quicqͥd habet. Dicit᷑ enĩ
dare aliqͥd qͥ ñ aufert quando potest: & facere eẽ aliqͥd
qͥ cũ possit idipsũ facere ñ eẽ ñ facit. Sic itaq eum
angłs potuit auferre sibi iusticiã & ñ abstulit. & facere se ñ eẽ
iustũ & ñ fecit: recte asserit᷑ ipse sibi dedisse iusticiã. & se¬
ipsũ iustũ fecisse. Hoc gͥ mͦ habet a se iusticiã. qͥa creatura

Expanded text:
a hoc, quod modo non possunt, meruerunt per hoc quod potuerunt et noluerunt. ANS. Quid dicis de Deo, qui peccare non potest: nec hoc meruit per potestatem peccandi, qua non peccavit: nonne laudandus est pro justitia sua? BOS. Hic volo ut respondeas pro me: nam si dico eum non esse laudandum, scio me mentiri. Si autem dico laudandum, timeo infirmare rationem, quam dixi de angelis. ANS. Angeli non sunt laudandi de justitia sua, quia peccare potuerunt; sed quia per hoc quodammodo a se habent quod peccare nequeunt: in quo aliquatenus similes sunt Deo, qui a se habet quidquid habet. Dicitur enim dare aliquid, qui non aufert quando potest; et facere esse aliquid, qui cum possit idipsum facere non esse, non facit. Sic itaque angelus potuit auferre sibi justitiam, et non abstulit; et facere se non esse justum, et non fecit; recte asseritur ipse sibi dedisse justitiam, et seipsum justum fecisse. Hoc igitur modo habet a se justitiam quia creatura
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s homines qͥ saluandi erant p̾sentes ẽẽ quando redemtio¬
nẽ illã xp̃s fecit. tanta fuit uis in eiꝰ morte: ut etiã in
absentes ł loco ł tẽpore eiꝰ ꝓtendat᷑ effectus. Qđ aut̃
ñ solis p̾̃sentib ꝓdesse debeat. hinc facile cognoscit᷑ : qͥa ñ tot
p̃sentes eiꝰ eẽ morti potuert̃. qͦt ad suꝑnę ciuitatis construo¬
tionẽ necessarii st̃: etiã si om̃s qͥ eiusdẽ mortis tẽpr̃ ubicũq

Expanded text:
omnes homines qui salvandi erant, praesentes esse, quando redemptioomnes homines qui salvandi erant, praesentes esse, quando redemptionem illam Christus fecit; tanta fuit vis in ejus morte, ut etiam in absentes vel loco, vel tempore, ejus protendatur effectus. Quo autem non solum praesentibus prodesse debeat, hinc facile cognoscitur; quia non tot praesentes esse ejus morti potuerunt, quot ad supernae civitatis constructionem necessarii sunt; etiamsi omnes, qui ejusdem mortis tempore
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ qͥ solus ẽ in nocens. tantã apud regẽ habet gram: ut
possit. & tantã dilectionẽ erga reos: ut uelit om̃s qͥ suo
credent consilio reconciliare quodã seruicio ualde ipsi regi
placituro. qđ facturus ẽ die scđm uoluntatẽ regis statuto.
Et qm̃ ñ om̃s posst̃ qͥ reconciliandi st̃ ad diem illã conuenies
concedit rex ꝓpt̾ magnitudinẽ illius seruicũ. ut quicũq ł ante.
ł pꝰ diẽ illã confessi fuerint. se uelle ꝑ illud opꝰ qđ ea die fiet
ueniã impetrare. & ad pactũ ibi constitutũ accedere: ab om̃i
culpa sint absoluti p̾terita: & si contigerit ut pꝰ hanc ueniã
iterũ peccent. si digne satisfacere. & corrigi deinceps uolue¬
rint: ꝑ eiusde pacti efficaciã iterũ ueniã recipiant. Sic taõ
ut nullus palatiũ eiꝰ ingrediat᷑: donec factũ sit hoc unde
culpȩ relaxantur. Scđm hanc similitudinẽ qm̃ ñ potuert̃

