comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
marũ curandis proximis instrue¬
bat. qͥd eos aliud clocere poss. nͥ ut eoꝵ
quoꝵ saluti consulere uellent imbe¬
cillitates eqͦ animo tolerarent: Omĩs
namq imꝑbitas ex imbecillitate a¬
nimi uenit: qͥa nichil innocentiꝰ est
eo qui in uirtute ꝑfectꝰ est. Multi aũ
alterã maxilła ꝓbere nouert̃: diligẽ
uͦ illũ a quo feruint᷑ ignorãt. At uͦ ip¬
se dñs qui utiq p̃cepta q̃ docuit pͥm
impleuit. ꝑcutienti se in maxilła
ministͦ sacerdotis. ñ p̃buit alterã. s
insuꝑ dixit. Simale locutꝰ sũ testi¬
moniũ ꝑͥibe de malo: si aũ bene. qͥd
me cecdis: Non tam̃ icleo paratꝰ corcle
ñ fuit: ñ solũ in alterã marilła cedi
ꝓsalute om̃iũ: s etiã toto corpore
necessariis hoc imꝑatũ est: quanto
magis suꝑflua contẽpnẽ conuenit:
m̃i aũ petenti tetribue. Omĩ petenti
inquit ñ omĩa petenti: ut id des qoͦ
cdare honeste & iuste potes. Quid si

Expanded text:
marum curandis proximis instruemarum curandis proximis instruebat, quid eos aliud docere posset, nisi ut eorum, quorum saluti consulere vellent, imbecillitates aequo animo tolerarent? Omnis namque improbitas ex imbecillitate animi venit, quia nihil innocentius est eo qui in virtute perfectus est. Multi autem alteram maxillam praebere noverunt, diligere  illum, a quo feriuntur ignorant. At vero ipse Dominus, qui utique praecepta quae docuit primus implevit, percutienti se in maxillam ministro sacerdotis non praebuit alteram, sed insuper dixit: Si male locutus sum, testimonium perhibe de malo; si autem bene, quid me caedis ? Non tamen ideo paratus corde non fuit, non solum in alteram maxillam caedi pro salute omnium, sed etiam toto corpore  enim de necessariis hoc imperatum est, quanto magis superflua contemnere convenit. Omni autem petenti te, tribue. Omni petenti, inquit, non omnia petenti, ut id des quod dare honeste et juste potes. Quid si
Abbreviated transcription (Latin):
ĩuidentiã fr̾nitatẽ oppungnado peccau̾at.
ꝓ his aĩi qui ñ ab ruperat᷑ amorẽ. s timo¬
re suecubuerat: orat ut eis ignoscatur.
Sic enĩ dicit. Alexander ęrariꝰ multa
mala mͥ ostendit. reddat illi dñs scđm
opera illiꝰ que ꝙ tu deuita: ualde enĩ
git. ꝓ quib orat ita dicens. In pͥma mea
defensione nemo mͥ affuit.s. om̃s me de¬
reliquert̃: ñ illis imputet᷑. Ista differen
tia peccatoꝵ: iudam tradentẽa petro
negante distinguit. Et qui te ꝑcutit
in maxillam: p̃be illi ꝙ alterã. Non ait.
eũqui te ꝑcutit noli tu ꝑcutẽ. quãꝗͣ
hoc etiam magnũ p̃ceptũ sit: sed ait.
Para te adhuc ꝑcuti. Quod ad miscłiã
tũ diligt̃ tamꝗͣ filiis. uł qͥb libet di¬
lectissimis suis egrotantib seruuit̃.
uł paruulis uł freneticis. a quibus
multa sepe patiunt᷑. ¶ si eoꝵ salus id
exigat p̃bet̃ se etiam ut plura pati¬
ant᷑. donec uł etatis uł morbi infir¬
mitas transeat. Qs gͦ dñs medicꝰ ani¬

Expanded text:
dentia oppugnando, peccaverat. Pro his autem qui non abruperant amorem, sed timore succubuerant, orat ut eis ignoscatur. Sic enim dixit: Alexander aerarius multa mala mihi ostendit: reddet illi Deus secundum opera illius; quem et tu devita: valde enim git pro quibus orat, ita dicens: In prima mea defensione nemo mihi adfuit, sed omnes me dereliquerunt: non illis imputetur . Et ntia peccatorum Judam tradentem a Petro negante distinguit. Si quis te percutit in maxillam, praebe et alteram. Non ait: Eum qui te percutit, noli tu percutere, quanquam hoc etiam magnum praeceptum sit, sed ait: Para te adhuc percuti. Quod ad misericortum diligunt tanquam filiis vel quibuslibet dilectissimis suis aegrotantibus serviunt, vel parvulis, vel phreneticis, a quibus multa saepe patiuntur, etsi eorum salus id exigat, praebent se etiam ut plura patiantur, donec vel aetatis, vel morbi infirmitas transeat. Quos ergo Dominus medicus ani
Abbreviated transcription (Latin):
simulate bonis disputans qͥb tͥb
ꝑsonis om̃e opinor humanũ genꝰ
cõp̃hendi.totũ suuĩ sermonẽ tr̾ibili
simul & amabili parabola conclu¬
cdit qua alios u̾bi auditores diabo¬
lo. alios xp̃o assimilet. qͥ ut̃q̃ suam
in hominũ subiectione domũ. ꝑ
cotũ huiꝰ scłi tẽpꝰ edificare ñ desinit.
Itaq qͥ sermones xp̃i audit ꝙ facit.¬
nũ ꝑsonis unã eccłiam catholicã
construit. erudit ꝙ gub̾nat in uitã
qnͣdoq dedicaturꝰ ȩternã: sic ꝙ au¬
ditor utilis iuxca modułu suũ ua¬
riis uirtutũ studiis ad suꝑna ꝓfici¬
ens habitationẽ sͥ ꝑꝓetuȩ mansioniᷤ
ȩdificat. Cuꝰ in p̃senti quasi qua¬
drandis poliendis. caritatisq gluti¬
no copulandis lapidib instat. s
in futuro cũ xp̃o decticatione lȩta¬
bit᷑. Qui fodit in altũ: & posuit
fundam̃ta supͦ petram. E undam̃

Expanded text:
simulate bonis disputans, quibus tribus personis omne, opinor, hominum genus comprehendi, totum suum sermonem terribili simul ac amabili parabola concludit, qua alios verbi auditores diabolo, alios Christo assimilet, qui uterque suam in hominum subjectione domum per totum hujus saeculi tempus aedificare non desinit. Itaque qui sermones Christi audit et facitnum personis unam sibi Ecclesiam catholicam construit, erudit et gubernat, in vitam quandoque dedicaturus aeternam, sic et auditor utilis juxta proprium modulum variis virtutum studiis ad superna proficiens, habitationem sibi perpetuae mansionis aedificat, cujus in praesenti quadrandis, poliendis, charitatisque glutino copulandis lapidibus instet, sed in futuro cum Christo dedicatione laetetur. Qui fodit in altum, et posuit fundamenta s
Abbreviated transcription (Latin):
Beati qui ꝑ prudentiã int̾ bonum
dinoscentes ꝙ malũ: occidua flere aẜ
ad ȩt̾na norũt anhelare. Beati qͥ ꝑ
fortitudinẽ fidei. omĩa ualent io¬
lesta tolerare. Igit᷑ qui nec dũ consũ¬
mate uirtutis areẽ conscendẽ ualẽt.
generalis interĩ ꝑfectionis fũt beati
tuaine ꝑfouendi. quatenꝰ abonis
paulatĩ ad meliora ꝓgressi. dũ consis¬
tentẽ in planitiȩ dñm libent auscul¬
tant. ad hũc quandoq in monte se¬
dentẽ sublinit᷑ ascendant. Nam qͦrũ
adhuc edomandis instiuendisq cor¬
dib insistit. hos quasi stans qͥ sitꝰ ẽ
laborantis affat᷑. Quos uͦ longo studis
sp̃ualis exertitio ꝓmptos iam ac doci¬
les inuenit. his lib̾tate ac dignitate
magistri qsi qͥetꝰ saluator residens.
mystica queq de suꝑnis intimat. Quȩ
spũaliũ cdifferentia ꝓfectuũ. in ifrliticȩ
plebis est habitu pulcherrimis exp̃ssa
figuris. ubi uulgꝰ omẽ quib libet uesti¬

