comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
spũs scĩ aspiratione completos I¬
terrogaus quippe phariseos quid
eis de xp̃o uideretur. ⁊ audiens q¬
dauid in spũ uocat eum dũm di¬
cens: dixit dñs dño meo sede a
dextris meis. Si ergo dauid in spũ
eius est. Et petrus ad consortes fi¬
dei loquitur. Opordebat impleri
cudus es. Quare fremuerunt gẽ¬
tes: ⁊ ppłi meditati sunt in quia
Isaias quoq cum sermone dei un¬
pulsus ad ꝓphetandum fuerit. sp̃c¬

Expanded text:
Spiritus sancti aspiratione completos. Interrogans quippe Pharisaeos quid eis de Christo videretur, et audiens qDavid in Spiritu vocat eum Dominum dicens: Dixit Dominus Domino meo, sede a dextris meis? Si ergo David vocat euodo Filius ejus est ? Et Petrus ad consortes fidei loquitur: Oportebat impleri cutus es: Quare fremuerunt gentes, et populi meditati sunt inania ? Isaias quoque cum sermone Dei impulsus ad prophetandum fuisset, Sp
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃m quidam dirigit uotem. Tu añ
credentium. Per fidem quippe ha¬
bitare xpñi in interiore hõie in
spũ ait apostolus: ita scribens.
loquitur xp̃c. Et saluator uoster
ueniemus inquit ego ⁊ pater haud
dubium quin ad eum qui eius p̃
cepta seruauerit: ⁊ mausiones a¬
pud eum faciemus. Porro sic ser¬
mo ip̃e contexitur. Si quis dilig
me sermonem meum seruabit: ⁊
pater nieus diliget eum: ⁊ ad illũ
ueniemnus. ⁊ mansionem apud

Expanded text:
ipsum quidam dirigit vocem: Tu auteipsum quidam dirigit vocem: Tu autecredentium. Per fidem quippe habitare Christum, in interiori homine: in Spiritu ait Apostolus, ita scribens: loquitur Christus . Et Salvator, Veniemus, inquit, ego et Pater : haud dubium, quin ad eum qui praecepta ejus servaverit, et mansionem apud eum faciemus. Porro sic sermo iste contexitur: Si quis diligit me, sermonem meum servabit. Et Pater meus diliget eum, et ad eum veniemus, et mansionem a
Abbreviated transcription (Latin):
insuper sapientie ⁊ ueritatis. idest
filii dei. Et salus ergo credentiũ
⁊ dispensatio ecclesiastice discipli¬
ne: intrinitate ꝑficitur. ⁊ lam cũ salua¬
miserit engłium. ⁊ ad dogiata neri¬
tatis docenda pater in eccłia consti¬
tuisse dedicatur primo apostolos.
scd̃o prophetas. tercio magistros. su¬
per hac re eslamn apostoli congruen
hos eosdem quos xp̃c magistros esse
precepit. ⁊ pater ꝓbauit. ⁊ sp̃us scus
dispensatores ⁊ prepositos in eccłia fo
letum paulus apostolus presbitõs
de diuersis lous ⁊ plurimus ecclus
congregasset: accendite inquit nob̾
posuit uos episcopos ad regendam
eccłiam dñi. quam acquisunt. per
sanguinem suum. Si eñi quos xp̃c
ad ewangelizandum ⁊ laptizandas
posuit. patris sententia destiuates:
esse substantiam  Dec non ⁊ illd̾
considerandum. quod in corde et
sensu habitare non potest creatura
ad quosdam loquitur pater. In ha¬
bitabo in eis: ⁊ inambulabo. Et ad

Expanded text:
insuper sapientiae et veritatis, id est, insuper sapientiae et veritatis, id est, Filii Dei. Haec est salus ergo credentium, et dispensatio Ecclesiasticae disciplinae in hac Trinitate perficitur. Nam cum Salvamiserit, et ad dogmata veritatis docenda Pater in Ecclesia constituisse dicatur, primo apostolos, secundo prophetas, tertio magistros, super hac re etiam Apostoli congruent: hos eosdem quos Christus magistros esse praecepit, et Pater probavit, et Spiritus sanctus dispensatores et praepositos in Ecclesia cletum Paulus Apostolus presbyteros de diversis locis et plurimis Ecclesiis congregasset: Attendite, inquit, vobis posuit vos episcopos ad regendam Ecclesiam Domini, quam acquisivit per sanguinem suum ? Si enim quos Christus ad evangelizandum et baptizandas siae praeposuit, Patris sententia destinatos: esse substantiam. Necnon et illud considerandum, quod in corde et sensu habitare non potest creatura,ncto: sicut ad quosdam loquitur Pater: Inhabitabo in eis, et inambulabo . Et ad
Abbreviated transcription (Latin):
tum est ministerium: ut ip̃i apd¬
cerdocio possidentes ⁊ initiatores
fidei a xp̃o sunt demonstrati dice
rectissime: inius est dñs. wia fi¬
des. iniũ baptisma. Quis nõn ex
ip̃a cogitetur ueritate suscipere in¬
differentiau triuitatis. dñ mia
⁊ lauachrum detur atq firmetur
in nõie patris ⁊ filii ⁊ spñs sclucti.
⁊ Ion arbitror quemqũa tam ue¬
cordem atq insanũ futurũ. ut ꝑ¬
fectum baptisma putet quod da¬
tur ui uõie patris ⁊ fllu sine as¬
sumptione spũs sc̃i: aut rursus
cabulo pretermisso: aut certe in
nõie filii ⁊ spũs sc̃i non p̾posito uo¬
cabulo patris. Licet enim qͥs possit
erist̾e saxei ut ita dicam cordis ⁊
penitus mentis aliene. quod ida
laptizare conetur. ut unũ de pre¬
ceptis nõibus p̾termittat. iide¬
licet contrarius xp̃i legislator:
tamen sine ꝑfectione baptizauit
numo penitus a pcc̃o liberare. ñ
tis: ⁊ patrem uere filii esse pr̃ez.

Expanded text:
etum est ministerium, ut ipsi apoetum est ministerium, ut ipsi apocerdotio possidentes, et initiatores fidei a Christo sunt demonstrati, dicerectissime: Unus est Dominus, una fides, unum baptisma. Quis non ex ipsa cogetur veritate suscipere indifferentiam sanctae Trinitatis, dum una et lavacrum detur atque firmetur in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti? 24. Non arbitror quemquam tam vecordem atque insanum futurum, ut perfectum baptisma putet id quod datur in nomine Patris, et Filii, sine assumptione Spiritus sancti: aut rursus cabulo praetermisso: aut certe in nomine Filii, et Spiritus sancti, non praeposito vocabulo Patris. Licet enim quis possit existere saxei ut ita dicam cordis, et penitus mentis alienae: qui ita baptizare conetur, ut unum de praeceptis nominibus praetermittat: videlicet contrarius legislator Christi: tamen sine perfectione baptizabit: immo penitus a peccatis liberare 131 non tis, et Patrem vere Filii esse patrem,
Abbreviated transcription (Latin):
sci: non obducentͣur ab hus qui di¬
cunt oꝑationem ⁊ non substantiã
elei esse spm̃ scm̃. EE ex aluis
quoq plurimis locis. Cubsistens na
scõ ⁊ nobis: quia hoc quod dicitur
usum est non oꝑationẽ significat
sed uaturam: maxime cum et de
dño sunsle quid repiatur. ut ficut
dño uisum est ita factũ est. Dru¬
q ⁊ sermones eius sepissime lesti¬
tantur: ut in illo. Ieuinantso illis
⁊ miustrantibus. idest discipulis
uaruabam ⁊ paulum. in opus qd̾
uocaui eos. Que nox dinitatis
⁊ auctoritatis uidex non creatam s
increatam substanciam monstrat.
Neq eñi spũs scũs in aliquod qͣd¬
dam opus uocauit barnalam et
paulum. quod non sit patris ⁊ filii:
cum inuusterium quod eis cõmi
sterium ad galathas paulus los¬
tur. Qui eñi oꝑatus est petro in
apostolatum cirtinsionis. oꝑatꝰ
est ⁊ mͥ in gentes. ⁊ barnabe. Pa¬
riter enĩ ad nationes spiritus sã
auctoritate directi sunt. Xp̃o qͦ
oꝑante in apostolis. sp̃us compl¬

