comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& qua incipiunt bona
merita. que cũ ex sola
gr̃a esse dicantur. ñ excludi¬
tur liberum arbitriũ. qr
nullũ meritum ẽ in homi¬
ne qd non sit ꝑ liberũ arbi¬
triũ. sed inbois merendis
causȩ principalitas giȩ at¬
tribuitur. quia principalis
ipsa gr̃a. qua excitatur li¬
berũ arbitriũ. & sanatur
atq adiuuatur: uoluntas
homins ut sit libera. Q uod
bona uoluntas gr̃ę princi¬
paliter est et in gracia est.¬

Expanded text:
 qua incipiunt bona merita; quae cum ex sola gratia esse dicantur, non excluditur liberum arbitrium, quia nullum meritum est in homine quod non sit per liberum arbitrium. Sed in bonis merendis causae principalitas gratiae attribuitur, quia principalis ipsa gratia, qua excitatur liberum arbitrium et sanatur, atque juvatur voluntas hominis ut sit bona. 5. Quod bona voluntas gratiae principaliter est, et etiam gra
Abbreviated transcription (Latin):
nis ante gr̃am. cũ omne bo¬
nobis facit nisi ex gr̃a: Ex
gr̃a enim ut dictũ est que
preuenit ꝙ sanat arbitriũ
hominis & ex ipso arbitrio
mentis. & hoc ẽ primũ bo¬
nũ homiuis meritum.
bitriũ generatur inm̃te mo¬
tus qͥde bonus & remunerabi¬
lis scilicet ipsũ credere. Ita ex
caritate & libero arbitrio. ali¬
us quidem motus prouenit.
scilicet diligere bonus ualoe.
Sic de ceteris uirtutib intel¬
ligendũ est. & istibom motus.
uel affectus merita sunt. &¬
dona dei. quib meremnur & pi¬
oꝵ augm̃tationẽ. & alia que
consequenter hic & infuturo
nobis apponuntur: Ea qua
tione dictum accipitur. qr
ꝑ actũ fidei meretur illa.Si¬
militer de caritate & de iusti¬
cia. & de aliis accipitur: si em̃
fides ipsa uirtus p̃uemiens di¬
ceretur. esse mentis actus qd̾
ẽ meritũ iam ipsa ex libero
arbitrio originẽ haberet. ꝙ
qm̃ non ẽ. sic dicitur meri¬
tum. si tam̃ adsit caritas sine
qua nec credere. nec sperare
informetur & scĩficetur Sa¬

Expanded text:
nis ante gratiam, cum omne bonobis facit nisi gratia? Ex gratia enim, ut dictum est, quae praevenit et sanat arbitrium hominis, et ex ipso arbitrio mentis; et hoc est primum bonum hominis meritum. bitrio generatur in mente motus quidam bonus et remunerabilis, scilicet, ipsum credere; ita ex charitate et libero arbitrio alius quidam motus bonus provenit, scilicet, diligere, bonus valde; sic de caeteris virtutibus intelligendum est. Et isti boni motus vel affectus merita sunt, et dona Dei, quibus meremur et ipsorum augmentationem, et alia quae consequenter hic et in futuro nobis apponuntur. 6. Ex qtione dictum accipitur, quia per actum fidei meretur illa. Similiter de charitate et justitiae, et de aliis accipitur. Si enim fides ipsa virtus praeveniens, diceretur esse mentis actus, qui est meritum, jam ipsa ex libero arbitrio originem haberet; quod quia non est, sic dicitur esse meritum; si tamen adsit charitas sine qua nec credere nec sperare informetur et sanctificetur; si
Abbreviated transcription (Latin):
In his gͦ u̾bis tũ eqͣlitatẽ ꝑsonar̃
breuit᷑ cõplexus ẽ aug̃: qr alius
aliũ. nͨ et̾nitate. nͨ magnitudine.
nec potentia. suꝑat. Qd̃ aũ et̾̃ni¬
tate aliqua triũ ꝑsonarũ aliam
ñ earedat: supͣ ostensũ ẽ. uͥ coet̾m¬
tas tͥũ ꝑsonarũ insinuata ẽ. Hic¬

Expanded text:
 verbis trium aequalitatem personarum breviter complexus; qua alius alium nec aeternitate, nec magnitudine, nec potentia superat. Quod autem aeternitate aliqua trium personarum aliam non excedat, supra ostensum est, ubi coaeternitas trium personarum insinuata est.
Abbreviated transcription (Latin):
& ꝓ aliqͦ pecc̃o pendit᷑. Nonem̃
qͥoꝰ quã inuste dãpnat᷑. aut sub¬
riꝑe hoĩem potuit. uelud ig¬
noranti dõ. aut extorquere in¬
uito tanqͣm inualidiori. ut

Expanded text:
ato aliquo penditur. non enim quisquam iniustus dominator aut subripere hominem potuit uelut ignoranti deo aut extorquere inuito tamquam inualidiori uel
Abbreviated transcription (Latin):
ea q̃ uultis faciatis.S: ħ om̃ĩa
ex illa mortis dãpnatione st̃.
slã si ñ ẽ ista pena hoĩs. s nat᷑a
nulla ista pecc̃a st̃. Si enĩ ñ rec¬
ħo cũ ħ facit. ea utiq facit que
nͨ ẽ bonꝰ. necħt inpotestate ut
sit bonꝰ. siue ñ urdendo qͣlis eẽ
nã istã eẽ qͥs dubitet: om̃is aũ¬

Expanded text:
ea quae vultis faciatis, sed haec omnia ex illa mortis damnatione sunt. Nam si non est ista poena hominis, sed natura, nulla ista peccata sunt. Si enim non rechomocum haec facit, ea utique facit quae n est bonus, nec habet in potestate ut sit bonus, sive non videndo qualis esse nam istam esse quis dubitet ? omnis au
Abbreviated transcription (Latin):
ongͦ mirũ si diabolus spũ
suo implens serpentem. sic̃
uates implebat. sapientissimũ
red debat om̃iũ bestiarũ. quem
tam̃ ad temptandũ non elegit
diabolus. s ꝑ quod anmal per¬
nussus fuit temptauit. Unde
ẽ putandum qd diabolus ser¬
pentem ꝑ quẽ temptarit elegĩt
sed cũ decipere cuperet ñ potu
it nͥ ꝑ quod animal posse per¬

Expanded text:
o mirum si diabolus spiritu suo implens serpentem, sicut vates implebat, sapientissimum reddiderat omnium bestiarum; quem tamen ad tentandum non elegit diabolus, sed per quod animal permissus fuit, tentavit. Unde est putandum quod diabolus serpentem, per quem tentaret elegit; sed cum it, nisi per quod animal posse per
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃c sc̃s. Nũqͥd gͦ possumꝰ querere
utrũ iã ꝓcesserat de patre sp̃c sc̃s.
& illo nato. de utroq ꝓcessit::
Non possunt ꝓrsus ita ibi que¬
ri ubi nichil ex tp̃r ichoatur
ꝑe generationẽ filii. de patre: in¬
telligat sine tp̃r ꝓcessionẽ sp̃c
trũ pͥus processerit sp̃c sc̃s. a pa¬
tre quã a filio. hic agit᷑ de eo qd̾

Expanded text:
sanctus. Numquid ergo possemus quaerere utrum jam processerat de Patre Spiritus sa illo nato, de utroque processit? Non possunt prorsus ista ibi quaeri, ubi nihil ex tempore inchoatur,pore generationem Filii de Patre, intetrum prius processerit Spiritus sanctus a Patre quam a Filio. 3. Hic agitur de eo quod
Abbreviated transcription (Latin):
tiȩ dicat᷑ de spũ sapientiȩ que
attingit a fine usq ad finẽ for¬
sit mobile aliqͥd uel actus aliqͥs:
s qr sui iminobilitate om̃ia at¬
tingit. ñ locali motu s ut ubiq
semꝑ sit. & nusquã inclusa tenea¬
t᷑. Sic gͦ caritas dr motus animi.
ñ qd̾ ip̃a sit motꝰ. uel affectio. uł
tꝰ afficit᷑ inens. & mouet᷑. Est gͦ

