comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ut & ipsũ corpꝰ accipiens beneficium
adoptionis filioꝵ qua uocati sumus
totos nos liberatos transactis om̃ib
molestis ex om̃i parte dĩ filios esse ma¬
nifestet. Spe enĩ salui facti sumus.
Spes autẽ quȩ uidetur. ñ est spes.
unc gͦ erit resquȩ nc̃ spes est. cum
apparuerit qͥd erimꝰ. id est similes illi.
lũ si hoc modo ut tractatũ est aꝑiatur.
ñ incidimꝰ in illas molestias quibꝰ pleriq
homines dicere cogunt᷑. om̃s anglos
sublimesq uirtutes in dolore & gemitib
esse anteqm nos penitus liberem᷑. qm̃ di¬
ctũ est om̃is creatura congemiscit & dolet.
Qmuis enĩ adiuuent nos ꝑ suas sublimi¬
tates dũ obtemꝑant dõ. qui ꝓ nobis uin
cũ filiũ suum dignatus est mittere. tam̃
sine gemitu & dolorib id facere creden¬
di sunt ne miseri existiment᷑. feliciorq
fit de numero nr̃o lazarus ille qui iam
in abrahȩ sinu requiescit: p̃sertim qͥa
dixit eandẽ creaturã quȩ congemiscit &

Expanded text:
ut et ipsum corpus accipiens beneficium adoptionis filiorum, qua vocati sumus, totos nos liberatos, transactis omnibus molestiis, ex omni parte Dei filios esse manifestet. Spe enim salvi facti sumus: spes autem quae videtur, non est spes. Tunc ergo erit res quae nunc spes est, cum apparuerit quid erimus; id est, similes illi, lum si hoc modo, ut tractatum est, aperitur, non incidemus in illas molestias quibus homines plerique dicere coguntur, omnes angelos, sublimesque virtutes in dolore et gemitibus esse, antequam nos penitus liberemur: quia dictum est: Omnis creatura congemiscit et dolet. Quamvis enim adjuvent nos pro sua sublimitate, dum obtemperant Deo, qui pro nobis etiam unicum Filium suum dignatus est mittere; tamen sine gemitu et doloribus id facere credendi sunt, ne miseri existimentur, feliciorque sit de numero nostro Lazarus ille qui jam in Abrahae sinu requiescit. Praesertim quia dixit, eamdem creaturam quae congemiscit et
Abbreviated transcription (Latin):
nos scdm ꝑegrinationis nr̃ȩ necessitatem.
s non in cis gaudia nr̃a figimꝰ. ne illis
labentib subruam᷑. Utimur enĩ hoc
mundo tanqm ñ utentes. ut ueniamꝰ ad
cum qui fecit hunc mundũ. & in eo ma¬
neamꝰ eiꝰ et̾nitate ꝑfruentes. Quid est
autẽ qd̃ dicitis qͥs huc inde uenit. & qͥd
apud inferos geratur quis hominib in¬
dicauit: Et hinc uobis os clausit. qui
mortuũ die qͣrto resuscitauit. & ultra ñ
moriturꝰ die t̾cio resurrexit: & anteqͣm
moreretur qualis uita morientes excipi-¬
at tamqm ille quẽ nichil lateret. & in
pauꝑe quiescente. & in diuite ardente
cccl̃ie. spes eius. Ad illam oꝑatur omĩs
homo. quicqͥd boni ad spem facit. Et in
nocte ardet lucerna ista. Qd̃ enĩ ñ uide¬
mus sꝑamus: idõ nox est. Si autẽ & non
ñ ardet. Quid infeliciꝰ talib tenebris:
Ut autẽ ñ deficiamꝰ in tenebris: & ꝑ pati-¬
entiã expectemꝰ qd̃ ñ uisum sꝑamus: to¬

Expanded text:
nos secundum peregrinationis nostrae necessitatem: nos secundum peregrinationis nostrae necessitatem: sed non in eis gaudia nostra figimus, ne illis labentibus subruamur. Utimur enim hoc mundo tanquam non utentes , ut veniamus ad eum qui fecit hunc mundum, et in eo maneamus, ejus aeternitate perfruentes. CAPUTautem quod dicitis, Quis huc inde venit, et quid apud inferos geratur, quis hominibus indicavit? Et hinc vobis os clausit, qui mortuum quarta die resuscitavit , et ultra non moriturus die tertio resurrexit, et antequam moreretur, qualis vita morientes excipiat, tanquam ille quem nihil lateret, et in paupere quiescente et in divite ardente ejus, spes ejus. Ad illam operatur omnis homo, quidquid boni ad spem facit. Et in nocte ardet lucerna ista. Quod enim non videmus, speramus: ideo nox est. Si autem et nonet lucerna non ardet. Quid infelicius talibus tenebris? Ut autem non deficiamus in tenebris, et per patientiam exspectemus, quod non visum speramus, to
Abbreviated transcription (Latin):
uenerit nr̃i gaudii plenitudo. nec mͦ tam̃
sine gaudio relicti sumꝰ. quia spẽ salui
facti sumus. Ido & ipse apłs qui ait. si
qd̃ ñ uidemꝰ sꝑamus ꝑ patientiã expec¬
tamꝰ : dicit alio loco. spe gaudentes. in
tribulatione patientes. Habentes gͦ ta¬
lem spem multa fiducia utamur. & ser¬
mo nr̃ in gr̃ã conditus sit sale. ut scia¬
mus quẽ admodũ oporteat unicuiq ie¬
spondere. Dicendũ enĩ est cis. quia al
ꝑdidissent uł nunqͣm suscepissent susti¬
nentiam. nobis sustinentib dñm quia
Nos irridetis qui sꝑamus ȩt̾̃a. quȩ cum
uenerint ñ transibunt: quia nec ipsa
ueniunt. s semꝑ manent. Nos autẽ ad
la ueniemꝰ: cũ ꝑ uiam dñicam ista quȩ
tanseunt transicrimꝰ. Auobis uͦ tempora¬
ua nec sꝑari aliqnͣdo desinunt. & tamen
aibo sꝑata uos fallunt. Nec cessant uos
inflammare futura. corrũpe uenientia.
torquere transeuntia. Nonne ipsa sunt
quȩ concupita mn ardescunt. adepta ui¬
lescunt. amissa uanescunt: Utimur cis &

Expanded text:
venerit nostri gaudii plenitudo: nec modo tamen sine gaudio relicti sumus; quia spe salvi facti sumus. Ideo et ipse Apostolus, qui ait, Si quod non videmus speramus, per patientiam exspectamus; dicit alio loco, Spe gaudentes, in tribulatione patientes . Habentes ergo talem spem, multa fiducia utamur : et sermo noster in gratia conditus sit sale, ut sciamus quemadmodum oporteat unicuique respondere . Dicendum est enim eis qui cum perdidissent, vel nunquam suscepissent sustinentiam, nobis sustinentibus Dominum Nos irridetis, quia speramus aeterna: quae cum venerint, non transibunt; quia nec ipsa veniunt, sed semper manent: nos autem ad illa veniemus, cum per viam dominicam ista quae transeunt transierimus. A vobis vero temporalia nec sperari aliquando desinunt, et tamen crebro sperata vos fallunt: nec cessant vos inflammare ventura, corrumpere venientia, torquere transeuntia. Nonne ipsa sunt quae concupita inardescunt, adepta vilescunt, amissa vanescunt? Utimur eis et
Abbreviated transcription (Latin):
tiat. euidenter ostendit donum dĩ
esse. ne homo existimet a semetipso esse.
qd̾ si in potestate haberetur. ñ utiq pos¬
ceretur. Ueruntam̃ ne saltim orationis
putarentur p̃cedere merita. quib ñ gra¬
tuita daretur gr̃a. s iam nec gr̃a esset qͥa
debita redderetur. etiã ipsa oratio inter
grẽ munera reppitur. Quid enĩ oremus
ait doctor gentiũ sicut oportet nescimus.
s ipse sp̃c int̾pellat gemitib inenarrabi¬
lib. Quid est int̾pellat. nisi int̾pellare
nos facit: Indigentis enim certissimũ indi¬
ciũ est. int̾pellare gemitib. Nulliꝰ autẽ
rei esse indigentẽ fas est credere sp̃m sc̃m.
s ita dictũ est int̾pellat. quia int̾pellare
nos efficit. nobis int̾pellandi & gemendi
inspirat affectum. sicut illud in eugłio.
Non enĩ uos estis qui loquimini: s sp̃s pa-¬
tris ur̃i qui loquitur in uobis. Neq enĩ
& hoc ita fit de nõbis. tanqm nichil faci
sum est. ut ipse facere diceretur. qd̾ ut fa¬

