comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uentum uocationis expectautrit.
Et hoc est quod ait dñs. sic cũ uolo
manere donee utniã. Non quia
non & ipse multos antea labores
ꝓ dño pręssurasq malorũ tolera¬
uerit: sed quia ultimum in pace
senium finierit: ut pote ęcclesus
xꝑi ptr asiam quam regebat iam
longe lateq fundatis. Nam et in
actibus apłoram cum ex̨teris apłis
flagellatus inuenitur: quando
ibant gaudentes accrispectu concilii.
qm digni habit siuit pro nomine
iħu contumeliam p̾ati. Eit adomi¬
cianoreȩsart inferuentis olei doliũ
missus inȩccłastiea narratur histotia:
ex quo tamen diuina se ꝓtegente
gr̃a.tam intactus exiit. qu̾a fuerat
a corruptione concupiscentiae
carnalis extrancus. Nec multo post
ab eodeni principe propter infupe¬
rabilem euuangelirandi constantiã
in pathinos insulam exilio religatur:
ubi humano lic& destitutus solatio.
diuinȩ tamen uisionis & allocutionis
meruit crebra consolatione releuari.
Deniq ibidem apocalipsin quam ei

Expanded text:
ocationis exspectaverit. Et hoc est quod ait Dominus: Sic eum volo manere donec veniam, non quia non et ipse multos antea labores pro Domino pressurasque malorum toleraverit, sed quia ultimum in pace senium finierit, utpote Ecclesiis Christi per Asiam quam regebat jam longe lateque fundatis. Nam et in Actibus apostolorum cum caeteris apostolis flagellatus invenitur, quando ibant gaudentes a conspectu concilii, quoniam digni habiti sunt pro nomine Jesu contumeliam pati. Et a Domitianmissus in ecclesiastica narratur historia; ex quo tamen divina se protegente gratia, tam intactus exierit, quam fuerat a corruptione concupiscentiae carnalis extraneus. Nec multo post ab eodem principe, propter insuperabilem evangelizandi constantiam, in Pathmos insulam exsilio relegatur, ubi humano licet destitutus solatio, divinae tamen visionis et allocutionis meruit crebra consolatione relevari. Denique ibidem Apocalypsin, quam ei
Abbreviated transcription (Latin):
qua esset ipse morte ꝑpetuã transitu¬
sus ad uitam. Dicit ei iħs. Sic cũ
cum ꝑ passionem martyri uolo con¬
summari. sed absq uioleatia perse¬
cutoris diem expectare nouissimũ:
quando ipse ueniens eum in acternę
beatitudinis mansione recipiam.
Et quid hoc adte: Tu tantũ erucis
patibulum subeundo mea te uestigia
sequi debere memento. Et quidem
hanc dñi responsionem fr̃s tunc tem.¬
poris ita tractabant. quasi iohannes
numquã esset moriturus. qͥuod non
ita esse intelligendum. ipse iohannes
ammonere curauit. Qui çum prę¬
misisset exisse sermonem istum inter
Non ergo prtandum quia discrpulus
ille non sit mortuus in carne.: quia
nec dñs hoc de illo futurũ prȩdixit.
Et psalmista ait. Quis est homo qui
uiuet & non uidebit morte̾. Sed
ita potius intelli gendũ ẽ. quod
citeris xp̃i discipulis ꝑ passionem

Expanded text:
qua esset ipse morte perpetuam transituqua esset ipse morte perpetuam transiturus ad vitam. Dicit ei Jesus, Sic Aeum per passionem martyrii volo consummari, sed absque violentia persecutoris diem exspectare novissimum, quando ipse veniens eum in aeternae beatitudinis mansione recipiam. Et quid hoc ad te? Tu tantum crucis patibulum subeundo mea te vestigia sequi debere memento. Et quidem hanc Domini responsionem fratres tunc temporis ita tractabant, quasi Joannes nunquam esset moriturus. Quod non ita esse intelligendum ipse Joannes admonere curavit, qui cum praemisisset exisse sermonem istum inter Non ergo putandum quia discipulus ille non sit mortuus in carne, quia nec Dominus hoc de illo futurum praedixit, et Psalmista ait: Quis est homo qui vivit, et non videbit mortem? Sed ita potius intelligendum quod, caeteris Christi disci
Abbreviated transcription (Latin):
nis sed et futun erat signũ iystem
Figurabatur & enim iam tunc euuan¬
gelium quod idem discrpulus crat
scripturus. uberius atq altius
cȩteris sacrę scripturę paginis
archana diuine marestatis esse
conprȩhensurũ. quia enim in
pectore iħ̃u funt om̃s thesauri
sa pentię & setentiae abscondia.
Merito supra pectus eius recubat.
quem maiore cȩteris saprentiae
& scientię singularis munere
donat. Ciȩteros quippe euuange¬
listas nouimus plura de miraculi
nr̃i saluatoris. pauciora de diuini¬
tate locutos. Iohannes autẽ per¬
pauca de humanis scribrns actibis
potius se exponendis diuinae
naturȩ indidit archanis. pateri
insinuans. quanta de pectore
iħu fluenta doctrinę celestis
quae nobis tuctaret hauserit.
Sequitur. Hunc ergo eũ uidissa
petrus. dicit iħũ. Dñe. hic aid
quid: Quia se bratus petrus
auditrat per passionem crucis
clarificaturũ esse dm̃: uoluit &i
de fratre & condiserpulo cognoset

Expanded text:
nis, sed et futuri erat signum mysterii; nis, sed et futuri erat signum mysterii; figurabatur etenim jam tunc Evangelium, quod idem discipulus erat scripturus, uberius atque altius caeteris sacrae Scripturae paginis arcana divinae majestatis esse comprehensurum. Quia enim in pectore Jesu sunt omnes thesauri sapientiae et scientiae absconditi , merito super pectus ejus recubat, quem majore caeteris sapientiae et scientiae singularis munere donat. Clistas novimus, plura de miraculis nostri Salvatoris, pauciora de divinitate locutos. Joannes autem, perpauca de humanis scribens actibus, potius se exponendis divinae naturae indidit arcanis, patenter insinuans quanta de pectore Jesu fluenta doctrinae coelestis, quae nobis eructaret, hauserit. Sequitur: Hunc ergo cum vidisset Petrus, dicit Jesus: Domine, hic autem quid? Quia beatus Petrus audierat per passionclarificaturum esse Deum, voluit etiam de fratre et condiscipulo cognoscere
Abbreviated transcription (Latin):
matrem suam commendauit. ut
uirginem uirgo seruaret: & ipso
post mortem ac resurrectionem
celos ascendẽte non deesfet cius
genitrici filius: cuius casta uita
castis eius tueretur obsequiis.
Ponit et aliud suae ꝑsonȩ bratus
iobannes indicium subrungens
qui & recubuit incęna suptr
pectus eius & dixit: dñe quis est
qui tradet te. Hoc quomodo gestũ
sit superiora huius oriuangelii loca
plenius ostendunt: quia uidelico
in cęna quam ultimam ante pasfi¬
onem cũ discipulis saluatorhabuit
inqua cotũ pedes latut. cisque
corporis ac sanguinis sui tradidit
mysteria cȩlebranda. discipulus ille
quem diligebat supra pectus cius
recubut: & cum dixiss& cis.
amen anren dico uobis quia unus
ex uobis tradet me: respondit
ille discrpulus innuente petro
ut interrogar& & diceret ei.
inquit. cui ego intinctũ panem
porrexero. Quod aute discipulus
ille supra pectus magistri recubut
non pręsentis solum modo dilcctio¬

