comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
peditante : refectionem ꝑcepit in maiori
palacio iuxta ecclesiam sito:I.
ie autem subsequenti metuens
ne prepediretur frequentia cir¬
cumfluentiũ popłorum. duo¬
bus tantũ comitatꝰ capellanis:
dum nocturne a fr̃ib explerentur ingi¬
lie. ad sc̃m remeauit remigiũ. Factoq sͥ
balneo lotus et tonsus est: ut pote qui
ĩminentẽ tanti patris sollẽpnitatẽ in cras¬
tino celebraturus. tranfferre disponebat
tam preciose gemme uenerabile pignus.
Et preparata sibi quadam domo contigua
ecclesie. illic secretum remorandi expetut:
quia metuebat ad publicũ ꝓcedere. Ad
sepulcrũ enim beatissimi remigii ex toto
orbe excita tanta hominũ confluebat
numerositas: ut introeuntib spaciosi tẽ¬
pli uix sufficeret capacitas. Aduolabant
enim tam ex uicinis quam ex longinqͥs
regionibus ꝓmiscui sexus innumerabiles:
effundebat aspera francia ad honorem glo¬
riosi apłi sui uillanos. oppidanos. et qiues:

Expanded text:
peditante, refectionem percepit in majori peditante, refectionem percepit in majori palatio juxta ecclesiam sito. 11. Die autem subsequenti, metuens ne praepediretur frequentia circumfluentium populorum, duobus tantum comitatus capellanis, dum nocturnae a fratribus explerentur vigiliae, ad sanctum remeavit Remigium; factoque sibi balneo, lotus est et tonsus, utpote qui imminentem tanti Patris solemnitatem in crastino celebraturus, transferre disponebat tam pretiosae gemmae venerabile pignus, et praeparata sibi quadam domo contigua ecclesiae, illic secretum remorandi expetiit, quia metuebat ad publicum procedere. Ad sepulcrum enim sancti, quasi ex toto orbe excita tanta hominum confluebat numerositas, ut introeuntibus spatiosi templi vix sufficeret capacitas. Advolabant enim tam ex vicinis quam ex longinquis regionibus promiscui sexus innumerabiles, effundebat aspera Francia ad honorem gloriosi apostoli sui villanos opidanos et cives:
Abbreviated transcription (Latin):
laudibus deducit᷑ usq ad ciuitatis menia: xUII.¬
ui remensis cderus cum archiep̃o
suo aliisq quibusdam obuiã
procedens episcopis: ꝑspicue
processionis numeros disponit
ordines. in atrio sancti dionisii martiris.
ubi ad tanti pontificis susceptionẽ cõpe¬
tencia concinens cantica: usq ad eccłam
sc̃e marie illum comitatur cũ maxime
iubilationis gloria. Illic uero ante sancte
crucis et eiusdem dei genitricis altare cõ¬
pleta or̃one. in archiepiscopali aliquantulũ
resedit sede: archipresule remensi ad eius
dexteram. treuerensi autem residente ad si¬
nistram. Deinde ministris altaris p̃paratis
quibusq pro officiorũ congruentia: et
ipse sacerdotalib redimitus insignib. ꝓces¬
sit ad missarũ celebranda sollẽpnia. Quib
expletis. et astante populo apłica bene¬
dictione munito. predicto remorũ archi¬
episcopo sibi suisq necessarios sũptus sub¬

Expanded text:
laudibus deducitur usque ad civitatis moenia. Claudibus deducitur usque ad civitatis moenia. Cui Remensis clerus cum archiepiscopo suo, aliisque quibusdam obviam procedens episcopis, perspicuae processionis numerosos disponit ordines in atrio. Sancti Dionysii martyris, ubi ad tanti pontificis susceptionem competentia concinens cantica, usque ad ecclesiam Sanctae Mariae illum comitatur cum maximae jubilationis gloria. Illic vero ante Sanctae crucis, et ejusdem Dei Genitricis altaria, completa oratione, in archiepiscopali aliquantulum resedit sede, archipraesule Remensi ad ejus dexteram, Trevirensi autem residente ad sinistram. Deinde ministris altaris praeparatis, quibusque pro officiorum congruentia, et ipse sacerdotalibus redimitus insignibus, processit ad missarum celebranda solemnia. Quibus expletis, et astante populo apostolica benedictione munito, praedicto Remorum archiepiscopo, sibi suisque necessarios sumptus sup
Abbreviated transcription (Latin):
Hic protinus conglobatur in unum tota
fr̃m congregatio: et cum eis abbatũ. mona
bus om̃ibus in atrio basilice disponitur de¬
centissima processio : episcopis tribus. silua¬
nectensi. uidelicet andegauensi. niuernen¬
si. longe digestos ordines antecedentibus:
cextũq euuangelii cum aqua benedicta
et aromatũ odore ferentib. Sic ergo
dispositi papam aduenientẽ suscipiunt:
cui eccłam introeunti responsoriũ letent᷑
celi cũ digna modulatione concinunt: et
dum ante altare sc̃e crucis orat. aliud res¬
ponsoriũ sũmȩ trimitati uidelicet concinen¬
tes finiunt. Progresso autem eo usq ad
altare scĩ cristophori. et ante uenerandi
francorũ apłi sepulcrum oracionẽ explen¬
te: iterum himnũ te dm̃ laudamus. con¬
sona uocum iubilant uociferatione. Qui
tandem in sede sibi decenter apparata pau¬
lulum residens. astantes letificauit bene¬
dictione apłica: et exinde egressus ab
eisdem psallentiũ choris. cum diuinis

Expanded text:
Hic protinus conglobatur in unum tota Hic protinus conglobatur in unum tota fratrum congregatio, et cum eis  al., e cunctibus omnibus in atrio basilicae disponitur decentissima processio, episcopis tribus, Silvanectensi videlicet, Andegavensi, Nivernensi, longe digestos ordines antecedentibus, textumque Evangelii cum aqua benedicta et aromatum odore ferentibus. Sic ergo dispositi papam advenientem suscipiunt, cui ecclesiam introeunti, responsorium Laetentur coeli, cum digna modulatione concinunt; et dum ante altare Sanctae Crucis orat, aliud responsorium, Summae Trinitati videlicet, concinentes finiunt. Progresso autem eo usque ad altare sancti Christophori, et ante venerandi Francorum apostoli sepulcrum orationem explente, iterum Hymnum Te Deum laudamus, consona vocum jubilant vociferatione. Qui tamen in sede sibi decenter apparata paululum residens, astantes laetificavit benedictione apostolica: et exinde egressus, ab eisdem psallentium choris cum divinis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑmutasse cognoscens. gratulabundus ad
monasteriũ rediit: instanter preparare sa¬
tagens. que tanti patris confluentiũq fili¬
orum sancte ecclesie forent necessaria con¬
uentui. Iam quippe dierũ ꝓpe erat terminꝰ¬
qui supradicte dispositionis completioni fu¬
erat attributus:
eniq domnus papa a leucorum
urbe digressus. iter ad rem̃sem
urbem ducens arripuit: et in
oportunis locis singulis quib¬
q noctibus mansione accepta. in uigilia festi¬
uitatis scĩ michaelis ad curmolensem uillam
uenit : cui prefatus abbas ibidem obuius
factus. quecumq necessarius expetiit usus
illi om̃iq comitatui eius affluenter suppe¬
ditauit. Die uero sequenti ad sc̃m ꝑuenit
remigiũ. archiep̃is tribus comitatus: treue¬
rensi uidelicet lugdunensi. uesoncionensi.
aliisq uiris honorabilibus: inter qͦs erat
iohannes ep̃c portuensis. et petrus ecclesie
romane diaconus. et ipsius urbis p̃fectus.

