comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
suȩ assignare prudenciȩ. ingenioq
qͦd possidet: ẜ gr̃as agat pͥmũ deo qͥ
cuncta largit᷑: de in sacerdotibꝰ eiꝰ
& magistris a qͥbꝰ doctꝰ ẽ.Si eñi ñ ege¬
rit gr̃ãs. s sibi scienciã uindicarit:
inpenuria maledicet᷑. Qͦdsi intelli¬
gens largitorẽ d̾m &. his agens gr̃as
ꝑ qͦs a deo eruditꝰ ẽ. humiliauerit
se. &. inborreũ dei intulerit cibos.
hoc ẽ scͥpturȩ sc̃ę alim̃ta in eccła po¬
płis ministrauerit: statim aꝑient᷑
suꝑ eũ cataractȩ cęli & effundet᷑¬

Expanded text:
dentiae, ingenioque quod possidet: sed gratias agat 979 primum Deo, qui cuncta largitur; deinde sacerdotibus ejus ac magistris, a quibus doctus est. Si enim non egerit gratias, sed sibi scientiam vindicaverit, in penuria maledicetur. Quod si intelligens largitorem Deum, et his agens gratias, per quos a Deo eruditus est, humiliaverit se, et in horreum Dei intulerit cibos, hoc est, Scripturae sanctae alimenta in Ecclesia populis ministraverit: statim aperientur super eum cataractae coeli
Abbreviated transcription (Latin):
dñm saluatorẽ. &. sust inuisse qͦd scͥptũ
ẽ. scđ̾m multitudinẽ impietatũ eoꝵ
expelle eos. qm̃ irritauer̃t te dñe ut
in cunctas ꝓuincias uagi & ꝓfugi
uenientes sibi deos alienos. Q eñi ñ
recipit filiũ: ñ recipit patr̃e qͥmisit
eũ. Eẜ iccireo qͥ hoc fecerĩt. tandiur
disꝑire donec humilient᷑. uel capti¬
uitatis in iuria. uel ob ẽscienciã pec¬
catoꝵ. & ꝓic iant᷑ de tab̾nacłis iacob
ut destructo tẽplo atq altari. neqͥꝗͣ.

Expanded text:
et sustinuisse quod scriptum est: Secundum multitudinem impietatum eorum expelle eos, quoniam irritaverunt te, Domine , ut in cunctas provincias vagi, et profugi venientes sibi deos alienos: Qui enim non recipit Filium, non recipit Patrem, qui misit eum . Et idcirco quia hoc fecerunt, tamdiu disperire donec humilientur, vel captivitatis injuria, vel ob conscientiam peccatorum: et projiciantur de tabernaculis Jacob, ut destructo templo, atque altari, nequaquam
Abbreviated transcription (Latin):
morẽ eoꝵ: scđ̾m uerba hȩc. Cogita¬
mates & magistratꝰ: & reliqͦ. Famis
gͥ tẽpore annona carissima erat. in¬
tantũ ut filios suos uendere coge¬
rent᷑ & hii qͥ parũ habebãt .& qͥ in hor¬
rea multas fruges c̃gesserãt. ꝓne
cessitate uel. ꝓ p̃cii magnitudine:
leuitis decimas nolebãt reddere qͥ
nͣ habebãt partẽ in hereditate uidee:
s pͥmiciȩ & decunȩ erant hereditas
eor:. Qo ne putet᷑ nr̃m e̾e: ponamꝰ

Expanded text:
verba haec: cogitamates et magistratus , et reliqua: Famis igitur tempore annona charissima, intantum, ut suos filios vendere cogerentur, et hi qui parum habebant, et qui in horrea multas fruges congesserant, pro necessitate vel pro pretii magnitudine Levitis decimas nolebant reddere, qui non habebant partem in haereditate Judaeae; sed primitiae et decimae erant haereditas eorum. Q
Abbreviated transcription (Latin):
asta dicens. iste ẽ de qͦ sceͥptũ ẽ. ecce ego
mito angelũ meũ ante faciem tuam.
a p̃parabit uiã tuã corã me. nec eis¬
tes tnstuler̃t. Martus qͦq euangelista
duo testimonia malachiȩ & ysaiȩ. sub
unius. ꝓpħe sermone ẽtexens. ita exor¬

Expanded text:
Iste est de quo scriptum est; Ecce ego mittam angelum meum ante faciem tuam, et praeparabit viam tuam coram me ; nec eistes transtulerunt. Marcus quoque evangelista duo testimonia Malachiae, et Isaiae sub unius prophetae sermone contexens ita exor
Abbreviated transcription (Latin):
tim ueniet ad tẽplũ suũ dñator quẽ
uos q̃ritis & angelus testam̃t quẽ
uos uultis de dño saluatore ab eo dictũ
intelligũt. Preparat aũ uiã iohannes.
& rectas facit semitas dei nr̃i incorde
credenciu: in qͥbꝰ ꝓpt̾ prauitatẽ ꝙ. in¬
credulitatẽ pͥus ds ambulare ñ pote¬
rat. Templũ aũ uel eccłam int̾p̃tant᷑

Expanded text:
tim veniet ad templum suum dominator quem vos quaeritis, et angelus testamenti quem vos vultis, de Domino Salvatore ab eo dictum intelligunt. Praeparat autem viam Joannes, et rectas facit semitas Dei nostri in cordibus credentium, in quibus propter pravitatem, et incredulitatem, prius Deus ambulare non poterat.
Abbreviated transcription (Latin):
sermonibꝰ ur̃is. eẜ dixistis. In qͦ ꝓuoca¬
uimꝰ eũ: In eo qͦd dicitis. Om̃is qͥ facit ma¬
lũ bonꝰ ẽ inc̃spectu dñi & in his sibi cõ¬
placet. ¶ubi ẽ ds iusticiȩ: Hunc locũ
plenius septuagesimꝰ scd̾s psalmꝰ exeqͣt
cuiꝰ pͥncipiũ ẽ. quã bonꝰ isrł qs his qui
recto st̃ corde: mei aũ pene moti stͥ pe

Expanded text:
dixistis, in quo provocavimus te? In eo quod dicitis, omnis qui facit malum, bonus est in conspectu Domini, et in his sibi complacet; et ubi est Deus justitiae? Hunc locum plenius septuagesimus secundus psalmus exsequitur, cujus principium est: Quam bonus Israel Deus his qui recto sunt corde! Mei aute
Abbreviated transcription (Latin):
ponit qr supra dixerat. ipse qͣs grus
c̃flans. & qͣsi herba fullonũ ne putes
eũ diumitatis mutare naturã cũ ꝗ
nominat᷑. Et uos filii iacob nefs
c̃sũpti Adiebꝰ enĩ patrũ ur̃oꝵ recess¬
tisa legitimis meis: & ñ custodistis
Et uos filii iacob: ñ recessistis a perats
patrũ ur̃or. Declinastis a legitimiste¬
is: & ñ custodistis. Supra dixera:
eto testis uelox male ficis & adultrs
& ꝑ iuris. & qͥ calũpniant᷑ mercde me¬
oennarii. uiduas & pupillos. & oppri

Expanded text:
ponit, quia supra dixerat: ipse quasi ignis conflans, et quasi herba fullonum, ne putemus eum divinitatis mutare naturam, quum nominatur. Et vos, filii Jacob, non estis consumpti. A diebus enim patrum vestrorum recessistis a legitimis meis, et non custodistis. LXX: Et vos, filii Jacob, non recessistis a peccatis patrum vestrorum, declinastis a legitimis meis, et non custodistis. Supra dixerat: Ero testis velox maleficis, et adulteris, et perjuris, et qui calumniantur mercedem mercenarii, vid
Abbreviated transcription (Latin):
dere: se uͦ qͥ habebat noticiã der squ¬
lore. in edia. seruitute cooꝑtũ scanu¬
lizat᷑ & dicit. Non ẽ in rebꝰ humanso
us eqũũ iustũq iudiciũ. Istiusmodieo¬
stionẽ mens ineredula futuror. eot¬
die suscitat deo: & cũ uiderĩt iniqus
potentes. scõs humiles. ill os rebꝰ ant
affluere. hos ne ea qͥdẽ ꝗͣ ad uictu ue¬
cessaria st̃ habere. & int̃dũ surdisas¬
ribꝰ. cȩcisq ocłis. & om̃i parte mebre
ulceribꝰ .&. infirmitate de presso s qr¬
lis in eugłio lazarꝰ legit᷑. qͥante fra
diuitis purpurati desid̾at mieis que
abiciunt᷑ de m̃sarũ reliqͥis. mop̃e
nimã sustentare: diuitẽ uͦ tante fin¬
tatis & erudelitatis. ut ñ misereat᷑ o

