comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hominem sententiam mrtruisse ra
tertum quam uitam: intruisse in¬
teritum quam salutem. głam con-¬
tempsisse quam mortem: sed tamen
plus malitia serpentis. quam homi¬¬
nis contemptu commotus est. Plus
fallatiam diaboli: qua hominis per-¬
fidiam denotauuit. Adeo dñs ds &
seuitiam ex sccratus est hostis: et
casum miseratus est hominis. Ccru¬¬
delitatem hostis exhorruto: & dicep¬¬
to homini paterna pietate
condoluit. Inimici atrocitate per.¬
motus est: & hominem clementer
doluit qui deceptus est. Deniq dñs
aõ: Ubi es inquit adam: Adcon-¬
fessionem prouocat duri in terro.¬
gat: uult cum fateri pre atũ. dum
ab eo inquitit admissum. Quent
misereri dum cũreo deculpa
colloquitur: ueniam cogitat. qui
causam contemptȩ legis incusat.
Obuurgat culpam: ut possit retri¬¬
butre utnriam: ut quos formare
instruendo non potuit. cos posset
confitendo purgare. Accrpiunt
indumenta pellicia. ut qui confessi
drlictum iam futrant: ueniã cultus

Expanded text:
hominem sententiam mortis ante hominem sententiam mortis ante meruisse quam vitae, meruisse interitum quam salutem, gloriam contempsisse quam mortem, sed tamen plus malitia serpentis quam hominis contemptu commotus est, plus fallaciam diaboli quam hominis perfidiam denotavit: adeo Dominus Deus et saevitiam exsecratus est hostis, et casum miseratus est hominis: crudelitatem hostis exhorruit, et deceptum hominem paterna pietate condoluit, inimici atrocitate permotus est, et hominem clementer doluit qui deceptus est. Denique Dominus Deus, Ubi es, inquit, Adam? Ad confessionem provocat dum interrogat. Vult eum fateri peccatum, dum ab eo inquirit admissum. Quaerit misereri, dum cum reo de culpa colloquitur. Veniam cogitat, qui causam contemptae legis incusat. Objurgat culpam, ut possit retribuere veniam, ut quos formare instruendo non potuit, eos possit confitendo purgare: accipiunt indumenta pellicea, ut qui confessi jam delictum fuerant, veniam cultus
Abbreviated transcription (Latin):
qua cum uiro morti addicta est:
Altera qua serpenti ad sensit: altera
qua marito persuasit. De consensu
enim: mortis sententiam incidit.
De persuasu: indolore filios parere
meruit. Hanc igitur sententiam.
& qui non nouit dum patitur discit:
& qui nescit. dum expungitur sentit.
& qui ignorat : dum expetitur
agnoscit. Pronefas. pix̧ceptum di
contempnitur. & persuasio serpen¬
tis auditur. Despicitur ds̃ pro.¬
uidens: & serpens auditur deci¬
piens. Spernuntur salutatia
monita. & retrpiuntur uenenata
conloquia. Unde addicitur homo
ex contemptu morti. qui maluit
obedire serpenti. S poliantur
gloria. dignitate priuantur.
facti sunt quod non erant. dum
amittunt quod fuerant. Adeo
gaudet serpens perpetrasse quod
nem quod optauit. Ex ultat
malitię effectus in hominis de¬
ceptionem implesse. & nescit¬
infelix uulneratum semet dum
uulnerat trucidatum dum truci.¬
dat: dum hominem perimit: seipsũ
esse peremptum. Contristatur & ds

