comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ritatis inuitã et̃nã. Tam quã herbis uiri dibus quaen ullo estu tribulationuma
rrescunt sed spirita libuscibis sic istis alimentis pascitur ut multa intellegatt:
carnalis aut̃ idẽ paruulus in xp̃o tã quã pecus dĩut multa credat quȩ hitellege¬
renecdũ potest tam̃ eosdẽc bos om̃s habent: huius autẽ ȩtatisicłi quasi uespo¬
ra ut inã nos non inueniat : Mla estenim dequadñ sdicit : puta sueniensfilius
hominis inueniãt fidẽ suꝑ terrã : Post istã uesperã fi&manecumipse d ñ s incla¬
ritate uenturus est tuncre quiescentcũ xp̃o ab omnib operib suis hiquibus
dictumest estote ꝑfecti sicut & pat̃ urt qui incaeli sest : Tale s enĩ faciunt ope¬
rabon aualde : post opera enim talia speranda estrequies indieseptimo
quiues peram non habet : SEOVNT᷑ HINC RECAPITVL. VNIVERSȨ CONDITECREAI¬

Expanded text:
charitatis in vitam aeternam, tanquam herbis viridibus, quae nullo aestu tribulationum charitatis in vitam aeternam, tanquam herbis viridibus, quae nullo aestu tribulationum arescunt, sed spiritalibus cibis, sic istis alimentis pascitur ut multa intelligat. Carnalis autem, id est, parvulus in Christo tanquam pecus Dei, ut multa credat quae intelligere necdum potest, tamen eosdem cibos omnes habent. Hujus autem aetatis quasi vespera hominis inveniet fidem super terram ? Post istam vesperam fiet mane, cum ipse Dominus in charitate venturus est. Tunc requiescent cum Christo ab omnibus operibus suis, hi quibus dictum est: Estote perfecti sicut Pater vester, qui in coelis est . Tales enim faciunt opera bona valde. Post talia enim opera speranda est requies in die septimo qui vesperam non habet. Sequitur hinc recapitulatio universae conditae crea
Abbreviated transcription (Latin):
uas petroostensũ manifestauit : Et quẽ ad modũ inilla diecreat᷑m asculus
ponitur homo in die illa pecorib serpentib &cȩliuo latilibus : Ita xp̃s
in hac aetate scłigentib populis & nationib ut abeoregant᷑ uel carnali
concupiscentia deditisicuti pecora. uel terrenacuriositate obscurati
quasi serpentes. uel elatisuꝑbia quasiaues : Et sicut indieilla pascitur
homo & animalia quȩ cũ illo sunt herbis seminalibus e lignisfructife¬
ris & herbis uiridibus : Sic & iista scłi aetatespirit alis homo quibonus
ministerest ihũxp̃i cũi psopopulo spiritalit̃ pascitur sc̃arũ scriptura¬
rũ alimentis edegediuina ad concipiendã fecunditatẽrationũ adq
sermonũ Iam quã herbisseminalib partim adutilitatẽ morũ conuer¬
sationis humanȩ. Iamquã lignifructiferis partim aduigorẽ fideispei& ca¬

Expanded text:
vas ostensum Petro manifestavit ; et quemadmodum in illa die creatur masculuvas ostensum Petro manifestavit ; et quemadmodum in illa die creatur masculuponitur homo in die illa pecoribus, serpentibus et coeli volatilibus, ita Christus in hac aetate gentibus, populis et nationibus, ut ab eo regantur vel carnali concupiscentiae dediti sicuti pecora, vel terrena curiositate obscurati quasi serpentes, vel elati superbia quasi aves. Et sicut in illo die pascitur homo et animalia, quae cum illo sunt herbis seminalibus, et lignis fructiferis, et herbis virentibus, sic ista aetate spiritualis homo, qui bonus minister est Jesu Christi, cum ipso populo spiritualiter pascitur sanctarum Scripturarum alimentis, et lege divina ad concipiendam fecunditatem rationum atque sermonum, tanquam herbis seminalibus, partim ad utilitatem morum conversionis humanae, tanquam lignis fructiferis, partim ad vigorem fidei, spei et cha
Abbreviated transcription (Latin):
solis excellentiã et in lumine specie lunȩ plebemobtẽ perantẽ tã quã sina¬
gogam & stellas principes eius : cuius detatisfituespera inpeccati s regum
quibus gensilla meruit captiuariinbabiloniã : Porro quinto scło idẽ intrani¬
migratione babiloniȩ facta sunt quasi animaliamaquis & uolatilia celi:
qui a tunc iudei hnt̃gentes tãquã in mariui uereceper̃ : Nechabebant stabi¬
lem locũ tãquã uolantes aues: huiusdiei quasiuespera e st multiplicatio
illa sexta die primus homo adã delimoterre adimaginẽdi formatus est
genitus est : Ille i n anim ã uiuentẽ : hic in sp̃muuuficantẽ : Et sicut hiilla
diefit animauiua : sic & inistosđouitã desiderantes aet̃nã. Et sicut huilla
sexta die serpentiũ & ferarũ genera t̃raꝓduxit : It aetin hac sexta aeta¬
tescligentes uitã appetentes aet̃nã : ecđa generauit : quẽ etiã sensũ

Expanded text:
solis excellentiam, et in lunae speciem lumen obtemperantem tanquam synasolis excellentiam, et in lunae speciem lumen obtemperantem tanquam synagogam, et stellas principes ejus: cujus aetas fit vespera in peccatis regum, quibus gens illa meruit captivari in Babyloniam. Porro quinto saeculo, id est, in transmigratione Babyloniae, facta sunt quasi animalia in aquis, et volatilia coeli, quia tunc Judaei inter gentes tanquam in mari vivere coeperunt. Nec habebant stabilem locum tanquam volantes aves. Hujus diei quasi vespera est multipilla sexta die primus Adam de limo terrae ad imaginem Dei factus est, ine Maria natus est: ille in anima vivente, hic in spiritu vivificante. Et sicut idie fit anima viva, sic in isto saeculo vitam desiderat aeternam; et sicut in illa sexta die serpentium et ferarum genera terra produxit, ita in hac sexta aetate saeculi, gentes vitam appetentes aeternam Ecclesia generavit. Quem etiam sensum
Abbreviated transcription (Latin):
finiaturdonec excel susueniat adiudiciũ : Septim a uero intellegit᷑ in re
Pergamus ergobreuit̃ ꝑ hasom̃s mundi aetates & replicante sordinẽ tẽpo¬
rũ : eorũmssticas differentias distinguamus: primoenĩ scło factus e st
tã quã lux homohiparadysomqua aetate filiosdĩ inlucis nomine diuidit
dĩ afiliis hominũ quasilucẽ a tenebris fitq huiusdiei uespera diluuium:
scđm sȩculũ factũ ẽ quasi firmam̃tũ int̃ aquã & aquã : Archa utiq illa
quȩ natauit int̃ pluuiã & maria : huius uespera fit confusio linguarũ:
Tertiũ scłm factũ ẽ quando separauit populũ suũ agentib: ꝑ abraham.
discernens eum quasi aridã ab aquis : ut ꝓferret germenherbarum
peccatũ et malitia pessimiregissaul: indequartũ scł m coepit ad auid.
quando constituitds̃ luminaria in firmam̃ tocȩliidest splendor ẽregnitã quã

