comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uoluit cõmemorare: sufficeret di-¬
cere. erat autem hora tertia. Vt
quid adiuunxit & crucifixerunt euͦ.
nisi quia uoluit aliquid recapi-¬
tulando signi ficate qͦđ quęsitum
inuentret. cum scriptara ipsa illius
temporibus legeretur quib una-¬
uersȩ ȩccłac notũ erat qua hora
dñs ligno susprusus est unde posso
huius uel error corrigi uel menda¬
cium refutari: Sed quia screbat
uoluit cos magis crucifixisse qui
clamauerunt ut crucifigeretur.
quam illos qui ministeriũ pͥncipi
suo scđm suu officium prebuert.
intelligitur ergo fuisse hora ttia
cum clamauerunt iudȩi ut dñs
cracifigeretur. Et ueracissime
demonstratur tuno eos erueifixisse
quando clamauerunt. maxime
quia nobebant uideri se hoc fecisse.
& ꝓpterea cum pylato tradiderant.
quod corũ uerba satis indicarit
scđm iohannem. Quod ergo max¬
⁊ me uideri fecisse nolebant. hoc
eos hora tertia fecisse mareus os¬
tendit. uetissune udicans magis

Expanded text:
uoluit commemorare Marcus, sufficeret diuoluit commemorare Marcus, sufficeret dicere: erat autem hora tertia. ut quid adiunxit: et crucifixerunt eum, nisi quia uoluit aliquid recapitulando significare, quod quaesitum inueniretur, cum scriptura ipsa illis temporibus legeretur, quibus uniuersae ecclesiae notum erat. qua hora dominus ligno suspensus sit, unde posset huius uel error corrigi uel mendacium refutari? sed quia sciebat uoluit eos magis crucifixisse qui clamaquam illos qui ministerium principi suo secundum suum officium praebuerunt. intellegitur ergo fuisse hora tertia, cum clamauerunt Iudaei, ut dominus crucifigeretur; et ueracissime demoquando clamaverunt, maxime quia nolebant videri se hoc fecisse, et propterea eum Pilato tradiderant, quod eorum verba satis indicant secundum Joannem. Quod ergo maxime videri fecisse nolebant, hoc eos hora tertia fecisse Marcus ostendit, verissime indicans magis
Abbreviated transcription (Latin):
tudo qua totu corpus extenditur.
ipsam tolerantiam significat. unde
longanines dicunt᷑ qui tolerant.
Profundum autem quod terrae
infixum est secretum sacranenti
ubi ait. in caritate radicati &
fundati. ut possitis comprehen¬
dere cum omibus scĩs. quȩ sit
longitudo. altitudo. & ꝓfundũ.
Erat autẽ hora tertia. & crucifix¬
ertͣ cum. Sunt qui arbitrant᷑.
hora quidem tertta dnm cruci¬
fixum. a sexta aut̃ hora tenebras
factasusq ad nonã. ut consumptȩ
intellegantur tres horȩ ex quo
crucifixus est usq ad tenebras factas.
Et poss& quidem hoc rectissime
intelligi. nisi iohannes diceret
hora quasi sexta pylatũ sedisse
pro tribrinali in loco qui dicitur
lithostratos. hebraice aut̃ gabatha.
Sequitur enͣi parasceue paschae
sexta pilato sedente ꝓtribunali
traditus est. crucifigendus iudeis.
quomodo hora tertia c rucifixus
est: ficut uerba matci non intel¬
ligentes quidam putauerunt.
Ian certe dixerat marcus. & cracr¬

Expanded text:
tudo, qua totum corpus extenditur, tudo, qua totum corpus extenditur, ipsam tolerantiam significat, unde longanimes dicuntur, qui tolerant. profundum autem, quod terrae infixum est, secretum sacramenti ubi ait: In caritate radicati atque fundati, ut possitis comprehendere cum omnibus sanctis, quae sit longitudo, latituErat autem hora tertia, et crucifixerunt eum. Sunt qui arbitrentur hora quidem tertia Dominum crucifixum, a sexta autem hora tenebras factas usque ad nonam, ut consumptae intelligantur tres horae, ex quo crucifixus est, usque ad tenebras factas. Et posset quidem hoc rectissime intelligi, nisi Joannes diceret hora quasi sexta Pilatum sedisse pro tribunali in loco qui dicitur Lithostrotos, Hebraice autem Gabbatha . Sequitur enim: Parasceve paschae asi sexta Pilato sedente pro tribunali traditus est crucifigendus Judaeis, quomodo hora tertia crucifixus est, sicut verba Marci non intelligentes quidam putaverunt? Jam certe dixerat Marcus: Et cruci
Abbreviated transcription (Latin):
Si quippe in uno ad om̃s ꝑuenit.
cũ sors otñibus placuit. quia & dĩ
gratia in unitate ad om̃s peruenit.
Etcum sors mittitur non personȩ
curusq meritis. sed occulto dĩ iudicio
uetus homo nr̃ simul crucifixus est
quei cum illo. ut euacurtur corpus
peccati. ut ultra non scruiamus pec¬
cato: quamdiu id agunt oprra irrͣa
ut cuaditur corpus peecati. quam.
diem tempiis est crucis. Hęc sunt
& bona opera quidem. tamen adhuc
liboriosa. quorũ meites requies. ẽ.
hlaritatem. significat erucis latitu¬
do intrans uerso ligno. ubi figuntur
manus. Per manus en̾i opera in¬
telligimus. ꝑ latitudinem hilarita¬
tem optrantis. quia tristitia facit
angustias. Per altitudine̾ autem
cui caput ad uingitur. expectatio
retributionis de sublimi iustitia dĩ
qui redd& unicuiq scdm opera
fua. His quidem qui scđm toberan¬
tiam boni operis głam & honorem:
& incorruptionem querentibus
uitam aeternam. Itaq iam longi¬

Expanded text:
Sic quippe in uno ad omnes pervenit, Sic quippe in uno ad omnes pervenit, cum sors omnibus placuit, quia et Dei gratia in unitate ad omnes pervenit, et cum sors mittitur, non personae cujusque, vel meritis, sed occulto Dei judicio uetus homo noster simul crucifixus est cruci cum illo, ut euacuetur corpus peccati, ut ultra non seruiamus peccato. quam diu ergo id agunt opera nostra, ut euacuetur corpus peccati, quam ddiem, tempus est crucis. Haec sunt etiam bona opera quidem tamen adhuc laboriosa, quorum merces requies est. hilaritatem significat crucis latitudo in transuerso ligno, ubi figuntur manus; per manus enim opera intellegimus, per latitudinem hilaritatem operantis, quia tristitia facit angustias; per altitudinem autem, cui caput adiungitur, expectationem retributionis de sublimi iustitia dei, qui reddet unicuique secundum opera sua, his quidem qui secundum tolerantiam boni operis gloriam et honorem et incorruptionem quaerentibus uitam aeternam. itaque etiam longi
Abbreviated transcription (Latin):
uinũ. intelbegendum est mathei
dixisse cum felle mixtũ. Eel quippo
ꝓ amaritudine posuit. & myrratu
uinũ amarissinũ est quamquam
fieri possit ut felle & myrra uiui
gentes eũ. diuiserunt uestimenta
cius mittentes sortem suꝑ cis quis
quid toller&. Hȩc iohannes ciuan¬
gclista plenius exponit. quia simi.
liter cętera in quattuor partes
iuxta suũ numerũ diuidentes de
tunica quȩ inconsutilis erat desiq
contexta ꝑtotũ. sortẽ mistrunt.
Quadriꝑtita aut̃ uestis dñi. quatis¬
pertitam cius figurauit eclesiam
toto scilica quȩ quattuor partib
constat terrarũ orbe diff¬
sam & om̃ib eisdem paribi
atqualiter idest concorditer dsti¬
butam. Tumnica utro illa sortita omniu̾
partiũ significat unitatem. quȩ caritatis
uinculo continetur. Si enim caritas
lab& uiam & supra eminet seientię̧
e supta om̃ia pręcepta est: merito
ustis qua significatur de super con¬
texta perbibetur. In sortem autẽ.
quid nisi dĩ gr̃a cõmendata est:

Expanded text:
 intellegendum est Mattheum dixisse: cum felle mixtum. fel quippe pro amaritudine posuit, et murratum enim uinum amarissimum est, quamquam fieri possit, ut et felle et murra uinum s eum, diviserunt vestimenta ejus, mittentes sortem super eis, quis quid tolleret. Haec Joannes evangelista plenius exponit: quod scilicet milites caetera in quatuor partes, juxta suum numerum, dividentes, de tunica, quae inconsutilis erat desuper contexta per totum, sortem miserint. Quadripertita autem vestis Domini quadripertitam ejus figuravit Ecclesiam, toto scilicet orbe qui quatuor partibus constat terrarum diffusam, et omnibus eisdem partibus aequaliter, id est, concorditer distributam. Tunica vero illa sortita omnium partium significat unitatem, quae charitatis vinculo continetur. Si enim charitas habet viam, et supereminet scientiae, et super omnia praecepta est, merito vestis qua significatur desuper contexta, perhibetur. In sorte autem quid, nisi Dei gratia commendata est?
Abbreviated transcription (Latin):
in atrio cayphe retentus potera
agere penitentiam egrediti
foras. ut alii narrant euangelift
quatentis ab impiorũ concilio
secretus. sordes pauidȩ negationis
lbtris fletibus abluat. Et confesti¬
mane consilium facientes summi
sicerdotes cum senuoribus & setibis.
e uniuerso consilio uincientes ⁊ h̃m

Expanded text:
in atrio Caiphae retentus poterat in atrio Caiphae retentus poterat agere poenitentiam. Egreditur foras, ut alii narrant evangelistae , quatenus ab impiorum concilio secretus, sordes pavidae negationis liberis fletibus abluat. Et confestim concilium facientes mane summi sacerdotes cum senioribus et Scribis, et universo concilio, vinc
Abbreviated transcription (Latin):
Ille aut̃ cępit anathematitare &
turare : quia nescio hominem istu
quem dicitis. Eit statim iterum
gallus cantauit. Pol& seriptura
sacra. ineritum cauisaru ꝑ statum
designare temporũ  unde petus
qui media nocte negauit ad galli
cantum pęnituit. qui & iam post
resurrectionem dñi diurna subluce
illum quem tertio negauit aeque
se amare professus est: quia nimira
qui in tenebris obliuionis crrauit.
& speratȩ iam lucis remuteratione
cotrexit: & eiusdem uerȩ lucis adep
ta prȩsentia. pbene totum quicqͥd
nutauerat erexit. Hunc opinor
gallum aliquem doctorem intelle.¬
gendum qui nos iacentes excitans
& somnolentes increpans dicat.
cuigilate tusti & nolite peccare.
Et recordatus est petrus utrbi qͦđ
dixerat ei ⁊hc̃. prius quam gallus
canto bis. ter me negabis: & cȩpti
flere. Quam nociua pratiorum
colloquia. Petrus ipse inter in fide¬
les uel hominem se nosse negauit.
quem inter condiscipulos iam di
filium fuerat confessas. Sed nec

Expanded text:
Ille autem coepit anathematizare et Ille autem coepit anathematizare et jurare, quia nescio hominem istum quem dicitis. Et statim iterum gallus cantavit. Solet Scriptura sacramentum causarum per statum designare temporum. Unde Petrus, qui media nocte negavit, ad galli cantum poenituit. Qui etiam post resurrectionem Domini diurna sub luce illum quem tertio negaverat tertio aeque se amare professus est. Quia nimirum quod in tenebris oblivionis erravit, et speratae jam lucis rememoratione correxita praesentia, plene totum quidquid mutaverat erexit. Hunc opinor gallum aliquem doctorem intelligendum, qui, nos jacentes excitans, et somnolentos increpans, dicat: « Evigilate, justi, et nolite peccare . » « Et recordatus est Petrus verbi quod dixerat ei Jesus: Priusquam gallus cantet bis, ter me negabis, et coepit flere. Quam nociva pravorum colloquia! Petrus ipse inter infideles vel hominem se nosse negavit, quem inter condiscipulos jam Dei Filium fuerat confessus. Sed nec
Abbreviated transcription (Latin):
eum alia ancilla. & ait his qui
erant ibi. In hac aut̃ negatione
petri discimus non solum ab ne¬¬
gare xp̃m qui dicit cũ non esse
xpͣm sed ab illo & iam qui cum sit
non ait petro discipulũ in eum
negabis. sed me negabis: negauit
ergo ipstim. cum se negauit eius
quod aliam linguam galilei quam
hiero solimitȩ loquerentur. qui
utriq fuerunt hebrei. sed quia
una quȩq prouintia & regio suas
habeat proprietates ac utruacu¬
lum loquendi sonum mutare
non possit. Unde i actibus
apłorũ cum hi quibus sp̃s sc̃s in.¬
sederat om̃ium gentiũ linguis
loquerettur. inter alios qui
de diuersis mundi plagis adue.¬
nerant. & ian illi qui habitabant
iudeam dixisse teferuntur. non¬
ne ecce om̃s isti qui loquuntur
nrͣam in qua nati sumus: Ea
habitantibus hierłm. ita ut appa¬
laretur ager ille acheldemach.
Quare lingua eorũ nisi quod idem
nomen aliter illi hoc est hierosob¬
mitȩ aliter sonabant galilȩi:

Expanded text:
eum alia ancilla, et ait his qui eum alia ancilla, et ait his qui erant ibi . » In hac autem negatione Petri discimus, non solum abnegare Christum, qui dicit eum non esse Christum, sed ab illo etiam, qui cum sit non ait Petro: Discipulum meum te negabis, sed « me negabis. » Negavit ergo ipsum, cum se negavit ejus esse quod alia lingua Galilaei quam Hierosolymitae loquerentur, qui utrique fuerunt Hebraei, sed quia unaquaeque provincia et regio suas habeat proprietates, ac vernaculum loquendi sonum vitare non possit. Unde in Actibus apostolorum cum hi, quibus Spiritus sanctus insederat, omnium gentium linguis loquerentur, inter alios qui e diversis mundi plagis advenerant, etiam illi qui habitabant Judaeam, dixisse referuntur. « Nonne ecce omnes isti qui loquuntur,stram in qua nati sumus? Achabitantibus Jerusalem, ita ut appellaretur ager ille Haceldama . » Quare lingua eorum, nisi quod idem nomen aliter illi, hoc est, Hierosolymitae, aliter sonabant Galilaei? «
Abbreviated transcription (Latin):
ex ancillis sunimi sacerdotis. &
cum uidiss& petrum calefacrentẽ
sc. asꝑiciens illum ait. Et tu cũ
ihi natareno eras. At ille negauit
dicetis. Neq scio. neq noui quid
dicas. Q uid sibi uult quod prima
eum prodit ancilla cum uiri utiq
magis cum potuerunt recognos-¬
cere. nisi ut & iste sexus peccasse
in nece dñi uideretur. & iste
sexus tedimeretur ꝑ dr̃i passionẽ.
Eit ideo mulier resutrectionis ac¬
cepit prima mysteria & man-¬
data custodit. ut uitere p̃uarica¬
tionis aboleret errorem. Et ex ut
foras ante atrium: & gallus can-¬
tauit. Ne hoc galli cantu euan
geliste tacent. non tamen factum
esse negant sicut & multa alia
alii silentio prgteriunt quȩ alii
narrant. Rursum aut̃ cum
uidiss& illum ancilla. cępit di¬
oere circunistantibus quia hic ex
illis est. At ille iterũ negauit.
Non hȩc eadem quȩ prius acctisa¬
bat ancilla esse credruda est. di¬
cit namq: matheus apertissime.
excunte autẽ illo ianuam. uidit

Expanded text:
ex ancillis summi sacerdotis. Et ex ancillis summi sacerdotis. Et cum vidisset Petrum calefa aspiciens illum, ait: Et tu cum Jesu Nazareno eras? At ille negavit, dicens: Neque scio, neque novi quid dicas. Quid sibi vult, quod prima eum prodit ancilla, cum viri utique magis eum potuerint recognoscere? nisi ut et iste sexus peccasse in necem Domini videretur, et iste sexus redimeretur per Domini passionem. Et ideo mulier resurrectionis accipit prima mysterium, et mandata custodit, ut veterem praevaricationis aboleret errorem. Et exivit foras ante atrium, et gallus cantavit. De hoc galli cantu caeteri evangelistae tacent, non tamen factum esse negant, sicut et multa alia alii silentio praetereunt, quae alii narrant. Rursus autem cum vidisset illum ancilla, coepit dicere circumstantibus: Quia hic ex illis est.» Non haec eadem quae prius accusabat, ancilla esse credenda est. Dicit namque Matthaeus apertissime: « Exeunte autem illo januam, vidit
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ faciem crus non ut eorum
ille scelera non uidrat. sed ut ase
ipsi sicut quondam moysi fecerunt.
gratiam cognitionis eius abscondant.
Si enim crederent moysi. crederent
forsitan & dño. Quod uelamentũ
usq hodie man& suꝑ cor eorupi
non tetrelatũ: nobis autem in xp̃m
credentibus ablatum est. Neq
eñi frustra co moriente uelum
templi scissum est mediũ. & ea
quę toto legis tempore latutit̃:
& abscondita carnali isrł fuerant.
noui testamenti custodibus sunt
patefacta sc̃a scoru archana.
Quod uero dicunt eĩ prophetita
& iuxta alios euuangelistas quis
est qui te ꝑcussit. quasi in contu¬
mliam facrunt eius qui se apo-¬
pulis propħam uolutrit haberi.
sed ipso dispensante quod patit᷑
om̃ia pro nobis fiunt. sicrit prtrus
hortatur. A p̃o in carne passonos
cadem cogitatione armtmur:
atq ad toleranda ꝓ nomine eiꝰ
irrisionum obprobria prȩpa-¬
remur. Et cum ess& petrus
in atrio deorsum. uenit una

Expanded text:
autem faciem ejus, non ut eorum autem faciem ejus, non ut eorum ille scelera non videat, sed ut a se ipsi, sicut quondam Moysi fecerunt , gratiam cognitionis ejus abscondant; si enim crederent Moysi, crederent forsitan et Domino . Quod velamentum usque hodie manet super cor eorum non revelatum , nobis autem in Christum credenim frustra eo moriente velum templi scissum est medium, et ea quae toto legis tempore latuerant, et abscondita carnali Israeli fuerant, Novi Testamenti cultoribus sunt patefacta sancta sanctorum arcana. Quod vero dicunt ei: « Prophetiza, » et juxta alios evangelistas: « Quis est qui te percussit? » quasi in contumeliam faciunt ejus, qui se a populis prophetam voluerit haberi. Sed ipso dispensante, qui patitur, omnia pro nobis fiunt, sicut Petrus hortatur : Christo in carne passo, nos eadem cogitatione armemur, atque ad toleranda pro nomine ejus irrisionum opprobria praeparemur. « Et cum esset Petrus in atrio deorsum, venit una
Abbreviated transcription (Latin):
udporũ pto sceleribus ipsorum
pontificum ess& scradendum. &
asuȩ statu in tegritatis om̃imodis
soluendum: Soliditas itero scãe
uniuersalis ȩccłae quae uestis sui
rehemptoris sol& appellari. num¬
quam ualeat difrumpi. quin potrus
& si iudti. si gentiles. si heretiei.
si mali catholici humilitate᷑ dñi
saluatoris contempnant. eiꝰ tam̃
usq ad consũmationem scłi in illis
quos sors ciectionis inuenerit in¬
uiolata sit ꝑmansura castitas.
Et cȩperunt quidam conspuere
cum ae uelate faciem eiꝰ. & cola¬
phis cum cedere & dicere i.
Prophetiza. Et ministri alapis cũ
cedebant. Inpbeta est hoc loco pro¬
phetia quae att. dedi maxillas
meas alapis. & facrem meam non
auerti a confusione sputorum.
Sed qui tunc cęsus ẽ. colaphis siae
alapis iudeora. eeditur & iam
nunc blasphemus falsorũ xp̃ia.¬
norii. Qui tunc conspittus est
nunc usq auesanis nominetenꝰ¬
infidelrum. ex honoratut atq
irritatur obprobrus. Uelaue rt᷑

