comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
t infimo habit& pudicitia coniugalis i supra uidualis: atque hac superior uirgi¬
nalis. Dicit autem origenis quod in inferioribus arcabicamerata sit facta ut infima
egio stertora reciper& : secunda conseruandis pabulis deputaretur : In superio¬
ribus uero tricamerata: ut in prima harum parte bestiae cubilia : in secunda man¬
suetiora animalia stabula: in suppremo homines sedem haberent : Ecce ego ad¬
lucam diluuii aquas superterram : ut interficiam omnem carnem inqua sp̃suitae
est subtercaelum: Vniuersa quae interra sunt consumentur : ponam que foedus
aquȩ diluuii omnem carnem quae extra arcam reperta est interfecerunt.:
Noe uero &quae in arca fuere cuncta saluata sunt: lauans mundum aquabaptis¬
matis quoscumque inunitate scȩ ecclesiȩ fideliter manantes repperit saluat:
Quiuero extra ecclesium ab hereticis siue scismaticis baptisma accipiunt: Misi ad

Expanded text:
in infimo habitet pudicitia conjugalis, supra vidualis, atque hac superior virgiin infimo habitet pudicitia conjugalis, supra vidualis, atque hac superior virginalis. Dicit autem Origenes quod in inferioribus arca bicamerata sit facta, ut infima regio stercora reciperet, secunda conservandis pabulis deputaretur; in superioribus vero tricamerata, ut in prima harum parte bestiae cubilia, in secunda mansuetiora animalia stabula, in suprema homines sedem haberent. Ecce ego adducam diluvii aquas, super terram, ut interficiam omnem carnem, in qua spiritus vitae est subter coelum. Universa quae in terra sunt consumentur, ponamque foedus aquae diluvii omnem carnem quae extra arcam reperta est interfecerunt, Noe vero et quae in arca fuere cuncta salvata sunt. Lavans mundum aqua baptismatis quoscunque in unitate sanctae Ecclesiae fideliter manentes reperit, salvat; qui vero extra Ecclesiam ab haereticis sive schismaticis baptisma accipiunt, nisi ad
Abbreviated transcription (Latin):
tili insuppremis: Conscatenim quia ubi homo sedebat. ibi &ioruus & columba:
& consequenter cetere quoque uolucres : & hoc inuicinitate fenestrae quae insup¬
premis arcae locis facta esse credenda est : Nam perhanc praefatas uolucres emisit:
ut uider& quomodo se seterrae facies haber& : In quibus etiam tectis uariae sunt
actae mansiunculae ut supra dictumes : ob distinctionem eorundem animaliũ
siue uolatilium : ne aliis aliamitioribus ferociora nocerent : Non autem frustra
criptura caenacula & tristega in arca facta si uebi cameratam &tricameratam
factameam dixie: cum poss& uno uerbo dicere quinque caenaculorum siue teer¬
um eam esse dispositam: sedbicameratam eam dixit : ut significar& in eccta
circum cisionem & preputium: grecos &iudeos ene saluandos : Pricameratam uero
propter triplicem seminis euangelici fructum : tricenum sexagenum centenum :

Expanded text:
tilia in supremis. Constat enim quia ubi homo sedebat, ibi et corvus et columba, tilia in supremis. Constat enim quia ubi homo sedebat, ibi et corvus et columba, et consequenter caeterae quoque volucres, et hoc in vicinitate fenestrae, quae in supremis arcae locis facta esse credenda est. Nam per hanc praefatas volucres emisit, ut videret quomodo sese terrae facies haberet; in quibus etiam tectis variae sunt factae mansiunculae, ut supra dictum est, ob distinctionem eorumdem animalium sive volatilium, ne aliis alia, mitioribus ferociora, nocerent. Non autem frustra Scriptura coenacula et tristega in arca facta, sive bicameratam et tricameratam factam eam dixit, cum posset uno verbo dicere quinque coenaculorum sive tectorum eam esse dispositam; sed bicameratam eam dixit, ut significaret in Ecclesia circumcisionem et praeputium, Judaeos et Graecos esse salvandos. Tricameratam vero propter triplicem seminis evangelici fructum, tricenum, sexagenum, centenum, ut
Abbreviated transcription (Latin):
transeamus: In exemplumeorum qui ingressi latus dextrum templi percoclea
ad medium caenaculum penetrabant: sed & post animarum beatissimam
requiem adreseptionem corporum spiritalium. quasi demedio caenaculo
ad tertium usque scandentes perueniamus: ex quo inutriusque simul. hoc est
animȩ & corporis perpetua in mortalitate cum dõ laetemur: Caenacula
& tristegi faciesinea. Pristega triplextectum designat : stego & enim groct pec¬
tumdicitur. Vnde antiqui interpretes : pro hoc uerbo tricameriteposuerunt : D
oet : ingreco a tristegocecidisse scriptũ est̃ : Caenicula autem & tristega siue ut priscitran¬
latores dixerune bicimerata & tricame rata ad hoc facta sunt in arca: ut insedi¬
bus multi farie distinetis. diuersi generis animantia manerent : Bestiae quidem
utcredibilees in inferioribus .munda in imali nsuperioribus. homines & uola¬

Expanded text:
transeamus, in exemplum eorum qui ingressi latus dextrum templi per cochleam transeamus, in exemplum eorum qui ingressi latus dextrum templi per cochleam ad medium coenaculum penetrabant. Sed et post animarum beatissimam requiem ad receptionem corporum spiritalium, quasi de medio coenaculo ad tertium usque scandentes, perveniamus, ex quo in utriusque simul, hoc est animae et corporis, perpetua immortalitate cum Deo laetemur. Coenacula et tristega facies in ea. Tristega triplex tectum designat. Stege etenim Graece tectum dicitur; unde antiqui interpretes pro hoc verbo tricamerata posuerunt. Dbetur, in Graeco a tristego cecidisse scriptum est. Coenacula autem et tristega, sicut prisci translatores dixerunt, bicamerata et tricamerata ad hoc facta sunt in arca, ut in sedibus multifariam distinctis diversi generis animantia manerent. Bestiae quidem, ut credibile est, in inferioribus, munda animalia in superioribus, homines et vola
Abbreviated transcription (Latin):
emplum dicat ameridiana parte habere introitum quod longe aliter fuit:
habebat introitum: Quod uerodicitur ostium lateris medii. inparte erat domus
lextrae : Domus dextrauocatur. domus pars meridiana. in cuius latere med
ostium erat illud perquod ad superiora ascendebatur : Incipiente uidelic& intro¬
itu ab orientali parte eiusdem lateris hocest abipso angulo. & paulatim ad supe¬
riora caenaculorum per in terranea medii parietis procedente : Vn de con¬
sequenter adiungitur. & percocleam ascendebant in medium caenaculum
cmedio intertium: Qui aergo dñscum ait iudaeis soluite templum hoc & int¬
bus diebus excitabo illud: dicebat hoc detemplo corporissui: Ostium in latere dex¬
tro templi huius nonne manifesceclar&. quia ipsumest hoc quod inlatere illius
dextro expleta passione apertum est ut supra diximus percuius a pertionem nosde
praesenti scãẽ ecclesiȩ uita. ad a& nam requiem animarum inuita futura

