comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
inter eos id est secundꝰ dies absolute
totus. uiginiti quatuor horis suis
duodetim nocturnis. & duodecim
diurnis. Crucifixus est enim primo
iudeoꝵ uocib hora tertia cum esset
dies sexta sabbati. deinde in ipsa cru
hora nona. sepultꝰ est autẽ cum iam
sero factum esset sicut sese habent
uerba cuuangłii. qd̾ intelligitur in
fine dici. Undelibet gͦ incipias etiã
si alia ratio reddi pot̾est quomodo
non sit contra euuangłm lohannis
ut hora tercia ligno suspensꝰ iutelli¬
gatur. totũ diem primũ non com¬
prehendis. Ergo aparte extrema
totus computabitur. sicut tercius
a parte prima. N ox enim usq ad
diluculum quo añĩ resurrectio decla¬
rata est ad tertium diem pertinet.
quia ds̃ qui dixit de tenebris lum̃
clarescere. ut ꝑ grãm noui testam̃ti
& participationẽ resurrectionis xp̃i
audiremꝰ. fuistis enim aliquando
tenebre nunc aut̃ẽ lux in dño. insi¬
nuat nobis quodam modo quod ã
nocte. dies sumat initium. Sicut

Expanded text:
inter eos, id est, secundus dies absolute totus viginti quatuor horis suis, duodecim nocturnis et duodecim diurnis. Crucifixus est enim primo Judaeorum vocibus hora tertia, cum esset dies sexta sabbati. Deinde in ipsa cruchora nona . Sepultus est autem cum jam sero factum esset, sicut sese habent verba Evangelii ; quod intelligitur, in fine diei. Undelibet ergo incipias, etiam si alia ratio reddi potest, quomodo non sit contra Evangelium Joannis , ut hora tertia ligno suspensus intelligatur; totum diem primum non comprehendis. Ergo a parte extrema totus computabitur, sicut tertius a parte prima. Nox enim usque ad diluculum, quo Domini resurrectio declarata est, ad tertium diem pertinet: quia Deus qui dixit de tenebris lucem clarescere , ut per gratiam Novi Testamenti et participationem resurrectionis Christi audiremus, Fuistis enim aliquando tenebrae nunc autem lux in Domino ; insinuat nobis quodam modo quod a nocte dies sumat initium. Sicut
Abbreviated transcription (Latin):
est eis. id quod ẽ filius. cur ñ etiam
tres dõs dicimꝰ: Certe enim quia
pat ꝑsona: & filius ꝑsona & sp̃s¬
cur ñ tres dii: Aut qm̃ ꝓpter
in effabilem coniuinctionẽ hec tria
simul unꝰ ds. cur ñ etiam una ꝑ¬
sona. ut ita ñ possimꝰ dicere tres
ꝑsonas. quãuis singulamquaq
appellemꝰ ꝑsonã. quẽ ad modum
ñ possumꝰ aicere tres deos. quaui ᷤ
singulũquẽq appellemꝰ d̾m. siue
patrẽ. siue filium. siue spm scm̃:
An quia scriptura ñ dicit tres deo ᷤ:
S nec tres ꝑsonas alicubi scriptu¬
rã cõmemorare inuenimꝰ. An qͥa
nec tres nec unã ꝑsonã. scriptura
dicit hec tria: Tegimꝰ enĩ ꝑsonã
añi. non ꝑsonã dnm. Propterea
licuit loquendi & disputandi ne¬
cessitate tres ꝑsonas dicere. ñ quia
scriptura dicit. s quia scriptura ñ¬

Expanded text:
est eis id quod est filius; cur non etiam est eis id quod est filius; cur non etiam tres deos dicimus? Certe enim quia Pater persona, et Filius persona, et Spircur non tres dii? Aut quoniam propter ineffabilem conjunctionem haec tria simul unus Deus; cur non etiam una persona, ut ita non possimus dicere tres personas, quamvis singulam quamque appellemus personam, quemadmodum non possumus dicere tres deos, quamvis quemque singulum appellemus Deum, sive Patrem, sive Filium, sive Spiritum sanctum? An quia Scriptura non dicit tres deos? Sed nec tres personas alicubi Scripturam commemorare invenimus. An quia nec tres, nec unam personam Scriptura dicit haec tria legimus enim personam Domini, non personam Dominum, propterea licuit loquendi et disputandi necessitate tres personas dicere, non quia Scriptura dicit, sed quia Scriptura n
Abbreviated transcription (Latin):
Q uid gͥ tres: Si enim tres ꝑsons:
cõmune ẽ eis id qđ ꝑsona est. Ergo
speciale hoc aut generale. nom̃ est
eis. si consuetudine̾ loquendi respi¬
cimꝰ. S ubi est naturȩ nulla di¬
uersitas ita generalit̾ enuntiant᷑
aliqua plura. ut etiam specialiter
enuntiari possint. Nature enim
differentia facit ut laurus & mirtꝰ
& olea. aut equus & bos & canis.
non dicant᷑ speciali nomine iste.
tres lauri. aut illi tres boues.
s generali. & istȩ tres arbores. &
illa tria animalia. Hic uͦ ubi nulla
est essentie diuersitas. oportet ut
speciale. nom̃ habeant hȩc tria qd̾
tam̃ ñ inuenit᷑. Nam ꝑsona gene-¬
rale nom̃ est. in tantũ ut etiam ho¬
mo possit hoc dici. cũ tantũ inter.
ipso generali uocabulo si ꝓpterea
dicimꝰ tres ꝑsonas. quia cõmune ẽ
eis id qđ ꝑsona est. alioquin nullo
mͦ possunt ita dici. queadmodũ non di-¬
cunt᷑ tres filii. quia ñ commnune

Expanded text:
Quid igitur tres? Si enim tres personae, Quid igitur tres? Si enim tres personae, commune est eis id quod persona est: ergo speciale hoc aut generale nomen est eis, si consuetudinem loquendi respicimus. Sed ubi est naturae nulla diversitas, ita generaliter enuntiantur aliqua plura, ut etiam specialiter enuntiari possint. Naturae enim differentia facit ut laurus et myrtus et olea, aut equus et bos et canis, non dicantur speciali nomine, istae, tres lauri; aut illi, tres boves: sed generali, et istae, tres arbores; et illa, tria animalia. Hic vero ubi nulla est essentiae diversitas, oportet ut speciale nomen habeant haec tria, quod tamen non invenitur. Nam persona generale nomen est, in tantum ut etiam homo possit hoc dici, cum tantum intersiipso generali vocabulo, si propterea dicimus tres personas, quia commune est eis id quod persona est alioquin nullo modo possunt ita dici, quemadmodum non dicuntur tres filii, quia non commune
Abbreviated transcription (Latin):
non ea possumꝰ aicere. Ea quippe.
uno nomine quauis pluralit̾ cnun-¬
tiamꝰ. quȩ cõmunit̾ habent illud
qd̃ eo nomine significat᷑. Abrabã
quippe & ysaac & la cob: cõmune
habent id qd̃ est homo. Itaq tres
dicunt᷑ homines. E quus quoꝙ &
bos & canis. cõmune habent id qd̾
est animal. Dicunt᷑ gͦ tria anima.¬
lia. Ita tres aliquas lauros. etiam
tres arbores dicimꝰ. Laurũ uͦ &
mirtũ & oleam tantũ tres arbores.
uel tres substantias. aut tres natu¬
ras. Atq ita tres lapides. etiam
tria corpora . Lapidem uͦ & lignũ
& ferrũ. tantũ tria corpora. uel si
enĩ cõmune illis ẽ id quod pat̾ est.
ut inuicẽ sibi sint patres sicut ami¬
ci. cum relatiue ad alterutru dican-¬
tur. possunt dici tres amici. quod
inuicẽ sibi sunt. N on autẽ hoc ibi.
quia tantũ pat᷑ ibi pat᷑. nec duoꝵ
pat᷑. sea unici filii. Nec tres filii.
cũ pat̾ ibi non sit filius. nec sp̃s sc̃s.
dicitur. nec pater nec filiu.

