comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uirum. & largitate principali post pau¬
lulum cumulasti: sed cunctis militibus
ad illiuꝰ poculi claritatẽ nimis inhiantib
& beatificantib qui e&̃ bibiturus eum:
rursus ei poculum reddidisti prȩcipi¬
ens ut quod uell& uteretur eo. Unde
mͥ iuste uidetur tuis uirtutib superatum
etiam alexandrum de quo narrat᷑ ab cis
qui opera illiuꝰ admirantur quia ei dum
ꝑ inaquosa loca ꝓperar& cũ macedonib
dirigens. quidã miles aquã inueniens hau¬
sit & optulit. Ille uͦ nonbibit. sedcorpꝰ
infudit. Ut gͦ absolute dicat᷑ꝰ om̃ium
priorum principũ principiorem si dici
fas ẽ. te uocare debemꝰ scdm̃ homerum:
Alios & enĩ reges nihil dignũ habuisse
cõperimꝰ. allos autem ornasse una aut
duab rebus imperium : tu autẽ oserenis¬
sime om̃s simul uirtutes amplectens.
uniuersos dinosceris euicisse piocate cle¬
m̃tia. fortitudine. castitate. iustitia.
largitate. atq magnanimitate : dignita¬

Expanded text:
virum, et largitate principali post pauvirum, et largitate principali post paululum cumulasti; sed cunctis militibus ad illius poculi claritatem nimis inhiantibus, et beatificantibus qui esset bibiturus eum, rursus ei poculum reddidisti, praecipiens ut quo vellet uteretur eo. Unde mihi juste videtur tuis virtutibus superatum etiam Alexandrum, de quo narratur ab eis qui opera illius admirantur, quia ei, dum per inaquosa loca properaret cum Macedonibus, diligens quidam miles aquam inveniens, hausit et obtulit ei; ille vero non bibit, sed corpus infudit. Ut ergo absolute dicatur, omnium priorum principum principiorem, si dici fas est, te vocare debemus secundum Homerum. Alios etenim reges nihil dignum habuisse comperimus; alios autem ornasse una aut duabus rebus imperium. Tu autem, o serenissime, omnes simul virtutes amplectens, universos dignosceris evicisse pietate, clementia, fortitudine, castitate, justitia, largitate, atque magnanimitate dignita
Abbreviated transcription (Latin):
o. potentissime neglegentiȩ obiciens rationẽ
uideris non solum hominib iuste sed etiã
corpori & anime passionib imperare.
Si autẽ oport& & hoc dici audio te & iam
totius cibi uel poculi desideria supera¬
re. & neq poma dulcia neq aliud quic¬
quam speciosum appetere : nisi quantũ
ad tactum conuenit & solũ modo sapori
congruerit : primo tam̃ benedicere om̃i¬
um creatorem. Sitim uͦ estum & frigus
ferre consuctus. cotidianis exercitatio¬
nib iam ipsam continentię putaris ha¬
bere naturam. Dudũ siquidem inponto
ciuitatẽ i: eracleam ab hercule nomina¬
tam uidere festinans. & laborantem
circa diem mediũ uehem̃ter urente.
uidens tequidam iter agentiũ sudore
multosimul & puluere squalentẽ. quasi
prȩstaturus occurrens optulit tibi po¬
culum ualde ꝑspicuum. & uelut radiis
emicantẽ suauissimũ quendam potum
fundens. Tuuero opotentissime sumens.
laudasti quidem ꝓsua magnanimitate

Expanded text:
o potentissime, negligentiae objiciens rationem, o potentissime, negligentiae objiciens rationem, videris non solum hominibus juste, sed etiam corporis et animae passionibus imperare. Si autem oportet et hoc dici, audio te etiam totius cibi vel poculi desideria superare; et neque poma dulcia, neque aliud quidquam speciosum appetere, nisi quantum ad tactum convenit, et solummodo sapori congruerit; primo tamen benedicere omnium Creatorem. Sitim vero, aestum et frigus ferre consuetus, quotidianis exercitationibus jam ipsam continentiae putaris habere naturam. Dudum siquidem in Ponto civitatem Heracleam ab Hercule nominatam videre festinans, et laborantem circa diem medium vehementer urente, videns te quidam iter agentium sudore multo simul et pulvere squalentem, quasi praestaturus occurrens, obtulit tibi poculum valde perspicuum, et velut radiis emicantem, suavissimum quemdam in eum igida. Tu vero, o potentissime, sumens, laudasti quidem pro sua magnanimitate
Abbreviated transcription (Latin):
sti. Aiunt & enim te ꝑdiem quidem exerceri
armis & corpore sublectorũq negotia discep¬
tare : iudicare simul & agere. modo seorsum
modo cõmunit̾ quȩ sunt agenda considera
ad eorum scientiam ministrare candelabrũ
arte mechanica factũ. & sponte fundens ole¬
um in lucernã. ut nullus circa regalla con¬
stitutus in laborib tuis cogatur affligi. & na¬
turȩ uim faciat somno repugnans. Sic equidẽ
clemens & mansu&cus circa proximos & circa
om̃s existis. cęlestem regem tuum imitando
patronum: cui gratũ ẽ super iustos & iniuistos
pluere & solem facere oriri . & alia simul inui¬
dia rece identes laugiri. F multã uͦ doc trinã
audio te &iam bapidumsseire ꝓturis potestl¬
tesq radicum: effec tusq curarum non minũs
salomone dauid filio. magis autẽ potiore tur¬
tutib Ille si quidem factus libidinis seruus pie¬
tatem non custodiuit ad terminũ. que illi
causa fuerat bonorum & sapientię. tu uͦ

Expanded text:
sti. Aiunt etenim te per diem quidem exerceri sti. Aiunt etenim te per diem quidem exerceri armis et corpore, subjectorumque negotia disceptare, judicare simul et agere, modo seorsum, modo communiter, quae sunt agenda considerarad eorum scientiam ministrare candelabrum arte mechanica factum, et sponte fundens oleum in lucernam, ut nullus circa regalia constitutus in laboribus tuis cogatur affligi, et naturae vim faciat somno repugnans. Sic equidem clemens et mansuetus circa proximos, et maxime circa omnes existis, coelestem Regem tuum imitando patronum, cui gratum est super justos et injustos pluere, et solem facere oriri ; et alia simul invidia recedente largiri. Per multam vero doctrinam audio te etiam lapidum scire naturas potestatesque radicum, effectusque curarum non minus Salomone David filio; magis autem potior es virtutibus. Ille siquidem factus libidinis servus, pietatem non custodivit ad terminum, quae illi causa fuerat bonorum et sapientiae. Tu vero,
Abbreviated transcription (Latin):
nemq narrauit. Crȩte siquidẽ mille numis¬
mata carmini cõpensantes homerico. & tãquã
de excellentissima largitate gloriantes. inpub¬
lica ftatua mimera conscripser̃. alleuas aut̃e
& dyonistuꝰ & philippus nequaquã animo
partiores fuere cretensib desuperba se. re publi¬
ca plulosophiaq iactantib. qui uelocit̃ illorũ
ftatuã imitari potuerant nisi opere fuissent
minores inmuncre : seuerus autẽ ꝓmetrico
poemate ꝑuersum uno aureo donans appia¬
num. tantũ p̃buit delargitate miraculum:
ut aurea carmina appiani hactenus apud
plurimos nominentur. Hȩc dona fuerunt
olim amantium litteras & doctrinam. tu
uero potentissime principũ nullo priorum
excellentia minor inueniris largitatib tuis
circa dictiones exhibitas: sed mͥ uideris non
incongrue talia facere. Nam cũ om̃s uirtutib
euiceris studiose adcrem̃tũ semꝑ quȩ tua sunt
cuehis: qm̃ historiam rerum olim gestarum

