comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ornetur longis interdum ꝑiodis in uoluitur.
& alectione simplicium fratrum proculest:
Taceo decȩteris uel de functis uel etiam adhuc
uuentibus super quibus inutramq partem
post nos alii uidicabunt: ad te ipsum ueniam.
meum antequam no tum q precabor ne ad¬
sentationem in necessitudinem suspiceris: Quin
potius uel errare me estimato. uelamore la¬
bi: quamainicum ad ulatione decipere: Mag¬
num habes ingenium. & infinitam sermonis
suppel lectilem: & facile loqueris & pure. facili¬
tasq ipsa &ꝰ puritas. mixta prudentiȩ est :
capite qunpe sant: onmes seuilis uigent. huie
prudentiȩ & eloquentiş si accederet uel
studium uel intellegentia scripturarum.
uideremi te breui arcem tenere nostrorũ.
& ascendentem cum iacob. tecta syon: cane¬
re indomatibus quod incubiculis eognouis¬
ses accitigere quesote: accingere: nichil
sine magnouita labore: dedit mortalibus¬
uinquam: Nobilem te ȩoclesia habeat: ut

Expanded text:
ornetur, longis interdum periodis inuoluitur ornetur, longis interdum periodis inuoluitur et a lectione simpliciorum fratrum procul est. taceo de ceteris uel defunctis uel adhuc uiuentibus, super quibus in utramque partem post nos alii indicabunt. Ad te ipsum ueniam, nquam, amicum ante quam notum, et precabor, ne adsentationem in necessitudine suspiceris; quin potius uel errare me aestimato uel amore labi quam amicum adulatione decipere. magnum habes ingenium, infinitam sermonis supellectilem: et facile loqueris et pure, facilitasque ipsa et puritas mixta prudentiae est. capite quippe sano omnes sensus uigent. huic prudentiae et eloquentiae si accederet uel studium uel intellegentia scripturarum, uiderem te breui arcem tenere nostrorum et ascendentem cura Ioab tecta Sion canere in domatibus, quod in cubiculis cognouisses. accingere, quaeso te, accingere. nil sine magno uita labore dedit mortalibus. nobilem te ecclesia habeat, ut
Abbreviated transcription (Latin):
scripta sunt abeo qui habet clauem dauid. qui
aperit & nemo claudit. claudit & nemo appe¬
rit: nullo alio reserante pandentur: Si habe¬
res hoc fundamentum inmo si quasi extre¬
ma manus in tuo opere duceretur: nichil pul¬
chrius. nichil doctuis. nichilq latinius. tu¬
is haberemus uoluminibus: Ter tullianus cre¬
uer est insententiis: sed difficilis in loquendo:
B̾eatus cyprianis. instar fontis purulimi dul¬
cis incedit & placidus. & cum totus sit in ex¬
hortatione uirtutum occupatus per secutionis
anguitiis. Scripturas diuinas ne quaquam de¬
seruit. inclitouictorinus martyrio coronatꝰ.
Quod intelligit eloqui non potest: lactantius
quasi non potest quidam fluuius eloquentiȩ
tullianȩ. Utinamtam nostra ad sirmare potu¬
isset. quam facile aliena destruxit Arnobius
inequalis e niius est: & absq operissui par¬
ticione confusus Sanctus hylarius. gallicmo
conturno. attollitur: & cum gretiȩ floribus ad¬

Expanded text:
scripta sunt, ab eo, qui habet clauem Dauid, qui scripta sunt, ab eo, qui habet clauem Dauid, qui aperit et nemo eludit, eludit et nemo aperit, nullo alio reserante pandentur. si haberes hoc fundamentum, immo quasi extrema manus in tuo opere duceretur, nihil pulchrius, nihil doctius nihilque Latinius tuis haberemus uoluminibus. Tertullianus creber est in sententiis, sed difficilis in loquendo. beatus Cyprianus instar fontis purissimi dulcis incedit et placidus et, cum totus sit in exhortatione uirtutum, occupatus persecutionis angustiis scripturas diuinas nequaquam disseruit. inclito Uictorinus martyrio coronatus, quod intellegit, eloqui non potest. Lactantius, quasi quidam fluuius eloquentiae Tullianae, utinam tam nostra adfirmare potuisset, quam facile aliena destruxit! Arnobius inaequalis et nimius est et absque operis sui partitione confusus. sanctus Hilarius Gallicano coturno adtollitur et, cum Graeciae floribus ad
Abbreviated transcription (Latin):
ces ut poete canunt. Sed per syon. & ithaby¬
rium.q syna. & excelsa ducere scripturarũ
si contingeret docere quod didici.ꝙ quasi per
manus mysteria tradere prophetarum: nas¬
ceretur nobis aliquid. quod docta gretia non
haberet: Audi ergo mi conserue. amice germa¬
ne: ausculta paulisper. quo inscripturis sanctis
calle gradiaris: Totum quod legimus indiuinis
libris nitet quidem & fulget etiam incortice:
sed dultius in medulla est: Qui edere uult mi¬
deum frangit uucen Reuela in quid dauid
cculos meos: & considerabo mirabilia de lege tua:
Si tautis propheta tenebras ignorantiȩ conitetur.
qua nos putas paruulos. & pene latentes. insci¬
entiȩ nocte circumdari: Hoc autem uelamen ñ
solum infaciem moysi. sed & in euangelistis. q
inapostolis positum est: Turbis saluator in para¬
bolis loquebatur: & contestans misticum esse.
quod dicebatur aiebat: Qui habet aures audi¬
endi: audiat: Nus̃ĩ aperta fuerut imiuersa que

Expanded text:
ces, ut poetae canunt, sed per Sion et Itabyces, ut poetae canunt, sed per Sion et Itabyrium et Sina et excelsa ducere scripturarum, si contingeret docere, quae didici, et quasi per manus mysteria tradere prophetarum, nasceretur nobis aliquid, quod docta Graecia non haberet. Audi ergo, mi conserue, amice, germane, ausculta paulisper, quo in scripturis sanctis calle gradiaris. totum, quod legimus in diuinis libris, nitet quidem et fulget etiam in cortice, sed dulcius in medulla est. qui esse uult nuculeum, frangit nucem. reuela, inquit Dauid, oculos meos et considerabo mirabilia de lege tua. si tantus propheta tenebras ignorantiae confitetur, qua nos putas paruulos et paene lactantes inscitiae nocte circumdari? hoc autem uelamen non solum in facie Moysi, sed et in euangelistis et in apostolis positum est. turbis saluator in parabolis loquebatur et contestans mysticum esse, quod dicebatur, aiebat: qui habetaures audiendi, audiat. nisi aperta fuerint uniuersa, quae
Abbreviated transcription (Latin):
uolintatem. ut in quoego lopsus sum. tu fir¬
mo per geres gradu: lubrum tuum quem pro
theodosio principe. prudenter ornate q compo¬
situm transmisisti libenter legi. & precipne
michi ineo subdunsio placuit sumq inprimis
partibus uincas alios: inpenulltunis te ipsum
sim ꝑ eras. Sed & ipsum genus eloquii pressũ
est & ntidum: & cum tulliana luceat purita¬
te: crebrum est insententus: lacet enun ut
ait quidam oratio: inqua tantum uerba lau¬
dantur: pre terea mnagna est rerum conse¬
quentia: & alterum pendit exaltero Quieqͥd
ad sumpseris: uel finis superiorum. uel initi¬
um sequentium est: felix cheodosius: qui ata¬
li xpisti oratore defenditur: Illustrasti pur.¬
ꝑuras eius. & utilitatem legum futuri secu¬
li consecrasti Oultum acute macte uirtute
qui talia habes rudimenta. qualis exercitatus
miles eris: Osi michi liceret istius modi in¬
genium. per aonios montes & elicones uerti¬

