comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gendũ ẽ. nͥ qr potestas illa & bonitas il¬
la magis agebat quid aĩȩ in factis eiꝰ
ꝓ salute sempiterna intelligerent: quã
quid ꝓ tẽporali salute corpora mereren¬
tur: Corpoꝵ enĩ salus. quȩ uera exspe¬
ctat᷑ a dño: erit in fine in resurrectione
mortuoꝵ. Tunc qđ uiuet. ñ moriet᷑: tẽ
qđ sanabit᷑. ñ ȩgrotabit: tc̃ qđ satiabit᷑
ñ esuriet aut sitiet: tẽ qđ renouabit᷑.
ñ ueterescet. Nunc uͦ in illis factis do
membra constricta morte dissoluta st̃.
& quicqͥd sanatũ ẽ tẽporalit̾ in mẽbris
mortalib. in fine defẽcit. Anima uͦ quȩ
credidit: ad uitã ȩt̾nã tͣnsitũ fecit. Aĩȩ gͦ
crediturȩ cuiꝰ peccata dimittere uene¬
rat: ad cuiꝰ languores sanandos se humi¬
liauerat: de hoc languido sanato. inag¬
nũ signũ dedit. C uiꝰ rei. & cuiꝰ signi pro¬
fundũ sacram̃tũ. quantũ dñs donare dig¬
nat᷑. attentis uob̃. & orando adiuuantib

Expanded text:
gendum est, nisi quia potestas illa et bonitas ilgendum est, nisi quia potestas illa et bonitas illa magis agebat quid animae in factis ejus pro salute sempiterna intelligerent, quam quid pro temporali salute corpora mererentur? Corporum enim salus quae vera exspectatur a Domino, erit in fine in resurrectione mortuorum: tunc quod vivet, non morietur; tunc quod sanabitur, non aegrotabit; tunc quod satiabitur, non esuriet aut sitiet; tunc quod renovabitur, non veterascet. Nunc vero in illis factis Dommembra constricta, morte dissoluta sunt; et quidquid sanatum est temporaliter in membris mortalibus, in fine defecit: anima vero quae credidit; ad vitam aeternam transitum fecit. Animae ergo crediturae, cujus peccata dimittere venerat, ad cujus languores sanandos se humiliaverat, de hoc languido sanato magnum signum dedit. Cujus rei et cujus signi profundum sacramentum, quantum Dominus donare dignatur, attentis vobis et orando adjuvantibus
Abbreviated transcription (Latin):
fecit. Plus ẽ eñ ad salutẽ niam qđ factꝰ
ẽ ꝓpt̾ hõĩes: quã qł fecit int̾ hoĩes. Et plꝰ
ẽ qł uitia sanauit aĩarũ: quã qđ sanauit
languores corpoꝵ morituroꝵ. Sed qr ipsa
aĩa ñ eũ nouerat a quo sananda erat: &
oculos habebat in carne un facta corpo¬
ralia uideret. ñdũ habebat sanos ĩ corde
unde din latentẽ cognosceret: fecit qd
uidere poterat. uͣt sanaret᷑ uñ uidere ñ¬
poterat. Ingressus ẽ locũ ubi iacebat mag¬
na multitudo languentiũ: cę̧coꝵ. claudoꝵ
aridoꝵ. Et cũ ẽẽt medicus ce aĩarũ ce cor-¬
poꝵ. & qui uenisset om̃s aĩas sanare cre¬
dit᷑oꝵ: de illis languentib unũ elegit
quẽ sanaret: ut unitatẽ significaret. Si
mediocri corde. & quasi humano captu
& ingenio consideremꝰ facientẽ: & qđ ad
potestatẽ ꝑtinet. ñ magnũ aliquid ꝑfe¬
cit: & qđ ad benignitatẽ. paruũ fecit.
Tot iacebant & unꝰ curatꝰ ẽ: cũ posset u¬
no uerbo om̃s erigere. Quid gͦ intelli¬

Expanded text:
t propter homines, quam quod fecit inter homines: et plus est quod vitia sanavit animarum, quam quod sanavit languores corporum moriturorum. Sed quia ipsa anima non eum noverat a quo sananda erat, et oculos habebat in carne, unde facta corporalia videret, nondum habebat sanos in corde, unde Deum latentem cognosceret, fecit quod videri poterat, ut sanaret unde videri poterat. Ingressus est locum ubi iacebat magna multitudo languentium, cecorum, claudorum, aridorum; et, cum esset medicus animarum et corporum et qui  crediturorum, de illis languentibus unum elegit quem sanaret, ut unitatem significaret. Si mediocri corde, et quasi humano captu et ingenio consideremus facientem, et quod ad potestatem pertinet, non magnum aliquid perfecit; et quod ad benignitatem, parum fecit. Tot jacebant, et unus curatus est, cum posset uno verbo omnes erigere. Quid ergo intelli
Abbreviated transcription (Latin):
um. qđ uos credo reminisci. Neq enĩ oĩã
cõmemoranda st̃: tãquã rudib & imꝑitis.
Denariꝰ gͦ qͥ accepit nom̃ a numero decẽ.
reddit᷑. & coniunctus quadragenario.
fit qͥnquagenariꝰ. Unde cũ labore cȩle¬
bramꝰ quadragesimã ante pascha: cũ lȩ¬
ticia uͦ tãquã accepta mercede qͥnqua¬
gesimã post pascha. Nã huic taquã sa¬
lutari labori boni oꝑis. qͥ ꝑtinet ad qua¬
dragenariũ numerũ. addit᷑ quietis ce
felicitatis denarius: ut qͥnquagenariꝰ
fiat. Significauit hoc & ipse dñs iħs
multo aꝑtiꝰ: q̃n post resurrectionẽ .xl.¬

Expanded text:
uod vos credo reminisci: neque enim omnia commemoranda sunt, tanquam rudibus et imperitis. Denarius ergo qui accepit nomen a numero decem, redditur, et conjunctus quadragenario fit quinquagenarius: unde cum labore celebramus Quadragesimam ante Pascha; cum laetitia vero, tanquam accepta mercede, Quinquagesimam post Pascha. Nam huic tanquam salutari labori boni operis, qdragenarium numerum, additur quietis et felicitatis denarius, ut quinquagenarius fiat: significavit hoc ipse Dominus Jesus multo apertius, quando post resurrectionem
Abbreviated transcription (Latin):
irum non esse
debet: a dõ fa¬
ctũ miraculũ.
Mirũ enĩ ẽẽt:
si hõ fecisset.
Magis gaudere
quã mirari de¬

Expanded text:
irum non esse debet a Deo factum miraculum: mirum enim esset si homo fecisset. Magis gaudere quam mirari de
Abbreviated transcription (Latin):
dictũ est ñ ueni legẽ soluere. s adĩplere.
Siue gͦ illa. siue ista causa. siue alia aliqͣ
ꝓbabiliore. quȩ nos latet. doctiores ñ la¬
tet: certũ ẽ tñ. quadragenario numero
significari. quandã ꝑfectionẽ in oꝑibus
bonis: quȩ marime oꝑa bona exercent᷑

Expanded text:
dictum est, Non veni solvere Legem, sed adimplere . dictum est, Non veni solvere Legem, sed adimplere . Sive ergo illa, sive ista causa, sive alia aliqua probabiliore, quae nos latet, doctiores non latet; certum est tamen quadragenario numero significari quamdam perfectionem in operibus bonis, quae maxime opera b
Abbreviated transcription (Latin):
cedẽ sp̃o scĩ. Significata st̃ ista: & qͥb̾dã
significationib res ipsȩ p̃uentȩ st̃. Signi¬
ficationib pascimur: ut ad res ipsas ꝑdu¬
rantes ꝑuenire possimꝰ. Oꝑarii enĩ sumꝰ.
& adhuc in uinea laboramꝰ. finito die
finito oꝑe: merces restituet᷑. Sed qͥs oꝑa¬
rius ꝑdurat ad accipiendã mercedẽ: ñ
qui pascit᷑ cũ laborat: Num enĩ & tir oꝑa¬
rio tuo mercedem solã daturus es. Non
etiã afferes illi un iures reparet. Et in
labore pascis utiq cui mercedẽ daturꝰ
es: Ainde. & nos dñs istis scripturarum
significationib laborantes pascit. Nã si
ista intelligendoꝵ sacram̃toꝵ lȩticia
subtrahat᷑ a nob̾. deficimꝰ in labore: & ñ
erit qui ꝑueniat ad mercedem. Qm̃ gͦ
tasse ideo . qr lex in decẽ p̃ceptis data
ẽ: & ꝑ totũ mundũ p̃dicanda erat lex.
ente & occidente. meridie & aquilone.
Unde denariꝰ.ꝑ. iiͦͦͬ. multiplicatꝰ. ad quadra¬
libros habet implet᷑ lex: uel qͥa in eugłio

