comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
re uoluerunt. Non dixxit
hoc interim quod tridetis.
quod aspicitis. quod me solũ
putatis: homo sũ. Hominẽ
dicentẽ uob̃ quod audrruit
a deo: quare uultis occidere.
nisi quia ñ estis filii abrahe :
Et tam̃ suꝑius ait. Scio qui¬
a filii abrahe estis. Non ne¬
gat coꝵ originem: sed facta
condemnat. Caro eoꝵ ex illo
erat: sed uita ñ erat. Dos au¬
tem carissimi. numquid de
genere uenimus abrahe. aut
ginem de carne eius caro iude¬
orũ ducit: ñ caro xp̃ianorũ.
Nos de aliis gentib uenimꝰ:
he facti sumus. Audi apłm.
Abrahe dicte funt promissi¬
ones: et semini eius. Non di¬
cit inquit. et seminib tanꝗͣ
in multis: sed tanquã in u¬
no: et semini tuo qui ẽ xp̃c.¬
semen estis: scđm promissionẽ
heredes. NIos ergo facti sumꝰ
semen abrahe. gracia đi. Non
de carne abrahe fecit illi ds̃¬
coheredes: illos exheredauit:
istos adoptauit. Et de arbo¬
re illa oliue. cuius radix ẽ in
patriarchis. ramos naturales

Expanded text:
re voluerunt: non dixit re voluerunt: non dixit hoc. Interim quod videtis, quod aspicitis, quod me solum putatis, homo sum: hominem dicentem vobis quod audivit a Deo, quare vultis occidere, nisi quia non estis filii Abrahae? Et tamen superius ait, Scio quia filii Abrahae estis. Non negat eorum originem, sed facta condemnat: caro eorum ex illo erat, sed vita non erat. 5. Nos autem, charissimi, numquid de genere venimus Abrahae, aut ginem de carne ejus caro Judaeorum ducit, non caro Christianorum: nos de aliis gentibus venimus; lii facti sumus. Audi Apostolum: Abrahae dictae sunt promissiones et semini ejus. Non dicit, inquit, Et seminibus, tanquam in multis; sed tanquam in uno, Et semini tuo, quod est Cae estis, secundum promissionem haeredes . Nos ergo facti sumus semen Abrahae gratia Dei. Non de carne Abrahae fecit illi cohaeredes Deus. Illos exhaeredavit, istos adoptavit: et de arbore illa olivae, cujus radix est in Patriarchis, ramos naturales
Abbreviated transcription (Latin):
ñ in quantũ homines erant.
In quo imitati: ñ quo creati.
Responderunt.et dixerunt
ei. Pater noster. abraham est.
Quasi. quid tu dicturris es c̃o¬
tra abraham: Aut si aliquid
potes: aude reprehendere abͣ¬
ham. Non quia dñs ñ aude¬
bat reprehendere abraham:
sed talis erat abrahã qui ñ re¬
prehenderetur a dño. sed po¬
tius laudaretur. Tam̃ isti uri¬
debantur eũ prouocare. ut a¬
liquid mali mali diceret de
abraham: et esset occasio faci¬
endi quod cogitabant. Pater
noster. abraham est. Audiam
quomodo eis responderit dñs:
cũ illoꝵ damnatione laudãs
abraham. Dicit eis iħe. Si fi¬
lii abrahe estis: opera abrahe
facite. Nunc autẽ queritis
me interficere: hominẽ qͥ ue¬
ritatẽ uobis locittus sũ: quã
audiui a do. Hoc abraham
ñ fecit. Ecce ille laudatus: is¬
ti damnati. Abraham ñ erat
homicida. Non dico inquit.
ego dñs sum abrahe. Quod
si dicerem: uerũ dicerẽ. Nã
dixit alio loco. Ante abrahã
egosũ. Tunc cũ illi lapida¬

Expanded text:
n in quantum homines erant; in quo imitati, non quod creati. 3. Responderunt, et dixerunt ei: Pater noster Abraham est: quasi, Quid tu dicturus es contra Abraham? aut, Si aliquid potes, aude reprehendere Abraham. Non quia Dominus non audebat reprehendere Abraham; sed talis erat Abraham qui non reprehenderetur a Domino, sed potius laudaretur: tamen isti videbantur eum provocare, ut aliquid mali diceret de Abraham, et esset occasio faciendi quod cogitabant. Pater noster Abraham est. 4. Audiamus quomodo eis responderit Dominus, cum illorum damnatione laudans Abraham, Dicit eis Jesus: Si filii Abrahae estis, opera Abrahae facite. Nunc autem quaeritis me interficere, hominem qui veritatem vobis locutus sum, quam audivi a Deo: hoc Abraham non fecit. Ecce ille laudatus, isti damnati. Abraham non erat homicida. Non dico, inquit, Ego Dominus sum Abrahae: quod si dicerem, verum dicerem. Nam dixit alio loco, Ante Abraham ego sum : tunc eum illi lapida
Abbreviated transcription (Latin):
mationem respiciamus: ñ
iterũ iacientes fundamentũ
et fidei ind̾m: et lauachri do¬
ctrine. et impositionis manu¬
um. resurrectionis mortuoꝵ:
et iudicii eterm. Hec ẽ lactis
ubertas. sine quo ñ uiuunt.
qui iam quidem ratione u¬
tuntur ut possint credere: s
bonũ a malo ñ credendo tan¬
tum. uerũ etiam intelligendo
quod pertinet ad solidũ cibũ.
separare ñ possunt. Qđ arĩt
in lactis cõmemoratione po¬
suit et doctrinam: ipsaẽ que
per simbolũ traditur et ora¬
tionem dm̃eam. Sed huic la¬
cti absit ut contrarius sit eibꝰ
spintaliũ rerũ firma intelli¬
gentia capiendus: qui colo¬
sensibus et thessalonicensibꝰ
defuit. et supplendus fuit.
Quando enĩ suppletur qđ
defuit: ñ improbatur quod
fuit. Flam et in ipsis que su¬
mimus alimentis. usq ad eo¬
ñ est lacti contrarius cibus so
lidus: ut ipse lactescat quo
possit esse infantibus aptus:
ad quos per matris uł nutri¬
cis peruenit carnẽ. Sic̃ fecit
etiam ipsa mater sapientia.

Expanded text:
mationem respiciamus; non iterum jacientes fundamentum et fidei in Deum, lavacri doctrinae, et impositionis manuum, resurrectionis etiam mortuorum, et judicii aeterni » . Haec est lactis ubertas, sine quo non vivunt qui jam quidem ratione utuntur ut possint credere, sed bonum a malo, non credendo tantum, verum etiam intelligendo quod pertinet ad solidum cibum separare non possunt. Quod autem in lactis commemoratione posuit et doctrinam, ipsa est quae per symbolum traditur et orationem dominicam. 6. Sed huic lacti absit ut sit contrarius cibus rerum spiritualium firma intelligentia capiendus, qui Colossensibus et Thessalonicensibus defuit, et supplendus, fuit. Quando enim suppletur quod defuit, non improbatur quod fuit. Nam et in ipsis quae sumimus alimentis, usque adeo non est lacti contrarius solidus cibus, ut ipse lactescat, quo possit esse aptus infantibus, ad quos per matris vel nutricis pervenit carnem: sicut fecit etiam mater ipsa sapientia,
Abbreviated transcription (Latin):
dicatione laudanda tudeant᷑.
Primũ ergo setre debet cari¬
tas uestra. quod ipse xpistuis
crucifixus. quo uelut lacte par¬
uulos aluisse se dicit apłs. ip¬
sa uero caro eius. in qua facta
est uera mors eius. et uulnera
uera confixi. sanguinisq per¬
cussi. ñ eo modo a carnalibus.
quo abspiritalib cogitatur:
et illis est lac. istis cibus: qͥa
et si ñ audrunt amplius: in¬
telligunt amplius. Non enĩ
equalit̾ mente percipitur: eti¬
am quod infide pariter ab u¬
trisq recipitur. Ita fit ut pre¬
tib stulticia: et ipsis uocatis
iudeis et grecis. dei uircus. et
dei sapientia: sed carnalib par