Expanded text:
atur de Spiritu sapientiae: Qui attingit a fine usque ad finesit mobile aliquid vel actus aliquis, sed quia sui immobilitate omnia attingit, non locali motu, sed ut ubique semper sit, et nusquam inclusa teneatur. Sic ergo charitas dicitur motus animi, non quod ipsa sit motus, vel affectio, vel tus, afficitur mens
Abbreviated transcription (Latin):
mutabilis ẽ. &. increatus. ñ ẽ gͦ
caritas. Qt caritas est motus
uel affectio animi.
d̾ aũ caritas sit affectio
anuni. & motus mentis.
auctoritatib confirmant. Dic̃
enĩ aug̃.inan.li. de doctrina xp̃i¬
ana. Caritatẽ uoco motũ am¬
mi. ad fruendũ d̾o. ꝓpter ipsũ
& se ac ꝓximo ꝓpt̾ dm̃i. Idẽ in libͦ
de morib eccłiȩ catholicȩ trac
uita. poterit nosseꝑare a carita¬
te dĩ. Caritas dĩ uiquit. hic dicta
ẽ uirtus. que animinr̃i. rectissima
affectio ẽ. que coniungit nosdo̾.
qua eũ diligimus. Ecce his u̾bis
expͥmit᷑ qd̾ caritas ẽ affectio. &
motꝰ animi. ac ꝑ hoc ñ uidet᷑ e̾ẽ

Expanded text:
mutabilis est et increatus; non est ergo charitas. 17. Quod charitas est motus vel affectio animi. Quod autem charitas sit affectio animi, et motus mentis, auctoritatibus confirmant. Dicit enim Aug. in lib. 3 de Doct. christ.: Charitatem voco motum animi ad fruendum Deo propter ipsum, et se ac proximo propter Deum. Idem in lib. de Moribus Ecclesiae catholicae, cvita poterit nos separare a charitate Dei. Charitas Dei, inquit, hic dicta est virtus quae animi nostri rectissima affectio est, quae conjungit nos Deo, qua eum diligimus. Ecce his verbis exprimitur quod charitas est affectio et motus animi; ac per hoc non videtur esse
Abbreviated transcription (Latin):
aliqua sunt: quor om¬
nis usus est in significan¬
do. non in iustificando.¬
est quihus non utiur:
nisi aliquid significandi
gratia. ut aliqua sacram̃¬
ta legalia. alia: que non
solũ significant. sed con¬
ferunt: quod intus adu¬
uet. sicut euuangelica sa¬
cramenta. Ex quo aperte
intelligitur. que hic apprea¬
lentur signa. res ille uid e¬
licet. que ad significand ĩ
aliquid adhibentur. Om̃e
gͥ signũ etiam res aliqua
c̃. Qõ enĩ nulla res est. ut
nino mebil est. Non autẽ
e conuerso om̃is res signũ
ẽ. quia non adhibetur ad
significandũ aligͥo. Cũo
his intenderit theologoꝵ
speculatio studiosa atq
modesta: diuinã scripto iũ
formã p̃scriptã in doctri¬
na tenere auertet. De his
gͦ nobis aditũ ad res du ias

Expanded text:
aliqua sunt, quorum omnis usus est in significando, non in justificando; quibus non utimur nisi aliquid significandi gratia, ut aliqua sacramenta legalia. Alia quae non solum significant, sed conferunt quod intus adjuvet, sicut evangelica sacramenta. Ex quo aperte intelligitur quae hic appellentur signa, res illae videlicet quae ad significandum aliquid adhibentur. Omne igitur signum etiam res aliqua est. Quod enim nulla res est, ut nino nihil est. Non autem e diverso omnis res signum est, quia non adhibetur ad significandum aliquid. Cumque his intenderit theogolorum speculatio studiosa atque modesta, divinam Scripturam, formam praescriptam in doctrina tenere advertet. De his ergo nobis aditum ad res divinas
Abbreviated transcription (Latin):
ac nouȩ legis continen¬
tiam. diligenti indagine.
etiam atq etiam conside¬
rantibus nobis. preuia dei
gratia innotuit sacix pa¬
ginȩ tractatum: cura res
uel signa precipue uer¬
sari. Ut enim egregius
doctor augustins art in
libro de doctrina apistia¬
na. õmins doctrina. uel
rerum est. uel signorum:
sed res etiam per signa
discuntur. Proprie autẽ
bic res appellantur: que
non adsignificandum a¬

Expanded text:
ac novae legis continentiam, diligenti indagine, etiam atque etiam considerantibus nobis, praevia Dei gratia, innotuit sacrae paginae tractatu circa res, vel signa praecipue versari; ut enim egregius doctor Aug. ait in libro de Doct. christ., omnis doctrina vel rerum est vel signorum; sed res etiam per signa discuntur. Proprie autem hic res appellantur, quae non ad significandum a
Abbreviated transcription (Latin):
rentur: mala ab om̃ipotenti bo¬
no fieri. nͥ hoc eẽt bonum ut ea
ẽẽnt. ea ratione dictum eẽ asseĩt.
quia ex malis que fiunt d̾s bo¬
na elic it. nec ipse ꝑmitteret ea
fieri. insi de eis bene aliquid fa¬
ceret. uiide augustinus in eodẽ
ligentiam ait. Oeus om̃ip̃s cui
rerũ est sũma potestas. cũ sum¬
ut bene facẽt &̃ de malo. Item
malis bona facere: quã mala
nulla permittere.Ex hoc itaq
sensu. dictũ est &uerũ est bonũ
eẽ. mala fieri.qr ex malis que
aliquando inscriptura legitur
nec sibonũ est illi. uel illi. inde
seqͥtur quod simplicit̾ bonum

Expanded text:
rentur mala ab Omnipotenti bono fieri, nisi hoc esset bonum, ut ea essent, ea ratione dictum esse asserunt, quia ex malis quae fiunt Deus bona elicit; nec ipse permitteret ea fieri nisi de eis boni aliquid faceret. Unde August., in eodem ligentiam, ait: Deus omnipotens, cui rerum est summa potestas, cum sumut benefaceret etiam de malo. Item malis bona facere, quam mala nulla permittere. Ex hoc itaque sensu dictum est ac verum est: Bonum est mala fieri, quia ex malis quae aliquando in Scriptura legitur nec si bonum est illi vel illi, inde sequitur quod simpliciter bonum
Abbreviated transcription (Latin):
dere: s indignũ responsio¬
ne uidetur qd̾ dicunt. Om̃e
namq uerũ a deo ẽ. ut ait au¬
gustinus. Cui consonat ambro
aspũ scõ est.Cum itaq uerum
sit qd̾ mala funit. hoc uerũ
qd̾ dicitur illa locucione. scili

Expanded text:
dere; sed indignum responsione videtur quod dicunt. Omne namque verum a Deo est, ut ait Aug., cui consonat Amb., sancto est. Cum itaque verum sit quod mala fiunt, hoc verum quod dicitur illa locutione, scili
Abbreviated transcription (Latin):
fectus ds singłs eoꝵ: & ido trini¬
tas potius quã triplex dici debeti
Qt̾ non ẽ ita in rebus corpo¬
reis ut in trinitate.
n reb corporeis ñ tm̃ ẽ una. qͣn¬
tũ tres simul: & plus sũt due. quã
una ies simu. In tͥuitate uͦ sũma.
tantũ ẽ una ꝑsona qͣntũ tressimł
funnte sũt: qr ñ ẽ finis magnitudi
& om̃ia insingłis: & singła in om̃ib
& unũ om̃ia. Ecce iã ostendimꝰ.

