comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑatur. Quando uero totum destructũ est. ⁊ iam to¬
tum non est: non proprie totius dicitur. qd extra
totum pars sola oꝑatur. Quid ergo: Nũquid sed̾m
hoc dicemus. quando caro xp̃i mortua est. ideo xp̃m
uere mortuũ suisse. quia homo in parte sua passionẽ
sustinuit: quando uero corpus xp̃i in sepulchro ia¬
cuit. id̾o xp̃m non uere iacuisse. quia pars ipsa que
iacuit. a toto iam diuisa fuit: Ergo xp̃c uere mor¬
tuus est: s uere sepultus non est: Absit. S uere
mortuus est: et uere sepultus est. Uere ad infernũ
descendit: et uere in celum ascendit. Quomͦ ergo
totum positũ est pro parte : quando scriptum est
xp̃m iacuisse in sepulchro: Quid est totũ: ⁊ qd̾
est pars: Totum enim ad partes dicitur: et partes
ad totum referunt᷑. Fortassis ergo cogitas quasi tria
quedã. diuinitatẽ. animã. ⁊ carnẽ. xp̃m ꝯposuisse:¬
et xp̃m esse totũ qd̾dam trib partib ꝯpositum:

Expanded text:
operatur. Quando vero totum destructum est, et jam tooperatur. Quando vero totum destructum est, et jam totum non est, non proprie totius dicitur, quod extra totum pars sola operatur. Quid ergo? Nunquid secundum hoc dicemus quando caro Christi mortua est, ideo Christum vere mortuum fuisse, quia homo in parte sua sustinuit passionem, quando vero corpus Christi in sepulcro jacuit; ideo Christum non vere jacuisse, quia pars ipsa quae jacuit a toto jam divisa fuit? Ergo Christus vere mortuus est, sed vere sepultus non est. Absit! Sed vere mortuus est, et vere sepultus; vere ad infernum descendit et vere in coelum ascendit. Quomodo ergo totum positum est pro parte, quando scriptum est Christum jacuisse in sepulcro? Quod est totum, et quae est pars? totum enim ad partes dicitur, et partes ad totum referuntur. Fortassis ergo cogitas quasi tria quaedam: divinitatem, animam, et carnem Christum composuissem esse totum quoddam tribus partibus compositum:
Abbreviated transcription (Latin):
anima ad infernũ descendit: ergo nec uere mortuus
fuit. quia sola caro mortua fuit: non anima. uel diui¬
nitas. Quid est ergo qd̾ scriptum est. quia cum xp̃e
in sepulchro iacuisse dicitur: totũ pro parte positũ est :
Analiud est totum pro parte poni: atq aliud totum
in parte oꝑari: Quando enim totũ pro parte ponit᷑.
ipsum quidem totũ nominatur: sed non ipsũ intelligit᷑.
sed pars eius sola. pro qua ponitur. Quando uͦ totũ
in parte oꝑari dicitur. ipsum qd̾ dicitur intelligitur:
nec pro ipso quod dicitur aliud intelligitur: quãuis
scd̾m aliud idest scd̃m partem oꝑari intelligat᷑. Qñ
enim totum in parte oꝑatur. ideo uere totũ oꝑatur:.
quia et totũ cum parte est. et pars in toto est: quãdo
et totum et pars oꝑatur. Quando simul sũt: simul
oꝑari possunt. Tunc quippe oꝑacio partis recte totiꝰ
dicitur quando totius est: et in toto est ipsa pars que

Expanded text:
anima sola ad infernum descendit, ergo nec vere mortuus anima sola ad infernum descendit, ergo nec vere mortuus fuit, quia sola caro mortua fuit, non anima vel divinitas. Quid est quod scriptum est? Quia cum Christus in sepulcro jacuisse dicitur totum pro parte positum est? An aliud est totum pro parte poni, atque aliud totum in parte operari? Quando enim totum pro parte ponitur, ipsum quidem totum nominatur sed non ipsum intelligitur, sed pars ejus sola, pro qua ponitur. Quando vero totum in parte operari dicitur, ipsum quod dicitur intelligitur, nec pro ipso quod dicitur aliud intelligitur, quamvis secundum aliud, id est secundum partem operari intelligatur. Quando enim totum in parte operatur, ideo vere totum operatur, quia et totum cum parte est, et pars in toto est, quando et totum et pars operatur. Quando simul sunt simul operari possunt. Tunc quippe operatio partis recte totius dicitur, quando totius est, et in tote est ipsa pars quae
Abbreviated transcription (Latin):
Dicunt hoc quedam scripture. quia cum xp̃c in sepul¬
chro iacuisse dicitur. totum pro parte ponitur: quia
non totus homo in sepulchro iacuit. sed una pars ho¬
minis. tantũ corpus. Hic intendite. Non totus homo:
sed pars hominis. Quis homo: Ap̃e. Totus homo
cuit. Totum pro parte ponitur. Ergo non totũ iacuit
sed pars. Quid est totum: Ap̾c. Quid est pars: Corpus.
Ergo uere xp̃c non iacuit in sepulchro. Sed xp̃c in se¬
pulchro iacuisse dicitur. Et est figura dicendi. qua totĩ
pro parte ponitur: et in toto pars intelligitur. Ergo
nec xxp̃c uere ad infernũ descendit: sed pars xp̃i tantũ
anima sola. Aliquid scrupulositatis incurrit. Suspecta
quippe sunt hec catholice ueritati: et non recipit aut
approbat ut dicatur xp̃c non uere insepulchro iacu¬
isse: nec uere ad infernũ descendisse. Quid enim: Si id̾o
non uere insepulchro iacuit. quia solum corpus in se¬
pulchro iacuit. nec uere ad infernũ descendit. qr sola

Expanded text:
Dicunt hoc quaedam scripturae, quod cum Christus in sepulDicunt hoc quaedam scripturae, quod cum Christus in sepulcro jacuisse dicitur: totum pro parte ponitur; quia non totus homo in sepulcro jacuit, sed una pars hominis tantum corpus. Hic intendite. Non totus homo, sed pars hominis. Quis homo? Christus. Totus homo, cuit, totum in parte ponitur. Ergo non totum jacuit sed pars. Quid est totum? Christus. Quid est pars? Corpus. Ergo vel Christus non jacuit in sepulcro; si Christus in sepulcro jacuisse dicitur, et est figura dicendi qua totum pro parte ponitur, et in toto pars intelligitur. Ergo nec Christus vere ad infernum descendit, sed pars Christi tantum, anima sola. Aliquid scrupulositatis incurrit. Suspecta quippe sunt haec catholicae veritati, et non recipit aut approbat ut dicatur Christum non vere in sepulcro jacuisse, nec vere ad infernum descendisse. Quid enim? Si ideo non vere in sepulcro jacuit, quia solum corpus in sepulcro jacuit, nec vere ad infernum descendit, quia
Abbreviated transcription (Latin):
non ut se ꝑsonã facerẽt. Quia ergo anima et caro ĩ
eo ꝑsona esse acceperunt. quod uerbo ꝑsone uniri ce¬
perunt. semꝑ quidem cum uerbo una et eadem ꝑsona
ꝑmanserunt: quia nũquã postea a uerbo uel inter se
diuisa recesserunt. Fuit igitur uerbũ ꝑsona eterna ꝓpt̃
diuinitatẽ eternam: et ipsa ꝑsona deus fuit ꝓꝑter diui¬
nitatem. et homo fuit ꝓpter unitam uerbo humani¬
tatem. Ergo xp̃c ꝑsona ad infernum descendit. sed
scd̾m solam animam: quia sola anima ad infernum
descendit. et xp̃c ꝑsona in sepulchro iacuit. sed scdm
solam carnẽ: quia sola caro in sepulchro iacuit. ⁊ xp̃e
ꝑsona ubiq fuit. sed scdm solam diuinitatẽ quia sola
diuinitas ubiq fuit. Nec anima in sepule. o iacuit.
nec caro ad infernũ descendit: neq caro uel anima
ubiq fuit. Corpus solum in sepulchro iacuit: ⁊ ꝓpt̾
partem istam hominis. xp̃c homo in sepulchro iacuit.

