comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fȩdi oculi citꝰ modo mͦ tardus incess̃ ꝓrs in facie
uultuq uecordia inerat. Sed uuentutẽ qua ut supͣ
diximillexerat. multis modis mala facinora edo¬
cebat. Ex illis testes. signatoresq falsos. cõmodare
fidem fortimas. periđa uilia hab̾e. Post ubi corũ
famã. atq pudorẽ. at triuerat : maiora alia impera¬
bat. Si causa peccandi in p̃sens minus supp&ebat. i¬
chil hominꝰ in sontes. sicuti sontes circũuenire. uigulare
scilic& neꝑotium torpescerent. Aut manꝰ. Aut animꝰ:
gratuito potius. malus. atq crudelis erat. Pis ami¬
cis. sociisq confisuscatilina : simul qd aes alienum
per om̃s terras igens eras. & qđ pleriq sillani miliees
largius suo usu : rapinarũ & uictoriȩ memores uore¬
ris ciuille bellum exoptabant. oppͥmendae rei .p. con¬
silium cacp̃. In italia : nullus exercit erat. G.N. pom¬
peius. mextremis t̾ris. bellũ gerebat. Ipsi. consulatũ

Expanded text:
foedi oculi, citus modo, modo tardus incessus: prorsus in facie foedi oculi, citus modo, modo tardus incessus: prorsus in facie voltuque vecordia inerat. Sed iuventutem, quam, ut supra diximus, illexerat, multis modis mala facinora edocebat. ex illis testis signatoresque falsos commodare; fidem fortunas pericula vilia habere; post ubi eorum famam atque pudorem adtriverat, maiora alia imperabat. si causa peccandi in praesens minus suppetebat, nihilo minus insontis sicuti sontis circumvenire iugulare: scilicet ne per otium torpescerent manus aut animus, gratuito potius malus atque crudelis erat. His amicis sociisque confisus Catilina, simul quod aes alienum per omnis terras ingens erat et quod plerique Sullani milites, largius suo usi, rapinarum et victoriae veteris memores civile bellum exoptabant, opprimundae rei publicae consilium cepit. in Italia nullus exercitus, Cn. Pompeius in extremis terris bellum gerebat; ipsi consulatum
Abbreviated transcription (Latin):
aliis scorta p̃bere. aliis canes. atq equos merchari.
postremo. neq sumptui. neq modestiae suae. par¬
cere dum illos obnoxios: fidosq sibi facera&&.
Scio fuisse nonnullos. qui ita existonarent. iuuen¬
tutẽ quae domũ catilinȩ frequentabat. parũ hones¬
adolescens catilina. multa nefanda stup̃ fecerat
cum uirgine nobili. cũ sacerdote ueste. alia huius¬
cemodi: contͣius. fasq Postremo captus amore
aureliȩ orestillȩ : cuiꝰ p̃ter formam nichilumꝗ
bomus laudauit. qđ ea nube illi dubitabat. timeis
priuignũ. adultũ etate ꝓcerto credit᷑ necato filio
uacuam domum scelestis nuptus fecisse. Quȩ qͥdẽ
res mͥ in pͥmis iud&ur causa fuisse facinoris maturan¬
di. Nãq anim inpurus. diis. hominibq infestus.
neq uigiliis neq qͥ&ib sedari poterat. Ita conscien¬
tia mentẽ excit̾a uastabat. Igit᷑ color ei exanguis.

Expanded text:
aliis scorta praebere, aliis canes atque equos mercari; aliis scorta praebere, aliis canes atque equos mercari; postremo neque sumptui neque modestiae suae parcere, dum illos obnoxios fidosque sibi faceret. Scio fuisse nonnullos, qui ita existumarent: iuventutem, quae domum Catilinae frequentabat, parum honest. Iam primum adulescens Catilina multa nefanda stupra fecerat, cum virgine nobili, cum sacerdote Vestae, alia huiusce modi contra ius fasque. Postremo captus amore Aureliae Orestillae, cuius praeter formam nihil umquam bonus laudavit, quod ea nubere illi dubitabat timens privignum adulta aetate, pro certo creditur necato filio vacuam domum scelestis nuptiis fecisse. Quae quidem res mihi in primis videtur causa fuisse facinus maturandi. Namque animus inpurus, dis hominibusque infestus neque vigiliis neque quietibus sedari poterat: ita conscientia mentem excitam vastabat. Igitur color ei exsanguis,
Abbreviated transcription (Latin):
tanta. tamq corrupta ciuitate. catilina. id qd actu
fac illimũ erat : om̃ium flagitiorũ atq facinoꝵ cirrcũ
se. tamꝗ stipatoꝵ cat̾uas. habebat. Nam quicũq impu¬
dicus. alultͣ. goeo. manu uentre. pene bona patria
lacerauerant. quiq alienum aes grandae conflaue¬
rat. quo flagitium. aut facinus redimer&. p̃terea
om̃s undiq parricidae. sacrilegi conuicti iudiciis
aut profactis iudiciũ timentes. ad hoc quos manus
atq lingua ꝑiurio. aut sanguine ciuili alebat. post¬
tremo om̃squos lagitium. aegestas. conscius animus
ex agtabat : hi catilmȩ proximi. familiaresq erant.
Qđ siquis &iam aculpa uacuus in amicitiam eius
inciderat. cotidiano usu. atq illecebris facile par.
similisq c&eris efficiebatur. Sed maxime adolies¬
centium familiaritates. appetebat. Eorum animi
molles. & ȩtate fluxi. dolis haud difficult᷑ capie¬
bant᷑. Nam ut cuiusq studiũ ex etate flagrabat:

Expanded text:
tanta tamque corrupta civitate Catilina, id quod factu tanta tamque corrupta civitate Catilina, id quod factu facillumum erat, omnium flagitiorum atque facinorum circum se tamquam stipatorum catervas habebat. Nam quicumque inpudicus, adulter, ganeo manu, ventre, pene bona patria laceraverat quique alienum aes grande conflaverat, quo flagitium aut facinus redimeret, praeterea omnes undique parricidae, sacrilegi, convicti iudiciis aut pro factis iudicium timentes, ad hoc, quos manus atque lingua periurio aut sanguine civili alebat, postremo omnes, quos flagitium, egestas, conscius animus exagitabat, ii Catilinae proxumi familiaresque erant. Quod si quis etiam a culpa vacuus in amicitiam eius inciderat, cotidiano usu atque illecebris facile par similisque ceteris efficiebatur. Sed maxume adulescentium familiaritates adpetebat: eorum animi molles etiam et fluxi dolis haud difficulter capiebantur. Nam ut cuiusque studium ex aetate flagrabat,
Abbreviated transcription (Latin):
quae urima eres religiosissimi mortales fe¬
cere. Nerm illi del ubra deoꝵ proꝵate. dom̾s
upuriae licentiã. eripiebant. At hi contra
ignauissimi homines. ꝑ sum mũ scelus omĩa ea so¬
ciis adimere. quae fortissimi uiri. uictores reli¬
querant: Pinde q̃si in iuriã facere. id demũ e&
imperio uti. Nã quid ea memorẽ. quae nisi his
qui uidere. nenimni credibilia sunt. apͥuatis cõplu¬
rib subuersos montes. maria constrata esse :
lubido stupri. & ganeae. c&eriq cultus ñminor
incesserat. uiros muliebria pati. mulieres pudi¬
citiamin ꝓpatulo hab̾e. uescendi causa. terra.
mariq omĩa exquirere. dormire pͥusꝗ somini
las situdinẽ operiri. sed ea omĩa. luxu acciꝑe.
Haec iuuentutẽ ubi familiares opes defectrare
ad facinora incendebant. Animꝰ imbutꝰ malis
artib haud facile lubidinib carebat. eo ꝓsusiũ
om̃ib modis questui. atq sumptui deditus erat in