Expanded text:
 qui dicunt operationem, et non substantiam Dei esse Spiritum sanctum. Et ex aliis quoque plurimis locis subsistens natiritui sancto et nobis : quia hoc quod dicitur, visum est, non operationem significat, sed naturam: maxime cum et de Domino simile quid reperiatur, ut: Sicut Domino visum est, ita factum est . Denique et sermones ejus saepissime lectitantur, ut in illo: Jejunantibus eis et ministrantibus: id est, 130 discipulis Barnabam et Saulum, in opus ad quod vocavi eos . Quae vox divinitatis et auctoritatis index, non creatam, sed increatam substantiam monstrat. Neque enim Spiritus sanctus in aliud quoddam opus vocavit Barnabam et Paulum, quod non sit Patris et Filii: cum ministerium, quod eis commist Filii sit ministerium. Ad Galatas Paulus loquitur. Qui enim operatus est Petro in apostolatum circumcisionis, operatus est et mihi in gentes et Barnabae . Pariter enim ad nationes Spiritus sancti auctoritate directi sunt. Christo quoque operante in apostolis, Spiritus compl
Abbreviated transcription (Latin):
Rguens petrus ana mus¬
mam. in eo quod in uenditi¬
oue agri cuius se totum preciũ
obtulisse dicebat fraudem feciss
ex medio:. sc̃i spũs unitatẽ ad de¬
iiiii. non scõm numerum sed iuxͣ
sentiam comprobauit. dicẽs. Ana¬
ma quare compleuit sathanas
cor tuum. ut mentireris spũi scõ
⁊ absconderes de precio agri. Nõne
manens tibi manebat: ⁊ uendi¬
tum intua potestate erat. Qua¬
re posuisti incorde tuo rem istã:
Non hõibus mentitus es. s deo
Si enim qui dño mentitur: men
titur: mentitur deo. mulli dubiũ
Et quom sc̃itas subsistit in dõ ec̃ẽ
dixuus eiusdem nature ẽẽ cũ
patre a filii diuiuitate non diffc
saluadore dicende discipulis. Cũ
in sinagogaui ⁊ pͥncipatus ⁊ pote¬
states introduxerint uos: noli¬
ce esse solliciti quomodo aut quid
respondeatis. Opũs enĩ scũs doce¬
bit uos in ip̃a hora: quid debea

Expanded text:
rguens Petrus Ananiam, in eo quod in venditione agri, cujus se totum pretium obtulisse dicebat, fraudem fecisset e medio: sancti Spiritus unitatem ad Deum, non secundum numerum, sed juxta substantiam comprobavit, dicens: Anania, quare complevit Satanas cor tuum, ut mentireris Spiritui sancto, et absconderes de pretio agri? Nonne manens tibi manebat, et venditum in tua erat potestate? Quare posuisti in corde tuo hanc rem? Non hominibus mentitus es, sed Deo . Si enim qui Domino mentitur, mentncto mentitur, mentitur Deo: nulli dubium Et quomodo sanctitas subsistit in Deo, eodem diximus ejusdem naturae esse cum Patre, etiam a Filii divinitate non differt, Salvatore dicente discipulis: Cum in Synagogam ad principatus et potestates introduxerint vos, nolite solliciti esse, quomodo, aut quid respondeatis. Spiritus enim sanctus docebit vos in
Abbreviated transcription (Latin):
ternũ cos qui per ip̃m accesserint
ad deum. quia semper interpellat
guificantiam paraclitus ab eo quod
consolatur intristicia positos nuo¬
patus est Uerum noli ex filu et
spũs sc̃i oꝑatione diuersa. uarias
estimare naturas. Si quidem in
alio loco reꝑitur paraclitus sp̃c
ut in illo. Quid eñi oremus: sed¬

Expanded text:
ternum eos, qui per ipsum accesserunt ternum eos, qui per ipsum accesserunt ad Deum, quia semper vivens interundum aliam significantiam paracletus, ab eo quod consolatur in tristitia positos, nuncupatus est. Verum noli ex Filii et Spiritus sancti operatione diversa, varias aestimare naturas. Siquidem in alio loco reperitur paracletus Spiriut in illo: Quid enim oremus
Abbreviated transcription (Latin):
grates deo ꝑferẽs destinatur. Que
aũt in celis sunt quis inuestigauit.
Uoluntatem aũt tuam quis cogno¬
uit nisi quod tu dedisti sapientiã.
⁊ spm̃ sanctum tuum misisti de
excelsis. Et sie correcce sunt sen¬
te eoꝵ que suꝑ terram erant: et
placita tibi edocti sunt hoĩes. Et
in presenti siquidem lectione. non
sola sapientia dei idest iigenit
filius eus datur a patre: sed ⁊ sp̃c
saluatore dicente. Et ego rogabo patr̃e
⁊ alium paraclitum dabit uobis ut
sit uobiscum meternũ: spm̃ ueri¬
tatis. Et iterum. Paraclitus autẽ¬
spũs scũs quem mtcet pader in no¬
mu ne meo: ille uos docebit omma.
Ilam ⁊ in hus sermouibus aliũ
paraditum dare dicit᷑ pater. non
autem alium ab eo qui a filio mit¬
titur: scdm illud. Cum aũt uene¬
paradicum noĩauit: non iuxta na¬
ture differentiam. sed iuxta opera¬
tionis diuersitate. Cum eñi salua¬
tor mediatoris ⁊ legati ꝑsonam ha¬
beat. ex qua pontifex deprecetur ꝓ
peccatis nostris. saluans in sempi¬

