comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Adhuc enĩ uocat eos ad regnũ. qd eis para¬
tum est ab origine mundi. Sicut enim
illis dicet ite in ignẽ eternũ. ita istis:
Uenite benedicti patris mei: possidete.
preparatũ uobis regnũ. Et sicut ibunt
isti in ambustionẽ ȩterña: sic iustun
uitam eternam. Quid est aut̃ẽ uita
habui apudte priusquã mundꝰ fieret.
tuncenim tradet regnũ do & patri. ut
intret scruus bonus ingaudium dñisui.
& abscondat eos quos possidet ds in ab¬
scondito uultus sui acontradictione ho¬
minũ. eoꝵ scilicet qui tunc conturbabun¬
tur audientes illam sententiam. ã quo
auditu malo iustus non timebit. si mͦ
ꝓtegatur in tabernaculo. id est in fide recta
catholicȩ. ȩccłiȩ a contradictione lingua-¬
rum. idẽ a calumpniis hereticoꝵ. Si uͦ
est alius intellectus uerboꝵ dni quib ait
qͥd me iuterrogas de bono. nemo bonus
nisi unꝰ ds. dumtam̃ non id̾o credatur
maioris bonitatis esse patris qũa filii

Expanded text:
Adhuc enim vocat eos ad regnum, quod eis paraAdhuc enim vocat eos ad regnum, quod eis paratum est ab initio mundi. Sicut enim illis dicet, Ite in ignem aeternum; ita istis, Venite, benedicti Patris mei, possidete paratum vobis regnum . Et sicut ibunt illi in ambustionem aeternam; sic justi in vitam aeternam. Quid est autem vita habui apud te, priusquam mundus fieret . Tunc enim tradet regnum Deo et Patri , ut intret servus bonus in gaudium Domini sui , et abscondat eos quos possidet Deus in abscondito vultus sui a conturbatione hominum, eorum scilicet qui tunc conturbabuntur audientes illam sententiam: a quo auditu malo justus non timebit , si modo protegatur in tabernaculo, id est in fide recta catholicae Ecclesiae, a contradictione linguarum , id est a calumniis haereticorum. Si vero est alius intellectus verborum Domini quibus ait, Quid me interrogas de bono? Nemo bonus, nisi unus Deus; dum tamen non ideo credatur majoris bonitatis esse Patris quam Filii
Abbreviated transcription (Latin):
dñm qͥd me int̾rogas de bono.
nemo bonꝰ nisi unu̾s d̾s his docu¬
m̃tis quȩ cõmemoraui ꝓbabile. est. quia
uisio illa qua contẽplabimur incõmuta¬
bilem atq humanis oculis inuisibilem
cłi subitantiam. quȩ solis scĩs ꝓmittitur.
ut contempler delectationẽ dñi. & de
qua dicit ipse dñs. & ego diligam eum.
& ostendam incipsum illi. & ꝓpter quã
solam fide corda mundamꝰ. ut simus
beati mundi cordes qm̃ ipsi dm̃ uidebt̃.
& si quaalia de ista uisione dicta sunt.
quȩ copiosissime sparsa ꝑ om̃s scriptu¬
ras inuenit quisqͥs ad eam quęrendã
oculũ amoris intendit. sola est sũmum
bonũ nr̃m. cuiꝰ adipiscendi causa p̃cipi¬
mur agere: quicquid recte agimus.
Uisio uero illa filii hominis quȩ p̃nuntiata
est. cũ congregabuntur ante eũ om̃s
gentes. & dicent ei. dñe quando te uidi¬
mꝰ esurientẽ & sitientẽ & cȩtera. nec bo¬
num erit impiis quimittentur in ig¬
nem ȩternũ. nec sũmũ bonũ erit iustis.

Expanded text:
o? Nemo bonus, nisi unus Deus, his documentis quae commemoravi probabile est, quia visio illa Dei qua contemplabimur incommutabilem atque humanis oculis invisibilem Dei substantiam, quae solis sanctis promittitur, ut contempler delectationem Domini; et de qua dicit ipse Dominus, Et ego diligam eum, et ostendam me ipsum illi ; et propter quam solam fide corda mundamus, ut simus beati mundicordes, quoniam ipsi Deum videbunt ; et si qua alia de ista visione dicta sunt, quae copiosissime sparsa per omnes Scripturas invenit quisquis ad eam quaerendam oculum amoris intendit: sola est summum bonum nostrum, cujus adipiscendi causa praecipimur agere quidquid recte agimus. Visio vero illa filii hominis quae praenuntiata est, cum congregabuntur ante eum omnes gentes, et dicent ei, Domine, quando te vidimus esurientem et sitientem? et caetera, nec bonum erit impiis qui mittentur in ignem aeternum, nec summum bonum erit justis.
Abbreviated transcription (Latin):
mum p̃miũ ꝓmittitur uistis. Et
ipsa fiet cum tradet regnũ do & patri.
in quosuȩ formȩ uisionẽ uult intelli¬
gi subiecta do uniuersa creatura. & ipsa
in qua filius dĩ filius hominis factus est.
quia scđ̃m hanc & ipse filius tunc subiectꝰ
illi erit. qui ei subiecit om̃ia. ut sit deus
omĩa inom̃ib Alioquin si filius dłi udex
informa qua ȩqualis est patri. etiã impi¬
is cum uidicaturꝰ est apparebit. qͥd est qd̃
ꝓ magno dilectorisuo pollicetur aicens.
& ego diligam eũ. & ostendam me ipsum
illi: Quaꝓpter filius hominis iudicatu¬
rus est. nec tam̃ ex bumana potestate: s
ex ea qua filius di est. Et rursus filius dĩ
iuidicaturꝰ est. non tam̃ in ea forna appa¬
rens in quads cst. equalis patri. s in ea qͣ
filius hominis est. Itaq utrũq dici potest
& filius hominis uidicabit. & ñ filius
hominis uidicabit. Quia filius homi¬
nis iudicabit ut uerũ sit qđ ait. cum
uenerit filius hominis tunc congrega¬

Expanded text:
mum praemium promittitur justis; et ipsa fiet, cum tradet regnum Deo et Patri; in quo et suae formae visionem vult intelligi, subjecta Deo universa creatura, et ipsa in qua Filius Dei filius hominis factus est. Quia secundum hanc et ipse Filius tunc subjectus illi erit, qui ei subjecit omnia, ut sit Deus omnia in omnibus . Alioquin si Filius Dei judex in forma qua aequalis est Patri, etiam impiis cum judicaturus est apparebit, quid est quod pro magno dilectori suo pollicetur dicens, Et ego diligam eum, et ostendam me ipsum illi ? Quarus est; nec tamen ex humana potestate, sed ex ea qua Filius Dei est. Et rursus Filius Dei judicaturus est, nec tamen in ea forma apparens in qua Deus est aequalis Patri, sed in ea qua Filius hominis est. Itaque utrumque dici potest, et Filius hominis judicabit, et non Filius hominis judicabit, quia Filius hominis judicabit ut verum sit quod ait: Cum venerit Filius hominis tunc congrega
Abbreviated transcription (Latin):
diceretur cum plenitudo temporis ue¬
nit ut ex femina nasceretur. quando qͥ¬
dem & antea mittebatur. cũ in illis for¬
mis corporalit̾ apparebat:. Aut si non
incarnatio talis ñ facta est: Si uͦ ꝑ illas
antiquas demonstrationes nec pat̾ nec
filius. sed spc̃ sc̃s ostendebat᷑. cur etiam
ipse nunc diceretur missꝰ cũ illis modis
& anita miterctur. Deinde subdiuisi¬
mꝰ ut hȩc diligentissime tractarentur.
& triptitam fecimꝰ questionẽ: cuiꝰ una
pars in scad libro expltata ẽ: dus sunt
reliquȩ. de ħuib deinceps disserere. ag.¬
grediar. lam enim quęsitũ atq tracta¬
tum ẽ in illis antiquis corporalib for.¬
mis. & uisis. ñ tantum᷑ patrẽ nec tantũ¬
trinitas ipsa intelligit᷑. aut quã libet
ex trinitate ꝑsonamꝰ. qũa lectionis textꝰ
indiciis circumstantib significaret.

