comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ciꝰ amplificari : quam in nob̾ coartari.
saluentur ⁊ nos ꝑeamꝰ. quam multi ꝑe¬
ant ⁊ nos saluem᷑. S consid̾ate. qm̃ di¬
lectionis ordo talis non ẽ ut añ sedi¬
ligat homo xximũ suũ. cuiꝰ dilectio¬
nem a sua traħe ⁊ formare iubet᷑ c̃dr̃.¬
ħ illi cupit ⁊ optat ꝙ sͥͦ qͦmͦ illiꝰ salu¬
tem desidat qui suam ꝑditionẽ optat:
Itaq pͥmum seip̃m bñ dilige̾ debet.
mum suum. Si aũ se ꝑdẽ uult uͥ sal¬
uum faciat ꝓniũ suũ ñ ẽ ordinata
dilectio. qr ꝑ anima sua nullã ꝯmu¬
a te requirit ds ut animã tuam des illi :
dem̃ ceta adicias. Si qͥd ꝓisto dare uolu¬
eri: non accipit᷑ nͥ dedis ⁊ istud. Pmumists.
reliqua cuin isto. Non itaq dico duos aut
iii. aut .iiiͦiͬ. homines. s nec totũ mundũ
ꝯtͣ aĩam tuam dilig̾e̾ debes. Si eñĩaliqͥd
plꝰ quã animãtuam diligis. ulẽ ip̃m
ꝓfecto plꝰ quã dm̃ dilige̾ ꝯꝓbaris. qi a

Expanded text:
tius amplificari quam in nobis coarctari ctius amplificari quam in nobis coarctari csalventur et nos pereamus, quam multi pereant, et nos salvemur. Sed considerate quoniam dilectionis ordo talis non est, ut ante se diligat homo proximum suum cujus dilectionem a sua trahere et formare jubetur, salutem desiderat qui suam perditionem optat. Itaque primum seipsum bene diligere debet, mum suum. Si autem se perdere vult ut salvum faciat proximum suum, non est ordinata dilectio, quia pro anima sua nullamm requiritetera adjicias. Si quid pro isto dare volueris, non accipitur nisi dederis et istud. Primum istud, reliqua cum isto. Non itaque dico duos aut tres aut quatuor homines, sed nec totum mundum contra animam tuam diligere debes. Si enim aliquid plus quam animam tuam diligis, idem ipsum profecto plus quam Deum diligere comprobaris; quia
Abbreviated transcription (Latin):
se ẽ. aut unũ istũ aut duos illoᷤ. dic
gͦ tumͥ quid eligis. qui ꝓninum
tuũ qͣnͣtum te ipm diligis : Meliꝰ ẽ
saluari duos quam unũ. Ido in¬
duo saluentur: Etgo us ut magis saluẽt᷑
duo illi. quã iste unꝰ. Nonne gͦ mag̃ dili¬
gis illud ꝙ. potiꝰ sligis: Itamquis oĩno
magis diligo. Nide gͦ quid sequat᷑. Su¬
dilige̾ debes tm̃ ꝓximũ tuum qnͣtum
teipm. Si gͦ tm̃ diligis unũ istũ qnͣtũ
qm teip̃m. Et si plꝰ illos diligis qͣm
teipm: qnͣtum uidr plꝰ illos diligis ꝙͣ¬
diligas dm̃. ⁊ ꝑeas tuut illi salui fiant.
Ot fortassis aliquis exstimabit eiusmͦi
dilectionẽ hũisse moysen. qui irascẽti dõ
ꝓ salute ꝓximoꝵ se opponens ait. Si ñ di¬
mittis eis hanc noxam: dele me. delibͦ
ut ẽẽ axͦ iulli salui fiant in .xͦ. & fortasse
h ĩ aliquis ad amorẽ di ꝑtin̾e credat. u
eum tm̃ diligamꝰ. ũ głam eiꝰ in aliis po¬

Expanded text:
se est aut unum istum, aut duos istos. Dic se est aut unum istum, aut duos istos. Dic ergo tu mihi quid eligis, qui proximum tuum tanquam teipsum diligis? Melius est salvari duos quam unum. Ideo, induo salventur. Ergo vis ut magis salventur duo illi, quam iste unus; nonne ergo magis diligis illud quod potius eligis? Ita inquis omnino, magis diligo. Vide ergo quid sequatur. Sudiligere debes proximum tuum quantum teipsum. Si ergo tantum diligis unum istum quantumquam teipsum. Et si illos duos plus diligis quam teipsum, quantum videtur plus diligis diligas Deum ut pereas tu, ut illi salvi fiant: Et fortassis aliquis aestimabit ejusmodi dilectionem habuisse Moysen, qui irascenti Deo pro salute proximorum se opponens ait: « Si non dimittis eis hanc noxiam, dele me de libro ut illi salvi fiant in Christo. Et fortasse etiam hoc aliquis ad amorem Dei pertinere credat, ut eum tantum diligamus, ut gloriam ejus in aliis po
Abbreviated transcription (Latin):
ẜ similitudinẽ tm̃. siue ⁊̃ .ẜ equalitat̃e
intelligendũ sit. Nam si ꝓximos nrͣo ᷤᷤ
tm̃ dilig̾e iubem᷑. quãtũ nosmet ip̃oᷤᷤ
uiđr quiddam scrupulosũ inde
orri.ꝙ. nonleuit᷑ explicare possimus
Ecce duo sunt quoꝵ alt̾m ꝑire ne¬
cesse sit. Datur uni optio quid uelit
eligat: eduob. quoꝵ alt̾m omnino
e uitare non possit. Si suam salute ma¬
gis eligit: minꝰ ꝑximum diligit. Si
parem dilectionẽ fac̾e non posse ele
tm̃ alti p̃ferre in optione quȩ paria om̃o
ꝯstant in dilectione. Sic gͦ forte qͥs
hanc obiectionẽ euitare ꝯtendat. S:
quid dicemꝰ : Siunum aliquẽ hõiẽ
tm̃ dilig̾e debeo. qͣntũ meip̃m: ñne
duos aut tres aut .iiiͦiͬ. amplius di¬
lig̾e debeo qm meip̃m : S ic uadunt
questiones hominũ :⁊ inquietant
homines semet ipõs cogitationib
suis. Dicunt enĩ ꝗ meliꝰ ẽ ampliu ᷤ
diligend̃: P onamꝰ tres homines
unum hĩe: duos iñ. dico qr ꝑire neceᷤ¬

Expanded text:
equalitatem intelligendum sit. Nam si proximos nostros tantum diligere jubemur quantum nosmetipsos, videtur quiddam scrupulosum inde oriri: quod non leviter explicare possumus. Ecce duo sunt quorum alterum perire necesse est. Datur uni optio quod velit eligat e duobus quorum alterum omnino evitari non possit. Si suam salutem magis eligit, minus proximum diligit. Si is dicat parem dilectionem facere non posse electerum alteri praeferre in optione quae paria omnimo constant in dilectione. Sic ergo forte quis hanc objectionem evitare contendat. Sed quid dicemus? Si unum aliquem hominem tuum diligere debeo quantum meipsum, duos aut tres aut quatuor amplius diligere debeo quam meipsum? Sic vadunt quaestiones hominum, et inquietant homines semetipsos cogitationibus suis. Dicunt enim: Quod melius est amplius diligendum est; ponamus tres homines, unum hinc, duos inde. Dico quia perire neces
Abbreviated transcription (Latin):
sint sc̃ĩ electi. N on enĩ ꝑiĩt filius
p̃destinatoꝵ ex bono in malũ mutatꝰ.
usq ad mortem. s ueniam penitendo
m̾uit. de ħ siꝙ pecc̃o ad mortẽ. añ menunt
idem ioħs his u̾bis: Epecc̃m ad mortem.¬

