comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
conspectu tuo om̃is uiuens aꝑ¬
tũ est qua uoluntate iusticiam
dñi petebat qͥ uc̃ dicit. Non in¬
tres in iudiciũ cũ seruo tuo. Nã
si iusticia iudiciũ significasset.:
hoc petere ñ poterat qͦd paue¬
bat. Nec moueat qͦd uidici dr̃.
ñ intres in iudiciũ cũ seruo tuo.
Ipse enĩ hanc formã locutiõis
ostendit dicendo. Iudicate int̾
me.⁊ uineã meã. Seqͥt᷑. Quia non
iustificabit᷑ in conspectu tuo oĩs
uiuens. Causa reddita ẽ quare
noluerit ad iudiciũ uenire cũ
dño: ut ñ sola potestatis reue¬
rentia. s etiã ipsa uideat᷑ iusti¬
ciȩ regła formidata. Sic eñi scͥp
tũ uita concludit᷑ : qͥ origmnali
pecc̃o. ñ aqua regenerationis ab¬
luant᷑. obnoxii st̃. Unde & iob ue¬
racissime dicit. Nemo mundus
ante te: nec infans cuiꝰ ẽ unius
diei uita suꝑ terrã. Et in quinqua¬
gesimo psalmo iã dictũ ẽ. Ecce
enĩ in iniquitatibꝰ conceptꝰ srim:
& in delictis peperit me mater

Expanded text:
conspectu tuo omnis vivens. Apconspectu tuo omnis vivens. Apertum est qua voluntate justitiam Domini petebat, qui nunc dicit: Non intres in judicium cum servo tuo. Nam si justitia judicium significasset, hoc petere non poterat quod pavebat. Nec moveat quod Judici dicitur: Non intres in judicium cum servo tuo. Ipse enim hanc formam locutionis ostendit, dicendo: Judicate inter me et vineam meam . Sequitur, quia non justificabitur in conspectu tuo omnis vivens. Causa reddita est quare noluerit ad judicium venire cum Domino; ut non sola potestatis reverentia, sed etiam ipsa videatur justitiae regula formidata. Sic enim scriptum vita concluditur, qui originali peccato nisi aqua regenerationis abluantur, obnoxii sunt. Unde et Job veracissime dicit: Nemo mundus ante te, nec infans cujus est unius diei vita super terram . Et in quinquagesimo psalmo jam dictum est: Ecce enim in iniquitatibus conceptus sum, et in delictis peperit me mater
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ exaud orationẽ sdiis.¬
meã auribꝰ ꝑcipe deprecatio¬
nẽ meã: inueritate tua exau¬
dime in tua iustitia. Nisi altiꝰ
ꝑscrutem᷑ cõmata uersus istiꝰ.
sibi uident᷑ esse contraria. Nã
cũ primũ ꝓpħa petat humi¬
liter. admitti orationẽ suã:
postea se exaudiri in eiꝰ iusti¬
tia dep̃catur. S totũ ad lacri¬
mabilem confessionẽ ꝑtine¬
re ñ dubiũ ẽ: maxime cum
hic psalmꝰ ad humilitatẽ pe¬
nitentiũ ꝓbet᷑ aptatꝰ. Ueritaᷤ
enĩ ⁊ iustitia ipsis ẽ: ne cũ ro¬
gante disceptet. ne ad iudici¬
um illũ trahat. qͥ se hic priꝰ
ipse condẽpnat. Suꝑboᷤ enĩ
dñs ad exam̃ adducit. qͥ se bona
putant habere negotia. Et solus
ille iudiciũ ꝓbatur euadere:
qͥ recurrit ad p̾̃ces. Non enĩ di¬
uina maiestas. austera potesta¬
te seuera ẽ: ut illos uelit affligi
qͥ se hic peccatoꝵ suoꝵ recordati¬
one discruciãt. Nã uide qͥd se.¬
seruo tuo: qm̃ ñ iustificabit᷑ in

Expanded text:
e, exaudi orationem meam; auribus percipe deprecationem meam in veritate tua; exaudi me in tua justitia. Nisi altius perscrutemur, commata versus istius sibi videntur esse contraria. Nam cum primum propheta petat humiliter admitti orationem suam, postea se exaudiri in ejus justitia deprecatur. Sed totum ad lacrymabilem confessionem pertinere non dubium est, maxime cum hic psalmus ad humilitatem poenitentium probetur aptatus. Veritas enim et justitia ipsius est: ne cum rogante disceptet, ne ad judicium illum trahat, qui se hic prius ipse condemnat. Superbos enim Dominus ad examen adducit, qui se bona putant habere negotia; et solus ille judicium probatur evadere, qui recurrit ad preces. Non enim divina majestas austera potestate severa est, ut illos velit affligere qui se hic peccatorum suorum recordatione discruciant. Nam vide quid seservo tuo, quoniam non justificabitur in
Abbreviated transcription (Latin):
dicit. Non ẽ nob̾ colluctatio adu̾s
carnẽ ⁊ sanguinẽ: s aduersus
rectores tenebraꝵ harũ. Dicit
etiã. ad te confugi: quod ili so¬
l faciunt. qͥ eiꝰ iussionibꝰ obse¬
quunt᷑. Adã enĩ postquã inobe¬
diens fuit. dñm refugit: & ił̾o
hic contrario mͦ religiosȩ m̃tis
declarat᷑ indiciũ: qm post rea¬
tũ peccati ñ fugisse dñm. sed
confugisse se dicit ad dnm.
sus errare. qͥ tanti magistri cu¬
piebat esse discipłs. Dic̃ enĩ. do¬
ce me. tanꝗͣ ignarũ. tãꝙͣ inperi¬
tũ. tãꝗͣ nichil de sua uirtute p̃¬
sumentẽ. Quẽ sensũ apłs ponit
cũ dicit. Si qͥs se existimat scire
aliqͥd. nec dũ cognouit quẽ admo¬
dũ eũ oporteat scire. Addidit.
Quia tu es ds m̃s. fida petitio:
cõpetens oratio: a clemente dño
ideo postulare beneficiũ: eo qͦd
ipse sit dñs supplicantis. Sp̃c tu¬

Expanded text:
dicit: Non est vobis colluctatio adversus dicit: Non est vobis colluctatio adversus carnem et sanguinem, sed adversus rectores tenebrarum harum . Dicit enim: ad te confugi, quod illi soli faciunt, qui ejus jussionibus obsequuntur. Adam enim postquam inobediens fuit, Dominum refugit; et ideo hic contrario modo religiosae mentis declaratur indicium, quoniam post reatum peccati non fugisse Dominum, sed confugisse se dicit ad Dominsus errare qui tanti magistri cupiebat esse discipulus. Dicit enim: Doce me, tanquam ignarum, tanquam imperitum, tanquam nihil de sua virtute praesumentcum dicit: Si quis existimat se scire aliquid, necdum cognovit quemadmodum eum oporteat scire . Addidit, quia tu es Deus meus. Fida petitio, competens ratio, a clemente Domino ideo postulare beneficium, eo quod ipse sit Dominus supplicantis.
Abbreviated transcription (Latin):
Causa qͦq seqͥt᷑. q̃ debeat obtine̾.
qñ spes in illũ fuit. qͥ ne scit ꝓba¬
biliter inse decipere confidenteᷤ.
Et intuere ꝙ & alias petitiones
ostendit. qm̃ ħ uia hominibꝰ ha¬
betur incognita. Illiꝰ enĩ lucerna
hoc it̃ ostendit: illiꝰ lum̃ semitas
istas aperit. qͥ illuminat omnẽ
hominẽ uenientẽ in hc̃ mundũ.
sic̃ & in tͥcesimo pͥmo psalmo iã
dictũ ẽ pęnitenti. Intellectũ tͥ
dabo & instruã te: in uia hac qͣ¬
ingredieris. Qua ꝓpt̾ merito ro¬
gat᷑ ꝓpħa. ut ei dñs uiã salutis
ostendat. & sic notã sẽꝑ habeat.
ne de ei corde aliqñ discedat.
Subiungit᷑ qͦq sollẽpnis illa con¬
fessio: qm̃ illud nos postulata me¬
reri facit. si animã nr̃ãm ñ car¬
nali grauamine inclinemꝰ ad
mundũ. s sꝑitali iiuamine le¬
inimicis meis dñe. ad te confugi.
cere uideat᷑ : tam̃ ad demones
inimicos debet referri. qͥ uigit᷑
circũdant fideles. ut eis possint
spẽ diumitatis auferre. sic̃ apłs