Expanded text:
autem, qui solus est innocens, tantam apud regem habeat gratiam, ut autem, qui solus est innocens, tantam apud regem habeat gratiam, ut possit; et tantam dilectionem erga reos, ut velit omnes, qui credent suo consilio, reconciliare quodam servitio ipsi regi valde placituro, quod facturus est die secundum voluntatem regis statuto. Et quoniam non omnes possunt, qui reconciliandi sunt, ad diem illam convenire, concedit rex, propter magnitudinem servitii illius, ut quicunque vel ante, vel post diem illam, confessi fuerint, se velle per illud opus, quod ea die fiet, veniam impetrare, et ad pactum ibi constitutum accedere, ab omni culpa sint absoluti praeterita: et si contigerit ut post hanc veniam iterum peccent, si digne satisfacere et corrigi deinceps voluerint, per ejusdem pacti efficaciam iterum veniam recipiant: sic tamen, ut nullus palatium ejus ingrediatur; donec factum sit hoc unde culpae relaxentur. Secundum hanc similitudinem, quoniam non potuerunt
Abbreviated transcription (Latin):
nullus h̾o facere potest: sed tantũ quantũ potes. Plus enĩ
ꝑsuadebis altiores in hac re raciones latere. si aliquã te uid̾e¬
monstraueris : quã si te nullã in ea racionẽ intelligere nihil
dicendo ꝓbaueris. AUideo me ab importunitate tua non
posse liberari. Sed si aliquatenꝰ potero qđ postulas ostendẽ.
grãs agamus dõ. Si uͦ ñ potero: sufficiant ea ꝗ̃ supͣ ꝓbata
st̃. Cũ enĩ constat dm̃ hominẽ fieri oportere : dubiũ ñ est
sapientiã & potentiã illi ñ deeẽ. ut hoc sine peccato fiat.
D Sic libent̃ accipio. A Oportuit utiq ut illa redẽptio
quã. xp̃s fecit. ꝓdesset ñ solũ illis qͥ eo tẽpr̃ fuert̃: sed etiãs
aliis. Sit enĩ rex aliqͥs. cui totꝰ popłs suę cuusdã ciuitatiᷤ
sic peccauit. excepto uno solo. qͥ tam̃ ẽ de illoꝵ genere: ut nul¬
lus eoꝵ facere possit unde mortis damnationẽ euadat. Ille

Expanded text:
nullus homo facere potest; sed tantum, quantum potes. Plus enim nullus homo facere potest; sed tantum, quantum potes. Plus enim persuadebis altiores in hac re rationes latere, si aliquam te monstraveris videre, quam si te nullam in ea rationem intelligere, nihil dicendo, probaveris. ANS. Video me ab importunitate tua non posse liberari: sed si aliquatenus potero quod postulas ostendere, gratias agamus Deo. Si vero non potero, sufficiant ea quae supra probata sunt. Cum enim constat Deum hominem fieri oportere, dubium non est sapientiam et potentiam illi non deesse, ut hoc sine peccato fiat. BOS. Sic libenter accipio. ANS. Oportuit utique ut illa redemptio, quam Christus fecit, prodesset non solum illis qui eo tempore fuerunt, sed et aliis. Sit enim rex aliquis, cui totus populus suae cujusdam civitatis sic peccavit, excepto uno solo, qui tamen est de illorum genere; ut nullum eorum facere possit unde mortis damnationem evadat: ille
Abbreviated transcription (Latin):
q dõ facile ẽ sed homo antequã eẽt ñ peccauit. ut fieri non¬
deberet: post quã uͦ factus ẽ: peccando meruit. ut qđ & ad qđ̃
factꝰ erat. ꝑderet. quauis ñ ꝑdiderit om̃ino qđ factus erat.
ut ẽẽt qͥ puniret᷑. aut cui ds̃ misereret᷑. Neutrũ enĩ horũ ficri
posset : si in nibilũ redactꝰ ẽẽt. Tanto gͦ mirabilius ds̃ illũ resti¬
tuit quã instituit : quanto hoc de peccatore contͣ meritũ illi
ñ de peccatore nec contͣ meritũ fecit. Quantũ etiã ẽ dõ & ho¬
minẽ sic in unũ conuenire. ut seruata integritate utriusq na
turȩ idẽ sit h̾o qͥ ds̃. Quis gͦ p̾sumat uł cogitare. qđ human
intellectꝰ ualeat penetrare. quã sapient̃. quã mirabilit̾. tã
inscrutabile opꝰ factũ sit: BAssentior qͥa nullus hõ potest
in hac uita tantũ secretũ penitꝰ aꝑire. nec peto ut facias qđ̃

