comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
iudei te negauerunt & adora-¬
bunt in conspectu tuo hoc ẽ in
corde puro quod solus uides.
De hac oratione dñs mulieri
samaritanȩ dicit. Ueniet ho¬
ra quando ueri adoratores
adorabunt patrẽ in spũ & ue
manifesta sunt. Questio orit᷑
in hoc loco quare triumphan¬
tes de bestia dicant iudicia
tua manifesta sunt. cũ apłs
dicat. O altitudo sapientiȩ &
scientiȩ di. Quã inscrutabilia
sunt iudicia eiꝰ. & inuestiga-¬
biles uiȩ eiꝰ : Quȩ questio sol¬
uitur. subtilitatẽ quidẽ udi-¬
cioꝵ di. quare scilicet hoc uł
illud fiat nemo cõprehende¬
re ualet. Quis enĩ dicere
potest. quare ds pͥus gentes
iudeos sibi adsciuit. & deinde
iudeos repellens gentes aduo-¬
cauerit: Manifesta uͦ sunt:
in hoc scilicet quod iusta sunt.
nob̃ & ab om̃ib uera scientib
intelligit᷑.

Expanded text:
Judaei te negaverunt. Et adoraJudaei te negaverunt. Et adorabunt in conspectu tuo. Hoc est, in corde puro, quod solus vides. De hac adoratione Dominus mulieri Samaritanae dicit: Veniet hora quando veri adoratores adomanifesta sunt. Quaestio oritur in hoc loco, Quare triumphantes de bestia dicant, Judicia tua manifesta sunt, cum Apostolus dicat, O altitudo sapientiae et scientiae Dei. Quam incomprehensibilia sunt judicia ejus, et investigabiles viae ejus! Quae quaestio ita solvitur: Subtilitatem quidem judiciorum Dei, quare scilicet hoc vult, ut illud fiat, nemo comprehendere valet. Quis enim dicere potest, quare Deus qui prius gentes Judaeos sibi ascivit, et deinde, Judaeos repellens, gentes advocaverit? Manifesta vero sunt in hoc, scilicet justa sunt, quia sse ab omnibus vera scientibus intellig
Abbreviated transcription (Latin):
quod absit placere uideret. Quã¬
obrẽ qui p̃sumit blandiendo si
bi de miscdia. uideat etiã quia
iustꝰ uidex ẽ. Bene gͦ de bestia
triumphantes in laudib dño
rex scłoꝵ. Ac si dicant. Et cũ gen¬
tes quib iram irrogare debue¬
ras ad miscđiam ꝑducis nequaꝙͣ
iustꝰ ẽẽ desistis. & cũ iudeos quib
ꝓlegis obseruantia mercedẽ te
dare ꝓmiseras iratꝰ repellis nul¬
latenus ueritatẽ amittis. Quis
non timebit te dñe & magnifi¬
cabit nomen tuũ: Sensus ẽ iã
quia tua uidicia uera sunt &
meritis liberas quos uis. alios
au̾t ꝓsuis debite peccatis punis.
quis udeoꝵ aut gentiũ ñ time¬
bit te: Ia÷ quis non habebit
reuerentiam nominis tui. &
quis non magnificabit nom̃
tuũ. Iuxta illud. magnꝰ dñs
& laudabilis nimis: Quia tu
solus pius. qui gratuita pieta:¬
te quosdã qui digni fuerant
morte ad uitã p̃destinans
saluas. Qm̃ om̃s gentes ueni¬
ent gressib fidei & cordis. qͥa

Expanded text:
quod absit placere videretur; quamquod absit placere videretur; quamobrem qui praesumit blandiendo sibi de Dei misericordia, videat etiam quia justus judex est. Bene autem de bestia triumphantes in laudibus Domino rex saeculorum; ac si dicant: Et cum gentes, quibus iram irrogare debueras, ad misericordiam perducis, nequaquam justus esse desistis. Et cum Judaeos, quibus pro legis observantia mercedem te dare promiseras, iratus repellis, nullatenus veritatem amittis. Quis non timebit te, Domine, et magnificabit nomen tuum? Sensus est: Jam quia judicia tua vera sunt, et cedentibus, liberas quos vis, alios autem pro suis debite peccatis punis, quis Judaeorum aut gentium non timebit te? id est quis non habebit reverentiam nominis tui? Et quis non magnificabit nomen tuum, juxta illud, Magnus Dominus et laudabilis nimis? -- Quia tu solus pius, quia gratuita pietate quosdam qui digni fuerant morte, ad vitam praedestinans salvas. Quoniam omnes gentes venient gressibus fidei et cordis, quia
Abbreviated transcription (Latin):
filius dĩ uenit ad eũ negauert᷑
dicentes. Hunc nescimus unde
sit. & demoniũ habet. unde
& eum morti tradiderunt.
recessit ab eis & transunt ad
gentes. Iste uie dĩ om̃ipotentis
iuste & uere sunt quia sic uis
tũ ẽ apud omĩpotentẽ dm̃. ut
qui illi adherent ꝑfidẽ & dile¬
ctionẽ cũ eis maneat. qͥ aũt ab
eo recedunt eos relinquat. Ui¬
as enĩ d̃i debemꝰ intelligere acti¬
ones ipsius. Quȩ iuste sunt
quia ds in iuiste nichil agere
potest. Nam quod alios damp¬
nat. alios misericordit᷑ liberat.
stus iudex ẽẽ. dinoscit᷑. Ponamꝰ
ut hoc manifestius fiat p̾ocu¬
lis duos peccatores. Audunt
ambo diuina p̃cepta quib
& p̃mia iustoꝵ & supplicia
penitentiã & saluatur. alter in
suis scelerib ꝑseuerans. dampna¬
bit᷑ iusto dĩ iudicio ꝓpt̾ peccatũ
suũ. Iste itaq unȩ. id. actiones dĩ
iuste sunt. quia d̾s iustus ẽ iudex
& in uno miscdia. in altero aũt
eius apparet iusticia. Nisi enim
reꝓbos dampnaret. iniquitas ei

Expanded text:
i venit ad eos, negaverunt eum dicentes: Hunc nescimus unde sit ; et, daemonium habet . Unde et eum morti tradiderunt. Recessit ab eis, et transivit ad gentes. Istae viae omnipotentis Dei justae et verae sunt, quia sic est justum apud Omnipotentem, ut qui illi adhaerent per fidem et dilectionem, cum eis maneat: qui autem ab eo recedunt, eos relinquat. Vias enim Dei debemus intelligere actiones ipsius, quae justae sunt, quia Deus injuste nihil agere potest, nam quod alios damnat, alios misericorditer liberat, stus judex esse dignoscitur. Ponamus, ut hoc manifestius fiat, prae oculis duos peccatores: Audiunt ambo divina praecepta, quibus et praemia justorum, et supplicia poenitentiam, et salvatur: alter, in suis sceleribus perseverans, damnatur justo Dei judicio propter peccatum suum. Justae itaque viae, id est, actiones Dei justae sunt, quia Deus justus est judex, et in uno misericordia, in altero autem ejus apparet justitia. Nisi enim reprobos damnaret, iniquitas ei
Abbreviated transcription (Latin):
inoȩlo. Tab̾naculũ & cęlũ unũ
ẽ. id÷ eccłia. in hoc celo aꝑtum
est templũ sicut supra dictũ ẽ:
id÷ sacramenta xp̃i reuelata
sunt in eccłia. Natiuitas scili¬
cet mors. passio. & resurrectio
tab̾naculũ testimonii dr̃. qͥa
habet tabulas duoꝵ testam̃toꝵ.
habet etiã in se archam dñm
iħm xp̃m. in quo sunt omnes
thaesauri sapientiȩ & scientiȩ
absconditi. Urnã quoq ipsũ
dñi corpus. in quo ẽ uerus pa-¬
nis qͥ de cȩlo descendit. Ibi &
uirga ẽ aaron quȩ fronduerat.
id÷ sacerdotiũ spiritale quod
uerũ sacerdotiũ ȩccłȩ p̃signa¬
bat. Dicit aut̃ ioħes aꝑtũ tẽ¬
plum tab̾naculi testimonii
in cȩlo cum unũ sit sicut dixe¬
ram tabernaculũ & celũ. tam¬