Expanded text:
sint electi. Non enim periit filius praedestinatorum ex bono in malum mutatus usque ad mortem, sed veniam poenitendo meruit. De hoc siquidem peccato ad mortem, ante meminit idem Jo
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ nunqm inueniunt. Int̾rogant utrũ
dcł ⁊ petrꝰ dampnari debuissent: si añ
penitentiã in peccĩs mortui fuissent.
Q qͣstio. quali responsione cligna sit:
utinani uide possent. Or̃ eñi ꝑire ñ debu¬
issent siin pecc̃is suis mortui fuissent.
S ꝑire inquiunt ñ potuert̃. qm̃ ad iuta
p̃destinati fuerunt. Qrͣ gͦ ñ similit̾ pecca¬
re ñ potueriuit qm̃ peccati᷑ p̃sciti fuerus:
Si enim pͣdestinatio impediri ñ pͥ: nec p̃
fert necessitatẽ: nec p̃destinatio dãpna¬
taonis tollit possibilitatẽ. Nis adhuc au¬
di qui sunt qui diligunt ⁊ qͥsunt qui
ꝑseu̾aturi sunt. ⁊ q̃ sit unitas dilectio¬
nis. ⁊ q̃ sit unitas p̃destinationis. Sci

Expanded text:
 nunquam inveniunt. Interrogant utrum David et Petrus damnari debuissent, si ante poenitentiam in peccatis suis mortui fuissent. Quae quaestio quali responsione digna sit utinam videre possent! Quare enim perire non debuissent si in peccatis suis mortui fuissent? Sed perire, inquiunt, non potuerunt quoniam ad vitam praedestinati fuerunt. Quare ego similiter non peccare non potuerunt, quoniam peccaturi praesciti fuerunt? Si enim praedestinatio impediri non potest, nefert necessitatem, nec praedestinatio damnationis tollit possibilitatem. Vis adhuc audi qui sunt qui diligunt, et qui sunt qui perseveraturi sunt; et quae sit unitas dilectionis, et quae sit unitas praedestinationis. Sci
Abbreviated transcription (Latin):
amab̾: Gͦ qñ ad huc ñ habusti dilex¬
isti. ⁊ ñ amab̾ qñ habeb̾ ᷤ absit. Immo
multo magis tc̃ amab̾. qnͣ qũe amabis
uideb̾. ⁊ quẽ uidebis habeb. Non eñi¬
sic ẽ amor iste ut absens diligat᷑ ⁊ p̃sens
fastidiat᷑. Gͦ tc̃ ĩ amab̾.⁊ multo magis
amab̾. ⁊ remanebit caritas qñ fides. ⁊ speᷤ

Expanded text:
existi et non amabis quando habebis? Absit! Imo multo magis tunc amabis quando quem amabis videbis, et quem videbis habebis. Non ensic est amor iste, ut absens diligatur, et praesens fastidiatur. Ergo tunc etiam amabis, et multo magis amabis, et remanebit charitas quando fides et spes
Abbreviated transcription (Latin):
ut illũ tm̃ diligat. s u in eo in qͦ se dili¬
iñ illi. Non enĩ amat illũ sic̃ se: nͥ pͥus
amet se. Et incorporalib ꝙ. bonis q̃ in
tm̃ aliqñ coartant᷑ ut ꝙ. ab uno solo pos¬
sidetur. ad alt̾iꝰ usum transire ñ possit.
nͥabeo a quo possidet᷑ totum recesse¬
ꝓaimo impende cogitur.ꝙ. suȩ necessi¬
tan debet᷑. Nicħ enim ꝓxiio debet nͥ¬
utrumq non pot̃ pͥmum faciat ꝙ pri¬
mum faciendum ẽ. Depeliquo enĩ si deẽ
effectꝰ. suffic̃ affectꝰ. Et fortassis ꝑꝑ hunc
affectum ostendend moyses de libͦ scͥp¬
to deleri petiit. ⁊ paulꝰ ꝓfrib anathe¬

Expanded text:
ut illum tantum diligat, sed ut in eo in quo se dilisibi, deinde illi. Non enim amat illum sicut se, nisi prius amet se. Et in corporalibus quidem bonis quae in tantum aliquando coarctantur, ut quod ab uno solo possidetur, ad alterius usum transire non possit, nisi ab eo a quo possidetur totum recesseproximo impendere cogitur, quod sine necessitate debetur. Nihil enim proximo debet nutrumque non potest, primum faciat, huod primum faciendum est. De reliquo enim si deest effectus, sufficit affectus. Et fortassis propter hunc affectum ostendendum, Moyses de libro scripto deleri petiit, et Paulus pro frat
Abbreviated transcription (Latin):
ñ imputant᷑. qr̃ ñ similit̾ in his qͥ ad
iniquitatẽ declinau̾unt exusu p̾t̾itȩ
uirtutis ⁊̃ in malo ꝓposito. affectiones q̃¬
cĩam amissi siue corrupti boni. aliqñ sr̃
soli uidiciũ ẽ cum dło. Et ħ solũ sibo¬
nũ ẽ ñ ẽ ad malũ qͥcqͥd in homine est.
siue bonũ sit siue malũ. Et itẽ si malũ
ẽ non ẽ ad bonũ qͥcqͥd reliquum ẽ : siue
bonũ sine malũ. Adhũc gͦ ocłm ex qͦ
solo totum corpꝰ lucet respic̾e debuert̃.
qui in affectionib nescio qͣlib qͣs ⁊ in¬
creduł ⁊ iniqͥs aliquotiens siue ex na¬
tura siue ex usu in eẽ uidemꝰ: m̾itum¬

Expanded text:
mputantur; quare non similiter in iis qui ad iniquitatem declinaverunt ex usu praeteritae virtutis etiam in malo proposito affectiones quaedam amissi sive corrupti boni aliquando susoli judicium est cum Deo, et hoc solum si bonum est non est ad malum quidquid in homine est sive bonum sit sive malum; item si malum est, non est ad bonum quidquid reliquum est, sive bonum sive malum. Ad hunc ergo oculum ex quo solo totum corpus lucet respicere debuerunt, qui in affectionibus nescio qualibus quas et incredulis et iniquis aliquoties sive ex natura sive ex usu inesse videm
Abbreviated transcription (Latin):
dñs qui st̃ eiꝰ. hoꝵ fides q̃ ꝑ dilecti¬
oñc oꝑat᷑ ꝑfecto aut omnĩo ñ deficit.
aut siqui sunt quoꝵ deficit. reꝑatur
ante qm uita ista finiat᷑. ⁊ deleta qͣ
int̾currerat iniqͥtate. usq in finẽ ꝑ¬
seu̾antia deputat᷑. Qui uͦ ꝑseu̾aturi
ueniat. ꝓculdubio nec illo temꝑe
ꝯputandi sunt. Non eñi st̃ amassa
cti a nescientib qͥd futi sint: ñ ab illo
qui eos nouit ñ hab̾e ꝑseu̾antiã qͣ ad
beatam uitam ꝑducit electos. Scitq
illos ita stare u̇ p̃scierit ẽẽ casuros. ħ
si ame querat᷑. cur eis ds ꝑseu̾antiã
ñ dedit qui eam qua xp̃iane uiu̾eq̃
dilectionẽ dedit: me ignorare pespon¬
deo. Respondeantq ip̃i si posst̃ cur
illos ds cũ fidelit̾ ⁊ pie uiu̾ent. ñ tc̃
de uite huiꝰ ꝑicłis rapuit. ne malici¬
a mutaret intellectũ coꝵ ⁊ ne fictio¬

Expanded text:
nus qui sunt ejus . Horum fides, quae per dilectionem operatur, profecto aut omnino non deficit, aut si qui sunt quorum deficit, reparatur antequam vita ista finiatur, et deleta quae intercurrerat iniquitate, usque in finem perseverantia deputatur. Qui vero perseveraturi veniat; procul dubio nec illo tempore, computandi sunt. Non enim sunt a massa cti a nescientibus quid futuri sint; non ab illo qui eos novit non habere perseverantiam quae ad beatam vitam perducit electos. Scitque illas ita stare ut praescierit esse casuros. Hic si a me quaeratur cur eis Deus perseverantiam non dederit; qui eam qua christiane viverent dilectionem dedit; me ignorare respondeo. Respondeant et ipsi si possunt, cur illos Deus cum fideliter et pie viverent non tunc de vitae hujus periculis rapuit, ne malitia mutaret intellectu
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ rursum qͥdam qui ab illa ad tp̃s ca¬
dunt qr it̾m tesurgunt ꝯ seruant᷑. ⁊
saluant᷑. Alii uͦ qr ab illa nunqͣm defi¬
ciunt: usq in finẽ ꝑseu̾anti feruore semel
ceptȩ caritatis de uotionẽ ꝑducunt. Qd
manifestiꝰ quens ͤ Si ħ non uides. quid