Expanded text:
finiatfiniatPergamus ergo breviter per has mundi aetates, et replicantes ordinem temporum eorum quae mystice differentias distinguamus. Primo enim saeculo factum est tanquam lux, homo in paradiso; in qua aetate filios Dei lucis nomine dividit Deus a filiis hominum, quasi a tenebris; fitque hujus diei vespera diluvium. Secundum saeculum factum est, quasi firmamentum inter aquam et aquam: arca utique illa quae natavit inter pluviam et maria. Hujus vespera fit confusio linguarum. Tertium saeculum factum est, quando separavit populum suum a gentibus per Abraham, discernens eum quasi aridam ab aquis, ut proferret germen herbarum peccatum et malitia pessimi regis Saul. Inde quartum saeculum coepit a David, quando constituit Deus luminaria in firmamento coeli, id est, splendorem regni tanquam
Abbreviated transcription (Latin):
lignorũ carpat : Estnamq paradysus uitabeatorũ : Quattuor flumina :¬
iiii. uirtutes: Lignaeius om̃sutiles disciplinȩ : Lignorũ fructus mores pio¬
rũ : Lignũuite ipsa bonorũ omniũ mat̃ sapientia ẽ dequa scriptũ est. salo¬
monedicente. lignũ uitȩ ẽ hisqui ad p̃hendunteã et qui tenuerit eãbeat᷑
Lignũ scientiȩ boniet malitrans gressio estmandati: experim̃tũ hactenꝰ
sex dierũ opera qualit̃ in eccła spirita lit̃ itellegant᷑ explicata sunt
deinde quid infigurã sȩtuli significent subiciendũ ẽ : Sex dieb consũma¬
uitd som̃a operasua. et septimorequi euit: Sex aecatib humanũ genus
in hoc sđo ꝑsuccessiones tẽporũ dĩopera significant : Quarũ prima ẽ ab adam
usq ad noȩ : scđa a noeusq ad abraham. Tertia ab abrahamusq ad dauid:
Quarta adauid usq ad transmigrationẽ babiloniȩ : quinta deinde usq

Expanded text:
lignorum carpat. Est namque paradisus vita beatorum; quatuor flumina, qlignorum carpat. Est namque paradisus vita beatorum; quatuor flumina, quatuor virtutes; ligna ejus, omnes utiles disciplinae; lignorum fructus, mores piorum; lignum vitae, ipsa bonorum omnium mater sapientia est, de qua scriptum est Salomone dicente: Lignum vitae est his qui apprehendunt illam, et qui tenuerit eam, beatus . Lignum scientiae boni et mali, transgressio est mandati. Experimentum hactenus sex dierum opera, qualiter in Ecclesia spiritaliter intelligantur, explicata sunt, deinde quod in figuram saeculi significent, subjiciendum est. Sex diebus consummavit Deus omnia opera sua, et septimo requievit. Sex aetatibus humanum genus in hoc saeculo, per successiones temporum Dei opera insinuant: quarum prima est ab Adam usque ad Noe, secunda a Noe usque ad Abraham, tertia ab Abraham usque ad David, quarta a David usque ad transmigrationem Babyloniae, quinta deinde usque
Abbreviated transcription (Latin):
apłm iudicat om̃a : ipseaut̃ a nemi ne iudicat᷑ : Quod uero sequit᷑ masculũ
& feminã feciteos spłes in eccła & obediente s ostendit : quia sicut uiro sub¬
dita estmulier : sic sprłi& ꝑfecto uiro obediens est isꝗminus ꝑfectus est
sicut apłsait : Roga musuosfr̃sut cognoscatis eos quilnuoblaborant & prȩ¬
sunt uob in dño: Dicit᷑ enimeis : Crescite & multiplicamini. siue in linguis
si ue hspiritalib: intellegentiȩ gradibus: Vt dominent᷑rationis intelle¬
gentia ominuũ carnaliũ ꝑturbationũ quasi insensibiliũ animantium :
spiritalib. participes factist gentiles : debent & incarnalib. ministrare
eis: haec sunt fructifera ligna : Inistisergo gradib: tã quãin quibus dã¬
operabonaual desperat homo quietẽ m̃tis constitutus inspiritalipara dẏ̃so :
quo significat᷑ uit ab eatorũ ubi fonsest sapientiae. diui sus inquatiuor partes
uirtutũ ubiȩdat ligniuitȩ gratiã ubi utiles disciplinasmorũ quasi fructus

Expanded text:
 judicat omnia, ipse autem a nemine judicatur . Quod vero sequitur: Masculum et feminam fecit eos, spiritales in Ecclesia et obedientes ostendit. Quia sicut viro subdita est mulier, sic spiritali et perfecto viro obediens est is qui minus perfectus est, sicut Apostolus ait: Rogamus vos, fratres, ut cognoscatis eos qui in vobis laborant et praesunt vobis in Domino . Dicitur enim eis: Crescite et multiplicamini, sive in linguis, sive in spiritalibus intelligentiae gradibus, ut dominentur rationis intellectum omnium carnalium perturbationum, quasi insensibilium animantium. spiritalibus participes facti sunt gentiles, debent et in carnalibus ministrare eis . Haec sunt fructifera ligna. In istis ergo gradibus tanquam in quibus opera bona valde, sperat homo quietem mentis constitutus in spiritali paradiso, quo significatur vita beata, ubi fons est sapientiae divisus in quatuor partes virtutum, ubi edat ligni vitae gratiam, ubi utiles disciplinas morum, quasi fructus
Abbreviated transcription (Latin):
appetere alienam uxorem: Ideo duo p̃cepta sunt non mecha¬
beris non concupisces uxorem proximitui: Decimum non concu¬
pisces remproximitui : In quo preceptodamnat ambitionẽ scłi &
refrenat concupiscentiam rerũ : Itaq horum primũ ꝓhib& suꝑ¬
stitionẽ .II. Secundũ errorẽ .iiI. Tertiũ interficit seculia morẽ iiii. Quar
tum impie tatem .V. Quintũ allidit fornicationẽ VI Sextũ cru¬
delitatẽ. VII. Septimum rapacitatem. Octauum ꝑ imie falsi¬
tatem. vIIII. Nonum adulterii cogitationẽ .X. Decimũ mundi

