comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dã. ⁊ aduuat p̃paratam. Precedit enĩ
bona uoluntas hominis multa dez
bona: s ñ omnia. Que aũ ñ precedit
ipsa. in eis ẽ ⁊ ipsa. Nam utrũq legi¬
tur in scĩs eloquiis. ⁊ miscd̾ia euiᷤ pre¬
ueniet me ⁊ miscd̾ia eius subsequet᷑
me.⁊ olentem p̃uenit. ut uelit. uo

Expanded text:
dam, et adjuvat praeparatam. Praecedit enim bona voluntas hominis multa Dei dona, sed non omnia: quae autem non praecedit ipsa, in eis est et ipsa. Nam utrumque legitur in sanctis eloquiis; et, Misericordia ejus praeveniet me ; et, Misericordia ejus subsequetur me . Nole
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ qd̾ ds ubet. sine adiutorio ipsiuᷤᷤ uel
difficile implet᷑. cum si dñs non edificet.
inuanum edificans laborasse dicatur:
neq scͥptum sit. est quidem uolentis
atq currentis. facilius aũ miserentiᷤ
ẽ dei: s scͥpcum sit ñ uolentis neq cur¬
rentis. s miserentis ẽ der. ñ qr nulla ẽ
hominis uoluntas. atq cursus. s qr
nichil potest nisi ille misereat᷑: nẽc
apłs dixerit. ⁊ ego. s dixerit. ñ ego aũ
s gr̃a dei mecum: ñ qi ipse nichil bo¬
ni agebat s qr nichil ageret. si illa ñ

Expanded text:
d Deus jubet, sine adjutorio ipsius vel difficile impletur, cum si Dominus non aedificet, in vanum aedificans laborasse dicatur; neque scriptum sit, Est quidem volentis, atque currentis, facilius autem miserentis est Dei, sed scriptum sit, Non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei; non quia nulla est hominis voluntas atque cursus, sed quia nihil potest, nisi ille misereatur: nec Apostolus dixerit, Et ego, sed dixerit, Non ego autem, sed gratia Dei mecum: non quia ipse nihil boni agebat, sed quia nihil ageret, si illa non
Abbreviated transcription (Latin):
obtemꝑare noluit.⁊ exercuit crude¬
litatem in eis quib humanita ᷤᷤ ⁊ mi¬
scdia debebatur: meruit penã. ut indu¬
raret᷑ illi cor. ⁊ tantam cecitate m̃tis pa¬
teret᷑: ut tot ⁊ tantis tamq manifestis
d̃ signi ᷤ ñ crederet qͦ posset euis suppli¬
cio. siue obdurationiᷤ. siue ultime uisi¬
bilis submersionis erudiri ppłs: cuius
afflictione ille ⁊ occulte obtusionis.
⁊ manifestȩ submersionis meritum

Expanded text:
obtemperare noluit, et exercuit crudelitatem in eis, quibus humanitas et misericordia debebatur; meruit poenam, ut induraretur illi cor, et tantam caecitatem mentis pateretur, ut tot et tantis tamque manifestis Dei signis non crederet; quo posset ejus supplicio, sive obdurationis, sive ultimae visibilis submersionis, erudiri populus, cujus afflictione ille, et occultae obtusionis, et manifestae submersionis meritum
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s qͦs docet miscdia docet. qͦs aũ ñ
docet. iudicio ñ docet. qm̃ cuiꝰ uult
miseret᷑.⁊ quẽ uult obdurat: S mi¬
seret᷑ bona tͥbuens. obdurat digna
spectat ⁊ gr̃am. potest. ⁊ de reo qui libe¬
ratur recte dici. ⁊ de reo qui dampna¬
tur. tolle qd̃ tuum ẽ. ⁊ uade. huic aũ
uolo qd̃ ñ debetur donare. An ñ li
ille si dicat.cur ñ ⁊mͥ. merito audi¬
et. Homo tuqͥs es qͥ respondea s deo
Quem certe in uno ur̃m benignissimũ
largitorẽ: inte uͦ eractorem iustissi¬
mum: in nullo tam̃ cernis iniustũ.
Cum enĩ iustus ẽet etiam si utrũq
puniret.qͥ lib̾atur. habet uñ gr̃as
tebat ut dampnatis in om̃ib qͥd om¬
nib deberet᷑ ostenderet. atq ita gra¬
tius suam gr̃am uasis miscd̃ie coni¬
m̃daret: cur in eadẽ causa me quã il¬
luo potus puniet. aut illũ qͣm me
potius lib̾abit: Hoc ñ dico siqueris
quare: qr fateor me ñ inuenire qͥd di¬
cam. Si ⁊ hoc queris quare: qr in hac¬

Expanded text:
omnes quos docet, misericordia docet; quos autem non docet, judicio non docet? Quoniam cujus vult miseretur, et quem vult obdurat: sed miseretur, bona tribuens; obdurat, digna pectat et gratiam, potest et de reo qui liberatur, recte dici reo qui damnatur, Tolle quod tuum est, et vade; huic autem volo quod non debetur donare. An non liille si dicat, Cur non et mihi? merito audiet, O homo, tu quis es, qui respondeas Deo ? Quem certe in uno vestrum benignissimum largitorem, in te vero exactorem justissimum, in nullo tamen cernis injustum. Cum enim justus esset, etiamsi utrumque puniret: qui liberatur, habet unde gratias tebat, ut damnatis non omnibus, quid omnibus deberetur ostenderet, atque ita gratius suam gratiam vasis misericordiae commendaret; cur in eadem causa me quam illum potius puniet, aut illum quam me potius liberabit? » Hoc non dico: si quaeris quare; quia fateor me non invenire quid dicam. Si et hoc quaeris quare; q
Abbreviated transcription (Latin):
monstrare potenciam suã. atcu¬
lit in multa patiencia uasa irȩ:
parcendo utiq his qͦs maloᷤᷤ futu¬
ros ee p̃scierat. que uasa dicit ꝑfe¬
cta esse in ꝑditionẽ. ut nota ᷤ inqͥt
faceret diuicias głe suȩ inuasa mi

Expanded text:
monstrare potentiam suam adtulit in multa patientia uasa irae — parcendo utique his quos malos futuros esse praescierat: quae uasa dicit perfecta in perditionem — et ut notas. inquit, faceret diuitias gloriae suae in uasa mi
Abbreviated transcription (Latin):
tem uidet. uerum etiam captiuan¬
tem se in lege peccati q̃ ẽ in mem¬
bͥs suis. ñ que fuit. Hinc ẽ qd̾ cla¬
mat. Infelir ego homo quis me
Itaerat tunc illoꝵ hominum corpus
animale constitutoꝵ in paradyso
nondum mortis lege dampnatum: ut
ñ hab̾ent appetitum carnaliᷤs uolup¬
tatis: qualem nunc habent ista cor¬
pora q̃ iam ex mortis ꝓpagine ducta
sunt. Neq enim nichil ẽ in eis factũ
cum de ligno ꝓhibito edissent: quan¬
doquidem d̾s dixerat ñ si ederitiᷤᷤ mor¬
te moriemini.s qua die ederitis. mor¬
te moriemini. ut hoc ipsum in eis illa
faceret dies. qd̾ apłs gemit dicens.
Condelector legi dei secundum interio¬
rem hominem: uideo autem aliã le¬
gem in membris meis repugnantẽ
legi mentis meȩ: ⁊ captiuantẽ me¬

