comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ta laudamꝰ. Cũ ille benȩdicit
nos: sanctificare dignat᷑. Se¬
quitur. Uoce me iustificati¬
ones cuas. Cũ superiꝰ dixe¬
rit. in corde meo abscondi

Expanded text:
ta laudamus; cum ille benedicit, nos sanctificare dignatur. Sequitur, doce me justificationes tuas. Cum superius dixerit, In corde meo abscondi
Abbreviated transcription (Latin):
clariis. S qͥd istis ꝓderit: cũ
alt̃ euaserit: Quanto gͣuius
torquebitur: qui solꝰ reus cor¬
rectis posteris inuenit᷑: Mul

Expanded text:
clarus . Sed quid istis proderit cum alter evaserit, quando gravius torquebitur qui solus reus correctis posteris invenitur? Mul
Abbreviated transcription (Latin):
archangłis uirtutibꝰq cȩlestibꝰ:
quas ꝓ sinceritatȩ uoluntatis
suȩ. scã maiestas inhabitat. Ma¬
net enĩ in eis sẽꝑ uerbũ. q̃m
⁊ illi uigit᷑ in ministerio dñico
firmissima delib̾atiõe consi¬
stunt. Uerũ hic aliqͥ ñnullã
faciunt questionẽ. quẽadmo¬

Expanded text:
et archangelis, virtutibusque coelestibus, et archangelis, virtutibusque coelestibus, quas pro sinceritate voluntatis suae sancta majestas inhabitat. Manet enim in eis semper Verbum; quoniam et illi jugiter in ministerio dominico firmissima deliberatione consistunt. Verum hic aliqui nonnullam faciunt quaestionem, quemadmo
Abbreviated transcription (Latin):
etiã paulominꝰ consũmauert̃
me in t̾ra: idoq ad desideriũ
martirii estimãt ẽẽ referen¬
dũ. Ipsi enĩ uiuificari se pete¬
bant morte głosa: ut amitten¬
do ꝓfide hanc uitã. mercarent᷑
requiẽ sẽpit̾na. Q tc̃ potiꝰ ac¬
ciperent honores ȩt̾nos: cũ eos
ꝑfidi credebãt ẽẽ consũptos.
Considerans tam̃ inbecillitates
humanas. istud dicit. scđm mi
cimãm litterã plebscelestis
adlienit: in qua uirtutẽ dñi
factaq describens dicit. omĩa
tẽporalia finẽ posse suscipere.
dixerat. paulominꝰ consum¬
mauerunt me ĩterra. ãmi¬
ratꝰ potentiã dñi. qͥ ñ ꝑmit¬
tit statũ ȩccłȩ. quãuis atͦci ꝑse¬
cutione consumi. pia exclama¬
tiõe ꝓsiluit dicens. ĩ cȩlo uer¬
qͦq scõ quos de morte facit ui¬
uere. n de tͥbulatiõe gaudẽ.
qͥ mandatis eiꝰ pia humilitate
famulant᷑. Est enĩ in illis cȩlũ.
qͥ se conuersatiõe cȩlesti trac̃¬
tare noscunt᷑ siue ĩ angłis

Expanded text:
inus consummaverunt me in terra; ideoque ad desiderium martyrii aestimant esse referendum. Ipsi enim vivificari se petebant morte gloriosa, ut amittendo pro fide hanc vitam, mercarentur requiem sempiternam; et tunc potius acciperent honores aeternos, cum eos perfidi credebant esse consumptos. Considerans tamen imbecillitates humanas, istud dicit secundum cimam litteram plebs coelestis advenit, in qua virtutem Domini factaque describens, dicit omnia temporalia finem posse suscipere; superius dixerat: Paulo minus consummaverunt me in terra, admiratus potentiam Domini, qui non permittit statum Ecclesiae quamvis atroci persecutione consumi, pia exclamatione prosiluit dicens: In coelo verquoque sancto, quos de morte facit vivere, et de tribulatione gaudere, qui mandatis ejus pia humilitate famulantur. Est enim in illis coelum, qui se conversatione coelesti tractare noscuntur: sive in angelis,
Abbreviated transcription (Latin):
Si uͦ strages morientiũ cogi¬
tes. pene consũmatos ininise¬
ricordit̃ estimabis. In t̾ra: in
ħ scło. ubi martires ꝑtulerũt.
addidit. Ego aũ ñ dereliqͥ man¬
data tua. Scilicet. ut usq ad
finẽ es ꝯstantia ꝑueniret. sic̃
legit᷑. Qͥ ꝑseuerauerit usq in
finẽ hic saluus erit. Scdm mi¬
scdiã tuã uiuifica me: ⁊ custodiã
testimonia oris tui. Post desi¬
deriũ singłare dñi saluatoris.
post afflictionẽ corꝑis. utris
similitudine declaratã. post
głosa supplicia passionum iu¬
det᷑ petere se uiuificari. tanꝙͣ
adhuc ñ uiuat. ⁊ custoditurũ se
testimonia oris dñi. pollicet᷑.
uelut adhuc ñ custodiat. Sed
iuuifica dix̃. in illã ȩternã uitã
constitue. ubi scĩs uita ÷. qr nul¬
la contrarietate pulsantur.
Quod aũ dix̃. custodiã testimo¬
na oris tui. ñ qr ĩ presenti ñ
custodiebat. s usq ad finẽ ui¬
tȩ suȩ adiuuante dño eustodi

Expanded text:
strages morientium cogites, pene consummatos immisericorditer aestimabis. In terra, in hoc saeculo, ubi martyres pertulerunt. Addidit, ego autem non dereliqui mandata tua; scilicet ut usque ad finem ejus constantia perveniret, sicut legitur: Qui perseveraverit usque in finem, hic salvus erit diam tuam vivifica me, et custodiam testimonia oris tui. Post desiderium singulare Domini Salvatoris, post afflictionem corporis utris similitudine declaratam; post gloriosa supplicia passionum videtur petere se vivificari, tanquam adhuc non vivat; et custoditurum se testimonia oris Domini pollicetur, velut adhuc non custodiat. Sed vivifica me dixit, in illa me aeterna vita constitue, ubi sanctis vita est, quia nulla contrarietate pulsantur. Quod autem dixit, custodiam testimonia oris tui; non quia in praesenti non custodiebat, sed usque ad finem vit
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ ueritatẽ. Ueritas enĩ uerũ
loqͥt᷑. s ꝑfidi eã qͥbꝰcła nebulis
sari solet iniquitas. Adiecit. Ad¬
uuia me. Quasi contͣ minanẽ
beluã. hostẽ crudelissimũ leo¬
nẽ suũ  cetera q̃ nos uitare
suspicio formidolosa cõpellit

Expanded text:
e veritatem. Veritas enim verum loquitur; sed perfidi eam quibusdam nebulis sari solet iniquitas. Adjecit, adjuva me, quasi contra immanem belluam, hostem crudelissimum, leonem saevum, et caetera quae nos vitare suspicio formidolosa compellit
Abbreviated transcription (Latin):
confusi: exspectabant utiq do¬
nec głam ꝓmisse resurrectioĩs
agnoscerẽt. ⁊ omniũ se trepidan¬
tiũ corda firmarẽt. S intuere
quod dictũ ẽ. donec retͥbuas: qr
resurgentis gła retͥbutio fuit.
utiq beatissimȩ passionis. De qͣ
retributioẽ dicit apłs. Propt̃
hoc exaltauit illũ ds. ⁊ don auit

Expanded text:
confusi, exspectabant utique donec gloriam promissae resurrectionis agnoscerent, et omnium se trepidantium, corda firmarent. Sed intuere quod dictum est, donec retribuas: quia resurgentis gloria retributio fuit, utique beatissimae passionis. De qua retributione dicit Apostolus: Propter hoc exaltavit illum Deus, et donavit
Abbreviated transcription (Latin):
dexterã iuderi. Addidit. Perut. fuga
a me: ⁊ ñ ÷ qͥ requirat animã meã.
Perisse fugã dicit. cũ se impioꝵ ma¬
nibꝰ ꝑmisit occidi. Nã ubi fuga perit
mortis pericłm nullatenꝰ euitatur
Nemo aũ reqͥsiuit animã eiꝰ: dum
ei nulla consolatio p̃beret᷑. s solus
ad passionẽ relictꝰ ẽ. qͥ erat ꝓ om̃iũ
salute moriturꝰ. Ita sub ista breui
ac subtilissima significatioe u̾boꝵ
traditionis ipsis ordo narratꝰ est.
Clamaui adte dñe. dixi tues spes
mea: portio mea in t̾ra iuiuentium.
Uenit ad partẽ sccłam: in qua inuns¬
coꝵ insidias se petit euadere: ut
corda fideliũ resurrectiõis eiꝰ mu¬
nere gratulent᷑. Clamauit aũ sp̃e
suã ponens in dñm. qñ dixit. Pat̃
in manꝰ tuas cõmendo sp̃m meũ.

