comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
one fuisse. quam ego manibus meis feci:
et tibi optuli. Et cum eam te intellexis¬
sem corpus domini appellare: subrisi. Tũc
sanctus domini pontifex sermonem exinde
fecit ad populum: et exhortatus est eum
ut suppliciter dñm exoraret: quatinus ad
multorum fidem corroborandam carnis
oculis ostenderet. quid infidelitas huius
mulieris mentis oculis uidere et fidei lu¬
minibus conspicere debuisset. Quod cum
fuisset oratum. ipse una cum populo et
eãdem muliere ab oracione exurgens.
ad altare cunctis cernentibus. et sese ad
cernendum celeste spectaculum compri¬
mentibus uenit. corporalem pallam re
uelat: et uniuerso populo ipsaq mulie¬
re contuente. partem digiti auricularis
sanguine cruentatam inuenit: ac mulieri
dixit. Disce inquam ueritati. uel modo iã
credere. contestanti. Panis quem ego do.
caro mea est: et sanguis meus uere est po¬
tus. Sed prescius conditor noster infirmi¬
tatis nostre: ea potestate qua cuncta ficit

Expanded text:
one fuisse quam ego manibus meis feci, one fuisse quam ego manibus meis feci, et tibi obtuli; et cum eam te intellexerim corpus Domini appellasse, subrisi. Tunc sanctus Domini pontifex sermonem exinde fecit ad populum, et hortatus est eum ut suppliciter Dominum exoraret, quatenus ad multorum fidem corroborandam, carnis oculis ostenderet quid infmulieris mentis oculis videre et fidei luminibus conspicere debuisset. Quod cum fuisset oratum, ipse una cum populo, et eadem muliere ab oratione surrexit, et altare cunctis cernentibus, et sese ad cernendum coeleste spectaculum comprimentibus corvelat, et universo populo ipsaque muliere contuente, partem digiti auricularis sanguine cruentatam invenit, et mulieri dixit: Disce, inquam, veritati vel modo jam credere contestanti: Panis quem ego do, caro mea est, et sanguis meus vere est potus . Sed praescius Conditor noster infirmitatis nostrae, ea potestate qua cuncta fecit
Abbreviated transcription (Latin):
tius quam ignorantiã fieri et manifestari
decreuit. Mater familias quedam nobilis
erat in hac ciuitate romana. que religionis
et deuotionis studio oblaciones facere. et
die dominica ad ecclesiam deferre: sũmo¬
q pontifici ecclesiastice consuetudiuis. et
familiaritatis eiusdem gracia offerre sole¬
bat. Que cum quadam die ex more ad
cõmunicandũ de manu apostolici ordine
suo accederet: illiq pontifex offam do¬
minici corporis porrexisset dicens. corpus
domini nostri iħu xp̃i prosit tibi in remis¬
sionem peccatorũ et uitam eternam: sub¬
risit. Quod uir domini cernens. illi com¬
munionem sacram retraxit. et separatim
super altare reposuit: eaiq diacono ser¬
uandam. usq dum cuncti fideles cõmuni¬
carent tradidit. Expletis uͦ sacris misteriis:
interrogauit eam beatus gregorius dicens.
Dic rogo quid cordi tuo emerserit: cum
cõmunicatura risisti. At illa. recognoui in¬
quit porciunculam illam ex eadem oblati¬

Expanded text:
 potius quam ignorantiam, fieri et manifestari  potius quam ignorantiam, fieri et manifestari decrevit. 23. Mater familias quaedam nobilis erat in hac civitate Romana, quae religionis et devotionis studio oblationes facere, et die Dominica ad ecclesiam deferre, summoque pontifici ecclesiasticae consuetudinis et familiaritatis ejusdem gratia offerre solebat. Quae cum quadam die ex more ad communicandum de manu apostolici ordine suo accederet, illique pontifex offam Dominici corporis porrexisset, dicens: Corpus Domini nostri Jesu Christi prosit tibi in remissionem omnium peccatorum, et vitam aeternam, subrisit. Quod vir Domini cernens, illi communionem sacram retraxit, et separatim super altare posuit, eamque diacono servandam usquedum cuncti fideles communicarent tradidit. Expleto vero sacro mysterio, interrogavit eam beatus Gregorius, dicens: Dic, rogo, quid cordi tuo emerserit, cum communicatura risisti? At illa: Recognovi, inquit, portiunculam illam ex eadem oblati
Abbreviated transcription (Latin):
nitatis terrore refrenatur: ut praue agere
inetuat: ac totis desideriis ad eternitatis
gloriam uenire concupiscat. Quod totũ
ut fieret. ita eidem beato gregorio gracia
diuina concessit. ut merito ab anglorum
populis debeat apostolus appellari: quia
et si aliis non est apostolus. sed tamen illis
est. Nam signaculum apostolatus eius:
ipsi sunt in domino. Iam uero utrum ali¬
quibus uir iste tanti meriti miraculis ela¬
ruerit. super fluo queritur: quod luce
clarius constat. quod is qui uirtutum
signa suis meritis ualuit. aliis quoq xp̃o
largiente adquirere. si ex egisset oportunt¬
tas. facilius poterat hec etiam ipse prome¬
reri. S ne his qui cum iudeis signa uisi¬
bilia ad ostendendam sanctitatẽ expetũt
satisfactio desit: et illis qui scõrum exem¬
plis ad meliora accendi. et prouehi querũt.
edificatio prosit. quedam autumo referen¬
da: que per eum dominus ad excitandum
et corroborandũ nostre mentis teporem.

Expanded text:
nitatis terrore refrenatur, ut prave agere nitatis terrore refrenatur, ut prave agere metuat, ac totis desideriis ad aeternitatis gratiam venire concupiscat. Quod totum ut fieret, ita eidem beato Gregorio gratia divina concessit, ut merito ab Anglorum populis debeat apostolus appellari: quia etsi aliis non est apostolus, sed tamen illis est; nam signaculum apostolatus ejus ipsi sunt in Domino . 22. Jam vero utrum aliquibus vir iste tanti meriti miraculis claruerit, superfluo quaeritur, quod luce clarius constat quod is qui virtutum signa suis meritis valuit, aliis quoque Christo largiente acquirere, si exegisset opportunitas, facilius poterat haec etiam ipse promereri. Sed ne his qui cum Judaeis signa visibilia ad ostendendam sanctitatem expetunt, satisfactio desit, et illis qui sanctorum exemplis ad meliora accendi et provehi quaerunt aedificatio prosit, quaedam autumo referenda, quae per eum Dominus ad excitandum et corroborandum nostrae mentis teporem,
Abbreviated transcription (Latin):
endorum miraculorũ graciam contulit:
ut uerbum fidei quod ore p̃dicabant. sig¬
norum efficatia confirmarent. Unde fac¬
tum est: ut paucis elabentib annis. etiam
ceteri insule ipsius reges cum his qui eis sub
De cuius gentis conuersione. simul et mi¬
raculorum prodigiis. que ibidem fiebant:
ita beatus gregorius in libris moralibus
perhibet dicens. Ecce lingua brittannie
que nichil aliud nouerat quam barbarum
frendere : iam dudum in diuinis laudibus
hebrea cepit uerba sonare. Ecce quondam
tumidus. iam substratus sanctorũ pedibus
seruit occeanus: eiusq barbaros motus qͦs
terreni principes edomare ferro non pote¬
rant. hos pro diuina formidine sacerdotum
ora simplicib uerbis ligant. Et qͥ cateruas
pugnantiũ infidelis nequaquã metuerat:
iam nunc fidelis humiliũ linguas timet.
Quia enim perceptis celestibus uerbis. cla¬
rescentibus quoq miraculis. uirtus ei diui¬
ne cognicionis infunditur. eiusdem diui¬