Expanded text:
et rursum quidam qui ab illa ad tempus cadunt, quia iterum resurgunt, conservantur et salvantur. Alii vero, quia ab illa nunquam deficiunt, usque in finem perseverant fervore semel captae charitatis devotionem perducunt. Quid manifestius quaeris? Si
Abbreviated transcription (Latin):
ñ fuit quȩ aliqñ eẽ dilectio cessauit. sic
inteili: qr qñ eẽ dilectio desiit: uera
dilecłu non fuit. qr in eo ip̃o ꝙ. nutabał
⁊ defecit ut dilectio non eẽt. et̃ cepit ⁊ as¬
cepit ut quod pͥꝰ fuit iãu̾a dilectio ñ eẽt¬

Expanded text:
essavit, sic intellige quod quando dilectio esse desiit, vera dilectio non fuit, quia in eo ipso quod nutabat et defecit ut dilectio non esset, esse coepit, et accepit, ut quod prius fuit, jam vera dilectio non e
Abbreviated transcription (Latin):
utranq partẽ pꝰ fortunam mouet᷑. Non
talis ẽ ille qui semꝑ diligit. qͥ hominẽ
amat. non petuniam. amicũ. ñ lucrum.
Qui enĩ ꝑꝑ solam petuniã amat. qnͣdui
pecuna habundat amat. qñ
pecunia deficit. dilectio de¬
uidebat᷑. immo qͥ pꝰ amicꝰ ñ
fuit s putabat᷑. nc̃ manifeste a
dilige ip̃m. Cur cesset dilectio. cum ꝙ
amat᷑ non anferat᷑ : Si aũ fortunam
dilexsti non habes iam ꝙ diligas. qͥ a
fortuna discessit. ⁊ ꝑmansit homo solꝰ.
ħ sͥ uult ꝙ. dictum ẽ. qui amicꝰ ẽ semꝑ
diligit. instas adhuc qͣsi maiꝰ aliquid
adducturꝰ ad comꝓbandũ. qi caritas se¬
mel habita ñ recedat. Ostendis in tegͣm
fers si bene intelligas. Quid ẽ .it. tunica
ctione maa. Ergo caritas unitas ȩcclȩ¬
ẽ. Et dic̃ scͥptura. Qui in unitate ȩcłę

Expanded text:
utramque partem post fortunam movetur. Non talis est ille qui semper diligit, qui hominem amat non pecuniam, amicum non lucrum. Qui enim propter solam pecuniam amat, quandiu pecunia abundat, amat; quando pecunia deficit, dilectio devidebatur; imo qui prius amicus non fuit, sed putabatur, nunc manifeste amdilige ipsum. Cur cesset dilectio, cum quod amatur non aufertur. Si autem fortunam dilexisti, non habes jam quod diligas, quia fortuna discessit et permansit homo solus. Hoc sibi vult quod dictum est, qui amicus est semper diligit. Instas adhuc quasi majus aliquid adducturus ad comprobandum quod charitas semel habita non recedat. Ostendis integram fers si bene intelligas. Quid est enim tunicactione mea . Ergo charitas, unitas est Ecclesiae. Et dicit Scriptura: Qui in unitate Ecclesiae
Abbreviated transcription (Latin):
uoluerunt.ꝙ. si uoluissent oĩnoñ fecisse.
Gͦ in ħ ꝗuolentes id ꝙ cato uoluit fece¬
tunt. id ꝙ. creator uoluit noluerunt. qr
si illud uoluissent: ad istud faciend uo¬
luntarie ñ sensisent. Cum eñi eduob
quȩ simul fieri non posst̃ unũ uolunta¬
te eligit᷑ ꝑcul dubio alt̾m in uoluntate

Expanded text:
uod si noluissent omnino non fecissent. Ergo in hoc volentes id quod caro voluit fecerunt, id quod Creator voluit, noluerunt; quia si illud voluissent, ad istud faciendum voluntarie non consensissent. Cum enim e duobus quae simul fieri non possunt unum voluntate eligitur, procul dubio alterum in voluntate
Abbreviated transcription (Latin):
Si talia facientẽ caritatẽ ħuisse dñt:
qrͣ non ⁊̃ in ħ faciendo nicħ peccasse
duĩt. qr scͥptaͣ dicit. Qui natꝰ ẽ ex clo̾
ñ peccat: ͤ Est qr tursum alibi dr̃. ha¬
be caritatẽ:i fac qͥcqͥduis. Si enĩ ħ uerũ

Expanded text:
Si talia facientem charitatem habuisse dicunt; quare non etiam in hoc faciendo nihil peccasse dicunt, quia Scriptura dicit: Qui natus est ex Deo non peccat ; et quia rursum alibi dicitur: « Habe charitatem et fac quidquid vis? Si enim hoc verum
Abbreviated transcription (Latin):
positũ uocati ñ st̃. ⁊ qͥ ad uitã p̃destina¬
ti non st̃.⁊ si aliqñ ad tp̃s dm̃ diligant:
usq m finẽ in diltctione dĩ ñ ꝑseu̾ant.
Qui ꝑꝑea amissa caritate ꝑeunt: qm̃ cũ
ad iniquitatẽ cecidint. ad caritatẽ ñ re
ceꝑłint. ł ꝑ seu̾ant̃ diligt̃ uͥ a dilectĩõe
ñ cadant. łcum a dilectione cecid̾int it̾m
ad illam resurgt̃ ut non ꝑeant. Qurotͥ
uidr: Credis ne ita eẽ ut dico : fortas¬
Apłs non om̃s diligentes dm̃ in num̾o
illoꝵ pon̾e uoluit. quib omiã cooꝑaqͣ¬

Expanded text:
positum vocati non sunt, et qui ad vitam praedestinati non sunt, etsi aliquando ad tempus Deum diligant, usque ad finem in dilectione Dei non perseverant. Qui propter ea amissa charitate pereunt, quoniam cum ad iniquitatem ceperint, vel perseveranter diligunt, ut a dilectione non cadant, vel cum a dilectione ceciderint, iterum ad illam resurgunt, ne pereant. Quid tibi videtur? Credis ne ita esse ut dico? FortasApostolus non omnes diligentes Deum in numero illorum ponere voluit, quibus omnia coo
Abbreviated transcription (Latin):
si aliquid dicas. s si ħ ꝙ. dicis utr sicfit
dicendũ intelligas. Qui amicꝰ ẽ semꝑ ddi¬
ligit. Nerum ẽ ħ qi amicus semꝑ dilig̃.
⁊ inimicꝰ semꝑodit. Et tñ qui amicus ẽ
Quandiui inimicꝰ ẽ odit. Sunt aũ qͥdã
ñ u̾i amici. qui in ꝑsꝑitate amare se si¬
mulant. ⁊ in adu̾sitate ꝓbant᷑ qͣles st̃.¬

Expanded text:
quid dicas, sed si hoc quod dicis, utrum sic sit dicendum intelligas. Qui amicus est semper diligit. Verum est hoc quia amicus semper diligit, et inimicus semper odit; et tamen qui amicus est ndiu inimicus est, odit. Sunt autem quidam non veri amici qui in prosperitate amare se simulant, et in adversitate probantur quales s
Abbreviated transcription (Latin):
amitti ꝯtendt̃. asserere incipiant eam
a quibꝰdam ñ solum minora pecc̃a seo
criminalia qͦ ⁊ dampnabilia ex delib̾a¬
tione ꝑpetrantib retieri. darcid ad ul¬
t̾ um ⁊ homicidam caritatẽ di hũisse
dicunt. qñ li bidini seruiens. in uto

Expanded text:
amitti, asserere incipiant eam a quibusdam non solum minora peccata, sed criminalia quoque et damnabilia ex deliberatione perpetrantibus retineri. David adulterum et homicidam, charitatem Dei habuisse dicunt, quando lib
Abbreviated transcription (Latin):
ñ eẽ ꝯꝓbat᷑. Eant gͦ nc̃ cum caritate stia
⁊ faciant qͥcqͥd uolunt. qr magnos defẽ¬
sores hñt. alios ꝙ defendentes ꝙ carta¬
tem ñ amittant: alios aũ ꝯcedentes uł
qͥcqͥd uolunt cum caritate faciant. S:
deinceps: Si eñi caritas recessit qͦmͦ sp̃s
ne ꝑcant. quos dñ stantes ñ cusrod̾ ne
cadant: Iustꝰ cum cecid̾it ñ co. lidetur.

