comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Magna enim uox non tantum sonum oris.
quantum intentionem significat cordis.
Magnus enim clamor scõrum. magnũ ẽ desi¬
derium: quia unusquisq quantum amat:
tantum damat. Hinc moysi a dño dicitur.
quid clamas ad me: cum tunc nichil locutꝰ
susse legatur. Hunc cdamorem se nouerat
exaudi me: intende uoci meȩ cum clamauero
ad te. Et pulchrȩ iste qui ad referendas do
gr̃as mundatori suo rediit:. in faciem cocidisse
ar. Qui enim in faciem cadit: ibi cadit ubi uidet.¬
Cadere eigo in faciem ad orantis ẽ: siue peniten¬
tis. Cadere retio ẽ suꝑbientis: siue contemp¬
nentis. Deniq abraham postquam uidit diẽ
xp̃i : cecidit in faciem suam: & adorauit. At
uero de ꝑsecutoribus dñi scriptum ẽ: quia
abierunt retrorsum. & ceciderunt in terram.
Heli uero quia filios non corripuit: cecidit de
sella retrorsum: & fractis ceruicibus mortu¬
us ẽ. O de antixp̃o scriptura figurate loqui¬

Expanded text:
Magna enim vox non tantum sonum oris, Magna enim vox non tantum sonum oris, quantum intentionem significat cordis. Magnus enim clamor sanctorum magnum est desiderium, quia unusquisque quantum amat, tantum clamat. Hinc Moysi a Domino dicitur: « Quid clamas ad me? , » cum tunc nihil locutus fuisse legatur. Hunc clamorem se noverat exaudi me, intende voci meae cum clamavero ad te . » Et pulchre iste, qui ad referendas Deo gratias mundatori suo rediit, in faciem cecidisse dicitur. Qui enim in faciem cadit, ibi cadit, uCadere ergo in faciem, adorantis est sive deprecantis. Cadere retro est superbientis sive contemnentis. Denique Abraham, postquam vidit diem Christi, cecidit in faciem suam, et adoravit . At vero de persecutoribus Domini scriptum est, quia « abierunt retrorsum et ceciderunt in terram . » Heli vero, quia filios non corripuit, cecidit de sella retrorsum, et fractis cervicibus mortuus est . Et de Antichristo Scriptura figurate loqui
Abbreviated transcription (Latin):
Quon sua potestate: sed etiam pussima dei dis¬
positione. Leprosi antequam ad sacerdotes
uenirent mundati sunt: ut & ipsi mundato¬
rem suum cognoscerent. & sacerdotes illorum
nundationi nichil se contulisse sentirent.
Iuxta uero sp̃n̾alem intelligentiam. antequã
ad sacerdotes ueniant mundantur: quia non
sicerdotes sed ds peccata dimittit. U̾nus au¬
tem ex illis ut uidit quia mnundatus ẽ: re¬
gressus ẽ cum magna uoce magnificans đm.
E ecidit in faciem ante pedes eius grãs agens.
Unus iste qui ad referendas grãs mundatori
suo reuersus ẽ. unitatem significat eccłiȩ: quȩ
cum sit longitudine t̾rarum diuisa. quia
unum credit. unum sapit. unum desiderat:
in unitate tenetur. De qua scriptum ẽ. Mul¬
atudinis credentium erat cor unum . &. ani¬
ma una. E iterum. Qui facit unanimes
lubitare in domo. Et alibi. Ecce quam bo¬
num & quam iocundum: habitare fr̃s in
unum. Non enim longitudo terrarum se¬
parat: quos eadem fides &. caritas sociat.

Expanded text:
na potestate, sed etiam piissima dispositione, leprosi antequam ad sacerdotes venirent, in via mundati sunt, ut et ipsi mundatorem suum cognoscerent, et sacerdotes illorum mundationi nihil se contulisse sentirent. Juxta vero spiritalem intelligentiam, leprosi, antequam ad sacerdotes veniant, mundantur, quia non sacerdotes, sed Deus peccata dimittit. « Unus autem ex illis, ut vidit quia mundatus est, regressus est, cum magna voce magnificans Deum. Et cecidit in faciem ante pedes ejus, gratias agens. » Unus iste qui ad referendas gratias mundatori suo reversus est, unitatem significat Ecclesiae, quae cum sit longitudine terrarum divisa, quia unum credit, unum sapit, unum desiderat, in unitate tenetur, de qua scriptum est: « Multitudinis credentium erat cor unum et anima una . » Et iterum: « Qui facit unanimes habitare in domo . » Et alibi: « Ecce quam bonum et quam jucundum habitare fratres in unum . » Non enim longitudo terrarum separat, quos eadem fides et charitas sociat.
Abbreviated transcription (Latin):
rib ihm interpellent. id est cum mag¬
na contritione cordis diuinam dementiam
exorent: dicentes cum psalmista. Ne memni¬
neris iniquitatum nr̃arum antiquarum:¬
sed cito anticipent nos miscł̃iȩ tuȩ: quia pau¬
peres facti sumus nunis. Adiuua nos ds salu

Expanded text:
ribus Jesum interpellent, id est cum magribus Jesum interpellent, id est cum magna contritione cordis divinam clementiam exorent, dicentes cum Psalmista: « Ne memineris iniquitatum nostrarum antiquarum, cito anticipent nos misericordiae tuae, quia pauperes f
Abbreviated transcription (Latin):
mum ut sacerdotib: honorem deferret: scđo:
ut non contradictor legis uderetur. quia
legis p̾ceptum erat: ut siquis a lepra mun¬
dutus eẽt. ueniret ad sacerdotem. &. offerret
hostiam pro sua emundatione: t̃cio ut sacer¬
dotes uidentes leprosos mundatos. si crederẽt
in mundatorem inuenirent salutẽ: si autẽ
credere nolent. inexcusabiles cẽnt. Siue cer¬
⁊ lepsos ad sacerdotes misit: ut ostenderet
quia illud carnale sacerdotium spũale sacer¬
docum qued nunc in ȩcclia agitur p̾figura¬
but. Est enim inuisibilis lepra in amma:
quando uariis peccatis in quinatur conscien¬
tia. Dum enim alius homicidium. alius fur¬
tum. alius adulterium. alius rapinam. alius
sacrilegium. & cȩtera his similia ꝑpetrat: qͣsi
diuersis colorib iniusibilis lepra animam fe¬
dat. Tales si mundationẽ animȩ accipere uo¬
lunt. necesse ẽ ut longe stent. idest ã consortio
sc̃orum se indignos iudicent. magnisq clamo¬