Expanded text:
dicatione laudanda videantur. 2. Primum ergo scire debet Charitas vestra, quod ipse Christus crucifixus, quo velut lacte parvulos aluisse se dicit Apostolus; ipsa vero caro ejus, in qua facta est vera mors ejus et vulnera vera confixi, sanguisque percussi, non eo modo a carnalibus quo ab spiritualibus cogitatur, et illis est lac, istis cibus; quia et si non audiunt amplius, intelligunt amplius. Non enim aequaliter mente percipitur, etiam quod in fide pariter ab utrisque recipitur. Ita fit ut praetibus stultitia, et ipsis vocatis Judaeis et Graecis Dei Virtus et Dei Sapientia : sed c
Abbreviated transcription (Latin):
plectitur: et comitem tenet si¬
mul et possidet. Tenimus
enĩ ad dñm ut uideamus fa-¬
cie ad faciẽ: ibi trmor castus
nos seruat : timor enĩ ille ñ
perturbat. sed confirmat. Ti¬
met mulier adultera. ne uir
eius ueniat: timet casta. ne
uir eius abscedat. Ergosicut
sccłm aliam temptationẽ d̃s¬

Expanded text:
plectitur, et comitem tenet simul et possidet. Venimus enim ad Dominum, ut videamus facie ad faciem: ibi timor castus nos servat; timor enim ille non perturbat, sed confirmat. Timet mulier adultera ne vir ejus veniat, timet et casta ne vir ejus abscedat. 8. Ergo sicut secundum aliam tentatione
Abbreviated transcription (Latin):
quia per hominẽ mors. et
per hominẽ resurrectiomor¬
tuoꝵ. Sicut enĩ in adamom¬
nes moriuntur: ita et ĩ xp̃o
omnes uinificabuntur. Per
quid aũt caput ẽ eccłe msi
per hominem: quod uerbũ
caro factũ est. idest. di patris
ungenitus. deus. homo fac¬
tus est: Quomodo igitur

Expanded text:
et per hominem resurrectio mortuorum: sicut enim in Adam omnes moriuntur, ita et in Christo omnes vivificabuntur . Per quid autem caput est Ecclesiae, nisi per hominem, quod Verbum caro factum est? id est, Dei Patris Unigenitus Deus homo factus est. Quomodo est igitur
Abbreviated transcription (Latin):
habebant sicut eũ dñs ꝑmit¬
cebat. Et habebant erͣgo. et
ñ habebant: qui quantũ ha¬
bendus fuerat. nondũ habe¬
bant. Habebant itaq minꝰ:
dandus erat eis amplrus. Ha¬
bant occulte: accepturi fue¬
rant manifeste: quia & hoc
ad maius donũ sancti spiri

Expanded text:
habebant, sicut eum Dominus promittebat. Et habebant ergo, et non habebant, qui quantum habendus fuerat, nondum habebant. Habebant itaque minus, dandus erat eis amplius. Habebant occulte, accepturi fuerant manifeste; quia et hoc ad majus donum sancti Spiri
Abbreviated transcription (Latin):
num. sed uiperarũ. Hominũ
formã uidebat: sed uenenũ
agnoscebat. Uenerant tam̃
mutandi: quia ritiq bapti¬
zandi. Et ait illis. Genera¬
tio uiperarũ: quis uob̾ osten¬
dit fugere a uentura ira: Fa¬
intentie: et nolite dicere intͣ
uos met ipsos. patrẽ habemuᷤᷤ
abraham. Potens est emĩ deus
de lapidib istis suscitare fili¬
os abrahe. Si fructus dignos
penitentie ñ feceritis: nolite
riobis de illa stirpe blandiri.
Potens est dñs et uos damna¬
re: et abraham filiis ñ frau¬
dare: habet enĩ unde excitet
filios abrahe.Fient filii: qui
fidem fuerint imitati. Potẽs
est deus de lapictib istis susci¬
tare filios abrahe. Nos sumꝰ:
in parentib nostris lapides
eraius: quando pro deo la-¬
pides colebamus. De talibꝰ
lapidib. familiã deus fecit

Expanded text:
num, sed viperarum. Hominum formam videbat, sed venenum agnoscebat. Venerant tamen mutandi, quia utique baptizandi: et ait illis, Generatio viperarum, quis vobis ostendit fugere a ventura ira? Faenitentiae. Et nolite dicere intra vos ipsos, Patrem habemus Abraham: potens est enim Deus de lapidibus istis suscitare filios Abrahae . Si fructus dignos poenitentiae non feceritis, nolite vobis de illa stirpe blandiri: potens est Deus et vos damnare, et Abraham filiis non fraudare. Habet enim unde excitet filios Abrahae; fient filii qui fidem fuerint imitati: Potens est Deus de lapidibus istis suscitare filios Abrahae. Nos sumus: in parentibus nostris lapides eramus, quando pro Deo lapides colebamus; de talibus lapidibus familiam Deus fecit
Abbreviated transcription (Latin):
ri nichil pocest. Quia et si pa¬
rum attulerit palmes. er̃ puir¬
gat agricola ut plus afferat:ta¬
men nisi in uite manserit. et ui¬
xerit de radice: quantũlibet
fructũ a semet ipso ñ potest fer¬
ñ esset. nisi homo esset.tamen
istam graciã palmitib ñ pre¬
beret: nisi etiã deus esset. Ne¬
rum quia ita sine ista gracia
ñ potest uiui. ut mors in po¬
testate sit lib̾i arbitrii: siquis
in me inquit ñ manserit. mit¬
tetur foras sicut palmes et ares¬
cet: et colligent eũ. et inignem
mittent et̃ ardet. Lign̾aita¬
q uitis. tanto sunt contempti¬
biliora si in uite ñ manserint.

Expanded text:
il fieri potest. Quia etsi pail fieri potest. Quia etsi parum attulerit palmes, eum purgat agricola ut plus afferat: tamen nisi in vite manserit et vixerit de radice, quantumlibet fructum a semetipso non potest fernon esset, nisi homo esset; tamen istam gratiam palmitibus non praeberet, nisi etiam Deus esset. Verum quia ita sine ista gratia non potest vivi, ut et mors in potestate sit liberi arbitrii: Si quis in me, inquit, non manserit, mittetur foras sicut palmes; et arescet; et colligent eum, et in ignem mittent, et ardet. Ligna itaque vitis tanto sunt contemptibiliora si in vite non manserint
Abbreviated transcription (Latin):
facit iusticiã. Hoc est altum
elacionis uestre. Sed ueritas
contradicit. et dicit. Palmes
ñ potest ferre fructũ a semet¬
ipso: nisi mansent inuite.
Ite nunc per abrupta. et ñ ha¬
bentes ubi figamin: uentosa
loquacitate iactamini. Hec
sunt inania presumptionis
uestre. Sed quid uos sequat᷑
uidete:et si est in uob ullus
sensus horrete. Qui enm ase¬
ipso se fructum existimat ferre:
in uite ñ est. Qui in uite ñ est:
xp̃ianus ñ est. Hec sunt ꝓfun¬
da submersionis uestre. Etiã
atq etiã considerate: quid adhuc
ueritas adiungat. et dicat. Ego
sum inquit uitis: uos palmi¬
tes: qui manet in me et ego in
eo: hic fert fructũ multũ: qͥ asi¬
ne me nichil potestis facere.Ne
quisquã saltem paruũ aliqͣm
fructũ putaret posse a semet ip¬
so palmitẽ ferre: cũ dixiss hic
fert fructum multũ. ñ ait. qͥa
sine me paruũ potestis facere :
sed nichil potestis facere. Siue
ergo paruũ. siue multũ: sine
uio fieri ñ potest. si ne quo. fie¬