Expanded text:
gratias Deo referens destinatur: Quae autem in coelis sunt quis investigabit? voluntatem autem tuam quis cognovit, nisi quod tu dedisti sapientiam, et Spiritum sanctum tuum misisti de excelsis, et sic correctae sunt semitae eorum qui super terram erant, et placita tibi edocti sunt homines . Et in praesenti siquidem lectione, non sola sapientia Dei, id est unigenitus Filius ejus, datur a Patre, sed et Spiritus Salvatore dicente: Et ego rogabo Patrem meum, et alium Paraclitum dabit vobis, ut sit vobiscum in aeternum, spiritum veritatis ; et iterums, quem mittet Pater in nomine meo, ille vos docebit omnia . Nam et in his sermonibus alium Paraclitum dare dicitur Pater, non autem alium ab eo qui a Filio mittitur, secundum illud. Cum autem veneparaclitum nominavit, non juxta naturae differentiam, sed juxta operationis diversitatem. Cum enim Salvator, mediatoris et legati personam habeat, et qua pontifex deprecetur pro peccatis nostris, salvans in sempi
Abbreviated transcription (Latin):
non discrepare substancia. Cum
aũt filius y mago sit dei inuissbi¬
lis ⁊ forma substancie eus: qͥcũq
ad hanc ymaginem uel formam y¬
maginantur atq atq formãtur.
adducunt᷑ ad similitudinẽ dex. iiixͣ
nires damen humaii ꝓfectus.
istiusmodi forman ⁊ ymaginem
consequentes. Suuiliter qui for¬
mam ⁊ ymaginem dei capiunt.
signati ꝑ eum ⁊ in eo dicunt ad
signaculum xp̃i sapientie ⁊ scien¬
die: ⁊ insuꝑ fide pleni. ⁊Lam diui¬
siones oꝑationũ sunt: idem aũt
ñe spus. qui oꝑatur oĩa in õibus.
Operante ergo patre muatiplicẽ
carismatum plenitudinem: mł¬
tiplicem multiplicat eam filius
datur sermo sapientie: alii sermo
scientie scd̃m eundem sp̃m: alu¬

Expanded text:
non discrepare substantia. Cum autem Filius imago sit Dei invisibilis, et forma substantiae ejus, quicumque ad hanc imaginem, vel formam imaginantur, atque formantur, adducuntur in similitudinem Dei: juxta vires tamen humani profectus, istiusmodi formam et imaginem consequentes. Similiter et mam et imaginem Dei capiunt, signati per eum, in eo ducuntur ad signaculum Christi sapientiae et scientiae, insuper fide pleni. Nam divisiones operationum sunt, idem autem ipse spiritus qui operatur omnia in omnibus . Operante ergo Patre multiplicem charismatum plenitudinem, multiplicat eam Filius datur sermo sapientiae. Alii vero scienti
Abbreviated transcription (Latin):
stantie demonstrare. Sicut .ii.
manus non diuiditur a corꝑe.
ꝑ quam cuncta ꝑficit ⁊ oꝑatur.
⁊in eo est cuius est manus: sic
⁊ digitus non sepatur a manu
cuius est digitus. Reiectoq ine¬
qualitates ⁊ mensuras de deo co¬
gitare: intellige per digitum
⁊ manum totius substancie uni¬
tatem. Quo digito: lex in talui¬
lis lapideis scripta est.
Er aliam quoq scripturã
fidei nr̃e ꝓbationem mon¬
strare: ꝑ facile est. Solus sapi¬
ens dictus est deus. non ab alio
multi sapientes dicuntur uon ex
sua natura. s ex cõmunione sapi¬
entie. Deus uero non alterius par
sapiens effectus: dictus est solus
sapientiam. ⁊ alios facieus sapi¬
entes. Que sapientia: dñs noster¬

Expanded text:
stantiae demonstrare: sicut enim stantiae demonstrare: sicut enim manus non dividitur a corpore, per quam cuncta perficit et operatur, et in eo est, cujus est manus: sic et digitus non separatur a manu, cujus est digitus. Itaque rejice inaequalitates et mensuras, cum de Deo cogitas, et intellige digiti et manus, et totius substantiae unitatem: quo digito lex in tabulis lapideis scripta est. Per aliam quoque Scripturam, fidei nostrae probationem monstrare perfacile est. Solus sapiens dictus est Deus: non accipienmulti sapientes dicuntur, non ex sua natura, sed ex communicatione sapientiae. Deus vero non alterius sapisapiens effectus, dictus est solus sapientiam, et alios faciens sapientes. Quae sapientia Dominus e
Abbreviated transcription (Latin):
indifferentia de monstrat᷑. Spirꝰ
etiam scũs: digitus dei scd̃m con¬
iunctionem nature pris ⁊ filu
nõiatur. Si quidem in uno de eu¬
głus aduersus eos qui signis do¬
mini detrahebant dicentes. in
peelebub pͥncipe demonior eicil̃
demionia. sciscitans saluator ai.
Si ego usbeelzebub eicio demo¬
nia filui ur̃i in quo eiciunt. Si
aũt ego in digito dei eicio demo¬
nia: ergo superuenit in uos reg¬
num dei Nunc eundem locum
alius ewanglista describens: loque¬
tem intulit filium. Si autẽ in
su dei eicio demonia. Ex quibus
ostenditur. digitum dei esse sp̃m̃
scm̃. Si ergo conunctus ẽ digitꝰ
manui. ⁊ manus ei cuius manus
est: ⁊ digitus sine dubio ad eius
substanciam refertur cuius est¬
ad humilia deiectus. ⁊ oblitus ser¬
monis de quo nunc disputatur
de pingas in aĩo tuo corꝑaliũ
artium diuersitates: ⁊ incipiaᷤ
tibi magnitudines ⁊ in equali¬
tates. ⁊ cetera corpor⁊ maiora
uel mingra membra configere
leus. non etiam mensurã sub¬

Expanded text:
indifferentiam demonstrari. Spiritus etiam sanctus, digitus Dei, secundum conjunctionem naturae Patris et Filii nominatur. Siquidem in uno de Evangeliis adversus eos qui signis Domini detrahebant, dicentes: In Beelzebub principe daemoniorum ejicit daemonia : sciscitans Salvator ait: Si ego in Beelzebub ejicio daemonia, filii vestri in quo ejiciunt? Si autem ego in digito Dei ejicio daemonia: ergo supervenit in vos regnum Dei . Hunc eumdem locum, alius Evangelista describens, loquentem intulit Filium: Si autem ego in Spiritu Dei ejicio daemonia. Ex quibus ostenditur digitum Dei esse Spiritum sanctum. Si ergo conjunctus est digitus manui, et manus ei cujus manus est: et digitus sine dubio ad ejus substantiam refertur, cujus ad humilia dejectus, et oblitus sermonis, de quo nunc disputatur, depingas in animo tuo corporalium artuum diversitates: et incipias tibi magnitudines, et inaequalitates, et caetera corporum majora vel minora membra confingere: lens, non etiam mensuram sub
Abbreviated transcription (Latin):
sapientia. Siquidem et ueterib
libris refertur. repletum ẽe iħm
naue a dño spu sapientie. Sicut
ergo solus sapiens deus non acci¬
piens aliunde sapientiam. s sapi¬
entes faciens ⁊ generans sapien¬
tiam: solos est sapiens extra om̃s
qui per mincupationẽ eius sapi¬
entes dicuntur. multitudo quippe
sapientium salus mudi. et qui
semetipos coguoscunt hu sunt sa¬
pientes. ⁊ rursum cum fueris cũ
sapientibus sapiens eris: sic et
spiritus scus non accipiens aliũ¬
de sapientiam. dcũs est spiritus
sapientie: Noc enim ip̃m quod
subsistit spus sapiencie est: ⁊ na¬
tura eius nichil est aliud nisi sp̃c
ueritatis ⁊ sp̃us dei. De quibus iã
habundanter in sectarum uolumi¬
ne disputauimus. Unde ne eadẽ
suꝑflue replicemus: contenti sumꝰ
disputatione preterita Quia gͥ
spiritus sapientie ⁊ ueritatis m̃¬
separabiliter cum filio est: ip̃e qͦ
sapientia subsistit ⁊ ueritas. Si
enim capax eẽt sapientie ⁊ ueri¬
tatis: in hus aliquando descenderet.