Expanded text:
endorum miraculorum gratiam contulit, endorum miraculorum gratiam contulit, ut verbum fidei quod ore praedicabant, signorum efficacia confirmarent. Unde factum est ut paucis elabentibus annis, etiam caeteri insulae ipsius reges, cum his qui eis eranDe cujus gentis conversione simul et miraculorum prodigiis, quae ibidem fiebant, ita beatus Gregorius in libris Moralibus 10 perhibet , dicens: Ecce lingua Britanniae, quae nihil aliud noverat quam barbarum frendere, jam dudum in divinis laudibus Hebraea coepit verba sonare. Ecce quondam tumidus, jam substratus sanctorum pedibus servit Oceanus, ejusque barbaros motus, quos terreni principes edomare ferro nequiverant, hos per divinam formidinem sacerdotum ora simplicibus verbis ligant; et qui catervas pugnantium infidelis nequaquam metuerat, jam nunc fidelis humilium linguas timet. Quia enim perceptis coelestibus verbis, clarescentibus quoque miraculis virtus ei divinae cognitionis infunditur, ejusdem Divi
Abbreviated transcription (Latin):
men surgite. et iumenta sternite: ut qͣn¬
tum licuerit. quo tendimus properemus.
Cum autem hinc mutuo confabularen¬
tur. et secum quererent: peruenerunt
missi apostolici equis sudantibus: et ad mo¬
dum fatigatis. Statimq illi cum magna
celeritate. epistolam quam detulerant por¬
rexerunt. Qua perlecta. ita est inquit so¬
cii ut predixeram. romam celerius remea¬
bimus. Taliq ordine interim dilato sue
deuocionis effectu. mox ut ipse pontificatꝰ
officio functus est. opus desideratũ ꝑfecit:
alios quidem predicatores mittens. s ipse
predicationem ut fructificaret. suis exhor¬
tacionibus ac precibus. seu munerib ful¬
ciens. Deniq direxit ad eandem insulam
seruos dei. mellitum. augustinum. et io¬
hannem cum multis aliis deum timentib
monachis: qui intra breue temporis spaci¬
um. regem ilium qui in capite insule mo¬
rabatur. cum suo populo conuerterunt.
Quibus omĩpotens dominus tantam faci¬

Expanded text:
men surgite, et jumenta sternite, ut quanmen surgite, et jumenta sternite, ut quantum licuerit quo tendimus properemus. Dum autem hinc mutuo confabularentur, et secum quaererent, pervenerunt missi apostolici equis sudantibus et admodum fatigatis, statimque illi cum magna celeritate epistolam quam detulerant porrexerunt, qua perlecta, ita est, inquit socii, ut praedixeram, Romam celerius remeabimus. 21. Talique ordine interim dilato suae devotionis effectu, mox ut ipse pontificatus officio functus est, opus diu desideratum perfecit, alios quidem praedicatores mittens, sed ipse praedicationem, ut fructificaret, suis exhortationibus ac precibus seu muneribus fulciens. Denique direxit ad eamdem insulam servos Dei Mellitum, Augustinum et Joannem, cum multis allis Deum timentibus monachis; qui intra breve temporis spatium, regem illum qui in capite insulae morabatur cum suo populo converterunt. Quibus Dominus tantam faci
Abbreviated transcription (Latin):
fecisti : Sanctum petrum offendisti. romã
destruxisti: beatum gregoriũ non tantũ
dimisisti. quam expulisti. His ergo uocib
horribiliter permotus pontifex. popłmq
uehementissiie metuens: post eum sum¬
ma cum festinacione. et obligationis ut
quãtocius romam rediret interdictione
direxit. S ante quã missi eum adissent.
trium dierũ iam confecto itinere. dũ idem
uir domini beatus gregorius ut iter agen¬
tibus moris est. circa sextam horam in pra¬
to quodam sociis quibusdam quiescentib
rebus occupatis. sederet et legeret. uenit
ad eum locusta: et dans saltum. pagine
quam percurrebat insedit.Cernensq
eam beatus uir domini gregorius. tam
mansuete loco quo assederat permanere:
cepit colletans sodalibus ipsius nomen
reciprocans. quasi interpretari. Locusta
inquam hec dicipotesi. quasi loco sta. Et
subiungens. sciatis inquit non ꝓgressius
nos iter ceptũ licere protenderẽ. Uerũpta¬

Expanded text:
egisti? Sanctum Petrum offendisti, Romam egisti? Sanctum Petrum offendisti, Romam destruxisti, Gregorium non tam dimisisti quam expulisti. His ergo vocibus horribiliter permotus pontifex populumque vehementissime metuens, post eum summa cum festinatione, et obligationis ut quantocius Romam rediret interdictione, direxit. 20. Sed antequam missi eum adissent, trium dierum jam confecto itinere, dum idem vir domini, Gregorius, ut iter agentibus moris est, circa sextam horam in quodam prato sociis quibusdam quiescentibusnecessariis occupatis sederet et legeret, venit ad eum locusta, et dans saltum paginae quam percurrebat, insedit. Cernensque eam beatus Gregorius tam mansuete loco quo assederat permanere, coepit collaetans sodalibus ipsius nomen reciprocans quasi interpretari: Locusta, inquam, eo dici potest, quasi loco sta; et subjungens, sciatis, inquit, non progressius nos iter coeptum licere protendere. Verumta
Abbreviated transcription (Latin):
ponsum est quod alle uocaretur. At ille
alludens ad nomen ait. Laudem dñi
bus oportet cantari. Accedensq ad pon¬
tificem huius romane et apostolice sedis.
rogauit ut genti anglorum in brittan¬
mam aliquos uerbi ministros. per quos
ad xp̃m conuerterẽtur mitteret: asserens
et se ipsum in hoc opus domino coope¬
rante perficiendum paratum esse: si tam̃
eidem apostolico pape. hoc ut benigne¬
fieret complaceret. Quod cum ei primo
fatigabilibus eius precibus uictus assensit.
Qui ciuibus profectionis sue celans nego¬
tium: quoniã si id nossent. nullatenꝰ illi
quolibet pacto adquieuissent: quanto
celerius potuit. iter cum apostolica bene¬
dictione arripuit. Hec interea ad noticiã
populi ueniunt. Unanimi condicto omnes
urbici ac suburbani. uel quiq audientes
occurrere potuerunt. sese in tres partes
diuidunt: et proficiscenti apostolico pe¬
lagio ad ecclesiam sancti petri. terribili
uoce conclamant. Eia apostolice quid