Expanded text:
uoluntatem, ut, in quo ego lapsus sum, tu firuoluntatem, ut, in quo ego lapsus sum, tu firmo pergeresgradu. Librum tuum, quem pro Theodosio principe prudenter ornateque conpositum transmisisti, libenter legi. et praecipue mihi in eo subdiuisio placuit; cumque in primis partibus uincas alios, in paenultimis te ipsum superas. sed et ipsum genus eloquii pressum est et nitidum et, cum Tulliana luceat puritate, crebrum est in sententiis. iacet enim, ut ait quidam, oratio, in qua tantum uerba laudantur. praeterea magna est rerum consequentia et alterum pendet ex altero. quidquid adsumpseris, uel finis superiorum uel initium sequentium est. felix Theodosius, qui a tali Christi oratore defenditur. illustrasti purpuras eius et utilitatem legum futuris saeculis consecrasti. macte uirtute: qui talia habes rudimenta, qualis exercitatus miles eris! o si mihi liceret istius modi ingenium non per Aonios montes et Heliconis uerti
Abbreviated transcription (Latin):
habeto quam monachum Preter uictum & ues¬
titum & manifestas necessitates nichil cuiquã
tribuas: ne filiorum panem comedant canes:
uerum ꝓpisti templum anima credentis est: illam
exorna illam uesli: illi offer donaria. in illa xp̃m
suscipe: Que utilitas parietes fulgere gemiis
& xpistum in paupere fame mori: lam non st̃
tua que possides: dispenatio tibi credita est: Me¬
mento anansȩ & saphirx̧: Illi sua timide serna¬
uerunt: tu considera ne xpisti subtantiam in¬
prudenter effundas. idẽ ne unmoderato iudicio
rem pauperum tribuas. non pauperibus. & secum¬
dum dictum prudentissimi uiri. liberalitate libe¬
ralitas pereat: Noli aspicere ad faleras: &. nomi¬
na uana catonum egote inquid: intus & in
cute noui esse cristianum grande est: non uideri
et nescio quomodo plus placet mundo: quixpi¬
sto displicet: hec nonsic ut aiunt mineruam.
sed ingredientem pelagus amicum amicus
monui: malens ate facultatem meam queri quã

Expanded text:
habeto quam monachum. praeter uictum et ueshabeto quam monachum. praeter uictum et uestitum et manifestas necessitates nihil cuiquam tribuas, ne filiorum panem canes comedant. Uerum Christi templum anima credentis est: illam exorna, illam uesti, illi offer donaria, in illa Christum suscipe. quae utilitas parietes fulgere gemmis et Christum in paupere fame mori? iam non sunt tua, quae possides; dispensatio tibi credita est. memento Ananiae et Sapphirae. illi sua timide seruauerunt; tu considera, ne Christi substantiam inprem pauperum tribuas non pauperibus, et secundum dictum prudentissimi viri liberalitate liberalitas pereat. Noli Respicere ad phaleras, et nomina vana Catonum. . Ego te, inquit, intus cute noui. esse Christianum grande est, non uideri. et nescio quomodo plus placent mundo, quae Christo displicent. haec non sus, ut aiunt, Mineruam, sed ingredientem pelagus amicum amicus monui malens a te facultatem meam quaeri quam
Abbreviated transcription (Latin):
nulitatem uestium. tumenti animo non ap¬
petas: Secularium & maxime potentium
consortia deuita Quid tibi necesse est ea ui¬
dere crebruus. quorum contemptu mona¬
chus esse cepisti: Soror precipue tua ma¬
tronarum declinet colloquia : nec interseri¬
cas uestes & geminas circum sedentium fe¬
minarum se sordidatam aut doleat aut
miretur: quia alterum propositi penitenti¬
a. alterum iactantię semuinarium est Caue
ne quasi fidelis & famosus tuorum quondã
dispensator: alienam pecuniam distribuen¬
dam accipias: intelligis quid loquar: dedit
enim tibi dominus in omnibus intellectum:
tlabeo simplicitatem coluinbe. ne cui quam
machineris dolos. & serpentis astutiam. ne ali¬
orum supplanteris insidiis: Non muatum
distat in uitio: uel decipere posse. uel decipi ipisti¬
auum: quenisenseris tibi. aut semper auerebro
denum mis loquentem. excepta elemosina que
in differenter omnibus patet: in stitorem potuss

Expanded text:
militatem uestium tumenti animo non apmilitatem uestium tumenti animo non appetas, saecularium et maxime potentium consortia deuita. quid tibi necesse est ea uidere crebrius, quorum contemptu monachus esse coepisti? soror praecipue tua matronarum declinet colloquia nec inter sericas uestes et gemmas circumsedentium feminarum se sordidatam aut doleat aut miretur, quia alterum propositi paenitentia, alterum iactantiae seminarium est. caue, ne quasi fidelis et famosus tuorum quondam dispensator alienam pecuniam distribuendam accipias. intellegis, quid loquar; dedit enim tibi dominus in omnibus intellectum. habeto simplicitatem columbae, ne cuiquam machineris dolos, et serpentis astutiam, ne aliorum supplanteris insidiis. non multum distat in uitio uel decipere posse uel decipi Christianum. quem senseris tibi aut semper aut crebro de nummis loquentem excepta elemosyna, quae indifferenter omnibus patet, institorem potius
Abbreviated transcription (Latin):
dito pergis gradii: siue hic. siue ib multitu¬
dines hominum. & officia. & salutationes ꝙ
conuiuia. ueluti quasi quasdam cat̾enas fu¬
gias uoluptatum: Sit ulis & sȩ uespertimis
cybus. olera & legumina. interdumq pisci¬
culos prosuminis ducas delitiis: Qui xpistũ
desiderat. &. illo pane uescitur. nonquerit
magno pere. quam de ureciosis cibis stereus
confitiat: quicquid post gulam nonsentitur.
idem tibisit. quod panis s legumina habes
aduersus ioui manum liberos. de contemptu
uentris &r guitaris plenius disserentes: Sem¬
per in manu tua sacrasit lectio: frequenter
orandum. q flexo corpore. mens erigenda
ad dominum. crebrȩ uigiliȩ: & uentre ua¬
cuo sepius dormiendum: Rumusculos &
gloriolas. & palpantes adulatores: quasi
hostes fuge Pauperibus & fratribus retri¬
geria sumptium man̾u propria distribue
Rara est in hominibus fides Non credis ue¬
rum esse quod dico: Cogita uide loculos hu¬