Expanded text:
non ea possumus dicere. Ea quippe non ea possumus dicere. Ea quippe uno nomine quamvis pluraliter enuntiamus quae communiter habent illud quod eo nomine significatur. Abraham quippe et Isaac et Jacob commune habent id quod est homo; itaque dicuntur tres homines: equus quoque bos et canis, commune habent id quod est animal; dicuntur ergo tria animalia. Ita tres aliquas lauros, etiam tres arbores dicimus; laurum vero et myrtum et oleam, tantum tres arbores vel tres substantias, aut tres naturas: atque ita tres lapides, etiam tria corpora; lapidem vero et lignum et ferrum, tantum tria corpora, vel si enim commune illis est id quod Pater est, ut invicem sibi sint patres; sicut amici, cum relative ad alterutrum dicantur, possunt dici tres amici, quod invicem sibi sunt. Non autem hoc ibi, quia tantum Pater ibi pater; nec duorum pater, sed unici Filii. Nec tres filii, cum Pater ibi non sit filius, nec Spiritus sanctus. dicitur, nec Pater nec Filius.
Abbreviated transcription (Latin):
equũ tuum ñ cũ esse qui m̃s est.
& tertiũ alicuiꝰ alteriꝰ. nec meum
esse nec tuũ. fatem᷑ tres eẽ. Et in¬
terroganti qͥd tres: respondemus
tres equos nomine speciali. G ene¬
rali autẽ: animalia tria. Item cum
aicimꝰ bouẽ non ẽẽ equum. canẽ
uͥ non bouẽ eẽ. nec equũ. tria quę¬
dam dicimꝰ. Et ꝑcunctantibꝰ qͥd
tria: non iã speciali nomine dicimꝰ
tres equos. aut tres boues. aut tres
canes. quia ñ eadem specie. continen-¬
tur. sed generali tria animalia. siue.
suꝑiore genere. tres subistantias.
uel tres creaturas. uel tres naturas.
Quȩcumq autẽ plurali numero
specialit̾ appellare. uno nomine pos¬
sumꝰ. N am tres equos qđ ẽ nom̃
speciale:: etiam animalia tria dicimꝰ.
E quũ uͦ & bouẽ & canẽ animalia
tria tantũ dicimꝰ. uel substantias
quȩ sunt generalia nomina. & si
quid aliud de his generalit᷑ dicipo¬
test. Tres uͦ equos aut boues. aut
canes. quȩ specialia uocabula sunt.

Expanded text:
equum tuum non eum esse qui meus est, et tertium alicujus alterius nec meum esse nec tuum, fatemur tres esse: et intorroganti quid tres, respondemus tres equos nomine speciali, generali autem tria animalia. Item cum dicimus bovem non esse equum, canem vero nec bovem esse nec equum, tria quaedam dicimus: et percontantibus quid tria, non jam speciali nomine dicimus tres equos, aut tres boves, aut tres canes, quia non eadem specie continentur; sed generali, tria animalia; sive superiore genere, tres substantias, vel tres creaturas, vel tres naturas. Quaecumque autem plurali numero specialiter appellare uno nomine possumus. Nam tres equos, quod est nomen speciale, etiam animalia tria dicimus: equum vero et bovem et canem, animalia tria tantum dicimus vel substantias, quae sunt generalia nomina, et si quid aliud de his generaliter dici potest; tres vero equos, aut boves, aut canes, quae specialia vocabula sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
corpoꝵ. Ex qua inmun ditia
donec purgetur. credat in patrem
solum. magnũ. om̃ipotentem. bonũ.
iustum. misericordem. om̃ium uisi
bilium. & inuisibilium conditorẽ.
& quicquid de illo ꝓ humana facul.¬
tate digne uereq dici potest. Neq
cum audierit patrẽ solum d̾m. sepa¬
ret inde filium aut sp̃m sanctum.
Cum eo quippe solus d̾s. cum quo

Expanded text:
corporum. Ex qua immunditia corporum. Ex qua immunditia donec purgetur, credat in Patrem solum, magnum, omnipotentem, bonum, justum, misebilium et invisibilium conditorem, et quidquid de illo pro humana facultate digne vereque dici potest. Neque cum audierit Patrem solum Deum, separet inde Filium, aut Spiritum sanctum: cum eo quippe solus Deus, cum quo
Abbreviated transcription (Latin):
essentia non dicimꝰ. quasi aliud ibi
sit qd̃ essentia est. aliud quod ꝑsona.
sicut tres statuas ex eodem auro pos¬
sumꝰ dicere. Aliud enim illic est cẽ¬
aurum. aliua ẽẽ statuas Et cum
dicunt᷑ tres homines una natura.
uel tres homines eiusdem naturȩ.
possunt etiam dici tres homines &
trinitatis. nullomͦ aliqua quelibet
ꝑsona ex eadem essentia potest existere.
Deinde in his rebus non tantũ est
unꝰ homo. quantũ tres homines
simul. Et plus aliquid homines
duo. quã unꝰ homo. Et in statuis
ȩqualibꝰ plus auri est tres simul.
quam singule statue. & minꝰ auri
est una quam duȩ. At in do non
ita est. Non enim maior essentia ẽ
solus pater aut filius. Sed tres si¬
mul illȩ subitantiȩ siue ꝑsons si
ita dicendȩ sunt. ęquales sunt sin¬
gulis. quod animalis homo non
pcipit. N on enim potest cogitare
nisi moles & spatia uel minuta uel
grandia uolitantibꝰ in animo eius
phantasmatibꝰ. tan quã imaginibꝰ

Expanded text:
essentia non dicimus; quasi aliud ibi essentia non dicimus; quasi aliud ibi sit qsicut tres statuas ex eodem auro possumus dicere; aliud enim illuc est esaurum, aliud esse statuas. Et cum dicuntur tres homines una natura, vel tres homines ejusdem naturae, possunt etiam dici tres homines exTrinitatis, nullo modo alia quaelibet persona ex eadem essentia potest existere. Deinde iunus homo, quantum tres homines simul, et plus aliquduo, quam unus homo: et in statuis aequalibus plus auri est tres simul quam singulae, et minus auri est una quam duae. At in Deo non ita est: non enim major essentia estimul, quam solus Pater aut solus Filius; sed tres simul illae substantiae sive personae, si ita dicendae sunt, aequales sunt singulis: quod animalis homo non percipit. Non enim potest cognisi moles, et spatia, vel minuta, vel grandia, volitantibus in animo ejus phantasmatis, tanquam imaginibus
Abbreviated transcription (Latin):
non sole statuȩ si aureȩ fuerint.
sed & anuli. & si quid aliud de auro
fuerit. ad aurum ꝑtinebit. Et si
nichil inde fiat aurũ dicitur. quia
etiam si non sint auree. non ideo
non erunt statue. Item nulla spe.¬
cies excedit diffinitionẽ generiᷤ sui.
Cum enim diffiniero animal. qm̃
generis huiꝰ species est equus. om̃is
equus animal est. non autem sta¬
tua om̃is. aurũ est. I̾o quauis in
trib status aureis recte dicamꝰ tres
statuas. unũ aurũ. non tam̃ ita
dicimꝰ ut genus aurũ. species uͦ
statuas intelligamꝰ. Nec sic ergo
trinitatẽ dicimꝰ tres ꝑsonas. uel
substantias. unam essentiam. &
unum dm. tanquã ex una materia
tria quędam subsistant. etiam si
quicqͥd illud est. in his tribꝰ expli¬
catum est. Non enim aliquid aliud
eiꝰ essentiȩ est. preter istam trini¬
tatem. Tam̃ tres ꝑsonas eiusdem es
sentiȩ. uel tres ꝑsonas unam essentiã
dicimꝰ. tres autẽ ꝑsonas ex eadem

