comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
arbitrio. Alioqͥn p̃uaricator ẽ. dam¬
nacionẽ habens. qr pͥmã fidẽ irritã
facit. S uos ꝑgitis ãplius sciscitari:
.& dicitis. Quid si ñ potest nͥ cũ ranco¬
re ꝑpetuo animi ibidẽ manere. ob
minꝰ uidelicet regłarẽ: minꝰue a ma¬
bilẽ abbatis electionẽ: Subit animo
nẽ illud de eugłio. qͦn d̃e coniugii
lege docenti discipłi dño responde¬
r̃t. Si ita ẽ inqͥunt: ñ expedit nube¬
re. Magnȩ reuera angustrȩ.Si tenu¬
erit exosa. nic hil onerosius. Si di¬
miserit in uitã: nichil in xꝑianius.
Anñ simili necessitate constringit᷑
qͥ nec deserere ualet locũ ne fran¬
gat uotũ nec manere in loco. ne
cũ rancore uiuat. & uitã ꝑdat:
Quid consulã huic: ut discedat. N
licet. ꝓpt̃ ꝓfessionẽ. Ut stet : Propt̃
rancore ñ expedit Duo mn eque
in conueniencia. ȩque ꝑiculosa ꝓ¬
ponitis: ut qͥcqͥd respondero uob̃is
minime psit. Queritiᷤ nempe quid e duob

Expanded text:
arbitrio. Alioquin praevaricator est, damarbitrio. Alioquin praevaricator est, damnationem habens quia primam fidem irritam facit. 56. Sed vos pergitis amplius sciscitari, et dicitis: Quid si non potest nisi cum rancore perpetuo animi, ibidem manere, ob minus videlicet regularem, minusve amabilem abbatis electionem? Subit animo nunc illud de Evangelio, quod de conjugii lege docenti discipuli Domino responderunt: Si ita est inquiunt, non expedit nubere . Magnae revera angustiae. Si tenuerit exosam, nihil onerosius: si dimiserit invitam, nihil inchristianius. Annon simili necessitate constringitur qui nec deserere valet locum, ne frangat votum; nec manere in loco, ne cum rancore vivat, et vitam perdat? Quid consulam huic? Ut discedat? Non licet propter professionem. Ut stet? Propter rancorem non expedit. Duo mihi aeque inconvenientia, aeque periculosa proponitis, ut quidquid respondero, vobis minime prosit. Quaeritis nempe qui de duobus
Abbreviated transcription (Latin):
aliũ delictor. in lum̃ uirtutũ e.
Id qͦq uob̾ in sinuari p̃camini. an
abbatis mutacio. mutare monaste¬
riũ suũ uolentib monachis in aliqͦ
patrocinet᷑. hoc ẽ si in morte uel de¬
relaxet᷑ subditis: qͦutiq licencius
possint eo artieło tẽporis migrare
qͦ uoluerint. altero uidelicet necdum¬
constituto. Ad qͦd respondeo. Neqͦquã.
¶enĩ sponsio ꝓfessionis quando ex
more fit moratorio de abbatis uita
ñ sumit tͣminũ s de p̾senc ia testimo¬
niũ Profitenti itaq modus sit sua
uit a: ñ aliena. Attendat deniq qͥdinde
legis lator ipse ñ solũ senserit: s &. tra¬
nandũ quẽ irridet. Itẽ dicit qͦd nec sui
iã corꝑis nouicnis habiturꝰ sit potes¬
tat᷑e eẜ itẽ. ꝑ seuerantes ait in mona¬
sterio usq ad mortẽ. Salius gͥ excepei¬
onib quas suꝑior disputacio ꝑstrin¬
xritꝰ de cetero nulla licet occasione
monachũ. locũ cui ꝓfessus ẽ. citra
mortẽ suã deserere suo dũ taxat

Expanded text:
. Id quoque vobis insinuari precamini, an abbatis mutatio monasterium suum mutare volentibus monachis in aliquo patrocinetur; hoc est, si in morte vel derelaxetur, quo utique licentius possint eo articulo temporis migrare quo voluerint, altero necdum videlicet substituto. Ad quod respondeo: Nequaquam. Etenim sponsio professionis quando ex more fit in oratorio, de abbatis vita non sumit terminum, sed de praesentia testimonium. Profitenti itaque modus sit sua vita, non aliena. Attendat denique quid inde Legislator ipse non solum senserit, sed et tranandum quem irridet . » Item dicit, quod nec sui jam corporis Novitius habiturus sit potestatem; et item, « Perseverantes, » ait, « in monasterio usque ad mortem . » Salvis igitur exceptionibus, quas superior disputatio perstrinxit, de caetero nulla liceat occasione monacho locum, cui professus est, citra suam mortem deserere; suo duntaxat
Abbreviated transcription (Latin):
cis accedere sacrificiũ. cũ ira &
disceptacione contingere sacram̃¬
tũ: in qͦ d̾s indubitant᷑ ẽ. mundũ
reconcilians sibi. Certe ñ recipit᷑
munꝰ qͦdeũq meũ qͦd defero ad al¬
tare. nisi ante placato fr̾e quem
me forte lesisse meminero: quan¬
to minꝰ si me ipsũ ñ pacauero pri-¬
rietate q̃ in ee̾ uidet᷑ duab illis
pauli sentenciis. conuersacio nr̃a
in cxlis ẽ .&. quãdiu sumꝰ in corpore
anima eodẽ tẽpore possit & incor¬
pore ꝑegrinari a dño. & incȩlis
simiũ eẽ cũ dño. Ipse soluit apłs
cũ alibi dicit. Ex parte cognoseimꝰ:
&. ex parte ꝓpħam᷑. in quantũ qͥppe
cognoscimꝰ: tãꝗͣ. p̃sencia contẽplan¬
tes. ia cũ dño sumꝰ In quantũ adhuc

Expanded text:
cis accedere sacrificium; cum ira et cis accedere sacrificium; cum ira et disceptatione contingere Sacramentum, in quo Deus indubitanter est mundum reconcilians sibi. Certe non recipitur munus quodcunque meum, quod defero ad altare, nisi ante placato fratre, quem me forte laesisse meminero: quanto minus si me ipsum non pacavero pririetate quae inesse videtur duabus illis Pauli sententiis, Conversatio nostra in coelis est ; et, Quandiu sumus in corpore, anima eodem tempore possit, et in corpore peregrinari a Domino, et in coelis simul esse cum Domino; ipse solvit Apostolus, cum alibi dicit, Ex parte cognoscimus, et ex parte prophetamus. In quantum quippe cognoscimus, tanquam praesentia contemplantes, jam cum Domino sumus. In quantum adhuc
Abbreviated transcription (Latin):
lusionẽ. accipite breue consihũ
Iurta ritũ sui loci quẽq facere
consulo: de huiꝰmodi q̃ diuersis modis.
diuersis in monasteriis certũ ẽ obser¬
uari.¶De his qͥ in plurib monasteri.¬
is ꝓfitent᷑ qͦd pene oblitꝰ fuera: puto
satis e̾e̾ responsũ suꝑius. cũ de loci
stabilitate disputatũ ẽ. &. ñ ẽ necesse
ut repet᷑a. I Pretͣmitto &. aliqua de
canonib qͣ uos reqͥritis: tũ qmͣ
taliũ nr̃a ñ refert qͥ monachi su¬
mꝰ: tũ qr in libris eadẽ ipsi facile
repꝑire potestis si q̃rere ñ graue¬
mini. ¶emo ad tria illa ꝗͣ in altͣa¬
mũ int̾rogatis qͥd nã consulã homi¬
ni qͥ aduersus quẽpiã cõmotꝰ fue¬
rit. s ñ adeo ut eũ ledere uelit. ad¬
eo tam̃ ut libent᷑ accipiat. si qͦmͦ
aliunde ledi contigerit. sit ne ui¬
delicet tutũ ita cõmoto ad altare
accedere: an se subtrahere inter̃i
debeat. donec cõpescat᷑ cõmocio.
Nũꝗͣ mͥ contingat t᷑batũ adpa.¬