Expanded text:
non ut se personam facerent. Quia ergo anima et caro in non ut se personam facerent. Quia ergo anima et caro in eo personam esse acceperunt, quod verbo personae uniri coeperunt; semper quidem cum verbo una et eadem persona permanserunt; quia nunquam postea a verbo vel inter se divisa recesserunt. Fuit ergo verbum persona aeterna propter divinitatem aeternam, et ipsa persona Deus fuit propter divinitatem, et homo fuit propter unitam verbo humanitatem. Ergo Christus persona ad infernum descendit, sed secundum solam animam; quia sola anima ad infernum descendit; et Christus persona in sepulcro jacuit et secundum solam carnem; quia sola caro in sepulcro jacuit et Christi persona ubique fuit, et secundum solam divinitatem quia sola divinitas ubique fuit. Neque anima in sepulcro jacuit, nec caro ad infernum descendit, neque caro vel anima ubique fuit. Corpus solum in sepulcro jacuit, et propter partem istam hominis Christus homo in sepulcro jacuit.
Abbreviated transcription (Latin):
anima. Ille emisit: cuius fuit. Unde emisit: Ea carne.
Quo emisit: Ad patrem. Recessit anima: et mortua
est caro. Mortuus est xp̃e: quia caro xp̃i mortua ẽ.
Sicut mortuus est deus. quia mortua est humanitas
dei: ita mortuus est homo: quia mortua est caro ho¬
minis. Sola caro inortua est: et in carne mortuus ẽ
homo. cuius caro fuit. Mortuus est et deus: quia d̃s
homo fuit. Separacio anime:Inors carnis fuit. Sola
caro mortua est: a qua separata est anima. Anima
mortua non est. nec diuinitas mortua est. sed sola ca¬
ro mortua est: quia anima separata est ab ea. uita eiꝰ.
anima ad infernũ descendit. caro in sepulchrũ iacuit:
diuinitas cum utroq ꝑmansit. Neq enim caro et aĩa
ꝑsonam destruere potuerũt separata: quam ñ fecerãt
coniuncta. Uerbum ꝑsona eterna fuit: neq tunc per¬
sona esse cepit. quando animã et carnẽ in ꝑsonã acce¬
pit. Accepit animã et carnem ut in se ꝑsona essent:

Expanded text:
anima. Ille emisit, cujus fuit. Unde emisit? Ex carne. anima. Ille emisit, cujus fuit. Unde emisit? Ex carne. Quo emisit? Ad Patrem. Recessit anima, et mortua est caro. Mortuus est Christus, quia caro Christi mortua est. Sicut mortuus est Deus, quia mortua est humanitas Dei, ita mortuus est homo quia mortua est caro hominis. Sola caro mortua est, et carne mortuus est homo, cujus caro fuit, mortuus est etiam Deus, quia Deus homo fuit. Separatio animae mors carnis fuit. Sola caro mortua est, a qua anima separata est, anima mortua non est, nec divinitas mortua est, sed sola caro mortua est, quia separata est anima ab ea vita ejus. Anima ad infernum descendit, caro in sepulcro jacuit, divinitas cum utroque permansit. Neque enim caro et anima personam destruere potuerunt separata, quam non fecerant et conjuncta. Verbum persona aeterna fuit. Neque tunc persona esse coepit, quando animam et carnem in personam accepit. Accepit animam et carnem, ut in se persona essent,
Abbreviated transcription (Latin):
eam inuicorũ potestati ad crucifigendũ concesserat:
sicut scriptum est. Nn haberes in me potestatẽ: nisi
tibi datum fuisset desuꝑ. Quam tamen mortẽ quia
non pro sua iniquitate. seo pro nr̃a redẽptione susti¬
nuit: in cruce pendens quare sit derelicta requirit:
non quasi aduersus deum de pena murmurans: s
nobis in nocenciã suam in pena demõstrans. Causam
querebat: qui peccatũ nesciebat Quia xp̃c separata¬
ninꝗ a carue. ⁊ ꝑsona fuerit. ⁊ deus ⁊ homo.
criptum est. Et iħe clamans uoce magna: tradi¬
dit sp̃m. Quis tradidit: Iħc. Quid tradidit:
Spiritum. Cui tradidit: Patri. Non iudeus eie¬
cit. neq pater extraxit: sed ipse sponte tradidit. Non
uiolenter ablatus est: sed sponte datus. Potestatẽ in qͥt
habeo ponendi animã meam: et iterum sumendi eam.
Ipsa anima: ipse est sp̃c. Ipsa ergo anima emissa est po¬
testate morientis: non uiolentia occidentis. Emissa ẽ

Expanded text:
eam inimicorum potestati ad crucifigendum concesserat, eam inimicorum potestati ad crucifigendum concesserat, sicut scriptum est: Non haberes in me potestatem ullam, nisi tibi datum fuisset desuper . Quam tamen mortem quia non pro sua iniquitate, sed pro nostra redemptione sustinuit in cruce pendens; quare sit derelicta requirit, non quasi adversus Deum de poena murmurans, sed nobis innocentiam suam in poena demonstrans, causam quaerebat qui peccatum nesciebat. CAP. XI. anima a carne et persona fuit et Deus et homo. Scriptum est: Et clamans Jesus voce magna, tradidit spiritum . Quis tradidit? Jesus. Quid tradidit? Spiritum. Cui tradidit? Patri. Non Judaeus ejecit, neque pater extraxit, sed ipse sponte tradidit. Non violenter ablatus est, sed sponte datus: Potestatem, inquit, habeo ponendi animam meam, et iterum sumendi eam . Ipsa anima, ipse est spiritus. Ipsa ergo anima emissa est potestate morientis, non violentia occidentis. Emissa est
Abbreviated transcription (Latin):
sed non dereliquit. quia presentiã non abstulit. Sub¬
traxit ꝓtectionem: sed non separauit unionẽ. Separa¬
uit se foris. ut ad defensionem contra inimicos non
adesset: sed non separauit se intus. ut illi ad unionẽ
ꝑsone deesset. Sic ergo dereliquit ut non adiuuaret:
sed non dereliquit ut recederet. Uado per uiam. mecũ
pergis: pariter ambulamus. Securus sum: quasi ami¬
cum meum habens mecũ. Uenit hostis meus: ⁊ irruens
inermẽ et resistere non ualentem uulnerib afficit.
Tu me plagari cernens nichil moueris. s pacienter
sustines: et stas iuxta quasi non curans uulnera mea.
Et dico. Ut quid dereliquisti me: Ad huc stas iuxta
me et causor te recessisse a me. Iuxta es loco: s longe
auxilio. Iuxta fuisti. quando te presentẽ exhibuisti
in dilectione: longe factus es. quando in periculis ꝯsti¬
tuto. te subtraxisti a cõpassione. Sic ergo humanitas
a diuinitate in passione se derelictam clamabat: qr