Expanded text:
Beati qui per prudentiam inter bonum Beati qui per prudentiam inter bonum dignoscentes et malum, occidua flere, et ad aeterna norunt anhelare. Beati qui per fortitudinem fidei omnia valent molesta tolerare. Igitur, qui necdum consummatae virtutis arcem conscendere valent, generalis interim perfectionis sunt beattudine perfovendi, quatenus, a bonis paulatim ad meliora progressi, dum consistendi in planitie Domino libenter auscultant, ad hunc quandoque in monte sedentem sublimiter ascendant. Nam quorum adhuc edomandis instruendisque cordibus insistit, hoc quasi stans, qui situs est laborantis, affatur; quos vero longo studii spiritalis exercitio promptos jamque dociles invenit, his libertate ac dignitate magistri quasi quietus Salvator residens, mystica quaeque de supernis intimat. Quae spiritalium differentia profectuum in Israeliticae plebis est habitu pulcherrimis expressa figuris, ubi vulgus omne quibuslibet vesti
Abbreviated transcription (Latin):
Non hoc iama qͦlibet patiente.s ab eo
qͥ suꝑne tantũ mercedis intuitu patit᷑.
p̃ceptũ potest impleri: ut scilicet int̾
odia cordiũ. int̾ ꝓbra linguarũ. int̃
ipsas ꝑsequentiũ manꝰ. eqͣli immo lȩti¬
ori adhuc corde uerset᷑. Non ad hoc
nr̃ĩ similes ualent. s eoꝵ qͥibat̃ gauclen¬
tes a conspectu con alii qm̃ digni ha¬
biti sutͣ ꝓuoĩe ih̾u contumeliã pati.
Qurgͦ multa in terriᷤᷤ ꝓ xp̃osustinet ad¬
uersa: multa in celis axp̃o suscipiet do¬
na. Ceterũ quanta ab helẏa ũboꝵ ia¬
cula falsi sustinuere ꝓpħȩ: quos derid̃es
aiebat. Clamate uoce maiorr. d̾s enĩ
ẽ baal. s forsitan loquit᷑. aut in
diñsorio ẽ aut in itine̾: aut certe dor¬
mit ut excitet᷑. Quantã dedere stra¬
gem. qui octingenti simul & qͥnqͣ¬
ginta sut̃ int̾empti. Uerũ qͥa baal
ꝙ ñ xp̃c in causa erat. nec irrisi gau¬
debat̃. nec occisi palmã s penã meru¬

Expanded text:
Non hoc a quolibet patiente, sed ab eo Non hoc a quolibet patiente, sed ab eo qui supernae tantum mercedis intuitu patitur, praeceptum potest impleri, ut scilicet inter odia cordium, inter probra linguarum, inter ipsas persequentium manus, aequali, imo laetiori adhuc corde versetur, non ad hoc nostri similes valeant, sed eorum qui ibant gaudentes a conspectu consilii, quoniam digni habiti sunt pro nomine Jesu contumeliam pati . Qui ergo multa in terris pro Christo sustinet adversa, multa in coelis a Christo recipiet dona. Caeterum quanta ab Elia verborum jacula falsi sustinuere prophetae, quos deridens aiebat: Clamate voce majore: Deus enim est Baal, et forsitan loquitur, aut in versorio est, aut in itinere, aut certe dormit, ut excitetur ! Quantam dedere stragem qui octinginti simul et quinquaginta sunt interempti! Verum quia Baal et non Christus in causa erat, nec irrisi gaudebant, nec occisi palmam, sed poenam meru
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽq pati desiderat: beatꝰ ẽ. Multo
aũ beatior qͥ has int̾ adu̾sa uirtuteᷤᷤ
seruare ñ trepidat. qͥa ocliant licet
hoiẽs corde nefando. dilectũ cor xͦ
delere nequeunt. Separent ꝙ synago¬
ga depellat̃. xp̃c inuenit & confirmat.
Exꝓbrẽt nom̃ crucifiri. ipse cõmortuos
sibi conresuscitat. ꝙ considere facit
in çȩlestib Et eiecerint nom̃ urm tã¬
qo dicit nom̃ xpĩanoꝵ significat. qd¬
a gentilib iudeisq sepissime quantũ
ad ipsos ꝑtinet memoriȩ abrasũ ꝙ
ab hoĩb ẽ abiectũ. nulla iam existen¬
te causa odii. nͥ ꝓpt̾ filiũ hominis. qͥa
uidelicet nom̃ xp̃i credeutes suũ uo¬
luert̃ facẽ cognom̃. atq idõ nominis
summi ꝑsecutores. hominũ ñ in me¬
rito noiẽ notant᷑. Beati inquit eritiᷤ
cũ uos oderint hoĩes. docens eos ab
hõĩb insectandos. ẜ ultra hoĩes eẽ beã¬
dos. G audete in illa die ꝙ erultate.:
ecce enĩ merces ur̃a multa incelo.

Expanded text:
ati desiderat, beatus est. Multo autem beatior, qui has inter adversa virtutes servare non trepidat. Quia odiant licet homines corde nefando, dilectum cor Christo laedere nequeunt. Separent et synagoga depellant, Christus invenit et confirmat. Exprobrent nomen Crucifixi, ipse commortuos sibi conresuscitat, et consedere facit in coelestibus . Et ejecerint nomen vestrum tanquod dicit, nomena gentilibus Judaeisque saepissime quantum ad ipsos memoriae abrasum, et ab hominibus est ejectum, nulla jam existente causa odii, nisi propter Filium hominis, quia, videlicet, nomen Christi, credentes suum voluerint facere cognomen; atque ideo nominis summi persecutores, hominum non immerito nomine notantur. Beati inquit eritis, cum vos oderint homines, docens eos ab hominibus insectandos, sed ultra homines esse beandos. Gaudete in illa die, et exsultate. Ecce enim merces vestra multa in coelo.
Abbreviated transcription (Latin):
dat᷑ peccator in desideriis animȩ suȩ:
s qui unqͣ gerit benedicit᷑. Cui ñ
minima penȩ pars est. sua scelera ñ mͦ
ñ argui:s. in suꝑ quasi bene gesta lau¬
cdari. Unde ꝓuide dñs ñ ait. ue qͥa be
tũ tẽpore culpam tardiꝰ pena seqͣt᷑:
hoiẽs: quia ipsa peccati nutrir adu¬
latio. sic̃ oleũ fla̾mis. sic in culpa arcłẽ¬
tib solita est ministare fom̃tũ. Max¬
una est utiq pęna peccantiũ. Nam
quomͦ pauꝑes. esurientes ꝙͥ flentes.
maloꝵ decet imꝓbitate ꝓbari ita
diuitiis epulis risiq uacantes. ꝑ
districti uidicis irã male obseqñtiũ
clientela maiorẽ fouent᷑ ad pęnam.
Scd̾m hȩc enĩ faciebãt ꝓphis patres eoꝵ.
Pseudo ꝓph̾as significabat. qui & ipsi se

Expanded text:
datur peccator in desideriis animae suae, et qui iniqua gerit, benedicitur . Cui non minima poenae pars est sua scelera non modo non argui, sed insuper quasi bene gesta laudari. Unde provide Dominus non ait: Vae, quia bene ntum tempore culpam tardius poena sequatur, homines. Quia ipsa peccati nutrix adulatio; sicut oleum flammis, sic in culpa ardentibus solita ministrare fomentum, maxima est utique poena peccantium. Nam quomodo pauperes esurientes et flentes, malorum decet improbitate probari, ita divitiis, epulis, risuique vacantes, per districti judicis iram male obsequentium clientela majorem foventur ad poenam. Secundum haec enim, faciebant prophetis patres eorum. Pseudoprophetas significat, qu
Abbreviated transcription (Latin):
a uiro uirilis appellat᷑. Quib rectȩ
uocabulis apłoꝵ pͥmi decorant᷑: qͥ
mox ut agnũ cłi a ioħe cognouert̃.
eũ uidere ꝙ audire meruerũt. Qd uͦ
symon ponens merorẽ uł audiens¬