Expanded text:
t, Periit fuga a me, et non est qui requirat animam meam. Periisse fugam dicit, cum se impiorum manibus permisit occidi. Nam ubi fuga perit, mortis periculum nullatenus evitatur. Nemo autem requisivit animam ejus, dum ei nulla consolatio praeberetur; sed solus ad passionem relictus est, qui erat pro omnium salute moriturus. Ita sub ista brevi ac subtilissima significatione verborum traditionis ipsius ordo narratus est.es mea, portio mea in terra viventium. Venit ad partem secundam, in qua inimicorum se insidias petit evadere; ut corda fidelium resurrectionis ejus munere gratulentur. Clamavit autem, spem suam ponens in Dominum, quando dixit: Pater, in manus tuas commendo spiritum meum .
Abbreviated transcription (Latin):
inuentũ: qñ aliqͥd sic loquitur.
quod ei ñ possit conuenire ꝑso¬
ne: ut ẽ illud ⁊ delicta mea a
te ñ st̃ abscondita. Nã fideles
talit̾ ⁊ in octogesimo t̾cio psal¬
mo locuti st̃. Concupiscit ⁊ de fe¬
cit aĩa mea in atͥa dñi. Ꝙ alibi.
defecerunt ocħ mei. in eloquiũ
tuũ dicentes. qñ consolaberisme.
s in sequenti psalmo dicturꝰ ẽ.
Uelocit᷑ exaudi me dñe: defecit
sp̃s meus. In uia hac qua ãbulabã
absconderunt laqueos mͥ. Diabo¬
lus sic̃ sepe dictũ ẽ iuxta uiam
abscondit laqueũ. ut eos decipi¬
at qͥ rectas semitas declinare p̃
rat. ut in ipsa uia rectitudmis
suȩ tẽptationes pateret᷑ inuali¬
das: a qua minime ꝓbabat᷑ exi¬
re. Tang̃ enĩ. qñ illi a diabolo m̃di
regna monstrata st̃ : qñ eiꝰ tẽpta¬
bat᷑ esuries. & cetera q̃ diaboli¬
ca fraus. ⁊ maloꝵ hominũ p̾sũp¬
sit iniquitas. Necesse enĩ erat

Expanded text:
 aliquis sic loquitur, quod ejus non possit convenire personae, ut est illud: Et delicta mea a te non sunt abscondita . Nam fideles taliter et in octogesimo tertio psalmo locuti sunt: Concupiscit et deficit anima mea in atria Domini . Et alibi: Defecerunt oculi mei in eloquium tuum, dicentes: Quando consolaberis me . Et in sequenti psalmo dicturus est: Velocis. 4. In via hac qua ambulabam absconderunt laqueos mihi. Diabolus sicut saepe dictum est juxta viam abscondit laqueum, ut eos decipiat qui rectas semitas declinare prarat ut in ipsa via rectitudinis suae tentationes pateretur invalidas, a qua minime probabatur exire. Tangit enim, quando illi a diabolo mundi regna monstrata sunt, quando ejus tentabatur esuries, et caetera quae diabolica fraus, et malorum hominum praesumpsit ini
Abbreviated transcription (Latin):
animã meã. Cũ dicit. considera¬
bã ad dexterã: illud tẽpus fac̃¬
intelligi. qñ ibat ad crucẽ: qr
nullũ illic fideliũ potuit intu¬
eri. Icło enĩ ñ st̃ uisi ad dexterã
stare: qr carnali trepidatiõe
disꝑsi st̃: sic̃ scriptũ est. Percu¬
tiã pastorẽ: ⁊ disꝑgent᷑ oues.
gregis. Sequit᷑. Et ñ erat qͥ cog¬
noscer& me. Q cognosceret illã
scilicet. in ipso deitatẽ q̃ hȩc
omĩa in assũpta carne uolun¬
tarie sustinebat: quȩ dtarit.
Potestatẽ habeo ponendi animã

Expanded text:
nsiderabam ad dexteram, illud tempus intelligit quando ibat ad crucem: quia nullum illic fidelium potuit intueri. Ideo enim non sunt visi ad dexteram stare, quia carnali trepidatione dispersi sunt, sicut scriptum est: Percutiam pastorem, et dispergentur oves gregis . Sequitur, et non erat qui cognosceret me; qui cognosceret illam scilicet in ipso deitatem, quae haec omnia in assumpta carne voluntarie sustinebat, quae dixit: Potestatem habeo ponendi ani
Abbreviated transcription (Latin):
liberet᷑. qͥ usq ad eo corꝑalit̃ facti
fuerant fortiores: ut ⁊ manꝰ mice¬
rẽt. u de eiꝰ morte gauderẽt. Sed
ħ omĩa miserrimi hominũ tẽpta¬
uerunt: qr. in eũ ñ intuebantur.
diumitatis uͥtutẽ. s speciem corꝑa¬
lem. De quibꝰ dic̃ apłs. Si enĩ cog¬
nouissent: ñꝗͣ dñm maiestatis
niã meã: ad confitendũ nomini
tuo. Hic carcerẽ duplici mͦ maioreᷤᷤ
intellig̾e̾ uoluerunt: aut scħ istiꝰ
pę̧nales angustias quas patimur
in isto corpore constituti: aut mag̃
custodias inferni. quas euadere
ñ licet. lege humanitatis infirmȩ.
S meliꝰ si ħ loco referat᷑. ad infe¬
ros ꝓpt̃ resurrectiõis spem. quani
frequenti supplicatiõe ꝓuenire
dep̃cat᷑ sicrit & in alio psalmo pe¬
tit. Non urgeat suꝑ me puteus os
suũ. Carcer enĩ dictꝰ ẽ quasi arcerꝰ
qͦd a se arceat exire conclusoss
cur se de isto carcere liberari desi¬