Expanded text:
sapientia. Siquidem et in veteribus libris refertur, repletum esse Jesum Nave a Domino spiritu sapientiae. Sicut ergo solus sapiens Deus, non accipiens aliunde sapientiam, sed sapientes faciens et generans sapientiam: solus est sapiens, extra omnes qui per nuncupationem ejus sapientes dicuntur: Multitudo quippe sapientium salus mundi : et, Qui semetipsos cognoscunt, hi sunt sapientes: Et rursum: Cum fueris cum sapientibus, sapiens eris : sic et Spiritus sanctus non accipiens aliunde sapientiam, dictus est spiritus sapientiae: hoc enim ipsum quod subsistit, spiritus sapientiae est: et natura ejus, nihil est aliud nisi Spiritus veritatis et Spiritus Dei: de quibus jam abundanter in Sectarum volumine disputavimus. Unde ne eadem superflue replicemus, contenti simus disputatione praeterita. 22. Quia igitur Spiritus sapientiae et veritatis inseparabiliter cum Filio est, ipse quoque sapientia subsistit et veritas. Si enim capax esset sapientiae et veritatis, in id aliquando descenderet,
Abbreviated transcription (Latin):
filio spm̃ ueritatis quem consola¬
torem uocauit: simul mittit et
sicut manifestum esse poterit ei
qui totum ꝑlegerit locuma. ⁊ do¬
minus uusit me ⁊ spiritus eiꝰ
si quidem non solum filium s¬
⁊ spm̃ mittit deus. Ded ⁊ apł̃s

Expanded text:
Filio Spiritum veritatis, quem consolaFilio Spiritum veritatis, quem consolatorem vocavit, simul mittit et sicut manifestum esse poterit ei qui totum perlegerit locum, Et Dominus misit me, et Spiritus ejus . Siquidem non solum Filium, sed Spiritum misit Deus. Sed et apos
Abbreviated transcription (Latin):
bus seꝑamus: sic ⁊ ꝓbationes
intus dico ⁊ foris ab intellectua¬
lium natura discernimus: quia
iste corporum sunt recipientiũ
tactum ⁊ habentium uastitates.
In effabili itaq ⁊ sola fide noto
sermone credendum ẽ saluatorẽ
a patre egredi: loquente saluacore
em̃ posset dicere de deo. siue de dño.
siue de oñupotente: hoꝵ nichi teti¬
git. si ait de pr̃e. non qr pater adeo
om̃̃ipotende sit alius. quia hoc sce¬
lus est alius etiam cogitare: s scd̃m
patris ꝓprictatem ⁊ incellectum pa¬
rentis egredi ab eo dicitur spirit
ueritatis licet eiim ex deo frequẽ¬
ter se dicat exisse saluator: propͥe¬
tatem tamen ⁊ ut ita dicam fa¬
muliaritatem ude iam sepe tras¬
tauimus ex uocabulo magis sͥ
inueniet. Iste ergo spũs sanctus
qui de pr̃e egreditur. testificabit᷑
inquit dñs de me: testimoniũ
sinule ferens ei prĩs testunoĩo
de quo ait. Testunonium dicit de
me qui misit pater. Mitiente aũ

Expanded text:
bus separamus: sic et prolationes bus separamus: sic et prolationes intus dico et foris ab intellectualium natura discernimus, quia istae corporum sunt recipientium tactum, et habentium vastitates. Ineffabili itaque et sola fide noto sermone credendum est, Salvatorem a Patre egredi, loquente Spiritu e posset de Deo, sive de Domino, sive de omnipotente, nihil horum tetigit: sed ait, de Patre: non quod Pater a Deo omnipotente sit alius: quia hoc scelus est etiam cogitare; sed secundum proprietatem et intellectum parentis egredi ab eo dicitur Spiritus veritatis. Licet enim ex Deo frequenter se dicat exisse Salvator, proprietatem tamen et ut ita dicam familiaritatem, de qua jam saepe tractavimus, ex vocabulo magis sibinveniet. Iste ergo Spiritus sanctus qui de Patre egreditur, testificabitur; inquit Dominus, de me, testimonium simile ferens ei Patris testimonio, de quo ait: Testimonium dicit de me, qui m
Abbreviated transcription (Latin):
sapientia ⁊ ueritate spũs dei. indi¬
iusam hñs cum eadem sapientia
⁊ ueritate naturam. Et eñi fllius
missus a patre. non seꝑatur atq
disungitur ab eo: mauens ĩ illo.¬
⁊ habens illum in semet ip̃o. Q
spũs ueritatis supradito modo
muissus a filio de patre egreditur:
uon aluide ad alia transmigr̃as.
Im possibibe quippe hoc pariter et
blasphemum est. Si enĩ hic sp̃c
ueritatis iuxͣ naturas corporum
certo spacio circunscriptus ẽ: ali¬
unde deserens locum. ad alium
cõmigrauit. Sed quomͦ pater nõ
consistens in loco. ultra omenem
corporum est naturam ita ⁊ sp̃c
ueritatis nequaqũa locoꝵ fine
clauditur. cum sit incorꝑalis. ⁊ ut
uerius dicam excellens uniuersã
rationabilem creaturam. Quia
ergo impossibile est ⁊ impium
ista que diximus incorporalib
credere: exire de patre sp̃m scm̃ sic
intelligendum: ut se saluator de
deo exisse destatur dicens ego de
deo exiui ⁊ ueni. Et sicut loca et
comutadiones locoꝵ ab incorꝑali¬

Expanded text:
sapientia et veritate Spiritum Dei, indivisam habentem cum eadem sapientia et veritate naturam. Etenim Filius missus a Patre non separatur, nec disjungitur ab eo, manens et habens illum in semetipso. Quin Spiritus veritatis supradicto modo missus a Filio de Patre egreditur, non aliunde ad alia transmigrans. Impossibile quippe hoc pariter et blasphemum est. Si enim de locveritatis juxta naturam corporum certo spatio circumscriptus, alium deserens locum, ad alium commigrabit. Sed quomodo Pater non consistens in loco, ultra omnem corporum est naturam: ita et Spiritus veritatis nequaquam locorum fine clauditur, cum sit incorporalis: et ut verius dicam, excellens universam rationalem creaturam. 26. Quia ergo impossibile est, et impium, ista quae diximus, de incorporalibus credere: exire de Patre Spiritum Sanctum, sic intelligendum, ut se Salvator de Deo exisse testatur, dicens, Ego de Deo exivi et veni . Et sicut loca et commutationes locorum ab incorporali
Abbreviated transcription (Latin):
spiritus dei est: quemi exire de pa¬
tre. saluatoris in ewangelio uer¬
ba declarant. Cum uenerit inqͥt
consolator quem ego mittam uo¬
bis spũs ueritatis qui de pr̃e egre¬
ditur: ip̃e testimoniũ dabit de m
Consolatorem aũt uenientem
sp̃m scm dicit. ab oꝑatione ⁊ no¬
men imponens: qui non solum
consolatur eos quos se dignos
reppererit. ⁊ ab om̃i tristicia ⁊ ꝑ¬
turbatione reddit alienos: uerũ
incredibile quoddam gaudium
⁊ hylaritatem eis tribuit: intan¬
tum ut possit quis deo gr̃as refe¬
rens quod tali hospite dignus ha¬
beatur dicere. Dedisti leciciam
in corde. Sempiterua quippe le¬
ticia in eoꝵ corde uersatur. qͦꝵ¬

