comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
faciunt. Cred̾e in dm̃ ⁊ c̾dendo amare.
credendo in eura ire. credendo ei ad¬
her̾e. & eius m̃bris incorꝑari. ł hanc
fidem iustificatur impius ut dem̃
ip̃a fides incipiat ꝑ dilectõnem
oꝑari ea etiam sola bona oꝑa dicen¬
da sunt q̃ fiunt ꝑ dilectõnem dĩ. Ip̃ã
enim dilectõ opus fidĩ dr̃ fides gͥ
qͣm demones ⁊ falsi xͥani hñt. qͣlitas
m̃tis ÷ s informis quia sñ caritate ẽ.
Nam ⁊ malos fidem hr̃e cum tñ ca¬
i uͦ querit᷑ utrum illa informis qͣlitaᷤᷤ
qua malus xanuis uniu̾sa c̾dit que
bonus xͥanus accedente caritate rema¬
neat & fiat uirtus. an ip̃a eliminet᷑ &
alia qͣlitas succedat q̃ uirtus sit utrũ¬
libet sine ꝑicło dici pot̃. Michi tñ ui¬
det᷑ qd̾ illa qͣlitas que pͥus erat rema¬
neat. ⁊ accessu caritatis uirtus fiat.
mod̾ dicat᷑ fides. fatend̾ una fid es¬
ꝓ eo qd̾ c̾ditur siue ꝓ eo quo c̾dit᷑. recte
tur. Ex hac intelligentia dr̃ una fidͤs

Expanded text:
faciunt. Credere in Deum, est credendo amare, credendo in eum ire, credendo ei adrere et ejus membris incorporari. Per hanc fidem justificatur impius, ut deinde ipsa fides incipiat per dilectionem operari. Ea enim sola bona opera dicenda sunt, quae fiunt per dilectionem Dei. Ipsa enim dilectio, opus fidei dicitur. Fides ergo quam daemomentis est, sed informis, quia sine charitate est. Nam et malos fidem habere, cum tamen chaSi vero quaeritur utrum illa informis qualitas, qua malus christianus universa credit quae bonus Christianus, accedente charitate remaneat et fiat virtus, an ipsa eliminetur, et alia qualitas succedat quae virtus sit; utrumlibet sine periculo dici potest. Mihi tamen videtur quod illa qualitas quae prius erat, remaneat, et accessmodis dicatur fides, fatendum est teo quod creditur, sive pro eo quo creditur, recte tur, ex hac intelligentia dicitur una fides,
Abbreviated transcription (Latin):
nantib. Iusticiam inqͥunt ñ habuit.
qr p̃ceptũ dĩ ꝯtempsit. nec prudetiam.
quia sibi ñ ꝓuidit. nec temꝑantiam.
qr aliena appetiit. nec fortitudinem
qr pͣui suggestioni cessit. Qnb respõ¬
dentes: om̃s eum quid̃ ñ tc̃ habuisse
has uirtutes qñ peccaũ s añ. & tunc
limo t̾re ad imaginẽ dĩ fcm pudici¬
cia armatum. temꝑantia cõpositum
caritate splendidum. pͥmos parẽtes
illis donis ac tantis bonis spoliauit
parit̾q ꝑemit. de hoc eod̾. ambrosꝰ.
ñ ÷ p̃uaricatꝰ. quia eiꝰ mens dõ adhe¬
peccm̃ b̾atissimꝰ auram carpebat¬

Expanded text:
nantibus. Justitiam, inquiunt, non habuit, quia praeceptum Dei contempsit; nec prudentiam, quia sibi non providit; nec temperantiam, quia aliena appetiit; nec fortitudinem, quia prave suggestioni cessit. Quibus respondentes, dicimus eum quidem non tunc habuisse has virtutes quando peccavit, sed ante, et tunc limo terrae ad imaginem Dei factum, pudicitia armatum, temperantia compositum, charitate splendidum, primos parentes illis donis ac tantis bonis expoliavit, pariterque peremit. De hoc eodem Ambros. non est praevaricatus, quia ejus mens Deo adhaepeccatum beatissim
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ comedat & uiuat inet̾num. emisit eũ
ds̃ de ꝑadiso uoluptatis. his u̾b̾ insinua¬
ri uidet᷑ ꝙ numqͣm moreret᷑ si postea
de illo sumpsisset ligno. Quomͦ iutel¬
ligñdum sit illd̾ ne sumat de ligno.
uite & comedat ⁊ utuat inet̾num.
ed quia ꝑ peccm̃ iam mortuũ
corpus habebat: illa u̾ba ex ta¬
li intellectu accipi possunt. Ds̃ mͦ
quo indignꝰ ÷ de quo si ꝑstitisset co¬
in obedientiam indignus ÷ comed̾e
Et sic̃ u̾bo dixit. ita oꝑe exhibuit.
in locũ sͥ ꝯgruum. sic̃ plerumq
malus cũ int̾ bonos uiu̾e ceꝑit si
in meliꝰ mutare noluit de bõꝵ ogg̾atõe
pellit᷑ pond̾e p̃ue ꝯsuetudĩs p̃ssus De
flãmeo gladio ante ꝑadisum poĩto.¬

Expanded text:
 comedat, et vivat in aeternum, emisit eum Deus de paradiso voluptatis Illis verbis insinuari videtur quod nunquam moreretur, si postea de illo ligno sumpsisset. 4. Quomodo intelligendum sit illud: Ne sumat de ligno vitae, et comedat, et vivat in aeternum. Sed quia per peccatum jam mortuum corpus habebat, illa verba ex tali intellectu accipi possunt: Deus modo quo indignus est; de quo, si perstitisset, coinobedientiam indignus est comedere. Et sicut verbo dixit, ita opere exhibuit. in locum sibi congruum; sicut plerumque malus cum inter bonos vivere coeperit, si in melius mutari noluerit, de bonorum congregatione pellitur, pondere pravae consuetudinis pressus. 5. De flammeo gladio an
Abbreviated transcription (Latin):
ponit mente conꝑuncta se ꝯfessur̾. d̾s imittit.
qr ĩ. est confessio cordis ⁊ siñ oris ꝑ ꝙͣ anima
unt̾uis intindatur amacula contagione pecc̃i
conmiss et debitum et̃ne mortis laxatur:
Illa gͦ que suꝑns dicta sunt de confessione
et penitencia. ł ad confessionem cordis et ad
intĩorem penam refẽnda sunt. Sic̃ illd̾ ag̾.¬
Qd̾ nultꝰ dicitur ueniam consequi nͥ pͥus qnͣ¬
tulamc̃q pecc̃isoluĩt penam. uł de ext̾ĩori pe¬
na accipienda funt. et ad contempnenteᷤᷤ uł
negligentes refenda. Sic̃ illd̾. nemo dicat oc¬
culte ago et c̃. Non nulli eñi inuita pecc̃ã
confiteri negligunt. Perubescunt. et non
merentur iustificari. Sic̃ p̾cepta est nob̾
int̾ior. penitencia. ita et oris confessio. et ex¬
t̃ior satisfactõ. si assit facultas. Unde nec u̾e
sp̃c scĩ habet qui confitetur et penitet quia
non potest eẽ confessio peccati et punitio in
homine ex seip̃o. Cumenim irascitur sibi