Expanded text:
non solae statuae, si aureae fuerint, non solae statuae, si aureae fuerint, sed et annuli, et si quid aliud de auro fuerit, ad aurum pertinebit, etsi nihil inde fiat, aurum dicitur, quia etiamsi non sint aureae, non ideo non erunt statuae. Item nulla species excedit definitionem generis sui. Cum enim definiero animal, quoniam generis hujus species est equus, omnis equus animal est, non autem statua omnis aurum est. Ideo quamvis in tribus statuis aureis, recte dicamus tres statuas unum aurum; non tamen ita dicimus, ut genus aurum, species vero statuas intelligamus. Nec sic ergo Trinitatem dicimus tres personas vel substantias, unam essentiam et unum Deum, tanquam ex una materia tria quaedam subsistant, etiamsi quidquid illud est, in his tribus explicatum sit. Non enim aliquid aliud ejus essentiae est praeter istam Trinitatem: tamen tresentiae, vel tres personas unam essentiam dicimus: tres autem personas ex eadem
Abbreviated transcription (Latin):
naturã. tres enim homines sed una
natura. sic etiam ibi dicimꝰ tres sub¬
stantias unam essentiam. aut tres
ꝑsonas. unã substantiã uel essentiã:
Hoc uͦ uttumq simile eiꝰt. quia &
ueteres qui latine loaiti sunt ante.¬
quã haberent ista nomina quȩ non
dui ẽ ut in usum uenerunt id est
essentiam uel substantiã : ꝓ his na¬
turam dicebant. Non itaq scd̃m
genus & species istã dicimꝰ. s quasi:
scd̃m cõmunẽ eandẽq materiam.
Sicut ex eodem auro si fierent tres
statue. diceremꝰ tres statuas unũ aurũ.
nec tam̃ genꝰ diceremꝰ aurũ. species au¬
tem statuas. nec aurũ speciem. statuas
uͦ indiuidua. Nulla quippe species
indiuidua sua transgreditur. ut aliqͥd
extra comprehendat. Cum enim defi¬
niero quid sit homo qdđ est nom̃ speci¬
ale. singuliquiq homines quȩ sunt
indiuidua eadem diffinitione conti¬
nentur. nec aliquid ad eam ꝑtinet qd̾
homoñ sit. Cum uͦ aurũ diffiniero

Expanded text:
naturam; tres enim sunt homines, sed una naturam; tres enim sunt homines, sed una natura: sic etiam ibi dicimus tres substantias unam essentiam, aut tres personas unam substantiam vel essentiam? Hoc vero utcumque simile est, quia et veteres qui latine locuti sunt, antequam haberent ista nomina, quae non diu est ut in usum venerunt, id est essentiam vel substantiam, pro his naturam dicebant. Non itaque secundum genus et species ista dicimus; sed quasi secundum communem eamdemque materiam. Sicut ex eodem auro si fierent tres statuae, diceremus tres statuas unum aurum, nec tamen diceremus genus aurum, species autem statuas; nec aurum speciem, statuas vero individua. Nulla quippe species individua sua transgreditur, ut aliquid extra comprehendat. Cum enim definiero quid sit homo, quod est nomen speciale, singuli quique homines qui sunt individua eadem definitione continentur, nec aliquid ad eam pertinet quod homo non sit. Cum vero aurum definiero,
Abbreviated transcription (Latin):
ut dixi omuto. illud dicosi essentia
genus est. una essentia iam non
habet species. sicut quia genꝰ est
animal. unu̾ animal iam ñ habet
species. N on sunt tres species umiꝰ¬
essentiȩ. pat̾ & filius & spiritꝰ sc̃s.
Si autem species est essentia sicut
species est homo. tres uͦ ills quas ap¬
pellamꝰ substantias siue ꝑsonas. sic
eandem speciem cõmunit᷑ habent:
quemadmodũ Abraham & ysaac &
iacob speciem quȩ homo dicitur cõ¬
munit᷑ habent. ñ sicut homo subdi¬
uidit᷑ in abrahã ẏsaac & lacob. ita unꝰ
homo & in aliquos singulos homineᷤ
subdiuidi potest. O m̾ino enim nͣ
potest. qͥa unꝰ homo ĩa singulus ho-¬
mo ẽ. Cur gͦ una essentia in tres
substantias uel ꝑsonas subduudit᷑:
Nam si essentia species eiꝰt sicut ho¬
mo. sic est una essentia sicut unꝰ homo.
An sicut dicimꝰ aliquos tres homines
eiusdẽ sexus. eiusdem tempationis
corporis. eiusdemq animi unam ẽẽ.

Expanded text:
ut dixi, omitto: illud dico, si essentia ut dixi, omitto: illud dico, si essentia genus est, una essentia jam non habet species; sicut quia genus est animal, unum animal jam non habet species. Non sunt ergo tres species uniuessentiae, Pater et Filius et Spiritus sanctus. Si autem species est essentia, sicut species est homo, tres vero illae quas appellamus substantias sive personas, sic eamdem speciem communiter habent, quemadmodum Abraham, Isaac et Jacob speciem quae homo dicitur, communiter habent; non sicut homo subdividitur in Abraham, Isaac et Jacob, ita unus homo et in aliquos singulos homines subdividi potest: omnino enim non potest, quia unus homo jam singulus homo est. Cur ergo una essentia in tres substantias, vel personas subdividitur? Nam si essentia species est sicut homo, sic est una essentia sicut unus homo: an sicut dicimus aliquos tres homines ejusdem sexus, ejusdem temperationis corporis, ejusdemque animi, unam esse
Abbreviated transcription (Latin):
oportere appellare tres essentias ut
appellantur tres substantiȩ uel ꝑso¬
nȩ. sicut appellantur tres equi. ea-¬
demꝙ animalia tria. cum sit species
equus. animal genꝰ. neq enim spe¬
cies ibi pluraliter dicta est & genus
singularit᷑. tanquã diceret᷑. tres eqͥ
unum animal. sicut tres equi speci¬
ali nomine. ita tria animalia no-¬
mine generali. quod si dicunt sub¬
stantiȩ uel ꝑsonȩ nomine. non spe¬
ciem significari. sed aliquid singu¬
lare atq indiuiduum. ut substan¬
tia uel ꝑsona non ita dicatur sicut
dicitur homo. quod commune est
om̃ibꝰ hominibꝰ. sed quomͦ dicitur
hic homo uelud abraham. uelud
ysaac uelud iacob. uel si quis alius
qui etiam digito presens demon¬
strari possit. sic quoq illos eadem
ratio consequetur. sicut enim dicun¬
tur abraham. ysaae & la cob tria
indiuidua. ita tres homines & tres
non ita dicuntur tres essentiȩ ut
tres substantiȩ seuꝑsone. sed hoc