Expanded text:
mum, ut sacerdotibus honorem deferret; secundo, mum, ut sacerdotibus honorem deferret; secundo, ut non contradictor legis videretur, quia legis praeceptum erat, ut si quis a lepra mundatus esset, veniret ad sacerdotem et offerret hostiam pro sua emundatione; tertio, ut sacerdotes videntes leprosos mundatos, si crederent in mundatorem, invenirent salutem; si autem credere nollent, inexcusabiles essent. Sive certe leprosos ad sacerdotes misit, ut ostenderet quia illud carnale sacerdotium, spiritale sacerdotium, quod nunc in Ecclesia agitur, praefigurabat. Est enim invisibilis lepra in anima, quando variis peccatis inquinatur conscientia. Dum enim alius homicidium, alius furtum, alius adulterium, alius rapinam, alius sacrilegium et caetera his similia perpetrat, quasi diversis coloribus invisibilis leprae animam foedat. Tales si mundationem animae accipere volunt, necesse est ut longe stent, id est a consortio sanctorum se indignos judicent, magnisque clamo
Abbreviated transcription (Latin):
suscepise negat. & alius ẽ contario netdol
amimam non assumpsise affirmat: quasi le¬
prȩ uarius color in cute exprimitur. Hii tales
longe stare debent: quia ab eccl̃ia repellendi
sunt. ne lepra suȩ imundiciȩ simplicium cor¬
hominem post unam & scd̃am correptionem
deuita: sciens quia ꝑuersus ẽ huiusmodi. Unde
&. iohannes ait. Si quis uenit ad uos & hanc
dectrmam ñ affert. nolite eum recipere in
domum. neq aue ei dixeritis: ut communi¬
cetis oꝑibus illius malignis. Quod si ad ȩcele¬
siam redire uoluerint: non prius recipiendi sunt
quam coram sacerdotib orthodoxis suam here¬
sim anatheimnatirent. Unde & bene subditur.
ad sacerdotes. nisi tantum leprosos. Quod non
soluni in hoc loco fecisse legitur: sed etiam ali¬
bi uxta matheum cum descenderet de mon¬
Uade ostende te sa cerdotib: & offer munus
quod p̃cepit moyses in cestimonium illis.
Quod uiris ob causas eum fecisse credimus: pri¬

Expanded text:
suscepisse negat, alius e contrario veram suscepisse negat, alius e contrario veram animam non assumpsisse affirmat, quasi lepra varium colorem in cute exprimit. Hi tales longe stare debent, qui ab Ecclesia repellendi sunt, ne lepra suae immunditiae simplicium corhominem post unam et secundam correptionem devita, sciens quia perversus est hujusmodi . » Unde et Joannes ait: « Si quis venit ad vos, et hanc doctrinam non affert, nolite eum excipere in domum, neque ave ei dixeritis, ut non communicetis operibus illius malignis . » Quod si ad Ecclesiam redire voluerint, non prius recipiendi sunt, quam coram sacerdotibus orthodoxis suam haeresim anathematizent. Unde et bene subditur: ad sacerdotes, nisi tantum leprosos. Quod non solum in hoc loco fecisse legitur, sed etiam alibi, juxta Matthaeum, cum descenderet de mon ostende te sacerdotibus et offer munus quod praecepit Moyses in testimonium illis . » Quod varias ob causas eum fecisse credimus: Pri
Abbreviated transcription (Latin):
lum. uidei &. grexi. Conuenit autem his
qui ex iudeis in xp̃m crediderunt. quod leꝑ¬
si alonge stantes clamabant dicentes. Ihi
p̃ceptor. miserere nr̃i. Ihc hebreo sermone
latine saluator siue salutaris d̃r. E ideo
a quo salutem sperabant. non solum salua¬
torem nominabant: sed etiam iniscd̃iam
poscebant. Et quia in eius p̃ceptis se osten¬
disse recolebant: non solum saluatorem
sed etiam hunc pariter & p̃ceptore m uoci¬
bant: nec de suis meritis quicquam p̃sume¬
bant. qui eius miscãiam tam humiliter de¬
poscebant. Ihũ p̃ceptor: miserere nr̃i.
A lter. ꝑ ieprosos non in congrue berecis
incelligere possumus. quia sicut lepra ua¬
tios colores exprimit in cute. sic heretiotĩ
doctrina uarios errores generat in sermons.
Non solum enum a catholica ȩcclła sirit dil¬
si: seã etiam aduersum scipsos diuersa snl¬
unt. Dum enim alius xp̃m dm̃ tancim es¬
dit & non hominem. alius uero hominoil
tantum &. non d̃m. alius eum ueram atil

Expanded text:
um et Graeci . » Convenit autem his, qui ex Judaeis in Christum crediderunt, quod leprosi a longe stantes clamabant, dicentes: « Jesu praeceptor, miserere nostri. » Jesus Hebraeo sermone, Latine salvator sive salutaris dicitur. Et ideo a quo salutem sperabant, non solum salvatorem nominabant, sed etiam misericordiam poscebant. Et quia in ejus praeceptis se offendisse recolebant non solum salvatorem, sed etiam hunc pariter et praeceptorem vocabant. Nec de suis meritis quidquam praesumebant, qui in ejus misericordiam tam humiliter deposcebant: « Jesu praeceptor, miserere nostri. » Aliter: Per leprosos non incongrue haereticos intelligere possumus, quia sicut lepra varios colores exprimit in cute, sic haereticorum doctrina varios errores generat in sermone. Non solum enim a catholica Ecclesia sunt divisi, sed etiam adversum seipsos diversa sentiunt. Dum enim alius Christum Deum tantum credit, et non hominem: alius vero hominem tantum, et non Deum; alius eum veram carnem
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtinet. Scissa ueste: ut ꝑ confessionem mam.¬
festam habeat pęnitentiam. habeat uulneratã
conscientiam. Oꝑto capite: quia a p̃dicatio¬
ne cessare debet. qui peccatis inheret. Aꝑto
ore: non in peccati defensione. sed in sua ac¬
cusatione. Si autem mundatus fuerit qui hu-¬
iusmodi passionem sustinet. hoc ẽ si pęnitendo¬
digne a consuetudine peccati cessauerit: offe¬
rat ꝓ emundatione sua tortam panis. id est
dulcedinem caritatis. quibcũq pocest in pen¬
dat: non solum amicis: sed etiam ininicis.&
sex̧tarium olei. idest uscera miscd̃iȩ indutus:
in se peccantib dementer ignoscat: & hoc ad
iuminaria concinnanda: ut sicut plures suo
malo destruxit exemplo ꝑdite uiuendo: ita¬
&. plures rcedificet sua satisfactione digne pe¬
nitendo. Offerat quoq duos passeres uiuos:
unum pro peccato. & alterum in holo causto.
idẽ uel duo genera compunctionis. tinoris