Expanded text:
unum est, id est Ecclesia. In hoc coelo apertum est templum, sicut supradictum est, id est sacramenta Christi revelata sunt in Ecclesia, nativitas ejus scilicet, mors, passio, et resurrectio, tabernaculum Testimonii dicitur, quia habet tabulas duorum Testamentorum. Habet etiam in se arcam Domistum, in quo sunt omnes thesauri sapientiae et scientiae absconditi, urnam quoque ipsum Domini corpus, in quo est verus panis qui de coelo descendit. Ibi et virga est Aaron, quae fronduerat, id est sacerdotium spirituale, quod verum sacerdotium Ecclesiae praesignabat. Dicit autem Joannes apertum templum tabernaculi Testimonii in coelo, cum unum sit sicut dixerat tabernaculum
Abbreviated transcription (Latin):
ad iudiciũ uenturus.
legimꝰ ingenesi quod ds omp̃s
recessit ab om̃i genere humano.
Quod cũ aquis diluuii de leuis¬
set: adhesit noe & filiis eiꝰ qui
inuenti sunt iusti. deinde in su-¬
ꝑbiam eleuati. postquã multi¬
plicati sunt uoluerunt contra
d̃m edificare turrẽ. ibiq omnes

Expanded text:
ium venturus. Legimus in Genesi quod Deus omnipotens recessit ab omni genere humano, quod cum aquis diluvii delevisset, adhaesit Noe et filiis ejus, quia inventi sunt justi. Deinde in superbiam elevati, postquam multiplicati sunt, voluerunt contra Deum aedificare turrim, ibique omnes
Abbreviated transcription (Latin):
quodq uiderit ardere rubum
& rubus non conburebat᷑. Uir¬
gam quoq dicit conuersã in
draconẽ. aquas egypti mutatas
in sanguinẽ. egyptũ .x. plagis
ꝑcussam. Mare ad ingressũ fili¬
orũ isrł diuisum. Deinde aqͣs
a marissimas inmissione ligni
dulcoratas. sitienti popło aquã
de petra ꝓductã & multa his
similia que in ueteri testam̃¬
to hoc ẽ in moysi cantico com¬
memorant᷑. In nouo quoq tes¬
tamento narrant᷑ similit̃ ma-¬
gna & mirabilia di oꝑa. Quis
enĩ digne explicare ualet quã
magnũ sit opꝰ qͦd ds homo fac̃¬
tus ẽ: quod ille qͥ ẽ cib om̃ium.
lacte mulieris nutrit᷑ ne fame
moriat᷑. quod qͥ celũ & terram
implet. intra corpus uniꝰ uirgi¬
nis conc luditur. quis hec & his
similia digne dicere uel consi¬
derare sufficiat sed cum hec om¬
nia diuina pietas pateret᷑. Cũq
mortuos suscitaret. infirmos di¬
uersos sanaret ad ultimũ quod
p̃cipue ẽ mirandũ. factũ ẽ ut
uita moreret᷑. iuirtꝰ infir mare

Expanded text:
d viderit ardere rubum et rubus non comburebatur. Virgam quoque dicit conversam in draconem, aquas Aegypti mutatas in sanguinem, Aegyptum decem plagis percussam, et mare ad ingressum filiorum Israel divisum: deinde aquas amarissimas immistione ligni dulcoratas, et sitienti populo aquam de petra productam, et multa his similia quae in Veteri Testamento, hoc est in Moysi cantico, commemorantur. In Novo quoque Testamento narrantur similiter magna et mirabilia opera Dei. Quis enim digne explicare valet quam magnum sit opus, quod Deus homo factus est, quod ille qui est cibus omnium, lacte mulieris nutritur, ne fame moriatur: quod qui coelum et terram implet, intra corpus unius virginis concluditur. Quis haec et his similia digne dicere vel considerare sufficit? Sed cum haec omnia divina pietas pateretur, cumque mortuos suscitaret, infirmos sanaret, ad ultimum quod praecipue est mirandum factum est ut vita moreretur, virtus infi
Abbreviated transcription (Latin):
insuꝑ dĩ seruos interfecerunt.
t uidi taoquã mare
Ipsi qui septẽ habent phialas
& .uii. plagas. ipsi sunt qͥ stant
supra mare. Mare itaq baptis¬
mũ significat testante paulo
qui dicit. patres nr̃i oñis sub
nube fuerunt & om̃s mare tran¬
sierunt. & om̃s baptizati sunt
in nube & inmari. Uitreum dr̃

Expanded text:
ecerunt. Et vidi tanquam mare Ipsi qui habent septem phialas et septem plagas, ipsi sunt qui stant supra mare. Mare itaque baptismum significat, testante Paulo, qui dicit: Patres nostri sub nube omnes fuerunt, et omnes mare transierunt, et omnes baptizati sunt in nube et in mari . Vitr
Abbreviated transcription (Latin):
si uolueritis bona terrȩ come
dũ. Et ido tempus ẽ. ut exci¬
dant᷑ a terra. & colligant᷑ ad fi-¬
dem d̃i om̃ipotentis. De hac messe.
ipse in eũgłio dicit. Messis quidẽ
multa operarii aũt pauei. Et
mis it qui sedebat suꝑ nubẽ fal¬
cem suã in terrã. quia ad uocẽ
xp̃i ceperunt p̃dicare uideis pͥ¬

Expanded text:
comeddum, et ideo tempus est ut excidantur a terra, et colligantur ad fidem Dei omnipotentis. De hac messe ipse in Evangelio dicit: Messis quidem multa, operarii autem pauci . Et misit, qui sedebat super nubem, falcem suam in terram, quia ad vocem Christi coeperunt praedicare Judaeis p
Abbreviated transcription (Latin):
nim creditur ad iusticiã ore aũt
confessio fit ad salutem. S ipsũ
mare mixtũ est igni. et ꝑ hoc
coagulatũ est. In igne aũt sp̃s
memoriã dominicȩ passionis.
Unde ioħes de eodem redẽpto-¬
re nr̃o dicit. ipse uos baptira¬
bit in spũ scõ & igne. Et paulꝰ.
quotqͦt baptirati sumꝰ in xp̃o
iħu. in morte ipsius baptirati
sumus. Coagulatũ ẽ mare
igne. quia ꝑuirtutẽ sp̃s scĩfir¬
mant᷑ fideles ne fluctuent aut
ullis ꝑsecutionũ pruinis in
molliciem conuertant᷑. Dñs¬

Expanded text:
 creditur ad justitiam, ore autem confessio fit ad salutem . Sed ipsum mare mistum est igni, et per hoc coagulatum est. In igne autem Spirmemoriam Dominicae passionis. Unde Joannes de eodem Redemptore nostro dicit: Ipse vos baptizabit in Spiritu sancto et igne , et Paulus: Quotquot baptizati sumus in Christo Jesu, in morte ipsius baptizati sumus . Coagulatum est mare igne, quia per virtutem Spiritus sancti firmantur fideles, ne fluctuent, aut ullis persecutionum pruinis in mollitiem convertantur; d
Abbreviated transcription (Latin):
tis in mortẽ. Similit̾ ẽ & modo.
uerbi grã. p̃dicat angls. ñ con-¬
cupisces uxorẽ ꝓximi tui &cet̾
huius modi. audit hoc qͥlibet
rũ nec uult audire eiꝰ consili-¬
um. unde & sꝑuit uerbũ illiꝰ
faciens qͦd sibi uidet᷑. Hoc itaq
quod illi poterat ꝓdesse ad sa-¬
lutẽ si uoluisset ei credere.
uertit᷑ illi in dãpnationẽ. Si¬
milit̾ & quilibet paganus au-¬
dit dicentẽ angłm qui ñ cre¬
dit iam iudicatꝰ ẽ. Audit ille.
& contempnit credere. Iđoq
uulneratꝰ ẽ ex ipsius diuina p̃di¬
catione. in qua iã dãpnatꝰ asseri¬
tur. Cũ gͦ iste plage ab ipsomun¬
di suit principio ut dictum est.
quid ÷ quod ioħes angłos se ui-¬
disse dicit habentes.uii. plagas
nouissimas. quia uidelicet tunc
maior erit dampnatio infidelita¬
tis reꝓboꝵ. cũ p̾dicantib helya.
& henoc. pauci eos audient. mul¬
ti aut infidelitatẽ sequentes ad¬
herebunt antixp̃o. Unde sub¬
iungitur.
Uoniã IN his consũmata ẽ

