comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ualet quicquã bom ꝑinbecillitatẽ ꝑficere. Neqͥd nimis.
Nam quioquid cum modo & temꝑam̃to fit. salutare est.
Quic ͥs aut̃ nimis & ultra modũ:÷. ꝑn̾ciosũ fit. studiũq su¬
ũ incontrarium u̾tit. In om̃i gͦ oꝑe. modum & temꝑam̃¬
tũ oportet habere. Nam ꝯm̃e quod excedit ꝑiculosum est.
sic̃ aqua quȩ nimios imbres p̾bet. ñ solum nullũ usumad̾¬
hibet. s etiam ꝑiculum exibet. Explicit liber scd̃s.

Expanded text:
valet quidquam boni per imbecillitatem perficere. 16. Ne quid nimis. valet quidquam boni per imbecillitatem perficere. 16. Ne quid nimis. Nam quidquid cum modo et temperamento fit, salutare est; quidquid autem nimis, et ultra modum est, perniciosum fit, studiumque suum in contrarium vertit. In omni ergo opere modum et temperamentum oportet habere. Nam omne quod excedit periculosum est; sicut aqua, quae si nimios imbres praebeat, non solum nullum usum adhibet, sed etiam periculum exhibet. LIBER TERTIUS.
Abbreviated transcription (Latin):
mens & conscientia. Spernit᷑ ieuinium qd̾ inuesꝑum
ex pletione ciboꝵ reficit᷑. Neq enim reputanda ÷ abstinen¬
luptas enim: deliciȩ intelligunt᷑. Sic̃ enim repetino de¬
biti. ⁊lis. & contentio & ꝑcussio: ita deliciȩ imꝓbantur
a ꝓpħa inieiunio. Tota enim die epulas incogitationerii¬
minat. qui ad explendam gulam uesꝑe sibi delicias p̃ꝑant
Non est corꝑis ad hibenda inmod̾ata abstinentia. nedum
amplius grauat᷑ caro pondere in ediȩ. ne malum agat.
postea nec benefacere incipiat. & quȩ adducit᷑ ut usu ma¬
li careat. simul & boni officium. dum plus p̾mit᷑. ꝑdat.
Sollicita gͥ discretiõe carnis: mod̾anda mat̾ies. scilicet ne
aut integre extinguat᷑. aut inmod̾ate laretur. Infirmi¬
tate carnis nimia p̾ualente. ad ꝑfectionẽ ꝑtingere nemo
potest. Nam quãuis sanc̾titatis amorẽ quisq habeat. exe
frangit. Mentis quoq facit ingenium marcescere. nec

Expanded text:
mens et conscientia . 10. Spernitur jejunium quod in vesperum repletione ciborum reficitur. Neque enim reputanda est abstinenluptas enim deliciae intelliguntur. Sicut enim repetitio debiti, et lites, et contentio, et percussio, ita et deliciae improbantur a propheta in jejunio. 12. Tota enim die epulas in cogitatione ruminat, qui ad explendam gulam vespere sibi delicias praeparat. 13. Non est corpori adhibenda immoderata abstinentia, ne dum amplius gravatur caro pondere inediae, nec malum agat postea, nec bene facere incipiat, et quae addicitur ut usu mali careat, simul et boni officium, dum plus premitur, perdat. Sollicita igitur discretione carnis est moderanda materies, scilicet, ne aut integre exstinguatur, aut immoderate laxetur. 14. Infirmitate carnis nimia praevalente, ad perfectionem pertingere nemo potest. Nam quamvis sanctitatis amorem quisque habeat, exseqfrangit, mentis quoque ingenium facit marcescere, nec
Abbreviated transcription (Latin):
t peccat᷑ inminimis uitis. ut maiora utilius caueant᷑. Lege¬
paulum apłm minora ꝑmittentẽ peccata. ne maiora ꝑperden¬
t. Neracitꝰ aut̾ sanant᷑ iutia. que uirtutib ñuitiis excludu̾it᷑.
Quoꝵdam aut̾ quȩdam latentia uitia tunc apparent. quando
ab aliis uitiis desinunt .xxxiiii. de male usis uirtib
mod̾atum animi appetitum: cus ñ sufficit donums meru¬
it.: nisi inde aut laudes aut luora dampnanda quesierit In
terdum uirtutes uitia gignunt: dum aliquando ꝓ temporeo¬
portuno minime relarant᷑. Sics. fit ut quȩ congeuo loco uir¬
tutes st̾ͥ. incongruo uitia depictent᷑. ueluti si ꝓfr̾is aduentu
canonicũ ñ soluat᷑ ieuniũ. Uirtutum gͥ discretionẽ apaulo
apło sume. qui ad tempꝰ egit. qd̾ agendumꝰ oͤm̃ino ꝓhibuit.
Item quędam uirtutes dum discretioni ñ deseruiunt. inui¬
tiis transeunt. Nam sepe iusticia dum suũ modũ excedit cru¬

Expanded text:
ter peccatur in minimis vitiis, ut mater peccatur in minimis vitiis, ut maPaulum apostolum minora permittentem peccata, ne majora perpetrentur. Veraciter autem sanantur vitia quae virtutibus, non vitiis, excluduntur. Quorumdam autem quaedam latentia vitia tunc apparent, quando ab aliis vitiis desinunt. CAPUT XXXIV. De male usis virtutibimmoderatum animi appetitum, cui non sufficit donum quod meruit, nisi inde aut laudes aut lucra damnanda quaesierit. 2. Interdum virtutes vitia gignunt, dum aliquando pro tempore opportuno minime relaxantur. Sicque fit, ut quae congruo loco virtutes sunt, incongruo vitia deputentur, veluti si pro fratris adventu canonicum non solvatur jejunium. 3. Virtutum igitur discretionem a Paulo apostolo sume, qui ad tempus egit, quod agendum esse omnino prohibuit. 4. Item quaedam virtutes, dum discretioni non serviunt, in vitia transeunt. Nam saepe justitia, dum suum modum excedit, cru
Abbreviated transcription (Latin):
gignunt᷑ er peccato peccata. ut dum ñ euitant᷑ parua: in¬
cidat᷑ in marimis. & dum defendunt᷑ admissa uec lamentant᷑.
ex flagitio ad suꝑbiam itur. Unde fit. ut duplicati sit cͥminis
reus. qͥ & admittit scelera ꝑuoluntatẽ. & defendit ea ꝑ c̃tuma¬
tiȩ tumorem. Sic uitio uitium gignit᷑. sic̃ uirtus uirtute con
cipit᷑ Ex uitio enim gignit᷑ uitium. sic̃ dauid. qͥdum ñ euitat
adulterium. ꝑpetrauit & homicidium. Itẽ uirtus uirtute cõ¬
cipit᷑. sic̃ ꝑiuir tutem euuangłioe p̃dicationis. uirtute̾ marte.
rii apłi meruerunt. Incordib sołariter uiuentium. inuicem
sibi succedunt uitia. ut dum unum abierit. suecedat aliud.
uex ta iohel ꝓpħȩ testimonium quiait. Re siduũ eruq come¬
dit locusta. s residuum locustȩ comedit brucus. & residuũ
bruci comedit rubigo. Pro eo gͦ ista sub uitioꝵ allegoria colli¬
gunt᷑. ꝙ sequit᷑. Ex ꝑgisoimini ebrii ꝙ fiete. Aliquando utili¬

