comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mo: & sic̃ dñs donat eiꝰ sacras litte¬
ras ꝑ scrutem᷑. In qͦ corrigit iunior
uiam fuã: incustodiendo uerba tua. Int̾ro¬
gat se: & respondet sibi. In qͦ corrigit unior
uiam suam: huc usq int̾rogatio ẽ. Deinde re¬
sponsio: incustodiendo uerba tua.S ħ loco
custoditio uerboꝵ dĩ: intelligenda ẽ oꝑatio
p̃ceptorum. Frustra enim custo diunt᷑ memo¬
ria: si ñ custodiunt᷑ e uita. Nã qͥdã uerba dĩ
tenendo agunt ne obluuiscant᷑: nec agunt ui¬
uendo ut corrigant᷑. Non aut̃ ait iste. in qͦ ex¬
ercet uinior uiã suã: s in qͦ corrigit uiã suam.
Atq ad hec respondit: incustodiendo uerba
tua. Neq ullo mͦ dicenda ẽ uia correcta: qͣndiu
ẽ uita ꝑ uersa.S quid sibi uult iste unior ⁊
potuit enĩ dicere. in qͦ corrigit homo uiã suã:
aut in qͦ corrigit uir uiã suã. Qđ plerũq
in scripturis ita ponit᷑: ut a sexu honoratiore
hõ incelligat᷑. mͦ locutionis quo significat᷑ a

Expanded text:
Dominus donat, ejus sacras Litteras perscrutemur: «In quo corrigit junior viam suam? In custodiendo verba tua.» Interrogat se, et respondet sibi. «In quo corrigit junior viam suam?» huc usque interrogatio est: deinde responsio, «In custodiendo verba tua.» Sed hoc loco custoditio verborum Dei, intelligenda est operatio praeceptorum: frustra enim custodiuntur memoria, si non custodiantur et vita. Nam quidam verba Dei tenendo agunt ne obliviscantur, nec agunt vivendo ut corrigantur: non autem ait iste, In quo exercet junior memoriam suam? sed, «In quo corrigit viam suam?» atque ad hoc respondet, «In custodiendo verba tua.» Neque ullo modo dicenda est via correcta, quamdiu est vita perversa. 2. Sed quid sibi vult iste junior? Potuit enim dicere: In quo corrigit homo viam suam? aut, In quo corrigit vir viam suam? quod plerumque in Scripturis ita ponitur, ut a sexu honoratiore homo intelligatur, modo locutionis quo significatur a
Abbreviated transcription (Latin):
cantici noui. heres testam̃ti noul: iste tumor
ũi carm s abel. ñ ismael s ysaac ñ esau s isrł.
ñ manasses s effraim. ñ heli s samubl. ñ saul
s dauid: euid adiungat attendite. In toto in¬
qͥt corde meo exquisiui te: ne repellas me a mã¬
datis tuis. Ecce orat ut adiuuet᷑ ad custodien¬
da uerba uerba dĩ: in quo dixerat uiam suam
corrig̾e uuuorem. Nam utiq hoc ẽ ne repellas
me a mandatis tuis. Quid ẽ eiũ a dõ repelli:
nͥ ñ adiuuari: Mandatis quippe eiꝰ rectis atq
arduis humana ñ contemꝑat᷑ infirmitas: nͥ
p̃ueniens eꝰ adiuuet caritas. Quos aut̃ ñ ad iu¬
uat. hosmerito ꝑhibet᷑ repellere. & tanquã
flãmea frãmea ꝓhibeant᷑ udigni. ne ma¬
num extendant ad arborẽ uitȩ. Quisẽ aut̃
diguꝰ. ex qͦ ꝑ unũ hominẽ peccatũ introuut
in mundũ. & ꝑ peccatũ mors. & ita in om̃s
homines ꝑtransiit. in qͦ om̃s peccauer̃. ⁊ s in¬
debita dĩ miscdia: sanat᷑ debita nr̃a miseria.

Expanded text:
antici, haeres testamenti novi, iste junior non Cain, sed Abel; non Ismael, sed Isaac; non Esau, sed Israel; non Manasses, sed Ephraem; non Heli, sed Samuel; non Saul, sed David; quid adjungat attendite: «In toto,» inquit, «corde meo exquisivi te; ne repellas me a mandatis tuis.» Ecce orat, ut adjuvetur ad custodienda verba Dei, in quo dixerat viam suam corrigere juniorem. Nam utique hoc est, «Ne repellas me a mandatis tuis:» quid est enim a Deo repelli, nisi non adjuvari? Mandatis quippe ejus rectis atque arduis humana non contemperatur infirmitas, nisi praeveniens ejus adjuvet charitas. Quos autem non adjuvat, hos merito perhibetur repellere, tanquam flammea framea prohibeantur indigni, ne manum extendant ad arborem vitae . Quis est autem dignus, ex quo per unum hominem peccatum intravit in mundum, et per peccatum mors, homines pertransiit, in quo omnes peccaverunt ? Sed indebita Dei misericordia sanatur debita nostra miseria.
Abbreviated transcription (Latin):
data tua. Nichil ẽ aut̃ iuirabiliꝰ in mandatis dĩ:
quã diligite inimicos ur̃os. hoc ẽ retribuite bo¬
na ꝓ malis. S de isto inquilinafu. uł incolatu. ñ
ẽ sermo coaitandꝰ: & idõ ñiste de hac re. s alius
exp ectandꝰ. & dño adiuuante reddendꝰ ẽ sermo.¬

Expanded text:
data tua.» Nihil est autem mirabilius in mandatis Dei, data tua.» Nihil est autem mirabilius in mandatis Dei, quam, «Diligite inimicos vestros» ; hoc est, retribuite bona pro malis. Sed de isto inquilinatu vel incolatu non est sermo coarctandus; et ideo non iste de hac re, sed alius exspectandus, et Domino adjuvante reddendus est. SERMO
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ iam orat & dic̃. retribue seruo tuo uiuã. si
penitꝰ iã ñ eẽt. mortuus: ñ oraret. S ab illo accȩ¬
pit initiũ bonȩ concupiscentiȩ: a qͦ uitã posc̃
obȩdientiȩ. Habebant enim aliquã fidem qͥ di¬
cebant. Dñe auge nob̃ fidem. Ille uͦ &e incredu¬
litatẽ suã confitebat᷑: qui cũ eẽt int̾rogatꝰ si¬
crederet: ait. Credo dñe: adiuiuia incredulitatẽ
meã. Iam utiq uiuere incipiens postulat ui¬
tã qͥ credens orat obedientiam: ñ ꝓ ea seruata
pͣiniũ. s ut seruet᷑ auxiliũ. Uita quippe crescen
meos: & considerabo mirabilia de lege tua. Ad
hoc etiam illud ꝑcuiet qđ adiungit. inquiliuiꝰ ego sũ
in t̾ra: siue ut ñ uulli codices habent. incola ego sũ
aput te in t̾ra. ne abscondas a me maudata tua.
Qđ enun ait suꝑiꝰ. reuela oculos ieos: hoc pꝰ ea
dix̃ ne abscondas a nie. Et qđ ibi dixerat. muabi¬
lia de lege tua: hoc alio loco repetens ait. man¬

