comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qͦ hunc psalinũ. qͥ carnẽ dñi dicunt
& diuinitate᷑ uniꝰ eẽ. nature. Quos
merito cȩlestis orator ambrosiꝰ in libro
de mnearnatione dñi increpat dicens:
Quȩ taritum sacrilegiũ inferna uomu¬
er̾unt: Lam tolerabiliores sunt arriani.
quoꝵ ꝑ istos ꝑfidie ipsius robur ado¬
lescit. ut maiore contentione asserant
temptauerunt. & cet̾a quȩ locus iste
noscitur continere mirabilis. Quaꝓpt̾
intelligant illis se scelestiores potissimũ
dictos. qͦs a se uniuersalis ȩccłia reddit
extraneos. Non inmerito. Nam cum
uerbum caro factum xp̃i nom̃ accepe¬
rit. aliudq sit uerbum aliud caro in
una natura positus. sicut ipsi uolunt
dici. xp̃c ñ potest inueniri. Nequior
ꝑfidia ni fallor. cunctis heresib. Nã
cum diuerse particulatim tangant
maiestatis iniuiriam. hec sola ꝓhdolor
ausa est psumere. unde & ipsum nom̃
fidei nr̃e nitat᷑ funditꝰ arrogare. Sci¬
endum sane hunc psalmũ zextũ esse

Expanded text:
quoque hunc psalmum, qui carnem Domini dicunt quoque hunc psalmum, qui carnem Domini dicunt et divinitatem unius esse naturae; quos merito coelestis orator Ambrosius in libro de Incarnatione Domini increpat dicens: Quae tantum sacrilegium inferna vomuerunt? Jam tolerabiliores sunt Ariani, quorum per istos perfidiae ipsius robur adolescit; ut majore contentione asserant tentaverunt, et caetera quae locus ipse noscitur continere mirabilis. Quapropter intelligant illis se scelestiores potissimum dictos, quos a se universalis Ecclesia reddit extraneos. Non immerito; nam cum Verbum caro factum Christi nomen acceperit, aliudque sit Verbum, aliud caro: in una natura positus sicut ipsi volunt dici Christus, non potest inveniri nequior perfidia nisi fallor cunctis haeresibus. Nam cum diversae particulatim tangant majestatis injuriam, haec sola proh dolor! ausa est praesumere, unde et ipsum nomen fidei nostrae nitatur funditus abrogare. Sciendum sane hunc psalmum sextum esse
Abbreviated transcription (Latin):
tutib nr̃is. Tempꝰ illud significat.
quando tentꝰ & traditꝰ est a turba iudaor
quando flagellis cesus a preside. demen¬
tium uideoꝵ sputa sustinuit. Tunc
enim si uoluisset diuinitas ista repelle¬
re. om̃is aduersitas confracta cecidisset.
S distulit miraculũ suę potestatis osten¬
dere. ut dispensatum ordinẽ ꝓficuȩ
passionis impleret. Hoc & fidelibus
usu ꝓuenit. cum ad ꝓbationem suam
diuersis cladib affliguntur. Da no¬
bis auxilium de tribulatione. & uana
silus hominis. Hic cum membris
sius dñi clamat humanitas. ut de
tribulationib istius mundi resur¬
rectionis securitas concedatur. quatinꝰ
tandẽ aliquando tempestas huiꝰ scłi
conquiescat. Non enim auxiliũ petit
de deliciis s de tribulatione. unde ho¬
minib ꝑ diuinam clementiã nouit
ꝓuenire remedia. Et ne in potestatib
mundi spes ulla remaneret. adiccit.
Et uana salus hominis: quia reuera
diunis uirtutib obiuatur. Audiant

Expanded text:
tutibus nostris. Tempus illud significat tutibus nostris. Tempus illud significat quando tentus et traditus est a turba Judaeorum, quando flagellis a praeside caesus, dementium Judaeorum sputa sustinuit. Tunc enim si voluisset divinitas ista repellere, omnis adversitas confracta cecidisset. Sed distulit miraculum suae potestatis ostendere, ut dispensatum ordinem proficuae passionis impleret. Hoc et fidelibus usu provenit, cum ad probationem suam diversis cladibus affliguntur. bis auxilium de tribulatione: et vana salus hominis. Hic cum membris suis Domini clamat humanitas, ut de tribulationibus istius mundi resurrectionis securitas concedatur; quatenus tandem aliquando tempestas hujus saeculi conquiescat. Non enim auxilium petit de deliciis, sed de tribulatione, unde hominibus per divinam clementiam novit provenire remedia. Et ne in potestatibus mundi spes ulla remaneret, adjecit, et vana salus hominis, quia revera divinis virtutibus obviatur. Audiant
Abbreviated transcription (Latin):
significare. ad quȩ dñs pꝰ resurrectionẽ
uenit. quando inestimabili gła patefic¬
ta. uniuersis gentib om̃ps innotuit
ds qui reppulisti nos. & nͣ eg̾redieris ds̃
in uirtutib nr̃is. Secuta est illa quam
in suꝑiore uersu suspenderat absoluta
confessio. qmͣ hec que in resurrectione
facta sunt a sola potuerunt deitate com¬
pleri. Quis enim claustrum mortis
infringeret. qͥs ianuas munitȩ ciuita¬
ordinem humane naturȩ tercia die
resurrexit a mortius. & głam sue ma¬
iestatis ostendit. Et intuere subtilit̾.
quia suꝑiora singulari numero ꝑcur¬
rit. Hic autem pluralit̾ ꝑhibet se re¬
pulsum. ut caput cum membris suis
talia dicere sentiatur. Reppulisti nos.
significat distulisti. quia & ipsum ad
głificationem suam constat. eẽ. dilatũ.
cum in hac uita moraretur. & om̃ium
fidelium hodieq gła suspenditur. do¬
nec ad resurrectionis p̾mia ueniatur
Sequitur. Et n egredieris d̾s in uir¬

Expanded text:
significare; ad quam Dominus post resurrectionem significare; ad quam Dominus post resurrectionem venit, quando inaestimabili gloria patefacta, universis gentibus omnipoDeus, qui repulisti nos, et non egredieris, Deus, in virtutibus nostris. Secuta est illa, quam in superiori versu suspenderat, absoluta confessio: quoniam haec quae in resurrectione facta sunt, a sola potuerunt deitate compleri. Quis enim claustrum mortis infringeret? Quis januas munitae civitaordinem humanae naturae tertia die surrexit a mortuis, et gloriam suae majestatis ostendit? Et intuere subtiliter quia superiora singulari numero percurrit; hic autem pluraliter perhibet se repulsum, ut caput cum membris suis talia dicere sentiatur. Repulisti nos significat distulisti, quia et ipsum ad glorificationem suam constat esse dilatum cum in hac vita moraretur; et omnium fidelium hodieque gloria suspenditur, donec ad resurrectionis praemia veniatur. Sequitur, et non egredieris, Deus, in vir
Abbreviated transcription (Latin):
idumeam:Aparte humanitatis aptis¬
sima interrogatio pͣmittit᷑. ut consequeis
responsio subsequatur. Negat hominũ¬
enĩ se solatio ꝑduci posse. ubi ipse ad
lib̾andos fideles suos desicdat ꝑuenire.
Ipsa enim natura hoc humilit̾ dicit.
quȩ ait. Ds̃ d̾s m̃s respice in me. quare
me dereliquisti. Ipsaq dixit: Qui mi¬
sit me. maior me est: Ad postremum
quȩ ait. Hater si fieri potest. transeat
a me calix iste. Ab ipsa enim parte totũ
humilit̾ accipitur. ut homo ds̃ ꝑfectis¬
simꝰ sentiatur. Cuitas munita forte
significat infernũ. quã nulla humana
us potuit aꝑire. nͥ qͥ portas eiꝰ cognos¬
citur infregisse. unde in precedenti
psalmo dictum ẽ: Quia contrint por¬
tas ereas. & uectes ferreos confregit. Urbs
ad suscipiendum patens ẽ. ad dimitten¬
dum clausa consistens. Quȩ tunc mu¬
nitionis suȩ legem ꝑdidit. quando eam
gentium redemptor intrauit. Etiam
portas in malo & in bono poni. psalmi
iugesimꝰ tercius testatur. qui ait. Tollite

