comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ista parit̃ ex necessitate consequi quȩ dicis. si consequi¬
tur qͥd puto: ita necessaria mͥ mea uidet᷑ consequentia
Ergo ostende ñ consequi qͦd dico: & fatebor ego tecũ nul¬
lum in conueniens sequi. si solus filius est incarnatꝰ. aut
si tres ꝑsonȩ sunt una res. Quod si ab haç ostensione
deficis : non soluis sed magis ligas questionẽ. cum tu ipse
mecũ ꝓbas innumera inde nasci inconuenientia. Quȩ
si neganda sunt : ambo debemꝰ parit̾ concludere tres
ꝑsonas non eẽ unam rẽ si solus filius ẽ incarnatꝰ. aut si
sunt una res. om̃s pariter eẽ incarnatas Ostendendũ
est ergo in quo iste fallit̾: & quomͦ ꝑ incarnationẽ solus
filii. non sequit᷑ tres ꝑsonas eẽ tres res separatas. aut si
una sunt res tres ꝑsonȩ. om̃s eas incarnatas ñ esse. Qđ¬
utiq ds̃ una & sola & indiuidua & simplex sit natura
& tres ꝑsonȩ : scorum patrũ & maxime beati augustini
post apłos & ȩuangłistas in expugnabilib rationib di¬

Expanded text:
i ex necessitate, quae dicis, sic consequitur quod dico ita mihi necessaria mea videtur consequentia. Ergo ostende non consequi, quae dico; et fatebor ego tecum nullum inconveniens sequi, si solus Filius est incarnatus, aut si tres personae sunt una res. Quod si ab hac ostensione deficis, non solvis, sed magis ligas quaestionem; cum tu ipse mecum probas innumera nasci inconvenientia; quae si neganda sunt, ambo debemus pariter concludere tres personas non esse unam rem, si solus Filius est incarnatus; aut si sunt una res, omnes pariter esse incarnatas. Ostendendum ergo est, in quo iste fallitur; et quo modo incarnationem solius Filii non sequitur tres personas esse tres res separatas; aut, si sunt una res tres personae, omnes eas esse incarnatas. Quod utique Deus una et sola, et individua, et simplex sit natura, et tres personae, sanctorum Patrum, et maxime beati Augustini post apostolos et evangelistas inexpugnabilibus rationibus di
Abbreviated transcription (Latin):
quã esse possibile illũ simul non eẽ incarnatũ. quia plu¬
res sunt ꝑsonȩ. Utroq igit᷑ pede id est in utraq parte
claudicat in incarnatione filii dĩ. qui una natura est
cum patre. & alia ꝑsona a patre : quicũq existimat eandẽ
incarnationẽ sic cẽ scđm naturȩ unitatẽ. ut filius ñ pos¬
sit incarnari sine patre. nec intelligit sic eam scđm uni¬
tatem cẽ ꝑsonȩ : ut pat̾ non possit incarnari cum filio
Quippe ds̃ non sic assũpsit hominẽ. ut natura dĩ & ho¬
minis sit una & eadem : sed ut ꝑsona dĩ & hominis una
eadem q sit. quod ñ nisi in una dĩ ꝑsona ẽẽ potest. Di¬
uersas enĩ ꝑsonas. unã eandẽq ꝑsonam esse cum uno
eodem q homine. nequit intelligi Nam si unꝰ homo cũ
singulis plurib ꝑsonis ẽ una ꝑsona : necesse ẽ plures
ꝑsonas quȩ aliȩ sunt a se inuice. esse unã eandẽ q ꝑso¬

Expanded text:
sibile illum simul non esse incarnatum, quia plures sunt personae. Utroque igitur pede, id est utraque parte claudicat in incarnatione Filii Dei, qui una natura est cum Patre et alia persona a Patre, quicunque existimat hanc incarnationem sic esse secundum naturae unitatem, ut Filius non possit incarnari sine Patre; nec intelligit eam sic secundum unitatem esse personae, ut Pater non possit incarnari cum Filio. Quippe Deus non sic assumpsit hominem, ut natura Dei et hominis sit una et eadem; sed ut persona Dei et hominis una eademque sit: quod nonnisi in una persona Dei esse potest. Diversas enim personas, unam et eamdem personam esse cum uno eodemque homine nequit intelligi. Nam, si unus homo cum singulis pluribus personis una persona est, necesse est plures personas, quae aliae sunt a se invicem, esse unam eamdemq
Abbreviated transcription (Latin):
cõpositus est. & ea quȩ ñ sunt ꝑ se ds̃ aut dii. faciunt dõ
Aut si dicit. quia illȩ tres res ita nomen habent dĩ ꝑ po¬
testatẽ & uoluntatẽ. sicut homo dicit᷑ rex ꝑ regiã pote¬
statẽ : non ẽ ds̃ nomen substantię. sed accidentalit᷑ dicunt᷑
illȩ nescio quȩ tres res. tres dii. sicut tres homineᷤᷤ eandẽ
habentes regiam potestatẽ. tres reges dicunt᷑. Tres eni
homines: unus rex eẽ nequeunt. Quod qũa nefandũ sit:
non ẽ opus dicere. Codex magnꝰ implendus ẽ. si uolu¬
ero scribere absurditates & impietates quȩ secuntur.
si uerũ est una dĩ ꝑsona incarnata. reliquas duas con¬
sequi incarnatas eẽ. quia tres illȩ ꝑsonȩ sunt una res
seđm id qͦd cõmunit̾ de trib dicimꝰ. aut si ft̃ tres res
separate que admodũ ille putat contra qũe ista dixi
quoniã solus filius ẽ in carnatꝰ. Palã ergo est quã ñ

Expanded text:
compositus est; et ea, quae non sunt per se Deus, aut dii faciunt Deum. compositus est; et ea, quae non sunt per se Deus, aut dii faciunt Deum. Aut si dicit quia illae tres res ita nomen Dei habent per potestatem et voluntatem, sicut homo dicitur rex per regiam potestatem, non est Deus nomen substantiae; sed accidentaliter dicuntur illae nescio quae tres res tres dii, sicut tres homines eamdem habentes regiam potestatem, tres reges dicuntur: tres enim homines unus rex esse nequeunt: quod quam nefandum sit, non est opus dicere. Codex magnus implendus est, si voluero scribere absurditates et impietates, quae sequuntur, si verum est, una Dei persona incarnata, reliquas duas consequi esse incarnatas; quia tres illae personae sunt una res, secundum id quod communiter de tribus dicimus; aut si sunt tres res separatae, quemadmodum ille putat, contra quem ista dixi, quoniam solus Filius est incarnatus. Palam ergo est quod non
Abbreviated transcription (Latin):
simul sint diuin& nature. Quippe si scđm illud quod sun
separatĩ. habent deitatẽ : erunt tres dii. & iidem intelligi
poterunt sine uoluntate & potestate. Semꝑ enĩ ꝓpria di¬
screte intelligunt᷑ a cõmunibus : & cõmunia ã discretiᷤ
Sed diuina natura sine uoluntate aut potestate: nullate¬
nus ualet intelligi. Quod si scđm unã & cõmunẽ uolun¬
tatẽ & potestatẽ sunit & singulȩ & binȩ & tres simul ds:
quid ibi faciunt illȩ tres discordes res. quȩ nec nisi ꝑ aliud
in unitatẽ concordare possunt deitatis. nec ad ꝑfectionẽ
nec ad auxiliũ aliqͦd ut ds̃ sit ualent: Nam si una sus¬
ficit uoluntas & potestas ad ꝑfectionẽ dĩ: quȩ st̃ illȩ tres
res quib indiget ds̃. aut aliquid illis eget: Credimus
enim dm̃ nullo indigere Frustra igit᷑ cogitant᷑ illȩ tresri
in dõ. At si nec solȩ tres illȩ res. nec sola uoluntas & pote¬
stas. sed hȩc om̃ia simul conficiunt dm̃: iterũ dico quia

