comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitate inqua nĩ audiunt uos: excutite pul¬
uerem de pedibꝰ ur̾is. S ait alius. Non gͦ filii
excussorum dici debuer̃: s filii ex cittientium.
Excutientes enum fecit illos dñs quib dixit:
excitite puluerem de pedib ur̃is: ñ excussos.
Subtilit᷑ quidem. quasi contradicere uoluit
p̃cedenti sententiȩ: quia iam ista tractata et
dicta erant. Ueruntam̃ nos quantũ adiuuat
dñs. querentes quomͦ recte dici potuerint etiã
excussi. quib dñs ait. excutite puluerẽ de ꝑe¬
dib ur̃is: inuenimꝰ ñ absurde dici potuisse.
Quãuis enim ipsi excuterent: seipsos excutie¬
baut. Hoc dico: quia qui excutit. aut se excutit.
aut aliquid aliud. Si aliquid aliud excutiat:
excutiens ẽ. excussus ñ ẽ. Si aut̃ se excutiat:
&e excutiensẽ. & excussus. Intendite hoc: pia¬
nius dican si potuero. Si alius excutiat: ex¬
cutiens ẽ ñ excussus. Si abalio excutiat᷑: ex¬

Expanded text:
civitate in qua non audiunt vos, excutite pulcivitate in qua non audiunt vos, excutite pulverem de pedibus vestris» . Sed ait alius, Non ergo «filii excussorum» dici debuerunt, sed filii excutientium: excutientes enim illos fecit Dominus, quibus dixit, «Excutite pulverem de pedibus vestris;» non excussos. Subtiliter quidem quasi contradicere voluit praecedenti sententiae, ille a quo jam ista tractata et dicta erant: verumtamen nos, quantum adjuvat Dominus, quaerentes quomodo recte dici potuerint etiam excussi, quibus ait Dominus, «Excutite pulverem de pedibus vestris;» invenimus non absurde dici potuisse. Quamvis enim ipsi excuterent, se ipsos excutiebant. Hoc dico: qui excutit, aut se excutit, aut aliquid aliud: si aliquid aliud excutiat, excutiens est, excussus non est; si autem se excutiat, et excutiens est et excussus. Intendite; hoc planius dicam, si potuero. Si aliud excutiat, excutiens est, non excussus; si ab alio excutiatur, ex
Abbreviated transcription (Latin):
possessio ꝑtenditur. & crescit usq ad fines trȩ:
Quia sic̃ sagitte in uanu potentis: sic filii ex¬
cussorum. De arcu excutiunt᷑ sagcite. Et qͣn¬
to fortior excusserit: tanto longius uadit sa¬
gitia. Quid̃ aut̃ fortuis excutiente dño: de ar¬
cu suo: maudat apłos suos. Non potuit eẽ
residium: qͦ ñ ꝑueniret sagitta. atã forti excus¬
sa. ꝑ uenit usq ad fines t̃re. Ideo ñ ultra: quia
nichilẽ ultra generis humani. Nain tautas
uires ille habet: ut eciam siuiltra eẽt quo ꝑten¬
deret sagcta. excuteret illuc sagittam. Sic st̃
autem & filii excussorum: quomͦ & illi excussi.
Quęsitum ẽ enim de hoc uerbõ. etiani abhis
qui ante nos uta tractar̃: quare silii excussoꝵ.
dicti sunt. uł qui sint intelligendi filii excusso¬
rum: & quib dam uisum ẽ sic̃ mͦ dixi filios ex¬
caritas ur̾a. Quȩsitum ẽ quare excussi dicti st̃¬
apłi: dictum ẽ. a quibꝰdam ideo illos appella¬
tos extussos. quia precepit eis dñs. Si exieritis de

Expanded text:
possessio pertenditur et crescit usque ad fines terrae? Quia «sicut sagittae in manu potentis, sic filii excussorum.» De arcu excutiuntur sagittae, et quanto fortior excusserit, tanto longius vadit sagitta. Quid autem fortius excutiente Domino? De arcu suo mandat Apostolos suos: non potuit esse residuum, quo non perveniret sagitta a tam forti excussa; pervenit usque ad fines terrae. Ideo non ultra, quia nihil est ultra generis humani. Nam tantas vires ille habet, ut etiam si ultra esset quo pertenderet sagitta, excuteret illuc sagittam. Sic sunt autem filii excussorum, quomodo et illi excussi. Quaesitum est enim de hoc verbo etiam ab iis qui ante nos ista tractarunt, quare filii excussorum dicti sunt, vel qui sunt intelligendi filii excussorum; et quibusdam visum est, sicut modo dixi, filios exCharitas vestra. Quaesitum est quare excussi Apostoli: dictum est a quibusdam, ideo illos appellatos excussos, quia praecepit eis Dominus, «Si exieritis de
Abbreviated transcription (Latin):
rłm: et auib dictum ẽ. crescite et multiplica¬
mini. Amagno uis habere qđ auibꝰ donatũ
ẽ : uoce quidem dĩ donatum ẽ. quis nesciat
s utere bonis istis si accipis: ce magis cogita qͦ¬
mͦ nutrias qui nati sunt. quã ut nascantur.
Qũ enim iã felicitas ẽ hab̃e filios: s bonos ha¬
bere. Denutriendis labora sinati fuerint: siau¬
tẽ ñ nati age gr̾as dõ. Forte minꝰ sollicitꝰ eris: et
tam̃ sterilis ñ remansisti illiꝰ matris. Forte ꝑte na¬
scunt᷑ sp̃italit̃ deista matie: quisunt in nouel¬
lis oltuarũ circumeuntes m̃sã dm̃. Consoletur
gͦte as: ut uideasbona ierłm. Illa em̃ bona s̃.
quare s̃ : qͥa et̃na s̃. Quare st̃ : qͥa ibi ẽ rex. ego
sum qͥ sũ. Ista uͦ bona st̃: & ñ st̃. Non enim
stant. labunt᷑. fluunt. filũ s̃ paruuli: blandi¬
ris paruulis. Blandiunt᷑ partuli. Nunquid
stant ineo: s optas ut crescant: ut accedat etas.
optas. S uide quia cum accedit una: altera

Expanded text:
m? Et avibus dictum est, «Crescite, et multiplicamini» . Pro magno vis habere quod avibus donatum est? Voce quidem Dei donatum est, quis nesciat? Sed utere bonis istis, si accipis; et magis cogita quomodo nutrias qui nati sunt, quam ut nascantur. Non enim jam felicitas est habere filios, sed bonos habere. De nutriendis labora, si nati fuerint; si autem non nati, age gratias Deo. Forte minus sollicitus eris, et tamen sterilis non remansisti illius matris. Forte per te nascuntur spiritualiter de ista matre, qui sunt ut novellae olivarum circumeuntes mensam Domini. Consoleturs, ut «videas bona Jerusalem.» Illa enim bona «sunt.» Quare «sunt?» Quia aeterna sunt. Quare «sunt?» Quia ibi est rex, «Ego sum qui sum» . Ista vero bona sunt, et non sunt: non enim stant; labuntur, fluunt. Filii sunt parvuli; blandiris parvulis, blandiuntur parvuli: numquid stant in eo? Sed optas ut crescant, ut accedat aetas optas. Sed vide quia cum accedit una, altera
Abbreviated transcription (Latin):
sacrilegum. ad̃oratorẽ idolorum. & forte nouit
&e uerum dicit. nec unũ nouit. nec duos. ł tres.
quẽ deduxer̃ ad fossam senem. decrepitũ. mortu¬
um ui lecto suo. turbȩ filiorum & nepotũ. ecce
ũ timuit dñm. & ples fecundissima domus eiꝰ.
clausit oculos eus. Quid adhoc dicturi sumus:
nichil illi potest euenire mali ut efferat filios
suos. inuos: quando iam mortuus a flliis ad se¬
pulchrũ głiosum deductꝰ ẽ. Excutiamꝰ gͦ: excuti¬
amꝰ si uolumꝰ ẽe filii excussorum. Etxeat huc ali¬
quid. Est enum homo: qui sic benedicet᷑. Et ne¬
ino tuet dñm: nͥ qui ẽ in mẽbris ipsius hõis.
Et multi homines sunt: & unꝰ homo ẽ. Multie¬