Expanded text:
emplum dicat a meridiana parte habere introitum, quod longe aliter fuit. habebat introitum. Quod vero dicitur: Ostium autem lateris medii in parte erat domus dextrae, domus dextra vocatur domus pars meridiana, in cujus latere medio ostium erat illud per quod ad superiora ascendebatur, incipiente videlicet introitu ab orientali parte ejusdem lateris, hoc est ab ipso angulo, et paulatim ad superiora coenaculorum per interranea medii parietis procedente; unde consequenter adjungitur: Et per cochleam ascendebant in medium coenaculum, et a medio in tertium. Quia ergo Dominus cum ait Judaeis: Solvite templum hoc, et in tribus diebus excitabo illud , dicebat hoc de templo corporis sui, ostium in latere dextro templi hujus, nonne manifeste claret quia ipsum est hoc quod in latere illius dextro expleta passione apertum est, ut supra diximus, per cujus apertionem nos de praesenti sanctae Ecclesiae vita ad aeternam requiem animarum in vita futura
Abbreviated transcription (Latin):
implete terram & terror uester actremorsit supercuncta animalia terrae & su
peromnes uolucres cael cum uniuersis quae mouentur superterram. Omne spisces

Expanded text:
implete terram, et terrorimplete terram, et terrorper omnes volucres coeli cum universis quae moventur super terram; omnes pisces
Abbreviated transcription (Latin):
ostuim arcaemandatur : ut humilitas uł ipsius dñi perquam pronobis occubuit aiinis ra
imquam in artȩ interiora recipiuntur: Non solum autem exlatere sed& deorsumfier
mansiones in prȩsenti ad superna incaelis praemia in uisibili ascensu perduce
iostras. ut nos persa cramenta suorum uulnerum redemptos ad supernas uirtitu
ra: Quod bene &iam intemplo salomonis illud quod ad superiora ascendeba
hostium de signat : de quo ita scriptum est̃: Ostium autem lateris medii inparte
erat domusdextrae : quam uidelic& sententiam non nullilta intellegunt. quasi

Expanded text:
ostium arcae mandatur, ut humilitas vel ipsius Domini per quam pro nobis occubuit, vel nostraostium arcae mandatur, ut humilitas vel ipsius Domini per quam pro nobis occubuit, vel nostranquam in arcae interiora recipiuntur. Non solum autem ex latere, sed et deorsum fiermansiones in praesenti ad superna in coelis praemia invisibili ascensu perducenostras, ut nos per sacramenta suorum vulnerum redemptos ad supernas virtutu. Quod bene etiam in templo Salomonis illud quo ad superiora ascendebatur ostium designat, de quo ita scriptum est: Ostium autem lateris medii in parte erat domus dextrae; quam videlicet sententiam nonn
Abbreviated transcription (Latin):
ibe qui quadrupedium more cotomentis in tuitu ad cerrena concupiscenda sint pro¬
ni : quam qui pennis uirtutum caelestia petant : Et quanto quique inea sanctiores.
nto inueniuntur ꝑautiores : quousque adipsum mediatorem dĩ & hominum perue¬
niatur : Quilta inter homines homo apparuit : ut sic superomnia ds̃ benedictus inscła
Ostium autem artae : pones exlatere deorsum: Ostium hoc perhoc & homines. & omnia
uae in arca saluandaerant animalia in trahant : ipsam fidei unitatem sinequa eccle¬
siam nemo ingredipotest insinuat : Vnusenim dñs una fidef unum baptisma: unusds:
uod apte ex latere poni prȩcipitur : quia illam nimirum ianuam designat : quae in la¬
tere posit in crucedñ saluatoris lance a militis pate facta est: dequa continuo exiut
sungus &aqua : perquaesa cramenta singuli quique fidelium in societa tem scãe eecless¬

Expanded text:
habet qui quadrupedum more toto mentis intuitu ad terrena concupiscenda sint prohabet qui quadrupedum more toto mentis intuitu ad terrena concupiscenda sint proni, quam qui pennis virtutum coelestia petant; et quanto quique in ea sanctiores, tanto inveniuntur pauciores, quousque ad ipsum Mediatorem Dei et hominum perveniatur, qui ita inter homines homo apparuit, ut sit super omnia Deus benedictus in saecula. Ostium autem arcae pones ex latere deorsum. Ostium hoc per quod et homines et omnia quae in arca salvanda erant animalia intrabant, ipsam fidei unitatem, sine qua Ecclesiam nemo ingredi potest, insinuat; unus enim Dominus, una fides, unum baptisma; unus Deus, quod apte ex latere arcae poni praecipitur, quia illam nimirum januam designat, quae in latere positi in cruce Domini Salvatoris lancea militis patefacta est, de qua continuo exivit sanguis et aqua: per quae sacramenta singuli quique fidelium in societatem sanctae Eccles
Abbreviated transcription (Latin):
se consummata perhibetur.: uideturquia inimo trecentos cubitos longicudinis
quin quaginta latitudinis habuerit: Paulatim uero angulis in artum ad tractis
spatium sit unius cubiti in cacumine collecta : tanto uidelic& breuior atque angusti¬
or quanto altior facta : Et quidem quantum ad necessi tatem pluuiarum ac diluuii
expectat: nulla alia tam congru potuit arcȩ speciesdari. quam ut ab angusto tectii
ilmine ruinȩ diffunderentur imbrium: dum cata ractis caeli apertis pluuia tant
tempore factaest: sed & ecclesiȩ scaẽ sta tui species haec arcae mistice conuenit:
Sicut enim arcalacior in inferioribus ubi bestias habuisse creditur. in superioribus
erat angustior ubi homines uolucres que continebat : donec ad unius cubiti mensuram
insumitate perueniretur : sic ecclesia plures insecarnales quam spiritales : Plures