Expanded text:
 comprobatur. Eant ergo cum charitate sua et faciant quidquid voluerint; quia magnos defensores habent alios quidem defendentes, quod charitatem non amittant, alios autem concedentes, ut quidquid volunt cum charitate faciant. Sed deinceps? Si enim charitas recessit, quomodo sne pereant, quos tamen stantes non custodit ne cadant? Justus cum ceciderit non collidetu
Abbreviated transcription (Latin):
manet. ꝑditionẽ ñ timet. Caueat ip̃e
ne egrediatur foras. Intꝰ positis ꝑditio
ñ ẽ. sic̃ his quiforis sunt salꝰ nonẽ.
Qui incipit exire incipit ꝑire. Cũ
aũ soris positꝰ ad caritatẽ reu̾tit᷑ ad sa¬
lutem reꝑatur. Qtud ampliꝰ queris:
fortassis aliam unitatem eccłȩ int̃p̃¬
tariuoles. dequa u̾acit̾ dic̾e possis.
qr icc̾co in illa nullus ꝑibit q̃m de il¬
la nullus exibit. Est eñĩ unitas p̾de¬
ssinationis de qua dr. Nouit dñs qͥ
tate sunt salui erunt. qm̃ ex his qͥ
p̃uisi sunt ad uitam nullꝰ ꝑibit. sic̃
dic̃ scͥptura. Quos p̃destinauit. hos ⁊tio¬
cauit. ⁊ qͦs uocauit hos ⁊ iustificaũ. ⁊ qͦs
iustificauit hos ⁊ głificarat. Istigͦ st̃ dili

Expanded text:
manet, perditionem non timet. Caveat ipse ne egrediatur foras. Intus positis perditio non est, sicut iis qui foris sunt salus non est. Qui incipit exire incipit perire. Cum autem foris positus ad charitatem revertitur, ad salutem reparatur. Quid amplius quaeris? Fortassis aliam unitatem Ecclesiae interpretari voles, de qua veraciter dicere possis, quod idcirco in illa nullus peribit, quoniam de illa nullus exibit. Est enim unitas praedestinationis de qua dicitur: Novit Dominus qui tate sunt, salvi erunt; quoniam ex iis qui praevisi sunt ad vitam, nullus peribit. Sicut enim dicit Scriptura: Quos praedestinavit, hos et vocavit, et quos vocavit, hos et justificavit; et quos justificavit, hos et glorificavit
Abbreviated transcription (Latin):
lexisti. qr ipãm scͥpta᷑m ñ bene inspensti.
Quid gͦ: Quid dicit scͥptura illa: Nunc¬
inquit manent tͥa ħ. fides. spes. caritas.
ꝙ amatur.Cum aũ finẽ acceꝑit uitaħ
⁊ omĩa facta fuerint manifesta. qͥd erit
occultum ꝙ. credat᷑. qñ nicħ erit ꝙ. mani¬
feste non uideatur: Quid ñ tc̃ pot̾it sꝑa¬
ri futum. qñ omĩa p̃sentia erunt ⁊ nicħ¬
ñ credes. Non dico qr infidelis eris s ñ
credes. qr scies. Similit̾ dico qr illic sꝑab̾¬

Expanded text:
lexisti, quia ipsam Scripturam non bene inspexisti. Quid ergo? Quid dicit Scriptura illa? Nunquid non manent tria haec, fides, spes, charitas? quod amatur. Cum autem finem acceperit vita haec et omnia facta fuerint manifesta, quid erit occultum quod credatur quando nihil erit quod manifeste non videatur? Quid etiam tunc poterit sperari futurum quando omon credes. Non dico quia infidelis eris, sed non credes quia scies. Similiter dico quod illic
Abbreviated transcription (Latin):
eqrnͣ in om̃ib manet. in quib manet.
Nam si ꝑꝑea non semꝑ manet qr ñ in
om̃ib manet. gͦ nec fides aut spes hic
manent. qr non in ont̃ib manent. Nul¬
tienĩ a fide ⁊ spe quȩ in dm̃ ẽ recesse¬
runt. ⁊ fidem ⁊ spem ipsam qmͣ hab̾e
ceꝑant deseruͤnt. ⁊ excidit ab eis fideᷤ
⁊ spes ⁊̃ in hacuita : nec tñ iccͥco minꝰ
uicrum fuit ꝙ. dictũ ẽ. nc̃ manent sidi
spes Icaritas tͥa ħ. Sigͦ fides ⁊ spes
tas quȩ aliqñ ħ a quibꝰdã excidit.
si a me euacuat᷑. ⁊ inme destruitur.
qm̃ alt̾i manet q mͥ ñ manet. S dicis
it̾m. Si hi qui mali sunt futurriꝑi
turi caritatẽ aliqñ hab̾e posst̃. qͦmͦ ca¬
ritas fons ꝓpͥꝰ nominat᷑. de qͦ ñ ꝯmum¬
cat alienꝰ:: Qui enĩ ꝑeunt alieni sunt¬

Expanded text:
en semper manet in quibus manet. Nam si propterea non semper manet quia non in omnibus manet, ergo nec fides aut spes hic manet, quia non in omnibus manet. Multi enim a fide et spe quae in Deum est recesserunt, et fidem et spem ipsam quam habere coeperant deseruerunt; et excidit ab eis fides et spes etiam in hac vita. Nec tamen idcirco minus verum fuit quod dictum est: Nunc manent fides, spes et charitas tria haec. Si ergo fides et spes tas quae aliquando hic a quibusdam excidit, si a me evacuatur et in me destruitur, quoniam alteri manet quod mihi non manet. Sed dicis iterum: Si ii qui mali sunt futuri et perituri charitatem aliquando habere possunt, quomodo charitas fons proprius nominatur, de quo non communicat al
Abbreviated transcription (Latin):
cas. Icc̾co ascende dum potes qͣntũ ꝑo¬
tum tuum impleat᷑. ⁊̃ si atotum tuo
illiꝰ non ⁊capiat᷑. Totum replet in te.
n suꝑhabundot in se. Si. uas non de¬
ficit. oleum sufficit. Oor tuum uas ẽ.
Amor illiꝰ oleum ẽ. Quandiuiuas habes.
ille infunde oleum non cessat: ⁊ pꝰ¬
ea cum tuam pliꝰ uas ñ habes: ad huc
ampliꝰ oleum ht̃. ꝓpt̃ ea noli part̾e
illi. cape qͣntum potes. dilige qͣnͣtũ
sufficis. qr ille non deficit. dilige ex
affectu tuo: ⁊ ex tota memoria tua. Inͣ¬
tum intelligis qnͣtum sapis. gͣntum
sufficis. tm̃ dilige. totum cognitione
impleat᷑. totum dilectione afficiatuRe
lo in cognitione ⁊ memoria uen̾it.Si
gatur an ob̾. ⁊otum ꝗ caꝑe possumꝰ:
diligamꝰ ⁊ qnͣtum possumꝰ. De¬

