comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mutum. & surdum & uidentem & cae¬
Curcicecus: & surdus. & mutus. itec
creatisunt &c&era his similice
sumendum ẽ. in hocloco testimoniũ
deseptimo decimiipsalmo in quo ad
dm̃ dicitur: Cum sc̃osc̃s eris: &cũ
peruerso peruerteris: &dicen
tlum dm̃ scm̃ ẽẽ: cum eo quisc̃s est:
qd ꝑ uer̃turapud eum qui succ uolun¬
tacte fuerit anteperuersus: Iuxtacillud
quoq quod in leuitico scriptum ẽ:
Si cmbulauerint adme peruersi
& ego ambulcbo adeos. infuroremeo:
peruersus: quod quidem & illud pote¬
rit exponere quare induror uerit dscor
farconis: quo modo enim unacatq:
eadem solisoperartio lique facit cęnam
& sic catlutum & prosus tantio succ
celiques cit cęrar. & sic catur lutum sic &¬
uncdĩ inccegipto. signorum opera¬
tio. molliebat corda credentium:
& incredulos indunbat: quia utxta
duriticm sucm corinpaenitens: the¬
sauri zabant sibi irem indieirȩ:
&his mirabilibus. quecum uidẽrent
fieri non credebant: Iadaeboatatis
esto inbono: & indiem clo uide

Expanded text:
mutum et surdum, videntem et caeCur caecus et surdus et mutus ita creati sunt, et caetera his similia? Sumendum in hoc loco testimonium de septimo decimo psalmo, in quo ad Dominum dicitur: Cum sancto sanctus eris, et cum perverso perverteris. Et dicentum Dominum esse cum eo, qui sanctus est, et perverti apud eum, qui sua voluntate fuerit ante perversus. Juxta illud quoque, quod in Levitico scriptum est: Si ambulaverint ad me perversi, et ego ambulabo ad eos in furore meo perversus . Quod quidem et illud poterit exponere, quare induraverit Dominus cor Pharaonis. Quomodo enim una atque eadem solis operatio liquefacit ceram, et siccat lutum, et pro substantia sua liquescit cera, et siccatur lutum: sic una Dei in Aegypto signorum operatio molliebat corda credentium, et incredulos indurabat, qui juxta duritiem suam, et impoenitens cor, thesaurizabant 442 sibi iram in die irae ex his mirabilibus, quae cum viderent fieri, non credebant. In die bonitatis esto in bono, et in die malo vide.
Abbreviated transcription (Latin):
mihiuero abhebreo. qui me inscrip¬
turis erudiuit: ita ex positum ẽ
cum omnia suolabuntur tempore
& sit tempus destruendi uel aedifican¬
di flendi atque ridendi. tatendi
aloquendi & c&era quecedicta
detempore sunt: Quid frustrx co¬
namut & tendimus. & breuis uitae
labores putamus ẽẽ perp&uos
nec contentisumus. secundem euange¬
lium malitia diei: nihil que in craesci

Expanded text:
Scripturis erudivit, ita expositum est: Cum omnia suo labantur tempore, et sit tempus destruendi et aedificandi, flendi, atque ridendi, tacendi, atque loquendi, et caetera quae dicta de tempore sunt, quid frustra conamur et tendimus, et brevis vitae labores putamus esse perpetuos? Nec contenti sumus secundum Evangelium, malitia diei: nihilque in crasti
Abbreviated transcription (Latin):
quosque & infir mos, Nam qui infirmus
est leribus uescitur: plantantur
arbores: non omnes fructiferȩ ut in
lictins codicibus habemus sed omnes
fructus hoc est diuersocrum frugum
adque pomorum Quia diuersȩ sunt
graetiae in ec desia: & alius estoculus
alicis manus aliuspes: & quȩ ue¬
recundiora nostrac sunt. his mcciorẽ
honorem circumdo mus: Interquas
frugiferts arbores. aesti motenere
primatum lignum uitȩ quod es t sapi¬
entra: nisienuim in medio ille pleen¬
tentur. lgna & c&era sic cabuntur
łecimĩhi piscinces aquecrum: adin¬
rigandum exeis saltum germinantẽ
ugnum : Ligna saltuum lgnasiluarũ
que non sunt frugisera : quecepoma
non ad ferunt: non a luntur imbre
caclesti: non supernis aquis: sed hisque
inpiscina deriublos colliguntur
nam & aegiptus humilis &r ticens qua¬
si hortus olerum terrenis: &ede & hio¬
picc uenientibus aquis in riga itur
Terra uero repromissionis. quae mon¬
tuosaest &erecta temporaeneam

Expanded text:
quosque et infirmos. Nam qui infirmus quosque et infirmos. Nam qui infirmus est, oleribus vescitur . Plantantur arbores, non omnes fructiferae, ut in Latinis codicibus habemus: sed omnes fructus, hoc est, diversarum frugum atque pomorum, quia diversae sunt gratiae in Ecclesia: et alius est oculus, alius manus, alius pes, et, quae verecundiora nostra sunt, his majorem honorem circumdamus . Inter quas frugiferas arbores aestimo tenere primatum lignum vitae, quod est sapientia. Nisi enim in medio illa plantetur, ligna caetera siccabuntur. Feci mihi piscinas aquarum, ad irrigandum 399 ex eis saltum germinantem lignum. Ligna saltuum, ligna silvarum, quae non sunt frugifera, quae poma non afferunt, non aluntur imbre coelesti, non supernis aquis, sed his quae in piscinas de rivulis colliguntur. Nam Aegyptus humilis et jacens, quasi hortus olerum, terrenis et de Aethiopia venientibus aquis, irrigatur. Terra vero repromissionis, quae montuosa est et erecta, temporaneam
Abbreviated transcription (Latin):
intuitus sum Nihil enim quod in mun¬
do putabectur bonum: bonum patui
reperire: Reputaens igitur quac essent
sapientiaebona: & quaestultitiȩ mala
consequenter in licudem illius homi¬
nis erumpit qui post uitia screfrenans
uir tutum possit essesectator ⁊ Magna
quippedis tintia est intersapientiã
&e stultitiã & quaentum dies distat.
a nocte: tantum uirtutes auitus. se¬
panentur : Videtur mibi itaq
qui sapientic̃ sequitur. oculos incadõ
semper erigere : & in sublime eos ha¬
bere subrectas. Eã quequȩ super
suum sunt uerticem contemplari¬
ꝗ ui uero stultitiae &unitus doditas se
uer sari intenebris. & inrerum ignoraen¬
tia uolutari MaGNIIEUI openrmea
tac imaginem conditoris in superna sus
Etplantat uineas: adquas iħs lig& asi¬
nam suam: feci mihi ortos. & pomeria
÷plantaui in illis lignu momne fructiferũ:
Indomodiuitis. non solum uasa aurea sunt
& argentea. sed & lignea & fictilea
Fiunt gitur & hortipropter inbedliores

