comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
do iñ sacͣm̃tis siis medicinã p̃parauit. que qͥdẽ ꝓ ut ratio postula¬
bat et cansa. diu̾sis tẽꝑib et locis adcurationẽ illuis exhibu¬
it. A lia añ legẽ. alia sublege. alia sub gnã. Du̾sa quidẽ
inspẽ. unũ tñ affectũ habentia. ⁊ atã sanitatẽ ꝑficientia.
Siqͥs gͥ querat tempus institutionis sacm̃torũ. sciat quia
qnͣdiu morbus ẽ. tẽpꝰ medicinȩ ẽ. ł resens gͥ uita aprinci¬
pio socłi usq in finẽ. ꝑmortalitatẽ decurrens. tẽpus ẽ morbi
et tẽpus remedii. In ipsa et ꝓpt̾ ipsã instituta sũt sac̾m̃ta. et
quidã apn̾cipio ipsus quȩ suo tẽpore cucurrer̃. ⁊ ad sanita¬
tẽ quantũ ipsis datũ erat. et iꝑ ipsã dandũ erat. restituendã
ualuerut᷑. Et ista sacͣm̃ta tẽporesuo expleto cessauer̃.⁊
alia ꝓillis ad candẽ sanitatẽ ꝑficiendã successert̃. Et rursũ
pꝰ illa alia quasi nouissime aduincta s̃. quib alia succede ñ

Expanded text:
do in sacramentis suis medicinam praeparavit. Quae quidem prout ratio postulabat et causa diversis temporibus et locis ad curationem illius exhibuit; alia ante legem, alia sub lege, alia sub gratia: diversa quidem in specie unum tamen effectum babentia et unam sanitatem perficientia. Si quis igitur quaerat tempus institutionis sacramentorum, sciat quia quandiu morbus est, tempus medicinae est. Praesens igitur vita a principio saeculi usque in finem per mortalitatem decurrens, tempus est morbi, et tempus remedii. In ipsa et propter ipsam instituta sunt sacramenta; et quaedam a principio ipsius, quae suo tempore cucurrerunt et ad sanitatem quantum ipsis datum erat, et per ipsa dandum erat restituendum valuerunt. Et ista sacramenta suo tempore expleto cessaverunt; et alia pro illis ad eamdem sanitatem perficiendam successerunt. Et rursum post illa alia quasi novissime adjuncta sunt, quibus alia succedere non
Abbreviated transcription (Latin):
ri ñ pot̃. Qtud gͦ dices ł cogitabis cũ id qͣ ds̃ ẽ. dice̾ uel
cogitare uolueris : Si trã cogitas. sicelũ cogitas. si oĩa
q si spm cogitas. sianimã cogitas ñ hoc ẽ. as̃. Scio inqͥs
quia nõ hoc ẽ dĩ tam̃ hoc simile deo ẽ.⁊ ĩsimilitudine
sua as̃ demonsirari pot̾. Uide qͣle simile. Si spm̃ ãemõs¬
trare uelles. ⁊ corpꝰ ostenderes. qͥł similitudo hȩc eẽt .
quał ẽ cõp̃hendi. Quod in qͥd apłs nec occulus uidit. nec
auris auduit : nec in eor hoĩs ascendit. hoc ẽ. illud qd̾ dic̾e

Expanded text:
ri non potest. Quid ergo dices vel cogitabis, cum id quod Deus est dicere vel ri non potest. Quid ergo dices vel cogitabis, cum id quod Deus est dicere vel cogitare volueris: Si terram cogitas, si coelum cogitas, si omnia que si spiritum cogitas, si animam cogitas: non est hoc Deus. Scio, inquis, quod hoc non est Deus, tamen hoc simile Deo est, et similitudine sua Deus demonstrari potest. Vide quale simile si spiritum demonstrare velles et corpus ostenderes, qualis similitudo haec esset, qualis est comprehendi. Quod, inquit Apostolus, nec oculus vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit ; hoc est illud quod dice
Abbreviated transcription (Latin):
nisibilia dĩ comp̃hendint᷑ anb̃. q̃ c̾di solũ possunt.: comp̃hen¬
ddi omnino ñ possũt. Neq enĩ actu p̃sentia sunt. ut  sn cõp̃¬
hendant᷑. q nec corꝑa sunt nec in corꝑibꝰ subsistunt. neq
in similitudine aliqua imaginabilit̾ ab aninto cõphendi
possunt: q longe omnẽ similitudinẽ. ⁊ corporũ ⁊ corꝑa¬
liũ suȩ diuinitatis ⁊ puritans excellentia tnscendũt: ne¬
de sub̾a animi sunt.: neq dehis q̃ in animo subsistunt.
Ergo fide sola subsistunt in nob̾. ⁊ subsistentia eoꝵ ẽ.
fides eiꝵ. qua credunt᷑ q s̃ : s ñ qualia sunt cõp̃hendun
t᷑. Ergo dẽ credi pot̃: cõphendi omnino nõ pot̃. Dicis mͥ.
Qͥd dicã : Qͥd ẽ ds̃ : Ergo tͥ respondeo. q indicibile
omnino ẽ : qd̾ ẽ. dĩ. Saltẽ in quis qͥd cogitabo. qñ cogita¬
re uolo qͥd ẽ. ds̃ : Ampliꝰ dico. qr in cogitabił ẽ. dĩ. Quiqͥd
enĩ scđm aliqͥd dici ł cogitari ñ pot̾̃. dici omino ⁊ cogita¬

Expanded text:
Dei comprehenduntur a nobis quae credi solum possunt, comprehendi omnino non possunt. Neque enim actu praesentia sunt ut sensu comprehendantur, quia nec corpora sunt nec in corporalibus subsistunt. Neque in similitudine aliqua imaginabiliter ab animo comprehendi possent, quia longe omnem similitudinem et corporum et corporalium sude substantia animi sunt, neque de his quae in animo subsistunt. Ergo fide sola subsistunt in nobis, et subsistentia eorum est fides qua creduntur quia sunt, sed qualia sunt non comprehendun credi potest, comprehendi omnino non potest. Dicis mihi: Quid dicam? Quid est Deus? Ego tibi respondeo quod indicibile omnino est quid est Deus. Saltem, inquis, quid cogitabo quando cogitare volo quid est Deus? Amplius dico quia incogitabilis est Deus. Quidenim secundum aliquid dici vel cogitari non potest, dici omnino et cogita
Abbreviated transcription (Latin):
sacͣm̃tũ similitudinẽ qͥd ẽ ht̃ expͥma cõditione. institutio¬
nẽ er suꝑ ad dita dispensatiõe. sanctificationẽ ex apposita
u̾bi uel signi benedictione. Ut gͦ inuno sacram̃to ea q̃ de om̃ibꝰ
aictas̃. tͥa hȩc qualit᷑ sint agnoscamꝰ. aqnã baptismi. ꝓexẽplo
assumimꝰ. Ibi eni aquȩ nisibile elem̃tũ. qđ ẽ. sac̾m̃tũ. Et
inuenuint᷑ heo tͥa in uno. R ep̃sentatio ex similitudine. sig¬
nnficatio ex institutione. uirtus exscĩficatione. Et ipsa simi¬
litudo excreatione ẽ. Ipsa institutio ex dispensatione. ipsa sc̃i¬
ficatio ex bene dictione. Prima indita ꝑcreatorẽ. scda ad¬
uincta ꝑsaluatorẽ .iii. ministrata per dispensatorẽ. E st gͦ
aqua uisibilis sac̾m̃tũ. et gr̾a inusibilis. res siue uirtꝰ sacͥ
rũ.ita illa mundat in qͥnam̃ta animarũ. E t ex hac qui¬
dẽ ingenita qualitate. om̃ĩs aqua sp̃alẽ gr̃am rep̾sentare
tionẽ animarũ.⁊ ereo ĩa uaqua ñ ex sola naturali si¬

