comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
t̃ra multitudine mortuoꝵ. SPor
turbide aquȩ in mare unde sub¬
stiterant reuertunt᷑. eẜ nisi fallor
q additam̃to nusꝙͣ torrens inbau
partẽ legit᷑. Nã torrente uoluya¬
tis tuȩ potabis eos. cũ additañt
d̾r uoluptatis. E eẽ trario. salus

Expanded text:
terra multitudine mortuorum. Porrterra multitudine mortuorum. Porrturbidae aquae in mare, unde substiterant, revertuntur. Et, ni fallor, absque additamento nusquam torrens in bonam partem legitur. Nam Torrente voluptatis tuae potabis illos, cum additamento dicitur voluptatis . Et e contra
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ qͥ in boree partȩ habitant & calo¬
suos circłos unde ꝓfectꝰ ẽ. reuerti¬
t᷑. Cũ enĩ traxerit omia ad se. ꝙ uni¬
uersos suis radiis inlum inauerit:
fit restitucio pͥncipalis. & ẽ deusom¬
nia in om̃ibꝰ. Simmachꝰ hunc locũ
ita int̃p̃tatꝰ ẽ. Cadit ad meridiem.
.& circuit ad boream: ꝑ ambulans
reuertit᷑ uentꝰ. Om̃s torrentes
uadunt in mare.: & mare ñ imple¬
t᷑. Ad locũ de qͦ torrentes exeunt:
illuc ip̃si reuertunt᷑ ut ab eant.
Putant qͥdã aquas dulces qͣ inna¬
re influunt. uel ardente de suꝑ
sole cͣsumi: uel salsugini maris eẽ¬
rũ aquarũ c̃ditor. dicit eas ꝑ oc¬
cultas uenas ad capita fonciũ
regredi & de matricȩ abysso. in
sua semꝑ ebullire pͥncipia. Meli¬
us auͣ hebrei sub torrenciũ & ma¬
ris nomine. ꝑ metaforan de homi¬
nibꝰ significari arbitrant᷑ qͦd inter¬
rã de qua sũpti st̾ redeant. & tor¬
rentes uocent᷑ ñ flumina: eo qͦd
cito int̃cidant. nec tam̃ impleat᷑

Expanded text:
tant, et calosuos circulos, unde profectus est, revertitur. Cum enim traxerit omnia ad se, et universos suis radiis illuminaverit, fit restitutio principalis, et est Deus omnia in omnibus. Symmachus hunc locum ita interpretatus est: Vadit ad meridiem, et circumit ad boream; perambulans revertitur ventus. Omnes torrentes vadunt in mare, et mare non impletur. Ad locum de quo torrentes exeunt, illic ipsi revertuntur, ut abeant. Putant quidam, aquas dulces, quae in mare influunt, vel ardente desuper sole consumi, vel salsugini  rum aquarum conditor, eas dicit per occultas venas ad capita fontium regredi, et de matrice abysso in sua semper ebullire principia. Melius autem Hebraei sub torrentium et maris nomine per metaphoram de hominibus significari arbitrantur, quod in terram, de qua sumpti sunt, redeant: et torrentes vocentur, non flumina, eo quod cito intercidant, nec tamen impleatur
Abbreviated transcription (Latin):
uens sub sole. ¶. Iidet᷑ mͥ de his que
fupra enumerauit generacionẽ &.
eneracione molȩ t̾rarũ or tu solis
e occasir cursu fluminũ. magnitu¬
aine oceani. omĩbꝰq quȩ aut cogita¬
cione aut uisu. aut auribꝰ discimꝰ nẽ
comumit̃ loqͥ: qͦd nichil sit in natura
rerũ qͦd ñ ante ĩa fuerit. Abinicio e¬
ñ mundr & homines nati &. mortui
st & t̃ia suꝑ aquas librata ẽstitit . &.
sol ortꝰ occubuit. eẜ ne plura ꝑ eur¬
tã as auibꝰ uolare. &. natare piscibꝰ.
o trestribꝰ ingredi: & serpentibꝰ labi.
deo artifice concessũ ẽ. Huic qͥd simi¬
le sentenciȩ: & comicus ait. Nichil
ẽ dictir qͦd ñ sit dictũ pͥus. Unde p̃¬
ceptor meus donatꝰ. cũ istũ uersicu¬
lũ exponeret: ꝑeant inqͥt qͥ ante
nos ña dixer̃t. Quod si insermonibꝰ
nichi nouũ dici potest. qͣnto magis
m administracione mundi. ꝗ̃ ab ini¬
cio sic ꝑfecta ẽ. ut reqͥesceret qs ab

Expanded text:
detur mihi de his quae supra enumeravit, generatione et generatione, mole terrarum, ortu solis et occasu, cursu fluminum, magnitudine Oceani, omnibusque quae aut cogitatione, aut visu, vel auribus discimus, nunc communiter loqui, quod nihil sit in natura rerum, quod non ante jam fuerit. Ab initio enim mundi et homines nati et mortui sunt, et terra super aquas librata constitit, et sol ortus occubuit. Et ne plura percurram, et avibus volare, et natare piscibus, et terrestribus ingredi, et serpentibus labi, Deo artifice concessum est. Huic quid simile sententiae et Comicus ait: Nihil est dictum, quod non sit dictum prius. . Unde praeceptor meus Donatus, cum istum versiculum exponeret: Pereant, inquit, qui ante nos nostra dixerunt. Quod si in sermonibus nihil novum dici potest, quanto magis in administratione mundi, quae ab initio sic 391 perfecta est, ut
Abbreviated transcription (Latin):
oñẽ. &. faciet qͦdcũq uoluerit.
Qui custodit mandatũ ñ cognos¬
cet uerbũ malũ. & tẽpꝰ & iudic iũ
cognoscit cor sapientis. Notan
in eo. Si qͥdẽ & de saluatore sic scͥp¬
tu ds ꝓ nob̾ peccatũ fecit. Pro
uerbo qͦq simmachꝰ rem intp̃tatꝰ ẽ di

Expanded text:
faciet quodcumque voluerit. Qui custodit mandatum, non cognoscet verbum malum: et tempus, et judicium cognoscit cor sapientis. Notandin eo. Siquidem et de Salvatore sic scriptum, pro nobis peccatum fecit . Pro verbo quoque Symmachus rem int
Abbreviated transcription (Latin):
tor. sic urans. sic̃ iuram̃tũ timens.
Ea q̃ ꝑ se nec bona nec mala st̃. sed
a sapientibꝰ secłi media nuncupan¬
t᷑. qͥa equalit᷑ ꝙ iustis eueniunt & in¬
iustis simplices qͦsq ẽturbant. cur
ita eueniant & ꝓpt̾ea ñ putant ẽẽ
iudiciũ eũ omniũ rerũ infuturo¬
diserimensit. & hic ẽfusa fint omnia. Qa

Expanded text:
tor, sic jurans sicut juramentum timens. tor, sic jurans sicut juramentum timens. 458 Ea quae per se nec bona nec mala sunt, sed a sapientibus saeculi media nuncupantur quia aequaliter et justis eveniunt et injustis simplices quosque conturbant, cur ita eveniant, et propterea non putant esse judicium, cum omnium rerum in futurodiscrimen sit, et hi
Abbreviated transcription (Latin):
uisti &. sapientes. & oꝑa eor in manu
dei st .&. insuꝑ neq amicicias neq in¬
micicias seit homo.s om̃ia corã eis in¬
certa: ꝓpt̾ ea qͦd om̃ibꝰ eueniunt simi¬
ua iusto & iniuisto. Porro hic sensus ẽ.
Etiã in hoc dech cor meũ & scire uo¬
lui qͥs aẜ ailigeret & qͦs odisset. Exuiii¬
Et in ueni iustor qͥde oꝑa in manu
dei eẽ: & tam̃ utrũ ament᷑ a deo
an non. nc̃ eos scire ñ posse.: & ambi¬
guia s luctuare utrũ ad ꝓbacionẽ
sustineant q̃ sustinent: an adiudi¬
ciũ In futuro gͥ sc̃ient. & in uultu
eor st̃ omnia: idest antecedet eos
cũ de uita hac recesserint. noticia
istius rei: qͥa tunc ẽ iudiciũ. nunc
certamen. C qͥcũq aduersa susti¬
nent utrũ ꝑ amorẽ dei sustineat̃
ut iob. an ꝑ odiũ ut plurimi pecca¬
tores. nc̃ habet᷑ incertũ. In omnibꝰ
euentꝰ unꝰ iusto & impio. bono & ma¬
lo mundo & polluto: & sacrifican¬
ti & ñ sacrificanti. Sic bonꝰ ut pecca¬

