comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
consecutus. uł cet̾i excecati st̃. ibi intelligen¬
di sunit inimici ꝓpt᷑ nos. Ubigͥ audimus
itio autẽ consecuta est. ibi intelligendi
sunt dilest. ꝓpter patres. quib patribꝰ utiq
sta prnusa sunt. Abrahe qͥtpe dicte sut
ꝓmissiones. ae setmini cid. Unde &r in ista
olea oleaster inseritur gentiũ. Iam porro
electionẽ quã dicat. quia scdm grãm¬
om̃s ñ scdm debitũ. debet utiq occurre¬
re. qm̃ reliquiȩ ꝑ electionẽ gr̃e saluȩ fa¬
ctȩ sunt. Hec electio consecuta est. cet̾is ex¬
cecatis. Scd̾m hanc electionẽ isrłitȩ di¬
lecti ꝓpter patres. Non enĩ uocatione illa
uocati st̃ de qua dictũ est multi uocati.
s illa qua uocant᷑ electi. Unde & hic po¬
stea qm dixit scd̾m electionẽ autẽ dilecti
ꝓpt̾ patres: continuo subiecit unde agimꝰ.
Sine penitentia enim sunt dona & uocatio
di: id est sine mutatione stabilit̾ fixa st̃.
Ad hanc uocationẽ qui ꝑtinent om̃s suis
docibiles dĩ. nec potest eoꝵ qͥsqͣm dicere.

Expanded text:
utus, vel, caeteri excaecati sunt; ibi intelligendi sunt inimici propter nos: ubi vero audimus, Electio autem consecuta est; ibi intelligendi sunt dilecti propter patres: quibus patribus utique ista promissa sunt. Abrahae quippe dictae sunt promissiones et semini ejus . Undeet in ista olea oleaster inseritur Gentium. Jam porro electionem quam dicat, quia secundum gratiam, non secundum debitum, debet utique occurrere; quoniam reliquiae per electionem gratiae factae sunt . Haec electio consecuta est, caeteris excaecatis. Secundum hanc electionem Israelitae dilecti propter patres. Non enim vocatione illa vocati sunt, de qua dictum est, Multi vocati ; sed illa qua vocantur electi. Unde et hic poste aquam dixit, Secundum electionem autem dilecti propter patres; continuo subjecit unde agimus, Sine poenitentia enim sunt dona et vocatio Dei: id est, sine mutatione stabiliter fixa sunt. Ad hanc vocationem qui pertinent, omnes sunt docibiles Dei: nec potest eorum quisquam dicere,
Abbreviated transcription (Latin):
facere. uerũ etiã dixit. ñ uosme elegi¬
stis s ego elegi uos. & posui uos ut eatis &
fructũ afferatis. & frudꝰ ur̃ maneat. Quibꝰ
u̾bis eis ñ solũ iusticiã. uerũ etiã in illã ꝑ¬
seuerantiã se dedisse monstrauit. Ap̃o
enĩ sic eos ponente ut & ante fructũ afferas
& fructꝰ coꝵ maneat. qͥs audeat dicere ñ
manebit: Qs audeat dicere. forsitan ñ
manebit: Sine penitentia enĩ sunt do¬
na & uocatio dĩ. S uocatio eoꝵ: qui scdm
ꝓpositũ uocati st̃. Pro his gͥ int̾pellante
xp̃o ne deficiat fides coꝵ: sine dubio ñ
deficiet usq in finẽ. Ac ꝑ hoc ꝑseuera¬
bit usq in finẽ. nec cã nisi manentẽ uite

Expanded text:
dixit: non uos me elegistis, sed ego elegi uos et posui uos,\'ut eatis et fructum afferatis et fructus uester maneat. quibus uerbis eis non solum iustitiam uerum etiam in illa perseuerantiam se dedisse monstrauit. Christo enim sic eos ponente, ut eant et fructum afferant et fructus eorum maneat, quis audeat dicere: "non manebit"? quis audeat dicere: "forsitan non manebit"? sine paenitentia sunt enim dona et uocatio dei, sed uocatio eorum qui secundum propositum uoChristo ne deficiat fides eorum, sine dubio non deficiet usque in finem, ac per hoc perseverabit usque in finem, nec eam nisi manentem vitae
Abbreviated transcription (Latin):
hec & filiꝰ facit. Si autẽ ista distinguis
ut ñ sint ꝑ patrẽ omĩa s ex patre. nec
omĩa sint ex filio s ꝑ filiũ. quis coꝵ tͥ ui¬
detur eẽ ille de quo idẽ apłs dicit. o alti¬
tudo diuitiarũ sapientiȩ & scientiȩ dĩ.
qm inscrutabilia sunt iudicia eiꝰ. & in¬
uestigabiles uiȩ eius: Quis enĩ cognouit

Expanded text:
similiter facit ? Si autem ita distinguis, ut non sint per Patrem omnia, sed ex Patre; nec omnia sint ex Filio, sed per Filium: quis eorum tibi videtur esse ille de quo idem apostolus dicit, O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei! quam inscrutabilia sunt judicia ejus, et investigabil
Abbreviated transcription (Latin):
nisi qd eoꝵ inimicitia qua occiderĩ epĩn
fecit: Et hoc ostendit ex di aisposi¬
tione uenisse. qui bene uti nouit at
Est gͦ in maloꝵ potestate peccare. Ut autẽ
peccando hoc uł hoc illa malicia faciags.
ñ est in coꝵ potestate. s dĩ diuidentis tene¬
bras & ordinantis eas. ut hinc etiã qd̃ faci¬
unt contͣ uoluntatẽ dĩ. ñ impleatur nisi
& indicassent qnta cis sacerdotes & senio¬
res dixerunt. leuauert̃ illi uocẽ unammes
om̃s ad dñm. & dixerunt. Dñe tu es qui
tui dixisti. quare fremuerunt gentes. &
ppłi meditati sunt in ania. astiterunt re-¬
ges t̾re & pͥncipes conuenerunt in unũ ad

Expanded text:
nisi quod eorum inimicitia qua occiderunt Chrisitatione profecit? Et hoc ostendit ex Dei dispositione venisse, qui bene uti novit etiEst ergo in malorum potestate peccare: ut autem peccando hoc vel hoc illa malitia faciant, non est in eorum potestate, sed Dei dividentis tenebras et ordinantis eas; ut hinc etiam quod faciunt contra voluntatem Dei, non impleatur nisi et indicassent quanta eis sacerdotes et seniores dixerunt; levaverunt illi vocem unanimes omnes ad Dominum, et dixerunt: Domine, tu es qui tui, dixisti, Quare fremuerunt gentes, et populi meditati sunt inania; astiterunt reges terrae, et principe
Abbreviated transcription (Latin):
nisi ipse cuiꝰ humilitatẽ contẽpsistis:
Ipse enĩ in claritate uenturus est ad udici¬
ut qm̃ isto humili aduentu facta est ceci¬
tas ex parte in ifrł ut plenitudo gentium
intraret. illo alio fiat qd̃ sequitur. & sic
omĩs isrł saluus fieret. Pro iudeis enim¬
apłs etiã illud ysaiȩ testimoniũ accepit qͦ

