comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
capiant. totũq possideant: ubi in et̾na dispositione
iam facta sunt. quȩ sunt futura in tẽpore. Nam qͥd
non aliud futurũ ẽ in tempore quam fuit ante tem¬
pora in et̾na dei dispositione: nec aliud subsequens
in rerũ ordine explicat᷑ mutabile. ꝗͣ qd fixum et
ꝑmanens semꝑ fuit in illa et inuariabili diuina dis-¬
positione. Et ut manifeste patescat. quia subsequẽs
rerũ effectus cũ ꝓuidentia concordat: ideo etiã in ip¬
sa rerũ serie futurũ a p̾terito ñ discordat. Qͥd est
enĩ quod factũ est: Ipsum quod faciendũ ẽ. Ergo qd̃
fuit in ꝓuidentia semꝑ. aliquando futurũ ẽ inre: et
quod factũ est iam in re. ꝑ similitudinẽ ad huc ẽ fa¬
ciendũ. S ñ p̃tereundũ mͥ uidet᷑ qd ñ ait. quid est
qd̃ futurũ est. ut deinde subiungeret. ipsũ qd̃ fuit
cũ p̃terita magis certa sint futuris. quia et si non
sint. fuer̃t tamen aliquando et uisa funt. Futura au¬

Expanded text:
capiant totumque possideant ubi in aeterna dispositione capiant totumque possideant ubi in aeterna dispositione jam facta sunt, quae sunt futura in tempore. Nam quid non aliud futurum est in tempore quam quod fuit ante tempora, in aeterna Dei dispositione. Nec aliud subsequens in rerum ordine explicatur mutabile, quam quod fixum et permanens semper fuit in illa rata et invariabili divina dispositione. Et ut manifeste patescat quod subsequens rerum effectus cum providentia concordat, ideo etiam in ipsa rerum serie, futurum a praeterito non discordat. Quid est enim quod factum est? ipsum quod faciendum est. Ergo quod fuit in quod factum est jam in re, per similitudinem adhuc est faciendum. Sed non praetereundum mihi videtur quod non ait. Quid est quod futurum est, ut deinde subjungeret. Ipsum quod fuit, cum praeterita magis certa sint futuris, et quia etsi non sunt, fuerunt tamen aliquando et visa sunt. Futura au
Abbreviated transcription (Latin):
ut cop̾hendant᷑ ab humano sensu. quȩ nec numerari
possunt multitudine. nec cõp̾hendi quantitate. nec ꝓ-¬
funditate inuestigari. et ideo ñ mirũ ẽ si sermo defi¬
cit. ubi intelligentia succũbit: et ob hoc ñ ualet eas
homo explicare sermone. ut rationẽ reddat de sin-¬
gulis qui omĩa non nouit. Non enĩ saturatur oculus
uisu cũ ꝑse considerat. nec auris impletur auditu cũ
eruditur ab altero: ut uel intencio exiens ad inquisi¬
tionẽ rerũ quantũ extra ẽ totũ cõp̃hendat. uel cog¬
nicio ingrediens quantũ intus ẽ totũ repleat. Ergo
ocłs et auris nec toti mundo sufficiunt ut totum
capiant. nec toti animo ut totũ impleant: et tam̃
ꝑ ea quȩ foris sunt admonent᷑ ut ꝑgant illuc ubi
uita est: ubi totũ inueniant et totũ capiant: quia
omĩa in ipso uita erant. et uita erat lux hominũ.
Illuc gͦ ꝑgant ubi simul totũ inueniant. et totum

Expanded text:
ut comprehendantur ab humano sensu, quae nec numerari ut comprehendantur ab humano sensu, quae nec numerari possunt multitudine, nec comprehendi quantitate, nec profunditate pervestigari. Et ideo non mirum est si sermo deficit, ubi intelligentia succumbit; et ob hoc non valet eas homo explicare sermone, ut rationem reddat de singulis quia omnia non novit: Non enim saturatur oculus visu cum per se considerat; nec auris impletur auditu, cum eruditur ab altero, ut vel intentio exiens ad inquisitionem rerum quantum extra est, totum comprehendat, vel cognitio ingrediens quantum intus est, totum repleat. Ergo oculus et auris nec toti mundo sufficiunt, ut totum capiant; nec toti animo, ut totum impleant. Et tamen per ea quae foris sunt, admonentur ut pergant illuc ubi vita est, ubi totum inveniant, et totum capiant, quia omnia in ipso vita erant, et vita erat lux hominum . Illuc ergo pergant ubi simul totum inveniant, et totum
Abbreviated transcription (Latin):
re uidetur: ut agnoscat homo. quid uel fugere de¬
beat uel sequi. In eo enĩ qđ sub sole nichil nouu ẽ.
et̾na dispositio ostenditur: in eo autẽ qđ nichil
sub sole ꝑmanens esse potest. in his quȩ sub sole
sunt et̾nitatẽ quidẽ significari ñ tamen esse de¬
monstratur. In ipsis gͦ quȩ sub sole sunt. simul ag¬
noscimꝰ et in eo qd nichil et̾nũ est. fugiendũ esse
quod sunt: in eo autẽ qđ nichil nouum. sequendũ
es̃e qd̾ non sunt. Qua ꝑpt̾ recurrat ad sũmã senten¬
tiã: ut quia in his quȩ suͣb sole sunt ocłi saciari. et
aures impleri. nec sciencia possunt. quia ñ cõp̾hendunt
totũ quod ẽ. nec desiderio possunt. quia et si c̃õp̃hendãt
ñ sufficit totũ quod ẽ. nec quantũ possunt ꝑmanet qͦ
p̃sens est: sciant uanitatẽ esse omne qđ sub sole ẽ. et qͥa
nichil de uniu̾so labore suo quo laborat sub sole homo
amplius habere potest. Dicat ergo cuncte res difficiles

Expanded text:
re videtur, ut agnoscat homo quid vel fugere dere videtur, ut agnoscat homo quid vel fugere debeat vel sequi. In eo enim quod sub sole nihil novum est aeterna dispositio ostenditur. In eo autem quod nihil sub sole permanens esse potest, in iis quae sub sole sunt aeternitatem quidem significari, non tamen esse demonstratur. In ipsis ergo quae sub sole sunt, simul agnoscimus, et in eo quod nihil aeternum est, fugiendum esse quod sunt. In eo autem quod nihil novum, sequendum esse quod non sunt. Quapropter recurrat ad summam sententiam, ut quia in iis quae sub sole sunt oculi satiari, et aures impleri nec scientia possunt, quia non comprehendunt totum quod est; nec desiderio possunt; quia, etsi comprehendant, non sufficit totum quod est, nec quantum possunt permanet quod praesens est. Sciunt vanitatem esse omne quod sub sole est, et quod nihil de universo labore suo, quo laborat sub sole, homo amplius habere potest. Dicat ergo: Cunctae res difficiles,
Abbreviated transcription (Latin):
ẽnum. Idoq quia omne qd uenit p̃terit. et non
subsistit aut ꝑmanet quicꝗͣ sub sole. ñ saturatur
ocłs uisu nec auris impletur auditu: quia dum
intrat elabitur. et fugit om̃e dũ teneri putatur.
et coplet̾ sentencia. uanitas uanitatũ et omĩa
uanitas. Qͥd gͦ quia sub sole ñ satͥat᷑ ocłs uisu.
nec auris impletur auditu: Supra solem eat. ubi non
solum noũu non ẽ aliquid s nec transitoriũ: ubi et p̾¬
orum memoria. et p̃sentia futurorũ. ĩmo omĩa p̃te¬
rita et futura p̃sentia sunt: quia nec p̃teritũ nec fu¬
turum aliquid ibi est. ubi p̃sens est omne quod ẽ.
et omne qd est. ibi eiꝰt. Ibi ergo et ocłs insu saciari.
et auris auditu impleri potest. ubi consũmata et
plena ꝑfectio ꝑcipitur: et ꝑcepta plenitudine et̾ni¬
tas non euacuatur. Sic gͦ to̾ta hȩc sentencia qua sub
sole nec nou̾u aliquid nec et̾nũ esse dr̃. ad hoc specta¬