Expanded text:
Judaeorum pro sceleribus ipsorum Judaeorum pro sceleribus ipsorum pontificum esset scindendum, et a suae statu integritatis omnimodis solvendum; soliditas vero sanctae universalis Ecclesiae, quae vestis sui redemptoris solet appellari, nunquam valeat disrumpi; quin potius etsi Judaei, si gentiles, si haeretici, si mali catholici humilitatem Domini Salvatoris contemnant, ejus tamen usque ad consummationem saeculi in illis quos sors electionis invenerit inviolata sit permansura castitas. Et coeperunt quidam conspuere eum, et velare faciem ejus, et colaphis eum caedere, et dicere ei: Prophetiza. Et ministri alapis eum caedebant. Impleta est hoc loco prophetia quae ait: Dedi maxillas meas alapis, et faciem meam non averti a confusione sputorum . Sed qui tunc caesus est colaphis sive alapis Judaeorum, caeditur etiam nunc blasphemiis falsorum Christianorum. Qui tunc consputus est nunc usqs fidelium exhonoratur atque irritatur opprobriis. Velaverunt
Abbreviated transcription (Latin):
om̃e genu flectatur. cęlestiũ ter.¬
restrium & infernora. & omis lin.¬
gua confiteatur. quia dñs iħe xpͥs
in gła est dĩ patris. Suminus autͥ
sacerdos. sctridens uestimenta sua
ait. Quid adbuc desideramnus
testes.Audistis blasphemiam.
Quem de solio sacerdotali furor ex¬
cusserat. eadem rabies ad scinden.¬
das uestes proriocat. Scindit uesti¬
menta sua. ut ostendat iudȩos sa¬
cerdotabem głãm ꝑdidisse: & ua¬
ciam sedem habere pontificis
Sed & consuetudinis iudaios est.
cum aliquid blasphemiȩ. & quasi
contra dm̃ audierint scidere
uestimenta sua. quod paulum
quoq &e barrnabat quando in lienia
deorum cultu honorabantur. fecisse
legius. Herodes autẽ quia non
dedit honorem do. sed adquieuit
ra modtrato fauori poprili statim
ib anglo pereussus est. Altiori
aut mysterio factumẽnit in passio¬
ne dñi pontifex rudxoru sua ipse
uestimenta disciderit cũ tunica
dñi nec ab ipsis qui eum eruetfix¬
cre militibus scindi potuerit.
gurabatur enim quod sacerdotiu

Expanded text:
 coelestium, terrestrium et infernorum, et omnis lingua confiteatur quia Jesus Christus in gloria est Dei Patris . Summus autem sacerdos, scindens vestimenta sua, ait: Quid adhuc desideramus testes? Audistis blasphemiam. Quem de solio sacerdotali furor excusserat, eadem rabies ad scindendas vestes provocat. Scindit vestimenta sua, ut ostendat Judaeos sacerdotalem gloriam perdidisse, et vacuam sedem habere pontificis. Sed et consuetudinis judaicae est, cum aliquid blasphemiae et quasi contra Deum audierint, scindere vestimenta sua, quod Paulum quoque et Barnabam, quando in Lycaonia deorum cultu honorabantur, fecisse legimus ; Herodes autem quia non dedit honorem Deo, sed acquievit immoderato favori populi, statim ab angelo percussus est . Altiore autem mysterio factum est ut in passione Domini pontifex Judaeorum sua ipse vestimenta disciderit, cum tunica Domini nec ab ipsis, qui eum crucifixere, militibus scindi potuerit. Figurabatur enim quod sacerdotium
Abbreviated transcription (Latin):
qmͣ formidate quidem in passio.¬
ne humanȩ fragilitatis est susa¬
pere aut̃ dispensationẽ passio¬
nis. diuinȩ uoluntatis atq uir¬
tutis est. Et iterũ abut . &
orauit cundem sermonẽ dicens
golus pro om̃ibus. sicut & solus patitur
pto uniuersis. Eanguescebant autẽ
& opprimebantur apłorã ocrili. ne¬
gatione uicina. Eet uenit tertio:
& ait illis. Dormite iam: & tequi¬
escite. Sufficit. Uenit hora: ecce

Expanded text:
quoniam formidare quidem in passioquoniam formidare quidem in passione humanae fragilitatis est, suscipere autem dispensationem passionis, divinae voluntatis atque virtutis est. « Et iterum abiit, et oravit, eumdem sermonem dicens. » Solus orat pro omnibus, sicut et solus patitur pro universis. Languebant autem et opprimebantur apostolorum oculi, negatione vicina. « Et venit tertio, et ait illis: Dormite jam, et requiescite. Sufficit. Venit hora, ecce
Abbreviated transcription (Latin):
tionibus deptecantes. E rgo &
in pręsentiarũ non ait uigilate
& orate ne temptemini. sed
ne intretis in temptationem:
hoc est ne temptatio uos supero
ultima. & intra suos casus teneat¬
T erbi grͣa. Martyr qui ꝓ confas¬
sione dñi sanguinem fudit tẽp¬
tatus quidem est. sed tẽptationis
retibus non est ligatus. Quiaut᷑
negat in plagas temptationis in¬
currit. Sp̃s quidẽ promptuo
caro urro infirma. Hoc aduersũ
temerarios dictum est. quia qͥe¬
quid crederint. putant se con¬
sequi. Itaq quantũ de ardore
mentis confidimus. tantũ de
carnis fragilitate timeamus.
dicunt unam in mediatore di
& hominũ dño saluatore nr̃o
operationẽ. unam fuisse uolun¬
tatem. Cum en̾i dicit sp̃s quide
promptus. caro uero infirma:
duas uoluntates ostendit. huma.¬
nam uidelico& quȩ est carnis. &
dixunã quę̧ est deitatis. Vnde
humana quidem ꝓpter infirmi.¬
tatem carnis recusat passionem.
diuina aut̃ eius est promptissima.

Expanded text:
tionibus deprecantes. Ergo et tionibus deprecantes. Ergo et impraesentiarum non ait: « Vigilitate et orate » ne tentemini, sed « ne intretis in tentationem, » hoc est, ne tentatio vos superet ultima et intra suos casus teneat. Verbi gratia, martyr, qui pro confessione Domini sanguinem fudit, tentatus quidem est, sed tentationis retibus non ligatus. Qui autem negat, in plagas tentationis incurrit. « Spiritus quidem promptus, caro autem infirma. » Hoc adversum temerarios dictum est, quia quidquid crediderint, putant se posse consequi. Itaque quantum de ardore mentis confidimus, tantum de carnis fragilitate timeamus. dicunt unam in Mediatore Dei et hominum Domino et Salvatore nostro operationem et unam fuisse voluntatem. Cum enim dicit: « Spiritus quidem promptus est, caro vero infirma, » duas voluntates ostendit: humanam videlicet, quae est carnis: et divinam, quae est Deitatis. Ubi humana quidem propter infirmitatem carnis, recusat passionem, divina autem ejus est promptissima:
Abbreviated transcription (Latin):
gitat. ut nos utriq exemplo illius
informati tibi aduersa imminete
senserimus. nos patrẽ dm̃. hebrei
abba in uocantes. una fidei & cari-¬
tatis deuotione presidiũ cgleste
quęramus. Unde doctor egregius
forman loquendi adno sumens.
ita uos alloquitur auditores. ac¬
cepistis sp̃m adoptionis filiorum.
ia quo clamanius abba pater
Abba nimirã illi qui de israhelico
populo. nos pater qui de gentib
ad fidem xp̃i uenimus. Et
uenit. & uiurnit eos dormientes.
Et ait petro. Symon dormis non
potuisti una hõra uigilare.s
Ille qui supra dixerat. & iam si
oñis scandalizati fuerint. ego
numquam scandalizabor. nunc
tristitiȩ magnitudine somnum
uincere non potest. Aligilate
& orate: ut non intretis in teꝰp¬
tationem. In possibile est huma¬
nam animã non temptari. Vnde
& in oratione dominica dicimus.
Ne nos inducas in temptationem.
quam ferre non possumus. Ten¬
tationem pęnitus non refutants
sed uires sustinendi intempa¬

