comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ctabat & ipse regnumdi. Hic ac¬
cessit ad pylatum: & petiit corpꝰ
iħii. Iohannes autẽ postea quam
narrauit de crurib fractis eorum.
qui cum dño crucifixi erant. & de
latere dñi lancea ꝑcusso. qd̾ totũ
solus dixit. sic iungit etiam de
ioseph consentiens cet̾is. ita nar¬
rans: Posthec autẽ rogauit py¬
latum ioseph ab arimathia. eõ
ꝓpter metum uideoꝵ. ut tolleret
corpus ibu. Et ꝑmisit pylatus.
Uenit gͦ ce tulit corpꝰ iħu. In hoc
nichil extat: in quo aliquis eorũ
alicui repugnare uideat᷑. Sed ali¬
orus forsitan querat. quomͦ a se¬
met ipso ioħes ipse ñ discrepet:
contestans cum cȩt̾is. qd̃ iosephꝑe¬
tiuerit corpꝰ iħu & solus dicens qd̾
occultus fuisset discipłs dñi. ꝓꝓter
metũ iudeoꝵ. Merito eñĩ mouet.
cur ille qͥ propter timorẽ occultꝰ
discipulus erat. ausus sit petere
corpus eiꝰ: qd nullus eoꝵ qui eum
palam sequebant᷑ auderet. Sed
intelligendum ẽ istum fiducia di¬
gnitatis hoc fecisse qua p̃ditus

Expanded text:
ctabat et ipse regnum dei, hic accessit ad Pilatum et petit corpus Iesu. Iohannes autem, posteaquam narrauit de cruribus fractis eorum qui cum domino crucifixi erant et de latere domini lancea percusso, quod totum solus dixit, sic iungit etiam de Ioseph, consentiens ceteris, ita narrans: post haec autem rogauit Pilatum Ioseph ab Arimathia — eo um —, ut tolleret corpus Iesu. et permisit Pilatus. uenit ergo et tulit corpus Iesu. in hoc nihil exstat, in quo aliquis eorum alicui repugnare uideatur. sed aliquis forsitan quaerat, quomodo a semet ipso Iohannes ipse non discrepet, contestans cum ceteris, quod Ioseph petiuerit corpus Iesu, et solus dicens, quod occultus fuisset discipulus domini propter metum Iudaeorum. merito enim mouet, cur ille qui propter timorem occultus discipulus erat ausus sit petere corpus eius, quod nullus eorum qui eum palam sequebantur auderet. sed intellegendum est istum fiducia dignitatis hoc fecisse, qua praeditus
Abbreviated transcription (Latin):
noti eius alonge. & mulieres quȩ
secutȩ erant eum a galilea. hec iu¬
dentes. Unde suꝑiorib duob de
mulierũ p̃sentia satis consentit.
qmus nullam earum nominati
expͥmat. De turba etiam quȩ simł
aderat & uidentes que fiebant ꝑ¬
cutiebant pectora sua & reu̾teban¬
tur. consentit matheo: quãius seor¬
sum annexu erit centurio autem
&e qui cum eo erant. Quappt̾ tan¬
tumm᷑ de notis eiꝰ qͥ stabant alonge.
solus inuenitur dixisse. Nam &
iohannes cõmemorauit de p̃senti
iuxta crucẽ iħu marla mater euis:
& soror matͥs eius maria cleophȩ:
et maria magdalene. Cum uidis

Expanded text:
et mulieres, quae secutae erant eum a Galilaea. haec uidentes. unde superioribus duobus de mulierum praesentia satis consentit, quamuis nullam earum nominatim exprimat. de turba etiam, quae simul aderat et uidentes quae fiebant tundebant pectora sua et reuertebantur, consentit Matsum annexuerit, Centurio autem et qui cum eo erant: quapropter tantummodo de notis ejus qui stabant a longe solus invenitur dixisse. Nam et Iohannes commemorauit de praesentiaiuxta crucem Iesu mater eius et soror matris eius Maria Cleopae et Maria Magdalene. cum
Abbreviated transcription (Latin):
uum. in qͦ nondu quisqͣm positꝰ
erat. Ibi ergo propter parasceuen
iudeorũ qͥa uxta erat monum̃tũ
posuerunt iħm. Neq hic aliquid
repugnat recte intelligentibus.
Neq enĩ illi qui de nichodemo ta¬
cuerunt. affirmalierunt a solo io¬
seph dñm sepultum. qmius solius
commemorationẽ fecerint. aut qͥa
illi una syndone a ioseph inuolutũ
dixerunt ꝓpt̾ea prohibuerunt in¬
delligi & alia lintea potiusse a ni
rũ narraret ioħes qd̃ non uno lin¬
teo s linteis inuolutus sit: qͣmius
& propt̃ sudarium qd̾ capiti adhi¬
bebatur. et instita quib totũ cor¬
pus alligatũ est. qͥa om̃ia de lino
erant. etiãmsi una syndo ibi fuit.
uerissime dici potuit ligauerunt
eũ linteis. lintea quippe generali¬
ter dicunt᷑: que lino texunt᷑. xxiiii.¬
equitur matheus. Erat autẽ
ibi maria magdalene & alt̾a
maria: sedentes contra sepulchrũ
Quod marcus ita cdicit. Maria autẽ
maglalene & maria ioseph aspi¬
ciebant. ubi poneretur. Ubi ni¬

Expanded text:
squam positus erat. ibi ergo propter parasceuen Iudaeorum, quia iuxta erat monumentum, posuerunt Iesum. neque hic aliquid repugnat recte intellegentibus. neque enim illi, qui de Nicodemo tacuerunt, adfirmauerunt a solo Ioseph dominum sepultum, quamuis solius commemorationem fecerint, aut quia illi una sindone Ioseph inuoluisse dixerunt, propterea prohibuerunt intellegi et alia lintea potuisse adferri rum narraret Iohannes, quod non uno linteo, sed linteis inuolutus sit. quamuis et propter sudarium, quod capiti adhibebatur. et institas, quibus totum corpus alligatum est, quia omnia de lino erant, etiamsi una sindo ibi fuit, uerissime dici potuit: ligauerunt eum linteis. lintea quippe generaliter dicuntur quae lino texuntequitur Mattheus: erat autem ibi Maria Magdalene et altera Maria sedentes contra sepulchrum. quod Marcus ita dicit: Maria autem Magdalene et Maria Ioseph aspiciebant, ubi poneretur. unde ni
Abbreviated transcription (Latin):
lier: ecce filius tuus. Deinde dicit
discipulo. Ecce mater tua. Et ex il¬
la hora: accepit eam discipulus in
sua. Qua in re nͥ aꝑtissime matħs
quoq & lucas mariã magdalene
nominassent: possemus dicere a¬
lias alonge. alias iuxta crucẽ fuis¬
se. Dullus enĩ eorũ preter ioħem:
matr̃e dñi cominemorauit. Nũc
gͣ quomͦ intelligitur eacłe maria
magdalene. nominatim stetisse
cũ aliis mulierib sicut matħs et
lucas dicunt. & iuxta cruc̃e fuisse
sicut ioħes dicit: nisi quia in tan¬
to interuallo erant. ut & iuxta di¬
ci possent quia in conspectu eius
presto aderant: & alonge incõpa¬
ratione turbȩ ꝓpinqͥus circũstan¬
tis. cum centurione &e militibus. a¬
Possumus etiam intelligere. quod
ille quȩ simul aderant cũ matre
Dm̃. postouã eam discipło cõmen¬
dauit. abire iam ceꝑant. ut aden¬
sitate turbȩ se exuerent: a cetera
que facta sunt longus intueren¬
tur. ut ceq̃ engłiste qui post mor¬
tem dñi eas cominemorauerunt:

Expanded text:
lier, ecce filius tuus. deinde dicit discipulo: ecce mater tua. et ex illa hora accepit eam discipulus in sua. qua in re nisi apertissime Mattheus quoque et Lucas Mariam Magdalenen nominassent, possemus dicere, alias a longe, alias iuxta crucem fuisse. nullus enim eorum praeter lohannem matrem domini commemorauit. nunc ergo quomodo intellegitur eadem Maria Magdalene et a longe stetisse cum aliis mulieribus, sicut Mattheus et Lucas dicunt, et iuxta crucem fuisse, sicut Iohannes dicit, nisi quia in tanto interuallo erant, ut et iuxta dici possent, quia in conspectu eius praesto aderant, et a longe in conparatione turbae propinquius circumstantis cum centurione et militibus? possumus etiam intellegere, quod illae quae simul aderant cum matre domini, postquam eam discipulo commendauit, abire iam coeperant, ut a densitate turbae se exuerent, et cetera quae facta sunt longius intuerentur, ut ceteri euangelistae qui post mortem domini eas commemorauerunt
Abbreviated transcription (Latin):
cendat nunc de cruce & credemꝰ ei.
Confidit in d̾m: liberet ñc eũ si uult
Dixit enim: quia filius di sum. Mar¬
cus & lucas qͣmuis alia uerba dicãt:
ad eandem tam̃ sententiã concĩt:
cum alius p̃termittit. qd̾ alꝰ com¬
memorat. De pͥncipib enĩ sacer¬
dotum. qd̃ insultauerint dño cru¬
cifixo pariter ñ tacent: qͣmus sen¬
ores tacuit marcus. Tucas autẽ qͣa
principes dixit. nec addidit sacer¬
dotum: magis nomine generali
om̃s pͥmates complexus ẽ: ut ibi
possint intelligi a scͥbȩ &e seniores.
ei. Nec marcus discrepat. hoc ide
dicens aliis uerbis. Lucas dũ po¬
test putari repugnare: nͥ genus
locutionis satis usitatũ ñ obliuis¬
camur. Ait eñi lucas. Unus aũ
de his qui pendebant latronib.
blasphemabat eum dicens Si tu
es xpc. saluũ fac temet ipsũ & noᷤ.¬

Expanded text:
endat nunc de cruce, et credimus ei: confidit in Deum, liberet nunc eum si vult; dixit enim, Quia Filius Dei sum . Marcus et Lucas, quamvis alia verba dicant, ad eamdem tamen sententiam concinunt, cum alius praetermittit, quod alius commemorat . De principibus enim sacerdotum quod insultaverint Docifixo pariter non tacent; quamvis seniores tacuit Marcus: Lucas autem quia principes dixit, nec addidit sacerdotum, magis nomine generali omnes primates complexus est, ut ibi possint intelligi et Scribae et seniores.ei. nec Marcus discrepat hoc idem dicens aliis uerbis. Lucas autem potest putari repugnare, nisi genus locutionis satis usitatum non obliuiscamur. ait enim Lucas: unus autem de his qui pendebant latronibus blasphemabat eum dicens: si tu es Christus, saluum fac temet ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
Habetis custodiam:. ite custodite si¬
cut scitis. Illi autẽ abeuntes muni¬
erunt sepulchrũ. signantes laꝑi¬
dem cũ custodibus. Hoc solus ma¬
theus narrat. nullo aliorũ narran¬
te aliquid qd̾ huic uideat᷑ eẽ con¬
trarium. Deinde sequit᷑ idem ma¬
theus &e dicit uespe autẽ sabbati
quȩ lucescit in pͥma sabbati. ue¬
nit maria magdalene. & altera
maria uidere sepulchrũ. Et ecce

Expanded text:
m, ite, custodite sicut scitis. illi autem abeuntes munierunt sepulchrum signantes lapidem cum custodibus. hoc solus Mattheus narrat nullo aliorum narrante aliquid quod huic uideatur esse contrarium. Deinde sequitur idem Mattheus et dicit: uespere autem sabbati, quae lucescit in primam sabbati, uenit Maria Magdalene et altera Maria uidere sepulch
Abbreviated transcription (Latin):
Et cum ẽẽt in galilea sequebantur
eum: & ministrabant ei. e aliȩ mul¬
te que simul cum eo ascenderant
iherusolimã. Inter hos nichil uide¬
o quid contrarium possit putari.
Nuid enim interest ad ueritatẽ. quõd
quasdam mulieres pariter quasd̾a
singłi nominauerunt. d lucas qͦq
ita narrationẽ contexit. Et om̃is
turba eorũ qui simul aderant ad
spectacłm istud & uidebant que
fiebant ꝑcutientes pectora sua re

Expanded text:
lilaea, sequebantur eum et ministrabant ei. et aliae multae, quae simul cum eo ascenderant Hierosolymam. inter hos nihil uideo, quod contrarium possit putari. quid enim interest ad ueritatem, quod quasdam mulieres pariter. quasdam singuli nominauerunt? Lucas quoque ita narrationem contexit: et omnis turba eorum qui simul aderant ad spectaculum istud et uidebant quae fiebant percutientes pectora su
Abbreviated transcription (Latin):
nens eum inuoluit syndone: & po¬
suit eum in monum̃to qd̾ erat
excisum de petra: & aduoluit la¬
pidem ad ostium monum̃ti. Lucas
sic. Et depositũ inuoluit syndone.
& posuit eũ in monum̃to exciso.
in qͦ ñdum qͥsqͣm positus fuerat
Ex his taib milla questio disensi¬
onis oriri potest. Iohes autẽ sepul¬
demo incipiens. ita narrat. Uenit
autẽ & nichodemus qui uen̾at ad
iħm nocte pͥmum ferens mixt᷑am
myrrȩ & aloes quasi libras centũ.

Expanded text:
t sindone et posuit eum in monumento, quod erat excisum de petra, et aduoluit lapidem ad ostium monumenti. Lucas sic: et depositum inuoluit in sindone et posuit eum in monumento exciso, in quo nondum quisquam positus fuerat. ex his tribus nulla quaestio dissensionis oriri potest. Iohannes autem sepuldemo incipiens ita narrat: uenit autem et Nicodemus, qui uenerat ad Iesum nocte primum, ferens mixturam murrae et aloes quasi libras centum.
Abbreviated transcription (Latin):
ualde. lucas autẽ ñ dixit timuit.
s głificauit dm: quis ñ eum intel¬
ligat timendo głificasse.Lxxi.
equitur matheus. Erant autẽ
ibi mulieres multe alonge. q̃
lecute erant iħm ã galilea mini¬
strantes eiꝰ inter quas erat maria

Expanded text:
ualde, Lucas autem non dixit \'timuit\', ualde, Lucas autem non dixit \'timuit\', sed: glorificauit deum, quis eum non intellegat timendo glorificasse? XXI. Sequitur Mattheus: erant autem ibi mulieres multae a longe, quae secutae erant legum a Galilaea ministrantes ei, inter quas erat M
Abbreviated transcription (Latin):
ait centurionẽ dixisse. filius di erat.
s iustus erat: potest putari diu̾sũ.
Sed uł utrumq dictum a centurione
intelligere debemus: & aluid illos.
aliuid istum cõmemorare: uł fortas¬
se lucã expͥmere uoluisse sententiã
centurionis:. quomͦ dixerit iħm fili¬
um di Forte enĩ ñ eum unigenitũ
equalem patri centurio intellexerat:
s ideo filium di dixerat. qͥa iustum
crediderat. sicut multi iusti dicti st̃
filii cłi. Quod autẽ etram ipse lucas
dixit. uidens autem centurio
quod factum erat. in eogenere in¬
clusit om̃ia que in illa hora mirabi¬
liter facta erant:. tanqͣm unũ mirabi¬
le factum cõmemorans: cuiꝰ quasi
membra & partes erant om̃ia illa
miracula. Iam uͦ qd̾ matheus acdłi¬
dit eos qui cum centurione erant.
aliĩ autẽ hoc tacuerunt: cui ñ appa¬
reat ex notissima regła ñ ẽẽ contra¬
rium. cũ alius dicit qd̾ alius tacet..
Et quod matheus dixit timuerunt