Expanded text:
quae nostri maiores, religiosissumi mortales, fequae nostri maiores, religiosissumi mortales, fecere. Verum illi delubra deorum pietate, domos m praeter iniuriae licentiam eripiebant. At hi contra, ignavissumi homines, per summum scelus omnia ea sociis adimere, quae fortissumi viri victores reliquerant: proinde quasi iniuriam facere id demum esset imperio uti. Nam quid ea memorem, quae nisi iis, qui videre, nemini credibilia sunt: a privatis compluribus subvorsos montis, maria constrata esse? lubido stupri, ganeae ceterique cultus non minor incesserat: viri muliebria pati, mulieres pudicitiam in propatulo habere; vescendi causa terra marique omnia exquirere; dormire prius, quam slassitudinem opperiri, sed omnia luxu antecapere. Haec iuventutem, ubi familiares opes defecerant, ad facinora incendebant: animus imbutus malis artibus haud facile lubidinibus carebat; eo profusius omnibus modis quaestui atque sumptui deditus erat. In
Abbreviated transcription (Latin):
se. nimisq lib̾alit̃ habuerati Loci. Amoena.
uoluptaru. facile uiotio feroces militũ animos.
a mare. potare. signa. tabulas pictas. uasa caela¬
ta. mirari. Ea pͥuatim. & publice rapere. delub̃
spoliare. sacra ꝓphanaq omĩa polluere : Igit᷑
hi milites. postꝗ inctoriã ad eptis. nichił reliqͥ
uictis fecere. Quippe scđae res. sapientium
animos fatigant. nedum illi corruptis moribus
uictoriae temperarent. Postꝗ diuitiae honori
ẽẽ coepere. & ras gła. imperiũ. potentia. seque¬
bantur. hebescere uirtus. pauꝑtas ꝓbro haberi
innocentia ꝓmali uolentia duci cepit gͥ ex di¬
uitiis. iuuentutem. luxuria atq auaricia cũ
superbia inuasere. Rapere. consumere. sua
parui pendere. aliena cupere. pudorẽ. pudici¬
tiam didina atq humana ꝓmiscua Nichil
pensi. neq quicquã moderati habere. Opere
p̃ciumẽ. cũ domos atq uillas cognoueris in
urbium modum edificatas. uisere tẽpla deoꝵ

Expanded text:
se nimisque liberaliter habuerat. Loca amoena, se nimisque liberaliter habuerat. Loca amoena, voluptaria facile in otio ferocis militum animos muli Romani amare, potare, signa, tabulas pictas, vasa caelata mirari, ea privatim et publice rapere, delubra spoliare, sacra profanaque omnia polluere. Igitur ii milites, postquam victoriam adepti sunt, nihil reliqui victis fecere. Quippe secundae res sapientium animos fatigant: ne illi corruptis moribus victoriae temperarent. Postquam divitiae honori esse coepere et eas gloria, imperium, potentia sequebatur, hebescere virtus, paupertas probro haberi, innocentia pro malevolentia duci coepit. Igitur ex divitiis iuventutem luxuria atque avaritia cum superbia invasere: rapere, consumere, sua parvi pendere, aliena cupere, pudorem, pudicitiam, divina atque humana promiscua, nihil pensi neque moderati habere. Operae pretium est, cum domos atque villas cognoveris in urbium modum exaedificatas, visere templa deorum,
Abbreviated transcription (Latin):
iustissimo. atq optino crudele in tolerandũq
factũ: Si pͥmo magis ambitio. quã auaritia : ani¬
mos hominũ exercebat. Qđ tam̃ uitiũ ꝓpius
uirtuti erat : Nã głam honorẽ imꝑium bonus
&ignauus. aeq sibi exobtant: Sed ille bonꝰ uera
uia nititur. huic quia bonȩ artes desunt. dolis
atq fallacus contendit. A uaricia : peccuniae. stu¬
diũ hab&. quã nemo sapiens concupiuit: Ca q̃ si
uenenis malisimbuta : corpꝰ animũq uirilẽ effe¬
minat: Sẽꝑ infinita : insaciahił ÷: Neq copia neq
in opia minuit᷑. Sypostꝗ .l. sylla armis recepta
re .P. debonis initis. malos euent habant: rapere
om̃s trahere domũ alius alius agros cũpere neq
modũ. neq modestiã. uictores. Habore. fecla. cru¬
deliaq inciues facinora f.cere. Hue accedebat᷑:
qđ L sylla exercitũ quẽ inasia lctauerat᷑. quo
sibi fidum facer& cont᷑ morẽsmaurũ. luxurio¬

Expanded text:
iustitissimo, atque optumo, crudele, intoletan dumque iustitissimo, atque optumo, crudele, intoletan dumque factum. Sed primo magis ambitio, quam avaritia, animos hominum excrcebat: quod tamen vitium propius virtutem erat. Nam gloriam, honorem, imperium, bonus, ignavus aeque sibi exoptant, sed ille vera via nititur; huic quia bonae artes desunt dolis atque fallaciis conrendit. Avaritia pecuniae studium habet, quam nemo sapiens concupivit. Ha quasi Veneris malis imbuta, corpus animumque virilem effeminat, semper infinita, insatiabilis est; neque copia, neque inopia minuitur. Sed postquam L. Sulla, armis recepta Republ. bonis initiis malos eventus habuit, rapere omnes, trahere: domum almodum neque modestiam victores habere, foeda crudeliaque in civis facinora facere. Huc accedebat, quod L. Sulla exercitum, quem in Asia ductaverat, quo sibi fidum faceret, contra morem maiorum luxurio
Abbreviated transcription (Latin):
tes ui subacti : carthago.emula imꝑii romani. ab
styrpe interut : cuncta maria. t̾rȩq patebant
seuire fortuna. ac miscere omia cȩp̃ Qui labo¬
res. pericła. dubias. atq asperas res. facile coleua¬
rant. his otiũ diuitiae optandae aliis. oneri mise¬
riaeq fuere: Igͥ pͥmo peccuniae. deinde imperui
cupido creuit: ea quasi materies om̃iũ maloꝵ
fuere. Nãq auaritia. fidẽ. ꝓbitatẽ. c&erasq
artes bonas subuertit: Prohis : suꝑbiã crudeli¬
tatẽ. deos negglegere. omia uenaliai hab̾e edo¬
cuit: Iambitio multos mortales. falsos fieri
subegit. Aliud clausum inpectore. aliud in lin¬
gua t ꝓmpcũ habe. Amicitias. inimicitiasq
ñ exre: sed ex cõmodo estimare Magisq uul¬
tũ. quã ingeniũ bonĩ hab̾e: Hart pͥmo paulatim
crescere. int̃dũ undicari: Post ubi contagiũ quasi
pestilentia inuasit : ciuitas inmutata. imꝑium ex¬