Expanded text:
que Deo facile est; sed homo antequam esset non peccavit, ut fieri nonque Deo facile est; sed homo antequam esset non peccavit, ut fieri nondeberet. Postquam vero factus est, peccando meruit ut quod et ad quod factus erat perderet: quamvis non perdiderit omnino quod factus erat, ut esset qui puniretur, aut cui Deus misereretur: neutrum enim horum fieri posset, si in nihilum redactus esset. Tanto ergo mirabilius Deus illum restituit quam instituit: quanto hoc de peccatore contra meritum; illud non de peccatore, nec contra meritum fecit. Quantum etiam est Deum et hominem sic in unum convenire, ut, servata integritate utrsumat vel cogitare quod humanus intellectus valeat penetrare quam sapienter, quam mirabiliter tam inscrutabile opus factus sit? BOS. Assentior quia nullus homo potest in hac vita tantum secretum penitus aperire: nec peto ut facias, quod
Abbreviated transcription (Latin):
nior̃ scilicet qualit̃ de massa peccatrice. X ui.¬
id ẽ de humano genere qđ totũ infectũ erat peocato.
hominẽ sine peccato quasi arimũ de ferm̾̃tato ds assũpsit.
Nã licet ipsa hominis eiusdẽ conceptio munda sit & absq car¬
nalis delectationis peccato: uirgo tam̃ ipsa unde assũptꝰ ẽ
in iniqͥtatib concepta ẽ & in peccatis concepit eã mat̾ eiꝰ. &
cũ originali peccato nata ẽ. qm̃ & ipsa in ada peccauit. in
qͦ om̃s peccauert̃. A Post quã constat hominẽ illũ dõi & pec¬
catorũ eẽ reconciliatorẽ : dubiũ ñ ẽ eũ om̃ino sine peccato ẽ
Hoc aut̃ ẽẽ ñ ualet: nͥ absq peccato de massa peccatrice sit
assũptꝰ. Qua uͦ racione sapientia dĩ hoc fecit. si ñ possumꝰ in¬
telligere: ñ debemꝰ mirari. sed cũ ueneratione colerare aliqͥd eẽ
in secretis tantȩ rei qđ ignoremꝰ. Quippe mirabilius dõ restau¬
rauit humanã naturã: quã instaurauit. aqualit̃ enĩ utrũ¬

Expanded text:
 scilicet, qualiter de massa peccatrice, id est de humano genere, quod totum infectum erat peccato, hominem sine peccato, quasi azymum de sermentato, Deus assumpsit. Nam licet ipsa hominis ejusdem conceptio sit munda, et absque carnalis delectationis peccato; Virgo tamen ipsa, unde assumptus est, est in iniquitatibus concepta, et in peccatis concepit eam mater ejus, et cum originali peccato nata est, quoniam et ipsa in Adam peccavit, in quo omnes peccaverunt. ANS. Postquam constat hominem illum esse Deum, et peccatorum reconciliatorem, dubium non est eum omnino sine peccato esse: hoc autem esse non valet, nisi absque peccato de massa peccatrice sit assumptus. Qua vero ratione sapientia Dei hoc fecit, si non possumus intelligere, non debemus mirari; sed cum veneratione tolerare aliquid esse in secretis tantae rei quod ignoremus. Quippe mirabilius Deus restauravit humanam naturam quam instauravit: aequaliter enim utrum
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ natura & humana ñ posst̾ in inuicẽ mutari. ut
diuina fiat humana: aut humana diuina neo ita¬
misceri ut quędã t̾cia sit ex duab. qͥ nec diuina sit omino nec
humana. Deniq si fieri posset ut alt̾a in alt̾am conuerterct᷑.
aut ẽẽt tantũ ds̃ & ñ homo. aut solũ homo & ñ ds̃. Aut si
masculo & femina nascit᷑ t̾ciũ. qđ nec patris integram nec
matris seruat naturã. sed ex utraq t̾ciã mixtã: nec homo
ẽẽt nec ds̃. Non gͥ potest fieri homo ds̃ quẽ querimꝰ ex di¬
uina & humana natura. aut conuersione alt̾ius in alterã.
aut corruptiua cõmixtione utriusq in t̾ciam. qͥa hȩc fieti
nequeunt. aut si fieri ualerent : nihil ad qđ̃ querimꝰ ua¬
lerent. Si aut̃ ita quolibet mͦ conungi dicunt᷑ bȩ duȩ na-¬
turȩ integrȩ. ut tam̃ alius sit homo alius ds̃. & ñ idem sit
ds̃ qui & homo: impossibile ẽ ut ambo faciant qđ fieri
necesse ẽ. Nã ds̃ ñ faciet qͥa ñ debebit : & homo ñ faciet