Expanded text:
ait Centurionem dixisse, Filius Dei erat, ait Centurionem dixisse, Filius Dei erat, sed, justus erat, potest putari diversum: sed vel utrumque dictum a Centurione intelligere debemus, et aliud illos, aliud istum commemorasse; vel fortasse Lucam exprimere voluisse sententiam Centurionis, quomodo dixerit Jesum Filium Dei. Forte enim non eum Unigenitum aequalem Patri Centurio intellexerat; sed ideo Filium Dei dixerat, quia justum credidefilii dei. quod autem etiam ipse Lucas dixit: uidens autem centurio quod factum erat, in eo genere inclusit omnia quae in illa hora mirabiliter facta erant, tamquam unum mirabile factum commemorans, cuius quasi membra et partes erant omnia illa miracula. iam uero, quod Mattheus addidit eos qui cum centurione erant, alii autem hoc tacuerunt, cui non appareat ex notissima regula non esse contrarium, cum alius dicit quod alius tacet? et quod Mattheus dixit: timuerunt
Abbreviated transcription (Latin):
ñ solum dixit uiso terrȩ motu.s
etiam addidit. & his que facta e¬
rant. integrũ locũ fuisse demon¬
strauit lucȩ ut dic̾et centurionem
ipsam dñi mortẽ fuisse miratũ: oꝑr
&e hec inter illa est. quȩ tunc mira¬
biliter facta erant: quamꝗͣ & si ma¬
theus illud ñ addidisset intelligen¬
dum erat cũ multa miranda facta fu¬
erint. & om̃ra centurio & qͥ cum eo
erant mirari potuerint. liberum
fuisse narrantib quid quisq mi¬
ratum illũ commemorare uolue¬
rit: nec eos sibi repugnare. cũ alius
illud aliꝰ illud diceret fuisse mira¬
tum: quando om̃ia fuerat ille mi¬
ratus. Quod autẽ alius ait centu¬
rionẽ dixisse. uere di filius erat iste:
alius autẽ. uere homo hic filiꝰ dei
erat. ñ mouebit eũ cui ñ excidert̃¬
tam multa supius sumliter dicdi
exposita. Ad unã quippe sententiã.
utraq uerba concurrunt. Nec qd̾
alius tacuit homo. aliꝰ dixit: ullo mͦ
contrarium ẽ. Magis qd lucas non

Expanded text:
non solum dixit, viso terra motu, sed non solum dixit, viso terra motu, sed etiam addidit, et iis quae facta erant; integrum locum fuisse demonstravit Lucae, ut diceret Centurionem ipsam Domini mortem fuisse miratum; quia et haec inter illa est, quae tunc mirabiliter facta erant. Quanquam etsi Matthaeus illud non addidisset, intelligendum erat, cum multa miranda facta fuerint, et omnia Centurio et qui cum eo erant, mirari potuerint, liberum fuisse narrantibus quid quisque illum miratum commemorare voluisset: nec eos ibi repugnare, cum alius illud, alius illud diceret fuisse miratum; quando omnia fuerat ille miratus. Quod autem alius ait Centurionem dixisse, Vere Filius Dei erat iste, alius autem, Vere homo hic Filius Dei erat; non movebit eum cui non excidertam multa superius similiter dicta et exposita: ad unam quippe sententiam utraque verba concurrunt; nec quod alius tacuit, homo, alius dixit, ullo modo contrarium est. Magis quod Lucas non
Abbreviated transcription (Latin):
monum̃ta aꝑta sunt: & multa cor¬
pora sanctoꝵ qͥ dormierant surrexe
runt. Et exeuntes de monum̃tis
post resurrectionẽ eiꝰ uenerunt in
sanctam ciuitatẽ & apparuerunt
multis. Hec que solus dixit. ñ est
metuendum. ne ciuqͣm cȩterorũ
repugnare uideantur. Seqͥtur id̾e
ipse. E enturio autẽ & qͥ cum eo e¬
rant custodientes iħm. uiso terrȩ
motu & his quȩ fiebant. timuer̃t
ualde dicentes. Uere d̃i filt erat
iste. Mlarcus sic. Uidens autẽ cen¬
turio qui ex aduerso stabat. quia
sic clamans exspirasset: ait. Uere.
hic homo filius dierat. lucas sic.
Uidens autẽ centurio qͦd factũ fue¬
rat: głificauit dm dicens. Uere bic
homo iustus erat. Non est contra¬
rium qd̃ matħs uiso terre motu
dicit admiratũ centurionẽ. & eos
qui cum illo erant: cũ lucas dicat
hoc eũ admiratũ. qͦd emissa illa
uoce exspirasset. ostendens quã in
potestate habuerit. qnͣdo morere¬
tur. In eo quippe qd̃ idem matħs

Expanded text:
monumenta aperta sunt et multa cormonumenta aperta sunt et multa corpora sanctorum, qui dormierant, surrexerunt; et exeuntes de monumentis post resurrectionem ejus, venerunt in sanctam civitatem, et apparuerunt multis. » Haec quae solus dixit, non est metuendum ne cuiquam caeterorum repugnare videantur. Sequitur idem ipse: « Centurio autem et qui cum eo erant custodientes Jesum, viso terrae motu et iis quae fentes: Vere Filius Dei erat iste » . Marcus sic: « Videns autem Centurio, qui ex adverso stabat, quia sic clamans exspirasset, ait: Vere homo hic Filius Dei erat » . Lucas sic: « Videns autem Centurio quod factum fuerat, glorificavit Deum dicens: Vere hic homo justus erat » . Non est contrarium quod Matthaeus viso terrae motu dicit admiratum Centurionem, et eos qui cum illo erant, cum Lucas dicat hoc eum admiratum, quod emissa illa voce exspirasset, ostendens quam in potestate habuerit quando moreretur: in eo quippe quod idem Matthaeus
Abbreviated transcription (Latin):
pliscissum ẽ in duo: a summo us¬
q deorsum. lucas autẽ similiter
hoc ait. & uelum templi scissum ẽ
medium: s ñ eodem ordine. Uoleis
enim miracłi miracło adiuncere.
cum dixisset sol obscuratus est.
continuo subiungendu existima¬
uit. & uelum templi scissum ẽ me¬
Dium p̃occupans scilicet qd ex¬
pirante dño factum ẽ ut deinde
recapitulans exequeret᷑. & de po¬
tu aceti. et de illa uoce magna &
de ipsa morte: quȩ ante scissionẽ
ueli post tenebras facta intelligun¬
tur. Matheus enim qui cũ dixis¬
set. iħc autem tt̾m clamans uoce
magna emisit sp̃m: continuo sub¬
ietit. & ecce uelum templi scissum
est: satis expressit t̃c ẽẽ scissum cũ
uelũ templi scissum est. incertum
eẽt. utrum ipse & marcus hoc re¬
capitulando commemorassent:
lucas autẽ ordinem tenuisset. an
lucas recapitulasset. quod illi or¬
dine posuissent. X
equitur matheus. Et terra
mota ẽ. & petrȩ scisse sunt &