Expanded text:
eat  Al. habebat notitiam Dei, squalore, inedia, servitute coopertum, scandalizatur et dicit: Non est in rebus humanis lius aequum justumque judicium? Istiusmodi quaestionem mens incredula futurorum quotidie suscitat Deo, et cum viderit iniquos potentes, sanctos humiles illos rebus omnibus affluere, hos ne ea quidem quae ad victum necessaria sunt, habere; et interdum surdis auribus caecisque oculis, et omni parte membrorum ulceribus, et infirmitate depressos, qualis in Evangelio Lazarus legitur, qui ante fores divitis 969 purpurati, desiderabat micis, quae abjiciuntur de mensarum reliquiis, inopem animam sustentare; divitem vero tantae feritatis e
Abbreviated transcription (Latin):
tant᷑ ut uxorẽ adolescenciȩ. naturalẽ
dicant intelligenciã. & legẽ in corde
p̃scͥpt̃a: q̃ om̃ibꝰ hominibꝰ insita ẽ. Unde &
gentes ñ habentesᷤ legẽ dei ea q̃ stͥ legis
opant᷑ esde hac ẽiuge mpuerbiis p̃dicari.
a deo c̃iungit᷑ uxor tua: ꝙ iubem᷑ ut de
nr̃is aqͥs bibamꝰ & fontibꝰ. nullusq inpo¬
tando sit particeps. & ut lȩtem᷑ cũ u¬
xore adolescencie nr̃e. Hȩc uxor impel¬
lit etiã incredulos dicere. ds iudicet.
& ds uideat: & ipsi cuncta int̃ me & te.
anudicanda ꝑmitto. De qua & ȩccłas¬
tes loqt᷑ & uiue uita cũ muliere quã
dilex isti om̃ibꝰ diebꝰ uanitatis tuȩ. qͥ tͥ
recedat a nob̾. statim offendimꝰ dm &.

Expanded text:
alem dicant intelligentiam, et legem in corde perscriptam, quae omnibus hominibus insita est. Unde et gentes non habentes legem Dei, ea quae sunt Legis, operantur. Et de hac conjuge in Proverbiis praedicari: A Deo conjungitur uxor viro ; et jubemur ut de nostris aquis bibamus et fontibus: nullusque in potando sit particeps, et ut laetemur cum uxore adolescentiae nostrae. Haec uxor impellit etiam in credulos dicere: Deus judicet, et Deus videat : et ipsi cuncta inter me et te dijudicanda permitto, de qua et Ecclesiastes loquitur: Et vive vitam cum muliere quam dilexisti omnibus diebus vanitatis tuae, qui tibi recedat a nobis, statim offendimus Deum,
Abbreviated transcription (Latin):
pub̾tatis tuȩ quã tu despexisti. dia
Sroptͣ hoc relinquet homo patt̃e &
matrẽ ꝙ adherebit uxori suȩ oni
quo mnunã carnẽ. eb iccirto parteis
qam una anima induob ẽẽ uideat᷑
cͥunctis sꝑu. m̃te sociatis. Cũ gͦ unꝰ u¬
ariq fecerit & uirũ & mulierẽ. ꝓpte¬
raa deo facta ẽ utriusq ẽiunctio ut
ueri nascerent᷑. Unꝰ enĩ ds qͥd q̃rit n
señ dei. hoc ẽ filios de ifrahelitica stir¬
pe generatos: Cũ gͦ habeatis fecundas
cuiges & liberis gaudeatis: qͥd puler̃i¬
nidinẽ uxorũ q̃ritis. q̃ meretricibꝰ ap¬
ia ẽ ñ uxoribꝰ: Precipit itaq ꝑ ꝓpħam¬
aducamini libidine: ne alienigenar
amore uincamini. Eẜ urorẽ adoles¬
cenciȩ tuȩ noli despicere: ut que tͥ
iusginali pͥmũ iuncta ẽ matrimonio.
pseueret usq ad senectutẽ. Sed pote¬
ut eũ odio habuerimꝰ uxores. dimit¬
timꝰ eas. & legendũ ẽ: qeis mͥ. scͥptũ ẽ
cũ odio habueris. dimitte uxorẽ tuã.¬

Expanded text:
 quam tu despexisti, dicens: Propter hoc relinquet homo patrem et matrem, et adhaerebit uxori suae, et erunt duo in una carne : et idcirco particepquodammodo una anima in duobus esse videatur, conjunctis spiritu, mente sociatis. Cum ergo unus utrumque fecerit, et virum et mulierem: propterea a Deo facta est utriusque conjunctio, ut liberi nascerentur. Unus enim Deus, quid quaerit nisi semen Dei, hoc est filios de Israelitica stirpe generatos? Cum ergo habeatis fecundas conjuges, et liberis gaudeatis, quid pulchritudinem uxorum quaeritis, quae meretricibus apta est, non uxoribus? Praecipit itaque pabducamini libidine, ne alienigenarum amore vincamini. Et uxorem adolescentiae tuae noli despicere, ut quae tibi virginali primum juncta est matrimonio, perseveret usque ad senectutem. Sed poteut cum odio habuerimus uxores, dimittamus eas. Et legendum est: Dicis mihi scriptum est: Cum odio habueris uxorem tua
Abbreviated transcription (Latin):
anina uestit᷑ dicit dñs exercituũ ut
mis Qa nos sꝑitalit uixta eszrȩ librũ
suꝑ uxoribꝰ exposumꝰ derelictis. alii
generalit c̃tra eos dictũ putant qui
aliena diripiunt. & in iustas diuicias
c̃gregantes. audent offerre munera
mitibꝰ. ꝓhibitũ: & ẽgruere locũ istũ
illi testimonio. honora dnm ex tuis u
teritũ liberoꝵ. & naufragiũ. &. cȩtera
q̃ ad dãpnũ ꝑtinent rerũ secłariũ uer¬
tunt᷑ infletꝰ. & totos se tradunt plane¬
tui & gemitibꝰ. nec animi robore & spe
in d̾m .a. p̃mis futuroꝵ cuncta ẽtẽp¬
nunt. etiã si dirigant addm oracionẽ.
ñ suscipi ab eo: qͥa in decoris & inẽgru¬
is unro planctibꝰ de turpent᷑. Hoc aũ qͦd
seqͥt᷑. qͥa dñs testificatꝰ ẽ int̃te & uxo¬
rẽ pubertatis tuȩ. siue adolesceneie

Expanded text:
anima vestitur, dicit Dominus exercituum: ut mis. Quod nos specialiter juxta Ezrae librum super uxoribus exposuimus derelictis: hoc alii generaliter contra eos dictum putant, qui aliena diripiunt, et injuste divitias congregantes, audent offerre munera, mitibus prohibitum, et congruere locum istum illi testimonio: Honora Deum ex justisteritum liberorum, et naufragium, et caetera quae ad damnum pertinent rerum saecularium, vertuntur in fletus, et totos se tradunt planctui, et gemitibus: nec animi robore, et spe in Deum, et praemiis futurorum cuncta contemnunt: etiamsi dirigant ad Deum orationem, non suscipi ab eo, quia indecoris et incongruis viro planctibus deturpentur. Hoc autem quod sequitur: Quia Dominus testificatus est inter te, et uxorem pubertatis tuae, sive a
Abbreviated transcription (Latin):
ciliq̃rt me.¶. in psalmor uolumine.
p̃ilii alie ni m̃titi stͥ mͥ: filii alieni inue¬
terati stꝰ & claudicauert̃ a semitis su
ñ sẜ ab hoc uno patre. eos qͥ peecaue¬
ĩt recedentes: multos uicioꝵ suoꝵ
patres fece re. Omis enĩ qͥ facit pecca¬
rente gene ratos unũ ẽẽ debere . &. unũ
cfessionis habere labiui. s postea ꝑ suꝑ¬
biã & edificacionẽ turris ẽtra deu̾. in
nultas linguas atq sentencias ẽẽ di¬
usos.Ad elemosinã qͦq refer̃t. ut di¬
rant qͥespicere nos frẽs nr̃os. qͣndo ñ cõ¬
municamꝰ eis q̃ a deo ad sustentandam
inta accepimꝰ. & ad hoc tͣnseunt ut asse¬