Expanded text:
sed non dereliquit quia praesentiam non abstulit. Subsed non dereliquit quia praesentiam non abstulit. Subtraxit protectionem, sed non separavit unionem. Separavit se foris ut ad defensionem contra inimicos non adesset, sed non separavit se intus, ut illi ad unionem personae deesset. Sic ergo dereliquit ut non adjuvaret, sed non dereliquit ut recederet. Vado per viam, mecum pergis, pariter ambulamus. Securus sum quasi amicum mecum habens. Venit hostis meus et irruens inermem et resistere non valentem vulneribus afficit. Tu me plagari cernens nihil moveris, sed patienter sustines, et stas juxta quasi non curans vulnera mea, et dico: Utquid dereliquisti me? adhuc stas juxta me, et causor te recessisse a me. Juxta es loco, sed longe auxilio. Juxta fuisti quando te praesentem exhibuisti in dilectione. Longe factus es quando in periculis constituto, te subtraxisti a compassione. Sic ergo humanitas a divinitate in passione derelictam se clamabat, quia
Abbreviated transcription (Latin):
deus homo non fuit. quia iam ab homine recesserat d̾s:
nec homo deus fuit: quia uiuus adhuc incruce pen¬
dens. a deo derelictus fuit. Iam ergo non solũ in morte.
sed ante mortem diuinitas ab homine recesserat: quãdo
homo adhuc homo deum a se recessisie. ac per hoc ut isti
uunt deum se non esse plangebat. Quis hoc dicat:
Quomͦ ergo inquiunt intelligendũ est. quod xep̃e se
a deo derelictum esse clamat: et quod scriptura homi¬
nem separatione diuinitatis moriturũ clamasse affir¬
mat: si deus ab homine non recesserat: Quid ergo:
Non potuit diuinitas humanitatẽ et scd̾m aliquid de¬
seruisse. in quantũ uidelicet eam potestati inimicorũ
expositã ad tempus non defendit: et scd̾m aliquid ñ
deseruisse. in quantũ scilicet etiam tunc ab ea per pre¬
sentiam maiestatis non recessit: Dereliquit illis: fed
illam non dereliquit. Dereliquit illis: sed sibi non de¬
reliquit. Dereliquit. quia auxilium non contulit:

Expanded text:
Deus homo non fuit, quia jam ab homine recesserat Deus; Deus homo non fuit, quia jam ab homine recesserat Deus; nec homo Deus fuit, quia adhuc vivus in cruce pendens, a Deo derelictus est. Jam non solum ergo in morte, sed ante mortem divinitas ab homine recesserat, quando homo adhuc homo a se recessisse Deum, ac per hoc, ut isti aiunt, Deum se non esse plangebat. Quis hoc dicat? Quomodo ergo, inquiunt, intelligendum est quod Christus se a Deo derelictum esse clamat, et quod Scriptura hominem separatione divinitatis moriturum clamasse affirmat, si Deus ab hoNon potuit divinitas humanitatem et secundum aliquid deseruisse, in quantum videlicet eam potestati inimicorum expositam ad tempus non defendit, et secundum aliquid non deseruisse, in quantum scilicet etiam tunc ab ea per praesentiam majestatis non recessit? Dereliquit illis, sed illam non dereliquit. Dereliquit illis, sed sibi non dereliquit. Dereliquit, quia auxilium non contulit,
Abbreviated transcription (Latin):
diuinitatẽ et humanitatẽ constabat unionẽ ꝑsone
solutam dicunt: fuit qd̾dam tẽpus quando xp̃e ad¬
huc uiuus erat homo. et deus non erat. Seo quis hoc
dicat: Quis sane fidei concordans non abhorreat
deo imponere. quod assuptũ homine usq ad mortem
quidem comitando ꝑdurit: et in morte quando ma¬
iori periculo iam ĩminente. maius auxiliũ necessari¬
um erat deseruit: Quare ergo tantopere mercen¬
naruis improperat. quod lupo ueniente. oues quas
custodire debuerant fugientes deserunt: cum ipse unicam
illam ouem et agnum illum ouis uirginis filium. quẽ non
solum custodiendũ. sed etiam głifieandum suscepit. lupo
ueniente deseruit: Ouis prius de pastore secura: ueni¬
ente lupo non tunuit dicens. Uenit princeps mundi huiꝰ:
et in me non habet quicquã. Nunc autem a pastore dere¬
licta: causando et conquerendo clamat. Quare dereli-¬
quisti me: Solus homo fuit et deus non fuit: et iam

Expanded text:
divinitatem et humanitatem constabat unionem personae divinitatem et humanitatem constabat unionem personae solutam dicunt, fuit quoddam tempus quando Christus adhuc vivus homo erat et Deus non erat. Sed quis hoc dicat? Quis sanae fidei concordans non abhorreat Deo imponere quae assumptum hominem usque ad mortem quidem comitando perduxit, et in morte, quando majori periculo jam imminente, majus auxilium necessarium erat, deseruit. Quare ergo tantopere mercenariis improperat, quod lupo veniente oves quas custodire debuerant, fugientes deserunt, cum ipse unicam illam ovem, et agnum illum ovis Virginis filium, quem non solum custodiendum, sed etiam glorificandum suscepit, lupo veniente, deseruit? Ovis prius de pastore secura, veniente lupo non timuit dicens: « Venit princeps mundi hujus, et in me non habet quidquam . » Nunc autem a pastore derelicta causando et conquerendo clamat: « Quare dereliquisti me? » Solus homo fuit, et Deus non fuit, et jam
Abbreviated transcription (Latin):
ideo se moriturũ esse. quod deus ab ipso recessert. Ideo
dixit quia clamat homo. separacione diuinitatis mo¬
riturus. Sed uidete quid dicitur. Si enim agitur de il¬
la separacione diuinitatis. pro qua xp̃c homo in cruce
clamabat: illa utiq iam facta erat. Non enim derelinq̃n¬
dum. sed derelictum iam se ꝓtestabatur dicens. Deus d̾s
meus: ut quid dereliquisti me: Si ergo de illa separaci¬
one diuinitatis agitur non recesserat deus: quando
homo in cruce pendens. derelictũ se a deo uociferabatur.
Et utiq ad huc xp̃c in carne uiuebat: quando sie d̾s
ab eo recesserat. Responueant ergo. Si mors esse non
poterat. nisi prius uita disceoeret: quomodo uita ma¬
nere potuit. post quã uita recesserat: Iat enim sie re¬
cesserat deus. et adhuc xp̃e uiuus in cruce pendebat:
cum se derelictũ caufabatur. Si ergo in hac recessione
dei et in hac diuinitatis separatione. illam que inter