Expanded text:
matrem commendavit suam, ut matrem commendavit suam, ut virginem virgo servaret: et ipso post mortem et resurrectionem coelos ascendente, non deesset ejus genitrici filius, cujus casta vita ejus castis tueretur obsequiis. Ponit et aliud suae personae beatus Joannes indicium subjungens: Qui et recubuit in coena super pectus ejus, et dixit: Domine, quis est qui tradet te? Hoc quomodo gestum sit, superiora hujus Evangelii loca plenius ostendunt: quia videlicet in coena, quam ultimam ante passionem cum discipulis Salvator habuit, in qua eorum pedes lavit, eisque corporis et sanguinis sui tradidit mysteria celebranda; discipulus ille, quem diligebat, super pectus ejus recubuerit; et cum dixisset eis: Amen, amen dico vobis, quia unus ex vobis tradet me, responderit ille discipulus, innuente Petro ut interrogaret, et dixerit ei: inquit, cui ego intinctum panem porrexero. Quod autem discipulus ille super pectus magistri recubuit, non praesentis solummodo dilectio
Abbreviated transcription (Latin):
significauerit in eo quod petrũ se
sequi prȩcepit. Notum aut noui
urȩ fraternitati. quis sit ille disci¬
pulus quem diligebat ibs. iohannes
uidelica ipse cuius hodie natalitia
festa cęlebramus. qui hoc scripsit
cuuangelium: atq ideo sua ꝑsona
maluĩt inditus rerũ accidentiũ
quam proprio designare uocabulo.
Diligebat aute eũ iħs non exceptis
cetoris singulariter solum. sed prę
cȩteris quos diligebat familiarius
unum. queni specialis prerogatiua
castitatis ampliori dilectione fece¬
rat dignum. Oñs quippe se dili-
gere probat: quibus ante passio.¬
nem loquitur. Sicut dibexit me
pater. & ego dibexi uos. Manete
in dilectione mea. Sed hunc prę
om̃ibus diligit: qui uirgo electus
ab ipso uirgo in ȩuum ꝑmansit.
Tradunt namq historię quod eu̾
de nuptiis uolentẽ nubere uoca.¬
uerit. & propterea qu̾e acarnali
uoluptate retraxerat. potiore
sui amoris dulcedine donauit.
Deniq huic moriturus in cract

Expanded text:
significaverit in eo quod Petrum se significaverit in eo quod Petrum se sequi praecepit. Notum autem novi trae fraternitati qui sit ille discipulus quem diligebat Jesus, Joannes videlicet ipse, cujus hodie natalitia festa celebramus, qui hoc scripsit Evangelium, atque ideo suam personam maluit indiciis rerum accidentium, quam proprio designare vocabulo. Diligebat autem eum Jesus non exceptis caeteris singulariter solum, sed prae caeteris quos diligebat familiarius unum, quem specialis praerogativa castitatis ampliori dilectione fecerat dignum. Omnes qgere probat, quibus ante passionem loquitur: Sicut dilexit me Pater, et ego dilexi vos, manete in dilectione mea . Sed hunc prae omnibus diligit, qui virgo electus ab ipso, virgo in aevum permansit. Tradunt namque historiae quod eum de nuptiis volentem nubere vocaverit; et propterea quem a carnali voluptate retraxerat, potiore sui amoris dulcedine donavit. Denique huic moriturus in cruce
Abbreviated transcription (Latin):
dicat. Quia ipse prius pro tua
redemptiorre crucis supplicium
subite non timui: cur tu pro mei
corfessione nominis crucem pati
formides: Qui eo gloriosiore mar¬¬
tyru palma clarificaberis: quo in
hac promerenda magistri iter sequeris.
Iam utro ab euuangelista non subditur
quid post hȩc dicta dñs & discrpuli
fectrint: sed ex cotamen innuitur
quod subiungit. Conuersus petrus.
uidit illũ discrpulũ quẽ diligebat
ibs sequentẽ. Patet namq quia¬
cum dixiss& petro sequere me. id est
crucem patrendo imitare. Surrexit
de loco conuiuii. & abire iã cȩpit.
Sequutus est autẽ eũ petrus etiam
incessu pedum: cupiens implere
quod audiuit. sequere nie. Secutus
est & ille discipulus: quẽ diligebat
iħs. Neq enim arcendum se acon-¬
sectatu xp̃i putabat : qui non
minore se gratia dilectionis axp̃o
conplexum nouerat. Neq incre¬
dibile est ideo utrumq discipuilũ
corporali gressu uestigia dñi secutũ.
quia necdum intellexerat quid

Expanded text:
dicat: Quia ipse prius pro tua dicat: Quia ipse prius pro tua redemptione crucis supplicium subire non timui, cur tu pro mei confessione nominis crucem pati formides? Qui eo gloriosiore martyrii palma clarificaberis, quod in hac promerenda magistri iter sequeris. Jam vero ab evangelista non subditur quid post haec dicta Dominus et discipuli fecerint, sed ex eo tamen innuitur quod subjungit, Conversus Petrus vidit illum discipulum quem ditigebat Jesus, sequentem. Patet namqcum dixisset Petro: Sequere me, id est, 646 crucem patiendo me imitare, surrexit de loco convivii et abire jam coepit. Secutus est autem Petrus etiam incessu pedum, cupiens implere quod audivit: Sequere me; secutus et ille discipulus, quem diligebat Jesus: neque enim arcendum se a consectatu Christi putabat, qui non minore se gratia dilectionis a Christo complexum noverat. Neque incredibile est ideo utrumque discipulum corporali gressu vestigia Domini secutum, quia necdum intellexerunt quid
Abbreviated transcription (Latin):
ac deinde quia ꝓ eatundem ouium.
id est animarum fidelium cura
pastorali usq ad mastẏrium crucis
esset peruenturus intimauit dicens.
Amen amen dico tibi. cum esses iunior
cingebas tẽ & ambulabas tbi uole-¬
bas: cum autẽ senueris extendes¬
manus tuas & alius te cinget. ẽt
ducit quo non uis. In manutim
namq extensione designauit. qđ
ꝑ mortem erucis esset martẏno
coronandus: incinctione alterius.
quod uincͥendus a ꝑsecutore i n
ducꝰtu quo non uellet. quod torñta
passionis contra tioluntate essit
passurus humanę fragilitatis.
Sed ne grauis forte uidtretur petro
prȩdicta adño passio crucis. hanc
suo confestim benire curauit exemplo.
ut cruciatum martyrii eõleuius
ferret: quo se meminisset simibem
suo redemptori mortis accipere
sententiam. Postquã eñi significauit
ei qua morte clarificaturus esset dm̃:
ꝓtinus ad iungit quod in hurus
capite lectionis audiuimus. Eit
dicit ci. Sequere me. Aosi aꝑte

