comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
insius mancipiis oꝑatur. quẽadmodum ho¬
mines inpecorib suis: et illic tamen qͣntum
di iusto iudicio sĩmitur. S aliud ẽ quando po¬
testas eius. euam suis sicut ei placet tractan¬
dis maiore potestate ꝓhibetur. aliud quando
ci potestas etiam in eos qui abillo aliem sunt
datur: sicut homo de petore suo ꝓ humano
captii facit quod uult: nec sane facit si ꝓbi¬
beatur a potestate maiore: de alieno autẽ
pecore ut faciat expectat sibi potestatẽ dari
abeo cims ẽ. Ibi gͦ potestas quȩ fuerat ꝓhibct᷑.
bic autem quȩ non fuerat tbuitur. Que cũ ita
sint. si ꝑangłos malos ds illas plagas inflixit
egiptus : numquid audebimus et aquam in
sanguinẽ ꝑ cosdem angłos uersam. et ranas
ꝑ eosdem angłos factas. quorum similia etiam
magi pbaraonis uencfitiis suis facere potuert̃:
ut angłi mali ex utraq parte consisterent. ħ̃ic
illos affligentes. inde fallentes. scđm iudiciu̾

Expanded text:
in suis mancipiis operatur , quemadmodum hoin suis mancipiis operatur , quemadmodum homines in pecoribus suis; et illic tamen quantum Dei justo judicio sinitur. Sed aliud est quando potestas ejus etiam a suis, sicut ei placet, tractandis majore potestate prohibetur; aliud quando ei potestas etiam in eos qui ab illo alieni sunt datur. Sicut homo de pecore suo, pro humano captu, facit quod vult; nec sane facit, si prohibeatur a potestate majore: de alieno autem pecore ut faciat, exspectat sibi potestatem dari ab illo cujus est. Ibi ergo potestas quae fuerat, prohibetur; hic autem quae non fuerat, tribuitur. 29. Quae cum ita sint, si per angelos malos Deus illas plagas inflixit Aegyptiis, numquid audebimus dicere, et aquam in sanguinem per eosdem angelos versam, et ranas per eosdem angelos factas, quorum similia etiam magi Pharaonis veneficiis suis facere potuerunt; ut angeli mali ex utraque parte consisterent, hinc illos affligentes, inde fallentes, secundum judicium
Abbreviated transcription (Latin):
dificantur. S in hȩc angłis longe amplior :
potestas & bonis &t malis : quamuis utiq
maior bonis: s quantum dĩ nutu atq ordi¬
ne iubetur aut sĩnitur. sicut & nobis. Heq
enim in his omnia quȩ uolumus possumus.
In libro autem fidelissimo legimus. diabolũ
ponusse etiam de cęlo igne̾ mittere: ad sc̃i ui¬
ritantum ꝑccorum nuncrũ. mirabili et hor¬
rendo impetu consum̃dum. Quod diabolo tͥ¬
buere nemo fidelium auderet fortassis: nisi¬
sc̃e scͥpture auctoritate legcretur. S ille uir
dĩ dono uistus et fortis & piȩ ꝑitus non ait. do¬
minus dedit diabolus abstulit: s dominꝰ dedit
dominus abstulit: optime sciens diabolumeti¬
am quod faccre de istis clem̃tis poterat. non
tamen seruo di. nisi eius domino uolente
ac ꝑmittente fuisse facturum. Maliciã diabo¬
li contemꝑnebat: qͣm quis illa in se ꝓbando
uteretur sciebat. In filiis uͦ diffidentiȩ tanqͣ.

Expanded text:
dificantur. Sed in haec Angelis longe amplior est dificantur. Sed in haec Angelis longe amplior est potestas, et bonis, et malis, quamvis utique major bonis; sed quantum Dei nutu atque ordine jubetur aut sinitur, sicut et nobis. Neque enim in his omnia quae volumus possumus. In libro autem fidelissimo legimus diabolum potuisse etiam de coelo ignem immittere, ad sancti viri tantum pecorum numerum mirabili et horrendo impetu consumendum; quod diabolo tribuere nemo fidelium fortassis sanctae Scripturae auctoritate legeretur. Sed ille vir, Dei dono justus, et fortis, et pie peritus, non ait, Dominus dedit, diabolus abstulit; sed, Dominus dedit, Dominus abstulit ; optime sciens diabolum etiam quod facere de istis elementis poterat, non tamen servo Dei, nisi ejus Domino volente ac permittente fuisse facturum; malitiam diaboli confundebat, quoniam quis illa in se probando uteretur, sciebat. In filiis vero diffidentiae tanquam
Abbreviated transcription (Latin):
S malos iꝑse non fecit. Htitur tam̃ eis qui
bonus eͣ bene ÷ id ẽ conuenient᷑ et iuste: sicͣ
econtra iniqui creaturis ens bonis utunt᷑
puniendos malos. sicut mistis om̃ib de qͥb
loquitur psalmus : sicut in rege achab. quẽ
fallacie spͣc ex dĩ uoluntate seduxͣ ut caderet
inbello: uerum etiam ad ꝑbandos et mani¬
festandos bonos. sicut fecit in iob. Quod aut̃
ꝑtinet ad istam materiã corꝑalẽ uisibilium
elementoꝵ. puto quod capossunt uti angłi
et boni & mali. qͣntum cuiq potestas est:
quẽadmodum et homines bom. maliq
utuntur talib ÷ quantum possunt ꝓmodu¬
lo infirmitatis humane Nam et t̾ra utim᷑
et aqua. ił acte. et igne: ñ solum in nccessa¬
riis reb sustentationis nr̃e: ucrum etiam in
suꝑslius & ludicris & mirabilit̾ arcificiosis ope¬
rib. Nam innumerabilia quȩ appellantur
mecamemata : bis ȩlem̃tis arte. tractatis mo¬

Expanded text:
Sed malos ipse non fecit: utitur tamen eis, quoniam Sed malos ipse non fecit: utitur tamen eis, quoniam bonus est, bene, id est convenienter et juste; sicut e contra iniqui creaturis ejus bonis utuntur puniendos malos, sicuti in istis omnibus de quibus loquitur Psalmus, sicut in rege Achab, quem fallaciae spiritus ex Dei voluntate seduxit ut caderet in bello ; verum etiam ad probandos et manifestandos bonos, sicuti fecit in Job. Quod autem pertinet ad istam materiam corporalem visibilium elementorum, puto quod ea possunt uti Angeli et boni et mali, quantum cuique potestas est; quemadmodum et homines boni malique utuntur talibus, quantum possunt pro modulo infirmitatis humanae. Nam et terra utimur, et aqua, et aere, et igne, non solum in necessariis rebus sustentatuis et ludicris, et mirabiliter artificiosis operibus. Nam innumerabilia quae appellantur μηχανήματα, his elementis arte tractatis mo
Abbreviated transcription (Latin):
di bec mnillis ꝑ angłos malos fieri in hoc scło
maligno. tanquam mnegipto: et incampo
thaneos ubi humiles cẽ debemus : donec ut¬
mat scłm ubi exaltari ex ista humilitate me¬
reamur. Nam et egiptus inhebrea lingua:
tenebrãs uł tͥbulationes significat. In qua
lingua: thanis sicut supͣ cõmemorani hu¬
mile intelligitur cͣe mandatum. De angłiᷤ
gͦ malis in isto psalmo cum de ipsis plagis
loqueretur sic int̾positum ẽ: quod non tͣn¬
sitore pͣtereundum ẽ. Oisit in eos inquit
iram indignationis suȩ: indignationẽ et
iram et tͥbulationẽ: inmissiones ꝑ angłos
malos. Esse autem diabolum et angłos eiꝰ
tam malos utiq ut eis ignis pͣparetur ȩter¬
nus: nullus fidelis ignorat. S immitci
ꝑ eos immissionẽ suꝑ quoslibet a dño dõ.
quos hic pena iudicat dignos : durum iude¬
tur eis qui minus idonci sunt cogitare: quẽ¬
admodum. summa di iusticia bene utatur
& malis. Quosquidẽ quantum ꝑtinet ad
eorum substantiam: quis alius quã ipse fẽc:

