comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
insipientes factisunt. E rgo ds̃
quod dederat gratis: tulit ingͣ¬
tis. Doluit esse hoc ioħ̾s. Ora¬
tus esse uoluit. Confessus ẽ ac¬
cepisse se: et gaudere se dicit ꝓ¬
pter uocem sponsi. et ait. Hoc᷑ er¬
go gaudiũ neũ impletũ ẽ. Illũ
oportet crescere: me aũ minui. Qd
ẽ hoc: Illũ oportet exaltari: me aũ
imiiiiii. Quomodo crescit iħc:. Qmo¬
do crescit ds: ꝑfectus ñ crescit. Deus
aũt nec crescit. nec minuit᷑. Si enĩ
crescit: ꝑfectus ñ est. Si minuitur:
d̾s ñ est. Iħc aũt deus. quomo¬
do crescit: Si ad etatẽ qna di¬
gnatus ẽ esse homo. et fuit puer.
et cũ sit uerbũ dei infans in pre¬
sepi iacuit: et cũ ipse matrẽ suã
condiderit. lac infantie de ma¬
tre suxit: quia creuit ergo ih̾c
etate carnis: ideo forte dictum
est.illũ oportet crescere.me au¬
tem minui. Sed quare et hoc:
tinet: coeui erant. Sex menseᷤᷤ
inter se habebant:pariter cre¬
uerant. Et si diutuis ante mor
hic esse. et ipsum iohem hic se¬

Expanded text:
insipientes facti sunt. Ergo Deus quod dederat gratis, tulit ingratis. Noluit esse hoc Joannes, gratus esse voluit: confessus est accepisse se, et gaudere se dixit propter vocem sponsi, et ait, Hoc ergo gaudium meum impletum est. 4. Illum oportet crescere, me autem minui. Quid est hoc? Illum oportet exaltari, me autem humiliari. Quomodo crescit Jesus? quomodo crescit Deus? Perfectus non crescit. Deus autem nec crescit, nec minuitur. Si enim crescit, perfectus non est: si minuitur, Deus non est. Jesus autem Deus quomodo crescit? Si ad aetatem, quia dignatus est esse homo, et fuit puer; et cum sit Verbum Dei, infans in praesepi jacuit, et cum ipse matrem suam condiderit, lac infantiae de matre suxit: quia crevit ergo Jesus aetate carnis, ideo forte dictum est, Illum oportet crescere, me autem minui. Sed quare et hoc? rtinet, coaevi erant: sex menses inter se habebant , pariter creverant; et si diutius ante mortvellet hic esse, et ipsum Joannem hic se
Abbreviated transcription (Latin):
uitã suam: hoc ẽ ab iniqͥtate.
ab insipientia. ab impietate
ad dm suum: qui ẽ illi sapien¬
tia. iusticia. claritas. Surgat
ad illũ: illuminetur ab illo.
Accedite inquit ad eũ. Et
quid uobis erit: Et illumi¬
namini. Si ergo accedendo
illuminamini : et recedẽdo
denebramini: ñ erat in uobis
lumen ur̃m. sed in ło uestro.
Accedite ut resurgatis. si reces¬
seritis: moriemini. Si ergo ac¬
cedendo uiuitis. recedendo
morimini: ñ erat in uob̾ uita
uestra. Ipsa est enĩ uita uestra
que ẽ lux uestra: quoniã apł

Expanded text:
vitam suam; hoc est, ab iniquitate, vitam suam; hoc est, ab iniquitate, ab insipientia, ab impietate ad Deum suum, qui est illi sapientia, justitia, claritas. Surgat ad illum, illuminetur ab illo. Accedite, inquit, ad eum. Et quid nobis erit? Et illuminamini . Si ergo accedendo illuminamini, et recedendo tenebramini; non erat in vobis lumen vestrum, sed in Deo vestro. Accedite, ut resurgatis: si recesseritis, moriemini. Si ergo accedendo vivitis, recedendo morimini; non erat in vobis vita vestra. Ipsa est enim vita vestra, quae est lux vestra. Quoniam ap
Abbreviated transcription (Latin):
est. et a quo ipsa est: ꝑcipit
sapientiam. iusticiã. pietatẽ:
sine quib cũ esset. mortua erat.
nec uitam habebat qua ipsa
uiueret: sed qua corpus uiui¬
ficaret. Aliud ẽ enim in am¬
ma unde corpus uiuificatur:
aliud unde ipsa uiuificatur.
Melius quippe est quã corpꝰ:
sed melius quam ipsa. est ds.
Est ergo ipsa etiã si sit insipiẽs.
inrusta. impia: uita corporis.
Quia uero uita eius ẽ deus ⁊ qͦ¬
modo cũ ipsa ẽ in corpore. pre¬
stat illi uigorem. decorẽ. mobi¬
litatẽ. offĩcia menbroꝵ: sic cũ
uita eius deus in ipsa ẽ. p̾stat
illi sapientiã. pietatẽ. iusticiã.
caritatẽ. Aliud ẽ igitur quod
prestatur corpori de amma:
aliud quod prestatur anime
de deo. Tiuificat et uiuifica¬
tur: mortua uiuificat: si ip̃sa
ñ uiuificatur. Uemente ita¬
ꝙ uerbo. et infuso audientibꝰ.
factisq uiis ñ solum audienti¬
bus. sed etiam obedientib. re-¬
surget anma a morte sua ad

Expanded text:
est, et a quo ipsa est, percipit est, et a quo ipsa est, percipit sapientiam, justitiam, pietatem: sine quibus cum esset, mortua erat, nec vitam habebat qua ipsa viveret, sed qua corpus vivificaret. Aliud est enim in anima unde corpus vivificatur, aliud unde ipsa vivificatur. Melius quippe est quam corpus; sed melius quam ipse est Deus. Est ergo ipsa, etiamsi sit insipiens, injusta, impia, vita corporis. Quia vero vita ejus est Deus, quomodo cum ipsa est in corpore, praestat illi vigorem, decorem, mobilitatem, officia membrorum; sic cum vita ejus Deus in ipsa est, praestat illi sapientiam, pietatem, justitiam, charitatem. Aliud est ergo quod praestatur corpori de anima; aliud quod praestatur animae de Deo: vivificat, et vivificatur; mortua vivificat, si ipsa non vivificatur. Veniente itaque verbo et infuso audientibus, factisque illis non solum audientibus, sed etiam obedientibus, resurgit anima a morte sua ad
Abbreviated transcription (Latin):
atq ut iuueret. a patre acce¬
pit uitam. Nam si hoc esset:
non haberet uitam in semet¬
ipso. Ecce de anima loque¬
bar. Est anima: et si ñ sit sa¬
piens. et si ñ sit iusta. anma
est: et si ñsit pia. anima est.
Aliud ergo est illi esse animã.
aluid uero esse sapientẽ: esse
iustam. esse piam. Est ergo
aliquid quod nondũ est sapi¬
ens. nondũ iusta. nondũ pia:
ñ tam̃ nichil est : ñ tam̃ nulla
uita est. Nam ex operib su¬
is quibusdã ostendit se uitã.
et si ñ ostendit se sapientẽ. pi¬
am. iustam. Disi enim uiue¬
ret corpus: ñ moueret pedibus
gressum. manib opus. ocłis
ad distinctionẽ uocum ñ moue¬
ret. His itaq operib uiuere se
ostendit: et esse aliquid. quod
sit corpore melius. Sed mnqͥd
his operibus. sapientem. piã.
iustam se ostendit: Nonne
ambulant. operant.uident.
audiunt. loquunt᷑ et stulti
et impii. et iniusti᷑ Cum ue¬
ro se erigit ad aliquid quod
ipsa ñ est. et quod supra ipsã

