comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
accusatione luxurie. aut non subditos. Oportet enim
ep̃m sine crimine esse. Qua sentencia ostendit etiam
presbiteros sub c̃orum nomine taxari. Unde ⁊ ad thi¬
motheũ de ordinatione ep̃i et diaconi scribit: de p̾sbi¬
teris tacens: quos sub nomine ep̃orum intelligendos
reliquit. Quaꝑpter tales etiam in ecclesia p̾sbiteros ꝯsti¬
auctoritatẽ secuti testantur. Presbiteri cum ordiant᷑.
ep̃o eos beuedicente. et manus suꝑ capita eorũ tenente.
om̃s presbiteri qui presentes sunt manus iuxta manum
ep̃i suꝑ capita eorũ leuant: et sp̃m scm̃ super eos qui or¬
dinantur inuocãt. Unguntur p̃sbiteris manus sic̃ ep̃is:
ut cognoscãt se hoc sacram̃to grãm consecrandi accipere:
et opera miscd̾ie erga om̃s pro uirib erercere debere.
Unctio cipitis specialiter ad ep̃m ꝑtinet: ut intelligat se
ucariũ illius esse de quo scriptum est. Uneit te deus deus

Expanded text:
accusatione luxuriae, aut non subditos. Oportet enimaccusatione luxuriae, aut non subditos. Oportet enime sine crimine . Qua sententia ostendit etiam presbyteros sub episcoporum nomine taxari. Unde et ad Timotheum de ordinatione episcopi et diaconi scribit de presbyteris tacens, quos sub nomine episcoporum intelligendos reliquit. Quapropter tales etiam in Ecclesia presbyteros constiauctoritatem secuti testantur. Presbyteri cum ordinantur; episcopo eos benedicente, et manus super capita eorum tenente, omnes presbyteri qui praesentes sunt manus juxta manum episcopi super capita eorum levant, et Spiritum sanctum super eos qui ordinantur invocant. Unguntur presbyteris manus sicut episcopis, ut cognoscant se hoc sacramento gratiam consecrandi accipere, et opera misericordiae erga omnes pro viribus exercere debere. Unctio capitis specialiter ad episcopum pertinet, ut intelligat se vicarium illius esse de quo scriptum est: Unxit te Deus, Deus
Abbreviated transcription (Latin):
conciliamini deo. In hac igitur uice mediatoris fungun¬
tur sacerdotes. quod dm̃ pro peccatis populi exorant:
et penitentes absoluendo deo reconciliant. Quaꝓpter
conuenit. ut tanquã boni mediatores inter homines
et deum. et precepta dei ad populum deferant uerita¬
tem predicando: et preces populi deo offerant. ꝓ pecca¬
toribus int̾cedendo. Mediator autẽ ut ait apłs uniꝰ
non est: quia discordes reconciliare non potest. qͥ utͥmq
societatis pace et amicicie uinculo concors non est.
Et id circo sacerdotes cum deo pacem habere ꝑ
eminenciã sc̃ĩtatis: et cum ꝓocimis concordiã seruare
debent ꝑ affectũ ꝯpassionis. Quales ergo debeant esse
presbiteri: apłs scribens ad titum insinuat dicens. Huius
rei gracia reliqui te crete: ut constituas per ciuitates p̃s¬
biteros quẽadmodũ tibi disposui. Si quis sine crimine
est: unius uxoris uirum habentẽ filios fideles non in

Expanded text:
conciliamini Deo . In hoc igitur vice mediatoris fungunconciliamini Deo . In hoc igitur vice mediatoris funguntur sacerdotes, quod Deum pro peccatis populi exorant, et poenitentes absolvendo reconciliant. Quapropter convenit ut tanquam boni mediatores inter homines et Deum, et praecepta Dei ad populum deferant, veritatem praedicando, et preces populi Deo offerant pro peccatoribus intercedendo. Mediator autem, ut ait Apostolus, unius non est , quia discordes reconciliare non potest, qui utrinque societatis pace, et amicitiae vinculo concors non est; sed idcirco sacerdotes cum Deo pacem habere per eminentiam sanctitatis, et cum proximis concordiam servare debent, per affectum compassiones. Quales ergo debeant esse presbyteri Apostolus scribens ad Titum insinuat, dicens: Hujus rei gratia reliqui te Cretae, ut constituas per civitates presbyteros quemadmodum tibi disposui. Si quis sine crimine est, unius uxoris vir habet filios fideles, non in
Abbreviated transcription (Latin):
Ita quippe presbiteri qui adiutores sunt ep̃orum. rudes
populos cathecizando iniciant. baptizando unitati ecelesie
incorporant: et in omnib sacramentis usq ad manus in¬
positionem populo dei ministrant. Ep̃i uero successores
sunt apłorum : qui ex necessitate ad adiutoriũ ⁊ supplem̃¬
tum sui officii. intanta multitudine populorũ regendorũ
ministeriũ sibi expetũt sacerdotum: sicut moyses in he¬
remo septuaginta uiros elegit prudentes: quorũ consi¬
lio et auxilio. multitudinẽ tantam facilius gubernaret.
Siue ergo inferioris siue superioris sint ordinis sacerdo¬
tes. idest siue presbiteri siue ep̃i: uicem gerunt sũmi pon¬
tificis. dum populos delinquentes ad penitenciã uocant:
et oracionũ suarũ medicam̃to sanant. Unde et apłs dicit.
Deus erat in xp̃o mundũ reconcilians sibi: et posuit in
nobis uerbum reconciliacionis. Obsecramus pro xp̃o: re¬

Expanded text:
Ita quippe presbyteri qui adjutores sunt episcoporum, rudes Ita quippe presbyteri qui adjutores sunt episcoporum, rudes populo catechizando initiant, baptizando unitati Ecclesiae incorporant, et in sacramentis usque ad manus impositionem populo Dei ministrant. Episcopi vero successores sunt apostolorum, qui ex necessitate ad adjutorium et supplementum sui officii, in tanta multitudine populorum regendorum ministerium sibi expetunt sacerdotum. Sicut Moyses in eremo septuaginta viros elegit prudentes, quorum consilio et auxilio multitudinem tantam facilius gubernaret. Sive inferioris sive superioris sint ordinis sacerdotes, id est sive presbyteri sive episcopi, vicem gerunt summi pontificis, dum populos delinquentes ad poenitentiam vocant, et orationum suarum medicamento sanant. Unde Apostolus dicit: Deus erat in Christo mundum reconcilians sibi, et posuit in nobis verbum reconciliationis. Obsecramus ergo pro Christo re
Abbreviated transcription (Latin):
numero annorũ ꝯputata. Cani enim sunt sensus homi¬
nis: et etas senectutis uita ĩmaculata. Distat autẽ hoc tan¬
tum inter pontifices. et huius tẽporis sacerdotes: qd̾ solis
pontificib addita est clericorũ ordinatio. basilicarũ dedi¬
catio. sacri crismatis consecracio. manus impositio: ⁊ cõ¬
munis super popłm benedictio. In aliis autẽ sacramentis
siue scilicet cathecizandi. siue baptizandi. siue missas
celebrandi. ⁊ consecrandi corporis et sanguinis xp̃i:
dispensatio. Sũmis ergo sacerdotib supͣdicta idcirco
singulariter reseruata sunt: ne eadem prorsus aucto¬
ritas potestatis ab omnib passim uendieata. inferiores
erga suprapositos insolentes redderet: et soluto obedientie
uinculo scandalũ generaret. Presbiteri successores et uicarii
sunt septuaginta duorũ discipulorũ: qui precedebãt dñm
iħm in omnem ciuitatẽ et locum quo erat ipse uenturus.