Expanded text:
at, euidenter ostendit donum dei esse. ne homo existimet a se ipso sibi esse, quod si in potestate haberetur, non utique posceretur. uerum tamen ne saltem orationis putentur praecedere merita, quibus non gratuita daretur gratia — sed iam nec gratia esset, quia debita redderetur —, etiam ipsa oratio inter gratiae munera reperitur. quid enim oremus, ait doctor gentium, sicut oportet, nescimus; sed ipse spiritus interpellat gemitibus inenarrabilibus. quid est autem \'interpellat\' nisi interpellare nos facit? indigentis enim certissimum indicium est interpellare gemitibus. nullius autem rei esse indigentem fas est credere spiritum sanctum. sed ita dictum est ‛interpellat’, quia interpellare nos efficit nobis- w que interpellandi et gemendi inspirat affectum, sicut illud in euangelio: Non enim uos estis. qui loquimini. sed spiritus patris uestri, qui loquitur et hoc ita fit de nobis tanquam nihil faciesic expressum est, ut ipse facere diceretur quod ut fa
Abbreviated transcription (Latin):
uid est auerte oculos meos ne uide¬
ant uanitatẽ: Nunqͥd qͣm diu su¬
mus in hoc mundo. possumꝰ ñ uidere ua¬
nitatẽ: Om̃ĩs enĩ creatura uanitati sub¬
iecta est. quȩ intelligitur esse in homine.
& omĩa uanitas. Quȩ abundantia ho-¬
minis in om̃i labore quo ipse laborat¬
sub sole. An iste fortassis hoc erat.
ut ñ sit eiꝰ uita sub sole. ubi omĩa ua¬
nitas: s in illo sit in quo se uiuificari
petit: Iile quippe ascendit ñ suꝑ solem
tantũ. s suꝑ om̃s celos ut adimpleret
omĩa: & illo magis qm sub sole uiuuis.
qui ñ inanit̾ audiunt qd̃ dixit apłs.
Que sursum sunt querite ubi xp̃c est in

Expanded text:
uid est, «Averte oculos meos, ne videant vanitatem?» Numquid quamdiu sumus in hoc mundo, possumus non videre vanitatem? «Omnis enim creatura vanitati subjecta est,» quae intelligitur esse in homine; et, «Omnia vanitas: quae abundantia hominis in omni labore suo, quo ipse laboratsub sole» ? An iste fortassis hoc orat, ut non sit ejus vita sub sole, ubi omnia vanitas; sed in illo sit, in quo se vivificari petit? Ille quippe «ascendit» non super solem tantum, sed «super omnes coelos, ut adimpleret omnia» . Et in illo magis quam sub sole vivunt qui non inaniter audiunt quod dixit Apostolus: «Quae sursum sunt quaerite, ubi Christus est in
Abbreviated transcription (Latin):
creatura ñ uniu̾salit̾ sicut est cęlũ & terra
& omĩa quȩ in eis sunt. s generatĩ quodam
carent. utunt᷑ enim sensib & sensualib
motib ad appetenda utilia & uitanda
contraria. & uitalis pͥuata sensu qualis
adũti in arborib potest. Nam & in no¬
bis sine sensu nr̃o fiunt corporis in crem̃¬
ta. & capilli nec cum p̃ciduntur sentiunt.
& tam̃ crescunt. Lam uͭ ipsa corporalis crra¬
tura euidentiꝰ apparet in nobis. quȩ licit
ex t̾ra facta atq formata sit. insunt tam̃
illi ex om̃ib huiꝰ corporei mundi elem̃tis
quedã particule ad temꝑiem ualitudinis.
Nam & calore m̃bra uegetantur qui est ab
igne. cuiꝰ etiam lux ꝑ oculos emicat. &
aere uenarũ discursus quas arterias uo¬
cant atq spiram̃ta pulmonis implent᷑.¬
& humor nisi esset. nulla sputamenta
confluerent. uit̾ãq absumeret siccitas.
Nam & ipse sanguis humido lapsu alias
uenas replens. qͣsi riuis & fluminib ꝑ
cuncta diffundit᷑. Ita nullũ est creaturꝑ

Expanded text:
 sicut est coelum et terra et omnia quae in eis sunt, sed generatim quodam carent: utuntur enim et sensibus et sensualibus motibus ad appetenda utilia et vitanda contraria: et vitalis privata sensu, qualis adverti in arboribus potest; nam et in nobis sine sensu nostro fiunt corporis incrementa, et capilli nec cum praeciduntur sentiunt, et tamen crescunt. Jam vero ipsa corporalis creatura evidentius apparet in nobis, quae licet ex terra facta atque formata sit, insunt tamen illi ex omnibus hujus corporei mundi elementis quaedam particulae ad temperiem valetudinis. Nam et calore membra vegetantur, qui est ab igne, cujus etiam lux per oculos emicat; et aere venarum discursus, quas arterias vocant, atque spiramenta pulmonis implentur; et humor nisi esset, nulla sputamenta confluerent, vitamque absumeret siccitas. Nam et ipse sanguis humido lapsu alias venas replens, quasi rivis et fluminibus per cuncta diffunditur. Ita nullum est creaturae
Abbreviated transcription (Latin):
ueritati: subiecti sumꝰ interim uanitati.
Creatura ista spiritalis. animalis. corpora¬
lisq om̃is in homine est: immo homo est.
Sponte peccauit: & inimica facta est ueri¬
tati. S ut merito puniret᷑ : s sponte sub¬
iecta est uanitati. Deniq post pauca. ñ
solũ autẽ inquit. s & nos pͥmitias sp̃c¬
habentes. id est qui ñdũ quidẽ ex toto qd̃
sumꝰ. s ex ea parte qua peccatorib melio¬
res sumꝰ. dõ ñ uanitati subditi sumus.
Hoc est ꝑ pͥmitias sp̃c & ipsi in nobismet¬