Expanded text:
intuitus sum. Nihil enim, quod in munintuitus sum. Nihil enim, quod in mundo putabatur bonum, bonum potui reperire. Reputans igitur, quae essent sapientiae bona, et quae stultitiae mala, consequenter in laudem illius hominis erupi, qui post vitia se refrenans, virtutum possit esse sectator. Magna quippe distantia est inter sapientiam et stultitiam, et quantum dies distat a nocte, tantum virtutes a vitiis separantur. Videtur mihi itaque, qui sapientiam sequitur, oculos in coelum semper erigere, et in sublime os habere surrectum, eaque, quae supra suum verticem sunt, contemplari. Qui vero stultitiae et vitiis deditus sit, versari in tenebris, et in rerum ignorantia volutari. Magnificavi operata imaginem conditoris in superna sustEt plantat vineas, ad quas Jesus liget asinam suam. Feci mihi hortos et pomaria: plantavi in illis lignum omne fructiferum. In domo divitis non solum aurea vasa sunt et argentea, sed et lignea et fictilia . Fiunt igitur et horti propter imbecilliores
Abbreviated transcription (Latin):
quas collectȩ in piscinas aquae dẽsuper
inrigarent: ut longos uiro humore
perp&uo nutrir&ur: seruorum quo¬
que siue emptorũ. siue uernaculorum
mihi fuit innume raebilis multitudo
& quac dripedum greges multi: boum
scilico &ouium quantos nullus ante
me rex habuit in hieruscdem ⁊ sed
thesccuri. argenti. & auri. innumero¬
biles condebantur : quos mihi diuer¬
sorũ regum munera & gentium tribu¬
tcc contulenant: Unde accidit. ut ex¬
nimiis opibus. admaiores dilicices pro¬
uocarer ⁊ Et musicarũ arcium cho¬
ri mihi tibiã y uoce concinerent¬
& uter que sexus: in conuiuus minis¬
tnaerent sed quanto ista cresce¬
bcnt tanto sapientia de eraet:
Nam in quam cumq uoluptatum
mecupido traxiss&: infrenis
ferebar & praeceps: putcbamq
bunc ẽẽ fructum laborum meorum
suipse in libidine luxoria que consumerer :¬
andem inme m& reuersus. & quasi degiae¬
iu somno euglans: aspexi admanus
plena sordium plenaspuerroris

Expanded text:
quas collectae in piscinas aquae desuper quas collectae in piscinas aquae desuper irrigarent, ut longius viror humore perpeti nutriretur. Servorum quoque sive emptorum, sive vernaculorum, mihi fuit innumerabilis multitudo, et quadrupedum greges multi, boum scilicet et ovium, quantum nullus ante me rex habuit in Jerusalem. Sed et thesauri argenti et auri innumerabiles condebantur, quos mihi diversorum regum munera et gentium tributa contulerant. Unde et accidit, ut nimiis opibus ad majores delicias provocarer, et musicarum artium chori, mihi tibia, lyra, voce concinerent, et uterque sexus in conviviis ministraret: sed quanto ista crescebant, tanto sapientia deerat. Nam in quamcumque voluptatem me cupido traxisset, infrenis ferebar et praeceps, 398 putabamque hunc esse fructum laborum meorum, si ipse in libidine luxuriaque consumerer. Tandem in memet reversus, et quasi de gravi somno evigilans, aspexi ad  Al.plena sordium, plena spiritu erroris
Abbreviated transcription (Latin):
nes inuitae succe possint agere cur¬
riculo ⁊ Eleganter autem: uolup¬
tatem ebri&ati compicrteuit ⁊ si quidem
inebriae tatẽ uertit animae uigorem:
quamqui potuerit sapientiam commu¬
tare & ut in quibus docm cõdibus ha¬
b&ur obtinere lexitiam spiritalem
is poterit adscientiam reustius perue¬
nire : quid inacuita ad petendum sit
quid uitandum: maonificaui operoe
mea aedificccui mibi domos: plantaui
mihi uineas. &cetera. usqueadeum
locũ in quoait : sapientis oculi inccpite
eius: & stultus intenebris ambulat ⁊
Antequam singulis disseram: uid&ur
mihi utile breui cuncta sermone con¬
pracehendere: & qua si in unum corpus
sensum redigere. ut pos sint facilius in¬
tellegi quace dicuntur ⁊ omniaquae
putuntur in scło bona: quacsirex
& potens habuit Aedificicuimihi
excelsam palcctice: uitibus colles mon¬
tesque. conseui. & nequid deess& ullu¬
xum. Hortos mihi pomeriaque.
plinta ui : diuersccs arbores instituens

Expanded text:
nes in vitae suae possent agere curnes in vitae suae possent agere curriculo. Eleganter autem voluptatem ebrietati comparavit. Siquidem ebrietas evertit animi vigorem, quam qui potuerit sapientia commutare, et ut in quibusdam codicibus habetur obtinere laetitiam spiritualem; is poterit ad scientiam rei istius pervenire, quid in hac vita appetendum sit, quid vitandum. Magnificavi opera mea: aedificavi mihi domos: plantavi mihi vineas, et caetera usque ad eum locum, in quo ait: Sapientis oculi in capite ejus, et stultus in tenebris ambulat. Antequam de singulis disseram, videtur mihi utile brevi cuncta sermone comprehendere, et quasi in unum corpus sensum redigere, ut possint facilius intelligi, quae dicuntur. Omnia quae putantur in saeculo bona, quasi rex et potens habui. Aedificavi mihi in excelsum palatia, vitibus montes collesque consevi. Et ne quid deesset ad luxum, hortos mihi pomariaque plantavi, diversas arbores instituens,
Abbreviated transcription (Latin):
nant quem dñs in euangelo fletũdicit¬
ẽẽ mutandum errore saeculi rap¬
tantur & turbine non intellegen¬
tes ruinam pec catorum suorum. ne¬
que prc&erita uitia plangentes. sed.
putantes breuiabona ẽe perp&ua.
& in his exultantes quae magis digna sunt
planctuis : Potest hoc & der&icis
accipi qui falsis dogmatibus. ad quiescen¬
tes: la& asibi & prospera repromittunt
:CONSIDERAUI Cordemeo: ut trahe¬
÷ rem inuino carnem mecm &ormeũ
deduxit me insapienticm. & ut obtinẽ¬
rem iniustitia. donec uidere in quides¬
÷ s& bonifilius hominum. quod facerent
÷subsole numero dierum uitȩ sue.
Uolui uitam trochere delicate. & car¬
nem mecm ab omnib: curis libenẽ
quac si uino sic uoluptacte sopore sed
cogitatiomea & rationaturrlis quã
& iam peccatoribus ds̃ auctor inseruit
re tra xerunt me. & deduxerunt
ad scpientiam requirendam. stul¬
titicm que calcandam ut uidẽrem
quid nam illudessarboni: quod homi¬