Expanded text:
tes vi subacti, Carthago aemula imperi Romani ab tes vi subacti, Carthago aemula imperi Romani ab stirpe interiit, cuncta maria terraeque patebant, saevire fortuna ac miscere omnia coepit. qui labores, pericula, dubias atque asperas res facile toleraverant, iis otium divitiaeque, optanda alias, oneri miseriaeque fuere. igitur primo pecuniae, deinde imperi cupido crevit: ea quasi materies omnium malorum fuere. namque avaritia fidem probitatem ceterasque artis bonas subvortit; pro his superbiam, crudelitatem, deos neglegere, omnia venalia habere edocuit. ambitio multos mortalis falsos fieri subegit, aliud clausum in pectore aliud in lingua promptum habere, amicitias inimicitiasque non ex re sed ex commodo aestumare, magisque voltum quam ingenium bonum habere. haec primo paulatim crescere, interdum vindicari; post ubi contagio quasi pestilentia invasit, civitas inmutata, im
Abbreviated transcription (Latin):
corpore exercebat. Optumꝰ quisq facere quam
dicere. sua ab aliis benefacta laudari. qũa ipse
alioꝵ narnere malebat. Igit᷑ domi. militieq bo¬
ni mores colebantur. Concor dia maxima . mon¬
ma auaritia erat : Ius. bonumq. apud eos ñ legi¬
b magis: quã natura ualebat. Iurgia discordias
simultates cũ hostib exercebant: Ciues cũciun¬
bus. deuirtute certabant: In supplicus deoꝵ: mag¬
nifici. Domi parci. mamicos fideles erant d¬
ab his artib. audatia. inbello. ubi pax euenerat
ego maxima documenta haec habeo: qd̃ inbello
sepius uindicatum ÷ in eos qͥ cont᷑ imperium in
hostem pugnauerant . quiq: tardius reuocati pre¬
lio excesserant. quã qui signa reliiquere. aut
pulsi loco : cedere ausi erant: In pace uͦ qd bene¬
ficiis. quã m&u. imꝑium agitabant : & accepta
inuiria : ignoscere quã ꝑseqͥ malebant Sed ubi
magni bello domiti : nationes fere. & popłi ingen¬

Expanded text:
corpore exercebat, optumus quisque facere quam corpore exercebat, optumus quisque facere quam dicere, sua ab aliis bene facta laudari quam ipse aliorum narrare malebat. Igitur domi militiaeque boni mores colebantur; concordia maxuma, minuma abus magis, quam natura valebat, iurgia, discordias, simulrates cum hostibus exercebaut: cives cum civibus de virtute certabant. In supplicus Deorum magnifici, domi parci, in amicos fideles erant. Duabus his artibus, audacia in bello; ubi pax evenerat,ego maxima documenta haec habco; quod in bello saepius vindicatum est in eos, qui contra imperium in hostem pugnaverant, quique tardius revocati praelio excesserant, quam qui signa relipulsi loco cedere ausi erant; in pace vero quod beneficiis magis quam metu imperium agitabant et accepta iniuria ignoscere quam persequi malebant. Sed ubi magni bello domiti, nationes ferae et populi ingen
Abbreviated transcription (Latin):
erat: Sic se quisq hostẽ ferire. murũ ascenđe :
conspici. dũ talefacinꝰ facer& ꝓperabat. Eas
diuitias eam bonã famam. magnamq nobilita¬
tẽ putabant: Laudis auidi. peccum ae liberales
erant. głam ingentẽ. diuitias honestas uolebant
Memorare possẽ. quib in locis maximas hostiũ
copias popłs romanꝰ parua manu fuderit. quas
urbes natura munitas pugnando ceperit. ni eares
longius nos ab incepto traher&: Sed profecto
fortuna in om̃ire. dominatur. Eares cunctas
ex libidine magis : quã ex uero celebrat. obscu¬
ratq. Atheniensiũ res gestac. sicut ego estimo
satis amplae. magnificeq fuere Uerũ aliquã¬
to minores tam̃ : quã fama ferunt᷑: Sed quia
ꝓuenere ibi scriptoꝵ magna ingenia. ꝑc̃rarum
orbem. at themensium facta ꝓmaximis cale¬
brantur. Ita eoꝵ qͥea fecere uircus tanta hab&
maxime negotiosus trat Ingenium nemo sine

Expanded text:
erat: se quisque hostem ferire, murum ascendere, erat: se quisque hostem ferire, murum ascendere, conspici, dum tale facinus faceret, properabat. Eas divitias, eam bonam famam magnamque nobilitatem putabant. Laudis avidi, pecuniae liberales erant, gloriam ingentem, divitias honestas volebant. Memorare possum, quibus in locis maxumas hostium copias populus Romanus parva manu fuderit, quas urbis natura munitas pugnando ceperit, ni ea res longius nos ab incepto traheret. Sed profecto fortuna in omni re dominatur; ea res cunctas ex lubidine magis quam ex vero celebrat obscuratque. Atheniensium res gestae, sicuti ego aestumo, satis amplae magnificaeque fuere, verum aliquanto minores tamen, quam fama feruntur. Sed quia provenere ibi scriptorum magna ingenia, per terrarum orbem Atheniensium facta pro maxumis celebrantur. Ita eorum, qui fecere, virtus tanta habetur, ntissumus quisque maxume negotiosus erat: ingenium nemo sine
Abbreviated transcription (Latin):
lib̾tatis. atq causa augendae rei .P. fuerat: insuꝑbi¬
am. dominationemq: se conuertit : inmutato mo¬
re. annua imꝑia: binosq imꝑatores sibi fecere:
łomͦ minime posse putabant: ꝑ licentiam in soles¬
cere. animũ humanum. Sed ea tẽpestate. coepe¬
re se quisq magis extollere. magisq ingenium
in ꝓmtu habere: Nam regib boni quã mali : sus¬
ceptiores sunt: Semꝑq his aliena uircus: for¬
midolosa ÷. Sed ciuitas. incredibile memoratu
est. adepta libtate. quantum breui creuerit :
tanta cupido głae incesserat: lã pͥmũ iuuent
simul debelli patiens erat: incastris ꝑlaborem
usu militiam discebat Magisq indecoris armis
& militarib: equis : quã in scortis atq conuiuus
lubidinẽ agebant: Igit᷑ talib uiris. non labor
unsolitus. ñ locus ullus. asꝑ. aut arduus erat.
ñ armatꝰ hostis formidolosꝰ. Virtus omĩa do¬
muerat: Sed głae maximũ certam̃ : int̾ ipsos

