comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
subuercit: et his qui columbas
uendebant dixit. Auferte ista
hinc: et nolite facere domũ pa¬
tris mei. domũ negotiationis ÷
Quid audiuimus fratres: Ee¬
ce templũ illud figura ad huc
sua querebant: qui ad nundi¬
nas uenerant. Et que ibi uen¬
debant illi: Que opus habe¬
bant homines in sacrificiis illiꝰ
temporis. Nouit enĩ caritas ue¬
stra. quod sacrificia illi popło
pro eius carnalitate. et corde
adhuc lapideo talia data sunt.
quib teneretur ne in ydola de¬
flueret: et immolabant ibi sa¬
crificia: boues. oues. et colũbas.
Nostis: quia legistis. Non er¬
go magnũ peccãtũ si hoc uen¬
debant in templo. quod eme¬
batur. ut offerretur ĩ templo:
et tam̃ eiecit inde illos. Quid
si ibi ebriosos inueniret. quid
faceret dñs: si eiecit uendentes
ea que licita sunt. et contra iu¬
sticiã non sunt: Que enĩ hone¬
ste emuntur. ñ illicite uendun¬
tur: expulit tam̃: et ñ est passꝰ
domũ orationis. fieri domũ ne¬
gotiationis. Si negotiationis

Expanded text:
ui columbas vendebant, dixit, Auferte ista hinc, et nolite facere domum Patris mei domum negotiationis. » Quid audivimus, fratres? Ecce templum illud figura adhuc sua quaerebant, qui ad nundinas venerant. Et quae ibi vendebant illi? Quae opus habebant homines in sacrificiis illius temporis. Novit enim Charitas vestra quod sacrificia illi populo pro ejus carnalitate et corde adhuc lapideo talia data sunt, quibus teneretur ne in idola deflueret; et immolabant ibi sacrificia, boves, oves et columbas: nostis, quia legistis. Non ergo magnum peccatum, si hoc vendebant in templo, quod emebatur ut offerretur in templo; et tamen ejecit inde illos. Quid, si ibi ebriosos inveniret, quid faceret Dominus; si vendentes ea quae licita sunt, et contra justitiam non sunt quae enim honeste emuntur, non illicite venduntur, expulit tamen, et non est passus domum orationis fieri domum negotiationis? Si negotiationis domus
Abbreviated transcription (Latin):
uidebunt: quia ostendam iu¬
quit me ipsum illis. quomo¬
do ostenditur equalis patri.
cum dicit philippo. qui ine ui¬
a me ipso facere quicquã. sedsi¬
cut audio et iudico. et iudici¬
um meũ iustirm ẽ : quia dictu¬
ri illi eramꝰ. Tũiudicabis & pa¬
der ñ iudicabit: quia om̃e iudi¬
cium dedit tibi. Ponergo se¬
cundũ patrem tu iudicabis:
Adiecit. Non possũ ego ame¬
ipso facere quicquã. sic̃ut au¬
dio iudico: et iudiciũ meum
iustũ est: quia ñ quero uolũ¬
tatem meam. sed uoluntatẽ
eius qui misit me. Certe filius
quos uult uiuificat. Non que¬
rit uoluntatẽ suã: sed uolunta¬
tem eius quimisit eũ. Non me
am propriã: non meã. non filii
hominis: ñ eam que resistat do.
faciunt enĩ homines uolunta¬
tem suã non di: quando faci¬
unt quod uolunt. ñ quod iu¬
bet deris.Quando aũt faci¬
unt quod uolunt. ut tamen
sequantur uoluntatẽ dei: ñ
faciunt uoluntatẽ suã: quan¬
uis quod uolunt faciant. Uo¬
lens fac quod iuberis: atq

Expanded text:
idebunt; quia ostendam, inquit, meipsum illi. Quomodo ostenditur aequalis Patri? Cum dicit Philippo, Qui me videt, via meipso facere quidquam: sicut audio judico, et judicium meum justum est. Quia dicturi illi eramus, Tu judicabis, et Pater non judicabit, quia omne judicium dedit Filio; non ergo secundum Patrem judicabis: adjecit, Non possum ego a meipso facere quidquam: sicut audio judico, et judicium meum justum est; quia non quaero voluntatem meam, sed voluntatem ejus qui misit me. Certe Filius quos vult vivificat. Non quaerit voluntatem suam, sed voluntatem ejus qui misit illum. Non meam, non propriam; non meam, non filii hominis; non meam, quae resistat Deo. Faciunt enim homines voluntatem suam, non Dei, quando faciunt quod volunt, non quod jubet Deus: quando autem ita faciunt quod volunt, ut tamen sequantur voluntatem Dei, non faciunt voluntatem suam, quamvis quod volunt faciant. Volens fac quod juberis; atque
Abbreviated transcription (Latin):
fons aque salientis in uitam
eternani. Apertius locutus ẽ
dñs: fiet in eo fons aque salien¬
tis in uitam eternã. Qui bi¬
berit de aqua ista. ñ sitiet
iterum. Quid euidentiꝰ quia
ñ aquam uisibilem. s inui¬
sibilem promiccebat: Quid
euidentius: quia ñ carnaliter
sed spiritaliter loquebatur:
Adhuc tam̃ illa mulier carnẽ
sapit: delectata ẽ non sitire. &
putabat hoc scdm carnẽ sibi¬
promissũ esse a dño: quod qͥ¬
dem fiet ÷ sed in resurrectione
mortuoꝵ. lã hoc uolebat illa.
Dederat enim łs aliquãdo
seruo suo helye: ut per qua¬
draginta dies nec esuriret. nec
sitiret. Qui hoc potuit dare
per quadraginta dies: ñ po¬
tuit dare semper: Suspira¬
bat tam̃ illa nolens indige¬
re: nolens laborare: assidue
uenire ad illũ fontem: onera¬
ri pondere quo indigentia
suppleretur: et finito qđ hau¬
serat. rursũ redire cogebatur.
Et cotidianus ei fuit iste la¬
bor: qͥa indigentia illa reficieba¬
tur. ñ extinguebatur. Delecta¬

Expanded text:
fons aquae salientis in vitam aeternam. » Apertius locutus est Dominus, Fiet in eo fons aquae salientis in vitam aeternam. Qui biberit de aqua ista, non sitiet in aeternum. Quid evidentius, quia non aquam visibilem, sed invisibilem promittebat? quid evidentius, quia non carnaliter, sed spiritualiter loquebatur? 15. Adhuc tamen illa mulier carnem sapit: delectata est non sitire, et putabat hoc secundum carnem promissum sibi esse a Domino. Quod quidem fiet, sed in resurrectione mortuorum. Jam hoc volebat illa. Dederat enim Deus aliquando servo suo Eliae, ut per quadraginta dies nec esuriret, nec sitiret . Qui hoc potuit dare per quadraginta dies, non potuit dare semper? Suspirabat tamen illa, nolens indigere, nolens laborare. Assidue venire ad illum fontem, onerari pondere, quo indigentia suppleretur; et finito quod hauserat, rursus redire cogebatur: et quotidianus ei fuit iste labor; quia indigentia illa reficiebatur, non exstinguebatur. Delecta
Abbreviated transcription (Latin):
uidit. nec auris audirrit. nec
in cor hominis ascendit: Qd
uidebimus: Obsecro uos ama¬
de mecũ: currite credendo me¬
cum: patriã suꝑnam desidere¬
mus. superne pͥatrie suspiremꝰ.
peregrinos nos esse hic sentiamꝰ.
Quid tunc uidebimus: Dicat
nrunc eugłrum. In principio
erat uerbũ. et uerbũ erat apd̃
dm: et d̾s erat uerbũ. Unde
tibi ros imspersus est. ad foncẽ
uenies: unde radius per obliqͣ
et anfractuosa tibi ad cor tene¬
brosũ missus est. nudam ipfã
lucem uidebis:cui uidende
ferendeq mundaris. Dilectis¬
simi quod et hesterno comme¬
moraui. ioħs ipse dixit. filii
dei sumus. et nondũ apparu¬
it quid erimus:scimus quia
cũ apparuerit similes eierimꝰ:
quoniã uidebimus eũ sicuti
est. Sentio uestros affectus at¬
tolli mecũ insuꝑna:sed cor¬
pus quod corrumpitur aggͣ¬
uat animã: et deprimit terre¬
na inhabitatio sensũ multa co¬
gitantẽ. Depositurus et ego sũ
codicem istũ: discessuri estis&
uos qͥq ad sua. Bene nob fuit ĩ