Expanded text:
diceretur, cum plenitudo temporis vediceretur, cum plenitudo temporis venit, ut ex femina nasceretur ; quandoquidem et antea mittebatur, cum in illis formis corporaliter apparebat. Aut si non gatur, cujus incarnatio talis non facta est. Si vero per illas antiquas demonstrationes, nec Pater, nec Filius, sed Spiritus sanctus ostendebatur; cur etiam ipse nunc diceretur missus, cum illis modis et antea mitteretur. Deinde subdivisimus, ut haec diligentissime tractarentur, et tripartitam fecimus quaestionem, cujus una pars in secundo libro explicata est, duae sunt reliquae, de quibus deinceps disserere aggrediar. Jam enim quaesitum atque tractatum est, in illis antiquis corporalibus formis et visis, non tantummodo Patrem, nec tantumTrinitas ipsa intelligitur, aut quamlibet ex Trinitate personam, quam lectionis textus indiciis circumstantibus significaret.
Abbreviated transcription (Latin):
brdium. quo usq scds ꝑuenerat.
ostendere. non idõ minorẽ patre filiũ
quia ille. misit. hic missus ẽ: nec ido mi¬
missus in cuuangłio legitur. suscepimꝰ
hoc quęrere. cumꝰ illuc missus sit filius
ubi erat. quia in hunc mundũ uenit.
& in hoc mundo erat. cum illuc etiam
uit orbem terrarũ. & hoc qd̾ continet om¬
nia scientiam habet uocis. utrũ ꝓpterea
missꝰ sit dñs quia ex occulto in carne
natꝰ est: & de. sinu patris ad oculos ho¬
minum in forma serui tanqu̾a egressꝰ
porali specie. quasi columba uisus eit:
& linguis diuisis uelua ignis. ut hoc eis
fucrit mitti ad aspectũ mortalium. in
aliqua forma corporea de. spuali sccreto
misisse. ñ etiam missꝰ eẽ. dictus sit.
Deinde quȩsitũ eit cur & pat̃ non aliqñ¬
do dictus sit missus. s ꝑ ulas species cor¬
porales quȩ oculis antiquoꝵ apparuert̃
ipse. demonstrabatur. Si autem filius tc̃
demonstrabatur. cur tantũ post missꝰ

Expanded text:
ordium, quousque secundus pervenerat. ordium, quousque secundus pervenerat. ostendere, non ideo minorem Patre Filium, quia ille misit, hic missus est; nec ideo mimissus in Evangelio legitur, suscepimus hoc quaerere, cum illuc missus sit Filius ubi erat, quia in hunc mundum venit, et in hoc mundo erat: cum illuc etiam vit orbem terrarum, et hoc quod continet omnia scientiam habet vocis : utrum propterea missus sit Dominus, quia ex occulto in carne natus est, et de sinu Patris ad oculos hominum in forma servi tanquam egressusporali specie quasi columba visus est , et linguis divisis velut ignis : ut hoc eis fuerit mitti, ad aspectum mortalium in aliqua forma corporea de spirituali secremisisse, non etiam missus esse dictus sit. Deinde quaesitum est cur et Pater non aliquando dictus sit missus, si per illas species corporales quae oculis antiquorum apparuerunt ipse demonstrabatur. Si autem Filius tunc demonstrabatur, cur tanto post missus
Abbreviated transcription (Latin):
multõ maxime inhis ubi ipsa magni¬
tudo quęstionis utinã tam multos
inuentores habere posset. qu̾a multos
contradictores habet. Uerumtamen¬
sicut lectorem incum nolo ẽẽ. mͥ deditũ.
ita correctorem nolo sibi. Ille. me ñ amet
amplius quã catholicam fidem. ille. se
non amet amplius quã catholicam ue.¬
ritat̾e.. Sicut illi dico noli meis litteris
quasi scripturis canonicis inseruire. s
in illis & qđ non credebas cum inueneris
incunctant̃ crede. in istis autem quod
certũ non habebaᷤ nisi certum intellexeriᷤᷤ
noli firme. retinere.. ita illi dico noli me¬
as litteras ex tua opinione. uel conten¬
tione. s ex diuina lectione. uel incon¬
cussa ratione corrigere. Si quid in eis
ueri comprehenderis. existendo non est
meum: at intelligendo & annndo &
tuum sit. & incum. Si quid autẽ falsi
coniuceris. errando fuerit meũ. s am
cauendo nec tuum sit nec meum. Ul.
inc itaq tertius hic liber sumat ex¬

Expanded text:
multo maxime in his, ubi ipsa magnimulto maxime in his, ubi ipsa magnitudo quaestionis utinam tam multos inventores habere posset, quam multos contradictores habet. Verumtamecut lectorem meum nolo mihi esse deditum, ita correctorem nolo sibi. Ille me non amet amplius quam catholicam fidem, iste se non amet amplius quam catholicam veritatem. Sicut illi dico, Noli meis litteris quasi Scripturis canonicis inservire; sed in illis et quod non credebas, cum inveneris, incunctanter crede, in istis autem quod certum non habebas, nisi certum intellexeris, noli firmiter retinere: ita illi dico, Noli meas litteras ex tua opinione vel contentione, sed ex divina lectione vel inconcussa ratione corrigere. Si quid in eis veri comprehenderis, existendo non est meum, at intelligendo et amando et tuum sit et meum: si quid autem falsi conviceris, errando fuerit meum, sed jam cavendo nec tuum sit nec meum. 3. Hinc itaque tertius hic liber sumat ex
Abbreviated transcription (Latin):
gitantib ut eoꝵ in xp̃o laudabilibus
studiis. lingua ac stilo meo quas bigas
in me caritas agitat maxime seruiã.
egoq ipse multa quȩ nesciebam scri-¬
bendo me. didicisse confittar. ñ debet
labor hic m̃s cuiquã pigro aut multũ
docto uideri suꝑfliuis. cum multis
impigris multisq indoctis int̾ quos
etiam mͥ non parua ex parte sit neces.¬
sarius. Ex his gͥ quȩ ab illis de hac
re scripta iam legimꝰ. plurimũ amini¬
niculati & aduiti. ea quȩ. de. trinitate.
uno summo sũmeq bono do pie quȩri
& disseri posse. arbitror. ipso exortante
quęrenda atq adiuante. disserenda
suscepi. ut si alia ñ sunt huiꝰ modi scri¬
pra. sit quod habeamꝰ. & legant qui uo¬
luerint & ualuerint. Si autẽ. iam sunt:
tantõ facilius aliqua inueniant᷑. qnͣto
talia plura ẽẽ potuerint. Sane cũ in
om̃ib libris meis ñ solum piũ lectorẽ
s etiam liberum correctorẽ desiderẽ.