Expanded text:
e annorum numero computata. Cani enim sunt sensus homie annorum numero computata. Cani enim sunt sensus hominis, et aetas senectutis vita immaculata . Distat autem hoc tantum inter pontifices, et hujus temporis sacerdotes, quod solis pontificibus addita est clericorum ordinatio. Basilicarum dedicatio, sacri chrismatis consecratio, manus impositio, et communis super populum benedictio. In aliis autem sacramentis sive scilicet catechizandi, sive baptizandi, sive missam celebrandi, et consecrandi corporis et sanguinis Christdispensatio. Summis ergo sacerdotibus supradicta idcirco singulariter reservata sunt, ne eadem prorsus auctoritas potestatis ab omnibus passim vindicata, inferiores erga superpositos insolentes redderet, et soluto obedientiae vinculo scandalum generaret. Presbyteri successores et vicarii sunt septuaginta discipulorum qui praecedebant Dominum Jesum in omnem civitatem et locum quo ipse erat venturus .
Abbreviated transcription (Latin):
bus que agunt᷑ in sacram̃tis xp̃i: in baptismo scilicet in
crisimate. in patena et calice. Oblaciones etiam inferre et
disponere in altari: cõponere etiam mensam dñi. atq ues¬
ipsos quoq ꝑtinet officium precum: et recitacio no¬
minum. Ipsi p̃monẽt aures ad dñm. ipsi hortant᷑ orare.
ipsi clamant: et pacem ipsi adnunciant. Hoc officio unꝰ isus
est dñs: quando post cenam proprio ore et propriis
manib sacram̃ta confecta dispensauit: et quando apłos
eptimo loco sequitur ordo p̾sbiterorum :
qui in ueteri testam̃to a filiis aaron sũpsit
exordiũ. Nam qui tunc sacerdotes uoca¬
bantur. hi funt qui nunc appellant᷑ p̃ibiteri: ⁊ qͥ tũc
dicebant᷑ principes sacerdotũ. nunc ep̃i nominantur.
Pres biteri autem interp̾tant᷑ seniores: quia greci seniores
p̃ibiteros uocant. Debent enim p̃sbiteri seniores esse in
populo dei: non tantũ etate corporis. quantũ pruden¬

Expanded text:
bus quae aguntur in sacramentis Christi, in baptismo scilicet in bus quae aguntur in sacramentis Christi, in baptismo scilicet in chrismate, in patena et calice. Oblationes etiam inferre et disponere in altari, componere etiam mensam Domini atque vesipsos quoque pertinet officium precum, et recitatio nominum. Ipsi praemonent aures ad Dominum, ipsi hortantur orare. Ipsi clamant, et pacem ipsi annuntiant. Hoc officio usus est Dominus, quando post coenam proprio ore et propriis manibus sacramenta confecta dispensavit, et quando apostolos presbyteris. Septimo loco subsequitur ordo presbyterorum, qui in Veteri Testamento a filiis Aaron sumpsit initium. Nam qui tunc sacerdotes vocabantur, hi sunt qui nunc appellantur presbyteri, et qui tunc dicebantur principes sacerdotum, nunc episcopi nominantur. Presbyteri autem interpretantur seniores, quia seniores Graeci presbyteros vocant. Debent enim presbyteri seniores esse in populo Dei; non tantum aetate corporis, quantum pruden
Abbreviated transcription (Latin):
sectentur. Post hec subiecit. Hi autem ꝓbentur primũ et
sic ministrent: nullum crimen habentes. Et hi itaq sicut
ep̃i ante ordinationẽ probari debent: et si digni inuenti
fuerint. sic demũ ad sacrũ ministeriũ admitti. Hi cũ ordi
nantur. solus ep̃c eis manus imponit: qr ad ministeriũ
non ad sacerdociũ applicantur. Ponitur eis orariũ. idest
stola suꝑ sinistrũ humerũ ab ep̃o: ut per hoc cognoseãt
se accepisse iugum dñi. quo omĩa ad sinistrã idest ad¬
p̃sentem uitam ꝑtinentia. aduersa fortiter tolerent:
et diuino timori subiciãt. Accipiunt et tertũ euuangłi¬
orum demanu ep̃i: per quem intelligant se esse p̃cones
euuangelii xxp̃i. Nam sicut lectorib uetus testam̃tum.
ita diaconib nouum p̾dicare p̾ceptum est: precipue
euuangeliũ quod solis ipsis in ecclesia ꝓnunciare licet.
Ad ipsos ꝑtinet afsist̾e sacerdotib. et ministrare in omĩ¬

Expanded text:
sectentur. Post haec adjecit: Hi autem probentur primum, et sectentur. Post haec adjecit: Hi autem probentur primum, et sic ministrent, nullum crimen habentes. Hi itaque sicut episcopi ante ordinationem examinari debent, et si digni inventi fnantur, solus episcopus manus eis imponit, quia ad ministerium non ad sacerdotium applicantur, ponitur eis orarium, id est stola super sinistrum humerum ab episcopo, ut hoc agnoscant se accepisse jugum Domini; quo omnia ad sinistram, id est, praesentem vitam pertinentia adversa fortiter tolerent, et divino timori subjiciant. Accipiunt et textum Evangeliorum de manu episcopi, per quem intelligant se esse praecones Evangelii Christi. Nam sicut lectoribus Vetus Testamentum, ita diaconis novum praedicare praeceptum est; praecipue evangelium quod solis ipsis in Ecclesia pronuntiare licet. Ad ipsos pertinet assistere sacerdotibus et ministrare in omni
Abbreviated transcription (Latin):
presũptionẽ non licet calicem dñi tollere in mensa:
nisi traditus eis fuerit a diacono. Leuite hostias suꝑ
altare ponunt: ipsi mensam dñi cõponũt. Leuite
operiunt archam testamenti: quia non om̃s uidere
debent aut possunt alta misteriorũ que operiuntur
a leuitis. Ipsi albis induti uestib adsistunt altari. ut
candore uestis uite mundicia significetur: nitidiq ad
hostias ⁊ ĩmaculati accedant. Tales enim dñm decet
habere ministros. qui nullo carnis contagio corrũpan
tur: sed ꝑfecta mentis et corporis castitate splendeãt.
Quales enim diacones ordinandi sint. apłs plenissi¬
ter irrep̃hensibiles. hoc est sine crimine sicut episcopoᷤ
pudicos. hoc est a libidine continentes: non bilingues
scilicet ne conturbent pacem habentes. non multo ui¬
no deditos: quia ubi ebrietas. ibi libido ⁊ furor dñat᷑:
non turpeluerũ sectantes: ne de celesti milicia terrena lucra

