comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
illam dispersam toto orbe ter¬
rarũ : et euulsam radicib suis.
Attende ramos fractos: cõcisos.
dispersos. aridos: quib fractis.
inseri meruit oleaster. Uide
turbam iudeoꝵ quid dicit. Mo¬
do quẽ colitis. quẽ adoratis. fra-¬
der noster erat: et nos responde¬
amus: proph̾a in patria sua ho¬
norem ñ habet. Deniq illi am¬
bulantẽ dñm iħm in terra. fa¬
cientemq miracła. cecos illumi¬
nantem. surdis aurem aperien¬
tem: mutoꝵ ora soluentẽ. para¬
liticoꝵ menbra stringentem:
super mare ambulantẽ. uentis
suscitantem. tanta signa facien-¬
tem uiderunt: et uix inde pau¬
ei crediderunt. Popło di loquor:
tam multi credidimus. Que si¬
gna uidimus: Illud ergo qđ¬
tunc factum ẽ: hoc quod nunc
agitur portendebat. Iudei fue¬
runt uł sunt similes galileis:
nos similes illis samaritams.
Eugłium audiuimus: eugłio
consensimus: per eugłium in
xp̃m credidimus. Nulla si¬
gna uidimus: nulla exigimꝰ.
Quanus enĩ unus e duodecĩ

Expanded text:
illam dispersam toto orbe terrarum, et evulsam radicibus suis; attende ramos fractos, concisos, dispersos, aridos, quibus fractis inseri meruit oleaster : vide turbam Judaeorum, quid dicit modo? Quem colitis, quem adoratis, frater noster erat. Et nos respondeamus, Propheta in patria sua honorem non habet. Denique illi ambulantem Dominum Jesum in terra, facientemque miracula; caecos illuminantem, surdis aures aperientem, mutorum ora solventem, paralyticorum membra stringentem, super mare ambulantem, ventis suscitantem; tanta signa facientem viderunt, et vix inde pauci crediderunt. Populo Dei loquor: tam multi credidimus, quae signa vidimus? Illud ergo quod factum est tunc, hoc quod nunc agitur portendebat. Judaei fuerunt vel sunt similes Galilaeis; nos similes illis Samaritanis. Evangelium audivimus, Evangelio consensimus, per Evangelium in Christum credidimus; nulla signa vidimus, nulla exigimus. 4. Quamvis enim unus ex duodecim
Abbreviated transcription (Latin):
tra que est oculus anime. nsi
ueritatis lumine radietur. et
ab illo qui illuminat nec il¬
ltminatur mirabiliter illu¬
stretur: nec ad sapientiã. nec ad
iusticiam poterit ꝑuenire. Ip¬
sa est enĩ uia nostra: iuste ui¬
uere. Quomodo aũt ñ offen¬
dit in uia: eui ñ lucet lumenꝰ
Ac per hoc in tali uia uidere.
opus est: in tali uia uidere.
magnũ est. Nam tobias in
facie oculos clausos habebat:
et filius patrimanũ dabat:
pater filio uiam precipiendo
monstrabat. Responderunt
ergo ułi. Tũ de te testimoni
um dicis: testimoniũ duum
non ẽ uerũ. Uideamus quid
audiant. aucdiamnis et nos: s
ñ sicut illi. Illi conteninentes:
nos credentes. Iili occidere xpi¬
stum uolentes: nos per xpistũ
urciere cupientes. Interim is¬
ta distantia. distinguat aureᷤᷤ
mentesq nostras: et audiamꝰ
quid iudeis responderit dñs.
Respondit ihe: et dixit eis. Et
si ego de me testimoniũ perhi¬
beo. uerũ est testimoniũ meũ:

Expanded text:
tra, qui est oculus animae, nisi tra, qui est oculus animae, nisi veritatis lumine radietur, et ab illo qui illuminat nec illuminatur, mirabiliter illustretur, nec ad sapientiam nec ad justitiam poterit pervenire. Ipsa est enim via nostra juste vivere. Quomodo autem non offendat in via, cui non lucet lumen? Ac per hoc in tali via videre opus est, in tali via videre magnum est. Nam Tobias in facie oculos clausos habebat, et filius patri manum dabat; pater filio viam praecipiendo monstrabat . 4. Responderunt ergo Judaei, Tu de te testimum dicis, testimonium tuum non est « verum. » Videamus quid audiant, audiamus et nos, sed non sicut illi: illi contemnentes, nos credentes; illi Christum occidere volentes, nos per Christum vivere cupientes. Interim ista distantia distinguat aures mentesque nostras, et audiamus quid Judaeis responderit Dominus. « Respondit Jesus, et dixit eis: Et si ego de meipso testimonium perhibeo, verum est testimonium meum:
Abbreviated transcription (Latin):
moniũ perhiberet delumi¬
ne: ut omnes crederent per
illũ. Non erat ille lumen:
sed ut testimoniũ perhiber&
de lumine. Erat lum̃ uerũi:
quod illuminat omnẽ homi¬
nem uenientẽ in hune mun
dũ. Si omnẽ: ergo et ioħ̾em.
Tnde dicit et ipse ioħs. Nos
omnes de plemtudine eius ac-¬
cepimus. Discernite ergo ista
ut proficiat mens uestra in fi¬
de xp̃r: ne semꝑ infantes sitis
lbera querentes: et a cibo soli¬
do resilientes. Debetis apud
triri et ablactari:. et ad escas so¬
lidiores accedere mente. ñ uien¬
tre. Hoc ergo discermte. ali¬
ud esse lumen qđ illuminat:
aliud lumen qđ illuminat᷑.
ta. T sitata iuratio ẽ. Que lu¬
mina. si lumina sunt. desit
lumen in cubiculo tuo clau¬
so: pateant et luceant tibi: u
tiq ñ possunt. Quomodo er¬
go ista in facie que habenus &
lumina nuncupamus. et qtian¬
do sanasunt et quando patent.
indigent extrinsecus adrutorio
luminis: quo ablato aut non
illato. sana sunt. apertasunt.
nec tam̃ uident:sic mens nos¬

Expanded text:
et de lumine, ut omnes crederent per eum. Non erat ille lumen, sed ut testimonium perhiberet de lumine. Erat lumen verum, quod illuminat omnem hominem venientem in mundum. » Si omnem, ergo et Joannem. Unde dicit et ipse Joannes. Nos omnes de plenitudine ejus accepimus . Discernite ergo ista, ut proficiat mens vestra in fide Christi; ne semper infantes sitis ubera quaerentes, et a cibo solido resilientes. Debetis apud triri et ablactari, et ad escas solidiores accedere, mente, non ventre. Hoc ergo discernite, aliud esse lumen quod illuminat, aliud esse quod illuminatur. a: usitata juratio est. Quae lumina si lumina sunt, desit lumen in cubiculo tuo clauso, pateant et luceant tibi: non utique possunt. Quomodo ergo ista in facie quae habemus, et lumina nuncupamus, et quando sana sunt, et quando patent, indigent extrinsecus adjutorio luminis; quo ablato aut non illato, sana sunt, aperta sunt, nec tamen vident: sic mens nos
Abbreviated transcription (Latin):
dixit ei mat̾ eius. Cur ñ poti¬
us dixisti. erat ibi maria. et di¬
xit ei maria: Utrunq tu nar¬
ras: et dixit ei mater eius. & re¬
spondit ei iħe. quid michi & ti¬
bi ẽ mulier. Quare hoc: nisi
quia utrunq uerũ est: Illi au¬
tem in eo uolunt credere eugli¬
ste. quod narrat iħm dixisse
matri. quid michi et tibi ẽ mu¬
lier: et in eo nolunt credere eu¬
angłiste. quod attrerat ibi ma¬
ter iħu. et dixit ei mater eius.
Quis aũt est qui resistit ser¬
penti. et tenet ueritatẽ: Cuiꝰ
uirginitas cordis. ñ corrumpi¬
tur astutia diaboli: qui utrũꝙ
uerũ credit. et quia erat ibi ma¬
ter ih̃u: et quia illud respondit
matri iħc. Sed nondũ intelligit
quemadmodũ diocit iħc. quid
michi et tibi ẽ mulier. Interĩ
credat quod dixxerit: et qđ
matri dixerit. Sit primo pie¬
tas in credente: et erit fructus
in intelligente. Interrogo uos
o fideles xp̃iani. E rat ibi ma¬
ter iħuͦ Respondete. Erat.
Tnde scitis : Respondete.