Expanded text:
appetere alienam uxorem. Ideo duo praecepta sunt: Non moechaappetere alienam uxorem. Ideo duo praecepta sunt: Non moechaberis. Et: Non concupisces uxorem proximi tui. Decimum: Non concupisces rem proximi tui . In hoc praecepto damnat ambitionem saeculi, et refrenat concupiscentiam rerum. Itaque horum primum prohibet subreptionem, secundum errorem, tertium interficit saeculi tum impietatem, quintum allidit fornicationem, sextum crudelitatem, septimum rapacitatem, octavum perimit falsitatem, nonum adulterii cogitationem, decimum
Abbreviated transcription (Latin):
hoc praecepto filiis honorareparentes. Ne contumeliosus illis
exister& sed officio pietatis debitam reuerentiam praesta¬
ret : Nam qui parentibus honorem deferri nonnouit quibus
parcere poterit qui suos odit: Quintum non me chaberis
idest nequis quam prae termatrimonii foedere. aliis feminis
misceatur ad explendam libi dinem: Namspecialiteradulte¬
rium facit qui praetersuam ad alteram accedit : Sextum
no noccides & enim ponso lum opereperpetrans homi eidiũfacit¬
sed &iam et qui incurrit in eum: esurientem uel nudumquimo¬
ripossit nisi indumentũ cybumq porrigendo subueniat. et idẽ
homicida tenebitur: Septimum non furtum facies qđ est uitium
rapacitatis : Octauum Non falsum testimonium dices quod ef
crimen mendacii et falsitatis : Nonum. non concupiscesuxorẽ poximi
tui : In hoc prȩcepto uetat intentionem adulterinȩ cogitationis:
Nam aliud est facere aliquidtale prȩteruxorem: aliud non

Expanded text:
hoc praecepto filiis honorare parentes, neque contumeliosos illis hoc praecepto filiis honorare parentes, neque contumeliosos illis existere, sed officio pietatis debitam reverentiam praestare. Nam qui parentibus honorem deferre non novit, quibus parcere poterit, qui suos odit? Quintum: Non moechaberis , id est, ne quisquam praeter matrimonii foedera aliis feminis misceatur ad explendam libidinem. Nam specialiter adulterium facit, qui praeter suam ad alteram accedit. Sextum: Non occides ; etenim non solum opere perpetrans homicidium facitsed etiam et qui incurrit in eum esurientem vel nudum, qui mori possit nisi indumentum cibumque porrigendo subveniat, et idem homicida tenebitur. Septimum: Non furtum facies , quod est vitium rapacitatis. Octavum: Non falsum testimonium dices , quod est crimen mendacii et falsitatis. Nonum: Non concupisces uxorem proximi tui . In hoc praecepto vetat intentionem adulterinae cogitationis. Nam aliud est facere aliquid tale praeter uxorem, aliud non
Abbreviated transcription (Latin):
sabbata illa quaeo diuit dr̃ : Illudergo sabbatum est scĩfica¬
tum: ubi postbona uitȩ huius opera. requies nobis aeterna
promittitur : Ideoq quicquid agimus Si propter futuri scli
requiem facimus: ueracit̃ sabbatũ obseruamus: Quartũ mandatũ
postheccria p̃cepta : septe narius succedit numerus mandatorũ ad
dilectionẽ pertinens ꝓximi : Et incipit abhonore parentum quod
tamen in ordine quartũ est . Honora patremtuũ & matremtuam :
A parentibus enim suis homo aperit oculos. et haecuita abeorum
dilectione sumit exordium. Inde hocmandatum primũ est inseptem
sicut et dñs in euangelio ait: honora patrem tuum et matrem
tuã : quod est mandatum primum: Sed quomodo primũ quia
quartum Nisi quia prȩdictum est insepte nario numero
qui pertin& addilectionem proximi : primus est in altera
tabula : Nam ideo duȩ tabule legis datȩ sunt : Iube turergo in

Expanded text:
Sabbata illa quae odivit Dominus? Illud ergo Sabbatum est sanctificaSabbata illa quae odivit Dominus? Illud ergo Sabbatum est sanctificatum, ubi post bona vitae hujus opera requies nobis aeterna promittitur; ideoque quidquid agimus, si propter futuri saeculi requiem faciamus, veraciter Sabbatum observamus. Post haec tria praecepta septenarius succedit numerus mandatorum, ad dilectionem proximi pertinens, et incipit ab honore parentum, quod tamen in ordine quartum est: Honora patrem tuum, et matrem tuam ; a parentibus enim suis homo aperit oculos, et haec vita ab eorum dilectione sumit exordium; inde hoc mandatum primum est in septem, sicut et Dominus in Evangelio ait: Honora patrem tuum, et matrem tuam , quod est mandatum primum. Sed quomodo primum, quia quartum, nisi quia praedictum est in septenario numero, quia pertinet ad dilectionem proximi, primus est in altera tabula. Nam ideo duae tabulae legis datae sunt. Jubetur ergo in
Abbreviated transcription (Latin):
lumen delumine : Verbum apuddm̃ perquem omnia facta
sunt : Tertium mandatum desabbato ad spm̃scm ꝑtin&
cuiusdono requies nobis sempit̃na ꝓmittitur: Nam quia
Inaliisenim diebus operum non estnominatus scĩ ficationis in
sabbato ubidicitur requieuit ds̃: Pro indeigitur: Hoc man¬
datum pertin&. ad spm̃scm̃. tam propter nomen scĩfica¬
tionis: quam &iam propter ae ternam requiem addonũ
scĩ sp̃s ꝑtinentem : Diciturenim ibi: memento ut diem
sabbatiscĩfices : Sexdiebus operaberis & facies omnia
operatua : Septima autem dies. sabba tum estdni dĩ
tui non facies omneopus : Insex dierum opere : sexmiliũ¬
annorum operatio continetur : In septimo uero requies beati
illius regni& tempus ostenditur : Quod carnaliter iudaei c ele¬
brantespeccant et hoc non nos adfidem mendacii fallentes
optamus: Clamat perpro phetam ds̃ nea menia & sab¬
bata uestra odiuit animamea : Quomodo ergo scĩficata erunt