Expanded text:
tem uidet, uerum etiam captiuantem uidet, uerum etiam captiuantem sc in lege peccati, quae est in membris eius, non quae fuit. hine est quod clamat: infelix homo! quis me se tunc illorum hominum corpus animale constitutorum in paradiso nondum mortis lege damnatum, ut non haberent adpetitum carnalis uoluptatis, qualem nunc habent ista corpora, quae iam ex mortis propagine ducta sunt. neque enim nihil est in eis factum, cum de ligno prohibito edissent, quandoquidem deus dixerat non "ei ederitis, morte moriemini", sed: qua die ederitis, morte moriemini, ut hoc ipsum in eis illa faceret dies, quod apostolus gemit dicens: condelector legi dei secundum interiorem hominem, uideo autem aliam legem in membris meis repugnantem legi mentis meae
Abbreviated transcription (Latin):
Non enim ⁊ ille sub̃am carnis accusat
cum dicit lib̾ari se cupere de corpore
mortis huius. cum etiam corporiᷤ si¬
cut animȩ natura do bono auctor
tͥbuenda sit: s utiq de uiciis corpo¬
ris dicit. Nam de corpore mors corpo¬
ris separat: s contͣcta ex illo uicia co¬
herent quib iusta pena debetur. quã
etiam in inferno diues ille inuenit.
Hinc se ñ poterat utiq lib̾are qͥ dicit.
Quis me lib̾abit de corpore mortis hu
usꝰ An ꝓpt̃ cõmissa p̃terita ut ea
tantum ignoscantur q̃ fieri infecta
ñ possunt: Dimitte hominem. cla¬
met qd̾ clamabat.⁊ Ion enim tantũ
desid̾at ut ꝑ indulgenciam sit de pre¬
teritis impunitus: s etiam ut sit de
cetero ad ñ peccandum fortis ⁊ ualidꝰ.
Condelectat᷑ enim legi d̾i scd̾m inte¬
riorem hominẽ. uidet aũ aliam le¬
gem in membs suis repugnantẽ
legi m̃tis sue. Uidet ẽe. ñ recolit fu¬
isse. Presentib urgetur. ñ p̃terita
reminiscit᷑: nec tantum repugnan¬

Expanded text:
non enim et illo substantiam carnis accusat, cum dicit liberari se cupere de corpore mortis huius, cum etiam corporis sicut animae natura deo bono auctori tribuenda sit, sed utique de uitiis corporis dicit. nam de corpore mors corporis separat; sed contracta ex illo uitia cohaerent, quibus iusta poena debetur, quam etiam in inferno ille diues inuenit. hinc se non poterat utique liberare qui dieit: quis me liberabit d e corpore mortis huum? An propter commissa praeterita, ut ea tantum ignoscantur, quae fieri infecta non possunt? Dimitte hominem, clamet quod clamabat. Non enim tantum desiderat, ut per indulgentiam sit de praeteritis impunitus, sed etiam ut sit de caetero ad non peccandum fortis et validus. Condelectatur enim legi Dei secundum interiorem hominem, uidet autem aliam legem in membris suis repugnantem legi mentis suae; uidet esse, non recolit fuisse: praesentibus urgetur, non praeterita reminiscitur. nec tantum repugnan
Abbreviated transcription (Latin):
misꝰ ⁊ Ion uides quid intus con¬
fligis inte. de te. adũsus te:ꝰ ⁊ Ion
audis pugnantem ⁊ confitentem:
⁊ aduitorium in pugna desid̾an¬
demꝰ Non audis athletam dñi
ab agonitheta petentem auxili¬
um pugne sues N on enim sic te
spectat d̾s certantem. quomͦ spec¬
tat editor si forte pugnes in amphi¬
teatro. Ille tͥ p̃mium dare potest
si uiceris: adiuuare te ꝑiclitantẽ
ñ potest. Non sic spec̾tat d̾s. Uide
gͦ. attende eum qui dicit. condele¬
ctor enim legi di scd̾m interioreo
hominem: iudeo aũ aliam legem
in membͥs meis repugnantem
legi mentis mee:⁊ captiuũ me

Expanded text:
mis? Non vides quid intus confligat in te, de te, adversus te? Non audis pugnantem, et confitentem, et adjutorium in pugna desiderantem? Non audis athletam Domini ab agonotheta petentem adjutorium pugnae suae? Non enim sic te exspectat Deus certantem, quomodo te exspectat editor, si forte pugnes in amphitheatro: ille tibi praemium dare potest si viceris, adjuvare te periclitantem non potest. Non sic exspectat Deus. Vide ergo, attende eum qui dicit: Condelector enim legi Dei secundum interiorem hominem, video autem aliam legem in membris meis repugnantem legi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfectionem. ut tipsa concupiscencia
cui ñ dantur ad obediendum menbra
cotidie in ꝓficiente minuat᷑. Uelle in¬
quit adiacet mͥ: ꝑficere aũ bonum. ñ.
N umqͥd dixit. ñ mͥ adiacet facere dontĩs
Si hoc dpxisset nulla spes ẽet. son ait
non michi adiacet facere bonun: ẜ ñ mͥ¬
Iadiacet ꝑficere. Que ẽ enim ꝑfectio boni
concupisces: Om̃ino ñ concupisc̃e ꝑfe¬
ctio boniẽ: qr consumptio mali ẽ. Hoc di¬
cebat ille. Pficere bonum ñ mͥ adiacet. qr
ñ poterat facere ut ñ concupisceret. facie¬
bat tantum ut concupiscenciã frenaret:
ut concupiscenciȩ ñ consentiret: ⁊ concu¬
piscencie m̃bra ad satellicium ñ p̃beret.
Pficere gͦ inquit bonum ñ mͥadiacet. Non
possum implere qd̾ dictum ẽ. ñ concupis¬
cez. Quid gͦꝰ Opus ẽ ut impleas: pꝰ con¬
cupiscencias tuas ñ eas. Hoc age interim.
quandiu insunt illicite concupiscencie
in carne tua. Post concupiscenciaᷤᷤ tuas

Expanded text:
perfectionem, ut et ipsa concupiscentia perfectionem, ut et ipsa concupiscentia cui non dantur ad obediendum membra, quotidie in proficiente minuatur. Velle, inquit, adjacet mihi, perficere autem bonum non . Numq nulla esset. Non ait, Non mihi adjacet facere, sed, Non mihi adjacet perficere. Quae est enim perfectio boni,concupisces ? Omnino non concupiscere perfectio boni est, quia consumptio mali est. Hoc dicebat ille, Perficere bonum non mihi adjacet; quia non poterat facere ut non concupisceret: faciebat tantum ut concupiscentiam refrenaret, ut concupiscentiae non consentiret, et concupiscentiae membra ad satellitium non praeberet. Perficere ergo, inquit, bonum non mihi adjacet: non possum implere quod dictum est, Non concupisces. Quid ergo opus est? Ut impleas, Post concupiscentias tuas non eas . Hoc age interim quamdiu insunt illicitae concupiscentiae in carne tua, Post concupiscentias tuas
Abbreviated transcription (Latin):
ait ñ sit: s ñ regnet. Quandu peccatũ
necesse ẽ ee in membͥs cuis. saltem illi
regnum auferatur. ñ fiat qd iubet.
Surgit ita: noli dare irȩ linguam ad
maledicendum: noli dare ire manum
aut pedem ad feriendum. Non surge¬
ret ira ista irracionabilis: nͥ peccatũ
ẽẽt in membͥs. S tolle illi regnum: ñ
habeat arma uñ cont᷑ te pugnet. Discit
etiam ñ surgere: cum arma ñ ceꝑit
inuenire. Non exhibeatis m̃bra ur̃a
arma iniquitatis peccato. Alioquin
toti captiui eritis: ⁊ñ erit dicere men¬
te seruio legi di. Mens enim si tene¬
at arma. membra ñ mouent᷑ in mi¬
nist̾ium furentis peccati. Teneatar sextr.¬
cem imꝑator int̾ior: qr submaiore im ctatu¬
ꝑatore iuuandus assistit. frenat irã. psalmn
cohercet concupiscenciam. In ẽ tamen .xu.¬
qd frenetur: inẽ qd̾ coherceatur: inẽ
qd̾ teneatur. Quid aũ uolebat ille
iustus mente seruiens legid̾i: nͥ ut
om̃mo non eet qd̾ frenareturꝰ Et
hoc debet conari om̃is quitendit ad