Expanded text:
qui jam orat et dicit, «Retribue servo tuo, vivam;» si qui jam orat et dicit, «Retribue servo tuo, vivam;» si penitus esset mortuus, non oraret: sed ab illo accepit initium bonae concupiscentiae, a quo vitam poscit obedientiae. Habebant enim aliquam fidem, qui dicebant: «Domine, auge nobis fidem» . Ille vero et incredulitatem suam confitebatucrederet, ait: «Credo, Domine; adjuva incredulitatem meam» . Jam utique vivere incipiens postulat vitam, qui eredens orat obedientiam: non pro ea servata praemium; sed ut servetur, auxilium. Vita quippe crescentmeos, et considerabo mirabilia de lege tua.» Ad hoc etiam illud pertinet, quod adjungit, «Inquilinus ego sum in terra:» sive, ut nonnulli codices habent, «Incola ego sum in terra; ne abscondas a me mandata tua.» Quod enim ait superius, «Revela oculos meos;» hoc postea dixit, «ne abscondas a me:» et quod ibi dixerat, «mirabilia de lege tua;» hoc alio modo repetens ait, «man
Abbreviated transcription (Latin):
sic conficetur. Adueniente aut̃ inqͥt mandato: pec¬
catum reuixit. Ego aut̃ mortuus sum: & inuentũ
ẽ iͥ mandatum. qđ erat in uitã. hoc ẽẽ in mor¬
tem. Retribuit gͦ ls illi bonum ꝓ malo. hoc est
uitam ꝓ morte: talem scilicet retributionẽ qua
stodiam uerba tua. Et uix̃ & c̾todiuit. uerba eiꝰ.
& ꝑtinere cȩꝑit ad aliam rectibutionẽ. in qua
retribuunt᷑ bona ꝓbonis. ꝓpt̃ quam dic̃. Bonũ
certamen certaui. cursum consũmaui: fidem
seruaui. De ceto reposita ẽ mͥ corona iustitiȩ: qͣm¬
reddet mͥ dñs in illa die iustus uidex. Utiq ustꝰ.
retribuendo bona ꝓ bonis: qu̾a priꝰ misericors
retribuendo bona ꝓ malis: quãuis & ipsa iusti¬
cia qua retribuunt᷑ bona ꝓ bonis ñ ẽ sine mi¬
scđia: qͥa ce hoc scriptum ẽ. qui coronat te in
miseratione & miscdia. Qui enim dix̃ bonum
certam̃ certaui qͣndo unceret. nͥ illo donante
bia donis suis. is recribuit bona p̃mia. S iste

Expanded text:
to, peccatum revixit, ego autem mortuus sum, et inventum est mihi mandatum quod erat in vitam, hoc esse in in mortem» . Retribuit ergo illi Deus bonum pro malo, hoc est, vitam pro morte; talem scilicet retributionem, quastodibo verba tua.» Et vixit, et custodivit verba ejus, et pertinere coepit ad aliam retributionem, in qua retribuuntur bona pro bonis: propter quam dicit, «Bonum certamen certavi, cursum consummavi, fidem servavi; de creddet mihi Dominus in illa die justus judex» . Utique «justus,» retribuendo bona pro bonis; quia prius misericors, retribuendo bona pro malis. Quamvis et ipsa justitia, qua retribuuntur bona pro bonis, non est sine misericordia; quia et hoc scriptum est, «Qui coronat te in miseratione et misericordia» . Qui enim dixit, «Bonum certamen certavi,» quando vinceret, nisi illo donante bia: donis suis Deus retribuit bona praemia. Sed iste
Abbreviated transcription (Latin):
luminũ. omine datũ optimũ & om̃e donũ ꝑ¬
iustitiam diuinitꝰ adiunari. qđ dĩ p̃cepta
nob in notitiã ꝑferunt᷑. ut ea cognitã iã
sine ulla dĩ gr̃a solis gͣre uoluntatis uiribꝰ
ĩpleant᷑ : ñ optauit dirigi uias suas ad cu¬
sto diendas iustificationes dĩ: nͥ iã eiꝰ accep¬
tis ipso p̃cipiente mandatis. Ad hoc enĩ
ꝑtinet qđ p̃misit: tu p̃cepisti mandata
tua custo diri nimis. Tãꝗͣ diceret. Lã legẽ
accepi. iã noui: tu enĩ p̃cepisti mandata
tua custodiri nimis. Et mandata tua sc̃a.

Expanded text:
luminum omne datum optimum et omne donum pluminum omne datum optimum et omne donum pjustitiam divinitus adjuvari, quod Dei praecepta nobis in notitiam proferuntur, ut ea cognita, jam s viribus impleantur; non optat hic dirigi vias suas ad custodiendas justificationes Dei, nisi jam ejus acceptis ipso praecipiente mandatis. Ad hoc enim pertinet quod praemisit, «Tu praecepisti mandata tua custodiri nimis.» Tanquam diceret: Jam legem accepi, jam novi; tu enim praecepisti mandata tua custodiri nimis: et mandata tua sancta,
Abbreviated transcription (Latin):
ri iuimis. ñ nͥ ualde intelliginꝰ: sic recte in
telligimꝰ. Et nimis te diligo si alicui caris¬
simo dicimꝰ: ñ utiq plusꝗͣ oportet. s ualde
nos dilige intelligi uolumꝰ. Deniq illa greca
sententia: ñ habet hoc uerbũ qđ hic legit᷑.
qd ẽ ualde: & dictũ uiuenimꝰ & dicimꝰ. Unde
ũ uulli etiam latini codices ñ habent. tu p̃ce¬
pisti mandasta tua custodiri uuimis: s ualde.
Ualde itaq p̃cepit ħ ds̃: & ualde oportet dĩcu
meȩ: ad custodiendas iustificationes tuas. Pre¬
cepisti qͥ demi tu: s utinã qđ p̾cepisti fiat mͥ.
U audis utinam uocẽ optantis agnosce: et ag-¬
nita uoce optantis: depone suꝑbiã pͣsum̃¬
tis Quis enim se dicat optare qd̾ sic habet
in arbitrii potestate. ut nullo indigens adu¬
m̃ito id possit efficere: gͦ si optat homo ut
det ipse qđ p̃cipit rogaudꝰ ẽ ds̃. Precep̃ ds̃.
A quo enim optandũ ẽ. nͥ ab illo a qͦ patre

Expanded text:
ri nimis,» nonnisi Valde intelliri nimis,» nonnisi Valde intellitellegimus, et nimis te diligo, si alicui carissimo dicimus non utique plus quam oportet, sed ualde nos diligere intellegi uolumus. denique illa Graeca sententia, ne quid nimis, non habet hoc uerbum quod hic legitur. d est Valde et dictum invenimus, et dicimus: unde nonnulli etiam latini codices non habent, «Tu praecepisti mandata tua custodiri nimis:» sed, «valde.» Valde itaque praecepit hoc Deus, et valde oportet Dei cumeae ad custodiendas justificationes tuas.» Praecepisti quidem tu, sed utinam quod praecepisti fiat mihi. Ubi audis «Utinam,» vocem optantis agnosce; at agnita voce optantis, depone superbiam praesumentis. Quis enim se dicat optare quod sic habet in arbitrii potestate, ut nullo indigens adjumento id possit efficere? Ergo si optat homo quod praecipit Deus; ut det ipse quod praecipit, rogandus est Deus. A quo enim optandum est, nisi ab illo, a quo «Patre
Abbreviated transcription (Latin):
si omne numũ rep̃sensione dignũ ẽẽt: diceremꝰ
gͦ. nos nulla grecorũ sapientiũ auctoritate t̾reri.
intuentes qđ scriptũ ẽ. nonne stultã fecit ds̃ sa¬
pientiã huiꝰ mundi. & potiꝰ istã sententiã fal¬
sam eẽ crederemꝰ qua dictũ ẽ. neqͥd nimis. quã
diuitiũ eloquiũ uͥ legimꝰ atq cantamꝰ. tu ꝓ̃cepi¬
sti mandata tua custodiri nimis: nͥ nos greca
elatio s uera ratio reuocaret. Nuis qͥppe dr̃.
quicqͥd plus fuerit quã oportet. Nã parũ &e ni¬
miũ: duo s̃ int̃ se contraria. Parũ ẽ. qđ miꝰ ẽ.
quã opoetet: & nuntũ plus ẽ quã oportet. horũ
uĩa et moribꝰ ut ampliꝰ quã oportet nichil om̃i¬
no fatiamꝰ: ꝓfecto uerã ẽẽ sententiã nequid
ninis fateri potiꝰ quã negare debemꝰ: s ali-¬
quando latina lingua ħ uerbo sic utit᷑: ut
nimis ꝓ eo qđ ẽ ualde. & positũ inueniamꝰ
in litteris sacris. et ponamꝰ in sermonibꝰ nr̃is.
Nam ce hic tu p̃cepisti mandata tua custodi¬