Expanded text:
eus singulus eorum. Et ideo Trinitas potius quam triplex dici debet. 20. Quod non est ita in rebus corporeis, ut in Trinitate. In rebus corporeis non tantum est una, quantum tres simul, et plus sunt duae quam una res. In  est una persona, quantum tres simul; finitae sunt, et non est finis magnitudinet omnia in singulis, et singula in omnibus, et unum omnia. Ecc
Abbreviated transcription (Latin):
quã una queq ibi ꝑsona: s tã
magnũ quã singła. Non em̃ ibi
maior ẽ que uerior ñ ẽ: uͥ ip̃a uĩ¬
tas ẽ magnitudo. Ecce mͦ conue¬
nienti. & ratione catholica os¬
tensũ ẽ. qͦmͦ indiffereus sit mag¬
nitudo tͥũ ꝑsonarũ. qr nec una
maior ẽ alia: nec due quã una.

Expanded text:
 ibi persona, sed tam magnum quam singula; non enim ibi major est quae verior non est, ubi ipsa veritas est magnitudo. Ecce modo convenienti et ratione catholica ostensum est quomodo indifferens sit magnitudo trium personarum, quia nec una major est alia, nec duae majus
Abbreviated transcription (Latin):
rũ futurarum. Quid ex p̃dic¬
de medio tollere. cupientes dici¬
mus res futuras nullatenis cau¬
sam ẽẽ prescientiȩ uel scientiȩ.
dĩ. nec ido presciri uel sciri: quia
future uel facte sunt. ita expo¬
nentes qd̾ ait origenes. qr futurũ :
idõ scitur: a deo antequã fiat .i.
quod futurũ est scitur a dõ ante¬
quam fiat: neq scnretur nͥ futu¬
rum ẽẽt. ut non notedur ibi cau¬
sa nͥsine qͣ non sit. Ita etiam di¬
cunus scientiam uel p̾scientiam
dei nonc̃ẽ causam eoꝵ que fiunt
scientiam ad noticiam tm̃ refera
Si uͦ nomine scientiȩ includitur.
etiam beneplacitum atq dispo¬
sitio tunc recte potest dici. cau¬
sa eoꝵ que ds̃ facit. Hisem̃ duo¬
bus modis ut suꝑius p̾taratum

Expanded text:
rum futurarum. 4. Quid ex praedicantiam de medio tollere cupientes, dicimus res futuras nullatenus causam esse praescientiae vel scientiae Dei, nec ideo praesciri vel sciri quia futurae vel factae sunt; ita exponentes quod ait Origenes: Quia futurum est, ideo scitur a Deo antequam fiat, id est: Quod futurum est scitur a Deo antequam fiat, neque sciretur nisi futurum esset; ut non notetur ibi causa, nisi sine qua non fieret. Ita etiam dicimus scientiam vel praescientiam Dei non esse causam eorum quae fiunt, scientiam ad notitiam tantum referamus. Si vero nomine scientiae includitur etiam beneplacitum atque dispositio, tunc recte potest dici causa eorum quae Deus facit. His enim duobus modis, ut superius praetaxatum
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃oꝵ non sũt ipsoꝵ. non uera
ille p̃scit: s qr illius prescien¬
tia falli non pot̾. sine dubio ũ
alius sed ipsi peccant. qͦs deus
peccaturos eẽ sciuit: & id̾o si
ñ malum. s bonuĩ facere uolu¬
issent: ñ malum facturi p̾ui¬
derentur ab eo qui nouit quit
sit qͥsq facturus. His uerbis aꝑ¬
te monstratur. si diligenter in¬
tendamus p̃scientiam d̾i. non
esse causam malor que p̃scit.
qr ñ ea prescit. tanquã facturꝰ.
nec tauquam sua sed illoꝵ. qͥ
sũt ea facturi uel habituri. ꝑ¬
scunit gͦ illa sola noticia. ñ bene.¬
placito auctoritatis. Unde da¬
tur intelligi qd̾ deus e conuer¬
so p̃scit bona. tanquam sua.

Expanded text:
ipsorum non sunt, non vera ille praescivit; sed quia illius praescientia falli non potest, sine dubio, non alius, sed ipsi peccant quos Deus peccatores esse praescivit, et ideo si non malum, sed bonum facere voluissent, non malum facturi praeviderentur ab eo, qui novit quid sit quisque facturus. His verbis aperte ostenditur, si diligenter attendamus, praescientiam Dei non esse causam malorum quae praescit; quia non ea praescit tanquam facturum, nec tanquam sua, sed illorum qui sunt ea facturi vel habituri; praescivit ergo illa sola notitia, sed non beneplacito auctoritatis. Unde datur intelligi quod Deus, e converso, praescit bona tanquam sua
Abbreviated transcription (Latin):
cens. It̾̃o sunt qi nouit: toe quia
scienti placuit. & quia sciens dis¬
posuit. Et hic sensus ex eo adu¬
uatur. quia de boiis ibi tm̃ agit
aug̃. scilicet de creatis. de his que
deus facit. q̃ omina nouit. ñ so¬
lũ scientia. s etiam beneplacito.
ac dispositione. Sic gͦ accipitur¬
ibi dei cogiitio. ut non modo
noticiã. s etiam beneplacitũ dei
sig̃cet. Oala uͦ scit d̾s ꝙ prescit.
antequã fiant. seo sola noticia.
ñ beneplacito. Prescit enim ds
& p̃dicit. etiam que nunc ẽ ip̃e
facturus. sicut p̃sciuit. & pre¬
dixit infidelitatem iudeor.sed
ñ fecit. nec td̃o qr presciuit: ad
peccatũ infid elitatis eos coegit.
nec prescisset uel scisset eoꝵ ma¬
la. nͥ essent ea habituri. Unde au¬
nͥ ea haberent. Non em̃ ideo quen¬
quã ad peccandũ cogiti qr fu¬
tura hominũ peceata p̃nouit:
illor em̃ prescunt pecc̃a. non

Expanded text:
 Ideo sunt quia novit, id est, quia scienti placuit, et quia sciens disposuit. Hic sensus ex eo adjuvatur, quia de bonis ibi tantum agit August., scilicet de creaturis et de his quae Deus facit; quae omnia novit non solum scientia, sed etiam beneplacito ac dispositione. Sic ergo ibi accipitur Dei cognitio, ut non modo notitiam, sed etiam beneplacitum Dei significet. Mala vero scit Deus et praescit antequam fiant, sed sola notitia, non beneplacito; praescit enim Deus et praedicit etiam quae non est ipse facturus, sicut praescivit et praedixit infidelitatem Judaeorum, sed non fecit; nec ideo quia praescivit ad peccatum infidelitatis eos coegit, nec praescisset vel praedixisset eorum mala nisi essent ea habituri. Unde Aunisi ea haberent. Non enim ideo quemdam ad peccandum cogit, quia futura hominum peccata praenovit; illorum enim praescivit
Abbreviated transcription (Latin):
nitatis : ita & scđm animam
dicitur homo ẽẽ ymagodei.
quia Y Imago di i eo est: si
latur Ita ꝓpter ymagi¬
nẽ trimitatis ctiã illut in
quo ẽ. hec ymago nomine
ymaginis uocatur. Quare
maginẽ. filius uͦ ymago¬
et non ad ymaginem.