Expanded text:
compuncta se confessurum, Deus dimittit, quia ibi est confessio cordis, etsi non oris, per quam anima interius mundatur a macula et contagio peccati commissi, et debitum aeternae mortis relaxatur. Illa ergo quae superius dicta sunt de confessione et poenitentia, vel ad confessionem cordis, vel ad exteriorem poenam referenda sunt. Sicut illud Aitur veniam consequi, nisi prius quantulamcumque peccati solverit poenam, vel de exteriori poena accipiendum est, et ad contemnentes vel negligentes referendum, sicut illud: Nemo dicat: Occulte ago, etc. Nonnulli enim in vita peccata confiteri negligunt vel erubescunt, et ideo non merentur justificari. Sicut enim praecepta est nobis interior poenitentia, ita et oris confessio, et exterior satisfactio, si adsit facultas. Unde nec vere um Spiritus sancti habet qui confitetur et poenitet, quia non potest esse confessio peccati et compunctio in homine ex seipso. Cum enim irascitur sibi
Abbreviated transcription (Latin):
yod qui negant eas det̾minare nõ dimntti¬
laborant. nec ñ ĩhꝰ sentencie de pecc̃m.¬
pressionem.⁊ sue oppinionis assertõnẽ aͥctoꝵ
testimonia inducunt. Ait enĩ dominꝰ ꝑ ysaiã.
Dictn iniquitates tuas ut iustificeris. Itẽ am¬
brofiꝰ. Non potest quisquam iustificari apec̃co.
nͥ fũt peccatum ante confessus. Idem ꝯfessio
Amorte auiniã lib̾at. confessio aꝑit paradi¬
sum confessio spem salutis tribuit quia nõ
uult confiteri. Illa confessio nos lib̾at que fit
cumpenitẽcia. Penitencia uera est dolor cor¬
dis. et amaritudo anime ꝓnialis q̃ quisq
conmisit. Item ioh̾s nõn potest. quisꝙͣ grãta
dĩ acciꝑe. nͥ purgatus fũit ab om̃i peccõ. ꝑpe
nitencie confessionem. ꝑ bap̃mñ. Item. augꝰ. a¬
gcͣte penitẽciam. qual agitur in eccłia. Nemo
dicat sibioccłte ago: aput dm̃ ago. nouit
peccata mea confiteri. Item amb̾r. uenialis
est culpa quani sequitur ꝓfessio dilectoꝵ

Expanded text:
od qui negant, eas determinare laborant; nec non in hujus sententiae depressionem, et ad suae opinionis assertionem auctorum testimonia inducunt. Ait enim Dominus per Isaiam: Dic tu iniquitates tuas ut justificeris. Item Amim potest quisquam iustificari a peccato, nisi fuerit peccatum ante ca morte animam liberat, confessio aperit paradisum, confessio spem salutis tribuit, quia non catum confiteri. Illa confessio nos liberat, quae fit cum poenitentia. Poenitentia vera est dolor cordis, et amaritudo animae pro malis quae quisque commisit. Item Joan.: Non potest quisquam gratiam Dei accipere, nisi purgaPoenitentiae confessionem et per Baptismum. Item Aug.: Agite poenitentiam qualis agitur in Ecclesia. Nemo dicat sibi: Occulte ago, quia apud Deum ago, novit peccata mea confiteri. Item Ambr.: Venialis est culpa, quam sequitur confessio delictorum.
Abbreviated transcription (Latin):
os tuum. C onfitere gͦ et dic. Deꝓffndis clama¬
ti ad te dñe et c̃. et euades claudit suꝑillum
qui inꝑfundo contempnit. aquo mortuo ue
lud qui non sit ꝑit confessio. Idem. SIullus
Debite grauioris pene accipit ueniam nisi
qualencumq et silonge minorem ꝗͣ debeat solũit
penam. Ita enim in ꝑtitur adeo largitas mĩe:
ut non relinquatur iusticia discipline. Itẽ
IeRꝵ. Qui peccõr. est plangat pecc̃a ꝓͥa. uel
ppłi et ingrediatur eccłiam de qua ꝓpt̃ pecca¬
tum fuerat egressus et dormiat insacco. ut
p̃teritas delicias ꝑquas dm̃offend̾at uite
austeritate conpenset: his aliis q aucdorita¬
tib nit tuntur asserere sine confessione uocis
et aliqua solutõne peneneminem apecc̃o
mundari. Cui sententie pociꝰ consenciend̃¬

Expanded text:
os tuum; confitere ergo et dic: De profundis clamavi ad te, Domine, etc., et evades. Claudit super illum, qui in profundo contemnit; a quo mortuo, lut qui non sit, perit confessio. Item, nullus debitae gravioris poenae accipit veniam, nisi qualemcumque, etsi longe minorem quam debeat, solverit poenam. Ita enim impartitur a Deo largitas misericordiae, ut non relinquatur justitia disciplinae. Item Hieron.: Qui peccator est, plangat delicta propria vel populi, et ingrediatur ecclesiam, de qua propter peccata fuerat egressus; et dormiat in sacco, ut praeteritas delicias per quas Deum offenderat, vitae austeritate compenset. His aliisque auctoritatibus nituntur asserere sine confessione vocis et aliqua solutione poenae neminem a peccato mundari. 2. Cui sententiae potius consentien
Abbreviated transcription (Latin):
apłm nicħ resistit. si collige̾ filios ierłm
uoluit & ñ fecit: ħ enuim p̃dictis płimũ
obiuare uideant᷑. Solutio quomꝰ intelligẽ¬
dum sit illud uolui ꝯg̾garẽ noliusti.
ed audiamꝰ solutionem. ac pͥmum
quomꝰ accipiendum sit illd̃ ꝙ dñs
ast. uideamꝰ. Nõ enĩ ex eo sensuͭ dictum ẽ.
ut ait augustiꝰ. in eãcher̾. p̃dictam soluẽs
iersm. & ñ sit factum ꝙ uoluit. quia ip̃a
noluit. s potiꝰ illa quid̃ de filios suos ab
ip̃o colligi noluit. qͣ tam̃ nolente filios
eius colleg̃ ip̃e om̃s quos uoluit. quia in
celo &e in t̾ra ñ quedam uoluit ce fecit.
quedam uͦ uoluit &e ñ fec̃. S omĩa que¬
cumq uoluit fec̃. ut sit sensus. Quotiens
uolui congregare filios tuos & noluisti .i.
quot quot cong̾gaui uoluntate mea semꝑ
efficaci te uolente feci fcce in euidenti
positum ⁊ quia illa dñi u̾ba suꝑiorib ñ

Expanded text:
 nihil resistit, si colligere filios Hierusalem voluit, et non fecit? Haec enim praedictis plurimum obviare videntur. 2. Solutio, quomodo intelligendum sit illud: Volui congregare, et noluisti. Sed audiamus solutionem, ac primum quomodo accipiendum sit illud quod Dominus ait videamus. Non enim ex eo sensu illud dictum est, ut ait AugHierusalem, et non sit factum quod voluit quia ipsa noluerit, sed potius ipsa quidem filios suos ab ipso colligi noluit, qua tamen nolente, filios ejus collegit ipse omnes quos voluit; quia in coelo et in terra non quaedam voluit et fecit, quaedam vero voluit et non fecit, sed omnia quaecumque voluit fecit; ut sit sensus: Quoties volui congregare filios tuos, et noluisti? id est: Quotquot congregavi mea voluntate semper efficaci, te nolente feci. Ecce in evidenti positum est quod illa Domini verba s
Abbreviated transcription (Latin):
iustum ẽ. Etce hic manifeste hic habes d̃i
uoluntatem appellari ip̃iꝰ oꝑationem ł ꝑ
missionẽ cum dic̃ ñ fieri aliquid. nisi
om̃p̃s fi̾ uelit. ubi includit & bona et
mala omia que fiunt. Iõq aꝑte distin¬
guit. quomͦ dm̃ uelle dixi̾t. ne ead̃ rõne¬
drẽt᷑ intellige̾t᷑ uelle bona & mala. sub¬
dens ł sinendo ut fiat. hoc qͣntum ad
mala dic̃. ł ip̃e faciendo. hoc qͣntum ad
bona. Mala enim sunt fi̾ s ñ fac̃. bona
uero ip̃e fac̃. iõq dixit eum uelle qͥa
uolens mala sinit. & uolens uala oꝑat᷑.
& ob hoc ꝑmissio. & oꝑatio. uolũtaᷤᷤ dĩ
dicuntur. Quinq supͣ ꝓposita sunt que

