comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Nam inquadam altitudine cordis habitabat
apłs. cum dicer&. siue enim mente excessimꝰ
dõ. lam quod mente excesserat. dõ excesserat.
Excedens enim mente omnẽ humanã fragi¬
litatẽ. omnẽ sacculi temporalitatẽ. omnia
quaecumq nascendo & occidendo uanescunt
transeuntia hic habitabatcorde in quadã ineffa¬
bili contemplatione. quantũ poterat. Dequa
dicit quod audiuit in effabilia uerba quae
non lic& homini loqui Sed tibi illa loqui non
poss&. ipse autẽ uidere illa ut cumq poss&.
quae tibi loqui non poss&. Itaq si semꝑ manere
uell& in eo quod uidebat & loqui non poterat.
te non leuar&. ubi & tu posses uidere. Quid
autẽ fecit : descendit. Nam ibi ait. Siue enĩ
talem se fecit nascendo & patiendo. ut possent
de illo homines loqui. Quia de homine. facile¬
homo loquitur. Dedõ homo quando loquitur
sic. quomodo est ds homo autẽ. de homine
facile loquitur. Ut ergo magni descenderde

Expanded text:
Nam in quadam altitudine cordis habitabat Nam in quadam altitudine cordis habitabat Apostolus, cum diceret: «Sive enim mente excessimus Deo.» Jam quod mente excesserat, Deo excesserat. Excedens enim mente omnem humanam fragilitatem, omnem saeculi temporalitatem, omnia quaecumque nascendo et occidendo vanescunt, transeuntia haec; habitabat corde in quadam ineffabili contemplatione, quantum poterat, de qua dicit quia audivit ineffabilia verba quae non licet homini loqui . Sed tibi illa loqui non posset: ipse autem videre illa utcumque posset, quae tibi loqui non posset. Itaque si semper manere vellet in eo quod videbat, et loqui non poterat, te non levaret ubi et tu posses videre. Quid autem fecit? Descendit. Nam ibi ait: «Sive enimtalem se fecit nascendo et patiendo, ut possent de illo homines loqui: quia de homine homo facile loquitur. De Deo homo quando loquitur sic, quomodo Deus est? Homo autem de homine facile loquitur. Ut ergo magni descenderent
Abbreviated transcription (Latin):
ostender& quauenirent. Itaq fr̃s mei. hunc
psalmũ ascensionis cantemus ascensuri in corde
quia ut ascendamus descensum . ẽ. adnos.: Nam
scalas uidit iacob & in ipsis scalis demonstra¬
ti sunt : & ascendentes & descendentes. Utrũq
uidit. Possumꝰ putare ascendentes uiros
proficientes descendentes deficientes: Quia
& reuera. inuenimus hoc inpopulo dĩ alii
proficiunt. alii deficiunt. Poterant istos
significare illae scalae sed forte melius intel¬
liguntur om̃s boni in illis scalis. & ascendentes
& descendentes. Non enim frustra non dictũ
.ẽ. cadentes sed descendentes. Multũ attẽ
inter .ẽ: inter descendere & cadere. Nam
quia cecidit adam. ideo descendit xp̾c.
Ille cecidit. ille descendit. Ille cecidit su¬
perbia. ille descendit misericordia. Non
autẽ ipse solus descendit: Equidem. decae¬
lo solus ipse descendit: Sed multi imitantes
cum sc̃i descendunt ad nos. & descenderunt ad nos

Expanded text:
ostenderet qua venirent. 2. Itaque, fratres mei, hunc ostenderet qua venirent. 2. Itaque, fratres mei, hunc psalmum ascensionis cantemus ascensuri in corde; quia ut ascendamus descensum est ad nos. Nam vidit scalas Jacob, et in ipsis scalis demonstrati sunt ei ascendentes et descendentes : utrumque vidit. Possumus putare ascendentes visos, proficientes; descendentes, deficientes: quia et revera invenimus hoc in populo Dei; alii proficiunt, alii deficiunt. Poterant istos significare illae scalae, sed forte melius intelliguntur omnes boni in illis scalis, et ascendentes et descendentes. Non enim frustra non dictum est cadentes, sed descendentes. Multum autem interest inter descendere et cadere. Nam quia cecidit Adam, ideo descendit Christus: ille cecidit, ille descendit; ille cecidit superbia, ille descendit misericordia. Non autem ipse solus descendit: et quidem de coelo ipse solus descendit; sed multi imitantes um sancti descendunt ad nos, et descenderunt ad nos.
Abbreviated transcription (Latin):
horũ .ẽ. inse. & omnia factus. ẽ. propt̾ te:
Hinc ergo ascendendũ. illue ascendendum:
abexemplo ipsius. ad diuititatẽ ipsius. Exem¬
plũ enim tibi fecit. humiliandose. Nam qui
nolebant a conualle plorationis ascendere.
conpraessi sunt abipso. Prae propere enim
uolebant habere ascensũ. honores altos cogi¬
tabant. uiam humilitatis non cogitabant
Intelligat caritas ura quod dico duos discipu¬
los uoluisse adlatera dñi. unũ addexteram
alterũ ad sinistrã sedere. Uidit eos dñs prae¬
propere & praepostere dehonorib cogitare
cum prius. discere deberent humiliari. ut
exaltarentur: & ait eis dñs. Potestis calicẽ
bibere. quem ego bibiturus sum Ipse enim
in conualle plorationis. bibiturus erat calicẽ
passionis: Iui autẽ non adtendentes humilita¬
tem xp̃i. conp̃hendere uolebant altitudinẽ
xp̃i. Reuocauit illos aduiã. tamquã aberran¬
tes: Non ut negar& illis quod uaellent. sed ut

Expanded text:
horum est in se, et omnia factus est pro te. horum est in se, et omnia factus est pro te. Hinc ergo ascendendum est, illuc ascendendum; ab exemplo ipsius, ad divinitatem ipsius. Exemplum enim tibi fecit humiliando se. Nam qui nolebant a convalle plorationis ascendere, compressi sunt ab ipso. Praepropere enim volebant habere ascensum, honores altos cogitabant, viam humilitatis non cogitabant. Intelligat Charitas vestra quod dico, duos discipulos voluisse ad latera Domini, unum ad dexteram, alterum ad sinistram sedere: vidit eos Dominus praepropere et praepostere de honoribus cogitare, cum prius discere deberent humiliari, ut exaltarentur; et ait eis Dominus: «Potestis bibere calicem quem ego bibiturus sum» ? Ipse enim in convalle plorationis bibiturus erat calicem passionis: illi autem non attendentes humilitatem Christi, comprehendere volebant altitudinem Christi. Revocavit illos ad viam, tanquam aberrantes; non ut negaret illis quod vellent, sed ut
Abbreviated transcription (Latin):
do montẽ ascensionis. Quid ẽ. uallis ploratio.¬
Nis aͥ st renbũ caro sactum ẽ. & habitacut annebt chylrus
Quidest uallis plorationis Collaphiratus est
sputis inlitus. spinis coronatus. crucifixus. haec
ẽuallis plorationis. unde tibi ascendendũ est.
Sed quo ascendendũ est. & in principio erat uer¬
bũ. & uerbũ erat apud dm. & ds̃ erat uerbũ.
Ipsum enim uerbũ caro factum. ẽ. & habita¬
uit innobis. Sic descendit adte ut maneret in
se. Descendit adte ut fier& tibi conuallis plo:¬
rationis: mansit inse. ut ess& tibi mons ascen¬
sionis. Erit inquit isaias innouissimis dieb
manifestus mons dñi. paratus in cacimiine
montiũ. Ecce quo ascendendũ est: sed noli
aliquid terrenũ cogitare: Nec quia montẽ
audisti. alta quaedam cogites terrae. Nec
cum saxum audis aut p&rã. duritia ate in¬
telligat᷑ nec cum audis leonẽ. cogites feritatẽ
nec cum audis agnum. cogites pecus. Nihil