Expanded text:
non est. Ideoque quia omne quod venit, praeterit et non non est. Ideoque quia omne quod venit, praeterit et non subsistit, aut permanet quidquam sub sole; non saturatur oculus visu, nec auris impletur auditu; quia, dum intrat elabitur, et fugit, omne dum teneri putatur; et completur sententia: Vanitas vanitatum, et omnia vanitas. Quid ergo quia sub sole non saturatur oculus visu, nec auris impletur auditu? Supra solem eat ubi non solum novum non est aliquid, sed nec transitorium; ubi et priorum memoria et praesentia futurorum, imo omnia praeterita et futura praesentia sunt; quia nec praeteritum nec futurum aliquid ibi est, ubi praesens est omne quod est, et omne quod est ibi est. Ibi ergo et oculus visu satiari et auris auditu impleri potest: ubi consummata et plena perfectio percipitur, et percepta plenitudine aeternitas non evacuatur. Sic ergo tota haec sententia, qua sub sole nec novum aliquid nec aeternum esse dicitur, ad hoc specta
Abbreviated transcription (Latin):
nobis confusũ est. ipsi non est᷑: et ideo sub sole nichil
nouũ est. quia ab illo qui ẽ supra solẽ qđ tẽpora¬
liter transit ab et̾no ordinatũ est: atq ideo singła
queq quia in semet ipsis ꝑ mutabilitatẽ stare ñ
possunt. in suo tñ genere ꝑ similitudinẽ statum
custodiunt: ut licet quod sunt semꝑ esse ñ possint
singla. nũꝗͣ tamen inueniant᷑ aliudd esse umiũsa
quam singula. Ergo nichil nouu sub sole: quan¬
tomagis supͣ solem. Ham et ideo nichil nouũ
sub sole: quia et̾nũ est supra solẽ. Sub sole nou̾u
non est: nec est tam̃ et̾mim. Eternũ enĩ non est
sub sole aliquid: quia omne quod sub sole est.
Ii semet ipso p̃terit: et tñ nouũ non ẽ. quia in
similitudine sui generis subsistit. Ergo sub sole n¬
chil nouu ẽ: et nichil et̃nũ. Quia enim p̃cessit
in scłis quȩ fuerunt ante nos. ideo noũu non ẽ:
et quia non ẽ p̾teritorũ memoria. ideo non est.

Expanded text:
nobis confusum est, ipsi non est. Et ideo sub sole nihil nobis confusum est, ipsi non est. Et ideo sub sole nihil novum est; quia ab illo qui est supra solem quod temporaliter transit, ab aeterno ordinatum est. Atque ideo singula quaeque, quia in semetipsis per immutabilitatem stare non possunt, in suo tamen genere per similitudinem statum custodiunt, ut licet quod sunt, semper esse non possint singula; nunquam tamen inveniuntur aliud esse universa, quam singula. Ergo nihil novum sub sole. Quanto magis supra solem? Nam et ideo nihil novum sub sole; quia aeternum est supra solem. Sub sole et luna novum non est; nec est tamen aeternum. Aeternum enim non est sub sole aliquid, quia omne quod sub sole est, in semetipso praeterit; tamen novum non est, quia in similitudinem sui generis subsistit. Ergo sub sole nihil novum est, et nihil aeternum. Quia enim praecessit in saeculis quae fuerunt ante nos, ideo novum non est: et quia non est praeteritorum memoria, ideo aeternum
Abbreviated transcription (Latin):
mam prime originis sue ꝓpaginẽ extendat: et nicħ
sit qd terminũ p̾rimȩ dispositionis in suo genere ex¬
cedat. Sic in ipsis elem̃tis mundi. sic in his quȩ ex
ipsis ꝓcreata sunt uel ꝓcreantur om̃ib natura pͥmã
dispositionẽ cunstodit: ut nichil a primo alterum
i& est anersũ. aut dissimile inueniri possit sub sole
Ut uerbi gr̃a ab inicio sursum celũ et terra deorsũ.
Ab initio iuminaria incęlo. sol. luna et stelle: aues
in aere pisces in aqua. bestie int̾ra. ab initio uola¬
tiis reptatus. et tractus serpentib. et hȩc omĩa sicut
fuer̃t sic sunt. sic ꝑmanent: et si quando forte mi¬
raculo aliquo p̾ter usitatũ naturȩ cursũ accidente
aliu& fiunt quã semꝑ sunt. ñ tamen in toto fiunt.
nec semꝑ fiunt: ut nec prima illa institutio et si ali¬
quando int̾mitti uideatur. nũꝗͣ tam̃ uideat᷑ dissolui.
Ergo et hanc confusionẽ regit sapientia dei. et qd̃

Expanded text:
mam primam originis suae propaginem extendat et nihil mam primam originis suae propaginem extendat et nihil sit quod terminum primae dispositionis in suo genere excedat. Sic in ipsis elementis mundi, sic in iis, quae ex ipsis procreata sunt vel procreantur, omnibus natura primam dispositionem custodit, ut nihil a primo alterum, id est diversum, aut dissimile inveniri possit sub sole. Ut verbi gratia, ab initio coelum sursum, et terra deorsum. Ab initio luminaria in coelo, sol, luna et stellae, aves in aere, pisces in aqua, bestiae in terra. Ab initio volaestiis quibusdam reptatus, et tractus serpentibus. Et haec omnia sicut fuerunt, sic sunt, sic permanent. Et si quando forte miraculo aliquo praeter usitatum naturae cursum accidente, aliud fiunt quam semper sunt; non tamen in toto fiunt, nec semper fiunt, ut prima illa institutio etsi aliquando intermitti videatur, nunquam tamen videatur dissolvi. Ergo et hanc confusionem regit sapientia Dei. Et quod
Abbreviated transcription (Latin):
tes a priorib et futuris in nouissimo alios diceret.
Nec diceret apud eos qui pꝰ nos futuri sunt in nouis¬
simo. s diceret apud nos qui futuri sumꝰ in nouissimo:
nisi forte primos et nouissimos ad principiũ et finẽ
enisdẽ scłi referendũ quis dicat. Alioquin nec primos
esse nec nouissimos. qui sine principio ñ erunt. ⁊ sine
fine futuri sunt. S primos et nouissimos ad princi¬
piũ et finẽ huius seculi referre ꝓhibet qd̃ ait. iam enĩ¬
p̃cessit in scłis quȩ fuer̾t ante nos. quia dũ alia scla
p̃cedentiũ. atq alia ĩubsequentiũ dicit. neqͣquã se pri¬
mos ⁊ nouissimos eiusdẽ scłi significasse ostendit.
Ergo quia ñ solum a catholica ueritate. s a ratione
quoq sentencia abhorret. nos dictũ hoc referamꝰ ad
rerũ similitudinẽ. quȩ in suis generib sic a principio
institute sunt. ut unumqd̃q scđm similitudinẽ et for¬

