comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bomerũ ab ennio poeta in latinã lin¬
guã ẽẽ conu̾sum cicero cõmemorat.
Nunqͥd & ip̃e cicero poeta fuit: ꝗͣ eũ cũ qͦ
que scͥptores greciȩ ꝓdider̃t̃ eruere conep.
ipsi illi maiorũ gentiũ dii hinc a nob̃
ꝓfecti in cełu repꝑient᷑. . Quere quoꝵ de¬
monstrent᷑ sepulchra in grecia: reminisce̾
hoc late pateat intelligis. Hic certe istorũ
Deos homines fuisse satis confitet᷑ in cęłu
Autẽ ꝑuenisse beniuole suspicat᷑ quã ꝙ̃
x hune honorẽ opimonis ab hominib eis
esse delatum. ñ dubitauit publice dicere:
cũ de romulo loqueret᷑. Qui hanc urbem
inqͥt condidit romulum: ad deos immor¬
tales beniuolentia famaq sustulimꝰ. Q d
gͥ mirũ est. si hoc fecerunt antiqͥores ho¬
mines de ioue & saturno. et cet̾is: qd̾ ro¬
mani de romulo. a Q uod deniq iam recen¬
tiorib temporib etrã de cesare facere uolu¬
erunt. qͥb & uirgilius adulationẽ carmĩs

Expanded text:
Euhemerum ab Ennio poeta in Latinam linEuhemerum ab Ennio poeta in Latinam linguam esse conuersum Cicero commemoret. numquid et ipse Cicero poeta fuit, qui eum, cum quo quae scriptores Graeciae prodiderunt eruere coner, ipsi illi maiorum gentium di hinc a nobis profecti in caelum repperientur. quaere, quorum demonstrentur sepulchra in Graecia, reminiscere tum denique, quam hoc late pateat, intelleges. hic certe istorum deos homines fuisse satis confitetur, in caelum autem peruenisse beniuole suspicatur. quamquam et hunc honorem opinionis ab hominibus eis esse delatum, non dubitauit publice dicere, cum de Romulo loqueretur: qui hanc, inquit, urbem condidit, Romulum ad deos inmortales beniuolentia famaque sustulimus. quid igitur mirum est, si hoc fecerunt antiquiores homines de Ioue et Saturno et ceteris, quod Romani de Romulo, quod denique iam recentioribus temporibus etiam de Caesare facere uoluerunt? quibus et Vergilius adulationem carminis
Abbreviated transcription (Latin):
brib ether coniugis in gremiũ lethe
descendit. E therem qͥ ppe ñ sp̃m s corpꝰ
ẽẽ dicunt sublime: quo celũ suꝑ aerẽ dis¬
tendit᷑. an poetȩ conceditur ñ scđ̾m pla¬
colunt.si spm̃. si deniq ip̃m cełu corpo¬
reum. ¶uid illic facit scutũ illud ioius
qd̃ appellat᷑ egida: Nempe origo nominsᷤ
huiꝰ ita redditur: qͥa louem a matre occul¬
tatũ capra nutriuit. An & hoc poete m̃ti¬
untur. Mũquid & capitolia romanorũ
oꝑa sunt poetarũ: Quid sͥ autẽ uult is¬
ta ñ poetica s plane numica uarietas:
d̾os scam phylosophos in libris querere:
scđ̾m poetas in templis ãdorare.  Sed
nũqͥd etiã ille homerus poeta fuit. qui
e ip̃m iouẽ & saturnũ patrẽ eius. et
ꝑlutorẽ atq neptuũ frẽs eiꝰ ita planiᷤᷤ¬
res gr̃as mag̃ poetis agere debeant. qͥ a
ñ ad eos dehonestandos. s potiꝰ ad exor¬
nandos multa finxer̃t: qͣmius & ipsũ

Expanded text:
bribus aether coniugis in gremium laetae bribus aether coniugis in gremium laetae descendit. aetherem quippe non spiritum, sed corpus esse dicunt sublime, quo caelum super aerem distenditur. an poetae conceditur nunc secundum Placolunt? si spiritum, si denique ipsum caelum corporeum, quid illic facit scutum illud Iouis, quod appellant Aegida? nempe origo nominis huius ita redditur, quia Iouem a matre occultatum capra nutriuit. an et hoc poetae mentiuntur? numquid et Capitolia Romanorum opera sunt poetarum? quid sibi autem uult ista non poetica, sed plane mimica uarietas, deos secundum philosophos in libri quaerere, secundum poetas in templis adorare? Sed numquid etiam ille Euhemerus poeta fuit, qui et ipsum Iouem et Saturnum patrem eius et Plutonem adque Neptunum fratres eius ita planisres gratias magis poetis agere debeant, quia non ad eos dehonestandos, sed potius ad exornandos multa finxerunt? quamuis et ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm iouem. q̃d̾ capitolium eorũ satis aꝑte¬
q testat᷑: eumq regem om̃iũ doꝵ arbitñt᷑
cũ animadũteret iudeos summũ dm colere:
nichil aliud potuit suspicari qͣm iouem.
tant: dicant qͣndo saturnꝰ ꝓhib̾e ausus est
coli alt̾m d̾m: nec ipsum iouẽ qui eũ regno
expulisse ꝑphibetur patrẽ filius. Qui si
tanꝗͣ potentior & uictor placuit cultori¬
bus sius. saturnũ uictũ expulsumq ñ
colant. S neq istum coli ioius ꝓhibu¬
it: & quẽ uincere potuit: dm tam̃ esse
ꝑmisit. Iste inqͥunt fabulȩ st̃: aut
int̾pretandȩ a sapientib aut ridendȩ
Mos autẽ iouẽ coluus de qͦ ait maro. iq
uis om̃ia plena: ĩd ẽ om̃ĩa uiuificantẽ
sp̃m. Merito gͦ & uarro iouẽ opinatꝰ ẽ
coli a iudeis: quia dicit ꝑ ꝓpħam cęlũ
e t̾ram ego ĩplebo. Quid illud qd̾ ide
poeta dicit iouẽ ethera: qͦmͦ accipiunt:
Sic enĩ ait. Cum pat̾ om̃pc fecundis ym¬

Expanded text:
quam Iouem, quod Capitolium eorum satis apertequam Iouem, quod Capitolium eorum satis aperteque testatur, eumque regem omnium deorum arbitrantur, cum animaduerteret Iudaeos summum deum colere, nihil aliud potuit suspicari quam Iouem. tant, dicant: quando Saturnus prohibere ausus est coli alterum deum, nec ipsum Iouem, qui eum regno expulisse perhibetur, patrem filius? qui si tamquam potentior et uictor placuit cultoribus suis, Saturnum uictum expulsumque non colant. sed neque istum coli Iouis prohibuit, et quem uincere potuit, deum tamen esse permisit. Istae, inquiunt, fabulae sunt aut interpretandae a sapientibus aut ridendae; nos autem Iouem colimus, de quo ait Maro: Iouis i s omnia plena, id est omnia uiuificantem spiritum. merito ergo et Varro Iouem opinatus est coli a Iudaeis, quia dicit per prophetam: caelum et terram ego impleo. quid illud quod idem poeta dicit aethera? quomodo accipiunt? sic enim ait: tum pater omnipotens fecundis im
Abbreviated transcription (Latin):
tam diffidenter istũ coli ꝓhibent. ut plꝰ
audire timeant qͣm ꝓhibere audeant.
hoc ip̃o qͥs ñ sapiat. quis ñ sentiat illũ
potiꝰ eligendu. qͦ istos coli tam publice ꝓ¬
hibet. qͥ eorũ simulachra eũti iussit. pre¬
uixit. eu̾̃tit: qͣm istos qͦs ut ille ñ colat᷑
uississe nescimꝰ p̃dixisse ñ legimꝰ. ualuisse
aliqͥd ñ uidemꝰ.  Rogo respondeant qͥs ẽ
d̾s iste. qͥ om̃s dos gentiũ sic ꝑseqͥtur: qui
om̃ta eorũ sacra sic ꝓdit. sic extinguit.d
Qͥ d int̾rogem homines. qͥ euranuer̃t cogitan¬
do qͥs iste sit.a Alii dicunt saturnus est.
credo propt̾ sabbati sanctificationẽ: qͥa isti
eum diem saturno tribuer̃t. Uarro autẽ
ipsorũ quo doctiorẽ apud se neminẽ inue¬
niunt. dm uidoꝵ iouem putauit: nichil
int̾esse censens qͦ nomine nuncupet᷑. du ead̾e
res intelligat᷑. credo illiꝰ summitate deterritꝰ.
Nam quia nich suꝑus solent colere romani