Expanded text:
cas. Idcirco ascende dum potes quantum pocas. Idcirco ascende dum potes quantum potum tuum impleatur, etiamsi a tuo totum illius non capiatur. Totum replet in te, et superabundat in se. Si vas non deficit, oleum sufficit. Cor tuum vas est, amor illius oleum est. Quandiu vas habes, ille oleum infundere non cessat, et postea cum tu amplius vas non habes, ille adhuc amplius oleum habet. Propterea noli parcere illi, cape quantum potes, dilige quantum sufficis, quia ille non deficit. Dilige ex affectu tuo, et ex tota memoria tua, quantum intelligis, quantum sapis, quantum sufficis, tantum dilige. Totum cognitione impleatur, totum dilectione afficiatur, lo in cognitionem et memoriam venit. gatur a nobis. Totum quod capere possumus diligamus, et quantum possumus.
Abbreviated transcription (Latin):
tum potes tantum dilige. Possibilitas
Extendẽ gͦ ⁊ dilatare qntum potes ut
totum impleat᷑ ꝙ in te ẽ. ⁊̃ si ñ iotũ capsa¬
tur ꝙ in illo ẽ. Noli tim̾e. quasi defic̾e¬
tͥ debeat ille: si minꝰ capax fueris. In¬
tum cumq potisᷤ nuinqͣm tm̃ pot̾is. qntũ
ille est. Si tantum posses: tantꝰ eẽs. Nc̃
aũ cresce in illo potes: equare illũ non
potes. Cresce gͦ. ⁊ ꝑfice. Quanto maiorin
bono eris: tanto melior eris. Si summꝰ ẽoᷤ:
optimꝰ eẽs. Nunc qr sũmꝰ ẽẽ non pote. po¬
tes eẽ in summo ⁊ magnũ tͥ h ẽ. ⁊ exh¬
maior qnͣto altior. A scendis aũ cũdili¬
gis. Sursũ ꝑgis in caritate qi cattas
cende gͦ dum potes. mͦ tempꝰ ẽ crescẽ¬
cdi ⁊ ꝓficiendi. pꝰea cũ ꝯsummabunt
omĩa stabis in eo ad ꝙ ꝑuł m̃s. ⁊ erteb¬
sũmũcuũ in illo supͣ ꝙ non tnͣsies ã¬
pliꝰ s sũmum illꝰ non erit in quo ꝑpcal
stas quasi non inuenias ampliꝰ ꝗͦ cres¬

Expanded text:
tum potes, tantum dilige: possibilitas Extendere ergo et dilatare quantum potes ut totum impleatur quod in te est, etiam si non totum capiatur quod in illo est. Noli timere quasi tibi deficere debeat ille, si nimis capax fueris. Quantumcunque poteris, nunquam tantum poteris quantum ipse est. Si tantum posses, tantus esses. Nunc autem crescere in illo potes, aequari illi non potes. Cresce ergo et profice. Quanto major eris in bono; tanto melior eris. Si summus esses, optimus esses. Nunc quia summus esse non potes, potes esse in summo. Et magnum tibi hoc esmajor quanto altior. Ascendis autem, cum diligis. Sursum pergis in charitate, quia charitas Ascende ergo, dum potes: modo tempus est crescendi et proficiendi; postea, cum consummabuntur omnia, stabis in eo ad quod pervesummum tuum in illo supra quod non transies amplius. Sed summum illius non erit in quo propterea consistas quasi non invenias amplius quo cres
Abbreviated transcription (Latin):
ni ẽẽ ñ posst̃. ⁊ simiłr qui boni st̃ mali
ẽẽ non posst̃. ħ eñi ȩt̃nitatis ẽ. ⁊ ĩmutabi¬
litatis.ũ illic de alio in aliud transitꝰ ẽẽ
ñ possit. ħ aũ qnͣdu mutabilit̾ uiuit᷑ ⁊
bonꝰ malꝰ ⁊ malus bonus ẽẽ pͭ. Ꝙ si forte
diu ille qui malꝰ ẽ bonꝰ ẽẽ pot̃. Ut̃q .it.¬

Expanded text:
n possunt. Similiter qui boni sunt, mali esse non possunt. Hoc enim aeternitatis est et immutabilitatis, ut illic de alio in aliud transitus esse non possit. Hic autem quandiu mutabiliter vivitur, et bonus malus, et malus bonus esse potest. Et si forte diu ille qui malus est bonus esse potest. Ut
Abbreviated transcription (Latin):
bemꝰ: ⁊ tu dicis qr recedente ⁊ absenite
spũ sco̾ caritas manet: Et dñt: qͥd gͦ:
Nulla scintilla pietatis. nulla affectio
dilectionis in dauid ⁊ in petͦ remansit. qͣñ
alt̃ molestia carnał ꝯcupiscentiȩ uictas.
alt̃ uͦ ĩmi nentis mortis cuore fractꝰ qͦ¬

Expanded text:
bemus; et tu dicis: quod recedente et absente Spiritu sancto charitas manet? Et dicunt: Quid ergo? Nulla scintilla pietatis, nulla affectio dilectionis in David et in Petro remansit, quando alter molestia carnalis concupiscentiae victus, alter vero imminentis mortis timore fract
Abbreviated transcription (Latin):
tarie peccauit. ut̾q qr siuoluissent utͥq
ñ peccassent. S qr semetipõs mag̃ qm
dm̃ dilexerunt: suã qm potiꝰ di uoliuita¬
t̃ẽ impleuer̃t.Caro aliud suadebat.⁊ alid
ds p̃cipiebat. ⁊ elegetunt mag̃ obedire
carm qm creatori. Si uoluissent: carnus
uoluntatẽ ^ ꝯpleuissent. ⁊ uoluntatẽ cre¬
atoris p̃posuissent. S nondũ magistrũ
bonũ imitabant᷑. docentẽ ⁊ dicentẽ. Pat̃.

Expanded text:
terque peccavit; quia si voluissent utrique non peccassent. Sed quia semetipsos magis quam Deum dilexerunt, suam potius quam Dei voluntatem impleverunt. Caro aliud suadebat, et aliud Deus praecipiebat; et elegerunt magis obedire carni quam Creatori. Si voluissent, carnis voluntatem contempsissent, et voluntatem Creatoris praeposuissent. Sed nondum magistrum bonum imita
Abbreviated transcription (Latin):
hominẽ ꝑdẽ uellent. s qr d̾m si fieri poᷤᷤ¬
set sine ꝓximo quẽ diligebant posside
nollent. affectꝰ enĩ loquebat᷑. ⁊ quasi de
dilectione securꝰ amato⁊ amanti in
dulcedine dilectionis de seꝑatione ꝯ
aũ ꝙ ꝓximi bonum amat. ⁊ ꝑximo bo¬
num amat. bonũ suum amat :i sͥ a
mat. qr bonum sͥ ẽ bonũ ꝓximi sui.
tur .S. dicis. Qd maiꝰ bonũ ẽ. magis
diligend̾ ẽ. Maius aũbonũ ẽ. duos¬
ĩ saluari qũa unum. Quaꝑꝑ si optio da¬
ta fuerit qͥd malim. ego elig̾e debeo
ut multi saluent᷑ qͣm ego solꝰ ħ gͦ ñ
attendis qr maiꝰ bonũ mͥ ẽ ũ saluus
fiam ego solꝰ ⁊ płes ꝑeant. ꝙͣ u ꝑ eam
ego solꝰ ⁊ multi saluent᷑. Qt̃ aũ mauiᷤ
bonum mͥ ẽ. a me plꝰ diligend̾ ẽ. qr mͥ
cudũ me ⁊ pꝰ me aliqͦuid illi debeo.
añ me ł ꝯtͣ me nicħ. alioqͥn ñ staret.
diliges ꝓximũ tuũ sic̃ teip̃m: si il¬
lũ dilige̾m odio hñs meip̃m. Scdm

Expanded text:
hominem perdere vellent; sed quia Deum, si fieri posset, sine proximo quem diligebant possidere vellent. Affectus enim loquebatur, et quasi de dilectione securus amato et amanti in dulcedine dilectionis de separatione autem quod proximi bonum amat et proximo bonum amat, bonum suum amat et sibi amat, quia bonum sibi est bonum proximi sui; tur. Sed dicis: Quod majus bonum est, magis diligendum est; majus autem bonum est duos salvari quam unum: quapropter si optio data fuerit quod malim, ego eligere debeo ut multi salventur quam ego solus. Hic ergo non attendis quod majus bonum mihi est, ut salvus fiam ego solus et plures pereant, quamego solus et multi salventur. Quod autem majus bonum mihi est, a me plus diligendum est, quia mihi cundum me et post me, aliquid illi debeo, ante me vel contra me nihil. Alioquin non staret: Diliges proximum tuum sicut teipsum, si illum diligerem odio habens meipsum. Secundum
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. communicare possunt. Mirum ẽ.
facti st̃ acce. idendo. qr̃ñ similit̃ hi qͥ
ꝓnimi st̃ alieni fieri posst̃ recedendo:
reconciliant᷑. Qui recedt̃. ab alienant᷑.
Si aũ qui reconciliati st̃ ꝓximi sunt:
gͦ ⁊ qͥ ab alienati st̃ alien st̃. Tam̃ ꝗͣ. di¬