Expanded text:
dixit ei mater ejus: cur non potius dixisti, Erat ibi Maria; et, Dixit ei Maria? Utrumque tu narras, et, Dixit ei mater ejus; et, Respondit ei Jesus, Quid mihi et tibi est, mulier? Quare hoc, nisi quia utrumque verum est? Illi autem in eo volunt credere Evangelistae, quod narrat Jesum dixisse matri, Quid mihi et tibi est, mulier? et in eo nolunt credere Evangelistae quod ait, Erat ibi mater Jesu; et, Dixit ei mater ejus. Quis est autem qui resistit serpenti et tenet veritatem, cujus virginitas cordis non corrumpitur astutia diaboli? Qui utrumque verum credit; et quia erat ibi mater Jesu, et quia illud respondit matri Jesus. Sed si nondum intelligit quemadmodum dixerit Jesus, Quid mihi et tibi est, mulier? interim credat quod dixerit, et quod matri dixerit. Sit primo pietas in credente, et erit fructus in intelligente. 7. Interrogo vos, o fideles Christiani, Erat ibi mater Jesu? respondete, Erat. Unde scitis? respondete,
Abbreviated transcription (Latin):
tidie in creatura facit: sed quia
ista cotidie fiunt. et tanquam
naturali cursu peraguntur: il¬
la uero. efficaciam potentie tan¬
quam presentis ex hibuisse ui¬
dentur oculis hominũ. Dixi¬
mus sicut meministis. resurrex¬
it unus mortuus. obstupue¬
runt homines: cũ cotidie nasci
qui non erant nemo miretur.
Sic aquam in uinũ conuersã
quiᷤ ñ miretur: cũ hoc annis
ominib deus in uitibus faciat:
Sed quia omnia ista que fecit
dñs iħc. ñ solum ualent ad ex¬
citanda corda nostra miraculis.
sed etiã edificanda in doctrina
fidei: scrutari nos oportet quid
sibi uelint uia omia. id est. quid
significent. Horum enĩ omnri¬
um significationes sicuit recor¬
damini: in hodiernũ distuli¬
mus. Quod dñs inuitatus ue¬
nit ad nuptias: etiã excepta
mystica significatione confir¬
mare uoluit quod ipse fecit. F u¬
duri enĩ erant de quib dixit a¬
postolus. prohibentes nubere: et
dicentes. quod malũ essent nu¬
ptie. et quod diabolus eas fecis¬

Expanded text:
tidie in creatura facit, sed quia ista quae quotidie fiunt, tanquam naturali cursu peraguntur; illa vero efficacia potentiae tanquam praesentis exhibita videntur oculis hominum. Diximus, sicut meministis, resurrexit unus mortuus, obstupuerunt homines; cum quotidie nasci qui non erant, nemo miretur. Sic aquam in vinum conversam quis non miretur, cum hoc annis omnibus Deus in vitibus faciat? Sed quia omnia quae fecit Dominus Jesus, non solum valent ad excitanda corda nostra miraculis, sed etiam ad aedificanda in doctrina fidei; scrutari nos oportet quid sibi velint illa omnia, id est, quid significent. Horum enim omnium significationes, sicut recordamini, in hodiernum distulimus. 2. Quod Dominus invitatus venit ad nuptias, etiam excepta mystica significatione, confirmare voluit quod ipse fecit nuptias. Futuri enim erant, de quibus dixit Apostolus, prohibentes nubere , et dicentes quod malum essent nuptiae, et quod diabolus eas fecis
Abbreviated transcription (Latin):
ad clausa pulsa. Si aũt nondũ
desideramus. nondũ inhiamus.
nondũ suspiramus: margaritaᷤᷤ
quibuscunq proiecturi sumꝰ.
aut margaritas qualescunq
nos ipsi inuenturi sumus. Mo¬
uerim ergo carissimi desideri¬
um in corde uestro: moresper¬
ducant ad intelligentiã: ge¬
nus uite. perducit ad genus
uite. Alia uita terrena. alia
uita celestis: alia uita pecoꝵ:
alia uita hominũ. alia uita

Expanded text:
ad clausa pulsa. Si autem nondum ad clausa pulsa. Si autem nondum desideramus, nondum inhiamus, nondum suspiramus, margaritas quibuscumque projecturi sumus, aut margaritas qualescumque nos ipsi inventuri sumus Moverim ergo, charissimi, desiderium in corde vestro. Mores perducunt ad intelligentiam: genus vitae perducit ad genus vitae. Alia vita terrena, alia vita coelestis; alia vita pecorum, alia vita hominum, alia vita
Abbreviated transcription (Latin):
set deus: ñ diceret. Beati mũ¬
do corde: quoniã ipsi d̃m ui¬
debunt. Ergo habes oculum
corporis ad uidendũ fabrũ:
sed uonctũ habes ocłm corcdisad
uidendũ deũ. Ido quod soles ui¬
dere in fabro: trausferre uis ad de¬
um. Pone in terra terrena: sursũ
cor. Quid ergo karissimi: E x¬
plicaturi sumus nos quod inter¬
rogauimus. quomodo uideat
uerbũ. quomodo pater uideat᷑
a uerbo : quid sit uidere uerbi:
Non sum tam audax: tamte¬
merarius: ut hõc explicare pol¬
licear et me et uos. Utcunq
suspieor modulũ uestrũ: noui
tam̃ meũ. Si ergo placeat nr di¬
utius immoremur : percurra¬
mus lectionẽ. et iideamꝰ uer¬
bis dm̃i turbari corda carnalia:
ad hoc turbari. ne in eoquod te¬
Inent. remaneant. E x torque¬
atur tanquã pueris ludicrum
nescio quid. quo se male auocãt:
ut possent inseri utiliora grandi¬
orib. ut possint proficere qui
repebant in terra.Surge.que¬
re. suspira. anhela desiderio: et