Expanded text:
lusionem, accipite breve consilium. Juxta ritum sui loci quemque facere consulo de hujusmodi, quae diversis modis diversis in monasteriis certum est observari. De his qui in pluribus monasteriis profitentur quod pene oblitus fueram puto satis esse responsum superius, cum de loci stabilitate disputatum est, et non est necesse ut repetam. Praetermitto et aliqua de canonibus quae vos requiritis; tum quoniam talium nostra non refert qui monachi sumus; tum quia in libris eadem ipsi facile reperire potestis, si quaerere non gravemini. 58. Venio ad tria illa, quae in altnterrogatis, quidnam consulam homini, qui adversus quempiam commotus fuerit; sed non adeo ut eum laedere ipse velit, adeo tamen ut libenter accipiat, si quo modo aliunde laedi contigerit: sitne videlicet tutum ita commoto accedere ad altare, an se subtrahere interim debeat, donec compescatur commotio. Nunquam mihi contingat turbatum ad pa
Abbreviated transcription (Latin):
nitudo ꝗͣ in resurechone futura ẽ.
t̃c euacuabit᷑ qͦd ex parte ẽ: corꝑis
uidelicet omnis corrupcio. ex qua
sine dubio contingit hȩc q̃ adhuc
ex parte manet nr̃a in corpe ꝑegri¬
nacio. Noc ẽ qͦd in se miserabilit᷑ in¬
gemiscens plangit & ait. In felix
ego homo: quis me lib̾abit de corꝑe
mortis huiꝰ : Ñ q̃rit᷑ de corꝑe tantũ.
s de corꝑe mortis huiꝰ hoc ẽ eiꝰ que

Expanded text:
nitudo, quae in resurrectione futura est, tunc evacuabitur quod ex parte est , corporis videlicet omnis corruptio, ex qua sine dubio contingit haec, quae adhuc ex parte manet, nostra in corpore peregrinatio. Hoc est quod in se miserabiliter, ingemiscens plangit, et ait: Infelix ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus? Non queritur de corpore tantum, sed corpore mor
Abbreviated transcription (Latin):
&. instabiles hac & illac uelud ebrii
nictant. mutantq ꝓ exꝑim̃to iudi¬
cii immo sine iudicio fluctuantes
& tumultuantes. tot dese cõsilia p̃.¬
sumunt. qͦt loca reuisunt: semꝑ
queam degere conscieneia : Siqͥdẽ
uouens & ñ soluens: qͥd nͥ peiero:
Quasi ñ multomagis habeas unde
conqͣrialibi qͦq cũ ceꝑis pure uix¬
ta regłam conuersari Profecto e¬
tiã tunc E qua ña inqͥes conscien¬
cia habitare sustineã extra domũ
meã pͥorẽ. q̃ me de secło fugientẽ
suscepit iniciauit ad bonũ signa¬
uit ad salutẽ: molestꝰ fr̃ib. in obe¬
diens seniori. stabilitatis insuper
pͣuaricans pactũ & pͥmã irritam
faciens fidẽ: uerũtam neutra ius¬
ta q̃rimonia ẽ. Nã qͥ se iđ̾o ꝑiurũ

Expanded text:
et instabiles hac et illac velut ebrii et instabiles hac et illac velut ebrii nutant; mutantque pro experimento judicium, imo sine judicio fluctuantes et tumultuantes, tot de se consilia praesumunt, quot loca revisunt: semper queam degere conscientia? siquidem vovens, et non solvens, quid nisi pejero? Quasi non multo magis habeas inde conqueri alibi quoque, cum coeperis pure juxta Regulam conversari. Profecto etiam tunc: Et quanam, inquies, conscientia habitare sustineam extra domum meam priorem, quae me de saeculo fugientem excepit, initiavit ad bonum, signavit in salutem; molestus fratribus, inobediens seniori, stabilitatis insuper praevaricans pactum, et primam irritam faciens fidem? Verumtamen neutra justa querimonia est. Nam qui se ideo perjurum
Abbreviated transcription (Latin):
te nequaqͣ. apostatabit. si ñ tam̃ loci
pͥoris uicinia reuocet᷑. q de noto
monasterio nec retineri quis regu.¬
larit᷑ potest. nec recipi sine consen
in exẽplis huiꝰ sentenciȩ racionem.
Forte uult aliqͥs de clumacensib
in stitutis. ad cistercensiũ sese strmn¬
gere pauꝑtat᷑ẽ: eligens p̃ illis nimirũ
consuetudinib magis regłȩ purita¬
tẽ: si me consulit. nͣ consulo: si ñ sane
id abbatis sui usur parit assensu.
Quã obr̃ẽ. Primo ꝓptͣ scandalũ ipsoꝵ
qͦs deserit: deinde q certa ꝓ dubiis
relinq̃re tutũ ñ ẽ. Forsan dm̃ hoc
tenere potest. illud ñ poterit᷑. Ter¬
cio suspectã habeo leuitatẽ qua id¬
sepe qͦd facile uolumꝰ anteqͣ. ꝓbemꝰ¬
exꝑti iaͣ nolumꝰ. uno ꝓpe momͣto
id ipsũ &. cupientes & respuentes
tã leuit᷑ quã & irracionabilit Qua¬
les utiq ñ paueos frequent᷑ ex piñ
qͥ una uix hora in una uoluntate du¬
rantes. aura leuitatis impulsi. uagi

Expanded text:
te, nequaquam apostatabit: si non tamen loci te, nequaquam apostatabit: si non tamen loci prioris vicinia revocetur, quia de noto monasterio nec retineri quis regulariter potest, nec recipi sine consensin exemplis hujus sententiae rationem. 46. Forte vult aliquis de Cluniacensibus institutis ad Cisterciensium sese stringere paupertatem, eligens prae illis nimirum consuetudinibus magis regulae puritatem. Si me consulit, non consulo, si non sane id abbatis sui usurpaverit assensu. Quamobrem? Primo propter scandalum ipsorum quos deserit. Deinde quia certa pro dubiis relinquere certum non est: forsitan enim hoc tenere potest, illud non poterit. Tertio suspectam habeo levitatem qua saepe id quod facile volumus anteqexperti jam nolumus, uno prope momento idipsum et cupientes, et respuentes, tam leviter quam et irrationabiliter. Quales utique non paucos frequenter experimur, quia una vix hora in una voluntate durantes, aura levitatis impulsi, vagi
Abbreviated transcription (Latin):
secuti st̾ dicentis in eugłio. Nemo
mittens manũ suã ad aratrũ & res¬
piciens retro: aptꝰ ẽ regno dei Prȩ¬
scribat ꝓinde stabilitatis pactũ om¬
ni deinceps remisso descensui. conten¬
cioso discessui. uago & curioso dis¬
cursui: tocius deniq in constanciȩ
leuitats. ñ tam̃ his ꝗͣ in ꝓfessionis se¬
riȩ sequunt᷑. moꝵ scilicet conuersi¬
oni: & obedienciȩ q̃ scđm regłam sit.
slã si he ibidẽ ꝓinꝓbitate nimirũ
atq irreligiositate cohabitancũ
obtineri forte neqͥuerint: duce sꝑu
lib̾tatss transire indubitant᷑ suadeo
ad locũ alui ubi ñ impediat᷑ homo
redde uota sua. qͣ distinxert labia sua.
uerteris Sane de religiosis ac bene
ordinatis monasteriis. nullus ꝓfessoꝵ.
Egressus tam̃ si melius inuenerit &¬
elegerit: meo nichilominꝰ ĩa consilio
ñ regredit᷑ ad inferius bonũ qͦd reli¬
qͣrat & contẽpserat ꝓ meliori: p̃sert̃ si
illud melius tale fuerit. qͦd eiꝰ primȩ