Expanded text:
sacrilegum, adoratorem idolorum et forte novit sacrilegum, adoratorem idolorum et forte novit et verum dicit, nec unum tantum novit, nec duos vel tres, quem deduxerunt ad fossam, senem, decrepitum, mortuum in lecto suo, turbae filiorum et nepotum. Ecce non timuit Dominum, et proles fecundissima domus ejus clausit oculos ejus. Quid ad hoc dicturi sumus? Nihil illi potest evenire mali, ut efferat filios suos vivus, quando jam mortuus a filiis ad sepulcrum gloriosum deductus est. 3. Excutiamus ergo, excutiamus, si volumus esse filii excussorum: exeat huc aliquid. Est enim quidam homo qui sic benedicitur; et nemo timet Dominum, nisi qui est in membris ipsius hominis: et multi homines sunt, et unus homo est; multi
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ sp̃s dĩ. Incipiamꝰ et nos excutere: ut simꝰ et nos
filii excussorum. Sienim filii erimꝰ excussorũ. eri¬
mꝰ in manu potenti tanꝗ sagitȩ: &e iaculat᷑ nos
de p̃cepto suo incorda hominũ ñdũ amantiũ
ut ꝑcussi sagittis uerborum dĩ ament. Nã si tali
a illis ceꝑimꝰ p̃dicare. filii aut fr̃s mei tumete
dnĩn. ut habeatis filios et nepotes. ut gaudeat
domꝰ ur̃a: ñ sagutamꝰ ut amet᷑ illa ȩterna ihe¬
rłm. Remanebunt inamore t̾renorũ ut uidẽ¬
tes ista abundare impiis. & si nob̃ ñ audent.
in corde suo tam̃ dicunt. Quare ille qui ñ ti¬
met dm̃ plenam domũ ht̃ filiis : & forte aluꝰ
dicit illi. Adhuc nescis: quid illi possit contu¬
gere. Quid si efferet illos quia ñ timet dm̃. & ad
hoc plures illi nati sunt. ut maiorẽ dolorẽ deil¬
lorum morte patiatur. s si talia dixeris. respori¬
debit łͥ & ille. Ego noui hominẽ impiũ. pagañ.

Expanded text:
Spiritus Dei. Incipiamus et nos excutere, ut simus et nos Spiritus Dei. Incipiamus et nos excutere, ut simus et nos filii excussorum. Si enim erimus filii excussorum, erimus in manu potentis tanquam sagittae, et jaculabitur nos de praecepto suo in corda hominum nondum amantium, ut percussa sagittis verborum Dei ament. Nam si tali illis praedicare: Filii, aut fratres mei, timete Dominum, ut habeatis filios et nepotes, ut gaudeat domus vestra; non sagittamus ut ametur illa aeterna Jerusalem: remanebunt in amore terrenorum, et videntes ista abundare impiis, etsi nobis non audent, in corde suo dicunt, Quare ille qui non timet Deum, plenam domum habet filiis? Et forte alius dicit illi: Adhuc nescis quid illi possit contingere; quid si efferet illos, quia non timet Deum, et ad hoc illi plures nati sunt, ut majorem dolorem de illorum morte patiatur? Sed si talia dixeris, respondebit tibi ille: Ego novi hominem impium, paganum,
Abbreviated transcription (Latin):
passi sunt martires. quanta exitia. quanta tor¬
m̃ta. scalores carcerum. stricturã cathenarum.
seuitiam ferarum. ardorem flãmarũ. acule¬
os contumeliarum. Ista om̃a passi ẽẽnt: nͥ
nescio quid uiderent quo se tenderent. quod
adhuꝰ scłi felicitatẽ ñ ꝑtineret. Turpe ẽ au¬
tẽ ut natalitia martirum celebremꝰ. horum
iudelicet seruorũ dĩ. contempnentiũ mun¬
dũ istum ꝓpt̃ sempit̾tiam felicitatẽ. & acci¬
piamꝰ qđ hic scriptũ ẽ. ꝓp̃senti felicitate:
ut cuicũq forte homini dĩ fideli ciii alliꝰ
ierłm contingat etiam ducta uxore. filios
ñ habere. Dicauiꝰ. ñ timet hom̃o iste dum.
Nam si timeret dñt: uxor eius tanquã uinea fer¬
tilis ẽẽt indomo eiꝰ ñsterilis ut nullũ generaret.
Et si tumeret dñm hõ iste: filii ipsus circũda¬
rent m̃sam ipsius tanꝗ arbores oliuarũ. Si enĩ
talia dixerimꝰ: animales sumꝰ ñ ꝑcipientes ea quȩ

Expanded text:
passi sunt martyres, quanta exitia, quanta torpassi sunt martyres, quanta exitia, quanta tormenta, squalores carcerum, stricturam catenarum, saevitiam ferarum, ardorem flammarum, aculeos contumeliarum! Ista omnia passi essent, nisi nescio quid viderent quo se tenderent, quod ad hujus saeculi felicitatem non pertinet? Turpe est autem ut natalitia martyrum celebremus, horum videlicet servorum Dei contemnentium mundum istum propter sempiternam felicitatem, et accipiamus quod hic scriptum est pro praesenti felicitate, ut cuicumque forte homini Dei fideli, civi illius Jerusalem, contingat etiam ducta uxore filios non habere, dicamus: Non timet homo iste Dominum; nam si timeret Dominum, uxor ejus tanquam vinea fertilis esset in domo ejus, non sterilis, ut nullum generaret; et si timeret Dominum homo iste, filii ipsius circumdarent mensam ipsius, tanquam arbores olivarum. Si enim talia dixerimus, animales sumus, non percipientes quae sunt
Abbreviated transcription (Latin):
b consticiit. In uolucrum hoc: nescio quid ha¬
bet uitꝰ. Memunt aut̃ caritas ur̃a cum suꝑio¬
rem psalmum uob̃ tractarẽ qui ẽ ante istum:
incurrisse nos in quendã uersũ obscurũ ubi
dictum ẽ. sic̃ sagtite in manu potentis. sic filii
excussorum. Et cũ quexeremꝰ qui sint filii excus¬
sorum. uisũ ẽ nob suggerente quantũ cred̾imꝰ
dño filios excussorum apłos ẽẽ dictos filios pro¬
cuti s̃. & figuris rerum tanqͣ misteriorũ in uo¬
lucris: cooperuer̃ inttellectũ. Qui intellectꝰ
ꝓdire ñ potiit ad homines: nͥ in uolucra
ula excuterent᷑. Und̾e d̾icti sunt illi filii excus¬
sorum. qui de ꝓpħis excussorism ꝓficer᷑. Ergo
& nos excutiamꝰ istum neꝑ inuolucra fallam᷑.
& tangentes qđ intꝰ ẽ. et ñ uidentes. Bicamꝰ
forte liguum ꝓ auro. aut testam ꝓ argento:
excutiamꝰ suudet᷑ caritati ur̃e : aderit dñs
ut ꝓcedat qđ intus ẽ. Maxie fr̃s mei quia
mattirum natalitia celebramꝰ: quanta mala