Expanded text:
set Deus, non diceret, Beati munset Deus, non diceret, Beati mundo corde, quia ipsi Deum videbunt . Ergo habes oculum corporis ad videndum fabrum, sed nondum habes oculum cordis ad videndum Deum: ideo quod soles videre in fabro, transferre vis ad Deum. Pone in terra terrena, sursum cor. 7. Quid ergo, charissimi? explicaturi sumus nos quod interrogavimus, quomodo videat Verbum, quomodo Pater videatur a Verbo, quid sit videre Verbi? Non sum tam audax, tam temerarius, ut hoc explicare pollicear et me et vos: utcumque suspicor modulum vestrum, novi tamen meum. Si ergo placet, non diutius immoremur, percurramus lectionem, et videamus verbis Domini turbari corda carnalia; ad hoc turbari, ne in eo quod tenent remaneant. Extorqueatur tanquam pueris ludicrum nescio quid, quo se malo avocant, ut possint inseri utiliora grandioribus, ut possint proficere qui repebant in terra. Surge, quaere, suspira, anhela desiderio, et
Abbreviated transcription (Latin):
ñ potest a se facere quicquã. in¬
si quod uiderit patrẽ facientẽ.
Uis ut explicem tibi quomo¬
quomodo uideat. Si hoc tu ex¬
plicare ñ potes: nec ego illud.
Si hoc tu percipere nondũ es
idoneus: nec ego illud. Uterq
ergo nostrũ querat: uterq pul¬
set: ut uterꝙ inuenire meream᷑.
Quid quasi doctus calumnia¬
ris indocto: Ego ad faciendũ.
tu ad uidendũ : ambo indocti a
magistro queramus: ñ in scola
cius pueriliter litigemus. Tam̃
simul iam didiciinus: quia om¬
nia per ipsum facta sunt. Er¬
go maiifestum ẽ. quia ñ alia
opera facit pater que uideat fi¬
lus ut ipse faciat similia. sed
eadem opera facit pater per fi¬
lium: quia omia per uerbũ fa¬
cta sunt. Iam quomodo faciat
deus.quis nouit: Don dico
quomodo fecerit mundũ: sed
quomodo fecerit ocłm tuuim:
cui carnaliter inherens: uisibi¬
lia inuisibilib comparas. Ta¬
lia enĩ de deo cogitas: qualia
his oculis uidere consuesti. Si
autem istis oculis uideri pos¬

Expanded text:
n potest a se facere quidquam, nisi quod viderit Patrem facientem. Vis ut explicem tibi quomoquomodo videat. Si hoc tu explicare non potes, nec ego illud: si hoc tu percipere nondum es idoneus, nec ego illud. Uterque ergo nostrum quaerat, uterque pulset, ut uterque accipere mereatur. Quid quasi doctus calumniaris indocto? Ego ad faciendum, tu ad videndum, ambo indocti a magistro quaeramus, non in schola ejus pueriliter litigemus. Tamen simul jam didicimus quia omnia per ipsum facta sunt. Ergo manifestum est quia non alia opera facit Pater, quae videat Filius, ut ipse faciat similia: sed eadem opera facit Pater per Filium, quia omnia per Verbum facta sunt. Jam quomodo faciat Deus quis novit? Non dico quomodo fecerit mundum, sed quomodo fecerit oculum tuum, cui carnaliter inhaerens, visibilia invisibilibus comparas. Talia enim de Deo cogitas, qualia his oculis videre consuesti. Si autem istis oculis videri pos
Abbreviated transcription (Latin):
d̃s abundare permisit. ne sem¬
per lacte nutriamur: et ĩ bru¬
enĩ non intellexerunt qͦmodo
cõmendaretur diuinitas xp̃i.
sapuerunt sicut uoluerunt
ñ aũt recte sapiendo. fidelib

Expanded text:
s abundare permisit, ne semper lacte nutriamur, et in bruenim non intellexerunt quomodo commendaretur divinitas Christi, sapuerunt sicut voluerunt: non autem recte sapiendo, fidelib
Abbreviated transcription (Latin):
dicta sunt: sed respiciamus a¬
lum languidum triginta oc
to annoꝵ subito factum sanũ.
ad mirantib iudeis et irascenti¬
b. Querebant tenebras magis
de sabbato: quã lumen de mi-¬
raculo. His ergo indignantibꝰ
loquens. ait hoc: maiora his
demonstrabit ei opera. His ma¬
iudistis hominẽ factũ sanũ:
cuius langrior durauerat usq
ad triginta octo annos. His

Expanded text:
dicta sunt, sed respiciamus ildicta sunt, sed respiciamus illum languidum triginta et octo annorum subito factum sanum, admirantibus Judaeis et irascentibus. Quaerebant tenebras magis de sabbato, quam lumen de miraculo. His ergo indignantibus loquens, ait hoc, Majora his demonstrabit ei opera. His mavidistis hominem factum sanum, cujus languor duraverat usque ad trigi
Abbreviated transcription (Latin):
sum erat. deorsum ẽ. Quãdo
sursum erat: Quando dixit.
et filius facit similit̾. Tude
modo deorsum: Maiora his
demonstrabit ei opera. O dñe
om̃ia quid tibi pater est de¬
monstraturus quod ad huc
nescis: Quid te latet patris:
Quid te latet in patre. quẽ
ñ latet pater:Que oꝑa ma¬
iora tibi est demonstraturus:
Aut quib operib maiora st̃.
que demonstraturꝰ est: Cum
enĩ dixcit maiora his: prius de
bemus intelligere quib maio¬
ra. Recordemur unde iste ser
mo processit. quando curatus
ẽ ille qui triginta et octo annoᷤ
habebat in infirmitate: et iris¬
sit eũ saluũ collere grabatum
suũ. et ire in domũ suã. Hinc
enim iudei commoti. cũ qui¬
bus loquebatur. Loquebatur
uerbis et tacebat intellectu: qͦ¬
dãmodo innuebat intelligen¬
tib. celabat irascentib. Hinc
ergo cũ essent commoti iudei.
quia hoc sabbato dñs faceret:
dederunt occasionẽ sermoni
hiric. Non ergo sic audiamꝰ
hec. tanquã obliti que supra

Expanded text:
sum erat, deorsum est. Quando sum erat, deorsum est. Quando sursum erat? Quando dixit, et Filius facit similiter. Unde modo deorsum? Majora his demonstrabit ei opera. O Domin sunt omnia, quid tibi Pater demonstraturus est quod adhuc nescis? quid te latet Patris? quid te latet in Patre, quem non latet Pater? quae opera tibi majora demonstraturus est? aut quibus operibus majora sunt quae demonstraturus est? Cum enim dixit, majora his, debemus prius intelligere quibus majora. 6. Recordemur unde sermo iste processit. Quando curatus est ille qui triginta et octo annos habebat in infirmitate, et jussit eum salvum tollere grabatum suum, et ire in domum suam. Hinc enim Judaei commoti, cum quibus loquebatur: loquebatur verbis, et tacebat intellectu; quodammodo iunuebat intelligentibus, celabat irascentibus: hinc ergo cum essent commoti Judaei, quia hoc sabbato Dominus faceret, dederunt occasionem sermoni huic. Non ergo sic audiamus haec tanquam obliti quae supra
Abbreviated transcription (Latin):
ut audiret. excitatũ deserit:
Diximus ut potumus. non
temporaliter scire filiũ. nee a¬
liud esse filii scientiã. aliud ip¬
sum filiũ: et aliud esse filii ui¬
sionẽ. et aliud esse ipsũ filrũ:
sed ipsam uisionẽ esse filrũ. et
ipsam scientiã uł sapientiã. pa¬
tris esse filiũ. eamq sapientiã.
et eã uisionem. eternã esse ab
eterno. etiã curi est coeterna: nec
ibi per tempus aliquid uaria¬
ri. nec aliquid nasci quod ñ e¬
rat: nec aliquid perire quod
erat. Diximus ut potiumus.
Quid ergo: Hic modo facit
dempus. ut diceret. maiora his
demonstrabit ei opera. hoc est.
demonstraturus est. idest. de¬
monstrabit: Aliud est demon
cimus de futuro. Quid ergo
hic agimus fratres: E cce quẽ
dixeramus patri coeternũ. n¬
chil illo uariari per tempus.
bis tempora nominãs demon¬
strabit ei inquit opera hisma¬
iora. E rgo demonstraturus ẽ
adhuc aliquid filioᷤ. quod ñ
nouit filius: Quidergo faci¬
mus: Quomodo intelligimꝰ:

Expanded text:
ut audiret, excitatum deserit? Diximus, ut potuimus, non temporaliter scire Filium, nec aliud esse Filii scientiam, aliud ipsum Filium; et aliud esse Filii visionem, et aliud ipsum Filium: sed ipsam visionem esse Filium, et ipsam scientiam vel sapientiam Patris esse Filium, eamque sapientiam et eam visionem aeternam esse ab aeterno, et ei a quo est coaeternam; nec ibi per tempus aliquid variari; nec aliquid nasci quod non erat; nec aliquid perire quod erat. Diximus, ut potuimus. Quid ergo hic modo facit tempus, ut diceret, majora his demonstrabit ei opera? id est demonstraturus est, hoc est demonstrabit. Aliud est demonscimus. Quid ergo hic agimus, fratres? Ecce quem dixeramus Patri coaeternum, nihil in illo variari per tempus, bis tempora nominans, demonstrabit ei, inquit, his majora. Ergo demonstraturus est adhuc aliquid Filio, quod non novit Filius? Quid ergo facimus? quomodo hoc intelligimus?
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ filio. Que sunt maiora:. Se¬
quitur et dicit. Sicut enĩ pa-¬
der suscitat mortuos et uiui¬
ficat: sic et filius quos uult ui¬
uificat. Plane maiora sũt ista.
Ualde enĩ plus est ut resurgat
mortuus. quã ut conualescat
egrotus. Oaiora sunt ista. S
quando ea pater demostratu¬
rus ẽ filio: Nescit enĩ ea fili¬
us: et ille qui loquebatur. ñ
nouerat mortros suscitare:
citare mortuos: per quem fi¬
cta sunt omĩa: Qui fecit ut
uiueremꝰ qui ñ eramus: ad¬
huc habebat discere ut resus¬
citaremur: Quid ẽ ergo qđ
uult discere: Descendit enĩ
ad nos: et qui paulo ante lo¬
quebatur ut deus. cepit loqͥ
ut homo. Ipse est cam̃ homo
qui deus: quia deus factus est
homo. Sed factus quod ñ erat:
ñ amittens quod erat. E rgo
accessit homo deo. ut esset ho¬
mo qui erat deus: ñ ut iam
homo esset. et ñ esset deus. Au

Expanded text:
Sequitur, et dicit: Sicut enim Pater suscitat mortuos et vivificat, sic et Filius quos vult vivificat. Plane majora sunt ista. Valde enim plus est ut resurgat mortuus, quam ut convalescat aegrotus: majora sunt ista. Sed quando ea Pater demonstraturus est Filio? Nescit enim ea Filius? et ille qui loquebatur, non noverat mortuos suscitare? citare mortuos, per quem facta sunt omnia? qui fecit ut viveremus, qui non eramus, adhuc habebat discere ut resuscitaremur? Quid est ergo quod vult dicere? 7. Descendit enim ad nos, et qui paulo ante loquebatur ut Deus, coepit loqui ut homo. Ipse est tamen homo qui Deus, quia Deus factus est homo: sed factus quod non erat, non amittens quod erat. Ergo accessit homo Deo, ut esset homo qui erat Deus; non ut jam homo esset, et non esset Deus. Au
Abbreviated transcription (Latin):
rit. Ubi est inquiunt pater
tuus: Audiuimũs enĩ de di¬
cere. solus ñ sum: sed ego et qͥ
misit me pater. Nos solum
te uidemus: patrem tirũ decũ
ñ uidemus. Quomodo de di¬
cis solũ non esse: sed cũ patre
tuo esse: Aut ostende nob. te

Expanded text:
rit. Ubi est, inquiunt, pater tuus? Audivimus enim te dicere, Solus non sum, sed ego et qui misit me Pater: nos solum te videmus, patrem tuum tecum non videmus; quomodo te dicis solum non esse, sed cum patre tuo esse? aut ostende nobis te
Abbreviated transcription (Latin):
re & nasci:. Non nouerat iste msi u¬
nam natiui tattm: ex adamet
eua. E x deo et eccła nondũ no¬
ierat. Non nouerat nisi eõ ꝑa¬
entes qui generant ad mortẽ :¬
ondũ nouerat eos parentes qui
enerant ad uitam. Non noue¬
it nisi eos parentes qui generãt
iccessuroᷤ: nondũ nouerat eos. qͥ
mper uiuentes generant per¬
iansuros. Cum ergo sint due
atiuitates: ule unã intellige¬
it. ¶na est de terra: alia de ce
Tna est de carne: alia de sp̃u.
Ina est de mortalitate. alia de¬
rnitate: una est de mascło et
ninã. alia de deo et eccła: sed
se duie. singule sunt. Nec illa

Expanded text:
et nasci? Non noverat iste nisi unam nativitatem ex Adam et Eva; ex Deo et Ecclesia nondum noverat: non noverat nisi eos parentes qui generant ad mortem; nondum noverat eos parentes qui generant ad vitam: non noverat nisi eos parentes qui generant successuros; nondum noverat eos qui semper viventes generant permansuros. Cum ergo sint duae nativitates, ille unam intelligebat. Una est de terra, alia de coelo; una est de carne, alia de Spiritu; una est de mortalitate, alia de aeternitate; una est de masculo et femina, alia de Deo et Ecclesia. Sed ipsae duae singulae sunt; nec illa
Abbreviated transcription (Latin):
Participatione di fit beata: ñ
participatione sc̃e anime fit
beata infirma anima: nec
participatione angłi fit beata
sc̃a anima: sed si querit beata
esse anima infirma: querat
unde beata sit sancta anima.
ceris tu: sed unde angls. in de
et tu. His premissis atq firmis

Expanded text:
Participatione Dei fit beata. Non Participatione Dei fit beata. Non participatione sanctae animae fit beata infirma anima, nec participatione angeli fit beata sancta anima: sed si quaerit beata esse infirma anima, quaerat unde beata sit sancta anima. ngelo tu; sed unde angelus, inde et tu. 6. His praemissis atque firmis
Abbreviated transcription (Latin):
idest ꝓpt̾ ꝯsortiũ qđclã anime
et corporis. in hac uita atq c̃õ¬
plexu delectare animã lenitiᷤs
uł contristari offensis. corporis
sensib. Seatitudinẽ enĩ eius.
qua fit beata ipsa anima ñ fi¬
en nisi participatione illius uite
semper uiue. incõmutabilis eter¬
neq substantie quod est deus.
ut quomodo amma que inferi¬
a deo est. id quod ipsa inferius
est. hoc ẽ corpus facit uiuere: sic
eandem animã. non faciat bea¬
te uiuere. isi quod ipsa anima
quã corpus: et suꝑior quã ani¬
ma deuis. Prestat aliquid infe¬
nori: prestatur illi a suꝑiore.
Seruiat dño suo: ne conculce¬
tur a seruo suo. Hec ẽ fratres
mei religio xp̃iana que predi-¬
catur per totũ mundũ. horren¬
tib immicis: et ubi uincunt᷑
murmurantib: et ubi preua¬
lent seuientib. Hec ẽ religio
xp̃iana. ut colatur unus deuᷤ
ñ multi dii: quia ñ facit. Ani¬
mam beatã nisi unus deus.