Expanded text:
nant, quem Dominus in Evangelio fletu dicitnant, quem Dominus in Evangelio fletu dicit mutandum, errore saeculi raptantur et turbine, non intelligentes ruinam peccatorum suorum, neque praeterita vitia plangentes; sed putantes brevia bona esse perpetua, et in his exsultantes, quae magis digna sunt planctu. Potest hoc et de haereticis accipi, qui falsis dogmatibus acquiescentes, laeta sibi et prospera repromittunt. Consideravi in corde meo, ut traherem in vino carnem meam, et cor meum deduxit me in sapientiam, et ut obtinerem in stultitiam, donec viderem quid esset bonum filiis hominum, quod facerent sub sole numero dierum vitae suae. Volui vitam tradere 397 deliciis, et carnem meam ab omnibus curis liberare, et quasi vino, sic voluptate sopire; sed cogitatio mea, et ratio naturalis, quam etiam peccatoribus Deus auctor inseruit, retraxerunt me, et deduxerunt ad sapientiam requirendam stultitiamque calcandam, ut viderem quidnam illud esset boni, quod homi
Abbreviated transcription (Latin):
subsfiteraent reuertuntur: &nisi
fallor absque additamento nusqui
torrens inbonam partem legitur:
Nam torrentes uoluptatis tuaepota¬
bis eoscum addita mento dicitur po¬
uoluptatis: Et e contrario. salua¬
tor adior rentem traditur cedron:
Et helias persecutionis tempore: adtor¬
rentem chore latitat. qui & ipse
sic catur:. Non adim pl&ur autẽ
mare insa ciabile quomodo & in
prouerbus filiȩ sanguis suge
speculum eã uideamus & inenigmate:
um autem facicce ad faciem fuerit reue¬
lata. tunc eam nequac quam uanitatem.
sedueri tatem uocari. Risui drxi
amenttã: & iocunditacti. quid hoc facis
ubinos amentiam legimus:in hebreo
idest terrorem : simmachus. Epygori
itam hoc quoque concordant: & trans¬
tulerunt tipgopan. quam nos uer¬
bum de uerbo exprimentes circumla¬
tionem possumus dicere ⁊ quomodo
ignur hiquicir cum feruntur omniuen¬
to doctrinae instabiles sunt & indiuer¬
sa fluctuant. sic qui illo risu cachin¬

Expanded text:
substiterant, revertuntur. Et, ni substiterant, revertuntur. Et, ni fallor, absque additamento nusquam torrens in bonam partem legitur. Nam Torrente voluptatis tuae potabis illos, cum additamento diciturvoluptatis . Et e contrario Salvator ad torrentem traditur Cedron . 390 Et Elias persecutionis tempore ad torrentem Chorath latitat, qui et ipse siccatur . Non adimpletur autem mare insatiabile, quomodo et in Proverbiis filiae sanguisugae speculum eam videamus et in aenigmate. Cum autem facie ad faciem fuerit revelata, tunc eam nequaquam vanitatem, sed veritatem vocari. Risui dixi amentiam, et jocunditati, quid hoc facis? Ubi nos amentiam legimus, in Hebraeo id est, errorem: Symmachus θόρυβον, ita et in hoc quoque concordant, et transtulerunt περιφορὰν, quam nos, verbum de verbo exprimentes, circumlationem possumus dicere. Quomodo igitur hi, qui circumferuntur omni vento doctrinae, instabiles sunt, et in diversa fluctuant : sic qui illo risu cachin
Abbreviated transcription (Latin):
tus est reuertitur: Cũ enim traxerit
omnia adse. & unuersos suis nedis in¬
luminar& fit restituti o principalis
& ẽ ds̃ omnia in omnibus: simma¬
chus hunc locum ita interpraetatus
est: uccdit ad meridiem & circuit
adbore amper ambulans uadit uen¬
tus: & perquȩ cir cumieraet. reuer¬
titur uentus omnnestor reteres
uacdunt in mare: & mare nonimpl&
Adlocũ de quotorrentes exeunt: illũcip¬
si reuertuntur ut abeant: Putaent
quidcͣm aquacs dulces. quece in mare
in flaunt uel ardente desuper sole con¬
aquarum conditor. dicit eas per
occultas uenas ad capita fontium
regredi: & de matrice abysso
in succ semper ebullire principia
Melius autem ȩbrei sub correntium & ma¬
ris nomine per maaforcen de hominibus
significcere arbitraentur. quod inteta
de qua sumptisunt redeant: & tor¬
rentes uocentur non flumina eoquod
cito inter cideent nec tamen implea¬
tur ter ra multitudine mortuoꝵ
rectetur bide aquae in mare unde

Expanded text:
tus est, revertitur. Cum enim traxerit tus est, revertitur. Cum enim traxerit omnia ad se, et universos suis radiis illuminaverit, fit restitutio principalis, et est Deus omnia in omnibus. Symmachus hunc locum ita interpretatus est: Vadit ad meridiem, et circumit ad boream; perambulans vadit ventus, et per quae circumierat, revertitur ventus. Omnes torrentes vadunt in mare, et mare non impletur. Ad locum de quo torrentes exeunt, illic ipsi revertuntur, ut abeant. Putant quidam, aquas dulces, quae in mare influunt, vel ardente desuper sole conaquarum conditor, eas dicit per occultas venas ad capita fontium regredi, et de matrice abysso in sua semper ebullire principia. Melius autem Hebraei sub torrentium et maris nomine per metaphoram de hominibus significari arbitrantur, quod in terram, de qua sumpti sunt, redeant: et torrentes vocentur, non flumina, eo quod cito intercidant, nec tamen impleatur terra multitudine mortuorum. recte turbidae aquae in mare, unde
Abbreviated transcription (Latin):
noctiũ autum nr habere principiũ.
sed primum spinente fauonio quan¬
dotem pore ueris infetum cuncta
rum puntar Quod autem ait.
ginens girendo uadit sp̃s. & in cir¬
culos suos reuertitur: siue ipsum
cur su expleat ut po& c Inter ea mag¬
num sol circum uoluitur annum:
& alibi itccque in sesua peruas tigicc
uoluitur annus ssiue quod & lunȩ lucen¬
tem globum & astra titania sp̃s intus
alit totamq: in fusa perartus mens agi¬
tat molem & magno secorporemis¬
c&. ÷ Non de annuo soliscursu sed
de quoti diccnis semitis eius loquitur
Obli̾quac enim & fracta lineaper aus¬
soł quando per austrum currit: uici¬
nior terr& est: quandoper aquilo¬
nem subłimis adtollitur forsitan
ergo his qui hiȩ mis eius tribulatio¬
num frigore cohartantur : ab aqui¬
lone enim ex ardescunt malã super
ter nam uicinior soliste iustitiae est
his uerõ qui inbo iae pcerte haebitan
& calore priuantur. aestiuo incedit
procul &persuos circulos. un deꝓfec¬