Expanded text:
 est a viro, virilis appellatur. Quibus recte vocabulis, apostolorum primi decorantur, qui mox agnum Dei a Joanne cognoverunt, eum videre et audire curaverunt. Quod vero Simon ponens moerore
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpħis inueniunt᷑ multȩ imp̃catio¬
nes adũsꝰ inimicos. quȩ maledictio¬
nes putant᷑. sicuti est illud. fi̾at m̃sa
frẽm suũ peccare peccatũ ñ ad mortẽ.
petat & dabit᷑ ei uita peccanti ñ ad
mortẽ. Est peccatũ ad mortẽ: ñ ꝑ il

Expanded text:
is inveniuntur multae imprecatiois inveniuntur multae imprecationes adversus inimicos, quae maledictiones putantur: sicuti est illud, Fiat mensa fratrem suum peccare peccatum non ad mortem, petat, et dabitur ei vita peccanti non ad mortem. Est peccat
Abbreviated transcription (Latin):
qui sequũt᷑ spm̃ suũ ꝙ nichil uidẽt:
quasi uulpes indeserto ꝓphȩ tui ifrł
erant. Itaq dñs in monte beatitu¬
dines solumͦ ꝓboꝵ. in campo uͦ etiã
ue descͥbit reꝑboꝵ: qͥa rudes ad huc
auditores minis necesse ẽ ac t̾rorib
ad bona cõpelli: ꝑfectos autẽ satis ẽ
p̃miis inuitare. Sel uob̾ dico qͥ audi¬
tis. diligite inimicos uros. benefa¬
cite his qͥocleit uos. Quia dixerat
supͣ qͥd ab mimicis pati possũt: nc̃ qͣ¬
lit̾ ipsi eiscłe immicis agere debeant
os dauid planxit mimicos. Neq enĩ
dñs impossibilia: s ꝑfecta iuberet. Non
deficientes gͦ dũ tempꝰ ẽ oꝑem᷑ bonũ
ad om̃s: maxime aũ ad domesticos
fidei. B enedicite maledicentib uob̾.
orate ꝓ calũpniantib uobis. Et hec se
suiq similes egisse testat᷑ apłs qui ait.
Maleclicim᷑. s benedicimꝰ. Blasphemam̃:
ꝙ obsecramꝰ. S hic merito mouet. qͦmͦ
huic p̃cepto dñi ñsit adu̾sũ. qͦd ꝙ in¬

Expanded text:
qui sequuntur spiritum suum, et nihil vident. Quasi vulpes in deserto, prophetae tui Israel erant . Itaque Dominus in monte beatitudines solummodo proborum, in campo vero etiam vae describit reproborum. Quia rudes adhuc auditores minis necesse est, ac territoribus ad bona compelli, perfectos autem sat est praemiis invitari. Sed vobis dico, qui auditis: Diligite inimicos vestros, benefacite his qui oderunt vos. Quia dixerat supra quid ab inimicis pati possint, nunc qualiter ipsi cum eisdem inimicis agere debeant os David planxit inimicos. Neque enim Dominus impossibilia, sed perfecta juberet. Non deficientes ergo dum tempus est, operemur bonum ad omnes, maxime autem ad domesticos fidei. Benedicite male dicentibus vobis, orate pro calumniantibus vobis. Et haec se suique similes egisse, testatur Apostolus, qui ait: Maledicimur, et benedicimus. Blasphemamur, et obsecramus . Sed hic merito movet, quomodo huic praecepto Domin
Abbreviated transcription (Latin):
etiã ad sanitatẽ doctrinãq capessen¬
diam ciuitates accersit. Ubi notandũ
qͥa dñs ꝙ si uenientib ad se gentilib
misertꝰ sit. unde & puerũ centurionis
s c̃ananeȩ filiã approbata petentũ
fide curauit: ñ tam̃ eoꝵ ciuitates in¬
trasse reperit᷑.: ne uidelicet occasionẽ
quetele iudeis calũpniantib sugge¬
reret: s. ꝑfectã potiꝰ salutẽ gentiũ.
passionis ac resur rectionis suȩ tẽpore
reseruaret. qͦ ĩminente tẽpore gentili

Expanded text:
etiam ad sanitatem doctrinamque capessenetiam ad sanitatem doctrinamque capessendam civitates accersiat. Ubi notandum quia Dominus etsi venientibus ad se gentilibus misertus sit, unde et puerum centurionis et Chananaeae filiam approbata petentium fide curavit, non tamen eorum civitates intrasse reperitur, ne videlicet occasionem querelae Judaeis calumniantibus suggereret, sed perfectam potius salutem gentium passionis et resurrectionis suae tempori reservaret. Quo imminen
Abbreviated transcription (Latin):
qͥdẽ potestis. Apłi autẽ ipsi sccł̾m
matheũ qsi ꝑfectiores: & in monte ꝙ
aꝑto saluatoris ore docti eẽ narrant᷑.
Ubi siqͥs cdiligentiꝰ utrũq uelit eugłi¬
stam ꝑscrutari. potest intelligi. cũ
in monte .xii. disciplõs elegit ẽ plu¬
p̃tmifsit. tẽ illũ habuisse sermonẽ
quẽ matħs int̾posuit: ꝙ lucas tacu¬
it hoc ẽ in monte: ac deincde cũ descẽ¬
disset in loco campestri habuisse al¬
terũ simiłẽ de qͦ matħs tacet. lucas
ñ tacet: ꝙutrũq sermonẽ eodẽ mͦ¬
& maritima ꝙ tẏri & sydonis. & ce¬
tera. Maritimã multitudinẽ. ñ
a ꝑximo mari galileȩ: neꝙ enĩ hoc
miraculi loco ponẽt.s: a mari magno
reor cẽ cognominatã: in qua etiam
tyrꝰ & sydon cõprehendi poterant.
Uerũ qͥa gentiũ ciuitates sut̃. uideis
qͥdẽ sorte clatȩ s ñ ab eis possessȩ eo qo
hostes ext̃minare neqͥrent: consulte
nõiatĩ ponunt᷑. ut quanta sit fama
uirttͦ saluatoris intimet᷑. quȩ exteraꝰ

Expanded text:
quidem potestis . Apostoli autem ipsi secundum Matthaeum quasi perfectiores, et in monte et aperto Salvatoris ore docti esse narrantur. Ubi si quis diligentius utrumque velit evangelistam perscrutari, potest intelligi, cum in monte duodecim discipulos elegit e plumisit, tunc illum habuisse sermonem quem Matthaeus interposuit, et Lucas tacuit, hoc est in monte; ac deinde cum descendisset, in loco campestri habuisse alterum similem, de quo Matthaeus tacet, Lucas non tacet: et utrumque sermonem eodem moet maritima, et Tyri et Sydonis, etc. Maritimam multitudinem non a proximo mari Galilaeae neque enim hoc miraculi loco poneret, sed a mari magno reor esse cognominatam, in qua etiam Tyrus et Sidon comprehendi poterant. Verum, quia gentium civitates sunt, Judaeis quidem sorte datae, sed non ab eis possessae, eo quod hostes exterminari nequirent, consulte nominatim ponuntur, ut quanta sit fama virtusque Salvatoris intimetur, quae exteras
Abbreviated transcription (Latin):
te ista ꝙeritis filii. Cũ aũ ad hoc noᷤᷤ
uocat ꝑ ipsũ unigenitũ: ad simili¬
tudinẽ suam nos uocat. Quia ip̃e
benignꝰ est inqͥens suꝑ ingratos es
malos: ꝙ cetera. D enignꝰ est ds̃ sr̃
ingratos & malos: uł multiplici
scibicet sua misccłia qͥ etiã ium̃ta sal¬
uat. temporalia bona largiendo:
uł ad cȩlestia dona singulari gr̃a.
qua electos solũ glorificat inspirã¬
do. S sure hoc. siue illud. suie utrũ¬
q intelligas. magna dĩ bonitate
fit: q̃ nobis imitanda p̃cipit᷑. si filii

