comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ab illicitis delectatoib ab¬
stin̾e̾. ut possumꝰ hanc ꝓui¬
tatẽ uitare smo sic̃ uĩrga
rectificandã ad ꝑtẽ ꝯͣriam
ultra mediam iuclinatur
ut possit ad mediũ redire.
Sic ⁊ nos ĩ fugiendo delec¬
tabilia debemus ultͣ medi¬
uͥ uos face ut debeuiꝰ młtas
delectatoẽs ⁊ licitas cau̾e
ut facilit̾ ab illicitis absti¬
n̾e possummuis. Si gͦ tantã
ꝓuitatẽ hẽmus ad malũ¬

Expanded text:
ab illicitis delectationibus abstinere, ut possimus hanc pronitatem vitare. Immo sicut virga rectificanda ad partem contrariam, ultra medium inclinatur ut possit ad medium redire: sic et nos in fugiendo delctabilia, debemus ultra medium nos facere, idest debemus multas delectationes etiam licitas cavere, ut faciliter ab illicitis abstinere possimus. Si ergo tantam pronitatem habemus ad malu
Abbreviated transcription (Latin):
nũ. ut facilius huͣc ꝓnita¬
tẽ intare possummꝰ ẽ ab ip̃a
infantia iuchoand̾ ut relĩ¬
qñtes lascuuas seqͣmur
lorios mores nec ẽ ult̾ius
diffend. ¶Qrͣta uia sũit᷑
ex uitatõe hĩtus ꝯͣru. Nam
qr iuuenes molles st ⁊ ducti¬
les si sñ freuo seqͣnͣt᷑ lascuu¬
uiciosi. sic̃ in cera molli et
ductili statim ĩp̾mit᷑ formͣ
sigilli ne gͦ uiuenes ĩform̃¬
tur hĩtib uiciosis Sdatĩ ab
ipa infantia st̃ mouendi et

Expanded text:
s hanc pronitatem vitare possimus, est ab ipsa infantia inchoandum, ut relinquentes lascivias sequamur bonos mores, nec est ulterius differendum. Quarta via sumitur ex vitatione habitus contrarii. Nam quia iuvenes molles sunt et ductiles, si sinc fraeno sequantur lascivvitiosi: sicut in cera molli et ductili statim imprimitur forma sigilli. Ne ergo iuvenes informentur habitibus vitiosis, statim ab ipsa infantia suntmonend
Abbreviated transcription (Latin):
labores fortiores. Nã ⁊ ph̾s
bores leues. S deinde d as¬
sumi̾e labores fortes. ado.ni. ẜ
st̃ pu̾i ad labores fortes. ut ad
excitatoẽm luctatuiã ł ad ali¬
ꝙͣ aliã ex̾citatõe siłem. ex̾cita¬
tõi bellice ut pꝰ ea .i8. ãuo ĩstͣ¬

Expanded text:
labores fortiores. Nam et philbores leves: sed deinde debent assumere labores fortes. Adeo enim sunt pueri ad labores fortes, ut ad exercitationem luctativam, vel ab aliquam aliam exercitationem similem exercitationi bellicae; ut postea in
Abbreviated transcription (Latin):
iã dcã. Nã si uolunt uita po¬
nent. ne passiones ⁊ lascuu¬
as inseqnͣt᷑ efficient᷑ dispõi¬
ti. ut sint sufficientes audi¬
tores moraliũ ꝑ q̃ se ⁊ alios

Expanded text:
iam dicta. Nam si volunt vivere vita ponent ne pasisones et lascivias insequantur, efficiuntur dispositi ut sunt sufficientes auditores
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ res pu defensione ĩdigeat
hẽaut corpꝰ sic dispoĩtũ. ut pꝰ¬
suit tales subire labores ut ꝑ
cos res pͦu possit defendi Qͥ a
patebit. S irffic̾ ł ad p̾seus
ccͣ ł erga regnũ filioꝵ ut hẽ¬
aut sic bñ dispoĩtũ corpꝰ ut
possint debitos subire labo
os ut hẽaut bñ dispõitũ corꝰ.
Restat uid̾e quõ sollicitari de¬
beant ceͣ eos ut heant bñ or¬
dinatũ appetitũ. Unͣra iuiue

Expanded text:
quod respublica defensione indigeat, habeant corpus sic dispositum, ut possint tales subire labores, ut per eos respublica possit defendi. Qui es  erga regimen filiorum, ut habeant sic bene dispositum corpus, ut possint debitos subire laboros, ut habeant dispositum corpus. Restat videre, quomodo solicitari debeant circa eos, ut habeant ordinatu
Abbreviated transcription (Latin):
erit int̾ illos ꝯtẽptꝰ ⁊ ĩuidi¬
a. Non .ii. hẽbit unꝰ uñ aliũ
ꝯtẽpnat nec iuide ei ĩuidecit.
Alidens se ei qĩ eqͣlẽ exist̃e
⁊ ñ eẽ magnũ excessũ int̾
ipõs. ¶ Huic ã u̾itati at¬
dix̾unt .n. eas ꝯstituendas
eẽ exꝑsorus mediis. Decet
gͣ reges ⁊ pͥncipes adhibe̾
cautela S ⁊̃ suo regno hum
dent mlte ꝑsone medie:
ut ne aliis ad niniã paupe¬
riẽ deuenientib efficiant᷑
reliqͥ uimis diuites ꝙ fĩ po

Expanded text:
rit inter illos contemptus et invidia: non enim habebit unus unde alium contemnat, nec unde ei invideat videns se ei quasi aequalem existere, et non esse magnum excessum inter ipsos. Huic auctoritati atDixerunt enim eas constituendas esse ex personis mediis. Decet ergo reges et principes adhibere cautelas, ut in regno suo abundent multae personae mediae; ut ne aliis ad nimiam pauperitatem devenientibus efficiantur reliqui nimis divites: quo
Abbreviated transcription (Latin):
sint iͥ ꝑ so ᷑ medie de difficili
reẜuabit᷑ ibi eqͣlitas ⁊ iusti
q diuites penitꝰ nolent pͥn¬
çipari ⁊ sb̾peditare alios Alii
ent ⁊ si ꝯtingat pauꝑes opti¬
ne̾. qr pͥncipari ũ nou̾nt ma¬
le tractabt̃ diuites ⁊ potẽtes
¶Qrͣta uia sumit᷑ ut uitet᷑
ĩuidia ⁊ ꝯtẽptꝰ. Nã pauꝑes ut

Expanded text:
sonae mediae, de difficili servabitur ibi aequalitas et iustitia, sed divites penitus volent principari, et suppeditare alios. Aliiunt, et si contingat pauperes obtinere, quia principari non noverunt, male tractabunt divites et potentes. Quarta via sumitur, ut vitetur invidia et contemptus. Nam pauperes ut
Abbreviated transcription (Latin):
modica occasione sũpta cis
manifeste nocent. sͤ ⁊̃ młtũ
pauꝑes ad nimiũ diuites ne¬
sciunt se rõnabiłr gere̾. In sidi¬
aut᷑ .n. eis quõ possuit has¬
tute ⁊ latent coꝵ dep̾dari boͣ.
S si ĩ ppło sint młte ꝑ ͤ me¬
facili rõni obediunt. ħ ẽ ꝙ dr̃
timũ optĩa ẽ possõ media qr
facillune rõni obediet. Nã
si una ꝑs cuutatis sit suꝑĩ¬
Alia u̾o huic ꝯͣria sit sr̃ege¬
na. suꝑ debił. ⁊ ualde uilis

Expanded text:
modica occasione sumpta eis manifeste nocent. Sic etiam multum pauperes ad nimium divites nesciunt se rationabiliter gerere insidiantur enimeis quomodo possint astute et latenter eorum depraedari bona. Sed si in pfacili rationi obediunt. Hoc est quotimum, optima est possessio media, quia facilius rationi obediet. Nam si una pars civitatis sit superinalia vero huic contraria sit superegena, su
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ñ ĩdignis h̾ten mediũ ⁊
laudat᷑. passiories gͦ lauda¬
biles tenẽt mediũ. Uituꝑa¬
biles uͣ tenẽt extremũ. Nã
diũ ut ẽ iutuꝑabile extrem̃
tenz passiones u̾o q̃ se hñt
ad utrũq ⁊ post̾ ẽẽ laudabi¬
les ⁊ intuꝑabiles. ut st̃ bau