Expanded text:
pertinet. Scissa veste, ut per confessionem manipertinet. Scissa veste, ut per confessionem manifestam habeat poenitentiam vel conscientiam. Operto capite, quia a praedicatione cessare debet, qui peccatis inhaeret. Aperto ore, non in peccati defensione, sed in sua accusatione. « Si autem mundatus fuerit, qui hujusmodi passionem sustinet, » hoc est, si digne poenitendo a consuetudine peccati cessaverit, « offerat pro emundatione sua tortam panis, » id est dulcedinem charitatis, quibuscunque potest, impendat, non solum amicis, sed etiam inimicis, « et sextarium oin se peccantibus clementer ignoscat; et hoc ad luminaria concinnanda, ut sicut plures suo malo destruxit exemplo, perdite vivendo: ita plures reaedificet sua satisfactione, digne poenitendo. « Offerat quoque duos passeres vivos, unum pro peccato, et alterum in holocausto, » id est vel duo genera compunct
Abbreviated transcription (Latin):
ferat pro emundatione sua hostiam. id ẽ tortã
panis & sextarium olei ad luminaria concin¬
nanda. duosq passeres uiuos. unum ꝓ pecca¬
co. & alterum in holocausto. Quȩ omnia qualit̃
nunc in ȩccłia sp̃ualiter agenda sunt: breuit̃
indeamus. Lepra ut diximus: peccatũ signifi¬
cat. Qui eigo habet lepram od peccati in
anima: debet uenire ad sacerdotem. & ei humi
celudat septem dieb in domo separatim seorsũ.
ia est scãm qualitatem &. quantitatem peccati
penitentiam ei iniungat. Post enim septem
dies eum intuitus. si uiderit creuisse lepram
addat & alios septem: quia ubi additur pecca¬
tum. necesse ẽ ut augeatur. uindicta peccati.
P ost quatuordecim uero dies si lepram cresce¬
re uiderit. idẽ peccatum in consuetudinem
uenire: scut quia lepra ꝑseuerans ẽ. & tunc
idẽ extra ȩccłiam eum repellat: uel a consortio
scõtum indignum iudicet. Maneat autem
intonsa barba: quod ad squalorem penicentiȩ

Expanded text:
ferat pro emundatione sua hostiam, id est tortam ferat pro emundatione sua hostiam, id est tortam panis, et sextarium olei ad luminaria concinnanda: duosque passeres vivos, unum pro peccato, et alterum in holocausto. Quae omnia qualiter nunc in Ecclesia agenda sunt, breviter videamus: Lepra, ut diximus, peccatum significat. Qui ergo habet lepram peccati in anima, debet venire ad sacerdotem, et ei humis, recludat septem diebus in domo separata seorsum, id est secundum qualitatem et quantitatem peccati poenitentiam ei injungat. Post septem autem dies eum intuitus, si viderit crevisse lepram, addat et alios septem: quia ubi additur peccatum, necesse est ut augeatur vindicta peccati. Post quatuordecim vero dies, si lepram crescere viderit, id est peccatum in consuetudinem venire, sciat quia lepra perseverans est. Et tunc id est extra Ecclesiam eum repellat, vel a consortio sanctorum indignum judicet. Maneatque intonsa barba, quod ad squalorem poenitentiae
Abbreviated transcription (Latin):
tuum. E quia non solum sacerdotib peccata
sua consiteri debent. sed etiam scđ̃m eorum
consilium penitentiam & satiffactionẽ ueniȩ
suscipere: recte dicitur. Ite. ostendite uos sacerdo¬
tib Uice eim di peccata sacerdotib panden¬
da sunt: & iuxta eorum consilium pęniten¬
tia agenda. Quod in diuina lege figuratum
ẽ: quando moysi de leprosis tale p̃ceptum
ẽ datum. Uir in cuius cute uarius color ap¬
paruerit: ueniat ad sacerdotem & ostendat
se illi: qui recludat eum in domo ꝑ septem
dieb separatim seorsum. Post septem autẽ
dies eum intuitus si uidet creuisse lepram:
addat & alios septem. P ost quatuorderim
uero dies ad huc si uidet crescere lepram: sci¬
at quia lepra ꝑseuerans ẽ. & tunc iudicet le
prosum & eiciat extra castra. maneatq in
consa burba. scissa ueste. oꝑto capite. aꝑto ore.
inmundum se uidicans. om̃ib dieb seꝑatio¬
nis suȩ. Quod si sanatus fuerit qui huiusmodi
pasionem sustinet: ueniat ad sacerdotem &. of¬

Expanded text:
eccata sua confiteri debent, sed etiam secundum eorum consilium poenitentiam et satisfactionem veniae suscipere, recte dicitur: « Ite, ostendite vos sacerdotibus. » Vice enim Dei peccata sacerdotibus pandenda sunt, et juxta eorum consilium poenitentia agenda. Quod in divina lege praefiguratum est, quando Moysi de leprosis tale praeceptum est datum: « Vir, in cujus cute varius color apparuerit, veniat ad sacerdotem et ostendat se illi . » Qui recludat eum in domo per septem dies separata seorsum. Post septem autem dies eum intuitus, si viderit crevisse lepram, addat et alios septem. Post quatuordecim vero dies, adhuc si viderit crescere lepram, sciat quia lepra perseverans est. Et tunc judicet eum leprosum, et ejiciat extra csa barba, scissa veste, operto capite, aperto ore, immundum se judicans omnibus diebus separationis suae. Quod si sanatus fuerit, qui hujusmodi passionem sustinet, veniat ad sacerdotes, et of
Abbreviated transcription (Latin):
s qui ei occurrerunt: populum significant
iuideorum. Qui bene decem fuise referun¬
tur: quia isdem populus decalogum legis
tem sed leprosi fuerunt: quia eiusdem deca¬
logi prȩcepta transgrediens apparente dño
in carne. uariis doctrinis diuisus diuersis
erat mniquitatib pollutus: apł̃o teste quiat.
Non ẽ distinctio uidei & grȩci. Om̃s enim
peccauerunt: & egent gla di: ustificati

Expanded text:
si, qui ei occurrerunt, populum significant si, qui ei occurrerunt, populum significant Judaeorum. Qui bene decem fuisse referuntur, quia idem populus decalogum legis tem, sed leprosi fuerunt, quia ejusdem decalogi praecepta transgrediens apparente Domino in carne, variis doctrinis divisus, diversis erat iniquitatibus pollutus, Apostolo teste, qui ait : « Non est distinctio Judaei et Graeci, omnes enim peccaverunt, et egent gloria Dei, justifica
Abbreviated transcription (Latin):
quib cum
supra euuangelista docusse cominemorauit:
etiam̃ ad litteram ꝑ mediam samariam &
galileam transitum habuit. Et quia ẽ ꝓpter
nos & ꝓpter nr̃am salutem homo factus. ñ
solum ad se uenientibus regnum dĩ euuan¬
gelitabat. sed etiam ꝑ diuersa loca ꝑgens:
pluruis sanitatem tribuebat. Et cum in¬
grederetur quoddam castellum: occurrerunt
ei decem uiri leprosi. Qui steterunt alonge
& leuauerunt uocem dicentes. Ihũ preceptor.
miserere nr̃i. Non enim prope accedere aude¬
bant: quib quamuis fides suaderet affectũ:
lepra tamen ꝓhibebat accessum. Exclude¬
bantur enim a castris qui huiusmodi sustine¬
bant passionem. Neq solo iusu uel ser¬
mone ab illo se recipere posse sanitatem
dubitabant: cuius alonge stantes auxiliũ
humiliter flagitabant. Sp̃ualiter autem ca¬
stellum quod dñs ingressus ẽ mundum sig¬
nificat. Quasi enim castellum intrauit :
quando ex maria uirgine carnem assumens:
mundo uisibilis apparuit. Decem uiri lepro¬