Expanded text:
spiritus Dei sit, quem exire de Paspiritus Dei sit, quem exire de Patre Salvatoris in Evangelio verba declarant. Cum venerit, inquit, consolator, quem ego mittam vobis, Spiritum veritatis qui de Patre egreditur, ipse testimonium dabit de me . Consolatorem autem venientem Spiritum sanctum dicit, ab operatione ei nomen imponens, quia non solum consolatur eos quos se dignos esse repererit, et ab omni tristitia et perturbatione reddit alienos, verum incredibile quoddam gaudium et hilaritatem eis tribuit, in tantum ut possit quis, Deo gratias referens quod tali hospite dignus habeatur, dicere, Dedisti laetitiam in corde meo . Sempiterna quippe laetitia in eorum corde versatur, q
Abbreviated transcription (Latin):
domus suus nos: ita domus xp̃i
templum est dei. in quo sp̃us eiꝰdẽ
habitat dei. Ocribens quippe co¬
rinthus. paulus ait. Nescitis qͥa
templum dei estis: ⁊ spiritus dei
habitat in uebis. Di autem domo
habitat. illico inuenitur sp̃us sc̃s.
dem epistole: nescitis inquit qͥa
quem habetis adeo. Cum ergo sp̃c
scũs similiter ut pater ⁊ filius.
doceatur: non dicam ineptum
sed impium est eum dicere crea¬
turam. Disciplinas quippe. uirtu
ut substantiuas. sed ut accidẽtes.
Creatani uero uaturam. insensi
habitare impossibile est. Quod
si uerum est. ⁊ spũs scñs absq
ulla ambiguitade subsisteus aĩe
est habitator ⁊ cordis: nullidubi
um est quod cum patre ⁊ filio
credi debeat iucreatus. Et õsb
igitur que precedens sermo disse¬
ruit: incorruptibilis ⁊ sempite¬
nus scd̃m naturam patris ⁊ fili¬
⁊ spũs scus demonstratur. Uniu̾¬
sam de se ambiguicatem ⁊ suspi¬
tionem abstulit: ne unus de cre¬
atis substancus estimetur. Sc̃s

Expanded text:
domus sumus nos: ita domus Christi templum Dei est, in quo Spiritus ejusdem inhabitat Dei. Scribens quippe Corinthiis Paulus ait: Nescitis quia templum Dei estis, et Spiritus Dei habitat in vobis ? Si autem in domo nhabitat, illico invenitur et Spiritus dem epistolae: Nescitis, inquit, quia quem habetis a Deo ? Cum ergo Spiritus sanctus, similiter ut Pater et Filius,doceatur, non dicam ineptum, sed impium est eum dicere creaturam. Disciplinas quippe, virtutut substantivas, sed ut accidentes. Creatam vero naturam in sensu habitare impossibile est. Quod si verum est, et Spiritus sanctus absque ulla ambiguitate subsistens, animae est habitator um est, quin cum Patre et Filio credi debeat increatus. Ex omnibus igitur quae praecedens sermo disseruit, incorruptibilis et sempiternus secundum naturam Patris et Filii Spiritus sanctus demonstratus, universam de se ambiguitatem abstulit, et suspicionem ne unus de creatis substantiis existimetur is qui
Abbreviated transcription (Latin):
bus ostendit᷑. sapientiam que
discipulis datur a filio. sp̃ũs sc̃i
nature: ⁊ uoluntatis esse cõsor¬
tium sp̃us scĩ cum filio. Et quia
supus demonstratum est socium
esse per naturam spm̃ uingeni¬
to deo. ⁊ deo patri. filius uero et
pater unui sunt iurta illud. e¬
go ⁊ pater unũ sunnus: non duu¬
sa ⁊ in separabilis scd̃m naturam
ostensa est trinitas. INalio qͦ
loquidur in uobis. Si ergo spiritꝰ
pr̃is in apostolis loquitur docens
cos que debeant respondere. ⁊ que
docentur a spu sapientia est. quã
non possumus aliam preter fili¬
um indelligere: liquido apparet.
eiusdem nature sp̃m ẽẽ cum filio
⁊ cum patre. cuius spũs est. Por¬
ro pater ⁊ filius: unũ sunt. Igit᷑
tritas substancie unidade soci¬
atur Der aliud qͦ scripturarũ

Expanded text:
bus ostenditur sapientiam quae discipulis datur a Filio Spiritus sancnaturae et voluntatis esse consortium Spiritus sancti cum Filio. Et quia superius demonstesse per naturam Spiritum Unigenito Deo, et Deo Patri: Filius vero et Pater unum sunt, juxta illud: Ego et Pater unum sumus; indivisa et inseparabilis secundum naturam ostensa est Trinitas. » Si per loquitur in vobis . Si ergo Spiritus Patris in apostolis loquitur, docens eos quae debeant respondere: et quae docentur a Spiritu sapientia est, quam non possumus aliam praeter Filium intelligere: liquido apparet ejusdem naturae Spiritum esse cum Filio, et cum Patre, cujus Spiritus est. Porro Pater et Filius unum sunt. Igitur Trinitas substantiae unitate sociatur. 20. Per aliud quoque Scripturarum
Abbreviated transcription (Latin):
uestris: non premeditari ad res¬
pondendum. Ego eñi dabo uobis
os ⁊ sapientiam: cui non possuit
respondere aut contradicere. Et
inhus quippe dicens non delere
eo esse sollicicos quid respondeant
contradicentibus. quia in eadem
hora doceantur a sp̃u scõ quid de¬
beant respondere: statim intulit
que sit causa fiducie: ponire dicẽs
incordibus ur̃is non premedita¬
ri ad respondendum: ego enim
dabo uobis os ⁊ sapientiam et¬
sistere aut coutradicere. Cum
eiim dixerit in tempore respõ¬
debeant respondere: in sequenti¬
bus ait. Ego eñĩ dabo uobis os

Expanded text:
meditari ad respondendum. Ego enim dabo vobis os et sapientiam, cui non poterunt resistere, aut contradicere . Et in his quippe dicens, non debere eos esse sollicitos, quid respondeant contradicentibus, quia in eadem hora doceantur a Spiritu sancto quid debeant respondere: statim intulit quae sit causa fiduciae, Ponite, dicens, in cordibus vestris non praemeditari ad respondendum: ego enim dabo vobis os et sapientiasistere, aut contradicere . Cum enim dixerit, in tempore respondebeant respondere, in sequentibus ait: Ego enim dabo vobis os
Abbreviated transcription (Latin):
Redimus simplicem na¬
turam diuinitatis ẽẽ deũ.
riec aliquo sensu catholico posse
negari quin diuinitas sit deus:
⁊ deus diuinitas. Sicubi uero dr¬
deũ sapientia sapientem. magni¬
tudine magnũ. eternitate eter¬
iiii. mutate unum. diuinitate
deum esse. ⁊ alia huiusmodi: cre¬
dimus uon nisi ea sapientia que
est np̃e deus eterñ sapientem eẽ: nõ¬
nisi ea eteruitate que est ip̃e deus
uinitate deum que est ip̃e. id̃ est
se ip̃o sapientem. magnũ. et̾nũ.
unũ deuin. ¶Cum de tribus ꝑ¬
uerso. clĩ de imo deo. una diuina
substantia loquim̾. ip̃m unum
deum. unam diuinam substãtiã
esse tres ꝑsonas ꝓfitemur.
¶Credimus solum deum pa
esse: nec aliquas omnino res. si¬
ue relationes. siue ꝓprietates. Ei¬
ue singislaritates. uel muitates
dicantur. ⁊ huuismodi alia ad¬
esse deo que sint ab eterno ⁊ nõ
sint deus. ¶Credimus ip̃am
diumnitatem siue substantiam di¬
uiam. siue naturam diuinam
dicas: incarnatam esse. s ĩ filio.¬