Expanded text:
libertatis atque augendae rei publicae fuerat, in superbilibertatis atque augendae rei publicae fuerat, in superbiam dominationemque se convortit, inmutato more annua imperia binosque imperatores sibi fecere: eo modo minume posse putabant per licentiam insolescere animum humanum. Sed ea tempestate coepere se quisque magis extollere magisque ingenium in promptu habere. Nam regibus boni quam mali suspectiores sunt semperque iis aliena virtus formidulosa est. Sed civitas incredibile memoratu est, adepta libertate, quantum brevi creverit: tanta cupido gloriae incesserat. Iam primum iuventus, simul ac belli patiens erat, in castris per laborem usum militiae discebat magisque in decoris armis et militaribus equis quam in scortis atque conviviis lubidinem habebant. Igitur talibus viris non labor insolitus, non locus ullus asper aut arduus erat, non armatus hostis formidulosus: virtus omnia domuerat. Sed gloriae maxumum certamen inter ipsos
Abbreviated transcription (Latin):
conuenere. disparigenere. dissimili lingua. alius
alio more uiuentes. in credibile memoratu est:
morib agris aucta. satis ꝓsꝑa. satisq polleis uide¬
batur. sicuti pberaq mortaliũ hab&łur : inuidia ex
opulentia ortiest Ig reges. populiq fintimi. bello
tẽptare. pauci ex amicis auxilio esse: Nam cete¬
ri m&u ꝑculsi: aꝑicłis aberant: At romani do¬
mi. militiaeq intenti : festinare. parare. aliafaltũ
hortari. hostib obiuam ire. libtatẽ patrlam. paren¬
tesq armis tegere. Post ubi pericła. uiralte pro¬
pulerant : sociis atq amicis. auxilia portabant.
magisq: dandis quã accipiendis beneficiis amicitias
parabant: Imꝑium legitimũ nom̃ imꝑii regiam
habebant: Delecti. qͥb corpus annis infirmum in¬
geniũ sapia ualidũ erat : rei .ł. consultabant: Hn.
uel & ate. ł curae similitudint: patres apellabant᷑ :
Post ubi regiũ imꝑium. qđ initio grã conseruandae

Expanded text:
convenere, dispari genere, dissimili lingua, alius convenere, dispari genere, dissimili lingua, alius alio more viventes, incredibile memoratu est moribus, agris aucta, satis prospera satisque pollens videbatur, sicuti pleraque mortalium habentur, invidia ex opulentia orta est. Igitur reges populique finitumi bello temptare, pauci ex amicis auxilio esse; nam ceteri metu perculsi a periculis aberant. At Romani domi militiaeque intenti festinare, parare, alius alium hortari, hostibus obviam ire, libertatem, patriam, parentisque armis tegere. Post, ubi pericula virtute propulerant, sociis atque amicis auxilia portabant magisque dandis quam accipiundis beneficiis amicitias parabant. Imperium legitumum, nomen imperi regium habebant. Delecti, quibus corpus annis infirmum, ingenium sapientia validum erat, rei publicae consultabant; hi vel aetate vel curae similitudine patres appellabantur. Post, ubi regium imperium, quod initio conservandae
Abbreviated transcription (Latin):
incredibilia. nimis alta. semꝑ cupiebat: Nunc
post dominationẽ lucii syllae : lubido maxima
inuaserat. rei .P. capiundae: Neq id. quib: modis
adsequeroe. dum sibi regnũ parar& quicquam
pensi habebat: Agitabat᷑ magis magisq indies ani¬
mͦ ferox inopia rei familiaris. & conscientia sce¬
lerũ Quae utraq his artib auxerat quas sup̃
memoraui: Incitabant p̃terea corrupticiuitatis
mores. quos pessima. Ac diuersa int̾se mala lipcu¬
ria. atq auaritia. uexabant. Res ipsa hortari
uid& ur. qm̃ demorib: ciuitatis tẽpus ammonuit:
sup̃ rep&ere : ac paucis instituta maior. domi
relinquerint. ut paulatĩ inmutata : ex pulcher
Irben romm. sicuti ego accepi. con¬
didedre. atq habuere initio: troiani qui ȩnea duce
ꝓfugi : sedib inc̃cis uagabantur: Eumq his abo¬
rigines genus hominũ ageste . sine legib sine imn¬
perio liberũ atq solutum: Hi postꝗ inuna mȩnia

Expanded text:
incredibilia, nimis alta semper cupiebat. Hunc incredibilia, nimis alta semper cupiebat. Hunc post dominationem L. Sullae lubido maxuma invaserat rei publicae capiundae; neque id quibus modis adsequeretur, dum sibi regnum pararet, quicquam pensi habebat. Agitabatur magis magisque in dies animus ferox inopia rei familiaris et conscientia scelerum, quae utraque iis artibus auxerat, quas supra memoravi. Incitabant praeterea corrupti civitatis mores, quos pessuma ac divorsa inter se mala, luxuria atque avaritia, vexabant. Res ipsa hortari videtur, quoniam de moribus civitatis tempus admonuit, supra repetere ac paucis instituta maiorum domi reliquerint, ut paulatim inmutata ex pulcherrUrbem Romam, sicuti ego accepi, condidere atque habuere initio Troiani, qui Aenea duce profugi sedibus incertis vagabantur, cumque iis Aborigines, genus hominum agreste, sine legibus, sine imperio, liberum atque solutum. hi postquam in una moenia
Abbreviated transcription (Latin):
erat: eodem regressus statui res gestas popłiro¬
mani. carpułm. ut quaeq memoria digna uide¬
bantur. ꝑscribe: Eomagis qđ mͥ aspe moxii . par¬
tib rei .p̃. animꝰ lib̾ erat: Igͥ decatline conura¬
tione. quã uerissime potero : paucis absol uam:
Nam id facinus in pͥmis. ego memorabile exis¬
timo. sceris. atq periculi nouitate: Necuius homi¬
nis morib: pauca prius explananda sunt . quam
initium narrandi faciam:
ueius catilina. nobili genere natus. fuit mag¬
naui : & animi & corporis : Sed ingenio, malo pͣ¬
uoq. Hiuc ab adoles centia. bella intestina. cedes
rapinae. discordia ciuilis. grata furre: ibiq nuon¬
tutem suam exercuit: Corpꝰ patiens in aediae.
algoris. uigiliae. supͣquam : cuiꝗ credibile est:
Animꝰ audax. subdolus. uarius. cuiꝰ lib& rer si¬
mulator. ac dissimulator: Alien appo&ens. sui
ꝓfusus. ardens incupiditatib. satis eloquentiae
sapientiae parum: Uastus animus : in moderata