Expanded text:
simul sint divinae naturae. Quippe si secundum illud, quod sunt separatim, habent divinitatem, erunt tres dii; et idem intelligi poterunt sine voluntate et potestate. Semper enim propria discrete intelliguntur a communibus, et communia a discretis. Sed divina natura sine voluntate et potestate nullatenus intelligi valet. Quod si secundum unam et communem voluntatem et potestatem sunt et singulae, et binae, et tres simul, Deus; quid ibi faciunt illae tres discordes res, quae nec nisi per aliud in unitatem concordare possunt Deitatis, nec ad perfectionem, nec ad auxilium aliquod, ut Deus sit, valent? Nam si una sufficit voluntas et potestas ad perfectionem Dei: quae sunt illae tres res, quibus indiget Deus, aut ad quid illis eget? Credimus enim Deum nullo indigere: frustra igitur cogitantur illae tres res in Deo. At si nec solae tres illae res, nec sola voluntas et potestas; sed haec omnia simul conficiunt Deum: iterum dico quia
Abbreviated transcription (Latin):
sed unus & idem numero ds̃ qui pat̾ est: plus camen
quauis diuersȩ ꝑsonȩ sint pater & filius. uidet̾ necesse¬
esse patrẽ quoq esse incarnatũ cum filio. proptꝰ unita¬
tem deitatis. quã possibile esse ꝓpt̾ diuersitatẽ ꝑsonarũ
non eum eẽ simul incarnatũ Uidete qui hoc dicit:
quomͦ claudicat utroq pede in incarnatione filii dĩ
Nam qui recte suscipit eius incarnationẽ: credit eum
non assũpsisse hominẽ in unitatẽ naturȩ sed in unitatẽ
ꝑsonȩ. Hic autẽ sõniat hominẽ a filio dĩ magis ẽẽ assũ¬
ptũ in nature unitatẽ: quã in ꝑsone unitatẽ Si enĩ hoc
non opinaretur : non diceret magis eẽ necessariũ patr̃e

Expanded text:
amen quamvis diversae personae sint Pater et Filius videtur necesse Patrem quoque esse incarnatum cum Filio, propter identitatem Deitatis, quam possibile esse propter diversitatem personarum eum non esse simul incarnatum. Videte qui hoc dicit quomodo claudicat utroque pede in incarnatione Filii Dei. Nam qui recte suscipit ejus incarnationem, credit eum non assumpsisse hominem in unitatem naturae, sed in unitatem personae. Hic autem somniat hominem a Filio Dei magis esse assumptum in naturae unitatem, quam in personae unitatem. Si enim hoc non opinaretur, non diceret magis necessarium e
Abbreviated transcription (Latin):
cie suit unus homo: qualit̾ in illa secretissima & altis¬
sima natura cõprehendet. quomͦ plures ꝑsonȩ quarũ
singula quęq ꝑfectus est ds̃. sint unus ds̃. Et cuiꝰ
mens obscura est ad diudicandũ int̾ equũ suũ & o¬
lorem eius. qualit̾ discernet int̾ unum dm̃ & plures
relationes eius: Deniq qui ñ potest intelligere ali¬
quid esse hominẽ nisi indiuiduũ: nullatenꝰ intelliget
hominẽ nisi humanã ꝑsonã. Om̃is enĩ indiuiduuis
homo: est ꝑsona. Quomodo ergo iste intelligit homin
assumptũ esse a uerbo ñ ꝑsonã. id est naturã aliã. non
aliam ꝑsonam assumptã esse : Nȩc dixi ne quis anteqũa
sit idoneus. altissimas de fide questiones p̾sumat discuter:
aut si presũpserit. nulla difficultas aut impossibilitas
intelligendi ualeat illũ a ueritate cui ꝑ fidẽ adhesit
excutere. Iã ueniendũ est ad id propt̃ quod incȩpimus¬

Expanded text:
cie sint unus homo; qualiter in illa secretissima et altiscie sint unus homo; qualiter in illa secretissima et altissima natura comprehendet quomodo plures personae, quarum singula quaeque est perfectus Deus, sint unus Deus? Et cujus mens obscura est ad discernendum inter equum suum et colorem ejus; qualiter discernet inter unum Deum et plures relationes ejus? Denique qui non potest intelligere aliquid esse hominem, nisi individuum; nullatenus intelliget hominem, nisi humanam personam. Omnis enim individuus t hominem assumptum esse a Verbo, non personam, id est aliam naturam, non aliam personam esse assumptam? Haec dixi, ne quis antequam sit idoneus, altissimas de fide quaestiones praesumat discutere; aut, si praesumpserit, nulla difficultas aut impossibilitas intelligendi valeat illum a veritate, cui per fidem adhaesit, excutere. Jam veniendum est ad id propter quod incoepimus
Abbreviated transcription (Latin):
ait. N abens bonã fidẽ & bonã conscientiã: quã quidã
repellentes circa fidem naufragauerunt. Nemo ergo
se temere immergat in condensa diuinarũ questionũ: nisi
prius in soliditate fidei conquisita morũ & sapientiş
grauitate : ne ꝑ multiplicia sophismatũ diuerticula
incauta leuitate discurrens. aliqua tenaci illaqueetur
falsitate. Cumq om̃s ut cautissime ad sacrȩ paginȩ
questiones accedant sint cõmonendi: illi utiq nr̃i tẽ¬
poris dialectici. immo dialectice heretici: qui ñ nisi
non aliud queunt intelligere quã corpus. nec sapien¬
tiam hominis aliud qua animã. prorsus a sp̃ualiũ questi¬
onum disputatione sunt exsufflandi. In eorũ quippe ani¬
quȩ sunt in homine. sic est in imaginationib corporalib
obuoluta : ut ex eis se ñ possit euoluere. nec ab eis ea quȩ
ipsa sola & pura contẽplari debet ualeat discernere. Qui
enim nondũ intelligit quomodo plures homines in spe¬

Expanded text:
ait habens fidem, et bonam conscientiam, quam quidam repellentes, circa fidem naufragaverunt . Nemo ergo se temere immergat in condensa divinarum quaestionum, nisi prius in soliditate fidei, conquisita morum et sapientiae gravitate ne per multiplicia sophismatum diverticula incauta levitate discurrens, aliqua tenaci illaqueatur falsitate. Cumque omnes, ut cautissime ad sacrae paginae quaestiones accedant, sint commonendi; illi utique nostri temporis dialectici imo dialectice haeretici, qui non nisi fnon aliud queunt intelligere quam corpus, nec sapientiam hominis aliud quam animam prorsus a spiritualium quaestionum disputatione sunt exsufflandi. In 43 eorum quippe aniquae sunt in homine, sic est in imaginationibus corporalibus obvoluta, ut ex eis se non possit evolvere, nec ab ipsis ea, quae ipsa sola et pura comtemplari debet, valeat discernere. Qui enim nondum intelligit quomodo plures homines in spe
Abbreviated transcription (Latin):
na qͦq eius uirtꝰ & diuinitaᷤ. Sed & si uerũ esset ñ posse cogitari¬
cogitari neqͥt cogitari posse & intelligi. Sicut enĩ nil ꝓhibet dici
ieffabile. licet illud dici ñ possit qͦd ineffabile dicit᷑. & quẽ admo¬
dũ cogitari potest ñ cogitabile. qͣmuis illud cogitari ñ possit cui
conuenit ñ cogitabile dici: ita cũ dicit᷑ qͦ nil mauis ualet cogitari.
ꝓcul dubio qͦd audit᷑. cogitari & intelligi potest. etiã si res ila¬