Expanded text:
liberetur, qui usque adeo corporaliter facti liberetur, qui usque adeo corporaliter facti fuerant fortiores, ut et manus injicerent, et de ejus morte gauderent. Sed haec omnia miserrimi hominum tentaverunt, quia in eo non intuebantur Divinitatis virtutem, sed speciem corporalem; de quibus dicit Apostolus: Si enim cognovissent, nunquam Dominum majestatis mam meam, ad confitendum nomini tuo . Hic carcerem duplici modo majores intelligere voluerunt: aut saeculi istius poenales angustias, quas patimur in isto corpore constituti: aut magis custodias inferni, quas evadere non licet lege humanitatis infirmae.ad inferos propter resurrectionis spem, quam frequenti supplicatione provenire deprecatur, sicut in alio psalmo petit: Non urgeat super me puteus os suum . Carcer enim dictus est, quasi arcer, quod a se arceat exire conclusos. cur se de isto carcere liberare desi
Abbreviated transcription (Latin):
Adhuc certe ãpliꝰ humiliatꝰ ẽ: qui
obediens factꝰ ẽ usq ad mortẽ. mor¬
tẽ aũ crucis. Nã si illud ditatis sue
culm̃ mirabile ñ inclinass. sũpti
corꝑis ueritate. quẽ ad modũ pro
salute om̃iũ crucifigi potuerat.
qͥ cȩlũ terrãq admirandis uͥtutibꝰ
administrat: Libera me a ꝑsequen¬
tibꝰ me : qm̃ confortati st̃ suꝑ me
Cũ dicit libera me: ñ infirmitas
ꝓpͥe ditatis ostendit᷑. s caritas pa¬
terna monstrat᷑. Ilã cũ haberet
potestatẽ sic̃ ipse dicit. ponendi
animã suã. ⁊ iterũ sim̃di eã : tam̃
ad informationẽ nr̃am reueren¬
tiã dilecti ac bene cõplaciti filii
tenens honorẽ pat̾ne maiestati
congruent̃ ex̾ibuit. Dic̃ enĩ in e¬
uangłio. Pat̃. clarifica me. Clamat
etiã de cruce. Us̃ d̃s m̃s respice in
me: quare me dereliqͥsti: ut hu¬
militate carnis euident̃ ostende¬
ret. quatinꝰ manichei nefanda
dogmata confutaret. Orat gͦ ut a
ꝑsequentibꝰ iudeis diuina uirtute

Expanded text:
 qui obediens factus est usque ad mortem, mortem autem crucis. Nam si illud deitatis suae culmen mirabile non inclinasset sumpti corporis veritate, quemadmodum pro salute omnium crucifigi potuerat, qui coelum terramque admirandis virtutibus administrat? Vers. 8. Libera me a persequentibus me, quoniam confortati sunt super me. Cum dicit, Libera me, non infirmitas propriae deitatis ostenditur, sed charitas paterna monstratur; nam cum haberet potestatem sicut ipse dicit ponendi animam suam, et iterum sumendi eam , tamen ad informationem nostram, reverentiam dilecti ac bene complaciti Filii tenens, honorem Paternae majestatis congruenter exhibuit. Dicit enim in Evangelio: Pater, clarifica me . Clamat etiam de cruce: Deus, Deus meus, respice in me: quare me dereliquisti ? ut humilitatem carnis evidenter ostenderet, quatenus Manichaei nefanda dogmata confutaret. Orat ergo ut a persequentibus Judaeis divina virtute
Abbreviated transcription (Latin):
mo om̃iũ fieri p̃cationes. oratio¬
Indeficiendo ex me sp̃m meum:
n tu cognoiuisti semitas meas. De
superioribꝰ pendet pars ista uer¬
sicħ. Nã quod dicit. in deficiendo
ex me spm̃ meũ: sic intelligen¬
dũ ẽ. ac s dicer&. Tribulationẽ
meã ante ipsũ ꝓnuntio: cũ defe¬
cit ex me sp̃c meus. Multas enĩ
⁊ grauissimas tribulationes uult
intelligi: quas añ dm̃ se ꝓnun¬

Expanded text:
tiones, gratiIn deficiendo ex me spiritum meum, et tu cognovisti semitas meas. De superioribus pendet pars ista versiculi; nam quod dicit: In deficiendo ex me spiritum meum, sic intelligendum est, ac si diceret: Tribulationem meam ante ipsum pronuntio, cum deficit ex me spiritus meus. Multas enim et gravissimas tribulationes vult intelligi, quas ante Deum se pronun
Abbreviated transcription (Latin):
quod ait. donec tͥduans diei tẽpꝰ
ostendit: qñ ustoꝵ deuotio eiꝰ
resurrectiõe letata ẽ. Q uod cer¬
te singłarit̃ a parte humanita¬
tis assũptȩ constat xp̃o dño con¬
tribitum : cuiꝰ resurrectio iu¬
stoꝵ corda firmauit. Nc̃ consi¬
deremꝰ dñi nr̃i si possi mꝰ aliqͣ
specłaciõe clem̃tiam: q̃ nos:
ab hoste redemit. & ne iterũ
captiuemi. docere ñ desinit. Ec¬
ce regłam suã cotidie nr̃am fac̃
esse medicinã: qñ se ꝓpterea
humiliare dignatꝰ est ne dia¬
bolicꝰ ille suꝑbiȩ sp̃c ullatenꝰ
appetat᷑. Iilic enĩ rume. hic sẽꝑ
ascensus ẽ. Inde mori ꝓuenit.

Expanded text:
quod ait, donec, triduani diei tempus ostendit, quando justorum devotio ejus resurrectione laetata est. Quod certe singulariter a parte humanitatis assumptae constat Christo Domino contributum, cujus resurrectio justorum corda firmavit. Nunc consideremus Domini nostri, si possimus, aliqua speculatione clementiam, quae nos et ab hoste redemit, et ne iterum captivemur, docere non desinit. Ecce regulam suam quotidie nostram facit esse medicinam, quando se propterea humiliare dignatus est, ne diabolicus ille superbiae spiritus ullatenus appetatur. Illic enim ruina, hic semper ascen
Abbreviated transcription (Latin):
dũ. Decesse ẽ enĩ ut ad qui¬
sitos fideles magnũ gaudiũ
pareat ad quirenti: qr mag¬
na inde ꝓbatur. m̃cede cu¬
mulandiis. Ad quos illud ta¬
lentũ respicit: qͦd pat̃fami¬
lias duplicatũ letus inue¬
nit. Sequit᷑ sententia. q̃ be¬
atitudinis illiꝰ culm̃ suaui¬
tatesq declarat. lit supͣ illã
saluator insideat. ⁊ cuncta
beata faciat. q̃c̃q maiestatis
sue uirtute cõplectitur. Hoc
na st̃ in hierłm. Ista enĩ pax

Expanded text:
ecesse est enim ut acquisitus fidelis magnum gaudium pariat acquirenti, quia magna inde probatur mercede cumulandus. Ad quos illud talentum respicit, quod paterfamilias duplicatum laetus invenit. Sequitur sententia quae beatitudinis illius culmen suavitatemque declarat; ut supSalvator insideat, et cuncta beata faciat, quaecunque majestatis suae virtute complectitur. Hoc na sunt in Jerusalem. Ista enim pax
Abbreviated transcription (Latin):
benedicendũ dm̃: ubi plurali
numero p̃dictã plebẽ cognoscit᷑
ãmonere. Deinde conuersꝰ pͦpłm
singłarit̃ benedicit: quia scã
unitas decꝰ ẽ ac uͥtus eccłȩ.

Expanded text:
benedicendum Deum: ubi plurali numero praedictam plebem cognoscitur admonere. Deinde conversus populum singulariter benedicit: quia sancta unitas decus est ac virtus Eccle
Abbreviated transcription (Latin):
m̃is. diuersis modis beatꝰ uͥ inme¬
diũ deducit᷑ ne dissimulatione
aliqua. eiꝰ appetentia negligat᷑
Decet enĩ animo nos frequent̃
reuoluere: unde ꝓbam᷑ sub ȩt̃ni¬
tate gaudere. Sed cũ beatitudo
nulla sit sub timore mundano.
qͥ potiꝰ miseros facit: manifestũ ẽ
tamen. nulla ȩt̃na repperiri gau¬
dia: nͥ que dñi fuerint timore
p̃parata. Ipso enĩ cõpellente de¬
sideramꝰ : quod nos beatos possit
efficere. Deniq sic sequit᷑. In man¬
datis eiꝰ cupiet nimis. Quod ꝑ ti¬
morẽ dñ certũ ẽ possẽ contin¬
gere: qñ dñm diligendo me¬
tiumꝰ. ne nos a regno suo. red¬
dat extraneos. Beatꝰ gͦ qͥ timet
cima definitionis: quȩ grece dt¬