Expanded text:
sacramentum similitudinem quidem habet ex prima eruditione, institutionem ex superaddita dispensatione, sanctificationem ex apposita verbi vel signi benedictione. Ut ergo in uno sacramento ea quae de omnibus dicta sunt tria haec qualiter sint agnoscamus, aquam baptismatis pro exemplo assumimus. Ibi enim est aquae visibile elementum quod est sacramentum, et inveniuntur haec tria in uno: repraesentatio ex similitudine, significatio ex institutione, virtus ex sanctificatione. Ipsa similitudo ex creatione est; ipsa institutio ex dispensatione; ipsa sanctificatio ex benedictione. Prima indita per Creatorem; secunda adjuncta per Salvatorem, tertia ministrata per dispensatorem. Est ergo aqua visibilis rum, ita illa mundat inquinamenta animarum. Et ex hac quidem ingenita qualitate omnis aqua spiritalem gratiam repraesentare tionem animarum. Et ex eo jam aqua non ex sola naturali si
Abbreviated transcription (Latin):
ta institutio ꝑ dispensationẽ: ⁊gñi infusa ꝑbenedictionẽ.
Quȩ duo sidem̃ta pꝰpͥmã naturã ñ accepissent. sacͣm̃ta
e ꝓpͥe ẽẽ non potuissent. Dedit pͥmũ nat᷑a habilitatẽ. ut ħ
cẽ posset̃. aduunrit scda institutio austoritatẽ. ut hocfic¬
rent. suꝑ adcdidit t̾cia b enedictio scĩtatẽ. ut hoc eẽt. ł ri

Expanded text:
institutio per dispensationem, et gratia infusa per benedictionem, quae duo si elementa post primam naturam non accepissent, sacramenta proprie esse non possent. Dedit primo natura habilitatem ut hoc esse possent; adjunxit secunda institutio auctoritatem ut hoc fierent;
Abbreviated transcription (Latin):
efficiat : q ead ẽ nos scͥptum de et̃nȩ uitȩ ꝓmissione cõsolat᷑
penitentes. quȩ de ꝑpetue mortis dãnatione t̾ret inpecca¬
to ꝑsistentes. Apponit᷑ medicina curandis uuln̾ib nr̃is : q
cũ ersui qualitate morbo cõtraria ostendit᷑. in curatione
egͦti. nõ meditinȩ.sed medentis uirtus euidentissime de¬
darat᷑. Ista medirina ipsa sũt sac̾m̃ta. quȩ dũ foris nobis
ꝑministros sacrȩ dispensatioĩs corporalit̃ ad hibent᷑: iuil¬
nem animarũ nr̃arũ in nisibilit̾ eurantur. ut curati ⁊
sanati. ad ꝑpetuȩ uite reꝓmissionẽ ꝑtinge̾ possimus. Quȩ
ꝑ reqͥẽ m̃tis septenario inchoatur. et infuturo ꝑ ĩmortalita¬
tẽ carnis oc tonario ꝑficitur. Quȩ tam̃ medicina. qnͣtũ
ad suã naturã spectat. morbũ auge̾re habuit ñ curare. q

Expanded text:
eternae vitae promissione consolatur poenitentes quae de perpetuae mortis damnatione terret in peccato persistentes. Apponitur medicina curandis ulceribus nostris, quae cum ex sui qualitate morbo contraria ostenditur; in curatione aegroti non medicinae, sed medentis virtus evidentissime declaratur. Ipsa medicina, ipsa sunt sacramenta, quae dum foris nobis per ministros sacrae dispensationis corporaliter adhibentur, vulnera animarum nostrarum invisibilitesanati ad perpetuae vitae repromissionem portingere possimus. Quae raesenti per requiem mentis septenario inchoatur, et in futuro per mortalitatem carnis octonario perficitur. Quae tamen medicina quantum ad suam naturam spectat, augere morbum habuit non curare,
Abbreviated transcription (Latin):
ad moysen. scd̾m amoyse usq ad xp̃m. Terciũ axͦ usq ad finẽ secłi.
Similit̃ tͥa sũt gen̾a hominũ. idẽ hoĩes nat᷑ał legis. hoĩes sc̃p¬
tȩ legis. homines gr̃ȩ. Homines nat᷑ał legis dici posst̃. qͥ sola
nat᷑ali rõne uitã suã dirigũt. Uł potiꝰ homines nat̾ał legis¬
dñr. qͥfcdm ꝯcupiscentiã in qͣnatis ãbulãt. Homines scͥptȩ
qd̾ faciend̾ ẽ. agnoscãt. et inflamãt᷑ ut diligat᷑. et corrobonint᷑
ut ꝑficiant. et nt idẽ manifestiori distinctione signemꝰ. hoĩes
naturł legis s̃ aꝑte mali. homines sc̾ptȩ legis fic te boni.
homines gr̃ȩ nere bonisficte boni s̃ tecti. aꝑte mali s̃ de tecti.
qui ꝑ gog ⁊ magog significati s̃. quod int̾p̃tat᷑ testus ⁊ detec¬
tus. ⁊ inꝑsecntionẽ ppłi dĩ uenturi p̾dicant᷑. q ħ duo gen̾a̾¬

Expanded text:
 usque ad finem saeculi. Similiter tria sunt genera hominum; id est homines naturalis legis, homines scriptae legis, homines gratiae. Homines naturalis legis dici possunt qui sola naturali ratione vitam suam dirigunt. Vel homines potius homidum concupiscentiam in qua nati sunt ambulant, Homines scriptae quod faciendum est agnoscant, et inflammantur ut diligant, et corroborantur ut perficiannaturalis legis sunt aperte mali, homines scriptae legis ficte boni, homines gratiae vere boni. Ficte boni, sunt tecti; aperte mali, sunt detecti; qui per Gog et Magog significati sunt; quod interpretatur tectus et delectus. Et in persecutionem populi, Dei venturi praedicantur, qu
Abbreviated transcription (Latin):
q sucͣm̃tu ẽ corꝑale ł mat̾i̾ale elem̃tũ. foris sensibilit̾ ꝓpositũ. ex
similitudine rep̃sentans. et ex institutione significãs. et ex
sanctificatione ꝯtinens aliquã inuisibilẽ ⁊ sp̃alẽ gr̾am: Hȩc
diffinicio ita ꝓpͥa ac ꝑfecta agnoscit᷑. ut omni sacram̃to so¬
omne qd̾ his tͥb caret. sacram̃tũ ꝓp̾e dici ñ pot̃. Debet enĩ

Expanded text:
 sacramentum est corporale vel materiate elementum foris sensibiliter propositum ex similitudine repraesentans, et ex institutione significans, et ex sanctificatione continens aliquam invisibilem et spiritalem gratiam. » Haec diffinitio ita propria ac perfecta agnoscitur, ut omni sacramento soomne q
Abbreviated transcription (Latin):
formatũ ẽ : qñ c̃nigiũ institutũ ẽ. alt̾is societatis. sacrm̃tũ
in cõiigio. alt̾iꝰ societatis. sacram̃tũ inconiugii officio. ꝑropt̾ea
natura humana. duplici qͣlitate distinctaẽ. ut in uiro qͥdẽ
robustior. infemina uͦ inferior. et aliena ope egens appareret.
⁊ uinctis duo in unũ una dilectione. et societate una. ut in
una dilectione eent et ꝑ dilectionẽ unã inuna societate ma¬
nerent. ⁊ nir qͥd ẽ ut imago dĩ fieret in hoo sacium̃to. pieta¬
te ad dilectionẽ inclinaret᷑. femina uͦ ut formã anime rõna¬
lis expͥmeret. necessitate mag̾. et quasi respectu comoditatis
cuiꝰdã amate ꝑsuaderet᷑. sic tam̃ ut utͥq uoluntaria eẽt di¬
lectio. Quia si uoluntaria ñ eẽt: neo uera dilectio nec uere
dilectionis sacram̃tũ eẽ posset. Iterũ ut aliud sacram̃tũ in
hac societate formaret᷑ : p̃cep̃ ds̃ ut masculus et femina in
una carne uingerent᷑. Ut sic̃ pͥꝰ insacͣm̃to ꝯuigii ꝑ dilectiõẽ