Expanded text:
permutasse cognoscens, gratulabundus ad permutasse cognoscens, gratulabundus ad monasterium rediit, instanter praeparare satagens quae tanti Patris confluentiumque filiorum sanctae Ecclesiae forent necessaria conventui. Jam quippe dierum prope erat terminuqui supradictae dispositionis completioni fuerat attributus 10. Denique domnus papa, a Leuchorum urbe digressus, iter ad Remensem ducens urbem arripuit, et in opportunis locis, singulis quibusque noctibus mansione accepta, in vigilia festivitatis sancti Michaelis ad Curmolensem villam venit, cui praefatus abbas, ibidem obvius factus, quaecunque necessarius expetiit usus illi omnique comitatui ejus affluenter suppeditavit. Die vero sequenti ad Sanctum pervenit Remigium archiepiscopis tribus comitatus, Trevirensi videlicet, Lugdunensi, Vesontionensi, aliisque viris honorabilibus, inter quos erat Joannes episcopus Portuensis, et Petrus Ecclesiae Romanae diaconus, et ipsius urbis praefectus.
Abbreviated transcription (Latin):
amatores conuenerint. cum eis sinodi raci¬
onem se fatetur habiturũ. Cuius mandati
ad regem relacione perlata: ipse tamen in
rebelles iter aggreditur. coacta in unum in¬
genti exercitus sui milicia: sed et episcopis
et plerisq abbatibus contra uoluntatem
suam illo euntib. illis etiam ꝑuersis eccła¬
rum rectorib ad id negotium ultro se in¬
gerentibus: qui ut sũmi pastoris uicariũ
actus eorum examinare uenientẽ possent
effugere: eandem expedicionẽ exiciali thec¬
na elaborauerant struere. Adducitur cũ eis
et memoratus abbas scĩ remigii. mestus ad¬
modum et gemens: quasi non esset uisurus
effectũ desiderii sui. Sed diuine consolacio¬
nis eius merori non defuit potencia. uix
enim unius diei et dimidii itinere ꝯfecto:
indulta est illi redeundi licencia. Qui re¬
uersus celerrime romanũ antistitẽ adhuac
tullo remorantẽ expetit: eũq pro regus
mandatis iam du conceptũ propositũ non

Expanded text:
amatores convenerint, cum eis synodi ratiamatores convenerint, cum eis synodi rationem se fatetur habiturum. Cujus mandati ad regem relatione perlata, ipse tamen iter in rebelles aggreditur, coacta in unum ingenti exercitus sui militia. Sed et episcopis et plerisque abbatibus contra voluntatem suam illo euntibus, illis etiam perversis Ecclesiarum rectoribus ad id negotium ultro se ingerentibus, qui ut summi Pastoris vicarium actus eorum examinare venientem possent effugere, eamdem expeditionem exitiali techna elaboraverant struere. Adducitur cum eis et memoratus abbas Sancti Remigii, moestus admodum et gemens, quasi non esset visurus effectum desiderii sui. Sed divinae consolationis ejus moerori non defuit potentia. Vix enim unius diei et dimidii itinere confecto, indulta est ei redeundi licentia; qui reversus celerrime Romanum antistitem adhuc Tullo remorantem expetit, eumque pro regiis mandatis, jam diu conceptum propositum non
Abbreviated transcription (Latin):
tes penes quos maxima pars facultatum
regni est. censent ĩmunes huius expedicio¬
nis esse non debere: ante alios abbatem sc̃i
remigii: quẽ quasi de rerum suarũ ab un¬
dancia p̾sumentẽ pro uane głe amore
ad monasteriũ suum conseerandũ calũp¬
niabantur romane urbis pontificem euocasse:
ac igitur uersipelli ꝑsuasione .u.¬
rex emollitus. et ab honesto ꝓposi¬
to ad seductionis deuia flexus: pape
per siluanectensem mandat ep̃m.
se suosq pontifices cum abbatib cogi. ad
comprimendã ꝑuicatiã sibi resistenciũ: ideoq
non posse occurrere illi in p̃fixo termino.
ad ꝑagendũ conciliũ. Unde aduentũ suum
in franciã ĩ aliud tẽpꝰ differat. quo absolutus
hunsinodi negotiis. eum debito cũ honore
suscipiat. Ad hec papa remandat. ꝓmissio¬
nem beato factam remigio nequire se irritã
facere: sed ad basilicam eius dedicandã ꝓcul
dubio uenturũ: ubi si qui diume religiomiᷤᷤ

Expanded text:
tes, penes quos maxima pars facultatum tes, penes quos maxima pars facultatum regni est, censent immunes hujus expeditionis esse non debere. Ante alios abbatem Sancti Remigii, quem quasi de rerum suarum abundantia praesumentem, pro vanae gloriae amore, ad monasterium suum consecrandum calumniabantur Romanae urbis pontificem evocasse. Hac igitur versipelli persuasione rex emollitus, et ab honesto proposito ad seductionis devia flexus, papae per Silvanectensem mandat episcopum, se suosque pontifices cum abbatibus cogi ad comprimendam pervicaciam sibi resistentium, ideoque non posse occurrere ei in praefixo termino ad peragendum concilium. Unde adventum suum in Franciam in aliud tempus differat, quo, absolutus hujusmodi negotiis, eum debito cum honore suscipiat. Ad haec papa remandat promissionem beato factam Remigio nequire se irritam facere, sed ad basilicam ejus dedicandam procul dubio venturum, ubi si qui divinae religionis
Abbreviated transcription (Latin):
uersitatis itaq uiri incentoris sui callida
suggestione instructi. regi francorũ sugge¬
runt regni sui decus adnichilari: si in eo
romani pontificis auctoritatẽ dominari
ꝑmitteret: uel si eidem ut decreuerat oc¬
currens. presencie sue fauorẽ ad cogendũ
concilium exhiberet. Addunt etiam quod
nullus antecessorũ eius id repperiat᷑ aliq̃n
concessisse: ut ob similem causam in fran¬
çie urbes ingressus pateret alicui pape.
His ucro agendis pacis et tranquillitatis
congrua sunt tẽpora. regni autem status
fit in ꝑturbatione non modica: quib dã
uiris potentib dñationis eius iugũ detrec¬
tantibus. terrasq et castella quelibet ab
ipsius ddicione ab alienantib. Quaꝑpter
regie dignitati ferunt congruere. utili¬
tati rei publice sue sapienter consulere.
potius quam sinodis intendere: principes
suos et tocius exercitus sui potenciã in re¬
belles cõmouere. Ipsos etiam epõs et abba¬