Expanded text:
id est propter consortium quoddam animae id est propter consortium quoddam animae et corporis in hac vita atque complexu, delectari animam lenitis, vel contristari offensis corporis sensibus; beatitudinem tamen ejus qua fit beata ipsa anima, non fieri nisi participatione illius vitae semper vivae, incommutabilis, aeternaeque substantiae, quae Deus est: ut quomodo anima quae inferior Deo est, id quod ipsa inferius est, hoc est corpus, facit vivere; sic eamdem animam non faciat beate vivere, nisi quod ipsa anima quam corpus, et superior quam anima Deus. Praestat aliquid inferiori, praestatur illi a superiore. Serviat Domino suo, ne conculcetur a servo suo. Haec est, fratres mei, religio christiana, quae praedicatur per totum mundum, horrentibus inimicis; et ubi vincuntur, murmurantibus; ubi praevalent, saevientibus. Haec est religio christiana, ut colatur unus Deus, non multi dii; quia non facit animam beatam nisi unus Deus.
Abbreviated transcription (Latin):
pus quod corrumpitur aggra¬
uat animã: et deprimit terre¬
na inhabitatio sensũ multa
cogitantẽ. De forte ergo possu¬
mus sensũ nr̃m a multis colli¬
gere ad unũ. et euulsũ amul¬
tis. releuare ad unũ: quod qui¬
dem ñ poterimus ut dixi. nisi
adiuuet ule qui ad se uult le¬
liari animas nostras: ut con¬
tingamus ex aliqua parte. quo¬
modo uerbũ dei. unicus patri.
coeternus et equalis patriñ
faciat nisi quod uiderit patrẽ
facientẽ: cũ tamen pater ip̃se
gnum quiddã insinuare uo¬
lens intentis. et infundere
capacib. incapaces aũt exci¬
tare ad studium. ut nondũ
intelligentes bene uiuendo ca¬
paces fiant: insinuauit nob
animã humanã. et mentẽ
rationalem que inest homim.
ñ in est pecori. ñ uegetari. nͥl
atificari. ñ illuminari. nisi
ab ula substantia dei÷ eamꝙ
animã facere aliquid per cor¬
pus. et de corpore. atq habe¬
re subiectum corpus: et per cor¬
poralia mulceri posse sensus cor¬
poris. uł offendi: et propt̃ hoc.

Expanded text:
pus quod corrumpitur, aggravat animam, et deprimit terrena inhabitatio sensum multa cogitantem . Ne forte ergo possimus sensum nostrum a multis colligere ad unum, et evulsum a multis relevare ad unum quod quidem non poterimus, ut dixi, nisi adjuvet ille qui ad se vult levari animas nostras, et contingamus ex aliqua parte, quomodo Verbum Dei unicus Patri, coaeternus et aequalis Patri, non faciat nisi quod viderit Patrem facientem, cum tamen Pater ipse gnum quiddam insinuare volens intentis, et infundere capacibus, incapaces autem excitare ad studium, ut nondum intelligentes bene vivendo capaces fiant, insinuavit nobis animam humanam et mentem rationalem, quae inest homini, non inest pecori, non vegetari, non beatificari, non illuminari, nisi ab ipsa substantia Dei: eamque animam facere aliquid per corpus et de corpore, atque habere subjectum corpus, et per corporalia mulceri posse sensus corporis vel offendi, et propter hoc,
Abbreviated transcription (Latin):
festo. quia plures erant dies fe¬
sti:sic enĩ appellabatur apud
iudeos dies festus. ut ñ esset di¬
es unus sed plures: locuti sũt
fratres eius ad dñm iħm xpi¬
stum.f ratres eius sic accipite:
sicut nostis. Don enĩ nouũ
est quod auditis: consangui¬
nei uirginis marie. fratrẽs do¬
mimi dicebant᷑. Erat aũt con¬
suetudinis scripturarũ. appel¬
lare fratres. quoslibet consan

Expanded text:
festo quia plures erant dies fefesto quia plures erant dies festi; sic enim appellabatur apud Judaeos dies festus, ut non esset dies unus, sed plures locuti sunt fratres ejus ad Dominum Christum. Fratres ejus sic accipite, sicut nostis: non enim novum est quod auditis. Consanguinei virginis Mariae, fratres Domini dicebantur. Erat enim consuetudinis Scripturarum, appellare fratres quoslibet consan
Abbreviated transcription (Latin):
cũ eum iam passurũ denere
uellent: ait illis. Quẽ que¬
ritis: Responderunt. lħ̾m. Et̃
ille. E go sum. Don se occul¬
tans. sed manifestans. Ad cã
tam̃ manifestationẽ illi non
substiterunt: sed redeuntes re¬
tro ceciderunt. E t tam̃ quia
pati uenerat.surrexerunt.te¬
nuerunt: ad iudicẽ ad duxe¬
runt: et occiderunt. Sed quid
fecerunt: Quod ait quedam
scriptura. Terratradita ẽ in
manus impii: caro data ẽ in
potestatem iudeis. Et hoc pro¬
pterea. ut quasi sacculus cõsem¬
deretur: unde preciũ nostrum
manaret. E rat aũt in proxi¬
mo dies festus iudeoꝵ: sceno¬
phegia. Quid sit scenophegia:
scripturas qui legerunt. nouer̃t̃.
Faciebant die festo tabernacula:
ad similitudinem tabernacłoꝵ
in quib habitauerũt. cũ ex e¬
gipto educti peregrinarentur
in heremo. Istẽ erat dies festus:
magna sollemnitas. Celebra¬
bant hoc iudei. uelut remini¬
scentes beneficia dm̃i : qui occi¬
suri erant dñm. Hoc ergo die

Expanded text:
cum eum jam passurum tenere cum eum jam passurum tenere vellent, ait illis, Quem quritis? Responderunt: Jesum. Et ille: Ego sum; non se occultans, sed manifestans. Ad eam tamen manifestationem illi non substiterunt, sed redeuntes retro ceciderunt . Et tamen quia pati venerat, surrexerunt, tenuerunt, ad judicem adduxerunt, et occiderunt. Sed quid fecerunt? Quod ait quaedam Scriptura, Terra tradita est in manus impii : caro data est in potestatem Judaeis. Et hoc propterea, ut quasi sacculus conscinderetur, unde nostrum pretium manaret. 3. Erat autem in proximo dies festus Judaeorum Scenopegia. Quid sit Scenopegia, Scripturas qui legerunt, noverunt. Faciebant die festo tabernacula, ad similitudinem tabernaculorum in quibus habitaverant cum ex Aegypto educti peregrinarentur in eremo. Iste erat dies festus, magna solemnitas. Celebrabant hoc Judaei, velut reminiscentes beneficia Domini, qui occisuri erant Dominum. Hoc ergo die
Abbreviated transcription (Latin):
sed menbra eius. id est fideles
eius in terra persequebatui.
Noluit camen dicere sanctos
meos. seruos meos:postremo
honorabilrus fratres meos:s
me. idest menbra mea. quib
ego sum caput. His predictis.
puto nos in hoc capitulo quod
modo lectũ est: ñ esse laboratu¬
ros. Sepe enĩ significatũ est in
capite: quod futurũ erat in cor¬
pore.Post hec inquit ambula¬
bat iħc in galileam. Non enĩ
uolebat in iudeã ambulare:
quia querebant eũ iudei int¬
ficere. Hoc est quod dixi: in¬
firmitati nostre prebebat ex¬
emplũ. Non ipse perdiderat
potestatẽ: sed nostrã consola¬
batur fragilitatẽ. F uturũ enĩ
erat ut dixi. ut aliquis fidelis
euis absconderet se: ne a perse¬
cutorib inueniretur. Et ne illi
pro crimine obiceretur latibu¬
lum: precessit in capite. quod
in menbro confirmaret᷑. Sic
em̃ dictum ẽ. nolebat ambu¬
lare in uudeam. quia quere¬
ter iudeos. et ñ occidi a iud̃is.
Hanc enĩ potentiã. quando
uoluit demonstrauit. Nam¬