Expanded text:
nitatis: ita et secundum animam dicitur homo esse imago Dei, quia imago Dei in eo est. Siclatur: ita propter imaginem Trinitatis etiam illud in quo est imago, nomine imaginis vocatur. 5. Quod maginem; Filius vero imago, non ad imaginem.
Abbreviated transcription (Latin):
d quod dicimus quia an¬
te casũ quorũdam none¬
rant isti ordines quia non ha¬
bebant dona. in quoꝵ parti¬
cipacionib conueniint. S ed
quibdam cadentib aliis ap¬
posita sũt. eisq qui cecidert̃
collata fuissent eadem dona.
si ꝑstitissent. Ideoq scriptu¬
ra dicit de singłis ordinib a¬
liquos cectoisse. ñ quia fuissẽt
in ordinib & postea corrue.¬
rint. s quia si perstitissent e¬
oꝵ aliqui insingłis fuissent
ordinib qui in naturȩ tenui¬
tatem & informȩ ꝑspicacita¬
tẽ differentes gradus habebãt
sicut & illi qui ꝑstiterũt. alu
eĩ ut p̾dirimus superiores.
alii inferiores conditisunt. Su¬
periores qui natura magis sub¬
spicaces. Inferiores qui natura
minus subtiles. & intelligentia
minus perspicaces factisunt.
derare: potuit. qui om̃ia innu
disposuit. id est inscipso. quiẽ
mensura. om̃i rei modum p̃¬
figens. & numerus. omin rei
speciem p̃bens. & pondus. om¬
nem rem ad stabilitatem tra¬

Expanded text:
d quod dicimus quia ante casum quorumdam non erant isti ordines, quia nondum habebant dona in quorum participationibus conveniunt. Sed quibusdam cadentibus, aliis apposita sunt; eisque qui ceciderunt collata fuissent eadem dona, si perstitissent. Ideoque Scriptura dicit de singulis ordinibus aliquos cecidisse, non quia fuissent in ordinibus et postea corruerint, sed quia si perstitissent, eorum aliqui in singulis fuissent ordinibus, qui et in naturae tenuitate, et in formae perspicacitate, differentes gradus habebant, sicut illi qui perstiterunt. Alii enim, ut praediximus, superiores, alii inferiores conditi sunt. Superiores, qui natura magis subspicaces; inferiores, qui natura minus subtiles, et sapientia minus perspicaces conditi sunderare pdisposuit, id est, in seipso qui est mensura omni rei modum praefigens, et numerus omni rei speciem praebens, et pondus omnem rem ad stabilitatem tra
Abbreviated transcription (Latin):
unb:dã placuit de pecc̾o
actuali adȩ illud acciꝑe.
asserentes hoc apłm sensisse
cũ inferius ait. Siõꝑ inobe¬
dientiam unius hominis pec¬
catores constituti sunt mul¬
ti. ita & cet̾. euident̃ inqͥunt.

Expanded text:
usdam placuit de peccato actuali Adae illud accipere, asserentibus hoc Apostolum sensisse cum inferius ait: Sicut per inobedientiam unius hominis peccatores constituti sunt multi, ita, etc. Evidenter, inquiunt
Abbreviated transcription (Latin):
distinctionis operatio.
fuit formacio lucis. sicut osten¬
dit scriptura. que cõmemo¬
rata rerũ informitate earum
dispositionẽ. aluce ichoauit.
subdens dixit deus fiat lux
& facta ẽ lur: & duuisit lucem
a tenebris. appellauitq lucẽ
diẽ & tenebras noctem: & fac¬
tum ẽ uespere & mane dies
unus. congrue mundi orna¬
tus a luce incepit: unde ce¬
tera que creanda erant uide¬
rentim. Qualis fuerit lux
illa corporailis an spũalis.
i queritur qualis illa
lux fuerit. corporaliss.
dicit enim augustinis quod
lux illa corporalis uel spiri¬
tualis intelligi pot̾. Si spiri¬
tualis accipitur angelica na

Expanded text:
distinctionis operatio fuit formatio lucis, sicut ostendit Scriptura Genes., quae commemorata rerum informitate, earum dispositionem a luce inchoavit, subdens: Dixit Deus: FIAT LUX, et facta est lux: et divisit lucem a tenebris, appellavitque lucem diem, et tenebras noctem. Et factum est vespere et mane dies unus. Congrue mundi ornatus a luce coepit, unde caetera quae creanda erant viderentur. 2. Qualis fuerit lux illa, corporalis an spiritualis. Si quaeritur qualis illa lux fuerit, corporalis Dicit enim Augustinus, quod lux illa corporalis, vel spiritualis potest intelligi. Si Spiritualis accipitur, angelica na
Abbreviated transcription (Latin):
ũ. Qd̃ ñ ita dictũ est canqͣm ex
libero arbitrio ualeat haberi
fidẽ. uel caritas. s qr aptitudi¬
nẽ naturałe habet mens. hõis
ad credendũ uel diligendũ. que
dei gr̃a p̃uenta credit & diligit.
qd̾ sine. gr̃a ñ ualet. Testimonio
iheronimi. astruit qͥd tenen¬
dũ sit. de gr̃a ⁊ lib̾o arbitͥo ubi
tripler heresis uidicat᷑. sciheet
Iouiniani. manichei. Pelagii.
d gͦ de gr̃a & libero arbitrio
indubitanter teneamus qd̾ ie¬
rominus in explanatione fi¬
dei catholicȩ ad damasũ papã
iouiniam & maichei. ac pela¬
giani errores collidens docet.
egere dĩ auxilio. & tam illos
errare qͥ cũ manicheo dicunt
hominẽ peccatũ uitare ñ pos¬
runt hominẽ peccare ñ posse.¬

Expanded text:
dictum est, tanquam ex libero arbitrio valeat haberi fides vel charitas; sed quia aptitudinem naturalem habet mens hominis ad credendum vel diligendum, quae Dei gratia praeventa credit et diligit; quod sine gratia non valet. 8. Testimonio Hieronymi astruit quid teneudum sit de gratia et libero arbitrio; ubi triplex haeresis inducitur, scilicet Joviniani, Manichaei et Pelagii. Id ergo de gratia et libero arbitrio indubitanter teneamus quod Hieron., in Explanatione fidei catholicae ad Damasum papam, Joviniani, et Manichaei, et Pelagii errores collidens, docet. gere auxilio, et tam illos errare qui cum Manichaeo dicunt hominem peccatum vitare non posrunt hominem non posse
Abbreviated transcription (Latin):
dũ ẽ: ut in eodẽ augustinꝰ
ait. qd̾ ies alie st̃ qͥbꝰ fruen¬
dũẽ alie qͥbꝰ utendũ ẽ: alie qͦ
fruũt᷑ i utunt᷑. Ille qͥbꝰ fruen¬
dũ ẽ. nos beatos faciunt. Istis
qͥbꝰ utendũ ẽ. tendentes ad
beatitudinẽ adiuuam᷑ ⁊ qͣsi
adminicłam᷑: ut ad illas
res qͤ nos beatos faciũt. ꝑue¬
nire. eisq inherere possimꝰ.
De reb qͥ fruunt᷑ et utuntur:

Expanded text:
dum est, ut in eodem Adum est, ut in eodem A fruendum est, aliae quibus utendum est, aliae quae fruuntur et utuntur. Illae quibus fruendum est, nos beatos faciunt. Istis quibus utendum est, tendentes ad beatitudinem adjuvamur, et quasi adminiculamur, ut ad illas res, quae nos beatos faciunt, pervenire, eisque inhaerere possimus. Res vero quae fruuntur et utuntur
Abbreviated transcription (Latin):
aliqua sunt: quoꝵ om¬
nis usus est in significan¬
do. non in iustificando. id¬
est quihus non utimurꝰ
nisi aliquid significandi
gratia. ut aliqua sacram̃¬
ta legalia. alia: que non
solũ significant. seo con¬
ferunt: quod intus adiu¬
uet. sicut cuuangelica sa¬
cramenta. Ex quo aperte
intelligitur. que hic appel¬
lentur signa. res ille uide¬
licet. que ad significandũ
aliquid adhibentur. Om̃e
gͥ signũ etiam res aliqua
ẽ. Qd̃ enĩ nulla res est: ut
in eodẽ augustinus ait: om¬
nino mebil est. Non autẽ
e conuerso om̃is res signũ
ẽ: quia non adhibetur ad
significandũ aliqͥd. Cũq
his intenderit theologoꝵ
speculatio studiosa atq
modesta: diuinã scriptunã
formã p̃scriptã in doctri¬
na tenere auertet. De his
gͦ nobis aditũ ad res duinas
aliquatenꝰ intelligendas. dõ
duce aꝑire uolentib disscren¬
dũ ẽ: & primũ de reb post¬
ea de signis disferemus.
De rebus cominuniter
d ergo in rebus consid eran¬

