comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quod ompsds̃ inimicis nr̃is prȩcepitnos
quodhomines sunt Nam dõ loquitur
sapientia. nihil odisti eorum quȩ fecisti
Sienimnihil odit quaefecit. quo modo
dicitur ꝑmalachiam iacob dilexi. esau
aut̃ odio habui:: Sed dñs odiuit pecca¬
tum inesau. non tamen odiuit huma¬
nam naturam: Non enim odit ds̃ homi¬
nem quodhomo est: sed odit eum iN
hoc quod peccator est E torate ꝓꝑse¬
quentibus & calumpniantibus uos
Perscqui est uim inferre calũniari
occasionem nocendi perquirere
Sed quaerendum est cũ dñs precipiat
orate ꝓpersequentibus & calumnian¬
tib uos quidsit quod in libris ꝓpheta¬
rum & in euuangelio quȩdam in pre¬
mo Fiat mensa eorum corã ipsis in
Percutiet te ds̃ paries dealbate. Et
dñs in euuangelio: Vȩ tibi cororain.
uȩ tibi bahsaida : Ad quod dicendũ.
quia haec uerba non sunt maledicen¬
tis uoto ꝓlata sed predicentis affectu
Prȩuidebat enim dñs siue ꝓph&a
riunam impiorum futuram. & candc̃

Expanded text:
cis nostris praecepit non quod mali sunt. Nam de Deo loquitur Sapientia: « Nihil odisti eorum quae fecisti . » Si enim nihil odit eorum quae fecit, quomodo dicitur per Malachiam: « Jacob dilexi, Esau autem odio habui ? » Sed Dominus odivit peccatum in Esau, non tamen odivit humanam naturam. Non enim odit Deus hominem quod homo est, sed odit eum in hoc quod peccator est. « Et orate pro persequentibus et calumniantibus vos. » Persequi est vim inferre: calumniari, occasionem nocendi perquirere. Sed quaerendum est, cum Dominus praecipiat orare pro persequentibus et calumniantibus nobis, quid sit, quod in libris prophetarum et in Evangelio quaedam impre« Fiat mensa eorum coram ipsis in « Percutiet te Deus, paries dealbate . » Et Dominus in Evangelio: « Vae tibi, Corozaim! vae tibi, Bethsaida ! » Ad quod dicendum, quia haec verba non sunt maledicentis voto prolata, sed praedicentis affectu. Providebat enim Dominus sive prophetae, ruinam impiorum futuram, et eamdem
Abbreviated transcription (Latin):
UTANT QUITA ẼCEPIA
noui testamenti inpossibi¬
lia . cẽ. & dicũt grauiora
cẽ precepta noui testamenti quã ue¬
teris. Quibus respondendum est prȩ¬
cepta om̃ipotentis dĩ non eẽ. in possi¬
bilia. sed potius ꝑfecta. Sienim pene
mnpossibilia essent. nequaquã aba¬
liquo scõ obseruari potuissent. Sedcũ
ea quoscumque scõs legemus obseruas¬
se claret ea nonimpossibilia. eẽ. sed per¬
fecta Namhoc preceptũ dnĩ inquo
dicit. diligite inimicos urõs: benefa¬
cite his quioderunt uos. ab eato stepha¬
no & ad auid impletum fuisse legimus
Stephanus & enim prosuis ꝑsecutori¬
bus orauit. dauid aut mortẽ a trocis¬
simi inimici sui saulis defleuit
Sed quarendum est. quomodo conue¬
niat hoc quod dñs inueteri testam̃to
pretepit diligere amicos & inimicos odisse

Expanded text:
cepta Novi Testamenti impossibilia esse, et dicunt graviora esse praecepta Novi Testamenti quam Veteris. Quibus respondendum est praecepta omnipotentis Dei non esse impossibilia, sed potius perfecta; si enim pene impossibilia essent, nequaquam ab aliquo sancto observari potuissent. Sed cum ea utcunque sanctos legimus observasse, claret ea impossibilia non esse, sed perfecta. Nam hoc praeceptum Domini in quo dicit: « Diligite inimicos vestros, benefacite his qui oderunt vos , » et a beato Stephano, et a David impletum fuisse legimus. Stephanus enim pro suis persecutoribus exoravit ; David autem mortem atrocissimi inimici sui Saulis deflevit . Sed quaerendum est quomodo conveniat hoc quod Dominus in Veteri Testamento praecipit: « Diligite amicos
Abbreviated transcription (Latin):
onum est prestolari cũ silentio.
salutare dñi¬
Ponum est uiro: cumpor tauerit iugũ
ab adulescentia sua.¬
Sedebit solitarius & tacebit: quia leua¬
uit superse¬
Ponet inpuluere ossuum: si forte sio
spes¬
Dabit percutienti se maxillam: satura¬
bitur obprobriis.
Quia non repellit: insempiternũ dñs¬
Quia subiecit & miscrebitur : scđm mul¬
titudinem miscrationum suarum C
Nonenim humiliauit ex toto corde
suo : & abiecit filios hominum

Expanded text:
onum est praestolari cum silentio salutare domibonum est uiro, cum portauerit iugum ab adulescentia suasedebit solitarius et tacebit: quia leuauit superponet in puluere os suum, si forte sit spesdabit percutienti se maxillam, saturabitur obprobriis: quia non repellit in sempiternum dQuia si abjecit, et miserebitur secundum multitudinem misericordiarum suarum. Non enim humiliavit ex corde suo, et abjecit filios hominum
Abbreviated transcription (Latin):
fierent siuellent uere nuntiare: Sed
auaritia illa quae captiuauit discipłm.
comitem xp̃i. captiuauit & militẽ
custodẽ sepulchri: Damus uobis in¬
quiunt pecuniam. & dicite quia uobis
dor mientibus uenerunt discipuli eius
& abstulerunt eum.

Expanded text:
fierent si vellent vera nuntiare, sed fierent si vellent vera nuntiare, sed avaritia illa, quae captivavit discipulum comitem Christi, captivavit et milites custodes sepulcri. Damus vobis, inquiunt, pecuniam, et dicite quia vobis dormientibus venerunt discipuli ejus, et abstulerunt eum.
Abbreviated transcription (Latin):
mus: Vbi est furos sȩuientium
Sagittȩ infantiuni facte sunt plagȩ
eorum. & infirmati sunt super eos
linguae corum. Quo perduxerant
illas scrutationes suas: Quasperscru¬
tantes defecerunt. ut etiam mortuo
dño & sepulto custodes ponerent
ad sepulchrum. Dixerunt enim pilato
Seductor ille. hoc appellabatur dñs
quando dicuntur seductores. E rgo
illi pilato seductor ille in quiunt dix̃
adhuc uiuens. post tres dies resurgam.
Iube ergo custodiri sepulchrum usq
indiem tertium. neforte ueniant disci¬
puli eius & furentur eum. & dicant
plebi surrexit amortuis . Et erit no¬
uissimuserror. peior priore: Ait illis¬
pilatus. habetis custodiam. Ite. custo¬
dite sicut scitis. Illi autem abeun¬
tes. munierunt sepulchrum: signan¬
tes lapidem cum custodibus. Posuerunt
custodes milites ad sepulchrum: concus¬
sa terra. dñs surrexit. Miracula facta
sunt talia circa sepulchrum. ut & ipsi
milites qui custodes aduenerant. testes