Expanded text:
gitat, ut nos utrique exemplo illius gitat, ut nos utrique exemplo illius informati, ubi adversa imminere senserimus, nos Patrem Deum, Hebraei Abba invocantes, una fidei et charitatis devotione praesidium coeleste quaeramus. Unde doctor egregius formam docendi a Domino sumens, ita suos alloquitur auditores: Accepistis spiritum adoptionis filiorum, in quo clamamus, Abba pater . Abba nimirum illi, qui de Israelitico populo, nos Pater, qui de gentibus ad fidem Christi venimus. Et veniens invenit eos dormientes, et ait Petro: Simon, dormis? Non potIlle qui supra dixerat: « Et si omnes scandalizati fuerint, ego nunquam scandalizabor, » nunc tristitiae magnitudine somnum vincere non potest. « Vigilate et orate, ut non intretis in tentationem. » Impossibile est humanam animam non tentari. Unde et in oratione Dominica dicimus : « Ne nos inducas in tentationem, » quam ferre non possumus, tentationem penitus refutantes, sed vires sustinendi in tenta
Abbreviated transcription (Latin):
qui eum misit. eam ui delicoe
signans quam temporaliter ę̧tnus
habuit cum patre commnunem.
Orat transire calicem: ut ostendat
uere quia & homo erat. Remi-¬
niscens autẽ propter qđ missus
est. perficit dispensationẽ ad
quam missus est & clamat. sed
non quod uolo sed quod tu Si
moritur mors me non moriente
scđm carirem uidelico transeat
ait calix. utrũ quia non aliter
hoc fietait. non quod ego uolo.
scd ficut tu. Qui autem patre
in uocans duplici nomine dicit
abba pater utriusq populi illu.
& iudȩi scilica & gentilis dm
esse ac saluatorem osterdit. Idem
nanq abba quod & pater signi-¬
ficat. sed abba hebreum. pater
grecũ est & latinũ. Ut ergo uttrũ¬
q populum in eum crediturum
ab utroq cum inuocandũ esse
doceret. utraq lingua eũ primus
ipse in uocat. Ipse est ciũ bonus
pastor. qui animã suã dat ꝓouuib
suis. Unum de duob gregibus
ouile perficit. ideo utriusq
uoce grecis auxilium patris fla-¬

Expanded text:
qui eum misit, eam, videlicet, qui eum misit, eam, videlicet, signans, quam intemporaliter aeternus habuit cum patre communem. Orat transire calicem, ut ostendat vere quod et homo erat. Reminiscens autem et propter quod missus est, perficit dispensationem ad quam missus est, et clamat: Sed non quod ego volo, sed quod tu. Si moritur mors me non moriente secundum carnem, videlicet, transeat, ait, calix iste. Verum quia non aliter hoc fiet, ait: Non quod ego volo, sed quod tu. Quod autem, Patrem invocans, duplici nomine dicit Abba pater, utriusque populi illum, et Judaei, scilicet, et gentilis, Deum esse ac Salvatorem ostendit. Idem namque abba quod et pater significat; sed abba Hebraeum, pater Graecum est et Latinum. Ut ergo utrumque populum in eum crediturum, ab utroque eum invocandum esse doceret, utraque lingua eum primus ipse invocat. Ipse est enim bonus pastor, qui animam dando pro ovibus suis , unum de duobus gregibus ovile perficit. Ideo utriusque voce gregis auxilium Patris fla
Abbreviated transcription (Latin):
hic & tigilate. non asomno ꝓhibae
cuius tempus ñ erat imminente
discrimine. sed asonino infidelitatis
& torporis mentis. Dato autẽ
eis prȩcepto ut sustinerent uigi.¬
larentq secũ paululum ꝓcidens
ruit in faciem suam. & humilita¬
tem meritis habitu carnis ostendit.
Et orabat ut si ficri poss&s. transira
ab co hora & dixit. Abba pater.
om̃ia tibi possibilia sunt. transfer
uox. nisi sorius infirmitatis cariuis¬
nͣtȩ. Multi adhue infirmi
contristantur futura morte. sed
habrant rectũ cor. uitent morte̾
quantũ possunt. sed si non posit᷑
dicant quod ipse dñs. non ꝓpter
se sed ꝓpter nos dixit. Quid
eni dixt : Pater si fieri potest
transcat ame calix iste. Eicce
habes uoluntatẽ humanã expres-
sam. Uide iam rectũ cor. Sed
non quod ego uolo. sed quod tu.
Non ueni inquit facere uoluntatẽ
meam. sed uoluntatẽ cius qui
misit me. Suam uoluntatem
dixit quam temporaliter sũpsit
ex uirgine. uoluntatẽ uero erus

Expanded text:
hic et vigilate, » non a somno prohibet, hic et vigilate, » non a somno prohibet, cujus tempus non erat imminente discrimine, sed a somno infidelitatis et corporis et mentis. Dato autem eis praecepto, ut sustinerent vigilarentque secum, paululum procidens ruit in faciem suam, et humilitatem mentis habitu carnis ostendit. « Et orabat ut, si fieri posset, transiret ab eo hora, et dixit: Abba Pater, omnia tibi possibilia sunt, transfervox, nisi sonus infirmitatis nostrae? Multi adhuc infirmi contristantur futura morte; sed habeant rectum cor, vitent mortem quantum possint; sed si non possunt, dicant quod ipse Dominus, non propter se, sed propter nos dixit. Quid enim dixit? Pater, si fieri potest, transeat a me calix iste. Ecce habes voluntatem humanam expresam. Unde jam rectum cor: Sed non quod ego volo, sed quod tu. Non veni, inquit, facere voluntatem meam, sed voluntatem ejus qui misit me. Suam voluntatem dixit, quam temporaliter sumpsit ex virgine; voluntatem vero ejus,
Abbreviated transcription (Latin):
fantasma iudicauit. Ei o autem
usq homineni quẽ ueritate corpo-¬
ris demonstrabat aequabat affectui
ut diceret: non sicut ego uolo. sed
sicut tu uis. Suscepit ergo uolin¬
tatem meã. suscepit tristitiã intã.
Confidenter tristitiã nomino. qͥa
qruoem prȩdico. Mea est uoluntas
quam suã dixit. quia ut homo lo-
tristitia. quam meo suscepit affec¬
tu. Ergo prome doluit. qui pro
se nihil habuit. quod dolero. & se.¬
questrata delectatione diuinitatis
aeternȩ. tedio ieȩ infirmitatis
ifficitur. Tristis est inquit ani¬
ma niea. usq ad mortẽ. Non ꝓptꝰ
morteꝰ tristis est dñs. quĩa eũ condi-¬
tio corporalis affectus. non formido
mortis offendit. Nam quia corpus
suscepit om̃ia debuit subrre quȩ
corporis sunt. ut esurira. & sititet.
angeretur. contristaretur. diuinitas
autẽ cõmutari ꝑ hos nescit affectus.
Sustinite hic. & uigilate. Eit cũ
processiss& patilulũ: procidit
suꝑ terrã. Qui ꝓręcepit fustinete