Expanded text:
qua cum viro morti addicta est. qua cum viro morti addicta est. Altera qua serpenti assensit, altera qua marito persuasit. De consensu enim in mortis sententiam incidit, de persuasu in dolore filios parere meruit. Hanc igitur sententiam, et qui non novit, dum patitur discit; et qui nescit, dum expungitur sentit; et qui ignorat, dum experitur agnoscit. Proh nefas! praeceptum Domini contemnitur, et persuasio serpentis auditur. Despicitur Deus providens, et serpens auditur decipiens. Spernuntur salutaria monita, et recipiuntur venenata colloquia. Unde addicitur homo ex contemptu morti, qui maluit obedire serpenti. Spoliantur gloria, dignitate privantur, facti sunt quod non erant, dum amittunt quod fuerant. Adeo gaudet serpens perpetrasse quod sse, quod optavit. Exsultat malitiae effectus hominis deceptionem implesse. Et nescitinfelix vulneratum semet, dum vulnerat; trucidatum dum trucidat, dum hominem perimit, seipsum esse peremptum. Contristatus est Deus
Abbreviated transcription (Latin):
non potuit: per uxorem adam
ꝓtoplastum cireum uenit. Adã
uero ꝑuxorem inuenit interitũ.
quam adõ acceptrat in auxiliũ.
rodolor. prospera in contrarium
cedunt. utilia ꝑnitiem opantur.
Deniq plus adam domesticis quã aut¬
mimici iaculis lȩditur. plus
proprio quam hostili ense prri¬
mitur. Plus mulitris: quan
externo gladio uulntratur.
Accessit cnim serpeus subtilio
ut falleret. & accrssit non ut
uiro sed ut mulieri serpentinum
uirus infligeret. Accessit in quã.
ut unius consensu. utrisq nocere
potuiss&. Soli persuadet. quod
ambobus obesset. U trisq obfuit.
quod unius animum malitia ser-¬
pentis infecit. Deniq consentiea
mulier talis crrea uirum extitit.
quabem cirea se malitiam serpeatis
inuenit. Adeo persuasa est. et
persuasit̾. infecta est. & in fecit:
decepta est. & decepit. Quae
quidem mulier feritur sententia
duplici. altera propria. communi
altera. Propria qua filios parere
indolote prȩcepta est: communi

Expanded text:
non potuit, per uxorem Adam non potuit, per uxorem Adam protoplastum circumvenit. Adam vero per uxorem invenit interitum, quam a Deo acceperat in auxilium. Proh dolor! prospera in contrarium cedunt, utilia perniciem operantur. Denique plus Adam domesticis quam inimici jaculis laeditur, plus proprio quam hostili ense perimitur, plus mulieris quam externo gladio vulneratur. Accessit enim serpens subtilis ut falleret, et accessit, non ut viro, sed ut mulieri serpentinum virus infligeret. Accessit, inquam, ut unius consensu utrique nocere potuisset. Sed soli persuadet, quod ambobus obesset: utrisque obfuit quod unius animum malitia serpentis infecit. Denique consentiens mulier talis circa virum exstitit, qualem circa se malitiam serpentis invenit. Adeo persuasa est et persuasit, infecta est et infecit, decepta est et decepit. Quae quidem mulier feritur sententia duplici, altera propria, altera communi: propria, qua filios parere in dolore praecepta est; communi,
Abbreviated transcription (Latin):
ENO QUINESCIA
principio hominem si auꝰ
plasmatum ut instracit
pradentia. consilio formareta
rationis capax diuina ꝓuides
redderetur. Instrurretur inquam
pradtntia. qua hostis calliditatem
uitaret. consilio quo salutaria ac
recta perquirer&: ratione qua
dõ genitori parendum esse cognos
instruxit. monuit. & armauit.
Quippe qui cum diabolo fuerat pug.¬
naturus uelut quibusdam armis.
hoc est prudentia. confilio. ratione
fuerat instritendus. Addidit
prȩterea legem. quadĩ uoluntatẽ
cognoseeret: & quid contẽpnenti
euenire posset addisceret. Qui
quidem homo incautus dũ diabolo
ꝑsuadenti quam dño iubenti con¬
sensit. sic & uitam quam habuit
ꝑdidit. & mortem quam ignorabat
accepit. Stabat adam inter uxo. iii¬
rem & diabolum. inter aruiam
& hostem. inter multerem & ser¬¬
pentem. Diabolus per suadet
ut nocrat: ȩua consentit ut pe¬
reat. Diabolus multerem astutia
falbenti circunuenit. mulier
incauta serpentinum uirus
ꝯcepit. Diabolus quod per se