Expanded text:
sed membra ejus, id est fideles ejus, in terra persequebatur. Noluit tamen dicere, sanctos meos, servos meos; postremo honorabilius, fratres meos: sed, Me, hoc est membra mea, quibus ego sum caput. 2. His praedictis, puto nos in hoc capitulo quod modo lectum est, non esse laboraturos: saepe enim significatum est in capite, quod futurum erat in corpore. Post haec, inquit, ambulabat Jesus in Galilaeam: non enim volebat in Judaeam ambulare, quia quaerebant eum Judaei interficere. Hoc est quod dixi; infirmitati nostrae praebebat exemplum. Non ipse perdiderat potestatem, sed nostram consolabatur fragilitatem. Futurum enim erat, ut dixi, ut aliquis fidelis ejus absconderet se, ne a persecutoribus inveniretur; et ne illi pro crimine objiceretur latibulum, praecessit in capite quod in membro confirmaretur. Sic enim dictum est, Nolebat ambulare in Judaeam, quia quaereter Iudeos et non occidi. Hanc enim potentiam quando uoluit demonstrauit,
Abbreviated transcription (Latin):
quomodocunq. Sed qͥdͦ Equa¬
lem se faciens deo. Dam omnes
dicimus deo. pater noster qui
es in celis: et legimus etiã ude¬
os dixisse. cũ tri sis pater nost̃.
Ergo ñ hinc irascebantur quia
Eoce intelligunt iudei: quod ñ
intelligunt arriani. Arriam
dicunt: et inde heresis pulsat
eccłam. E cce ipsi ceci. ipsi inter¬
fectores xp̃i: intellexerunt tam̃
uerba xp̃i. Non eũ intellexe¬
runt esse xp̃m. nec eum intel
lexerunt filiũ dei. sed tamen
intellexerunt in illis uerbis.
quia talis commendaretur fili¬
us dĩ :÷ qui equalis esset do. Qs
erat. nesciebant: talem tam̃ pre¬
dicari agnoscebant:quia patrẽ
suũ dicebat đm. equalem se fa¬
ciens do. Don erat ergo equalis
đo: Non ipse se faciebat equa¬
lem: sed ille genuerat illũ equa¬
lem.Si se ipse faceret cqualem
do: caderet per rapinã. Qui
enĩ se uoluit equalem facere
deo dũ non esset. cecidit : & ex
ungło factus est diabolus: et
hanc suꝑbiam homini propi¬
nauit. unde ipse deiectus est.

Expanded text:
quomodocumque: sed quid? Aequalem se faciens Deo. Nam omnes dicimus Deo, Pater noster qui es in coelis : legimus et Judaeos dixisse, Cum tu sis pater noster . Ergo non hinc irascebantur, quia Ecce intelligunt Iudæi, quod non intelligunt Arriani. Arriani dicunt, & inde hæresis pulsa de Ecclesia. Ecce ipsi cæci, ipsi interfectores Christi: intellexerunt tamen verba Christi. Non eum intellexerunt Christum, nec eum intellexerunt Filium Dei: sed tamen intellexerunt in illis verbis, quia talis commendaretur Filius Dei, qui aequalis esset Deo. Quis erat nesciebant; talem tamen praedicari agnoscebant, quia patrem suum dicebat Deum, aequalem se faciens Deo. Non erat ergo aequalis Deo? Non ipse se faciebat aequalem, sed ille illum genuerat aequalem. Si se ipse faceret aequalem Deo, caderet per rapinam. Qui enim se voluit aequalem facere Deo cum non esset, cecidit , et ex angelo factus est diabolus: et hanc superbiam homini propinavit, unde ipse dejectus est.
Abbreviated transcription (Latin):
nifesto eructauit: ut peruem¬
at ad om̃s gentes ñ solũ incar¬
natio filii dei et passio. et re¬
surrectio: sed etiam qͥd erat

Expanded text:
nifesto eructavit, ut perveniat ad omnes gentes non solum incarnatio Filii Dei, et passio, et resurrectio; sed etiam quid erat
Abbreviated transcription (Latin):
inquit glam eius. głam quasi uni¬
geniti a patre. plenũ gr̃a & uerita¬
te. De gr̃a & ueritate alio locoube¬
rius in ipso eugłio si dñs dignatus
fuerit donare: tractabimus. Hec
nunc sufficiant: & edificamini in
xp̃o. & confortamini in fide. & ui¬
gilate in oꝑib bonis. & a ligno
nolite recedere. ꝑ quod possitis ma¬

Expanded text:
inquit, gloriam ejus, gloriam quasi Uniinquit, gloriam ejus, gloriam quasi Unigeniti a Patre, plenum gratia et veritate. De gratia et veritate alio loco uberius in ipso Evangelio, si Dominus dignatus fuerit donare, tractabimus. Haec nunc sufficiant, et aedificamini in Christo, et confortamini in fide, et vigilate in bonis operibus: et a ligno nolite recedere, per quod possitis ma
Abbreviated transcription (Latin):
riam eius nemo posset uidere: ni¬
si carnis humilitate sanaret᷑. Un¬
de ñ poteramus uidere: Intendat
ergo caritas ur̃a: & uidete qđ dico.
Irruerat homini quasi puluis in
oculũ. irruerat terra: sauciauerat
oculũ: uidere ñ poterat lumen.
Oculus iste sauciatus inungit᷑: ter¬
ra sauciatus erat: & terra illuc mit¬
sunt. De puluere cecatus es. depul¬
uere sanaris. Ergo caro de cecaue¬
rat: caro te sanat. Carnalis enim
anima facta erat consentiendo affe¬
ctib carnalib: inde fuerat oculus
cordis cecatus. Uerbũ caro factũ est.
Medicus iste fecit tibi collirium.
Et qm̃ sic uenit ut de carne uicia
carins extingueret. & de morce oc¬
cideret mortẽ: ideo factũ est inte.
ut qm̃ uerbũ caro factum est. tu pos¬
sis dicere. & uidimꝰ głam eius. Qua¬
lem głam: Qualis factus est filius
hominis. Illa humilitas ipsius est:
ñ gła ipsius. S quo ꝑ ducta ẽ acies
hominis curata ꝑ carnẽ: QIidimꝰ