Expanded text:
 communicare possunt? Mirum est.facti sunt accedendo, quare non similiter ii qui proximi sunt alieni fieri possunt recedendo? reconciliantur, qui recedunt abalienantur. Si autem qui reconciliati sunt proximi sunt, ergo et qui abalienati s
Abbreviated transcription (Latin):
nat᷑am. Qd gͦex nat᷑a sola bonũ ẽ : in
sola nat᷑a ⁊ mtum simul ⁊ p̃miũ illiꝰ ẽ.
Itaq ꝙ sine caritate in sola nat᷑a fit : ad
tingit. Liquet gͦ ꝙ bonum oꝑando sũ¬
mũbonum ñ m̾et᷑. nͥis solum qͥid ꝙ¬

Expanded text:
am. Quod ergo ex natura sola bonum est in sola natura et meritum simul et praemium illius est. Itaque quod sine charitate in sola natura fit ad tingit. Liquet ergo quod bonum operando summum bonum non meretur nisi is solum qui
Abbreviated transcription (Latin):
stanti timend̾ ẽ. nec sꝑandũ iacenti. Nloᷤᷤ
in tp̃r sumꝰ uͥ inc̾ta uoluunt᷑ omĩa: ⁊
tum̃ de tẽꝑr ȩt̃nitatem facis: S cͥptura
dic̃. ꝙ homo nunqͣm in eodem statu ꝑma
net. ⁊ tu nescio uñ ꝯendis qr qui stat
nunquã cadit: Or̃ dictum ẽ. qͥ stat ui¬
deat ne cadat: Ntinam u̾um ẽẽt si tñui
stum eẽt: ut in hac uita. omis qui bonꝰ¬

Expanded text:
timendum est, nec sperandum jacenti. Nos in tempore sumus ubi incerta volvuntur omnia, et tu mihi de tempore aeternitatem facis? Scriptura dicit quod homo nunquam in eodem statu permanet . Et tu nescio unde contendis quod qui stat nunquam cadit? Quare ergo dictum est: Qui stat videat ne cadat? Utinam verum esset si tamen justum esset, ut in hac
Abbreviated transcription (Latin):
q desidat ⁊ hab̾e cupit quen diligit. Itẽ.
qi non omĩs qui bonum alt̾iꝰ diligit illũ
diligit cuiꝰ bonũ diligit. qr non illi dili¬
git bonum q. diligit. distinxit scͥptura
uisa aliquotiens inueniunt᷑. id ꝙ duu¬
na in seꝑabile hñt dicens homini. uͥ
ñꝙ. illud sine isto fac̾e posset. s ne poᷤᷤ¬
sc putaret. Pmum gͦ dixit u dm̃dilig̾et.
im eo ip̃o dix̃ ũ sͥ dilig̾e̾t. qi omĩs qͥbo¬

Expanded text:
upit quem diligit. Item quia non omnis qui bonum alterius diligit, illum diligit cujus bonum diligit; quia non illi diligit bonum quod diligit. Distinxit Scriptura anis divisa aliquoties inveniuntur, id quod divina inseparabile habent, dicens homini, ut non quod illud sine isto facere posset; sed ne posse putaret. Primum ergo dixit ut Deum diligeret; et in eo ipso dixit ut sibi diligeret, q
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃a q̃mͦ ẽ tc̃ ñ erit: non qi tc̃ nulla erit.
s qr alia erit. Omĩa gͦ ista cũ cũ ip̃a uita
⁊ non habeb̾ finem unquã dilectio. sic̃
finẽ non habebit unquã in spectio. sic̃
nunquã seꝑabin᷑ a ꝯtemplatione: sic
nunqͣm euacuabim᷑ a dilectione. s sẽꝑ
uidebimꝰ ⁊ semꝑ diligemꝰ. Sic gͦ nunꝗͣ¬

Expanded text:
quae modo est, tunc non erit. Non quia tunc nulla erit, sed quia alia erit. Omnia igitur ista cum ipsa vita et non habebit finem unquam dilectio, sicut finem non habebit unquam inspectio. Sicut nunquam separabimur a contemplatione, sic nunquam evacuabimur a dilectione; sed semper videbimus et semper diligemus. Sic
Abbreviated transcription (Latin):
nͥbonꝰ lab̾e pot̾. qi caritatẽ hab̾e ⁊
simul malꝰ eẽ nemo pot̃. dicis u̾m.
Si aliqñ caritas semel habita amit¬
titur. quid est ꝙ dicit scͥptura. qui ami¬
cus est semꝑ diligit : Sienim qͥ dilig̃
amicꝰ ẽ. ⁊ qui amicꝰ ẽ semꝑ dilig̃. ꝓfe¬
cto qui diligit semꝑ diligit. Qui aũ
semꝑ dilig̃. nunqm caritatẽ amittit.
Si gͥ u̾a ẽ scͥptura ⁊ qui dilig̃ semꝑ¬

Expanded text:
 habere potest, quia charitatem habere et simul malus esse nemo potest. Dicis interum: Si aliquando charitas semel habita amittitur, quid est quod dicit Scriptura: Qui amicus est, semper diligit? Si enim qui diligit amicus est; et qui amicus est semper diligit; profecto qui diligit semper diligit; qui autem semper diligit, nunquam charitatem amittit. Si igitur vera est Scriptura et qui dilig
Abbreviated transcription (Latin):
cent ꝑꝑ ip̃am. qͣ sine ip̃a ⁊ si ͤ aliqͥd bona
eent. ad sũmum bonũ tñ oꝑtinendũ
bona ẽẽ non possent. Hom̃ua de carita¬
te dicta libent̃ suscipimꝰ. qͣsi pͥncipiũ
u cũ illa ingrediat᷑ ⁊ ꝓ illa suscipiat᷑.
S nos iucẽ disc̾nimꝰ a tenebris ⁊ deri¬
demus obscurũ ꝗ lumini se ingerit.¬
⁊ stare se putat cum lumine. Si eñi
caritate est ant ambulat ⁊ uidet aut
stat. ⁊ non p̃sumit ultraꝗͣ. uidet. Qnͣ¬
diu uͦ in lumine ẽ : siue stet siue abnl&
errare ñ pot̃. qr uidet uͥ ẽ. Qui aũ p̃sũp¬
tione sua se p̃cipitat uͥñ uidet: ꝑdit¬

Expanded text:
e ipsa, etsi ad aliquid bona essent, ad summum tamen bonum obtinendum bona esse non possent. Haec omnia de charitate dicta libenter suscipimus quasi principium ut cum illa ingrediatur et pro illa suscipiatur. Sed nos lucem discernimus a tenebris, et deridemus obscurum quod se lumini ingerit et stare se putat cum lumine. Si enim charitate est aut ambulat, aut videt, aut stat et non praesumit ultra quam videt. Quandiu vero in lumine est sive stet, sive ambulet, errare non potest, quia videt ubi est. Qui autem praesumptione sua se praecipitat, u
Abbreviated transcription (Latin):
ł.s. t.i. Qd̃ mandatũ tunc ꝓfecto im¬
plemꝰ : si u̾acit̾ idꝙ nob̾ cupimꝰ bonũ
⁊̃ illi cupiamꝰ. In quib ti. nos met ip̃o ᷤ
tede diligimꝰ: ꝓninum nr̃m siue ad
necessitatem corꝑis a dͤ amnȩ salutem

Expanded text:
. Quod mandatum tunc profecto implemus, si veraciter id quod nobis cupimus bonum, etiam illi cupiamus. In quibus enim nosmetipsos recte diligimus, proximum nostrum sive ad necessitatem corporis sive ad a
Abbreviated transcription (Latin):
posset. Non ego oꝑor s peccatum ꝗ habi¬
tate est uitȩ corruptibilis ñ ip̃e oꝑat᷑ q. uͦ¬
ꝯcupiscentiȩ ꝯsentit. qr ex uoluntate ẽ. ñ¬
nͥ ip̃e oꝑatur. Si gͦ ꝑ ꝓpͥam uoluntatem
oꝑant᷑ iniquitatẽ: non hñt utiq canta¬
tem. Et quid dicent᷑. Conueniant ꝯscien¬
tiam suam:⁊ modent᷑ scĩam suã. Consci¬
entia humiliet᷑. nescĩa infiet᷑. Non gͦ de
iusticia p̃sumant. ne forte ꝑ ip̃am false
iusticie p̃sumptionẽ scĩam u̾itatis amit¬
tant: dñt q qui semel cartatẽ ht̃ deincepᷤᷤ