Expanded text:
ait, Non sit; sed, Non regnet. Quamdiu peccatum necesse est esse in membris tuis, saltem illi regnum auferatur, non fiat quod jubet. Surgit ira? noli dare irae linguam ad maledicendum; noli dare irae manum aut pedem ad feriendum. Non surgeret ira ista irrationabilis, nisi peccatum esset in membris: sed tolle illi regnum, non habeat arma unde contra te pugnet; discet etiam non surgere, cum arma coeperit non invenire. Non exhibeatis membra vestra arma iniquitatis peccato; alioquin toti captivi eritis, et non erit dicere, Mente servio legi Dei. Mens enim si teneat arma, membra non moventur in ministerium furentis peccati. Teneat arcem imperator interior, quia sub majore imperatore juvandus assistit; frenet iram, coerceat concupiscentiam. Inest tamen quod frenetur, inest quod coerceatur, inest quod teneatur. Quid autem volebat ille justus mente serviens legi Dei, nisi ut omnino non esset quod frenaretur? Et hoc debet conari omnis qui tendit ad
Abbreviated transcription (Latin):
gr̃a: Quia gͣtis datur. Quare grato
datur: Quia merita tua ñ p̃cessert̃.
s bͥnficia d̃ te p̃uenerunt. Illigͦ gła
mortis huius. omni sanato languore
concupiscenciȩ carnis ñ ad penam
corpus reciꝑe. s ad głam. Igitur ipse
noua uita: ⁊ tu uetus es.  ouitatis¬
s. lxxu. gaudio suspenderis: uetustatiꝰ one¬
nere p̃grauaris. Incipit tͥ ẽe bellum
Ia dũsus te: s ex qua parte displicestͥ.
uingeris d̾o: ⁊ ex qua parte iam un
geris do. idoneus eris adiuncendũ te:
de quid dicit apłs. Mente seruio legi
dei. carne aũ legi peccati. Unde men¬
teꝰ Nuia displicet tͥ uita tua mala.
U ñ carneꝰ Quia ñ desunt suggestiones
⁊ delectationes male. s ex eo qd̾ mente
conungeris d̾o. uincis qd̾ in te ñ uult
sequi. Precessisti enim er parte. ⁊ ex
parte tarda ᷤ. Trahe te ipsum ad illũ.
qui te suꝑte tollit. Pondere quodã
uetustatis depͥmeris. clama. ⁊ dic
Infelix ego homo: quis me lib̾abit de
corpore mortis huius: Quis me libera¬

Expanded text:
gratia? quia gratis datur. Quare gratis datur? quia merita tua non praecesserunt, sed beneficia Dei te praevenerunt. Illi ergo gloria mortis huius omni sanato languore concupiscentiae carnis non ad poenam corpus recipere, sed ad gloriam. huic nova vita, o vetus homo. Novitatis gaudio suspenderis sed vetustatis onere praegravaris. Incipit tibi bellum esse adversum te; si ex qua parte displices tibi jungeris Deo, ex qua parte jam Deo jungeris, idoneus eris ad vincendum te, de quid dicit Apostolus: Mente servio legi Dei; carne autem legi peccati. Unde mente? Quia displicet tibi vita tua mala. Unde carne? Quia non desunt suggestiones et delectationes malae; sed ex eo quod mente jungeris Deo, vincis quod in te non vult sequi. Praecessisti enim ex parte, et ex parte tardaris: trahe teipsum ad illum qui te sursum tollit. Pondere quodam vetustatis deprimeris; clama et dic: Infelix ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus? quis me libera
Abbreviated transcription (Latin):
De corpore mortis huius ñ om¬
nis lib̾atur qui finit hanc uitam᷑.
cnisticic s qui in hac uita susceꝑit gr̃am:⁊¬
minis. ne inuanum suscipiat boniᷤ oꝑib
egerit. Aliud enim erire de hoc cor¬
pore qd̾ om̃s homines dies uitȩ bu¬
ius ultimus cogit: aliudau lib̾ari
de corpore mortis buius: qd̾ sola dei
tantum a quib in hac uita eiuidẽ
mercedis meritum comꝑatur. Non
enim ad saturitatem uisticiȩ cuor
hinc erierit quisq ꝑueniet. nͥ ad e¬
am cum hic ẽ esuriendo ⁊ sitiendo
cucurrerit. Beati quippe qui esu¬
riunt ⁊ sitiunt iusticiami qm̃ ipsi
orantes dicunt. ne nos inferas in
temptationem. s lib̾a no ᷤᷤ amalo: si
adẽ possibilitas ut quid orant. aut
aqͦ malo se lib̾ari orant. nͥ maxime de
corpore mortis huiꝰ. uñ ñ lib̾at nͥ gr̃a

Expanded text:
 corpore mortis huius non omnis liberatur qui finit hanc uitam, sed qui in hac uita susceperit gratiam et ne in uanum suscipiat bonis operibus egerit. aliud est enim exire de hoc corpore, quod omnes homines dies uitae huius ultimus cogit, aliud est autem liberari de corpore mortis huius, quod sola dei gtantum, a quibus in hac uita eiusdem mercedis meritum comparatur. non enim ad saturitatem iustitiae, cum hinc exierit, quisque perueniet, nisi ad eam cum hic est esuriendo et sitiendo cucurrerit; beati quippe qui esuriunt et sitiunt iustitiam, quoniam orantes dicunt, Ne nos inferas in tentationem; sed libera nos a malo . Si adest possibilitas, utquid orant? Aut a quo malo se liberari orant, nisi maxime de corpore mortis hujus? unde non liberat nisi gra
Abbreviated transcription (Latin):
Aluidẽ ñ pugnare. ⁊ ẽe in pace uera.
atq ꝑpetua: aliud pugnare ⁊ uincere: ali¬
ud pugnare ⁊ uinq: aliud nec pugnare.
s trahi. Sunt enim homines qui ꝓrsus
ñ pugnant: qualis ẽ iste de quo loque¬
bat᷑ cum dixit. Maliciam ñ odio habu¬
it. Quomͦ pugnat cont᷑ eam quam ñ
oditꝰ Iste a malicia trahit᷑. nec pugnat.
Sunt aũ qui pugnare incipiunt. sqr de
uirib suis p̃sumunt. ut ostendat illis¬
d̾s qr ipse uincit si se homo subiuget deo
pugnantes iuncuntur: cum quasi cepe¬
rint tenẽre iusticiam fiunt suꝑbi. ⁊ eli¬
duntur. Isti pugnant. s uincunt᷑. Quis

Expanded text:
Aliud est non pugnare, et esse in pace vera atque perpetua. Aliud pugnare, et vincere. Aliud pugnare et vinci. Aliud nec pugnare, sed trahi. Sunt enim homines prorsus, qui non pugnant, qualis est iste de quo loquitur. Cum enim dixit, Malitiam autem non odio habuit, quomodo pugnat contra eam, quam non odit? Iste malitia trahitur, nec repugnat. Sunt autem, qui pugnare incipiunt, sed quia de viribus suis pDeus quia ipse vincit, si se homo subjungit Deo, et pugnantes vincuntur, et cum quasi coeperint tenere justitiam, fiunt superbi, et eliduntur
Abbreviated transcription (Latin):
pore. Quid ẽ ñ regnet: Ad obedien¬
dum desideriis eius. Non dirit. no¬
li habere desideria mala. Quomͦ
enim in hac carne mortal uͥ ca¬
adũsus carnem. ñ habeo deside de gr̃a.¬
ria mala: Illud gͦ fac ñ regnet ubero:¬
peccatum in ur̃o mortali corpo bitrio.¬
re. ad obediendum desidĩis eius.
Et si sunt desideria. ñ eis obedia¬
tur: ne iniquitas dñetur. Nec
erhibeatis menbra ur̃a iniquita¬
tis arma peccato. Non fiant
memb tua arma iiquitati. et
non dñabitur tͥ om̃is iniquita.
S etiam hoc. ut ñ fiant memb̃
tua arma iniquitatis: nunqͥd
nim ñ fuint memb̾tua arma ad ana
iniquitatis: ẽ quidem iniquitaᷤ stasiũ.
in membͥs tuis. in desidiis illici¬
tis s ñ regnat. Quomͦ regnat q̃
arma ñ habet Pars tua. caro
tua. Concupiscencia carniꝰ tuȩ.
languore rebellat adũsus te.
Languor iste tiramnus ẽ. Si uis
te tiramni ẽẽ uic̾torem: xꝑm in¬
uoca imꝑatorem. Nol t hoc¬
arrogare ne ꝑdas qd̾ accepisti:

Expanded text:
pore. Quid est, Non regnet? Ad obediendum desideriis ejus. Non dixit, Noli habere desideria mala. Quomodo enim in hac carne mortali, ubi caadversus carnem, non habeo desideria mala? Illud ergo fac, Non regnet peccatum in vestro mortali corpore ad obediendum desideriis ejus. Etsi sunt desideria, non eis obediatur, ne iniquitas dominetur. Nec exhibeatis membra vestra arma iniquitatis peccato . Non fiant membra tua arma iniquitatis, et non dominetur tibi omnis iniquitas. Sed etiam hoc, ut non fiant membra tua nim non fiunt membra tua arma iniquitatis, est quidem iniquitas in membris tuis, in desideriis illicitis, sed non regnat. Quomodo regnat, qui arma non habet? Pars tua, caro tua, concupiscentia carnis tuae languore rebellat adversus te. Languor iste tyrannus est: si vis te tyranni esse victorem, Christum invoca imperatorem. 7. arrogare, ne perdas quod accepisti,
Abbreviated transcription (Latin):
uacreatura: sãpsa c̃ uetus: facta ẽ
ex adam: cui ñ nisi supplicuĩ debe¬
bat᷑. facta st̃ ipsa inde inhonorem.
ex eadẽ massa. Habet enĩ potesta¬
dem figuluᷤs luti ex eadẽ massa. Qua
massa: Certe iam ꝑierat. certe iã
tem qͥppe debitam euasisti. ⁊ uitã
ñ debitam repperisti. Habet pote¬
statem figulus luti ex eadẽ massa
facere aliud quidẽ uas in honorem.
aliud in contumeliã S dicsꝰ. Me
quare fecit in honorẽ: ⁊ aliũ in con¬
tumeliam: Qͥd responsurus sum
Auditurꝰ es augustinũ. quiñ audi¬
sti apłm dicenteo: ohomo tu qͥs ¶ex lib̃
es qui respondeaᷤᷤ d̾o: Duo paruulz sen¬
nati sct̃. Si debitum queras: amboꝰ tencia¬
denet massa ꝑditionis. S cur aliũ rũ pros¬
mat̃ portat ad gr̃am: alium mat̃ peri

Expanded text:
creatura, lapsa est vetus, facta estex Adam, cui nonnisi supplicium debebatur: facta sunt vasa inde in honorem ex eadem massa. Habet enim potestatem figulus luti, ex eadem massa. Qua massa? Certe jam perierat, certe jam tem quippe debitam evasisti, et vitam non debitam reperisti. Habet potestatem figulus luti, ex eadem massa facere aliud quidem vas in honorem, aliud in contumeliam. Sed dicis, Me quare fecit in honorem, et alium in contumeliam? Quid responsurus sum? Auditurus es Augustinum, qui non audisti Apostolum dicentem, O homo, tu quis es qui respondeas Deo ? Duo parvuli nati sunt: si debitum quaeras, ambo tenent massam perditionis. Sed cur mater alium portat ad gratiam, alium mater
Abbreviated transcription (Latin):
dota fuerat ꝑ liberum arbitrium
in ipsa radice uiciata: s gͣtuita hoc
ẽ uera gra. Qui enim de mundo
mundũ elegit. fecit qd̾ eligeret. ñ
inuenit. qr reliquie ꝑ electioneo
quit. iam ñ eroꝑib. Alioquin gr̃a¬

Expanded text:
tota fuerat per liberum arbitrium in ipsa radice vitiata: sed gratuita, hoc est vera gratia. Qui enim de mundo mundum elegit, fecit quod eligeret, non invenit; quia, « reliquiae per electionem quit,
Abbreviated transcription (Latin):
it consili pastoꝵ repellere pulsantẽ. differ¬
requer  ⁊̃ De occultiᷤs cordiᷤ uelle iudi¬
care ⁊ uoeẽ manifestã ñ acceptare: nec con¬
admodũt. anet᷑ misericors illa d auaricia
undiq lucra querents de pecunia sua. ⁊di¬
centis pigro seruo uidicare uolenti qd̾ ñ
uidebat ⁊ circa liicra dñi colligenda
corpescenti Scrue nequã exore tuo te con¬
dẽpno. T̃ume dyxisti bominẽ molestuor
metere ubi ñ seminaur colligre ub nõ
fparsi Noueraᷤ gͦ auariciã meã. Cu dares
pecuniã meã nũnuulariis. egouenaenꝰs cũ
usuris exigerẽ. Nos gͦ ñ potumꝰ n erogare
pecuniã dñicã Eractor ille erit ñ dantum

Expanded text:
it consilii pastorum repellere pulsantem, differre quaerentem. De occultis cordis velle judicare, et vocem manifestam non acceptare, nec conadmodum minetur misericors illa Dei avaritia undique lucra quaerentis de pecunia sua, et dicentis pigro servo judicare volenti quod non videbat, et circa lucra colligenda Domini torpescenti: « Serve nequam, ex ore tuo te condemno. Tu me dixisti hominem molestum, metere ubi non seminavi, colligere ubi non sparsi: » noveras ergo avaritiam meam. « Tu dares pecuniam meam nummulariis, ego veniens cum usuris exigerem » . Nos ergo non potuimus nisi erogare pecuniam dominicam. Exactor ille erit, non tantum
Abbreviated transcription (Latin):
Nͥ riꝰ ⁊ ꝑserator ⁊ inurricsuꝰ Et ipsi
nĩ quedã necessitas ĩ ncta ẽ celesti uoce
ꝓstratꝰ ẽ. Ut lum̃ haberet. lum̃ ꝑdidit. MNi¬
nare qd̃ uolueris. ⁊ qͣntũ olueris da cui¬
ubet homins. Qddulciꝰ ita luce: Ac¬

Expanded text:
 persecutor, et injuriosus . Et ipsi enim quaedam necessitas impacta est: coelesti voce prostratus est; ut lumen haberet, lumen perdidit. Minare quod volueris, et quantum volueris da cuilibet homini: quid dulcius ista luce?
Abbreviated transcription (Latin):
in montib ⁊it querere unã q̃ perierat
Et cũ muenerit. gaudet de illa: Dic gai det
pat̃ meusꝰ de uno penitente. quã de nona
forte arꝰ Aet consortib eiꝰerrors. adh¬
rã irascunt᷑: sc ⁊ :̃ rtassis mitabuntur.