Expanded text:
gignuntur ex peccato peccata, ut dum non evitantur parva, incidatur in maximis; et dum defenduntur admissa, nec lamentantur, ex flagitio ad superbiam itur . Unde fit ut duplicati sit criminis reus, qui et admittit scelera per voluntatem, et defendit ea per contumaciae tumorem. Sic vitium vitio gignitur, sicut virtus virtute ccipitur. Ex vitio enim gignitur vitium. Sicuti David qui, dum non evitat adulterium, perpetravit et homicidium . 3. Item virtus virtute concipitur, sicut per virtutem evangelicae praedicatiorii apostoli meruerunt. In cordibus saeculariter viventium invicem sibi succedunt vitia, ut dum unum abierit, succedat aliud, juxta Joel prophetae testimonium, qui ait: Residuum erucae comedit locusta, et residuum locustae comedit bruchus, et residuum bruchi comedit rubigo . Per id ergo ista sub vitiorum allegoria colliguntur, quia sequitur: Expergiscimini, ebrii, et flete. Aliquando utili
Abbreviated transcription (Latin):
celsa contendit. Qͥ aut̾ inordinate uirtutes comp̃hende nitũ¬
tͦ. cito ꝑielitant᷑. hȩc÷ causa inrerum natura.: ut quecumq
uelocit᷑ ad ꝓfectum tendunt. sine dubio celerit̾ finiant᷑. sicut
herbe quȩ tanto festinius ꝑeunt. quanto celerius oresot
At contra arbores alta radice fundatȩ. ideo ꝑdurant duitꝰ
quia gradatim ad ꝓfectum ꝑueniunt. Nicħ ꝓdest ad mirto
malo aliquod agere bonum. s pͥus est cohibendum a malo
deinde epercendum bonum. hoc enim indicat ꝓpħa cũ dic̃.
Qescitt agere ꝑuerse. discite bene facere. prius uitia ertirpan¬
da st̃ in hoĩe. deinde inserende uirtutes. Nam coherere q con¬
iungi ñ pot̾ ueritas cum mendacio. pudor cũ petulantia.
fides cum ꝑfidia. castitas cum lirxuria. Quȩdam st̃ sũmȩ uir

Expanded text:
celsa contendit. 4. Qui autem inordinate virtutes comprehendere nititcelsa contendit. 4. Qui autem inordinate virtutes comprehendere nititur, cito periclitatur. Haec est causa in rerum natura, ut quaecunque velociter ad profectum tendunt, sine dubio celeriter finiantur; sicut herbae, quae tanto festinius pereunt, quanto celerius crescunt. At vero contra arbores alta radice fundatae ideo perdurant diutius, quia gradatim ad profectum perveniunt. 5. Nihil prodest, admisto malo, agere aliquod bonum; sed prius est cohibendum a malo, deinde exercendum bonum. Hoc enim indicat propheta, cum dicit: Quiescite agere perverse, discite bene facere . 239 6. Prius vitia exstirpanda sunt in hominejungi non potest veritas cum mendacio, pudor cum petulantia, fides cum perfidia, castitas cum luxuria. Luxuria ver
Abbreviated transcription (Latin):
Aptum exemplum uitioꝵ. de latronis specie sumit᷑. Nam sic̃ er
insidiis latro ꝓdit. seq iteragentib iungit. fingens se socium
donec decipiat inꝑuisum. & dum subito erupit aderitium:
latro manifest ostendit᷑: ita se miscent int̾dum ꝑiołose uirtu¬
tib uitia: quousq omnẽ boni oꝑis efficatiam insuis usib ra¬
piant: ut anima que sibi enit placens de uirtutib. deceptã se
conspieiat uitiis dãpnabilibus.xxxui. De appetitu uͥtutũ
o uirtutes difficue consurgimꝰ: aduitia sine labore dila¬
bim̃. Ista enim ꝓna: illa aradua st̃. Grandes enĩ susores
ꝑpetim᷑. ut ad clum conscendere ualeamꝰ. Quẽad modum adiur¬
tutum tendentes culm̃. ñ a sũmis inchoant. s a modicis. ut
sensim ad altiora ꝑueniant. iͥta & qui dilabunt᷑ aduitia. ñ
uis ꝓruunt. Sic̃ paulatim bõ aminimis uitiis inmari¬
mis ꝓruit: ita modicis uirtutib gradatim adea quȩ st̃ ex¬

Expanded text:
4. Aptum exemplum vitiorum de latronis specie sumitur. Nam sicut ex 4. Aptum exemplum vitiorum de latronis specie sumitur. Nam sicut ex insidiis latro prodit, seque iter agentibus jungit, fingens se socium, donec decipiat improvisum, et dum subito eruperit, ad exitium latro manifestus ostenditur: ita se miscent interdum periculose virtutibus vitia, quousque omnem boni operis efficaciam in suis usibus rapiant, et anima quae sibi erat placens de virtutibus deceptam se conspiciat vitiis damnabilibus. CAPUT XXXVI. De appetitu virtutum. 1. Ad virtutes difficile consurgimus, ad vitia sine labore dilabimur. Ista enim prona, illa ardua sunt. Grandes enim sudores perpetimur ut ad coelum conscendere valeamus. 2. Quemadmodum ad virtutum tendentes culmen, non a summis inchoant, sed a modicis, ut sensim ad altiora pertingant, ita et qui dilabuntur ad vitia, non imis proruunt. 3. Sicut paulatim homo a minimis vitiis in maximis proruit, ita a modicis virtutibus gradatim ad ea quae sunt ex
Abbreviated transcription (Latin):
p̃tertu uisticiȩ crudesitas agit᷑ & putat᷑ ese iurt᷑. qđ nimirũ
est uitium. Sto&s remissa segnicies. mansuetudo et credit. &s qd
agit torpens negligentia. putat᷑ agere indulgentia pietatis: Non¬
numꝙ etiam uirtutẽ largitatis imitat᷑ uitium ꝓdigę effusio¬
nis: & uirtutẽ parcitatis tristis tenacitas imitat᷑. & uitiũ ꝑti¬
nacis ab scondit᷑ sub uirtute constantiȩ. Itẽ timoe subspecie obe¬
dientiȩ occultat᷑. & dicit᷑ uirtus humilitatis. qd tamen uitium
timoris. S d. ꝓcacitas uocis ꝓueritatis leb̾tate accipit᷑. & iui¬
tium pigͥnȩ quietis uirtutem imitat᷑. Porro uitium inquie¬
tudinis. uirtutem se uult uocari sollicitudinis. & p̃cipitaci¬
onis fallacitas. feruor boni studii credit᷑. & bene agenditar¬
ditas consilii mora esse uidet᷑. dum tamen ista sit uirtꝰ. illa
uitium. Tali gͥ exemplo. uitia species uirtutum imitantur
& inde se nonnusli iustos et̾ confiat. unde & maxime repbantur