Expanded text:
nisi ipse, cujus humilitatem contempsistis. Ipse enim in claritate venturus est ad judiciut quoniam isto humili adventu facta est coecitas ex parte in Israel, ut plenitudo gentium intraret, illo alio fiat quod sequitur: et sic omnis Israel salvus fieret. Pro Judaeis Apostolus etiam illud Isaiae testimonium
Abbreviated transcription (Latin):
in mundũ. ille uidex futurꝰ uiuoꝵ &
mortuoꝵ. Quare uenit. Ut qui ñ uidess
uideant. qui se ñ uidere confitent᷑ illumi¬
nentur: & qui uident ceci fiant. id ẽ qui
cecitatẽ suam ñ confitent᷑ grauiꝰ obduren¬
tur. Deniq impletũ est. qui uident ceci
fiant. Legis defensores. legis tractatores.
legis doctores. legis intellectores. auctorẽ
legis crucifixerunt. O cctitas. Ipsa est que
ex parte isrł facta est. ut crucifigeret᷑ xp̃c.
& plenitudo gentiũ intraret. Cecitas ex
parte isrł facta est. Qͥd. est. ut qͥ
ñ uident uideant: Ut plenitudo gentiũ
intraret. & cecitas ex parte isrł facta est.
Totus orbis cecus iacebat. S uenit ille ut
qui ñ uident uideant. & qui uident ceci
fiant. Ignoratꝰ est a uideis. crucifixus est
a iudeis. De sanguine. illo colliriũ fecit
cecis. Duriores facti. ceciores facti. qͥa se
cecus erat. Ecce inqm crucẽ male offen¬
derunt: qui cecitatẽ suã medico confite¬
ri noluer̃t. Remanserat illis lex sine gr̃a.

Expanded text:
in mundum ille judex futurus vivorum et mortuorum. Quare venit? Ut qui non vident, videant: qui se non videre confitentur, illuminentur. Et qui vident, caeci fiant: id est, qui caecitatem suam non confitentur, gravius obdurentur. Denique impletum est, Qui vident, caeci fiant: Legis defensores, Legis tractatores, Legis doctores, Legis intellectores auctorem Legis crucifixerunt. O caecitas! ipsa est quae ex parte Israel facta est. Ut crucifigeretur Christus, et plenitudo Gentium intraret, caecitas ex parte Israel facta est. Quid est, Ut qui non vident, videant? Ut plenitudo Gentium intraret, caecitas ex parte Israel facta est . Totus orbis caecus jacebat: sed venit ille, ut qui non vident, videant; et qui vident, caeci fiant. Ignoratus est a Judaeis, crucifixus est a Judaeis: de sanguine suo collyrium fecit caecis. Duriores facti, caeci facti qui se caecus erat. Ecce in quam crucem male offenderunt, qui caecitatem suam medico confiteri noluerunt. Remanserat illis Lex. Quid facit
Abbreviated transcription (Latin):
no more contra naturã esse qd̾ est contͣ
naturȩ usum mortalib notũ: nec nos ne¬
gamus. sicut illud est qd̾ apłs ait. Si tu
ex naturali incisus es oleastro. & contra na-¬
turã insertus es in bonã oliuam. Id enim
cont᷑ naturã dixit. qd̾ est consuetudinem

Expanded text:
no more contra naturam esse, quod est contra naturae usum mortalibus notum, nec nos negamus . sicut illud est, quod apostolus ait: si tu ex naturali incisus oleastro ei contra naturam insertus es in bonam oliuam; id esse contra natura
Abbreviated transcription (Latin):
s i enĩ cũ inimici essemꝰ reconciliati sumus
põ ꝑ mortẽ filii cius. multomagis recon¬
ciliati salui erimus in uita ipsius.
Quia uͦ etiã cum peccato. E rib pena de¬
bita reddit᷑. ñ est iniquitas apud dm̃: sic.
dicit. Quid dicemꝰ:. Nunqͥd iniquus
ds̃ qui infert iram: Uno autẽ loco & bo¬
nitatẽ & seueritatẽ ab illo eẽ. breuit̃ am¬
monuit dicens. Uides gͦ bonitatẽ & se

Expanded text:
nimici essemus. reconciliati sumus deo per mortem filii eius, multo magis reconciliati salui erimus in uita ipsius. quia uero etiam cum peccatoribus poena debita redditur, non est iniquitas apud deum, sic dicit: quid dicemus? numquid iniquus deus, qui infert iram? uno autem loco et bonitatem et seueritatem ab illo esse breuiter admonuit dicens: uides ergo bonitatem et se
Abbreviated transcription (Latin):
& scientiȩ dĩ. qmͣ inscrutabilia st̃
itaq nobis iudicia sua manifestare dig¬
natur. grãs agamꝰ. qͣntũ uͦ abscondert
ñ adu̾sꝰ eiꝰ consiliũ murmuremꝰ. s hoc
qͦq nobis saluberrimũ esse credamꝰ. Neq¬

Expanded text:
scientiae Dei! quam inscrutabilia sunt itaque nobis judicia sua manifestare dignatur, gratias agamus: quantum vero abscondere, non adversus ejus consilium murmuremus, sed hoc quoque nobis saluberrimum esse credamus. Tu a
Abbreviated transcription (Latin):
ut si sit ipsigła in iustificandis un¬
pus gratuita grã. qui eiꝰ ignorantes iusti¬
ciam. suã uolunt constituere. ut sui p̃ce
dat aliqͥd meriti. qͣsi pͥores uolentes dare
ut retribuatur eis ab illo de quo dictũ est.
quis pͥor dedit illi & retribuetur ei. &
sua putantes p̃ire merita ad illũ de quo
audiunt. aut potiꝰ audire nolunt. qm
ab ipso & ꝑ ipsum & in ipso sunt om̃ĩa
Quarũ autẽ diuitiarũ est altitudo sapien¬
tiȩ & scientiȩ eiꝰ. ex his sunt diuitiȩ gle eiꝰ
in uasa miscdiȩ quȩ uocat in adoptionẽ.
Quas diuitias notas uult facere etiã ꝑ uasa
irȩ quȩ ꝑfecta sunt in ꝑditionẽ. Et que
sunt uiȩ inuestigabiles. nisi de quib in
psalmo canit᷑. uniu̾se uiȩ dñi miscłia &

Expanded text:
ut sit ipsi gloria in justificandis impiis gratuita gratia, qui ejus ignorantes justitiam, volunt suam constituere, ut sui medat aliquid meriti. quasi priores uolentes dare, ut retribuatur eis ab illo, de quo dictum est: Quis prior dedit illi et retribuetur ei? et sua putantes praeire merita ad illum, de quo audiunt aut potius audire nolunt: Quoniam ex ipso et per ipsum et in ipso sunt omnia. quarum autem diuitiarum est altitudo sapientiae et scientiae eius, ex his sunt diuitiae gloriae eius in uasa misericordiae, quae uocat in adoptionem. quas diuitias notas uult facere etiam per uasa irae, quae perfecta sunt in perditionem. et quae sunt uiae inuestigabiles. nisi de quibus in p
Abbreviated transcription (Latin):
cessaria fuerant eugłio ꝓpt̾ nos. S qͥd est
qd̃ sequit᷑. scd̾m electionẽ autẽ dilecti ꝓpt̃
patres: Nunqͥd illi inimici qͥ in suis ini-¬
micitiis ꝑierunt. & adu̾santes xp̃o de gen-¬
it ipsa ahuc ꝑeunt. ipsi sunt electi atq
dilecti: Absit. Quis hoc uł stultissimꝰ
dixerit: S utrũq licet int̾ se contrariũ¬
sit. id est inimici & dilecti. qmͣuis ñ in cos¬
dẽ homines. tam̃ in eandẽ gentẽ conue-¬
nit iudeoꝵ. & ad idẽ carnale semen isrł.
aluis eoꝵ ad claudicationẽ. aliis ad be¬
nedictionẽ isrł ipsiꝰ ꝑtinentib. Hunc¬
eñ sensũ aꝑtiꝰ suꝑiꝰ explicauit. ubi ait.
Qõ querebat isrł hoc ñ est consecutꝰ. electio