Expanded text:
um deorum, verbum apud Deum, per quem omnia facta um deorum, verbum apud Deum, per quem omnia facta sunt. . Tertium mandatum de Sabbato ad Spiritum pertinet sanctum, cujus dono requies nobis sempiterna promittitur. Nam quia In aliis enim diebus operum non est nominata sanctificatio, nisi in Sabbato, ubi dicitur Requievit Deus . Proinde igitur hoc mandatum pertinet ad Spiritum sanctum, tam propter nomen sanctificationis, quam etiam propter aeternam requiem, ad donum Spiritus sancti pertinentem. Dicitur enim ibi: Memento ut diem Sabbati sanctifices. Sex dies operaberis et facies omnia opera tua; septimus autem dies Sabbatum est Domini Dei tui. Non facies in eo omne opus . In sex dierum opere sex millannorum operatio continetur; in septimo vero requies beati illius temporis regni ostenditur, quod carnaliter Judaei celebrantes peccant; et hoc non nos ad fidem mendacii fallentis aptamus. Clamat per prophetam Deus: Neomenia et Sabbata vestra odivit anima mea . Quomodo ergo sanctificata sunt
Abbreviated transcription (Latin):
fideles claritatesuae ostensionis inluminat & infidelium
oculos perfumum erroris obscurat: Quod uero uidetur In
caligine : hoc significat quiaimpii qui terrena sapiunt.
caligine malitiae eum descendentem. idest inhumilitate
nascentem non agnouerunt: Alias incaligine uisus legẽ
dedit: Quia ueritatem suae legis non sẽcuturis infidolibus quasi
nostrae & cognitionis suae : Eandem que in decem uerba
constituit & saxeistabulis digito suoscripsit & haec quidem
praecepta ita sunt distributa: ut triapertineant ad dilecti¬
onem perfectȩ trinitatis: septem uero ad amorem frater¬
num quibus societas humana non lȩditur: primum de calogi
inmultos fictos deos fornicationem tuam non effundas.:
Secundum praeceptum ad filium pertin& dumdicit: non
ad summes nomen dñi đi tui inuanum: I destne existimes
creaturam essexpm̃ filium dĩ: qm̃om niscreatura uanitati
subiecta est: Sed credaseum aequalem essepatri: dm̃ dedõ¬

Expanded text:
fideles claritatis suae ostensione illuminat, et infidelium fideles claritatis suae ostensione illuminat, et infidelium oculos per fumum erroris obscurat. Quod vero videtur in caligine, hoc significat quia impiis qui terrena sapiunt, caligine malitiae eum descendentem, id est, in humilitate nascentem, non agnoverunt: aliis in caligine visus legem dedit, quia veritatem suae legis non secuturis infidelibus quasi nostrae, et cognitionis suae, eamdemque in decem verba constituit, et saxeis tabulis digito suo scripsit; et haec quidem praecepta ita sunt distributa, ut tria pertineant ad dilectionem Trinitatis divinae, septem vero ad amorem fraternitatis, quibus societas humana non laeditur. Primum Decalogi in multos fictos deos fornicationem tuam non effundas. Secundum praeceptum ad Filium pertinet, dum dicit: Non assumes nomen Domini Dei tui in vanum . Id est, ne aestimes creaturam esse Filium Dei, quia omnis creatura vanitati subjecta est; sed credas eum aequalem esse Patri, De
Abbreviated transcription (Latin):
actum pascha: data est lexmorsi ita et quinquagesimadiepost
passionem dñi quam pascha illud praefigurabat: datus
est spsses promissusparaditus descendens superapostolos. et
quicum eis erant incentum uiginti mosaicae aecatis numero
constitutis Et diuisis linguis credentium : totus euangelica
praedi catione mundus inpletus est: Dicitur illic scripta lex
Aspicit illuc cunctus populus uoces & lampades : Montem que
fumantem. tonitrua et fulgora: Clangoremq bucinȩ
ꝑstrepentem: In uocibus namque & tonitruis clamorprȩ¬
dicationis intellegitur : in lam padibus claritas miraculorum
insonitu bucinȩ fortis prȩdicatioscõrum: Quae omnia
discipuli xp̃i inuarietate linguarũ prȩceptis & signis in to¬
nuerunt : Interpraecatur autem sinay rubus. quod signifi¬
cat ecclesiam inquaet dñs morsi loquitur: Quod autẽ legem
daturus dñs inigne fumoquedescendit : hoc significat quia&

Expanded text:
actum pascha data est lex Moysi, ita quinquagesima die post actum pascha data est lex Moysi, ita quinquagesima die post passionem Domini, quam Pascha illud praefigurabat, datus est Spiritus sanctus, promissus Paracletus, descendens super apostolos, et qui cum eis erant in centum viginti Mosaicae aetatis numero constitutis, et divisis linguis credentium totus evangelica praedicatione mundus impletus est. Dicitur illic scripta lex Aspicit illic cunctus populus voces et lampades, montemque fumantem tonitrua et fulgura, clangoremque buccinae perstrepentem. In vocibus namque et tonitruis, clamor praedicantium intelligitur, in lampadibus claritas miraculorum, in sonitu buccinae fortis praedicatio sanctorum; quae omnia discipuli Christi in varietate linguarum praeceptis et signis intonuerunt. Interpretatur autem Sinai rubus quod significat Ecclesiam, in qua et Dominus Moysi loquitur. Quod autem legem daturus Dominus in igne fumoque descendit, hoc significat quia et
Abbreviated transcription (Latin):
prophetađo plenus quicũ dõ facie ad faciẽ loquebatur ab homine
gentili consilium acciper& et facer& omnia quȩ cumq dicer&ille
Misiut formam humilitatis populorũ principibus dar& et futurae
sacramenti designar& Imaginẽ : Sciebatenim futurum quandoq
quod perpopulum exgentibus congregatum: Eaquae In lege de¬
erant eo suggerente conplerentur : Bonumq & spiritalem intel¬
lectũ ad ferr& adlegem đi et sciebatquia audir& eundem popu¬
lum lex & facer& omã quaecumq dicer& : Legis que diminutio
populus quad ragesi ma septimadie egressionis ex ae gypto ad mon¬
Sed quidẽ moraliter quod morses inmontem ascendit & dns̃ iri
montem descendit: monsquippe altitudo contem plationis
nostrae est in quo ascendimus. ut ad eaquȩ ultra infirmitatem
nostram sunt : in tuendo subleuemur: Sed in hanc dñs descendit
quia scis multum proficientibus. parum dealiquid eorum sen

Expanded text:
propheta Deo plenus, qui cum Domino facie ad faciem loquebatur, ab homine propheta Deo plenus, qui cum Domino facie ad faciem loquebatur, ab homine gentili consilium acceperit, et faceret omnia quaecunque diceret illi, nisi ut formam humilitatis populorum principibus daret, et futuri sacramenti designaret imaginem. Sciebat enim futurum quandoque quod per populum ex gentibus congregatum ea quae in lege deerant eo suggerente complerentur, bonumque et spiritalem intellectum afferret ad legem Dei; et sciebat quia audiret eumdem populum lex, et faceret omnia quaecunque diceret, legisque diminutio populus quadragesima septima die egressionis ex Aegypto ad monSed quid est moraliter quod Moyses in montem ascendit, et Dominus in monte descendit? Mons quippe altitudo contemplationis nostrae est, in qua ascendimus ut ea quae ultra infirmitatem nostram sunt intuenda sublevemur. Sed in hunc Dominus descendit, quia sanctis multum proficientibus, parum de se aliquid eorum sens
Abbreviated transcription (Latin):
uersusmorsen et propterea iub& ds utostendat ei petrã ex quabi¬
Ten & uirgã morses brachiaq sua in modũ crucis extendit. sic que hos¬
tis id ÷ diabolus uiã cȩlestis patriae interdudere molitus signocrucis
dominicȩ superatur : Dũ leuar& manus morses ũincebatisrđ Rursus
dum indinar& superabatamalech: Eleuantibus enim nob̵ actus nos¬
tros ad cȩlũ rectores tenebrarũ subiciuntur: Ad contra remissisoran¬
tes manibus hocest conuersationem terrenã sec tantes: hostisuictor In
oculos et hsamu helis uolumine appellatur lapis adiutorii. et utrãq
manũ eius aaron&hur. quasiduo populi aut duo testamenta sus
adducit sefforam ecclesiametutrumq. filiũ exutroq populo procre¬
atum : Datmoysi consilium cum lex seniorum: Audit eum moyses
& facit quaecũq dicitei. llbimagnȩ admirationis est ut mor̃ses