Expanded text:
atque ut viveret a Patre acceatque ut viveret a Patre acceperit vitam: nam si hoc esset, non haberet vitam in semetipso. Ecce de anima loquebar. Est anima: etsi non sit sapiens, etsi non sit justa, anima est; etsi non sit pia, anima est. Aliud illi ergo est esse animam, aliud vero esse sapientem, esse justam, esse pium. Est ergo aliquid quo nondum est sapiens, nondum justa, nondum pia; non tamen nihil est, non tamen nulla vita est: nam ex operibus quibusdam suis ostendit se vitam, etsi non se ostendit sapientem, piam, justam. Nisi enim viveret, corpus non moveret; pedibus gressum, manibus opus, oculis ad distinctionem vocum non moveret. His itaque operibus vivere se ostendit, et esse aliquid quod sit corpore melius: sed numquid his operibus, sapientem, piam, justam se ostendit? Nonne ambulant, operantur, vident, audiunt, loquuntur et stulti, et impii, et injusti? Cum vero se erigit ad aliquid quod ipsa non est, et quod supra ipsam
Abbreviated transcription (Latin):
nebris remanetis: ñ lucem in
uobis ipsis habetis. Hoc est er¬
go habere lucem in semet ipso:
ñ indigere luce ex altero. Ee¬
ce ubi siquis intelligat. osten¬
det filium equalem patri: u¬
bi ait. Sieut habet pater ui¬
tam in semet ipso: sic dedit fi
lio utã habere in semet ipsoͬ
ut hoc solum intersit inter
patrẽ et filiũ: quia pater ha¬
bet uitam in semet ipso quã
nemo ei dedit: filius aũt ha-¬
bet uitam in semet ipso. quã
pater dedit. Sed etiã hic orit᷑
aliquod nubilũ discutiendũ.
Don deficiamus: intentisim.
Pascua mentis sunt: ñ fastidi¬
amus. ut uiuamus. E ece inqͥs
fateris ipse. quod uitã pater
filio dedit. ut habeat eam quid̃
in semet ipso. sicut habet pater
uitam in semet ipso: non indi¬
gens ille. ñ indigeat et iste: us
sit ille uita. sit et iste : et utrun¬
q coniunctum. una uita non
due: quia unus deus .ĩ. duo
dii: et hoc ipsum sit. esse uitã.
Quomodo ergo dedit filio
uitam pater: Non sic qua¬
si ante fuerit filius si ne uita:

Expanded text:
nebris remanetis, non lucem in vobis ipsis habetis. Hoc est ergo habere lucem in semetipso, non indigere luce ex altero. Ecce ubi, si quis intelligat, ostendit Filium aequalem Patri, ubi ait, Sicut habet Pater vitam in semetipso, sic dedit et Filio vitam habere in semetipso: ut hoc solum intersit inter Patrem et Filium, quia Pater habet vitam in semetipso, quam nemo ei dedit; Filius autem habet vitam in semetipso, quam Pater dedit. 12. Sed etiam hic oritur aliquod nubilum discutiendum. Non deficiamus, intenti simus: pascua mentis sunt, non fastidiamus, ut vivamus. Ecce, inquis, fateris ipse quod vitam Filio Pater dedit, ut habeat eam quidem in semetipso, sicut habet Pater vitam in semetipso, non indigens ille, non indigeat et iste; ut sit ille vita, sit et iste; et utrumque conjunctum una vita, non duae; quia unus Deus, non duo dii: et hoc ipsum sit esse vitam. Quomodo ergo dedit Filio vitam Pater? Non sic quasi ante fuerit Filius sine vita,
Abbreviated transcription (Latin):
ta. Pater. pater est: filius. filius
est. Iam dicis. pater. pater ẽ.fili¬
us. filius est. Bene periculũ
absorbentis gurgitis euasisti.
Quid ius iterũ ire in alterã
partem: ut dicas. pater aliud
est. filius aliud : Alius est
recte dicis: aliud. ñ recte. Alius
enĩ filius.quia ñ est ipse qui pa¬
ter: et alius pater. quia ñ est ip¬
se qui filius: ñ tam̃ alrud: sed
hoc ipsũ est. et pater. et filrus.
Quid est. hoc ipsũ est: Tniᷤᷤ
deus est. Audisti. quia ñ sum
solus. sed ego et qui misit me
pater: audi quomodo cͤdas
patrẽ et filiũ: audi ipsũ filiũ.
ego et pater unũ sumꝰ. Non di¬
xit. pater ego sũ. aut. ego et
pater unus est: sed cũ dicit.
ego et pater unũ sumꝰ utrũ¬
ꝙ aridi. et unũ. et sumus: et
a caribdi. et a scilla liberabe¬
ris. In duob istis uerbis. qđ
dixit. unũ. liberat te ab arrio:
quod dixit. sumꝰ: liberat de
a sabellio. Si unũ. non ergo
diuersũ: si sumus: ergo & pa¬
ter et filius. Sumus enĩ non

Expanded text:
ta. Pater, Pater est; Filius, Filius est. Jam dicis, Pater, Pater est; Filius, Filius est: bene periculum absorbentis gurgitis evasisti; quid vis ire in alteram partem, ut dicas, Aliud est Pater, Filius aliud? Alius est, recte dicis; aliud, non recte. Alius enim est Filius, quia non est ipse qui Pater; et alius Pater, quia non ipse qui Filius: non tamen aliud, sed hoc ipsum est et Pater et Filius. Quid est, hoc ipsum est? Unus Deus est. Audisti, Quia non sum solus, sed ego et qui misit me Pater; audi quomodo credas Patrem et Filium, audi ipsum Filium: Ego et Pater unum sumus . Non dixit, Pater ego sum; aut, Ego et Pater unus est: sed cum dicit, Ego et Pater unum sumus: utrumque audi, et unum, et sumus, et a Charybdi et a Scylla liberaberis. In duobus istis verbis quod dixit, unum, liberat te ab Arquod dixit “sumus” liberat te a Sabellio. Si “unum”, non ergo diuersum; si “sumus” ergo pater et
Abbreviated transcription (Latin):
nam portans in se sacerdotis
et regis. Sacerdotis per uicti¬
mã. quã se ipsũ obtulit pro
nobis deo÷ regis. quia regim᷑
ab eo: et aperiuntur que clau¬
sa portabantur. Grãs illi: in¬
pleuit per se. quod per uetus
testamentũ promittebatur: &
frangi iussit panes:frangen¬
do multiplicati sunt. Nichil
uerius. Quinꝙ em̃ libri moy¬
si. quã multos libros cũ expi¬
nuntur:tanquã frangendi.
idest disserendo fecerunt.S
quia in illo horcdeo ignoran¬
tia primmi popłi tegebat᷑. de
quo primo popło dictum est.
quamdiui legitur moyses. ue¬
lamen super corda eoꝵ positũ
est: nondũ enĩ ablatum erat
uelamen.quia nondũ uenera
xp̃c: nondũ uelum templifu¬
erat illo in cruce pendente q̃¬
scissum:quia ergo ignoran¬
tia popłi erat in lege. propte
nuunt: sed intellectorẽ reqͥ¬
runt. Dam et ipse numeius¬
pasti popłi: popłm fignifica¬
bat sub lege constitutũ. Cur
enĩ quinq milia erant: nisi