Expanded text:
Causa quoque sequitur quae debeat obtinere, quando spes in illum fuit, qui nescit probabiliter in se decipere confidentes. Et intuere quia et alias petitiones ostendit quoniam haec via hominibus habetur incognita. Illius enim lucerna hoc iter ostendit, illius lumen semitas istas aperit qui illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum ; sicut et in trigesimo primo psalmo jam dictum est poenitenti: Intellectum tibi dabo, et instruam te in via hac qua gradieris . Quapropter merito rogat propheta ut ei Dominus viam salutis ostendat, et sic semper notam habeat, ne de ejus corde aliquando discedat. Subjungitur quoque solemnis illa confessio: quoniam illud nos postulata mereri facit, si animam nostram non carnali gravamine inclinemus ad mundum, sed spirituali juvamine leinimicis meis, Domine; ad te confugi. cere videatur, tamen ad daemones inimicos debet referri, qui jugiter circumdant fideles, ut eis possint spem Divinitatis auferre; sicut Apostolus
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ illud. ego sũ pastor bonꝰ. Sic
ꝑ istã cõmunionẽ nominũ scẽ
trinitatis equalitaᷤᷤ sẽꝑ uirtꝰq
declarat᷑. Sp̃s aũ bonꝰ deducet
nos in terrã rectã: qñ corpus
nrm suis regłis subdit: & fit
illis insticutionibꝰ indeuium.
qͦd peccatoꝵ fuerat pͣuitate distor¬
tũ. Sed hoc humana ñ potest
u̾tute cõpleri. Ipse enĩ nos recre¬
ando solꝰ efficit rectos: qui ẽ ꝙ
creare dignatꝰ. Siue t̾rã rectam
illã significat. futuri scħ. ubirec¬
ti ambulabunt. ⁊ cũ dño magna
sẽꝑ exultatiõe gaudebunt. Propt̾¬

Expanded text:
. Sic per istam communionem nominum sanctae Trinitatis aequalitas semper virtusque declaratur. Spiritus autem bonus deducet nos in viam rectam, quando corpus nostrum suis regulis subdit, et fit illis institutionibus indevium, quod peccatorum fuerat pravitate distortum. Sed hoc humana non potest virtute compleri. Ipse enim hos recreando efficit rectos qui est, et creare dignatus. Sive terram rectam, illam significat futuri saeculi, ubi recti ambulabunt, et cum Domino magna semper exsultatione gaudebunt.
Abbreviated transcription (Latin):
ne dñi xp̃i : cuiꝰ ẽ reuera nomi¬
nuis saluare fideliter postulan¬
tes. S cũ grã cõmendet᷑ :⁊ eqͥta¬
tis ibide mirabilit̃ momenta
miscent᷑. Nã quãuis omĩa gratis
donet. iustitia ipsis ẽ. supplican¬
tes uiuificare: quos sp̃s inmun¬
dos crudelit̾ cernit impetere.
Seqͥt᷑. Educes de tͥbulatiõe aiam
meã. Educunt᷑ de tͥbulatiõe. tãꝙͦ

Expanded text:
era nominis salvare fideliter postulantes. Sed cum gratia commendetur, et aequitatis ibidem mirabiliter momenta miscentur. Nam quamvis omnia gratis donet, justitiae ipsius est supplicantes vivificare, quos spiritus immundos crudeliter cernit impetere. Sequitur, educes de tribulatione animam meam. Educuntur de tribulatione tanquam
Abbreviated transcription (Latin):
suarũ memoriã ñ baberet. Op̃a
enĩ dñi dicit. qͥbꝰ cȩlũ terrãq mi¬
rabili dispositiõe fundauit. qͥbꝰ
cũ patriarchis bona fęcit. qͥbus
ppłm ꝑ mare transtulit hebreoꝵ.
Que se dic̃ frequent̃ iterasse: ut
amaritudinẽ mundi suauitas
excluderet lectionis. ¶ͦd exẽplũ
ꝓ maximo remedio positũ debe¬
mus accipere. ut nos quoq simi¬
lis possit medicina saluare. Ex
pandi manꝰ measadte:aĩa mea
sic̃ terra sine aqua tͥ. Licet innu¬
meris locis ꝓpħauerit dñi salua¬
toris aduentũ: hic etiã extensi¬
one manũ. sc̃e crucis designauit
effigiem. Nã qͥ expansis manibꝰ
orat. illã crucẽ redẽptoris imita¬
t᷑: quȩ licet a ꝑfidis iudeis pro
pęna data ẽ. concessa tam̃ est.
credentibꝰ ad salutẽ. Sic & mo¬
yses qñ cũ amalechitis pugna¬
bat effecit. Uincebat cũ manus
expanderet.perdebat. si bra¬
chia remisisset. Seqͥt᷑ cõparatio
iti qua dicit sic animã suã de¬
siderare dm̃. quẽ admodũ solet

Expanded text:
n haberet. Opera enim Domini dicit, quibus coelum terramque mirabili dispositione fundavit, quibus cum patriarchis bona fecit, quibus populum per mare transtulit Hebraeorum; quae se dicit frequenter iterasse, ut amaritudinem mundi suavitas excluderet lectionis. Quod exemplum pro maximo remedio positum debemus accipere, ut nos quoque similis possit medicina salvare. Vers. 6. Expandi manus meas ad te; anima mea sicut terra sine aqua tibi. Licet innumeris locis prophetaverit Domini Salvatoris adventum, hic etiam extensione manuum sanctae crucis designavit effigiem. Nam qui expansis manibus orat, illam crucem Redemptoris imitatur, quae licet a perfidis Judaeis pro poena data est, concessa tamen est credentibus ad salutem. Sic et Moyses, quando cum Amalecitis pugnabat, effecit: vincebat cum manus expanderet, perdebat si brachia remisisset . Sequitur comparatio, in qua dicit sic animam suam desiderare Deum, quemadmodum solet
Abbreviated transcription (Latin):
redigeret᷑ in puluerẽ: & uento su¬
ꝑbiȩ dissipatꝰ. a t̾ra ꝓmissionis
reclderet᷑ alienꝰ. Et ut uelotiꝰ po¬
tuiss audiri. defecisse dicit sp̃m
dicit. Cor meũ cont᷑batũ ẽ in me.
& deseruit me fortitudo mea.
Sequit᷑. Ne auertas faciem tuã
a me: & similis ero descendentib
ĩ lacũ. Auerterat pris faciem suã
ds ꝓpt̾ insolentiã pecc̃oꝵ. Sednẽ
petit ut ad ipsũ respiciat: qr se
conpunctis supplicationibꝰ inch¬
nabat. Conuenit enĩ miscłiȩ
ipsiꝰ ut humiles respiciat : qͥ su¬
ꝑboꝵ corda contẽpnit. Lacum
uero. inferiorẽ locũ intellige̾
debemꝰ inferni: ubi impii et̾na
pena m̃gendi st̃. His gͦ pares
sunt. qͥ diuinã potentiã respuert̃:
⁊ uitiantes illã imaginẽ in qua cre-¬
ati sunt. forma diabolicȩ dãpna¬
tionis induti st̃. Bene aũ dictũ
ẽ descendentibꝰ. qm̃ ad ima mer¬
gunt᷑. qͥ illud intrare merebunt᷑.
petit ergo ne suꝑbis similis fiat.
qͥ peccata sua humili satisfactioe