Expanded text:
d., aperte humanitatis aptissima interrogatio praemittitur, ut consequens responsio subsequatur. Negat enim hominum se solatio perduci posse, ubi ipse ad liberandos fideles suos desiderat pervenire. Ipsa enim natura hoc humiliter dicit, quae ait: Deus Deus meus, respice in me: quare me dereliquisti ? Ipsa quae dixit: Qui misit me major me est . Ad postremum quae ait: Pater, si fieri potest, transeat a me calix iste . Ab ipsa enim parte totum humiliter accipitur, ut homo Deus perfectissimus sentiatur. Civitas munita forte significat infernum, quam nulla humana vis potuit aperire, nisi qui portas ejus cognoscitur infregisse. Unde in praecedenti psalmo dictum est: Quia contrivit portas aereas, et vectes ferreos confregit . Urbs ad suscipiendum patens, ad dimittendum clausa consistens: quae tunc munitionis suae legem perdidit, quando eam gentium Redemptor intravit. Nam portas in malo et in bono poni psalmus vigesimus tertius testatur, qui ait: Tollite
Abbreviated transcription (Latin):
metibor. Significationes om̃ium istoꝵ
nominũ sollicite debemus exquirere.
qm occultarum rerũ reuelare nobis
ꝓbantur archana. Sicima inter p̃tatur
humeri. Humeri autem significant
oꝑa. quib ad ntentib atq gub̾nantib
siuis & p̃dicationis głam sunt secuti.
Aadidit. Et conuallem tabernaculorũ
metibor. Conuallem significat humili¬
tatem. tabernaculoꝵ. eccłiarũ dicit. qua¬
rum specialit̾ scissimam constat. eẽ. uir¬
tutem. Hanc gͥ humilitatem metitus
est dñs. quando uiucuiq fidelium pro¬
ut uoluit carismatum dona distribuit.
sicut dicit apłs. Unicuiq autẽ nr̃m data
ẽ gr̃a scđm mensuram donationis xp̃i.¬

Expanded text:
m. Significationes omnium istorum nominum sollicite debemus exquirere, quoniam occultarum rerum revelare nobis probantur arcana. Sichima interpretatur humeri; humeri autem significant opera quibus adnitentibus atque gubernantibus sius et praedicationis gloriam sunt secuti. Addidit, et convallem tabernaculorum metibor. Convallem significat humilitatem. Tabernaculorum ecclesiarum dicit, quarum specialiter sanctissimam constat esse virtutem. Hanc ergo humilitatem metitus est Dominus, quando unicuique fidelium, prout voluit, charismatum dona distribuit, sicut dicit Apostolus: Unicuique autem nostrum data est gratia secundum mensuram donationis Chri
Abbreviated transcription (Latin):
sine patre. Unde diabolum uult intelli¬
gi. qui malis oꝑationib dm̃ ñ habet
patrem. s iustum iudicem. Iste gͦ ollȩ
comparatur. qͥ carnes susceptas decoquit.
& in quandã suauitatem feruido uapore
ꝑducit. Sic ille sibi traditos incessabili
humilitatem confessionis assidua insecu¬
tione ꝑducit. Ergo more humanitatis
dñs dicit de diaboli ꝑsecutione spem
sibi. cẽ. quia multi qͦs ille festinat asflige¬
re. conuersi nituntur ad dñi beneficia
remeare. Sequit᷑. In idumeam extendã
calciamentum meuͦ. Idumea terrena
significat & sanguinea. que dñs ꝑ euugłii
p̾dicationem possessurũ se. eẽ. significat.
Calciamentum enim eiꝰ. in quinqua¬
gesimo nono psalmo euugłm diximꝰ
significare. qd̾ dñs usq ad homines
terrenos extendens. lege sua mundũ
uniuersali p᷑dicatione compleuit. Ad¬
iecit. mͥ allophili subditi sunt. Allophi¬
li. alienigene interpretantur. Signifi

Expanded text:
sine patre. Unde diabolum vult intellisine patre. Unde diabolum vult intelligi, qui malis operationibus Deum non habet patrem, sed justum judicem. Iste ergo ollae comparatur, quae carnes susceptas decoquit, t in quamdam suavitatem fervido vapore perducit; sic ille sibi traditos incessabili humilitatem confessionis assidua insecutione perducit. Ergo more humanitatis Dominus dicit de diaboli persecutione spem sibi esse, quia multi quos ille festinat affligere, conversi nituntur ad Domini beneficia remeare. Sequitur, In Idumaeam extendam calceamentum meum. Idumaea terrena significat et sanguinea, quam Domidicationem possessurum se esse significat. Calceamentum enim in quinquagesimo nono psalmo, Evangelium diximus significari, quod Dominus usque ad homines terrenos extendens, lege sua mundum universali praedicatione complevit. Adjecit, mihi allophyli subditi sunt. Allophyli alienigenae interpretantur; signific
Abbreviated transcription (Latin):
fortitudo capitis mei. uida rex m̃s. Gala¬
at. latina lingua dicitur transmigratio.
quȩ reuera dñi est. quando gentes ipsiꝰ
uocatione compunctȩ. ad cum feliciter
emigrarunt. Manases interpretatur
oblirio. Quo uerbo significatur ppłs
iudeoꝵ. qu̾i oblitꝰ beneficia diuina.
xp̃m dñm sacrilega p̾sumptione cruci¬
fixit. Postea tamen eiꝰ miseratione ad ip¬
siꝰ religionem culturamq remeauit.
Sic utrumq ipłm nominũ istoꝵ com¬
memoratione suum. cẽ. testatur. Sequit᷑.
Et effraim fortitudo capitis mei. uida
rex m̃s. Istud de sua passione locutus ẽ.
Effraim fructificatio dicitur. Significat
enim coronã spinea̾ quam sup̃ caput
impositam in sua passione suscepit.
Hec fertilis ultra om̃s fructꝰ fuit. ut
totum mundum illa humilitate lucra¬
retur. Iudam uͭ regem iuste suũ dixit.
quia de eiꝰ origine carnis ꝓpagatione
meã extendam̃ calciamentũ incu̾. michi
allophili subditi sunt. Noab sicut ihe¬
ronimo placet significat ex patre. qd̾ ẽ