Expanded text:
facit justitiam: hoc est altum elationis vestrae. Sed veritas contradicit, et dicit, Palmes non potest ferre fructum a semetipso, nisi manserit in vite. Ite nunc per abrupta, et non habentes ubi figamini, ventosa loquacitate jactamini. Haec sunt inania praesumptionis vestrae. Sed quid vos sequatur videte, et si est in vobis ullus sensus, horrete. Qui enim a semetipso se fructum existimat ferre, in vite non est; qui in vite non est, christianus non est. Haec sunt profunda submersionis vestrae. 3. Etiam atque etiam considerate quid adhuc veritas adjungat et dicat: Ego sum, inquit, vitis, vos palmites. Qui manet in me, et ego in eo, hic fert fructum multum: quia sine me nihil potestis facere. Ne quisquam putaret saltem parvum aliquem fructum posse a semetipso palmitem ferre, cum dixisset, hic fert fructum multum, non ait, quia sine me parum potestis facere; sed, nihil potestis facere. Sive ergo parum, sive multum, sine illo fieri non potest, sine quo nih
Abbreviated transcription (Latin):
unam ferre. uersa fuerat in
negationẽ. Quid plura᷑ ⁊̃ an
parebat.tanta de ore p̃dican¬
tis p̃ciosissime ueritatis pon¬
dera procedebant: ut ingen

Expanded text:
unam ferre, versa fuerat in negationem. Quid plura? Tantparebat, tanta de ore praedicantis pretiosissimae veritatis pondera procedebant, ut ingen
Abbreviated transcription (Latin):
ego in patre. et pater in me est.
Neq enĩ si separati essemus: in¬
separabiliter operari ulla ratio¬
ne possemus. Sed quid est qđ̃
sequitur.amen amen dico uo¬
bis. qui credit in me. oꝑa que
ego facio et ipse faciet. et maio¬
ta hoꝵ faciet.quia ego ad pa¬
trem uado: et quecumq petie¬
ritis in nomine meo. hec faci¬
am. ut głificetur pater ĩ filio:
siquid petieritis in nomine
meo hoc faciam: Ergo et
ilia maiora opera seipsum
facturũ esse promisit. Non
se extollat seruus supͣ dñm.
et discipulus supͣ magistrũ:
maiora quã ipse facit dicit eos
esse facturos : sed in eis uł ꝑ eos
se faciente: ñ ipsis tanquã ex
semet ipsis. Ei quippe canta¬
tur. Diligam ce dñe uirtus
maiora: In forte quod egros
ipsis transcuntib etiã eoꝵ um¬
bra sanabat. Maius est enim
ut sanet umbra quã fimbͥa.
Illud per se. hoc per ipsos: sed
utrũq ipse. Neramtamen
quando ista dicebat: uerboꝵ
suoꝵ opera commendabat.
Sic enim dixerat. Terba que

Expanded text:
ego in Patre et Pater in me est. Neque enim si separati essemus inseparabiliter operari ulla ratione possemus, sed quid est quod sequitur: Amen amen dico vobis, qui credit in me, opera quae ego facio et ipse faciet, et majora horum faciet; quia ego ad Patrem vado: et quaecumque petieritis in nomine meo, haec faciam. Ut glorificetur Pater in Filio, si quid petieritis in nomine meo, hoc faciam. » Ergo et illa majora opera seipsum facturum esse promisit. Non se extollat servus supra Dominum, et discipulus supra magistrum : majora quam ipse facit, dicit eos esse facturos; sed in eis vel per eos se faciente, non ipsis tanquam ex seipsis. Ei quippe cantatur, Diligam te, Domine, virtus majora? An forte quod aegros ipsis transeuntibus, etiam eorum umbra sanabat ? Majus est enim ut sanet umbra quam fimbria . Illud per se, hoc per ipsos; sed tamen utrumque ipse. Verumtamen quando ista dicebat, verborum suorum opera commendabat: sic enim dixerat, Verba quae
Abbreviated transcription (Latin):
ne interrogatio. Hoc est uer¬
bum fidei quod predicamꝰ:
quo sine dubio ut mundare
possit consecratur et baptis¬
mus. Ap̾c quippe nobiscũ

Expanded text:
e interrogatio. Hoc est verbum fidei, quod praedicamus : quo sine dubio, ut mundare possit, consecratur et baptismus. Christus quippe nobiscu
Abbreviated transcription (Latin):
gnoscitis me. Et uidistis eũ:
si oculis cordis uidistisme.
Quid est ergo quod dicis phi¬
lippe: ostende nob̾ patrem &
sufficit nobis: Tanto in qͥt
tempore uobiscũ sum. et ñ co¬
gnouistis me philippe: Qui
uidet me: uidet pͥatrẽ. Qđ
si ad te multũ est hoc uidere:
saltem quod ñ uides. hoc cre¬
de. Quomodo enĩ dicis in
quit. ostende nobis patrem:
Si me uidisti qui omnimo¬
do similis sum: uidistu illũ
cui similis sũ. Quod si uide¬
re ñ potes: non saltem credis
quia ego in patre et pater ĩ
me est: Poterat hic dicere phi¬
lippus. ideo quidem te:
et credo simillimũ esse patͥ.
Sed numquid arguendus.
et obiurgandus est. qui cũ
similem uidet. etiã illũ cui
est sumilis uult uidere: Si¬
milem quidem noui : s ad¬
huc alterũ sine altero noui.
Non michi sufficit: nisi &
illũ cui est iste similis no¬
uerim. Ostende itaq nob
patrem: et sufficit nob̾. Sed
ideo magister discipulũ ar¬
guebat: quomã cor postulã¬

Expanded text:
gnoscitis me: et vidistis eum, gnoscitis me: et vidistis eum, si oculis cordis vidistis me. 3. Quid ergo est quod dicis, Philippe, Ostende nobis Patrem, et sufficit nobis? Tanto, inquit, tempore vobiscum sum, et non cognovistis me, Philippe? Qui videt me, videt et Patrem. Quod si ad te multum est hoc videre, saltem quod non vides hoc crede. Quomodo enim diquit, Ostende nobis Patrem? Si me vidisti, qui illi omnimodo similis sum, vidisti illum cui similis sum. Quod si videre non potes, non saltem credis quia ego in Patre, et Pater in me est? Poterat hic dicere Philippus, Video quidem te, et credo te esse simillimum Patri: sed nunquid arguendus et objurgandus est, cui cum similem videt, etiam illum cujus est similis, vult videre? Similem quidem novi, sed adhuc alterum sine altero novi. Non mihi sufficit, nisi et illum cui iste est similis, noverim. Ostende itaque nobis Patrem, et sufficit nobis. Sed ideo magister discipulum arguebat, quoniam cor postulan
Abbreviated transcription (Latin):
quod postea philippo dicit.
qui uidet me. uidet et patrẽ:
ñ quod ipse esset pater et filiꝰ.
quod in sabellianis qͥ uocan¬
tur etiã patripassiam catho¬
lica fides daminat: sed quod
tamsimiles sunt pater et fi¬
lius. ut qui unũ norit. am¬
bos nouerit.Solemus enim
de simillimis duob ita loqł
eis qui unũ illoꝵ uident. et
qualis est alius uolunt nos¬
se: ut dicamus. Uidistis il¬
lum: illũ uidistis. Sic ergo
dictũ est. qui uidet me. uide
et patrẽ: non utiq ut ipse
sit pater qui filius. sed qđ a
patris similitudine: in nul¬
lo prorsus discrepet filius.
Nam nisi essent duo pat̾
et filius: ñ dictum esset. si co¬
gnouistis me. et patrẽ meũ¬
utiq cognoscetis. Utiq enĩ
quia. nemo inquie uenit ad
patrẽ. insi per me. Si cognoui
stis me. et patrẽ meũ cognoui¬
stis: quomã ego perquẽ uenit᷑
ad patrẽ perducam uosad eũ:
ut ipsũ etiã cognoscatis. Sed qͦ¬
niam illi sũ om̃ino simillimꝰ:
amodo cognoscetis esi. cum co¬