Expanded text:
ponsum est quod Alle vocaretur. At ille ponsum est quod Alle vocaretur. At ille alludens ad nomen ait: Laudem Deibus oportet cantari. 18. Accedensque ad pontificem hujus Romanae et apostolicae sedis, rogavit ut genti Anglorum in Britanniam aliquos verbi ministros, per quos ad Christum converterentur mitteret, asserens et seipsum in hoc opus domino cooperante perficiendum paratum esse, si tamen eidem apostolico papae 9 hoc ut fieret complaceret. Quod cum ei primo m infatigabilibus ejus precibus assensit. Qui civibus profectionis suae celans negotium quandoquidem si id novissent, nullatenus illi quoque pacto acquievissent, quanto celerius potuit, iter cum apostolica benedictione arripuit. 19. Haec interea ad notitiam populi veniunt. Unanimi condicto omnes urbici ac suburbani, vel quique audientes occurrere potuerunt, sese in tres partes dividunt, et proficiscenti apostolico Pelagio ad Ecclesiam sancti Petri, terribili voce conclamant: Eia, apostolice, quid
Abbreviated transcription (Latin):
doris habentes. Quos cum aspiceret: in
terrogauit de qua regione uel terra es¬
sent allati. Dictumq est quia de brittan¬
nia insula : cuius terre in cole tali omnes
decore niterent. Rursus interrogauit.
utrum idem insulam xp̃iani essent: an
paganorũ erroribus impliciti. Dictũq
est: quod essent pagan. At ille intimo
ex corde longa trahens suspiria: heu ꝓ
dolor inquit. quod tam lucidi uultus
homilies tenebrarum auctor possidet:
tantaq frontis speciei gracia. mentem
ab internis gaudiis uacuã gestat.Rursus
ergo interrogauit: quod esset uocabulum
gentis illius. Responsum est: quod angli
uocarentur. Et ille. Bene inquit. Nam
angelicam habent faciem: et tales angelo¬
rum in celis decet esse coheredes. Quod
habet inquit nomen ipsa prouincia: de
qua isti sunt allati: Responsum est quia
deiri uocarẽtur: idest prouinciales. Et
ille. Bene inquit deiri de ira eruti: et
ad misericordiã xp̃i uocati. Rex ait il¬

Expanded text:
doris habentes. Quos cum aspiceret, intdoris habentes. Quos cum aspiceret, interrogavit, ut aiunt, de qua regione vel terra essent allati. Dictumque est quia de Britannia insula, cujus incolae tali omnes decore niterent. Rursus interrogavit utrum iidem insulani Christiani essent, an paganorum erroribus implicati. Dictumque est quod essent pagani. At ille intimo ex corde longa trahens suspiria, Heu! Proh dolor! inquit, quod tam lucidi vultus homines tenebrarum auctor possidet, tantaque frontis species aegram mentem et ab internis gaudiis vacuam gestat! Rursus ergo interrogavit quod esset vocabulum gentis illius. Responsum est, quod Angli vocarentur. At ille: Bene, inquit, nam et angelicam habent faciem, et tales angelorum in coelis decet esse cohaeredes. Quod habet, inquit, nomen illa provincia, de qua isti sunt allati? Responsum est, quia Deiri vocarentur iidem provinciales. At ille: Bene, inquit, Deiri, de ira eruti, et ad misericordiam Christi vocati. Rex, ait, pr
Abbreviated transcription (Latin):
Si comedi hucellam in eã solus. et non
comedit pupillus ex ea: quia ab infan
cia creuit mecũ miseracio: et de utero ma¬
tris egressa est mecum. Ad cuius pietatis
et iusticie opus pertinet: quod anglorũ
gentẽ per predicatores quos illuc direx̃
de dentibus antiqui hostis eripiens: eter¬
ne libertatis fecit esse participem. Et enĩ
quia qui deo nostro fideliter adheret: sẽꝑ
ex eius largifluo munere ad potiora fe¬
ligendis particulatim fidelium animabus
satageret: donauit illi pius dominus ut
conuersionis ut putatur facta diuinitus.
hec occasio fuit. Cum die quadam adue¬
nentibus nuper mercatoribus multa ue¬
nalia in forum rome collata fuissent. mul¬
tiq ad emendũ hinc inde confluerent:
contigit et beatum gregorium ante scilicet
quam pontificale detus haberet. per forũ
transitum facere: ac uidisse inter alia pu¬
eros uenales positos. lactei corporis. ac ue¬
nusti uultus: capillos quoq precipui can¬

Expanded text:
Si comedi buccellam meam solus, et non Si comedi buccellam meam solus, et non comedit pupillus ex ea, quia ab infantia mea crevit mecum miseratio, et de utero matris meae egressa est mecum . 17. Ad cujus pietatis et justitiae opus pertinet, quod Anglorum gentem per praedicatores quos illuc direxit, de dentibus antiqui hostis eripiens, aeternae libertatis fecit esse participes. Etenim quia qui Deo nostro fideliter adhaeret, semper ex ejus largifluo munere ad altiora ligendis particulatim fidelium animabus satageret, donavit illi pius dominus, ut t. Cujus conversionis, ut putatur facta divinitus haec occasio fuit. Dum die quadam advenientibus nuper mercatoribus multa venalia in forum Romae collata fuissent, multique ad emendum hinc inde confluerent, contigit et Gregorium ante scilicet quam pontificale decus haberet, per forum transitum facere, ac vidisse inter alia pueros venales positos, lactei corporis, ac venusti vultus, capillos quoque praecipui can
Abbreviated transcription (Latin):
namq animũ misericordie amor deuinxe¬
rat: ut non solum horum quos presentes
habebat necessitatibus occurreret: sed insu¬
per longe positis. opem sue largitatis im¬
penderet: adeo ut etiam in monte sinai dei
famulis constitutis. queq erant necessaria
transmitteret. Nam alii quidem pontifi¬
ces. construendis ornandisq auro et
argento ecclesiis operam dabant: hic autẽ
et his insistebat. et quasi his omissis. totus
erga animarũ lucra uacabat: et quicquid
pecunie habere poterat. sedulus dispergere
et dare pauperib curabat: ut iusticia eius
maneret in seculum seculi. et cornu eius in¬
gloria exaltaretur: ita ut illud beati iob
ueraciter dicere posset. Benedictio perituri
super me ueniebat: et cor uidue consola¬
tus sum. Iusticia indutus sum: et uestiuit
me sicut uestimento. et diademate iudicio
meo. Oculus fui ceco: et pes claudo. later
eram pauperũ: et causam quã nesciebam
diligentissime inuestigabam. Et paulo pꝰ.