Expanded text:
nemque narravit. Cretae siquidem mille numisnemque narravit. Cretae siquidem mille numismata carmini compensantes Homerico, et tanquam de excellentissima largitate gloriantes, in publica statua munera conscripserunt. Alevadae autem, et Dionysius, et Philippus nequaquam animo parciores fuere Cretensibus, de superba se republica philosophiaque jactantibus; qui velociter illorum statuam imitari potuerant, nisi opere fuissent minores in munere. Severus autem pro metrico poemate per versum uno aureo donans Oppianum, tantum praebuit de largitate miraculum, ut aurea carmina Oppiani hactenus apud plurimos nominentur. Haec dona fuerunt olim amantium litteras et doctrinam. Tu vero, potentissime principum, nullo priorum excellentia minor inveniris, largitatibus tuis circa dictiones exhibitis. Sed mihi videris non incongrue talia facere. Nam cum omnes virtutibus 205 eviceris, studiose ad crementum semper quae tua sunt evehis, quoniam rerum olim gestarum
Abbreviated transcription (Latin):
tatis: gnũ circũdari. pi&atem tͥ &clem̃tiam
intrinsecus semꝑ enutriunt. unde conserip¬
tores & prȩfecti acreliqui subiectorũ circa
te tuosq laborant actus. Decertator iutẽ
positus uidexq librorum. non camerato elo¬
quio caperis aut qualib& figura furtũ pate¬
ris ueritatis . sed ꝑfectȩ metiris utrũq sermo¬
nem ꝓprium aptans causȩ. figurã quoq dic¬
tionis. & partes & ordinem & congruentiam.
& eloꝗũ & compositionẽ & collectiones & sen¬
sum & historiam profunde discutiens. con¬
pensas autẽ recitantib & tuo iudicio & fauo¬
ribus oportimis. nec non aureis imaginib &
positione simulacrorũ & donis & honoribus
uniuersis. Qualẽ uͦ tecirca recitantes p̃bes.
dyonisius siciliȩ tyrannꝰ circa platonẽ socratis
discipulũ : aut phippus macedo circa theopom¬
pũ historiografum. aut seuerꝰ cęsar circa appi¬
anũ qui metris pisciũ gẽnera & naturas captio¬

Expanded text:
tatis signum circumdari, pietatem tibi et clementiam tatis signum circumdari, pietatem tibi et clementiam intrinsecus semper enutriunt. Unde conscriptores, et praefecti, ac reliqui subjectorum circa te tuosque laborant actus. Disceptator autem positus judexque librorum, non camerato eloquio caperis, aut qualibet figura furtum pateris veritatis; sed perfecte metiris utrumque, sermonem proprium aptans causae: figuram quoque dictionis, et partes, et ordinem, et congruentiam, et eloquium, et compositionem, et collectiones, et sensum, et historiam profunde discutiens. Compensas autem recitantibus et tuo judicio, et favoribus opportunis, nec non aureis imaginibus, et positione simulacrorum, et donis, et honoribus universis. Qualem vero te circa recitantes praebes, Dionysius Siciliae tyrannus circa Platonem Socratis discipulum; aut Philippus Macedo circa Theopompum historiographum; aut Severus Caesar circa Oppianum, qui metris genera piscium et naturas, captio
Abbreviated transcription (Latin):
diligentiȩ studium fuisse.
ut eis amatores quidem
ornam̃torũ purpuram atq
coronã & hissimilia prepa¬
rarent. librorũ uero
habentes intentionem. circa quasdam fa¬
bulas occupati conscriptiones agerent.
quȩ audientũ corda mulcerent᷑. Porros
bella sec tantes. ut sagittam oportune di¬
rigerent. bestiam ꝓsternerent. lanceam
bene iacularent᷑. aut equũ decent̃ ascende¬
rent. Prestabant᷑ enim singuli regalibus
eorum studentes rebus illis quȩ forent gra¬
tissima dominanti: alius itaq lapides prȩ¬
tiosos difficile conꝑtos offerebat. alter
tinc turam purpurȩ clariorem: plurimi
pocmata aut diuersas conseriptiones insi.¬
Iuabant. Alius bona cingula aut opti
& imperialis putabat᷑ huius papularis uirtu¬
tis pars illa : ad quã tunc amantis intentio
mo fuit. sed tu potentissime theodosi. ut
complexiue dicã cunctam superasti dõ iu¬
uante uirtutẽ. Purpura siquidem & corona
qua uideris propt̃ inspicientes quia ẽ maies¬

Expanded text:
diligentiam studiumque fuisse ut eis amatores quidem ornamentum, purpuram atque coronam, et his similia praepararent; librorum vero habentes intentionem, circa quasdam fabulas occupati, conscriptiones agerent, quae audientium corda mulcerent: porro bella sectantes, ut sagittam opportune dirigerent, bestiam prosternerent, lanceam bene jacularentur, aut equum decenter ascenderent. Praesentabant enim singuli regalibus eorum, studentes rebus illis quae forent gratissima dominanti. Alius itaque lapides pretiosos difficile compertos offerebat; alter tincturam purpuream; clariora plurimi poemata aut diversas conscriptiones insinuabant; alius bona cingula, aut optiet imperialis putabatur hujus popularis virtutis pars illa ad quam tunc amantis intentio mo fuit. Sed tu, o potentissime Theodosi, ut complexive dicam, cunctam superasti, Deo juvante, virtutem. Purpura siquidem et corona qua videris propter inspicientes quia est majes
Abbreviated transcription (Latin):
studiũ fuit eis. sed exuti substantus &
bona ꝓpria contemnentesatq: nudati.
& uelut in aliis corporib plurima pes¬
simaq torm̃ta suscipientes. & neq ciui¬
tatũ populis sũmissi neq uidicũ blan¬
dim̃tis in lecti. neq terrorib forte de

Expanded text:
studium fuit eis; sed exuti substantiis, et studium fuit eis; sed exuti substantiis, et bona propria contemnentes atque nudati, et velut in aliis corporibus plurima pessimaque tormenta suscipientes, et neque civitatum populis submissi, neque judicum blandimentis illecti, neq
Abbreviated transcription (Latin):
& disertiorib uerbis prolatas ad populũ.
tiȩ. ut ad concordiã futuroꝵ. ñsolum
ꝓprus ꝓ ph&iȩ uentura cõmitterentur
seo &clam exparte gentilib. ueluti siqͥs
melodiȩ conpositor propt̾ utilitatem
peregrini soni. alias cordas plectro discur¬
rat: aut suꝑ eas quȩ sunt adiciat alias.
Hebrȩi siquidem plurib & manifestiorib
ꝓph&iis utentes. in p̃sentia xp̃i minores
sunt inuenti quã greci: sed neq hoc extra
rationẽ uidebit᷑. cur ex aliis gentib tan¬
tũ eccłã erediderit. Primũ quidẽ qm̃
dõ gratũ ẽ ex miraculis nasci mutationes.
Indiuinis maximisq negotus : deinde r
ñ fortuitis uirtutib p̃sulũ eiꝰ ab initio
desperata repperit᷑ eẽ religio. Nã licet
linguã ad elocutionẽ aut pulchritudinẽ
sermonis disertã non habuerint. neq
uerbis aut ꝓbationib philosophicis ute¬
rent᷑. ad suadendũ tam̃ ñob hoc minus