Expanded text:
pulverem, et vento superbiae dissipatus, a terra promissionis redderetur alienus. Et ut velocius potuisset audiri, defecisse dicit in sedicit: Cor meum conturbatum est in me, et deseruit me fortitudo mea . Sequitur, Ne avertas faciem tuam a me; et similis ero descendentibus in lacum. Averterat prius faciem suam Deus propter insolentiam peccatorum, sed nunc petit ut ad ipsum respiciat, quia se compunctis supplicationibus inclinabat. Convenit enim misericordiae ipsius ut humiles respiciat, qui superborum corda contemnit. Lacum vero inferiorem locum intelligere debemus inferni, ubi impii aeterna poena mergendi sunt. His ergo pares sunt qui divinam potentiam respuerunt, et vitiantes illam imaginem in qua creati sunt, forma diabolicae damnationis induti sunt. Bene autem dictum est, descendentibus, quoniam ad ima merguntur qui illuc intrare merebuntur. Petit ergo ne superbis similis fiat, qui peccata sua humili satisfactione
Abbreviated transcription (Latin):
addidit. Memor fui dierum an¬
tiquoꝵ. Iuste cor ei fuerat tur¬
batũ: qm̃ memor erat ingentiũ
peccõꝵ. Isti st̃ enĩ antiqͥ dies ue¬
teris illi hominis antiqͥtate fusca¬
ti. Nã sic̃ hic nouitas ꝓdit inno¬
centiã uitȩ: sic antiqͥtas scelerata

Expanded text:
Addidit, Memor fui dierum anAddidit, Memor fui dierum antiquorum. Juste cor ejus fuerat turbatum, quoniam memor erat ingentium peccatorum. Ipsi sunt enim antiqui dies, veteris illius hominis antiquitate fuscati. Nam sicut hic novitas prodit innocentiam vitae, sic antiquitas scelera
Abbreviated transcription (Latin):
locauit me in obscuris sic̃ mor¬
tuos scħ. ii anxiatꝰ ẽ in me sp̃s
meus in me turbatũ ẽ cor me¬
um memor fui dierũ antiquoꝵ.
Collocauit deputauit signifi¬
cat. more furentiũ mimicoꝵ.
qͥ sic hominẽ contennunt. otio¬
sũ. quasi iã iudicent ⁊ sepul¬
tũ. In obscuris enĩ reuera collo¬
catꝰ ẽ : qͥ post regni culmina ꝑse¬
cutionis paciebat᷑ inuiriã. Et
sic̃ mortuus scł habitꝰ ẽ : in qͦ
nec ꝓpħ̾alis. nec regni reuerentia.
nec ipse qͦq pat̾nꝰ consideraba¬
tur affectus. Mortui enĩ scħ st̃
qͥ inpecc̃is suis defecisse noscunt᷑.
Et ido uͥ tot honoꝵ iuste se de¬
flet. sic fuisse despectũ. ut cre¬
deret᷑ nullatenꝰ uindicandꝰ. Se¬
quit᷑. Et anxiatꝰ ẽ in me sp̃s m̃s.
in me turbatũ ẽ cor meũ. Anxiꝰ
sp̃c uicinitatẽ pericħ ꝓdit: tur¬
batũ cor. humanã sapientiã
testat᷑ esse confusã: ut spẽ suã
ãpliꝰ in dño reponeret. cũ uiriũ
suarũ confidentiã ñ haberet.

Expanded text:
locavit me in obscuris sicut mortuos saeculi; et anxiatus est in me spiritus meus, in me turbatum est cor meum. Memor fui dierum antiquorum. Collocavit deputavit significat, more furentium inimicorum, qui sic hominem contemnunt odiosum, quasi jam judicent et sepultum. In obscuris enim revera collocatus est, qui post regni culmina persecutionis patiebatur injuriam. Et sicut mortuus saeculi habitus est, in quo nec prophetalis, nec regni reverentia, nec ipse quoque paternus considerabatur affectus. Mortui enim saeculi sunt, qui in peccatis suis defecisse noscuntur. Et ideo vir tot bonorum juste se deflet sic fuisse despectum, ut crederetur nullatenuquitur, Et anxiatus est in me spiritus meus, in me turbatum est cor meum. Anxius spiritus vicinitatem periculi prodit; turbatum cor, humanam sapientiam testatur esse confusam; ut spem suam amplius in Domino reponeret, cum virium suarum confidentiam non haberet.
Abbreviated transcription (Latin):
ego sũ. Cõpleta ẽ illiꝰ leticiȩ pleni¬
tuto mirabilis. In miscdia enĩ dis¬
perdunt᷑ inimiq qñ conpunctio¬
nis studio ab sceleratis cogitatio¬
nibꝰ abstrahunt᷑. Quod ad illos ꝑ¬
tinere ñ dubiũ ẽ. qͥ penas debi¬
tas remedio supplicatiõis euadũt
addidit. Et ꝑdes om̃s qͥ tͥbulant
animã meam: qm̃ seruus tuus¬
ego sũ. Hic iã tẽpore iidicii ꝑ iusti¬
tiã ꝑdendos dicit esse diabolũ
om̃s impios. qͥ in sua obstinatione
moriunt᷑. Quos ad eo dic̃ tͥbulas¬
se animã suã: qr ipse in di serui¬
tio ꝑmanebat. Et necesse ẽ istos
in iuditio perire : qͥ tales animoᷤᷤ
probant᷑ ad sumere. ut innocen¬
tes uiros ido ꝑsequant᷑. quia dĩ
famulos ẽe̾ cognoscunt. Eoce regła
illa penitentis ĩpleta ẽ: ut post
afflictiones erũpnasq crucla¬
biles exultatione conclusasit.
afflictio supplicantiũ. ⁊ feliciũ
cursꝰ ille lacrimarũ. Sed diligen¬
tius ꝑscritandũ ẽ: quid sibi uelit

Expanded text:
 sum. Completa est illius laetitiae plenitudo mirabilis. In misericordia enim disperduntur inimici, quando compunctionis studio ab sceleratis cogitationibus abstrahuntur. Quod ad illos pertinere non dubium est, qui poenas debitas remedio supplicationis evadunt. Addidit, et perdes omnes qui tribulant animam meam, quoniam ego servus tuus sum. Hic jam tempore judicii per justitiam perdendos dicit esse diabolum et omnes impios qui in sua obstinatione moriuntur. Quos ideo dicit tribulasse animam suam, quia ipse in Dei servitio permanebat; et necesse est istos in judicio perire, qui tales animos probantur assumere, ut innocentes viros ideo persequantur, quia Dei famulos esse cognoscunt. Ecce regula illa poenitentis impleta est, ut post afflictiones aerumnasque cruciabiles exsultatione conclusa sit.a est quidem afflictio supplicantium, et felicium cursus ille lacrymarum. Sed diligentius perscrutandum est quid sibi velit
Abbreviated transcription (Latin):
angustũ. O dulcis & admiran¬
da diuerfitas: modo paucls
sententiis salutaria dicere
mͦ magnalia diffusa oratioe
narrare: ut tediosa mortali¬
tas. nec in ipsa cura sustine
tũ uersus psalmꝰ iste conti¬
neat: cũ e diuerso centesimꝰ
ginta sex uersibus ꝓductus
esse monstret᷑. alii qͦ cũ plures
dispari mͦ ꝓ rerũ qualitate
formati sunt. Sed illud indi¬
e uirtutis pulchra modulatio
ex diuersis sonis atq accentibꝰ
unã ꝑfectã fatiunt cantilenã.
Sic & ist psalmi mͦ breues. mͦ
mediocres. mͦ longissimi. in u¬
nũ concentũ suauitate dulcis¬
sima redigunt᷑: siue qͦt crede¬
re dignũ ẽ. futurũ regnum
dñi significatur: ubi diuersa
merita scõꝵ ꝓ actuum quali¬
tate fulgebunt: cũ tam̃ om̃ibꝰ
una beatitudo ⁊ suauitas
eterna prestetur.
titudinẽ copiosã. qͦt etiam
quatuor. animalia. & uigin¬
ti quatuor seniores adoran¬
tes dñm dicunt: quod tot̾
ille cȩlestis exercitus in uoce