Expanded text:
redimus simpliciter naturam divinitatis esse Deum nec aliquo sensu katholico posse negari, quin divinitas sit Deus et Deus divinitas. Si vero dicitur säpientia sapientem, magnitudine magnum, aeternitate aeternum, unitate unum, divinitate Deum esse et alia huiusmodi, credamus nonnisi ea sapientia, quae est ipse Deus, sapientem esse, nonnisi ea magnitudine, quae est ipse Deus, vinitate Deum, quae est ipse, id est se ipso, sapientem, magnum, aeternum, unum, Deum. II. Cum de tribus perverso: cum de uno Deo, una divina substantia loquimur, ipsum unum Deum, unam divinam substantiam esse tres personas profitemur. Credimus solum Deum pataeternum esse nec aliquas omnino res, sive relationes sive proprietates sive singularitates vel unitates dicantur, et huiusmodi alia adesse Deo, quae sint ab aeterno et non sint Deus. Credimus ipsam divinitatem, sive substantiam divinam sive naturam divinam dicas, incarnatam, sed in filio
Abbreviated transcription (Latin):
portio est: ꝑ quã om̃is ratio in¬
telligentiaq percipit᷑. sicut uo¬
luntas qua intellecta consenti¬
untur: sicut memoria qua medi¬
tata rememorant᷑. Et hes qͥdem
dũ multiplici constent appella¬
tione. non̾ tamen ita diuidũ¬
tur insubstancia sicut ĩ nõie:
quia eadem oĩa una est anima
Que dum contemplatur sp̃c
est: dum sencit sen̾sus ẽ: dñ
sapit animꝰ est: dum intelligit
mens est: dum disceruit racio
est: dum consentit uoluutas ẽ.
dum recordatur memorra ẽ: dũ
mẽbra uegetat aĩa est: ⁊ modo
rapit. mͦ detrahit. mͦ remotis
paulisper curis corporis opere
deliuita quiescit ÷ rursũq cõmo¬
ta ad contemplandas rerũ uma
runt: quod aĩa ip̃a uita est hõis.
prestans sensum motumq cor¬
pori: spũs aũt ip̃ius aĩe. est q̃¬
dam potentia ratianabilis: per
quã lege nature p̾stare uidet᷑

Expanded text:
portio est, per quam omnis ratio inportio est, per quam omnis ratio intellegentiaque percipitur; sicut uoluntas, qua intellecta consentiuntur; sicut memoria, qua meditata rememorantur. Et haec quidem dum multiplici constent appellatione, non tamen ita diuiduntur in substantia sicut in nomine, quia eadem omnia una est anima. Quae dum contemplatur, spiritus est; dum sentit, sensus est; dum sapit, animus est; dum intellegit, mens est; dum discernit, ratio est; dum consentit, uoluntas est; dum recordatur, memoria est; dum membra uegetat, anima est, et modo sapit, modo desipit, modo remotis paulisper curis corporis sopore delinita quiescit, rursusque commota ad contemplandas rerum imagrunt, quod anima ipsa uita est hominis, praestans sensum motumque corporis; spiritus autem ipsius animae est quaedam potentia rationalis, pro quo lege naturae praestare
Abbreviated transcription (Latin):
que absq aĩa hus censent̾ elem̃tis:¬
distinguere philosophus quosdam
ita estimat. Quidam inquit auĩt.
aliud esse aiam qua uuimꝰ: aliud
anumũ quo sentimus. ⁊ sapinius.
animus perit: sicioc accidere cle¬
mentibus solet. Addunt qͦ ayãm
iuorte suꝑari : animũ sũmo: ob
hoc inde pͥutant esse diuersum
pro eo quod accionis officio sepa¬
rant᷑. Qui uero utrũq indiffe̾n¬
ter accipnnt: ueracus sit argu¬
mentantur: quod neq uiuere
si ne sensu possumus. nec sentire
sine uita. Idcirco nequaquã posse
dicunt esse diuersum quod a se
urimie seꝑantur: sed idem uũ
⁊ iuendi habere nigorẽ: ⁊ senti¬
endi ꝑfrui ratione. Et dum sit
utrũq unũ: uaria sũpserunt¬
uocabula. ꝓ diu̾sitate affectionũ.
Sicut eñi spũs pars aĩe est pro¬
eo quod ei imagines corꝑalulm
rerum imprimũt᷑: sic auinus
pars eiusdem aĩe est: quo sentit᷑¬
⁊ sapitur sicut ⁊ mens emsdem

Expanded text:
quae absque anima his censentur elementisquae absque anima his censentur elementisdistinguere philosophos quosdam ita existimat: "Quidam, inquit, aiunt aliud esse animam qua uiuimus, aliud animum quo sentimus et sapimus". animus perit, sicut accidere dementibus solet. Addunt quoque animam morte soporari, animum somno. Ob hoc inde putant esse diuersum pro eo quod actionis officio separantur. Qui uero utrumque indifferenter accipiunt ueracius sic argumentantur: quod neque uiuere sine sensu possumus nec sentire sine uita. Idcirco nequaquam posse dicunt esse diuersum quod a se minime separatur, sed idem unum et uiuendi habere uigorem et sentiendi perfrui rationem; et dum sint utrumque unum, uaria sumpserctionum. Sicut enim spiritus pars animae est, pro quo imagines rerum corporalium inprimuntur, sic animus pars eiusdem animae est, quo sentitur et sapitur; sicut et mens eiusdem
Abbreviated transcription (Latin):
nem habere non nouit. Sicut eñ
angeli: ita ⁊ aĩe. Habent eñi miciũ
finẽ nullum. Corpus aũt ex quatu¬
or elementis constat: igne aere. aqͣ
⁊ derra. Du fuerit excedente amma
resolutum: redit rursus unde fuat
ortum. Inde ⁊ partun mortales su
Aĩe eñi naturam habemiꝰ cõmiẽ
cũ angelis: carnem cũ pecoribus:
Inter caruem ⁊ corpus caute qͥt̃a
doctorũ distinxit dicens. Oui nis
taro ⁊ corpus: non omne corpꝰ et
caro ẽ. Caro est que ꝓprie sangñe
uerus. ossibusq distinguit᷑: corpꝰ
uero quãquã ⁊ caro dicatur: inter¬
duui tamen ⁊ aerumi noiat᷑. quod
tactua uisuiq non subiacet. Pleꝵq
uisibile est atq tangibile. Paries
corpus est. sed nõ caro. lapis corpus
dacit᷑: sed nou caro. Sic ⁊ paulus a¬
postolus corpora celestia appellat: ⁊
corpora terrestria. Celeste corpus: solis
ac luue. ⁊ stellarum. Terrestre. igniᷤ¬
iguis. aeris. aque. ⁊ terre. Liqͦrum