Expanded text:
ac deinde quia pro earumdem ovium, ac deinde quia pro earumdem ovium, id est, animarum fidelium cura pastorali usque ad martyrium crucis esset perventurus, intimavit dicens: Amen amen dico tibi, cum esses junior, cingebas te, et ambulabas ubi volebas: cum aute et ducet quo non vis. In manuum namque extensione designavit quod per mortem crucis martyrio coronandus; in cinctione alterius, quod vinciendus a persecutore; in ductu quo non vellet, quod tormenta passionis contra voluntatem esset passurus humanae fragilitatis. Sed ne gravis forte videretur Petro praedicta a Domino passio crucis, hanc suo confestim lenire curavit exemplo, ut cruciatum martyrii eo lenius  Al., levius ferret, quo se meminisset similem suo Redemptori mortis excipere  Al., accipere sententiam. Postquam enim significavit ei qua morte clarificaturus esset Deum, protinus adjungit quod in hujus capite lectionis audivimus. Et dicit ei: Sequere me. Ac si aperte
Abbreviated transcription (Latin):
quae nobis lecta est frẽs mei.
tanto maiori a nobis intentione
debet ꝑsingula uerba pensari.
quanto magna gr̾ae suꝑnȩ dulcedine
tota redundat. Cominendat eium
nobis bratissimus euuangelista et
apłs iohannes priuilegium amoris
piȩcipui: quo cȩceris amplius intruit
honorari adño. Commendat testi¬
monium cuuangelicȩ descriptionis:
quod ueritate diuina subnixum.
nulli fidelium dubitate ꝑmitaitur.
Commendat placidã suae carnis ab¬¬
solutionem : quam dño specialiter
se uisitante ꝑcepit. Sedut ꝑfectę
lectionis huius principia considerare
ualeamus: lib& suprriora parumꝑ
ad tendere. Apparuit dñs post re-¬
surrectionem discipulis septem. in ter
in piscando tota nocte laborantibus:
& stans in litore copiosa rete eoram
piscium multitudine impleuit:
Moxq egressus ad terram. inuitauit
ad prandium. Et inter pranden¬
dum tertio petrũ ause amaret
intertogauit: ac tertio a moreni
confitenti. quia ter cũ negauerat.
ci tertio pascendas suas oues cõmisit.

Expanded text:
quae nobis lecta est, fratres mei, tanto majori a nobis intentione debet per singula verba pensari, quanta magna gratiae supernae dulcedine tota redundat. Commendat enim nobis beatissimus evangelista et apostolus Joannes privilegium amoris praecipui, quo caeteris amplius meruit honorari a Domino: commendat testimonium evangelicae descriptionis, quod veritate divina subnixum nullus fidelium dubitare permittitur: commendat placidam suae carnis absolutionem, quam Domino specialiter se visitante percepit. Sed ut perfectae lectionis hujus principia considerare valeamus, libet superiora parumper attendere. Apparuit Dominus post resurrectionem discipulis septem, inter qin piscando tota nocte laborantibus, et stans in littore copiosa rete eorum piscium multitudine implevit, moxque egressos ad terram invitavit ad prandium, et inter prandendum tertio Petrum an se amaret, interrogavit; ac tertio amorem confitenti, quia ter eum negaverat, ei tertio pascendas suas oves commisit:
Abbreviated transcription (Latin):
itinere platearũ nr̃arum ad¬
propinquauit finis noster:
completi sunt dies nri quia
urnit finis noster
sequuti sunt nos. in cdeserto insi¬
diati funt nobis.
ReS.
inumbra tua uiuemus in gen¬
tibus. SEN.¬
Gaude & lȩtare filia edom: quȩ
habitas in terra hus. Ad te
quoq ꝑurniet calix. & nrebri¬
abtris atq nudaberis.
Completa est iniquitas tua filia
syon: non addet ultra ut transmi¬
gret te. Ulistrauit iniquitatem
tuam filia edom: discooperuit pec¬
cata tua.¬

Expanded text:
itinere platearum nostrarum, apitinere platearum nostrarum, appropinquavit finis noster; completi sunt dies nostri, quia venit finis noster.secuti sunt nos, in deserto insidiati sunt nobis.  Res. in umbra tua vivemus in gentibus SENgaude et laetare filia Edom quae habitas in terra Hus ad te quoque perveniet calix inebriaberis atque nudaberis THAU conpleta est iniquitas tua filia Sion non addet ultra ut transmigret te visitavit iniquitatem tuam filia Edom discoperuit peccata tua
Abbreviated transcription (Latin):
erunt filios suos facti sunt cybus
effudit iram indignationis suȩ
& succendit igirem in syon &
deuorauit fundamenta eius¬
ONcrediderant reges
terre. & unitrersi habi¬
tatores orbis: qm ingre¬
deretur hostis & inimacus per
portas hierasalem. Memr.
Propter peccata propħatum eius.¬
& iniquitates sacerdotum : qui
effuderunt in medio cius sargui¬
nem tustorum. NUN
Errauerunt ex̧ei inplateis: polluti
sunt sanguine. Cumq ingredi
non possent: tenuerunt lacinias
Recedite polluti. clamauerunt
cis. recedite abite nolite tangete
iurigati quippe dissipati sunt
& commoti. dixerunt inter gen¬
tes non add& ultra ut habitet
in cis.F. E.
Facres dñi diuisit eos. non addet
ut recipiat eos: facies sacerdotũ
non erubirerant neq senum
miserti sunt.
AIN.
Cum adhuc subsisteremus: defe¬
cerunt oculi nri ad auxilium
nrm uanum cum tespiceremus
adtenti ad gentem quȩ saluare
non potetat.
Lubri cauitrunt uestigia tir̃a in

Expanded text:
erunt filios suos: facti sunt cibus erunt filios suos: facti sunt cibus effudit iram indignationis suae: et succendit ignem in Sion, et devoravit fundamenta ejuson crediderunt reges terrae et universi habitatores orbis quoniam ingrederetur hostis et inimicus per portas Hierusalem MEM propter peccata prophetarum eius iniquitates sacerdotum eius qui effuderunt in medio eius sanguinem iustorum NUN erraverunt caeci in plateis polluti sunt sanguine cumque non possent tenuerunt lacinias recedite polluti clamaverunt eis recedite abite nolite tangere i commoti dixerunt inter gentes: Non addet ultra ut habitet in eis.  Phe.  Facies Domini divisit eos, non addet ut respiciat eos: facies sacerdotum non erubuerunt, neque senum miserti sunt.  Ain.  Cum adhuc subsisteremus, defecerunt oculi nostri ad auxilium nostrum vanum, cum respiceremus attenti ad gentem, quae salvare non poterat. Lubricaverunt vestigia nostra in
Abbreviated transcription (Latin):
platearum. B ETH.
ilii syon ineliti & amicti auro
primo. quomodo ie putati sunt
in uasa testea opus manuum
figuli Gimel.
ed & lamiȩ nudaurit᷑ mãmam:
lactauerunt catulos suos filia
populi mei crudelis: quasi strutio
incdescito. D ELETb
Adhesit lingua lactantis ad palatũ
eius insiti: paruuli petrerunt
panem & non erat qui frangers
eis.HE.
Qui uescebantur uoluptuose in
terrerunt in uiis. qui nutrre¬
bantur in croceis: amplexati sunt
stercora.
Et maior effecta est iniquitas filie
populi mei peccato sodomorum
quȩ subriersa est in momento.
& non coeperunt in ea manus.
Candidiores nazarei TAI.¬
eius niue. nitidiores lacte. ra¬
bicundiores ebore antiquo saffyro
pulchriores. H ETh.
Denigrata est suꝑ carbones facies
eorum & non sunt cogniti in
plateis: adhesit cutis eotũ ossib
aruit & facta est quasi lignum.
Melius fuit occisisTET
gladio quam interfectis fame.
qm siti extabuerunt consumpti
asterilitate terre. LoTH.
Manus mulieru mi scdrum cox¬