Expanded text:
 . Significata sunt ista, et quibusdam significationibus res ipsae praeventae sunt. Significationibus pascimur, ut ad res ipsas perdurantes pervenire possimus. Operarii enim sumus, et adhuc in vinea laboramus: finito die, finito opere, merces restituetur. Sed quis operarius perdurat ad accipiendam mercedem, nisi qui pascitur cum laborat? Non enim et tu operario tuo mercedem solam daturus es: non etiam afferes illi unde vires reparet in labore? Pascis utique cui mercedem daturus es. Proinde et nos Dominus in istis Scripturarum significationibus laborantes pascit. Nam si ista intelligendorum sacramentorum laetitia subtrahatur a nobis, deficimus in labore, et non erit qui perveniat ad mercedem. 6. Quomtasse ideo, quia Lex in decem praeceptis data est, et per totum mundum praedicanda erat Lex: ente et Occidente, Meridie et Aquilone, unde denarius per quatuor multiplicatus, ad quadraio
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ ine genuit pat̾. Si enĩ qđ pau
ci intelligunt simplex ẽ. natura
ueritatis. hoc ẽ filio ẽẽ qđ nosse.
Ab illo gͦ habet ut nouerit. a quo
habet ut sit. Non ut pͥus ab illo
eẽt. & ab illo postea nosset. s quẽ¬
sic gignendo dedit ut nosset. quia
simplici ut dictũ ẽ naturę uerita
tis. ẽẽ &e nosse. ñ ẽ aliud atq aliud.¬
s hoc ipsum. dixit ergo ista iudȩis.
& addidit. Et qui me misit. mecũ ẽ
Iam hoc & ante dixerat. s rẽ mag¬
nã assidue cõmemorat. Misit me
& mecũ ẽ. Si gͦ tecũ est o dñe. ñ
unꝰ ab alio missus ẽ. s ambo ueni¬
stis. Et tñ cũ ambo simul sint. unꝰ
missus ẽ. alt̾ misit. qm missio in car¬
natio ẽ. & ipsa incarnatio. filii tm
ẽ. ñ ẽ patͥs. Misit itaq pat̾ filiũ.s
ñ recessit a filio. Non enĩ quo misit
filiũ. ñ ibi erat pat̾. Ubi enĩ ñ ẽ qui
facit oĩa: Ubi ñ ẽ. qui dix̃. cęlum
& terrã ego impleo: S forte pat̃

Expanded text:
ttci intelligunt, simplex est natura veritatis, hoc est, Filio esse, quod nosse: ab illo ergo habet quod noverit, a quo habet ut sit: non ut prius ab illo esset, et ab illo postea nosset; sed quemdo dedit, ut nosset, quia simplicis ut dictum est naturae veritas est, esse et nosse non est aliud atque aliud,ed hoc ipsum, det addidit: Et qui me misit mecum est. Jam hoc et ante dixerat, sed rem magnam assidue commemorat: misit me, et mecum est. Si ergo tecum est, o Domine, non unus ab alio missus est, sed ambo venistis. Et tamen cum ambo simul sint, unus missus est, alter misit: quoniam missio incarnatio est, et ipsa incarnatio Filii tantum est, non et Patris. Misit itaque Pater Filium, sed non recessit a Filio. Non enim quo misit Filium, non ibi erat Pater. Ubi enim non est qui fecit omnia? ubi non est qui dixit, Coelum et terram ego imp
Abbreviated transcription (Latin):
Ambo me audiert̃. ambob ego dixi.
s uni ipsoꝵ. ds dix̃. Si parua mag¬
nis cõparare concedit᷑. q̃m nos ad
eũ quid sumꝰ: Tam̃ nescio quid in¬
corporalit̃ & sp̃italit̾ facit in nob̾
ds. qđ nec sonꝰ est. qui aurẽ ꝑcutiat.
nec color qui oculis discernat᷑. nec
odor qui narib capiat᷑. nec sapor
qui faucib iudicet᷑. nec durũ & mol¬
le qđ tangendo sentiat᷑. & tñ ali-¬
quid ẽ. qđ sentire facile ẽ explicare
impossibile ẽ. Si gͦ ds ut dicere ce¬
perã loquit᷑ in cordib nr̃is sine
sono. quomͦ loquit᷑ filio suo: Sic
gͦ fr̃s. sic cogitate quantũ potestis.
ut dixi: licet parua magnis. mͦ aliqͦ
cõparare.Sic cogitate. Incorporali¬
ter pat̾ loquutꝰ ẽ filio. qr incorpora¬
lit̃ pat̾ genuit filiũ. nec eũ sic do¬
cuit. quasi indoctũ genuerit. s hoc
ẽ eũ docuisse. qđ ẽ scientẽ genuisse
& hoc ẽ docuit me pat̾. qđ ẽ scien¬

Expanded text:
Ambo me audierunt, ambobus ego dixi; Ambo me audierunt, ambobus ego dixi; sed uni ipsorum Deus dixit. Si parva magnis comparare conceditur, quoniam nos ad eum quid sumus? tamen nescio quid incorporaliter et spiritualiter facit in nobis Deus, quod nec sonus est qui aurem percutiat, nec color qui oculis discernatur, nec odor est qui naribus capiatur, nec sapor qui faucibus judicetur, nec durum et molle quod tangendo sentiatur: tamen aliquid est quod sentire facile est, explicare impossibile est. Si ergo Deus, ut dicere coeperam, loquitur in cordibus nostris sine sono, quomodo loquitur Filio suo? Sic ergo, fratres, sic cogitate, quantum potestis, ut dixi, si licet parva magnis modo aliquo comparare; sic cogitate. Incorporaliter Pater locutus est Filio, quia incorporaliter Pater genuit Filium. Nec eum sic docuit quasi indoctum genuerit: sed hoc est eum docuisse, quod est scientem genuisse; et hoc est, docuit me Pater, quod est, scien
Abbreviated transcription (Latin):
sonui. nũquid ego in corde lum̃
accendi: Procul dubio si uerũ est
qđ dixi. & hoc uerũ ñ solũ audistiˢ.
uerũ etiã intellexistis. Duȩ res ibi
facte sunt. discernite illas. auditꝰ
& intellectus. Auditꝰ ꝑ me factus
ẽ. intellectus ꝑ quẽ: Ego ad aurẽ
dixi ut audiretis. ad cor ur̃m quis
dixit ut intelligeretis: Sine du¬
bio. ali quis & ad cor ur̃m aliquid
dix̃. ut ñ solũ strepitus iste uerbo¬
rũ ꝑcuteret aurẽ uram. s etiam
in cor ur̃m aliquid descenderet
ueritatis. Dixit aliquis ad cor
ur̃m̃. s ñ eũ uidetis. Si intellexistis
fr̃s. dictũ ẽ & cordi ur̃o. Munus
di ẽ. intelligentia. Quis hoc dixit
in corde ur̃o. si intellexistis: Cui
dicit psalmꝰ. da mͥ intellectũ ut
discã mandata tua: uerbi gracia.
ep̃s loquutus est. Quid loquutꝰ ẽ¬
ait aliquis: Respondens quid lo¬
quutꝰ sit. & addis. Uerũ dix̃. Tunc
alius. qui non intellexit. Quid dix̃
inquit : Aut quid ẽ qđ laudas:

Expanded text:
sonui; numquid ego in corde lumen sonui; numquid ego in corde lumen accendi? Procul dubio si verum est quod dixi, et hoc verum non solum audistis, verum etiam intellexistis; duae res ibi factae sunt, discernite illas, auditus et intellectus. Auditus per me factus est, intellectus per quem? Ego ad aurem dixi ut audiretis, ad cor vestrum quis dixit ut intelligeretis? Sine dubio aliquis et ad cor vestrum aliquid dixit, ut non solum strepitus iste verborum percuteret aurem vestram, sed etiam in cor vestrum aliquid descenderet veritatis: dixit aliquis et ad cor vestrum, sed non eum videtis; si intellexistis, fratres, dictum est et cordi vestro. Munus Dei est intelligentia. Quis hoc dixit in corde vestro, si intellexistis? Cui dicit Psalmus, Da mihi intellectum, ut discam mandata tua . Verbi gratia, episcopus locutus est. Quid locutus est, aliquis ait? Respondes quid locutus sit, et addis: Verum dixit. Tunc alius qui non intellexit: Quid dixit, inquit, aut quid est quod laudas?
Abbreviated transcription (Latin):
pat̾ hȩc loquor: Loquutꝰ ẽ illi. q̃n
docuit pat̾ filiũ. uerba fecit qͦmͦ
tu q̃n doces filiũ tuũ uerba facis:
Quomͦ facit uerba uerbo: Quę
uerba multa fierent unico uerbo:
U erbũ enĩ patris. aures habuit ad
os patris: Carnalia sunt ista. pere¬
ant de cordib ur̃is. Hoc enĩ dico.
Ecce si intellexistis qđ ego dixi. ego
certe loquutꝰ sum. & mea uerba
sonuer̃t. soniq aures pepulerunt.
& ꝑ sensũ auditus ur̃i ad cor sen¬
tentiam ꝑduxerunt si intellexistis.
Facite aliquẽ audisse latinȩ linguȩ
hominẽ. tantũmͦ audisse. nec tñ in¬
tellexisse qđ dixi. quantũ ad strepi¬
tũ ꝑtinet emissũ ex ore meo. sic eiꝰ
ille particeps factus ẽ qui ñ intelle¬
xit quomͦ & uos. Eũ sonũ audiuit.
eȩdem syllabȩ aures eiꝰ ꝑcusserunt.
s in corde ipsius nicħ genuert̃. Quare:
Quia ñ intellexit. Uos aũ si intellexi¬
stis. un incellexistis: Ego ad aurẽ

Expanded text:
Pater, haec loquor? Locutus est illi? Quando Pater, haec loquor? Locutus est illi? Quando docuit Pater Filium, verba fecit, quomodo tu, quando doces filium tuum, verba facis? Quomodo facit verba Verbo? Quae verba multa fierent unico Verbo? Verbum enim Patris aures habuit ad os Patris? Carnalia sunt ista, pereant de cordibus vestris. Hoc enim dico, ecce si intellexistis quod ego dixi, ego certe locutus sum, et mea verba sonuerunt, sonisque aures pepulerunt, et per sensum auditus vestri ad cor sententiam perduxerunt, si intellexistis. Facite aliquem audisse latinae linguae hominem, tantummodo audisse, nec tamen intellexisse quod dixi: quantum ad strepitum pertinet emissum ex ore meo, sic ejus ille particeps factus est qui non intellexit, quomodo et vos; eum sonum audivit, eaedem syllabae aures ejus percusserunt; sed in corde ipsius nihil genuerunt. Quare? Quia non intellexit. Vos autem si intellexistis unde intellexistis? Ego ad aurem
Abbreviated transcription (Latin):
aũ cogitas in pͥncipio erat uer¬
bũ. &. uerbũ erat apud dm̃. &e ds̃
erat uerbũ. ꝑeat de corde tuo oĩs
humana siguratio. pellatur de co¬
gitationib tuis quicquid fine cor¬
poreo terminat᷑. quicquid loci spa¬
cio continetur. uel quantalibet
mole diffundit᷑. de corde tuo fig¬
mentũ tale disꝑeat. Cogita si potes
pulchritudinẽ sapĩȩ. occurrat tͥ
pulchritudo iusticiȩ forma ẽ: Sta¬
tura ẽ: Color ẽ: Nicħ horũ ẽ. c
tñ ẽ. Nã si ñ ẽẽt. nec amaret᷑. nec
merito laudaret᷑. nec amata. nec
laudata. corde moribq teneretur.
Nunc uͦ. fiunt homines sapientes.
Unde fierent. nͥ ẽẽt sap̃ia: Porro aũ.
o hõ si sap̃iam tuã uidere carnis
oculis ñ potes. nec tali imaginatio¬
ne cogitare. quali corporalia cogi¬
tantur. sapĩę di audes ingerere
humani corporis formã: Quid gͦ
dicimꝰ fr̃s: Quomͦ loquutꝰ est pat̾
filio. qͣm filius ait. sic̃ docuit me

Expanded text:
autem cogitas, In principio erat Verautem cogitas, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum , pereat de corde tuo omnis humana figuratio: pellatur de cogitationibus tuis quidquid fine corporeo terminatur, quidquid loci spatio continetur, vel quantalibet mole diffunditur; de corde tuo figmentum tale dispereat. Cogita, si potes, pulchritudinem sapientiae, occurrat tibi pulchritudo justitiae. Forma est? statura est? color est? Nihil horum est, et tamen est: nam si non esset, nec amaretur, nec merito laudaretur, nec amata nec laudata corde moribusque teneretur: nunc vero fiunt homines sapientes; unde fierent, nisi esset sapientia? Porro autem, o homo, si sapientiam tuam videre carnis oculis non potes, nec tali imaginatione cogitare quali corporalia cogitantur, sapientiae Dei audes ingerere humani corporis formam? 5. Quid ergo dicimus, fratres? Quomodo locutus est Pater Filio, quoniam Filius ait Sicut docuit me
Abbreviated transcription (Latin):
rã caruis humane. sensus istos
conspicuos. staturã motusq cor¬
poris. linguȩ officiũ. distinctiones
sonoꝵ: nolite in illa trinitate co¬
gitare. nͥ qđ ꝑtinet ad formam
serui. quã accepit unigenitꝰ filiꝰ.
cũ uerbũ caro factũ ẽ ut habita¬
ret in nob̾. Ibi ñ te ꝓhibeo huma¬
na infirmitas cogitare qđ nosti.
immo &̾ cõpello. si fides in te
uera ẽ. Talem xp̃m cogita. s ex
maria uirgine. ñ de do patre. ta¬
lem cogita. Infans fuit. creuit ut
homo. ambulauit ut homo. esuri¬
uit. sitiuit ut homo. dormiuit.
postremo passus ut homo. suspen¬
sus in ligno. occisus. sepultus ut
hõ. in eadem forma resurrexit. in
eadem forma ante oculos disci¬
puloꝵ ascendit in cęlũ. in eadem
forma uenturus ẽ ad udicium.
Angłoꝵ enĩ uox ẽ in eugło exp̃ssa.
S ic ueniet. quomͦ eũ uidistis euntẽ
in cęlũ. Quando gͦ de forma ser¬
ui cogitas in xp̃o. humanã effigi¬
em cogita. si ẽ in te fides. Qnͣdo

