comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tatis bonȩ. quã ñ impediat᷑
adrecte uiuendũ & deo
placendũ: qͦd ignarus futuri.
uiuit ex fide. Nuiꝰmodi gͦ cre¬
aturã qͥsqͥs ẽẽ nollet in rebꝰ.
c̃tradicit di bonitati. Quisqͥs
aũ pęnas eã ñ uubluere ꝓ
peccatis: inimicꝰ ẽ equitati.
Sed si ad hoc fit. Ixxxii.¬
anima ut mittat᷑ in corpus:
qͣri potest utrũ si noluerit
cõpellat᷑. Sed melius credit᷑
hoc naturalit uelle. id est in
ea natura creari ut uelit: si¬
c̃ naturale nobis ẽ uelle ui¬
uere: male aũ uiuere iã ñ est
naturȩ. s ꝑuersȩ uoluntatis.
quã iustę pena conseqͥt᷑. Ixl
Firustra gͦ iã q̃rit᷑ ex qua ue

Expanded text:
tatis bonae quam non inpediatur tatis bonae quam non inpediatur ad recte uiuendum et deo placendum, quod ignarus futuri uiuit ex fide. huiusmodi ergo creaturam quisquis esse nollet in rebus, contradicit dei bonitati; quisquis autem poenas eam non uult luere pro peccatis, inimicus est aequitati. Sed si ad hoc fit anima, ut mittatur in corpus, quaeri potest, utrum, si noluerit, conpellatur. sed melius creditur hoc naturaliter uelle, id est in ea natura creari, ut uelit, sicut naturale nobis est uelle uiuere; male autem uiuere iam non est naturae, sed peruersae uoluntatis, quam iuste poena consequitur. Frustra ergo i
Abbreviated transcription (Latin):
ẽtrariũ. ñdũ natos aliqͥd
egisse uel boni uel maliͤ
Quȩ si ita st̃. fatebimͣ᷑ etiã
ñ in eo genere animã pͥmitus
creatã. ut esset prȩscia fu¬
turi oꝑis sui: uel iusti uel
in iusti. Nimis qͥppe ineredi¬
bile ẽ eã potuisse ꝓpͥa uo¬
luntate inelinari adeor¬
poris uitã.si se ita in qͥbꝰ dam
peccaturã ee̾ prȩsciret. ut
niret᷑. Iustȩ sane creator lau¬
dat᷑ in om̃ibꝰ. qͣ fecit omnia
bona ualde. Neq enĩ ex his
tantũ laudandꝰ ẽ qͥbꝰ prȩsci¬
enciã dedit: cũ recꝰte lau¬
detͣ etiã qͥa pecora creauit.
qͥbꝰ ẽ natura humana pres¬
tanc ior etiã in ipsis peecan¬
tibꝰ. Natura qͥppe hominis
ex deo ẽ. ñ iniqͥtas qua se ip¬
se inuoluit. male utendo
libero arbitrio: qͦd tam̃ si ñ
haberet. innotura rerũ mi¬
nꝰ excelleret. Cogitandꝰ est
qͥppe homo iuste uiuens etiã
ñ prȩscius futuroꝵ: ꝙ ibi ui¬
dendũ ẽ excellencia uolun¬

Expanded text:
contrarium nondum natos nihil contrarium nondum natos nihil egisse uel boni uel mali? Quae si ita sunt, fatebimur etiam non in eo rerum genere animam primitus creatam, ut esset praescia futuri operis sui uel iusti uel iniqui. nimis quippe incredibile est eam potuisse propria uoluntate inclinari ad corporis uitam, si se ita in quibusdam peccaturam esse praesciret, ut niretur. iuste sane creator laudatur in omnibus, qui fecit omnia bona ualde. neque enim ex his tantum laudandus est, quibus praescientiam dedit, cum recte laudetur etiam, quia pecora creauit, quibus est natura humana praestantior etiam in ipsis peccantibus. natura quippe hominis ex deo est, non iniquitas, qua se ipse inuoluit male utendo libero arbitrio: quod tamen si non haberet, in natura rerum minus excelleret. cogitandus est quippe homo iuste uiuens etiam non praescius futurorum et ibi uidendum est, excellentia uolun
Abbreviated transcription (Latin):
uuiens. insereret᷑ uite huiꝰ
carnis. in qua peccando
ipsũ qͥ eã creauit offen¬
deret: unde eã merito se¬
q̃ret᷑ laboris erumpna.
dampnacionisq cruciatꝰ.
An illud dicendũ ẽ qͦd ad
corpꝰ ad ministrandũ uo¬
luntate. ꝓpͥa fuerit in cli¬
nata. inqua uita corporis
qm & iuste & miq uiui po¬
test. qͦd eligeret hoc haberet.
uel pͣmiũ de iusticia. uel de
iniqͥ tate suppliciũ. ut nec
qua dicit nͣdũ natos nichil
egisse seu boni seu mali. il¬
la qͥppe melinacio uolun¬
tatis ad corpꝰ ñduͣ ẽ. actio
uel iusticiȩ uel iniqͥtatis.
de qua racio reddenda ẽ in
iudicio dei: recepturo uno
mitu ad corpꝰ uenerit .u.¬
bi si uellet scd̾m eiꝰ prȩcep¬
tũ agere. mercedẽ accipet
uitȩ ȩtͣne. atq angeloꝵ soci¬
etatis. si aũ contẽpneret
pȩnas iustissimas lueret. si¬
ue laboris diuturni. siue
ignis et̃ni : An qͥa hoc ipsũ
deo uolenti obtẽꝑasse iã
utiq actio bona ẽ. &. erit.

Expanded text:
uiuens insereretur uitae huius uiuens insereretur uitae huius carnis, in qua peccando ipsum, qui eam creauit, offenderet, unde eam merito sequeretur laboris aerumna damnationisque cruciatus? an illud dicendum est, quod ad corpus administrandum uoluntate propria fuerit inclinata, in qua uita corporis, quoniam et iuste et inique uiui potest, quod eligeret hoc haberet, uel praemium de iustitia uel de iniquitate subplicium, ut nec qua dicit nondum natos nihil egisse boni seu mali? illa quippe inclinatio uoluntatis ad corpus nondum est actio uel iustitiae uel iniquitatis, de qua ratio reddenda est in iudicio dei recepturo unoqnutu ad corpus uenerit, ubi, si uellet secundum eius praeceptum agere, mercedem acciperet uitae aeternae atque angelorum societatis; si autem contemneret, poenas iustissimas lueret siue laboris diuturni siue ignis aeterni? an, quia hoc ipsum, deo uolenti obtemperasse, iam utique actio bona est, et erit
Abbreviated transcription (Latin):
mã etiã humana creasse
quã suo tẽpore membris
ex limo formati corꝑis in¬
spiraret. cuiꝰ corꝑis in illis
simul ẽditis reb racionẽ
creasset causalit᷑: scd̾m quã
fieret cũ faciendũ esset
corpꝰ humanũ. Nã neq il¬
lud qͦd dictũ ẽ adimagi¬
nẽ suã. nͥ in anima: neq
illud qͦd dictũ ẽ. masculũ
&. feminã. nͥ in corpore
recte intelligimꝰ. Credat᷑¬
gͦ si nulla scripturarũ aue¬
toritas seu ueritatis racio
ẽtradicit. homine ita fac¬
tũ sexto die. ut corꝑis qͥdẽ
humani racio causalis in
elem̃tis mundi. anima uͦ
ĩã ipsa crearet᷑. sic̃ pͥmit᷑
c̃ditꝰ ẽ qies .&. creata. late¬
ret in oꝑibꝰ dei: donec eã
suo tẽpore sufflanqdo. hoc
ẽ inspirando formato ex
limo corpori insereret.
Sed hic rursus ñsꝑnen¬
qͥa orit᷑ questio. Si eñi ĩa
facta erat anima & late¬
bat: ubi ei posset ee̾ me¬
lius quã ibi: Qͥd gͦ fuit
causȩ ut anima innocent