Expanded text:
esse consummata perhibetur, videtur quia in imo trecentos cubitos longitudinis, et esse consummata perhibetur, videtur quia in imo trecentos cubitos longitudinis, et quinquaginta latitudinis habuerit; paulatim vero angulis in artum attractis, in spatium sit unius cubiti in cacumine collecta, tanto videlicet brevior atque angustior, quanto altior facta. Et quidem quantum ad necessitatem pluviarum ac diluvii spectat, nulla alia tam congrua potuit arcae species dari, quam ut ab angusto tecti culmine ruinae diffunderentur imbrium, dum, cataractis coeli apertis, pluvia tanto tempore facta est; sed et Ecclesiae sanctae statui species haec arcae mystice convenit. Sicut enim arca latior in inferioribus, ubi bestias habuisse creditur; in superioribus erat angustior, ubi homines volucresque continebat, donec ad unius cubiti mensuram in summitate perveniretur; sic Ecclesia plures in se carnales quam spiritales, plures
Abbreviated transcription (Latin):
ratu scisps quam columba oliuim arȩ inferens de signauit in luscrare. atque a pereuntis
mundi ex cerminio saluare dignatus est: fenestram in arca facies. & incubitu consum ma¬
bis summitatem eius: Fenesera ad hoc fieri iubetur in arta. uitessantibus postmodum
nbribus & requiescente arta perhanc poss& uolucrem noe emittere addinoscendum
siiam cessassent aqua eiuelsiare facta en& autgerminar& terra . ut ipse &iam acaperta
umen caeli uider& : Vn debene in hebreo profenestra meridianum fertur haberi. eo qđ
fenestrae meridiano soleclarius soleant inlustrari: Quod &iam sacramentis spiritalib:
aptissime congruit : Nam fenestra quae non nisi trans acto diluuio inhabitatores artae
lendore meridiani solis in lustrauit. illam caelestium archanorum scienti am quae
baptitatis fidelibus plenius reuelatur insinuat : Quod uero summitas arcae incubito

Expanded text:
ratia sancti Spiritus, quam columba olivam arcae inferens designavit, illustrare atque a pereuntis ratia sancti Spiritus, quam columba olivam arcae inferens designavit, illustrare atque a pereuntis mundi exterminio salvare dignatus est. Fenestram in arca facies, et in cubito consummabis summitatem ejus. Fenestra ad hoc fieri jubetur in arca, ut, cessantibus postmodum imbribus, et requiescente arca, per hanc posset volucrem Noe emittere, ad dignoscendum si jam cessassent aquae, vel si arefacta esset aut germinaret terra, ut ipse etiam, hac aperta, lumen coeli videret; unde bene in Hebraeo pro fenestra meridianum fertur haberi, eo quod fenestrae meridiano sole clarius soleant illustrari; quod etiam sacramentis spiritalibus aptissime congruit. Nam fenestra quae non nisi transacto diluvio inhabitatores arcae splendore meridiani solis illustravit, illam coelestium arcanorum scientiam, quae baptizatis fidelibus plenius revelatur, insinuat. Quod vero summitas arcae in cubito
Abbreviated transcription (Latin):
icit a postolus quod sit unum corpus & unussps inxpo. recte arca quaehuius figuram
prae ferebat ineffigiem humanicorporis formata est. quia &iam ipsex p̃ids̃ & dñsnr̃
ioluit. sect&e arcam inqua pereuntibus impiis reliquias humanigeneris saluare de¬
creuit. in modum humani corporis fieri praecepit. Sicut enim templum quod fecit
alo mondño non solum ecclesiam eius. sed & ipsam eiuscarnem quam de uirgine sump¬
sit figurabat : teste ipso cum ipseait iudaeis: Soluite templum hoc. & in tribus diȩ¬
bus excitabo illud: Hoc autem dicebat in quit euangelista. de templocor poris sui
ic & arca quam infiguram fecit noe corporis humani & nostritrpum tenuit. de qui¬
bus dixit a postolus : Done coccurramus omnes inuirum perfectum &ipsius dñiqui
permrscerium suae incarnationis nos inunitatem fidei colligere apeccatis emunda re

Expanded text:
dicit Apostolus quod sit unum corpus et unus spiritus in Christo, recte arca quae hujus figuram dicit Apostolus quod sit unum corpus et unus spiritus in Christo, recte arca quae hujus figuram praeferebat, in effigiem humani corporis formata est, quia etiam ipse Christus Deus et voluit; recte arcam, in qua pereuntibus impiis reliquias humani generis salvare decrevit, in modum humani corporis fieri praecepit, sicut templum quod fecit Salomon Domino non solum Ecclesiam ejus, sed et ipsam ejus carnem, quam de Virgine sumpsit, figurabat, teste ipso, cum ipse ait Judaeis: Solvite templum hoc, et in tribus diebus excitabo illud. Hoc autem dicebat, inquit evangelista, de templo corporis sui . Sic et arca, quam in figuram fecit Noe corporis humani, et nostri typum tenuit, de quibus dixit Apostolus: Donec occurramus omnes in virum perfectum ; et ipsius Domini, qui per mysterium suae Incarnationis nos in unitatem fidei colligere atque a peccatis emundare g
Abbreviated transcription (Latin):
obseruationem decalogi legis qui in di & proximi dilectione perficitur. ad contem pla¬
tionem scae trinitatis ascendant. Terenim deni xxxfaciunt. Est autem aliud
memorabile in arcae figura misterium. quod in mensuram humani corporis. proba¬
resse formata. Humani quippe corporis longitudo. a uertice usque aduescigia
sexies tantum hab&. quam latitudo quae est ab uno latere. ad alterum latus & deci
tantum quam altitudo. Cuius altitudinis mensuraest in latere adorso aduentrẽ
uelut siiacentem hominem metiaris supinum seu pronum: sexies tantum longus est
acapiteusque ad pedes quam latus ad extera insinistrum. uel asinistra index tram
decies quam altus a terra: Vnde factaest arca trecentorum in longitudine cubito¬
rum. & quinquaginta inlatitudinem. &xxx in altitudinem : Et qui a deecclesia

Expanded text:
observationem Decalogi legis, qui in Dei et proximi dilectione perficitur, ad contemplaobservationem Decalogi legis, qui in Dei et proximi dilectione perficitur, ad contemplationem sanctae Trinitatis ascendant. Ter enim deni triginta faciunt. Est autem aliud memorabile in arcae figura mysterium, quod in mensuram humani corporis probatur esse formata. Humani quippe corporis longitudo a vertice usque ad vestigia sexies tantum habet quam altitudo quae est ab uno latere ad alterum latus, et decies tantum quam altitudo, cujus altitudinis mensura est in latere a dorso ad ventrem, velut si jacentem hominem metiaris supinum, seu pronum, sexies tantum longius est a capite usque ad pedes, quam latus a dextera in sinistram vel a sinistra in dextram, et decies quam altus a terra; unde facta est arca trecentorum in longitudinem cubitorum, et quinquaginta in latitudinem, et triginta in altitudinem; et quia de Ecclesia
Abbreviated transcription (Latin):
betur. Quinumerus iicut & supra perstrinximus per F litteram grecenotatur
haec autem littera Incrucis figura scribitur. quianimirum sca ecclesia dum bnuicto
& stabilis incer aduersi perdurat dominicȩ passionis uestigia sectatur Memor sermonis
eius quodixit. Et qui non accipit crucemsuam & sequiturme. non est medignus. Lacitu
in quinquaginta cubitos ostenditur: In quonumero sp̃s scsmittitur. Et in lege populodi
uniuersalis requies acremissio donatur. quia caritasdĩ diffunditur incordibus nostris
nex merito nostrae actionis. sed perspm̃ scm quidatus est nobis. Et haec est requies atq
in hoc nostrorum remissio debitorum. cumdm extoto corde. tota anima tota uirtute.
& proximum in dõ tamquam nos m&ipsos. Aduersarium autem propterdm̃ diligimi
Altitudo xxxcubitorum est: quia uidelic& haec est sola & unica spes electorum. ut per