Expanded text:
et disertioribus verbis prolatas ad populum. et disertioribus verbis prolatas ad populum. providentiae ut ad concordiam futurorum non solum propriis prophetis ventura committerentur, sed etiam ex parte gentilibus, veluti si quis melodiae compositor, propter utilitatem peregrini soni alias chordas plectro discurrat, aut super eas quae sunt alias adjiciat. Hebraei siquidem pluribus et manifestioribus prophetiis utentes, in praesentia Christi minores sunt inventi quam Graeci. Sed neque hoc extra rationem videbitur, cur ex aliis gentibus tantum Ecclesia crediderit. Primum quidem, quoniam Deo gratum est, ex miraculis nasci mutationes in divinis maximisque negotiis; deinde quia non fortuitis virtutibus praesulum ejus ab initio desperata reperitur esse religio. Nam licet linguam ad elocutionem aut pulchritudinem sermonis disertam non habuerint, neque verbis aut probationibus philosophicis uterentur, ad suadendum tamen non ob hoc minus
Abbreviated transcription (Latin):
rectionẽ amortuis. & ascensionẽ incȩlos.
& euentũ singularũ prȩsignauer̃ rerum.
Sed hȩc qͥdem eos ignoras sescire poterit.
qui sacris libris incũbit. Iosephus autem
matthatiȩ filiuꝰ atq sacerdos uir apud
iudȩos nobilissimꝰ. nec non & apud romanos
dignissimꝰ. erit testis deueritate xpĩ. Cloca¬
re namq eũ uirũ non aud& tãquã fac¬
torem insigniũ operũ. magistrũq sermo
cit. Cũ aut̃ hoc dixiss& &iã ipse medius
transcucurrit. in nullo tam̃ contra¬
dicens credentib in cũ potiuꝰq c̃sentiens.
Hȩc igit᷑ cogitanti mͥ digne mirabile
uisum ẽ hebrȩos & iã ante alios homines
ad xp̃ianitatẽ non potuisse c̃uerti. Nã
lic& sybilla & alia responsa apud gen¬
tiles ea quȩ in xp̃o erant uentura p̃dixe¬
rint. ñ tam̃ obhoc om̃s greci de incredu¬
litate culpandist̃. Pauci nãq qͥ uidebant᷑
eruditiores p̃cipui. huius modi ꝓph&ias
intellexer̃. plerũq metricas existentes

Expanded text:
nem a mortuis, et ascensionem in coelos, et eventum singularum praesignaverunt rerum. Sed haec quidem eos non ignorasse scire poterit qui sacris litteris incumbit. Josephus autem Matthathiae filius atque sacerdos, vir apud Judaeos nobilissimus, nec non et apud Romanos dignissimus, erit testis de veritate Christi . Vocare namque eum virum non audet, tanquam factorem insignium operum magistrumque sermoncens. Cum autem hoc dixisset, etiam medius ipse transcurrit: in nullo tamen contradicens credentibus in eum, potiusque consentiens. Haec igitur cogitanti mihi digne mirabile visum est Hebraeos etiam ante alios homines ad Christianitatem non potuisse converti. Nam licet Sibylla et alia responsa apud gentiles ea quae in Christo erant ventura praedixerint, non tamen ob hoc omnes Graeci de incredulitate culpandi sunt. Pauci namque, qui videbantur eruditiores, praecipue hujusmodi prophetias intellexerunt, plerumque metricas existentes,
Abbreviated transcription (Latin):
rantes ñ prȩsumebant aꝑte in ecclesiascum¬
uenire. conlicius fauorem quẽ in eos habuerat
ꝑ mutass&. Sed neq ꝑ occidentẽ helladici
uel macedtones & hilirii licent᷑ in relione
durabant ꝓpt̾ constantinũ qui princepserat
in his partib romanorũ. Huic enĩ iuro &
alia quidem plurima postea prouenisse ꝑ¬
cepimꝰ : quib flexus ẽ xp̃ianorum dogma
uenerari. prȩcipue tam̃ ꝓpter signũ quod ei

Expanded text:
rantes, non praesumebant aperte in ecclesias conrantes, non praesumebant aperte in ecclesias convenire, cum Licinius favorem quem in eos habuerat permutasset. Sed neque per Occidentem Helladici, vel Macedones, et Illyrici licenter in religione durabant propter Constantinum, qui princeps erat in his partibus Romanorum . Huic enim viro et alia quidem plurima postea provenisse percepimus, quibus flexus est Christianorum dogma venerari; praecipue tamen propter signum quo
Abbreviated transcription (Latin):
qui quondã patres & pręceptores fuere mo¬
nachorum. aut qui post eos ꝑ successiones
Non enĩ aut nos ingrati eẽ uidebim᷑ taciturni¬
tati tradentes uirtutẽ eoꝵ. aut illi exortes
erunt huius historiȩ quitante philosophiȩ
exempla reliquer̃. quib utentes posteri bea¬
tissimo & felicissimo fine potientur. Sedhinc
quidem sermo ꝓcedens ut potuerit obser¬
uabit. Conuertar nc̃ adnarrationẽ rerũ
cooperatorem inuocans dm̃. Hinc enĩ habe¬
bit prȩsens scriptura principium.
RISPO ET CONSTANTINO CAESARIB
ATQ CONSULIBUS. romane qͥdem
ecclesiȩ siluestrius pręsidebat. alexandri¬
nȩ autẽ. alexander & hierosolimoꝵ. ma¬
chariuꝰ antiochiȩ uero quȩ ẽ apud orientẽ¬
post romanũ nondũ quisquã fuerat ordi¬
natus. ꝑ secuiionib scilic& ꝓhibentibus.
transtuler̃. Tunc gͦ xp̃iani orientales qͥdẽ
usq ad t̾minos egypti circa libiam cõmo¬