Expanded text:
praesumptionem non licet calicem domini in mensa tollerepraesumptionem non licet calicem domini in mensa tollere, nisi traditus eis fuerit a diacono. Levitae hostias super altare ponunt, ipsi mensam Domini componunt. Levitae operiunt arcam testamenti, quia non omnes videre debent aut possunt alta mysteriorum quae operiuntur a levitis. Ipsi albis induti vestibus assistunt altari, ut candore vestis munditia vitae significetur, nitidique ad hostias et immaculati accedant. Tales enim Dominum decet habere ministros, qui nullo carnis corrumpantur contagio, sed perfecta mentis et corporis castitate splendeant. Quales enim diaconi ordinandi sint, Apostolus plenissiter irreprehensibiles; hoc pudicos, id est a libidine continentes; non bilingues, scilicet ne conturbent pacem habentes; non multo vino deditos, quia ubi ebrietas, ibi libido et furor dominatur; non turpe lucrum sectantes, ne de spirituali ministerio terrena lucra
Abbreviated transcription (Latin):
monui plenos sp̃u sc̃o ad hoc officium elegerunt. ⁊ oro
ne p̃missa manus eis imposuerũt: et exinde apłi ⁊ eorͣ
successores decreuerũt. ut in om̃i matrice eccła septem
diacones circa aram xp̃i sublimiori gradu tanquã
colũpne altaris assisterent: non sine aliquo septena¬
rii numeri misterio: in quo figuratur ut septifor a¬
mis gracie sp̃u fulgentes. sancti sint corpore et spiritu
Hi sunt septem angeli. in apocalipsi tuba canentes. Hi
sunt septem candelabra aurea. Hi sunt uoces tonitruo¬
rum. Ipsi enim clara uoce in modũ preconis admonẽt
cunctos siue ad orandum. siue ad genua flectenda:
siue ad psallendum. siue ad legendũ et audiendũ uer¬
bum. Ipsi euuangelirant: ipsi sacram̃ta dei dispensãt.
Sine ipsis sacerdos nomen habet: officium not habet.
Nam sicut in sacerdote consecracio: ita in ministro dis¬
pensatio est sacramenti. Ipsis etiam sacerdotib propter

Expanded text:
monii plenos Spiritu sancto ad hoc ofmonii plenos Spiritu sancto ad hoc ofne praemissa manus eis imposuerunt . Et exinde apostoli et eorum successores decreverunt, ut in omni matrice Ecclesia septem diaconi circa Aaram Christi sublimiori gradu, tanquam columnae altaris assisterent, etiam non sine aliquo septenarii mysterio. In quo figuratur ut septiformis gratiae spiritu fulgentes, sancti sint corpore et spiritu. Hi sunt septem angeli in Apocalypsi tuba canentes . Hi sunt septem candelabra aurea . Hi voces tonitruorum . Ipsi enim clara voce in modum praeconis admonent cunctos, sive ad orandum, sive ad genua flectenda, sive ad psallendum, sive ad legendum, et audiendum verbum. Ipsi evangelizant, ipsi sacramenta Dei dispensant. Sine ipsis sacerdos nomen habet, officium non habet. Nam sicut in sacerdote consecratio, ita in ministro dispensatio sacramenti. Ipsis etiam sacerdotibus propter
Abbreviated transcription (Latin):
culo dei : ipsiq gestarent aquam et tabernaculũ. ⁊ omĩa
uasa eius: et in cireuitu tabernaculi ipsi castra constitu¬
erent: et in transportando tabernaculo ipsi deponerẽt:
rursus ipsi ꝯponerent. Auiginti autem annis et supra:
iussi sunt seruire in tabernaculo. Quam regulam scĩ pa
tres etiam in nouo testam̃to constituerũt: qm̃ hec etas
ad portanda onera robusta est: quod illi ordini a moy¬
se institutũ est. Quod etiam in nouo testam̃to rep̃sen¬
tatur. cum diaconib supra sinistrũ humerũ stola uin¬
ponitur. et casula in diebus ieiumi super eundem hu¬
merum ꝯplicatur: quia quicquid laboris et sustinencie
in hac uita tolerainus. tanquã in sinistra portamus: do¬
nec in dextra hoc est in eternitate requiẽ habeamꝰ. Hic or¬
do in nouo testam̃to ab apostolis initium supsit: qͣndo
sicut legitur in actib apłorum septem uiros bomi testi¬

Expanded text:
culo Dei; ipsique gestarent arcam et tabernaculum, et omnia culo Dei; ipsique gestarent arcam et tabernaculum, et omnia vasa ejus, et in circuitu tabernaculi ipsi castra constituerent, et in transportando tabernaculo ipsi deponerent, rursusque ipsi componerent. A viginti autem annis et supra jussi sunt servire in tabetres et in Novo Testamento constituerunt: quoniam haec aetas ad portanda onera robusta est, quod illi ordini a Moyse institutum est, quod etiam in Novo Testamento repraesentatur, cum diaconis super sinistrum humerum stola ponitur, et casula in diebus jejunii super eumdem humerum complicatur. Quia quidquid laboris et sustinentiae in hac vita toleramus, tanquam in sinistra portamus, donec in dextra, id est in aeternitate requiem habeamus. Hic ordo in Novo Testamento ab apostolis initium sumpsit, quando, sicut legitur in Actibus apostolorum, septem viros boni testi
Abbreviated transcription (Latin):
lauandis ante altare manib aquã prebere. Hi cum
ordinantur. sicut sacerdotes et leuite manus imposi¬
tionem non accipiunt: sed tantũ calicem uacuũ et
patenam uacuã de manu ep̃i. De manu uero archi¬
diaconi urceolũ cum aque manili. et manutergium
quib mundare debent manus sacerdotes et leuite:
tractaturi diuina sacramenta. Hoc officio usus est
dñs: quando facta cena cum discipulis linteo se p̃¬
cinxit: et mittens aquam in peluim. pedes discipu¬
lorũ lauit: et linteo extersit:
iaconorum ordo sexto sequitur loco. ñ sine
aliquo senarii misterio: in quo ꝓpter sui¬
perfectionẽ significatur operum ꝑfectio.
Hic ordo in ueteri testam̃to a tribu leui habuit exor¬
dium. Precepit enim dñs moysi. ut post ordinationẽ
aaron et filiorũ eius. rursus tribus leui ad diuini
cultus ministeria ordinaretur: ⁊ consecraret᷑ dño.
et seruiret per isrł coram aaron et filiis eius in taberna¬