Expanded text:
taque perversitatis viri incentoris sui callida taque perversitatis viri incentoris sui callida suggestione instructi, regi Francorum suggerunt regni sui decus adnihilari, si in eo Romani pontificis auctoritatem dominari permitteret; vel si eidem, ut decreverat, occurrens praesentiae suae favorem, ad cogendum concilium exhiberet. Addunt etiam quod nullus antecessorum ejus id reperiatur aliquando concessisse ut ob similem causam in Franciae urbes ingressus pateret alicui papae; his vero agendis pacis et tranquillitatis congrua sunt tempora, regni autem ejus status sit in perturbatione non modica, quibusdam viris potentibus dominationis ejus jugum detrectantibus, terrasque et castella quaelibet ab ipsius ditione abalienantibus. Quapropter regiae dignitati ferunt congruere, utilitati reipublicae sua sapientia consulere, potius quam synodis intendere; principes suos et totius exercitus sui potentiam commovere in rebelles, ipsos etiam episcopos et abba
Abbreviated transcription (Latin):
modi mandatis gratulatur pia fidelium
deuocio: preparans se studiose adimplen¬
dum qd ex apłice dignitatis sibi ꝓmulga¬
tur edicto. Uenenatꝰ autẽ serpens qui ab
exordio mundi ad humani generis in hi¬
at precipiciũ: tam salutari ꝓposito. com̃¬
ti sui nititur opponere obstaculũ. Ad cõ¬
plendã enim ꝑfidic suc uoluntatẽ. qͦsdam
potentes laicos excitat: qui incestis comugiis
operam dando et aliorum criminũ nefarus
usibus se implicando. uiolatores erant hones¬
tatis ecclesiastice: ideoq uerebantur reatuum
suorũ latebras in lucem prodere. S et ñnullos
epõs et abbates illis adiungit. qui in ouile
dominicũ aliunde non per ostium irrupe¬
rant: et in ecclesiis suis catholicorũ patrum
sanctionib contraria quedam pullulare ꝑ¬
miserant: que condicte sinodi examinatio¬
ne resecanda manifestari metuebant. Ut enĩ
et idcirco peccatis suis magis magisq occul¬
tacionis adhibet obnubilationẽ. Tante ꝑ¬

Expanded text:
modi mandatis gratulatur pia fidelium modi mandatis gratulatur pia fidelium devotio, praeparans se studiose ad implendum quod ex apostolicae dignitatis sibi promulgatur edicto. 9. Venenatus autem serpens, qui ab exordio mundi ad humani generis inhiat praecipitium, tam salutari proposito commenti sui nititur opponere obstaculum. Ad complendam enim perfidiae suae voluntatem, quosdam potentes laicos excitat qui incestis conjugiis operam dando et aliorum criminum nefariis usibus se implicando violatores erant honestatis ecclesiasticae; ideoque verebantur reatuum suorum latebras in lucem prodere. Sed et nonnullos episcopos et abbates illis adjungit, qui in ovile Dominicum aliunde, non per ostium irruperant, et in Ecclesiis suis catholicorum Patrum sanctionibus contraria quaedam pullulare permiserant, quae condictae synodi examinatione resecanda manifestari metuebant, ut enim  , et ideo peccatis suis magis magisque occultationis adhibet obnubilationem. Tantae i
Abbreviated transcription (Latin):
braturum. festum uero gloriosi patris
remigii. preciosi corporis eius eleuacioni
et subsequentẽ basilice consecrationi: cete¬
ros deinde tres sinodi deputat celebracio¬
ni. Quibus auditis ad suum cenobium
redut abbas. suaq scripta ꝑ franciam
eiq contiguas direxit ꝓuincias: in ui¬
tans sancte ecclesic fideles. ut ad tanti par
ticipationẽ gaudii concurrant mente
promptissima: tam pro amore et uenera¬
tione ciusdem patroni sui. quam ut bene¬
dictione muniri mererent᷑ apłica: xiiii.
eterum papa colonia digres¬
sus. tullum in exaltacione dñi¬
ce crucis uenit: indeq circũ¬
lacencium regionũ epĩs et
abbatibus litteris sue auctoritatis man¬
dari precepit. ut in prefixa die sibi occur¬
rerent ad sinodum celebrandã in basilica
prefati francorũ apłi: ut per quẽ orto¬
doxe fidei iniciati sunt rudimentis. in
eius presentia consequerent᷑ reparationẽ
tepefacte in se diuine religionis. Huius¬

Expanded text:
braturum; festum vero gloriosi Patris braturum; festum vero gloriosi Patris Remigii, pretiosi corporis ejus elevationi, et subsequentem basilicae consecrationi, caeteros deinde tres synodi deputat celebrationi. Quibus auditis, ad suum coenobium rediit abbas, suaque scripta per Franciam eique contiguas direxit provincias, invitans sanctae Ecclesiae fideles ut ad tanti gaudii participationem concurrant mente promptissima, tam pro amore et veneratione ejusdem patroni sui quam ut benedictione muniri mererentur apostolica. Caeterum papa, Colonia digressus, Tullum in exaltatione Dominicae crucis venit, indeque circumjacentium regionum episcopis et abbatibus litteris suae auctoritatis mandari praecepit, ut in praefixa die sibi occurerent, ad synodum celebrandam in basilica praefati Francorum apostoli, ut per quem orthodoxae fidei initiati sunt rudimentis, in ejus praesentia consequerentur reparationem tepefactae in se divinae religionis. Hujus
Abbreviated transcription (Latin):
his agendis suam p̃sentiã exhibeat: et ep̃os
regniq sui principes secum interesse faci¬
at. Cui idem rex ad p̃sens mente benigna
annuit: seq nisi alicuius impedim̃ti inter¬
cesserit casus. tante festiuitati affuturum
asserit. Ex quo ꝓmisso abbas letificatus
reuertitur: indeq pape coloniã agrippi¬
nam cũ imperatore aduenienti in apłorũ
petri et pauli natalicio fit obuius: a quo
aduentus sui ad remense solum gerenda¬
rumq ibi rerum tẽpus et ordinẽ inuesti¬
gat diligentius. Ille uero sibi notificans
pandit quomͦ prius deliberasset. ut octaua
die ab ipsius sancti festiua sollẽpnitate que
in kalendis octobris habetur celeberrima
illo ueniret: et ipsius monasteriũ dedicans.
postea ibidem ex ep̃is gallie congregatam
sinodum celebraret. Qua sentencia mutata
ad eundem locũ in sollẽpnitate sancti archan¬
geli michaelis se uenturũ: et in ecclesia
sarum sacra in eadem die memorat cele¬