Expanded text:
te ista, et eritis filii. Cum autem ad hoc nos te ista, et eritis filii. Cum autem ad hoc nos vocat per ipsum Unigenitum, ad similitudinem suam nos vocat. Quia ipse benignus est inquiens super ingratos et malos, etc. Benignus est Deus super ingratos et malos, vel multiplici scilicet, sua misericordia, qua etiam jumenta salvat, temporalia bona largiendo, vel ad coelestia dona singulari gratia, qua electos solum glorificat, inspirando. Sed sive hoc, sive illud, sive utrumque intelligas, magna Dei bonitate fit
Abbreviated transcription (Latin):
mine spem mercedis figentes: qͥ siue
redclat qͦd cõmodasti ᷤᷤ reddet ꝙ łs qͦd
illo iubente fecistis: siue ñ reddat.
hereditas ura in ȩternũ erit. Alutu¬
at᷑ enĩ peccator ꝙ̃ ñ soluet: iustꝰ aũ
miseret᷑ ꝙ̃ cõmoclat: qm̃ benedicen¬
tes eũ possidebũt terram. E alibiN
cũ diceret iocundꝰ homo qͥ misere¬
tͥ & cõmodat. continuo subiunxit.
In memoria ȩterna erit iustꝰ. Et
erit merces ur̃a multa: & eritis
filii altissimi. Nulla maior porest
eẽ merces: quã filios hominũ tri¬
genas. effici filios altissimi qͥ incȩliꝰ
est. Itaq qd̾ ait ẜ eritis filii altissimi.
ex illa rẽgula ẽ. intelligendũ qͣ s
ioh̾es dicit. dedit eis potestatẽ fili¬
os cl̃ fieri. Unꝰ enĩ naturalit̃ filiꝰ
est qͥ nescit om̃ino peccare. nos aũ
potestate accepta efficim᷑ filii: in
quantũ ta ꝗ̃ ab illo p̃cipiũt᷑ imple¬
mꝰ Wñ apłica disciplina ad optio¬

Expanded text:
mine spem mercedis figentes. Qui sive mine spem mercedis figentes. Qui sive reddat quod commodastis, reddet et Deus quod illo jubente fecistis, sive non reddat, haereditas vestra in aeternum erit. Mutuatur enim peccator, et non solvit, justus am benedicentes eum, possidebunt terram . Et alibi cum diceret: Jucundus homo qui miseretur, et commodat, continuo subjunxit: In memoria aeterna erit justus . Et erit merces vestra multa, et eritis filii Altissimi. Nulla major potest esse merces, quam filios hominum terrigenas, effici filios Altissimi, qui in coelis est. Itaque quod ait: Et eritis filii Altissimi, ex illa regula est intelligendum, qua et Joannes dicit: Dedit eis potestatem filios Dei fieri. Unus enim naturaliter filius est, qui nescit omnino peccare. Nos autem potestate accepta efficimur filii, in quantum ea, quae ab illo praecipiuntur implemus. Unde apostolica disciplina adoptio
Abbreviated transcription (Latin):
leniendo in unũ. iã efficiunt᷑ filii.
Uerũptam̃ diligite mimicos ur̃os.
bene facite. mutuũ date. nichil in¬
de sꝑantes. Quia dilectionẽ benefi¬
ciũ mutuũq peccatoꝵ. infructuosa ã:¬
recdarguit: nc̃ qualit̃ hȩc a fidelib
fructuose fieri debeat ostendit.
Mutuat᷑ aũ omĩs qͥ accipit: etiã si ñ
ipse soluturꝰ ẽ. Cũ enĩ misccłib cls
plura restituat: om̃is qͥ beneficiũ
p̃stat fęnerat᷑. Aut siñ placet acciꝑe
mutuantẽ. nͥ eũqͥ accipit redditurꝰ.
intelligendũ ẽ dnm ip̃sa duo gẽnera
p̃standi eẽ cõplexũ. Namq aut do u.¬
namꝰ qͦd damꝰ beniuole: aut reddi¬
turo cõmodamꝰ Quia enĩ multi ut
scͥptũ ẽ qͣsi inuentionẽ estimauert̃
fenꝰ ꝙ molestiã p̃stitert̃ his qͥ se ad
uiuiert̃. multi ñ causa neqͥtiȩ ñ fe¬
nerati st̃: s fraudari gratis timuert̃:
huic etiã infirmitati diuina medẽ¬
tur. auctoritas dicens. Et mutuũ
clate nichil inde sꝑantes. id ẽ ñ in ho¬

Expanded text:
am efficiuntur filii. Verumtamen diligite immicos vestros, et benefacite, et mutuum date, nihil inde sperantes. Quia dilectionem beneficiumque mutuum peccatorum, infructuosa redarguit, nunc qualiter haec a fidelibus fructuose fieri debeant, ostendit. Mutuatur autem omnis qui accipit, etiam si non ipse soluturus est. Cum enim misericordibus Deus plura restituat, omnis qui beneficium praestat, feneratur. Aut si non placet accipere mutuantem, nisi eum qui accipit redditurus, intelligendum est dominum ipsa duo genera praestandi esse complexum. Namque aut donamus, quod damus benevole, aut reddituro commodamus. Quia enim multi ut scriptum est quasi inventionem aestimaverunt fenus, et molestiam praestiterunt his juverunt, multi non causa nequitiae non fenerati sunt, sed fraudari gratis timuerunt. Huic etiam infirmitati divina medetur auctoritas, dicens: Et mutuum date, nihil inde sperantes . Id est, non in ho
Abbreviated transcription (Latin):
dit qͥ ait. & cũ intinriss panẽ. dedit
iudȩ symoni scariothis. Et iacob
quidẽ alphei ipse ẽ qͥ i eugłio frat̃
dñi noĩat᷑: qͥa maria uxor alphei so¬
ror fuit mariȩ matͥs dñĩ. Qũã mariã
deophe iohes eugłista cognominat:
fortasse qͥa uł ide alpheus etiã cleophaᷤᷤ
ẽ dictꝰ. uł ipsa maria defuncto ptꝰ na¬
tũ. iacobũ alpheo. cleophȩ nupsit. cui
symonẽ filiũ genuisse. eũq consobri¬
nũ dñi existentẽ eo qͦd cheophas fr̃fu
erit ioseph. ierosolimȩ post iacobum
rerisse ȩccłiam hystoria eccłiastica tra

Expanded text:
edit Judae Simoni Iscariot. Et Jacobus quidem Alphaei, ipse est qui in Evangelio frater Domini nominatur, quia Maria uxor Alphaei, soror fuit Mariae matris Domini, quam Mariam Cleophae, Joannes evangelista cognominat. Fortasse quia idem Alphaeus etiam Cleophas est dictus, vel ipsa Maria defuncto post natum Jacobum Alphaeo, Cleophae nupsit. Cui Simeonem filium genuisse, eumque consobrinum Domini existentem, eo quod Cleophas frater fuerit Joseph, Jerosolymae post Jacobum rexis
Abbreviated transcription (Latin):
E grece didimꝰ appellat᷑. qͥa qͦcetis di¬
utiꝰ dubitauit: eo dnĩcȩ resurrecti¬
onis ueritatẽ altiꝰ didicit. De qͦ pul¬
crȩ paulinꝰ nolanȩ antistes cecunit
Hic dubiꝰ gemino didimꝰ cognomine
thomas. ad iacet. hũc xp̃c pauidę
cũctamine m̃t̃is. Pro nrã dubitare
fide ꝑmisit. ut & nos hoc duce firma¬
mortẽ uͦ fateam᷑ iħm. Corpore: uera
suȩ monstrantẽ uulnã carnis. Ia