Expanded text:
gium institutum est alterius societatis sacramentum, in conjugio, alterius societatis, sacramentum in conjugii officio Propterea natura humana duplici qualitate distincta est, ut in viro quidem robustior, in femina vero infirmior et aliena epe egens appareret. Et juncti sunt duo in unum, una dilectione et societate una, ut in una dilectione essent, et per dilectionem unam in una societate manerent. Et vir quidem, ut imago Dei fieret in hoc sacramento, pietate ad dilectionem inclinaretur. Femina vero, ut formam animae rationalis exprimeret, necessitate magis et quasi respectu commoditatis cujusdam amare persuaderetur. Sic tamen ut utrinque voluntaria esset dilectio, quia si voluntaria non esset neque vera dilectio nec verae dilectionis sacramentum esse posset. Iterum ut aliud sacramentum in hac societate formaretur praecepit Deus ut masculus et femina in una carne jungerentur, ut sicut prius in sacramento conjugii per dilectionem
Abbreviated transcription (Latin):
carnationẽ abmitio fuer̾ electi appellauerĩ. nͥ milites qͦsdã
optimos regẽ uenturił macie p̾cebentes. ipsis quibus tunc
sanctificabant᷑ sac̃m̃tis quasi qͥb dã armis miniti atq p̃cĩcti:
Quid itẽ eos qͥpꝰ incarnationẽ usq ad finẽ electi subsequun¬
t᷑. nͥ milites alios ñ tñ aliũ. s ipsũ regẽ suũ p̃cedentẽ unani¬
mit᷑ atq alacͥt᷑ sequentes. habentes ⁊ ipsi arma noni nona.¬
tñ abeod̾ armati. et cõtͣ eundẽ pugnaturi : Siue gͥ p̃ceden¬
tes siue subsequentes. uniꝰ regis sacrum̃ta. portantes. uni regi
militantes. et unũ tyrnnũ suꝑantes: illi uenturũ p̃coden¬
tes. isti p̃cedentẽ uenturũ subsequentes. Uñ patet q ab micio
et si ñ nomine. retñ xp̃i ani fuer̃. Tria enĩ sũt tẽponai. per
quȩ p̾sentis secłi spatiũ decurrit. Primũ ẽ tẽpus nat᷑ał legiᷤ.¬

Expanded text:
carnationem ab initio fuerunt electi appellaverim, nisi milites quosdam carnationem ab initio fuerunt electi appellaverim, nisi milites quosdam optimos regem venturum in acie praecedentes, ipsis quibus tunc sanctificabantur sacramentis quasi quibus armis muniti atque praecincti. Quid item eos qui post incarnationem usque ad finem electi subsequuntur, nisi milites alios non tamen alium, sed ipsum regem suum praecedentem unanimiter atque alacriter sequentes, habentes et ipsi tamen ab eodem armati et contra eumdem pugnaturi? Sive igitur praecedentes sive subsequentes, unius regis sacramenta portantes, uni regi militantes, et unum tyrannum superantes; illi venturum praecedentes, isti praecedentem subsequentes. Unde patet quod ab initio et si non nomine, re tamen Christiani fuerunt. Tria enim sunt tempora per quae praesentis saeculi spatium decurrit. Primum e
Abbreviated transcription (Latin):
cdium ȩ ꝑciꝑet. ⁊̃ subigo positꝰ ad c̃sortiũ lib̾tatis ꝑtineret.
Proposuit itaq edictũ informãs et hominẽ erudiens. utqͥc̃q
eũ saluatorẽ atq lib̾atorẽ expectare digeret. eisdẽ suȩ decti¬
onis uotũ inꝑceptione sacm̃toꝵ euis approbaret̃ debuisset:
ꝓ posuit et diabolus sacm̃ta sua qͥbꝰ suos sibi alligaret. qua¬
tinꝰ ab illis qͥ eiꝰ imꝑium detractabat quanto eos manifestiꝰ.
discerneret. tanto securuis possideret. Cep̃ gͦ genꝰ huma¬
nũ mat in partes cõtrarias diuidi. aliis diab olis sac̾m̃ta sus¬
cipientib. aliis uͦ suscipientibꝰ sacm̃ta xp̃ĩ. et factȩ sũt dnȩ
familiȩ. una.xͥ. altã diaboli. Quid enĩ u̾bũ incarnatũ dixe
rim. nͥ regẽ qͥ hunc mundũ int̾uit ꝑ assũptã humanitatẽ cũ
diabolo bellatur. et eũ erinde quasi tirannũ et uiolent᷑ in
alio dominantẽ expulsurꝰ: Et qͥd om̃s pͥores scõs qͥ ante in¬

Expanded text:
ciperet, etiam sub jugo positus ad consortium libertatis pertineret. Proposuit itaque edictum informans et hominem erudiens, ut quicunque eum salvatorem atque liberatorem exspectare eligeret, ejusdem suae electionis votum in perceptione sacramentorum ejus approbare debuisset: « Proposuit et diabolus sacramenta sua quibus suos sibi alligaret, quatenus ab illis qui ejus imperium detrectabant quanto eos manifestius discerneret tanto securius detineret. Coepit ergo genus humanum mox in partes contrarias dividi aliis diaboli sacramenta suscipientibus, aliis vero suscipientibus sacramenta Christi: et factae sunt duae familiae: urim, nisi regem qui hunc mundum intravit per assumptam humanitatem cum diabolo bellaturus, et eum exinde quasi tyrannum et violenter in alieno dominantem, expulsurus. Et quid omnes priores sanctos qui ante in
Abbreviated transcription (Latin):
as̃ ꝑficero potnisset si uoluisset. Se q iste nr̃e infirmitati
c̃uehenientior suit ut dĩ homo fieret. et ꝓ homine mortali¬
tatẽ hominis assumens ad spem suȩ inmortalitatis hoĩe re¬
formaret. ut ñ diffidat hõiã se ad bona illius posse ascende.
quẽ ad sua mala totanda uidet descendisse. et ut indeo hu¬
manitas głificata exẽplũ eẽt głisicationis hominib̾us. ut
uia sit in exemplo. et u̾itas inꝓmisso. et uita inp̃mio.

Expanded text:
 iste nostrae infirmitati convenientior fuit ut Deus homo fieret, et pro homine mortalitatem hominis assumens ad spem suae immortalitatis hominem reformaret. Ut non diffidat jam homo se ad bona illius posse ascendere, quem ad sua mala toleranda videt descendisse; et ut in Deo humanitas glorificata exemplum esset glorificationis hominibus. Ut sit via in exemplo, et veritas in promisso, et vita in praemio.
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ c̃uigu officiũ. ⁊ utiͣq sacram̃tũ erat. Cõuigiũ ꝯstabat
incõsensu fecłis sociał: officuĩ õ ugii cstabat incopula car¬
nis. Coniugiũ sacͣm̃tũ fuit cuiꝰdã societatis sp̃ał. q̃ ꝑdileo
sa erit. ⁊ sponsus as̃. Officiũ ꝯuigii sacͣm̃tũ fuit cmiꝰ dã
societatis. q̃ futum erit ꝑ carnẽ assũptã int̾ xpm̃ et ȩcołiã.