Expanded text:
mine: Filii alieni mentiti sunt mihi: filii alieni inveterati sunt, et claudicaverunt a semitis suis . 964 Et ab hoc uno patre, qui peccaverunt, recedentes, multos vitiorum suorum patres fecere: Omnis enim qui facit peccatre generatos, unum esse debere, et unum confessionis habere labium; sed postea per superbiam et aedificationem turris contra Deum in multas linguas atque sententias esse divisos . Ad eleemosynam quoque referunt, ut dicant: Despicere nos fratres nostros, quando non communicamus eis quae a Deo ad sustentandam vitam accepimus. Et ad hoc transeunt, ut asse
Abbreviated transcription (Latin):
qusant in nomine meo m̃dacit᷑  qͥ.
faudant mercede mercennarios. s¬
int pupillos. &. ꝑuertunt iudiciũ
Supra legimꝰ motã qͥño questionem
aims qͥ dicunt. om̃is qͥ facit malũbonꝰẽ¬
c̃spectu dñi & tales ei placent. aut
certe si ddisplicent. ubi ẽ ds uidicii.
hocẽ ubi ẽ iusticiȩ ueritas ddquam
qssoluendã: dñi sermo respondet.
Onta angelũ meũ qͥ p̃parabit uã
mea̾ & ueniet ad tẽplũ suũ dñator.
que uos q̃ritis &e. qͥ iudex ẽ ueritatis.

Expanded text:
iurant in nomine meo mendaciter, et qui fraudant mercedem mercennario et ount pupillos et peruertunt iudicium Supra legimus motam Domino quaestionem ab his qui dicunt: Omnis qui facit malum, bonspectu Domini, et tales ei placent, aut certe si displicent, ubi est Deus judicii? hoc est, ubi est justitiae veritas? Ad quam dissolvendam Domini sermo respondit: Mittam angelum meum, qui praeparabit viam meam, et veniet ad templum suum dominator quem vos quaeritis, q
Abbreviated transcription (Latin):
terit cogitare diem aduentꝰ eiꝰ
Si cogitare p̃potencia m aiesta¬
tis eiꝰ nemo potest: ferre qͥs pote¬
nt & qͥs stabit ad uidendum eumᷤ
Hoc ẽ qͥs eũ poterit lippientibꝰ &
cecucientib ocłis in sua claritate
pennis ẽ sanitas : Ipse ueniet qͣsi
ignis c̃flans: & qͥsi herþa fullonũ.
Ignis enĩ in c̃spectu ardebit. &. in
circuitu tẽ pestas ualida. Tunc

Expanded text:
terit cogitare diem adventus ejus? Si cogitare prae potentia majestatis ejus nemo potest, ferre quis poterit? Et quis stabit ad videndum eum, hoc est, quis eum poterit lippientibus et caecutientibus oculis in sua claritate pennis est sanitas? Ipse veniet quasi ignis conflans, et quasi herba fullonum : Ignis enim in conspectu ejus ardebit, et in circuitu
Abbreviated transcription (Latin):
sꝑmurm. & nolite despicere. Lxͣ
t hec ꝗͣ oderã fecistis. Oꝑieba¬
tis lacrimis altare qͥñi: planctu
& gemitu. & de laboribꝰ. Ad huc
dignũ ẽ respicere sacrificiũ aut
susciꝑe acceptabile qe manibus
ur̃is: E dixistis. Propt̃ qͥd: Quia
dñs testificatꝰ ẽ int̾ te & uxorẽ ad¬
olescencie tuȩ: quã tu reliquist.
eẜ hec particeps tua. & uxor testamm

Expanded text:
strum, et nolite despicere. LXX: Et haec quae oderam, fecistis: operiebatis lacrymis altare Domini planctu et gemitu, de laboris adhuc dignum respicere sacrificium, aut suscipere acceptabile de manibus vestris. Et dixistis, propter quid? Quia Dominus testificatus est inter te et uxorem adolescentiae tuae, quam tu reliquisti, et haec p
Abbreviated transcription (Latin):
statim ueniet ad tẽplũ suu̾ dñator quẽ
uos q̃ritis. & angelus testam̃ti quẽ uos
uiitis. ita de se qͣs de altero loqͥt᷑. iux¬
ta c̃sue tudinẽ scͥpturarũ. Nulliq du¬
biũ. qͥn dñator iste saluator sit. qͥ er ea¬
tor est omniũ. & angelus testam̃ti. &
magni ẽsilii angelus appellat᷑. Alii uͦ hoc¬

Expanded text:
statim veniet ad templum suum dominator quem vos quaeritis, et angelus testamenti quem vos vultis, ita de se quasi de altero loquitur, juxta consuetudinem Scripturarum. Nullisque dubium est quin Dominator iste salvator sit, qui Creator est omnium, et angelus testamenti, et magni consilii Angelus appellatur. Alii
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ tuũ fr̃ibꝰ meis: in medio ȩcełe can¬
o etaminauer̃t pactũ patrũ fuors
qͦd ds pepigerat ad abraha. & ysaach &
iacob ut in semine eoꝵ qͦd int̃p̃tatur
xꝑs. be nedicent᷑ om̃s gentes. Hec ua¬
riȩ suspicant᷑ qͥa certã uiã ñ reꝑiunt.
ta. derelictꝰ ẽ iudas & ab hominacio

Expanded text:
n medio Ecclesiae canet contaminaverunt pactum patrum suorum, quod Deus pepigerat ad Abraham, Isaac, et Jacob, ut in semine eorum, quod interpretatur Christus, benedicerentur omnes gentes. Haec varie suspicantur, quia certam viam non reperiunt. XX: Derelictus est Judas, et
Abbreviated transcription (Latin):
tes hystoriȩ ueritatẽ. id qͦd ait. nonme
pat᷑ unꝰ omniũ nr̃m. de abrahã se il¬
telligunt ut etiã genciũ patrẽ abad¬
hã ex cõ memorent: scam ilus qusꝰ
eͥptũ ẽ. Potest ds de lapidibꝰ istis suscita

Expanded text:
tes historiae veritatem, id quod ait: Nonne tes historiae veritatem, id quod ait: Nonne pater unus omnium nostrum? de Abraham sic intelligunt, ut etiam gentium patrem Abraham esse commemorent, secundum illud quod scriptum est: Potest Deus de lapidibus istis s
Abbreviated transcription (Latin):
bꝰ q̃ ab assyriis tenebant᷑. s. inhis q̃ as
cyriregis imꝑiũ sub zorobabel e
&. neemia: de babyloma st̃ reuersisũ
c̃taminauit uidas sc̃ ificacionẽ dñ
qͣm dilexit & habuit filiã dei alenrs
scendo cũ alienigenis sem̃ isrł  gen
entes. sum̃do uxores. Quia gͥ hoc fecs
to maledictionis retrah unt᷑. Disꝑdit
dñs uirũ qͥ fecerit hoc. Quã pul ehri
Non abscidit errori ueniã. nec dieit
maledieat dñs ei qͥ fecit hoc. s ꝗ fec¬
rit. infuturũ tendens maledictionẽ
ut peccatores adpenitenciã. ꝓuoct
Doctorẽ inqͥt atq disc ipłm: de tab̃na¬
cłis iacob Siue ille sacerdos sit. siueli¬
icus una maledictione ferient᷑. anͣ
erit in eis pene diuersitas. inqͥbꝰ pec¬
cata st̃ paria . E offerent̾ẽ munꝰ dño
exercituũ. sub audit᷑ disꝑdat dñs gi
ũ qͥ ꝓhuiꝰce modi hominibꝰ uoluer
ad altare munꝰ offerre. quoꝵ solũ
remediũ ẽ ñ facere q̃ fecer̃t. ¶Qui¬
dã hũc locũ ñ intelligentes. nec sciei¬