Expanded text:
ortitudo capitis mei. Juda rex meus. Galaad Latina lingua dicitur transmigratio, quae revera Domini est, quando gentes, ipsius vocatione compuncta, ad eum feliciter emigrarunt. Manasses interpretatur oblivio, quo verbo significatur populus Judaeorum, qui oblitus beneficia divina, Christum Dominum sacrilega praesumptione crucifixit; postea tamen ejus miseratione ad ipsius religionem culturamque remeavit. Sic utrumque populum nominum istorum commemoratione suum esse testatur. Sequitur, et Ephrem fortitudo capitis mei. Juda rex meus. Istud de sua passione locutus est. Ephrem fructificatio dicitur; significat enim spineam coronam quam supra caput impositam in sua passione suscepit. Haec fertilis ultra omnes fructus fuit, ut totum mundum illa humilitate lucraretur. Judam vero regem juste suum dixit, quia de ejus origine carnis propagatione maeam extendam calceamentum meum: mihi allophyli subditi sunt. Moab, sicut Hieronymo placet, significat ex patre, quod est
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑne potestates eiꝰ beneficiis ꝑfruunt᷑.
Nam licet bonoꝵ angłoꝵ & diuersarũ
potestatum summa dignitas habeat᷑.
ipso tamen prestante beati sunt. Mag¬
nificata est autem usq ad nubes uerĩ¬
tas eiꝰ. quando pͣdicatores uerbi uelut
ymbriferȩ nubes infideles ppłos com
secutum est exaltare suꝑ celos ds. ut cuiꝰ
miscłiam manifestum ẽ cęlestia conti¬
nere. uste suꝑ celos debeat exaltarr. Et
iterũ quia dixit usq ad nubes ueritas
tua. merito subiunctum ẽ. & super
om̃em terrã głam tuam. Ipsa enim se
euidenter exponunt. que alterutra
declaratione panduntur. Ut liberen¬
tur dilecti tui. saluum me fac dextera
tua & exaudi me. Ueuit ad scłam narra¬
tionem quã diximꝰ quinquagesimi no¬
ni psalmi. ce. ultimã partem. Unde hic¬
merito facta diuisio est. ubi pars alteriꝰ
psalini noscitur. eẽ. coniuncta. Et ut
euidenter intelligas passionem dñi ad
utilitatem fidelis ppłi fuisse collatam.

Expanded text:
supernae potestates ejus beneficiis perfruuntur. supernae potestates ejus beneficiis perfruuntur. Nam licet bonorum angelorum et diversarum potestatum summa dignitas habeatur, ipso tamen praestante beati sunt. Magnificata est autem usque ad nubes veritas ejus, quando praedicatores verbi, velut imbriferae nubes, infideles populos compsecutum est, Exaltare super coelos, Deus; ut cujus misericordiam manifestum est coelestia continere, juste super coelos debeat exaltari. Et iterum quia dixit, usque ad nubes veritas tua, merito subjunctum est, et super omnem terram gloria tua. Ipsa enim se evidenter exponunt, quae alterutra declaratione panduntur. Vers. 6. Ut liberentur dilecti tui. Salvum fac dextera tua, et exaudi me. Venit ad secundam narrationem, quam diximus quinquagesimi noni psalmi esse ultimam partem. Unde merito hic facta divisio est, ubi pars alterius psalmi noscitur esse conjuncta. Et ut evidenter intelligas passionem Domini ad utilitatem fidelis populi fuisse collatam,
Abbreviated transcription (Latin):
rie de resurrectione diu ꝓbabat᷑ intel¬
ligi. quia tali tempore euugło teste sur¬
rexit a mortius. Quod si hoc & de mem¬
bris eiꝰ uelis acciper̾e. etiam de quolibet
fideli congruent̾ aduertitur: quia
diluculo semꝑ exurgit. qͥ piis operibꝰ
in eccłia dñm laudaturus assistit. N
licet ꝓfunda nocte uigilet. nescit tenebras
pati. qui tanto radiatur splendore p̃conii.
significatur eccłia. quia sicut sepe dictũc̃
pͥmum multi de uideoꝵ ppło credidert᷑.
postea intromissi est gentium plenitudo.
Et uide quemadmodũ singulas causas
congruentia uerba distinguant. Con¬
fiteri se dicit in ppło uideoꝵ. ubi ꝓpria
uoce locutus est. Psallere autẽ in gentib
ad quas directi apłi mandata eiꝰ scis p̾di¬
cationib impleuerunt. Se dicens reuera
psallere. quod ꝑ ministros suos cognoscit᷑
tua. Hoc qͦ dicitur patri. magnificata
ẽ enim miscłia eiꝰ usq ad celos. quando

Expanded text:
rie de resurrectione Domini probatur intelrie de resurrectione Domini probatur intelligi: quia tali tempore Evangelio teste surrexit a mortuis. Quod si hoc et de membris ejus velis accipere, etiam de quolibet fideli congruenter advertitur: quia diluculo semper exsurgit, qui piis operibus in ecclesia Dominum laudaturus assistit. Nam licet profunda nocte vigilet, nescit tenebras pati qui tanto radiatur splendore praeconiisignificatur Ecclesia: quia sicut saepe dictum est primum multi de Judaeo populo crediderunt, postea intromissa est gentium plenitudo. Et vide quemadmodum singulas causas congruentia verba distinguant. Confiteri se dicit in populo Judaeorum, ubi propria voce locutus est; psallere autem in gentibus, ad quas directi apostoli mandata ejus sanctis praedicationibus impleverunt: se dicens revera psallere, quod per ministros suos cognoscitur ri: Magnificata est enim misericordia ejus usque ad coelos, quando
Abbreviated transcription (Latin):
peticio confidentiam ꝓmissionis osten¬
dit. quia firmissime constat dici. qd̾
repetita noscitur ꝓfessione solidari.
S quod ille uere de se ꝓmitrit. nos be¬
ne dicimꝰ. si nobis peccata relaxari ip¬
sius munere confidamus. Sequitur.
Cantabo & psalmum dicam dño. Me¬
rito ille de se talia dicebat. cuiꝰ & sermo
& actus diuinis regulis consonabat.
In illo siquidẽ psalterio nͨ erat corda
inimis. nec uox eiꝰ aliqua maloꝵ actuuꝰ
raucidine ꝑstrepebat. s iocunda exulta¬
tione cum spiritali cantico uingebatur.
patri cantare dixit & psallere. nunc ait.
Exurge gła mea. quȩ ꝑ psalteriũ indi¬
catur & cytharam. Psalterium. ad moꝵ
ꝑtinet ꝓbitatem. cythara ad afflictionẽ
corꝑis & dolorem: ꝑ hec ostendens &
actꝰ laudabiles. & głosissimã passionẽ
Addidit. Exurgam diluculo. Pulcher¬
rimus sequitur ordo dictorum. Nam
pꝰ significationẽ passionis. hoc netessa¬