Expanded text:
dito pergis gradu, siue hic siue ibi multitudito pergis gradu, siue hic siue ibi multitudines hominum et officia et salutationes et conuiuia ueluti quasdam catenas fugias uoluptatum. sit nilis et uespertinus cibus holera et legumina interdumque pisciculos pro summis ducas deliciis. qui Christum desiderat et illo pane uescitur, non quaerit magnopere, quam de pretiosis cibis stercus conficiat. quicquid post gulam non sentitur, idem tibi sit, quod panis et legumina. habes aduersus Iouinianum libros de contemptu uentris et gutturis plenius disserentes. semper in manu tua sacra sit lectio, frequenter orandum et flexo corpore mens erigenda ad dominum. crebrae uigiliae et uentre uacuo saepius dormiendum. rumusculos et gloriolas et palpantes adulatores quasi hostes fuge. pauperibus et fratribus refrigeria sumptuum manu propria distribue; rara est in hominibus fides. non credis uerum esse, quod dico? cogita Indae loculos. hu
Abbreviated transcription (Latin):
princeps helyas. noster heliseus. nostri
duors. fili prophetarum qui habitabant
inagris q sollitudine: & fatiebant sibi
tabernacula prope fluenta iordanis:
de hissunt & illi filis rechab quiuinum
& aceram non bibelant: qui moraban¬
tur intentoriis. qui dei per heremiã
uoce laudãtur. & promittitur. eis. quod
non deficiat destirpe eorum uir. stans
coram domino: Noc reor q septuagesi¬
ii psalmi titulum significare: filioꝵ
ionadab. & eorum qui primi incaptiuitatem
ducti sunt: Iste est ionadab filius recab qui
in regnorum libro scribitur currum ascendis¬
se cum hieu: & huius filii sunt qui in taberna¬
culis semper habitantes. ad extremuni propt̃
in ruptionem caldaici exercitus hierosolimã
intrare conpulsi: hanc primam captiuitatẽ
sustinuisse dicuntur. quod post solitudinis
libertatem urbe quasi carcere sunt reclusi:
Obseero itaq te. ut quoniam sancte sororis
tue ligatus es uinculo. & non penitus expe.¬

Expanded text:
princeps Elias, noster princeps Elisaeus, nostri princeps Elias, noster princeps Elisaeus, nostri duces filii prophetarum qui habitabant in agris et solitudinibus, et faciebant sibi tabernacula prope fluenta Jordanis. De his sunt et illi filii Rechab, qui vinum et siceram non bibebant, et morabantur in tentoriis: qui Dei per Jeremiam voce laudantur, et promittitur eis, quod non deficiat de stirpe eorum uir stans coram domino. hoc reor et septuagesimi psalmi titulum significare: filiorum Ionadab et eorum, qui primi in captiuitatem ducti sunt. iste est Ionadab, filius Rechab, qui in Regnorum libro scribitur currum ascendisse cum Hieu; et huius filii sunt, qui in tabernaculis semper habitantes ad extremum propter inruptionem Chaldaici exercitus Hierosolymam intrare conpulsi hanc primam captiuitatem sustinuisse dicuntur, quod post solitudinis libertatem urbe quasi carcere sunt reclnsi. Obsecro itaque te, ut, quoniam sanctae sororis tuae ligatus es uinculo et non penitus expe
Abbreviated transcription (Latin):
quam uiam in cedere debeas: reuelatatecum
forte delectat: uiue inurbibus & castellis:
& aliorum salutem fac lucrum animȩ tuȩ:
Sin autem cupisesse quod diceris monachuᷤ
idestsolus. quid facis in urbibus. que utiq
non sunt solorum habitacula. sedmultoꝵ:
Habet unum quodq propositum principes
suos: Romaniduces. imitentur camillos.
fabritios. regulos scipiones: philosophi pro
ponant sibi phitagoram. sacratem. plato¬
nem. aristotilem: poete emulentur home¬
rum. uirg̃. mednandrum. terentium: Nis¬
torici. tuchididem. Salustium. erodotum.
liuium: oratores lysiam. graccos. demoris¬
tenen. tullium: Et ut ad nostra ueniamꝰ.
episcopi & presbiteri habeant adexemplũ
apostolos & apostolicos uiros: quorum ho¬
norem possidentes. habere iitantur & me¬
ritum Nos autem habeamus proposita
nostri ꝑrincipes paulu̾s. anthoniͦs . iu¬
lianos. ylariones. machorios & ut ad au¬
etoritatem scripturarum redeam: noster

Expanded text:
quam uiam incedere debeas, reuelata tecum quam uiam incedere debeas, reuelata tecum forte delectat, uiue in urbibus et castellis et aliorum salutem fac lucrum animae tuae. sin autem cupis esse, quod diceris, monachus, id est solus, quid facis in urbibus, quae utique non sunt solorum habitacula, sed multorum? habet unumquodque propositum principes suos: Romani duces imitentur Camillos, Fabricios, Regulos, Scipiones; phiponant sibi Pythagoram, Socratem, Platonem, Aristotelem. Poetae aemulentur Homerum, Virgilium, Menandrum, Terentium. Historici, Thucydidem, Salustium, Herodotum, Livium. Oratores, Lysiam, Gracchos, Demosthenem, Tullium. Et ut ad nostra veniamus, episcopi et presbyteri habeant in exemplum Apostolos et apostolicos viros: quorum honorem possidentes, habere nitantur et meritum. Nos autem habeamus propositi nostri principes Paulos, Antonios, Julianos, Hilariones, Macarios. Et ut ad Scripturarum auctoritatem redeam, noster
Abbreviated transcription (Latin):
bili apud seculum: qui ideirco pretium pos¬
sessionum suarum ad pedes apostolorum po¬
suit. docens pecuniam esse calcandam. ut hu¬
militer et secreto uictitans. semꝑ contemp¬
nat. quod semel contemserat: Si crucis & re¬
surrectionis loca non essent in urbe celeberri¬
ma. in qua curia. inqua aula nulitum. in
qua scorta mimiscrurrȩ. & omnia sunt
quȩ solent incȩteris urbibus. uelsimona¬
chorum solum modo turbis frequentare¬
tur: expetendum reuera huius cemodi cunc¬
tis monachis esset habitaculum: nunc ue¬
ro summȩ stulticiȩ est renuntiare sȩculo. di¬
intitere patriam. urbes deserere & mona¬
chum profiteri: & intermaiores populos
pergere. uiuere: quam eras iuicturus in
patria de coto huc orbe concurritur: plena
est ciuitas uniuersi generis hominum. &
tanta utriusq serus constipatio. ut quod ali¬
bi exparte fugiebas. hic totum sustinere co¬
garis Quia igitur traternȩ in terrogas. ꝑ