Expanded text:
quod postea Philippo dicitur, Qui videt me, videt et Patrem. Non quod ipse esset Pater et Filius, quod in Sabellianis, qui vocantur etiam Patripassiani, catholica fides damnat: sed quod tam similes sint Pater et Filius, ut qui unum noverit, ambos noverit. Solemus enim de simillimis duobus ita loqui eis qui unum illorum vident, et qualis est alius volunt nosse, ut dicamus: Vidistis istum, illum vidistis. Sic ergo dictum est, Qui me videt, videt et Patrem: non utique ut ipse sit Pater qui Filius, sed quod a Patris similitudine in nullo prorsus discrepet Filius. Nam nisi duo essent Pater et Filius, non dictum esset, Si cognovistis me, et Patrem meum cognovistis. Utique enim, quia nemo, inquit, venit ad Patrem, niPatrem meum cognovissetis: quoniam ego, per quem venitur ad Patrem, perducam vos ad eum, ut ipsum etiam cognoscatis. Sed quoniam illi sum omnino simillimus, amodo cognoscitis eum, cum co
Abbreviated transcription (Latin):
putauit obsequiũ: credens qđ
desererent d̃m ifrael. quicum
ratione cõmoti sunt. Nã eoꝵ
de hac re etiã uerba conscripta
sunt. Aidetis quia totꝰ mun¬
dus post eũ abiit. Si dimise¬
rimus eũ uiuere: uemient ro¬
mani et tollent nob̾ et locũ
et gentem. Et quod cayphas
dixit. expedit. ut unus homo
moriatur pro popło: et ñ to¬
ta gens pereat.Et in hoc ergo
sermone suo discipulos suos
erexit exemplo: quib dixe¬
rat.si me persecuti sunt. et
uos persequentur: ut quẽ¬
admodũ illũ occidendo dõ
se prestitisse obsequiũ puta¬
uerunt: sic etiã illos. Iste itaq
sensus est in his uerbis. extra
synagogas facient uos.s noli¬
te solitudinẽ formidare. Sepa¬
rati quippe a congregatione
eoꝵ. tã multos in meo nomi
ne congregabitis: ut illi metu¬
entes ne templũ quod erat
apud eos. et omnia legis uete¬
ris sacram̃ta deserantur. int̾¬
ficiant uos: sic fundentes san¬
guinẽ uestrũ. ut do se presta¬
ce est illud quod de his dixit

Expanded text:
putavit obsequium; credens quod desererent Deum Israel, quicumqratione commoti sunt: nam eorum de hac re etiam verba conscripta sunt. Videtis quia totus mundus post eum abiit : si dimiserimus eum vivere, venient Romani, et tollent nobis et locum et gentem. Et quod Caiphas dixit: Expedit ut unus homo moriatur pro populo, et non tota gens pereat . Et in hoc ergo sermone suos discipulos suo erexit exemplo, quibus dixerat, Si me persecuti sunt, et vos persequentur ; ut quemadmodum illum occidendo, Deo se praestitisse obsequium putaverunt, sic etiam illos. 4. Iste itaque sensus est in his verbis: Extra synagogas facient vos; sed nolite solitudinem formidare: separati quippe a congregatione eorum, tam multos in nomine meo congregabitis, ut illi metuentes ne templum quod erat apud eos, et omnia Legis veteris sacramenta deserantur, interficiant vos; sic fundentes sanguinem vestrum, ut Deo se praestace est illud quod de his dixit
Abbreviated transcription (Latin):
suũ corpus ostendit. quod de
uirgine assumpsit. Reliquit
mundũ corporali discessione:
perrexit ad patrẽ hominis as

Expanded text:
suum corpus ostendit, quod de virgine assumpsit. Reliquit mundum corporali discessione, perrexit ad Patrem hominis as
Abbreviated transcription (Latin):
quo beatus est creuit: alioqͥn.
beatior factus ẽ. quia nos fecit.
Absit hoc fratres. Dei beatitu¬
do quia nec minor fuerat sine
nobis: ñ fit maior ex nob̾. Gau¬
dium igitur eius de salute nostͣ.
quod in illo semper fuit. cum
presciuit et predestinauit nos:
cepit esse in nob̃. quando uoca¬
uit nos. Et hoc gaudiũ. me¬
rito nostrũ dicimus: quo & noᷤᷤ
beati futuri sumus. Sed hoc gau¬
dium nostrũ crescit et proficit:
et ad suã perfectionẽ perseuerã¬
do pertendit. Ergo inchoatur
in fide renascentium: implebi-¬
tur in premio resurgentiũ. Ec¬
ce unde existimo dictũ. hec lo¬
cutus sum uob: ut gaudiũ
meũ in uob̃ sit: et gaudrũ
urm impleatur. In uobis sit
meũ: impleatur uestrũ. Sem¬
per enĩ erat meũ plenũ: et an¬
te quã uocaremin: cũ uocan¬
di a me presciremini.Sed fit
et in uobis: cũ hoc efficimim.
quod presciui de uob. Implea¬
tur aũt uĩm: quia beati eri¬
tis quod nondũ estis: sicut cre¬
ati estis qui nondũ fustis. Hoc

Expanded text:
quo beatus est, crevit; alioqui beatior factus est, quia nos fecit. Absit hoc, fratres: Dei beatitudo quia nec minor fuerat sine nobis, non fit major ex nobis. Gaudium igitur ejus de salute nostra, quod in illo semper fuit cum praescivit et praedestinavit nos, coepit esse in nobis quando vocavit nos; et hoc gaudium merito nostrum dicimus, quo et nos beati futuri sumus: sed hoc gaudium nostrum crescit et proficit, et ad suam perfectionem perseverando pertendit. Ergo inchoatur in fide renascentium, implebitur in praemio resurgentium. Ecce unde dictum existimo, Haec locutus sum vobis, ut gaudium meum in vobis sit, et gaudium vestrum impleatur: in vobis sit meum; impleatur vestrum. Semper enim erat meum plenum, et antequam vocaremini, cum vocandi a me praesciremini; sed fit et in vobis, cum hoc efficimini quod praescivi de vobis. Impleatur autem vestrum: quia beati eritis, quod nondum estis; sicut creati estis qui non fuistis. 2. Hoc
Abbreviated transcription (Latin):
demus.dm. Ergo inquiunt.
pater et filius e sp̃s sanctus.
tres sunt dii: Respondemus.
non. Turbantur: quia ñ illu¬
mminant᷑. Cor clausũ habent:
quia clauem fidei ñ habent:
Nos ergo fratres fide precedẽ¬
te. que sanat ocłm cordis nr̃i.
quod indelligimus. sine obscu¬
ritate capiamus: quod ñ in¬
telligimus: sine dubitatione
credamus. Afundamento fi