Expanded text:
do, montem ascensionis. Quid est vallis ploratiodo, montem ascensionis. Quid est vallis plorationis? «Verbum caro factum est, et habitavit in Quid est vallis plorationis? Colaphizatus est, sputis illinitus, spinis coronatus, crucifixus est. Haec est vallis plorationis unde tibi ascendendum est. Sed in quo ascendendum est? «In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum.» Ipsum enim «Verbum caro factum est, et habitavit in nobis» . Sic descendit ad te, ut maneret in se: descendit ad te, ut fieret tibi convallis plorationis; mansit in se, ut esset tibi mons ascensionis. «Erit,» inquit Isaias, «in novissimis diebus manifestus mons» «Domini, paratus in cacumine montium» . Ecce quo ascendendum est. Sed noli aliquid terrenum cogitare, nec quia montem audisti, alta quaedam cogites terrae: nec cum saxum audis aut petram, duritia a te intelligatur; nec cum audis leonem, cogites feritatem; nec cum audis agnum, cogites pecus. Nihil
Abbreviated transcription (Latin):
potest forte nec cogitari: Audistis modo cũ apłs
leger&ur. qđ oculus non uidit nec auris audiuit.
nec incor hominis ascendit. Incor hominis non
ascendit. cor hominis illuc ascendat: ergo. quia
oculus nonuidit nec auris audunt nec icor
hominis ascendit: quomodo dici poss&. quo ascen¬
dendum . ẽ. Ideo cumdici nompossit ait. in locũ
quem disposuit. Quid tibi plus dicturus sum
talem aut locũ talem: Quicquid dixero terre¬
nũ cogitas. humorepis. carnem portas. Corpus
quod corrumpitur. ad grauat animã. & de pri¬
mit terrena in habitatio sensum multa cogitan¬
tem. Cui loquar: quis auditurus. ẽ qui scapiet:
ubi erimus posthanc uitam si incorde ascende¬
rimus: quia ergo nemo sperat aliquẽ in effa
militatẽ significat : Mons celsitudinẽ signifi¬
cat. Est mons quo ascendamus. spiritalis quę¬
dam celsitudo: & quis. ẽ. iste mons quo ascen¬
endo conuallem plorationis. qui fecit manen¬

Expanded text:
potest, forte nec cogitari. Audistis modo, cum Apostolus potest, forte nec cogitari. Audistis modo, cum Apostolus legeretur, «Quod oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit» . «In cor hominis non ascendit;» cor hominis illuc ascendat. Ergo quia «oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit;» quomodo dici posset quo ascendendum est? Ideo cum dici non posset, ait, «In locum quem disposuit.» Quid tibi plus dicturus sum,talem, aut locum talem? Quidquid dixero, terrenum cogitas, humi repis, carnem portas: corpus quod corrumpitur aggravat animam, et deprimit terrena inhabitatio sensum multa cogitantem . Cui loquar? quis auditurus est? quis capiet ubi erimus post hanc vitam, si in corde ascenderimus? Quia ergo nemo, spera aliquem ineffabimilitatem significat; mons celsitudinem significat. Est mons quo ascendamus, spiritualis quaedam celsitudo. Et quis est iste mons quo ascenendo, convallem plorationis, qui fecit, manen
Abbreviated transcription (Latin):
u factũ ẽ. quã nr̃i ł latine ł pumce. quos ab ecedinos
uocant : psalmos facere consueuer̃. Non eñ om̃s uis.¬
sus donec claudat᷑ periodus: sed solos primos abea.
ut dẽ littera incipiunt. quam prȩponunt :
Recis ysalmus est et calde
utilis. quem modo nobis cantatũ au¬
diuimus. & cantando respondimus:
non diu laborabitis in audiendo. nec
infructuosae laborabitis in operan¬
do: est enim sicut eius titulus prae¬
notat cantitum graduũ. Grece scriptum. ẽ.
anabatmon. Gradus uel descendentiũ funt. uel
ascendentiũ. Sed gradus qui modo in his psalmis
positi sunt : ascendentes significant. Intelligamꝰ
ergo tamquam ascensuri. nec ascensiones pedib
corporalibus queramus. sed sic̃ in alio psalmo
scriptum .ẽ. ascensiones incorde eius disposuit
in conualle plorationis. in loco quem disposuit.
Aconualle plorationis. &iam quo ascendatur:
tamquã deficit sermo humanus. nec explicari

Expanded text:
s factum est, quam nostri vel latine vel punice, quos abecedarios s factum est, quam nostri vel latine vel punice, quos abecedarios vocant psalmos, facere consueverunt. Non enim omnes versus donec claudatur periodus, sed solos primos ab eadem littera incipiunt, quam praeponunt. I Psalmus est, et valde utilis, quem modo nobis cantatum audivimus, et cantando respondimus. Non diu laborabitis in audiendo, nec infructuose laborabitis in operando. Est enim, sicut ejus titulus praenotatur, «Canticum graduum.» Graece scriptum est, ἀναβαθμῶν. Gradus vel descendentium sunt vel ascendentium: sed gradus quomodo in his psalmis positi sunt, ascendentes significant. Intelligamus ergo tanquam ascensuri: nec ascensiones pedibus corporalibus quaeramus, sed sicut in alio psalmo scriptum est, «Ascensiones in corde ejus disposuit, in convalle plorationis, in locum quem disposuit» . A «convalle plorationis.» Et jam quo ascendatur, tanquam deficit sermo humanus, nec explicari
Abbreviated transcription (Latin):
im montib & eã quȩ rens. uidaicis lactratꝰ est ueprib: Aedacdi
quęrit᷑ ad huc quȩrat᷑ exparte inuenta : ad huc querat᷑ fenti
gentib inuenit̾: Ut potui quantũ adño adiutus sũ paĩ
istũ magnũ ꝑtractaui. & exposu. quod ꝑfecto meluis
sapientiores doctioresq fecerunt. siue facturi sunt
nec ideo tamen ei nr̃m deesse debuit miisterium
marime id deme flagitantib fr̃ib quib sũ drbitor
huiꝰ offitii. Qđ autẽ dt al fabrto hebrro. ubi octoni ueri
singulis subiacent littrris: atq ita psalmꝰ totꝰ contexit᷑
nihildixi . ñ. sit mirũ qm̃ nibil qđ ad istũ ꝓpͥe ꝑtiner&¬
inuem. Ñ enĩ solus ht̃ has litteras. Ilud sant sciant
qui hor ĩ greca & latima scriptura. qͥa. ñ . illic struatũ ẽ
inurnire ñ. posst̃ om̃s octo uersus in hebraicis codicib
ab ea quȩ illis p̃ponit᷑ littera ĩ ciꝑt. sic̃ nob abris qui
illas nouer̃ litteras indicatũ ẽ. qđ multo diligentiu¬