Expanded text:
oportere appellari tres essentias, ut oportere appellari tres essentias, ut appellantur tres substantiae vel personae, sicut appellantur tres equi, eademque animalia tria, cum sit species equus, animal genus. Neque enim species ibi pluraliter dicta est, et genus singulariter, tanquam diceretur tres equi unum animal: sed sicut tres equi speciali nomine, ita tria animalia generali nomine. Quod si dicunt substantiae vel personae nomine non speciem significari, sed aliquid singulare atque individuum; ut substantia vel persona non ita dicatur sicut dicitur homo, quod commune est omnibus hominibus, sed quomodo dicitur hic homo, velut Abraham, velut Isaac, velut Jacob, vel si quis alius qui etiam digito praesens demonstrari possit: sic quoque illos eadem ratio consequetur. Sicut enim dicuntur Abraham, Isaac et Jacob tria individua, ita tres homines, et trenon ita dicuntur tres essentiae, ut tres substantiae seu personae? Sed hoc,
Abbreviated transcription (Latin):
patris & filii. S neq ꝑsona tra
dici alicubi solet. neq in hac trini¬
tate. cum dicimꝰ ꝑsonã patris. ali.¬
ud dicimꝰ quã subitantiam patris.
Q uo circa ut substantia patris ip¬
se pat᷑ est. non quopat᷑ est. sed quo
est: ita & ꝑsona patris non aliud
quã ipse pater est. Ad se quippe
dicitur ꝑsona non ad filium uel
spm̃ scm̃. sicut ad se dicitur d̾s.
aliud huiꝰ modi. Et quẽad modũ
hoc illi est eẽ qđ dm esse. qd̾ mag¬
num. qd̾ bonũ esse. ita hoc illi est
esse. qd̾ ꝑsonam ce̾. Cur gͦ non
hȩc tria simul unam ꝑsonam dicimꝰ
sicut unam essentiam & unũ dm.
sed dicimꝰ tres ꝑsonas. cum tres
deos aut tres essentias non dicamꝰ.
nisi quia uolumꝰ uel unum aliqd̾
uocabulũ seruire. huic signifi cati¬
oni. qua intelligitur trinitas. ne
omĩno taceremꝰ interroganti. qͥd
tres. cum tres esse fateremur.:¬
Nam si genꝰ est essentia. species autẽ
substantia siu psona. ut nonnulli
sentiunt. omitto ulud qd iam dixi

Expanded text:
Patris et Filii? Sed neque persona ita dici alicubi solet, neque in hac Trinitate cum dicimus personam Patris, aliud dicimus quam substantiam Patris. Quocirca, ut substantia Patris ipse Pater est, non quo Pater est, sed quo est; ita et persona Patris, non aliud quam ipse Pater est: ad se quippe dicitur persona, non ad Filium vel Spiritum sanctum; sicut ad se dicitur Deus aliud hujus modi. Et quemadmodum hoc illi est esse quod Deum esse, quod magnum, quod bonum esse; ita hoc illi est esse, quod personam esse. Cur ergo non haec tria simul unam personam dicimus, sicut unam essentiam et unum Deum, sed tres dicimus personas, cum tres Deos aut tres essentias non dicamus; nisi quia volumus vel unum aliquod vocabulum servire huic significationi qua intelligitur Trinitas, ne omnino taceremus interrogati, quid tres, cum tres esse fateremurnus est essentia, species autem substantia sive persona, ut nonnulli sentiunt, omitto illud quod jam dixi,
Abbreviated transcription (Latin):
necessitatẽ. etiam exceptis nomini¬
bus relatiuis. pluralem numerum
admntere ut uno nomine responde¬
atur. cum quęrit᷑ quid tria. & dicere
tres substantias uel ꝑsonas. nullȩ
moles aut interualla cogitentur. nul¬
la distantia quantulȩcumq dissimi¬
litudinis. aut ibi intelligatur aliud
alio. uel paulo minꝰ quocumq modo
minꝰ eẽ aliud alio potest. ut neq
ꝑsonarum sit confusio. nec talis
distinctio. qua sit impar aliquid.
Q uod si intellectu capi non potest.
fide teneatur. donet illucescat in
cordibꝰ ille qui ait ꝑ ꝓphetam:
Nisi credideritis. non intelligetis.

Expanded text:
necessitatem, etiam exceptis nominibus relativis, pluralem numerum admittere, ut uno nomine respondeatur, cum quaeritur, quid tria, et dicere tres substantias sive tres personas; nullae moles aut intervalla cogitentur, nulla distantia quantulaecumque dissimilitudinis, ut ibi intelligatur aliud alio vel paulo minus, quocumque modo minus esse aliud alio potest: ut neque personarum sit confusio, nec talis distinctio qua sit impar aliquid. Quod si intellectu capi non potest, fide tencatur, donec illucescat in cordibus ille qui ait per prophetam, Nisi credideritis, non intelligetis
Abbreviated transcription (Latin):
una sapientia. Ergo & una essentia.
quia hoc est ibi esse. qđ sapere. Qd̾
enim est sapientiȩ sapere. & potentiȩ.
posse. & eternitati eternam esse.
iusticiȩ uistã esse. magnitudini
magnã ẽẽ. hoc ẽ essentiȩ ipsum ẽc̃.

Expanded text:
una sapientia. Ergo et una essentia, una sapientia. Ergo et una essentia, quia hoc est ibi esse quod sapere. Qenim est sapientiae sapere, et potentiae posse, et aeternitati aeternam esse, justitiae justam esse, magnitudini magnam esse; hoc est essentiae ipsum esse.
Abbreviated transcription (Latin):
simplicitas. S absit ut ita sit: quia
uere ibi est summe. simplex essentia.
Hoc gͦ est ibi ẽt qđ sapere. Q uod
si hoc c̃ ibi ẽẽ qđ sapere. non ꝑ illam
sapicntiam quam genuit sapiens ẽ
pat̃. alioqum ñ ipse illam. sed illa
cũ genuit. Q uid enim aliud dici¬
mꝰ cum dicimꝰ hoc illi est esse qd
sapere. nisi eo esꝰt quo sapiens est:
Q uaꝓpter quȩ causa illi est ut sapi-¬
ens sit: ipsa illi causa est ut sit. Pro.¬
inde. si sapientia quam genuit causa
illi est ut sapiens sit: etiam ut sit
illa illi causa est. Q d̃ fieri ñ potest.
nisi gignendo eum aut faciendo.
Sed neq genitricẽ neq conditricem
patris ullo mͦ quisqua dixerit sapien¬
tiam. Qs uia cnim est insanius:
Ergo & pater ipsa sapientia est.
Etita dicitur filius sapientia patriᷤ.
quomͦ dicit᷑ lumen patris. Id est ut
qũeadmodum lum̃ de lumine &
utrumq unũ lum̃. sic intelligatur
sapientia de sapientia. & utrumq