Expanded text:
TH filii Sion incliti et amicti auro primo quomodo reputati sunt in vasa testea opus manuum figuli GIMEL sed et lamiae nudaverunt mammam lactaverunt catulos suos filia populi mei crudelis quasi strutio in deserto DELETH adhesit lingua lactantis ad palatum eius in siti parvuli petierunt panem et non erat qui frangeret eis HE qui vescebanturiis qui nutriebantur in croceis amplexati sunt stercora VAV et maior effecta est iniquitas filiae populi mei peccato Sodomorum quae subversa est in momento et non ceperunt in ea manus ZAI candidiores nazarei eius nive nitidiores lacte rubicundiores ebore antiquo sapphyro pulchriores HETH denigrata est super carbones facies eorum et non sunt cogniti in plateis adhesit cutis eorum ossibus aruit et fMelius fuit occisis gladio, quam interfectis fame: quoniam isti extabuerunt consumpti a sterilitate terrae.  Jod.  Manus mulierum misericordium cox
Abbreviated transcription (Latin):
siure in pactio pedũ. uelut expressiu¬
dicatur scrupulus. latine ꝑ motio
mentis dicitur. Omis plan̾tatioqu
non plantauit pater mͥs cęlestis
eradicabitur. Si om̃is plantatio qu
non plantauit pater cȩlestis eradia-¬
bitur. ergo nuinquid illa plantatio
quam plantauit paulus apłs eradi¬
cabittir. qui dicebrit. ego plantaui.
apollo rigariit: Sed hanc questio¬
nem soluit id quod fequitur. Si¬
om̃is plantatio quam non plantaut
pater m̃s eradicabitur: ergo qua
ipse plantauit non eradicabitur.
Adhoc dicendum est: quia omnis
plantatio quam plantauit pater
cȩlestis anemine potest eradican.
nisi ipsa assensum cradicandi pre.¬
brtrit. Hinc est quod hreremias
dicit. Ego plaritaui te uintam
clectam. quomodo conuersa es in
amaritudine uitis altenȩ. Sinio
illos. id est ꝑmitͥte illos indampna¬
tione. eẽ. Cigci sunt duces exeori¬

Expanded text:
sive impactio pedum, vel ut expresssive impactio pedum, vel ut expressius scrupulus, Latine permotio mentis dicitur. « Omnis plantatio quam non plantavit Pater meus coelestis, eradicabitur. » Si omnis plantatio quam non plantavit Pater coelestis, eradicabitur, ergo nunquid illa plantatio quam plantavit Paulus apostolus, eradicabitur, qui dicebat : « Ego plantavi, Apollo rigavit? » Sed hanc quaestionem solvit id quod subsequitur: omnis plantatio quam non plantavit Pater eradicabitur, ergo quam ipse plantavit, non eradicabitur? Ad hoc dicendum est, quia omnis plantatio quam plantavit Pater coelestis, a nemim potest eradicari, nisi ipse assensum eradicandi praebuerit. Hinc est quod Jeremias dicit: « Ego plantavi te vineam electam, quomodo conversa es in amaritudinem vitis alienae ? » « Sinite illos, » id est, permittite illos in damnatione esse. Caeci sunt, et duces caecor
Abbreviated transcription (Latin):
H oc oeiam dñs suo exemplo docos. Lae¬
gimtis eni alibi quod accedentes illi
qui tributa requi tebant apopulo
ad petrũ dixerunt. Magister ur
non soluit didragina: Et cum in-¬
trasfet indomum : pręuenit eũ iħ̃s
dicens. Quid tibi uidetur: Reges
gentium aquibus accipiunt tributa.
a filiis suis an ab alienis: Eit ille¬
liberi funt filii. Ut autem non scan¬¬
dalizemus eos. uade ad mare & mitte
Amum. & eu piscem qui prinus
ascenderit tolle. & aꝑto ore eius in
uenies staterem. illum fuens da¬
eis pro me & te. Illic uitauit scan¬
dalum. hic aut̃ ubi sine causa senlo
& pharifȩi scandalizabantur contia
dñm. pro nihilo duxit scandalum
corũ. Ex quare datur intellegi
quia ibi debet scandalum caurer.
ubi potest in fide offensio incuri
Ubi irero ueritas periculum fidri
sustinet. melius.ẽ. ut scandalum
incurratur. quã ut ueritas relin¬
quatur. S candalum en̾i grece. latin
offensio dicitur. uel ruina prdis

Expanded text:
Hoc etiam Dominus suo exemplo docet. LeHoc etiam Dominus suo exemplo docet. Legimus enim alibi quod accedentes illi, qui tributa requirebant a populo, ad Petrum dixerunt: « Magister vester non solvit didragma. Et cum intrasset in domum, praevenit eum Jesus, diceterrarum a quibus accipiunt tributum, a filiis suis, an ab alienis? Quo respliberi sunt filii. Ut autem non scandalizemus eos, vade ad mare, mitte hamum et eum piscem, qui prius ascenderit, tolle, et aperto ore eivenies staterem; illum sumens, da pro me et te. » Illic vitavit scandalum, hic autem ubi sine causa scribae et Pharisaei scandalizabantur contra Dominum, pro nihilo duxit scandalum eorum. Ex qua re datur intelligi, quia ibi debet scandalum caveri, ubi potest in fide offensio incurri: ubi vero veritas periculum fidei sustinet, melius est ut scandalum incurratur, quam ut veritas relinquatur; σκάνδαλον enim Graece, Latine offensio dicitur vel ruina pedis,
Abbreviated transcription (Latin):
munda & bona est. Cum aute
idolis futrit consecrata propter
inuocationt̃ dęmonũ & idolorum.
sordida & inminida efficitur. & ideo
prȩcrpitur nobis non de talibus co¬
medere. Omis eni religio & scĩtas
iudȩorũ. maxine indifferentia cy¬
borũ mundorũ & inmundorum
testamento discrete posutt. hoc in
nouo testamento indiscrete uti iussit.
Precrpiebat en̾i om̃ps ds manus ablurre.
non aqua corporali. sed munditia
bonorum oꝑum. ut digni fimus in
quorum manibus sermo dĩ freret.
S ic sepe in ueteri testamento legimꝰ.
Factum est uerbum dñi in manti
hitremiȩ. & esaiȩ & cȩterorũ. In
manu & eni eoru̾ factus est sermo
dir̃i. quia talia erant opera eorum.
ut digni esfent ad quos sermo dĩ
ficret. Tunc accedentes difrpuli ciꝰ:
dixerunt ei. Scis quia pharisei au¬
dito hoc uerbo scandalizati sunt.
Ex hoc loco datur intellegi. quod scan¬¬
dalum inquibusdam locis cauendũ
est hominibus. in quib dam uero
pronihilo contemptui habendum.