Expanded text:
mus. Ubi est furor saevientium? mus. Ubi est furor saevientium? Sagittae infantium factae sunt plagae eorum, et infirmatae sunt super eos linguae eorum. Quo perduxerunt illas scrutationes suas, quas perscrutantes defecerunt, ut etiam mortuo Domino et sepulto, custodes ponerent ad sepulcrum? Dixerunt enim Pilato, Seductor ille; hoc appellabatur nominquando dicuntur seductores: ergo illi Pilato, Seductor ille, inquiunt, dixit adhuc vivens: Post tres dies resurgam. Jube itaque custodiri sepulcrum usque in diem tertium; ne forte veniant discipuli ejus, et furentur eum, et dicant plebi, Surrexit a mortuis; et erit novissimusite, custodite sicut scitis. Illi autem abeuntes munierunt sepulcrum, signantes lapidem cum custodibus . Posuerunt custodes milites ad sepulcrum. Concussa terra Dominus resurrexit: miracula fasunt talia circa sepulcrum ut ea ipsi milites, qui custodes advenerant, testes
Abbreviated transcription (Latin):
eos lingua eorum: Num quid pocerat
esse hoc firmum aduersus dm̃ͦ menti¬
taest inquit iniquitassibi. Infirmate
sunt super eos lingua eorum. Ecce
surrexit dñs quioccisus erat. transibaÑ
ante crucem uel stabant & intueban¬
tur illum sicut ipse dauid psalmus
predixerat. Foderunt manus meas
& pedes meos. dinumerauerunt omnia
ossa mea. Ipsi uero considerauerunt
& donspexerunt me. Tunc caput agita¬
bant dicentes. si filius dĩ es descende
decruce Temptauerunt quo dã modo
utrum filusdĩ ess&. & quasi in uene¬
rant quod ion esses. quia insultantib
illis decruce non descendebat. sidescen¬
der& decrue filiusdi ess& Quid tibi
uidetur quilecruce non descendit.
& de sepulchn surrexit : Quidergo
profecerunt : Quod & si dñs non re¬
surrexissoc quid iroficissent. Nisi qđ
profecerunt & pesecutores martẏrum .:
Nam & martytes iondum surrexer
& tamen illi nonprofecerunt. nondũ
resurgentium ian nitalicia celebra¬

Expanded text:
eos linguae eorum. Numquid poterat eos linguae eorum. Numquid poterat esse hoc firmum adversus Deum? Mentita est, inquit, iniquitas sibi : Infirmatae sunt super eos linguae eorum. Ecce resurrexit Dominus qui occisus erat. Transibant ante crucem, vel stabant, et intuebantur illum, sicut tanto ante psalmus praedixerat: Foderunt manus meas et pedes meos; dinumeraverunt omnia ossa mea. Ipsi vero consideraverunt et aspexerunt me . Tunc caput agitabant dicentes: Si Filius Dei est, descendat de cruce. Tentaverunt quodammodo utrum Filius Dei esset, et quasi invenerunt quod non esset, quia insultantibus illis, de cruce non descendebat: si descenderet de cruce, Filius Dei esset . Quid tibi videtur qui de cruce non descendit, et de sepulcro surrexit? Qrofecerunt? Quod etsi Dominus non resurrexisset, quid profecissent, nisi quod profecerunt et persecutores martyrum? Nam et martyres nondum surrexerunt, et tamen illi non profecerunt: nondum resurgentium jam natalitia celebra
Abbreviated transcription (Latin):
Ergo accessit homo & cor iltum. in s¬
tuere hominem incorde abo: uide
quantum potes sĩ potes & dm̃ in corde
alto accessit homo & qua ds̃ erat.
& quia passurus erat uolens & quia
&xemplum prebiturus ni firimnis & quia
nihil ei facturi erant qui seruiebant
tam quam passuro c̾. sed in homine
sed incarne:¬
uro sequitur. : Sagit tae
infantium ficte sunt plagȩ
eorum ubi est illa seuitia.
ubiest  ille fremitus leonis
populi rugientis ee dicentis. crucifige
crucifige. Vbi sunt insidiȩ arcum
tendentium.: Nonne sagittȩ infan¬
tium facte sunt plagȩ corum. Nostis
quem admodum sibi faciunt de cannici¬
is sagittas nfantes: Quid feriunt
aut unde feriunt. Quae manus.
Aut quod telum. Quae arma. aut
quae membra.e Sagittȩ infantium
facte sunt plage eorum. & infirma¬
te sunt supereos lingua̾ eorum
Acuant nunc linguas suas tam quã
gladium. firment sibi sermonem
malignum. Merito sibi eum firma¬
uerunt. quia infirmati sunt super

Expanded text:
Ergo accessit homo, et cor altum. InErgo accessit homo, et cor altum. Intuere hominem in corde alto: vide quantum potes, si potes, et Deum in corde alto. Accessit homo: et quia Deus erat, et quia passurus erat volens, et quia exemplum praebiturus infirmis, et quia nihil ei facturi erant qui saeviebant, tanquam passuro Deo, sed in homine, sed in carneuid sequitur? Sagittae infantium factae sunt plagae eorum. Ubi est illa saevitia? ubi est ille fremitus leonis, populi rugientis et dicentis, Crucifige, crucifige? ubi sunt insidiae arcum tendentium? Nonne sagittae infantium factae sunt plagae eorum? Nostis quemadmodum sibi faciunt de cannitiis sagittas infantes. Quid feriunt, aut unde feriunt? quae manus, aut quod telum? quae arma, aut quae membra? Sagittae infantium factae sunt plagae eorum. tae sunt super eos linguae eorum. Acuant nunc linguas suas tanquam gladium, firment sibi sermonem malignum. Merito sibi eum firmaverunt; quia infirmatae sunt super
Abbreviated transcription (Latin):
dõ: unde ex forma serui. qnm̃ pater
maior me est : quia semet ipsum ex ma¬
niuit formam serui accipiens: Accessit
homo & cor altum. & exaltabitur ds̃
Occiditur homo. & ex altatur ds̃. Quod
enim occisus est ex infirmitate humana
fuit. quod resurrexit & ascendit ex potes¬
tate diuina: Accedit homo & coraltũ.
corsecretum. cor abditum. non ostenders
quid noss&. non ostendens quid esset.
Illi putantes hoc totumlesse quoduideba¬
tur. occidunt hominẽ in corde altol
& ex altabitur ds̃ incorde diuino. Poten¬
tia enim maiestatis suae exaltatus est
& quo ut ex altatus. Unde non recessit
humilitas. accedit homo & cor altum.
& exaltabitur ds̃. Propterea iam adten¬
dite fr̃s mei coraltum hominis. Quius
hominis. Mater syon dicit homo. &
homo factus est iea. & ipse fundauit
eam altissimus In ipsa ciuitate fictus
est homo. quamidem ipse fundauit
altissimus quia in ea factus est homo.