Expanded text:
praesentes homines a prioribus, et a futuris in novissimo alios diceret; praesentes homines a prioribus, et a futuris in novissimo alios diceret; nec diceret, apud eos qui post nos futuri sunt in novissimo, sed diceret, apud nos qui futuri sumus in novissimo. Nisi forte primos et novissimos ad principium et finem ejusdem saeculi referendum quis dicat, alioquin nec primos esse nec novissimos qui sine principio fuerunt, et sine fine futuri sunt. Sed primos et novissimos ad principium et finem ejusdem saeculi referre prohibet, quod ait: Jam praecessit in saeculis, quae fuerunt ante nos. Quia, dum alia saecula praecedentium, atque alia subsequentium dicit nequaquam se primos et novissimos ejusdem saeculi significasse ostendit. Ergo, quia non solum a catholica veritate, sed a ratione quoque sententia abhorret, nos dictum hoc referamus ad rerum similitudinem, quae in suis generibus sic a principio institutae sunt, ut unumquodque secundum similitudinem et for
Abbreviated transcription (Latin):
si semꝑ p̾sens fuit. non iam tẽpus p̾sens fuit. s eter¬
nitas. Sic gͦ omne tẽpus p̾teritũ aliqñ ñ fuit: qñ
nullũ tẽpus fuit. Itaq tẽpora et̾na esse ñ potuerunt:
s erat ante tẽpora eternitas sine tẽpore: quã tẽpo¬
ra quidẽ nec auxer̃t cum inciꝑent. nec cũ finientur
consumẽt. Liquet gͦ falsam esse assertionẽ eorum
qui scłorũ et̾nitatẽ p̃dicauer̾t: et mutabilitatis¬
principiũ sine principio fuisse testati sunt. S ne forte
in hoc loco error huiusmodi confirmari uideat᷑ cũ dr̃
nichil nouũ sub sole neq ualet quisquã dicere. ecce
hoi recens est. iam enĩ p̾cessit in scłis quȩ fuer̃t ante
nos: quo intellectu s accipiendũ sit. statĩ subsequentib
uerbis ostendit dicens. Non ẽ priorũ memoria: s nec
eorũ quidẽ qui postea futuri funt erit recordatio ap̃
eos qui futuri sunt in nouissimo. Nam si priora et no

Expanded text:
si semper praesens fuit, non jam tempus fuit, sed aetersi semper praesens fuit, non jam tempus fuit, sed aeternitas. Si ergo omne tempunullum tempus fuit. Itaque, tempora aeterna esse non potuerunt; sed erat ante tempora aeternitas sine tempore, quam tempora quidem nec auxerunt cum inciperent, nec cum finientur, consument. Liquet ergo falsam esse assertionem eorum qui saeculorum aeternitatem praedicaverunt, et mutabilitatisprincipium sine principio fuisse testati sunt. Sed, ne forte in hoc loco error hujusmodi confirmari videatur, cum dicitur: Nihil novum sub sole; neque valet quisquam dicere: Ecce hoc recens est. Jam enim praecessit in saeculis, quae fuerunt ante nos. Quo intellectu id accipiendum sit: statim subsequentibus verbis ostendit, dicens: Non est priorum memoria; sed nec eorum quidem, qui postea futuri sunt, erit recordatio apud eos, qui futuri sunt in novissimo. Nam, si priora et nov
Abbreviated transcription (Latin):
omĩno locis et tẽporib iterato consurgere. cursũq su¬
um ac fatũ simile priori atq idem ꝑagere eandem
quoq legẽ pati fortunãq subire: ita ut eosdẽ homineᷤ
nasci itidẽ eosdem filios gignere. eadem fortuna ui-¬
uere. eadẽ sorte mori contingat. Eundẽ iterũ euen¬
autẽ rerum omĩum reuolutionẽ atq iterationẽ in
idipsũ semꝑ fuisse semꝑq futurã esse sine fine: ut
quẽ admodum recursu unius sideris ꝑ singłos annos
ad pristinũ statũ renouant᷑ omĩa: ita recursu omĩũ
siderũ. totius naturȩ ad ortũ suũ ꝑ singła scła et
magnos annos ad primã conditionẽ reparent᷑ uni¬
uersa. Hic uero error quantus sit: facile arguet ra¬
tio manifesta. Nam tẽpora et̾na esse non posse in hoc
euidentissime cõꝓbatur: qd omne tẽpus inicium
p̾sens fuit. anteꝗͣ p̾sens esset nondũ fuit: aliquãdo

Expanded text:
omnino et locis et temporibus, iterato consurgere, cursumque suomnino et locis et temporibus, iterato consurgere, cursumque suum ac fatum simile priori atque idem peragere: eamdem quoque legem pati, fortunamque subire; ita ut eosdem homines nasci, itidem eosdem filios gignere, eadem fortuna vivere, eadem sorte mori contingat: eumdem rerum evenautem rerum omnium revolutionem atque iterationem, in idipsum semper fuisse semperque futuram esse sine fine, ut quemadmodum recursu unius sideris per singulos annos, ad pristinum ista tum renovantur omnia; ita recursu omnium siderum totiusque naturae ad ortum per singula saecula et magnos annos ad primam conditionem reparentur universa. Hic vero error quantus sit, facile arguet ratio manifesta. Nam tempora aeterna esse non posse in hoc evidentissime comprobatur: quod omne tempus initium praesens fuit, antequam praesens esset, nondum fuit. Alioquin
Abbreviated transcription (Latin):
Ipsũ qd faciendũ est. Hichil sub sole nouũ: nec ualet
quisquã dicere. ecce hoc recens est. lam enĩ p̃cessit
in scłis. quȩ fuer̾t ante nos. Existimet fortassis ali¬
quis errorẽ hic illũ confirmari: quo philosophi genti¬
lium de scłorũ reuolutione. et rerũ omĩum recur¬
sundipsũ. mira dem̃tia tẽporũ et̾nitatẽ astruere
conati sunt. Dixer̾t quippe rerũ mutabiliũ seriẽ
ab et̾no eodẽ ordine quo nunc cernit᷑ cucurrisse:
et sine fine lege eadem mundo in sua uniu̾sitate
nec principũ nec finẽ habente. ꝑ scła quedã sibi
quo expleco. omĩb siderib ad locũ suũ unde sin¬
gula queq ab inicio scłi ꝓgressa fuerant reuocatis.
rursusq in exordiũ alterius scłi simili ratione ac
modo motũ inchoantib subiectãq naturã simili
itidem ratione mouentib. rursus eadem prorsus
omĩa quȩ in scłis p̾cedentib ordine p̾cessissent. eodem
nichilominus ordine. eadem essentia. eadẽ forma. eisdẽ