Expanded text:
quibus eum supra evangelista docuisse commemoravit, etiam ad litteram per mediam Samariam et Galilaeam transitum habuit. Et quia propter nos et propter nostram salutem homo factus, non solum ad se venientibus regnum Dei evangelizabat, sed etiam per diversa loca pergens, plurimis sanitatem tribuebat. « Et cum ingrederetur quoddam castellum, occurrerunt ei decem viri leprosi, qui steterunt a longe, et levaverunt vocem, dicentes: Jesu praeceptor, miserere nostri. » Non enim prope accedere audebant, quibus quamvis fides suaderet affectum, lepra tamen prohibebat accessum. Excludebantur enim a castris, qui hujusmodi sustinebant passionem. Neque enim solo visu vel sermone ab illo se recipere sanitatem dubitabant, cujus a longe stantes auxilium humiliter flagitabant. Spiritaliter autem, castellum quod Dominus ingressus est, mundum significat. Quasi enim castellum intravit, quando ex Maria virgine carnem assumens, mundo visibilis apparuit. Decem viri lepro
Abbreviated transcription (Latin):
quia sicut ait scriptura: iustus ex fide uiuit.
&. sicut apł̃s: nunc autem manent spes. fides.
caritas. tria hec. Uera est autem fides: quȩ
hoc ciedit mente. quod non uidet corpore:
teste apło: qui ait in epła ad hebreos. Est
fides sperandarum rerum substantia. argum̃¬
tum non apparentum.¬

Expanded text:
Scriptura: Justus ex fide vivit. Et sicut Apostolus: « Nunc autem manent fides, spes, charitas, tria haec . » Vera est autem fides quae hoc credit mente, quod non videt corpore, teste Apostolo, qui ait in Epistola ad Hebraeos: « Est fides sperandarum rerum substantia, argumentum non apparentium
Abbreviated transcription (Latin):
it dicens. quia om̃is qui se exaltat humiliabit᷑.
& qui se humiliat exaltabitur. Ali eigo in hoc
scło & in futuro exaltantur. qualis fuit dauid.
erechias. &. iosias. &. cȩteri tales. qui in p̃senti
scł̃o glosi fuerunt: & in futuro głosiores sunt.
Alis hic & in futuro humiliantur: quales funt
suꝑbi pauperes: & illi qui pro peccatis in prȩ¬
senti uita undictam recipiunt: & in futuro ad
ꝑpetuam penam transeunt. qualis fuit herodes.
antiochus & multi tales. de quib scriptum ẽ.
Duplici contritione contere eos dñe. Nonnulli
ine exaltantur. in futuro humiliantur: quales

Expanded text:
it, dicens: « Quia omnis qui se exaltat humiliabitur: it, dicens: « Quia omnis qui se exaltat humiliabitur: et qui se humiliat, exasaeculo et in futuro exaltantur, qualis fuit David, Ezechias et Josias, et caeteri tales qui in praesenti saeculo gloriosi fuerunt, et in futuro gloriosiores sunt. Alii hic in futuro humiliantur, quales sunt superbi pauperes, et illi qui pro peccatis in praesenti vita vindictam recipiunt, et in futuro ad perpetuam poenam transeunt, qualis fuit Herodes, Antiochus, et multi tales, de quibus scriptum est: « Duplici contritione contere eos, Domine . » Nonnulli hic exaltan
Abbreviated transcription (Latin):
tam. aut in aliquod facinus cadere ꝑmittit᷑:
ꝑ quod ab hominib uituperetur. Unde &
subaitur. E tumnc incipias cum robore nouis¬
simum locum tenere. Quod sauli contigit:
cum suꝑbienti a dño dictum ẽ. Nonne cũ
esses paruulus in oculis tuis: caput in tribubꝰ
isrł constitui te. Nunc quia eleuaris: deie¬
a te ne sis rex. Sed postquam quid agere ñ
debeas ꝓlibuit: quid agendum sit pius redep¬
tor manifestare curauit. cum subiunxit.
S ed cum uocatus fueris: uade recumbe in no¬
iuissimo loco. ut cum uenerit qui te inuitauit
Aicait tibi. Amice ascende suꝑius. Quem
eigo humilem inuenit: amici nomine bea¬
asieit: atq ut supius ascendat uocat. quia
erit cibi gła coram simul discumbentib. ne nc̃
in prȩsenti quȩxere incipias. Hereditas enim
salomon ait ad quam in principio festinatur.
in nouissimo benedictione carebit. Exponens
añs quid in similitudine proposuerat: adiunx¬

Expanded text:
tiam, aut in aliquod facinus cadere permittitur, tiam, aut in aliquod facinus cadere permittitur, per quod ab hominibus vituperetur. Unde et subditur: « Et tunc incipias cum rubore novissimum locum tenere. » Quod Sauli contigit, cui superbienti a Domino dictum est: « Nonne cum esses parvulus in oculis tuis, caput in tribubus Israel constitui te? Nunc quia elevaris, dejeci te ne sis rex . » Sed postquam quid agere non debeas prohibuit, quid agendum sit, pius Redemptor manifestare curavit, cum subjunxit: « Sed cum vocatus fueris, vade, recumbe novissimo loco, ut cum venerit qui te invitavit, dicat tibi: Amice, ascende superius. » Quem ergo humilem invenit, amici nomine beatificat, atque ut superius ascendat vocat: quia,erit tibi gloria coram simul discumbentibus, » ne nunc in praesenti quaerere incipias. Haereditas enim, ait Salomon, « ad quam in principio festinatur, in novissimo benedictione carebit . » Exponens Dominus quid in similitudine proposuerat, adjunx
Abbreviated transcription (Latin):
in usticia & ueritate. Thalamus huius sponsi:
uterus iunrginis fuit: sicut ꝑ salmistam dicitur.
Tanquam sponsus ꝓcedens de thalamo suo. Ce¬
lebratores harum nuptiarum: apl̃i fuerunt.
De quib scriptum ẽ. Non possunt fili sponsi ie¬
tunare. quamdui cum ilis ẽ sponsus. In his gͦ
nuptus ille feliciter discumbit. qui in fide uo¬
catus humiliter. pie. iusteq in ȩccł̃ia uiuit.
Gene autem dicitur: non discumbas in primo
loco. Nouissimus autem locuis: ad mentis hu¬
militatem ꝑtinet. Ille autem sp̃ualiter nouis¬
simnus discumbit: qui se om̃ib inferiorem &
indigniorem in mente uidicat. considerans non
solumn sanctiores. sed & multos se eẽ sapientiores.
U nde & subditur. Ne forte honoratior te sit in¬
uitatus ab eo: & ueniens his qui te & illum uo¬
cuut dicat tibi. Da huic locum. Sepe enum ꝑ
mentis elationem de suꝑiore gradu ad infe¬
riorem quisq descendit: quia dum mente
tumidus ẽ & inflatus. aut in carnis pettilan¬