Expanded text:
mam etiam humanam creasse, mam etiam humanam creasse, quam suo tempore membris ex limo formati corporis inspiraret, cujus corporis in illis simul conditis rebus rationem creasset causaliter, secundum quam fieret, cum faciendum esset, corpus humanum. nam neque illud, quod dictum est" ad imaginem suam", nisi in anima neque illud, quod dictum est "masculum et feminam", nisi in corpore recte intellegimus. credatuo, si nulla scripturarum auctoritas seu ueritatis ratio contradicit, hominem ita factum sexto die, ut corporis quidem humani ratio causalis in elementis mundi, anima uero iam ipsa crearetur, sicut primitus conditus est dies, et creata lateret in operibus dei, donec eam suo tempore sufflando, hoc est inspirando, formato ex limo corpori insereret. Sed hic rursus non spernenda oritur quaestio. si enim iam facta erat anima et latebat, ubi ei posset esse melius quam ibi? quid ergo fuit causae, ut anima innocenter
Abbreviated transcription (Latin):
gelicũ sꝑm quasi paren¬
tẽ ee̾ a nime humane. si
in homine future ꝓlis
suȩ. ut corpor. qͥdem hu¬
manor. parentes homines.
animarũ aũ angeli. crea
aut pͥoris corꝑis ex terra.
aut pͥoris anime exange¬
lica natura. ubi raciones
eoꝵ. causqles prȩfixerat.
quando pͥmitus fecit ho¬
minẽ inhis qͣ simul omĩa
creauit. de inceps uͦ iam
homines ex hominibus.
corpꝰ ex corꝑore: animã
ex anima:. .xxx. Durũ
ẽ hoc: angeli aut angeloꝵ
filiã dicere ẽe̾ anim̃a: s
multo duris cȩ̨li corpo¬
rei: quantomagis eigo
maris & terre: Multo minꝰ
gͥ in aliqua corꝑali creatu¬
ra causalis racio amme p̃¬
c̃dita ẽ. cũ faceret d̾s ho¬
minẽ ad imaginẽ suã. an¬
teꝙͣ eũ suo tẽpore de limo
formatũ. flatu animaret:
si absurde credit᷑ animam
causalit᷑ innatura angeli¬
ca c̃didisse. Illud gͦ uideam̾
utrũ forsitan uerũ ee̾ pos¬
sit qͦd certe humane opi¬
momi tole rabilius mͥ uide¬
q̃ simul omia creauit. ami¬

Expanded text:
gelicum spiritum quasi parentem esse animae humanae, si in homine futurae prolis suae, ut corporum quidem humanorum parentes homines sint, animarum autem angeli, creataut prioris corporis ex terra et prioris animae ex angelica natura, ubi rationes eorum causales praefixerat, quando primitus fecit hominem in his. quae simul omnia creauit, deinceps uero iam homines ex hominibus, corpus ex corpore, animam ex anima! durum est hoc angeli aut angelorum filiam dicere esse animam, sed multo durius caeli corporei; quanto magis ergo maris et terrae! multo minus igitur in aliqua corporali creatura causalis animae ratio praecondita est, cum faceret deus hominem ad imaginem suam, antequam eum suo tempore de limo formatum flatu animaret. si absurde creditur animam causaliter in natura angelica condidisse. Illud ergo uideamus, utrum forsitan uerum esse possit, quod certe humanae opinioni tolerabilius mihi uide simul omnia creavit, ani
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ factũ cũ exortũ ẽ. nͣ
anteꝗͣ. exoriret᷑ qͥs ñ dic̾et.
nͥ scripture uerba reuo¬
carent. Meminerit etiã
scriptũ eẽ. qͥ uunt inetͣnũ
creauit omina simul: & ui¬
deat quẽadmodũ simul
creata dici possint. quoꝵ
creacio spaciis tẽ poralib̾
distat: ñ horarũ tantũ. sed
etiã dierũ. Cureqͦq osten
dere qͦmͦ utrũq sit uerũ.
qͦd ẽtrariũ uideri potest:
scilicet & d̾m indie septimo
ab om̃ibꝰ oꝑibꝰ sius reqͥeuis¬
se qͦd geneseos liber dicit:
dicit. Respiciat etiã q̃die¬
ta st̃ consũmata: qͦm̾ eadem
dicta sint in choata. His enĩ
om̃ibꝰ diuine seripturȩ testi¬
moniis quã ẽẽ ueracẽ ne mo
dubitat. nͥ infidelis aut im¬
pius: ad illã sentenciã duc¬
⁊i sumꝰ. ut diceremꝰ dm ab
exordio secłi pͥmũ simul
omnia creauisse. q̃dã conditis
ĩã ipsis naturis. q̃dã prȩcon
ditis causis: siẽ ñ solũ pͣsencia.
uerũ etiã futura fecit omp̃s:

Expanded text:
enim factum, cum exortum est, non, enim factum, cum exortum est, non, antequam exoreretur, quis non diceret, nisi scripturae uerba reuocarent? meminerit etiam scriptum esse: qui uiuit in aeternum, creauit omnia simul, et uideat, quemadmodum simul creata dici possint, quorum creatio spatiis temporalibus distat, non horarum tantum, sed etiam dierum. curet quoqueuerum, quod contrarium uideri potest, et deum in die septimo ob omnibus operibus suis requieuisse, quod Geneseos liber dicit, dicit. respiciat etiam quae dicta sunt consummata, quomodo eadem dicta sint inchoata. His enim omnibus diuinae scripturae testimoniis, quam esse ueracem nemo dubitat nisi infidelis aut inpius, ad illam sententiam ducti sumus, ut diceremus deum ab exordio saeculi primum simul omnia creauisse, quaedam conditis iam iditis causis, sicut non solum praesentia, verum etiam futura fecit Omnipotens,
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ fecit ds omĩa bona
ualde. Qͥd sit etiã fuixit ds
ad huc de terta om̃s besti¬
as agri. &. om̃ia uolatilia
cȩli: tãꝗͣ illa ñ fuerint
om̃ia q̃ pͥmo ꝓducta erañ:
uel poc ius nulla ante ꝓ¬
ducta erant. Neq enĩdie¬
tũ ẽ .&. fixit d̾s adhuc
de terra cȩteras bestias a¬
gri. &cetera uolatilia cęli:
quasi q̃ minꝰ uel tͣra sexto
uel aqua qͥnto die ꝓdure¬
rit: s om̃s bestias in qͥt q
omĩa uolatilia. Nec ñ &. illud
cogitet quẽ ad modũ ds &.
sex diebꝰ fecerit om̃ia. pri¬
mo ipsũ diem: scđo firma¬
m̃tũ: tͣcio speciem maris
&. trȩ. atq ex terra her¬
bã & ligna: quarto lumina¬
ria & sydera: qͥnto aquarũ
animalia: sexto t̾re. &. po¬
stea dicat᷑ cũ factꝰ ẽ dies
fecit ds celũ & terrã .&. om¬
ne uiride agri: quando qͥdẽ
cũ factꝰ ẽ dies. ñ fecit nͥ
ipsũ diem. Qͦmͦ etiã om¬
ne uiride agri fecerit.
fenũ anteꝗͣ. ex oriret᷑: tunc