Expanded text:
i haec in illis per angelos malos, in hoc saeculo maligno, tanquam in Aegypto et in campo Thaneos, ubi humiles esse debemus, donec veniat saeculum ubi exaltari ex ista humilitate mereamur. Nam et Aegyptus in hebraea lingua Tenebras vel Tribulationes significat, in qua lingua Thanis, sicut commemoravi, humile intelligitur esse Mandatum. De angelis ergo malis in isto psalmo, cum de ipsis plagis loqueretur, sic interpositum est, quod non transitorie praetereundum est: Misit in eos, inquit, iram indignationis suae; indignationem et iram, et tribulationem, immissionem, per angelos malos. Esse autem diabolum et angelos ejus tam malos utique, ut eis ignis praeparetur aeternus, nullus fidelis ignorat: sed immitti per eos immissionem super quoslibet a Domino Deo, quos hac poena judicat dignos, durum videtur eis qui minus idonei sunt cogitare quemadmodum summa Dei justitia bene utatur et malis. Quos quidem, quantum pertinet ad eorum substantiam, quis alius quam ipse fecit?
Abbreviated transcription (Latin):
deli scilicet testimonio. Grando ẽ iniquitas.
res alienas auferens: unde surta. rapine pͣda¬
tionesq nascuntur. Plus autẽ uitio suo uiastat᷑
ipse uastator. Pruina significatur uicium: qͦ
caritas ꝓrimi stulticiȩ tenebris uelut noct᷑no
frigore congelescit. Ignis uͦ si non ille bic com¬
memoratur. qui erat ingrandine ex fulgu¬
diç mͥ indetur significare: qua os homicidiũ
admitti potͣ. Morte peccatorũ figuratum est.
quantum arbitcor dampnum pudicitiȩ. Con¬
cupiscentiam quippe qua fetus exoritur: com¬
munem cum pecorib habemus. Hanc itaq¬
habere cdõmitam os ordinatanr: ꝑudicitie uix¬
tus ẽ. Mors pͥmitiuorum ẽ amissio ipsus sticie:
qua quisq humano generi socialis ẽ. S sine
ita se harum rerum figuratȩ significationes.
siue aliter meliꝰ intelligantur: quẽ non mo¬
ueat quod decem plagis ꝑcutumtur ȩgiptii.
& decem pͣceptis scbuntur tabulȩ quib regat᷑

Expanded text:
deli scilicet testimonio. Grando est iniquitas deli scilicet testimonio. Grando est iniquitas res alienas auferens; unde furta, rapinae, praedationesque nascuntur: plus autem vitio suo vastatur ipse vastator. Pruina significat vitium, quo charitas proximi stultitiae tenebris velut nocturno frigore congelascit. Ignis vero, si non ille hic commemoratur qui erat in grandine ex fulgudiae mihi videtur significare, qua et homicidium admitti potest. Morte pecorum figuratum est, quantum arbitror, damnum pudicitiae. Concupiscentiam quippe, qua fetus exoritur, communem cum pecoribus habemus. Hanc itaque edomitam habere et ordinatam, pudicitiae virtus est. Mors primitivorum est amissio ipsius justitiae, qua quisque humano generi socialis est. Sed sive ita se habeant harum rerum figuratae significationes, sive aliter melius intelligantur; quem non moveat quod decem plagis percutiuntur Aegyptii, et decem praeceptis scribuntur tabulae, quibus regatur
Abbreviated transcription (Latin):
dicuntur non ẽe ꝑcussa ⁊ idẽ duris ictibꝰ lesa:
quȩ postea comedit locusta. Item quod hic d̾r
o moros eorum in pruina: nonc̃ mer̃odo.
Multum enim pruina distat a grandine. Nã
serenis biemalib noctib: pruma t̾ra canescit
Quidgͦ ista significent. dicat tractator ut potͣ:
iudicet lector & auditor ut iustume᷑. Aqua in
sangumẽ uersa: mͥ indetur significare. de re-¬
rum causis sentire carnalit. Cynõmia cami¬
ni mores sunt : qui nec parentes qͣndo nas¬
cuntur uident. Rana ẽ loquacissima uanitaᷤ:
rubĩgo occulte nocet. Quam cuam eriigine
nonnulli int̾pretati sunt: alii caniculam. Qd
malum cui uiciorum aptius comꝑatur nsiqd̃
difficillime apparet: sicuti ẽ multum de se fi¬
dere: dura ẽ enim noxia: quȩ hoc infructibꝰ
latenter oꝑatur. sicut in morib occulta suꝑ¬
bia: quando se quisꝗͣ putat aliquidet̃ cum
nichil sit. Locusta ẽ malicia ore ledens: infi¬

Expanded text:
dicuntur non esse percussa, id est, duris ictibus laesa; dicuntur non esse percussa, id est, duris ictibus laesa; quae postea comedit locusta . Item quod hic dicitur, Et moros eorum in pruina, non est in Exodo: multum enim pruina distat a grandine; nam serenis hiemalibus noctibus pruina terra canescit. 27. Quid ergo ista significent, dicat tractator ut potest; judicet lector et auditor ut justum est. Aqua in sanguinem conversa, mihi videtur significare de rerum causis sentire carnaliter. Cynomyia, canini mores sunt, qui nec parentes quando nascuntur, vident. Rana, est loquacissima vanitas. Rubigo occulte nocet; quam etiam aeruginem nonnulli interpretati sunt, alii caniculam: quod malum cui vitiorum aptius comparatur, nisi quod difficillime apparet, sicuti est multum de se fidere? Aura est enim noxia, quae hoc in fructibus latenter operatur; sicut in moribus occulta superbia, quando se quisquam putat aliquid esse, cum nihil sit . Locusta est malitia ore laedens, infi
Abbreviated transcription (Latin):
putari. s illud potius quod magis debet ad¬
uerti. sicut ẽ illud÷ dominabitur a mari usq
ad mare. et aflumint usq adt̾imnos orbis
t̾re: qͦd in illius salomonis regno constat ñ c̾ẽ
completum÷ de quo putaret iste psalmus lo¬
qui. cu dexpͣo domino loqueretur. Inplagis
gͦ egiptiorum quȩ sunt in libro qui exodus
mncupatur: ubi maxime scͥptura curauit.
ut aquib afflicti sunt orania ex ordine dis¬
cerentur: non inuenitur qd̵ ait iste psalmꝰ.
et dedit erugimi fructum eoꝵ. Illud etiam
quod cum ditisset. & tradidit grandim nm̃¬
ta corum addidit. et possessionem corum ignr: de
mm̃tis grandine occisis legitur mnexodo: qđ uͦ
possessio eorum igne cremata sit omnino non
legitur: quãuis uoces et grandines cum igne fie¬
rent. sicut tomtrua cum fulgorib solent : ñ
tam̃ scͥptum ẽ aliqͥd traditum igni ut arderet.
Demq mollia quȩ ledere grando non poterat