Expanded text:
agitur, et putatur esse virtus quod nimirum est vitium, sicut et remissa segnities mansuetudo esse creditur, et quod agit torpens negligentia putatur agere indulgentia pietatis. Nonnunquam etiam virtutem largitatis imitatur vitium prodigae effusionis, et virtutem parcitatis tristis tenacitas imitatur, et vitium pertinaciae absconditur sub virtute constantiae. Item timor sub specie obedientiae occultatur, et dicitur virtus humilitatis, quod tamen vitium est timoris. Sed et procacitas vocis pro veritatis libertate accipitur, et vitium pigritiae quietis 238 virtutem imitatur. Porro vitium inquietudinis virtutem se vult vocari sollicitudinis, et praecipitationis facilitas fervor boni studii creditur, et bene agendi tarditas consilii mora esse videtur, dum tamen ista sit virtus, illa vitium. Tali igitur exemplo vitia species virtutum imitantur; et inde se nonnulli esse justos confidunt, unde maxime reprobantur.
Abbreviated transcription (Latin):
tesst̃. Pam a quib habent᷑. utiq ueracit᷑ habent᷑. Aliȩ uͦ ur¬
tites mediȩ st̾. quia & ad utilitatem & ad ꝑniciem possunt
haberi. si de his arrogant᷑ quisq tumuerit. St̃puta doc̃¬
leina ieiunium. castitas. scientia. siue temporales diuitiȩ.
de quib scilicet & bene oꝑari possumꝰ & male. Qiuisqͥs erde¬
teriore melior iam esse cepit. caueat de acceptis extolli uir¬
tutib ne grauiꝰ ꝑuirtutes corruat. ꝙ pͥus er lapsu uitiq
iaceba t. Quen ds̃ iustificat. ne it̾um sede uirtutib erigat. quȩ¬
dam illi uirtutum dona tͥbuit. quedam retrahit: ut dum menᷤ
de eo qd̾ habet erigitur. itum deeo qd̾ nequaꝗͣ. habere cognoscit
humiliet᷑. Quisquis dono glestis giȩ inspirat᷑ ad uirtutes erigit᷑:
siforte mod̾antis dei manu aliqua aduersitate repͥmit᷑. nede
acceptis uirtutib eͣxͣtollat᷑: frangi non debet: quia & hoc ipsũ
qd̾ plagis humiliat᷑. equanimit̾ ferre. ꝓculdubio uirtutis :¬

Expanded text:
m a quibus habentur, utique veraciter habentur. Aliae vero virtutes mediae sunt, quia et ad utilitatem et ad perniciem possunt haberi, si de his arroganter quisque tumuerit, utpote doctrina, jejunium, castitas, scientia, sive temporales divitiae, de quibus scilicet et bene operari possumus, et male. 8. Quisquis ex deteriore jam melior esse coepit, caveat de acceptis extolli virtutibus, ne gravius per virtutes corruat, quam prius ex lapsu vitiorum jacebat. 9. Quem Deus justificat, ne iterum se de virtutibus erigat, quaedam illi virtutum dona tribuit, quaedam retrahit, ut dum mens de hoc quod habet erigitur, iterum de hoc quod nequaquam habere cognoscitur humilietur. 10. Quisquis dono coelestis gratiae inspiratus ad virtutes erigitur, si forte moderantis Dei manu aliqua adversitate reprimitur, ne de acceptis virtutibus attollatur, frangi non debet, quia et hoc ipsum, quod plagis humiliatur, aequanimiter ferre procul dubio virtutis
Abbreviated transcription (Latin):
Nornulli ñantea inerrorem uitioꝵ labunt᷑. nisiprisin¬
terietes ratiois ꝑdid̾int oculos. sic̃ Sans oꝵ ñ antea ab allo¬
philis aderroris ligatus : machinã. nͥ postquã eist lumina
oculoꝵ extincta. Quidam uegetante mentis ratione uiti¬
qꝵ suꝑant᷑ incursu. sicq deinde intentionẽ bonq oꝑum
ꝑdunt. sic̃ rex babylonis inoculos sedechiş priꝰ fiuios ipsius intͥ¬
fecit. & sic postea oculos eius euulsit. Ac ꝑhoc post multoꝵo
pum consuetudinẽ & int̾emptionẽ bonoꝵ: perit quordã s ratio.¬

Expanded text:
Nonnulli non antea in errorem vitiorum labuntur, nisi prius inNonnulli non antea in errorem vitiorum labuntur, nisi prius interioris rationis perdiderint oculos, sicuti Samson non antea ab Allophylis ad erroris ligatus est machinam, nisi postquam ei sunt lumina oculorum exstincta . 8. Quidam, vegetante mentis ratione, vitiorum superantur incursu, sicque deinde intentionem bonorum operum erdunt. Sicut rex Babylonis in oculis Sedeciae prius filios ipsius interfecit, et sic postea oculos ejus evulsit, ac per hoc post malorum operum consuetudinem et interemptione
Abbreviated transcription (Latin):
statim uitioꝵ traditur potestati. Ut dum patit᷑ infestaiui¬
tia seuertendo unde cecidit resipiscat. & sisõ toto annisu con¬
tenaa̾nt superare uitia. nec extingunt: quid agunt hi qui
ñ solum f̃odiunt uitia. s toto ea amore sec̃tant᷑: Satis deli¬
cate sẽ palpat. qui uult sine labore uitia superare. dum pec¬
cat legem quã sibi deseriuendo uitiis fecit. sine uiolentiado¬
loris resecare non possit. Perfecte renuntiat uitio. qui ocrasio¬
nemeuitat in ꝑpetrando peccato. Nam siuelis tantumdemũ
pecrare & data occasione peccaueris. tu tibi reus & uider es qͣ
ꝓ cominisa dampnas. & dampnata conmĩtis. Se aut̃ iuai¬
unum uitium distric̃te uitẽt᷑. & alia negligant᷑. in anis
labor est. Nonenim pot̾ inunius obseruatione uirtutis se¬
tit᷑ ꝑdurare. cuius alia uitia dominant᷑ in corde. Nonnũ¬
quam hominẽ sua uitia ꝑsecunt᷑. quia nimirũ qͥp̾us uo¬
leuoo ea sibi fecit socia. pꝰea sentit etiam nolens stimusosa.

Expanded text:
statim vitiorum traditur potestati, ut dum patitur infesta vitia, revertendo, unde ceciderat resipiscat. 2. Et si sancti toto nisu contendunt superare vitia, nec exstinguunt, quid agunt hi qui non solum non odiunt vitia, sed toto ea amore sectantur? 3. Satis delicate se palpat qui vult sine labore vitia superare, dum peccati legem, quam sibi deserviendo vitiis fecit, sine violentia doloris resecare non possit. 4. Perfecte renuntiat vitio, qui occasionem evitat in perpetrando peccato. Nam si velis tantumdem non peccare, et data occasione peccaveris, tu tibi et reus, et judex es, quia et commissa damnas, et damnata committis. Se autem judiunum vitium districte vitetur, et alia negligantur, inanis labor est. Non enim potest in unius observatione virtutis fortiter perdurare, cujus alia vitia dominantur in corde. 6. Nonnunquam hominem sua vitia persequuntur, quia nimirum qui prius volendo ea sibi fecit socia, postea sentit etiam nolens stimulosa. 7.
Abbreviated transcription (Latin):
laudẽ. Sicq fit : utq isti mentiendo ꝑeant. & eos quos lau¬
dant aduanȩ głȩ ruinam ꝑducant. Sic̃ bene sibi conscius ñ
metuit alieuȩ linguȩ mendacium. ita& qui laudat᷑ ab alo.
non debet errorem alienȩ laudis attendere. s magis unusqͥsq
testimonium conscientiȩ suȩ quęrat. cui plꝰ ipse p̾sens est.
qua ille qui eum laudat. Opus enim suum unusquisq ꝓ¬
occulte in sua conscientia. ñ palam in auena lingua. ꝑ fec¬
ti qui atta radice fundati st̃. & si flamine laudis ac uitu¬
ꝑationis utcumq quasi uentoꝵ int̾dũ curuent᷑ impulsu
fundit᷑ tamen ñ deiciunt᷑. s ꝓtinus firmitate radicis ad
se redeunt. Bona mens. ad malũ nec p̃miis nec terrorib¬
oeuinoit᷑. Nam iniqui t̾rorem blandiciis miscent. ut aut
oblec̾tatione quemquã decipiant. aut frorib frangant. Qui
iaudat᷑ in auqitoe amore inserit᷑. s si ueracit̾ & ñ ficte laude