Expanded text:
idit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit ? quid videbimus? Obsecro vos, amate mecum, currite credendo mecum: patriam supernam desideremus, supernae patriae suspiremus, peregrinos nos esse hic sentiamus. Quid tunc videbimus? Dicat nunc Evangelium: In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum . Unde tibi ros inspersus est, ad fontem venies: unde radius per obliqua et per anfractuosa tibi ad cor tenebrosum missus est, nudam ipsam lucem videbis, cui videndae ferendaeque mundaris. Dilectissimi, quod et hesterno commemoravi, Joannes ipse dicit, filii Dei sumus, et nondum apparuit quid erimus: scimus quia cum apparuerit, similes ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est . Sentio vestros affectus attolli mecum in superna: sed corpus quod corrumpitur, aggravat animam; et deprimit terrena inhabitatio sensum multa cogitantem . Depositurus sum et ego codicem istum, discessuri estis et vos quisque ad sua. Bene nobis fuit in
Abbreviated transcription (Latin):
nutu ei ostendo quod faciat.
E oce nutu ostende quod uis:
certe animus curis uult osten¬
dere quod in se habet. Unde
facis nitũ: De corpore scilicet:
labiis. uultu. superciliis. oculiᷤ.
manib. Hec omnia ñ sunt qđ
animus tuiis: etiam ista media
sunt. Intellectum ẽ aliquid per
hec signa que ñ sunt quod am¬
mus tuus: nec quod animꝰ filii
tui: sed totũ hoc quod corpore
agis. infra animũ tuũ. et infra
ammũ filii tui ẽ. Nec potest
cognoscere animũ tuũ filius
tuus: nisi dederis ei signa de
corpore. Quid igitur facio:
Non ẽ hoc ibi: simplicitasibi
est: pater ostendit filio quod
facit: et ostendendo. filium gi¬
gnit. Uideo quid dixerim:
sed quia uideo et quib dixe¬
rim: fiat in uobis intellectus
iste quandoq: nunc si ñ potes¬
tis comprehendere quid sit ds:
uł hoc comprehendite quid ñ
sit deus. Multũ profeceritis:
si ñ aliud quã est de cło sense¬
ritis. Dondũ potes peruenire

Expanded text:
nutu ostendo ei quod faciat. Ecce nutu ostende quod vis, certe animus tuus vult ostendere quod in se habet. Unde facis nutum? De corpore, scilicet, labiis, vultu, superciliis, oculis, manibus. Haec omnia non sunt quod animus tuus; etiam ista media sunt: intellectum est aliquid per haec signa, quae non sunt quod animus tuus, nec quod animus filii tui: sed hoc totum quod corpore agis, infra animum tuum est, et infra animum filii tui; nec potest cognoscere animum tuum filius tuus, nisi dederis ei signa de corpore. Quid igitur facio? Non est hoc ibi, simplicitas ibi est. Pater ostendit Filio quod facit, et ostendendo Filium gignit. Video quid dixerim: sed quia video et quibus dixerim, fiat in vobis intellectus iste quandoque. Nuncsi non potestis comprehendere quid sit Deus, vel hoc comprehendite quid non sit Deus: multum profeceritis, si non aliud quam est, de Deo senseritis. Nondum potes pervenire
Abbreviated transcription (Latin):
similiter. Et quomodo poss
ñ similiter: Accipite exem¬
plum: quod puto ad uos̾ ñ
sit grande. Cum scribimꝰ lit¬
deras. facit eas primũ cornr̃m.
et deinde manus nr̃a. Certe un¬
de om̃s acclamastis: nisi quia
cognonistis: Certũ est quod
diei: et manifestum omnibꝰ
nobis. Littere fiunt primo
a corde nostro: deinde a corpo¬
re nostro. Ganus seruit im

Expanded text:
similiter. Et quomodo posset eadem similiter. Et quomodo posset eadem non similiter? Accipite exemplum, quod puto ad vos non sit grande: cum scribimus litteras, facit eas primo cor nostrum, et deinde manus nostra. Certe unde omnes acclamastis, nisi quia cognovistis? Certum est quod dixi, et manifestum omnibus nobis. Litterae fiunt primo a corde nostro, deinde a corpore nostro: manus servit im
Abbreviated transcription (Latin):
ras aliquid et ñ capis: incho¬
asti ipso desiderio uitã angłoꝵ.
Crescat in te. et perficiatur ĩ
de. et capias hoc non ame:sed
ab illo qͥ et ce fecit et me. Tam̃
ñ utcunq nos dimisit et dñs:
qui uoluit intelligi. quia in
eo quod diocit. ñ potest filius
a se facere quicquã nisi quod
iderit patrẽ facientẽ. ñ alia¬
opera facit pater que uideat
filius. et alia filius cũ uiderit
patrẽ facientẽ : sed eadem ope¬
ra: ipsa et pater et filius. Secu¬
tus enĩ ait. Quecunq enĩ ille
fecerit: hec et filius similiter fa¬
cit. Non cũ ille fecerit. alia fi¬
lius similiter facit ÷ sed qͦcun
ꝙ ille fecerit. hec et filius simi¬
liter facit. Si hec facit filius
que fecerit pater: per filiũ fa¬
cit pater. Si per filiũ facit qͦ
facit pater: ñ alia pater. alia fi¬
lius facit: sed eadem opera s̃t
patris et filii. Et quomodo ea-¬
dem facit et filius. et eadem.
similiter: Ne forte eadẽ. sca
dissimilit̃: eadem inquit. et