Expanded text:
ram carnis humanae, sensus istos ram carnis humanae, sensus istos conspicuos, staturam motusque corporis, linguae officium, distinctiones sonorum, nolite in illa Trinitate cogitare, nisi quod pertinet ad formam servi, quam accepit unigenitus Filius, cum Verbum caro factum est, ut habitaret in nobis . Ibi non te prohibeo, humana infirmitas, cogitare quod nosti; imo etiam compello. Si fides in te vera est, talem Christum cogita: sed ex Maria virgine, non de Deo Patre talem cogita. Infans fuit, crevit ut homo, ambulavit ut homo, esurivit, sitivit ut homo, dormivit ut homo, postremo passus ut homo, suspensus in ligno, occisus, sepultus ut homo; in eadem forma resurrexit, in eadem forma ante oculos discipulorum ascendit in coelum, in eadem forma venturus est ad judicium. Angelorum enim vox est in Evangelio expressa: Sic veniet quomodo eum vidistis euntem in coelum . Quando ergo de forma servi cogitas in Christo, humanam effigiem cogita, si est in te fides: quando
Abbreviated transcription (Latin):
patrẽ quia dix̃ ego sũ: Audi quia
filiꝰ ẽ. A meipso facio nicħ. Quid
ẽ a meipso facio nich: A meipso¬
ñ sum. Filius enĩ de patre est ds̃.
pat̾ aũ. ñ ẽ de filio ds. Filius est
de quo ẽ. pat̾ aũ ẽ. s ñ ẽ de qͦ est.
Quod gͦ addidit. sic̃ docuit me pat̾
hec loquor. nemini ur̃m obrepat
cogitatio carnalis fr̃s mei. ñ enĩ
potest humana infirmitas cogita¬
re. nͥ quod consueuit facere uel
audire. Nolite gͦ uob̾ quasi duoᷤ
homines ante oculos ponere. unũ
patrẽ alterũ filiũ. & loquentem
patrẽ ad filiũ sic̃ facis tu qͣndo
uerba aliqua dicis filio tuo. mo¬
nens eũ & instruens eũ quomͦ
loquat᷑. ut quȩcũq audiuit a te
cõm̃det memoriȩ. qͦd cõm̃daue¬
rit memoriȩ. ꝓferat & lingua.
distinguat ꝑ sonos. inferat aurib
alienis: qđ ꝑcepit in suis. Nolite
ita cogitare. ne in corde ur̃o ido¬
la fabricetis. humanã formã hu¬
manoꝵ liniam̃ta menbroꝵ. figu¬

Expanded text:
Patrem, quia dixit, Ego sum: audi quia Patrem, quia dixit, Ego sum: audi quia Filius est, Et a meipso facio nihil. Quid est, A meipso facio nihil? A meipso non sum. Filius enim de Patre est Deus; Pater autem non est de Filio Deus: Filius est de quo est; Pater autem est, sed non est de quo est. 4. Quod ergo addidit, Sicut docuit me Pater, haec loquor; nemini vestrum obrepat cogitatio carnalis, fratres mei. Non enim potest humana infirmitas cogitare, nisi quod consuevit facere vel audire. Nolite ergo vobis quasi duos homines ante oculos ponere, unum patrem, alterum filium, et loquentem patrem ad filium: sicut facis tu, quando verba aliqua dicis filio tuo, monens eum et instruens eum quomodo loquatur, ut quaecumque audivit a te, commendet memoriae; cum commendaverit memoriae, proferat et lingua, distinguat per sonos, inferat auribus alienis quod percepit in suis. Nolite ita cogitare, ne in corde vestro idola fabricetis. Humanam formam, humanorum lineamenta membrorum, figu
Abbreviated transcription (Latin):
sũ. nec assidue repetendũ est. ne pa¬
riat res tanta fastidiũ. Recolite il¬
lud. ego sũ qui sũ. & qui ẽ. misit me.
& agnoscetis quid dictũ sit. tẽ scie¬
tis qr ego sũ. Sed & pater ẽ. & sp̃s
tas. Sed qr dñs sic̃ filius loquebat᷑.
ne forte in eo qđ dix̃ tẽ cognosce¬
tis qr ego sũ. subintraret error sa¬
bellianoꝵ hoc ẽ patripassianoꝵ quẽ
uob̾ errorẽ cõm̃daui ñ tenendũ.
s cauendũ. Eorũ scilicet qui dixe¬
runt. ipse ẽ pat̃. ipse ẽ filius. duo
st̃ noĩa. s res una. Propt̃ istũ gͦ ca¬
uendũ errorẽ. cũ dixisset dñs tẽ
cognoscetis qr ego sũ. ne ipse intel¬
ligeret᷑ pat̾ continuo subiunxit.
Et a meipso facio nicħ. s sic̃ docuit
me pater hȩc loquor. Iã gaudere
cȩꝑat sabellianꝰ erroris sui occasio¬
ne cõꝑta. Statĩ ut se tãquã in ob¬
scuro extulit. sequentis sentie
luce confusus ẽ. Putaueras eũ esse

Expanded text:
sum; nec assidue repetendum est, ne pasum; nec assidue repetendum est, ne pariat res tanta fastidium. Recolite illud, Ego sum qui sum, et Qui est, misit me ; et agnoscetis, quid dictum sit, Tunc scietis quia ego sum: sed et, Pater est, et Stas. Sed quia Dominus sicut Filius loquebatur, ne forte in eo quod dixit, Tunc cognoscetis quia ego sum, subintraret error Sabellianorum, hoc est Patripassianorum, quem vobis errorem commendavi non tenendum, ed cavendum, eorum scilicet qui dixerunt, Ipse est Pater, ipse est Filius; duo sunt nomina, sed res una: propter istum ergo cavendum errorem cum dixisset Dominus, Tunc cognoscetis quia ego sum; ne ipse intelligeretur Pater, continuo subjunxit, Et a meipso facio nihil, sed sicut docuit me Pater, haec loquor. Jam gaudere coeperat sabellianus, erroris sui occasione comperta: statim ut se tanquam in obscuro extulit, sequentis sententiae luce confusus est. Putaveras eum esse
Abbreviated transcription (Latin):
deoꝵ. quos ibi uidebat qn dicebat
Cũ exaltaueritis filiũ hõis. tc̃ cog¬
noscetis qr ego sũ. Tainquã dicens.
Differo cognitionẽ urãm. ut impleam
passionẽ meã. Ordine ur̃o cognosce¬
tis qui sim. Non qr om̃s tẽ erant cre¬
dituri. ex his qui audiebant. id est
post dñi passionẽ. Nã paulopost dic̃.
Hec eo loquente. multi crediderunt
in eũ. & ñdũ exaltatꝰ erat filiꝰ hoĩs.
Exaltationẽ quippe dicit passionis.
ñ głificationis. crucis ñ cęli. qr &e
ibi exaltatꝰ ẽ q̃n pependit in ligno.
Sed illa exaltatio. humiliatio fuit. Tc̃
enĩ factus ẽ obędiens usq ad mortẽ
crucis. Hoc oportebat impleri per
eoꝵ manꝰ qui postea fuerant credi¬
turi. quib dicit. Cũ exaltaueritis
filiũ hominis. tẽ cognoscetis qr ego
sum. Quare hoc. nͥ ut nemo despe¬
raret in quocũq scelere male sibi
conscius. qñ uidebat eis donari ho
Cũ exaltaueritis filiũ hominũ. tc̃ cog¬
noscetis qr ego sũ. Iã nostis quid sit

Expanded text:
 quod sibi volebat, quando dicebat: Cum exaltaveritis Filium hominis, tunc cognoscetis quia ego sum. Tanquam dicens: Differo cognitionem vestram, ut impleam passionem meam. Ordine vestro cognoscetis qui sim, non quia omnes tunc erant credituri ex his, qui apost passionem Domini: nam paulo post dicit, Haec eo loquente, multi crediderunt in eum, et nondum exaltatus erat Filius hominis. Exaltationem quippe dicit passionis, non glorificationis; crucis, non coeli: quia et ibi exaltatus est, quando pependit in ligno. Sed illa exaltatio humiliatio fuit. Tunc enim factus est obediens usque ad mortem crucis . Hoc oportebat impleri per eorum manus qui postea fuerant credituri, quibus dicit, Cum exaltaveritis Filium hominis, tunc cognoscetis quia ego sum. Quare hoc, nisi ut nemo desperaret in quocumque scelere male sibi conscius, quando videbat eis donari homCum exaltaveritis Filium hominis, tunc cognoscetis quia ego sum. Jam nostis quid sit
Abbreviated transcription (Latin):
cetis ueritatẽ. & ueritas liberabit
uos. Quid ẽ liberabit uos: Liberos¬
uos faciet. Deniq udȩi carnales.
& scłm carnẽ iudicantes. ñ hi qui
credid̾ant. s in illa turba qͥ erant
qui ñ credebant. iniuriã sibi fac¬
tam putauerunt. quia dix̃ eis ueri¬
tas liberabit uos. indignati sunt
seruos se ẽẽ significatos. & uere ser¬
ui erant. ex ponit illis quȩ sit serui¬
tus. & quȩ sit futura libertas quã
ipse ꝓmittit. S de hac lib̾tate ce de
illa seruitute. nimis longũ ẽ ut ho