Expanded text:
munda et bona est: cum autem munda et bona est: cum autem idolis fuerit consecrata, propter invocationem daemonum et idolorum, sordida et immunda efficitur, et ideo praecipitur nobis non de talibus comedere. Omnis enim religio et sanctitas Judaeorum, maxime in differentia ciborum mundorum et immundorum  Veteri Testamento discrete posuit, hoc in Novo Testamento indiscrete uti jussit. Praecipiebat enim omnipotens Deus manus abluere, non aqua corporali, sed munditia bonorum operum, ut digni simus, in quorum manibus sermo Dei fieret. Sic saepe in Veteri Testamento legimus: FJeremiae et Isaiae, et caeterorum. In manu etenim eorum factus est sermo Domini, quia talia erant opera eorum, ut digni essent ad quos sermo Dei fieret. « Tunc accedentes discipuli ejus, dixerunt ei: Scis quia Pharisaei, audito hoc verbo, scandalizati sunt. » Ex hoc loco datur intelligi, quod scandalum in quibusdam locis cavendum est hominibus, in quibusdam vero pro nihilo contemptui habendum.
Abbreviated transcription (Latin):
honorat. cor aut̃ eoru̾ longe est ame.
Non bonũ dixit de malitia ur̃a. sed
bene conuenit uobis hoc quod ille
dixit. populus hic labiis me honorat.
Populus iudȩorã labiis dm̃ patrem
honorabat quia in illum se credere
iactabat. Cior aut̃ corã longe erat
ab eo: quia in fermone cuprebant
eum capere & tradere potestati
romanȩ. Sine causa aut colunt
me: docentes doctrinas & mandata
hominũ. Frastra inquit me
colutit: doctrinas suas pͥponentes
pręceptis di. Et conuocatis ad se
turbis. dixit eis. Audite & in¬
telligite. Non uult ds̃ auditores
suos tantum atidire. sed post audi-¬
tum & iam intelligere. Non quod
intrat in os. coniquinat hominem.
Si ergo quod intrat inos non coin¬
quinat hominem. merito quȩritur
cur paulus apłs prohibet nos noni
uesci idolothitis. uel cur dicat non
potestis calicem dñi bibere. & cabice̾
dęmoniorũ. Ad hoc dicendum est
quod illa quidem creatura per se

Expanded text:
honorat, cor autem eorum longe est a me . » honorat, cor autem eorum longe est a me . » Non bonum dixit de malitia vestra, sed bene convenit vobis hoc quod ille dixit: « Populus hic labiis me honorat. » Populus Judaeorum labiis Deum Patrem honorabat, quia in illum se credere jactabat, cor autem eorum longe erat ab eo, quia in sermone cupiebant eum capere, et tradere potestati Romanae. « Sine causa autem colunt me, docentes doctrinas et mandata hominum. » Frustra, inquit, me colunt, doctrinas suas praeponentes praeceptis Dei. « Et convocatis ad se turbis, dixit eis: Audite et intelligite. » Non vult Deus auditores suos tantum audire, sed post auditum etiam intelligere. « Non quod in os intrat, coinquinat hominem. » Si ergo quod intrat in os non coinquinat hominem, merito quaeritur cur Paulus apostolus prohibet nos non vesci de idolothytis, vel cur dicat: « Non potestis calicem Domini bibere, et calicem daemoniorum . » Ad hoc dicendum est, quod illa quidem creatura per se
Abbreviated transcription (Latin):
& matrem. sed potius patrem uel
matre templum & synagogam
debere intellegi. & non prȩcepiss&
om̃ps ds honorare parentes carna-¬
les. sed potius quicquid haberent
templo & synagoge distribiuerent.
Quod audientes simplices. errore
seducti. quicquid habere poterant
in templo offerebant. Ciũ uero
contigiss& ut pater uel mater
quȩrerent ab cis aliquid sippbe¬
mentũ dicebant. Munus qđ cũq
est oxit tib proderit: Id est nũ¬
quid illud munus quod semel dõ
obtulisti.si in tuos usus expenderis
tibi proderit: Hoc audientes illi.
malebant prȩinopia uitã amittere
quam de consecratis aliquid tangere.
Potest & aliter intellegi hoc quod
dicitur. munus quod cumq est ex
nie tibi proderit. Ac si dictret.
Mimus quod dõ offero ex substantia
mea. sierit ptoderit nrihi. ita et
tibi. Eit hȩc dicendo. non honori.¬
ficauit patrem uel matrẽ. Hypo¬
critȩ. bene ꝓphetauit de uobis
isaias dicens. Populus hic labris me

Expanded text:
et matrem, » sed potius patrem vel et matrem, » sed potius patrem vel matrem, templum et Synagogam debere intelligi, ut non praecepisset omnipotens Deus honorare parentes carnales, sed potius quidquid haberent templo et Synagogae distribuerent. Quod audientes simplices, errore seducti, quidquid habere poterant, in templo offerebant. Cum vero contigisset ut pater vel mater quaererent ab eis aliquod supplementum, dicebant: « Munus quodcunque est ex me, tibi proderit, » id est nunquid illud munus quod semel Deo obtuli, si in tuos usus expendero, tibi proderit? Hoc audientes illi, malebant prae inopia vitam amittere, quam de consecratis aliquid tangere. Potest et aliter intelligi hoc quod dicitur: « munus quodcunque est ex me, tibi proderit. » Ac si diceret: Munus quod Deo offero ex substantia mea, sicut proderit mihi, ita et tibi. Et haec dicendo, non honoravit patrem vel matrem. « Hypocritae, bene prophetavit de vobis Isaias, dicens: Populus hic labiis me
Abbreviated transcription (Latin):
uel matri. morte moriatur.
Honor & enim in scripturis dupl¬
ater accipitur. & pro reuerentia
uidelic& honoris. & ꝓdatione iu¬
neris. Unde & paulus apłs dixit.
Prsbiteri duplici honore habeantur.
Et honorari uiduas. quȩ uere uiduę
sunt. In hoc loco non tantũ honor
pro salutatione & reuerentia acci-¬
pitur. quantũ & iam prodatione.
& indandis muneribus. Econtra¬
no quod dixit qui mabedixerit
patri uel matri. mabedictio nori
tantũ ꝓ uerbo aspero sed & iam pro
sub tractione brneficii ponitur.
Preuidens om̃ps ds in becillitates
artatu senectutis parentũ. pręcepit
filuis eorũ ut postquã ad senectutẽ
parentes illorũ ꝑuenirent honorẽ
cis imprnderent᷑: non solum in ob¬
sequio. sed & ia indationemumeris.
Uidentes hoc scribe & pharisgi quod
ea quȩ dabantur parentib alucris
eorũ deperirent. composuerunt
hanc sttofam ut dicerent falso
intelligi hoc prȩceptũ auideis
quod dicitur honora patrẽ tirũ