Expanded text:
pli scissum est in duo a summo uspli scissum est in duo a summo usque deorsum. Lucas autem similiter hoc ait: et uelum templi scissum est medium, sed non eodem ordine. uolens enim miraculum miraculo adiungere, cum dixisset: sol obscuratus est, continuo subiungendum existimauit: et uelum templi scissum est medium, praeoccupans uidelicet, quod expirante domino factum est, ut deinde recapitulans exequeretur et de potu aceti et de illa uoce magna et de ipsa morte, quae ante scissionem ueli post tenebras facta intelleguntur. Mattheus enim, qui, cum dixisset: Iesus autem iterum clamans uoce magna emisit spiritum, continuo subiecit: et ecce uelum templi scissum est, satis expressit tunc esse scissum, cum uelum templi scissum est, incertum esset, utrum ipse et Marcus hoc recapitulando commemorassent, Lucas autem ordinem tenuisset, an Lucas recapitulasset quod illi ordine posuissent. XX. Sequitur Mattheus: et terra mota est et petrae scissae sunt et
Abbreviated transcription (Latin):
similiter attestatus ẽ ut intellige¬
remus hanc fuisse uocem magnã.
quã matheus & marcus cõmemo¬
rauerunt. Sed dixit ioh̾es qd̃ nul¬
lus illoꝵ trium. eum dixisse consũ¬
matum ÷ cum acetũ accepisset: q̃d
eum ante ipsam uocẽ magnã dix¬
isse intelligimus. Hec sunt enim
uerba iohannis. Cum cͦs accepiss
iħc acetum dixit. consummatũ est.
& illud quodait & inclinato capi¬
te tradidit sp̃m. emissa ẽ illa uox
magna quam tacuit iste: cet̾i aũ
tres commemorauerunt. Hoc enun
apꝑaret ẽẽ ordinis. ut ante dicet
consummatũ est. cum ꝑfectũ in il¬
lo eẽt qd de illo ꝓpħatum erat:
& tanquam ad hoc expectaret. qͥ
utiq cũ uellet moreretur. demde cõm̃¬
dans tradidit sp̃m. Sed qͦuis ordi¬
ne quilibet arbitretur dici potus¬
sẽ. hoc magnopere cauendum est.
necui uideat᷑ quisqͣm eugłistarũ
alteri repugnare: si uel tacuit qd̾
sum. Et marcus sic. E uelum tẽ¬

Expanded text:
similiter adtestatus est, ut intellegesimiliter adtestatus est, ut intellegeremus hanc fuisse uocem magnam quam Mattheus et Marcus commemorauerunt. sed dixit Iohannes, quod nullus illorum trium, eum dixisse: consummatum est, cum acetum accepisset, quod eum ante ipsam uocem magnam dixisse intellegimus. haec sunt enim uerba Iohannis: cum ergo accepisset Iesus acetuet illud quod ait: et inclinato capite tradidit spiritum, emissa est illa uox magna, quam tacuit iste, ceteri autem tres commemorauerunt. hoc enim apparet esse ordinis. ut ante diceret: consummatum est, cum perfectum in illo esset quod de illo prophetatum erat, et tamquam ad hoc expectaret qui utique, cum uellet, moreretur, deinde commendans tradidit spiritum. sed quouis ordine quilibet arbitretur dici potuisse, hoc magno opere cauendum est, ne cui uideatur quisquam euangelistarum alteri repugnare, si uel tacuit quod sum. et Marcus sic: et uelum tem
Abbreviated transcription (Latin):
rauit: ubi ait. Postea sciens iħc qͥa
iam omĩa ꝯsũmata sunt. ut consũ¬
maretur scriptura dixit. Sitio. Uas
autẽ positum erat: aceto plenum.
Illi autẽ spongiam plenã aceto yso¬
po circũponentes: optulerunt ori
eius. Sed qd̾ apud eundem ioħem
inuenit᷑ dixisse sitio. & qͥa uas ibi
erat aceto plenũ: non mirum est
si oeteri tacuerunt
equitur matheus. Iħc autem
iterũ clamans uoce magna. e¬
misit sp̃m. Marcus similiter. Iħcaũ
Iemissa uocẽ magna: expirauit.
Lucas autem quid ipsa uoce mag¬
na dixerit: declarauit. Ait eñi. Et
clamans uoce magna iħc: ait. Pat̃
in manus tuas cõmendo sp̃m meũ
Et hȩc dicens: expirauit. Ioħes uero
sicut tacuit illam uocẽ primã he¬
ly bely. quã matheus & marcus
retulerunt. tacuit etiam istã quã
lucas solus indicauit. Illi autem
duo. nomine uocis magnȩ signifi¬
cauerunt idem pater in manus
tuas cõmendo sp̃m meũ qd̃ eum
uoce magna dixise & ipse lucas

Expanded text:
rauit, ubi ait: postea sciens Iesus, rauit, ubi ait: postea sciens Iesus, quia omnia consummata sunt, ut consummaretur scriptura, dixit: sitio. uas autem positum erat aceto plenum; illi autem spongeam plenam aceto ysopo circumponentes obtulerunt ori eius. sed quod aput eundem Iohannem inuenitur dixisse sitio et quia uas ibi erat aceto plenum. non mirum est, si ceteri tacuerunt. XVIII. Sequitur Mattheus: Iesus autem iterum clamans uoce magna emisit spiritum. Marcus similiter: Iesus autem emissa uoce magna expirauit. Lucas autem, quid ipsa uoce magna dixerit, declarauit; dixit enim: et clamans Iesus uoce magna ait: pater, in manus tuas commendo spiritum meum, et haec dicens expirauit. Iohannes uero, sicut tacuit illam uocem primam heli, heli, quam Mattheus et Marcus rettulerunt, tacuit etiam istam, quam Lucas solus indicauit, illi autem duo nomine uocis magnae significauerunt, id est: pater, in manus tuas commendo spiritum meum, uoce magna dixisse et ipse Lucas
Abbreviated transcription (Latin):
impleuit aceto. & imposuit arim¬
dini. & dabat ei bibere. Sic & mar¬
cus dicit. Currens autẽ unus et
implens spongiam aceto circũpo¬
nensq calamo: potũ dabat ei di¬
cens. Sinite: uideamus an ueni
at helyas ad deponendum eum.
Quod quidem de helya ñ ipsum qͥ
optulit spongram cũ aceto. s cete¬
ros dixisse matħs narrauit. Ait eñi.
Ceteri uͦ dicebant. Sine: uideamus
an ueniat helyas liberans eum.
Unde intelligimus: & illum & cȩt̾os
hoc dixisse. Lucas autẽ anteqͣmde
latronis insultatione narraret. hoc
de aceto ita commnemorauit. Illu¬
debant autem ei & milites acceden¬
tes& acetum offerentes illi dicebait
Si tu es rex udeoꝵ: saluũ te fac. Se¬
mel complecti uoluit. qd̾ a militib
factum & dictum ẽ. Ubi mouere ñ
debet: qͦd ñ unũ eorũ dixit acetum
obtulisse. Genus enĩ locutionis de¬
nuit de quo supra tractauim᷑. plu¬
ralem pro singulari ponens. Hoc aũ¬
dicto acetũ etiam iohannes cõmemo¬