Expanded text:
petitio confidentiam promissionis ostenpetitio confidentiam promissionis ostendit: quia firmissime constat dici, quod repetita noscitur professione solidari. Sed quod ille vere de se promittit, nos bene dicimus si nobis peccata relaxari ipsius munere confidamus. Sequitur, cantabo, et psalmum dicam Domino. Merito ille de se talia dicebat, cujus et sermo et actus divinis regulis consonabat. In illo siquidem psalterio non erat chorda minus, nec vox ejus aliqua malorum actuum raucedine perstrepebat; sed jucunda exsultatione cum spirituali cantico jungebantur dum carnem Patri cantare dixit et psallere, nunc ait, Exsurge, gloria mea, quae per psalterium indicatur et citharam. Psalterium ad morum pertinet probitatem, cithara ad afflictionem corporis et dolorem, per haec ostendens et actus laudabiles, et gloriosissimam passionem. Addidit, exsurgam diluculo. Pulcherrimus sequitur ordo dictorum; nam post significationem passionis, hoc necessa
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ id qd̾ homo ẽ. paternȩ głe grãm
laudis exsoluens. qm̃ suscipiens mi¬
rabile passionis archanum. resurrex¬
it in głam sempit᷑nam. Scło. humi¬
liat se ꝑ humanitatẽ suam. ubi tam᷑
& potentiam ꝓpriȩ maiestatis osten¬
dit. ut duas naturas ueracit᷑ in unã
quod in duos filios diuidatur xp̃c.
sicut quorundã sentit impietas. s
quod unus atq idem filiꝰ di. Nunc
scłm carnem ꝓ nobis assumptam.
nc̃ scđm potentia uerbi loquatur &
głam. Discerne enĩ naturas tamdĩ
quam hominis. & om̃ia sine offen¬
sione transibis. sicut a patrib sub
breuitate p̾ceptum est. da passiones
carni. da diuinitati miracula.
a ratum cor meũ ds paratũ
cor meũ. cantabo & psilmũ
dicim dño. Sc̃itas illa głosę incarnatio¬
nis dum suam puritatem refert. quẽ¬
admodum laudes dño dicant᷑ ostendit.
Paratus enim ille ad talia semꝑ erat.
qui ad p̾conia patris peccatoꝵ discre¬
pantiam nͨ habebat. Nam & ipsa re¬

Expanded text:
per id quod homo est paternae gloriae gratiam laudis exsolvens: quoniam suscipiens mirabile passionis arcanum resurrexit in gloriam sempiternam. Secundo humiliat semper humanitatem suam, ubi tamen et potentiam propriae majestatis ostendit; ut duas naturas veraciter in una quod in duos filios dividatur Christus sicut quorumdam sentit impietas, sed quod unus atque idem Filius Dei, nunc secundum carnem pro nobis assumptam, nunc secundum potentiam Verbi loquatur et gloriam. Discerne enim naturas tam Dei quam hominis, et omnia sine offensione transibis, sicut a Patribus sub brevitate praeceptum est: Da passiones carni, da Divinitati miracula.Paratum cor meum, Deus, paratum cor meum; cantabo et psalmum dicam Domino. Sanctitas illa gloriosae incarnationis, dum suam puritatem refert, quemadmodum laudes Domino dicantur, ostendit. Paratus enim ille ad talia semper erat, qui ad praeconia Patris peccatorum discrepantiam non habebat. Nam et ipsa re
Abbreviated transcription (Latin):
faciunt sardismos. quȩ fit diuersarum
commixtione linguarũ. sicut iam in
quinquagesimo nono psalmo diximus.
Nunc ad exponenda uerba redeamus.
Cum dicit in scõ suo dm̃ locutũ. se signi¬
ficat euident̃. Et intellige quam uim
habeat in sc̃o suo. Non enim dixit per

Expanded text:
faciunt sardismos, quae fit diversarum commixtione linguarum, sicut jam in quinquagesimo nono psalmo diximus. Nunc ad exponenda verba redeamus. Cum dicit, in sancto suo Deum locutum, se significat evidenter. Et intellige quam vim habeat, in sancto suo; non enim dixit, per
Abbreviated transcription (Latin):
uob quidem uersib. s plenarius
tituli honor apponitur. ut intel¬
ligamus quainius pauea uerba in dñi
laudib semꝑ esse plenissima. Quis enĩ
dubitet exiguum non debere dic̾i. uude
potest magiuficentia suꝑna laudari.
Qui congrue ponitur scheina qd̾ grece
dicitur hẏrinos. qm̃ seriem orationis
usq ad ultimum seruans. nec ꝑsonam
noscitur mutasse tiec causam. s uno
sensu usq ad terminum quod cepit
exequitur. C¬
ontinentia psalmi.

Expanded text:
uobus quidem versibus, sed plenarius tituli honor apponitur, ut intelligamus quamvis pauca verba in Domini laudibus semper esse plenissima. Quis enim dubitet exiguum non debere dici, unde potest magnificentia superna laudari? Cui congrue apponitur schema quod Graece dictur hyrmos: quoniam seriem orationis usque ad ultimum servans, nec personam noscitur mutasse, nec causam; sed uno sensu usque ad terminum quod coepit exsequitur. Continentia psalmi.
Abbreviated transcription (Latin):
plurimis tetigisse sufficiet. Breuiter
gͦ priora dicit᷑. quia dn nͨ hic nescien¬
tes docet. s commemorat utiq retinen¬
tes. Et qm ẽ in subsequenti diuisione
dicturus septem beneficia dnm ebreo
ppło prestitisse. premisit septem plagas
inimicos egyptios accepisse. ut numer
ipse sicut arbitrari possum bonarum
& malarũ rerum in hoc psalmo comꝓ¬
babilis haberetur. Et eduxit eos
dedit egyptiis. uenit ad quintam par¬
tem in qua totidẽ beneficia ebreis di¬
cit. eẽ. collata. Ait enim. Et eduxit
eos in argento & auro. Primũ itaq
beneficium fuit. ut ppłs longa serui¬
tute confectꝰ. ñ egenꝰ inanisq discede¬
ret. Aurum & argentũ israheliticũ
ppłm ab egyptiis precepto dñi disce¬
dentem legimꝰ accepisse. ut ñ repenti¬
na subreptio. s longe operationis mer¬
ces. eẽ. uideatur. Et quia dubitari nͦ
potest om̃ia dnm uista precipere. sine
culpa uidetur factum. qd eiꝰ imꝑio con¬

Expanded text:
plurimis tetigisse sufficiet. Breviter plurimis tetigisse sufficiet. Breviter ergo priora dicit, quia non hic nescientes docet, sed commemorat utique retinentes. Et quoniam est in subsequenti divisione dicturus septem beneficia Dominum Hebraeo populo praestitisse, praemisit septem plagas inimicos Aegyptios accepisse, ut numerus ipse sicut arbitrari possum bonarum et malarum rerum in hoc psalmo comprobabilis haberetur. Vers. 37. Et ededit Aegyptiis, venit ad quintam partem, in qua totidem beneficia Hebraeis dicit esse collata. Ait enim: Et eduxit eos in argento et auro. Primum itaque beneficium fuit, ut populus longa servitute confectus, non egenus inanisque discederet. Aurum et argentum Israeliticum populum ab Aegyptiis praecepto Domini discedentem legimus accepisse, ut non repentina subreptio, sed longae operationis merces esse videatur. Et quia dubitari non potest omnia Dominum justa praecipere, sine culpa videtur factum, quod ejus imperio con
Abbreviated transcription (Latin):
Frequent̃ diximus in scripturis diui¬
nis a parte totum debere sentiri. sicut
in eiuugło legitur: Uerbum caro factũ
est. & inhabitauit in nobis. quasi nor
& animã simul assumpserit. ꝙͦ specialit̃
liberare dignatꝰ ẽ. Sic commemorata
carne.simul & anima suscipi debere
cognoscitur. Quod multis locis inuenis
ẽẽ. p̃dictum. deĩnde qd̾ septenariꝰ nu¬
merus sp̃e sc̃i uirtute ꝓbatur. ec̃. ꝑfectꝰ.
Merito gͥͦ decem plagas in septenarii
numeri relatione conclusit. ut totu
ꝑfectum intelligeres. cuiꝰ partẽ⁊ dicta
esse sentires. Deinde congriium fuit
ut rem notam uaria relatione descri¬
beret. cum egyptioꝵ penas & totidem
hebreoꝵ beneficia p̾dicaret. sic noni
diuersum s causa uarietatis iudetur
esse pulcherrimũ. Siue ut patri au¬
gustino placet. libera ẽ laudatio a lege
narrantis. Nam qui texit hẏstoriam.
necesse habet om̃ia commnemorare
plenissime. Qui uͦ laudat. pauca de