Expanded text:
a fuerunt Evangelio propter nos. Sed quid est quod sequitur, Secundum electionem autem dilecti propter patres? Numquid illi inimici, qui in suis inimicitiis perierunt, et adversantes Christo de gente ipsa adhuc pereunt, ipsi sunt electi atque dilecti? Absit: quis hoc vel stultissimus dixerit? Sed utrumque licet inter se contrarium, id est, inimici et dilecti, quamvis non in eosdem homines, tamen in eamdem gentem convenit Judaeorum, et ad idem aliis eorum ad claudicationem Jacob, aliis ad benedictionem Israel pertinentibus. Hunc sensum apertius superius explicavit, ubi ait: « Quod quaerebat Isr
Abbreviated transcription (Latin):
inter dĩ munera repperiri.quȩ dan¬
tur in eodem sp̃u. Utrumq gͦ nr̃m est
caritas cum fide a dõ patre & dño iãu xp̃o.¬

Expanded text:
inter dei munera reperiri, quae dantur in eodem spiritu. utrumque ergo nostrum est caritas cum fide a deo patre et domino
Abbreviated transcription (Latin):
mus. Si autẽ religionem qua colitur ds
sicut dignũ est cogitares. multoplus esse
ccrneres qd̾ habet sp̃c sc̃s templũ. qm si eũ
legeres adoratum. Et homines enĩ a scĩs
ab hominib nisi aut uero do sicut salo¬
mon fecit. aut eis qui ꝓ diis haberentur.
sicut gentes quȩ ignorant dm̃. Sp̃c autẽ
sis qd̾ cum magno honore de dõ dictũ est.
ñ in manufactis templis habitat. s corpꝰ
nr̃m tẽplũ est sp̃c scĩ. Et ne corpora nr̃a¬

Expanded text:
est. Si autem religionem qua colitur Deus, sicut dignum est cogitares, multo plus esse cerneres quod habet Spiritus sanctus templum, quam si eum legeres adoratum. Et homines enim, sicut sab hominibus, nisi aut vero Deo, sicut Salomon fecit; aut eis qui pro diis habentur, sicut gentes quae ignorant Deum. Spiritus autem sanctus, quod cum magno honore de Deo dictum est, non in manufactis templis habitat , sed corpus nostrum templum est Spi
Abbreviated transcription (Latin):
plum dĩ estis. & sp̃c di habitat in uobis:
Etiterũ. Nescitis quia corꝑa ur̃a templũ
in uobis est sp̃c scĩ quẽ habetis a dõ: Non¬
ne si templũ alicui scõ angło & excellen¬
tssimo de lignis & lapidib faceremus.
uitutẽ. quȩ uni tantũ debetur dõ: Si gͦ
sacrilegi essemꝰ faciendo templũ cuicũq
ctature. qͦmͦ ñ est ds uerꝰ. cui ñ templũ
facimꝰ. s nosipsi templũ sumꝰ: Ex libro¬

Expanded text:
habitat in vobis ? Et iterum, Nescitis quia corpora vestra templum in vobis est Spiritus sancti, quem habetis a Deo ? Nonne si templum alicui sancto angelo excellentissimo de lignis et lapidibus faceremus, vitutem, quae uni tantum debetur Deo? Si ergo sacrilegi essemus faciendo templum cuicumque creaturae, quomodo non est Deus verus cui non templum facimus, sed nos ipsi templum sumus? Quo
Abbreviated transcription (Latin):
p̃c sc̃s si creatura ñ creator esset ꝓfec¬
to creatura rationalis esset. ipsa c̃ enĩ
sũmina creatura. Et idõ in regula fidei
ñ poneret᷑ ante eccłiam. quia & ipse ad ex¬
cłiam ꝑtineret. in illa eiꝰ parte quȩ in cȩ¬
lis est. nec haberet templũ. s etiã ipse tem¬
plũ esset. Templũ autẽ habet: de quo dicu
apłs. Nescitis quia corpora ur̃a tẽplũ est¬

Expanded text:
sanctus si creatura, non creator, esset, profecto creatura rationalis esset; ipsa est enim summa creatura. Et ideo in Regula fidei non poneretur ante Ecclesiam, quia et ipse ad Ecclesiam pertineret in illa ejus parte quae in coelis est. Nec haberet templum, sed etiam ipse templum esset. Templum autem habet, de quo dicit Apostolus: Nescitis quia corpora vestra templum s
Abbreviated transcription (Latin):
num scilicet dñm ẽt solũ cui serilu
illa debet᷑. quȩ latria greco uocaim¬
lo nuncupatur. Ipsum eiũ u̾bum ẽ in lege
ubi scriptũ est. dñm dm̃ tuũ adorabis ẽ
uli soli seruies. Quẽ si dñm patrẽ tantum̃
dixerimꝰ: respondet᷑ nobis. Ergo latria
dño filio ñ debetur. qd̾ nefas est dici. Si
soli ꝑ latriam seruire iussi sumꝰ. ita dicit᷑
solus ds̃. ut & pater intelligatur & filius.
immno uͦ etiam sp̃c sc̃s: De illo qͥppe dicit

Expanded text:
num scilicet deum esse solum, cui seruitus illa debetur, quae latria Graeco uocabulo nuncupatur. ipsum enim uerbum est in lege, ubi scriptum est: Dominum deum tuum adorabis et illi soli seruies. quem si deum patrem tantum modo dixerimus, respondebitur nobis: \'Ergo latria deo filio non debetur\', quod nefas est dici. si soli per latrian seruire iussi sumus, ita dicitur deus solus, ut et pater intellegatur et filius, immo uero etiam spiritus sanctus? de illo quippe
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntate ad interiora & suꝑiora ꝑ-¬
cpienda. quȩ ñ pͥuatim s cõmuniter ab
om̃ib qui talia diligunt sine ulla angu¬
stia uł inuidia casto possident᷑ amplexu.
uł sibi uł aliis consulit. & si fallatur in
aliquo ꝑ ignorantiã temporaliũ. qͥa &
hoc tẽporalit̾ gerit. & modũ agendi ñ te¬
neat quẽ debebat: humana tẽptatio est
Et magnũ est hanc uitã sic degere quã ue¬
luit uiã redeuntes carpimꝰ. ut tẽptatio nos
ñ app̃hendat nisi humana. Hoc enĩ pec¬
catũ extra corpꝰ est nec fornicationi depu¬
tatur. & ꝓpt̾ea facillime ignoscitur. Cũ
uͦ. ꝓpter a dipiscenda ea quȩ ꝑ corpꝰ senti¬
untur. ꝑ exꝑiendi. uł excellendi. uł con¬
trectandi cupiditatẽ. ut in his finẽ boni
sui ponat. aliqͥd agit. quicqͥd agit tur¬
piteragit. Et fornicatur in corpꝰ ꝓpͥum
peccans. id est corporearũ rerũ fallacia
simulachra introrsum rapiens. & uana
meditatione cõponens. ut ei nec diuinũ