Expanded text:
tam fidenter istum coli prohibent, ut plus tam fidenter istum coli prohibent, ut plus audiri timeant quam prohibere audeant, hoc ipso quis non sapiat, quia non sentiat illum esse potius eligendum, qui istos coli tam publice prohibet, qui eorum simulacra euerti iussit, praedixit, euertit, quam istos, quos, ut ille non colatur, iussisse nescimus, praedixisse non legimus, ualuisse aliquid non uidemus? rogo, respondeant: quia est deus iste, qui omnes deos gentium sic persequitur, qui omnia eorum sacra sic prodit, sic extinguit? Quid interrogem homines, qui euanuerunt cogitando, quis iste sit? alii dicunt: Saturnus est, credo propter sabbati sanctificationem, quia isti eum diem Saturno tribuerunt. Varro autem ipsorum, quo doctiorem aput se neminem inueniunt, deum Iudaeorum Iouem putauit nihil interesse censens, quo nomine nuncupetur, dum eadem res intellegatur, credo illius summitate deterritus. nam quia nihil superius solent colere Romani
Abbreviated transcription (Latin):
diis falsis quȩ sunt uera demonia ni¬
chil aliud pro magno appetant: qͣm cũ
aliqͥd eorum responsis sibi futurũ esse
didicerint. Que cũ ita sint: cur ñ potus
miseri intelligunt. illũ ẽẽ d̾m uerum. q̃
sic uident a suoꝵ d̾oꝵ societate seiuinctu:
ut quẽ dͥm fateri cogunt᷑. qͥ om̃s dos co¬
lendos ẽẽ ꝓfitent᷑. cũ cȩt̾is colere ñ sinan¬
tur. Cum gͦ simul coli ñ possunt. cur
ñ ille eligitur qͥ istos coli uetat: relictis
istis qui illũ coli uetant: Aut si uetant:
legatur. Quid enĩ mag̃ popłis eorũ in
templis eoꝵ debuit recitari uͥ nicħ um¬
qͣm tale ꝑsonuit.  Et utiq ꝓhibitio
tam multoꝵ contra unũ. qmͦ uniꝰ contͣ
t̃a multos. notior & potentior ẽẽ deberet.
Nam si huiꝰ di cultus ẽ imꝑiꝰ. mutiles st̃
uiĩ. qͥ homines ab impietate ñ ꝓhibert.
Si uͦ ꝑius ẽ huiꝰ cultus. qm̃ in illo p̃cipit᷑
ne isti colant᷑. imꝑiꝰ ẽ cultꝰ illorũ. Si aũ

Expanded text:
dis falsis, quae sunt uera demonia, nidis falsis, quae sunt uera demonia, nihil aliud pro magno appetant, quam cum aliquid eorum responsis sibi futurum esse didicerint. Quae cum ita sint, cur non potius miseri intellegunt illum esse deum uerum, quem sic uident a suorum deorum societate seiunctum, ut quem deum fateri coguntur, qui omnes deos colendos esse profitentur, cum ceteris colere non sinantur? cum ergo simul coli non possunt, cur non ille eligitur qui istos coli uetat relictis istis qui illum coli non uetant? aut si uetant, legatur. quid enim magis populis eorum in templis eorum debuit recitari, ubi nihil umquam tale personuit? et utique prohibitio tam multorum contra unum quam unius contra tam multos. notior et potentior esse deberet. nam si huius dei cultus est impius, inutiles sunt di, qui homines ab impietate non prohibent: si uero pius est huius cultus, quoniam in illo praecipitur ne isti colantur, impius est cultus illorum. si autem
Abbreviated transcription (Latin):
tibus coleret᷑. & qd̾ eum cultores alio¬
rũ doꝵ. recte antea respuissent. futu¬
ras etiã litteras propħarũ eiꝰ. in au¬
ctoritatẽ ita sublimem. ut his obtem¬
ꝑans etiam imꝑũi romanũ iuberet
delere symiilachra: monuisse etiã ne
talibus p̃ceptis obtemꝑaret᷑. Legant
ista si possunt: ex aliqͥbus libris uatũ
suors. Omtito enĩ dicere. qd̾ ea quę
in illorũ libris leguntur. ꝑ nr̃am
hoc est xp̃ianam religionem testimo¬
nium dicunt: qd̾ a sanctis angłis.
demonia coacta sunt confiteri. Sed
hȩc omitto. quȩ cũ proferimꝰ a nr̃is
ficta ẽẽ contendunt: ipsi om̃ino urgendi
sunt. ut proferant a uatib dorũ suo¬
rũ contra d̾m hebreoꝵ aliqͥd ꝓpħatum:
sicut nos tot & tanta de libris ꝓpħarũ
& p̃dicta recitamꝰ. et facta monstramus:
quȩ illi tam ꝑpauci qͥ remanser̃t. malt̾
dolere cõpleta. qm illum dm agnoscere.
qͥ potuit p̃nunciare cõplenda᷑ cũ in suis

Expanded text:
tibus coleretur, et quod eum cultores aliotibus coleretur, et quod eum cultores aliorum deorum recte antea respuissent, futuras etiam litteras prophetarum eius in auctoritate ita sublimi, ut his obtemperans etiam imperium Romanorum iuberet deleri simulacra, monuisse etiam, ne talibus praeceptis obtemperaretur: legant ista, si possunt, ex aliquibus libris uatum suorum. omitto enim dicere, quod ea quae in illorum libris leguntur pro nostra, hoc est christiana religione testimonium dicunt, quod a sanctis angelis ne Christum etiam demonia coacta sunt confiteri. sed haec omitto, quae cum proferimus a nostris ficta esse contendunt: ipsi omnino, ipsi urgendi sunt, ut proferant a uatibus deorum suorum contra deum Hebraeorum aliquid prophetatum, sicut nos tot et tanta de libris prophetaet praedicta recitamus et facta monstramus. quae illi iam qui perpauci remanserunt malunt dolere conpleta quam illum deum agnoscere qui potuit praenuntiare conplenda, cum in suis
Abbreviated transcription (Latin):
ñ fefellerunt. ꝓxima tam̃ pͥuatis ne¬
gocũs responder̃t: qͦmͦ ñ est ds cuiꝰ
uates ñ solum ea que ad tempꝰ consu¬
lebantur. congrue responderunt: ue¬
rũ etiam unde ñ consulebant᷑. de uni¬
uerso genere humano atq om̃ibus
gentib ea tanto ante p̾dixer̃t: que ñc̃
&e legimus et uidemus. di dm dic̃t.
quo impleta sybilla facta ceciit ro¬
manorũ. quomodo ñ ẽ ds. qͥ & roma¬
sicut p̾nunciauit exhibuit.: Postre¬
mo si illos deos dicunt. qͥ nunquam
Ausi sunt ꝑ uates suos contra istum
dm aliqͥd dicere: quomͦ ñ ẽ ds qͥ per
uates suos istorũ symulachra non
solum eũti iussit. uerũ etiã in om̃ibꝰ
gentib eũsura p̾dixit. ab eis qͥ illis
desertis unũ colere iuberent᷑. & iussi
famularent᷑. Aut legant si possunt
uł aliquã sybillarũ. uł quẽlibet alio¬
rũ uatum suoꝵ p̃dixisse hoc futurũ:
ut ds hebreorũ ds̃ isrł ab om̃ib gen¬