Expanded text:
his agendis suam praesentiam exhibeat et episcopos his agendis suam praesentiam exhibeat et episcopos regnique sui principes secum intereresse faciat. Cui idem rex ad praesens  al., preces mente benigna annuit, seque, nisi alicujus impedimenti intercesserit casus, tantae festivitati adfuturum asserit. Ex quo promisso abbas laetificatus revertitur, indeque papae Coloniam-Agrippinam cum imperatore advenienti, in apostolorum Petri et Pauli natalitio fit obvius, a quo adventus sui ad Remense solum, gerendarumque ibi rerum tempus et ordinem investigat diligentius. Ille vero sibi notificans pandit quomodo prius deliberasset, ut octava die ab ipsius sancti festivitate, quae in Kalendis Octobris habetur celeberrima, illo veniret, et ipsius monasterium dedicans, postea ibidem ex episcopis Galliae congregatam synodum celebraret. Qua sententia mutata, ad eumdem locum in solemnitate sancti Michaelis archangeli se venturum et in ecclesia sarum sacra in eadem die memorat cele
Abbreviated transcription (Latin):
ieiunia: succedentiaq dñice resurrectionis
ibi celebrat sollẽpnia. Quibus elapsis. sino¬
dum conuocat ep̃orum italie: et ibi qͣlibet
peruersa ineorum episcopiis pullulancia
aut corrigit. aut hortatur corrigere: xii
liquanto autem tẽpore inter¬
labente curriculo: gallieum
reuisere solum. tam beato re¬
migio facta promissio. quam
ortodoxe fidei in illis partib ad eo tepe¬
facte ꝑsuadet intenciõ. Unde a romanis
expetita licencia. per quasdam lati urbes
iter agens. in eis multa disponit eccłastice
honestati congrua: tandemq adit imꝑato¬
rem henricũ. in regione ꝯmorantẽ saxonica:
nterea memoratus abbas .XIII.
desiderii sui cõpotem se futurũ ex ipsius
pape certus pollicitatione. regi francorũ
laudunũ uenienti occurrit in pentecostes
sollẽpnitate: eiusq consilium et fauorẽ
expetit. de prefato templo apłica consecran¬
do benedictione: monens et postulans ut

Expanded text:
jejunia, succedentiaque Dominicae resurrectionis jejunia, succedentiaque Dominicae resurrectionis ibi celebrat solemnia; quibus elapsis synodum convocat episcoporum Italiae, et ibi quaelibet perversa in eorum episcopiis pullulantia aut corrigit, aut hortatur corrigere. 8. Aliquanto autem temporis interlabente curriculo, Gallicum revisere solum, tam beato Remigio facta promissio quam orthodoxae fidei, in illis partibus adeo tepefactae, persuadet intentio. Unde a Romanis expetita licentia, per quasdam Latii urbes iter agens, in eis multa disponit ecclesiasticae honestati congrua, tandemque adit imperatorem Henricum, in regione commorantem Saxonica. Interea memoratus abbas, desiderii sui compotem se futurum ex ipsius papae certus pollicitatione, regi Francorum Laudunum venienti occurrit in Pentecostes solemnitate, ejusque consilium et favorem expetit de praefato templo apostolica consecrando benedictione, monens et postulans ut
Abbreviated transcription (Latin):
Mitait uero ei in munere uas ad bibendũ
idoneum. intus et exterius auro decentissi¬
me decoratũ: insinuans illi de ipsius sancti
ecclesia dedicanda. suum cũ peticione desi¬
derium. Ad hec idem ep̃c benigna refert.
quia et si alia nulla se reuocet eccłe utili¬
tas. uel pro solo amore scĩ remigii reuersu¬
rum ad gallias: et eius basilicã dedicatu¬
rum. si diuina annuerit benignitas: xi.¬
elebratis ergo in sede ciuitatis
leuchorũ duob dñice natiuita¬
tis diebus. in tercio elero suo
ualefaciens: iter carꝑe romã
ducens aggreditur. Quo ꝑueniens cum
fauore tocius populi honorabiliter excipitur.
apłiceq dignitatis infulis insignitus. in ypa¬
panti dñi in cathedra beati petri intronizat᷑:
et leo popa romano more nuncupat᷑. Hic
digne ãministrans que sui sunt officii: instã¬
terq disponens queq uidentur utilia diui¬
ne religioni: quadragesimalis tẽporis explet

Expanded text:
Mittit vero ei in munere vas ad bibendum Mittit vero ei in munere vas ad bibendum idoneum, intus et exterius auro decentissime decoratum, insinuans ei de ipsius sancti ecclesia dedicanda suum cum petitione desiderium. Ad haec idem episcopus benigne refert quia etsi alia nulla se revocet Ecclesiae utilitas vel pro solo amore sancti Remigii reversurum ad Gallias, et ejus basilicam dedicaturum, si divina annuerit benignitas. Celebratis ergo in sede civitatis Leuchorum duobus Dominicae nativitatis diebus, in tertio clero suo valefaciens, iter capere Romam ducens aggreditur. Quo perveniens, cum favore totius populi honorabiliter excipitur apostolicaeque dignitatis infulis insignitur, in hypapanti Domini in cathedra beati Petri inthronizatur, et Leo papa, Romano more, nuncupatur. Hic digne administrans quae sui sunt officii, instanterque disponens quaeque videntur accommoda divinae religioni, quadragesimalis temporis explet
Abbreviated transcription (Latin):
bant natiuitatis dñice. hec cum clero cuius
fuerat pastor disposuit celebrare: eisq ce¬
lebratis. quo erat p̃ceptum abire. Hunus itaq
pontificis noticiã in colloquio a p̃fato imꝑato¬
re et francorũ rege. de pacis et amicicie con¬
firmande gracia ande non multũ tempus
habito. memoratus abbas herimarus fuerat
consecutus: a quo etiam ꝓmissum acceperat
qd in ꝓximo quadragesimali ieiunio. beati
remigii sepulcrum absq equi solacio foret
expetiturus: quia cũ eorũdem regum ali¬
quando familiaria adinuicẽ ꝓferens manda¬
ta per contiguã regionẽ transicrit. ipsius
scĩ locum oracionis gr̃a inuisere neglexerit.
Quod idem abbas sagaciter recolens animo.
sua dirigens scripta illi suggerit: ut qmͣ ꝓ
delegato sibi apłici primatus officio romã
ire disponit. si quando ad cognatos fines
certo ecclesie reuocetur emolum̃to. non fiat
francorũ apło ab eo irrita facta ꝓmissio.