Expanded text:
ientes, et opera eorum in manu Dei sunt. Et insuper neque amicitias neque inimicitias scit homo: sed omnia coram eis incerta, propterea quod omnibus eveniunt similia, justo, et injusto. Porro hic sensus est: Etiam in hoc dedi cor meum, et scire volui quos Deus diligeret, quos odisset. Et inveni justorum quidem opera in manu Dei esse, et tamen utrum amentur a Deo, an non, nunc eos scire non posse, et inter ambiguum fluctuare, utrum ad probationem sustineant quae sustinent, an ad supplicium. In futuro igitur scient, et in vultu eorum sunt omnia, id est, antecedit eos, cum de vita hac recesserint, notitia istius rei, quia tunc est judicium, et nunc certamen. Et quicumque adversa sustinent. utrum per amorem Dei sustineant, ut Job, an per odium, ut plurimi peccatores, nunc habetur incertum. In omnibus eventus unus, justo et impio, bono et malo, mundo et polluto, sacrificanti et non sacrificanti. Sic bonus ut pecca
Abbreviated transcription (Latin):
uꝑiit: & pars ñ est eis adhuc in secło:
nomni qͦd fit sub sole. Quia supra
arerat cor filioꝵ hominũ impleri
malicia & ꝓcacitate. & post hȩc om¬
namorte finiri: nc̃ eade cõplet &¬
repetit. donec uiuunt homines pos
Reos iustos fieri: post mort̾e uͦ masa
boni oꝑis occasionẽ dari. Peccator e¬
uirtutes: uel certe ab eo qͥ se in ma¬
licia. potencia. ꝓcacitate iactabat.
s mortuus fuerat: melior potest qͥ¬
uis pauꝑ ẽẽ uilissimꝰ. Quare: Quia
uiuentes metu mortis. possunt bo¬
ia oꝑa ꝑpetrare: mortui uͦ nichil
ualent ad iq adicere qͦd semel secũ
rulere de uita: & obliuione inuo

Expanded text:
iit: et pars non est eis adhuc in saeculo in omni quod fit sub sole. Quia supra dixerat, cor filiorum hominum malitia et iniquitate, et post haec omnia morte finiri, nunc eadem complet et repetit, donec vivant homines, posse eos justos fieri, post mortem vero nullam boni operis occasionem dari. Peccator evirtutes. Vel certe eo, qui se in malitia, potentia, procacitate jactabat, et mortuus fuerit, melior potest quis pauper esse et vilissimus. Quare? quia viventes metu mortis possunt bona opera perpetrare: mortui vero nihil valent ad id adjicere, quod semel secum tulere de vita: et oblivio
Abbreviated transcription (Latin):
Qua ꝓpt̾ dedi eor meu ut eognoscer̃ẽ
sapienciã & uiderẽ occupacionẽ que
facta ẽ suꝑ terr̃a. qͥa & indie & in noc
inuenire opꝰ qͦd factũ ẽ subsole: in
qͦ laborauit homo ꝙ. q̃reret. &. ñ inue¬
niet. Si qͥdẽ & si dixerit sapiens se cog¬
noscere: ñ poterit inuenire. Qui qͣ¬
rit causas racionesq rerũ. quare
hoc uel illuo factũ sit & qͥre mundꝰ
uariis gubernet᷑ euentibꝰ cur alius
cȩcus. debilis. alius uidens nascat᷑ &
sanꝰ. Hic pauꝑtate habeat. ille diuici¬
as iste sit nobilis. ille ignobilis: nichil
aliud ꝓficit nͥ in sua tantũ questio¬
ne torq̃re. & disputacionẽ ꝓ tormͣto
noracionis habere pͥncipiũ. &. in ꝓ¬
fundo errore uersari. Sub ostendit
tam̃ e̾e̾ causas rerũ omniũ & nisticiã.
qͣre unũ qͦdq sic fiat. s in occulto eas
latere . &. ñ posse ab hominibꝰ cõpre¬
hendi. Omne hoc dedi incorde meo
ut c̃siderarẽ imiuersa. qͥa iusti & sa¬
pientes. & oꝑa eor in manu dñi &

Expanded text:
di cor meum, ut cognoscerem sapientiam, et viderem occupationem, quae facta est super terram. Quia et in die et in noctinvenire opus, quod factum est sub sole, in quo laboravit homo. 457 ut quaereret, et non inveniet. Siquidem et si dixerit sapiens se cognoscere, non poterit invenire. Qui quaerit causas rationesque rerum, quare hoc vel illud factum sit, et quare mundus variis gubernetur eventibus: cur alius caecus et debilis, alius videns nascatur et sanus: hic paupertatem habeat, ille divitias: iste sit nobilis, ille inglorius; nihil aliud proficit, nisi in sua tantum quaestione torqueri, et disputationem pro tormento norationis habere principium, et in profundo errore versari. Subostendit tamen esse causas rerum omnium et justitiam, quare unumquodque sic fiat: sed in occulto eas latere, et non posse ab hominibus comprehendi. Omne hoc dedi in corde meo, ut considerarem universa: quia justi, et sapientes, et opera eorum in manu Domini. Et
Abbreviated transcription (Latin):
lit᷑ accipiamꝰ .&. suꝑ eis lȩticiã quã in la¬
bore uitȩ nr̃e uix possumꝰ inuenire. Ea
aũ hȩc ita sencienda sint ut diximꝰ:
demonstrat sequens uersiełs in quo
ait. Dedi cor młũ ut uiderẽ sapien¬
ciã &. occupacionẽ: eͦd scilicet oceu¬
pent᷑ homines suꝑ terr̃a .&. diebꝰ ac¬

Expanded text:
liter accipiamus, et super eis laetitiam, quam in laliter accipiamus, et super eis laetitiam, quam in labore vitae nostrae vix possumus invenire. Quod autem haec ita sentienda sint, ut diximus, demonstrat sequens versiculus, in quo ait: Dedi cor meum, ut viderem sapientiam et occupationem: quod scilicet occupentur homines super terram, et dieb
Abbreviated transcription (Latin):
mundo uario ferunt᷑ euentu: eria
hoc dep̃hendi. qͦd iustis ea frequã
Dabit exemplũ euangeliũ diuti
purpurati: ꝙ pauꝑis lazari.Sepa¬
agesimꝰ qͦq scãs psalmꝰ de hac ns
putat: eur iustis int̾dũ mala a
piis eueniant bona. Pro eo auil
nos posuimꝰ. est uanitas ꝗͣ fit suꝑ terrã:
sinimachꝰ absolute transtulit dicens. est
Aiffieile cognitu qͦd fit suꝑ terr̃a.Hebrȩi
iuistos qͥbꝰ eueniant mala. & impios qͥbꝰ
aecidant oꝑa iustoꝵ. filios aaron int̃¬
p̃tant᷑ &. manassen: qͦd illi sacrifican¬
tes ꝑierint .&. iste post tanta mala &.
captiuitatẽ in imꝑiũ restitutus sit.
Et laudaui ego lȩticiã. qͥa ñ est bo¬
nu homini sub sole. nͥ comedere &. bi¬
bere .&. lȩtari: & ipsũ egrediet᷑ cũ eo
tefrigerio. Uerũ hec int̾p̃tacio. ieiu¬
nantes. esurientes. sicientes. atq lu¬
gentes. qͦs beatos in eugłio dñs uocat:
sisic accipit᷑ ut scͥptũ ẽ. miseros ad¬
ꝓbabit. e eibũ itaq & potũ. sꝑita¬