Expanded text:
ras aliquid, et non capis; inchoasti ipso desiderio vitam Angelorum. Crescat in te, et perficiatur in te; et capias hoc non a me, sed ab illo qui et me fecit et te. 8. Tamen non utcumque nos dimisit et Dominus, qui voluit intelligi quia in eo quod dixit, Non potest Filius a se facere quidquam, nisi quod viderit Patrem facientem, nopera facit Pater quae videat Filius, et alia Filius cum viderit Patrem facientem, sed eadem opera ipse Pater et Filius. Sequitur enim: Quaecunque enim ille fecerit, haec et Filius similiter facit. Non cum ille fecerit alia, Filius similique ille fecerit, haec et Filius similiter facit. Si haec facit Filius quae fecerit Pater, per Filium facit Pater: si per Filium facit quae facit Pater, non alia Pater, alia Filius facit; sed eadem opera sunt Patris et Filii. Et quomodo eadem facit et Filius? Et eadem et similiter. Ne forte eadem sed dissimiliter: Eadem, inquit, et
Abbreviated transcription (Latin):
ta et si sunt cotidiana: uł ñ sint
mortifera. Ante quã ad altare
accedatis: at tendite quid dica¬
tis. Dimitte nobis debita nos¬
tra: sicut et nos dimittimus de¬
bitoribus nostris. Dimittis: di¬
mittitur tibi. Securus accede:
panis ẽ. non uenenũ. Sed uide.
si dimitcis. Nam si ñ dimittis.
mentiris: et ei mentiris. quẽ ñ
fallis. Mentiri deo potes: falle
re deum non potes.No¬
uit ille quid agat: int̾ te ui¬
det. intus te examinat: intus¬
te respicit. intus rudicat: intus
aut damnat aut coronat. Pa
tres ergo istoꝵ. id est mali patͣs
maloꝵ. infideles patres infideli
um. murmuratores pat᷑s mur¬
muratoꝵ. Dam de nulla Re.
magis offendisse dñm ille po¬
pulus dictus ẽ: quã contͣ dñm
murmurando. Ideo et dñs uo
lens. eos ostendere taliũ filios:
hinc ad eos cepit. Quid mur¬
muratis inuicem: murmura¬
tores filii murmuratoꝵ: Datͦs
uestri manduauerunt man
na:et mortui sunt. Don quia
malũ erat manna: sed qͥa ma

Expanded text:
ta etsi sunt quotidiana, vel non sint ta etsi sunt quotidiana, vel non sint mortifera. Antequam ad altare accedatis, attendite quid dicatis: Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris . Dimittis, dimittetur tibi: securus accede, panis est, non venenum. Sed vide si dimittis: nam si non dimittis, mentiris, et ei mentiris, quem non fallis. Mentiri Deo potes, Deum fallere non potes. Novit ille quid agat. Intus te videt, intus te examinat, intus inspicit, intus judicat, intus aut damnat, aut coronat. tres ergo istorum, id est, mali patres malorum, infideles patres infum, murmuratores patres murmuratorum. Nam de nulla re magis Dominum offendisse ille populus dictus est, quam contra Deum murmurando. Ideo et Dominus eos volens ostendere talium filios, hinc ad eos coepit: Quid murmuratis in invicem, murmuratores, filii murmuratorum? Patres vestri manna manducaverunt, et mortui sunt: non quia malum
Abbreviated transcription (Latin):
morituri sumꝰ: quantũ atti¬
net ut dixi ad mortẽ huius
corporis uisibilem atq carna¬
lem. Quantũ aũt pertinet
ad illam mortẽ de qua terret
dñs quia mortui sunt patres
istoꝵ: manducauit manna
et moyses: manducauit mã¬
na et aaron:manducauit
manna et finees: manduca¬
cuerũt. et morturi ñ fũt. Qua¬
re: Quia uisibilem cibũ spi¬
ritaliter intellexerunt. Spi¬
ritaliter esurierunt: spirita¬
liter gustauerunt: ut spirita¬
liter satiarentur. Nã et nos
hodie accipimus uisibilem
cibũ: sed aliud ẽ. sacramentũ:
aliud uirtus sacramenti. Qͣm
multi de altari accipiunt et
moriuntur: et accipiendo mo¬
riuntur: unde dicit apostolꝰ.
udiciũ sibi manducat & bi¬
bit. Non enĩ bucella dñica
uenenũ fuit iude: et tamen
accepit: et cũ accepit.in eũ in¬
inricus intrauit: non qͥa ma¬
lum accepit: sed quia bonũ
male malus accepit. Uidete
ergo fratres panem celestem: spi¬
ritaliter manducate : innocen¬
ciam ad altare ad portate. Pecca¬

Expanded text:
morituri; quantum attinet, ut dixi, ad mortem hujus corporis visibilem atque carnalem. Quantum autem pertinet ad illam mortem, de qua terret Dominus, qua mortui sunt patres istorum; manducavit manna et Moyses, manducavit manna et Aaron, manducavit manna et Phinees, manducacuerunt, et mortui non sunt. Quare? Quia visibilem cibum spiritualiter intellexerunt, spiritualiter esurierunt, spiritualiter gustaverunt, ut spiritualiter satiarentur. Nam et nos hodie accipimus visibilem cibum: sed aliud est Sacramentum, aliud virtus Sacramenti. Quam multi de altari accipiunt et moriuntur, et accipiendo moriuntur? Unde dicit Apostolus, Judicium sibi manducat et bibit . Non enim buccella Dominica venenum fuit Judae. Et tamen accepit, et cum accepit, in eum inimicus intravit: non quia malum accepit, sed quia bonum male malus accepit. Videte ergo, fratres, panem coelestem spiritualiter manducate, innocentiam ad altare apportate. Pecca
Abbreviated transcription (Latin):
lis bonos ubi inuenimus: Res¬
tat iacob: ut in trib patriar¬
chis quatuor generũ istoꝵ perfe¬
ctio concludatur. Habuit uxõ¬
res iacob: habuit et ancillas. Pa¬
riunt libere: pariunt et ancille
et fiunt duodecim filii isrł. Si
numeres om̃s de quib nati sunt:
ñ omnes de liberisrñ omnes de
ancillis: sed tam̃ om̃s ex unose¬
mine. Quid ergo fratres mei:
Dunquid qui nati sunt de
anculis. ñ simul possederunt des¬
ram promissionis. cũ fratͥb suiꝰ:
Inuenis ibi bonos filios iacob na¬
tos de ancillis: et bonos filios ia¬
cob natos de liberis. Nichil illi
obfurit natruitas de uteris ancil¬
larum᷑:. quando in patre cogni¬
uerunt semen suũ. et conseqn¬
der regnũ cum fratrib tenueit
Quomodo ergo in filris iacobñ
obfuit illis qui nati sunt de an¬
cillis. quo minus tenerent regnũ.
et terram promissionis cũ fratribꝰ
ex equo acciperent: ñ illis obfue

Expanded text:
lis bonos ubi inveniemus? Reslis bonos ubi inveniemus? Restat Jacob, ut in tribus patriarchis quatuor generum istorum perfectio concludatur. Habuit uxores Jacob liberas, habuit et ancillas: pariunt liberae, pariunt et ancillae, et fiunt duodecim filii Israel . Si numeres omnes de quibus nati sunt, non omnes de liberis, non omnes de ancillis: sed tamen omnes ex uno semine. Quid ergo, fratres mei? numquid qui nati sunt de ancillis, non simul possederunt terram promissionis cum fratribus suis? Invenimus ibi bonos filios Jacob natos de ancillis, et bonos filios Jacob natos de liberis. Nihil illis obfuit nativitas de uteris ancillarum, quando in patre cognoverunt semen suum, et consequenter regnum cum fratribus tenuerunt. Quomodo ergo in filiis Jacob non obfuit illis qui nati sunt de ancillis, quominus tenerent regnum, et terram promissionis cum fratribus ex aequo acciperent; non illis obfue
Abbreviated transcription (Latin):
reditatem: alius exheredatuꝵ
Pon facit popłm suũ deus de
esau. sed facit de iacob.Semen¬
concepti sunt. Uterus unus. di¬
uersi qui natisunt. Nunquid
ñ libera peperit iacob. que libe¬
ra peperit esau. Luctabantur in
uentre matris sue: et dictum est
rebecce cũ ibi luctarent᷑. Duo
populi sunt in utero tuo. Duo
homines: duo popłi. Bonuspo¬
pulus: malus popłs: sed tam̃
in uno uentre luctantur. Quan¬
ti mali sunt in eccła. et unus
uterus portat: donec in fine di¬
scernantur. Et bom aduersus
malos clamant: et mali aduer¬
sus bonos reclamant: et in uni¬
us uiscerib utriꝙ luctantur
Nunquid semper simul erũt:
In fine exitur ad lucem: decla¬
ratur natiuitas. que hic in sacͣ¬
mento figuratur: et tunc appa¬
rebit. iacob dilexi: esaui autẽ
odio habui. lam ergo inrieni¬
mus fratres et de bonis bonos:
de libera ysaac: et de malis ma¬
los: de ancilla ysmaeł. et de bo¬
nis malos. esau de rebecca. De ma¬