Expanded text:
Deo. Unde ex forma servi, Quoniam Pater Deo. Unde ex forma servi, Quoniam Pater major me est? Quia semetipsum exinanivit, formam servi accipiens . Accessit ergo homo, et cor altum; et exaltatus est Deus. Occiditur homo, et exaltatur Deus. Quod enim occisus est, ex infirmitate humana fuit: quod resurrexit et ascendit, ex potestate divina . Accedet homo, et cor altum, cor secretum, cor abditum; non ostendens quid nosset, non ostendens quid esset. Illi putantes hoc totum esse quod videbatur, occidunt hominem in corde alto, et exaltatur Deus in corde divino: potentia enim majestatis suae exaltatus est. Et quo ivit exaltatus? Unde non recessit humiliatus. 14. Accedet homo, et cor altum; et exaltabitur Deus. Propterea jam attendite, fratres mei, cor altum hominis. Cujus hominis? Mater Sion, dicet homo; et homo factus est in ea, et ipse fundavit eam Altissimus . In ipsa civitate factus est homo, quam idem ipse fundavit Altissimus, qui in ea factus est homo.
Abbreviated transcription (Latin):
uro enim sequitur s accedet
homo & cor altum. & ex altabi¬
Illi dixerunt quisnos uide¬
bit : defecerunt scrutantes scrutationes
consilia mala: accessit homo ad ipsa
consilia passusest se teneri homo: Non
enim teneretur nisi homo. aut uidere¬
tur nisi homo. aut cederetur nisi homo.
aut crucifigeretur & moriretur nisi
homo. Accessit homo ergo adillas
om̃s passiones. quae in illoꝰ ualerent
nisi esset homo: Sedsi ille nonesset
homo. non liberaretur homo. Accessit
homo & cor altum. idest cor secretum.
obiciens aspectib humanis hominem
seruans intus dm̃ Cȩlans formã dĩ
inqua aequalis est patri. & offerens
formam serui. quamͥ nor est patre.
Ipse enim dixit utrumque Sed aliud
est ex forma dĩ. aliud est exforma
serui. Dixit ex forma dĩ. ego & pat̃
unum sumus. Dixit exforma serui.
qm̃ pater maior me est: unde exforma
dĩ. ego. & pater unum sumus Quia
cuminforma dĩ ess& constitutus. non
rapinam arbitratus est essese aequalȩ

Expanded text:
uid enim sequitur? Accedet homo, et cor altum; et exaltabiIlli dixerunt: Quis nos videbit? Defecerunt scrutantes scrutationes, consilia mala. Accessit homo ad ipsa consilia, passus est se teneri ut homo. Non enim teneretur, nisi homo; aut videretur, nisi homo; aut caederetur, nisi homo; aut crucifigeretur aut moreretur nisi homo. Accessit ergo homo ad illas omnes passiones, quae in illo nihil valerent, nisi esset homo. Sed si ille non esset homo, non liberaretur homo. Accessit homo, et cor altum, id est cor secretum: objiciens aspectibus humanis hominem, servans intus Deum; celans formam Dei, in qua aequalis est Patri, et offerens formam servi, qua minor est Patre. Ipse enim dixit utrumque: sed aliud est ex forma Dei, aliud ex forma servi. Dixit ex forma Dei: Ego et Pater unum sumus . Dixit ex forma servi, Quoniam Pater major me est . Unde ex forma Dei, Ego et Pater unum sumus? Quia cum in forma Dei esset constitutus, non rapinam arbitratus est esse aequalis
Abbreviated transcription (Latin):
OMΙNES enim permaiorem
sui iurant & omnis contrauer¬
siae corum finis. ad confirmationem est
d̃ ostendere pollicitationes heredib
immobilitatem consilii sui. Inter posu¬
it iusiurandum. ut perduasres inimobi¬
les quibus in possibile est mentiri dm̃
Fortissimum solatium habeamus qui
confugimus ad tenendam propositam
spem. quam sicut anchoram habemus
animae tutam ac firmam & incedentẽ
usque ad interiora uelaminis. ubi prȩ
in acternum. Hic enim melchi sedech
rex salem sacerdos dĩ summi. qui obui¬
auit abrahȩ regresso acȩde regum.
& benedixit ei Cui decimas omnium
diuisit abraham. Primum quidem qui
inter pretatur rex iustitiae. deinde
autem rex salem quod est rex pacis. sine
patre . sine matre. sine genealogia.
neque initium dierum. neque finẽ
habens. Assimilat᷑or autem filio dei
manet sacerdos imper petuum.

Expanded text:
omines enim per maiorem sui iurant, et omnis controuersiae eorum finis ad confirmationem eorum est Deus ostendere pollicitationes heredibus: immobilitate consilii sui interposuit jusjurandum. Ut per duas res immobiles quibus impossibile est mentiri Deum: fortissimum solatium habeamus: qui confugimus ad tenendam propositam spem: quam sicut ancoram habemus anime tutam ac firmam: et incedentem usque in interiora velaminis. Ubi precuctus in eternum. Hic enim Melchisedech Rex Salem Sacerdos Dei summi: qui obviavit Abrahe regresso a cede Regum. Et benedixit ei. Cui decimas omnium divisit Abraham. Primum quidem qui interpretatur Rex justicie. Deinde autem et Rex Salem: quod est Rex pacis. Sine patre: sine matre: sine genealogia. Neque initium dierum: neque finem vite habens. Assimilatus autem filio Dei: manens sacerdos in perpetuum.
Abbreviated transcription (Latin):
sinon credideritis quia egosum qui
filius dĩ. siue ille quem prophetae
prȩdixerunt. siue Saluator mundi.
siue aliud aliquid quod deeo inscrip¬
turis legitur: multum est quodait
borum sententiȩ sempiternȩ usus
est adpopulum iudaeorum. quo
tunc ad moysen perangelum
in rubo flaminȩ ignis quẽ missu¬
rus erat adliberandum populum
suum. Quid est quod hic dixit. ego
sum. Nisi ille ipse qui tunc uer¬
in angło mittere moysen seruum¬
meum adliberandum populũ meũ.
ego ipse modo perme ipsum ueni
in carnatus. homo factus. liberare
fucrant. Quicquid enim aliquo
modo mutari potest. uel in meliuꝰ.
uel in deterius quod am modo mo¬
ritur. eoquod fuit ante dum inci¬
pit aliud . eẽ. uel aliter esse quã
fuit. Solus uero ds̃ semper idem. ẽ.
inmutabilis ueritas. inmutabilis
Etquicquid de eo dici potest.
semper idem est. quod fuit crit.
Prorsus nihil aliud melius uidet᷑
in hoc loco. in hoc uerbo quoait
dñs egosum. Nisi cgosum ds̃ morie¬