Expanded text:
ustum est. Ecce hic manifeste habemus Dei voluntatem appellari ipsius operationem vel permissionem, cum dicit non fieri aliquid nisi Omnipotens fieri velit, ubi includit et bona et mala omnia quae fiunt. Ideoque aperte distinguit quomodo Deum velle dixerit, ne eadem ratione intelligeretur velle bona et mala, subdens: Vel sinendo ut fiat, hoc quantum ad mala dicit; vel: Ipse faciendo, hoc quantum ad bona. Mala enim sinit fieri, sed non facit; bona vero ipse facit. Ideoque dixit eum velle, quia et nolens mala sinit, et volens bona operatur; et ob hoc permissio et operatio voluntas Dei dicuntur. 12. Quinque supra sun
Abbreviated transcription (Latin):
sione & oꝑatione ubi dicat᷑ dei uoluntas
ermissio quoq di. & oꝑatio uolũ¬
tas cł̃i appellant᷑. qͣlit̾ accip̃. augꝰ.
in encher̃. dicens. Non fit aliquid nisi
fiat. uł ip̃ẽ faciendo. nec dubitand̾ est
dm̃ faceͥ bene. etiam sinendo fieri que¬
cumq fiunt male. Nõ enĩ hoc nisi iusto
indicio sintt &s ꝓfecto bonum ⁊̃ om̃e qd̵¬

Expanded text:
sione et operatione, ubi dicantur Dei voluntas. Permissio quoque Dei et operatio voluntas Dei appellantur, qualiter accipit Aug. in Ench., cap. 95, dicens: Non fit aliquid nisi fiat, vel ipse faciendo. Nec dubitandum est Deum facere bene, etiam sinendo fieri quaecumque fiunt male; non enim haec nisi justo judicio Dei sinit, et profecto bonum est omne q
Abbreviated transcription (Latin):
troptim di uoluntas quia signa s̃.
diuine uoluntatis. que una ÷ & immutabi¬
lis .s. dĩ beneplacitum. Iõq diligent dis¬
tinguat lector ubi de uoluntate dei
scͥptura cominemorat : iuxta quẽ mod
accipi oporteat. utrũ . s. ꝓ beneplacito
di. an ꝓ aliquo signo eiꝰ. Magna enm
÷ adhibenda discretio. in cognitione
ditune uoluntatis. quia & benepla¬
citum dĩ ÷ uoluntas eius. & signum
beneplaciti eiꝰ. dr̃ uoluntas eiꝰ. S bene¬
placitum eiꝰ et̾nũ ÷. signum uͦ bene¬
placiti eiꝰ ñ.  consonat rerum effec¬
tib beneplacitum ip̃iꝰ. & ip̃i effectuᷤᷤ
rerum ab illo ñ discordant. fĩt enun
om̃e quod beneplacito uult fi̾. o ome
quod uult ñ fĩ nequaqͣm fit. Nõ ita
aũ ÷ de signis. quia p̃cep̃ d̾s multiᷤᷤ
Illi sententie qua dictũ ÷ dĩ uolun¬
enim in suꝑiorib & auctoritatib com¬
munitum. quod uoluntas dĩ que ip̃e ÷¬

Expanded text:
na sunt divinae voluntatis, quae una est et immutabilis, scilicet Dei beneplacitum. Ideoque diligenter distinguat lector ubi de voluntate Dei Scriptura commemorat, juxta quem modum accipi oporteat, utrum pro beneplacito Dei an pro aliquo signorum ejus. Magna enim est adhibenda discretio in cognitione divinae voluntatis, quia et beneplacitum Dei est voluntas ejus, et signum beneplaciti ejus dicitur voluntas ejus. Sed beneplacitum ejus aeternum est, signum vero beneplaciti ejus non, et consonat rerum effectibus beneplacitum ipsius, et ipsi effectus rerum ab illo non discordant. Fit enim omne quod beneplacito vult fieri; et omne quod non vult fieri, nequaquam fit. Non ita autem est de signis, quia praecepit Deus mulILLI SENTENTIAE QUA DICTUM EST DEI VOLUNenim in superioribus, et auctoritatibus communitum, quod voluntas Dei, quae ipse e
Abbreviated transcription (Latin):
a nẽcc̃itate s ãpeccõ. Qui enĩ fac̃ pec¬
stam lib̾tatem tẽ .s. apeccõ ⁊ ꝑ quid.
lib̾at e reꝑat. ñ ita ꝙ penitꝰ sint sñ pec¬
cato in hac mortali carne. s ut meis
peccm̃ ñ dnet᷑ neq regnet. & ħ ÷ u̾a¬

Expanded text:
a necessitate, sed a peccato. « Qui facit pecstam libertatem quae est a peccato, illi liberat et reparat; non ita quod penitus sint sine peccato in hac mortali carne, sed ut in eis peccatum non dominetur neque regnet. Et ha
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntatis quo ÷ hõ det̾ior. ꝙ uitium
si longe ab ẽ. a dĩ uoluntate ut rõ do¬
cet. a quo sit querend̾ ⁊ fece aꝑte hic
dic̃ august̾. dõ auctore ł uolente hoĩe
ñ fĩ ddetiorem. s uitio uoluntatis sue.

Expanded text:
umanae quo est homo deterior: quod vitium si longe abest a Deo voluntate, ut ratio docet, a quo sit quaerendum est? Ecce aperte dicit Aug. Deo auctore vel volente hominem non fieri deteriorem, sed vitio vol
Abbreviated transcription (Latin):
unc de conditone uideamꝰ mac̾ditione ua¬
posse mibere seruo s sinescitur eẽ ser. rozoͦ.¬
nilis conditionis lib̾e potest dimitti ẽ f̾uit᷑
hõ ancillam alt̾ins ixoremacceꝑit. et estimai
ꝙ ingenua sit. si ip̃afemina fiũt pꝰea ĩserui¬
ut legitimã hãt. Item exeodem. Si fẽmi¬
unalex erit uiro et femine. Cum dicttut
sciens illum s̃nt̃ĩdat᷑ intelligi ꝙ si nescierit
illum suũ eẽ non cogitur man̾e c̃ ip̃o. Suii
conditionis dolum ꝑatitur. ñ cogit᷑ ad h̾ere
ei. cꝰ fraude decepta est. Si autẽ scierituir
nͥ obfornicationẽ. De ilł agit qͥb adust̾utiᷤ
condicio nota est qñ coniunguntur: de
timasnoꝵ matͥmonia potestatiua qͣdam
ut conitgia s̾uoꝵ ñ dirimantur. et si di¬
ũsos dñsͦ habeant: s in uno ꝯtugio ꝑmanẽ¬

Expanded text:
unc de conditione videamus an posse nubere servo; sed si nescitur esse servilis conditionis libere potest dimitti cum servitus ancillam alterius uxorem acceperit, et aestimat quod ingenua sit, si ipsa femina postea fuerit in serviut legitimam habeat. Item ex eodem: Si femiuna lex erit viro et feminae. Cum dicitur sciens illum servum, datur intelligi quod si nescierit illum servum esse, non cogitur manere cum ipso. Si enim conditionis dolum patitur, non cogitur adhaerere ei cujus fraude decepta est. Si autem scierit vir nisi ob fornicationem. De illis agit quibus alterutrius conditio nota est quando conjunguntur. 2. tima servorum matrimonia potestativa quadam ut conjugia servorum non dirimantur, etiamsi diversos dominos habeant, sed in uno conjugio permane
Abbreviated transcription (Latin):
tores hostiarios exorcistas. acolitas si extra
uotum et habitũ inuenuintur: Et cõtinẽ¬
tiam ꝓfiter nolunt. uxorem duc̃e uͥginem
de inceps nec ad subdiaconatum ꝓ uehi po¬
terunt. neclaicꝰ uxorem sortitus. ñ uͥginem
łbigamus: ad cłicatum. Item ex cartaginẽ¬
subdiaconos etiam abuxorib abstinere ꝙ
sinonfecerint. etiam ab eccłiastico remouẽat᷑
q̃ ep̃is et p̃sb̾ris. qͥ cum eeñt laici lectores liei¬
te uxores duc̃e pot᷑erunt. Sy c̃ ad p̃dictos ꝑne¬
nerĩt gradꝰ. cep̃ eis nonlicere ꝙ licuit. Idem
subdiaconatꝰ faciat. de int̾fectorib suaꝵ¬