Expanded text:
cens: Et veritas liberabit vos. Quid est, liberabit vos? Liberos faciet. Denique Judaei carnales, et secundum carnem judicantes, non hi, qui crediderunt, sed in illa turba, qui erant, qui non credebant, injuriam sibi factam putaverunt, quia dixit eis: Veritas liberabit vos. Indignati sunt servos se esse significatos. Et vere servi erant: et exponit illis quae sit servitus, et quae sit futura libertas quam ipse promittit. Sed de hac libertate et de illa servitute nimis longum est ut ho
Abbreviated transcription (Latin):
mͦ hc̃ tradidert̃ sacerdotes & pͥncipes nr̃i
in dãpnationẽ mortis. & cruci eũ fixert̃.
Nos aũ sperabamꝰ: qr ipse fuit qui recdep¬
turus erat isrł. E nc̃ t̾ciũ diẽ agit ho¬
die: ex quo hȩc facta st̃. Hȩc atq alia cũ
dixisset unꝰ ex duob quos inuenit in
uia euntes ad ꝓpinquũ castellũ: respondit
ipse & ait. O insensati & tardi corde ad
credendũ: suꝑ oĩa quȩ locuti st̃ ꝓphetȩ.
Nonne hȩc oĩa oportebat pati xp̃m: &
introire in claritatẽ suã: Et fuit incipi
in oĩb scripturis quȩ de eo erant. Item
pari se uoluit: ut crederent qđ in corpo¬
re resurrexerat. Hi st̃ inquit sermones
quos locutus sũ ad uos cũ adhuc eẽm
uob̾cũ: quia oportuerat impleri oĩa quȩ
scripta st̃ in lege moysi & ꝓpħis. & psal

Expanded text:
modo hunc tradiderunt sacerdotes et principes nostri modo hunc tradiderunt sacerdotes et principes nostri in dNos autem sperabamus, quia ipse erat qui redempturus esset Israel; et nunc tertius dies agitur hodie, ex quo haec facta sunt. » Haec atque alia cum dixisset unus ex duobus quos invenit in via euntes ad propinquum castellum; respondit ipse et ait: « O insensati et tardi corde ad credendum super omnia quae locuti sunt Prophetae! nonne haec omnia oportebat pati Christum, et introire in claritatem suam? Et fuit incipiein omnibus Scripturis, quae de ipso erant. » Iteiscipulorum voluit, ut crederent quia in corpore resurrexerat: « Hi sunt, inquit, sermones, quos locutus sum ad vos, cum adhuc essem vobiscum, quia oporteret impleri omnia quae scripta sunt in Lege Moysi
Abbreviated transcription (Latin):
nere humano: de . xp̃o ñ tacuit. S occultũ
ibi erat: adhuc enĩ aqua erat. Unde ꝓba-¬
mus qđ oib tẽporib suꝑiorib usq ad
ȩtatẽ qua dñs uenit: ꝓphetia de illo ñ
defuitꝰ Ipso dño dicente. Cũ enĩ resur¬
rexisset a mortius: inuenit discipulos
dubitantes de ipso quẽ secuti erant.
Hider̃t enĩ eũ mortuũ & ñ sperauerunt
resurrecturũ: & tota spes eoꝵ concidit.
Unde ille latro laudatꝰ. ipso die meruit.
ẽẽ in paradyso: qr in cruce fixus tc̃ con
fessus ẽ xp̃m: qñ de illo discipuli dubi¬
tauer̃t. Ergo inuenit eos nutantes: &
quodã mͦ arguentes se ipsos qđ in illo re¬
deptionẽ sperauerant: Dolebant tñ eũ
sine culpa occisũ: qr nouerant ĩ nocentẽ.
Et hoc ipsi post resurrectionẽ dixer̃t: cũ
dix̃ eis. Quȩ. Illi aũ dixert. De iħu nata¬
reno. qui fuit ꝓpħa potens in factis & di¬
ctis in conspectu dĩ. & uniuersi ppłi quo¬

Expanded text:
nere humano, de Christo non tacuit: sed occultum nere humano, de Christo non tacuit: sed occultum ibi erat; adhuc enim erat aqua. Unde probamus quod omnibus temporibus superioribus usque ad aetatem qua Dominus venit, prophetia de illo non defuit? Ipso Domino dicente. Cum enim resurrexisset a mortuis, invenit discipulos dubitantes de ipso quem secuti erant. Viderunt enim eum mortuum, et non speraverunt resurrecturum, et tota spes eorum concidit. Unde ille latro laudatus, ipso die meruit esse in paradiso? Quia in cruce fixus tunc confessus est Christum , quando de illo discipuli dubitaverunt. Ergo invenit eos nutantes, et quodammodo arguentes seipsos quod in illo redemptionem speraverant. Dolebant tamen eum sine culpa occisum, quia noverant innocentem. Et hoc ipsi post resurrectionem dixerunt, cumdixit eis: Quae? Illi autem dixerunt: De Jesu Nazareno, qui fuit vir propheta, potens in factis et dictis in conspectu Dei et universi populi, quo
Abbreviated transcription (Latin):
euugłiũ suũ. Iam enĩ incipiamꝰ ipsa sa-¬
cram̃toꝵ oꝑta detegere: quantũ ille
donat in cuiꝰ noĩe uob̃ ꝓmisimꝰ. Erat
tur aqua erat. In aqua enĩ: unũ qͦda¬
mͦ latet. Dicit apłs. quid intelligamꝰ
in ista aqua. Usq in hodiernũ inqͥt
diẽ. quã diu legit᷑ moyses. id ipsũ uelam̃
in xp̃o euacuat᷑. Et cũ transieris inquit
ad dñm: auferet᷑ uelam̃. Uelam̃ dicit
ad opertionẽ ꝓphetiȩ: ut ñ intelligeret᷑
Tollit᷑ uelam̃: cũ transieris ad dnũindic tol¬
lit᷑ insipientia cũ transieris ad diĩm: &
qd aqua erat. iunũ łͥ fit. Lege libros om¬
nes ꝓpheticos: N intellecto xp̃o: quidtam
insipidũ & fatuũ inuenies: Intellige
ibi xp̃m: ñ solũ sapit qd legis. sed etiam
inebriat. mutans m̃tẽ a corpore: ut p̃te¬
rita obliuiscens. in ea quȩ ãn st̃ exten¬
daris. Ergo ꝓphetia ab antiquis tẽporib
ex quo ꝓrsus currit ordo nascentiũ inge¬

Expanded text:
Evangelium suum. 3. Jam enim incipiamus ipsa saEvangelium suum. 3. Jam enim incipiamus ipsa sacramentorum operta detegere, quantum ille donat in cujus nomine vobis promisimus. Erat tur, aqua erat. In aqua enim vinum quodammodo latet. Dicit Apostolus quid intelligamus in ista aqua: « Usque ad hodiernum, inquit, diem, quamdiu legitur Moyses, idipsum velamen in Christo evacuatur. Et cum transieris, inquit, ad Dominum, auferetur velamen » . Velamen dicit adopertionem prophetiae, ut non intelligeretur. Tollitur velamen, cum transieris ad Dominum: sic tollitur insipientia, cum transieris ad Dominum, et quod aqua erat, vinum tibi fit. Lege libros omnes propheticos, non intellecto Christo, quid tam insipidum et fatuum invenies? Intellige ibi Christum, non solum sapit quod legis, sed etiam inebriat; mutans mentem a corpore, ut praeterita obliviscens, in ea quae ante sunt extendaris . 4. Ergo prophetia ab antiquis temporibus, ex quo prorsus currit ordo nascentium in ge
Abbreviated transcription (Latin):
bolus eas fecisset: cũ idẽ dñs dicat in
eugłio. int̾rogatꝰ utrũ liceat hõi dimit¬
tere uxorẽ suã ex qualibet causãn li¬
cere excepta causa fornicationis. In qua
responsione si meministis: hoc ait. Qd̃
ds coniunx̃: hõ ñ sẽparet. Et qui bene
eruditi st̃ in side catholica: nouert̃ qđ
ds fecerit nuptias Et sicut coniunctio
a do: ita diuortiũ a diabolo sit. Sed ꝓpt̾¬
ea in causa fornicationis licet uxorẽ
dimittere: qi ipsa ẽẽ uxor pͥor noluit:¬
quȩ fide coniuigałe marito ñ seruauit.
Nec illȩ qͣ uirginitatẽ dõ uouent. quãquã
ampliorẽ gradũ honoris & sc̃itatis in
eccłia teneant: sine nuptiis st̃. Nã & ipsȩ
ꝑtinent ad nuptias cũ tota ȩccłia: in qͥb
stitas sirmaret᷑. & ostenderet᷑ sacram̃tũ
nuptiarũ: qr & illarũ nuptiarũ sponsus
ꝑsonã dñi sigurabat: cui dictũ ẽ. serua¬
sti uinũ bonũ usq adhuc. Bonũ enim
uinũ xp̃c seruauit usq adhuc: id est