Expanded text:
laudem; sicque fit ut et isti mentiendo pereant, et eos quos laulaudem; sicque fit ut et isti mentiendo pereant, et eos quos laudant ad vanae gloriae ruinam perducant. 9. Sicut bene sibi conscius non metuit alienae linguae convicium, ita et qui laudatur ab alio non debet errorem alienae laudis attendere; sed magis unusquisque testimonium conscientiae suae quaerat, cui plus ipse praesens est, quam ille qui eum laudat. 10. Opus enim suum unusquisque proocculte in sua conscientia, non palam in aliena lingua. 11. Perfecti, qui alta radice fundati sunt, etsi flamine laudis ac vituperationis utcunque quasi ventorum interdum curventur impulsu, funditus tamen non dejiciuntur, sed protinus firmitate radicis ad se redeunt. 233 12. Bona mens ad malum nec praemiis, nec terroribus vincitur. Nam iniqui terrorem blanditiis miscent, ut aut oblectatione quemquam decipiant, aut terroribus frangant. 13. Qui laudatur in auditorum amore inseritur, sed si veraciter et non ficte laude
Abbreviated transcription (Latin):
le uerboꝵ. & taindiu deceptor ueritatem simulat. qͦusq fallen¬
do decipiat. Non nũquã peius ÷ mendaciũ meditari. q̃ loqui.
Nam int̾dum quisq incaut᷑ solet ex p̾cipitatione loqͥ mendaci¬
um. meditariaut̾ ñ potͥ nisi ꝑstudium. Grauius gͦ ule ex stu¬
dio mentiri ꝑibetur. quam is qui ex p̃cipitatione sola mentit᷑
Sũmoꝑe cauendum ÷ om̃e mendacium. qͣnus ñnunquam
sit aliqd mendacii genus culpȩ leuioris. siquisq ꝓsalute ho
nus ꝑfecti uiri sũ moꝑe fuguint. ut nec uita ouiusub per
eoꝵ fallaciã defendat᷑. ne suȩ aĩȩ noceant. dum p̾stare tutun¬
t᷑ alienȩ carni : quãꝙͣ hoc ipsum peccati genus facillime cre¬
dimꝰ relarari. Nam si quelib culpa sequenti mercede purga
t᷑. quantomagis hȩc facile abstergit᷑. quã merces ipsa comita¬
t᷑: Multa mentiunt᷑. multaq fingunt hoi̾es. ꝓpt̾ hominũ

Expanded text:
le verborum, et tandiu deceptor veritatem simulat, quousque fallenle verborum, et tandiu deceptor veritatem simulat, quousque fallendo decipiat. Nonnunquam pejus est mendacium meditari quam loqui. Nam interdum quisque incautus solet ex praecipitatione loqui mendacium, meditari autem non potest nisi per studium. Gravius ergo ille ex studio mentiri perhibetur, quam is qui ex praecipitatione sola mentitur. Summopere cavendum est omne mendacium, quamvis nonnunquam sit aliqnus perfecti viri summopere fugiunt, ut nec vita cujuslibet pro eorum fallacia defendatur, nec suae animae noceant dum praestare nituntur alienae carni, quamquam hoc ipsum peccati genus facillime credimus relaxari. Nam si quaelibet culptur, quanto magis haec facile abstergitur, quam merces ipsa comitatur? 8. Multa mentiuntur multaque fingunt homines propter hominum
Abbreviated transcription (Latin):
ut tanto solidius indm̃ figatur interius. quanto exterͥus ab hu¬
manis patit᷑ sensib. Qͥ illatas sibi contumelias tranquilloa
niis exulcerant. Qͥ dolorem iniuriȩ clauso pectore tegit. qͣn¬
toampliꝰ silentio linguam premit. tanto acriorem dolorẽ int̾e¬
secus nutrit. Unde & uere quidam gentilium poetarũ dirit.
Qͦq magis tegitur. tectꝰ magis ȩstuat ignis. Cȩcus enim lan¬
guor uehemens ÷ &ͣ nimius. quia tacitum uiuit sub pectoee
multa falsitas. etiam inueritate suspec̾tum. Sepe uera ꝓmuttit
qui falsa dicturꝰ ÷. ut cũ pͥmũ ad quisierit fidem. ad reliqua
mendacia audientes credulos faciat. Multis uident᷑ uera ẽẽ
quȩ falsa st̃. & ideo n̾erdeo. s er suo mendacia locunt᷑. Nonnũ¬
quam falsitas ueriloquio adiungitur. & plerũq aueritate
incipit. qui falsa confingit. Latent sepe uenena circũlita mel¬

Expanded text:
ut tanto solidius in Deum figatur interius, quanto exterius ab huut tanto solidius in Deum figatur interius, quanto exterius ab humanis spernitur sensibus. 26. Qui illatas sibi contumelias tranquillo animis exulcerant. 28. Qui dolorem injuriae clauso pectore tegit, quanto amplius silentio linguam premit, tanto acriorem dolorem intrinsecus nutrit. Unde et vere quidam poetarum gentilium dixit: Quoque magis tegitur, tectus magis aestuat ignis. Caecus enim languor vehemens est ac nimius, quia tacitum vivit sub pectore multa falsitas etiam in veritate suspectum. 2. Saepe vera praemittit, qui falsa dicturus est, ut cum primum acqmendacia audientes credulos faciat. Multis videntur vera esse quae falsa sunt, et ideo non ex Deo, sed ex suo mendacio loquuntur. Nonnunquam falsitas veriloquio adjungitur, et plerumque a veritate incipit qui falsa confingit; latent saepe vera circumlinita mel
Abbreviated transcription (Latin):
annunciat. Factis bene loquit᷑. qͥ alios bonis eremplis ȩdifi¬
eat. Corde male loquit᷑. qͥ interiꝰ cogitationes narias medita
t & cogitat. Lingua male loquit᷑. qͥ peo qd̾ male agit flagella¬
tur & murmurat. Factis male loquit᷑. qͥ male uiuendo. erẽ¬
plis sius alios ad male agendum informat. Semel bene loquit᷑.
qui se pęnitendo redarguit. Bis bene loquit᷑. qͥ bene uiuendo &
alios instruit. Semel maie loquit᷑. qui post uitium cito cor¬
rigitur. Bis male loquit᷑. qui & male uiuit & maie docet. Itẽ
bis male loquit᷑. qͥ & male cogitat. & male refert cogitata. Itẽ
bis male loquit᷑ qui& bonum qd̾ debuit ñ egit. & maiũ qd̾ ñ
oportebat admisit. Mali mala respondent ꝓbonis. & aduersa ꝓob
tatio uerbi quȩ soris impugnat. tolerantiȩ uirtute deuictadi¬
scedat. Non omis qui patitur ꝓbra iustus÷: s qui ꝓueritate