Expanded text:
tores, ostiarios, exorcistas, acolytos, si extra votum et habitum inveniuntur, et continentiam profiteri nolunt, uxorem ducere virgineepudiatam: quia deinceps nec ad subdiaconatum provehi poterunt, nec laicus uxorem sortitus, nisi virginem, vel bigamus ad clericatum. Item ex Carthaginendiaconos, subdiaconos etiam ab uxoribus abstinere; quod si non fecerint, etiam ab ecclesiastico removeantur iscopis et presbyteris; qui cum essent laici vel lectores, licite uxores ducere potuerunt; sed cum ad praedictos pervenerunt gradus, coepit eis non licere quod prius subdiaconatus faciat. C. VIII. Lectores au
Abbreviated transcription (Latin):
centi mat̾ia formalit̾ factum ẽ. ut lux
ẽẽt & uĩ lucendi hr̃et. cum qͣ dies pͥ¬
ma orta ÷ qr añ lucẽ nec dies fuit. nͨ
nox licet tempꝰ fuit. Qd̃ lux illa fc̃a ẽ
ubi sol apparet q̃ int̾ aqͣs luce̾ pot̾at.
i aũ querit᷑ nͥ ÷ facta lux illa
cum abyssus omẽm t̾re altiudi¬
nem tegłt. dici pot̃ in illis partib fac¬
ta quas nunc illustrat soł diurna lux.
Nec mirum lucẽ in aquis posse luce̾.
cum etiam nautarum oꝑatione sepiꝰ
illustrent᷑. qͥ in ꝓfundum m̾si misso ex
ore oleo aqͣs sibi illustrant q̃ multo
rariores fuerunt in pͥncipio qͣm mͦ
sint. quia ñdum ꝯg̾gate fu̾ant ĩ uno
loco. facta gͦ lux illa uicẽ & loc̃ solis¬
tenebat. que motu suo cirtũ agita  noc¬
tem diemq discͥ̾nebat. Ibi gͦ pͥmum
lucem apparuisse u̾i simile ẽ. ubi sol cõ¬
tidiano cursu cirtumuectꝰ apparet
ut eod tͣmite lux circumc᷑rens. ac pri¬
mo ad occasum descendens uesꝑam ci
faciens fac̾et. deiñ reuocata ad ortũ

Expanded text:
materia formaliter factum est, ut lux esset, et vim lucendi haberet, cum qua dies prima exorta est, quia ante lucem nec dies fuit nec nox, licet tempus fuerit. 3. Quod lux illa facta est ubi sol apparet, quae in aquis lucere poterat. Si autem quaeritur ubi est facta lux illa, cum abyssus omnem terrae altitudinem tegeret, dici potest in illis partibus facta quas nunc illustrat solis diurna lux. Nec mirum lucem in aquis posse lucere, cum etiam nautarum operatione saepius illustrentur, qui in profundum mersi, misso ex ore oleo aquas sibi illustrant, quae multo rariores fuerunt in principio quam modo sunt, quia nondum congregatae fuerant in uno loco. Facta est ergo lux illa quae victenebat, quae in ortu sui circumagitata noctem diemque discernebat. Ibi itaque primo lucem apparuisse verisimile est, ubi sol quotidiano cursu circumvectus apparet, ut eodem tramite lux circumcurrens, ac primo ad occasum descendens, vesperam faceret, deinde revocata ad ortum,
Abbreviated transcription (Latin):
& postea mane. & ita fuit dies unus ex
dr̃ finis p̃cedentis & initium seq̃ntis diei
ꝙ ÷ aurora. que nsc plenam lucem
nec oĩo tenebras ht̃. Mane gͦ pͥmus dieᷤ
ñ ħuit. quia nec dies p̃cesserat. qͥ seq̃n¬
tis diei initio t̾minaret᷑ & eo p̃cipue qͥa
luce apparente mox suꝑ t̾ram plenus
atq p̃clarus dies extitit. qͥ ñ ab aurora.
s aplena luce inchoauit. & mane se¬
quentis diei ꝯsũmatꝰ ẽ. uñ beda suꝑ ge¬
nesim. Decebat ut dies a luce inciꝑet.¬
& in mane seq̃ntis diei tend̾et. ut oꝑa
diei aluce inchoasse & in lucem cõpleta
ẽẽ significarent᷑. reliqͥ añ dies mane ha¬
buerunt & uesꝑam. quoꝵ quisq a suo
mane incipiens uisq ad alt̾uis diei
Atq cõputent᷑ dies. a mane usq ad mane.
Postea uͦ in mist̾i̾o factum ÷ ut dies cõ¬
putent᷑ a uesꝑa in uesꝑam. & adiun¬
gat᷑ dies p̃cedenti nocti in cõputatioẽ.
cum iuxta nat᷑alem ordinẽ p̃cedens
dies sequẽti nocti adiungi debeat.

Expanded text:
 postea mane, et ita fuit dies unus expdicitur finis praecedentis, et initium sequentis diei, quod aurora, quae nec plenam lucem, nec omnino tenebras habet Mane ergo primus dies non habuit, quia nec dies praecesserat qui sequentis diei initio terminaretur, et eo praecipue quia, luce apparente, mox super terram plenus atque praeclarus dies exstitit, qui non ab aurora, sed a plena luce inchoavit, et mane sequentis diei consummatus est. Unde Beda super Genesim: « Decebat, ut dies a luce inciperet, et in mane sequentis diei tenderet, ut opera Dei a luce inchoasse, et in luce completa esse significaretur. Reliqui autem dies mane habuerunt et vesperam, quorum quisque a suo mane incipiens usque ad alterius diei atque computetur dies a mane usque ad mane. Postea vero in mysterio factum est ut dies computetur a vespera in vesperam, et adjungatur dies praecedenti nocti in computatione.cum juxta naturalem ordinem praecedens dies sequenti nocti adjungi debeat,
Abbreviated transcription (Latin):
hic uͦ eiusdẽ formatio ostñdit᷑ cum
ait. fiat lux & facta ÷ lcix. ħ gͦ angłi¬
ca nat᷑a pͥus tenebre & postea lux fuit.
quia pͥus hũitinformitatẽ & imꝑfectio¬
nem. dem̃ formationis ꝑfectionẽ. & ita
diuisit ds̃ lucem & tenebras. N am ut
informitas & imꝑfectio fuit añqͣm for¬
maret᷑ in amore conditoris. formata uͦ ÷¬

Expanded text:
Hic vero ejusdem formatio ostenditur cum ait: Fiat lux, et facta est lux. Haec ergo angelica natura prius tenebrae, et postea lux fuit, quia prius habuit informitatem et imperfectionem, deinde formationis perfectionem; et ita divisit Deus lucem a tenebris. Nam, ut informitas et imperfectio fuit antequam formaretur in amore Conditoris. Formata
Abbreviated transcription (Latin):
nis. P runo ds dixerat. qͣ cuiuq die com¬
meb̾itis ex eo morte moriemĩ. deiñ mu ⁊ di att¬
lier dix̃. nefor᷑te moriam᷑. nouissime ser¬
pens dixit. Nequa qͣm moremĩ. ds̃ af¬
firmaũ. mulier q̃s ambigendo illud
Aixit. diabolus negaũ. ẽ gͥ dubitaũ g
ab affirmanͣte recessit. & neganti appro¬
pinquanit. De u̾sutia diaboli qͥ ut fa¬
cilius ꝑsuad̾et malũ remoũ. & boñ in¬
ui ad suam inpollicito duplicaũ.