Expanded text:
betur, qui numerus sicut et supra perstrinximus per T litteram Graece notatur. betur, qui numerus sicut et supra perstrinximus per T litteram Graece notatur. Haec autem littera in crucis figura scribitur, quia nimirum sancta Ecclesia dum invicta et stabilis inter adversa perdurat, dominicae passionis vestigia sectatur, memor sermonis ejus quo dixit: Et qui non accipit crucem suam et sequitur me, non est me dignus . Latitudo in quinquaginta cubitos extenditur, in quo numero Spiritus sanctus mittitur, et in lege populo Dei universalis requies ac remissio donatur, quia charitas Dei diffunditur in cordibus nostris, non ex merito nostrae actionis, sed per Spiritum sanctum qui datus est nobis. Et haec est requies atque in hoc nostrorum remissio debitorum, cum Deum ex toto corde, tota anima, tota virtute, et proximum in Deo tanquam nosmetipsos, adversarium autem propter Deum, diligimus. Altitudo triginta cubitorum est, quia videlicet haec est sola et unica spes electorum, ut per
Abbreviated transcription (Latin):
tissimum & uiolentissimum gluten. cuius haec uirtus est ut lignaquae exeo fuerint
oblita nec uermibus exeli nec solis ardore ueluentorum flatibus uelaquarum pos¬
sint inundatione dissolui. Vndequid aliud mistice inbitumine quam constantia
fidei accipitur : Bituminatur autem arca intrinsecus & extrinsecus & sicuniuersa
perficitur dum & cogitationes electorum & opera neullis uincantur aut decipiant᷑
uitiorum incursibus. fidei in omnibus uirtute insni untur. Trecentorum cubitorũ
erit longitudo arcae. quinquaginta cubitorum latitudo. & triginta cubitorum
altitudo illius. Longitudo arcae longanimitatem patientiȩ. qua fortiter ad¬
uersa tolerantur. Latitudo amplitudinem caritatis. quia & hiquiad uersa inro¬
gant complectuntur. Altitudo sublimitatem spei. qua a&na incaelis retributio
prosto latur insinuat. Vndebene longitudo arcae. trecentorum cubi corum esso iu¬

Expanded text:
tissimum et violentissimum gluten, cujus haec virtus est, ut ligna quae ex eo fuerint tissimum et violentissimum gluten, cujus haec virtus est, ut ligna quae ex eo fuerint lita, nec vermibus exedi, nec solis ardore, vel ventorum flatibus, vel aquarum possint inundatione dissolvi; unde quid aliud mystice in bitumine quam constantia fidei accipitur? Bituminatur autem arca intrinsecus et extrinsecus, et sic universe perficitur, dum et cogitationes electorum et opera, ne ullis vincantur aut decipiantur vitiorum incursibus, fidei in omnibus virtute muniuntur. Trecentorum cubitorum erit longitudo arcae, quinquaginta cubitorum latitudo, et triginta cubitorum altitudo illius. Longitudo arcae longanimitatem patientiae, qua fortiter adversa tolerantur; latitudo amplitudinem charitatis, qua et hi qui adversa irrogant complectuntur; altitudo sublimitatem spei, qua aeterna in coelis retributio praestatur insinuat; unde bene longitudo arcae trecentorum cubitorum esse ju
Abbreviated transcription (Latin):
sorum animantium quae eam erant ingressura dispositȩ. & inecclesia multi sunt
ordines institutionum prodiuersi tate eorum quiad fidem ueniunt. Neque enim
una eademq: deb& esse uita uel conuersatio coniugatorum. continentium & pecci¬
orum & rectorum. Ethuicdicitur. Siuis ad uitam ingredi. seruamandata
Non homicidium facies. non adulterabis. non facies furtum. nonsalsum testimoni¬
udices & c&era huius modi. alteri autem. Siuis perfectus esseuade uende omnia
quae habes &da pauperibus. Vnde &iam de ipso premio aeterne retributionis
dnsait. Indomop atris mei mansiones multae sunt. Ergomansi unculae sunt in arca.
quia non unum inecclesia meritum omnibus. necidem infide profectusest. Lic&
omnes intraunam fidem contine antur. eodemq: baptis mate diluantur
thitumine linies intrinsecus & extrinsecus. & faciessiceam. Bitumenest feruen¬

Expanded text:
sorum animantium quae eam erant ingressura dispositae, et in Ecclesia multi sunt sorum animantium quae eam erant ingressura dispositae, et in Ecclesia multi sunt ordines institutionum pro diversitate eorum qui ad fidem veniunt. Neque enim una eademque debet esse vita vel conversatio conjugatorum et continentium, peccatorum et rectorum; et huic dicitur: Si vis ad vitam ingredi, serva mandata, non homicidium facies, non adulterabis, non facies furtum, non falsum testimonium dices , et caetera hujusmodi. Alteri autem: Si vis perfectus esse, vade, vende omnia quae habes, et da pauperibus . Unde etiam de ipso praemio aeternae retributionis Dominus ait: In domo Patris mei mansiones multae sunt . Ergo mansiunculae sunt in arca quia non unum in Ecclesia meritum omnibus, nec idem in fide profectus est, licet omnes intra unam fidem contineantur, eodemque baptismate diluantur. Et bitumine linies intrinsecus et extrinsecus, et facies sic eam. Bitumen est ferven
Abbreviated transcription (Latin):
iubentur. quia quicum que infabricam ecclesiae ad fidem ueniendo inponitur.
ecesse est ut abscisus primo aradice priscae conuersationis. pereruditionem uelcas¬
tigationem eorum qui in yp̃o praecesserunt. omne quod sibi noxiae tortitudinis
acde formitatis inesse de prehenderit eruat. atque ad regulam catholicae fidei ic
ueritatis tota semente & actione componat. quatenus in ordinem aedificii caeles¬
tis suo loco actempore nouus homo creandus oportune possit inponi. Prolignis aũt
leuigatis. antiqua trans latio ligna quadrata posuit quod ad eandem electorum
perfectionem aeque respicit. Vbicumque enim uerteris quad ratum stabit. neq
nulli poterit obnoxium esse casui. sic nimirum sicelectorum mens quaecum que sibi
temptamenta occurrerint. Inuio labilem piȩ intentionis statum seruare meminit
Mansiunculas in arca facies. Diuersae inarca mansiones ad receptacula sunt diuer¬

