comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
corpus. suscepit plenum hominẽ: coaptans sibi
unam se fecit dñs cum seruo ꝑsonam. Quanta
unginis. xp̃c in cruce. xp̃c apud inferos subue¬
nicas quibusdam: eo autem ipso die. xp̃c in para-¬
diso cum latrone confitente. & ibi latro quid
meruit. nͥ quia illam uiam tenuit ubi ostendit
salutare suum: A qua tibi pes ñ exeat. In eo em̃
derabat enim facinora sua. & ꝓ magno habebat¬
 si ei uel in fine parceretur. Dñs autem continuo
cum ille diceret memento mei. s quando. cum ue¬
neris in regnum tuũ: amen dico tibi hodie me-¬
⁊ cum eris in paradiso. Misciłia optulit. qđ miseria¬
distulit. Auddi gͣ dñm confitentem. Confiteor tͥ
pater. dñe celi & terrȩ. Quid confiteor: In quo
te laudo. Hec enim confessio ut dixi. laudem ha-¬
bet. Quia abscondisti hec a sapientib & pru¬
⁊ dentib & reuelasti ca paruilis. Quid est hoc fr̃es:
A contrario sensu intelligite. Abscondisti hec in-¬

Expanded text:
corpus, suscepit plenum hominem: coaptat sibi, corpus, suscepit plenum hominem: coaptat sibi, unam facit Dominus cum servo personam. Quanta istus in cruce, Christus apud inferos subveniens quibusdam: ea autem ipsa die Christus in paradiso cum latrone confitente. Et ibi latro quid meruit, nisi quia illam viam tenuit, ubi ostendit salutare suum? A qua tibi pes non exeat. In eo enimnum tuum. Considerabat enim facinora sua, et pro magno habebat, si ei vel in fine parceretur. Dominus autem continuo, cum ille diceret, Memento mei; sed quando? Cum veneris in regnum tuum: Amen, inquit, dico tibi, hodie mecum eris in paradiso . Misde. Audi ergo Dominum confitentem: Confiteor tibi, Pater, Domine coeli et terrae. Quid confiteor? in quo te laudo? Haec enim confessio, ut dixi, laudem habet. Quia abscondisti haec a sapientibus et prudentibus, et revelasti ea parvulis. Quid est hoc, fratres? A contrario sensu intelligite. Abscondisti haec, in
Abbreviated transcription (Latin):
me & ibi iua est ubi ostendam illi salutare meũ.
Dii uiaꝰ In sacrificio laudis. Noli pedem extra
hans uiam mittere. in uia esto. a itia noli recedere.
A laude dñi nec unguem nec pedem tuũ auertas.
Si enim uolueris ab hac uia deuiare & ꝓ dño te
laudare. ñ eris saluus ab illis inimicis. quia de
ipsis dictum est. Iuxta semitam. scandala posue¬
runt mͥ. Quicqͥd g̃ putaueris boni te habere abs
te. deurasti a laude d̃i. Quid iam miraris si te se¬
ducit inimicus. q̃ndo tui ipsiꝰ seductor es: Audi
apłm. Qui enim putat se esse aliquid cum nichil¬
Confiteor tibi pater. dñe celi & terrȩ. C onfiteor
tibi. laudo te: laudo te ñ accuso me. Quantum
autem ꝑtinet ad ipsiꝰ hominis susceptionẽ. tota
⁊ gr̃a. singularis gr̃a. ꝑfecta gr̃a. Quid meruit ho-¬
mo ille qui xp̃c est si tollas gr̃am. & tantã gr̃am
qua unum oportebat esse xp̃m. & ipsum esse
homo: euid nͥ qd̃ tu: Suscepit animã. suscepit

Expanded text:
me; et ibi via est, ubi ostendam illi salutare meum . me; et ibi via est, ubi ostendam illi salutare meum . Ubi via? In sacrificio laudis. Noli pedem extra hanc viam mittere. In via esto: a via noli recedere; a laude Domini nec unguem, nedum pedem. Si enim volueris ab hac via deviare, et pro Domino te laudare, non eris salvus ab illis inimicis: quia de ipsis dictum est, Juxta semitam scandala posuerunt mihi . Quidquid ergo putaveris boni te habere abs te, deviasti a laude Dei. Quid jam miraris, si te seducit inimicus, quando tui ipsius seductor es? Audi . Qui enim putat se esse aliquid, cum sit niConfiteor tibi, Pater, Domine coeli et terrae. Confiteor tibi, laudo te. Laudo te, non accuso me. Quantum autem pertinet ad ipsius hominis susceptionem, tota gratia, singularis gratia, perfecta gratia. Quid meruit homo ille qui Christus est, si tollas gratiam, et tantam gratiam, qua unum oportebat esse Christum, et ipsum esse homo? quid nisi quod tu? Suscepit animam, suscepit
Abbreviated transcription (Latin):
naturales sunt. ñ incõmutabiles sunt. mutan-¬
tur & lux efficiuntur. Credunt. & credendo
illuminant᷑. qđ cum in eis factum
Quid enim habes qd ñ accepisti: Quia g̾ sunt
inuisibiles inimici. inuisibilit̃ sunt expugnandi.
Oiuppe hostem uisibilem uincis feriendo. mutisi¬
bilem uincis credendo. Uisibilis hostis est homo.
iusibile & ferire: inuisibilis est hostis diabolus.
inuisibile est & credere. Est gͥ pugna inuisibi-¬
lis. aduersus inuisibiles mimicos. Ab huis ini-¬
micis. qͣm es tutus: Dicit quidam. hoc enim
ceꝑam dicete & necesse habui de istis mimicis
aliq̃ndo cum mora tractare. Iam gͦ cognitis mimicis.
uideamꝰ tutelam. Laudans inuocabo dñm. & ab
inunicis meis saluus ero. Habes quid agas. laudanᷤ
inuoca. s dñm laudans inuoca. Si enim te lau-¬
daueris. ab inmicis tuis saluus ñ eris. Laudans
inuoca dm̃m. & ab imicis tuis saliuis cris. qͥa¬
quia at ipse añs: Sacficium laudis glorficauit

Expanded text:
naturales sunt, non incommutabiles sunt: mutannaturales sunt, non incommutabiles sunt: mutantur, et lux efficiuntur; credunt, et credendo illuminantur. Quod cum in eis factum Quid enim habes quod non accepisti ? Quia ergo sunt invisibiles inimici, invisibiliter sunt expugnandi. Quippe hostem visibilem vincis feriendo: invisibilem vincis credendo. Visibilis est hostis homo; visibile est et ferire: invisibilis est hostis diabolus; invisibile est et credere. Est ergo pugna invisibilis adversus invisibiles inimicos. CAPUmicis quomodo se tutum dicit quidam? Hoc enim coeperam dicere, et necesse habui de istis inimicis aliquanta cum mora tractare. Jam ergo cognitis inimicis, videamus tutelam. Laudans invocabo Dominum, et ab inimicis meis salvus ero . Habes quid agas. Laudans invoca: sed Dominum laudans invoca. Si enim te laudaveris, ab inimicis tuis salvus non eris. Laudans invoca Dominum, et ab inimicis tuis salvus eris. Qquid ait ipse Dominus? Sacrificium laudis glorificabit
Abbreviated transcription (Latin):
Audi apłm. Neq detis locum diabolo. Tũ mala uo¬
luntate locum dedisti. intrauit. possedit. utitur.
Locum si ñ dares. ñ possideret. C̃ nos ammonens¬
ait. Non est uob̾ colluctatio aduersus carnem &
sanguinem. sed aduersus pͥncipes & potestates.
Possit quisq putare aduersꝰ reges terre. aduersꝰ
potentes scli. Quare ipsi ñ caro & sanguis: Semel
dictum est. ñ aduersus carnẽ & sanguinẽ. A uer-¬
tere ab om̃i homine. Qui gͥ restant inmici:
Aduersus pͥncipes & potestates sp̃italis nequiciȩ.
rectores mundi. Quasi plus dedit diabolo. &
angedis ciꝰ plus dedit. rectores mundi appellauit.
S ne male intelligas. exponit quid sit mun-¬
dus cuiꝰ sunt illi rectores. rectores mundi tene¬
brarũ harum. Quid est mundi tenebrarũ harum.
quib est rector.Dilectorib suis & infidelib. ple-¬
nus est mundus. Has appellat apłs tenebras. Harũ
rectores. diabolus & angeli eiꝰ. Heẽ tenebre non