Expanded text:
fecisset: cum idem Dominus dicat in Evangelio, interrogatus utrum liceat homini dimittere uxorem suam ex qualibet causa, non licere excepta causa fornicationis. In qua responsione, si meministis, hoc ait: Quod Deus conjunxit, homo non separet . Et qui bene eruditi sunt in fide catholica, noverunt quod Deus fecerit nuptias, et sicut conjunctio a Deo, ita divortium a diabolo sit. Sed propterea in causa fornicationis licet uxorem dimittere, quia ipsa esse uxor prior noluit,quae fidem conjugalem marito non servavit. Nec illae quae virginitatem Deo vovent, quanquam ampliorem gradum honoris et sanctitatis in Ecclesia teneant, sine nuptiis sunt: nam et ipsae pertinent ad nuptias cum tota Ecclesia, in quibus stitas firmaretur, et ostenderetur sacramentum nuptiarum: quia et illarum nuptiarum sponsus personam Domini figurabat, cui dictum est, Servasti vinum bonum usque adhuc. Bonum enim vinum Christus servavit usque adhuc, id est,
Abbreviated transcription (Latin):
& sapit qđ ñ sapiebat: ĩnebriat qđ non
inebriabat. Si enũ iussisset aquam inde
effundi. & sic ipse mitteret uinũ ex oc¬
s oĩpotentia dđi quasi fons panis eratĩsic
posset & effusa aqua uinũ infundere.
Qđ si fecisset: uideret᷑ scripturas ueteres
impbasse. Cũ aũ ipsam aquã conuertit

Expanded text:
 sapit quod non sapiebat, inebriat quod non inebriabat. Si enim jussisset inde aquam effundi, et sic ipse mitteret vinum ex ocsed omnipotentia Domini quasi fons panis erat; sic posset et effusa aqua vinum infundere: quod si fecisset, videretur Scripturas veteres improbasse. Cum autem ipsam aquam con
Abbreviated transcription (Latin):
memorat. siue in tͥb ꝓpt̾ tres filios noe
significatos. figurata ẽ enĩ ꝓphetia. ꝑtin¬
gens usq ad om̃s gentes. Nã in eo qđ ꝑtin¬
git dicta ẽ metreta. sic̃ dicit apłs. Accepimꝰ
m̃surã ꝑtingendi usq ad uos. Gentib enĩ
eugłizans. hoc ait m̃surã ꝑtingendi usq ad uoᷤ.

Expanded text:
res filios, significatas. Figurata est enim prophetia pertingens usque ad omnes gentes. Nam in eo quod pertingit, dicta est metreta, sicut dicit Apostolus, Accepimus mensuram pertingendi usque ad vos . Gentibus enim evangelizans, hoc ait, mensuram pertingendi usque ad vos.
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ grece memoratȩ .iiͦiͬ. mundi partes.
anathole. oysis. arcthos. mesembria. Ista
scribas: in eoꝵ capitib adam legit᷑. Hoc
in noe ꝓpt̾ archã figuratũ ẽ: in qua erãt
oĩa aĩalia quȩ significabant om̃s gentes.
Hoc in abrahã cui aꝑtiꝰ dictũ ẽ: in semine
tuo bndicent᷑ om̃s gentes. Hoc in dauid
de cuiꝰ psalmis ut alia omittã mͦ canta¬
uimꝰ: surge ds uidica terrã. q̃m tuhere¬
ditabis in oĩb gentib. Cui enĩ dõ dr̃ sur

Expanded text:
enim Graece memoratae quatuor mundi partes; enim Graece memoratae quatuor mundi partes; Anatole, disis, arctos, mezembria. Ista scribis, in eorum capitibus Adam legitur; et in Noe propter arcam figuratum est, in qua erant omnia animalia, quae significabant omnes gentes: hoc in Abraham, cui apertius dictum est, In semine tuo benedicentur omnes gentes: hoc in David, de cujus Psalmis, ut alia omittam, modo cantavimus, Surge, Deus, judica terram; quoniam tu haereditabis in omnibus gentibus. Cui enim Deo
Abbreviated transcription (Latin):
de: nouert̃ quippe intꝰ apud semet ipsos
ñ se habere qđ dicant. Intus obmutue¬
r̃t: foris ꝑstrepunt. Audiunt uelint no¬
lint etiã apud se cantari. Surge ds uidi¬
ca terrã: q̃m tu hereditabis in õib gentibꝰ
Et ñ cõmunicando oĩb gentib qͥd aliud quã
exheredatos se ẽẽ cognosc̃t̃: Qͥd gͦ dicebam
fr̃s: quia ad omnes gentes ꝑtinet ꝓphe¬
tia: uolo enĩ aliũ sensũ ostendere in eo
qł dictũ ẽ: capientes metretas binas uł
t̾nas. Ad om̃s inquã gentes ꝑtinet ꝓphe¬
tia. Modo cõmemorauimꝰ de monstratum
in adam: qui ẽ forma futuri. Quis aũ
nesciat: qđ de illo exortȩ sint omnes
gentes: Et in eiꝰ uocabulo ex .iiiͬ. litt̾is
iIͦiI. orbis t̾rarũ partes ꝑ grecas appella
tiones demonstrant᷑. Si eñ grece dicant᷑
oriens. occidens. aquilo. meridies. sic̃ eas
plerisq locis scã scriptura cõmemorat:
in capitib uerboꝵ inuenis adã. Dicunt᷑

Expanded text:
de? Noverunt quippe intus apud semetipsos de? Noverunt quippe intus apud semetipsos non se habere quod dicant. Intus obmutuerunt, foris perstrepunt. Audiunt, velint nolint, etiam apud se cantari, Surge, Deus, judica terram; quoniam tu haereditabis in omnibus gentibus: et non communicando omnibus gentibus, quid aliud quam se exhaeredatos esse cognoscunt? 14. Quod ergo dicebam, fratres, quia ad omnes gentes pertinet prophetia: volo enim alium sensum ostendere in eo quod dictum est, Capientes metretas binas vel ternas: ad omnes, inquam, gentes pertinet prophetia; modo commemoravimus demonstratum in Adam, qui est forma futuri. Quis autem nesciat quod de illo exortae sunt omnes gentes: et in ejus vocabulo quatuor litteris, quatuor orbis terrarum partes pertiones demonstrantur. Si enim Graece dicantur oriens, occidens, aquilo, meridies, sicut plerisque locis sancta eos Scriptura commemorat, in capitibus verborum invenies Adam. Dicuntur
Abbreviated transcription (Latin):
cẽ suã. sic̃ eugłiũ loquit᷑. Hoc de t̾cia hy¬
dria cõmemorasse suffecerit. De dauid aũ
quid dicã qd ad om̃s gentes ꝓtinebat
ꝓphetia eiꝰ. q̃nmͦ audiuimꝰ psalmũ: & diffici¬
le ẽ ut dicat᷑ psalmꝰ ubi hoc ñ sonet: sed
certe ut dixi mͦ cantauimꝰ. Surge cdo iudi¬
ca terrã: qͣm tu hereditabis in oĩb gentib
Et ideo donatistȩ tãquã ꝓuecti de nuptiis:
sic̃ ille hõ qui ñ habebat uestẽ nuptialẽ
inuitatꝰ ẽ & uenit. s ꝓiectꝰ ẽ de numero
uocatoꝵ: qi ñ habebat uestẽ ad sponsi głam.
Qui enĩ suã głam querit ñ xp̃i: ñ habet
uestẽ nuptiałẽ. Non enĩ uolunt consona¬
re uoci illiꝰ. qui amicus erat sponsi: &e ait
hic ẽ qui baptizat. Nec immerito illi qͥ
ñ habebat uestẽ nuptiałe hoc ꝑ increpa¬
tionẽ obiectũ ẽ. qđ ñ erat: amice quid
huc uenisti. Et sic̃ ille obmituit: ita
& isti. Qd .it. ꝓdest strepitꝰ oris muto cor¬