Expanded text:
hoc nescio quid habet intus. Meminit autem Charitas vestra, cum superiorem psalmum vobis tractarem, qui est ante istum, incurrisse nos in quemdam versum obscurum, ubi dictum est, «Sicut sagittae in manu potentis, sic filii excussorum» ; et cum quaereremus qui sint «filii excussorum,» visum esse nobis, suggerente quantum credimus Domino, filios excussorum Apostolos dictos esse, filios Procuti sunt, et figuris rerum tanquam mysteriorum involucris cooperuerunt intellectum; qui intellectus prodire non potuit ad homines, nisi involucra illa excuterentur: unde dicti sunt illi «filii excussorum,» qui de Prophetis excussis profecerunt. Ergo et nos excutiamus istum, ne per involucra fallamur, et tangentes quod intus est et non videntes, dicamus forte lignum pro auro, aut testam pro argento. Excutiamus, si videtur Charitati vestrae: aderit Dominus, ut procedat quod intus est; maxime, fratres mei, quia martyrum natalitia celebramus. Quanta mala
Abbreviated transcription (Latin):
mortem: quã alti martires passi sunt. Confes¬
sus ẽ enim. Dilatꝰ ẽ ad torm̃ta: aliodie it¬
rabant torquere caruifices: absentẽ inuene¬
r̃. Edider̃ seuitiam suam. iacebat exaninis
sine senfu illis netorqueret᷑: cũ sensu aput
dm̃ ut corouaret᷑. Unde &e iste felix fr̃s. nĩ
tantũ nomine. s & p̃mio uitȩ et̃nȩ. si ista
dilexit. Ergo sic audiamꝰ istum psalmũ: tã¬
quã de xp̃o dicatur. Ecce om̃s herentes cor¬

Expanded text:
mortem, quam alii martyres passi sunt. Confesmortem, quam alii martyres passi sunt. Confessus est enim, dilatus est ad tormenta; alio die inrabant torquere carnifices, absentem invenerunt, perdiderunt saevitiam suam. Jacebat exanimis, sine sensu illis, ne torqueretur; cum sensu apud Deum, ut coronaretur. Unde et iste felix, fratres, non tantum nomine, sed et praemio vitae aeternae, si ista dilexit? 7. Ergo sic audiamus istum psalmum, tanquam de Christo dicatur: et omnes haerentes cor
Abbreviated transcription (Latin):
Intribulatione patientes. Martires gͦ ideo in tͥ¬
bulatione patientes erant: quia spe gaudebãt.
Sed quia nundum erat illud qđ ꝓmiittit᷑. quod
t᷑: s̃ ẽ spes. Si aut̃ quod ñ uidemꝰ. sꝑamꝰ: ꝑ pacien
lili qui eos occidebant: quȩ uid̃ebant amabant.
luli qui occidebantur adea quȩ ñ uidebant suspi¬
rabant: & ea quȩ ñ uidebant app̃hende festina¬
bant. Et qđ tardus occidebant᷑: moras sibi fie¬
ri arbitrant᷑. Ergo fr̃s felix martir. & uere fe¬
lix: ce nomine &e coiona citius hoddie dies ẽ con¬
tempsit mundum. An forte quia tunebat
dnĩn. ude erat felix. in de erat beatꝰ. quia u¬
xor eiꝰ tanꝗͣ uinea fertilis erat uitra. & filiĩ eiꝰ
circundedant insam enis: Omĩa ista ꝑfecta
ht̃: s incorpore illuis quihic describit᷑. Et qͥa
sic illa intellexit: contempsit p̾sentia. ut acci¬
peret futura. Noueritis aut̃ fr̃s ñ eũ passũ

Expanded text:
«In tribulatione patientes» . Martyres ergo in tr«In tribulatione patientes» . Martyres ergo in tribulatione patientes erant, quia spe gaudebant. Sed quia nondum erat illud quod promittitur, quid tur, non est spes: si autem quoxspectabant. Illi qui eos occidebant, quae videbant amabant: illi qui occidebantur, ad ea quae non videbant suspirabant, et ea quae non videbant, apprehendere festinabant; et quod tardius occidebantur, moras sibi fieri arbitrabantur. 6. Ergo, fratres, Felix martyr et vere felix et nomine et corona, cujus hodie dies est, contempsit mundum. An forte quia timebat Dominum, inde erat felix, inde erat beatus, quia uxor ejus tanquam vinea fertilis erat in terra, et filii ejus circumdederant mensam ejus? Omnia ista perfecte habet, sed in corpore illius qui hic describitur: et quia sic ille intellexit, contempsit praesentia, ut acciperet futura. Noveritis autem, fratres, non eum passum
Abbreviated transcription (Latin):
iam qͣuid ÷ tesponait : cum plures. xp̃ianosappel¬
lo in uno xp̃o: unum intelligo. Plures gͦ estis: et
unus estis. Piires stimꝰ: & unꝰ sumꝰ. Quomͦ plures
sumꝰ & unus sumꝰ : quia illi iheremꝰ cuiꝰ mẽbra
sitmꝰ. & quotũ caput incelo ẽ. ut m̃bra sequant᷑.
Ipse gͦ describat iam: quia manifestatum ẽ. q̃m
describit. Sic patebunt omĩa quȩ secunt᷑. tantũ
uos timete dñm. & ambulate inuiis eiꝰ. quando
illos uid̃eritis eẽ felicͤs infelicit̃. Scł̃i enim homi¬
nes: infelicit felices sunt. Martires autẽ: felicit̃
infelicis erant. Erant enim ad tempꝰ infelices: s in
etͣnum felices. Et in eoipso qđ erant ad tempus
infelices : putabant᷑ magis infelices quã erant.
Quid enim dic̃ apłs: quasi tristes: semꝑ aut̃ gau¬
dentes. Quare semꝑ: &e hic ce ibi: ꝓrsus. & hic ae
ibi. hic enim unde gaudenĩ despe: ibi unde gau¬
debimꝰ dere. Magium gaudiũ ht: spes gau¬
dentis. Et sispe gaudentes: uiãfte quid sequit᷑.

Expanded text:
i, quid tibi respondit? Cum plures Christianos appello, in uno Christo unum intelligo. Plures ergo estis, et unus estis; plures sumus, et unus sumus. Quomodo plures sumus, et unus sumus? Quia illi inhaeremus cujus membra sumus; et quorum caput in coelo est, ut membra sequantur. 5. Ipse ergo describat jam; quia manifestum est quem describit. Sic patebunt omnia quae sequuntur: tantum vos timete Dominum, et ambulate in viis ejus, et noillos videritis esse felices infeliciter. Saeculi enim homines infeliciter felices sunt: martyres autem feliciter infelices erant. Erant enim ad tempus infelices, sed in aeternum felices; et in eo ipso quod erant ad tempus infelices, putabantur magis infelices quam erant. Quid enim dicit Apostolus? «Quasi tristes, semper autem gaudentes» . Quare, «semper?» Et hic et ibi: prorsus et hic et ibi. Hic enim unde gaudemus? De spe. Ibi unde gaudebimus? De re. Magnum gaudium habet spes gaudentis. Et si «spe gaudentes,» videte quid sequitur:
Abbreviated transcription (Latin):
& fertilitatẽ fecunditatẽq coniugis: ñsurt bona
illiꝰ ierłm. quia bonia ista urt̾ra. morienttũs̃. illa
t̃ra uiuentium ẽ. Noli ualde ꝓ magno habere si
habes filios morituros: & si nͨ ante tẽ. certe pꝰ te.
Uis hab̾e filios uunꝗ morituros. & tecũ semꝑ ui¬
cturos: esto in illiꝰ corpore de quo diccum ẽ: uos au¬
tẽ estis corpꝰ xp̃i. et m̃bra. Nam ut hoc ostenãet
et ipse psalmꝰ. quia sic ẽ obscurus ut ammone¬
at pulsari: sic operuit ut uelit excuti. Aplurib
cȩpit. beati om̃s qui tunent añm: qui ambu¬
lant inuiis eiꝰ. Multis loquitur. S quia ipsi mł¬
ti unum s̃ in xp̃o: sequit᷑. & fingularit iam diẽ.¬