Expanded text:
in Evangelio: Nemo mittens manum suam ad aratrum, et respiciens retro, aptus est regno Dei . Praescribat proinde stabilitatis pactum omni deinceps remisso descensui, contentioso discessui, vago et curioso discursui, totius denique inconstantiae levitati; non tamen his quae in professionis serie sequuntur, morum videlicet conversioni, et obedientiae quae secundum Regulam fit. Nam si haec ibidem, pro improbitate nimirum atque irreligiositate cohabitantium, obtineri forte nequiverint; duce spiritu libertatis transire indubitanter suadeo ad locum alium, ubi non impediatur homo reddere Deo vota sua, quae distinxerunt labia sua. verteris. 45. Sane de religiosis ac bene ordinatis monasteriis nullus professorum Egressus tamen, si melius inventerit et elegerit, meo nihilominus jam consilio non regrediatur ad inferius bonum, quod reliquerat et contempserat prae meliori: praesertim si illud melius tale fuerit, quod ejus primae
Abbreviated transcription (Latin):
sit in os ur̃m cantic nouum. carm̃ deo
nr̃o. Qa cũ penitentib uob̃ ñ solum
pecc̃a dimisit. s insuꝑ ꝓmisit ⁊ p̃mia:
ñ multomagis spe gaudntes futuroꝵ
panis alimonia diuinas mulceat aureᷤ
in uoce exultatõnis ⁊ confessionis sonus
epulantis. S ⁊ in cotidianiᷤ ex̃ciciis ⁊ bel¬
lis. q̃ nulla hora pie in xͦ uiuentibus
desunt. a carne. a mundo. a diabolo. sic̃
miliciam e̾e̾ uitã hominis suꝑ t̾ram.
incessant̃ exꝑimini in uob̃met ipsiᷤ. coti¬
diana nece̾e ÷ cantica ꝓ assecutis uicto¬
riis imnouari. Qtiens temptatio suꝑat᷑
aut uicium subiugatur. aut imminens
ꝑiculum declinat᷑. aut laqueus insidian-¬
tis dep̃henditur: aut ãnosa ⁊ inuet̾at a
quec̃q animi passio semel ꝑfecteq sana¬
tur. aut multũ diuq cupita. ⁊ sepiꝰ peti¬
ta uirtus tand̾ aliqñ d̾i munẽ obtinet᷑:
quid nͥ totiens uxta ꝓpħam ꝑsonat gr̃aꝵ¬

Expanded text:
um, carmen Deo nostro. Quid cum poenitentibus vobis non solum peccata dimisit, sed insuper promisit et praemia; non multo magis spe gaudentes futurorum epta coelestis panis alimonia divinas mulceat aures in voce exsultationis et confessionis sonus epulantis. Sed et in quotidianis exercitiis et bellis, quae nulla hora pie in Christo viventibus desunt a carne, a mundo, a diabolo, sicut militiam esse vitam hominis super terram incessanter experimini in vobismetipsis, quotidiana necesse est cantica pro assecutis victoriis innovari. Quoties tentatio superatur, aut vitium subjugatur, aut imminens periculum declinatur, aut laqueus insidiantis deprehenditur, aut annosa et inveterata quaecunque animae passio semel perfecteque sanatur, aut multum diuque cupita et saepius petita virtus tandem aliquando Dei munere obtinetur, quid nisi toties, juxta p
Abbreviated transcription (Latin):
sed sit utroq bono uacuus t̃a uide¬
licet ueri noticia. quã &. beniuolen¬
cia Alius ẽ itaq pius ocłs. ñ qͥdem
quasi colũba seducta ñ habens cor:
alius is quẽ dñs simplicẽ dicit. ta
nec fallere facilis. quã nec falliꝰ de
qͦ &. apłi docent᷑ cũ eis dr. estote pru¬
dentes sic̃ serpentes. & simplices sic̃
colũbe. ¶ itẽ alius ẽ ocłs simplicitͣ
malus. fallens utiq libent᷑. s nͣ faci¬
le falsus. qualẽ. ꝓfecto habent illi
qͥ ore dñico astruunt᷑ prudencio
res filiis uicis in generacione sua:
duplicit̃ malus. cui qͥppe &. malicia

Expanded text:
sed sit utroque bono vacuus, tam videsed sit utroque bono vacuus, tam videlicet veri notitia, quam et benevolentia. Alius est itaque pius oculus, non quidequasi columba seducta, non habens cor . Alius is quem Dominus simplicem dicit, tam nec fallere facilis, quam nec falli, de quo et Apostoli docentur cum eis dicitur: Estote prudentes sicut serpentes, et simplices sicut columbae. 40. Et item alius est oculus simpliciter malus, fallens utique libenter, sed non facile falsus: qualem 516 profecto habent illi qui ore dominico astruuntur prudentiores esse filiis lucis in generatione sua. dupl
Abbreviated transcription (Latin):
cecꝰ. e ẽ qͥ bonũ &. libent᷑ agit. & pru¬
dentͣ intelligit. Istius reuera oculũ
ñ in merito simplic̃e dixer̾i: ut pote
cui neutrũ bonũ desit. nec zelus sei¬
licet bonꝰ nec sciencia. Hunc ꝓfecto
reqͥrit ocłm d̾s. cũ respicit suꝑ fili¬
os hominũ: ut uideat si ẽ intelligens
aut reqͥrens dm. Est e contrario qͥ
bonũ minime diligens. ex malicia
qͥdẽ ꝑuersus ẽ: s sapiens ut faciat
malui ꝑ ignoranciã cecꝰ nͣ ẽ. Quem
qͥdẽ ido ñdũ apellauer̃i neꝗͣ. qͦd unũ
ei licet ad suũ malũ ñ desit bonũ.
id ẽ sciencia. S ẽ qͥbonũ forte nes¬
cius qͦd ñ diligit agit: cui ꝓfecto ñ
incongruȩ id qͦd đr nequã assigna¬
uer̃ĩ. eoqͦd neutro careat malo. nec
cecitate seilicet. nec ꝑuersitate. Hi¬
cit᷑ siqͥdẽ nequã. quasi nequaqua.
ut is solũmodo neꝗͣ. apellet᷑. qͥ neqͥꝗͣ.
hoc ẽ innullo penitꝰ appareat bonꝰ

Expanded text:
caecus. Et est qui bonum et libenter agit, et prucaecus. Et est qui bonum et libenter agit, et prudenter intelligit. Istius revera oculum non immerito simplicem dixerim, utpote cui neutrum bonum desit, nec zelus scilicet bonus, nec scientia. Hunc profecto requirit oculum Deus, cum respicit super filios hominum, ut videat si est intelligens aut requirens Deum . Est e contrario qui bonum minime diligens, ex malitia quidem perversus est: sed sapiens ut faciat malum, per ignorantiam caecus non est. Quem quidem ideo nondum appellaverim nequam, quod unum ei, licet ad suum malum, non desit bonum, id est scientia. 39. Sed est qui bonum forte nescius quod non diligit, agit: cui profecto non incongrue id quod dicitur nequam assignaverim, eo quod neutro careat malo, nec caecitate scilicet, nec perversitate. Dicitur siquidem nequam, quasi nequaquam, ut is solummodo nequam appelletur, qui nequaquam, hoc est, in nullo penitus appareat bonus;
Abbreviated transcription (Latin):
cia: ut ocłs uidehcet cordis nͣ solũ
pius qͥ fallere nolit: s & cautꝰ sit.
qͥ falli ñ possit. Ceterũ sic̃ ocłm si¬
plicẽ duo ista faciunt bona. amor.
boni & cognicio ueriꝰ sic neꝗͣ. ocłm
e regione mala conshituunt ceci¬
tas. qua fit ut ueritate ñ agnoscat.
& ꝑuersitas. qua ut diligat iniqͥta¬
tẽ. Porro intͣ duo hȩc bona q̃ nec fal¬
lere nec falli sinunt . & duo illa ma¬
la q̃ ta falli quã fallere faciunt.
duo st̃ media: unũ qͥdẽ bonũ ꝑ qͦd
ocłs interior. & si falli queat igno.¬
rancia ueri. zelo tam̃ boni fallere
penitꝰ ñ consentit: alterũ uͦ malũ.
qͦd licet ueri noticiã ñ im̃pediat.
ne in notescit: scđ̾m hoc duplex
malũ . & illud itẽ geminũ bonũ
quadrifariã diuidamꝰ ocłm cordis.
inbonũ & meliorẽ. in malũ &. pe¬
iorẽ &. subdamꝰ exẽpla. Est qͥ bonũ
diligit: &. malũ nescius agit. Nuiꝰ qͥdem
bonꝰ ẽ ocłs q piusꝰ ñ tam̃ simplex. qr