Expanded text:
versus Moysen, et propterea jubet Deus ut ostendat eis petram de qua biversus Moysen, et propterea jubet Deus ut ostendat eis petram de qua biTenet virgam Moyses, brachiaque sua in modum crucis extendit; sicque hostis, id est diabolus, viam coelestis patriae intercludere demoliens, signo crucis Dominicae superatur. Dum levaret manus suas Moyses, vincebat Israel; rursum si inclinasset, superabat Amalech. Elevantibus enim nobis actus nostros ad coelum, rectores tenebrarum subjiciuntur; at contra, remissis orantes manibus, hoc est, conversationem terrenam sectantes, hostis victor insoculos, et in Samuelis volumine appellatur lapis adjutorii, et utramque manum ejus Aaron et Hur, quasi populi, aut duo testamenta, susadducit Sephoram, id est Ecclesiam, et utrumque filium ex utroque populo procreatum, dat Moysi consilium septuaginta seniorum. Audit eum Moyses, et facit quaecunque dixit, ubi magnae admirationis est, ut Moyses
Abbreviated transcription (Latin):
sentem uitam & amorem saeculithes auritant. His ille uermis
ebullitqui non morietur: Isti suntuermes quos generat a uaritia&
diuitiarũ lactantiacȩ cacupiditas: Hlis qui habent pecunias etlp
is qui postsusceptum uerbũ di peccat efficiturei ipsum uerbũdi
uermis quie ius sem perconscientiam fodiat etarchana pectoris rodat:
non homo: Sicutenim ipseest alus inruinam aliis buresus¬
rectionem Ita et ipse in manna fidelibus quidẽ dulcedomellis
ab ardo resitis et fons de petra erupit. Gadem autem petraque
tafluxerunt : Adquem uelut uirgalignum passionisaccessit ut
maneo & credentibus gratia: Percus saenim pei fousonsciestudit
paussus incruce pisitientibus lauaerigratiã & donũ spsuesudĩ¬
Paraenim ista figuram xp̃i habuisseprobat a postolus cumdieit
Sibant inquit despiritali consequente eos p&ra petra auten
erat p̃s̃: Quod autem sitiens populus proaqua murmuratad¬

Expanded text:
sentem vitam et amorem saeculi thesaurizant, illis vermes sentem vitam et amorem saeculi thesaurizant, illis vermes ebulliunt, qui non morientur. Isti sunt vermes, quos generant avaritia, et divitiarum caeca cupiditas; hi sunt qui habent pecunias, et v et is qui post susceptum verbum Dei peccat, efficitur ei ipsum verbum Dei vermis, qui ejus semper conscientiam fodiat, et arcana pectoris rodat, et non homo . Sicut enim ipse est aliis in ruinam, aliis in resurrectionem; ita et ipse in manna fidelibus quidem dulcedo mellis, ab ardore sitis, et fons de petra erupit. Petra autem quae ta fluxerunt: ad quem velut virga lignum passionis accessit, ut emanaret credentibus gratia. Percussa enim petra, fons manavit; percussus in cruce Christus, sitientibus lavacri gratiam et donum sanctiam enim istam figuram Christi habuisse probat Apostolus, cum dicit: Bibebant, inquit, de spiritali consequenti eos petra, petra autem erat Christus . Quod autem sitiens populus propter aquam murmurat ad
Abbreviated transcription (Latin):
congrure ꝑmanna &am caelestia significantur legi seloquia : Vndo
& interpr. etatio nominis sic sonat mannaenim interpre¬
tatur quidest hoc : Cum enim audimus legẽdirecitareh
ecclesia interrogamus doc tores dicentes quidest hoc No cau¬
temannaminutũerat sicut semen coriandri & suaue : Quid
uerbo dĩminutius : quid uesubtilius : Autquid dulcius &
quodsexta dicduplum colligi iubetur. quod &iam sufficiat
insabbatum : Sexta dies istuȩst : sexta aetas mundi snqua
nunc sumus: in hacergo duplum colligit qui propter spemutte
aeternae uerbum di& audit& facit : In hacduplũ recondit
qui eebeneuiuit & alis miseri cordiã preba&: Quo dreponeba¬
tur in sabbato non corrum pebatur : Bonaenimopera facta
ꝓpt̃ futuram requiem infuturo saeculo ꝑmanent :Quiuero
infideleserant & proptercausã sabbati seruabant demanna: e¬
bulliebant exeauermes & cõputrescebant: sicetquiꝓpt̃ prȩ¬

Expanded text:
congrue et per manna etiam coelestia significantur eloquia; unde congrue et per manna etiam coelestia significantur eloquia; unde et interpretatio nominis sic sonat, Manna enim interpretatur, quid est hoc? Cum enim audimus legem Dei recitari in Ecclesia, interrogamus doctores dicentes: Quid est hoc? Hoc autem manna minutum erat sicut semen coriandri et suave. Quid verbo Dei minutius quidve subtilius, aut quid dulcius et quod sexta die duplum colligi jubetur, quod etiam sufficiat in Sabbato? Sexta dies ista est sexta aetas mundi, in qua nunc sumus. In hac ergo duplum colligit, qui propter spem vitae aeternae verbum Dei et audit et facit. In hac duplum recondit, qui et bene vivit, et aliis misericordiam praebet: quod et reponebatur pro Sabbato, et non corrumpebatur. Bona enim opera facta propter futuram requiem, in futuro saeculo permanent; qui vero infideles erant, et praeter causas Sabbati servabant de manna, ebulliebant ex ea vermes, et computrescebant; et qui propter prae
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ ꝑuolucrum ȩscas : nisi prȩdicationes diuinitus mis sae intellegunt᷑:
quae trans currunt per uerba sonantia quasi peraerem uolatilia
pennata: Quibus ꝑfidem pascunt᷑ hi quiad patria regnicȩlestis ꝑuenire
contendunt: Potese quidem & uolucrum esca: u&eris significare
legis eloquia quȩ plebem carnalẽ tãquã carnealebat ꝑ uerba diuinitus
missaquasi ꝑ uolatilia: unde etues peredantur. Quia cunctaqͣ carna¬
liter illis concessa sunt finẽ erant habitura manifesto autẽ lumine
Noniam murinuranti & tentanti sinago gȩ sed credenti & in illo
spemponenti eccłae : Haec est autẽ manna indeficiens Hicest panis
caeli&uerus cibus angelorũ. quod dĩ uerbum corruptibiles Incor¬
ruptibiliter pascit. Quodut manducar& homocaro factũ est
nam illiue terem figurã carnalit̃ accipientes mortui sunt : Non in¬