Expanded text:
quae fecit deus omnia bona quae fecit deus omnia bona ualde; quid sit etiam: finxit deus adhuc de terra omnes bestias agri et omnia uolatilia caeli; tamquam illa non fuerint omnia, quae primo producta erant, uel potius nulla ante producta erant. neque enim dictum est: et finxit deus adhuc de terra ceteras bestias agri et cetera uolatilia caeli, quasi quae minus uel terra sexto die uel aqua quinto die produxerit, sed omnes bestias, inquit, et omnia uolatilia. necnon et illud cogitet, quemadmodum deus et sex diebus fecerit omnia: primo ipsum diem, secundo firmamentum, tertio speciem maris et terrae atque ex terra herbam et ligna, quarto luminaria et sidera, quinto aquarum animalia, sexto terrae, et postea dicatur: cum factus est dies, fecit deus caelum et terram et omne uiride agri, quandoquidem, cum factus est dies, non fecit nisi ipsum diem; quomodo etiam omne uiride agri fecerit, fenum, antequam exoreretur; tunc
Abbreviated transcription (Latin):
causalẽ illã racionẽ fecerit
animȩ: quã ñdũ uel de nichi¬
lo. uel de aliqͦ fecerat. Quã
si eo mͦ deuitare uoluerit. ut
dicat sexto die etiã de limo
factũ ee̾ hominẽ. s hoc re¬
capitulando postea cõme¬
moratũ: uideat de mulie¬
re qͥd dicat: qͥa masculũ &.
feminã dixͣ. fecit eos .&. be¬
nedixͣ eos. Qͦa si & ipsã ed
die factã eeꝰ de iuiri osse
respondit. aitendat qͦmͦ
asserat sexto die facta uo¬
latilia q̃ adducta st̃ ad a¬
dã. cũ scriptura omne ge¬
nꝰ uoiatiliũ qͥnto die crea¬
tũ ex aqͥs insinuet: itẽ sex¬
to die ligna etiã q̃ inpa¬
radiso plantata st̃. cũ eadẽ
seriptura hoc creature
genꝰ tͣcio diei tribuerit.
psa etiã uerba ẽside̾t. qͥd
sit. eiecit adhuc de terra
omne lignũ pulerhũ ad
aspectũ & bonũ adescã:
tãꝙͣ illa q̃ tͣcio die de tͣra
eiẽcerat. ñ erant pulera
ad aspectũ & bona ad es¬
cã: cũ inhis essent oꝑib

Expanded text:
causalem illam rationem fecerit causalem illam rationem fecerit animae, quam nondum uel de nihilo uel de aliquo fecerat. Quam si eo modo deuitare uoluerit, ut dicat sexto die etiam de limo factum esse hominem, sed hoc recapitulando postea commemoratum, uideat de muliere quid dicat, quia, masculum et feminam, dixit, fecit eos et benedixit eos. quodsi et ipsam eo die factam esse de uiri osse responderit, adtendat, quomodo adserat sexto die facta uolatilia, quae adducta sunt ad Adam, cum scriptura omne genus uolatilium quinto die creatum ex aquis insinuet, item sexto die ligna etiam quae in paradiso plantata sunt, cum eadem scriptura hoc creaturae genus tertio diei tribuerit. ipsa etiam uerba consideret, quid sit: eiecit adhuc de terra omne lignum pulchrum ad aspectum et bonum ad escam, tamquam illa, quae tertio die terra eiecerat, non erant pulchra ad aspectum et bona ad escam, cum in his essent operibus,
Abbreviated transcription (Latin):
stͥ omĩa. q̃ qͥdẽ formacionem
suã ñ tẽpore s origine prȩ¬
cederet. sic̃ uox cantũ: qͥd
nͥ de materia sꝑitali facta a¬
nima ẽgruencius credit᷑  Si
aũ aliqͥs ñuult eã existima¬
re factã. nͥ cũ formato corpo¬
ri ẽ inspirata: uideat qͥd res¬
pondeat cũ q̃rit᷑ unde facta
sit. Aut enĩ ex nichilo dicturꝰ
ẽ dm aliqͥd fecisse uel facere
post illã consũmacionẽ oꝑũ
suoꝵ. & debet intueri qͦmodo¬
explicet sexto die factũ ho¬
minẽ ad imaginẽ dei: qͦd nͥ
scđm animã recte intelligi
ñ potest. idest in qua natura
causalis racio facta fuerit
eiꝰ rei ꝗͣ ñdũ fuit. aut ñ de
nichilo s de aliqͦ iã existente
factã dicet animã .s. labora¬
bit inqͥrendo q̃ nã illa natura
sit. utrũ corꝑalis ansꝑitalis
scđm eas q̃stiones quas suꝑiuis
uersauimꝰ manente illa qͦq
molestia. ut adhuc q̃rat᷑ in
qua substancia creaturarũ
in sex diebꝰ pͥmitꝰ ẽditarũ.

Expanded text:
quidem formationem suam non tempore, sed origine praecederet, sicut uox cantum, quid nisi de materia spiritali facta anima congruentius creditur? Si autem aliquis non uult eam existimare factam, nisi cum formato corpori est inspirata, uideat, quid respondeat, cum quaeritur, unde facta sit. aut enim ex nihilo dicturus est deum aliquid fecisse uel facere post illam consummationem operum suorum et debet intueri, qexplicet sexto die factum hominem ad imaginem Dei quod nisi secundum animam recte intelligi non potest, id est, in qcausalis ratio facta fuerit eius rei, quae nondum fuit, aut non de nihilo, sed de aliquo iam existente factam dicet animam et laborabit inquirendo, quaenam illa natura sit, utrum corporalis an spiritalis, secundum eas quaestiones, quas superius uersauimus, manente illa quoque molestia, ut adhuc quaeratur, in qua substantia creaturarum in sex diebus primitus conditarum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓptͣ consũmata reqͥesceret:
ꝓptͣ inchoata usq nc̃ oꝑaret᷑.
Sed si possunt hec melnus in¬
telligi: ñ sol ũ ñ resisto. ue¬
rũ etiã faueo: tam̃ de ani¬
ma quã ds inspirauit ho¬
mini sufflando in eiꝰ faci¬
em nichil ẽfirmo. nͥ quia
ex deo sic ẽ ut nͣ sit substan¬
cia dei & sit in corporea.
idest ñ sit corpꝰ s sꝑs nͣ de
de substancia dei ꝓcedens.¬
s factꝰ adeo: nec ita fact᷑
ut in eiꝰ naturã. natura
ulla corꝑis uel irracionabis
anme uerteret᷑. ac ꝑ hoc de
nichilo. & qͦd sit immortalis

Expanded text:
propter consummata requiesceret, propter inchoata usque nunc operaretur. sed si possunt haec melius intellegi, non solum non resisto, uerum etiam faueo. Nunc tamen de anima, quam deus inspirauit homini sufflando in eius faciem, nihil confirmo, nisi quia ex deo sic est, ut non sit substantia dei et sit incorporea. id est non sit corpus, sed de substantia dei gensed factus a Deo; nec ita factus ut in ejus naturam natura ulla corporis vel irrationalis animae verteretur; ac per hoc, de nihilo: et quod sit immortalis
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ placentes deo cũ metu
ignis ẽsumens ẽ: qͥ ẽsump¬
turus ẽ aduersarios. Acce¬
damꝰ ad dm anteꝗͣ. ẽsuma¬
mͣ ab illo: postulantes ure
igne nos examinasti. sic̃ ex¬
aminat᷑ argentũ. Aꝑtissi¬
me enĩ patet. qͥa si hic ab
illo ñ urimͣ: illie uelut ad¬
uersarii ẽsumemur. Ait
niat. nemo se sedueat in¬
anibꝰ uerbis. qͥa q̃eũq se¬
minauerit homo. hȩc &r
met et. Non aliud lingua lo¬
quam .&. aliud corde: ne si¬
mꝰ iudas & herodiani. Alii
inꝑdicione. alii inẽfessiõe:
alii in dissimulaciõe. sed
alii inueritatis humilitate.
Id̾o cũ uͦ corde in plenitudi¬

Expanded text:
mus, placentes Deo cum metu ignis consumens est, qui consumpturus est adversarios . Accedamus ad eum antequam consumamur ab illo: postulantes ab igne nos examinasti, sicut examinatur argentum . Apertissime enim patet, quia si hic ab illo non urimur, illic velut adversarii consumemur. Ait niat, nemo se seducat inanibus verbis, quia quaecumque seminaverit homo, haec et metet . Non aliud lingua loquamur et aliud corde; ne simus Judas et Herodiani: alii in proditione, alii in confessione, alii in dissimulatione, sed alii in veritatis humilitate. Ideo cum vero corde in plenitudi
Abbreviated transcription (Latin):
flando fecisse animã ho¬
minis. nͥ corporeã de isto
aere subiacente sibi excor¬
set sufflando de se ipso dedisse
putare deberemꝰ. s ita de sibi
subiecto aere corꝑis sui.
sie̾ anima de huiꝰ modi re
similit᷑ adiacente. hoc est
de corꝑe: ñ de se ipsa fla

Expanded text:
flando fecisse animam hominis nisi corpoream, de isto aere subjacente sibi ex corset sufflando de se ipso dedisse putare deberemus, sed ita de sibi subiecto aere corporis sui, sicut anima de huiusmodi re similiter adiacente, hoc est de corpore, non de se ipsa fla
Abbreviated transcription (Latin):
de uindicꝰta illius pecca¬
ti unde ꝓpaginẽ ducimꝰ
scđm quã om̃s ante gra¬
ciã filii st̾ irȩ : Contra
qͦd peccatũ militant
sub gr̃a c̃stituti: ñ ut nͣ
sit in eoꝵ corpore quam¬
diu ita mortale ẽ ut &.