Expanded text:
est qui nesciat principio hominem sic a Deo plasmatum ut instrueretur prudentia, consilio formaretur, rationis capax, divina providentia redderetur. Instrueretur, inquam, prudentia qua hostis calliditatem vitaret; consilio, quo salutaria ac recta perquireret; ratione, qua Deo genitori parendum esse cognosc instruxit, monuit et armavit, quippe qui cum diabolo fuerat pugnaturus, velut quibusdam armis, hoc est prudentia, consilio, ratione, fuerat instruendus. Addidit praeterea legem qua Dei voluntatem agnosceret, et quid contemnenti evenire posset, addisceret. Qui quidem homo incautus, dum plus diabolo persuadenti quam Deo jubenti consensit, et sic vitam quam habuit perdidit, et mortem quam ignorabat accepit. Stabat Adam inter uxorem et diabolum, inter Evam et hostem, inter mulierem et serpentem. Diabolus persuadet ut noceat, Eva consentit ut pereat. Diabolus mulierem astutia fallendi circumvenit, mulier incauta serpentium virus accepit. Diabolus quod per se
Abbreviated transcription (Latin):
tate illius. opera tamen calump¬¬
niabantur dicentes. Rudis quid
isti dicunt: Ac si dicerent. Hȩc
laus non conutit homini. sed soli
dõ. Hoc dicentes. putabant eum
filium disesse. Sed pensandum est
cum quanto periculo ep̃i fauores
hominum recipiunt. cum hoc pro
crimine inpingebatur. quod di
filius ab hominibus laudabatur.
Quibus ita dñs suũ temptrauit res¬
ponsum. ut nec dicer& quod illi uo-¬
lebant audire bene faciunt testi¬
monium de nie perhibentes. aut

Expanded text:
tate illius, opera tamen ejus calumtate illius, opera tamen ejus calumniabantur, dicentes: « Audis quid isti dicunt? » Ac si dicerent: Haec laus non convenit homini, sed soli Deo. Hoc dicentes, non putabant eum Filium Dei esse. Sed pensandum est, cum quanto periculo episcopi favores hominum recipiunt, cum hoc pro crimine impingebatur, quod Dei Filius ab hominibus laudabatur. Quibus ita Dominus suum temperavit responsum, ut nec diceret quod illi volebant audire: Benefaciunt testimonium de me perhibentes: aut
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ principes sacerdotum & scribȩ
mirabilia eius quȩ fecit. & cętera.
Querunt multi quod miraculum
dñi maximũ habeatur inter om̃ia
signa eius. & quidam prȩferunt re-¬
suscitationem larari: quidam in lu¬
minationem cx̧ei nati. non nulli
mutationem aquę inuinu. pltriq
transfigurationem illius in monte
coram tribus discipulis. Beato
autẽ hitronimo uidetur hoc prȩci.¬
puum & maximum eẽ. om̃ium
miraculorum. Magnum enim et
maximum hoc miraculum fuit. ut
huius modi homo & qui adeotunc
temporis uilis crat ut crucifigi poss&:
uniurersum exercitum de om̃i regno
iudꝑorũ ad templum confluentem
facto flagello de resticulis flagellan.¬
do de templo cieeret. quod in mensus
exercitus facere non poterat Eit
hoc facto spbendor quidam sydeteus
diumitatis radiabat in uultu illius.
quo perterriti non habebant
audaciam resistendi dño. Sed
pharisȩi manus in dñm mittepe
non audentes. conterriti diuini¬¬

Expanded text:
autem principes sacerdotum et scribae autem principes sacerdotum et scribae mirabilia ejus quae fecit, » et reliqua. Quaerunt multi quod miraculum Domini maximum habeatur inter omnia signa ejus, et quidam praeferunt resuscitationem Lazari, quidam illuminationem caeci nati, nonnulli mutationem aquae in vinum, plerique transfigurationem illius in monte coram discipulis: beato autem Hieronymo videtur hoc praecipuum et maximum esse omnium miraculorum. Magnum enim et maximum hoc miraculum fuit, ut unus homo, et qui adeo tunc temporis vilis erat, ut crucifigi posset, universum exercitum de omni regno Judaeorum ad templum confluentem, facto flagello de resticulis, flagellando de templo ejiceret, quod immensus exercitus facere non poterat. Et in hoc facto splendor quidam sidereus divinitatis radiabat in vultu illius, quo perterriti, non habebant audaciam resistendi Domino. Sed Pharisaei manus in Dominum mittere non audentes, conterriti divini
Abbreviated transcription (Latin):
quis adire deb& templum ut
puram & frequentem oratiorrem
ibi exeterat. sed tunc infpelunca
latronum conuertitur : quando
qui lib& exsacro mninisterio lucrum
sibi temporabe ad quitere desiderat.
dpiritaliter autẽ templum dĩmens
umiuscurusq fidelis est: unde
paulus apls dicit. Templum dĩ
sc̃m est: quod estis uos. Sed hoc templũ
dĩ inspeluncam latronis conuertitur.
quando in mentibus nrͣis lȩsiones
proximis ntris excogitamus. Dum
enim sollicite cogitamus in cordib
nͣris ut nocere ualeamus. latrones
inmente nr̃a quasi inspelunca re-¬
sident: qui de prȩtereuntibus prȩdã
agunt. Et accesserunt ad eum ceci
& claudi intemplo. & sanauit eos.
Post eiectos illos qui ui templo dñi illi.¬
cita exercebant curauit cęcos et
claudos. ut aꝑte designaret quod
sicuit illi asua cȩcitate & debilitate
corporis sanabantur. ita & iam et
illi si contitrti uelbent asua spiritu¬
ali cecitate curandi essent. Uidentes