Expanded text:
si non credideritis quia ego sum? quia si non credideritis quia ego sum? quia Filius Dei, sive ille quem prophetae praedixerunt, sive Salvator mundi, sive aliud aliquid quod de eo in Scripturis legitur. Multum est quod aitbum essentiae sempiternae usus est ad populum Judaeorum, quo tunc ad Moysen per angelum in rubo flammae ignis, quem missurus erat ad liberandum populum suum . Quid est quod hic dixit: « Ego sum, » nisi, ille ipse qui tunc in angelo mittere Moysen sermeum ad liberandum populum meum; ego ipse modo per meipsum veni incarnatus, homo factus liberare fuerant. Quidquid enim aliquo modo mutari potest, vel in melius vel in deterius, quodammodo moritur eo quod fuit ante, dum incipit aliud esse, vel aliter esse quam fuit. Solus vero Deus semper idem est. Immutabilis veritas, immutabilis et quidquid de eo dici potest, semper idem est quod fuit et erit. Prorsus nihil aliud melius videretur in loco, in hoc verbo quod ait Dominus: « Ego sum, » nisi, ego sum Deus, morie
Abbreviated transcription (Latin):
cato. tanto se eleuat demundo
non. eẽ Merito audicrunt iudģi
moriemini inpeccatis ur̃is. quia
non habere peccatum nullomodo
potuistis. quicum peccato nati
estis. Sed tamen simme inquit cre¬
dideritis. quamuis cum peccato
quidem nati estis. sed inpeccat o
ur̃o morituri non estis: Adiunxit¬
enim dicens: Sinon credideritis
quia egosum. moriemini inpeccatis
uris. Ergo sicredideritis quia ego
sum. non moriemini inpeccatis urĩs.
Reddita spes est desperantibus
excitatio facta est dor mieNtibus.
Cordibus cuigilauerunt. inde pluri¬
mi crediderunt: sicut euuangelu
ipsius consequentia testantur ubi ait
haec illo loquente. multi credider̃
incum. In hoc ergo populo cui dris
loquebatur erant qui inpeccato Suo
fuerant morituri. erant etian
qui in ipsum quilo quebatur fueraN
credituri. & abom̃i peccato liberandi
Tamenhoc attendit quodait dNS¬
xp̃s. si non credideritis quia ego sum
moriemini inpeccato uro. Q uid . ẽ.

Expanded text:
cato, tanto se elevat de mundo cato, tanto se elevat de mundo non esse. Merito audierunt Judaei, « moriemini in peccatis vestris, » quia non habere peccatum nullo modo potuistis, qui cum peccato nati estis. Sed tamen si in me, inquit, credideritis, quamvis cum peccato quidem nati estis, sed in peccato vestro morituri non estis. Adenim dicens: Si non credideritis quia ego sum, moriemini in peccatis vestris. Ergo si credideritis quia ego sum, non moriemini in peccatis vestris. « Reddita est spes desperantibus, excitatio facta est dormientibus; cordibus evigilaverunt, inde plurimi crediderunt, sicut Evangelii ipsius consequentia testatur, ubi ait: Haec illo loquente, multi crediderunt in eum. In hoc ergo populo cui Dominus loquebatur, erant qui in peccato suo fuerant morituri: erant etiam qui in ipsum qui loquebatur fuerant credituri, et ab omni peccato liberandi. « Tamen hoc attende, 548 quod ait Dcredideritis quia ego sum, moriemini in peccato vestro. » Quid est,
Abbreviated transcription (Latin):
Ideo quippe dixit uos dehoc mundo
estis. quia peccatores erant. quia
infideles erant. quia terrena sapie¬
bant. Numquid apłi & scĩdei de
hoc mundo nonerant: erant siqui¬
dem quia deadam natisunt Etipsa
ueritas de eis ait. Ego elegiuos de
mundo. id est decarnali conuersa¬
tione. quȩ mundi nomine in hoc
loco significari uidetur: Qui ergo
erantꝰ demundo factisunt. non de
mundo. sed pertinere ceperunt
ad eum. perquem factus est mundꝰ
Istiaut̃ remanserunt. eẽ. inmundo.
quibus datumest moriemini inpec¬
catis ur̃is Nemo dicat. de hoc mun¬
do nonsum. Quisquis es o homo de
hoc mundo es. sed uenit adte qui fec̃
mundum. & liberauit te dehoc
mundo Si delectatte mundus.
semper uis. eẽ. inmundus. Si autẽ
non delectat te hic mundus. iam
audierunt. moriemini inpeccato
ur̃o. Et qui plus peccat. plus est
inmundo: & plus est inmundus
Etquantose quis mundat apec¬

Expanded text:
ideo quippe dixit, Vos de hoc mundo ideo quippe dixit, Vos de hoc mundo estis, quia peccatores erant, quia iniqui erant, quia infideles erant, quia terrena sapiebant. Nunquid apostoli et sancti Dei de hoc mundo non erant? Erant siquidem, quia de Adam nati sunt, sed ipsa Veritas de eis ait: « Ego elegi vos de mundo , » id est, de carnali conversatione, quae mundi nomine in hoc loco significari videtur. Quia ergo erant de mundo, facti sunt non de mundo, sed pertinere coeperunt ad eum, per quem factus est mundus. Isti autem remanserunt esse in mundo, quibus dictum est: « Moriemini in peccatis vestris. » Nemo dicat, de hoc mundo non sum. Quisquis es, o homo, de hoc mundo es, sed venit ad te qui fecit mundum, et liberabit te de hoc mundo. Si delectat te mundus, semper vis esse immundus: si autem non delectat te hic mundus, jam  Judaei audierunt: « Moriemini in peccato vestro. » Et qui plus peccat, plus est in mundo, et plus est immundus. Et quanto se quis mundat a pec
Abbreviated transcription (Latin):
Vos dedeorsum estis. id eo terram
sapitis. quia sicut serpens terram
manducatis. terrenis pascimiNi
terrȩ delectamini. terrenis in hia¬
tis: sursum cor non habetis. Vos
dedeor sum estis. ego desupernis sũ
Vos demundo hoc estis: ego non sũ
dehoc mundo. Quomodo ergo
non erat dehoc mundo perquem
factus est mundus. & semꝑ ubique ẽ.
Sed homines demundo. sed pri¬
is mundus. postea homo Sȩd
nhil quia in principio erat uer¬
bum. & om̃a ꝑipsum facta sunt
Sic enim erat ille desupernis. Deqͥb
supernis : Abipso patre nihil illo
suptrius. quia uerbum genuit ae¬
quale sibi coacternum sibi. uni¬
genitum sibi. sine tempore. ꝑquẽ
conder& tempora: Ideo xp̃s aNte
om̃s creaturas & ante oma tempora.
quia depatre coaeternus patri
genitus est uos demundo hoc estis.
ego non sum de hoc mundo. Dixi
ergo uobis. quia moriemini inpecca¬
tis uris. Ex posuit nobis quid intelle
Quoluit. uos dehoc mundo estis.