Expanded text:
enim natura et humana non possunt in invicem mutari, ut divina fiat humana, vel humana divina; nec itamisceri, ut quaedam tertia sit ex duabus, quae nec divina sit omnino, nec humana. Denique si fieri posset ut altera in alteram converteretur, aut esset tantum Deus, et non homo; aut solum homo et non Deus: aut si masculo et femina nascitur tertium, quod nec patris integram, nec matris servat naturam, sed ex utraque tertiam mistam, nec homo esset, nec Deus. Non igitur potest fieri homo Deus, quem quaerimus, ex divina et humana natura, aut conversione alterius in alteram, aut corruptiva commistione utriusque in tertiam, quia haec fieri nequeunt; aut si fieri valerent, nihil ad hoc quod quaerimus valerent. Si autem quolibet modo ita conjungi dicuntur hae duae naturae integrae, ut tamen alius sit homo, alius sit Deus, et non idem sit Deus qui et homo; impossibile est ut ambo faciant quod fieri necesse est. Nam Deus non faciet, quia non debebit; et homo non faciet,
Abbreviated transcription (Latin):
hõ erit plenꝰ dõ sẽꝑ ut se ipso erit. Unde nũꝗͣ erit sine eiꝰ
potentia & fortitudine. & sapientia. B Quãuis hoc in xp̃o
sẽꝑ fuisse ñ dubitarẽ: iđo tam̃ quesiui ut de hoc quoq
racionẽ audirẽ. Sepe nãq aliqͥd eẽ certi sumꝰ. & tamen
hoc racione ꝓbare nescimus.xIIni
& magnitudini peccatoꝵ om̃iũ. cũ unũ qđ putamꝰ leuis¬
simũ peccatũ. tã infinitũ monstres: ut si numerꝰ obtendat᷑
infinitus mundorũ qͥ sic pleni sint creaturis sic̃̾ ẽ iste. nec
possint seruari quin redigant᷑ in nihilũ. nͥ faciat aliqͥs aspe¬
ctũ unũ contͣ uoluntatẽ dĩ: ñ tam̃ fieri debeat. A Si eẽc
p̃sens hõ ille. & quis ẽẽt scires. & diceret᷑ tͥ. nͥ occideris ho¬
minẽ hunc ꝑibit mundꝰ iste totꝰ. & quicqͥd ds ñ ẽ. faceres
hoc ꝓ conseruanda omĩ alia creatura: B Non facerẽ. etiã

Expanded text:
ille erit, plenus Deo semper, ut seipso erit, unde nunquam erit sine ejus ille erit, plenus Deo semper, ut seipso erit, unde nunquam erit sine ejus potentia, et fortitudine, et sapientia. BOS. Quamvis hoc in Christo semper fuisse non dubitarem, ideo tamen quaesivi ut de hoc quoque rationem audirem. Saepe namque aliquid esse certi sumus; et tamen hoc ratione probare nescimus. CAPUTet magnitudini peccatorum omnium; cum unum quod putamus levissimum peccatum tam infinitum monstres, ut si numerus obtendatur infinitus mundorum, qui sic pleni sint creaturis, sicut iste est, nec possint servari quin redigantur in nihilum, nisi faciat aliquis aspectum unum contra voluntatem Dei, non tamen fieri debeat. ANS. Si praesens esset homo ille, et quis esset scires, et diceretur tibi: Nisi occideris hominem illum, peribit mundus iste totus, et quidquid Deus non est: faceres hoc pro conservanda omni alia creatura? BOS. Non facerem; etiamsi
Abbreviated transcription (Latin):
nullus srit facere : qͥ malũ ignorat. Sic̃ gͥ ille de qͦ loqͥm
omẽ ꝑfecte sciet bonũ: ita nullũ ignorabit malũ. Omnẽ
ꝗͥ habebit scientiã : quauis eã publice in hominũ conuersa¬
tione ñ ostendat. B Hoc in maiori ȩtate ita uidet᷑ sic̾ diciᷤᷤ
sed in infantia sic̃ ñ erit tẽpꝰ congruũ ut in illo appareat
sapientia: ita ñ erit opꝰ & ido nec congruũ ut illã habeat.
Nonne dixi qͥa sapient̾ fiet illa incarnatio: Sapientꝰ
nãq assumet ds̃ mortalitatẽ. qua sapient̃ quia ualde
utilit̃ utet᷑. Ignorantiã uͦ ñ poterit assumere sapient᷑: qͥa
nũquã ẽ utilis sed sẽꝑ noxia. nͥ forte cũ ꝑ eã mala uoluntaᷤᷤ
quȩ nũꝗͣ in illo erit ab effectu restringitur. Nã & si ali¬
quando ad aliud ñ nocet. hoc solo tam̃ nocet. quia scientiȩ
bonũ aufert. Et ut breuit̃ absoluã qđ queris: ex quo ille