Expanded text:
lavandis manibus ante altare aquam praebere. Hi cum lavandis manibus ante altare aquam praebere. Hi cum ordinantur sicut sacerdotes et levitae manus impositionem non accipiunt, sed tantum calicem vacuum et patenam vacuam de manu episcopi. De manu vero archidiaconi urceolum cum aqua manile seu mantile, et manutergium, quibus mundare debent manus sacerdos et levita tractaturi divina sacramenta. Hoc officio usus est Dominus, quando facta coena cum discipulis linteo se praecinxit, et mittens aquam in pelvim pedes discipulorum lavit, et linteo extersit . CAP. XI. De diaconis. Diaconorum ordo sexto sequitur loco, non sine aliquo senarii mysterio, in quo propter perfectionem sui significatur operum perfectio. Hic ordo in Veteri Testamento a tribu Levi habuit exordium. Praecepit enim Deus Moysi ut post ordinationem Aaron et filiorum ejus, rursus tribus Levi ad divini cultus ministeria ordinaretur, et consecraretur Domino, et servirent pro Israel coram Aaron et filiis ejus in taberna
Abbreviated transcription (Latin):
uinto loco ordo est subdiaconorũ: qui apud
grecos ypodiaconi uocant᷑. Isti sunt qui in
hesdra nathinnei: idest in humilitate dño
seruientes appellant᷑. Ex quorũ ordine fuit ille natha¬
nael. qui in euuangelio saluatorẽ confiteri. et ab ipso
meruit collaudari: dicente dño. Ecce uere israhelita:
in quo dolus non est. Isti subseruiũt leuitis: et uasa
.corporis et sanguinis xp̃i ipsis ad altaria offerũt.
et iterum referunt. De quibus quidem patribus pla¬
cuit. ut qui sacra misteria contractant. legem obser¬
uent continencie: sicut scriptũ est. Mundamini. qui
fertis uasa dñi. Hi in templo dñi oblaciones suscipi¬
unt a populis. Ad istorũ etiam ꝓuisionẽ ꝑtinet tan¬
tum de oblacionib ponere in altari: quantũ suffi¬
cere possit populo dei. Similiter ipsi corporales pal¬
las et substratoria lauare. et aquam in baptismum
uergere debent: urceum quoq: et aque manile. et
manutergiũ teuere ep̃o et presbitero: et leuitis pro

Expanded text:
into loco est ordo subdiaconorum qui apud Graecos ὑπο διάκονοι vocantur. Isti sunt qui in Esdra Nathanei, id est in humilitate Domino servientes appellantur, ex quorum ordine fuit ille Nathanael, qui in Evangelio Salvatorem confiteri, et ab ipso meruit collaudari, dicente Domino: Ecce vere Israelita, in quo dolus non est . Isti subserviunt levitis, et vasa corporis et sanguinis Christi ipsis ad altare deferunt, et iterum referunt. De quibus quidem Patribus placuit, ut qui sacra mysteria contrectant, legem observent continentiae, sicut scriptum est: Mundamini qui fertis vasa Domini . Hi in templo Domini oblationes suscipiunt a populis. Ad istorum provisionem pertinet tantum de oblationibus ponere in altari, quantum sufficere possit populo Dei. Similiter ipsi corporales pallas et substratoria lavare, et aquam in baptisterium vergere debent; urceum quoque et aquam, manile et manutergium tenere, episcopo et presbytero, et levitis, pro
Abbreviated transcription (Latin):
datur iacintina. neq suꝑhumerale. neq racionale. neq:
lãmina aurea: quib soli utunt̃ pontifices idest sumins
sacerdotes: sed tantũ poderis et mitra. et zona qua as¬
tringitur ipsa poderis. idest tunica bissina. qr fungunt᷑
quidem sacerdotio: sed non in illa dignitate qua fungũ¬
tur sacerdotes. qui octo indum̃tis decorant᷑:
Iec sunt autem indumenta que a ueteri instru¬
mento nouum sacerdotium assũpsit: tumca linea

Expanded text:
datur hyacinthina, neque superhumerale, neque rationale, neque datur hyacinthina, neque superhumerale, neque rationale, neque lamina aurea; quibus soli utuntur pontifices, id est summi sacerdotes; sed tantum poderis et mitra et zona qua stringitur poderis ipsa, id est tunica byssina; quia funguntur quidem sacerdotio, sed non in illa dignitate qua funguntur sacerdotio qui octo indumentis decorantur. Haec sunt autem indumenta quae a Veteri Instrumento novum sacerdotium assumpsit. Tunica linea
Abbreviated transcription (Latin):
ita ctiã rectorẽ esse uniuersorũ: et ad honorẽ et głam
eius referendũ etiã qͥoqͥd a sacerdotib et aministris sactiᷤᷤ
bene fuerit dispensatũ. Hec igitur in dum̃ta octo esse
debere inor ses in erodo constituit. S in leuitico de eusdem
indum̾ts tractans. de octauo. idest de feminalib tacuit:
fortassis quia ad genitalia nr̃a et uerenda lex manũ n̾mit¬
tit. qui uoluntariũ deo sacrificiũ castitatis offerre debemus:
sicut scriptũ est. De uirginib p̃ceptũ dñi non habeo. Et
ipse dñs de uoluntariis eunuchis loquens adiecit. Qui po¬
test capere capiat. Ac si diceret. Feminalib ego uos non
uestio: nec cuiquã necessitatẽ impono. Qui uult esse sa¬
cerdos ipse se uestiat: et ingressus ad sancta. ad uerenda
tegenda uoluntarie munim̃tũ castitatis assumat. Notan¬
dum uero qd̃ sacerdotib inferioris ordinis neq tunica

Expanded text:
ita etiam rectorem esse universorum; et ad honorem et gloriam ita etiam rectorem esse universorum; et ad honorem et gloriam ejus referendum quidquid a sacerdotibus et ministris sacris bene fuerit dispensatum. Haec igitur indumenta octo esse debere Moyses in Exodo constituit. Sed in Levitico de eisdem indumentis tractans de octavo, id est de feminalibus, tacuit; fortassis quia ad genitalia nostra et verecunda lex manum non mittit, qui voluntarium Deo castitatis sacrificium offerre debemus, sicut scriptum est: De virginibus praeceptum Domini non habeo . Et ipse Deus de voluntariis eunuchis loquens adjecit: Qui potest capere capiat . Ac si diceret: feminalibus ego non vestio, nec cuiquam necessitatem impono. Qui vult esse sacerdos ipse se vestiat, et ingressuris ad sancta, ad verenda tegenda voluntarie munimentum castitatis assumat. Notandum vero quod sacerdotibus inferioris ordinis, neque tunica
Abbreviated transcription (Latin):
re et docere: postea manifestacio sequitur post racionale :
ne docere p̃sumas quod prius non didiceris. Hinc enim
concordat quod in ipso racionali duodecĩ lapides inserti
erant. duodecĩ patriarcharũ nomina insculpta in se con¬
tinentes: quia pontifex scõrum patrũ exempla impressa
memorie habere debet: et scd̾m ipsa facta sua moderari:¬
e iuttr que es aris dictam uel trata: et de lãmiua
ost cetera ornam̃ta suꝑĩponitururea .uiii¬
capiti pontificis mitra. que alio noĩe cidaris
uel tiara uocatur: qua quinq sensuũ qui
in capite sedem habent. regimen significatur. Minister
ergo bene uitam suã regens: caput suũ xp̃m ornat. Qͥa
autem sicut ait apłs caput xp̃i deus est. conueni enter
ornam̃to capitis nouissime lãmina aurea suꝑĩponitur:
cui insculptũ est nomen dei. qd̾ in hebreo ineffabile uoca¬
tur: ut per hoc significet᷑ dm̃ sicut conditorẽ omĩum.