Expanded text:
gitantibus, ut eorum in Christo laudabilibus gitantibus, ut eorum in Christo laudabilibus studiis lingua ac stilo meo, quas bigas in me charitas agitat, maxime serviam, egoque ipse multa quae nesciebam, scribendo me didicisse confitear: non debet hic labor meus cuiquam pigro, aut multum docto videri superfluus, cum multis impigris multisque indoctis, inter quos etiam mihi, non parva ex parte sit necessarius. Ex his igitur quae ab aliis de hac re scripta jam legimus, plurimum adminiculati et adjuti, ea quae de Trinitate, uno summo summeque bono Deo, pie quaeri et disseri posse arbitror, ipso exhortante quaerenda atque adjuvante disserenda suscepi: ut si alia non sunt hujusmodi scripta, sit quod habeant et legant qui voluerint et valuerint; si autem jam sunt, tanto facilius aliqua inveniantur, quanto talia plura esse potuerint. 2. Sane cum in omnibus litteris meis non solum pium lectorem, sed etiam liberum correctorem desiderem,
Abbreviated transcription (Latin):
LUXT
malle me
legendo.
quam le¬
genda di-¬
ctando la¬
borare. Qui autẽ. hoc nolunt credere.
expiri uͦ & possunt & uolunt. dent quȩ
legendo uel meis inquisitionib respon¬
deatur. uel int̾rogationib alioꝵ quas
ꝓ mea ꝑsona qũa in seruitio xp̃i gero.¬
errorem carnalium & animaliũ homi-¬
num muniri in ardesco. necesse me pati::
& uideant quam facile ab isto labore.
me temꝑem. & quanto etiam gaudio
stilum possim habere feriatum. Q đ si
ea quȩ legimꝰ de his rebus sufficienter
edita in latino sermone. aut ñ sunt aut
non inueniuntur. aut certe difficile ã
nobis inueniri queunt. grecȩ autem
linguȩ. non sit nobis tantꝰ habitus ut
talium rerum libris legendis & intelli¬
gendis ullomͦ reperiamur idonei. quo
genere litterarum ex his quȩ. nobis pau¬
ca int̾pretata sunt. non dubito cuncta
quȩ utilit̾ querere. possumꝰ contineri.
fratrib autem ñ ualeam resisterę ui¬
re. quo eis seruus factus sum: flalꝰ¬

Expanded text:
lunt, malle me legendo quam legenda dictando laborare. Qui autem hoc nolunt credere, experiri autem et possunt et volunt, dent quae legendo vel meis inquisitionibus respondeantur vel interrogationibus aliorum, quas pro mea persona quam in servitio Christi gero,errorem carnalium et animalium hominum muniri inardesco, necesse est me pati: et videant quam facile ab isto labore me temperem, et quanto etiam gaudio stilum possim habere feriatum. Quod si ea quae legimus de his rebus, sufficienter edita in latino sermone aut non sunt, aut non inveniuntur, aut certe difficile a nobis inveniri queunt, graecae autem linguae non sit nobis tantus habitus, ut talium rerum libris legendis et intelligendis ullo modo reperiamur idonei, quo genere litterarum ex iis quae nobis pauca intepretata sunt, non dubito cuncta quae utiliter quaerere possumus contineri; fratribus autem non valeam resistere, jure quo eis servus factus sum fla
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑuestigatione. corporalium rerũ atq
motionũ. s a sua suspitione & errore.
platis. Dicam si potero qͥddam exem¬
pligr̃a. quo hȩc aꝑtiora sint. Est certe.
incorpore humano quȩdam molescar¬
nis & formȩ species. & ordo distinctioq
mẽbroꝵ. & temꝑatio ualitudinis. Hoc
corpꝰ inspirata anima regit eademq
rationalis. & ido quauis mutabilis tam̃
quȩ possit illius incõmutabilis sapi-¬
entiȩ particeps eẽ. ut sit participatio
ciꝰ in idipsum. sicut in psalmo scriptu
quȩ edificat᷑ ut ciuitas. cuiꝰ participatio
eiꝰ in id ipsum. Idipsum quippe hoc lo¬
co illud summũ & in cõmutabile. bonũ
intelligitur. qd̾ ds est. atq sapientia uo

Expanded text:
pervestigatione corporalium rerum atque pervestigatione corporalium rerum atque motionum, sed a sua suspicione et errore prolatis. 8. Dicam si potero quiddam, exempli gratia, quo haec apertiora sint. Est certe in corpore humano quaedam moles carnis, et formae species, et ordo distinctioque membrorum, et temperatio valetudinis: hoc corpus inspirata anima regit, eademque rationalis; et ideo quamvis mutabilis, tamen quae possit illius incommutabilis sapientiae particeps esse, ut sit participatio ejus in idipsum, sicut in Psalmo scriptumquae aedificatur ut civitas, cujus participatio ejus in idipsum . Idipsum quippe hoc loco illud summum et incommutabile bonum intelligitur, quod Deus est, atque sapientia vo
Abbreviated transcription (Latin):
rationẽ. sicuti sunt quȩ uel breuissi-¬
mis uel certe. ñ longiᷤᷤ int̾uallis tempoꝵ
celo. terra. mariq mutant᷑. siue nascen-¬
tib siue occidentib reb. siue alias alit̃
atq alit apparentib Aua uͦ qũauis
ex ipso ordine uenientia: tam̃ propter
longiora interualla tempoꝵ minꝰ usi.¬
tata. Quȩ licet multi stupeant. ab
inquisitorib huiꝰ scłi comprehensa st̃ :
& ꝓgressu gñationũ quo scpius repeti¬
ta & a plurib cognita. cõ minꝰ mira st̃:
sicuti sunt defectus luminariũ. & ra-¬
ro existentes quedam species sẏderum.
& terrȩmotꝰ. & monstruosi partꝰ ani-¬
mantiũ. & quȩq simila: quoꝵ nichil
fit nͥ dĩ uoluntate: s plerisq ñ appar&.
ltaq licuit uanitati phylosophoꝵ eti¬
am causis aliisca tribuere. uel ueris ut
ꝓximis cum om̃ino uidere. ñ possent
suꝑiorẽ cȩteris om̃ib causam idẽ uo¬
luntatẽ dĩ. uel falsis. & ne ab ipsa qͥdẽ