Expanded text:
mortem . Similiter est et modo. Verbi gratia: Praedicat angelus: Non concupisces uxorem proximi tui , et caetera hujusmodi: audit hic quilibet rum, nec vult audire ejus consilium. Unde et spernit verbum illius, faciens quod sibi videtur. Hoc itaque quod illi poterat prodesse ad salutem, si voluisset ei credere, vertitur illi in damnationem. Similiter et quilibet paganus audit dicentem angelum: Qui non credit, jam judicatus est : audit ille, et contemnit credere, ideoque vulneratus est ex ipsius divina praedicatione, in qua jam damnatus asseritur. Cum ergo istae plagae ab ipso mundi sint principio, ut dictum est, quid est quod Johannes angelos se vidisse dicit, habentes septem plagas novissimas? quia videlicet tunc major erit damnatio infidelitatis reproborum, cum praedicantibus Elia et Enoch, pauci eos audient, multi autem infidelitatem sequentes, adhaerebunt Antichristo. Unde subjungitur: Quoniam in his consummata est
Abbreviated transcription (Latin):
hoc cęlo .i. mneccłia uidit iohes
signũ magnũ & mirabile fuit il¬
lud signũ. Quid sit aũt ipsum
signũ. aperit cũ subiungit. An¬
gelos septem sub throno uidi. ha¬
bentes .uii. plagas nouissimas.
Quia septenarius numerus sepe
ꝓ unuersitate ponit᷑. ꝓpt̃̾ hoc ui¬
delicet tempꝰ qͦd septẽ dieb uolus¬
tur. ꝑ septẽ angłos id ipsum qͦd &
ꝑ celũ. id ÷ uiuersalis eccłia intel¬
ligit᷑. S quia auctor historiȩ fre-¬
quent̃ a genere redit ad speciem.
ꝑ .uii. angłos incelligamꝰ in hoc lo¬
co specialiter om̃s p̃dicatores. De
quib scriptũ ẽ. Angłi pacis ama¬
re flebunt. Et alibi. labia sacerdo¬
tis custodiunt scientiã. Quiduero
sint septẽ plage. in sequentib ma¬
nifestat᷑ cũ ipsi angłi.uii. fialas
accepisse dicunt᷑ plenas ira dĩ. hoc
sunt enĩ phiale quod angłi. id ÷

Expanded text:
idit Joannes signum magnum, et mirabile fuit signum illud. Quod sit autem illud signum, aperit cum subjungit, angelos septem, subauditur vidi. Habentes septem plagas novissimas. Quia septenarius numerus saepe pro universitate ponitur, propter hoc videlicet tempus, quod per septem dies volvitur, per septem angelos idipsum quod et per coelum, id est, universalis Ecclesia intelligitur. Sed quia auctor historiae frequenter a genere redit ad speciem, per septem angelos intelligamus in hoc loco specialiter omnes praedicatores, de quibus scriptum est: Angeli pacis amare flebunt et alibi: Labia sacerdotis custodiunt scientiam , etc. Quid vero sint septem plagae, in sequentibus manifestatur, cum ipsi angeli septem phialas accepisse dicuntur lenas irae Dei. Hoc sunt enim phialae, quod angeli, id est
Abbreviated transcription (Latin):
in diino eloqͥo p̃ticantib ange¬
lis. neq auari neq aditeri &
ceteri quos cõmemorat apłs reg-¬
nũ dĩ possidebunt. & timentes
gehennȩ ignẽ uulnerant᷑ in cor-¬
de & redeunt ad dm ꝑ lamenta
penitentiȩ. Taliq mͦ uulnerant᷑
sc̃ĩ ad salutem suam. Unde & ipsa

Expanded text:
icantibus angelis: Neque avari, neque adulteri, et caeteri quos memorat Apostolus, regnum Dei possidebunt : et timentes gehennae ignem, vulnerantur in corde, et redeunt ad Deum per lamenta poenitentiae: talique modo vulnerantur sancti ad suam salutem. Unde et ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
diunt reꝓbi. & uerba p̃dicator des¬
piciunt qđ istis ẽ adsalutẽ. illis :
ad dampnationẽ. Quo in loco que¬
stio orit᷑. quare dicat angłos habe¬
re .uii. plagas nouissimas. cũ ab
ipso mundi exordio usq ad finem
scłi ita mueniamus quosclã uulne¬
ratos ad salutẽ. quosdã ad mortẽ.
Primꝰ qͥppe homo in para dyso con¬
stitutꝰ. accepit p̃ceptũ ado ne tan¬
geret pomũ ligni scientiȩ boni
& mali. Quod p̃ceptũ si seruasset.
ad uitã illi ꝓfuisset. Uerũ contẽp¬
sit hoc p̃ceptũ. et quod illi fuerat
datũ ad uitã. uersum ẽ ei in mor¬
tẽ. Sicq & salubri p̃cepto. uulne¬
ratꝰ ẽ & mortuus. Moysi quoq
ds dedit p̃cepta legalia dicens ñ
occides non adulterabis & cetera
his similia. Quȩ quidã seruan¬
tes sicut moyses. iosue. & multi
alii. ħabuert̃ uitã in eis. Econtra
ceteri contẽpnentes. uulneratist̃
qͥa ꝑdidert̃ p̃sentẽ uitã & futurã.
Ipso quoq dño predicante: qui¬
dam crediderunt in eũ quidã¬

Expanded text:
dicatorum despiciunt. Quod istis est ad salutem, illis est ad damnationem. Quo in loco quaestio oritur, quare dicat angelos habere septem plagas novissimas, cum ab ipso mundi exordio usque ad finem saeculi ita inveniamus quosdam vulneratos ad salutem, quosdam ad mortem. Primus quippe homo in paradiso constitutus accepit praeceptum a Deo ne tangeret pomum ligni scientiae boni et mali; quod praeceptum si servasset, ad vitam illi profuisset. Verum contempsfuerat ad vitam, versum est ei in mortem: sicque ex salubri praecepto vulneratus est et mortuus. Moysi quoque dedit Deus praecepta legalia, dicens: Non occides, non adulterabis , et caetera his similia. Quae quidam servantes, sicut Moyses, et Josue, et multi alii, habuerunt vitam in eis. Econtra caeteri contemnentes, vulnerati sunt, quia perdiderunt praesentem vitam et futuram. Ipso quoque Domino praedicante, quidam crediderunt in eum, quida
Abbreviated transcription (Latin):
pͥncipes qui sanguini & diuersis
uitiis seruier̃t. sententia diuimi
uidicii comp̃hendit. Porro quod
sequit᷑ ꝑ stadia mille sexeenta. in
hoc numero ut supra dictum est.
Om̃is sũma reꝓborũ expͥmit᷑ qui
ꝑ orbem quadriꝑtitũ latitudinẽ
istius uite secuntur.