Expanded text:
quis adire debet templum, ut quis adire debet templum, ut puram et frequentem orationem ibi exerceat. Sed tunc in speluncam latronum convertitur, quando quilibet ex sacro ministerio lucrum sibi temporale acquirere desiderat. Spiritualiter autem templum Dei mens uniuscujusque fidelis est. Unde Paulus apostolus dicit: « Templum Dei sanctum est quod estis vos . » Sed hoc templum Dei in speluncam latronis convertitur, quando in mentibus nostris laesiones proximis nostris excogitamus. Dum enim sollicite cogitamus in cordibus nostris, ut nocere valeamus, latrones in mente nostra quasi in spelunca resident, qui de praetereuntibus praedam agunt. « Et accesserunt ad eum caeci et claudi in templo, et sanavit eos. » Post ejectos illos qui in templo Dei illicita exercebant, curavit caecos et claudos, ut aperte designaret quod sicut illi sua caecitate et debilitate corporis sanabantur, ita etiam et illi, si converti vellent, a sua spirituali caecitate curandi essent. « Videntes
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ ꝓpter auaritiam sacerdotum.
qui adhoc ad sistunt altari: ut luera
inde terrenũ adquirant. Sicut
grgo dñis tunc temporis uendentes
& ementes pariter de templo cor.¬
porali quod erat in hierłm eitcit.
ita & iam nunc cotidie de templo
spiritali hoc est de sca eccłã uenden¬
tes & ementes ei cit: idest & cosqui
ꝑ pecunias gradus dignitatis accipi¬
unt. uel qui cosdem gradus ad prȩciu̾
largiuntur: & si non aprȩfenti eccła
saltem a futura eliminantur. Et
cathrdras uendentium columbas
cuercit. Per columbas donum sp̃s
scĩ intelligere debemus. propter
quod in specie huius animalis
super dñm baptiratũ sp̃s sc̃s appa¬
ruit. Quod ergo dñs tunc tempo¬
ris corporaliter egit. hoc signi ficat
quod dignitatem & ministerium
illorum destractirus ess&: qui
positionem manus eporũ largitur
nisi accepto premio non largiunt᷑
Scriptum est: domus mea domus
orationis uocabitur. Id errco eñi

Expanded text:
Dei, propter avaritiam sacerdotum, Dei, propter avaritiam sacerdotum, qui ad hoc assistunt altari, ut lucrum inde terrenum acquirant. Sicut ergo Dominus tunc temporis vendentes et ementes pariter de templo corporali quod erat in Jerusalem, ejecit; ita etiam nunc quotidie de templo spirituali, hoc est de sancta Ecclesia, vendentes et ementes ejecit, id est et eos qui per pecunias gradus dignitatis accipiunt, vel qui eosdem gradus ad pretium largiuntur: etsi non a praesenti Ecclesia, saltem a futura eliminantur. « Et cathedras vendentium columbas evertit. » Per columbas donum Spiritus sancti intelligere debemus, propter quod in specie hujus animalis super Dominum baptizatum Spiritus sanctus apparuit. Quod ergo Dominus tunc temporis corporaliter egit, hoc significat, quod dignitatem et ministerium illorum destructurus esset, quipositionem manus episcoporum largitur, nisi accepto praemio non largiuntur. « Scriptum est: Domus mea domus orationis vocabitur. » Idcirco enim
Abbreviated transcription (Latin):
erecit om̃s. Sed quid ageret si m¬
utnisset ibi luxuriantes. ebrietati
uacantes. quando ea quae intemplo
dñi offerebantur eitcit : Quod aut
dicit detemplo erecisse non debrmꝰ
putare quod intra templum talia
gererentur. sed in porticibris quȩ
templis adherebant. Et cathedn
uendentium columbas cueruit
Columbȩ non resident in cathedns
sed potius in caueis: ut dñs colum.¬
barum cathedras currteret. sed sicit
aliqui uolunt urenditores carundõ
columbarã cathedris residebant.
Quod tamen minime procedit.
quia cathedra non est regotiato.¬
rum. sed potius magistratorum
& doctorum. Quod autẽ dñs
cathedram uendentium columbas
cuertit & mensas nummulariori
destruxit & ementes & uendentes
pariter de templo iudyorum eiect
aliud gerendo. aliud gerendũ. co
insinuauit. Uendentes & emtntes
i aeccłã sunt: qui sacros ordines
ud ad prȩtium largiuntur. uel ad
prętium ꝑcipiunt. Mensę utro
nummulariorũ appellantur altaria