Expanded text:
putari, sed illud potius quod magis debet adputari, sed illud potius quod magis debet adverti: sicut est illud, Dominabitur a mari usque ad mare, et a flumine usque ad terminos orbis terrae . Quod in illius Salomonis regno constat non esse completum, de quo putari posset iste psalmus loqui, cum de Christo Domino loqueretur. In plagis ergo Aegyptiorum, quae sunt in libro qui Exodus nominatur, ubi maxime Scriptura curavit ut ea quibus afflicti sunt omnia ex ordine dicerentur, non invenitur quod habet iste psalmus, Et dedit rubigini fructus eorum. Illud etiam quod, cum dixisset, Et tradidit grandini jumenta eorum, addidit. Et possessionem eorum igni: de jumentis grandine occisis legitur in Exodo ; quod vero possessio eorum igne cremata sit, omnino non legitur. Quamvis voces et ignes cum grandine fierent, sicut tonitrua cum fulgoribus solent; non tamen scriptum est aliquid traditum igni ut arderet. Denique mollia quae laedere grando non poterat,
Abbreviated transcription (Latin):
egipti: pͥmitias omnis laboris eorum intaber¬
naculis cham: heȩ omnes egyptiorum penȩ
allegorica int̾pretatione ex poni possunt: ꝓ¬
ut ea quisq intelligere: et reb ad aquas re¬
ferende sunt comparare uoluerit. Quod nos
quoq facere temptabimus ÷ tanto aptius fac¬
turi: quantomagis diuinitus fuerimꝰ adiuti
Addhoc enim psalmi huius illa uerba confttm¬
gunt: ubi dictum ẽ aꝑiam in patabolis os me¬
um: eloquar ꝓpositiones abmitio. Propt hoc
quippe etiam aliqua hic dicta sunt. quȩ om̃i¬
no egiptiis accidisse non leginus. tum om̃s
corum plagȩ in exodo diligentissime ex ordine
contexantur: ut qͣm ul quod ibi dictum est
non frustra inpsalmo dictum certi sumus. ne.¬
q id int̾pretari nsi fugͣate possumus: simul
ta. Facit enim boc scͥptura in multis locis pro¬
pħicorum eloquiorum. Dicit aliquid qd̵ in
illa re gesta quam uidetur cõmemorare nͥ
inuenitur inmo & aliter eẽ inuenitur: ut
hinc intelligatur non hoc dicere quod pot̾

Expanded text:
mitias laborum eorum in tabernaculis Cham. » 26. Hae omnes Aegyptiorum poenae allegorica interpretatione exponi possunt, prout ea quisque intelligere, et rebus ad quas referendae sunt, comparare voluerit. Quod nos quoque facere tentabimus; tanto aptius facturi, quanto magis divinitus fuerimus adjuti. Ad hoc enim psalmi hujus illa verba constringunt, ubi dictum est, Aperiam in parabolis os meum; eloquar propositiones ab initio. Propter hoc quippe etiam aliqua hic dicta sunt, quae omnino accidisse Aegyptiis non legimus, cum omnes eorum plagae in Exodo diligentissime ex ordine contexantur; ut quoniam id quod ibi non dictum est, non frustra in Psalmo dictum esse certi sumus, neque id interpretari nisi figurate possumus, simul vel conscripta. Facit enim hoc Scriptura in multis locis Propheticorum eloquiorum. Dicit aliquid quod in illa re gesta, quam videtur commemorare, non invenitur, imo et aliter esse invenitur; ut hinc intelligatur non hoc dicere quod potest
Abbreviated transcription (Latin):
plagȩ quas inflixit egy ꝑtiis ꝓpt̾ illos. Quȩ
omnia utiq recordari debuerunt: neq ex¬
istere ingrati. Demq sequitur. Non sunt re¬
cordati manus euis: die qua redemit eos de
manu tͥbulantis. Et incipit dicere quȩ fecit
egiptiis: Posint megrpto signa sua: & ꝓ¬
digia sua incampothancos. Et conu̾tit in
sanguine flumina eorum: & imbres eoꝵ ne
biberent. Uel potius manationes aquarũ.
aicut non nulli meliꝰ intelligunt: quod grece
dicimus ⁊ ab imo aquas ebullientes. foderunt
enim egyptii: & sanguinẽ ꝓ aqͥs inuenerunt.
Misit in eos cy nomiam et comedit cos: et ranas
&e disꝑdidit cos Et dedit rubigimni fructũ eoꝵ:
et labores eorum locustȩ. Et occidit ingran¬
dine uincas corum: & moros eorum in pruna

Expanded text:
plagae quas inflixit Aegyptiis propter illos: quae plagae quas inflixit Aegyptiis propter illos: quae omnia utique recordari debuerant, neque existere ingrati. Denique quid sequitur? Non sunt recordati manus ejus, die qua redemit eos de manu tribulantis. Et incipit dicere quae fecit Aegyptiis: Posuit in Aegypto signa sua, et prodigia sua in campo Thaneos. Et convertit in sanguinem flumina eorum, et imbres eorum ne biberent; vel potius, manationes aquarum, sicut nonnulli melius intelligunt quod graece dicimus, ab imo aquas ebullientes. Foderunt enim Aegyptii, et sanguinem pro aquis invenerunt. « Misit in eos cynomyiam, et comedit eos; et ranam, et disperdidit eos. Et dedit rubigini fructum eorum, et labores eorum locustae. Et occidit in grandine vineas eorum, et moros eor
Abbreviated transcription (Latin):
meume Occulta itaq uocatione et inspira¬
tione etiam ipse quesitus ẽ et resuscitatus.
non insi abillo qui uiuificat omnia⁊ et
inuentus a quo. non nisi abillo qui ꝑ rexͣ
saluare & querere quod ꝑierat. Mortiurs
enim erat & reuix᷑: ꝑierat & inuentus est.
Nam ce illa non leuis sic soluitur questio.
quod in ꝑuerbiis scͥptum e cum de ura iniqͥ¬
tatis scriptura loqueretur: omnes qui am¬
bulant in eam non reu̾tentur. Sic enĩdic¬
tum ẽ quasi de iniquis hominib desꝑan¬
dum sit. Scͥptura uͦ grãm commñdauit: qͥa
ꝑ se ipsum bomo potest in illa ambulare.
non potest autem ꝑ se ipsum redire. nisi gr̃a
tiens exacerbauerunt eum indeserto: inira
concitauerunt eum in inaquoso. Et conũ¬
si sunt & temptauerunt dm: & sc̃m isrł ex¬
acerbauerunt. Eandem illorum infidelitatẽ
repetit. quã suꝑus iam commemorauerat:
s repetendi causa ẽ ut comemorentur et