Expanded text:
na qna qcogitari nequit, cogitari posse et intelligi. Sicut enim nihil prohibet dici, ineffabile; licet illud dici non possit, quod ineffabile dicitur; et quemadmodum cogitari potest non cogitabile, quamvis illud cogitari non possit, cui convenit non cogitabile dici: ita cum dicitur, quo nihil majus valet cogitari; procul dubio quod auditur, cogitari et intelligi potest, etia
Abbreviated transcription (Latin):
tium & finẽ habet. multo melius ẽẽ bonũ qͦd licet incipiat non
tam̃ desinit. & sicut istud illo melius ẽ. ita isto eẽ melius illud
qͥd nec finẽ habet nec iniciũ. etiã si sẽꝑ de p̃terito ꝑ p̾sens tran¬
seat ad futurũ. & siue sit in re aliqͥd huiꝰmodi siue ñ sit. ualde tam̃
eo melus eẽ id qͦd nullo modo indiget uł cogit᷑ mutari uł moue¬
ri: An hoc cogitari ñ potest. aut aliqͥd hoc mauis cogitari po¬
test: Aut ñ est hoc ex his quib maius cogitari ualet conioere id
qͥ maiꝰ cogitari nequit: Est igit̾ unde possit conici qͦ mauis cogi¬
tari nequeat. Sic itaq facile refelli potest insipienᷤᷤ qͥ sacrã aucto¬
ritatẽ non recipit: si negat qͦ maius cogitari ñ ualet ex aliis reb
conici posse. At siqͥs catholicus hoc neget: meminerit qͥa inuisibilia
dĩ a creatura mundi ꝑ ea q̃ facta st̃ intellecta conspiciunt᷑. sẽpiter¬

Expanded text:
tium et finem habet; multo melius esse bonum, quod, licet incipiat, non tium et finem habet; multo melius esse bonum, quod, licet incipiat, non tamen desinit: et sicut istud illo melius est, ita isto esse melius illud, quod nec finem habet nec initium, etiamsi semper de praeterito per praesens transeat ad futurum: et sive sit in re aliquid hujusmodi, sive non sit; valde tamen eo melius esse id, quod nullo modo indiget vel cogitur mutari, vel moveri: an hoc cogitari non potest; aut aliquid hoc majus cogitari potest, aut non est hoc ex iis, quibus majus cogitari valet, conjicere id quo majus cogitari nequit? Est igitur unde possit conjici, quo majus cogitari nequeat. Sic itaque facile refelli potest insipiens, qui sacram auctoritatem non recipit; si negat, quo majus cogitari non valet, ex aliis rebus conjici posse. At si quis Catholicus hoc neget, meminerit quia invisibilia Dei a creatura mundi, per ea quae facta sunt, intellecta conspiciuntur; sempiter
Abbreviated transcription (Latin):
qͦ maiꝰ cogitari ñ possit: cũ illud nullo modo. istud aliqͦ modo intel¬
ẽẽ qualis nondũ facta pictura in intellectu pictoris: sine causa fit
Non enĩ ad hoc ꝓtuli picturã p̾cogitatã. ut cale illud de qͦ agelit̾
uellẽ asserere: sed tantũ ut aliqͥd eẽ in intellectu qͦd eẽ ñ intelligeretur
posse ostendere Itẽ qͦd dicis qͣ maius cogitari neqͥt. scđ̾m rẽ uel ex
lã est rẽ alit̾ sese habere. Qm̃ nãq om̃e minus bonũ in tantũ ẽ
simile maiori bono. in quantũ est bonũ : patet cuilibet racionabili
menti qͥa de bonis minorib ad maiora conscendendo. ex his quib
aliqͥd maius cogitari potest. multũ possumꝰ conioere illud qͦ ni¬
chil potest maius cogitari. Quis enĩ uerbi gr̃a uł hoc cogitare ñ potest
itiã si ñ credat in re eẽ qͦd cogitat. scilicet si bonũ est aliqͥd qͦd mi¬

Expanded text:
quo majus cogitari non possit; cum illud nullo modo, istud aliquo modo intelquo majus cogitari non possit; cum illud nullo modo, istud aliquo modo intelesse; qualis nondum facta pictura in intellectu pictoris, sine causa fit. Non enim ad hoc protuli picturam praecogitatam, ut tale illud, de quo agebatur, vellem asserere; sed tantum, ut aliquid esse in intellectu, quod non esse intelligeretur, possem ostendere. Item, quod dicis: quo majus cogitari nequit, secundum rem vel ex lam est rem aliter sese habere. Quoniam namque omne minus bonum in tantum est simile majori bono, in quantum est bonum; patet cuilibet rationali menti quia de minoribus bonis ad majora conscendendo, ex his, quibus aliquid cogitari potest majus, multum possumus conjicere illud, quo nihil potest majus cogitari. Quis enim, verbi gratia, vel hoc cogitare non potest, etiam si non credat in re esse quod cogitat, scilicet, si bonum est aliquid, quod ini
Abbreviated transcription (Latin):
& auditũ fuerit istud ñ eo modo posse cogitari ñ eẽ. quo etiã
potest cogitari ñ esse dẽ: respondeant ꝓ me qͥ uł paruã scientiã
disputandi argum̃tandiq attigert᷑. An enĩ racionabile ẽ ut
iocirco neget aliqͥs q̃d intelligit qͥa esse dicit̾ id qͦd ideo negat
quia ñ intelligit. Aut si aliqͣndo negat᷑ qͦd aliquatenꝰ intelligi¬
tur. & idẽ est iali q̃d nullatenꝰ intelligit᷑. nonne faciliꝰ ꝓbatur q̃s
dubiũ est de illo quod in aliqͦ. quã de eo qͦd in nullo ẽ intellecta:
Quare nec eredibile potest eẽ iccireo quẽ libet negare qͦ mauus ei¬
tari neqͥt. qͦd auditũ aliquatenꝰ intelligit: qͥa negat dm̃ cuiꝰ sensu
nullo modo cogitat. Aut si & illud qͥa ñ om̃ino intelligit᷑ negat᷑. non¬
ne tam̃ faciliꝰ id qͦd aliqͦ modo quã id qͣd nullo modo intelligit᷑ ꝓlitͥ:
Non ergo irracionabilit̃ contͣ insipientẽ ad ꝓbandũ dm̃ essẽ. attuli