Expanded text:
enim per volucres et escas, nisi praedicationes divinitus missae intelliguntur, enim per volucres et escas, nisi praedicationes divinitus missae intelliguntur, quae transcurrunt per verba sonantia quasi per aerem volatilia pennata, quibus per fidem pascantur hi qui ad patriam regni coelestis pervenire contendunt. Potest quidem et volucrum esca veteris significare legis eloquia, quae plebem carnalem tanquam carne alebat, per verba divinitus missa, quasi per volatilia. Unde et vespere dantur, quia cuncta quae carnaliter illis concessa sunt finem habitura erant; manifestato autem lumine non jam murmuranti et tentanti Synagogae, sed credenti, et in illo spem ponenti Ecclesiae: haec est autem manna indeficiens, hic est panis verus et coelestis cibus angelorum, quod Dei verbum corruptibiles incorruptibiliter pascit; quod ut manducaret homo, caro factum esspiritaliter vivunt. Nam illi veterem figuram carnaliter accipientes mortui sunt, non in
Abbreviated transcription (Latin):
quandoq eẽ uertendã: Sciendũ autem iux ta superiorẽ sensum
quod primoductus est is rahelad aquas salsasatq amaras. et ligno mons¬
trato adnõdulcibus effeccis poste auenitur ad fontes: primo enim
ducitur populus adlitteram legis: In quadonec permanec de
cis fuerit effecta & intellegilex spiritaliter coeperit : Iunc deueteri
testamento transitur ad nouum: et uenitur adxii a postolicos fontes :
Ibi enim arbores reperiuntur Lax palmarum . non enimsoliduo¬
ad praedi candum uerbum dĩ referuntur. perquas palmas uiccoriã
rũ arbores inrigantes: a postoli cãgratiã praefigurant populo insep¬
tenario numero decuplatorigantem ut persepti forme sps
donũ : legis decalogus impleatur : Murmurat intere a in deserto¬
populus propterfamem et conuersus procul respexit in nubeglorĩa
di. Aspexitq ues pere coturnicem et mane alterius dieimanna : Quid

Expanded text:
quandoque esse vertendam. Sciendum autem juxta superiorem sensum, quandoque esse vertendam. Sciendum autem juxta superiorem sensum, quod primo ductus est populus ad aquas salsas atqtrato a Domino dulcibus effectis, postea venitur ad fontes. Primo enim ducitur populus ad litteram legis, in qua donec permanet, de cis fuerit effecta, et intelligi lex spiritualiter coeperit, tunc de Veteri Testamento transitur ad Novum, et venitur ad duodecim apostolicos fontes, ibi enim arbores reperiuntur septuaginta palmarum. Non enim duoad praedicandum verbum Dei referuntur, per quos palmas victoriae a palmarum arbores irrigantes, apostolicam gratiam praefigurant, populos in septenario numero decuplato rigantem, ut per septiformem spiritus donum legis Decalogus impleatur. Murmurat interea populus in deserto propter famem; et conversus respexit procul in nube gloriam Dei, aspexitque vespere coturnicem, et mane alterius diei manna. Quid
Abbreviated transcription (Latin):
sunt suꝑt̃rã : Iãdehincducit᷑ postmaris transitũ populus ꝑdesertũ bapti¬
⁊ ati scilic & oms̃ ꝑmundũ non ꝑfruentes promissa patria : Sed qđ
non uident sperando ppatientiã ex pectando tamquã in desercosunt¬
egressuspopulus demarirubro : occurritheremo in quatribus diebus
ingredientes. non habuerunt aquã. & ꝑuenert̃ ad fontem mara quiex
a maritudinenomenaccepit: Murmuratpopulus uidens aquas &
potare non sustinens mittit lignũ morses inaquis & factȩ sunt
dulces : Intellege amaras aquas occidentis. litterȩedegis habere
figuram quibus siemittatur confessiocrucis. ec passionis dominicȩ
sacramentum lungatur. Tunc efficitur a quam yrrȩsuauis &a maritudo
litterȩuertitur indulcedinẽ intellegentiȩ spiritalis. Vnde& scriptum ẽ
a maritudinem gentiũ ꝑ lignum crucis xp̃i in usum dulcedinis

Expanded text:
sunt super terram . Jam dehinc ducitur post maris transitum populus per desertum: baptisunt super terram . Jam dehinc ducitur post maris transitum populus per desertum: baptizati scilicet omnes per mundum, non perfruentes promissa patria, sed quod non vident sperando et per patientiam exspectando , tanquam in deserto suntPUT XXII. De aquis maris. Egressus populus de mari Rubro occurrit eremus, in qua tribus diebus ingredientes non habuerunt aquam; et pervenerunt ad fontem amarum, qui ex amaritudine nomen accepit. Murmurat populus videns aquas, et potare non sustinens, mittit lignum Moyses in aquis, et factae sunt dulces. Intellige amaras aquas occidentis litterae et Legis habere figuram, quibus si immittatur confessio crucis et passionis Dominicae sacramentum tingatur, tunc efficitur aqua amara suavis, et amaritudo litterae vertitur in dulcedinem intelligentiae spiritalis. Unde et scriptum est: amaritudinem gentium per lignum crucis Christi in usum dulcedinis
Abbreviated transcription (Latin):
in diemanifestatum est in carne uelut innube: In iudiciouerotã¬
quam interrore noc turno: quia tunc erie magna tribulatioscłi
camquã ignis. et lucebit iustis et ardebit iniustis : Sequentibus inde
diũ maris rubri : Guid marerubrum nisi baptismũ ẽ xp̃i sanguine
consecratum: Hostessequentes cum rege quia tergo moriuntur
peccata sunt p̃terita quaedelentur et diabolus qui inspirita libaptis
mosuffocat̃ premunt qui de egrptii urguent. inscant peccata sedusq
ius deegrptiis ec faraone submerso. Non aliter & fideles post¬
quam de lauacro conscendunt extinctis peccatis hrmnnũ in uoce
gratulationi semittunt dicentes : Cantemus dño glorioseenĩ honorifi¬
catus est equũ et ascensorẽ ꝓiecit inmare : Quod tam̃ melius & dignius
illedicit qui habuerit trm panũ in manusia sicut maria : idẽ ꝗ carnẽ
suã cruci fixeritcũ uitiis ec concupiscentiis & mortificauerio mẽbra suaque