Expanded text:
impleuit aceto et inposuit harunimpleuit aceto et inposuit harundini et dabat ei bibere. sic et Marcus dicit: currens autem unus et implens spongeam aceto circumponensque calamo potum dabat ei dicens: sinite, uideaat Elias ad deponendum eum. Quod quidem de Elia, non ipsum qui obtulit spongiam cum aceto, sed caeteros dixisse Matthaeus narravit: ait enim, Caeteri vero dicebant: Sine, videamus an veniat Elias liberans eum; unde intelligimus et illum et caeteros hoc dixisse. Lucas autem antequam de latronis insultatione narraret, hoc de aceto ita commemoravit: Illudebant autem ei et milites accedentes et acetum offerentes illi, dicentes: si tu es rex Iudaeorum, saluum te fac. semel conplecti uoluit quod a militibus factum et dictum est. ubi mouere non debet. quod non unum eorum dixit acetum obtulisse: genus enim locutionis tenuit, de quo supra tractauimus, pluralem pro singulari ponens. hoc autem de aceto etiam Iohannes commemo
Abbreviated transcription (Latin):
uit: si illi dixissent ambos latroneᷤ
conuitiatos dño. Ita eñĩ ñ posset
sub numero plurali unꝰ intelligi
Cũ uͦ dictũ est latrones uł qui cum
eo crucifixi erant. nec additum ẽ
ambo. ñ solum si ambo fecissent
posset hoc dicis sed etiam quia unꝰ
hoc fecit. potiit usitato locutionis
modo per pluralem numerum
equitur matheus & dicit.
Asexta autẽ hora tenebre fa¬
cte sunt suꝑ unruersam terrã. usq
ad horam nonam. Hoc & duo alii
contestantur. Addidit autẽ lucas
etiam unde factȩ sint tenebrȩ. id
est solem obscuratum. Seqͥtur ma¬
theus. Et circa horam nonã. clama¬
uit iħc uoce magna dicens. Hely.
hely. lamarabactani.. Hoc est.
Ds̃ meus: ds m̃s: utqͥd dereliquisti
me.d Quidam autẽ illic stantes
&e audientes: dicebant. Helyam uo¬
cat iste. Marcus pene ad eade uer¬
ba: ad eandem tamen sententiam
ñ pene sed omnino consentit. Seqͥ¬
tur matheus. Et continuo curreis
unus ex eis. acceptam spongiam

Expanded text:
vit, si illi dixissent ambos latrones vit, si illi dixissent ambos latrones conviciatos Domino; ita enim non posset sub numero plurali unus intelligi. Cum vero dictum est latrones, vel qui cum eo crucifixi erant, nec additum est ambo: non solum si ambo fecissent, posset hoc dici, sed etiam quia unus hoc fecit, potuit usitato locutionis modo per pluralem numerum equitur Matthaeus et dicit: sexta autem hora tenebrae factae sunt super universam terram usque ad horam nonam . Hoc et duo alii contestantur : addidit autem Lucas etiam unde factae sint tenebrae, id est solem obscuratum. Sequitur Matthaeus: Et circa horam nonam clamavit Jesus voce magna, dicens: Eli, Eli, lamma sabacthani? hoc est, s meus, deus meus, ut quid dereliquisti me? quidam autem illic stantes et audientes dicebant: Helian uocat iste. Marcus paene ad eadem uerba, ad eandem tamen sententiam non paene, sed omnino consentit. sequitur Mattheus: et continuo currens unus ex eis acceptam spongeam
Abbreviated transcription (Latin):
improꝑabant ei. uł sicut marcus
dicit. & qui cũ eo crucifixi erant cos¬
uitiabantur ei: quandoqͥdem unꝰ
eoꝵ conuitiatus ẽ scd̾m lucȩ testi¬
moniũ. alter & compescuit eũ. et
in d̾m credidit. n intelligamus
matħm & martum breuiter per¬
stͥngentes hunc locũ. pluralem nu¬
merũ pro singulari posuisse: sicut
in epła ad hebreos legimꝰ pluraliter
dictum. clauserunt ora leonũ. cũ
solus danhel significari intelliga¬
tur: & pluraliter dictum secti sunt.
psalmo etiam qd̾ dictũ est. astite¬
runt reges terrȩ & principes conue¬
nerunt in unum: pluralem niune¬
rum pro singulari positũ in acti¬
bus apłoꝵ exponitur. Nam re¬
ges propter herodem: pͥncipes ꝓp¬
ter pylatum intellexerunt. qui de¬
stimonium eiusdem psalmi adhi¬
buerunt. Sed quia & pagani so¬
phedras. medeas. & clythemestraᷤᷤ.
cum singulȩ fuerint. Quid aut̃e
& rustici mͥ insultant: etiã siunus
insultet.d T̃unc enim ẽẽt contra¬
rium quod lucas de uno manifesta¬

Expanded text:
improperabant ei; vel sicut Marcus dicit: Et qui cum eo crucifixi erant conviciabantur ei? quandoquidem unus eorum conviciatus est secundum Lucae testimonium, alter compescuit eum, et in Deum credidit, nisi intelligamus Matthaeum et Marcum breviter perstringentes hunc locum, pluralem numerum pro singulari posuisse, sicut et in Epistola ad Hebraeos legimus pluraliter dictum, Clauserunt ora leonum, cum solus Daniel significari intelligatur, et pluraliter dictum, Secti sunt, psalmo etiam quod dictum est: Astiterunt reges terrae, et principes convenerunt in unum: pluralem numerum pro singulari positum, in Actibus apostolorum exponitur. Nam reges propter Herodem, principes propter Pilatum intellexerunt, qui testimonium ejus psalmi adhibuerunt. Sed quia et pagani soPhaedras, Medeas, Clytemnestras, cum singulae fuerint. Quid autem Et rustici mihi insultant, etiam si unus insultet. Tunc enim esset contrarium quod Lucas denuo manifesta
Abbreviated transcription (Latin):
tes. Uah qui destruit templum¬
di. &e in triduo illud reedificat. Sal¬
ua temet ipsum si filius đi es: des¬
cende de cruce. Huic marcus pene
ad eadem uerba consonat. Seqͥtur
deinde matheus: & dicit. Similiter
& pͥncipes sacerdotum illudentes
cum scribis & semorib dicebant.

Expanded text:
qui destruit templum et in triduo illud reaedificat, salua temet ipsum; si filius dei es, descende de cruce. huic Marcus paene ad eadem uerba consonat. sequitur deinde Mattheus et dicit: similiter et principes sacerdotum inludentes cum scribis et senioribus di
Abbreviated transcription (Latin):
equitur matheusae dicit. Tunc
crucifixi sunt cum eoduo latro¬
nes unus a dextris: & unꝰ a sinistris.
Et marcus similiter & lucas. Neo io¬
hannes aliquã facit questionem:
qͣmius latrones eos ñ dixerit. Ait
enim. Et cum eo alios duos. hinc
&e hinc: medium autẽ iħm. Esset
autem contrariũ. si cum illi dixissent
latrones: iste diceret innocentes.

Expanded text:
equitur Mattheus et dicit: tunc crucifixi sunt cum eo duo latrones, unus a dextris et unus a sinistris. et Marcus similiter et Lucas. nec Iohquamvis latrones eos non dixerit: ait enim, Et cum eo alios duos, hinc et hinc, medium autem Jesum . Esset autem contrarium, si cum illi dixissent latrones, iste diceret innocentes.
Abbreviated transcription (Latin):
atq intelligibili. Q̾ ea quidẽ ipsa rati¬
onalis anima. ñ om̃is & quelibet: s que
sioni eẽ idonea: id ẽ que illũ ipsũ ocłm
quo uident᷑ ista. sanũ & sincerũ & sere¬
nũ. ꝙ similẽ hiis reb quas uidere in¬
tendit habuerit. Quis autẽ religiosus
& uera religione imbutꝰ. qͣmuis necdũ¬
hec possit intueri. negare tam̃ audeat:
inmo ñ etiã ꝓsiteat᷑ om̃ia que st̃. id ẽ