Expanded text:
re et docere . Postea manifestatio sequitur post rationale, re et docere . Postea manifestatio sequitur post rationale, ne docere praesumas quod prius non didiceris. Huic etiam concordat quod in ipso rationali duodecim lapides inserti erant duodecim patriarcharum nomina inscripta in se continentes, quia pontifex sanctorum Patrum exempla impressa memoriae habere debet, et secundum ipsa facta sua moderarie mitra quae cydaris dicitur vel tiara, et de lamina aurea. Post caetera ornamenta superimponitur capiti pontificis mitra, quae alio nomine cydaris vel tiara vocatur; qua quinque sensuum qui in capite sedem habent regimen significatur. Minister ergo bene vitam suam regens caput suum Christum ornat. Quia autem sicut ait Apostolus: Caput Christi Deus est ; convenienter ornamento capitis; novissime lamina aurea superimponitur, cui inscriptum est nomen Dei, quod Hebraice ineffabile vocatur. Ut per hoc significetur Deum sicut conditorem omnium
Abbreviated transcription (Latin):
et portare. Nostrũ uero sacerdotiũ suꝑhumerale similiter
in textũ non habet ut uetus: pro eo quod xp̃iana seligio
magis simplici ueritati studere debeat quã suꝑsticioni:
cori pontificis suꝑimponit᷑: ut in eius corde sa¬
pienciam et discretionẽ inesse debere ostendat᷑.
In ipso autem racionali posita sunt manifestacio et ueritas.
ut in doctrina sua pontifex nec aliud quã ueritas suggerit.
efferre p̾sumat: neq id quod a ueritate intus hauserit. ra¬
cione ⁊ oꝑe approbare ⁊ manifestare desistat. Notandũ uͦ
quod adinuicẽ concathenant᷑ racionale et suꝑhumerale: qr
coherere et concordare debent racio et oꝑa: ut qđ mentis
intellectu ꝑcipimus. opere impleamꝰ. Deinde etiam qr non
prius racionale quã suꝑhumerale nominatur: qm̃ ĩ scola
uirtutũ oꝑa p̾cedũt. ut sapienciã apprehendas. sicut scrip¬
tũ est. a mandatis tuis intellexi: ⁊ iterũ. que cepit iħc face¬

Expanded text:
et portare debet. Nostrum vero sacerdotium superhumerale similiter et portare debet. Nostrum vero sacerdotium superhumerale similiter intextum non habet ut vetus, pro eo quod Christiana religio magis simplici veritati studere debeat quam superstitionitori pontificis superimponitur, ut in ejus corde sapientiam et discretionem inesse debere ostendatur. In ipso autem rationali posita sunt manifestatio et veritas, ut in doctrina sua pontifex nec aliud quam veritas suggerit, efficere praesumat, neque id quod a veritate intus hauserit ratione et opere approbare et manifestare desistat. Notandum vero quod adinvicem concatenantur rationale et superhumerale, quia cohaerere et concordare debent, ratio et opera, ut quod mentis intellectu percipimus opere impleamus. Deinde etiam quia non prius rationale quam superhumerale nominatur, quoniam in schola virtutum opera praecedunt, ut sapientiam apprehendas, sicut scriptum est: A mandatis tuis intellexi . Et iterum: Quae coepit Jesus face
Abbreviated transcription (Latin):
catur mundicia cordis: De superhumerali. ui¬
uinta uestis est suꝑhumerale: qd̾ hebraice
uoeatur ephot. Hoc in ueter testam̃to sol
pontifices utebantur: eisdem quib et zona fuerat distincta
colorib. Sub gracia autem hoc uestim̃tũ tam sacerdotib quã
pontificib ꝯmune est. Quod autem per quatuor colores in
rona significari diximus: idipsum in suꝑhumerali ꝑ eosclem
quatuor colores figuratũ inuenimꝰ. Signifieat autem suꝑhu¬
merale fortitudinẽ oꝑum. et pacienciã laborũ: pro eo quod
ad portanda onara humeri supponuntur. Ideirco in ipso suꝑ¬
humerali. duobus lapidib preciosis quorum unus a dextro
humero. alter uero a sinistro suꝑpositus fuerat. nomina
duodecim patriarcharũ inscripta erant. sex in uno. et sex
in altero: qr per nomina patriarcharũ memoria scorum
tutelligitur: quã sacerdos adertris et a sinistris. id est in
prosperis et aduersis cordi imp̃ssam semꝑ habere debet¬

Expanded text:
catur munditia cordis. CAP. VI. De superhumerali. Qcatur munditia cordis. CAP. VI. De superhumerali. Quinta vestis est superhumerale, quod Hebraice vocatur Ephot. Hoc in Testamento Veteri soli pontifices utebantur; eisdem quibus et zona fuerat distincta coloribus. Sub gratia autem hoc vestimentum tam sacerdotibus quam pontificibus commune est. Quod autem per quatuor colores in zona significari diximus, idipsum in superhumerali per eosdem quatuor colores significatum invenimus. Significat autem superhumerale fortitudinem operum, et patientiam laborum, pro eo quod ad portanda onera humeri supponuntur. Idcirco in ipso superhumerali duobus lapidibus pretiosis, quorum unus a dextro humero, alter vero a sinistro superpositus fuerat; nomina duodecim patriarcharum inscripta erant, sex in uno, et sex in altero, quia per nomina patriarcharum memoria sanctorum intelligitur, quam sacerdos a dextris et a sinistris, id est in prosperis et adversis cordi impressam semper habere
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ a contactu carnis. uetus lex sancta tractaturos pro¬
hibuit: quos rursus expleta uice. ad operam carnalis
ꝯmercii relaxauit. Reliqua autem duo idest tunica li¬
nea. et zona ueteris et noui testam̃ti sacerdotib ꝯmunia
esse noscuntur.: quãuis nr̃m sacerdotiũ. zonam
quatuor colorib intextã non requirat: fortassis suꝑsti¬
cionis uitande causa. aut inopia artificii inductũ. con¬
tentum pura et simplici continencia
merito pontifex duabus tunicis induitur: qui debet
de thesauro suo ꝓferre noua et uetera. Propterqd̃ et
ipsa tunica secunda interior appellatur uel iacintina:
cuius color speciem sereni celi imitatur: ut per hoc in¬
telligi detur. quia pontifex plus debet de celestib co¬
gitare quã de terrenis. Rectus ordo. Primũ in tunica
linea. et zona. et feminalib exprimitur mundicia car¬
nis: deinde per tunicã interiorẽ uel iacintinã signifi¬