Expanded text:
si omne nimium reprehensione dignum esset? Diceremus ergo nos nulla graecorum sapientium auctoritate teneri, intuentes quod scriptum est, «Nonne stultam fecit Deus sapientiam hujus mundi» ? et potius istam sententiam falsamdivinum eloquium, ubi legimus atque cantamus, «Tu praecepisti mandata tua custodiri nimis;» nisi nos non graeca elatio, sed vera ratio revocaret. Nimis quippe dicitur, quidquid plus fuerit quam oportet. Nam parum et nimium duo sunt inter se contraria. Parum est quod minus est quam oportet; et nimium, plus quam oportet. Horum ita et moribus, ut amplius quam oportet nihil omnino faciamus; profecto veram esse sententiam, «Ne quid nimis,» fateri potius quam negare debemus. Sed aliquando latina lingua hoc verbo sic abutitur, ut nimis pro eo quod est valde, et positum inveniamus in Litteris sacris, et ponamus in sermonibus nostris. Nam et hic, «Tu praecepisti mandata tua custodi
Abbreviated transcription (Latin):
li codices habent usq nimis. ꝓ eo qđ ẽ ual¬
quasi reliquisse se adño uelit. s ñ usꝙ ual¬
de: absit. S qͥa reliquerit ds̃ mundũ me¬
rito peccatorũ. usq ualde illũ reliquisset:
sinec ei tanta medicina ꝓfuisset: hoc ẽ gr̃a

Expanded text:
li codices habent, «usque nimis,» pro eo quod est «valli codices habent, «usque nimis,» pro eo quod est «valquasi relinqui se a Domino velit, sed non «usque valde.» Absit. Sed quia reliquerat Deus mundum merito peccatorum; «usque valde» illum reliquisset, si ei nec tanta medicina profuisset, hoc est gra
Abbreviated transcription (Latin):
gr̃a dĩ. Alioquin legem dĩ ñ habebit uͥgratu¬
letur s uͥ confundat᷑: si uoluerit mandata
dũe inditeccione cordis mei: in eo qđ didicer̃ĩ
iudicia iustitiȩ tue. Nonẽ peccatorum cõfessi¬
o ista s laudis: sic̃ ait etiam ipse in qͦ pec¬
catũ nullum erat. Confiteor tͥ pat̃: dñe cȩ¬
li ce tre. Et sic̃ scriptũ ẽ in libro eccłiastico.
hȩc dicetis in confessione: aꝑa dm̃ uniu̾sa
qm̃ bona ualde. Confitebor urqͥt tͥ in dire¬
ccione cordis mei: utiq si dirigant᷑ uie meȩ.
Confitebor tͥ qm̃ tu fecisti: & tualaus ẽ. ista
ñ mea. Iunc enum confitebor in eo qđ didicerĩ
iudicia iustitiȩ tuȩ. si directũ cor habeo: dire¬
qͦ ait. utinã dirigant᷑ uiȩ meȩ ad custodi¬
endas iustificationes tuas. tunc ñ cõfun¬
dar dum inspicio in omĩa mandata tua:
& confitebor tͥ in directione credis: & iustifi¬
cationes tuas custodiam.S qͥd ẽ qđ sequitur.
ne derelinquas me usq ualde. uł sic̃ ñ nul¬

Expanded text:
gratia Dei? Alioquin legem Dei habebit, non ubi gratuletur, sed ubi confundatur, si voluerit mandata mine, in directione cordis, in eo quod didicerim judicia justitiae tuae.» Non est peccatorum confessio ista, sed laudis: sicut ait etiam ipse in quo peccatum nullum erat, «Confitebor tibi, Pater, Domine coeli et terrae» ; et sicut scriptum est in libro Ecclesiastico, «Haec dicetis in confem bona valde» . «Confitebor,» inquit, «tibi in directione cordis.» Utique si dirigantur viae meae, confitebor tibi, quoniam tu fecisti, et tua laus est ista, non mea. Tunc enim «confitebor in eo quod didicerim judicia justitiae tuae,» si directum cor habebo, direquod ait: «Utinam dirigantur viae meae ad custodiendas justificationes tuas: tunc non confundar, dum inset «confitebor tibi in directione cordis,» et «justificationes tuas custodiam.» Sed quid est quod sequitur? «Ne derelinquas me usque valde;» vel, sicut nonnul
Abbreviated transcription (Latin):
rent. Refer ħ ad corpꝰ euis. id÷ eccłiam: inuenies
reges ex oogitasse atq uississe: quomͦ xp̃iani nꝰ¬
quã essent. Et enin seder̃ principes & adu̾sum
me loquebantur: seruus aut̃ tuus exercebat᷑
un tiuis iustificationibꝰ. Qualis exercitatio hec

Expanded text:
rent . Refer hoc ad corpus ejus, id est Ecclesiam; invenies rent . Refer hoc ad corpus ejus, id est Ecclesiam; invenies reges terrae excogitasse atque jussisse quomodo Christiani nusquam essent. «Etenim sederunt principes, et adversum me loquebantur: servus autem tuus exercebatur in tuis justificationib
Abbreviated transcription (Latin):
etiam in conspectu hominum. p̃ciosa ẽ mors sc̃o¬
rum eius. Ecce ñ solum ñ contempnunt᷑: uerum
etiam magnis honoribꝰ p̾ferunt᷑ iartires eiꝰ.
Ecce filiꝰ ille tunior qui ꝓ porcis qͦs pascebat.
id÷ ꝓ iminundis demonibꝰ qͦs colebat. particu
bat obꝓbrium religiossime p̃dicans. & maxi¬
mis laudibꝰ quos conteninebat exaltans: moe¬
tuus erat & resurrexit: perierat & inuentus ẽ.
Hoc tam magno lucro correctionisꝰ. & redẽꝑti
tiõisonis inimicorum suorum: corpꝰ xp̃i dõ dicit.
Aufer a me obpbrium & contemptũ. Et quasi
quȩreret᷑ de qua re obꝓbrium. de qua re cõ¬
contẽptus: abier̃ atq transier̃. Et qͥa inuenti
s̃ qui perierant: illa perier̃. S quando eccłia
talia p̃cabat᷑: illa patiebatur. Et enim seder̃
pͥncipes inqͥt: & aduersum me loquebãt᷑. Inde ꝑsecutio
grauis erat: qͥa eum sedentes. ħ ẽ iudicariis se¬
detitibꝰ eminentes pͥncipes decernebant. Refer
hoc adipsum caput: inuenies sedisse pͥncipes

Expanded text:
etiam in conspectu hominum jam pretiosa est mors sanctorum ejus ; ecce non solum non contemnuntur, verum etiam magnis honoribus praeferuntur martyres ejus. Ecce filius ille junior qui pro porcis quos pascebat, id est, pro immundis daemonibus quos colebat, particulbat opprobrium, religiosissime praedicans, et maximis laudibus quos contemnebat exaltans, mortuus erat et revixit, perierat et inventus est . Hoc tam magno lucro correctionis, conversium suorum corpus Christi Deo dixit, «Aufer a me opprobrium et contemptum:» et quasi quaereretur de qua re opprobrium, de qua re concontemptus? Abierunt atque transierunt; et quia inventi sunt qui perierant, illa perierunt. Sed quando Ecclesia talia precabatur, illa patiebatur. «Etenim sederunt principes,» inquit, «et adversum me loquebantur.» Inde persecutio gravis erat, quia eam sedentes, hoc est judiciariis sedibus eminentes, principes decernebant. Refer hoc ad ipsum caput; invenies sedisse principes
Abbreviated transcription (Latin):
ista sit uox quã cum dixisset in habundã¬
tia suea ñ mouebor in et̃nũ: uelud uirtu¬
te sua cõfidens: ut ostendẽt ei ds̃ qđ ñ me-¬
rito eiꝰ. s in uoluntate eiꝰ p̾stiterat decori eiꝰ
uurtutẽ. auercit abeo faciem suã. et factꝰ est¬
conturbatꝰ. Inueniens gͦ se neciã p̃sumens de
se: clamat. ne derelinquas me usq ualde. Si
enim derelisti ut sine aduitorio tuo insirmꝰ
appaream: noli usq ualde. ne peream. Tu gͦ
p̾cepisti mandata tua custodiri nimis. Lam
de ignorantia ine excusare ñ possum. S qͣm
infirmꝰ sum: utinã dirigant᷑ suȩ meȩ ad custo