Expanded text:
meum. Occulta itaque vocatione et inspirameum. Occulta itaque vocatione et inspiratione etiam ipse quaesitus est et resuscitatus, nonnisi ab illo qui vivificat omnia; et inventus, a quo, nisi ab illo qui perrexit salvare et quaerere quod perierat ? Mortuus enim erat, et revixit; perierat, et inventus est . Nam et ilia non levis sic solvitur quaestio, quod in Proverbiis scriptum est, cum de via iniquitatis Scriptura loqueretur: Omnes qui ambulant in ea, non revertentur . Sic enim dictum est, quasi de iniquis omnibus desperandum sit: Scriptura vero gratiam commendavit; quia per seipsum homo potest in illa ambulare, non potest autem per seipsum redire, nisi graoties exacerbaverunt eum in deserto, et in iram concitaverunt eum in inaquoso! Et conversi sunt, et tentaverunt Deum, et sanctum Israel exacerbaverunt. Eamdem illorum infidelitatem repetit quam superius jam commemoraverat; sed repetendi causa est, ut commemorentur et
Abbreviated transcription (Latin):
ppło crelituri. et accepturi peccatorum re¬
missionem: usq ad illud max imũ. qͦ in sam¬
entes ipsum medicum ꝑfmerunt. Hinc om¬
mno dictum ẽ ipse auitem ẽ misericors. et
ꝓpitius fict pectatis eorum. et ñ disꝑdet eoᷤ.
et abundauit ut au̾terit iram suam: quia
etiam illud remisit. quod ab eis unicus filiꝰ
eiuis occisusẽ. Et non accendit omne iram
Quomodo enim redit earo sp̃c ambulans et
non reuertens. urgente se mima atq lon¬
ginqua malorum pondere merttoru᷑: insi ꝑ
clectionem gr̃ȩ quȩ non meritis tanꝗͣ mer¬
cis redditur s tanquã donuim gratis datur.
ut iustisicetur imꝑius et redeat ouis ꝑdita:.
non tam̃ inuirib suis. s inhumeris reporta¬
ta pastoris: quȩ se ꝑdere potiit dum spon¬
te nagaretur. se autem inuenire ñ potuit:
Nec omnino inueniret᷑: insi pastoris miso¬
ricordia quereretur. Num enm & ile faus
ad banc ouem non ꝑtinet: qui reu̾sus in
semet ipso dixit. surgam & ibo ad patrem

Expanded text:
populo credituri, et accepturi peccatorum remissionem, usque ad illud maximum quo insanientes ipsum medicum peremerunt. Hinc omnino dictum, « Ipse autem est misericors, et propitius erit peccatis eorum, et non perdet eos; et abundabit ut avertat iram suam; » quia etiam illud remisit, quod ab eis unicus Filius ejus occisus est: et non accendet omnem iram Quomodo enim redit caro, spiritus ambulans et non revertens, urgente se in ima atque longinqua malorum pondere meritorum, nisi per electionem gratiae? Quae non meritis tanquam merces redditur; sed tanquam donum gratis datur, ut justificetur impius, et redeat ovis perdita; non tamen in viribus suis, sed in humeris reportata pastoris , quae se perdere potuit dum sponte vagaretur, se autem invenire non potuit, nec omnino inveniretur, nisi pastoris misericordia quaereretur. Non enim et ille filius ad hanc ovem non pertinet, qui reversus in semetipsum dixit: Surgam, et ibo ad patrem
Abbreviated transcription (Latin):
adquisiuit dextera eius. Et eiecit a facie
corum gentes: & sorte diuisit eis t̾ram in fu¬
nculo distributionis Si quis ad hec u̾ba no¬
bis inferens questionem dicat. quomodo es
hȩc omnnia collata eẽ cominemorat ⁊ cum ipsi
non fuerint ꝑducti int̾ram ꝓmissionis qͥ ab
egy ꝑtoliberati sunt. qͣm illi mortin sunt. qͥdͥ
respondebimus nisi eos dictos : quia idem
ipse populus fuit ꝑsuccessiones filiorum ⁊
Sic gͦ cum audiuimus maxime quia futuri
temꝑis uerba sunt. et ꝓpitis fiet peccatis
eorum. et non disꝑdet eos. et abundauit
ut au̾teret iram suam. & non accendit om

Expanded text:
quisivit dextera ejus. Et ejecit a facie eorum gentes, et sorte distribuit eis terram in funiculo distributionis. » Si quis ad haec verba nobis inferens quaestionem dicat: Quomodo eis haec omnia collata esse commemorat, cum ipsi non fuerint perducti in terram promissionis, qui ab Aegypto liberati sunt, quoniam illi mortui sunt? quid respondebimus, nisi eos dictos, quia idem ipse populus fuit per successionem filiorum? Sic ergo, cum audimus, maxime quia futuri temporis verba sunt, « Et propitius fiet peccatis eorum, et non perdet eos; et abundabit ut avertat iram
Abbreviated transcription (Latin):
quisq dm de loco suo. omnes insule gentiũ.
S infidelib tanꝙͣ. prauȩ & amaricanti gene¬
ratiom. cum ad huc esca eẽt in ore eorum. ira
dĩ ascendit suꝑ eos: & occidit inplurimis
eorum hoc ẽ plurimos coꝵ⁊ uł sic̃ ñ nulli codiceᷤ
habent pingues eorum. Quod quidem ingre¬
cis quos habuimus ñ inuemimus. S si hoc ẽ
uerius. quid aliud intelligendi sunt pingut᷑
eorum nsi suꝑbia p̃ualentes: de quibꝰ dr.
quorum fidi non contemꝑabatur generatio
pͣua & amaricans. Impediti sunt autẽ. ne
aliquid eis ꝓdessent: quib ꝑat̾no affectu
consulere cupiebant. Quib enim ds irascit᷑:
quid miscłia conferetur humana : An po¬
tius simul cum eis compeditos etiam electõ
intelligi uoluit: ut qui mente & uita discet¬
nebantur ad exemplum. non iusticie tantu
s etiã patientiȩ cum illis molestias sustine.¬
rent ⁊ Nam scõs cum peccatorib non obali¬
am forsitan causam. etiam captiuos ductos

Expanded text:
squisque Dominum de loco suo, omnes insulae gentium . squisque Dominum de loco suo, omnes insulae gentium . 18. Sed infidelibus tanquam pravae et amaricanti generationi, cum adhuc esca esset in ore ipsorum, ira Dei ascendit in eos, et occidit in plurimis eorum: hoc est, plurimos eorum, vel sicut nonnulli codices habent, pingues eorum. Quod quidem in graecis quos habuimus, non invenimus. Sed si hoc est verius, quid aliud intelligendi sunt pingues eorum, nisi superbia praevalentes, de quibus dicquorum fidei non contemperabatur generatio prava et amaricans. Impediti sunt autem ne aliquid eis prodessent, quibus paterno se affectu consulere cupiebant. Quibus enim Deus irascitur, quid misericordia confertur humana? An potius simul cum eis compeditos etiam electos intelligi voluit; ut qui mente et vita discernebantur, ad exemplum non justitiae tantum, sed etiam patientiae, cum illis molestias sustinerent? nam sanctos cum peccatoribus non ob aliam forsitan causam etiam captivos ductos
Abbreviated transcription (Latin):
tantium. s credentium paruulã fide̾ carne
aquilone uenientib ubi frigus &s caligo pͣ¬
ualent ⁊ idẽ eloquentia quȩ huic scło fauet:
s transferendo austrum de celo. Quo. nsi
ad terrase Ut quinfide funt paruuli: au¬
diendo terrestria nutriantur adcapienda
detis⁊ Translatus enimerat ille de cęlo quodã¬
modo uͥ mente excesserat dõ. ut temꝑans eis
ccͣt quib dicebat : non potui loqui uob̾ qͣs
spͣualib: s quasi carnalib. Ibi enim audie¬
tat in effabilia uerba. quȩ int̾ra illi nͣ lice¬
bat loqui ꝑuerba sonantia: quasi ꝑ uolati¬
lia pennata. Et inducendo inuirtute sua
affricum: hoc c̃ ꝑuentos meridianos. feruẽ¬
tes & lucentes pͣdicantium spͣc. Et hoc ĩuir¬
tute sua: ne sibi tribuat affricus quod ha¬
bet ex dõ. Nemunt aute ultro uenti isti ad
homines. et apportant eis uerba diuinitus
missa: ut in suis sedib et cirta tab̾nacula sua
colligantur eiusmodi uolatibia: et adoret imꝰ¬