Expanded text:
 ab Assyriis tenebantur; sed in his qui ad Cyri regis imperium sub Zorobabel et Ezra, et Neemia de Babylonia sunt reversi. Quia contaminavit Juda sanctificationem Domini, quam dilexit, et habuit filiam Dei alieni, miscendo cum alienigenis semen Israel, eentes, sumendo uxores. Quia igitur hoc fato maledictionibus retrahuntur. Disperdat Dominus virum qui fecerit hoc. Quam pulchre non abscidit errori veniam, nec dixit, maledicat Dominus ei qui fecit hoc; sed qui fecerit, in futurum tendens maledictionem, ut peccatores ad poenitentiam provocet. Doctorem, inquit, atque discipulum de tabernaculis Jacob, sive ille sacerdos sit, sive laicus, una maledictione ferientur, et non erit in eis poenae diversitas, in quibus peccata sunt paria. Et offerentem munus Domino exercituum: subauditur, disperdat Domiui pro hujuscemodi hominibus voluerit ad altare munus offerre, quorum solum remedium est, non facere quae fecerunt. Quidam hunc locum non intelligentes, nec scien
Abbreviated transcription (Latin):
In acceper̃t uxores alienigenas. & fu¬
er̃t ex eis mulieres q̃ peꝑerãt filios.
Reuersi gͦ de captiuitate babylonia.
tã pͥncipes &. sac̾dotes ac leuite quã
reliquus popłs abiecer̃t uxores suas
israhelitici generis. q̃ pauꝑtate & in¬
iuria longioris ul e &. fragilitate serus
ñ ferentes labor̾ẽ. c̃fecte erant: e. in¬
firmitatẽ ac deformitatẽ corpoꝵ ẽtra¬
xerant: & cũ alienigenis uel ȩtate
florentibꝰ. uel cultu corpoꝵ pulcri¬
oribꝰ: uel potentũ ac diuitũ filiabꝰ ma¬
trimonia copularãt. Corripit itaq
eos estras ꝓpħa. & ad repudiũ nouarũ
ẽiugũ. ꝓuocat: ut uxores quas amise¬
rant recipiant. Nonne inqͥt patͣ unꝰ a¬
brahã omniũ nrm ẽst: De qͦ mysaia scri¬
bit᷑ Respicite inabraħã patrẽ ur̃m &
in sarã q̃ genuit uos qͥa unꝰ erat & uoca¬
ui eũ. Nonne unꝰ qͥs crequit nos. qͥ ex
abrahã nr̃m elegit genus: Q uare gͦ
ueteres uxores ẽtẽpnimꝰ. d fratrũ

Expanded text:
eperunt uxores alienigenas: et fuerunt ex eis mulieres quae pepererant filios. Reversi ergo de captivitate Babylonia, tam principes, et sacerdotes, ac Levitae, quam reliquus populus abjecerunt uxores suas Israelitici generis, quae paupertate et injuria longioris viae, et fragilitate sexus non ferentes laborem, confectae erant, et infirmitatem ac deformitatem corporum contraxerant: et cum alienigenis vel aetate florentibus vel cultu corporum pulchrioribus, vel potentum ac divitum filiabus matrimonia copularant. Corripit itaque eos Ezras propheta, et ad repudium novarum conjugum provocat, ut uxores quas dimiserant, recipiant: Nonne, inquit, pater unus Abraham omnium nostrum est? de quo in Isaia scribitur: Respicite in Abraham patrem vestrum, et in Saram, quae genuit vos, quia unus erat, et vocavi eum . Nonne Deus unus creavit nos, qui ex Abraham nostrum 963 elegit genus? Quare ergo veteres uxores contemnimus, et fratrum
Abbreviated transcription (Latin):
dilex & adimienit dos alienos. Disꝑ¬
ꝗͥat dñs hominẽ qͥ facit hec. dͥonec ex¬
tbet᷑ de tabnacłis iacob: & de his qui
offer̃t sacrificiũ dñõ onnipotenti.
nteqͣ. de p̃senti capitulo dispute¬
mꝰ hebreor ẽ ponenda tradicio. im¬
mo scͥpturȩ ueritas explicanda. Le¬
gimꝰ in uolumine qͦd esrre titulo p̃¬
notat᷑. ex ꝑsona ipsius estrȩ loquentis.
Accessert̃ ad me pͥncipes dicentes. Ñ
ẽ seꝑatꝰ popłs isrł .& sacerdotes & leuitȩ
a popłis t̃rarũ. &. de abhominacionib¬

Expanded text:
dilexit, et adinvenit deos alienos. Disperdat Dominus hominem qui facit haec, 962 donec exturbetur de tabernaculis Jacob, et de his, qui offerunt sacrificium Domino omnipotenti. Antequam de praesenti capitulo disputemus, Hebraeorum est ponenda traditio, immo Scripturae veritas explicanda. Legimus in volumine, quod Ezrae titulo praenotatur, ex persona ipsius Ezrae loquentis: Accesserunt ad me principes, dicentes: Non est separatus populus Israel, et sacerdotes et Levitae a populis terraru
Abbreviated transcription (Latin):
nqt dedi uos c̃tẽptibiles & humiles
om̃ibꝰ popłis. ut uos c̃tẽpnere nt. &
ꝯhonore & gła. qͣsi de iectos & humi¬
les calcarent. Sic̃ ñ seruastis uias me¬
us & accipitis faciem in lege. Inter
om̃ia peccata leui. siue eoꝵ qͥ ex leui
st sacerdotũ dei. illud &. ultimũ &.
narimũ ponit᷑. qͦre accipiant faci¬
em inlege. ut ñ causas s ꝑsonas c̃si¬
qͥerent: iustũq pauꝑem despicien¬
ces in iustos diuites suscipiant &. ho

Expanded text:
ptibiles et humiles omnibus populis, ut vos contemnerent, et pro honore et gloria, quasi dejectos humilesque calcarent: Sicut non servastis vias meas, et accepistis faciem in lege. Inter omnia peccata Levi, sive eorum qui ex Levi sunt, sacerdotum Dei, illud et ultimum et maximum ponitur, quare accipiant faciem in lege, ut non causas, sed personas considerint, justumque pauperem despicientes, iniquos divites suscipiant et h
Abbreviated transcription (Latin):
ereituũ. Propt̾ qͦd & ego dedi uos con¬
tẽptibiles & humiles om̃ibꝰ popłis. sic̃
ñ seruastis uias meas: & accipitis faci¬
em in lege. Lxxͣ. Uosaũ declinastis
a uia mea: & infirmos fec istis multos
lege. Corrupistis te stam̃tũ leuy. dex
custodistis uias meas. s accipiebatis
ti st̾: etiã si ego taceã. prudens lecͥto
intelligit. Q. ẽ sensus. Ego uos uau
facere q̃ pͥori capitulo ẽtinent᷑. al¬

Expanded text:
 ego dedi vos contemptibiles, et humiles omnibus populis, sicut non servastis vias meas, et accepistis faciem in lege. LXX: Vos autem declinastis de via mea, et infirmos fecistis multos in lege, corrupistis testamentum Levi, dicicustodistis vias meas, sed accipiebatis cati sunt, etiamsi ego taceam prudens lector intelligit. Et est sensus: Ego vos volui facere quae priori capitulo continent
Abbreviated transcription (Latin):
dei & hominũ sequester ẽ: eiꝰq ad po¬
płos nunciat uoluntat᷑e. Eẜ iccireo in
sacerdotis pectore racionale ẽ. &inra-¬
cionali doctrina & ueritas ponit᷑: ut
discamꝰ sacerdotẽ doctũ eẽ debere. &
p̃conẽ dñicȩ ueritatis. Qͥdã hoc qͦd ad