Expanded text:
Audi Apostolum: Neque detis locum diabolo . Tu mala voAudi Apostolum: Neque detis locum diabolo . Tu mala voluntate locum dedisti: intravit, possedit, utitur. Si locum non dares, non possideret. CAPUT ait, Non est nobis colluctatio adversus carnem et sanguinem, sed adversus principes et potestates. Possit quisque putare adversus reges terrae, adversus potestates saeculi. Quare? ipsi non caro et sanguis? Semel dictum est, non adversus carnem et sanguinem. Avertere ab omni homine. Qui ergo restant inimici? Adversus principes et potestates spiritualis nequitiae, rectores mundi. Quasi plus dedit diabolo et angelis ejus. Plus dedit, rectores mundi appellavit. Sed ne male intelligas, exponit quid sit mundus, cujus sunt illi rectores. Rectores mundi, tenebrarum harum Quid est, mundi tenebrarum harum? Quibus est rector, dilectoribus suis et infidelibus, plenus est mundus. Has Apostolus appellat tenebras. Harum rectores, diabolus et angeli ejus. Hae tenebrae non
Abbreviated transcription (Latin):
irretitus. Quid gͦ facit eccłia cui dictum est. que
solueritis soluta erunt. nisi qđ ait dñs continuo
ad discipulos. soluite illum & sinite ire: Siue
deum laudamꝰ tanq̃m eitm qui sine peccato est
p̃dicamꝰ: quando autẽ nosipsos accusamꝰ. ei per
quem resurreximꝰ głam damꝰ. Hoc si feceris. nul¬
lam occasionẽ inuenit inimicus qua te circumue-¬
niat ante uidicem. Cum enim tu ipse fueris accu-¬
sator & dñs liberator. quid erit ille nͥ calumniator:¬
s Merito ille hinc sibi tutelam ꝓuidit aduersus
immicos ñ conspicuos. carnẽ & sanguinẽ miseran¬
dam potiꝰ qͣm cauendam: s aduersus illos inimi¬
cos contra quos apłs nos hortatur ut armemur.
Non est nob̾ colluctatio aduersus carnẽ & sangui¬
nem. id est aduersus homines quos uidetis seuire
m uos. Uasa sunt: alius utitur. organa sunt: aliꝰ
tangit. Immnisit se inquit diabolus in cor udȩ.
ut traderet dũm. Ait aliquis. Ouid gͦ ego feci:

Expanded text:
irretitus. Quid ergo facit Ecclesia, cui dictum est, Quae irretitus. Quid ergo facit Ecclesia, cui dictum est, Quae solveritis, soluta erunt; nisi quod ait Dominus continuo ad discipulos, Solvite illum, et sinite abire Deum laudamus, tanquam eum qui sine peccato est praedicamus: quando autem nos ipsos accusamus, ei per quem resurreximus, gloriam damus. Hoc si feceris, nullam occasionem invenit inimicus, qua te circumveniat ante judicem. Cum enim tu ipse fueris accusator, et Dominus liberator; quid erit ille, nisi calumniator? Merito ille hinc sibi tutelam providit adversus inimicos, non conspicuos, carnem et sanguinem, miserandam potius, quam cavendam; sed adversus illos inimicos contra quos Apostolus nos hortatur ut armemur: Non est nobis colluctatio adversus carnem et sanguinem: id est, adversus homines quos videtis saevire in vos. Vasa sunt, alius utitur: organa sunt, alius tangit. Immisit se, inquit, diabolus in cor Judae, ut traderet Dominum . Ait aliquis: Quid ergo ego feci?
Abbreviated transcription (Latin):
moles consuctudins p̃mit. quasi sepultus est la¬
tarus. Parum enĩ erat quia moituus. etiam se¬
pultus. Quisqͥs gͥ malȩ consuetudinis. malȩ ui-¬
tȩ. terrenarũ scilicet cupiditatum mole p̃mitus.
ita ut in illo iam factum sit qđ in quodã psalmo
miserabiliter dicit᷑. dixit stultꝰ in corde suo ñ est
d̃s. fit talis de quali dictum est. a mortuo uelud
qui ñ sit perit confessio. Quis eum suscitabit. nͥ
qui remoto lapide clamauit dicens. latare prodi
foras. Quid est autem foras ꝓdire. nͥ qđ occultum
erat foras ꝓdire: Qui confitetur. foras ꝓdit. Fo-¬
ras. ꝓdire ñ posset. nͥ uiueret: uiuere ñ posset. nͥ
resuscitatꝰ esset. Ergo in confessione sui accusatio.
ꝓdest eccłia confitenti. cui dñs ait. quecumq solue¬
ritis in terra soluta erunt & in celo: Ipsum lata¬
rum attende. Cum uinculis ꝓdit. iam uiuebat
confitendo. s nondũ liber ambulabat uinculis

Expanded text:
moles consuetudinis premit, quasi sepultus est Lamoles consuetudinis premit, quasi sepultus est Lazarus. Parum enim erat, quia mortuus; etiam sepultus. Quisquis igitur malae consuetudinis, malae vitae, terrenarum scilicet cupiditatum mole premitur, ita ut in illo jam factum sit, quod in quodam psalmo miserabiliter dicitur, Dixit stultus in corde suo, Non est Deus ; fit talis, de quali dictum est, A mortuo, velut qui non sit, perit confessio. Quis eum suscitabit, nisi qui remoto lapide clamavit, dicens: Lazare, prodi foras? Quid est autem foras prodire, nisi quod occultum erat foras prodere? Qui confitetur, foras prodit. Foras prodire non posset, nisi viveret: vivere non posset, nisi resuscitatus esset. Ergo in confessione sui accusatio, prodest Ecclesia confitenti, cui Dominus ait: Quae solveritis in terra, soluta erunt et in coelo ? Ipsum Lazarum attende: cum vinculis prodit. Jam vivebat confitendo; sed nondum liber ambulabat, vinculis
Abbreviated transcription (Latin):
siue acusantes nosipsos. Pia est utaq cotfessio siue
cum te rep̃hendis qui ñ es sine peccato. siue cum illũ
laudes qui ñ potest habere peccatũ. Si autẽ bene¬
cogitemꝰ. rep̃hensio tua laus ipsiꝰ est. Quare enim
iam confiteris in accusatione peccati tui. in accu-¬
satione ipsiꝰ tui. quare confiteris nͥ quia ex mor¬
tuo uiuus factꝰ es. Scͥptura qͥppe ait. a mortuo
confessio. qui confitetur uiuit: & si pecratum con¬
fitetur. utiq a morte reuixit. Si peccati confes¬
sot reuixit a morte. quis eum suscitauit. Nullus
mortuus est sui ipsiꝰ suscitator. ille se potuit sus¬
citare: qui monua carne ñ mortuus est. Etenm
hoc suscitauit. qđ mortuũ fuerat. Ille suscitauit
qui uiuebat in se. in carne autẽ suscitanda mor-¬
tuus erat. Non enim pater solus filiũ suscitauit.
de dicit. soluite templũ hoc & in triduo suscita-¬
bo illud. Nortuus autẽ peccator. maxime ille quẽ