Expanded text:
e cogitari non esse, quo etiam potest cogitari non esse Deus. Respondeant pro me, qui vel parvam scientiam disputandi argumentandique attigerunt. An enim rationabile est, ut idcirco neget aliquis quod intelligit; quia esse dicitur id quod ideo negat, quia non intelligit? Aut si aliquando negatur, quod aliquatenus intelligitur, et idem est illi, quod nulla tenus intelligitur; nonne facilius probatur quod dubium est, de illo quod in aliquo, quam de eo quod in nullo est intellectu? Quare nec credibile potest esse, idcirco quemlibet negare quo majus cogitari nequit, quod auditum aliquatenus intelligit; quia negat Deum, cujus sensum nullo modo cogitat. Aut si et aliud, quia non omnino intelligitur, negatur, nonne tamen facilius id quod aliquo modo, quam id quod nullo modo intelligitur, probatur? Non ergo irrationabiliter contra insipientem, ad probandum Deum esse, attulit,
Abbreviated transcription (Latin):
precibus suis coegerunt. ut soluerẽ questionẽ: qua ipse sic¬
erat irretitus. ut nullo modo se expediri ex ea posse crede¬
ret. nisi aut incarnatione dĩ patris & sp̃s scĩ. aut dõrum
multiplicatione se impediret. Qđ rogo ne putet aliquiᷤ
me p̃sumpsisse : quasi fortitudinẽ fidei xp̃ianȩ. meȩ exi¬
stimem indigere defensionis aurilio. Quippe si ego con¬
tẽptibilis homuntio tot scĩs & sapientib ubiq existentib
ad confirmandũ fidei xp̃ianȩ firmamentũ. quasi mea indi

Expanded text:
precibus suis me coegerunt ut solverem quaestionem, qua ipse sicprecibus suis me coegerunt ut solverem quaestionem, qua ipse sic irretitus erat, ut nullomodo se expediri ab ea posse crederet; nisi aut incarnatione Dei Patris et Spiritus sancti, aut deorum multitudine se impediret. Quod rogo ne quis putet praesumpsisse me quasi fortitudinem fidei Christianae, meae existimem indigere defensionis auxilio. Quippe si ego contemptibilis homuncio, tot sanctis et sapientibus ubique existentibus, ad confirmandum fidei Christianae firmam
Abbreviated transcription (Latin):
tia omuino sint idem: ergo pater & sp̃s sc̃s cũ filio ẽ incar¬
natus. Qđ cũ ad me ꝑlatũ esset: incepi contra huno erro¬
rem quandã epłam. quã parte quadã edita ꝑficere contẽ¬
psi. credens ñ ea opus ẽẽ. qm̃ & ille contra qu̾e fiebat. in
errorẽ suũ abiurauerat: & nullus uidebat᷑ qui eũ errare
ignoraret. Partẽ tam̃ illã quã fecerã. quidã fratres me
nesciente transcripserunt: atq aliis legendã tradiderunt
Qđ iccirco dico: ut si in alicuius manꝰ pars illa uenerit.
quanquã ibi nichil falsũ sit. tam̃ tanquã imꝑfecta & ñ¬
exquisita relinquatur. & hic qͦd ibi incepi diligentiꝰ inceptũ
& ꝑfectum requiratur Postquã enim in anglia ad epis¬
copatum nescio qua dĩ dispositione captus & retentus sũ:
audiui prefatȩ nouitatis auctorẽ in sua ꝑseuerantẽ sen¬
tentia. dicere. se ñ ob aliud abiurasse qͦd dicebat. nisi quia
a popło int̾fici timebat Hac igit᷑ causa. quidã fratres me¬

Expanded text:
 omnino sint idem: ergo Pater et Spiritus sanctus cum Filio est incarnatus. Quod cum ad me perlatum esset, incoepi contra hunc errorem quamdam epistolam, quam, parte quadam edita, perficere contempsi credens non ea opus esse; quoniam et ille, contra quem fiebat, in errorem 42 suum abjuraverat et nullus videbatur qui eum errare ignoraret; partem tamen illam quam feceram quidam fratres, me nesciente, transcripserunt, atque aliis lugendam tradiderunt; quod idcirco dico ut, si in alicujus manus pars illa venerit, quanquam ibi nihil falsum sit, tamen tanquam imperfecta exquisita relinquatur; et hic quod illic incoepi, diligentius inceptum et perfectum requiratur. Postquam enim in Anglia ad episcopatum, nescio qua Dei dispositione, captus et retentus sum; audivi praefatae novitatis auctorem in sua perseverantem sententia dicere se non ob aliud abjurasse quod dicebat, nisi quia a populo interfici timebat. Hac igitur causa quidam fratres
Abbreviated transcription (Latin):
oritur in ȩccła. ut eius auctoritate corrigatur. nec ulli
alii tutius siquid contra errorẽ respondecur ostenditur:
ut eius prudentia examinetur. Quappt̾ sicut nulli
dignius possũ : ita nulli libentius p̃sentem epłam quã
urȩ destino sapientiȩ. quatinꝰ siquid in ea corrigendum
est. ur̃a censura castigetur: & quod regulã ueritatis te.¬
net. ur̃a quctoritate roboretur. Cũ adhuc in becci
monasterio abbas essẽ: presũpta ẽ a quodã clerico in fran¬
cia talis assertio. Si inquit in dõ tres ꝑsonȩ sunt una
tantũ res. & ñ sunt tres res unaquęq ꝑ se separatĩ. sicut

Expanded text:
oritur in Ecclesia, ut ejus auctoritate corrigatur; nec ulli oritur in Ecclesia, ut ejus auctoritate corrigatur; nec ulli alii tutius, si quid contra errorem respondetur, ostenditur, ut ejus prudentia examinetur. Quapropter, sicut nulli dignius possum, ita nulli libentius praesentem epistolam, quam vestrae destino sapientiae; quatenus si quid in ea corrigendum est, vestra censura castigetur, et quod regulam veritatis tenet, vestra auctoritate roboretur . monasterio essem abbas, praesumpta est a quodam clerico in Francia talis assertio: Si in Deo, inquit, tres personae sunt una tantum res; et non sunt tres res unaquaeque per se separatim,
Abbreviated transcription (Latin):
assurgere. a cum aliqui&ꝰ quod prius non ii deba
repperio: id alũs libenter aperio. quatinus quid
secure tenere debeam alieno discam iudicio. Qua propter
mnipater et dñc̃ xp̃ianis omnib cum reuerentia amande
en cum amore reuerende papa uabane. quem dĩ pro¬
uidentia in sua aecclesia summum constitutt pontificẽ.
quoniam nulli rectius possum. uestrae sanctitatis pre¬
sento conspectui sub ditum opusculum. ut eius auctori¬
tate. quae ibi suscipienda sunt approbentur & quae
corrigenda ount. emend entur
No & patri uniuersȩ ȩccłe in terra ꝑegrinantis sũ¬
mo pontifici urbuno: fr̃ Anselmꝰ. uita peccator
habiti monachus. siue iubente siue ꝑmittente
dõ. cantuariȩ metropolis uocatꝰ ep̃s. debitã sub¬
iectionem cũ humili seruitio & deuotis orationib. Quoniã
nam eustodiendã. & eccłam suam regendã committeret: ad
nullũ alium rectius refert᷑. siquid contra catholicã fidem