Expanded text:
 portans, sacerdotis et regis: sacerdotis per victimam, quam seipsum obtulit pro nobis Deo; regis, quia regimur ab eo: et aperiuntur quae clausa portabantur. Gratias illi; implevit per se quod per Vetus Testamentum promittebatur. Et frangi jussit panes: frangendo multiplicati sunt. Nihil verius. Quinque enim illi libri Moysi, quam multos libros, cum exponuntur, tanquam frangendo, id est disserendo, fecerunt? Sed quia in illo hordeo ignorantia primi populi tegebatur, de quo primo populo dictum est, Quamdiu legitur Moyses, velamen supra corda eorum positum est : nondum enim ablatum erat velamen, quia nondum venerat Christus; nondum velum templi fuerat illo in cruce pendente conscissum: quia ergo ignorantia populi erat in Lege, propternuunt, sed intellectorem requirunt: pasti populi populum significabat sub lege constitutum. Cur enim quinque millia erant, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
re uele tempus regni eius: Et¬
enĩ uenerat modo ñ iam regna¬
re. quomodo regnaturus est:
in eo quod dicimus. adueniat
regnũ titũ. Semper quidẽ ille
cum patre regnat: sedm quod
est filius dei. uerbũ dei.uer¬
bum.per quod facta funt
omnia. Predixerunt ar̃ĩt pro¬
phete regnũ euus. etiã scd̃m¬

Expanded text:
re velle tempus regni ejus? Etenim venerat modo non jam regnare, quomodo regnaturus est in eo quod dicimus, Adveniat regnum tuum . Semper quidem ille cum Patre regnat, secundum quod est Filius Dei, Verbum Dei, Verbum per quod facta sunt omnia. Praedixerunt autem prophetae regnum ejus
Abbreviated transcription (Latin):
do colligitur. quod modo ẽo¬
paratur: quod modo enrit᷑
sanguine xp̃i. E rit aliquan¬
do manifestum regnũ eius:
quando aperta erit claritas
sanctoꝵ eius. post iudicrũ
ab eo factum: quod rudiciũ
supra ipse dixxit. quod filruᷤ
hominis ipse facturus sit. De
quo regno etiã ipse apłs dicit:
cũ tradiderit regnũ deo et pa¬
tri. Unde etiã ipse. Uenite
benedicti patris mei. percipite
regnũ quod uob̃ paratum est
ab origine mundi. Discipuli
aũt et turbe credentes in eũ.
putauerunt eũ sic uenisse. ut
iam regnaret:hoc est uelle ra¬
pere et regem facere. preueni¬
re uelle tempꝰ regni eius.quod
ipse apud se occultabat ut o¬
portune proderet. et oportu¬
ne in fine secłi declararet.Nã
ut noueritis quia regem uole

Expanded text:
do colligitur, quod modo comparatur, quod modo emitur sanguine Christi: erit aliquando manifestum regnum ejus, quando aperta erit claritas sanctorum ejus post judicium ab eo factum; quod judicium supra ipse dixit quod filius hominis facturus sit . De quo regno etiam Apostolus dixit: Cum tradiderit regnum Deo et Patri . Unde etiam ipse ait: Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum quod vobis paratum est ab initio mundi . Discipuli autem et turbae credentes in eum, putaverunt illum sic venisse ut jam regnaret: hoc est velle rapere et regem facere, praevenire velle tempus ejus, quod ipse apud se occultabat, ut opportune proderet, et opportune in fine saeculi declararet. 3. Nam ut noveritis quia regem
Abbreviated transcription (Latin):
uidebant credebant: quod ñ
uidebant. ñ intelligebant.
Ideo patres uestri: quia sum¬
les estis illoꝵ. Nam quantũ
pertinet fratres mei ad mortẽ
istam uisibilem et corporalẽ:
numqͥd nos ñ morimur. qui
manducamus panẽ de celo
descendentẽ:Sic sunt mor¬
tui illi. quem admodũ nõs

Expanded text:
videbant, credebant: quod non videbant, credebant: quod non videbant, non intelligebant. Ideo patres vestri, quia similes estis illorum. Nam quantum pertinet, fratres mei, ad mortem istam visibilem et corporalem, numquid nos non morimur qui manducamus panem de coelo descendentem? Sic sunt mortui et illi, quemadmodum nos
Abbreviated transcription (Latin):
deus est. Quid est autẽ
habere me: Habere uitã
eternã. Uita eterna mortẽ as¬
sumpsit: uita eterna mori uo¬
luit: sed de tuo ñ de suo. Acce¬
pit a te: ubi moreretur prote
Ab hominib enĩ carnẽ assum¬
psit: sed ñ more hominrũ. Nã
patrem habens in celo.matrem
elegit in terra: et illic natus si¬
ne matre: et hic sine patre. As¬
sumpsit ergo uita mortẽ: ut
uita occideret mortẽ. Nam
qui in me credit inquit: ha¬
bet uitam eternã. Non qđ
patet: sed quod latet. Uita
enĩ eterna. uerbũ in principio
erat apud d̃m: et deus erat uer¬
bum: et uita erat lux homi¬
nũ. Ipse uita eterna: dedit et
carm suscepte uitam eternam.
Cori uenit: sed die tercia re¬
surrexit. Inter uerbũ suscipi¬
ens. et carnẽ resurgentẽ: mors
media consumpta est. E go
sum inquit panis uite. Et
unde illi suꝑbierant: Patres
est. un de suꝑbitis: Mandu¬
cauerunt manna: et mor̃tus
sunt.Quare manducauer̃t
et mortui sunt: Quia quod

Expanded text:
e. Quid est autem e. Quid est autem habere me? Habere vitam aeternam. Vita aeterna mortem assumpsit, vita aeterna mori voluit; sed de tuo, non de suo: accepit a te, ubi moreretur pro te. Ab hominibus enim carnem assumpsit, sed non more hominum. Nam Patrem habens in coelo, matrem elegit in terra: et illic natus sine matre, et hic sine Patre. Assumpsit ergo vita mortem, ut vita occideret mortem. Nam qui in me credit, inquit, habet vitam aeternam: non quod patet, sed quod latet. Vita enim aeterna Verbum: in principio erat apud Deum, et Deus erat Verbum et vita erat lux hominum . Ipse vita aeterna, dedit et carni susceptae vitam aeternam. Mori venit, sed die tertio resurrexit. Inter Verbum suscipiens, et carnem resurgentem, mors media consumpta est. 11. Ego sum, inquit, panis vitae. Et unde illi superbiebant? Patres est unde superbitis? Manducaverunt manna, et mortui sunt. Quare manducaverunt, et mortui sunt? Quia quod
Abbreviated transcription (Latin):
dit quisquã: nisi is qui est a
do. hic uicdit patrẽ. Quid est
quod ait: Ego uidi patrẽ. uos
ñ iridistis patrẽ: et tam̃ non
uenitis ad me. nisi trahamim
a patre. Quid ẽ autẽ uos trahi¬
a patre: nisi discere a patre:
Quid est aũt discere a patre:
uerbũ patris. id est me: Ne
forte ergo cũ dico uob̃. omnis
qui audit a patre et didicit.
dicatis apud uos: sed num¬
quã uidimus patrẽ. Quomo
do discere potumus a patre:
Ame ipso audite. Don quia
patrẽ uidit quisquã: sed qui
est a deo. hic uidit patrẽ. Ego
noui patrẽ: ab ipso sum.Sed
quomodo uerbũ ab illo cuiꝰ
ẽ uerbũ: non qđ sonat & tran¬
sit: sed quod manet cũ dicen
te. et trahit audientẽ. Admo¬
neat quod sequitur. Amen
am̃ dico uobis: qui credit in
me.habet uitam eternã. Re¬
uelare se uoluit quid esset:
Nam compendio dicere po¬
tuit. qui credit in me. habet
me. Ipse enĩ xp̃c uerus deus
est: et uita eterna. Qui ergo
credit in me inquit. it in me:
et qui it in me. habet me.¬