Expanded text:
tia: ut oculus videlicet cordis, non solum tia: ut oculus videlicet cordis, non solum pius qui fallere nolit, sed et cautus sit qui falli non possit. 37. Caeterum sicut oculum simplicem duo ista faciunt bona, amor boni, et cognitio veri: sic nequam oculum duo e regione mala constituunt, caecitas, qua fit ut veritatem non agnoscat; et perversitas, qua fit ut diligat iniquitatem. Porro inter duo haec bona, quae nec fallere, nec falli sinunt; et duo illa mala, quae tam falli, quam fallere faciunt, duo sunt media: unum quidem bonum per quod oculus interior, etsi falli queat ignorantia veri, zelo tamen boni fallere penitus non consentit: alterum vero malum, quod licet veri notitiam non impediat, ne innotescit: secundum hoc duplex malum, et illud item geminum bonum, quadrifariam dividamus oculum cordis, in bonum et meliorem, in malum et pejorem. Et subdamus exempla. Est qui bonum diligit, et malum nescius agit. Hujus quidem bonus est oculus, quia pius: non tamen simplex, quia
Abbreviated transcription (Latin):
nemo qͥ uelit cauere maledictũ¬
hoc de qͦ ueritas ꝓnunciat. qͦd sit
met contra ueritatẽ: maledicat
is qͦd illa. ꝓbauerit. Ego uͦ ut inte¬
rior ocłs uere simplex sit. duo illi
esse arbitror. necessaria: caritatẽ
in intencione. &. in elechone ue¬
ritatẽ. Nã si bonũ qͥdẽ dili¬
gat. s uerũ ñ eligat. habe̾
qͥdẽ telũ dei. s ñ scd̾m scienciã.
&. nescio quẽadmo dũ iudicio
ueritatis uera e̾e̾ possit cũ falsitate
simplicitas Uolens deniq ad uerã
magistra ueritas. estote prudentes
siẽ serpentes. & simplices sicẽ colũ¬
bȩ. Prȩmisit gͦ prudenciã: sine qua
nemin̾e satis e̾ẽ posse simplicẽ sci¬
ret. Quomͦ deniq uere simplex e¬
rit ocłs cũ ignorancia ueritatis:
Aut uͦ uera dici potest simplicitas:
quã simplex ignorat ueritas. Scͥp¬
tũ ẽ eni lgnorans ignorabit᷑. Patet
gͦ laudabilẽ illã & a dño laudatã
simplicitat̾e absq his duob ñ esse
bonis beniuolencia atq pruden¬

Expanded text:
515 velit cavere maledictum, de quo Veritas pronuntiat, quod sit met contra Veritatem; maledicat is quod illa probaverit! 36. Ego vero ut interior oculus vere simplex sit, duo illi esse arbitror necessaria, charitatem in intentione, et in electione veritatem. Nam si bonum quidem diligat, sed verum non eligat; habet quidem zelum Dei, sed non secundum scientiam: et nescio quemadmodum judicio Veritatis vera esse possit cum falsitate simplicitas. Volens denique ad veram magistra Veritas, Estote, inquit, prudentes sicut serpentes, et simplices sicut columbae . Praemisit ergo prudentiam, sine qua neminem satis esse posse simplicem sciret. Quomodo denique vere simplex erit oculus cum ignorantia veritatis? aut vero vera potest dici simplicitas, quam simplex ignorat veritas? Scriptum est enim: Ignorans ignorabitur . Patet ergo laudabilem illam et a Domino laudatam simplicitatem absque his duobus non esse bonis, benevolentia atque pruden
Abbreviated transcription (Latin):
utrũ uidelicet in qͥbꝰq p̃ceptis qͣn¬
tũ obediencia ualet. tantũ grauet
in obediencia: ut uerbi gr̃a uel a¬
brahã de immolando filio. uel ille
nescio qͥs de filio itdem furni in¬
cendiis exponendo: tantũ diuinȩ
indignacionis &. ulcionis merito
incurrissent si ñ obedissent: quan¬
tũ laudis &. gr̃ȩ recepert ꝓ eo qͦd
obediert. Quod uobis qͥdẽ & durũ
uidet᷑ &. necessariũ s ñ ẽ ita. Enim¬
uero constat ñ nulla nec fieri sine
głla s pose ñ fieri sine culpaidos:
si fiant digna ẽẽ p̃mus: ñ tam̃ suppli¬
cuissi ñ fiant. Nã & ñ tangere mulie
congruere possunt: qͥ potest capere
capiat. eẜ rursũ q̃dã ꝑ contrarium
rificant. Talia st̃ q̃cũq diuinitꝰ
lege publica imponunt᷑ hominibꝰ
sine quibꝰ nec saluari queunt. Hinc
illuad apud gentssẽ. Ñ feci furtũ
ñ pasces in cruce coruos. eẜ in eugłio
Si diligitis eos qͥuos diligunt: quã

Expanded text:
utrum videlicet in quibusque praeceptis quanutrum videlicet in quibusque praeceptis quantum obedientia valet, tantum gravet inobedientia: ut verbi gratia, vel Abraham de immolando filio , vel ille nescio quis de filio itidem furni incendiis exponendo , tantum divinae indignationis et ultionis merito incurrissent, si non obedissent, quantum laudis et gratiae receperunt pro eo quod obedierunt. Quod vobis quidem et durum videtur, et necessarium: sed non est ita. Enimvero constat nonnulla nec fieri sine gloria, et posse non fieri sine culpa; ideoque si fiant, digna esse praemiis, non tamen suppliciis si non fiant. Nam et non tangere muliercongruere possunt: Qui potest capere, capiat . 43. Et rursum quaedam per contrarium,rificant. Talia sunt quaecumque divinitus lege publica imponuntur hominibus, sine quibus nec salvari queunt. Hinc illud apud gentilem: Non feci furtum. Non pasces in cruce corvos. Et in Evangelico: Si diligitis eos qui vos diligunt, quam
Abbreviated transcription (Latin):
p̃sens capłm. omne qͦd ñ ẽ ex fide
peccatũ ẽ. & cȩcã uidelicet malici¬
ã& deceptã in nocenciã: q qͦd a nes¬
ciente fit. & bonũ prorsus con¬
dẽynat intencio praua: &s malũ
ñ penitꝰ excusat recta. Siue itaꝙ
malũ putes bonũ qͦd forte agis. siue
dũ leuius peccet᷑ ubi sana intencio¬
ne sola rep̾̃hensibilis accio foris ap.¬
paret:. quã ubi maligna latet etiã
purũ bonũ minime ẽ. Quo pacto
gͦ bonũ ñ purũ puro malo cõꝑabit᷑.
in efficiencia: hoc ẽ ut tã efficax
ad bonũ illud sit. quã ad malũ is¬
tud. eẜ hȩc suꝑ hac questione fuf¬
ficiant. Nã adsuꝑiores qͦq satis ee̾¬
reor. responsũ suꝑius. Eł qͥdẽ uos
easdẽ sepius dubitaciones iteratis
atq reuoluitis. s mea ñint᷑ ẽ ip.¬
sarũ tociens repetere soluciones.
Sufficit eni semel soluisse: etiã qͦd
crebrius etiã in questione uersatũ
dienciȩ pondere seu discriminȩ
bis & de merito utriusq q̃rendũ