Expanded text:
bant nativitatis Dominicae, haec cum clero, cujus bant nativitatis Dominicae, haec cum clero, cujus fuerat pastor. disposuit celebrare, eisque celebratis quo erat praeceptum abire. Hujus itaque pontificis notitiam in colloquio a praefato imperatore et Francorum rege, de pacis et amicitiae confirmandae gratia, ante non multum tempus habito, memoratus abbas Herimarus fuerat consecutus, a quo etiam promissum acceperat quod in proximo quadragesimali jejunio beati Remigii sepulcrum absque equi solatio foret expetiturus, quia cum eorumdem regum aliquando familiaria ab invicem perferens mandata, per contiguam regionem transierit, ipsius sancti locum orationis gratia invisere neglexerit. Quod idem abbas, sagaciter recolens animo, sua dirigens scripta illi suggerit ut, quoniam pro delegato sibi apostolici primatus officio Romam ire disponit, si quando ad cognatos fines certo Ecclesiae revocetur emolumento, non fiat irrita Francorum apostolo ab eo facta promissio.
Abbreviated transcription (Latin):
faciens consecrari benedictione: sic p̃deces¬
soris fui deuoto satisfaceret desiderio. Cui
ut facultas non deesset optata ꝑagendi:
oportunitatẽ tẽporis obtulit dignacio di¬
uine dispositionis. Defuncto siquidem papa
damaso. qui in ciuitate brixenorũ. que est
sede intronizatus. triginta solũmodo sibi
uixerat diebus: romani legatione de eius
obitu ad imꝑatorẽ henricũ directa. petier̃t
ut ecclesie pastore uiduate ab eo subroga¬
ui super hoc negotio ep̃orum
et optimatũ imperii sui q̃rens
consilium: inuenit inter cete¬
ros dõnum brunonẽ tullensẽ
presulem. ad idem officiũ subeundũ esse
idoneum: ut pote qui etatis maturitate. morũ¬
q et sciencie claritudine uidebat᷑ conspicuus
sibiq sanguinis affinitate ꝓximus. Unde
apostolice dignitatis ei adiudicata sunt insig¬
nia: iussumq ab augusto. ut ad hec scd̾m
ecclesiasticas sanctiones suscipienda romana
inuiseret menia. S quia sollẽpinia ĩmine¬

Expanded text:
faciens consecrari benedictione, ut ssoris sui devoto satisfaceret desiderio, cui ut facultas non deesset optata peragendi, opportunitatem temporis obtulit dignatio divinae dispositionis. Defuncto siquidem papa Damaso, qui in civitate Brixenorum, quae estsede inthronizatus, triginta solummodo ibi vixerat diebus; Romani, legatione de ejus obitu ad imperatorem Henricum directa, petierunt ut Ecclesiae pastore viduatae ab eo subrogaui super hoc negotio episcoporum et optimatum imperii sui quaerens consilium, invenit inter caeteros domnum Brunonem Tullensem praesulem ad idem officium subeundum esse idoneum, utpote qui aetatis maturitate, morumque et scientiae claritudine videbatur conspicuus, sibique sanguinis affinitate proximus. Unde apostolicae dignitatis ei adjudicata sunt insignia, jussusque ab Augusto ut ad haec secundum ecclesiasticas sanctiones suscipienda Romana inviseret moenia; sed quia solemnia immine
Abbreviated transcription (Latin):
adhuc uiuens sibi successorẽ delegit. Ipsũ
quippe qd̃ habuerat in desiderio credidit
ad impleturũ strenue. qui sibi adiuitor et
cooꝑator extiterat ante om̃s in prefati
operis executione: maximaq suppedita¬
rat subsidia ex reditu uillarũ sue cõmis¬
ic ergo loco defuncti patris sub¬
rogatus fr̃m pene om̃ium una¬
nimi sentencia. ordinatu memo
memorabile ceptum sui antecessoris: sed pri¬
mo quidem dexterã basilice crucẽ maxima¬
iam ex parte inchoatã. et sinistrã nichil ad¬
huc preter fundam̃ta habentẽ. cũ coeleis
quib ad superiora esset ascensus fecit edifi¬
cari. Criptam autẽ que super beati remi¬
gii sepulerũ constructa fuerat: quia ut
superius relatum ẽ pre paruitate sui alte¬
rius operis incongrua uidebatur dirui.
et aliam eminentiorẽ fecit restitui. Dein¬
de trabib de saltu iuxta orbacis monas¬
terium sito aduectis. fastigia eiusdem con¬

Expanded text:
adhucadhucquippe quod habuerat in desiderio credidit adimpleturum strenue qui sibi adjutor et cooperator exstiterat ante omnes in praefati operis exsecutione, maximaque suppeditarat subsidia ex redditu villarum suae commisHic ergo loco defuncti Patris subrogatus, fratrum pene omnium unanimi sententia, ordinatu memormemorabile coeptum sui antecessoris, sed primo quidem dexteram basilicae crucem, maxima ex parte jam inchoatam, et sinistram nihil adhuc praeter fundamenta habentem, cum cocleis, quibus ad superiora esset ascensus, fecit aedificari. Crypta autem quae super beati Remigii sepulcrum constructa fuerat, quia, ut superius relatum est, prae parvitate sui alterius operis incongrua videbatur, dirui et aliam eminentiorem fecit restitui. Deinde trabibus de saltu juxta Orbacis monasterium sito advectis, fastigia ejusdem con
Abbreviated transcription (Latin):
papa romano si quomͦ ualeret in gallias euo¬
cato. illud consecrari faceret apłica benedic¬
tione. Quod licet ex affectu pie uoluntatis
processerit: diuina tamen dispositio hoc dif¬
ferens: eius successori ꝑagendũ reseruauit.
Nam morte in matura preuentus diem
clausit extremũ: meroris maximi se dili¬
gentibus relinquens infortuniũ: expletis
in regimine monasterii annis undecim. et
mensib octo. Qui cum deducta a ꝓauis
polleret generositate. morũ etiã eximia
uigebat nobilitate : sibi reuerenciã exiben¬
tibus se precipua humilians lenitate: sub¬
ditos sibi et maxime religionis amatores
deuota excolens deuocione: quibusq mag¬
nis et minimis affabilis: ideoq quam plu¬
rimis francorũ ꝓcerib amabilis. Honorẽ
ecclesie sibi credite ꝓposse exaltauit. et
exaltare uoluit: sed qm̃ occasio mortis
interueniens. effectũ pie uoluntati abstu¬
lit: eiusdem loci p̾positũ herimarũ noĩe