Expanded text:
tantium, id est, credentium parvulam fidem carne Aquilone venientibus ubi frigus et caligo praevalent, id est, eloquentia quae huic saeculo placet; sed transferendo Austrum de coelo. Quo, nisi ad terras? ut qui in fide sunt parvuli, audiendo terrestria nutriantur ad capienda detis ? Translatus enim erat ille de coelo quodammodo, ubi mente excesserat Deo; ut temperans eis esset quibus dicebat: Non potui vobis loqui quasi spiritualibus, sed quasi carnalibus . Ibi enim audierat ineffabilia verba , quae in terra illi non licebat loqui per verba sonantia, quasi per volatilia pennata; et inducendo in virtute sua Africum, hoc est, per ventos meridianos, ferventes et lucentes praedicantium spiritus; et hoc in virtute sua, ne sibi tribuat Africus quod habet ex Deo. Veniunt autem ultro isti venti ad homines, et apportant eis verba divinitus missa; ut in suis sedibus et circa tabernacula sua colligant ejusmodi volatilia, et adoret unu
Abbreviated transcription (Latin):
liter pascit. Quod ut manducaret homo:
caro factum e. t babitauit in nob̾. Ipse enm
panis ꝑ nubes euangłicas uninerso orbi plui-¬
tur ÷ o aꝑtis p̾dicatorum cordibus tanquã
celestib ianius. nͨ murmuranti et temptan¬
ti sy nagoger s credenti & in illo sp̃c ponenti
eccłȩ p̾dicatur. Qui transtulit austrum de
cęlo os induxit inuirtute sua affricum. et
pluit suꝑ eos sicut puluerem carnes: et sic

Expanded text:
liter pascit; quod ut manducaret homo, liter pascit; quod ut manducaret homo, caro factum est, et habitavit in nobis . Ipse enim panis per nubes evangelicas universo orbi pluitur; et apertis praedicatorum cordibus tanquam coelestibus januis, non murmuranti et tentanti Synagogae, sed credenti et in illo spem ponenti Ecclesiae praedicatur. Qui « transtulit Austrum de coelo, et induxit in virtute sua Africum, et pluit super eos sicut pulverem carnes,
Abbreviated transcription (Latin):
nacula corum. Et manducauerunt & satu¬
rati sunt numis: & desid̾ium eorum atculit eis:
non sunt fraudati a desiderio suo. Ecce qͣre
distulerat. Quid autt̃ distulerit audiamus.
Ad huc esca eorum in ore ipsortim: & ira dei
ascendit suꝑ eos. Ecce quod distulerat. P̃ riꝰ
enim distulit : postea ignis accensis ẽ in ia¬
cob. & ira ascendit misrł. Distulerat gͦ ut
prius faceret quod eum facere non posse cre¬
diderant: deinde infert quod eos pati opor¬
tebat. Nam si ponerent ind̾o spem suam: nͥ
solum eis illa desideria carnis. s etiam spͣc
implerentur. Qui enim mandauit nubib
desuꝑ & ianuas cęli aꝑuit. et pluit illis man¬
na admanducandum. & panem reli decdit eiꝰ.
ut panem angelorum manducaret homo:
qui cibaria misit eis inabundantia. ut saci¬
aret incredulos. non ẽ in efficax dare creden¬
tib uerum ipsum de cęlo panem. que man¬
na significabat: qui uere cibus est angłoꝵ
Quod di u̾bum: corruptibiles incorruptibi¬

Expanded text:
rum. Et manducaverunt, et saturati sunt nimis; et desiderium eorum attulit eis: non sunt privati a desiderio suo. » Ecce quare distulerat. Quid autem distulerat, audiamus: Adhuc esca erat in ore ipsorum, et ira Dei ascendit super eos. Ecce quod distulerat. Prius enim, distulit; et postea, ignis accensus est in Jacob, et ira ascendit in Israel. Distulerat ergo, ut prius faceret quod eum facere non posse crediderant, deinde inferret quod eos pati oportebat. Nam si ponerent in Deo spem suam, non solum eis illa desideria carnis, sed etiam spiritus, implerentur. Qui enim mandavit nubibus desuper, et januas coeli aperuit, et pluit illis manna ad manducandum, et panem coeli dedit eis, ut panem Angelorum manducaret homo, qui cibaria misit eis in abundantia, ut satiaret incredulos, non est inefficax dare credentibus verum ipsum de coelo panem quem manna significabat; qui vere cibus est Angelorum, quos Dei Verbum incorruptibiles incorruptibi
Abbreviated transcription (Latin):
tantes detrabebant dedõ. Nam omnes in bere¬
mo ꝑierunt: q filii eorum int̾ram ꝓmissionis in¬
gressi sunt. Andistulit penam ut prius satia¬
ret etiam infidelem concupiscentiam÷ ne ꝓpt̾ca
iratus putarctur. quia boc ab illo licet temp¬
tantes et detrahentes petebant qͦd facere non
poss ⁊ dudiuit gͦ & distulit uindicare: et p̾ea¬
quam fecit qd̃ eum illi factre non posse putaue¬
runt. tunc ira ascendit in israel. Demq utrũq¬
breuit᷑ positum. deinceps aꝑte ordinem narra¬
tionis exequi.ur. Quia non credidunt in dõ. nec
sperauerunt insalutari eius. Namq cum dix¬
isset quare ignis accensus est iniacob. et ira as
iciens quam euidentius beneficiis ingrati fue¬
runt: Et mandauit in quit nubibus desuꝑ⁊ oł
iantias cęli aꝑuit. Et pluit illis mauna ad mã¬
ducandum: & panem cli dedit cis. Panem

Expanded text:
tantes detrahebant de Deo; nam omnes in eretantes detrahebant de Deo; nam omnes in eremo perierunt, et filii eorum in terram promissionis ingressi sunt. An distulit poenam, ut prius satiaret etiam infidelem concupiscentiam, ne propterea putaretur iratus quia hoc ab illo, licet tentantes et detrahentes, petebant quod facere non posset? Audivit ergo et distulit vindicare; et posteaquam fecit quod eum illi facere non posse putaverunt, tunc ira ascendit in Israel. 17. breviter posito, deinceps aperte ordinem narrationis exsequitur. Quia non crediderunt in Deo, nec speraverunt in salutare ejus. Namque cum dixisset quare ignis accensus est in Jacob, et ira asuo subjiciens quam evidentibus beneficiis ingrati fuerunt, « Et mandavit, » inquit, « nubibus desuper, et januas coeli aperuit. Et pluit illis manna ad manducandum, et panem
Abbreviated transcription (Latin):
parare mensam populo sua: Non credentesgͥ
petierunt escas animab suis. Nam sicut apłs
iacob escam mentis pͣcepit postulari: s a cre-¬
dentib eam peti admonet : ñ atemptantibus
atq detrabentib dõ. Siquis autem ur̃m indi¬
get sapientia. postulet ađo. qui dat omnnb
affluent᷑. & non impꝑat: & dabitur ei. Postu¬
lat autem infide: nchil besitans. Hanc fidẽ
ter hoc audunt dominꝰ & distulit ⁊ & ignis ac¬
census ẽ iniacob: & ira ascendit misrł. Exposu¬
it quid ignem dixerit. Iram quippe appellaũ
ignem: quãꝗͣ multos ꝓpriȩ etiam ignis accen¬
derit. Quid gͦ ẽ quod ait audunt dns es distu¬
lit & Andistulit eos introducere int̾ram ꝓmifsi¬
onis quo ducebantur: quod intra paucos dies
fieri poterat ⁊ S ꝓpter peccata inheremo fuert
conterendi: ubi contriti sunt ꝑ qͣdraginta annos.
Quod si ita  distulit gͦ ppłm: non istos ipsos qͥ tc̃p¬