Expanded text:
mundo vario feruntur eventu, etiam hoc deprehendi quod justis ea frequentDabit exemplum Evangelium divitis purpurati, et pauperis Lazari . Septuagesimus quoque secundus psalmus de hac re disputat: cur justis interdum mala, et impiis eveniant bona. Pro eo autem, quod nos posuimus: Est vanitas, quae fit super terram. Symmachus absolute transtulit, dicens: Est difficile cognitu quod fit super terram. Hebraei, justos quibus eveniant mala, et impios quibus accedant opera justorum, filios Aaron interpretantur, et Manassen, quod illi sacrificantes perierint, et iste post tanta mala et captivitatem in imperium restitutus sit. Et laudavi ego laetitiam; quia non est bonum homini sub sole, nisi comedere, et bibere, et laetari. Et ipsum egredietur cum eo refrigerio. Verum haec interpretatio jejunantes, esurientes, sitientes, atque lugentes, quos beatos in Evangelio Dominus vocat , si sic accipitur, ut scriptum est, miseros approbabit. Et cibum itaque et potum spiritua
Abbreviated transcription (Latin):
int̃p̃tatꝰ ẽ simmachꝰ dicens. Seds co
filior hominũ replet᷑ malicia & ꝓpa¬
citate uxta cor eoꝵ inuita sua no¬
uissima aũ eoꝵ ueniunt ad mortn.
Quis enĩ potest in sempit̾nũ ꝑsent¬
rare uiuens: Eunde aũ sensĩ sem¬
tura repetit de qͦ paulo ante traca¬
uimꝰ qͦd cũ om̃ia equalit᷑ euenunt
uniuersis &. nulla sit inboniꝰ i¬
nendis malisue aiscrecio. uel eat
equali morte de hoc secło sitrd¬
m: nichilominꝰ erroribꝰ & ꝓcaeni¬

Expanded text:
s: Sed et cor filiorum hominum repletur malitia, et procacitate juxta cor eorum in vita sua. Novissima autem eorum veniunt ad mortuos. Quis enim potest in sempiternum perseverare vivens? Eumdem autem sensum Scriptura repetit, de quo paulo ante tractavimus, quod cum omnia aequaliter eveniant universis, et nulla sit in bonis sustinendis malisve discretio, vel certe aequali morte de hoc saeculo subtrahamur: nihilominus erroribus e
Abbreviated transcription (Latin):
eos futurꝰ sit ds̃ qͥ habent timorẽ eiꝰ & ad
uerbũ illius c̃tremiscunt. Simmachus
hunc locũ ita transtulit. Eeccans enim
malus mortuus ẽ. longanimitate con¬
cessa ei. Porro ego scio qͥa bene erit tim̃¬
tibꝰ dm: qͥ timuer̃t a facie eiꝰ. Bonũ uͦ ñ
erit iniqͦ neq longo suꝑerit tẽpore. qͥa
ñ timuit faciem dei. Et qͥa manifestũ ẽ
qͥd iste transtulerit: hoc dicendũ ẽ qͦd
uerbũ hebraicũ maatħ. qͦd septuagin¬
ta. ex tunc. transtuler̃t. & nos cencies
posumꝰ᷑ a qͥla & simmachꝰ & theodocion
mortuus ẽ intͣptati st̃: ut si qͥpeccauit &¬

Expanded text:
eos futurus sit Deus, qui habent timorem ejus, et ad eos futurus sit Deus, qui habent timorem ejus, et ad verbum illius contremiscunt. Symmachus hunc locum ita transtulit: Peccans enim malus mortuus est, longanimitate concessa ei. Porro ego scio, quia erit bene timentibus Deum, qui timuerunt a facie ejus. Bonum vero non erit iniquo, neque longo supererit tempore, quia non timuit a facie Dei. Et quia manifestum est quid iste transtulerit, hoc dicendum est quod verbum Hebraicum MAATH  , quod Septuaginta ex tunc, transtulerunt, et nos centies posuimus, Aquila et Symmachus et Theodotio, mortuus est, interpretati sunt, ut sit se
Abbreviated transcription (Latin):
hoc testimonio uti aduersũ episcopos
qadepe rt̃ in eccła potestatẽ: &s. scan¬
dalizant magis eos qͦs docere & ad melio¬
ra debuerãt in citare. Hi frequent̃ lau
fecerant publice. siue a successor sbꝰ fiue
a popłis p̃dicant᷑. &. hoc itaq uanũ est.
Quia enĩ ñ ut eger̃t. sic audiunt. nec¬
statim corripiunt᷑ in peccato suo. Nemo
qͥppe audet accusare maiorẽ: ꝓpt̾ea qͣsi
sc̃ĩ & beati. & inp̃ceptis dñi ambulan¬
tes: augent peccata peccatis. Diffic ilis
rit ñ credit᷑. & si ẽuictꝰ fuerit ñ punit᷑.
Quia peccator facit malũ cencies. & e¬
longat er Ex hoc cognosco ego. qͦd erit
bonũ tim̃tibꝰ d̾m: qͥ timebunt a facie eiꝰ
ex qͦ qͦd peccant inplurimũ. Hoc qͥppe
significat. cencies dat ds locũ pęniten¬
ciȩ. & ñ eũ statim punit in scelere. s ex¬
pectat ut cͣuertat᷑ ab iniqͥtate sua. Ego
intelligo quã benignꝰ & misericors suꝑ

Expanded text:
hoc testimonio uti adversus episcopos, hoc testimonio uti adversus episcopos, qui acceperunt in Ecclesia potestatem, et scadalizant magis eos, quos docere et ad meliora debuerant incitare. Hi frequenter 454fecerant, publice sive a successoribus, sive a populis praedicantur. Et hoc itaque vanum est, quia enim non ut egerstatim corripiuntur in peccato suo. Nemo quippe audet accusare majorem. Propterea quasi sancti et beati in praeceptis Domini ambulantes, augent peccata peccatis. Difficilis rit, non creditur, et si convictus fuerit, non punitur. Quia peccator facit malum centies, et elongat ei. Ex hoc cognosco ego, quod erit bonum timentibus Deum, qui timebunt a facie ejus. Ex eo quod peccanti plurimum, hoc quippe significat centies, dat Deus locum poenitentiae, et non eum statim punit in scelere, sed exspectat, ut convertatur ab iniquitate sua: ego intelligo, quam benignus et misericors super
Abbreviated transcription (Latin):
de loco scõ egressi st̃ . & laudati st̃ inei¬
uitate qͥa sic fecert: s & hoc uanitas.
Quia eñĩ ñ est ẽtradictio facientib
malũ cito: iđo repletũ ẽ cor filioꝵ. ho¬
minũ in eis ut faciant malũ. Dedi inqͥt
cor meũ ut omne qͦd sub sole geritur
intuerer. & hoc uel maxime qͦd homo
accipit in homines pote ut qͦscũq uult
affligat atq c̃de p̃net. Cũ itaq m̃tẽ
meã adhȩc intuenda dirigerẽ. uidi
impios cũ tali opinione mortuos. & sic
sepultosut sc̃i estimarent᷑ int̾ra. qͥa &
cũ uiuerent putabant᷑ digni ee̾ eccłȩ
stẽplo dei. insuꝑ ambulantes tumidi.
laudabant᷑ in malis suis. Laudat᷑ enĩ¬
iniqua gerit benedicit᷑. Hoc aũ. ꝓptea
euenit. qͥa nemo peceantibꝰ audet ẽtra¬
deere: nec statim scelus ulciscit᷑ ds sed
asfert penã. cũ expectat pęmtenciã.
Peccatores aũ qͥa ñ statim argut atq
correpti st̃. putantes neqͥꝗͣ. futurũ e̾e
ilidicnũ. inscelere ꝑseuerant. Possumꝰ