Expanded text:
reditatem, alter exhaeredatur. reditatem, alter exhaeredatur. Non facit populum suum Deus de Esau; sed facit de Jacob. Semenconcepti sunt: uterus unus, diversi qui nati sunt. Numquid non libera peperit Jacob, quae libera peperit Esau? Luctabantur in ventre matris suae, et dictum est Rebeccae, cum ibi luctarentur, Duo populi sunt in utero tuo . Duo homines, duo populi; bonus populus, malus populus: sed tamen in uno ventre luctantur. Quanti mali sunt in Ecclesia, et unus uterus portat, donec in fine discernantur: et boni adversus malos clamant, et mali adversus bonos reclamant, et in unius visceribus utrique luctantur. Numquid semper simul erunt? In fine exitur ad lucem, declaratur nativitas quae hic in sacramento figuratur: et tunc apparebit, Jacob dilexi, Esau autem odio habui. 11. Jam ergo invenimus, fratres, et de bonis bonos, de libera Isaac: et de malis malos, de ancilla Ismael: et de bonis malos, Esau de Rebecca. De ma
Abbreviated transcription (Latin):
bom nascunt᷑: cũ per sc̃os sancti¬
et qui baptirant et qui baptiran¬
t᷑. inique et impie uiuunt. ꝑ ma¬
los boni: cum mali sunt qui ba¬
ptizant. et boni qui baptirant᷑.
Per bonos mali: cũ bonisunt qͥ¬
qui baptizant. et mali qͥ bapti¬
zantur. Quomodo inuenimuᷤ
ista in trib istis nominib. ego
sum deus abraham. et łs ysaac.
et cłs iacob: Ancillas accipimꝰ
in malis: liberas accipimus in bo¬
nis.Pariunt libere bonos: sarra
peperit ysaac. Pariunt ancille ma¬
los: agar peperit ysmael. Habe¬
mus in uino abraham et illud
genus cũ per bonos boni. & illud
genus cũ per malos mali. Per bo¬
nos mali ubi figurati sunt: Libe¬
ra erat rebecca. uxor ysaac. Legite.
peperit geminos: unus erat bo¬
nus: alter malus. Dabes aperte
scripturã dicentem uoce dei. la¬
cob cdilexi. esau aũt ocdio babui.
Istos duos genuit rebecca: iacob
et esau. Tnus inde eligitur: ali¬
usimprobat᷑. Unuᷤᷤ succedit in he¬

Expanded text:
boni nascuntur, cum per sanctos sanctiboni nascuntur, cum per sanctos sanctiet qui baptizant et qui baptizantur, inique et impie vivunt: per malos boni, cum mali sunt qui baptizant; et boni qui baptizantur: per bonos mali, cum boni sunt qui baptizant, et mali qui baptizantur. 10. Quomodo invenimus ista in tribus istis nominibus, Ego sum Deus Abraham, Deus Isaac, et Deus Jacob? Ancillas accipimus in malis, liberas accipimus in bonis: pariunt liberae bonos; Sara peperit Isaac : pariunt ancillae malos; Agar peperit Ismael . Habemus in uno Abraham et illud genus cum per bonos boni, et illud genus cum per malos mali. Per bonos mali ubi figurati sunt? Libera erat Rebecca uxor Isaac: legite, peperit geminos, unus erat bonus, alter malus. Habes aperte Scripturam dicentem Dei voce, Jacob dilexi. Esau autem odio habui Istos duos genuit Rebecca, Jacob et Esau: unus inde eligitur, alius reprobatur; unus succedit in hae
Abbreviated transcription (Latin):
habuerunt et illi ista quatuor
genera. ꝑ bonos boni:ananias
paulũ baptirauit. Quid ꝑ ma¬
los mali: Dicit apłs quosdam
predicatores eugłii. quosdicit ñ
caste annunciare solere eugłiũ:
quos tolerat in societate xp̃iana
et dicit. Quid enĩ. dũ omnimo¬
do. siue occasione. siue ueritate. xp̃c
anmincietur: Et in hoc gau¬
deo. Nunquid maliuoluᷤᷤ erat.
et de alieno malo gaudebat: S
quia et per malũ. uerũ predica¬
batur. et per maloꝵ ora xp̃c pre¬
dicabatur: si quos isti similes bap¬
tizabant. mali malos baptirabãt.
Si quos isti baptizabant tales. qͦ¬
les admonet dñs cum dicit. que
dicunt facite. que aũt faciunt.
nolite facere: mali bonos baptira¬
bant. Boni malos baptirabant:
quomodo a philippo sancto.sy¬
mon magus baptiratus ẽ. Nota
sunt ergo ista quatuor genera
fratres mei. Ecce iterũ ea repeto:
tenete ula. numerate illa. aduer¬
tite illa. cauete que mala sunt:
tenete que bona sunt. Per bonõ

Expanded text:
habuerunt et illi ista quatuor habuerunt et illi ista quatuor genera. Per bonos boni: Ananias Paulum baptizavit . Quid per malos mali? Dicit Apostolus quosdam praedicatores Evangelii, quos dicit non caste annuntiare solere Evangelium, quos tolerat in societate christiana, et dicit, Quid enim? dum omni modo, sive occasione, sive veritate Christus annuntietur, et in hoc gaudeo . Numquid malevolus erat, et de alieno malo gaudebat? Sed quia et per malos verum praedicabatur, et per malorum ora Christus praedicabatur; si quos isti sui similes baptizabant, mali malos baptizabant: si quos isti baptizabant tales, quales admonet Dominus cum dicit, Quae dicunt facite; quae autem faciunt, facere nolite , mali bonos baptizabant. Boni malos baptizabant, quomodo a Philippo sancto Simon magus baptizatus est . Nota sunt ergo ista quatuor genera, fratres mei. Ecce iterum ea repeto, tenete illa, numerate illa, advertite illa; cavete quae mala sunt, tenete quae bona sunt. Per bonos
Abbreviated transcription (Latin):
tur boni. aut per bonos nascun¬
cur mali: aut per bonos boniaut
per malos mali. fmplius istis qͦͥ¬
tuor generib: ñ potest inueniri.
Que iterũ repetam. Aduertite.
retinete. exxcutite corda uestra: no¬
lite pigri esse: capite. ne capiami
nos mali. aut per malos boni.
Puto quia planum est. Per bo¬
nos bomi: si et qui baptirant
boni sunt. et qui baptirantur
recte crecdunt: et in menbͥs xp̃i
recte numerantur. Per malos
mali: si et qui baptizant mali
sunt. et qui baptirantur. dupli¬
ci corde accedunt ad dm̃. et ñ te¬
nent eos mores. quos audiunt in
eccła: ut ñ ibi sint palea. sed fru¬
mentũ. Quam multi sint enim.
nouit caritas ur̃a. Per malos bo¬
ni: aliquando baptitat adulter.
et qui baptirat. iustificat᷑. Per
bonos mali: aliquando qͥ bap¬
tirant sancti sunt. qui baptiran
tur. uiam dei tenere nolunt. Pu
to fratres notũ esse in eccła. et co¬
tidianis exemplis manifestari
ea que dicimus: sed in prioribꝰ no¬
stris patrib ea consideremus: qͥ