Expanded text:
officium, et utrumque sacramentum erat. Conjugium constabat in consensu foederis socialis, officium conjugii constabat in copula carnis. Conjugium sacramentum fuit cujusdam societatis spiritualis quae sa erat et sponsus Deus. Officium conjugii sacramentum fuit cujusdam societatis quae futura erat per car
Abbreviated transcription (Latin):
micio nũꝗͣ ullo tẽpore defuer̃. tam̃ tẽpꝰ nat᷑ał leg̃ ad aꝑte
malos ꝑtinet. q illi tunc ⁊ numero plures ⁊ statu ⁊ ex cel¬
lentiores fuer̃. ⁊ ẽpꝰ scͥptȩ legis ad ficte bonos. q tuno hoĩes
intimore seruientes. opꝰ mundabant ñ animũ. Rẽpꝰ gr̃ȩ
ad uere bonos ꝑtinet. qͥ mͦ ⁊ si mumero plures non sint. tñ¬
statu sunt eox cellentiores. et dei gnã publice ante ferunt᷑. ⁊̃
ab his qͥeis morib cõtͣ diot̃. Scias gͦ qͦoũq tẽpore abmiciontũ¬
di usq ad finẽ nullũ fuisse uł eẽ. uere bonũ nͥ iustificatũ ꝑ
ut omnes siue p̃cedentes suĩ subsequentes. uno scĩficationis re¬
medio saluatos agnoscaf. Aspice gͦ causã regis nr̃i ⁊ acies exer-¬
citꝰ eus in armis sp̃alib fulgentes. et quanta. p̃cedentiũ subse¬
qñtiũq ppłaꝵ multitudine stipatus incedat. S tpr instituti¬
ab eo copisse credit᷑. qͦ pͥmꝰ parens merito inobedientie

Expanded text:
 ad aperte malos pertinet, quia illi tunc et numero plures et statu excellentiores fuerunt. Tempus scriptae legis, ad ficte bonos, quia tunc homines in timore servientes opus mundabant non animum. Tempus gratiae ad vere bonos pertinet, qui modo etsi numero plures non sint, tastatu sunt excellentiores, et Dei gratia publice ante feruntur, etiam ab iis qui eis moribus contradicunt. Scias ergo quocunque tempore ab initio mundi usque ad finem, nut omnes sive praecedentes sive sequentes uno justificationis remedio salvatos agnoscas. Aspice ergo castra regis nostri et acies exercitus ejus in armis spiritualibus fulgentes, et quanta praecedentium sequentiumque populorum multitudine stipatus incedat. D. Vellem utab eo incoepisse creditur, quo primus parens merito inobedientiae
Abbreviated transcription (Latin):
lit̃ deserentiũ. ⁊ ideo ibi solũ ⁊ sũmũ malũ positũ ẽ. Purgato¬
ris ignis ẽ locꝰ in pͥma correctione minꝰ correctorũ et in .ii.
ꝑficiendorñ. et id eo solũ malũ hr̃e debuit. ut inpͥore peior
tiũ irreꝑandorũ et id̾o simul bonũ et malũ ineo ordinatũ
ẽ. ut ꝑ bonũ qͥdẽ cõsolationẽ accipiat᷑. ꝑ malũ uͦ correctionẽ.
Non tñ sũmũ bonũ aut sũmũ malũ ibi ẽ. ut sit quo et ꝑsistẽ

Expanded text:
ositum est. Purgatorius ignis est locus in prima correctione minus correctorum, et in secunda perficiendorum; et ideo solum malum habere debuit ut priore pejor tium et reparandorum; et ideo simul bonum et malum in eo ordinatum est, ut per bonum quidem consolationem accipiant; per malum vero correctionem. Non tamen summum bonum aut
Abbreviated transcription (Latin):
emiã peccata p̃cedentiũ patrũ ad filios transeat.
sic̃ illud pͥmi parentis delictũ in omnes qui ex ipso natist̃
redundasse uidemꝰ. Qd siuerũ ẽ. qͣnto posteriores. tanto
utiq sunt misembiliores. Nec equa iudet᷑ cõdicio ut tẽpꝰ
p̃uidicet u̾itati. nͥ forte nat᷑a qntomag̃ corrũpit᷑. tanto

Expanded text:
omnia peccata praecedentium patrum ad filios transeant, sicut illud primi parentis delictum in omnes qui ex ipso nati sunt redundasse videmus? Quod si verum est, quanto posteriores tanto utique sunt miserabiliores. Nec aequa videtur conditio ut tempus praejudicet veritati, nisi forte natura quanto ma
Abbreviated transcription (Latin):
ẽĩ redẽptor. Missus ẽ filius ut madoptione paterna assensũ siuĩ
demonstraret. Uenit sapientia ut uinceret maliciã. ut hos
ꝓnatum ut de nr̃o eẽt holo caustũ offerendũ ꝓnb. ut
in hoc ipso adnos ꝑtineret redẽptio. q de nr̃o sũpta enit unmo¬
latio. Cuiꝰ qͥdẽ redẽptioĩs participes efficim̃. si ipsi redẽptori ꝑ car¬
nẽ nb̵ sociato. ꝑfidẽ unim᷑. Natum qͥdẽ humana tota ꝑ pecca¬
tũ corrupta fuenit.⁊ tota ꝓpt̃ peccatũ dãnatiomi debita erat.
et iccuro si tota dãnata fuisset. iniusticia ñ fuisset. Ueñ aut̃
gm̃ ⁊ elegit qͦs dã de massa uniu̾sitatis ꝑ miscd̾am. ad salutẽ.
eoꝵ merito erat. ut si hoc faceret inustũ nõ eẽt. ẜ iusticia po

Expanded text:
et redemptor. Missus itaque Filius, ut in adoptione paterna assensum suum et redemptor. Missus itaque Filius, ut in adoptione paterna assensum suum demonstraret. Venit sapientia ut vinceret malitiam, ut hostnatura, ut de nostro esset holocaustum offerendum pro nobis, ut in hoc ipso ad nos pertineret redemptio; quia de nostro sumpta erat immolatio. Cujus quidem redemptionis participes efficimur, si ipsi redemptori per carnem nobis sociato per fidem unimur. Natura quidem humana tota per peccatum corrupta fuerat, et tota propter peccatum damnationi debita erat; et idcirco si tota damnata fuisset, injustitia non fuisset. Venit autem gratia et elegit quosdam de massa universitatis per misericordiam ad salutem; eorum merito erat ut si hoc faceret injustum non esset. CAP. VIII. De
Abbreviated transcription (Latin):
scđ̾m oꝑationẽ manifestũ et mutabile: iudiciũ scd̃m retͥbucio¬
nẽ manifestũ ⁊ imiutabile. Iudiciũ scđm oꝑationẽ ima¬
go quodã mͦ ẽ.⁊ sacram̃tũ uidicii scdm retͥbutionẽ. quia il¬
lud manifestat cansã et p̾scientiã innuit. hoc uͦ manifesta¬
bit cansã ⁊ cõfirmabit p̾scientiã. Itẽ cõsiderandũ ẽ. qd̾ uidi¬
ciũ alit᷑ fit ubi sententia dictat᷑. alit̾ nͥ ꝓfert᷑. Indic tanda
quidẽ sententia om̃ĩs iudicii. eiudicat simul pat̃ ⁊ filius
sua cũ patre ⁊ spu scõ. omĩs udicii sententiã dictare habu¬
erit. inhumanitate sua omĩs uidicii sententiã ꝓferre solus
accep̃. ꝑroptea humanitas quȩ sententiã dictare ñ habet
dio uidico. Qd̾ enĩ intus audit nͥ sententia dictat᷑ foris iu¬
dicat uͥ ꝓfert᷑. his itaq breuit᷑ de discrecione tudicieꝵ ꝓpͥo¬
sitis. nunc ad ipsã narrationis nẽ seriẽ reuertamur.
ut hoĩẽ quẽ feca̾t lib aret. ut idẽ eẽt creator hominis