Expanded text:
sive accusantes nos ipsos. Pia est utraque confessio, sive sive accusantes nos ipsos. Pia est utraque confessio, sive cum te reprehendis, qui non es sine peccato; sive cum illum laudas, qui non potest habere peccatum. 2. Pecogitemus, reprehensio tua, laus ipsius est. Quare enim jam confiteris in accusatione peccati tui? in accusatione tui ipsius quare confiteris, nisi quia ex mortuo vivus factus es? Scriptura quippe ait: A mortuo,confessio, qui confitetur vivit: et si peccatum confitetur, utique a morte revixit. Si peccati confessor revixit a morte, quis eum suscitavit? Nullus mortuus est sui ipsius suscitator. Ille se potuit suscitare, qui mortua carne non mortuus est. Etenim hoc suscitavit quod mortuum fuerat. Ille se suscitavit, qui vivebat in se, in carne autem sua suscitanda mortuus erat. Non enim Pater solus Filium suscitavit, de dicit, Solvite templum hoc, et in triduo suscitabo illud . Mortuus est autem peccator, maxime ille quem
Abbreviated transcription (Latin):
tasse dũm ĩm in sp̃u & dixisse. Confiteor
tibi pater dñe celi & terrȩ. qui abscondisti
hec a sapientib & prudentib. & reuelasti ea par¬
uulis. Hucusq interim uerba dñi. si digne. si di¬
ligenter. si qd̾ pͥmum est pie consideremꝰ. inueni¬
mus primitꝰ ñ semꝑ cum in scͥpturis legimꝰ confes-¬
sionem debere nos intelligere uocem peccatoris.
Maxime autẽ hoc dicendum fuit & hinc ammo-¬
nenda caritas u̾r̃a. quia mox ut hoc uerbum so-
nuit lectoris. secutus est etiam sonꝰ tunsionis
pater. In hocipso qd̃ sonuit confiteor. pectora
cutudistis. Tundere autem pectus quid est: nͥ̃
arguere qd latet in pectore. & euidenti pulsu oc¬
cultum castigare pecratum: Quare hoc fecistis. nͥ
quia audistis confiteor tͥ pater. Confiteor audi¬
stis. qui confiteretur ñ attendistis. Nunc gͦ aduer¬
tite. Si confiteor xp̃c dixit a quo longe. est om̃e
peccatum. ñ solius est peccatoris. s aliq̃ndo etiam¬
laudatoris. Confitemur g̃ siue laudantes đ̃m.

Expanded text:
r tibi, Pater, Domine coeli et terrae, quia abscondisti haec a sapientibus et prudentibus, et revelasti ea parvulis. Hucusque interim verba Domini, si digne, si diligenter, si quod primum est, pie consideremus; invenimus primitus, non semper cum in Scripturis legimus confessionem, debere nos intelligere vocem peccatoris. Maxime autem hoc dicendum fuit, et hinc admonenda Charitas vestra: quia mox ut hoc verbum sonuit in ore Lectoris, secutus est etiam sonus tunsionis iteor tibi, Pater. In hoc ipso quod sonuit, Confiteor, pectora tutudistis. Tundere autem pectus quid est, nisi arguere quod latet in pectore, et evidenti pulsu occultum castigare peccatum? Quare hoc fecistis, nisi quia audistis, Confiteor tibi, Pater? Confiteor, audistis: qui confitetur, non attendistis. Nunc ergo advertite. Si, Confiteor, Christus dixit, a quo longe est omne peccatum; non solius est peccatoris, sed etiam aliquando laudatoris. Confitemur ergo, sive laudantes Deum,
Abbreviated transcription (Latin):
uenite ad me om̃s qui laboratis & onerati estis¬
& ego uos reficiam: ac ñ potiꝰ dicitur. uenite
qͥ uacatis ut laborets: Nam & uacan-¬
tes muenit qͦs conduxit. U in uineam. ut fer-¬
rent estum diei. S sub illo iugo len
.& sarcina leui. audiamꝰ apłm dicere.
In om̃ib commendantes nosmetipsos tanqͣm dĩ
ministros. in multa patientia. in tribulationib.
in necessitatib in angustiis. in plagis: & cetera.

Expanded text:
enite ad me, omnes qui laboratis et onerati estis, et ego reficiam vos: ac non potius dicitur, Venite, qui vacatis, ut laboretis? Nam et vacantes invenit, quos conduxit in vineam, ut ferrent aestum diei . Et sub illo jugo leni et sarcina levi, audimus Apostolum dicere: In omnibus commendantes nosmetipsos, tanquam Dei ministros, in multa patienta, in tribulationibus, in necessitatibus, in angustiis, in plagis
Abbreviated transcription (Latin):
fiteor tibi pater dñe celi & terrȩ. quia ab-¬
scondisti hec ã sapientib & prudentib lum̃
se putantib. & tenebrȩ erant. & eõ quod
tenebrȩ & lumen se putabant. nec illumina¬
ri potuerunt. Illi autem qui tenebrȩ erant. &
tenebras se esse confitebantur. paruuli erant
ñ magni. humiles erant ñ suꝑbi. Recte gͦ dice¬
bant. tu illuminabis lucernam meam dñe. Se
agnoscebant. dñm laudabant. a uia salutari
ñ recedebant. laudantes dũm inuocabant. &
ab inimicis suis salui erant: conuersi ad dñm &

Expanded text:
fiteor tibi, Pater, Domine coeli et terrae, quia abscondisti haec a sapientibus et prudentibus, lumen se putantibus, et tenebrae erant; et eo quod tenebrae erant, et lumen se putabant, nec illuminari potuerunt. Illi autem qui tenebrae erant, et tenebras se esse confitebantur, parvuli erant, non magni; humiles erant, non superbi. Recte ergo dicebant, Tu illuminabis lucernam meam, Domine. Se agnoscebant, Dominum laudabant, a via salutari non recedebant. Laudantes Dominum invocabant, et ab inimicis suis sa
Abbreviated transcription (Latin):
in te dĩ ñ tuũ meritũ fecit. De ipsis deniq reliqui¬
is. dixerat ꝓpħa ysaias commemorans. Nisi dñs sa¬
baoth reliquisset nobis semen. sicut sodoma fac¬
ti essemꝰ. & sic̃ gomorra similes fuissemꝰ. Sie gͦ in¬
factȩ sunt. Si autẽ gr̃a inquit iam ñ ex oꝑibus.
id est iam ñ de tuo merito extollaris. alioquin gr̃a
iam ñ est gr̃a. Si enim de tua oꝑa p̃sumis. g̾ meites
tibi redditur. ñ gr̃a condonatur. Si autem gr̃a est.
gratis datur. Interrogo nunc. Credis o peccator
xp̃o: Dicis credo. Quid credis: Gratis uniuersa
peccata ꝑ ipsum tͥ posse remitti. Habes qđ credi-¬
disti. O gr̃a gratis data. Quid tu: Iuste credis. te
sine deo ñ posse seruare iusticiam. Ipsiꝰ gͦ totum
reputa. Quod iustꝰ es pietati. qd̾ autẽ pecrator es
tuȩ iniquitati asscribe. Esto accusator tuus. & il¬
le erit indultor tuus. Om̃e enim crimen facinus