Expanded text:
noctium autumni habere principium: noctium autumni habere principium: sed primum spirante favonio, quando tempore veris in foetum cuncta rumpuntur. Quod autem ait: Girans girando vadit spiritus, et in circulos suos revertitur, sive ipsum cursu expleat, ut ait poeta : Interea magnum sol circumvolvitur annum: et alibi : Atque in se sua per vestigia volvitur annus; sive quod et lunae lucentem globum et astra Titania: Spiritus intus alit: totamque infusa per artus Mens agitat molem, et magno se corpore miscet; 389 non de annuo solis cursu, sed de quotidianis semitis ejus loquitur. Obliqua enim et fracta linea per ausr: Sol quando per austrum currit, vicinior terrae est; quando per aquilonem, sublimis attollitur. Forsitan ergo his qui hyemis et tribulationum frigore coarctantur ab aquilone enim , exardescunt mala super terram vicinior sol iste justitiae est: his vero qui in boreae parte habitant, et calore privantur aestivo, incedit procul, et per suos circulos, unde profec
Abbreviated transcription (Latin):
lubi & interire dum nesciat. Alit̃
soliusticice incuius alis est sccnitas.
timentibus oritur. & seudo prophe¬
tis occidit meridie.cum ccutẽ
or tus suerit: in locum suũ nostrarhit
quo uidelic& ad pactrem ⁊ Adhoc
enim uenit: ut nos deterris adcae¬
lum leu& & diccet : cum ex alta¬
tus fuerit filius hominis. omnia tre¬
ha adse: Necmirum filiũ ad se
trrhere credentes: cum & pater
ipse adfiliũ traxhaet Ne moenim
ait uenit ad m̃e. nisi pater quimi¬
sit me adduciet eum. Iste ergo
sol quem aliis occidere aliis nascidixi¬
sum que cum syri aterrae. repromis¬
&ciui tectem adquam ut festinar &
cifuenet impenatum: Ascendit in
montem & solexiuit supre segor:
UADITADAUS T RUM. & guret
adaquilonem: Cinens ginendo ua¬
dit sp̃s: & incircilas sias reuertitur sp̃s
hinc possumus aestimare. hiȩ mistẽ¬
pore solem admeridianam plagam
currere. & per aestatem septentri¬
oni ẽe uicinum: Et nonper aequi¬

Expanded text:
labi et interire, dum nesciat. Aliter, labi et interire, dum nesciat. Aliter, Sol justitiae, in cujus alis est sanitas, timentibus Deum oritur, et pseudoprophetis occidit meridie. Cum autem ortus fuerit, in locum suum nos trahit. Quo? videlicet ad Patrem. Ad hoc enim venit, ut nos de terris ad coelum levet, et dicat; Cum exaltatus fuerit Filius hominis, omnia trahet ad se . Nec mirum, Filium ad se trahere credentes, cum et Pater ipse ad Filium trahat: Nemo enim, ait, venit ad me, nisi Pater, qui misit me, adducat eum . Iste ergo sol, quem aliis occidere, aliis nasci dixisumque cum de Syria terram repromisad civitatem, ad quam, ut festinaret, ei fuerat imperatum, ascendit in montem, et sol exivit super Segor . Vadit ad austrum, et girat ad aquilonem: girans girando vadit spiritus, et in circulos suos revertitur spiritus. Hinc possumus aestimare hyemis tempore solem ad meridianam plagam currere, et per aestatem septentrioni esse vicinum, et non per aequi
Abbreviated transcription (Latin):
dicctum suerit eucengelium in toto orbe
tuncerii finis, Inminente uero consum¬
mectionei: caclum & tertte  pertran¬
sibunt & signaenter non ait &e ter¬
ito in sacculis stat. sed in sđo: porro
calis sacculorum orit ur sol ade
cidit sob cẽcodlocum suum dũcit &o
pitur ipsenb salipse qui in lucem
mor teclibus dectus est interitum mun¬
drortusuo quo tidicce indiciet. &occasu
Quipost quam ardentem rotum ocẽ¬
a notmxerit per in cognitas nobis uias.
adlocum unde exienit ꝓegrẽditur
ex pl&xo qui e noctis circulo rursum
dethalamosuo festinus erumpit:
Proeo autem quod uulgatam editio¬
nem sequentes : posuimus ad locum
suum ducit. in ebreo hab& soeph
quod aquila interprir&atur ẽerinẽi
Idest adspinet: simma cbus & theo¬
docion. recurrit quia uidelica sol
re ueriactur ad locum suum &ibi
undeprius egres sus fuenet adspira
Hoc autem totum idcirco: ut doceat
mutectionibus temporum. & ortũ
oc casuq: siderum humanã ace atẽ

Expanded text:
dicatum fuerit Evangelium in toto orbe, dicatum fuerit Evangelium in toto orbe, tunc erit finis. Imminente vero consummatione, coelum et terra pertransibunt. Et signanter non ait: Terra in saeculis stat, sed in saeculum. Pculis saeculorum. Oritur sol, et occidit sol, et ad locum suum ducit, et oritur ipse ibi. Sol ipse, qui in lucem mortalibus datus est, interitum ortu suo quotidie indicat et occasu. Qui postquam ardentem rotam Oceano tinxerit, per incognitas nobis vias ad locum, unde exierat, regreditur: expletoque noctis circulo, rursum de thalamo suo festinus erumpit. Pro eo autem, quod Vulgatam editionem sequentes posuimus, ad locum suum ducit, in Hebraeo habet SOEPH  : quod Aquila interpretatur εἰσπνεῖ, id est, aspirat. Symmachus vero, et Theodotion, recurrit, quia videlicet sol revertatur ad locum suum, et ibi, unde prius egressus fuerat, aspiret. Hoc autem totum idcirco, ut doceat, mutationibus temporum, 388 et ortu occasuque siderum, humanam aetatem
Abbreviated transcription (Latin):
taest & ingemescit & parturit & preces¬
tolcctur reuelationem filiorum di
& nunc ex parte cognoscimus t ex
parte prophecmus: Tamdiu
omnia uecna sunt donec ueniat
quod per fectum est: quid super¬
est homini inomni laboresuo quod
leeborat subsole postgenenrlem
sententiam quod uccnasint omnia
abhominibus incipit. quod frustnt
in mundiistius labore sudent congre¬
gantes diuicices. erudientes liberos
ambien tes adhonorem aedificice
construentes & mmedio operis subitac
morte subtracti audiunt: Insipiens
hacnocte aufer&ur animatucc ate
Qucce autem prace pacraesti cuius erunt
maeximaecum ex omnilabore nibil
secumfenaent sed nudi internt̃ rede¬
lum stat. aliis morientibus nascun¬
tur alii. & quosuideras non uides:
Incipis uidere quinonerant: quid hac
& ipsum hominem ternte dominũ
inpul uerem̃ repente dissolue. Aliter¬
primarecedit genenrtio iudeorũ
& suc ce dit genenctio degentibuscon¬
gregata   Terite autem tamdu
qucm diu sincegoga recedenie
ecde sia omnis introeat: cum enimpite¬

Expanded text:
 parturit, et praestolatur revelationem filiorum Dei, et nunc ex parte cognoscimus, et ex parte prophetamus. Tamdiu omnia vana sunt, donec veniat quod perfectum est. Quid superest homini in omni labore suo, quo laborat sub sole? Post generalem sententiam, quod vana sint omnia, ab hominibus incipit: quod frustra in mundi 387 istius labore desudent; congregantes divitias, erudientes liberos, ambientes ad honorem, aedificia construentes, et in medio opere subita morte subtracti audiant: Insipiens, hac nocte auferetur anima tua a te: quae autem parasti, cujus erunt ? maxime cum ex omni labore nihil secum ferant, sed nudi in terram rede Sic aliis morientibus nascuntur alii, et quos videras non videns, incipis videre quae non erant. Quid hac et ipsum hominem terrae dominum in pulverem repente dissolviPrima recedit generatio Judaeorum, et succedit generatio de gentibus congregata: terra autem tamdiu stat, quamdiu, Synagoga recedente, Ecclesia omnis introeat. Cum enim prae
Abbreviated transcription (Latin):
bono. ds̃ dici sapientiam aestientiã
&lacitĩ: nisienimbonus fueri
rexerit sapientiam & scentiani
clucatiam non merotur: secundũ
illud quo alibidicitur: seminate uob
in ustitia uindemiate infructuu
tȩ inluminaete uobis lumen scientuas
umen poterit appicrere : Vtergobono
corcm sededit dssapienticc̃ &cetera
sepe catorem suo arbitrio derelinquens
fecitcon gregare diuitias & hincin¬