Expanded text:
apud saeculum nobili, qui idcirco pretium posapud saeculum nobili, qui idcirco pretium possessionum suarum ad pedes apostolorum posuit docens pecuniam esse calcandam, ut humiliter et secreto uictitans semper contemnat, quod semel contempserat. si crucis et resurrectionis loca non essent in urbe celeberrima, in qua curia, in qua ala militum, in qua scorta, mimi, scurrae et omnia sunt, quae solent esse in ceteris urbibus, uel si monachorum solummodo turbis frequentaretur, expetendum reuera huiusce modi cunctis monachis esset habitaculum; nunc uero summae stultitiae est renuntiare saeculo, dimittere patriam, urbes deserere, monachum profiteri et inter maiores populos peregre uiuere, \'quam eras uicturus in patria. de toto huc orbe concurritur; plena est ciuitas uniuersi generis hominibus et tanta utriusque sexus constipatio, ut, quod alibi ex parte fugiebas, hic totum sustinere cogaris. Quia igitur fraterne interrogas. per
Abbreviated transcription (Latin):
brabat tat mor. id est adonidis. & in specuu
bi quondam xpistus paruulus uagiit. uene¬
ris amasius plangebatur: Cur inquies hec
tam longuo repetita pro emio: Uidelicet ne
quicquam fidei tue deesse putes Quia ihero¬
solimam non uidisti: nec nos id cirxo meliores
estimes quod huuis loci habitaculo frumur.
sed siue hic. siue alibi. equalem te pro operib
tuis apud dominum habere mercedem: Re¬
uera ut simpliciter motus mentis meȩ fatear:
considerans & propositum tuum & ardorem
quoseculo remuntiasti: differentias in locis ar¬
bitror. si urbibus q frequentia urbim de¬
relicta in agello habitis. & xpistum queras
in soli: itudine. ꝙ ores solus in monte cum
ihesu. sanctorumq tantum locorum uicini¬
tatibus perfruaris. ideftut & urbe careas: &
propositum monachi nonamittas Quiod lo¬
quor non de episcopis. non de presbiteris. nõ
de clericis loquor. quorum aliud offititimest.
Secd de monacho & demonacho quondam no¬

Expanded text:
brabat Thamuz, id est, Adonidis: et in specu, brabat Thamuz, id est, Adonidis: et in specu, ubi quondam Christus parvulus vagiit, Veneris amasius plangebatur. 4. Cur, inquies, haec tam longo repetita principio? Videlicet ne quidquam fidei tuae deesse putes, quia Jerosolymam non vidisti: nec nos idcirco meliores aestimes, quod hujus loci habitaculo frused siue hic siue alibi aequalem te pro operibus tuis apud deum nostrum haber6 mercedem. reuera, ut simpliciter motum mentis meae fatear, considerans et propositum tuum et ardorem, quo saeculo renuntiasti, differentias in locis arbitror, si urbibus et frequentia urbium derelicta in agello habites et Christum quaeras in solitudine et ores solus in monte cum Iesu sanctorumque tantum locorum uicinitatibus perfruaris, id est, ut et urbe careas et propositum monachi non amittas. quod loquor, non de episcopis, non de presbyteris, non de clericis loquor, quorum aliud officium est, sed de monacho et monacho quondam
Abbreviated transcription (Latin):
terum quidicunt templum domini. templũ
domini. demplum domini: audiant abapło:
U os estis templum aei: & spiritus dei habitat
inuobis: Et de iherosolimis & de błctania: e¬
qualiter patet aula celestis: Regnum anin
dei intra nos est: Antonius. & cuncta egypti
q me sopotamiȩ. ponti & cappadotiȩ. & ar¬
moniȩ. examina monachorum non uidere ihe¬
rosolimam. & patet illis absq hac urbe. pa¬
radysi ianuas Beatus hylarion cum palestinus
esset. & inpalestina uiueret. Uno tantum die
uidit iherosolimam: ut non contemueret san¬
cta loca propter uicima. nec rursus dominum
loro claudere uideretur: ab adriani temporibus
iouis. incrucis rupe. statua ex marmore uene¬
ris. agentilibus posita colelatur: estimantibus
persecutionis auctoribus. quod tollerent nobis
fidem resurrectionis & crucis: si loca sancta ꝑ
idola polluissent: Bechlem nunc nostram &
angustissimum urbis locum dequo psalmista
canit. Ueritas de terra orta est. lucus inum¬

Expanded text:
terum, quidicunt:templum dominitemplum terum, quidicunt:templum dominitemplum dominijtemplum domini, audiant ab apostolo: uos estis templum dei et spiritus sanctus habitat in uobis. et de Hierosolymis et de Britannia aequaliter patet aula caelestis; regnum enim dei intra nos est. Antonius et cuncta Aegypti et Mesopotamiae, Ponti, Cappadociae et Armeniae examina monachorum non uidere Hierosolymam, et patet illis absque hac urbe paradisi ianua. beatus Hilarion, cum Palaestinus esset, in Palaestina uiueret, uno tantum die uidit Hierosolymam, ut nec contemneret sancta loca propter uiciniam nec rursus deum loco eludere uideretur. ab Adriani temporibus Iouis, in crucis rupe statua ex marmore Ueneris a gentilibus posita colebatur aestimantibus persecutionis auctoribus, quod tollerent nobis fidem resurrectionis et crucis, si loca sancta per idola polluissent. Bethlaugustissimum orbis locum de quo Psalmista canit: Veritas de terra orta est , lucus inum
Abbreviated transcription (Latin):
limis neq inmonte garuxun adorent patrẽ:
ouadeus spiritus est: & ad ortores euił. inspi¬
ritu & ueritate ad orare eum oporcet: Spiri¬
tus autem: spirat ubiuults domini est terra
ꝙ plenitudo eus Post quam siccuto uellere
uideȩ uniersus orbis celesti rore perfusuis est.¬
& multi de oriente & occidente uenientes re¬
cubuerunt recubuerunt in sinu abrahe: des¬
titit notus esse tantum in uidea deus. & in
israhel magnum nomen eius. sed inomnem
terram exiuit apostolorum sonus. E in fines¬
orbis terre uerba eorum: Saluator ad disci¬
pulos suos loquens cum esset intemplo: surgi¬
te inquid abeamus hinc: & adiudeos: Relin¬
quetur tiobis domus uestra derelicta Si cetũ
& terra transibunt: utiq transibunt omna
quȩ terrenasunt. & crucis igitur ꝙ resur¬
rectionis loca. his prosunt qui portant cru¬
cem suam. & cum xpisto resurgunt cotidie.
qui dignos se tanto ex hibent habitaculo ce¬