Expanded text:
in montibus, et it quaerere unam quae perierat, et cum invenerit gaudet de illa? Sic gaudet Pater meus de uno poenitente, quam de nonagforte animus dolet consortibus ejus erroris, ad horam i
Abbreviated transcription (Latin):
opia. Om̃is nãq sapiens fortis ẽ. Nui¬
lus aũ fortis aliqͥd metuit. N on gͥ
metuit sapiens aũ mortẽ corporiᷤ aut
dolores. Quib pellendisᷤ ułuitandis
uel differendis st̃ necessaria illa. qͦruĩ
ei potest contingere iopia s tam̃ ñ
desint eis bene uti si ipsa ñ desunt.
Carnis inqͥs ꝓuidenciam ne feceritiᷤ
inconcupiscencus. q gerimꝰ curã car¬
nis ad necessitatẽ salutis. Nemo enio
unq̃m carnẽ suã odiohabuit sicut
ipse itidc̃ dicit. Hinc ẽ qd̾ etrã thimo¬
theũ. miniũ sicut apparet corporis ca¬
stigatorẽ ãmonet. ut modico uino uta¬
tur ꝓpt̃ stomacũ ⁊ frequenteꝰs sua ᷤ in¬

Expanded text:
opia. omnis namque sapiens fortis est, nulopia. omnis namque sapiens fortis est, nullus autem fortis aliquid metuit: non igitur metuit sapiens aut mortem corporis aut dolores, quibus pellend\'0 uel uitandis uel differendis sunt necessaria illa, quorum ei potest contingere inopia. sed tamen non desinit eis bene uti, si ipsa non desunt. Carnis, inquit, prouidentiam ne feceritis in concupiscentiis, quia gerimus curam carnis sed ad necessitatem salutis. nemo enim umquam carnem suam odio habuit, sicut ipse itidem dicit. hinc est, quod et Timotheum nimium, sicut apparet, corporis castigatorem admonet, ut modico uino utatur propter stomachum et frequentes suas in
Abbreviated transcription (Latin):
qͦ t̾nsire cogit necessitaᷤ. Et cũ salus dc drand¬
sit causa edendi adiungit se canquã Aco.¬
pedissequa periculosa .r: indica : Et
plerũq p̃ire conat᷑ ut eiꝰ eausa fiat
qͦd salutis causa me fa rre ueldico uł
uolo. Nec idc̃ modus ut uiq̃ ẽ.⁊. ⁊̃ qd̾
saluti sat ẽ delec̾tationi parĩ ẽ. Et se¬
pe incer tũ fit. utrũ adhuc necessa¬
ria cor poris cura subsidiũ petat.
anuoluptaria cupiditaᷤ fallacie mi¬
nisteriũ suppetat: Ahoc incertuo
hilarescit infelix anima. ⁊ in eo p̃pa¬
rat excusationis patrocinũ gauden
ñ apparere qͥd satis sit moderations.
ualitudins: ut obtentu saluti ꝰ ob¬
ũbret negociũ uoluptatis. His cẽp¬
cotidie tationib conorresistere. ⁊ inuoco dexꝰ¬
Iõ enĩ eis eget ipsc animꝰ. in qͦ posita ẽ
beata uita. Ipse enĩ ꝑfec̾tus ẽ. suuꝰ¬
aũ ꝑfectꝰ aliqͦ eget. Et qd̾ uidet᷑ corpo¬
ri necessariũ. sumet si asffuerit. Si ñ
affuerit: ñ eũ istaꝵ rerũ franget in¬

Expanded text:
 transire cogit necessitas. et cum salus sit causa edendi ac bibendi, adiungit se tamquam pedisequa periculosa iucunditas et plerumque praeire conatur, ut eius causa fiat, quod salutis causa me facere uel dico uel uolo. nec idem modus utriusque est: nam quod saluti satis est, delectationi parum est, et saepe incertum fit, utrum adhuc necessaria corporis cura subsidium petat an uoluptaria cupiditatis fallacia ministerium suppetat. ad hoc incertum hilarescit infelix anima et in eo praeparat excusationis patrocinium gaudens non adparere, quod satis sit moderationi ualetudinis, ut obtentu salutis obumbret negotium uoluptatis. his temptationibus cotidie conor resistere et inuoco dexia. non eis eget ipse animus, in quo posita est beata uita. ipse enim perfectus es eget et, quod uidetur corpori necessarium, sumet, si adfuerit, si non adfuerit, non eum istarum rerum franget in
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. Ego aũ dixi in ertasi mea: om̃is
homom̃dar. Cont̾ritus enim
resperit infirmitatem suã: ⁊uidit
ñ de se sͥ esse p̃sum̃dũ. Quantũ enĩ
ad ipsum hominẽ ꝑtinet m̃dar ẽ.
s gr̃a d̾ uerax effectus ẽ: ne p̃ssuriᷤ
inimicoꝵ cedens. ñ loqueretur qd̃
c̃diderat. s negaret: sicut petro ac¬
cidit. qm̃ de se p̃sumpserat. Et do¬
gͦ iste uidit in pauore suo omnẽ homi¬
nẽ e̾t m̃dacem: qr illi qui in nullo pa¬
uore uanescunt. ne ꝑsequentib ceden¬
do mentiant᷑. muñib di tales sunt. ñ
iuirib suis. Pm̃ uerissime dictum est.
omnis homo m̃dax. s d̾s uerar qͥ ait.
Ego dixi dii estis. ⁊ filii altissimi omnes.
Cos aũ sicut homines moriemini: ⁊ sicut
unus de pͥncipib cadetis. Consolatur
humiles. ⁊ implet eos: ñsolum fide cre¬
dende. s etiam fiducia p̃dicande ũita¬
tis. si ꝑseuãntes subdantur d̾o: nec uni¬
tent᷑ unum ex pͥncipib diabolũ. qui
in uĩtate ñ stetit. ⁊ cccidit. Si enĩ om

Expanded text:
. «Ego autem dixi in ecstasi mea, Omnis homo mendax.» Conterritus enim respexit infirmitatem suam, et vidit non de se sibi esse praesumendum. Quantum enim ad ipsum hominem pertinet, mendax est: sed gratia Dei verax effectus est, ne pressuris inimicorum cedens non loqueretur quod crediderat, sed negaret; sicut Petro accidit, quoniam de se praesumpserat, et doergo iste vidit in pavore suo omnem hominem esse mendacem; quia et illi qui nullo pavore vanescunt, ne persequentibus cedendo mentiantur, muneribus Dei tales sunt, non viribus suis. Proinde verissime dictum est, «Omnis homo mendax;» sed dixi, Dii estis, et filii Altissimi omnes: vos autem sicut homines moriemini, et sicut unus ex principibus cadetis» . Consolatur humiles, et implet eos non solum fide credendae, sed etiam fiducia praedicandae veritatis, si perseveranter subdantur Deo, nec imitentur unum ex principibus diabolum, qui in
Abbreviated transcription (Latin):
uidetur. ita nichil ꝓdesse asseue¬
rat ut dicat: si habeam omnem fi
nim legis caritas. Uñ euidenter
in sod̾a epła sua petrus cum ad
uite moꝵq scĩtatem hortaretur.
mundumq istum tͣnsiturũ pre¬
nunciaret. celos uͦ nouos. ⁊ t̾ram
nouam expectari. q̃ iustis inha¬
bitanda tradetuꝵ. ut ex hoc atcei¬
dent qualit eos oporteret uiuere
ut habitatione illa digni eẽnt: sci¬
ens de apłi pauli quibdam subob

Expanded text:
uidetur, ita nihil prodesse adseueuidetur, ita nihil prodesse adseuerat, ut dicat: si habeam omnem fidnim legis caritas. Vnde euidenter in secunda epistula sua Petrus, cum ad uitae morumque sanctitatem hortaretur mundumque istum transiturum praenuntiaret, caelos uero nouos et terram nouam expectari, quae iustis inhabitanda traderetur, ut ex hoc adtenderent, qualiter eos oporteret uiuere, ut habitatione illa digni fierent, sciens de apostoli Pauli quibusdam subob
Abbreviated transcription (Latin):
li ⁊ iacobi. cum dicit unus iustifica¬
ri hominem ꝑfidem sine oꝑib. ⁊ aliꝰ
dicit inanem esse fidem sine oꝑib qr
ille dicit de oꝑib que fidem p̃cedunt.
iste aũ de his que fidem secuntur:.
sicut etiam ipse paułꝰ multiꝰ lociꝰ osti¬
um gͦ dicit apłs arbitrari se¬
fide et iustificari hominem ꝑfidem sine
ibuis. oꝑib legis: ñ hoc agit ut ꝑcepta
ac ꝓfessa fide oꝑa iusticie contẽp¬
nantuꝵ: s ut sciat se quisq ꝑfidẽ
posse iustificari. etiam si legis oꝑa
ñ p̃cesserint. Secuntur enim uisti¬
ficatum: ñ p̃cedunt iustificandũ.
Qm̃ hec opinio tunc fuerat exorta:
tentionem. ut uehement̃ astruant
fidem sine oꝑib non ꝓdesse: sicut
etiam ipse paulus ñ qualemlibet
fidem qua in dm creditu. s eam
salubrem planeq euuglicam de ¶Ex libͦ¬
finiuit. cuius oꝑa ex dilectione ꝓce de sp̃u
dunt. fides inquit que ꝑ dilectio¬
nem oꝑatuꝵ. C iñ illam fidem q̃
sufficere ad salutem quibusdam