Expanded text:
tur . » Honor etenim in Scripturis dupliciter accipitur, et pro reverentia videlicet honoris, et pro datione muneris. Unde et Paulus apostolus dixit: « Presbyteri duplici honore habeantur . » Et: « Honora viduas, quae vere viduae sunt. » In quo loco non tantum honor pro salutatione et reverentia accipitur, quantum etiam pro datione. t obsequii, et in dandis muneribus. E contrario quod dixit: « qui maledixerit patri vel matri, » maledictio non tantum pro verbo aspero, sed etiam pro subtractione beneficii ponitur. Praevidens omnipotens Deus imbecillitates et aetates senectutis parentum, praecepit filiis eorum ut postquam ad senectutem parentes illorum pervenirent, ut honorem eis impenderent, non solum in obsequio, sed etiam in datione muneris. Videntes hoc scribae et Pharisaei, quod ea quae dabantur parentibus a lucris eorum deperirent, composuerunt hanc stropham, ut dicerent falso intelligi hoc praeceptum a Judaeis, quod dicitur: « Honora patrem tuum
Abbreviated transcription (Latin):
hoc est docuit me pater. quod
Si enim pauci intelligunt: simplex
est natura ueritatis. hoc est filio
.ee. quod nosse. Ab illo ergo habs
quod nouerit: aquo habet ut su
Non ut prius ab illo esset. postea ab
illo nosset: fed qurmadinodum ill
gignendo dedit ut. eet. sic gignens
dedit ut nosset. quia simplicis ut
sed hoc ipsum. Dixit ergo ista¬
iudȩis. & addidit. Et qui me
misit: mecum est. Iam hoc & ante
dixerat. sed rem magnã assidue co¬
memorat. misit nre & mecume
Si ergo tecum est. o dñe. non unus
ab illo missus es. sed ambo uenisti
& tamen cum ambo simul sint uto
missus est. alter misit. qm missio
incarnatio .ẽ. ipsa. incarnatiofilu
tantum est non & patris. Misit
itaq pater filium. sed ñ rectssti
a filio. Eirgo inquit qui nre mist
non reliquit me solum. Ciuius
auctoritate tamquam paterna
incarnatus sum. niecum eꝰ. non
reliquit me. Quare me non
litas semper non ex quodam inta
& deinceps. sed sunre initio & sut

Expanded text:
hoc est, docuit me Pater, quod hoc est, docuit me Pater, quod Si enim, quod pauci intelligunt, simplex est natura veritatis, hoc est Filio esse, quod nosse. Ab illo ergo habet quod noverit, a quo habet ut sit; non ut prius ab illo esset, et ab illo postea nosset: sed quemadmodum illi gignendo dedit ut esset, sic gignendo dedit ut nosset; quia simplicis indsed hoc ipsum. Judaeis, et addidit: Et qui me misit mecum est. Jam hoc et ante dixerat, sed rem magnam assidue commemorat: misit me, et mecum est. Si ergo tecum est, o Dab alio missus est, sed ambo venistis; et tamen cum ambo simul sint, unus missus est, alter misit: quoniam missio incarnatio est, ipsa incarnatio Filii tantum est, non et Patris. Misit itaque Pater Filium, sed non recessit a Filio. Ergo, inquit, qui me misit, non reliquit me solum. Cujus auctoritate tanquam paterna incarnatus sum, mecum est, non me reliquit. Quare me non litas semper, non ex quodam initio et deinceps, sed sine initio, sine
Abbreviated transcription (Latin):
utitur de se ipso dñs. ut intellegat᷑
aeternam esse substantiam. & unã
esse substantiam patris & filui.
Tamen ne ipse intellegtretur pat̾.
continuo adiunxit. Et anre ipso
facio nihil. idest ameipso non sum.
Quod autẽ addidit. sicut docuit
me pater hȩc loquor. sensus enim¬
altissimus est. Cor enuim mundan-¬
dum est. ut intellegatur quod ait
sicut docuit nie pater sic loquor.
Non enim ita intellegendum est quasi
homo pater homini filio loqueret᷑.
sed excellentius & sacratius. Alit
uero intellegendum est quod ait
cuuangelista. in principio erat
uerbum. Et aliter intellegen¬
dum uerbum cato factum est:
aliter de diuinitate xp̃i inqua
aequalis est dõ patre. aliter de hu¬
manitate eius inqua consimilis
est nobis. Cogitandum est nori
uno modo. intellegendum est qđ
ait dñs: ego & pater unũ sumus.
& illud quod dixit pater maior
eum sic docuit quasi indoctum
genuerit: sed hoc est eũ docusse.
quod est scientem genuisse: &

Expanded text:
utitur de seipso Dominus, ut intelligatur utitur de seipso Dominus, ut intelligatur aeternam esse substantiam, et unam esse substantiam Patris et Filii. Tamen ne ipse intelligeretur Pater, continuo adjunxit: « Et a meipso facio nihil, » id est a meipso non sum. Quod autem addidit, « sicut docuit me Pater, haec loquor, » sensus altissimus est. Cor enim mundandum est, ut intelligatur quod ait, « sicut docuit me Pater, sic loquor. » Non enim ita intelligendum est, quasi homo pater homini filio loqueretur, sed excellentius et sacratius. Aliter vero intelligendum est quod ait Evangelista : « In princiiter intelligendum, Verbum caro factum est. Aliter de divinitate Christi, in qua aequalis est Deo Patri; aliter de humanitate ejus, in qua consimilis est nobis. Cogitandum est non uno modo intelligendum esse, quod ait Dominus: Ego et Pater unum sumus , et illud quod dixit: Pater major eum sic docuit, quasi indoctum genuerit: sed hoc est eum docuisse, quod est scientem genuisse; et
Abbreviated transcription (Latin):
tunc erant credituri ex his qui au¬
diebant. id est post dñi passionem.
Nam paulo ante dicit. Hȩc eo loquen¬¬
te multi crediderunt in euͦ. & non¬
dum ex altatus erat filius hominis
Ex altationem quippe dicit passionis.
non glorificationis: ctucis non cȩli.
Nam ibi exaltatus est: quando pe¬
pendit inligno. Sed illa exaltatio.
humiliatio fuit. Tunc en̾i factus est
obȩdiens patri usq ad mortẽ. moitẽ
autem crucis. Propter quod exal¬
tauit illum doꝰ. Altera exaltatio
fuit. quando eleuatus est ineruce.
altera dum ascendit in cęlum
Illa humiliationis. ista glorificati¬
onis. Exaltatione̾ uero ctucis
oportebat impleri per eorum
manus. qui postea fuetant ctedi¬
turi quibus dicit. Cũ exaltaue.¬
ritis filium hominis: addidit:
tunc cognoscetis quia ego sum.
Quid est ego sum. nisi unius substan¬
tiae cum patre. ficut ad moysen
superius diximus dictum ẽsse. ego
sum qui sum. U erbo substantiali