Expanded text:
ista sit vox, qui cum dixisset in abundantia sua, «Non movebor in aeternum,» velut sua virtute confidens; ut ostenderet ei Deus quod non merito ejus, sed in voluntate sua praestiterat decori ejus virtutem, avertit ab eo faciem suam, et factus estconturbatus . Inveniens ergo se, nec jam praesumens de se, clamat, «Ne derelinquas me usque valde.» Si enim dereliquisti, ut sine adjutorio tuo infirmus appaream, noli «usque valde,» ne peream. «Tu ergo praecepisti mandata tua custodiri nimis:» jam de ignorantia me excusare non possum; sed quoniam infir
Abbreviated transcription (Latin):
uatiuitatis suȩ inspeculo. Considauit enĩ
se & abiit: ce statĩ oblitꝰ ẽ qualis fuerit. Qui
aut̃ ꝑspexerit inlegem ꝑfectã lib̾tatis & ꝑ¬
manserit. ñ auditor obliuiꝰsus factꝰ s faccor
oꝑis: hic beatꝰ in facto suo erit. Talem se
iste uult eẽ. ut inspitiat tanquã in spe¬
culum mandata dĩ. & ñ confundant᷑: qͥa
terea optat dirigi uias suas: ad custodien¬
das iustificationes dĩaWnde dirigi. nisi

Expanded text:
tatis suae in speculo. Consideravit enim se, et abiit: et statim oblitus est qualis fuerit . » Qui autem perspexerit in legem perfectae libertatis et permanserit, non auditor obliviosus, sed factor operis, hic beatus in facto suo erit. Talis et iste vult esse, ut inspiciat tanquam in speculo mandata Dei, ut non confundatur: quia terea optat dirigi vias suas ad custodiendas justificationes Dei. Unde dirigi, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
iimis custodiri: qͦdlibet eorũ intelligamꝰ. contͣ
illã memorabilẽ. nobilẽq sententiã. hoc dictũ ui¬
det᷑. quam greci laudant in sapientibꝰ suis: ilati¬
ni laudando consentiunt: neqͥd nimis. Si enim
huerũ ẽ. ut neqͥd ninus fiat: quomͦ uerũ ẽ qͦd hic

Expanded text:
dlibet horum intelligamus, contra illam memorabilem nobilemque sententiam hoc dictum videtur, quam Graeci laudant in sapientibus suis, et Latini laudando consentiunt: «Ne quid nimis» . Si enim hoc verum est, ut ne quid nimis fiat; quomodo verum est quod hic
Abbreviated transcription (Latin):
desideriis eiꝰ: ne exhibeatis m̃bra ur̃a ar¬
ma iniquitatis peccato. dunt itaq desi¬
deria peccati: quibꝰ nos ꝓhibuit obȩdire.
Oꝑant᷑ gͦ peccatũ hȩc desideria: quibꝰ si
mali aliquid oꝑaret᷑ in nob̃̾. Motũ porro
illiciti desideria. cui ñobediendo. ñ eum
nos ũ oꝑamur. ideo & nos agere dicimͣ:
facti fuerimꝰ. Quaꝓpt̃. & qͥa inuiis dñi
ambulamꝰ. ñ obedimꝰ desidus peccati: &
qͥa ñ sumꝰ sine peccato: habemꝰ desidĩa pec¬
cati. Ac ꝑ hoc. iam nos ea ñ oꝑamͣ ñ eis obȩ¬
diendo: s qđ in nob̾ habitat peccatũ ẽa¬
dem cõmouendo. Non enĩ qͥ oꝑant᷑ iniqͥ¬

Expanded text:
desideriis ejus; nec exhibeatis membra vestra ardesideriis ejus; nec exhibeatis membra vestra arma iniquitatis peccato» . Sunt itaque desideria peccati, quibus nos prohibuit obedire. Operantur ergo peccatum haec desideria; quibus si mali aliquid operaretur in nobis. Motum porro illiciti desiderii, cui non obediendo non eum nos operamur, ideo et nos agere dicimur, facti fuerimus. Quapropter, et quia in viis Domini ambulamus, non obedimus desideriis peccati; et quia non sumus sine peccato, habemus desideria peccati. Ac per hoc jam nos ea non operamur, non eis obediendo, sed quod in nobis habitat peccatum, eadem commovendo. Non enim qui operantur iniq
Abbreviated transcription (Latin):
apło paulo. iam ñ ego operor illud: s id qđ in
me habitat peccatum. Quomͦ eram ẽ sine pec¬
cato: in qͦ habitat peccatum᷑. Ambulat ta¬
tatem: qͥa iam ñ ipse oꝑat᷑ illud.s qđ in eo
habitat peccatũ. Ueruntam̃ ita soluta ẽ¬
ista questio. ut difficilior altera nasceretur:
qͦmͦ agat homo qđ ipse ñ agit. Utrũq eni
dix̃. et ñ qͦd uolo ago. & ñ ego oꝑor illud: s¬
qđ habitat in me peccatũ. Unde intelligere
debemꝰ. qͥndo peccatũ qđ habitat innobis.
oꝑat᷑ in nob̾: tunc nosid ñ oꝑari qͣndo ne¬
quaꝗ̃ ei uoluntas nr̃a consentit. Et tenet eti¬
am corꝑis m̃bra: ne obȩdiant desidiis eius.
Quid eiũ oꝑat᷑ peccatũ uolentibꝰ nob̾. nͥ so¬
la illicita desideria: Quibꝰ siuoluitatis ñ
adhibeat᷑ assensus: moueat᷑ quidẽ ñ nullꝰ
affectꝰ: s. nullus ei relaxet᷑ effectꝰ. Hoc p̃ce¬
pit idem apłs uͥ dicit. Non gͦ regnet pec¬
catũ in ur̃o mortali corꝑe ad obȩdiendũ

Expanded text:
m non ergo operor illud, sed id quod in me habitat peccatum.» Quomodo enim est sine peccato, in quo habitat peccatum? Ambulat tatur; quia jam non ipse operatur illud, sed quod in eo habitat peccatum. Verumtamen ita soluta est quaestio ista, ut difficilior altera nasceretur, Quomodo agat homo quod ipse non agit. Utrumque enim dixit; et, «Non quod volo, ago;» et, «Non ego operor illud, shabitat in me peccatum. Unde et intelligere debemus, quando peccatum quod habitat in nobis, operatur in nobis, tunc nos id non operari, quando nequaquam voluntas nostra ei consentit, et tenet etiam corporis membra ne obediant desideriis ejus. Quid enim operatur peccatum nolentibus nobis, nisi sola illicita desideria, quibus si voluntatis non adhibeatur assensus, movetur quidem nonnullus affectus, sed nullus ei relaxatur effectus? Hoc praecepit idem Apostolus ubi dicit: Non ergo regnet peccatum in vestro mortali corpore ad obediendum
Abbreviated transcription (Latin):
uertant᷑ & in eũ qui iustificat ĩpium pie
credant. atq in illo miscđiam peccatis di¬
missis. & ueritatẽ cõpletis ꝓmissis. hoc ẽ uni¬
u̾sas uias dñi inuenient: in quibꝰ ambulan¬
tes. ñ oꝑent᷑ iniqͥtate : qͥa ñ tenebunt infi¬
delitatẽ s fidem quȩ ꝑ dilectionẽ oꝑat᷑: &
cui peocatũ ñ imputatur.