Expanded text:
ideo se moriturum esse, quod Deus ab ipso recesserit. Ideo ideo se moriturum esse, quod Deus ab ipso recesserit. Ideo dixit, quia clamat homo separatione divinitatis moriturus. Sed videte quid dicitur; si enim agitur de illa separatione divinitatis pro qua Christus homo in cruce clamabat, illa utique jam facta erat. Non enim derelinquendum, sed derelictum jam se protestatur dicens: « Deus meus ut quid dereliquisti me? » Si ergo de illa separatione divinitatis agitur, jam recesserat Deus, quando homo in cruce pendens, derelictum se a Deo vociferabatur, et utique, adhuc Christus in carne vivebat, quando sic Deus ab eo recesserat. Respondeant ergo. Si mors esse non poterat nisi prius vita discederet, quomodo vita manere potuit, postquam vita recesserat. Jam enim sic recesserat Deus, et adhuc Christus vivus in cruce pendebat, cum se derelictum causabatur. Si ergo in hac recessione Dei, et in hac divinitatis separatione illam quae inter
Abbreviated transcription (Latin):
ti sincere confessionis puritatem benigne adiungamꝰ:¬
homine recessisse: et mortem hominis aliud ꝗͣ
separationẽ diuinitatis a carne non fuisse.
Inueniunt enim quedam uerba. in quibus ita dictum
esse uidetur: et inuenientes eiusmodi littere adherent.
non ꝑtingentes ad sp̃m. Beatus ambrosius tale aliquid
uidetur dicere: in expositione psalmi illius quem ipse
dñs in passione de se scriptum esse ostendit dicens. Ds̃
deus meus. ut quid dereliquisti me: Super hunc ergo¬
locum ambrosius ita dicit. Clamat homo. separacione
diuinitatis moriturus. et alia quedam quasi ad id ipsũ
probandũ adducta. quia scilicet deus uita est: et ubi ui¬
ta fuit. mors esse non potuit: ac ꝓptẽa nisi prius uita
recessisset. mors uenire non potuisset. Seriptũ qͥppe est:¬
ut quid dereliquisti me: Clamat homo se derelictum
a deo esse. et conqueritur deum a se recessisse: et quasi

Expanded text:
ti sincerae confessionis puritatem adjungamti sincerae confessionis puritatem adjungamhomine recessisse, et mortem hominis aliud quam separationem divinitatis a carne non fuisse. Inveniunt enim quaedam verba, in quibus ita dictum esse videtur: et invenientes ejusmodi litterae adhaerent, non pertingentes ad spiritum. Beatus Ambrosius tale aliquid videtur dicere in Expositione psalmi illius, quem ipse Dominus in passione de se scriptum esse ostendit: « Deus meus, Deus meus, ut quid me dereliquisti? Super hunc locum Ambrosius ita dicit: Clamat homo separatione divinitatis moriturus, et alia quaedam quasi ad ipsum probandum adducta: quia scilicet Deus vita est, et ubi vita fuit, mors esse non potuit; ac propterea nisi vita prius recessisset mors venire non potuisset. » Scriptum quippe estut quid dereliquisti me . » Clamat homo se derelictum a Domino, et conqueritur Deum a se recessisse, et quasi
Abbreviated transcription (Latin):
ad naturã refertur: etiam creatũ esse ad causam refer
tur. Unde intelligimꝰ illud quod de incarnaciõe dñi
scriptũ est. dñs creauit me principiũ uiarũ suarum.
in opera sua: id siginficare quod ad redim̃da oꝑa patris.
dñs ihc ex uirgine sit creatus. Idem in eodem. Paulus
inquit prohibet me creature seruire: et xxp̃o admo¬
net seruiendũ. Non ergo creatura est xep̃e. Paulus in¬
quit seruus xp̃i iħu. Et bonus seruus qui dñm recog¬
noscit: ipse creaturo nos prohibet. Quẽad modum
xp̃o ergo ipse seruiret: si xxp̃m creaturã putaret :
affirmat: quem tamen creatũ esse negat. Ioem quoq
in eodem libro: xp̃m non adoptiuĩ sed naturalem filium
esse testatur dicens. Per adoptionẽ nos filii dicimur: ille
per ueritatem nature. Quomodo ergo ex nichilo: qui
ex nichilo fecit omnia: Ita oportet scd̾m testimonia
scripturarũ. fidei uestigia formare: ut recte credulita¬

Expanded text:
ad naturam refertur, etiam creatum esse ad causam refad naturam refertur, etiam creatum esse ad causam reftur. Unde intelligimus illud, quod de Incarnatione Domini scriptum est: Dominus creavit me principium viarum suarum in opera sua, illud significare, quod ad redimenda opera Patris Dominus Jesus ex virgine sit creatus. » Item in eodem: « Paulus, inquit, prohibet me creaturae servire, et Christo admonet serviendum. Non ergo creatura Christus: « Paulus, inquit , servus Jesu Christi. » Et bonus servus, qui Dominum recognoscit, ipse creaturae servire nos prohibet. Quemadmodum ergo Christo ipse serviret, si Christum creaturam putaret? affirmat, quem tamen creaturam esse negat. » Idem quoque in eodem libro, Christum non adoptivum sed naturalem filium esse testatur, dicens: « Per adoptionem nos filii dicimur, ille per veritatem naturae. Quomodo ergo ex nihilo qui ex nihilo omnia fecit? Ita oportet secundum testimonia Scripturarum fidei vestigia formare, ut rectae credulita
Abbreviated transcription (Latin):
uator noster. iħc tamen propriũ illi nomen est: qͦmͦ
moyses proprio nomine appellatus est: quomͦ helyas.
quomͦ abraham. Sic tãquã propriũ nomen est dñs
dicatur propha. quomͦ si dicatur sacerdos. Lege ser
monem augustini in epistola iohannis: ibi hoc reppe¬
ries. Idem in libro de p̃destinatione scõrum. Ille inqͥt
nos credere in xp̃m fecit: qui nobis fecit in quẽ cre¬
dimus xp̃m. Hoc itaq dicit augustinus. uis ergo ple¬
nius adhuc audire: quomͦ aut scd̃m quid dñs nost̃
quem de trinitate scribit: ita dicit. Dicimus gͥ inqͥt
factum esse hominẽ: ⁊ ad hominẽ hoc esie referendũ
Deniq et alibi habes. Qui factus est ei ex semine dauid
scd̾m carnem. Scdm carnem utiq factus est ex semine¬
dauid: deus autem ante secula ex deo natus est. Nec
tamen factum esse semꝑ ad creationẽ refertur. Scrip¬
tum est enim. Dñe refugiũ factus es nobis. Et paulo
post. Ergo si factum esse. frequenter ad aliquid non