Expanded text:
angustum. O dulcis et admiranda diversitas! modo paucis sententiis salutaria dicere, modo magnalia diffusa oratione narrare, ut taediosa mortalitas nec in ipsa cura sustinertum versus psalmus iste contineat, cum e diverso centesimus ginta sex versibus productus esse monstretur, aliique complures dispari modo pro rerum qualitate formati sunt. Sed illud fortcae virtutis pulchra modulatio, ex diversis sonis atque accentibus unam perfectam faciunt cantilenam, sic et isti psalmi modo breves, modo mediocres, modo longissimi, in unum concentum suavitate dulcissima rediguntur. Sive quod credere dignum est futurum regnum Domini significatur, ubi diversa merita sanctorum pro actuum qualitate fulgebunt, cum tamen omnibus una beatitudo et suavitas aeterna praestetur. titudinem copiosam; quod etiam quatuor animalia et viginti quatuor seniores adorantes Dominum dicunt, quod totus ille coelestis exercitus in voce
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ se exaltat humiliabit᷑ ⁊ qͥse
hrimiliat exaltabit᷑. Que sen¬
tentia rerũ sũmas utrasq cõ¬
plectit᷑. In suꝑbia enĩ designat
diabolum: in humilitate uero
dñm xp̃m. Ita sub breuitate
dictoꝵ. ⁊ qͥd desiderare debeãt
homines: & qͥd eis refugere cõ

Expanded text:
qui se exaltat humiliabitur, et qui se qui se exaltat humiliabitur, et qui se humiliat exaltabitur . Quae sententia rerum summas utrasque complectitur. In superbia enim 449 designat diabolum, in humilitate vero Dominum Christum. Ita sub brevitate dictorum, et quid desiderare debeant homines, et quid eos refugere co
Abbreviated transcription (Latin):
uis araiͥs cãpoꝵ pinguiũ
densa ꝓciderit. cuitisq ariiꝰ
semina fecinda cõmiserit.
arboreũ culm̃ solatoriis canti¬
bus letꝰ ascendit: exindeq ui¬
mentis suis. frondea pabula
ramoꝵ de secationibꝰ submi¬
nistrat : ut q̃ labor assiduȩ
seminatioĩs addixerat. copio¬
sa comestione reficiat. Sic
ꝓpħa penitentiȩ laboribꝰ ꝑac¬
tis. sꝑitaliũ gͣduũ. ascensioẽ
subuectꝰ: suauia canticoꝵ no¬
bis alim̃ta transmittit. Totꝰ
enĩ hic psalmꝰ. de mansuetu¬
dine atq humilitate cantat᷑.
eoq fit ut quos labor. p̃mis.¬
se confessionis afflixerat: gło¬
se deuotionis dulcedo refici¬
at. Suscipiamꝰ itaq transmis¬
sũ cibũ . & tanti muneris dona
gustemꝰ: atq utinã boues simꝰ.
qui agrũ dñi nr̃i sulcis regła¬
ribꝰ exaremꝰ. Mem̃to aũ quod
totꝰ hic psalmꝰ ut diximꝰ. ad su¬
ꝑbiã ꝑtinet destruendã: & hu¬
militatẽ modis oĩbꝰ edificandã
sic̃ ⁊ dñs ĩ euangłio dicit. Onũs

Expanded text:
is aratris camporum pinguium densa prosciderit, cultisque arvis semina fecunda commiserit, arboreum culmen solatoriis cantibus laetus ascendit, exinde jumentis suis frondea pabula ramorum desecationibus subministrat; ut quae labor assiduae seminationis addixerat, copiosa comestione reficiat. Sic propheta, poenitentiae laboribus peractis, spiritualium graduum ascensione subvectus, suavia canticorum nobis alimenta transmittit. Totus enim hic psalmus de mansuetudine atque humilitate cantatur; eoque fit, ut quos labor praemissae confessionis afflixerat, gloriosae devotionis dulcedo reficiat. Suscipiamus itaque transmissum cibum, et tanti muneris dona gustemus: atque utinam boves simus qui agrum Domini nostri sulcis regularibus exaremus! Memento autem quod totus hic psalmus ut diximus ad superbiam pertinet destruendam, et humsicut et Dominus in Evangelio dicit: Omnis
Abbreviated transcription (Latin):
ex ipsis maxime pendere
noscuntur. Hierłm indicat᷑
uisio pacis. Dax iniusibilis
citur. Optat gͦ ut ĩ hierłm ui¬
deat cuncta q̃ bona st̃. Aspi-¬
cit᷑ enĩ illic ipse dñs: qͥ & ip¬
sos intuentes et̾nos facit. ⁊ se
iugi perpetuitate demon
optatur: quod eis euenire
posse cognoscitur. S ne hoc
crederes tẽꝑale. additũ ẽ. oĩbꝰ
diebus uitẽ tue ut ineffabi¬
li dono et̾nitatis cumulus
hc̃ uersũ. benedictionibꝰ suis
ut ille qͥ hic timet dñm ude¬
at ĩ illa beatituoine filios
filioꝵ. suoꝵ : qͦd etiã ⁊ spado¬
nibꝰ accidere posse ñ dubiũ ÷
filii st̃ sic̃ iã dictũ ẽ: qͥ sꝑita¬
li doctrina generant᷑. S mi¬
nus gaudii fuerat filios adqͥ¬
sisse spirit̾ales. nͥ etiã ⁊ ipsi
qui docti st̃ alios filios gene¬
rasse iuderentur. Filios eñ
filior significat nepotes. qͦo
ntiq beatis uiris contingere

Expanded text:
ex ipsis maxime pendere ex ipsis maxime pendere noscuntur. Jerusalem indicatur visio pacis. Pax hic invisibilis citur; optat ergo ut in Jerusalem videat cuncta quae bona sunt. Aspicitur enim illic ipse Dominus, qui et ipsos intuentes aeternos facit, et se jugi perpetuitate demonsoptatur, quod eis evenire posse cognoscitur. Sed ne hoc crederes temporale, additum est, omnibus diebus vitae tuae, ut ineffabili dono aeternitatis cumulus hunc versum benedictionibus suis; ut ille qui hic timet Dominum videat in illa beatitudine filios filiorum suorum; quod etiam et spadonibus accidere posse non dubium est. Filii sunt sicut jam dictum est qui spirituali doctrina generantur. Sed minus gaudii fuerat filios acquisiisse spirituales, nisi etiam et ipsi qui docti sunt, alios filios generasse viderentur. Filios enim filiorum significat nepotes, quod utique beatis viris contingere
Abbreviated transcription (Latin):
sic benedicet᷑ om̃is homo qͥti¬
met dñm. Secuta ẽ beati illi
qͥ timet dñm. ꝑfecta conclusio.
ã cũ dicit sic̃ benedicetur:
significat sic̃ suꝑiꝰ constat ex¬
positũ. Sic enĩ meretur bene¬
dici: qui suũ timet auctorẽ:
quia formidare desinit inania.
qui casto drĩi timore cõpletur
W uide ordinẽ dictoꝵ. Ait
enĩ priꝰ. Eoce sic benedicetur
oĩs homo. Et ne sibi hanc be.¬
nedictionẽ usurparent con¬
tumaces ac fatui: addidit qͥ
ex syon : & utdeas q̃ bona sũt
Uenit ad scłm menbrũ. ubi
pietate scĩssima illos postulat
benedic. qͥ ad om̃e bonũ stu¬
diũ dñi timore flãmant᷑ ut
agnoscamꝰ quã sit timor iste
ꝓficuus : cui benedictis scã ge
re dignatꝰ ẽ. ⁊ ꝓ nominis sui
qualitate. tanꝗͣ pastori obti.¬
mo sẽꝑ ascribitur. Syon enĩ
sicut sepe dictũ ẽ. int̃p̃tatur
specłatio. Sequitur. Et uide¬
as q̃ bona st̃ ĩ hierłm. Nleces¬
se nob̾ ẽ ista uerba frequent̃
exponere: q positi sensus