Expanded text:
qui quondam patres et praeceptores fuerunt moqui quondam patres et praeceptores fuerunt monachorum, aut qui post eos per successiones mus. Non enim aut nos ingrati esse videbimur, taciturnitati tradentes virtutem eorum; aut illi exsortes erunt hujus historiae qui tantae philosophiae exempla reliquerunt, quibus utentes posteri, beatissimo et felicissimo fine potientur. Sed haec quidem sermo procedens, ut potuerit observabit. Convertar nunc ad narrationem rerum, cooperatorem invocans Deum. Hinc enim habebit praesens scriptura principium. rispo et Constantino Caesaribus atque consulibus , Romanae quidem Ecclesiae Sylvestrius praesidebat. Alexandrinae autem Alexander, et Hierosolymorum Macarius, Antiochiae vero quae est apud Orontepost Romanum nondum quisquam fuerat ordinatus, persecutionibus scilicet prohibentibus. transtulerunt. Tunc ergo Christiani orientales quidem usque ad terminos Aegypti circa Libyam commo
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ d&alib ꝓuener̃. Quia uͦ prȩcipua cura u¬
ueritatis habenda ẽ ꝓpt̾ historiȩ puritatẽ.
necessariũ mͥ uisũ ẽ &iam litteras huius modi
ut fuit possibile ꝑscrutari Si igit & iam
seditiones ecclesiasticas int̾ alterutros gestas
de prȩsulatu uel de honore primatꝰ ꝓpriȩ
hereseos ex planauero. ñ graue aut malȩ uo¬
luntatis eẽ uideat᷑. Primo nãq sicuti dictũ
ẽ conscriptorẽ om̃a dec& ueritati post pone¬
re. deinde dogma eccłȩ̃ catholicȩ ueracissi¬
me dedarare. Quod scilic& inuenit᷑ sȩpe
quidem ad uersarioꝵ in sidus impeditum.
& tam̃ qd̃ diuinitꝰ roboratũ inꝓpria mansis¬
se uirtute. & uniuersas ecclesias atq popu
uidebant᷑ noticiam ꝑ uenisse de ecclesia in ro¬
mano imperio constituta. placuit tamen
quantũ ualuero. ut &iam apud ꝑsas & bar¬
baros quȩ sunt gesta dereligione conscribam.
Non autẽ absurdũ erit ab historia ecclesia¬
stica si in hoc opere &iam illi referantur.

Expanded text:
ipua cura veritatis habenda est, propter historiae puritatem, necessarium mihi visum est etiam litteras hujusmodi, ut fuit 207 possibile, perscrutari. Si igitur etiam seditiones ecclesiasticas inter alterutros gestas de praesulatu vel de honore primatus, propriae haereseos explanavero, non grave aut malae voluntatis esse videatur. Primo namque, sicut dictum est, conscriptorem omnia decet veritati postponere, deinde dogma Ecclesiae catholicae veracissime declarare. Quod scilicet invenitur saepe quidem adversariorum insidiis impetitum, et tamen tanquam divinitus roboratum in propria mansisse virtute, et universas Ecclesias et populvidebantur notitiam pervenisse de Ecclesia in Romano imperio constituta placuit tamen, quantum valuero, ut etiam apud Persas et Barbaros quae sunt gesta de religione conscribam. Non autem absurdum erit ab historia ecclesiastica, si in hoc opere etiam illi referantur
Abbreviated transcription (Latin):
rerum accus & mdacẽ eẽ conscriptionem.
contrarias legendo forsan epistolas: sciendũ
ẽ qm̃ occasione dogmatis arriani. & eorum
qui postea sunt oborti discordantes inter
alterutros prȩsules ecclesiarũ. singuli deqͥb
studebant suis consec tatorib scribebant
& ꝑ c̃cilia congregati decernebant quȩ uel¬
lent. & sibi contraria sapientes per absenti¬
am se. sepe damnabant: & ꝑ tempr̃a prin¬
cipes ac ꝓceres eorum quapoterant uirtute
flectebant. & sibim& unianimes faciebad.
ut eoꝵ consensu recta colere putarentur.
Alii siquidem istis. alii uͦ fauentes illis. col¬
lectionẽ fecer̃ epistolarũ ꝓheresi ꝓpria
directarum. & cassibi contrarias reliquer

Expanded text:
rerum accuset mendacem esse conscriptionem, rerum accuset mendacem esse conscriptionem, contrarias legendo forsan epistolas, sciendum est quoniam occasione dogmatis Ariani et eorum qui postea sunt oborti, discordantes inter alterutros. Praesules Ecclesiarum, singuli de quibus studebant suis consectatoribus scribebant, et per concilia congregati decernebant quae vellent; et sibi contraria sapientes, per absentiam se saepe damnabant; et per tempora principes ac proceres eorum, qua poterant virtute flectebant, et sibimet unanimes faciebant, ut eorum consensu recta colere putarentur. Alii siquidem istis, alii vero faventes illis, collectionem fecerunt epistolarum pro haeresi propria directarum, et eas sibi contrarias reliquer
Abbreviated transcription (Latin):
ascensionẽ adcȩlosusq adlicinii deiectionẽ
colligens. in duob redegi libris: nc̃ autem
fauente dõ quȩ postea ꝓuener aperire tẽp¬
tabo. Quo circa memorabo causas quibus
inter fui. & ascientib aut c̃templantib eas
audiui. tã in nram̃ quã ante nrãm genera¬
tionẽ gestas. Ceterorũ uͦ explanabo notit¬
am ex legib positis causa religionis: & ex
conciliis ꝑ tẽpora constitutis ac nouitatib
factis imperialib atq sacerdotũ epistolis.
Quarũ aliȩ quidem hactenꝰ inpalaciis eccle¬
siisq custodiunt᷑. aliȩ uͦ passim apud dili
meluiꝰ ad ꝓbaui. ꝓpt̃ magnitudi nẽ
lectionis. ut sensus earum breuit᷑ indico̾ur
nͥ forte quȩdam uenire possint indubium
ꝓ quib apud multos ẽ diuersa sententia.
Tunc enĩ siquã lib& scripturam inuenire
potuero. ꝓpt̾ ꝓbationẽ ueritatis eam pone¬
re ñomitto. Ut autẽ nullus ignoratione

Expanded text:
ascensionem ad coelos, usque ad Licinii dejectionem ascensionem ad coelos, usque ad Licinii dejectionem colligens, in duobus redegi libris: nunc autem, favente Deo, quae postea provenerunt, aperire tentabo. Quocirca memorabo causas quibus interfui, et a scientibus aut contemplantibus eas audivi, tam in nostra quam ante nostram generationem gestas. Caeterorum vero explanabo notitiam ex legibus positis causa religionis, et ex conciliis per tempora constitutis, ac novitatibus factis, et imperialibus, atque sacerdotum epistolis, quarum aliae quidem hactenus in palatiis ecclesiisque custodiuntur, aliae vero passim apud diligmelius approbavi propter magnitudinem lectionis, ut sensus earum breviter indicetur: nisi forte quaedam venire possint in dubium, pro quibus apud multos est diversa sententia. Tunc enim, si quamlibet scripturam invenire potuero, propter probationem veritatis eam ponere non omitto. Ut autem nullus ignoratione
Abbreviated transcription (Latin):
Nanta gͦ diuina atq mirabili muta¬
tione inorbe terrarum facta. ita ut¬
& prior religio & leges patriȩ sperneren¬
tur. crudele nimis erit calydonium qͥdẽ
aprũ & marathoniũ taurũ. & alia simi¬
lia ꝑ prouintias & ciuitates facta. aut
fabulis deuulgata tanto nobilitari
studio. ut multi grecorũ & ꝓbatissimi
conscriptores circa talia laborassent
scribendi habentes ingeniũ. meuͦ uim
meȩ ñ inferre naturȩ historiȩ ecclesi¬
asticȩ gesta enarrare. Reor enĩ qm̃
argum̃ta rei huius ñ ab hominibus in¬
ftituta. conscriptor quoq inopinabilit᷑
apparebit ñ in ops dõ. Nisus & enĩ sum
primo quidẽ hoc opus aborigine
talia fecer̃ usq ad tempꝰ suum. idẽ clemens
& egesippus uiri sapientissimi successionem
sequentes apostolorũ. africanusq conscrip¬
tor & eusebius cognomine pamphili uir
indiuinis scripturis & grecorũ poetis atq
rethorib ꝑ scrutator eruditissimꝰ. tunc
gͦ quȩcumq in ecclesiis contiger post xp̃i