Expanded text:
atque intelligibili. Et ea quidem ipsa ratiatque intelligibili. Et ea quidem ipsa rationalis anima non omnis et quaelibet, sed quae e illum ipsum oculum quo videntur ista, sanum, et sincerum, et serenum, et similem his rebus quas videre intendit, habuerit. Quis autem religiosus et vera religione imbutus, quamvis nondum possit haec intueri, negare tamen audeat, imo non etiam profiteatur, omnia quae sunt, id est,
Abbreviated transcription (Latin):
S de nomine hactenꝰ dictũ sit. Rem
uideamꝰ quȩ maxime consideranda
atq noscenda ẽ. in potestate constitu-¬
tis uocabulis: ut qđ uolet quisq ap-¬
pellet remqua uoluerit. Ydeas gͥlati-¬
ne possumꝰ. uł formas uł species dic̾e̾.
ut ũbum e ũbo tnͣsferre uideam᷑. Si
autẽ rationes eas uocemꝰ: ab int̾p̃tandi
hoc uocabulo uti uoluerit: a re ipsa ñ
abhorrebit. Sunt namq ydeȩ pͥncipa¬
les forme quedã. uł rationes rerũ stabi¬
les atq incõmutabiles. quȩ ipse forma¬
te ñ sunt. ac ꝑ hoc et̾ne. ac semꝑ eodẽ mͦ
sese habentes. que indiuina intelligentia
continent᷑ : & cũ ipse neq oriant᷑ neq in¬
t̾eant᷑. scd̾m eas tam̃ formari dr om̃e qođ
oriri ꝙ interire potest: ꝙ om̃e qͣd orit᷑
ꝙ interit. Anima uͦ negat᷑ eas intueri
posse. nisi rationalis. ea sui parte qua
excellat: idẽ ipsa m̃te atq ratione qͣsi
quadam facie. uel oculo suo interiori

Expanded text:
Sed de nomine hactenus dictum sit: rem Sed de nomine hactenus dictum sit: rem videamus, quae maxime consideranda atque noscenda est, in potestate constitutis vocabulis, ut quod volet quisque, appellet rem quam cognoverit. 2. Ideas igitur latine possumus vel formas vel species dicere, ut verbum e verbo transferre videamur. Si autem rationes eas vocemus, ab interpretandi hoc vocabulo uti voluerit, a re ipsa non aberrabit. Sunt namque ideae principales formae quaedam, vel rationes rerum stabiles atque incommutabiles, quae ipsae formatae non sunt, ac per hoc a continentur. Et cum ipsae neque oriantur, neque intereant; secundum eas tamen formari dicitur omne quod oriri et interire potest, et omne quod oritur et interit. Anima vero negatur eas intueri posse, nisi rationalis, ea sui parte qua excellit, id est ipsa mente atque ratione, quasi quadam facie vel oculo suo interiore
Abbreviated transcription (Latin):
deas plato pͥmus appellasse ꝑhi¬
bet᷑: ñ tam̃ si hoc nom̃ ante ꝙͣm
ipse institueret nͣ erat: id̾o uł ipse res
ñ erant. quas ydeas uocauit: uł a nul-¬
lo erant intellecte. S alio fortassis
atq alio nomine: ab aliis atq aliis nc̃¬
cupatȩ sunt. Lacet enĩ uniciuq rei in¬
cognite. que nullũ habeat usitatũ
nom̃: qͦdlibet nom̃ imponere. Nam
ñ ẽ ueri simile. sapientes aut nulloᷤᷤ
fuisse. ante platonẽ: aut istasqͣs pla-¬
to ut dictum ẽ ydeas uocat. que c̃q
res sint ñ intellexisse. Si quide tanta
in eis uis constituit᷑: ut nis i hiĩs in¬
tellectis. sapiens nemo eẽ possit. Cre¬
dibile ẽ etiã pret̃ greciã fuisse in aliỹ
gentib sapientes. qͦd etiã plato ipse nõ
solũ ꝑegrinando sapientie ꝓficiendȩ
gr̃a satis testatus ẽ. s etiã in libris sius
cõmemorat. Hos gͦ si qui fuerunt ñ
existimandũ ẽ ydeas ignorasse: qͣmuiᷤ
alio fortassis nomine uocitauerint.

Expanded text:
deas Plato primus appellasse perhibetur: non tamen si hoc nomen antequam ipse institueret, non erat, ideo vel res ipsae non erant, quas ideas vocavit, vel a nullo erant intellectae; sed alio fortasse atque alio nomine ab aliis atque aliis nuncupatae sunt. Licet enim cuique rei incognitae, quae nullum habeat usitatum nomen, quodlibet nomen imponere. Nam non est verisimile, sapientes aut nullos fuisse ante Platonem; aut istas quas Plato, ut dictum est, ideas vocat, quaecumque res sint, non intellexisse: siquidem tanta in eis vis constituitur, ut nisi his intellectis sapiens esse nemo possit. Credibile est etiam praeter Graeciam fuisse in aliis gentibus sapientes: quod etiam Plato ipse non solum peregrinando sapientiae perficiendae gratia satis testatus est, sed etiam in libris suis commemorat. Hos ergo, si qui fuerunt, non existimandum est ideas ignorasse, quamvis alio fortasse eas nomine vocaverint.
Abbreviated transcription (Latin):
ticipatione fit. ut sit quicqͥd ẽ quomͦ ẽ.¬
S anima rationał int̾eas res que st̃ a dõ
do pura ẽatq in qntũ caritate dõ cohe¬
serit: in tantum ab eo lumine ilło in¬
tesligibili ꝑfusa quodammͦ & illustra¬
ta. cernit ñ ꝑ corporeos oculos. s ꝑ ipstꝰ
sui pͥncipale qͦd excellit. idẽ ꝑ intelligen¬
tiã suã istas rationes: quarũ uisione sit
beatissima. Quas rationes ut dictũ ẽ
sttie ydeas. siue formas. siue species. siue
rationes licet uocare: & multis conce¬
ddit᷑ appellare qđ lĩbet: s paucissimis
uidere qđ uerum est.
gitationes nr̃as uidere possimꝰ xlyu.

Expanded text:
ticipatione fit ut sit quidquid eticipatione fit ut sit quidquid es res quae sunt a Deo do pura est; eique in quantum charitate cohaeserit, in tantum ab eo lumine illo intelligibili perfusa quodam modo et illustrata cernit, non per corporeos oculos, sed per ipsius sui principale, quo excellit, id est per intelligentiam suam, istas rationes, quarum visione fit beatissima. Quas rationes, ut dictum est, sive ideas, sive formas, sive species, sive rationes licet vocare, et multis conceditur appellare quod libet, sed paucissimis videre quod verum est. cogitationes nostras vid
Abbreviated transcription (Latin):
re: atq uniũsalẽ rerũ incolumitatẽ.
ordinẽꝙ ipsũ quo ea que mutant᷑. suoᷤᷤ
temporales cursus certo moderamine
celebrant. summidi legĩb contineri
ꝙ gub̃nari ͦ. Quo constituto atq con¬
cesso: quis audeat dm̃ dicere irratio¬
nabilit̾ om̃ia condidisse: Qd̃ si dici
recte ꝙ uł credi ñ potest: restat ut oĩa
ratione sint condita: nec eadẽ ratione
homo qua equus. Hoc enĩ: absurdũ
rationibꝰ. Has autẽ rationes ũbi arbitran¬
ũ ẽ eẽ ÷ nisi in ipsa m̃tȩ creatoris: Non enĩ
id constitueret qđ constituebat. Nã hoc
opinari:. saclegum ẽ. Qđ si hee rerũ oĩũ
creandarũ creatarum ue rationes. diui¬
na m̃te continent᷑: neq in diuina m̃te
quicqͣm nisi ȩt̾num atq incõmutabile
potest eẽ: atq has rationes rerũ pͥncipa¬
les appellat ydeas plato: ñ solum st̃ ydee.
s ipse uere sunt. quia ȩt̾ne sunt & eiꝰmodi.
atq incõmutabiles manent: quarũ par¬