Expanded text:
annuntiat. Factis bene loquitur qui alios bonis exemplis aedifiannuntiat. Factis bene loquitur qui alios bonis exemplis aedificat. 19. Corde male loquitur qui interius cogitationes noxias meditatur et cogitat. Lingua male loquitur qui pro eo quod male agit flagellatur, et murmurat. Factis male loquitur qui male vivendo exemplis suis alios ad prave agendum informat. 20. Semel bene loquitur qui se poenitendo redarguit. Bis bene loquitur qui bene vivendo et alios instruit. 21. Semel male loquitur qui post vitium cito corrigitur. Bis male loquitur qui male vivit et male docet. Item bis male loquitur qui et male cogitat, et male refert cogitata. Item bis male loquitur qui et bonum quod debuit non egit, et malum quod non oportebat, admisit. 22. Mali mala respondent pro bonis, et adversa pro tatio verbi, quae foris impugnat, tolerantiae virtute devicta discedat. 24. Non omnis qui patitur probra justus est; sed qui pro veritate
Abbreviated transcription (Latin):
magis cõpositionẽ uerboꝵ. quã sententiã ueritatis secuntur.
Quadrimoda ÷ dicendi ratio: qua prȩuidendum ÷. quid. cui.
quando. uł quomodo aliquid ꝓferatur. Item quadrimodã di¬
cendi ratio. qua aut bene sentiendo. quid bene ꝓfertur. aut
nicħ sentiendo. ncb̃ dicit᷑. aut parum sentiendo. loquo̾itas
sola ostentat᷑. aut optime sentiendo. inelegant̾ ꝓfert᷑ qd̾ in¬
telligitur. Item qua driꝑtita ÷ dicendi ratio. qua uł bonũ be
ne. uł malum male. seu bonum maie. uł malẽi bene ꝓfert᷑.
Bonum quippe bene loquit᷑. qͥ ea quȩ recta st̃ humilit᷑ ad nun¬
tiare uidetur. Malum male loquit᷑. qui quodub& flagicium
ꝑsua dere conat᷑. Bonum male loquit᷑. qui quocumq rec̾tum
arroganter p̃dicare sentit᷑. Malum bene loquit᷑. qͥ aliqd̃ uiti¬
um narrando detestatur. ut ab eo hoies auertant᷑. Corde be¬
ne loquit᷑. qͥ caritatem᷑ simulat. Ore bene loquit᷑. qͥ ueritatẽ

Expanded text:
tionem verborum quam sententiam veritatis sequuntur. 14. Quadrimoda est dicendi ratio, quia praevidendum est quid, cui, quando, vel qualiter aliquid proferatur. 15. Item quadrimoda est dicendi ratio, cum aut bene sentiendo quid bene profertur, aut nihil sentiendo nihil dicitur, aut parum sentiendo loquacitas sola ostentatur, aut optime sentiendo non eleganter profertur quod intelligitur. 16. Item quadripartita est loquendi ratio, qua vel bonum bene, 230 vel malum male, seu bonum male, vel malum bene profertur. 17. Bonum quippe bene loquitur, qui ea quae recta sunt, humiliter annuntiare videtur. Malum male loquitur, qui quodlibet flagitium persuadere conatur. Bonum male loquitur, quid quodcunque rectum arroganter praedicare sentitur. Malum bene loquitur, qui aliquod narrando vitium detestatur, ut ab eo homines avertantur. 18. Corde bene loquitur, qui charitatem non simulat. Ore bene loquitur, qui veritatem
Abbreviated transcription (Latin):
bonum & malum sensu prudentiore discernimꝰ. nisi oꝑe aut
mala cognita caueamꝰ. aut bona intellecta faciamꝰ . x .x.ui. De
mentem conturbat. etiam aute pęnas gehennȩ. ꝑ iicondi¬
tuim aĩȩ appetitum iam pęnas conscientiȩ patit᷑. Om̃ia fugere
poterit homo. p̃ter cor suum. Nonenim potest a se quisq recede¬
re. Ubioumq enim abierit. reatus sui conscientia eum ñdere¬
linquit. Quamius humana uidicia fubterfugiat omĩs qui
male agit. iudicium tamen conscientiȩ suȩ effugere non pot̾.
Nam& si aliis celat qđ agit. sibi tamen cȩlare non pot̾. qͥ plene no¬
uit malum ee̾ qd̾ gessit. dupplex gͦ fit ineo udicium. quia &. hio
suȩ conscientiȩ reatu punit᷑. & illuo ꝑpetuali pęna dampnat᷑.
Hoc enim significat abx̃ssus abẏssum inuocat. inuoce catharac̾¬

Expanded text:
bonum et malum sensu prudentiori discernimus, nisi opere aut bonum et malum sensu prudentiori discernimus, nisi opere aut mala cognita caveamus, aut bona intellecta faciamus. CAPUT XXVI. mentem conturbat, etiam ante poenas gehennae per incognitum animae appetitum jam poenas conscientiae patitur. 2. Omnia fugere poterit homo praeter cor suum. Non enim potest a se quisque recedere. Ubicunque enim abierit, reatus sui conscientia illum non derelinquit. 3. Quamvis humana judicia subterfugiat omnis qui male agit, 226 judicium tamen conscientiae suae effugere non potest. Nam etsi aliis celat quod egit, sibi tamen celare non potest, qui plene novit malum esse quod gessit. Duplex fit ergo in eo judicium, quia et hic suae conscientiae reatu punitur, et illic perpetuali poena damnatur. 4. Hoc enim significat: Abyssus abyssum invocat in voce catarac
Abbreviated transcription (Latin):
imputat᷑. Nam cogitationes illicitas occurrere dȩmonum est
em mentis auertere nitim᷑. tantomagis ille sẽ animo inge¬
ritint. obscenisq in nobis motib irrẽpunt. S fit hoc ꝓcon¬
ditione mortali quam meruit pͥmus horno inpenã su pec¬
cati. Dum unusquisq diuina illuminatiõe p̃uenit᷑. sta¬
tim molestis turpium cogitationũ pulsat᷑. S dei seriuis
iudicio timoris dei earum temptamenta a semet ipso reicit. bo¬
nisq contra obiectis cogitationib turpes ase repellit. Magna ob¬
seruantia circa cordis ÷ custodiam adhibenda. quia aut bonȩ.
aut malȩ rei ibi consistit origo. Nam sic̃ scͥptum÷ de corde exe¬
unt cogitationes malȩ. Ideoq siprius cogitationi prauȩ resisti¬
mus. inlapsum oꝑis ñ incurrimꝰ. Non÷ timendũ sibona ma¬
laq incogitationẽ ueniant. s magis głandum ÷. simens mala
a bonis intellec̾tu racionis discernat. Item nil uiuat. qd̾ inter

Expanded text:
imputatur. Nam cogitationes illicitas occurrere, daemonum est;imputatur. Nam cogitationes illicitas occurrere, daemonum est;em mentis avertere nitimur, tanto illae se magis animo ingerunt, obscenisque in nobis motibus obrepunt. Sed fit hoc pro conditione mortali, quam meruit primus homo in poenam sui peccati. 7. Dum unusquisque divina illuminatione praevenitur, statim molestiis turpium cogitationum pulsatur. Sed Dei servus judicio timoris Dei earum delectamenta a semetipso rejicit, bonisque contra objectis cogitationibus turpes a se repellit. 8. Magna observantia circa cordis est custodiam adhibenda, quia aut bonae, aut malae rei ibi consistit origo, nam, sicut scriptum est: Ex corde exeunt cogitationes malae. . Ideoque si prius pravae cogitationi resistimus, in lapsum operis non incurrimus. 9. Non est timendum si bona malaque in cogitationem veniant; sed magis gloriandum, si mens mala a bonis intellectu rationis discernat. 10. Item nihil juvat quod inter
Abbreviated transcription (Latin):
Dipertita : causa peccandi. id÷ oꝑis & cogitationis. Quoꝵ u
num iniquitas dicit᷑. qđ opere geritur. aliud iniusticia:
qõ cogitatione admittit᷑. Prius aut̾ actio resecanda ÷. postea co¬
gitatio. Prius praua oꝑa. postmodũ desideria. Uicissimaut̾ &
ex cogitatione oꝑa ꝓcedunt.& ab oꝑe cogitatio nascit᷑. quãuis &
siaboꝑe malo quisq uacet. ꝓsolius tamen prauȩ cogitationis
malicia ñerit in nocens. Unde odñs ꝑpsaiam. Auferte inquit
malum cogitationum ur̃amͣ ab oculis meis. Nonenim solũ
sactis ẜ& cogitationib delinquimꝰ. si eis illicite occurrentib
deleclem᷑ Sic̃ iuꝑa a fuliis inutero positis lacerata ꝑimit᷑. itã
nos cogitationes nr̃ȩ intra nos enultȩ occidunt. & conceptȩ
interꝰ uꝑeo ueneno consumunt: animãq nrãm crudeli
gestioes p̃uenire. Iacere aut̃ in animo cogitationẽ. nix̧ attinet
uoluntati. Illud gͦ adculpam ñ redigitur. istud culpȩ ꝓpriȩ