Expanded text:
cti sumus interim vanitati. Creatura quippe ista spiritualis, animalis, corporalisque omnis in homine est; imo homo est. Sponte peccavit, et inimica facta est veritati: sed ut merito puniretur, non sponte subjecta est vanitati. Denique post pauca, «Non solum autem,» inquit, «sed et nos ipsi phabentes, id est qui nondum quidem ex toto quod sumus, sed ex ea parte qua peccatoribus meliores sumus, Deo, non vanitati subditi sumus; hoc est, per primitias spiritus et ipsi in nobismet
Abbreviated transcription (Latin):
gustias patiat᷑. qui scd̾m dm̃ int̾pellat. p¬
nobis scĩs. s quia ipse nos mouet ad oran¬
dũ cũ gemimꝰ. qd̾ ipso mouente nos faci¬
nichil latet. s ut scire uos faciat qnͣtum
in eiꝰ dilectione ꝓfecerimus tẽptari nos
ꝑmittit. Scd̾m ipsam locutionẽ dicit &
dñs nr̃. nescire se diem & horam de fine
scłi. Quid enĩ potest esse qd̾ ipse nesciret:
nescientem se esse dixit. quia illos nescien¬
tes occultando faciebat. Scd̾m hanc figu¬
ram etiã patrem solũ scire dixit ipsũ diem
quia eundẽ filium scire faceret. Ex libro¬
gemitib int̾pellat. ut intelligeremus
gemitib int̾pellare nos facit. Adest enim
nobis. & infundendo caritatẽ nobis. factt
nos int̾pellare gemitib. Demq alio loco
cum dicit apls damantẽ abba pater. dicen¬
cdamamꝰ abba pater. Exposuit qͥd sit da¬
mantẽ abba pater. dicendo in quo clama¬
mus. Ac ꝑ hoc quid est clamantẽ: nist ila¬

Expanded text:
gustias patiatur, qui secundum Deum interpellat pgustias patiatur, qui secundum Deum interpellat pro sanctis: sed quia ipse nos movet ad orandum cum gemimus, quod ipso movente nos facinihil latet, sed ut scire nos faciat, quantum in ejus dilectione profecerimus, tentari nos permittit. Secundum ipsam locutionem dicit et Dominus noster, nescire se diem et horam de fine saeculi . Quid enim potest esse quod ille nesciat? nescientem se esse dixit, quia illos nescientes occultando faciebat. Secundum hanc figuram etiam Patrem solum dixit scire diem ipsum, quia eumdem Filium scire faceret. Ex Gemitibus interpellat; ut intelligeremus, Gemitibus interpellare nos facit. Adest enim nobis, et infundendo charitatem nobis, facit nos interpellare gemitibus. Denique alio loco cum dicit Apostolus, Clamantem, Abba, Pater clamamus, Abba, Pater : exposuit quid sit, Clamantem, Abba, Pater; dicendo, In quo clamamus. Ac per hoc quid est, Clamantem, nisi,
Abbreviated transcription (Latin):
intellectus. consilu & fortiuidinis. scien¬
tiȩ & pietatis. & timoris dĩ. nec habet
quisqͣm uirtutẽ uerã. caritatẽ sinceram.
continentiã religiosam. nisi ꝑ sp̃m uir¬
tutis & cartiatis & continentiȩ: ita sine
spũ fidĩ ñ est recte quispiã crediturus. nec
sine spũ orationis salubrit̾ oraturus. ñ
quia sp̃c ubi uult spirat. S qd fatendũ
est: aliter adiuuat ñdũ inhabitans: aliter
inhabitans. Nam ñdum in habitans adiu¬
uat ut sint fideles. in habitans adiuuat
uid enĩ oremꝰ sicut oportet nescimꝰ.
s ipse sp̃c int̾pellat ꝓ nobis gemitib
inenarrabilib. quia ipse int̾pellat ꝓ scĩs.
caritas quȩ in te ꝑ spm̃ scm̃ facta est. Ideo
contra hanc aures claudere ñ nouit. qͥ illã
dedit. Securus esto. caritas roget. & ibi suis
quã nobis daturꝰ est ab om̃ib oꝑib nr̃is.
figuram locutionis. dicit apłs. Quid enĩ¬
enĩ sp̃c sc̃s gemit. quasi indigeat aut an¬

Expanded text:
intellectus, consilii et fortitudinis, scienintellectus, consilii et fortitudinis, scientiae et pietatis et timoris dei, nec habet quisquam nirtutem ueram, caritatem sinceram, continentiam religiosam nisi per spiritum uirtutis et caritatis et continentiae. ita sine spiritu fidei non est recte quispiam crediturus nec sine spiritu orationis salubriter oraturus, non quia spiritus, ubiuult, spirat. sed, quod fatendum est. aliter adiuuat nondum inhabitans aliter inhabitans; nam nondum inhabitans adiuuat. ut sint fideles, inhabitans adiuuat portet, nescimus; sed ipse Spiritus interpellat gemitibus inenarrabilibus, quia ipse interpellat pro sanctis . Charitas quae in te per Spiritum facta est? Ideo contra hanc aures claudere non novit qui illam dedit. Securus esto, charitas roget; et ibi sunt quam nobis daturus est ab operibus nostris, figuram locutionis dicit Apostolus: Ienim Spiritus sanctus gemit, quasi indigeat, aut an
Abbreviated transcription (Latin):
mitas adiuuat᷑. satis Sipse demon-¬
strat apłs. inde enĩ cepit. sp̃c inqͥt adiu¬
uat infirmitatẽ nr̃am. Deinde ita sub¬
iunxit. Quid enĩ oremꝰ sicut oportet ne¬
scimꝰ. & cet̾a. De hoc qͥppe spũ: apertiꝰ
alibi dicit. Non enĩ accepistis spm̃ serui¬
tutis iterũ in timore. s accepistis spm̃ ad-
optionis filioꝵ in qua clamamꝰ abba pater.
Ecce hic ñ dixit qd̃ ipse sp̃c clamet orando.
tam̃ loco ait. Qm̃ filii estis. misit ds̃ spm̃
filii sui in corda ur̃a clamantẽ abba pater.
Non hic ait in quo clamamꝰ. s ipsum spm̃
clamantẽ dicere maluit quo efficitur ut
clamemꝰ. sicut sunt illa. Ipse sp̃c int̾pel¬
lat gemitib menarrabilib. & sp̃c̃ patris
ur̃i est qui loquit᷑ in uobis. Sicut gͦ ne¬
mo recte sapit. recte intelligit. recto con¬
silio ac fortitudine p̃ualet. nemo scient᷑
pius est uel pie sciens. nemo timore casto
d̾m timet. nisi acceꝑit spm̃ sapientiȩ &

Expanded text:
mitas adiuuatur, satis ipse demonstrat apostolus. inde enim coepit: Spiritus, inquit. adiuuat infi rmitatem nostram; deinde ista subiunxit: Quid enim oremus, sicut oportet, nescimus, et cetera. de hoc quippe spiritu apertius alibi dicit: Non enim accepistis spiritum seruitutis iterum in timore. sed accepistis spiritum adoptionis filiorum, in quo clamamus: \'Abba pater\'. ecce hic non dixit, quod ipse spiritus clamet orando, tamen loco ait: Quoniam filii estis, misit deus spiritum filii sui in corda uestra clamantem: \'Abba pater\'. non hic ait in quo clamamus. sed ipsum spiritum clamantem dicere maluit, quo efficitur, ut clamemus, sicut sunt illa: Ipse spiritus interpellat gemitibus inenarrabilibus et: Spiritus patris uestri -est, qui loquitur in uobis. Sicut ergo nemo recte sapit, recte intellegit, recte consilio ac fortitudine praeualet, nemo scienter pius est uel pie sciens, nemo timore casto deum timet, nisi acceperit spiritum sapientiae et
Abbreviated transcription (Latin):
Non timuit ille habere coheredes. quia here¬
ditas eius ñ fit angusta si multi possede¬
rint. Iiii ipsi certe. illo possidente fiunt
hereditas ipsiꝰ. & ille uicissim fit hereditas
ipsoꝵ. Audi quomͦ ipsi fiant hereditas ip-¬
siꝰ. Dñs dixit ad me filiꝰ m̃s estu: ego
hodie genui te. Postula a me & dabo tͥ