Expanded text:
phantasma judicavit. Eo autem phantasma judicavit. Eo autem usque hominem, quem veritate corporis demout diceret: Sed non sicut ego volo, sed sicut tu. Suscepit voluntatem meam, suscepit tristitiam meam. Confidenter tristitiam nomino, quia crucem praedico. Mea est voluntas quam suam dixit, quia ut homo susctristitia, quam nemo suscepit affectu. Ergo pro me doluit, qui pro se nihil habuit quod doleret. Et sequestrata delectatione divinitatis aeternae taedio meae infirmitatis afficitur. Tristis est, inquit, anima mea usque ad mortem. Non propter mortem tristis est Dominus, quia eum conditio corporalis affectus, non formido mortis offendit. Nam qui corpus suscepit, omnia debuit subire quae corporis sunt, ut esuriret, sitiret, angeretur, contristaretur. Divinitas autem commutari per hos nescit affectus. Sustinete hic, et vigilate. Et cum processisset paululum, procidit super terram. Quod praecipit: Sustinete
Abbreviated transcription (Latin):
tum uero ad ip̃sam dominicȩ passa¬
onis dispensationẽ pertinet. apte
ad propians morti dñs in ualle
pinguediis orauit. quia ꝓpter
uallem humilitatis & pinguedine
caritatis. pro nobis mortẽ subut
Humiliauit sem& ipsum. factus
obediens usq ad mortẽ. Et maio¬
rem hae dilectionem nrmo habet.
ut animã suan ponat quis pro
amicis suis. Et ad sumpsit prtisi
& racobum & iohannem secum. &
cępit paurre & tedere. Eit ait
illis. Tristis est anima mea. usq
ad mortem. Timet xpͥc.cu petrus
non timeat. Ap̃s tun&. petrus
Utrumq uerum est & plenum
utrũq ratione. quod & ille qui
inferior non tim&. & ille qui
et suptrior gerit dmentis affectũ
Ille enĩ quasi homo tum mortis ig¬
norat. iste autẽ quasi ds in corpore
constitutus. fragilitatẽ carnis ex-¬
ponens. ut eorũ qui sacraitrentũ
incarnationis adiurant. exclude¬
retur impietas. Deniq & haec
dixit. & manichtus non credit.
ualentinus negauit. marchion

Expanded text:
tum vero ad ipsam dominicae passitum vero ad ipsam dominicae passionis dispensationem pertinet, apte approprians morti Dominus, in valle pinguedinis oravit, quia per vallem humilitatis et pinguedinem charitatis pro nobis mortem subiit. Humiliavit enim semetipsum, factus obediens Patri usque ad mortem . Et majorem hac dilectionem nemo habet, ut animam suam ponat quis pro amicis suis . Et assumit Petrum, et Jacobum, et Joannem secum, et coepit pavere et taedere. Et ait illis: Tristis est anima mea usque ad mortem. Timet Christus, cum Petrus non timeat. Christus timet; Petrus Utrumque verum est, et plenum utrumque ratione, quia et ille qui est inferior non timet, et ille qui est superior gerit timentis affectum. Ille enim quasi homo vim mortis ignorat. Iste autem, quasi Deus in corpore constitutus, fragilitatem carnis exponit, ut eorum qui sacramentum Incarnationis abjurant excluderetur impietas. Denique et hoc dixit, et Manichaeus non credidit, Valentinus negavit, Marcion
Abbreviated transcription (Latin):
semꝑ in orationibus & internae
pinguedinẽ dilectionis esse ser-¬
uandam. Neq uidelico orans
dm̃. iactãre sua merita in exem¬
plum pharisçi suꝑbientis audeat.
quin potius humili uoce ac inͣte
proclam&e. ds propitius esto mihi
peccatori ne aridum adilectione
proximi cor gestans ad placanda
sibi conditoris grãm genu flet
iuxta cum qui centũ denario p
quos sibi debebat dimitaere uu
decrm milia tabenta sibi adño fas¬
tra prȩcabatur remitti. ne iau¬
num ab amore conditoris pells
habens. temporalia quȩliba p¬
tius in oratione quan ciꝰ uisione
requirat. adnumrrandus ineis
drquib ait ipse. quia receperaun
mercedem suam. In imo quippe
cogitatiorẽ ponere: quid est aliul
quam quędam ariditas mentis:
Qui aut̃ intellectu cęlestiũ iam per
quasi largiori alimento pingues¬
cunt. Hac en̾i pinguedine sagi¬
nari psalmista concupierat cum
dicebat. Sicut adipe & pinguidi¬
ne. repleatur anima mea. Quan¬

Expanded text:
semper in orationibus, et internae semper in orationibus, et internae pinguedine dilectionis esse servandam, ne quis videlicet orans Deum, jactare sua merita in exemplum Pharisaei superbientis audeat, quin potius humili voce ac mente proclamet: Deus, propitius esto mihi peccatori . Ne aridum a dilectione proximi cor gestans, ad placandam sibi conditoris gratiam genuflectat, juxta eum qui centum denarios fratri, quos sibi debebat, dimittere nolens, decem millia talenta sibi a domino frustra precabatur remitti. Ne jejunum ab amore conditoris pectus habens, temporalia quaelibet potius in oratione quam ejus visionem requirat, annumerandus in eis de quibus ait ipse: Quia receperunt mercedem suam . In imo quippe cogitationem ponere, quid est aliud quam quaedam ariditas mentis? Qui autem intellectu coelestium jam per quasi largiori alimento pinguescunt. Haec enim pinguedine saginari Psalmista concupierat, cum dicebat: Sicut adipe et pinguedine repleatur anima mea . Quan
Abbreviated transcription (Latin):
tendentibus. quomodo iã mechatos
est mulierẽ in corde suo qui eam
uiderit ad concupiscendã. sic po¬
trus quando cumq uerbis edicrr&
ciper&. ut ꝑdurate poss& usq ad
tertiam dru negatione̾: tota trina
negatio. ei tempori deputanda ẽ.
quando cum trinȩ̨ negationis suf¬
ficietis timor inuasit. Et utniunt
in ptedium. cui nomen gethsemani.
Monstratur usq hodie lociis gethse¬
mani in quo dñs orauit ad radices
montis olrurti. nunc ȩccła desuper
aedificata. Interprętatur auteni
gedisemani uallis pinguiũ sirre pin¬
guedinis. Quia uero non solum
dicta urlopera saluatoris. utrum
&. iam loca & tempora in quibus
operatur & loquitur. mysticis
ut sepe dictum est sunt plena fi¬
guris: cum in morite orat dñs.
quasi tacite nos admon& sublimia
tantum orando inquiti. & pro ce¬
lestibus bonis supplicari debe̾re.
At cum in ualle orat & hoc inualle
pinguiũ siue pingurdinis. ipsius
aeque insinuat nobis humilitate᷑