Expanded text:
bono Deus dat sapientiam, et scientiam, bono Deus dat sapientiam, et scientiam, et laetitiam: nisi enim bonus fueritrexerit, sapientiam, et scientiam, et laetitiam non meretur, secundum illud quod alibi dicitur: Seminate vobis in justitia, vindemiate in fructu vitae, illuminate vobis lumen scientiae lumen poterit apparere. Ut ergo bono coram se dedit Deus sapientiam, et caetera: sic peccatorem suo arbitrio derelinquens, fecit congregare divitias, et hinc
Abbreviated transcription (Latin):
opes congreg& & nequaquam eis utens :
his relinquat qui in conspectudĩ iustisunt
sed hoc quoque diligenter inspiciens
& uidens omnia morte finiri: uanis¬
simum iudicccui Haec inter im iux¬
taditteram nouideremur paenitus
sumplicem. pra&erire sensum : &dũ
spiritales diuitics sequimur. his¬
toricce contempnere pccuper tactem:
quid enim boniest aut qualedĩ mu¬
nus uel suis opibus inhi are: & qua¬
si fugientem praecerpere uoluptatẽ
uel alien ũ eborem in ꝓpriees diaitus
ueratre e hoi putare donun cedi
sialienis mscris & leboribus ꝑfrciuonut¬
ħ on amest itaq ueros cibos &ut ne m
sumere potiqnem: quos deanuen¬
ne &sangune in diuinis uo¬
nibus inuenimus: Quisenĩ
comedere uelcũ opus est par
potest absque dõ qui praecepit scña
cenibus non c̃e mittendum oe doce
quomodo sint intempore conseruis
dan da cibceria & uex taaliũsensum
Inuentũ meł tantũ comeder omnin¬
tũ sifficit : Pulchtae auitem homini

Expanded text:
opes congreget, et nequaquam eis utens, opes congreget, et nequaquam eis utens, his relinquat, qui in conspectu Dei justi sunt. Sed et hoc, inquit, diligenter inspiciens et videns omnia morte finiri, vanissimum judicavi. Haec interim secundum litteram, ne videamur penitus simplicem praeterire sensum, et dum spirituales divitias sequimur, historiae contemnere paupertatem. Quid enim boni est, aut quale Dei munus, vel suis opibus inhiare, et quasi fugientem praecerpere voluptatem, vel alienum laborem in proprias delicias vertere: et hoc putare donum esse Dei, si alienis miseriis et laboribus perfruamur? Bonum est itaque veros cibos et veram sumere potiet sanguine in divinis voluminibus invenimus. Quis enim et comedere, et, cum opus est, parcere potest, absque eo qui praecipit sanctum canibus non esse mittendum , et docet quomodo sint in tempore conservis danda cibaria , et juxta alium sensum, inventum mel tantum comedere, quantum sufficit ? Pulchre autem homini
Abbreviated transcription (Latin):
nat quomodo sae pe istilm uertet
iterum quece dignac Aegisint scriptu¬
ris & homini qui non laborecuit dẽpar¬
tem succm quidenim ut ante iam dixi
adopesterrenas. pertin& scepientia
scientic & uirtus. in quibus selaborus¬
se tes tatus est cumsapientiae i cesci¬
enticce at que uirtus. sit aducre ter¬
rene oue grbonum homini: siqđ
hoc uidi ego quic demanudĩ ẽ
quis enim comedit &quis par cit
osine illo quio homini bono conẽse
quȩ dentur bono ante faciemdĩ. sed
& hoc uanitis & prire sumptio sp̃s.
Post quamuniuer see tracc tecui &m
hil iniustus eẽ perspexi. quam alterius la¬
bore alterum fui. tunc mibi uisum est
hoc in rebus esse iustissimum & quasidĩ
dõnum ut suo quis labore fruer&ur bibens
& comedens & protempore parcens
opibus congregictis siquidem dĩ munts
est : tdem iusto uiro datimentem
ut eaquȩ curis uigiliis que quae siuit ipse
consumat: sicut econtrario iredĩ est
inpecactorem ut diebus ac noctibus

Expanded text:
nat, quomodo Saepe stylum vertat nat, quomodo Saepe stylum vertat iterum, quae digna legi sint, Scripturus; . et homini qui non laboravit, det partem suam. Quid enim, ut ante jam dixi, ad opes terrae pertinent sapientia et scientia et virtus, in quibus se laborasse testatus est, cum sapientiae, scientiae atque virtutis sit, calcare terrena. Non est bonum homini, nisi quod hoc vidi ego, quia de manu Dei est. Quis enim comedet, et quis parcet sine illo? quia homini bono coram sequae dantur bono ante faciem Dei. Sed et hoc vanitas, et praesumptio spiritus. Postquam universa tractavi, et nihil injustius esse perspexi, quam alterius labore alterum frui, tunc mihi visum est hoc in rebus esse justissimum, et quasi Dei donum, ut suo quis labore frueretur, bibens et comedens, et pro tempore parcens opibus congregatis. Siquidem munus Dei est, talem viro justo dari mentem, ut ea quae curis vigiliisque quaesivit, ipse consumat. Sicut e contrario, irae Dei est in peccatorem, ut diebus ac noctibus
Abbreviated transcription (Latin):
congregaro:E conuersus sumego. utre¬
nuntiarem cordimeo in omnilaboremeo.
quo laborcui subsole. quia est homo cuila¬
bor eius insapientiac &stientia &uirtute
& homi iniqui non laboreuit illidabit par¬
tem sucm: & quidem boc uacnitas.
& nequitia multa. Quidenim sit homi¬
ni in omnilaboresuo & inuoluntecie
cordissui quiccipsolaborat subsole. quia
omnes dies eius dolorum & iracundicce
cunrumque: & quidem in nocte
nondormit corcius. sed hoc uacnitas
supra de incerto loquitur therede
qui utrum stultus ansapiens laborũ
alterius futurus sit dñs ignor&ur
Nunc eccdem quidem reporit sedinillo
diuersus est : Quod &icm sifilio. siꝑ
pinquo si noto alicui succ̃ subtantiã
labores quedimittat: nihi lominus
tamen incundem circulum resre¬
curnt ut alterlabore Aterius
perfrucctur: & sudor mortui delitiae
sint uiuentis. scunus quisque consider&
& uidebit quanto libros labore conpo¬