Expanded text:
nem habere non nouit. Sicut enim nem habere non nouit. Sicut enim angeli, ita et animae sunt. Habent enim initium, finem nullum. Corpus autem, quia ex quattuor elementis constat, igne, aere, aqua, et terra, dum fuerit excedente anima resolutum, redit rursus unde fuerat ortum. Inde et partim mortales, Animae enim naturam habemus communem cum angelis, carnem cum pecoribus. Inter carnem et corpus taliter quidam doctorum distinxit dicens: "Omnis caro et corpus, non omne corpus et caro est. Caro est quae proprie sanguine, neruis, ossibusque distinguitur; corpus uero, quamquam et caro dicatur, interdum tamen et aereum nominatur, quod tactui uisuique non subiacet, et plerumque uisibile est atque tangibile. Paries corpus est, sed non caro; lapis corpus dicitur, sed non caro. Sic et Apostolus corpora caelestia appellat et corpora terrestria. Caeleste corpus solis ac lunae et stellarum, terrestre ignis, aeris, aquae et terrae et reliquorum
Abbreviated transcription (Latin):
corporei quinq: uisus. auditus. gu¬
stus. odoratus. ⁊ tactus. Disui sub¬
iacet ambitus. color. sen maguitu¬
do mansure. Atuditui. noces. ⁊ somi.
Odoratui nidoꝵ flagrantia: ue que
aliter se hũt. Gustui sapor amarꝰ
seu dulcis. Tactui: calida uel fri¬
gida. dura uel mollia. asꝑa siue
lenia. Hu aũt qͥnq sensus ex par¬
tilius elementorum sunt: sed non
ex om̃ibus elementis quatuor: s er
aere terraq gignũtur. Ex aere qdẽ
uisus. odoratus. auditus. ⁊ terra taccꝰ
saporq nascitur. Inter aiãm ⁊ corpꝰ
ita secernitur. Anma est substancia
incorporea. intellectualis. rationalis
inuisibitis. atq mobilis. habens i¬
gnotam originem: nichil tamen
ni natura sua mirtũ concretumq
terrenũ. nichil humidũ. flabileqͥ
uel igneum. At contra corpus est
substancia uisibilis. adq mobilis:
habens semen ex uicio. ⁊ ex terrena
fauce materiam. S aĩa qr spirita¬
lis creatura est: mnitium nouit: Ei¬

Expanded text:
corporei quinque: uisus, auditus, odcorporei quinque: uisus, auditus, odoratus, gustus et tactus. Visui subiacet habitus et color, seu magnitudo mensurae. Auditui uoces et sonus. Odoratui nidorum flagrantia, uel quae aliter se habent. Gustui sapor amarus seu dulcis. Tactui calida uel frigida, dura uel mollia, aspera siue lenia. Hii autem quinque sensus ex partibus elementorum sunt, sed non ex omnibus elementis quattuor, sed ex aere terraque gignuntur. Ex aere quidem uisus, odoratus, auditus; ex terra tactus saporque nascitur. Inter animam et corpus ita secernitur: anima est substantia incorporea, intellectualis, rationalis, inuisibilis atque inmobilis, habens ignotam originem, nihil tamen in natura sua mixtum concretumque terrenum, nihil humidum, flabileque uel igneum; at contra corpus est substantia uisibilis atque mobilis, habens semen ex uitio, et ex terrena faece materiam. Sed anima, quia spiritalis creatura est, initium nouit, fi
Abbreviated transcription (Latin):
decipiuntur. Unde ⁊ plato ait. In
pueris crescit sensus: in iuenib
inget: in seuibus miuitur. Anus
audem ex multis amus dicta: qͣsi
annosa. Int̾ racionale ⁊ r̃onabile
Rationale est. quod rationis utit᷑
intellectu. ut est homo. Rationabi¬
le uero: quod ratione dcm̃ est uel¬
est factum. Inter ment̾e ⁊ rationẽ
hoc differt. Mens est pars amini
prestantior: a qua procedit intelli¬
gentia. Racio uero est mocus qͥtã
est. rei cuiusq adinuentio. Memo¬
ria: rei inuente recordatio. Ille ex¬
gitata repperit: hec reꝑta custodit.
Inter memoriam. ⁊ mente. ⁊ cogita¬
tionem. talis distinitio est: qd̃ me¬
moria preterita retinet: meus fu¬
tura preuidet cogitatio presentia
conͣplectitur. Inter intelligibilia
⁊ sensibilia taliter ueteres descrip¬
serunt. Incelligibilia esse. que ui
mente aiuimoq ꝑcipiunt᷑. Sensibi¬
lia autem. que uisu tactuq corpo¬
reo sentunit᷑. Sunt aũt sensus

Expanded text:
desipiunt. Vnde et Plato ait; "In desipiunt. Vnde et Plato ait; "In pueris crescit sensus, in iuuenibus uiget, in senibus minuitur". Anus autem ex multis annis dicta, quasi annosa. Inter rationale et rationabile Rationale est quod rationis utitur intellectu, ut est homo; rationabile uero quod ratione dictum uel factum est. Inter mentem et rationem hoc differt: mens est pars animae praestantior, a qua procedit intellegentia. Ratio uero est motus quidamest rei cuiusque adinuentio; memoria, rei inuentae recordatio. Ille excogitata repperit, haec reperta custodit. Inter memoriam et mentem et cogitationem talis distinctio est, quod memoria praeterita retinet, mens futura praeuidet, cogitatio praesentia conplectit. Inter intellegibilia et sensibilia taliter ueteres discreuerunt: intellegibilia esse quae in mente animoque percipiuntur; sensibilia autem, quae uisu tactuque corporeo sentiuntur. Sunt autem sensus
Abbreviated transcription (Latin):
crescendo. Unde ⁊ quidam de agͥcul¬
tura loquens: mnaturiscentẽ fructũ.
adolescentem uocauit. Post ado¬
lescentiam quoq iuuenes funt
Iluenes aũt dicti quod unuare pos¬
se incipiunt: ut in bobus uiuenci.
qd̾ a uitulis discesserint. Iam uem
medie ecatis ꝓprie dicutur. nir ⁊
mulier. Uir aũt nũcupadur: ut ait
lactantius. qm̃ maior in eo uis ẽ
quam infeminis. Et hinc uutꝰ
noren accipit. Item mulier a
mollicie dicta: ⁊ ĩmutata uel de¬
tracta lutera: ueluti mulier. Sed
ideo uiris plus roboris datũ est: qͦ
facilius plus ad pacientiam conui¬
galem fenune cogerent. Mulier
aũt non pro corruptela integrita¬
tis. sed pro sola maturitare etans
mulier rrõiatur: sicut ⁊ uir ꝓ sola
uirslitate: etiam si ab oꝑe feraince
ãnuxtionis habeatur ĩmins. Et¬
treme iam etatis: senes ⁊ auus
uocantur. Senes aũt ida quidã
dictos putant eo qued ẽẽ se nesiũt.
⁊ per umiam etatem delirant atq