Expanded text:
ersis vitiis servierunt, sententia divini judicii comprehendet. Porro quod sequitur: Per stadia mille sexcenta, in hoc numero ut supradictum est omnis summa reproborum exprimitur, quae per orbem quadripartitum, latitudinem istius vitae sequuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
designaret. nequaquã ꝓpħa dice¬
ret. Om̃s interfecti ruentesq gla¬
dio. qui descendert̃ incireu̾cisi
ad terrã ultimã & portauerunt
ignominiã suam cũ his qui des¬
cendunt in lacũ. & psalmista.
Saluastime ã descendentib in
lacum. unde & quod subiungit
magnũ. Iuxta hunc sensũ non ẽ
referendũ ad lacũ. sed ad diabo¬
lum qͥ magnꝰ appellat᷑. ꝓpt̃ super¬
bie iactantiã. Magnũ enĩ .i. dia¬
bolũ cum om̃i corpore suo mit¬
tet in lacũ irȩ di. cũ om̃s reꝓbi
ut dictũ ẽ dampnabunt᷑ eum
diabolo & angłis eius.
t calcatꝰ ẽ lacus id ÷ calcati ft̃
qui erant in lacu hoc ẽ in et̾na
morte dep̃ssi sunt ñ iam ut pur¬
gentur sed ut penitꝰ intereant.
Extra ciuitatẽ id ÷ extra scõꝵ so¬
cietatẽ. cũ quib iã nulla erit re¬
ꝓborum communio.
t exuiit sanguis de lacu usq
ad frenos equoꝵ. ꝑsanguinẽ qui
egredit᷑ de lacu .i. de sententia di¬

Expanded text:
designaret, nequaquam propheta dicedesignaret, nequaquam propheta diceret, omnes interfecti ruentesque gladio, qui descenderunt incircumcisi ad terram ultimam, et portaverunt ignominiam suam cum his qui descendunt in lacum. Et Psalmista: Salvasti me a descendentibus in lacum . Unde et quod subjungit magnum, juxta hunc sensum non est referendum ad lacum, sed ad diabolum, qui magnus appellatur propter superbiae jactantiam. Magnum enim, id est, diabolum cum omni corpore suo mittet in lacum irae Dei, cum omnes reprobi ut dictum est damnabuntur cum diabolo et angelis ejus. Et calcatus est lacus, id est, calcati sunt, qui erant in lacu, hoc est in aeterna morte, depressi sunt, non jam ut purgentur, sed ut penitus intereant. Extra civitatem, id est, extra sanctorum societatem, cum quibus jam nulla erit reproborum communio. Et exivit sanguis de lacu usque ad frenos equorum. Per sanguinem qui egreditur de lacu
Abbreviated transcription (Latin):
dicio debent dampnari. Qm̃ ARUit
messis terrȩ id ⁊ finis unꝰ euiusq
tradentur igni & frumenta indo¬
mini cellario recondent᷑. Et misit
qui sedebat falcem suã in terrã
iudicio: potestate int̾ bonos et
malos discernens cuncta exami¬
nabit. Et alius aNgłs exiuit
de templo. quod ÷ in celo & cet̾.
Qui habet falcem messoriã. ip̃se
& uindennatoriã. & qui dixit
messori mete. ip̃se & iundemia¬
tori uindennia. Nã quod sunt
segetes. hoc & botri. Similit qͦd
sunt palee. hoc & uinacia. Ce te¬
ra supra dicta sunt. Uinde mia¬
uit om̃s botros uineȩ terrȩ. id̃:
collegit om̃s a terra bonos & ma¬
los frumentum uidelicet &zira¬
na. Et uinũ mundũ id÷ scõs re¬
condidit indominicũ prũptu¬
ariũ. uinacia uͦ id ÷ reꝓbos mi¬
sit in lacũ ire dĩ. ꝑ lacũ uͦ ire
dĩ. dampnatio intelligit᷑ infer¬
ni. uel sententia diuini iudicii.
In quẽ lacũ mittent᷑ reꝓbi cum
audierint. ite in ignẽ ȩternũ.
Nisi eñĩ uocabulũ laei infernũ

Expanded text:
iam aruit messis terrae: id est, finis uniuscujusque tradantur igni, et frumenta in Domini cellario recondantur. Et misit qui sedebat falcem suam in terram,judicio potestatis, inter bonos et malos discernens, cuncta examinabit. Et alius angelus exivit de templo, quod est in coelo, etc. Qui habet falcem messoriam, ipse et vindemiatoriam. Et qui dixit messori, Mete: ipse et vindemiatori, Vindemia. Nam quod sunt segetes, hoc et botri, similiter quod sunt paleae, hoc et vinacia. Caetera supradicta sunt. Vindemiavit omnes botros vineae terrae, id est, collegit omnes a terra, et bonos et malos, frumentum scilicet et zizania. Et vinum mundum, id est sanctos, recondidit in Dominicum promptuarium: vinacia vero, id est reprobos, misit in lacum irae Dei. Per lacum vero irae Dei, damnatio intelligitur inferni, vel sententia divini judicii, in quem lacum mittentur reprobi, cum audierint: Ite in ignem aeternum. Nisi enim vocabulum lacus infernum
Abbreviated transcription (Latin):
gere uidebant᷑ cruore infide-
do. eo quod ibi hercules uno
steterit. qua m̃sura greci meti-¬
ebant loca in qͥb ludos exerce¬
bant. ibiq ludentes. spatiando
& ludricando & exercendo de-¬
ambulabant. In mille itaq sex¬
centis stadiis. om̃is sũma reꝑboꝵ
cõprehendit᷑: quȩ in quatuor
mundi partib consistit. ꝓpter
quippe. quadringenti: fiunt
mille dc. Incentenario nume¬
ro sepe su̾ma alicinꝰ rei intelli-¬
git᷑. Quat̾narius aut̃ ꝑtinet
ad quattuor mundi climata.
Idoq in mille dcͤ om̃s desig¬
mundi mundi partes ꝑ uolup-¬
tatũ ludibria currunt: & ꝑ

Expanded text:
gere videbantur, cruore infideligere videbantur, cruore infidelir a stando, eo quod ibi Hercules uno steterit. Qua mensura Graeci metiebantur loca in quibus ludos exercebant, ibique ludentes spatiando et ludicra exercendo, deambulabant. In mille itaque sexcentis stadiis, omnis summa reproborum comprehenditur, quae in quatuor mundi partibus consistit, propter quippe quadringenti fiunt mille sexcenti. In centenario numero saepe summa alicujus rei intelligitur. Quaternarius autem pertinet ad quatuor mundi climata, ideoque in mille sexcentis omnes desigmundi istius partes per voluptatum lud
Abbreviated transcription (Latin):
scilicet qui simul mixti cũ uiuis. ñ
ꝑueniunt ad maritatẽ. S aliqua
tribulatione tacti. uel ꝑsecutionis
angustia grauati: continuo rece¬
dunt a fide. & ꝑfidie errorẽ infecti
foras dilabuntur. Atq ido extra
ciiitatẽ calcari dicunt᷑. ꝑ manen¬
tib electis intrinsecus. uino fidei
debriatis. Calis fuit porphirius.
& multi alii qui ꝑsecutoribꝰ cessert̃.
recedentes afide. xp̃i: & facti reꝓbi.
Et quia tali modo non solũ minimi
quiq. sed etiam pͥncipes pereunt:
recte. subdit᷑. usq ad frenos equoꝵ.
cipes intelligunt᷑ & p̾lati. qͥ ialios
regere debuerant qualis fuit ui-¬
lianꝰ apostata. & imperator. Ac
si diceret. tanta fuit afflictio tẽ¬
poralis. ut post etiam qui alios
regere uidebant᷑: ad infideli¬
tatẽ ꝑ ducerit. Sic q sangius
usq ad frenos equoꝵ ꝑuenisse
dicit᷑: tamquã aꝑte diceret᷑. Affli¬
ctio temporalis intantũ p̃ualu-¬
it: ut ipsos etiam qui plebes re¬