Expanded text:
congregare? Et conversus sum ego, ut recongregare? Et conversus sum ego, ut renuntiarem cordi meo in omni labore meo, quo laboravi sub sole, quia est homo, cui labor ejus est in sapientia, et scientia, et virtute, et homini qui non laboravit, illi dabit partem suam. Et quidem hoc vanitas et nequitia multa. Quid enim fit homini in omni labore suo, et in voluntate cordis sui, qua ipse laborat sub sole? Quia omnes dies ejus dolorum et iracundiae curarumque, et quidem in nocte non dormit cor ejus; sed et hoc vanitas. Supra de incerto loquitur haerede, quia utrum stultus, an sapiens laborum alterius futurus sit dominus, ignoretur. Nunc eadem quidem repetit, sed in illo diversus est sensus, quod etiam si filio, si propinquo, si noto alicui substantiam laboresque dimittat; nihilominus tamen in eumdem circulum res recurrat, ut alter labore alterius perfruatur, et sudor mortui, deliciae sint viventis. Se unusquisque consideret, et videbit, quanto libros labore compo
Abbreviated transcription (Latin):
sed & hocuanitis Uid&ur qui¬
dem dediuitiiso &opibus retrac¬
tacre. quod secundum euangeliũ
repentina morte subtiacti: quedi moria¬
mur bereode nescimus. utrums tultieus
anscepiens sit qui nr̃o est labore fruiturus
quodsido moni⁊ quoq accidit: nonenĩ
sunilem sui hebuit filium robocem
ex quo intelle gimus nefilium quidem
pcctris herediteete dignum ẽẽ: sistultussit
sed iibi celtius contemplanti de labore
uideur dicere spiritaeli quoddi eb
Ac noctibus uir sapiens inscripturis
labor& & conpon& libros & memoriã
suiposteris derelinquaet. & nihil omi¬
ms in manus tultorum ueniant
qui frequenter secundum peruersita¬
tem. cordissui semina in deherȩseon
cupiant &alienos lubores calumni¬
aentur: sienim de corpo itelib diuitif i nunc
eedesi asdsermoest quod teces se fuit dela¬
bore &opibus dicere & dominabidir
inomnilabore meo. in quoleborccui
x inquo sapiens sactus sum subsolȩ
que enim sapientiest ter renas diuttias

Expanded text:
sed et hoc vanitsed et hoc vanitde divitiis et opibus retractare, quod secundum Evangelium repentina morte subtracti, quali moriamur haerede, nesciamus, utrum stultus an sapiens sit qui nQuod Salomoni quoque accidit: non enim similem sui habuit filium Roboam. Ex quo intelligimus, ne filium quidem patris haereditate dignum esse, si stultus sit. Sed mihi altius contemplanti, de labore videtur dicere spirituali, quod diebus ac 405 noctibus vir sapiens in Scripturis laboret, et componat libros, ut memoriam sui posteris derelinquat, et nihilominus in manus stultorum veniant, qui frequenter secundum perversitatem cordis sui, semina inde haereseon capiant, et alienos labores calumnientur. Si enim de corporalibus divitiis nunc Ecclesiastae sermo est, quid necesse fuit de labore et opibus dicere: Et dominabitur in omni labore meo, in quo laboravi, et in quo sapiens factus sum sub sole? Quae enim sapientia est, terrenas divitias
Abbreviated transcription (Latin):
Qm̃ hoc quoq uocnitaes. quie non est
memoricisapientis: cum stulto in ae¬
dernum. ab&era: quoduidelic&
priorem õpinationom suam stultã
c̃s se conuincens. insipienter selo¬
quutum ẽẽ testactus sit &erras sequi
ante sic senserit et odiui uitamili
quac malum superme opus quod factũ est
sub sole: quicc omniae uanitas & pastio
uenti: simundus in maligno posites
est: & inteeber naculo isto apostolus in¬
gemescit dicens: miser egohomoquis
molibenuit decorporemortis huius
recte odio hab& omne quod subsole
factumest Ad conpierationem quippe
pantilisi. & illius uitae bextitudinem
inquic spiriilibus pomis &uirtutum
diliciis fruebamur. nunc quasi iner¬
gastulo & carcere sumus & ucellela¬
crimarum: insudore uultus nr̃i come¬
dentes panem e noðieo omnẽ la¬
borem meum : quẽ egolaboro subsole
quiadimitto illum bomini qui futurus
est post me. & quis scit utrum sapi¬
ens sit anstultus & dominabitur
inomnilabore meo quoleborccui.
& in quo scpiens factussam scibsole

Expanded text:
hoc quoque vanitas, quia non est memoria sapientis cum stulto in aeternum, et caetera. Quod videlicet priorem opinationem suam stultam esse convincens, insipienter se locutum esse testatus sit, et errasse, quia ante sic senserit. Et odivi vitam, quia malum super me opus quod factum est sub sole, quia omnia vanitas et pastio venti. Si mundus in maligno positus est, et in tabernaculo isto Apostolus ingemiscit dicens: Miser ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus ? recte odio habet omne quod sub sole factum est. Ad comparationem quippe paradisi et illius vitae beatitudinem, in qua spiritualibus pomis et virtutum deliciis fruebamur: nunc quasi in ergastulo et carcere sumus et valle lacrymarum, in sudore vultus nostri comedentes panem. Et odivi ego omnem laborem meum, quem ego laboro sub sole, quia dimitto illum homini, qui futurus est post me. Et quis scit utrum sapiens sit, an stultus? et dominabitur in omni labore meo, quo laboravi, et in quo sapiens factus sum sub sole:
Abbreviated transcription (Latin):
& quidd sccpiens factus sum & locutus sum
in cordemeo qm hoc quoque uacnitas:
Non enim erit memoria sapienti: cumstul¬
to ina&ernum. eoquod eccediebus.
qui superuenient. uniuersa obliuio coo¬
peri&. & quo modo moritur sapiens
cumstulto dixit sapiens stultus
iustus & impius. Ae quali sorte morien¬
tur: & omnia in boosacculo malic
euentus simili sustinebunt⁊ Quid mibi
egoꝓdest quod secutus sum sapienticm
& plus eoceris laborccui: Rursum cogi¬
ticns. &diligenter mecum mente per¬
tractins senten meam uacnam eẽ de¬
prachendi: non enimsimiliter sapiens
& insipiens habebunt infuturo memo¬
ricm. quiendo consum matio euene¬
rit uniuer sitatis. & nequaquam pari
exitu tenebuntur : quicchic ad refrige¬
ria ille pergit ad poenam ⁊ Aperti¬
us in hocloco sensum ebracicum lxx.
inter pracces traenstulerunt Ñ Lic& uer¬
borum ordinem consecutisunt ⁊ &ut