Expanded text:
nullus scit facere, qui malum ignorat. Sicut igitur ille, de quo loquimur, nullus scit facere, qui malum ignorat. Sicut igitur ille, de quo loquimur, omne perfecte sciet bonum: ita nullum ignorabit malum. Omnem igitur habebit scientiam, quamvis eam publice in hominum conversatione non ostendat. BOS. Hoc in majori aetate ita videtur, sicut dicis: sed in infantia, sicut non erit tempus congruum, ut in illo appareat sapientia, ita non erit opus, et ideo nec congruum ut illam habeat. ANS. Nonne dixi quia sapienter fiet illa incarnatio? Sapienter namque assumet Deus mortalitatem; qua sapienter, quia valde utiliter, utetur. Ignorantiam vero non poterit assumere sapienter: quia nunquam est utilis, sed semper noxia: nisi forte cum per eam mala voluntas, quae nunquam in illo erit, ab effectu restringitur. Nam, etsi aliquando ad aliud non nocet, hoc solo tamen nocet, quia scientiae bonum aufert: et ut breviter absolvam quod quaeris: ex quo homo
Abbreviated transcription (Latin):
erũ in hac similitudine quã habere debet cũ homi¬
nib dic utrũ ignorantiã qͦq sic̃ alias infirmitates
nr̃as habiturꝰ sit. Q Qͥd dubitas de dõ utrũ sit om̃ia
sciens B Quia quauis sit immortalis futurꝰ ex diuina
natura : mortalis tam̃ erit ex humana. Nã cur ñ similit̾
poterit hõ ille eẽ uere ignorans. sic̃ uere mortalis ert¬
sapientia fiet. & idõ ñ assumet in homine qđ nullo mͦ utile
sed ualde nexiũ ẽ ad opꝰ qđ idẽ hõ facturus ẽ. Ignorantia
nãq ad nihil illi utilis eẽt: sed ad multa noxia. Quomͦ enĩ
tot & tanta oꝑa ꝗ̃ facturꝰ ẽ faciet sine sũma sapientia:
Aut qͦmͦ illi credent homines si eũ scient nesciũ: Si aut̃
nesciet. ad qͥd erit illi utilis illa ignorantia: Deinde si ni¬
hil amat᷑ nͥ qđ cognoseit᷑: sic̃ nibłꝰ erit boni qđ ñ amet. ita
nullũ bonũ erit qđ ignoret. Bonũ aut̃ nemo ꝑfecte nout
nͥ qͥ illud a malo scit discernere. Hano qͦq discretionẽ