Expanded text:
scilicet, qui simul mixti cum uvis non scilicet, qui simul mixti cum uvis non perveniunt ad maturitatem, sed aliqua tribulatione tacti, vel persecutionis angustia gravati, continuo recedunt a fide: et perfidiae errore infecti, foras delabuntur: atque ideo extra civitatem calcari dicuntur, permanentibus electis intrinsecus vino fidei debriatis. Talis fuit Porphyrius, et multi alii, qui persecutionibus cesserunt, recedentes a fide Christi, et facti reprobi. Et quia tali modo non solum minimi quique, sed etiam principes pereunt, recte subditur, usque ad frenos equorum. cipes intelliguntur et praelati, qui alios regere debuerant, qualis fuit Julianus apostata et imperator, ac si diceret: Tanta fuit afflictio temporalis, ut ipsos etiam qui alios regere videbantur, ad infidelitatem perduceret. Sicque sanguis usque ad frenos equorum pervenisse dicitur, tanquam aperte diceretur: Afflictio temporalis intantum praevaluit, ut ipsos etiam qui plebes re
Abbreviated transcription (Latin):
bant᷑ intra eccłam. ẽẽ. & ñ erant:
missi in lacũ sanguinem reddide-¬
rt̾ hoc ẽ infidelitatẽ. Sanguis enĩ
diuerso modo intelligit᷑. in sacro
eloqͥo. Aliquando significat ꝓpaga-¬
tionẽ bumanȩ sobolis ut ibi. qͦt qͦt
credidert̃ in eũ dedit eis potestatẽ
filios dĩ fieri. qui ñ ex sanguinib
s ex dõ natisunt: aliquando adul-¬
teriũ & homicidiũ ut ibi. libera
me de sanguinib ds̃ ds m̃s: aliqͥn-¬
do etiã peccata cetera. ut ẽ illud.
sanguis sanguinẽ tetigit. Sanguiᷤ¬
quippe sanguinẽ tangit: cũ pecca-¬
tum peccato adicit᷑. Aliquando
infidelitatẽ ut hic. Ꝙ in exodo
cum aquȩ in sanguinẽ conuersȩ
referuntur. Exiuiit igitur sangͥs
de lacii .i. peccatũ infidelitatis de
pssura tribulationis. Tacetur enim
de uino quod egreditur de bonis
uuis qͦd recondit᷑ in dominicis prũp¬
tuariis: & dr̃ de sanguine qͦd egre¬
ditur de labruscis. uł hiemalib
ut ita dicamus racemis. de reꝓbis

Expanded text:
bantur intra Ecclesiam esse, et non erant, missi in lacum, sanguinem reddiderunt, hoc est, infidelitatem. Sanguis enim diverso modo intelligitur in sacro eloquio: aliquando significat propagationem humanae sobolis, ut ibi: Quotquot crediderunt in eum, dedit eis potestatem filios Dei fieri, qui non ex sanguinibus, sed ex Deo nati sunt . Aliquando adulterium et homicidium, ut ibi, Libera me de sanguinibus, Deus Deus meus . Aliquando etiam peccata caetera, ut est illud: Sanguis sanguinem tetigit . Sanguis sanguinem tangit, cum peccato peccatum adjicitur. Aliquando infidelitatem, ut hic, et in Exodo, cum aquae in sanguinem conversae referuntur. Exivit ergo sanguis de lacu, id est peccatum infidelitatis de pressura tribulationis. Tacetur enim de vino, quod egreditur de bonis uvis, quod reconditur in Dominicis promptuariis: et dicitur de sanguine, qui egreditur de labruscis, vel hiemalibus ut ita dicamus racemis, de reprobis
Abbreviated transcription (Latin):
cit̃ debemꝰ intelligere habitati¬
onem cȩloꝵ. ubi est templũ .i.
Si eñ in hominibꝰ licet peccato¬
rib habitare dignat᷑. uixta illd̾.
inhabitabo in illis & inambula¬
bo: quantomagis in angłis qui
sine peccato sunt: Ipsi itaq st̃
contemplatione. Cxiuuit ergo
de templo qͦd ẽ in cȩlo. non quo
a contẽplatione angłoꝵ recederet:
sed quia assumendo carnẽ. homi-¬
nib uisibilis apparuit. Habens
& ipse falcẽ acutã .i. iudiciariam
potestatẽ: quia pat̾ non iudicat
quẽquã. sed om̃e iudiciũ dedit
filio. Uel sicut dictũ ẽ in falce
acuta. p̃dicatio intelligit᷑ suꝑna:
q̃ diuidit patrẽ a filio. & fihum
a patre: et cetera sicut in euan-¬
głio dñs dicit. Idẽ reꝓbos abonis.
ipse ẽ qui & pontifex: xp̃c scilicet
ꝑ quẽ munera nr̃a do patͥ dirigi¬
mus. petentes nos exaudiri ꝑ xpm.
Om̃s quoq electi altare sunt. qͥbꝰ
apłs dicit. Obsecro uos ꝑ miscdiã

Expanded text:
citer debemus intelligere habitationem coelorum, ubi est templum, id Si enim in hominibus, licet peccatoribus, habitare dignatur, juxta illud: Inhabitabo in illis, et inambulabo , quanto magis in angelis, qui sine peccato sunt! Ipsi itaque sunt contemplatione. Exivit ergo de templo, quod est in coelo, non quo a contemplatione angelorum recederet, sed quia assumendo carnem, hominibus visibilis apparuit. Habens et ipse falcem acutam, id est judiciariam potestatem, quia Pater non judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio . Vel sicut dictum est, in facie acuta praedicatio intelligitur superna, quae dividit patrem a filio, et filium a patre, etc., sicut in Evangelio Dominus dicit, id est reprobos a bonis. ipse est, qui et pontifex, Christus scilicet, per quem munera nostra Deo Patri dirigimus petentes nos exaudiri per Christum. Omnes quoque electi altare sunt, quibus Apostolus dicit: Obsecro vos per misericordiam
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̃ unitatẽ capitis etiã supra nu-¬
bem hoc ÷ supra seipsam sedere
dr̃. Non enĩ erat conueniens ut
diceret clamauit angłs qͥ sede-¬
bat suꝑͣ nubẽ ad eandẽ nubem.
Idoq mutauit nubẽ .i. ȩccłiam
in angłi nom̃. Tam̃ quod ẽ nu-¬
bes. hoc & angłs sedens supra nu-¬
bem. Mitte falcem tuã. hoc ẽ qͦd
sedes .xii. iudicantes .xii. tribus

Expanded text:
pter unitatem capitis, etiam supra nubem, hoc est, supra seipsam sedere dicitur. Non enim erat conveniens ut diceret: Clamavit angelus qui sedebat supra nubem, ad eamdem nubem, ideoque mutavit nubem, id est Ecclesiam, in angeli nomen. Tamen quod est nubes, hoc et angelus sedens supra nubem. Mitte falcem tuam. Hoc est quod sedes duodecim, judicantes duodecim tribus
Abbreviated transcription (Latin):
bulationes agunt᷑. Nisi enĩ pͥmus
homo in qͦ om̃s peccauert᷑ peccasset:
nemo hominũ in lacũ mitteret᷑.
id÷ nemo has tribulationũ angu-¬
stias sustmneret: s post quã pecca¬
uit eiectꝰ de paradiso. missus ẽ in
lacũ tribulationis. Qui lacus ma-
torm̃ta. quib affligunt᷑ in p̃senti
uita. Quid enĩ maior p̃ssura an-¬
gustiȩ & tͥbulationis ẽẽ potest.
quã crucifigere hominẽ ut petrꝰ
est crucifixus. ustulari ut lauren¬
tius : Affligunt gͦ iniusti tẽpora¬
lit̃ iustos: ut sint qͥb d̾s misericors
postea mȩternũ parcere possit.
Et calcatus ÷ lacus extra ciuita¬
tem. Pid quod continet illud in¬
telligamꝰ quod continet᷑. id̃ ꝑ lacũ
eos qui in lacu sunt. Ciuitas aut̃
ista extra quã calcati sunt: eccłia ẽ.
intelligitur. quid ẽ quod mͦ calca-¬
ti sunt extra ciuitatẽ: Si enĩ ipsa
ciuitas calcat᷑. quomͦ extra ciuitatẽ
calcant᷑ : S sciendũ ẽ. qͥa hic a ge¬