Expanded text:
sunt bona illius Jerusalem; quia bona ista in terra morientium sunt, illa terra viventium est. Noli valde pro magno habere, si habes filios morituros, etsi non ante te, certe post te. Vis habere filios nunquam morituros, et cum semper victuros? Esto in illius corpore, de quo dictum est, «Vos autem estis corpus Christi et membra.» 4. Nam ut hoc ostenderet et ipse Psalmus, quia sic est obscurus ut admoneat pulsari, sic opertus ut velit excuti, a pluribus coepit: «Beati omnes qui timent Dominum, qui ambulant in viis ejus.» Multis loquitur; sed quia ipsi multi unum sunt in
Abbreviated transcription (Latin):
tam sunt: quia suos honores quȩx̃. non xp̃i.
Qui aut̃ p̃dicat inporta: xp̃i honorẽ quęrit.
ñ fum. Et ideo qui p̾dicat in porta dicit: noli¬
te in me p̃sumere. Non enim ꝑ me: s: ꝑpor¬
tam intrabitis. Illi aut̃ qui uolunt hominis
inse p̃sumere: nolunt eos intrare ꝑ portam.
Non mirum si claudit᷑ contra illos porta: et
ociosi pulsent ut aperiat᷑. Adestote gͦ animo
ees. ꝓpt̾ etiam ctastinũ sermonẽ. et nostram
pollicitationẽ addiituante dño uobis reddendum.
ex euangłio de columba. In cuiꝰ nomine ꝓmisimꝰ:
in illius misccłia redaemꝰ. S ut possimꝰ eẽ idonei
redditores: ne audaces fuerimꝰ ꝓmissores: orate ꝓ

Expanded text:
tat sunt; quia suos honores quaerunt, non Christi. tat sunt; quia suos honores quaerunt, non Christi. Qui autem praedicat in porta, Christi honorem quaerit, non suum; et ideo qui praedicat in porta, dicit: Nolite in me praesumere; non enim per me, sed per portam intrabitis. Illi autem qui volunt homines in seipsos praesumere, nolunt eos intrare per portam: non mirum si clauditur contra illos porta, et otiosi pulsant ut aperiatur. Adestote ergo animopropter crastinum sermonem, ex nostra pollicitatione, adjuvante Domino, vobis reddendum ex Evangelio de columba. In cujus nomine promisimus, in illius misericordia reddemus. Sed ut possimus esse idonei redditores, ne audaces fuerimus promissores, orate pro
Abbreviated transcription (Latin):
cta ẽ domꝰ. Utrumq etum paulo ante dictũẽ.
Nisi dñs edificauerit domũ inuanũ labora¬
uer̃ edificantes eam. Et ne istam domũ audi¬
indo paruum aliquid putares: nisi dñs inqͥt
custo difrit ciuitatẽ. inuanũ laborauit qͥcusto¬
dit illam. Est gͦ domus: quȩ ẽ ciuitas. Ipsa gͦ
habet ianuam tanquam domus: & ht̃ portam
tanꝗͣ cuittas. Qui ẽ gͦ ianua domꝰ: ipse ẽ porta
cuitatis. Eego si xp̃c porta ciuitatis: ille nõ
erubescit qui in xp̃o stat: et sic p̃dicat. Qui au¬
tẽ contra xp̃m p̃dicat: daudit᷑ contra illũpor¬
ta. Qui sunt isti qui contra. xp̃m p̾dicant:
qui negant quiamissȩ ẽ sunt sagite de manu
poteritis. & ꝑuener̃ usq infines t̾rȩ. Et ipsa he
reditas dñi de qua dictum ẽ: postula ame et
dabo tͥ gentes hereditatẽ tuam & possessiotiẽ
tuam t̃minos t̾re. Predicatum ẽ. auditum ẽ
anteqiuam fieret: et iam factum nolunt ag¬
noscere. Qui disputant gͦ contra xp̃m. extra por¬

Expanded text:
ta est domus. Utrumque enim paulo ante dictum est: «Nisi Dominus aedificaverit domum, in vanum laboraverunt aedificantes eam;» et ne istam domum audiendo parvum aliquid putares, «Nisi Dominus,» inquit, «custodierit civitatem, in vanum laboravit qui custodit eam.» Illa est ergo domus quae est civitas. Ipsa ergo habet januam tanquam domus, et habet portam tanquam civitas. Qui est ergo janua domus, ipse est porta civitatis. Ergo si Christus porta civitatis, ille non erubescit qui in Christo stat, et sic praedicat. Qui autem contra Christum praedicat, clauditur contra illum porta. Qui sunt illi qui contra Christum praedicant? Qui negant quia missae sunt sagittae de manu potentis, et pervenerunt usque in fines terrae; et ipsa est haereditas Domini, de qua dereditatem tuam, et possessionem tuam terminos terrae» . Praedicatum est, auditum est, antequam fieret; et jam factum nolunt agnoscere Qui disputant ergo contra Christum, extra por
Abbreviated transcription (Latin):
nou ꝑcipit quȩ sunt sp̃s dĩ: cauendũ
ẽ ne homilies aniniales ñ ꝑcipientes quȩ sunt
sp̃s duĩ. scandalizentur potius in hoc psalmo ꝗͣ
edificent᷑. Dambreuit̃ quanꝗ eum cum canta¬
ret᷑ audiuimꝰ: quia breuis ẽ. curro eũ: nõ
tractans s legens. Et uidete quia sitalia qͥsꝙ
concupierit ꝓ magno a dõ qualia continet
iste psalmus. & forte ñ quia desertus ẽ ab illo.
s quia magis diligitur ñ acceꝑit. uid̾it ꝙ illa
que hic sic audiuit eẽ p̃mia timentiũ dm̃.
abundare illis qui ñ timent dm̃: nutent
gressus illius. & effundantur lapsus uesti¬
gia eius. & dicat in corde suo. sine causa de-¬
um timuisse. quando illa dona ñ meruit.
quȩ ꝓmisit tim̃tib se. Insuꝑ & illi accepe¬
r̃: qui eum ñ solum ñ tumuer̃. s etiã bla¬
sphemauer̃. Uid̾ete enum qͥd dicat.¬

Expanded text:
cipit quae sunt Spiritus Dei» ; cavendum est ne homines animales non percipientes quae sunt Spiritus Dei, scandalizentur potius in hoc psalmo, quam aedificentur. Nam breviter quanquam eum, cum cantaretur, audivimus, quia brevis est, curro eum, non tractans, sed legens. Et videte quia si talia quisque concupierit pro magno a Deo, qualia continet iste psalmus; et forte non quia desertus est ab illo, sed quia magis diligitur, non acceperit; videritque illa quae hic sic audivit esse praemia timentium Deum, abundare illis qui non timent Deum: nutent gressus illius, et effundantur lapsu vestigia ejus, et dicat in corde suo, sine causa se Deum timuisse, quando illa dona non meruit, quae promisit timentibus se; insuper et illi acceperunt, qui eum non solum non timuerunt, sed etiam blasphemaverunt. Videte enim quid dicat
Abbreviated transcription (Latin):
eccłȩ. quaudui parturit eccła: ipsi suit uitꝰ. et
boni et mali. fructus aut̃ uenitris iniacob erit:
quia ipsum dilex̃ mat̾. lacob dilexi dicit dñis:
esau aut̃ odio habuti. Ambo ãe tino utero ꝓcesse¬
r̃: unus amari meritit. alius repbari. In dilectis
cta ẽ tam multa hereditas: Dequa dict habet
infinem. Ecce hereditas dñr filii merces fructꝰ
uentris. Excussi s̃ quidam de manu dñi: sic̃ sa