Expanded text:
ejus animum misericordiae amor deviceejus animum misericordiae amor devicerat, ut non solum horum quos praesentes habebat necessitatibus occurreret, sed insuper longe positis opem suae largitatis impenderet; adeo ut etiam in monte Sinai Dei famulis constitutis quaeque erant opportuna transmitteret. Nam alii quidem pontifices construendis ornandisque auro vel argento ecclesiis operam dabant; hic autem et his insistebat, et quasi his omissis totus erga animarum lucra vacabat, et quidquid pecuniae habere poterat, sedulus dispergere, et dare pauperibus curabat , ut justitia ejus 8 maneret in saeculum saeculi, et cornu ejus exaltaretur in gloria; ita ut illud beati Job veraciter dicere posset: Benedictio perituri super me veniebat, et cor viduae consolatus sum. Justitia indutus sum, et vestivi me sicut vestimento, et diademate judicio meo. Oculus fui caeco, et pes claudo. Pater eram pauperum, et causam quam nesciebam, diligentissime investigabam . Et paulo post:
Abbreviated transcription (Latin):
bus hanhelabat. Frequens etiam eum gres¬
suum dolor: uehementer affligebat. Ue¬
rum inter hec dum sollicitus pensaret. quia
scriptura teste omnis filius qui recipitur
flagellatur: quo malis presentib durius
premebatur. eo de eterna cercius presũpti¬
one respirabat. fatigabat eum preterea
de ordinandis urbis uigiliis: ne ab hosti¬
bus caperetur sollicitudo continuã. Ure¬
bant quoq incessanter eius animum fi¬
liorum hinc inde discrimina nunciata:
sed tameñ ille inter tot et talia dep̾hen¬
sus incõmoda. nũquam ocio indulgebat:
qum aut filiorũ utilitatib inseruiret.
aut aliquid dignum ecclesie scriberet:
aut per contemplacionis grãm celi secre¬
tis interesset. Deniq dum de tota pene
italia langobardorũ gladios metuentes.
plurimi undiq ad romanã urbem conflu¬
erent. sollertem pro omnib curam gere¬
bat: et uniuersis cum uerb pabulo. cor¬
poris subsidia ministrabat. In tantũ eius

Expanded text:
bus anhelabat, frequens etiam eum gresbus anhelabat, frequens etiam eum gressuum dolor vehementer affligebat. Verum inter haec dum sollicitus pensaret quia, Scriptura teste, omnis filius qui recipitur, flagellatur, , quo malis praesentibus durius premebatur, eo de aeterna certius praesumptione respirabat. Fatigabat eum praeterea de ordinandis Urbis vigiliis, ne ab hostibus caperetur, sollicitudo continua. Urebant quoque incessanter ejus animum filiorum hinc inde discrimina nuntiata. Sed tamen ille inter tot et talia deprehensus incommoda, nunquam otio indulgebat, quin aut filiorum utilitatibus inserviret, aut aliquid dignum Ecclesiae scriberet, aut per contemplationis gratiam coeli secretis interesset. 16. Denique cum de tota pene Italia Langobardorum gladios metuentes plurimi undique ad Romanam urbem confluerent, solertem pro omnibus curam gerebat, et universis cum verbi pabulo corporis subsidia ministrabat. In tantum namque
Abbreviated transcription (Latin):
equa sorte distinait. Libros etiam dialo¬
gorum quatuor edidit: in quib rogatu
petri diaconi sui uirtutes sanctorum ͦs
in italia clariores nosse poterat uel audire.
ad exemplum uiuendi posteris collegit: ut
sicut in libris expositionũ suarum quibus
sit uirtutibus insudandũ edocuit: ita etiam
descriptis sanctorũ miraculis. que uirtutũ
earumdem sit claritas ostenderet. Primam
quoq et ultimã et echielis prophete partes.
que uidebantur obscuriores: per omelias
uiginti et duas quantũ lucis intus habeant
demonstrauit. Scripsit preterea et alia non¬
nulla. sed et epistolas quam plures: que sin¬
gulariter cuncta edicere breuitatis studio
omisi. Quodd eo magis mirum est. tot eũ
ac tanta condere uolumina potuisse: qui
omni iuuentutis sue tempore. ut uerbis
ipsius loquar. crebris uiscerum dolorib¬
cruciabatur: horis etiam momentisq sin¬
gulis fracta stomachi uirtute lassescebat.
Lentis quidem. sed tamen continuis febri¬

Expanded text:
aequa sorte distinxit. Libros etiam Dialoaequa sorte distinxit. Libros etiam Dialogorum quatuor edidit, in quibus rogatu Petri diaconi sui, virtutes sanctorum, quos in Italia clariores nosse vel audire potuerat, ad exemplum viventium posteris collegit; ut sicut in libris Expositionum suarum quibus sit virtutibus insudandum edocuit, ita etiam descriptis sanctorum miraculis, quae virtutum earumdem sit claritas ostenderet. Primam quoque et ultimam Ezechielis prophetae partes, quae videbantur obscuriores, per homilias viginti duas, quantum lucis intus habeant demonstravit. Scripsit praeterea et alia nonnulla, sed et epistolas complures, quae singulatim cuncta edicere, brevitatis studio, omisi. 15. Quod eo magis mirum est, tot cum ac tanta condere volumina potuisse, qui omni fere juventutis suae tempore, ut verbis ipsius loquar, crebris viscerum cruciabatur doloribus, horis, momentisque omnibus fracta stomachi virtute lassescebat, lentis quidem, sed tamen continuis febri
Abbreviated transcription (Latin):
de ea quam uidit in somnis sc̃s iacob scala:
ibidemq domũ dñi dixit fore. rectorem
domus dei que est ecclesia: immo ipsum
dei tẽplum inibi esse absconditũ exclama¬
uit. Tandemq electus et dilectus domini
inuenitur. capitur. et trahitur: et ad bea¬
ti petri apostoli basilicam ducitur Ibiq
ad pontificalis gracie officiũ consecratus:
papa urbis efficitur. Quo in tempore dũ
a iohanne rauennatis urbis ep̃o rep̃hensꝰ
fuisset. cur a pastorali officio delitescendo
se subducere. tam idoneus uoluisset: hac
occasione compulsus. uolumen egregium
quod liber pastoralis appellatur cõposuit.
In quo manifesta luce patefecit. qualis ad
ecclesie regimen assumi. qualiter ipsi
rectores uiuere. qua discrecione. E sin¬
gulas quasq audientiũ personas instrue¬
re: quantaq consideratione propriam
cotidie debeant fragilitatem pensare.S
et omelias euuangeliorũ numero quadra¬
ginta composut: quas in duob codicib