Expanded text:
rationem: sicuti sunt quae vel brevissirationem: sicuti sunt quae vel brevissimis, vel certe non longis intervallis temporum, coelo, terra, marique mutantur, sive nascentibus, sive occidentibus rebus, sive alias aliter atque aliter apparentibus: alia vero quamvis ex ipso ordine venientia, tamen propter longiora intervalla temporum minus usitata. Quae licet multi stupeant, ab inquisitoribus hujus saeculi comprehensa sunt, et progressu generationum quo saepius repetita, et a pluribus cognita, eo minus mira sunt. Sicuti sunt defectus luminarium, et raro existentes quaedam species siderum, et terrae motus, et monstruosi partus animantium, et quaecumque similia, quorum nihil fit nisi voluntate Dei, sed plerisque non apparet. Itaque licuit vanitati philosophorum, etiam causis aliis ea tribuere, vel veris, sed proximis, cum omnino videre non possent superiorem caeteris omnibus causam, id est voluntatem Dei; vel falsis, et ne ab ipsa quidem
Abbreviated transcription (Latin):
li tunc agebant & illas corpoꝵ
species apparentes oculis hominũ &
illas uoces aurib insonantes. cũ ipsa
sensibilis creatura ad nutũ seruiens
conditoris in qđd opꝰ erat ꝓ tempore.
uertebat᷑: sic̃ in libro sapientiȩ scͥptũ est:
Creatura eñĩ tͥ factori deseruiens exten¬
diturm torm̃tũ aduersũ inustos. &
leuior fit ad benefaciendũ his qui in
te confidunt. Propt̃ hoc & tunc in om¬
nia se transfigurans om̃ium nutrici¬
gr̃e tuȩ. deseruiebat. ad uoluntatem
hoꝵ. qui te desiderabant. Peruenit enĩ
potentia uoluntatis dĩ ꝑ creaturam
spiritalem usq ad effectꝰ uisibiles &
sensibiles creaturȩ corporalis. Ubi eñĩ
ñ oꝑatur qđ uult dĩ om̃ipotentis sapi¬
entia. quȩ ꝑtinet a fine usq ad finem
S alius est ordo naturalis in conuersio¬
ne. & mutabilitate. corpoꝵ: qui quauis
etiam ipse ad nutũ di seruiat. ꝑseue.¬
rantia tam̃ consuetudinis amisit ãmi-¬

Expanded text:
li tunc agebant et illas corporum li tunc agebant et illas corporum species apparentes oculis hominum, et illas voces insonantes auribus, cum ipsa sensibilis creatura ad nutum serviens Conditori, in quod opus erat pro tempore vertebatur, sicut in libro Sapientiae scriptum est: Creatura, inquit, Factori deserviens extenditur in tormentum adversus injustos, et lenior fit ad benefaciendum his qui in te confidant. Propter quod et tunc in omnia se transfigurans omgratiae tuae deserviebat ad voluntatem hominum, qui ad te desiderabant . Pervenit enim potentia voluntatis Dei per creaturam spiritualem, usque ad effectus visibiles atque sensibiles creaturae corporalis. Ubi enim non operatur quod vult Dei omnipotentis sapientia, quae pertendit a fine usque ad finem Sed alius est ordo naturalis in conversione et mutabilitate corporum, qui quamvis etiam ipse ad nutum Dei serviat, perseverantia tamen consuetudinis amisit admi
Abbreviated transcription (Latin):
ed fateor excedere uires intentioniᷤᷤ
meȩ utrum angłi manente. spirita-¬
li sui corpis qualitate ꝑ hanc occul-¬
tius opantes assumant ex inferioribus¬
dementis corpulentiorib qđ sibi coap¬
tatũ quasi aliqua uestem mutent &
uertant in quaslibet species corporales
etiam ipsas ueras. sicut aqua uera in ue¬
rum uinũ conuersa ẽ a dño. an ipsa
ꝓpria corpora sua transforment in qđ̃
uoluerint. accõmodata ad id qđ̃ agunt.
S qđ libet hoꝵ sit: ad p̃sentẽ question̾ẽ.
ñ ꝑtinet. Et quamuis hec qm̃ homo
sum nullo exꝑimento possim compre.¬
hendere. sicut angłi qui hȩc agunt.
& magis canorunt quam ego noui. qͣti¬
nus mutet᷑ corpꝰ meũ in affectu uolun¬
tatis mee. siue. qđ in me. siue qd̃ ex ali¬
is exꝑtus sim. Qͥd hoꝵ tam̃ ex diui¬
narũ scripturarũ auctoritatib credã
nunc ñ est opꝰ dicere. ne. cogar ꝓbare.
& fiat sermo longior. de qua non indi¬
get p̃sens questio. IIII.¬
unc illud uidendũ ẽ: utrũ ange¬

Expanded text:
ed fateor excedere vires intentionis meae utrum angeli, manente spirituali sui corporis qualitate, per hanc occultius opelementis corpulentioribus, quod sibi coaptatum, quasi aliquam vestem mutent et vertant in quaslibet species corporales, etiam ipsas veras, sicut aqua vera in verum vinum conversa est a Domino : an ipsa propria corpora sua transforment in quod voluerint, accommodate ad id quod agunt. Sed quodlibet horum sit, ad praesentem quaestionem non pertinet. Et quamvis haec, quoniam homo sum, nullo experimento possim comprehendere, sicut Angeli qui haec agunt, et magis ea norunt quam ego novi, quatenus mutetur corpus meum in affectu voluntatis meae, sive quod in me, sive quod ex aliis expertus sum: quid horum tamen ex divinarum Scripturarum auctoritatibus credam, nunc non opus est dicere, ne cogar probare, et fiat sermo longior de re qua non indiget praesens quaestio. 6. Illud nunc videndum est, utrum Ange
Abbreviated transcription (Latin):
aicit: Ad qũẽ autẽ angłoꝵ dixit ali¬
quando sede ad dexteram meã. quoad
usq ponam inunicos tuos scabellum
pedũ tuoꝵ. N onne om̃s sunt mini¬
stri sp̃c ad ministrationẽ missi. ꝓpter
eos qui futuri sunt hereditate possi.¬
dere salut̃e: Hic ostendit illa omĩa ñ
solum ꝑ angłos facta. s etiam ꝓpter noᷤ
thios etiam scriptũ ẽ. Omĩa hȩc in
figura contingebant illis. scripta sunt
autẽ ad correctionẽ nr̃am. in quos fi¬
nis scłoꝵ obuenit. Deinde quia tunc
ꝑ angłos nunc autem ꝑ filium sermo
factus ẽ: consequent̃ aꝑteq demoniꝰt᷑us.
ꝓpterea inquit abundantiꝰ oportet
attendere nos ea que audiuimꝰ. ne.
forte defluamꝰ. Si enim qui ꝑ angło ᷤᷤ
dictus sermo factus ẽ firmꝰ. & om̃is
preuaricatio & inobedicntia iustam
accepit mercedis retributionẽ. quomͦ
nos effugicmꝰ. tantã negligentes salu-
tem: Et quasi querentes quã salutẽ

Expanded text:
dicit: Ad quem autem Angelorum dixit alidicit: Ad quem autem Angelorum dixit aliquando: Sede ad dexteram meam, quo usque ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum? Nonne omnes sunt ministri spiritus, ad ministrationem missi, propter eos qui futuri sunt haereditate possidere salutem ? Hinc ostendit illa omnia non solum per Angelos facta, sed etiam propter nos c in figura contingebant illis; scripta sunt autem ad correptionem nostram, in quos finis saeculorum obvenit . Deinde quia tunc per Angelos, nunc autem per Filium sermo factus est, consequenter aperteque demonstrans: Propterea, inquit, abundantius oportet attendere nos ea quae audivimus, ne forte defluamus: si enim qui per Angelos dictus sermo factus est firmus et omnis praeuaricatio et inoboedientia iustam accepit mercedis retributionem, quo- . modo nos effugiemus tantam negltem? Et quasi quaereres quam salutem,
Abbreviated transcription (Latin):
ones & memorie. & uoluntates. & om̃is
incorporea natura. Uisibile autem
quicqu̾a non ẽ: qđ non sit mutabile.
citur essentia dĩ ubi ꝓ modulo nr̃o
ex quantulacũq particula intelligi
sunt: cum d̾s illis scđm suam dispen¬
sationẽ temporib congruam p̃senta¬
retur. ꝑ creaturã facta ẽẽ. manifestũ
est. Et si nos latet quomͦ eaminists
angłis fecerit. ꝑ angłos tam̃ ẽe facta
non ex nr̃o sensu dicimꝰ. ne: cuiquam
enim auctoritas diuinarũ scriptura¬
rum unde mens nr̃a deuiare. ñ debet.
nec relicto solidam̃to diuini eloquii
ꝑ suspitionũ suatũ abruta p̃cipitari.
ubi nec sensus corporis regit. nec ꝑspi-¬
cua ratio uelĩtatis dũcet. Aptissime.
quippe scriptũ est in epła aa hebreos.
cum dispensatio noui testam̃ti a dispen-¬
satione ueteris testamenti scđ̾m congru¬
entiam scł̃oꝵ ac tẽpoꝵ distingueretur.
ñ tantũ illa uisibilia. s ipsum etiam
sermonẽ ꝑ angelos factum. Sic enim