Expanded text:
lymis neque in monte Garizin adorant patrem, lymis neque in monte Garizin adorant patrem, quia deus spiritus est et adoratores eius in spiritu et ueritate adorare eum oportet. spiritus autem spirat, ubi uult. domini est terra et plenitudo eius. postquam siccato Iudaeae uellere uniuersus orbis caelesti rore perfusus est et multi de oriente et de occidente uenientes recubuerunt in sinu Abraham, desiit notus esse tantum in Iudaea deus et in Israhel magnum nomen eius, sed in omnem terram exiit sonus apostolorum et orbis terrae verba eorum . Salvator ad discipulos suos loquens, cum esset in templo: Surgite, inquit, abeamus hinc, et ad Iudaeos: relinquetur uobis domus uestra deserta. si caelum et terra pertransibunt, utique transibunt omnia, quae terrena sunt. et crucis igitur et resurrectionis loca his prosunt, qui portant crucem suam et cum Christo resurgunt cotidie, qui dignos se tanto exhibent habitaculo. ce
Abbreviated transcription (Latin):
ripondus abiecit. ne putauit se posse q uirtu¬
tessimul & diuitias possidere: Nos sub sarci¬
nati auro xpistum pauperem sequimur. & sub
pretextu elemosinȩ pristinis opibus in cubantes
quomodo possuus aliena fideliter distribue¬
re: qui nostra timide reseruamus: Plenus uen¬
ter: facile de ieuiniis disputat: Non iherosolimms
fuisse. sed iherosolunis bene upxisse: laudandũ
prophetas & xpisti sanguinem fudit: sed quam
impetus letificat fluminis. que in monte sita
celari non potest: quam matrem sanctorum apo¬
stolus clamitat. inqua se municipatum cum
met ipsum inconstantiȩ redarguo. dam noq
quod facio. ut frustra uidear adexemplum a¬
braham. & meos qr patrem reluiquisse: Sed
non audeo dei onmipotentiam angusto fine
condudere: & artare paruo terre loco. quem
noncapit celum: Singuli quiq credentium.
non locorum diuersitatibus sed fidei merito
ponderantur: & ueri adoratores neq iheroso¬

Expanded text:
ri pondus abjecit: nec putavit se posse virturi pondus abjecit: nec putavit se posse virtutes simul et divitias possidere, et nos suffarcinati auro Christum pauperem sequimur: et sub praetextu eleemosynae pristinis opibus iquomodo possumus aliena fideliter distribuere, qui al. cui  nostra timide reservamus? Plenus venter facile de jejuniis disputat. Non Jerosolymis fuisse, sed Jerosolymis bene vixisse, laudandum Prophetas, et Christi sanguinem fudit; sed quam fluminis impetus laetificat : quae in monte sita, caelari non potest: quam matrem sanctorum Apostolus clamitat: in qua se municipatum cum metipquod facio, ut frustra uidear ad exemplum Abraham et meos et patriam reliquisse, sed non audeo dei omnipotentiam angusto fine concludere et artare paruo terrae loco, quem non capit caelum. singuli quique credentium non locorum diuersitatibus, sed fidei merito ponderantur; et ueri adoratores neque Hieroso
Abbreviated transcription (Latin):
magitri. Saluatoris arguitur uoce. q no¬
dum informis lecl. trabe nectit abalta:
Econtrario latronem crux mutat parady¬
so: & facit homicidii pena martyrium:
Quanti hodie diu uiuendo portant fime¬
ra sua: & quasi sepulchra de albata plena
sunt ossibus mortuorum: Subitus calor:
longum uincit teporem Deniq & tu au¬
dita sententia saluatoris. siuis perfecius esse
uade uende omnia que habes & da paupe¬
ribus. & uenisequere me. Uerba uertis in
opere q nudam crucem nudus sequens. ex¬
peditior q. leuior ascendis scalam iaceb su¬
nicam mutas cum animo: nec pleno marsu¬
pio gloriosas sor des appetis. sed puris
manibus & candido pectore. paupt rem
te ꝙ spiritu & opibus glorui Nichil est
enim grande. trusti & lurida facie. uel si mulare
uł ostentare ieuinia: possessionum reditibus ab¬
undare. & uile iactare palliolum: Crates ille
thebanus homo. quondam ditissimus. cum ad¬
ĩisi. philosophandum athenas pergeret. magnum au¬

Expanded text:
magistri, Salvatoris arguitur voce; Et nomagistri, Salvatoris arguitur voce; Et nodum informis lethi trabe nectit ab alta. . E contrario latro crucem mutat paradiso et facit homicidii poena martyrem. quanti hodie diu uiuendo portant funera sua et quasi sepulchra dealbata pleni sunt ossibus mortuorum! subitus calor longum uincit teporem. Denique et tu audita sententia saluatoris: si uis perfectus esse, uade, uende omnia, quae habes, et da pauperibus et ueni, sequere me, uerba uertis in opera et nudam crucem nudus sequens expeditior et leuior scandis scalam Iacob. tunicam mutas cum animo nec pleno marsuppio gloriosas sordes adpetis, sed puris manibus et candido pectore pauperem te et spiritu et opibus gloriaris. jaihil est enim grande tristi et lurida facie uel simulare uel ostentare ieiunia, possessionum reditibus abundare et uile iactare palliolum. CrThebanus, homo quondam ditissimus, eum ad philosophandum Athenas pergeret, magnum au
Abbreviated transcription (Latin):
orNs nomo de bono chesauro cor d¬
dis sui profert ea quȩ bona sunt. et
ex fructibus arbor cognoscetur:
Metiris nos uirtutibus tiuis. & par¬
uos magnus extollis. ultimamq
partem conuiuii occupas. ut patris familias
iudicio pro mouearis Quid enim in nobis
aut quantulum est ut docte uocis meream̃
preconium. ut illo ore quo religiosisimus pr̃i¬
ceps defenditur. humiles modiciq laudemur:
nos numero: nec sapientiam canos reputes.
sed canos sapientiam: Salomone testante:
Cani hominis: prudentia eius: Nam & ho
iudicandos: & danihel ad huc puer longe¬
uos udicat. atq inpudicos senes. etas labi¬
ua condempnat: Noli in quam fidem pen¬
sare temporibus. nec me id circo meliorem
putes. Quodprior inxpisti ȩxercitu ceperu
militare paulus apostolus in uas electionis
de persecutore mutatus. nouissimus in ordi
ne. primus in meritis est. quia licet extre¬
mus. plus omnibus laborauit: Iudas qui
quondam audierat. tu autem homo dux
uimus cum consensu: proditor amici do