Expanded text:
de ea quam vidit in somnis sanctus Jacob scala, de ea quam vidit in somnis sanctus Jacob scala, ibidemque domum Domini dixit fore, rectorem domus Dei, quae est ecclesia, imo ipsum Dei templum inibi esse absconditum exclamavit. Tandemque electus ac dilectus domini invenitur, capitur, trahitur, et ad beati Petri apostoli basilicam ducitur; ibique ad pontificalis gratiae officium consecratus, papa urbis efficitur. 14. Quo in tempore cum a Joanne Ravennatis urbis episcopo reprehensus fuisset, cur a pastorali officio delitescendo se subducere vir tam idoneus voluisset, hac occasione compulsus volumen egregium, 7 quod Pastoralis appellatur, composuit: in quo manifesta luce patefecit qualis ad ecclesiae regimen assumi, qualiter ipsi rectores vivere, qua discretione singulas quasque audientium personas instruere, quanta consideratione propriam quotidie debeant fragilitatem pensare. Sed et homilias Evangeliorum numero quadraginta composuit, quas in duobus Codicibus
Abbreviated transcription (Latin):
um dum uoces plebs ad dominũ suppli¬
cationis emitteret: octoginta homines in
terram corruentes sp̃m exalarent. S non
destitit sacerdos tantus populo predicare.
ne ab oracione cessarent: donec miseracio¬
ne diuina pestis ipsa quiesceret. Cũq
adhuc futurus antistes fuge latibula pre¬
pararet. urbi sollicitudo. et portis uigilie
deputantur: donec oportune et gloriose
ut ordo sacer exposcit. in eo diuina munia
complerent᷑. Obtinetur a negociatoribus:
ut in cratera occultatus educeret᷑ ab urbe.
Sicq latebra triduo se occultauit: donec
onibus colũpna lucis tercia suꝑ eũ nocte
celitus emissa optinuit. Que non paruo
noctis spacio. a sũmo celi usq ad eundem
ipsum linea recta effulgens: querentibus
uotum obtabile demonstrauit. Sed et cui¬
dam sancto anachorete urbi contiguo:
angeli ascendentes et descendentes per p̃¬
fatam colũpnam super illum sunt uisi.
Qui max felix sacrumq sumens auspiciũ.

Expanded text:
um, dum voces plebs ad Dominum supplium, dum voces plebs ad Dominum supplicationis emitteret, octoginta homines ad terram corruentes spiritum exhalarent. Sed non destitit sacerdos tantus populo praedicare, ne ab oratione cessarent, donec miseratione divina pestis ipsa quiesceret. 13. Cumque adhuc futurus antistes fugae latibulum praepararet, Urbi sollicitudo et portis vigiliae deputantur, donec opportune et gloriose, ut ordo sacer exposcit, in eo divina munia complerentur. Obtinet is a negotiatoribus ut in cratera occultatus educeretur ab Urbe, atque ita latebris triduo se occultavit, donec manus, columna lucis, tertia super eum nocte coelitus emissa, obtinuit: quae non parvo noctis spatio a summo coeli usque ad eumdem ipsum linea recta effulgens, quaerentibus votum optabile demonstravit. Sed et cuidam anachoretae Urbi contiguo angeli ascendentes et descendentes per praefatam columnam super illum sunt visi. Qui mox felix sacrumque sumens auspicium,
Abbreviated transcription (Latin):
ueritatis placet: quia pius ac misericors
deus uult a se precibus exigi: qui quantũ
meremur non uult irasci. Hinc et enim
per psalmistam dicit. Inuoca me in die tri¬
bulacionis tue. et eripiam te: et magni¬
ficabis me. Ipse ergo sibi testis est: quia se¬
inuocantibus misereri desiderat: qui ad¬
monet ut inuocetur. Proinde fratres Rm̃i
contrito corde et correctis operibus. ab
ipso ferie quarte diluculo. septiformis
ut districtus iudex cum culpas nostras nos
punire considerat: ipse a sentencia propo¬
site dãpnationis parcat. Quam exhorta¬
cionem beati gregorii. ideo huic opuscu¬
lo inserendam putauimꝰ : ut a quanta ꝑ¬
fectione predicationis inicium sũpserit.
monstraremus. Igitur dum magna multi¬
tudo sacerdotũ. monachorũ. diuersiq
sexus et etatis. iuxta preceptionem beati
gregorii die constituta dñm rogatura
uenisset: in tantum lues ipsa diuino iu¬
dicio deseuiit. ut intra unius hore spaci¬

Expanded text:
veritatis placet, quia pius ac misericors veritatis placet, quia pius ac misericors Dominus vult a se precibus exigi, qui quantum meremur, non vult irasci. Hinc etenim per Psalmistam dixit: Invoca me in die tribulationis tuae, et eripiam te, et magnificabis me. Ipse ergo sibi testis est quia invocantibus misereri desiderat, qui admonet ut invocetur. Proinde, fratres charissimi, contrito corde, et correctis operibus, ab ipso feriae quartae diluculo litania septiformi ut districtus judex cum culpas nostras nos punire considerat, ipse a sententia propositae damnationis parcat. » Quam exhortationem beati Gregorii ideo huic opusculo inserendam putavimus, ut a quanta perfectione praedicationis initium sumpserit, monstraremus. 12. Igitur dum magna multitudo sacerdotum, monachorum, diversique sexus et aetatis, juxta praeceptionem beati Gregorii die constituta Dominum rogatura venisset, in tantum lues ipsa divino judicio desaeviit, ut intra unius horae spati
Abbreviated transcription (Latin):
oculos mentis quiequid errando cõmi.¬
simus: et quod nequiter egimus. flendo
puniamus. Preueniamus faciem eius in
confessione: et sicut propheta ãmonet
leuemus corda nr̃a cum manib ad deum.
Ad deum quippe corda cũ manib leuare
est: oracionis nr̃e studium. cum merito
bone operationis erigere. Dat profecto
dat tremori nostro fiduciam: qui per
propħam clamat. Nolo mortẽ peccatoris:
sed ut conuertatur et uiuat. Nul¬
lus autem de iniquitatũ suarũ immani¬
tate desperet̃. Ueternosas nãq nimuitarũ
culpas: triduana penitencia abstersit: et
conuersus latro. uite premia. etiam in ipsa
sentencia sue mortis emeruit. Mutemus
igitur corda: et presumamus nos iam per¬
cepisse quod petimus. Cicius ad precem iu¬
dex flectitur: si a prauitate sua petitor
corrigitur. Im⁊ minente ergo tante ani¬
maduersionis gładio: nos importunis fle¬
tibus insistamus. Ea namq que ingrata
esse hominib importunitas solet. iudici