Expanded text:
vertantur, et in eum qui justificat impium, pie credant, atque in illo misericordiam peccatis dimissis, et veritatem completis promissis, hoc est, universas vias Domini inveniant: in quibus ambulantes non operabuntur iniquitatem; quia non tenebunt infidelitatem, sed fidem, quae per dilectionem operatur , et cui peccatum non imputatur.
Abbreviated transcription (Latin):
tate. Hȩc ut dicunt᷑: ita seutiant᷑. Tunc
enĩ erit humilitas uera. si ñ sola ostentãt᷑
colloquentes: sed consentientes. Quod ñ fit
ore s corde. Ypocrita si dicis te habere. cũ
credas te ñ habere peccatũ: foris fingis
humilitatẽ: uitꝰ amplecteres uanitetẽ
Ergo &e in ore ceui corde: ñ habes. Quidtͥ¬
si ds̃ uidet altũ eẽ qͦd sapis: Certe si auribꝰ di¬
uinum insonaret oraculũ. noli altũ dicere:
nec sic immerito damnareris. si humilis in
ore corã hominibꝰ: & altũ in corde corã dõ loque¬
reris. Cũ uͦ audias noli altũ sapere. s time: ñ
enum ait dicere. s sapere: cur ñ etiam itꝰ es
hunulis. uͥ sapis: an ideo mens altitudine ui¬
flat᷑: ut humilitatẽ lingua m̃tiat᷑: legis uł
audis. noli altũ saꝑe. s time: & tu in tantũ
sapis altũ. ut te peccatũ ñ existimes habere:
Ac ꝑ hoc qͥa ñuis timere: nichil tͥ aliud rema¬

Expanded text:
itate.» Haec ut dicuntur, ita sentiantur. Tunc itate.» Haec ut dicuntur, ita sentiantur. Tunc enim erit humilitas vera, si non sola ostentetur colloquentes, sed, «consentientes;» quod non fit ore, sed corde. Hypocrita, si dicis te habere, cum credas te non habere peccatum; foris fingis humilitatem, intus amplecteris vanitatem. Ergo et in ore et in corde non habes veritsi Deus videt altum esse quod sapis? Certe, si auribus divinum insonaret oraculum, Noli altum dicere; nec sic immerito damnareris, si humile in ore coram hominibus, et altum in corde coram Domino loquereris. Cum vero audias, «Noli altum sapere, sed time» non enim ait, dicere, sed, «sapere»; cur non etiam intus es humilis ubi sapis? An ideo mens altitudine inflatur, ut humilitatem lingua mentiatur? Legis, vel audis, «Noli altum sapere, sed time:» et tu in tantum sapis altum, ut te peccatum existimes non habere; ac per hoc, quia non vis timere, nihil tibi aliud rema
Abbreviated transcription (Latin):
rũ uera mundatio: quorũ ẽ falsa confes¬
sio: Contitescat gͥ & arescat elatio fenea
suꝑborũ. seipsam seducens: quȩ in aitribꝰ
hominum simulata humilitate dicit se
habere peccatũ: uncorde aut̃ suo ĩpia elati¬
one dicit se ñ habere peccatũ. Q eiũ hoc di¬
cunt: scipsos seducunt: de ueritas in eis ñẽ.
S quando in auribꝰ hominũ hoc dicunt:
ñ tantũ seipsos. s & alios quoq doccrine
insanȩ ꝑuersitate seducunt. Cũ uͦ id in
corde suo dicunt: illic seipsos seducunt:
de seducunt: & in suo corde ueritatis lum̃
amittunt. Exclamet aut̃ scã familia xp̃i:
fruca ficans &e crescens in uniuerso mun¬
do: humilit̃ uerax. & ueracit᷑ humilis.: ex¬
clamet inquam. Si dixerimꝰ qͥa peccatum
ñ habemꝰ: nos ipsos seducimꝰ: & ueritas in
nob̾ ñ ẽ. Quod si confessi fuerimꝰ delicta
nr̃a: fidelis ẽ & ustꝰ. ut dimutat nobis
peccata nr̃a : & mundet nos ab om̃i iniqͥ¬

Expanded text:
rum vera mundatio, quorum est falsa confesrum vera mundatio, quorum est falsa confessio? Conticescat igitur et arescat elatio fenea superborum, se ipsa seducens, quae in auribus hominum simulata humilitate dicit se habere peccatum, in corde autem suo impia elatione dicit se non habere peccatum. Qui enim hoc dicunt, seipsos seducunt, et veritas in eis non est. Sed quando in auribus hominum hoc dicunt, non tantum seipsos, sed alios quoque doctrinae insanae perversitate seducunt: cum vero id in corde suo dicunt, illic seipsos seducunt, suo seducunt, et in suo corde veritatis lumen amittunt. Exclamet autem sancta familia Christi, fructificans et crescens in universo mundo, humiliter verax et veraciter humilis; exclamet, inquam: «Si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimus, et veritas in nobis non est. Quod si confessi fuerimus delicta nostra, fidelis est et justus, ut dimittat nobis peccata nostra, et mundet nos ab omni iniqu
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ. ñ utiq inuiis eiꝰ ambulauer̃. aut qͥa
dubiũ ñẽ. eos ambulare inuiis dñi ñ cre¬
dant᷑ habere peccatũ: qđ ꝓculdubio falsũ
uitandam scriptũ ẽ. si dixerimꝰ qͥa pecci¬
tũ nͣ habemꝰ. nos ipsos seducimꝰ: aliõ qͥn
ñ adderet᷑. & ueritas in nob est. s diceret᷑
humilitas in uob̃ ñ ẽ: p̃sertu qͥa sequit᷑
unde iste sensus clariꝰ ilustret᷑: om̃sq au¬
ferat dubitationis ambages. Cũerũ hoc
beatꝰ ioħs dixisset: adiunxit. Si aut̃ confessi
fuerimꝰ delicta nr̃a : fidelis ẽ &e iustꝰ. qͥ nob̾¬
peccata nr̃a dimitat: & mundet nos ab
oni iniquitate. Quid hic dicit: qͥd contra¬
dicit damnabilis impietatis elatio: Si e¬
nĩ ꝓpt̾ arrogantiam deuitandã. ñ ꝓpt̃ ueri¬
tatẽ fatendã dicunt sc̃i se habere peccatũ:
quidẽ. qđ confitent᷑ ut remissionẽ munda¬
tionẽꝙ mereant᷑ : an &e hoc fit ut arrogan¬
tia deuitet᷑: Quomͦ gͦ impetrabit᷑ peccato¬

Expanded text:
s ejus ambulaverunt; aut quia dubium non est eos ambulare in viis Domini, non credantur habere peccatum, quod procul dubio falsum vitandam scriptum est, «Si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimus.» Alioquin non adderetur, «Et veritas in nobis non est;» sed diceretur, Humilitas in nobis non est: praesertim quia sequitur unde iste sensus clarius illustretur, omnesque auferat dubitatione ambages. Cum enim hoc beatus Joannes dixisset, ad junxit: «Si autem confessi fuerimus delicta npeccata nostra, et mundet nos ab omni iniquitate» . Quid hic dicit, quid contradicit damnabilis impietatis elatio? Si enim propter arrogantiam devitandam, non propter veritatem fatendam, non dicunt sancti se non habere peccatum; quid est quod confitentur, ut remissionem mundationemque mereantur? An et hoc fit, ut arrogantia devitetur? Quomodo ergo impetrabitur peccato
Abbreviated transcription (Latin):
qͣndo percati desidiis obedimꝰ. an ipsa desid̾ia
habitat in nob̃ peccatum. Quantũ qͥdẽ ego
saꝑe possum. languoris illiꝰ & infirmitatis.
unde & illicita desidia cõmouent᷑. qđ peccatũ
appellat apłs. uniuersus reatꝰ sacram̃to bap¬
tismatis ẽ solutus: cũ om̃ibꝰ quȩ illi obedien
tes fecimꝰ. diximꝰ. cogitauimꝰ. Nec nob̾ dein¬
ceps languor iste obẽẽt. quãuis in eẽt: si
desid̃iis eius illicitis nullis umꝗͣ obedienti¬
am p̃beremꝰ. siue oꝑatione. siue locutione.
siue tacita assensione: donec etiam ipse sa¬