Expanded text:
ipartita est causa peccandi, id est, opere et cogitatione, quorum num iniquitas dicitur, quod opere geritur; aliud injustitia, quod cogitatione admittitur. Prius autem actio resecanda est, postea cogitatio; prius prava opera, postmodum desideria. Vicissim autem a cogitatione opera procedunt, et ab opere cogitatio nascitur. Quamvis et si ab opero malo quisque vacet, pro solius tamen pravae cogitationis malitia non erit innocens. Unde et Dominus per Isaiam: Auferte, inquit, malum cogitationum vestrarum ab oculis meis . Non enim solum factis, sed et cogitationibus delinquimus, si eis illicite occurrentibus delectemur. Sicut vipera a filiis in utero positis lacerata perimitur, ita nos cogitationes nostrae intra nos enutritae occidunt, et conceptae interius vipereo veneno consumunt, animamque nostram crudeli gestionibus praeveniri; jacere autem in animo cogitationem nostrae attinet voluntati. Illud ergo ad culpam non redigitur, istud culpae propriae 225
Abbreviated transcription (Latin):
tes. Reote ex sententia dic̃. qui ueram sapientiam gustu int̾¬
ni saporis sentit. A sentiendo enim sententia dicit᷑. ac per
hoc arrogantes. qui sine humilitate dic̃t. de sola scientia di¬
cł ñde sententia. Iue enim sapit. qͥ recte & scđ̾m dm̃ sapit.
In suam dict contumeliam doctores. sidum sint ab eis dic̾¬
ta sapient̾. nimium tamen esoquent̾. horret enim sapi¬
entia spumeum uerboꝵ ambitum. a fuco mundialise¬
ioquentiȩ inflatis sermonib pornatum. Qͥdam curiosi
delectant᷑ audire qᷤ̾ libet sapientes. si ut ueritatẽ ab eis quęrant.

Expanded text:
tes . 10. Recte ex sententia dicit, qui veram sapientiam gustu intertes . 10. Recte ex sententia dicit, qui veram sapientiam gustu interni saporis sentit. A sentiendo enim sententia dicitur. Ac per hoc arrogantes, qui sine humilitate dicunt, de sola scientia dicunt, non de sententia. 11. Ille enim sapit, qui recte et secundum Deum sapit. 12. In suam dicunt contumeliam doctores, si dum sint ab eis dicta sapienter, nimium tamen eloquenter. Horret enim sapientia spumeum verborum ambitum ac fucum mundialis eloquentiae inflatis sermonibus perornatum. 13. Quidam curiosi delectantur audire quoslibet sapientes, non ut veritatem ab eis quaer
Abbreviated transcription (Latin):
bis ꝑstrepunt: sensu nicħ dicunt. Sic̃ falsitatis cͥmen a ꝓfici¬
entib ꝑtimescit᷑. ita ociosa uerba aꝑfectis uiris uitant᷑. Nam
ut ait quidam. sic̃ ꝓocioso uerbo ratio ponit᷑. ita ꝓsermone in¬
iusto pęna exsoluit᷑. Uani sermones inore xp̃iani eẽ ñdebñt.
Nam sic̃ malos mores bona colloquia corrigunt. ita praua¬
colloquia bonos mores corrimpunt. Custodia ori ponit᷑.
dum quisq ñ se iustum. s qđ magis uerum ÷ peccatorẽ fatet᷑.
Manũ suꝑos ponit. qui bonis oꝑib linguȩ ercessum oꝑit.
Manũ suꝑos ponit. qui malȩ locutionis culpas. bonȩ actio¬
nis uelamine tegit. Loquens quȩ ad dm̃ ꝑtinent nec facienᷤᷤ.
& si inutilis sibi ÷. audientib tamen ꝓdest. Qͥ de sapientia
se laudari affec̾tant. loquentẽ ꝓpħam attendant. Ne qui
sapientes estis inoculis ur̃is. & coram uob̾met ipsis pruden¬

Expanded text:
bis perstrepunt, sensu nihil dicunt. 4. Sicut falsitatis crimina a proficibis perstrepunt, sensu nihil dicunt. 4. Sicut falsitatis crimina a proficientibus pertimescuntur, ita otiosa verba a perfectis viris vitantur. Nam sicut ait quidam: Sicut pro otioso verbo ratio ponitur, ita pro sermone injusto poena exsolvitur . 5. Vani sermones in ore Christiani esse non debent. Nam sicut malos mores bona colloquia corrigunt, ita prava bonos mores corrumpunt . 6. Custodia ori ponitur , dum quisbue non se justum, sed, quod magis verum est, peccatorem fatetur. 7. Manum super os ponit, qui bonis operibus linguae excessus operit. Manum super os ponit, qui malae locutionis culpas bonae actionis velamine tegit. 8. Loquens quae ad Deum pertinent, nec faciens, etsi inutilis sibi est, audientibus tamen prodest. 9. Qui de sapientia se laudari affectant, loquentem prophetam 226 attendant: Vae qui sapientes estis in oculis vestris, et coram vobismetipsis pruden
Abbreviated transcription (Latin):
aliunde peccamꝰ. nisi uidendo. audiendo. attrectando. gustan¬
do. atq tangendo. Unde & alias dicit᷑. Intrauit mors ꝑfene¬
stras nr̃as. & alibi. Ex tranei ingrediebant᷑ ꝑpoetas eus. et
suꝑ iherłm mittebant sortem. Extraneos quippe inmundoᷤᷤ
ee̾ sp̃s. qͥ tanquã ꝑportas. ita ꝑsensus carnis animã irrepũt.¬
& eam illecebrando deiuincunt.xxix. De sermone.
Ue quȩdam parua uitioꝵ uerba ñ euitamꝰ. in magno lin¬
guȩ ꝓlabim᷑ cͥmine. & dum fac̾ta quȩdam ñgrauia li¬
be ac sine metu conmittimꝰ. ad potiora scelera &. horrenda. pec¬
candi consuetudine labim᷑. Sic̃ plerumq multiloquoͥꝵ stulticia
rep̃hendit᷑. ita rursus nimis tacentium uitia denotant᷑. Illienĩ
satis laxando linguã. inleuitatis uitio defluunt. isti nimis re-¬
ticendo abutilitate torpescunt. Imꝑiti sic̃ loqui nesciunt.
ita tacere non possunt. Mente enim ineruditiore loquaces uer¬