Expanded text:
b sole novum; nec valet quisquam dicere: Ecce hoc recens est. Jam enim praecessit in saeculis, quae fuerunt ante nos. Existimet fortassis aliquis errorem hic illum confirmari, quo philosophi gentilium de saeculorum revolutione, et rerum omnium recursu in idipsum, mira dementia temporum aeternitatem astruere conati sunt. Dixerunt quippe rerum mutabilium seriem ab aeterno eodem ordine quo nunc cernitur cucurrisse, et sine fine, lege eadem, mundo in sua universitate nec principium nec finem habente, per saecula quaedam sibi quo expleto, omnibus sideribus ad locum suum unde singula quaeque ab initio saeculi progressa fuerant revocatis, rursusque in exordium alterius saeculi simili ratione ac modo motum inchoantibus, subjectamque naturam simili itidem ratione moventibus: rursus eadem prorsus omnia, quem in saeculis praecedentibus ordine praecessissent, eodem nihilominus ordine, eadem essentia, eadem forma, eisdem
Abbreviated transcription (Latin):
ad occasum sol cursu suo de suꝑ ꝑtransiens lum̃ suũ
usq quaq in subiecta diffundat: et ocłos humanoᷤ
sua prefintia illustrans ceterorũq animantiũ terre
ad exercitationẽ agendi excitet : et simul oꝑandi
p̃beat facultatẽ. Nocte uͦ se humanis aspectib sub¬
ducens. et quasi quabdã pannis infanciȩ. uelami¬
ne tenebrarum oppanso lumina contegens morta¬
lium. fessos artus ad quietẽ foueat et soporẽ: ut it¬
rum reparatos labori atq exercitationi diurnȩ ala¬
criores restituat. Hunc admirabilẽ diuinȩ dispensati¬
onis ordinẽ psalmista intuens: cũ eius oꝑa cõmen¬
daret. hoc int̾ cetera quasi excellens aliquod ⁊ non
parua laude dignũ cõmemorat dicens. Fecit lunam
in tẽpora: sol cognoũ occasũ suũ. Posuit tenebras et
facta ẽ nox: in ipsa ꝑtransibt om̃s bestiȩ siluȩ. Ca

Expanded text:
ad occasum sol cursu suo desuper pertransiens, lumen suum ad occasum sol cursu suo desuper pertransiens, lumen suum usquequaque in subjecta diffundat, et humanos oculos sua praesentia illustrans, caeterorumque animantium terrae ad exercitationem agendi excitet, et simul operandi praebeat facultatem. Nocte vero se humanis aspectibus subducens, et quasi quibusdam pannis infantiae, velamine tenebrarum oppanso, lumina mortalium contegens, fessos artus ad quietem foveat et soporem, ut iterum reparatos labori atque exercitationi diurnae, alacriores restituat. Hanc admirabilem divinae dispensationis ordinem Psalmista intuens cum ejus opera commendaret, hoc inter caetera quasi excellens aliquod et non parva laude dignum commemorat, dicens: Fecit lunam in tempora; sol cognovit occasum suum. Posuit tenebras, et facta est nox: in ipsa pertransibunt omnes b
Abbreviated transcription (Latin):
et ñ de ipso labore. de utilitate non de oꝑe hoc di¬
ctum ẽ: quid habet amplius homo de uniũso labore
suo. Eoce ãplius habet homo. et multo ãplius habet.
et tu dicis quid ãplius habet: Propterea adiune et
ait. Quo laborat sub sole. Eoce habemꝰ solutã questi¬
onis huius difficultatẽ. Nam hoc aꝑte ostendit quos
Cabores arguat uanitatis. Qi fiunt inqͥuit sub sole. Qid ẽ frãt
sub sole. Fortassis sĩplicit accipiendũ est. qd ait sub sole. qͥa
homines in hac mundi pͥarte inferiori degentes desuꝑ
solis lum̃ accipiunt: et ad agenda oꝑa usib humanis
necessaria illuminant᷑ ut uideant. Propt̾ea namq
uitȩ humanȩ tẽpora ꝑ diuinã ꝓuidentiã alternis
uicib sic distributa sunt: ut egra corꝑa actionũ sua¬
rum nimia ꝓtensione fessa. ipia alt̾nantiũ tẽporum
uicissitudo repararet. Ideo nox et dies incessant mu¬
tua sibi parilitate succedunt: ut ꝑ hem ab ortu

Expanded text:
et non de ipso labore; de utilitate, non de opere, hoc diet non de ipso labore; de utilitate, non de opere, hoc dictum est: Quid habet amplius homo de universo labore suo? Ecce amplius habet homo et multo amplius habet, et tu dicis: Quid amplius habet? Propterea adjunxit et ait: Quo laborat sub sole. Ecce habemus solutam quaestionis hujus difficultatem. Nam hic aperte ostendit quos labores arguat vanitatis. Qui fiunt, inquit, sub sole. Quid est, fiunt sub sole? Fortassis simpliciter accipiendum est quod ait, sub sole; quia homines in hac mundi parte inferiori degentes, desuper solis lumen accipiunt, et ad agenda opera usibus humanis necessaria illuminantur ut videant. Propterea namque vitae humanae tempora per divinam providentiam alternis vicibus sic distributa sunt, ut aegra corpora actionum suarum nimia protensione fessa, ipsa alternantium temporum vicissitudo repararet. Ideo nox et dies incessanter mutua sibi parilitate succedunt, ut per diem ab ortu
Abbreviated transcription (Latin):
fingit: cũ eis exteriꝰ uelut iratꝰ ꝑ iudiciũ tẽpon¬
lem penã irrogat: quib intus ꝑ prouidentiã mi¬
sediȩ suȩ. et̃nȩ beatitudinis p̾mia seruat. Qͥa igit᷑
psalmista laborẽ iustorũ et hunc imaginariũ dosorẽ
qui spẽm miseriȩ habet. uerã miseriã non habet. fictũ
nominat: ipsũ ꝓfecto eundẽ scd̃m aliquid etiã uanum
ñ inconuenient᷑ dici posse demonstrat. Eoce gͦ ꝑtͣnsiit
labor oꝑis. ꝑtͣnsiit quod uanũ fuit. qd tͣnsitorium fuit
ꝑtͣnsiit: ꝑtͣnsiit labor. ꝑtͣnsiit dolor: nũquid ꝑtͣnsiit
fructus oꝑis. aut merces laboris: Propt̾ea licet ecce
sodm aliquẽ dicendi modũ labor ipse et dolor tẽpo¬
ralis uanus ñ inconuenient dr̃: nũquid tam̃ merces
laboris ipsius uanitas u̾quã recte dicetur: Absit. Quo¬
modo ergo stabit qd dictũ est. quid habet amplius
homo dẽ uniu̾so labore suo. De p̾mio enĩ laboris