Expanded text:
tendentibus quomodo jam moechatus tendentibus quomodo jam moechatus est mulierem in corde suo qui eam viderit ad concupiscendum, sic Petrus, quandocunque verbis ederet ceperat, ut perdurare posset usque ad tertiam Domini negationem, tota trina negatio ei tempori deputanda est, quando eum trinae negationis sufficiens timor invasit. « Et veniunt in praedium cui nomen Gethsemani. » Monstratur usque hodie locus Gethsemani, in quo Dominus oravit, ad radices montis Oliveti tunc, nunc ecclesia desuper aedificata. Interpretatur autem Gethsemani vallis pinguium, sive pinguedinum. Quia vero non solum dicta vel opera nostri Salvatoris, verum etiam loca et tempora in quibus operatur et loquitur, mysticis ut saepe dictum est sint plena figuris, cum in monte orat Dominus, quasi tacite nos admonet sublimia tantum orando inquiri, et pro coelestibus bonis supplicari debere. At cum in valle orat, et hoc in valle pinguium sive pinguedinis, ipsius aeque insinuat nobis humilitatem
Abbreviated transcription (Latin):
narctur. Hec auti tota id est trina
negatio si post primu galli cantũ
ineiperet falsum dixisse uiderent᷑
tres qͥ dixert̃ dixisse dñm qđ anteqũa
gallus cant&. ter cũ petrus esset
ntgaturus. Rursum si totã trinã
negationẽ ante peregiss& quam
cantare gallus inciperet. suꝑ fluo
dixisse marcris de prehenderctur
ex ꝑsona dñi. amen dico tibi quia
tu in nocte hac priusquam gallus
bis uocem dederit ter me es negał¬
tirus. Sed quia ante primum
galli cantũ tota possit intellegere.
cepta ante scdm autẽ galli cantũ
ꝑacta sit tota illa trina negatio.
tamen affectione animi & timore
petri ante primu̾ tota concepta
est. Nec inter est quantis morarũ
inttruallis trina uoce enuntiata
sit. cum cor eius & iam ante primt̃i
galli cantũ totã possideret. tã magna
scilic& formidine in habita. ut
posset dum non solum semel sed
iterum & tertio in terrogatus ne.¬
gare. ut rectius diligentiusq ad¬

Expanded text:
naretur. Haec autem tota, id est, trina naretur. Haec autem tota, id est, trina negatio, si post primum galli cantum inciperet, falsum dixisse viderentur tres, qui dixerunt dixisse Dominum quia antequam gallus cantaret, ter eum Petrus esset negaturus. Rursus, si totam trinam negationem ante peregisset, quam cantare gallus inciperet, superfluo dixisse Marcus deprehenderetur ex persona Domini: Amen dico tibi, quia tu in nocte hac, priusquam gallus bis vocem dederit, ter me negaturus es. Sed quia ante primum galli cantum tota possit intelligi. Qucoepta, ante secundum autem galli cantum peracta sit tota illa trina negatio, tamen affectione animi et timore Petri ante primum tota concepta est. Nec interest quantis morarum intervallis trina voce enuntiata sit, cum cor ejus etiam ante primum galli cantum totam possideret, tam magna scilicet formidine imbibita, ut posset Dominum, non solum semel, sed iterum et tertio interrogatus negare, ut rectius diligentiusque at
Abbreviated transcription (Latin):
mam suam ꝓ ouibus suis. & de multis
est temeritas uec mendacrui. sed
fides est apłi petri. & ardeus affectꝰ
erga dum saluatorem. Eit ait
illi iħc. Amen dico tibi quia tu
in nocte hac priusquã bis gallus
docem dederit. ter me es negaturꝰ.
Et prtrus de ardore fidti ꝓmittebat.
& saluator quasi ds futura noutrat.
Et nota quia petrus in nocte neg&.
& neget tertio. Postquam autem
gallus cecinit & decrescentibus
tenebris uicina lux nuntiata est.
conuersus fleuit a mariter nega-¬
tionis sordes lacrimis lauans.
Non est sane arbitrandum esse con-¬
trariũ. quod matco dicente prius¬
quam gallus bis uocem dederit
ter me es negatitrus. cęteri euan¬¬
gclistȩ simpliciter dixerunt prius-¬
qua gallus cant& ter me uegabis.
Tota eñi prtri negatio. trina negatioꝑ.
est. In eadem nãq ꝑmansit negati¬
one animi propositoq mendacu.
donee admonitus quid ei prȩdictũ
sit amaro fletu a cordis dolore saz¬

Expanded text:
mam suam pro ovibus suis, et de multis mam suam pro ovibus suis, et de multis est temeritas nec mendacium, sed fides est apostoli Petri, et ardens affectus erga Dominum Salvatorem. Et ait illi Jesus: Amen dico tibi quia tuhodie in nocte hac, priusquam bis gallus vocem dederit, ter me es negaturus. Et Petrus de ardore fidei promittebat, et Salvator quasi Deus futura noverat. Et nota quod Petrus in nocte neget, et neget tertio. Postquam autem gallus cecinit, et decrescentibus tenebris vicina lux nuntiata est, conversus, flevit amare, ternae negationis sordes lacrymis lavans. Non est sane arbitrandum esse contrarium quod, Marco dicente: Priusquam gallus bis vocem dederit, ter me es negaturus, caeteri evangelistae simpliciter dixerunt: Priusquam gallus cantet, ter me negabis. Tota enim Petri negatio, trina negatio est. In eadem namque permansit negatione animi propositoque mendacii, donec admonitus quid ei praedictum sit, amaro fletu et cordis dolore sa
Abbreviated transcription (Latin):
patri gr̃as ageris decantabat:. inqu
ee pulehit discipulos sacramentis
sis corporis ac sanguinis imbutos.
um. ut tẏpice designet nos per
iceptionem sacramentorũ suoꝵ
ꝑquę opem suae intercrssionis
mur conscendere debere. Et ait
ilis iħe. Om̃s scandalirabimini
in nocte ista. Prȩdicit quȩ passuri
sunt. ut cum passi fuerint: non de.¬
sptrent salutem. sed agentes peni.¬
tentiam liberentur. Et signant᷑
addidit in nocte ista scandalizabi.¬
fumi: quia quomodo qui inebriant᷑
bris sustinent. Nos uero dicamus.
nox prȩterit. dies aritẽ ad propun¬
quauit. Quia scriptu.ẽ. ꝑcritiã
pastorem. & disꝑgentur oues.
hoc aluis uerbis in xacharia ꝓpħa
scriptum est. & nisi fallor exꝑsona
ꝓphitȩ ad dm̃ dicitur. p̃rrcu̾te
pastorem & dispergentur oues.
Sexagesimo quoq octauio psalmo
qui totus ad ño canitur. huic sensui
ongruente. qm̃ quem tu ꝑ crissisti.
ipsi ꝑsequuti sunt. Percutitur