Expanded text:
Frequenter diximus in Scripturis diviFrequenter diximus in Scripturis divinis a parte totum debere sentiri, sicut in Evangelio legitur, Verbum caro factum est, et habitavit in nobis ; quasi non et animam simul assumpserit, quam specialiter liberare dignatus est. Sic, commemorata carne, simul et anima suscipi debere cognoscitur; quod multis locis invenis esse praedicatum. Deinde quod septenarius numerus Spiritus sancti virtute probatur esse perfectus. Merito ergo decem plagas in septenarii numeri relatione conclusit, ut totum perfectum intelligeres, cujus partem dictam esse sentires. Deinde congruum fuit ut rem notam varia relatione describeret, cum Aegyptiorum poenas, et totidem Hebraeorum beneficia praedicaret. Sic non diversum, sed causa varietatis videtur esse pulcherrimum. Sive ut Patri Augustino placet libera est laudatio a lege narrantis: nam qui texit historiam, necesse habet omnia commemorare plenissime; qui vero laudat, pauca de
Abbreviated transcription (Latin):
om̃e lignum finium eoꝵ. ut & sata
nͣ dubitares euersa. ubi arborũ quoq
robora cognosceres fuisse contrita:
maiora enim continent intellectum
fructũ terre ipsoꝵ. Sexta inchoat pla¬
ga: s & hec locutio suꝑiori sententie
similis approbatur. id ẽ dixit & uenit
ꝙynomia & cinifes. Locusta uͦ mater
bruci est. quem mala fecunditate pro¬
generat. qui ad illam pͬdam quasi con¬
uocatꝰ exercitus cum sua ꝓle descendit.
Et ne crederes inanit᷑ dictum. om̃em
hunc psalmum ꝑtinet nouissimam
plagam. ubi iam uicti egyptioꝵ ppłi
maloꝵ numerositate cesserunt. Nam
quemadinodũ ampliꝰ tolerare poterans.
qui & om̃ia dulcia ꝑdiderant. & desola¬
tos scipsis qͦ uictualib sentiebant: SSic
grauiter ꝑ partes perit. qui diuinis
iussionib reluctandum. eẽ. putauerit.
Hinc ñnulla questio uidetur oboriri.
cur septem egyptioꝵ plagas tantum
psalmꝰ iste cominemoret. cum decem
sint in exodi narratione descripte.

Expanded text:
omne lignum finium eorum; ut et sata omne lignum finium eorum; ut et sata non dubitares eversa, ubi arborum quoque robora cognosceres fuisse contrita. Majora enim continent intellectum fructum terrae ipsorum. Sexta inchoat plaga. Sed et haec locutio superiori sententiae similis approbatur, id est, Dixit, et venit cynomyia et ciniphes. Locusta vero mater bruchi est, quem mala fecunditate progenerat, quae ad illam praedam quasi convocatus exercitus cum sua prole descendit. Et ne crederes inaniter deductum, omnem hunc psalmum pertinet, novissimam plagam, ubi jam victi Aegyptiorum populi malorum numerositate cesserunt. Nam quemadmodum amplius tolerare poterant, qui et omnia dulcia perdiderant, et desolatos se ipsis quoque victualibus sentiebant? Sic graviter per partes perit, qui divinis jussionibus reluctandum esse putaverit. Hic nonnulla quaestio videtur oboriri, cur 358 septem Aegyptiorum plagas tantum psalmus iste commemoret, cum decem sint in Exodi narratione descriptae.
Abbreviated transcription (Latin):
uineas eoꝵ & ficulneas eoꝵ. & contri¬
uit om̃e lignum finium eoꝵ. Ultio
quinta narratur: similis est suꝑiori
sententeȩ ista locutio. ubi ait: Posuit
in eis uerba signoꝵ suoꝵ. Posuit. sta¬
tuit significat ac decreuit. Egyptioꝵ
enĩ adhuc plagarum enumeratio
ꝑseuerat. ut pluuia quȩ ad fecundita¬
tem terris datur conuerteret᷑ in gran¬
dinis noxiam uastitatem. cuiꝰ ictꝰ non
minꝰ intercipit. quam ubi lapidum
copia densa ceciderit. Hec agroꝵ liquo¬
reum ꝓbatur incendium. cum tactu
noxio fructꝰ arefacit. quoscũq sixatili
unda ꝑcusserit. Ignem uͦ comburen¬
tem. fulmina significat. que solent
excitata tempestãte deseiure. Sequit᷑.
Et ꝑcussit uineas eoꝵ & ficulneas eoꝵ.
& contriuit om̃e lignum finiũ eoꝵ.
Quod dicit ꝑcussit. ad suꝑiora respicit.
siue grandinem siue fulmina. quȩ
celestis potentia terris uelud tela in¬
festa iaculatur. Et ne tantũ ficulneas
putares aut uineas. eẽ. ꝑcussas. addidit

Expanded text:
vineas eorum et ficulneas eorum, et contrivit omne lignum finium eorum. Ultio quinta narratur. Similis est superiori sententiae et ista locutio, ubi ait: Posuit in eis verba signorum suorum. Posuit, statuit significat ac decrevit. Aegyptiorum enim adhuc plagarum enumeratio perseverat, ut pluvia quae ad fecunditatem terrae datur, converteretur in grandinis noxiam vastitatem; cujus ictus non minus intercipit, quam ubi lapidum copia densa ceciderit. Haec agrorum liquoreum probatur incendium, cum tactu noxio fructus arefacit, quoscunque saxatilis unda percusserit. Ignem vero comburentem, fulmina significat, quae solent excitata tempestate desaevire. Sequitur, et percussit vineas eorum et ficulneas eorum, et contrivit omne lignum finium eorum. Quod dicit, percussit, ad superiora respicit, sive grandinem, sive fulmina, quae coelestis potentia terris velut tela infesta jaculatur. Et ne tantum ficulneas putares, aut vineas esse percussas, addidit,
Abbreviated transcription (Latin):
pessimoꝵ ad euentꝰ ꝓsꝑos transferug.
Nam uenundatꝰ ioseph ad seruitium.
ꝑuenit ad głam. Et ipse postea fr̃m
misertꝰ est. qui eum crudelit̾ ꝑdere
decreuerunt. Sic enim om̃ia illi ad¬
uersa feliciter contigerunt. ut missio¬
dñi. facta sit ioseph dolosa uendicio.
sicut & ipse siuis fr̃ib dicit. Pro salute
enum ur̃a. misit me dñs in egyptum
Et uerum ipse dicit. Uos quidẽ cogi¬
tastis de me malũ. s ds uertit illud
in bonum. Quȩ uͦ ꝑtulerit. consequen¬
ter exponit. Ordo autem uerborum
talis est. Misit ante eos uiru᷑ ioseph.
qui in seruũ uenundatꝰ ẽ. Istud eni
qui. subaudire debeniꝰ. ut nobis con¬
stet absoluta locutio. Numiliaue