Expanded text:
vator noster, Jesus tamen proprium nomen est illi. Quomodo Moyses proprio nomine appellatus est, quomodo Elias, quomodo Abraham; sic tanquam proprium nomen habet Domdimonem Augustini in epistolam Joannis, ibi hoc reperies. Idem in libro De praedestinatione sanctorum: Ille, inquit, nos credere in Christum fecit qui nobis fecit in quem credimus Christum. Hoc itaque dicit Augustinus: Vis ergo adhuc plenius audire, quomodo aut squem de Trinitate scribit, ita dicit: « Dicimus igitur factum esse hominem, et ad hominem hoc esse referendum. » Denique et alibi habemus: « Qui factus est ei ex semine David secundum carnem . Secundum carnem utique David factus est ex semine. Deus autem ante saecula ex Deo natus est. Nec tamen factum esse semper ad creationem refertur. Scriptum est enim: Domine, refugium tu factus es nobis . » Et paulo post: « Ergo si factum esse fre
Abbreviated transcription (Latin):
pulchre adornatur: ita sacra scriptura. unde ipsa eccła
sancta uiuendi formã sumit. in suo sermone pulchra ua¬
rietate contexitur. In qua tamen uarietas ipsa apta est.
ut scisia non generet: et diuersitas consors. ut aduer¬
sitatem non pariat. Neq enim in ea magna modica
despiciunt: neq ruriũ modica magnis associari indig¬
na sunt: sed ortiant se inuicem in una ueritate. q̃ ꝓpter
ueritatẽ placent omĩa. Nemo igitur miretur si post
magna et inter magna dei sacramenta. eorũ que in suo
ordine inferiora uident᷑ memoria fit: quia non se ab¬
horrent similiter que in ueritate unum sunt. Nam ip¬
se deus humiliari dignatus est. ad humana descendẽs:
ut hominem post modũ ad diuina subleuaret: Eeplicit¬
Prima pars tractat de incarnacione uerbi.

Expanded text:
pulchre adornatur, ita sacra Scriptura unde ipsa Ecclesia pulchre adornatur, ita sacra Scriptura unde ipsa Ecclesia sancta vivendi formam sumit, in suo sermone pulchra varietate contexitur; in qua tamen varietas ipsa apta est, ut schisma non generet; et diversitas concors, ut adversitatem non pariat. Neque enim in ea, magna modica despiciunt, neque rursus modica magnis associari indignata sunt, sed ornant se invicem in una veritate, quae propter veritatem placent omnia. Nemo igitur miretur si post magna et inter magna fidei sacramenta, eorum quae in suo ordine inferiora videntur mentio fit, quia se non obhorrent simul, quae in veritate unum sunt. Nam ipse Deus humiliari dignatus est, ad humana descendens, ut hominem postmodum ad divina sublevaret. Lima pars
Abbreviated transcription (Latin):
parte prime distinctionis posuimus: tractare presentis
propositi non fuit. Sunt igitur tria que lex scripta con¬
tinebit: precepta. sacramenta. promissa Hugouis
agne sunt in scripturis
sacris sp̃ualium sensuum
profunditates. Sed quia
non om̃ibus eadem intel¬
ligendi gracia data est.
habet sacrum eloquium
quedam in se quib fidem
simpliciũ pascit: que qui¬
dem altiorib iuncta. unã
ueritatis regulã ꝑficiũt.
Propterea in sacri eloquii tractacione. non eadẽ dicendi
forma ubiq seruanoa est: quia altiora fidei iacram̃ta
excellenciori sermone et digno sanctis reuerent̃ tractan¬
da sunt: minora autem saeram̃torũ diuinorũ instrum̃ta
pio capacitate simpliciũ humiliori locutionis genere
explananda: ut constet quod scriptũ est. in fimbrus au¬
res cireũ amicta uarietatibus. Sicut enim sancta electo¬
rum ecclesia. morum bonorũ ac uirtutum uarietate

Expanded text:
parte primae distinctionis posuimus; tractare propositi parte primae distinctionis posuimus; tractare propositi praesentis non fuit. Sunt igitur tria quae lex scripta continebat: praecepta, sacramMagnae sunt in Scripturis sacris spiritualium sensuum profunditates; sed quia non omnibus eadem intelligendi gratia data est, habet sacrum eloquium quaedam in se quibus fidem simplicium pascit; quae quidem altioribus juncta unam veritatis regulam perficiunt. Propterea in sacri eloquii tractatione, non eadem intendendi forma ubique servanda est, quia altiora sacramenta excellentiori sermone et digno sanctis reverenter tractanda sunt; minora autem sacramentorum divinorum instrumenta, pro capacitate simplicium humiliori locutionis genere explananda, ut constet quod scriptum est: In fimbriis aureis circumamicta varietatibus . Sicut enim sancta electorum Ecclesia morum bonorum ac virtutum varietate
Abbreviated transcription (Latin):
quando de pecoribus: aliquando de uolatilib. Ob¬
lacio aliquando de simila fiebat. que dicebatur sacri¬
ficium crudum: aliquando de clibano. aliquando de
sartagine. aliquando de craticula: quod sacrificium
coctum uocabatur. Sacrificia alia pro peccato erant.
alia pro delicto. Pro peccato quidem. ut peccatũ er¬
piaretur: pro delicto. ut expiaretur delictũ. secettũ
est: quando fit quod fieri non debet. Delictum est.
quando non fit quod fieri debet. Et in his quidem
om̃ibius saerainenta constabant. Sciendum uero quod hec
omĩa non talia sacram̃ta intelligere debemus: qualia suꝑiꝰ
sacram̃ta que proprie sacram̃ta dicuntur esse debere defi¬
niuimus: sed inhis et huiuscemodi quedam ob hoc solũ mͦ
sacram̃ta uocata. quia sacrarum rerum signa fuerunt.
ficans tantũ. Hec de sacram̃tis quidem scripte legis hac¬
tenus dixisse sufficiat. De ꝓmissionib uero quas in t̾cia