Expanded text:
Ecclesiae, quamdiu parturit Ecclesia, ipsi sunt intus et Ecclesiae, quamdiu parturit Ecclesia, ipsi sunt intus et boni et mali. Fructus autem ventris in Jacob erat, quia ipsum dilexit mater. «Jacob dilexi,» dicit Deus, «Esau autem odio habui» . Ambo de uno utero processerunt; unus amari meruit, alius reprobari. In dilectis cta est tam multa haereditas, de qua dici habet in fine, «Ecce haereditas Domini, filii, merces fructus ventr
Abbreviated transcription (Latin):
nec in frustra peperit. Erit sem̃ scm̃ ui resur¬
rectione mortuorum: abundabunt iusti qui
diffusi funt mͦ u toto orbe t̾rarum. Gemit illos
eccła: parturit illos eccl̃a. luilla auteui resurre¬
ctione mortuorum apparebit partus eccłȩ.: trã¬
. siet dolor ce gemitus. Et quid dicet᷑: Ecce here¬
ditas dĩ filii merces fructꝰ uentris. huiꝰ fruciꝰ¬
uentris quȩ ẽ: ipsa merces resurgere a mortuis.
Que ẽ ipsa merces: surgere pꝰea quã sedistis.
Quȩ ẽ ipsa mertes: lactari pꝰea quã manducastis
panem doloris. Cuuis uentris: eccłȩ. In cuiꝰ uen¬
tre : quia eiꝰ tipum rebecca gestabat. Duo illigeͤ¬
iiui: tanquam duo popłi luctabant᷑. Una
mater: uiuisceribꝰ suis dissentientes fr̃s ũdum
natos continebat. Pulsabant materna uiscera: di¬
scordris internis. Gemebat illa: ium patiebat᷑: s
pariens discernebat: quos gemiuos pregnans.
ꝑtulerat. Dic et mͦ fr̃s quandui gemitꝰ datus ẽ

Expanded text:
nec frustra peperit: erit semen sanctum in resurnec frustra peperit: erit semen sanctum in resurrectione mortuorum; abundabunt justi, qui diffusi sunt modo toto orbe terrarum. Gemit illos Ecclesia, parturit illos Ecclesia: in illa autem resurrectione mortuorum apparebit partus Ecclesiae, transiet dolor et gemitus. Et quid dicetur? «Ecce haereditas Domini, filii, merces fructus ventris.» Hujus «frucventris.» Quae est ipsa merces? Resurgere a mortuis. Quae est ipsa merces? Surgere, posteaquam sedisti. Quae est ipsa merces? Laetari posteaquam manducasti panem doloris. Cujus ventris? Ecclesiae: in cujus ventre, quia ejus typum Rebecca gestabat, duo illi gemini tanquam duo populi luctabantur . Una mater in visceribus suis dissentientes fratres nondum natos continebat: pulsabant materna viscera discordiis internis; gemebat illa, vim patiebatur; sed pariens discernebat quos geminos praegnans pertulerat. Sic et modo, fratres, quamdiu gemitus datus est
Abbreviated transcription (Latin):
moriturus. Resurrexit lazarus: s mortturus. Re¬
Talem spera resurrectionem: &e ꝓpt̾ hoc esto xp̃i¬
anus: ñ ꝓpt̃ felicitatem t̃̾re huius. Nã si ꝓpter
felicitatẽ uitȩ huius uis ẽe. xp̃ianus. q̃siem᷑ illa
lux tua ñ hic quęsutit mund̃anã felicitatẽ: an¬
te lucem uis surgere. necesse ẽ ut intenebris ꝑ¬
seueres. Mutare: sequere lucem tuam. Qua resur¬
rexit: surge. Dede prius: & sic surge. Cum dede
dilectis: Ecce inquit hereditas dñi filii merces
fructus uentris. Quando dicit fructꝰ uentris:
parturiti sunt filiusti. Est quȩdam mulier:
in qua spiritalit oftenditur. qđ dictũ ẽ eue.
in geniitu parturies. Parit enum eccł̃a filios.
conix xp̃i. Et si parit: parturit. In cuius fig᷑a:
etiam eua mat̾ uiuorum appellata c̃. In men¬
bris parturientis: erat ille qui dicebat. filio¬
li mei quos iterum parturio: donec xp̃c
formetur in uob. S ñ frustra parturiuit:

Expanded text:
moriturus. Resurrexit Lazarus , sed moriturus; remoriturus. Resurrexit Lazarus , sed moriturus; re. Talem spera resurrectionem; et propter hoc esto christianus, non propter felicitatem terrae hujus. Nam si propter felicitatem vitae hujus vis esse christianus, quando illa lux tua non hic quaesivit mundanam felicitatem; ante lucem vis surgere; necesse est ut in tenebris perseveres. Mutare, sequere lucem tuam; qua resurrexit, surge: sede prius, et sic surge, «cum dederdilectis? «Ecce haereditas Domini, filii, merces fructus ventris.» Quando dicit, «fructus ventris;» parturiti sunt filii isti. Est quaedam mulier, in qua spiritualiter ostenditur quod dictum est Evae: «In gemitu parturies.» Parit enim Ecclesia filios conjux Christi; et si parit, parturit. In cujus figura etiam Eva «mater vivorum» appellata est . In membris parturientis erat ille qui dicebat: «Filioli mei, quos iterum parturio, donec Christus formetur in vobis» . Sed non frustra parturivit,
Abbreviated transcription (Latin):
S ut doceat te iste psaliꝰ quasi iut̃rogares.
quando surgã: fortassis priꝰquam sedero: cũ
Cũ dormierint dilecti eiꝰ tunc surgent dilecti
dilecti eius. Omĩium ẽ resurreccio mortuorum. S
quid ait apłs: Om̃s quidem resurgemꝰ: sed ñ¬
oũis uninutabinur. Resurgunt illi ad pęnas:
resurgemus nos quomͦ resurrexit dñs ñr. ut se¬
quamur caput nr̃m. si m̃bra ipsius sumꝰ. Si aut̃
m̃bra eius suius: tunc sumꝰ dilecti eius. tunc ad̃
nos ꝑtiniet illa resurrectio que p̾cessit indño.
Ut lux surrexit aute nos: nos pꝰ lucem. Quia in
uanum ẽ nob̃ ante lucem surgere: id ÷ altitu¬
dinem querere. antequã moriamͣ: cũ xp̃c lux¬
nr̃a ñ sit exaltatus in carne: nͥ postea quã mortu¬
us ẽ. Constitutigͦ menbra eiꝰ. & inm̃bris eius di¬
lecci eius. cum somnũ acceꝑimꝰ: tc̃ surgemꝰ ui
resurrectione mor turum. Unus resurrex̃: iã nõ

Expanded text:
Sed ut doceat te iste psalmus, quasi interrogares, Sed ut doceat te iste psalmus, quasi interrogares, Quando surgam? fortassis priusquam sedero? «Cumhoc Deus, cum dormierint dilecti ejus; tunc surgent dilecti dilecti ejus. Omnium est resurrectio mortuorum; sed quid ait Apostolus? «Omnes quidem resurgemus, sed nomnes immutabimur» . Resurgunt illi ad poenas; resurgimus nos quomodo resurrexit Dominus noster, ut sequamur caput nostrum, si membra ipsius sumus. Si autem membra ejus sumus, tunc sumus dilecti ejus, tunc ad nos pertinet illa resurrectio quae praecessit in Domino, ut lux surrexerit ante nos, nos post lucem: quia in vanum est nobis ante lucem surgere, id est, altitudinem quaerere antequam moriamur; cum Christuexlatatus in carne, nisi posteaquam mortuus est. Constituti ergo membra ejus, et in membris ejus dilecti ejus, cum somnum acceperimus, tunc surgemus in resurrectione mortuorum. Unus resurrexit, jam non
Abbreviated transcription (Latin):
mͦ iubeinur sedere. Quando erit nr̃a resurre¬
itio: Quando fuit dñi. Ad eum attende: qͥ te
p̃cessit. Nlam si ñ ipsum atcendis: iuanũ ẽ tͥ
ante lucem surgere. Ipse quando exaltatꝰ ẽ:
Cum mortuus ẽ. Ergo & tuam exaltationẽ: pꝰ
mortem spera. In resurrectionẽ mortuorũ spe¬
ra: quia ille resurrexit & ascendit. S uͥ dornui¬
uit: in cruce. Quando dormunt in cruce:
signum gestabat immno implebat qđ signifi¬
catũ ẽ in adam. Quia cũ dormiret adã: costa il¬
li detracta ẽ. & eua factaẽ. Sic et dñs cũ dormi¬
ret incruce. latus eiꝰ lancea ꝑcussũ ẽ: & sacra¬
m̃ta ꝓfluxer̃. unde facta ẽ eccła. Aeccłia enĩ
coniux am̃ facta ẽ de latere: quomͦ eua illa
facta ẽ de latere. Sed quomͦ illa ñ ẽ facta nisi
de latere dormientis: sic ista ñ ẽ facta nͥ de la-¬
tere morientis. Si gͦ ille ñ surrerit nͥ mortu¬
us. tu exaltationem speras. nͥ pꝰ hanc uitã:

Expanded text:
modo jubemur sedere; quando erit nostra surremodo jubemur sedere; quando erit nostra surrectio, quando fuit Domini. Ad eum attende, qui te praecessit: nam si non ipsum attendis, in vanum est tibi ante lucem surgere. Ipse quando exaltatus est? Cum mortuus est. Ergo et tuam exaltationem post mortem spera, in resurrectione mortuorum spera, quia ille resurrexit et ascendit. Sed ubi dormivit? In cruce. Quando dormivit in cruce, signum gestabat, imo implebat quod significatum est in Adam: quia cum dormiret Adam, costa illi detracta est, et Eva facta est ; sic et Domino cum dormiret in cruce, latus ejus lancea percussum est , et Sacramenta profluxerunt, unde facta est Ecclesia. Ecclesia enim conjux Domini facta est de latere, quomodo Eva facta est de latere. Sed quomodo illa non est facta nisi de latere dormientis, sic ista non est facta nisi de latere morientis. Si ergo ille non resurrexit nisi mortuus, tu exaltationem speras nisi post hanc vitam?
Abbreviated transcription (Latin):
humilitate uoluit comindare: nequis se
putaret uissum eẽ sedere: aut adiudicandũ.
aut ad epulandũ. & gaudendñ. & maiorem
suꝑbiam ibi quȩxeret: in significationem
humilitatis addidit. Qui manducatis panẽ
doloris. Illi gͦ manducant panẽ doloris: qͥ
gemunt in ista ꝑegrinatione. Ipsi sunt in
conualle plorationis. Ascensiones eium facit as
corde. Sed ubi illas disponit: Ascensiones inqͥt
in corde eius disposuit: Quis: ds. Si ascensioneᷤ
incorde: ideo cautant canticum graduum.
humiliemur in scło: ascendamus. Quom᷑: cor¬
de. Quia ipsa ascensio cordis: a conualle plo¬
ualles enim dicuntur: loca dep̾ssa t̾rarum.
Colles enun dicunt᷑: eminentiora loca: minꝰ
tam̃ quã montes. Multum excelsa loca t̃raꝵ:
montes dñr. Parum ẽ. Nonait acolle surgite:.
nec ait a campo. s a conualle: ut sit aliqͥd
humiluis quam campus. Si gͦ in conualle
plorationes manducas panem doloris: & di

Expanded text:
humilitatem voluit commendare; ne quis se humilitatem voluit commendare; ne quis se putaret jussum esse sedere aut ad judicandum, aut ad epulandum et gaudendum, et majorem superbiam ibi quaereret; in significationem humilitatis addidit, «Qui manducatis panem doloris.» Illi ergo manducant panem doloris, qui gemunt in ista peregrinatione. Ipsi sunt in convalle plorationis. Ascensiones enim facit Deus in corde. Sed ubi illas disponit? «Ascensiones,» inquit, «in corde ejus disposuit.» Quis? Deus. Si ascensiones in corde, ideo cantant canticum graduum. Humiliemur in saeculo: ascendamus. Quomodo? Corde. Quia ipsa ascensio cordis, a convalle plovalles enim dicuntur loca depressa terrarum: colles autem eminentiora loca, minus tamen quam montes; multum excelsa loca terrarum montes dicuntur. Parum est: non ait, A colle surgite; nec ait, a campo; sed, a convalle, ut sit aliquid humilius quam campus est. Si ergo in convalle plorationis manducas panem doloris, et di
Abbreviated transcription (Latin):
exaltauit. & donauit illi nom̃ qđ est super
ouĩe nom̃. lam uos adillud nomen festinatis.
Surgite: s postea quam sedistis. Surgere uul¬
tis: sed primo sedete. Et surgens ab humilitate:
ꝑuenis ad regnum. Nam si p̃ripis regnum:
cadis a regno antequam surgas. Potestis inqͥt
illi. Possumꝰ. Et ille. Calicem inquit quidem¬
meum bibetis: sedere aut̃ ad dexterã uł ad
suustram meam. ait. ñ ẽ meũ dare uobis:
aliis paratum ẽ a patre meo. Quid ÷ nonẽ
meum dare uob̃: ñ ẽ meum dare suꝑbis.
hoc enim adhuc erant. d siuultis illud acciꝑe:
nolite ẽẽ qđ estis. Aliis paratum ẽ: &e uos alii
estote: & uob̃ paratum ẽ. Quid ÷ alii estote :
prius humiliamini: qui iam uultis exalta¬
ri. Intellexer̃ gͦ humilitatẽ suturã sibi: et
correcti sunt. Ergo & nos hoc audiamꝰ quia
hocdicit psalmus iste: surgite pꝰea quã se¬
distis. S nequis putet se adhoc sedere ut
honoretur. ut oftenderet. quia sessione ista

Expanded text:
exaltavit, et donavit illi nomen quod est super omne nomen» . Jam vos ad illud nomen festinatis; «surgite,» sed «posteaquam sedistis.» Surgere vultis, sed primo sedete: et surgens ab humilitate, pervenis ad regnum. Nam si praeripis regnum, cadis a regno antequam surgas. «Potestis biberilli: «Possumus.» Et ille: «Calicem,» inquit, «meum bibetis; sedere autem ad dexteram, vel ad sinistram meam,» ait, «non est meum dare vobis: aliis paratum est a Patre meo» . Quid est, «non est meum dare vobis?» Non est meum dare superbis; hoc enim adhuc erant. Sed si vultis illud accipere, nolite esse quod estis. «Aliis paratum est;» et vos alii estote, et vobis paratum est. Quid est, Alii estote? Prius humiliamini, qui jam vultis exaltari. Intellexerunt ergo humilitatem profuturam sibi, et correcti sunt. Ergo et nos hoc audiamus, quia hoc dicit psalmus iste: «Surgite posteaquam sedistis.» 6. Sed ne quis putet se ad hoc sedere ut honoretur; ut ostenderet quia sessione ista
Abbreviated transcription (Latin):
dñm. Quomͦ: ut sit uxor eius. tanq uinea
fertilis. in lat̾ib domꝰ eiꝰ: & filii eius cirtũ¬
dent m̃sam eiꝰ tanꝗ oliuarũ nouellatio.
Ergo ꝑdider̃ mercedem suam qͥ ꝑꝑt̃ dm̃ etiã¬
uxores ducere noluer̃: s ait. qui noluit ducere
uxorem: aliter me ds̃ benedicet. Inimo uͦ aut
sic te benedicit: aut nonte benedicit. Aꝑte
dicta sententia ẽ: ecce sic benedicet᷑ homo:

Expanded text:
ejus tanquam vinea fertilis in lateribus domus ejus, et filii ejus circumdent mensam ejus, tanquam olivarum novellatio. Ergo perdiderunt mercedem suam, qui propter Deum etiauxores ducere noluerunt? Sed ait qui noluit ducere uxorem: Aliter me benedicet Deus. Imo vero, aut sic te benedicet, aut non te benedicet: aperte dicta sententia est, «Ecce sic benedicetur homo
Abbreviated transcription (Latin):
firmitas uirtutis. infirinitas sapientiȩ. s
ipsa uisirmitas. humilitas Ergo si sedit ex
infirmitate: sessio illa humilitatẽ significat.
Et ipsa sessio ipsius. id÷ humilitas ipsus: i¬
psa nos fecit saluos. Quia qđ infirmum est
dĩ: fortius est quam homines. Ideo dicit in¬
quodam psalmo. Dñe tu cognouisti sessionẽ
mneam: & resurrectionẽ meam. lãest humi¬
litatem meã: & exaltationẽ meam. Quid gͦ uoꝰ
aute lucem uultis exaltari. ofilii tebedei: sice
eium uos alloquam᷑. & ipsos potius nomine¬
mꝰ. qui ñ nob̃ irascuntur: qͥa ideo de illis ista
conscripta sunt. ut alii cauerent suꝑbiam.
inqua ipsi correpti sunt. Quid gͦ uultis ante
lucẽ surgere: Inuanum ẽ uob̃. Exaltari uul¬
tis: antequã humuliemini. Dñs ipse urͣ qui
õ lux ur̃a: humiliatꝰ ẽ ut exaltaret᷑. Audi¬
te paulum dicentẽ. Quicum in formadĩ noẽt.
ñ rapinã arbitratꝰ ẽ ẽẽ equalis dõ. Quare illi

Expanded text:
firmitas virtutis, infirmitas sapientiae: sed firmitas virtutis, infirmitas sapientiae: sed ipsa infirmitas, humilitas. Ergo si sedit ex infirmitate, sessio illa humilitatem significat. Et ipsa sessio ipsius, id est humilitas ipsius, ipsa nos fecit salvos; quia, «Quod infirmum est Dei, fortius est quam homines.» . Ideo dicit inquodam psalmo: «Domine, tu cognovisti sessionem meam, et resurrectionem meam» ; id est humilitatem meam, et exaltationem meam. Quid ergo vos ante lucem vultis exaltari, o filii Zebedaei? Sic enim loquamur, et ipsos potius nominemus, qui non nobis irascuntur; quia ideo de illis ista conscripta sunt, ut alii caverent superbiam in qua ipsi correpti sunt. Quid ergo vultis «ante lucem surgere? In vanum est vobis.» Exaltari vultis, antequam humiliemini? Dominus ipse vester, qui est lux vestra, humiliatus est ut exaltaretur. Audite Paulum dicentem: «Qui cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse aequalis Deo.» Quare illi
Abbreviated transcription (Latin):
sit ate dñe: ꝓpitius estotͥ. non fiet istud. An¬
te lucem uolebat surgere: & luci consilium
dare. Ded quid fecit dñs: fecit illum ut pꝰ luc̃e
surgat. Redi pꝰ me satana. Ideo enim sathana.
quia ante lucem uis surgere. Redi pꝰ me: ut e¬
go p̃cedam: tu sequaris. Quo ego eo: illuc eas.
Non quo tuuis ire: illuc me uelis ducere. Er
go illis. qui uolebant ante lucem furgere:
dicit psalimus. Inuanum ẽ uobis ante lucein
surgere. Et quando surgunus: Cum fuerimͦ
humiliati. Durgite. pꝰquam sedistis. Surre¬
ctio: exaltationem signuificat. dessio. humili¬
tatem significat. Aliis locis intelligitur
sessio in honore iudicandi: aliis locis humi¬
litatẽ oftendit. Quomͦ in honore iudicandi
sessio: sedebitis inquit suꝑ .xii. sedes: iudican¬
tes .xii. trib isrł. Quomͦ in signo humilita¬
tis sessio: hora sexta dñs fatigatus. sedit ad
puteum. fatigatio dñi. infirmitas fuit: in¬

Expanded text:
sit a te, Domine; propitius esto tibi: non fiet istud.» Ansit a te, Domine; propitius esto tibi: non fiet istud.» Ante lucem volebat surgere, et luci consilium dare. Sed quid fecit Dominus? Fecit illum ut post lucem surgeret: «Redi post me, satanas» . Ideo enim satanas, quia ante lucem vis surgere. «Redi post me,» ut ego praecedam, tu sequaris: qua ego eo, illac eas; non qua tu vis ire, illac me velis ducere. 5. Ergo illis qui volebant ante lucem surgere dicit Psalmus, «In vanum est vobis ante lucem surgere.» Et quando surgemus? Cum fuerimus humiliati: «Surgite» «posteaquam sedistis.» Surrectio exaltationem significat, sessio humilitatem significat. Aliis locis intelligitur sessio in honore judicandi, aliis locis humilitatem ostendit. Quomodo in honore judicandi sessio? «Sedebitis super duodecim sedes, judicantes duodecim tribus Israel» . Quomodo in signo humilitatis sessio? «Hora sexta Dominus fatigatus sedit ad puteum» . Fatigatio Domini, infirmitas Domini fuit, in
Abbreviated transcription (Latin):
bant surgere. Inuarium ibaut: quia ñ pꝰ lucem ibãt.
Iilis gͦ dicit iste psalmus: inuanum ẽ uob̃ ante lu¬
cem surgere. Tales erant filii rebedei qui auteqͣm
huiniliarentur scm passionem añi: iam fibi lo¬
ca eligebant nͥ sederent. unus ad dexteram alter
ad simstram. Ante lucem uolebant surgere: idõ
inuanum ibant. Reuocat illos dñs adhumilitate¬
cum hoc audiret: ce ait illis. Potestis bibere ealic̃e
quẽ ego bibiturus sum.: ego ueni humilis eẽ ÷
& uos ante me uultis c̃ẽ excelsi: quo ego eo: illic
sequimini ait. Nam si huc uultis ire quo ego ñ
eo: inuanum ẽ uob̃ ante lucem surgere. Et pe¬
trus ante lucem surrexerat: qͣndo consilium
dũo dare uolebat. ut ñ pateretur ꝓ nob̃. Dixe¬
rat enun ille de passione sua in qua salui fittu¬
ri eramꝰ. de ipsa hummilitate. humilis eium pas¬
sus ẽ. Cum gͦ de passione sua futura diceret:
expauit petrus qui illum paulo aute dixerat
filium dĩ. Tinuit ne moreretur: & ait illi. Ab¬

Expanded text:
ere; in vanum ibant, quia non post lucem ibant. Illis ergo dicit iste psalmus, «In vanum est vobis ante lucem surgere.» Tales erant filii Zebedaei, qui antequam humiliarentur secundum passionem Domini, jam sibi loca eligebant, ubi sederent, unus ad dexteram, alter ad sinistram: ante lucem volebant surgere; ideo in vanum ibant. Revocavit illos Dominus ad humilitatecum hoc audiret, et ait illis: «Potestis bibere calicem quem ego bibiturus sum» . Ego veni humilis esse, et vos ante me vultis esse excelsi? Qua ego eo, illac sequimini, ait. Nam si hac vultis ire, qua ego non eo, «In vanum est vobis ante lucem surgere.» Et Petrus ante lucem surrexerat, quando consilium  dare volebat, ut non pateretur pro nobis. Dixerat enim ille de passione sua, in qua salvi futuri eramus, de ipsa humilitate; humilis enim passus est: cum ergo de passione sua futura diceret, expavit Petrus, qui illum paulo ante dixerat Filium Dei; timuit ne moreretur, et ait illi, «Ab
Abbreviated transcription (Latin):
lis. ille fuit. Sint gͦ sic humiles: si uolunt ẽe
ibi excelsi. ubi xp̃c excelsus ẽ. Ait enumm de his
qui illi adheserant fide. in quib et nos sumꝰ:
cum. Magnum donum. magna gr̃a: magna ꝓ¬
sus : esto humilis: ubi humilis & ille fuit. ꝓꝑ¬
terea illis dicit ipsa lux. Non ẽ discipłs super
magistrum: nec scruus suꝑ dominũ suũ Qui