Expanded text:
 Omne quod non est ex fide peccatum est, et caecam videlicet malitiam, et deceptam innocentiam: quia quod a nesciente fit, et bonum prorsus condemnat intentio prava, et malum non penitus excusat recta. Sive itaque malum putes bonum quod forte agis, sive ius admodum peccetur, ubi sana intentione sola reprehensibilis actio foris apparet, quam ubi maligna latet etiam purum bonum minime est. Quo pacto ergo bonum non purum puro malo comparabitur 517 in efficientia, hoc est ut tam efficax ad bonum illud sit, quam ad malum istud? Et haec super hac quaestione sufficiant. Nam ad superiores quoque satis reor esse responsum superius. Et quidem vos easdem saepius dubitationes iteratis atque revolvitis: sed mea non interest ipsarum toties repetere solutiones. Sufficit enim semel solvisse etiam quod crebrius in quaestione versatum dientiae pondere, seu discrimine vobis et de merito utriusque quaerendum,
Abbreviated transcription (Latin):
cet indiuersis monasteriis diuer¬
sis &. obseruanciis deo seruiat᷑ᷤ quã¬
dui tam̃ sui qͥsq loci bonos usus
sollicite seruat. haud dubiũ quin
tenet qͦd teneri inuenerit bonũ u¬
bi. ꝓfitet᷑. ꝓfecto uiuit sic̃ ꝓmittit:
qr ñ aliud ꝓculdubio qͥsq ꝓmittit.¬

Expanded text:
icet in diversis monasteriis, diversis et observantiis 519 Deo serviatur; quandiu tamen sui quisque loci bonos usus sollicite servat, haud dubium quin tenet quod teneri invenerit bonum, ubi profitetur; profecto vivit sicut promittit: quia non aliud
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ utraq ista cõplectt᷑ nr̃a ꝓfessio.
ut ꝓfessus qͥsq cũ forte in aliqͦ re
głariũ mandator deliq̃rit. si
ad remediũ equȩ regłare
confugerit. s. si conuicit᷑
trans gressor mandati. ñ tamen
pacti p̃ua ricator Solũ itaq
censuerĩ fregisse uotũ. uiolasse ꝓpo¬
sitũ pactũ Puaricasse: qͥ & p̃ceptũ
contẽpserit &. remediũ Nã illũ sane
dico securũ: qͥ etiã si int̾dũ obedien¬
ciȩ limitẽ p̃terit. consiliũ ñ respuit
pęnitenciȩ. Regłares nãq t̃minos
&. si sepe deliq̃rit ñ euadit: qͥ censu.¬

Expanded text:
utraque ista complectitur nostra professio, ut professus quisque cum in aliquo forte regularium mandatorum deliquerit, si ad remedium aeque regulare confugerit, etsi convincitur transgressor mandati, non tamen pacti praevaricator. Solum itaque censuerim fregisse votum, violasse propositum, pactum praevaricasse, qui et praeceptum contempserit, et remedium. Nam illum sane dico securum, qui etiamsi interdum obedientiae limitem praeterit, consilium non respuit poenitentiae. Regulares namque terminos, etsi saepe deliquerit, non evadit, qui censu
Abbreviated transcription (Latin):
dũ ẽ questiuncłȩ q̃ ineidit uobis
ex occasione apłici p̃sentis capłi.
Queritis nẽpe utrũnã ista de .i.¬
dolotitis pauli sentencia. puto qr
nichil cõmune ẽ in xꝑo. nͥ ei qui
putat qͥd cõmune e̾e̾ illi cõmune
ẽ & rursũ si comedit damnatꝰ ẽ.
qr ñ ex fide. in generase̾ regłam tra¬
hi possit᷑ quatinꝰ malũ eiuq sit bo¬
nũ qͦq qͦd agit si malũ ee̾ credidit
ac tantũ malũ quantũ credidit.
Quod si annuero. rursũ ꝑgitis in¬
qͥrere cur ñ econtrario tantum
cuiq bonũ sit qͦd oꝑat᷑: quantũ
uel falso opinat᷑. Mirũ qͥppe uo¬
bis immo & in iustũ uidet᷑. ut plus
in malo quã in bono humane
ualeat intencionis opinio. Si
respondero de malis qͥdẽ meri
to credi ita ꝓpt̾ ocłm nequã: res¬
rito qͦq ꝓpt̾ simplicẽ ocłm idem
ȩque putandũ & de bonis. Nam
qͥ dix̃ ex ocło neꝗͣ cor ꝑis tenebras
estimariꝰ indicauit &. de simplici
luc̃e ȩque corꝑis apꝓbari. Sed ui¬

Expanded text:
dum est quaestiunculae, quae incidit vobis ex occasione apostolici praesentis capituli. Quaeritis nempe, utrumnam ista de idolothytis Pauli sententia, Puto quia nihil commune est in Christo nisi ei qui putat quid commune esse, illi commune est; et rursum, Si comederit, damnatus est, quia non ex fide ; in generalem regulam trahi possit, quatenus malum cuilibet sit bonum quoque quod agit, si malum esse crediderit; ac tantum malum, quantum crediderit. Quod si annuero, rursum pergitis inquirere, cur non e contrario tantum cuique bonum sit quod operatur, quantum vel falso opinatur. Mirum quippe vobis, imo et injustum videtur, ut plus in malo, quam in bono humanae valeat intentionis opinio. Si respondero, de malis quidem merito ita credi propter oculum nequam: resrito quoque propter simplicem oculum idem aeque putandum et de bonis. Nam qui dixit ex oculo nequam corporis tenebras aestimari, indicavit et de simplici lucem aeque corporis approbari . Sed vi
Abbreviated transcription (Latin):
litas. uel pocius crudelitas insiuis
ipsor. oꝑat᷑ conscienciis: quã noxia
illa recũbenciũ in idolio libertas
in alienis. Necesse ẽ enĩ qͥ huiꝰmodi
ẽ ex ꝓpͥa ꝑire sentencia: quẽ admo¬
dũ in illius sciencia clamat apłs in-
firmũ ꝑire fratrẽ. E qͦmͦ nichil eẽ
cõmune. it̾e ipse ꝑhibet qͦd cũ gr̃aꝵ
accione accipit᷑ nͥei qͥ aliqͥd putatr

Expanded text:
litas, vel potius crudelitas in suis litas, vel potius crudelitas in suis ipsorum operatur conscientiis, quam noxia illa recumbentium in idolio libertas in alienis. Necesse est enim qui hujusmodi est, ex propria perire sententia, quemadmodum in illius scientia clamat Apostolus infirmum perire fratrem . Et quomodo nihil esse commune item ipse perhibet, quod cum gratiarum actione perci
Abbreviated transcription (Latin):
frustra de impossibilitate causam᷑.
qͥ regłam ꝓfitem᷑. frustra nobis
de p̾eccandi necessitate blandi¬
i᷑: ut ido iusta imꝑia p̃lator deo¬
ñ imputanda s tãquã hominũ
contep̃nenda putemꝰ ne r̃ẽ uidelicet
impossibilẽ continere nr̃a ꝓfessio
uideat᷑: si tantũ ex ea hominib quan¬
tũ deo obedienciȩ deberi asserimꝰ.
Cui enĩ ĩa uel ita ꝓfesso impossibile.
immo ꝑ dei grãm ñ ꝑ facile sit ca¬
uere pͣ uarieacionẽ: ubi ñ in obedi¬
encia. s in penitencia facit p̃uari¬
catorẽ. Hoc qͥppe ut ia dixi ꝓfiten¬
ciũ nemo spondet. ut ĩa ñ peccetꝰ
& ob hoc ñ continuo ut qͥspiã aliqͦ
modo ñ obedit. p̃uaricator̃ẽ se con¬
stituit: nͥ qͥ se forte sic ꝓfessũ falso
existimat. quales uos utiq asseritis
ẽẽ ñ paucos. De qͥb etiã si qͥ tam̃ st̃
ut dicitis. uerũ ẽ &. qͦd subditis. qͦd
nil aliud utiq illa talis eoꝵ. credu¬