Expanded text:
oluntate ad interiora et superiora percipienda, quae non privatim, sed communiter ab omnibus qui talia diligunt, sine ulla angustia vel invidia casto possidentur amplexu, vel sibi vel aliis consulit; et si fallatur in aliquo per ignorantiam temporalium, quia et hoc temporaliter gerit, et modum agendi non teneat quem debebat, humana tentatio est. Et magnum est hanc vitam sic degere, quam velut viam redeuntes carpimus, ut tentatio nos non apprehendat nisi humana . Hoc enim peccatum extra corpus est, nec fornicationi deputatur, et propterea facillime ignoscitur. Cum vero propter adipiscenda ea quae per corpus sentiuntur, propter experiendi vel excellendi vel contrectandi cupiditatem, ut in his finem boni sui ponat, aliquid agit, quidquid agit, turpiter agit; et fornicatur in corpus proprium peccans , et corporearum rerum fallacia simulacra introrsus rapiens et vana meditatione componens, ut ei nec divinum
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc sacram̃tũ ipse dñs qͣmuis euacuauerit
crucifixus. tam̃ natus accepit. Non enĩ
signacula illa damnata sunt. s succeden¬
tib oportuniorib decesserunt. Nam
sicut circũcisionẽ abstulit dñi pͥmus ad¬
uentus. sic baptismũ auferet scds aduen¬
tus. Sicut enĩ nunc postea qm uenit li¬
bertas fidi. & remotũ est seruitutis iugũ.
nullus xpĩanus circũ cidit᷑ carne: sic tunc
regnantib iustis cũ dño. damnatisq im¬
rant id est circũcisio cordis & mundatio
conscientiȩ manebit in ęt̾num. Non

Expanded text:
, hoc sacramentum ipse dominus quamuis euacuauerit , hoc sacramentum ipse dominus quamuis euacuauerit crucifixus, tamen natus accepit. non enim signacula illa damnata sunt, sed succedentibus opportunioribus decesserunt. nam sicut circumcisionem abstulit domini primus aduentus, sic baptismum auferet secundus aduentus. sicut enim nunc, posteaquam uenit libertas fidei et remotum est seruitutis iugum, nullus christianus circumciditur carne, sic tunc regnantibus iustis cum domino damnatisque imrant, id est circumcisio cordis et mundatio conscientiae manebit in aeternum. si
Abbreviated transcription (Latin):
sio carnis lege p̃cepta est: quia ñ
posset meliꝰ significari ꝑ xp̃m regene¬
rationis auctorẽ tolli originale pectatũ.
um p̃putio quippe om̃is homo nascitur.
quẽadmodũ cum originali pectato. Et
octauo die lex cutũcidi carnẽ p̃cipit. qͥa
xp̃c die dnĩco resurrexit. qui post scpti¬
mã sabbati octauus est. Et circũcisus
p̃putiatũ gignit traicens in illũ quo ipse
iam caruit: sicut baptizatus in filiũ quẽ
generat carne. reatũ tam̃ traicit originis.
quo ipse iam liber est. Ex libro contra
i ueteris ppłi temporib lulianũ. uͦ¬
Iuideus essem. qnͣdo aliud ẽẽ meliꝰ
ñ possem: accepissem utiq circũ cisionem.
Qd̾ signaculũ iusticiȩ fidĩ tantũ illo tẽpore
ualuit anteqͣm dm̃ euatuaretur aduentu.
ut infantẽ filiũ moysi angłs p̃focasset.
nͥ mater arrepto calculo cirtũcidisset pue¬
rum. & hoc sacram̃to ĩminentẽ ꝑnitiem
depulisset. Hoc sacram̃tũ etiã iordanem
fluuiũ refrenauit. & reduxit in fontem.

Expanded text:
sio carnis lege praecepta est; quia 588 non posset melius significari, per Christum regenerationis auctorem tolli originale peccatum. Cum praeputio quippe omnis homo nascitur, quemadmodum cum originali peccato. Et octavo die lex circumcidi carnem praecepit,  die Dominico resurrexit, qui post septimum sabbati octavus est. Et circumcisus praeputiatum gignit, trajiciens in illum, quo ipse jam caruit: sicut baptizatus in filium quem generat carne, reatum tamen trajicit originis, a quo ipse jam liber est . CCCI  Aliai ueteris populi temporibus Iudaeus essem, quando aliud esse melius non possem, accepissem utique circumcisionem. quod signaculum iustitiae fidei tantum illo tempore ualuit, antequam domini euacuaretur aduentu, ut infantem filium Moysi angelus praefocasset, nisi mater arrepto calculo circumcidisset puerum et hoc sacramento imminentem perniciem depulisset. hoc sacramentum etiam Iordanen fluuium refrenauit et reduxit in fontem.
Abbreviated transcription (Latin):
mino destrueretur.ꝓmissio. si ex lege qͥs¬
qͣm iustus esset. Si enĩ qui ex lege here¬
des sunt: exinanita est fides. euacuata est.
ꝓmissio. Lix enĩ iram oꝑatur. Ad hoc
utiq: ut ad iram euacuandam dĩ gr̃a re¬
ñ esse heredes ex lege. quia lex iram
dꝑatur. Ubi enĩ ñ est lex: nec p̃uarica¬
tio. Ideo autẽ ex ꝓmissione. quia qd̃ ds
ꝓmisit ipse facit. Qui enim p̃cepta legis
implere. se putat ꝑ arbitriũ ꝓpriȩ uolun¬
tatis. sine spũ gr̃e: suam iusticiã uult
constituere. ñ iusticiam dĩ sumere.
deo ex fide. ut scđ̃m gram firma sit pro¬
ge est. id est qd̃ ex uetere testam̃to ue¬
nit ad nouum: sed ei qd̃ ex fide est. Ex libro¬
Ex fide autẽ abrahã: id ẽ imitatores fidi
abrahã. Qui est pater om̃ium nr̃m sicut sꝙͥ¬
tũ ẽ: quia patrẽ multaꝵ gentiũ posui tefx

Expanded text:
 Destrueretur promissio, si ex lege quisquam justus esset; si enim qui ex lege haeredes sunt, exinanita est fides, evacuata est promissio. Lex enim iram operatur ad hoc utique ad iram evadendam Dei gratia ren esse haeredes ex lege, quia lex iram operatur? ubi enim non est lex, nec praevaricatio: ideo autem ex promissione, quia Deus quod promisit ipse facit, qui enim praecepta legis implere se putat, per arbitrium proprie voluntatis sine spiritu gratiae, suam justitiam vult constituere, non justitiam Dei sumere.deo ex fide, ut secundum grati am firma sit proest id est quod ex uetere testamento uenit ad nouum —, sed et ei quod ex fide est — nex fide autem Abraham, idest imitatores fidei A bra h am—, qui est pater omnium nostrum, sicut scriptum est, quia patrem
Abbreviated transcription (Latin):
uniꝰ diei uitã habentẽ suꝑ t̾ram gr̃a sal¬
uatoris inuenerit. quia si aliqͥd boni
oꝑatur homo ut grãm mereatur. ñ ei
merces imputatur scđm grãm. s scdm
debitum. Si autẽ credit in eũ qui iustifi¬
cat impiũ ut deputetur fides cius ad ui¬
sticiam. iustus enĩ ex fide uiuit: ꝓfecto
anteqͣm grã iustificetur. hoc est iustus
efficiatur. qͥd est impius nisi impius:
Que si debitũ sequenetur. qͥd ciꝰ merito nͥ
suppliciũ redderetur: Si gͦ gr̃a. iam ñ
ex oꝑib. Auoqͥn grã. iam ñ est gratia.
Oꝑib cnĩ debitũ redditur. gr̃a gratis da¬
tur. unde etiã nuncupatur. Ex tracda