Expanded text:
onus homo de bono thesauro cordis sui profert ea quae bona sunt , et ex fructibus arbor cognoscitur . Metiris nos virtutibus tuis, et parvos magnus extollis: ultimamque partem conuiuii occupas, ut patris familiae iudicio proueharis. quid enim in nobis aut quantulum est, ut doctae uocis mereamur praeconium, ut illo ore, quo religiosissimus princeps defenditur, humiles modicique laudemur? nos numero nec sapientiam canis reputes, sed canos sapientia Salomone teste: cani hominis prudentia eius. nam et Moyiudicandos, et Danihel adhuc puer et longaeuos iudicat, atque inpudicos senes aetas lasciua condemnat. noli, inquam, fidem pensare temporibus nec me idcirco meliorem putes, quod prior in Christi exercitu coeperim militare. Paulus apostolus in uas electionis de persecutore mutatus nouine, primus in meritis est: quia extremus licet, plus omnibus laboravit. Judas, qui quondam audierat: « Tu autem homo, quivimus cum consessu » , proditor amici et
Abbreviated transcription (Latin):
Mi
desiderent: nec epłe breuitatẽ. Fateor qͥppe
ubi eos quos mͥ iam pridem lectitanti dede¬
ras lbros. ideo ñlibenter lego. qr & plurime
duntur. & raro de nr̃o dognate disputant.
Quo fit. ut & legenti fastidiũ generet lon¬
gitudo: & si qua breuia sunt. scolasticis ma¬
gis sint apta qũa nobis: de metris & regio¬
nũ situ & phuloᷤptus disputantes. H terrog̃.
Quid sibi ĩult qͦd ingenesi scriptũ c̃. om.¬
nis qui occiderit cain septẽ uindictas ex¬
soluet: I ñiter Siomĩa dĩ fecit bona
ualde : quare noe de mundis & in mun¬
dis animalib precepit. cũ inmundum
nicdul esse bonũ possit. & in nouo testam̃¬
to post uisione que petro fuerat ostensa
dicenti. absit dñe ame qm̃ cõmune et
inmundũ nũquã introiuit in os meum.
uar decelo responderit. qͦd ds̃ muncdauit
Cur ds̃ loquitur ad abraham qͦd qu rta
ꝓgenie filii isrł essent de egypto reũ iuri:
& post ea moyses scribit quinta au: pro¬
genie exierunt filii isrł de terra egypti:

Expanded text:
m desiderent, nec epistola brevitatem. Fateor quippe tibi, eos quos mihi jam pridem Lactantii dederas libros, ideo non libenter lego, quia et pluriduntur, et raro de nostro dogmate disputant: quo fit, ut et legenti fastidium generet longitudo; et si qua brevia sunt, scholasticis magis sint apta, quam nobis, de metris, et regionum situ et philosophis disputantia. I. Quid sibi vult quod in Genesi scriptum nis, qui occiderit Cain, septem uindictas exsoluet?, Si omnia deus fecit bona ualde, quare Noe de mundis et inmundis animalibus praecepit, cum inmundum bonum esse nihil possit et in nouo testamento post uisionem, quae Petro fuerat ostensa dicenti: absit, domine, quoniam commune et inmundum numquam introiuit in os meum, uox de caelo responderit: quod deus mundauit, Cur deus loprogenie filii Israel essent de Aegypto reversuri, et postea Moyses scribit: Quinta augenie exierunt filii Israhel de terra Aegypti?
Abbreviated transcription (Latin):
mortale hoc autta: ne scilic& corpus
abanima deseratur: s anima habitante
incorꝑe fiat inclitum qđ ante inglo¬
rium fuit. De enoch aut & helya qͦs
uenturos apochalypsis refert & esse mo¬
rituros : ñ .ẽ. istius temporis aisputatio :
cũ om̃is ille liber aut spirit aliter in tel¬
ligendus sit. ut nos estimamus: aut
si carnalem interp̾tationẽ sequimur.
iudaicis fabulis ad quiescendũ sit: ut
rursum ȩdificetur hierusalem. & hostiȩ
offerantur intemplo: & spiritali cultu
inminuto carnales optineant᷑ cerimoniȩ

Expanded text:
mortale hoc a uita, ne scilicet corpus ab anima deseratur, sed anima habitante in corpore fiat inclitum, quod ante inglorium fuit, de Enoch autem et Helia, quos uenturos Apocalypsis refert et esse morituros, non est istius temporis disputatio, cum omnis ille liber aut spiritaliter intellegendus sit, ut nos aestimamus, aut, si carnalem interpretationem sequimur, Iudaicis. fabulis adquiescendum sit, ut rursum aedificeturHierusalem et hostiae offerantur in templo et spiritali cultu inminuto carnales obtineant caeremoni
Abbreviated transcription (Latin):
ertium interrogaueras. qͦd dicit apłs in
aduentũ dñi saluatoris rapi qͦsdam uiuen¬
tes obuiam innubib: ita ut ñ p̃ueniantur ab
his qui hixp̃o dormier̃t: uisq nosse utr̃uq
si occurrant incorꝑib & non ante moriantur
cint᷑: ne scilicet ullus sit qui ñ gustauerit mor¬
tem: Hoc ex ipsius continentia loci sciri
potest: qd̾ sc̃i qui in aduentu saluatoris in
corꝑe fuerint dep̃hensi. in hisdem corꝑibus
occurrant ei: ita tam̃ ut inglorium & corrup¬
tum & mortale. gła & in corruptione. &
in mortalitate mutetur: ut qualia corpora
surrectura sint. in talem substantiã etiã
uiuoꝵ corꝑa tranfformentur. Unde dicit
inalio locõ apłs. Propter qd nolumus ex¬
poliari: sed suꝑ uestiri: ut ab sorbeatur

Expanded text:
ertium interrogaueras, quod dicit apostolus in aduentu domini saluatoris rapi quosdam uiuentes obuiam in nubibus, ita ut non praeueniantur ab his, qui in Christo dormierunt, uisque nosse, utrum sic occurrant in corporibus et non ante moriantur,cantur, ne scilicet ullus sit, qui non gustauerit mortem. hoc ex ipsius continentia loci sciri potest, quod sancti, qui in aduentu saluatoris in corpore fuerint deprehensi, in isdem corporibus occurrant ei, ita tamen, ut inglorium et con-upturn et mortale gloria et incorruptione et inmortalitate mutetur, ut, qualia corpora survivorum corpora transformentur. Unde dicit in alio loco Apostolus: « Propter quod nolumus exspoliari, sed supervestiri; ut absorbeatur
Abbreviated transcription (Latin):
eum & in ioliannis epła seribitur. Karissimi
ñc filii di sumus: & nec dum manifestum. ẽ. qd
futuri sumus. qm̃ uidebimus eum sicuti. ẽ. Qd̾ re¬
sequitur. ut ipse aliis reuelarit. Alioqͥn: audiũ
& inparadyso ũba ineffabilia. que aliis narrare
ñ poterat: aut si narraret: nequaqu̾a in effabilia
essent.
Cecunda quęstio fuit inqua dicis legisse te
ꝑtransitum in opusculis meis qͦd agni qui
stant adextris & hȩdi qui ad sinistris. xp̃iani
st̃. atq gentiles: & non potius boni & mali Non
me memini hoc aliquando dixisse : & si dixissẽ.
ñ eẽm inerrore ꝑtinax Quantũ aut̃ dictanti
subito occurrit. in scđo uolumine contra io
& non solum suꝑ hoc: sed & de eo qͦd in eadem
questione cadit: ubi pisces mali abonis piscib
separantur Qđ gͦ ibi plene dictum.s̃. nunc
omittendum uidetur.