Expanded text:
medium, et laudatur. Passiones ergo laudabiles tenent medium: vituperabiles vero tenent extremum. Nam dium ut est vituperabile, extremum tenet. Passiones vero, quae se habent ad utrunque, possunt esse laudabiles, et vituperabiles. ut su
Abbreviated transcription (Latin):
tõem ne ret̾hãt᷑ a bonis ar¬
dius pp̃ difficultatẽ. Hũili¬
tas u̾o mod̾abit spẽ ne ninu
se ĩg̾ant ad illa pp̃ boĩtatẽ ⁊
delectatõem q̃ ẽ mn eis. ꝑ a
piscibili bñ se hẽbt̃ ccͣ ꝯcupi¬
scibiles passiones ut amẽt
delectand̾ ⁊ tristand̾.⁊ ad
h oĩa se hẽant ut reqͥrit or¬
sens de passionib sufficiãt.
qr si qͥd ẽ ħ dinussũ infra
diffusiꝰ tcͣtabitur. Aget᷑ .ii.
ĩ t̾cio de timore. amore ⁊
entia postulabit. Ibi .ii. o¬
stendemꝰ quo reges ⁊ p̾uci¬
pes se hr̃e debeant ut a pplis

Expanded text:
tionem, ne retrahantur a bonis arduis propter difficultatem. Humilitas vero moderabit spem, ne nimis se ingerant ad illa, propter bonitatem, et delectationem, quae est in eis. Per piscibili, bene se habebunt circa concupiscibiles passiones, ut amentdelectandum, et tristandum: et ad haec omnia se habeant, ut requirit orsens de passionibus sufficiant: quia si quid est hic dimissum, infra diffusius tractabitur. Agetur enim in tertio de timore, amore, mscentia postulabit. Ibi enim ostendemus, quomodo reges et principes se habere debeant, ut a populis
Abbreviated transcription (Latin):
postiores saipientiores nõ
possent ĩmutare leges pa¬
trias ꝑ simplicẽsrẽs ꝯdi¬
tas. gͦ ĩ tali casu iuitãde
a sumit᷑ ex indet̾iminatõe

Expanded text:
posteriores sapientiores non possent immutare leges paternas per simpliciores conditas: ergo in tali casu mutandae a sumitur ex
Abbreviated transcription (Latin):
s extirꝑande. Si u̾o leges
suit defectine. qr ñ ꝯplete
dec̾minant ꝑticularia agi¬
bilia. dato ꝙ occurrant le¬
ges meliores ⁊ magis suf¬
ficientes ñ ẽ assuescend ĩno¬

Expanded text:
sed extirpandae. Si vero leges sint defectivae, quia non complete determinant particularia agibilia, dato quod occurrant leges meliores et magis sufficientes, non est assuescendum inno
Abbreviated transcription (Latin):
rib ad meliꝰ reꝓbanda st̃
dc̃a pͥoꝵ. Puta iu medicĩa¬
li amota st̃ młta pat̾na e¬
loqͥa. ⁊ ĩ scĩa gyngnastica
sũ ĩ arte luctatiua q̃ doe¬

Expanded text:
nda sunt dicta priorum, puta in medicinali amota sunt multa paterna eloquia, et in scinetia gymnastica, sive in arte luctativa q
Abbreviated transcription (Latin):
nũ hõim ẽ ẜuitus introduc¬
aliqͦs ẜuire aliis ⁊ obedire
lic sit iuri nͣli additũ ⁊ ap¬
poitũ. Sic̃ uestũitũ ẽ addi¬
ciues possent suas uxores

Expanded text:
num hominum est servitus in roducaliquos servire aliis et obedire licet sit iuri naturali addictum et appositum, sicut vestimentum est addicives possent suas uxores
Abbreviated transcription (Latin):
ĩnuit ꝯtingit ẽẽ malas ⁊
barbaricas. Sic̃ erat lex
olim apd̾ grecos ꝙ porta¬
tes frũ ⁊ alia uetalla e¬
mebant uxores ad inuicẽ.
gẽ illã ꝙͣ ut recitat płs
qͥdã gens statuit. Uidel¬

Expanded text:
innuit contingit esse malas et barbaricas: sicut erat lex olim apud Graecos, quod portantes ferrum, et alia metalla, emebant uxores adinvicem: ogem illam quam ut recitat Philos. quaedam gens statuit videl
Abbreviated transcription (Latin):
stoditas ꝑ pͥncipẽ spectat
ad p̾toriũ siue ad iudices.
mũ uidicare debent. S be¬
ne obẜuare leges spectat
ad õs ciues siue ad totum
runt ad ħ quo tp̃e pacis ꝑ

Expanded text:
stoditas per principem, spectat ad praetorium sive ad iudices: vium iudicare debent. Sed bene obsaervare leges spectat ad omnes cives, sive ad totum iruntur ad hoc quod tempore pacis per
Abbreviated transcription (Latin):
taꝵ legũ ⁊ statutoꝵ. Nam
ip̃a statuta legalia leges
q̃dam dici possunt. Bñ qͥd
iuenire leges ꝑ sapĩam
spectat ad ꝯsiliũ. Dee .ii. pii¬
cipes a deo sapientes ꝯsilia¬
rios hr̃e ut debite mueni¬

Expanded text:
tarum legum et statutorum: nam statuta ipsa legalia leges quaedam dici possunt. Bene quidem invenire leges per sapientiam spectat ad consilium: decet enim princeps adeo sapientes consiliarios habere, ut debite inveni
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯsiliũ de iusto ⁊ iniusto ẽ
p̾toriũ. S de laudabili et
uituꝑabili ẽ exclamatio
tũ ppłui. Populus .nͥ. ad be¬
ne agend̾ ꝑ leges maxĩe
indũcendus est eo ꝙ. ĩ ip̃is
legib p̾cipiunt᷑ laudabi¬
liã. ⁊ ꝓhibent᷑ turpia. uolẽ¬
tẽ gͦ det̾minare qͣ sit̾ regẽ

Expanded text:
consilium: de iusto et iniusto est praetorium; sed de laudabili et vituperabili est exclamatio tum populum: populus enim ad bene agendum, per leges maxime inducendus est, eo quod ipsis legibus praecipiuntur laudabilia, et prohibentur turpia. Volentem ergo determinare qualiter re
Abbreviated transcription (Latin):
ilẽ põm sint bñ custodi¬
te. Tcio ut ꝑ leges ĩuẽtas
⁊ custoditas ac̾ta ciuiũ
sint recte iudicata. Qrͣto
et ultuno ut pp̃ pacificũ sta¬
tũ ppłi q̃ tradiuit᷑ in legib
sint debite obẜuata. Bene
a custodire leges ꝑ cuulẽ

Expanded text:
iam sint bene custoditae. Tertio ut per leges inventas et custoditas acta civium sint recte iudicata. Quarto et ultimo ut propter pacificum statum populi quae traduntur in legibus sint debite observata. Bene autem custodire leges per civilem
Abbreviated transcription (Latin):
Nã sic̃ pͥncipatꝰ regis eo
ꝙ sit maxĩe unitꝰ ẽ efficaci¬
simꝰ ad ꝓficiend̾. Sic tyrã¬
uides ẽ efficacissima ad no
ẽ optĩa.ł ẽ pessua. Nã si mo¬
uarchia h intentoẽm rͨtã
tẽ ẽ rex ⁊ ẽ optimꝰ pͥncipetꝰ.