Expanded text:
ideria habitat in nobis peccatum. Quantum quidem ego sapere possum, languoris illius et infirmitatis, unde illicita desideria commoventur, quod «peccatum» appellat Apostolus , universus reatus sacramento Baptismatis est soluttes fecimus, diximus, cogitavimus. Nec nobis deinceps languor iste obesset, quamvis inesset, si desideriis ejus illicitis nullis unquam obedientiam praeberemus sive operatione, sive locutione, sive tacita assensione, donec etiam ipse sa
Abbreviated transcription (Latin):
humana suꝑt̾rã: etiam siacriminibꝰ longe
simꝰ : ñ tam̃ deẽ uͥ desiddiis peccati. uł fa¬
cto. uł dicto. uł cogitato obediamꝰ: qͣndo ad¬
uersus maioia uigilantibꝰ: quȩdã incau¬
tis minuta subrẽpunt. Que si aduersus
nos colligant᷑. & si ñ singula suis motibꝰ
conter̃: omĩa tam̃ aceruo nos obruunt.
Et ꝓpt̾ hoc etiam hũi qͥ ãbulant inuiis
fessio: quãuis ñ ad ea peccata. ꝑtineant. Ita¬
q inuiis dñi quas om̃s fides una cõplectit᷑.
qua u eum credit᷑ qui iustificat impium.
qui etiam dixit ego sum uia: nemo pec¬
catum oꝑatur: s. confitet᷑. Deuiat gͦ cũ
peccat: & ideo peccatum uiȩ ñ tribuit᷑.

Expanded text:
humana super terram ; etiamsi a criminibus longe simus, non tamen deest, ubi desideriis peccati vel facto vel dicto vel cogitato obediamus, quando adversus majora vigilantibus, quaedam incautis minuta subrepunt, quae si adversus nos colligantur, etsi non singula suis motibus conterunt, omnia tamen acervo nos obruunt. Et propter haec etiam hi qui ambulant in viis fessio, quamvis non ad eas peccata pertineant . Itaque in viis Domini , quas omnes fides una complectitur, qua in eum creditur qui justificat impium , qui etiam dixit: Ego sum via , nemo peccata operatur, sed confitetur. Deviat ergo cum peccat; et ideo peccatum viae non trib
Abbreviated transcription (Latin):
Iam uͦ qua ratione possit intelligi. & a¬
gens illud ꝓpt̾ corpꝰ mortis huiꝰ. in qͦ lex pe¬
cati. habitat: & ñ ipse agens illud ꝓpt̾ uias
dñi u quibꝰ ambulat: alius sermo neccessa¬
rius ẽ. quia iste claudendus ẽ. Explicit ser¬
ropter id qđ in psalmo isto scͥp¬
tum ẽ. non enim qui operant᷑
iniquitate in uiis eiꝰ ambulaue¬
runt. qm̃ peccatũ iniquitas ẽ. sic̃ iołis apłs di¬

Expanded text:
qua ratione possit intelligi, et agens illud propter corpus mortis hujus, in quo lex peccati habitat, et non ipse agens illud propter vias Domini in quibus ambulat; alius sermo necessarius est, quia iste claudendus est. SERropter id quod in psalmo isto scriptum est, «Non enim qui operantur iniquitatem, in viis ejus ambulaverunt,» quoniam «peccatum iniquitas e
Abbreviated transcription (Latin):
in eis peccatum. Hic dicit aliqͥs. Quomͦ agebat
qđ nolebat malum: &e qͦmͦ ipse paulus ñ id
agebat. s qđ habitabat in illo peccatũ: Interĩ
iam illa questio soluta ẽ: satisq apparuit scri¬
pture auctoritate canoinoȩ. fieri posse: ut ã¬
bulantes in uiis dñi. quãuis ñ sunt siue pec¬
cato. ñ tam̃ id oꝑerent᷑ ipsi. Non enĩ qui

Expanded text:
in eis peccatum. 3. Hic dicet aliquis: Quomodo agebat in eis peccatum. 3. Hic dicet aliquis: Quomodo agebat quod nolebat malum, et quomodo ipse non id agebat, sed quod habitabat in illo peccatum? Interim jam ista quaestio soluta est, satisque apparuit Scripturae auctoritate canonicae, fieri posse ut ambulantes in viis Domini, quamvis non sint sine peccat
Abbreviated transcription (Latin):
qͣndo dicebã. unũ aut̃ qđ retro oblitꝰ. in ea
mo. in qua alia uia cururrebã: qͣndo dicebã.
bonũ certam̃ certaui. cursũ consũmaui: sa
tint ista responsa. quibꝰ apłm paulũ in uiis
dñi ambulasse dicunꝰ: s ab illo & aliud in¬
quiramꝰ. Dic obsecro o apłe: quando ad huc
in carne iuuens in uiis dnĩ ambulabas. habebas
peccatũ : ansine peccato eras : Audiamꝰ utrũ se
det. Nonne legistis uͥ confiteor dicens. ñ enĩ
& hoc audiuimꝰ. lam itaq illud int̾rogamꝰ
qͦmͦ inuiis dñi ambulabas. si malũ qđ nole¬
bas hoc agebas: cum psalmꝰ sc̃s insonet di¬
cens. non eium qui oꝑant᷑ iniquitatẽ. in
uiis eiꝰ ambulauer̃. Audi continuo respon¬
dentẽ: ꝑ sententiam consequentẽ.Si qđ nolo
inqͥt ego hoc facio: iam ego ñ operor illud. sed
qđ habitat in me peccatũ. Ecce quẽ ad modũ¬
qui anibulant inuiis dñi ñ oꝑant᷑ pecca¬
tũ: & tam̃ ñ s̃ sine ꝑeccato: qͥa iam ñ ipsi o¬

Expanded text:
ea o Jesu» ? Postremo in qua alia via cucurreram, quando dicebam, «Bonum certamen certavi, cursum consummavi» ? Satis sint ista responsa, quibus apostolum Paulum in viis Domini ambulasse didicimus: sed ab illo et aliud inquiramus. Dic obsecro, o Apostole, quando adhuc in carne vivens in viis Domini ambulabas; habebas peccatum, an sine peccato eras? Audiamus utrum se det: Nonne legistis ubi confiteor, dicens, «Non enim Et hoc audivimus. Jam itaque illud interrogamus: quo in viis Domini ambulabas, si malum quod nolebas hoc agebas. Cum psalmus sanctus insonet dicens. Non enim qui operantur iniquitatem in viis ejus, ambulaverunt. Audi continuo respondentem per sententiam consequentem. Si quod nolo inquit ego hoc facio, jam ego non operor illud, sed quod habitat in me peccatum. Ecce quemadmoduqui ambulant in viis Domini, non operantur peccatum, et tamen non sunt sine peccato; quia jam non ipsi o
Abbreviated transcription (Latin):
tuus exaͣniensse. ut impleat᷑ te : Ipsũ audia¬
miꝰ fr̃s lcm̃i: ipsum de hac questione si pla¬
cet. unmo qͥa placet. int̾rogemꝰ. Dic nob̃ pau¬
le beatissime: utrum ambulaueris in uiis
dĩ cũ in carne adbuc uiueres. Responde.¬
Dic. Et unde dicebam: ueruntñ in qđ ꝑuenimꝰ.
in eo ambulemꝰ: Unde dicebã: nunqͥd circũ¬
uenit uostitus: non ne eodẽ sp̃u ambula ui¬
mꝰ: nonne hisdem uestigiis : Unde dicebã:
quandui sumꝰ in corpore. peregrinam᷑ a dño:
ꝑfidem enim ãbulamꝰ: ñ ꝑ speciem. Quȩ cer