Expanded text:
 istae tribulationes aguntur. Nisi enim primus  istae tribulationes aguntur. Nisi enim primus homo, in quo omnes peccaverunt, peccasset, nemo hominum in lacum mitteretur, id est, nemo has tribulationum angustias sustineret. Sed postquam peccavit, ejectus de paradiso, missus est in lacum tribulationis. Qui lacus magntormenta, quibus affliguntur in praesenti vita. Quae enim major pressura angustiae et tribulationis esse potest, quam crucifigere hominem, ut Petrus est crucifixus? ustulari, ut Laurentius? Affligunt ergo injusti temporaliter justos, ut sint quibus Deus misericors postea in aeternum parcere possit. Et calcatus est lacus extra civitatem. Per id quod continet, illud intelligamus quod continetur, id est per lacum, eos qui in lacu sunt. Civitas autem ista, extra quam calcati sunt, Ecclesia esintelligitur, quid est quod modo calcati sunt extra civitatem? si enim ipsa civitas calcatur, quomodo extra civitatem calcantur? Sed sciendum est, quia hic a ge
Abbreviated transcription (Latin):
Et misit falcem suã in terram.
qͥa ꝓfecti p̃dicauert̃ ubiq. Et uin¬
demiauit botros uineȩ derrȩ.i.
hoonnes a terreno sensu. & pͥsti¬
no separauit errore: & unitati
fidei coniunxit. Et misit in la-¬
cũ irȩ di magnũ. Qͥd ꝑ lacum
siue ut alia translatio habet
torcular intelligit᷑. nͥ angustia
humanȩ tͥbulationis in qua õs
mittunt᷑ & boni & mali. In hac
tribulatione scĩ triturant᷑ tãꝙͣ
segetes. ut a paleis separent᷑: et
celestib horreis recondant᷑. Tun¬
dunt᷑ etiã calcib tãquã uuȩ in
p̃lio: ut a umaciis exp̃ssi. ȩt̾nis
prũptuariis includant᷑. Misit
gͦ falcẽ & botros quos undemi¬
auit misit in lacũ: quia missa
scã eccłia p̃dicatione. eos quos
a terreno sensu. & amore uel
pͥstino errore separauit: mag-¬
nis tribulationib tradidit. qͥbꝰ
tribulanttr ab impiis. & affli¬
gant᷑ diuerso modo. hinc apłs di¬
cit. Non sunt condigne passiones
huiꝰ temꝑis ad futurã głam. & alibi.

Expanded text:
 falcem suam in terram. Quia profecti praedicaverunt ubique. Et vindemiavit botros vineae terrae. Id est, homines a terreno sensu et pristino separavit errore, et unitati fidei conjunxit. Et misit in lacum irae Dei magnum. Quid per lacum, sive, ut alia translatio habet, torcular, intelligitur, nisi angustia humanae tribulationis, in qua omnes mittuntur boni et mali? In hac tribulatione sancti triturantur tanquam segetes, ut a paleis separentur et coelestibus horreis recondantur. Tunduntur etiam calcibus tanquam uvae in prelo, ut a vinaciis expressi, aeternis promptuariis includantur. Misit ergo falcem et botros quos vindemiavit, in lacum, quia missa sancta Ecclesia praedicatione eos, quos a terreno amore vel pristino errore separavit, magnis tribulationibus tradidit, quibus tribulantur ab impiis, et affliguntur diverso modo. Hinc Apostolus dicit: Non sunt condignae passiones hujus temporis ad futuram gloriam ; et alibi:
Abbreviated transcription (Latin):
ligi diuina p̃dicatio: quã alibi
dñs gladiũ appellat dicens. non
ueni pacẽ mitere in terrã. sed
gladiũ. Quare gladius diuma
p̃dicatio appellat᷑: Quia ꝑ ip¬
sam separant᷑ boni a malis. uelu-¬
ti m̃bra a membris. Hanc falcẽ
one sua: quia ea quȩ docuit
uerbis. pͥmũ ipse impleuit oꝑi¬
b uixta illud. Primũ qͥdẽ sermo¬

Expanded text:
aedicatio, quam alibi Dominus gladium appellat, dicens: Non veni pacem mittere in terram, sed gladium . Quare gladius divina praedicatio appellatur, quia per ipsam separantur boni a malis, veluti membra a membris. Hanc falcem in operatione sua, quia ea quae docuit verbis, primum ipse implevit operibus, juxta illud. Primum quidem sermo
Abbreviated transcription (Latin):
In cantico moysi. uetus testa¬
mentũ. in agni uͦ nouũ intel¬
ligitur. Est enĩ in hoc ab in¬
feriorib intelligendũ. Nã
quid sit canticũ moysi uł can¬
ticũ agni. aperiunt cũ sub¬
iungunt. Magna & mirabiha
triusq destamenti paginę hoc

Expanded text:
In cantico Moysi Vetus Testamentum, in Agni vero Novum intelligitur. Est enim hoc ab inferioribus intelligendum, nam quid sit canticum Moysi, vel canticum Agni, aperiunt, cum subjungunt: Magna et mirabilia ti
Abbreviated transcription (Latin):
templo hoc ẽ de sua muisibili
maiestate: quando uerbũ caro
factũ ẽ & habitauit in nob̾. Qͥa
cũ ẽẽt inuisibilis in sua natura:
accepit carnẽ & animã in utero
uirginali. & factus ẽ usibilis in
nr̃a substantia. Hinc apłs ait.
Qui cũ in forma dĩ ẽẽt. exina¬
niuit semet ipsũ factus obedi¬
ens usq ad mortẽ. Et ipse dñs.
Exiuii a patre: & ueni in mun¬
dũ. Templũ quippe patͥs ẽ filiꝰ.
& templũ uerbi ipse homo assũp¬
tus: & templũ patͥs & filii ȩccłia
de qua paulus dicit. Templum
dĩ scm̃ ẽ: quod estis uos. Exunt
gͦ de templo. quando uisibilis
ad humanos ꝓdiit aspectus. Cla¬
mans uoce magna ad sedentem
suꝑ nubẽ. & cet̾. In hoc loco qui
designat᷑ ꝑ nubẽ: ipse et ꝑseden-¬
tẽ supra nubẽ. Est enĩ genꝰ in
genere. sicut supra dictũ est
de archa & uiii. animabꝰ. Sedeis
gͦ supra nubẽ. eccłia ẽ in suis
p̃dicatoribꝰ. ad quos loquit᷑ xp̃s
p̃cipiendo dicens. Mtts fãl¬