Expanded text:
c benedicetur omnis homo qui timet Dominum. Secuta est beati illius qui timet Dominum perfecta conclusio. Nam cum dicit: Sic benedicetur, significat sicut superius constat expositum, sic enim meretur benedici, qui suum timet auctorem, qui formidare desinit inania, qui casto Domini timore completur. Et vide ordinem dictorum; ait enim prius: Ecce sic benedicetur omnis homo; et ne sibi hanc benedictionem usurparent contumaces ac fatui, addidit, qui ex Sion, et videas quae bona sunt Venit ad secundum membrum, ubi pietate sanctissima illos postulat benedici, qui ad omne bonum studium Domini timore flammantur, ut agnoscamus quam sit timor iste proficuus, cui benedictio sancta gemre dignatus est, et pro nominis sui qualitate tanquam pastori optimo semper ascribitur. Sion enim sicut saepe dictum est interpretatur speculatio. Sequitur, et videas quae bona sunt in Jerusalem. Necesse nobis est ista verba frequenter exponere, quia positi sensus
Abbreviated transcription (Latin):
nrã ercepto tac̾tu ñ capiunt.¬
& ideo caput nr̃m recte pos.¬
sumꝰ dicere. quẽ decernimꝰ se¬
qui. Terrã uero copiosã dicit.
que peccatores habundant᷑ enu¬
trit. quasi messẽ germenq ui.
rens fuit turbulenta ꝑseqitio
in uia. id est in hac uita dũ cor¬
pore ꝑtulit. Sed dũ inia d̾r
inlata uis ostendit᷑. & uelocissi¬
mus transitꝰ indicat᷑ ꝑ quã iti¬
nerantes uehi solent ad aliam
mansionẽ. Ipse ẽ aũt qͥ audiuit
sede ad dextris meis: ipse cui
dicit᷑ tu es sacerdos in ȩt̾num
scłm ordinẽ melchisedech. Ipse
qͥ conquassat capita peccatoꝵ:
nis datũ est nom̃ qͦo ẽ supra
omne nom̃: ut in nomine etꝰ
omne genu flectat᷑ cȩlestiũ. ter¬
restriũ. & infernoꝵ. Audis pas¬
sum pagane. uel uidee. lege &
ipsũ esse futurũ iudicẽ: ut con¬
tremiscas omĩpotentẽ dm̃ qui
hominẽ uidicas negligendũ.¬

Expanded text:
nostra excepto tactu non capiunt. Etnostra excepto tactu non capiunt. Et ideo caput nostrum recte possumus dicere, quem decernimus sequi. Terram vero copiosam dicit, quae peccatores abundantes enutrit, quasi messem germenque vitrens fuit turbulenta persecutio in via, id est in hac vita dum corpore pertulit. Sed dum in via dicitur, illata vis ostenditur, et velocissimus transitus indicatur, per quem itinerantes vehi solent ad aliam mansionem. Ipse est autem qui audivit, Sede a dextris meis; ipse est cui dicitur, Tu es Sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedech; ipse qui conquassat capita peccatorum;  quod est super omne nomen, ut in nomine ejus omne genu flectatur coelestium, terrestrium et infernorum . Audis passum, pagane vel Judaee, lege et ipsum esse futurum judicem, ut contremiscas omnipotentem Deum, qui hominem judicas negligendu
Abbreviated transcription (Latin):
popłos iudicari. perhibet ꝓpt̾
peccata cõmunia. Utriq tam̃ a
suis intentionibꝰ felicit cadunt.
dũ a pͥori malignitate bono ꝓpo¬
sito conuersionis abscedunt. Et
considera quomodo hic dicitur
iudicare. ut impleat ruinas.
Implet enĩ ruinas: qñ de cordi¬
bus humanis facit peocata cor¬
ruere: delictaq noxia emen¬
datione saluberrima disperire.
Quod ꝑ illud exẽplũ potest in¬
telligi. ubi ait. Destrues eos. &
ñ edificabis illos. Quod utiq
ñ diceret᷑ nͥ destruerent᷑ aliqͥ.
prosperius innouandi. Seqͥcur.
Conquassauit capita multa in
terra copiosa. Capita illoꝵ utiq
diabolũ diuersis sequunt᷑ erro¬
ribus. cũ fuerint correcti capiti
suo sine dubitatione quassant᷑.
saput uero dicit᷑ sublime atq
honorabile culmen corporis
nr̃i appellatũ a capiendo: qͦt
sensus nr̃os capiat uniuersos.
idest uisũ. auditũ. gustũ olfactũ.
tactũ. quod utiq alia menbra

Expanded text:
populos judicari perhibet propter populos judicari perhibet propter peccata communia; utrique tamen a suis intentionibus feliciter cadunt, dum a priore malignitate bono proposito conversionis abscedunt. Et considera quomodo hic dicitur, judicare ut impleat ruinas. Implet enim ruinas, quando de cordibus humanis facit peccata corruere, delictaque noxia emendatione saluberrima disperire. Quod per illud exemplum potest intelligi, ubi ait: Destrues eos, et non aedificabis eos ; quod utique non diceretur, nisi destruerentur aliqui prosperius innovandi. Sequitur, conquassabit capita multa in terra copiosa. Capita illorum utique diabolum diversis sequuntur erroribus, cum fuerint correcti, capite suo sine dubitatione quassantur. Caput vero dicitur sublime atque honorabile culmen corporis nostri, appellatum a capiendo, quod sensus nostros capiat universos, id est visum, auditum, gustum, 380 olfactum, tactum, quod utique alia membra
Abbreviated transcription (Latin):
dextris tuis confregit. in die irȩ
suȩ reges. Quod pat̾ dicit᷑ fecis¬
se. hoc & filiũ. hoc & sp̃m sc̃m
sine dubio constat operatũ. Il¬
lud autẽ mouere potest. cum
in psalmi huiꝰ initio. pat̾ dixe¬
rit filio. sede ad dextris meis:
nunc iterũ ꝓpha dicit. ad dex¬
tris filii patris operatã fuisse
uirtutẽ. Quod ideo dictũ ẽ. ut
cũ hec uicissitudo ȩqualis ponit᷑.
maius hic aut minꝰ aliqͥd nullo
modo sentiat᷑. Reges confregit.
illos significat de qͥbus sccłs psal¬
mus ait. adstiterunt reges terrȩ
& pͥncipes conuenerunt in unũ
aduersus dñm & aduersus xp̃m
eius. Hos confregit. quando suꝑ¬
biã eoꝵ. om̃ipotentiȩ suȩ uͥtute
ꝓstrauit: quia nͥ fuissent confract
in malitiȩ suȩ utiq noxio rigore
constiterant. Iudicauit innationibꝰ
ĩpleuit ruinas: conquassauit capita
multoꝵ. in terra copiosa. Propͥe¬
tates intuere uerboꝵ. Reges con¬
fringendos. in superiori uersu
dixit ꝓpt̾ suꝑbiã tirannicã. nc̃