Expanded text:
quoniam a contactu carnis vetus lex sancta tractaturos proquoniam a contactu carnis vetus lex sancta tractaturos prohibuit, quos rursus expleta vice ad operam carnalis commercii relaxavit. Reliqua autem duo, id est tunica linea et zona, Veteris et Novi Testamenti sacerdotibus communia esse noscuntur, quamvis nostrum sacerdotium zonam quatuor coloribus inter textam non requirat, fortassis superstitionis vitandae causa aut inopia artificii inductum, contentum pura ac simplici continentia. merito pontifex duabus induitur tunicis, qui debet de thesauro suo proferre nova et vetera; propter quod et ipsa tunica secunda interior appellatur, vel hyacinthina cujus color speciem coeli sereni imitatur, ut per hoc intelligi detur, quod pontifex plus debet de coelestibus cogitare quam de terrenis. Rectus ordo: prius in tunica linea et zona et feminalibus exprimitur munditia carnis; deinde per tunicam interiorem vel hyacinthinam signifi
Abbreviated transcription (Latin):
uelande que solitis cotidiam usus indum̃tis tegebatur
necessitatẽ: quam obseruande castitatis et mundicie scĩfi¬
ficationẽ. Neq uero existimandũ in illo priori populo ui¬
ros discooꝑta aut non uelata carne pudoris. fuisse solitos
incedere: ut intraturi ad sancta. tunc demũ uerenda tege¬
re iuberent᷑. S uoluit sermo dei. in sacro officio minis¬
tros dei ad tegenda infirma corporis. propriũ ac singu¬
lare operim̃tum habere: ut per hoc ostenderet pudicici¬
am et castimoniã illorũ. precipue cum sancta tractarẽt
unicam et singularem esse debere. Unde ministri noui sa¬
cerdocii. hoc oꝑimentũ in sacro officio singulare non as¬
sumunt : quib est iniuncta seruande castitatis cotidiana
necessitas: sicut est cotidie offerendi concessa potestas.
Ministri uero ueteris figure. tẽpore sacrificii offerendi
feminalia sumunt: que ministerio expleto iterũ soluũt:

Expanded text:
velandae quae solitis quotidiani usus indumentis tegebatur velandae quae solitis quotidiani usus indumentis tegebatur necessitatem, quam ob conservandae castitatis et munditiae significationem. Neque vero existimandum in illo priori populo viros discooperta, aut non velata carne pudoris solitos incedere, ut intratum ad sancta tunc demum verenda tegere juberentur. Sed voluit sermo Dei in sacro officio ministros Dei ad tegenda infirma corporis proprium ac singulare operimentum habere, ut per hoc ostenderet pudicitiam et castimoniam illorum praecipue cum sancta tractarent, unicam et singularem esse debere. Unde ministri novi sacerdotii hoc operimentum in sacro officio singulare non assumunt, quibus est injuncta servandae castitatis quotidiana necessitas, sicut quotidie est offerendi concessa potestas. Ministri vero veteris figurae, tempore offerendi sacrificii femoralia sumunt, quae ministerio expleto iterum solvunt;
Abbreviated transcription (Latin):
tutem redigat: quẽadmodũ bissus. uel linũ. candorem
quẽ ex natura ñ habuit: ꝑstudiũ et industriã multis
tinsionib et quasi quadam ueratione attritũ adqͥrit:
circa renes. tona fortit̾ astringit᷑: ut castitas
facerdotis nullo incentiuorũ estu dissoluat᷑.
sicut scriptũ ẽ. Sint sĩcbi ur̃i p̃cinctĩ. uestis qͥppe candi¬
da mundiciã. tona uͦ continenciã significat: ut illic ñ
sordeseat. hic non effluat uita spiritalis: Hec ronaĩ ueteri¬
quidem testamento quatuor colorib distincta inuenitur:
idest bisso. purpura. iacincto. cocco: que uaria interp̃taci¬
one. siue ad quatuor elementa. quorũ complexiõe nat᷑a
humana constat. ut totum quod hominis est stringatur.
et cohibeatur a fluxi uitiorũ: siue ad quatuor principa¬
les uirtutes animi: quibus homo ex omn parte cingi de¬
indum̃ta. feminalia linea circa renes ad sacrũ ministeriũ
ingredientiũ applicari iubentur: non tam ad turpitudinis

Expanded text:
 candorem quem ex natura non habuit, per studium et industriam multis tunsionibus et quasi quadam vexatione attritum acquirit.circa renes fortiter astringitur, ut castitas sacerdotis nullo incentivorum aestu dissolvatur, sicut scriptum est: Sint lumbi vestri praecincti . Vestis quippe candida munditiam, zona vero continentiam significat, ut illic non sordescat, hic non effluat vita spiritualis. Haec zona in Veteri Testamento quatuor coloribus distincta invenitur, id est bysso, purpura, hyacintho, cocco, quos varia interpretatione sive ad quatuor elementa, quorum complexione natura humana constat, ut totum quod hominis est stringatur et cohibeatur a fluxu vitiorum, sive quatuor principales virtutes animi, quibus homo ex omni parte cingi deta, feminalia linea circa renes ad sacrum ministerium ingredientium applicari jubentur; non tam ad turpitudinis
Abbreviated transcription (Latin):
apponitur mappula. que sepe fluentẽ oculorũ pituitã
tangat: et lippitudinẽ ocłorum abstergat:iIi¬
indum̃to. quod dalinatica dicitur: a regione¬
S quidem ubi primus eius usus institutus pu¬
tatur: nomen uero a colobio. quo apłi et quidã apło¬
rum suocessores usi fuisse leguntur: adiectis manicis
formã trahens. Significat autem dalmatica ꝓpter sui
latitudinẽ curam ꝓximorũ: que se extendit per dilee¬
tionem ut plurib ꝓficiat. Ad unũ ergo finem tendit
significatio dalmatice in leuitis. et
significatio casule in p̃sbiteris: qr utrisq cura ⁊ solliei¬
tudo ꝓximorũ iniungitur ꝑ dilectionẽ adimplenda:¬