Expanded text:
assurgere, et cum aliquid quod prius non videbam assurgere, et cum aliquid quod prius non videbam reperio, id aliis libenter aperio; quatenus quid secure tenere debeam, alieno discam judicio. Quapropter, mi pater et domine, Christianis omnibus cum reverentia amande, et cum amore reverende, papa Urbane, quem Dei providentia in sua Ecclesia summum constituit pontificem, quoniam nulli rectius possum, vestrae sanctitatis praesento conspectui subditum opusculum, ut ejus auctoritate, quae ibi suscipienda sunt, approbentur, et quae corrigenda sunt emendentur. Domino et Patri universae Ecclesiae in terra peregrinantis, summo pontifici URBANO, frater ANSELMUS vita peccator, habitu monachus, sive jubente sive permittente Deo, Cantuariae metropolis vocatus episcopus, debitam subjectionem, cum humili servitio, et devotis orationibus. Quoniam nam custodiendam, et Ecclesiam suam regendam committeret; ad nullum alium rectius refertur, si quid contra catholicam fidem
Abbreviated transcription (Latin):
non omnia que possent si duitius uixissent bceere iesti¬
acurtr& ueritatis racio tã ampla tamq ꝑrofunda est
u a mortalibus nequeat exhauriri.  dũo an deprlesia
sua cunqua se esse usq ad consummationẽ secul abintace
geacie sue dona non desinit imperciri. Eam cabio nacra
quibus sacra pagina nos ad inuestigandam racioniem
iuitat: ⁊ ubi dicit nisi credideritis non intellis eis
aparte nos monet intentionem ad intellee tum erten¬
dere: cum docet qualiter ad illum debeamus profi¬
cere. Denique quoniam inter fidem &espereeluu
intellectum quem in hac uita capimus esse medium
intelligo quanto aliquis ad ulum profices. anheo
eum propinquare speciei ad quam ornnes anbs li¬
mus eristimo. Has igitur ego consideratione licẽt
sin homo paruae nimis scientiae confortatus um epe
quae eredimus racionem intuendam quanti conor¬
na gratia michi dare dignatur aliquanio eouep

Expanded text:
, non omnia quae possent, si diutius vixissent, dicere potu, non omnia quae possent, si diutius vixissent, dicere potuerunt: et veritatis ratio tam ampla, tamque profunda est ut a mortalibus nequeat exhauriri; et Dominus in Ecclesia sua, cum qua se esse usque ad consummationem saeculi promittit, gratiae suae dona non desinit impertiri. Et, ut alia taceam, quibus sacra pagina nos ad investigandam rationem invitat, ubi dicit: Nisi credideritis, non intelligetis , aperte nos monet intentionem ad intellectum extendere; cum docet qualiter ad illum debeamus proficere. Denique quoniam inter fidem et speciem intellectum, quem in hac vita capimus, esse medium intelligo, quanto aliquis ad illum proficit, tanto eum propinquare speciei ad quam omnes anhelamus existimo. Hac igitur ergo consideratione, licet sim homo parvae nimis scientiae, confortatus, ad eorum quae credimus, rationem intuendam, quantum superna gratia mihi dare dignatur, aliquando conor
Abbreviated transcription (Latin):
Necesse igit᷑ est quo maius cogitari ñ potest. eẽ: quicqͥs de
diuina essentia credi oportet. Gratias ago benignitati tue.
& in rep̾hensione & in laude mei opusculi. Cũ enim ea quȩ
tibi digna susceptione uident᷑. tanta laude exculisti : satis
apparet quia quȩ tibi infiria uisa sunt. beniuolent ia
nori maliuolentiaRe ꝑrehonidisti
ũauis post apłos scĩ patres & doctores nr̃i
multi tot & tanta de fidei nr̃ȩ racione dicant
aqd confutandũ insipientiã & frangendũ duri¬
ciam infideliũ & ad pascendũ eos qui ia corde
fide mundato eiusdem fidei racione qua
post eius cercitudinẽ debemus esurire delecta ntiue t nec
ostris nec futuris tẽporibus ullũ illis parem n uerentis
ostemplatione speremus: nullũ tamen reprebenlendũ
arbitros. si fide stabilitus in racionis eiuis inclagme se sts¬
lubrtt ex ercere. Nam & illi quia breues dies heminos st

Expanded text:
Necesse igitur est, quo majus cogitari non potest, esse quidquid de Necesse igitur est, quo majus cogitari non potest, esse quidquid de divina essentia credi oportet. Gratias ago benignitati tuae et in reprehensione, et in laude opusculi mei. Cum enim ea, quae tibi digna susceptione videntur, tanta laude extulisti, satis apparet, quia quae tibi infirma visa sunt, benevolentia, non malevolentia, reprehendistiuamvis post apostolos, sancti Patres et doctores nostri multi tot et tanta de fidei nostrae ratione dicant ad confutandam insipientiam et frangendam duritiam infidelium, et ad pascendum eos qui, jam corde fide mundato, ejusdem fidei ratione quam post ejus certitudinem debemus esurire delectantur, ut nec nostris nec futuris temporibus ullum illis parem in veritatis contemplatione speremus; nullum tamen reprehendendum arbitror, si fide stabilitus, in rationis ejus indagine se voluerit exercere. Nam et illi, quia breves dies sunt
Abbreviated transcription (Latin):
Quare qͥ cogitat qͣmauis ñ possit cogitari: ñ cogitat qͦd possit. se
qͣd non possit ñ esse. Quaꝓpt̃ necesse ẽ esse qͦd cogitat: qͥa quicͥs
sed satis necessaria argum̃tatione ꝓbasse in p̾fato libello re ipsa
existere aliqͥd qͦ maius cogitari ñ possit: nec eã alicuiꝰ obiectionis
infirmari firmitate. Tantã enĩ uim huiꝰ ꝓlationis in se continet
significatio: ut hoc ipsũ qͦd dicit̾ ex necessitate eo ipso qͦd intelli¬
gitur uł cogitat᷑. & reuera ꝓbet᷑ existere & id ipsũ esse quicqͥd
de diuina substantia oportet credere. Credimꝰ nãq de diuina
substantia: quicqͥd absolute cogitari potest melius eẽ quã
non eẽ. Uerbi gr̃a. Meluis ẽ esse ęt̃num qͣm non ȩt̾nũ. bonũ
quã ñ bonũ. immo bonitatẽ ipsã quã non ipsã bonitatẽ Ni
chil autẽ huiꝰ modi ñ esse potest. qͦ mauis aliqͥd cogitari ñ potest

Expanded text:
Quare qui cogitat quo majus non possit cogitari, non cogitat quod possit, sed Quare qui cogitat quo majus non possit cogitari, non cogitat quod possit, sed quod non possit non esse. Quaproptesed satis necessaria argumentatione probasse in praefato libello, reipsa existere aliquid, quo majus cogitari non possit; nec eam alicujus objectionis infirmari firmitate. Tantam enim vim hujus probationis in se continet significatio; ut hoc ipsum quod dicitur, ex necessitate, eo ipso quod intelligitur vel cogitatur, et revera probetur existere, et idipsum esse quidquid de divina substantia oportet credere. Credimus namque de divina substantia, quidquid absolute cogitari potest melius esse quam esse. Verbi gratia: melius est esse aeternum, quam non aeternum; bonum, quam Nihil autem hujusmodi non esse potest, quo majus aliquid cogitari non potest.
Abbreviated transcription (Latin):
quisqͣm est tã insipienᷤᷤ ut dicat ñ esse aliqͥd qͦ mauis ñ possit co¬
gitari : ñ tam̃ ita erit ĩpudenᷤᷤ ut dicat se ñ posse intelligere aut
cogitare qͥd dicat. Aut siquiᷤᷤ taliᷤᷤ inuenit᷑ : ñ modo sermo eius
ẽ respuendus. sed & ipse conspuenduᷤᷤ. Quisqͥs igit᷑ negat aliqͥd eẽ
qͦ mauis nequeat cogitari : utiq intelligit & cogitat negationẽ
quã facit. quã negationẽ intelligere aut cogitare ñ potest sine
partib eiꝰ. Pars autẽ cius ẽ: qͦ maius cogitari ñ potest. Quicũq
igit hoc negat: intelligit & cogitat qͦ mauis cogitari neqͥt. Palã autẽ ẽ:
quia similit̾ potest cogitari & intelligi qͦd ũ porest ñ esse. Mauis uero
cogitat qͥ hoc cogitat: qͣm qui cogitat qͦd possit ñ esse Dũ ergo cogia¬
tur qͥ maius ñ possit cogitari: si cogitat᷑ qͦd possit ñ eẽ. ñ cogitat᷑ quo
ñ possit cogitari maius. Sed neqͥt idẽ simul cogitari & ñ cogitari