Expanded text:
Verum in hac similitudine, quam habere debet cum hominibus, dic utrum ignorantiam quoque, sicut alias infirmitates nostras, habiturus sit? ANS. Quid dubitas de Deo, utrum sit omnia sciens? BOS. Quia quamvis sit immortalis futurus ex divina natura, mortalis tamen erit ex humana. Nam cur non similiter poterit illis homo esse vere ignorans, sicut vere mortalis erita summa sapientia fiet; et ideo non assumet in homine quod nullo modo utile, sed valde noxium est ad opus quod idem homo facturus est. Ignorantia namque ad nihilum illi utilis esset, sed ad multa noxia: quomodo enim tot et tanta opera, quae facturus est, faciet sine summa sapientia, aut quomodo illi homines credent, si eum scient nescium? Si autem nesciunt, ad quid erit ei utilis ignorantia illa? Deinde, si nihil amatur nisi quod cognoscitur: sicut nihil erit boni quod non amet, ita nullum bonum erit quod ignoret. Bonum autem nemo perfecte novit, nisi qui illud a malo scit discernere: hanc quoque discretionem
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̃ ipsũ. Si enĩ ꝓpt̾ aliud: ñ ipsũ sed aliud amat. At boc nͥ
iusta facere nequit. Ut gͥ frustra ñ sit racionalis: simul ad hoo
racionalis & iusta facta ẽ. Qđ si ad sũmũ bonũ cligendũ et
amandũ iusta facta ẽ: aut talis ad hoc facta ẽ ut aliquando
assequeret᷑ qđ amaret & eligeret. aut ñ. Sed si ad hoc iusta
ñ ẽ facta. ut qđ sic amat & eligit assequat᷑: frustra facta est
talis ut sic illud amet & eligat. nec ulla erit racio cur illud
assequi debeat aliquando. Quãdiu gͦ amando & eligendo sũ¬
mũ bonũ iusta faciet ad qđ facta ẽ : misera erit quia indigen
erit. contͣ uoluntatẽ ñ habendo qđ desiderat. qđ nimuis ab¬
surdũ ẽ. Quaꝓpt̃ racionalis natura iusta facta ẽ: ut sumo bono id ẽ

Expanded text:
propter ipsum; si enim propter aliud, non ipsum, sed aliud amat. At hoc nisi propter ipsum; si enim propter aliud, non ipsum, sed aliud amat. At hoc nisi justa facere nequit. Ut igitur frustra non sit rationalis, simul ad hoc rationalis et justa facta est. Quod si ad summum bonum eligendum et amandum justa facta est; aut talis ad hoc facta est, ut aliquando assequeretur quod amaret et eligeret, aut non. Sed si non ad hoc justa est facta, ut quod sic amat et eligit assequatur, frustra facta est talis, ut sic illud amet et eligat; nec ulla ratio erit cur illud assequi debeat aliquando. Quandiu ergo amando et eligendo summum bonum, justa faciet ad quod facta est, misera erit; quia indigens erit contra voluntatem, non habendo quod desiderat: quod nimis absurdum est. Quapropter rationalis na
Abbreviated transcription (Latin):
longa continuatione generet᷑: a dictis dicenda alio ȩxordio
beata eẽt : dubitari ñ debet. Ideo nãq racio¬
nalis ẽ. ut discernat int̾ iustũ & iniustũ. &¬
int̾ bonũ & malũ. & int̾ magis bonũ & minꝰ
bonũ. Alioqͥn frustra facta ẽẽt racionalis. Sed
ds̃ ñ fecit eã racionalẽ frustra. Quare ad hoc
eã factã ẽẽ racionalẽ. dubiũ ñ ẽ. Simili racio¬
ne ꝓbat᷑. quia ad hoc sccepit potestatt̃ discernendi ut odisset
& uitaret malũ. ac amaret & eligeret bonũ. atq magis bonuo
magis amaret & eligeret. Alit̃ nãq frustra illi ds̃ dedisset pote¬
statẽ istã discernendi: quia in uanũ discerneret. si scđm discreti¬
onẽ ñ amaret & uitaret. Sed ñ conuenit. ut ds̃ tantã potesta¬
tẽ frustra dederit. Ad hoc itaq factã eẽ racionalẽ naturã certũ
ẽ: ut sũmũ bonũ suꝑ om̃ia amaret & eligeret. ñ ꝓpt̃ aliud sed

Expanded text:
longa continuatione generetur, a dictis dicenda alio exordio longa continuatione generetur, a dictis dicenda alio exordio beata esset, dubitati non debet. Ideo namque rationalis est, ut discernat inter justum et injustum, inter bonum et malum, inter majus bonum et minus bonum; alioquin frustra facta esset rationalis. Sed Deus non fecit eam rationalem frustra. Quare ad hoc eam factam esse rationalem dubium non est. Simili ratione probatur quia ad hoc accepit potestatem discernendi, ut odisset et vitaret malum, ac amaret et eligeret bonum, atque majus bonum magis diligeret et eligeret. Aliter namque frustra illi Deus dedisset potestatem illam discernendi: quia in 87 vanum discerneret, si secundum discretionem non amaret et vitaret. Sed non convenit ut Deus tantam potestatem frustra dederit. Ad hoc itaque factam esse rationalem naturam certum est, ut summum bonum super omnia amaret et eligeret, non propter aliud, sed