Expanded text:
 Quacumque die comederitis ex eo, morte moriemini; deinde mulier dixit: Ne forte moriamur; novissime serpens dixit: Nequaquam moriemini. Deus affirmavit, mulier quasi ambigendo illud dicit, diabolus negavit; quae ergo dubitavit, ab affirmante recessit, et neganti appropinquavit. 4. De versutia diaboli, qui, ad facilius persuadendum, malum removit, et bonum in pollicito duplicavit.
Abbreviated transcription (Latin):
hoc mͦ facca ÷ St᷑ans coram femiã
hostis suꝑb ñ audet ĩ u̾ba ꝑsuasionis exi¬
re metuens dep̃hendi. s sub int̾rogatõe
eam agg̃dit᷑. ut ex respõsione colligeret
qͣlit̾ in malicia ꝓced̾e poss Cur inquid

Expanded text:
hoc modo facta est: Stans coram femina hostis superbus non audet in verba persuasionis exire, metuens deprehendi, sed sub interrogatione eam aggreditur, ut ex responsione colligeret, qualiter in malitiam procedere pos
Abbreviated transcription (Latin):
&& illa omia sciret. ꝓ certo plura sci
nuit abilitate scĩe. Constat gͦ dĩ scĩao
oiõ eẽ immitabilem. nec augͥi posse
uł minui. s ei subiecta. Q uideat᷑ adu̾¬
sum illisecãtie qͣ supͣ dictuni ÷ dm̃ sẽꝑ¬
uͦ ꝙ p̃dictum ⁊ simł sene omĩa.
⁊ .s. quod ds omĩa semꝑ uidet
& simul. uidet᷑ obuiare ꝙ ait.ier. ĩ
expositione abacuc. Absurdum ⁊ ĩ
quid ad hoc dednic̾ẽ dĩ maiestatem
ut sciat ꝑ mom̃ta singła quot culi¬
ces nascant᷑ quot ue moriant᷑. quota
pulicum & muscarum sit multitu¬
do. quot ue pisces natent in aquis ⁊
similia. Nõ simus tñ fatui adhulato¬
res di. ut ddum ꝓuidentiam eiꝰ etiam
ad ima retrudimꝰ. in nosmet ipos ĩ¬
iuriosi simus. eand̾ irrationabilium ⁊
nabiliũ ꝓuidentiam eẽ dicentes hic uidet᷑

Expanded text:
 illa omnia sciret pro certo, plura scirmutabilitate scientiae. Constat ergo Dei scientiam omnino esse immutabilem, nec augeri posse vel minui, sed ei subjecta. 4. Quod videtur adversum illi sententiae, qua supra dictum est Deum licet quod Deus omnia semper videt et simul, videtur obviare quod ait Hieron. in Expositione Abacuc.: Absurdum est, inquit, ad hoc deducere Dei majestatem, ut sciat per momenta singula quot culices nascantur, quotve moriantur, quota pulicum et muscarum sit multitudo, quotve pisces natent in aquis, et similia. Non simus tam fatui adulatores Dei, ut dum providentiam ejus etiam ad ima retrudimus, in nos ipsos injuriosi simus, eamdem irrationabilium et rationabilium providentiam esse dicentes. Hic videtur
Abbreviated transcription (Latin):
pͥsciã. quia si illd̾ ñ fieret. nec adõ p̃¬
scitum eẽt fĩ. s ad huc urgent qõ nẽ
dicentes. Aut alit̾ pot̾ fi̾ qͣm ds p̾sciũ.
aut ñ alit̾. Si ñ alit̾. gͦ necessario cuncca
alit̾ fieri qͣm fiat. Ita autẽ fit ut pͥ¬
ad ꝙ dm̃s illam locutionem multi¬
plicem fac̾e intelligentiã. s alit̾ pot̃¬

Expanded text:
praescientia; quia si illud non fieret, nec a Deo praescitum esset fieri. Sed adhuc urgent quaestionem dicentes: Aut aliter potest fieri quam Deus praescivit, aut non aliter: si non aliter; ergo necessario cuncta aliter fieri quam fiat, ita autem fit ut prAd quod dicimus illam locutionem multiplicem facere intelligentiam, scilicet
Abbreviated transcription (Latin):
scĩa. Ex hac auctoritate clare ostñdit᷑
scĩam d̃i oĩo inuariabilem eẽ. sic̃ ip̃a
⁊ filius cum spũ sc̃o simul oĩa sciunt.
⁊ uident. Sic̃ gͦ ñ pot̾ augi ł minui diuma
c̃entia: ta i¬

Expanded text:
e Patre scientia. Ex hac auctoritate clare ostenditur scientiam Dei omnino invariabilem esse, sicut ipsa et Filius cum Spiritu sancto simul omnia sciunt et vident. Sicut ergo non potest augeri vel minui divina essentia, ita
Abbreviated transcription (Latin):
Iõq si ea q̃ ille p̾sciuit ip̃oꝵ. ñ sunt¬
ip̃oꝵ: ñ uera ille p̾sciuit. S quia illiꝰ
p̾scĩa falli ñ pot̾. sine dubio ñ aliꝰ s ip̃i
peccant. quos ds̃ peccat᷑os ẽẽ p̾sciuit.
⁊ iõ si ñ malum s bonum fac̾e̾ uoluiᷤᷤ¬
sent. ñ malum facti p̃uident᷑ ab eo qͥ¬
nouit quid sit quisq fact᷑us his ub̾ aꝑte osten¬
facturꝰ nec tamqͣm sua s illoꝵ qui sunt
ea factiͦ ł habituri. Presciuit gͥ illa so¬
la notitia. ñ bñplacito auctoritatis. Un
sius notitia.⁊
solet a quibdam sic opponi. Ds̃ p̃sciũ¬
hunc lecturum. ł aliquid huiꝰmodi.s
pot̾ ee ut iste ñ legat. gͦ pot̾ alit̾ eẽ ꝗͣ

Expanded text:
sunt, non vera ille praescivit; sed quia illius praescientia falli non potest, sine dubio, non alius, sed ipsi peccant quos Deus peccatores esse praescivit, et ideo si non malum, sed bonum facere voluissent, non malum facturi praeviderentur ab eo, qnovit quid sit quisque facturus. His verbis aperte ostencturum, nec tanquam sua, sed illorum qui sunt ea facturi vel habituri; praescivit ergo illa sola notitia, sed non beneplacito auctoritatis. Undipsius notitia, esolet a quibusdam ita opponi: Deus prahunc lecturum vel aliquid hujusmodi: sed potest esse ut iste
Abbreviated transcription (Latin):
ei nosse de pr̃e ÷ sic̃ eẽ. Nosse enim & eẽ
ibi unũ ÷ & iõ pr̃i sic̃ eẽ. non ÷ a filio.
ita nec nosse. Siñ tamqͣm seipm̃ dicẽs
pat᷑ geniit uͥbum sibi s eqle ꝑ omĩa.
slon enim se ip̃m integre ꝑfecteq dixis¬
set. si aliquid minus aut ampliꝰ ẽẽt in eiꝰ
ñ tñ pat̾ ÷ quia iste filiꝰ. ille pat̾. Scuit
gͦ uiuicem pat̾ ⁊ filius. s ille gigͣnendo.
iste  nascendo. & omia que sunt in eoꝵ
eoꝵ simul uidet. ñ particłatim. Aut sin¬
gillatim. uelud alt̾nante conspectu.
hinc illuc: & iñ huc. & rursus mñ. ł iñ¬
in aliuid atq aluid. ut aliqͣ uide ñ pos¬
riabilis ÷. Nra uero scia & amissibił ẽ.¬

Expanded text:
ei nosse de Patre est, sicut esse. Nosse enim et esse ibi unum est. Et ideo Patri sicut esse non est a Filio, ita nec nosse. Proinde tanquam se ipsum dicens Pater genuit Verbum sibi aequale per omnia. Non enim se ipsum integre perfecteque dixisset, si aliquid minus aut amplius esset in ejus n est Pater, quia iste Filius, ille Pater. Sciunt ergo invicem Pater et Filius, sed ille gignendo, iste nascendo. Et omnia quae sunt in eorum eorum simul videt, non particulatim aut sigillatim velut alternante conspectu hinc illinc, et inde huc, et rursum inde vel inde aliud atque aliud, ut aliqua videre non posriabilis est. Nostra vero scientia, et amissibi
Abbreviated transcription (Latin):
de futͦis. Et licet possit scire ł p̾scire
aliquid scire. ł pͥscire ex tͥemꝑe.
pot̃ utiq scire ł p̾scire quod numꝗͣ :
nec erit. nec illud scitum ł p̾scitum ÷
re illud. s ita pot̃ mͦ scire ł p̾scire
sicut pot̾ scisse. ł pͥscisse ab et̾no.
Si enĩ dicas eum mͦ posse scire ł
p̾scire ꝙ ab et̾no ñ sciuit ł p̾scũt .i.