Expanded text:
Dei et hominum sequester est, ejusque ad populum nuntiat voluntatem: et idcirco in sacerdotis pectore rationale est , et in rationali doctrina et veritas ponitur, ut discamus, sacerdotem doctum esse debere, et praeconem dominicae veritatis. Quidam hoc quod ad
Abbreviated transcription (Latin):
lis dñi exercituũ ẽ. Lxxͣ. Cestam̃tũ
neũ fuit eũ eo uite & pacis & dedi ei ut¬
timore timeret me: a facie nominis
mei formidaret. Lux ueritatis fuit in
& multos c̃uertit ab iniqͥtate. Qm la¬
ha sacerdotis custodient scieneiã e lex
rtqret᷑ ex ore eiꝰ qͥa angelus dñi omni¬
potentis ẽ. Describit᷑ ex ꝑsona dei
rfecti officiũ sacerdotis. qualis e̾ẽ debe¬
at a quase eũ ẽẽ uoluerit qͥ ẽẽ pͣce¬
pit Supͣ eñi dixerat. ut e̾e̾t pactũ me¬
ũ cũleii dicit dñs exercituũ. & ꝑ leui
patriarchã ꝑuenit ad posteros: aaron.
eleararũ. phinee s. & ad ceteros qͥ de eiꝰ
nere. Legimꝰ in numeris de finees qͥ ⁊am¬
ri eũ scorto madianitide: pugione ꝑcus¬
sit .ẜ inees filius eleazar filii aaron sa¬
urdotis reqͥescere fecit furore meuͣ a fi

Expanded text:
rcituum est. LXX: Testamentum meum fuit cum eo vitae et pacis, et dedi ei timorem ut timeret me, et a facie nominis mei formidaret. Lex veritatis Al. veret multos convertit ab iniquitate. Quoniam labia sacerdotis custodient scientiam, et lex requiretur ex ore ejus: quia angelus Domini omnipotentis est. Describitur ex persona Dei, perfecti officium sacerdotis, qualis esse debeat, et qualem eum esse voluerit, qui esse praecepit. Supra enim dixerat: Ut esset pactum meum cum Levi, dicit Dominus exercituum; et per Levi patriarcham pervenit ad posteros, Aaron et Eleazarum, Phinees et caeteros, qui de ejus nere. Legimus in Numeris de Phinees, qui Zamri cum scorto Madianitide pugione percussit: Phinees filius Eleazar, filii Aaron sacerdotis, requiescere fecit furorem meum a fi
Abbreviated transcription (Latin):
dit gͦ d̾s leui. & ꝑ eũ posteris eiꝰ ut ti¬
merent eũ. pͥncipiũ eñi sapienciȩ. ti¬
mor dñiꝰ & a faciȩ eiꝰ formidarent. si¬
ue subtraherent se atq ẽtraherent m̃tis
formidinẽ horrore corꝑis indicantes:
iurta illud qͦd scͥptũ ẽ. Suꝑ quẽ teqͥes¬
cã. nͥ suꝑ humilẽ & qͥetũ. &. trem̃t̾e uer¬

Expanded text:
 per eum posteris ejus, ut timerent eum: Principium enim sapientiae timor Domini , et a facie ejus formidarent, sive subtraherent se atque contraherent, mentis formidinem horrore corporis indicantes, juxta illud quod scriptum est: Super quem requiescam, nisi super humilem et quietum et trem
Abbreviated transcription (Latin):
tes reuincere. E ad timotheũ. Qm̃ ab¬
infancia sacras litteras nosti ꝗ̃ te pos¬
sint instruere ad salutẽ: ut peccantẽ
corã om̃ibꝰ arguas. Seqͥt᷑. Quia angelꝰ
dñi exercituũ ẽ. Exponit nom̃ suũ
esz ras sacerdos de hoc ẽ malachi: qͣd¬

Expanded text:
tes revincere . Et ad Timotheum: tes revincere . Et ad Timotheum: infantia sacras litteras nosti, quae te possint instruere ad salutem, ut peccantes coram omnibus arguas . Sequitur: Quia angelus Domini exercituum est. Exponit nomen suum Ezras sacerdos Dei, hoc est, Malachi, q
Abbreviated transcription (Latin):
đr. Qͥ peccatũ ñ fecit: nec dolus inuent̾
ẽ in ore eiꝰ. In pace & in eqͥtate ambula¬
uit mecũ. ut & ipse in se pac̃e habeat
& cet̾os pacificet: nulliusq ꝑsoña acci¬
piat in iudicio. E iccirco ambulet cũ
deo sic̃ ambulauit enoch. qͥ tͣnsiatꝰ ẽ ad
tit ab iniqͥtate. Qͥ sacerdos ẽ. & ñ corri¬
pit delinquentes. sacerdotis officiũ p̃te¬
rit. Labia sacerdotis. custodient scien¬
ciã. son dix̃ ꝓferent. s custodient. ut
loqͣnt᷑ intẽpore. dentq c̃seruis ciba¬
ria intẽpore suo. E legẽ reqͥrent ex ore
eiꝰ in aggeo hoc ide seribit᷑. Introgate
sacerdotes legẽ dñi. Ad sacerdotis ꝑtinet
disciplinã: in t̾rogatũ respondere de
lege sermonẽ. Qͥ si ignoranciã incete¬
ris diligentẽ inscͥpturis sc̃is obtende¬
rit negligentẽ: frustra iactat digni¬
tatẽ. cuiꝰ oꝑa ñ exhibet. Hoc ẽ qͦd apłs
paulus scribit ad titũ. Ut potens sit ex¬
hortari in doctrina sana: & ẽtradicen¬

Expanded text:
r: Qui peccatum non fecit, nec dolus inventus est in ore ejus . In pace et in aequitate ambulavit mecum, ut et ipse in se pacem habeat, et caeteros pacificet, nulliusque personam accipiat in judicio, et idcirco ambulet cum Deo, sicut ambulavit Enoch, qui translatus est ad tit ab iniquitate. Qui sacerdos est, et non corripit delinquentes, sacerdotis officium praeterit. Labia sacerdotis custodient scientiam: non dixit, proferent, sed, custodient, ut loquantur in tempore, dentque conservis cibaria in tempore suo, Et legem requirent ex ore ejus. In Aggaeo hoc idem scribitur: Interrogate sacerdotes legem D interrogatam respondere de lege. Qui si ignorantiam in caeteris diligentem, in Scripturis sanctis obtenderit negligentem, frustra jactat dignitatem, cujus opera non exhibet. Hoc est quod apostolus Paulus scribit ad Titum: Ut potens sit exhortari in doctrina sana, et contradicen
Abbreviated transcription (Latin):
leui. & ꝑ leui aaron. & uob̾ sacerdocii
głam c̃donaui. ut ee̾t pactũ meu̾
siue testam̃tũ cũ leur: & et̾no mͥ sacer¬
docio ministraret. Notandũ qͦd brith
scͥpturarũ locis. testamͣtũ. ñ uolunta¬
tẽ defunctoꝵ sonare: s pactũ uiuen¬
ciũ. Uoluit aũ ds & om̃s qͥdẽ homines.
s p̃cipue sacerdotes macłam ñ habete:
& siue humerũ. fiue brachiũ. ornare
bonis oꝑibꝰ. Inpectuscło significat᷑
bona c̃sciencia. in lingua sc̃ã c̃fessio:
ut qͦd corde credimꝰ ad iusticiã. ore
c̃fiteam᷑ ad salutẽ. Inuentricło qͦq
nichil habere mortiferũ. s qͦd nrãm
uit᷑a sustentet ac uegetet. Nisi eñi
cibi uentricło concoqͣnt᷑. & eoꝵ su¬
co corpꝰ irriget᷑ attenuatũ uirib
caret. & fert᷑ in mort̾ẽ. Nos aũ om̃ia¬