Expanded text:
cem suam, sicut Evangelium loquitur . Hoc de tertia hycem suam, sicut Evangelium loquitur . Hoc de tertia hydria commemorasse suffecerit. 13. De David autem, quid dicam quod ad omnes gentes pertinebat prophetia ejus; quando modo audivimus Psalmum, et difficile est ut dicatur psalmus ubi hoc non sonet? Sed certe, ut dixi, modo cantavimus, Surge, Deus, judica terram; quoniam tu haereditabis in omnibus gentibus . Et ideo Donatistae tanquam projecti de nuptiis: sicut ille homo qui non habebat vestem nuptialem, invitatus est et venit, sed projectus est de numero vocaqui enim suam gloriam quaerit, non Christi, non habet vestem nuptialem: non enim volunt consonare voci illius qui amicus erat sponsi, et ait, Hic est qui baptizat . Nec immerito illi qui non habebat vestem nuptialem, hoc per increpationem objectum est, quod non erat: Amice quid huc venisti? Et sicut ille obmutuit , ita et isti. Quid enim prodest strepitus oris, muto cor
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ qui sic dormiat: ut ei ossa ñ euigilan¬
ti euellant᷑: An qi ds euellebat: ꝓpterea
hõ ñ sentiebat: Poterat gͦ & uigilanti sine
dolore euellere: qui potuit dormienti.
Sed ꝓcul dubio hẏdria pͥma implebatur:
ꝓphetia illiꝰ tẽporis de futuro isto tẽpore
inclusa st̃ oĩa aĩalia: nͥ ut significarent᷑
om̃s gentes: Non enĩ deerat dõ rursus
creare genꝰ aĩaliũ. Quando enĩ oĩa ñ erãt:
reficeret: nisi qr mysteriũ cõm̃dabat.
& scd̃am hydriã ꝓpħicȩ dispensationis
implebat: ut ꝑ lignũ liberaret᷑ sigura or¬
bis t̾rarũ: qr in ligno figenda erat uita
orbis t̾rarũ.Iam in t̾cia hydria ipsi abrahȩ
quod iã cõmemoraui dictũ ẽ: in semine
tuo bñdicent᷑ om̃s gentes. Et quis ñ uide¬
at cuiꝰ habeat sigurã unicus eiꝰ: Quis ibi
ad sacrificiũ quo ipse immolandus duceba¬
tur ligna portabat: portauit enĩ dñscru¬

Expanded text:
est qui sic dormiat, ut ei ossa non evigilanest qui sic dormiat, ut ei ossa non evigilanti evellantur? An quia Deus evellebat, propterea homo non sentiebat? Poterat ergo et vigilanti sine dolore evellere, qui potuit dormienti. Sed procul dubio hydria prima implebatur: prophetia illius temporis de futuro isto tempore inclusa sunt omnia animalia , nisi ut significarentur omnes gentes? Non enim deerat Deo rursus creare omne genus animalium. Quando enim omnia non erant, reficeret: nisi quia mysterium commendabat, et secundam hydriam propheticae dispensationis implebat, ut per lignum liberaretur figura orbis terrarum; quia in ligno figenda erat vita orbis terrarum? 12. Jam in tertia hydria, ipsi Abrahae, quod jam commemoravi, dictum est, In semine tuo benedicentur omnes gentes. Et quis non videat cujus habebat figuram unicus ejus, qui sibi ad sacrificium, quo ipse immolandus ducebatur, ligna portabat? Portavit enim Dominus cru
Abbreviated transcription (Latin):
qr ñ in ea forma apparuit hõib in qua
equalis ẽ pat̾. Quomͦ reliquit matrem:
ex omnib gentib congregauit. E & pͥma
hydria habebat ꝓphetiã de axp̃o d qͣn ista¬
quȩ loquor ñ p̃dicabant᷑ in ppłis. adhuc
sententia. er̃t duo in carne una sacram̃tũ
magnum in xpisto & in ȩcclesia: iam
licet nob̃ ubiq xp̃m quęrere: & de om̃ib
hydriis uinũ potare. Dormit adã ut fiat
ȩua: morit᷑ xp̃c ut fiat ȩcclia. Dormienti
adȩ fit ȩua de latere: mortuo. xp̃o lancea
ꝑcutit᷑ latꝰ. ut ꝓfluant sacram̃ta quib for¬
met᷑ ȩccłia. Cui ñ appareat qi in illis tc̃ fa¬
ctis futura sigurata st̃: q̃nquidẽ dicit
apłs: ipsũ adam formã futuri ẽẽ: Qui ẽ
inquit forma futuri. Prȩfigurabant᷑ oĩa
mistice. Neq enĩ uere ñ pot̾at ds uigilanti
costã educere: feminãq formare. An forte
ne doleret latꝰ qn costa deducta ẽ. ꝓpt̃
hoc oportebat ut ille dormiret: Quis

Expanded text:
non in ea forma apparere hominibus, in qua aequalis est Patri. Reliquit matrem, ex omnibus gentibus congregavit. Ergo et prima hydria habebat prophetiam de Christo: sed quaquae loquor non praedicabantur in populis, adhuc sententia, Erunt duo in carne una; sacramentum magnum in Christo et in Ecclesia; jam licet nobis ubique Christum quaerere, et de omnibus hydriis vinum potare. Dormit Adam ut fiat Eva: moritur Christus ut fiat Ecclesia. Dormienti Adae fit Eva de latere : mortuo Christo lancea percutitur latus , ut profluant sacramenta, quibus formetur Ecclesia. Cui non appareat quia in illis tunc factis futura figurata sunt, quandoquidem dicit Apostolus ipsum Adam formam futuri esse? Qui est, inquit, forma futuri . Praefigurabantur omnia mystice. Neque enim vere non poterat Deus vigilanti costam educere, feminamque formare. An forte ne doleret latus quando costa detracta est, propter hoc oportebat ut ille dormiret? Quis
Abbreviated transcription (Latin):
t̾rarũ:. & cͦuisse illũ lapidẽ. & factũ ẽẽ mon¬
tẽ magnũ: ita ut ĩpleret uniuersã faciẽ
c̾rȩ. Quid aptiꝰ fr̃s mei: Lapis de monte
sine manib p̃cidit᷑: Ipse ẽ lapis quẽ reꝓba¬
uer̃t ȩdificanteᷤ. hic factus ẽ in caput angu¬
li. De quo monte p̃cidit᷑ nͥ de regno uidoꝵ:
sine amplexu maritali de uirgine exortꝰ ẽ.
Mons ille un p̃cisus ẽ: non ĩpleuerat uni¬
uersam faciẽ t̾re: Non enĩ tenuerat regnũ
sũ orbẽ t̾rarũ cernimꝰ occupare. Iã ad sex¬
tã ȩtatẽ ꝑtinet ioħs baptista: quo nemo¬