Expanded text:
dit quisquam, nisi is qui est a Deo, hic vidit Patrem. Quid est quod ait? Ego vidi Patrem, vos non vidistis Patrem; et tamen non venitis ad me, nisi trahamini a Patre. Quid est autem a Patre, nisi discere a Patre? Quid est discere a Patre, Verbum Patris, id est me? Ne forte ergo cum dico vobis: Omnis qui audivit a Patre et didicit, dicatis apud vos: Sed nunquam vidimus Patrem, quomodo autem discere potuimus a Patre? A meipso audite. Non quia Patrem vidit quisquam, sed qui est a Deo, hic vidit Patrem. Ego novi Patrem, ab illo sum; sed quomodo verbum ab illo cujus est verbum: non quod sonat et transit, sed quod manet cum dte, et trahit audientem. 10. Admoneat quod sequitur: Amen, amen dico vobis, qui credit in me, habet vitam aeternam. Revelare se voluit quid esset: nam compendio dicere potuit, Qui credit in me, habet me. Ipse enim Christus verus Deus est et vita aeterna. Qui ergo credit in me, inquit, it in me; et qui it in me, habet
Abbreviated transcription (Latin):
trinitatẽ manifestius enun¬
cio. Quisquis itaq nominat
patrẽ et filiũ: oportet ibi in¬
telligat tanquam caritatẽ in¬
uicem patris et filii. quod est
spiritus sanctus. Fortasse enĩ
discusse scripture. quod ñ sic
dico ut hodie docere possim.
aut quasi aliud inueniri non
possit : sed tamen fortasse seru¬
tate scripture: indicant. quod
sp̃s sanctus caritas est. Et ne
putetis uilem esse caritatem.
Quomodo aũt uilis ẽ: quã¬
do omĩa que dicunt᷑ ñ uiliaͥ

Expanded text:
Trinitatem manifestius enuntio. 8. Quisquis itaque nominat Patrem et Filium, oportet ibi intelligat tanquam charitatem invicem Patris et Filii, quod est Spiritus sanctus. Fortassis enim discussae Scripturae: quod non sic dico, ut hodie docere possim, aut quasi aliud inveniri non possit: sed tamen fortasse scrutatae Scripturae indicant quod Spiritus sanctus charitas est. Et ne putetis vilem esse charitatem. Quomodo autem vilis est, quando omnia
Abbreviated transcription (Latin):
dum aũt intelligebatur: qͥa
nondũ aqua conuersa erat
in uinũ. Ergo om̃ib gentil
dispensabatur propħia. Quod
singulis etatib tanquam de
singulis hydriis ꝓ tempore qͥ¬
dam cõmemoremus. In ipso
exordio. adam et eua parentes
omniũ gentiũ erant: ñ tantũ¬
modo iudeoꝵ. Et quicquid
figurabatur in adam de xp̃o.

Expanded text:
dum autem intelligebatur, quia dum autem intelligebatur, quia nondum aqua conversa erat in vinum. Ergo omnibus gentibus dispensabatur prophetia. Quod singulis aetatibus, tanquam de singulis hydriis, pro tempore quaedam commemoremus. 10. In ipso exordio Adam et Eva parentes omnium gentium erant, non tantummodo Judaeorum; et quidquid figurabatur in Adam de
Abbreviated transcription (Latin):
delligitur: in eo uero qđ dicun¬
tur uł terne: etiã exprimitur
trinitas. Sed est et alius intel¬
lectus ñ pret̾mittendus : et ip¬
sum dicam: eligat quisq quod
placet Nos quod suggeritur ũ
subtrahimus. Mensa enĩ dñi ẽ.
Et ñ oportet ministrũ fraudare
conuiuas. presertim sic esurien¬
tes: ut apparet auiditas ur̃a. Pro¬
phetia que ab antiquis tempo¬
rib dispensatur : ad salutẽ om¬
nium gentiũ pertinet. Ad solũ
quidem populũ israel missus
est moyses: et ei soli popło. lex ꝑ
eum data est. Et ipsi propħe.
ex illo popło fuerunt: et ipsa di¬
stributio tempoꝵ scđm eundẽ
popłm distincta est. Unde &
hy drie dicuntur scđm purifi¬
cationẽ iudeoꝵ. Sed tamen qđ
illa propħia etiam ceteris genti¬
bus annunciabat. manifestũ:
quandoquidẽ xp̃c in ea occult
erat. in quo benedicunt᷑ om̃s
gentes : sicut promissũ est abra¬
he dicente dño. in semine tuo
benedicentur om̃s gentes. Pon¬

Expanded text:
telligitur; in eo vero quod dicuntelligitur; in eo vero quod dicuntur vel ternae, etiam exprimitur Trinitas. 9. Sed est et alius intellectus non praetermittendus, et ipsum dicam: eligat quisque quod placet; nos quod suggeritur non subtrahimus. Mensa enim Domini est, et non oportet ministrum fraudare convivas, praesertim sic esurientes, ut appareat aviditas vestra. Prophetia quae ab antiquis temporibus dispensatur, ad salutem omnium gentium pertinet. Ad solum quidem populum Israel missus est Moyses, et ei soli populo per eum Lex data est, et ipsi Prophetae ex illo populo fuerunt, et ipsa distributio temporum secundum eumdem populum distincta est; unde et hydriae dicuntur secundum purificationem Judaeorum: sed tamen quod illa prophetia etiam caeteris gentibus annuntiabatur, manifestum est; quandoquidem Christus in eo occultus erat, in quo benedicuntur omnes gentes, sicut promissum est Abrahae dicente Domino, In semine tuo benedicentur omnes gentes . Non
Abbreviated transcription (Latin):
Scriptum est etiã: quia caritaᷤᷤ
dei diffusa est in cordib nr̃is.
per sp̃m sc̃m qui datus ẽ nob.
Quis ergo nominet patrẽ et fi¬
liũ: et ñ ibi intelligat caritatẽ
patris et filii: Quam cũ ha¬
bere ceperit: sp̃m sc̃m habebit.
Quam si ñ habuerit:sine spi¬
ritu sancto erit. Et quomo¬
do corpus tuum sine spiritu
quod est anima tua si fuerit.
mortuũ erit : sic anima tua
sine sp̃u sancto. id est sine ca¬
ritate si fuerit.mortua depu¬
tabitur. Ergo metretas binaᷤᷤ
capiebant hydrie: quia in
omniũ tempoꝵ ꝓphetia. pat̾
et filius predicatur. Sed ibi ẽ
sp̃s sanctus: idoq adiunctũ
est. uł ternas. Ego et pater
inquit unũ sumus. Sed ab¬
sit. ut desit spiritus sanctus.
Ubi audimus. ego et pater
unũ sumus: tam̃ quia patrẽ
et filiũ nominauit. capiant
hydrie binas metretas. S au¬
di uł t̾nas. Ite baptizate om̃s¬
gentes ĩ nomine patͥs et filii
et sp̃s sancti. Itaq in eo quod di¬
cuntur bine. ñ exprimit̾ sed in¬