Expanded text:
simplicitas. Sed absit ut ita sit; quia simplicitas. Sed absit ut ita sit; quia vere ibi est summe simplex essentia: hoc ergo est ibi essi hoc est ibi esse, quod sapere; non per illam sapientiam quam genuit, sapiens est Pater, alioqui non ipse illam, sed illa eum genuit. Quid enim aliud dicimus, cum dicimus, Hoc illi est esse quod sapere, nisi, Eo est quo sapiens est? Quapropter quae causa illi est ut sapiens sit, ipsa illi causa est ut sit: proinde si sapientia quam genuit, causa illi est ut sapiens sit, ipsa illi causa est; quod fieri non potest, nisi gignendo eum aut faciendo; sed nec genitricem, nec conditricem Patris ullo modo quisquam dixerit Sapientiam; quid enim est insanius? Ergo Pater ipsa Sapienet ita dicitur Filius sapientia Patris, quomodo dicitur lumen Patris, id est ut quemadmodum lumen de lumine, et utrumque unum lumen, sic intelligatur sapientia de sapientia, et utraque
Abbreviated transcription (Latin):
non est essentia. qm̃ ipsũ corpꝰ essentia
est. & illa ciꝰ qualitas. unde & ab ea
dicitur candidum corpꝰ. cui nonẽ
hoc ẽẽ quod candidum ẽs̃ ¶Aliud
enim ibi forma & aliud candor. &
utrũq non inse ipso. s in aliqua
mole. Quȩ moles nec forma nec
color est: s formata atq colorata.
Sapientia uͦ & sapiens est: & sc̃ipsa
sapiens est. Et qm̃ quęcumq ani¬
ma participatione. sapientis fit
sapiens. si rursꝰ desipiat. manet
tam̃ in se sapientia. nec cũ anima
fuerit in stulticiam commutata.
illa mutat᷑. non ita est in eo qui ex
ea fit sapiens. quẽ ad modũ candor
in corpore. qd̾ ex illo candidũ eił.
Cum enim corpꝰ in aliũ colorem
fuerit inutatũ. non manebit candor.
ile: atꝙ om̃ino esss desinet. O ã
si & pat᷑ qui genuit sapientiam ex
ea fit sapiens neq hoc est illi esse
qd sapere. qualitas cnim est filius.
ñ ples ciꝰ & non ibi erit iam summa

Expanded text:
non est essentia; quoniam ipsum corpus essentia non est essentia; quoniam ipsum corpus essentia est, et illa ejus qualitas: unde et ab ea dicitur candidum corpus, cui non hoc est esse quod candidum esse. Aliud enim ibi forma, et aliud color; et utrumque non in se ipso, sed in aliqua mole, quae moles nec forma, nec color est, sed formata et colorata. Sapientia vera et sapiens est, et se ipsa sapiens est. Et quoniam quaecumque anima participatione sapientiae fit sapiens, si rursus desipiat, manet tamen in se sapientia, nec cum anima fuerit in stultitiam commutata, illa mutatur: non ita est in eo qui ex ea fit sapiens, quemadmodum candor in corpore quod ex illo candidum est. Cum enim corpus in alium colorem fuerit mutatum, non manebit candor ille, sed omnino esse desinet. Quod si et Pater qui genuit sapientiam, ex ea fit sapiens, neque hoc est illi esse quod sapere, qualitas ejus est Filius; non proles ejus, et non ibi erit jam summa
Abbreviated transcription (Latin):
non est omĩno qui relatiue. dicat᷑
ad aliquid. Non enim sicut ad ali¬
quid coloratũ refertur color eius.
nec om̃ino ad se dicitur color. sed
semꝑ alicuiꝰ colorati est: illud autẽ.
cuiꝰ color est. etiam si eo qd̃ coloratum
dicitur. ad colorem refertur. tam̃ io
qd̾ corpꝰ dicitur. ad sedicitur. ullo mͦ
ita putandum est patrẽ non dici ali¬
quid ad seipsum. s quicqͥd dicitur
ad filium dici. cundem uͦ filium &
ad scipsum dici. & ad patr̃e. Cum
dicitur magnitudo magna. & uirtꝰ
potens. utiq ad scipsum. & magni¬
tudo atq uirtꝰ magni & potent᷑is
patris. qua pat᷑ magnꝰ & potens est.
Non gͦ ita s utrũq substantia. &
utrũ ꝙ una substantia. Sicut autẽ
absurdum est dicere candidum ñ
esse candorẽ. sic absurdum ẽ dicere
sapientẽ non ẽẽ sapientiam. Et si¬
cut candor ad se ipsum candidus
dicitur. ita & sapientia ad se ipsam
dicitur sapiens. S candor corporis

Expanded text:
non est omnino qui relative dicatur non est omnino qui relative dicatur ad aliquid. Non enim, sicut ad aliquid coloratum refertur color ejus, nec omnino ad se dicitur color, sed semper alicujus colorati est; illud autem cujus color est, etiam si eo quod coloratum dicitur, ad colorem refertur, tamen id quod corpus dicitur, ad se dicitur: ullo modo ita putandum est Patrem non dici aliquid ad se ipsum, sed quidquid dicitur ad Filium dici; eumdem vero Filium et ad se ipsum dici, et ad Patrem, cum dicitur magnitudo magna et virtus potens, utique ad se ipsum, et magnitudo atque virtus magni et potentis Patris, qua Pater magnus et potens est. Non ergo ita, sed utrumque substantia, et utrumque una substantia. Sicut autem absurdum est dicere, candidum non esse candorem; sic absurdum est dicere, sapientem non esse sapientiam: et sicut candor ad se ipsum candidus dicitur, ita et sapientia ad se ipsam dicitur sapiens. Sed candor corporis
Abbreviated transcription (Latin):
indicatur s relatiuum. quo refertur
ad seruum. Cum autẽ homo dicit᷑
uel aliquid tale. qd̃ ad se non ad ali¬
ud dicitur. tunc indicatur essentia.
Nomo gͦ cum dicitur dñs. ipse homo
essentia est: dñs uero relatiue dicit᷑.
Homo enim ad se dicit᷑. dñs ad seruu.
Hoc autẽ unde agimꝰ si essentia
ipsa relatiue dicitur. essentia ipsa
non est essentia. Huc accedit quia
om̃is essentia quȩ relatiue. dicitur
est etiam aliquid excepto relatiuo.
sicut homo dñs & homo seruus. &
equus iumentũ. & nummꝰ arra.
homo & equus & nummꝰ ad se dicun
tur. & subitantię. sunt uel essentiȩ.
ad aliquid relatiue. dicuntur. S si
non esset homo id est aliqua substan¬
tia. non esset qui relatiue dñs dice¬
retur. Et si non esset equus quȩ¬
dam essentia. non eẽt qd̃ umentũ
relatiue diceretur. Ita si non esset
nũmꝰ aliqua substantia. nec arra
posset relatiue dici. Q uaꝓpter si &
pater non est aliquid ad scipsum.

Expanded text:
indicatur, sed relativum quod refertur indicatur, sed relativum quod refertur ad servum; cum autem homo dicitur, vel aliquid tale, quod ad se, non ad aliud dicitur, tunc indicatur essentia. Homo ergo cum dominus dicitur, ipse homo essentia est, dominus vero relative dicitur: homo enim ad se dicitur, dominus ad servum; hoc autem unde agimus, si essentia ipsa relative dicitur, essentia ipsa non est essentia. Huc accedit, quia omnis essentia quae relative dicitur, est etiam aliquid excepto relativo: sicut homo dominus, et homo servus, et equus jumentum, et nummus arrha, homo et equus et nummus ad se dicuntiae sunt vel essentiae; ad aliquid relative dicuntur. Sed si non esset homo, id est aliqua substantia, non esset qui relative dominus diceretur: et si non esset equus quaedam essentia, non esset quod jumentum relative diceretur: ita si nummus non esset aliqua substantia, nec arrha posset relative dici. Quapropter si et Pater non est aliquid ad se ipsum,
Abbreviated transcription (Latin):
Aut si essentia dicitur ad se filius.
pat̾ aut̃e non est essentia s genitor
essentiȩ. non est aut̃e ad scĩpsum.
s hac ipsa essentia quam genuit.
sicut hac ipsa magnitudine magnus.
qũa genuit. gͦ & magnitudo dicit᷑
ad se filius. Ergo & uirtꝰ & sapientia.
& uerbum & imago. Q uid autem
absurdius. quã imaginẽ ad se diciꝰ
Aut si non idipsum est imago &
uerbum. qd est uirtꝰ & sapientia.
s illa relatiue. dicunt᷑. hȩc aut̃e ad se.
non ad illud. incipit non ea sapien-¬
tia qua genuit sapiens esse pat̾. quia
non potest ipse ad eam relatiue dici.
& illa ad cum relatiue non dici.
Omia enim quȩ relatiue. dicuntur.
ad inuicẽ dicuntur . Restat itaq ut
etiam essentia filius relatiue dacat᷑
ad patrẽ. Ex quo conficit᷑ in opina¬
tissimꝰ sensꝰ. ut ipsa essentia non sit
essentia. U el certe cum dicitur essen¬
tia. non essentia s relatiuui indicet᷑.
qͦmodo cũ dicitur añs. non essentia