Expanded text:
am sicut principatus regis eo quod sit maxime unitus, est efficacissimus ad proficiendum: sic tyrannis efficacissima ad nocest optima, vel est pessima: nam si monarchia habet intentionem rectam, tunc est rex et est optimus principat
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ sic̃ regnũ ẽ optuna ⁊ dig¬
nissimã politicia. Sic ty
a cõi bono. ¶Ocd̾a ma ad
inuestigand̾ ħ id̾ sumit᷑
ex eo ꝙ tale dñium maxĩe
ẽ in naturale. Nã illa ẽ
nͣlis opatio ergã ad qͣndo
sic agitur ut est aptũ na

Expanded text:
 sicut regnum est optima et dignissima politia, sic tyra communi bono. Secunda via ad investigandum hoc idem, sumitur ex eo quod tale dominium maxime est naturale. Nam illa est naturalis operatio erga aliquid, quando sic agitur ut est aptum nat
Abbreviated transcription (Latin):
repͥm̃tẽ defc̃s ⁊ mod̾antẽ
sr̃ fluitutes. In uindicãdo
a extiora malã ab aliis
fc̃a aliqͥ sr̃hundant uti¬
racundi nimis sicientes
uiudcam. Nã ex hoc ira
Qͥ .n. pp̃ mala aliqͣ illata

Expanded text:
reprimentem defectus, et moderantem superfluitates. In vindicando autem exteriora mala ab aliis facta, aliqui superabundant, ut iracundi nimis, facientes vindictam. Nam ex hoc, ira Qui enim propter mala aliqua illata
Abbreviated transcription (Latin):
nitoẽm ultͣ ꝯdignũ. Nã qr
malũ nob̃ illatũ ur nobis
maius eẽ ꝙͣ sit. ĩiuiriatores
nr̃os plus pͥmuri uolumꝰ
ꝙͣ. piuuendi sint. Difficile ẽ
gͤ ualde repͥm̾e iras. ⁊ ñ ap¬
pete̾ punitões ĩiuriaꝵ ult
ꝙͣ dictat rõ. płres gͦ peccãt

Expanded text:
nitionem ultra condignum. Nam quia malum nobis illatum videtur nobis maius esse, quam sit; iniuriatores nostros plus puniri volumus, quam puniendi sint. Difficile est ergo valde reprimere iras, et non appetere punitiones iniuriarum ultra quam dictet ratio. Plures ergo pecca
Abbreviated transcription (Latin):
ł pp̃ amorẽ rei pu᷑. qr sine
ca res pu᷑ durare ñ poss.
qr̃ si qͥs uit̾m esset mitis
set. tanto gͥ mrigͥ dec reges
⁊ pͥncipes mou̾i ad punitõ¬
nẽ faciendã ꝙͣto mag̃ ad¬
ipõs spectat eẽ custodes iu

Expanded text:
 amorem Reipub. quia sine ea Resp. durare non posset. Quare si quis in tantum esset mitis,set. Tanto ergo magis decet reges et principes moveri ad punitionem faciendam, quanto magis spectat ad ips
Abbreviated transcription (Latin):
srare. ¶Tcio decz eos esse
paucoꝵ oꝑatiuor. Nectoci¬
nec dec eos oĩm eẽ opatiuoᷤ
negocia aliis ꝯmitt̾e q̃ sũt
aptos. ut ẽe ũdicos cũ suit
regula alioꝵ. q̃ obliq̃ri ⁊i
diant uitia ꝓseqnͣtur ma¬
los. ⁊ ñprnittant malefe¬
cos uiue. ⁊ aꝑte diligant
loncs ⁊ honorent ecs. qr h
inͦ maxĩe iudic totũ ppłi¬

Expanded text:
rare. Tertio decet eos paucorum operativos. negocinec decet eos omnium esse operativos; negocia aliis committere, quae sunt apertos, ut esse veridicos; cum sint regula aliorum, quae obliquari, et diant vitia, persequantur malos, et non permittant maleficos vivere; et aperte diligant bonos, et honorent eos: quia hoc modo maxime inducent totum p
Abbreviated transcription (Latin):
pou̾e ꝓ ꝑuis piclis s pro
magnis ut ꝓ hiis ex qͥb
pot᷑ ꝯsurg̾e̾ magna uti
ꝯstans iñ suis negociis.
ut ⁊̃ si uiderit expedire: ñ
etħ̾. Sod̾o ꝯpetit magna¬

Expanded text:
o parvis periculis, sed pro magnis, ut pro iis ex quibus potest consurgere magna utilbet esse constans in suis negociis, ut etiam, si viderit expedire, non Ethic. Secundo competit magna
Abbreviated transcription (Latin):
tiorib bonis ł alios dep̾ca¬
tur ut ea adqͥrat qͥdã m̃o
pusillanimꝰ ẽ qr nimis ap̾¬
ciat᷑ ext̾iora bona dicẽte
seneca ꝙ nicħ carius emi
Si bene intelligant hr̃e de¬
e reges ⁊ pͥncipes. Dec .n.

Expanded text:
terioribus bonis, vel alios deprecatur, ut ea acquirat, quodammodo pusillanimus est: quia nimis appretiatur exteriora bona, dicente Seneca, quod nihil carius emitsi bene intelligantur, habere decet reges, et principes. Decet enim
Abbreviated transcription (Latin):
feit h ab illa qr magnan¬
mitas pͥncipałr mod̾at des¬
patõem. ne aͥs rõne diffi¬
cultatis desꝑat ne tendat
ĩoꝑa magno honoredigna.
huilitas nõ pͥncipałr mo¬
derat ip̃am spẽ ne aͥs nimis
sꝑans de ip̃o bono ultͣ rõm

Expanded text:
ffert haec ab illa, quia magnanimitas principaliter moderat desperationem, ne aliquis ratione difficultatis desperet, ne tendat in opera magno honore digna. Humilitas vero principaliter moderat ipsam spem, ne aliquis nimis sperans de ipso bono, ultra
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙͣ rõ dictet retͣhamꝰ nos
ab ilł eo ꝙ ardiia ⁊ diffici¬
lia sunt qͣre ccͣ talia dupli¬
ci u̾tute indigemꝰ. una ĩ¬
nos ne ultͣ roem tendamꝰ
hũił ẽ. Nã cũ ĩpossibile sit¬

Expanded text:
o dictet retrahamus nos ab illis, eo quod ardua et difficilia sint. Quare circa talia duplici virtute indigemus. Una imnos, ne ultra rationem tendamus humilis est. nam cum i
Abbreviated transcription (Latin):
a bonus sic si ultra ꝙ rõ dic¬
tet ꝓseqͣt᷑ honores de uccͣite
cũ magnaitas ĩpellit nos
sit annexa hũilitas ne uł¬
tͣ ꝙͣ rõ dic̾tet tendet ĩ ea rõ¬
ne bonitatis. alit̾ .ii. eẽt moͣ
ĩ magnos honores ⁊ admg

Expanded text:
 bonus sit, si ultra quam ratio dictet prosequatur honores, de necessitate cum magnanimitas impellit nos tet quod ei sit annexa humilitas, ne ultra quam ratio dictet tendat in ea ratione bonitatis. aliter enim in magnos honores, et ad
Abbreviated transcription (Latin):
P put passiones nos in
ab eõ ꝙ rõdictat qr̃ cum
passiones nos ĩclinant
lectatõib sensibilib S cũ
passioner nos retrahunt
ab eo ꝙ rõ dictat ñ ĩdige¬
mꝰ u̾tute retrahente. s mͣ¬
gis ĩpellente. ut p ĩ forti
nos ab ilł Cũ gͦ retͣhere
sita ⁊ forͣlr differãt eque

Expanded text:
prout passiones nos incab eo quod ratio dictat. Quare cum passiones nos inclinant lectationibus sensibilibus. Sed cum passiones nos retrahunt ab eo quod ratio dictat, non indigemus virtute retrahente, sed magis impellente, ut patet in fornos ab illis. Cum ergo retrahere sita, et formaliter differant, aeque
Abbreviated transcription (Latin):
reꝑiri ĩ eo qͥ ẽ supͣ pugna¬
tores pedites p̾poñdus. De¬
b gͦ qͥ ĩpugna peditib p̾¬
ponitur ee fortis uirib ꝓ
cerꝰ statura. Sciens eicere
hastas ⁊ racula. Sciens di¬
inicare gladio ad ꝑcuciend̃.
Rotare scutũ ad seꝓtegend̃.
Nigilans agił. sobrius. ha¬
bens oẽm armoꝵ exꝑientiã.
ut sciat erudire pugnͣtes.
sͥ ꝯmissos. ⁊ cogat eos adbñ
coga belland̾. ⁊ ad arma t̃¬
gend̾ Nã ip̃e armoꝵ ni¬
tor t̾rorẽ incutit hostib.
⁊ portans hiꝰ arma credat᷑
bonꝰ ẽẽ bellator. Ip̃a rubi¬