Expanded text:
Tanta ergo divina atque mirabili mutatione in orbe terrarum facta, ita ut et prior religio, et leges patriae spernerentur, crudele nimis erat Calydonium quidem aprum, et Marathonium taurum, et alia his similia per provincias et civitates facta, aut fabulis divulgata, tanto nobilitari studio, ut multi Graecorum et probatissimi conscriptores circa talia laborassent, scribendi habentes ingenium: me vero vim meae non inferre naturae, et historiae ecclesiasticae gesta narrare. Reor enim quoniam argumento rei hujus non ab hominibus instituto, conscriptor quoque inopinabiliter apparebit non inops Deo. Nisus sum etenim primo quidem hoc opus ab originetalia fecerunt usque ad tempus suum, id est, Clemens et Egesippus sapientissimi, successionem sequentes apostolorum, Africanusque conscriptor, et Eusebius cognomine Pamphili, vir in divinis Scripturis et Graecorum poetis atque rhetoribus perscrutator eruditissimus: tunc ego quaecunque in Ecclesiis contigerunt post Christi
Abbreviated transcription (Latin):
POOMUNI CABANT
Ligitur niceno concillo
Sex apostolicis quidem
sedibus macharius hye¬
rosolimitanus. Eustathiuꝰ
Siam prȩsidens antioche¬
nȩ apud orientem ȩcđȩ.
& alexander alexandriȩ
quȩ ẽ apud stagnum mariam. Iulius
autẽ romanus ep̃s ꝓpter senectutem
defuit. erantq pro eo prȩsentes uitꝰ
& uincentius presbiteri eiusdem sni¬
eccłȩ. suꝑ hos autẽ & alii plurimi bo
& optimi exdiuersis gentib conuener̃
Alii quidem ad intellegendũ & discen¬
dum nimis idonei. scientiaq sacrorum
librorum & alia eruditione discipli¬
s nati uitęq uirtute predari: alii uͦ
in utroq ꝓbatissimi uiri. quoꝵ utile
iudico &lam nomina memorare.

Expanded text:
Communicabant igitur Nicaeno concilio ex apostolicis quidem sedibus Macarius Hierosolymitanus, Eustathius jam praesidens Antiochenae apud Orontem Ecclesiae, et Alexander Alexandriae, quae est apud stagnum Mariam. Julius autem Romanus episcopus propter senectutem defuit; erantque pro eo praesentes Vitus et Vincentius presbyteri ejusdem Ecclesiae. Super hos autem et alii plurimi boni et optimi ex diversis gentibus convenerunt. Alii quidem ad intelligendum et dicendum nimis idonei, scientiaque sacrorum librorum, et alia eruditione disciplinati, vitaeque virtute praeclari. Alii vero in utroque probatissimi viri, quorum utile judico
Abbreviated transcription (Latin):
appellabant᷑ ait. meũ tempꝰ ñdũ uenit.
Rursus aut̃ tempore passionis. dicebat¬
discipulis. Dormite iã & requiescite. ecce
enĩ ad propinquauit hora. & filius homi¬
nis trad& ur inmanibus peccatorũ. Sed
neq antequã uenir& tempus seteneri¬

Expanded text:
appellabantur ait: Meum tempus nondum venit . appellabantur ait: Meum tempus nondum venit . Rursus autem tempore passionis discipulis dicebat: Dormite jam et requiescite. Ecce enim appropinquavit hora, et Filius hominis tradetur in manus peccatorum . Sed neque antequam venir
Abbreviated transcription (Latin):
audiens i is discessit inde innaium adde¬
sertilocũ seorsum. Dñs itaq hȩc faciens
łta dicebat. Sedutinam isti uelsic erubes¬
cerent. & usq ad homines suã p&ulantiã
declararent. & ñ magis ac magis insanientes
uiderentur &iam ipsũ arguere saluatorẽ
contra eũ utiq blasphemias mit entes. Sꝰ
nere cũ arguantur. nec euangłia ipsa
nosse. Est enĩ occasio nr̃ȩ discessionis &
fuga rationabilis atq uera. quã insalua¬
tore quidem euangelistȩ positã memo¬
rarunt Nosautẽ &iam in scĩs uiris opor¬
t& talia cogitare. Nam ea quȩ desalua¬
tore humano. modo conscripta sunt.
eadem cõmuniter humano generi depu¬
tantur
Que nr̃a sunt ille suscepit. & passionis
nr̃ȩ infirmitates oftendit. qđ lohannes
ita conscribit. Querebant ergo eum
tenere & nullus misit meũ manus. quia
nondũ uenerat hora eius. Nam antequã
hec uenirent dicebat ipse matri. ñdum
uenit hora mea. & eis qui fratres eiud

Expanded text:
audiens Jesus, discessit inde in navem ad deaudiens Jesus, discessit inde in navem ad deserti locum seorsum . Dominus itaque haec faciens, ita docebat. Sed utinam isti vel sic erubescerent, et usque ad homines suam petulantiam declararent, et non magis ac magis insanientes viderentur etiam ipsum arguere Salvatorem, contra eum utique blasphemias mittentes  ednere, cum arguantur nec Evangelia quidem ipsa nosse. Est enim occasio nostrae discessionis et fugae rationabilis atque vera, quam in Salvatore quidem evangelistae positam memorarunt. Nos autem etiam in sanctis viris oportet talia cogitare. Nam ea quae de Salvatore humano modo conscripta sunt, eadem communiter humano generi deputantur. Quae nostra sunt ille suscepit, et passiones nostrae infirmitatis ostendit. Quod Joannes ita conscripsit: Quaerebant ergo eum tenere, et nullus misit in eum manus, quia nondum venerat hora ejus . Nam antequam haec venirent, dicebat ipse matri: Nondum venit hora mea . Et eis qui fratres ejus
Abbreviated transcription (Latin):
tur. fugit & ab insidus declinauit.
Decebat enĩ eum sicuti famẽ & sitim
&lã hocpati. & hoc modo ostendere
sem& ipsum inhumanatũ. Ab mitio
siquidem mox homo factus ẽ. Cũ ess&
paruulus ipse ꝑ angłm mandauit
ioseph. Surgens sume puerũ & matrẽ
eius & fuge megyptũ. Futurus ẽ enĩ
herodes querere animã pueri. Mor¬
tuo quoq hero de uid&ur. ꝓpter ar.¬
chelaum filium eiusin natar& fugis¬
se. quando iam &dam dm̃ sem& ipsũ
in notescebat. & manũ aridã restitu¬
erat sanam. & pharisçi quidẽ egre¬
dientes consilium fecerunt aduersus eũ.
ut eũ occiderent. iħs autẽ sciens discessit
inde. Nam & quando latarũ suscitauit
egosum iudei quidem tuler lapides ut
mitterent suꝑ cũ. iħs autẽ absconsus ẽ.
& exiuit detemplo. & transiens ꝑmediũ
eorum abut &ita discessit. Putas hȩc
facit & doc& cogitant & locuntur.
Nam quando iohannes martyrium susti¬
nuit eiusq corpus sepeliere discipuli