Expanded text:
aliqua sunt, quorum omnis usus est in significando, non in justificando; quibus non utimur nisi aliquid significandi gratia, ut aliqua sacramenta legalia. Alia quae non solum significant, sed conferunt quod intus adjuvet, sicut evangelica sacramenta. Ex quo aperte intelligitur quae hic appellentur signa, res illae videlicet quae ad significandum aliquid adhibentur. Omne igitur signum etiam res aliqua est. Quod enim nulla res est, ut in eodem Aug. ait , omnino nihil est. Non autem e diverso omnis res signum est, quia non adhibetur ad significandum aliquid. Cumque his intenderit theogolorum speculatio studiosa atque modesta, divinam Scripturam, formam praescriptam in doctrina tenere advertet. De his ergo nobis aditum ad res divinas aliquatenus intelligendas. Deo duce, aperire volentibus disserendum est: et primum de rebus, postea de signis disseremus. 2. De rebus communiter d ergo in rebus consideran
Abbreviated transcription (Latin):
Uti uͦ. id qđ inusũ uenerit.
referre ad optinendũ illd
qđ fruendũe. Alias ãb¬
uti ẽ ñuti. Na usus illicitꝰ.
abusus ł abusio nomina¬

Expanded text:
Uti vero, id quod in usum venerit referre ad obtinendum illud quo fruendum est; alias abuti est, non uti: nam usus illicitus, abusus vel abusio nomina
Abbreviated transcription (Latin):
piens uti⁊ frui. Sic dicit.
Uti e. acciꝑe aliqͥd in facul¬
tate uoluntatis. frui auẽ
utit᷑. Assumit enĩ aliqͥd
in facultatẽ uoluntatis. cũ
fine delectatiõis. Non au

Expanded text:
piens uti et frui, sic dicit: Uti est assumere aliquid in facultatem voluntatis. Frui autemutitur; assumit enim aliquid in facultatem voluntatis cum fine delec
Abbreviated transcription (Latin):
cognitis: in qͥb ipsis ꝓpt se
uoluntas delectata ꝯ qͥescit
Utim uͦ eis. quȩ ad aliud
referimꝰ quo fruendu̾e̾.
Itẽ qͥd intersit inter frui et¬

Expanded text:
cognitis in quibus ipsis propter se voluntas delectata conquiescit: utimur vero eis quae ad aliud referimus, quo fruendum est. 3. Item quid intersit inter frui e
Abbreviated transcription (Latin):
de fide ad petrũ breuit̾ aperiẽs.
quomͦ intelligat᷑ eqͣlitas docet.
nullus hoꝵ aliũ. aut p̃cedit et̃m¬
tate. aut excedit magnitudine.
aut suꝑat potestate: qr nec filio
nȩ unitatẽ ꝑtinet. aut antĩor
aut maior ẽ pat̾. nec filius spũ
de natura pat̾s filiiq ꝓcedit. Ob
dicimꝰ dm̃ qr una ꝓrsus et̾nitas.
una umensitas. una nat᷑alit̃ tͥ
ũ ẽ ꝑsonarũ diuinitas. Ecce bre¬

Expanded text:
De fide ad Petrum breviter aperiens quomodo intelligatur aequalitas, docet. Nullus horum alium aut praecedit aeternitate, aut excedit magnitudine, aut superat potestate; quia nec Filio ae unitatem pertinent, aut anterior, aut major est Pater; nec Filius Spiritu de natura Patris et Filii procedit. Ob dicimus Deum, quia una prorsus aeternitas, una immensitas, una naturalis est trium personarum divinitas. Ecce bre
Abbreviated transcription (Latin):
Quia consequens ẽ ut uͥcũq no¬
minat᷑ iniꝰ. sic̃ pat̾. & filius. tanta
pace un adherens. intelligat᷑ etiã
ip̃a pax. quã is ñ cõmemoretur.
Uno gͦ istornumerato: ⁊̃ reliqui m¬
telligunt᷑: qt̾ in płib scripture
locis occurrit. De nominm
de ostendentũ ẽ qͥb modis de eã
aliqͥd dicat᷑. Illud gͥ p̃cipue tene¬
amus quedã ẽe̾ nomina. distinc¬
te ad singłas ꝑsonas ꝑtinentia.
ut ait aug̃. in .uiii.li. d̾tͥ. que de sin

Expanded text:
quia consequens est ut ubicumque nominatur unus, sicut Pater et Filius, tanta pace uni adhaerens intelligatur etiam ipsa pax, quamvis non commemoretur; uno ergo istorum nominato, etiam reliqui intelliguntur, quod in pluribus Scripturae locis occurrit. DISTINCTIOdemonstrandum est quibus modis de ea aliquid dicatur. Illud ergo praecipue teneamus, quaedam esse nomina distincte ad singulas personas pertinentia, ut ait Aug. in lib. 9 de Trin., quae de sin
Abbreviated transcription (Latin):
iberũ gͦ arbitrium. cum
semꝑ & insingłis sit liberũ.
ñ est tam̃ pariter liberũ inbo¬
nis. & in malis. & ad bona i
ad mala. liberius em̃ est in
bonis uͥ liberatũ est quam
in malis. uͥ liberatum ñ est.
liberius ẽ ad malũ. quod per
se potest quam ad bonũ. quõd

Expanded text:
iberum ergo arbitrium, cum semper et in singulis sit liberum, non est tamen pariter liberum in bonis et in malis, et ad bona et ad mala. Liberius est enim in bonis, ubi liberatum est, quam in malis, ubi liberatum non est. Et liberius est ad malum, quod per se potest, quam ad bonum, quod
Abbreviated transcription (Latin):
apłs ait. & ipsa creatira libe¬
rabitur a seruitute corrupti¬
oms in libertatem głȩ filioꝵ
dei. Nanc libertatem habuit
homo ante peccatum. qr om¬
ni carebat miscria. & nulla
tangebatur molestia. & ple¬
mus habebit in eterna bea¬
titudine ubi iniser ẽẽ ñ pote¬
rit. sed inbac iita que ẽ inter
pͥmũ peccatum & ultimam
confirmationem. uemo a mi¬
seria libert̾: quia pena pecca¬
ti ũ caret. Reppetit de corrup¬
tiõe liberi arbitrii ut ad¬
dat & alia.
I&r predictis iam apparet
mi quo ꝑ peccatum sit
iminutũ uel corruptum li¬
berũ arbitriũ. qr aute pecca¬
tũ nulla erat homini difficul¬
tas. nullunq impedimentũ.
de lege menbroꝵ ad bonũ
nulla impulsio. uel instigatio.
ad in alum. sunc autem ꝑ le¬
gem. carins ad bonũ impedi¬
tur. & ad malũ instigatur: ut
non possit uelle. & ꝑficere bo¬
nũ. nsi ꝑ gr̃am liberetur: &. ad¬
iuuetur: quia ut ait apłs. pec¬