Expanded text:
dextris tuis: confregit in die irae suae reges. Quod Pater dicitur fecisse, hoc et Filium, hoc et Spiritum sanctum sine dubio constat operatum. Illud autem movere potest, cum in psalmi hujus initio Pater dixerit Filio: Sede a dextris meis; nunc iterum propheta dicit a dextris Filii Patris operatam fuisse virtutem. Quod ideo dictum est, ut cum haec vicissitudo aequalis ponitur, majus hic aut minus aliquid nullo modo sentiatur. Reges confregit, illos significat de quibus secundus psalmus ait: Astiterunt reges terrae, et principes convenerunt in unum adversus Dominum et adversus Christum ejus . Hos confregit, quando superbiam eorum omnipotentiae suae virtute prostravit: quia nisi fuissent confracti, in malitiae suae utique noxio rigore constiterant. Vers. 7. Judicabit in nationibus, implebit ruinas, conquassabit capita multa in terra copiosa. Proprietates intuere verborum. Reges confringendos in superiore versu dixit propter superbiam tyrannicam, nunc
Abbreviated transcription (Latin):
rationẽ aut̃ eiꝰ qͥs enarrabit :
Mira breuitas & sufficiens ꝓ nr̃a
infirmitate mensura: quia nec
plus possumꝰ capere: & hoc ha¬
bunde sufficit utiq credidisse.
ante luciferũ cũ dicit: inmen¬
sitatẽ ęt̃nitatis ostendit. Luci¬
fer enĩ ꝓ omĩbꝰ stellis ponit᷑.
quasi ã parte totũ qͥdem signi¬
ficat esse uenturũ. & ut osten¬
deret incõprehensibile. nescio
qͥd dicit priꝰ esse genitũ. antequã
illud existeret. quod solet uen¬
turũ diem scło nuntiare. Non
enĩ potest principiũ eiꝰ cõpre¬
hendi: a quo cuncta creata sut.
Nc̃ ad tertiȩ partis ueniamꝰ ini¬
tium: in qua iterũ ꝓpħa loqͥt᷑.¬

Expanded text:
rationem autem ejus quis enarrabit ? rationem autem ejus quis enarrabit ? Mira brevitas, et sufficiens pro nostra infirmitate mensura: quia nec plus possumus capere, et hoc abunde sufficit utique credidisse. Ante luciferum cum dicit, immensitatem aeternitatis ostendit. Lucifer enim pro omnibus stellis ponitur, quasi a parte totum, qui diem significat esse venturum. Et ut ostenderet incomprehensibile nescio quid, dicit prius esse genitum antequam illud existeret quod solet venturum diem saeculo nuntiare. Non enim potest principium ejus comprehendi, a quo cuncta creata sunt. Nunc ad tertiae partis veniamus initium, in qua iterum pro
Abbreviated transcription (Latin):
tione ꝑstringit᷑. Narratio ineffa¬
bilis. intellectꝰ inconprehensibi¬
lis cogitatio supͣ creaturarũ oni¬
rat sensũ: & tam̃ nobis se ꝓ ut ca¬
pere potuissemꝰ indulgens. Us̃
enĩ ȩt̃nꝰ atq incõmutabilis in
suanatura ꝑmanens: dignatꝰ
ẽ adsumere humanitatẽ nr̃am.
ut ueterẽ hominẽ innouaret.
ut de mortali faceret in morta¬
lem. de peccatore iustũ. de ali¬
enato sui regni iuberet esse par¬
ticipẽ: ne imaginẽ suã in confi¬
tentibꝰ pateretur perire pius
quã adnichilare uoluit cru¬
delis inimicus. Nunc ad uer¬
sus istiꝰ exponenda uerba ue¬
niamꝰ. Dicit enĩ pat̃ ad filiũ.
Ex utero genuite: idest ex ar¬
chano substantiȩ meȩ. ex ipsa
scilicet ditate. Totũ ex toto.
omĩpotentẽ de onũpotente.
lum̃ ex lumine. sũmũ ex sũ¬
mo. quod nulla inuestigatio.
nullus sensus possit attͥingere.
Nã quẽ admodũ ualeat compre¬
hendi. de qua scriptũ ẽ. bene¬

Expanded text:
tione perstringitur. Narratio ineffatione perstringitur. Narratio ineffabilis, intellectus incomprehensibilis, 379 cogitatio supra omnium creaturarum virat sensum; et tamen nobis se, prout capere potuissemus, indulgens. Deus enim aeternus atque incommutabilis in sua natura permanens, dignatus est assumere humanitatem nostram, ut veterem hominem innovaret, ut de mortali faceret immortalem, de peccatore justum, de alienato sui regni juberet esse participem: ne imaginem suam in confitentibus pateretur perire pius, quam annihilare voluit crudelis inimicus. Nunc ad versus istius exponenda verba veniamus. Dicit enim Pater ad Filium: Ex utero genui te, id est ex arcano substantiae meae, ex ipsa scilicet deitate, totum ex toto, omnipotentem de omnipotente, lumen ex lumine, summum ex summo, quod nulla investigatio, nullus sensus possit attingere. Nam quemadmodum valeat comprehendi, de qua scriptum est: Gene
Abbreviated transcription (Latin):
uidebunt. & de impiis legit᷑. Tol¬
lat᷑ impius: ne uideat głam dĩ.
Om̃s enĩ uidebunt filiũ homi¬
nis. uidicare uiuos & mortuos.
sed ditatẽ ipsiꝰ soli beacissimi
contuent᷑. Ubi sunt illi qͥ ȩtiam
nẽ duas naturas in xp̃o dño
minime confitent᷑. Peccator ui¬
det humanitatẽ: beatꝰ conspicit
simul & ditatẽ. Quod si una es¬
set ut confingunt natura. ñ
poterant peccatores carnẽ quã
conpunxerunt. in resurrectione
solam respicere. & ditatẽ ipsius
parit̃ ñ uidere. Splendores aũt
scõꝵ sunt : quando in resurrecti¬
one lucebunt sicut angłi d̃ĩ. Et
ita purificati atq ꝑspicui erunt :
ut illã maiestatẽ queant cordis
oculi intueri Illud enĩ lum̃ nͥ in
meliꝰ mimitati uidere ñ possunt.
sicut dicit apłs. Om̃es resurgemꝰ:
ante luciferũ genui te. Postquã
dixit in splendoribꝰ scõꝵ filium
esse genitũ: nc̃ de eiꝰ scã genera¬
tione dicturꝰ ẽ. Que licet sit me¬
narrabilis. aliqua tam̃ cõmemora¬

Expanded text:
legitur: Tollatur impius, ne videat gloriam Dei . Omnes enim videbunt Filium hominis judicare vivos et mortuos, sed deitatem ipsius soli beatissimi contuentur. Ubi sunt illi qui etiam nunc duas naturas in Christo Domino minime confitentur? Peccator videt humanitatem, beatus conspicit simul et deitatem. Quod si una esset ut confingunt natura, non poterant peccatores carnem quam compunxerunt in resurrectione solam respicere, et deitatem ipsius pariter non videre. Splendores autem sanctorum sunt, quando in resurrectione lucebunt sicut angeli Dei, et ita purificati atque perspicui erunt, ut illam majestatem queant cordis oculis intueri. Illud enim lumen nisi in melius immutati videre non possunt, sicut dicit Apostolus: Omnes resurante luciferum genui te. Postquam dixit in splendoribus sanctorum Filium esse genitum, nunc de ejus sancta generatione dicturus est, quae, licet sit inenarrabilis, aliqua tamen commemora
Abbreviated transcription (Latin):
precordiis: ubi dñs requiescit. e
quȩ ẽ int̾ hereticoꝵ ac suꝑsticio¬
nũ rabiem in isto scło constituta.
hactenꝰ de natura d̾itatis & hu¬
manitatis eiꝰ ꝓpħa locutꝰ ẽ. Nunc
scde partis discutiamꝰ initiũ. Te
cũ principiũ indie uirtutis tuę
in splendoribꝰ scõꝵ. Uenit ad scđm
caput. ubi ꝑhos duos uersus. uer¬
ba patris. accipienda sunt: ut fas
fuit de generatione filii scã locu¬
turi. Nã ut coȩt̾nitatẽ eiꝰ euident̃
ostenderet: dicit ompc pat̾ de om¬
nipotente filio suo. Tecũ pͥncipiũ
in die uirtutis tuȩ. Nã & ipse pat̾
principiũ ẽ: ut ẽ illud. In prin¬
cipio erat uerbũ. filiꝰ qͦq in euan