Expanded text:
aut si essentia dicitur ad se Filius, aut si essentia dicitur ad se Filius, Pater autem non est essentia, sed genitor essentiae, non est autem ad se ipsum, sed hac ipsa essentia quam genuit, sicut hac ipsa magnitudine magnus quam genuit; ergo et magnitudo dicitur ad se Filius, ergo et virtus, et sapientia, et Verbum, et imago. Quid autem absurdius, quam imaginem ad se dici? Aut si non idipsum est imago et Verbum, quod est virtus et sapientia, sed illa relative dicuntur, haec autem ad se, non ad aliud; incipit non ea sapientia quam genuit, sapiens esse Pater, quia non potest ipse ad eam relative dici, et illa ad eum relative non dici. Omnia enim quae relative dicuntur, ad invicem dicuntur. Restat itaque ut etiam essentia Filius relative dicatur ad Patrem. Ex quo conficitur inopinatissimus sensus, ut ipsa essentia non sit essentia; vel certe cum dicitur essentia, non essentia, sed relativum indicetur. Quomodo cum dicitur dominus, non essentia
Abbreviated transcription (Latin):
ens. alias sapiens est. uelut natura
mutabilis. & non summe ꝑfecteq
simplex. aut patrẽ. non ẽẽ aliquid
ad seipsum. & non solum qđ pater
est. s om̃ino qd est ad filium rela-¬
tiue. dici. Q uomͦ gͦ eiusdem essen-¬
tiȩ filius cuiꝰ pat̾. quando quidem
ad se ipsum nec essentia. est: nec¬
om̃ino est ad seipsum. s etiam eẽ
ad filium illi est: At enim multo
magis uniꝰ eiusdemq essentiȩ. quia
una eademq essentia pater & filius.
qͣndo quidem non ad seipsum est¬
patri ipsum eẽ. s ad filium. quam
essentiam genuit. & qua essentia ẽ.
quicqͥa est. Neuter gͦ ad se est: &
uterq ad inuicem relatiue dicitur.
An pat̾ solus non solum qđ pat̾ dicitur.
s om̃ino quicqͥd̃ dicit᷑ relatius ad
filium aicitur. ille aut̃e dicit᷑ & ad se:
Et si ita est: qͥd dicitur ad se: An
ipsa essentia: S patris essentia est
filius. sicut patris uirtꝰ & sapientia.
sicut uerbum patris & imago patris.

Expanded text:
ens, alias sapiens est, velut natura ens, alias sapiens est, velut natura mutabilis, et non summe perfecteque simplex: aut Patrem non esse aliquid ad se ipsum, et non solum quod Pater est, sed omnino quod est, ad Filium relative dici. Quomodo ergo ejusdem essentiae Filius cujus Pater, quandoquidem ad se ipsum, nec essentia est, necomnino est ad se ipsum, sed etiam esse ad Filium illi est? At enim multo magis unius ejusdemque essentiae, quia una eademque essentia Pater et Filius; quandoquidem Patri non ad se ipsum est ipsum esse, sed ad Filium, quam essentiam genuit, et qua essentia est quidquid est. Neuter ergo ad se est, et uterque ad invicem relative dicitur: an Pater solus non solum quod Pater dicitur, sed omnino quidquid dicitur relative ad Filium dicitur; ille autem dicitur et ad se? et si ita est, quid dicitur ad se? an ipsa essentia? sed Patris essentia est Filius, sicut Patris virtus et sapientia, sicut Verbum Patris et imago Patris:
Abbreviated transcription (Latin):
nisi quia est ei filius. ut non tantũ
id qđ aicitur pat̾. qđ manifestum
est eum non ad seipsum s ad filium
relatiue dici. & ido patrẽ quia est
ci filius. s om̃ino ut sit. qđ ad scipsũ
est iło sit. quia genuit essentiã suã
non est aliud illi ẽe. aliua magnũ eẽ.
Ita ne gͥ pat̾ est essentiȩ suȩ sicut pat̃
est magnitudinis suȩ. sicut pat̃ uir
tutis & sapientiȩ suc: Eadem qͥppe.
cius magnitudo. quȩ uirtꝰ. & eadem
essentia quȩ magnitudo. Hȩc dispu-¬
Q ua ꝓpter in eas angustias sermo
coartatur cum ineffabilia fari cupimꝰ.
ut aut dicamꝰ xp̃m non eẽ dĩ uirtu¬
tem & d̃i sapientiam. atq ita impru-¬
& dĩ sapientia est. aut non esse patr̃e.¬
in uirtute. sua potentẽ. neq sapien-¬
tia sua sapientem. quod quis audeat
dicere. aut aluid in patre. intelligi
cẽ. aliud sapientẽ esse. ut non hoc
ipso sit quo sapiens est: qđ de ani-¬
ma intelligi solet. quȩ alias insipi¬

Expanded text:
nisi quia est ei Filius: ut non tantum nisi quia est ei Filius: ut non tantum id quod dicitur Pater, quod manifestum est eum non ad se ipsum, sed ad Filium relative dici, et ideo Patrem quia est ei Filius; sed omnino ut sit quod ad se ipsum est, ideo sit quia genuit essentiam suam. non est aliud illi esse, aliud magnum esse. Itane igitur pater est essentiae suae, sicut pater est magnitudinis suae, sicut pater est virtutis ac sapientiae suae? Eadem quippe ejus magnitudo quae virtus, et eadem essentia quae magnitudo. 2. Haec dispuentiam. Quapropter in eas angustias sermo coarctatur, cum ineffabilia fari cupimus, ut aut dicamus Christum non esse Dei virtutem et Dei sapientiam, atque ita impuet Dei sapientia est: aut non esse Patrem virtute sua potentem, neque sapientia sua sapientem; quod quis audeat dicere? aut aliud in Patre intelligi esse, aliud sapientem esse, ut non hoc ipso sit quo sapiens est; quod de anima intelligi solet, quae alias insipi
Abbreviated transcription (Latin):
Ita ne. & sapiens sicut dicens. ut ita
sit sapientia sicut uerbum. & hoc
sit uerbũ esse. qđ est ẽẽ sapientiam.
hoc etiam ẽẽ uirtut᷑ẽ. ut uirtꝰ & sapi¬
entia & uerbum idem sit: & relatiue.
dicatur. sicut filius & imago. atq
ille non singulꝰ potens uel sapiens.
s cum ipsa uirtute atq sapientia
quam genuit. sicut non singulus
dicens. s eo uerbo oeo & cum eo
uerbo qd genuit. atq ita magnꝰ ea
& cum ea magnitudine. qu̾a genuit:
Et si non aliõ magnꝰ alio ds̃. s eo
magnꝰ quo ds. quia ñ aliud illi ẽ
magnũ ẽẽ. aliud dm̃ ẽẽ. consequenᷤ
est ut nec d̾s singulus. s ea & cum ca
ditate. quam genuit. ut sic sit filius
ditas patris. sicut sapientia & uirtꝰ
patris. & sicuti est uerbũ & imago
patris. Et quia non aliud illi est
esse. aliud dm̃ ẽẽ. ita sit etiam essen¬
tia patris filius. sicuti est uerbum &
imago eiꝰ. Ac ꝑ hoc etiam excepto co
qd̾ pat᷑ est. non sit aliquid pater.