Expanded text:
m fefellerunt, proxima tamen priuatis nem fefellerunt, proxima tamen priuatis negotiis responderunt, quomodo non est deus, cuius uates non solum ea, quae ad tempus consulebantur, congrue responderunt, uerum etiam unde non consulebantur de uniuerso genere humano adque omnibus gentibus ea tanto ante. praedixerunt, quae nunc et legimus et uidemus? si deum dicunt, quo impleta Sibylla fata cecinit Romanorum, quomodo non est deus, qui et Romasicut praenuntiauit, exhibuit? postremo, si illos deos dicunt, qui numquam ausi sunt per uates suos contra istum deum aliquid dicere, quomodo non est deus, qui per uates suos istorum simulacra non solum euerti iussit, uerum etiam in omnibus gentibus euersuiri praedixit ab eis qui illis desertis se unum deum colere iuberentur et iussi famularentur? Aut legant, si possunt, uel aliquam Sibyllarum uel quemlibet aliorum uatum suorum praedixisse hoc futurum, ut deus Hebraeorum deus Israhel ab omnibus gen
Abbreviated transcription (Latin):
ille coli ꝓhibebat: ac ꝑ hoc respuer̃t
unius ueri d̾i cultũ. ne multos falso ᷤ
offenderent: magis arbitrantes sibi
obfuturã fuisse istorũ iracundiam:
qͣm illius beniuolentiã profutura.
Sed fuerit ista uana necessitas: & ridẽ¬
da timiditas. Nunc querimꝰ qͥd de
isto d̾o sentiant homines: qͥbꝰ placet
om̃s deos colendos ẽẽ. Si eñĩ iste cołe¬
dus ñ ẽ. quomͦ colunt᷑ om̃s cũ iste
ñ colitur.  Si autẽ colendꝰ ẽ. ñ om̃s
colendi sunt: qͥa nͥ solus colatur. is¬
te ñ colitur. An forte dicturi sunt is¬
tum ñ ẽẽ dm. cum illos deos dicant.
qͥ sicut nos credimꝰ nichil possunt nͥ
qd̾ illius iudicio ꝑmittunt᷑. ut ñ
alicui prosint. s ut nec ledere uale¬
ant. ni si eos qͦs ita ledendos ẽẽ ille iu¬
dicat qui om̃ia potest. ASicut autẽ
ipsi coguntur fateri minora certe qͣ
ille potuerunt. Si enĩ diĩ sunt qͦrũ
uates consulti ab hominib ut dic̃a¬

Expanded text:
ipse coli prohibebat. ac per hoc respuerunt ipse coli prohibebat. ac per hoc respuerunt unius ueri dei cultum, ne multos falsos offenderent, magis arbitrantes sibi obfuturam fuisse istorum iracundiam quam illius beniuolentiam profuturam. Sed fuerit ista uana necessitas et ridenda timiditas: nunc quaerimus, quid de isto deo sentiant homines, quibus placet omnes deos colendos esse. si enim iste colendus non est, quomodo coluntur omnes, cum iste non colitur? si autem colendus est, non omnes colendi sunt, quia, nisi solus colatur, iste non colitur. an forte dicturi sunt istum non esse deum, cum illos deos dicant, qui, sicut nos credimus, nihil possunt nisi quod illius iudicio permittuntur, non ut alicui prosint, sed ut nec laedere ualeant nisi eos, quos ita laedendos esse ille iudicat, qui omnia potest? sicut autem ipsi coguntur fateri, minora certe quam ille potuerunt. si enim di sunt, quorum uates consulti ab hominibus ut non dica
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa solũ se coli uoluerit. illos aũ d̃os
gentiũ qͦs isti iam colebant. coli ꝓhi¬
buerit.S hoc ipsũ magis ab eis re¬
qͥrendi ẽ. quẽ nã uł quałe putent
ẽe istũ dm. qui noluerit coli dos alios.
qͥb isti tẽpla & symulachra fecerunt
tantũq potuerit. ut plus uałet eiꝰ
uoluntas ad eorũ symulachra euer¬
tenda. qͣm eorũ ad eiꝰ sacra ñ recipien¬
da. Certe scientĩã illiꝰ eorũ phyloso¬
phi prodider̃t. quẽ sapientissimum
om̃ium hominũ etĩa oracło fuisse
firmarunt. Socratis eñi sententia
p̃ unũquẽq d̃m sic coli oportẽ qͦmͦ
se ipse colendu ẽe ꝑreceꝑit. Proinde ists
summa necessitas facta ẽ. ñ colendi dm
hebreorii qͥa sialio mͦ eũ colere uellent.
qͣm se colendu ipse dixisset. ñ utiq il¬
lum colerent. s qd̾ ipsi finxissent. Si
autẽ illo mͦ uellent qͦ ipse diceret: ali¬
os sibi colendos ñ ẽẽ cernebant. quos

Expanded text:
quia solum se coli uoluerit, illos autem deos quia solum se coli uoluerit, illos autem deos gentium, quos isti iam colebant, coli prohibuerit. sed hoc ipsum magis ab eis requirendum est, quemnam uel qualem putent. esse istum deum, qui noluerit coli deos alios, quibus isti templa et simulacra fecerunt, tantumque potuerit, ut plus ualeret eius uoluntas ad eorum simulacra euertenda quam illorum ad eius sacra non recipienda. certe sententia illius eorum philosophi proditur, quem sapientissimum omnium hominum etiam oraculo fuisse firmarunt. Socratis enim sententia est unumquemque deum sic coli oportere, quomodo se ipse colendum esse praeceperit. proinde istis summa necessitas facta est non colendi deum Hebraeorum, quia, si alio modo eum colere uellent quam se . colendum ipse dixisset, non utique illum colerent, sed quod ipsi finxissent. si autem illo modo uellent quo ipse diceret, alios sibi colendos non esse cernebant quos
Abbreviated transcription (Latin):
tibus solus pene iam colit᷑: Nimꝗͣ
tuerunt: qͥ cum maiores & mino¬
res deos colant quos d̾os putant:
matus ẽ improbandꝰ Si paruȩ nul¬
lus ue uͥtutis ẽ. cur tantum potuit
imꝓbatus. Si bonꝰ ẽ. cur a cȩt̾is bo¬
nis solꝰ separat᷑: Si malus ẽ cura
tot bonis unꝰ ñ suꝑatur. Mi uerax ẽ.
cur eiꝰ p̃cepta respuunt᷑. ⁊ Si mdax
ẽ cur eiꝰ p̃dicta cõplent᷑. ostremo
qd uołt. de illo sentiant. Nunqͥd ro-¬
mani malos cẽ dos colendos ñ pu¬
tant. qͥ pallori & febri phana fece¬
runt.: qui & digathos demones in¬
uitandos. & cachodemones placan¬
dos monent. Quodlibet gͦ de illo ex¬
istiment: cur eũ solũ sͥ nec ad uocan¬
dũ. nec ad ꝓpiciandu ẽẽ duxer̃t.⁊ ꝙs
ẽ d̾s iste uł ita ignotꝰ ut in tã multiᷤ
diis. solꝰ adhuc ñ inueniat᷑ uł ita no¬
tus. ut a tã multis hominibꝰ iã solꝰ
colat᷑. Michil gͦ restat ut dicant.
cur huiꝰ di sacra reciꝑe noluerint. nͣ