Expanded text:
sis modis Beatus vir in medium deducitur: ne dissimulatione aliqua ejus appetentia negligatur. Decet enim animo nos frequenter revolvere, unde probamur sub aeternitate gaudere. Sed cum beatitudo nulla sit sub timore mundano, qui potius miseros facit, manifestum est tamen nulla aeterna reperiri gaudia, nisi quae Domini fuerint timore praeparata. Ipso enim compellente, desideramus quod nos beatos possit efficere. Denique sic sequitur, in mandatis ejus cupiet nimis; quod per timorem Domini certum est posse contingere, quando Dominum diligendo metuimus: ne nos a regno suo reddat extraneos. Beatus ergo qui timet cimae definitionis Graece d
Abbreviated transcription (Latin):
tione ad imũquẽq hominẽ res
concessa ꝑuenerit. Et ne aliqͥs se
tẽporalit existimare fieri beatũ.
addidit. Manet in scłm scłi. Hacte¬
nus beati illiꝰ bona narrata sunt.
nc̃ unde fieri possit beatꝰ edicit᷑
ne tantũ desideriũ mouisse. non
etiã & causã docuisse uideret᷑.¬
Exortũ ẽ in tenebris lumen rec¬
tis. corde. misericors & miserator
& iustꝰ. dñs. Uenit ad ammoniti¬
onẽ scđam. in qua dñi primus
significat᷑ aduentꝰ: qui confiten¬
tes beatos fecit: & suꝑbos ꝓ sua
iniquitate dãpnauit. Sed iste
aduent̾ dñ mirabili ꝓpͥetate des¬
cribit᷑. Uenit enĩ lux. que su

Expanded text:
ad unumquemque hominem res concessa pervenerit. Et ne aliquis se temporaliter existimaret fieri beatum, addidit, manet in saeculum saeculi. Hactenus beati illius bona narrata sunt; nunc unde fieri possit beatus edicitur: ne tantum desiderium movisse, non etiam et causam docuisse viderets lumen rectis corde; misericors, et miserator, et justus Dominus. Venit ad admonitionem secundam, in qua Domini primus significatur adventus, qui confitentes beatos fecit, et superbos pro sua iniquitate damnavit. Sed iste adventus Domini mirabili proprietate describitur. Venit enim lux quae su
Abbreviated transcription (Latin):
ti. premissa descriptio ꝑseue¬
rat. Beati domꝰ ẽ. mentis se¬
cretũ ubi diuitias scãs & gloriã
ꝑpetuã reponit. quisquis d̾ñi
precepta cõpleuerit. Sed illa
gloria ñ habet finẽ. Iue diuiciȩ
non maligna subrectione dispe¬
reunt: s de dñi mandatis ueni¬
integritate seruat᷑. Deniq sic
sequit᷑. S iustitia eiꝰ manet in

Expanded text:
ti praemissa descriptio perseveti praemissa descriptio perseverat. Beati domus est mentis secretum, ubi divitias sanctas et gloriam perpetuam reponit quisquis Domini praecepta impleverit. Sed illa gloria non habet finem; illae divitiae non maligna subreptione dispereunt, sed de Domini mandatis veniintegritate servatur. Denique sic sequitur, et justitia ejus manet in
Abbreviated transcription (Latin):
tens in t̾ra erit semen etꝰ. gene¬
ratio rectoꝵ benedicit᷑. Iã illius
beati quẽ superi dicit p̃mia
describunt᷑. Sed cũ ipse predicet
humiles sibi esse gratissimos:
ita ut iusti eiꝰ pauperes dicant᷑
queramꝰ in qua t̾ra potentes
dicant᷑ effici. qui hic ꝓbantur
esse derisui. In illa scilicet. qua
cũ dño regnaturi sunt scĩꝰ ubi
ñ diuitie humane. nec honores
tẽporales fatiunt potentes. sed
contẽplatio dñi & sine fine lau¬
datio. Ipsa reuera ẽ potentia. cui
ñ succedit infirmitas: sed qͦd essẽ
meruerit. ȩt̾na felicitate custo¬
dit. Semen. op̾a significat bona¬
rũ rerũ: que in hoc scło uelut
semina iaciunt᷑. ut fructꝰ futu¬
re messis adolescat. Generatio
sed illa que imitatione iustoꝵ
ꝑ similitudines operũ noscitur
esse ꝓpagata. Unde & diabolus
peccatores filios habere memo¬
ratur: qͥbꝰ dictũ ẽ. uos a patre
in domo eiꝰ. & iustitia eiꝰ manet
in scłm scħ. Adhuc in bonis bea¬

Expanded text:
tens in terra erit semen ejus; generatio rectorum benedicetur. Jam illius beati quem superius dixit, praemia describuntur. Sed cum ipse praedicit humiles sibi esse gratissimos, ita ut justi ejus pauperes dicantur, quaeramus in qua terra potentes dicantur effici, qui hic probantur esse derisui. In illa scilicet qua cum Domino regnaturi sunt sancti, ubi non divitiae humanae, nec honores temporales faciunt potentes, sed contemplatio Domini et sine fine laudatio. Ipsa revera est potentia cui non succedit infirmitas; sed quod esse meruerit, aeterna felicitate custodit. Semen opera significat bonarum rerum, quae in hoc saeculo velut semina jaciuntur, ut fructus futurae messis adolescat. Generatio sed illa quae imitatione justorum per similitudines operum noscitur esse propagata. Unde et diabolus peccatores filios habere memoratur, quibus dictum est: Vos ain domo ejus, et justitia ejus manet in saeculum saeculi. Adhuc in bonis be
Abbreviated transcription (Latin):
uerunt iniqͥtatem suã. Con¬
suetudo ẽ nequissima ꝑfidoꝵ¬
ut qñ aliqͥd uniuerso publice
nequeunt. ĩponere: occulte ni¬
tantur singłis aliqͣ suadere.
ut. ł paucos decipiãt: quia
uersitate subuertere. Fabrica¬
tũ uͦ supͣ dorsũ suũ a peccato¬
ribꝰ ẽẽ testat᷑: qͥ dolos facere a
tali parte festinãt. ut qui a fa¬
cie iuderi posst᷑. a tergo mini
me sentiant᷑. Hinc suꝑuentus
inimicoꝵ gͣuit formidat᷑ : cum
dorsũ nituntur subita incur¬
siõe tͤbare. W ut pacientiȩ suȩ
robur ostendat: ipsũ certami¬
suꝑioribꝰ plus timet᷑. Et ut ite¬
rum ipsas subreptiones mo¬
mentaneas ñ putares. ꝓlon¬
gatas dicit insidias: quas as-¬
sidue hostes fidei armatis
illis delinquentibꝰ mauult
intelligi: qui ipsiꝰ miscdia ad
satissactionẽ desiderãt redi¬
re salutarẽ. Ceruices aũ ꝓ su¬
ꝑbia positas: scriptura testat᷑
dicens. Cerno quod ppłs hic
dure ceruicis sit. & beatꝰ ste¬