Expanded text:
tur, fugit et ab insidiis declinavit . tur, fugit et ab insidiis declinavit . Decebat enim eum, sicuti famem et sitim, etiam hoc pati, et hoc modo ostendere semetipsum humanatum. Ab initio siquidem mox homo factus est; cum esset parvulus ipse per angelum mandavit Joseph: Surgens sume puerum et matrem ejus, et fuge in Aegyptum. Futurus est enim Herodes quaerere animam pueri . Mortuo quoque Herode, videtur propter Archelaum filium ejus in Nazareth fugisse. Et quando jam etiam Deum semetipsum innotescebat, et manum aridam restituerat sanam; et Pharisaei quidem egredientes concilium fecerunt adversus eum, ut eum occiderent: Jesus autem sciens discessit inde . Nam et quando Lazarum suscitavit ego sum. Judaei quidem tulerunt lapides ut mitterent super eum. Jesus autem absconsus est, et exivit de templo. Et transiens per medium eorum, abiit , et ita discesfacit et docet, cogitant et loquuntur? Nam quando Joannes martyrium sustinuit ejusque corpus sepeliere discipuli,
Abbreviated transcription (Latin):
rebantur ad mortẽ quo quomͦ liberari
possent. in nouissimo uͦ tempore scłoꝵ
ueniens ipsũ q̃d moysi locutũ ẽpatris
uerbũ rursus hoc dedit mandatũ dicenð.
Cumꝑsecuti fuerint in hac ciuitate fugite
adaliam. Etpost pauca dicit. Cũ ergo
uideritis ab hominationẽ desolationis
qđ dictũ et ꝑdanihel proph&am stan¬
tem in locoscõ. quilegit intellegat. Tc̃
qui inuidȩa sunt fugiunt in montana.
& qui intecto ẽ. non descendat tollere
aliquid dedomo sua. & qui magro ñre¬
uertatur tollere uestessuas. Hȩc enĩsci¬
entes scĩ. huusmodi habuerunt conuer¬
sationis modũ. Quȩ enĩ nunc pręcepit
dñs. hȩc &iam ante in carnatã sui pręsen¬
tiam inscĩs locutus ẽ. Ethicẽ hominum
terminus ad ꝑfectionẽ ducens. ut quod
ds̃ iub&. hocfaciant. Propterea & ipsũ
uerbum ppt̾ nos inhumanatũ cũquęre¬
retur sicuti nos ipsi. abscondi dignatũ
est. Et iterum dum ꝑsecutionẽ patere¬

Expanded text:
rebantur ad mortem, quoquomodo liberari rebantur ad mortem, quoquomodo liberari potuissent. In novissimo vero tempore saeculorum veniens ipsum, quod Moysi locutum est, Patris Verbum, rursus hoc dedit mandatum, dicens: Cum persecuti vos fuerint in hac civitate, fugite in aliam . Et post pauca dicit: Cum ergo videritis abominationem desolationis quae dicta est per Danielem prophetam, stantem in loco sancto, qui legit intelligat: tunc qui in Judaea sunt fugiant in montana, et qui in tecto est non descendat tollere aliquid de domo sua; qui in agro, non revertatur tollere vestes suas . Haec enim scientes sancti, hujusmodi habuerunt conversationis modum. Quae enim nunc praecepit Dominus, haec etiam ante incarnatam sui praesentiam in sanctis locutus est. Et hic est hominum terminus ad perfectionem ducens, ut quod Deus jubet, hoc faciant. Propterea et ipsum Verbum propter nos humanatum, cum quaereretur, sicuti nos ipsi, abscondi dignatum est ; et iterum cum persecutionem patere
Abbreviated transcription (Latin):
euasit insidias:: quid dicant isti qui om̃i a
ꝓferunt p&ulanter: uidentes maximũ
heliam in orationẽ quidem mortuum sus¬
citasse. & tam̃ absconsum propt᷑ ahab &
fugisse propter insidiaᷤ hierabel Tunc
&iam quesiti filui ꝓph&arum celatisudT
latentes inspeluncis apud abdiam. sed
sihȩc tamquã u&era nonleger̃ saltim
memoriam habeant euangeliorũ. Nam
& discipuli ꝓpt̃ m&um iudȩorum. se¬
cesser̃ celantes sem& ipsos. & paulus in
damasco a principe gentis quȩsitus.
demuro insporta depositus ẽ : & manꝰ
querentis effugit. Hȩcigitur desc̃is
uiris scriptura dicente. quã putas ex¬
cusationẽ suȩ p&ulantiȩ poterunt
inuenire. siue gͦtimorem impropere
contra sem & ipsos tã quã uęsani loquum¬
tur. siue contra uoluntatem dĩ hoc
dicant fieri scripturarũ diuiarum
uidentur penitus in exꝑti. Nã in lege
preceptũ fuit. ut deputarent᷑ & iam
ciuitates ad fugã. quatmnꝰ hii quique¬

Expanded text:
evasit insidias ? Quid dicant isti qui omnia evasit insidias ? Quid dicant isti qui omnia proferunt petulanter, videntes maximum Heliam in oratione quidem mortuum suscitasse; et tamen absconsum propter Achab, et fugisse propter insidias Jezabel? Tunc etiam quaesiti filii prophetarum celati sunt, latentes in speluncis apud Abdiam . Sed si haec tanquam vetera non legerunt, saltem memoriam habeant Evangeliorum. Nam et discipuli propter metum Judaeorum recesserunt, celantes semetipsos ; et Paulus in Damasco a principe gentis quaesitus, de muro in sporta depositus est, et manus quaerentis effugit . Haec igitur de sanctis viris Scriptura dicente, quam putas excusationem suae petulantiae poterunt invenire? Sive ergo timorem improperent, contra semetipsos tanquam vesani loquuntur; sive contra voluntatem Dei hoc dicant fieri, Scripturarum divinarum videntur penitus inexperti. Nam in lege praeceptum fuit ut deputarentur etiam civitates ad fugam; quatenus hi qui quae
Abbreviated transcription (Latin):
asaul. fugiebat &ueniebat ad dauid. Sed
isti ꝓpterea eos qui absc onsisunt int̾ ime¬
restudent. ne eorum malitiam uidean¬
tus arguere qui &lam in hacparte cecan¬
tur. Namquanto fuga manifestior est.
tanto amplius eorum insidis neces exiliaq
cõmissa om̃ib sunt aꝑta. Nam siue ꝑimadł
mors contra eossemꝑ exclamat. siue rur¬
sus exilia minentur. ubiq ipsi contra se
mali memoriã destinare noscuntur. Et
siquidem sanam haberent mentẽ. uide¬
rent sem& ipsos in his eẽ constrictos. seq
in consilis suis offendere. Sed qm̃ sapere
ꝑ diderunt ꝓpterea ꝑsecutione decipi¬
untur. & querentes occidere suã non con¬
tẽplantur impi&eatẽ. Namsi derogant
eis qui fugiunt querentes occidere. quid
faciant cum uident ia cob fugientem
descendisse ꝓpter pharaonis timoremꝰͣ
Quomodo satisfacient fugienti dauid
saul qui indomũ misit ut int̾imer& eum
ab abimelec. Ob quã causã inimicorum