Expanded text:
et ut quid sapiens factus sum? Et locutus sum et ut quid sapiens factus sum? Et locutus sum in corde meo, quoniam hoc quoque vanitas. Non enim erit memoria sapientis cum stulto in aeternum, eo quod ecce diebus qui supervenient, universa oblivio cooperiet: et quomodo morietur sapiens cum stulto? Dixi, sapiens et stultus, justus et impius, aequali sorte morientur, et omnia in hoc saeculo mala eventu simili sustinebunt; quid ergo mihi prodest, quod secutus sum sapientiam, 404 et plus caeteris laboravi? Rursum cogitans et diligenter mecum mente pertractans, sententiam meam vanam esse deprehendi. Non enim similiter sapiens et insipiens habebunt in futuro memoriam, quando consummatio veniet universitatis: et nequaquam pari exitu tenebuntur, quia hic ad refrigeria, ille perget ad poenam. Apertius in hoc loco sensum Hebraicum Septuaginta interpretes transtulerunt, licet verborum ordinem non sint
Abbreviated transcription (Latin):
Nec tam pure innostros animos in lic¬
bi posse quamẽ in rege & conditore nr̃o
tamen magnam &iã in eoquod est
differenticm inter illam &estultitia
ẽẽ cognoui: quantum potest distore
dies a nocte: lumen a tenebris:
SHIENTIS oculi inucpite eius & stul¬
tus intenebris ambulat. Et cognoui
ego quio euentus unus euenit omni¬
buseis: quimꝑ fectum uirum per¬
uenerit. & meruerit ut cacput ipsius
xp̃s sit. oculos suos semper habebit
ad xp̃m & eosinsublime leuans.
num quam deinferioribus cogitacuit:
Cumbaec se itahabent. & inter sapientẽa
&stultum. tanta distuntia sit. quod alte
dici. alter tenebris conparetur : Ille ocu¬
los adcaclum leu&: ste interram depri¬
mat Repente mihi cogitatio is ta subrep¬
sit: quac rescepiens &stultus. comindnisini¬
antur interitu. Quur ecedem placga: eidẽ
euentus: ex demmors. pares utrũq antiae
premant. Et dixi incor de. meo.
sicut euentus stulti. ac & mihi eueni&.

Expanded text:
nec tam pure in nostros animos illanec tam pure in nostros animos illabi posse, quam est in rege et conditore nostro; tamen magnam etiam in eo quod est, differentiam inter illam et stultitiam esse cognovi, quantum potest distare dies a nocte, lumen a tenebris. Sapientis oculi in capite ejus, et stultus in tenebris ambulat. Et cognovi ego, quia eventus unus eveniet omnibus eis. Qui in perfectum virum pervenerit, et meruerit ut caput ipsius Christus sit, oculos suos semper habebit ad Christum, et eos in sublime elevans, numquam de inferioribus cogitabit. Cum haec se ita habeant, et inter sapientem et stultum tanta distantia sit, quod alter diei, alter tenebris comparetur, ille oculos ad coelum levet, iste in terram deprimat: repente mihi cogitatio ista subrepsit, quare sapiens et stultus communi finiantur interitu, cur eaedem plagae, idem eventus, eadem mors, pares utrumque angustiae premant. Et dixi ego in corde meo, sicut eventus stulti, ita et mihi eveniet,
Abbreviated transcription (Latin):
Xp̃s insoleposuit tibernacculũsuum ⁊
Itaque qui necdum a solis clacritate
tioem &errores & stulticiam. quiaquis
est hominum quipossit ire post regẽ
ante factorem suum: Quicc insuperio¬
bus usq ad eum locum in quo scriptune
ait. sapientis oculi incapite eius
Uolens sensum breuiter indicccre
& obidrursum secundum. Anas corun
aliqua perstrinxenm: nunc utx¬
uc id quodcoeperam expornere de¬
tactes qued amu pnatas. reuerti te¬
se ad sccpientiam perquirendam
inqua plus errores stultitiae que rep¬
perit: quam uere certeq pruden¬
tuȩ  Monenim possebominem
tam ll quido &e pure scire sccpientiã
creatoris & regis sui quam scut ille qui
conditor est⁊ Itcque & illa quecenoui¬
mus: opinacrinospotius quamtenere:
aaestimare magis quam scire quodue¬
rumestet uidie  quic est abundan¬
tiec abundantuae superstultitic sicut
bcbundantia lucis. supertenebraes:
Lic& inquit ipsam hominum sccpien¬
ticm mixtam errorem peruiderim

Expanded text:
. Christus in sole posuit tabernaculum suum. . Christus in sole posuit tabernaculum suum. Itaque qui necdum ad solis claritatem, tiam, et errores et stultitiam: quia quis est hominum, qui possit ire post regem atque factorem suum? Quia in superioribus usque ad eum locum in quo Scriptura ait: Sapientis oculi olens sensum breviter indicare, et ob id rursum secundum ἀναγωγὴν, aliqua 403 perstrinxeram, nunc juxta id quod coeperam, exponere detatesque damnatas, revertisse ad sapientiam perquirendam, in qua plus erroris stultitiaeque repererit, quam verae certaeque prudentiae. Non enim posse hominem tam liquido et pure scire sapientiam creatoris et regis sui, quam scit ille, qui conditor est. Itaque, et illa quae novimus, opinari nos potius quam tenere, et aestimare magis quam scire, quod verum est. Et vidi ego, quia est abundantia sapientiae super stultitiam, sicut abundantia lucis super tenebras. Licet, inquit, ipsam hominum sapientiam mixtam errore perviderim,
Abbreviated transcription (Latin):
fecit ⁊ Por ro st&is sescpienticm
illes ensus est: quod &icm in ne posito
sibi per manserit sccpientia qui profec¬
tũ hab& inscpientia non ei ista scpien¬
ticc ⁊ Quiccutẽ non recipit profectũ:
necpermomenta succrescit: sed sem¬
per inplenitudineẽ: istedicere po¬
test &stetit mihi sapientic et omne
quod postolicuerunt oculimei. non
tuli abeis. nec prorhibuicormeum.
ab omni lic&icice. quia cor meum lcce tũ est
in omni lceboremeo & huec fuit porti¬
omec ex omnilabore meo ⁊ oculi
ammae & mentis intuitus contempla¬
cionem desidenaent spiritadẽ quẽ pec¬
ccctor ignoras prolb& auent iocundi¬
tecte corsuum: Huic ergo se ecdesices¬
perpetuum. si hiepro uirtutibus lcc¬
boremus ΕRESΡEXΙ adomnia ope¬
remea quaefecenent manus meae:
& in labore quo lcboracuenam faciens
quicum diligentia & eccute lic uniuer¬
putat quece subsolesunt & prouolunta¬
tum uacria &ate diuersa
Et nonest habundantia suosole