Expanded text:
lis ille fuit. Sint ergo hic humiles, si volunt ibi lis ille fuit. Sint ergo hic humiles, si volunt ibi esse excelsi, ubi Christus excelsus est. Ait enim de iis qui illi adhaeserant fide, in quibus et nos sumuscum» . Magnum donum, magna gratia, magna psus? Esto humilis, ubi et ille humilis fuit. Propterea illis dicit ipsa lux: «Non est discipulus super magistrum, nec servus
Abbreviated transcription (Latin):
miuit in cruce semel: & surrexit. Iamũ dor¬
init. Estote isrł: qitia ñ dormit. neq dormita¬
bit qui custodit isrł. Eia fr̃s. siuolumus sub
illo pastore uob̃cum oues sumꝰ. Tanquã uob̃
ex hoc loco doctores sumus: s subillo uno ma¬
liatꝰ ẽ ꝓpt̃ nos. & exaltatꝰ ẽ. ad custodiendos
nos: humiles simus. Nemo sibi arroget
aliquid nemo habet aliquiã boni. nͥ abillo
acceꝑit. qui solus bonus ẽ. Qui aut̃ sibi uolue¬
rit arrogare sapientiam: stultus ẽ. Sit humilis
ut inueniat sapientiam: & illumiet illum.
Si aut̃ autequam ueniat iu illum sapientia pu
tat se ẽẽ sapientẽ: aute lucem surgit. Intene
uanum ẽ uob̃ ante lucem surgere: si surgatis
antequam surgat lux: necesse ẽ ut uiuantate
remaneatis. quia intenebris eritis. Surrex̃ lux
ante xp̃m. Qui surgunt ante xp̃m: qui se uo¬
lunt p̃ponere xp̃o. Et qui sunt qui se uolunt
p̃ponere xp̃o: aui uolunt hic excelsi ẽẽ. uͥ humi¬

Expanded text:
mivit in cruce semel, et surrexit; jam non dormivit in cruce semel, et surrexit; jam non dormit. Estote Israel; quia non dormit, neque dormitabit, qui custodit Israel . Eia, fratres, si volumus sub illo Pastore vobiscum oves sumus. Tanquam vobis ex hoc loco doctores sumus; sed sub illo uno Maliatus est propter nos, et exaltatus est ad custodiendos nos, humiles simus. Nemo sibi arroget aliquid. Nemo habet aliquid boni, nisi ab illo acceperit, qui solus bonus est. Qui autem sibi voluerit arrogare sapientiam, stultus est. Sit humilis, ut veniat sapientia et illuminet illum. Si autem antequam veniat in illum sapientia, putat se esse sapientem; ante lucem surgit, et ambuvanum est vobis ante lucem surgere?» Si surgatis antequam surgat lux, necesse est ut in vanitate remaneatis, quia in tenebris eritis. Surrexit luxante Christum. Qui surgunt ante Christum? Qui se volunt praeponere Christo. Et qui sunt qui se volunt praeponere Christo? Qui volunt hic excelsi esse, ubi humi
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ intendant. & tanquani custodiant popłm
intentor interprecatur. quia suꝑ intendit. quia
desuꝑ uidet. Quomͦ enim iunitori altior locus
ad custo diendã uneam: sic et ep̃is altior locus
factus ẽ. Et de isto alto loco. periculosa reddit᷑
ratio: nisi eo cord̾e stemus hic. ut humilitate sub
pedibꝰ ur̾is simus. & ꝑ uob̃ oremus: ut qui no¬
uit m̃tes ur̃as ipse custodiat: quia nios intiantes
uos exeuntes. possumꝰ uidere. Usq adeo autẽ ũiudemꝰ
quiad cogitetis in cordab ur̃is: ut neq quid a¬
gatis. in domib ur̃is uidere possimus. Quomͦ
gͦ custodunur: quomͦ homines. Quantũ pos¬
snͥmis: quautum accepimus. Et quia nos sic̃
homines custodimus: & ꝑ fecte custodire nõ
possumꝰ ⁊ iaeo sine custode remanebitis: absit.
ẽ labornr: nisi ille custodiat. qui uidet co¬
gitationes ur̃as. Custodit ille cum uigilatis:
custodit et cum dormieritis. Ille enun dor¬

Expanded text:
 intendant et tanquam custodiant populu intendant et tanquam custodiant populuintentor interpretatur, quia superintendat, quia desuper videt. Quomodo enim vinitori altior fit locus ad custodiendam vineam: sic et efactus est. Et de isto alto loco periculosa redditur ratio, nisi eo corde stemus hic, ut humilitate sub pedibus vestris simus, et pro vobis oremus, ut qui novit mentes vestras ipse custodiat. Quia nos intrantes vos et exeuntes possumus videre; usque adeo autem non videmus quid cogitetis in cordibus vestris, ut neque quid agatis in domibus vestris videre possimus. Quomodo ergo custodimus? Quomodo homines; quantum possumus, quantum accepimus. Et quia nos sicut homines custodimus, et perfecte custodire non possumus, ideo sine custode remanebitis? Absit. est labor noster, nisi ille custodiat qui videt cogitationes vestras. Custodit ille cum vigilatis, custodit et cum dormieritis. Ille enim dor
Abbreviated transcription (Latin):
scm̃ ẽ. qđ estis uos. Dm̃s aut̃ fideles quȩ ẽ
domꝰ dĩ. non solum qui mͦ sunt. s & qͥ ante
uos fuer̃. & iam dormier̃. & qui pꝰ nos fu¬
turi sunt. adhuc qui nascit habent in reb̾
humanis usq infiuem scłi: congregati its
imum fideles inumerabiles. s dño nume
infine fuerit uentilata. Omirs gͦ numerꝰ
fidelium scõium ex hominib cõmutando¬
rum. ut fiant equales angłis dĩ: adiuncti
etiam ipsis angłis qui mͦ ñ peregrinantur.
s expectant nos quando a peregrinatione
redeamꝰ: om̃s simuluuam domum dĩ fa¬
Habet custodes. Quomͦ ht̃ edificantes. quo¬
mͦ laborantes ut edificetur: sic habet et
custo dientes. Nam ad custodiã ꝑtinet:
qđ dicit apłs. Tuneo ne sicut serpeus euam selux̃
astutia sua. sic et ur̾̃e mentes corrumpant᷑ quȩ est
in xp̃o. Custodiebat. custos erat. uigilabiit. quan¬
tum poterat suꝑeos quib p̾etat: et ep̃i hoc fati¬
unt. Nam ideo altior locus positus est ep̃is. ut ipsi¬

Expanded text:
st, quod estis vos» . Omnes autem fideles, quae est domus Dei, non solum qui modo sunt, sed et qui ante nos fuerunt et jam dormierunt, et qui post nos futuri sunt, adhuc qui nasci habent in rebus humanis usque in finem saeculi, congregati in unum fideles innumerabiles, sed Domino numerin fine fuerit ventilata : omnis ergo numerus fidelium sanctorum, ex hominibus commutandorum ut fiant aequales Angelis Dei, adjuncti etiam ipsi Angelis, qui modo non peregrinantur, sed exspectant nos quando a peregrinatione redeamus; omnes simul unam domum Dei faHabet custodes: quomodo habet aedificantes, laborantes ut aedificetur; sic habet et custodientes. Nam ad custodiam pertinet quod dicit Apostolus: «Timeo ne sicut serpens Evam seduxit astutia sua, sic et vestrae mentes coo . Custodiebat, custos erat, vigilabat quantum poterat super eos quibus praeerat: et episcopi hoc faciunt. Nam ideo altior locus positus est in episcopis, ut ipsi