Expanded text:
« Vos de deorsum estis. » Ideo terram « Vos de deorsum estis. » Ideo terram sapitis, quia sicut serpens terram manducatis, terrenis pascimini, terrenis delectamini, terrenis inhiatis, sursum cor non habetis. « Vos de deorsum estis, ego de supernis sum. Vos de mundo hoc estis, ego non sum de hoc mundo. » Quomodo ergo non erat de hoc mundo, per quem factus est mundus, et semper ubique est? Sed omnes de mundo, sed prius mundus, postea homo. Sed nihil, qui « in principio erat Verbum, et omnia per ipsum facta sunt : « sic enim erat ille de supernis. De quibus supernis? Ab ipso Patre, nihil illo superius, quia Verbum genuit aequale sibi, coaeternum sibi, unigenitum sibi, sine tempore, per quem conderet tempora. Ideo Christus ante omnes creaturas, et ante omnia tempora, quia de Patre coaeternus Patri genitus est. « Vos de hoc mundo estis, ego non sum de hoc mundo. Dixi ergo vobis, quia moriemini in peccatis vestris. » Exposuit nobis quid intelligi voluit, vos de hoc mundo estis;
Abbreviated transcription (Latin):
uado. uos nonpo testis ue¬
nire Non abstu lit eis spem.
sed predixit dilationem: Quando
enim hoc discipulis dñs loquebat᷑.
tunc non poterant uenire quo ille
ibat. sed postea uenturi erant. Isti
dixit. inpeccato ur̃o moriemini
his autem auditis uerbis. quomodo
solent carnalia cogitantes. & scđim
carnem iudicantes. & totũ carna¬
liter audientes & sapientes dixer̃
Num quid interficiet semet ipsũ
quia dicit quo ego uadouos non
potestis uenire : Stulta uerba.
& omnino insipientiȩ plena. Quid
enim.: Non poterant illo uenire
quo ille perrexiss& sunterficer&
semet ipsum.: Numquid ipsi non
erant morituri :: Quid est ergo :
Numquid interficiet semet ipsum
quia dixit quo ego uado uos Non
potestis uenire : Sidemorte homi¬
nis dicer&. quis hominum non mo¬
ritur.: Ergo quo ego uado dixit
non cum itur admortem. sed quo
ibat ipse postmor tem: Illi itaque
non intellegentef ista. respondit
eis dñs. qui terrena sapiebant

Expanded text:
vado, vos non potestis modo vevado, vos non potestis modo venire . Non abstulit eis spem, sed praedixit dilationem. Quando enim hoc discipulis Dominus loquebatur, tunc non poterant venire quo ille ibat, sed postea venturi erant: isti dixit: In peccato vestro moriemini. « His autem auditis verbis, quomodo solent carnalia cogitantes, et secundum carnem judicantes, et totum carnaliter audientes et sapientes, dixerunt: Nunquid interficiet semetipsum, quia dicit: 547 Quo ego vado, vos non potestiset omnino insipientiae plena; quid enim non poterant illo venire, quo ille perrexisset, si interficeret semetipsum? Nunquid ipsi non erant morituri? Quid est ergo, « Nunquid interficiet semetipsum, » quia dixit, « quo ego vado vos non potestis venire, » si de morte hominis diceret, quis hominum non moritur? Ergo quo ego vado, dixit, non quo itur ad mortem, sed quo ibat ipse post mortem. Illis itaque non intelligentibus ista, respondit eis Dominus qui terram sapiebant.
Abbreviated transcription (Latin):
CO UADO INQUIT.
& quaritisme. Non deside¬
rio. sed odio. Nam illum
postea quam abscessit abo¬
culis hominum inquisierunt. & qui
oderant & qui amabant. Illi per se¬
quendo. isti habere cupiendo
Bonumest animam xpi quȩrcre.
Illi eum quaesierunt ut haberent.
isti ut perderent. Denique isti quia
sic querebant mori malo corde & ꝑ¬
uerso. quid secutus adiunxit audiamꝰ
Quaeritisme . & ne putetis quia be¬
ne me queritis. inpeccato uro mori¬
emini. hoc est xp̃m malequȩrere
inpeccato suomori Inpeccato suo
moritur : qui inpeccato permanet
usque ad mortem: Ille xp̃m non que¬
rit. quisalutem animȩ suȩ per poe¬
nitentiam non quęrit: Adquem
ꝓph&ca clamat. Quęrite dñm. dũ
inueniri potest. Modo quimiscri¬
cordem dum tempus hab& non que¬
rit. inueniet eum iratum. Iudacis
dixit inpeccaito ur̃o moriemini.
quia presciebat eos inpeccato Suo
permanere. Singulari dixit nume
unam. cẽ. uoluntatẽ. acqualem
loco. discipłis suis dixit. Quo ego¬

Expanded text:
o vado, » inquit, « et quaeretis em, » non desiderio, sed odio. Nam illum, posteaquam abscessit ab oculis hominum, inquisierunt, et qui oderant, et qui amabant: illi persequendo, isti habere cupiendo. Bonum est animam Christi quaerere, uli quaesierunt: et isti, ut perderent. Denique isti, quia sic quaerebant mori malo corde et perverso, quod secutis adjunxit: « Quaeretis me? » Et ne putetis quia bene me quaeretis. « In peccato vestro moriemini. » Hoc est: Christum male quaerere, in peccato suo mori. In peccato suo moritur, qui in peccato permanet usque ad mortem. Ille Christum non quaerit, qui salutem animae suae per poenitentiam non quaerit. Ad quem Propheta clamat: Quaerite Dominum, dum inveniri potest . Modo qui misericordem, dum tempus habet, non quaerit, inveniet eum iratum. Judaeis dixit: In peccato vestro moriemini, quia praesciebat eos in peccato suo permanere. Singulari vero numeunam esse voluntatem, aequalem loco discipulis suis dixit: Quo ego
Abbreviated transcription (Latin):
com memorat. misit me & mecum ẽ
Siergo tecum est. õ dñẽ. non unus
ab illo missuses. sed ambo uenistis.
& tamen cum ambo simulsint unus
missus est. alter misit. qm̃ missio in
tantum est non & patris . Misit
itaque pater filium. sed non reces¬
sit afilio. Ergo inquit quime misit.
non reliquid me solum: Cuius
auctoritate tam quã paterna
ncarnatus sum. mecum est. non reli¬
qudme Quare me non dereliquid.
semper Ipsa est aequalitas semper
non ex quodam initio & deinceps. sed
sine initio & sine finc. Dñi enim genc¬
ratio non hab& initium temporis.
quia pergenitum facta sunt tempora

Expanded text:
commemorat: misit me, et mecum est. commemorat: misit me, et mecum est. Si ergo tecum est, o Dab alio missus est, sed ambo venistis; et tamen cum ambo simul sint, unus missus est, alter misit: qtantum est, non et Patris. Misit itaque Pater Filium, sed non recessit a Filio. Ergo, inquit, qui me misit, non reliquit me solum: cujus auctoritate tanquam paterna incarnatus sum, mecum est, non me dereliquit. Quare me non dereliquit? semper. Ipsa est aequalitas semper, non ex quodam initio et deinceps, sed sine initio et sine fine. Dei enim generatio non habet initium temporis, quia per genitum facta sunt tempora
Abbreviated transcription (Latin):
dum est quasi homo pater homini
filio loqueretur. sed excellent ius
& sacratius. Aliter utro intellegen¬
dum est quod ait euuangelista
in principio crat uerbum: Etali
intellegendum uerbum caro factũ
est: aliter de diuinitate xpĩ inqua
aequalis est dõ patri. aliter dehu¬
manitate eius in qua consimilis est
nobis. Cogitandum est non uNio
modo. intellegendumest quod ait
dns ego & pater unum sumus. &
illud quod dixit pater maior me c̃
genuit filium. nec eum sic docuit
quasi indoctum genuerit. sed hoc:
eum docuisse. quod est scientem
genuisse . & hoc est docuitme pat̾.
est natura ueritatis. hoc est filio
cẽ. quod nosse Ab illo ergo hab&
quod nouerit: a quo hab& ut sit
Non ut prius ab illo. eẽt. post ea
abillo nosset sedquemad modum
illi gignendo dedit ut. eẽt. sic gig¬
nendo dedit ut noss&. Quia sim
atque aliud sed hoc ipsum. Dixit¬
ergo ista iuda eis. & addidit. Etqui
me misit. mecum est. Iam hoc & ante
dixerat. sed rem magnam assidue