Expanded text:
unius diei uitam habentem super terram gratia salunius diei uitam habentem super terram gratia saluatoris inuenerit, quia, si aliquid boni operatur homo, ut gratiam mereatur, non ei merces inputatur secundum gratiam sed secundum debitum. si autem credit in eum. qui iustificat impium, ut deputetur fides eius ad iustitiam - iustus enim ex fide uiuit —, profecto antequam gratia iustificetur, hoc est iustus efficiatur, impius quid est nisi impius? quem si debitum sequeretur, quid eius merito nisi supplicium redderetur? s i ergo gratia, iam non ex operibus; alioquin gratia iam non est gratia; operibus enim debitum redditur, gratia gratis datur, unde etiam nuncupatur. Si quis a
Abbreviated transcription (Latin):
actum est u̾bũ dñi ad abraham in ui¬
su. Qui cũ ei ꝓtectionem mercedemq
ꝓ̃mitteret ualde multã. ille de posterita¬
te sollicitus. quendã eliezer uernaculũ
suũ futurũ sibi dixit heredem. Conti¬
nuoq illi ꝓmissus est heres. ñ ille uerna¬
culus. s qui de ipso abraham fuerat exitu¬
rus. Rursumq sem̃ innumerabile. non
sicut harena terrȩ. s sicut stellȩ celi. ubi
magis mͥ uidetur ꝓmissa posteritas celesti
felicitate sublimis. Nam qͣntũ ad multi¬
tudinẽ ꝑtinet. quid sunt stellȩ cęli ad ha¬
renam t̾re: Hic sane illa sententia ponit᷑.¬
dam. credidit abraham dõ & deputatum
est illi ad iusticiã. ne circũcisio głaretur.¬
qd̃ gentes incircũcisas ad fidem xp̃i nol¬
let admitti. Hoc enĩ qnͣdo factũ est. ut
credenti abrahȩ deputaretur fides eius¬
ad iusticiam. ñdũ fuerat cirtumcisus.
i querere uoluerit ante grãm quid
Imeruerit ut acciꝑet eam. mala sua.

Expanded text:
actum est uerbum Domini ad Abraham in uisu. Qui cum ei protectionem mercedemque promitteret ualde multam, ille de posteritate sollicitus quendam Eliezer uernaculum suum futurum sibi dixit heredem, continuoque illi promissus est heres, non ille uernaculus, sed qui de ipso Abraham fuerat exiturus, rursusque semen innumerabile, non sicut harena terrae, sed sicut stellae caeli; ubi mihi magis uidetur promissa posteritas caelesti felicitate sublimis. Nam quantum ad multitudinem pertinet, quid sunt stellae caeli ad harenam tedam: Credidit Abraham Deo, et deputatum est illi ad iustitiam; ne circumcisio gloriaretur gentesque incircumcisas ad fidem Christi nollet admitti. Hoc enim quando factum est, ut credenti Abrahae deputaretur fides ad iustitiam, nondum fuerat circumcisus. si quaerere uoluerit, ante gratiam quid meruerit, ut acciperet eam, mala sua p
Abbreviated transcription (Latin):
& ipsa est fides nr̃a de spũ patriarchȩ qui
placuit deo. ut dicamus eum & noueri-¬
mus ad d̾m habere głam. ait apłs. Cer¬
te notũ est nobis & manifestũ. quia ab ra-¬
ham ad łm habet głam. At si ex oꝑib
Ad d̾m autẽ habet głam. Nongͦ ex oꝑib
iustificatus est. Si autẽ ñ ex oꝑib iusti¬
ficatus est abraham. unde iustificatꝰ est:
Sequitur & dicit unde. Quid enĩ scͥptu¬
ra dicit. id est unde dicit scͥptura iustifi¬
catum abraham: Credidit abrahã
deo: & deputatũ est illi ad iusticiam.
rgo ex fide iustificatus est abraham.

Expanded text:
et ipsa est fides nostra de sancto Patriarcha, qui et ipsa est fides nostra de sancto Patriarcha, qui placuit Deo, ut dicamus eum et noverimus ad Deum habere gloriam, ait Apostolus: Certe notum est nobis et manifestum, quia Abraham ad Deum habet gloriam: at si ex operibus ad Deum autem habet gloriam; non ergo ex operibus justificatus est. Si ergo non ex operibus justificatus est Abraham, unde justificatus est? Sequitur, et dicit unde: Quid enim Scriptura dicit? id est, Unde dicit Scriptura justificatum Abraham? Credidit autem Abraham Deo, et reputatum est illi ad justitiam . Ergo ex fide justificatus est Abraham.
Abbreviated transcription (Latin):
płs cum cõmendaret iustici xxxi.¬
am quȩ ex fide est adu̾sus eos qui
głantur de iusticia quȩ est ex oꝑib: hoc
ait. Quid gͦ dicimꝰ unuenisse abraham
patrẽ nr̃m scł̃m carnẽ : Si enĩ abrabam
ex oꝑib iustificatus est: habet głam s ñ
apud dm̃. Auertat ipse ds̃ talem głam:
& illud potiꝰ audiamꝰ. Qui głatur. in
& inuenis multos paganos ꝓpt̾ea nolle
fieri xp̃ianos. qͥa quasi sufficiunt sibi
de bona uita sua. Bene uiuere opus est
ait. quid mͥ p̃cepturus est xp̃e ut bene.
uiuam: Iam bene uiuo. quid mͥ necessa¬
rius est xp̃c: Nullũ homicidiũ. nullũ
furtũ. nullam rapinã facio. Res alienas
ñ concupisco. nullo adult̾io contaminor.
Non inueniatur aliqͥd in uita mea qd̃ rep̃-¬
hendatur: & qui rep̃henderit faciat xp̃i¬
anũ. Habet głam. s ñ ad dm̃. Non au¬
tem sicut pater nr̃ abraham. Hec autem
sententia scͥpture. ad hoc uult intentio¬
nẽ nr̃am dirigere. Quia enĩ fatemur.

Expanded text:
 cum commendaret justitiam quae ex fide est, adversus eos qui gloriantur de justitia quae est ex operibus, hoc ait: Quid ergo dicemus invenisse Abraham patrem nostrum secundum carnem? Si enim Abraham ex operibus justificatus esttalem gloriam, et illud potius audiamus: Qui gloriatur, in et invenis multos paganos propterea nolle fieri christianos, quia quasi sufficiunt sibi de bona vita sua. Bene vivere opus est, ait: quid mihi praecepturus est Christus? Ut bene vivam? Jam bene vivo: quid mihi necessarius est Christus? Nullum homicidium, nullum furtum, nullam rapinam facio, res alienas non concupisco, nullo adulterio contaminor. Nam inveniatur aliquid in vita mea quod reprehendatur, et qui reprehenderit faciat christianum. Habet gloriam, sed non ad Deum. Non autem sic pater noster Abraham. Haec enim sententia Scripturae ad hoc vult intentionem nostram dirigere. Quia enim fatemur,
Abbreviated transcription (Latin):
Et iterũ. Caput mulieris uir. caput
sum si ds̃ ñ nisi omĩa simul tria. qͦmͦ
caput xp̃i ds̃. id est caput xp̃i trinitas.
cum in trinitate sit xp̃c ut sit trinitas:
In qd̾ est pater cum filio. caput est ei qd̃
est solus filiꝰ. Cum filio enim pater
ds est. Solus autẽ filiꝰ ds est: maxime
ist pater sicut dicit. qm̃ pater maior me
ist. ut hoc ipsum dm cẽ qd̾ illi cũ patre
unum est. caput sit hominis mediatoris
d ipse solus est. Si cnĩ m̃tem recte dici
pͥncipale hominis. id est tanqͣm ca¬
put humane substantiȩ cũ ipse homo
a mñte sit homo. cur ñ mułto congru¬
ꝰ multoq magis u̾bũ cum patre si¬