Expanded text:
tuus exinaniens se, ut impleatur te? Ipsum audiamus, fratres mei; ipsum de hac quaestione, si placet, imo quia placet, interrogemus. Dic nobis, Paule beatissime, utrum ambulaveris in viis Domini, cum in carne adhuc viveres? Respondet: Et unde dicebam, «Verumtamen in quod pervenimus, in eo ambulemus» ? Unde dicebam, «Numquid circumvenit vos Titus? nonne eodem spiritu ambulavimus? nonne iisdem vestigiis» ? Unde dicebam, «Quamdiu sumus in corpore, peregrinamur a Domino; per fidem enim ambulamus, non per speciem» ? Quae cer
Abbreviated transcription (Latin):
ti inuia qui ambulant in lege dñi. Quid por¬
ro adiuugat: attendite. Beati qui scrutant᷑
testiuionia eiꝰ: in toto coide exquir̾ eum. Non
mͥ uidet᷑ aliud his uerb̃ cõmemoratum beatoꝵ
genꝰ: quã illud qd aute dictũ ẽ. Nam scrutari
testimonia dñi: & eũ ex toto corde exquirere:
hoc ẽ iminaculatũ inuia. inlege dñi ambula¬
re. Deniq sequit᷑ & dicit. Non enim qͥ oꝑant᷑
iniqͥtatẽ: in uiis eiꝰ ambulauer̃. Si gͦ am¬
bulantes in uia. id÷ ui lege dñi. ipsi st̃ seruã

Expanded text:
ti in via, qui ambulant in lege Dominiti in via, qui ambulant in lege DominiBeati qui scrutantur testimonia ejus, in toto corde exquirunt eum.» Non mihi videtur aliud his verbis commemoratum beatorum genus, quam illud quod ante dictum est. Nam scrutari testimonia Domini, et eum in toto corde exquirere, hoc est immaculatum in via, in lege Domini ambulare. Denique sequitur et dicit: «Non enim qui operantur iniquitatem, in viis ejus ambulaverunt.» Si ergo ambulantes in vi
Abbreviated transcription (Latin):
hoc congregat quocũq mͦ diuitias ut
beatꝰ sit. Inimicorũ sanguinẽ fundere qui¬
cũq desiderat: dominationẽ quisqͥs af¬
fectat: crudelitatẽ suam qͥsqͥs alienis da¬
dibꝰ pascit: in om̃ibꝰ scelcribꝰ beatitudinẽ
quȩrit. Hos gͥ errantes & uera mniseria
falsani beatitudinẽ requirentes: reuocat
aa uiã. si audiat᷑ uox ista diuina. Beati
unmaculati in uia: qͥ ambulant in lege
dñi. Canꝗͣ dicens. Q itis: peritis: & nesci¬
tis. Non illuic itur qͣ ꝑgitis: qͦ ꝑuenire
desideratis. Nã utiq beati eẽ cupitis: sed
misera s̃. & ad maiorem miseriam duct̃
ttinera. ista qͣ curritis. Lam magnũ bouũ.
quȩtere ꝑ mala: nolite. Si ad illud ꝓue
se ramquite malignitatẽ: qui ñ porestis
reliiquete beattudmis uolantatẽ. Fe ust̃¬
tendendo fatiganuni: qͦ ꝑuenendo inquina¬
mini. Nonaut̃ beati. inquinati merore. qui
ambulant in ꝑu̾sitate scłi: s beati unmacula¬

Expanded text:
hoc congregat quocumque modo divitias, ut hoc congregat quocumque modo divitias, ut beatus sit: inimicorum sanguinem fundere quicumque desiderat, dominationem quisquis affectat, crudelitatem suam quisquis alienis cladibus pascit, in omnibus sceleribus beatitudinem quaerit. Hos igitur errantes, et vera miseria falsam beatitudinem requirentes, revocat ad viam, si audiatur, vox ista divina, «Beati immaculati in via, qui ambulant in lege Domini:» tanquam dicens, Quo itis? Peritis, et nescitis. Non illac itur qua pergitis, quo pervenire desideratis: nam utique beati esse cupitis; sed misera sunt, et ad majorem miseriam ducunt itinera ista qua curritis. Tam magnum bonum quaerere per mala nolite: si ad illud pervrversae relinquite malignitatem, qui non potestis relinquere beatitudinis voluntatem. Frustrtendendo fatigamini, quo perveniendo inquinamini. Non autem beati inquinati in errore, qui ambulant in perversitate saeculi; sed, «Beati immacula
Abbreviated transcription (Latin):
Scio qͥd uelis. beatitudi¬
quęris. Digͦ eẽ uis beatus: esto inimacula¬
tꝰ. Illud eiim om̃s: ho  pauci uolunt: si¬
ne quo ñ ꝑuenit᷑ ad illud qđ om̃s uolunt.
S ubi erit quisq inmaculatꝰ nͥ in uia: In
maculati in uia. qui ambulant in lege
sit ad qđ multi pigri s̃. id÷ iminaculatõ
ambulare inuia quȩ lex ẽ dñi. sic osten¬
dit᷑: cum beatos ẽẽ qui hoc faciunt indi¬
cat᷑: ut ꝓpt̾ illud qd̃ om̃s uolunt: etiã
hoc fiat qͦd plurimi nolunt. Beatũ qͥppe
ẽẽ tam magnũ ẽ. bonũ: ut &e ħ boni ue¬
luit & mali. Nec ninurũ ẽ qđ boni: ꝓpt̾e¬
ea s̃ boni. d illud mirũ ẽ: qͦd etiã mali
ꝓpterea s̃ mali ut sint beati. Nã qͥsquis
ubiduubꝰ deditꝰ. ut luxuria stuprisq
corrumpat᷑ : in ħ malo beatitudinẽ que¬
rit: & se miserũ putat. cum ad sue con¬
cupiscentiȩ uoluntatẽ. letitiãq ñ ꝑuenit.
Beatum uͦ ñ dubitat iactare: cũ ꝑuenit.
Et quisqͥs auaritiȩ facibꝰ in ardescit: ad

Expanded text:
Scio quid velis, beatitudiquaeris; si ergo vis esse beatus, esto immaculatus. Illud enim omnes, hoc autem pauci volunt, sine quo non pervenitur ad illud quod omnes volunt. Sed ubi erit quisque immaculatus, nisi in via? In maculati in via, qui ambulant in lege sit ad quod multi pigri sunt, id est, immaculatos ambulare in via, quae lex est Domini, sic ostenditur, cum beatos esse qui hoc faciunt, indicatur, ut propter illud quod omnes volunt, etiam hoc fiat quod plurimi nolunt. Beatum quippe esse, tam magnum est bonum, ut hoc et boni velint et mali. Nec mirum est quod boni propterea sunt boni; sed illud est mirum, quod etiam mali propterea sunt mali, ut sint beati. Nam quisquis libidinibus deditus, luxuria stuprisque corrumpitur, in hoc malo beatitudinem quaerit, et se miserum putat, cum ad suae concupiscentiae voluptatem laetitiamque non pervenit, beatum vero non dubitat jactare cum pervenit. Et quisquis avaritiae facibus inardescit, ad
Abbreviated transcription (Latin):
s̃ qtłi exquir̃. In toto enum code: nĩ negli¬
gent̃ exquir̃. Si gͦ spebeati: fortassis enĩspe
unmaculati. Nam ꝑfecto in hac uita licet
in lege dm̃ ambulemꝰ: licet scrutem testi¬
monia eiꝰ. & in toto corde requiramꝰ eũ: sidi¬
xeximꝰ quia peccatum ñ. habemꝰ: nosipsos
seducimꝰ. &e ueritas in nob̾ ẽ. S ħ diligentius

Expanded text:
sunt quod exquirunt: in toto enim corde, non negligenter exquirunt. Si ergo spe beati, fortassis etiam spe immaculati. Nam profecto in hac vita, licet in lege Domini ambulemus, licet scrutemur testimonia ejus, et in toto corde exquiramus eum, «si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos sed
Abbreviated transcription (Latin):
Quȩr̃ itaq dm̃ &e impii. & intqui: ut eo in¬
uento. ñ sint impii. nec iniqui. Quomͦ᷑ gͦ iã
beati. cũ adhuc testimonia eiꝰ scrutant᷑: ce
exquir̃ eum: cum ħ facere possent & ĩpii.
possent &e iniqͥ᷑ Beatos aut̃ eẽ impios & ini¬
quos: quis uł impiꝰ dixerit uł iniquus:

Expanded text:
Quaerunt itaque Deum et impii et iniqui, ut eo invento non sint impii, nec iniqui. Quomodo ergo jam beati, cum adhuc testimonia ejus scrutantur et exquirunt eum, cum hoc facere possint et impii, possint et iniqui? Beatos autem esse impios et iniquos, quis vel impius dixerit aut iniquus?
Abbreviated transcription (Latin):
uit. ab ista uia dñi illa alienat iniqͥtas: que ẽ in¬
fidelitas. In hac aut̃ uia. id ÷ in side pia quisqͥs
ambulat. aut peccatũ ñ oꝑatur: aut siqͥd a de¬
ñ fuerit oꝑatꝰ accipit᷑. Et ideo bñ etiam sic
incelligit᷑. ñ enim qͥ oꝑant᷑ iniqͥtatẽ in uiis
eiꝰ ambulauer. ut hanc uqͥtatẽ significaue¬
rit. quȩ recedit a fide: aut ñ rededit ad fi¬
dem. Quẽadmodũ eium ait dñs de uideis.
si ñ uenissem peccatũ ñ haberent: nec uti¬
q sine ullo peccato erant anteꝗͣ. xp̃c ueni¬
ret in carne. & ex qͦ uenit ceper habere pec¬
catun. s peccatũ qđdã certũ. id ÷ infidelita
tis intelligi uoluit. qmͣ ñ credider̃ in eũ:
ita qͥ oꝑant᷑ iniquitate. ñ qͣlibet. s hauci¬

Expanded text:
vit , ab ista via Domini illa alienat iniquitas, quae est infidelitas. In hac autem via, id est, in fide pia, quisquis ambulat, aut peccatum non operatur, aut si quid a denon fuerit operatus accipitur. Et ideo bene entelligitur, «Non enim qui operantur iniquitatem, in viis ejus ambulaverunt;» ut hanc iniquitatem significaverit, quae recedit a fide, aut non accedit ad fidem. Quemadmodum enim ait Dominus de Judaeis, «Si non venissem, peccatum non haberent» ; nec utique sine ullo peccato erant, antequam Christus veniret in carne, et ex quo venit, coeperunt habere peccatum; sed peccatum quoddam certum, id tis, intelligi voluit, quoniam non crediderunt in eum: ita qui operantur iniquitatem, non quamlibet, sed hanc i
Abbreviated transcription (Latin):
stimonia eiꝰ s addidit in toto corde exquir̃ eũ:
tanꝗ̃ doceus qu ẽadinodũ. uł ꝓpt̃ qł scrutanda
s̃ testimouia dñi. Deniq ulibro sapientiȩ. lo¬
quens ipsa sapientia: quer̃ inqͥt me mali:
&e ñ inuenient. Oder̃ enum sapientiã. Ed quid
ẽ aliud. quam oder̃ me: Quer̃ gͦ me ait: &e nõ
me inueniunt me qͥ oder̃ me. Quomꝰ gͥ dicũ¬
t᷑. quȩrere qͦd oder̃ nͥ qͥa ñ hoc. s aliud ibi quȩ¬
cet conteminendũ eẽ qdđ diligunt: ꝓinde
beati immaculati inuia. qͥ abulant ini lege
dñi: beati qͥ scrutant᷑ testimonia eiꝰ in toto
corde exquir᷑ eũ Si enĩ scrutando testim onia

Expanded text:
stimonia ejus;» sed addidit, «in toto corde exquirunt eum,» stimonia ejus;» sed addidit, «in toto corde exquirunt eum,» tanquam docens quemadmodum, vel propter quid scrutanda sint testimonia Domini. Denique in libro Sapientiae loquens ipsa Sapientia: «Quaerunt,» inquit, «me mali, et non inveniunt; oderunt enim sapientiam» . Quod quid est aliud, quam, Oderunt me? Quaerunt ergo me, ait, et non me inveniunt qui oderunt me. Quomodo igitur dicuntur quaerere quod odercet contemnendum esse quod diligunt? Proinde, «Beati immaculati in via, qui ambulant in lege Domini. Beati qui scrutantur testimonia ejus, in toto corde exquiru
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑarios uquitatis adhoc scrutari testimo¬
nia dñi: ñ qđ iam recte uiuant. sedut sciant
quẽ adiodũ uiuere debeant. Tales gͦ nondũ
ñdum beati. Quomͦ gͦ intelligendum ẽ. bea¬
ti qui scrutant᷑ testimonia eius: cum uidea¬
niꝰ honuues eiꝰ scrutari testunonia. ñ beatõ.
cathedram moysi sedentes. de quibꝰ dñs ait.
quȩ dicunt facite. quȩ aut̃ faciunt facere
nolite: dicunt enim & ñ faciunt: utiq scru¬
tabant᷑ testimonia dñi. ut haberent quȩ di¬
cerent bona: quãuis facerent mala. Et hos
omtitamiꝰ. Recte quope respondebit᷑ nob̃: qd̾
isti ñ scrutant᷑ testimonia dĩ. Non enĩ quer̃
ipsa. s aliud quer̃ ꝑ ipsa. id̃÷ ut głificent᷑
ab hominibꝰ uł ditent᷑. Non ẽ hoc scrutari
testimonia dĩ. ñ diligere qđ ostendunt. &¬
nolle ꝑuenire quo ducuntur. id÷ addm̃. Nã
aut si et ipsi scrutantur testimonia dĩ. quã¬
uis ñ ut ipsum s ut aliud ex his inueni¬

Expanded text:
et alios ad hoc scrutari testimonia Domini, non quod jam recte vivant, sed ut sciant quemadmodum vivere debeant. Tales ergo nonduper hoc nondum beati. Quomodo ergo intelligendum est, «Beati qui scrutantur testimonia ejus;» cum videamus homines ejus scrutari testimonia non beatos, cathedram Moysi sedentes, de quibus Dominus ait, «Quae dicunt, facite; quae autem faciunt, facere nolite: dicunt enim, et non faciunt» ; utique scrutabantur testimonia Domini, ut haberent quae dicerent bona, quamvis facerent mala. Sed hos omittamus: recte quippe respondebitur nobis quod isti non scrutantur testimaliud quaerunt per ipsa, id est, ut glorificentur ab hominibus, vel ditentur. Non est hoc scrutari testimonia Dei, non diligere quod ostendunt, nolle pervenire quo ducunt, id est ad Deum. Aut si et ipsi scrutantur testimonia Dei, quamvis non ut ipsum, sed ut aliud ex his inveni
Abbreviated transcription (Latin):
sant framos bisacute. in manib sc̃orimi. Quomͦ
g ligatos compedibꝰ & iunculis ferreis intelligi¬
mꝰ: Scit Icaritas ur̃a & eruditio: qui in eccła
nutriti estis. & soletis audire diuinas lectiones.
qm infirma mundi elegit ds̃ uit confunderet
fortia: & stulta mundi elegit ds̃ ad confun¬
dendos sapientes. & ea quȩ ñ sunt tanquã
quȩ sint. ut quȩ ñ sunt euacuant᷑. Sic enim
ait apłs. Uidete enim uocationem tit̾am fãs.
quia ñ mnulti sapientes. scd̾m carnẽ. ñ multi
potentes. ñ multi nobiles: s stiscta mundi e

Expanded text:
essant frameae bis acutae in manibus sanctorum. Quomodo essant frameae bis acutae in manibus sanctorum. Quomodo ergo ligatos compedibus et vinculis ferreis intelligimus? Scit Charitas vestra et eruditio quia in Ecclesia nutriti estis, et soletis audire divinas lectiones, quoniam «infirma mundi elegit Deus, ut confunderet fortia; et stulta mundi elegit Deus, ad confundendos sapientes; et ea quae non sunt tanquam ea quae sunt, ut quae sunt evacuentur.» Sic enim ait Apostolus: «Videre enim vocationem vestram, fratres, quia non multi sapientes secundum carnem, non multi potentes