Expanded text:
posset Non ego operor, sed peccatum quod inhabitate est vitae corruptibilis, non ipse operatuvoluntate est, nonnisi ipse operatur. Si ergo per propriam voluntatem operantur iniquitatem, non habent utique charitatem. Et quid dicent? Conveniant conscientiam suam, et moderentur scientiam suam. Conscientia humilietur, ne scientia infletur. Non ergo de justitia praesumant, ne forte per ipsam falsae justitiae praesumptionem scientiam veritatis amittant. Dicunt quod qui semel charitatem habet, deinceps
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ coitum ao gen̾amlam ꝓlem se.¬
minatur in concupiscentiã. ad nasçit᷑ao
inpena ⁊ culpa: emundandis ꝑ spm̃
regen̾ationis in ip̃o originali uicio tol¬
litur non pena. s culpa. Culpa qͥppe
iccirco tollitur. ũ ustifice̾tur. pena uͦnc
cico remanet. uͥexerceantur: Be origi
De orginali pectato nali pectato.
iulte acdifficiles oboriuntur q̃s
non possunt: iĩctentur ignoro. pͥmũ
quertuir qͥd ͤdriginale peccatum. din
quomͦ a patrib p̃cipue ab his inquib
ꝑ sacramentum regen̾ationis solutũ est

Expanded text:
r coitum ad generandam prolem seminatur in concupiscentia, ad nascituram in poena et culpa; emundandis per spiritum regenerationis in ipso originali vitio tollitur non poena, sed culpa. Culpa quippe idcirco tollitur ut justificentur, poena vera idcirco remanet ut exerceantur. CAP. XXV. De originali peccato. De originali peccato multae ac difficiles oboriuntur quaenon possunt tractentur ignoro. Primum quaeritur quid sit originale peccatum, deinde quomodo a patribus, praecipue ab iis in quibus per sacramentum r
Abbreviated transcription (Latin):
erat semetipm̃ agnosc̾e. conditionẽ ⁊ or¬
suũ. dinem ⁊ debitum̃ siue supͣse. siue in se.
siue sub se non ignorare. Intellig̾e̾ qͣlis
factus ẽẽt . qłr incede deb̾o. quid ag̾e.
qͥd cau̾e simiłr ħ totum erat semetip̃m
agnosc̾e. Si hoꝵ cognitionẽ ⁊idisc̾tionẽ
homo ñ habuisset. semetipm̃ ñ cognouiᷤᷤ¬
set. neq p̃uaricationis hoꝵ pꝰmod̾ extitiss

Expanded text:
erat semetipsum agnoscere, conditionem et ordinem et debitum suum sive supra se, sive in se, sive sub se non ignorare; intelligere qualis factus esset et qualiter incedere deberet, quid agere, quid cavere similiter. Hoc totum erat semetipsum agnoscere. Si horum cognitionem et discretionem homo non habuisset semetipsum non cognovisset: ne
Abbreviated transcription (Latin):
Q Ẽ uoluntarꝰ arbitum uͦ in eo ꝙͥ appe¬
titꝰ. S ⁊ ip̃a potestas ⁊ habilitas uoluntatᷤ
lib̾tas ẽ qͣ mouetur ad utrumq. ⁊ lib̾um
arbitrium dr̃ uoluntãs. U oluntarie aũ
mou̾i. ⁊ ferri spontaneo appetitu ħ÷ pote¬
state elig̾e: ⁊ lib̾tate iudicare. in qͦ ꝯstat li
batur. qm̃ ex ħ mota ÷ statim. ⁊ spontaneo
appetitu ducta in electionem ꝓpͥam Od̾¬

Expanded text:
voluntarius; arbitrium vero in eo quod appetitus. Sed et ipsa potestas et habilitas voluntatis est libertas qua movetur ad utrumque, et liberum arbitrium dicitur voluntatis. Voluntarie autem moveri et ferri spontaneo appetitu, hoc est potestate eligere et libertate judicare, in quo constat ebatur; quoniam ex hoc mota est statim et spontaneo appetitu ducta in electionem p
Abbreviated transcription (Latin):
lic .ii. Cui non condra dix̃. dñs. Demn c̃
u̾itas oriret᷑ de trͣa in t̾ram .⁊ inuisibilis
in humanitate apparuit. int̾rogatꝰ ẽ si
licitum eẽt homini uxorẽ relinq̃re. Qdꝰ
ꝓhibens fieri uetuit p̃t̾ si fornicatioso¬
la exclucdet copłam maritalẽ. Uñ ꝓtu¬
ꝓtinꝰ ꝓtulit hõ. quãobrẽ relinquet .h.¬

Expanded text:
una . Cui non contradixit Dominus. Deinde cum Veritas oriretur de terra in terram, et visibilis in humanitate appareret, interrogatum est, si licitum esset homini uxorem dimittere . Quod prohibens fieri vetuit, nisi forte si fornicatio sola excluderet copulam maritalem. Unde proprimus protulit homo: Quamobrem relinquet h
Abbreviated transcription (Latin):
suita aũ ⁊ ꝯditione eoꝵ qui ad
sacros ordines eliguntur: mul¬
ta nob̾ patres docum̃ta reliquert̃
Namqͥd a sacris ordinib ñ ĩpediat
eus qui ꝓate fuerint ꝯu̾sationis pla¬
cuit diffinire. Qui a medicoꝵ inci¬
sione forte claudi efficiũt᷑. ł ꝓ egͥtu¬
Samputau̾unt. sitñ tale fuerit uͥ ab
ope ministrationis impediat: ⁊ laici q̃
missi sunt. uͥ in eis nullum obsequii ius aut
potestatẽ reseruari nt. ⁊ sine cͥmine
uyy hoᷤ in clerum assumi posse. sine
cunctatione sax̾unt. Publice uͦ peni¬
tentes. cͥminosos. illi t̾atꝯs. digamos re¬
pudiatarũ maritos. ex adult̾io natos.
ab ħeticis baptidatos. ⁊ qui seip̃os abs¬
ciderunt. a sacͥs ordinib arcendos. et
energuminos in clerum ñ recipiendos.
s ⁊ filios p̃spitoꝵ ad sacͦs ordines ñad¬
mittendos. nͥ qͦs habitus religionis. uł
spũał uitȩ honestas comm̃dat. Peni¬
tentes si necessitas exg̾it: int̃ hostiarioᷤ
demuari ł int̾ lectores. ita ui engłm¬

Expanded text:
autem et conditione eorum qui ad sacros ordines eliguntur multa nobis patres documenta reliquerunt. Nam quid a sacris ordinibus non impediat eos qui probatae fuerint conversationis placuit definire. Qui a medicorum incisione forte claudi efficiuntur, veamputaverunt; si tamen tale fuerit ut ab opere administrationis non impediat, et laici qui missi sunt, ut in eis nullum obsequii jus aut potestatem observaverint, et sine crimine vixerint, hos in clerum assumi posse sine contradictione sanxerunt. Publice vero poenitentes, criminosos, illiteratos, bigamos, repudiatarum maritos, ex adulterio natos, ab haereticis baptizatos, et qui seipsos absciderunt, a sacris ordinibus arcendos, et energumenos in clerum non recipiendos. Sed et filios presbyterorum ad sacros ordines non admittendos, nisi quos vel habitus religionis, vel spiritualis vitae honestas commendat. Poenitentes vero si necessitas exegerit inter ostiarios deputari, vel inter lectores, ita ut E
Abbreviated transcription (Latin):
ctum. ⁊ iõ imꝑfectũ. uͥ sit pͥmo imꝑfectũ.
d em̃ aũ ꝑfectum. ⁊ uͥ ab eo ꝑficiatur a qͦ
imꝑfectũ factum ẽ ũꝑficiatur. ñ ẽ imꝑ¬
fectio facientis. neq turpitudo facti. qm̃
n alit̾ fac̾e potuit qui fec̃. ⁊ ñ alit̾ fieri de¬
buit ꝙ factum est. S ⁊ ħ dicendũ. qmꝑ