Expanded text:
erat, eodem regressus statui res gestas populi Roerat, eodem regressus statui res gestas populi Romani carptim, ut quaeque memoria digna videbantur, perscribere, eo magis, quod mihi a spe, metu, partibus rei publicae animus liber erat. Igitur de Catilinae coniuratione, quam verissume potero, paucis absolvam; nam id facinus in primis ego memorabile existumo sceleris atque periculi novitate. De cuius hominis moribus pauca prius explananda sunt, quam initium narrandi faciam. L. Catilina, nobili genere natus, fuit magna vi et animi et corporis, sed ingenio malo pravoque. Huic ab adulescentia bella intestina, caedes, rapinae, discordia civilis grata fuere ibique iuventutem suam exercuit. Corpus patiens inediae, algoris, vigiliae supra quam quoiquam credibile est. Animus audax, subdolus, varius, quoius rei lubet simulator ac dissimulator, alieni appetens, sui profusus, ardens in cupiditatibus; satis eloquentiae, sapientiae parum. Vastus animus immoderata,
Abbreviated transcription (Latin):
quia pleriq quae delicta reprehenderis: maliuo¬
lentia. & inuidia. dicta putant: Sbi demagia
uirtute. atq gła bonoꝵ memores: quae sibi qͥsq
facilia factuputat. eqͦ animo accipit: Supra
ea: ueluti ficta ꝓfalsis ducit. Sed ego adoleseen¬
tulus initio sicuti pleriq studio: ad rem publicã
latus sum. ibiq mihi multa aduersa fuere. Nã
ꝓpudore. ꝓ abstinentia : ꝓuirtute : audatia.
largitio. auaritia uigebant: Quae tam& si
animꝰ asꝑnabat᷑ insolens malarum artium.
tam intͣ tanta uitia. in becilla&as: ambitione
corrupta tenebatur: Ac me cum abreliquis
malis morib dissentirem: nichilominus hono¬
ris cupido eadem. quae & c&eros. fama atq
inuidia. uex abat: Ig ubi animus ex multis
consilium. socordia. atq desidia. bonũ otium
conterere: Neq uͦ agum colendo. aut uenan¬
do. seruilib officiis intentum. Adatem agere:
sed a qͦ incepto studioq me ambicio mala docinu¬

Expanded text:
quia plerique, quae delicta reprehenderis, malevoquia plerique, quae delicta reprehenderis, malevolentia et invidia dicta putant, ubi de magna virtute atque gloria bonorum memores, quae sibi quisque facilia factu putat, aequo animo accipit, supra ea veluti ficta pro falsis ducit. Sed ego adulescentulus initio, sicuti plerique, studio ad rem publicam latus sum ibique mihi multa advorsa fuere. Nam pro pudore, pro abstinentia, pro virtute audacia, largitio, avaritia vigebant. Quae tametsi animus aspernabatur insolens malarum artium, tamen inter tanta vitia imbecilla aetas ambitione corrupta tenebatur; ac me, cum ab reliquorum malis moribus dissentirem, nihilo minus honoris cupido eadem, qua ceteros, fama atque invidia vexabat. Igitur ubi animus ex multis i, non fuit consilium socordia atque desidia bonum otium conterere neque vero agrum colundo aut venando, servilibus officiis, intentum aetatem agere; sed, a quo incepto studioque me ambitio mala detinu
Abbreviated transcription (Latin):
ac misceri omĩa cerneres: Nam imperũ. faci
desidia. ꝓcontinentia & eqͥtate. lubido. atq
suꝑbia. inuasere : fortuna simul cum morib
ficant. uirtuti omĩa parent: Sed multimor¬
tales. dediti uentri. atq somno. in docti. incuil¬
tiq: uitam sicuti pereginantes trans egere. qͥb
ꝓfecto cont̃ naturam corpꝰ uoluptati. anima one
m inutre. atq frui anima uidorur: qͥ aliquo
negptio intentꝰ. p̃clari facinoris. aut artis bonȩ .¬
famam querit: Sed inmagna copia rerũ: aliud
alii natura : it̃ ostendit: Pulchrum est beneface¬
re. reipublicae: &iam benedicere. haut absur¬
dum est Selpace. uel bello. clarũ fieri lic&.
It qui fecere. & qui facta alioꝵ seripsere.: mubai
laudant᷑: At mͥ qͥdem tamosi haud quam quã
pargła sequatur scriptorem. & auctorẽ rerum:
tam̃ in primis arduum ind&. res gestas scriberẽ:
Primũ quod facta dictis exequanda sunt. dehine

Expanded text:
ac misceri omnia cerneres. nam imperium facilac misceri omnia cerneres. nam imperium facildesidia, pro continentia et aequitate lubido atque superbia invasere, fortuna simul cum moribus ficant, virtuti omnia parent. sed multi mortales, dediti ventri atque somno, indocti incultique vitam sicuti peregrinantes transiere; quibus profecto contra naturam corpus voluptati, anima onermihi vivere atque frui anima videtur, qui aliquo negotio intentus praeclari facinoris aut artis bonae famam quaerit. Sed in magna copia rerum aliud alii natura iter ostendit. pulchrum est bene facere rei publicae, etiam bene dicere haud absurdum est; vel pace vel bello clarum fieri licet; et qui fecere et qui facta aliorum scripsere, multi laudantur. ac mihi quidem, tametsi haudquaquam par gloria sequitur scriptorem et aucttamen in primis arduom videtur res gestas scribere: primum, quod facta dictis exaequanda sunt; dehinc,
Abbreviated transcription (Latin):
qua fruimur brruis est : memoriã nr̃i quam
maxime longam efficere: Nadi diuitiarũ
& formar gła: luxa atq fragilis ÷: Uirtus
clara. &̃naq habołur: Sed diu magnũ inter
mortales c̃tamen fuit : uine corporis. an
lueris : mature facto opus ÷: Ita utrumq ꝑse
indigens. alterum altirius auxilio eg&: Igitͥ¬
initio reges nam int̾ris nom̃ imperũ id pri¬
mũ fuit. diuersi pars ingeniũ. aln corpus
exercebant. &imitum uita hominũ sine cu¬
piditate agitibatur. sua xuiq sucis placebant
Postea uero quã inasia eyrusiingricia lace¬
demonii & athenienses coepere. unbes atq
nationes subigere. lubidinẽ dominandi.
causam belli habere. maximamtgloriã
in maximo imperio putare : tum̃ demũ peri¬
culo. atq negotus cõꝑtum ÷ : in bello plurimũ
ingeniũ posse: Quod si regũ atq imperatorũ
animi uirtus in pace ita ut in bello ualer&:
equabilius atq constantius : sese reshumanȩ
haberent: Neq aliud alio ferrȩ. neq mutari

Expanded text:
qua fruimur brevis est, memoriam nostri quam maxume longam efficere. nam divitiarum et formae gloria fluxa atque fragilis est, virtus clara aeternaque habetur. Sed diu magnum inter mortalis certamen fuit, vine corporis an lueris mature facto opus est. ita utrumque per se indigens alterum alterius auxilio eget. igitinitio reges — nam in terris nomen imperi id primum fuit— divorsi pars ingenium, alii corpus exercebant: etiam tum vita hominum sine cupiditate agitabatur; sua quoique satis placebant. postea vero quam in Asia Cyrus, in Graecia Lacedaemonii et Athenienses coepere urbis atque nationes subigere, lubidinem dominandi causam belli habere, maxumam gloriam in maxumo imperio putare, tum demum periculo atque negotiis compertum est in bello plurumum ingenium posse. quod si regum atque imperatorum animi virtus in pace ita ut in bello valeret, aequabilius atque constantius sese res humanae haberent, neque aliud alio ferri neque mutari
Abbreviated transcription (Latin):
nocte intempesta cũ paueis in manliana ca¬
stra ꝓfectus ẽ. S cethego acꝙ lentulo. ce.¬
terisq quoriĩ cognouerat ꝓptam audatiã.
mandat. quib reb possent opes factionis
c̃firment insidias c̃suli maturent cedẽ.
incendia. aliaq belli facinora parent. sose
Dũ hec rome gerunt᷑ .G. manlius ex suo
numero legatos ad marciũ regẽ mitit.
cũ mandatis huiusce modi Deos. hominesq
testamur imperator nos armaneq c̃tra
patriam cepisse. neq quo periculũ ali¬
is faceremꝰ. sed uti corpora nr̃a ab inui¬
ria tuta forent. Qui miseri. egentes uio¬
lentia. atq crudelitate feneratoꝵ¬