Expanded text:
tur boni, aut per bonos nascuntur mali, aut per bonos boni, aut per malos mali: amplius istis quatuor generibus non potestis invenire. Quae iterum repetam, advertite, retinete; excutite corda vestra, nolite pigri esse: capite, ne capiaminnos mali, aut per malos boni. Puto quia planum est. Per bonos boni: si et qui baptizant, boni sunt: et qui baptizantur, recte credunt, et in membris Christi recte numerantur. Per malos mali: si et qui baptizant, mali sunt; et qui baptizantur, duplici corde ac edunt ad Deum, et non tenent eos mores quos audiunt in Ecclesia, ut non ibi sint palea, sed frumentum. Quam enim multi sint, novit Charitas vestra. Per malos boni: aliquando baptizat adulter, et qui baptizatur justificatur. Per bonos mali: aliquando qui baptizant, sancti sunt; qui baptizantur, tenere viam Dei nolunt. 9. Puto, fratres, notum esse in Ecclesia, et quotidianis exemplis manifestari ea quae dicimus: sed in prioribus nostris patribus ea consideremus, quia
Abbreviated transcription (Latin):
iracula que fecit dñs no¬
diuisia opera: et ad incelligen¬
dũ deũ de uisibilib. admonẽt
humanã mentẽ. Quia enim
ille non ẽ talis substantia que
uideri oculis possit. et mira¬
eula eius quib totũ mundũ
regit. uniuersamq creaturã
administrat assiduitate ui-¬
luerunt: ita ut pene nemo
dignetur atcendere opera dĩ
mira et stupenda in quoli¬
bet seminis grano: scđm ip¬
sam suã miscdiam seruauit
sibi quedam que faceret tem¬
pore oportuno preter ufitatũ
cursũ. ordinemq nature: ut
ñ maiora sed insolita uiden¬
do stuperent. quib cotidia¬
na uiluerant. Maius enim
miraculũ est gubernatio totius

Expanded text:
iracula quae fecit Dominus nodivina opera, et ad intelligendum Deum de visibilibus admonent humanam mentem. Quia enim ille non est talis substantia quae videri oculis possit, et miracula ejus, quibus totum mundum regit universamque creaturam administrat, assiduitate viluerunt, ita ut pene nemo dignetur attendere opera Dei mira et stupenda in quolibet seminis grano, secundum ipsam suam misericordiam servavit sibi quaedam, quae faceret opportuno tempore praeter usitatum cursum ordinemque naturae, ut non majora, sed insolita videndo stuperent, quibus quotidiana viluerant. Majus enim miraculum est gubernatio totius
Abbreviated transcription (Latin):
ra maris tantũ ualuit. species ba¬
ptismi quantũ ualebit: Si quod
gestum est in figura. traiectum po¬
pulum ad manna perduxit: qͥd
exhibebit xp̃c in ueritate baptis¬
mi sui. traiecto per eũ popło suo:
Per baptismũ suũ traicit creden¬
des. occisis om̃ib peccatis tanquã
hostib consequentib. sicrit ĩ illo

Expanded text:
es Baptismi quantum valebit? Si quod gestum est in figura, trajectum populum ad manna perduxit; quid exhibebit Christus in veritate baptismi sui, trajecto per eum populo suo? Per baptismum suum trajicit credentes, occisis omnibus peccatis, tanquam hostibus consequentibus, sicut in il
Abbreviated transcription (Latin):
bat. Una est de terra: alia de ce¬
lo. Una est de carne: alia de sp̃u.
Tna est de mortalitate. alia de
eternitate: una est de mascło et
feminaͬ. alia de deo et eccła: sed
ipse due. singule sunt. Dec illa
potest repeti: nec ula. Recte in¬
tellexit nichodemꝰ: s natiuita¬
tẽ carnis. Sic & tu intellige natiui¬
tatẽ sp̃s: quomodo intellexit nicho¬
demꝰ naturitatẽ carm. Qͥd nicho¬
demꝰ intellexit: Nunqͥd potest ho¬
mo denuo in uentrẽ matͥs sue in¬
tͣre & nasci: Sic qͥ cũq tibi dixerit.
uit sp̃ualit̾ iterũ nascarĩ. respõde
qđ dixit nichodemꝰ. Nunqͥd po¬
test homo iterũ in uentrẽ matriᷤ
sue intͣre & nasci: Iã natꝰ sũ de
adã. Non me potest iterũ genera¬
re acdã. Iã natꝰ sũ de xp̃o:. ñ me po¬

Expanded text:
bat. Una est de terra, alia de coebat. Una est de terra, alia de coelo; una est de carne, alia de Spiritu; una est de mortalitate, alia de aeternitate; una est de masculo et femina, alia de Deo et Ecclesia. Sed ipsae duae singulae sunt; nec illa potest repeti, nec illa. Recte intellexit Nicodemus nativitatem carnis: sic et tu intellige nativitatem spiritus, quomodo intellexit Nicodemus nativitatem carnis. Quid Nicodemus intellexit? Numquid potest homo denuo in ventrem matris suae intrare, et nasci? Sic, quicumque tibi dixerit ut spiritualiter iterum nascaris, responde quod dixit Nicodemus, Numquid potest homo iterum in ventrem matris suae intrare, et nasci? Jam natus sum de Adam, non me potest iterum generare Ada
Abbreviated transcription (Latin):
biberit sanguinẽ meũ. non ha¬
bebit in se uitam. ne carnalit᷑
intelligerent: sp̃s est inquit qͥ
iuuificat: caro autem ñ prodest¬
quicquã. Terba que locutus sũ
uob̾. spiritus est et uita. Hunc
sp̃m. et hanc uitã non sapiebat
iste nichodemus: qui nocte uene¬
rat ad iħm. Nit ei iħc. Disi qͥs
natus fuerit denuo: ñ uidebit
regnũ dei. Et ille carnẽ suam
sapiens. in cuius ore nondum
sapiebat caro xp̃i: quomodo in¬
quit potest homo cũ sit senex
iterũ nasci: Dunquid potest
in uentrẽ matris sue iterũ introi¬
re & nasci:. Non nouerat iste nisi u¬
nam natium tatem: ex adam et
eua. E x deo et eccła nondũ no¬
uerat. Non nouerat nisi eõ pa¬
rentes qui generant ad mortẽ:
nondũ nouerat eos parentes qui
generant ad uitam. Non noue¬
rat nisi eos parentes qui generãt
successuroᷤ: nondũ nouerat eos. qͥ
semper uiuentes generant per¬
mansuros. Cum ergo sint due
natiuitates: ulle unã intellige¬