Expanded text:
in justitia et veritate . » Thalamus hujus sponsi uterus virginis fuit, sicut per Psalmistam dicitur: « Tanquam sponsus procedens de thalamo suo . » Celebratores harum nuptiarum apostoli fuerunt, de quibus scriptum est: « Non possunt filii sponsi jejunare, quandiu cum illis est sponsus . » In his ergo nuptiis feliciter discumbit, qui in fide vocatus, humiliter, pie, justeque in Ecclesia vivit. Bene autem dicitur: « Non discumbas in primo loco. » Novissimus enim locus ad mentis humilitatem pertinet. Ille ergo spiritaliter novissimus discumbit, qui se omnibus inferiorem et indigniorem in mente judicat, considerans non solum sanctiores, sed et multos se esse sapientiores. Unde et subditur: « Ne forte honoratior te sit invitatus ab eo, et veniens is qui te et illum vocavit, dicat tibi: Da huic locum. » Saepe enim per mentis elationem de superiori gradu ad inferiorem quisque descendit, quia dum mente tumidus est et inflatus, aut in carnis petulan
Abbreviated transcription (Latin):
In bono. sicut dñi uoce ifrahelitis dicitur.
Ecce mitto angłm meum qui p̾cedat te & cus¬
todut semꝑ. Obserua ergo &. audi uocem
meam. Et sicut apłs ait. Obseruate cos qͥ
ita ambulant. sicut habetis formam urãm:
idest eos imitamim. quos iuxta formam qũi
uobis ostendimus ambulare uideritis. In nilo
ponitur: sicut ait ꝓpħa. Obseruabit peccator
iustum. & stridebit suꝑ eum dentib suis.
uel querit mortificare eum. Sic & in hoc lo¬
co non in bono sea in malo ponitur. cũ dr.
&. ipsi obseruabant eum. Igitur obseruibunt
eum. non ut imuitari uellent: sca reprehende¬
re cupiebunt si possent. Obseruatio ergo &
in bono & in malo ponitur. G coce quid̃a

Expanded text:
in bono, sicut Domini voce Israelitis dicitur: « in bono, sicut Domini voce Israelitis dicitur: « Ecce ego mitto angelum meum, qui praecedat te et custodiat semper. Observa ergo, et audi vocem ejus . » Et sicut Apostolus ait: « Observate eos qui ita ambulant, sicut habetis formam nostram , » id est eos imitamini, quos juxta formam, quam vobis ostendimus, ambulare videritis. In malo ponitur, sicut ait Propheta: « Observabit peccator justum et stridebit super eum dentibus suis , » vel quaeret mortificare eum. Sic in hoc loco, non in bono, sed in malo ponitur, cum dicitur: « Et ipsi observabant eum. » Igitur observabant eum, non ut imitari vellent, sed reprehendere cupiebant, si possent. Observatio ergo et in bono, et in malo poni
Abbreviated transcription (Latin):
rat. cum intraret in domun cuiusdam princi¬
pis pharisȩorum sabbato manducare panem:
& ipsi obseruabant eum. Uui notandum: qͥa
panis nomine om̃a quȩ ad uictum ꝑtinent.
cuuangłista significare uoluit: quia usus scrip¬
ture ẽ ut a principali parte quȩ ẽ in uita homi¬
nis idẽ pane cȩtera significet. sicut de ioseph
frib dictum legimnus: quia isti hodie mecum
commessuri sunt panem. qui tam̃ postea cũ
eo inebriati fuisse leguntur. S sicut in codẽ
genesi legimus de puero hebreo. qui uxorem
domini sui quȩrebat. & appositus ẽ coram eo
panis. Quod autem ait. & ipsi obseruabant
eum: non ad sabbatum sed ad ipsum dñm ꝑti¬
net. Obserurbant quippe eum si in sabbato cura¬
ret hominem. aut aliquod opus faceret. siue
aliquem sermonem protulisset: in quo merito
eum rep̃hendere possent. Neq enim obserua¬
tores sabbati erant: qui ipsum sabbati scificato¬
rem reprȩhendere cupiebant si possent. Ob¬
seruatio ergo & in bono &. in malo ponitur.

Expanded text:
 cujusdam principis Pharisaeorum sabbato manducare panem, et ipsi observabant eum. » Ubi notandum quia panis nomine omnia quae ad victum pertinent, evangelista significare voluit; quia usus Scripturae est, ut a principali parte, quae est in vita hominis, id est pane, caetera significet, sicut de Joseph fratribus dictum legimus: « Quia isti hodie mecum comesturi sunt panem , » qui tamen postea cum eo inebriati fuisse leguntur. Et sicut in eadem Genesi legimus de puero Haebreo, qui uxorem domino suo quaerebat: « Et appositus est coram eo panis . » Quod autem ait: « Et ipsi observabant eum, » non ad sabbatum, sed ad ipsum Dominum pertinet. Observabant quippe eum, si in sabbato curaret hominem, aut aliquod opus faceret, sive aliquem sermonem protulisset, in quo merito eum reprehendere possent. Neque enim observatores sabbati erant, qui ipsum sabbati sanctificatorem reprehendere cupiebant, si possent. Observatio ergo et in bono et in malo ponitur;
Abbreviated transcription (Latin):
illi qui ꝓpter dm̃ omĩa sua derelinquunt. spon¬
tanea pauꝑtate semetipsos humiliant. ut in
futuro exaltari mereantur. Amemus ergo
uirtutem humilitatis in prȩsenti uita: ut a do¬
mino exaltari mereantur in altera uita. illius
uestigia sequentes qui ait. Discite a me quia
mitis sum & humilis corde: & inuenietis re
quiem animab ur̃is. Humilis autem dictus ẽ:
quasi humo aclinis. Ille ergo uere humilis ẽẽ
cognoscitur: qui se terram & cinerem iugiter
cẽ considerat: dicens cum beato abraham pa¬
trurcha. Loguar ad dñm meum: cum sim
puluis & cinis. Humilitas non solum corpo¬
re seã etiam in mente seruanda ẽ: uixta exem¬
plum illius. qui in regali solio institutus aiebat.
humilatus sum usq quaq dñe. uiuifica me
scdm uerbum tuum. humilitas quippe ma¬
gistra ẽ sapientiȩ: teste ꝓpħa qui ait. Bonum
michi dñe quod humiliasti me: ut discam
iustificationes tuas. Quanto enim unusquisq
hic ꝓpter dm̃ fuerit humilior: tanto in futuro