Expanded text:
quando de pecoribus, aliquando de volatilibus. Obquando de pecoribus, aliquando de volatilibus. Oblatio aliquando de simila fiebat, quae dicebatur sacrificium crudum: aliquando de clibano, aliquando de sartagine, aliquando de craticula, quod sacrificium coctum vocabatur. Sacrificia alia pro peccalo erant: alia pro delicto; pro peccato quidem, ut peccatum expiaretur; pro delicto, ut expiaretur delictum. Peccatum est quando fit quod fieri non debet; delictum est quando non fit quod fieri debet. Et in his quidem omnibus sacramenta constabant. Sciendum vero quod haec omnia non talia sacramenta intelligere debemus, qualia superius sacramenta quae proprie sacramenta dicuntur, esse debere definivimus; sed in his et hujusmodi quaedam ob hoc solummodo sacramenta vocata; quia sacrarum rerum signa fuerunt. ficans tantum. Et de sacramentis quidem scriptae legis hactenus dixisse sufficiat; de promissionibus vero quas in tertia
Abbreviated transcription (Latin):
tutis: tercia lauoacionis. Prima suscipiebant̾ ad scifiea¬
tionem scd tractabant ad euocionẽ: tercia ererce¬
bantur ao lauorcione. Iterum sacram̃ta alia erant in
rebus quib dam sc̃ificatis. alia in sacrificiis et oblacio¬
nibis: alia in ministeriis diuinis. Sic res eadem tnul¬
tis modis. ad euidentiã distingui potest. Sacrificium
dicebatur: quando de animalib fiebat immolacio.
Oblacio autem aliarũ quarũlibet rerum uocabatur.
Satrificioru tria genera sunt. Alia sunt holocausta. alia
simplicia sacrificia: alia pacifica. Holocaustũ uocabatur.
quod uel ex debito uel sponte oblatum totum incende¬
batur. Sacrificiũ uocabatur: quod pro debito institu¬
cionis oblatum partim cremabatur. partim reserua¬
batur. Pacifica dicebantur que sponte offerebantur:
siue per graciarũ actionem siue per precedentis uoti
adimpletionẽ: siue pro spontanea et uoluntaria deuo¬
tione. Holo caustũ aliquando fiebat de armentis. Mli¬

Expanded text:
a suscipiebantur ad sanctificationem; secunda tractabantur ad devotionem; tertia exercebantur ad laudationem. Iterum sacramenta alia erant in rebus quibusdam sanctificatis, alia in sacrificiis et oblationibus, alia in ministeriis divinis. Sic res eadem multis modis ad evidentiam distingui potest. Sacrificium dicebatur, quando de animalibus fiebat immolatio. Oblatio vero aliarum quarumlibet rerum vocabatur. Sacrificiorum tria sunt genera: alia enim sunt holocausta, alia simplicia sacrificia, alia pacifica. Holocaustum vocabatur quod vel ex debito, vel sponte oblatum totum incendebatur. Sacrificium vocabatur quod pro debito institutionis oblatum partim cremabatur partim reservabatur. Pacifica dicebantur quae sponte offerebantur, sive pro gratiarum actione, sive pro praecedentis voti adimpletione, sive pro voluntaria et spontanea devotione. Holocaustum aliquando fiebat de armentis, ali
Abbreviated transcription (Latin):
ep̃i successerunt. Lege librum clementis: illic inuemies qͦmͦ
beatus petrus apłs per diuersa orbis terrarũ loca. principes
eccłarum dispomi instituit. Septem ergo spiritaliũ officior̃
dinem habens. omĩa in semetipso exhibuit: et corpori suo
ecclesie imnitanda reliquit: eui ipsius spiritus participa¬
nter hos septem gradus spiritalis officii. primus ẽ eorũ
qui ostiarii dicuntur: qui in ueteri testam̃to olim iam¬
tores uocabantur. Ad officiũ ostiarii ꝑtinent daues
ecclesie. ut claudat et aperiat horis ꝯpetentib tẽpluin
dei: et omĩa que sunt intus extraq custodiat: fideles
recipiat: excõmunicatos et infideles excipiat. Ostiarius
cum ordinatur postquã ab archidiacono instructus fue¬
rit qualiter in domo dei debeat conuersari: ad suggesti¬
onem archidiaconi tradit ei ep̃c claues erclesie de alta¬
rio dicens ei. Sic age quasi redditurus deo racionẽ. pro

Expanded text:
episcopi successerunt. Lege librum Clementis, illic invenies quomodo episcopi successerunt. Lege librum Clementis, illic invenies quomodo beatus Petrus per diversa orbis terrarum loca principes ecclesiarum disponi instituit. Septem ergo spiritualium officiorum iritus plenitudinem habens, omnia in semetipso exhibuit; et corpori suo, id est Ecclesiae imitanda reliquit, cui ipsius spiritus participaInter hos septem gradus spiritualis officii primus est eorum qui ostiarii dicuntur, qui in Veteri Testamento olim janitores vocabantur. Ad officium ostiarii pertinent claves ecclesiae, ut claudat et aperiat horis competentibus templum Dei, et omnia quae sunt intus extraque custodiat, fideles recipiat, excommunicatos et infideles ejiciat. Ostiarius cum ordinatur postquam ab archidiacono instructus fuerit, qualiter in domo Dei debeat conversari, ad suggestionem archidiaconi tradit ei episcopus claves Ecclesiae de altario dicens ei: Sic age quasi redditurus Deo rationem pro
Abbreviated transcription (Latin):
linguarum. idem ipsi alibi patriarche alibi primates ap¬
pellati sunt. Post hos om̃s sequitur sũmus pontifex: quẽ
papam idest patrem patrũ consuetudo ecclesiastica nomi¬
nare instituit. Hic est principalis et maximus sedis apłi¬
ce in ecclesia romana successor: unde et ipsũ specialiter
apłicum sancta ecclesia nominare consueuit. Cui uice
petri principis apłorum presidenti. om̃ĩs ecclesiasticus
ordo obtemperare debet: qui solus prerogatiua digni¬
tatis claues habet ligandi omnia. et soluendi. super
terram. Ist ergo ordines sacri. diuersis locis per orbẽ
terrarum quacũq sancte ecclesie corpus diffusum ẽ.
disponuntur: non solum uoluntaria ordinatione pa¬
trum sp̃ualium: sed ex ipso quoq gentilitatis usu
conuenienti racione assupta. In illis nquidem ciuitatib ubi olim
gentiles flamines suos constituere consueutrant. ibi nune ep̃i
sunt ordinati: ubi uero archiflamines dispositi fuerant. archi¬

Expanded text:
linguarum iidem ipsi alibi patriarchae; alibi primates aplinguarum iidem ipsi alibi patriarchae; alibi primates appellati sint. Post hos omnes sequitur summus pontifex quem papam, id est Patrem patrum consuetudo ecclesiastica nominare instituit. Hic est principalis et maximus sedis apostolicae in Ecclesia Romana successor, unde et ipsum specialiter apostolicum sancta Ecclesia nominare cousuevit. Cui vice Petri principis apostolorum praesidenti, omnis ecclesiasticus ordo obtemperare debet, qui solus praerogativa dignitatis claves habet ligandi omnia et solvendi super terram. Isti ergo ordines sacri diversis locis per orbem terrarum quacunque sanctae Ecclesiae corpus diffusum est disponuntur: non solum voluntaria ordinatione spiritualium Patrum, sed ex ipso quoque gentilitatis usu convenienti ratione assumpta. In illis siquidem civitatibus ubi olim gentiles flamines suos constituere consueverant; ibi nunc episcopi sunt ordinati. Ubi vero archiflamines dispositi fuerant, archi
Abbreviated transcription (Latin):
nionẽ sacram̃ti dei. Quod tamen a principio nonita fu¬
iss̃e dicunt. Monachi quippe et heremũ habitantes: olim
p̃sbiteros habuisse leguntur:
qua in partẽ ministerii sacri consignat᷑. Secun¬
tur ddeinde septẽ graduum ꝓmotiones: in qui¬
bus per spiritalem potestatẽ. alcius semꝑ ad sacra trac¬
tanda conscendit. Primus gradus est hostiariorũ. scd̃s
lectorum. tercius exorcistarũ. quartus accolitorum.
quintus subdiaconorũ. sextus diaconorũ: septimus
sacerdotũ. Hic gradus. dispares in ordine  habet digni¬
tates. Nam post sacerdotes: altiores sunt principes
sacerdotũ. id est ep̃i. Supra quos iterũ sunt archiep̃i:
et supra illos qui dicunt᷑ primates. supra quos quidã
patriarchas constituere uolunt: alii eosdem primates
et patriarchas dicunt. Nos tamen quatuor tantũ ex
antiquo usu patriarchas nominatos inuenius: idest
qui post gadensis dictus est: nisi forte sod̃in ꝓprietatem