Expanded text:
biberit sanguinem meum, non habiberit sanguinem meum, non habebit in se vitam; ne carnaliter intelligerent, Spiritus est, inquit, qui vivificat, caro autem nihil prodest: verba quae locutus sum vobis, spiritus est et vita . 6. Hunc spiritum et hanc vitam non sapiebat iste Nicodemus, qui nocte venerat ad Jesum. Ait ei Jesus: Nisi quis natus fuerit denuo, non videbit regnum Dei. Et ille carnem suam sapiens, in cujus ore nondum sapiebat caro Christi: Quomodo, inquit, potest homo, cum sit senex, iterum nasci? Numquid potest in ventrem matris suae iterum introire, et nasci? Non noverat iste nisi unam nativitatem ex Adam et Eva; ex Deo et Ecclesia nondum noverat: non noverat nisi eos parentes qui generant ad mortem; nondum noverat eos parentes qui generant ad vitam: non noverat nisi eos parentes qui generant successuros; nondum noverat eos qui semper viventes generant permansuros. Cum ergo sint duae nativitates, ille unam intellige
Abbreviated transcription (Latin):
uultis ire: Ostendere uolens.
quia ipse eis erat necessarius. ñ
illi erant xp̃o necessarii: nequi
derreat xp̃m. quando dicitui.
ut sit xp̃ianus: quasi beatior
erit xp̃c. si tu fueris xp̃ranus.
Bonũ est tibi: ut sis xp̃ianus
Dam si ñ fueris: malũ xpisto
ñ erit. Audi uocem psalmi. Di
eges. Si fueris sine deo: minor
eris. Si fueris cũ deo: maior ds
ñ erit. Non ex ce ille maior:
sed tu sine iio minor. Cresce er¬
go in illo. Doli te subtrahere:
ut quasi ille deficiat. Reficeris:
si accesseris. Deficies: si recesseris.
Integer manet te accedende: in¬
teger manet et te cadente. Cum
ergo dixxisset discipulis. nunqͥd &
uos uultis ire: respondit petrus.
petra illa. uoce omniũ. Dñe. ad
quem ibimus: Uerba uite eter¬
ne habes. Bene sapuit in ore ip¬
sius caro dñi. Dñs aũt exposu¬
it eis. et dixxit. Spiritus est qui
uiuificat. Cum dixisset. nisi
qͥs manducauerit carnẽ meã. et

Expanded text:
vultis abire? Ostendere volens vultis abire? Ostendere volens quia ipse illis erat necessarius, non illi erant Christo necessarii. Ne quis terreat Christum, quando dicitur ut sit christianus; quasi beatior erit Christus, si tu fueris christianus. Bonum est tibi, ut sis christianus: nam si non fueris, malum Christo non erit. Audi vocem Psalmi: Dixnorum meorum non eges. Si fueris sine Deo, minor eris; si fueris cum Deo, major Deus non erit. Non ex te ille major, sed tu sine illo minor. Cresce ergo in illo, noli te subtrahere, ut quasi ille deficiat. Reficieris, si accesseris; deficies, si recesseris. Integer manet te accedente, integer manet et te cadente. Cum ergo dixisset discipulis, Numquid et vos vultis abire? respondit Petrus, petra illa, voce omnium, Domine, ad quem ibimus? Verba vitae aeternae habes. Bene sapuit in ore ipsius caro Domini. Dominus autem exposuit eis, et dixit, Spiritus est qui vivificat: cum dixisset, Nisi quis manducaverit carnem meam, et
Abbreviated transcription (Latin):
iħc. Ideo intendite fratres mei.
quid respondeat iste: qui nocte
uenit ad iħm. Quanuis ad iħm
uenerit: tam̃ quia nocte uenit:
adhuc de tenebris carnis sue loqͥ¬
tur. Don intelligit quid audit
a dno. Non intelligit qͥd audit
a luce. que illuminat omnẽ ho¬
minẽ uenientem in hũc mun¬
dum. Iam ei dñs dixit. nisi qͥs
renatus fuerit: ñ uidebit regnũ
di. Dicit ad eũ nichodemus.
Quomodo potest homo nasci.
cũ sit senex: Spiritus ei loquit᷑:
et ipse carnẽ sapit. Carnem suã
sapit: quia carnẽ xp̃i nondum
sapit. Cum enĩ dixisset dñsiħe.
nisi quis manducauerit carnem
meã. et biberit sanguinẽ meũ
ñ habebit in se uitã: scandalra¬
ti sunt quidã qui eũ sequebant
et dixerunt apud semet ipsos.
Durus est hic sermo. Quis po¬
test eum audire: Putabant e¬
nim hoc dicere iħm. quod eum
possent conscisum sicuit agnũ
coquere. et manducare:abhor¬
rentes a uerbis eius. recesserunt.
mansit cũ duodecim. Et illi ad
te. Et ille. Nunquid et uos

Expanded text:
atres mei, quid respondeat iste qui nocte venit ad Jesum. Quamvis ad Jesum venerit, tamen quia nocte venit, adhuc de tenebris carnis suae loquitur. Non intelligit quod audit a Domino, non intelligit quod audit a luce, quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum . Jam ei Dominus dixit, Nisi quis natus fuerit denuo, non videbit regnum Dei. Dicit ad eum Nicodemus: Quomodo potest homo nasci cum sit senex? Spiritus ei loquitur, et ille carnem sapit. Carnem suam sapit, quia carnem Christi nondum sapit. Cum enim dixisset Dominus Jesus, Nisi quis manducaverit carnem meam, et biberit sanguinem meum, non habebit in se vitam; scandalizati sunt quidam qui eum sequebantur, et dixerunt apud semetipsos, Durus est hic sermo; quis potest eum audire? Putabant enim hoc dicere Jesum, quod eum possent concisum sicut agnum coquere, et manducare: abhorrentes a verbis ejus, recesserunt, mansit cum duodecim: et illi ad te; et ille, Numquid et vos
Abbreviated transcription (Latin):
patres nostri sub nube fuerunt:
et om̃s per mare transierunt. Ut¬
quid per mare transierunt qua¬
si quereres ab illo: secutus ait. Et
om̃s per moysen baptirati funt
in nube et in mari. Si ergo figu¬
ra maris tantũ ualuit. species ba¬
ptismi quantũ ualebit: Si quod
gestum est in figura. traiectum po

Expanded text:
patres nostri suo nube fuerunt, patres nostri suo nube fuerunt, et omnes per mare transierunt. Utquid per mare transierunt, quasi quaereres ab illo; secutus ait, Et omnes per Moysen baptizati sunt in nube et in mari . Si ergo figra maris tantum valuit, species Baptismi quantum valebit? Si quod gestum est in figura,
Abbreviated transcription (Latin):
hoc forte ad rem pertinet. Ad do¬
minũ uenit: sed nocte uenit. fd
lucem uenit: et in denebris uenit.
Renati aũt ex aqua et sp̃u. qͥd
audiunt ab apło: E uistis aliquã¬
do tenebre. nunc aũt lux in dño:
sicut filii lucis ambulate. Et iterũ.
Nos aũt qui diei sumus. sobrii
simus. Qui au̾t renati sunt: noc¬
tis fuerunt. et diei sunt. Tenebre
fuerunt: et lumen sunt. lam ere¬
dit se illis iħe: et ñ nocte ueniu̾̃t
ad iħm sicut nichodemus: ñ in te¬
nebris querunt diem. Tales enim
lam etiã profitent. Aecessit ad illoᷤᷤ
iħc: facit in illis salutem: qͥa ipse
dixit. Nisi quis manducauerit
carnẽ meam. et biberit sanguinẽ
quod signũ crucis habent ĩ fron¬
de cathecumnmi. iam de domo ma¬
gna sunt: sed fiant exc seruis filii.
Non enĩ nichil sunt: quia iã ad
domũ magnã pertinent. Quan¬
pulus isrł : Cũ transisset mare
rubrũ. Mare rubrum aũt quid̃
significet: audi apłm. Nolo enĩ
uos ignorare fratres. quia omnes