Expanded text:
pessimorum ad eventus prosperos transferuntur. pessimorum ad eventus prosperos transferuntur. Nam venundatus Joseph ad servitium pervenit ad gloriam, et ipse postea fratrum misertus est, qui eum crudeliter perdere decreverant. Sic enim omnia illi adversa feliciter contigerunt, ut missio facta sit Domini, Joseph dolosa venditio; sicut et ipse suis fratribus dixit: Pro salute enim vestra misit me Deus in Aegyptum ; et iterum ipse dicit: Vos quidem cogitastis de me malum, sed Deus vertit illud in bonum . Quae vero pertulerit, consequenter exponit. Ordo autem verborum talis est: Misit ante eos virum Joseph, qui in servum venundatus est. 356 Istud enim, Qui, subaudire debemus, ut nobis constet absoluta locutio. Ve
Abbreviated transcription (Latin):
to septem annis fames seua grassata ẽ.
Et quamuis fames substantialis non
sit. s sola est discessio copiarum. sicut
nox appellatur solis absentia. uocata
tamen dicitur. tamquã aliqua ꝑsona
subsistens quȩ potuisset audire. Sed
scripturarũ diuinarũ mos ẽ taliter
loqui. ut ẽ illud apłi: Qui uocat ea
que non sunt tainquam ea quȩ sunt.
Sequit᷑. Et om̃e firmamentũ panis
contriuit. Id ẽ triticeum fructum per¬
duxit ad nichilum. Quod reuera ho¬
minũ noscitur. ẽẽ. firm̾amentũ. sicut
in suꝑiore psalmo dixit: Et panis cor
Ante patriarchas qͦs suꝑiꝰ memorauit.
misit ioseph. quem merito dixit uirũ.
quia multa passus. uirilit̾ cuncta susti¬
nuit. Considandum est etiam qd̃
dicit eum dñm misisse. qui fratrũ
suoꝵ iniquitate distractꝰ est. Nouit
enim dñs bene uti malis alienis. Et
sicut peccatores pcepta eiꝰ execrabiliter
conuertunt. ita illo disponente facta

Expanded text:
to septem annis fames saeva grassata est. to septem annis fames saeva grassata est. Et quamvis fames substantialis non sit, sed sola est discessio copiarum, sicut nox appellatur solis absentia: vocata tamen dicitur tanquam aliqua persona subsistens quae potuisset audire. Sed Scripturarum divinarum mos est taliter loqui, ut est illud Apostoli: Qui vocat ea quae non sunt, tanquam ea quae sunt . Sequitur, et omne firmamentum panis contrivit, id est triticeum fructum perduxit ad nihilum; quod revera hominum esse noscitur firmamentum, sicut in superiori psalmo dixit: Et panis cor Ante patriarchas quos superius memoravit, misit Joseph, quem merito dixit virum, quia multa passus viriliter cuncta sustinuit. Considerandum est etiam quod dicit eum Dominum misisse, qui fratrum suorum iniquitate distractus est. Novit enim Deus bene uti malis alienis; et sicut peccatores praecepta ejus exsecrabiliter convertunt, ita illo disponente facta
Abbreviated transcription (Latin):
alterum. Uenit ad terciam partem. in
qua consequenter enumerat. quanta
patriarchis uirtꝰ diuina prestiterit.
tempꝰ illud significat. quando rex egyp¬
tiorũ diuinitꝰ ammonitꝰ est. ne abralxe
nocere p̾sumeret. Quod simili mͦ de
ysaac constat effectum. Quappt̾ euiden¬
ter ostenditur diuina ꝓtectio. ut eoꝵ
salus ñ humanis uirib s suꝑno mu¬
nere pr̃aretur. Illud quoq ꝑscrutandũ
est. qd̾ supra memoratos patriarchas:
xp̃os appellare delegerit. cum adhuc
non fiusset unctio celebrata. A saul enĩ
uoti. sicut de abraham dñs dicit: Con¬
cupiuit diem meũ uidere. uidit & gaui¬
sus est: Merito gͦ appellati sunt sacro
nomine. qͦ iam xp̃i fideles ꝓbabantur
amare. Nam & ipsa dñi uerba sunt po¬
sita dicentis. Nolite tangere xp̃os meos.
& in ꝓpħis meis nolite malignari. &
uocauit famem suꝑ terram. & omne
firmamentũ panis contriuit. Signifi¬
cat tempora pharaonis. quando in egyp¬

Expanded text:
alterum. Venit ad tertiam partem, in alterum. Venit ad tertiam partem, in qua consequenter enumerat quanta patriarchis virtus divina praestiterit. tempus illud significat, quando rex Aegyptiorum divinitus admonitus est ne Abrahae nocere praesumeret; quod simili modo de Isaac constat effectum. Quapropter evidenter ostenditur divina protectio, ut eorum salus non humanis viribus, sed superno munere praestaretur. Illud quoque perscrutandum est quod supra mchristos appellare delegerit, cum adhuc non fuerit unctio celebrata: a Saul enim se devoti, sicut de Abraham Dominus dicit: Concupivit diem meum videre, vidit et gavisus est. Merito ergo appellati sunt sacri nomine, quia jam Christi fidem probantur amare. Nam et ipsa Domini verba sunt posita dicentis: Nolite tangere christos meos, et in prophetis meis nolite malignare . ocavit famem super terram, et omne firmamentum panis contrivit. Significat tempora Pharaonis, quando in Aegyp
Abbreviated transcription (Latin):
rumq significare sepe iam dictum est.
Nouum uero testamentum. ꝓprie dicit᷑
eternum: Quia nullum illi aliud ali¬
quando succedit. in quo est om̃ium
ꝓmissoꝵ completa ꝑfectio. Dicens
tibi dabo terram chanaan. funiculũ
hereditatis ur̃ȩ. Chanaan. interptat᷑
humilis. Ergo humilium terram
conuenienter xp̃ianos accepturos esse
significat. hoc est qd̾ suꝑiꝰ dixit testam̃
tum ȩt̾num. Hec enim terra humili¬
tatis & inclinationis sic a fidelib acci¬
pitur. ut ętͣno munere teneat᷑. Funi¬
culus autem hereditatis. mundi huiꝰ
significat tortuosas angustias. qͥs dñs
ꝓ salute cunctoꝵ sua passione dissoluit.
Illius enim susceptio carnis. nr̃a ꝓbat᷑
hereditas. in qua et̾na patrimonia
uitȩ celestis accipimꝰ.si ea fixe atq inte¬
gerrime credere mereamur. Nã ista
comparatio ab eis tractata est. quibus
agri ac possessiones tenso fune diuide¬
de gente in gentem. & de regno ad ppłm