Expanded text:
illum lapidem, et factum esse montem magnum, ita ut impleret universam faciem terrae . Quid apertius, fratres mei? Lapis de monte praeciditur: ipse est lapis quem reprobaverunt aedificantes, et factus est in caput anguli . Dsine amplexu maritali de virgine exortus est. Mons ille unde praecisus est, non impleverat universam faciem terrae: non enim tenuerat regnum sum orbem terrarum cernimus occupare. 16. Jam ad sexta
Abbreviated transcription (Latin):
cit circũcisio & p̃putiũ. In istis duobus
nõib habens gentes om̃s: binȩ metretȩ st̃.
His duob parietib de diuerso uenientib
ad pacẽ in se ipso faciendã lapis angula¬
ris factus ẽ xp̃c. Ostendamꝰ & t̾nas me¬
tretas. in eisdẽ ipsis oĩb gentib. Tres erãt
filii noe: ꝑ quos reparatũ ẽ genꝰ humanũ.
Vnde dñs ait. Simile ẽ regnũ celoꝵ ferm̃¬
to qđ accepit mulier & abscondit in tͥb

Expanded text:
s nominibus habes omnes gentes: binae metretae sunt. His duobus parietibus de diverso venientibus ad pacem in seipso faciendam, lapis angularis factus est Christus . Ostendamus et ternas metretas in eisdem ipsis omnibus gentibus. Tres erant filii Noe , per quos reparatum est genus humanum. Unde Dominus ait: Simile est regnum coelorum fermento, quod accepit mulier et abscondit in
Abbreviated transcription (Latin):
iudei uener̃t ad eũ ut baptizarent᷑: &
ne suꝑbirent de noĩe abrahã. generatio
inquit uiꝑarũ. quis ostendit uob̾ fugere
ab ira uentura: fãcite gͦ inquit fructum
dignũ penitentiȩ: id ẽ humiles estote Suꝑ¬
bis eñĩ loquebat᷑. Unde au erant suꝑbi:
De genere carnis: ñ de fructu imitationis
pat̾s abrahã. Quid eis ait: Nolite dicere
patrẽ habemꝰ abrahã. potens ẽ enĩ ds̃ de
lapidib istis suscitare filios abrahȩ: lapi-¬
des dicens om̃s gentes. ñ ꝓpt̾ sirmitatẽ sic̃¬
dictus ẽ lapis quẽ reꝓbauer̃t ȩdifican¬
tes: s ꝓpt̾ stoliditatẽ & duritiã stultitiȩ:
qi eis quos adorabant similes facti erãt.
Adorabant enĩ insensata simulachra: pa¬
adorare. quid audiunt: Ut sitis silii pa¬
tris ur̃i qui in cęlis ẽ: qui solẽ suũ oriri

Expanded text:
udaei venerunt ad eum ut baptizarentur, et ne superbirent de nomine Abraham, Generatio, inquit, viperarum, quis ostendit vobis fugere ab ira ventura? facite ergo fructum dignum poenitentiae; id est, humiles estote: superbis enim loquebatur. Unde autem erant superbi? De genere carnis, non de fructu imitationis patris Abraham. Quid eis ait? Nolite dicere, Patrem habemus Abraham: potens est enim Deus de lapidibus istis suscitare filios Abrahae . Lapides dicens omnes gentes, non propter firmitatem, sicdictus est quem reprobaverunt aedificantes; sed propter stoliditatem et duritiam stultitiae, quia eis quos adorabant similes facti erant: adorabant enim insensata simulacra, paadorare, quid audiunt? Ut sitis filii Patris vestri qui in coelis est, qui sol
Abbreviated transcription (Latin):
Nos enĩ de gentib uenimꝰ. De gentib aũ
ñ ueniremꝰ. nͥ ds̃ de lapidib istis susci-¬
tasset filios abrahȩ. facti sumꝰ filii abra-¬
hȩ imitando fidẽ: ñ nascendo ꝑ carnẽ.
Sic̃ enĩ illi de generando exheredati: sic
nos imitando adoptati. Eͦ fr̃s ad om̃sgen¬
tes ꝑtinebat etiã ista sextȩ hydriȩ pro¬
phetia. & ideo de oib dictũ ẽ: capientes

Expanded text:
Nos enim de gentibus venimus; de gentibus autem non veniremus, nisi Deus de lapidibus suscitasset filios Abrahae. Facti sumus filii Abrahae imitando fidem, non nascendo per carnem. Sicut enim illi degenerando exhaeredati; sic nos imitando adoptati. Ergo, fratres, ad omnes gentes pertinebat etiam ista sextae hydriae prophetia; et ideo de omnibus dictum est, Ca
Abbreviated transcription (Latin):
cundũ eunde ppłm distincta ẽ. Unde & hy¬
driȩ dicunt᷑ scđm purificationẽ iudȩorũ.
Sedtñ quid illa ꝓphetia etiã cȩteris gentib
sic̃ ꝓmissũ ẽ abrahȩ dicente dño. In semine
tuo bñdicent᷑ om̃s gentes. Nondũ enͣi
intelligebat᷑: qi ñdũ aqua conuersa erat
in uinũ. Gͦ om̃ĩb gentib dispensabatur
singulis ȩtatib tãquã de singulis hydriis
ꝓ tẽpore quȩda cõmemoremꝰ. In ipso exor
dam & ȩua: Nemo enĩ me dicet praue
intellexisse: qñ intellectũ ñ meũ s apli
ꝓfero. Illud gͦ unũ quantũ mysteriũ de xp̃o

Expanded text:
 eumdem populum distincta est; unde et hydriae dicuntur secundum purificationem Judaeorum: sed tamen quod illa prophetia etiam caeteris gentibussicut promissum est Abrahae dicente Domino, In semine tuo benedicentur omnes gentes . Nondum autem intelligebatur, quia nondum aqua conversa erat in vinum. Ergo omnibus gentibus dispensabatur singulis aetatibus, tanquam de singulis hydriis, pro tempore quaedam commemoremus. 10. In ipso exorddam et Eva? Nemo enim me dicet prave intellexisse, quando intellectum non meum, sed Apostoli profero. Illud ergo un
Abbreviated transcription (Latin):
habuerit. sine sp̃u scõ erit. Et quomͦ
corpus tuũ sine sp̃u qd ẽ aĩa tua si fu¬
erit. mortuũ erit. sic aĩa tua sine sp̃u
sc̃o id ẽ sine caritate si fuerit. mortua de¬
putabit᷑. frgo metretas binas capiebant
Sed absit ut desit sp̃s sc̃s: ubi audimꝰ ego
&e pat̾ unũ sumꝰ. lam̃ qr patrẽ & filiũ no¬
minauit: capiant hydriȩ binas metretas.
Sed audi uel t̾nas: Ite baptirate gentes in
uͦ qđ dicunt᷑ uel t̾nȩ. etiã expͥmit᷑ tͥnitas.
Sed ẽ & aliꝰ intellectꝰ ñ p̃termittendus: & ip¬
sũ dicã: eligat quisq qđ placet: sios quod
suggerit᷑ ñ subtrahimꝰ. Mensa enĩ cdni ẽ. Et
ñ oportet ministrũ fraudare conuiuas:
p̃sertĩ sic esurientes. ut apparet auiditas
urã. Prophetia quȩ ab antiquis tẽporibus
dispensat᷑: ad salutẽ õiũ gentiũ ꝑtinet.¬

Expanded text:
habuerit, sine Spiritu sancto erit. Et quomodo corpus tuum sine spiritu, quod est anima tua, si fuerit, mortuum est; sic anima tua sine Spiritu sancto, id est, sine charitate si fuerit, mortua deputabitur. Ergo metretas binas capiebant sed absit ut desit Spiritus sanctus, ubi audimus, Ego et Pater unum sumus. Tamen quia Patrem et Filium nominavit, capiant hydriae binas metretas; sed audi, vel ternas: Ite, baptizate gentes in itur Trinitas. 9. Sed est et alius intellectus non praetermittendus, et ipsum dicam: eligat quisque quod placet; nos quod suggeritur non subtrahimus. Mensa enim Domini est, et non oportet ministrum fraudare convivas, praesertim sic esurientes, ut appareat aviditas vestra. Prophetia quae ab antiquis temporibus dispensatur, ad salutem omnium gentium