Expanded text:
et iterum: caput mulieris uir, caput sus deus non nisi omnia simul tria; quomodo caput Christi deus, id est caput Christi trinitas, cum in trinitate sit Christus, ut sit trinitas ? an quod est pater cum filio, caput est ei quod est solus filius? cum filio enim pater deus, solus autem filius Christus est, maxime  etiam maior est pater, sicut dicit: quoniam pater maior me est, ut hoc ipsum deum esse, quod illi cum patre unum est, caput sit hominis mediatoris, quod ipse solus est. si enim mentem recte dicimus principale hominis, id est tamquam caput humanae substantiae, cum ipse homo cum mente sit homo, cur non multo congruentius multoque magis uerbum cum patre
Abbreviated transcription (Latin):
cios fieri demonioꝵ. & iterũ. quȩ eñĩ
consonantia xp̃i ad belial. nisi forte
quia belial nominauit. & generalem
societatem demonioꝵ ꝓhibuit. licet
xp̃ianis sacrificare neptuno. qͥa nich
ꝓprie de neptuno uetitum legimus.¬

Expanded text:
cios fieri daemoniorum ? et iterum, Quae enim cios fieri daemoniorum ? et iterum, Quae enim consonantia Christi ad Belial ? Nisi forte quia Belial nominavit, et generalem societatem daemoniorum prohibuit, licet Christianis sacrificare Neptuno, quia nihil proprie de Neptuno vetitum legimus
Abbreviated transcription (Latin):
ornam̃tis auri uł uestis prepperã
habeas in. ꝓhibendo sententiam. nisi in
eos qui neq conuigati. neq coniugari
cupientes cogitare debent qͦmͦ placeant
d̾o. Illi autẽ cogitant quȩ sunt mundi.
qͦm placeant uł uiri uxorib uł mulie¬
res maritis. nisi qd̃ capillos nudare fe¬
minas. quas eciã caput uelare apłs ui
bet. nec maritatas decet. Facere autem
pigmentis quo uł rubicundior uł can¬
didior appareat. adulterina fallacia
est. Qua ñ dubito etiã ipsos maritos
se nolle decipi. quib solis ꝑmittende
sunt feminȩ ornari scđm ueniam. ñ
scd̾m imꝑium. Nam uerꝰ ornatus ma
ullus fucus m̃dax. uerum nec auri
quidẽ uestisq pompa. s mores boni ft̃.
Execranda autẽ suꝑstitio ligaturarum.
in quib etiã inaures uiroꝵ in summis¬
ex una parte auriculis suspense depu-¬
tantur. ñ ad placendũ hominib .s ad
seruiendũ demonib adhibetur. Quis
cum generalit̾ apls dicat. nolo uos so¬

Expanded text:
ornamentis auri vel vestis praeproperam habeas in prohibendo sententiam, nisi in eos qui neque conjugati, neque conjugari cupientes, cogitare debent quomodo placeant deo. illi autem cogitant, quae sunt mundi, quo modo placeant uel uiri uxoribus uel mulieres maritis, nisi quod capillos nudare feminas, quas etiam caput uelare apostolus iubet, nec maritatas decet; fucari autem pigmentis, quo uel rubicundior uel candidior appareat, adulterina fallacia est, qua non dubito etiam ipsos maritos se nolle decipi, quibus solis permittendae sunt feminae ornari secundum ueniam non secundum imperium. nam uerus ornatus max tantum nullus fucus mendax uerum ne auri quidem uestisque pompa sed mores boni sunt. Execranda autem superstitio ligaturarum, in quibus etiam inaures uiroex una parte auriculis suspensae deputantur, non ad placendum hominibus, sed ad serviendum daemonibus adhibetur. Quis cum generaliter Apostolus dicat, Nolo vos so
Abbreviated transcription (Latin):
s gͥ sp̃c sc̃s̃ qui ꝓcedit ex do cũ ddat
fuerit homini. accendit eũ in dile¬
ctĩone dĩ & ꝓximi. & ipse dilectio est.
Non cnĩ habet homo unde diligat dm:
qm̃ ipse pͥor dilexit nos. Apls qͦ paulꝰ.¬

Expanded text:
s sanctus qui procedit ex Deo, cum datus fuerit homini, accendit eum in dilectionem Dei et proximi, et ipse dilectio est. Non enim habet homo unde Deum diligateum, quia ipse prior dilexit nos . Apostol
Abbreviated transcription (Latin):
uobiscũ etiã ñ mei. ñ solũ naturã. uitã.
sensum. rationẽ. & eã salutẽ quȩ homi¬
nib pecorib q cõmunis est: uerũ etiã
linguas. sacram̃ta. ꝓpħiam. scientiã. fi-¬
dem. distributionẽ rerũ suarũ pauꝑib.
& traditionẽ corꝑis sui ut ardeant. S
qm̃ caritatẽ ñ habent. ut cẏmbala con-¬
crepant. nichil sunt. nichil eis ꝓdest.
Ion gͦ in illis qͣmuis bonis munerib meiᷤᷤ q̃
habere possunt etiã ñ discipłi mei. s in
hoc cognoscent om̃s quia mei discipłĩ estis.
si dilectionẽ habuerits in inuicem. O
sponsa xp̃i. pulchra inter mulieres.
dealbata ascendens & incumbens super
fiatruelem tuũ. qm̃ cuiꝰ lumine illastra¬
ris ut candeas. eiꝰ adiutorio fulciris ne
sadas. O qm bene tibi cantatur in illo
cantico tuo. uelut epithalamio tuo:
quia caritas in deliciis tius. Ipsa ñ com-¬
ꝑdit cum impiis animã tuam. ipsa dis-¬
cernit causam tuã. & sicut mors ualida
est. & in deliciis tuis est. Qm mirandi

Expanded text:
aturam, vitam, sensum, rationem, et eam salutem quae hominibus pecoribusque communis est; verum etiam linguas, Sacramenta, prophetiam, scientiam, fidem, distributionem rerum suarum pauperibus, et traditionem corporis sui ut ardeant: sed quoniam charitatem non habent, ut cymbala concrepant, nihil sunt, nihil illis prodest . Non ergo in illis quamvis bonis muneribus meis, quae habere possunt etiam non discipuli mei; sed in hoc cognoscent omnes quia mei discipuli estsi dilectionem habueritis in invicem. O sponsa Christi, pulchra inter mulieres! o dealbata ascendens, et incumbens super fratruelem tuum, quoniam cujus lumine illustraris ut candeas, ejus adjutorio fulciris ne cadas! o quam bene tibi cantatur in illo Cantico canticorum, velut epithalamio tuo: Quia charitas in deliciis tuis ! Ipsa non comperdit cum impiis animam tuam. Ipsa non discernit causam tuam, et sicut mors valida est, et in deliciis tuis est. Quam mirandi
Abbreviated transcription (Latin):
cram̃ta. & omnẽ scientiã. & habuerit om
uam suam. & si tradiderit corpꝰ suũ ut
ardeat: nichil ei ꝓdest. Qntũ gͦ bonũ
est. sine quo ad et̾nam uitam neminem
tanta bona ꝑducunt: Ipsa uͦ dilectio
siue caritas. nam uniꝰ rei est nomen u¬
trũq. si habeat eam qui ñ loquit᷑ lin-¬
guis. nec habet. ꝓpħiam. nec omĩa scit
sacram̃ta omnẽq scientiam. nec distri¬
buit omĩa sua pauꝑib. uł ñ habendo
qd̾ distribuat. uł aliqua necessitati. p¬
hibitus. nec tradat corpꝰ suũ ut arils¬
at. si talis passionis nulla temptauo
ast. palucit ad regnum. ita ut ipsam fi¬
dem ñ faciat utilem nisi caritas. Sine