Expanded text:
hoc forte ad rem pertinet. Ad Dominum venit, et nocte venit: ad lucem venit, et in tenebris venit. Renati autem ex aqua et Spiritu, quid audiunt ab Apostolo? Fuistis aliquando tenebrae; nunc autem lux in Domino: sicut filii lucis ambulate : et iterum, Nos autem qui diei sumus, sobrii simus . Qui ergo renati sunt, noctis fuerunt, et diei sunt: tenebrae fuerunt, et lumen sunt. Jam credit se illis Jesus, et non nocte veniunt ad Jesum sicut Nicodemus, non in tenebris quaerunt diem. Tales enim jam etiam profitentur: accessit ad illos Jesus, fecit in illis salutem: quia ipse dixit: Nisi quis manducaverit carnem meam et biberit sanguinem quod signum crucis habent in fronte catechumeni, jam de domo magna sunt; sed fiant ex servis filii. Non enim nihil sunt qui jam ad domum magnam pertinent. Quanpulus Israel? Cum transisset mare rubrum. Mare autem rubrum quid significet, audi Apostolum: Nolo autem vos ignorare, fratres, quia omnes
Abbreviated transcription (Latin):
der: et idem filius hominis. Ubi
factus est caput eccłe: Ille ute¬
rus uirginis marie. thalamꝰ eius.
Inde processit tanquã sponsus
de thalamo suo. sicut scriptura
predixit. Et ipse tanquã spon-¬
sus procedens de thalamosuo:
exultauit ut gigas ad curren¬
dam uiã. De thalamo procedit
uelut sponsus: et inuitatus ue¬
nit ad nuptias. Certi sacram̃¬
ti gr̃a. uidetur matrẽ de qua
sponsus processit ñ agnoscere:
et dicere illi. Quid michi et ti¬
bi est mulier: Nondũ uenit
hora mea. Quid est hoc: Ideo

Expanded text:
Dei, et idem filius hominis: ubi Dei, et idem filius hominis: ubi factus est caput Ecclesiae, ille uterus virginis Mariae thalamus ejus, inde processit tanquam sponsus de thalamo suo, sicut Scriptura praedixit, Et ipse tanquam sponsus procedens de thalamo suo, exsultavit ut gigas ad currendam viam ; de thalamo processit velut sponsus, et invitatus venit ad nuptias. 5. Certi sacramenti gratia, videtur matrem de qua sponsus processit, non agnoscere, et dicere illi, Quid mihi et tibi est, mulier? nondum venit hora mea. Quid est hoc? ideo
Abbreviated transcription (Latin):
nem castã exhibere xp̃o: Quid
ẽ quod timet. ne uirginitas spon¬
se xp̃i ꝑ astutiã diaboli corrum¬
patur: Timeo inquit. ne sicut
serpens euã seduxit astutia sua:
sic et uestre mentes corrumpant᷑
a simplicitate et castitate que ẽ
in xp̃o. Habet ergo hic sponsã.
quã redemit sanguine suoͬ. et
cui pignus dedit sp̃m sc̃m̃: eru¬
it eam de mancipatu diaboli.
Mortuus est propter delicta
nostra: resurrexit propt̃ iustifica¬
tionẽ erus. Quis offerat tanta
sponse sue. Offerant homines qͤ¬
libet ornamenta terrarũ: aurũ.
argentũ. lapides preciosos. equos.
mancipia: fundos. predia. Nun¬
quid aliquis offeret sanguinem
suũ: Si enĩ sanguinẽ suum spon¬
se dederit: ñ erit qui ducat uxro¬
rem. Dñs aũt securus moriens.
dedit sanguinẽ suũ ꝓ ea. quã re¬
surgens haberet: quã sibi iã con¬
iunxerat in utero uirginis. Uer¬
bum enĩ sponsus. et sponsa cãro
humana. et utrunq unus filiꝰ

Expanded text:
nem castam exhibere Christo? Quid nem castam exhibere Christo? Quid est quod timet ne virginitas sponsae Christi per astutiam diaboli corrumpatur? Timeo, inquit, ne sicut serpens Evam seduxit astutia sua, sic et vestrae mentes corrumpantur a simplicitate et castitate quae est in Christo . Habet ergo hic sponsam quam redemit sanguine suo, et cui pignus dedit Spiritum sanctum . Eruit eam de mancipatu diaboli: mortuus est propter delicta ejus, resurrexit propter justificationem ejus . Quis offeret tanta sponsae suae? Offerant homines quaelibet ornamenta terrarum; aurum, argentum, lapides pretiosos, equos, mancipia, fundos, praedia: numquid aliquis offeret sanguinem suum? Si enim sanguinem suum sponsae dederit, non erit qui ducat uxorem. Dominus autem securus moriens, dedit sanguinem suum pro ea quam resurgens haberet, quam sibi jam conjunxerat in utero Virginis. Verbum enim sponsus, et sponsa caro humana; et utrumque unus Filius
Abbreviated transcription (Latin):
Ipse ergo fecit hoc: qui illa om̃ia.
Non itaq mirem᷑ quia d̾s fecit:
sed amemus quia in ter nos fecit:
et propter nostrã reparationẽ fecit.
Aliquid enĩ et in ipsis factis innu¬
it nobis. Puto quia ñ sine causa
uenit ad nuptias. E xcepto mira¬
eulo: aliquid et in ipso facto my¬
sterii & sacramenti latet. Pulsemꝰ
ut aperiat. De uino inuisibili ĩ¬
ebriẽt nos: quia et nos aqua era¬
mus. et uinũ nos fecit. Sapientes
nos fecit. Sapimus enĩ fidem ip¬
sius. qui prius insipientes eramꝰ.
Et forte ad ipsam sapientiã per¬
tinet. cũ honore dei. et cũ laude ma¬
iestatis erus. et cũ caritate poten¬
tissime miscdie eitis: intelligere
quid sit gestũ in hoc miracło. Do
minus inuitatus ad nriptias ue¬
nit. Quid mirũ si in illã domũ
ad nuptias uenit: In hunc mũ¬
dum ad nuptias uenit. Si enim
ñ uenit ad nuptias: ñ hic habet
sponsam. Et quidẽ quod dicit
apłs : aptaui uos uni uiro uirgi¬