Expanded text:
criptum est etiam, Quia charitas Dei diffusa est in cordibus nostris per Spiritum sanctum qui datus est nobis . Quis ergo nominet Patrem et Filium, et non ibi intelligat charitatem Patris et Filii? Quam cum habere coeperit, Spiritum sanctum habebit: quam si non habuerit, sine Spiritu sancto erit. Et quomodo corpus tuum sine spiritu, quod est anima tua, si fuerit, mortuum est; sic anima tua sine Spiritu sancto, id est, sine charitate si fuerit, mortua deputabitur. Ergo metretas binas capiebant hydriae, quia in omnium temporum prophetia Pater et Filius praedicatur: sed ibi est et Spiritus sanctus; ideoque adjunctum est, vel ternas. Ego et Pater, inquit, unum sumus : sed absit ut desit Spiritus sanctus, ubi audimus, Ego et Pater unum sumus. Tamen quia Patrem et Filium nominavit, capiant hydriae binas metretas; sed audi, vel ternas: Ite, baptizate gentes in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti . Itaque in eo quod dicuntur binae, non exprimitur, sed in
Abbreviated transcription (Latin):
ut ardeam: caritatẽ aũt non
habeã: nichil michi prodest.
Quanta est ergo caritas. que
si desit. frustra habentur cete¬
ra: si adsit. habent᷑ omnnia. Ta¬
men caritatẽ laudans apłus
paulus copiosissime atq uber¬
rime. minus de illa dixit: qͣm

Expanded text:
ardeam, charitatem autem non habeam, nihil mihi prodest » . Quanta est ergo charitas, quae si desit, frustra habentur caetera; si adsit, recte habentur omnia? Tamen charitatem laudans apostolus Paulus copiosissime atque uberrime, minus de illa dixit quam
Abbreviated transcription (Latin):
quis michi probas: quia de ip¬
sa resurrectione dixit: Si paci¬
enter audias: tu ipse tibi mo¬
do probabis. Sequamur ergo
Nolite mirari hoc: quia ueniet
hora. in qua om̃s qui in monu¬
mentis sunt. Quid euidentiu
ista resurrectione: Iam dudũ¬

Expanded text:
quis, mihi probas quia de ipquis, mihi probas quia de ipsa resurrectione dixit? Si patienter audias, tu ipse tibi modo probabis. Sequamur ergo: Nolite mirari hoc; quia venit hora, in qua omnes qui in monumentis sunt. Quid evidentius ista resurrectione
Abbreviated transcription (Latin):
esse̾. de quib dicit apłs. et fi¬
dem quoꝵdam peruertunt.
Credo enĩ quia talia uerba il¬
lis dicebat: ecce dñs ubi ait. et
qui eredit in me transit de mor¬
de ad uitam: iam facta ẽ resur¬
rectio in hominib fidelib. qui
fuerant infideles. Quomodo al¬
tera dicitur resurrectio: Oraciaᷤᷤ
dño deo nostro qui fulcit nutan¬
tes: dirigit hesitantes: cõfirmat
dubitantes. Audi quid sequit᷑.
quia ñ habes unde tibi facias ca¬
liginem mortis. Si credidifti:
totum crede. Quid totum in¬
quis credoᷤ. Audi quod dicit.
Dolite mirari hoc. quia dedit
potestatem filio iudiciũ faci¬
endi: in fine dico. ait. Quomo¬
do infine:. Dolite mirari hoc:
quia uenit hora. Hic ñ dixit:
et nunc est. In illa resurrectio¬
ne fidei quid dixit: Tiemiet ho¬
ra et nunc est. In ista resurrecti¬
one quã commendat futurã
corpoꝵ mortuoꝵ: uemiet hora
dixit: ñ dixit nunc est: quia ĩ
fine scłi uentura ẽ. Et unde in¬

Expanded text:
esse, de quibus dicit Apostolus, Et fiesse, de quibus dicit Apostolus, Et fidem quorumdam pervertunt . Credo enim quia talia verba illis dicebant: Ecce Dominus ubi ait, Et qui credit in me, transiit a morte ad vitam; jam facta est resurrectio in hominibus fidelibus qui fuerant infideles: quomodo altera dicitur resurrectio? Gratias Domino Deo nostro; fulcit nutantes, dirigit haesitantes, confirmat dubitantes. Audi quid sequitur, quia non habes unde tibi facias caliginem mortis. Si credidisti, totum crede. Quid totum, inquis, credo? Audi quid dicit: Nolite mirari hoc, quia dedit potestatem Filio faciendi judicii. In fine dico, ait. Quomodo in fine? Nolite mirari hoc; quia venit hora. Hic non dixit, et nunc est. In illa resurrectione fidei quid dixit? Venit hora, et nunc est. In ista resurrectione quam commendat futuram corporum mortuorum, Venit hora, dixit; non dixit, nunc est; quia in fine saeculi ventura est. 13. Et unde, in
Abbreviated transcription (Latin):
dei filius est: semper habuit
hanc potestatem. Aecepit qui
crucifixusẽ: qui fuit in morte.
ẽ in uita uerbũ dei numquã
in morte: semper in uita. Iã
ergo de resurrectione forte ali¬
quis nostrũ dicebat. ecce resur¬
reximus: qui audit xp̃m. qui
credit xp̃m: et transit de morte
ad uitam. et in iudiciũ non ue¬
met. Uenit ergo hora et nunc
st: ut qui audit uocẽ filii dei.
uiuat. Mortuus erat: audi¬
uit: ecce resurget. Quid ẽ qđ
dicitur postea resurrectio futu¬
li precipitare sententrã: ne per¬
gas post illam. Est quidem re
surrectio que fit nunc. Mor¬
tui erant infideles: mortui erãt
iniqui: uiuunt iusti: transe¬
ant a morte infidelitatis. ad
uitam fidei. Sed noli inde cre
sequatur post cõmemoratã re¬
surrectionem istam. que fit ꝑ
fidem÷ nequis putaret istam
solam esse. et incideret in illã
desperationẽ et errorẽ hominr̃.
qui peruercebant alioꝵ sensus.
dicentes resurrectionẽ iam factã

Expanded text:
Dei Filius est, semper habuit Dei Filius est, semper habuit hanc potestatem. Accepit qui crucifixus est. Qui fuit in morte, est in vita: Verbum Dei nunquam in morte, semper in vita. 12. Jam ergo de resurrectione forte aliquis nostrum dicebat: Ecce resurreximus; qui audit Christum, qui credit, et transit de morte ad vitam et in judicium non veniet; venit hora, et nunc est, ut qui audit vocem Filii Dei, vivat; mortuus erat, audivit, ecce resurgit: quid est quod dicitur postea resurrectio futupitare sententiam, ne pergas post illam. Est quidem ista resurrectio quae fit nunc: mortui erant infideles, mortui erant iniqui; vivunt justi, transeunt a morte infidelitatis ad vitam fidei: sed noli inde credsequatur post commendatam resurrectionem istam quae fit per fidem, ne quis putaret istam solam esse, et incideret in illam desperationem et errorem hominum, qui pervertebant aliorum sensus, dicentes resurrectionem jam factam
Abbreviated transcription (Latin):
potestatẽ dedit ei iudiciũ face¬
re. Hoc ẽ quod hesterno die ex¬
posui caritati uestre.quia in iu¬
clicio homo uidebitur. ds̃ aũt
ñ uidebit᷑: sed post rudiciũ ui¬
mo uidebitur in iudicio. for¬
ma uia que sic uidebitur et
ueniet ut ascendit: ideo supͣ
dixerat: pater ñ iudicat quen¬
quam. sed omne iudicium de¬
dit filio. Hoc etiã isto loco repe¬
tit. cũ dicit: et potestatẽ dedit
el iudiciũ facere: quoniã filius
hominis est. Tanquã diceres
tu: potestatẽ dedit ei iudiciũ
faciendi. Quare: Quando ñ
habuit istam potestatẽ iudici¬
um faciendi: Quando in prin¬
cipio erat uerbũ. et uerbũ erat
apud dm̃. et ds erat uerbum:
quando om̃ia per ipsũ facta
sunt. numqͥd non habebat po¬
testatem iudiciũ faciendi: Sed
scđm hoc dico. potestatẽ dedit
ei udiciũ faciendi: quoniã fi¬
liꝰ hominis ẽ. Sccd̃m hoc accepit
potestatẽ iudicandi: quia fili¬
us hominis est. Dam scđmn qd