Expanded text:
ones, et memoriae, et voluntates, et omnis incorporea creatura: visibile autem quidquam non est, quod non sit mutabile. citur, essentia Dei, ubi pro modulo nostro ex quantulacumque particulaintelligimusunt, cum Deus illis secundum suam dispensationem temporibus congruam praesentaretur, per creaturam facta esse manifestum est. Et si nos latet quomodo ea ministris Angelis fecerit, per Angelos tamen esse facta, non ex nostro sensu dicimus, ne cuiquam enim auctoritas divinarum Scripturarum, unde mens nostra deviare non debet, nec relicto solidamento divini eloquii per suspicionum suarum abrupta praecipitari, ubi nec sensus corporis regit, nec perspicua ratio veritatis elucet. Apertissime quippe scriptum est in Epistola ad Hebraeos, cum dispensatio Novi Testamenti a dispensatione Veteris Testamenti secundum congruentiam saeculorum ac temporum distingueretur, non tantum illa visibilia, sed ipsum etiam sermonem per Angelos factum. Sic enim
Abbreviated transcription (Latin):
de altissimis. quȩ in cęlis sunt quidem
ñ inuestigamꝰ. quo rerũ genere. & corpo¬
ra angłica scđm ꝓpriam dignitatẽ. & coꝵ
quȩdam corporalis actio continetur. scd̾m
spm̃ tam̃ dĩ missũ nobis de altissimis.
& imꝑtitam ciꝰ grãm mentib nr̃is. audeo
fiducialit̾ dicere nec dm̃ patre. nec¬

Expanded text:
de altissimis ? quae in coelis sunt quidem, non investigamus, quo rerum genere et corpora angelica secundum propriam dignitatem, et eorum quaedam corporalis actio continetur; secundum Spiritum tamen Dei missum nobis de altissimis et impartitam ejus gratiam mentibus nostris, audeo fiducialiter dicere, nec Deum Patre
Abbreviated transcription (Latin):
difficile estimamꝰ quȩ in terra sunt:
& quȩ in prospectu sunt: inuenimꝰ cũ
labore. Quȩ in cęlis autẽ sunt: quis
sensum uͦ tuum qͥs scit nisi tu dederis
sapientiam. & miseris sp̃m scm̃ tuum¬

Expanded text:
Difficile aestimamus quae in terra sunt, et quae in prospectu sunt inuenimus cum labore: quae autem in caelis sunt, quis em tuum quis sciet, nisi tu dederis sapientiam? Ite
Abbreviated transcription (Latin):
lib siue irrationabilib spiritib siue.
bonis ꝑ eiꝰ grãm. siue malis ꝑ ꝓpriam
uoluntatẽ. S queadmodũ corpora
crassiora & inferiora ꝑsubtiliora &
potentiora quodam ordine. regunt᷑.
ita om̃ia corpora ꝑ sp̃m uite. & sp̃s¬

Expanded text:
libus sive irrationalibus spirilibus sive irrationalibus spiribonis per ejus gratiam, sive malis per propriam voluntatem Sed quemadmodum corpora crassiora et inferiora per subtiliora, et potentiora quodam ordine reguntur; ita omnia corpora per spiritum
Abbreviated transcription (Latin):
eodem uerbo suo quȩ creauit regitatq
agit: S cum eandem materiem ex
uirga moysi in carnẽ serpentis ꝓxime.
ar ueracit̾ uertit. miraculũ fuit qͥdem
rei mutabilis. s tam̃ musitata muta¬¬
tio. Quis autẽ animat queq uiua
nascentia. nisi qui & illũ serpentem
cum resurgerent mortui. nisi qui ani¬
mat carnes muteris matru. ut orian¬

Expanded text:
eodem verbo suo quae creavit, regit atque eodem verbo suo quae creavit, regit atque agit? Sed cum eamdem materiam ex virga Moysi in carnem serpentis proxime ac velociter vertit, miraculum fuit , rei quidem mutabilis, sed tamen inusitata mutatio. Quis autem animat quaeque viva nascentia, nisi qui et illum serpentem cum resurgerent mortui , nisi qui animat carnes in uteris matrum, ut orian
Abbreviated transcription (Latin):
tantis & tam uelocit᷑ imbrib apparuit
uis diuina quib illud dabatur dispen¬
sabaturq miracłm. Itaq ds oꝑatur sol¬
lempnia fulgura atq tonitrua. S qͥa
in monte sẏna inusitato mͦ fiebant.
uocesq illę non strepitu confuso ede¬
bantur. s eis quędam signa dari certis.¬
simis indiciis apparebat: miracula erait.
Qͥs attrahit humorẽ ꝑ radicem uitis
ad botrũ. & uinũ facit. nisi d̾s qui &
homine. plantante. & rigante. increm̃tũ
dat: S cum ad nutũ dñ aqua in ui¬
nũ inusitata celeritate. conuersa est.
etiam stultis fatentib uis diuina decla¬
rata est. Quis arbusta fronde ac flore
ruit uirga sacerdotis aaron: collocuta
ẽ quodam modo cũ dubitante. huma¬
nitate diuinita Et lignis certe
om̃ib & om̃ib animalium carnib
gignendis atq formandis cõmuniᷤ ẽ
terrena materies. Et quis ca facit nisi
qui dixit ut hȩc terra ꝓduceret. & in

Expanded text:
tantis et tam velociter imbribus apparuit tantis et tam velociter imbribus apparuit vis divina, quibus illud dabatur dispensabaturque miraculum . Ita Deus operatur solemnia fulgura atque tonitrua: sed quia in monte Sina inusitato modo fiebant, vocesque illae non strepitu confuso edebantur, sed eis quaedam signa dari certissimis indiciis apparebat, miracula erant . Quis attrahit humorem per radicem vitis ad botrum, et vinum facit, nisi Deus, qui et homine plantante et rigante incrementum dat ? Sed cum ad nutum Domini aqua in vinum inusitata celeritate conversa est, etiam stultis fatentibus vis divina declarata est . Quis arbusta fronde ac flore ruit virga sacerdotis Aaron, collocuta est quodam modo cum dubitante humanitate divinitas . Et lignis certe omnibus et omnium animalium carnibus gignendis atque formandis communis est terrena materies: et quis ea facit, nisi qui dixit ut haec terra produceret , et in
Abbreviated transcription (Latin):
sibili spũ dĩ. cum hȩc om̃ia quȩ ꝑ corpo¬
rales motꝰ in illo oꝑe. fiunt ds̃ oꝑetur.
mouens primitꝰ inuisibilia ministroꝵ
siue animas nominũ. siue. occultorũ
spũum sibi subditas seruitutes. qͥd mi-¬
rum si etiam in creatura cęli & terrȩ.
maris & aeris facit ds quȩ. uult sensibi¬
lia atq uisibilia ad seapsum in eis sicut
oporteart ipss nout siguisicinaum &
demonstrandũ. non ipsa sua qua est
apparente. substantia quȩ omino incõ¬
mutabilis est. om̃ibq spiritib quos
creauit interiꝰ secretiusq sublimior:
Ui enim diuina totam spiritalẽ corpo¬
ralemq administrante. creaturã. om̃iũ
annoꝵ certis dieb aduocantur aquȩ
maris. & effundunt᷑ suꝑ faciem terre.
S cum hoc orante scõ helia factũ est:
quia precesserat tã continua & longa
serenitas ut fame deficerent homines.
nec ea hora qua ille dĩ seruus orauit
aer ipsa aliqua humida facie mox fu¬
turȩ pluuiȩ signa p̾tulerat. consecutis