Expanded text:
fingit, cum eis exterius velut iratus per judicium temporfingit, cum eis exterius velut iratus per judicium temporalem poenam irrogat, quibus intus per providentiam misericordiae suae, aeternae beatitudinis praemia servat. Quia igitur Psalmista laborem justorum et hunc imaginarium dolorem, quia speciem miseriae habet, veram miseriam non habet; fictum nominat; ipsum profecto eumdem, secundum aliquid etiam vanum non inconvenienter dici posse demonstrat. Ecce ergo pertransit labor operis. Pertransit quod vanum fuit; quod transitorium fuit, pertransiit: pertransiit labor, pertransiit dolor. Nunquid pertransiit fructus operis aut merces laboris? Propterea licet: ecce secundum aliquem dicendi modum labor ipse et dolor temporalis vanus non inconvenienter dicitur. Nunquid tamen merces laboris ipsius vanitas unquam recte dicetur? Absit! Quomodo ergo stabit quod dictum est? Quid habet amplius homo de universo labore suo? De praemio enim laboris
Abbreviated transcription (Latin):
homo de labore suo. Ergo uanitas totus ẽ fructus
laboris hominis. et in uanũ laborat omĩs homo:
nichil accepturus p̾ter uanitatẽ de uniu̾so labore
suo: Ergo uanus fuit et labor scõrũ: qui deo fide¬
liter seruiert. et pro eius amore tot supplicia ac
torm̃torũ genera passi sunt: Qis hoc dicere p̃su¬
mat: Ham quomͦ uanus fuit illorũ labor. qui in
modico quidẽ uexati ꝑ dolores tͣnsitorios ad gau¬
dia mansura ꝑuenerunt: et ꝑ mortẽ tẽporalem
uitã adepti funt sempit̾nam: Aut nũquid uanũ
ddicendus ẽ labor ille ꝓpt̾ea quia tͣnsiit qd̾ passi
sunt. et scdm aliquid tamen ñ uanꝰ quia ꝑmanet
qd acceꝑunt: Uanũ et enĩ esse et ipsũ iustorũ
laborẽ quantũ scilicet ad penã tͣnsitoriã. et hane
quasi imaginariã speciẽ miseriȩ spectat : psalmi¬
sta innuere uidet̾ cum dicit. Qui fingis laborem
in p̃cepto. Quasi enĩ electis suis deusꝰ laborem

Expanded text:
homo de labore suo. Ergo vanitas totus est fructus homo de labore suo. Ergo vanitas totus est fructus laboris hominis, et in vanum laborat omnis homo, nihil accepturus praeter vanitatem de universo labore suo. Ergo vanus fuit, et labor sanctorum qui Deo fideliter servierunt, et pro ejus amore tot supplicia ac tormentorum genera passi sunt? Quis hoc dicere praesumat? Nam quomodo vanus fuit illorum labor, qui in modico quidem vexati, per dolores transitorios ad gaudia mansura pervenerunt, et per mortem temporalem, vitam adepti sunt sempiternam? Aut nunquid vanus dicendus est labsunt: et secundum aliquid tamen non vanus, quia permanet quod acceperunt. Vanum etenim esse, et ipsum justorum laborem, quantum scilicet ad poenam transitoriam, et hanc quasi imaginariam speciem miseriae spectat, Psalmista innuere videtur, cum dicit: Qui fingis laborem in praecepto . Quasi enim electis suis Deus laborem
Abbreviated transcription (Latin):
les labores quib praui et ꝑuersi quiq se subdunt
ꝑ adipiscenda tẽporali dulcedine. boni pacient̃ tole¬
rant ꝓ eterna consolatione. Quia uͦ uita et hȩc
mortalis in qua et ꝓ qua laboratur. ꝑ spacia uiuẽ¬
di cotidie ad uitȩ finẽ tenditur: recte omĩs labor
hominis in numero uanitatũ cõputat᷑. cum dr̃.
Qͥd habet ampliꝰ homo de uniuerso labore suo
Notandũ tñ est. quia ñ ait. quid amplius ẽ labor
hominis: s quid habet inquit ampliꝰ homo de uni-¬
uerso labore suo quo laborat sub sole. Unde constat
quia hic ñ tã de labore hominis quã de fructu et
emolum̃to agitur humani laboris: quia ñ qͥd sit
aut qualis labor hominis querit᷑: s quẽ homo fru¬
ctũ de labore suo om̃i quo laborat sub sole conse¬
quatur. Et hic fructus omĩs: non aliud quã uan¬
tas esse ꝑhibetur cũ dicitur. Qid habet amplius:
Ac si diceretur: nichil ampliꝰ habet quã uanitatẽ

Expanded text:
les labores quibus pravi et perversi quique se subdunt les labores quibus pravi et perversi quique se subdunt pro adipiscenda temporali dulcedine, boni patienter tolerant pro aeterna consolatione. Quia vero vita haec mortalis in qua et pro quo laboratur, per spatia vivendi quotidie ad vitae finem tendit, recte omnis labor hominis inhomo de universo labore suo en est, quod non ait: Quid amplius est labor hominis? Sed: Quid habet, inquit, amplius homo de universo labore suo quo laborat sub sole? Unde constat quod hic non tam de labore hominis, quam de fructu et emolumento agitur humani laboris; quia non quid sit aut qualis labor hominis quaeritur, sed quem homo fructum de labore suo omni, quo laborat sub sole consequatur. Et hic fructus omnis non aliud quam vanitas esse perhibetur, cum dicitur: Quid habet amplius? Ac si diceretur: Nihil amplius habet quam vanitatem
Abbreviated transcription (Latin):
tes. bonos uero laborantes tm̃  pacientes dicimꝰ: quia
si ꝓpius ueritatẽ intuemur. semꝑ malos agendo labo-¬
rare. et bonos semꝑ paciendo inuenimꝰ. Nam sicut
malos tunc etiã cum quieti uident᷑ in continentia
exagitat: ita bonos in laborib quoq constitutos tͣn¬
quiuos pacientia seruat. Unde miro quodãm bom
quiq et iusti cũ semet ipsos ꝓpt̾ dm̃ spontanea af¬
flctione macerant. tc̃ etiã paciendo laborant: quia
se contra se statuentes. qd foris ꝑ districtionẽ seui¬
entes irrogant: intus quieti ac sine ꝑturbatione
ꝑmanentes in pacientia portant. S ꝑuersi quiq et
uitȩ carnalis amatores etiã tẽ cũ mała foris ꝑ alie¬
nam uiolentiã illata sustinent. quia semet ipsos intꝰ
furoris et ĩpacientiȩ stimulis ꝑturbant: ipsi potius¬
sibi faciunt unde laborant. Ergo boni in hac uita la¬
borant. mali uͦ etrã ꝓ hac uita laborant: quia tẽpora¬

Expanded text:
tes; bonos vero laborantes tantum, et patientes dicimus, quia tes; bonos vero laborantes tantum, et patientes dicimus, quia si propius veritatem intuemur, semper malos agendo laborare, et bonos semper patiendo inveniemus. Nam, sicut malos tunc etiam cum quieti videntur incontinentia exagitat, ita bonos in laboribus quoque constitutos tranquillos patientia servat. Unde miro quodam modo boni quique, et justi cum semetipsos propter Deum spontanea afflictione macerant, tunc etiam patiendo laborant; quia se contra se statuentes, quod foris per districtionem saevientes irrogant, intus quieti ac sine perturbatione permanentes in patientia portant. Sed perversi quique et vitae carnalis amatores, etiam tunc cum mala foris per alienam violentiam illata sustinent; quia semetipsos intus furoris, et impatientiae stimulis perturbant, ipsi potius faciunt unde laborant. Ergo boni in hac vita laborant, mali vero etiam pro hac vita laborant; quia tempora
Abbreviated transcription (Latin):
Illis dr̃. filii hominũ usq quo graui corde. ut quid
diligitis uanitatẽ et queritis mendaciũ: istis d̃r.
beati om̃s qui timent dñm qui ambulant in uiis
eius. labores manuũ tuarũ manducab̾. beatus es
et bene tibi erit. Ergo labor illorũ penã habet
in oꝑe et penã in retributione: labor autẽ istorĩ
penam quidẽ habet in oꝑe. s p̃miũ in retributiõe
In illorũ labore uera miseria est: in fructu labor
falsa ⁊ uana consolatio. In labore istorũ tẽporalis
ac tͥnsitoria afflictio: in fructu laboris et̾na beati¬
tudo. ł ꝓt̾ea labor illorũ fructu inanis ẽ. miseria
uerus: sabor istorũ pena tnsitoriꝰ. fructu et̃nus.
Illorũ uero malo quod boni inesse uidetur uanũ
est: horũ malũ quod apparet. quasi uanũ ẽ quia tͣn-¬
sitoriũ. honũ uero. qd non apparet ꝑpetuũ. Non ergo
mirũ uideatur qđ malos in hac uita laborantes ⁊ agen¬