Expanded text:
rumque significare, saepe jam dictum est. rumque significare, saepe jam dictum est. Novum ejus testamentum proprie dicitur aeternum, quia nullum illi aliud aliquando succedet, in quo est omnium promissorum completa perfectio. Dicens: Tibi dabo terram Chanaan, funiculum haereditatis vestrae. Chanaan interpretatur: humilis. Ergo humilium terram convenienter Christianos accepturos esse signintum aeternum. Haec enim terra humilitatis et inclinationis sic a fidelibus accipitur, ut aeterno munere teneatur. Funiculus autem haereditatis, hujus mundi significat tortuosas angustias, quas Dominus pro salute cunctorum sua passione dissolvit. Illius enim susceptio carnis nostra probatur haereditas, in qua aeterna patrimonia vitae coelestis accipimus, si ea fixe atque integerrime credere mereamur. Nam ista comparatio ab eis tracta est, quibus agri ac possessiones tenso fune dividede gente in gentem, et de regno ad populum
Abbreviated transcription (Latin):
emor fuit in scłm testam̃ti sui. uerbi
quod mandauit in mille generationes.
Memor fuit. cum ꝓmissa compleuit.
In seculum. in eternitatem. quia qͥcqͥd
dñs ꝓmisit. ꝑhenni firmitate man¬
surũ est. Testam̃ti sui. ꝓpharũ signifi¬
cat p̾dicationes. quas de uerbi incarna¬
tione p̃dixerunt. Sequitur. Qd̃ man¬
dauit. Mandare est: ꝑ alium aliquid
dicere. Quod utiq factum est: qͥndo
ꝓpħis dat̾um est futura ꝓpħare. In
mille generationes. finitum ꝓ infinito
positum est. Quod tam̃ sȩculi istius
fine concluditur. ubi generatio humana
sequenti sibi etate succedit. Quod
disposuit ad abrabam. & uiramenti
ceptum. & isrł in testamentũ ȩternũ.
Ad illud respondit. qd̾ suꝑrꝰ dixit testam̃ti¬
U sui.
Illa enim quȩ in ueteri testam̃to abrahe
& isaac patriarchis ꝓmissa sunt uel
iurata. statuit ea id ẽ firmauit iacob &
isrł in nouo scilicet testam̃to. qd̾ ẽ ct̃nũ.
lacob enim & isrł. xp̃iana tempora ple¬

Expanded text:
emor fuit in saeculum testamenti sui, verbi quod mandavit in mille generationes. Memor fuit, cum promissa complevit. In saeculum, in aeternitatem, quia quidquid Dominus promisit perenni firmitate mansurum est. Testamenti sui, prophetarum significat praedicationes, quas de Verbi incarnatione praedixerunt. Sequitur, quod mandavit. Mandare est per alium aliquid dicere; quod utique factum est, quando prophetis datum est futura prophetare. In mille generationes; finitum pro infinito positum est, quod tamen saeculi istius fine concluditur, ubi generatio humana sequenti sibi aetate succedit. Vers. 9. Quod disposuit ad Abraham, et juramenti ceptum, et Israel in testamentum aeternum. Ad illud respondet quod superius dixit testamenti sui. Illa enim quae in Veteri Testamento Abrahae et Isaac patriarchis promissa sunt vel jurata, statuit ea, id est firmavit Jacob et Israel, in Novo scilicet Testamento quod est aeternum. Jacob enim et Isr
Abbreviated transcription (Latin):
suit querenda. Lło enim addidit re¬
quirant. quia nouit p̃cepta legis um¬
bra & speculum. eẽ. futuroꝵ. Alleluia:.
Hoc non ociose ꝑcipias. qd̾ aliis psalmis
capite fineq concordant. ut opinor
ad illam intelligentiam referendi st̃.
quam in psalmis. eẽ. diximꝰ. qui capite
& fine simili terminantur. ut sunt
sius semꝑ infunditur. qd̃ sententia
iterata geminatur. ut ẽ. ñ sic impii
ñ sic. & fiat fiat. uel ani am̃ dico uob̾.
& alba pat̾. Hoc est enim alba. qd̾̃ pat̃

Expanded text:
sunt quaerenda. Ideo enim addidit, resunt quaerenda. Ideo enim addidit, requirant, quia novit praecepta legis umbram et speculum esse futurorum. Alleluia. Hoc non otiose percipias, quod aliis psalmis e concordant ut opinor ad illam intelligentiam referendi sunt quam in psalmis esse diximus qui capite et fine similiter terminantur, ut sunt sius semper infunditur, quod sententia iterata geminatur, ut est, Non sic impii, non sic; et, fiat, fiat; vel, Amen, amen, dico vobis; et Abba, Pater; hoc est enim Abba
Abbreviated transcription (Latin):
gentium. ad possessionem uidetur ꝑti¬
uere terrarum. Labores uͦ ppłoꝵ. ad di¬
uicias longo tempore congregatas. Et
ne in p̾sentib reb hererent corda mor¬
talium. intulit spiritalia bona. ut eiꝰ
debeant & requirere & custodire man¬
data. ne tantum in illis spem haberess.
que si ad tempꝰ diliniunt. ñ tam̃ ad
Quod si in hac uita rantum in xp̃o
sp̾antes sumꝰ. miserabiliores sumus
om̃ib hominib. Iustificationes autẽ
eiꝰ sunt. ut dm̃ toto corde diligamus.
ꝓximos tamquam nos amemꝰ. patrẽ
uencremur. filium carum habeamꝰ.
& cetere iusticie. quȩ in diuerso rerum
genere sunt precepte. Has aminonet
est & absoluta p̃ceptio. Lex uͦ eiꝰ fuit
die sabbato debere requiesci. in pascha
agnum anniculum immolari. sacer¬
dotes cum ueste mystica ad altare acce¬
dere. & cetera quȩ in hunc modum
a dño precepta noscuntur. S hȩc &
his similia nͨ corporalit̾. s spiritalit̃

Expanded text:
gentium, ad possessionem videtur pertigentium, ad possessionem videtur pertinere terrarum; labores vero populorum, ad divitias longo tempore congregatas. Et ne in praesentibus rebus haererent corda mortalium, intulit spiritualia bona, ut ejus debeant et 359 requirere et custodire mandata, ne tantum in illis spem haberent; quae si ad tempus deliniunt, non tamen ad Quod si in hac vita tantum in Christo sperantes sumus, miserabiliores sumus omnibus hominibus . Justificationes autem ejus sunt, ut Deum toto corde diligamus, proximos tanquam nos amemus, patrem veneremur, filium charum habeamus, et caeterae justitiae, quae in diverso rerum genere sunt praeceptae. Has admonet est et absoluta praeceptio. Lex vero ejus fuit die sabbato debere requiesci, in Pascha agnum anniculum immolari, sacerdotes cum veste mystica ad altare accedere, et caetera quae in hunc modum a Domino praecepta noscuntur. Sed haec et his similia non corporaliter, sed spiritualiter
Abbreviated transcription (Latin):
in sicco. significat gentium peccatores.
qui merito sicci dicunt᷑. qmͣ delictis
fuit uerbi sc̃i sui. qd̾ locutꝰ est ad
abraham puerum suum. & eduxit¬
ppłm suum in exultatione. & electos
suos in leticia. In his duob uersib
miraculoꝵ quȩ suꝑiꝰ dixit causa nar¬
ratur. Ido enim dicunt᷑ ficta. qm
abrahe constabant. eẽ. ꝓmissa. Et res¬
pice quod dixit electos suos eduxit in
letiçia. qm illi qui murmurauerunt
septimum beneficium. Dixit enim
pͥmũ eductos in auro & argento. dem¬
de ex eis nullum infirmatum. tercio
sparsam nubem. quȩ & lumen presta¬
ret in tenebris. & in die remoueret so¬
lis ardorem. Quarto. coturnicẽ datã.
Quinto refert ce lesti pane saciatos Sex¬
tõ. in locis aridissimis aquas irriguas
cmnanasse. Ad postremu. ꝓmissionũ
ueritatem fuisse completam. ut eis
& regiones gentium traderet. & labo¬
res inunicoꝵ pietate copiosissima lar¬
giretur. Quod enim dixit regiones