Expanded text:
jubentur, quia quicunque in fabrica Ecclesiae ad fidem veniendo imponitur, jubentur, quia quicunque in fabrica Ecclesiae ad fidem veniendo imponitur, necesse est ut, abscissus primo a radice priscae conversationis per eruditionem vel castigationem eorum qui in Christo praecesserunt, omne quod sibi noxiae tortitudinis ac deformitatis inesse deprehenderit eruat, atque ad regulam catholicae fidei ac veritatis tota se mente et actione componat, quatenus in ordine aedificii coelestis suo loco ac tempore novus homo creandus opportune possit imponi. Pro lignis autem laevigatis antiqua translatio ligna quadrata posuit, quod ad eamdem electorum perfectionem aeque respicit. Ubicunque enim verteris quadratum, stabit, neque ulli poterit obnoxium esse casui. Sic nimirum, sic electorum mens, quaecunque sibi tentamenta occurrerint, inviolabilem piae intentionis statum servare meminit. Mansiunculas in arca facies. Universae in arca mansiones ad receptacula sunt diver
Abbreviated transcription (Latin):
petram fidei fundata erat temptationibus probata. quae uero incaducis uitae hu
delectationibus uelut inharenis spemposuerat labe facta est. Quod enim in arca
tructor noe. hoc indomo fidei fundamen tum petrȩ. Et quod extra arcam corrupta
gigantum mens atque interram procliuis hoc in domo perfidiae congesta ex primit
arena Design& ergo arca ecclesiam. design& diluuium fontem bapti smiquo ab¬
utur Design& fluctus. mundi temptantis quibus probatur. Design& finem mun¬
di in quocoronatur. Porro noe fabricator artȩ uel ipsum dñm acsiluatorem nr̃m.
uelunum quem que deuotum eiusdem scae ecclesiȩ rectorem. typicedenuntiat.
Factibi inquit arcam de lignis leuigatis. Non solum homines qui in arca saluati sunt.
sed & animantia quae eam pariter in crarunt ipsa &iam lingiia de quibus factaest.
ĩdeles scae ecclesiȩ mistice denuntiant : Lignaergo de quibus factaest. leuigata eẽ

Expanded text:
petram fidei fundata erat, tentationibus probata; quae vero in caducis vitae hujus petram fidei fundata erat, tentationibus probata; quae vero in caducis vitae hujus delectationibus velut in arenis spem posuerat, labefactata est. Quod enim in arca structor Noe, hoc in domo fidei fundamentum petra; et quod extra arcam corrupta gigantum mens atque in terram proclivis, hoc in domo perfidiae congesta exprimit arena. Designet ergo arca Ecclesiam, designet diluvium fontem baptismi quo abluitur, designet fluctus mundi tentantis quibus probatur, designet finem in quo coronatur. Porro Noe fabricator arcae vel ipsum Dominum ac Salvatorem nostrum vel unumquemque devotum ejusdem sanctae Ecclesiae rectorem typice denuntiat. Fac tibi, inquit, arcam de lignis laevigatis. Non solum homines qui in arca salvati sunt, sed et animantia quae eam pariter intrarunt; ipsa etiam ligna de quibus facta est fideles sanctae Ecclesiae mystice denuntiant. Ligna ergo de quibus facta est laevigata esse
Abbreviated transcription (Latin):
ut perre surrectionem ihuxp̃i nosesse in baptis mate saluatos. breuiter exponit
quod octo animarum quaesaluȩ factae sunt peraquam numerus mistice design&
Dies & enim dominicȩ resurrectionis adiequidem passionis eiustertius. sed adiẽpri¬
mȩ conditionis octauus est. Vndas quoque diluuii non nullipatrum saepe supertep¬
tationibus huiussaeculi inter prȩtantur quibussca ecclesia cotidie pulsatur nec ca¬
mensuperatur. Quinpotius ipsa temptationibus exercita magis a terrenis cupidita¬
tibus in caelestia quaerenda sustollitur. Quicquid uero extra illam est eis dem
mundi temptationibus necatur. quem ad modum dicitur quod multiplicate acue¬
hementer inundantes insuper ficie terrȩ. arcam quidem eleuauerint insublime
aterra. Quicquid uero extra arcam fuit. perdiderint. Cii expositioni conuen
illadnĩ deduabus domibus parabola. una suprapetram alia super harenam ȩ difi¬
cata. Quaecum ȩqualiter pluuia uentis & fluminibus essent pulsatȩ. illaquae suꝑ

Expanded text:
ait per resurrectionem Jesu Christi nos esse in baptismate salvatos, breviter exponit quid octo animarum quae salvae factae sunt per aquam numerus mystice designet. Dies etenim dominicae resurrectionis a die quidem passionis ejus tertius, sed a die primae conditionis octavus est. Undas quoque diluvii nonnulli Patrum saepe super tentationibus hujus saeculi interpretantur, quibus sancta Ecclesia quotidie pulsatur, nec tamen superatur; quin potius ipsa tentationibus exercita magis a terrenis cupiditatibus in coelestia quaerenda sustollitur. Quidquid vero extra illam est, eisdem mundi tentationibus necatur, quemadmodum dicitur quod multiplicatae ac vehementer inundantes aquae in superficie terrae arcam quidem elevaverint in sublime a terra; quidquid vero extra arcam fuit perdiderint. Cui expositioni convenit illa Domini de duabus domibus parabola, una supra petram, alia super arenam aedificata; quae cum aequaliter pluvia, ventis et fluminibus essent pulsatae, illa quae super
Abbreviated transcription (Latin):
tegunt qui scłm asperũ amplectuntur qui pro origine uoluptatis carna¬
lisoriuntur quiq decepti hȩretica prauitate & gratia dĩnudati: tegu
mentamendatiorũ tã quã folia fici colligunt facientes sibi succinctoria
prauitatiscũ dedõ uel ecclesi amentiuntur : Cũq audissent uocem dĩ
deambulantis i para dyso ad aurã postmeridiem : Deambulat dĩ
in illis & non stat quiastabi les ineius prȩceptoñ ꝑseuerant: Et bene ad
durã postmeridiem quia iam ab eis aufertur luxilla feruentior uerita¬
tis ad propinquantib errorũ tenebris : Absconderunt sea faciedĩ i
medioligniparadysi : Inmedionãque seabscondit quia uersusa prȩcep¬
tocreatoris merrorisatq arbitriis uiuo iuptatibus uiuit : Nocauitq
ds̃ adaubies : hi costendit quia siquiia fide uel bonis operibus ad men¬
daua suadesideria labuntur: Non de spict illos ds̃sed ad huc