Expanded text:
li et Jacobi, cum dicit unus justificari hominem per fidem sine operibus, et alius dicit inanem esse fidem sine operibus: quia ille dicit de operibus quae fidem praecedunt, iste de iis quae fidem sequuntur; sicut etiam ipse Paulus multis locium ergo dicit apostolus arbitrari se iustificari hominem per fidem sine operibus legis, non hoc agit, ut percepta ac professa fide opera iustitiae contemnantur, sed ut sciat se quisque per fidem posse iustificari, etiamsi legis opera non praecesserint. sequuntur enim iustificatum, non praecedunt iustificandum. haec opinio tunc fuerat exorta, am dirigunt intentionem, ut uehementer astruant fidem sine operibus non prodesse: sicut etiam ipse Paulus non qualemlibet fidem, qua in deum creditur, sed eam salubrem planeque euangelicam definiuit, cuius opera ex dilectione procedunt. et fides, inquit, quae per dilectionem operatur. unde illam fidem, quae sufficere ad salutem quibusdam
Abbreviated transcription (Latin):
eoꝵ p̃ferendus sit. qui ⁊ habet. ⁊ no¬
uit a quo habet: si tam̃ ñ se odat
essẽ qd ñdum ẽ. ne incidat in uici¬
um illius pharisei. qui quamquã
d̾o gr̃as ageret. ex his que habebat:
nichil tamen petebat dari sͥ. tanq̃õ
nichilo indigẽt ad augendam ꝑsici¬
endam ue iusticiam. His gͥ consid̾ã¬
tis ꝑtcͣtatisq ꝓ uirib quas dñs do¬
nare dignatur: colligimus ñ iusti¬
ficari hominem p̃ceptis bone ui¬

Expanded text:
horum praeferendus sit, qui et habet et nohorum praeferendus sit, qui et habet et novit a quo habet; si tamen non se credat esse quod nondum est; ne incidat in vitium illius pharisaei, qui quanquam Deo gratias ageret ex iis quae habebat, nihil tamen petebat dari sibi, tanquam nihilo indigeret ad augendam endamue iustitiam. his igitur consideratis pertractatisque pro uiribus, quas dominus donare dignatur, colligimus non iustificari hominem praeceptis bonae ui
Abbreviated transcription (Latin):
om̃e donum ꝑfectum. Colit᷑ aũ
sacͥficio laudis. actionibq gr̃aꝵ.
ut cultor eius ñ in se ipso. ẜ in illo
glorietur. Ac ꝑ hoc lege operum
dicit d̾s. fac qͦd iubeo: lege fidei di¬
citirr deo. da qd̃ iubes. Ideo enim
iubet lex. ut admoneat qd̃ faciat
fides: idẽ ut cui iubetur.si ñduoi
potest sciat quid petat.Si autẽ
continuo potest. ⁊ obedient̃ facit:
debet etiã scire qͦ donante possit.
Non enun sp̃m huius mundi acce¬
pimus ait idem constantissimus
gr̃e predicator: s spiritum qui ex dõ
ẽ: ut sciamus q̃ a deo donata sunt
nobis. Quis ẽ aũ sp̃s huius mundi.
nͥ suꝑbie sp̃s quo cor insipiens ob¬
scuratum ẽ eoꝵ. qui cognitum de¬
um ñ ut dm̃ gr̃as agendo glifica ¶ ex¬
ueruntꝰ N ec alio sp̃u decipiuntur
etiam illi qui ignorantes di iustic¬
magis uidetur fidez filius qͥ nouit
a quo speret qd̾ ñdum habet. quã
qui sͥ tͥbuit id qd̾ habet:. qͣmuis utͥq

Expanded text:
omne donum perfectum. colitur autem omne donum perfectum. colitur autem sacrificio laudis actionisque gratiarum, ut cultor eius non in se ipso, sed in illo glorietur. ac per hoc lege operum dicit deus: \'fac quod iubco\', lege fidei dicitur deo: \'da quod iubes\'. ideo enim iubet lex, ut admoneat quod faciat fides. id est ut cui iubetur, si nondum potest, sciat quid petat; si autem continuo potest et oboedienter facit, debet etiam scire quo donante possit. non enim spiritum huius mundi accepimus, ait idem ipse constantissimus gratiae praedicator, sed spiritum qui ex deo est, ut sciamus quae a deo donata sunt nsi superbiae spiritus, quo cor insipiens obscuratum est eorum, qui cognitum deum non ut deum gratias agendo glorificauerunt ? nec alio spiritu decipiuntur etiam illi, qui ignorantes dei iustimagis esse fidei filius, qui novit a quo speret quod nondum habet, quam qui sibi tribuit id quod habet: quamvis utrique
Abbreviated transcription (Latin):
subintͣuit ut habundaret delictuo.
Tbi aũ habundauit delictum: suꝑha¬
bundauit gr̃a. S utiq gr̃a idagit᷑
ut iam fiant bona ab eis qui fec̾ant
mala: ñ ut ꝑseuerent in malis.⁊ red¬
di sͥ eristiment bona. Non itaq de¬
bent dicere. faciamus mala. ut ue¬
niant bona: s fecimu ᷤ mala. ⁊ ue¬
nerunt bona: iam faciamus bona.
ut in futuro scło recipiamꝰ ꝓ boniᷤ
bona: qui in hoc seculo recepimus

Expanded text:
t abundaret delictum; ubi autem abundavit delictum, superabundavit gratia. Sed utique gratia id agitur, ut jam fiant bona ab eis qui fecerant mala, non ut perseverent in malis, et reddi sibi existiment bona. Non itaque debent dicere: « Faciamus mala ut veniant bona; » sed: Fecimus mala et venerunt bona: jam faciamus bona, ut in futuro saeculo recipiamus pro bonis bona, qui in hoc saeculo recepimus
Abbreviated transcription (Latin):
dño crucifirus ẽ corde c̃didit ad iustici¬
am: ore confessus ẽ ad salutem. ⁊am
fides que ꝑdilectionem oꝑat᷑. ⁊ si non
sit in quo ext̃uis oꝑetuꝵ:. in corde ca¬
men illa feruens seruatuꝵ.tIã erans
quidam in lege. qui de oꝑib legis
głabantur. que fortasse ñ dilecti¬
one. s timore faciebant. ⁊ uolebant
se iustos uideri.⁊ p̃poni gentib
q̃opus legi ᷤᷤ ñ fecerant. Apłs aũ
p̃dicans fidem gentib cum eos qͥ
accedebant ad dñm uid̾e̾t iusti¬
ficatos ex fide. ut iam qui c̃dide¬
rant bn oꝑarent᷑. non qr b̃n ope¬
rati st̃ cd̃ere mererentuꝵ: ercla¬
mauit securus ⁊ ait. qr potest ui¬
stificari homo ex fide sine oꝑib
legis: ut illi magis ñ fuerint ui¬
sti. qui qd̾ faciebant. timore faci¬
ebant. cum fides ꝑ dilectionem
oꝑetur in corde. etiam si foris nõ¬
nuo ti stificari hominem ꝑfidem sine
timo t̃adeis qui sic dic̾tum acceꝑunt. ut
putarent cum semel in ap̃m ẽdi¬