Expanded text:
in die manifestatum est in carne, tanquam in nube; in judicio vero, tanin die manifestatum est in carne, tanquam in nube; in judicio vero, tanquam in terrore nocturno, quia tunc erit magna tribulatio saeculi tanquam ignis, et lucebit justis, et ardebit injustis. CAPUT XIX. De dividium mare Rubrum. Quid mare Rubrum, nisi baptismus est Christi sanguine consecratus? Hostes sequentes cum rege, qui a tergo moriuntur, peccata sunt praeterita, quae delentur, et diabolus, qui in spmo suffocatur. Premunt quidem Aegyptii; urgent et instant peccata, sed uslus Deo, Aegyptiis et Pharaone submerso: non aliter et fideles postquam de lavacro descendunt, exstinctis peccatis, hymnum in voce gratulationis emittunt, dicentes: Cantemus Domino, gloriose enim honorificatus est, equum et ascensorem projecit in mare , quod tamen melius et dignius ille dicit, qui habuerit tympanum in manu sua sicut Maria, id est, carnem suam crucifixerit cum vitiis et concupiscentiis , et mortificaverit membra sua, quae
Abbreviated transcription (Latin):
uuntur : Cotidie nobis agnus occiditur. & pascha cotidie celebra¬
tur si fermentum malitiae & nequitiae non habeamus. si in nouati
nihil ex ueteris corruptionis malitia delectemur: Nam quidest
aliud fermentũ nisi corruptionaturae : qđ & ipsũ prius anatura lidulce¬
dinerecedens adulterino cruoro corruptũ est : In hacno bis prȩcipit᷑¬
mansione ut semper egressionis exaegypto memores simus. utc ele¬
bremus pascha idest transitũ nr̃m depeioribus ad meliora & primoge¬
nita nr̃i uteri idestnostrorum cunctarum que uirtutum prin¬
ignis & perdiem in columna nubis praecedens popalum et duxfac¬
tus est itineris : Nubsista praecedens x ps est: Idem etiã colunaquia
rectus et firmus ee fulcens infirmicatem nram. pernoctem lucens.
perdiem non lucens. ut qui non uident uideant & quiuident cȩcifiant:
potest et sic non in congrue accipi. quod xp̃isacramen tum cam quã

Expanded text:
vuntur, et quotidie nobis agnus occiditur, et Pascha quotidie celebravuntur, et quotidie nobis agnus occiditur, et Pascha quotidie celebratur, si fermentum malitiae et nequitiae non habeamus, si innovati nihil ex veteris corruptionis malitia delectemur . Nam quialiud fermentum, nisi corruptio naturae? quod et ipsum prius a naturali dulcedine recedens, adulterino acrore corruptum est. In hac nobis praecipitmansione, ut semper egressionis ex Aegypto memores simus, ut celebremus pascha, id est, transitum nostrum de prioribus ad meliora, et primogenita nostri uteri, id est, nostrorum operum cunctarumque virtutum prinignis, et per diem 372 in columna nubis, praecedens populum, et dux itineris factus. Nubes ista praecedens Christus est: idem etiam columna, quia rectus, et firmus, et fulciens infirmitatem nostram. Per noctem lucens, per diem non lucens, ut qui non vident videant, et qui vident caeci fiant . 2. Potest et sic non incongrue accipi, quod Christi sacramentum tanquam
Abbreviated transcription (Latin):
haec prȩfigura uerit nisi quod in auro et in argento acueste aegyptio¬
rũ significatȩ sunt quȩ dã doctrinȩ quȩ exipsa consuetudine gen¬
tium non inutili scudiodiscuntur sed siue hoc signific& si ueillut
quod ex ipsis gentibus animȩ p̃tiose tã quã uasa aurea et argente a
cum suis utiq corporib quod uestes significant: adinguntse po¬
aitfermento sublato sic profectos essefilios israhelde aegrpto hoc
a nobis modis omnib: sifieri potest elaborandũ est : ut exeuntes ascłi
huuis in lecebris : non ambulemus infermento ueteris malitiae acne¬
quitiae : sed in azimis sinceritatis & ueritatis. quod est noui homi¬
nis conuersatio. relicto pristino homine cũuicussius : Etilliquidem sep¬
tẽ diebus azima comedebant . nos uero simplicit̃ et pure uerse mur
in his septẽ dieb quibus mundusisteꝑagit᷑. qui sẽ ꝑ isuo ordine reuol¬

Expanded text:
haec praefiguraverint, nisi quod in auro et argento ac veste Aegyptiohaec praefiguraverint, nisi quod in auro et argento ac veste Aegyptiorum significatae sint quaedam doctrinae, quae ex ipsa consuetudine gentium non inutili studio discuntur. Sed sive hoc significet, sive illud quod ex ipsis gentilibus animae pretiosae tanquam vasa aurea et argentea cum suis utique corporibus, quod vestes significant, adjunguntur poait fermento sublato sic profectos esse filios Israel de Aegypto, hoc et a nobis modis omnibus, si fieri potest, elaborandum est, ut euntes a saeculi hujus illecebris, non ambulemus in fermento veteris malitiae ac nequitiae, sed in azymis sinceritatis et veritatis. Quod est in novi hominis conversatione relicto pristino homine cum vitiis suis; et illi quidem septem diebus azyma comedebant, nos vero simpliciter et pure versemur in his septem diebus, quibus mundus iste peragitur, qui semper in suo ordine revol
Abbreviated transcription (Latin):
minicȩ passionis corde & fronte signatisunt qui&iã operelocuntur. sig¬
natum est suꝑ nos lumen uultus tui dñe : Vnde et apellatur ipsa
sollem nitas phase quodnos transitum possumus uocare : eo qđ de pe¬
ioribus ad meliora ꝑgentes : tenebrosama egyptũ derelinquamus :
Quod aut̃ ait de agnillius ȩsu. omnis alieni gena non comed& exeo : In
una domocomedetur nec efferetis de carnibus eius foras. hoc dexp̃icor¬
poris sacramento. Cuius agnus illefiguram obtinuit: propriete¬
netur scriptum cuius corpus & sanguis in unã domum idest inunam
eccłam uesci praecipitur. Nec efferriforis inplebibus scilic& hȩr&icoꝵ
populo dĩ ꝑ mor̃sen ut ab aegrptiis sibi commoda peterent quaeau¬
ferrent: sicque morses & populus ꝓficiscens auro et argento expo¬
liauerunt aegrptiosius sudm̃ dĩ nihil inius tebentis: Quiduero