Expanded text:
ctum; et ideo imperfectum, ut sit primo imperfectum; deinde autem perfectum, ut ab eo perficiatur a quo imperfectum factum est, ut perficiatur; non est imperfectio facientis neque turpitudo facti, quoniam et aliter facere potuit qui fecit, et non aliter fieri debuit quod factum est. Sed et hic dicendum quod
Abbreviated transcription (Latin):
ex his in quib pͥncipalit̃
salus constat. ⁊ int̾ omĩa fingłare.
qr ex ipo omnis scĩficatio ẽ. ħ enim
hostia semel ꝓmundi salute oblata.
omĩb p̃cedentib ⁊ sub seqñtib sa¬
cramentis uirtutẽ dedit. ut ex illa
stitutũ sacramentum corporis ⁊ san

Expanded text:
ex his in quibus principaliter salus constat, et inter omnia singulare, quia ex ipso omnis sanctificatio est. Haec enim hostia semel pro mundi salute oblata, omnibus praecedentibus et subsequentibus sacramentis virtutem dedit, ut ex illa s. Sacramentum corporis et san
Abbreviated transcription (Latin):
sione ⁊ uoto. aliud ẽ eñi cogitare aliqͥd.
atq aliud uelle ꝙ cogitau̾iis. Nã & co¬
gitare potes ꝗ nonuis. U elle aũ ñ po¬
nem placet.ẜ rationem ñ placeat : ut
nondũ ip̃a ratio ad quiescat ad illud
ũ faciat ip̃m ꝗ delectat. Et ẽꝙ in ip̃a
deledatione quasi quȩda uoluntas fa¬
cti. s in ip̃ã tatione necdum tñ ꝓposi¬
tum ẽ faciendi. Si aũsecutum fuerit
pꝰ uoluntatẽ ꝓpositum. ũ mens inidqꝙ
qelectat assensum ꝯfirmet: iam teni
sitie ad culpam si malum ẽ. siue ad m̾i¬
erit pꝰ ꝓpositum iam obligari incipit
adu̾sus alium sponsor & debitor fit
ꝓmissionis suȩ ꝓt̾titate seruanda ad
debitor ẽ. ꝙr bonum ẽ ⁊ q ꝓmisit. s.
autem malum est ꝙ ꝓmisit: debitor
implere non potuit. Nouissime se

Expanded text:
are aliquid, atque aliud velle quod cogitaveris. Nam et cogitare potes quod non vis, velle autem non ponem placet, secundum rationem non placeat, et ut nondum ipsa rationi acquiescat ad illud ut faciat ipsum quod delectat. Et est quidem in ipsa delectatione quasi quaedam voluntas facti, sed in ipsa ratione necdum tamen est propositum faciendi. Si autem secutum fuerit post voluntatem propositum, ut mens in id quod delectat assensum confirmet, jam tenetur, sive ad culpam si malum est, sive ad merierit post propositum, jam obligari incipit adversus alium sponsor, et debitor fit promissionis suae pro veritate servanda ad debitor est quia bonum est, et quia promisit. Si autem malum est quod promisit, debitor implere non potuit. Novissime se
Abbreviated transcription (Latin):
omino gͥ mundi homine minis.¬
ꝓuidñtia diuna in loco deliciaꝵ
quasi in parte pociori ꝯstituto: ⁊ ad ꝯser¬
uanda bona q̃ habebat eadẽ di ꝓudñ¬
tia rõni humane ad iuncta munito.
atq ad illa bona q̃ habiturꝰ erat. q̃renda
⁊ obtinenda p̃cepto obedientiȩ cũ gr̃a co
oꝑante instructo. uidit diabolꝰ ⁊ inui
ip̃e ꝑ subiam corruisset Quare diabo¬
lus in forma aliena adhominem uenit.
uia uͦ illi ꝑ uiolentiam noc̾e ñ po¬
tuit ad fraudem se ꝯu̾tit. ui dolo
hominẽ supplantaros: ꝙ̃ iurtute suplãta¬
re non posset. Ne aũfraus illiꝰ omĩno
nulla ect̃ si nimis manifestaret᷑. in ꝓpͥa
forma uenire ñ debuit: ne manifeste
⁊ hõ simul si ds eum tali fraude q̃ cau̾i ñ
poss decipi ꝑmitt̾et. inuiriam pati uidet᷑.
In aliena ꝙ forma uenire ꝑmissꝰ ẽ. s tali¬

Expanded text:
omino igitur mundi homine providentia divina in loco deliciarum quasi in parte potiori constituto, et ad conservanda bona quae habebat eadem Dei providentia rationi humanae adjuncta munito, atque ad illa bona quae habiturus erat quaerenda et obtinenda praecepto obedientiae cum gratia operante instructo; vidit diabipse per superbiam corruisset. CAP. II. Quare diabolus in forma aliena venit. Quia vero per violentiam nocere non potuit ad fraudem se convertit, ut dolo hominem supplantaret quem virtute superare non posset. Ne autem fraus illius omnino nulla esset, si nimis manifestaretur; in propria forma venire non debuit, ne manifeste et homo simul si Deus eum tali fraude quae caveri non posset decipi permitteret injuriam pati videretur, in aliena quidem forma venire permissus est; sed ta
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ malicie suȩ ꝯueniret. hab̾e posset: di¬
uina ordinatione dispositũ ẽ. Uenit gͦ
ad hominẽ in serpente callidꝰ hostis. qͥ
fortassis si ꝑmissus fuisset ĩ forma co¬
lumbe uenire maluisset. S ħ uas sp̃s
ũ sp̃s malignus illam formã hõi ocdiosã
uirib p̃sum̃s. humanã natam in eã par¬
tem uͥ debilior uidebat᷑ aggͦssꝰ ẽ. uͥ si forcte
illuc aliquatenꝰ p̃ualere potuisset. pꝰ mod̾
cum maiori fiducia ad alt̾am q̃ robustior
fuit pulsandã. aut potiꝰ subu̾tendã acce¬
det. Sciens gͦ qr uerum ẽẽt qͣnuis ad huc
dictum ñ eẽt. ue soli. qr cũ cecidit ñ ht̃
subleuantẽ. Et si quispiã p̃ualuerit
adu̾sꝰ unum. duo resistunt ei: pͥmum
diligñt̃ solitariam feminã exploraũ. et in¬
ueniens in ea pͥmum omẽm suȩ tẽpta¬
tionis conatũ exꝑiri disposuit: QR ab

Expanded text:
 malitiae suae conveniret habere non posset, divina ordinatione dispositum. Venit ergo ad hominem in serpente callidus hostis, qui fortassis si permissus fuisset in forma columbae venire maluisset. Sed hoc vas Sput spiritus malignus illam formam homini odiosamviribus praesumens humanam naturam in eam partem ubi debilior videbatur aggressus est, ut si forte illic aliquatenus praevalere potuisset, postmodum cum majori fiducia ad alteram quae robustior fuit pulsandam aut posterius subvertendam accederet. Sciens ergo quod verum esset quamvis adhuc dictum non esset Vae soli, quia cum ceciderit non habet sublevantem . Et si quispiam praevaluerit adversus unum duo resistunt ei; primum diligenter solitariam feminam exploravit, et inveniens; in ea primum omnem suae tentationis conatum experiri disposuit. CA
Abbreviated transcription (Latin):
i. lnꝰ tm̃. siue uir. siue mulier. ꝑꝑeafor¬
tassis ne spãlis cognatio cui reuerentiã
exib̾e oportebat: passim diffusa in matͥ¬
monii copula ob eẽ potuisset.S q̃dã
ȩcclȩ hanc ꝯsuetudinẽ ñ seruant. płes
ad susceptionẽ paruuloꝵ a diĩtentes.

Expanded text:
tantum, sive vir sive mulier. Propterea fortassis ne spiritualis cognatio, cui reverentiam exhibere oportebat, passim diffusa, in matrimonii copula obesse potuisset. Sed quaedam Ecclesiae hanc consuetudinem non servant, plures ad susceptionem parvulorum admitte