Expanded text:
ucifixus est corde credidit ad justitiam, ore confessus est ad salutem. Nam fides quae per dilectionem operatur, et si non sit in quo exterius operetur, in corde tamen illa fervens servatur. Nam erant quidam in lege qui de operibus legis gloriabantur, quae fortasse non dilectione, sed timore faciebant, et volebant se justos videri, et praeponi gentibus quae opus legis non fecerant. Apostolus autem praedicans fidem gentibus, cum eos qui accedebant ad Dominum videret justificatos ex fide, ut jam quia crediderant, bene operarentur, non quia bene operati sunt, credere mererentur, exclamavit securus, et ait: Quia potest justificari homo ex fide, sine operibus legis, ut illi magis non fuerint justi, qui quod faciebant, timore faciebant, cum fides per dilectionem operetur in corde, etiamsi foris nojustificari hominem per fidem sine  eis qui sic dictum acceperunt, ut putarent, cum semel in Christum credi
Abbreviated transcription (Latin):
monc de est illi ad iusticiam.⁊ amicus di ap¬
ue ysaac. de. in sola fide ẽ. Qd̃ aũ ĩmolandum
duxit filium: qd̾ intrepidus dexterao
armauit: qd̾ iam feriret nͥ uoce angh¬
teneretur magna fides ẽ utiq. sed ⁊¬
magnum opus: ⁊ ipsum opus lauda¬
uit ds̃ cum diceret. qͣm exaudisti uo¬
oem meam. Quare gͦ apłs paulꝰ ait.
arbit᷑mur iustificari hominẽ ꝑfidẽ
sine oꝑib legis: ⁊ alio loco dicit. ⁊ fides
des ꝑ dilectionem oꝑatur: ⁊ quomͦ ui¬
stificatur homo ꝑfidem sine oꝑib
legis: Tredidit aliquis. ꝑcepit fidei
sac̾menta: ⁊ mortuus ẽ. Defuit illi tem¬
pus oꝑandi. Quidꝰ Dicimus qr non
ẽ iustificatus: Plane dicimꝰ iustifi¬
catum: c̃dentem in euoi qui iustificat
impium. Ergo iste iustificatus ẽ. et
oꝑatus non ẽ. implet᷑ sentencia dicen¬

Expanded text:
est illi ad justitiam, et amicus Dei apin corde, in sola fide est: quod autem immolandum duxit filium, quod intrepidus dexteram armavit, quod jam feriret, nisi voce teneretur, magna fides est utique, et magnum opus: et ipsum opus laudavit Deus, cum diceret, Quoniam exaudisti vocem meam. Quare ergo apostolus Paulus ait, Arbitramur justificari hominem per fidem sine operibus Legis ; et alio loco dicit, Et fdes per dilectionem operatur, et quomodo justificatur homo per fidem sine operibus legis? Credidit aliquis, percepit fidei sacramenta, et mortuus est, defuit illi operandi tempus. Quid dicimus? Quia non est justificatus? Plane dicimus justificatum, credentem in eum qui justificat impium. Ergo iste justificatus est, et operatus non est. Impletur sententia
Abbreviated transcription (Latin):
ca cc̃tatu U bi est gͦ głiatio tuaꝰ Eaclusa¬
mi est ꝑ quam legemo Ractoꝵ t Ion.
Ii. S ꝑ legem fides. Hec ẽ lex fidei qua
c̃dimus ⁊ oramus. ut ꝑ grãm nobis
donari faciamus. qd̾ ꝑ nosmet ipso ᷤᷤ
implere ñ possumus: ne ignoran¬
tes dĩ iusticiam ⁊ nr̃am uolentes
statuere. iusticie dei non simuᷤ subie¬
iusticia: in lege aũ fidei subuenienti
miscdia. Arbit᷑mur enim iustificari
hominem ꝑfidem sine oꝑibus legiss.

Expanded text:
 Ubi est ergo gloriatio tua? Exclusa est. Per quam legem? factorum? Non. Sed per legem fidei. Haec est lex fidei qua credimus et oramus per gratiam nobis donari, ut faciamus quod per nosmetipsos implere non possumus, ne ignorantes Dei justitiam, et nostram volentes constituere, justitiae Dei non sumus subjetis justitia, in lege autem fidei subvenientis misericordia. Arbitramur enim justificari hominem per fidem sine operibus legis.
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ uidei in circumcisione carnis:
⁊ st̃ udei in circũcisione cordi ᷤ. Pa¬
tres nr̃i multi sc̃: ⁊ circũcisioneo
carnis habebant ꝓpt̾ signaculuoi
fidei: ⁊ circumcisionẽ cordis ꝓpter
ipsam fidem. Abhis patrib de¬
genantes isti qui mͦ in nomine
glantur. ⁊ fact̾a ꝑdiderunt: ab
his gͦ patrib degenantes. reman¬
sert̾ in carne iudei. in corde paga¬
ni. Ipsi enim iudei qui st̃ ex abra¬
ham. a quo ysaac natus ẽ:⁊ex il¬
lo iacob. ⁊ ex iacob duodecim patͥ¬

Expanded text:
rcumcisione carnis, et sunt Judaei in circumcisione cordis. Patres nostri multi sancti, et circumcisionem carnis habebant propter signaculum fidei, et circumcisionem cordis propter ipsam fidem. Ab his patribus degenerantes isti qui modo in nomine gloriantur et facta perdiderunt; ab his ergo patribus degenerantes, remanserunt in carne Judaei, in corde Pagani. Ipsi enim Judaei, qui sunt ex Abraham, a quo Isaac natus est, et ex illo Jacob, et ex Jacob duodecim Pat
Abbreviated transcription (Latin):
du peccatores saluos facere. qͦs p̃sci¬
uit.⁊ p̃destinauit. ⁊ uocauit. ⁊ iusti¬
ficauit. ⁊ glificauite Qͥs gͥ usq adeo
dem̃tissime insaniat. ut ñ agat in¬
b̾antis: qui recte nullomͦ posset cul¬
pare uisticiam. uniuersos omnino
dampnantise Ibi est gͦ gliatiotua:
Exclusa c̃. ꝑ quam legeo⁊ fac̾coruoꝵ
Non. S ꝑ legem fidei. Siue gllatio¬
nem dixĩt laudabilẽm que in dño
ẽ. eamq exclusam. id ẽ ñ ut abscedet
pulsa. s ut eminẽt eip̃ssa: uñ ⁊ exclu¬
sores dicunt᷑ quidam artifices argen¬
tarii: hinc ẽ ⁊ illud in psalmi ᷤ. ut ex¬
cludant᷑ hii qui ꝓbati sunt argento.
ut emineant qui ꝓbati st̃ eloquio do¬
mini: nam ⁊ alibi dicit᷑. eloquia dñi
eloquia casta. argentuoi igne exami¬
natũ: siue głificationẽ uiciosam de ¶ ex libͦ

Expanded text:
ere , quos praescivit et praedestinavit, et vocavit, et justificavit, et glorificavit . Quis igitur usque adeo dementissime insaniat, ut non agat inoluit, liberantis, qui recte nullo modo possent culpare justitiam, universos omnino dicit: ubi est ergo gloriatio tua? exclusa est. per quam legem? factorum? non, sed per legem fidei. siue gloriationem dixerit laudabilem, quae in domino est, eamque exclusam, id est non ut abscederet pulsam, sed ut emineret expressam — unde et exclusores dicuntur quidam artifices argentarii; hinc est et illud in Psalmis: ut excludantur hi qui probati sunt argento. hoc est ut emineant qui probati sunt eloquio domini. nam et alibi dicitur: eloquia domini eloquia casta. argentum igne examinatum — siue gloriationem uiti
Abbreviated transcription (Latin):
qui suam uolunt consticuere: huic
nolunt esse subiecti. Iusticia inqͥt
d manifestata ẽ. Non dixit iusti¬
cia hominis: uł iusticia ꝓprie uolun¬
tatis. Iusticia d̾i ñ qua ustus ẽ d̾s̾:
s qua induit hominẽ. cũ iustificat
impiuoi. Hec testificat᷑ ꝑ legem ⁊ pro¬
phetas. Huic quippe destimoniũ ꝑhi¬
bent lex ⁊ ꝓpħe. Lex quidẽ hoc ipsũ
qd̾ iubendo ⁊ minando.⁊ nemineor
iustificando. satis indicat dono di