Expanded text:
Et ipsa creatura liberabitur a servitute corruptionis, in libertatem gloriae filiorum Dei. Hanc libertatem habuit homo ante peccatum, quia omni carebat miseria, et nulla angebatur molestia; et plenius habebit in futura beatitudine, ubi miser esse non poterit. Sed in hac vita, quae est inter primum peccacatum et ultimam confirmationem, nemo a miseria liber est, quia poena peccati non caret. 15. Repetit de corruptione liberi arbitrii, ut addat alia. Ex praedictis jam apparet in quo per peccatum sit imminutum vel corruptum liberum arbitrium, quia ante peccatum nulla erat homini difficultas nullumque impedimentum de lege membrorum ad bonum, nulla impulsio vel instigatio ad malum. Nunc autem per legem carnis ad bonum impeditur, et ad malum instigatur, ut non possit velle et perficere bonum, nisi per gratiam liberetur et adjuvetur, quia, ut ait Apos
Abbreviated transcription (Latin):
rentes reddeie rationem.
atq scđm comecturas cordis
sui inscrutabilem altitudinẽ
iudicioꝵ dei. cogitare conantes.
in fabulas uauitatis abierunt
dicentes. qr aminȩ sursũ incȩ¬
lo peccant. & scđm peccata su¬
a ad corpora pro meritis diri¬
guntur: & digiuis sibi qͣsi carre¬
rib includuntu. Ierunt hiita¬
les pꝰ cogitaciones suas. & uo¬
lentes disputare de dĩꝓfundo.
uersi sũt in ꝓfundũ. dicentes
animas in cȩlo ante conuersa¬
tas. & ibi aliqͥd boni uel mali.
egisse: & ꝓmeritis ad terrena
corꝑa detrusas eẽ. Noc autem
respuit catholica fid esꝓpter e¬
uid entem apłi sententiam qua
ait. Cũ nondũ nati eẽnt. aut a¬
li qͥd bomi uel mali egissent et
cet̾a. M elior est gͦ fid elis ignoran¬
tia: quã temeraria scientia. Ele¬
git gͦ quos uoluit gratuita mi¬
s ut fideles ẽẽnt: eisq graciam
dedit. ñ quia fideles erant.seo
Nonait quia fidelis eram. Datur
quidem etiam fideli: s dataẽ pri¬

Expanded text:
rentes reddere rationem, atque secundum conjecturas cordis sui inscrutabilem altitudinem judiciorum Dei cogitare conantes, in fabulas vanitatis abierunt, dicentes quod animae sursum in coelo peccant, et secundum peccata sua ad corpora pro meritis diriguntur, et dignis sibi quasi carceribus includuntur. Ierunt hi tales post cogitationes suas, et volentes disputare de Dei profundo, versi sunt in profundum; dicentes animas in coelo ante conversatas, et ibi aliquid boni vel mali egisse, et pro meritis ad corpora terrena detrusas esse. Hoc autem respuit catholica fides propter evidentem Apostoli sententiam qua ait, Rom. 9: Cum nondum nati essent, aut aliquid boni vel mali egissent, etc. Melior est ergo fidelis ignorantia, quam temeraria scientia. Elegit ergo eos quos voluit gratuita mised ut fideles essent; eisque gratiam dedit, non quia fideles erant, sednon ait: Quia fidelis eram. Datur quidem et fideli, sed data est eti
Abbreviated transcription (Latin):
tollatur. haimonem sequen¬
tes determinemusita. ut illis
angelis qui maioris dignita¬
tissunt. & ꝑ quoꝵ ministeria¬
i illa nunciata sunt. Exꝑte
cognita a scłis fuisse ut pote
familiarib & nunciis: illis uͦ
qui inuoris dignitatis sunt.
incoginta extitisse dicamus.
usq quo impleta sunt. & ꝑ ec¬
clesiam p̃dicata. & tunc ab
om̃ib angłis perfecte fuerĩt
cognita. Constat itaq om̃s
angelos in cognicione diumo¬
rũ misterioꝵ scd̾m ꝓcessum
temꝑis profecisse. Unde non
incongruenter ipsi idem.¬
dicunt᷑ angłoꝵ scientiam ac
beatitudinẽ augeri. usq ad
futuram consũmacionem.
quando inscientia ac beati¬
tudine perfectissimi erunt
ut nec augeatur amplius. nͨͦ
minuatur Alioꝵ. opinio qͥ
dicunt angelos in quib dã
ꝑredictor. non ꝓfecisse.
lii autem dicunt ange

Expanded text:
rba Haymonem sequentes ita determinemus, ut illis angelis qui majoris dignitatis sunt, et per quorum ministerium illa nuntiata sunt, ex parte cognita a seculis fuisse, utpote familiaribus et nuntiis; illis vero qui minoris dignitatis sunt incognita extitisse dicamus, usquequo impleta sunt et per Ecclesiam praedicta; et tunc ab omnibus angelis perfecte fuerunt cognita. Constat itaque omnes angelos in cognitione divinorum mysteriorum secundum processum temporis profecisse. Unde non incongruenter ipsi dicunt angelorum scientiam ac beatitudinem augeri usque ad futuram consummationem, quando in scientia ac beatitudine ita perfectissimi erunt, ut nec augeatur amplius nec minuatur. 7. Aliorum opinio qui dicunt angelos in quibusdam praedictorum non profecisse. Alii autem dicunt ange
Abbreviated transcription (Latin):
quarũ distinctione scdm ꝓpͥeta¬
tes in sequenti tractabit᷑. slimc u̾
ad incepta redeamꝰ. q dicta sunt
repetentes. ut sepius uersando. fa¬
miliarius innotescant. Qd̾ un a
ꝑsona ñ est maior alia. nͨ tres
simł. ꝗͦ. una. & ħ ratione ostendit

Expanded text:
quarum distinctione secundum proprietates in sequenti tractabitur. Nunc vero ad incoeptum redeamus, quae dicta sunt repetentes, ut saepius versando familiarius innotescant. 17. Quod una persona non est major alia, nec tres simul quam una; et hoc ratione ostendit
Abbreviated transcription (Latin):
ferie numoͣnnatura in eoqͦd ñ differ¬
re natura ait ũissune. & sine scru
quẽ modũ possit conuenur pͥs.
icunt᷑ eiñ aliqͣ differre mi¬
mero. quando ita differũt.
ut hoc ñ sit illud. nec aliqd qd̾ illo̾
ẽ. uel qd̾ in ip̃o ẽ. qͣlit̃ diffeit̃ socra¬
tes & plato. & huiꝰnodi que apud
philosophos dicunt᷑ in diuidua . ł
particularia. Iuata quẽ modũ ñ
possunt dici tres ꝑsone differre nu¬
mero. Dicunt᷑ qͦq differre numõ. qͣ
in enumeratione siue. computatio¬
ne ñ sibi adiungunt᷑. s ad se inui¬

Expanded text:
ero, non natura; in eo quod non differre natura ait, verissime et sine scrupquem modum possit convenire personis. Dicuntur enim aliqua differre numero, quando ita differunt, ut hoc non sit illud, nec aliquid quod illud est, vel in ipso est; qualiter differunt Socrates et Plato, et hujusmodi quae apud philosophos dicuntur individua vel particularia, juxta quem modum non possunt dici tres personae differre numero. Dicuntur quoque differre numero, quae in enumeratione sive computatione non sibi adjunguntur, sed a se invi
Abbreviated transcription (Latin):
seruitute ñ deus. s homo ser¬
uieus iuuaretur:Et uoluit.
ut mundus seruiret homini.
& ex inde sumliter iuuaretur
licet. & superiora. & equalia. et
inferiora. Superiora qͥdemnr̃a
sũt.ad ꝑfruendum: ut deus
trimitas. ł qualia ad conuruen¬
dũ. scilicet angłi. Qui & simͦ.
nobis sũt superiores. infuturo
erunt eqͣles. qui & mͦ nr̃i sunt.
qr ad usum nobis sũt. Sicut
res dominoꝵ dũr esse famulo¬
eoꝵ. Ipsiq angłi in quib dam
scriptinȩ locis. nobis seruire
dñr: dum ꝓpter nos in ministe¬
riũ mittuntur: Qmͦ dicit᷑ ali