Expanded text:
nifestum et mutabile; judicium secundum retributionem manifestum et immutabile. Judicium secundum operationem imago quodammodo est, et sacramentum judicii secundum retributionem. Quia illud manifestat causam et praescientiam innuit, hoc vero manifestabit causam, et confirmabit praescientiam. Item considerandum est quod judicium aliter fit ubi sententia dictatur, aliter ubi profertur. In dictanda quidem sententia omnis judicii judicat simul Pater et Filiusua cum Patre et Spiritu sancto omnis judicii sententiam dictare habuit; in humanitate sua omnis judicii sententiam proferre solus accepit. Propterea humanitas quae sententiam dictare non habet dio judico . Quod enim intus audit ubi sententia dictatur, foris judicat ubi profertur. His itaque breviter de discretione judiciorum propositiut hominem quem fecerat liberaret, ut idem esset creator hominis
Abbreviated transcription (Latin):
q iusticia alia patiens ẽ. alia cogens. Iunsticia paciens ẽ. qͣ
si fiat aliqͥd istũ ẽ. si nonfiat uistã ñ ẽ. Insticia cogens ẽ. qͣ sic aliqd
niste fit ut si ñ fieret in istũ ẽt. ł ropt̃ qd uisticia paciens dispẽ¬
sationẽ ht̃. nisticia cogens necessitatẽ. Sic gͥ ads̃ de massa genis ha¬
mani. qͦs dã ad salnationẽ ossums. iusticia utit᷑ debite potestatis:

Expanded text:
patiens est qua si fiat aliquid justum est; si non fiat, injustum non est. Justitia cogens est qua sic aliquid juste fit, ut si non fieret injustum esset. Propter quod justitia patiens dispensationem habet, justitia cogens necessitatem. Sic igitur Deus de massa generis humani quosdam ad salvationem assumens justitia utitur debitae potestatis,
Abbreviated transcription (Latin):
possit sinelit. et iuste punit᷑ quipatit᷑. q scdm m̾itũ suũ ei recͥbu¬
itur. qd̾ eiꝰ nu̾to debet᷑. et ẽ illic potestas iusta. qua ds̃ iuste fac̃.
et ipse iustus ẽ. Hic retͥbutio eqͣ qua peccator iuste patitur. qua
rẽ uste agit. et uistus ẽ usticia potestatis qua ei hoc licet. quiuͦ
iustificat᷑ iustꝰ ẽ. iusticia quã accep̃. s non ineo qd̵ cõt᷑ meritũ suũ
uisficia qua fac̃. et ẽ. iustus qui accipit. et nisticia quã accipit.
ñ tñ q accipit. q sine usticia sua ꝑsolã gr̃am iusticiam accip̃.

Expanded text:
si velit; et juste patitur qui patitur, quia secundum meritum suum, eique retribuitur quod ejus merito debetur. Et est illic potestas justa, qua Deus juste facit; et ipse justus est. Hic retributio aequa, quia peccator juste patitur. Qua cet peccatorem, juste agit, et justus est justitia potestatis, qua ei hoc licet; qui vero justificatur, justus est justitia quam accipit; sed non in eo quod contra meritum suum justitia quae facit; et est justus qui accipit, justitia quam accipit, non tamen quia accipit, quia sine justitia sua per solam gratiam justitiam acci
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ in firmus potionem appetit. ł sectionem. non
tam̃ amaritudinem appetit. ł dolorem s fanitatẽ.
Et sunt quȩdam dulcia que appetuntur. ⁊ male
appetuntur. quia mordinata funt. nec tam̃ ma¬
la sunt. queiam dulcia sunt. s quia mordinata
s̃. St rursum sunt quedam amara quȩ oppetunt᷑.¬
⁊ bene appetuntur quia ordinatas: nec tamen bo¬
na sunt quia amara sunt. s quia ordinata s.⁊
fit nonqinꝗͥ ut ea que dulcia sunt aliquid in
se boni habeant. ⁊ multum mali generent. exse.
⁊ fit bonum paruũ miłł. ⁊ magnum in alum ex
illis. ⁊ rursum fit ut ea quȩ amam s̃. aliquid ma¬
li habeant. inse.⁊ multum boni generent exse
illis. Et ꝓpt̃a imprudentes qui p̾sentia indent fut᷑a
ñ p̃uident. ꝑ arua mala fugunt ⁊ magna in cur¬
runt. ⁊ parua similit᷑ bona eligunt. ⁊ magna ꝑ¬
dunt. Et in his omnibus tam non nͥ comodum
appetitur. qñ ordinate quidem bene. qñ in orcdinate

Expanded text:
o infirmus potionem appetit vel sectionem; non tamen amaritudinem appetit vel dolorem, sed sanitatem. Et sunt quaedam dulcia quae appetuntur et male appetuntur, quia inordinata sunt, nec tamen mala sunt quia dulcia sunt, sed quia inordinata sunt. Et rursum sunt quaedam amara quae appetuntur et bene appetuntur, quia ordinata sunt, nec tamen bona sunt; quia amara sunt, sed quia ordinata sunt. Et fit nonnunquam ut ea quae dulcia sunt aliquid in se boni habeant, et multum mali generant ex se; et sic bonum parvum in illis et magnum malum ex illis. Et rursum fit ut ea quae sunt amara aliquid mali habeant in se, et multum boni generent ex seillis. Et propterea imprudentes qui praesentia vident futura non praevident; parva mala fugiunt et magna incurrunt; et parva similiter bona eligunt et magna perdunt. Et in omnibus tamen non nisi commodum appetit
Abbreviated transcription (Latin):
muenitur. nec eẽ ẽ. ut ille qͥꝑ grãm suã differt uidiciũ. intũm
ꝑ eandẽ grãm ostendat enadendi ꝯsiliũ: ⁊ pꝰ cõsiliũ cõferat quui¬
luĩ. Sic itaq oportet ut interim deponat ꝑsonã uidicis et
assumat ꝑsonã pͥꝰ cõsiliatoris pꝰ ea auriliatoris. ita dũ tarat
ut pͥmohõiẽ totũ sibi dimittat. quatenꝰ ipse hõ et ignoranti¬
ã suã erꝑiat᷑. et intelligat se indig̾e̾ ꝯsilio. dem̃ ⁊̃ defectũ
suũ senciat. et agnoscat se opꝰ hr̃e ꝯsilio. Tali gͥ rõne in tẽ¬
ꝑe nat̾ał legis totꝰ hõ dimislus ẽ sibi. postea. intẽpore scriptȩ
legis cognoscenti ignorantiã suã datũ ẽ. ꝯsiliũ. ł ostremo in
tẽpr̃e gr̃ȩ ꝯfitenti defectũ suũ. p̾stitũ ẽ autiliũ. Consiliũ erat
mrõne satis factionis. auriliũ erat in effecta rede̾ptioĩs. Ut gͦ
rõnẽ satis factionis quã ꝓpeccato suo homo creatori ꝑsoluere debe¬

Expanded text:
 interim per eamdem gratiam ostendat evadendi consilium; et post consilium conferat auxilium. Sic itaque oportet ut interim deponat personam judicis, assumat personam prius consiliatoris, postea auxiliatoris, ita duntaxat ut primo hominem totum sibi dimittat, quatenus et ipse homo et ignorantiam suam experiatur et intelligat se indigere consilio, deinde etiam defectum suum sentiat, et agnoscat se opus habere auxilio. Tali igitur ratione in tempore naturalis legis totus homo dimissus est sibi; postea in tempore scriptae legis cognoscenti ignorantiam suam datum est consilium; postremo in tempore gratiae confitenti defectum suum praestitum est auxilium. Consilium erat in ratione satisfactionis. Auxilium erat in effectu redemptionis. Ut ergo rationem satisfactionis quam pro peccato suo homo debet resolvere Cre
Abbreviated transcription (Latin):
concupiscentia mali. Quoꝵ unũ idẽ ignonintia m̃tẽ
infec̃. alterũ idẽ ꝯcupiscentia carnẽ maculauit. Igno¬
rantia pęn a fuit elationis. ꝯcupiscentia effectus mortali¬
tatis. Ita .uiii. mala in homine apparẽt. Suꝑbia igno¬
rantia. mortalitas. cõ cupiscentia. Suꝑbia m̃tis culpa
tantũ. mortalitaᷤ carnis pena tantũ. Ignorintia culpa
⁊ pęna in m̃te. cõcupiscentia culpa ⁊ pena in carne.
ꝓpt̃ elationẽ animꝰ obsoutatꝰ ẽ ꝑignonintiã ꝓpt̃ mor¬
tis amisit. Quia uͦ caro mortalitatẽ ꝑcussa ẽ : ipsa sui
languoris infirmitate dissoluta. extͣ m̾sutã pͥmȩ dispositioĩs
desid̾ia sua extendit. Hȩc ẽ .n. ipsa quȩ carnis cõ eupiscen-¬
tia uocatur. naf̾ał Slicet appetitꝰ sine affectꝰ : ordinẽ trãs g̾