Expanded text:
qui suam uolunt constituere, huic qui suam uolunt constituere, huic nolunt esse subiecti. iustitia, inquit, dei manifestata est —non dixit: \'iustitia hominis ucl iustitia propriae uoluntatis\' — iustitia dei, non qua deus iustus est, sed qua induit hominem, cum iustificat impium. haec testificatur per legem et prophetas; huic quippe testimonium perhibent lex et prophetae: lex quidem hoc ipso, quod iubendo et minando et neminem iustif
Abbreviated transcription (Latin):
si licẽt. Ac ne quisqm putaret hic
apłm ea lege dixisse neminẽ iusti¬
ficari. que in sacmenti ᷤ uetib multa
continet figurata p̃cepta: uñ etiam
ipsa ẽ circumcisio carnis quã die oc¬
tauo acciꝑe paruuli iussi st̃: contimi¬
o subiunxit quam legẽ dim̃t. ⁊ ait.
Plegem enĩ cognitio peccati. Illa igit᷑
ler ẽ de qua postea dicit: peccatuo
ñ cognoui nͥ ꝑ legem. Nã concupis¬
cenciã nesciebam: nͥ lex dicẽt. ñ con¬
cupisdes. Hã quid ẽ aliud. ꝑ legem¬
humana illa p̃sumptio ignorans dei
iusticiam. ⁊ suã uolens constituere:
m̃ito dixisse apłm. qr ex lege nemo
iustificabitur. Ostendit enĩ tantũmͦ
lex qͥd facienduoi. quid ue cauendũ sit:
ut qd̾ illa ostendĩt. uoluntas impleat:
attende quid sequit᷑. Nunc aũ inqͥt¬
I sine lege uisticia d̾i manifestata ẽ.
testificata ꝑ legem.⁊ ꝓpħas. Paruor¬
ne insonat surdis : Iusticia inquit
d̾i manifestata ẽ. Hanc ignorant

Expanded text:
si liceret. ac ne quisquam putaret hic si liceret. ac ne quisquam putaret hic apostolum ea lege dixisse neminem iustificari, quae in sacramentis ueteribus multa continet figurata praecepta, unde etiam ipsa est circumcisio carnis, quam die octauo accipere paruuli iussi sunt, continuo subiunxit quam legem dixerit et ait: per legem enim cognitio peccati. illa igitur lex est, de qua postea dicit: peccatum non cognoui nisi per legem. nam concupiscentiam nesciebam, nisi lex diceret: non concupisces. nailla humana praesumptio, ignorans Dei justitiam, et suam volens constituere, merito dixisse Apostolum, Quia ex lege nemo justificabitur: ostendit enim tantummodo lex quid faciendum, quidve cavendum sit, ut quod illa ostenderit voluntas impleat, attende quod sequitur: Nunc autem, inquit, sine lege iustitia dei manifestata est, testificata per legem et prophetas. parumne insonat surdis? iustitia, inquit, dei manifestata est. hanc ignorant
Abbreviated transcription (Latin):
strema par restat q̃ pꝰ hanc uitã
in requie sp̃s: dem̃ in resurrectiõe
etiã carniᷤ implebit᷑. Haꝵ quatu¬
or differenciaꝵ pͥma ẽ añ legeos:
scd̾a sub lege: tercia sub gr̃a. quarta
cuit: qui in m̃sura.⁊ numero. ⁊ pon¬
d̾e cunc̾ta disponit. Nam fuit p̾mi¬
tus añ legem: scd̾o sub lege que data
ẽ ꝑ moysen: dem̃ sub gr̃a. q̃ reuelata
ẽ ꝑ pͥmum mediatoris aduentũ. Que
quidem gr̃a nec antea defuit quib
eã oportuit imꝑtiri. qͣmuis ꝓ tempo¬
ris dispensatione uelata ⁊ occulta.
r taeq enĩ antiquoꝵ quicũq iustoꝵ p̃t̃¬
tidemxͥ salutẽ pocuit inuenire: Aut
uͦ nͥ ⁊ illis cognitus fuisset: potuissec
nob̾ ꝑ eoꝵ minist̃iuo alias aꝑtius.
iustificabitur ex lege omnis caro
coram dõ. Potest enim fieri coram
hominib: ñ aũ coram illo qui cordis
ipsuis ⁊ intime uoluntatis inspector
ẽ: uͥ uidet etiam si aliud faciat qu
legem timet. quid tam̃ mallet facẽ

Expanded text:
strema pax restat; quae post hanc vitam strema pax restat; quae post hanc vitam in requie spiritus, deinde in resurrectione etiam carnis implebitur. Harum quatuor differentiarum prima est ante Legem, secunda sub Lege, tertia sub gratia, quarta cuit, qui in mensura et numero et pondere cuncta disponit . Nam fuit primitus ante Legem; secundo sub Lege, quae data est per Moysen; deinde sub gratia, quae revelata est per primum Mediatoris adventum . Quae quidem gratia nec antea defuit, quibus eam oportuit impertiri, quamvis pro temporis dispensatione velata et occulta. Neque enim antiquorum quicumque justoidem salutem potuit invenire, aut vero nisi et illis cognitus fuisset, potuisset nobis per eorum ministerium alias apertius, iustificabitur ex lege omnis caro coram deo. potest enim fieri coram hominibus, non autem coram illo qui cordis ipsius et intimae uoluntatis inspector est, ubi uidet, etiamsi aliud faciat qui legem timet, quid tamen mallet facere,
Abbreviated transcription (Latin):
facere. qui de ignorancia se excusare
ñ possit. Regnat enio carnalis cu¬
piditas. uͥ non ẽ caritas. S cum in¬
altissimis ignorancie teneb̾s nulla
resistente ratione scdm carnẽ uiui¬
tur: hec st̃ pͥma hominis. Dem̃ cũ
ꝑ legem cognitio fuerit facta pec¬
cati. si ñdum diuinu ᷤ adiuuat sp̃s.
scd̾m legẽ uolens uiuere uincitur.
⁊ sciens peccat. peccatoq subditus
seruit. A qͦ enim quis deuictus ẽ.
huic ⁊ seruuis addictus ẽ: idagente
sciencia mandati. ut peccatum
oꝑet᷑ in homine omnẽ concupis¬
cenciã cumulo p̃uaricationiᷤ ad¬
iecto: atq ita qd̾ scͥptum ẽ imple ¶ex lib̾
ret delic̾tuoi. Hec st̃ scd̾a hominsᷤ. litera
Si aũ resper̃t d̾s. ut ad implenda
q̃ mandat ipse adiuuare c̃datur.
caritatis: ut qͣmuis adhuc sit qd̾
homini repugnet ex homine: ñdũ
tota infirmitate sanata : ex fide ta¬
tum ñ cedit male concupiscencie.
uincente delectatione iuisticie. Hec
st̃ c̃cia bone spei hominiᷤ. In qͥbus

Expanded text:
facere, qui de ignorantia se excusare non possit. Regnat enim carnalis cupiditas, ubi non est Dei charitas. altissimis ignorantiae tenebris nulla resistente ratione secundum carnem vivitur, haec sunt prima hominis. Deinde cum per legem cognitio fuerit facta peccati, si nondum divinus adjuvat Spiritus, secundum legem volens vivere vincitur, et sciens peccat, peccatoque subditus servit: A quo enim quis devictus est, huic et servus addictus est ; id agente scientia mandati, ut peccatum operetur in homine omnem concupiscentiam, cumulo praevaricationis adjecto, atque ita quod scriptum ret delictum . » Haec, sunt secunda hominis: Si autem respexerit Deus, ut ad implenda quae mandat ipse adjuvare credatur,charitatis, ut quamvis adhuc sit quod homini repugnet ex homine, nondum tota infirmitate sanata, ex fide tatum non cedit male concupiscentiae, vincente delectatione justitiae: haec sunt tertia bonae spei hominis. In quibus