Expanded text:
verunt iniquitatem suam. Converunt iniquitatem suam. Consuetudo est nequissima perfidout quando aliquid universo populo publice nequeunt imponere, occulte nitantur singulis aliqua suadere; ut vel paucos decipiant, qui versitate subvertere. Fabricatum vero supra dorsum suum a peccatoribus esse testatur, qui dolos facere a tali parte festinant; ut qui a facie videri possunt, a tergo minime 446 sentiantur. Hinc superventus inimicorum graviter formidatur, cum dorsum nituntur subita incursione turbare. Et ut patientiae suae robur ostendat, ipsum certamisuperioribus plus timetur. Et ut iterum ipsas subreptiones momentaneas non putares, prolongatas dicit insidias, quas assidue hostes fidei armatis illis delinquentibus mavult intelligi, qui ipsius misericordia ad satisfactionem desiderant redire salutarem. Cervices autem pro superbia positas Scriptura testatur, dicens: Cerno quod populus hic durae cervicis sit . Et beatus Ste
Abbreviated transcription (Latin):
erde uerbi. ꝑ pͥncipia uersiũ
plurimoꝵ. Nc̃ eñĩ intelligenda
ẽ senectꝰ eccłȩ. dicente apło.
filioli mei nouissima hora est.
Quicquid enĩ in fine munch
geritur: senectꝰ aptissime nim¬
cupat᷑. Qua ꝓpt̃ a iuuentute
sua bene se expugnatã dicit
eccła: ut intelligas qr nũquã
finita q̃ sẽꝑ expͥugnata ẽ. sres¬
cit enĩ ꝑ secutionibꝰ imꝓboꝵ.
suaq contͥciõe grandescit. Nã
& si uideat᷑ scõs iuros in hac
uita amittere: tam̃ eos futu¬
re patrie ꝓbat᷑ adqͥrere. Et
ideo ñ potest finiri: qñ illã
detrimentis sitis constat au¬
geri. Nã ⁊ sequentia sic decla¬
rant. Dicit aũ. W enĩ ñ potu¬
erunt mͥ. Non potuisse sibi
p̃ualere dic̃: qͦs se superuis
expugnasse cõmemorag nꝑfec̃¬
ta ẽ enĩ expugnatio. q̃ iterũ
ad certam̃ recdit : nec uicto¬
ria debet dici. postꝗͣ iterũ
constat posse confligi: q̃ tam̃
oĩa sequens uersus exponit.
Supra dorsũ meũ fabricaue¬
runt peccatores: prolonga¬

Expanded text:
ncipia versuum plurimorum. Nunc enim intelligenda est senectus Ecclesiae, dicente apostolo: Filioli, novissima hora est . Quidquid enim in fine mundi geritur, senectus aptissime nuncupatur. Quapropter a juventute sua bene se expugnatam dicit Ecclesia; ut intelligas quia nunquam finita quae semper expugnata est. Crescit enim persecutionibus improborum, suaque contritione grandescit. Nam etsi videatur sanctos viros in hac vita amittere, tamen eos futurae patriae probatur acquirere; et ideo non potest finiri, quando illam detrimentis suis constat augeri. Nam et sequentia sic declarant; dicit autem, etenim non potuerunt mihi. Non potuisse sibi praevalere dicit, quos se superius expugnasse commemorat. Imperfecta est enim expugnatio, quae iterum ad certamen redit; nec victoria debet dici, postquam iterum constat posse confligi. Quod tamen comma sequens versus exponit. Vers. 3. Supra dorsum meum fabricaverunt peccatores; prolonga
Abbreviated transcription (Latin):
intelligas. os dicit m̃tis intro¬
itũ: qͥ tc̃ aperit᷑. qñ aliqͥd dicẽ
festinamus. Adtrabit aũ sꝑm
cũ iã munere diuino saluta¬
ris desiderii cõplet᷑ affectu
⁊ incipit firma mente uelle.
quod ante ꝑ grãm tam̃ dñi
uisus ẽ appetisse. Aperuit gͦ
os cordis sui infirmus .⁊ par¬
tẽ faciendi. quã ꝑ se ñ poterat
adipisc. Sed ut hoc mag̃ adin¬
telligentiȩ bonũ ñ ad loquen¬
di officiũ cognoscas esse prȩmis¬
sũ. Sequit᷑. Quia mandata tua
desiderabã. Ardorẽ si qͥde uo¬
luntatis p̃misit. ut postea con¬
sequent̃ exponeret. de sideria
mandatoꝵ. Conseqͥ quippe ñ
poterat. ut priꝰ se diceret lo¬
cuturũ. & postea desiderare

Expanded text:
intelligas, os dicit mentis introintelligas, os dicit mentis introitum, qui tunc aperitur, quando aliquid discere festinamus. Attrahit autem spiritum, cum jam munere divino salutaris desiderii completur affectu, et incipit firma mente velle, quod ante per gratiam tamen Domini visus est appetiisse. Aperuit ergo os cordis sui infirmus et partem faciendi, quam per se non poterat adipisci. Sed ut hoc magis ad intelligentiae bonum, non ad loquendi officium cognoscas esse praemissum, sequitur, quia mandata tua desiderabam. Ardorem siquidem voluntatis praemisit, ut postea consequenter exponeret desideria mandatorum. Consequi quippe non poterat, ut prius se diceret locuturum, et postea desiderare
Abbreviated transcription (Latin):
manifesta st̃ facta. que sacris
litteris tenebant᷑ abscondita.
Tunc eiũ uerbũ caro factũ ẽ:
u̾go peperit. Tc̃ muti locuti
sunt. surdi audierunt: clau¬
di recto incessere uestigio. &
cetera miracula q̃ dño ser¬
uere uirtutũ. Hȩc declaratio
obscuritatẽ naturȩ nr̃ȩ que
iacebat intenebris ui sue po¬
testatis illuminare dignata:
⁊ intellectũ dedit paruulis.
id qͥ se humiles atq egentes.
sius uiribꝰ agnouerunt. Sed
isti paruul ñ de ȩtate me¬
tiendi st̃. s de simplicitate
conscientiȩ de quibꝰ dictũ ẽ.
Sinite paruulos uenire ad
me taliũ ẽ enĩ regnũ cȩloꝵ
Ipsis enĩ hic prȩstat purum
atq innocentissimũ intel¬
lectũ. qͥbꝰ ibi ĩ et̾nũ donatu¬
rui ⁊ adtraxi spm̃: quia man¬
data tua desiderabãsi hoc ad
litterã uelis aduertere. con¬
suetudo loquentis expressa:
Priꝰ enĩ os aperitur sp̃s con¬
trahit᷑. ac deinde ĩ sonũ uo¬
cis lingue mobilitas adhibet᷑.
Si uͦ spiritalit̾ ut oportet

Expanded text:
manifesta sunt facta, quae sacris litteris tenebantur abscondita. Tunc enim Verbum caro factum est, Virgo peperit: tunc muti locuti sunt, surdi audierunt, claudi recto incessere vestigio, et caetera miracula quae Domino serviere virtutum. Haec declaratio obscuritatem naturae nostrae quae jacebat in tenebris, vi suae potestatis illuminare dignata est; et intellectum dedit parvulis, id est qui se humiles atque egentes suis viribus agnoverunt. Sed isti parvuli non de aetate metiendi sunt, sed de simplicitate conscientiae, de quibus dictum est: Sinite parvulos venire ad me; talium est enim regnum coelorum . Ipsis enim hic praestat purum atque innocentissimum intellectum, quibus ibi aeternum donaturui, et attraxi spiritum, quia mandata tua desiderabam. si hoc ad litteram velis advertere, consuetudo loquentis expressa est. Prius enim os aperitur, spiritus contrahitur, ac deinde in sonum vocis linguae mobilitas adhibetur. Si vero spiritualiter, ut oportet,
Abbreviated transcription (Latin):
filios pauperũ. ⁊ non spreuit
preces eoꝵ. Et ido ne in partẽ
susciperet᷑ aduersã. statim sub¬
uinxit. ⁊ miserere mei. Que
ga pietate prestatur. Nec solũ