Expanded text:
apponitur mappula, quae saepe fluentem oculorum pituitam apponitur mappula, quae saepe fluentem oculorum pituitam tangat, et oculorum lippitudinem abstergatindumento quod dalmatica dicitur, a regione quidem ubi primus ejus usus institutus putatur nomen, a colobio vero quo apostoli et quidam apostolorum successores usi fuisse leguntur, adjectis manicis formam trahens. Significat autem dalmatica propter sui latitudinem curam proximorum, quae se extendit per dilectionem, ut pluribus proficiat. Ad unum ergo finem tendit, et significatio dalmaticae in levitis, et significatio casulae in presbyteris; quia utrisque cura et sollicitudo proximorum injungitur, per dilectionem adimplenda
Abbreviated transcription (Latin):
uobis necessaria est: ut reportetis ꝓmissiones. Et iterũ.
Qui ꝑseuerauerit usq in finẽ: hic saluus erit. Inde ẽ qd̃
stola poderis cũ zona quib dam nexib colligatur: quia
uirtutes uirtutib sociant᷑: ne aliquo tẽptacioĩs moueant᷑
impulsu: De planeta uel casulai
ic igitur sacerdote dñi ornato. per tunicam
mundicia. per zonam continencia. ꝑ suꝑhu¬
merale iusticia. per stolam paciencia: cunctis
postremo casula suꝑponitur: que caritatẽ significat.
sicut scriptum est. Adhuc excellenciorẽ uiam uobis
demonstro. Si linguis hominũ loquar et angłorum. ca¬
ritatem autem non habeam: nichil sum. Et cetera:
De mappula uel manipula. ii¬
ina uero mentib bene ꝯpositis. et diuino cultui¬
mancipatis. aliquoties negligentia surrepit.
neceste est ut ad tam derergendã iugis adhibrat᷑
diligentia: qua uelut quedam ab oculis emergens pitu¬
ita sepius emundetur. Propt̃ qd̾ in sinistra manu quedam

Expanded text:
vobis necessaria est, ut reportetis promissiones . Et iterum: Qui perseveraverit usque in finem hic salvus erit . Inde est quod stola cum zona poderis quibusdam nexibus colligatur, quia virtutes virtutibus sociantur, ne aI. De planeta vel casula. Sic igitur sacerdote Domini ornato, per tunicam munditia, per zonam continentia, per superhumerale justitia, per stolam patientia, cunctis postremo casula superponitur, quae charitatem significat, sicut scriptum est: Adhuc excellentiorem viam vobis demonstro . Si linguis hominum loquar et angelorum, charitatem autem non habeam nihil sum, etc. . CAP. XII. De mappa vel manipula. Quia vero mentibus bene compositis, et divino cultuimancipatis aliquoties negligentia subrepit, necesse est ut ad eam detergendam jugis adhibeatur diligentia, qua velut quaedam ab oculis demergens pituita saepius emundetur. Propter quod in sinistra manu quaedam
Abbreviated transcription (Latin):
et energuminos in clerum non recipiendos. Sed et filios
presbiterorũ ad sacros ordines non admittendos: nisi quos
uel habitus religionis. uel sp̃ualis uite honestas ꝯmendat.
Penitentes uero si necessitas exegerit. inter ostiarios depu¬
legant: si autem ordinati sunt inter subdiaconos haberi
concedunt: ita tamen ut manũ non imponãt. aut sacra
contingant. Penitentes autem dicunus eos. qui post bap¬
tisimum pro homicidio. aut pro diuersis criminib. aut
grauissimis peccatis. publicam gerentes penitenciã sub
cilicio: diuino fuerint altario reconciliati. Simtiliter tͣns¬
marinos et incognitos homines. siue clericos aliarum
ecclesiarum: neq ordinari. neq ordinatos recipi conce¬
dunt: sine ꝯmendaticiis litteris episcoporum suorum¬

Expanded text:
et energumenos in clerum non recipiendos. Sed et filios et energumenos in clerum non recipiendos. Sed et filios presbyterorum ad sacros ordines non admittendos, nisi quos vel habitus religionis, vel spiritualis vitae honestas commendat. Poenitentes vero si necessitas exegerit inter ostiarios depulegant. Si autem ordinati sunt inter subdiaconos haberi concedunt, ita ut manum non imponant, nec sacra contingant. Poenitentes autem dicimus eos qui post baptismum pro homicidio, aut pro diversis criminibus, aut gravissimis peccatis, publicam gerentes poenitentiam sub cilicio, divino fuerint altario reconciliati. Similiter transmarinos et incognitos homines, sive clericos aliarum ecclesiarum, neque ordinari neque ordinatos recipi concedunt, sine commendatitiis litteris episcoporum suorum
Abbreviated transcription (Latin):
e uita autem et condicione eorũ qui ad sacros
ordines eligunt᷑: multa nobis patres documenta
reliquerunt. Nam quid a saeris ordimb non impediat: eos qui
probate fuerint conuersacionis: placuit diffinire. Qui a me¬
dicorum incisione forte claudi efficiunt᷑. uel pro egritudine.
siue per iuolentiã absciduntur: et qui non sponte sed casu
ali quod m̃brum sibi amputauerũt. si tamen tale fuerit ut
ab ofticio administracionis non impediat: et laici qui non
concubinã nec pelicem norunt. nec digami extiterunt.
et in ceteris sine crimine uixerunt: liberti quoq qͥ a dñis
suis ita inanu inissi sunt. ut in eis nullũ obsequii ius aut
potestatẽ reseruarint: et sine crimine uixerunt: hos in
clerum assumi posse sine cunctacione sanxerunt: publice
uero penitentes. criminosos. illitteratos. digamos. repudi¬
atarum maritos. ex adulterio natos. ab hereticis baptira¬
tos: et qui se ipsos absciderũt. a sacris ordinib arcendos:

Expanded text:
De vita autem et conditione eorum qui ad sacros ordines eliguntur multa nobis patres documenta reliquerunt. Nam quid a sacris ordinibus non impediat eos qui probatae fuerint conversationis placuit definire. Qui a medicorum incisione forte claudi efficiuntur, vel pro aegritudine sive per violentiam absciduntur; et qui non sponte, sed casu aliquod membrum sibi amputaverunt; si tamen tale fuerit ut ab opere administrationis non impediat, et laici qui non concubinam nec pellicem norunt, nec bigami exstiterunt, et in caeteris sine crimine vixerunt; liberi quoque qui a dominis suis ita manumissi sunt, ut in eis nullum obsequii jus aut potestatem observaverint, et sine crimine vixerint, hos in clerum assumi posse sine contradictione sanxerunt. Publice vero poenitentes, criminosos, illiteratos, bigamos, repudiatarum maritos, ex adulterio natos, ab haereticis baptizatos, et qui seipsos absciderunt, a sacris ordinibus arcendos,
Abbreviated transcription (Latin):
dotio: non de bisso solũ. s et de lino conterit᷑. Que m̃¬
bris corporis modificata atq coaptata: nichil suꝑfluum
aut dissolutũ in uita sacerdotis esse debere ostendit. Hec
ob speciẽ candoris. nom̃ albe sortit᷑: quo mundiciã signi¬
ficet ministrorũ dei: sicut scriptũ ẽ. Bissinũ sunt iustifica