Expanded text:
dum est, quasi homo pater homini dum est, quasi homo pater homini filio loqueret sacratius. Aliter vero intelligendum est, quod ait. Evangelista: In principio erat Verbum; et aliter intelligendum: Verbum caro factum est. Aliter de divinitate Christi, in qua aequalis est Deo Patri; aliter de humanitate ejus, in qua consimilis est nobis, cogitandum est. Non uno modo intelligendum est, quod ait Dominus: Ego et Pater unum sumus ; et illud quod dixit: Pagenuit Filium. Nec eum sic docuit, quasi indoctum genuerit: sed hoc est eum docuisse, quod est scientem genuisse; et hoc est, docuit me Pater, est natura veritatis, hoc est Filio esse, quod nosse. Ab illo ergo habet quod noverit, a quo habet ut sit; non ut prius ab illo esset, et ab illo postea nosset: sed quemadmodum illi gignendo dedit ut esset, sic gignendo dedit ut nosset; quia simatque aliud, sed hoc ipsum. ergo ista Judaeis, et addidit: Et qui me misit mecum est. Jam hoc et ante dixerat, sed rem magnam assidue
Abbreviated transcription (Latin):
patri usque ad mortem. mortem
autem crucis. P ropter quod ex alta¬
uit illum ds̃. Altera ex altatio fuit.
quando eleuatus est incruce. altera
dum ascendit incaelum. Illa humi¬
liationis. ista glorificationis. Exalta¬
tio uero crucis oportebat impleri
per eorum manus. qui post ea fuerant
credituri quibus dicit Cum exalta¬
ueritis filium hominis: addidit.
tunc cognoscetis quia egosum. Quid ẽ.
egosum. nisi unius substantiae cum
patre. sicut ad moysen supcrius
diximus dictum esse. egosum qui sum
Verbo substantiali utitur desc ipso
dñs. ut intellegatur aeternam esse
substantiam. & unam esse substantiã
patris & filii: Tamen ne ipse intelle¬
gerctur pater. continuo ad iunxit
Etame ipso facionihil. id est a me¬
ipso nonsum. Quod autem addidit
sicut docuit me pater haec loquor
sensus enim altissimus est Cor enĩ
mundandum est. ut intellegatur
quod ait sicut docuit me pater sic
loquor. Non enim ita intellegen¬

Expanded text:
 usque ad mortem, mortem  usque ad mortem, mortem autem crucis . Propter quod exaltavit illum Deus. » Altera exaltatio fuit, quando elevatus est in crucem; altera dum ascendit in coelum. Illa humiliationis, ista glorificationis. « Exaltationem crucis oportebper eorum manus, qui postea fuerant credituri, quibus dicit: « Cum exaltaveritis Filium hominis, » addidit: « tunc cognoscetis quia ego sum. » Quid est ego sum, nisi unius substantiae cum Patre? sicut ad Moysen superius diximus dictum esse: « Ego sum qui sum . » Verbo substantiali utitur de seipso Dominus, ut intelligatur aeternam esse substantiam, et unam esse substantiam Patris et Filii. Tamen ne ipse intelligeretur Pater, continuo adjunxit: « Et a meipso facio nihil, » id est a meipso non sum. Quod autem addidit, « sicut docuit me Pater, haec loquor, » sensus altissimus est. Cor enim mundandum est, ut intelligatur quod ait, « sicut docuit me Pater, sic loquor. » Non enim ita intelligen
Abbreviated transcription (Latin):
quos assidue commendimus & ad
imitationem cum magna ex ortatio¬
ne ꝓponimus. Misso autem desuper¬
spũ scõ post dñi passionem. xresur¬
rectionem & ascensionem cũmiracu¬
la fierent in eius nomine. quem
tamquam mortuum per sequentes
iudati contempserunt compuncti
sunt corde & qui sciuentes occi¬
derunt & quem sanguinem sęuien¬
do fuderunt. credendo biberunt.
illa tria milia. & illa quinq milia
iudacorum. quos ibi uidebat quan¬
do dicebat. Cum ex alta ueritis
filium hominis. tunc cognoscetis
quia ego sum. Tamquam dicens
differo cognitionem urãm. utim¬
⁊plcam
passionem meam. Ordine cognosci¬
tis quissim. non quia om̃s tunc cran
credituri ex his qui audiebant. idest
post dnui passionem: Nam patilo ante
erat filius hominis: Exaltationem
quippe dicit passionis. nonglorifi¬
cationis : crucis noncali &am ibi
&xaltatus est.: quando pependit in
ligno Sedilla exaltatio. humiliatio
fuit. Tuncenim factus est oboediens¬

Expanded text:
quos assidue commendamus, et ad quos assidue commendamus, et ad imitationem cum magna exhortatione proponimus. Misso autem Spiritu sancto post Domini passionem et resurrectionem et ascensionem, cum miracula fierent in ejus nomine, quem tanquam mortuum persequentes Judaei contempserunt, compuncti sunt corde. Et quem saevientes occiderunt, et cujus sanguinem saeviendo fuderunt, credendo biberunt illa tria millia, et illa quinque millia Judaeorum quos ibi videbat, quando dicebat: Cum exaltaveritis Filium hominis, tunc cognoscetis quia ego sum; tanquam dicens: Differo cognitionem vestram, ut impleam passionem meam; ordine vestro cognoscetis qui sim. Non quia omnes tunc erant credituri ex his qui audiebant, id est, post Domini passionem: nam paulo ante erat filius hominis. Exaltationem quippe dicit passionis, non glorificationis; crucis, non coeli, nam ibi exaltatus est, quando pependit in ligno; sed illa exaltatio, humiliatio fuit. Tunc enim factus est Patri obediens
Abbreviated transcription (Latin):
pater quid. Nisi quod ait ueri¬
uerax estꝰ: Filius ueritas. quia pat̃
uerax : & sicut apatre filius. ita
aueraci ueritas. Pater uerax est.
sed non aueritate. filius ueritas
sed apatre. quia filius a patre non
a se ipso & ideo ait alioloco: A me
ritatem. quia pater genuit filium.
quidese ipso ait. Egosum uia & ue¬
ritas Cum autem dixiss& dñs iħs
uerax est qui me misit. non intellexer̃
illi quod de patre cis dicebat: Necdũ
habuerunt oculos cordis apcrtos
ut intellegere possent acqualitate
ueracis &ueritatis. Dicebat eis
Cum ex altaueritis filium hominis.
tunc cognoscetis quia egosum: &
ame ipso facio nihil. sed sicut docuit
me pater haec loquor Q uid esthoc:
Nihil enim aliud uidetur dixis se.
nisi eos postpassionem suã cognitu¬
ros quideẽt Procul dubio ergo ui¬
debat ibi aliquos quosipse cumcete¬
ris sc̃is suis ante mundi constitutionẽ
presciendo clegerat. post passionẽ
suam esse credituros. ipsi sunt illi