Expanded text:
tegunt, qui saeculum asperum amplectuntur, qui prurigine voluptatis carnategunt, qui saeculum asperum amplectuntur, qui prurigine voluptatis carnalis arantur, quique decepti haermenta mendaciorum tanquam folia fici colligunt, facientes sibi succinctoria pravitatis, cum de Domino vel Ecclesia mentiuntur. Et cum audissent vocem Domini Dei deambulantis in paradiso ad auram post meridiem. Deambulat Deus in illis, et non stat, qui stabiles in ejus praecepto non perseverant. Et bene ad auram post meridiem, quia jam ab eis aufertur lux illa ferventior veritatis, appropinquantibus errorum tenebris. Absconderunt se a facie Dei in medio ligni paradisi. In medio namque ligni se abscondit, qui aversus a praecepto Creatoris, in erroris atque arbitrii sui voluptatibus vivit. 3. Vocavitque Deus Adam: Ubi es? Hic ostendit quod si qui 275 a fide vel bonis operibus ad mendacia sua desideriaque labuntur, non despicit illos Deus, sed adhuc
Abbreviated transcription (Latin):
enimpluerat dis̃suꝑ terram. quasi a ꝑtedicer& antequã peccar& anima
non dũ nubib scripturarũ pluuiã doctrinȩ dñs ad animã irrigandã conces¬
serat: Non dũ propt̃ hominẽ quie siterra : d ñsnrt̃ nubilũ carnis nr̃ae ad¬
sumpserat ꝑ quodimbrem sci euangelii largissimuinfudit : Quoduero subiunxit
et homonon erat quio perare turterrã : quianullus homo operatus est in uir¬
ginem undenatus est xp̃s: Ip se enime stlapisdemonte abscisussine manibus
idest absqco itu& humano semine de uirginali utero quasi demonte huma¬
nȩ naturȩ et substantia carnis abscisus : Sed fons ascendebat eterra hrigans
uniuersam suꝑficiem terrae : Terramater dñ i uirgomaria rectissimeac¬
cipitur dequascriptumest: aperia turterra et germin& saluatorem:
Quã terrã brrigauit sp̃s sc̃s qui fontis & aquae nomine in euangeliosigni¬

Expanded text:
enim pluerat Dominus super terram: quasi aperte diceret: Antequam peccaret anima, enim pluerat Dominus super terram: quasi aperte diceret: Antequam peccaret anima, nondum nubibus Scripturarum pluviam doctrinae Dominus ad animam irrigandam concesserat; nondum propter hominem, qui est terra, Dominus noster nubilum carnis nostrae assumpserat, per quod imbrem sancti Evangelii largissimum infudit. Quod vero subjunxit: Et homo non erat qui operaretur terram: quia nullus homo operatus est in virgine, unde natus est Christus. Ipse est enim lapis de monte abscisus sine manibus, id est, absque coitu et humano semine, de virginali utero, quasi de monte humanae naturae et substantia carnis abscisus. Sed fons ascendebat e terra, irrigans universam superficiem terrae. Terra mater virgo Domini Maria rectissime accipitur, de qua scriptum est: Aperiatur terra et germinet Salvatorem . Quam terram irrigavit Spiritus sanctus, qui fontis et aquae nomine in Evangelio signi
Abbreviated transcription (Latin):
terrã &omne uirgultũ agri : Omnemq herbam regionis antequã ess& suꝑt̃rã
superius septẽ diesnumerati sunt : Nuncunus dicit᷑ dies quofecitd s̃cȩlũ & t̃rã
phetiã omnecẽpus huius uitȩ significat᷑ in quoceiũ & terra factũ ẽ idest
in quocreaturȩ uisibiles disponunt᷑ ad minis trant᷑ atq existunt : Sed quid
sibiuult quod nunc nomina tocȩlo & terra : Adiecit uirgultũ agri& her¬
bamregionis & tacuittȩ tera quȩ sunt incȩlo & int̃ra ueleciã himari: Nisi
quia puirgultũ a gribiui sibilem creaturã de monserat intellegi sicutest
anima: Dicit autẽ uirgultũ propt̃ uigore muitȩ: Herbã propt̃ eandem
uitamnũ quã marcescentẽ : Deinde quod ad didit antequã esset supt̃ ram:¬
da intellege antequã anima peccaret terreniscupiditatibus sorditatam
quã suꝑ terrã Natauel suꝑterrã esse reccedicitur : Vndetra dieci Nondũ

Expanded text:
terram, et omne virgultum agri, omnemque herbam regionis, antequam esset super terram. terram, et omne virgultum agri, omnemque herbam regionis, antequam esset super terram. Superius septem dies numerati phetam, omne tempus hujus vitae significatur, in quo coelum et terra factum est, id est, in quo creaturae visibiles dispenuntur, administrantur atque existunt. Sed quid sibi vult quod nunc, nominato coelo et terra, adjecit virgultum agri et herbam regionis, et tacuit caetera, quae sunt in coelo et terra, vel etiam in mari, nisi quia per virgultum agri, invisibilem creaturam demonstrat intelligi, sicut est anima? Dicta autem virgultum, propter vigorem vitae; herba, propter eamdem vitam numquam marcescentem. Deinde quod addidit: Antequam esset super terram, intelligitur antequam anima peccaret: terrenis enim cupiditatibus sordidata, mquam super terram nata, vel super terram esse, recte dicitur. Unde et adjecit: No
Abbreviated transcription (Latin):
rrescunt sed spirita libuscibis sic istis alimentis pascitur ut multa intellegatt:
carnalis aut̃ idẽ paruulus in xp̃o tã quã pecus dĩut multa credat quȩ hitellege¬
renecdũ potest tam̃ eosdẽc bos om̃s habent: huius autẽ ȩtatisicłi quasi uespo¬
ra ut inã nos non inueniat : Mla estenim dequadñ sdicit : puta sueniensfilius
hominis inueniãt fidẽ suꝑ terrã : Post istã uesperã fi&manecumipse d ñ s incla¬
ritate uenturus est tuncre quiescentcũ xp̃o ab omnib operib suis hiquibus
dictumest estote ꝑfecti sicut & pat̃ urt qui incaeli sest : Tale s enĩ faciunt ope¬
rabon aualde : post opera enim talia speranda estrequies indieseptimo
quiues peram non habet : SEOVNT᷑ HINC RECAPITVL. VNIVERSȨ CONDITECREAI¬
stȩ generationes caelietterrae quando creatȩ sunt indie quofecitd scȩlũ &

Expanded text:
arescunt, sed spiritalibus cibis, sic istis alimentis pascitur ut multa intelligat. arescunt, sed spiritalibus cibis, sic istis alimentis pascitur ut multa intelligat. Carnalis autem, id est, parvulus in Christo tanquam pecus Dei, ut multa credat quae intelligere necdum potest, tamen eosdem cibos omnes habent. Hujus autem aetatis quasi vespera hominis inveniet fidem super terram ? Post istam vesperam fiet mane, cum ipse Dominus in charitate venturus est. Tunc requiescent cum Christo ab omnibus operibus suis, hi quibus dictum est: Estote perfecti sicut Pater vester, qui in coelis est . Tales enim faciunt opera bona valde. Post talia enim opera speranda est requies in die septimo qui vesperam non habet. Sequitur hinc recapitulatio universae conditae creastae generationes coeli et terrae, quando creatae sunt, in die qua fecit Deus coelum et
Abbreviated transcription (Latin):
ponitur homo in die illa pecorib serpentib &cȩliuo latilibus : Ita xp̃s
in hac aetate scłigentib populis & nationib ut abeoregant᷑ uel carnali
concupiscentia deditisicuti pecora. uel terrenacuriositate obscurati
quasi serpentes. uel elatisuꝑbia quasiaues : Et sicut indieilla pascitur
homo & animalia quȩ cũ illo sunt herbis seminalibus e lignisfructife¬
ris & herbis uiridibus : Sic & iista scłi aetatespirit alis homo quibonus
ministerest ihũxp̃i cũi psopopulo spiritalit̃ pascitur sc̃arũ scriptura¬
rũ alimentis edegediuina ad concipiendã fecunditatẽrationũ adq
sermonũ Iam quã herbisseminalib partim adutilitatẽ morũ conuer¬
sationis humanȩ. Iamquã lignifructiferis partim aduigorẽ fideispei& ca¬
ritatis inuitã et̃nã. Tam quã herbis uiri dibus quaen ullo estu tribulationuma