Expanded text:
re, atque universalem rerum incolumitatem, ordinemque ipsum quo ea quae mutantur, suos temporales cursus certo moderamine celebrant, summi Dei legibus contineri et gubernari? Quo constituto atque concesso, quis audeat dicere Deum irrationabiliter omnia condidisse? Quod si recte dici vel credi non potest, restat ut omnia ratione sint condita. Nec eadem ratione homo, qua equus: hoc enim absurdum rationibus. Has autem rationes ubi arbitrandum est esse, nisi in ipsa mente Creatoris? Non enim id constitueret quod constituebat: nam hoc opinari sacrilegum est. Quod si hae rerum omnium creandarum creatarumve rationes in divina mente continentur, neque in divina mente quidquam nisi aeternum atque incommutabile potest esse; atque has rerum rationes principales appellat ideas Plato: non solum sunt ideae, sed ipsae verae sunt, quia aeternae sunt, et ejusmodi atque incommutabiles manent; quarum par
Abbreviated transcription (Latin):
iste qͣnto ẽ copiosior diuitiĩs quib
ñ bene utitur. tanto ardentiꝰ talia
concupiscit. illam uͦ ita morbo in¬
curuam ut se erigere ñ posset: ani¬
me terrenis opinionibꝰ debilitate
atq oppresse. ita ut diuina cogita¬
re non ualeat.

Expanded text:
iste, quanto est copiosior diuitiis, quibus iste, quanto est copiosior diuitiis, quibus non bene utitur, tanto ardentius talia concupiscit; illam uero ita morbo incuruam, ut se erigere non posset, animae terrenis opinionibus debilitatae atque oppressae, ita ut diuina cogitare non ualeat.
Abbreviated transcription (Latin):
bem orientẽ ab occasu: carnem
suam a morte resurgentẽ significat.
Ex illo eñĩ: om̃ib terris ymber enan¬
glice p̃dicationis infusus ẽ. Austrũ
flantem ante estus: tribulationes
leniores ante iudicium. xxuiii.¬
uod dñs dixit. si enĩ quod mi¬
numum ẽ ñ potestis: cum de
de cibis: ait. Et nolite in sublime
extolli. Primo enĩ hȩc. ad necessita¬
dem implendam ħo querit. Cum
autẽ hec abundauerint: incipit
&e suꝑbire de talib. Tale ẽ hoc acsi
se uulneratus qͥs iactet. qui habet
multa emplastra in domocũ hoc
illi bonum ẽẽt. ut uulnera ñ habe¬
ret: & neuno quidem indigeret em
animali qd̃ cecidit in puteũ comꝑa¬
rauit: humore enĩ laborabat: sic̃
illam mulierem quam dec̃e & octo
annis alligatam dixerat. & ab eacde
alligatione soluebat. comparauit
ium̃to qd̃ solutur ut ad aquam
ducatur. Ydropem autẽ. recte com
paramus diuiti auaro. Sicut enĩ
ille qͦntomagis abundat humore
in ordinato. tanto ampliꝰ sitit̾. sic

Expanded text:
bem orientem ab occasu, carnem suam a morte resurgentem significat. Ex illo enim omnibus terris imber Evangelicae praedicationis infusus est. Austrum flantem ante aestus, tribulationes leniores ante judicium. uod Dominus dicit, Si enim quod minimum est, non potestis, cum de de cibis, ait, Et nolite in sublime extolli. Primo enim haec ad necessitatem implendam homo quaerit: cum autem haec abundaverint, incipit et superbire de talibus. Tale est hoc ac si se vulneratus quis jactet quia habet multa emplastra in domo, cum hoc illi bonum esset ut vulnera non haberet, et ne uno quidem indigeret empanimali quod cecidit in puteum, comparavit; humore enim laborabat: sicut et illam mulierem quam decem et octo annis alligatam dixerat, et ab eadem alligatione solvebat, comparavit jumento quod solvitur, ut ad aquam ducatur. paramus diuiti auaro; sicut enim ille, quanto magis abundat humore inordinato, tanto amplius sitit, sic
Abbreviated transcription (Latin):
qui eũ genuit. eꝰ matrẽ fris defin¬
eti coniugem duxerat. Item ubidi¬
xi. lucas uero ad ipsum dauid ꝑ
nathan ascendit. ꝑ quẽ propħam
d̾s peccatum illius expiauit: per
cuius nominis propħam dicere
debui: ne putaret᷑ idem fuisse ħo
cũ alter fuerit: quãus & ipse hoc
uocaret᷑. Hoc opꝰ sic incipit.

Expanded text:
qui eum genuit eius matrem, fratris defunqui eum genuit eius matrem, fratris defuncti coniugem, duxerat. item ubi dixi: Lucas uero ad ipsum Dauid per Nathan ascendit, per quem prophetam deus peccatum ipsius expiauit, per cuius nominis prophetam dicere debui, ne putaretur idem fuisse homo, cum alter fuerit, quamuis et ipse hoc uocaretur. Hoc opus sic incipit:
Abbreviated transcription (Latin):
er eosdem annos
quibus paulati
libros dẽ tͥnitate
dictabam: scͥpsi
& alios labore
continuo. inter¬
ponens eos illorũ temporibus:
in qͥbus sunt libri quatuor de
consensu eugłistarũ: propter
eos qui tanquã dissentientib
calumniantur. Quorũ primꝰ
liber adu̾sus eos conscͥptus ẽ.
qui tanqͣm maxime sapientẽ
xp̃m uł honorant uł honora¬
re se fingunt. & id̾o nolunt
eugłiis credere. quia ñ ab eo
illa conscͥpta sunt. sed ab eius
discipulis: qͦs existimant eidi¬
iunitatem qua crederet᷑ ds erro¬
re tͥbuisse. In qͦ libro qd̾ dixi ab¬
abraham cepisse gentẽ hebreorũ: ẽ
qͥdem & hoc credibile. ut hebrei ue¬
lut abrahei dict ẽe uideant᷑: sed ab
illo uerius intelligunt᷑ appellati
qui uocabat᷑ heber. tanquã hebrei.
De qua re.in libro sexto decimo de
ciuitate di satis disserui. In scđo
cum agerẽ de duobꝰ ꝑatͥb ioseph :
ab alt̾o dixi genitũ. ab alt̾o adop
scdm legem fuerat adoptatus. qm̃

Expanded text:
er eosdem annos, quibus paulatim libros de trinitate 20 dictabam, scripsi et alios labore continuo interponens eos illorum temporibus, in quibus sunt libri quattuor de consensu euangelistarum propter eos, qui tamquam dissentientibus calumniantur. quorum primus liber aduersus illos conscriptus est, qui tamquam maxime sapientem Christum uel honorant uel honorare se fingunt et ideo nolunt euangelio credere, quia non ab illo illa conscripta sunt, sed ab eius discipulis, quos existimant ei diuinitatem, qua crederetur deus, errore tribuisse. In quo libro ex Abraham coepisse gentem Hebreorum est quidem et hoc credibile, ut Hebrei uelut Abrahei dicti esse uideantur, sed ex illo uerius intelleguntur appellati, qui uocabatur Heber, tamquam Heberei, de qua re in libro sexto decimo de ciuitate dei satis disserui. in secundo, cum agerem de duobus patribus Ioseph, ab altero dixi genitum, ab altero adopsecundum legem fuerat adoptatus, quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
ueri porest q̃m̃ ab apło paulo dis¬
ctũ sit: ante temꝑa et̾na. Si enim
iemꝑaͥ qͥ mͦ ȩcna: Nsisi forte anie om̃ia
tempora intelligi uołuit: quasi qͥa si di¬
risset ante om̃ia tempora. neq addidis¬
Et et̃na: posset accipi anie queda tem¬
pora: que ante se haberent alia temꝑa.
Ed̃na autẽ małuit dicere qͣm om̃ia. or¬
tasse uło: quia tempꝰ ñ cepit ex tempore.