Expanded text:
frustra de impossibilitate causamur frustra de impossibilitate causamur qui Regulam profitemur: frustra nobis de peccandi necessitate blandimur, ut ideo justa imperia praelatorum Deo non imputanda, sed tanquam hominum contemnenda putemus: ne rem videlicet impossibilem continere nostra professio videatur, si tantum ex ea hominibus, quantum Deo obedientiae deberi asserimus. Cui enim jam vel ita professo impossibile, imo per Dei gratiam non perfacile sit cavere praevaricationem, ubi non inobedientia, sed impoenitentia facit praevaricatorem? Hoc quippe, ut jam dixi, profitentium nemo spondet, ut jam non peccet: et ob hoc non continuo, ut quispiam aliquo modo non obedit, praevaricatorem se constituit nisi qui se forte sic professum falso existimat, quales vos utique asseritis esse non paucos. De quibus etiam si qui tamen sunt, ut dicitis verum est et quod subditis, quod nil utique aliud illa talis eorum credu
Abbreviated transcription (Latin):
tȩ instructio: s etiã em̃dacio prauȩ.
Inueniunt᷑ in ea &. p̃cepta obedienciȩ.
& in obedienciȩ remedia: ut ne pec¬
cando qͥdẽ a regła recedat᷑. fateor
sane impossibile cui uis mortaliũ
uel uenialit̾ int̾dũ ñ delinq̃re inp̃¬
ceptis obedienciȩ: s nulla iã de im¬
possibilitate q̃rela: quando qͥdẽ & ex
regła licet id qͦq qͦd criminalit de¬
liqͥ contigerit. em̃dare. Quod gͦ dici¬
tis a nullis posse obseruari ad inte¬
grũ qcqͥd a magistris p̃cipit᷑ uerũ
ẽ s leuis culpa in obedienciȩ ẽ &
facilis cura eiꝰ inuenit᷑ in regła. si qͥ¬
dẽ sit transgressio absq contẽptu.
Si aũ &. ipsũ de esse aliquando non
posse contenditis. id qͥdẽ falsũ ẽ. sed
nec talẽ tam̃ in obedienciã sine
cura reliqͥt diligencia regłaris. E
licet forciori ęgeat curacionis me¬
dicam̃to: caret tam̃ morbo pͣuari.¬
cacionis: nͥ cũ &. ipsũ forte medica¬
m̃tũ contẽpnit᷑. Quȩ cũ ita sint.

Expanded text:
tae instructio, sed etiam emendatio pravae. Inveniuntur 514 in ea et praecepta obedientiae, et inobedientiae remedia, ut ne peccando quidem a Regula recedatur. Fateor sane impossibile cuivis mortalium vel venialiter interdum non delinquere in praeceptis obedientiae: sed nulla jam de impossibilitate querela, quandoquidem et ex Regula licet id quoque, quod criminaliter delinqui contigerit, emendare. Quod ergo dicitis a nullis posse observari ad integrum quidquid a magistris praecipitur, verum est: sed levis culpa inobedientiae est, et facilis cura ejus invenitur in Regula, si quidem sit transgressio absque contemptu. Si autem et ipsum deesse aliquando non posse contenditis, id quidem falsum est: sed nec talem tamen inobedientiam sine cura relinquit diligentia regularis. Et licet fortiori egeat curationis medicamento, caret tamen morbo praevaricationis, nisi cum et ipsum forte medicamentum contemnitur. 34. Quae cum ita sint,
Abbreviated transcription (Latin):
utrũq malũ. is uͦ minime utrũq
habeat bonũ ñne racio uidet᷑ exi¬
gere: ut plus ille noceat. quã ꝓsit
iste: Neq enĩ consequens ẽ ut tan¬
tũ ualeat in bonũ. bonũ unũ: quan¬
tũ duo mala in malũ. Eqͥdẽ laude
digna dixer̃i. uel solã intencionẽ
piã nec plane condigna remune¬
racione fraudabit᷑ in oꝑe qͦq ñbo¬
no ipsa bona uoluntas: attam̃ sine
malo qͦcũq ñerit decepta simpli¬
citas. Cur inqͥs: Nũqͥd ñ ex fide
Proisus ex fide s falsa: uel certe po¬
cius ñ ex fide. ꝙ fides falsa ñ ẽ fi
des. Deniq de fide uera. ñfalsa. di

Expanded text:
utrumque malum, is vero minime utrumque utrumque malum, is vero minime utrumque habeat bonum; nonne ratio videtur exigere, ut plus ille noceat, quam prosit iste? Neque enim consequens est, ut tantum valeat in bonum bonum unum, quantum duo mala in malum. Et quidem laude dignam dixerim vel solam intentionem piam: nec plane condigna remuneratione fraudabitur in opere quoque non bono ipsa bona voluntas. Attamen sine malo quocumque non erit decepta simplicitas. Cur inquis? nunquid non ex fide? Prorsus ex fide, sed falsa; vel certe potius non ex fide, quia fides falsa, fides non est. Denique de fide vera, non falsa
Abbreviated transcription (Latin):
totũ corpꝰ. aut luce ꝑfundi. Nã re-¬
liqͥ duo. quor. neut utrũq aut
bonũ habet aut malũ & si ex par¬
te possunt. ñ tam sufficiunt uel
lucẽ dare. uel tenebras corpori.
Si gͥ ut ĩa ad ꝓposit̾a questiuncu¬
lã reuertam᷑. is uere ocłs nequã ẽ.
qͥ ꝑuersus parit̃ & cecꝰ bonũ agit .&.
malũ creditꝰ utiq recte oꝑando.
s opinando iniq bonũ sibi in ma¬
lũ uertit .& tantũ malũ quantũ
credidit: quandoqͥdẽ iuxta dñi sen
tenciã totũ corpꝰ tenebrosũ reddit
ocłs nequã. Quid eñi luci relinqͥt᷑.
ubi nec pia intencio. nec uera opi¬
nio inuenit᷑ : At ñ id̾o seqͥt᷑. ut qui
e contrario malũ facit & bonũ pu-
ocłs ille. qͥ ex iudicio ueritatis to¬
tũ corpꝰ lucidũ reddat: quale̾. ꝓfec¬
ło suꝑius diffinuumꝰ. Neq enĩ ex
toto ad huc tenebre desunt: ubi
ignorancia ueritatis. luc̃ẽ obscurat
bonȩ uoluntatis. Cũ itaq ille ocłs