Expanded text:
i, quorum unum, id est ignorantia, mentem infecit; alierum, id est concupiscentia, carnem maculavit. Ignorantia poena fuit elationis, concupiscentia effectus mortalitatis. Ita quatuor mala in homine apparent: superbia, ignorantia, mortalitas, concupiscentia. Superbia mentis culpa tantum; mortalitas carnis poena tantum; ignorantia culpapiscentia poena et culpa in carne. Propter elationem animus obscuratus est per ignorantiam, propter mortis amisit. Quia vero caro mortalitate percussa est, ipsa sui languoris infirmitate dissoluta extra mensuram primae dispositionis desideria sua extendit. Haec est enim ipsa quae carnis concupiscenti
Abbreviated transcription (Latin):
pa sua iratꝰ fuit. Oportuit gͦ ut pͥus homo dm̃ placaret.
et sic ddem̃ deo patrocinante eũ diabolo causã miret. S dm
rõnabilit᷑ placare ñ pot̾at. nisi ⁊ dãnũ qd̾ intułat restauta¬
ret. et de cõtẽptu satis face̾t: Homo uͦ niohil habuit qd̾
digne deo ꝓ ablato dãno recoñpensaret. q si qͥd de irraciona
S nec hominẽ ꝓhomine reddere potuit. q iustũ ⁊ inno¬
centẽ abstałat. et nemuinẽ nisi peccatorẽ inuenit. Nichil
gͦ homo inuenit unde deũ sibi platare posset. q siue sua
sine se ipsũ daret. Aigna recompensatio ñ eẽt. Widens gͦ¬

Expanded text:
pa sua iratus fuit. Oportuit ergo ut prius homo Deum placaret, pa sua iratus fuit. Oportuit ergo ut prius homo Deum placaret, et sic deinde Deo patrocinante cum diabolo causam iniret. Sed Deum rationabiliter placare non poterat, nisi et damnum quod intulerat restauraret, et de contemptu satisfaceret. Homo vero nihil habuit quod digne Deo pro oblato damno recompensaret. Quia si Sed nec hominem, pro homine reddere potuit, quia justum et innocentem abstulerat, et neminem nisi peccatorem invenit. Nihil ergo homo invenit. Unde Deum sibi placare posset, quia sive sua, sive seipsum daret, digna recompensatio non esset. Videns
Abbreviated transcription (Latin):
ceptũ euis cõtẽpsit. et se sub manu aliena ponens. suȩ seruitutis
dãnũ illi intulit. Itẽ diabolus homini in niriã fecisse cõnin
euit. In uiste gͦ diabolus tenet hoĩe. sed homo iuste tenetur.
q diabolus nunꝗͣ meruit. ut hominẽ sibi subiectũ p̃meret. s
homo m̾u̾it ꝑculpã suã ut ab eo p̃mi ꝑmittẽt᷑. Licet enĩ
ignoraret falsũ eẽ qd diabolus ꝓmisit. ñ tñ ignorauit qd̾ etiã¬
siuerũ ec̃t. cõtra creatoris uoluntatẽ cõcupisc̾e ñdebuit. Ius¬
te gͦ subiectus ẽ. homo diabolo. qͣntũ ꝑtinet adculpã suã.
in uste aut̃ qntũ ꝑtinet ad diaboli findulentiã. Si gͥ
homo talẽ patronũ hrẽt cuiꝰ potentia diabolus in causam
ad duei posset. iuste dn̾õ eiꝰ homo contra diceret. q nullã dia¬
bolus ustã causã habuit. quare sibi nis in homine uendicare
debuerit. ꝑ ationus aũt nullus tał inueniri pot̾at nͥ ds̃.
Sed ds̃ cansã hominis fusciꝑe noluit.q homim ad huc ꝓcul¬

Expanded text:
ceptum ejus contempsit, et se sub manum alienam ponens suae servitutis damnum illi intulit. Item diabolus homini injuriam fecisse convinciesit. Injuste ergo diabolus tenet hominem, sed homo juste tenetur, quia diabolus nunquam meruit ut hominem sibi subjectum premeret, sed homo meruit per culpam suam ut ab eo premeretur. Licet enim ignoraret falsum esse quod diabolus promisit, non tamen ignoravit quod isi verum esset, contra Creatoris voluntatem concupiscere, non debuit. Juste ergo subjectus est homo diabolo, quantum pertinet ad culpam ejus; injuste autem, quantum pertinet ad diaboli fraudulentiam. Si igitur homo talem patronum habet, cujus potentia diabolus in causam compelli posset, juste dominio ejus homo contradiceret, quia nullam diabolus justam causam habuit, quare sibi jus in homine vindicare debuisset. Patronus autem talis nullus inveniri poterat nisi Deus. sed Deus causam hominis suscipere noluit, quia homini adhuc pro cul
Abbreviated transcription (Latin):
ordinem primȩ dispositionis. necessario appetitum
extendat. quatenus scilicet non solum naturam
custodiat. s ut ⁊̃ ipsius naturȩ uicium ⁊ corrup¬
tionem expellat. Sp̃s enim sicut ei naturaliter¬
datum ẽ. cõmodum carnis sue. diligere. sic nat᷑alit̃
⁊i ht̃. ut eius in commodum non possit amare.
ñ ẽ. quia necessitas ẽ. quia ut eẽt hȩc necessitas. ñ
necessitas causa fuit. s uoluntas. S quid dicemꝰ :
Si hoc naturalit̾ ħt homo ut in cõmod̾ suum a¬
mare ñ possit. neq ꝯmod̾ situm fastidire. gͦquic¬
quid appetit cõmodum illi ẽ. ⁊ non appetitꝰ nisi cõ¬
mod̾ suum unꝗͣ. Quod si uerum ẽ quare rep̾hen¬
ditur aliqñ ł accusatur ꝓ eo quod appetit. cum ñ
appetat unꝗͣ nisi cõmodum suum. ⁊ hoc ei appetẽ
natuulit̃ datum sit. in tantum ut ipsa natura
in eo quod facta ẽ. imobilit̾ ꝯsistente. aliud omi¬
no pt᷑ ꝯmodum suum appetẽ non possit:

Expanded text:
ordinem primae dispositionis necessario appetitum ordinem primae dispositionis necessario appetitum extendat, quatenus scilicet non solum naturam custodiat, sed etiam ut ipsius naturae vitium et corruptionem expellat. Spdatum est commodum carnis suae diligere; sic naturaliter etiam habet ut ejus incommodum non possit amare. non est, quia necessitas est; quia ut esset haec necessitas, non necessitas causa fuit sed voluntas. Sed quid dicemus? Si hoc naturaliter habet homo ut incommodum suum amare non possit neque commodum suum fastidire. Ergo quidquid appetit commodum illi est, et non appetit nisi commodum suum unquam. Quod si verum est, quare reprehenditur aliquando vel accusatur pro eo quod appetit, cum non appetat unquam nisi commodum suum et hoc ei appetere naturaliter datum sit intantum ut ipsa natura in eo quod facta est immobiliter consistente: aliud omnino praeter commodum suum appetere non possit.
Abbreviated transcription (Latin):
gͥtatem ⁊ sanitatem diligẽt : sic etiam omnia que
ad illam ꝯseruandam uałent. libent᷑ ꝓuideret. Rur¬
sum ne uł in ilł querendis labor eẽt. ł insum̃dis
ꝑiculum. indigentiam simul ⁊ appetitum carnalẽ
certa m̾sura tẽꝑauit : quatenus ei ad fomentum
pauca suffice̾ potussent. ⁊ ad sacietatem modica.
Itaq ꝓuidentia carnis nontam labor quam oblecta¬
mentum. ⁊ exercitationẽ futura foret. si homo iusti¬
ciam tenuisset. Sed quia sp̃s supra se datus appeti¬
tum suum intra m̃suram cohib̾e noluit. iccirco ad
laborem ⁊ miseriam illius factũ ẽ. ut iam in appe¬
titu carnis sue m̃sintu tene̾ ñ posset. Propter pec¬
catum enim sp̃s pumendum. frog̃ d̃s mortalitatem
in tegͥtatem corporis humani ⁊ ob hoc pluribus fom̃¬
tis indiget. quam pͥus tã adreꝑandam in columitatẽ
quantum ꝑiit. quam ad conseruandam quantum re-¬
mansit: Hinc illa dini necessitas gignitur. ut extͣ