Expanded text:
riam ejus nemo posset videre, niriam ejus nemo posset videre, nisi carnis humilitate sanaretur. Unde non poteramus videre? Intendat ergo Charitas vestra, et videte quod dico. Irruerat homini quasi pulvis in oculum, irruerat terra, sauciaverat oculum, videre non poterat lucem: oculus iste sauciatus inungitur; terra sauciatus erat, et terra illuc mit. De pulvere caecatus es, de pulvere sanaris: ergo caro te caecaverat, caro te sanat. Carnalis enim anima facta erat consentiendo affectibus carnalibus; inde fuerat oculus cordis caecatus. Verbum caro factum est: medicus iste tibi fecit collyrium. Et quoniam sic venit ut de carne vitia carnis exstingueret, et de morte occideret mortem; ideo factum est in te, ut quoniam Verbum caro factum est, tu possis dicere, Et vidimus gloriam ejus. Qualem gloriam? Qualis factus est filius hominis? Illa humilitas ipsius est, non gloria ipsius. Sed quo perducta est acies hominis, curata per carnem? Vidimus,
Abbreviated transcription (Latin):
scłm uerbũ eius. Orius ipsum uer¬
bum uoluit nasci exhomine:
ut cu securus nascereris ex deo:
& diceres tibi. Non sine causa d̃s
nasci ex homine uoluit: nisi qͥa
alicuius mom̃ti me existimauit.
ut immortalem me faceret: &
ꝓ me mortalit nasceret᷑. Id̃o cũ
dixisset ex deo natisunt: quasi
ne mirarem̃. & exhorreremꝰ tan¬
tam gr̃am. ut nobis incredibile
uideret᷑ quia homines ex d̃o na¬
tisunt: quasi securũ te faciẽs. ait.
Et uerbũ caro factũ est: & habi¬
tauit in nob̾. Quid ergo miraris
quia homines ex d̃o nascuntur:
Attende ipsũ dm̃ natũ ex homini¬
b. Et uerbũ caro factũ est: & ha¬
bitauit in nob̾. Quia uero uer¬
bum caro factũ est & habitauit
in nobis. ipsa natiuitate colliriũ
fecit unde tergerent oculi cordis
nr̃i: ut possemus uidere maiesta¬
cem cius. ꝑ eius humanitatẽ. Ido
factũ est uerbũ caro: & habitauit in
nob̾. Sanauit oculos nr̃os. Et quid
sequitur: Et uidimꝰ glam eius. Glo¬

Expanded text:
secundum Verbum ejus. Prius ipsum Versecundum Verbum ejus. Prius ipsum Verbum voluit nasci ex homine, ut tu securus nascereris ex Deo, et diceres tibi: Non sine causa Deus nasci ex homine voluit, nisi quia alicujus momenti me existimavit, ut immortalem me faceret, et pro me mortaliter nasceretur. Ideo cum dixisset, ex Deo nati sunt; quasi ne miraremur, et exhorreremus tantam gratiam, ut nobis incredibile videretur quia homines ex Deo nati sunt, quasi securum te faciens, ait: Et Verbum caro factum est, et habitavit in nobis. Quid ergo miraris quia homines ex Deo nascuntur? Attende ipsum Deum natum ex hominibus: Et Verbum caro factum est, et habitavit in nobis. 16. Quia vero Verbum caro factum est, et habitavit in nobis, ipsa nativitate collyrium fecit, unde tergerentur oculi cordis nostri, et possemus videre majestatem ejus per ejus humilitatem. Ideo factum est Verbum caro, et habitavit in nobis; sanavit oculos nostros: et quid sequitur? Et vidimus gloriam ejus. Glo
Abbreviated transcription (Latin):
set. adam dixit. Hoc nunc os
de ossib meis. & caro de carne
mea. Et apłs ait. Qui diligit
uxorem suã:. se ipsum diligit.
Demo enĩunquã carnẽsuam o¬
dio habuit. Lonit ergo caro ꝓux¬
ore: quomodo aliquando & spiri¬
tus ꝓ marico. Quare: Quia ille re¬
git: hec regitur. Ille imꝑare debet:
ista seruire. Damubi caro imꝑat.
& spiritus seruit: ꝑuersa domus
est. Quid peius domo. ubi femina
habet imꝑium suꝑ uirũ: Recta
aũt domus: ubi uir imꝑat. femi¬
na obtemꝑat. Rectus ergo ipse
homo. ubi spiritus imꝑat: caro¬
caro seruit. Hii ergo ñ ex uolun¬
tate carnis neq ex uoluntate ui¬
ri: s ex deo nati sunt. Ut autẽ
homines nascerent ex deo: pri¬
mo ex ipsis natus est deus. Xp̃c
nib. ñ quesiuit quidẽ nisi ma¬
trem in terra: quia iam patrẽ ha¬
bebat in celo. Natus ex deo ꝑ quẽ
efficeremur: & natus ex femina
ꝑ quẽ reficeremur. Doli ergo mi¬
rari o homo.quia efficerisꝑ gra

Expanded text:
set, Adam dixit, Hoc nunc os set, Adam dixit, Hoc nunc os de ossibus meis, et caro de carne mea ; et Apostolus ait, Qui diligit uxorem suam, seipsum diligit; nemo enim unquam carnem suam odio habet . Ponitur ergo caro pro uxore, quomodo et aliquando spiritus pro marito. Quare? Quia ille regit, haec regitur: ille imperare debet, ista servire. Nam ubi caro imperat, et spiritus servit, perversa domus est. Quid pejus domo, ubi femina habet imperium super virum? Recta autem domus, ubi vir imperat, femina obtemperat. Rectus ergo ipse homo, ubi spiritus impercaro servit. 15. Hi ergo non ex voluntate carnis, neque ex voluntate viri, sed ex Deo nati sunt. Ut autem homines nascerentur ex Deo, primo ex ipsis natus est Deus. Chrisnibus. Non quaesivit quidem nisi matrem in terra, quia jam patrem habebat in coelo: natus ex Deo, per quem efficeremur; et natus ex femina, per quem reficeremur. Noli ergo mirari, o homo, quia efficeris filiu
Abbreviated transcription (Latin):
Isti quia filii dei sunt & fratres
xp̃i: utiq nascunt᷑. Nam si ñ nas¬
cuntur: filii quomodo esse posst̃:
S filii hominũ nascunt᷑ ex carne
& sanguine: & ex uoluntate uiri
& complexu comugn. Illi autẽ
quomodo ei nascuntur: Qui ñ
ex sanguinib tanquã maris &
femine. Sangurna ñ est latinũ:
s quia grece positũ est pluralit̃:
maluit ille qui interp̃tabatur
sic ponere. & quasi minus lati¬
ne loqui scđm gramaticos: & tam̃
explicare ueritatẽ scdđm auditũ
infirmoꝵ. Si enĩ diceret sangui¬
nem singłari numero: ñ expli-¬
caret quod uolebat. Ex sangui¬
nib enĩ homines uascunt᷑ maris
& femine. Dicamus ergo. ñ timea¬
mus ferulas gramaticorũ: dum
tam̃ ad ueritatem solidam &
certiorem ꝑueniamꝰ. Rep̾hendit
qui intelligit: ingratus quia in¬
dellexit. Non ex sangunib ne¬
q ex uoluntate carnis: neq ex
uoluntate uiri. Carnẽ ꝓ femina
posuit: quia de costa cũ facta es¬