Expanded text:
Illis dicitur: Filii hominum usquequo gravi corde, ut quid Illis dicitur: Filii hominum usquequo gravi corde, ut quid diligitis vanitatem, et quaeritis, mendacium? Istis omnes qui timent Dominum, qui ambulant in viis ejus. Labores manuum tuarum, quia manducabis, beatus es, et bene tibi erit . Ergo labor illorum poenam habet in opere, et poenam in retributione. Labor autem istorum poenam, quidem habet in opere, sed praemium in retributione. In illorum labore vera miseria est. In fructu laboris, falsa et vana consolatio. In labore istorum, temporalis et transitoria afflictio. In fructu laboris, aeterna beatitudo. Propterea labor illorum fructu inanis est, miseria verus. Labor istorum poena transitorius, fructu aeternus. Illic vero malo, quod boni inesse videtur, vanum est; horum malum quod apparet quasi vanum est, quia transitorium est; bonum vero quod non apparet, perpetuum. Non ergo mirum videatur quod malos in hac vita laborantes, et agen
Abbreviated transcription (Latin):
uiuens. Uerumtam̃ in imagine ꝑt̾nsit homo:
sed et frustra conturbatur. Thesaurizat. et ignorat
cui congregabit ea. Qui sunt pacientes et laboran¬
tes : Paulũ apłm audi. uanitati inquit subiecta ẽ cre¬
atura non uolens: s ꝑpter eũ qui subiecit in spe. Ergi
utriq laborantꝰ ⁊ hii uidelicet quib hȩc uita dulcis
est: et hii quib amara est hȩc uita. Illi laborant. eiꝰ
delectationib ꝑfrui: isti laborant ab ens miseria li¬
berari. Illi laborant metuentes ne cito hinc exeant:
isti laborant timentes ne diu hic ꝑmaneant. La¬
bor illorũ ꝓ uana sollicitudine arguitur: labor is¬
torum pro pacientia coronatur. Iilis dicit᷑. sufficit
diei malicia suar: et illud. nolite solliciti esse dicenteᷤ
quid manducabimꝰ aut quid bibemꝰ aut quid oꝑi¬
emur. litis dicit᷑ pacientes estote confirmantes cor¬
da ur̃a: et illud. si cõpatim̃ et conregnabimꝰ. si cõ¬
morim. credimus quia et simul uiuemus cũ illo.

Expanded text:
ens. Verumtamen in imagine pertransit homo; sed et frustra conturbatur. Thesaurizat, et ignorat cui congregabit ea . Qui sunt laborantes, et patientes? Paulum apostolum audi: Vanitati, inquit, subjecta est creatura non volens; sed propter eum qui subjecit eam in spe . Ergo utrique laborant, et ii videlicet quibus haec vita dulcis est, et ii quibus amara est haec vita. Illi laborant ejus delectationibus perfrui; isti laborant ab ejus miseria liberari. Illi laborant metuentes, ne cito hinc exeant; isti laborant timentes ne diu hic permaneant. Labor illorum pro vana sollicitudine arguitur. Labor istorum pro patientia coronatur. Illis dicitur: Sufficit diei malitia sua . Et illud: Nolite solliciti esse, dicentes: Quid manducabimus, aut quid bibemus, aut quo operiemur? Istis dicitur: Patientes estote confirmantes corda vestra . Et illud: Si compatimur, conregnabimus. Si commorimur, credimus quia et simul vivemus cum illo .
Abbreviated transcription (Latin):
Igitur tu transis. et terra stat in testimoniũ contra
tẽ: ut mortalẽ arguens. et morientẽ excipiens. pri¬
us te conuincat quam puniat. Pꝑt̾ea t̾ra inet̾num
stat. Generatio p̾terit et generatio aduenit: terra
autẽ in et̾nũ stat. Hoc scdm paruitatẽ uel exiguita¬
tem sensus nr̃i diximus in exordiũ libri salomonis
qui eccłastes dicitur: nequaꝗͣ p̃sum̃tes nos dixisse
qđ potissimũ dicendũ erat: cum hoc tantũ nob mag¬
num sit nichil dixxisse qdđ dicendũ non erat. Ceterũ
sciendũ ẽ hunc librũ noiũi quoddã expositionis ge¬
nus requirere: quia cũ totus ad cõmouendos affectꝰ
cordis humani intendat: sepius in eo quasi colloquẽ¬
do quã exponendo sermonẽ formare oportet. Unde
necesse ẽ in his etiã aliquando quȩ plana ⁊ aꝑta
uident᷑. diutiꝰ uerb̾ ĩmorari: ut ipsa locutionis in¬
culcatio ualidius tangat et efficatiꝰ penetret cor au¬

Expanded text:
Igitur tu transis, et terra stat in testimonium contra Igitur tu transis, et terra stat in testimonium contra te, ut mortalem arguens, et morientem excipiens, prius te convincat quam puniat. Propterea terra in aeternum stat. Generatio praeterit, et generatio advenit; terra autem in aeternum stat. Haec secundum parvitatem vel exiguitatem sensus nostri diximus in exordium libri Salomonis, qui Ecclesiastes dicitur, nequaquam praesumentes nos dixisse, quod potissimum dicendum erat, cum hoc tantum nobis magnum sit nihil dixisse, quod dicendum non erat. Caeterum sciendum est hunc librum novum quoddam expositionis genus requirere; quia cum totus ad commovendos affectus cordis humani intendat, saepius in eo quasi colloquendo quam exponendo sermonem formare oportet. Unde necesse est in iis etiam aliquando, quae plana et aperta videntur, diutius verbis immorari, ut ipsa locutionis inculcatio validius tangat et efficacius penetret cor au
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ non est: et idcirco terra inet̾nũ stat in eo qd̾
est. Quare igitur et tu ñ stetisti in eo qđ factus
es suꝑ t̾rã: sicut et terra stat in eo qd̃ facta est
Quare degenerasti ut ñ saltẽ imiteris materĩã
tu cũ terra factus fueris ñ possis aliud esse quã
terra est: Usq ad illã defluis uicio tuo: ultͣ pro¬
gredi non ꝑmitteris natura sua. Ecce quantum
custodit qd est: ut et te fluentẽ et instabilẽ cũ ex¬
ceꝑit. non sinat ultra transire in aliud qđ ipsa
non est. Unde ergo tibi fluere: Quere diligent̃
et cogita. Neq artifex tuus neq materia tua
hoc tibi fecit: quia illa stando inet̾num et in te
seruat qd ipsa est: ille te ad eternitatẽ faciendo.
et amplius dedit quã ipsa est. Unde gͥ tͥ hoc. nnsi uicio
tuo ex quo tͥ nunc pena ẽ ut reuertaris in illam.
cui hoc ex gr̃a datũ erat ut stares semꝑ suꝑ illam:

Expanded text:
quod non est: et idcirco, terra in aeternum stat in eo quod non quod non est: et idcirco, terra in aeternum stat in eo quod non est. Quare igitur, et tu non stetisti in eo, quod factus es super terram, sicut et terra stat in eo, quod facta est? Quare degenerasti, ut non saltem imiteris materiam tu cum terra factus fueris, non possis aliud esse quam terra est? Usque ad illam defluis vitio tuo; ultra progredi non permitteris natura ejus. Ecce quantum custodit quod est, ut et te fluentem et instabilem cum exceperit, non sinat ultra transire in aliud quod ipsa non est. Unde ergo tibi fluere? Quaere diligenter, et cogita. Neque artifex tuus neque materia tua hoc tibi fecit; quia, et illa stando in aeternum, et in te servat, quod ipsa est, et ille te ad aeternitatem faciendo, et amplius dedit, quam ipsa est. Unde igitur tibi hoc nisi vitio tuo ex quo tibi nunc poena est, ut revertaris in illam, cui hoc ex gratia datum erat, ut stares semper supra illam?
Abbreviated transcription (Latin):
Qd ẽ stat: ꝑseuerat meo quod facta ẽ. seruat naturã¬
s suam.
ꝯdicionẽ suam ñ deserit: qđ accepit hoc retinet incor¬
ruptũ. Terra facta est. et t̾ra ꝑmanet: nũꝗͣ aliud
est quã quod ẽ: et cum aliud eͥst. non ex defectu cor¬
ruptionis aliud est. s ex ꝓuectu sublimationis: quẽ¬
admodũ ⁊ inte aliud effecta ẽ et aliud futura est ꝗͣ
nata est : s sublimatione. non corruptione. Et cum
in quib dã terrenis se de alio tͣnfferre uidetur in
aliud. non quã tñ aliud ẽ quã est: quia t̃ra ẽ. et
semꝑ t̾ra est. et id qd̃ transit terra est. et in qd tͣnsit
terra ẽ: et cũ hoc in illud uel illud transit. ñ tͣnsi
tñ qd̾ terra ẽ. quod in hoc ⁊ illo idem ẽ. Ergo t̾ra
intra naturȩ suȩ gremiũ moueri habet: et᷑ oꝑari
habet de illo quod ẽ. hoc quod ẽ: extra t̾minos
naturȩ sue transire ñ habet de eo qdꝰ est. in id

Expanded text:
Quid est stat? Perseverat in eo quod facta est; servat naturaQuid est stat? Perseverat in eo quod facta est; servat naturam suam; conditionem suam non deserit; quod accepit, hoc retinet incorruptum. Terra facta est, et terra permanet, nunquam aliud est quam quod est. Et cum aliud est, non ex defectu corruptionis aliud est, sed ex provectu sublimationis. Quemadmodum et in te aliud effecta est, et aliud futura est, quam nata est; sed sublimatione, non corruptione. Et cum in quibusdam terrenis se de alio transferre videtur in aliud, nunquam tamen aliud est, quam est; quia terra est, et semper terra est, et id quod transit terra est et in quod transit terra est; et cum hoc in illud, vel in illud transit, non transit tamen quod terra est, quod in hoc et illo idem est. Ergo terra intra naturae suae gremium moveri habet, et operari habet de illo quod est, hoc quod est: extra terminos naturae suae transire non habet de eo quod est in id,
Abbreviated transcription (Latin):
quã fuerat unde te fecit. Non ergo ex artifice ꝓces¬
sit corruptio tud: qui tanta potestate et tali bom¬
tate te fecit. ut nichil posset a ꝑfecto minus. nicħ
ab optimo uellet deterius. Itaq optimꝰ artifex plas¬
ma bonũ fecit: cuius et̾na incorruptio et bonitas
ĩmortalis nec uiciũ gignit nec recipit. S forte ma¬
teria culpanda sit: quȩ talis erat. de qua alius fie¬
ri non poterat. Terra enĩ erat materia: et exiuit
uas testeũ. Qͥd: Mirũ hoc est: Hoe gͦ tu dicens
respicere debueras. quia si uas testeũ es. ergo de mol¬
li luto in testã solidatus es: et gleba tua si naturã
ñ habuit firmitatis. habuit tamen naturã confir¬
mationis. Si non habuit ut hoc esset ex natura:
habuit tñ ex natura ut hoc esse posset ex gr̃a.
Ergo materia tua nichil tͥ nocuit: quȩ et hoc
integ̾rũ conseruat qđ natura contulit: et qd̾ gr̃a
dedit᷑. ipsa non minuit. Nam terra met̾nũ stat᷑.

Expanded text:
quam fuerat unde te fecit. Non ergo ex artifice procesquam fuerat unde te fecit. Non ergo ex artifice processit corruptio tui, qui tanta potestate et tali bonitate te fecit, ut nihil posset a perfecto minus, nihil ab optimo vellet deterius. Itaque optimus artifex plasma bonum fecit, cujus aeterna incorruptio et bonitas immortalis nec vitium gignit, nec vitium recipit. Sed forte materia culpanda sit, quae talis erat de qua aliud fieri non poterat. Terra enim erat materia, et exivit vas testeum. Quid? Mirum hoc est. Hoc ergo tu dicens respicere debueras, quia, si vas testeum es, ergo de molli luto in testam solidatus es, et gleba tua, si naturam non habuit firmitatis, habuit tamen naturam confirmationis. Si non habuit ut hoc esset ex natura, habuit tamen ex natura ut hoc esse posset ex gratia. Ergo materia tua nihil tibi nocuit quae et hoc integrum conservat quod natura contulit, et quod gratia dedit, ipsa non minuit. Nam terra in aeternum stat.
Abbreviated transcription (Latin):
Ergo ñ solũ stat ad consolationẽ tuã : s multo
magis stat ad confusionẽ tuã. Stat ñ solũ leuam̃
miseriȩ tuȩ : s stat in testimoniũ et penã culpȩ
tuȩ. Terra stat: et tu suꝑ t̾ram stas. Stabilis
ipsa est quȩ portat : et tu corruis qui portaris
Quare hoc: Nũqͥd et tu t̾ra ñes: Quid ergo
dictũ est tibi : Terra es et in terrã ibis. Ergo terra es
et suꝑ terrã es: et de terra es. Quare gͦ non stas ine¬
ternum: Hũquid tu infirmior factus es terra illa
de qua sũptus es: Qͥa ergo oꝑata est manus artifi¬
cis si non ꝓuexit opus suum in melius: Ergo scien¬
tia non erat apud ipsum: aut infirmus inuentus ẽ
ut in manib eius bona illa materia deterior efficere¬
tur : ab sit. Immo uͦ multo meliorẽ te fecit. ꝗͣ illud
fuerat unde te fecit: quia t̾ram fecerat stabilem. te
autẽ de terra fecit ĩmortalẽ. Ergo meliorẽ te fecit