Expanded text:
montibus, et eam quaerens , Judaicis laceratus est vepribus. Sed adhuc quaeritur, adhuc quaeratur, ex parte inventa adhuc quaeratur. Ex ea gentibus invenitur. 8. Ut potui, quantum a Domino adjutus sum, psalmum istum magnum pertractavi et exposui. Quod profecto melius sapientiores doctioresque fecerunt, sive facturi sunt; nec ideo tamen ei nostrum deesse debuit ministerium, maxime id de me flagitantibus fratribus, quibus sum debitor hujus officii. Quod autem de alphabeto hebraeo, ubi octoni versus singulis subjacent litteris, atque ita Psalmus totus contexitur, nihil dixi, non sit mirum, ant qui hoc in graeca et latina scriptura, quoniam non illic servatum est, invenire non possunt, omnes octonos versus in hebraicis codicibus ab ea quae illis praeponitur, littera incipere; sicut nobis ab eis qui illas noverunt litteras, indicatum est. Quod multo diligentiu
Abbreviated transcription (Latin):
i posteriora. peruenies aduisionẽ faciei.
rius suscepit xp̃e. nam in primo facies eius
quae .ẽ. In principio erat uerbũ & uerbũ
erat apud dm̃. et ds erat uerbũ. Posteriora
eius quae sunt: et uerbũ caro factum. ẽ: et
habitauit innobis. Cum ergo credis hoc
quod prote factum ẽ. uerbũ & resurrexit
incarne. netu de tua carne disperares. effi¬
ceris isrł. Factus autẽ isrł cum fueris. non
dormitabit neq dormiet qui custoditte.
quia iam isrł es et audisti inpsalmo. ec ce
non dormitabit neq obdormiet qui custodit
isrł. Xp̃e enim ipse dormunt. sed resur¬
rexit. Quid enim ait ipse inpsalmo Ego
dormiui. et somnũ coepi. Numquid reman¬
sit in somno exsurrexi inquit. qm̃ dñs¬

Expanded text:
in posteriora, pervenies ad visionem faciei. in posteriora, pervenies ad visionem faciei. rius suscepit Christus. Nam in principio facies ejus quae est? «In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum.» Posteriora ejus quae sunt? «Et Verbum caro factum est, et habitavit in nobis» . Cum ergo credis in hoc quod pro te factum est Verbum, et resurrexit in carne, ne tu de tua carne desperares, efficeris Israel. Factus autem Israel cum fueris, non dormitabit, neque dormiet, qui custodit te; quia jam Israel es, et audisti in Psalmo, «Ecce non dormitabit, neque obdormiet, qui custodit Israel.» Christus enim ipse dormivit, sed resurrexit. Quid enim ait ipse in psalmo? «Ego dormivi, et somnum cepi.» Numquid remansit in somno? «Exsurrexi,» inquit, «quon
Abbreviated transcription (Latin):
dus . ẽ. iste psalmus eorũ. quorũ titulus
.ẽ. canticum graduum. Plures enim sunt
significantes ut iam in primo eorũ audistis
ascensum nr̃m. qui sit incorde ad dm̃ a con¬
ualle plorationis. id .ẽ. ab humilitate
contribulationis. A scen sus enim utilis nobis
non potest. eẽ. nisi primo humiliati a con¬
ualle nobis ascendendum. eẽ. meminerimꝰ
Conuallis enim. terrae locus .ẽ. de pręssus.
Sicut loca terrae alta. montes & colles. ita
conuallis locus humilis. Nedum praeprope¬
re et praepostere quaerimus exaltari. non
ascendamus sed ruamus. Docuit autẽ ipse
dñs a conualle plorationis ascendendũ. quan¬
do pronobis humiliari usq ad mortẽ crucis
& pati dignatus . ẽ. Hoc exemplũ. non relin¬
quamus. Istam conuallem plorationis. mar¬
tẏres intellexerunt. Unde quia & ipsi¬
suscitiuit amortuis. saluus eris. Hoc credere
hoc ẽ eẽ isrł. hoc .ẽ. uidere diñ: quaniuis
adhuc posteriora eius. Tamen cũ credideris

Expanded text:
dus est iste psalmus eorum quorum titulus est, «Canticum graduum.» Plures enim sunt significantes, ut jam in primo eorum audistis, ascensum nostrum, qui fit in corde ad Deum, a convalle plorationis, id est, ab humilitate contribulationis. Ascensus enim utilis nobis non potest esse, nisi primo humiliati , a convalle nobis ascendendum esse meminerimus convallis enim terrae locus est depressus: sicut loca terrae alta montes et colles, ita convallis locus humilis; ne dum praepropere et praepostere quaerimus exaltari, non ascendamus, sed ruamus. Docuit autem ipse Dominus a convalle plorationis ascendendum, quando pro nobis humiliari usque ad mortem crucis et pati dignatus est. Hoc exemplum non relinquamus: istam convallem plorationis martyres intellexerunt. Unde isuscitavit a mortuis, salvus eris.» Hoc credere, hoc est esse Israel, hoc est videre Deum: quamvis adhuc posteriora ejus, tamen cum credideris
Abbreviated transcription (Latin):
uias quȩ adextris st̃ id est instoꝵ nouerit dñs: continu¬
o subiecit. Ipse eiũ rectos facia cursus iuos. & itinrra
tua inpace ꝑduc&. Ecct quare ait &iã istr. Custo dim
mandata tua & testimoma tua. & urlut queremus
hoc unde potuerit: quia om̃s inquit uiȩ meȩ in con¬
spectu tuo dñe. EXPLICIT SERMO XXXI.¬

Expanded text:
tris sunt, id est justorum, noverit Dominus, continuo subjecit: «Ipse enim rectos faciet gressus tuos, et itinera tua in pace producet» . Ecce quare ait etiam iste, «Custodivi mandata tua et testimonia tua.» Et velut quaereremus hoc unde potuerit: «Quia omnes,» inquit, «viae meae in conspectu tuo, Domine.» SERMO XXXI
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ illa formido ñ defecit eorũdẽ uerboꝵ odiũ srd inte gr̃ã
tenuit caritatẽ: neq enĩ lex dĩ ñ st̃ urrba & rlodͥa dĩ. Absit
ergo ut timore ꝑat amor ubi castꝰẽ timor: sic patres afi.¬
lus pus & tĩt᷑ & amant᷑. sic pudica coniur uirũ &tima
ne ab illo deserat᷑ & amat ut fruat᷑. Si ergo pat̾ homo &
conuix homo & timrri & amari deb& multo magis pat̃
nr̃ qui est in cęlis : & ille sponsus ñ carne p̃filiis hominũ¬
git corripit & flagellat om̃em filiũ quẽ recipit: At qui hyc
undicia respuit. ꝓmissa ñ recipit. Pat̾na gͦ uidicia laudent᷑ o ĩ