Expanded text:
Non timuit ille habere cohaeredes; quia haereNon timuit ille habere cohaeredes; quia haereditas ejus non fit angusta, si multi possederint. Illi ipsi certe illo possidente fiunt haereditas ipsius, et ipse vicissim fit haereditas ipsorum. Audi quomodo ipsi fiant haereditas ipsius: Dominus dixit ad me, Filius meus es tu; ego hodie genui te. Po
Abbreviated transcription (Latin):
agna beniuolentia. magna miscdia.
unicus natus est. & noluit remanere
anus. Multi homines cũ filios ñ habue¬
punt ꝑfecta ȩtate adoptant sibi. & uolun¬
tate faciunt. qd̾ natura ñ potuerunt. Hoc
faciunt homines. Si autẽ aliquis habeat
fiuliũ unicũ. gaudet ad illũ magis quia so¬
lus om̃ia possessurꝰ est. & ñ habebit qui
cim eo diuidant hereditatẽ. & paupior
mimaneat. Non sic ds̃. Unicũ eundem ip¬
sum quẽ genuerat. & ꝑ quẽ cuncta treaue¬
rat. misit in hunc mundũ ut ñ esset unꝰ.
s fr̃s haberet adoptatos. Non enĩ nos na-¬
n sumꝰ de dõ quomͦ ille unigenitus. s ad¬
optati ꝑ grãm ipsiꝰ. Iile enĩ uenit unige¬
nitus. soluere pectata. Quib peccatis im¬
plicabam᷑. ne adoptaret nos ꝓpter impe¬
dim̃tũ eoꝵ. Quos sibi fr̃s facere uolebat
ipse soluit & fecit coheredes. Sic enĩ dicit
apłs. Si autim filiꝰ. & heres ꝑ d̾m. Et ite¬
nim. Heredes quidẽ dĩ. coheredes autẽ xp̃i.

Expanded text:
agna benevolentia! Magna misericordia! Unicus natus est, et noluit manere unus. Multi homines cum filios non habuerint, peracta aetate adoptant sibi; et voluntate faciunt quod natura non potuerunt: hoc faciunt homines. Si autem aliquis habeat filium unicum, gaudet ad illum magis; quia solus omnia possessurus est, et non habebit qui cum eo dividat haereditatem, ut pauperior remaneat. Non sic Deus: Unicum eumdem ipsum quem genuerat, et per quem cuncta creaverat, misit in hunc mundum, ut non esset unus, sed fratres haberet adoptatos. Non enim nos nati sumus de Deo, quomodo ille Unigenitus, sed adoptati per gratiam ipsius. Ille enim venit Unigenitus solvere peccata, quibus peccatis implicabamur, ne adoptaret nos propter impedimentum eorum: quos sibi fratres facere volebat, ipse solvit, et fecit cohaeredes. Sic enim dicit Apostolus, Si autem filius, et haeres per Deum : et iterum, Haeredes quidem Dei, cohaeredes autem Christi .
Abbreviated transcription (Latin):
ds spm̃ filii sui in corda nr̃a. clamantem
abba pater. Oportet enim ut bonꝰ ma¬
gister & uerus saluator infirmiorib
compatiens in seipso demonstraret. non
debere suos martyres desꝑare. si qua
forte cordib eoꝵ irreꝑet sub tempꝰ passi-¬
onis ex humana fragilitate tristicia:
cũ eam uincerent. uoluntati suȩ p̃ponen¬
do uoluntatẽ dĩ. quia ille scit quid expe¬

Expanded text:
deus spiritum suum in corda nostra clamantem deus spiritum suum in corda nostra clamantem abba pater. oportuit enim ut bonus magister et uerus saluator infirmioribus conpatiens in se ipso demonstraret non debere suos martyres desperare, si qua forte cordibus eorum inreperet sub tempus passionis ex humana fragilitate tristitia, cum eam uincerent uoluntati suae praeponendo uoluntatem dei, quia ille scit, quid expe
Abbreviated transcription (Latin):
Non enĩ bonus fructus est: qui ñ de carita¬
tis radice. ꝓcedit. Sed accepistis sp̃m¬
adoptionis filioꝵ: in quo clamamꝰ abba
ualis res est. si pignus tale est: nec
pignꝰ s arra dicenda est. Pignus
ẽnim qñdo ponitur: cũ fuerit res ip̃sa
reddita. pignꝰ aufertur. Arra autem
de ipsa re datur quȩ dando ꝓmittitur.
ut res qͣndo redditur impleatur. quod
ñ solũ pater. s abba pater dñm di¬
xisse cõmemorat. hoc est abba hebraice.
qd̾ est latine pater. Et fortasse dñs ꝓpt̾¬
aliqͦd sacram̃tũ utrũq dixerit. uolens
ostendere illam se tristiciã in ꝑsona sui
corporis id est eccliȩ suscepisse. cui est fa¬
ctus angularis lapis uenienti ad eum
partim ex hebreis ad quos ꝑtinet qd ait
abba. partim ex gentib. ad quos ꝑtinet
qd̃ ait pater. Etiam paulus apls ñ p̃ter¬
mittens hoc sacram̃tũ. in quo clamamẜ
inquit abba pater. Et iterũ ait. Misit

Expanded text:
Non enim bonus fructus est qui non de charitaNon enim bonus fructus est qui non de charitatis radice adoptionis filiorum, in quo clamamus; Abba, ualis res est si pignus tale est; nec pignus sed arrha dicenda est. Pignus enim quando ponitur, cum fuerit res ipsa reddita, pignus aufertur. Arrha autem de ipsa re datur quae danda promittitur, ut res quando redditur impleatur quod n solum pater sed abba pater eum dixisse commemorat, hoc est abba Hebraeice, quod est Latine pater. et fortasse dominus propaliquod sacramentum utrumque dixerit uolens ostendere illam se tristitiam in persona sui corporis, id est ecclesiae suscepisse, cui factus est angularis lapis, uenienti ad eum partim ex Hebraeis, ad quos pertinet quod ait abba, partim ex gentibus, ad quas pertinet quod ait pater. etiam Paulus apostolus non praetermittens hoc sacramentum: in quo clamamus, inquit, abba pater, et iterum ait: misit
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ manet in ȩt̾num. Qm̃ itaq dedit
nobis potestatem filios dĩ fieri. ut non
serui s filii simꝰ. ut miro quodã & inef¬
fabili s tam̃ uero modo serui & ñ serui
esse possimꝰ. serui scilicet timore casto.
ad quẽ ꝑtinet seruus intrans in dñi sui
gaudiũ. ñ serui autẽ timore foras mit¬
tendo. ad quẽ ꝑtinet seruus ñ manens
in domo in ȩt̾num. Ut tales autem serui
ñ serui simꝰ. dnm̃ facere scimus. Hoc ser¬
uus ille ñ scit. qui nescit qͥd faciat dñs
eius. Et cum aliqͥd boni facit. sic extolli¬
tur qͣsi hoc ipse faciat ñ dñs eius. & głatur
in se. ñ in dño głatur. cum seipse deceꝑit.
quia sic głatur quasi ñ acceꝑit. Ex libro
quia nichil. ꝓdest sp̃c timoris ubi ñ est
sp̃c caritatis. Plenitudo legis caritas est.
quia ꝑ caritatem lex impletur ñ ꝑ timo¬
rem. In tantũ enim fiunt mandata iusti¬
tum dĩ si timore fit penȩ ñ amore iusti¬
ciȩ. seruilit̾ fit ñ liberaliter. & id̃o nec fit.