Expanded text:
de sua invisibili majestate, quando Verbum caro factum est, et habitavit in nobis , quia, cum esset invisibilis in sua natura, accepit carnem et animam in utero virginali, et factus est visibilis in nostra substantia. Hinc Apostolus ait: Qui cum in forma Dei esset, exinanivit semetipsum, factus obediens usque ad mortem . Et ipse Dominus: Exivi a Patre, et veni in mundum . Templum quippe Patris est Filius, et templum Verbi ipse homo assumptus, et templum Patris et Filii Ecclesia, de qua Paulus dicit: Templum Dei sanctum est quod estis vos . Exivit ergo de templo, quando visibilis ad humanos prodiit aspectus. Clamans voce magna ad sedentem super nubem. In hoc loco qui designatur per nubem, ipse et per sedentem supra nubem. Est enim genus in genere, sicut supradictum est de aergo supra nubem, Ecclesia est in suis praedicatoribus, ad quos loquitur Christus praecipiendo dicens: Mitte fal
Abbreviated transcription (Latin):
tentia. p̃sidet etiam humanitati
suȩ. Uel cerde nubem candidã
eccłia intelligit᷑: fonte baptisma-¬
tis apeccatis mundata. Pfidem
enĩ xp̃i. & baptismũ illiꝰ: munda-¬
tur ab om̃ib peccatis. Iuxta illud.
fide mundans corda eoꝵ. Huic
eccłam uellut gallina pullos
suos ꝓtegit & gub̃nat. Quare aũt
ipse non iam simplicit̾ homo. sed
similis filio hominis dicat᷑: supra
dictũ ẽ. Quia uidelicet surgens
a mortuis. metasq humanitatis
transcendens: iam ñ moritur. mors
illi ultra ñ dominabit᷑. Et nubes
aũt & supra nubẽ sedens: unum
sunt. id÷ caput & m̃bra. Unde
& cum dñs suꝑ nubẽ sedet. utiq
ipsa nubes cũ dño sedet.
abentẽ in capite suo coronã
auream. ꝑ quã uictoria xp̃i de¬
signat᷑ : qui pͥmum de diabolo
triumphauit. & ȩccłiȩ suȩ trium¬
phũ uictoriȩ contulit. Legiiis
etiam superius. quod angłs habe¬
bat incapite suo corona stellarũ
apłi. & ꝑ illos om̃is ordo p̃dicato¬
sua. Et iN manu sua falcẽ acu¬

Expanded text:
tentia praesidet etiam humanitati suae. Vel certe per nubem candidam Ecclesia intelligitur, fonte baptismatis a peccatis mundata. Per fidem enim Christi et baptismum illius mundatur ab omnibus peccatis, juxta illud: Fide mundans corda eorum . Hinc Ecclesiam, velut gallina pullos suos, protegit et gubernat. Quare autem ipse non jam simpliciter homo, sed similis Filio hominis dicatur, supra dictum est, quia videlicet surgens a mortuis, metasque humanitatis transcendens, jam non moritur, mors illi ultra non dominabitur . Et nubes autem, et supra nubem sedens, unum sunt, id est caput et membra. Unde et cum Dominus super nubem sedet, utique ipsa nubes cum Domino sedet. Habentem in capite suo coronam auream, per quam victoria Christi designatur, qui primum de diabolo triumphavit, et Ecclesiae suae triumphum victoriae contulit. Legimus etiam superius quod angelus habebat in capite suo stellas r, et per illos omnis ordo praedicatosua. Et in manu sua falcem acu
Abbreviated transcription (Latin):
uItatis congeminando de¬
nuntiat: ꝓ con firmatione
rei facit id ipsum. Aut certe
nunc simul cũ ipsis reꝓbis om¬
nem eoꝵ głam perituram de¬
monstrat iuxta illud. Peribit
mundus & concupiscentia eiꝰ.
Ac si diceret. Et secularis gła & a¬
matores eiusdem temporalis głȩ¬
pariter ceciderunt. Magna dicit᷑¬
hȩc ciuitas. ꝓpter innumerabilẽ
reꝓborũ multitudinẽ. uel ꝓpter
enormitatẽ uitiorũ. Uinum aut̃
fornicationis intelligunt᷑ omnia
uitia & peccata quib reꝓbi alios
inquinant. p̃cipue aũt philoso¬
phi & pͥncipes huius scłi. omnes
subiectos debriant uino erroris.
unde & sensum ab eis auferunt
ut relicto creatore creature ser¬
uiant. Nam & fornicatio speciali¬
ter ꝓ idolatria ponitur. unde ẽ
ꝑdes om̃s qui fornicant᷑ abste.
uersatio a uino formcationis suȩ
potauit. om̃s gentes. quia om̃is¬
uitiorũ summa in temporalis głȩ
ambitũ retinet᷑. Pro quib om̃ib¬

Expanded text:
vitatis congeminando denuntiat, pro confirmatione rei facit idipsum. Aut certe nunc simul cum ipsis reprobis omnem eorum gloriam perituram demonstrat, juxta illud: Peribit mundus et concupiscentia ejus , ac si diceret: Et saecularis gloria, et amatores ejusdem temporalis pariter ceciderunt. Magna haec dicitur civitas, propter innumerabilem reproborum multitudinem, vel propter enormitatem vitiorum. Vinum autem fornicationis intelliguntur omnia vitia et peccata, quibus reprobi alios inquinant: praecipue autem philosophi et principes hujus saeculi omnes subjectos inebriant vino erroris, unde et sensum ab eis auferunt, ut, relicto Creatore, creaturae serviant. Nam et fornicatio specialiter pro idolatria ponitur. Unde est: Perdes omnes qui fornicantur abs te . versatio mundana, a vino fornicationis suae potavit omnes gentes, quia vitiorum omnis summa in temporalis gloriae ambitu retinetur. Pro quibus omnib
Abbreviated transcription (Latin):
ultionis qui numquã uoluit
habere terminũ criminis. Si em̃
ut illi aiunt finienda st̃ suppli-¬
cia repboꝵ. quandoq gͦ fimenda
sunt & gaudia iustoꝵ. Si gͥhoc
uerũ non ẽ quod minatꝰ ẽ: neq
illud uerũ ẽ. quod ꝓmisit. At
inquiunt. Ido ȩternã penã minat᷑
ẽ peccatorib ut eos a ꝑpetratione
peccatoꝵ compesceret. quia cre-¬
aturȩ suȩ eterna supplicia mina-¬
ri debuit non inferre. Quib ci¬
tius respondemꝰ. Si falsa minatͦ
ẽ ut ab iniusticia corrigeret: &iã
falsa ẽ pollicit᷑ ut ad iusticiã ꝓ¬
uocaret. Nec habent requiem
die & nocte qui adorauert̃ besti¬

Expanded text:
ultionis, qui nunquam voluit ultionis, qui nunquam voluit habere terminum criminis. Si enim, ut illi aiunt, finienda sunt supplicia reproborum, quandoque finienda sunt et gaudia justorum. Si ergo hoc verum non est, quod minatus est, neque illud verum est quod promisit. At inquiunt: Ideo aeternam poenam minatus est peccatoribus, ut eos a perpetratione peccatorum compesceret, quia creaturae suae aeterna supplicia minari debuit, non inferre. Quibus citius respondemus: Si falsa minatus est ut ab injustitia corrigeret, etiam falsa est pollicitus, ut ad justitiam provocaret. Nec habent requiem die et nocte, qui adoraverunt besti
Abbreviated transcription (Latin):
spectũ agni. non quo eũ ultra
usuri fint cũ scriptũ sit tolla¬
tur impius ne uideat głam
di. sed tanto timore terre
Dimitte me gͦ ut plangã pau-¬
lulum peccata mea antequam
uadã ad terrã ubi umbra mor¬
tis. & sempit̾nꝰ horror in habitat.
T Fymus tormentoꝵ
eorũ ascendet in scła scłoꝵ. Ma¬
gnus fumꝰ. uidicium ẽ magnarũ
flãmarũ. quia quauis sine nu-¬
trimento lignoꝵ. corporeus ta-¬
dere conspicit. ideirco fumũ tor
dicit. Quo in loco error orige¬
nis aꝑte destruit᷑. qͥ dixit post
mille annos reꝓbos redire ad
uitã. Iustos aut̃ iterũ reuersu¬
ros ad penã. Alioquin falsum ẽ
quod ueritas dicit. Ibunt hi in
supplicium ȩternũ. iusti autẽ
querere cur ꝓ temporali pecca-¬
tur. dicendũ ẽ quia districtus
uidex ueniens non facta pen¬
sabit s uoluntates. Nã reꝓbi
si fieri posset semꝑ in hac uita
carebunt supplicio. qui nũquã
nullus erit iniquo termius