Expanded text:
crescendo. Vnde et quidam, de agriculcrescendo. Vnde et quidam, de agricultura loquens, maturescentem fructum adulescentem uocauit. Post adulescentiam quoque iuuenes fiunt. Iuuenes autem dicti, quod iuuare posse incipiunt, ut in bubus iuuenci cum a uitulis discesserint. Iam uero mediae aetatis proprie dicuntur uir et mulier. Vir autem nuncupatur, ut ait Lactantius, quod maior in eo uis est quam in feminis, et hinc uirtus nomen accepit. Item mulier a mollitie dicta, inmutata et detracta littera, ueluti mollier. Sed ideo uiris plus roboris datum est, quo facilius ad patientiam coniugalem feminae cogerentur. Mulier autem non pro corruptela integritatis, sed pro sola maturitate aetatis mulier nominatur; sicut et uir pro sola uirilitate, etiamsi ab opere feminae admixtionis habeatur inmunis. Extremae iam aetatis senes et anus uocantur. Senes autem ita quidam dictos putant, eo quod se nesciunt et per nimiam aetatem delirant atque
Abbreviated transcription (Latin):
nũdum tamen decrepita. Senium
uero est. fessa atq extrema ctas: et
uitam ultimam alienans Inter in¬
fantem ⁊ puerum. Infans dicitur:¬
qui nũdum fari potest. Pueri uero
a pueritate uocati sunt: quasi puri
siue qr nũdum lamginem florẽq
genarũ indinut. Puella aũt a par¬
uitate uocate. quasi pulla. Inde pu
pillos ⁊ pupillas: non pro conditi¬
one. sed pro etate puerili uocamꝰ.
Puer olum. ⁊ masculus ⁊ femina
appellabatur: sicut nifaus. Hec consu¬
ctudo cõmunas puerpeiam uocat. ꝓpͥ
aũt puerpas dici que pͥmũ enixe st̃.¬
⁊ quod puerilie .i. puelle ad modũ
pariant. Egressi puericiam mascu¬
li pubereᷤ nũcupant᷑: qui iã gigñe¬
di possibilitatem sumũt. femune
uero uirgines uel uiragines dicũt᷑.
Dicta aũt uirago uel quod a uiro
sũpta est: uel quod sit masculm
iugoris simils. Pubertadem egͣssi.
mox adolestentes appellantur. A¬
ĩdlescens aũt dictus: ab adolendo at

Expanded text:
nondum tamen decrepita; senium nondum tamen decrepita; senium uero est fessa atque extrema aetas et uitam ultimam anelans. Inter infantem et puerum. Infans qui nondum fari potest. Pueri uero a puritate uocati sunt quasi puros, siue quia nondum lanuginem floremque genarum inducunt. Puella autem a paruitate uocata, quasi pulla. Vnde et pupillos et pupillas non pro conditione, sed pro aetate puerili uocamus. Puer olim et masculus et femina appellabantur, sicut infans. Haec consuetudo communis puerperam uocat. Proprie autem puerperas dici quae primum enixae sunt et quod pueri id est puellae, admodum pariant. Egressi pueritiam masculi puberes nuncupantur, qui iam gignendi possibilitatem sumunt; feminae uero uirgines uel uiragines dicuntur. Dicta autem uirago uel quod a uiro sumpta sit uel quod sit masculini uigoris similis. Pubertatem egressi mox adulescentes appellantur. Adulescens autem dictus ab adolendo atque
Abbreviated transcription (Latin):
cem uitam. N Lani infantia septĩo
anno finit᷑. Quarto decio puericia.
De hinc sequens adolescentia. duab
constat ebdomadibus ꝓpter utelle¬
ctum ⁊ rationẽ. Et hec duo ñdum
etant in pueris. ⁊ paruulis. Hec e¬
tas a qͥntodecimo amo: usq ad uice¬
simũ octauũ. Post hec succedens
iuuentus tribũs ebdomadibus per¬
manet. Propter tria illa intellectũ.
⁊ actionem corporisq uirtutem. Ista¬
etas auicesimo dercio anno exorit᷑.
⁊ quadragesimo nono consũmatur.
quando ⁊ infeminis partus defici¬
unt. Porro seuectus quatuor ebdo¬
madibus cõplet᷑: ꝓpter accedentem
in illis tribus. animi ⁊ corporis graui¬
tateui. Incipit eñi hec etas a qͥnqua¬
gesimo anno. ⁊ septuagesimo septi¬
nio terminatur. Ultimũ uero sem¬
um nullo certo annorũ tempore
definitur: sed solo nature fine con¬
cluditur. Inter senettutẽ aũt ⁊ se¬
mum hoc differt qd̃ senectus est:
uergens etas aumentute in seniũ.

Expanded text:
cem uitam. Nam infantia septimo cem uitam. Nam infantia septimo anno finitur, quartodecimo pueritia; dehinc sequens adulescentia duabus constat ebdomadibus propter intellectum et rationem. Quae duo nondum erant in pueris, et porrigitur haec aetas a quinto decimo anno usque ad uicesimum octauum. Post haec succedens iuuentus tribus ebdomadibus permanet, propter tria illa, intellectum et actionem corporisque uirtutem. Ista aetas a uicesimo octauo anno exoritur et quadragesimo nono consummatur, quando et in feminis partus deficiunt. Porro senectus quattuor ebdomadibus conpletur propter accedentem in illis tribus animi et corporis grauitatem. Incipit enim haec aetas a quinquagesimo anno et septuagesimo septimo terminatur. Vltima uero senium nullo certo annorum tempore definitur, sed solo naturae fine concluditur. Inter senectutem autem et senium hoc díffert, quod senectus est uergens aetas a iuuentute in senium,
Abbreviated transcription (Latin):
cohereant: coguata suit oculio.
Unde emiemus. atq gena comp¬
mit arte genua. Tibit aũt dc̃e
sunt quasi tube. Plante aũt a
planicie nũcupate: qr non retonde
ut inquadrupedibus ne stare nõ
posset homo: sed plane atq lon¬
giores formate sunt: ut stabile
corpus efferent efficerent. Calces
aũt a callo pedum sic noiate. Pe¬
dum digiti: ⁊ decorem ⁊ usum fe¬
runt. Nam currere nõ possemꝰ:
nisi digitis in imnũ pressis solo q̃
nitentibus impetum. saltuq ca¬
piamus. reliqua ossa corpis ue¬
lut colũne quedam. qͥb caro sustẽ¬
ratur inserta sunt: ⁊ neruorum
uinculis colligata: ut aptissimo
mocu flectantur. Hec lactanciꝰ
ceteriq de ratione corꝑis scripse¬
runt. Inter infanciam ⁊ puerici¬
am reliquasq etates. Prima hoĩs
etas est infancia. secuda pucricia.
tercia adolescentia. quarta uiuẽ¬
tus. qͥnca senectus: sexta senium.
Prima etas singulis annorum
terminat᷑ ebdomadibus: ꝓpter simpli¬

Expanded text:
cohaereant et cognata sint oculis. cohaereant et cognata sint oculis. Vnde Ennius "atque genua conprimit arta gena". Tibiae dictae sunt quasi tubae. Plantae uero a planitie nuncupatae, quia non rotundae, ut in quadrupedibus, ne stare non possit homo, sed planae atque longiores formatae sunt, ut stabile corpus efficerent. Calces autem a callo pedum sic nominatae. Pedum digiti et decorem et usum ferunt. Nam currere non possunt, nisi digitis in humum pressis soloque nitentibus impetum saltumque capiamus. Reliqua ossa corporis uelut columnae quaedam quibus caro sustentatur inserta sunt et neruorum uinculis conligata, ut aptissimo motu flectantur. Haec Lactantius ceterique de ratione corporis scripserunt. Inter infantiam et pueritiam reliquasque aetates. Prima hominis aetas infantia est, secunda pueritia, tertia adulescentia, quarta iuuentus, quinta senectus, sexta senium. Duae primae aetates singulis annorum terminantur ebdomadibus, propter simpli