Expanded text:
in sicco flumina, significat gentium peccatores, in sicco flumina, significat gentium peccatores, qui merito sicci dicuntur; quoniam delictis fuit verbi sancti sui, quod locutus est ad Abraham puerum suum. Vepopulum suum in exsultatione, et electos suos in laetitia. In his duobus versibus, miraculorum quae superius dixit causa narratur; ideo enim dicuntur facta, quoniam Abrahae constabant esse promissa. Et respice quod dicit, electos suos eduxit in laetitia: quoniam illi qui murmuraverunt septimum beneficium. Dixit enim primum, eductos in auro et argento; deinde ex eis nullum infirmatum; tertio expansam nubem, quae et lumen praestaret in tenebris, et in die removeret solis ardorem; quarto coturnicem datam; quinto refert coelesti pane satiatos; sexto in locis aridissimis aquas irriguas emanasse; ad postremum promissionum veritatem fuisse completam, ut eis et regiones gentium traderet, et labores inimicorum pietate copiosissima largiretur. Quod enim dixit, regiones
Abbreviated transcription (Latin):
nes petit ppłs hebreoꝵ. & coturnices
accepit. Constat enim in uolatilib
quam in quadrupedib carnes. eẽ. sine
dubio dulciores. Deinde unũ postu¬
lauit. & geminata uenerunt. Sequit᷑
enim. & pane cęli saturauit eos Sunt
enim ista exodi lectione notissima.
quando coturnices in modũ imbris
ut udeus ppłs siciaretur accepit. s ut
hec in prefigurationem facta monstra¬
ret. ñ dixit manna.s pane cęli. quati¬
nus in illo munere dñ saluatoris
sentiretur aduentꝰ. Ipse ẽ enim pa.¬
nis uuus. qui de celo descendit.
onem. quod interrogatio illa mannȩ
ꝑquirebat. expressit dicendo. pane
celi saturauit eos. Sic eni᷑ & celi dñs
indicatur. & quid sit manna eui-¬
& fluxerunt aque. abierunt in sicco
flumina. Hoc quoq in figurã gere¬
batur dñi xp̃i. ut petra aquas ꝓfu¬
spiritalis ẽ. qui uitales aquas emanat
unde saciatum desid̾ium anime. sitĩ
nesciat ulteriꝰ sustinere. Abierunt

Expanded text:
nes petit populus Hebraeorum, et coturnices nes petit populus Hebraeorum, et coturnices accepit. Constat enim tam in volatilibus quam in quadrupedibus carnes esse sine dubio dulciores. Deinde unum postulavit, et geminata venerunt. Sequitur enim, et pane coeli saturavit eos. Sunt enim ista Exodi lectione notissima, quando coturnices in modum imbris ut Judaeus populus satiaretur, accepit. Sed ut haec in praefigurationem facta monstraret, non dixit, manna, sed pane coeli, quatenus in illo munere Domini Salvatoris sentiretur adventus. Ipse est enim panis vivus qui de coelo descendit .onem, quod interrogatio illa mannae perquirebat, expressit dicendo, pane coeli saturavit eos. Sic enim et coeli Dominus indicatur, et quid sit manna eviet fluxerunt aquae, abierunt in sicco flumina. Hoc quoque in figuram gerebatur Domini Christi, ut petra aquas profuspiritualis est, qui vitales aquas emanat, unde satiatum desiderium animae sitim nesciat ulterius sustinere. Abierunt
Abbreviated transcription (Latin):
bantur adño. Letata ẽ egyptꝰ in ꝓ¬
fectione eoꝵ. quia cecidit timor eoꝵ
suꝑ eos. Diligent̾ hunc uersum de¬
beniꝰ inquirere. Constat enim disce¬
dente ppło hebreoꝵ egyptum ñ fuisse
letatam. quando eum ꝑsequendũ. eẽ.
iudicauit. S postquã illi demersi st̃
qͥ ad insequendos hebreos ire decreue¬
rant. tunc qui in egypto remanserant
om̃ino letati sunt. quia similia mini¬
me ꝑtulerunt un. Reddit enĩ hanc
causam cũ dicit. quia cecidit timor
eoꝵ suꝑ eos. Ipse eium timor fuit. ut
in fauore genti hebraicȩ ipsa quodãmͦ
uiderent᷑ elementa pugnasse. Et in¬
tende quia ꝑ figurã metonomiã quȩ
latine transnominatio dicit᷑ egẏptum
nͨ egyptios memorat fuisse letatos.
Per id enim qd̾ continet. id qd̾ contine¬
temporis inclem̾tiam ꝓbatur. ẽẽ. con¬
cessum. Nubes data est. ut solis tem¬
peraret ardorem. Ignis concessus est.
ut tenebrarũ potuisset auferre caligi
suꝑata sunt uota desidantium. Car¬

Expanded text:
ata est Aegyptus in profectione eorum, quia cecidit timor eorum super eos. Diligenter hunc versum debemus inquirere. Constat enim discedente populo Hebraeorum Aegyptum non fuisse laetatam, quando eum persequendum esse judicavit; sed postquam illi demersi sunt qui ad insequendos Hebraeos ire decreverant, tunc qui in Aegypto remanserant omnino laetati sunt, quia similia minime pertulerunt. Reddit enim hanc causam cum dicit, quia cecidit timor eorum super eos. Ipse enim timor fuit, ut in favore gentis Hebraicae ipsa quodammodo viderentur elementa pugnasse. Et intende quia per figuram metonymiam, quae Latine transnominatio dicitur, Aegyptum, non Aegyptios memorat fuisse laetatos. Per id enim quod continet, id quod continetemporis inclementiam probatur esse concessum. Nubes data est, ut solis temperaret ardorem; ignis concessus est, ut tenebrarum potuisset auferre caliginsuperata sunt vota desiderantium. Car
Abbreviated transcription (Latin):
dicit. Uos si filii abrahe̾ essetis. opera
abrahe fecissetis. Filios uͦ iacob signifi¬
cat fidelissimos xp̃ianos. qui heredes
in uniuersa terra iudicia eiꝰ. Monetur
semen abrahe & semen iacob. ut saluato¬
rem nr̃m ñ uniꝰ gentis dm̃. s dñm
credant. eẽ. terrarum. Nam sicut ubiq
dilatata ẽ eccłia. ita ꝑ orbem ꝓpagata st̃
eiꝰ sine dubitatione iudicia. Dicendo
enim ipse dñs. commonet illũ debere¬

Expanded text:
dicit: Si vos filii Abrahae essetis, opera dicit: Si vos filii Abrahae essetis, opera Abrahae fecissetis. Filios vero Jacob significat fidelissimos Christianos, qui haeredes in universa terra judicia ejus. Monetur semen Abrahae et semen Jacob, ut Salvatorem nostrum non unius gentis Deum, sed Dominum credant esse terrarum. Nam sicut ubique dilatata est Ecclesia, ita per orbem propagata sunt ejus sine dubitatione judicia. Dicendo enim, Ipse Dominus, commonet illum