Expanded text:
nionem sacramenti Dei, quod tamen principio non ita funionem sacramenti Dei, quod tamen principio non ita fuisse dicunt. Monachi quippe et eremum habitantes olim presbyteros habuisse leguntur. quo in partem ministerii sacri consignatur. Sequuntur deinde septem graduum promotiones, in quibus per spiritualem potestatem altius semper ad sacra tractanda conscendit. primus gradus est ostiariorum; secundus lectorum; tertius exorcistarum; quartus acolytharum; quintus subdiaconorum; sextus diaconorum; septimus sacerdotum. Hic gradus dispares in tates. Nam post sacerdotes altiores sunt principes sacerdotum, id est episcopi. Supra quos iterum sunt archiepiscopi; et supra illos qui dicuntur primates, supra quos quidam patriarchas constituere volunt; alii eosdem primates et patriarchas dicunt. Nos tamen quatuor tantum ex antiquo Ecclesiae usu patriarchas nominatos invenimus. Primuqui post Grandensis dictus est, nisi forte secundum proprietatem
Abbreviated transcription (Latin):
fecisĩe legimus. Paulum uero apłm et quosdam discipu¬
lorum xp̃i. qui in huiusmodi cultu unitandi extiterĩt.
scilicet ut hoc signo uicia in corde et opere pullulancia.
aliquando pro signo accipiendã penitencie: quẽ¬
admodum in ordine monachorũ: quib et ceteri
ordines sacri qui in dero proprii sunt. sed̾m indulgenciã
concedunt᷑. Non enim in populo preesse possunt: nec sp̃ua¬
lis dignitatis in ecclesia curam suscipere: donec ad elerum
assumantur. Propt̾ea quod mn illis est sacri signaculi. ad
indulgentiã est. non pro potestate prelacionis in popło
dei: seo ne in ipso quoq habitu penitencie quo se sponte
ꝓpter deum sequestrauerũt. sacrosca̾m corporis ⁊ sangͥnis
xp̃i ꝯmunionẽ uel habere non possint: uel extra ad imn¬
pedimentũ quietis sue. requirere compellant᷑. Ut ergo
ipsis per indulgenciã concedunt᷑: non ad exercendã p̾la¬
tionem in populo dei: sed ad celebrandã intrinsecus ⁊mu¬

Expanded text:
fecisse legimus. Paulum quoque apostolum et quosdam discipulorum Christi qui in hujusmodi cultu imitandi exstiterunt, scilicet ut hoc signo vitia in corde et opere pullulantia aliquando pro signo accipiendam poenitentiae, quemadmodum in ordine monachorum, quibus et caeteri ordines sacri qui in clero sunt proprii, secundum indulgentiam conceduntur. Non enim in populo praeesse possunt, nec spiritualis dignitatis in Ecclesia curam suscipere, donec ad clerum assumantur. Propterea quod in illis est sacri signaculi, ad indulgentiam est, non pro potestate praelationis in populo Dei, sed ne in ipso quoque habitu poenitentiae quo se sponte propter Deum sequestraverunt, sacrosanctam corporis et sanguinis Christi communionem vel habere non possint, vel extra ad impedimentum quietis suae requirere compellantur. Ut ergo divini per indulgentiam ipsis conceduntur; non ad exercendam praelationem in populo Dei, sed ad celebrandam intrinsecus commu
Abbreviated transcription (Latin):
uel beatissima templa sua: eruens eos a potestate tene¬
brarum. et tranfferẽs in regnũ claritatis sue: qd ĩcipit
a regeneracione. Cũ gͥ habitaciont̃ eius cogitas unitatẽ
cogita: congregationẽq scõrum maxime in celis: ubi
ꝓptea p̃cipue habitare dicit᷑. qr ibifit uoluntas eiꝰ ꝑfecta
eorũ in quib habitat obediencia: deinde interra ubi
edificans domũ suã habitat in fine seculi dedicandã: xͦ
dubites esse totũ presentẽ tanquã deum. et in eodem tem
plo dei esse tanquã inhabitantẽ deum: et in loco aliquo
celi ꝑpter ueri corporis modum Explicit prima pars¬

Expanded text:
vel beatissima templa sua, eruens eos a potestate tenevel beatissima templa sua, eruens eos a potestate tenebrarum, et transferens in regnum claritatis suae quod incipit a regeneratione. Cum igitur habitationem ejus cogitas; unitatem cogita congregationemque sanctorum maxime in coelis ubi propterea praecipue habitare dicitur; quia ibi fit voluntas ejus perfecta eorum in quibus habitat obedientia; deinde in terra ubi aedificans domum suam habitat in fine saeculi dedicandam. Chrdubites esse totum praesentem tanquam Deum; et in eoplo dei esse tamquam inhabitantem deum et in loco aliquo caeli propter ueri corporis modum. CCCXIIII.
Abbreviated transcription (Latin):
ditus: cum ille non uarie magis minusue sonet. s in eo
loco in quo sunt om̃s equaliter prestosit. quanto excellẽ¬
tius deus natura incorporea et ĩmutabilis: qui non sicut
sonus per moras tẽporũ tendi et diuidi potest: nec spacio
aereo tanquã loco suo indiget ubi presentib presto sit:
sed eterna stabilitate ipse in se manens. totus adesse rebus
omnib potest et singulis totus: quãuis in quib habitat
habeant eum prosue capacitatis diuersitate. alii ampliꝰ
alii minus: quos ipse dilectissimũ sibi tẽplum gracia sue
bonitatis edificat: Habitare etiã in hominib adhuc ani
malib nondum sp̃ualibus ideo dicitur deus: quia ĩ his
occulte agit ut sint tẽplum dei: inq in ꝓficientib et
proficiendo ꝑseuerantib ꝑficit. Quã obrem deus qui
ubiq presens est. et ubiq totus. non in om̃ib habitat.
sed in eis tantũ quos efficit beatissimũ tẽplum suum.