Expanded text:
et omnem scientiam; et si habuerit omntiam suam et si tradiderit corpus suum, ut ardeat, nihil prodest. quantum ergo bonum est, sine quo ad aeternam uitam neminem bona tanta perducunt? ipsa uero dilectio siue caritas — nam unius rei est nomen utrumque — si habeat eam qui non loquitur linguis nec habet prophetiam nec omnia scit sacramenta omnemque scientiam nec distribuit omnia sua pauperibus, uel non habendo quod distribuat uel aliqua necessitate prohibitus, nec tradit corpus suum, ut ardeat, si talis passionis nulla temtatio est, perducit ad regnum, ita ut ipsam fidem non faciat utilem nisi caritas. sine
Abbreviated transcription (Latin):
possunt cõmunicare cęt̾a sacram̃ta. pos¬
sunt cõmunicare orationẽ: possunt cõ-¬
municare. istos parictes. & istam contun¬
cdionẽ. caritatem nobiscũ ñ cõmunicats.
nicet tibi. Qui sunt alieni: Om̃s qui
audient ñ noui uos. Si enim sui agnos¬
cunt᷑. utiq alieni sunt quib dicitur ñ
noui uos. Suꝑeminens gͦ uia caritatis

Expanded text:
possunt communicare caetera Sacramenta, pospossunt communicare caetera Sacramenta, possunt communicare orationem, possunt communicare istos parietes, et istam conjunctionem; charitatem nobiscum non communicant. nicet tibi.» Qui sunt alieni? Omnes qui audiunt, «Non novi vos.» Si enim non cognoscuntur, utique alieni sunt, quibus dicitur, «Non novi vos.
Abbreviated transcription (Latin):
espice ad munera ipsiꝰ ȩccłiȩ. Man
sacram̃toꝵ in baptismo. in eucha¬
ristia. in cet̾is scĩs sacram̃tis. q̃le munꝰ at
Hoc munꝰ adeptꝰ est & sẏmon magas
Orophia quale miꝰ : Prophauit̃ ce sau¬
sem̃ ꝑsequeretur. Non se gͦ iactent qui
forte sine. caritate habuerunt hoc anañ
qualem rationẽ habituri sunt cum dõ:
qui scĩs ñ scẽ utunt᷑. Ex his erunt qui
dicturi sunt. in nomine tuo ꝓpħauimꝰ.
ñ illis dicit᷑. m̃tiemini. s dicit᷑. ñ noui
uos. recedite a me qui oꝑamini iniqͥta¬
tem: qm̃ si habeam omnẽ ꝓpħiam. ca¬
ritatẽ autẽ ñ habeam: nichil sũ. Pro¬
pħauit & saul: s oꝑabatur iniquitatẽ.
Quis autẽ oꝑatur iniquitatẽ. nisi qui ñ
habuerit caritatem: Plenitudo enĩ le-¬
gis caritas. In om̃ib scͥpturis suꝑeminen
tissimã uiam. suꝑeminentissimũ locũ
caritas optinet. ñ ad eam aspirant nisi
boni. hanc nobiscũ ñ cõmunicant ma-¬
li. Possunt cõmunicare baptismũ mali.

Expanded text:
espice ad munera ipsius Ecclesiae, munus sacramentorum in baptismo, in eucharistia, in caeteris sanctis sacramentis, quale munus est? hoc munus adeptus est et Simon magus. Prophetia quale munus persequeretur. Non ergo se jactent qui forte sine charitate habent sanctum qualem rationem sint habituri cum Deo, qui sanctis non sancte utuntur. Ex his erunt qui dicturi sunt: In nomine tuo prophetavimus . Non illis dicitur: Mentimini, sed dicitur: Non novi vos; recedite a me, qui operamini iniquitatem» . Quia «si habeam omnem prophetiam, charitatem autem non habeam, nihil sum» . Prophetavit et Saül, sed operabatur iniquitatem. Quis autem operatur iniquitatem, nisi qui non habuerit charitatem? Plenitudo enim Legis charitissimam viam, supereminentissimum locum charitas obtinet; non ad eam aspirant nisi boni, hanc nobiscum non communicant mali: possunt communicare Baptismum,
Abbreviated transcription (Latin):
corꝑis sui. s mulier. Qnͣdo in hac re pa¬
rem utriꝰq ẽẽ uoluit potestatẽ. puto qd̃
nobis intelligendum insinuet. istã de con¬
cũbendo uł ñ concũbendo regulam. ñ ꝑ-¬
tinere ad ea uota ubi ñ habent parem uir
& mulier potestatem. s maior uiri est ac
ꝓpe illiꝰ soliꝰ est. Non ait enĩ lex uirũ ñ
debere reddere uota sua si uxor ꝓhibue¬
rit. s uxorẽ si uir ꝓhibuerit. Ex libro
marito tanqͣm dño debere seruire :
S qd̾ ad m̃bra corꝑis attinet quib sexus
ipse distinguit᷑. apls dicit. Similiter &
uir sui corporis potestatẽ ñ habet s mu-¬
lier. ut cum in cęt̾s actib ad humanã pa-¬
cem ꝑtinentib uiro mulier debeat serui¬
tutẽ huiꝰ uniꝰ rei qua sexus utriꝰq carna¬
li sorte discernit᷑. & carnalit̾ cõmixtione
concernit᷑. similem in se habeant potesta¬
tem. uir in uxorem. & uxor in uirum.

Expanded text:
, sed mulier. quando ergo in hac re parem utriusque esse uoluit potestatem, puto quod nobis intellegendum insinuet istam de concumbendo uel non concumbendo regulam non pertinere ad ea uota, ubi non habent parem uir et mulier potestatem, sed uiri maior est ac prope eius solius est. non enim ait lex uirum non debere reddere uota sua, si uxor prohibuerit, sed uxorem, si uir prohibuerit. unde non marito tamquam domino debere seruire? sed quod ad membra corporis adtinet, quibus sexus ipse distinguitur, apostolus dicit: similiter et uir sui corporis potestatem non habet, sed mulier. ut cum in ceteris actibus ad humanam pacem pertinentibus mulier uiro debeat seruitutem, huius unius rei, qua sexus utriusque carnali sorte discernitur et carnali conmixtione conceraitur, similem in se habeant potestatem uir in uxorem ut uxor in uirum.
Abbreviated transcription (Latin):
continentiã illo ñdum uolente. ñ scd̾m
sanã doctrinã te. suscepisse cognoui. neq
enĩ corporis tui debito fraudandꝰ foret.
pͥusqm ad illud bonũ qd̃ suꝑat pudicitiã
coniugalem. tuȩ uoluntati uoluntas q̃q
eiꝰ accederet. nisi forte ñ legeras nec audi¬
eras uł ñ attenderas apłm dicentẽ. Bo¬
nũ est homini mulierẽ ñ tangere. ꝓpter
fornicationẽ autẽ unꝰ quisq suã uxorẽ