Expanded text:
potestatem dedit ei judicium faciepotestatem dedit ei judicium faciendi. Hoc est quod hesterno die exposui Charitati vestrae, quia in judicio homo videbitur, Deus autem non videbitur: sed post judicium mo videbitur in judicio forma illa, qua sic veniet sicut ascendit, ideo supra dixerat: Pater non judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio Hoc etiam in isto loco repetit, cum dicit, Et potestatem dedit ei judicium faciendi, quoniam filius hominis est. Tanquam diceres tu, Potestatem dedit ei judicium faciendi, quare? Quando non habuit istam potestatem judicium faciendi? Quando in principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum, quando omnia per ipsum facta sunt numquid non habebat potestatem judicium faciendi? Sed secundum hoc dico, Potestatem dedit ei judicium faciendi, quia filius hominis est: secundum hoc accepit potestatem judicandi, quia filius hominis est. Nam secundum quod
Abbreviated transcription (Latin):
dedit. Quid interest. quia ille
dedit. iste accepit: Dumquid
iam erat quando accepit: Nũ¬
quid in telligimus xp̃m fuisse
aliquando sine luce: cũ sit ipse
sapientia patris de qua dictum
ẽ. candor est lucis eterne: Ergo
quod dicitur. dedit filio. tale ẽ.
ac si diceretur. genuit filium:
generando enĩ dedit. Quomo¬
do dedit ut esset: sic dedit ut
uita esset: et sic dedit: ut in se¬
met ipso uita esset. Quid ẽ. in
semet ipso uita esset: Non ali¬
unde uita indigeret: sed ipse
esset plenitudo uite: unde cre¬
dentes alii iuuerent. dũ uiue¬
rent. Dedit ergo illi uitã habe¬
re in semet ipso. Dedit tanquã.
Cui: Tanquã uerbo suoͬ. tan¬
quam ei qui in principio erat
uerbũ: et uerbum erat apud
đm. Deinde. quia homo factuᷤᷤ:
quid illi dedit: Et potestatem
dedit ei iudiciũ facere: quomã
filius hominis ẽ. Scdm quod fili
dei est. sicut habet pater uitã in
semet ipso: sic dedit filio habe¬
autẽ quod filius hominis est:

Expanded text:
dedit. Quid interest? Quia ille dedit. Quid interest? Quia ille dedit, iste accepit. Numquid jam erat quando accepit? Numquid intelligimus Christum aliquando fuisse sine luce, cum ipse sit Sapientia Patris, de qua dictum est, Candor est lucis aeternae ? Ergo quod dicitur, dedit Filio, tale est ac si diceretur, genuit filium: generando enim dedit. Quomodo dedit ut esset, sic dedit ut vita esset, et sic dedit ut in semetipso vita esset. Quid est, in semetipso vita esset? Non aliunde vita indigeret, sed ipse esset plenitudo vitae, unde credentes alii viverent dum viverent. Dedit ergo illi habere vitam in semetipso: dedit tanquam cui? Tanquam Verbo suo, tanquam ei qui in principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum. 11. Deinde quia homo factus, quid illi dedit? Et potestatem dedit ei judicium facere, quoniam filius hominis est. Secundum quod Filius Dei est, sicut habet Pater vitam in semetipso, sic et dedit Filio vitaautem quod filius hominis est,
Abbreviated transcription (Latin):
tri: semper candens. semper lu¬
cens. semper feruens. Nam si ñ
ferueret: numquid diceret᷑ in
psalmo. nec ẽ qui se abscondat
a calore eius: Tu aũt in pecca¬
to tuo frigidus eras: conuerte¬
ris ut feruescas: si recesseris. fri¬
gesces. In peccato tuo tenebro¬
sus eras: conuertẽris ut illumi¬
neris: si auerteris te obscurabe¬
ris. Proinde. qͥa inte tenebre e¬
ras: cũ illuminaberis ñ eris lu¬
men: quamuis sis in lumine.
do tenebre: nunc autẽ lux in
dño. Cum dixisset. nunc au
cem lux: addidit. in dño. In
te ergo tenebie: in dũo lux.
Quare: Quia participatione il¬
lius lucis. lux es. Si aũt a luce
qua illuminaris recesseris: ad
denebras cuas redis. Don sic xpi¬
stus: ñ sic uerbũ dei. Sed qͦmo¬
do: Sicut pater habet uitã in
semet ipso: sic dedit et filio tri-¬
tam habere in semet ipso:ut ñ
participatione uiuat. sed in co¬
mutabiliter uiuat: et om̃ino
ipse sit uita. Sic dedit et filio
habere uitã. Sicut habet: sic

Expanded text:
tri, semper candens, semper lucens, semper fervens: nam si non ferveret, numquid diceretur in Psalmo, Nec est qui se abscondat a calore ejus ? Tu autem in peccato tuo frigidus eras, converteris ut fervescas: si recesseris, frigescis. In peccato tuo tenebrosus eras, converteris ut illumineris: si averteris te, obscuraberis. Proinde quia in te tenebrae eras, cum illuminaberis, non eris lumen, quamvis sis in lumine. do tenebrae; nunc autem lux in Domino . Cum ditem lux, addidit, in Domino. In te ergo tenebrae, lux in Domino. Lux quare? Quia participatione lucis illius, lux es. Si autem a luce qua illuminaris recesseris, ad tenebras tuas redis. Non sic Christus, non sic Verbum Dei. Sed quomodo? Sicut habetsemetipso, sic dedit et Filio habere vitam in semetipso: ut non participatione vivat, sed incommutabiliter vivat; et omnino ipse vita sit. Sic dedit et Filio habere vitam. Sicut habet, sic
Abbreviated transcription (Latin):
in moyse baptirati sunt. in nu¬
be et in mari: et omnes eandẽ
escam spiritalem manducauie¬
runt. Spiritalem utiq eandẽ:
nam corporalem alteram:quia
illi manna. nos alrud. Spirita¬
lem uero eã quã nos. sed patres
nostri. ñ patres illoꝵ: quibꝰ nos
similes sumus: ñ quib illi simi¬
les fuerunt. Et adiungit. Et
om̃s eundem potum spiritalem
biberunt. Alirid illi. aliud nos.
sed specie uisibili: quod tamen
hoc idem significaret uirtute
spiritali. Quomodo enĩ eun¬
dem potum: Bibebant inqͥt
de spiritali: sequenti eos petra.
Petra aũt erat xp̃c. Inde panis.
inde potus. Petra xp̃c insignũ.
Et quomodo biberunt. ꝑ¬
cussa ẽ petra de uirga bis. Ge¬
mina percussio. duo ligna
crucis significat. Hic est ergo
panis de celo descendens: ut
siquis manducauerit ex hoc¬
pane. ñ moriatur. Sed quod
pertinet ad uirtutem sacram̃¬
ti: ñ quod pertinet ad iuisibi¬
le sacramentũ. Qui mãdu¬
cat intus et ñ foris: qui man
cducat in corde: ñ qui p̃mit¬