Expanded text:
Pater quid, nisi quod ait veriPater quid, nisi quod ait veriverax est? Filius veritas, Pater verax. Sicut a Patre Filius, ita a veraci veritas. Pater verax est, sed non a veritate: Filius veritas, sed a Patre quia Fila seipso. Et ideo ait alio loco: A me ritatem; quia Pater genuit Filium, qui de se ipso ait: Ego sum via et veritas. Cum autem dixisset Dominus Jesus, verax est, qui me misit, non intellexerunt illi, quod de Patre eis dicebat, necdum hut intelligere possent aequalitatem veracis et veritatis. « Dicebat ergo eis: Cum exaltaveritis Filium hominis, tunc cognoscetis quia ego sum, et a meipso facio nihil, sed sicut docuit me Pater, haec loquor. » Quid est hoc? Nihil enim aliud videtur dixisse, nisi eos post passionem suam cognituros quid esset. Procul dubio ergo videbat ibi aliquos, quos ipse cum caeteris sanctis suis ante mundi constitutionem praesciendo elegerat, post passionem suam esse credituros. Ipsi sunt illi,
Abbreviated transcription (Latin):
eius ostendens aduentum. quouenit
saluare noniudicare. quia uencrat
ut saluar& mundum. non ut iudica¬
r& mundum. Quod autẽ nunc
dicit. multa habeo deuobis loqd
& udicare. uidicium futurum
dicit Ideo enim ascendit. ut ueni¬
at iudicare uiuos & mortuos
Nemo iustius iudicabit. quam qui
iniuste iudicatus est Multa ha¬
beo inquit loqui & iudicare deuo¬
bis. sed qui me misit uerax est: ui¬
dete quemadmodum patrida
głam. aequalis filius patri. Exem¬
plum enim prebens nobis gloriam
dare dõ. głam dĩ quertre non nr̃am.
quasi dicer&. O homo fidelis. siego
filius patris ȩqualis patri. consubs¬
tantialis patri. coaeternus patri.
do głam ei aquosum. quomodo
tu superbus es apud eum cuius es
seruus. : Nulta inquit habco de
uobis loqui & iudicare. sed qui me
misit uerax est. Tam quam dicer&
Idco uerum iudico. quia filius uera¬
cis ueritassum. Pater uerax est
filius ueritas Ait enim apertissi¬
me ipse dñs: Ego sum uia. & ueri¬
tas &uita. Ergo sifilius ueritas.

Expanded text:
 quo venit salvare, non judicare, quia venerat ut salvaret mundum, non ut judicaret mundum. Quod autem nunc dicit, « multa habeo de vobis loqui et judicare, » judicium futurum dicit. Ideo enim ascendit, ut veniat judicare vivos et mortuos. Nemo justius judicabit, quam qui injuste judicatus est. Multa habeo, inquit, loqui et judicare de vobis, sed qui me misit, verax est. Videte quemadmodum Patri det gloriam, aequalis Filius Patri. Exemplum enim praebens nobis gloriam dare Deo, gloriam Dei quaerere, non nostram. Quasi diceret: O homo fidelis, si ego Filius Patris, aequalis Patri, consubstantialis Patri, coaeternus Patri, do gloriam ei a quo sum, quomodo tu superbus es apud eum cujus es servus? Multa, inquit, habeo de vobis loqui et judicare, sed qui me misit, verax est. Tanquam diceret: Ideo verum dico, quia Filius veracis veritas sum. Pater verax est, Filius veritas. Ait enim apertissime ipse Dominus. « Ego sum via et veritas et vita . » Ergo si Filius veritas,
Abbreviated transcription (Latin):
qui idoneisunt: & alios docere
sicut erant apłi. unde duodecim
cofim impletisunt᷑. Factũ ẽ hoc
& mirbiliter. quia magnũ factũ :
& utiliter quia spiritale factũ ẽ:
Q ui tunc uiderunt ammiratisuns:
nos enĩ non miramur cũ audiuimꝰ:
Factum est enĩut illi uiderent.
scriptũ ẽ. aũt ut nos audiremus:
Quod in illis oculi ualuerunt: hoc
innobis fides : Cernimus quippe
animo : quod oculis non potuimus:
Etprȩlati illissumus: qm̃ denobis
dictum.ẽ: beatiquinon uident
& credent: Addo aũt quia forte
intelleximus : qđ illa turba non in¬
tellexit : Etuere nos pasti sumus :
qui ad medullã hordei ꝑuenire
potuimus : Deniq: homines illi
Illi inquit homines cũ uidissent
quod fecerat signũ dicebant:
quia hic est uere ꝓpheta: Forte
putabant : quia suꝑ faenum
discũbebant: Erat aũt ille dñs
Nam & moysi dictũ. ẽ: suscitabo

Expanded text:
qui idonei sunt et alios docere, qui idonei sunt et alios docere, sicut erant Apostoli? Unde duodecim cophini impleti sunt. Factum est hoc et mirabiliter, quia magnum factum est; et utiliter, quia spirituale factum est. Qui tunc viderunt, admirati sunt: nos autem non miramur cum audimus. Factum est enim ut illi viderent, scriptum est autem ut nos audiremus. Quin nobis fides. Cernimus quippe animo quod oculis non potuimus, et praelati illis sumus, quoniam de nobis dictum est, Beati qui non vident, et credunt . Addo autem quia forte et intelleximus quod illa turba non intellexit. Et vere nos pasti sumus, qui ad medullam hordei pervenire potuimus. 7. Denique homines illi Illi, inquit, homines cum vidissent quod fecerat signum, dicebant, Quia hic est vere propheta. Forte putabant, quia super fenum discubuerant. Erat autem ille Dominus nam
Abbreviated transcription (Latin):
uenerat xp̃s: nondũ uelũ templi
fuerat illo incruce pendente
conscissũ: Quia ergo ignorantia
popłi erat inlege. propterea tẽpta
tio illa dñi. ignorantiã discipuli
demonstrabat: Nihil igit᷑ uacat.
Om̃amnuunt: sed intellectorem
requirunt : Nã & ipsenumerꝰ pasti
popłi. popłm significabat sublege
constitutũ : Cur enĩ quinq milia
erant: nisi quia sublege erant.
Quaelex. quinq: libris morsi expli¬
catur: Unde & quinq illispor ticib
languidi ꝓdebant᷑. nonsanabant᷑:
Ille aut ibi curauit languidum:
qui & hic turbas dequinq panibus
pauit: Nam & suꝑ faenũ discũbebañ
Car naliter ergo sapiebant: & in
carnalib: quiescebant: Om̃is enim
carofaenũ: Quaesunt aũt il la
fragmenta: nisi quae popłs ñ potuit
manducare . Intellegunt᷑ ergo
quaedã secretiora intelligentiae.
quae multitudo non potest capere:
Quidergo restat: nisi ut secretiora
intellegentiae quaenon potest
capere multitudo Illis credant᷑