Expanded text:
in te Dei, non tuum meritum fecit. De ipsis denique reliquiin te Dei, non tuum meritum fecit. De ipsis denique reliquiis dixerat propheta Isaias commemorans, Nisi Dominus sabaoth reliquisset nobis semen, sicut Sodoma facti essemus, et sicut Gomorrha similes fuissemfactae sunt. Si autem, gratia, inquit, jam non ex operibus; id est, jam non de tuo merito extollaris: alioquin gratia jam non est gratia . Si enim de tuo opere praesumis; ergo merces tibi redditur, non gratia condonatur. Si autem gratia est, gratis datur. Interrogo nunc: Credis, o peccator, Christo? Dicis: Credo. Quid credis? Gratis universa peccata per ipsum tibi posse remitti? Habes quod credidisti. O gratia gratis data! Quid tu, juste, credis te sine Deo non posse servare justitiam? Ipsius ergo totum reputa, quod justus es, pietati: quod autem peccator es, tuae iniquitati adscribe. Esto accusator tuus, et ille erit indultor tuus. Omne enim crimen facinus,
Abbreviated transcription (Latin):
uauerunt genu ante baab. Solum te putas esse ser-¬
uum bene laborantem. sunt & alti me timentes
& ñ pauci. nam septem milia ibi habeo. Et ad¬
iunxit. Sic gͥ & in hoc tempore. Credider̃t enim
aliqui uidei. & multi fuerant reꝓbati. sicut & ille
qui uulpiũ foueas gestabat in animo. Sic g̃ & in¬
tunc helie dixit. teliqui mͥ. Quiã est reliqui mͥ:
Ego illos elegi. quia uidi mentes eoꝵ dȩ me pre¬
sumentes ñ de se nec de baal. ñ sunt mutati. sic
sunt ut a me facti sunt. & tu quid loquereris.
nͥ de me p̃sumeres: Ubi esses. nisi gr̃a mea plenus
esses. Nonne ante baal etiam ipse genu fiecteres:
Gt̃a autem mea plenꝰ es. quia nichil de tua uir¬
tute scã totum de mea gr̃a presumpsisti. Noli gͦ in
hoc glorificari ut putes te in seruitio tuo ñ habe¬
re conseruos. sunt quos elegi sicut & te. de me scili¬
cet p̃sumentes.Sic ait apłs. Et nunc reliquiȩ per
gr̃ȩ reputa. quia ut esset aliquid reliquum. gr̃a

Expanded text:
vaverunt genua ante Baal. Solum te putas esse servvaverunt genua ante Baal. Solum te putas esse servum bene laborantem: sunt et alli me timentes, et non pauci. Nam septem millia ibi habeo. Et adjunxit: Sic ergo et in hoc tempore. Crediderunt enim aliqui Judaei, et multi fuerunt reprobati: sicut et ille qui vulpium foveas gestabat in animo. Situnc Eliae dixit, Reliqui mihi. Quid est, Reliqui mihi? Ego illos elegi, quia vidi mentes illorum de me praesumentes, non de se, nec de Baal. Non sunt mutati, sic sunt ut a me facti sunt. Et tu qui loqueris, nisi de me praesumeres, ubi esses? Nisi gratia mea plenus esses, nonne ante Baal etiam ipse genu flecteres? Gratia autem mea plenus es; quia nihil de tua virtute, sed totum de mea gratia praesumpsisti. Noli ergo in hoc gloriari, ut putes te in servitio tuo non habere conservos: sunt quos elegi, sicut et te, de me scilicet praesumentes: sicut ait Apostolus, Et nunc reliquiae per gratiae reputa: quia ut esset aliquid reliquum, gratia
Abbreviated transcription (Latin):
te dĩ parentib. Attende matrem machabeoꝵ.
Filu inquit. nescio quomͦ appariustis in uentrem.
Concipere uos potui. parere potui. formare ñ
potui. Illum gͦ audite. illum mͥ p̃ponite. nolite
attendere. ne sine uob̃ remaneã. Precepit. & se-¬
cuti sunt. Quod docuit mater filios. hoc doce
cui nemo aliquid dixit. ꝓsequar te dñe ait. sed
uado pͥmum renunciare hiis qui in domo sunt.
Creddo hic sensus est. Nunciem meis. ne forte qͥm᷑
fieri solet: querant me. Et dñs. Nemo ponens ma¬
num suꝑ aratrum & respiciens retro. aptꝰ est regno
gloꝵ. Uocat te oriens. & tu attendis occidentẽ. In
hoc capitulo hoc discimꝰ. qm̃ quos uoluit dñs hos
uerba apł̃i. Attendite inquit. quid dicit helias:
Dñe ꝓpħas tuos occiderunt. altaria
tua euerterunt. & ego relictus sum solus. & que-¬
runt animam. S quid dicit illi responsum diui-¬
num: Reliqui mͥ septem milia uiroꝵ. qui ñ cur¬

Expanded text:
te Deum parentibus. Attendite matrem Machabaeorum: te Deum parentibus. Attendite matrem Machabaeorum: Filii, inquit, nescio quomodo apparuistis in ventre. Concipere vos potui, parere vos potui; formare non potui: illum ergo audite, illum mihi praeponite; nolite attendere, ne sine vobis remaneam. Praecepit, et secuti sunt . Quod docuit mater filios, hoc docebcui nemo aliquid dixit: Prosequar te, Domine, ait; sed vado primum renuntiare his qui in domo sunt. Credo hic sensus est: Nuntiem meis, ne forte quomodo fieri solet, quaerant me. Et Dominus: Nemo ponens manum super aratrum, et respiciens retro, aptus est regno coelorum. Vocat te Oriens, et tu attendis Occidentem. In hoc capitulo hoc discimus, quoniam quos voluit Dominus, hos verba Apostoli: Attendite, inquit, quid dicit Elias: Domine, Prophetas tuos occiderunt, altaria tua everterunt, et ego relictus sum solus, et quaerunt animam meam. Sed quid illi dicit responsum divinum? Reliqui mihi septem millia virorum, qui non cur
Abbreviated transcription (Latin):
patrem tuũ & matrẽ tuam. D̾s utiq dixit.
Uolebat gͦ iste uiuenis optemꝑare dõ. & sepeli-¬
re patrem. S est locus. & est tempꝰ & est res.
que huic rei. huic tempori. huic loco seruiat.
Honorandus est pat̾is obediendũ est deo: aman-¬
dus est generator. sed p̃ponendus est creator. Ego
inquit ad euũgłm te uoco. ad aliua opꝰ mͥ ne¬
cessanꝰ es. Maius est hoc. qͣm quod us facere:
sine mortuos sepelire mortuos suos. Pater tuus
mostuus est. suntalĩ mortui qui sepeliant mor¬
tuos. Mortui sepelientes mortuos qui sunt: Po¬
test ne mortuus a mortius sepeliri: Quomͦ inuol¬
uunt. si mortui sunt: Quom̃ portant. si mortui
sunt: Suom plangunt. si mortui sunt: Et in¬
canticoꝵ dicente ȩccł̃ia. ordinate. in me caritatẽ.
Quid est ordinate in me caritatem: Facite gradꝰ.
& cuicumq debetur restituite. Nolite. anteriora
posteriorib subdere. amate parentes: s p̃poni¬