Expanded text:
autem manet in aeternum . Quoniam itaque dedit nobis potestatem filios Dei fieri , ut non servi, sed filii simus: miro quodam et ineffabili, sed tamen vero modo, servi, non servi esse possumus. Servi scilicet timore casto, ad quem pertinet servus intrans in domini sui gaudium; non servi autem, timorem foras mittendo, ad quem pertinet servus non manens in domo in aeternum. Ut autem tales servi non servi simus, dominum facere scimus. Hoc servus ille nescit, qui nescit quid faciat dominus ejus: et cum aliquid boni facit, sic extollitur quasi hoc ipse faciat, non dominus ejus; et gloriatur in se, non in Domino gloriatur, cum se ipse deceperit, quia sic gloriatur quasi non acceperit. Noquia nihil prodest spiritus timoris ubi non est spiritus charitatis. Plenitudo legis charitas est, quia per charitatem lex impletur, non per timorem. In tantum enim fiunt mandata justitum Dei si timore fit poenae, non amore justitiae, serviliter fit, non liberaliter; et ideo nec fit.
Abbreviated transcription (Latin):
ipsi exceptis corporib in nobisipsis con¬
gemiscimꝰ. Et bene dixit pͥmitias spc
habentes. id est quoꝵ iam sp̃c tanqͣm sa¬
crificiũ oblati sunt dõ. & diuino karita¬
tis igne cõprehensi. Hȩ sunt pͥmitiȩ ho

Expanded text:
ipsi, exceptis corporibus in nobis ipsis conipsi, exceptis corporibus in nobis ipsis congemiscimus. Et bene dixit, « primitias spiritus habentes; » id est quorum jam spiritus tanquam sacrificium oblati sunt Deo, et divino charitatis igne comprehensi. Hae sunt p
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s homines uident qui sunt incolu¬
mes. s ñ toti uident. quia tantũ oculis
uident. Ita in homine om̃is creatura
est. qͥa & intelligit & uiuit ee corpus
habet. s ñ tota creatura in ipso est: qͥa
sunt p̃ter ipsum & angli qui intelligats
Q sint. & corpora quȩ tantũm̾ sint. cũ
ꝙsum uiuere & magis sit qͣm ñ uiuere.
& ipsũ intelligere magis qmͣ sine intel¬
lestu uiuere. Cum gͥ miser homo conge
miscit & dolet: om̃is creatura ingemis
et & dolet usq ad huc. Usq ad huc au¬
tẽ recte dixit. quia etiã si sunt aliqui iã
in sinu abrahȩ. & latro ile. cum dño in
para dyso constitutus. illo die quo credi¬
ait dolere destiterit. tam̃ usq adhuc
om̃is creatura congemiscit & dolet. quia
in his qui ñdum liberati sunt om̃is est
lũ autẽ inqͥt om̃is creatura congemiscit
& dolet. s & nosipsi: id est ñ solum in
homine corpꝰ & anima & sp̃c simul do¬
lent ex difficultatib corporis: s & nos

Expanded text:
omnes homines vident qui sunt incoluomnes homines vident qui sunt incolumes, sed non toti vident, quia tantum oculis vident. Ita in homine omnis creatura est, qui et intelligit, et vivit, et corpus habet; sed non tota creatura in ipso est, quia sunt praeter ipsum et angeli, qui intelligant, et sunt, et corpipsum vivere magis sit quam non vivere, et ipsum intelligere magis quam sine intellectu vivere. « Et miscit et dolet, omnis creatura congemiscit et dolet usque adhuc. « Usque adhuc » autem recte dixit; quia etiamsi sunt aliqui jam in sinu Abrahae, et latro ille cum Domino in paradiso constitutus illo die quo credidit dolere destiterit, et tamen usque adhuc omnis creatura congemiscit et dolet; quia in his qui nondum liberati sunt, omnis estlum autem » inquit, omnis creatura congemiscit et dolet, « sed nos ipsi, » id est non solum in homine corpus et anima et spiritus simul dolent ex difficultatibus corporis, sed et nos
Abbreviated transcription (Latin):
quia & ipsi credituri sunt. & liberabunt᷑
a seruitute interitus quẽ ad modũ nos.
mortius gloriosi. in uita ꝑfecta quam
habebunt filii dĩ. Scimus enĩ quia
omĩs creatura ingemiscit: & dolet usq
adhuc. Om̃is creatura in homine nu¬
meratur. ñ quia in eo sunt om̃s angłi &
suꝑeminentes uirtutes ac potestates. aut
celũ & t̾ra & mare. & omĩa quȩ in eis sui.
s quia omĩs creatura partim spiritalis
est. partĩ animalis. part̃ĩ corporalis.
Qd̃ ut ab inferiorib consideremꝰ. corpota¬
lis creatura ꝑ loca tenditur. animalis au-¬
tem uiuificat corporalem. spiritalis au¬
tem animalem regit. Et tunc bene re¬
git. cũ ipsa regendã se subicit dõ. Cum
autẽ transgreditur p̃cepta eius. labori¬
b & erumnis ꝑ eadem ipsa quȩ regere
in homine est: quia & intelligit spũ.
& sentit anima. & localiter corpore mo¬
uetur. Om̃ĩs itaq creatura in homine
congemiscit & dolet. Non enim tota s
dixit om̃is: tanqm si qͥs dicat. qm̃ solem

Expanded text:
liberabuntur a servitute corruptionis, quemadmodum nos mortuis gloriosi in vita perfecta, quam habebunt filii Dei. 5. Scimus enim quia omnis creatura congemiscit et dolet usque adhuc. Omnis creatura in homine numeratur, non quod in eo sint omnes Angeli, et supereminentes Virtutes ac Potestates, aut coelum et terra et mare et omnia quae in eis sunt; sed quia omnis creatura partim spiritualis est, partim animalis, partim corporalis. Quod ut ab inferioribus consideremus, corporalis creatura per loca tenditur; animalis autem vivificat corporalem; spiritualis animalem regit, et tunc bene regit, cum ipsa regendam se subjicit Deo: cum autem transgreditur praecepta ejus, laboribus et aerumnis per eadem ipsa quae regere it et sentit animo, et localiter corpore movetur. Omnis itaque creatura in homine ingemiscit et dolet: non enim totam, sed omnem ait, tanquam si quis dicat quod solem
Abbreviated transcription (Latin):
ceptũ. uerũ etiam dat ꝑ sp̃c donum.
icut enĩ duo sunt timores qui faciuss
Iduo genera timentiũ: sic duȩ sunt
siruitutes quȩ faciunt duo genera seruoꝵ.
Est timor quẽ ꝑfecta caritas foras mittit.¬
& est alius timor castus. ꝑmanens in scłm
sili. Illum timorẽ qui ñ est in caritate.
attendebat apłs cum dicebat. Non enĩ
accepistis sp̃m seruitutis iterũ in timore.
llum autẽ timorẽ castũ attendebat cum
dicebat. Noli altũ saꝑe s time. In illo
limore quem foras caritas mittit: est etiã
seruitus simul foras cum ipso timore
mutenda. Utrumq enĩ iunxit apłs.
hoc est & seruitutẽ & timorem docendo.
un eni accepistis sp̃m seruitutis iterum