Expanded text:
u Dei, cum haec omnia quae per corporales motus in illo opere fiunt, Deus operetur, movens primitus invisibilia ministrorum, sive animas hominum, sive occultorum spirituum sibi subditas servitutes: quid mirum si etiam in creatura coeli et terrae, maris et aeris, facit Deus quae vult sensibilia atque visibilia, ad se ipsum in eis, sicut oportere ipse novit, significandum et demonstrandum, non ipsa sua qua est apparente substantia, quae omnino incommutabilis est, omnibusque spiritibus, quos creavit, interius secretiusque sublimioi enim divina totam spiritualem corporalemque administrante creaturam, omnium annorum certis diebus advocantur aquae maris, et effunduntur super faciem terrae. Sed cum hoc orante sancto Elia factum est, quia praecesserat tam continua et tam longa serenitas, ut deficerent fame homines, nec ea hora qua ille Dei servus oravit, aer ipse aliqua humida facie mox futurae pluviae signa praetulerat, consecutis
Abbreviated transcription (Latin):
nisi data desuꝑ potestate. Datur autẽ
uel ad fallendos fallaces sicut egyptios.
& in ipsos etiam magos data ẽ. ut in eoꝵ
sp̃uum seductione. uiderent᷑ ãmirandi.
ã quib fiebant a di ueritate. dãpnandi.
uel ad ammonendos fideles ne tale.
aliquid facere. ꝓ magno desiderent.
ꝓpter quod etiam nõbis scripture.
auctoritate. sunt ꝓdita: uel ad exer¬
cendam. ꝓbandam. manifestandãq
iustoꝵ patientiam. Neq enĩ parua
uisibiliũ miraculoꝵ potentia. iob
cuncta quȩ habebat amisit. & filios.
& ipsam corporis sanitatẽ. Nec ideo
putandũ est ustis transgressorib angłis
ad nutũ seruire hanc uisibiliũ rerũ
materiam. s do potius a quo hȩc pote¬
stas datur. quantũ in sublimi & sp̃u¬
ali sede incõmutabilis iudicat. Nam
& dampnatis iniquis etiam in metallo
seruiunt aqua & ignis & terra. ut faci¬
ant inde qd̾ uolunt. s quantũ sinitur.
Nec sanc creatores illi mali angłi dicen¬

Expanded text:
nisi data desuper potestate. Datur autem nisi data desuper potestate. Datur autem vel ad fallendos fallaces, sicut in Aegyptios, et in ipsos etiam magos data est, ut iniquorum spirituum seductione viderentur admirandi, a quibus fiebant, a Dei veritate damnandi; vel ad admonendos fideles ne tale aliquid facere pro magno desiderent, propter quod etiam nobis Scripturae auctoritate sunt prodita; vel ad exercendam, probandam manifestandamque justorum patientiam. Neque enim parva visibilium miraculorum potentia. Job cuncta quae habuit amisit, et filios, et ipsam corporis sanitatem. Nec ideo putandum est istis transgressoribus angelis ad nutum servire hanc visibilium rerum materiam, sed Deo potius, a quo haec potestas datur, quantum in sublimi et spiritali sede incommutabilis judicat. Nam et damnatis iniquis etiam in metallo servit aqua, et ignis, et terra, ut faciant inde quod volunt, sed quantum sinitur; nec sane creatores illi mali angeli dicen
Abbreviated transcription (Latin):
sitatꝰ apparuit. s cum funt illa conti¬
nuato quasi quodam fluuio labenti¬
um manantiũq rerũ & ex occulto in
ꝓmptũ. atq ex ꝓmptu in occultum.
usitato itinere transeuntiũ natura.¬
lia dicuntur. Cum uͦ ammonendis
hominib inusitata inutabilitate inge.¬
runtur. magnalia nominant᷑. ULIͦ.
possit occurrere. cur scilicet ista
miracula etiam magicis artib fiant.
Nam & magi pharaonis similit̾ feccrt.
serpentes. & alia similia. S illua am¬
plius ẽ admirandũ. qͦmodo magoꝵ
illa potentia quȩ serpentes facere potu.¬
it: ubi ad muscas minutissimas uentũ
est om̃ino defecit. Scinifes enĩ muscu¬
le sunt breuissimȩ. qua tercia plaga
suꝑb egyptioꝵ populꝰ cedebatur.
Ibi certe deficientes magi: dixerunt.
Digitus dĩ ẽ hoc. Unde dat᷑ intelligi
ginem tanqũa in sui carcerem generis.
ab illius sublimis etheriȩ puritatis ha¬
bitatione. detrusas: ꝑ quas magice artes
possunt qͥcqͥd possunt. ualere. aliquid.

Expanded text:
ituri? Sed cum fiunt illa continuato quasi quodam fluvio labentium manantiumque rerum, et ex occulto, in promtum, atque ex prompto in occultum usitato itinere transeuntium, naturalia dicuntur: cum vero admonendis hominibus inusitata mutabilitate ingeruntur, magnalia nominantur. CAPUTpossit occurrere, cur scilicet ista miracula etiam magicis artibus fiant: nam et magi Pharaonis similiter erunt et alia similia. sed illud amplius est admirandum, quomodo magorum illa potentia, quae serpentes facere potuit, ubi ad muscas minutissimas uentum est omnino defecit. scinifes enim musculae sunt breuissimae, qua tertia plaga superbus Aegyptius populus caedebatur. ibi certe deficiDigitus Dei est hoc. Unde et intelligi ginem tanquam in sui generis carcerem, ab illius sublimis aethereae puritatis habitatione detrusas, per quas magicae artes possunt, quidquid possunt, valere aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
ibi seminata ñ eeñt. nec animalia tam
multa nulla mariũ feminarũq com-¬
mixtione precedente. siue in aqua. si¬
ue in terra. quȩ tam̃ crescunt. & cocun¬
do alia pariunt. cum illa nullis cocun¬
tib parentib orta sint. Et certe apes
semina filioꝵ ñ coeundo concipiunt:
s tanqua sparsa ꝑ terras ote colligunt.
Inuisibilium enĩ seminũ creator ipse.
cultis seminib accipiunt. ꝓgrediendi
primordia & incrementa debite mag.¬