Expanded text:
papa Romano, si quomodo valeret, in Gallias evopapa Romano, si quomodo valeret, in Gallias evocato, illud consecrari faceret apostolica benedictione. Quod licet ex affectu piae voluntatis processerit, divina tamen dispositio hoc differens, ejus successori peragendum reservavit. Nam morte immatura praeventus diem clausit extremum, moeroris maximi se diligentibus relinquens infortunium, expletis in regimine monasterii annis undecim et mensibus octo. Qui cum deducta a proavis polleret generositate, morum etiam vigebat eximia nobilitate; sibi reverentiam exhibentibus se praecipua humilians lenitate; subditos suos et maxime sanctae religionis amatores devota excolens devotione, quibusque magnis et minimis affabilis; ideoque quam plurimis Francorum proceribus amabilis, honorem Ecclesiae sibi creditae pro posse exaltavit et exaltare voluit. Sed quoniam occasio mortis interveniens effectum piae voluntatis abstulit, ejusdem loci praepositum, Herimarum nomine,
Abbreviated transcription (Latin):
uolentia: suisq plaustris et bobus tantis
inceptis maxima aduexer̃t onera. Sicq
fundamentis in quib locis non erant funda¬
tis. et colũpnis ex diruto priori edificio cõ¬
petenter dispositis: arcus suꝑ eas diligenter
uoluti consurgere. et basilice fabrica inter
manus artificũ cepit clarescere. Tunc iam
uestibulorũ parietib undiq erectis. et inte¬
rions tẽpli fastigus aleius eleuatis: uetusta
ecclesia ab hincinaro archiep̃o ut dictũ ẽ anti¬
quitus dedicata. est euersa funditus: et uilis
interim tecti cooꝑtoriolum fabricatũ super
chorum fr̃m: ubi absq inquietudine uento¬
rum et pluiiarũ. diuinis possent uacare lau¬
dibus. Supra sepulcrũ uero beati remigu
cripta constructa est licet parua. ideoq to¬
to corpori suo incongrua: pulere tamen
colũpnis et arcubus fulta:on¬
refatus nãq abbas assiduus hor¬
tator assistens. conabat᷑ sũ moꝑe
quatinus idem opus ad sũmam

Expanded text:
volentia, suisque plaustris et bobus, tantis volentia, suisque plaustris et bobus, tantis incoeptis competentia advexerunt onera; sicque fundamentis in quibus locis non erant locatis, et columnis ex diruto priori aedificio competenter dispositis, arcus super eas diligenter voluti consurgere, et basilicae fabrica inter manus artificum coepit clarescere. Tunc jam vestibulorum parietibus undique erectis, et interioris templi fastigiis altius elevatis, vetusta ecclesia ab Hincmaro archiepiscopo, ut dictum est, antiquitus dedicata, est eversa funditus; et vilis interim tecti coopertoriolum fabricatum super chorum fratrum, ubi absque inquietudine ventorum et pluviarum divinis possent vacare laudibus. Supra sepulcrum vero beati Remigii crypta constructa est, licet parva, ideoque toto corpori suo incongrua, pulchre tamen columnis et arcubus fulta. Praefatus namque abbas assiduus hortator assistens, conabatur summopere quatenus idem opus ad summam
Abbreviated transcription (Latin):
ret disponere: deliberauit reparacioni eccłe
sue quam suus predecessor inceperat. manũ
perfectionis imponere. Uerum quia graue
nimis et in explebile sibi illud erat inceptũ:
deliberacio quoq sua si id intenderet ĩplere.
uidebatur non habitura effectũ. Quo circa
eorum qui inter sibi cõmissos prudenciores
habebantur. et seniorũ remensis prouincie
consilio usus: difficulter inchoatũ agg̾ssus
est diruere opus. Quo pene diruto. et fun¬
damentis quib dam relictis. que architectis
uisa sunt necessaria fore futuris edificiis:
diuinã domũ cepit faciliori qͥdem structa
sed non indecenciore construere: ut aspec
antib facile est cernere. ui.¬
ua incepta feliciter anno qͥnto
sue ordinationis. accensi sunt
plures catholici uiri feruore di
cerpora humata ibi erant requie: ꝓposse
ad id opus condigna subsidia studerent sup¬
peditare. Nonnulli etiam de eccłastica fame¬
lia suum auxiliũ ꝓmpta impender̃t beni¬

Expanded text:
ret disponere, deliberavit reparationi ecclesiae ret disponere, deliberavit reparationi ecclesiae suae, quam suus praedecessor incoeperat, manum perfectionis imponere. Verum quia grave nimis et inexplebile sibi illud erat incoeptum, deliberatio quoque sua, si id intenderet implere, videbatur non habitura effectum. Quocirca eorum qui inter sibi commissos prudentiores habebantur, et seniorum Remensis provinciae consilio usus, difficulter aggressus est inchoatum diruere opus: quo pene diruto, et fundamentis quibusdam relictis, quae architectis visa sunt necessaria fore futuris aedificiis, divinam domum coepit faciliori quidem structura, sed non indecentiore construere, ut aspectum adhibentibus facile est cernere. Qua incoepta feliciter anno quinto suae ordinationis, accensi sunt plures catholici viri fervore divibi humata erant, requie, pro posse ad id opus condigna subsidia studerent suppeditare. Nonnulli etiam de ecclesiastica familia suum auxilium prompta impenderunt bene
Abbreviated transcription (Latin):
u sub genib qui iam dudum retracti diri¬
guerant extendunt᷑: officio pedum diu in¬
sucto qui acclinis aduenerat de suꝑna gr̃a
erigente nititur: et ante sacros illius artus
per cuius interuentũ sibi salus ꝓueniebat
grãs acturus ingreditur. Hec uidens fr̃m
conuentus diuinas ingeminat laudes: et qͥ
in uicino positi ea audiunt. ad tã iocundũ
spectaculũ confluunt alacres. Duos inopes
paulo ante corruptionis humane miseria
licet dispari cõpeditos. illic expeditos aspi¬
ciunt: indeq dm̃ in sanctis suis mirabilem
collaudantes ad sua leti redeunt. Eorum
autem unus qui maiori exemptus erat
infortunio. intercessoris sui amore aggli¬
tinatus precipuo. usq ad mortẽ in monas¬
terii obsequns ꝑscuerauit: alter uꝰ pistorib
solatium aliquanto tẽpore exhibens: tandem
is ergo omissis ut ad proposite¬
narracionis scriem redeamus: abba¬
to successit theodericus: a widone

Expanded text:
vi sub genibus, qui jamdudum retracti dirivi sub genibus, qui jamdudum retracti diriguerant, extenduntur, officio pedum diu insueto qui acclinis advenerat, se superna gratia erigente nititur, et ante sacros illius artus per cujus interventum sibi salus proveniebat gratias acturus ingreditur. Haec videns fratrum conventus divinas ingeminat laudes, et qui in vicino positi ea audiunt, ad tam jucundum spectaculum confluunt alacres. Duos inopes paulo ante corruptionis humanae miseria licet dispari compeditos, illic expeditos aspiciunt, indeque Deum in sanctis suis mirabilem collaudantes ad sua laeti redeunt. Eorum autem unus, qui majori exemptus erat infortunio, intercessoris sui amore agglutinatus praecipuo, usque ad mortem in monasterii obsequiis perseveravit: alter vero pistoribus solatium aliquanto tempore exhibens, tandem itur omissis, ut ad propositanarrationis seriem redeamus. abbato successit Theodericus, a Widone
Abbreviated transcription (Latin):
suo et portaretur. Cumq iam a ministras illud
icorruptũ ꝑciperetur epulum: ab illo iuisera¬
tionum indefcienti fonte salutis emanauit do¬
num C alcanei a posteriorib quib impasti
erant in momento ceperunt auellir escꝑ ad
congruũ diuino nutu redeuntib ordineru.
ad in diciũ miraculi inde effluxerũt sangui¬
ns riui. Que dei magnalia fr̃s qui aderant
considerantes: signis pulsatis. operatrici ma¬
ustati deuotas concinunt laudes.upi et¬
cerescit deuocioni deuocio: et
om̃ipotentis uirtus dilecti sui re¬
migi merita. reciprocato decla¬
rat miraculo. Post ꝗͣ enim super
pedes paulatim firmatos idem constrait pau¬
per: ecce scabellulis trahens contractas ad¬
ueniebat alter. Qui cõꝑta dñici operis noui¬
tate super inualido. ifgressus ẽ ꝓperanter:
ut et ipse mercretur ꝑfrui recuperate san¬
tatis emolumento. Nec diutius cassa spes
properantis extitit: sed ante ꝗͣ ante saneti