Expanded text:
 Graece Didymus appellatur, quia quo caeteris diutius dubitavit, eo dominicae resurrectionis veritatem altius didicit. De quo pulchre Paulinus Nolae antistes cecinit: Hic dubius gemino, Didymus cognomine, Thomas, Adjacet, hunc Christus pavidae cunctamine mentis, Pro nostra dubitare fide permisit, ut et nos Hoc duce firmamortem vero fateamur Jesum Corpore, viva suae monstrantem vulnera c
Abbreviated transcription (Latin):
reuerent̾ lucas in catalogo apłoꝵ
usitato noĩe matħm. in pͥma uͦ de
theloneo uocatione ut suꝑiꝰ ãmo¬
nui. leuin appellare maluit. Ipse
qͥtates tuas ut iustificeris. ꝙ mani¬
festȩ matħm de theloneo uocatũ.
ꝙ in orcline apłoꝵ se publicanum
cognominat. S & cõpari suo thomȩ
cũ a cetĩs eugłistis sit p̃latꝰ. se in ordi¬
ne supponit. acobꝰ sane & ioħes qui¬
ob eximiũ uirtutis & animiculm̃.
filii tontrui. hoc ẽ boanerges. si¬
ue ut emenclatiꝰ scͥbit᷑ banereem
st̃ a dño cognominati. Nec frust᷑.
Quoꝵ unꝰ cȩlestib intonãs. uocẽ il¬
lam diuinałe theologicã qͣ. nemo
priꝰ edere nouerat emisit. In pnci¬
pio erat u̾bũ: & u̾bũ erat apd̾ dm̃.
& ds erat u̾bũ. ꝙ cetera. Que tanto
robore grauida reliqͥt. ut si aliqnͣ¬
to plus intonare uoluiss: nec ipse
caꝑe mundꝰ posset. S ꝙ ambo sepe
seor sũ & in montẽ a dño duci. ꝙ
aliqnͣdo sonũ de nubȩ trificũ ꝑci

Expanded text:
n catalogo apostolorum usitato nomine Matthaeum, in prima vero de telonio vocatione, ut superius admonui, Levin appellare maluit. Ipse niquitates tuas, ut justificeris; et manifeste Matthaeum de telonio vocatum, et in ordine se apostolorum publicanum cognominat, sed et compari suo Thomae cum a caeteris evangelistis sit praelatus, se in ordine supponit. Jacobus sane et Joob eximium virtutis et animi culmen filii tonitrui, hoc est Boanerges, sive ut emendatius scribitur, banereem, sunt a Domino cognominati. Nec frustra. Quorum unus e coelestibus intonans vocem illam theologicam, quam nemo prius edere noverat emisit: In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum, etc. . Quae tanto robore gravida reliquit, et si aliquanto plus intonare voluisset, nec ipse capere mundus posset. Sed et ambo saepe seorsum, et in montem a Domino duci, et aliquando
Abbreviated transcription (Latin):
Nam ille ꝙ carnis curã dño uocante
supplantare. ꝙ ipsã carnẽ herode tru¬
cidante gauisꝰ ẽ contẽpnẽ: iste ob
amoris p̃cipui gram ꝙͦ uirginali
gła meruerat. suꝑ redẽptoris sui
pectuᷤ in cęna recubuit. Philippꝰos
lapadis interp̃tat᷑. Et recte. qͥa uo
catꝰ a dño. mox inuento nathana¬
ele luĩ qͦd agnoua̾t p̃dicauit di¬
cẽs. Quẽ scͥpsit moyses in lege s ꝓ¬

Expanded text:
Nam ille et carnis curam Domino vocante supplantare, et ipsam carnem Herode trucidante gavisus est contemnere. Iste ob amoris praecipui gratiam, quam virginali gloria meruerat, super redemptoris sui pectus in coena recubuit. Philippus os lampadis interpretatur. Et recte, quia et vocatus a Domino, mox invento Nathanaeli lumen quod agnoverat praedicavit dicens: Quem scripsit Moyses in lege
Abbreviated transcription (Latin):
noia duodecĩ apłoꝵ enumerare. neces¬
se haberet petrũ dicere: breuit᷑ in¬
nuere uoluit. qͦd ñ hoc ante uocaret᷑:¬
cc̃ s quãdo ioħes ipsa dñi ũba posuit:
intentos uidelicet reddens auditorẽ
Nam si hoc añ uocaret᷑: ñĩta uidetes mys¬
ceriũ petix. puitans eũ casu sic uocari:
ł ñ puidentia cłi. Ido uoluit eũ pͥus
aliud uocari: ut ex ipsa cõmutati¬
one noĩs. sacram̃ti uiuacitas com̃¬
daret᷑. Iemgͦ latine petrus qͦo sy¬
riace cephas: & inutraq lingua no¬
m̃ a petra diriuatũ ẽ. haut dubrũ
sic & symoni qͥ credebat in petrã cris¬
tũ. petri largitꝰ ẽ nom̃. Cuiꝰ alias al¬
ludens ȩthimologiȩ dixit. Cues pe¬
trꝰ s suꝑ hãc petrã edificabo ȩccłiã¬
meam iolent̃ gͦ quicdã latino uł
greco noĩ hebreã querentes ȩchimolo¬
giã. dicũt petrũ dissoluentẽ siue dis¬
calciantẽ. siue agnoscentẽ int̾p̃tari:
cũ & expositio loħis eugłiste cuiꝰ memi¬

Expanded text:
nomina duodecim apostolorum enumerare et necesse haberet Petrum dicere, breuiter insinuare uoluit, quod non \'hoc ante uocareturtunc, sed quando Joannes ipsa Domini verba posuit, intentos videlicet reddens auditores. Nam si hoc ante vocaretur, non ita videres mysterium petrae, putans eum casu sic vocari, n providentia Dei. Ideo voluit eum prius aliud vocari, ut ex ipsa commutatione nominis, Sacramenti vivacitas commendaretur. Idem ergo Latine Petrus, quod Syriace Cephas, et in utraque lingua nomen a petra derivatum est, haud dubium sic et Simoni qui credebat in petram Christum, Petri largitus est nomen. Cujus alias alludens etymologiae dixit: Tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo Eccgo quidam Latino vel Graeco nomini Hebraeam quaerentes etymologiam, dicunt Petrum dissolventem, sive discalciantem, vel agnoscentem interpretari: cum et expositio Joannis Evangelistae cujus memi
Abbreviated transcription (Latin):
s spũ p̃uiclentis. qͥ maxime solent fi¬
gura imp̃cantis futura p̃dice̾: sic̃ figu¬
ra p̃teriti temporis ea quȩ uentura
erant sepe cecinert̃: deinde in apłi ũ
torib orare nos iubeat. Quȩ solui
questio ñ potest. nͥ fattam eẽ aliqua
cari multis diuinarũ scͥpturarũ do¬
cum̃tis ꝓbari potest. Peccatũ aũ frĩs
ad moitẽ puto eẽ. cũ post agnitionẽ dĩ