Expanded text:
illi, qui propter Deum omnia sua derelinquunt, et spontanea paupertate semetipsos humiliant, ut in futuro exaltari mereantur. Amemus ergo virtutem humilitatis in praesenti vita, ut a Domino exaltari mereamur in altera vita, illius vestigia sequentes qui ait: « Discite a me quia mitiuiem animabus vestris . » Humilis autem dictus est quasi humi acclivis. Ille ergo vere humilis esse cognoscitur, qui se terram et cinerem jugiter esse considerat, dicens cum beato Abraham patriarcha: « Loquar ad Dominum meum, cum sim pulvis et cinis . » Humilitas non solum in corpore, sed etiam in mente conservanda est, juxta exemplum illius, qui in regali solio constitutus, aiebat: « Humiliatus sum usquequaque, Domine, vivifica me secundum verbum tuum . » Humilitas quippe magistra est sapientiae, teste Propheta qui ait: « Bonum mihi, Domine, quod humiliasti me, ut discam justificationes tuas . » Quanto enim unusquisque hic propter Deum fuerit humilior, tanto in futuro
Abbreviated transcription (Latin):
in regnum celorum intrare non potest: dño
dicente. Difficile qui pecunias habent: in reg¬
num di intrabunt. Amen dico uobis. facilius
ẽ camelum ꝑ foramen acus transire: quam di¬
uitem in regnum dĩ intrare. Unde apłs ad
chimotheum ait. Precipe diuitib huiꝰ scł̃i
ñ sublime sapere : nec in incerto diuitiarum
sperare. sed in dño qui habunde prestat om̃ib.
ad fruendum. Nam qui uolunt diuites fieri:
incidunt in temptationem & laqueum dia¬
boli .&. desicd̃ia multa ⁊ ĩutilia. quȩ mergunt
hominem in interitum & ꝑditionem. Du¬
plici enim pena auarus constringit᷑: quando
uifelix diuitias cum labore acquirit. & in
futuro earumdem diuitiarum rationẽ cum
dolore in tormentis exsoluet: iacobo teste
qui ait. Agite nunc diuites. plorate ulu.¬
lantes in miseriis. quȩ suꝑuement uobis.
Diuitiȩ ur̃ȩ putrefactȩ sunt: uestimenta¬

Expanded text:
in regnum coelorum intrare non potest, Domino in regnum coelorum intrare non potest, Domino dicente: « Difficile, qui pecunias habent, in regnum coelorum intrabunt. Amen dico vobis, facilius est camelum per foramen acus transire, quam divitem in regnum Dei intrare . » Unde Apostolus ad Timotheum ait: « Praecipe divitibus hujus saeculi, non sublime sapere, nec incerto divitiarum sperare, sed in Domino, qui abunde praestat omnibus ad fruendum » Nam qui volunt divites fieri, incidunt in tentationem et laqueum diaboli, et desideria multa et inutilia, quae mergunt hominem in interitum et perditionem . Duplici enim poena avarus constringitur, quando et hic infelix divitias cum labore acquirit, et in futuro earumdem divitiarum rationem cum dolore in tormentis exsolvet, Jacobo teste qui ait: « Agite nunc, divites, plorate, ululantes in miseriis quae supervenient vobis. Divitiae vestrae putrefactae sunt
Abbreviated transcription (Latin):
sabbati: E non poterant ad hec respondere illi.
Aesi diceret. Si ur̃m̃ animal in puteum cadens.
cum tanta festinatione eripere curatis. non
urãm consulendam: multomagis ergo ho¬
minem qui melior ẽ pecore & qui ad imaginem
dei factus ẽ ab infirmitate in sabbato debeo libe¬
rare: cum facilius sit hominem sanare. quam
animal de puteo abstrahere. Iam enim per
hidropicum: auarum diximus significari.
ꝑulchre eigo auarus animali in puteum ca¬
denti comparatur: quia hidropicus humore
moramato habundat. Dum enim quisq mor¬
bo auaritiȩ succumbit: quasi sitiens in puteũ
cadit. Unde &. añs mulierem quȩ decem & oc¬
to annos incuruata fuerat nec sursum uidere
poterat. assimilauit animali. quod ad aqu̾a
ducitur. Malum ẽ uitium auaritiȩ quod fide
tollit. concordiam dissipat. caritatem iuolat.
& innumera mala generat: teste apło qui ait.
autem diuitiis. ꝑ artam & angustam uiam

Expanded text:
sabbati? Et non poterant ad haec respondere illi. sabbati? Et non poterant ad haec respondere illi. » Ac si diceret: Si vestrum animal in puteum cadens cum tanta festinatione eripere curatis, non  avaritiam consulendam: multo magis ego hominem, qui melior est pecore, et qui ad imaginem Dei factus est, ab infirmitate in sabbato debeo liberare, cum facilius sit hominem verbo sanare, quam animal de puteo abstrahere. Jam enim per hydropicum avarum diximus designari. Pulchre ergo avarus animali in puteo cadenti comparatur, quia hydropicus humore inordinato abundat. Dum enim quis morbo avaritiae succumbit, quasi sitiens in puteum cadit. Unde et Dominus mulierem, quae decem et octo annos incurvata fuerat, nec sursum aspicere poterat , assimilavit animali, quod ad aquam ducitur. Malum est ergo vitium avaritiae, quod fidem tollit, concordiam dissipat, charitatem violat, et innumerabilia mala generat, teste Apostolo qui ait: autem divitiis, per arctam et angustam viam
Abbreviated transcription (Latin):
At ille respondens dixit. Dicite & uos mͥ unum
uerbum: & ego dico uobis in qua potestate hȩc
ẽ. an ex hominibus: At illi cogitauerunt intra
se dicentes. Si dixerimus ẽ cȩlo. dicet nobis.
quare non suscepistis illud: si dixerimus ex
hominibus: turba quȩ a iohanne baptirata
ẽ lapidabit nos. T ideo non habentes quid di¬
cerent: siluert̃. Sic. & in hoc loco nullam apt̃a
inuenientes responsionem. tacuerunt: impleta
ꝓpħia quȩ ait. Rex uero lȩtabitur in do: lauda¬
buntur om̃s qui uirant in eo. quia obstructum ẽ
te subditur. Ipse uero apprehensum: sanauit ac
dimisit. Et pulchiȩ coram auaris hidropicum
curauit: ut cum in uno sanaretur infirmitas
corporis. in multis morb curaretur mentis.
Quorum auaritiam dñs prudentissima comꝑatio¬
ne redarguit cum ait. E respondens ad illos
dixit. Cuius ur̃m asinus aut bos in puteum
cadet: & non continuo extrahet illum die

Expanded text:
At ille respondens, dixit: Dicite et vos mihi unum At ille respondens, dixit: Dicite et vos mihi unum verbum, et ego dicam vobis in qua potestate haec bus? At illi cogitaverunt intra se, dicentes: Si dixerimus e coelo, dicet nobis: Quare ergo non suscepistis illud? Si dixerimus ex hominibus, turba quae a Joanne baptizata est, lapidabit nos. Et ideo non habentes quid dicerent, siluerunt. Sic et in hoc loco nullam aptam invenientes responsionem, tacuerunt, impleta prophetia, quae ait: « Rex vero laetabitur in Deo, laudabuntur omnes qui jurant in eo, quia obstructum est te subditur: « Ipse vero apprehensum eum sanavit, ac dimisit. » Et pulchre coram avaris hydropicum curavit, ut cum in uno sanaretur infirmitas corporis, in multis morbus curaretur mentis. Quorum avaritiam Dominus prudentissima comparatione redarguit, cum ait: « Et respondens ad illos dixit: Cujus vestrum asinus aut bos in puteum cadet, et non continuo extrahet illum die
Abbreviated transcription (Latin):
putuer ium̃ta ĩ stercore suo. Prespondenꝰ iħc dix̃
ad leggisperitos & pharisȩos dicens. Si licet sa¬
luto curare : At illi tacuerunt. Responsio
ista dñi ad illud ꝑtinet: quod suꝑuis dictũ ẽ.
E t ipsi obseruabant eum. Non enim hic ab
alis int̾iogatus legitur: sed ad corum cogita¬
diones respondit. E prudentissima ratione
dñs obseruatores suos hĩc inde conclusit: ne
aptam inuenirent responsionem. Si enim
dicerent. licet sabbato curare. reprehensibiles
ceñt. qui eum obseruarent. utrum sabbato
curare t hominẽ. Si uero dicerent ñ licet:
arguerentur quare sabbato asinum uel bouẽ.
soluentes a p̃sepio ducerent adaquare: &
ides non inuenientes quid dicerent. tacue¬
tunit: Nec solum dñs in hoc loco rep̃henso¬
is suos ita condusit. sea etiam in aliis fre¬
quenter locis. sicut de quadam muliere in
adulterio deprehensa. uel denarii redditione
& sicut fecit quando interrogabant eum di¬
centes. Dic nobis in qua potestate hec facis:

Expanded text:
 Et respondens Jesus, dixit ad legisperitos et Pharisaeos, dicens: Si licet sabbato curare? At illi tacuerunt. » Responsio ista Domini ad illud pertinet, quod superius dictum est: « Et ipsi observabant eum. » Non enim hic ab aliis interrogatus legitur, sed ad eorum cogitationes respondit. Et prudentissima ratione Dominus observatores suos hinc inde conclusit, ne aptam invenirent responsionem. Si enim dicerent: Licet sabbato curare, reprehensibiles essent, ut quid eum observarent, utrum sabbato curaret hominem; si vero dicerent: Non licet, arguerentur, quare sabbato asinum vel bovem solventes a praesepio, ducerent adaquare, et ideo non invenientes quid dicerent, tacuerunt. Nec solum in hoc loco reprehensores suos ita conclusit, sed etiam in aliis frequenter locis, sicut de quadam muliere in adulterio deprehensa , vel de denarii redditione , et sicut fecit quando interrogaverunt eum dicentes : Dic nobis, in qua potestate haec facis?
Abbreviated transcription (Latin):
sicut scribe & pharisei facielunt. dicentes eum
uini potatorem eẽ. & amicum publicanorum
sed ob certi grãm misterii eum uenisse credere
debemus. id est pro lucrandis animab. Sicut
enim doctus piscator. & peritus uenator. siue
auceps in eo loco retia sua tendit. ubi multitu¬
dinem piscium uel auium siue bestiarum con-¬
uenire nouit. ut ex multis aliqui capiantur: ita
añs retia prȩdicationis suȩ in eo loco extendere
uoluit. ubi plures conueniebant. ut ex multis
aliqui caperentur in fide: & ob istiusmodi cau¬
sam uel ad̃ nuptias. uel ad conuiinia uocatus

Expanded text:
eum vini potatorem esse, et amicum publicanorum, sed ob certi gratiam mysterii eum venisse credere debemus, id est-pro lucrandis animabus. Sicut enim doctus piscator et peritus venator, sive auceps, in eo loco retia sua tendit, ubi multitudinem piscium vel avium sive bestiarum convenire novit, ut ex multis aliqui capiantur: ita Dominus retia suae praedicationis in eo loco extendere voluit, ubi plures conveniebant, ut ex multis aliqui caperentur in fide. Et ob istiusmodi causam, vel ad convivia, vel ad nuptias vocatus
Abbreviated transcription (Latin):
Eiterum. Aitiora te ne quesieris. & fortior s
ne scrutatus fueris. Et iterum. Ad m̃sam
magnam sedes. & cȩtera. Et rursum. Suꝑ¬
bum sequitur ignominia. Sp̃ualiter auten
coniunctionem xp̃i &. ȩccłiȩ nuptias uocari n
scͥpturis usitatissimum ẽ: sicut ẽ ilud in enũ

Expanded text:
» Et iterum: « Altiora te ne quaesieris, et fortiora te » Et iterum: « Altiora te ne quaesieris, et fortiora te ne scrutatus fueris . » Et iterum: « Ad mensam magnam sedisti , etc. Et rursum: Superbum sequitur ignominia . » Spiritaliter autem conjunctionem Christi et Ecclesiae, nuptias vocari in Scripturis usitatissimum est, sicut e
Abbreviated transcription (Latin):
gentum ur̃m eruginabit: & erugo in testi¬
monium uobis erit. & manducabit carnes
ut̾as sicut ignis. Quaritia enim usceribus
pietatis caret. patrem nescit. matrem ignorat.
fidem &. amicitiam non custodit. proximo uel
ꝓpinquo non miseretur. sed propinquos uelut
extraneos efficit. dicente salomone. Benefacit
animȩ suȩ uir misericors. auarus autem en¬
am ꝓpinquos abicit. Dicebat autem ad inu¬
tatos parabolam. intendens quomodo pͥmos
accubitus eligerent dicens ad illos. Cum in¬
uitatus fueris ad nuptias. non discumbas in
qm honestissimum genus ẽ uiuendi. ut in
conuiuiis uel miptiis siue aliis conuentionib
fideles se ad alterutrum p̃ferant: & honore se
inuicem p̃ueniant. Hoc p̃cipiente petro apło
qui ait. Om̃s inuicem humilitatem insinua¬
te. Sicut enim honor ẽ aliquem suꝑius uoca¬
ri: sic dedecus eum qui primũ locum in pru¬
denter appetit: ad ultimum reuocari. Melus
ẽ enim ait salomon ut dicatur tibi ascende si¬
perius: quam humilieris coram principe.

Expanded text:
uginavit, et aerugo eorum in testimonium vobis erit, et manducabit carnes vestras sicut ignis . » Avaritia enim visceribus pietatis caret, patrem nescit, matrem ignorat, fidem et amicitiam non custodit, proximo vel propinquo non miseretur, sed propinquos velut extraneos efficit, dicente Salomone: « Bene facit animae suae vir misericors, avarus autem etiam propinquos abijcit . » « Dicebat autem et ad invitatos paraccubitus eligerent, dicens ad illos: Cum invitatus fueris ad nuptias, non discumbas in quoniam honestissimum genus est vivendi in conviviis vel nuptiis, sive aliis conventibus, fideles ut se alterutrum praeferant, et honore se invicem praeveniant, praecipiente Petro apostolo qui ait: « Omnes invicem humilitatem insinuate . » Sicut enim honor est aliquem superius vocari, sic dedecus, cum qui primum locum imprudenter aperit, ad ultimum revocari. « Melius est enim » ait Salomon, « ut dicatur tibi: Ascende superius, quam ut humilieris coram principe .
Abbreviated transcription (Latin):
pisis grauis ẽ infirmitas: quȩ naseitur ex in¬
tio uesicȩ cui inflatione tugente s. hauile¬
utu fȩcido. Proprium ẽ hydropici. ut quo
amplius biberit: eo magis sitiat. Eigo pes
hydropicum auarus quilibet designacut. E
sicut hydropicus quo ẽ grossior eo infirmoi.
ita auarus quo plus habundat auutus. e plẽ¬
miot ẽ uitus. S sicut hydropicus quo anpl̃
bibit: eo amplius sicit. sic auarus quncona¬
gt auutias quis concupiscit acqusierit. an¬
comagis in eis acquirendis exardescit. Quod
pulchre quidam de sapientib breui uersiculo
comprehendit dicens. Crescit amor numini.
quantum ipsa pecunia crescit. Ẽ sicut quid̾ã
ait auarus etiam obolo indiget. Sicut enim
& iubere desiderat : alienum dampnum suũ
uichrum deputat. testante salomone. Auarus
ñ inplebitur pecuniis. nec amina eus sacia-¬
bitur bonis. Pocest quoq non inconuenient̃
ꝑ hydiopicum quilibet luxuriosus intelligi:
quia sicut hy dropicus quo plus bibit plus fitit:

Expanded text:
isis gravis est infirmitas, quae nascitur ex vitio vesicae, cum inflatione turgente et anhelitu fetido. Proprium est hydropici, ut quo amplius biberit, eo magis sitiat. Ergo per hydropicum avarus quilibet designatur, quia sicut hydropicus quo est grossior, eo est infirmior: ita avarus quo plus abundat divitiis, eo plenior est vitiis. Et sicut hydropicus quo amplius bibit, eo amplius sitit: sic avarus quanto magis divitias, quas concupiscit, acquisierit, tanto magis in eis acquirendis exardescit. Quod pulchre quidam de sapientibus brevi versiculo comprehendit, dicens: Crescit amor nummi, quantum ipsa pecunia crescit. Et sicut quidam ait: Avarus obolo indiget. Sicut enim et habere desiderat. Alienum damnum suum lucrum deputat, teste Salomone: « Avarus non implebitur pecuniis, nec anima ejus satiabitur bonis . » Potest quoque non inconvenienter per hydropicum quilibet luxuriosus intelligi: quia sicut hydropicus quo plus bibit, plus sitit,
Abbreviated transcription (Latin):
Testificat᷑ huic sermoni meo sapientissimꝰ
salomon dicens. cohabitare leom &. dra¬
com melius ẽ: quam cũ muliere mala & lm¬
ma hoc dixisse: ex ipsis rebus dixit manifes¬
tius. Danhelem leones in lacu reueriti sunt:
iustum uero illum naboch ier abel int̾fecit.
Cetus ionam in uentre custodiuit: dalila au
nen baptistam in deserto uiuentem fubdi¬
ta feritate tremuerunt: herodias uero eidẽ
caput abscidit. & tanti uiri mortem in pre¬
cium saltationis accepit.

Expanded text:
Attestatur huic sermoni meo sapientissimus Attestatur huic sermoni meo sapientissimus Salomon, dicens: Cohabitare leoni et draconi melius est, quam cum muliere mala et livane dixisse, ex his rebus disce manifestius: Danielem leones in lacu reveriti sunt, justum vero illum Naboth Jezabel interfecit. Cetus Jonam in ventre custodivit. Dalila autae Joannem Baptistam in deserto viventem subdita feritate tremuerunt. Herodias vero eidem caput abscidit, et tanti viri mortem in pretium saltationis accepit.
Abbreviated transcription (Latin):
eu me quid agam: Unde
sermonis exordium faciam:
Quid uero dicam uel taceam:
Non enim ego tantum in stupore m̃tis factꝰ
uel herodis leuitatẽ. uel impraꝵ mulierũ
ferinam dementiã. Quid enĩ audiuimꝰ:
herodes inquit apprehensũ iohann̾e posinit
in custodiam. Quã obrem: Propt̾ herodi¬
adem uxorẽ philippi fr̃is sui. ad reprehenden¬
dam forsitan leuitatẽ herodis: a miserrimis
mulieri male. Sed nnc mͥ de mulieri ma
lei sermo ẽ: non debona & honesta. Noui
enim multas bonas & honestas & ordina¬
tas. in omne opus bonũ promptas: quaꝵ me
uitã commemorare oportet: ad edificationẽ
audientium. & ad amorem bonoꝵ excitan¬
dum m̃tib siciguloꝵ. Nulla gͦ in hoc mũ¬
do bestia: similis ẽ mulieri malȩ. Quid int̾
quadrupedia animalia leone seuius: Sed
nichil ad hanc. Aut in serpentib: qͥd dra¬
cone atrocius: Ne hoc quidẽ iuxta mulie¬
rem malam. & linguosam conferri potest.
Nam & leo & draco: in malo inferiores finit.

Expanded text:
eu me, quid agam? Unde sermonis exordium faciam? Quid dicam, vel quid taceam? Non enim ego tantum in stuporem mentis factvel Herodis nequitiam, vel impiarum mulierum ferinam levitatem. Quid enim audivimus? Herodes, inquit, apprehensum Joannem posuit in custodiam. Quamobrem? Propter Herodiadem uxorem Philippi fratris sui. Et reprehendam forsitan levitatem Herodis, an furorem a mulieri malae. Sed nunc de mihi mala muliere sermo est, non de bona et honesta. Novi enim multas bonas et honestas et ornatas, in omne opus bonum promptas, quarum me vitam commemorare oportet ad aedificationem audientium, et ad honorem bonarum excitandum in mentibus singulorum. Nulla ergo in hoc mundo bestia similis est mulieri malae. Quid inter quadrupedia animalia leone saevius? Sed nihil ad haec. Aut in serpentibus quid dracone atrocius? Nec hoc quidem juxta mulierem malam et litigiosam conferri potest. Nam et leo et draco in malo inferiores sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
& locum in quo sacroscm̃ corpus xp̃i pati¬
bulo adfixum pependerat ab incolis ꝑqui¬
rit. Qui iccirco ad inuemendũ difficslis
no ꝑsecutore simula chrũ ueneris fuerat
defixum. ut siquis xp̃ianorum in loco ilo
xp̃m adorare uoluisset: uenerem uideret
adorare. &. ob hoc infrequens & pene obli¬
uioni datus fuerat locus. Sed regina fide

Expanded text:
 locum in quo sacrosanctum corpus Christi patibulo affixum pependerat: ab incolis perquirit: qui idcirco ad inveniendum difficilis secutoribus simulacrum in eo Veneris fuerat defixum: ut siquis Christianorum in loco illo Christum adorare voluisset: Venerem videretur adorare: et ob hoc infrequens: et pene oblivioni datus fuerat locus. Sed cum ut
Abbreviated transcription (Latin):
E cum iam ñ ꝓcul a ponte moluio castra po¬
reptus maxentius: agitur in occursum eiꝰ:¬
& proruens urbis romȩ portis sequi se re¬
liquum exercitum iubet. prior ipse obuius¬
p̃currit armatus. Iusserat autem nauib
decipula compositis fiuuium sterni. & suꝑ¬

Expanded text:
us haud procul a ponte Milvio castra po Maxentius agitur in occursum, et proruens urbis Romae sequi se reliquum exercitum jubet, prior ipse praecurrit armatus. Jusserat autem navibus ad decipulam compositis fluvium sterni, et sup