Expanded text:
st tam insipiens, ut dicat non esse aliquid quo majus non possit cogitari, non tamen ita erit impudens, ut dicat se non posse intelligere aut cogitare quid dicat: 40 aut si quis talis invenitur, non modo sermo ejus est respuendus, sed et ipse conspuendus. Quisquis igitur negat aliquid esse, quo majus nequeat cogitari; utique intelligit et cogitat negationem, quam facit: quam negationem intelligere aut cogitare non potest sine partibus ejus: pars autem ejus est, quo majus cogitari non potest. Quicunque igitur hoc negat; intelligit et cogitat, quo majus cogitari nequit. Palam autem est quia similiter potest cogitari et intelligi, quod non potest non esse; majus vero cogitat qui hoc cogitat, quam qui cogitat quod possit non esse. Cum ergo cogitatur, quo majus non possit cogitari, si cogitatur quod possit non esse, non cogitatur quo non possit cogitari majus; sed nequit idem simul cogitari, et non cogitari.
Abbreviated transcription (Latin):
sine partibus ẽ & indiuisibile uelut ęt̾nitas. & ideo punctũ
cũ puncto sine int̾uallo non ẽ nisi unũ punctũ : sicut ęt̾nitaᷤᷤ
cũ ęt̾nitate non ẽ nisi una ęt̾nitas. Ergo quoniã ds̃ ȩ̨t̾nitas
est: non sunt plures diĩ. quia nec ds̃ est extra dm̃: nec ds̾
in dõ addit numerũ dõ: Semꝑ igit unus & idem & solus
est ds̃ Cum itaq ds̃ de dõ nascit᷑. quia qͦd nascit᷑ non est
extra id de quo nascit᷑ : est ꝓles in parente. & parens in ꝓle.
unus scilicet ds̃ pater & filius. Et cũ ds̃ ꝓcedit de dõ patre
& filio. nec exit extra dm̃ : manet ds̃ id est sp̃s sc̃s in dõ de quo
ꝓcedit. & est unus ds̃ pater & filius & sp̃s sc̃s. Et quoniã¬

Expanded text:
sine partibus, et indivisibile est velut aeternitas: et ideo punctum sine partibus, et indivisibile est velut aeternitas: et ideo punctum cum puncto sine intervallo, non est nisi unum punctum; sicut aeternitas cum aeternitate non est nisi una aeternitas. Ergo quoniam Deus aeternitas est, non sunt plures dii; quia nec Deus est extra Deum, nec Deus in Deo addit numerum Deo. Semper igitur unus et idem et solus est Deus. Cum itaque Deus de Deo nascitur; quia quod nascitur non est extra id, de quo nascitur; est proles in parente, et parens in prole, unus scilicet Deus Pater et Filius: et cum Deus procedit de Deo Patre et Filio, nec exit extra Deum; manet Deus, id est Spiritus sanctus, in Deo de quo procedit: et est unus Deus, Pater, et Filius, et Spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
Si ergo melior ẽ ꝑfecta concordia quã imꝑfecta. & impossi¬
bile ẽ in sũmo bono. qͦd est ipsa ȩt̾nitas. eẽ imꝑfectũ aliquid:¬
ñ est possibile naturã ęt̾nitatis pluralitatẽ ad mittere. Qua¬
ꝓpt̾ quotienscumq repetat᷑ ȩternitas in ȩt̾nitate : semꝑ una
eadem q & sola ȩt̾nitas est. Quod de multis aliis similit̾ dicitͥ
ut om̃ipotentia in om̃ipotentia. ñ est nisi una om̃ipotentia
Et ut unũ de his q̃ diuinã non habent naturã. in quo similtõ
est. ponã : punctũ in puncto. ñ est nisi unũ punctũ. Habet
enĩ punctũ uelut mediũ punctũ mundi & punctũ tẽporis.
id ẽ presens tempus : ad ęt̾nitatẽ nonnullã similitudinẽ non parũ
ad eiusdẽ ȩ̨tͣnitatis contẽplationẽ utilẽ : unde latius alias dispu¬
tandũ est. Hoc tantũ hic sufficiat: quia punctũ simplex id ẽ

Expanded text:
Si ergo melior est perfecta concordia, quam imperfecta; et impossiSi ergo melior est perfecta concordia, quam imperfecta; et impossibile est in summo bono, quod est ipsa aeternitas, emittere. Quapropter quotiescunque repetatur aeternitas in aeternitate, semper una et eadem aeternitas est. Quod de multis aliis similiter dicitur: ut, omnipotentia in omnipotentia, non est nisi omnipotentia una. Et, ut unum de his, quae divinam non habent naturam, in quo sest nisi punctum: habet enim punctum, velut medium punctum mundi, velut punctum temporis, id est, praesens tempus ad aeternitatem, nonnullam similitudinem non parum ad ejusdem aeternitatis comtemplationem utilem: unde latius alias disputandum est. Hic tantum hoc sufficiat quia punctum simplex est, id est
Abbreviated transcription (Latin):
quatenꝰ & breuit̃ qͦd dicimꝰ Ds non ẽ aliud quã ipsa sipler
ȩt̾nitas. Et̾nitates autẽ plures intelligi nequeunt. Nam si
plures st̃ : aut sunt extra se inuicẽ. aut st̃ in se inuicẽ Sed
nichil ẽ extra ę̧t̾nitatẽ. Ergo nec ęt̾nitas extͣ ȩternitatem est̃
Itẽ. Si extra se inuicẽ sunt : in diuersis locis st̃ aut tẽporib
qͦd alienũ est ab ȩt̾nitate. Non itaq st̃ plures ęt̾nitates ex¬
tra se inuicẽ. Si uero in se inuicẽ plures eẽ dicunt᷑: sciendũ
est quia quotienscũq repetat᷑ ęt̾nitas in ȩt̾nitate. ñ est nisi una
& eadẽ ȩt̾nitas: Dignior enĩ est natura. quȩ in se repetita sẽꝑ
sibi conuenit in ꝑfectam unitatẽ : qua quȩ sui admittit
pluralitatẽ. Ubi enĩ pluralitas: ibi diuersitas At ubi
diuersitas ẽ : non ẽ ꝑfecta concordia. Perfecta nãq concor¬
dia est : quȩ in unã identitatẽ & eandẽ unitatẽ conuenit