Expanded text:
nocte intempesta cum paucis in Manliana canocte intempesta cum paucis in Manliana castra profectus est. sed Cethego atque Lentulo ceterisque, quorum cognoverat promptam audaciam, mandat, quibus rebus possent, opes factionis confirment, insidias consuli maturent, caedem incendia aliaque belli facinora parent: sese Dum haec Romae geruntur, C. Manlius ex suo numero legatos ad Marcium Regem mittit cum mandatis huiusce modi: 'Deos hominesque testamur, imperator, nos arma neque contra patriam cepisse neque quo periculum aliis faceremus, sed uti corpora nostra ab iniuria tuta forent, qui miseri, egentes violentia atque crudelitate faenerato
Abbreviated transcription (Latin):
assedit. catilina ut erat paratus ad dissimulan¬
la omĩa. demisso uultu. uoce supplici postulare
patribus cepit. nequid desetemere crederent.
ea familia ortũ. itase ab ad olescentia uitã insti¬
tuisse. ut omĩa bona inspe haber&. ne estima¬
rent sibi patricio homini cuius ipsius atq maio
plurima beneficia in plebẽ romanã ee̾nt. per¬
bita. re .p. opus esse . cũ eam seruaret .o.tullius
inquilinus cius urbis romȩ. Ad hoc maledicta
alia cũ adder&. obstrepere om̃s. hostẽ atq
parricidam uocare. Tum ille furibundus.
qm̃ quidẽ cir cũuentus inquit ab in imicis pͣceps
agor incendiũ meũ ruina extingam. Deinde
se excuria domũ proripuit. Ibi multa ipse
secũ uoluens. quod neq: insidiȩ consuli pro¬
cedebant. & ab incendio intelligebat urbẽ
uigiliis munitams optimum factu credens ex¬
ercitũ angere. acpͥusquã legiones scribe¬
rent᷑ multa ante capere. q̃ bello usui forent

Expanded text:
adsedit, Catilina, ut erat paratus ad dissimulanadsedit, Catilina, ut erat paratus ad dissimulanda omnia, demisso voltu, voce supplici postulare a patribus coepit, ne quid de se temere crederent: ea familia ortum, ita se ab adulescentia vitam instituisse, ut omnia bona in spe haberet; ne existumarent sibi, patricio homini, quoius ipsius atque maiorum pluruma beneficia in plebem Romanam essent, perdita re publica opus esse, quom eam servaret M. Tullius, inquilinus civis urbis Romae. ad hoc male dicta alia quom adderet, obstrepere omnes, hostem atque parricidam vocare. tum ille furibundus 'quoniam quidem circumventus' inquit 'ab inimicis praeceps agor, incendium meum ruina restinguam.' deinde se ex curia domum proripuit. ibi multa ipse secum volvens, quod neque insidiae consuli procedebant et ab incendio intellegebat urbem vigiliis munitam, optumum factu credens exercitum augere ac, prius quam legiones scriberentur, multa antecapere, quae bello usui forent,
Abbreviated transcription (Latin):
ais .c. libero impunitatẽ eius rei. & sestercia
ducenta milia . Itẽq decreuert uti gladiato¬
nȩ familiȩ capuã. & incetera municipia diftri¬
buerentur ꝓcuiusq opib romȩ pertotã urbẽ
ugiliȩ haberent᷑: Hisq minores magistratus
p̃ẽent quib reb ꝓmota ciuitas. atq immutata
urbis facies erat. Ex sũ maletitia atq lascuua
quȩ diurturna quies pepererat. repente
Neq loco. neq ho¬
mini cuiquã
tiri. Ad hoc mu
pericula me
timor in solitus incesserat. ꝓfflictare sese. manꝰ
supplices ad celũ tendere :nisꝑrari paruos liberos
sibi. patriȩq diffidere. At catiline crulelis animꝰ
eadẽ illa mouebat tam & si p̃sidia parabantur
& ipse lege plautia in terrogatus erat. ab.l. pau¬
lo. postremo dissimulandi causa. aut sui expurgandi.
sicut uirgio lacessitus for&. insenatũ uenit. Tum
.m. tullius consul siue presentiam eius timens. siue
ira ꝑmotiis. orationẽ habuit luculentã. atq: uti

Expanded text:
centum, libero inpunitatem eius rei et sestertia ducenta itemque decrevere, uti gladiatoriae familiae Capuam et in cetera municipia distribuerentur pro cuiusque opibus, Romae per totam urbem vigiliae haberentur iisque minores magistratus praeessent. Quibus rebus permota civitas atque inmutata urbis facies erat. Ex summa laetitia atque lascivia, quae diuturna quies pepererat, repente neque loco neqmini cuiquam tiri. Ad hoc mpericula metcae magnitudine belli timor insolitus incesserat, adflictare sese, manus supplices ad caelum tendere, miserari parvos liberos, sibi patriaeque diffidere. At Catilinae crudelis animus eadem illa movebat, tametsi praesidia parabantur et ipse lege Plautia interrogatus erat ab L. Paulo. postremo dissimulandi causa aut sui expurgandi, sicut iurgio lacessitus foret, in senatum venit. tum M. Tullius consul, sive praesentiam eius timens sive ira conmotus, orationem habuit luculentam atque util
Abbreviated transcription (Latin):
negat. setociens fusũ numidã ꝑtimescere. uirtuti
ꝗ ꝑditis quos ducebat turpifuga: incertȩ acforsitan
postpaulo morbo int̾iturȩ uitȩ parcer&. Cecum
ab eodẽ monitꝰ uti noet ꝓsiciscerent᷑ consiliũ ap ꝓ¬
bat. ac statĩ milites cenatos ẽe in castris. ignesq
ꝗ crebrimos fieri. dempͥna uigilia silentiore redi
cuortusols rastra metebat: cuequites mauriñciant
ugurtha circit eduũ miliũ int̃uallu anteces conse¬

Expanded text:
negat se totiens fusum Numidam pertimescere: virtuti negat se totiens fusum Numidam pertimescere: virtuti s, quam, proditis quos ducebat, turpi fuga incertae ac forsitan post paulo morbo interiturae vitae parceret. ceterum ab eodem monitus, uti noctu proficisceretur, consilium adprobat; ac statim milites cenatos esse in castris ignisque quam creberrumos fieri, dein prima vigilia silentio egredi cum ortu solis castra metabatur, quom equites Mauri nuntiant Iugurtham circiter duum milium intervallo ante conse
Abbreviated transcription (Latin):
cũ uelitarib: arms itineris ꝓperandi causa. neq
ris sccꝰ atq aliiꝰ arens adũsũ tela hostrũ qdẽ.
leuia sunt munitis. In tainere qui noddeniniue uelur
silius bochi repente in cãpis patentib: cũmie non
ãplius equitib sese ostendit. quiteme e. ieffuse eun¬
tes. sillȩ aliisq: oͥm̃ib: ⁊ numerũ ãpliorẽ uero ⁊ hosti¬
lẽ metũ efficiebant. Igit᷑ sequisq: expedire. arma at
tela tẽptare. intendere. Timor aliquantꝰ s spesãplior.
quippe uictorib ⁊ ad usũ eos quossepe iucerant. Int̾im
equites exploratũ p̃missi. re utierat qui etã neiant
Uolux adueniens: questorẽ appellat. dicitq se a patt
boco obuiã illissimul & p̃sidiomissũ. De inde cũ ⁊ pxi
ad sillã ad currit. dicitq sibi exspeculatorib: cogniti:
iugurthã haud ꝓcul ab eẽ. simuluti noctuclã secie
ꝓfugerent : rogat atq: hortat᷑. Ille animo feroci