Expanded text:
ius peccati, unde propaginem ducimus, secundum quam omnes ante gratiam filii sunt irae . Contra quod peccatum militant sub gratia constituti, non ut non sit in eorum corpore, quamdiu ita mortale est, ut
Abbreviated transcription (Latin):
Si aũ ad eũ modũ adã iustꝰ
erat. ut ei adhuc opꝰ esset
alterius creaturȩ sancti¬
oris &. sapiencioris aucto¬
ritas. ꝑ quã cognosceret
dei uoluntatẽ atq ussio¬
nẽ. sicͣ nobis ꝓpħȩ. sic̃ ipsit
angeli: cur ambigamꝰ ꝑ
aliquã eiꝰmodi creaturam
ei eẽ loquutũ de uͣ. talibꝰ
uocũ somis. ꝗͣ intelligere
posset: Illud e nĩ qͦd post¬
ea scriptũ eͣ. cũ peccassent.
eos audisse uocẽ dm̃i dei
ambulantis in paradẏsuł.
qͥa ñ ꝑ ipsã dei substan¬
ciã. s ꝑ subditã ei creatu¬
rã factũ ẽ. nullꝰ dubitat.
qͥ fide̾ catholicã sapit. Ad
hoc enĩ & aliqͣnto lacius
de hac re disserere uolui
qͥa ñ nulli heretici pu¬
tant. sub stanciã filii dei
nullo assumpto corpo¬
re ꝑse ipsam ee̾ uisibi

Expanded text:
si autem ad eum modum Adam iustus erat, ut ei adhuc opus esset alterius creaturae sanctioris et sapientioris auctoritas, per quam cognosceret dei uoluntatem atque iussionem, sicut nobis prophetae, sicut ipsis angeli: cur ambigamus per aliquam eius modi creaturam ei esse locutum deum talibus uocum signis, quae intellegere posset? illud enim quod postea scriptum est, cum peccassent, eos audisse uocem domini dei ambulantis in paradiso, quia non per ipsam dei substantiam, sed per subditam creaturam ei factum est, nullo qui fidem catholicam sapit. Ad hoc enim et aliquanto latius de hac re disserere volui, quia nonnulli haeretici putant substantiam Filii Dei nullo assumpto corpore per seipsam esse visibi
Abbreviated transcription (Latin):
etiã futurarũ: Sane si nul
lomͦ possent salua fide ue¬
ritatis ea q̃ corporalit᷑ hic
nominata st̃ etiã corpora¬
lit᷑ accipi: qͥd aliud rema¬
neret nͥ ut ea pocius figu¬
rate dicta intelligeremꝰ.
quã scripturã scãm impie
cul paremꝰ: Porro auͣ si ñ
solũ ñ impediunt. uerũ
etiã solidius assert̃ diui¬
ni eloqͥi narracionẽ. hec
etiã corꝑalit᷑ intellecta:
nemo erit ut opinor tam
infidelit᷑ ꝑtinax. qͥ cuͣ ea
scđm regłam fidi exposi¬
ta ꝓpͥe uid̾it. malit inpͥsti¬
na remanere sentencia.
si forte illi uisa fuerant
ñ nͥ figurate posse accipi.
Nã & ego contraIu
manic h eos qͥ has litteras
ueteris testam̃ti. ñ aliter
quã oportet accipiendo
errant. s omino ñ acci-¬
piendo & de testando blas¬
phemant. duos conseripsi
libros recenti tẽpore ẽuer¬
sionis meȩ: cito uolens eoꝵ.
uel ẽfutare deliram̃ta. uel

Expanded text:
etiam futurarum ? sane si nullo modo possent salua fide ueritatis ea, quae corporaliter hic nominata sunt, etiam corporaliter accipi, quid aliud remaneret, nisi ut ea potius figurate dicta intellegeremus, quam scripturam sanctam inpie culparemus? porro autem, si non solum non inpediunt, uerum etiam solidius adserunt diuini eloquii narrationem haec etiam corporaliter intellecta, nemo erit, ut opinor, tam infideliter pertinax, qui cum ea secundum regulam fidei exposita proprie uiderit malit in pristina remanere sententia, si forte illi uisa fuerant, nonnisi figurate posse accipi. Nam et ego contra Manichaeos, qui has litteras ueteris testamenti non aliter quam oportet accipiendo errant, sed omnino non accipiendo et detestando blasphemant, duos conscripsi libros recenti tempore conuersionis meae, cito uolens eorum uel confutare deliramenta uel
Abbreviated transcription (Latin):
Ila qͥppe ẽ in scis angelis.
hȩc in sc̃ĩs hominibꝰ. Qͥ
aũ sibi partes iniqͥtatis
elegert. laudabilẽꝙ na¬
turã cul pabili uolunta

Expanded text:
la quippe est in sanctis angelis, haec in sanctis hominibus. qui autem sibi partes iniquitatis elegerunt laudabilemque naturam culpabili uolunta
Abbreviated transcription (Latin):
quasubet et lã seuas feras &
caꝑe.&. mansuetas facere.
& eis mirabilit᷑ imꝑare. po¬
tencia racionis nͣ corꝑis: cũ
earũ appetitꝰ &. dolores cap¬
tans. paulatimq illectando
prȩmendo. laxandoq mo¬
derans. agresti eas exii it
humanis induit: quanto
magis angeli hoc possunt
qͥuissione di in psa eiꝰ quã
sempitnȩ intuent᷑. in cõmu¬
tabili ueritate ꝑspecta mo¬
uentes se ꝑ tẽpͥus .&. corpo¬
ra sibi subdita ꝑ tẽpꝰ & lo¬
euͣ. agilitate mirabili. &. ui¬
sa qͥbꝰ moueat᷑. & appetitũ
carnalis indigencie. ualeÑ
efficere omni animȩ uiue.
ut qͦ eã uenire opus ẽ. ad
ipsa mulieris formacio
q̃ misticȩ etiã edificacio
dicta ẽ: quẽ admodũ facta
sit. Natura qͥppe muliebris
creata ẽ. quãuis exuiri qͣ
iã erat. ñ aliqͥ motꝰ iã exis¬
tenciũ naturarũ. Angeli

Expanded text:
quaslibet etiam saeuas feras et capere et mansuetas facere et eis mirabiliter imperare potentia rationis, non corporis, cum earum adpetitus et dolores captans paulatimque inlectando, premendo laxandoque moderans agresti eas exuit moribus induit: quanto magis angeli hoc possunt, qui iussione dei in ipsa eius, quam sempiterne intuentur, incommutabili ueritate perspecta mouentes se per tempus et corpora sibi subdita per tempus et locum agilitate mirabili et uisa, quibus moueatur, et adpetitum carnalis indigentiae ualent efficere omni animae uiuae, ut quo eam uenire opus est nesdeamus, ipsa mulieris formatio, quae mystice etiam aedificatio dicta est, quemadmodum facta sit. natura quippe mulieris creata est, quamuis ex uirili, quae iam erat, non aliquo motu iam existentium naturarum. a
Abbreviated transcription (Latin):
xerint in auarũ: nũqua
qͥ indomo tua st̃. p̃eipe ab hoc
uicio eauere. Melius ẽ eni ut
ex pauꝑtate sua pusillũ tri¬
buat indigentibꝰ. quã multũ
ex in iusta adqͥsicionẽ. Unꝰqͥsq
iurta qͦd habet porrigat. Ian¬
tũ enĩ expetit᷑ ab uno quoq
eoꝵ: quantũ ei d̾s dedit. Nec
enĩ ab eo plus exigit: quã qͦd
ipse dedit. Elemosina cũ ini¬
qͥtate adqͥsita. ab hominabilis
ẽ cor̃ã deo. &. acceptũ ei ẽ qͦd
fuerit fidelit᷑ adqͥsitũ. Suñ
enĩ ñ nulli qͥ diripientes alle¬
na. facere se simulant elemo¬
siña: & cũ alios premant. aliis
se misereri fingunt.Si aũ ex
ꝓprio labore dederint. gratũ
ut inom̃ibꝰ oꝑibꝰ suis humilit
corã deo agant. qͥcqͥd eis agen¬