Expanded text:
continentiam illo nondum uolente non secundum continentiam illo nondum uolente non secundum sanam doctrinam te suscepisse cognoui. neque enim corporis tui debito fraudandus fuit, priusquam ad illud bonum, quod superat pudicitiam coniugalem, tuae uoluntati uoluntas quoque eius accederet, nisi forte non legeras nec audieras uel non adtenderas apostolum dicentem: Bonum est homini mulierem non tangere; propter fornicationes autem unusquisque suam uxore
Abbreviated transcription (Latin):
chementer dolui sic te uoluisse age¬
re. cum marito. ut edificium con¬
tinentiȩ qd̾ in eo iam construi cȩperat.
amissa ꝑseuerantia in adulterii ruinã
miserabilit̾ laberetur. Cum enĩ lugen¬
dus esset si post continentiã uotam do
iamq actu ipso morib q susceptam re¬
uerteretur ad coniugis carnẽ. qnͣtomagis
nunc demersus in interitu ꝓfundiore
lugendꝰ est. qui tã abrupta dissolutione
mechatur iratus tͥ. ꝑnitiosus sibi tanqͣm
in te acerbiꝰ seuiat. si ipse pereat: Hoc
autẽ tantũ mali accidit. dũ tu ciꝰ animũ
ñ qua debuisti moderatione tractasti:
qͥa & si carnali consortio iam ex consensu
uobis ñ miscebamini. in cęt̾is tam̃ reb con¬
ugali obsequio uiro tuo mulier seruire
debuisti. p̃sertim cũ ambo essetis m̃bra
corporis xp̃i. Et utiq si maritũ infide
lem habuisses. agere te conu̾satione sub¬
dita oportuit. ut eũ dño lucrareris. sicut
apłi monuerunt. Omitto enĩ qd̃ ipsam

Expanded text:
hementer dolui sic te uoluisse agere cum marito, ut aedificium continentiae, quod in eo iam construi coeperat, amissa perseuerantia in adulterii ruinam miserabiliter laberetur. cum enim lugendus esset, si post continentiam uotam deo iamque actu ipso moribusque susceptam reuerteretur ad coniugis carnem, quanto magis nunc demersus in interitum profundiorem lugendus est, qui tam abrupta dissolutione moechatur iratus tibi perniciosus sibi, tamquam in te acerbius saeniat, si ipse pereat! hoc autem tantum mali accidit. dum tu eius animum non, qua debuisti, moderatione tractasti, quia, etsi carnali consortio iam ei consensu uobis non miscebamini, in ceteris tamen rebus coniugali obsequio uiro tuo mulier seruire debuisti, praesertim cum ambo essetis membra corporis Christi. et utique, si maritum infidelem fidelis habuisses, agere te conuersatione subdita oportuit. ut eum domino lucrareris, sicut apostoli monuerunt. Omitto enim, quod ipsam
Abbreviated transcription (Latin):
luisse. Promitte de cȩt̾o in adiutorio
dm̃ si & illum turpitudinis suȩ penitue¬
rit. & continentiã quã deseruit repetiue¬
rit te illi sicut decet in om̃ib seruiqiram.
ne forte ut ait apłs det illi d̾s penitentiã
ut resipiscat a diaboli laqueis a quo cap¬
nuus tenetur scd̾m ipsiꝰ uoluntatem.¬

Expanded text:
luissepromitte de cetero in adiutorio luissepromitte de cetero in adiutorio domini, si et illum suae turpitudinis paenituerit et continentiam, quam deseruit, repetiuerit, te illi, sicut decet. in omnibus seruituram. ne forte, ut ait apostolus, det illi deus paenitentiam et resipiscat de diaboli laqueis. aquo captiuus tenetur secundum ipsiu
Abbreviated transcription (Latin):
ille in ꝓposito qd̃ tecum susceꝑat ꝑdura¬
ret. nec a te offensus in flagitiũ corruissit.
maritũ habebas ñ solum fidelem. & uerũ
dm̃ tecum colentẽ. s etiam continentem.
qui ꝓcul dubio ꝓpositi ur̃i ñ immemor.
& si te ad conuigalia cogeret indum̃ta
tuũ rectũ institutũ sermone meo frange¬
rem. s qd̾ te mordinate & in caute agendt
uiri tui fructũ dolerem. De cuiꝰ repara¬
tione debes uehem̃tissime cogitare. si uete
ad xp̃m uis ꝑuenire. Indue itaq huni¬
tria uoli mar trũ contunnert ptuntem
funde ꝓ illo pias & assiduas orationes.
s acrifica lacrimas tanqͣm uulnerati san-¬
quinẽ cordis. & scribe ad eum satisfactio¬
ne. petens ueniam quia in eũ peccasti. qd̾
p̃tir eiꝰ consiliũ & uoluntatẽ de reb tuis
fitisti. qd̾ faciendũ putasti. ñ ut te penite¬
at tribuisse pauꝑib tua. s eum boni tui
opis participem & moderatorẽ habere no¬

Expanded text:
ille in proposito. quod tecum susceperat, perduraille in proposito. quod tecum susceperat, perduraret nec a te offensus in flagitium corruisset. maritum habebas non solum fidelem et uerum deum tecum colentem sed etiam continentem, qui procul dubio propositi uestri non inmemor, etsi te ad coniugalia cogeret indumentatuum rectum institutum sermone meo frangerem, sed quod te inordinate et incaute agente uiri tui factum dolerem. de cuius reparatione debes uehementissime cogitare, si uere ad Christum uis pertinere. indue itaque humitem, noli maritum contemnere pereuntem. funde pro illo pias et assiduas orationes, sacrifica lacrimas tamquam uulnerati sanguinem cordis et scribe ad eum satisfactionem petens ueniam, quia in eum peccasti, quod praeter eius consilium et uoluntatem de rebus tuis fecisti, quod faciendum putasti, non ut te paeniteat tribuisse pauperibus sed eum boni tui operis participem et moderatorem habere no
Abbreviated transcription (Latin):
coniuge tuo ñdum defuncto ñ induere¬
ris sicut anna. s sicut susanna. Neq em̃
& ille qui tecum iam ceꝑat custodire tam
magnũ continentiȩ bonũ. etiã si comu¬
gale ñ uiduale uoluisset ut acciꝑes indu¬
mentũ. ad indecentẽ qͦq te compulisset
ornatũ. Quo & si aliqua dura conditione
cogereris: posses habere. in suꝑbo cultu
cor humilȩ. Nempe apud patres hester
illa regina d̾m timens. dm colens. dõ sub¬
dita. marito regi alienigenȩ ñ cundẽ se¬
cũ colenti dm̃ tam̃ subiecta seruiebat. Quȩ
cum extremo ꝑiculo ñ suo tantũ s etiam
gentis suȩ qui tunc erat ppls dĩ dño ꝓster¬
neret᷑ orando. in ipsa oratione dixit. ita
sibi esse ornatũ reguim. sicut paninm
menstrualem. Et ita orantẽ confestim ex¬
audiuit qui cordis inspector est. eamq ue¬
rũ dicere sciuit. Hȩc utiq maritũ habe¬
bat multarũ mulierũ uirum. & deoꝵ
alienoꝵ falsoꝵ q: cultorem. Tu autẽ & si

Expanded text:
conjuge tuo nondum defuncto non induereconjuge tuo nondum defuncto non induereris et ille, qui tecum iam coeperat custodire tam magnum continentiae bonum, etiamsi coniugale non uiduale uoluisset ut acciperes indumentum, ad indecentem quoque te compulisset ornatum, quo etsi aliqua dura condicione cogereris. posses habere in superbo cultu cor humile. nempe apud patres Esther illa regina deum timens, deum colens, deo subdita marito regi alienigenae non eundem secum colenti deum tamen subiecta seruiebat. quae cum extremo periculo non suo tantum sed etiam gentis suae, qui tunc erat populus dei, domino prosterneretur orando. in ipsa oratione sua dixit ita sibi esse ornatum regium sicut pannum menstrualem; et ita orantem confestim exaudiuit, qui cordis inspector eam uerum dicere sciuit. et utique maritum habebat multarum mulierum uirum et deorum alienorum falsorumque cultorem. tu autem. si et