Expanded text:
sacerdotio non de bysso solum, sed etiam de lino contexitur; quae mesacerdotio non de bysso solum, sed etiam de lino contexitur; quae membris corporis modificata atque aptata, nihil superfluum aut dissolutum in vita sacerdotis esse debere ostendit. Haec ob speciem candoris nomen Albae sortitur, quo munditiam significat ministrorum Dei. Sicut scriptum est: Byssinum sunt justif
Abbreviated transcription (Latin):
ant ostendatur. Sacra¬
rum autem uestium
ritus. partim a ueteri
testamento assumptus est: partim a patrib nouis adiec¬
tus. Legimus quod morses aaron fratrem suum cũ filiis
eius ad ostiũ tabernaculi testimonii sc̃ificandũ applicuit:
et lotũ aqua. tunca bissina uestiuit. Deinde rona pre¬
cinxit. et uestiuit eum tunicã interiorẽ. et imposuit ei
suphumerale. et cinx̾ scd̾m facturã suphumeralis. et un¬
posuit suꝑ eum logion. idest racionale: in quo erat ma¬
infestacio et ueritas: et mitrã imposuit suꝑ caput eiꝰ.
et suꝑ mitrã in fronte ipsius lãminã auream: in qua
sculptũ erat nom̃ d̾i. Septem itaq si p̃dicta enumeres in¬
strum̃ta. pontificales ornatus inuenies: idest tunicam
bissinã. zonã. tuncã interiorẽ. suphumetale. racionale.
mitrã. et lãminã auream: quib si feminalia linea. que
ritu sacro circa renes pontificis stringebant adieceris:
laris appellatur: qr acollo usq ad talos exten¬
ditus. Que in nouo quiden

Expanded text:
ant, ostendatur. Sacrarium autem vestium ritus: partim a Veteri Testamento assumptus est, partim a Patribus novis adjectus. Legimus quod Moyses Aaron fratrem suum cum filiis suis ad ostium tabernaculi testimonii sanctificandum applicuit, et lotum aqua, tunica byssina vestivit; deinde zona praecinxit, et vestivit eum tunicam interiorem, et imposuit ei superhumerale, et cinxit eum secundum facturam superhumeralis, et imposuit super eum logion, id est rationale, in quo erat manifestatio et veritas; sed mitram imposuit super caput ejus, et super mitram in fronte ipsius laminam auream, in qua scriptum erat nomen Dei. Septem si praedicta enumeres instrumenta pontificalis ornatus invenies scilicet tunicam byssinam, zonam, tunicam interiorem, superhumerale, rationale, mitram, et laminam auream, quibus si feminalia linea, quae ritu sacro circa renes pontificis stringebantur, adjeceris, laris appellatur; quia a collo usque ad talos extenditur, quae in novo quidem
Abbreviated transcription (Latin):
utacio episcoporũ
de sius locis ad alia loca. nulla racione de¬
bet fieri: nisi pro magna utilitate. uel
necessitate cogente. Et hoc quidem non per ipsos fi¬
eri oportet: sed consilio inuitacionis coepiscoporũ:
atq auctoritate romani pontificis. Mutacio simili¬
ter clericorum. siue presbiterorum. non sine magna
discrecione fieri debet: cum consilio et auctoritate
episcoporum suorum. Ciericum etiam in ecclesus du¬
arum ciuitatum: ascribi sacri canones uetant. Presbi¬
teros quoq relicta cura ecclesiarum suarum profec¬
tionem suscipere: siue ad oraciones. seu quolibet: in¬
consulto episcopo non debere testantur. Determinãt
quoq que sint que necessario presbiteros scire opor¬
teat : idest librum sacramentorum. lectionarium.
baptisterium. compotum. canonem. penitencialem.
psalterium. omelias per circulum anni dñicis dieb
et singulis festiuitatibus aptas: et multa alia que
de uita et conuersatione sacrorum ordinum. uel raci¬

Expanded text:
utatio episcoporum de suis locis ad alia loca nulla ratione debet fieri, nisi pro magna utilitate vel necessitate cogente. Et hoc quidem non per ipsos fieri oportet, sed consilio et invitatione coepiscoporum, atque auctoritate Romani pontificis. Mutatio similiter clericorum sive presbyterorum non sine magna discretione fieri debet, cum consilio et auctoritate episcoporum suorum. Clericum etiam in Ecclesiis duarum civitatum ascribi sacri canones vetant. Presbyteros quoque relicta cura Ecclesiarum suarum profectionem suscipere, sive ad orationes sive quolibet, inconsulto episcopo non oportere testantur. Determinant quoque quae sint quae necessario presbyteros scire oportet, scilicet librum sacramentorum, lectionarium, baptisterium, compotum, canonem, poenitentialem, psalterium, homilias, per circulum anni Dominicis diebus et singulis festivitatibus aptas, et multa alia quae de vita et conversatione sacrorum ordinum, vel rati
Abbreviated transcription (Latin):
certis tẽporibus fieri debere sancti patres decre
sabbati circa uesperã ieiunio celebrato. Quando uero ep̃c
ordinaciones facere disponit: om̃s qui ad sacrũ ministeri¬
um accedere uolunt. feria quarta ante ipsam ordinacio¬
nem euocandi sunt ad ciuitatẽ: una cum presbiteris qui
eos presentare debent. Tunc ergo ep̃c e latere suo eligere
debet sacerdotes. et alios prudentes uiros gnaros
legis diuine. et exercitatos in ecclesiasticis sanctio
ter inuestigent: ut sic per tres dies continuos diligenter
examinati. sabbato tandem qui probati fuerint inuenti.¬
ep̃o consecrandi presententur. Benedictiones uero pontifi¬
cum. dieb tantũ dñicis celebrandas ẽẽ sacri canones sanxer̃t:
e etate uero ordinandorũ talem nobis defini¬
tio sacre scripture discretionẽ reliquit. ut sub¬
diaconus quidem non ordinetur ante quatuor¬
decim annos. nec diaconus ante uiginti quinq. nec sacer¬
dos ante triginta: quatinus deinceps si dignus inuentus

Expanded text:
certis temporibus fieri debere sancti Patres decrevSabbati circa vesperam jejunio celebrato. Quando vero episcopus ordinationes facere disponit, omnes qui ad sacrum ordinem accedere volunt, feria quarta ante ipsam ordinationem evocandi sunt ad civitatem, una cum presbyteris qui eos praesentare debent. Tunc ergo episcopus e latere suo eligere debet sacerdotes, et alios prudentes viros, gnaroslegis divinae, et exercitatos in ecclesiasticis sanctionter investigent, ut sic per tres continuos dies diligenter examinati, Sabbato tandem qui probati fuerint episcopo consecrandi praesententur; benedictiones vero pontificum diebus tantum Dominicis celebrandas esse sacri canones sanxerunt.ntur. De aetate vero ordinandorum talem nobis definitio sacrae Scripturae discretionem reliquit. Ut subdiaconus quidem non ordinetur ante quatuordecim annos, nec diaconus ante viginti quinque, nec presbyter ante triginta, quatenus deinceps si dignus inventus