Expanded text:
a Saul, fugiebat et veniebat ad David . Sed a Saul, fugiebat et veniebat ad David . Sed isti propterea eos qui abscondunt se, interimere student, ne ipsorum malitiam videantur arguere. Qui etiam in hac parte caecantur. Nam quanto fuga manifestior est, tanto amplius eorum insidiis neces exsiliaque commissa omnibus sunt aperta. Nam sive perimant, mors contra eos semper exclamat; sive rursus exsilia minentur, ubique ipsi contra se mali memoriam destinare noscuntur. Et siquidem sanam haberent mentem, viderent semetipsos in his esse constrictos, seque in consiliis suis offendere. Sed quoniam sapere perdiderunt, propterea persecutione decipiuntur; et quaerentes occidere, suam non contemplantur impietatem. Nam si derogant eis qui fugiunt, 290 quaerentes occidere; quid faciant cum vident Jacob fugientem descendisse propter Pharaonis timorem ? Quomodo satisfacient fugienti David Saul, qui in domum misit ut interimeret eum, ab Abimelech, ob quam causam inimicorum
Abbreviated transcription (Latin):
piorũ. hȩc agentes nec erubescentes. inqͥ¬
bus pͥmũ contranos malasunt machinati.
Hactenus accusant. qmͣ manus eorum prę¬
paratas necibus declinare potuimus: &
amarissime potius ingemi seunt. qm̃ nos
penitus amputare nequiuerunt: oempro¬
⁊perant
timoris causam: ignorantes quia dũ hoc
submurmurant. insem& ipsos magis retor¬
quent culpam. Namfi fugere malum est.
ꝑsequi multo deterius. Hicquidem ne
moriatur absconditur. hic autẽ ꝑsequit᷑
ut occidat. Et ut fugiatur quidem scrip¬
tumẽ : qui autem quęrit occidere prę¬
uaricatur legem. & magis ipse fugiendi
prȩb& occasionẽ. Sigͦ fugam improperad̃
ꝑsequentes erubescant potius sem& ip¬
sos. qui escant insidiari & quiescunt con¬
tinuo fugientes. Sed acalliditate ñ desinuN
sua. & conprȩhendere om̃i uirtute festi¬
tium Nullus enĩmitẽ atq clem̃te̾ fugit
aliquando: sed magis ferocẽ simul & cal¬
lidũ. Om̃is enĩ qui gemebat & uexabatur

Expanded text:
piorum, haec agentes, nec erubescentes. In qupiorum, haec agentes, nec erubescentes. In quibus primum contra nos mala sunt machinati, hactenus accusant, quoniam manus eorum praeparatas necibus declinare potuimus; et amarissime potius ingemiscunt, quoniam nos penitus amputare nequiverunt; et improperant timoris causam, ignorantes quia dum hoc submurmurant, in semetipsos magis retorquent culpam. Nam si fugere malum est, persequi multo deterius. Hic quidem ne moriatur absconditur; hic autem persequitur ut occidat. Et ut fugiatur quidem scriptum est: qui autem quaerit occidere, praevaricatur legem, et magis ipse fugiendi praebet occasionem. Si ergo fugam improperant persequentes, erubescant potius semetipsos. Quiescant insidiari, et quiescunt continuo fugientes. Sed a calliditate non desinunt sua, et comprehendere omni virtute festitium. Nullus enim mitem atque clementem fugit aliquando, sed magis ferocem simul et callidum. Omnis enim qui gemebat et vexabatur
Abbreviated transcription (Latin):
Uerũ euagrius inmonachicolibro p&ulant᷑
quͥdẽ & inconsiderate dedõ disputandũ
cẽ ꝓhibuit. definiri uͦ diumitatẽ modis
om̃ibus interdicit. Ait enĩ rerũ cõposita¬
rũ ẽẽ definitiones. lsitaq sic ait. Om̃is in¬
quid ꝓpositio aut genus hab& quod predi¬
catur. aut speciem. aut differentiam. aut
ꝓprium. aut accidens. aut exhis cõpositã
orationẽ. sed nihil inscã trinitate horum
quȩ dicta sunt poterit conprȩhendi. Igit᷑
quod meffabile est. ratione taciturnita¬
tis ad or&ur. Hȩc quidem euagrius. Nos
autẽ lic& facta digressione hȩc dixisse ui¬
deamur: tam̃ tamquã utilem historiȩ
causam nosr& ulisse nonpenit&.XXIi
fuge olim a se conscriptũ . tunc eis pręsenti¬
bus legit. Cuius partes utiles & quȩ prosint
hic intexens. totũ librũ multorũ uersuũ
querere & legere: studiosos ad moneo. Ait
enĩ. Ecce huiusmodi sunt prȩsũptiones im¬

Expanded text:
Verum Evagrius in Monachico libro petulanter Verum Evagrius in Monachico libro petulanter quidem et inconsiderate de Deo disputandum esse prohibuit. Definiri vero Divinitatem modis omnibus interdicit. Ait enim rerum compositarum esse definitiones. Is itaque sic ait: Omnis, inquit, propositio aut genus habet quod praedicatur: aut speciem, aut differentiam, aut proprium, aut accidens, aut ex his compositam orationem. Sed nihil in sancta Trinitate horum quae dicta sunt poterit comprehendi: igitur quod ineffabile est ratione taciturnitatis adoretur. Haec quidem Evagrius. Nos autem licet facta digressione haec dixisse videamur, tamen tanquam utilem historiae causam nos retulisse non poenitet. fugae olim a se conscriptum tunc eis praesentibus legit; cujus partes utiles, et quae prosint hic intexens, totum librum multorum versuum quaerere et legere studiosos admoneo. Ait enim: Ecce hujusmodi sunt praesumptiones im
Abbreviated transcription (Latin):
siquid nouimus. absurdum non est
breuit᷑ indicare. Igitur qui helladicam
explanauere prudentiã substantiam
quidem diuerso mͦ definierunt. subsis¬
tentiȩ uͦ neq sermonẽ fecerunt ullum
Hireneus autẽ grãmaticus inlibro ubi uer¬
ba ꝑ litterã colligit & lambarbarũ uocat
hoc uerbũ neque apud aliquos antiquoꝵ
dictũ & uel sialicubi sit inuentũ. ñ hoc
indicare qđ nunc intellegitur. Nam
apud sofoclem inphoenica locũ insidi¬
arum significare subsistentiã meminit.
apud menandrũ uelutifeces que exumo
colliguntur. indolio subsistentiã designa¬
re dicrt. Sciendũ tam̃ quia lic& antiqui
philosophihunc sermonẽ reliquerint.
tam̃ iunores philosophorũ ꝓsubstantia
subsistentiȩ sermone sunt usi. Substantiȩ
uero definitionẽ diuersis modis explana¬
uerunt. Sigͦ definitione substantia circũ¬
scribitur. quomͦ indõ quinon potest conp̃¬
hendi ꝓprie hoc uti sermone poterimus:

Expanded text:
si quid novimus, absurdum non est si quid novimus, absurdum non est breviter indicare. Igitur qui Helladicam explanavere prudentiam, οὐσία, substantiam quidem diverso modo definierunt, tentiae, neque sermonem quidem fecerunt ullum. Irenaeus autem grammaticus in libro ubi verba per litteram colligit, etiam barbarum vocat hoc verbum, neque apud aliquos antiquorum dictum, et vel si alieubi sit inventum, non hoc indicare quod nunc intelligitur. Nam apud Sophoclem in Phoenica locum insidiarum significare subsistentiam meminit. Apud Menandrum veluti faeces quae ex vino colliguntur in dolio, subsistentiam designare dicit. Sciendum tamen quia licet antiqui philosophi hunc sermonem reliquerint, tamen juniores philosophorum pro substantia, subsistentiae sermone sunt usi. Substantiae vero definitionem diversis modis explanaverunt. Si ergo definitione substantia circumscribitur, quomodo in Deo, qui non potest comprehendi, proprie hoc uti sermone poterimus?
Abbreviated transcription (Latin):
pãphilus & qui exeo habebat cognom̃
eusebius. Ambo namq & cõmuniter
origenis uitã cõmendantes & eius ad¬
uersariis resistentes. insignibusq libris
satisfactionẽ ꝓ eo cõponentes. non pͥmũ
origenẽ adhanc disputationẽ uenisse
dicunt. sed misticam ȩccłȩ int̃ pr&̧atũ
fuisse traditionẽ. Atilli qui alexan¬
driam c̃uenerunt. nonsine subtili in¬
uestigatione quȩstionẽ desubstantia
& subsistentia reliquerunt. Osius namq
cordubȩ hispanię pręsul dequo iãsermo
ꝓlatus ẽ pręmissus ab imperatore c̃stan¬
tino ut flammã tunc ab arrio excitatã
extinguer&. &lam sabellii libiensis dogma
destruxit. de substantia ac subsistentia
habuit questionẽ. SO 2OME NUS
NTEREA ELURIAU EPI malexandria
congregati. cum athanasio & eusebio ni¬
ceni concilii constituta roborauerunt.
& consubstantialẽ patri aefilio scm̃ spm̃
ȩc quidem tunc synodus So crates¬
Nos autem desubstantia & subsistentia

Expanded text:
Pamphilus et, qui ex eo habebat cognomen, Pamphilus et, qui ex eo habebat cognomen, Eusebius. Ambo namque et communiter Origenis vitam commendantes, et ejus adversariis resistentes, insignibusque libris satisfactionem pro eo componentes, non primum Origenem ad hanc disputationem venisse dicunt, sed mysticam Ecclesiae interpretatum fuisse traditionem. At illi qui Alexandriam convenerunt, non sine subtili investigatione quaestionem de substantia et subsistentia reliquerunt. Osius namque Cordubae, Hispaniae praesul, de quo jam sermo prolatus est, praemissus ab imperatore Constantino, ut flammam tunc ab Ario excitatam exstingueret, etiam Sabellii Libyensis dogma destruxit, de substantia ac subsistentia habuit quaestionem. SOCRATESnterea plurimi episcopi in Alexandria congregati cum Athanasio et Eusebio Nicaeni concilii constituta roboraverunt; et consubstantialem Patri ac Filio SpHaec quidem tunc synodus. Nos autem de substantia et subsistentia,
Abbreviated transcription (Latin):
UNVENERUNT QUe exdiuersis ciuitatib
cpĩ. & demaximis necessaruisq rebus
habuere tractatũ. ubi &iam descĩ sp̃s Taefrnodo in¬
diuinitate tractantes eũ consubstanti¬
inhumanatũ nonsolũ carne sed & lam
anima declararunt. sicut olim uiris
ecđasticis conplacuerat. Non eni nouã
religionẽ in eccłam introduxer̃. sed quomͦ
abinitio ȩccłastica traditio docuit xp̃ia¬
nos. Sic enĩ omnes antiqui ex hoc habita
huius disputatione sermonis. scripturã
nob̾ ꝓbatissimã reliquer. Nam hireneud
& demens. & apollinarius hierapoles. &
serapio antiocene presul eccłȩ. animatũ
delphiȩ marabia constitutȩ facta synođͦ
scribens ad eundẽ beryllum hȩc ipsa
contradidit. Sed &iam origenis ubiq
in suis libris animatũ nouit eũ. qui ẽ in¬
humanatus. Propriȩ tam̃ nonus tomud
eius ingenesi hoc sacram̃tũ congruent᷑
exponit. ubͥ adam quidem xpm̃. euam
uero ȩccłam latius explanauit. Horũ
itaq dictorum dignisunt ⁊estes. sc̃s

Expanded text:
nveneruntque ex diversis civitatibus episcopi, et de maximis necessariisque rebus habuere tractatum. Ubi etiam de sancti Spiritus divinitate tractantes, eum in consubstantiinhumanatum non solum carne, sed etiam anima declararunt, sicut olim viris ecclesiasticis complacuerat. Non enim novam religionem in Ecclesiam introduxerunt, sed quam ab initio ecclesiastica traditio docuit Christianos. Sic enim omnes antiqui ex hoc habita hujus disputatione sermonis, scripturam nobis probatissimam reliquerunt. Nam Irenaeus, et Clemens, et Apollinarius Hierapolites, et Serapio Antiochenae praesul Ecclesiae animatum delphiae, in Arabia constitutae, facta synodus, scribens ad eumdem Beryllum haec ipsa contradidit. Sed etiam Origenes ubique in suis libris animatum nominavit eum, qui est inhumanatus: proprie tamen nonus tomus ejus in Genesim hoc sacramentum congruenter exponit: ubi Adam quidem Christum, Evam vero Ecclesiam latius explanavit. Horum itaque dictorum digni sunt testes sanctus
Abbreviated transcription (Latin):
susẽ. sed& iã sem&. ipsũ tradidit aduer¬
sarus. Sic & beati martires inꝑsecutio¬
nibus temporalib custodiebant sem&¬
ipsos. & dũ quȩrerentur. ꝑlatibula fu¬
giebant. Cum uͦ inuenirentur. martyrio
se subdebant.

Expanded text:
 sed etiam semetipsum tradidit adversariis. Sic et beati martyres in persecutionibus temporalibus custodiebant semetipsos, et dum quaererentur, per latibula fugiebant; cum vero invenirentur, martyrio se subdebant.
Abbreviated transcription (Latin):
mul qui nonuere anathematirant
eũ qui dycit antequã nascer&ur non
fuit filius. sedscripsit: quia &ante¬
quam opere nascereur uirtute erat
mpatre . hoc enim & mom̃ib creatu¬
ris ẽ quȩ non semꝑ existunt sicuti ds̃.
filius enim semꝑ cumpatreẽ sempiter¬
na natiuitate ꝓgenitus. Hȩc igitur
impr̃ sũmatim significauit . ego uero
&iam ipsas concilii  litteras ponen¬

Expanded text:
mul qui non vere anathematizant mul qui non vere anathematizant eum qui dixit, Antequam nasceretur, non fuit Filius; sed scripsit, quia et antequam opere nasceretur, virtute erat in Patre. Hoc enim et in omnibus creaturis est, quae non semper existunt sicuti Deus. Filius enim semper cum Patre est, sempiterna nativitate progenitus. Haec igitur imperator summatim significavit: ego vero etiam ipsas concilii litteras ponen