Expanded text:
nube et in mari, et omnes eamdem escam spiritualem manducaverunt. Spiritualem utique eamdem; nam corporalem alteram, quia illi manna, nos aliud: spiritualem vero, quam nos. Sed patres nostri, non patres illorum: quibus nos similes sumus, non quibus illi similes fuerunt. Et adjungit: Et omnes eumdem potum spiritualem biberunt. Aliud illi, aliud nos; sed specie visibili, quod tamen hoc idem significaret virtute spirituali. Quomodo enim eumdem potum? Bibebant, inquit, de spirituali sequente petra: petra autem erat Christus . Inde panis, inde potus. Petra Christus in sigEt quomodo biberunt? Percussa est petra de virga bis : gemina percussio, duo ligna crucis significat. Hic est ergo panis de coelo descendens, ut si quis manducaverit ex ipso, non moriatur. Sed quod pertinet ad virtutem Sacramenti, non quod pertinet ad visibile Sacramentum: qui manducat intus, ducat in corde, non qui praemit
Abbreviated transcription (Latin):
mulier. Dñe neꝙ in quo hau¬
rias habes: & puteus altus est.
Unde ergo habes aquã uiuã:
Nunquid tu maior es patre
nostro iacob qui dedit nobis
puteum. et ipse ex eobibit.
et filii eius et pecora eruis: Re

Expanded text:
e in quo haurias habes et puteus altus est unde ergo habes aquam vivam numquid tu maior es patre nostro Iacob qui dedit nobis puteum et ipse ex eo bibit et filii eius et pecora eius re
Abbreviated transcription (Latin):
nec incor ioħis ascendit.s cor io¬
hannis in illã ascendit: Quod e¬
nim ascendit incor hominis. de
imo ẽ ad hominẽ. Quo enĩ as¬
cendit cor hominis. sursũ est ab
homine. E tiam sic fratres dici po¬
test.quia si ascendit incor ioħnis.
si aliquo mͦ potest dici. an tantum
ñ erat homo: In quancũ ceꝑat esse
angelus. Quia om̃s sanctangłi.
quia anmunciatores di. Id̾o carnali¬
b & animalib ñ ualentib ꝑcipere
que sunt cdĩ. quid ait apłs: Cũ enĩ
dicitis. ego sum pauli. ego sũ apouo.
nonne homines estis: Quid cos uole¬
bat facere. quib ex probrabat quia
homines erant : Nultis nosse qͥd
eos facere uolebat: Audite in psal¬
mis. Ego dixi dii estis. & filui expelsi
om̃s. Ad hoc ergo nos uocat d̃s. ne si¬
mus homines. s tunc in melius ñ
erimꝰ homines. si prius nos esse ꝑo
mines agnoscamus. id ẽ ut ad illã
celsitudinẽ ab humilitate surghimꝰ.
ne cũ putamꝰ nos aliqͥd esse cũmi

Expanded text:
nec in cor Joannis ascendit, sed cor Jonec in cor Joannis ascendit, sed cor Joannis in illam ascendit? Quod enim ascendit in cor hominis, de imo est ad hominem: quo autem ascendit cor hominis, sursum est ab homine. Etiam sic, fratres, dici potest quia si ascendit in cor Joannis, si aliquo modo potest dici, in tantum st, Non erat homo? In quantum coeperat esse angelus: quia omnes sancti, angeli; quia annuntiatores Dei. Ideo carnalibus et animalibus non valentibus percipere quae sunt Dei, quid ait Apostolus? Cum enim dicitis, Ego sum Pauli, ego Apollo, nonne homines estis ? Quid eos volebat facere, quibus exprobrabat quia homines erant? Vultis nosse quid eos facere volebat? audite in Psalmis: Ego dixi, Dii estis, et filii Excelsi omnes . Ad hoc ergo vocat nos Deus, ne simus homines. Sed tunc in melius non erimus homines, si prius nos homines esse agnoscamus, id est, ut ad illam celsitudinem ab humilitate surgamus: ne cum putamus nos aliquid esse, cum
Abbreviated transcription (Latin):
nunciarẽt pacẽ. Sunt enĩ alii mon¬
tes naufragosi. quo quisq nauim
cũ impulerit. soluitur. facile enim
est. cũ uidet terra apericlitantib
quasi conari ad terram. s aliquã¬
do uidetur t̾ra inmonte. & saxa
latent sub monte. Et cũ quisq co¬
natur ad montẽ. incidit in saxa.
& ñ ibi inuenit portũ. s planctũ.
Sic fuerunt quidã montes. & ma¬
gni apparuerunt inter homines.
& fecerunt hereses & scismata. et
diuiserunt eccłam di. S isti qui di¬
uiserunt eccłam di: ñ erant illi mõ¬
tes de quib dictũ ẽ. suscipiãt mon¬
tes pacem popło tuo. Quomͦꝰ enim
pacem susceꝑunt. qui unitatem di¬
uiserunt: Qui aũt susceꝑunt pa¬
cem nunciandã popło: contempla¬
ti sunt ipsam sapientiã. quantum¬
potuit humanis cordib contingi.
quod nec oculus uidit. nec auris
audiuit. nec incor hominis ascen¬
dit. Si in cor hominis ñ ascendit.
quom ascendit incor iohannis:
An ñ erat homo ioħs: Anforte

Expanded text:
nuntiarent pacem. 3. Sunt enim alii montes naufragosi, quo quisque navim cum impulerit, solvitur. Facile est enim cum videtur terra a periclitantibus, quasi conari ad terram: sed aliquando videtur terra in monte, et saxa latent sub monte; et cum quisque conatur ad montem, incidit in saxa; et non ibi invenit portum, sed planctum. Sic fuerunt quidam montes, et magni apparuerunt inter homines; et fecerunt haereses et schismata, et diviserunt Ecclesiam Dei: sed isti qui diviserunt Ecclesiam Dei, non erant illi montes de quibus dictum est, Suscipiant montes pacem populo tuo. Quomodo enim pacem susceperunt, qui unitatem diviserunt? 4. Qui autem susceperunt pacem nuntiandam populo, contemplati sunt ipsam Sapientiam, quantum humanis cordibus potuit contingi quod nec oculus vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit . Si in cor hominis non ascendit, quomodo ascendit in cor Joannis? An non erat homo Joannes? An forte
Abbreviated transcription (Latin):
erat qui dixit. in pͥncipio eratuer¬
bũ. & uerbũ erat apud dm̃. & deus
erat uerbũ. Susceꝑat pacẽ mons iste.
contemplabat᷑ diuinitatẽ uerbiꝰᷤua¬
lis iste mons erat: Q uã excelsus:
Transcenderat omĩa cacumina t̃¬
rarũ. transcenderat om̃s campos ae¬
ris. transcenderat om̃s altitudines si¬
derũ. transcenderat om̃s choros & le¬
giones angłorũ. Nisi enĩ transcen¬
deret ista om̃a que creata sunt: ñ
ꝑueniret ad eũ ꝑ que facta st̃ om̃a.
Don potestis cogitare quid trãscen¬
derit: nisi uideatis quo ꝑuenerit.
Queris de celo & t̾ra: facta s̃t.Que¬
ris de his que sũt in celo & interra:
utiq multomagis & ipsa facta st̃.
Queris de sp̃ualib ereaturis. de an¬
gelis. de archangłis. sedib. dñationi-¬
b. uirtutib. principatib: & ipsa