Expanded text:
Deum. Ergo, inquiunt, Pater et Filius et Spiritus sanctus tres sunt dii? Respondemus: Non. Turbantur, quia non illuminantur: cor clausum habent, quia clavim fidei non habent. Nos ergo, fratres, fide praecedente, quae sanat oculum cordis nostri, quod intelligimus, sine obscuritate capiamus; quod non intelligimus, sine dubitatione credamus: a fundamento fi
Abbreviated transcription (Latin):
sum uia. et ueritas. et uita:
to tempore uobiscũ sum. &
ñ cognouistis me. cũ profecto
et quo irec et uiam serrent:
ñ obalitid. nisi quod ipsum
utiq seirent: Sed facile sol
uttur ista questio: si dicamꝰ
quod eũ aliqui eoꝵ sciebant.
aliqui nesciebant. atq in his
qui nesciebant et philippꝰ
erat: ut quod ait. et quo ego
uado scitis. et uam scitis. il¬
lis dixisse intelligatur qͥ scie¬
bant: ñ philippo cui dictũ
est. tanto tempore uobiscũ
sum. et ñ cognouistis me phi¬
lippe. His ergo qui filiũ iam
nouerant: etiam illud de pa¬
tre dictum est. et amodo cog¬
noscetis eũ. et uidistis eũ. Di¬
ctum est enĩ propter om̃imo¬
dam similitudinẽ que illi cũ
patre est: ut illi amodo di¬
cerentur nosse patrẽ.qͥa no¬
uerant similem filiũ. Ergo
lam sciebant filiũ. et si ñ om¬
nes. certe quidã eoꝵ : quibꝰ
dicitur. et quo uado scitis.
et iniã scitis. Ipse est enim uia.
Sed patrẽ nesciebant: ido au

Expanded text:
ia, veritas et vita? to tempore vobiscum sum, et non cognovistis me? cum profecto, et quo iret, et viam scirent, non ob aliud nisi quod ipsum utique scirent? Sed facile ista solvitur quaestio, si dicamus quod eum aliqui eorum sciebant, aliqui nesciebant, atque in his qui nesciebant et Philippus erat: ut quod ait, Et quo ego vado scitis, et viam scitis, illis dixisse intelligatur qui sciebant; non Philippo cui dictum est, Tanto tempore vobiscum sum, et non cognovistis me, Philippe? His ergo qui Filium jam noverant, etiam illud de Patre dictum est, Et amodo cognoscetis eum, et vidistis eum; dictum est enim propter omnimodam similitudinem quae illi cum Patre est, ut ideo amodo dicerentur nosse Patrem, quia noverant similem Filium. Ergo jam sciebant Filium, etsi non omnes, certe quidam eorum quibus dicitur, Et quo vado scitis, et viam scitis: ipse est enim via. Sed Patrem nesciebant, ideo au
Abbreviated transcription (Latin):
apostolis quã ipso per os pro¬
prium predicante dño cre¬
ctiderunt: ut hec uiderent᷑
opera intelligenda esse ma¬
iora: ñ quo maior ẽẽt magi¬
stro discipulus. uł dño ser¬
uus. uł adoptatus uuingem¬
to. uł homo deo: sed quod ꝑ
illos ipse dignaretur eadem
maiora facere. qui dicit illis
alio loco. sine me nicħ pote
stis facere. Ipse quippe ut
alia omittam que sunt in¬
numerabilia: sine ipsis fe¬
eit ipsos: sine ipsis fecit hũc
mundũ. Et quia homo eti¬
am ipse fieri dignatus est: si¬
ne ipsis fecit et se ipsũ. Quid
aũt illi sine ipso. insi pecca¬
tum: Demq et hic quod de
hac re poterat nos mouere:
mox abstulit. Cũ enĩ dix¬
isset. qui credit in me. oꝑa
que ego facio et ipse faciet. &
maiora hoꝵ faciet: cõtinuo
secutus adiunxit. quia ego
ad patrẽ uado: et quecumq
petieritis ĩ nomine meo. hoc
faciam. Qui dixerat faciet.

Expanded text:
Apostolis, quam ipso per os proprium praedicante Domino crediderunt: ut haec viderentur opera intelligenda esse majora: non quo major esset Magistro discipulus, vel Domino servus, vel adoptatus Unigenito, vel homo Deo; sed quod per illos ipse dignaretur eadem majora facere, qui dicit illis alstis facere . Ipse quippe, ut alia omittam, quae sunt innumerabilia, sine ipsis fecit ipsos, sine ipsis fecit hunc mundum: et quia homo etiam ipse fieri dignatus est, sine ipsis fecit et seipsum. Quid autem illi sine ipso, nisi peccatum? Denique et hic quod de hac re poterat nos movere, mox abstulit. Cum enim dixisset, Qui credit in me, opera quae ego facio et ipse faciet, et majora horum faciet, continuo secutus adjunxit, Quia ego ad Patrem vado: Et quodcunque petieritis in nomine meo, hoc faciam. Qui dixerat, faciet,
Abbreviated transcription (Latin):
Adhuc modicũ lim̃ in uo¬
lucem habetis: ut ñ tenebre¬
uos comp̾hendant. Ambu¬
late. accedite: dotũ intelligi¬
te. et moriturũ xp̃m et ue¬
turũ in eternũ: et sangumẽ
fusurũ quo redimat: & ascen¬
surũ in sublimia quo perdu¬
cat. Tenebre aũt uos comp̃¬
hendent: si eo modo credide¬
ritis xp̃i eternitatem. ut nege¬
tis in eo mortis humilitatem.
Et qui ambulat intenebs:
nescit quo uadat. Sic potest
offendere in lapidem offen¬
sionis. et petrã scandali: quod
fuit dñs cecis iudeis. sicut cre¬
dentib lapis quẽ reprobaue¬
runt edificantes: factus est in
caput anguli. Hinc dedigna¬
ti sunt credere in xp̃m: quia
eoꝵ impietas contempsit mor¬
tuũ: risit occisũ. Et ipsa e¬
rat mors gram multiplican¬
di: et exaltatio trahentis post
filii lucis sitis. Cũ aliquid
uieri auditũ habetis: credi¬
te in ueritatẽ: ut renascami¬
m in ueritate. Hec locutus