Expanded text:
de loco sancto egressi sunt, et laudati sunt in civitate, quia sic fecerunt: sed et hoc vanitas. Quia enim non est contradictio facientibus malum cito: ideo repletum est cor filiorum hominis in eis, ut faciant malum. Dedi, inquit, cor meum, ut omne quod sub sole geritur, intuerer, et hoc vel maxime, quod homo accepit in hominem potestatem, ut quoscumque vult affligat atque condemnet. Cum itaque mentem meam ad haec intuenda dirigerem, vidi impios cum tali opinione mortuos, et sic sepultos, ut sancti aestimarentur in terra, qui et cum viverent, putabantur digni Ecclesia et templo Dei, insuper ambulantes tumidi, laudabantur in malis suis, sicut iniqua gerit, benedicitur . Hoc autem propterea evenit, quia nemo peccantibus audet contradicere, nec statim scelus ulciscitur Deus, sed differt poenam, dum exspectat poenitentiam. Peccatores autem, quia non statim arguti atque correpti sunt, putantes nequaquam futurum esse judicium, in scelere perseverant. Possumus
Abbreviated transcription (Latin):
cut fȩnũ arui: ñ qͦd long̾a uitã qui¬
sierit in p̃senti. in qͦ omne qͦd uiuinꝰ
breue & ũbra ẽ & imago. in imagna
eñi ꝑ ambulat homo: s qͦd de futu¬
ro timeat. ne longitudo uitȩ ipsus
ubi uera ẽ uita breuiet᷑. Est uan¬
tas ꝗ̃ fit suꝑ t̃rã. qͥa st̃ iusti ad qͦ¬

Expanded text:
ut fenum arui. Non quod longam vitam quaesierit in praesenti, in quo omne quod vivimus, breve et umbra est, et imago: In imagine enim perambulat homo : sed quod de futuro timeat, ne longitudo vitae ipsius, ubi vera est vita, brevietur. Est vanitas, quae fit super terram: quia sunt justi ad q
Abbreviated transcription (Latin):
erit bene his qͥ timent a facie dei ue¬
tꝰ enĩdei suꝑ facientes mala. C ini
oñ erit bene. nͣ eñĩ timet a facie des
ꝙ ñ.ꝓlongabit dies in u̾bra. hoc ẽ dis
uite suȩ. qͥ quasi ũbra uiuentibꝰ st. ñ

Expanded text:
bene erit his qui timent a facie Dei: Vulbene erit his qui timent a facie Dei: Vultus enim Domini super facientes mala . Et impio non erit bene: non enim timet a facie Dei, et non prolongabit dies in umbra, hoc est, dies vitae suae, qui quasi umbra vi
Abbreviated transcription (Latin):
tist̃ falsa: q̃rt̃ qͦmͦ possit ex poni. Sim¬
plex eñĩ intelligencia: habere c̃sequen¬
ciã ñ uidet᷑. Paruulos peccatores. sta¬
tim ut de uulua eiecti st̃. m̃daciũlo¬
ꝙͣ & bonũ ñ sit impio.&. ñ ꝓlonget
dies qͣsi ũbra: qͥñ timet a facie dei. Inp̃¬
cat᷑ male his qͥ ñ habent timorẽ dei.
& optat ne diu differant᷑ a pena: s sta¬
tim morte subtracti. cruciatꝰ recipi¬
ant qͦs merent᷑ Simile qͥd & apłs loqͥ¬
tͣ utinã p̃cidant᷑: qͥ uos c̃turbant. eͦ
alibi. Alexander erarius multa mala
rendũ ẽ. Hec iuxta sensus hebraici
ueritatẽ. Siqͥs uͦ septuaginta int̃p̃tes
seqͥt᷑ qͥ qͣsi ab alio sensu incipientes di¬
xert̃. & ego cognosco qͥa erit bonũ
tim̃tibꝰ dm. ut timeant a facie eiꝰ. &
bonũ ñ erit impio .&. ñ. ꝓlongabit
dies inũbra. qͥa ñest timens a facie
qei: hoc poterit dicere. fient qͥdem
&. illa. de qͥbꝰ paulo ante tractaui.
ego tam̃ manifestissime recognosco. qͥa

Expanded text:
possit exponi: 455 simplex enim intelligentia habere consequentiam non videtur, parvulos peccatores, statim ut de vulva ejecti sunt, mendacium loqui. Et bonum non sit impio, et non prolonget dies quasi umbra, qui non timet a facie Dei. Imprecatur male his qui non habent timorem Dei, et optat ne diu differatur ad poenam, sed statim morte subtracti, cruciatus recipiant, quos merentur. Simile quid et Aposto Utinam praecidantur qui vos conturbant . Et alibi: Alexander aerarius multa mihi irendum est. Haec juxta sensus Hebraici veritatem. Si quis vero Septuaginta Interpretes sequitur, qui quasi ab alio sensu incipientes, dixerunt: Et ego recognosco, quia erit bonum timentibus Deum, ut timeant a facie ejus, et bonum non erit impio, et non prolongabit dies in umbra: quia non est timens a facie Dei; hoc poterit dicere: Fient quidem et illa, de quibus paulo ante tractavi; ego tamen manifestissime cognosco, quia
Abbreviated transcription (Latin):
pit᷑. Alit̃. Sꝑs qͥ uniuersa dispensat ĩ
potest a qͦquã hominũ. ꝓhiberĩ &los
acciꝑe spirandi. De qͦ & supra dictũ
Girans girando uadit sꝑs. Indie mortss
ñ sumꝰ potentes. indie eñĩ uitȩ facile
saluabit. Potest impietas diabolus appel¬

Expanded text:
piritus, qui universa dispensat, non potest 453 a quoquam hominum prohiberi, et leges accipere spirandi. De quo et supra dictum est: Girans girando vadit spiritus. In die mortis non sumus potentes: in die enim vitae facile salvabit. Potest impietas diabolus appel
Abbreviated transcription (Latin):
su cordis intrare. Obliquȩ aũ de sel¬
qt᷑ qͦd nemo tͣa altȩ fuerit sapiense
ipse: & nullus sic scierit. ꝓblematũsi
latuerit. s & insuꝑficie corꝑis & spcc¬
lo uultꝰ eluxeritꝰ ultraq om̃s hon¬
nes prudenciã mentis in facie sua
pinxerit. Septuaginta ꝓ eo qͦd nosu
suimꝰ qͥs ita ut sapiens: transtulen
qͥs nouit sapientes. e ꝓ eo qͦd nos ꝗ¬
mꝰ & fortis faciem suã cõmutabit Io¬
suert prudentes uultu suo odiet᷑s
reuera cũ multi sint qͥ sapiencũ e¬
mittant. difficile inuenit᷑ qͥ discerie¬
re quȩat uirũ sapientẽ ab his qͥ uln¬
t᷑ ẽe sapientes. & cũ sint plurimia

Expanded text:
su cordis intrare. Oblique autem de se lsu cordis intrare. Oblique autem de se loquitur, quod nemo ita fuerit sapiens, ut ipse, et nullus sic scierit  Al. sciretlatuerit; sed et in superficie corporis et speculo vultus eluxerit, ultraque omnes homines prudentiam mentis in facie sua pinxerit. Septuaginta pro eo quod nos posuimus: Quis ita ut sapiens, transtulerunt: Quis novit sapientes. Et pro eo 450  fortis faciem suam commutabit, posuerunt: Et impudens vultu suo odietur. Et revera cum multi sint, qui sapientiam repromittant, difficile invenitur, qui discernere queat verum sapientem ab his qui videntur esse sapientes. Et cum sint plu
Abbreviated transcription (Latin):
cogitacione ꝑuersa extrinsecꝰ turba¬
ret᷑. In mille aũ uiris inueni unũ ue¬
rũ hominẽ qͥ uixta imagiñe creatoris
ẽ conditꝰ. eł in mille ñ qͥbꝰubet. s in
mille uiris quoꝵ. numerũ mulier im
ꝑ manserͣt. Hȩc aũ omnia: tropice ac¬
cipienda. In multis qͥppe studiosis
uix inuenit᷑ cogitatꝰ purus. & uiri
dignꝰ uocabulo. Possumꝰ & cogitatꝰ
cere qͦd difficile cogitacio alicuius
tꝰ ẽ simmachꝰ unũ ad unũ inuenire
racionẽ. Eͦa enĩ nos solemꝰ ab solute
& neutralit appellare. id est hoc q̃¬
siui. istud uolui inuenire: hebrei fe¬
minino genere. ꝓnunciant. sic̃ inpsal
pra docuerat difficile bonũ homi¬
nẽ repꝑiri: & uenientẽ ẽtra eliserat
questionẽ a deo bonos homines con¬
ditos: s sponte sua ad peccata de¬
lapsos. Nũqͥd bono homini dederit
as: Quasi głabundꝰ enarrat sapieneũ
ta dei nosse mysteria: in arehana eiꝰ se¬