Expanded text:
oculos mentis quidquid errando commioculos mentis quidquid errando commisimus; et quod nequiter egimus, flendo puniamus. Praeveniamus faciem ejus in confessione; et sicut propheta admonet: Levemus corda nostra cum manibus ad Dominum . Ad Dominum quippe corda cum manibus levare, est orationis nostrae studium cum merito bonae operationis erigere. Dat profecto, dat tremori nostro fiduciam, qui per prophetam clamat: Nolo mortem peccatoris, sed ut convertatur et vivat . Nullus autem de iniquitatum suarum immanitate desperet. Veternosas namque 6 Ninivitarum culpas triduana poenitentia abstersit: et conversus latro vitae praemia, etiam in ipsa sententia suae mortis, emeruit. Mutemus igitur corda, et praesumamus nos jam percepisse quod petimus; citius ad precem judex flectitur, si a pravitate sua animus corrigitur. Imminente ergo tantae animadversionis gladio, nos importunis fletibus insistamus. Ea namque quae ingrata esse hominibus importunitas solet, Judici
Abbreviated transcription (Latin):
taret: uerbũ ad plebem pro agenda peni¬
Rm̃i. ut flagella dei que metuere uent̾a
debuimꝰ: saltem p̃sencia et exꝑta timeamꝰ.
Conuersionis nobis aditum dolor aperiat:
et cordis nr̃i duriciã. ipsa quam patimur
pena dissoluat. Ut enim propħa teste pre¬
dictum est: ꝑuenit gladiꝰ usq ad animã. Ecce
it enim cũcta plebs celestis ire muerone
percutitur. et repentina singuli cede uas¬
tantur: nec languor mortem preuenit:
sed languoris moras ut cernitis mors ipsa
precurrit. sercussus quippe ante rapitur:
quam ad lam̃ta penitencie conuertatur.
Pensate ergo qualis ante conspectũ dis¬
tricti iudicis peruenit: cui non uacat fle¬
re quod fecit. Habitatores quiq non ex
purte subtrahunt᷑: sed pariter corruunt.
Domus uacue relincuntur. filiorũ funera
parentes aspiciunt: et sui eos ad interitũ
heredes precedunt. Unusquisq ergo nr̃m
ad penitencie lam̃ta confugiat. dũ flere
ante ꝑcussionem uacat. Reuocemus ante

Expanded text:
taret, verbum ad plebem pro agenda poenitaret, verbum ad plebem pro agenda poenies dilectissimi, ut flagella Dei, quae metuere ventura debuimus, saltem praesentia et experta timeamus. Conversionis nobis aditum dolor aperiat, et cordis nostri duritiam ipsa quam patimur poena dissolvat. Ut enim propheta teste praedictum est: Pervenit gladius usque ad animam . Ecce etenim cuncta plebs, coelestis irae mucrone percutitur, et repentina singuli caede vastantur. Nec languor mortem praevenit, sed languoris moras, ut cernitis, mors ipsa praecurrit. Percussus quisque ante rapitur, quam ad lamenta poenitentiae convertatur. Pensate ergo, qualis ad conspectum districti judicis pervenit, cui non vacat flere quod fecit. Habitatores quique non ex parte subtrahuntur, sed pariter corruunt; domus vacuae relinquuntur; filiorum funera parentes aspiciunt, et sui eos ad interitum haeredes praecedunt. Unusquisque ergo nostrum ad poenitentiae lamenta confugiat, dum flere ante percussionem vacat. Revocemus ante
Abbreviated transcription (Latin):
poterat: beatũ gregoriũ licet totis uiri¬
bus renitentẽ. plebs omĩs elegit. Quem
ille apicem attenciꝰ fugere tẽptans: esse
se omino indignũ tali honore clamitabat:
uidelicet inctuens ne mundi gloria ꝗͣ priꝰ
abiecerat. ei sub honore ecclesiastici
cõ. A lere regiminis aliquo mͦ subriꝑe
posset. Unde factũ est. ut epłam ad impe¬
ratorem mauriciũ dirigeret. cuiꝰ filrũ
ex lauacro scõ susceperat : adiurans. et
multa prece deposcens. ne ũquã assensum
populis preberet: ut se huius honoris
gloria sublimaret. S p̾fectus urbis ger¬
manus nomine eius nunciũ anticipauit:
cõp̾hensoq ac disruptis epistolis. consen¬
sum quẽ populus fecerat . ĩꝑatori direx̃.
At ille gracias agens deo pro amicicia dia¬
com. eoquod locũ deferendi honoris ei ut
cupierat repperisset: data ilico p̾ceptione
ipsum institui p̾cepit. Cumq in hoc resta¬
ret ut benediceretur. et lues populũ deuas¬

Expanded text:
poterat, beatum Gregorium licet totis viripoterat, beatum Gregorium licet totis viribus renitentem, plebs tamen omnis elegit. Quem ille apicem attentius fugere tentans, esse se omnino indignum tali honore clamitabat; videlicet metuens ne mundi gloria, quam prius abjecerat, ei sub ecclesiastici colore regiminis aliquo modo subrepere posset. Unde factum est ut epistolam ad imperatorem Mauricium dirigeret, cujus filium ex lavacro sancto susceperat, adjurans et multa prece deposcens, ne unquam assensum populis praeberet, ut se hujus honoris gloria sublimaret. Sed praefectus urbis, Germanus nomine, ejus nuntium anticipavit: comprehensoque eo ac disruptis epistolis, consensum quem populus fecerat imperatori direxit. At ille gratias Deo agens pro amicitia diaconi, eo quod locum ei deferendi honoris ut cupierat reperisset, data illico praeceptione, ipsum institui praecepit. 11. Cumque in hoc restaret ut benediceretur, et lues populum devas
Abbreviated transcription (Latin):
iecto. tanta mnundacione tibiris fluuius
aluei sui egressus est: tantũq excreuit:
ut eius unda suꝑ urbis muros influeret:
atq in ea maximã partẽ regionis occupa¬
ret: ita ut plura antiquarũ edium menia
ciceret. Qua etiã aquarũ uolencia horrea
ecclesie subuersa sunt: in quib nonnulla
modiorũ tritici milia perierunt. Tunc
siquidem multitudo serpentiũ cũ magno
dracone in modũ trabis ualide: per huius
fluuii alueũ in mare descendit. S̾ suffoca¬
te bestie inter salsos maris turbidi fluctib¬
nec mora in litore eiecte sunt. Subsecuta
est euestigio clades: quam inguinariã uo¬
cant. Nam medio mense undeciio adue¬
niens: primũ omĩum iuxta ħ qd̾ ĩ iez echi¬
ele legitur a scuario meo incipite. pela¬
gium papam ꝑculit: et sine mora extin¬
xrit. Quo defuncto. tanta strages populi
facta est: ut passim subtractis habitatorib
domus in urbe plurime uacue remane¬
rent. S qr ecclesia dei sine rectore esse ñ