Expanded text:
tunc erant credituri ex his, qui autunc erant credituri ex his, qui audiebant, id est, post Domini passionem. Nam paulo ante dixit: Haec eo loquente, multi crediderunt in eum, et nondum exaltatus erat Filius hominis. Exaltationem quippe dicit passionis, non glorificationis: crucis, non coeli. Nam ibi exaltatus est, quando pependit in ligno. Sed illa exaltatio humiliatio fuit. Tunc enim factus est Patri obediens usque ad mortem, mortem autem crucis, propter quod exaltavit illum Deus . Altera exaltatio fuit, quando levatus est in crucem. Altera, dum ascendit in coelum. Illa humiliationis, ista glorificationis. Exaltationem vero crucis, oportebmanus, qui postea fuerant credituri, quibus dicit: « Cum exaltaveritis Filium hominis, » addidit: « tunc cognoscetis quia ego sum. » Quid est ego sum, nisi unius substantiae cum Patre? sicut ad Moysen superius diximus dictum esse: « Ego sum qui sum . » Verbo substantiali
Abbreviated transcription (Latin):
me pater hȩc loquor. Quid est
hoc  Nihil etm aliud uidetur
dixisse. nisi cos post passiorem
siam cognituros quid eẽt. Ptoeul su¬
dubio ergo uidebat ibi aliquos quos
ipse cum cȩteris scĩs suis ante mundi
corstitutionem pręscrendo elegerat.
post passionem suam effe credituros.
ipsi funt illi quos assidue comnren-¬
damus. & ad imitationem cũ magna
exortatiorre proponimus. Misso
autẽ de super spu scoꝰ post dñi
passionem. & resurrectionem. & as.¬
censionem cum miracula fierent
in cius nonure. quem tam quam
mortuũ ꝑsequentes iucdei contempse¬¬
runt compuncti sunt corde. & qui
feriientes occiderunt. & quem sangui¬
iem sȩuiendo fuderunt. credendo
biberunt. illa tria milia. & illa
quinq milia iudȩorũ. quos ibi
uidebat quando dicebat. Cum ex¬
altautritis filium hominis. tunc
cognoscetis quia ego sum. Tamqua
dicens differo cognitiorem uram.
ut impltam passionem ieã. Otline
cognoscitis quis sim: non quia om̃s

Expanded text:
me Pater, haec loquor. » Quid est me Pater, haec loquor. » Quid est hoc? Nihil enim aliud videtur dixisse, nisi eos post passionem suam cognituros quid esset. Procul dubio ergo videbat ibi aliquos, quos ipse cum caeteris sanctis suis ante mundi constitutionem praesciendo elegerat, post passionem suam esse credituros. Ipsi sunt illi, quos assidue commendamus, et ad imitationem cum magna exhortatione proponimus. Misso autem Spiritu sancto post Domini passionem et resurrectionem et ascensionem, cum miracula fierent in ejus nomine, quem tanquam mortuum persequentes Judaei contempserunt, compuncti sunt corde. Et quem saevientes occiderunt, et cujus sanguinem saeviendo fuderunt, credendo biberunt illa tria millia, et illa quinque millia Judaeorum : quod sibi volebat, quando dicebat: Cum exaltaveritis Filium hominis, tunc cognoscetis quia ego sum. Tanquam dicens: Differo cognitionem vestram, ut impleam passionem meam. Ordine vestro cognoscetis qui sim, non quia omnes
Abbreviated transcription (Latin):
supbus es apud eum cuius esseruus:
Multa inquit habeo de uobrs loqui
& iudicate. sed qui me misit uerax
s. Tamquam dictr&. Ideo uerum
iudico quia filius ueracis ueritas
sum. Pater ueraꝵ est. filius ueritas.
Ait eñi aptitissime ipse dñs. Ego
sum uia. & ueritas & uita. Etrgo si
filius utritas. pater quid nisi quod.
ait ueritas: Lege totũ. qui me misit
utrax est. Filius utritas quia pater
uerax. & sicut apatre filius. ita
aueraci ueritas. Pater uerax est
sed non aueritate. filius ueritas
ascrpso. & ideo ait alio loco. Ame
ipso non ueni. idest ame ipso non
utritatem. quia pater genuit fi¬
lium. qui de se ipso ait. Eigo sum
uia & ueritas. Cum aut dixiss&
dñs ibs uerax est qui me misit. non
intellexerunt illi quod de patre
cis dicebat. Nec dum habutrunt
oculos cordis apertos. ut intelle¬
gere possent aequalitatem utracls
exaltaurrtas filium hominis tunc
cognoscrtis quia ego sum: & amt¬
ip̃so facio nihil. sed ficut docuit

Expanded text:
superbus es apud eum cujus es servus? superbus es apud eum cujus es servus? Multa, inquit, habeo de vobis loqui et judicare, sed qui me misit, verax est. Tanquam diceret: Ideo verum dico, quia Filius veracis veritas sum. Pater verax est, Filius veritas. Ait enim apertissime ipse Dominus. « Ego sum via et veritas et vita . » Ergo si Filius veritas, Pater quid, nisi quod ait veritas: Qui me misit, verax est? Filius veritas, Pater verax. » Sicut a Patre Filius, ita a veraci veritas. Pater verax est, sed non a veritate; Filius veritas, a seipso. Et ideo ait alio loco: A me ipso non veni, id est, a me ipso non veritatem; quia Pater genuit Filium, qui de se ipso ait: Ego sum via et veritas. Cum autem dixisset Dominus Jesus, verax est, qui me misit, non intellexerunt illi, quod de Patre eis dicebat, necdum habuerunt oculos cordis apertos, ut intelligere possent aequalitatem veracis exaltaveritis Filium hominis, tunc cognoscetis quia ego sum, et a meipso facio nihil, sed sicut docuit
Abbreviated transcription (Latin):
om̃i potentes. sed unrus omps. Id
enim quod pater ad se est as est : al
ad filium est pater est. quod filus
ad se ipsum est ds est. Quod ad pa¬
substantiae potestatis & maresta
cum patte & filio. Multa inquo
habeo de uobis loqui: & iudicar
queinquam: prȩsentem eiꝰ osten&
adirentum. quo uenit saluare ne
iudicate. quia uenerat ut saluass
mundum. non ut iudicaret
mundum. Quod aute̾ nunc
dicit. multa habro de uobis loqll
& iudicate. iudicium futurum
dicit. Ideo enim ascendit. ut
ueniat tudicare uiuos & mortuo
Nemo tustius tudicabit. quam qul
iniuste rudieatus est. Multa
habro inquit loqui & tudicare
de uobis. sed qui me misit uera
est. Ulidete quemadmodum pais
det glãm. atqualis filius patii
⁊ xmplum enim prebet nobis głam
dure dõ. glãm dĩ querere non nram.
quasi dicer&e. O homo fibelis. si ego
silius patris arqualis patri consub.¬
stantialis patri. coatternus patri.
do glãm ei aquo sum: quomodo tu