Expanded text:
xerint in avarum, nunquam xerint in avarum, nunquam qui in domo tua sunt praecipe ab hoc vitio cavere. Melius est enim, ut ex paupertate sua pusillum quis tribuat indigentibus, quam multum ex injusta acquisitione. Unusquisque juxta quod habet porrigat. Tantum enim expetitur ab unoquoque eorum, quantum ei Deus dedit. Nec enim ab eo plus exigit, quam quod ipse dedit. Eleemosyna cum iniquitate acquisita, abominabilis est coram Deo, et acceptum est ei quod fuerit fideliter acquisitum. Sunt enim nonnulli, qui diripientes aliena facere se simulant eleemosynam: et cum alios premant, aliis se misereri fingunt. Si autem ex proprio labore dederint, gratum ut in omnibus operibus suis humiliter coram Deo agant quidquid eis agen
Abbreviated transcription (Latin):
aꝑiurio: a cupiditate quȩ ẽ
radix omniũ maloꝵ. Cupidꝰ¬
enĩ uir. aniĩa suã uenalem
hab et. si inuenerit tẽpꝰ ut ẽ¬
cupiscat alicunꝰ aurũ. aut ar¬
gentũ. seu uestes pulcrhas.
uel etiã cinꝰlibet mulier᷑e
pulerã facie. ꝓ nichilo ꝑpe¬
trat homicidiũ. & ut quis
effundit aquã in tȩrr̃a ita
ẽ ei effundere sangum̾e ꝓxi¬
mi sui. Plurimȩ animȩ inmor¬
tis ꝑiculũ inciderͣt ꝓptͣ eupi¬
ditat᷑e. & multi dño nibente
micis suis ꝑ emptꝰ ẽ. E de
multis. multa dicere potu¬
lutaria dñi uerba deridebãt.
Nã & illũ diuitẽ quẽ dñs add
regna cȩloꝵ. ꝓuocauit. amor
pecuniarũ eũ intrare ñ ꝑ¬
misit. Sa & iudȩ pectꝰ auari¬
ciȩ flãma exarsit: ut dñm
cunctoꝵ bonoꝵ largitorem
in manꝰ tradet impioꝵ Auarꝰ
eñi uir: inferno ẽ similis. In¬
fernꝰeñi quantoseũq deuo¬
rauerit. nũꝗͣ dicet satis est.
Sie de lom̃s thesauri conflu¬

Expanded text:
a perjurio, a cupiditate, quae est a perjurio, a cupiditate, quae est radix omnium malorum. CAPenim vir animam suam venalem habet: si invenerit tempus ut concupiscat alicujus aurum aut argentum, seu vestes pulchras, vel etiam cujuslibet mulierem pulchram facie, pro nihilo perpetrat homicidium. Et ut quis effundit aquam in terram, ita est ei effundere sanguinem proximi sui. Plurimae animae in mortis periculum inciderunt propter cupiditatem, et multi Domino jubente micis suis peremptus est . Et de multis multa dicere potulutaria Domini verba deridebant . Nam et illum divitem, quem Dominus ad regna coelorum provocavit, amor pecuniarum eum intrare non permisit . Sed et Judae pectus avaritiae flamma exarsit, ut Dominum cunctorum bonorum largitorem, in manus traderet impiorum . Avarus enim vir inferno est similis. Infernus enim quantoscunque devoraverit, nunquam dicit, satis est. Sic etsi omnes thesauri conflu
Abbreviated transcription (Latin):
erhitudinis carnis .&. oblecta¬
cionis. Mundꝰ enĩ ꝑibit & con¬
cupiscencia eiꝰ. O quã felicis¬
simũ bonũ ẽ .&. quͣa ualde fe¬
licissimũ splendidã pulcrhitu¬
dinẽ xꝑi amare. & radiis fulgo¬
ris eiꝰ pectoribꝰ nr̃is in lustrare:
&. omnẽ obscuritat᷑e a nobis ex¬
pellere. N accomodes aures tu¬
as ad ꝑcipienda uerba detra¬
henciũ. ne concipias mortẽ in
anima tua. Detrahentis eñi &.
audientis: utriusq esca mor-¬
tis ẽ animȩ detractio E ut
breuius concluda. detractor
ꝙ libens auditor. diabolũ por¬
tat in lingua. Euita qͣso atuis
plurimos audis. Postula tibi a
dño cor prudens. & ꝑuigilẽ sen¬
sũ: ut discernere ualeas uer¬
ba detraheneiũ. Nignores
fraudes &. insidias eoꝵ: &. in
recia eoꝵ. nͣ ueniat pes tuus.
sumꝰ de talibꝰ ꝓsternam nos
humilit᷑ in ẽspectu pii patͥs
camͣ inmediũ. ut deleat ĩp
se ẽa patͣ nͣr cȩlestis. & dũ con¬
fessi fuerimꝰ ñ nos iustifice
mꝰ orantes: ne sicut pharise¬

Expanded text:
 oblectationis. Mundus enim peribit et concupiscentia ejus . O quam felicissimum bonum est, et quam valde felicissimum splendidam pulchritudinem Christi amare et radiis fulgoris ejus pectora nostra illustrare, et omnem obscuritatem a nobis exn accommodes aures tuas ad percipienda verba detrahentium, ne concipias mortem in anima tua. Detrahentis enim et audientis, utrisque esca mortis est animae detractio. Et ut brevius concludam, detractor et libens auditor diabolum portat in lingua. Evita, quaeso, a plurimos audis. Postula tibi a Domino cor prudens et pervigilem sensum, ut discernere valeas verba detrahentium: non ignores fraudes et insidias eorum, et in retia eorum non veniat pes tuus. sumus de talibus, prosternamus nos humiliter in conspectu pii Patris camus in medium, ut deleat ea ipse Pater noster coelestis. Et cum confmus orantes, ne, sicut Pharisae
Abbreviated transcription (Latin):
recognosces qͥa uanũ eͣ qͦd
antea inamt̃ diligebas: eum
uidis totũ eorpꝰ intumescere.
&̾. infetorẽ e̾e̾ ẽuersũ. Nonne
claudes nares tuas: ne sustine¬
as fetorẽ fetidissimũ Ubi
q̃so erit tͣc suauitas luxuriȩ.
blandor uerba. q̃ corda au¬
dienciũ molliebant sẜbi
sermones dulees: qͥ amaritu¬
Ame amantibꝰ infundeba N
Ebi inmoderatꝰ risus . &. ioeꝰ
t᷑pisꝰ ubi ineffrenata &. in

Expanded text:
anum est quod antea inaniter diligebas. Cum videris totum corpus intumescere, et in fetorem esse conversum, nonne claudes nares tuas, ne sustineas fetorem fetidissimum? Ubi, quaeso, erit tunc suavitas luxuriae, blandorum verba, quae corda audientium molliebant? ubi sermones dulces, qui amaritudinem amantibus infundebant? ubi immoderatus risus et jocus turpis? ubi effrenata et i
Abbreviated transcription (Latin):
tũ. eundẽq magnũ & mag¬
no fonte fecundũ. cũ uide¬
ant nulla humana oꝑa
tot ac tanta uirecta silues¬
cere occulto oꝑe dei: miror
quẽ ad modũ credant ipsũ
hominẽ ita factũ. quẽ ad¬
modũ nũꝗͣ uiderͣt. Aut.
si & ipse figurate intelli¬
gendꝰ ẽ. qͥs genint cahin &
abel. & seth: an & ipsi figu¬
rȩ tantũ fuert̃: ñ etiã ho¬
mines ex hominibꝰ nati:
De ꝓximo gͦ attendant istã
nentur nobiscũ cuncta
pͥmitꝰ q̃ gesta narramt᷑ in
ex pressionẽ ꝓpͥetatis acci¬
ꝑe. Qͥs enĩ eis postea ñ fa¬
ueat intelligentibꝰ. quid
ista etiã figurata signifi¬
caciõe cõmoneant: si u̾e
ipsarũ sꝑitaliũ naturaru᷑
uel affectionũ. siue rerũ