Expanded text:
cit eorumdem verborum odium, sed integram tenuit charitatem. Neque enim lex Dei non sunt verba et eloquia Dei. Absit ergo ut timore pereat amor ubi castus est timor. Sic patres a filiis piis et timentur et amantur; sic pudica conjux virum et timet, ne ab illo deseratur, et amat, ut fruatur. Si ergo et pater homo, et conjux homo, et timeri et amari debet; multo magis Pater noster qui in coelis est , et ille sponsus, non carne prae filiis hominugit corripit, et flagellat omnem filium quem recipit ? At qui haec judicia respuit, promissa non recipit. Paterna ergo judicia laudentur et in
Abbreviated transcription (Latin):
micis nrgent᷑. Cũ gͦ sr iste utrũq fecisse diriss&. dõ tribu e¬
it unde fecit. adiungendo atq dicendo. Quia om̃s uie
meţ in ẽspectu tuo dñr. Idro inquit custodini mandata
tua & testimonia tua. quia om̃s urȩ meȩ in consptctutuo.
Tãquã dicrra: si auertisses ame facit̃ tuã. firrẽ cont̾batꝰ.
nec tua mandata & testimonia custodirẽ. Custodiui
gͦ. quia om̃s uir met in c̃spectu tuo. Proicio quippr &
adiuuante consprctu uoluit intelligi dm̃ uidere
uias suas. sic̃ orauit qͥ dix̃ ne auertas faciẽ tua anir

Expanded text:
micis negentur. 8. Cum ergo se iste utrumque fecisse dixisset, Deo tribuit unde fecit, adjungendo atque dicendo: «Quia omnes viae meae in conspectu tuo, Domine.» Ideo, inquit, «custodivi madata tua et testimonia tua; quia omnes viae meae in conspectu tuo.» Tanquam diceret: Si avertisses a me faciem tuam, fierem conturbatus, nec tua mandata et testimonia custodirem. Custodivi ergo, «quia omnes viae meae in conspectu tuo.» Propitio quippe et adjuvante conspectu, voluit intelligi Deum videre vias suas; sicut oravit qui dixit, «Ne a
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ legẽ: & iã qđ in ta ñ ĩtelligit. honorat : qđ ei sonare
indit᷑ absurde. potius señ. intelligere & aliqiđ magnũ
latere ibi iudicat Ideo lix dĩ ñ ẽ. illis scandalũ: ut autẽ
nullũ scandalũ om̃ino patiat᷑. Non sic homines sr̃ȩ cuiꝰq
ne aliqͥb cadentib quos ꝓ magno habrͤat. ipso scandalo
pereat: Sed ipsã legẽ dĩ diligat. & erit ei pax multa. nullũq
scandalũ: securꝰ eiũ diligit tã. in qua & iã simultiplicat pec.
potuerunt : siergo expectabant salutare dĩ qui manda¬
ta eiꝰ dilexer̃: Quanto magis necessariũ erat dilexisse¬

Expanded text:
lligit honorat; et quod ei sonare videtur absurde, se potius non intelligere, et aliquid magnum latere ibi judicat: ideo lex Dei non est ei scandalum. Ut autem nullum scandalum omnino patiatur, non sic homines sanctae cujusne aliquibus cadentibus quos pro magno habebat, ipse scandalo pereat: sed ipsam Dei legem diligat, et erit ei pax multa, nullumque scandalum. Securus enim diligit eam, in qua etiamsi multi peccant, peccapotuerunt? Si ergo exspectabant salutare Dei, qui mandata ejus dilexerunt; quanto magis necessarius erat Jes
Abbreviated transcription (Latin):
orio auit cororeũ. Qud enĩ xp̃rani leserant regua ter¬
uultum rena quauis ẽs regnũ cȩlorũ ꝓmiserit rex eorũ : qͥd in quã
leserant regui terrena: nũqid eorũ rex milites suos ꝓlibus
inpendere ᷑ exhibere quȩ debent᷑ regib terrȩ: non ne de
hoc sibi calũpiuã molieutib iudeisait : Reddite cęsiri quȩ
cȩsaris sunt. & dõ quȩ dĩ sunt: Nonne tributũ de ore piscis
&iã ipse ꝑsoluit: Nonne p̃cursor eiꝰ militib regni huus
qͥd facere deberent ꝓ aeterna silute querentib non at

Expanded text:
ormidavit cor meum.» Quid enim Christiani laeserant regna terrena, quamvis eis regnum coelorum promiserit rex eorum? quid, inquam, laeserant regna terrena? Numquid eorum rex milites suos prohibuit impendere et exhibere quae debentur regibus terrae? Nonne de hoc sibi calumniam molientibus Judaeis ait: «Reddite Caesari quae Caesaris sunt, et Deo quae Dei sunt» ? Nonne tributum de ore piscis etiam ipse persolvit ? Nonne praecursor ejus, militibus regni hujus quid facere deberent pro aet
Abbreviated transcription (Latin):
quicꝗ debeatis nͥ ut ĩiacẽ diligatis: ñ ne p̃cepit ut ꝓipsis
Ergo treni reges axp̃ianos gratis ꝑsecuti st̃: srd qđ sub iccit
adtende: & antrb tuis formidauit cormrũ. Habutr̃ quidẽ
& illi uerba minatia. expello ꝓseribo. occido ungnib tor¬
queo ignib tͦr̃ro bestus subrigo mt̃bra dilanio. sed tua me
potuiꝰ uerba truer̃. Nolitt timere eos qͥ corpꝰ occidt : postra
ñ habent qͥđ faciant. Sed rũ timrte qui ht̃ potestatẽ &

Expanded text:
debeatis, nisi ut invicem diligatis» . Nonne praecepit ut pro ipsis Ergo terreni reges Christianos gratis persecuti sunt. Sed quod subjecit, attende: «Et a verbis tuis formidavit cor meum.» Habuerunt quidem et illi verba minacia, Expello, proscribo, occido, ungulis torqueo, ignibus torreo, bestiis subrigo, membra dilanio: sed tua me potius verba terruerunt, «Nolite timere eos qui corpus occidunt, et postea non habent quid faciant; sed eum timet
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s sub peccato este: ac per hoc quicũq. sine pecca¬
uerunt. illa scilic& de qua iudei głabantur : sine
lege peribunt. Ꝙ quicũq in lege peccauer̃. idest
ipsi iudei. per legẽ iudicabunt᷑: no ideo peribunt.¬

Expanded text:
omnes sub peccato esse» . Ac per hoc «quicumque sine lege peccaomnes sub peccato esse» . Ac per hoc «quicumque sine lege peccaverunt,» illa scilicet de qua Judaei gloriabantur, «sine lege peribunt; et quicumque in lege peccaverunt,» id est ipsi Judaei, «per legem judicabuntur.» Nec ideo
Abbreviated transcription (Latin):
peribunt. Ira inquit & indignatio tribulatio &
angustia in omñẽ iIn hominis operantis malũ iudȩi
primũ & greci. Gła autẽ & honor & pax om̃i operan¬
ti bonũ iudeo primũ & greco. Non est enĩ ꝑsonarũ
acceptio a pud dm̃: & haec addidit unde nunc questio
est & ait. Quicũq. enĩ sine lege peccauer̃. sine lege
peribunt. & quicũq. in lege peccauerunt. ꝑ legẽ
iudi cabuntur. Hos utiq. iudȩos illos autem grecos
uolens intelligi qm̃ de hnis agebat᷑ ut rosq. sub peccato
esse de monstrans: ut egere se gra utriq fateantur:
propt̃ quod dicit: Nlon enĩ est distinctio: om̃s enĩ
peccauerunt & egent gła dĩ. iustificati gratis per
gram ipsius per redẽptionẽ quae est in xp̃o iħu.
Quos itaq dicit om̃s peccasse. nisi uideos & grecos de
quib dixerat. non enĩ est distinctio: nã & de his
paulo ante: causati enĩ sumus inquit iudeos & grecos