Expanded text:
omnipotentes, sed unus omnipotens. Id enim quod Pater ad se est, Deus est: quod ad Filium est, Pater est. Quod Filius ad seipsum est, Deus est: et quod ad Pasubstantiae, potestatis et majestatis cum Patre et Filio. « Multa, inquit, habeo de vobis loqui et judicare. quemquam , » praesentem ei ostendens adventum, quo venit salvare, non judicare, quia venerat ut salvaret mundum, non ut judicaret mundum. Quod autem nunc dicit, « multa habeo de vobis loqui et judicare, » judicium futurum dicit. Ideo enim ascendit, ut veniat judicare vivos et mortuos. Nemo justius judicabit, quam qui injuste judicatus est. Multa habeo, inquit, loqui et judicare de vobis, sed qui me misit, verax est. Videte quemadmodum Patri det gloriam, aequalis Filius Patri. Exemplum enim praebens nobis gloriam dare Deo, gloriam Dei quaerere, non nostram. Quasi diceret: O homo fidelis, si ego Filius Patris, aequalis Patri, consubstantialis Patri, coaeternus Patri, do gloriam ei a quo sum, quomodo tu
Abbreviated transcription (Latin):
principium sicrti est ita mantret
apud patrem. ut non acciperet
formam serui. & homo loqueretur
hominibtis. quomodo ei crederent
cum infirma corda intelligibile
uerbum sure uoce sed sensibilia
uidere non possent. Eargo inquit
credite me. eẽ. principium. qui
ut credatis non solũ sum sed et
loquor uobis. Uerba dñi nri iħu
xp̃i quae habuit cum iudȩis.ita
moderans loquelam suam. ut cęci
non uiderent. & fideles oculos ape¬
rirent. Dicebant ergo rudȩi. Tu
quis es: Eit ait. Principium: qui
& loquor uobis. Quare se dicit
dñs iħs principium. Quia om̃a
cit. Om̃ia in saprẽntia fecisti.
Si igitur om̃ia in sapientia fecit
ds. idem in filio suo coaeterno
sibi & consubstantiali. filius utiq
om̃ium principiũ est. Numqͥd
& pater potest dici princrpium:
pater ds̃. & filius ds̃. non tamen
duo dii. sed unus ds̃ dicendum est:
sic pater princrpium. non tamen
fatendum est. Ei tgo & sp̃s sc̃s pmii¬
cipium est. non tamen tria pͥncipa

Expanded text:
principium, sicuti est, ita maneret principium, sicuti est, ita maneret apud Patrem, et non acciperet formam servi, et homo loqueretur hominibus, quomodo ei crederent, cum infirma corda intelligibile verbum sine voce, sed sensibilia videre non possent? Ergo, inquit, credite me esse principium, quia ut credatis non solum sum, sed et loquor vobis. Verba Domini nostri Jesu Christi, quae habuit cum Judaeis, ita moderant loquelam suam, ut caeci non viderent, et fideles oculos aperirent. « Dicebant ergo Judaei: Tu quis es? Et ait: Principium qui et loquor vobis. » Quare se dicit Dominus Jesus principium? Quia omniacit: « Omnia in sapientia fecisti . » Si igitur omnia in sapientia fecit Deus, id est, in Filio suo coaeterno sibi et consubomnium principium est. Nunquid et Pater potest dici principium? Pater Deus, et Filius Deus, non tamen duo dii, sed unus Deus dicendus est; sic Pater principium, et Filius fatendum est. Ergo et Spiritus sanctus principium est, non tamen tria principia,
Abbreviated transcription (Latin):
quam fuit. Solus uero ds semper
idem est inmutabilis ueritas. in.¬
mutabilis nattra. in mutabilis
substantia. Et quicquid de co
dici potest: semper idem est. qͦđ
fuit erit. Ptorsus nihil aliud
melius uidetir in hoc loco. in hoc
uerbo quo ait dñs ego sum. Nisi
ego s im ds. moriemini in peccato
irr̃o. Sed illi semꝑ terrena sapientes.
& semꝑ scdm̃ carnem audientes. &
respondentes quid ei dixerunt audi-¬
amus. Tuquis es: Non eni cum
dixisti nisi credideritis quia ego sũ.
ad didisti quis esses. Quis es ut cre-¬
damus: Et ille. Principium.
Ecce quod est principium. mutari
non potest. princrpium in se manit.
& inuocat om̃ia. Principiũ cui dic¬
tum est. tu aut̃ idem ipse es: & anni
tui non deficient. Principium ait.
qui & loquor uobis. Respondit.
Principium me esse credite. Eit ad¬
didit qui & loquor uobis. id est qui
humilis propter uos factus. ad ista¬
terrena uerbo descendi. Nam si

Expanded text:
quam fuit. Solus vero Deus semper quam fuit. Solus vero Deus semper idem est, immutabilis veritas, immutabilis bonitas, immutabilissubstantia, et quidquid de eo dici potest, semper idem est quod fuit et erit. Prorsus nihil aliud melius videretur in loco, in hoc verbo quod ait Dominus: « Ego sum, » nisi, ego sum Deus, moriemini in peccato vestro. Sed illi semper terrena sapientes, et semper secundum carnem audientes et respondentes, quid ei dixerunt audiamus. « Tu quis es? » Non enim cum dixisti, nisi credideritis quia ego sum, addidisti quis esses. Quis es, ut credamus? Et ille: « Principium. » Ecce quod est principium, mutari non potest, principium in se manet et innovat omnia. Principium cui dictum est: « Tu autem idem ipse es, et anni tui non deficient . » « Principium, ait, qui et loquor vobis. » Respondit, principium me esse credite, et addidit, qui et loquor vobis, id est quia humilis propter vos factus, ad ista verba descendi. Nam si
Abbreviated transcription (Latin):
peccato suo fuerant morituri. erant¬
& iam qui in ipsum qui loquebatur
fuerant credituri. & ab om̃i peccato
liberandi. Tamen hoc attendit quod
ait dñs xp̃s. si non credideritis quia
ego sum moriemini inpeccato uro.
Quid est si non ctedideritis quia ego
sum qui nihil addidit: Qc tͥã¬
siue xp̃s suue filius dĩ. siue ille que
prophetę predixerunt. siue sal¬
uator mundi. siue aliud aliquid
quod de eo inscripturis legitur.
sum. Eodem modo utrborum
essentiae sempiternȩ usus est ad
populum iudȩorũ. quo tunc ad
moystn per angelũ in rubo flamȩ
ignis quem missurus erat ad liberan¬¬
dum populum suũ. Quid est qͦđ
hic dixit. ego sum: Nisi ille ipse
qui tunc ueni in angelo mittere
moysen feruum meum ad liberandu
populum meũ. ego ipse modo per
ne ipsum utni incarnatus. homo
factus. liberare homines quos creaui.
inlius. uel indeterius: quodã modo
moritir. eoquod fuit ante: dum
incipit aliud esse uel aliter esse

Expanded text:
peccato suo fuerant morituri, etpeccato suo fuerant morituri, et qui in ipsum qui loquebatur, fuerant credituri, et ab omni peccato liberandi. Tamen hoc attende, quod ait Dominus Christus: Si non credideritis quia ego sum, moriemini in peccato vestro. Quid est, si non credideritis, quia ego sum? Qui nihil addidit, multus, sive Filius Dei, sive ille quem prophetae praedixerunt, sive Salvator mundi, sive aliud aliquid quod de eo in Scripturis legitur. sum. » Eodem modo Verbum essentiae sempiternae usus est ad populum Judaeorum, quo tunc ad Moysen per angelum in rubo flamignis, quem missurus erat ad liberandum populum suum. Quid est quod hic dixit, Ego sum? nisi: Ille ipse, qui tunc veni in angelo mittere Mosen servum meum ad liberandum populum meum, ego ipse modo per me ipsum veni incarnatus, homo factus, liberare homines, quos creavi,melius, vel in deterius, quodammodo moritur ab eo quod fuit ante, dum incipit aliud esse, vel aliter esse,