Expanded text:
eceptum, uerum etiam dat per spiritus donum. eceptum, uerum etiam dat per spiritus donum. icut enim duo sunt timores, qui faciunt duo genera timentium; sic duae sunt servitutes, quae faciunt duo genera servorum. Est timor quem perfecta charitas foras mittit , et est alius timor castus permanens in saeculum saeculi . Illum timorem qui non est in charitate, attendebat Apostolus, cum dicebat: Non enim accepistis spiritum servitutis iteIllum autem timorem castum attendebat, cum dicebat: Noli altum sapere, sed time . In illo timore quem foras charitas mittit, est etiam servitus simul foras cum ipso timore mittenda. Utrumque enim junxit Apostolus, hoc est servitutem et timorem, dicendo: Non enim accepistis spiritum servitutis iter
Abbreviated transcription (Latin):
huc gͦ transeant qui sub lege sunt ut ex
seruis filii fiant: nec sic tam̃ ut esse ser¬
ui desistant. s ut tanqͣm filii dño & pa-¬
M liberalit̾ seruiant. quia & hoc acce¬
punt. Dedit enim potestatem ille uni¬
cus filios dĩ fieri credentib in nomine
cuis. cosq ammonuit petere. querere.
pulsare. & ut accipiant. & inueniant.
& aꝑiatur eis. addens increpationem &
dicens. Si uos cum sitis mali nostis bona
data dare filiis ur̃is: qͣntomagis pater
ũr qui est in celis dabit bona petentibꝰ¬
amando iusticiam. Unde gͦ ista dilectio
ia est caritas ꝑ quã fides oꝑatur. nͥ unde
illam fides ipsa impetrauit: Neq enĩ
est diffundi in cordib nris. ñ qua nos ip¬
se diligit. s qua nos facit dilectores suos.
sicut iusticia dĩ qua iusti eiꝰ munere effi-¬
cm̃. & dñi salus. qua nos saluos facit. &
fides m̃u xp̃i qua nos fideles facit. Hȩc
est iusticia dĩ. quã ñ solũ docet ꝑ legis p̃-¬

Expanded text:
huc ergo transeant qui sub lege sunt, ut ex huc ergo transeant qui sub lege sunt, ut ex semis filii fiant, nec sic tamen, ut serui esse desistant, sed ut tamquam filii domino et patri liberaliter seruiant, quia et hoc acceperunt; dedit enim potestatem ille unicus filios dei fieri credentibus in nom i ne eius eosque admonuit petere, quaerere, pulsare, ut accipiant et inueniant et aperiatur eis, addens increpationem et dicens: si u o s, cum sitis mali, nostis bona data dare filiis nostis, quanto magis pater uester, qui est in caelis, dabit bona petentibuamando iustitiam. unde ergo ista dilectio, id est caritas, per quam fides operatur. nisi unde illam fides ipsa inpetrauit ? neque eniest diffundi in cordibus nostris, non qua nos ipse diligit, sed qua nos facit dilectores suos, sicut iustitia dei, qua iusti eius munere efficimur, et domini salus, qua nos saluos facit, et fides Iesu Christi, qua nos fideles facit. haec est iustitia dei, quam non solum docet per legis pra
Abbreviated transcription (Latin):
qui sub lege sunt & timore. pene iu¬
sticiã suam facere conantur. & ideo ñ fa¬
ciunt dĩ iusticiam. quia caritas eã facit.
beant in uoluntate. qua mallent si fieri
posset licere qd̾ ñ licet. Et illi gͦ credus
deo. Nam si omĩno ñ crederent. nec pe¬
nam legis utiq formidarent. S non
hanc fidem cõmendat apłs qui dicit.
Non enĩ accepistis sp̃m seruituts iterum
in timore. s accepistis spm̃ adoptionis
filioꝵ in quo clamamꝰ abba pater. Gi¬
mor gͦ ille seruilis est. Et ideo in illo.
qͣmuis dõ credatur. ñ tam̃ iusticia dili¬
gitur. s damnatio timetur. Pilii uͦ
clamant. abba pater. Quarũ duarum
uocũ. una est ex circũcisione. altera ex
p̃putio. iudei pͥmũ & greci. qm̃ unꝰ est
ds qui iustificat cirtũcisionẽ ex fide. &
p̃pitium ꝑ fidem. Cum autẽ lamad.
aliqͥd petunt. Et quid petunt. nisi qo
esuriunt & sitiunt: Et hoc qͥa at msi
ꝗqd̾ de illis dictum est. beati qͥ esur iunit
e sitiunt iusticiã qm̃ ipsi saturabunt̃:

Expanded text:
qui sub lege sunt et timore poenae iustitiam suam facere conantur et ideo non faciunt dei iustitiam, quia caritas eam facit, beat in uoluntate qua mallet, si fieri posset, licere quod non licet. et illi ergo credunt deo; nam si omnino non crederent, nec poenam legis utique formidarent. sed non hanc fidem commendat apostolus, qui dicit: non enim accepistis spiritum seruitutis iterum in timorem, sed accepistis spiritum adoptionis filiorum, in quo c 1 amamus: abba pater. timor ergo ille seruilis est et ideo in illo quamuis domino credatur. non tamen iustitia diligitur. sed damnatio timetur. filii uero clamant: abba pater. quarum duarum uocum una est ex circumcisione, altera ex praeputio, Iudaei primum et Graeci. quoniam unus est deus, qui iustificat circumcisionem ex fide et praeputium aliquid petunt: et quid petunt nisi quod esuriunt et sitiunt? Et hoc quid est, nisi quod de illis dictum est: beati qui esuriunt iustitiam, quoniam ipsi saturabuntur?
Abbreviated transcription (Latin):
o iuste. in et̾num ñ laborabis. Bre¬
uis est molestia tua: et̾na erit beatitudo
tua. Ad modicũ dolebis. sine fine gau¬
debis. S inter molestias incipis labi.
ꝓponitur exemplũ passionũ xp̃i. Uide
quid ꝓte ꝑtulit: qui quare ꝑferret non
haberet. Qnͣtũ cumq patiaris. ñ ꝑuenis
ad illas insultationes. ad illã flagella.
ad illam ignominiosam uestem. ad illã
spineam coronã. ad illam postremo crũ¬
cem ñ ꝑuenis. quia iam de pęna gene¬
ris humani sublata est. Cum eñ anti¬
qui scelerati crucifigerent᷑. mͦ nullus
crucifigit᷑. Honorata est & finita. Eini¬
ta est in pena. manet ingła. Nlocis
supplicioꝵ. fecit transitũ ad frontes un¬
ꝑatoꝵ. Qui tantũ honorem dadit pe¬
nis suis: qͥa seruat fidelib suis: His

Expanded text:
oras, in aeternum non laborabis: brevis est molestia tua, aeterna erit beatitudo tua: ad modicum doles, sine fine gaudebis. Sed inter molestias incipis labi? Proponitur exemplum et passionum Christi. Vide quid pro te pertulit, qui quare perferret non habebat. Quantacumque patiaris, non pervenies ad illas insultationes, ad illa flagella, ad illam ignominiosam vestem, ad illam spineam coronam, ad illam postremo crucem non pervenies, quia jam et de poena generis humani sublata est. Cum enim sub antiquis scelerati crucifigerentur, modo nullus crucifigitur. Honorata est, et finita. Finita est in poena, manet in gloria. A locis suppliciorum fecit transitum ad frontes imperatorum. Qui tantum honorem dedit poenis suis, quid servat fidelib
Abbreviated transcription (Latin):
agunt. s ne nichil boni agant a bono
aguntur ut agant. Nam tantomagis
efficitur quisq filiꝰ bonꝰ. qͣnto largius
agi qͣm regi. Qui enĩ regitur. aliqͥd¬
agit. Et ideo regitur. ut recte agat. Qui
autẽ agitur. agere ipse aliqͥd uix intelli¬
gitur. & tam̃ tantũ p̃stat uoluntatib
nr̃is gr̃a saluatorisyut ñ dubitet apłs
dicere. Quotqͦt spũ dĩ aguntur: hi filii
sunt di. Nec aliquid in nobis libera uo¬
luntas meliꝰ agere potest: qm ut illi se
cõmendet qui male agere ñ potest.¬