Expanded text:
eum. et in Iohannis epistula scribitur: carissimi, nunc filii dei sumus ot necdum manifestatum est, quid futuri sumus, quoniam uidebimus eum, sicuti est. quodque ren statim sequitur, ut ipse aliis reuelarit. alioquin audiuit et in paradiso uerba ineffabilia, quae aliis narrare non poterat; aut si narrauit, nequaquam ineffabilia sunt. Secunda quaestio fuit, in qua dicis legisse te per transitum in opusculis meis, quod agni, qui stent a dextris, et haedi, qui a sinistris, Christiani sint atque gentiles et non potius boni et mali. non memini me hoc aliquando dixisse et, si dixissem, non essem in errore pertinax. quantum autem dictanti subito occurrit, in secundo uolumine contra Ioet non solum super hoc, \' sed et de eo, quod in eandem quaestionem cadit, ubi pisces mali a bonis piscibus separantur. quod ergo ibi plene dictum est, nunc omittendum uidetur.
Abbreviated transcription (Latin):
agnis nos ꝓuocas questioniob. & te¬
torpens otio ingenium dum int̃ñ¬
rogas doces. Prima tua sciscitatio
fuit: quȩ sint illa quȩ nec oculus uidit
nec. Audiuit. nec incor hominis ascende¬
runt: que p̾parauit ds̃ his qui diligunt
eum: & quomodo rursum id̾e apłs inferat
nobis autẽ reuelauit d̃s ꝑ sp̃m suum:
& si reuelatum est apło intelligere debe¬
amus: qͦd & ille aliis reuelauerit. Atlque
breuis responsio ẽ: non debere nos quercre
quid sit illud qd̾ nec oculus uidit. nec autis
audiuit. nec incor hominis ascendit. Si eñ
uidetur. ñ ẽ spes: sed iam certa possessio. Qͦ¬
mͦ auelit quifpiam dicere. ostende mͥ qcđ
inuisibile. e. loquere qd audiri ñ potest: ex¬
pone qͦd cogitatio ñ cõp̃hendit humana. Erg

Expanded text:
agnis nos provocas Quaestionibus; etorpens otio ingenium, dum interrogas, doces. Prima tua sciscitatio fuit, quae sint illa, « quae nec oculus vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascenderunt, quae praeparavitinferat: nobis autem reuelauit deus per spiritum suum et, sireuelatum est apostolo, intellegere debeamus, quomodo et ille aliis reuelant. ad quae breuis responsio est: non debere nos quaerere, quid sit illud, quod nec oculus uidit nec auris audiuit nec in cor hominis ascendit. si enimuidetur, non est spes, sed iam certa possessio, quomodo si uelit quispiam dicere: \'ostende mihi, quod inuisibile est; loquere, quod audiri non potest; expone, quod cogitatio non conprehendit humana! erg
Abbreviated transcription (Latin):
Ssimus quisq consider& & accusator sui
& cogit&. & patiatur qđ ñ uult. Nolo
dicere faciat: ne scõs uiros uidear accusa¬
rus inmaculatus iustus: di cultor recedes
abom̃i oꝑe malo & de racharia. & de
elisabeth. Erant iusti ambo inconspec¬
tu dĩ. ambulantes in om̃ib mandatis
& iustificationib dñi absq querela. &
p̃ceptum. ẽ. apłis. estote ꝑfecti sic̃ pat̾

Expanded text:
Si unusquisque consideret, et accusator sui, Si unusquisque consideret, et accusator sui, et cogitet, et patiatur, quod non vult: nolo dicere, faciat, ne sanctos viros videar accusarus et immaculatus, justus Dei cultor, recedens ab omni opere malo ; et de Zacharia et Elisabeth: Erant autem justi ambo in conspectu Dei ambulantes in omnibus mandatis, et justificationibus Domini, absque querela ; et praeceptum est apostolis: Estote, perfecti sicut Pa
Abbreviated transcription (Latin):
corpus templum erat sp̃s sc̃i. & qui dice¬
bat an experimentum queritis qui in
redemit. & iterum. uiuo aut̃ ĩa ñ ego.
uiuit uero inme xp̃c: Non dese loquit᷑.
sed de eo qui uult post peccata agere
penitentiam: & sub ꝑsona sua. fragilita¬
tem suam describit conditionis humanȩ.
quȩ duoꝵ hominum interioris & exteri¬
oris pugnantium inter se bella ꝑpetitur:
Interior homo consentit scripte & natu¬
rali legi. qđ bona sit. & sc̃a. & iusta. o spi¬
ritalis: ex terior. ego inquit carnalis sũ
uenundatus subpeccato: qͦd ego eñi ope¬
ror nescio. & ñ qd uolo hoc ago. sed qđ
odi. Si aut̃ exterior facit & qđ non uult.
& operatur qđ odit: ostendit bonũ. ẽẽ.
mandatum. & non se operari quid. ẽ
malum: sed habitans in sua carne pecc¬
catum. hoc. ẽ: uitia corpoꝵ. & deside¬
tia uoluptatis. que ꝓpter posteros a
sobolẽ insita est humanis corporib. &
si fines fuerit egressa uertitur inpeccatũ.

Expanded text:
corpus templum erat spiritus sancti et qui dicecorpus templum erat spiritus sancti et qui dicebat: an experimentum quaeritis eius, qui in redemit et rursum: uiuo autem iavivit vero in me Christus . Non de se loquitur, sed de eo qui post peccata vult agere poenitentiam, et sub persona sua fragilitatem describit conditionis humanae, quae duorum hominum, interioris et exterioris, pugnantium inter se bella perpetitur. Interior homo consentit et scriptae et naturali legi, quod bona sit, et sancta, et justa, et spiritalis. Exterior, ego, inquit, carnalis sum, venundatus sub peccato: quod enim operor nescio, et non quod volo, hoc ago, sed quod odi . Si autem exterior facit, quod non vult, et operatur quod odit, ostendit bonum esse mandatum, et non se operari quod est malum, sed habitans in sua carne peccatum, hoc est, vitia corporis et desideria voluptatis, quae propter posteros et sobolem insita est humanis corporibus, et si fines fuerit egressa, vertitur in peccatum.
Abbreviated transcription (Latin):
tius: & oocasio sapientie seducat nõ
atq sub plantet: &ducat ad mortẽ.
Non quo intelligentia peocatũ sit lex
en̾im intelligentie sc̃a & iusta & bona
.ẽ. sed ꝑ intelligentiam peccatoꝵ atq uir¬
tutum: mͥ peccatum nascitur: qͦd priusꝗͣ
intelligerẽ peccatum. eẽ. ñ noueram:
Atq ita factum. ẽ. ut qͦd mͥ ꝓbono datũ
ẽ : meo uitio mutetur in malũ Ꝙ ut
hi ꝑbolice dicam. nouoq uerbõ utar.
ad explicandum sensum meum: peccatũ
qͦd priusquã haberẽ intelligentiã absq
peocato eram. ꝑp̃uaricationẽ mandati
incppit mͥ. esse. peccatius. Querimus
quesit ista concupiscentia dequa lex
dicit. ñ concupisces. Alii putant illud
ẽe. mandatum qͥd indecalogo scriptũ
.ẽ. ñ concupisces rem ꝓorimi tui. Nos
aut̃ ꝑ concupiscentiã. om̃s ꝑturbationeᷤᷤ
animȩ significatas putamus. quib me¬
remus. & gaudemus. timemus. & concupis¬
cimus & hoc apłs uas electionis cuius