Expanded text:
Adhuc modicum lumen in voAdhuc modicum lumen in volucem habetis, ut non vos tenebrae comprehendant. Ambulate, accedite, totum 587 intelligite, et moriturum Christum et victurum in aeternum; et sanguinem fusurum quo redimat, et ascensurum in sublimia quo perducat. Tenebrae autem vos comprehendent, si eo modo credideritis Christi aeternitatem, ut negetis in eo mortis humilitatem. Et qui ambulat in tenebris, nescit quo vadat. Sic potest offendere in lapidem offensionis, et petram scandali, quod fuit Dominus caecis Judaeis ; sicut credentibus lapis quem reprobaverunt aedificantes, factus est in caput anguli . Hinc indignati sunt credere in Christum, quia eorum impietas contempsit mortuum, risit occisum: et ipsa erat mors grani multiplicandi, et exaltatio trahentis post , ut filii lucis sitis. Cum aliquid veri auditum habetis, credite in veritatem, ut renascamini in veritate. Haec locutus
Abbreviated transcription (Latin):
oportet exaltari filiũ homi¬
nis: Et quis est iste filiꝰ ho¬
minis: Oemoriter tenue¬
runt: quod dñs dicebat assi¬
due filiũ se esse hominis. Nã
hoc loco ñ ait. si exaltatus fu¬
erit a terra filius hominis: s
suꝑius dixerat quod hester¬
no die lectum atq tractatũ
est. quando nuntiati sunt
gentiles illi qui eũ uidere
cupiebant: uenit hora ut
glorificetur filius hominis.
Noc itaq isti animo retinen¬
des. et quod nunc ait. si exal¬
tatus fuero a derra. mortẽ cru¬
cis intelligentes: quefierũt
ab illo et dixerunt. Nos au¬
diuimus ex lege: quia xp̃c
manet in et̾num. Et quo¬
modo tu dicis. oportet exal¬
tari filiũ hominis: Quis ẽ
xp̃c est inquiunt: manet
in eternũ. Si manet in eter¬
num: quomodo exaltabit᷑
a terra. idest. quomodo cru¬
cis passione morietur: Hoc
enim eũ dixisse intellige¬
bant: qđ facere cogitabant.
Non ergo eis uerboꝵ istoꝵ
obscuritatẽ aperuit infusa
sapientia: sed stimulata cõ¬
scientia. Dixit ergo eis iħe.

Expanded text:
Oportet exaltari Filium hominis? Et quis est iste Filius hominis? Memoriter tenuerunt quod Dominus dicebat assidue se esse Filium hominis. Nam hoc loco non ait, Si exaltatus fuerit a terra Filius hominis: sed superius dixerat, quod hesterno die lectum atque tractatum est, quando nuntiati sunt Gentiles illi, qui eum videre cupiebant. Venit hora ut glorificetur Filius hominis . Hoc itaque isti animo retinentes, et quod nunc ait, Cum exaltatus fuero a terra, mortem crucis intelligentes, quaesierunt ab illo, et dixerunt: Nos audivimus ex Lege quia Christus manet in aeternum; et quomodo tu dicis, Oportet exaltari FilChristus est, inquiunt, manet in aeternum: si manet in aeternum, quomodo exaltabitur a terra? Id est, quomodo crucis passione morietur? Hoc enim eum dixisse intelligebant, quod facere cogitabant. Non ergo eis verborum istorum obscuritatem aperuit infusa sapientia, sed stimulata conscientia. Dixit ergo eis Jesus:
Abbreviated transcription (Latin):
ui accepisti: ñ quia formã d̃i
uł ad quã redires dimifisti.
uł quã reciperes amisisti: et
tam̃ uenisti. Et ñ solumusq
ad carnales oculos: uerũ etiã
usq ad manus hominũ ꝑue¬
nisti. Quomodo nisi in car¬
ne: Per hanc uenisti. manẽs
ubi eras: per hanc redisti. ñ
relinquens quo ueneras.Si
ergo per hanc uenisti et redi¬
sti: per hanc proculdubio ñ
solum nob̾ es qua uentremus
ad te: uerũ etiã tibi qua ueni¬
res et redires uia fuisti. Cum
uero ad initã quod es iꝑse isti:
eandem profecto carnẽ tuam.
ad uitam de morte ducisti.
Asiud quippe uerbũ diest. a¬
liud homo: sed uerbũ caro fa¬
ctum est. id est homo. Non
hoc. quẽadmodũ card cũ mor¬
tua est. xp̃c est mortuus: & cũ
caro sepulta est. xp̃c est sepul¬
tus: sic enĩ corde creditur ad
iusticiã. sic ore confessionem
facimus ad salutẽ: ita cũ caro
a morte uenit ad uitã: xpistꝰ
Ita miro quodã et ineffabili
modo. qui nũquã dimisit
uł amisit se ipsũ: uenit ad

Expanded text:
i accepisti, non quia formam Dei vel ad quam redires dimisisti, vel quam reciperes amisisti; et tamen venisti, et non solum usque ad carnales oculos, verum etiam usque ad manus hominum pervenisti: quomodo, nisi in carne? Per hanc venisti, manens ubi eras. Per hanc redisti, non relinquens quo veneras. Si ergo per hanc venisti, et redisti, per hanc procul dubio, non solum nobis qua veniremus ad te, verum etiam tibi qua venires et redires, via fuisti. Cum vero ad vitam, quod es ipse, isti, eamdem profecto carnem tuam ad vitam de morte duxisti. Aliud quippe Verbum Dei est, aliud homo; sed Verbum caro factum est, id est, homo. Non hoc quemadmodum caro cum mortua est, Christus est mortuus; et cum caro sepulta est, Christus sepultus est sic enim corde credimus ad justitiam, sic ore confessionem facimus ad salutem, ita cum caro a morte venit ad vitam, ChristuIta miro quodam et ineffabili modo, qui nunquam dimisit vel admisit seipsum, venit ad
Abbreviated transcription (Latin):
maius est omnib. Quomo¬
do uita filius. et habens uitã
filius: Quod habet. hoc est.
Tu aliud es: aliud habes.
Uerbi gracia: habes sapienti¬
am. Numquid tu es ipsasa¬
pientia: Demq quia ñestu
ipse quod habes: si amiseris qd̾
habes. reddis ut ñ habeas: et a¬
liquando resumis. aliquiãdo
amittis: quomodo oculꝰ nos¬
ter ñ in se ipso habet insepara¬
biliter lucem. Aperitur et ca¬
pit: clauditur. et amitcit:
Non sic est deus di filius: ñ
sic est uerbũ patris: ñ sic est
uerbũ quod ñ sonando tran¬
sit: sed nascendo manet. Sic
habet sapientiã. tit ipse sit sa¬
pientia: faciatq sapientes. Sic
habet uitam.ut ipse sit uita:
faciatq uiuentes. Hoc est qđ
maius est omnib. Atcendit
iohannes ipse eugłista celũ &
terram: uolens dicere de filio
dei: atcendit et transcendit.
Cogitauit supra celũ milia
exercitus angłoꝵ: cogitauit.
et transcendit uiuersa. sic̃
aquila nubes: sic sua mente
creaturã. Transcendit mag¬
na omma: peruenit ad illud

Expanded text:
majus est omnibus. Quomodo vita Filius, et habens vitam Filius? Quod habet hoc est: tu aliud es, aliud habes. Verbi gratia, habes sapientiam; numquid tu es ipsa sapientia? Denique quia non es tu ipse quod habes, si amiseris quod habes, redis ut non habeas: et aliquando resumis, aliquando amittis. Quomodo oculus noster non in seipso habet inseparabiliter lucem; aperitur et capit, clauditur et amittit. Non sic est Deus Dei Filius, non sic est Verbum Patris; non sic est Verbum quod non sonando transit, sed nascendo manet. Sic habet sapientiam, ut ipse sit sapientia, faciatque sapientes; sic habet vitam, ut sit ipse vita, faciatque viventes. Hoc est quod majus est omnibus. Attendit Joannes ipse evangelista coelum et terram, volens dicere de Filio Dei; attendit, et transcendit. Cogitavit supra coelum millia exercitus Angelorum, cogitavit et transcendit universam, sicut aquila nubes, sic sua mente creaturam: transcendit magna omnia, pervenit ad illud
Abbreviated transcription (Latin):
quibusdam tenebris impedi¬
tur. ne perueniat ad uerum.
Et ido non est ista substan¬
cia uerissime simplex: cui ñ
hoc esse quod nosse. Potest e¬
nim esse. nec nosse. At illa di
habet ẽ. Ac per hoc ñsic habet
scientiam. ut aliud illisit sei¬
entia qua scit. alrud essentia
pliciter unũ est. Sicut habet
pater uitam in semet ipso.nec
aliuid est ipse quã uita. que ĩ
illo est: et dedit filio uitã ha¬
bere in semet ipso: hoc est. genu¬
it filiũ. qui et ipse uita esset. Sic
itaq debemus accipere quod
loquetur a semet ipso.sed que¬
cumq audiet loquetur: ut
intelligamus ñ eum esse a se¬
met ip̃so. Pater quippe solus
de alio ñ est. Nlam et filius
de patre natus est: et spiritus
sanctus de patre procedit. Pat̃
dũt nec natus est de alio. nec
procedit. Nec ideo sane aliqͣ
disparilitas in summa illa tri-¬
nitate cogitationi occurrat
humane. Nam et filius ei
de quo natus est. et sp̃s sanctꝰ
ei de quo procedit: equalis est.
Quid autẽ illic intersit int̃