Expanded text:
spectum Agni. Non quo eum ultra spectum Agni. Non quo eum ultra visuri sint, cum scriptum sit: Tollatur impius, ne videat gloriam Dei, sed tanto timore terrebDimitte me ergo ut plangam paululum peccata mea, antequam vadam ad terram, ubi umbra mortis et sempiternus horror inhabitat . Et fumus tormentorum eorum ascendet in saecula saeculorum. Magnus fumus indicium est magnarum flammarum, quia, quamvis sine nutrimento lignorum, corporeus tadere conspicit, idcirco fumum tormdicit. Quo in loco error Origenis aperte destruitur, mille annos reprobos redire ad vitam, justos autem iterum reversuros ad poenam. Alioquin falsum est quod Veritas dicit: Ibunt impii in supplicium aeternum . Si quis aerere cur pro temporali peccatur, dicendum est, quia districtus judex veniens non tantum facta pensabit, sed et voluntates. Nam reprobi, si fieri possit, semper in hac vita nunquam carebunt supplicio, qui nunquam nullus erit illi terminus
Abbreviated transcription (Latin):
sulphur quod & fomentũ p̾sta-¬
bit igni & fetorẽ gignet intole¬
rabilem. Ac ꝑ hoc ex igne fetor.
et ex fetore ignis ꝓcreabit᷑ cum
unũ horũ ad tormentum miseroꝵ
satis sufficere posset aut ignis ui¬
delicet aut fetor. Sulphur quip¬
pe ut diximus fetorẽ ignis ha¬
bet ardorẽ. Qui enĩ ad ꝑuersa
desideria ex carnis fetore ardent
nunc maxime libidini deser¬
uiendo. demũ ẽ ut post modũ
igne & sulphure pereant qua-¬
tinus & iusta pena discant qͥd
ex iniusto desiderio faciunt.
Angłoꝵ aũt uocabulo in quoꝵ
conspectu cruciari dicunt᷑. non
solum angłici sp̃s uerũetiam
electoꝵ eccłia expͥmitur. Quod
ido fiet. ut dũ impioꝵ cruciatꝰ
serunt quod miseri patiunt᷑.
quia in secernunt bonũ gra-¬
tis remunerati sunt. & in illis
aspiciunt suppliciũ quod mi-¬
sericordit̃ euasert̃. Eritq ut
maloꝵ tormentũ ad electoꝵ
ꝓficiat laudis incrementum.
Subiungit᷑ aut̃ & ante con¬

Expanded text:
sulphur, quod et fomentum praestasulphur, quod et fomentum praestabit igni, et fetorem gignet intolerabilem, ac per hoc ex igne fetor, et ex fetore ignis procreabitur, cum unum horum ad tormentum miserorum satis sufficere posset, aut ignis videlicet, aut fetor. Sulphur quippe ut diximus fetorem, ignis autem habet ardorem. Qui enim ad perversa desideria ex carnis fetore ardent, nunc maxime libidini deserviendo, dignum est ut postmodum igne et sulphure pereant, quatenus ex justa poena discant quid ex injusto desiderio faciunt. Angelorum autem vocabulo, in quorum conspectu eruciari dicuntur, non solum angelici spiritus, verum etiam electorum Ecclesia exprimitur. Quod ideo fiet, ut dum impiorum cruciatus ordiam evaserunt quod miseri patiuntur: quia in se cernunt bonum quo gratis remunerati sunt, et in illis aspiciunt supplicium, quod misericorditer evaserunt, eritque ut malorum tormentum, ad electorum proficiat incrementum. Subjungitur autem, et ante con
Abbreviated transcription (Latin):
dampnabunt᷑. Nam uinũ supra
ẽ. feces aut̃ in fundo latent. qͥa
uidelicet scĩ in p̃senti pument᷑.
& quasi aꝑtum contra eos seuit
diuinũ iudiciũ. Repbi autem
in fine dampnabunt᷑. qui nunc
sine flagello deserunt᷑. Bibent re¬
ꝓbi quod remanserit in fundo.i.
feces. & non bibent electi. quia re
ꝓbi post uoluptatis lascuuam ȩtͣ-¬
nis cruciatib dampnabunt᷑. et
electi post temporaneam discipli¬
nam in potentiã regni erigentur.
Idoq si quis adorauerit antixp̃m̃
aut imaginẽ illius acceꝑit in fron¬
te aut in manu sua. non hie ad
p̃sens flagella recipiet. tamquã
uino potatꝰ. sed infuturo ꝑhenni
uindicta plectet᷑ tanquã fecib
debriatus.
t cruciabitur igne et sulphu
q innumerabilia tormenta. qͥn-¬
ta nec dici nec estimari possernt.
Breuit̃ tamen in his duob om¬
nia comp̃hendunt᷑ tormenta.
Erit enim ibi ignis non ad lu¬
cendum sed ad miserorũ corpora
concremandũ. Erit quoq ibi &

Expanded text:
damnabuntur, nam vinum supra damnabuntur, nam vinum supra est, faeces autem in fundo latent, quia videlicet sancti in praesenti puniuntur, et quasi apertum contra eos saevit divinum judicium. Reprobi autem in fine damnabuntur, quia nunc sine flagello deseruntur. Bibent reprobi quod remanserit in fundo, id est faeces, et non bibent electi, quia et reprobi post voluptatis lasciviam aeternis cruciatibus damnabuntur, et electi post temporaneam disciplinam in potentiam regni erigentur. Ideoque si quis adoraverit Antichristum aut imaginem illius acceperit in fronte, aut in manu sua, non hic ad praesens flagella recipiet, tanquam vino potatus, sed in futuro perenni vindicta plectetur, tanquam faecibus inebriatus. Et cruciabitur igne et sulphurue innumerabilia tormenta, quanta nec dici nec aestimari possint, breviter tamen in his duobus omnia comprehenduntur tormenta. Erit enim ignis, non ad lucendum, sed ad miserorum corpora concremandum. Erit quoque ibi et
Abbreviated transcription (Latin):
bio antrxp̃i sunt. Id̃o itaq carac¬
terem illius in manu portant. Id¬
circo dr̃ & hic quia iidelicet simi¬
liter dampnabunt᷑ falsi xp̃iani qͥ
oꝑibus imitantur antixp̃m. quo¬
modo & uidei qͥ illũ secunt᷑ fide
& oꝑe. Quod ẽ aũt uinum. hoc ÷
calix. id uindicta & ira dĩ om̃i¬
potentis uentura suꝑ eos qui an¬
tixp̃m adorant et illum imitant᷑.
Nam & nos cũ uinum in calice
damꝰ. non dicimꝰ ecce uinum et
calix. sed tantum aut uinũ aut
calix. S ideirco posuit uinum
& calicem. ut ostenderet quia qͦd
erat in calice cũ mero mixtum
ad comparationẽ meri. turbidũ
erat. Merũ quippe dicimꝰ purũ.
Sunt enim in hoc calice simul
mixte feces cũ uino mero .i. pu
ro. ꝑuinũ itaq merũ. uindicta
diuini examinis intelligit᷑ circa
iustos qui stagellant᷑ in p̃senti
ut post modũ głificent᷑. ꝑfeces
aũt. dampnatio peccatoꝵ expri-¬
mitur. qui in extremo examine

Expanded text:
bio Antichristi sunt, ideoque characbio Antichristi sunt, ideoque characterem illius in manu portant. Idcirco dicitur et hic, quia videlicet similiter damnabuntur falsi Christiani, qui operibus imitantur Antichristum, quomodo et Judaei, qui illum sequuntur fide et opere. Quod est autem vinum, hoc est calix, id est vindicta et ira Dei omnipotentis, ventura super eos qui Antichristum adorant et imitantur. Nan et nos dum vinum in calicem damus, non dicimus: Ecce vinum et calix, sed tantum aut vinum, aut calix. Sed idcirco posuit vinum et calicem, ut ostenderet quia quod erat in calice cum mero mixtum, ad comparationem meri turbidum erat. Merum quippe dicimus purum. Sunt enim in hoc calice simul mixtae faeces cum vino mero, id est puro. Per vinum itaque merum, vindicta divini examinis intelligitur circa justos, qui flagellantur in praesenti, ut postmodum glorificentur. Per faeces autem damnatio peccatorum exprimitur, qui in extremo examine