Expanded text:
sprevit preces eorum . Et ideo ne in partem susciperetur adversam, statim subjunxit, et miserere mei; quae ga pietate praestatur. Nec solu
Abbreviated transcription (Latin):
matrẽ suã. ita retͥbues ĩ anĩmã
meã. Nimis cõpetent̃ edictũ
si ñ humilit sentiebã: qr sĩmnũ
sapientiȩ genꝰ ẽ. ñ ꝑ elatio¬
nem sibi aliqͥd ꝑsuadere. s
deuoto aĩo sentire quod expe¬
dit. Monet gͦ scripturas diuinas
sĩplici ac puro corde se fuisse
meditatũ. ñ ut arriani. mani¬
chei donatistȩ fuerunt. ⁊ ceteri.
qͥ a uera religiõe diuisi st̃. Illi
enĩ si humilit̾ sentire uoluis¬
sent: suã ñ esegerent defende
re pͣuitatẽ: s ad doctores ue¬
rissimos ⁊ scĩssimos uenientes.
ficł rectȩ intelligentiã ꝑciꝑe
meruissẽt. Iste g se dicit hu̾mi¬
lit̾ sensisse: quẽadmodũ monet
apłs. Noli altũ sapere s time.
& alibi ĩ psalmo. Non habita¬
bit ĩ medio domus meȩ faciẽs
suꝑbiã. Iterũq contͣ hoc uitiũ
orans dñi deposcit auxiliũ di¬
cens. Non ueniat mͥ pes suꝑ¬
biȩ. Sequit᷑. S exaltaui animã
mea. hic negat eraltatã aĩam
ubi ascendere ruinosũ ẽ. pro¬

Expanded text:
am meam. Nimis competenter edictum est, Si non humiliter sentiebam, quia summum sapientiae genus est non per elationem sibi aliquid persuadere, sed devoto animo sentire quod expedit. Monet ergo Scripturas divinas simplici ac puro corde se fuisse meditatum, non ut Ariani, Manichaei, Donatistae fecerunt, et caeteri qui a vera religione divisi sunt. Illi enim si humiliter sentire voluissent, suad doctores verissimos et sanctissimos venientes, fidei rectae intelligentiam percipere meruissent. Iste ergo se dicit humiliter sensisse, quemadmodum monet Apostolus: Noli altum sapere, sed time ; et alibi in psalmo: Non habitabit in medio domus meae faciens superbiam ; iterumque contra hoc vitium orans, Domini deposcit auxilium, dicens: Non veniat mihi pes superbiae . Sequitur, sed exaltavi animam meam. Hic negat exaltatam animam ubi ascendere ruinosum est, pro
Abbreviated transcription (Latin):
psaloios dauio.
m̃ uerba tituli frequenti re¬
petitione iã nota sunt.
intentionẽ nr̃am ad dominũ
debemꝰ erigere saluatorẽ.Nã
dubiũ ẽ interdũ qͦd semel dicit᷑.
certissimũ uͦ atq indubitatũ ẽ.
quod frequenti repeticione
p̃dicat᷑. Ideo enĩ p̃cedentibꝰ qui¬
buscła p̃conibꝰ ãmonem᷑ ut acĩẽ
mentis nr̃e ad res uenturas
oportuna deuotiõe p̃paremus.
ne dũ incognita fuerint q̃ dicunt᷑.
negligenti forsitan audiant᷑.
Supplicat enĩ ꝓpħa ut cautioribꝰ
iuisum ẽ: quat᷑mꝰ int̾ actꝰ istos
mundanos a diuersis liberetur
erroribꝰ. ne in pecratoꝵ retia¬
cłm cadat: cũ qͥbꝰ sese ñ optat

Expanded text:
Psalmus David. Quoniam verba tituli frequenti repetitione jam nota sunt, intentionem nostram ad Dominum debemus erigere Salvatorem. Nam dubium est interdum, quod semel dicitur: certissimum vero atque indubitatum est, quod frequenti repetitione praedicatur. Ideo enim praecedentibus quibusdam praeconibus admonemur, ut aciem mentis nostrae ad res venturas opportuna devotione praeparemus: ne dum incognita fuerint quae dicuntur, negligentius forsitan audiantur. Supplicat enim propheta, ut cautioribus visum est, quatenus inter actus istos mundanos a diversis liberetur erroribus: ne in peccatorum retiaculum cadat, cum quibus se non optat
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ueniunt. qͥ hic se neqͥssimis
actibꝰ polluerunt. Om̃ibꝰ enĩ
uenire cõmune ẽ. s ad gau¬
diũ ꝑuenire beatoꝵ. Hec di¬
cuntur nomina conuigata. q̃
fiunt ex uerbis generis eiꝰde.
unũquẽq oꝑam suã. in ead̾e
metaphora ueraci sententia
ꝑseuerant. Addiderunt qͦq.

Expanded text:
n veniunt, qui hic se nequissimis actibus polluerunt. Omnibus enim venire commune est; sed ad gaudium pervenire, beatorum. Haec dicuntur nomina conjugata, quae fiunt ex verbis generis ejusdemunumquemque operam suam, in eadem metaphora veraci sententia perseverant. Addiderunt q
Abbreviated transcription (Latin):
dit. Nã cũ ad illũ ꝑuentũ fu¬
erit. ñ ẽ ultra qͦd querere de¬
beamꝰ : qm̃ ipse ad omĩa suf¬
ficit: in qͦ ẽ maiestatis cunc̾ta
ꝑfectio. ⁊ omĩum plenitudo uͥ¬
tutũ. Qua ꝓpt̾ uniuersus hic
psalmꝰ. sicũt ⁊ patͥ doctissimo
ꝑsona. dicendꝰ ẽ. S ne humi¬
litas eiꝰ quẽquã turbare ac
confundere ideat᷑. ad illã re¬
gulã redeat. catholicȩ disciplinȩ
ut duas naturas. unitas atq ꝑ¬
fectas in dño xp̃o esse memine¬
rit. Una qua d̃s. ⁊ coet̾nꝰ ẽ patͥ.
altera quã ex maria uirgine
natus. Unꝰ atq idẽ intemꝑe
homo fieri. ꝓ nr̃a salute dig¬
natꝰ ẽ. W̾ ideo quod humilit᷑
loqͥt᷑. ñ dĩtati debet applica¬
ri. s ꝓ mysterio soe incarna¬
tionis intelligrꝰ qua ratione

Expanded text:
illum perventum fuerit, non est ultra quod quaerere debeamus: quoniam ipse ad omnia sufficit, in quo est majestatis cuncta perfectio et omnium plenitudo virtutum. Quapropter universus hic psalmus, sicut et Patri doctissimo omini persona dicendus est. Sed ne humilitas ejus quemquam turbare ac confundere videatur, ad illam regulam redeat catholicae disciplinae, ut duas naturas unitas atque perfectas in Domino Christo esse meminerit: una qua Deus et coaeternus est Patri; altera qua ex Maria Virgine natus, unus atque idem in tempore homo fieri pro nostra salute dignatus est. Et ideo quod humiliter loquitur, non deitati debet applicari, sed pro mysterio sanctae incarnationis intelligi. Qua ratione
Abbreviated transcription (Latin):
ni debere uideat᷑. Proxima ẽ
enĩ obliuioni tracta longinqͥ¬
tas. Infinẽ diximꝰ. duplicit᷑ dici.
Est unꝰ iste mortalis occasus ac
tͣminꝰ aliquarũ rerũ. qui hu¬
mane conditioi simillimꝰ spa¬
tio ꝑacto concludit᷑. Alt̃ uͦ ꝑfecꝰ¬

Expanded text:
deatur. Proxima est enim oblivioni protracta longinquitas. In finem diximus dupliciter dici. Est unus iste mortalis occasus ac terminus aliquarum rerum, qui humanae conditioni simillimus spatio peracto concluditur. Alter vero perfect
Abbreviated transcription (Latin):
ille solus ẽ: cui cuncta deser¬
uiunt. Ipse etlã sc̃s scõꝵ: ipse
rex regũ. ⁊ om̃iũ potestatũ
ineffabilit̃ culm̃ excelsũ. ꝙͥs
enĩ dubitet supra omĩa esse.
qui & creare oĩa. ⁊ uiniuersa
preualet. continere : Qͥ fecit¬
scłm misccłia ei. Sic̃ in illis
tribus uersibꝰ supͣ positũ est.
confitemini: ita. ⁊ per hos õs
uersus qui uariantur usq
ad finẽ confitemini subaitdien
plena possit constare senten¬
tia. maxime qñ ⁊ in hac simi¬
litudine desinit psalm. Dicit᷑
itaq fecisse mirabilia. magna
solus: quasi ñ ⁊ ꝑ angłos ⁊ ꝑ
diuersarũ uirtutũ signa mon-¬
strauerit. S hic memoratur
fecisse solꝰ: ubi uerbo suo con¬
ditiones rerũ fabricasse mon¬
stratur: qñ ⁊ ipsa mysteria
eũ creasse ñ dubiũ ẽ. Sic enĩ
sentiendũ sequentia declarãt.