Expanded text:
praecordiis, ubi Dominus requiescit, empraecordiis, ubi Dominus requiescit, emquae est inter haereticorum ac superstitionum rabiem in isto saeculo constituta. Hactenus de natura deitatis et humanitatis ejus propheta locutus est, nunc secundae partis discutiamus initium. Ve principium in die virtutis tuae in splendoribus sanctorum. Venit ad secundum caput, ubi per hos duos versus verba Patris accipienda sunt, ut fas fuit de generatione Filii sancta locuturus. Nam ut coaeternitatem evidenter ostenderet, dicit omnipotens Pater de omnipotente Filio suo: Tecum principium in die virtutis tuae. Nam et ipse Pater principium est, ut est illud: In principio erat
Abbreviated transcription (Latin):
giȩ potestatis qͣ sustentant᷑ fide¬
les. affligunt᷑ increduli. terrent᷑
ingrati. & ut ostenderet filiũ cu¬
iuslibet rei indigentiã ñ habere.
tuȩ dixit. qr potestas illi ditatis
suȩ ꝓpria atq ȩt̾na est. Sed
ut hoc manifestiꝰ possis aduer¬
tere addidit. Hanc uͥgã emit¬
tet dñs ex syon: qͥ est utiq om̃pc¬
loqui de potestate & maiesta¬
te filii. Quid iã dicente possit
imbii. ħ nec ipsi credat auctori: dd¬
didit. Et dñaberiᷤ ĩmedio inimicoꝵ tuor
Exposuit emissau̾tutᷤ uͥga qͥd faciet: scillcs
ut dñeris in medio inimicoꝵ
tuoꝵ. Considera clementissimũ
uerbũ: ut hic xp̃m supra inimi¬
cos dñari dixerit ñ uindicare:
quia tunc illis dñat᷑. qñ ad ip¬
sũ delinquentiũ turba conuer¬
titur. Alit̾ enĩ dñat᷑ fidelibus:
alit̾ regnat ingratis. Istos bene¬
ficus & correctione educat: illos
uindictȩ districtione ꝑcellit. In
medio autẽ dixit in anima. in

Expanded text:
giae potestatis, qua sustentantur fidegiae potestatis, qua sustentantur fideles, affliguntur increduli, terrentur ingrati. Et ut ostenderet Filium cujuslibet rei indigentiam non habere, tuae dixit, quia potestas illa deitatis suae propria atque aeterna est. Sed ut hoc manifestius possis advertere, addidit, hanc virgam emittet Dominus ex Sion, qui est utique omniloqui de potestate et majestate Filii. Quo jam dicente possit imbui, si nec ipsi credat auctori? Addidit, et domina beris in medio inimicorum tuorum. Exposuit emissa virtutis virga quid faciet, scilicet ut domineris in medio inimicorum tuorum. Considera clementissimum verbum, ut hic Christum supra inimicos dominari dixerit, non vindicare: quia tunc illis dominatur, quando ad ipsum delinquentium turba convertitur. Aliter enim dominatur fidelibus, aliter regnat ingratis: istos beneficiis et correctione educat, illos vindictae districtione percellit. In medio autem dixit, in anima, in
Abbreviated transcription (Latin):
peperit filiũ suũ primogenitũ.
quasi uͦ post partũ eã cognoue¬
rit. quȩ uirgo ꝑmansit. Hoc etiã
suo loco repetita cura tracta¬
uimꝰ. Quod idioma idest ꝓpriũ
scripturȩ diuinȩ possumꝰ nun¬
cupare. Pedes aut̃ dñi stabilitas
ȩt̃na significat᷑: ubi ille tanquã¬
uestigus positis omĩpotentiȩ suȩ
uirtute consistit. His pedibus
constat esse subdendos. qͥ coti¬
die uitioꝵ contrarietate dere¬
licta reuertunt᷑ ad dñm: & tan¬
quã scabellũ pedibꝰ ita eiꝰ prȩdi¬
cationibꝰ inclinant᷑. O beatũ scan¬
nũ: qͦd pedibꝰ sc̃ĩs apponit᷑. Su¬
pra om̃ia regna eue hit᷑: cui
subiectio tanta prestat᷑. Nã cũ
sedenti ad dexterã scabellum
subdit᷑ sine dubio de illis inimi¬
cis dicit᷑ qui conuersi ad dexte¬
ris in medio inimicoꝵ tuoꝵ. &
hunc uersũ ꝓpħa loqͥt᷑ ex ꝑsona¬
sua laudem in eo offerens dño
xp̃o. Uirga uirtutis ẽ sceptrũ re¬

Expanded text:
peperit filium suum primogenitum : peperit filium suum primogenitum : quasi vero post partum eam cognoverit, quae virgo permansit. Hoc etiam suo loco repetita cura tractabimus; quod idioma, id est proprium, Scripturae divinae possumus nuncupare. Per pedes autem Domini stabilitas aeterna significatvestigiis positis, omni potentiae suae virtute consistit. His pedibus constat esse subdendos, qui quotidie vitiorum contrarietate derelicta, revertuntur ad Dominum, et tanquam scabellum pedibus, ita ejus praedicationibus inclinantur. Sine dunum quod pedibus sanctis apponitur, supra omnia regna evehitur, cui subjectio tanta praestatur. Nam cum sedenti ad dexteram scabellum subditur, sine dubio de illis inimicis dicitur, qui conversi ad dexteris in medio inimicorum tuorum. Et hunc versum propheta loquitur ex personasua, laudem in eo offerens Domino Christo. Virga virtutis est sceptrum re
Abbreviated transcription (Latin):
maiestate cõplectit᷑ Aã qͦd
dicit filio dexterã datã. non
ut maiorẽ quisquã credere
debuisset. sed ne arrian mino¬
rẽ sicut p̃dicant concepto sce¬
lere mentirent᷑. adiecit. Donec
ponã inimicos tuos. scabellũ pe¬
dũ tuoꝵ. Scabellũ dictũ ẽ ab
eo qͦd scandat᷑. idest ascendat᷑.
& considera qͦd hic donee fini¬
tũ ꝓ infinito sit positũ: quasi
uero ad dexterã patris ñ essẽt
ille sessurus postquã inimici
ipsius ut scabellũ pedibus eiꝰ
fuerint inclinati. Usus enĩ scrip¬
turȩ diuinȩ ẽ uerbũ istud. &
ꝓ breui tẽpore dicere. & ꝓ et̃¬
nitate deꝓmere. Temporalit᷑.
ut est illud hieremiȩ. Clau¬
de hostiũ tuũ pusillũ. donec
transeat ira dñi. Donec aũt
& alibi sicut hic significat tẽ¬
pus ȩternũ. Nã sic in centesimo
uicesimo scđo psalmo dictur
ẽ. Ita oculi nostri ad dñm de¬
um nostrũ donec misereat᷑ nob̃.
de ioseph: ñ cognouit eã donec