Expanded text:
patrem tuum, et matrem tuam . Deus utique dixit. patrem tuum, et matrem tuam . Deus utique dixit. Volebat ergo iste juvenis obtemperare Deo, et sepelire patrem suum: sed est locus, et est tempus, et est res, quae huic rei, huic tempori, huic loco serviat. Honorandus est pater, sed obediendum est Deo. Amandus est generator, sed praeponendus est Creator. Ego, inquit, ad Evangelium te voco, ad aliud opus mihi necessarius es: majus est hoc, quam quod vis facere. Sine mortuos sepelire mortuos suos. Pater tuus mortuus est: sunt alii mortui qui sepeliant mortuos. Mortui sepelientes mortuos qui sunt? Potestne mortuus a mortuis sepeliri? Quomodo involvunt, si mortui sunt? quomodo portant, si mortui sunt? quomodo plangunt, si mortui sunt? Et incanticorum, dicente Ecclesia, Ordinate in me charitatem . Quid est, Ordinate in me charitatem? Facite gradus, et cuique quod debetur, restituite. Nolite anteriora posterioribus subdere. Amate parentes, sed praeponi
Abbreviated transcription (Latin):
de tuo. dolosus es. uolatilia cȩli habent iuͦ cor-¬
de tuo. elatus es: dolosus & clatus ñ me seque¬
ris. Quom dolosus sequitur simplicitatẽ: Et¬
ad alterũ continuo tacentẽ & nichil dicentem.
nichil ꝓmittentẽ: ait. Sequere me. Quantũ ma-¬
li in illo. tantũ boni uidebat in isto. Sequere me.
dicis nolenti. Ecce habes hominẽ paratũ. sequor
te quocumq ieris. & tu dicis nolenti sequere me:
Istum inquit declino quia uideo ibi foueas. uideo
nidos. Q uid gͦ molestꝰ es huic quem ꝓuocas &
excusat: Ecce etiã compellis & ñ uenit. hortaris
& ñ sequit᷑. Quid enim dicit. Ibo priꝰ sepelire
patrem meũ. Fides conlis eiꝰ dño se ostendebat.
sed pietas differebat. Dñs autem ap̃c q̃ndo pa¬
rat homines ȩitũgło. nullam excusationẽ uult
deos quia destruebant ipsum mandatũ d̃i. Et apl̃s
paulus in epła sua posuit & dixit. Hoc est man-¬
datum primũ in repmissione. Quid: Honora

Expanded text:
de tuo, dolosus es: volatilia coeli habent nidos in corde tuo, dolosus es: volatilia coeli habent nidos in corde tuo, elatus es. Dolosus et elatus, non me sequeris. Quomodo sequitur dolosus simplicitatem? 2. Alter a Cnihil promittentem dicit, Sequere me. Quantum mali in illo, tantum boni videbat in isto. Sequere me, dicis nolenti. Ecce habes hominem paratum. Sequar te quocumque ieris: et tu dicis nolenti, Sequere me? Istum, inquit, declino; quia video ibi foveas, video nidos. Quid ergo molestus est huic, quem provocas et excusat? Ecce etiam compellis, et non venit; hortaris, et non sequitur. Quid enim dicit? Ibo prius sepelire patrem meum. Fides cordis ejus Domino se ostendebat: sed pietas differebat. Dominus autem Christus quando parat homines Evangelio, nullam excusationem vult  arguit Judaeos, quia destruebant ipsum mandatum Dei. Et Paulus apostolus in Epistola sua posuit, et dixit: Hoc est mandatum primum in repromissione. Quod? Honora
Abbreviated transcription (Latin):
differebat culpatus est. Q uod enĩ dixit. añe
sequar te quocumꝙ ieris. quid tam promptum:
Quid tam impigrũ: Quid tam paratũ: Et quid
ad tantum bonũ tam aptissimũ. qͣm sequi dñm
quocumq ieris: Miraris hoc. Quid est hoc qđ
los quib daret regnũ celoꝵ. displicuit tam pa-¬
ratus: S quia talis magister erat. qui futura p̃¬
uideret. intelligimꝰ frẽs istũ hominẽ si sequeret᷑
ap̃m sua quesiturũ fuisse. ñ que ĩu xp̃i. Ipse
sic se ipse nouerat. quom̃ medicus inspiciebat.
Nam si iam fictũ se esse sperabat. si iam dolo-¬
sum & insidiosum se nouerat. cui loqueretur ñ
nouerat. Ipse est enim de quo ait exugłista.
Hon opꝰ habebat ut quisqͣm ei testimoniũ ꝑhi¬
b̾et de hoĩe. ipse enim sciebat quis esset in ho-¬
mine. Quid gͦ respondit: Uulpes foueas habers
& uolatilia cęli nidos. filiꝰ autem hominis non
habet ubi caput suum reclinet. S ubi ñ habet:
In fide tua. Clulpes enĩ habent foueas in cor-¬

Expanded text:
erebat, et culpatus est. Quod enim dixit, Domine, sequar te quocumque ieris; quid tam promptum, quid tam impigrum, quid tam paratum, et quid ad tantum bonum aptissimum, sequi Dominum quocumque ierit? Miraris hoc, dicens: Quid est hoc, quod iscipulos, quibus daret regnum coelorum, displicuit tam paratus? Sed quia talis magister erat, qui futura praevideret, intelligimus, fratres, istum hominem, si sequeretur Christum, sua quaesiturum fuisse, non quae Jesu Christi. Ipse sic se ipso noverat, quomodo medicus inspiciebat. Nam si jam se fictum esse spectabat, si jam dolosum et insidiosum se noverat, cui loqueretur non noverat. Ipse est enim de quo ait evangelista: Non opus habebat ut quisquam ei testimonium perhiberet de homine: ipse enim sciebat quid esset in homine . Quid ergo respondit? Vulpes foveas habent, et volatilia coeli nidos: Filius autem hominis non habet ubi caput suum reclinet. Sed ubi non habet? In fide tua. Vulpes enim habent foveas in cor
Abbreviated transcription (Latin):
ginale peccatum ade. in quo om̃s morimur. Quan¬
do pͥmo pecrauit. de folus ficulneis succinctoria
sibi fecit. Significat in illis folus pruritũ libidinis.
quo peccaudo ꝑuenit. Inde nascimur: sic nascimur.
in carne peccati nascimur: quam sola sanat similitu-¬
do carnis peccati. Ideo misit d̾s filiũ suũ. in similitu-¬
÷ dinem carnis peccati. Inde uenit. s sic ñ uenit: non
enim eum uirgo libidine sed fide concepit. Uent
in uirginem. qui erat ante uirginem. Quam crea¬
uit elegit. quam eligeret creauit Attulit uirgimi
fecunditatem. ñ abstulit integritatem. Qui gͦ sme
pruritu folioꝵ ficus uenit ad te. cum esses sub ar-¬
bore fici uidit te. Para te uidere sublimiter. a qͦ
uists es miscłiter. S quia magnũ fastigiũ est. de
sundam̃to cogita. Quo inqͥs fundam̃to: Disce ab il-¬
lo. qͣmi. mitis est & humilis corde. Hoc in te fodi
fundam̃tum humilitatis. & ꝑuenies ad fastigium
caritatis: Conuersi ad dñm.