Expanded text:
 praevidentis: qui maxime solent figura imprecantis futura praedicere, sicut figura praeteriti temporis, ea quae ventura erant, saepe cecinerunt. Deinde in Apostoli nos orare jubeat. Quae solvi quaestio non potest, nisi fateamur esse aliqua cari, multis divinarum Scripturarum documentis probari potest. Peccatum ergo fratris ad mortem puto esse, cum post
Abbreviated transcription (Latin):
rauerit. Et cũ dies inqͥt factꝰ ert̃
uocauit discipłõs suos: ꝙ elegit du¬
ocdecĩ ex ipsis. Ubi notanłu qͦd eugli
a discendo sunt uocati: ex quoꝵ mł¬
ticudine qs ipse uoluit elegit. Quos
& apłos noĩauit. Apli grece: Latine
missi dicunt᷑. Cuiꝰ sacram̃tũ nois. expo¬
p̃clicare eugłiũ. Et ipse dñs dicit. Si¬
cut misit me pat̾: ꝙ ego muto uos.
Qui bene duocdecĩ sũt electi: ut uides¬
licet mundi salutẽ quã ũbo p̃dica¬
rent: suo qͦq numero mysticȩ cõm̃¬
clarent. Ter enĩ quaterni: decꝰ dipõ¬
tẏpo ȩccłiȩ salomon dño tẽpłu con¬
deret. fecit & mare ȩneũ. in qͦ sacerdo¬
tes lauarent᷑: duocdecĩq illud boũ clus¬
nib imposuit: quoꝵ tres aqͥlonẽ tre
occidentẽ. tres meridiẽ. ꝙ tres aspice¬
bis quadrati plagas fide & confessio¬
ne scȩ̃ tͥnitatis eeñt a peccatoꝵ labe
purgaturi. S ymonẽ quẽ cognomi¬

Expanded text:
oraverit? Et cum dies, inquit, factus esset, oraverit? Et cum dies, inquit, factus esset, vocavit discipulos suos, et elegit duodecim ex ipsis. Ubi notandum, quod evaa discendo sunt vocati, ex quorum multitudine quos ipse voluit elegit. Quos et apostolos nominavit. Apostoli Graece, Latine missi dicuntur. Cujus sacramentum nomine expopraedicare evangelium . Et ipse Dominus dicit: Sicut misit me Pater, et ego mitto vos . Qui bene duodecim sunt electi, ut videlicet mundi salutem quam verbo praedicarent, suo quoque numero mystice commendarent. Ter enim quaterni decas dispontypo Ecclesiae Salomon Domino templum conderettes lavarentur, duodecimque illud boum clunis imposuit, quorum tres aquilonem, tres occidentem, tres meridiem, et tres aspicebis quadrati plagas fide et confessione sanctae Trinitatis essent a peccatorum labe purgaturi. Simonem quem cognomi
Abbreviated transcription (Latin):
orat ascendit in montẽ. Est enĩ ora¬
tio quȩ peccatũ facit. S qͥ bene orat.
qͥdm̃ orando querit. hic a terrenis
ad suꝑiora ꝓgredies. uerticẽ curȩ sub¬
te sollicitꝰ obsecrat. ipse in infimis
iacens. uiles ad dm̃ p̃ces mittit. Orat
impetret. Nam & siomĩa pat̾ posu¬
erit in potestate filii. filiꝰ tñ ut for¬
mã hoĩs impleret. obsecrandu pa¬
trẽ putat eẽ ꝓ nobis. qͥa aduocatꝰ ẽ
nr̃. Aduocatũ enĩ inqͥt aͥbemꝰ apud
ꝓmeis int̾uenire peccatis. Non gͦ
qͣsi infirmꝰ. s qͥa pius obsecrat. Uis
scire quã omia quȩ uelit possit:
¶ aduocatꝰ & iudex ẽ. In altero pietatiᷤᷤ
officiũ: in altero insigne ẽ potesta¬
tis Et erat ꝑnoctans in oratione
di. Forma tͥ p̃scͥbit᷑: quã debeas e¬
mulari. Quid enĩ te ꝓsalute tua fa¬
cere oportet: quãdo ꝓ te xp̃c in ora¬
cione ꝑnoctat: Quit te face̾ conue¬
nit. cũ uis aliqs officiũ pietatis ado
re curauit: Qlis scue quã mͥ ñ sͥo

Expanded text:
orat, ascendit in montem. Est enim oratio quae peccatum facit. Sed qui bene orat, qui Deum orando quaerit, hic a terrenis ad superiora progrediens, verticem curae subte sollicitus obsecrat, ipse in infimis jacens, viles ad Deum preces mittit. Orat impetret. Nam et si omnia posuerit Pater in potestate Filii, Filius tamen ut formam hominis impleret, obsecrandum Patrem putat esse pro nobis, quia advocatus est noster: Advocatum enim, inquit, habemus apud pro meis intervenire peccatis. Non ergo quasi infirmus, sed quasi pius obsecrat. Vis scire quam omnia quae velit, possit? et advocatus, et judex est. In altero, pietatis officium; in altero, insigne est potestatis. Et erat pernoctans in oratione Dei. Forma tibi praescribitur quam debeas aemulari. Quid enim te pro salute tua facere oportet, quando pro te Christus in oratione pernoctat? Quid te facere convenit, cum vis aliquod officium pietatis adorre curavit? Vis scire quam mihi, non sibi
Abbreviated transcription (Latin):
fuerit. multũ fructũ affert. Et om̃is
turba querebat eũ tangẽ. qͥa uirtꝰ
de illo exibat ꝙ sanabat om̃s. Et sup
leps dño tangente mundat᷑ ꝙ hic om¬
nis turba quȩ eũ tangt̾ potuit. sp̃c illiꝰ
uirtute sanat᷑. Cactꝰ gͦ saluatoris opꝰ
est salutis. Qũ tange est. fidelit᷑ in eũ
credẽ. A qͦ tangi ẽ. eiꝰ munẽ firmari.
Sunꝰqͥsq in suo sensu abundat. Turbȩ
quȩ delonge ad audiendũ confluut̃.
descendentis in campũ dnĩ curant᷑
attactu: discipli qͥ in minorib iam
sũt instituti. in montis cacumine ad
maiora ꝓuehunt᷑. e qͥb etiã eligunt᷑
qͥeũ transfiguratũ secreto in monte
speculant᷑: unꝰ p̃om̃ib quasi sublimi¬
oris sapĩȩ fonte debrianctꝰ magistri
recumbit in pectore. Raroq uspiam
sextinicta febrȩ libidinũ accensaꝙ sci¬
entiȩ luce. pedetẽptĩ quẽq ad culmen
subur uirtutũ. Nam ꝙ in ueteri tes¬
tam̃to moyses solꝰ cũ iosue montẽ dĩ

Expanded text:
affert . Et omnis turba quaerebat eum tangere, quia virtus de illo exibat, et sanabat omnes. Et supra leprosus Domino tangente mundatur, et hic omnis turba quae eum tangere potuit spiritus illius virtute sanatur. Tactus ergo Salvatoris, opus est salutis. Quem tangere, est fideliter in eum credere. A quo tangi est ejus munere firmari. Sed unusquisque in suo sensu abundat. Turbae quae de longe ad audiendum confluunt, descendentis in campum Domini curantur attactu. Discipuli qui in minoribus jam sunt instituti, in montis cacumine ad majora provehuntur. E quibus etiam eliguntur, qui eum transfiguratum secreto in monte speculentur. Unus prae omnibus quasi sublimioris sapientiae fonte inebriandus, magistri recumbit in pectore. Raroque uspiamsed exstincta febre libidinum, accensaque scientiae luce, pedetentim quemque ad culmen subire virtutum. Nam et in Veteri Testamento Moyses solus cum Josue montem Dei
Abbreviated transcription (Latin):
ht̃ escas similit̾ fatiat: E idẽ pharisei ac
scribȩ ñ minꝰ auaritiȩ quã suꝑbiȩ pe¬
ste languentes. sic̃ pęnitentib ueniam.
sic ꝙ egentib pecuniã oare negabant.
Uerũ ille qui uult om̃s hoĩes saluos fieri.
& ad agnitionẽ ueritatis uenire: nc̃
ad eos. nc̃ eis audientib ad discipło
suos u̾ba fatiendo. consuete pietatis
dona benignus impende̾ ñ cessat
S uemamo ad textum:.