Expanded text:
cogitatione perversa extrinsecus turbacogitatione perversa extrinsecus turbaretur. In mille autem viris inveni verum hominem, qui juxta imaginem Creatoris st conditus: et in mille non quibuslibet, sed in mille viris: quorum numerum mulier imppermanserunt. Haec autem omnia tropologice accipienda. In multis quippe studiosis vix invenitur cogitatus purus, et viri dignus vocabulo. Possumus et cogitatus cere, quod difficile cogitatio alicujus tus est Symmachus unam ad unam invenire rationem. Quod enim nos solemus absolute et neutraliter appellare, id est, hoc quaesivi, istud volui invenire, Hebraei feminino genere pronuntiant, sicut in psalpra docuerat difficile bonum hominem inveniri, et venientem contra eliserat quaestionem: a Deo bonos homines conditos, sed sponte sua ad peccata delapsos. Nunc quid boni homini dederit asi gloriabundus enumerat, sapientiam ta Dei nosse mysteria, in arcana ejus sen
Abbreviated transcription (Latin):
ambiguitate. &. numerũ possumꝰ &
summã. & racionẽ. & cogitacionẽ di¬
cere. Sed & hoc ait reqͥsiuit anima
mea. an recta mulier inueniat᷑. &. cũ
uix paucos de uiris bonos inueneri: ita ut de mille
tui. Om̃s enĩ me. ñ aqͥ uirtutẽ: s adlu inueniri¬
xuriã deduxer̃t. Es. qͥa adpositũ ẽ cor
hominis diligent̃ ad maliciã ab ado¬
lescencia: & pene om̃s offender̃t dm.
In hac riuna generis humani. facilior
ad casũ mulier est: de qua & poeta
gentilis uariũ & mutabile semꝑ fe
ad scienciã ueritatis ꝑuenientes. Es.
ne uideret᷑ cõmimẽ hominũ daͬpna¬
re naturã. & đm auct or̃e facere mali
qũ taliũ c̃ditor est qͥ malũ uitare ñ
possint: argute precauit & ait. bonos
nos a deo ereatos: s qͥa libero sumus
ar bitrio derelicti. uicio nr̃o ad peio¬
ra labi. dũ maiora q̃rimꝰ & ultra ui¬
res nr̃as uaria cogitamꝰ. Alit̃. Cotidie
mecũ uniuscuꝰq rei tacionẽ ponens.
nullũ inuenire potui cogitatũ q ñ

Expanded text:
iguitatem, et numerum possumus, et summam, et rationem, et cogitationem dicere. Sed et hoc, ait, requisivit anima mea, an recta mulier inveniatur. Et cum vix paucos de viris bonos invenerim, ita ut de mille tui. Omnes enim me non ad virtutem, sed ad luxuriam deduxerunt. Et quia appositum est cor hominis diligenter ad malitiam ab infantia, et quia pene omnes offenderunt Deum, in hac ruina generis humani facilior ad casum mulier est. De qua et poeta gentilis: Varium et mutabile semper femad scientiam veritatis pervenientes . Et ne videretur communem hominum damnare naturam, et Deum auctorem facere mali, dum talium conditor est qui malum vitare non possint, argute praecavit, et ait bonos nos a Deo creatos, sed quia libero sumus arbitrio derelicti, vitio nostro ad pejora labi, dum majora quaerimus, et ultra vires nostras varia cogitamus. Aliter. Quotidie mecum uniuscujusque rei rationem ponens, nullum invenire potui cogitatum, qui non
Abbreviated transcription (Latin):
nec ante pedes suos respicere patrtus.
s qͦsi laqueus & sagena cor adolescen¬
tis in nectit. Uincła st̃ eñ manꝰ euis
enĩ potest. ium facere ñ potest:. nec
uͦ captꝰ. deducet᷑ ad mortẽ. Non pute
nꝰ temere hanc salomonẽ de gene¬
re mulierũ. ꝓtulisse sentenciã: qͦd
exꝑtꝰ ẽ loquit᷑. deo qͥppe offendit đmi
qͥd captus ẽ a mulieribꝰ. E hec scd̾m
luterã. Ceterũ iuxta intelligenciã
sꝑitalẽ. aut omne generalit᷑ pecca-¬
tũ mulierẽ nominat. & iniqͥtatẽ
q̃ sub specie mulieris sedet in zacha¬
ria suꝑ plũbi talentir: aut diabolũ¬
accipimꝰ: pptͣ effeminatas iuires. aut
certe idolatriã. E ut. ꝓpius acceda¬
mꝰ hereticor ȩccłam q̃ insipientẽ
sensũ ad se uocat. ut panes furti¬
uos & aquã furtiua. hoc ẽ falsum
sacram̃tũ & pollutũ baptisma in¬
duc tꝰ accipiat. Ecce hoc inueni di¬
cit ȩccłastes. unã ad unã. ut inue¬

Expanded text:
nec ante pedes suos respicere patitur, nec ante pedes suos respicere patitur, sed quasi laquens, et sagena cor adolescentis innectit. Vincula sunt enim manuse potest, vim facere non potest, nec avero captus deducetur ad mortem. Non putemus hinc  Ms., hanc Salomonem de omni genere mulierum protulisse sententiam: quod expertus est loquitur; ideo quippe offendit Deum, a captus est a mulieribus. Et haec secundum litteram. Caeterum juxta intelligentiam spiritualem, aut omne generaliter peccatum, mulierem nominamus et iniquitatem, quae sub specie mulieris sedet in Zacharia super plumbi talentum : aut diaboluaccipimus, propter effeminatas vires: aut certe idololatriam, et ut propius accedamus, haereticorum Ecclesiam, quae insipientem sensu ad se vocat, ut panes furtivos, et 448 aquam furtivam, hoc est, falsum sacramentum, et pollutum baptisma inductus accipiat. Ecce hoc inveni, dixit Ecclesiastes, unam ad unam, ut inve
Abbreviated transcription (Latin):
ni ego amariorẽ morte mulierẽ.q̃
ẽ laqueus & sagena cor eiꝰ &. uincula
manꝰ eiꝰ. Bonꝰ corã deo eruet᷑ ab ei¬
.&. peccator capiet᷑ in ea. Pro eo quod
septuagin. ta posuerͣt. crreũiu egos
cor meũ ut cognoscerẽ. simmachus n¬
t̃p̃tatꝰ ẽ dicens. ꝑ transiui uniuersa
sensu meo: scire. & disserere. & iues¬
tigare. Quia gͥ supra eccłastes dixent
omnia se insapiencia ꝑtẽptasse &
qͦnto plus eã reqͥsierit. tanto illã lon¬
gius refugisse: nc̃ ait etiã aliud insu¬
a reqͥsisse sapiencia. qͦd in rebꝰ humanis
malũ. uniuersa antecedat mala: ẜ q̃
res impietate. stulticia. errore. uecr¬
dia teneat pͥncipatũ: & dicit se om¬
niũ malor. caput mulier̾ẽ repꝑise.
qͥa & ꝑ illã mors in orbẽ t̃rarũ intro¬
iit. & pͣciosas animas uiroꝵ. capit. Om¬
nes qͥppe adulterantes. qͣsi clibanꝰ corda
eoꝵ: & q̃ facit adolescenciũ euolare
corda: ef. cũ in ment̾e miseri amato¬
ris inciderit. trahit eũ in prȩceps