Expanded text:
tibus solus paene iam colitur? numquam tibus solus paene iam colitur? numquam terunt, qui cum maiores et minores deos colant, quos deos putant, matus est inprobandus? si paruae nulliusue uirtutis est, cur tantum potuit inprobatus? si bonus est, cur a ceteris bonis solus separatur? si malus est, cur a tot bonis unus non superatur? si uerax est, cur eius praecepta respuuntur? si mendax est, cur eius praedicta conplentur? Postremo quod nolunt de illo sentiant. numquid Romani etiam malos deos colendos non putant, qui Pallori et Febri fana fecerunt? qui et agathus demonas inuitandos et cacus demonas placandos monent? quodlibet ergo de illo existiment, cur eum solum sibi nec aduocandum nec propitiandum esse duxerunt? quis est deus iste uel ita ignotus, ut in tam multis dis solus adhuc non inueniatur, uel ita notus, ut a tam multis hominibus iam solus colatur? nihil ergo restat, ut dicant, cur huius dei sacra recipere noluerint, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
& facta et dicta xp̃i annunciata st̃.
quib constat religio xp̃iana. adhuc
ista iam paucissimis nec ĩa obpug¬
nantib s tamen adhuc musitanti¬
bus inunica᷑ s nolunt credere xp̃m
talia docuisse. Propħas legant. qui
ñ solum suꝑstitiones ydoloꝵ eũti
p̃ceꝑunt: uerũ etiã xp̃ianis tẽpori¬
bus hanc eu̾sionem futurã predi¬
xerunt. Qui si fefeller̃t: cur tanta
manifestatione cõpletur: Si uerũ
dixerunt: cur tantȩ diuinitati re¬
sistitur.⁊ Uerũptamen diligentiꝰ
ab istis querendũ ẽ quẽ nã putent
ẽẽ d̾m isrł: cur eum colendu ñ receꝑe¬
runt. sicut aliarũ gentiũ deos. qua
romanũ subegit imꝑui p̃sertim
cum eorũ sententia sit̃. om̃s dos co¬
lendos ẽẽ sapienti. Cur gͦ a nume¬
ro cȩteroꝵ iste reiectus ẽ.: Si pluri¬
mũ ualet: cur ab eis solus ñ colit᷑
i parũ aut nichil ualet. cur contri¬
tis eorũ symulachris. ab om̃ib gen¬

Expanded text:
et facta et dicta Christi adnuntiata sunt, et facta et dicta Christi adnuntiata sunt, quibus constat religio christiana adhuc istis iam paucissimis, nec iam obpugnantibus, sed tamen adhuc mussitantibus, inimica. sed si nolunt credere Christum talia docuisse, prophetas legant, qui non solum superstitiones idolorum euerti praeceperunt, uerum etiam christians temporibus hanc euersionem futuram praedixerunt. qui si fefellerunt, cur tanta manifestatione conpletur? si uerum dixerunt, cur tantae diuinitati resistitur? Verum tamen diligentius ab istis quaerendum est, quemnam putent esse deum Israhel. cur eum colendum non receperunt sicut aliarum gentium deos, quas Romanum subegit imperium, praesertim cum eorum sententia sit omnes deos colendos esse sapienti? cur ergo a numero ceterorum iste reiectus est? si plurimum ualet, cur ab eis solus non colitur? si parum aut nihil ualet, cur contritis eorum simulacris ab omnibus gen
Abbreviated transcription (Latin):
nis obtrectatores. propt̾ea ñ au¬
Dent blasphemare xp̃m. qͥa qͥda
phylosophi eorũ sicut in libris su¬
is porfirius siculus prodidit. con¬
suluerunt dos suos quid de xp̃o re¬
sponderent: illi autẽ oracłis siuis xͫ
laudare cõpulsi sunt: nec mirũ cũ
& in cugłio legamꝰ eum demones
fuisse confessos: Scriptũ ẽ autẽ in
propħis nr̃is: qm̃ dii gentiũ demo¬
nia. Ac ꝑ hoc isti. ne contra deorũ
suoꝵ responsaconentur. continent
blasphemias a xp̃o: & eas indisci¬
ganoꝵ consulere potuert. etiamsi
de discipłis xp̃i interrogarent᷑. ip¬
sos qͦq laudare cogerent᷑. Uerũꝑ
tamen isti ista disputant. qd̾ hȩc
eũ sio temploꝵ. & damnatio sacrifici¬
orũ. et confractio symulachrorũ ñ ꝑ
doctrinã xp̃i fiat s ꝑ discipłorũ eus.
qͦs aliud qͣm ab illo didicerunt docu¬
isse contendunt. ita uolentes xp̃ianã
fidem xp̃m honorantes laudantesq
conuellere: qͥa utiq ꝑ discipłos xp̃i

Expanded text:
i obtrectatores propterea non audent blasphemare Christum, quia quidam philosophi eorum, sicut in libris suis Porphyrius Siculus prodit, consuluerunt deos suos, quid de Christo responderent, illi autem oraculis suis Christum laudare  conpulsi sunt? nec mirum, cum et in euangelio legamus eum demones fuisse confessos; scriptum est autem in prophetis nostris: quoniam di gentium demonia. ac per hoc isti, ne contra deorum suorum responsa conentur, continent blasphemias a Christo et eas in disciganorum consulere potuerunt, etiam, si de discipulis Christi interrogarentur, ipsos quoque laudare cogerentur. Verum tamen isti ita disputant, quod haec euersio templorum et damnatio sacrificiorum et confractio simulacrorum non per doctrinam Christi fiat, sed per discipulorum eius, quos aliud quam ab illo didicerunt docuisse contendunt, ita uolentes christianam fidem Christum honorantes laudantesque conuellere, quia utique per discipulos Christi
Abbreviated transcription (Latin):
spexerit. Quamobrẽ illa potiꝰ uideamꝰ
qualia sint: quȩ putant eugłistas sibi
scripsisse contraria. Quod parũ intelli¬
gentib iuderi potest. ut his questionibꝰ
dissolutis. ex hoc quoq appareat. illius
capitis m̃bra ñ solum idem sentiendo¬
uerũ etiam conuenientia seribendo in
corporis ipsius unitate germanã ser¬

Expanded text:
spexerit. quamobrem illa potius iam uideamus spexerit. quamobrem illa potius iam uideamus qualia sint quae putant euangelistas sibimet scripsisse contraria — quod pirum intellegentibus uideri potest —, ut his quaestionibus dissolutis ex hoc quoque appareat illius capitis membra non solum idem sentiendouerum etiam conuenientia scribendo in corporis ipsius unitate germanam ser
Abbreviated transcription (Latin):
regnũ & sacerdotiũ antiqͥs ꝑ ꝓpħram
reuelabatur: posteris eorũ ꝑ euigłm p̃¬
dicat᷑. Oportebat eñĩ. ut aliquando in
om̃ib gentib redleretur. qd̾ diu ꝑ unã
gentẽ ꝓmittebatur. Proinde qͥ ꝓpħas
ante descensionẽ suam premisit. ipse &
apłos post ascensionẽ suam misit. Om̃i¬
bus autẽ discipłis sius ꝑ hominẽ quem
assũpsit: tanquã m̃bris suis corporis
caput ẽ. Itaq cum illi scͥpserunt que il¬
ĩd oꝑata sunt. qd̾ dictante capite cogno¬
uerunt. Quicqͥd enĩ ille de suis factis &
dictis nos legere uoluit. hoc scribendum
illis tanꝗͣ siuis manib imꝑauit. Hoc u¬
nitatis consortiũ. & in diuersis officiis
concordiũ m̃brorũ sub uno capite mini¬
sterium qͥsquis intellexerit. ñ aliter acci¬
ꝑiet qd̾ narrantib discipłis xp̃i in euan¬
gelio legerit. qͣm si ipsam manũ dñi qͣm
in ꝓprio corpore gestabat. scribentẽ con¬