Expanded text:
reperiri in eo, qui est supra pugnatores pedites praeponendus. Debet ergo qui in pugna peditibus praeponitur esse fortis viribus, procer statura, sciens eiicere hastas et iacula, sciens dimicare gladio ad percutiendum, portare scutum ad se protegendum, vigilans, agilis, sobrius, habens omnium armorum experientiam: ut sciat erudire pugnantes sibi commissos, et cogat eos ad bene debellandum, et ad arma tergendum. Nam ipse armorum nitor terrorem incutit hostibus, ut portans huiusmodi arma credatur bonus esse bellator. Ipsa enim rubi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtus. ⁊ ꝓcer corꝑe. ⁊ fortis
uirib q̃ui ẽ equitib pͥpo¬
nendꝰ qr ĩ bello eq̃stri ma¬
ior ꝯflic̾tus efficit᷑ ꝙͣ ĩpede
habilẽ corꝑe ut possit ⁊̃
armatus agilit̾ eqũ ꝯscẽ¬
d̾e. Q cire fortit̾ equita¬
re. cũ lancea ꝑcute. Iacła
õe armoꝵ ex̾citiũ ut possit
suos ꝯnulitones de pugna
erudire ut fortit̾ pugnẽnt.
arma tͥgant. ⁊ alia fatiert
q̃ reqͥrunt᷑ ad bellũ. Cap̃ .xi.¬
Qͥb cautelis d uti dux
belli ne suus excitꝰ ledat᷑

Expanded text:
tus. et procer corpore, et fortis viribus qui est equitibus praeponendus: quia in bello equestri maior conflictus efficitur, quam in pedeshabilem corpore, ut possit etiam armatus agiliter equum conscendere: scire fortiter equitate, cum lancea percutere,  armorum exercitum, ut possit suos commilitones de pugna erudire, ut fortiter pugnent, arma tergant, et alia faciant quae requiruntur ad bellum. Quibus cautelis debet uti dux belli, ne suus exercitus laedat
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯstituendi st̃ duces ⁊ ppoĩti
⁊ fentes uexilla ut qͥlz seut
qͥd debeat ag̾e. Est .n. tantus
t̾ror ĩ bello pp̃ armoꝵ strepi¬
tũ ⁊ pcussiones illatas ꝙ u̾
ordinate ĩ acie ⁊ cognoscat
fusus. Cũ magua gͥ diligẽ¬
tia ẽ uexillifer eligendꝰ ut
sit corꝑe fortis. aĩo ꝯstans.
⁊ alia singła hẽat q̃ reqͥruntur
ad ꝓbũ ⁊ strenuũ bellatorẽ.
Contingit .n. ⁊̃ nrĩs tprĩb to¬
tũ ppłu ciuitatis cꝰdã deuictũ
ẽẽ a bellatorib paucis eo ꝙ
uexillifer frauidẽ ꝯmittens
uelauit uexillũ ⁊ abscondit
ip̃m. Qre ꝯfundebantur bel¬
latores qiͣ ñ hñtes caput et
iguorautes ad quid deb̾ent

Expanded text:
constituendi sunt duces et praepositi, et ferentes vexilla: ut quilibet sciat quid debeat agere.Est enim tantus terror in bello propter armorum strepitum et percussiones illatas, quodordinate in acie, et cognoscat confusus. Cum magna igitur diligentia est vexillifer eligendus, ut sit corpore fortis, animo constans, et alia singula habeat, quae requirubum et strenuum bellatorem. Contigit enim nostris temporibus totum populum civitatis cuiusdam devictum esse a bellatoribus paucis, eo quod vexillifer fraudem committens velavit vexillum et abscondit ipsum: quare confundebantur bellatores, quasi non habentes caput, et ignorantes ad quid deberent
Abbreviated transcription (Latin):
s ic ꝯfundunt bellatores
in ex̃citu si careanit centu¬
rione aut duce qͥ d ẽẽ eor
caput ⁊ eoꝵ directiuũ. Inde
ẽ ꝙ antiqͥtus ne accid̾et ꝯ¬
fusio ĩ bello ꝯstituẽbat᷑ dux
aͥs qͥ toti excitui erat p̾posi¬
tus. Subħ ã duce erant cẽ¬
turiones. Sub centurione u̾o
gͤ centurio a centũ. hẽbat .ii.
tenturio sb̾ se .x. decanos. Ita
aguoscebant centurioneu

Expanded text:
 confundunt bellatores in exercitu si careant centurione et duce, qui debet esse eorum caput et eorum directivum. Inde est quod antiquitus ne accideret confusio in bello, constituebatur, dux aliquis qui toti exercitui erat praepositus. Sub hoc autem duce erant centuriones. Sub centurione veroSic centurio a centum. Habebat enim centurio sub se decem decanos, ita agnoscebant centurionem
Abbreviated transcription (Latin):
euidenͣ signã aꝑte oitend̾e¬
tur. cꝰ aciei ł cuiꝰ turme es¬
set uexillũ iᵈ̾ ut si ꝯting̾et
aliꝙ̃ bellatorẽ deiiare a
ꝓpͥa acie de facili rediret ad
illã. Utile gͦ fuit ĩ belł ĩsig¬
nia ⁊ uexilla defr̃e ne ꝯfim¬
turiones. decanos ⁊ alios
pͥpositos belli. Nã totꝰ ex̾ci¬
tus ht̃ se ad siłitudinẽ uniꝰ
corꝑis. Qre sic̃ oĩa m̃bra
corꝑis se ĩuicẽ uiuant. Sic¬

Expanded text:
tenderetur cuius aciei, velcuius turmae esset vexillum illud: ut si contingeret aliquem bellatorem deviare a propria acie, de facili rediret ad illam. utile ergo fuit in bellis insignia et vexilla deferre, ne confunturiones, decanos, et alios praepositos belli. Nam totus exercitus habet se ad similitudinem unius corporis, quare sicut omnia membra corporis se invicem iuvant
Abbreviated transcription (Latin):
reut᷑ ꝯmorantes in ipso.
cũ ex una ꝑte regui oꝑte¬
bat eos acced̾e ad aliã portẽ¬
do secũ uictualia hon̾osa ĩ¬
uentꝰ furdenariꝰ qͥ ẽ de faci¬
li portatilis ꝑ cꝰ ꝯmutati¬
onẽ iuctualia inueniũt᷑.
qr̃ ꝯniutatio reꝵ ad dena¬
uuo regno ł ĩ una ꝓuĩtia

Expanded text:
es commorantes in ipso, cum ex una parte regni oportebat eos accedere ad aliam, portando secum victualia onerosa, inventus fuit denarius, qui est de facili portatilis: per cuius commutationem victualia inveniuntur. quare commutatio rerum ad denau
Abbreviated transcription (Latin):
osi: d eẽ mag̃ intentum aleg̾latore. Cũ gͥ
ciues ⁊ exñtes in regno si uñ agant ⁊ obser¬
uent leges ⁊mandata regis ex amore honesti
⁊ ex dilcõne qͣm hñt ad bonũ cõe ⁊ ad regẽ.
sint magis bom ⁊ uͥtuosi: qm si ħ fac̾ent
tunore pene.⁊ne pumrentur. mag̾ debẽt

Expanded text:
e magis intentum a legislatore. Cum ergo cives et existentes in regno si bene agant, et observent leges, et mandata regis ex amore honesti, et ex dilectione quam habent ad bonum commune et ad regem, sint magis boni et virtuosi, quam si hoc facerent timore poenae, et ne punirentur; magis debent
Abbreviated transcription (Latin):
punitio ip̃a. ꝑsona punita. ⁊ modꝰ puniꝰ
⁊ p. si in eos qui ultra modũ regnũ ⁊ po¬
liciam ꝑturbant inexquisitas crudelita
¶ Scdȯ timentur reges ⁊ potentes nõ so¬
punitax. uam iustus pro iusticia ñusli