Expanded text:
ponitur homo in die illa pecoribus, serpentibus et coeli volatilibus, ita Christus ponitur homo in die illa pecoribus, serpentibus et coeli volatilibus, ita Christus in hac aetate gentibus, populis et nationibus, ut ab eo regantur vel carnali concupiscentiae dediti sicuti pecora, vel terrena curiositate obscurati quasi serpentes, vel elati superbia quasi aves. Et sicut in illo die pascitur homo et animalia, quae cum illo sunt herbis seminalibus, et lignis fructiferis, et herbis virentibus, sic ista aetate spiritualis homo, qui bonus minister est Jesu Christi, cum ipso populo spiritualiter pascitur sanctarum Scripturarum alimentis, et lege divina ad concipiendam fecunditatem rationum atque sermonum, tanquam herbis seminalibus, partim ad utilitatem morum conversionis humanae, tanquam lignis fructiferis, partim ad vigorem fidei, spei et chacharitatis in vitam aeternam, tanquam herbis viridibus, quae nullo aestu tribulationum
Abbreviated transcription (Latin):
gogam & stellas principes eius : cuius detatisfituespera inpeccati s regum
quibus gensilla meruit captiuariinbabiloniã : Porro quinto scło idẽ intrani¬
migratione babiloniȩ facta sunt quasi animaliamaquis & uolatilia celi:
qui a tunc iudei hnt̃gentes tãquã in mariui uereceper̃ : Nechabebant stabi¬
lem locũ tãquã uolantes aues: huiusdiei quasiuespera e st multiplicatio
illa sexta die primus homo adã delimoterre adimaginẽdi formatus est
genitus est : Ille i n anim ã uiuentẽ : hic in sp̃muuuficantẽ : Et sicut hiilla
diefit animauiua : sic & inistosđouitã desiderantes aet̃nã. Et sicut huilla
sexta die serpentiũ & ferarũ genera t̃raꝓduxit : It aetin hac sexta aeta¬
tescligentes uitã appetentes aet̃nã : ecđa generauit : quẽ etiã sensũ
uas petroostensũ manifestauit : Et quẽ ad modũ inilla diecreat᷑m asculus

Expanded text:
gogam, et stellas principes ejus: cujus aetas fit vespera in peccatis regum, gogam, et stellas principes ejus: cujus aetas fit vespera in peccatis regum, quibus gens illa meruit captivari in Babyloniam. Porro quinto saeculo, id est, in transmigratione Babyloniae, facta sunt quasi animalia in aquis, et volatilia coeli, quia tunc Judaei inter gentes tanquam in mari vivere coeperunt. Nec habebant stabilem locum tanquam volantes aves. Hujus diei quasi vespera est multipilla sexta die primus Adam de limo terrae ad imaginem Dei factus est, ine Maria natus est: ille in anima vivente, hic in spiritu vivificante. Et sicut idie fit anima viva, sic in isto saeculo vitam desiderat aeternam; et sicut in illa sexta die serpentium et ferarum genera terra produxit, ita in hac sexta aetate saeculi, gentes vitam appetentes aeternam Ecclesia generavit. Quem etiam sensum vas ostensum Petro manifestavit ; et quemadmodum in illa die creatur masculu
Abbreviated transcription (Latin):
Pergamus ergobreuit̃ ꝑ hasom̃s mundi aetates & replicante sordinẽ tẽpo¬
rũ : eorũmssticas differentias distinguamus: primoenĩ scło factus e st
tã quã lux homohiparadysomqua aetate filiosdĩ inlucis nomine diuidit
dĩ afiliis hominũ quasilucẽ a tenebris fitq huiusdiei uespera diluuium:
scđm sȩculũ factũ ẽ quasi firmam̃tũ int̃ aquã & aquã : Archa utiq illa
quȩ natauit int̃ pluuiã & maria : huius uespera fit confusio linguarũ:
Tertiũ scłm factũ ẽ quando separauit populũ suũ agentib: ꝑ abraham.
discernens eum quasi aridã ab aquis : ut ꝓferret germenherbarum
peccatũ et malitia pessimiregissaul: indequartũ scł m coepit ad auid.
quando constituitds̃ luminaria in firmam̃ tocȩliidest splendor ẽregnitã quã
solis excellentiã et in lumine specie lunȩ plebemobtẽ perantẽ tã quã sina¬

Expanded text:
Pergamus ergo breviter per has mundi aetates, et replicantes ordinem tempoPergamus ergo breviter per has mundi aetates, et replicantes ordinem temporum eorum quae mystice differentias distinguamus. Primo enim saeculo factum est tanquam lux, homo in paradiso; in qua aetate filios Dei lucis nomine dividit Deus a filiis hominum, quasi a tenebris; fitque hujus diei vespera diluvium. Secundum saeculum factum est, quasi firmamentum inter aquam et aquam: arca utique illa quae natavit inter pluviam et maria. Hujus vespera fit confusio linguarum. Tertium saeculum factum est, quando separavit populum suum a gentibus per Abraham, discernens eum quasi aridam ab aquis, ut proferret germen herbarum peccatum et malitia pessimi regis Saul. Inde quartum saeculum coepit a David, quando constituit Deus luminaria in firmamento coeli, id est, splendorem regni tanquam solis excellentiam, et in lunae speciem lumen obtemperantem tanquam syna
Abbreviated transcription (Latin):
iiii. uirtutes: Lignaeius om̃sutiles disciplinȩ : Lignorũ fructus mores pio¬
rũ : Lignũuite ipsa bonorũ omniũ mat̃ sapientia ẽ dequa scriptũ est. salo¬
monedicente. lignũ uitȩ ẽ hisqui ad p̃hendunteã et qui tenuerit eãbeat᷑
Lignũ scientiȩ boniet malitrans gressio estmandati: experim̃tũ hactenꝰ
sex dierũ opera qualit̃ in eccła spirita lit̃ itellegant᷑ explicata sunt
deinde quid infigurã sȩtuli significent subiciendũ ẽ : Sex dieb consũma¬
uitd som̃a operasua. et septimorequi euit: Sex aecatib humanũ genus
in hoc sđo ꝑsuccessiones tẽporũ dĩopera significant : Quarũ prima ẽ ab adam
usq ad noȩ : scđa a noeusq ad abraham. Tertia ab abrahamusq ad dauid:
Quarta adauid usq ad transmigrationẽ babiloniȩ : quinta deinde usq
finiaturdonec excel susueniat adiudiciũ : Septim a uero intellegit᷑ in re