Expanded text:
parare mensam populo suo? » Non credentes ergo parare mensam populo suo? » Non credentes ergo petierunt escas animabus suis. Non sic apostolus Jacobus escam mentis praecipit postulari; sed a credentibus eam peti admonet, non a tentantibus atque detrahentibus Deo: Sipostulet a Deo, qui dat omnibus affluenter, et non improperat; et dabitur ei: postulet autem in fide nihil haesitans . Hanc fidem ter hoc audivit Dominus, et distulit, et ignis accensus est in Jacob, et ira ascendit in Israel. Exposuit quid ignem dixerit. Iram quippe appellavit ignem: quanquam multos proprie etiam ignis accenderit. Quid ergo est quod ait, Audivit Dominus, et distulit? An distulit eos introducere in terram promissionis, quo ducebantur; quod intra paucos dies fieri poterat, sed propter peccata in eremo fuerant conterendi, ubi et contriti sunt per quadraginta annos? Quod si ita est, distulit ergo populum, non istos ipsos qui ten
Abbreviated transcription (Latin):
generatio praua ad amat icans. Et apposuerunt
ad huc peccare ei: idẽ non credere. Nam boc ẽ pec¬
catum de quo argint spc mundũ: sicut dñs dicit.
De pticato quide : quia ñ credidunt inme. Et
exaterbauerunt eum insiccitate. Quod alii codi¬
tes habent mn magnoso: quod degreco ẽ expres¬
sius nec alitia quam siccitatt̃ significat. Utruͦ
inalia heremi siccitate. an potius in sua: quia
licet bibissent de pecta. non uentres s mentes
aridas habebant. Nillla tut entes fȩcursticae.
Inqua siccitate magis fideliter do supplices ẽt
debuerant : ut qui sacictatem donauerat fau¬
cib. ȩquitatem donaret & morib. Ad eum
quippe fideł anima clamat: oculi mei uideãt
suis: ut peterent escas anmab suis. Auud ẽ
petere credendo: aliud temptando. Demq se¬
quitur. Et detraxerunt m & dixerunt. Nũqͥd
pot̾it ds parare m̃sam indeserto ⁊ Qm̃ ꝑcussit
petram et fluxerunt aquȩ: et torrentes mun¬
dauerunt: numquid & panem pot̾it dare aut

Expanded text:
generatio prava et amaricans, apposuerunt adhuc peccare ei: id est, non credere. Nam hoc est peccatum de quo arguit Spiritus mundum, sicut Dominus dicit: De peccato quidem, quia non crediderunt in me . Et exacerbaverunt Altissimum in siccitate: quod alii codices habent, in inaquoso, quod de graeco est expressius, nec aliud quam siccitatem significat. Utrum isent de petra, non ventres, sed mentes aridas habebant, nulla virentes fecunditate In qua siccitate magis fideliter Deo supplices esse debuerant, ut qui satietatem donaverat faucibus, aequitatem donaret et moribus. Ad eum quippe fidelis anima clamat, Oculi mei videant suis, ut peterent escas animabus suis Aliud est petere credendo, aliud tentando. Denique sequitur: « Et detraxerunt de Deo, et dixerunt: Numquid poterit Deus parare mensam in deserto? Quoniam percussit petram, et fluxerunt aqudaverunt, numquid et panem poterit dare, aut
Abbreviated transcription (Latin):
pęnam pͥuarilucȩ iusticiȩ: non efficiemur tanꝙͣ
illi generatio praua s amaricans. Terra itaq
egipti. infigura intelligenda ẽ hinꝰ scłi. Campus
thanẽos: planicies cͣ mandati humilis. Nam
mandatum humile intͣpritatur thanĩs. In hoc
gͦ scło humilitatis mandatũ suscipiamꝰ: ut ĩ alio
scło exaltatione̾ quã ꝓmisit qui ꝓpter nos hic

Expanded text:
poenam privari luce justitiae; non efficiemur, tanquam patres illi, generatio prava et amaricans. Terra itaque Aegypti in figura intelligenda est hujus saeculi. Campus Thaneos planities est mandati humilis. Nam Mandatum humile interpretatur Thanis. In hoc ergo saeculo humilitatis mandatum suscipiamus, ut in alio saeculo exaltationem, quam promisit qui propter nos
Abbreviated transcription (Latin):
in quo laboro usq aduincula tanꝗͣ malefaci¬
ens: s sermo di non ẽ alligatus. Ipse itaq sal¬
uator scd̾m carnẽ factus ex semine dauid figo¬
ratur in hoc loco nomine clauid: aꝑiente dño
inparabolis os suum. Nec moueat quod cum
dixisset et clegit dauid quo nomine. xp̃m sig¬
inficauit. addidit seruum suum: non filium
suum. Inmo uͦ binc agnoscamus. non patri
coct᷑nam uingeniti substantiam: s formã ser¬
ui quam suscepit ex semine dauid. Et sustulit
cum de gregibus ouium: de post fetantes acce¬
pit cum÷ pascere iacob seruum seruum suũ.
& ifrł hereditatem suam: Ille qui d̾e dauid
ex cuis semme daid cararpi ẽ: ab officio paᷤ¬
torali pecorũ ad bominum regnum tͣnslatꝰ ÷.
rabolam ab ouib ad oues ablatus atq trans¬
latus c̃ Nonsunt enim modo interra illa ȩccłȩ
ii passione et resurrectione domini nrͣi: de qͥ¬
bus dicit apłs : eram autem ignotus facie eccłuᷤᷤ¬

Expanded text:
in quo laboro usque ad vincula, tanquam malefaciens; sed sermo Dei non est alligatus . Ipse itaque Salvator secundum carnem factus ex semine David, figuratur in hoc loco nomine David, aperiente Domino in parabolis os suum. Nec moveat quod cum dixisset, Et elegit David, quo nomine Christum significavit, addidit, servum suum; non, filium suum: imo vero hinc agnoscamus, non Patri coaeternam Unigeniti substantiam, sed formam servi susceptam ex semine David. 44. Et sustulit eum de gregibus ovium; de post festantes accepit eum, pascere Jacob servum suum, et Israel haereditatem suam. Ille quidem David, ex cujus semine caro Christi est, ab officio pastorali pecorum ad hominum regnum translatus erabolam ab ovibus ad oves ablatus atque translatus est. Non sunt enim modo in terra illa Ecclesiati passione et resurrectione Domini nostri; de quibus dicit Apostolus: Eram autem ignotus facie Ecc
Abbreviated transcription (Latin):
moy sen es aaron. aliosq semores : qui comine¬
morant᷑ meadem scͥptura etiã sp̃m accepisse.
unde acceꝑat. & moyses ut eum adinuarent
ad eudem ppłm regendum ac ferendum ⁊ sur
enim non appellarentur patres: Non sicut ds̃
pater unins ẽ qmi regenerat sp̃u suo quos facit
finios adȩtͣnam heredtitatem: s honoris gr̾a: ꝓpt̾
etatem curamq pietatis. Sient paulus semor
dicit. Non ut confunda uos hȩc scribo: s ut fili¬
os meos limos moneo: cum sciret utiq a d̾no