Expanded text:
peribunt. Ira,» inquit, «et indignatio, tribulatio et peribunt. Ira,» inquit, «et indignatio, tribulatio et angustia in omnem animam hominis operantis malum, Judaei primum et Graeci; gloria autem et honor et pax omni operanti bonum, Judaeo primum et Graeco: Non est enim personarum acceptio apud Deum.» Ad haec addidit unde nunc quaestio est, et ait, «Quicumque enim sine lege peccaverunt, sine lege peribunt; et quicumque in lege peccaverunt, per legem judicabuntur» . Hos utique Judaeos, illos autem Graecos volens intelligi, quoniam de his agebat; utrosque sub peccato esse demonstrans, ut egere se gratia utrique fateantur: propter quod dicit, «Non enim est distinctio: omnes enim peccaverunt, et egent gloria Dei; justificati gratis per gratiam ipsius, per redemptionem quae est in Christo Jesu.» Quos itaque dicit omnes peccasse, nisi Judaeos et Graecos, de quibus dixerat, «Non enim est distinctio?» Nam de his et paulo ante: «Causati enim sumus,» inquit, «Judaeos et Graecos
Abbreviated transcription (Latin):
rat. Preuaricantes deputaui om̃s pecaatores terrȩ :
Respondetur enim nobis: qui funt ergo illi qui
scđm apostolũ sine lege peccauerunt: non eiũ & eorũ
quisquã preuaricans deputandus est cũ scđm eundẽ
apostolũ preuaricatio non sit ubi lex non est. sed
nimirũ cũ dicer& apostolus quicũq. sine lege peccauer̃
sine lege peribunt. De illa lege aiebat quã ds̃ dedit
per moysen famulũ suum populo suo isrł. Hoc ipsa
quȩ circũstant uerba eius ostendunt. Disputabat
enĩ cũ uidois & grecis idest gentib non ad circũcisi¬
onẽ sed ad preputiũ ꝑtinentib ideo sine lege eos di¬
cens quia non acceperant legẽ quã se accspisse glo¬
riabant᷑ iudei. Unde ait illis. Si autẽ tu iudacus
cognominaris & requiescis in lege. & gloriaris indõ.
Deniq unde ad hanc sententiam uenerit intuendũ
est ut dicer& quicũq. sine lege peauuer̃ sine lege

Expanded text:
it, «Praevaricantes deputavi omnes peccatores terrae?» it, «Praevaricantes deputavi omnes peccatores terrae?» Respondetur enim nobis: Qui sunt ergo illi qui ndum Apostolum sine lege peccaverunt? Non enim et eorum quisquam praevaricans deputandus est, cum secundum eumdem apostolum, praevaricatio non sit ubi lex non est. 2. Sed nimirum cum diceret Apostolus, «Quicumque sine lege peccaverunt, sine lege peribunt,» de illa lege agebat quam Deus dedit per Moysen famulum suum populo suo Israel. Hoc ipsa quae circumstant, verba ejus ostendunt. Disputabat enim de Judaeis et Graecis, id est Gentibus, non ad circumcisionem, sed ad praeputium pertinentibus; ideo sine lege eos dicens, quia non acceperant legem quam se accepisse gloriabantur Judaei: unde illis ait, «Si autem tu Judaeus» «cognominaris, et requiescis in lege, et gloriaris in Deo.» Denique unde ad hanc sententiam venerit, intuendum est, ut diceret, «Quicumque sine lege peccaverunt, sine lege
Abbreviated transcription (Latin):
tores &: hoc aduersat᷑ illi qui dixit. quicũq. sine
lege peccauerunt: sine lege peribunt: Scđm illum
quippe sunt aliqͥ peccatores: quauis uon sint preuari¬
catores idest qui sine lege peccauerunt. Ubi enĩ non
est lex: nec preuaricatio. Scđm istũ autẽ nullus. ẽ.
sine preuaricatione peccator: quia preuaricantes
deputat om̃s peccatores terrae Nullus gͦ scđm
istũ sine lege peccauit. quia ubi non est lex nec
preuaricatio An forte dicturi sumus. uerũ quidẽ
esse. quod nec preuaricatio sit. ubi lex non est: sed
uerũ non esse quod aliqui sine lege peccauer̃ :ͤ aut
uerum quidem esse. aliquos sine lege peccasse. sed
uerũ ñ. eẽ. ubi lex ñ . ẽ. p̃uaricationẽ. eẽ .ñ. posse.
Ad utrũq apłs dixit. uerũ est gͦ utrũq. quia utrũq.
per a postolũ ueritas dixit. Quomodo igit᷑ erit uerũ
quod in psalmo isto eadem proculdubio ueritas dixe¬

Expanded text:
tores; et ob hoc adversatur illi qui dixit: «Quicumque sine tores; et ob hoc adversatur illi qui dixit: «Quicumque sine lege peccaverunt, sine lege peribunt.» Secundum illum quippe sunt aliqui peccatores, quamvis non sint praevaricantes, id est, qui «sine lege peccaverunt: Ubi enim non est lex, nec praevaricatio:» secundum istum autem nullus est sine praevaricatione peccator; quia praevaricantes deputat omnes peccatores terrae. Nullus ergo secundum istum sine lege peccavit; «quia ubi non est lex, nec praevaricatio.» An forte dicturi sumus, verum quidem esse quod nec praevaricatio sit ubi non est lex, sed verum non esse quod aliqui sine lege peccaverint; aut verum quidem esse aliquos sine lege peccasse, sed verum non esse, ubi lex non est, praevaricationem esse non posse? At utrumque Apostolus dixit: verum est ergo utrumque, quia utrumque per Apostolum Veritas dixit. Quomodo ergo erit verum quod in psalmo isto eadem procul dubio Veritas dix
Abbreviated transcription (Latin):
non solũ quȩ sine lege: uerũ &iam quae in lege cõmis¬
sa sunt. ideo ibi secutus adiunxit Ubi autẽ abunda¬
uit delictũ. suꝑabundauit & grã. Non itaq preua¬
ricantos deputat om̃s peccatores apłs: sed eostantũ
preuaricantes deputat: qui transgrediunt᷑ legem:
est: quia peccat in lege: sed non om̃is preuaricator pec¬
cator est. quia peccant aliqui fine lege. Ubi autem
non est lex. nec preuaricatio. Porro si uemosine lege
peccar& : non idem ipse apostolus dicer&: quicũq
sine lege peccauerunt : sine lege peribunt. Scd̾m
uero istũ psalmũ si preuaricantes sunt om̃s peccato
res. nullũ est itaq sine preuaricatione peccatum
Nulla est autẽ pretaricatio sine lege nullũ est
autẽ nisi in lege peccatũ Qui ergo dicit preuarican¬
tes deputaui om̃s peccatores terrȩ: nullus. ẽẽ. om̃ino
nisi qui legem transgressi sunt: uult intelligi pecca¬