Expanded text:
de futuris. Et licet possit scire vel praescire aliquid scire vel praescire ex tempore. Potest utique scire vel praescire quod nunquam est nec erit, nec illud scitum vel praescitum est re illud, sed ita potest modo scire vel praescire, sicut potest scisse vel praescisse ab aeterno. Si enim dicatur eum modo posse scire vel praescire quod ab aeterno non scivit
Abbreviated transcription (Latin):
mͦ ꝓbat᷑. quia pot̃ ds̃ scire ꝙ numqͣm
scierit E st enim aliquis qui ñ ÷ lectu¬
rus hodie. & tñ pot̾ eẽ. ut legat ho¬
die. Pot̃ enim hodie leg̾e. Nichil aũ
aliquid scire ꝙ ñ seit. gͦ pot̃ eiꝰ sc̃iã¬
augi ł mutari. Eãd̃q uidet᷑ posse
minui. Est enĩ hodie lecturus aliqͥs¬
quem ds scit lect᷑m. at pot̾ ẽẽ ut ñ le¬

Expanded text:
batur: quia potest Deus scire quod nunquam scit. Est enim aliquis qui non est lecturus hodie, et tamen potest esse ut legat hodie: potest enim hodie legere. Nihil autealiquid scire quod non scit, ergo potest ejus sciaugeri vel mutari, eademque videtur posse minui; est enim aliquis hodie lecturus quem Deus scit lecturum. At potest esse ut non le
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ ds̃ p̃sciuit. & impossibile ⁊ ñ ẽẽ pre¬
scita omĩa q̃ funt. & huiꝰmodi. Possunt
enĩ ħ ꝯunctim intelligei ut ꝯdicio sit
implicita. & disiunctim. Si enĩ ita
intelligas. ñ pot̾ alit̾ fieri qͣm ds p

Expanded text:
 praescivit; et: Impossibile est non esse praescita omnia quae fiunt et hujusmodi. Possunt enim haec conjunctim intelligi, ut conditio sit implicita, et disjunctim. Si enim ita intelligas: Non potest aliter fieri quam Deus p
Abbreviated transcription (Latin):
Iõ sunt quia
quia scienti pla¬
cuit. etiã
quia sciens dispo¬
suit. Et hic sensus ad ex eo adinuatur.
quia de bonis ibi tm̃ agit augustintis¬
.s. de c̾aturis. de his que d̃s fac̃ q̃ oĩa
nouit. ñ solum scĩa. s etiã bñplacito.
ac dispõne. Sic gͥ ibi accipit᷑ dĩ cog¬
nitio. ut ñ mͦ notitiam. s etiam bene¬
placitum d̃ĩ significet. Mala tͦ scit ds̃
⁊ p̃scit añqͣm fiant. s sola uofitia nõ
bñplacito. p̾sit enĩ ds ⁊ p̃dicit etiã q̃

Expanded text:
o sunt quia est, quia scienti placuit, et quia sciens disposuit. Hic sensus ex eo adjuvatur, quia de bonis ibi tantum agit August., scilicet de creaturis et de his quae Deus facit; quae omnia novit non solum scientia, sed etiam beneplacito ac dispositione. Sic ergo ibi accipitur Dei cognitio, ut non modo notitiam, sed etiam beneplacitum Dei significet. Mala vero scit Deus et praescit antequam fiant, sed sola notitia, non beneplacito; praescit enim Deus et praedicit etiam
Abbreviated transcription (Latin):
ligas: u̾um dicis. Si disiunctuim:
falsum. Ita cẽ & illud. Impossibile :
simul .s. ut fiat. & ñ sit p̾scitum. hic
sensus uerus ÷. Si uͦ dicis dm̃ ñ po¬
tuisse ñ p̾scire omẽ ꝙͣ fit: falsum ẽ.
Potuit enim fieri face̾ ut ũ fieret. &

Expanded text:
ligas, verum dicis; si disjunctim, falsum. Ita etiam et illud: Impossibile est icet, ut fiat et non sit praescitum, hic sensus verus est. Si vero dicis Deum non potuisse non praescire omne quod fit, falsum est. Potuit enim facere ut non fieret, et
Abbreviated transcription (Latin):
ñ id solum in aĩa ꝙ ÷ nob̾ ꝯmune cũ
pecore. s etiam inferior portio rõnis
q̃ tẽꝑalium dispõi intendit itlłigit᷑.
Qd̾ diligens lector in locis scͥpte uͭ de
dit ad liberi arbitrii consid̾ationẽ.
arbitrii tctatũ. Qd philophi diffini

Expanded text:
une cum pecore, sed etiam inferior portio rationis quae temporalium dispositioni intendit, intelligitur. Quod diligens lector in locis Scripturae, uDIT AD LIBERI ARBITRII CONSIDERATIONEM. arbitrii tractatum, quod philosophi
Abbreviated transcription (Latin):
mens ⁊ amor eiꝰ. Cum gͦ se nouit mens.
⁊ auiat se. manet tͥnitas .s. mens: ⁊ amor.
⁊ notitia. Mens aũ hic accipit᷑ ñ ꝓ aĩa. s ꝓ

Expanded text:
mens et amor ejus. Cum ergo se novit mens et amat se, manet trinitas, scilicet mens, amor, et notitia. Mens autem hic accipitur non pro anima, s
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ ꝑ alimoniam ciboꝵ ꝯseraret᷑ usq
ad tempꝰ sue tͣnslationis in meli ͥ qñ s
inmortał. ita ut ñ poss mori. Qd̾ ex p̃¬
dictis ꝯseqͥ uidr̃ hoĩem de nate᷑ sue
lignoꝵ esu pot̾at ꝯseruari. s ñ pot̾at
ꝯsũmari nͥ ꝑ assumptõnem ligni uite.¬
dicens. ħ oc quoq talẽ cibũ illam ar¬
borem p̃stitisse quo corpꝰ hoĩs stabili
sanitate firmaret᷑. ñ sic̃ ex alio cibo
s inspiratione salubritatis occulta.
hic innuere uidet᷑ ꝙ cum aliis cib̾
poss corpꝰ sustentari. hoc cibo indefi
mori cibis aduitꝰ. s si ꝑstitiss immor¬
talitatis ꝑfectio. eẽt ei de ligno uite.
ni u̾ba quib dic̃ ꝙ erat ĩmortalis
ex ligno uite. huic sententie ñ cont᷑di¬
cunt: diligent̾ inquirant. De mͦ ꝓ

Expanded text:
 alimoniam ciborum conservaretur usque ad tempus suae translationis in melius, quando de immortalis, ita ut non posset mori. 6. Quod ex praedictis lignorum esu poterat conservari, sed non poterat consummari nisi per assumptionem ligni dicens: Hoc quoque addo, talem cibum illam arborem praestitisse, quo corpus hominis stabili sanitate firmaretur; non sicut ex alio cibo, sed inspiratione salubritatis occulta. Hic innuere videtur quod cum aliis cibis posset corpus sustentari, hoc cibo indeficmori, cibis adjutus; sed si perstitisset, immortalitatis perfectio esset ei de ligno vitae. verba, quibus dicit quod erat immortalis ex ligno vitae, huic sententiae non contradicant, diligenter inquirant. D
Abbreviated transcription (Latin):
inmortał. ut ñ poss mori si ñ peccatt. aoreit̃
aũ si petcaret. filii uͦ resurrõis ñ pot̾unt
ultͣ peccare nec mori. caro nr̃a nõ
tc̃ egebit refectõe ciboꝵ. qr nulla po¬
tum ita immortał c̾ata ⁊ ut ꝑ ali¬
moniam adiuta. ẽẽt mortis &t dolo¬
ris exꝑs. Sic gͦ & inmortał & in¬
corruptibił ꝯdita ÷ caro hoĩs. uit suã
ĩ mortalitatẽ & incorruptõnem ꝑ
obseruantiã mandatoꝵ dĩ custodi¬
retꝰ. In quib mandatis hoc ꝯtineba¬
tͦ᷑. ut de illis lignis ꝯcessis mandu¬
caret. & ab int̾dicto abstin̾e̾t. ẜ
hoꝵ eduliũ ĩmortalitatis dona cõ¬
seruaret. donec corꝑalib inc̾m̃tis¬