Expanded text:
eri potest, quomodo ab apostolo Paulo dictum sit: ante tempora aeterna. si enim tempora, quomodo aeterna? nisi forte ante omnia tempora intellegi uoluit. quia, si dixisset: ante tempora, neque addidisset: aeterna, posset accipi ante quaedam tempora, quae ante se haberent alia tempora. aeterna autem maluit dicere quam omnia fortasse ideo, quia tempus non coepit ex tempore.
Abbreviated transcription (Latin):
uiro potiꝰ reconciliari: uł correcto uł cer¬
de tolerando qͣm alteri nubere. Sequit᷑
autẽ & dicit. & uir uxorem ne dimittat:
breuit̾ eandẽ formã intimans in uiro.
qͣm p̃cipiebat in femina: qͥ bꝰ ex p̃cepto dĩ
insinuat ista. Sequit᷑. Ceteris autẽ ego
diconon dñs. Siquis frat̾ habet uxorem
uehis locutũ. ut neuter alterũ dimitter&e.
si fideles ambo essent.

Expanded text:
viro potius reconciliari vel correcto vel cerviro potius reconciliari vel correcto vel certe tolerando, quam alteri nubere. Sequitur autem, et dicit, Et vir uxorem non dimittat: breviter eamdem formam intimans in viro, quam praecipiebat in femina. Quibus ex praecepto Domini insinuatis ita sequitur: Caeteris autem ego dico, non Dominus, Si quis frater habet ude his locutum, ut neuter alterum dimitteret, si fideles ambo essent.
Abbreviated transcription (Latin):
i dñs dimittẽdȩ ꝯuigis solã causã
fornicationis admittit: & paganũ
cõiugiũ dimitti ꝓhibet: conseques
secũ ẽẽ coniugẽ infidelẽ non dimittat. ast.
Ego dico. ñ dñs. Ubi dñs intelligit᷑ ñ qͥdem
ut nemo in hac re iussionis necessitate tene¬
atur: s consilii uoluntate libere faciat. yt¬
nem illam dñm aͥmittere ad causam
relinquẽdȩ coniugis. quȩ uulgo fornica
tio dicit᷑. id ẽ que concubitu illicito ꝑpe¬
tratur: hoc potest dicẽ dñm cũ de hac re
loq̃retur de utroq fideli dixisse. & marito
& uxore. ut si ambo fideles sunt neutri li¬
ceat alterũ relinquere nͥ causa fornicatioms᷑:
ubi non potest paganis miᷤ intelligi: qr ut̃q
sidelis est. Sic enĩ & apłs uidetur distingue¬
Qͥ d si recesserit: manere innuptã: aut uiro
suo reconciliari. Ubi intelligit᷑. qͥa etiã si
una illa causa qua sola relictio coniugii ꝑ¬
mittit᷑. mulier a uiro suo recesserit. in nup¬
ta ꝑseuerare debet: aut si se ñ continet.

Expanded text:
inus dimittendae conjugis solam causam fornicationis admittit, et paganum conjugium dimitti non prohibet, consequens secum esse conjugem infidelem, non dimittat, ait, Ego dico, non Dominus: ut Dominus intelligatur, non quidem ut nemo in ea re jussionis necessitate teneatur, sed consilii voluntate libere faciat. nem Dominum admittere ad causam relinquendae conjugis, quae vulgo dicitur fornicatio, id est quae concubitu illicito perpetratur: hoc potest dicere, Dominum, cum de hac re loqueretur, de utroque fideli dixisse, et marito et uxore, ut si ambo fideles sint, neutri liceat alterum relinquere, nisi causa fornicationis; ubi non potest paganismus intelligi, quia uterque fidelis est. Sic enim et Apostolus videtur distingueiscedere; quod si recesserit, manere innuptam, aut viro suo reconciliari. Ubi etiam intelligitur quod si una illa causa, qua sola relectio conjugii permittitur, mulier a viro recesserit, innupta perseverare debet: aut si se non continet,
Abbreviated transcription (Latin):
re. Om̃is gͥ homo qui uiuit ut uult: bea¬
tus ẽ. Ex quo conficit᷑ nemin ẽ uiuere ut
uult. qui uult turpit̾ uiuere: qͥa nemobe¬
atus ẽ qui turpit̾ utuit. Ideo autẽ ñ uiuit
ut uult: quia g̾ si multa scd̃m uoluntatẽ
suã faciat: consequunt᷑ tam̃ plura contͣ
ipsiꝰ uoluntatem
Utrum rem ullã aliꝰ
finitum eat intelsigentia . xxxii.

Expanded text:
qui vivit ut vult, beatus est. Ex quo conficitur neminem vivere ut vult qui turpiter vivit, quia nemo beatus est qui turpiter vivit. Ideo autem non vivit ut vult, quia, etsi multa secundum voluntatem suam faciat, consequuntur plura contra ipsius voluntatemUtrum rem ullam aliusfinitum eat intelligentia. Ibid.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfecto inchoat miserã suꝑbiam: si ad
seipsam ñ ad ͣm reserat᷑. Utitur etiã cor¬
poribꝰ quibꝰda uiuificandis ad bene¬
ficientiã: sic enĩ utit᷑ suo corpore. qͥbꝰ da
assumendis uł respuendis ad ualitu¬
dinẽ. quibꝰ dam tolerandis ad patien¬
tiã: quibclam ordinancdis ad iusticiã:
quib dam considerandis ad aliqͦd ue¬
ritatis docum̃tũ. Utitur etiã hiis qͥb
se abstinet: ad temꝑantiã. Ita om̃ib ꝯ
enĩ ad aliqͥd aliud referendꝰ ds ẽ. qͣm oẽ
qͣd ad aliud referendum ẽ. inferius ẽ
qm id ad qd referentũ ẽ. Noc ẽ aliqͥd
dõ suꝑius. ñ locõ s excellentia sũbstan¬
tie. Om̃ia gͦ que facta st̃ in usũ homineᷤ
facta sunt: qͥa om̃ib utit᷑ iudicando
ratio. que homini clita ẽ. Ꝙ ante
lapsũ quidẽ ñ utebat᷑ tolerandis:. nec
ante mortẽ corporis. iam tam̃ qͣntũ¬
ꝑorest di amicꝰ quia libent̾ seruus.

Expanded text:
profecto inchoat miseriam per superbiam, si ad profecto inchoat miseriam per superbiam, si ad se ipsam, non ad Deum referatur. Utitur etiam corporibus quibusdam vivificandis ad beneficentiam; sic enim utitur suo corpore: quibusdam assumendis vel respuendis ad valetudinem, quibusdam tolerandis ad patientiam, quibusdam ordinandis ad justitiam, quibusdam considerandis ad aliquod veritatis documentum: utitur etiam iis a quibus se abstinet, ad temperantiam. Ita omnibus et enim ad aliquid aliud Deus referendus est. Quoniam omne quod ad aliud referendum est, inferius est quam id ad quod referendum est. Nec est aliquid Deo superius, non loco, sed excellentia suae naturae. Omnia ergo quae facta sunt, in usum hominis facta sunt, quia omnibus utitur judicando ratio, quae homini data est. Et ante lapsum quidem non utebatur tolerandis, nec ante mortem corporis, jam tamen qupotest Dei am