Expanded text:
ditus, cum ille non varie magis minusve sonet, sed in eo ditus, cum ille non varie magis minusve sonet, sed in eo loco in quo sunt omnes aequaliter praesto sit. Quanto excellentius Deus natura incorporea et immutabilis et viva, qui non sicut sonus per moras temporum tendi et dividi potest; nec spatio aereo tanquam loco suo indiget ubi praesentibus praesto sit, sed aeterna stabilitate ipse in se manens totus adesse rebus omnibus potest, et sinhabeant eum pro suae capacitatis diuersitate alii amplius alii minus, quos ipse sibi dilectissimum templum gratia suae bonitatis malibus, nondum spiritualibus, ideo dicitur Deus, quia in eis occulte agit ut sint templum ejus, idque in proficientibus et proficiendo perseverantibus perficit. Quamobrem Deus qui ubique praesens est, et ubique totus non in omnibus habitat, sed in eis tantum quos efficit beatissimum templum suum,
Abbreviated transcription (Latin):
tincte putauimꝰ posse intelligi. cum diceremꝰ deum
esse ubiq totum: nisi adderemus in se ipso uideo
diligentius exponendũ. Quomͦ enim ubiq si in se¬
ipso: Ubiq scilicet quia nusquã est absens: in se¬
ipso autem quia non continetur ab eis quib ẽ pre¬
sens: tãquã sine his esse non possit. Sicut autẽ nec
ab illo abest in quo non habitat. et totus ad est:
quãuis ille eum non habeat: ita et illi in qͦ habitat.
totus est: quauis presens non ex toto eum accipiat. Neq
enim ad habitandũ diuidit se per hominũ corda siue cor¬
pora. aliam sui partem huic tribuens illi aliam : sicut lux
ista per aditus et fenestras domorũ. Sed potius si quẽlibet
sonum cum corporea res sit et transitoria surdus ñ capit.
surdaster non totũ capit: atq in his qui audiunt. cum pa¬
riter ei appropinquãt. tantomagis alius alio capit. quãto
est acutioris: tanto autẽ minus. quanto est obtusioris au¬

Expanded text:
tincte putavimus posse intelligi, cum diceremus Deum tincte putavimus posse intelligi, cum diceremus Deum esse ubique totum, nisi adderemus in seipso ideo diligentius exponendum. Quomodo enim ubique in seipso? Ubique scilicet, quia nusquam est absens, in seipso autem quia non continetur ab eis quibus est praesens, tanquam sine his esse non possit. Sicut autem nec ab illo abest in quo non habitat, et totus adest, quamvis ille eum non habeat, ita et in illo in quo habitat totus est praesens, quamvis non ex toto eum capiat. Neque enim ad habitandum dividit se per hominum corda seu corpora; aliam sui partem huic tribuens; illi aliam; sicut lux ista per aditus et fenestras domorum sed potius si quemlibet sonum cum res corporea et transitoria sit surdus non capit, surdaster non totum capit, atque in his qui audiunt cum pariter ei propinquant, tanto magis alius alio capit, quanto est acutioris, tanto autem minus quanto est obtusioris au
Abbreviated transcription (Latin):
dicimus pater noster qui es ubiq cum uerũsit. sed
in quantũ sumus. in tantũ ad eius societatẽ et adopti¬
onis familiã ꝑtinemus. Cum igitur qui ubiq: non in
om̃ibus habitat: etiam in quib habitat non equali¬
ter habitat. Nam unde est illud quod heliseus popos
cit. ut duppliciter in eo sp̃c dei fieret qui erat in helia:
et unde in omĩb sanctis sunt alii sanctiores: nisi habũ¬
dantius habendo habitatorem dm̃: Quomodo ergo
uerum supra diximus. quod deus ubiq sit totus: qñ
in aliis est ampluus. in aliis minus: Ideo enim ubiq
esse dicitut: quia nulli parti rerum absens est. Ideo to¬
tus: quia non ulli parti rerũ partem suã p̃sentẽ pre¬
bet. et alteri parti alterã partem. equales equalibus.
minori uero minorẽ. maioriq maiorem: sed ñ solũ
uniuersitati creature: uerum etiam cui libet parti
eius totus pariter adest. Porro autẽ quod parũ dis¬

Expanded text:
dicimus Pater noster qui es ubique, cum et hoc verum sit, sed dicimus Pater noster qui es ubique, cum et hoc verum sit, sed in quantum sumus in tantum ad ejus societatem et adoptionis familiam pertinemus. Cum igitur qui ubique est non in omnibus habitat; etiam in quibus habitat non aequaliter habitat. Nam unde est ilcit, ut dupliciter in eo fieret spiritus dei. qui erat in Helia? et unde in omnibus sanctis sunt aliis alii sanctiores, nisi abundantius habendo habitatorem deum? quo modo ergo uerum supra diximus, quod deus ubique sit totus, quando in aliis est amplius in aliis esse dicitur, quia nulli parti rerum absens est. Ideo totus, quia non uni parti rerum partem suam praesentem praebet; et alteri parti alteram partem; aequales vero aequalibus; minori vero minorem majorique majorem. Non solum universali creaturae, verum etiam cuilibet parti ejus totus pariter adest. Porro etiam quod parum dis
Abbreviated transcription (Latin):
sed in celo solo totus. et in terra sola totus. et in celo
et in terra totus. et nullo contentus loco: sed inseipso
ubiq totus. Ita pater. ita filius. ita sp̃c sanctus: ita tri¬
nitas unus deus. Uerum illud multo inirabilius: qd̵
cum deus ubiq sit totus. non tamen in om̃ib inhabitat.
Non enim omĩbus dici potest quod ait apłs uel quod
iam dixi: uel etiam illud. Nescitis quia tẽplum d̾i estis:
et spe sc̃s habitat in uobis: Unde econtrario de qui¬
busclam dicit idem. Quisquis autem sp̃m &xͥ non habet:
hic non est eius. Quis porro audeat opinari: nisi quis¬
quis inseparabilitatẽ trinitatis penitus ignorat quod
in aliquo habitare possit pater aut filius in quo non
habitat sp̃c sanctus: aut in aliquo sp̃c sanctus. in quo
non et pater et filius: Unde fatendum est ubiq esse
deum per diuinitatis presentiã: sed non ubiq per ha
proculdubio gracia dilectionis eius agnoscitur. non

Expanded text:
et in coelo solo totus, et in sola terra totus, et in coelo et in coelo solo totus, et in sola terra totus, et in coelo et in terra totus; et nullo loco contentus, sed in seipso ubique totus. Ita Pater, ita Filius, ita Spiritus sanctus, ita Trinitas unus Deus. Verum illud est multo mirabilius quod cum Deus ubique sit totus, non tamen in omnibus habitat. Non enim omnibus dici potest quod ait Apostolus, vel quod jam dixi, vel etiam illud. Nescitis quia templum Dei estis, et Spiritus Dei habitat in vobis? Unde e contrario de quibusdam dicit idem: Quisquis autem Spiritum Christi non habet, hic non est ejus . Quis porro audeat opinari nisi quisquis inseparabilitatem Trinitatis ignorat penitus quod in aliquo habitare possit Pater, aut Filius, in quo non habitat Spiritus sanctus, aut in aliquo Spiritus sanctus in quo non et Pater et Filius? Unde fatendum est ubique esse Deum per divinitatis praesentiam sed non ubique per diprocul dubio gratia dilectionis ejus agnoscitur, non