Expanded text:
tum eundemque magnum et magtum eundemque magnum et magno fonte fecundum, cum uideant nulla humana opera tot ac tanta uirecta siluescere occulto opere dei, miror, quemadmodum credant ipsum hominem ita factum, quemadmodum numquam uiderunt. aut si et ipse figurate intellegendus est, quis genuit Cain et Abel et Seth? an et ipsi figurate tantum fuerunt, non etiam homines ex hominibus nati? de proximo ergo adtendant istam nentur nobiscum cuncta primitus, quae gesta narrantur, in expressionem proprietatis accipere. quis enim eis postea non faueat intellegentibus, quid ista etiam figurata significatione commoneant, siue ipsarum spiritalium naturarum uel adfectionum siue reru
Abbreviated transcription (Latin):
cisse mundũ. qͥa iã ñ facit
mundos: aut ñ fecisse solẽ.
qͥa iã ñ facit soles: E. hoc
qdẽ ñ de paradyso. s de ipso
homine ꝑ motis. debuit res¬
ponderi. Nunc uͦ eũ ipsũ
sic credant a deo factũ si¬
cut alius nullꝰ factꝰ ẽ. eur
paradysũ nolunt ita fae¬
tũ credere: quẽ ad modũ¬
nc̃ uident siluas fieri . Ad
eos qͥppe loquor qͥ auctori¬
tatẽ harũ Intterarũ secun¬
gurate paradysũ intelli¬
gi uolunt. Nã qͥ omnino
aduersant᷑ his literis.
alias cũ eis atq alit̾ egi¬
mꝰ quãꝗͣ. & hȩc in hoc ip¬
so oꝑe nr̃o. quantũ uale¬
mꝰ ita defendamꝰ ad litte¬
rã: ut qͥ ñ racionabilit᷑ mo¬
ti. ꝓptͣ animã ꝑ uicacẽ uel
he betẽ credere ista detrec¬
tant: nullã tam̃ inueni¬
ant racionẽ. unde falsa ẽẽ
ẽuincant. Uerũ isti nrͣi qͥ
fidẽ habent his diuinis li¬
bris. & nolunt paradysũ ad
ꝓpͥetatẽ litterę intelligilo¬
cũ seslicet amenissimũ.
fructuosis nemoribꝰ opaca¬

Expanded text:
cisse mundum, quia iam non facit mundos, aut non fecisse solem, quia iam non facit soles? et hoc quidem non de paradiso, sed de ipso homine permotis debuit responderi; nunc uero, cum ipsum sic credant a deo factum, sicut alius nullus factus est, cur paradisum nolunt ita factum credere, quemadmodum nunc uident siluas fieri ? Ad eos quippe loquor, qui auctoritatem harum litterarum sequungurate paradisum intellegi uolunt. nam qui omnino aduersantur his litteris, alias cum eis atque aliter egimus, quamquam et haec . in hoc ipso opere nostro, quantum ualemus, ita defendamus ad litteram, ut, qui non rationabiliter moti propter animum peruicacem uel hebetem credere ista detrectant, nullam tamen inueniant rationem, unde falsa esse conuincant. uerum isti nostri, qui fidem habent his diuinis libris et nolunt paradisum ad proprietatem litterae intellegi, locum scilicet amoenissimum, fructuosis nemoribus opaca
Abbreviated transcription (Latin):
te & mulierem.
& inter sem̃ tuũ. & inter
semen eiꝰ. Ipsa tͥ seruabit
caput: & tu seruabis eiꝰ cal¬
caneũ. Iota ista sentencia
bet scriptoris fides narra¬
cionisq ueritas nͥ ne illã
dictã fuisse dubitemꝰ. Qͦs
enĩ positũ ẽ. & dixͣ dñs ds
serpenti. uerba scriben¬
tis st̃: hec exigenda st̃ ꝑ
toris intellectui relinquun
t᷑. utrũ ꝓpͥȩ an figurate ac¬
cipi debeant: sic̃ in ex ordi¬
o uoluminis huiꝰ libri nr̃i
prȩlo quuti sumꝰ. Proinde
rit ñ ẽ int̃rogatꝰ: potest
uideri qͦd ñ ipse utiq id
sua natura & uoluntate
fecerat. s diabolꝰ de illo¬
oꝑatꝰ. qͥ iã ex peccato im¬
pietatis ac suꝑbiȩ suȩ ig¬
ni destinatꝰ fuerat sempi¬
tͣno. Nunc gͦ qͦd serpenti dr̃.
& ad eũ qͥ ꝑ serpentẽ oꝑa-¬
bio figuratũ ẽ. Nã in his

Expanded text:
ierem, et inter semen tuum et semen ejus. Ipsa tibi servabit caput, et tu servabis ejus calcaneum . Tota ista sententia bet scriptoris fides narrationisque veritas, nisi ne illam dictam fuisse dubitemus. Quod enim positum est: Et dixit Dominus Deus serpenti, verba sola scribentis sunt; haec exigenda sunt ptoris intetur, utrum proprie an figurate accipi debeant, sicut in exordio uoluminis huius nostri praelocuti sumus. proinde rit non est interrogatus, potest videri quod non ipse utique id sua natura et voluntate fecerat, sed diabolus de illooperatus, qui jam ex peccato impietatis ac superbiae suae igni destinatterno. Nunc ergo quod serpenti dicitur, et ad eum qui per serpentem operbio figuratum est; nam in his
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ potest aũ fieri ut et¬
ã in sꝑitalibꝰ uel intellec¬
tualibꝰ multos q̃sdã gra¬
dꝰ qͥsquã ee̾ c̃tendat. aut
si possit ostendat eosq
distinctos iuxta aliquẽ
ꝓuectũ magis minꝰue
illustriũ reuelacionũ:
s utcũq se ista habeañ
& accipiant᷑ ut libet
ab alio sic. ab alio autẽ
sic: ego uisoꝵ uel uisio¬
nũ. prȩt̾ ista tria gene¬
ra aut corꝑe. aut sꝑu.
aut mente. usq ad huc
uel nosse uel docere ñ
possũ: s qͦt & quante sin¬
głoꝵ. generũ sint diffe¬
renciȩ. ut in uno qͦq a¬
liud alio gradati suꝑ¬
ferat᷑: ignorare me fateor
Siẽ aũ in ista luce corpo¬
rea ẽ celũ qͦd suꝑ tęrrã
suspicimꝰ. unde lumina¬
ria clarent & sydera. que
corꝑa longe st̃ meliora
t̃restribꝰ: sic in illo gene¬
re sꝑitali in qͦ uident᷑ cor¬
por̾. simil itudines luce
quada incorꝑali. ac sua
st q̃dã excelleneia &. me¬
ruto duina ꝗ̃ demonstran
angeli miris modis. u¬
trũ insa sua facili qͣdã