Expanded text:
totum corpus, aut luce perfundi. Nam retotum corpus, aut luce perfundi. Nam reliqui duo, quorum neuter utrumque aut bonum habet, aut malum; etsi ex parte possunt, non tamen toti sufficiunt vel lucem dare, vel tenebras corpori. ut jam ad propositam quaestiunculam revertamur is vere oculus nequam est, qui perversus pariter et caecus bonum agit, et malum credit; utique recte operando, sed opinando inique, bonum sibi in malum vertit; et tantum malum, quantum crediderit: quandoquidem juxta sententiam Domini, totum corpus tenebrosum reddit oculus nequam. Quid enim luci relinquitur, ubi nec pia intentio, nec vera opinio invenitur? At non ideo sequitur, ut qui e contrario malum facit, et bonum puoculus ille, qui ex judicio Veritatis totum corpus lucidum reddat, qualem profecto superius definivimus. Neque enim ex toto adhuc tenebrae desunt, ubi ignorantia veritatis lucem obscuratbona voluntatis. Cum itaque ille oculus
Abbreviated transcription (Latin):
lũ qͦd uult ñ faciat. &. bonũ faciat
qͦd ñ uult. Opscuratũ nẽpe ẽ insipi¬
ens cor eor. qͥ istiusmodi st̃ .&. quasi
traditi in reꝓbũ sensũ. bonũ omn¬
no nec diligere. nec cognoscere que¬
unt. De talib scriptũ ẽ. Impius cũ
uenerit in ꝓfundũ malor. contẽp¬
nit.Nã qͥ huiꝰ modi ẽ. cauere. ꝓfecto
malũ. nec etiã si possit. nec si uelit
scit. Quã obrẽ hunc ocłm insuꝑio¬
ri diuisione illo altero censui nͣ in¬
merito peiorẽ: ñ q malignior. sit.
s qr ꝑicłosior. Ignorancia qͥpe secu¬
rior̾e: securitas segniorẽ facit. ñ
neqͥorẽ. Est tam̃ ex hoc ꝓculdubio
deterior. qͦd ille solũ babet malũ.
malã intencionẽ: iste & falsã cons¬
dacionẽ. Iue uno caret e duob bo¬
nis. bono zelo: iste & uero iudicio.
Ex hoc itaq pessimo ocło qͥ neutrũ
bonũ habet. & itẽ ex illo obtimo qͥ
neutro caret senciendũ ueritatẽ
disseruisse: aut tenebris obuolui

Expanded text:
t, et bonum faciat quod non vult. Obscuratum nempe est insipiens cor eorum qui istius modi sunt, et quasi jam traditi in reprobum sensum, bonum omnino nec diligere, nec dignoscere queunt. De talibus scriptum est: Impius cum venerit in profundum malorum, contemnit . Nam qui hujusmodi est, cavere profecto malum nec vult, etiam si possit; nec si velit, scit. Quamobrem hunc oculum in superiori divisione illo altero censui non immerito pejorem, non quia malignior sit, sed quia periculosior. Ignorantia quippe securiorem, securitas segniorem facit, non nequiorem. Est tamen ex hoc procul dubio deterior, quod ille solum habet malum, malam intentionem; iste et falsam considerationem. Ille uno caret e duobus bonis, bono zelo; iste et vero judicio. Ex hoc itaque pessimo oculo, qui neutrum bonum habet, et item ex illo optimo qui neutro caret, sentiendum est Veritatem disseruisse, aut tenebris obvolvi
Abbreviated transcription (Latin):
ut culpã ꝓpriã fateret᷑ .&. sanaret᷑
deinde qͦd & uxorẽ ut se fallaciter
si aut furt̃i subrepat nescientraut
casu meidat infelici: qut ñ ualen¬
ti implere qͦd p̃cipit᷑. criminis calũ¬
nia struat᷑ de impossibili: Itane in¬
quã monacho erim̃ insidiat᷑ inobe¬
dienciȩ: cũ & antiqua illa ta nota
&. ta noria p̃uarieacio facile ut
credit᷑ indulgenciã conseqͣret᷑. dũ¬
modo confessio &. ñ defensio seque¬
ret᷑ Neq eñĩ tantũ ut dictũ est
nocuit simplicis accionis quãuis exde¬
lb̾acione transgressio: quantũ ad¬
iuncte excusacionis eũ p̃meditaciõe

Expanded text:
ut culpam propriam fateretur, et sanaretur: ut culpam propriam fateretur, et sanaretur: deinde quod et uxorem, ut se fallaciter si aut furtim subrepat nescienti, aut casu accidat infelici; aut non valenti implere quod praecipitur, criminis calumnia struatur de impossibili? Itane, inquam, monacho crimen insidiatur inobedientiae? cum et antiqua illa tam nota, et tam noxia praevaricatio, facile, ut creditur, indulgentiam consequeretur, dummodo confessio, et non defensio sequeretur. Neque enim tantum, ut dictum est, nocuit simplicis actionis, quamvis ex deliberatione, transgressio, quantum adjunctae excusationis cum praemeditatione
Abbreviated transcription (Latin):
q mandati p̃tericio. eriminalẽ
facit in obedienciã: s repugnare
sed nolle obedirx. Ceterũ quanti
absq illa pessima &. rebell uolun¬
tate ñ obediunt: Quomͦ itaq mona¬
cho crim̃ insidiat᷑ in obedienciȩ: si
tociens sine crimine transgredit᷑.
qͦciens intransgressione de fuerit
huicemodi recaleitrans & conten¬
ciosa uoluntas: Frustra aũ cõparãt
qͥdã ut dicitis quasubet in obedien
cias antique illi quȩ facta in para¬
diso: q̃ nimirũ ualuit ñ solũ obligare
ꝑsona: s &. uiciare naturã. Arbitror
tam̃ e. ipsã primã grauissimãq
p̃uaricacionẽ. aut ñ aliunde. aut
inde maxime ndicatã grauis¬
simã. hoc ẽ ex rebellione defensio¬
nis q̃ sequuta ẽ quando deo causã
mortẽ ipsoꝵ. s magis ut conuerte¬
rent᷑ & uiuerent: ipsi maluerunt
declinare cor. suũ in uerba maliei.¬
e: ad excusandas excusaciones in
peccatis. Er qͥdẽ gemina malicia pec¬
catoris. Primũ qͦd nec sui misertꝰ ẽ

Expanded text:
que mandati praeteritio criminalem facit inobedientiam: sed repugnare, sed nolle obedire. Caeterum quanti absque illa pessima et rebelli voluntate non obediunt? Quomodo itaque monacho crimen insidiatur inobedientiae, si toties sine crimine transgreditur, quoties in transgressione defuerit hujusmodi recalcitrans et contentiosa voluntas? 27. Frustra autem comparant quidam, ut dicitis, quaslibee illi, quae facta est in paradiso; quae nimirum valuit, non solum obligare personam, sed et vitiare naturam. Arbitror tamen et ipsam primam gravissimamque praevaricationem, aut non aliunde, aut inde maxime judicatam gravissimam, hoc est ex rebellione defensionis, quae secuta est: quando Deo causam mortem eorum, sed magis ut converterentur et viverent, ipsi maluerunt declinare cor suum in verba malitiae, ad excusandas excusationes in peccatis. Et quidem gemina malitia peccatoris. Primum quod nec sui misertus est,
Abbreviated transcription (Latin):
breuit colligã qͦd ad integrũ man¬
data dei obseruari uix ualeat. ab¬
batis ñ ualeant: cũ ueritas ipsa te¬
ce dixeri. necdũ gustasse quã sua¬
uis ẽ dñs:. sub iugo legis gemere
adhuc. ñdũ respirare sub gr̃a. su
tincho. qͦd dei qͥdẽ uel uix. pͣlati
uͦ hominis nequaꝗͣ. omnino a qͦ¬
libet iussa posse tener i ꝓhibitaue
conceditis. quasi uͦ illag̃ant absq
istis integre custodiri : Sed si atten¬
ditis de male qͦq uiuentib pͣlatis
dei p̃ceptũ ẽ. ꝗͣ dicunt facite. Igit᷑
qͥnͣ facit: aꝑte ñ in hominẽ tantũ.
s in d̾m p̃uaricator. existit. Itane
gͦ nullus mandata ꝑfecꝰte exeqͥt᷑
sui magistri: Quã obrẽ putatis: Qui¬
a nolumꝰ. aut qr ñ possumꝰ: Sed si uo¬
lumꝰ & ñ possumꝰ securi sumꝰ. S
possumꝰ &. nolumꝰ. suꝑbi sumꝰ. Por¬
ro ad cauendã suꝑbiã. illã uere
annueri necessariã e̾e̾ cautelam
quã dicitisꝰ ne forte incurrat᷑ in