Expanded text:
 sacerdotii gloriam condonavi, ut esset pactum meum sive testamentum cum Levi, et aeterno mihi sacerdotio ministraret. Notandum, quod BRITH Scripturarum locis, testamentum non voluntatem defunctorum sonare, sed pactum viventium. Voluit autem Deus, et omnes quidem homines, sed praecipue sacerdotes, maculam non habere, et sive humerum, sive brachium ornare bonis operibus. In pectusculo significatur bona conscientia: in lingua, sancta confessio: ut quod corde credimus ad justitiam, ore confiteamur in salutem . In ventriculo quoque nihil habere mortiferum; sed quod nostram vitam sustentet ac vegetet: nisi enim cibi in ventriculo concoquantur, et eorum succo corpus irrigetur, attenuatum viribus caret, et fertur in mort
Abbreviated transcription (Latin):
catoꝵ sordibꝰ ieiun antes. & reuela¬
ta facie głam dñi c̃tẽplari: nc̃ dici¬
mꝰ. c̃fusio uultꝰ mei oꝑuit me. & iux¬
ta cam. concidit facies nr̃a: nec pos¬
sumꝰ illud implere qͦd p̃ceptũ ẽ. le¬
uate ocłos ur̃os s uidete: s stercore
uicioꝵ habemꝰ litas facies atq pol¬
lutas & dicimꝰ. Putruer̃t & corro¬
tȩ st̃ cicatrices meȩ: a facie insiya¬
ciȩ meȩ. Unde illa om̃ia instere ua¬
sa st̃. dicente scͥptura. eẜ assummetus
secũ. stertꝰ uidelicet qͦ litȩ st̾ facis
ur̃ȩ: qͥ debueramꝰ pleni ac muniis
nire in sollẽpnitatibꝰ dei. & uel cr¬
nes agni comedere calciati. uel e¬
tis septẽ ebdo madibꝰ fructꝰ oꝑun¬

Expanded text:
 revelata facie gloriam Domini contemplari , nunc dicimus: Confusio vultus mei operuit me , et juxta Cain concidit facies nostra , nec possumus illud implere quod praeceptum est: Levate oculos vestros et videte ; sed stercore vitiorum habemus litas facies atque pollutas, et dicimus: Putruerunt et corruptae sunt cicatrices meae, a facie insipientiae meae . Unde t, dicente Scriptura: Et assumet vos secum stercus, videlicet quo litae sunt facies nostrae, qui debueramus pleni ac mundi venire in solemnitatibus Dei, et vel carnes agni comedere calciati , vel expletis septem hebdomadibus, fructu
Abbreviated transcription (Latin):
uertit.Tecta & eñi ꝑ stillancia mun¬
das qͥd̃e pluinȩ guitas accipiunt. s sie¬
tectis in domo sordidas reddunt & h.

Expanded text:
ertit. Tecta eteniam perstillantia mundas quidem pluviae guttas accipiunt, sed subjecti in domo sordidas reddunt.
Abbreviated transcription (Latin):
ñ mutat᷑ ds qͥ unꝰ atq idem ẽ. & mu¬
tari nͣ potest: s illis ex malis adbo¬
na oꝑa cõmutatis. mutat & ipse
suũ decretũ: qͥ & in genesi loquit᷑.
Camor sodomor. & gomorreor.
multipheatꝰ ẽ .&. peceata eoꝵ mag¬
na stͥ nimis. Descendens gͦ uidebo
si iuxta clamorẽ eor qͥuenit ad
me cõpleant: si aũ ñ. ut sciã. Qͦo
dieit hoc ẽ. Si ꝑ manserint infu¬
rore. ñ deerit pęna peccantibꝰ.
si desierĩt ab insania. mea fient
cognicione dignissimi. Cognos.¬
in eugłio nescire se dicit. Recedi¬
te a me oꝑarii iniqͥtatis: nescio
uos. Ergo & noticiã. & pęniten¬
cã. & irã atq indignacionẽ &
om̃s affectꝰ dei. ñ humani sermo¬
nis uicio: s dnuuine maie statis sen¬

Expanded text:
n mutatur Deus qui unus atque idem est, et mutari non potest; sed illis ex malis ad bona opera commutatis, mutat et suum ipse decretum. Qui et in Genesi loquitur: Clamor Sodomorum et Gomorrhae multiplicatus est; et peccata eorum magna sunt nimis: descendens ergo videbo si juxta clamorem eorum qui venit ad me, compleant: sin autem non, ut sciam . Quod dixit, hoc est: Si permanserint in furore, non deerit poena peccantibus: si desierint ab insania, mea fient cognitione dignissimi. Cognosin Evangelio nescire se dicit: Recedite a me, operarii iniquitatis, nescio vos . Ergo et notitiam, et poenitentiam, et iram, et indignatioOmnes affectus Dei non humani sermonis uitio, sed diuinę maiestatis sen
Abbreviated transcription (Latin):
destinauit c̃formes fieri imaginis
filii sui. Q loqͥt᷑ cũ moyse. ẜxpectet᷑
ut pluuia eloqͥũ meũ. & descendant
ut ros uerba mea. Resuigent enĩ qͥe
rãt peccatis mortus: & susc itabunt᷑ qͥ
iacebant insepulchris dealbatis: q̃ ple¬
na st̃ osibꝰ mortuoꝵ: &. letabunt᷑ qui
morabant᷑ in t̾ra. Quȩ est causalȩtiei¬
& sequens sermo qͥe monstrat. Ros
eñi qͥ a te ẽ. sanitas eoꝵ erit. eẜhec
omia. pac̃e uidelicet & unearum
cȩloꝵ rore succreuit. possidebut

Expanded text:
ieri imaginis Filii sui , qui loquitur cum Moyse: Exspectetur ut pluvia eloquium meum, et descendant ut ros verba mea . Resurgent enim qui erant peccatis mortui, et suscitabuntur qui jacebant in sepulcris dealbatis, quae plena sunt ossibus mortuorum, et laetabuntur qui morantur in terra. Et quae sit causa laetitiae, sequens sermo demonstrat: Ros enim qui a te est, sanitas eorum est. Et haec omnia, pacem videlicet et vinearum coelorum rore succrevit, possidebunt
Abbreviated transcription (Latin):
aissonancia. Qͥdã obscuritatẽ silencio
pfes. qͦsi. ꝓfundissimã foueã in cõmen¬
tariis transiert: rechus arbitrantes ni.¬
chil omnino. quã parũ dicere. Cogim gͥ
ad hebreos recurrere. & scienciȩ ueri¬
tate de fonte magis quã de riuulis q̃¬
rere: p̃sertim cũ

Expanded text:
dissonantia. Quidam obscuritatem silentio professi, quasi profundissimam foveam in commentariis transierunt: rectius arbitrantes, nihil omnino quam parum dicere. Cogimur igitur ad Hebraeos recurrere, et scientiae veritatem de fonte magis quam de rivulis quaerere: praesertim cu
Abbreviated transcription (Latin):
& domui uda Confidite. Hȩc pof
edificacionẽ tẽpli futura. ꝓmitit
ut siẽ erant in cunctis gentibꝰ in ma¬
ledictionẽ &. in sibilũ. & in exẽplum.
domꝰ uida & domꝰ isrł. duȩ uidelici¬

Expanded text:
 domui Juda: confidite. Haec post aedificationem templi futura promittit, ut sicut erant in cunctis gentibus in maledictionem et in sibilum, et in exemplum, domus Juda, et domus Israel duae videlic
Abbreviated transcription (Latin):
et᷑ usticia. & multitudo pacis: uinea
abit fructũ suũ q̃ deit in eugłio
Ego sũ uitis: uos aũ rami. Omnẽ ramũ
qͥmanet in me: mundat patͣ. ut maio¬
res fructꝰ afferat. Cũq mundati su¬
erĩt rami eiꝰ idest flagella & ꝓpagi¬
ne s. & geminantibꝰ ocłis spem futu¬
roꝵ ceꝑint fructuũ polliceri. ut
impleat᷑ illud qͦd scͥptũ ẽ. uineȩ flo¬
rentes deder̃t odorẽ: tẽ pendentes
botros colorabit sol iusticiȩ: ut mis¬
si intorcularia. octaui & octo gesi¬
mi t̃cii psalmi qͥ ꝓ toreul aribꝰ inscri¬
bunt᷑. dñi calcent᷑ pede. qͥ ascendit
de bosor: &. fundant uinũ qͦd lȩtifi¬
cat cor hominis. Terra qͦq dabit fruc¬
tũ suũ. ñ arida & petrosa. & plena
senciũ: s t̾ra bona q̃ dat centesimũ
& sexagesimũ. &. tricesimũ fructũ:
ut qͥ seminauerĩt in lacͥmis. ingau¬
dio metant. Sed & cȩli dabunt ro¬
mo scͥptũ ẽ. Cȩli enarrãt głam dei:

Expanded text:
ltitudo pacis . Vinea dabit fructum suum, quae dicit in Evangelio: Ego sum vitis, vos rami. Omnem ramum qui manet in me, mundat Pater, ut majores fructus afferat . Cumque mundati fuerint rami ejus, id est, flagella et propagines, et gemmantibus oculis spem futurorum coeperint fructuum polliceri, ut impleatur illud quod scriptum est: Vineae florentes dederunt odorem : tunc pendentes botros colorabit sol justitiae, ut missi in torcularia octavi et octogesimi tertii psalmi, qui pro torcularibus inscribuntur, Domini calcentur pede, qui ascendit de Bosor, ut fundat vinum quod laetificat cor hominis. Terra quoque dabit germen suum, non arida et petrosa et plena sentium; sed terra bona quae dat centesimum et sexagesimum et tricesimum fructum : ut qui seminaverint in lacrymis, in gaudio metant . Sed et coeli dabunt romo scriptum est: Coeli enarrant gloriam Dei
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃is. In iudicio. pͥma ẽ ueritas atq u¬
sticia: deinde seqͥt᷑ miscđia. Hoc ẽ enĩ
iudiciũ pacis. ut. ꝓpositũ iudex habe¬
at pacificare discordes: iuxta illud
euangelii. Beati pacifici: qm̃ filii dei
illi. ꝓpħico ẽgruit Oder̃t̃ inportis cor-
ripientẽ & uerbũ sc̃m ab ominati st̾.
C. in alio loco. N c̃fundent᷑ cũ loquent᷑ m¬
micis suis in porta. Daind qͦq iudicabat
portis. qͦndo abessalon ueritatẽ iuorei
reꝓmitens patri tendebat in sidias ꝙ
erit udicandi. Ne cogerent᷑ agricole
iudices in portis residebãt. ut tã urli¬
nos quã rusticos. inexitu & introitur¬
bis audirent: &. finito negocio unꝰqͥsꝗ
cõfestim ad sedes. ꝓpͥas reuerte fet᷑ &.

Expanded text:
io prima sit veritas atque justitia; deinde sequitur misericordia. Hoc est enim judicium pacis, ut propositum judex habeat pacificare discordes, juxta illud Evangelii: Beati pacifici, quoniam filii Dei illi prophetico congruit: Oderunt in portisntem, et verbum sanctum abominati sunt Et in alio loco: Non confundentur, cum loquentur inimicis suis in porta . David quoque judicabat in portis, quando Abessalon veritatem judicii repromittens patri tendebat insidias . Eerit judicandi. Ne cogerentur agricolajudices in portis residebant, ut tam urbanos quam rusticos, et in exitu et introitu urbis audirent, et finito negotio unusquisque confestim ad sedes proprias reverteretur.
Abbreviated transcription (Latin):
somelech ꝑ legatos q̃sierãt. utrũ inm̃
septuaginta. ieiunare deberent &¬
plangere. an post ȩdificacionẽ templi
finitł. ieiuniũ luctũq deponere. mul¬
tis in medio positis q̃ facerent. q̃ sꝑa

Expanded text:
gomelech per legatos quaesierant, utrum se quinto jejunare deberent et plangere, an post aedificationem templi finire jejunium luctumque deponere multis in medio positis, quae facerent, qua
Abbreviated transcription (Latin):
s̃i fundam̃ta iaciant᷑. nuliꝰ audire
poterit: ẽ merces oꝑi tuo: siue iude
us ille sit. siue hereticꝰ. siue gentilis.
Ocqͥd boni oꝑis fecerit: nͥ in nomine
rii fecerit. mercedẽ sui oꝑis ñ ha¬
bebit. Uidemꝰ hereticoꝵ uirgines. phi¬
losophoꝵ rigorẽ. iudeoꝵ in escarũ
uarietate obseruanciã & tam̃ dici

Expanded text:
dire poterit, est merces operi tuo. Sive ille Judaeus sit, sive haereticus, sive gentilis: quidquid boni operis fecerit, nisi in nomine Christi fecerit, mercedem sui boni operis non habebit. Videmus haereticorum virgines, philosophorum rigorem, Judaeorum in escarum varietate observantiam: et tamen dici
Abbreviated transcription (Latin):
dicit dñs omps. Promisi me ñ iuxta
dies pͥores facere reliqͥis popħ capti¬
uor. &. sic̃ cogitaui ut affligerẽ eos cũ
me ad iracundiã ꝓuocassent patres
uersus sũ indiebꝰ istis. ut bene faciã

Expanded text:
nipotens. Promisi, me non juxta dies priores facere reliquiis populi captivorum. Et sicut cogitavi ut affligerem eos, cum me ad iracundiam provocassent patres nversus 850 in diebus istis, ut benefaciam
Abbreviated transcription (Latin):
fid̃e xꝑi receꝑint. & illi & hi qͥ in ec¬
clesia fuerat peccatores. & ꝓ magni¬
tudine delictoꝵ captiuitate huius
nundi traditi & babilonio igne cõ¬
buti. & audierĩt dñm p̃dicantem.

Expanded text:
isti receperint, et illi et hi qui in Ecclesia fuerant peccatores, et pro magnitudine delictorum captivitati hujus mundi traditi, et Babylonio igne combusti, et audierint Dominum praedicantem:
Abbreviated transcription (Latin):
tatũ & uidebũt pacẽ dñi & c̃fes¬
sonis suȩ głam possidebũt. Hoc qͦd
sͥptũ ẽ. ñ sũ misertꝰ. uel ñ me peni¬
tuit. calũpniant᷑ heretici. qͦsi aut
crudelis. aut mutabilis sit dñs. si
eũ aut peniteat. aut ñ pȩniteat.

Expanded text:
ebunt pacem Dei, et confessionis suae gloriam possidebunt. Hoc quod scriptum est: Non sum misertus, vel non me poenituit, calumniantur haeretici, quasi aut crudelis, aut mutabilis sit Deus, si eum aut non poeniteat, aut poeniteat.
Abbreviated transcription (Latin):
hominũ ñ erit inluerũ .&. mnerces ui¬
m̃toꝵ ñ subsistet: & ingredienti & e
gredienti ñ erit pax pre tribulaci¬
one .&. emitt᷑a om̃s homines unũ¬
quenq ad. ꝓrimũ suũ. Septu¬
aginta: ad futurũ tẽ pꝰ om̃ia retu¬
lert̃. Sed melius ad prȩteritũ ut
in hebraico habet: ꝙ exposicionis
ueritas apꝓbabit. Anteqͣ. fundaret᷑
qͥomꝰ dnĩ ꝙ edificaret᷑ tẽplũ om̃is¬
labor ur̃ irritꝰ fuit. & tã homines
quã ium̃ta inagricultura. in mer¬
cimoniis oꝑibꝰq diuersis: cassis co¬
natibꝰ frustrabant᷑. Foris aduersa¬
rii: domi sedicio turbabãt pac̾e.
¶erat ubiq uastitas. ob belloꝵ fre¬
quenciã & insidias domesticas. dũ
nec frat̾ fr̃i exhibet fidẽ. &. om̃is
ẽ inimica ꝓpinqͥtas. Hunc sensum.
aliis uerbis aggeus ꝓpħa cõp̃hen¬
dens ait. &ẜ nẽ ponite corda ur̃a
a die hac & supra. anteꝗͣ. poneret᷑
lapis suꝑ lapidẽ intẽ plo dñr cũ