Expanded text:
morte mulierem, quae est laqueus, et sagenae cor ejus, vincula manus ejus. Bonus coram Deo eruetur ab ea, peccator capietur in illa. Pro eo quod Septuaginta posuerunt: Circuivi ego et cor meum, ut cognoscerem, Symmachus interpretatus est, dicens: Pertransivi universa sensu meo, scire, et discere, et investigare. Quia igitur supra Ecclesiastes dixerat, omnia se in sapientia pertentasse, et quanto plus eam requisierit, tanto illam longius refugisse; nunc ait etiam aliud in sua se quaesisse sapientia, quod in rebus humanis malum universa antecedat mala, et quae res in impietate, stultitia, errore, vecordia teneat principatum, Et dicit se omnium malorum caput mulierem reperisse: quia et per illam mors in orbem terrarum introivit, et pretiosas animas virorum capit. Omnes quippe adulterantes, quasi clibanus corda eorum: quae fecit adolescentium evolare corda. Et cum in mentem miseri amatoris inciderit, trahit eum in praeceps:
Abbreviated transcription (Latin):
trabentibꝰ .&. simul docet ñ facile
iudicandũ: & habenti trabẽ inocło.
de festuca alterius ñ loquendum.
Omnia hȩc tẽptaui insapiencia . &
dixi sapiens efficiar .a. ipsa longius
facta ẽ ame. magis quã erat E al¬
ta ꝓfunditas: qͥs inueniet eã Di¬
cit se ut regnoꝵ qͦq testant᷑ librr ul¬
tra om̃s homines q̃sisse sapienciam.
& tẽptasse ad fine illius ꝑuenire:. s
qͣnto plus q̃sierit. tanto minꝰ repꝑis¬
se:&. in media dimersũ caligine. te¬
nebris ignoranciȩ circũdatũ. Alias
aũ qͥ eruditꝰ fuerit in scͥpturis: qͣnto
plus scrre cȩꝑit. tanto  i his cotidie
orit᷑ maior obscuritas Alit. Contẽ¬
placio sapienciȩ: in hac uita inspe¬
culo uidet᷑ &. inimagine. Cũ ergo
recogitauero infuturo facie ad faci¬
em eiꝰ noticiã reueland̾a: tẽ liqͥdo recꝗ¬
noscã longe me nc̃ ab eiꝰ noticia dse¬
dere. Circuiui ego &. cor meũ in s¬
cionẽ: &. ut cognoscerẽ impietaten

Expanded text:
trahentibus. Et simul docet, non facile trahentibus. Et simul docet, non facile judicandum, et habenti trabem in oculo, de festuca alterius non loquendum. Omnia haec tentavi in sapientia, et dixi: Sapiens efficiar, et ipsa longius facta est a me, magis quam erat: et alta profunditas, quis inveniet eam? Dicit se, ut Regnorum quoque testantur libri , ultra omnes homines quaesisse sapientiam, et tentasse ad finem illius pervenire, sed quanto plus quaesierit, tanto minus reperisse, et in mediam demersum caliginem, tenebris ignorantiae circumdatum. Aliter: Vir qui eruditus fuerit in Scripturis, quanto plus scire coeperit, tanto ei in his quotidie oritur major obscuritas. Aliter: Contemplatio sapientiae in hac vita in speculo videtur et in imagine: cum ergo recogitavero in futuro facie ad faciem ejus notitiam revelandam, tunc liquido recognoscam longe me nunc ab ejus notitia dissidere. Circuivi ego et cor meum, ut srationem, et ut cognoscerem impietat
Abbreviated transcription (Latin):
tũ. & quãduu. & quale: uel in re. uel
in ẽsilio tribuere. Et qͥd̾e in omnes
homines sermones qͦs loquunt᷑ ne
dederis cor tuu̾r qͥa ñ audies seruũ
tuũ maledicentẽ tͥ. Eẜ enĩ frequent̃
scit cor tuuͣ. qͥa & tu maledixisti a¬
liis. fac q̃ p̃cepta st̃. &. sapienciȩ
aux ilio ẽfortatꝰ. uel ad mala uel
adbona p̃para çor tuuͣ᷑ & ñ cures
qͥd de te loquant᷑ inimici. qualis
foris opinio sit. Quomͦ eñi pru¬
dentis uiri ẽ murmurante̾ famulũ
ñ audire: nec curiosã aurẽ apponere.
qͥd de se loquat᷑ ab sente. Si eñi hoc
fecerit. semꝑ intribulacione erit:
&. ad mufitacionẽ serui irac undia
cõmouebit᷑. Sic &. sapientis hominis
ẽ sapienciã prȩuiã sequi: & uanos ñ
c̃siderare rumores. Sed & alio exem¬
plo docet pęnitꝰ ñ curandũ iusto ho¬
muni : qͥd homines loquant᷑ dicens.
Quomͦ nouit c̃sciencia tua qͦd tu de
multis loquutꝰ es. & sepe aliis detra¬
xisti. sic & aliis debes ignoscere de¬

Expanded text:
t quamdiu, et quale vel in re, vel in consilio tribuere. Et quidem in omnes sermones, quos loquentur, ne dederis cor tuum: quia non audies servum tuum maledicentem tibi. Etenim frequenter scit cor tuum, quia et tu maledixisti aliis. Fac quae praecepta sunt, et sapientiae auxilio confortatus, vel ad bona, vel ad mala praepara cor tuum, et non cures, quid de te loquantur inimici, qualis foris opinio sit. Quomodo enim prudentis viri est, murmurantem famulum non audire, nec curiosam aurem apponere, quid de se loquatur absente: si enim hoc fecerit, semper in tribulatione erit, et ad mussitationem servi iracundia commovebitur; sic et sapientis hominis est, sapientiam praeviam sequi, et vanos non considerare rumores. Sed et alio exemplo docet penitus non curandum justo homini, quid homines loquantur, dicens: Quomodo novit conscientia tua, quod tu de multis locutus es, et saepe aliis detraxisti: sic et aliis debes ignoscere de
Abbreviated transcription (Latin):
nũ. ñ debemꝰ qͥbꝰcũq narrare & ꝓfer¬
re in mediũ et citam de eo facere
sentenciã. Neq ut moyses festines
uidere faciem dei. s tãdu sustine
qͥonec ipse ꝑtranseat .&. tantũ eius
posteriora cͣspicias. Nec ñ & illud
qͥa seqͥt᷑ ne stes in uerbo malo &. ce¬
tera: suꝑ eo intelligamꝰ qͥ inherese¬
os errores prȩuentꝰ ẽ: uel suꝑ illo

Expanded text:
num, non debemus quibuscumque narrare, et profernum, non debemus quibuscumque narrare, et proferre in medium, et citam de eo ferre sententiam. Neque, ut Moyses, festines videre faciem Dei, sed tamdiu sustine, donec ipse pertranseat, et tantum ejus posteriora conspicias. Necnon et illud quod sequitur: Ne stes in verbo malo, et caetera, super eo intelligamus, qui haereseos errore
Abbreviated transcription (Latin):
ne septuaginta int̃prȩtibꝰ imꝑatuo
modo dicentes. Os regis custodi. Sed
ego puto de illo rege nc̃ dici dequo
qauid ait. dñe in uirtute tua letabi¬
t̃ rex s. in alio loco. ut patris & filii
memorat. as iudiciũ tuũ regi da:. &
iusticiã tuã filio regis. Non enĩ iudi¬
cat pat̾ quẽqͦ: s omne uidiciũ de¬
dit filio. Qui rex filius dei patris
regis ẽ filius. Huiꝰ itaq custodienda
pͣcepta st̃: huiꝰ uoluntas pa̾randa.
& hoc ẽ qͦa in tobie libro scribit᷑.
myteriũ regis ab sẽdere bonũ ẽ:
a. p̃cipue monet ne tractemus
⁊quare as unũqͦdq p̃ceꝑit: sed
qͥdeũq uiderit eẽ mandatũ hoc
pia mens hominis implere festinet.¬
& sit in lege dñi uoluntas eiꝰ. Quia
uͦ septuaginta alit̾ transtuler̃t di¬
centes & de iuram̃to & de uerbo dei.
ne festines a facie dei ambulare:sci¬
endũ iuram̃tũ dei in diuinis uolu¬
minibꝰ ee c̃scriptũ. Hoc itaq iura¬
mentũ de dei uerbo sacrũ & archa¬