Expanded text:
agunt, sed ne nihil boni agant agunt, sed ne nihil boni agant aguntur ut agant. Nam tanto magis efficitur quisque filius bonus, quanto largius agi quam regi. Qui enim regitur, aliqagit et ideo regitur, ut recte agat; qui autem agitur, agere ipse aliquid uix intellegitur. et tamen tantum praestat uoluntatibus nostris gratia saluatoris, ut non dubitet apostolus dicere: quotquot spiritu dei aguntur, hi filii sunt dei. nec aliquid in nobis libera uoluntas melius agere potest, quam ut illi se agendam commendet, qui male agere non potest
Abbreviated transcription (Latin):
hi filii st̃ di: sic tam̃ spũ dĩ excitantur.
& tanqͣm filii dĩ ꝓficiunt ad dm. ut etiã
at spũ sũo maxime aggrauante corrup¬
tibili corpore. tanqm filii hominis in¬
quib dam humanis motib deficiant
ad seipsos i dendeo peccent. Interest qͥdẽ
qͣntũ. Neq̃ quia peccatũ est om̃e crimen:
ideo crimen est etiam om̃e peccatũ. Itaq
scõꝵ hominũ uitã qmdiu in hac morte
uiuitur. inueniri posse dicimꝰ sine cri¬
mine. Peccatũ autẽ si dixerimꝰ qͥa ñ habemꝰ ait
nobis ñ est. S neq de ipsis criminib
qͣmlibet magnis remitiendis in scã ȩccłia
tentiã scdm modũ uniꝰ cuiꝰq peccati.
In actione autẽ penitentiȩ ubi tale com¬
missum est. ut is qui cõmisit a xp̃i etiam
corpore separetur. ñ tam consideranda
est mensura tẽporis qm doloris. Corenĩ
contritũ & humiliatũ ds ñ spernit. Ex
suo aguntur. s quotqͦt spñ dĩ agun¬
tur. hi filii sunt dr̾. ñ qula ipsi nichil

Expanded text:
hi filii sunt Dei ; sic tamen Spiritu Dei excitantur, et tanquam filii Dei proficiunt ad Deum, ut etiam spiritu suo, maxime aggravante corruptibili corpore , tanquam filii hominum quibusdam humanis motibus deficiant ad se ipsos, et ideo peccent. Interest quidem quantum: neque enim quia peccatum est omne crimen, ideo crimen est etiam omne peccatum. Itaque sanctorum hominum vitam quamdiu in hac mortali vivitur, inveniri posse dicimus sine crimine: Peccatum autem si dixerimus quia non habemus, ut ait ntur peccata. Sed neque de ipsis criminibus quamlibet magnis remittendis in sancta Ecclestentiam secundum modum sui cujusque peccati. In actione autem poenitentiae, ubi tale commissum est, ut is qui commisit a Christi etiam corpore separetur, non tam consideranda est mensura temporis quam doloris. Cor enim contritum et humiliatum Deus non spernit . suo aguntur, sed quotquot Spiritu Dei aguntur, hi filii sunt, non quia ipsi nihil
Abbreviated transcription (Latin):
pacis. Qd̃ autẽ ipse sit sp̃c patris ipse fi¬
liꝰ dicit: de patre ꝓcedit. Et alio loco.
Non enĩ uos estis qui loquimini: s sp̃c pa-
tris ur̃i qui loquitur in uobis. Qd̃ uͦ ipse
filii sui clamantẽ abba pater. hoc est da¬
mare facientẽ. Nos enim clamantes s in
illo id est in ipso diffundente caritatem
in cordib nr̃is: sine qua in aniter la¬
mat quicũq clamat. Unde itẽ dicit.
cius. Ad quẽ gͦ in trinitate ꝓprie ꝑtine¬
ret huiꝰ cõmunio societatis. nisi ad cul
spm̃ scm̃ qui est patri filioq cõmunis¬

Expanded text:
pacis. Quod autem ipse sit Spiritus Patris, ipse Fipacis. Quod autem ipse sit Spiritus Patris, ipse Filius dicit: De Patre procedit. Et alio loco: Non enim vos estis qui loquimini, sed Spiritus Patris vestri qui loquitur in vobis. Quod vero ipse nostra clamantem: abba pater, hoc est clamare facientem; nos enim clamamus, sed in illo, id est ipso diffundente caritatem in cordibus nostris, sine qua inaniter clamat quicumque clamat. unde item dicit: ejus . Ad quem ergo in Trinitate proprie pertineret hujus communio societatis, nisi ad eum Spiritum qui est Patri Filioque communis
Abbreviated transcription (Latin):
pite. ñ quȩ suꝑ t̾ram. Mortui enĩ estis. &
uita ur̃a abscondita est cũ xp̃o in dõ. Ac
ꝑ hoc si uita nr̃a ibi est ubi est ueritas.
ñ est uita nr̃a sub sole ubi est uanitas.
S hoc tam magnũ bonũ magis habemꝰ
in spe. ñ tenemꝰ in re. & scdm spem nrãm
beatus apłs ita locutus est: quia & illud
cum dixisset uanitati creatura subiecta
est: adiecit atq ait. Non sponte. s ꝓpter
eum qui subiecit eam in spe. Ergo in spe

Expanded text:
n quae super terram. Mortui enim estis, et vita vestra abscondita est cum Christo in Deo» . Ac per hoc si vita nostra ibi est ubi veritas, non est vita nostra sub sole ubi vanitas. Sed hoc tam magnum bonum magis habemus in spe, non tenemus in re: et secundum spem nostram beatus Apostolus ista locutus est; quia et illud cum dixisset, «Vanitati creatura subjecta est,» adjecit atque ait, «Non sponte, sed propter eum qui subjecit in
Abbreviated transcription (Latin):
tra p̃ceptũ facere ueritatis: peccati autẽ
pena subici fallaciȩ. Non enĩ sponte
eius usticiam atq dem̃tiam. qui neq
nabilem uoluit esse peccantem Quia
& ipsa creatura. Id est ipse homo cũ iam
signaculo imaginis. ꝓpter peccatũ adiis¬
sum remansit tantũm creatura. Et ipsa
itaq creatura. id est & ipsa quȩ ñdum
uocatur filioꝵ forma ꝑfecta. s tantum
uocatur creatura: liberabitur a seruitũ¬
te interitus. Qd̃ itaq ait & ipsa libera¬
bitur. facit intelligi. & ipsa que̾a dmo¬
dum nos. id est & de ipsis ñ est despan¬
dum qui ñdũ uocantur filii dĩ. quia¬