Expanded text:
breviter colligam quod ad integrum manbreviter colligam quod ad integrum mandata Dei observari vix valeant, abbatis non valeant: cum Veritas ipsa te dixerim necdum gustasse quam suavis est Dominus; sub jugo legis gemere adhuc, nondum respirare sub gratia; stinctio, quod Dei quidem vel vix praelati vero hominis nequaquam omnino a quolibet jussa posse teneri prohibitave conceditis? quasi vero illa queant absque istis integre custodiri. Sed si attenditis, de male quoque viventibus praelatis Dei praeceptum est, Quae dicunt facite . Igitur qui non facit, aperte non in hominem tantum, sed et in Deum praevaricator existit. Itane ergo nullus mandata perfecte exsequitur sui magistri? Quamobrem putatis? quia nolumus, aut quia non possumus? Sed si volumus et non possumus, securi sumus. Si possumus et nolumus, superbi sumus. Porro ad cavendam superbiam, illam vere annuerim necessariam esse cautelam quam dicitis, ne forte incurratur
Abbreviated transcription (Latin):
at᷑ : Nec qͥppe st̃ ur̃a si bene recolo
uerba cũ difficultat᷑e seu impos¬
sibilitatẽ ut uobis uidet᷑ tenen¬
de obedienciȩ: uel cauendȩ in o-¬
bedienciȩ consid̾antes in uit᷑a ita
monachicã exclamatis. Heccine ẽ
illa eo securior qͦ arcior: eo cercior
qͦ magis ardua ueniendi add̾m ui¬
aͥ ut monacho naturalit᷑ mala uix
cauere. naturalit᷑ bona uix ꝓ com¬
muni infirmitate ualenti imple¬
reꝰ ñ minor. tam̃ necessaria sit cau¬
tela ad cauenda uel obseruanda
qͣ sibi p̾latꝰ suus uel ꝓhibere uolue¬
rit uel iubere: eẜ subditis. Quod cũ
a multis credat᷑. licet a paucis uel
etiã a nullis ad integrũ obseruet᷑
qͥd aliud oꝑat᷑ talis sentenciȩ cre¬
dulitas. quã qͦd illa ab apło tantuͣ
cul pata manducandi idolotita
libertas: Nil plane aliud̃si ita e̾e̾t
ut dicitis. bene prorsus nͣ potest
consenis et sibi qͥ se ñ implere
confidit qͦd debere se credit. Credi¬
tis itaq ut uerbor. ur̃oꝵ sensum

Expanded text:
atur? Haec quippe sunt vestra, si bene recolo, verba, cum difficultatem seu impossibilitatem, ut vobis videtur, tenendae obedientiae, vel cavendae inobedientiae, considerantes, in vitam ita monachicam exclamatis: « Haeccine est illa eo securior, quo arctior; eo certior, quo magis ardua veniendi ad Deum via, ut monacho naturaliter bona vix cavere, naturaliter bona vix pro communi infirmitate valenti implere, non minor tamen 513 necessaria sit cautela ad cavenda, vel observanda quae sibi praelatus suus vel prohibere voluerit, vel jubere? » Et subditis: « Quod cum a multis credatur, licet a paucis, vel etiam a nullis ad integrum observetur; quid aliud operatur talis sententiae credulitas, quam quod illa ab Apostolo tantum culpata manducandi idolothyta libertas? » Nil plane aliud, si ita esset, ut dicitis. Bene prorsus non potest conscius esse sibi, qui se non implere confidit quod debere se credit. Creditis itaque ut verborum vestrorum sensum
Abbreviated transcription (Latin):
cedã qͦd dicitis. aut deo scilicet ñ
tribui omne qͦd ab homine magis¬
tro accipit᷑ qͦd ñsit contra d̾m. aut
monacho nullũ posse inueniri
leue seu ueniale peccatũ: qr & si toci¬
ens deo qͦd fatendũ ẽ. in obediens ẽe
conuncit᷑ qͦciens eiꝰ qͥ ꝓ deo sibi est
hominis mandatũ. qͦd qͥdẽ iusticiȩ
ñ repugnet prȩt̃gredit᷑ sic̃ tam̃ ñ
par cura in execucione exigit᷑. sic
nec par culpa contrahit᷑ ex transgres¬
sione: & si qͥppe unꝰ ẽ qͥ offendit᷑. ñ ta¬
m̃ unius ponderis q̃ iubent᷑: nec u¬
nius subinde discriminis iussos est
omniũ censenda transgressio. Un¬

Expanded text:
cedam quod dicitis, aut Deo scilicet non cedam quod dicitis, aut Deo scilicet non tribui omne quod ab homine magistro accipitur, quod non sit contra Deum; aut monacho nullum posse inveniri leve seu veniale peccatum: quia etsi toties Deo quod fatendum est inobediens esse chominis mandatum, quod quidem justitiae non repugnet, praetergreditur; sicut tamen non par cura in exsecutione exigitur, sic nec par culpa contrahitur ex transgressione. Etsi quippe unus est qui offenditur; non tamen unius ponderis quae jubentur, nec unius subinde discriminis jussorum est omnium censenda transgressio. Un
Abbreviated transcription (Latin):
d̾s quã qͦd ꝑ se ipsũ imꝑat estiman¬
dũ: An ñ deniq & apud sc̃m bene¬
dictũ ꝓpͥȩ & distinc te ab inuicem
sentenciȩ inueniunt᷑ alia de leui.¬
orib alia de grauiorib inseripta
culpis. Quid ẽ aũ leuior. culpa̾ nͥ
leuior: mnobediencia : T̃ radunt᷑ gͥ
a p̃latis intͣdũ minora mandata.
quor. transgressio leiiora scđm
regłam parit & peccata: & tam̃ in
qm nichilominꝰ p̃uaricacio fit.
qͥciens abbatis iussio p̃terit᷑ Siqͥdẽ
mulgata: .s. id̾o ñ ȩquali cuncta ui¬
gilancia obseruanda s alia cura ex¬
hibenda ẽ ei ꝓculdubio qͦd ipse ꝑ¬
hibet pͥmũ &. maximũ mandatũ
a. alia his q̃ alibi discernens. qͥ sol¬
uerit inqͥt unũ de his minimis me¬
is mandatis. Qluid gͦ. Audiuimꝰ ex
regła grauiores &. leuiores culpas.
legimꝰ .e. in eugło maxima mini¬
maq mandata: &. mandatoꝵ. trans¬
gressiones uniuersas dicemꝰ ȩqua¬
lit̾ maximas: N ẽ gͦ necesse ut con¬

Expanded text:
uam quod per se ipsum imperat, aestimandum? Annon denique et apud sanctum Benedictum propriae et distinctae ab invicem sententiae inveniuntur, alia de levioribus, 512 alia de gravioribus inscripta culpis? Quid est autem levior culpa, nisi levior inobedientia? Traduntur igitur a praelatis interdum minora mandata, quorum transgressio leviora secundum Regulam parit et peccata; et tamen in Deum nihilominus praevaricatio fit, quoties abbatis jussio praeteritur: siquidem mulgata, et ideo non aequali cuncta vigilantia observanda; sed alia cura exhibenda est ei procul dubio, quod ipse perhibet primum et maximum mandatum : alia his quae alibi discernens, Qui solverit, inquit, unum de his minimis mandatis . Quid ergo? Audivimus ex Regula graviores et leviores culpas; legimus et in Evangelio maxima, minimaque mandata: et mandatorum transgressiones universas dicemus aequaliter maximas? Non est igitur necesse ut con