Expanded text:
suo deportaretur. Cumque jam a ministris illud suo deportaretur. Cumque jam a ministris illud incorruptum perciperetur epulum, ab illo miserationum indeficienti fonte salutis emanavit donum. Calcanei a posterioribus, quibus impacti erant, in momento coeperunt avelli, eisque ad congruum divino nutu redeuntibus ordinem, ad indicium miraculi inde effluxerunt sanguinum rivi. Quae Dei magnalia fratres qui aderant considerantes, signis pulsatis, operatrici majestati devotas concinunt laudes. 4. Accrescit devotioni devotio, et omnipotentis virtus dilecti sui Remigii merita reciproco declarat miraculo. Postquam enim super pedes paulatim firmatos idem constitit pauper, ecce scabellulis trahens sese contractus adveniebat alter, qui, comperta Dominici operis novitate super invalido, ingressus est properanter, ut et ipse mereretur perfrui recuperatae sanitatis emolumento. Nec diutius cassa spes properantis exstitit; sed antequam ad sancti
Abbreviated transcription (Latin):
uita decessit. Huius ergo tẽpore ad beti
romigi sepulcrũ diuina uirtus se plurimis
declarauit miraculis: quorũ duo quedam
que ego puer conspexi. huuic narracioni
inserere opere p̾cium duxi. Debet enim
dilectio ur̃a ueniam dare. si preter ea que
prompsit ꝓlogus aliqua interseiã: que ta¬
men si sciatis non sit inutile: u
dei iudicio tante calamitatis infortuno
pressus ut pedes illi ambulandi subsidiũ
Denegarent: et calcanei ens retro inflexdo
natib quasi naturaliter in hererent. Unde
sicut aliis contractis mos est. non ualens
sese per terram scabellis ad m̃dicandumn
trahere: uehiculo quodã per sc̃ã loca tam
petende stipis quam recuperande salutis
gratia. a suo circũducebatur fr̃e. Qua de
re factũ est. ut etiã ad sepe memorandi ꝓ¬
tesoris nr̃i remigi basilicã deduceretur:
et in hora qua sacra missatũ sollempina celebra¬
bantur: ante sc̃m altare ab eodem germano

Expanded text:
vita decessit. 3. Hujus ergo tempore ad beati vita decessit. 3. Hujus ergo tempore ad beati Remigii tumulum divina virtus se plurimis declaravit miraculis, quorum duo quaedam, quae ego puer conspexi, huic narrationi inserere operae pretium duxi. Debet enim dilectio vestra veniam dare, si praeter ea quae promisit prologus aliqua interseram, quae tamen si sciatis non sit inutile. InDei judicio tantae calamitatis infortunio pressus, ut pedes illi ambulandi subsidium denegarent, et calcanei ejus retro inflexi natibus quasi naturaliter inhaererent. Unde sicut aliis contractis mos est, non valens sese per terram scabellis ad mendicandum trahere, vehiculo quodam per sancta loca tam petendae stipis, quam recuperandae salutis gratia, a suo circumducebatur fratre. Qua de re factum est ut etiam ad saepe memorandi protectoris nostri Remigii basilicam deduceretur, et in hora qua sacra missarum solemnia celebrabantur, ante sanctum altare ab eodem germano
Abbreviated transcription (Latin):
millesimo qͥnto pꝰ reparacionc̃¬
autem monastice religionis per hugonẽ ꝑsendo¬
ep̃m inibi factam seragesimo secumdio. ab ort¬
nulto archnpresule eidem loco or ematis Ee
aulte sut abbas. post hincmaru prccipue ibo¬
nitatis uirum: et in cenobiali strenuiũ ordine
sextus. Qui cum sagaci intenderet animo plu¬
res dñici gregis pastores sua etate ꝑ gallias
enituisse. qui ecełas suas ex uetustate in potio¬
rem statum studucrant reformare. delibera¬
uit et ipse operam adhibere. in eius que s
ꝯmissa erat renouatione. Quaꝑꝑter uiris
qui architecture periti ferebantur aseitis:
futuri templi fabricam ex quadris lapidib
erigere cepit a fundam̃tis: multo quidem
operosiorem illis quas p̃notatũ et in gil¬
lico regno renouatas. et ambiciosiorem: ido¬
q sibi et illius eui hominib inconsũmabi¬
lem am ubi per uiginti et osto fere aniõ
pastorale officium aministrauit: senio de¬
fectus. ceptoq operi finem non ĩponens.

Expanded text:
millesimo quinto, post reparationeautem monasticae religionis per Hugonem pseudoepiscopum inibi factam sexagesimo secundo, ab Arnulfo archipraesule eidem loco ordinatus est Airardus abbas, post Hincmarum, praecipuae bonitatis virum et in coenobiali strenuum, ordine sextus. Qui Airardus cum sagaci intenderet animo plures Dominici gregis pastores sua aetate per Gallias enituisse, qui ecclesias suas ex vetustate in potiorem statum studuerant reformare, deliberavit et ipse operam adhibere in ejus quae sibi commissa erat renovatione. Quapropter viris qui architecturae periti ferebantur ascitis, futuri templi fabricam ex quadris lapidibus erigere coepit a fundamentis, multo quidem operosiorem illis quam praenotatum est in Gallico regno renovatas et ambitiosiorem, ideoque sibi et illius aevi hominibus inconsummabilem. Nam ubi per viginti et octo fere annos pastorale officium administravit, senio confectus coeptoque operi finem non imponens,
Abbreviated transcription (Latin):
et filiis catholicis per uniuersũ regnum
francorũ constitutis. salutẽ: et apłicam be¬
nedictionẽ. Cõꝑtũ caritati ur̃e credimus.
qd̾ post consecrationẽ nram. illam udcui¬
cet qua benignitas dei humilitatẽ nrãm
scẽ romane eccłe preesse uoluit. germani¬
am galliãq uisitauimꝰ: ac remorum uirbẽ
adeuntes. maximo uoto et sũma deuocione
eclam beati remigii ut longe ante deside¬
rauimus. deo annuente et eisdem sc̃issi¬
mi uiri patrocinantib meritis. cũ magna
gła dedicauimꝰ: atq post consetracionem
ecclesie in eadem finodũ celebrantes. pluri¬
ma ad utiltatẽ xp̃iane religionis necessaria.
cderi et populi. quorũ innumera multitu¬
do ad tante deuocionis celebritatẽ confluxe¬
rat. statuendo confirmauimꝰ. Que omĩa ca¬
pitulis digesta inter canones haberi p̃cipimꝰ:
et postea in om̃ib sinodis. idipsũ confirma¬