Expanded text:
Ergo non solum stat ad consolationem tui, sed multo Ergo non solum stat ad consolationem tui, sed multo magis stat ad confusionem tui. Stat non solum ad levamen miseriae tuae, sed stat in testimonium et poenam culpae tuae. Terra stat, et tu super terram stas. Stabilis ipsa est quae portet, et tu corruis qui portaris. Quare hoc? Nunquid et tu terra non es? Quid ergo dictum est tibi: Terra es, et in terram ibis? Ergo terra es, et super terram es, et de terra es. Quare ergo non stas in aeternum? Nunquid tu infirmior factus es terra illa de qua sumptus es? Quid ergo operata est manus artificis si non provexit opus suum in melius? Ergo scientia non erat apud ipsum, aut infirmus inventus est, ut in manibus ejus bona illa materia deterior efficeretur? Absit! Imo vero multo meliorem te fecit, quam illud fuerat unde te fecit; quia terram fecerat stabilem, te autem de terra fecit immortalem. Ergo meliorem te fecit,
Abbreviated transcription (Latin):
tuã stat. Quomͦ : Uide qualis stat. qualis portat.
et quales portat: et de quali portat. Qualis ergo
portat: Audi qualis. Maledicta terra in oꝑe tuo:
spinas et tribulos germinabit tibi. Quales autẽ por¬
tat: Rursus audi. Maledictus es suꝑ t̾ram. Et
de quali portat : In sudore uultus tui uesceris ꝑa¬
ne tuoꝰ. et comedes herbã terre. Ergo maledicta
maledictos portat: et tñ portat. S unde portat:
Habet aliquid add consolationẽ tuã: et aliquid ad
penã tuam. Quod ad consolationẽ tuã ẽ. cũ labore
tuo: quod ad penã tuã ẽ. ꝑ laborẽ tuũ. Habet pa¬
nẽ: habet et spinas. Panẽ cũ labore tuo. ad conso¬
lationẽ tuã: spinas. ꝑ laborẽ tuũ. ad penã tuam.
In sudore uultus tui uesceris pane tuo: hoc ad con¬
solationẽ tuã cũ labore tuo. Cũ oꝑatꝰ fueris t̃ram
ñ dabit tibi fructũ suũ. s spinas et tribulos ger¬
minabit tibi: hoc ad penã tuã ꝑ laborẽ tuum.

Expanded text:
tui stat. Quomodo? Vide qualis stat, qualis portat, tui stat. Quomodo? Vide qualis stat, qualis portat, et quales portat, et de quali portat. Qualis ergo portat? Audi qualis: Maledicta terra in opere tuo spinas et tribulos germinabit tibi . Quales autem portat? Rursus audi: Maledictus es super terram . Et de quali portat: In sudore vultus tui vesceris pane tuo; et comedes herbas terrae? Ergo maledicta maledictos portat. Et tamen portat. Sed unde portat, habet aliquid ad consolationem tui et aliquid ad poenam tuam. Quod ad consolationem tui, est cum labore tuo; quod ad poenam tuam, est per laborem tuum. Habet panem, habet et spinas. Panem cum labore tuo ad consolationem tui; spinas per laborem tuum, ad poenam tuam. In sudore vultus tui vesceris pane tuo: hoc ad consolationem tui cum labore tuo. Cum operatus fueris, terra non dabit tibi fructum suum, sed spinas et tribulos germinabit tibi. Hoc ad poenam tuam per laborem tuum.
Abbreviated transcription (Latin):
inuolueret. tolerabile uideret᷑: nunc. autẽ seua lues
om̃s secũ ad interitũ trahit. Generatio p̃c̃it. ⁊igia.
heu dira sors. Quomͦ securus esse potes o homo
tantis tenebris inuolutus: Ecce scis quia uiuen¬
do tendis ad mortẽ: s nũquid scire potes. qualis
aut ubi futurus sis poit mortẽ: Considera ergo in
quanta uanitate uiius: qui cotidie cernis p̃terire qu̾od es
nec tam̃ scire ulla ratione potes. quale sit quod futu¬
rus es. Generatio p̾terit et generatio aduenit: t̾ra
uero in et̾nũ stat. Ausculta hõ et erubesce. Terra
inet̾nũ stat. Quare terra stat. et tu stare ñ potes
ꝓpter quẽ facta ẽ t̾ra : Fortassis dices: quia ad con¬
solationẽ tuã stat. Stat ut uenientes mittat: ꝑ¬
transeuntes portet: discedentes recipiat. Nascentes
rientes in terrã redeunt ꝑ carnis corruptionẽ. Er¬
go stat ad consolationẽ tuã: limo uͦ ad confusionẽ

Expanded text:
involveret, tolerabile videretur, nunc autem saeva lues involveret, tolerabile videretur, nunc autem saeva lues omnes secum ad interitum trahit. Generatio praeterit, et gHeu dira sors! Quomodo securus esse potes, o homo, tantis tenebris involutus? Ecce scis quod vivendo tendis ad mortem. Sed nunquid scire potes qualis aut ubi futurus sis post mortem? Considera ergo in quanta vanitate vivis, quis quotidie cernis praeterire quod es; nec tamen scire ulla ratione potes quale sit quod futurus es. Generatio praeterit, et generatio advenit. Terra autem in aeternum stat. Ausculta homo, et erubesce. Terra in aeternum stat. Quare terra stat, et tu stare non potes, propter quem facta est terra. Fortassis dices, quia ad consolationem tui stat. Stat ut venientes mittat, pertranseuntes portet, discedentes recipiat. Nascentes rientes in terram redeunt, per carnis corruptionem. Ergo stat ad consolationem tui; imo vero ad confusionem
Abbreviated transcription (Latin):
nam. et hanc paenã non culpã: quia in illa meritũ
hominis cernitur. et in ista iudiciũ inuenitur. Hanc
p̃osuit: quȩ lic̾et culpa nequior ñ sit. molestior tñ
carniest: et ad excitandas carnales m̃tes efficatior.
Dicat ergo. Generatio p̃terit: et generatio adue¬
nit. Ac si diceret. Si negligendũ putatis quia uanũ
est omne qd agitis: nũquid uel hoc negligendũ est
quod ipsi uanitas estis: Generatio p̾terit et gene¬
ratio aduenit. Si mos̾ientes discedunt. et morituri
succedunt: qđ gaudiũ est: Uidetur quidẽ dolor
uiuentiũ in nascentib consolationẽ acciꝑe: s unde
finiri putat᷑ ut ñ sit. inde accipit ut semꝑ sit. Qd
enĩ morientes discedunt. dolor est: quȩ consolatie
sequitur qd morituri adueniunt: Quȩ est conso¬
latio quȩ luctu t̾minat᷑ : Et quid utroq uanius
esie potest. Generatio p̃cerit et generatio adue¬
nit. Si paucos uel ñ uniũsos saltẽ lam̃tabił casus

Expanded text:
nam, et hanc poenam, non culpam; quia in illa meritum nam, et hanc poenam, non culpam; quia in illa meritum hominis cernitur, et in ista judicium invenitur. Hanc posuit: quae licet culpa nequior non sit, molestior tamen carni est et ad excitandas carnales mentes efficacior. Dicat ergo: Generatio praeterit, et generatio advenit. Ac si diceret: Si negligendum putatis quod vanum est omne quod agitis, nunquid vel hoc negligendum est quod ipsi vanitas estis? Generatio praeterit, et generatio advenit. Si morientes discedunt et morituri succedunt, quod gaudium est? Videtur quidem dolor viventium in nascentibus consolationem accipere; sed unde finiri putatur ut non sit, inde accipit ut semper sit. Quod enim morientes discedunt dolor est. Quae consolatio sequitur quod morituri adveniunt? Consolatio quae luctu terminatur. Et quid in utroque vanius esse potest? Generatio praeterit, et generatio advenit. Si paucos vel non universos saltem lamentabilis casus