Expanded text:
ibi seminata non essent; nec animalia tam ibi seminata non essent; nec animalia tam multa, nulla marium feminarumque commistione praecedente, sive in terra, sive in aqua, quae tamen crescunt, et coeundo alia pariunt, cum illa nullis coeuntibus parentibus orta sint. Et certe apes semina filiorum non coeundo concipiunt, sed tanquam sparsa per terras ore colligunt. Invisibilium enim seminum creator, ipse cultis seminibus accipiunt progrediendi primordia, et incrementa debitae mag
Abbreviated transcription (Latin):
lit̾q nascunt᷑. occulta quȩdam scmina
m istis corporeis mundi huiꝰ elementis
latent. Alia sunt enim hȩc iam conspi-¬
cua oculis nr̃is. ex fructib & animan.¬
tib: alia uͦ illa occulta istoꝵ scminũ
semina. Unde iubente. creatore. ꝓduxit
aqua prima natatilia. & uolatilia.
terra autẽ pͥma germina. & prima
sui generis animalia. Neq enĩ tunc
in huiꝰcemodi fetus ita ꝓducta sunt:
ut ineis quȩ ꝓducta sunt uis illa con-¬
sumpta sit. s plerũq desunt congrue.
temꝑamentoꝵ occasiones. quib erum¬
pant. & species suas ꝑagant. Ecce enĩ
breuissimꝰ surculꝰ semen ẽ: nam conue.¬
nient̾ mandatꝰ terrȩ. arborem facit.
huiꝰ aut̃e surculi subtiliꝰ sem̃ aliquod
eiusdem generis granũ ẽ: & hoc usq
nobis uisibile. lam uͦ huiꝰ etiam grani
sem̃. qu̾auis oculis uidere. nequeamꝰ.
ratione. tam̃ conicere. possumꝰ. qͥa nisi
talis aliqua uis eẽt in istis elementis.
ñ plerumq nascerentur ex terra. quȩ

Expanded text:
literque nascuntur, occulta quaedam semina in istis corporeis mundi hujus elementis latent. Alia sunt enim haec jam conspicua oculis nostris ex fructibus et animantibus; alia vero illa occulta istorum seminum semina, unde 18 jubente Creatore produxit aqua prima natatilia et volatilia, terra autem prima germina et prima sui generis animalia. Neque enim tunc in hujuscemodi fetus ita producta sunt, ut in eis, quae producta sunt, vis illa consummata sit: sed plerumque desunt congruae temperamentorum occasiones, quibus erumpant, et species suas peragant. Ecce enim brevissimus surculus semen est: nam convenienter mandatus terrae, arborem facit. Hujus autem surculi subtilius semen, aliquod ejusdem generis granum est, et hoc hujusque nobis visibile. Jam vero hujus etiam grani semen, quamvis oculis videre nequeamus, ratione tamen conjicere possumus; quia nisi talis vis esset aliqua in istis elementis, non plerumque nascerentur ex terra, quae
Abbreviated transcription (Latin):
secꝰ: & de agricultura similitudinem
assumens. ait: Ego plantaui. Apollo
rigauit. s ds increm̃tũ dedit. Sicut
gͦ in ipsa uita nr̃a mentẽ iustificando
formare ñ pot̾ nisi ds̃. p̃dicare. aute.
extrinsecꝰ euuangłm & homines pos¬
sunt. ñ solũ boni ꝑ ueritatẽ. s etiam
mali ꝑ occasionẽ. ita creationẽ rerum
uisibiliũ d̾s interiꝰ oꝑatur. exteriores
autẽ oꝑationes siue bonoꝵ siue maloꝵ.
uel angłoꝵ uel hominũ. siue etiam
quoꝵq animaliũ scđm imꝑium suũ.
& a se imꝑtitas distributiones potesta

Expanded text:
secus, et de agricultura similitudinem secus, et de agricultura similitudinem adsumens ait: ego plantaui, Apollo rigauit; sed deus incrementum dedit. sicut ergo in ipsa uita nostra mentem iustificando formare non potest nisi deus, praedicare autem extrinsecus euangelium et homines possunt non solum boni per ueritatem sed etiam mali per occasionem: ita creationem rerum uisibilium deus interius operatur, exteriores autem operationes siue bonorum siue malorum uel angelorum uel hominum siue etiam quorumcumque animalium secundum imperium suum et a se impertitas distributiones potesta
Abbreviated transcription (Latin):
nitudinis. distinctionesq formarum
ab originalib tanqua regulis sumunt.
Sicut gͦ nec parentes dicimꝰ creatores
hominũ. nec agricolas creatores fru¬
gũ. qũauis eoꝵ extrinsecꝰ adhibitis
motib ista creanda dĩ uirtꝰ interius
oꝑetur. ita ñ solum malos s nec bonos
angłos fas ẽ putari creatores. s ꝓ sub¬
tilitate sui sensꝰ & corporis semina ista¬
rum rerũ nobis occultiora nouerunt.
& ea ꝑ congruas temꝑationes elem̃toꝵ
latent̾ spargunt. atq ita & gygnen¬
darũ rerũ & accelerandoꝵ increm̃toꝵ
prebent occasiones. S nec boni hȩc
nisi quantũ ds̃ iubet. nec mali hȩc
iniuste faciunt. nͥ quantũ iuste. ipse.
ꝑmittit. Nam iniquimalicia uolun¬
tatẽ habet iniuistã suã. potestatẽ autẽ.
ñ nisi iuste accipit. siue ad suam pę¬
nam suie. ad alioꝵ. uel pęnã maloꝵ.
uel laudem bonoꝵ. Itaq apłs discernens
interius dm creantẽ atq formantem
ab oꝑib creature. quȩ ãmouent᷑ extrin-¬

Expanded text:
nitudinis distinctionesque formarum ab originalibus tanquam regulis sumunt. Sicut ergo nec parentes dicimus creatores hominum, nec agricolas creatores frugum, quamvis eorum extrinsecus adhibitis motibus ista creanda Dei virtus interius operetur: ita non solum malos, sed nec bonos Angelos fas est putare creatores, si pro subtilitate sui sensus et corporis, semina rerum istarum nobis occultiora noverunt, et ea per congruas temperationes elementorum latenter spargunt, atque ita gignendarum rerum et accelerandorum incrementorum praebent occasiones. Sed nec boni haec, nisi quantum Deus jubet, nec mali hiniuste faciunt nisi quantum iuste ipse permittit. nam iniqui malitia uoluntatem suam habent iniustam, potestatem autem non nisi iuste accipiunt siue ad suam poenam siue ad aliorum uel poenam malorum uel laudem bonorum. itaque apostolus discernens interius deum creantem atque formantem ab operibus creaturae, quae admouentur extrin
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ admodũ hȩc faciat ꝑ angłos suos.
& quantũ fieri uelit etiam ꝑꝰ angłos ma-¬
los. siue sinendo siue iubendo. siue co¬
gendo. ex occulta sede altissimi imꝑii
sui. nec oculoꝵ acie. penetrare. nec fi¬
dutia rationis enucleare. nec ꝓuectu
mentis comprehenderȩ. ualeo. ut tam
certꝰ hinc loquar ad om̃ia quȩ requiri
de his reb possunt. quã si essem angłs
aut ꝓpheta aut apłs. Cogitationes eñĩ
mortalium timidȩ: & certe ꝓuidentis
nr̃ȩ. Corpꝰ enim qd̃ corrũpitur aggra