Expanded text:
non solum quae sine lege, verum etiam quae in lege commisnon solum quae sine lege, verum etiam quae in lege commissa sunt; ideo ibi secutus adjunxit: «Ubi autem abundavit delictum, superabundavit gratia» . Non itaque praevaricantes deputat omnes peccatores Apostolus, sed eos tantum praevaricantes deputat qui transgrediuntur legem. eccator est, quia peccat in lege, sed non omnis peccator praevaricator est, quia peccant aliqui sine lege; «Ubi» autem «non est lex, nec praevaricatio.» Porro, si nemo sine lege peccaret, non idem ipse apostolus diceret, «Quicumque sine lege peccaverunt, sine lege peribunt.» Secundum istum vero psalmum, si praevaricantes sunt omnes peccatores terrae, nullum est utique sine praevaricatione peccatum: nulla est autem praevaricatio sine lege; nullum est igitur nisi in lege peccatum. Qui ergo dicit: «Praevaricantes deputavi omnes peccatores terrae,» nullos esse omnino, nisi qui legem transgressi sunt, vult intelligi pecca
Abbreviated transcription (Latin):
quomodo intelligendũ sit. quod in isto psalmo magno
dictũ est: Preuaricatores uł potius preuaricantes
ergo quomodo intelligendũ sit. preuaricantes depu¬
taui om̃s peccatores terrȩ. propter quod ait a postolis
Ui enĩ lex non est nec preuaricatio. Hoc autem
dreit cũ a lege promissa distinguer& nam ut de
superioribus sensus plenius colligat᷑. Non enĩ per
lege̾ inquit promissio abrabe. aut semini eius. ut he¬
res eẽt mundi: sed per iusticiã fidei Si enĩ qui per
legem. heres sunt: exinanita est fides. & eiicuata est
promiffio. Lex enĩ iram operatur ub enĩ non . ẽ. lex
nec preuaricatio: Ideo ex fide : ut scđm gram̃ firma
sitꝰ: Promissionis enĩ. non ei tantum quod ex lege est: ꝓmissio
sed ci quod ex fide est abralum. qui est pater om̃i um
promissionis gr̃a uon solũ non auferre. uerũ & au¬
gere peccatũ: Unde & illud est: lex subintrauit ut
abundar& delictũ: sed quia om̃a per grãm dimittunt᷑

Expanded text:
o dictum est: «Praevaricatores,» vel potius, «praevaricantes;» ergo quomodo intelligendum sit, «Praevaricantes deputavi omnes peccatores terrae;» propter quod ait Apostolus: «Ubi enim lex non est, nec praevaricatio.» Hoc autem dixit, cum a lege, promissa distingueret. Nam ut de superioribus sensus plenior colligatur: «Non enim per legem,» inquit, «promissio Abrahae aut semini ejus, ut haeres esset mundi, sed per justitiam fidei. Si enim qui per legem haeredes sunt; exinanita est fides, et evacuata est promissio: lex enim iram operatur; ubi enim non est lex, nec praevaricatio.» «Ideo ex fide, ut secundum gratiam firma sit promissio omni semini; non ei tantum quod ex lege est, sed et ei quod ex fide est Abraham, qui est pater omnium npromissionis gratia, non solum non auferre, verum et augere peccatum? Unde et illud est: «Lex subintravit, ut abundaret delictum.» Sed quia omnia per gratiam dimittuntur,
Abbreviated transcription (Latin):
p̃miũ Dnĩe INTUa onsc̃oia uionfica one. Isti mor¬
tificant tu uiuifica sed si p̃miũ poscit᷑ in miscłia quod
reddere deb& iusticia. quanto magis in peuisa est iiscdi
ut obtineret᷑ cui p̃miũ debet᷑ ipsa uictoria. PRINCI¬
TERÑ ooñA IUDICIA IUSTICIAETUAE. Auertate
inquit tua uerba ꝓcedunt. & ideo ueratia sunt & ne¬
minẽ fallunt quib pronuntiat᷑ uita iusto. pęna impo
haec sunt quippe in aeternũ iudicia iusticiȩ dĩ¬

Expanded text:
praemium: «Domine, in tua misericordia vivifica me.» Isti morpraemium: «Domine, in tua misericordia vivifica me.» Isti mortificant, tu vivifica. Sed si praemium poscitur in misericordia, quod reddere debet justitia; quanto magis impensa est misericordia, ut obtineretur cui praemium deberetur, ipsa victoria? ternum omnia judicia justitiae tuae.» A veritate, inquit, tua verba procedunt, et ideo veracia sunt, et neminem fallunt, quibus praenuntiatur vita justo, poena impio. Haec sunt quippe in aeternum judicia justitiae D
Abbreviated transcription (Latin):
a testimonus dĩ tribulationes multorũ persequentiũ
non ferentes: hoc est autẽ pactũ utꝰ uicerit coronetur
hoc pactũ ñ. obseruauer̃ qui ꝑsecutionẽ ũ. tolerantesi
testimonus dĩ negando declinauer̃. hof gͦ iste uidit
& tabescebat quia diligelat. Telus ille est enĩ bomis de
amore ueniens de liuore: in quo enĩ .ñ. seruauer̃ pactũ
secutus adiunaat: QuIA Eloguiatua Ñ costodieã
Ea quippe tribulationib negauer̃. & cõmendat se ise¬
differens ab eis acdicit. Uroe gm̃ mrandata tra
dilexi. Non ait eloqui uł testimonia tuanon negi¬
ui qͦd martyres facere cogebant᷑. & ũ. facientes in toler¬
bilia paciebant᷑. Sed hoc dix̃ ubi fructus est om̃iũ passio¬
nũ : quia si tradidero corpus meũ ita ut ardeã. caritatẽ
autẽ .ñ. babeã nihil mihi prodest. Hano iste cõmen¬
dans ait. Uide qm̃ mandata tua dilexi. Deinde postulit

Expanded text:
a testimoniis Dei, tribulationes multorum persequentium a testimoniis Dei, tribulationes multorum persequentium non ferentes? Hoc est autem pactum, ut qui vicerit, coronetur. Hoc pactum non servaverunt qui persecutionem non tolerantes, a testimoniis Dei negando declinaverunt. Hos ergo iste vidit, et tabescebat, quia diligebat. Zelus ille est enim bonus, de amore veniens, non livore. In quo enim non servaverunt pactum, secutus adjunxit: «Quia eloquia tua non custodierunt.» Ea quippe in tribulationibdifferens ab eis, ac dicit, «Vide quoniam mandata tua dilexi.» Non ait, Eloquia vel testimonia tua non negavi, quod martyres facere cogebantur, et non facientes intolerabilia patiebantur: sed hoc dixit ubi fructus est omnium passionum; quia si tradidero corpus meum ut ardeam, charitatem autem non habeam, nihil mihi prodest . Hanc iste commendans ait, «Vide quoniam mandata tua dilexi.» Deinde postulavit
Abbreviated transcription (Latin):
Molti fseguentes ore et tribo lantes ore ates¬
t ionustois .ñ DECliNaui factũ .ẽ. nouimꝰ recolimꝰ
agnoscimꝰ purpurata est uniuersa terra sanguine mar¬
tyrũ. flor& celũ coronis martyrũ. ornatȩ sunt aecłae
memoriis martirũ. In signita sunt tẽpora natalib mar¬
tyrũ. crebrescunt sanitites meritis martyrũ Unde boc¬
nisi quia impletũ est quod predictũ est de homine isto
toto terrarũ orbe diffuso: Multi ꝑsequentes me & tribu¬
lantes me. atestimonus tuis non declinaui. Agnoscimꝰ.
& grãs agimꝰ dũo dõ urõ. Tu nãq homo tu in alio psalno
tu ipse dixisti: Nisi quia dñs erat in nobis fortasse u¬
uos obsorbuissent nos. Ecce quare ab eius testimonus non
declinasti. & ad palmã suꝑ ne uocitionis. int̾ minus mul
INSENSATOS ET TADESCEBAM. Uel sicut alii cadices
babent. uidi non obseruantes pactũ & hoc plures habent
Sed qui sunt qui pactũ . ñ. obseruauer̃. nisi qui decdinau&ꝰ