Expanded text:
punitionem ipsam, personam punitam, et modum puniendi. ges et principes; si in eos qui ultra modum regnum et politiam perturbant, inexquisitas crudelitatSecundo timentur reges et potentes non sopunitarum. Nam iustus pro iu
Abbreviated transcription (Latin):
dcõꝵ mõꝵ manifeste forefacit in auum:
ille cristatur ex appetitu punitionis ⁊ d̃
irasci. Cuies itnq ut nõ ꝓuocẽt reges ad
nec in illa que aliquo m̃o ordinantur ad
ip̃mi ¶ Primo quidẽ expedit eis qui sũt
gem. Regi auit̃ duo debentur. honor ⁊ re¬
uenͣ obedientia. Est .i. rex caput regni. Eꝯ¬
put autẽ ad alia membra dupͣ oꝑatur pͥ
qr ea dirigit in aictiones suas. In capite .n.
iuget sensus ⁊ ymaginanio ꝑ qͣm dĩginiur
i opones nr̃as: sic tex excellentiorest õio
illis qui sunt in regno. ¶ Rsus qr eius
dinge eos ꝯmsunt in rogno. Rone gͥ qua
rex est excellentior aliis: ei debetur honor ⁊
debetur ei subiectio ⁊ obedĩa. qͣr dupłr pot̾¬
forefi̾ in regẽ ab hiis qui sunt in regno. p̾:
si nõ ei exhibeant honorem debitũ. ⁊ reuen¬
tiam dignam. ẜo si ñ sint ei subiecti ⁊ obe¬
dientes. obẜuando eius leges ⁊ mãdata

Expanded text:
este forefacit in alium, ille tristatus ex appetitu punitionis, dicitur irasci. Cives itaque ut non provocent reges ad n ea quae sunt ipsius, nec in illa quae aliquo modo ordinantur ad ipsum. Primo quidem expedit eis, qui suntgem. regi autem duo debentur, honor et obedientia. Est enim rex caput regni: caput autem ad alia membra dupliciter compo vero, quia ea dirigit in actiones suas. In capite enim viget sensus et imaginatio, per quam dirigimur in operationes nostras. Sic rex excellentior est omnibus ildirigere eos, qui sunt in regno. Ratione ergo quia rex est excellentior aliis, ei debetur honor, et debetur ei subiecto et obedientia. Quare duplicitforefieri ad regem ab iis qui sunt in regno. Primo, si non ei exhibeant honorem debitum, et reverentiam dignam. Secundo, si non sint ei subiecti et obedientes, observando eius leges et mandata.
Abbreviated transcription (Latin):
debeant se hr̃e ut amentur timeantur ⁊ qd̾¬
contingat ¶ Sciend itaq ꝙ ut tn debẽt pl¬
t̾a potissume in se hr̃e debent. ¶ ꝑͥmo timẽ¬
quid̃ ẽẽ debent bñfici ⁊̃ lib̾ales. ¶ Eo for¬
tes ⁊ magnanuni. ¶ t̾cio equales ⁊ iuisti.
¶Primum aut̃ sic p. nam nulgꝰ qͣsi n̾o ꝑ¬
cipit nisi słibilia bona. id̾o bñficos ⁊ lib̾ales
nũmismata ⁊ ea que possunt nũmismate
mansurari: amat ⁊ reu̾etur. Io dr uͦ. reth caͦ¬
de amore ꝙ ppłs amat ⁊ honorat bñficos. pe¬
cũias ⁊libales. ¶ Scd̾o ut reges amentur
a ppło debeant eẽ fortes ⁊ magͣnum expo¬
nentes ⁊̃ si oꝑteat seipos pro bono cõi ⁊ defe¬
sione regni. nam ppꝰ ualde diligit fortes ⁊
magͣnimos exponentes se ꝑ bonis cõio. cre¬
dit .n. ꝑ taies salutẽ conseqͣui. Ĩo dr .iiͦ. retħ.
ꝙ qr diligimus bñficos in salutẽ .i. eos qui
possunt nobis bñ fac̾e nos saluando ⁊ libe¬
rando: ⁊ d̾o diliguris fortes ⁊ cordatos. ¶t

Expanded text:
debeant se habere ut amentur a populcontingat. Sciendum itaque quod ut tria potissime in se habequidem essse debent benefici, et liberales. Secundo fortes et magnanimi. Tertio aequales et iusti. Primum autem sic patet. Nam vulgus non percipit nisi sensibilia bona, ideo beneficos, et liberales in numismata, et in ea quae possunt numismate mensurari, amat, et reveretur. Idde amore quod populus amat, et honorat beneficos in pecunia, et liberales. Secundo ut reges amentur in populo, debent esse fortes et magnanimi, ponentes si oporteat seipsos pro bono communi, et defensione regni. Nam populus valde diligit fortes et magnanimos, exponentes se pro bonis communibus: credit enim per tales salutem consequi. Ideo dicitur 2. diligimus beneficos in salutem, id est eos qui possunt nobis benefacere nos salvando et liberando, ideo diligimus fortes et cordatos. Tertio,
Abbreviated transcription (Latin):
tum̾a ⁊ amari. nam no om̃s sunt ado boni
⁊ ꝑfc̃i ꝙ solo amore honesti ⁊ boni cõis ⁊ ex
dic̃one leglatoris cuiꝰ est intende̾ cõe bo¬
nũ: qͥescant male ag̾e. Oportuit gͦ aliqͦs
in duõe ad bonũ ⁊ retrah̾e a malo timore
pene. Eligibilius tñ ẽ amari ꝙͣtumu̾. ut ẽ¬

Expanded text:
t amari. Nam non omnes sunt adeo boni et perfecti quod solo amore honesti et boni communis, et ex dilectione legislatoris, cuius est intendere commune bonum, quiescant male agere: oportuit ergo aliquos inducere ad bonum, et retrahere a malo timore poenae. Elegibilius tamen est amari, quam t
Abbreviated transcription (Latin):
regni. pessimũ ẽ .n. ut d̾r u ͦ. poł f̃ instruere
pueros ad u̾tutẽ ⁊ ad obẜuantiam legum
utiliũ ⁊ ad obłuand illa que requirit poliꝰ¬
uł regimen regni in quo existit. sꝑ .n. amaᷤ
prima mag̃. ⁊ illud ad ꝙ primo instriuuint
uuenes sunt mag̾ proni ad obseruandũ.¬
m̃ in ꝓͥmolt Quomodo re ⁊ principes¬
ꝓmisimus nos deteant se hre ut amẽ¬

Expanded text:
ut dicitur 7. Pol. non instruere ut dicitur 7. Pol. non instruere pueros ad virtutem, et observantiam legum utilium: et ad observandum ea quae requirit politia,vel regimen regni, in quo existit: semper enim amamus prima magis; et illud ad quod primo instruuntur iuvenes, sunt magis proni ad observandum. Quomodo reges, et principes debeant se habere ut ame
Abbreviated transcription (Latin):
nam si non despic̾ent: impend̾ent nob̾ ho¬
res irascimur. si n̾o .s. seh̾eant ut debent
diunt regi.q. p̾excellenti. ¶iso quo
hi̾tatores regni nõ debent ꝓuocare rege
ad iram forefaciendo in ip̃m non exhibendo
cure forefaciendo in eos qui sunt eius ⁊ qͥ
ꝑtinent ad ip̃m. Ad regem aut̃e ꝑtin̾e ui
cognati. uxor filii. ⁊ subditi. Spectat itaq
ad hĩtatores regni si nolunt regẽ ad iracõ
diam ꝓuocare: ño solũ foreface in ip̃m re¬
gem s ⁊ nõ forefac̾e̾ in cognatos. uxorẽ. fi
refit in regem quocien scũq alicͥ exñti ĩ reg¬
no: efficitur iniuria aliqua. hoc ẽ gͦ ꝙ dr̃ ii
u ꝑentes. filios. uxores. ⁊ subrectos. eo ꝙt᷑
pe sit ip̃is nõ auxiliari. ¶ Tercio spectat
ad ħitatores regni nõ forefaoe̾ in ea q̃ aliqͦ
dentur ip̃m contende ⁊ ꝑuipende. Si miuste
⁊ sibsq uissione regia manũ apponãt in ap
care filios ad dilc̃o regis. instru̾e eos qũo
debeant regem honorare. ⁊ obedire ei. ñ fore¬

Expanded text:
Nam si nos non despicerent, impenderent nobis hores irascimur, si non sic se habeant ut debent, diunt regi quasi praecellenti. Viso quomodo habitatores regni non debent provocare regem ad iram, forefaciendo in ipsum, non exhibere provocare, forefaciendo in eos qui sunt eius, et qui pertinent ad ipsum. Ad regem autem pertinere cognati, uxor filii, et subditi. Spectat itaque ad habitatores regni si nolunt regem ad iram provocare, non solum non forefacere in ipsum regem, sed etiam non forefacere in cognatos, uxorem, filreficit in regem quotienscunque alicui existenti in regno efficitur iniuria aliqua. Hoc est ergo quod din parentes, filios, uxores, et subiectos eo quod est turpe ipsis non auxiliari. Tertio spectat ad habitatores regni non forefacere in ea quae aliquo dentur ipsum contemnere et parvipendere, si iniuste et absque iussione regia manum apponunt in ea, vocare filios ad dilectionem regis: instruere eos quomodo debeant honorare regem, obedire ei: non fore
Abbreviated transcription (Latin):
ad naues hostium. ⁊ ħ̃ suꝑ loca illa ubi cõ¬
tingit hostes exist̾e ad defendend̃ naues.
Nam uasis illis ꝯfractis: in hiꝰ locis: loca il¬
illa ꝑ saponẽ liquida reddunt᷑ ado lubͥca.