Expanded text:
regnum et sacerdotium antiquis per prophetiam regnum et sacerdotium antiquis per prophetiam reuelabatur, posteris eorum pdicatur. oportebat enim, ut aliquando in omnibus gentibus redderetur, quod diu per unam gentem promittebatur. proinde qui prophetas ante descensionem suam praemisit, ipse et apostolos post ascensionem suam misit. omnibus autem discipulis suis per hominem, quem adsumpsit, tamquam membris sui corporis caput est. itaque cum illi scripserunt quae ilid operata sunt, quod dictante capite cognouerunt. quidquid enim ille de suis factis et dictis nos legere uoluit, hoc scribendum illis tamquam suis manibus imperauit. hoc unitatis consortium et in diuersis officiis concordium membrorum sub uno capite ministerium quisquis intellexerit, non aliter accipiet quod narrantibus discipulis Christi in euangelio legerit, quam si ipsam manum domini, quam in proprio corpore gestabat, scribentem con
Abbreviated transcription (Latin):
Quantũ ad id qd ortũ ẽ et̾nitas ualet. tan¬
tũ ad fidem ueritas. Duo illa sursũ st̃
ȩt̾nitas et ueritas: duo ista deorsũ. qd̃
ortũ est & fides. Ut gͦ ab imis ad sum¬
ma reuocemur. atq ĩd qd̾ ortũ est reci¬
piat em̾itatem: ꝑ fidem ueniendũ est
ad ueritate: quia om̃ia que in contrari¬
um ꝑgunt. ꝑ aliqͥd mediũ reducunt᷑.
Ab et̾̃na iusticia tẽporalis iniqͥtas nos ali¬
enabat. Opus gͦ erat media iusticia tem¬
porali: que medietas tẽporalis eẽt de iniᷤˢ.
iusta de summis: atq ita se nec abrum¬
pens a summis & contẽꝑ ans imis. ima
redderet summis. Ideo xp̃c mediator dłi
& hominũ dictus ẽ. inter d̾m immorta¬
lem & hominẽ mortalem d̾s e ħo. recon¬
cilians hominẽ do: manens id qd erat:
factus qd̾ ñ erat. ꝑse ẽ nobis fides in
rebus ortis: qͥ est ueritas in et̾nis. Hoc
magnũ & inenarrabile sacram̃tum. hoc

Expanded text:
quantum ad id quod ortum est aeternitas ualet, tanquantum ad id quod ortum est aeternitas ualet, tantum ad fidem ueritas. duo illa sursum sunt, aeternitas et ueritas; duo ista deorsum, quod ortum est et fides. ut ergo ab imis ad summa reuocemur atque id quod ortum est recipiat aeternitatem, per fidem ueniendum est ad ueritatem. et quia omnia quae in contrarium pergunt per aliquid medium reducuntur et ab aeterna iustitia temporalis iniquitas nos alienabat, opus ergo erat media iustitia temporali, quae medietas temporalis esset de imis, iusta de summis, atque ita se nec abrumpens a summis et contemperans imis ima redderet summis. ideo Christus mediator dei et hominum dictus est inter deum immortalem et hominem mortalem deus et homo, reconcilians hominem deo, manens id quod erat, factus quod non erat. ipse est nobis fides in rebus ortis qui est ueritas in aeternis. hoc magnum et inenarrabile sacramentum, hoc
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ consultũ ẽ diuina ꝓuidentia mortali¬
bus. quorũ temporalis uita in rebus ori¬
entib & occidentib occupata tenebat᷑
ut eadem ipsa di sapientia ad unitatẽ
ꝑsonȩ suȩ homine assũpto. in qͦ tẽpora¬
liter nasceret᷑. uueret. moreret᷑ resurg̾et.
congrua saluti nr̃e dicendo & faciendo.
patiendo & sustinendo.fieret et deorsum
hominib exempłu redeundi: &e eis qui
sursum sunt angłis exempłu manen¬
di. Nisi eñĩ & in anima rationalis na¬
turȩ temꝑ oraliter aliqͥd oriret᷑. id ẽ inci¬
ꝑet ẽẽ qd ñ erat: nunꝗͣ ex uita pessima
&e stulta. ad sapientẽ & optimã ꝑueni¬
ret. Ac ꝑ boc cũ rebus et̾nis contẽplan¬
tium ueritas ꝑfruatur. rebus aurẽ or¬
tis fides credentiũ debeatur: purgatur
homo ꝑ rerũ temporaliũ fidem: ut et̾¬
narũ ꝑcipiat ueritatẽ. Nam & qͥdam
eoꝵ. nobilissimꝰ phylosophus plato. in
eo libro quẽ tymeũ uocant. sic ait.

Expanded text:
est; consultum est divina providentia mortaliest; consultum est divina providentia mortalibus, quorum temporalis vita in rebus orientibus et occidentibus occupata tenebatur, ut eadem ipsa Dei Sapientia ad unitatem personae suae homine assumpto, in quo temporaliter nasceretur, viveret, moreretur, resurgeret, congrua saluti nostrae dicendo et faciendo, patiendo et sustinendo, fieret et deorsum hominibus exemplum redeundi, et eis qui sursum sunt Angelis exemplum manendi. Nisi enim et in animae rationalis natura temporaliter aliquid oriretur, id est inciperet esse quod non erat, numquam ex uita pessima et stulta ad sapientem atque optimam perueniret. ac per hoc cum rebus aeternis contemplantium ueritas perfruatur, rebus autem ortis fides credentium debeatur, purgatur homo per rerum temporalium fidem, ut aeternarum percipiat ueritatem. nam et quidam eorum nobilissimus philosophus Plato in eo libro, quem Timaeum uocant, sic ait:
Abbreviated transcription (Latin):
etiã de diis eorũ ñ hoc docuisse. qd̾ ab
illo didicissent. Unde factum ẽ. ut eos
sicut ꝑ propb̃as suos tanto ante p̃dix̃:
E x quo intelligere debent. nec xp̃m ali¬
ud de diis eorũ uł nosse uł docere po¬
&e misit. In cuiꝰ nomine. scđ̾m pollicita¬
cionẽ quã patrib fecit. cum benedicerẽ¬
tur om̃s gentes. factum ẽ. ut & ipse ds
isrł uniu̾se terrȩ uocaret᷑. nec discipu¬
los eiꝰ a sui magistri doctrina deiuiasse.
cũ deos gentiũ coli ꝓbibuerint: ne uł
insensatis simulachris supplicaremꝰ:
uł societatẽ cum demonib haberemꝰ:
uel creature potius qͣm creatori resigio¬
nis obseqͥo seruiremus. Qua ꝓpter cum
sit ipse xp̃c sapientia di ꝑ quã creata
sunt omnia: cũq nullȩ mentes rationa¬
les. siue angłorum. suie hominũ. nͥ par¬
ticipatione ipsiꝰ sapientes fiant: cui ꝑ¬
sp̃m sẽm ꝑ que caritas in cordib ñtis
diffundit᷑ inherem᷑: quȩ trinitas unꝰ ds