Expanded text:
atenus et breviter quod dicimus. Deus non est aliud quam ipsa simplex aeternitas. Aeternitates autem plures intelligi nequeunt. Nam, si plures sunt, aut sunt extra se invicem, aut sunt intra se invicem. Sed nihil est extra aeternitatem: ergo nec aeternitas est extra aeternitatem. Item, si extra se invicem sunt, in diversis locis sunt aut temporibus: quod alienum est ab aeternitate. Non itaque sunt plures aeternitates extra se invicem. Si vero in se invicem plures esse dicuntur, sciendum est quia quotiescunque repetatur aeternitas in aeternitate, non est nisi una et eadem aeternitas. Dignior est enim natura, quae in se repetita semper sibi convenit in perfectam unitatem, quam quae sui admittit pluralitatem. Ubi enim pluralitas, ibi diversitas; at ubi diversitas est, non est perfecta concordia: perfecta namque est, quae in unam identitatem et eamdem unitatem convenit.
Abbreviated transcription (Latin):
utrũ esset in solo intellectu uelut falsa. an & in re ut uera. Nã si
falsa & dubia hoc modo intelligunt᷑. & st̃ in intellectu. qͥa cũ di¬
cuntur. audiens intelligit qͥd dicens significet: nichil ꝓhibet qͦd
diri intelligi & eẽ in intellectu. Quomꝰ autẽ sibi conueniant qͦd
dicis. quia falsa dicente aliqͦ quȩcũq ille diceret intelligeres. &
qͥa illud qͥd ñ eo modo qͦ eciã falsa habet̾ in cogitatione ñ diceriᷤᷤ
auditũ cogitare. aut in cogitatione habere. sed intelligere & in¬
intellectu habere. qͥa scilicet ñ possis hoc alit̾ cogitare nisi intelli¬
gendo id est scientia cõprehendendo re ipsa illud existere. quomͣ
inqͣm conueniant & falsa intelligi & intelligere eẽ scientia cõ¬
p̃hendere aliqͥd existere: nil ad me tu uideris. Qđ si & falsa aliqͥ

Expanded text:
utrum esset in solo intellectu, velut falsa; an et in re, ut vera. Nam si utrum esset in solo intellectu, velut falsa; an et in re, ut vera. Nam si falsa et dubia hoc modo intelliguntur, et sunt in intellectu; quia, cum dicuntur, audiens intelligit quid dicens significet: nihil prohibet quod dixi intelligi, et esse in intellectu. Quomodo autem sibi conveniant quod dicis quia falsa dicente aliquo, quaecunque ille diceret, intelligeres: et quia illud quod est non eo modo quo etiam falsa habentur in cogitatione, non diceris auditum cogitare, aut in cogitatione habere; quia scilicet, non possis hoc aliter cogitare, nisi intelligendo, id est, scientia comprehendendo reipsa illud existere? Quomodo, inquam, conveniant, et falsa intelligi; et intelligere esse scientia comprehendere existere aliquid: nihil ad me, tu videris. Quod si et fa
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓbari potest. Utrũ autẽ possit facile ꝑpendit: qui hoc posse qͣ
mauis cogitari neqͥt cognoscit. Nullatenꝰ enĩ potest intelligi quo
manis cogitari ñ possit: nisi id qͦd solũ om̃ibus ẽ mauiᷤᷤ. Sicut er¬
go qͥ maius cogitari neqͥt intelligit᷑ & ẽ in intellectu. & ideo eẽ
in rei ueritate asserit᷑: sic qͦd maius dicit̾ om̃ib intelligi & esse
i intellectu. & iocirco re ipsa eẽ ex necessitate concludit᷑. Uideᷤᷤ
ergo quã recte me cõparasti stulto illi. qͥ hoc solo qͦd descripta
intelligeret᷑. ꝑditã insulã esse uellet asserere.: QQuod autẽ obi
eis quȩlibet falsa uł dubia similit̾ posse intelligi & eẽ in intellecti
qu̾admodũ illuo qͦd dicebã: miror qͥd hic sensisti contra me dubiũ
pbare uolentẽ. eui primũ hoc sat erat. ut quolibet modo illud intel¬
sigi & eẽ in intellectu ostenderẽ: quatinꝰ consequent᷑ consideraretus

Expanded text:
probari potest. Utrum autem possit, facile perpendit, qui hoc posse, quo probari potest. Utrum autem possit, facile perpendit, qui hoc posse, quo majus cogitari nequit, cognoscit: nullatenus enim potest intelligi quo magis cogitari non possit; nisi id quod solum omnibus est majus. Sicut ergo quo majus cogitari nequit intelligitur, et est in intellectu; in rei veritate asseritur: sic quod majus dicitur omnibus intelligi, et esse in intellectu; et idcirco reipsa esse ex necessitate concluditur. Vides ergo quam recte me comparasti stulto illi, qui hoc solo quod descripta intelligeretur, perditam insulam esse vellet asserere. CAPUT VIcis, quaelibet falsa vel dubia similiter posse intelligi, et esse in intellectu: quemadmodum illud, quod dicebam. Miror quid hic sensisti contra me, dubium probare volentem; cui primum hoc satis erat, ut quolibet modo illud intelligi et esse in intellectu ostenderem: quatenus consequenter consideraretur
Abbreviated transcription (Latin):
aut si esset. ñ esset similit̾ aliud: quomodo certũ est de eo quod
dicit᷑. quo maius cogitari neqͥt. Quid enĩ siquis dicat eẽ aliqͥd
maius om̃ib quȩ st̃. & id ipsũ tam̃ posse cogitari ñ eẽ. & aliquio
maus eo etiã si ñ sit posse tam̃ cogitari : An hic sic aꝑte inferri
potest. ñ est ergo maius om̃ib quȩ st᷑.: sicut ibi aꝑtissime diceret᷑
ngo ñ est qͥ mauis cogitari neqͥt: Illud nãq alio indiget argum̃to.
quã hoc qͣd dicit᷑ om̃ibus maius. in isto uero ñ est opus alio qͣm
hoc ipso quod sonat. qͦ maius cogitari ñ possit. Ergo si ñ similit̃
potest ꝓbari de eo qͦd maius om̃ibus dicit᷑. quod de se ꝑ se ipsum
pbat quo maius nequit cogitari: in iuste me rep̃hendisti dixisse
qͥd ñ dixi. cũ tantũ differat ab eo qͦd dixi Si uero uł
argumentũ potest: nec sic me debiusti rep̃hendere dixisse quod

Expanded text:
aut si esset, non esset similiter aliud: quomodo certum est de eo quod aut si esset, non esset similiter aliud: quomodo certum est de eo quod dicitur, quo majus cogitari nequit. Quid enim: si quis dicat esse aliquid majus omnibus quae sunt, et idipsum tamen posse cogitari non esse; et aliquid majus eo, etiamsi non sit posse tamen cogitari: an hic sic aperte inferri potest, non est ergo 39 majus omnibus quae sunt, sicut ibi apertissime diceretur; ergo non est quo majus cogitari nequit? Illud namque alio indiget argumento, quam hoc quod dicitur, omnibus majus. In isto vero non est opus alio, quam hoc ipso quod sonat, quo majus cogitari non possit. Ergo si non similiter potest probari de eo quod majus omnibus dicitur, quod de se per seipsum probat quo majus nequit cogitari, injuste me reprehendisti dixisse quod non dixi, cum tantum differat ab eo quod dixi. Si vero vel aliud argumentum potest: nec sic me debuisti reprehendere dixisse quod
Abbreviated transcription (Latin):
uel ñ esse posse cogitari: facile refelli potest. Nã quod ñ est:
potest ñ esse. & qͦd ñ esse potest: cogitari potest ñ esse. Quicquid
Quod si ñ est : utiq si eẽt. non esset qͦ maius ñ possit cogitari. Sed di¬
ci non potest. quia qͦ mauis ñ possit cogitari si est. non est quo mauiꝰ
cogitari ñ possit : aut si ẽẽt. non esset quo ñ possit cogitari mauis
Patet ergo quia nec non ẽ. nec potest ñ esse. aut cogitari ñ eẽ Alit̃
enĩ si est. ñ est qͦd dicit᷑: & si esset ñ esset. Hoc autẽ non tã facile
ꝓbari posse uidet᷑ de eo qͦd maus dicit᷑ om̃ibus. Non enĩ ita patet.
quia qͦd ñ esse cogitari potest. ñ est maius orũbus quȩ st̃: sicut qͥa
non est qͦ maius cogitari ñ possit. nec sic ẽ indubitabile. qͥa si est
aliqͥd maius om̃ibus. ñ est aliud qͣm quo maius ñ possit cogitari.