Expanded text:
regnum Francorum constitutis, salutem et apostolicam benedictionem. Compertum charitati vestrae credimus quod post consecrationem nostram, illam videlicet qua benignitas Dei humilitatem nostram sanctae Romanae Ecclesiae praeesse voluit, Germaniam Galliamque visitavimus, ac Remorum urbem adeuntes, maximo voto et summa devotione ecclesiam beati Remigii, ut longe ante desideravimus, Deo annuente, et ejusdem sanctissimi viri patrocinantibus meritis, cum magna gloria dedicavimus, atque post consecrationem ecclesiae in eadem synodum celebrantes, plurima ad utilitatem Christianae religionis necessaria,  cleri et populi, quorum innumera multitudo ad tantae devotionis celebritatem confluxerat, statuendo confirmavimus: quae omnia capitulis digesta inter canones haberi praecepimus, et postea, in omnibus synodis quas habuim
Abbreviated transcription (Latin):
festiuitatẽ. que recolitur Ralendas octobriꝰ.
Plurima etiam ad eccłasticã utilitatẽ ꝑti¬
nencia que in p̃fata sinodo in eiꝰ basilica
habita tractauerat. iussit apud eos capitula¬
tim digeri: et inter ortodoxos canones
numerari. Cuius epłe textũ quia ordo
narrationis uidetur exigere: huic operi
dignũ iudicauimꝰ inserere. Eius uero exem¬
plar huiusmodi est: .xxxuiiii.¬

Expanded text:
festivitatem, quae recolitur Kalendas Octobris. festivitatem, quae recolitur Kalendas Octobris. Plurima etiam ad ecclesiasticam utilitatem pertinentia, quae in praefata synodo in ejus basilica habita tractaverat, jussit apud eos capitulatim digeri, et inter orthodoxos canones numerari: cujus epistolae textum, quia ordo narrationis videtur exigere, huic operi dignum judicavimus inserere. Hujus vero exemplar hujusmodi est. Epi
Abbreviated transcription (Latin):
ideoq friuolũ habeat᷑ huiꝰ scripti memori¬
id nobis postmodũ contigit agnoscere :
hugonẽ uidelicet niuernensẽ ep̃m. et hu¬
gonem rem̃sis ecclesie diaconũ. et quendã
clericũ aylenardi quonuã lugdunensis ar¬
chiep̃i capellanũ nomine benedictũ. Quoꝵ¬
duo primi concilio ab eodem papa ut moriꝰ
illi erat quinto decimo d:e post dominicã
resurrectionẽ rome habito interfuer̾t: et qd̃
retulimꝰ ab his qui p̾sentes uiderũt. id uere
factũ esse didicerũt. Tercius uero cũ dño
suo p̃sens interfuit: et qd̾ uidendo cõperit.
nobis post aliquot annos sciscitantibus ue¬
ir deniq uenerabilis sepe dictũ
apłm nr̃m eo magis feruenti
excolens dilectione. eũq sũmo¬
pere desiderans honorare. et il¬
lius monasteriũ sua auctoritate nobilitare:
epistolam eius laude refertã direxir sancte
eccłe filiis in francia constitutis: qua decre¬
uit apud eos haberi celebrem ipsius sancti

Expanded text:
ideoque frivolum habeatur hujus scripti memoriideoque frivolum habeatur hujus scripti memoriid nobis postmodum contigit agnoscere: Hugonem videlicet Nivernensem episcopum, et Hugonem Remensis ecclesiae diaconum, et quemdam clericum, Aylenardi quondam Lugdunensis archiepiscopi capellanum, nomine Benedictum: quorduo primi concilio ab eodem papa, ut moris illi erat, quinto decimo die post Dominicam Resurrectionem Romae habito interfuerunt, et quod retulimus ab his qui praesentes viderunt id vere factum esse didicerunt; tertius vero cum domino suo praesens interfuit, et quod videndo comperit nobis post aliquot annos sciscitantibus r denique venerabilis saepe dictum apostolum nostrum eo magis ferventi excolens dilectione, eumque summopere desiderans honorare, et illius monasterium sua auctoritate nobilitare, epistolam ejus laude refertam direxit sanetae Ecclesiae filiis in Francia constitutis, qua decrevit apud eos haberi celebrem ipsius sancti
Abbreviated transcription (Latin):
dentes seria et alacri responsione dixer̃t.
qd sõs hic in cuius illud tantoꝑe ãplecteba¬
tur deuocione tanti esset apud dm̃ meriti
ut ei idem uas integrũ sua reformaret inter¬
cessione. At ille nichil inde se diffidere cũ
sp̃uali iocunditate respondens: eiusq uir¬
tutes multiplici sermone exagerans: uas
fractũ sibi deferri precepit. Quo delato.
auulsã inde particulã suo loco reposuit:
et quasi aurifici ad reficiendũ reseruaretur.
signũ tamen crucis ut fertur ei caute ĩpri¬
mens. recondi iussit. Qd̃ in crastino uelut
causa reficiendi corã delatũ. ita oꝑacione
diuina integrũ est inuentũ: ut nullũ in eo
fracture posset repperiri uestigiũ. Hoc itaq
uidens uenerabilis papa. dei omĩpotenciã
collaudauit: et huius miraculi nouitatẽ
meritis beati remigii ascripsit: ꝑ cuiꝰ inter¬
uentũ fidei eius efficatia id optin̾e meruit.
Ne autẽ ex hac relacione arguam᷑ m̃dacii

Expanded text:
dentes, seria et alacri responsione dixerunt dentes, seria et alacri responsione dixerunt quod sanctus hic, in cujus illud tantopere amplectebatur devotione, tanti esset apud Deum meriti, ut ei idem vas integrum sua reformaret intercessione. At ille nihil se inde diffidere cum spirituali jucunditate respondens, ejusque virtutes multiplici sermone exaggerans, vas fractum sibi deferri praecepit. Quo delato, avulsam inde particulam suo loco reposuit, et, quasi aurifici ad reficiendum reservaretur, signum tamen crucis, ut fertur, ei caute imprimens, recondi jussit. Quod in crastino velut causa reficiendi coram delatum, ita operatione divina integrum est inventum, ut nullum in eo fracturae posset reperiri vestigium. Hoc itaque videns venerabilis papa, Dei omnipotentiam collaudavit, et hujus miraculi novitatem meritis beati Remigii ascripsit, per cujus interventum fidei ejus efficacia id obtinere meruit. Ne autem ex hac relatione arguamur mendacii,