Expanded text:
servitute, non Deus, sed homo serservitute, non Deus, sed homo serviens juvaretur: et voluit ut mundus serviret homini, et exinde similiter juvaretur licet superiora, et aequalia, et inferiora. Superiora quidem nostra sunt, ad perfruendum, ut Deus Trinitas; aequalia, ad convivendum, scilicet, angeli. Qui etsi nobis modo superiores sint, in futuro erunt aequales; qui et modo nostri sunt, quia ad usum nobis sunt, sicut res dominorum dicuntur esse famuloeorum. Ipsique angeli in quibusdam Scripturae locis nobis servire dicuntur, dum propter nos in ministerium mittuntur. 9. Quomodo dicitur ali
Abbreviated transcription (Latin):
mala. Uoluntate aũ ñ uelit. nͥ bona.
Scĩa quippe di & p̾scĩa. de bonis ẽ
& malis. Uoluntas uͦ & p̃destina¬
d̃i ꝙ uoluntas: dr̃ tñ pat̾ genuisse
filiũ. natura. ñ uoluntate. & ẽe̾ d̾s̃

Expanded text:
oluntate autem non velit nisi bona. Scientia quippe Dei et praescientia de bonis est et malis; voluntas vero et praedestinaDei et voluntas, dicitur tamen Pater genuisse Filium natura, non voluntate; et es
Abbreviated transcription (Latin):
quandã mortẽ suã: qr si uiste ui¬
uebat. & peccat. morit᷑ iusticiȩ.
Si peccatrix erat & iustificat᷑. mo¬
rit᷑ peccato. Ut alias eiꝰ mutacio¬
nes caceã de qͥb mͦ longũ ẽ dis¬
putare. Et creaturarũ nat᷑a cȩ¬
lestiũ mori potuit: qr peccare
potuit. slam & angłi peccauert̃.
& demones facti sunt. quor ẽ dia
care potuert̃. Et cuicũq creat᷑e ra¬
cionali p̾stat᷑ ut peccare ñ possit:

Expanded text:
quamdam mortem suam. Quia si juste vivebat et peccat, moritur justitiae. Si peccatrix erat et justificatur, moritur peccato. Ut alias ejus mutationes taceam, de quibus longum est disputare, et creaturarum natura coelestium mori potuit, quia peccare potuit. Nam et angeli peccaverunt, atque daemones facti sunt; et qui care potuerunt. Et cuicunque rationa
Abbreviated transcription (Latin):
on dice̾t solꝰ ħt in mortalita¬
tatẽ. nͥ qr uera inmortalitas.
incõmutabilitas ẽ. qͣm nulla pot̾
& dauid. Mutabis ea & mutabun¬
t᷑.: tu aũ idẽ ipse es. Id̾o aug̃ suꝑ
genesim. dic̃. qd̾ ds nec ꝑ loca nͤ
& loca. ꝑ tẽꝑ a moueri ẽ ꝑ affectio¬
nes cõmutari. D̾s aũ nec loco. nec
affectione mutari pot̾. qͥ ꝑ ꝓpħã
tabili nͣ. ut ait aug̃. contͣ maxi¬
minũ nulla mors ẽ ip̃a mutacio:
qr facit aliqd in ea ñ ẽẽ qd̾ erat.

Expanded text:
t inmortalitatem, nisi quia vera immortalitas incommutabilitas est, quam nulla potest vid: Mutabis ea et mutabuntur; tu autem ipse es . Ideo Augustinus super Genesim dicit, quod Deus nec per loca nec  per tempora moveri, et per affectiones commutari; Deus autem nec loco, nec affectione mutari potest; qui per ptabili natura, ut ait Aug. contra Maximinum, nonnulla mors est ipsa mutatio, quia fecit aliquid in ea non esse quod er
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ & causã dictoꝵ. uͥ scriptura
de nat᷑a & sub̾a mentionẽ facit
Illarũ uͦ sententiarũ iudiciũ pru¬
dentis lectoris cii utusq sen¬
tentiȩ noticiã plenarie dedimꝰ
arbitrio relinqͥmꝰ ad ea qͦ ad huc

Expanded text:
nem et causam dictorum, ubi Scriptura de natura vel substantia mentionem facit. Illarum vero sententiarum judicium prudenti lectori, cui utriusque sententiae notitiam plenarie dedimus, arbitrio relinquimus, ad ea quae adhuc
Abbreviated transcription (Latin):
ait. slon ẽ malũ in ciuitatẽ qd̃
dñs ñ fecerit. Itẽ alibi ex ꝑso¬
nasua ait. Ego sũ d̾s creans ma¬
lũ ꝙ faciens bonũ. Ecce hicd̾r
ereasse. & fecisse malũ.S mali
noĩe pena nitelligit᷑. ñ pecẽm.

Expanded text:
 Non est malum in civitate quod Deus non fecerit. Item Isai. 45, ex persona sua ait: Ego sum Deus, creans malum, et faciens bonum. Ecce hic dicitur creasse et fecisse malum; sed mali nomine poena intelligitur, non peccatum:
Abbreviated transcription (Latin):
opus suũ piedicari. s ut daret.
formã homun. laudem huma¬
uã declinanti. De ꝑmissione
et operatione uͥ dicant᷑ dei

Expanded text:
opus suum praedicari, sed ut daret formam homini laudem humanam declinandi. 11. De permissione et operatione, ubi dicantur Dei
Abbreviated transcription (Latin):
sum. in ip̃o. omnia tũ expa¬
tre. & ꝑ patrẽ. & inpatre sunt.
ex ipsodicens ꝓpter patrem: ꝑ
ipsũ ꝓpter filu: in ip̃o ꝓpter spi¬
ritũ scm̃. Uigilanter autem at¬
tende ne qr patrem uolens intil¬
ligi dixit ex ip̃o: sic intelligas
om̃ia esse ex patre. ut neges om¬

Expanded text:
sum, et in ipso, omnia tamen ex Patre, et per Patrem, et in Patre sunt. Ex ipso dicens, propter Patrem; per ipsum, propter Filium; in ipso, propter Spiritum sanctum. Vigilanter autem attende, ne quia Patrem volens intelligi dixit ex ipso, sic intelligas omnia esse a Patre, ut neges om
Abbreviated transcription (Latin):
unde augustinus ad ꝓsperiu
& hẏlarem. hec inqͥt regła incon¬
cusse tenenda ẽ. peccatores in pec¬
catis p̃scitos eẽ. non p̃paratos. pe¬
nam aũ esse p̃̾paratam. Prepara¬
uit em̃ deus ut ait augustinus.
in libio de bono ꝑseuerantiȩ in
p̃scientia sua quib uoluit bona
sua. & quibuscũq donat ꝓcul
dubio se donaturũ esse pͥscunt.
Preparauit em̃ deus. ut ait ful¬
gentius malis ignem eternum.
illis utiq quos iuste p̃parauit
ad luenda supplicia. nec tñ p̃pa¬
rauit. ad facienda peccata. Pre¬
parant em̃ deus qd̾ diuina equi¬
tas redd eret: ñ quod humana in¬
iquitas ad mitteret. Non em̃ sicut
p̃parauit scõs ad iusticiam ꝑci¬
pͥiendam: sic p̃parauit unquos
ad iusticiam amittendam. quia
prauitatis p̃parator numquam

Expanded text:
Unde Augustinus ad Prosperum et Hylarium: Hec, inquit, regula inconcusse tenenda est peccatores in peccatis prescitos esse non preparatos, penam autem esse preparatam. Itevit enim Deus, ut ait Aug., in lib. de Bono perseverantiae, in praescientia sua, quibus voluit bona sua, et quibuscumque donat, procul dubio se donaturum esse praescivit. Praeparavit etiam Deus, ut ait Fulgentius, malis ignem aeternum; illis utique, quos juste praeparavit ad luenda supplicia, nec tamen praeparavit ad facienda peccata. Praeparavit enim Deus quod divina aequitas redderet, non quod humana iniquitas admitteret. Non enim sicut praeparavit sanctos ad justitiam percipiendam, sic praeparavit iniquos ad justitiam amittendam; quia pravitatis praeparator nunquam
Abbreviated transcription (Latin):
auctoritatib minure conant᷑.
quib ostend̾e uolunt ꝓprieta¬
tẽ qua pater est pater: & ꝓpri¬
etatem qua filus est filius. ñ
ẽẽ dm̃i. ad hoc inducentes uer¬
ba augustini. suꝑ illũ locum