Expanded text:
erat, qui dixit, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. Susceperat pacem mons iste, contemplabatur divinitatem Verbi. Qualis iste mons erat? quam excelsus? Transcenderat omnia cacumina terrarum, transcenderat omnes campos aeris, transcenderat omnes altitudines siderum, transcenderat omnes choros et legiones Angelorum. Nisi enim transcenderet ista omnia quae creata sunt, non perveniret ad eum per quem facta sunt omnia. Non potestis cogitare quid transcenderit, nisi videatis quo pervenerit. Quaeris de coelo et terra? facta sunt. Quaeris de his quae sunt in coelo et terra? Utique multo magis et ipsa facta sunt. Quaeris de spiritualibus creaturis, de Angelis, Archangelis, Sedibus, Dominationibus, Virtutibus, Principatibus? et ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
dem. ipsam iherłm ipse condi-¬
dit: cum esset apud patrẽ uer¬
bum dei. Omnia enĩ ꝑ ipsũ
facta sunt : et sine ipso factum
est nichil. De ilo ergo homi¬
ne de quo hodie audiuimus.
unus mediator dei et hominũ
on dicet homoͬ. quidã homo
mediator dei et hominũ. homo
mater syon dicit. Quare mat̃
syon dicit: Quia inde accepit
carnem: inde uirgo maria.de
ciuius utero serui forma suscep¬
ta ẽ. in qua dignatus ẽ appare¬
re humillimus: mater syon
dicet homo: et homo iste qui
dicit mater syon. factus ẽ in
ea. Homo factus est in ea. Nã
deus erat ante eã: et homo fa¬
ctus est in ea: qui homo factus
est in ea ipse fundauit eam al¬
tissimus. ñ humillimus. Ho¬
mo factus est in ea humillimꝰ.
quia uerbũ caro factũ est. et ha¬
bitauit innobis. Ipse funda¬
uit eam altissimus: quia in
principio erat uerbũ: et uer¬
bum erat apud dm: et deus
erat uerbũ. Omĩa per ipsũ¬

Expanded text:
tem, ipsam Jerusalem, ipse conditem, ipsam Jerusalem, ipse condidit cum esset apud Patrem Verbum Dei: Omnia enim per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil. De illo ergo homine de quo hodie audivimus, unus mediator Dei et hominum on, dicet homo. Quidam homo, mediator Dei et hominum homo, Mater Sion dicit. Quare Mater Sion dicit? Quia inde accepit carnem, inde virgo Maria, de cujus utero servi forma suscepta est, in qua dignatus est apparere humillimus. Mater Sion dicit homo, et homo iste qui dicit Mater Sion, factus est in ea, homo factus est in ea. Nam Deus erat ante eam, et homo factus est in ea. Qui homo factus est in ea, ipse fundavit eam Altissimus , non humillimus. Homo factus est in ea humillimus; quia Verbum caro factum est, et habitavit in nobis: ipse fundavit eam Altissimus; quia in principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum; et Deus erat Verbu
Abbreviated transcription (Latin):
meũ intres: multi ab oriente &
occidente uenient. Et puta. qͥa
uenient. quid de illis fiet: Si e¬
nim uenient: iam precisi sunt
de silua. Ubi inserendi sunt.
ne arescant: Et recumbent in¬
quit cũ abraham. et ysaac. et
iacob. In quo conuiuio: Ne for¬
de ñ inuites ad semꝑ uiuendũ.
sed ad multũ bibendũ: recum¬
bent cũ abrahã. et ysaac et ia¬
cob. Ułbi: In regno inquit ce¬
loꝵ. Et quid erit de illis. qui
uenerunt de stirpe abrahe: Qd
fit de ramis quib arbor plena
erat: Quid. nisi quia preciden¬
tur: ut isti inserantur : Doce
quia precident᷑ . Filii autẽ re-¬
giri. ibunt in tenebras exterio¬
res. Habeat ergo apud nos ho¬
norem ꝓpheta: qui non habuit
honorem in patria sua.Non
habuit honorem in patria in
qua conditus ẽ: habeat hono¬
rem in patria quã condidit.
In illa enĩ conditus ẽ conditor
omiriũ: conditus ẽ in illa se
cundũ formã serui. Dam ipsã
ciuitatem in qua conditus est.
ipsam syon. ipsam iudeoꝵ gen¬

Expanded text:
meum intres, Multi ab oriente et occidente venient. Et puta quia venient: quid de illis fiet? Si enim venient, jam praecisi sunt de silva: ubi inserendi sunt, ne arescant? Et recumbent, inquit, cum Abraham, et Isaac, et Jacob. In quo convivio; ne forte non invites ad semper vivendum, sed ad multum bibendum? Recumbent cum Abraham, et Isaac, et Jacob. Ubi? In regno, inquit, coelorum. Et quid erit de illis qui venerunt de stirpe Abrahae? quid fiet de ramis quibus arbor plena erat? Quid, nisi quia praecidentur, ut isti inserantur? Doce quia praecidentur: Filii autem regni ibunt in tenebras exteriores . 7. Habeat ergo apud nos honorem Propheta, quia non habuit honorem in patria sua. Non habuit honorem in patria, in qua conditus est; habeat honorem in patria quam condidit. In illa enim conditus est conditor omnium, conditus in illa est secundum formam servi. Nam ipsam civitatem in qua conditus est, ipsam Sion, ipsam Judaeorum gen
Abbreviated transcription (Latin):
et deuis credatur et homo. Deuᷤ
qui nos fecit: homo qui nos:
quesurit. Deus cũ patre semꝑ:
homo nobiscum ex tempore.
Don enm quereret quẽ fece¬
rat: nisi fieret ipse qd̃ fecerat.
Uerũ hoc mementote. et de
cordib uestris nolite dimitte¬
re ÷ sic esse xp̃m hominẽ factũ:
ut ñ destiterit esse d̃s. Manẽs
deus. accepit hominẽ: qui fecit
hominẽ. Quando ergo latuit
ut homo: ñ potentiam perdi¬
disse putandus est: sed exem¬
plum infirmitati prebuisse.
Ille enĩ quando uoluit deten¬
tus est: quando uoluit occisꝰ
est. Sed quoniã futura erant
menbra eius. idest fideles erus.
qui ñ haberent illam potesta¬
tem. quã habebat dñs ipse no¬
ster: quod latebat. quod se tan¬
quam ne occideretur occulta¬
bat: hoc indicabat actura esse
menbra sua: in quib utiq m̃¬
bris suis ipse erat. Non enim
xp̃c in capite. et ñ incorpore:
sed xp̃c totus in capite et ĩ cor¬
pore. Quod ergo menbra erus.
ipse: quod aũt ipse. ñ conti¬
nuo menbra eius. Nam n

Expanded text:
t Deus credatur et homo: Deus qui nos fecit, homo qui nos quaesivit; Deus cum Patre semper, homo nobiscum ex tempore. Non enim quaereret quem fecerat, nisi fieret ipse quod fecerat. Verum hoc mementote, et de cordibus vestris nolite dimittere, sic esse Christum hominem factum, ut non destiterit Deus esse. Manens Deus accepit hominem, qui fecit hominem. Quando ergo latuit ut homo, non potentiam perdidisse putandus est, sed exemplum infirmitati praebuisse. Ille enim quando voluit detentus est, quando voluit occisus est. Sed quoniam futura erant membra ejus, id est fideles ejus, qui non haberent illam potestatem quam habebat ipse Deus noster; quod latebat, quod se tanquam ne occideretur occultabat, hoc indicabat factura esse membra sua, in quibus utique membris suis ipse erat. Non enim Christus in capite et non in corpore, sed Christus totus in capite et in corpore. Quod ergo membra ejus, ipse: quod autem ipse, non continuo membra ejus. Nam si