Expanded text:
Patri gratias agens decantabat, in quoPatri gratias agens decantabat, in quoEt pulchre discipulos sacramentis sui corporis et sanguinis imbutos, um, ut typice designet nos per actionem sacramentorum suorum perque opem suae intercessionis mur, conscendereis Jesus: Omnes scandalizabimini in nocte ista. Praedicit quod passuri sunt, ut cum passi fuerint, non desperent salutem, sed agentes poenitentiam liberentur. Et signanter addidit: In nocte ista scandalizabimini, quia quomodo qui inebriatur,bris sustinent. Nos vero dicamus: Nox praeterit, dies autem appropinquavit . Quia scriptum est: Percutiam pastorem, et dispergentur oves. Hoc aliis verbis in Zacharia propheta scriptum est; et, nisi fallor, ex persona prophetae ad Deum dicitur: Percute pastorem, et dispergentur oves . Sexagesimo quoque octavo psalmo, qui totus a Domino canitur, huic sensui congruente: Quoniam quem tu percussisti, ipsi persecuti sunt. Percutitur
Abbreviated transcription (Latin):
quoru piis cogitationibus summis¬
q uirtutib declararetur ds. Ver
passo in carne dno ac resurgenit
amortuis. tempus fuit ut legabo
illa & figirralis obferuatio cessara
atque ca quȩ scdm litterã gerbunt᷑
insprritabem translata sensum me¬
lius
in nouo testamento
meterentur. Iturus ergo ad pas¬
sionem dñs ait. Iam non bibam de
genimine uitis usq in diem illũ.
cum illud bibam nouu̾ in regno
dĩ. Ac si aꝑte dicat. Non ultra
carnalibus synagogẽ ccrimonis
delectabor. in quib &iam ista pis.¬
chalis agni sacra tenuere pͥepiu
Aderit enim tempus mrę resurrd¬
tionis. ad erit dies ille cum ipse
in regno dĩ positus. id est gła uitȩ
in mortalis sublimatus. de salute
eius dem populi fonte grͣȩ spirita¬
lis gentrati. nouo nobiscuꝰ gaudio
ꝑfunga t. Eet hymno dicto. oxi¬
erunt in montẽ oliuarũ. Hoceͥ
quod in psalmo legimus. Eident
patiptres & saturabuntur. & lauda¬
bunt dnm qui requirunt eum.

Expanded text:
quorum piis cogitationibus summisquorum piis cogitationibus summisque virtutibus delectaretur Deus. Verum passo in carne Domino ac resurgente a mortuis, tempus fuit ut legalis illa, et figuralis observatio cessaret, atque ea quae secundum litteram gerebantur, in spiritualem translata sensum, melius in novo testamento, tenerentur. Iturus ergo ad passionem Dominus ait: Jam non bibam de genimine vitis usque in diem illum, cum illud bibam novum in regno Dei. Ac si aperte dicat: Non ultra carnalibus Synagogae caeremoniis delectabor, in quibus etiam ista paschalis agni sacra locum tenuere praecipuum. Aderit enim tempus meae resurrectionis, aderit dies ille, cum ipse in regno Dei positus, id est, gloria vitae immortalis sublimatus, de salute ejusdem populi fonte gratiae spiritus regenerati, novo vobiscum gaudio perfundar. Et hymno dicto, exierunt in montem Olquod in psalmo legimus: Edent pauperes et saturabuntur, et laudabunt Dominum, qui requirunt eum .
Abbreviated transcription (Latin):
menti quod hyteorũ & uitulorum
est sanguine dedicatu dicente
inter aspergendum legis latore.
hic sangus testamenti quod man-¬
dauit aduos dõ. Necesse est enum
exemplaria quidem uitorũ his mun¬
dari. ipsa autẽ cȩlestia melioribus
hostris quam istis. iuxta quod apłs
ꝑtotam ad hebreos epistolam inter
legem distinguens & cuuangeliũ
pulcherrima expositione ac ꝓbe¬
naria ratione demonstrat. Am
dico uobis. quia iam non bibam
de genimme uitis usq indrem
illum. cum illud bibam nouum
in regno di. Uitem siue uintam
dñi appellatam esse sẏnagogam.
& om̃em sparsim scrĩpturam aꝑ-¬
tius testatur esaias in cantico
de illa cantato. uinea inquiens dñ
sabaoth domus isrł . ẽ. De qua nim
uinea. dñs multo tempore bibes
quamuis pluribus ramis in amanta¬
dine uitis alienȩ conutrsis. Qui
tamen & si multis in illa plebe e¬
bitantibus arecto fidei itncte non
defluere plurimi toto legis tẽpore

Expanded text:
menti, quod hircorum et vitulorum menti, quod hircorum et vitulorum est sanguine dedicatum, dicente inter aspergendum legislatore: Hic est sanguis testamenti, quod mandavit ad vos Deus . Necesse est enim exemplaria quidem verorum his mundari; ipsa autem coelestia melioribus hostiis quam istis; juxta quod Apostolus per totam ad Hebraeos epistolam, inter legem distinguens et Evangelium, pulcherrima expositione ac plenaria ratione declarat. Amen dico vobis, quod jam non bibam de genimine vitis, usque in diem illum, cum illud bibam novum in regno Dei. Vitem sive vineam Domini appellatam esse Synagogam, et omnis sparsim Scriptura, et apertius testatur Isaias in cantico de illa cantato: Vinea, inquiens, Domini Sabaoth, domus Israel est . De qua nimirum vinea Dominus multo tempore bibebat, quamvis pluribus ramis in amaritudinem vitis alienae conversis, quia tametsi multis in illa plebe exorbitantibus a recto fidei itinere, non defuere plurimi toto legis tempore,
Abbreviated transcription (Latin):
suscipto & qui nihil dignũ per-
uidelico ostendat quid unus quisq
in flagello culpę proprię facere
debtat si ipse acquanimiter flagella
culpe portat aliene. ut hine osten¬
dat quid in corteptione faciat sub.¬
ditus si in flagello positus patri
gr̾as agtt aequalis. Et ato illis.
Hic est sanguis m̃s noui testamenti.
qui pro multis fundetur. Quia
panis corpus firmat. uinu uẽro
sanguinem operatur in carne. hic
ad corpus xp̃i mystice. illud refert᷑
oporto. uinum dominici calicis
aqua miscetur. Attestante en̾i
iohanne. aquae populi sunt. Eit
neq aquam solam neq solum uinu̾
sicut nec granu̾ framenti solum
sine aquȩ mixtione & confectiore
in pane cui quamlib& offerre. ne
talis uidelic& oblatio quasi caput
a menbris secernendum esse signi¬
tionis amore pati potirisse. uelnos
sine illius passione saluari ac patri
offerri posse confingat. Quod aut̃
dicit hic est sanguis mͥs noui testam̃ti.
ad distinctione respicit ursteris testa¬

Expanded text:
suscipit. Et qui nihil dignum percususcipit. Et qui nihil dignum percuvidelicet ostendat, quid unusquisque in flagello culpae propriae facere debeat, si ipse aequanimiter flagella culpae portat alienae; ut hinc ostendat quid in correptione faciat subditus, si in flagello positus patri gratias agit aequales. Et ait illis: Hic est sanguis meus novi testamenti, qui pro multis effundetur. Quia panis corpus confirmat, vinum vero sanguinem operatur in carne: hic ad corpus Christi mystice, illud referturoportet, vino dominici calicis aqua miscetur. Attestante enim Joanne, aquae populi sunt. Et neque aquam solam, neque solum vinum, sicut nec granum frumenti solum sine aquae admistione et confectione in panem cuipiam licet offerre, ne talis videlicet oblatio quasi caput a membris secernendum esse signitionis amore pati potuisse, vel nos sine illius passione salvari ac Patri offerri posse contingat. Quod autem dicit: Hic est sanguis meus novi testamenti , ad distinctionem respicit veteris testa