Expanded text:
auctoritatibus munire conantur; quibus ostendere volunt proprietatem qua Pater est Pater, et proprietatem qua Filius est Filius, non esse Deum; ad hoc inducentes verba Aug., tom. 2, super illum locum
Abbreviated transcription (Latin):
ligere uoluerit. ignoratur:
nͥ forte dicatur hic intelleris¬
se: qd̾ supra diximus eũ retrac¬
tasse. Nam ibidem etiam que¬
dam alia continue subdit. qͣ
tractat. qd̾ utrumq legenti pa¬
tebit. Unde ueri simile ẽ in p̃¬
missis etiã hoc retractasse. Po¬

Expanded text:
ligere voluerit, ignoratur; nisi forte hoc dicatur intellexisse, quod supra diximus eum retractasse. Nam ibidem quaedam alia continue subdit, quae tractat; quod utrumque legenti patebit. Unde verisimile est in praemissis etiam hoc retractasse. Qu
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ illo tempr̃ in nouitatẽ inuita¬
tionis ad fidẽ. etiã sensibilib mi¬
racłis p̾sentia sc̃i sp̃c apparebat. ut
do ineos: s p̃dicando eis fidẽ .xͥ.
quã illis recipientib qd̾ in eis sp̃c¬

Expanded text:
 illo tempore in novitate invitationis ad fidem, etiam sensibilibus miraculis praesentia Spiritus sancti apparebat, ut do in eos, sed praedicando eis fidem Christi; quam illis recipientibus, quod Sp
Abbreviated transcription (Latin):
sꝑũ scõ. Qd̃ filius sit datꝰ: ̃ a sẽ ipso.
einde ostendit eẽ datũ. ̃ ase¬
ip̃o: ita dicens in eodẽ libro.
nitatis: ut ñ ip̃e filius dederit. Eccẽ
hic dicit. qd̾ filius se dedit: qr tri¬
intas eũ dedit. Si aũ filius a se datꝰ
ẽ. a se gͥ missus ẽ. a se ꝓcessit. & hoc
utiq uerũ ẽ & concedi oportet.
cũ eiꝰ missio. sit diuina oꝑatio.
Qd̃ filius sit missus a semetipo.

Expanded text:
uod Filius sit datus etiam a seipso. Deinde ostendit esse datum etiam a seipso, ita dicens in eodem lib., cnitatis, ut etiam ipse Filius se dederit. Ecce hic dicit quod Filius se dedit, quia Trinitas eum dedit. Si autem Filius a se datus est, a se ergo missus est, et a se processit. Et hoc utique verum est, et concedi oportet, cum ejus missio sit divina operatio. 6. Quod Filius sit missus a se.
Abbreviated transcription (Latin):
c qͥdam dicunt. ñ uiten¬
dentes pia diligentia scrip¬
tiuȩ durunstantiam. qͣ considera¬
ta. ꝑcipi potest. quomͦ premissa
dixerit hẏlarius. Subsequent̃
dei aliquando sig̃cari patrem:

Expanded text:
c quidam dicunt, non intelligentes pia diligentia Scripturae circumstantiam; qua considerata percipi potest quomodo praemissa dixerit Hilarius. SubsequenterDei aliquando significari Patrem,
Abbreviated transcription (Latin):
ne quatuor status liberi
arbitru ante peccatũ enmͣn
chil impediebat. ad malum.
nil impellebat. ñ habuit infir¬
mitatẽ ad malum. & habuit
aduitorium ad bonum. Tũc
sine errore ratio indicare et
uoluntas sine difficultate
bonũ appetere poterat. post
peccatũ uͦ ante reparationẽ
gr̃ȩ p̃ontur a concupiscentia
conuintitur. & habet infir¬
mitatem in malo. sed ñ habet
gr̃am in bono. ꝙ ideo potest
peccare. & ñ potest. ñ peccare
etiã dampnabiliter. post repa¬
rationem uͦ ante confirmati¬
onem p̃mit᷑ a concupiscentia
sed non uincit᷑: & habet qui¬
dem infirmitatem in malo.
s gr̃am in bono ut possit pec¬
care. ꝓpter libertatem et in¬
firmitatem & possit ñ pecca¬
re ad mortem. ꝓpter libertatẽ.
& gr̃am adiuuantem. ñ dũ
tam̃ habet posse om̃ino ñ pec¬
care uel ñ peccare posse. ꝓpter¬
infirmitatem ñdum ꝑfecte
absortam. & ꝓpter gr̃am nou¬
dum ꝑfecte consũmatam. post
confirmationem uͦ infirmi¬
tate: penitus consumpta. et

Expanded text:
ri quatuor status liberi arbitrii. Ante peccatum enim ad bonum nil impediebat, ad malum nil impellebat. Non habuit infirmitatem ad malum, et habuit adjutorium ad bonum. Tunc sine errore ratio judicare, et voluntas sine difficultate bonum appetere poterat. Post peccatum vero ante reparationem gratiae, premitur a concupiscentia et vincitur, et habet infirmitatem in malo, sed non habet gratiam in bono; et ideo potest peccare, et non potest non peccare etiam damnabiliter. Post reparationem vero ante confirmationem premitur a concupiscentia, sed non vincitur; et habet quidem infirmitatem in malo, sed gratiam in bono, ut possit peccare propter libertatem et infirmitatem, et possit non peccare ad mortem propter libertatem et gratiam adjuvantem: nondum tamen habet posse omnino non peccare, vel ninfirmitatem nondum perfecte absorptam, et propter gratiam nondum plene consummatam. Post confirmationem vero infirmitate penitus consumpta, et
Abbreviated transcription (Latin):
pore ubi tegumentũ nonẽ.
nuditas dicitur sicut & ma¬
nitas ñ est aliquio. sed manis
pus. & manitas absencia cor¬
poris. Quo sensu tenebre di

Expanded text:
pore ubi tegumentum non est nuditas dicitur; sicut et inanitas non est aliquid, sed inanis pus, et inanitas absentia corporis. 4. Quo sensu tenebrae di
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙͣ ꝯscĩa mala ñ pungit qr ñ agit ꝑꝑam
Int̃ obprobriũ ꝓ ba secura ẽ. Int̾ odiabe¬
nefica int̃ iras planda ⁊. Int̾ insidias ĩ¬
mens ĩ u̾itate respirans. Quid illa for¬
tius nõ ad retͥbuendas s nõ ad creandas
m̃iurias. Qd illa fidelius nõ uanitati

Expanded text:
ia mala non pungit, quia non agit perperam. Inter opprobria secura est, inter odia benefica est: inter iras placida est, inter insidias inmens, in veritate respirans. Quid illa fortius, non ad retribuendas, sed ad non curandas injurias? Quid illa fidelius, non vanitati,
Abbreviated transcription (Latin):
dine intuentiũ sit ꝯfusio młta. At nui¬
llus de tanta nũositate spͣtantiũ mo ariui.¬
lestior occulus suo cuiꝰq. Nõ est asp̾tus
siue incelo siue in tra ꝙ̃ renebrosaꝯ
scĩa susfiͣge malis uelit minꝰ possit.

Expanded text:
dine intuentium sit confusio multa. At nullus de tanta numerositate spectantium molestior oculus suo cujusque. Non est aspectus, sive in coelo, sive in terra, quem tenebrosa conscientia suffugere magis velit, minus possit