Expanded text:
etiam de dis eorum non hoc docuisse qetiam de dis eorum non hoc docuisse qillo didicissent. Unde factum est ut eos sicut per Prophetas suos tanto ante praedixiEx quo intelligere debent nec Christum aliud de diis eorum vel nosse vel docere poet misit, in cuius nomine secundum pollicitationem, quam patribus fecit, cum benedicerentur omnes gentes, factum est, ut et ipse deus Israhel uniuersae terrae uocaretur, nec discipulos eius a sui magistri doctrina deuiasse, cum deos gentium coli prohibuerint, ne uel insensatis simulacris supplicaremus uel societatem cum demoniis haberemus uel creaturae potius quam creatori religionis obsequio seruiremus. Quapropter, cum sit ipse Christus sapientia dei, per quam creata sunt omnia, cumque nullae mentes rationales siue angelorum siue hominum nisi participatione ipsius sapientes fiant, cui quem charitas in cordibus nostris diffunditur, inhaeremus, quae Trinitas unus Deus
Abbreviated transcription (Latin):
Apĩanorũ u temporib defectum rerũ
scdarum. quo in turpia &e noxia deflu¬
ebant. blasphemando imputare de¬
sistant: ne magis nos unde amplius
xp̃i potestas laudet᷑. ammoneant. Mul¬
ta hinc dicerẽ. nͥ me iam librũ istũ con¬
cludere. atq ad propositã intentionem
redire. suscepti oꝑis necessitas cogeret.
Cũ enĩ eugłicas questiones. uͥ uidentur
qͥbusd̾a quatuor eugłiste ñ inter se
constare. soluere aggrederer.: ut potui
exposias intentionibus singłoꝵ pͥmo
mͥ discutiendu occurrit. qd̾ nonnulli
querere solent cur ipsiꝰ xp̃i nulla sc̃ꝑ¬
ta proferamꝰ. Ita eñĩ uolunt e ipsum
credi nescio qͥd aliud scͥpsisse qd̾ diligt᷑
nichilq sensisse contra deos suos. sẽd
eos porius magico ritu coluisse: e diꝰ¬
cipulos eiꝰ ñ solum de illo fuisse men¬
titos. dicendo illum dm ꝑ quẽ facta st̃
om̃ia: cum aliud nichil qm ħo fuerit.
qͣmuis excellentissimȩ sapientie: uerũ

Expanded text:
Christianorum uero temporibus defectum rerum Christianorum uero temporibus defectum rerum secundarum, quo in turpia et noxia diffluebant, blasphemando inputare desistant, ne magis nos unde amplius Christi potestas laudetur admoneant. Multa hinc dicerem, nisi me iam librum istum concludere adque ad propositam intentionem redire suscepti operis necessitas cogeret. cum enim euangelicas quaestiones, ubi uidentur quibusdam quattuor euangelistae non inter se constare, soluere adgrederer, ut potui expositis intentionibus singulorum primo mihi discutiendum occurrit, quod nonnulli quaerere solent cur ipsius Christi nulla scripta proferamus. ita enim uolunt et ipsum credi nescio quid aliud scripsisse quod diligunt nihilque sensisse contra deos suos, sed eos potius magico ritu coluisse, et discipulos eius non solum de illo fuisse mentitos dicendo illum deum, per quem facta sunt omnia, cum aliud nihil quam homo fuerit quamuis excellentissimae sapientiae, uerum
Abbreviated transcription (Latin):
eiuslem ipsiꝰ citeronis aꝑta confessio.
ubi ait sibi floram matr̃e ludorũ celebri.¬
tate placanda. In qͥbus ludis tanta ex¬
hiberi turpitudo consueuit: ut in eoꝵ
cõparatione ceteri honesti sint:. aqͥb
tam̃ etiam ipsis agendis uiri boni ꝓ¬
bibent᷑. Quȩ ẽ ista flora mater. qualis
dea est. qm celebrior. & habenis esfusi¬
orib laxata conciliat & ꝓpiciat turpi¬
tudo. uanto iam honestius in scenã
roscius intrabat: qͣm cicero deã talem
colebat. ⁊ Si diminuta rerũ copia quȩ
in hec celebranda fundunt᷑ dii genti¬
um offendunt᷑. apparet quales sint qͥ
talibus delectantur. Si autẽ ipsi iratĩ
ista minuunt: utilius irascunt᷑ quã
placant᷑. Quapropt̃ aut phylosophos
suos argirant. qͥ talia in suxuriosis ho¬
minib rep̃henderunt: aut deos suos
frangant. qui talia de sius cultoribus
exegerunt. si tamen iam inuenuint ul
quos frangant. uł quos abscondant.

Expanded text:
eiusdem ipsius Ciceronis aperta confessio, eiusdem ipsius Ciceronis aperta confessio, ubi ait sibi Floram matrem ludorum celebritate placandam. in quibus ludis tanta exhiberi > turpitudo consueuit, ut in eorum conparatione ceteri honesti sint, a quibus tamen etiam ipsis agendis uiri boni prohibentur. quae ista est Flora mater, qualis dea est, quam celebrior et habenis effusioribus laxata conciliat et propitiat turpitudo? quanto iam honestius in scaenam Roscius intrabat, quam Cicero deam talem colebat? si deminuta rerum copia, quae in haec celebranda funduntur, di gentium offenduntur, apparet, quales sint qui talibus delectantur. si autem ipsi irati ista minuunt, utilius irascuntur quam placantur. quapropter aut philosophos suos arguant, qui talia in luxuriosis hominibus reprehenderunt, aut deos suos frangant, qui talia de suis cultoribus exegerunt, si tamen iam inueniunt uel quos frangant uel quos abscondant;
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ magnã laudem reꝑient tẽporũ xp̃ia¬
norũ. Quid eñi eis minuit᷑ felicitatis nͥ
qd̃ pessime luxurioseq abitebant᷑. in
magnã creatoris inuiria. nͥ forte hinc st̃
tempora mald. qͥa ꝑ om̃s pene cuutateᷤᷤ
cadunt theatra. calieȩ turpitudinum.
& publicȩ professiones flagitiorũ cadt̃
et fora uł menia in qͥb demonia cole¬
bant᷑. Unde enĩ cadunt nͥ inopia rerũ:
quarũ lasciuo & sacrilego usu constru¬
cta sunt. a Nonne cicero eorũ cũ roscuũ
quenda laudaret histrionẽ. ita ꝑitũ
dixit. ut solus eẽt dignꝰ qͥ in scenã debe¬
ret intrare᷑ ita uͦ bonũ ut solus eẽt
Dignꝰ qui eo ñ deberet accedere: quid
aliud aꝑtissime ostendens. nͥ illã scenã
ẽẽ tam turpẽ : ut tanto minꝰ ibi esse
homo debeat. qnto fuerit magis uir
bonus. Ettam̃ diĩ eorũ tali dedecore
placabantur: quale ã uiris boms re¬
mouendu ẽẽ censebant. Est etiã hinc

Expanded text:
vero magnam laudem reperient temporum christiavero magnam laudem reperient temporum christianorum. Quid enim eis minuitur felicitatis, nisi quod pessime luxurioseque abutebantur in magnam Creatoris injuriam? Nisi forte hinc sunt tempora mala, quia per omnes pene civitates cadunt theatra, caveae turpitudinum et publicae professiones flagitiorum; cadunt et fora vel moenia, in quibus daemonia colebantur. Unde enim cadunt, nisi inopia rerum, quarum lascivo et sacrilego usu constructa sunt? Nonne Cicero eorum cum Roscium quemdam laudaret histrionem, ita peritum dixit, ut solus esset dignus qui in scenam deberet intrare; ita virum bonum, ut solus esset dignus qui eo non deberet accedere ? quid aliud apertissime ostendens, nisi illam scenam esse tam turpem, ut tanto minus ibi esse homo debeat, qbonus? et tamen di eorum tali dedecore placabantur, quale a uiris bonis remouendum esse censebat. est etiam hinc
Abbreviated transcription (Latin):
iam in om̃ib gentibꝰ tã ꝑspicuam ueri¬
tatẽ. Offendimus inqͥunt deos nr̃os. et
deseruer̃t nos. id̾o aduersus nos xp̃ian
p̃ualuerunt: & humanarũ felicitas rerũ¬
defessa ac diminuta dilabit᷑. Hoc sͥ certe
ꝑ xp̃ĩanos fuisse euenturũ legant ex li¬
bris uatũ suorũ: s ea legant. ubi si non
xp̃c qͥa eum deoꝵ suorũ uolunt fuisse
cultorẽ: saltẽ ds isrł impbatus & detesta¬
tus sit.: quem constat istorũ euerlorem.
Sed nunqmͣ hoc ꝓferent. nͥ qͦmͦ forte con¬
finxerint. Qd̾ cum protulerint. appare¬
qd p̃dictum ẽ accidisset. in deorũ tẽplis
omniũ gentiũ recitari: ut p̃struerent᷑
e p̃monerentur. qͥ ñc uolunt ẽe xp̃iani
Deinde qd̾ de felicitatis rerũ humanarũ
diminutione. ꝑ xpĩana tempora ꝯque¬
runt᷑. si libros phylosophorũ suorũ legãt
ea rep̃hendentiui. quȩ nc̃ eis etiã recusan
tib & murmurantib subtrahunt᷑. tũ