Expanded text:
 potest autem fieri, ut. etiam in spiritalibus uel intellectualibus multos quosdam gradus quisquam esse contendat aut, si possit, ostendat eosque distinctos iuxta aliquem prouectum magis minusue inlustrium reuelationum — sed utcumque se ista habeant et accipiantur, ut libet, ab alio sic, ab alio autem sic, ego uisorum uel uisionum praeter ista tria genera aut corpore aut spiritu aut mente usque adhuc uel nosse uel docere non possum. sed quot et quantae singulorum generum sint differentiae, ut in unoquoque aliud alio gradatim superferatur, ignorare me fateor. Sicut autem in ista luce corporea est caelum, quod super terras suspicimus, unde luminaria clarent et sidera, quae corpora longe sunt meliora terrestribus, sic in illo genere spiritali, in quo uidentur corporum similitudines luce quadam incorporali ac sua, sunt quaedam excellentia et merito diuina. quae demonstrant angeli miris modis: utrum uisa sua facili quadam
Abbreviated transcription (Latin):
cata mea cõpuncta sum:
& te inspirante ago pęni¬
tenciã corã te. Lȩta etiã
inde. t nc̃ & sẽꝑ innume¬
ras gras refero. qͥa ut in¬
uenirẽ te. tu prius quȩ¬
sisti me: ut redire adte.
tu cõpulisti: ut uerbera¬
rer.tu ficut pius pater
respexisti. ut ẽfiterer tu
es oꝑator: & ut me recog¬
noscens. plangerẽ. tude¬
disti mͥ. Pone Añe lacrimas
meas in eͣspectu tuo. q ꝑ
ueniat aq te incęlũ dep̃¬
cacio mea. Ad esto pͣcor &.
subueni. adq inmanib
tuis cõmendat᷑a tͥ me ip¬
sã suscipe. liberans me de
de manu atrocissimi in¬
ferni. eũ acceꝑis me &.
auferes de medio umbrȩ
mortis. immo deduces
in semitã lucis. inclaris¬
sima regionẽ uiueneiũ. col¬
loca me incaulis tutissimis

Expanded text:
cata mea compuncta sum, et te inspirante egi poenitentiam coram te. Laeta jam inde tibi nunc et semper innumeras gratias refero, quia ut invenirem te, tu prius quaesisti me; ut redirem ad te, tu compulisti; ut verberarer, tu sicut pius Pater respexisti; ut confiterer, tu es operatus; ut me recognoscens plangerem, tu dedisti mihi. Pone, Domine, lacrymas meas in conspectu tuo , et perveniat ad te in coelum deprecatio mea. Adesto, precor, et subveni, atque in manibus tuis commendatam tibi me ipsam suscipe, liberans me de de manu atrocissimi inferni. Cum acceperis me, et auferes de medio umbrae mortis: imo deduces in semitam lucis, in clarissimam regionem viventium. Colloca me in caulis tutissimis
Abbreviated transcription (Latin):
ros morsus dilacerando ẽ¬
sumens. Ido longua tra¬
hens suspiria: clamitando
dicã. Infelix ego homo. qͥs
me lib̾abit de corꝑe mor¬
tis huiꝰ : Gra dei. Perquẽ
cando dep̃cata sũ. niine
etiã dep̃cor. qͥa pͣc iosissimo
sanguine tuo redẽpta sũ.
ut. ꝓptͣ carnis corrupcio
ã in mort̾e scdam. neq int̾¬
rã obliuionis. Nec uox mea
in quribꝰ miscd̾iȩ tuȩ sonet
ut tuã. ñ carnis faciã uolũ¬
tatẽ . &. om̃is mens mea te
meditȩt᷑ & delectet᷑: te
sequat᷑ te ẽfiteat᷑. qͥredi¬
mendo me inȩtͣnũ miseri¬
cordia tua ẽ. &. in tua mi¬
sericordia reuixi. ꝑdita

Expanded text:
ro morsu dilacerando consumens. Ideo longa trahens suspiria clamitando dicam: Infelix ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus? Gratia Dei. Per quemcando deprecata sum: haec et haec deprecor, quia pretiosissimo sanguine tuo redempta sum: ut propter carnis corruam in mortem secundam, neque in terram oblivionis. Haec vox mea in auribus misericordiae tuae sonet, ut tuam, non carnis faciam voluntatem, et omnis mens mea te meditetur, te delectetur, te sequatur, te confiteatur, quia redimendo me in aeternum misericordia tua est, et in tua misericordia revixi perdita
Abbreviated transcription (Latin):
nia uolatilia cęliꝰ unde iã
qͦd uisũ ẽ .&. quantũ uisũ
ẽ disseruim᷑. Et addurit
ea omia ad adã: ut uide¬
ret qͥd ea uocaret. Quomͦ
hȩc adduxerit d̾s ad ada
ne carnalit sapiamꝰ. adiu¬
uare nos debet qͦd de biꝑ¬
tito oꝑe diuine ꝓuiden¬
ciȩ. in libro suꝑiore trac¬
tauimꝰ. Neq enĩ sic̃ inda¬
gant atq adigunt uenan¬
tes uel aucupantes ad re¬
cia. q̃c ũq animancia ca¬
piunt. ita hoc factũ ẽe̾ cre¬
dendũ ẽ. aut uox aliqua
ussionis de nube facta ẽ

Expanded text:
e iam quod uisum est et quantum uisum est disseruimus. et adduxit ea omnia ad Adam, ut uideret, quid ea uocaret. quomodo haec adduxerit deus ad Adam, ne carnaliter sapiamus, adiuuare nos debet, quod de bipertito opere diuinae prouidentiae in libro superiore tractauimus. neque enim sicut indagant atque adigunt uenantes uel aucupantes ad retia quaecumque animantia capiunt, ita hoc factum esse credendum est aut uox aliqua iussionis de nube facta e
Abbreviated transcription (Latin):
bio corpꝰ ñ ẽ. Noc nosse
cui ñ sufficit. unde eti¬
ã ex istant in qͥrat ab ali¬
is: me ignorare cͣfiteor
Illud plane exemploꝵ
ex ꝑim̃tis colligi dat᷑: sic̃
corpoꝵ pallor. rubor.
tremor. uel etiã morbꝰ.
aliqͣndo a corꝑe habet
causas. aliquando ab
anima: & a corꝑe qͥdẽ eũ
uel humor suffundit᷑ uel
cibꝰ. uel aliqͥd aliud corꝑi
uuectũ extrinsecꝰ: ab ani¬
ma uͦ cũ uel timore tur¬
bat᷑. uel pudore cͣfundit᷑
uel irascit᷑. uel amat. uel
siqͥd huiꝰ modi. nec unme¬
rito si Iđ qͦd animat &. re¬
git. etiã cũ uehem̃eius
mouet᷑ uehem̃cius ex agi¬
tat: ita & ipsi animȩ. ut
in ea uisa ꝑgat qͣ nei per
sensus corꝑis mnciantur.
s ꝑ in corꝑalẽ substanciã
& ita ꝑ gat ut ñ discernat
utrũ corꝑa sint an simi¬
litudines corporũ. aliqͣndo
a corꝑe accidit. aliqͣndo
ue naturali incissitud¬
ne. ut sunt uisa somnian¬
ciũ. dormire qͥppe a corpore
ẽ homini. siue aliqua ma¬

Expanded text:
bio corpus non est. hoc nosse cui non sufficit, unde etiam existant inquirat ab aliis; me ignorare confiteor. Illud plane exemplorum experimentis conligi datur. sicut corporum pallor, rubor, tremor, uel etiam morbus aliquando a corpore habet causas, aliquando ab anima — et a corpore quidem, cum uel humor suffunditur uel cibus uel aliquid aliud corporis iniectum extrinsecus; ab anima uero, cum uel timore turbatur uel pudore confunditur uel irascitur uel amat uel si quid huius modi; nec inmerito, si id, quod animat et regit, etiam cum uehementius mouetur uehementius exagitat — ita et ipsi animae, ut in ea uisa pergat, quae non ei per sensus corporis nuntiantur, sed per incorporalem substantiam, et ita . pergat, ut non discernat, utrum corpora sint an similitudines corporum, aliquando a coipore accidit, aliquando ue naturali uicissitudine, ut sunt uisa somniantium — dormire quippe a corpore est homini — siue aliqua ma
Abbreviated transcription (Latin):
omnẽ tęrrã.&. cȩtera. ñ so¬
nabili uel tẽporali uoce. plata
uerba st̃ s sic̃ in uerbo eius
ẽ creandi potencia. Dici aũ
hominibꝰ qͥd sine tẽ poralib
sonis ds dixerit: ñ nͥ ꝑ tẽpora¬
les sonos dici potiit. Futu¬
rũ enĩ erat ut homo iã de
limo formatꝰ. & flatu eiꝰ ani¬
matꝰ .&. qͥcqͥd ex illo humani
generis extitisset. uteretur
eis ad escã q̃ suꝑ tȩrrã exori¬
tura erant ex illa uirtute
generandi quã tȩrra iã acce¬
ꝑat: cuiꝰ futuri causales ra¬
ciones in creatura ẽdens. tãꝗͣ
iã extitisset loq̃bat᷑. int̃na
atq intima ueritate. quã
nec ocłs uidit nec auris au¬
qiuit: s sꝑs eiꝰ scribent u