Expanded text:
majestate complectitur? Nam quod majestate complectitur? Nam quod dicit Filio dexteram datam, non ut majorem quisquam credere debuisset, sed ne Ariani minorem sicut praedicant concepto scelere mentirentur. Adjecit, donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum. Scabellum dictum est ab eo quod scandatur, id est ascendatur. Et considera quod hic donec, finitum pro infinito sit positum; quasi vero ad dexteram Patris non est ille sessurus, postquam inimici ipsius ut scabellum pedibus ejus fuerint inclinati. Usus enim Scripturae divinae est verbum istud et pro brevi tempore dicere, et pro aeternitate depromere. Temporaliter, ut est illud Isaiae: Claude ostium tuum pusillum, donec transeat ira Domini . Donec autem et alibi, sicut hic, significat tempus aeternum; nam sic in centesimo vigesimo secundo psalmo dicturus est: Ita oculi nostri ad Dominum Deum nostrum, donec misereatur nobis novit eam donec
Abbreviated transcription (Latin):
bis. Hic aũt dñs dicit᷑ dauid
sccłm cłitatẽ. qua creator. ipsiꝰ¬
ẽ. Quod etiã in hac nr̃a con¬
uersatione hodieq contin¬
git: ut filiꝰ ep̃c factꝰ patris
sui pat̃ uocetur: ñ nascendi
ordine. s honore. Illud eni qͦd na¬
tũ ẽ ex semine dauid: sic ho¬
noratũ. sic magnificatũ est.
ut esset idem & dñs dauid
& filiꝰ. Seqͥt᷑. Sede ad dextris
meis. Uictore filio & ꝑ scãm
incarnationẽ totiꝰ mundi tri¬
umphatori. post resurrectio¬
nis grãm honorabilis conses¬
sus offert᷑. ut ꝑ hunc sitũ sus¬
ceptȩ humanitatis głia decla¬
retur. Nã uerbũ hoc illud de¬
signat. ut caput nr̃m ad pats
cognosceret᷑ dexterã collocatũ.
inqua parte ponendi sunt.
qͥ a ꝑfidis diuinitatis mue¬
re segregant᷑. ꝓpt̾ illud pat̾
uolo ut ubi sũ ego. ibi sint &
hi mecũ. Nã si naturã dĩtatis
excogites. quẽ locũ potest ha¬
bere partis sinistrȩ uel dex¬
trȩ. qͥ omĩa ubiq plenissima

Expanded text:
. Hic autem Dominus dicitur David, secundum deitatem qua creator est ipsius; quod etiam in hac nostra conversatione hodieque contingit, ut filius episcopus factus, patris sui pater vocetur, non nascendi ordine, sed honore. Illud enim quod natum est ex semine David sic honoratum, sic magnificatum est, ut esset idem et Dominus David et filius. Sequitur, Sede a dextris meis. Victori Filio et per sanctam incarnationem totius mundi triumphatori, post resurrectionis gloriam honorabilis consessus 378 offertur, ut per hunc situm susceptae humanitatis gloria declaretur. Nam verbum hoc illud designat, ut Caput nostrum ad Patris cognosceretur dexteram collocatum: in qua parte ponendi sunt qui a perfidis Divinitatis munere segregantur, propter illud: Pater, volo ut ubi sum ego, ibi sint et hi mecum . Nam si naturam deitatis excogites, quem locum potest habere partis sinistrae vel dextrae qui omnia ubique plenissima
Abbreviated transcription (Latin):
Est eciã psalmꝰ iste apud hebrȩ¬
os alfabeti ordine decoratꝰ. qͥ ꝑ
capita commatũ siue diuisionũ
primꝰ cunctis licteris annotat᷑
illos nobis iustos indicans. qui
diuina gr̃a tͥbuente ꝑfectis uir¬
tutibꝰ elucescunt. Nã sicut supe¬
riores psalmi alfabetodes. quas¬
dam litteras minus habentes.
illos designant. qͥ ñ ad eo uniuer¬
sis meritis repleti sunt : sed tam̃
in scõ concilio habitare noscunt᷑.
ita & isti cõpletis litteris omĩbus
ercellentiũ merita uident᷑ in¬
dicare iustor. Est & alia causa
ut pat̾ hylarius dicit. positi
huius alfabeti. Scimꝰ paruulos
& rudes ꝑ litteras erudiri. ut
sapientiȩ p̃cepta conquirant.
Sic huiꝰ modi psalmi pueris &
incipientibꝰ dant᷑. ut primordia
eoꝵ quasi qͥbusdam elemen.¬
tis docentibus instruant᷑. Nã
quãuis quosdã & sine literis
scripturas diuinas didicisse le¬
gerimꝰ. facilior tam̃ res ẽ di gr̃ã

Expanded text:
Est etiam psalmus iste apud HebraeEst etiam psalmus iste apud Hebraeos alphabeti ordine decoratus, qui per capita commatum sive divisionum primus cunctis litteris adnotatur: illos nobis justos indicans, qui divina gratia tribuente perfectis virtutibus elucescunt. Nam sicut superiores psalmi alphabetodes quasdam litteras minus haillos designant qui non adeo universis meritis repleti sunt, sed tamen in secundo concilio habitare noscuntur. ita et isti, completis litteris omnibus, excellentium merita videntur indicare justorum. Est et alia causa, ut Pater Hilarius dicit , positi hujus alphabeti: Scimus parvulos et rudes per litteras erudiri, ut sapientiae praecepta conquirant; sic hujusmodi psalmi pueris et incipientibus dantur, ut primordia eorum quasi quibusdam elementis docentibus instruantur. Nam quamvis quosdam et sine litteris Scripturas divinas didicisse legerimus, facilior tamen res est Dei gratia
Abbreviated transcription (Latin):
ñ uiuit ds̃. si una facta ẽ na¬
tura que uiuit : Sed ẽ aliud
uidelicet quod uiuit do: utiq
quod mortuũ est semel pecca¬
to. Audis deniq sedet ad dex¬
terã patͥs. & dubitas eũ retine¬
re. qͦd humanitat ełꝰ potest so¬
lũmodo conuenire: Permitti
tali nomine nuncupari: cũ in
duabꝰ naturis adunatis atq ꝑ¬
quoties iħm xp̃m unius esse
naturȩ dicitis. totiens eũ filiũ
scẽ unginis abnegatis. Et uide
psaloiꝰ .ex. Aueliua.
uãuis hoc nom̃ laudis
generale esse uideat᷑:
¶tam̃ ibi maxime apponitur.
ubi magna exultatione gau¬
detur. Laudat enĩ dominũ po¬
pulus suus. qͥ a mundi clade
liberatur uitioꝵ nescit susti¬
nere seruitiũ. Que laus futurȩ
sigurã noscit᷑ portare letitiȩ:
ubi dñs a fidelibꝰ siuis. absq int̾¬
missione conspicit᷑. & sine fine
laudat᷑. sicut in alio psalmo le¬
gitur. Beati qͥ habitant in domo
tua in scła scłoꝵ laudabunt te.

Expanded text:
non vivit Deus, si una facta est nanon vivit Deus, si una facta est natura quae vivit? Sed est aliud, videlicet quod vivit Deo, utique quod mortuum est semel peccato. Audis denique, Sedet ad dexteram Patris, et dubitas eum retinere quod humanitati ejus potest solummodo convenire? Permittittali nomine nuncupari, cum in duabus naturis adunatis atque perquoties Jesum Christum unius esse naturae dicitis, toties eum filium sanctae Virginis abnegatis. Et videtPSALMUM CX. Alleluia. Quamvis hoc nomen laudis generale esse videatur, tamen ibi maxime apponitur, ubi magna exsultatione gaudetur. Laudat enim Dominum populus suus, qui a mundi clade liberatus, vitiorum nescit sustinere servitium. Quae laus futurae figuram noscitur portare laetitiae, ubi Dominus a fidelibus suis absque intermissione conspicitur et sine fine laudatur, sicut in alio psalmo legitur: Beati qui habitant in domo tua: in saecula saeculorum laudabunt te .