Expanded text:
quibusdam tenebris impeditur, ne perveniat ad verum; et ideo non est ista substantia verissime simplex, cui non est hoc esse quod nosse. Potest enim esse, nec nosse. At illa divhabet est, ac per hoc non sic habet scientiam, ut aliud illi sit scientia, qua scit, aliud essentia, pliciter unum est; sicut habet Pater vitam in semetipso, nec aliud est ipse quam vita, quae in illo est: Et dedit Filio vitam, habere in semetipso ; hoc est, genuit Filium, qui et ipse vita esset. Sic itaque debemus accipere quod loquetur a semetipso, sed quaecumque audierit loquetur ; ut intelligamus, non eum esse a semetipso. Pater quippe solus de alio non est. Nam et Filius de Patre natus est; et Spiritus sanctus de Patre pautem nec natus est de alio, nec procedit. Nec ideo sane aliqua disparitas in summa illa Trinitate cogitationi occurrat humanae. Nam et Filius ei de quo natus est, et Spiritus sanctus ei de quo procedit, aequalis est. Quid autem illuc intersit inter
Abbreviated transcription (Latin):
gignenti unigenitus. num¬
quã recedit a patre: sed cũ il¬
lo ẽ ubiq totus pari diumi¬
tate. quã nullus continet lo¬
cus. Cum enĩ in forma dei
esset sicut apostolus loquit᷑.
ñ rapinã arbitratus est esse e¬
qualis deo. Quomodo enĩ
rapina posset esse natura:
que ñ erat usurpata sed nata:
Semet ipsũ aũt exinaniuit:
formã serui accipiens. Non
ergo amittens illam:s acci¬
piens istam. Eo modose ex¬
inaniens.quo hic minorap¬
parebat: quã apud patrem
manebat. Forma quippe ser¬
ui accessit: ñ forma dei reces¬
sit. Hec est assumpta: ñ illa
consumpta. Propter hanc
dicit. pater maior me ẽ:pro¬
pter illam uero. ego et pater
unũ sumus. Hoc atcendat
arrianus.et hac attentione
sit sanus: ne contentione sit
uanus: aut quod ẽ peius in¬
sanus. Hec est enĩ forma ser¬
ui. in qua dei filius minor ẽ
ñ patre solo.sed etiã sp̃u sancto.
neq id tantũ. sed etiã se ipso: qͥa
idem ipse in forma dei maior ẽ

Expanded text:
gignenti Unigenitus, nunquam recedit a Patre; sed cum illo est ubique totus pari divinitate, quam nullus continet locus. Cum enim in forma Dei esset, sicut Apostolus loquitur, non rapinam arbitratus est esse aequalis Deo. Quomodo enim rapina posset esse natura quae non erat usurpata, sed nata? Semetipsum autem exinanivit, formam servi accipiens : non ergo amittens illam, sed accipiens istam. Eo modo se exinaniens, quo hic minor apparebat quam apud Patrem manebat. Forma quippe servi accessit, non forma Dei recessit: haec est assumpta, non illa consumpta. Propter hanc dicit, Pater major me est: propter illam vero, Ego et Pater unum sumus . 2. Hoc attendat arianus, et attentione sit sanus: ne contentione sit vanus, aut, quod est pejus, insanus. Haec est enim forma servi, in qua Dei Filius minor est, non Patre solo, sed etiam Spiritu sancto: neque id tantum, sed etiam seipso; quia idem ipse in forma Dei major est
Abbreviated transcription (Latin):
casta: modo bona. modo ma¬
quod est. Id̾o propriũ nom̃
sibi tenuit: ego sum. qui sũ.
Hoc et filius dicendo. nisi cre¬
dideritis. quia ego sum. Ad
hoc pertinet. et tui quis es: pͥn¬
cipium. Deus igitur incom¬
mutabilis est: anma muta¬
bilis. Quando capit anima
ex do unde sit bona. partici¬
pando fit bona: quomodo
tuus participando uidet o¬
culus. Dam lumine subtra¬
cto ñ uidet: cuius particeps
factus. uidet. Quia ergo par¬
ticipando. anima fit bona.
si mutata.ceperit esse mala:
bonitas manet. cuius parti¬
ceps erat bona. Bonitatis e¬
nim cuiusdã particeps fac¬
ta est. cũ bona esset: qua mu¬
tata in peius. integra boni¬
tas manet. Si recedat anima
et mala fiat. ñ minuitur bo¬
nitas: si reuertatur et bona fi¬
at: ñ crescit bonitas. Factuᷤ
est oculus tuus particeps lu¬
cis huiꝰ et uides: clausus est.
hanc lucem ñ minuisti: aꝑ¬
tus est: hanc lucem ñ auxi¬
sti. Hac data similitudine
fratres intelligite. quia si pia

Expanded text:
casta; modo bona, modo maquod est; ideo proprium nomen sibi tenuit, Ego sum qui sum . Hoc est Filius, dicendo, Nisi credideritis quia ego sum: ad hoc pertinet et, Tu quis es? Principium . Deus igitur incommutabilis est, anima mutabilis. Quando capit anima ex Deo unde sit bona, participando fit bona: quomodo tuus oculus participando videt. Nam lumine subtracto non videt, cujus particeps factus videt. Quia ergo anima participando fit bona, si mutata coeperit esse mala, bonitas manet cujus erat particeps bona. Bonitatis enim cujusdam particeps facta est cum bona esset; qua mutata in pejus, integra bonitas permanet. Si recedat anima et mala fiat, non minuitur bonitas; si revertatur et bona fiat, non crescit bonitas. Factus est oculus tuus particeps lucis hujus, et vides: clausus est? hanc lucem non minuisti: apertus est? hanc lucem non auxisti. Hac data similitudine, fratres, intelligite quia si pia
Abbreviated transcription (Latin):
dicio. De peccato quidem ĩ¬
quit: quia ñ credunt in me.
Hoc enim peccatũ quasi solũ
sit pre cet̾is posuit: quia hoc
manente.cetera detinentur:
et hoc discedente. cetera remit¬
tuntur. De iusticia uero in¬
quit: quia ad patrẽ tiado. et
iam ñ uidebitis me. Hinc pͥ¬
mo uidendum est. si recte qͥs¬
q arguitur de peccato: quomͦ
recte arguitur et de iusticia.
Numquid em̃ si arguendus
est peccator propterea quia
peccator est. arguendũ puta¬
bit quisquã et iustũ. propt̃ea
quia iustus est:Absit. Nam
et si aliquando iustus argui¬
tur: ido recte arguitur. quriasi
cut scriptũ est. ñ est rustus in
terra qui faciat bonũ et ñ pec¬
cet. Quo cnra etiam cũ iustꝰ
arguitur. de peccato arguit᷑
ñ de iusticia: quoniã et in il¬
lo quod legimus diuinitus
dictum. noli efficirustꝰ mul¬
tum. ñ est notata iusticia sa¬
pientis: sed suꝑbia presum̃tis.
Qui ergo fit multũ iustus: ip¬
so mmio fit iniustuis. Multũ