Expanded text:
quemadmodum haec faciat per Angelos suos, quemadmodum haec faciat per Angelos suos, et quantum fieri velit etiam per angelos malos, sive sinendo, sive jubendo, sive cogendo, ex occulta sede altissimi imperii sui; nec oculorum acie penetrare, nec fiducia rationis enucleare, nec provectu mentis comprehendere valeo, ut tam certus hinc loquar ad omnia quae requiri de his rebus possunt, quam si essem angelus, aut propheta, aut apostolus. Cogitationes enim mortalium timidae, et incertae providentiae nostrae. Corpus enim quod corrumpitur, aggr
Abbreviated transcription (Latin):
mento. Illas ctiam nubes & ignes quomͦ
fecerint. uel assumpserint angłi ad sig¬
nificandũ qd̾ annuntiabant. etiam si
ostendebatur. quis nouit hominum:
Sicut infantes non norunt qđ in alta¬
ri ponitur. & ꝑacta pietatis celebratio¬
ne consumitur. unde uel quomodo
conficiatur. unde in usum religionis as-¬
sumatur. Et si nunqua discant exꝑim̃¬
to uel suo uel aliorum. & nunquam
illam specicm rerum uideant nisi inter
celebrationẽ. sacramentoꝵ cum offertur
& datur. dicaturq illis auctoritate gra-¬
uissima cuiꝰ corpꝰ & sanguis sit. nichil
aliua credent nisi om̃ino in illa specie.
dnm oculis apparuisse. mortalium. &
de latere. tali ꝑcusso liquorẽ illũ om̃ino
fluxisse. Michi aut̃ẽ omĩno utile est:
ut meminerim uirium mearũ. fr̃sq
meos ammoneam ut & ipsi meminerint
suarum. nec ultͣquam tutũ est humana
ꝓgrediatur infirmitas. Qũẽ ad modũ
enim hȩc faciant angłi uel potius deus.

Expanded text:
mento. 21. Illas etiam nubes et ignes quomodo mento. 21. Illas etiam nubes et ignes quomodo fecerint vel assumpserint Angeli ad significandum quod annuntiabant, etiam si ostendebatur, quis novit hominum? sicut infantes non noverunt quod in altari ponitur et peracta pietatis celebratione consumitur, unde vel quomodo conficiatur, unde in usum religionis assumatur. Et si nunquam discant experimento vel suo vel aliorum, et nunquam illam speciem rerum videant, nisi inter celebrationes Sacramentorum cum offertur et datur, dicaturque illis auctoritate gravissima, cujus corpus et sanguis sit, nihil aliud credent, nisi omnino in illa specie Dominum oculis apparuisse mortalium, et de latere tali percusso, liquorem illum omnino fluxisse . Mihi autem omnino utile est ut meminerim virium mearum, fratresque meos admoneam ut et ipsi meminerint suarum, ne ultra quam tutum est humana progrediatur infirmitas. Quemadmodum enim haec faciant Angeli, vel potius Deus
Abbreviated transcription (Latin):
tem exaltatum in hercmo serpentum
morsib non ꝑibant. uetus enim homo
nr̃ crucifixus ẽ cruci cũ illo. ut euacua¬
retur corpꝰ peccati. Per serpentẽ enim¬
mors intelligit᷑. quȩ facta ẽ ã serpente.
in paradyso. modo locutionis ꝑ effici¬
entem id qd̾ efficitur demonstrante.
Ergo uirga in serpentẽ. xp̃c in mortẽ.
Et serpens rursꝰ in uirgã. xp̃c in resur.¬
rectionẽ totꝰ cum corpore suo qd̾ est
eccł̃ia. qđ in fine. temporis erit: quem
serpentis cauda significat. qua moyses
tenuit ut rediret in uirgam. Serpen¬
tes autẽ magoꝵ. tanqũa mortui scłi.
nisi credentes in xp̃m tanqu̾a deuorati
in corpꝰ ciꝰ intrauerint. resurgere in illo
ñ potuerint. Lapis gͦ iacobut dixi me¬
luis aliquid significauit. quã serpentes
magoꝵ. At en̾im factũ magoꝵ mul-¬
tõ mirabilius. Uerum hȩc ita ñ preui-¬
dicant reb intelligendis. tanquã si ho-¬
niinis nom̃ scribatur auro. & di atra-¬

Expanded text:
tem exaltatum in eremo, serpentum tem exaltatum in eremo, serpentum morsibus non peribant. Vetus enim homo noster confixus est cruci cum illo, ut evacuaretur corpus peccati . Per serpentem enim intelligitur mors, quae facta est a serpente in paradiso , modo locutionis per efficientem id quod efficitur demonstrante. Ergo virga in serpentem, Christus in mortem: et serpens rursus in virgam, Christus in resurrectionem totus cum corpore suo, quod est Ecclesia , quod in fine temporis erit, quem serpentis cauda significat, quam Moyses tenuit, ut rediret in virgam . Serpentes autem magorum tanquam mortui saeculi, nisi credentes in Christum tanquam devorati in corpus ejus intraverint, resurgere in illo non poterunt . Lapis ergo Jacob, ut dixi, melius aliquid significavit quam serpentes magorum: at enim factum magorum multo mirabilius. Verum haec ita non praejudicant rebus intelligendis, tanquam si hominis nomen scribatur atrro, et Dei atra
Abbreviated transcription (Latin):
nem. & in serpentẽ angłica facul¬
tate. mutata ẽ. Quȩ facultas
cum desit homini. assumptꝰ ẽ tam̃ &
ab homine. lapis. ad talem aliquam
significationẽ. Int̾ factum angeli
& factum hominis. plurimu distat.
Illua & mirandũ est & intelligendũ:
hoc autem tantũmodo intelligendũ.
Quod ex utroq intelligitur fortassis
unum ẽ: at illa ex quib intelligitur
diuersa sunt: tanquã si dñi nom̃ & au-¬
ro & attram̃to scribatur. Lilud ẽ precio¬
sius illud uiluis. quod tam̃ utroꝙ sig.¬
lapis iacob: quam serpentes magoꝵ.
Nam sicut unctio lapidis xp̃m in car¬
ne in qua unctus ẽ oleo exultationiᷤ
pre participib suis. ita uirga moysi
conuersa in serpentem ipsum xp̃m
factum obedientẽ usq ad mortẽ crucis
significat. Unde ait. Si cut exaltauit
moyses serpentem in descrto. ita exalta¬
ri oportet filium hominis: ut om̃is qui
credit in cum ñ ꝑeat. s habeat uitam
ȩternam. Sicut intuentes illum serpen¬

Expanded text:
nem, et in serpentem angelica faculnem, et in serpentem angelica facultate mutata est : quae facultas cum desit homini, assumptus est tamen et ab homine lapis ad talem aliquam significationem . Inter factum angeli et factum hominis plurimum distat: illud et mirandum et intelligendum est, hoc autem tantummodo intelligendum. Quod ex utroque intelligitur, fortassis unum est; at illa ex quibus intelligitur, diversa sunt: tanquam si nomen Domini et auro et atramento scribatur; illud est pretiosius, illud vilius; quod tamen in utroque siglapis Jacob, quam serpentes magorum. Nam sicut unctio lapidis Christum in carne, in qua unctus est oleo exsultationis prae participibus suis ; ita virga Moysi conversa in serpentem, ipsum Christum factum obedientem usque ad mortem crucis . Unde ait, Sicut exaltavit Moyses serpentem in eremo; sic oportet exaltari Filium hominis, ut omnis qui credit in ipsum, non pereat, sed habeat vitam aeternam : sicut intuentes illum serpen