Expanded text:
ille solus est cui cuncta deserviunt. Ipse etiam Sanctus sanctorum, ipse Rex regum, et omnium potestatum ineffabiliter culmen excelsum. Quis enim dubitet supra omnia esse, qui et creare omnia, et universa praevalet continere? Vesericordia ejus. Sicut in illis tribus versibus supra positum est, confitemini, ita et per hos omnes versus qui variantur usque ad finem, confitemini subaudienduplena possit constare sententia; maxime quando et in hac similitudine desinit psalmus. Dicitur itaque fecisse mirabilia magna solus, quasi non per angelos et 462 diversarum virtutum signa monstraverit. Sed hic memoratur fecisse solus, ubi Verbo suo conditiones rerum fabricasse monstratur, quando et ipsa ministeria eum creasse non dubium est. Sic enim sentiendum sequentia declarant.
Abbreviated transcription (Latin):
obluuosi atq socordis ẽ: dor¬
mitare fessi & expectantis.
Quod uerbũ ⁊ alter psalmus
edicit. Si dedero somnũ ocu¬
lis meis: aut palpebris meis
dormitationem. & alibi. Eoce
ñ dormitabit neq dormiet:
qͥ custodit ifrł. Sed ut hunc
quoq defectũ ab anima fati¬
gata remoueret: seqͥt᷑. Confir¬
ma me in uerbis tuis. quatinꝰ.
si ad huc expectatione diffe¬
renda erat. inuerbis dñi fi¬
xa atq inmutabilis anima
ꝑmaneret. Cognoscimꝰ enĩ ta¬
li remedio quas uis moras.
quȩ uis tȩdia. qͦs libet labo¬
res omnimodis consolandos.
silegẽ dñi frequenti iteratio¬
ne meditem᷑. Hanc aũ animȩ
dormitationẽ cassianꝰ seruoꝵ
l̃i optimꝰ institutor. accidiã
uocat: quã magno studio
monachis persuadet esse
plationẽ ueritatis euentus
petit. qͦd in isto scło necessa

Expanded text:
obliviosi atque socordis est, dormitare fessi et exspectantis. Quod verbum et alter psalmus edicit: Si dedero somnum oculis meis, et palpebris meis dormitationem . Et alibi, Ecce non dormitabit neque dormiet qui custodit Israel . Sed ut hunc quoque defectum ab anima fatigata removeret, sequitur, confirma me in verbis tuis: quatenus si adhuc exspectatio differenda erat, in verbis Domini fixa atque immutabilis anima permaneret. Cognoscimus enim tali remedio quasvis moras, quaevis taedia, quoslibet labores omnimodis consolandos, si legem Domini frequenti iteratione meditemur. Hanc autem animae dormitationem Cassianus servorum Dei optimus institutor accidiam vocat , quam magno studio monachis persuadet esse plationem veritatis evectus, petit quod in isto saeculo necessa
Abbreviated transcription (Latin):
rentur exẽplis. Ubi st̃ dona¬
tiste. qͥ tantũ sue congregatio.¬
ni fidem prestitã mentiunt᷑.
Clamat chorꝰ ille scõꝵ. om̃s
gentes dñm debere laudare.
atq utinã uel nobiscũ facerẽt
qͦd se agere singłarit menti¬
unt᷑. Seqͥtur. & collaudate eũ
om̃s pͦpł. Collaudatio ẽ cunctoꝵ
fideliũ in unũ redacta lauda¬
tio. Hec enĩ eccħe catholicȩ ap¬
ta cognoscitur: que de diuersis
mundi partibꝰ aggregatur.
Om̃s enĩ gentes in suis pͦpłis
generaliter cõmonent᷑. ne qͥs
se in uiditio dñi dicat esse
dñi manet in et̃nũ. Causa red¬
ditur quare debeat dñs toto
orbe laudari: qm̃ ꝓmissiones
suas quas per scõs ꝓpħas ef¬
fecerat. aduentꝰ sui iusitatio¬
ne cõpleuit. Confirmata est
credere dignũ ẽ etiã sua mi¬
seratione custodit. Addidit.
Et ueritas dñi manet in et̾¬
nũ. Hic ueritas dñi filius
significat᷑: sicut ipse dicit.
Ego sũ uia ueritas & uita.
Nã si ut putat dementissimꝰ

Expanded text:
rentur exemplis. Ubi sunt Donatistae, qui tantum suae congregationi fidem praestitam mentiuntur? Clamat chorus ille sanctorum, omnes gentes Dominum debere laudare; atque utinam vel nobiscum facerent, quod se agere singulariter mentiuntur! Sequitur, et collaudate eum, omnes populi. Collaudatio est cunctorum fidelium in unum redacta laudatio; haec enim Ecclesiae catholicae apta cognoscitur, quae de diversis mundi partibus aggregatur. Omnes enim gentes in suis populis generaliter commonentur, ne quis se in judicio Domini dicat esse Domini manet in aeternum. Causa redditur quare debeat Dominus toto orbe laudari: quoniam promissiones suas, quas per sanctos prophetas effecerat, adventus sui visitatione complevit. Confirmata est credere dignum est etiam sua miseratione custodit. Addidit, et veritas Domini manet in aeternum. Hic veritas Domini Filius significatur, 393 sicut ipse dicit: Ego sum via, veritas et vita . Nam, sicut putat dementissimus
Abbreviated transcription (Latin):
dñm. & priore loco fuisse no¬
minatũ. Ait. enĩ paulus ad
thessalonicenses. Dñs aut di¬
rigat corda urã in caritate đ.
et patientia xp̃i. Oratur enĩ
sp̃s sc̃s ut corda credentium
dirigat: & in caritate di & in
patientia . xp̃i. Qua ꝓpt̾ unꝰ
ex tͥnitate ante ues postea
nominatꝰ audienti nullũ pre¬
iudiciũ poterit exibere: quia
humana locutio alit̃ se non
ualet expedire. Iđo enĩ nulla
ẽ disparilitas uel diuersitas
estimanda: quia ubi unis ds̃
recte credit᷑: ibi minor & ma¬
ior ñ potest inueniri. Nescit
enĩ numerũ unitas: nec gra¬
dũ admittit ȩqualitas. sic̾ut
scriptũ ẽ. Non ascendes ꝑ gra¬
dus ad altare meũ. Con c̃lusio.