Expanded text:
fecit . Porro stetisse sapientiam fecit . Porro stetisse sapientiam sibi, ille sensus est, quod etiam in carne posito sibi 402 permanserit sapientia. Qui profectum habet in sapientia, non ei stat sapientia; qui autem non recipit profectum, nec per momenta succrescit, sed semper in plenitudine est, iste dicere potest: Et stetit mihi sapientia. Et omne quod postulaverunt oculi mei, non tuli ab eis: nec prohibui cor meum ab omni laetitia: quia cor meum laetatum est in omni labore meo. Et haec fuit portio mea ex omni labore meo. Oculi animae et mentis intuitus contemplationem desiderant spiritualem, quam peccator ignorans, prohibet a vera jocunditate cor suum. Huic ergo se Ecclesiasperpetuum, si hic pro virtutibus laboremus. Et respexi ego ad omnia opera mea, quae fecerant manus meae, et in labore quo laboraveram faciens. Qui cum diligentia et cautione agit univerputavit, quae sub sole sunt, et pro voluntatum varietate diversa. Et non est abundantia sub sole
Abbreviated transcription (Latin):
minoribus scilic& uasculis haurire¬
tur & per minis trorum manus po¬
uentium uinum turba suscipere
q uiccigitur ec desicsten inter prrcen
Ad so conuocat: Corpus dm̃ : eut tẽrem
magnum debemus accipere : inquo
non ment᷑ca diuinitas: ut inecceles¬
tibus fuit sedpropter nos humceni¬
tute media tempe ratecẽ & per
apostolos minora ex licice & scifos
par uolos & cntceras: in toto orbe
credentibus effusa sapientia ees
Et onagatgicatus sumn &ad¬
sci superomnes qui fucrunt ante
me in hieruscdem. & quidem sa¬
gientice adstita mili: Magni¬
÷ficictum ec desicesten: minime
uideturdño conuenire : niforte
ei illul aptemus: prosiciebat sapientia
ex altc uit⁊ Quod ccutẽ ait. qui fuerunt
antemne in hierus alem dehis dicit qui
ante aduentum suum congregationem
scõrum ec desicm gubernarunt: sispi
naliter. melius intellegit sinccgoga
quam ec lesic ⁊ Tulit ergo uelamen
quod fuit positum super uultũ moysi
& plenolumine faciem cius: uiderenos

Expanded text:
ις, minoribus scilicet vasculis, haurireις, minoribus scilicet vasculis, hauriretur: et per ministrorum manus potantium vinum turba susciperet. Quia igitur Ecclesiasten interpretamurad se convocat: Corpus Domini nunc craterem magnum debemus accipere, in quo non meraca Divinitas, ut in coelestibus fuit, sed propter nos humanitate media temperata est, et per Apostolos, minora κυλίκια, scyphos parvulos et crateras, in toto orbe credentibus effusa sapientia est. Et magnificatus sum, mnes qui fuerunt ante me in Jerusalem: et quidem sapientia mea stetit mihi. Magnificatum Ecclesiasten, minime videtur Domino convenire, nisi forte ei illud aptemus: Proficiebat sapientia exaltavit . Quod autem ait: Qui fuerunt ante me in Jerusalem, de his dicit, qui ante adventum suum, congregationem Sanctorum et Ecclesiam gubernarunt. Si spinaliter, melius intelligitur Synagoga, quam Ecclesia. Tulit ergo velamen, quod fuit positum super vultum Moysi , et pleno lumine faciem ejus videre nos
Abbreviated transcription (Latin):
ra rofeminas genuisse narnaetur :
solus que salphaath quim peccato mor¬
tuus est. omnes filicos genuit
Iacob inter duo decim pactri arebas
unius filiue pater est: & ob ipsccm
periditatur: Delicicce quoq filiorũ
hominum. super sicpientia intellegen¬
de quȩ ad instar. pane disi baeb& poma
uccria: & multiplicos uolupta tes: & de
ipsc praecipitur. Delec taere indño
& dacbit tibi poricionẽ cordistui
Et inclioloco torrente. uolupta tistuae
potabis eos. Nam diuinifus oribus
& uini fusitricibus. addistinctionem
quippenunc masculi infeminino gene¬
re uolui declinare. quod lactinus sermo
nas: seduccs culorũ species nominecuit
hebraicedicitur. sadda. et saddoth
Deniq symmachus. lic& uerbum non
potuerit exprimere de uerbo ab hac
opinione non longe ẽ dicens mensa¬
rum species ad positiones: siueigitur
urceos. siue sciphos. siue cracterass
qui inminis teriis ordinantur. auro
gemmisque distinctos. sed omonẽ

Expanded text:
raro feminas genuisse narratur. raro feminas genuisse narratur. Solusque Salphaath, qui in peccatis mortuus est, omnes filias genuit . Jacob inter duodecim Patriarchas, unius filiae pater est, et ob ipsam periclitatur . Deliciae quoque filiorum hominum super sapientia intelligendae, quae ad instar paradisi habet pomaria varia, et multiplices voluptates. Et de ipsa praecipitur: Delectare in Domino, et dabit tibi petitiones cordis tui . Et in alio loco: Torrente voluptatis tuae potabis eos . Nam de vini fusoribus, et vini fusitricibus ad distinctionem quippe nunc masculini, feminino genere volui declinare, quod Latinus sermo nas, sed vasculorum species nominavit, Hebraice dicitur SADDA   et SADDOTH  . Denique Symmachus, licet verbum non potuerit exprimere de verbo, ab hac opinione non longe est, dicens: Mensarum species, et appositiones. Sive igitur urceos, sive scyphos, sive crateres, qui in ministeriis ordinantur, auro gemmisque distinctos Salomonem ha
Abbreviated transcription (Latin):
regum dequibus psalmista canit
Adstiterunt reges terrȩ & principes
conuenerunt inunũ  Illarumque
regio num: inquacs oculos leuari
salucctor prrecepit: quic icmcan¬
deant adm&endum: Possunt regũ
substantiae philo sophorum dicidog¬
matae & scenticȩ scceculcres:
quas ecdesicsticus uirdiligenter
intellegens ad pnrehendit sapi¬
entes in astutic eorum. & perdit
sccpientiam sapientiũ: & pruden¬
tiam prudentium reprobat.
Cantores quoque & caentrices illiuel
illi sunt qui pscellunt spũ : psallunt¬
& mente : Cantor. quesiuir robustus
& spiritalis. decltioribus canit:
Cantrix uero: adhuc circa materi¬
am uolutatur quamgreci. UAΗN
uoeant nec potest uocem suam in sub¬
lime tollere : Vbicumq: ergo inscrip¬
turis. feminalegitur. &e sexus frrrgi¬
lior ad materiam intellegenticm
trensfertmus: Vnde &phanto : non
uult mascultis uiuificare: sedaentũ
feminas : quace materiȩ sunt uitinȩ :
Scontrario nullus scorum nisiper¬

Expanded text:
regum, de quibus psalmista canit: regum, de quibus psalmista canit: Astiterunt reges terrae, et principes convenerunt in unum : illarumque regionum in quas oculos levari Salvator praecepit: quia jam candeant ad metendum . Possunt regum substantiae et philosophorum dici dogmata, et scientiae saeculares, quas Ecclesiasticus vir diligenter intelligens, apprehendit sapientes in astutia eorum, et perdit sapientiam sapientium, et prudentiam prudentium reprobat . Cantores quoque et cantatrices, illi vel illae sunt, qui psallunt spiritu, psallunt et mente. Cantator quasi vir et robustus et spiritualis de altioribus canit. Cantatrix vero adhuc circa materiam volutatur, quam Graeci ὕλην vocant; nec potest vocem suam in sublime tollere. Ubicumque ergo in Scripturis femina legitur et sexus fragilior, ad materiae intelligentiam transferamus. Unde et Pharao non vult masculos vivificari, sed tantum feminas, quae materiae sunt vicinae . Et e contrario nullus Sanctorum, nisi per