Expanded text:
vel non esse posse cogitari, facile refelli potest. Nam quod non est, vel non esse posse cogitari, facile refelli potest. Nam quod non est, potest non esse; et quod non esse potest, cogitari potest non esse. Quidquid quod si non est, utique si esset, non esset quo majus non possit cogitari. Sed dici non potest; quia quo majus non possit cogitari, si est, non est quo majus cogitari non possit; aut si esset, non esset quo non possit cogitari majus. Patet ergo quia nec non est, nec potest non esse, aut cogitari non esse. Aliter enim, si est, non est quod dicitur; et si esset, non esset. Hoc autem non tam facile probari posse videtur de eo quod majus omnibus dicitur. Non enim ita patet quia quod non esse cogitari potest, non est majus omnibus quae sunt; sicut quia non est quo majus cogitari non possit: nec sic est indubitabile quia, si est aliquid majus omnibus, non est aliud quam quo majus non possit cogitari;
Abbreviated transcription (Latin):
& tam̃ multa ñ possunt cogitari quãdiu sunt ñ esse. Quomͦ tam̃ dica¬
tur cogitari ds̃ non eẽ: in ipso libello puto sufficient̃ esse dictũ. Qua
lia uero sint & alia quȩ michi obicis ꝓ insipiente : facile ẽ depre¬
hendere uł parũ sapienti. & ideo id ostendere suꝑsedendũ existi¬
mauerã. Sed qm̃ audio quibusdã ea legentib aliqͥd contra me
ualere uideri : paucis de illiᷤ cõmemorabo Primũ qͦd sepe re¬
petis me dicere. quia qͦd ẽ maius om̃ibus est in intellectu. si est
in intellectu est & in re. alit̾ enim mauis om̃ib. non eẽt om̃ib
mauis: nusqͣm in om̃ib dictis meis inuenit᷑ talis ꝓbatio. Non
enĩ idem ualet qͦd dicit᷑. maius om̃ibus. & qͦ mauis cogitari
nequit. ad ꝓbandũ quia ẽ in re qͦd dicit᷑. Siqͥs enĩ dicat. quo
maus cogitari ñ possit. ñ esse aliqͥd in re. aut posse ñ esse. aut

Expanded text:
et, tamen multa non possunt cogitari. quandiu sunt, non esse. Quomodo autem dicaet, tamen multa non possunt cogitari. quandiu sunt, non esse. Quomodo autem dicatur cogitari Deus non esse, in ipso libello puto sufficienter esse dictum. CAlia vero sint et alia quae mihi objicis pro insipiente facile est deprehendere vel parum sapienti; et ideo id ostendere supersedendum existimaveram. Sed quoniam audio quibusdam ea legentibus aliquid contra me valere videri, paucis de illis commemorabo. Primum, quod saepe repetis me dicere quia quod est majus omnibus, est in intellectu; et si est in intellectu, est et in re: aliter enim omnibus majus non esset omnibus majus. Nusquam in omnibus dictis meis invenitur talis probatio. Non enim idem valet, quod dicitur; majus omnibus, et, quo majus cogitari nequit, ad probandum quia est in re quod dicitur. Si quis enim dicat quo majus cogitari non possit, non esse aliquid in re, aut posse non esse, aut
Abbreviated transcription (Latin):
aut aliqͣndo totũ non ẽ. Illud uero solũ non potest cogitari ñ eẽ :
in qͦ nec iniciũ nec finẽ nec partiũ coniunctionẽ. & qͦd non nisi
semꝑ & ubiq totũ ulla inuenit cogitatio SScito igit᷑ quia potes
cogitare te ñ esse: quãdui  eẽ certissime scis: qͦd te miror dixisse
nescire. Multa nãq cogitamꝰ ñ esse quȩ scimꝰ esse . & multa eẽ
quȩ ñ esse scimus: ñ ex istimando sed fingendo ita ẽẽ ut cogi¬
tamꝰ: Etquidẽ possumꝰ cogitare aliqͥd non eẽ quãdui scimus eẽ:
quia simul & illud possumꝰ & istud scimꝰ. & ñ possumꝰ cogitare
ñ esse qͣmdiu scimꝰ esse : quia ñ possumꝰ cogitare eẽ simul & ñ ẽ
Siquis igit᷑ sic distinguat huiꝰ ꝓlationis has duas sententias: in¬
telliget nichil quã du eẽ scitur. posse cogitari ñ esse. & quicqͥd
est pret̾ id qͦ mauis cogitari neqͥt. etiã cũ scitur eẽ posse ñ eẽ¬
cogitari. Sie igit᷑ & propriũ est dõ non posse cogitari ñ esse.

Expanded text:
vero solum non potest cogitari non esse, in quo nec initium, nec finem, nec partium conjunctionem, et quod nonnisi semper et ubique totum ulla invenit cogitatio. Scito igitur quia potes cogitare te non esse, quandiu esse certissime scis: quod te miror dixisse nescire. Multa namque cogitamus non esse, quae scimus esse; et multa esse, quae non esse scimus: non existimando, sed fingendo ita esse ut cogitamus. Et quidem possumus cogitare aliquid non esse, quandiu scimus esse, quia simul et illud possumus, etnon esse quandiu scimus esse; quia non possumus cogitare esse simul, et non esse. Si quis igitur sic distinguat hujus prolationis has duas sententias: intelliget nihil, quandiu esse scitur, posse cogitari non esse; et quidquid est, praeter id quo majus cogitari nequit, etiam cum scitur esse, posse est Deo, non posse cogitari non esse;
Abbreviated transcription (Latin):
ne ꝓpt̃ qđ factus. ẽ. sed ñ nisi ꝑ hominẽ dõ atq ex
necessitate om̃ia quȩ de xp̃o credimus fieri oportere
Hano p̃fatiunculã cũ capitulis totius operis om̃s qͥ
librũ huno transscribere uolent ante eiꝰ pͥncipium ut
p̃figant postulo. quatinꝰ in cuiuscũq manus uenerit.
quasi in eiꝰ fronte aspiciat: si qͥd in toto corpore sit qđ
non despiciat. Incipiunt capła libri prion
Questio de qua totũ opus pendet.

Expanded text:
ne, propter quod factus est; sed nonnisi per hominem Deum, atque ex ne, propter quod factus est; sed nonnisi per hominem Deum, atque ex necessitate omnia, quae de Christo credimus, fieri oportere. Hanc praefatiunculam cum capitulis totius operis, omnes, qui librum hunc transcribere volent, ante ejus principium, ut praefigant, postulo: quatenus in cujuscunque manus venerit, quasi in ejus fronte aspiciat si quid in toto corpore sit quod non despiciat. LIBER PRIMUS. CAPUT PRIMUM. Quaestio de qua totum opus pendet.