Expanded text:
ad naves hostium; et hoc super loca illa, in quibus contingit hostes existere ad difendendum naves. Nam vasis illis non fractis in huiusmodi locis, loca illa per saponem lividum reduntur adeo lubrica
Abbreviated transcription (Latin):
eis appellatus ⁊ minor mũdus. Nam sic̃ totum
umu̾sũ digitur uno principe. ut uno d̾õ qui ⁊
mtllc̃us seꝑatus ⁊ purus: sic omĩa q̃ sũt ĩ ix¬
nie si debite regi debẽt: regẽda sũt intllcũ⁊
rõne. Inimno ado modus uniu̾si resuat᷑ ĩ qͣl¬

Expanded text:
eis homo appellatur minor mundus. Nam sicut totum universum dirigitur uno principe, ut uno Deo, qui est intellectus separatus et purus: sic omnia, quae sunt in homine, si debite regi debent, regenda sunt intellectu et ratione. immo adeo modus universi reservatur in q
Abbreviated transcription (Latin):
cedunt: sic in hõib si ꝑentes mag̃ existũt fiiii
ut pli̾m magͥ nascuat᷑. Dec gͤ om̃s ciues pp̃
bonũ ꝓlis: ut filii eoꝵ polleant magnitudi¬
ne corꝑcili q̃rẽ in suis uxorib magnitudi¬
⁊ salus regni plus sollicitari debent ꝙͣ alii.
¶ Sod̾o int̾ bona coͥrs querenda eit in uxore

Expanded text:
 et in hominibus, si parentes magni existant, filii ut plurimum magni nascuntur. Decet omnes cives propter bonum prolis, ut filii polleant magnitudine corporali, quaerere in suis uxoribus magnitudit bonum commune et salus regni, plus solicitari debent, quam alii. Secundo inter bona corporis quaerenda est in uxore
Abbreviated transcription (Latin):
seqñdo patebit. ¶ O aut̃ ħ bona corꝑis mag¬
intudo indel ⁊ pulchritudo querenda in uxore:¬
⁊̃ sic pot̾ oñdi. Nam lic c̾ouigiũ ut in p̾cedenti
capło dicebat᷑. ord̾ietur ad societatẽ debitam
uicatõ uitandã. ĩmo principaliꝰ uidetur ordi¬
naiͣ cõngiũ: ad ħ duo bõa qm ad t̾a p̾dc̃a. Nã

Expanded text:
rosequendo patebit. Quod autem haec bona corporis, magnitudo videlicet, et pulchritudo quaerenda sint in uxore, sic potest ostendi. Nam licet coniugium, ut in praecedenti capitulo dicebatur, ordinetur ad societatem debitam,nicationem vitandam. immo principalius videtur ordinari coniugium ad
Abbreviated transcription (Latin):
mes maiorcustodia admiboat᷑. ⁊ si dep̾hen¬
ficos uiu̾e. ¶Sunt ⁊̃ consid̾anda loca in
nam sicut quidam hõim mag̾ iniustifi
g̾e pumentes. Sic ĩ extra cuntatẽ loca aliqͣ
sunt nemorosa ⁊ umbrosa mag̾ apta ad ĩ¬
iustificand̾ qͣm alia. Deb gͤ adhiberi consi¬
liũ ut cͣcͣ talia maioͬ custodia adhibeatur¬
¶ Rursus ccͣ custodiam ciuitatis ⁊ regni
nõ solũ sunt adhibenda consilia pp̃ ip̃os ci¬
sid̾and̾ est .n. utrũ regnũ ex aliqͣ ꝑte possit ĩ¬
uadi. ⁊ utr̃ aliqͣ ciuitas regmi ab extraneis pꝰ¬
sit susciꝑe detͥmentũ. Id̾o passagia portus intro¬
itus ⁊ cetłi talia. uñ possunt extrinseci aduẽi¬
re: nõ sunt extraneis ꝯmittenda ⁊ tͥbuẽda. s
sunt diligñr custodienda. ⁊ mumõda. ¶ Qr¬
to ht ẽẽ consiliũ oͣc pac̾e ⁊ uellũ. ꝙ nõ ẽ intłłi

Expanded text:
mes maior custodia adhibeatur: et si deprehenficos vivere. Sunt etiam consideranda loca in nam sicut quidam hominum magis maleficgere punientes: simagis apta ad iniustificandum, quam alia: debet ergo adhiberi consilium, ut circa talia maior custodia praebeatur. Rursus circa custodiam civitatis et regni non solum sunt adhibenda consilia propter ipsos cisiderandum enim est utrum regnum ex aliqua parte possit invadi, et utrum aliqua civitas regni ab extraneis possit suscipere detrimentum: ideo passagia, portus, introitus et caetera talia unde possunt extrinseci ad venire, non sunt extraneis committenda vel tribuenda, sed sunt diligenter custodienda et munienda. Quarto
Abbreviated transcription (Latin):
utroq excremoꝵ uidex tanqͣm medius aliꝙͥ
accipit ab utͥsq. nam a leglatore accipit ꝙͥ
iustu ⁊ ꝙͥ nõ nistũ. Si .n. ꝑ leges discurratur
ꝑ ieges ab illo addiscit index ꝙͣ iustũ magi¬
bilib hũcs ꝑ cuiꝰ leges regulatur inidi¬
cando. Aiegis g ͣ latore addicit uidex ꝙͥ iustũ
s a ꝑtib discit quid fc̃m uł no fc̃m. si ã discit
leges conditas a legͥlatore. qr cum ẜmones
passionales inclinãt uoluntat᷑e ⁊ faciãt ap¬

Expanded text:
utroque extremorum, iudex tanquam medius aliquid accepit ab utrisque. Nam a legislatore accipit quid iustum, et quid non iustum, Si enim per leges discernitur quid iuris ab illo addiscit iudex quid iustum in agibilibus humanis per cuius leges regulatur in iudicando, a legislatore ergo discit iudex quid iustum. Sed a partibus discit quid factum, vel non factum. Si autem discit legant leges conditas a legumlatore. Quare cum sermones passionabiles inclinet voluntatem, et faciant ap
Abbreviated transcription (Latin):
q̃r si hiꝰ rͣ a medio deuiat ⁊ ad unã ꝑtẽ declinat
ꝑ amorẽ. ab alia uͦ recedat ꝑ odiũ: o ip̃m iu¬
dicare miq qr tunc iuud̾mi no ꝓcedit ex zelo iꝰ¬
ticie. s ex amoreuł odio ꝑtiũ. ¶ Quarto si
iudices nõ it̃e seh̃eant debite ad negocia agi¬
bilia ut si sint in exꝑti hũanoꝵ actuũ: faciẽt
ibi au̾ctas iudicandi. prudenͣ legis. zelus iusti¬
cie. ⁊ expienͣ agibiliũ. nam sicut in curando
morbos coͣrles: alũ plus ꝓficit exꝑtus ꝙͣ arti¬
fex eo ꝙ heat noticiam ꝯdicõnũ ꝑticulariũ.
sic in iudic̃o agibiliũ ⁊ in discussione cãꝵ alã¬
plus ꝓficiũt exꝑti qͣm scientes iura. Om̃ia gͦ¬
gͦ p̾dicta requirunt᷑ adrc̃e ⁊ debite iudicand̾.
Pat itaq quales iudices ⁊ quales discusso¬