Expanded text:
ginale peccatum Adae, in quo omnes morimur. Quanginale peccatum Adae, in quo omnes morimur. Quando primo peccavit, de foliis ficulneis succinctoria sibi fecit , significans in illis foliis pruritum libidinis, quo peccando pervenit. Inde nascimur, sic nascimur, in carne peccati nascimur, quam sola sanat similitudo carnis peccati. Ideo misit Deus filium suum in similitudinem carnis peccati . Inde venit, sed sic non venit. Non enim eum virgo libidine, sed fide concepit. Venit in virginem, qui erat ante virginem. Quam creavit elegit, quam eligeret creavit. Attulit virgini fecunditatem, non abstulit integritatem. Qui ergo sine pruritu foliorum ficus venit ad te, cum esses sub arbore fici, vidit te. Para te videre sublimiter, a quo visus es misericorditer. Sed quia magnum fastigium est, de fundamento cogita. Quo, inquis, fundamento? Disce ab illo, quoniam mitis est, et humilis corde. Hoc in te fodi fundamentum humilitatis, et pervenies ad fastigium charitatis. Conversi ad Dominum,
Abbreviated transcription (Latin):
fugere quia ubiq p̃sens est. de ꝓximo fuge ad
eum qui p̃sens est. Ubi stas fuge. Ecce fugiendo
excesisti celos. ubi est: descendisti ad inferos. quas
cumq terrarum solitudines elegeris ibi est: qui
dixit. Celum & terrã ego impleo. Ergo si celũ
& terram ipse implet. & quo fugere ab illo ñ est.
noli laborare. fuge ad p̃sentem. ne sentias ueni¬
entem. Presuie te uisurũ bene uiuendo. a quo
uideris & male uiuendo. Male enim uuendo
uideri potes. uidere ñ potes. Bene autem uiuen¬
do. & uideris & uides. Quanto autem te fami-¬
liariꝰ uidebit qui coronat dignũ. qui miscditer
uidit ut uocaret indignum: Nathanael ait dño.
quem nondum sciebat. U̾nde me nostĩ. Ait ei
dñs. Cum esses sub arbore fici. uiai te. Uidet te
xp̃c in umbra tua. ñ te uidebit in luce sua: Od
est enim cum esses sub arbore fici uidi te: Ou̾id
sibi hoc uult: Quid significat: Recordare ori¬

Expanded text:
fugere, quia ubique praesens est; de proximo fuge ad fugere, quia ubique praesens est; de proximo fuge ad Deum, qui praesens est, ubi stas. Fuge. Ecce fugiendo excessisti coelos, ibi est: descendisti ad inferos, ibi est: quascumque terrarum solitudines elegeris, ibi est qui dixit, Coelum et terram ego impleo . Ergo si coelum et terram ipse implet, et quo fugere ab illo non est; noli laborare: fuge ad praesentem, ne sentias venientem. Praesume te visurum bene vivendo, a quo videris et male vivendo. Male enim vivendo videri potes, videre non potes: bene autem vivendo et videris, et vides. Quanto enim te familiarius videbit qui coronat dignum, qui misericorditer vidit ut vocaret indignum? Nathanael ait Domino, quem nondum sciebat: Unde me nosti? Ait ei Dominus: Cum esses sub arbore fici, vidi te . Videt te Christus in umbra tua: non te videbit in luce sua? Quid est enim, Cum esse sub arbore fici, vidi te? Quid sibi hoc vult? quid significat? Recordare ori
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ia domꝰ tuȩ noueris. & ꝑtineant ad te om̃ia
uerba. om̃ia facta seruoꝵ tuoꝵ. putas & d̾m sic
laborare ut attendat ad te. qui ñ laborauit ut
crearet te: Oculum in te ñ intendit suũ.s qui
fecit tuum: Non eras & creauit ut esses. ñ te cu-¬
rat cum iam sis qui uocat ea que ñ sunt tanqͣm
sint: Non gͦ tibi hoc ꝓmittas. uelis nolis uidet
te. & ab eiꝰ oculis ñ est ubi abscondas te. Si enĩ
ascenderis in celum ibi est. si descenderis in infer-¬
num adest. Laboras nolens recedere a factis ma-¬
lis. & uolens ñ uideri a deo. Magnꝰ labor. Face
it mala uis cotidie. suspicaris te ñ uideri audi
scͥpturam dicentem. Qui plantauit aurẽ. nonne
audiet: Qui finxit oculũ. nonne considerat:
Ubi mala facta tua abscondas ab oculis diꝰ Si ñ
uis recedere ab ipsis. multũ laboras.: Audi dicentẽ.
re. fugiendo ab illo. Eligis fugere ñ ad illũ. inue¬
sni quo & fuge. Si autem ꝓpterea ñ potes ab illo

Expanded text:
omnia domus tuae noveris et pertineant ad te omnia omnia domus tuae noveris et pertineant ad te omnia verba, omnia facta servorum tuorum, putas et Deum sic laborare ut attendat ad te, qui non laboravit ut crearet te? Oculum in te non intendit suum, qui fecit tuum? Non eras, et creavit te ut esses: non te curat, cum jam sis, qui vocat ea quae non sunt, tanquam sint ? Non ergo tibi hoc promittas. Velis, nolis, videt te; et ab ejus oculis non est ubi abscondas te. Si enim ascenderis in coelum, ibi est; si descenderis in infernum, adest . Laboras, nolens recedere a factis malis, et volens non videri a Deo. Magnus labor. Facere vis mala quotidie, suspicaris te non videri? Audi Scripturam dicentem, Qui plantavit aurem, nonne audiat? qui finxit oculum, nonne considerat? Ubi mala facta tua abscondis ab oculis Dei? Si non vis recedere ab ipsis, multum laboras. CAPUT III. 4. Perem fugiendo. Ab illo eligis fugere, non ad illum? Inveni quo, et fuge. Si autem propterea non potes ab illo
Abbreviated transcription (Latin):
ra. Qui plantauit aurem. nonne. audiet:
ꝯui finxit oculum. nonne considerat: Non g
audit qui tͥ fecit unde audias. & ñ uidet qui
tͥ fecit unde uideas: Bene in ipso psalmo pre¬
loquitur & dicit. Intelligite gͥ qui insipientes
estis in ppło. & stulti aliq̃ndo sapite. Multi
enim ꝓpterea mala faciunt dum putant qđ ñ
uideantur a deo. & difficile est quidem ut eũ
credant uidere ñ posse. s putant nolle. Pauci
inueniunt᷑ tantȩ impietatis. ut impleatur in eis
qd scͥptum est: dixit stultꝰ in corde suo ñ est d̃s.
Insania ista. paucoꝵ est. Sicut enim magna pie¬
tas paucoꝵ est. ita & magna impietas nichilominꝰ
paucoꝵ est. Hoc autem qđ dico. turba dicit. Ecce
mͦ inde cogitat d̃s. ut sciat quid facio in domo mea.
& curat d̾s quid uelim agere in lecto meo. Quis di-¬
cit intelligite. qui insipientes estis in ppło. & stulti
aliq̃ndo sapite:Tu homo cum sis quia laboras si

Expanded text:
ra: Qui plantavit aurem, nonne audiet? ra: Qui plantavit aurem, nonne audiet? qui finxit oculum, nonne considerat? Non ergo audit, qui tibi fecit unde audias? et non videt, qui creavit unde videas? Bene in ipso Psalmo praeloquitur et dicit, Intelligite ergo, qui insipientes estis in populo; et stulti, aliquando sapite . Multi enim propterea mala faciunt, dum putant quod non videantur a Deo. Et difficile est quidem ut eum credant videre non posse: sed putant nolle. Pauci inveniuntur tantae impietatis, ut impleatur in eis quod scriptum est, Dixit stultus in corde suo, Non est Deus . Insania ista paucorum est. Sicut enim magna pietas, paucorum est; ita et magna impietas, nihilominus paucorum est. Hoc autem quod dico, turba dicit: Ecce modo inde cogitat Deus, ut sciat quid facio in domo mea, et curat Deus quid velim agere in lecto meo? Quis dicit? Intelligite, qui insipientes estis in populo; et stulti, aliquando sapite. Tu homo cum sis, quia laboras si
Abbreviated transcription (Latin):
tans magnȩ fabricam construere celsitudins. de
fundam̃to priꝰ cogita humilitatis. Et q̃ntum
quisq uult & disponit suꝑ imponere molem edi-¬
ficũ. q̃ñto erit maius edificiũ. tanto altiꝰ fodit
fundamentũ. & fabrica quidẽ cum construitur
in suꝑna consurgit. qui autẽ fodit fundam̃tum
ad ima depͥmitur. Ergo & fabrica ante celsitudi¬
nem humiliatur. & fastigiũ post humiliationem
quam molimur: Quo ꝑuenturũ est cacumen edi¬
ficui. Cito dico. usq ad conspectum dĩ. Uidetis qͣm
excelsum est. q̃nta res est conspicere. đm. Qui de-¬
siderat. & qd̃ dico & qđ audit intelligit. Promit¬
titur nobis conspectꝰ dĩ. ueri dĩ. summi dĩ. Hoc
enim bonũ est: uidentem uidere. Nam qͥ colunt
falsos deos facile illos uident. s cos uident qui
oculos habent & ñ uident. Nobis autem ꝓmit-¬
tirur uisio dĩ uiuentis & uidentis. ut illum
dm̃ uidere concupiscatis de quo dicit scͥptu¬