Expanded text:
cum velitaribus armis, itineris properandi causa, neque cum velitaribus armis, itineris properandi causa, neque his secus atque aliis armis advorsum tela hostium, quod ea levia sunt, muniti. sed in itinere quinto denique die Volux, filius Bocchi, repente in campis patentibus cum mille non amplius equitibus sese ostendit, qui temere et effuse euntes Sullae aliisque omnibus et numerum ampliorem vero et hostilem metum efficiebant. igitur se quisque expedire, arma atque tela temptare, intendere; timor aliquantus, sed spes amplior, quippe victoribus et advorsum eos, quos saepe vicerant. interim equites exploratum praemissi rem, uti erat, quietam nuntiant. Volux adveniens quaestorem appellat dicitque se a patre Bocad Sullam accurrit dicitque sibi ex speculatoribus cognitum Iugurtham haud procul abesse. simul, uti noctu clam secum profugeret, rogat atque hortatur. ille animo feroci
Abbreviated transcription (Latin):
sitis legttis potestas romã eundifit. & a ucon¬
ule int̃ra in ducie postulabant᷑: Ea sillȩ a plersq:
placuere. fauci ferociꝰ decernunt. scilica& ignari
himanarũ rerũ quȩ fluxȩ ⁊ mobiles. sẽ ꝑinad¬
uersa mutant᷑. Cet᷑ũ mauri in petratis om̃bred
trasrꝗmã ꝓfecti: cũ .G. ns. octauio pisone quiqueste
sti endiũ in africã poxtauierat. Diio ad regẽ rede
in t. Ex ins bocus tũ cet̾a tũ maximt bengnitatẽ
R stucliũ siltȩ lubens accepit. Romeq legatis eiuis
postꝗ errasse regẽ ⁊ iugurthȩ scelert lapsũ depea
rist᷑ amicitiã ⁊ feđ petentib: hoc modo respondet᷑¬
Don atꝰ ipr. beneficn ⁊ inuriȩ memoree solet
cetum bocho q ñ penitec : delictigram facit fidis
c amiaitiadabunt cũ meruerit. Qiuis reb cogiatis
bccus ꝑ litter as amarno petiuit utisillã ad semuit¬
s missus cr̃ p̃sidio equtu. atq peditã. fundita
uale a sũ. sr tea icro sagittaru. & cohors beugra

Expanded text:
 legatis potestas Romam eundi fit, et ab consule interea indutiae postulabantur. Ea Sullae et plerisque placuere; pauci ferocius decernunt, scilicet ignari humanarum rerum, quae fluxae et mobiles semper in aduersa mutantur. Ceterum Mauri impetratis omnibus rebus tres Romam profecti duce Cn. Octauio Rusone, qui quaestor stipendium in Africam portauerat, dunt. ex iis Bocchus quom cetera tum maxume benignitatem et studium Sullae lubens accepit. Romaeque legatis eius, postquam errasse regem et Iugurthae scelere lapsum deprecati sunt, amicitiam et foedus petentibus hoc modo respondetomanus benefici et iniuriae memor esse solet. ceterum Boccho, quoniam paenitet, delicti gratiam facit: foedus et amicitia dabuntur, quom meruerit.' Quis rebus cognitis Bocchus per litteras a Mario petivit, uti Sullam ad se mitis missus cum praesidioBalearum. praeterea iere sagittarii et cohors Paeligna
Abbreviated transcription (Latin):
patefaciunt. simul ab eo pecunt. utifaucor. c̃sultorq
sibi ad sit. copias. fidẽ magnitudinẽ regissu.alia
quȩ aut utilia. aut bennolentia ẽẽ credebant: ora¬
cione extollunt. de insilla omĩa pollicito. e octi quo
modo apudmariũ itẽ apud senatũ uerba facerent:
intenđit negociocirtã redit : nde aduentu legatoꝵ
ce or factuso illosq & fillã abtuca uenire ubit

Expanded text:
patefaciunt; simul ab eo petunt, uti fautor consultorque patefaciunt; simul ab eo petunt, uti fautor consultorque sibi assit; copias fidem magnitudinem regis sui et alia, quae aut utilia aut beneuolentiae esse credebant, oratione extollunt. Dein Sulla omnia pollicito docti, quo modo apud Marium, item apud senatum verba facerent, intenderat negotio Cirtam redit et de adventu legatorum certior factus est, illosque et Sullam ab Utica venire iubet
Abbreviated transcription (Latin):
bq ut & ns corrupat Mariꝰ intel exercitu
qe sladusb i pͥlus uenerant: sea ammo aitus
abs alisꝰ amicis quos incerruptis rtgurda
rediqueint. ex omi copia necessarior e qupnq
delegit. quoꝵ & hieles cognina.nigeniu uaao¬
sima erant cos aimaitiit. oade inde si flacer uetena¬
legatos ire inb&. agendarlinerĩ & quoueomad
belli ẽponendi licentiã illis ꝑmirent. Illimature
bis getulis in itmere circũuenti. spoliatiq paiudiꝰ
sine decore ad silla ꝓfuguint. quẽ consul in expedi¬
tionẽ ꝓficiscens ꝓptort reliquerat. Eos ille ñ ꝓua de¬
nis hostib utimeritierant: sed accurate. aclibe¬
ralit̃ habtut Quare barbari ⁊ famã romanoꝵ aua¬
ritiȩ falsa: & sillã obminificentiã insese amicũ.
rati. Nã &iatũ largitio multis ignotaerat. Mu¬
nifcꝰ nemoputabat᷑ : nisi parit̃ uolens. dona omĩa in
benignitate habebant᷑. Igit᷑ questori manlatabodn