Expanded text:
artem declinat per amorem, ab alia vero recedit per odium, oportet ipsum iudicare inique: quia tunc iudicium non procedit ex zelo iustitiae, sed ex amore vel odio partium. Quarto si iudices non debite se habent ad negocia agibilia, ut si sint inexperti humanorum actuum, facient ibi auctoritas iudicandi, prudentia legum, zelus iustitiae, et experientia agibilium. Nam sicut in curando morbos corporales aliquando plus proficit expertus quam artifex, eo quod habeat notitiam conditionum particularium: sic in iudicplus proficiunt experti quam scientes iura, omnia ergo praedicta requiruntur ad recte et debite iudicandum. Patet itaque quales iudices et quales discusso
Abbreviated transcription (Latin):
tͥciũ exꝑienͣ agibiliũ. ¶⁊ quartũ rc̃tu¬
litigantes. negocium de quo litigant. leges
ẜ quas litigia sunt udicanda. ⁊ leglatorem
ut regem aut principem a quo datur auͣctaᷤᷤ
iuidicandi. expedit aut̃ idices ut rõẽ iudicẽt.
ad ħ om̃ia debite se hr̃e. nam id̾m ñ d ẽẽ us̃¬
patũ nec temerariũ nͨ iniqũ nec p̾sumptu¬
osũ. nec suspicosum. Iudices .n. si nõ rõe se ha¬
bent ad leg̾latorem: faciaẽt ud̾m usurpatũ.
tũc quid̾ dñr iudices ñ rc̃e se hr̃e ad leg̾latorẽ:
hñt ad leges. ut si careant lege prudenͣ. nã
sine cogͦne leg̾ rõe cãs iudicari no possunt.
¶Temo si iudices n̾o rc̃e se hñt ad ꝑtes litigã

Expanded text:
tium, experientia agibilium. Quartum, rectitu. videlicet partes litigantes, negocium de quo litigant, leges secundum quas litigia iudicanda, et legislatorem aut regem aut principem a quo datur auctoritas iudicandi. Expedit autem iudices ut recte iudicent, ad omnia haec debite se habere. nam iudicium non debet espatum, nec temerarium, nec iniquun, nec praesumptuosum sive suspitiosum. Iudices enim si non recte se habent ad legislatorem, faciunt iudicium usurpatum. Tunc quidem dicuntur iudices non recte se habere ad legislatorem, habent ad leges, ut si carent legum prudentia: nam sine cognitione legum, recte causae iudicari non possunt. Tertio si iudices non
Abbreviated transcription (Latin):
ges ab eo conditas d apꝑere iuidici quid iustũ
tos.¶Tercia uia sumitur ex eo ꝙ taies ꝑ¬
sone sunt imꝑtinentes ad ꝓpõitũ ⁊ sunt extͣ
negocium iudicãdi. nanicum lis sit de aliqͦ fa¬
passionare auc̃ iudicem ut narrare iniurias
ꝑ quas adu̾sa udici intulit uł narrare bõa

Expanded text:
ges ab eo conditas oportet apparere iudici quid iustum tos. Tertia via sumitur ex eo quod tales sermones sunt impertinentes ad propositum, et sunt extra negocium iudicandi. nam cum lis de aliquo fast litigium: passionare autem iudicem, aut narrare iniurias quas pars adversa iudici intulit, vel narrare bona
Abbreviated transcription (Latin):
tutis antiquis ꝯm̃dans rõanos consilatores a¬
it. ꝙ fidũ ⁊ altũ eint secretũ consistoriũ rei¬
publice. suentiq salubritate munitũ. cꝰ limẽ
intrantes adiecta pͥuata dilcõne ita ducõnẽ
pubucã induebãt ut ñ dicã unũ s neminẽ¬

Expanded text:
tutis antiquis, commendans Romanos consiliatores, ait, quod fidum et altum erat secretum consistorium reipublicae, silentique salubritate munitum: cuius limen intrantes abiecta privata dilectione ita dilectionem publicam inducebant, ut non dicam unum, s
Abbreviated transcription (Latin):
iudicato erretur qñtũ possiole̾ est sunt omĩa
legib det̾ianda ⁊ panca disc̾cioni iudicũ cõ¬
nictenda. ¶Tercia ua sic decłatur. Nam
dicentes quicumq sic eg̾it: puniat᷑ ignoran¬
ces an amicus uł inmicus sit illa futurꝰ. ⁊ d
illam iuhib̾e sñam. nam si scirẽt forte ꝙ cñcꝰ
forte oblicarẽt᷑ iniudicãdo: ⁊ penam palliarẽt
si uoͣ inimicus: inclinarent᷑ forte in ꝑc̃e oꝑ¬
põita. ⁊ punitõ aug̾ent. Nũc ã qr solũ ĩ ułi
ieges fũnt ⁊ nesciũt ꝙͥ in ꝑticularib sit fu¬
tur: ño ꝑu̾tunt᷑ iniudicando amore uł odio
inclinati. Iudices aut̃ nͥo sic. Nam iudicũ iu

Expanded text:
iudicando erretur, quantum possibile est sunt omnia legibus determinanda, et pauca discretioni iudicum committenda. Tertia via sic declaratur, nam dicentes quicunque sic egerit, sic puniatur, ignorantes an amicus, vel inimicus sic illa facturus, et debeat illam subire sententiam. nam si scirent quod amicus, forte obliquerentur in iudicando, et poenam palliarent: si vero inimicus, inclinarentur forte in partem oppositam, et punitionem augerent. Nunc autem quia solum in hoc leges ferunt, et nesciunttuntur in iudicando amore, vel odio inclinati. Iudices autem non sic. nam iudicum iud
Abbreviated transcription (Latin):
ores ad quos resistere n̾o ualemꝰ in nos fore¬
faciant: prudentie ẽ n̾o insurg̾e in ip̃os in¬
si occurrat oꝑtunitas tp̃is in quoex eis postͦ
cõgiue uindict̃a assum̾e. ¶ Quintũ c̾ca
ẜuantur .n. ciuitates ⁊ regna ꝑ leges mstã
qr absq iusticia neq̃unt regna subsist̾e. dec
di ⁊ corrumpi ut eligens optim̃ mod̾ prĩgᵈ
debeat. in suo dñio p̾ẜnare: fuit in suꝑio ᵇ
patefcm̃. q̃r ꝑ suꝑius iam dc̃a coaduuãte
exꝑienͣ gestoꝵ ꝑticulariũ q̃ cõtinue occurẽt¬

Expanded text:
ores, ad quos resistere non valemus, in nos forefaciant, prudentiae est, non insurgere in ipsos, nisi occurrat opportunitas temporis, in quo ex eis congrue possimus vindictas assumere. Quintum circa servantur enim civitates et regna per leges iustas, quia absque iustitia nequeunt regna subsistere. Dri et corrumpi: ut eligens optimum modum princdebeat in suo dominio praeservare, fuit in superioribus patefactum. Quare per superius iam dicta coadiuvante experientia gestorum particularum quae continue occu
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ sͥ ꝯmissam. sic̃ prudentes in legib sciẽtes
eas applicare ad litigia exorta: heant zelum
iusticie. ut nõ ex amore uł odio ꝑtũi non ex
agibilium ut cognoscentes ꝑticulariã acta
meliꝰ discutiant causas. Quot ⁊ q̃ oꝑteat ꝯsi¬

Expanded text:
 commissam; sint prudentes in legibus scientes eas aplicare ad litigia exorta: habeant zelum iustitiae, vel ut non ex amore vel odio partium, sed ex agibilium, ut cognoscentes particularia acta melius discutiant causas. Quae, et
Abbreviated transcription (Latin):
te ip̃oꝵ auditoꝵ ad quos est sermo qui ex se
passionantur ⁊ inclinant᷑ ut syd̾a adhibeãt
uł c̃datur ee prudens. nam prudentis ẽ sci¬
re ⁊ cognosc̾e ip̃as res ⁊ ip̃a negocia agibina¬
qr ut dr pͦ etẜi. unusquisq bñ iudicat de hi¬
is q̃ nouit. Ex ip̃is gͦ negocus ⁊ ex ip̃is reb
de quib loquitur prudẽs qr ea scit cognosc̾e