Expanded text:
e Septuaginta Interpretibus imperativo modo dicentibus: Os regis custodi; sed ego puto de illo rege nunc dici, de quo David ait: Domine, in virtute tua laetabitur rex . Et in alio loco, ut Patris et Filii memorat: Deus judicium tuum regi da, et justitiam tuam filio regis . Non enim judicat Pater quemquam, sed omne judicium dedit Filio . Qui rex filius, Dei Patris regis est filius. Hujus itaque custodienda voluntas patranda. Et hoc est, quod in Tobiae libro scribitur: Mysterium regis abscondere bonum est . Et praecipue monet, ne tractemus, quare Deus unumquodque praeceperit, sed quodcumque viderit esse mandatum, hoc pia mens hominis implere festinet. Et in lege Domini erit voluntas ejus. Quia vero Septuaginta aliter transtulerunt, dicentes: Et de juramento et de verbo Dei ne festines a facie ejus ambulare: sciendum juramentum Dei in divinis voluminibus esse conscriptum. Hoc itaque juramentum, de Dei verbo sacrum et arca
Abbreviated transcription (Latin):
dixerat & domesticis & alienis. bene
re. Si om̃ibꝰ bene facere uoluero. ñ ha¬
bebo unde faciã: nec potest iustus
tantas habere diuicias q̃ solent ma¬
gis peccatoribꝰ habundare: ꝓpterea
nc̃ ait qͦs ñ potes tueri. c̃silio adui¬
ues: solacio foue. Plus enĩ potest in¬

Expanded text:
dixerat, et domesticis et alienis bene edixerat, et domesticis et alienis bene ere: Si omnibus benefacere voluero, non habeo unde faciam. Nec potest justus tantas habere divitias, quae solent magis peccatoribus abundare; propterea nunc ait: Quos non potes re, consilio adjuva, solatio fove. Plus eni
Abbreviated transcription (Latin):
sapiencia ẽfortat iustũ & omnium
pͥncipũ ciuitatis. suꝑ eo excedit au¬
riliũ: qͥa quãuis aliqͥs iustꝰ sit. tamͣ
qũ in hac carne ẽ c̃stitutꝰ. subiectꝰ
ẽ uiciis atq peccatis. & maiori p̃si¬
dio indiget. Alitͣ. Decẽ qͥ potestat᷑e
habent & in urbe ẽsistunt. angeli
st̾ qͥ adꝑfectũ numerũ ꝑuenere
denariũ: &. auxiliant᷑ humano ge¬
neri. Sed siqͥs c̃fideret omnia au
&. ñ ẽ curata: relinqmꝰ eã. & abe¬
at unꝰqͥsq int̾rã suã: tc̃ magister
medicor ipse descendit .&. resꝑsos
nos sanguine & peccator maden¬
tis eruore: qͥ omnẽ substaneiam
nrãm expenderamꝰ in medicos: tactu
fimbriȩ suȩ sanauit. Sanauit aũ inci¬
uitate hoc ẽ in mundo isto: & cͣforta¬
uit sapiente. siue ut septuaginta tran¬
stulert. adiuuit. Omni emͣ qͥ habet
dabit᷑ & adiciet᷑ ei qͥa autẽ inligebat¬
ut homo positꝰ in peccatis & infixus
inlimo ꝓfundi. maiori auxilio ideir¬
couenit ipsa sapiencia. Alit̃. Supra

Expanded text:
stum, et omnium principum civitatis super eum excedit auxilium, quia quamvis aliquis justus sit, tamen dum in hac carne est constitutus, subjectus est vitiis atque peccatis, et majore praesidio indiget. Aliter: Decem qui potestatem habent, et in urbe consistunt, angeli sunt, qui ad perfectum numerum pervenere denarium, et auxiliantur humano generi. Sed si quis consideret omnia auxet non est curata, relinquamus eam, et abeat unusquisque in terram suam , tunc magister medicorum ipse descendit, et respersos nos sanguine, et peccatorum madentes cruore qui omnem substantiam ram expenderamus in medicos, tactu fimbriae suae sanavit . Sanavit autem in civitate, hoc est, in mundo isto, et confortavit sapientem, sive, ut Septuaginta transtulerunt, adjuvit. Omni enim qui habet, dabitur ei, et adjicietur ei. Quia autem indiguit homo positus in peccatis, et infixus in limo profundi, majore auxilio; idcirco venit ipsa Sapientia. Aliter: Supra
Abbreviated transcription (Latin):
sũ. reputat᷑ in uicio. Qͦa aũ ait .&. noli
q̃rere amplius ne turberis. siue ne
obstupe scas: ment̾ẽ nr̃am scit ꝑfec¬
tã cõprehendere ñ posse sapienciã.
.&. mñsurã fragilitatis nr̃e iubet nos
scire debere. Deniq & paulus qͥplus
quã homo scire poterat: reqͥrebat
dicens. Qͥd ad huc q̃rit᷑: uoluntati
enĩ eiꝰ qͥs resistit: Respondit. O ho¬
mo: tu qͥs es qͥ respondeas deo: Et cet̾a
Si enĩ causas questionis ille qͥ int̾ro¬
gans introducit᷑ audisset ab apło:
stupore forsitan torpuisset & grãm
tũ ẽ. Hebrȩi hoc mandatũ. idest
noli e̾ẽ iustꝰ multũ suꝑ saule int̃¬
pretant᷑ qͥ agag misertꝰ ẽ. quẽ dñsi
perarat ocridi. Sed & ille de euaige¬

Expanded text:
sum, reputatur in vitio. Quod autem ait: Noli sum, reputatur in vitio. Quod autem ait: Noli quaerere amplius, ne conturberis, sive, ne obstupescas; mentem nostram scit, perfectam comprehendere non posse sapientiam, et mensuram fragilitatis nostrae jubet nos scire debere. Denique et Paulus ei, qui plus quam homo scire poterat, requirebat, dicens: Quid adhuc queritur? Voluntati enim ejus quis resistit? respondit: O homo tu quis es, qui respondeas Deo , et caetera. Si enim causas quaestionis ille, qui interrogans introducitur, 444 audisset ab Apostolo, stupore forsitan torpuisset, et gratiam tum est. Hebraei hoc mandatum, id est: Noli esse justus multum, super Saule interpretantur, qui Agag misertus est, quem Dominus jusserat occidi . Sed et ille de Evange
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ scelere. & qͣsi ad uictimã reseruare:
ut & illis se tͣna bona restituere: & his
mala inferre ꝑpetua. Hebrei iustos
ꝑeuntes iniusticia sua. filios aaron
suspicant᷑. qͦd dũ putant se iuste age¬
re. alienũ ignẽ obtuler̃t: & impiũ
longeuui in malicia sua manassen
Noli ee iustꝰ multũ . &. ne queras am¬
plius ne obstupescas. Si quẽ rigidũ
& trucẽ ad omnia fratrũ peccata con¬
spexeris. ut nec in sermone peccan¬
ti. nec ꝓpt̾ naturalẽ int̾dũ pigriciã
moranti det ueniã. hunc seito plus
iustũ e̾e̾ quã iustũ ẽ. Cũ enĩ saluator
pͣcipiat dicens. nolite iudicare ut nͣ
iudicemini. & nullus sit absq pecca¬
to. nec si unius qͥdẽ diei fuerit uita
eiꝰ: in humana iusticia ẽ fragilitati
c̃dicionis hominũ ñ ignoscens.
Noli gͦ ee̾ iustus multũ: qͥa pondus
grande & pondꝰ paruũ. ab homina¬
cio cotã dño. Unde & apud philoso¬
phos uirtutes in meditullio posite st̃:
& omne qͦd nimis ẽ siue sursũ deor¬