Expanded text:
immortalis, ut non posset mori si non peccaret, moreretur autem si peccaret; filii vero resurrectionis non poterunt ultra peccare, nec mori. Caro nostra non tunc egebit refectione ciborum, quia nulla potum ita immortalis creata est, ut per alimoniam adjuta esset mortis et doloris expers. Sic ergo immortalis et incorruptibilis condita est caro hominis, ut suam immortalitatem et incorruptionem per observantiam mandatorum Dei custodiret. In quibus mandatis hoc continebatur, ut de illis lignis concessis manducaret, et ab interdicto abstineret. Per horum edulium immortalitatis dona conservaret, donec corporalibus incrementi
Abbreviated transcription (Latin):
hoĩs. & ex ip̃o arbitrio ꝓcͥatur in aiã
bonus affectus siue bonus motus m̃tis.
& hoc ⁊ pͥmum bonũ hoĩs mitum. Sic̃
t̾bi gr̃a ex fide uirtute. et hoĩs arbi¬
& lib̃o arbitrio. alius quidam motus
uirtutib intelligend̾ ÷. E isti boni motꝰ
ł affectꝰ m̾ita sut. ⁊ dona dĩ. quib m̾em᷑
& ip̃oꝵ augm̃tationẽ & alia q̃ ꝯsequent̾̃¬
& hic & in fut᷑o nob̾ apponunt᷑. Ex qͣ rõe

Expanded text:
hominis, et ex ipso arbitrio procreatur in anima bonus affectus sive bonus motus mentis; et hoc est primum bonum hominis meritum. Sicut, verbi gratia, ex fidei virtute et hominis arbiet libero arbitrio alius quidam motus virtutibus intelligendum est. Et isti boni motus vel affectus merita sunt, et dona Dei, quibus meremur et ipsorum augmentationem, et alia quae consequenter hic
Abbreviated transcription (Latin):
genuit filium an necessitate x. an
uolens an nolens sit deu
Reterea queri solet utru pr̃
genuerit filium uoluntate
an necessitate. De hoc orosius ad aug̾.
ita ait. Uoluntate genuit ꝓr̃ filiũ
an necessitate: Nec uoluntate uec
uecessitate. qr necessitas in dõ ñ ẽ.
p̃ire uoluntas sapiam ñ pot̃. Quo¬
eunominiam ħetici orti s̃. qui cũ ñ
potuiss intellig̾e. nec c̃dẽ uoluiss

Expanded text:
GENUIT FILIUM, AN NECESSITATE; ET AN VOLENS VEL NOLENS SIT DEUS. Praeterea quaeri solet utrum Pater genuerit Filium voluntate, an necessitate. De hoc Orosius ad Aug. ita ait: Voluntate genuit Pater Filium vel necessitate? Sed nec voluntate nec necessitate; quia necessitas in Deo non est, praeire voluntas sapientiam non potuit; quoeunomiani haeretici orti sunt; qui cum non potuisset intelligere, nec credere voluisset
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ intelligend̾. aug̃. ostũdit qicẽs
ad maximinum. Sic̃ dicis. sp̃s
dreris. nicħ de hac re ult̾us. accusa¬
bis. his enĩ u̾b̾ aꝑit. quomͦ p̃dicta de¬
beant intelligi. Similit̾ filiꝰ natꝰ ẽ

Expanded text:
esse intelligendum Aug. ostendit, dicens ad Maximinum: Sicut dicis: Spiritus dixeris, nihil de hac re ulterius accusaberis. His enim verbis aperit quomodo praedicta debeant intelligi. Similiter Filius natus est
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑationem & uoluntatis instinctũ. aĩa
de his que sunt cͥata implet᷑. Implet uͦ
satanas cor alicuiꝰ. ñ quid̃ ing̾dĩ ens. in
etim & in sensum eiꝰ neq introiens adi¬
tum cordis. si quid̃ potestas ħ. soliꝰ dĩ ẽ.
S callida & fraudulenta deceptione
aiãm in affectum malitie tͣhens ꝑ cogi¬
tationes & incentiua uitioꝵ quib ple¬
nus ẽ. Impleuit gͦ saitanas cor ananie ñ
intͣndo s malitie sue uires inserendo.
Id̾ spc̃ imniundus flamna uirtutũ
de cordib fidelium expulsus. doctoribꝰ
dit. his auctoritatib ostendit᷑ ꝙ demo¬
nes ñ sub̾alit̾ intͣnt corda hominrum.
s ꝓpt̾ malitie effectum de quib pelli

Expanded text:
ationem et voluntatis instinctum anima de his quae sunt creata impletur. Implet vero Satanas cor alicujus, non quidem ingrediens in eum et in sensum ejus, neque introiens aditum cordis siquidem potestas hoc solius Dei est, sed callida et fraudulenta deceptione animam in effectum malitiae trahens per cogitationes et incentiva vitiorum quibus plenus est. Implevit ergo Satanas cor Ananiae, non intrando, sed malitiae suae virus inserendo. Idem spiritus immundus flamma virtutum de cordibus fidelium expulsus, doctoribusdit. His auctoritatibus ostenditur quod daemones non substantialiter intrant corda hominum, sed propter malitiae effectum; de qu
Abbreviated transcription (Latin):
do celestium sp̃uum qui int̾ se in aliqͦ
minie gre similat᷑. sic̃ &s innat᷑alium
datoꝵ. muni̾e ꝯueniunt. ut u̾bi gr̃a
seraphin dñr qui p̃ aliis arcdennta a¬
ritate. Seraphin enim. int̾p̾tat᷑ ar¬
dens. ł succẽdens. cherubin qui p̃¬
int̾p̃tatur plenitudo scĩe. Tronus.
dr̃ sedes. Troni aũ uocant᷑. ut b̾atꝰ¬
.6c. ait. qui tanta diuinitatis grã re¬
plent᷑ ut in eis sedeat ds̃. & ꝑ eos iu¬
dicia sua desc̾nat atq informet. do
minationes uocant᷑ qui pͥncipatꝰ &
potestates tͣnsce̾ndunt: pͥncipatꝰ dñr
qui sibi subtis que suint agenda dĩs¬
ponunt. eisq ad explenda mist̾ia di¬
uina pͥncipant᷑: po. testates noiant᷑
hii. qui hoc cet̾is potentus in suo ordi¬
ne acceꝑunt. ut uirtutes adu̾se eis
subiecte. eoꝵ refrenentur potestate.¬

Expanded text:
uum, qui inter se in aliquo munere gratiae similantur, sicut et in naturalium datorum munere conveniunt. Ut, verbi gratia, seraphin dicuntur qui prae aliis ardent charitate; seraphin enim interpretatur ardens vel succeinterpretatur, plenitudo scientiae. Tronus dicitur sedes; troni autem vocantur, ut arius ait, qui tanta divinitus gratia replentur, ut in eis sedeat Deus, et per eos judicia sua decernat. minationes vero vocantur qui principatus et potestates transcendunt: principatus dicuntur qui sibi subjectis quae sunt agenda disponunt, eisque ad explenda divina mysteria principantur: potestates nominantur hi qui hoc caeteris potentius in suo ordine acceperunt, ut virtutes adversae eis subjectae eorum refrenentur potestate
Abbreviated transcription (Latin):
ait demones ꝑ mergiam oꝑationem ñ
eͣdimus sub̾alit̾ illabi aĩe. s applicõne &
opp̾ssione uniri. Illabi autẽ m̃ti illi soli
possibile ẽ qui cauit qui natura subsistẽ ᷤ
incorporeus capabił ÷ sue facte᷑. Eece hic
uidet᷑ insinuari qd̾ sub̾alitͥ ñ illabãt᷑
demones ł introeant corda hominum.
ubi petrus ait annane. Cur tẽptauit l̾¬
impleuit satanas cor tuũ dic̃. Notandum