Expanded text:
itorum, ad quos est sermo, qui ex se passionantur, et inclinantur ut fidem adhibeant vel credatur esse prudens. Nam prudentis est, scire et cognoscere ipsas res, et ipsa negocia agibirum unusquisque bene iudicat de his quae novit: ex ipsis ergo negotiis et ex ipsis rebus de quibus loquitur prudens, quia ea scit cognoscere
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ minor inimicicia fu̾it exeq̃ntib iudicia: tã¬
tomag̾ accipient finem executdes iudicioꝵ. qr
cũ uidex iudic̃ado reos ẜ leges no tantã inimi¬
ciciam incurrat qͣnͣt̾a suudicaret eos arbitͥo
ꝓpͥo: neuidex tĩore inimiciciemdinatꝰ diff̾at
debito fimi iudicia mancipare: qnͣto possibłe
ẽ sunt oĩa legib det̾ianda. ⁊ panca arbito iu¬
dicũ ꝯmittenda. Sufficient̾ . n uidex excusat᷑
mulgare. Qualit̾. est in indiciũ ꝓcedend̾ ⁊ ꝙ s
ttend̾e debent mones passionales sunt
pcedant ut ẜmões passionales ꝓuo hiberi¬
cantes ad passiones ut adiam ⁊ odiũ ĩ di¬
indͦ ꝓhibeantur. Multi .n. litigantiũ cognoscen¬

Expanded text:
 minor inimicitia fuerit exequentibus iudicia, tanto magis accipient finem executione iudiciorum. Quare cum Iudex iudicando reos secundum leges non tantam inimicitiam incurrat, quantam si iudicaret eos arbitrio proprio, ne iudex timore inimicitiae inclinatus differat debito fini iudicia mancipare, quantum possibile est, sunt omnia legibus determinanda, et pauca arbitrio iudicum committenda: sufficienter enim iudex excusaturentiam promulgare. Qualiter est in iudicio procedendum, et quod sermones passionales sunt ocedant, ut sermones passionales, provocantes ad passiones, ut ad iram et odium; in udicio prohibeantur: multi enim litigantium cognoscen
Abbreviated transcription (Latin):
utrũ cum exͣneis debecunus hr̃e pac̾ẽ uł ulła:
dubitabile ẽẽ pot̾. ⁊ possũt ad ħ adhibi̾ ꝯsilia.
cͣc ꝙ sũt duo consid̾nda. pͥmo ut nũꝙͣ capiat᷑
inustũ beslũ qr imustificare in alios ⁊ cos
indebite oppͥm̾e ẽ ꝑ se malũ ⁊ fugiẽd̾. Dem de
si isum sit bellum ẽẽ iustũ: consid̾ada est

Expanded text:
neis debeamus habere pacem vel bella dubitabile esse potest, et possunt ad hoc adhiberi consilia. circa quod sunt duo consideranda. Primo, ut nunquam capiatur iniustum bellum quia iniustificari in alios, et eos indebite opprimere, per se est malum, et fugiendum. Deinde, si visum sit bellum esse iustum, consideranda est
Abbreviated transcription (Latin):
rencer. bonus consiliatorexñt̾ hr̃e d. q̃r si sci¬
re uoluꝰ qͣles consiliarios dec h̃e regiam ma¬
iestac̾e ⁊ que ⁊ quot sũt. in c̾osiliis requirẽda:
modis sit eis fides ⁊ inclinant᷑ ad auidiend̾ ser¬
mões auditos. ħ aus sunt tͥa ẜ ꝙ in om̃i locutõ¬

Expanded text:
et. Quare si scire volumus quales consiliarios habere deceat regiam maiestatem, et quae et quot sunt in consiliis requirenda: modis sit eis fides, et inclinantur ad credendum sermones auditos. Haec autem sunt tria, secundum quo
Abbreviated transcription (Latin):
unus solus: decet cid hiꝰ negocia cilios aduoca¬
re. ut ꝑ lnꝰ eoꝵ consiliũ possit eligi uia meli¬
or. qͣles aut̃ õe debeant consiliarii aduocandi.
in ꝓseq̃ndo pacebit. ¶ Qͣrto ẽ in consuus
accendend̃ ut secreta he̾antur q̃ ibi dicunt ᷑
nam multa negoͣ disturbantur ex reuelatõe

Expanded text:
egocia alios advocare, ut per eorum consilium fossit eligi via melior quales autem esse debeant consiliarii advocandi, in prosequendo patebit. Quarto est in consiliis attendendum, ut secreta habentur, quia ibi dicuntur, nam multa negocia disturbantur ex acce
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ qͣnto minush̾t de c̾cas ⁊ det̾iatas mãs: tanto
ꝑ plus tꝑis est consiliand̃. ut de illis uiis facili
or melior eligatur. ¶ Scd̾o est in consiliis
atrendd̃ ut n̾o consiliemͣ᷑ de quib cũq m̃imiᷤ
ne aliquo infortunso ꝯtingente deficiat a ꝯse
dicum malũ ñ sunt consiliabłia. Est gͥ mod̾
cuteddꝰ in ꝯsiliis ut de magnis ꝯsiliemur:¬

Expanded text:
 quanto minus habet certas et determinatas vias, tanto per plus tempus est consiliandum, ut de illis viis facilior et melior eligatur. Secundo est in consiliis attendendum, ut non consiliemur de quibuscumque minimis, ne aliquo infortunio contingente deficiat a consdicum malum, non sunt consiliabilia. Est ergo modus attendendus in consiliis, ut de magnis consilietur
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsone tñ honorabiles ⁊ gr̃õse mag̾ turbant᷑
⁊ indignant᷑ si nõ possunt consequi honorẽ
iegislatorẽ ñ solũ statu̾e ut possões debite or¬
diuentur. s ⁊̃ ut nonores debite ⁊ inste distri¬
buat᷑. ⁊ tanto principalins d ħ intende̾ c̃ca
honores: qnͣco litigia int̾ ꝑ̃s honorabiles ⁊̃
magis detestanda qͣm inter ꝑsoãs alias.
¶Scda uia aid inuestigand̾ hoc id̃ sumitur¬
ex ꝑte delc̃onũ qͣs homines ut pł̾im inseqũt᷑
sion .n. hoĩes soł inustificãt ⁊ inirias infe¬
nes reprimendas: necines sint int̾ꝑati ⁊ ĩui¬
rientur in uxores ⁊ filias auoꝵ. t̃mo tanto

Expanded text:
sonae tamen nobiles et gratiosae magis turbantur et indignantur, si non possint consequi honorem legislatorem non solum statuere, ut possessiones debite ordinentur, sed etiam ut honores decenter et iuste distribuantur. et tanto principalius debet hoc intendere circa honores, quanto litigia inter personas honorabiles sunt magis detestanda, quam inter personas alias. Secunda via ad investigandum hoc idex parte dilectationum, quas homines ut plurimum insequuntur. non enim homines solum iniustificant, et iniurias infenes reprimendas, ne cives sint intemperati, et iniurientur in uxores, et in filias aliorum. Immo tanto
Abbreviated transcription (Latin):
ta contradic̾e mͣr hus que nunc diximus. s
illa controu̾sia infra dicet᷑. ¶ Ad pñs ã scire
sufficiat principalẽ intentõ leglatoris ñ de¬
b̾e ẽẽ cͣc posẜones extiores msurandas ꝙ tͥpli¬
ci uia uenari possumus. ¶ pͥma sumit᷑ ex ꝑ

Expanded text:
ta contradicere videntur his quae nunc diximus Sed illa controversia infra tolletur. Ad praesens autem scire sufficiat, principalem intentionem legislatoris non debere esse circa possessiones exteriores mensurandas. quod triplici via venari pos
Abbreviated transcription (Latin):
riantur alus ñ p̃p supplendam indigentiã ut
estimãt alios posse eoꝵ delc̃ones impedire. i
qẜ estĩarit eis posse t̾sticias infr̃e. son gͦ solũ¬
pp̃ possões sunt constituende leges ut statu¬

Expanded text:
n solum propter supplendam indigentiam, ut existimant alios posse eorum delectationibus impedire, vel quia existimant eis posse tristitiam inferre. non ergo solupossesiones sunt instituendae leges, ut statu