Expanded text:
dicio. De peccato quidem, indicio. De peccato quidem, inquit, quia non crediderunt in me. Hoc enim peccatum quasi solum sit, prae caeteris posuit; quia hoc manente caetera detinentur, et hoc discedente caetera remittuntur. De justitia vero, inquit, quia ad Patrem vado, et jam non videbitis me. Hic primo videndum est, si recte quisque arguitur de peccato, quomodo recte arguatur et de justitia. Numquid enim si arguendus est peccator propterea quia peccator est, arguendum putabit quisquam et justum propterea quia justus est? Absit. Nam et si aliquando justus arguitur, ideo rectcut scriptum est: Non est justus in terra qui faciat bonum, et non peccet . Quocirca etiam cum justus arguitur, de peccato arguitur, n de justitia. Quoniam et in illo quod legimus divinitus dictum, Noli effici justus multum ; non est notata justitia sapientis, sed superbia praesumentis. Qui ergo fit multum justus, ipso nimio fit injustus. Multum
Abbreviated transcription (Latin):
sua potestate: sed accipietis uir¬
tutem sp̃s sc̃i superuenientẽ
in uos. et eritis michi testes
in ierusalem. et in tota iude¬
A et samaria: et usq ad fines
terre.Poc est arguere mun¬
dum. Sed quis audeat dice¬
re. quod per discipulos xpisti
arguit mundũ sp̃s sanctus.
apłs. an uultis exꝑimentum¬
eius accipere.qui in me loqui¬
sp̃s sanctus: arguit utiq et¬
chi. quia per sp̃m sc̃m diffũ¬
denda erat caritas in cordib
eoꝵ que foras mittit timorẽ.
quo impediri possint ne ar¬
guere mundũ qui persecuti¬
onib fremebat auderent:pro¬
pterea dixit. ille arguet mũ¬
dum: tanquã diceret. ille dif¬
tatem. Sic enĩ timore depul¬
so: arguendi habebitis liberta¬
tem. Sepe aũt diximus inse¬
parabilia esse opera trinitatis:
sed singillatim cõmendandaᷤᷤ
fuisse personas: ut ñ solum
sine separatione. uerũ etiam
sine confusione. et unitas in¬
telligatur et trinitas. E xpo¬
nit deinde quid dixerit: de
peccato. et de iusticia. et de iu¬

Expanded text:
potestate; sed accipietis virtutem Spiritus sancti supervenientem in vos, et eritis mihi testes in Jerusalem, et in tota Judaea et Samaria, et usque in fines terrae . Hoc est, arguere mundum. Sed quis audeat dicere quod per discipulos Christi arguat mundum Spiritus sanctus, Apostolus: An vultis experimentum accipere ejus qui in me loquiSpiritus sanctus, arguit utique Ch quia per Spiritum sanctum diffundenda erat charitas in cordibus eorum, quae foras mittit timorem, quo impediri possent, ne arguere mundum, qui persecutionibus fremebat, auderent, propterea dixit: Ille arguet mundum, tanquam diceret: Ille diftatem. Sic enim timore depulso, arguendi habebitis libertatem. Saepe autem diximus inseparabilia esse opera Trinitsed singillatim commendandas fuisse personas, ut non solum sine separatione, verum etiam sine confusione et unitas intelligatur et Trinitas. 2. Exponit deinde quid dixerit de peccato, et de justitia et de ju
Abbreviated transcription (Latin):
esset: quod in mundo etiam
suo tempore fieret. Si enĩ de
nobis dixit apłs sicut elegit
nos trripso ante mundi cõsti

Expanded text:
esset, quod in mundo etiam suo tempore fieret. Si enim de nobis dixit Apostolus, Sicut elegit nos in ipso ante mundi consti
Abbreviated transcription (Latin):
uado ad eũ qui me misit: et
nemo inquit ex uob̃ int̾rogat
ret: quod palam fieri uisu cor¬
porali cemerent. Nam supe¬
rius interrogauerant eũ quo
re ñ possent: nunc uero ita se
promittit ititrũ. ut nullus
eoꝵ quo uadit interroget. Nu¬
bes enĩ suscepit eũ. quando
ascendit ab eis: et euntẽ in ce¬
lum ñ uerbis quesierunt. sed
oculis deduxerunt. Sed qͥa
hec inquit locutus sũ uobis:
tristicia impleuit coruestrũ.
Uidebat titiq quid illa sua
uerba in eoꝵ cordib agerent.
Spiritalem quippe nondũ
habentes interius consolatio¬
nem. quã per sp̃m sanctũ fu

Expanded text:
ado ad eum qui me misit, et nemo, inquit, ex vobis interrogat ret quod palam fieri visu corporis cernerent: nam superius interrogaverant eum quo 610 re non poterant. Nunc vero ita se peorum quo vadit interroget. Nubes enim suscepit eum, quando ascendit ab eis, et euntem in coelum, non verbis quaesierunt, sed oculis deduxerunt . Sed quia haec locutus sum vobis, inquit, tristitia implevit cor vestrum. Videbat itaque quid illa sua verba in eorum cordibus agerent. Spiritualem quippe nondum habentes interius consolationem, quam per Spiritum sanctum fu
Abbreviated transcription (Latin):
meus diliget eũ: et ad eũ ue¬
memus. et mansionẽ apud
eũ faciemus. Qui ñ diligit
me:sermones mneos ñseruat.
Ecce exposita ẽ causa. quare
se suis manifestaturus est. ñ
alienis: quos mundi nomine
appellauit. Et ipsa causa ẽ¬
quod hi diligant. illiũ dili¬
gant. Ipsa causa est. de qua sa¬
cer insonat psalmus:iudica
me d̃s:et discerne causã meam
degente ñ sancta. Qui em̃ di¬
liguntur: quia diligunt eli¬
guntur: qui uero ñ diligunt.
si lingiis hominũ loquunt᷑
et angłoꝵ: fiunt sicut eram̃¬
tũ sonans: aut cymbalũ
tinmens. Et si habuerint ꝓ¬
phiam. et scierint omnia sa¬
cram̃ta. et omnẽ scientiã. et
habuerint omnẽ fidem ut
montes transferant. nicħsũc.
Et si distribuerint omnem
substantiã suam. et tradide¬
rint corpus suũ ut ardeant:
nich eis prodest. Dilectio scos
discernit a mundo. que facit
unanimes habitare in domo.

Expanded text:
get eum, et ad eum veniemus, et mansionem apud eum faciemus. Qui non diligit me, sermones meos non servat. Ecce exposita est causa quare se suis manifestaturus est, non alienis, quos mundi nomine appellat; et ipsa est causa quod hi diligant, illi non diligant. Ipsa causa est de qua sacer insonat Psalmus, Judica me, Deus, et discerne causam meam de gente non sancta . Qui enim diligunt, quia diligunt, eliguntur: qui vero non diligunt, si linguis hominum loquantur et Angelorum, fiunt aeramentum sonans et cymbalum tinniens; et si habuerint prophetiam, et scierint omnia sacramenta, et omnem scientiam, et habuerint omnem fidem ut montes transferant, nihil sunt; et si distribuerint omnem substantiam suam, et tradiderint corpus suum ut ardeant, nihil eis prodest . Dilectio sanctos discernit a mundo, quae facit unanimes habitare in domo