Expanded text:
iam in omnibus gentibus tam perspicuam ueriiam in omnibus gentibus tam perspicuam ueritatem? offendimus, inquiunt. deos nostros et deseruerunt nos, ideo aduersus nos Christiani praeualuerunt et humanarum rerum felicitas defessa ac deminuta dilabitur. hoc sibi certe per Christianos fuisse euenturum legant ex libris uatum suorum, sed ea legant, ubi si non Christus, quia eum deorum suorum uolunt fuisse cultorem, saltem deus Israhel inprobatus et detestatus sit, quem constat istorum euersorem. sed numquam hoc proferent, nisi quod modo forte confiuxerint. quod cum protulerint, apparequod praedictum est accidisset, in deorum templis omnium gentium recitari, ut praestruerentur --et praemonerentur qui nunc nolunt esse Christiani. Deinde quod de felicitatis rerum humanarum deminutione per christiana tempora conqueruntur, si libros philosophorum suorum legant ea reprehendentium quae nunc eis etiam recusanbtrahuntur, tum
Abbreviated transcription (Latin):
corũ xp̃i habentur. tam longe antequã
xp̃c filius hominis fieret p̃dixer̃t. a huic
gͦ intelligant. qd̾ ne tardissimis qͥdem
atq obtunsissimis obscurũ dubiumue
relinquet᷑:. Hinc inquã intelligant xp̃i
ꝑuersi laudatores. &e xp̃iane religionis
execratores. etiã xp̃i discipulos contra de¬
os eorũ didicisse atq dociusse quȩ doctͥna¬
quȩ isti colere uolunt abominanda atq
euertenda in sibris propħarũ p̃cepisse
inuenitur. ipse d̾s untuersȩ t̾rȩ sicut tan
picant᷑ deos eorũ coluisse. ac ꝑ hos eũ tan¬
ta potuissẽ. nunqͥd &ds isrł deos eorum
coluit. qͥ desuꝑ om̃s gentes colendꝰ. & de
Ubi uaticinia fanaticorũ. & diuinationes
fytonum: ubi auguria uł auspicia. uł
druspicia. uł oracula demonũ. Cur ñ
ꝓfertur ex istuismodi antiqͥs libris. am¬
monitũ aliqͥd & p̾dictum contra xp̃ianã
fidem: & contra ꝓpħarũ nr̃orũ exp̃ssam

Expanded text:
corum Christi habentur, tam longe ante quam corum Christi habentur, tam longe ante quam Christus filius hominis fieret praedixerunt?- Hinc ergo intellegant, quod ne tardissimis quidem adque obtunsissimis obscurum dubiumue relinquitur, hinc, inquam, intellegant Christi peruersi laudatores et christianae religionis exsecratores etiam Christi discipulos contra deos eorum aec omnia quae isti colere volunt, abominanda atque evertenda in Libris Prophetarum praecepisse invenitur, ipse Deus universae terrae, sicut tantpicantur deos eorum coluisse, ac per hos eum tanta potuisse; numquid et Deus Israel deos eorum coluit, qui de se per omnes gentes colendo et de  dii eorum? ubi vaticinia fanaticorum, et divinationes pythonum? ubi auguria, vel auspicia, vel aruspicia, vel oracula daemonum? Cur non profertur ex istiusmodi antiquis libris admonitum aliquid et praedictum contra christianam fidem et contra prophetarum nostrorum expressam
Abbreviated transcription (Latin):
tis ppłis nom̃ eiꝰ extendat᷑. ut sem̃ eiꝰ hedi¬
tet terram: ut ciuitates quȩ uero dĩ cul¬
tu & a uera religione desertȩ fuerant.
iam ñc in habitet: ut ñ timuerit homi¬
nũ minas et furias. qñ in sanguine
martyrũ tanqͣm in honore purpureo
uestiebatur: ut p̾ualeret tam multis tã¬
q uehem̃tib & potentib ꝑsecutoribus
suis.: ut ñ erubesceret qd̾ detestabilis fue¬
rit. qnͣdo magnũ erat crimen fieri uel
ẽe xp̃ianum: ut confusionẽ in ꝑpetuũ
obliuiscatur. qͥa uͥ abundauerat pecra¬
tũ suꝑabundauit gr̃a ut ignominiȩ
uidiitatis suȩ memor ñ sit. qͥa paulu¬
lum derelicta & obprobrio subiecta tã
eminenti gła reflorescit: nunqͥd postre¬
mo ut dñs qͥ fecit eã. & a dñatu diaboli
& demonũ eruit eã. ipse ds isrł unu̾sȩ¬
t̾m iam uocetur. discipl̃i xp̃i fixert̃.
qͥo ꝓphȩ. quorũ libri in manib inimi¬

Expanded text:
tis populis nomen eius extendatur, ut semen eius heroditis populis nomen eius extendatur, ut semen eius herodite gentes, ut ciuitates, quae a uero dei cultu et a uera religione desertae fuerant, iam nunc inhabitet, ut non timuerit hominum minas et furias, quando in sanguine martyrum tamquam honore purpureo uestiebatur, ut praeualeret tam multis tamque uehementibus et potentibus persecutoribus suis, ut non erubesceret quod detestabilis fuerit, quando magnum erat crimen fieri uel esse Christianum, ut confusionem in perpetuum obliuiscatur, quia, ubi abundauerat peccatum, superabundauit gratia, ut ignominiae uiduitatis suae memor non sit, quia paululum derelicta et obprobriis obiecta tam eminenti gloria reflorescit? numquid postremo, ut dominus, qui fecit eam et a dominatu diaboli et demonum eruit eam, ipse deus Israhe iam uocetur, discipuli Christi finxerunt, quod prophetae, quorum libri nunc in manibus inimi
Abbreviated transcription (Latin):
futura p̃dixerant propħȩ qͦs habebant.
Dempe iam hereditate possidet multos.: &e
fortium partitur spolia: cũ ea que diabo¬
lus et demones possidebant: ꝑ eccłiarum
suarũ fabrieas. & qͣ slabet necessarios usꝰ.
illis expulsis ꝓditisq distribuit. Qdgͦ
ad hȩc dicunt ꝑuersi laudatores xp̃i et
xp̃ianorũ obtrectatores.a N unqͥd ut is¬
ta ꝑ propħas tanto ante p̃dicarentur.
xp̃c magicis artib fecit: aut discipuli
eius ista finxerunt. Dunqͥd ut dilate¬
tur eccłia diffusa ꝑ gentes. quond̾a steri¬
lis. nc̃ in plurib filiis. qͣm illa sẏnago¬
ga quȩ legẽ siue regem tanqu̾ã uirum
acceperat: nunqͥd ut sic dilatet locum
tabernacłi sui. om̃s nationes & linguas
occupans. a& longuis qm romani imꝑii
iura tenduntur. usq in persas & indoᷤᷤ
aliasq barbaras gentes funcłos porri¬
gat. ut in dexteram ꝑ ueros xp̃ianos.
& in sinistr̃a ꝑ fictos xp̃ianos. in tã mul¬