Expanded text:
aliunde peccamus, nisi videndo, audiendo, attrectando, gustanaliunde peccamus, nisi videndo, audiendo, attrectando, gustando, atque tangendo. Unde et alias dicitur: Intravit mors per fenestras nostras. Et alibi: Extranei ingrediebantur per portas ejus, et super Jerusalem mittebant sortem. Extraneos quippe immundos esse spiritus, qui tanquam per portas, ita per sensus carnis animam irrepunt, et eam illecebrando devincunt. 228 CAPUT XXIX. De sermone. 1. Dum quaedam parva vitiorum verba non evitamus, in magnum linguae prolabimur crimen; et dum facta quaedam non gravia libere ac sine metu committimus, ad potiora scelera et horrenda peccandi consuetudine labimur. 2. Sicut plerumque multiloquorum stultitia reprehenditur, ita rursus nimis tacentium vitia denotantur. Illi enim satis laxando linguam in levitatis vitio defluunt, isti nimis reticendo ab utilitate torpescunt. 3. Imperiti, sicut loqui nesciunt, ita tacere non possunt. Mente enim ineruditi, ore loquaces, ver
Abbreviated transcription (Latin):
catharactar̃. id ÷ in p̃dicatione scõꝵ. xxuii. De intentiõe m̾tis.
CULUs hominis. intentio oꝑis eius:. Sigͦ intentio eius
bona÷. & opus intencionis ipsius bonum ÷. Alioquin ma¬
lȩ intentionis etiambonum infactis appareat. bonum iã ñ est.
aut uana gła ÷. Qͥ opus bonum bona intentione ñ faciunt.
ꝓboc magis oꝑe cȩcantur. ꝑ quod illuminari debtierunt. I
nusquisq bonum opꝰ qd̾ agit. intentione bona agat. qm̃ ꝓmala
intentione plerumq opus bonum qd agimꝰ ꝑdimꝰ. & minus
aculpa uacamꝰ. Sepe quȩ apud hominum udicium bona pa¬
tent: ap̃examen diligentissimi &acutissimi uidicis reꝓba de
& ꝑ ꝓpħam dñs dic̃. Om̃s cognationes t̾rȩ ab aquilone ue¬
Quent: & ponent unusquisq solium suum in introitu porta¬
rum ihersm. Regna aquilonis. uitia st̃. Quȩ sedes suas in por¬
tis ponunt. quando ꝑsensus carnis labemaĩȩ ingerunt. Ioe¬
õq inipsis portis. id÷ in ipsis sensib carnif regnant. Neq enĩ

Expanded text:
. De intentione mentis. 1. Oculus hominis intentio operis ejus est. Si ergo intentio ejus bona est, et opus intentionis ipsius bonum est. Alioquin malae intentionis etiam si bonum in factis opus appareat, bonum tamen jam noaut vana gloria est. 227 2. Qui opus bonum bona intentione non faciunt, per hoc magis caecantur opere per quod illuminari potuerant. 3. Unusquisque bonum opus, quod agit, intentione bona agat; quoniam pro mala intentione plerumque opus bonum, quod agimus, perdimus, et minus a culpa vacamus. 4. Saepe quae apud hominum judicium bona apparent, apud examen diligentissimi et acutissimi judicis reproba detprophetam Dominus dicit: Omnes cognationes terrae ab Aquilone venient, et ponet unusquisque solium suum in introitu portarum Jerusalem . Regna Aquilonis vitia sunt, quae sedes suas in portis ponunt, quando per sensus carnis labem animae ingerunt; ideoque in ipsis portis, id est, in ipsis sensibus regnant. 2. Neque enim
Abbreviated transcription (Latin):
somnia. facile tamen eis credi non opusest. quia diu̾sis i¬
maginationum qualitatibus oriuntur. & unde ueniant
raro consid̾at᷑. Tan facile gͥ somniis fides ad hibenda ñ est.
ne forte sathanas in angłm lucis se transformans. quẽlib&.
in eautum fallat. & aliqua erroris fraudẽ decipiat. Honuũ¬
quam int̾dum demones deceptoria fraude ita quosdam cu

Expanded text:
somnia, facile tamen eis credi 278 non opus est, quia diversis isomnia, facile tamen eis credi 278 non opus est, quia diversis imaginationum qualitatibus oriuntur, et unde veniant raro consideratur. Tam facile igitur somniis fides adhibenda non est, ne forte Satanas, in angelum lucis se transformans, quemlibet incautum fallat, et aliqua erroris fraude decipiat. 9. Nonnunquam daemones deceptoria fraude ita quosdam cu
Abbreviated transcription (Latin):
sȩ qualitates st̃ somnioꝵ. Quedam enim ex saturitatẽ. seuin¬
anitiõe occurrunt. quȩ etiam ꝑerꝑientiam notast̃. quȩdã
in noctib recognoscimꝰ. Nonnullȩ aut̃ usiones spũũ in¬
mundoꝵ fuint ex illusione. salomone ꝓbante. Oultos in¬
quit errare fecerunt somnia. & illusiones uanȩ. Porro
quedam iusto fiunt modo id÷ suꝑnȩ reuelationis mxsterio
sicut legitur ingenesi de ioseph filio iacob. qui ꝑsomnia frĩb
p̃ferendus p̃dicitur: uł sicut in euangłio de ioseph sponso ma¬
Riȩ. qui ut fugeret cum puero in egẽptum. somnio amnoni
one. danihele dicente. Tuinquit rer cogitare instratu tuo
cȩpisti quid esset futurum post hȩc & qui reuelat inx steri¬
a. ostendit tibi quȩ fueturast̃. & enim ea sepe inquib cogi¬
tationum nrãrum sensum porrigimꝰ. quodam mentis erces¬
su reuelantur dum requiescimꝰ. Quãuis non nulla uera sit

Expanded text:
rsae qualitates sunt somniorum. Quaedam enim ex saturitate, seu inrsae qualitates sunt somniorum. Quaedam enim ex saturitate, seu inanitione occurrunt, quae etiam per experientiam nota sunt. Quaedain noctibus recognoscimus. 7. Nonnullae autem visiones spirituum immundorum fiunt illusione, Salomone probante: Multos, inquit, errare fecerunt somnia, et illusiones vanae. Porro quaedam justo fiunt modo, id est, supernae revelationis mysterio, sicut legitur in lege de Joseph filio Jacob, qui somnio fratribus praeferendus praedicitur . Vel sicut in Evangelio de Joseph sponso Mariae, qui ut fugeret cum puero in Aegyptum somnio admonetuone, Daniele dicente: Tu, inquit, rex, cogitare coepisti in stratu tuo quid esset futurum post haec, et qui revelat mysteria ostendit tibi quae futura sunt . Etenim saepe ea in quibus cogitationum nostrarum sensum porrigimus, quodam mentis excessu revelantur, dum requiescimus. 8. Quamvis nonnulla vera sint
Abbreviated transcription (Latin):
sa ꝑsentiunt. dormientes inani t̾rore concutiunt: Sioq
miseroꝵ corda uariis ilusionib intentantes. mͦ uacua ꝓsꝑi¬
tate demulcent. mͦ uana formidine t̾rent. Qui aut̃ nuue
aut raris consoii st̃ delic̾tis. aut nunquã aut raro t̾rorib
fatigant᷑ nocturnis. s placato somno qͥescentes. int̾lũ etiã
ꝑsoporem quȩdam archana &. mystica contuent᷑ acuident.
Qui uͦ corda sua grauiorib uitiis polluerunt. conscientiȩ
pauore illusi. species trem̃das aspiciunt. fa̾iax enim i ma¬
go m̃tes miseroꝵ diu̾sis illudit imaginib. & qͦs uigilanteᷤ
inuitia trarit. dormientes fatigat. ut nunꝙ̃. secui  requi¬
escors sinat. Nonnunquã etiam elec̾toꝵ m̃tes horrendis t¬
pugnant. Sc̃i aut̾ & si ad momentum huius modi iusionib
conmouent᷑. mox tñ euigilantes illusionũ uanitates despi¬
cunt. intentionemq suam ꝓtinꝰ addm̃ conuertunt. Diu̾¬