Expanded text:
minicae passionis corde et fronte signati sunt, qui etiam opere loquuntur: Sigminicae passionis corde et fronte signati sunt, qui etiam opere loquuntur: Signatum est super nos lumen vultus tui, Domine . Unde et appellatur ipsa solemnitas Paschae, quod nos transitum possumus vocare, eo quod, de pejoribus ad meliora pergentes, tenebrosam Aegyptum derelinquimus. Quod autem ait: De agni illius esu omnis alienigena non comedit ex eo, et in una domo comedatur, nec efferetis de carnibus ejus foras; hoc de Christi corporis sacramento, cujus agnus ille figuram obtinuit, proprie tenetur scriptum: cujus corpus et sanguis in una domo, id est, in una Ecclesia vesci praecipitur; nec efferri foris, in plebibus scilicet haereticorum, populo Deus per Moysen ut ab Aegyptiis sibi commoda peterent, quae auferrent; sicque Moyses et populus proficiscens auro et argento spoliavit Aegyptios, jussu Domini Dei, nihil injuste jubentis. Quid vero
Abbreviated transcription (Latin):
indiis eorũ fecit iudiciũ: illud hebrȩi autum ant qđ in nocte qua
egressus est populus : oma inaegypto templa destructa sunt. siue motu
terrae siue tactu fluminum : Spiritalit̃ aut̃ dicimus qđ egredienti¬
bus nobis exaegypto : errorum idola corruant. & omĩs ꝑuersarũ dog¬
matũ cultura quatiatur : Interea fit pascha inoccisione agni. Occiditur
xpr̃ dequo in euangelio dicit᷑ ec ceagnusdĩ. eccequi tollitpeccata mundi:
Vespere immolatur agnus. in uespera mundi passus est dñs: Prohi¬
bentur qui pascha faciunt ossa frangere : Non frangunt᷑ incruceossa
dñi. At testante euangelista quidicit ossaeius non cõminuetis : sanguine
agni inlinuntur is rahelitici postes neuastator angelus audeat in ferre
ꝑnitiẽ Signantur signo dominicȩ passionis In frontibus fideles
populi ad tutelã salictis. Vt hisoli ab interitu liberentur : quicruore do¬

Expanded text:
In diis eorum fecit judicium , illud Hebraei autumant, quod nocte qua In diis eorum fecit judicium , illud Hebraei autumant, quod nocte qua egressus est populus, omnia in Aegypto templa destructa sunt, sive motu terrae, sive tactu fulminum. Spiritaliter autem dicimus quod egredientibus nobis ex Aegypto, errorum idola corruant, et omnis perversorum dogmatum cultura quatiatur. CAPUT XVI. De Pascha. Interea fit Pascha in occisione agni; occiditur Christus, de quo in Evangelio dicitur: Ecce agnus Dei, ecce qui tollit peccata mundi . Vespere immolatur agnus; in vespere mundi passus est Dominus; prohibentur qui Pascha faciunt ossa frangere; non franguntur in cruce ossa Domini, attestante evangelista qui dicit: Os ejus non comminuetis . Sanguine agni illinuntur Israelitarum postes, ne vastator Angelus audeat inferre perniciem: signantur signo passionis Dominicae in frontibus fideles populi, ad tutelam salutis, ut hi soli ab interitu liberentur, qui cruore Do
Abbreviated transcription (Latin):
Quodaut̃ locus tarum octauo in lo co fitmentio : putatur a
quibus dam ꝑhocgepius plagȩ dissidentis a se & discordantis¬
humanigeneris in constantiam confutari : Alio quo que sensulo custȩ¬
promohi litate leuitatis accipiendȩ sunt. tam quã uagȩ et salientes
animae inscłm uoluptates : Non a plagatenebrae factȩ sunt . si ueut
mentis eorum cȩcitas arguatur: siue ut hitellegant diuine dispensatio¬
nis & prouidentiȩ obscurissimas esserationes : posuitenim dr̃ tenebras la¬
tibulũ suũ. quasi illi audacter & temere perscrutare cupientes & alia
ex aliis ad serentes Incrassas et palbiles ignorantiȩ tenebras de uolu¬
tisunt : Adultimum delentur primo genita aegyptiorũ. siue princi¬
patus & potestates et mundirectorũ tenebrarũ siue auctores & in¬
uentores falsarũ qui in hoc mundo fuerunt religionum : quas xps̃
ueritascum suis extinixit & deleuit auctoribus. Porro quod seꝗt̃

Expanded text:
Quod autem locustarum octavo in loco fit mentio, putatur a Quod autem locustarum octavo in loco fit mentio, putatur a quibusdam per hoc genus plagae dissidentes a se et discordanteshumani generis inconstantia confutari. Alio quoque sensu locustpro mobilitate levitatis accipiendae sunt, tanquam vagae et salientis animae in saeculi voluptates. Nona plaga tenebrae factae sunt, sive ut mentis eorum caecitas arguatur, sive ut intelligant divinae dispensationis et providentiae obscurissimas esse rationes. Posuit enim Deus tenebras latibulum suum , quas illi audacter et temere pervertere cupientes, et alia ex aliis asserentes in crassas et palpabiles ignorantiae tenebras devoluti sunt. Ad ultimum delentur primogenita Aegyptiorum, sive principatus, et potestates, et mundi rectores harum tenebrarum, sive auctores et inventores falsarum quae in hoc mundo fuerunt religionum, quam Christi veritas cum suis exstinxit et delevit auctoribus. Porro quod sequitur:
Abbreviated transcription (Latin):
in esse diuinum: In hisuiderunt miseranda supplicia: Vlcera
posthaec & uisicȩ cum feruoris sexto in uerbere producuntur.
Inulceribus arguitur do losa huiusscłi & purulenta malitia : In ue¬
sicistumens et inflata suꝑbia : Inferuoris. ira ac furoris in sa¬
nia : Hucusque enimtalia pererrorum suorum figuras mundi
supplicia temperantur : Post haec uero uerbera ueniunt desuꝑnis
uocesscilic& et tonitrua & grando &ignis discurrens : In tonitru¬
is enim increpationes ac diuinȩ correptiones intelleguntur:
Quia non cum silentio uerberat: sed datuoces ee doctrinã caeli¬
tus mittit: perquã possit culpam suam castigatus agnoscere
mundus: Dat grandinem perquam & tenera adhuc uastantur
nascentia uitiorũ : Dat &ignem sciens essespinas& tribulos quosignis
debeat ille depasci. de quodicitdns Ignem uon imictere interrã:
Perhuncenim incentiua uoluptatis & libi dinis consu mantur.

Expanded text:
inesse divinum, in his viderunt miseranda supplicia. Ulcera inesse divinum, in his viderunt miseranda supplicia. Ulcera post haec et vesicae turgentes sexto in verbere producuntur. In ulceribus arguitur dolosa hujus saeculi, et purulenta malitia; in vesicis, tumens et inflata superbia. In fervore irae ac furoris insania. Hucusque enim talia per errorum suorum figuras mundo supplicia temperantur. Post haec vero verbera veniunt de supernis voces, scilicet tonitrua et grando, et ignis discurrens. In tonitruis enim increpationes ac divinae correptiones intelliguntur, quia non cum silentio verberat, sed dat voces, sed et doctrinam coelitus mittit, per quam potest culpam suam castigatus agnoscere mundus. Dat et grandinem, per quam tenera adhuc vastentur nascentia vitiorum. Dat et ignem, sciens esse spinas et tribulos, quos debeat ignis ille depasci. De quo dicit Dominus: Ignem veni mittere in terram . Per hunc enim incentiva voluptatis et libidinis consumuntur.