Expanded text:
futura praedixerant prophetae quos habebant? futura praedixerant prophetae quos habebant? nempe iam hereditate possidet multos et fortium partitur spolia, cum ea quae diabolus et demones possidebant per ecclesiarum suarum fabricas et quoslibet necessarios usus illis expulsis proditisque distribuit. Quid ergo ad haec dicunt peruersi laudatores Christi et Christianorum obtrectatores? numquid, ut ista per prophetas tanto ante praedicerentur, Christus magicis artibus fecit aut discipuli eius ista finxerunt? numquid, ut delectetur ecclesia diffusa per gentes quondam sterilis, nunc in pluribus filiis quam illa synagoga, quae legem siue regem tamquam uirum acceperat, numquid, ut sic dilatet locum tabernaculi sui omnes nationes et linguas occupans, ut longius, quam Romani imperii iura tenduntur, usque in Persas et Indos aliasque barbaras gentes funiculos porrigat, ut in dextram per ueros Christianos et in sinistram per fictos Christianos in tam mul
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ tantumm credi uolunt. Ille itaq sic̃
ouis ad unmolandum ductus. ille inter
iniqͦs deputatus. ille uulneratꝰ propter
peccata nr̃a: cuiꝰ liuore sanati sumus.
Cuius facies iniuriata ẽ. nec magni esti¬
mata: palmis cesa. & sputis illita: cuius
de formis in cruce positio. Ille ab iniqͥta¬
tibus popłi isrł ductus ad mortẽ. ille qͥ ñ
habebat speciem neq decorem. qn cola¬
phis ꝑcutiebatur. qñ spmis coronabatur.
qñ pendens irridebatur. ille qͥ sic̃ agnꝰ
coram tondente ñ habet uocem. sic ñ aꝑu¬
it os suum. cũ ei diceret᷑ ab insultantibus.
ꝓphetiza nobis xp̃e : nempe iam exalta¬
tus ẽ. iam bonorificatus ẽ uehem̃ter. Nem¬
pe iam mirantur gentes multȩ suꝑ eũ:
iam continuerunt reges os suũ qd adũ¬
sus xp̃ianos leges seuissimas ꝓmulga¬
bant. Nempe qͥbus nunciatũ ñ ẽ de illo
tus intelligunt. Nam &e in ipsa gente
suis ea scelera in xp̃o admittebant.: que

Expanded text:
nem tantummodo credi uolunt. ille itaque sicut nem tantummodo credi uolunt. ille itaque sicut ouis ad immolandum ductus, ille inter iniquos deputatus, ille uulneratus propter peccata nostra, cuius liuore sanati sumus, cuius facies iniuriata. est nec magni aestimata, palmis caesa et sputis inlita, cuius deformis in cruce positio, ille ab iniquitatibus populi Israhel ductus ad mortem, ille qui non habebat speciem neque decorem, quando colaphis percutiebatur, quando spinis coronabatur, quando pendens inridebatur, ille qui, sicut agnus coram tondente non habet uocem, sic non aperuit os suum, cum ei diceretur ab insultantibus: prophetiza nobis, Christe. nempe iam exaltatus est, iam honorificatus est uehementer. nempe iam mirantur gentes multae super eum. iam continuerunt reges os suum, quo aduersus Christianos leges saeuissimas promulgabant. nempe quibus non est nuntiatum de illo, tus, intellegunt. nam in ipsa gente suis ea scelera in Christo admittebant, quae
Abbreviated transcription (Latin):
sterilis quȩ ñ paris: exulta & clama q̃
ñ parturis: qm̃ multi filii desertȩ. ma¬
gis qm eius quȩ habet uirũ. dix̃ eni
dñs. Dilata locum tabernacłi tui: et
auleas tuas confige. Non ẽ qd̾ parcas.
Porrige songiꝰ fimicłos: e palos ualidos
constitue. Etiamatq etiã: in dexterã
atq sinistr̃a partẽ extende. Sem̃ enĩ
tuũ hereditabit gentes: & ciuitates quȩ
desertȩ erant inbabitabis. Non est qd̾
metuas. p̃ualebis enĩ: nec erubescas q̃d̾
detestabilis fueris. Confusionẽ enĩ in ꝑ¬
petuũ obliuisceris: ignominiȩ uiduita-¬
tis tuȩ ñ eris memor: qͥa ego sum dñs
qͥ facio te. Dñs nom̃ ei: &e qui eruit te. ip¬
tra hanc euidentiã. expressionẽq rerum
& p̃dictarũ et impletarũ. dici potest. a¬
Si de xp̃i diuinitate discipłos eius putait
ẽe m̃ititos: nunqͥd de xꝑi passione dubi¬
tabunt. MResurrexisse ñ solent credere:÷
at illa om̃ia ab hominib humana per-¬
pessum etiam libenter credunt. qͥa homi¬

Expanded text:
lama quae non parturis, quoniam multi filii desertae magis quam eius quae habet uirum. dixit enim dominus: dilata locum tabernaculi tui et aulas tuas confige — non est quod parcas —, porrige longius funiculos, palos ualidos confirma, etiam atque etiam in dextram atque sinistram extende. semen enim tuum hereditabit gentes et ciuitates quae desertae erant inhabitabis. non est quod metuas — praeualebis enim — nec erubescas quod detestabilis fueris. confusionem enim in perpetuum obliuisceris, ignominiae uiduitatis tuae non eris memor. quoniam ego sum dominus qui facio te, dominus nomen ei, et qui eruit te iptra hanc eaidentiam expressionemque rerum et praedictarum et impletarum dici potest? si de Christi diuinitate discipulos eius putant esse mentitos, numquid de Christi passione dubitabunt? resurrexisse non solent credere; at illa omnia ab hominibus humana perpessum etiam libenter credunt, quia homi
Abbreviated transcription (Latin):
reret intentionẽ: utiq humanitat̃ẽ
minẽ qͥ ꝑpe xp̃c. & rex et sac̾dos ef
fectus ẽ: cui dedit ds sede dauid ꝑa¬
tris sui & regni eiꝰ ñ ẽ finis: ut ẽet ad
int̾pellandũ pro nobis mediator
autẽ habuit tanqͣm breuiatorẽ cor¬
iunctũ lucas. sicut marcũ matheus:
& hoc forte ñ sine aliqͦ sacm̃to. quia
regũ ẽ ñ ẽẽ sine comitũ obseqͥo. un¬
de ille qͥ regiã ꝑsonã xp̃i narranda
susceꝑat. habuit sͥ tanꝗͣ. comitẽ ad¬
iunctũ: qͥ sua uestigia quodam᷑ seqͤ
intrabat. ꝓꝓt̾ea lucas cuiꝰ cͥca sac̃doti¬
um xp̃i erat intentio ñ habuit tã¬
qͣm sociũ subseq̃ntẽ: qͥ suã narrati¬
onẽ qͦdam breuiaret. T̃ res tam̃ ist

Expanded text:
reret intentionem, utrique humanitatem reret intentionem, utrique humanitatem minem quippe Christus et rex et sacerdos effectus est, cui dedit deus sedem Dauid patris sui, ut regni eius non esset finis et esset ad interpellandum pro nobis mediator autem habuit tamquam breuiatorem coniunctum Lucas sicut Marcum Mattheus, et hoc forte non sine aliquo sacramento, quia regum est non esse sine comitum obsequio. unde ille, qui regiam personam Christi narrandam susceperat, habuit sibi tamquam comitem adiunctum, qui sua uestigia quodammodo seintrabat, propterea Lucas, cuius circa sacerdotium Christi erat intentio, non habuit tamquam socium subsequentem, qui suam narrationem q