Expanded text:
rsa praesentiunt, dormientes inani terrore concutiunt. Sicque rsa praesentiunt, dormientes inani terrore concutiunt. Sicque miserorum corda variis illusionibus intentantes, modo vacua prosperitate demulcent, modo vana formidine terrent. 3. Qui aut nullis, aut raris conscii sunt delictis, aut nunquam, aut raro terroribus fatigantur nocturnis; sed placato somno quiescentes, interdum etiam per soporem quaedam arcana et mystica contuentur ac vident. Qui vero corda sua gravioribus vitiis polluerunt, conscientiae pavore illusi species tremendas aspiciunt. Fallax enim imago mentes miserorum diversis illudit imaginibus; et quos vigilantes in vita traxit, dormientes fatigat, ut nunquam securos requiescere sinat. 4. Nonnunquam etiam electorum mentes horrendis iautem etsi ad momentum hujusmodi visionibus commoveantur, mox tamen evigilantes illusionum vanitates despiciunt, intentionemque suam protinus ad Deum convertunt. 6. Dive
Abbreviated transcription (Latin):
anima patitur instigatione demonũ s talib tempranitis
pire uitẽ ȩtne ñ pot᷑. quia pius dñs ad dampnations culpa
ñ reputat. qoꝰ de suş marestatis ꝑruissu noleus qͥ pait̃ potat.
Nam ibi peccamꝰ ubi cupiditatẽ uł uoluntatẽ deflectimꝰ. u¬
bi uͦ uiolent̾ addicim᷑. & si facinus aut flagicium ñ est. inp¬
seria tñ ꝓflagitio & facinore est. S qui dm̃ ꝓ irrogata lau¬
dat mise̾ria. conmissa ꝓculdubio caret facinora . ui. De
occurrentes humanos sensus ꝑuisiones conturbant.
uit formidolosos & timidos faciant. Aliquotiens & desꝑa
rendaq gehentiȩ supplicia minitant. Nonnungͣ. aut̃ ꝙ
aꝑta impugnatiõe grassantes humana corpora uerb̾ant.
qd̾ tñ deo ꝑmutente maliᷤᷤ fit ad uindic̾tam. uistis ad tole¬
rantiȩ głam. Plerumq inmundi sp̃s eosquos incumbe¬
re inscłi amore conspiciunt. dormuentes quadã uana ꝓs

Expanded text:
anima patitur instigatione daemonum, sed talibus tentamentis anima patitur instigatione daemonum, sed talibus tentamentis perire vitae aeternae non potest, quia pius Dominus ad damnationem culpae non reputat quod de suae majestatis permissu nolens qui patitur portat. Nam ibi peccamus ubi cupiditate vel voluntate deflectimus. Ubi vero violenter addicimur, etsi facinus aut flagitium non est, miseria tamen pro flagitio et facinore est. Sed qui Deum pro irrogata laudat miseria, commisso procul dubio caret facinore. CAPUT VIccurrentes humanos sensus per visiones conturbant, ut formidolosos et timidos faciant. Aliquoties etiam ex ridaque gehennae supplicia minitant. Nonnunquam autem et aperta impugnatione grassantes humana corpora 276 verberant, quod tamen, Deo permittente, malis fit ad vindictam, justis ad tolerantiae gloriam. 2. Plerumque immundi spiritus eos quos incumbere in saeculi amore conspiciunt, dormientes quadam vana spe
Abbreviated transcription (Latin):
euis sebeno dio tridere huiusmodi sathanȩ inint̃itiumcar¬
nis ut sp̃s saluus sit. Itile: enim. quosdam peccantesuis en
aia saluent᷑ sathanȩ corporalit deputari: quatinus er pseu¬
ticorrestione futurum iudicium timeant. &. de ꝯtero dẽ¬
linquere aauieant. Q uidam aut potestati demonum ad eiãu¬
dationem deꝓutant᷑. quidam uͦ despec̾ti ad solam ꝑditionem
tradunt᷑ N onnunquam diabolus adu̾sus homine iusturm.
aut touiationes condis illi exaggerat. aut dolores corporis
re animȩ . a&. ipsa talis angustia ad m̃itum ꝓficit. Hanisiue
inanimo siuie incorpore. ꝑ instinc̾tum ininundoꝵ spũum
quelibet aduersa iustꝰ patiat᷑ exdei utiꝙ ꝑmissu io patit̃.
Qd si hoc ipsum ad dei głam humilis referat . aieat q̃t̃ es
corporis passione iob dexit. si bona suscepimꝰ de manu dñ
mala quare ñ suscipiamꝰ᷑. iste ñ separat᷑ adeo s coniungit᷑.
quãlib atroci angustia torqueat᷑. Multa iustus adisauti

Expanded text:
ens dicit: « Tradite hujusmodi Satanae in interitum carnis, ut spiritus salvus sit . » Utile est enim quosdam peccantes, ut animae salventur, Satanae corporaliter deputari, quatenus ex praesenti correptione futurum judicium timeant, et de caetero delinquere caveant. Quidam autem potestati daemonum ad emendationem deputantur; quidam vero despecti ad solam perditionem traduntur. Nonnunquam diabolus adversus hominem justum aut tribulationes cordis illi exaggerat, aut dolores corporis re animae et ipsa talis angustia ad meritum proficit. Nam sive in animo, sive in corpore, per instinctum immundorum spirituum quaelibet adversa justus patiatur, ex Dei utique permissu id patitur. Quod si hoc ipsum ad Dei gloriam humilis referat, et dicat quod pro corporis passione Job dixit: Si bona suscepimus de manu Domini, mala quare non suscipiamus ? iste non separatur a Deo, sed conjungitur, quamlibet atroci angustia torqueatur. 37. Multa justus adversa in
Abbreviated transcription (Latin):
Eum diabolus iam deglutisse dicit᷑. quem iam ꝑfecto scele¬
re deuonasse uidetur. Eumuͦ quem ñ deglutiuit oꝑis ꝑ¬
fec̃tiõe. s temptationũ illecebͥs mordet ut deuoret. ad huc
quasi in maruiam mandit. Unde & paulus habet stimu¬
los carnis quib humuet᷑. ñ habet peccandi ꝑfec̃tionem
qua deglutiat᷑. Os diaboli. uerba eiꝰ st̃. Uerba eius ft̃ inspi¬
ratioẽs ocultȩ st̃. quib corda hominũ alloquens occultis
urit cupiditatib. Quidam ob in corrigibilem iniꝯuitatẽ qͥa
sponte ncotrigunt᷑. inmũdis sp̃ib uerandi eiduntriara
morendi eos demones cor poralit habeant potestate. tporibor

Expanded text:
Tum diabolus jam deglutisse dicitur quem jam perfecto sceleTum diabolus jam deglutisse dicitur quem jam perfecto scelere devorasse videtur. Eum vero quem non deglutivit operis perfectione, sed tentationum illecebris mordet ut devoret, adhuc quasi in maxilla mandit. Unde et Paulus habet stimulos carnis quibus humilietur, non habet peccandi perfectionem qua deglutiatur. Os diaboli verba ejus sunt; verba vero ejus inspirationes occultae sunt, quibus corda hominum alloquens occultis urit cupiditatibus. Quidam ob incorrigibilem iniquitatem, quia sponte non corriguntur, immundis spiritibus vexandi traduntur ut arripiendi eos daemones corporali