Expanded text:
Isti quia filii Dei fiunt et fratres Isti quia filii Dei fiunt et fratres Christi, utique nascuntur. Nam si non nascuntur, filii quomodo esse possunt? Sed filii hominum nascuntur ex carne et sanguine, et ex voluntate viri, et ex complexu conjugii. Illi autem quomodo ei nascuntur? Qui non ex sanguinibus: tanquam maris et feminae. Sanguina non est latinum: sed quia graece positum est pluraliter, maluit ille qui interpretabatur sic ponere, et quasi minus latine loqui secundum grammaticos, et tamen explicare veritatem secundum auditum infirmorum. Si enim diceret sanguinem singulari numero, non explicaret quod volebat: ex sanguinibus enim homines nascuntur maris et feminae. Dicamus ergo, non timeamus ferulas grammaticorum; dum tamen ad veritatem solidam et certiorem perveniamus. Reprehendit qui intelligit, ingratus quia intellexit. Non ex sanguinibus, neque ex voluntate carnis, neque ex voluntate viri. Carnem pro femina posuit: quia de costa cum facta es
Abbreviated transcription (Latin):
adoptaret nos propt̾ impedimen¬
tum eoꝵ. quos sibi fratres facere uo¬
lebat. Ipse soluit & fecit coheredes.
Sic enim dicit apłs. Si aũt filius:
& heres ꝑ d̾m. Et iterum. Heredes
quide dei: coheredes aũt xpisti.
Non timuit ille habere coheredeᷤ :
quia hereditas eius angusta ñ fit.
si multi possederint. Illi ipsi certe
illo possidente fiunt hereditas ip¬
sius: & ille uicissim fit hereditas ip¬
soꝵ. Audi quomodo fiant ipsi he¬
reditas ipsius. Dñs dixit ad me.
filius meus es tu. ego hodie genui
te: postula a me. & dabo tibi gen¬
tes hereditatẽ tuam. Ille quomo¬
do fit hereditas eorum: Dicit in
psalmo. Dñs pars hereditatis mee.
& calicis mei. Et nos illũ possidea¬
mus: & ipse nos possideat sicut dñs.
tem: nos possideamꝰ sicut lucẽ. Quid
ergo dedit his qͥ receꝑunt illum:
Dedit eis potestatem filios d̃i fieri.
his qui credunt in nomine eius:
ut teneant lignũ. & mare transe¬
ant. Et quomodo illi nascunt᷑:

Expanded text:
adoptaret nos propter impedimenadoptaret nos propter impedimentum eorum: quos sibi fratres facere volebat, ipse solvit, et fecit cohaeredes. Sic enim dicit Apostolus, Si autem filius, et haeres per Deum : et iterum, Haeredes quidem Dei, cohaeredes autem Christi . Non timuit ille habere cohaeredes; quia haereditas ejus non fit angusta, si multi possederint. Illi ipsi certe illo possidente fiunt haereditas ipsius, et ipse vicissim fit haereditas ipsorum. Audi quomodo ipsi fiant haereditas ipsius: Dominus dixit ad me, Filius meus es tu; ego hodie genui te. Postula a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam . Ille quomodo fit haereditas eorum? Dicit in Psalmo: Dominus pars haereditatis meae et calicis mei . Et nos illum possideamus, et ipse nos possideat: ille nos potem, nos possideamus sicut lucem. Quid ergo dedit his qui receperunt illum? Dedit eis potestatem filios Dei fieri, his qui credunt in nomine ejus: ut teneant lignum, et mare transeant. 14. Et quomodo illi nascuntur?
Abbreviated transcription (Latin):
runt. Non receꝑunt. Omino nul¬
lus recepit: Nullus ergo saluus
factus est: Nemo enĩ saluus fiet:
nisi qui xp̃m receꝑit uenientẽ.
S addidit. Quot quot aũt rece¬
ꝑunt eũ. Quid eis prestitit: Ma¬
gnam beniuolentiam. magnam
misccłiam. Unicus natus est: & no¬
luit manere unus. Multi homi¬
nes cũ filios ñ habuerint. ꝑacta¬
etate adoptant sibi : & uolunta¬
te faciunt. quod natura ñ potue¬
runt. Hoc faciunt homines. Si
aũt aliquis habeat unicũ filium.
gaudet ad illũ magis. quia omĩa
solus possessurus est: & ñ habebit
qui cũ eo diuidat hereditatem:
ut pauꝑior remaneat. Don sic
deus. Unicũ eundem ipsũ quem
genuerat. & ꝑ quẽ cuncta creaue¬
rat misit inhunc mundũ: ut ñ
esset unus. s fratres haberet adop¬
tatos. Non enĩ nos nati sumus
de deo. quomodo ille uingenitus:
s adoptati ꝑ gr̃am ipsius. Iile enĩ
uenit ut uingenitus soluere pecca¬
ta: quib peccatis implicabam̃ ne

Expanded text:
runt. Non receperunt omnino, nulrunt. Non receperunt omnino, nullus recepit? Nullus ergo salvus factus est? Nemo enim salvus fiet, nisi qui Christum receperit venientem. 13. Sed addidit: Quotquot autem receperunt eum. Quid eis praestitit? Magna benevolentia! Magna misericordia! Unicus natus est, et noluit manere unus. Multi homines cum filios non habuerint, peracta aetate adoptant sibi; et voluntate faciunt quod natura non potuerunt: hoc faciunt hautem aliquis habeat filium unicum, gaudet de illo magis, quia solus omnia possessurus est et non habebit, qui cum eo dividat hereditatem, ut pauperior remaneat. Nec sic Deus. Unicum eundem ipsum, quem genuerat et per quem cuncta creaverat, misit in hunc mundum, ut non esset unus, sed fratres haberet adoptatos. Non enim de Deo, quomodo ille Unigenitus, sed adoptati per gratiam ipsius. Ille enim venit Unigenitus solvere peccata, quibus peccatis implicabamur, ne
Abbreviated transcription (Latin):
rem suũ sidera. quẽ confitentur
demonia: O mĩa undiq destimo¬
nium ꝑhibuerunt. S qui ñ co¬
gnouerunt: Qui amando mũ¬
dum. dicti sunt mundus. Amã¬
do enĩ: habitamus corde. Aman¬
do aũt. hoc appellari meruerũt:
quod ille ubi habitabant. Quo¬
modo dicimus. mala ẽ illa domꝰ.
aut bona est illa domus: ñ in il¬
la quã dicimus malã parietes ac¬
cusamꝰ. aut in illa quã dicimus
bonã parietes laudamus:s ma-¬
lam domũ. inhabitantes malos.
uersantur inmundo: s corde
Ergo mundus ꝑ eũ factus est : &
mundus eum ñ cognouit. In sua
propria uenit: quia omĩa ista per
ipsum facta sunt : & sui eum ñ re¬
ceꝑunt. Qui sui: Homines quos
fecit: iudei quos primitus fecit
suꝑ om̃s gentes esse. quia aliegen¬
tes ydola adorabant & demonib
seruiebant: ille aũt popłus erat
natus de semine abrahe. E t ipsi
maxime sui: quia & ꝑ carnẽ quã
susciꝑe dignatus ẽ cognati. In sua
propria uenit : & sui eum ñ recepe¬

Expanded text:
m suum sidera, quem confitentur daemonia? Omnia undique testimonium perhibuerunt. Sed qui non cognoverunt? Qui amando mundum dicti sunt mundus. Amando enim habitamus corde: amando autem, hoc appellari meruerunt quod ille ubi habitabant. Quomodo dicimus, Mala est illa domus; aut, Bona est illa domus: non in illa quam dicimus malam, parietes accusamus; aut in illa quam dicimus bonam, parietes laudamus: sed malam domum, inhabitantes malos; versantur in mundo; sed corde Ergo mundus per eum factus est, et mundus eum non cognovit. 12. In sua propria venit: quia omnia ista per eum facta sunt. Et sui eum non receperunt. Qui sui? Homines quos fecit. Judaei quos primitus fecit super omnes gentes esse. Quia aliae gentes idola adorabant, et daemonibus serviebant; ille autem populus natus erat de semine Abrahae: et ipsi maxime sui; quia et per carnem quam suscipere dignatus est, cognati. In sua propria venit, et sui eum non recepe