Expanded text:
tius et occasio sapientiae: seducat nos tius et occasio sapientiae: seducat nos atque subplantet et ducat ad mortem, non quo intellegentia peccatum sit — lex enim intellegentiae sancta et i usta et bona est — sed per intellegentiam peccatorum atque uirtutum mihi peccatum nascitur, quod, priusquam intellegerem, peccatum esse non noueram. atque ita factum est, ut, quod mihi pro bono datum est, meo uitio mutetur in malum et — ut hyperbolice dicam nouoque uerbo utar ad explicandum sensum meum — peccatum, quod, priusquam haberem intellegentiam, absque peccato erat, praeuaricatione mandati incipiat mihi esse peccatius. prius quaerimus, quae sit ista concupiscentia, de qua lex dicit : non concupisces. alii putant illud esse mandatum, quod in decalogo scriptum est: non concupi sces rem proximi tui. nos autem per concupiscentiam omnes perturbationes animae significatas putamus, quibus maeremus et dolemus, timemus et concupiscimus. et hoc apostolus, uas electionis, cuius
Abbreviated transcription (Latin):
nũqua sibi doler& inlata. Per hane natu¬
ralem legẽ. & cain cognouit peccatũ suũ
dicens: maior causa mea. quã ut dimitar.
Et adam && ȩua cognouerunt peccatum
suum. & ꝓpterea absconditi st̃ sub ligno uitę.
harao quoq antequã lex daretur per
moy sen stimulatus lege nature. sua cri¬
mina confitetur. & dicitꝰ. Dñs iustus: ego
aut̃ & popłs m̃s impii. Tanc legẽ nescit
pueritia: ignorat infantia : & peccatis abs¬
q mandato non tenetur lege peccati. Ma¬
ledicit patri . &. parentes uerberat: & quia
necdum accepit legẽ sapientiȩ. mortuũ. ẽ.
ineo peccatum. Cum aut̃ mandatũ ue¬
nerit. hoc. ẽ. tẽpus intelligentiȩ. appe¬
tentis bona & uitantas mala: tunc incipit
peocatũ reuiuiscere. & ille mori reusq
ẽẽ peocati: atq ita fit. ut tẽpus intelli¬
gentiş quo dĩ mandata cognoscimus.
ut ꝑ ueniamus ad uitam. operetur
innobis mortem si agamus neglegen¬

Expanded text:
numquam sibi doleret inlata. per hanc natunumquam sibi doleret inlata. per hanc naturalem legem et Cain cognouit peccatum suum dicens: maior causa m e a, quam u t dimittar. et Adam et Eua cognouerunt peccatum suum et propterea absconditi sunt sub ligno uitae. Pharao quoque, antequam lex daretur per Moysen, stimulatus lege naturae sua crimina confitetur et dicit: dominus iustus, ego autem et populus meus mpii. hanc legem nescit pueritia, ignorat infantia et peccans absque mandato non tenetur lege peccati. maledicit patri et parentes uerberat et, quia necdum accepit legem sapientiae, mortuum est in eo peccatum. cum autem mandatum uenerit, hoc e\'1t tempus intellegentiae adpetentis bona et uitantis mala, tunc incipit peccatum reuiuiscere et ille mori reusque esse peccati. atque ita fit, ut tempus intellegentiae, quo dei mandata cognoscimus, ut perueniamus ad uitam, operetur in nobis mortem, si agamus neglegen
Abbreviated transcription (Latin):
popło huic. & nec sic me exaudient dicit dñs.
qđ iuxta hebraicum & aquiłã in ysaia rep
peri. Appellatur lex & mistica scripturarũ
scientia. seimus quia lex spiritalis. ẽ. & extra
hec omnia. naturalẽ legẽ scriptã incordib
nr̃is idẽ apłs doc&&. Cum enĩ gentes que
legẽ ñ habent naturaliter ea que legis st̃
faciunt: isti legẽ ñ habentes ipsi sibi st̃ lex.
qui indicant opus legis scriptũ moordib
suis: testimonium p̃bente illis conscientia.
Ista lex que incorde scribitur. om̃s contin&
nationes. & nullus hominũ. ẽ. qui hanc le¬
g̃ẽ nesciat. Unde om̃ais mundus sub peccato.
& unruersi homines p̃uaricatores. legis st̃.
& idciroo iustum iudiciũ dĩ. ẽ. scribentis
nolueris. alteri ne feceris. Qͥs enĩ ignor&
homieidium. ad ulteriũ. furta. & omnem
concupiscentiã. eẽ. malum. ex eo qđ sibi
nolit fieri Si enim mala. c̾ẽ. nesciros:

Expanded text:
populo huic: et nec sic me exaudient, dicit Dominus . populo huic: et nec sic me exaudient, dicit Dominus . Quod juxta Hebraicum et Aquilam in Isaia scriptum reperi. Appellatur etiam Lex, mystica Scripturarum intelligentia: Scimus quia Lex spiritualis est . Et extra haec omnia, naturalem legem scriptam in cordibus nostris idem apostolus docet: cum enim gentes, quae non habent legem, naturaliter ea, quae legis sunt, faciunt, isti legem non habentes sibi ipsi sunt lex, qui indicant opus legis scriptum in cordibus suis testimonium praebente illis conscientia. ista lex, quae in corde scribitur, omnes continet nationes et nullus hominum est, qui hanc legem nesciat. unde omnis mundus sub peccato et uniuersi homines praeuaricatores legis sunt et idcirco iustum iudicium dei est scribentis nolueris, alteri ne feceris'. quis ignoret homicidium, adulterium, furta et omnem concupiscentiam esse malum ex eo, quod sibi ea nolit fieri ? si enim mala esse nesciret,
Abbreviated transcription (Latin):
gladiis sub iacere. si sabbati otiũ & p̃cepta
seruauerint. Nos aut̃ audientes dñm sal¬
uatorẽ. ut qui in iuidea st̃ ad montana con¬
fugiant: ipsi qͦq oculos leuemus ad montes.
dequib scriptũ. ẽ. leuaui oculos meos in
montes unde ueniet auxiliũ mͥ: & in alio
loco. fundam̃ta eiꝰ inmontib sc̃ĩs: & mon

Expanded text:
gladiis subiacere, si sabbati otium et praecepta gladiis subiacere, si sabbati otium et praecepta seruauerint. nos autem audientes dominum saluatorem, ut, qui in Iudaea sunt, ad montana confugiant, ipsi quoque oculos leuamus ad montes, de quibus scriptum est: leuaui oculos meos ad montes, unde ueniet auxilium mihi, et in alio loco: funda