Expanded text:
gritatem et sanitatem diligeret, sic etiam omnia quae gritatem et sanitatem diligeret, sic etiam omnia quae ad illam servandam valerent libenter provideret. Rursum ne vel in illis quaerendis labor esset vel in sumendis periculum; indigentiam simul et appetitum carnalem certa mensura temperavit, quatenus ei ad fomentum et pauca sufficere potuissent, et ad satietatem modica. Itaque providentia carnis non tam labor quam oblectamentum et exercitatio futura foret, si homo justitiam tenuisset. Sed, quia spiritus supra se elatus appetitum suum intra mensuram cohibere noluit, idcirco ad laborem et miseriam illius factum est ut jam in appetitu carnis suae mensuram tenere non posset. Propter peccatum enim spiritus puniendum fregit Deus mortalitate integritatem corporis humani; et ob hoc pluribus jam fomentis indiget quam prius tam ad reparandam incolumitatem quantum periit quam ad conservandam, quantum remansit. Hinc illa dira necessitas gignitur, ut extra
Abbreviated transcription (Latin):
orum aut̃ ꝓuidendorum entam ⁊ offici¬
ipsa caro uim̃tum sp̃s erat. Proptẽa ad sessorem
ꝑtinebat. ut uem̃to suo pabulum ꝓuideret. nei
defice̾t. Et hoc solum fortassis uinc suffice̾ potu¬
isset. Nam modo p̃t̾ pabulum etiam freno ⁊ calca¬
ribus. necesse ht̃. freno quidem. ut feruentem qͥ
dem ⁊ p̃cipitem amalo choibeat. calcaribus aũt.
ut adbonum faciendum eccitet pigrã. Uune
gͦ solum pabulum ministrans sine freno ⁊ calcar̾ib
suauit̃ portaretur. ⁊ si forte frenum ibi eẽt.
quo ꝑse nescia in cede reg̾etur. nec pungi tam̃ opus
hr̃et. quia non eẽt pig᷑. nec cohibi. quia non eet̃ im¬
petuosa. Quia gͥ sp̃s sessor enit. in uinctum ẽ ei
officium. ut uum̃to fuo pabulum ꝓuideret. He uͦ in
illo erequendo si sola hoc preceptione ñ ȩtiam ex amo¬
re impleret. seruili ꝯ dicione p̾m̾etur. dedit ei ds
affectum quo corpus suũ amaret. ut sidut :enis. inte¬

Expanded text:
orum autem providendorum curam et officiorum autem providendorum curam et officiipsa caro jumentum spiritus erat. Propterea ad sessorem pertinebat ut jumento suo pabulum provideret ne deficeret: et hoc solum fortassis tunc sufficere potuisset. Nam modo praeter pabulum, et freno et calcaribus opus habet. Freno quidem ut ferventem, et praecipitem a malo cohibeat; calcaribus autem ut ad bonum faciendum excitet pigrum. Tunc ergo solum pabulum ministrans sine freno et calcaribus suaviter portaretur; et si forte frenum ibi esset quo per se nescia incedere regeretur, neque pungi tamen opus haberet quia non esset pigra; nec cohiberi, quia non esset impetuosa. Quia ergo spiritus sessor erat, injunctum est ei officium ut jumento suo pabulum provideret. Ne ergo in illo exsequendo si sola praeceptione non etiam amore impleret servili conditione premeretur; dedit ei Deus affectum quo corpus suum amaret, ut sicut ejus inte
Abbreviated transcription (Latin):
fuerat. m̃snra uͦ inferioris appetitus. concessa in
dono. Qua ꝓpt̃ illam tenere uelle uirtututis fuis¬
set. istam aut̃ retin̾e̾t posse felicitatis. Uñ sic̃ culpa
fuit. illam ñ tenuisse. tr̃a penam facta ẽ istam a¬
misisse. In qua tam̃ pena ȩtieam culpa fuit. q
⁊ hic quoq m̃suram non tenere. contra iustieiam
fuit. Hȩc aut̃ culpa p̾cedentis culpȩ̨ pęna fuit.
quia nisi sp̃s in appetitu suo m̃sutim desernisset. ea¬
ro subiecta spũi adu̾sus ipsum spm̃ in suo appetitu
condid̾at. Sanum quia nichil illi merat ad cor¬
ruptionem : in tegrum. quia nicħ illi deenit ad
ꝑfectionem. Sed inutͦq talem conditionem posuenit.
ut nec integͥtas nec sanitas sine adminiculo posset
consernari. Itaq in rebus creatis forinsecus. quedã
ordinauit. quȩ ad consernandam atq tuendam in¬
columitatẽ siie in tegͥtatem aus ualere potuissent.
Qđ spũi carnis cura in uncta ẽ.

Expanded text:
fuerat. Mensura vero inferioris appetitus concessa in fuerat. Mensura vero inferioris appetitus concessa in dono. Quapropter illam tenere velle, virtutis fuisset; istam autem retinere posse, felicitatis. Unde sicut culpa fuit illam non tenuisse, ita poena facta est illam amisisse. In qua tamen poena etiam culpa fuit, quia et hoc quoque mensuram non tenere contra injustitiam fuit. Haec autem culpa praecedentis culpae poena fuit, quia nisi spiritus in appetitu suo mensuram deseruisset, caro subjecta spiritui adversus ipsum spiritum in suo appetitu condiderat. Sanum, quia nihil illi inerat ad corruptionem. Integrum, quia nihil ei deerat ad perfectionem. Sed in utroque talem conditionem posuerat, ut nec integritas nec sanitas sine adminiculo posset conservari. Itaque in rebus creatis forinsecus quaedam ordinavit, quae ad conservandam atque tuendam incolumitatem sive integritatem ejus valere potuissent. cura carnis injuncta est.
Abbreviated transcription (Latin):
suum. nec decorem. nec pulchritudinem ꝓ qua
amari debuisset ⁊ ad duci ingłiam. Qd̃ homo
appetitum iusti deserens peccauit. in re¬
tento appetitu cõmodi punitus ẽ. Nam ⁊ ille ꝓpt̃a
sic datus ẽ. ut inseꝑabilit᷑ rõnali uoluntati ad¬
eẽt . quatenis in eo uł puniretur si austicia re-¬
cetet .ł remunenaretur si iniusticia ꝑmaneret.
cum utiq penam om̃ino pati non posset. si
cõmodũ nullum appeteret. In cõmodum quippe
nichil aluid eẽ ꝯstat. nisi quod uoluntati siue
appetitui ꝯtrarium eẽ ꝓbatur. Quia gͥ hõ
appetitum iusticie deseruit. appetitus cõmodi so¬
lus illi ad penam remansit. In quo quidem du¬
plicit᷑ punitur. siue cum abhis quȩ ordinate ap¬
petit restringitur. siue eum ad alia c̾ moda q̃
ordinate appeti non possunt appetenda relaxat᷑.
In altõ ẽ pęna. in altõ ⁊ pena ⁊ culpa. M ensura
enini suꝑioris appetitus. in lib̃o arbitrio posita