Expanded text:
tra praeceptum facere veritatis: peccati autem tra praeceptum facere veritatis: peccati autem poena, subjici fallaciae. Non ergo sponte ejus justitiam atque clementiam, qui neque nabilem voluit esse peccantem. 4 Quia et ipsa creatura, id est, ipse homo, cum jam signaculo imaginis propter peccatum amisso remansit tantummodo creatura: et ipsa itaque creatura, id est, et ipsa quae nondum vocatur filiorum forma perfecta, sed tantum vocatur creatura, liberabitur a servitute interitus. Quod itaque ait, et ipsa liberabitur, facit intelligi, et ipsa, quemadmodum et nos, id est, et de ipsis non est desperandum, qui nondum vocantur filii D
Abbreviated transcription (Latin):
do appareat qd̃ ꝓmissum est. qnͣdo re¬
ipsa manifestũ est. qd̃ nunc ipsi sumus.
Filii enĩ dĩ sumꝰ : & ñdũ apparuit qͥd eri¬
mus. Scimꝰ quia cũ apparuerit similes
ei erimꝰ : qm̃ uidebimꝰ eum sicuti est. Ipsa
est reuelatio filioꝵ dĩ. quã nunc expec¬
tat expectatio creaturȩ. ñ qd̾ creatura re-¬
uelationẽ expectet alteriꝰ naturȩ quȩ ñ
sit creatura: s ipsa qualis nunc est expec¬
tat qnͣdo sit qualis futura est. tanqͣm si
diceretur oꝑante pictore subiectis sibi
colorib & ad opus eiꝰ paratis. expectatio
quit subiecta est. Hoc est illud. Uanitas
uanitatũ & omĩa uanitas. Que est ab un¬
dantia homini in om̃i labore suo quẽ
ipse laborat sub sole: Cui dictum est.
In labore manducabis panem. Uanita¬
ti enĩ creatura subiecta est. ñ sponte. Be¬
ne additum est ñ sponte. Homo qͥppe
sponte peccauit. s ñ sponte damnatus
est. Peccatum itaq fuit spontaneũ con-¬

Expanded text:
do appareat quod promissum est, quando redo appareat quod promissum est, quando reipsa manifestandum sit, quod nunc spe sumus; filii enim Dei sumus, et nondum apparuit quid erimus autem quoniam cum apparuerit, similes ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est . Ipsa est revelatio filiorum Dei, quam nunc exspectat exspectatio creaturae: non quod creatura revelationem exspectet alterius naturae, quae non sit creatura; sed ipsa qualis nunc est, exspectat quando sit qualis futura est: tanquam si diceretur, Operante pictore subjectis sibi coloribus et ad opus ejus paratis, expectatio eatura subjecta est. Hoc est illud: Vanitas vanitantium, et omnia vanitas. Quae abundantia est homini in omni labore suo, quem ipse laborat sub sole ? Cui dictum est, In labore manducabis panem tuum . Vanitati ergo creatura subjecta est, non sponte. Bene additum est, non sponte. Homo quippe sponte peccavit, sed non sponte damnatus est. Peccatum itaque fuit spontaneum, con
Abbreviated transcription (Latin):
let. cũ facta carnis mortificamꝰ. id est
cũ esurimꝰ. aut sitimꝰ ꝑ abstinentiam.
dũ frenamꝰ delectationem concupiscen
tiȩ ꝑ caritatem. dũ iniuriarũ laceratio¬
nes & contumeliarũ aculeos ꝑ patientiã
sustinemꝰ. dũ neglectis atq reiectis uo¬
luptatib nr̃is ꝓ fructu matris eccliȩ la¬
boramꝰ. quicqͥd in nobis in hac atq huiꝰ¬
modi attritione dolet: creatura est. Do¬
let enim corpꝰ. & anima quȩ utiq crea¬
tura est. & expectat reuelationẽ filioꝵ dĩ.
id est expectat qnͣdo appareat. qd̾ uocatũ
est. in ea gła ad quã uocatũ est. Quia
enim filiꝰ dĩ unigenitus ñ potest appel-¬
nos uocamur creatura ante illam euiden¬
tiam głȩ. & distincte uocamur filii dc̃i.
qmuis hoc adoptione meream᷑. Nam
ille unigenitus natura filiꝰ est. Ergo
expectatio creature id est expectatio nr̃a
reuelationẽ filioꝵ dĩ expectat. id ẽ qñ-¬

Expanded text:
let, cum facta carnis mortificamus, id est, let, cum facta carnis mortificamus, id est, cum esurimus aut sitimus per abstinentiam, dum frenamus delectationem concubitus per castitatem, dum injuriarum lacerationes et contumeliarum aculeos per patientiam sustinemus, dum neglectis atque rejectis voluptatibus nostris pro fructu matris Ecclesiae laboramus; quidquid in nobis in hac atque hujusmodi attritione dolet, creatura est. Dolet enim corpus et anima, quae utique creatura est, et exspectat revelationem filiorum Dei; id est, exspectat quando appareat quod vocatum est, in ea gloria ad quam vocatum est. Quia enim Filius Dei unigenitus non potest appelnos vocamur creatura ante illam evidentiam gloriae, et distincte vocamur filii Dei, quamvis hoc adoptione mereamur: nam ille unigenitus natura Filius est. Ergo exspectatio creaturae, id est, exspectatio nostra, revelationem filiorum Dei exspectat; id e
Abbreviated transcription (Latin):
ec tam̃ debetis ideo in homine hoc est
in uobisipsis. ñ in dño głari. qͣndo
ñ scd̾m carnẽ uiuitis. s spũ actiones car¬
nis mortificatis. Ut enĩ ñ se extollerent
quib ista dicebat. existimantes se suo spũ
tanta hec bona oꝑa facere posse ñ dĩ. ꝓp¬
terea cum dixisset. si autẽ spũ actiones
carnis mortificaueritis uiuetis: continuo
subiecit. Quot qͦt enĩ spũ dĩ aguntur:
nis mortificatis ut uiuatis. illũ głificate.
illũ laudate. illi grãs agite. cuiꝰ spũ agi¬
mim ut ista ualeatis. ut uos filii dĩ esse
monstretis: quotqͦt enim spũ dĩ aguntur.
hi filii sunt di. Quotqͦt gͦ adiuncto solo
aliutorio legis. sine adiutorio gr̃e confi¬
sentes in uirtute sua suo spũ aguntur.

Expanded text:
est, in vobis ipsis, non in Domino gloriari, quando non secundum carnem vivitis, sed spiritu actiones carnis mortificatis. Ut enim non se extollerent quibus ista dicebat, existimantes se suo spiritu tanta haec bona opera facere posse, non Dei; propterea cum dixisset, Si autem spiritu actiones carnis mortificaveritis, vivetis, continuo subjecit, Quotquot enim spiritu Dei agunnis mortificatis ut vivatis, illum glorificate, illum laudate, illi gratias agite, cujus spiritu agimini, ut ista valeatis, et vos filios Dei esse monstretis. Quotquot enim spiritu Dei aguntur, hi filii sunt Dei; quotquot ergo adjuncto solo adjutorio legis, sine adjutorio gratiae, confidentes in virtute sua, suo spiritu aguntur,
Abbreviated transcription (Latin):
apls ad hebrcos dicit. testam̃tũ testa¬
toris morte firmatur. Propt̾ea mortuo
ꝓ nobis xp̃o: nouũ testam̃tũ firmatũ
esse asserit. Cuiꝰ similitudo uetus testa¬
mentũ erat: in quo mors testatoris per

Expanded text:
s ad Hebraeos dicit, Testamentum testatoris morte firmatur ; propterea mortuo pro nobis Christo, Novum Testamentum firmatum esse asserit: cujus similitudo Vetus Testament
Abbreviated transcription (Latin):
posset auferre. Heredes dĩ sic sunt: ut ip¬
se ds hereditas nr̃a. Cui dicit psalmus.
dñs pars hereditatis meȩ. Heredes qui¬
dem dĩ. Si parũ uobis est. audite quod
ampliꝰ gaudeatis. Coheredes autẽ xp̃i.

Expanded text:
sset. Haeredes Dei sic sunt, ut ipse Deus sit haereditas nostra, cui dicit Psalmus: Dominus pars haereditatis meae . Haeredes quidem Dei: si parum vobis est, audite, quo amplius gaudeatis: Haeredes quidem Dei,