Expanded text:
num, et priore loco fuisse nominatum; ait enim Paulus ad Thessalonicenses: Dominus autem dirigat corda vestra in charitate Dei et patientia Christi . Oratur enim Spiritus sanctus ut corda credentium dirigat et in charitate Dei et in patientia Christi. Quapropter unus ex Trinitate ante vel postea nominatus, audienti nullum praejudicium poterit exhibere, quia humana locutio aliter se non valet expedire. In Deo enim nulla est disparilitas vel diversitas aestimanda: quia ubi unus Deus recte creditur, ibi minor et major non potest inveniri. Nescit enim numerum unitas, nec gradum admittit aequalitas, sicut scriptum est: Non ascendes per gradus ad altare meum . Conclusio
Abbreviated transcription (Latin):
scriptũ ẽ. Omĩa ꝑ ipsũ facta
sunt: ⁊ sine ipso factũ ẽ ni¬
chil. Nã si tẽpus ẽ factũ per
filiũ: quomodo existere po¬
tuit tẽpus qͣn ñ erat auctor
eiꝰ. Sic errores prauos seqͥt᷑
sẽ ꝑ absurditas. Subitiunt qͦq
tertiã falsitatẽ. Pat̾ sẽ ꝑ ante¬
riꝰ filio p̃dicat᷑. & ubi est illud.
in principio erat uerbũ &
uerbũ erat apud dm̃. Uides¬
nichil illi fuisse p̃positũ. Nã
& multis locis pͥmꝰ filiꝰ no¬
minatur: ut ẽ illud apħ. ad
ephesios. An nescitis quia om¬
nis fornicator & minundus
ñ habet hereditatẽ in regno
lus apłs ñ ab hominibꝰ neq
dm̃ patrẽ. & ad thesaloni¬
& ad chorintios scda. Gr̃a dñi

Expanded text:
 est: Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil . Nam si tempus est factum per Filium, quomodo existere potuit tempus, quando non erat auctor ejus? Sic errores pravos sequitur semper absurditas. Subjiciunt quoque tertiam falsitatem: Pater semper anterius Filio praedicatur. Et ubi est illud? In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum Inihil ibi fuisse praepositum; nam et multis locis primus Filius nominatur, ut est illud Apostoli ad Ephesios: An nescitis quia omnis fornicator et immundus non habet haereditatem in regno lus apostolus non ab hominibus, neque m Patrem. Et ad Thessaloni Ad Corinthios: Secundum grati
Abbreviated transcription (Latin):
diuina miseratione libera¬
ti pͥma parte psalmi grãs agũt.
qͦd de obnoxiecate seuissima
peccatoꝵ. intantã grãm st̃ re¬
cepti. ut int̾ gentes ꝓbarent᷑
esse laudabiles. Scda parte de¬
p̾cantur. ut captiuitas eoꝵ cõ¬
mutet᷑ in gaudiũ. subiungen¬
tes mirabiłe uerã q sententiã.
qr qͥ seminat ĩ lacrimis ĩ gau¬
dio metent

Expanded text:
iseratione liberati, prima parte psalmi gratias agunt, quod de obnixietate saevissima peccatorum in tantam gratiam sunt recepti, ut inter gentes probarentur esse laudabiles. Secunda deprecantur, ut captivitas eorum commutetur in gaudium, subjungentes mirabilem veramque sententiam: quia qui seminant in lacrymis, in gaudio metent
Abbreviated transcription (Latin):
certa laus ẽ quã aduersarii
ꝓfitent᷑ ⁊ magnũ pondꝰ ue¬
ritatis illũ bonũ testimoniũ
dare. qͥ ꝓbat᷑ contra sensisse.
Et intende diligentiꝰ. qr. non
dicit gentes. s int̾ gentes. Non
enĩ in aduentu dñi gentes
uniuersalit̾ crediderunt: s
int̃ gentes erant. qͥ cõpuncti
talia dicere potuissent. Ui¬
dentes gͦ religionẽ florere
ĩ pͦpło xp̃iano.lã bene intel¬
ligentes ꝓfessi st̃ reuera dñm
esse. cũ talibꝰ: qui studentes
recte conscientiȩ. nulla se
cupiebant suꝑsticiõe pollu¬
ere. W qm̃ illos uidebant etiã
u̾tutes op̃ari dicebant. De¬
creuit dñs magnalia facere
cũ illis quoꝵ p̾cibꝰ cernebãt
expetita cõpleri. Magnifi¬
cauit dñs facere nobiscũ: fac¬
ti sumꝰ letantes. Ne suꝑiores
sermones gentiliũ sub du¬
bietate relinquerẽt. nc̃ ad
suã ꝑsonã trahentes eoꝵ dic̾¬
ta confirmant. faciebat enĩ
dñs cũ ipsis magnalia: qñ eos
ꝓpitiꝰ dignabatur audire. &

Expanded text:
laus est quam adversarii profitentur, et magnum pondus veritatis illum bonum testimonium dare, qui probatur contra sensisse. Et intende diligentius, quia non dicit gentes, sed inter gentes. Non enim in adventu Domini gentes universaliter crediderunt; sed inter gentes erant qui compuncti talia dicere potuissent. Videntes ergo rein populo Christiano, jam bene intelligentes professi sunt revera Dominum esse cum talibus, qui studentes rectae conscientiae nulla se cupiebant superstitione polluere. Et quoniam illos videbant etiam virtutes operari, dicebant: Decrevit Dominus magnalia facere cum illis, quorum precibus cernebant expetita compleri. Vers. 4. Magnificavit Dominus facere nobiscum: facti sumus laetantes. Ne superiores sermones gentilium sub dubietate relinquerent, nunc ad suam personam trahentes eorum dicta confirmant. Faciebat enim Dominus cum ipsis magnalia, quando eos propitius dignabatur audire.
Abbreviated transcription (Latin):
conuersa ẽ in libertatẽ. qñ ad¬
uentu dñi infern uincła dis¬
rupta st̃. Sequit᷑. facti sumꝰ
sicut consolati. Scilicet. qm̃
captiuitas illa q̃ fuit. quãuis
a nob̾ fuerit auxilio diuini¬
tatis explosa. sic̃ consolatos
nos reddidit. ñ omĩno securos.
Illic enĩ ẽ certa consolatio. ubi
erit iã & cõplenda ꝓmissio.
Habemꝰ tam̃ int̾ istãs mundi
ambiguitates maximã conso¬
lationẽ. qñ illũ conseruare
dona sua credimꝰ: quẽ nobis
gratis peꝑcisse sentim. Tc̃ re-¬

Expanded text:
onversa est in libertatem, quando adventu Domini inferni vincula dirupta sunt. Sequitur, facti sumus sicut consolati; scilicet quoniam captivitas illa quae fuit, quamvis a nobis fuerit auxilio Divinitatis explosa, sicut consolatos nos reddit, non omnino securos. Illic est enim certa consolatio, ubi erit jam et complenda promissio. Habemus tamen inter istas mundi ambiguitates maximam consolationem, quando illum conservare dona sua credimus, quem nobis gratis pepercisse sentimus. Ve
Abbreviated transcription (Latin):
tũ uiuere sẽpit̾nũ: ut merito
ĩpleret᷑ os gaudio ⁊ lingua
exxultatione. qͥbꝰ talia dñi mu¬
nere prestabant᷑. S hic os sig¬
nificat cordis archanũ: ubi
primũ gaudia. seminata co¬
alescunt: & officio linguȩ in
fructũ uocis erũpunt. De ip¬
so ore dicit᷑. bustate ⁊ uidete
quã suauis ẽ dñs. Ipse etiã
clausis labiis clamat ad dum̃.
otioso ore efficacit᷑ uor
cõpunct cordis audit᷑. Tc̃ di¬

Expanded text:
 vivere sempiternum; ut merito impleretur os gaudio, et lingua exsultatione, quibus talia Domini munere praestabantur. Sed hic os significat cordis arcanum, ubi primum gaudia seminata coalescunt, et officio linguae in fructum vocis erumpunt. De ipso ore dicitur: Gustate et videte quoniam suavis est Dominus . Ipse etiam clausis labiis clamat ad Dominum, et otioso ore efficaciter vox compuncti cordis auditur.
Abbreviated transcription (Latin):
offeruntur. ut in itinere arduo
positi scõ se carmine consolent᷑.
It felicissimũ. fructuosus labor.
nec aliqñ decipiens: si ille ad
quẽ tendit᷑ ĩ corde sẽꝑ habeat᷑.
purissimã cõmodem. Aliqͥd enĩ

Expanded text:
offeruntur, ut in itinere arduo positi, sancto se carmine consolentur! Iter felicissimum, fructuosus labor, nec aliquando decipiens, si ille ad quem tenditur, in corde semper habeatur. purissimam commodemus. Aliquid e