Expanded text:
uatuor virtutes; ligna ejus, omnes utiles disciplinae; lignorum fructus, mores piouatuor virtutes; ligna ejus, omnes utiles disciplinae; lignorum fructus, mores piorum; lignum vitae, ipsa bonorum omnium mater sapientia est, de qua scriptum est Salomone dicente: Lignum vitae est his qui apprehendunt illam, et qui tenuerit eam, beatus . Lignum scientiae boni et mali, transgressio est mandati. Experimentum hactenus sex dierum opera, qualiter in Ecclesia spiritaliter intelligantur, explicata sunt, deinde quod in figuram saeculi significent, subjiciendum est. Sex diebus consummavit Deus omnia opera sua, et septimo requievit. Sex aetatibus humanum genus in hoc saeculo, per successiones temporum Dei opera insinuant: quarum prima est ab Adam usque ad Noe; secunda, a Noquarta a David usque ad transmigrationem Babyloniae, quinta deinde usquefiniat
Abbreviated transcription (Latin):
sicut apłsait : Roga musuosfr̃sut cognoscatis eos quilnuoblaborant & prȩ¬
sunt uob in dño: Dicit᷑ enimeis : Crescite & multiplicamini. siue in linguis
si ue hspiritalib: intellegentiȩ gradibus: Vt dominent᷑rationis intelle¬
gentia ominuũ carnaliũ ꝑturbationũ quasi insensibiliũ animantium :
Omnẽ aut̃ herbã seminalẽ &omne lignũ fructuosũ qđ hominib datũẽ inȩsa
fidelessunt deoblationib scõrũ cõmunicantes unde apłsait : Nã siin
spiritalib. participes factist gentiles : debent & incarnalib. ministrare
eis: haec sunt fructifera ligna : Inistisergo gradib: tã quãin quibus dã¬
operabonaual desperat homo quietẽ m̃tis constitutus inspiritalipara dẏ̃so :
quo significat᷑ uit ab eatorũ ubi fonsest sapientiae. diui sus inquatiuor partes
uirtutũ ubiȩdat ligniuitȩ gratiã ubi utiles disciplinasmorũ quasi fructus
lignorũ carpat : Estnamq paradysus uitabeatorũ : Quattuor flumina :¬

Expanded text:
sicut Apostolus ait: Rogamus vos, fratres, ut cognoscatis eos qui in vobis laborant, et praesunt vobis in Domino . Dicitur enim eis: Crescite et multiplicamini, sive in linguis, sive in spiritualibus intelligentiae gradibus, ut dominentur rationis intellectu omnium carnalium perturbationum, quasi insensibilium animantium. Omnis autem herba seminalis, et omne lignum fructuosum, quod hominibus datum est in escam, fideles sunt de oblationibus suspiritalibus participes facti sunt gentiles, debent et in carnalibus ministrare eis . Haec sunt fructifera ligna. In istis ergo gradibus tanquam in quibus opera bona valde, sperat homo quietem mentis constitutus in spiritali paradiso, quo significatur vita beata, ubi fons est sapientiae divisus in quatuor partes virtutum, ubi edat ligni vitae gratiam, ubi utiles disciplinas morum, quasi fructus lignorum carpat. Est namque paradisus vita beatorum; quatuor flumina, q
Abbreviated transcription (Latin):
c&ora tamen in toto cỹtharȩ corpore ideo facta sunt : utes¬
se ubi coneccerentur. et quo tenderentur illa quae ad can¬
tilenac suauitatem modulaturus est artifex. Ita in his pro¬
adhoc interponuntur. ut sit unde illa significantia tam quã
sonantia conectantur: Has autem rerum gestarum figuras.
demysticis thesauris sapientũ ut praediximus depromen¬
tes in unam formam compendiobreuitatis contraxinius
Inquibus lector non nr̃a leg& sedueterum releg&: Quod
enim ego loquor illidicunt : Vox mea ipsorum est lingua
Sumpta ltaq sunt ab auctoribus. origene. Vliccorino
Ac nostris intemporibus insigniter eloquenti gregorio:¬

Expanded text:
ra tamen in toto citharae corpore ideo facta sunt, ut esset ubi connecterentur et quo tenderentur illa quae ad cantilenae suavitatem modulaturus est artifex: ita in his proad hoc interponuntur, ut sit unde illa significantia tanquam sonantia connectantur. 5. Has autem rerum gestarum figuras de mysticis thesauris sapientium, ut praediximus, depromentes, in unam formam compendio brevitatis contraximus; in, quibus lector non nostra leget, sed veterum releget. Quod enim ego loquor, illi dicunt; et vox mea ipsorum est lingua. Sumpta itaque sunt ab auctoribus Origene, Victorino, 261 o, ac nostri temporis insigniter eloquenti Gregorio
Abbreviated transcription (Latin):
do scorũ sicut ait apłs. imitatores mei estote: Scđmnr̃m qui ppegenus ui¬
uimus quando in operebonos cõsuiros quasi proximos imitamur. De in
deꝑduxit t̃ra bestias homines inpotentia rerũ siue ferocitate suꝑbie :
Simił et pecora fideles insimplicitate uite uiuentes : Serpentes quoq in¬
noxios scõsscilic&uiros astutia e ui uacitate bonũ amalodiscernentes:
et inquantũ faserat raptando scrut antes t̃renaꝑ quȩ intelle gantsẽ pitna
Non illos uene nosos qui scin huius mundit̃reniscupiditatib. collocant : Posthȩc
fecitds hominẽ adimaginẽ et similitudinẽ suã : ꝓfectũ scilic&uirũ qui non
quẽ lib& scorũ uirorũ imitando sedipsã ueritatẽ contẽplabilit̃ intuendo ope¬

Expanded text:
do sanctorum, sicut Apostolus ait: Imitatores mei estote. Secundum nostrum quippe genus do sanctorum, sicut Apostolus ait: Imitatores mei estote. Secundum nostrum quippe genus s, quando in opere bono sanctos viros quasi proximos imitamur. Deinde producit terra bestias, homines in potentia rerum, sive ferocitate superbiae, similiter et pecora, fideles in simplicitate vitae viventes. Serpentes quoque innoxios, sanctos scilicet viros, astutiae vivacitate, bonum a malo discernentes, et in quantum fas est reptando scrutantes terrena, per quae intelligant sempiterna, non illos venenosos qui se in hujus mundi terrenis cupiditatibus collocant. Post haec fecit Deus hominem ad imaginem suam, perfectum scilicet virum, qui non quemlibet s