Expanded text:
suam, nec decorem nec pulchritudinem pro qua suam, nec decorem nec pulchritudinem pro qua amari debuisset et adduci ad gloappetitum justi deserens peccavit, in retento appetitu commodi punitus est. Nam et ille propterea sic datus est ut inseparabiliter rationali voluntati adesset, quatenus in eo vel puniretur si a justitia recederet, vel remuneraretur si in justitia permaneret, cum utique poenam omnino pati non posset: si commodum nullum appeteret. Incommodum quippe nihil aliud esse constat, nisi quod voluntati suae sive appetitui contrarium esse probatur. Quia igitur homo appetitum justitiae deseruit; appetitus commodi solus, illi ad poenam remansit. In quo quidem dupliciter punitur, sive cum ab iis quae ordinate appetit restringitur, sive cum ad alia commoda quae ordinate appeti non possunt appetenda relaxatur. In altero est poena, in altero poena et culpa. Mensura autem superioris appetitus in libero arbitrio posita
Abbreviated transcription (Latin):
appetebatur similit̾ in quantum fuit noluntas
⁊ in quantum ad bonum fuit. malum ñ fuit. sed
quod sine m̾sura appetebatur. hoc solum malũ
fuit. Ergo uoluntati hominis nec hoc malum ẽ
quod uoluntas ẽ quia aliquid ẽ. ⁊ om̃e quod ali¬
debet.⁊ ideo malum nichil ẽ. cum id quod eẽ
deberet ñ ẽ. hoc gͦ malum idẽ ñ eẽ qd̃ ẽẽ deb̾et.
cum alibi ł. pena sit uel ad penam sit. in rõnali
noluntate culpa ẽ. quia quociens in ipsa ẽ. ex
ipsa ⁊ ꝑ ipsam ẽ. Exxipsa quidem. quia libo. ꝑ ip¬
sam quia arbitrio ipsiꝰ factum ẽ. Inquo quidẽ
asimilitudine dĩ ꝑuisa quadam imitatione recedit.
ex quo ⁊ ꝑquem ⁊ in quo ẽ. omine qd̾ ẽ. q cumpͣ¬
ua efficitur. ex ipsa ⁊ ꝑ ipsam ⁊ in ipsa hoc solum
ẽ quod nichil ẽ. Et hoc illi peccatum ẽ un
nisticia. ⁊ culpa. exqua turpis apparet ⁊ rephen¬
sibilis.⁊ digna reꝓbatione quia non ht̃ formã

Expanded text:
appetebatur similiter in quantum voluntas fuit; appetebatur similiter in quantum voluntas fuit; et in quantum ad bonum fuit malum non fuit, sed quod sine mensura appetebatur hoc solum malum fuit. Ergo voluntati hominis nec hoc malum est quod voluntas est, quia aliquid est, et omne quod alit. Et ideo malum nihil est cum id quod esse deberet non est. Hoc ergo malum, id est non esse: quod esse deberet cum alibi vel poena sit vel ad poenam sit, in rationali voluntate culpa est, quia quoties in ipsa est, ex ipsa et per ipsam est. Ex ipsa quia libero, per ipsam quia arbitrio ipsius factum est. In quo a similitudine Dei quadam perversa imitatione recedit, ex quo et per quem et in quo est omne quod est, quia cum prava efficitur; ex ipsa et per ipsam et in ipsa hoc solum est quod nihil est. Et hoc illi peccatum est et injustitia et culpa, ex qua turpis apparet et reprehensibilis et digna reprobatione, quia non habet formam
Abbreviated transcription (Latin):
Ineo gͥ quod bona sua amauit. ꝯsicdamus appetitũ
in telligimus appetitum iusti. Si gͦ mensuram
homo semꝑ dilexisset. appetitum iusti ñ amisisset.
mensunm autem semper dilerisset. si extra m̃¬
suram nichil uoluisset. Ex quo aũt extra mensu¬
ram aliquid uelle cep̃. mensuram uelle cessanit.
ꝑost quam aut̃ cessauit uelle m̃suram. destitit a¬
mare iusticiam. ⁊ in ipso iusticiam ꝑ didit. quo
ipso amorẽ iusticiȩ amisit. Sic̃ enim iusticia ama¬
torꝗ̃ suo de eẽ pot̃. ita illi a quo ñ amatur nullate¬
mis ad eẽ pot̃. In hoc gͥ iusticia hominis fuit. q̃
appetitum siuim extra m̃simuam extendit.⁊ scdđm
qualitatem eum creatori suo parificari uoluit.
⁊ scđm tempus cum ante. tẽꝑ meritum. p̾mium
petiit. s non bene appetiit. quia illud ⁊ mimo¬
date ⁊ intempestiue app̃hend̾e ꝯ cupunt.
quod ibi malum fuit. ħam bonum qd
appetebatur malum non fuit.⁊ uoluntas qua

Expanded text:
In eo igitur quod bona sua amavit; consideramus appetitum In eo igitur quod bona sua amavit; consideramus appetitum intelligimus appetitum justi. Si ergo mensuram semper homo dilexisset, justi appetitum non amisisset. Mensuram autem semper dilexisset, si extra mensuram nihil voluisset. Ex quo autem extra mensuram aliquid velle coepit, mensuram velle cessavit. Postquam autem cessavit velle mensuram, destitit amare justitiam. Et in ipso justitiam perdidit, quo ipsum justitiae amorem amisit. Sicut enim justitia amatori suo non deesse potest, ita illi a quo non amatur nullatenus adesse potest. In hoc igitur injustitia hominis fuit, quod appetitum suum extra mensuram extendit et secundum qualitatem, cum creatori suo parificari voluit, et secundum tempus, cum ante meritum praemium petiit, sed bene non appetiit, quia illud et immoderate et intempestive apprehendere concupivit. quod ibi fuit malum. Nam bonum quod appetebatur malum non fuit, et voluntas qua
Abbreviated transcription (Latin):
querenda ẽ. ubi. parum aut nimuim eẽ pot̃. Fructus
aut̃ huiꝰ boni itase ht̃. ut in eo qui minus possidet
plenum sit. ⁊ qui amplius. non sit suꝑfluum. In hoc
igitur solo mensum constabat. ut cognosceretur qua¬
lit᷑ illo bono fu᷑i deberet. ne in orclinate illud ñ qui¬
dem adimitationem siõ creaturȩ ꝯuenit. s ad equali¬
tatem. quod c̾aturȩ possibilitatem transcendit: possid̾e
concupisc̾e̾t. Similit᷑ ut attend̾et ne. illud ante tẽ¬
pus p̃riꝑe festineͣret. cum illud priꝰ quam obedientiam
consummasset. acciꝑe non deb̾et. Sic̃ gͥ inhis bonis
comodum hominis ꝯstitutum. enit. sic inm̾sura uten¬
di uł fruendi bonis his iustitia euis ẽẽ debuerat. Et
quemadmodum noluntus ei data fuenit. quia bona sua
⁊ in bonis suis ꝯmodum suum appet̾et. ita etiam no¬
luntati eus insitum fuenat. ut ipsa eiꝰ m̃sum scđm
quam eisdẽ bonis suis utił frui debuenit. ñ displic̾et

Expanded text:
quaerenda est; ubi parum aut nimium esse potest. Fructus quaerenda est; ubi parum aut nimium esse potest. Fructus autem hujus boni ita se habet ut in eo qui minus possidet plenum sit; et qui amplius, non sit superfluum. In hoc ergo solo mensura constabat ut agnosceretur qualiter illo bono frui deberet, ne inordinate illud non quidem ad imitationem sicut creaturae convenit; sed ad aequalitatem quod creaturae possibilitatem transcendit possidere concupisceret. Similiter ut attenderet ne illud ante tempus praecipere festinaret; cum illud priusquam obedientiam consummasset accipere non deberet. Sicut igitur in his bonis commodum hominis constitutum erat, sic in mensura utendi vel fruendi bonis his justitia ejus esse debuerat. Et quemadmodum voluntas ei data fuerat, qua bona sua et in bonis suis commodum suum appeteret; ita et voluntati ejus insitum fuerat ut ipsa ei mensura secundum quam eisdem bonis suis uti vel frui debuerat non displiceret.