Expanded text:
 Aaron, aliosque seniores qui commemorantur in eadem Scriptura etiam spiritum accepisse, unde acceperat et Moyses, ut eum adjuvarent ad eumdem populum regendum ac ferendum ? Cur enim non appellarentur patres? Non sicut Deus Pater unus est qui regenerat Spiritu suo quos facit filios ad aeternam haereditatem; sed honoris gratia, propter aetatem curamque pietatis: sicut Paulus senior dicit, Non ut confundam vos, haec scribo; sed ut filios meos charissimo
Abbreviated transcription (Latin):
morant᷑ in eadem scͥptura etiã sp̃m accepisse.
unde acceꝑat. & moyses uit eum adiuuarent
ad eundem ppłm regendum ac ferendum ⁊ Cirr
enim non appellarentur patres: Non sicut ds
pater unus ẽ qm regenerat sp̃usuo quos facit
fuios adȩt̾nam hereditatem: s honons grͣa. ꝓptͤ
ecatem curamq pietatis. Sicut paulus semor¬

Expanded text:
m Scriptura etiam spiritum accepisse, unde acceperat et Moyses, ut eum adjuvarent ad eumdem populum regendum ac ferendum ? Cur enim non appellarentur patres? Non sicut Deus Pater unus est qui regenerat Spiritu suo quos facit filios ad aeternam haereditatem; sed honoris gratia, propter aetatem curamq
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃ͣm. Cints in hoc scło tanquã indie sacram̃tim
manifestatum ẽ incarne uelut innube:. innucti¬
cio uͦ tanꝗͣ. int̾rore nocturno: quia tunc et it
magna tribulatio scłi tanquã ignis ÷ &s lucebit
nistis. & ardebit miustis: Qui dirupit in desertũ
pecram. es adaquauit cos sicut in abysso multa.¬

Expanded text:
rum, cujus in hoc saeculo, tanquam in die, sacramentum manifestatum est in carne, velut in nube; in judicio vero, tanquam in terrore nocturno, quia tunc erit magna tribulatio saeculi tanquam ignis, et lucebit justis, et ardebit injustis. Qui disrupit in deserto petram
Abbreviated transcription (Latin):
rumnus. Quid sͥ ergo uult. cum ds ipsa gene¬
ratione praua loquatur. quomͦ obliti sunt
b̃nficioꝵ dĩ. & mirabiliũ eius. quȩ ostendit
eis: quod addidit & dicit. coram patrib
corum fecit mirabilia: quib pattib cum ipłi
sint patres. quorum non mite ec̃ posteros simile̾t
Siillos acciꝑimus ex quib isti natierant uelut
abraham. ł saac & lacob: iam olim dormieraͣt.
quando mirabilia ostendit ds̃ inegypto. Se¬
quitur enim. Int̾ra egipti in campo thancos.
Ubi dicit ostendisse đm istis mirabilia corã
patrib corum ⁊ Anforte sp̃u p̾sentes crant ⁊

Expanded text:
 ipsa generatione prava loquatur quomodo obliti sunt beneficiorum Dei, et mirabilium ejus quae ostendit eis, quod addidit et dicit: Coram patribus eorum quae fecit mirabilia. Quibus patribus, cum isti ipsi sint patres, quorum non vult esse posteros similes? Si illos acceperimus ex quibus isti nati erant, velut Abraham, Isaac et Jacob; jam olim dormierant, quando mirabilia Deus ostendit in Aegypto. Sequitur enim, In terra Aegypti, in campo Thaneos: ubi dicit ostendisse Deum istis mirabilia coram patribus eo
Abbreviated transcription (Latin):
ex ꝑsona sua pͥmũ u̾ba finilt: ne uerba eius¬
homo loquens contempneretur ut homo. Ita
enim se habent loguutiones di: quȩ nob̾ insi¬
nuantur ꝑsensum corꝑis nrͣi. Creaturam sub¬
ditam. oꝑe inuisibili creator mouet Non eius
substantia maliquid corꝑale & temꝑale con¬
uertitur: aut corꝑalib & temꝑalib signis. si
possunt. suam facit innotescere uoluntatem.
Si enim angłs uti potͣ ethere. acre. nube. igne
& alia qualibet natura. uel specie corꝑali: &
homo. & uultu. & lingua. manu. calamo. lit¬
teris. aliis ue significantib rebus adsuȩ mͣtis
iudicanda sccreta: postremo cum bomo sit. mn¬
tios homines mittit. & dicit alii uade & uadit.
& alii ueni & uenit. & seruo suo fac hoc & facit:
quanto maiore. et efficatiore potestate ds. cui
domino uniu̾sa subicita sunt. & ipso angło &t
homine utitur. ut quod ei placet admntiet ⁊
Quãuis itaq iam homo dicat. quanta audrui¬
mus. & cognouimus ea. E patris nri narraue¬

Expanded text:
ersona sua primum verba fieri voluit, ne verba ejus loquens homo, contemneretur ut homo. Ita enim se habent locutiones Dei, quae nobis insinuantur per sensum corporis nostri. Creaturam subditam opere invisibili Creator movet; non ejus substantia in aliquid corporale et temporale convertitur, ut corpossunt, suam faciat innotescere voluntatem. Si enim angelus uti potest aethere, aere, nube, igne, et alia qualibet natura vel specie corporali; et homo vultu, lingua, manu, calamo, litteris, aliisve significantibus rebus ad suae mentis indicanda secreta; postremo cum homo sit, nuntios homines mittit, et dicit alii, Vade, et vadit; et alii, Veni, et venit; et servo suo, Fac hoc, et facit : quanto majore et efficaciore potestate Deus, cui Domino universa subjecta sunt, et ipso angelo et homine utitur, ut quod ei placet annuntiet! Quamvis itaque jam homo dicat, Quanta audivimus, et cognovimus ea, et patres nostri narrave
Abbreviated transcription (Latin):
oculum intentionis debemꝰ auferre abco. qd
psalmus iste intendit ostendere. hunc eẽ fructõ
om̃itm quȩ dicuntur. ce quare admoniti sumꝰ
hȩc intentissime audire do dicente. adtendite
ipłs mͣs legem meã inclinate aurẽ uram in
nerba oris mei: ut ponamus indo spẽ nrãm
et ne obliuiscantur oꝑum di. & mandata ciꝰ
exquiramꝰ: nc siamus sicut illi patres genera

Expanded text:
debemus auferre ab eo quod psalmus ipse intendit ostendere, hunc esse fructum omnium quae dicuntur, et quare admoniti sumus haec intentissime audire, Deo dicente, Attendite, populus meus, legem meam; inclinate aurem vestram in verba oris mei; ut ponamus in Deo spem nostram, et non obliviscamur operum Dei, et mandata ejus exquiramus; ne fiamus, sicut illi patre
Abbreviated transcription (Latin):
tecta ⁊ clausa sunt omnia. ut etiam si ad
aliquid ipso adiuuante. unde salubriter
pascamur ꝑuenire possimus. insudore ta¬
men uultus nr̃i edamus panẽ: & pęnam
definitionis antiquȩ non corꝑis tantum:
s es cordis labore pendamus. Dicat ergo
& audiamus ꝑabolas & ꝓpositiones. Quanta audi¬
inmus et cognouimus ea: et patres nostri narraue¬
runt nob̃. Nominꝰ suꝑtꝰ loquebatur. Nam cuius alte¬
rius u̾ba credenda sunt. attendite ppłs m̃s legem
meam ⁊ Quidigͦquod nunc repente homo loqui¬
tur & Iam enim hominis uerba sunt quanta
audiuimus & cognouimus ea: & patres n̾ri
natrauerunt nob̃. Nimirum ds̃ iam ex bomi¬
nis minist̾io locuturus sic̃ ait apło. an uultis¬