Expanded text:
Itane et sapiens sicut dicens, ut ita Itane et sapiens sicut dicens, ut ita sit sapientia, sicut Verbum, et hoc sit Verbum esse quod est esse sapientiam; hoc etiam esse virtutem, ut virtus et sapientia et Verbum idem sit, et relative dicatur, sicut Filius et imago: atque ille non singulus potens, vel sapiens, sed cum ipsa virtute et sapientia quam genuit; sicut non singulus dicens, sed eo Verbo, et cum eo Verbo quod genuit; atque ita magnus ea et cum ea magnitudine quam genuit? Et si non alio magnus, alio Deus, sed eo magnus quo Deus, quia non aliud illi est magnum esse, aliud Deum esse; consequens est ut nec Deus singulus, sed ea et cum ea deitate quam genuit, ut sic sit Filius deitas Patris, sicut sapientia et virtus Patris, et sicuti est Verbum et imago Patris. Et quia non aliud illi est esse, aliud Deum esse, ita sit etiam essentia Patris Filius, sicuti est Verbum et imago ejus. Ac per hoc etiam excepto eo quod Pater est, non sit aliquid Pater,
Abbreviated transcription (Latin):
si qua sunt. Aut si hȩc om̃ia pluri-¬
bus uocabulis in eadem sapientia
& uirtute intelligunt᷑. ut ea sit mag.¬
nitudo quȩ uirtꝰ. ea bonitas quȩ
sapientia. & ea rursꝰ sapientia quȩ.
uirtꝰ sicut iam tractauimꝰ. memi¬
nerimꝰ cum aliquid hoꝵ nomino.
sic accipiendũ esse. ac si omĩa comine.¬
morem Q ueritur gͦ an pat̾ etiam
singulꝰ sit sapiens. atq ipsa sibi ip¬
se sapientia. an ita sit sapiens. qͦmͦ
dicens. Uerbo enim qd̾ genuit. dicenᷤ
est. Non uerbo qđ ꝓfertur & sonat
& transit. s uerbo qd̾ erat apud am
& d̾s erat uerbum. & omĩa ꝑ ipsu
facta sunt. uerbo ȩquali sibi qͣ sonp
atq incõmutabilit̾ dicit seipsum.
Non enim est ipse uerbũ. sicut nec
filius nec imago. Dicens aut̃e excep¬
tis illis temporalib uocib dĩ quȩ in
creatura fiunt. nam sonant & tran¬
seunt. dicens gͦ illo coeterno uerbo
non singulus intelligitur. s cũ ipso
uerbo sine quo non est utiq dicens.

Expanded text:
si qua sunt? Aut si haec omnia plurisi qua sunt? Aut si haec omnia pluribus vocabulis in eadem sapientia et virtute intelliguntur, ut ea sit magnitudo quae virtus, ea bonitas quae sapientia, et ea rursus sapientia quae virtus, sicut jam tractavimus; meminerimus, cum aliquid horum nomino, sic accipiendum esse, ac si omnia commemorem. Quaeritur ergo an Pater etiam singulus sit sapiens, atque ipsa sibi ipse sapientia, an ita sit sapiens quomodo dicens. Verbo enim quod genuit dicens est; non verbo quod profertur, et sonat, et transit; sed Verbo quod erat apud Deum, et Deus erat Verbum, et omnia per ipsum facta sunt : Verbo aequali sibi, quo semper atque incommutabiliter dicit se ipsum. Non est enim ipse verbum, sicut nec filius, nec imago. Dicens autem: exceptis illis temporalibus vocibus Dei, quae in creatura fiunt; nam sonant, et transeunt: dicens ergo illo coaeterno Verbo, non singulus intelligitur, sed cum ipso Verbo, sine quo non est utique dicens.
Abbreviated transcription (Latin):
unꝰ est ds̃ .s tam̃ trinitas. Nec con-¬
fuse. accipiendũ ẽ ex quo omĩa. ꝑ
quẽ omĩa. in qͦ om̃ia. nec diis mul¬
gentus quantũ dat d̾s qd̾ pau-¬
ło ante distulimꝰ. utrum &
singula quȩq in trinitate. ꝑsona pos¬
sit & ꝑ seipsam. non cũ cȩteris duabꝰ
dici ds̃. aut magnꝰ. aut sapiens. aut
uerꝰ. aut om̃ips. aut iustꝰ. & si quid
aliud de d̾o dicipotest non relatiue.
s ad ipsum. an uͦ non dicantur ista.
nisi cum trinitas intelligitur. Hoc eni
questionẽ facit. quia scriptũ est xp̃m
d̃i uirtutẽ & dĩ sapientiam. utrum
ita sit pat̾ sapientiȩ atq uirtutis
sue. ut hac sapientia sapienssit
quã genuit. & hac uirtute potens¬
sit quam genuit. & quia semꝑ po-¬
tens & sapiens . semꝑ genuit uirtu¬
tẽ. & sapientiam. Dixeramꝰ enim si
ita est. cur ñ & magnitudinis suȩ
pat̃ sit. qua magnꝰ est. & bonitatis
qua bonꝰ. & iusticiȩ qua iustꝰ. & alia

Expanded text:
unus est Deus, sed tamen Trinitas. Nec conunus est Deus, sed tamen Trinitas. Nec confuse accipiendum est, Ex quo omnia, per quem omnia, in quo omnia: nec diis mulgentius, quantum dat Deus, quod paulo ante distulimus: Utrum et singula quaeque in Trinitate persona possit et per se ipsam non cum caeteris duabus dici Deus, aut magnus, aut sapiens, aut verus, aut omnipotens, aut justus, et si quid aliud dici de Deo potest, non relative, sed ad se ipsum; an vero non dicantur ista, nisi cum Trinitas intelligitur. Hoc enim quaestionem facit, quia scriptum est, Christum Dei virtutem. et Dei sapientiam : utrum ita sit pater sapientiae atque virtutis suae, ut hac sapientia sapiens sit quam genuit, et hac virtute potens quam genuit; et quia semper potens et sapiens, semper genuit virtutem et sapientiam. Dixeramus enim si ita est, cur non et magnitudinis suae pater sit qua magnus est, et bonitatis qua bonus, et justitiae qua justus, et alia
Abbreviated transcription (Latin):
quã una. O portet gͥ ut creatorem
ꝑ ea quȩ facta sunt. intellectu conspi¬
cientes. trinitatẽ intelligamꝰ. cuius
in creatura quomͦ dignũ est apparet
uestigium. In illa enim trinitate
summa origo est rerũ om̃ium. &
ꝑfectissima pulcritudo. & beatissi.¬
ma delectatio. Itaq illa tria & a se.
inuicẽ determinari uident᷑. & in se.
infinita sunt. S hic in reb corpore.¬
is non tantũ est una quantũ tres
simul. & plus aliquid sunt duȩ qũa
una res. Cȩterũ in summa trinita¬
te. tantũ est una quantũ tres simul¬
sunt. nec plus aliquid sunt duȩ
quã una. & inse infinita sunt. ita
& singula sunt in singulis. & om̃ĩa
in singulis. & singula in omib. &
omĩa in om̃ib. & unũ omnia.
Qui uidet hoc uel ex parte. uel ꝑ
speculũ & in enignate. gaudeat
cognoscens d̃m. & sicut dm honoret.
& grãs agat. Qui autẽ non uidet.
tendat ꝑ pietatẽ ad uidendũ. non
ꝑ cecitatẽ ad calumpniandũ. qm̃