Expanded text:
hominum non erit in lucrum, et merces jumentorum non subsistet, et egredienti, et ingredienti non erit pax prae tribulatione: et emittam omnes homines unumquemque ad proximum suum. Septuaginta ad futurum tempus omnia retulerunt, sed melius ad praeteritum, ut in Hebraico habetur, et expositionis veritas approbabit. Antequam fundaretur domus Domini, et aedificaretur templum Domilabor vester irritus fuit. Et tam homines quam jumenta in agricultura, in mercimoniis, operibusque diversis, cassis conatibus frustrabantur: foris adversarii, domi seditio turbabant pacem, et erat ubique justitium ob bellorum frequentiam, et insidias domesticas, dum nec frater fratri exhibet fidem, et omnis est inimica propinquitas. Hunc sensum aliis verbis Aggaeus propheta comprehendens ait: Et nunc ponite corda vestra a die hac et supra: antequam poneretur lapis super lapidem in templo Domini. Cu
Abbreviated transcription (Latin):
cionis tẽpore cunctis incireuitu gen¬
ab inmaledictũ & in exẽ plũ fue¬
postea sint in benediehone. qͥndo par
radita fuerit. E hoc omne eueniat.
qi dñs qͥ pͥus fuerat iratꝰ. p ost ea sit mi¬

Expanded text:
ore cunctis in circuitu gentibus in maledictum, et in exemplum fuepostea sint in benedictione, quando pax reddita fuerit, et hoc omne eveniat, quia Dominus qui prius fuerat iratus, postea sit mi
Abbreviated transcription (Latin):
omnia. Priusꝗͣ. domꝰ dñi fundam̃ta
iacerent᷑ & edificaret᷑ tẽplũ. meres
hominũ ñ erat. nec merces ium̃tor.
nec p̃tribulaciõe & angustia paxu
troeuntibꝰ & exeuntibꝰ. ꝙ om̃s homi¬
nes int̾ se hostili gladio dissidebant.
Nunc aũ qͥa ĩa domꝰ dñi fundam̃tast
faciã ut prius fecerã his qͥ de captiu

Expanded text:
a jacerentur, et aedificaretur templum, merces hominum non erat, nec merces jumentorum, nec prae tribulatione et angustia pax introeuntibus, et exeuntibus, et omnes homines inter se hostili odio dissidebant. Nunc autem quia jam domus Domini fundamenta faciam ut prius fece
Abbreviated transcription (Latin):
Postꝗͣ. aũ cogitauit ut bene facit
ñ facit uide & isrł. idest duabꝰ ed
mariȩ. oollȩ & olibȩ. sed relicto
uonus iuda. eł iungit in fine. nolite
anere siue ẽ fidite: eo sensu quẽ supra

Expanded text:
nefaciat, non facit Judae et Israel, id est, duabus et mariae, Oollae et Oolibae; sed relicto domui Juda: et jungit in fine: Nolite timere, sive, confidite, eo sensu quem supra
Abbreviated transcription (Latin):
ñ sũ misertꝰ. sic c̃uersus cogitaui
in diebꝰ istis. ut bene faciã ihrłm.
a. domui uida. Nolite timere.lxiͣͫ.¬
t erit sic̃ eratis in maledictione
int̃ gentes domꝰ uida & domꝰ isrł.
sic saluabo uos. & eritis in benedie¬
tione. Confidite & ẽfortamini in
cordibꝰ ur̃is: qͥa hec dicit dñs om̃ps.¬

Expanded text:
n sum misertus: sic conversus cogitavi in diebus istis, ut benefaciam Jerusalem et domui Juda: nolite timere. LXX: Et erit, sicut eratis in maledictione inter gentes, domus Juda et domus Israel: sic salvabo vos, et eritis in benedictione: confidite et confortamini in cordibus vestris, quia haec dicit Dom
Abbreviated transcription (Latin):
mẽ pristini tẽporis futura habui¬
qancia cõpensabit. Uinea eni da¬
bit fructũ suui & torcular ibꝰ omĩ
cõplebunt᷑ .T.erra lȩtis segetibꝰ ue¬
stiet᷑ ꝙ irrigantibꝰ pluuiis de rore
nocturno omia pullulabũt. Uni¬
qͥas possidere: qͥa fundam̃ta domꝰ¬

Expanded text:
ra abundantia compensabit. Vinea enim dabit fructum suum, et torcularia omnia complebuntur, terra laetis segetibus vestietur, et irrigantibus pluviis ac rore nocturno, omnia pullulabunt: unimei possidere: quia fundamenta dom
Abbreviated transcription (Latin):
ret: ꝑcepta sapiencia maiore głȩ
futuro donabit᷑. Expositis sane
his q̃ a patre uerba ꝑceꝑat. redit
ad docendũ auditorẽ suũ sapien¬
ciã quã cepit. Audi filimi & susci¬
pe uerba mea. ut multip licentur
tͥ anni uitę: idest ut uite etͣne do¬
na ꝑcipias. Pucã te ꝑsemitas eqͥta¬
tis: quas cũ ingressus fueris. ñ arta

Expanded text:
ret, percepta sapientia majori gloriae futuro donabitur. Expositis sane his, quae a Patre verba perceperat redit ad docendam auditorem suum sapientiam, quam coepit. Audi, fili mi, et suscipe verba mea ut multiplicentur tibi anni vitae. Id est, ut vitae aeternae dona percipias. Ducam te per semitas aequitatis, qua
Abbreviated transcription (Latin):
neqͥciã hostis antiqͥ. ab eoꝵ. qͦs sibi
male ẽiunxerat: & qͦsi unũ corpꝰ
secũ fecerat. corde auferret: &
hos eccłȩ suȩ corpori pius redẽp¬
tor insereret. Branciã qͥppe ha¬
bet piscis: in cͣfinio capitis .&. cor
abolus caput omniũ iniquoꝵ: &

Expanded text:
nequitiam hostis antiqui ab eorum quos sibi nequitiam hostis antiqui ab eorum quos sibi male conjunxerat, et quasi unum corpus secum fecerat, corde auferret, et hos ecclesiae suae corpori pius Redemptor insereret. Branchiam quippe habet piscis in confinio capitis et corpoabolus caput omnium iniquo
Abbreviated transcription (Latin):
ne peccati .&. mortis ablueret.
Occurrit tobiȩ piscis. deuorare
illũ cupiens: &. dño passo incru¬
ce. uenit diabolus qͥ eũ cruci¬
figi docuerat. q̃rens siqͥd forte
in eiꝰ anima sceleris inueniret.
Ex pauescens piscẽ tobias: cla¬
mauit uoce magna dicens. Dñe:
inuadit me. Et dñs inminente
mortis articulo. cepit pauere & te¬
dere: ñ diabolũ ꝑtimescens. sed
mortẽ qua inuidia diaboli intra¬
uit inorb̾ẽ tͣrarũ: naturali carnis
fragilitate ꝑ horrescens. Unde &
orabat ut si fieri posset. transiret
ab eo hora: & dix̃. Abba pater. om¬
nia tibi possibilia st̃. transfer ca¬
lic̾e hunc a me.Sed ñ e. qͦd ego
uolo: s qͦd tu. Dixͣ angelus tobiȩ.
Adp̃hende branciã piscis. & trahe
eũ adte Adprehendit dñs diabo¬
lũ. &. eũ qͥ se in morte caꝑe uolu¬
it. moriendo cępit & uicit. Adprę¬
hendit aũ branciã eiꝰ: ut caput
neqͥssimũ a corꝑe discerpto. po¬
tencie suȩ dertera separet: idest

Expanded text:
 peccati et mortis ablueret.  peccati et mortis ablueret. Occurrit Tobiae piscis, devorare illum cupiens; et Domino passo in cruce venit diabolus, qui eum crucifigi docuerat, quaerens si quid forte in ejus anima sceleris inveniret. Expavescens piscem Tobias clamavit voce magna, dicens: Domine, invadit me. Et Dominus, imminente mortis articulo, coepit pavere et taedere, non diabolum pertimescens, sed mortem, quae invidia diaboli intravit in orbem terrarum , naturali carnis fragilitate perhorrescens; unde et orabat, ut, si fieri posset, transiret ab eo hora . Et dixit: Abba Pater, omnia tibi possibilia sunt, transfer calicem hunc a me; sed non quod ego volo, sed quod tu . Dixit angelus Tobiae, Apprehende branchiam piscis, et trahe eum ad te. Apprehendit Dominus diabolum, et eum qui se in morte capere voluit, moriendo cepit et vicit. Apprehendit autem branchiam ejus, ut caput nequissimum a corpore decepto, potentiae suae dextera separaret, id est,