Expanded text:
pro scelere, et quasi ad victimam reservare, ut et illis possit aeterna bona restituere, et his mala inferre perpetua. Hebraei justos pereuntes in justitia sua, filios Aaron suspicantur, quod dum putant se juste agere, alienum ignem obtulerint. Et impium longaevum in malitia sua Manassen Noli esse justus multum, et ne quaeras amplius ne obstupescas. Si quem rigidum et trucem ad omnia fratrum peccata conspexeris, ut nec in sermone peccanti, nec propter naturalem interdum pigritiam moranti, det veniam, hunc scito plus justum esse quam justum est. Cum enim Salvator praecipiat, dicens: Nolite judicare, ut non judicemini ; et nullus sit absque peccato, nec si unius quidem diei fuerit vita ejus, inhumana justitia est fragilitati conditionis hominum non ignoscens. Noli ergo esse justus multum, quia pondus grande, et pondus parvum abominatio coram Domino. Unde et apud philosophos virtutes in meditullio positae sunt, et omne quod nimis est, sive sursum, sive deor
Abbreviated transcription (Latin):
cultas. Uisus ẽ qͥdẽ suadere cũ di¬
ceret audientes: s mͥ uidet᷑ alius eẽ
sensus. quẽ & simmachꝰ transtulit di¬
cens. in die bono esto inbono: diem uͦ
malũ intuere. Siqͥdẽ hoc simile huic
fecit ds: ut nͣ inueniret homo qͦd ẽ¬
tra eũ q̃reret᷑. eẜ bona inqͥt & mala
ꝓut tibi euenerint sustine: nec pu
cis & humentibꝰ. duris &. mollibꝰ. tene¬
brosis & luciqͥis. malis & bonis. Hoc aũ
fecit qͥs: ut habeat locũ sapiencia &
eligendo bona. &. uitando mala: li
berũ homini relinquat᷑ arbitrium.
ne se dicat insensibilẽ &. stolidũ a đo
eẽ generatũ: s eũ ido fecisse diuersa
ut homo q̃ri de sua c̃dicione ñ posset.
Simulq hoc testimoniũ consequent
suꝑioribꝰ copulabit᷑ in qͥbꝰ ait: qͥs pote
rit adornare qͦd ꝑuerterit d̾s: Om¬
nia uidi indiebꝰ uanitatis meȩ. Est ui-¬
stꝰ periens in iusticia sua. & est impi¬
us longe uus inmalicia sua. Huic qͥd
simile saluator ineuangelio ait. Qui

Expanded text:
quidem suadere, cum diceret audientibus: sed mihi videtur alius esse sensus, quem et Symmachus transtulit, dicens: In die bono esto in bono; diem vero malum intuere. Siquidem hoc simile huic fecit Deus, ut non inveniret homo quod contra eum quereretur. Et bona, inquit, et mala, prout tibi evenerint, sustine. Nec putcis et humentibus, duris et mollibus, tenebrosis et lucidis, malis et bonis. Hoc autem fecit Deus, ut habeat locum sapientia in eligendo bonum, et vitando malum, et liberum homini relinquatur arbitrium, ne se dicat insensibilem, et stolidum a Deo  generatum; sed eum ideo fecisse diversa, ut homo queri de sua conditione non posset. Simulque hoc testimonium consequenter superioribus copulabitur, in quibus arnare quod perverterit Deus? Omnia vidi in diebus vanitatis meae. Est justus periens in justitia sua, et est impius longaevus in malitia sua. Huic quid simile Salvator in Evangelio ait: Qui
Abbreviated transcription (Latin):
eia panẽ tuũ. & bibe in corde bono
uinũ tuu qm ĩã conplacuer̃t deo
oꝑa tua. In omni tẽpore sint uestim̃¬
ta tua candida. & oleũ de capite tu¬
o ñ deficiat. Usq ad eũ locũ in quo
ait. sic̃ pisces qͥ tenent᷑ in capcione
pessima. sic̃ uolucres qͦ capiunt᷑ in
laqueo: similit᷑ capiunt᷑ filii homi¬
nũ intẽpore pessimo: cũ ceciderit
suꝑ eos subito. Anteꝗͣ. de singłis dis¬
putemꝰ breuit c̃stringenda sunt
omnia. ut appareat qͦ simul sensu
cumcta dicant᷑. Quia in suꝑiori ca¬
pitulo fuerat prȩlocutꝰ. qͦd postꝗͣ.¬

Expanded text:
tia panem tuum, et bibe in corde bono tia panem tuum, et bibe in corde bono vinum tuum, quoniam jam placuerunt Deo opera tua. In omni tempore sint vestimenta tua candida, et oleum de capite tuo non deficiat : usque ad eum locum, in quo ait: Sicut pisces qui tenentur in captione pessima, et sicut volucres quae capiuntur in laqueo: similiter capientur filii hominum in tempore pessimo, cum ceciderit super eos subito. Antequam de singulis disputemus, breviter constringenda sunt omnia, ut appareat, quo simul sensu cuncta dicantur. Quia in superiori capitulo fuerat praelocutus, quod post
Abbreviated transcription (Latin):
us sit. uerbi causa ut canẽ intellige
nẽ moysen aut aliũ quẽlibet ꝓpheta¬
rũ. Sed qͥa nob̾ hec exposicio ñ pla¬
cet. ad maiora tendamꝰ. & chananeã
illã cui dictũ ẽ. fides tua te saluã
fecit. canẽ uxta euangeliũ eẽ dica
mꝰ: leonẽ uͦ mortuũ cireũcisionis po¬
płm: sic̃ balaam ꝓpħa dicit. Ecce po¬
płs ut catulus lȩonis ẽsurget: &. ut
lȩo exultans. Canis gͦ uiuens. nos su¬
mꝰ ex nac ionibꝰ: lȩo aũ mortuus iudȩor
popłs a dño derelictꝰ.&. melior est a¬
pud dm iste canis uiuens. quã ille lȩo
mortuus. Nos enĩ uiuentes cognos
aliquã reꝓmissionẽ atq mercedem.
s cõpleta ẽ eor memoria: Neq ip¬
si meminer̾t quȩ scire debuerant:
neq illor. ia dñs recordat᷑. Dilectio
qͦq qua aliqͣndo d̾m diligebant pe
tathiȩ intremuer̃t poplites. Per¬
spicuũ aũ. qͦa & pars eoꝵ ñ est in se¬
cło. Non enĩ possunt dicere: pars

Expanded text:
us est. Verbi causa, ut canem intelligerus est. Verbi causa, ut canem intelligerem: et leonem Moysen, aut alium quemlibet prophetarum. Sed quia nobis haec expositio non placet, ad majora tendamus: et Chananaeam illam, cui dictum est: Fides tua te salvam fecit : canem esse juxta Evangelise; leonem vero mortuum circumcisionis populum, sicut Balaam propheta dicit: Ecce populus, ut catulus leonis, exsurget, ut leo exsultans . Canis vivens nos sumus ex nationibus, leo vero mortuus Judaeorum populus a Deo derelictus. Et melior est apud Dmortuus. Nos enim viventes cognoscaliquam repromissionem atque mercedem, sed completa est eorum memoria. Neque ipsi meminerunt quae scire debuerant, neque illorum jam Dominus recordatur. Dilectio quoque qua aliquando Deum diligebant perthathiae intremuerunt poplites . Perspicuum autem, quod pars eorum non est in saeculo, non enim possunt dicere: Pars