Expanded text:
ait: Daemones per energicam operationem non credimus substantialiter illabi animae, sed applicatione et oppressione uniri. Illabi autem menti, illi soli possibile est qui creavit, qui natura subsistens incorporeus capabilis est suae facturae. Ecce hic videtur insinuari quod substantialiter non illabantur daemones vel introeant corda hominum. olorum, c. 5, ubi Petrus ait Ananiae: Cur tentavit Satanas cor tuum? dicit notandum
Abbreviated transcription (Latin):
.s. angłos. archangłos. pͥncipatus. ao¬
Et inueniunt᷑ in istis ordinib tͥa tcma
eẽ. & in singłis tres ordines. ut tͥnitatis
similitudo in eis insimiet᷑ inp̾ssa. Uñ
dionisius tres ordines angłoꝵ ẽẽ tͣadte.
t̾nos in singłis ponens. Sunt enim
tres suꝑiores . iii. inferiores .iii. medii. Su¬
ꝑiores seraphin. cherubin. troni me¬
dũ. dominationes. pͥncipatus. potestateᷤ
inferiores itirtutes. archangłi. angłi.¬

Expanded text:
atus, poEt inveniuntur in istis ordinibus tria terna esse, et in singulis tres ordines, ut Trinitatis similitudo in eis insinuetur impressa; unde Dionysius tres ordines angelorum esse tradit, ternos in singulis ponens. Sunt enim tres superiores, tres inferiores, tres medii. Superiores: seraphin, cherubin, throni; medii: dominationes, principatus, et potestates; inferiores: virtutes, archangeli, angel
Abbreviated transcription (Latin):
utrũ angłi manente spi̾tali sui corporis
qͣlitate ꝑ hanc occultius oꝑantes. assumãt
ex inferiorib elem̃tis corpulentiorib qd̵̾
sibi coaptatum qͣsi aliquam uestem mu¬
tłnt & uertant in quaslibet spẽs corpo¬
rales & ip̃as u̾as sicut aqua u̾a in tier̃¬
sua tͣnsforment in id ꝙ uolunt accõmo

Expanded text:
utrum angeli, manente spirituali sui corporis utrum angeli, manente spirituali sui corporis qualitate, per hanc occultius operantes, assumant ex inferioribus elementis corpulentioribus corpus quod sibi coaptatum quasi aliquam vestem mutent et vertant in quaslibet species corporales et ipsas veras, sicut aqua vera in visua trasforment in id quod volunt accommod
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ appars̾ft apparẽt. angłi qui añ erant
ita mittent᷑ ut manentes in suis spĩtalib
conporb assumerent ex corpulenta inferioꝵ
elem̃toꝵ matia aliqͣm spẽm corporalem ꝙͣ
coaptatam qͣsi aliqͣm uestem mutarent ĩ ͥ¬
qͣslibet spẽs corporales u̾as quid̃. an corpus
suum ꝓpͥum u̾terent in spẽs ãptas accioĩb
suis ꝑ uirtutẽ s a dõ datam. ait .N. augꝰ. itaᷤ
b antiquis formis & uisis. ittrũ ad hoc opꝰ
tm̃ cͥatura formata sit. in qua ds̃ sic̃ tc̃
opertuisse iudicauit. humanis ostñdet᷑
asspectib. an angłi qui iam erant ita
mittebant᷑ ut ꝑsona di loquerent᷑ assu¬
m̃tes corporalem spẽm de c̾atura corpo¬
rea in usum ministn̾ sui. aut ipm̃ corpus
suum cui ñ subdunt᷑ s fubditũ regunt
mutantes atq u̾tentes in sp̃es quas uellẽt
accomodatas atq aptas actionib suis se¬
cundũ attͥbutam sibi acͥatore potentiã.
S fateor excedere uires intentionis mee.

Expanded text:
s appareret: an angeli qui ante erant ita mitterentur, ut manentes in suis spiritualibus corporibus assumerent ex corpulenta inferiorum elementorum materia aliquam speciem corporalem, quam coaptatam quasi aliquam vestem mutarent in quaslibet species corporales veras quidem; an corpus suum proprium verterent in species aptas actionibus suis per virtutem sibi a Deo datam. Ait enim ita bus formis et visis utrum ad hoc opus tantum creatura formata sit, in qua Deus, sicut tunc oportuisse judicavit, humanis ostenderetur aspectibus; an angeli qui jam erant ita mittebantur, ut ex persona Dei loquerentur, assumentes corporalem speciem de creatura corporea in usum ministerii sui; an ipsum corpus suum cui non subduntur, sed subditum regunt, mutantes atque vertentes in species quas vellent accommodatas atque aptas actionibus suis, secundum attributam a Creatore sibi potentiam. Sed fateor excedere vires intentionis meae
Abbreviated transcription (Latin):
consid̾atione dignum uidetur utrum
sint. utrum subalit̾ intrent corpora. eo¬
rumq animab illabant᷑. an io intra¬
re dicant᷑ quia malitis sue effectum
ibi ex̾cent dĩ ꝑmissione ꝑmittendo

Expanded text:
consideratione dignum videtur, utrum stantialiter intrent corpora, eorumque animabus illabantur? An ideo intrare dicantur, quia malitiae suae effectum ibi exercent Dei permissione, opprimendo
Abbreviated transcription (Latin):
pr̃ genuit filium minorẽ se ip̃o. in qͦ ⁊ pri
derogas. Qui si filiũ unc̃ minorẽ genuit.
aut ñ uoluit aut ñ potuit. aut ñ uoluit
gigne eqͣlem. Si au̾ dicis qr ñ uoluit. eũ
mindũ ẽẽ drxisti. Si aũ ñ poͣtuit. uͥ ÷ oĩpo¬
tentia cdi pr̃is : łrsus ad hc̃ articłm res
colligit᷑ ut ds̃ pr̃ eqͣlem sibi gign̾e filium
aut ñ potu̾it aut ñ uolu̾it. Si ñ potuit. in¬
firmꝰ. si noluit inuidus inuenit᷑. S utrũq
hoc falsum᷑ inuenit᷑. Fat̾ gͥ filiꝰ uus eqͣlis ÷.

Expanded text:
Pater genuit Filium minorem seipso, in quo et Patri derogas; qui si Filium unicum minorem genuit, aut non potuit, aut non voluit gignere aequalem. Si dicis quia non voluit, eum invidum esse dixisti; si autem non potuit, ubi est omnipotentia Dei Patris? Prorsus ad hunc articulum res colligitur, ut Deus Pater aequalem sibi gignere Filium, aut non potuerit aut noluerit. Si non potuit, infirmus; si noluit, invidus invenitur. Sed utrumque hoc falsu
Abbreviated transcription (Latin):
ficati sumꝰ. & in eo ꝙ sumus iustificatĩ ãpeccĩs
idẽi soluti. a diabolo sumꝰ lib̾ati. qui nos uin¬
cłis pecc̃oꝵ tenebat s quomͦ apeccõ ꝑ eius
eximia ⁊ cõm̃dabił caritas dũ gͦ nos inħ
qd filium suũ tͣdidit in motem ꝓ nobis
peccõrib. Exhibita aũ tante gͣ nos dilec

Expanded text:
ficati sumus; et in eo quod sumus justificati, id est, a peccato soluti, a diabolo sumus liberati, qui nos vinculis peccatorum tenebat. Sed quomodo a peccatis per ejus eximia et commendabilis charitas Dei erga nos in hoc quod Filium suum tradidit in mortem pro nobis peccatoribus. Exhibita a