Expanded text:
t escas similiter faciat . Et iidem Pharisaei ac scribae, non minus avaritiae quam superbiae peste languentes, sicut poenitentibus veniam, sic et egentibus pecuniam dare negabant. Verum ille qui vult omnes homines salvos fieri, et ad agnitionem veritatis venire , nunc ad eos, nunc eis audientibus ad discipulos suos verba faciendo consuetae pietatis dona benignus impendere non cessat. Sed veniamus ad textum.
Abbreviated transcription (Latin):
diat paupem: oratio eiꝰ erit execrabi¬
lis. Unde os ioħes baptista cũ turbis
suaderet ne merito suȩ sterilitatis in
ignẽ muterent᷑ dignos pęnitentiȩ fru¬
ct ꝯ ẽẽ fatienoos. mox ꝯsiliũ salutiᷤ suȩ con

Expanded text:
diat pauperem, oratio ejus erit exsecrabidiat pauperem, oratio ejus erit exsecrabilis. Unde et Joannes Baptista cum turbis suaderet, ne merito suae sterilitatis in ignem mitterentur, dignos poenitentiae fructus esse faciendos, mox consilium salu
Abbreviated transcription (Latin):
osłquam murmu¬
rantes de peccatorũ
tione eos qͥ sͥ iusti uidebant᷑. trib
continuis parabolis de quib supra
disputatũ est. saluator redarguit.
docens salutẽ resipiscentiũ. dõ qͥdẽ
& angłis gratissim̾a. s inuidis hõib
eẽ grauissimã. aox quartã qͥnt̾ãq
de elemosina danda. & parsimonia
sequenda subiungens. pia iustaq dis¬
cretione manifestat eos qͥbona t̾rena
disꝑserint dederĩtq pauꝑib ab his
inęt̾na tab̾nacła recipiendos. illos
aũ qͥ in his solũ luxuriari desiderẽt.
in inferno sepeliendos: & nec stilła aq̃
ꝑ modicã qua ꝑhennes torm̃toꝵ ar¬
dores uł ad mom̃tũ refrigerare queat
ẽẽ nacturos: qͥa uidelicet & ordo p̃di¬
candi aptissimꝰ ẽ: ut p̃t pęnitentiã
elemosina. io ẽ opꝰ miscdiȩ suggerat᷑.
Ille enĩ iustȩ a cło pęnitens ut sui mi¬
sereat᷑ impetrat: qui ꝓximi indigen¬
tis quantũ ualet ipse misereri non
tardat. At qui au̾tit aurẽ suã neau¬

Expanded text:
ostquam murmurantes de peccatorum,tione, eos qui sibi justi videbantur tribus continuis parabolis, de quibus supra disputatum est, Salvator redarguit, docens salutem resipiscentium Deo quidem et angelis gratissimam, sed invidis hominibus esse gravissimam, quartam mox quintamque de eleemosyna danda et parcimonia sequenda subjungens, pia justaque discretione manifestat eos qui bona terrena disperserint dederintque pauperibus, ab illis in aeterna tabernacula recipiendos. Illos autem qui in his soli luxuriari desiderant, in inferno sepeliendos, et nec stillam aquae permodicam, quae perennes tormentorum ardores vel ad momentum refrigerare queant, esse nacturos. Quia videlicet et ordo praedicandi aptissimus est, ut post poenitentiam eleemosyna, id est, opus misericordiae suggeratur. Ille enim juste a Deo poenitens ut sui misereatur impetrat, qui proximi indigentis quantum valet ipse misereri non tardat. At qui avertit aurem suam ne au
Abbreviated transcription (Latin):
istã. Principes sacerdotũ & scͥbȩ qͣsi
m̃tientẽ contͣ se dnm q̃rebant in-¬
tfice̾. s hoc idẽ querendo docebant
uera eẽ q̃ dicebat. Ipse qͥppe ẽ hereᷤ
ciuꝰ iniꝰtã necẽ aiebat ẽẽ iundic anda &
illi neꝗͦ oloni qͥ ab occidendo dĩ filio
ad modicũ quidẽ timore humano
retardari donec ueniret hora eiꝰ.
riMorali sane intellectu. cuiq fideli¬
ũ cũ mysteriũ baptisini qͦo exerceat
oꝑando cõmittit᷑. qͣsi uinea quã
excolat locatur. Muttitur seris u¬
nꝰ alt̾. & t̾cia qͥ de fructu accipiat̃.
cũ lex ps almodia. ꝓpħia. qͣrũ mo¬

Expanded text:
istam. Principes sacerdotum et scribae quasi mentientem contra se Dominum quaerebant interficere, sed hoc idem quaerendo docebant vera esse quae dicebat. Ipse quippe est haeres, cujus injustam necem aiebat esse vindicandam; illi nequam coloni, qui ab occidendo Dei Filio ad modicum quidem timore humano retardari donec veniret hora ejus,ri. Morali sane intellectu, cuique fidelium cum mysterium baptismi quod exerceat operando committitur, quasi vinea quam excolat locatur. Mittitur servus unus, alter et tertius, qui de fructu accipiant, cum lex, psalmodia, prophetia, quarum mo
Abbreviated transcription (Latin):
Siue de his dic̃ qͦd cadut suꝑ eũ qͥ illũ
ñdũ pui enitꝰ int̾eunt. s tñ conqͣs¬
santur. ut ñ recti ambulent. Supra
qͦs aũ cadit. ueniet ilł desuꝑ in iudi¬
tio cũ pęna ꝑditionis: ido dixit cõ¬
minuet eos. ut suit impii tãꝗͣ pul¬
uis quẽ ꝑicit uentꝰ a fatie terrȩ.
Et querebat̾ pͥncipes sacerdotũ &

Expanded text:
Sive de iis dicit quod cadunt super eum, qui illum Sive de iis dicit quod cadunt super eum, qui illum nondum penitus intereunt, sed tamen conquassantur, ut non recti ambulent. Supra quos autem cadit, veniet illis desuper in judicio cum poena perditionis. Ideo dixit comminuet eos, ut sint impii tanquam pulvis quem projicit ventus a facie terrae . Et quaerebant principes sacerdotum et
Abbreviated transcription (Latin):
ner ꝓuentꝰ. tam & si crebo ac sollicite
quereret᷑ inuentꝰ ẽ. Seruus gͦ qͥ pͥmo
missꝰ ẽ. ipse legiser mnoyses intelligit᷑.
qͥ ꝑ quadraginta annos continuos
fructũ aliquẽ legis quã dederat a
cultorib inquirebat: s cȩsũ dimise¬
runt eũ manem. Irritauerũt enim
moysen in castris. & aaron sc̃m dñi.
& uexatꝰ ẽ moyses ꝓpt̾ eos. qͥa exacer¬

Expanded text:
te quaereretur, inventus est. Servus ergo qui primo missus est, ipse legifer Moyses intelligitur, qui quadraginta annos continuos fructum aliquem legis quem dederat, a cultoribus inquirebat, sed caesum eum dimiserunt vacuum. Irritaverunt enim Moysen in castris, et Aaron sanctum Domini. Et vexatus est Moyses propter eos, quia exacer
Abbreviated transcription (Latin):
re unde ee̾t. Et iħc ait illis. N eq ego
dico uobis in qͣ potestate hȩc fatio.
Ion uob̃ chico qͦd scio: qͥa ñ uultis fa¬
teri qͦo scitis. Iustissime repulsi atꝙ
confusi abseessert̃:& impletũ
ẽ ꝙͦo in psalmoꝑ ppham dic̃
meo. io est  ipsũ ioħem. numi
cos ey indu am confusione. Notã¬
dũ aũ quia cluas maxime ob cau
sas. scientia uitatis ẽ occultanda
querentib. cũ uidelicet his qͥ q̃rit
aut minꝰ capax ẽ ad intelligenou̾
qͦ querit. aut odio uł contẽptu ip¬
sis ueritatis indignꝰ est cui debeat
ait. Adhuc multa habeo uob̾ dicẽ:
s ñ potestes illa portare mͦ. Propter
aliuo uͦ: discipłis p̾cepit. Nolite da