Expanded text:
tas magnam fabricam construere celsitudinis, de tas magnam fabricam construere celsitudinis, de fundamento prius cogita humilitatis. Et quantam quisque vult et disponit superimponere molem aedificii, quanto erit majus aedificium, tanto altius fodit fundamentum. Et fabrica quidem cum construitur, in superna consurgit: qui autem fodit fundamentum, ad ima deprimitur. Ergo et fabrica ante celsitudinem humiliatur, et fastigium post humiliationem quam molimur? Quo perventurum est cacumen aedificii? Cito dico, usque ad conspectum Dei. Videtis quam excelsum est, quanta res est, conspicere Deum. Qui desiderat, et quod dico, et quod audit intelligit. Promittitur nobis conspectus Dei, veri Dei, summi Dei. Hoc enim bonum est, videntem videre. Nam qui colunt falsos deos, facile illos vident: sed eos vident, qui oculos habent et non vident. Nobis autem promittitur visio Dei viventis et videntis, ut illum Deum videre concupiscamus, de quo dicit Scriptu
Abbreviated transcription (Latin):
& prudentib. & reuelasti ea paruulis. Ita pater.
q̃m sic placitum est coram te. Om̃ia mͥ tradita
sunt a patre meo. & nemo agnoscit filium nisi pa-¬
ter. neq patrẽ quis agnoscit nͥ filiꝰ. & cui uolue-¬
rit filiꝰ reuelare. In clamando laboramꝰ. in audien-¬
do laboratis. Audiamꝰ g̾ eum qui sequit̃ & dicit.
Uenite ad me om̃s qui laboratis. Quare enim
om̃s laboramꝰ. nisi quia sumꝰ homines mortales.
fiagiles. infirmi. lutea uasa portantes. que fa¬
ciunt inuicem angustias: S si angustantar
uasa carnis. dilatentur spacia caritatis. Quia gͦ
dicit uenite ad me om̃s qui laboratis. nisi ut
ñ laboretis: Deniq ꝓmissio eiꝰ in promptu est.
q̃m laborantes uocauit. Quererent forte qua
mercede uocati sunt: & ego uos inquit reficiã.
mundũ fabricare. ñ cuncta usibilia & muisibi¬
lia creart. ñ in ipso mundo miracula facere &
mortuos suscitare. s q̃m initis sum & humilis
conde. Magnꝰ esse ius a minimo incipe. Cogi¬

Expanded text:
elasti ea parvulis. Ita, Pater, quoniam sic placitum est coram te. Omnia mihi tradita sunt a Patre meo: et nemo agnoscit Filium, nisi Pater; neque Patrem quis agnoscit, nisi Filius, et cui voluerit Filius revelare. In clamando laboramus, in audiendo laboratis. Audiamus ergo eum qui sequitur, et dicit: Venite ad me, omnes qui laboratis. Quare enim omnes laboramus, nisi quia sumus homines mortales, fragiles, infirmi, lutea vasa portantes, quae faciunt invicem angustias? Sed si angustantur vasa carnis, dilatentur spatia charitatis. Quid ergo dicit, Venite ad me, omnes qui laboratis, nisi ut non laboretis? Denique promissio ejus in promptu est: quoniam laborantes vocavit, quaererent forte qua mercede vocati sunt: Et ego vos, inquit, reficiam.mundum fabricare, non cuncta visibilia et invisibilia creare, non in ipso mundo miracula facere, et mortuos suscitare; sed quoniam mitis sum et humilis corde. Magnus esse vis, a minimo incipe. Cogi
Abbreviated transcription (Latin):
displicet paganis. Parum est illis. quia de ullis ip-¬
soꝵ. ñ illa tollimꝰ. ñ illa frangimꝰ. & in nr̃is uolunt.
ea seruari. Contra ydola p̃dicamꝰ. de cordib illa-
tollimꝰ. sumꝰ ꝑsecutores ydoloꝵ. Pfitemur. Nun-¬
quid seruatores: Non facio ubi ñ possum. ñ fa¬
cio ibi conquerit᷑ dñs rei. ubi autem uult fie-
it & gt̃ãs agit. reus ero si ñ fecero. Item sermo

Expanded text:
displicet Paganis. Parum est illis quia de villis ipdisplicet Paganis. Parum est illis quia de villis ipsorum non illa tollimus, non illa frangimus: et in nostris volunt ea servari. Contra idola praedicamus, de cordibus illa tollimus: sumus persecutores idolorum: profitemur. Numquid servatores? Non facio ubi non possum; non facio ubi conqueritur dominus rei: ubi autem vult fieri, et gratias agit; reus ero; si non fecero. SERMO
Abbreviated transcription (Latin):
Frange esurienti panẽ tuũ. & egenum sine tecto
induc in domũ tuam. Et tam̃ pueri euadunt ab
oculis pedagogi & redeunt ad lutũ furtim. & q̃n¬
do inueniuntur: abscondunt manꝰ ne uideantur.
Quia gͦ uoluit d̃s̃ putant nos ubicũq querere ydo-¬
la. que cum inuenerimꝰ in om̃ib locis frangere. Qua-¬
re: Non ante nos sunt loca in quib sunt. aut ue-¬
re ignoramꝰ ubi suit ista: & tam̃ ñ facimꝰ. quia ñ
dedit in potestatẽ d̃s. Quand̾o dat d̾s in potestatẽ:
Quando xp̃ianꝰ erit. cuiꝰ res est mͦ. Fac cum uolu-¬
it. cuiꝰ res est. Si nollet ipsum locum dare eccłiȩ.
& tantũ iuberet in re sua ñ esse ydola. puto quia
debitit sũma deuotione fieri ut a xp̃ianis adiu¬
uaretur absens xp̃iana anima. que de terra unde¬
uult deo gr̃as agere. ñ uult ibi aliquid esse in con-¬
tumeliam dĩ. Huc accedit. quia eccł̃ia in ipsa loca. &
in rem eccłiȩ ydola futura erant. Fr̃es. ecce quid