Expanded text:
ntes me et tribulantes me; a testimoniis tuis non declinavi.» Factum est, novimus, recolimus, agnoscimus. Purpurata est universa terra sanguine martyrum; floret coelum coronis martyrum, ornatae sunt Ecclesiae memoriis martyrum, insignita sunt tempora natalibus martyrum, crebrescunt sanitates meritis martyrum. Unde hocnisi quia completum est quod praedictum est de homine isto toto terrarum orbe diffuso, «Multi persequentes me et tribulantes me; a testimoniis tuis non declinavi?» Agnoscimus, et gratias agimus Domino Deo nostro. Tu namque homo, tu in alio psalmo, tu ipse dixisti: «Nisi quia Dominus erat in nobis, fortasse vivos absorbuissent nos» . Ecce quare ab ejus testimoniis non declinasti, et ad palmam supernae vocationis inter manus mult«insensatos, et tabescebam:» vel, sicut alii codices habent, «Vidi non servantes pactum;» et hoc plures habent. Sed qui sunt qui pactum non servaverunt, nisi qui declinaverunt
Abbreviated transcription (Latin):
testimonus. Quȩ sunt ista testimonia. nisi quib testatꝰ
est ds̃ daturũ se regnũ suis filiis sempiternũ: & qͥa hoc
in unigenito se daturũ esse testatus est. De quo dictũ
est. & regni eius nonerit finis. Ipsa testimonia dixit
in aeternũ eẽ fundata quia id quod per ea ds̃ ꝓmisit.
aeternũ est. Nam per se ipsa testimonia tuno ñ.
erunt necessaria. quando res ipsa uidebit᷑ propt̃ quã
credendã nunc testimonia requirunt᷑: & ideo bene
uitelligit᷑ dictũ fundastiea: quia in xp̃o uera monstrint᷑.
fundam̃tũ eñĩ aliud nemo potest ponere p̃ter id qͦd posit̃
est qd ẽ. xp̃c ibc. Unde gͦ hoc iste : cognouit nisi qͥa aeccła¬
loquit᷑ quȩ terris ñ. defut ab initio geueris humani:
cuius primiac abel sõs est immolatus & ipse in testimo¬
niũ futuri sanguinis mediatoris ab impro fͫ fundendi :
Nã a illud abinitio dictũ est. erunt duo in carne una:

Expanded text:
testimoniis. Quae sunt ista testimonia, nisi quibus testatus testimoniis. Quae sunt ista testimonia, nisi quibus testatus est Deus daturum se regnum suis filiis sempiternum? Et quia hoc in Unigenito se daturum esse testatus est, de quo dictum est, «Et regni ejus non erit finis» ; ipsa testimonia dixit in aeternum esse fundata, quia id quod per ea Deus promisit, aeternum est. Nam per se ipsa testimonia tunc non erunt necessaria, quando res ipsa videbitur, propter quam credendam nunc testimonia requiruntur. Et ideo bene intelligitur dictum, «fundasti ea,» quia in Christo vera monstrantur. Fundamentum enim aliud nemo potest ponere, praeter id quod positum est, quod est loquitur, quae terris non defuit ab initio generis humani, cujus primitiae Abel sanctus est, immolatus et ipse in testimonium futuri sanguinis Mediatoris ab impio fratre fundendi? Nam et illud ab initio dictum est, «Erunt duo in carne una» :
Abbreviated transcription (Latin):
ritas ex bibet᷑. Multos qui ppe in meritos liberat. in me¬
UIDE TESTIOONuS TΥIS QUIΑ IN AETERNUO
FUNDASTI EA. Quod grecus ait catharcas aliqui nr̃i
ab initio. aliqui initio. aliqui initus interpretati sunt:
sed qui pluralit̃ hoc dicere maluer̃. gretã locutionem
secuti sunt: latinȩ autẽ linguȩ illud potius usitatum est:
Ut ab initio. uł inicio dicat᷑ qͦd catharcas grece quasi
pluralit̾ sed ad uerbialiter dicit᷑. Quale est apud nos
cũ dicimus alias hoc facio pluralẽ numerũ feminini
generis dicere uidem̃. sed ad uerbrũ est & significat
alio tẽpore qͥđ est gͦ ab initio cognoui uł potius ut &
nos ad uerbulit̃ id dicamꝰ inicio cognoui de testimonus
tuis. quia in acteriũ fundasti ea. lestimoni diũ in aet̃¬
nũ ab illo dicit. eẽ. fundata & hoc se initio cognonisse
testat᷑. nec aliunde cognouisse quã de ipsis utique

Expanded text:
ritas exhibetur. Multos quippe immeritos liberat, immeritas exhibetur. Multos quippe immeritos liberat, immede testimoniis tuis, quia in aeternum fundasti ea.» Quod graecus ait, καταρχὰς, aliqui nostri «ab initio,» aliqui «initio,» aliqui «in initiis» interpretati sunt. Sed qui pluraliter hoc dicere maluerunt, graecam locutionem secuti sunt. Latinae autem linguae illud potius usitatum est, ut «ab initio» vel «initio» dicatur, quod καταρχὰς graece quasi pluraliter, sed adverbialiter dicitur: quale est apud nos, cum dicimus, Alias hoc facio; pluralem numerum feminini generis dicere videmur, sed adverbium est, et significat Alio tempore. Quid est ergo, «Ad initio cognovi,» vel potius, ut et nos adverbialiter id dicamus, «Initio cognovi de testimoniis tuis, quia in aeternum fundasti ea?» Testimonia Domini in aeternum ab illo dicit esse fundata, et hoc se initio cognovisse testatur, nec aliunde cognovisse quam de ipsis utique
Abbreviated transcription (Latin):
ticordiã. ADRROPINQUAUER̃ INGUIT ESEEUENTES
ort iNiguitate. Uel sicut non nulli codices habent inique
tunc appropinquant qͥ ꝑsecunt᷑: quanto usq ad carnẽ cru¬
cundã perimendãue ꝑueniunt Unde psalmꝰ uicesimus
prinꝰ ubi passio dñi ꝓphetata ẽ : nc discedis inquit ame q̃tã
tribulatio proxima est: Cũ ea dicant᷑ quȩ . ñ. in minente
sed&iam p̾sente ipsa passione ꝑpessus est: sed proximam
dixit tribulationẽ quȩ fiebat in carne: nill est quippe
anime ꝓpius carne quã gestit. Iropinquauer̃ ergo ꝑse¬
lationib suis qͦd eas. ñ. iii merito paciunt᷑ : tribuere ue
ritatẽ dõ.scõrũ est usitata confessio. Ita regina hester.
ita sc̃s danibel. ita tres uiri in camino. ita eorũ sc̃itatis
alii soci confitent᷑. Queri autẽ potest quomodo hic
dictũ sit om̃s uiȩ tuȩ ueritas : Cum in alio psalmo legit᷑
in miserando id ex hib&. quod ꝓmisit: ne ueritas desit