Expanded text:
 ait illis: Neque ego dico vobis in qua potestate haec facio. Non vobis dico quod scio, quia non vultis fateri quod scitis. Justissime repulsi utique confusi abscesserunt, et impletum est quod in psalmo per Prophetam dicit meo , id est ipsum cos ejus induam confusione . Notandum autem quod duas ob causas maxime scientia veritatis est occultanda quaerentibus. Cum videlicet is qui quaerit, aut minus capax est ad intelligendum quod quaerit, aut odio vel contemptu ipsius veritatis indignus est cui debeat ait: Adhuc multa habeo vobis dicere, sed non potestis illa portare modo. Propter alterum vero discipulis praecepit: Nolite
Abbreviated transcription (Latin):
extra portã passꝰ ẽ. Siue eiectꝰ extra
uineã & occisꝰ e: qͥa prius ab incredu¬
loꝵ corde repulsꝰ ac deinde cruci
additꝰ ẽ. In cuiꝰ figurã moyses al¬
tare holocausti in q̃ uictimarum
sanguis funderet᷑. ñ intra tab̾¬
nacłm s ad hostiũ posuit mistice do¬
cens qͥa & dnĩcȩ crucis altare extra
iherosolunoꝵ portã ponendũ &
ipse uera patris hostia xp̃c. a domo
ludeoꝵ qu̾ã scĩficatutꝰ adierat ñ
intimo corde recipiendꝰ s foris eẽt
suo cruore tinguendꝰ Quod uero
scd̾m marcũ mutato ordine dicit᷑.
& app̃hendentes eũ occidert̃ & eiece

Expanded text:
extra portam passextra portam passvineam et occisus est, quia prius ab incredulorum corde repulsus, ac deinde cruci addictus est. In cujus figuram Moyses altare holocausti, in quo victimarum sanguis funderetur, non intra tabernaculum, sed ad ostium posuit : mystice docens quia et Dominicae crucis altare extra Hierosolymorum portam ponendum, et ipse vera Patris hostia Christus a domo Judaeorum, quam sanctificaturus adierat, non intimo corde recipiendus, sed foris esset suo cruore tingendus. Quod vero secundum Marcum mutato ordine dicitur: Et apprehende
Abbreviated transcription (Latin):
Quẽ cũ uidissent coloni: cogitauerũt
int̾ se dicentes. hic ẽ heres. Occidamꝰ
illũ: ut nr̃a fiat hereditas. Manifestis¬
ignorantiã. s ꝑ iuidentiã crucifixis¬
se filiũ dĩ. Intellexerũt enĩ hunc eẽ.
cui dictũ est. Postula ame & dabo tͥ
gentes hereditatẽ tuã. Et ꝓpterea qͣsi
sͥ consulentes aiebant. Ecce mundꝰ
totꝰ post eũ abiit: & si dimittimꝰ eũ
sic. om̃s credent in eũ. Hereditas gͦ
filii eccłia est cunctis ei data de geni¬
b quã ñ moriens illi pat̾ reliquit.
s ipse sua morte mirabilit̾ acqͥsiuit:
qͥa resurgendo possedit. Hanc autẽ
occiso eo mali coloni p̾ripe moliebã¬
tur: cũ crucifigentes eũ uidĩ fidem
q̃ ꝑ eũ ẽ extinguere. & suã magis q̃ ex
lege ẽ iustitiã p̃ferre ac gentib immbu¬
endis conabant᷑ inserere. Et eiectũ
illum extra uineã occiderunt.
Extra uineã heres uineȩ trucidat᷑. qͥ a
iłic ut sc̃ĩficaret ꝑ suũ sangͥnẽ ppłm.

Expanded text:
cum vidissent coloni, cogitaverunt inter se dicentes: Hic est haeres, occidamus illum ut nostra fiat haereditas. Manifestisignorantiam, sed per invidentiam crucifixisse Filium Dei. Intellexerunt enim hunc esse cui dictum est: Postula a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam . Et propterea quasi sibi consulentes aiebant: Ecce mundus totus post eum abit, et si dimittimus eum sic, omnes credent in eum . Haereditas ergo filii Ecclesia est cunctis ei data de gentibus, quam non moriens illi Pater reliquit, sed ipse sua morte mirabiliter acquisivit, quia resurgendo possedit. Hanc autem occiso eo mali coloni praeripere moliebantur, cum crucifigentes eum Judaei fidem quae per eum est exstinguere, et suam magis quae ex lege est justitiam praeferre, ac gentibus imbuendis conabantur inserere. Et ejectum illum extra vineam occiderunt. Extra vineam haeres vineae trucidatur, quia Jesus ut sanctificaret per suum sanguinem populum,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓhac uinea futuros martyres ꝓprio
sanguine ꝓpħ auit. His sane tͥb ser¬
uoꝵ gradib om̃iũ sub lege doctoꝵ
figurã posse cop̃hendi. dñs alibi ma¬
nifeste ꝓdit dicẽs. Qm̃ necee̾ ẽ imple¬
ri om̃ia q̃ scͥpta st̾ in lege moysi. &
ꝓphis. & psalmis de me. D ixit aut̃

Expanded text:
pro hac vinea futuros martyres proprio sanguine prophetavit. His sane tribus servorum gradibus omnium sub lege doctorum figuram posse comprehendi, Dominus alibi manifeste prodit, dicens: Quoniam necesse est impleri omnia quae scripta sunt in lege Moysi, et prophetis, et psalmis d
Abbreviated transcription (Latin):
ditabit᷑. S & hoc qͦd pͥncipes sacer¬
dotũ & scͥbȩ manũ mittẽ q̃rentes
in ihm: t̾rore ppłi retinent᷑. cotidie
gerit᷑ in ȩccłia. cũ qͥlibet solo de
noĩe frat̾. eã ꝗͣ ñ diligit eccłiasticȩ
ficłi ac pacis unitatẽ. ꝓpt̾ cohabitan¬
tiũ fr̃m bonoꝵ multitudinẽ uł
erubescit uł timet impugnare.
Qui tñ sic̃ de stultissima auiũ stru¬
tione dñs ait. cũ tempꝰ fuerit in
altũ alas eriget: qͥa ꝑsequẽdo eccłiã.
qͣsi dñm cruci ad dicẽ: & ostentui gau¬
debit habere:¬

Expanded text:
. Sed et hoc quod principes sacerdotum et scribae manum mittere quaerentes in Jesum terrore populi retinentur, quotidie geritur in Ecclesia, cum quilibet solo de nomine frater eam quam non diligit ecclesiasticae fidei ac pacis unitatem, propter cohabitantium fratrum bonorum multitudinem, vel erubescit, vel timet, impugnare. Qui tamen sicut de stultissima avium struthione Dominus ait, cum tempus fuerit, in altum alas eriget, quia persequendo Ecclesiam, quasi Dominum cruci addicere et ostentui gaudebit habere
Abbreviated transcription (Latin):
ȩdificantes hic factꝰ est in caput angu¬
li: Quomͦ inqtͥ implebit᷑ hȩc ꝓpħia:
q̃ lapidẽ ab ȩdificantib reꝓbatũ.
in caput anguli dicit eẽ ponendũ.
dentib gentib ẽ pͣdicandꝰ: ut qͣsi la¬
pis angularis luos condẽs in semet¬
ipso. exutͦq ppło unã ͥ fideliũ ciuita¬
tẽ. unũ tempłu edificet: Eosd̃ e enĩ
synagoge magistros qsͦ supͣ colonos
dixerat. nẽ edificantes appellat: qͥa qͥ
subditã sͥ plebem ad ferenoos uitȩ
cło in habitatore cdigna q̃si domũ
construere & orcdinare iubebant᷑.

Expanded text:
edificantes hic, factus est in caput anguli? Quomodo, inquit, implebitur haec prophetia, quae lapidem ab aedificantibus reprobatum, in caput anguli dicit esse ponendum, est gentibus praedicandus? ut quasi lapis angularis duos condens in semetipsum, ex utroque populo unam sibi fidelium civitatem, unum templum aedificet. Eosdem enim Synagogae magistros, quos supra colonos dixerat, nunc aedificantes appellat, quia qui subditam sibi plebem ad ferendos vitae Deo inhabitatore dignam quasi domum construere