Expanded text:
Frange esurienti panem tuum, et egenum sine tecto Frange esurienti panem tuum, et egenum sine tecto induc in domum tuam . Et tamen pueri evadunt ab oculis paedagogi, et redeunt ad lutum furtim; et quando inveniuntur, abscondunt manus, ne videantur: quia ergo voluit Deus, putant nos ubicumque quaerere idola; quae cum invenerimus, in omnibus locis frangere. Quare? Non ante nos sunt loca, in quibus sunt? Aut vere ignoramus ubi sint ista? Et tamen non facimus: quia non dedit in potestatem Deus. Quando dat Deus in potestatem? Quando christianus erit cujus res est. Modo factum voluit cujus res est. Si nollet ipsum locum dare Ecclesiae, et tantum juberet in re sua non esse idola; puto quia debuit summa devotione fieri, ut a Christianis adjuvaretur absens christiana anima, quae in terra vult Deo gratias agere, non vult ibi aliquid esse in contumeliam Dei. Huc accedit, quia Ecclesiae dedit ipsa loca. Et in re Ecclesiae idola futura erant? Fratres, ecce quid
Abbreviated transcription (Latin):
homo. quare fons est qđ uidet d̃s. Sciatis autẽ¬
km̃i. mutrmura illoꝵ comungete se cum hereti¬
cis. cum uideis. Heretici uidei & pagani. unitatẽ
fecerunt contia unitatẽ. Quia contigit ut in ali-¬
quib locis disciplinam acciꝑent iudei ꝓpter imꝑ-¬
bitates suas. criminantur & suspicantur aut fin-¬
gunt quia talia de illis semꝑ queramꝰ. Quia con-¬
tigit ut alicubi heretici penas darent legibꝰ ꝑ im¬
pietate & furore iuolentiarum suarũ. iam dicunt
nos ꝑ om̃ia querere aliquam incõmoditatẽ ipsoꝵ
ad ꝑnitiem. Rursus quia contra paganos placuit
ut leges ferrentur. immo ꝓpaginis si sapiant. Si¬
cut enim pueris insensatis ad lutũ ludentib &
lutum de manu excutit. codicẽ potrigit: ita uolu¬
it d̃s ꝑ principes subditos sibi terrere corda in¬
sensata. puerilia. ut abiciant lutum de manib
& aliquid utile faciant. Quid est utile de manibꝰ:

Expanded text:
homo, quare foris est quod videt Deus? CAPUThomo, quare foris est quod videt Deus? CAPUTcharissimi, murmura illorum conjungere se cum haereticis, cum Judaeis. Haeretici, Judaei et Pagani unitatem fecerunt contra unitatem. Quia contigit ut in aliquibus locis disciplinam acciperent Judaei propter improbitates suas; criminantur, et suspicantur, aut fingunt, quia talia de illis semper quaeramus. Quia contigit ut alicubi haeretici poenas darent legibus pro impietate et furore violentiarum suarum; jam dicunt nos per omnia quaerere aliquam incommoditatem ipsorum ad perniciem. Rursus quia contra Paganos placuit ut leges ferrentur, imo pro Paganis, si sapiant Sicut enim pueris insensatis ad lutum ludentibus, et lutum de manu excutit, codicem porrigit: ita voluit Deus per principes subditos sibi terrere corda insensata puerilia, ut abjiciant lutum de manibus, et aliquid utile faciant. Quid est utile de manibus?
Abbreviated transcription (Latin):
rant sine causa. Audistis que uob̃ legimꝰ om̃s qui
nuꝑ in mappalib affustis. cum data uob̃ fuerit
terra in potestatem. Prius ait in potestatẽ. & sic
dixit que facienda sunt. Aras inquit eoꝵ destru¬
etis. lucos eoꝵ cõminuetis. & om̃s titulos eoꝵ con-¬
fringetis. Cum acceperitis potestatem. hoc facite:
Ubi nobis ñ est data potestas ñ facimꝰ. ubi data
est ñ pretermittimꝰ. Multi pagani habent istas ab¬
hominationes in fundis suis. Nunquid accedimꝰ &
confringinꝰ  Priꝰ enim agimꝰ. ut ydola in eoꝵ cor-¬
de frangamꝰ. Quando xp̃iani & ipsi facti fuerint.
aut inuitant nos ad tam bonum opꝰ aut p̃ueni-¬
unt nos. Modo orandum est ꝓ illis. ñ irascendũ
illis. S mouet dolor magnꝰ. aduersum xp̃ianos
mouet. aduersum frẽs nr̃os mouet: qui sic uo¬
lunt intrare in ȩccłiam ut hic corpꝰ habeant. ali¬
bi cor. Totum intꝰ esse debet. Si intꝰ est qđ uidet:

Expanded text:
rant sine causa. Audistis quae vobis legimus, omnes qui rant sine causa. Audistis quae vobis legimus, omnes qui nuper in Mappalibus adfuistis. Cum data vobis fuerit terra in potestatem prius ait, in potestatem, et sic dixit quae facienda sunt, aras eorum, inquit, destruetis, lucos eorum comminuetis, et omnes titulos eorum confringetis . Cum acceperitis potestatem, hoc facite. Ubi nobis non est data potestas, non facimus; ubi data est, non praetermittimus. Multi pagani habent istas abminationes in fundis suis: numquid accedimus, et confringimus? Prius enim agimus, ut idola in eorum corde frangamus. Quando christiani et ipsi facti fuerint, aut invitant nos ad tam bonum opus, aut praeveniunt nos. Modo orandum est pro illis, non irascendum illis. Si movet dolor magnus, adversum Christianos movet, adversum fratres nostros movet, qui sic volunt intrare in ecclesiam, ut hic corpus habeant, alibi cor. Totum intus esse debet. Si intus est quod videt
Abbreviated transcription (Latin):
ni: sed etiã exaltari. mori: sed etiam resurgere.
Opus te terret. mercedem uide. Quare ins ꝑueni¬
re delicatꝰ ad eam rem. ad quam ñ ꝑducit nͥ labor:
S times ne ꝑdas argentũ tuum. quia ad argen¬
tum tuum cum magno labore ꝑuenisti. Si ad ar-¬
gentum qd qñdoq uł moriens amissurꝰ es ñ ꝑue-¬
nisti sine labore. ad uitam ȩternã sine labore
us ꝑuenire: Carior tibi sit illa ad quam post om̃s
labores sic ꝑuenies. ut nunqͣm amittas. Si hoc tͥ
carum est. ad qd̃ post om̃s labores sic ꝑuenisti
ut aliqñdo amissurꝰ sis. q̃ntomagis illa ppettia
atis. Hostes nos dicunt ydoloꝵ suoꝵ. sic prestet
d̃s & det om̃ia in potestate. q̃m̃ dedit qđ factum
est. Hoc enim dicimꝰ caritati ũrȩ ne faciatis ista.
q̃ndo in potestate ur̃a est ut ñ faciatis illud. Prauo¬
rum hominum est. furiosoꝵ. circuincellionũ &
ubi potestatem ñ habent seuire & uelle mori ꝓpe-¬

Expanded text:
ni, sed etiam exaltari; mori, sed etiam resurgere. ni, sed etiam exaltari; mori, sed etiam resurgere. Opus te terret, mercedem vide. Quare vis pervenire delicatus ad eam rem, ad quam non perducit nisi labor? Sed times ne perdas argentum tuum; quia ad argentum tuum cum magno labore pervenisti. Si ad argentum quod quandoque vel moriens amissurus es, non pervenisti sine labore; ad vitam aeternam sine labore vis pervenire? Charior sit tibi illa, ad quam post omnes labores sic pervenies, ut nunquam amittas. Si hoc tibi charum est, ad quod post omnes labores sic pervenisti, ut aliquando amissurus sis; quanto magis illa perpetua atis. Hostes nos dicunt idolorum suorum. Sic praestet Deus, et det omnia in potestate, quomodo dedit quod fractum est. Hoc enim dicimus Charitati vestrae, ne faciatis ista, quando in potestate vestra non est, ut faciatis illud. Pravorum hominum est, furiosorum Circumcellionum, et ubi potestatem non habent saevire, et velle mori prope