Expanded text:
batur, donis corruperat. Marius interea exercitu batur, donis corruperat. Marius interea exercitu quae sibi duobus proeliis venerant, seu admonitus ab aliis amicis, quos incorruptos Iugurtha reliquerat, ex omni copia necessariorum quinque delegit, quorum et fides cognita et ingenia validissuma erant. eos ad Marium ac deinde, si legatos ire iubet, agendarum rerum et quocumque modo belli componendi licentiam ipsis permittit. Illi mature re a Gaetulis latronibus circumventi spoliatique pauidi sine decore ad Sullam profugiunt, quem consul in expeditionem proficiscens pro praetore reliquerat. Eos ille non pro uanis hostibus, uti meriti erant, sed accurate ac liberaliter habuit. Qua re barbari et famam Romanorum auaritiae falsam et Sullam ob munificentiam in sese amicum rati. Nam etiam tum largitio multis ignota erat; munificus nemo putabatur nisi pariter volens; dona omnia in benignitate habebantur. Igitur quaestori mandata Bocchi
Abbreviated transcription (Latin):
utinã apͥncipio tibi placuiss& ꝓfecto ex
populo romano ad hoctẽpus multo plurta
bona accepisses: ꝗ mala ꝑꝑsus esses. Sed qm̃
humanarũ rerũ fortuna pleraq: regit:
festina atq uticepłti ꝑge. Multa oportuna
habes quo faciliꝰ crrata esfficus iuperes Pstremo
hoc in pect ustuũ demite Nũ ꝗ populũ ramenũ
benesicus uictũ. ee. nã bello qdualeat tute scis.
Ad eabocus placide ⁊ benigne simul pauca ꝓde
licto suo uerba facit. Se ñ hostili animo sed ob
regmĩ tutandũ arma cepisse. mã numidic par¬
tẽ unde ingurthã ex piuerit: iurebelli fuã facta
cã iustari amario patine qui uisse. łret̃ ea missis
Aea romã legatis repulsũ ab amictia. Cec̃um
uetera omittert. actñ si ꝑmariũ licerae lego¬
nes adsenatũ mifurũ. dein copia ficta animꝰ
Uarbari ab amicis flexus quos iugurchacogni¬
ta legatioe sillȩ ⁊ manin metuens id qd para¬

Expanded text:
utinam a principio tibi placuisset: profecto ex utinam a principio tibi placuisset: profecto ex populo Romano ad hoc tempus multo plura bona accepisses, quam mala perpessus esses. sed quoniam humanarum rerum fortuna pleraque regit,festina atque, uti coepisti, perge. multa atque opportuna habes, quo facilius errata officiis superes. postremo hoc in pectus tuom demitte, numquam populum Romanum beneficiis victum esse. nam bello quid valeat, tute scis.' Ad ea Bocchus placide et benigne, simul pauca pro delicto suo verba facit: se non hostili animo, sed ob regnum tutandum arma cepisse. nam Numidiae partem, unde vi Iugurtham expulerit, iure belli suam factam; eam vastari a Mario pati nequivisse. praeterea missis antea Romam legatis repulsum ab amicitia. ceterum vetera omittere ac tum, si per Marium liceret, legatos ad senatum missurum. dein copia facta animus barbari ab amicis flexus, quos Iugurtha, cognita legatione Sullae et Manli metuens id, quod para
Abbreviated transcription (Latin):
ueniũt qui regis uerbis a mario petiuere
duos quã fidissimos ad eũ mitera. uelle
desuo ⁊ de populi romani cõmodo cit̃ hisdñ¬
serere. Iuestatĩ laciũ sillã.: iaulũ manliũ
ireiubai Quiquãꝗ accitubant: tam̃ placuit
uerba apued regẽ facere Ingeniũ ant adũsũ
flecterent. aut cupiclũ pacis uec̾mciiꝰ accende¬
nuere. ut aliquando pacẽ ꝗbellũ malles. neu
te optimũ cũ pessimo omĩum iugurtha mis¬
cendo c̃maculares. Simul nob demeres acer¬
bã neccessitudinẽ parit̃ te errantẽ & illũ
s̃celeratissimũ ꝑsequi. Ad hoc populo ronia no
iã apͥncipio inopiuisũ melius amicos ꝗ seruos
querere. tuciusq rati uolentib quã coactis
inꝑitare. tibiuꝰ nulla oportunior amicitia¬
nr̃a. Primũ qd ꝓcul absumus: in quo offens¬
seminimũ. grã parł acsiꝓpeadessemꝰ. de in
qd̾ parentes abunde habemꝰ. Amicorũ neq
nobis. neq cuiꝗ omĩum satis fuit atq hoc

Expanded text:
veniunt, qui regis verbis ab Mario petiuere, veniunt, qui regis verbis ab Mario petiuere, duos quam fidissimos ad eum mitteret, velle de suo et de populi Romani commodo cum iis disserere. Ille statim L. Sullam et A. Manlium ire iubet. qui quamquam acciti ibant, tamen placuit verba apud regem facere, ut ingenium aut avorsum flecterent aut cupidum pacis vehementius accendenuere, uti aliquando pacem quam bellum malles neu te optumum cum pessumo omnium Iugurtha miscendo conmaculares, simul nobis demeres acerbam necessitudinem, pariter te errantem atque illum sceleratissumum persequi. ad hoc populo Romano iam a principio inopi melius visum amicos quam servos quaerere, tutiusque rati volentibus quam coactis imperitare. tibi vero nulla opportunior nostra amicitia, primum quia procul absumus, in quo offensae minumum, gratia par ac si prope adessemus; dein quia parentis abunde habemus, amicorum neque nobis neque quoiquam omnium satis fuit. atque hoc
Abbreviated transcription (Latin):
trent᷑ similq: barbari animos tollere m
ꝑculsos remanos acriꝰ instare iãq: paudũ a
fuga aberant eũ silla ꝓfligates liis quos ad ũ¬
sũ ierat. redigis mauris ablatere nieurmt.
Uoccus statĩ auertit᷑. At ingurta dũ fusten¬
tare suos. ⁊ ꝓpeiã ad eptã inctoriã retinere
cupit circiũuentꝰ ab equitib clextra sinistra
omtib occisis solus int̃telahostiũ uttabura
erupit. atq int̾im mariꝰfugatis equitibrae¬
currit auxilio fuis. quos pelliiã acceꝑat. Denu
hostes iã unchq fusi. Tuspectaculũ horribile
incãpis patentib seqni. sugere oceidi capie
at qiuiri affucti ac multi uulnerib acceptis
neq fugert posse. neq quietẽ patiaite susede
iestati c̃cidere. Fostremo omĩa quaitisus esoe
iã iuctor ꝑuenit in oppicdũ cirtã quo inituo ꝓfec¬
tus intenderat. Eo post diẽ quintũ quã it̃um
barbari malepugnauerant: legati a boceo

Expanded text:
terrentur, simulque barbari animos tollere et in terrentur, simulque barbari animos tollere et in perculsos Romanos acrius incedere. Iamque paulum a fuga aberant, cum Sulla profligatis iis, quos aduersum ierat, rediens ab latere Mauris incurrit. Bocchus statim auertitur. At Iugurtha, dum sustentare suos et prope iam adeptam victoriam retinere cupit, circumventus ab equitibus, dextra sinistraque omnibus occisis solus inter tela hostium vitabundus erumpit. Atque interim Marius fugatis equitibus accurrit auxilio suis, quos pelli iam acceperat. Denique hostes iam undique fusi. Tum spectaculum horribile in campis patentibus: sequi fugere, occidi capi; equi atque viri afflicti, ac multi uulneribus acceptis neque fugere posse neque quietem pati, niti modo ac statim concidere; postremo omnia, qua visus erat, iam victor pervenit in oppidum Cirtam, quo initio profectus intenderat. Eo post diem quintum, quam iterum barbari male pugnauerant, legati a Boccho