Expanded text:
150. Appropinquaverunt,» inquit, «persequentes me iniquitate;» vel, sicut nonnulli codices habent, «inique.» Tunc appropinquant qui persequuntur, quando usque ad carnem cruciandam perimendamque perveniunt. Unde psalmus vicesimus primus, ubi passio Domini prophetata est, «Ne discedas,» inquit, «a me, quoniam tribulatio proxima est» ; cum ea dicantur quae non imminente, sed jam praesente ipsa passione perpessus est. Sed proximam dixit tribulationem, quae fiebat in carne; nihil est quippe animae propius carne quam gestat. Propinquaverunt ergo perselationibus suis, quod eas non immerito patiuntur, tribuere Deo veritatem, sanctorum est usitata confessio. Ita regina Esther , ita sanctus Daniel , ita tres viri in camino , ita eorum sanctitatis alii socii confitentur. Quaeri autem potest quomodo hic dictum sit, «Omnes viae tuae veritas;» cum in alio psalmo legaturin miserando id exhibet quod promisit, ne veritas desit.
Abbreviated transcription (Latin):
est inouit areccatonisos salos. Quia iustifi¬
cationies tuas non exguisiearat. Quis eñi te
discernit: tu qui dixisti: longe est a peccatorib salus:
quis te discernit a peccatoribus. ut ñ ate lotige. sed tetum
sit salus: hoc te nẽpe discernit quia id quod isti ñ. eger̃
ipse fecisti hoc est dĩ iustificationes ex quisisti: quid enĩ
habes qͦd ñ accepisti: totine tues qui paulo ante
dicebas : Clamaui in toto corde meo exaudi me dñe
iustificationes tuas exquirã : Ergo ab illo ad quẽ cla¬
masti. ut eas ex quireres accepisti. Ipse te igit᷑ discer¬
nit ab eis aquib ꝓpterea lotige est salus. quia iustifica¬
ego uiderẽ. nisi in ipso essẽ. Corporis enĩ ap̃i uerba ista
sunt cuius mẽbra sumꝰ uidit hoc in quã continuoque
subiecit. MisERATIONES TUE Molts d̃E. Etiã boc
gͦ quod exquirimꝰ iustificationes tuas ꝑtin& ad miseratio¬

Expanded text:
uit, «a peccatoribus salus; quia justifiuit, «a peccatoribus salus; quia justificationes tuas non exquisierunt.» Quis enim te discernit, o tu qui dixisti, «Longe est a peccatoribus salus?» quis te discernit a peccatoribus, ut non a te longe, sed tecum sit salus? Hoc te nempe discernit, quia id quod isti non egerunt, ipse fecisti, hoc est, Dei justificationes exquisisti. Quid autem habes quod non accepisti ? Nonne tu es qui paulo ante dicebas, «Clamavi in toto corde meo; exaudi me, Domine: justificationes tuas exquiram?» Ergo ab illo ad quem clamasti, ut eas exquireres accepisti. Ipse te igitur discernit ab eis a quibus propterea longe est salus, quia justificao viderem, nisi in ipso essem. Corporis enim Christi verba ista sunt, cujus membra sumus. Vidit hoc, inquam, continuoque subjecit: «Miserationes tuae multae, Domine.» Etiam hoc ergo quod exquirimus justificationes tuas, pertinet ad miseratio
Abbreviated transcription (Latin):
me. & cetera. Nemo in xp̃i corpore constitutus a
xp̃i corpus in hac humilitate positũ dicit. unde & psalmi
huius inapit lectio de qua nunc disputare suscepimus.
uroe huonlitatẽ mreao et erire oreguia leotor
txaon non suoroblitys. Hoc loco nullã dĩ legẽ con¬
uenientius intelligimꝰ. nisi quia immobilit̾ fixum est.
ut om̃is qui se exaltit humiliet᷑. & om̃is qui se humilat
exaltͣit᷑. Su ꝑbos gͦ mnalis ut humilient᷑ innectit᷑. humi
DiCIŨ meuor et Redione one. Superior quodam¬
modo sententia repetita est: quod enĩ ait: Uide humilita¬
tẽ meã. hoc est iudica iudiciũ meũ & quod ait eripe
me. hoc est redime me. Quod uͦ su pradictũ est. quia
legẽ tuã non sũ oblitus. huic congruit quod infra est:
Prortea Eloguiuo touor uioifica one. Ipsũ enĩ
eloquiũ est lex dĩ quã. ñ . ẽ. oblit᷑. ut se exaltandis hu¬
miliar&. Ad ipsã uero exaltationẽ ꝑtin& quod ait. Uiu¬
fica me. quia scorũ exuͥltatio uita acterna est. LoNos¬

Expanded text:
.» 153. Nemo in Christi corpore constitutus a ra totum Christi corpus in hac humilitate positum dicit, unde psalmi hujus incipit lectio, de qua nunc disputare suscepimus: «Vide humilitatem meam, et eripe me; quia legem tuam non sum oblitus.» Hoc loco nullam Dei legem convenientius intelligimus, nisi qua immobiliter fixum est ut omnis qui se exaltat, humilietur, et omnis qui se humiliat, exaltetur . Superbus ergo malis, ut humilietur, innectitur; humildicium meum, et redime me.» Superior quodammodo sententia repetita est. Quod enim ait, «Vide humilitatem meam;» hoc est, «Judica judicium meum:» et quod ait, «et eripe me;» hoc est, «et redime me.» Quod vero supra dictum est, «quia legem tuam non sum oblitus;» huic congruit quod infra est, «propter eloquium tuum vivifica me.» Ipsum enim eloquium est lex Dei, quam non est oblitus, ut se exaltandus humiliaret. Ad ipsam vero exaltationem pertinet quod ait, «Vivifica me;» quia sanctorum exaltatio vita aeterna est.
Abbreviated transcription (Latin):
de uno mediatore dĩ & hominũ. Cũ igit᷑ lumen
dicatur ungenitũ uerbũ aequale gignenti. dicat᷑¬
& homo ab illo uerbo inluminatus qui dicit᷑ & lucer¬
na. ficut iohannes sicut apłiꝰ net ullus eorũ homo sit
uerbũ & illud uerbũ aquo inluminati sunt lucerna
non sit. Quid est hoc uerbũ quod ita lumen dicitar¬
s ut lucerna sit. Ait enĩ. lucerna pedibus meis uerbũ
tuũ & lum̃ semitis meis. nisi uerbũ intelligamꝰ quod
factũ est ad ꝓphetas. uł quod predicatũ est per apłos.

Expanded text:
de uno Mediatore Dei et hominum . Cum igitur lumen de uno Mediatore Dei et hominum . Cum igitur lumen dicatur unigenitum Verbum aequale gignenti, lumen dicatur et homo ab illo Verbo illuminatus, qui dicitur et lucerna, sicut Joannes, sicut Apostoli, nec ullus eorum homo sit Verbum, et illud Verbum a quo illuminati sunt lucerna non sit; quid est hoc verbum, quod ita lumen dicitur, ut lucerna sit ait enim, «Lucerna pedibus meis verbum tuum, et lumen semitis meis», nisi verbum intelligamus quod factum est