Expanded text:
venerat Christus; nondum velum templi venerat Christus; nondum velum templi fuerat illo in cruce pendente conscissum: quia ergo ignorantia populi erat in Lege, propterea illa Domini tentatio ignorantiam discipuli demonstrabat. 6. Nihil igitur vacat, omnia innuunt, sed intellectorem requirunt: nam et iste numerus pasti populi, populum significabat sub Lege constitutum. Cur enim quinque millia erant, nisi quia sub Lege erant, quae Lex quinque libris Moysi explicatur? Unde et quinque illis porticibus languidi prodebantur, non sanabantur. Ille autem ibi curavit languidum , qui et hic turbas de quinque panibus pavit. Nam et super fenum discumbebant: carnaliter ergo sapiebant, et in carnalibus quiescebant. Omnis enim caro fenum . Quae sunt autem illa fragmenta, nisi quae populus non potuit manducare? Intelliguntur ergo quaedam secretiora intelligentiae, quae multitudo non potest capere. Quid ergo restat, nisi ut secretiora intelligentiae, quae non potest capere multitudo, illis credantur
Abbreviated transcription (Latin):
clausa onerabant. aꝑta pascebant:
Duo aũt pisces uidentur nobis
significare duas illas inueteri testa
mento sublimes ꝑsonas. quȩ unge¬
bantur adpopłm scificandũ. &
regendũ sacerdotis & regis: Et ipse
inmysterio uenit aliquando: quip
illas significabat᷑. Uenit aliquando
quae ꝑ medullã ordei ostendeba¬
tur puer.palea uero ordei occul¬
tabatur: Venit ipse unus utrãq
ꝑsonã inse portans. sacerdotis
& regis. Sacerdotis peruictimã
qua se ipsum optulit ꝓnobis dõ
Regis. quia regimurabeo: &aperi¬
untur quae clausa portabantur
Etfrangi iussit panes frangendo
multiplicatisunt nihiluerrus:
Quinq enĩ illi libri moysi. quam
multos libroscũ ex ponunt᷑ tãquã
frangendo id ẽ. disserendo fecer:
Sed quia in illo hordeo. ignorantia
primi populi tegebat᷑ . De quo
primo populo dictũ ẽ: Quã diu
legitur moyses : uelamen supra
corda eorũ positũ est: Nondũ enĩ
ablatũ erat uelamen : quia nondũ

Expanded text:
clausa onerabant, et aperta pascebant. clausa onerabant, et aperta pascebant. Duo autem pisces videntur nobis signmento sublimes personas, quae ungebantur ad populum sanctificandum et regendum, sacerdotis et regis. Et ipse in mysterio venit aliquando, qui per illas significabatur: venit aliquando qui per medullam hordei ostendebatur, per paleam vero hordei occultabatur. Venit ipse unus utramque personam in se portans, sacerdotis et regis: sacerdotis per victimam, quam seipsum obtulit pro nobis Deo; regis, quia regimur ab eo: et aperiuntur quae clausa portabantur. Et frangi jussit panes: frangendo multiplicati sunt. Nihil verius. Quinque enim illi libri Moysi, quam multos libros, cum exponuntur, tanquam frangendo, id est disserendo, fecerunt? Sed quia in illo hordeo ignorantia primi populi tegebatur, de quo primo populo dictum est, Quamdiu legitur Moyses, velamen supra corda eorum positum est : nondum enim ablatum erat velamen, quia nondum
Abbreviated transcription (Latin):
fracti sunt panes. positi ante discũ
bentes Noniã quinq panes. sed qđ
adiecerat qui creauerat qđ actum
erat: & de piscibus quantũ sufficiebat:
Parum .ẽ. turbã illam fuisse saciatã:
etiã fragmenta resederunt. & ipsã
colligi iussa sunt neperireNt
Et impleuerunt duodeci cophinos
fragmentorũ : Breuiter ut curramꝰ.
quinque panes intelleguntur
quinq librimoysi. Merito non
triticei. sedhordeacei: quia aduetꝰ
testamentũ ꝑtinent: Nostis autẽ
hordeum ita creatũ ut ad medullã
eiꝰ uix ꝑueniat᷑ Uestit᷑ enĩ eadem
medulla tegmine paleae: & ipsa
palea tenax & inhaerens ut cum
labore exuatur : Talis est littera
ueteris testamenti uestita tegmi¬
nib: carnaliũ sacramentorum:
sedsi ad cius medullã ꝑueniatur.
pascit & satiat: Ferebat ergo qͥdã
puer quinq panes: & duospisces:
Siquȩramus quifuerit puer iste :
forte populus isrł erat: sensu
puerili portabatnec manduca¬
bat : Illa eni quac portabat:

Expanded text:
fracti fracti bentes, non jam quinque panes, sed quod adjecerat qui creaverat quod auctum erat: Et de piscibus quantum sufficiebat. Parum est turbam illam fuisse satiatam, etiam fragmenta resederunt, et etiam ipsa colligi jussa sunt ne perirent. Et impleverunt duodecim cophinos fragmentorum. Breviter ut curramus, per quinque panes intelliguntur quinque libri Moysi, merito non triticei, sed hordeacei, quia ad Vetus Testamentum pertinent. Nostis autem hordeum ita creatum ut ad medullam ejus vix perveniatur: vestitur enim eadem medulla tegmine paleae, et ipsa palea tenax et inhaerens, ut cum labore exuatur. Talis est littera Veteris Testamenti, vestita tegminibus carnalium sacramentorum. Sed si ad ejus medullam perveniatur, pascit et satiat. Ferebat ergo quidam puer quinque panes et duos pisces. Si quaeramus quis fuerit puer iste, forte populus Israel erat, qui sensu puerili portabat, nec manducabat. Illa enim quae portabat,
Abbreviated transcription (Latin):
Ibi enĩ uidebimus. quare dñs in hoc
facto ignorantiã discipuli uoluit
interrogando quod sciebat
ostendere: Nam inter rogamus
aliquando qđ nescimus. audire
uolentes ut discamus: aliquando
interrogamus qđ scimus: scire¬
uolentes utrũ & ille sciat quem
interrogamus: Vtrũq hoc
nouerat dñs. & qđ interrogabat
sciebat. quid ess& enĩ facturus.
ipse nouerat : Ethoc nescire philip¬
pum. sciebat similiter: Quare
itaq interrogabat:. nisi quia illiũ
ignorantiã demonstrabat : Et hoc
quare fecit: ut dixi post intelligemꝰ:
Andreas ait: Esthic puer quidam
qui hab& quinq panes: & duos
pisces: sed haec quid st̃ intertantos.
Cũ dixiss& philippus interrogatꝰ.
ducentorũ denariorũ panes non
sufficere. quib: tanta illa turba¬
reficeretur : eratibi quidã puer.
portansquinq panes ordeaceos.
& duospisces: Et ait iħs Facite
homines discũbere: Erataũt ibi
multũ foenũ : Et discubuerunt

Expanded text:
ibi enim videbimus quare Dominus in hoc ibi enim videbimus quare Dominus in hoc facto ignorantiam discipuli voluit interrogando quod sciebat, ostendere. Nam interrogamus aliquando quod nescimus, audire volentes ut discamus; aliquando interrogamus qvolentes utrum et ille sciat quem interrogamus. Utrumque hoc noverat Dominus: et quod interrogabat sciebat, et quid esset facturus ipse noverat, et hoc nescire Philippum sciebat similiter. Quare itaque interrogabat, nisi quia illius ignorantiam demonstrabat? Et hoc quare fecerit, ut dixi, postea intelligemus. Andreas ait: Est hic puer quidam qui habet quinque panes et duos pisces. Sed haec quid sunt inter tantos? Cum dixisset Philippus interrogatus, ducentorum denariorum panes non sufficere quibreficeretur, erat ibi quidam puer portans quinque panes hordeaceos et duos pisces. Et ait Jesus: Facite homines discumbere. Erat autem ibi fenum multum, et discubuerunt