Expanded text:
ris fluvius alveum suum egressus est, tantumque excrevit, ut ejus unda per muros urbis influeret, atque in ea maximam partem regionis occuparet, ita ut plurima antiquarum aedium moenia dejiceret. Qua etiam aquarum violentia, horrea Ecclesiae subversa sunt, in quibus nonnulla modiorum tritici millia perierunt. Tunc siquidem multitudo serpentium, cum magno 5 dracone in modum trabis validae per hujus fluminis alveum in mare descendit; sed suffocatae bestiae inter salsos maris turbidi fluctus in littore ejectae sunt. Subsecuta est e vestigio clades, quam inguinariam vocant; nam medio mense undecimo adveniens primum omnium juxta illud quod in Ezechiele legitur: a sanctuario meo incipite, Pelagium papam perculit, et sine mora exstinxit. Quo defuncto tanta strages populi facta est, ut passim subtractis habitatoribus, domus in urbe plurimae vacuae remanerent. Sed quia Ecclesia Dei sine rectore esse non
Abbreviated transcription (Latin):
breui uena stillare fontẽ cũ siciunt. quã pro¬
fluentes riuos. quorũ copiã sitis tẽpore rep¬
perire non possunt: et ordeaceus panis dul¬
dis solet esse etiã his qui centenis uicibus fer¬
culorũ cotidiani conuiuii copias ructare
Onsuerũt. S et hortorũ amena mirantib
herbe agrestes placere consuerũt. Quã obrẽ
obsecro uos om̃s in quorũ manib liber iste
uersabitur. ut credatis uera esse que dicimꝰ:
nec putet me quisquã studio amoris aliqͥd
quod fide careat posuisse: quando quidem
melius sit penitus nichil dicere quã aliquid
falsi ꝑferre: cum sciamꝰ nos omĩum sermonũ
nr̃orum reddituros esse racionẽ. Nec dubitẽ
et si non ab om̃ibus omĩa. tam̃ a diuersis di¬
uersa sciri: et ea cognita ñnullis esse. q̃ etiã
minus ipse aut audire. aut uidere potui.
Unde a die natiuitatis ipsius narrandi
inicium sumam: ut gracia uiri a cuna¬

Expanded text:
forte cum sitiunt, quam profluentis fontis rivos, quorum copiam sitis tempore reperire non possunt. Et hordeaceus panis dulcis solet esse etiam his qui centenis vicibus ferculorum quotidiani convivii copias ructare consuerunt. Sed et hortorum amoena mirantibus herbae agrestes placere consueverunt. 2. Quamobrem obsecro vos omnes, in quorum manibus liber iste versabitur, ut credatis vera esse, quae scripsimus: nec putet me quisquam studio amoris aliquid quod fide careat, posuisse; quando quidem melius sit penitus nihil dicere, quam aliquid falsi proferre, cum sciamus nos omnium sermonum nostrorum reddituros esse rationem . Nec dubitem et si non ab omnibus omnia, tamen a diversis diversa sciri, et ea cognita nonnullis esse, quae etiam minus ipse aut audire aut videre potui. Unde a die nativitatis ejus narrandi initium sumam, ut gratia viri ab incuna
Abbreviated transcription (Latin):
periclitabitur regis ciuitas: et nos peri¬
bimus. Afrodisius ꝯmentariensis. presidi
dixit. Eum qui p̃strait nobis salutẽ hane
Fantasma fecit: et illusit sensus nostros.
et dolus. Nichil facias adtiersus seruũ eius.
ne aliquid tibi deterius contingat. Tunc p̃¬
ses octauius iussit linguã afrodisii ab scidi.
ad dm̃. et statim manus domini facta est
super p̃sidem: et dissolutis m̃bris faerus est
cecus. Et uidens eum afrodisius cecum :¬
exclamauit dicens. Iustus es dñe: et rec¬
tum iudiciũ tuũ. Freses aieit. frater afro
quia multum iniq gessi in seruos dei. afro
uos dei: quia deus noster inuictus ẽ deus.
Uides me indignũ. lingua incisa loquentem.
ncuien et uiscera mea male cruciant᷑. S̾anctus
longinus dixit. Si uis miscd̾iam consequi
prius me puni: ut post mortẽ meã dep̃cer

Expanded text:
perecli| tabitur ciuitas haec et nos perimus . afrodisius com| mentare est praesidae dixit . eum que prestetit nobis| salutem hanc fantasma| fecit et inlusit sensus nostros anec do| lus . nihil male facias in seruis eius . ne aliquit tibi| deterius contingat. Octauius praesis iussit linguam| afrodisii abscedi . a domino et statim manus domini facta est super presi| dem et desolutis membris factus est cecus et uidens eum| afrodisius cecum etclamauit dicens. Iustus es domine| et iustum iudicium tuum. Preses dixit frater afrodret pro me quia multum| iniqui gessi in seruum dei. Afroduiss dei quia deus non est| inuictus. Vides me indignum linguam incisam loquen| tem. meum| et uiscera mea male cruciantur. Sanctus longinus dixit+ si uis| misericordiam consequi celerius me pone ut post mortem| meam depr
Abbreviated transcription (Latin):
ortaris uenerabilis pater
augustine. ut sicut beati
uirs athanasius ep̃c. et ie¬
ronimus p̃sbiter stilo
prosecuti sunt uitã scõrũ
pauli et antonii in here¬
mo positorũ. sicut etiam
ego beati ⁊imbrosii ep̃i mediolanensis ecclesie
meo piequar stilo: sed ego ut meritis tan¬
torum uirorũ qui muri eccłarum sunt et elo¬
quencie fontes. ita etiã sermone me imparem
noui. Tamen quia absurddũ esse opinor quod
p̃cipis declinare: ea que a ꝓbatissimis uiris qui
ilii ante me astiterũt. et maxime a sorore ip¬
siuis uenerabili marcellina didici. uel que ipse
uidi cũ illi astarem. uel que ab his agnoui qͥ
illũ in diuersis ꝓuinciis post obitũ ipsius se
uidisse narrarunt. uel que ad illũ scripta sũt
eũ ahuc obisse nesciretur. adiutus or̃onib
tuis et meritis. tanti uiri licet inculto sermo¬
ne breuiter strictimq describam: ut lecto¬
ris animũ et si sermo offendit. tam̃ breuitas
ad legendũ ꝓ̃uocet: ne uerborũ fucis ueri¬

Expanded text:
ortaris, venerabilis pater Augustine, ut sicut beati viri Athanasius episcopus et Hieronymus presbyter stylo prosecuti sunt vitas sanctorum Pauli et Antonii in eremo positorum, sicut etiam ego beatissimi Ambrosii episcopi Mediolanensis Ecclesiae meo prosequar stylo. Sed ego ut meritis tantorum virorum, qui muri Ecclesiarum sunt, et eloquentiae fontes; ita etiam sermone me imparem novi. Tamen quia absurdum esse opinor, quod praecipis, declinare, ea quae a probatissimis viris, qui illi ante me astiterunt, et maxime ab sorore ipsius venerabili Marcellina didici, vel quae ipse vidi, cum illi astarem, vel quae ab iis cognovi, qui illum in diversis provinciis post obitum ipsius se vidisse narrarunt, vel quae ad illum scripta sunt, cum adhuc obiisse nesciretur: adjutus orationibus tuis, et meritis tanti viri, licet inculto sermone, breviter strictimque describam; ut lectoris animum etsi sermo offenderit, brevitas tamen ad legendum provocet: nec verborum fucis veri
Abbreviated transcription (Latin):
ieeit se in faciem cum gemitu et lacrimis
ddixit. Feccaui dñe peccaui: agnosco iniqͥ¬
tatem meã. S̾tatmq recepit uisũ: et sanꝰ
factus est ex illa hora. Et accipiens corpus
minib mundis. cũ gaudio magno mr̃em¬