Expanded text:
Ipse ergo fecit hoc, qui illa omnia. Ipse ergo fecit hoc, qui illa omnia. Non itaque miremur quia Deus fecit; sed amemus quia inter nos fecit, et propter nostram reparationem fecit. Aliquid enim et in ipsis factis innuit nobis. Puto quia non sine causa venit ad nuptias. Excepto miraculo, aliquid in ipso facto mysterii et sacramenti latet. Pulsemus ut aperiat, et de vino invisibili inebriet nos: quia et nos aqua eramus, et vinum nos fecit, sapientes nos fecit; sapimus enim fidem ipsius, qui prius insipientes eramus. Et forte ad ipsam sapientiam pertinet, cum honore Dei, et cum laude majestatis ejus, et cum charitate potentissimae misericordiae ejus, intelligere quid sit gestum in hoc miraculo. 4. Dominus invitatus ad nuptias venit. Quid mirum si in illam domum ad nuptias venit, qui in hunc mundum ad nuptias venit? Si enim non venit ad nuptias, non hic habet sponsam. Et quid est quod ait Apostolus, Aptavi vos uni viro, virgi
Abbreviated transcription (Latin):
dines deftuit: nisi quodã condi¬
mento amme teneatur. Sed hoc¬
illi cõmune est cũ pecorib. Am¬
me uero illa magis miranda sũt¬
que dixi. que ad mentẽ et intelle¬
ctum pertinent: ubi etiã ad ima¬
ginẽ creatoris sui renouatur: ad
cuius imaginẽ factus ẽ homo. Qd
erit hec uis anime. cũ et corpus
hoc induerit incorruptionẽ: et
mortale hoc induerit immorta¬
litatem: Si tanta potest ꝑ carnẽ
corruptibilem. quid poterit per
corpus spiritale. post resurrectionẽ
mortuoꝵ: Hec tam̃ anima ut di¬
xi. admirabilis nature atq sub¬
stantie. inruisibilis res est. et intil¬
ligibilis: et hec tam̃ per iħm deũ
facta est: quia ipse est uerbũ dei.
Omĩa per ipsũ factasunt: et si¬
ne ipso factũ est nichil. Cũ tan
ta ergo uideamus facta per deum
iħm. quid miramur aquã in ui¬
num conuersam per hominẽ
iħm: Deq enĩ sic factus homo ẽ:
ut perderet quod deuserat. Ne¬
cessit illi homo: ñ amissus est d̾s.

Expanded text:
dines defluit, nisi quodam condidines defluit, nisi quodam condimento animae teneatur. Sed hoc commune illi est cum pecoris anima: illa magis miranda quae dixi, quae ad mentem et intellectum pertinent; ubi etiam ad imaginem Creatoris sui renovatur, ad cujus imaginem factus est homo . Quid erit haec vis animae, cum et corpus hoc induerit incorruptionem, et mortale hoc induerit immortalitatem ? Si tanta potest per carnem corruptibilem, quid poterit per corpus spirituale post resurrectionem mortuorum? Haec tamen anima, ut dixi, admirabilis naturae atque substantiae, invisibilis res est et intelligibilis: et haec tamen per Jesum Deum faOmnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil . 3. Cum ergo tanta videamus facta per Deum Jesum, quid miramur aquam in vinum conversam per hominem Jesum? Neque enim sic factus est homo, ut perderet quod Deus erat: accessit illi homo, non amissus est Deus.
Abbreviated transcription (Latin):
lem suãͦ Sensus om̃s edctrit: o¬
culos ad uidendũ: aures ad au¬
diendũ: nares ad percipiendũ
odorem: oris iudiciũ ad sapores
discernendos: menbra quoq ip¬
sa.ad ꝑ agenda officia sua. Nun¬
quid hec corpus et ñ anima᷑:. id
est habitatrix corporis agit: Nec
tam̃ uidetur oculis: et ex his que
agit admirationẽ mouet. Ncce¬
dat iã consideratio tua etiã ad a¬
nimã humanã: cui tribuit deus
intellectũ cognoscendi creatorẽ su¬
um. dinoscendi et distinguendi
inter bonũ et malũ. hoc est. inter
iustũ et iniustũ. quanta agit per
corpus. At tendite uniuersũ orbẽ
terrarũ. ordinatũ in ipsa re publi¬
nib: quib ordinib potestatũ:
condicionib ciuitatũ: morib. le¬
gib. artib. Hoc totũ per anmã
geritur: et hec uis anime ñ uidet᷑.
Cũ subtrahit corpori: cadauer ia¬
cet. Cũ aũt adest corpori. primo
condit quodãmodo pͥutores: cor¬
ruptibilis enĩ om̃is caro. in putre¬

Expanded text:
lem suam! sensus omnes exserit, olem suam! sensus omnes exserit, oculos ad videndum, aures ad audiendum, nares ad percipiendum odorem, oris judicium ad sapores discernendos, membra denique ipsa ad peragenda officia sua. Numquid haec corpus, et non anima, id est, habitatrix corporis agit? Nec tamen videtur oculis, et ex his quae agit, admirationem movet. Accedat jam consideratio tua etiam ad animam humanam, cui tribuit Deus intellectum cognoscendi Creatorem suum, dignoscendi et distinguendi inter bonum et malum, hoc est inter justum et injustum: quanta agit per corpus! Attendite universum orbem terrarum ordinatum in ipsa humana republinibus, quibus ordinibus potestatum, conditionibus civitatum, legibus, moribus, artibus! Hoc totum per animam geritur, et haec vis animae non videtur. Cum subtrahitur corpori, cadaver jacet: cum autem adest corpori, primo condit quodammodo putores. Corruptibilis est enim omnis caro, in putre
Abbreviated transcription (Latin):
sunt celũ et terra: mare et om̃is
ornatus celi: opulentia derre. fe¬
cunditas maris. Omĩa hec que
oculis adiacent. per iħm dm̃ fa¬
cta sunt: et uidemus hec. Et¬
si est in nob̾ spiritus illrus: sic no¬
bis placẽt ut artifedc laudetur ⁊ ñ
ut ad opera conuersi. ab artifice
auertamur: et faciẽ quodãmo¬
do ponentes ad ea que fecit. dor¬
sum ponamus ad eũ qui fecit.
Et hec quidẽ uidemꝰ: et adia¬
cent oculis. Quid illa que ñ ui¬
demus. sicut sunt angłi. uirtu¬
tes. potestates. dñationes. om̃isq
habitator fabrice huius suꝑce¬
lestis: ñ adiacens oculis nostris:
Quanquã et angłi sepe qͣndo
oportuit. demonstrauerunt se
na anima que ñ uidet᷑. et per
opera que exhibet in carne. ma¬
gnam prebet admmrationẽ bene
considerantib: a quo facta est
nisi a do. et per quẽ facta ẽ nisi
per filiũ dei. Nondũ dico de
anima hominis: cuiusuis pe¬
coris anima. quomodo regit mo¬

Expanded text:
sunt coelum et terra, mare, et omnis sunt coelum et terra, mare, et omnis ornatus coeli, opulentia terrae, fecunditas maris; omnia haec quae oculis adjacent, per Jesum Deum facta sunt. Et videmus haec, etsi est in nobis Spiritus ipsius, sic nobis placent ut artifex laudetur: non ut ad opera conversi ab artifice avertamur, et faciem quodammodo ponentes ad ea quae fecit, dorsum ponamus ad eum qui fecit. 2. Et haec quidem videmus, et adjacent oculis: quid illa quae non videmus, sicut sunt Angeli, Virtutes, Potestates, Dominationes, omnisque habitator fabricae hujus supercoelestis, non adjacens oculis nostris? Quanquam saepe et Angeli, quando oportuit, demonstraverunt se humana, quae non videtur, et per opera quae exhibet in carne, magnam praebet admirationem bene considerantibus, a quo facta est, nisi a Deo? et per quem facta est, nisi per Filium Dei? Nondum dico de anima hominis. Cujusvis pecoris anima quomodo regit mo