Expanded text:
arum. Oportet igitur ut Creatorem per ea quae facta sunt intellecta conspicientes, Trinitatem intelligamus, cujus in creatura quomodo dignum est, apparet vestigium. In illa enim Trinitate, summa est origo rerum omnium, et perfectissima pulchritudo, et beatissima delectatio. Itaque illa tria, et se invicem determinari videntur, et in se infinita sunt. Sed hic in rebus corporeis, non tantum est una, quantum tres simul: et plus aliquid sunt duae, quam una res. Caeterum in summa Trinitate tantum est una quantum tres simul, nec plus aliquid sunt duae quam una. Et in se infinita sunt. Ita et singula sunt in singulis, et omnia in singulis, et singula in omnibus, et omnia in omnibus, et unum omnia. Qui videt hoc vel ex parte, vel per speculum et in aenigmate , gaudeat cognoscens Deum, et sicut Deum honoret, et gratias agat: qui autem non videt, tendat per pietatem ad videndum; non per caecitatem ad calumniandum. Quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
ar suffragari. hoc quoq requiramꝰ.
Quamqu̾a & illi si uellent sicut
dicunt tres substantias. tris
ypostasis. possent dicere tres ꝑso¬
nas. tria pros oꝑa. Iuud autem
maluerunt. quod forte scđ̃m consu
Namꝙ & in p̾ersonis eaddem ratio est.
N on enim aliud est d̃o ẽẽ aliud ꝑso¬
nam eẽ: sed om̃ino idem. Nam si
esse ad se dicitur. ꝑsona uͦ relatiue.
cuntur aliqui tres amici. aut tres
ꝓpinqui. aut tres uicini qđ sint
adinuicẽ. non qđ unꝰ quisq eoꝵ sit
ad se ipsum. Q uaꝓpt̾ qui libet ex
eis amicꝰ est duoꝵ cęteroꝵ. aut
ꝓpinquus aut uicinꝰ. quia hȩc
nomina relatiuam significationẽ
habent. Qi uid gͥ: Num placet

Expanded text:
ar suffragari, hoc quoque requiramus. ar suffragari, hoc quoque requiramus. Quanquam et illi, si vellent, sicut dicunt tres substantias, tres hypostases, possent dicere tres personas tria prosopa. Illud autem maluerunt, quod forte secundum linNam et in personis eadem ratio est: non enim aliud est Deo esse, aliud personam esse, sed omnino idem. Nam si esse ad se dicitur, persona vero relative; um dicuntur aliqui tres amici, aut tres propinqui, aut tres vicini, quod sint ad invicem, non quod unusquisque eorum sit ad se ipsum. Quapropter quilibet ex eis amicus est duorum caeterorum, aut propinquus aut vicinus, quia haec nomina relativam significationem habent. Quid ergo? num placet ut
Abbreviated transcription (Latin):
magnꝰ. om̃ipotens. bonꝰ. & si quid
huiꝰ modi de dõ non incongrue.
dicitur. Nefas est autẽ dicere ut
subsistat & subsit d̾s bonitati sue. atq
illa bonitas non substantia sit uel
potius essentia. neq ipse d̾s bonita ᷤᷤ
sua. sed in illo sit tanquã in subiecto.
Unde manifestũ est d̃m abusiue
substantiam uocari. ut nomine usi.¬
tatiore intelligatur essentia. quod
uere & ꝓprie dicitur. ita ut fortasse
solum dm̃ dici oporteat essentiam.
Est enim uere solus qui incõmutabi¬
lis est. idq suum nom̃ famulo suo
moysi enuntiauit cũ ait. E gosum
qui sum. Et dices ad eos: Qui ẽ
misit me ad uos. S tam̃ siue essen¬
tia dicatur qd̾ proprie dicitur.
siue substantia qd̃ abusiue. utrũq
ad se dicitur. ñ relatiue. ad aliquid.
Unde hoc est d̾o ẽẽ. quod subsistere.
Et ido siuna essentia trinitas. una
etiam substantia. Fortassis igitur
cõmodius dicuntur tres ꝑsonȩ quã
tres substantiȩ. Sed ne nobis uide

Expanded text:
magnus, omnipotens, bonus, et si quid magnus, omnipotens, bonus, et si quid hujusmodi de Deo non incongrue dicitur: nefas est autem dicere ut subsistat et subsit Deus bonitati suae, atque illa bonitas non substantia sit vel potius essentia, neque ipse Deus sit bonitas sua, sed in illo sit tanquam in subjecto: unde manifestum est Deum abusive substantiam vocari, ut nomine usitatiore intelligatur essentia, quod vere ac proprie dicitur; ita ut fortasse solum Deum dici oporteat essentiam. Est enim vere solus, quia incommutabilis est, idque nomen suum famulo suo Moysi enuntiavit, cum ait, Ego sum qui sum; et, dices ad eos: Qui est, misit me ad vos . Sed tamen sive essentia dicatur quod proprie dicitur, sive substantia quod abusive; utrumque ad se dicitur, non relative ad aliquid. Unde hoc est Deo esse quod subsistere, et ideo si una essentia Trinitas, una etiam substantia. Fortassis igitur commodius dicuntur tres personae, quam tres substantiae.
Abbreviated transcription (Latin):
enim ab eo quod est cẽ. appellatur
essentia. ita ab eo qđ est subsistere.
sustantiam dicimꝰ. Absurdum est
autẽ ut substantia relatiue. dicat᷑.
Om̃is enim res ad seipsam subsistit.
ut d̾s dicatur subsistere. De his
enim reb recte intelligit᷑ in quib
subiecta sunt ea quȩ in aliquo sub¬
iecto eẽ dicunt᷑. si cut color. aut for¬
ma in corpore. Corpꝰ enim subsistit.
& ido substantia est. lua uero in
subsistente atq subiccto corpore.
que ñ substantiȩ sunt. sed in substan-¬
tia. Et id̾o si eẽ desinat uel ille co-¬
lor. uel illa forma. ñ adimunt corpo¬
ri esse corpꝰ. quia ñ hoc ei est esse.
qđ illam uel illam formã colorẽ ue
retinere. R es gͦ mutabiles neꝙ sim¬
plices. ꝓprie dicunt᷑ substantię..
Ds̃ autẽ si subsistit ut substantia
ꝓpris dicipossit. in est in eo aliquid
tanquã in subiecto. & non ẽ simplex
cui hoc sit eẽ. quod illi est quicqͥa
aliud de illo ad illum dicitur. sicut

Expanded text:
enim ab eo quod est esse appellatur enim ab eo quod est esse appellatur essentia, ita ab eo quod est subsistere substantiam dicimus. Absurdum est autem ut substantia relative dicatur: omnis enim res ad se ipsam subsistit; ut Deus dicatur subsistere: de his enim rebus recte intelligitur, in quibus subjectis sunt ea quae in aliquo subjecto esse dicuntur, sicut color aut forma in corpore. Corpus enim subsistit, et ideo substantia est: illa vero in subsistente atque subjecto corpore, quae non substantiae sunt, sed in substantia; et ideo si esse desinat, vel ille color, vel illa forma, non adimunt corpori esse corpus, quia non hoc ei est esse, quod illam vel illam formam coloremve retinere. Res ergo mutabiles neque simplices, proprie dicuntur substantiae. Deus autem si subsistit ut substantia proprie dici possit, inest in eo aliquid tanquam in subjecto, et non est simplex, cui hoc sit esse quod illi est quidquid aliud de illo ad illum dicitur, sicut