Expanded text:
roiecit se in faciem cum gemito et lacrimas dicens| peccaui domine peccaui agnusco iniquitatem meam| et illico recipit uisum et sanus factus est in illa hora| Et accipiens ipsi ocminibus mundis| cum gaudio magno
Abbreviated transcription (Latin):
miles centurio nomine longinus: qui
est a pontio pilato preside. latus dñi
lancea ꝑcutiens aperire. Et uidens
magna dicebat̃. Uere filius dei est hic. Et
post hec recedens de milicia. obseruabat dei
accipiens signaculum: totum se obtulit dño.
faciens igitur. Helemosinas. et castitate cor¬
pus continens. puram eustodiebat conscienei¬
am. celestem uitã gerens in terra. et om̃i xp̃i
bit ueram reuerenciã. uultũ planũ. mode¬
ratam speciem. ornatũ aspectum. quietum
sensum.humilem sapientiã. animũ letum.
nis uiginti septem: et multos auertens ab
iniquitate. illuminabat uerbo ueritatis.
Prohibebat idolorũ sacrificia: seminans uer¬
bi dñi uenerabilia p̃cepta. Cumq hec ad au¬

Expanded text:
milis Centurio nomine| longinus qui s| a poncio pilato . praeside latus domini lancea| percuciens aperuit . et uidens  uoce magna dicebat. Vere dei filius est hic . et post| hec recidens de milicia instruebatur domini accipiens signaculum crucis totum| se optulit deum . faciens aelymosinas et in castitate| corpus contenens puram custodiebat conscienciam| Caelestem uitam gerens in terris et omnem in cbat ueram| reuerentiam. Vulto plano . moderatam speciem. Ornatu| aspectu. Quietum sensum. Humilem sapieam.| Animum letum.ns uitam et multus auertens ab iniquitate| Inluminabat uerbo ueritatis prohibens+ sacrificia| et seminans uerbi domini uenerabilia praecepta. Cumque| haec ad au
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitas liberata est. Iam ex hoc multi infir¬
mi hausto uino uel aqua in qua gemma
abluitur: protinus sanitati reddunt᷑. Deniq
cum adorata fuerit. si a peccato est homo
immiinis: etosa apparet clara. Ceterum
si ut plerũq adsolet humane fragilitati
aliquid detulerit criminis: tota ei uidetur
obscura. Miramq prebens discrecionem
inter innocentẽ et noxiũ: ut ĩnoxius¬

Expanded text:
civitas liberata est. Jam ex hoc multi infircivitas liberata est. Jam ex hoc multi infirmi hausto vino vel aqua in qua gemma abluitur, protinus sanitati redduntur. Denique cum adorata fuerit, si a peccato est homo immunis, et ipsa apparet clara: caeterum si, ut plerumque assolet, humanae fragilitati aliquid detulerit criminis, tota ei videtur obscura, miramque praebet discretionem inter innocentem 738 et noxiu
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa asserit magni meriti erat: exhibitam ar¬
genteã patenã guttas colligere nititur. Que
dum suꝑ altare uago cursu rotanter deflu¬
entes: in ipsam patenã statim in se ꝯiuncte¬
unam gemmã pulcherrimã effecerũt. Patu¬
itq euidenti racione contra iniquã et deo
odibilem arrianã heresim que eo tempore
pullulabat hec acta: agnitumq est scãm
trinitatẽ in una omipotenti equalitate co¬
nexam. nullis garrulacionib posse disiun¬
gi. Tunc gauisus populus. et intelligens
munus sibi indultũ fuisse diuinitus: confe¬
rens aurũ. gẽmasq preciosas. crucem fecit.
in qua hanc gẽmam statuit: sed protinus
om̃s relique gẽme hac accedente ceciderũt.
Tunc pontifex intelligens non esse consorci¬
um celestib cũ terrenis: fabricata cruce ex
auro purissimo. scãm gẽmam media inter¬
capidine locat: et populo ad adorandũ eã
prebet. Nec mora fugato ut dixximꝰ hoste:

Expanded text:
ipsa asserit, magni meriti erat, exhibita aripsa asserit, magni meriti erat, exhibita argentea patena, guttas colligere nititur; quae dum per altare vago cursu rotantur, defluentes in ipsam patenam, statim in se conjunctunam gemmam pulcherrimam effecerunt: patuitque evidenti ratione contra iniquam et Deo odibilem Arianam haeresim, quae eo tempore pullulabat, haec acta. Agnitumque est sanctam Trinitatem, in una omnipotentiae aequalitate connexam, nullis garrulationibus posse disjungi. Tunc gavisus populus, et intelligens munus sibi indultum fuisse divinitus, conferens aurum gemmasque pretiosas, crucem fecit, in qua hanc gemmam statuit. Sed protinus omnes reliquae gemmae hac accedente ceciderunt. Tunc pontifex intelligens non esse consortium coelestibus cum terrenis, fabricata cruce ex auro purissimo, eam gemmam media intercapedine locat, et populo adorandam praebet. Nec mora, fugato, ut diximus, hoste,
Abbreviated transcription (Latin):
re se que dicuntur: neq de his aliqua p̃sen¬
sisse. Alia uero nocte uidit quasi globũ mag¬
nũ ignis suꝑ urbem descendere: et ait. Si
contra nos hi obsessi contumaciter agunt
nec nos metuunt: uel celestis eos ira consu¬
mit. Cũq ñ uideret ullũ urbe incendium
consurgere: misit iterũ interrogare q̃ essent
que uiderat. Similiter negauerũt nichil
se omĩno uidisse. Tunc rex gaisericus ait.
Si hec istinesciũt: manifestũ est qd̾ d̾s
rum adiuuabit eos. Et statim discessit a lo¬
co illo. Sacerdos autẽ conuocatis ciuibus
uigilias celebrat: et missarũ agit festa.
pro liberacione populi sui. Dum autẽ hec agerit.
aspiciens sursum. uidit super altore quasi de ca¬
mera tẽpli cadere tres guttas equales magni¬
tudine: claritatr. cand re. cristallũ uincentes.
Cumq ab om̃ib admiracione ac stuptre ue¬
hementi intenderẽt. easq nullus auderet at¬
tingere: petrus quidam presbiter. qui ut res

Expanded text:
re se quae dicuntur, neque de iis aliqua persenre se quae dicuntur, neque de iis aliqua persensisse. Alia vero nocte, vidit quasi globum magnum ignis super urbem descendere, et ait: Si contra nos hi obsessi contumaciter agunt, nec nos metuunt, vel coelestis eos ira consumet. Cumque non videret ullum ab urbe incendium consurgere, misit iterum interrogare quae essent quae viderat. 737 Similiter negaverunt nihil se omnino vidisse. Tunc rex Gausericus ait: Si haec isti nesciunt, manifestum est quod Deus eorum adjuvat eos. Et statim discessit a loco illo. Sacerdos autem convocatis civibus vigilias celebrat, et missarum agit festa pro liberatione populi sui. Dum autem haec ageret, respiciens sursum vidit super altare, quasi de camera templi, cadere tres guttas, aequales magnitudine, claritate, et candorem cyrstalli vincentes. Cumque omnes cum admiratione et stupore vehementi intenderent, easque nullus auderet attingere, Petrus quidam presbyter, qui, ut res