Expanded text:
omnem terram et cetera non soomnem terram et cetera non sonabili uel temporali uoce prolata uerba sunt, sed sicut in uerbo eius est creandi potentia; dici autem hominibus, quid sine temporalibus sonis deus dixerit, nonnisi per temporales sonos potuit. futurum enim erat, ut homo iam de limo formatus et flatu eius animatus et quidquid ex illo humani generis extitisset uteretur eis ad escam, quae super terram exortura erant ex illa uirtute generandi, quam terra iam acceperat. cuius futuri causales rationes in creatura condens, tamquam iam extitisset, loquebatur interna atque intima ueritate, quam nec oculus uidit nec auris audiuit, sed spiritus eius scribenti u
Abbreviated transcription (Latin):
cit in qͥt ad huc de terra
omne lignũ pulcrhũ ad
aspectũ .&. bonũ adescam.
Iã gͦ tͣc ꝓduxerat tȩrra omne
lignũ & pulcrhũ ad aspec¬
tũ & bonũ ad escã. hoc est
tͣcio die: nã sexto die dixerat.
ecce dedi uobis omne pabu¬
lũ seminale seminans sem̃
qͦd ẽ suꝑ omnẽ terrã. & om¬
ne lignũ fructiferũ qͦd ha¬
bet inse fructũ seminis se¬
minalis: qͦd erit uobis ad
escã. Nũ gͦ aliud eis tc̃ dedit.
aliud nc̃ dare uoluit. Non
opinor: s cũ ex his generibꝰ
sint ista ligna instituta in
paradyso ꝗͣ iã tȩrra tͣcio die
ꝓduxerat. adhuc ea. ꝓduxit
intẽpore suo. qͥa tẽ scilicet
qͦd scriptũ eͣ ea ꝓduxisse trã
causalit factũ erat intȩrra:
hoc ẽ qͥa t̃c ea ꝓducendi uir¬
tutẽ latent᷑ acceꝑat: qua uir¬
tute fit ut etiã ñc talia t̃ra
ꝓgignat in manifesto. atq
intẽpore suo. Uerba gͦ de
sexto die dicentis. ecce dedi
uobis omne pabulũ semi¬
nale seminans sem̃ qͦd ẽ suꝑ

Expanded text:
cit, inquit, adhuc de terra omne lignum pulchrum ad aspectum et bonum ad escam. iam ergo tunc produxerat terra omne lignum et pulchrum ad aspectum et bonum ad escam, hoc est tertio die; nam sexto die dixerat: ecce dedi uobis omne pabulum seminale seminans semen, quod est super omnem terram, et omne lignum fructiferum, quod habet in se fructum seminis seminalis, quod erit uobis ad escam. num ergo aliud eis tunc dedit, aliud nunc dare uoluit? non opinor. sed cum ex his generibus sint ista ligna instituta in paradiso, quae iam terra tertio die produxerat, adhuc ea produxit in tempore suo, quia tunc scilicet, quod scriptum est ea produxisse terram, causaliter factum erat in terra; hoc est, quia tunc ea producendi uirtutem latenter acceperat, qua uirtute fit, ut etiam nunc talia terra progignat in manifesto atque in tempore suo. Uerba ergo dei sexto die dicentis: ecce dedi uobis omne pabulum seminale seminans semen, quod est super
Abbreviated transcription (Latin):
in rebꝰ gestis factũ ẽ. hoc
aũ tantũ infiguris p̃die¬
tũ. Illud qͥppe scͥpsit narra¬
tor rerũ prȩteritarũ. hoc
pͣnunciator tantũm futu¬
rarũ. Sic & sapiencia idem
ipse xꝑs lignũ uitȩ ẽ in
paradẏso sꝑitali: qͦ misit
de cruce latronẽ. Creatũ
ẽ qũ qͦd eã significaret lig¬
nũ uitȩ etiã inparadyso
corꝑali: qͥa hoc illa scriptu¬
ra dix̃ q̃ res suis tẽporibꝰ
gestas narrans .&. hominẽ
corꝑalit᷑ factũ: & in corpo¬
re uiuentẽ ibi ẽstitutum
ẽẽ narrauit. Aut si quisꝙͣ
putat animas cũ e corpore
excesserint. Iocis corpora¬
lit̾ uisibilibꝰ ẽtineri. cum

Expanded text:
in rebus gestis factum est, hoc in rebus gestis factum est, hoc autem tantum in figuris praedictum. illud quippe scripsit narrator rerum praeteritarum, hoc praenuntiator tantummodo futurarum. Sic et sapientia, idem ipse Christus, lignum uitae est in paradiso spiritali, quo misit de cruce latronem; creatum est autem quod eam significaret, lignum uitae etiam in paradiso corporali, quia hoc illa scriptura dixit, quae res suis temporibus gestas narrans et hominem corporaliter factum et in corpore uiuentem ibi constitutum esse narrauit. aut si quisquam putat animas, cum corpore excesserint, locis corporaliter uisibilibus contineri, cum
Abbreviated transcription (Latin):
sacram̃tũ. qͥd significans nͥ
sapienciã de qua sic dictũ
ẽ. lignũ uitȩ est amplee¬
tentibꝰ eã. quẽ ad modũ de
xꝑo diceret᷑. petra manans
ẽ sicientibꝰ eũ : Recꝰte qͥp¬
pe appellat᷑: qͦd adeũ sig¬
nificandũ p̃cessit. Ipse est
ouis q̃ immolat᷑ in pascha:
tam̃ & illud ñ tantũ dicen¬
do figurabat᷑. s etiã faci¬
endo.Neq eñi ouis illa nͣ
erat ouis: plane ouis erat.
&. oceidebat᷑ & manduea¬
bat᷑: & tam̃ eo uero facto.
aliud etiã qͥddã figuraba¬
t᷑. Nsiẽ ille uitulus sagi¬
natꝰ. qͥ minore fillo reuer¬
tente. inepulas cęsus est.
ibi qͥppe ipsa narracio fi¬
gurarũ ẽ ñ rerũ figura¬
ta significacione gesta¬
rũ: ñ enĩ hoc euangelista
uangelista uͦ dñm hoc
narrasse. narrauit. Pro¬
inde qͦd narrauit euangelis¬
ta.etiã factũ ẽ. dñm scili¬
cet talia loquutũ fuisse:
ipsius aũ ilñi narracio pa¬
rabola fuit: de qua nũquã

Expanded text:
sacramentum, quid significans nisi sacramentum, quid significans nisi sapientiam, de qua sic dictum est: lignum uitae est amplectentibus eam, quemadmodum de Christo diceretur: petra manans est sitientibus eum? recte quippe appellatur quod ad eum significandum praecessit. ipse est ouis, quae immolatur in pascha; tamen et illud non tantum dicendo figurabatur, sed etiam faciendo. neque enim ouis illa non erat ouis; plane ouis erat et occidebatur et manducabatur. et tamen eo uero facto aliud etiam quiddam figurabatur, non sicut ille uitulus saginatus, qui minore filio reuertente in epulas caesus est. ibi quippe ipsa narratio figurarum est, non rerum figurata significatione gestarum. non enim hoc euangelista, uangelista uero dominum hoc narrasse narrauit. proinde ergo quod narrauit euangelista etiam factum est, dominum scilicet talia locutum fuisse; ipsius autem domini narratio parabola fuit, de qua numquam