Expanded text:
tecta et clausa sunt omnia, ut etiamsi ad tecta et clausa sunt omnia, ut etiamsi ad aliquid ipso adjuvante, unde salubriter pascamur pervenire possimus, in sudore tamen vultus nostri edamus panem ; et poenam definitionis antiquae, non corporis tantum, sed et cordis labore pendamus. Dicat ergo, et audiamus parabolas et propositiones. 5. t cognovimus ea, et patres nostri narraverunt nobis. Dominus superius loquebatur. Nam cujus alterius verba credenda sunt, Attendite, populus meus, legem meam? Quid est ergo quod nunc repente homo loquitur? Jam enim hominis verba sunt, Quanta audivimus, et cognovimus ea, et patres nostri narraverunt nobis. Nimirum jam Deus ex hominis minist
Abbreviated transcription (Latin):
cȩlorum nichil ẽ quo xp̃iamis popłs ducitur:
ita & penȩ illȩ quȩ figurȩ fuerunt. cum tã
sint atroces: incomꝑatione penarum quas
significant nchil sunt. Quas autẽ figuras
dixit apłs. eas dicit iste ꝑsalmus quantum
existimare possumus parabolas &. ꝓpositioes:
non inco habentes fidem qd contigerunt :
s in eis reb ad quas rationabili compatione
feruntur. Attendamus gͦ legem di ppłs eius:
ot inclinemus aurem nram inuerba oris cius.
dicat: satis apꝑaret inconsequentibus. Non
enim ex quo factum ẽ cęlum & t̾ra ł uel ex quo
creatum ẽ inpͥmo homine genus humanum:
s ex quo populi congregatio quȩ adducta ẽ
ex egypto: ut sensus ꝑtineat ad asapb. quod
int̃pretatur congregatio. S utinam qui dixͣ
aꝑiam in parabolis os meum: etiam intellec¬
tum nrͣm in eas aꝑire dignetur. Si enm sic̃
ꝓpositiones. ita eloqueretur & earum expo¬
sitiones: non hic estuaremus. Nunc uͦ ita ob¬

Expanded text:
coelorum nihil est, quo christianus populus ducitur: coelorum nihil est, quo christianus populus ducitur: ita et poenae illae quae figurae fuerunt, cum tam sint atroces, in comparatione poenarum quas significant nihil sunt. Quas autem figuras dixit Apostolus, eas dicit iste psalmus, quantum existimare possumus, parabolas et propositiones: non in eo habentes finem, quod contigerunt; sed in eis rebus ad quas rationabili comparatione referuntur. Attendamus ergo legem Dei, populus ejus, et inclinemus aurem nostram in verba oris ejus.dicat, satis apparet in consequentibus. Non enim ex quo factum est coelum et terra, vel ex quo creatum est in primo homine genus humanum; sed ex quo populi congregatio quae adducta est ex Aegypto: ut sensus pertineat ad Asaph, quod interpretatur Congregatio. Sed utinam qui dixit, Aperiam in parabolis os meum, etiam intellectum nostrum in eas aperire dignetur! Si enim sicupropositiones, ita eloqueretur et earum expositiones; non hic aestuaremus: nunc vero ita ob
Abbreviated transcription (Latin):
infigura contingebant illis. Scripta st̃ autẽ
ad correctionem nr̃am: in quos fines scł̃orum
deuencrunt. Nob̃ ergo potius ista cantata st̃.
unde in boc psalmo inter cȩt̾a dictum c̃. Ut
cognoscat generatio altera: filii qui nascent᷑
& exurgent. Porro si ille interitus a ĩerpente
& a b exterminatore. illa ꝑditio. & gladi tru¬
cidatio. sigurȩ fuerunt: sicut euidenter dicit
apłs. cum illa omina contigisse manifestũ sit.
non enim ait infigura dicebantur. uł infi¬
gura scͥpta sunt. s infigura inquit continge¬
bant illis : quanto maiore diligentia pietatĩ
cauendȩ sunt penȩ. quarum figure ille fue¬
runt e ꝓculdubio quippe sicut inbonis reb
multo amplius bonum ẽ meo quod ꝑfigurã
significatur quam in ipsa figura: ita & in
malis longe utiq peiora sunt quȩ significã¬
tur figuris: cũ tanta mala sint etiam signi¬
ficantes figure. Ilam sic̃ terra illa ꝓmissiõis
quo ille ppłs ducebatur. incomꝑatione regni

Expanded text:
ntingebant illis: scripta autem sunt ad correptionem nostram, in quos finis saeculorum obvenit » . Nobis ergo potius ista cantata sunt. Unde in hoc psalmo inter caetera dictum est: Ut cognoscat generatio altera, filii qui nascentur et exsurgent. Porro si ille interitus a serpentibus, et ab exterminatore illa perditio, et gladii trucidatio, figurae fuerunt, sicut evidenter dicit Apostolus, cum illa omnia contigisse manifestum sit; non enim ait, In figura dicebantur, vel, In figura scripta sunt; sed, In figura, inquit, contingebant illis: quanto majore diligentia pietatis cavendae sunt poenae quarum figurae illae fuerunt! Procul dubio quippe, sicut in bonis rebus multo amplius boni est in eo quod per figuram significatur, quam in ipsa figura; ita et in malis longe utique pejora sunt quae significantur figuris, cum tanta mala sint etiam significantes figurae. Nam sicut terra promissionis, quo ille populus ducebatur, in comparatione regni
Abbreviated transcription (Latin):
mus ea: ꝙ patres nr̃i narrauerunt nob̾. Sicẽ
audiuimus & cognouius: quomͦ audi filia &
uide. Audita enim sunt inuet̾i testam̃to: quȩ
cognoscuntur in nouo. Audita cum ꝓpħarentur:
cognita cum ĩplerentur. Ubi ꝓmissio redditur:
inqua nob̾ donata ẽ regeneratio. Adnuntiandes
landes domini ⁊ potentias eiꝰ: ⁊ mirabilia eiꝰ quȩ fecit
Ordo uerborum eͣ: & patres nri narrauerunt
nob̾. ad nuntiantes laudes d̃ni. Laudat᷑ dñs ut
ametur. Qud enim salubrius amatur
Et sufritauit testimonium in iacob: & legem
posuit misrł. Hoc c̃ iicium de quo supͣdictũ ẽt
eloquar ꝓpositiones abintio. Initium ẽ gͦ uetus
testam̃tum : finis nouum. Timor cnim pre̾ualet
ilege: & mitium saꝑientiȩ timor domini fimᷤ
Quo donante diffunditur caritas incordibus

Expanded text:
mus ea, et patres nostri narraverunt nobis. Sic est, audivimus, et cognovimus; quomodo, Audi, filia, et vide . Audita enim sunt in Veteri Testamento quae cognoscuntur in Novo; audita cum prophetarentur, cognita cum implerentur. Ubi promissio redditur, in qua nobis donata est regeneratio. Annuntiantes laudes Domini, et potentias ejus, et mirabilia ejus quae fecit. Ordo verborum est, Et patres nostri narraverunt nobis, annuntiantes laudes Domini. Laudatur Dominus ut ametur: quid enim salubrius amaturmonium in Jacob, et Legem posuit in Israel. Hoc est initium de quo supra dictum est, Eloquar propositiones ab initio. Initium est ergo Vetus Testamentum, finis Novum. Timor enim praevalet in Lege: et initium sapientiae timor Domini . Finiquo donante diffunditur charitas in cordibus