Expanded text:
ejecit omnes. Sed qui ageret, si iejecit omnes. Sed qui ageret, si invenisset ibi luxuriantes, ebrietati vacantes, quando ea quae in templo Domini offerebantur ejecit? Quod autem dicit de templo ejecisse, non debemus putare quod intra templum talia gererentur, sed in porticibus quae templis adhaerebant. « Et cathedras vendentium columbas evertit. » Columbae non resident in cathedris, sed potius in caveis, ut Dominus columbarum cathedras everteret: sed, sicut aliqui volunt, venditores earumdem columbarum in cathedris residebant. Quod tamen minime procedit, quia cathedra non est negotiatorum, sed potius magistrorum et doctorum. Quod autem Dominus cathedras vendentium columbas evertit, et mensas nummulariorum destruxit, et ementes et vendentes pariter de templo Judaeorum ejecit, aliud gerendo, aliud gerendum esse insinuavit. Vendentes et ementes in Ecclesia sunt qui sacros ordines vel ad pretium largiuntur, vel ad pretium percipiunt. Mensae vero nummulariorum appellantur altaria
Abbreviated transcription (Latin):
cmerent. Et tta adherebat du-¬
plex compendrum. scribis & pha¬
riscis. Nam & prętium terũ suarã
accipiebant. & quod emebatur
iterum in suos usus redigebant.
Sed quia fraudem eorũ excludebat
inopia pauperum qui non solũ
uictimas non habebant sed & ia
nec pecunias quibus cine¬
rent id quod necessarium
erat. cogitauerunt fraudem quo-¬
modo prȩdam agerent depopulo.
& in templo posuerunt nummu-¬
larios. ut singulis indigentibus
pecuniȩ fenerarentur. Sed quia
lex prohibebat usuram & pecuna
illata nihil prodesse poterat sino
usura. commentati sunt aliam frau¬
dem ꝑ quam potuissent populum
expoliare. & pronummularris posu¬
erunt colli bistas. qui colliba idest
tragemata uel uilia munuscula
oxigebant a populo & fererabant᷑.
ut quod innuminis non licebat
accipere. saltem in illis rebus acc¬
pissent que nummis coemuntur
Uerbi gratia. Frixum acer. uuam
passam. poma diuersi generis. &
cȩtera quae nummis coebantur.
Istius modi inueniens dñs in templo

Expanded text:
. Et ita adhaerebat duplex compendium Scribis et Pharisaeis. Nam et pretium rerum suarum accipiebant, et quod emebatur, iterum in suos usus redigebant. Sed quia fraudem eorum excludebat inopia pauperum, qui non solum victimas non habebant, sed etiam nec pecunias quibus emerent id quod necessarium erat, cogitaverunt fraudem quomodo praedam agerent de populo, et in templo posuerunt nummularios, ut singulis, indigentibus pecuniae foenerarentur. Sed quia lex prohibebat usuram, et pecunia illata nihil prodesse poterat sine usura, commentati sunt aliam fraudem per quam potuissent populum exspoliare. Et pro nummulariis posuerunt colybystas, qui colybias, id est tragemata vel vilia munuscula exigebant a populo cui foenerabantur, ut quod in nummis non licebat accipere, saltem in illis rebus accepissent quae nummis coemuntur. Verbi gratia, frixum cicer, unam passsam, poma diversi generis et caetera quae nummis coemebantur, istiusmodi inveniens Dominus in templo,
Abbreviated transcription (Latin):
uillam procedimus. primu carisa
orationis domum dĩ expe tamus.
sunt cum dĩ adiutorio ex sequamur.
Et ingresus intemplum. eicitbat
om̃s uendentes & ementes inteplo.
Repetendum est a consuretudine iu.¬
deorum. qui erant ementes uel
urndentes. Prȩcipiebat & eñi lex:
ut om̃is populus regni iudeorã
appareret in anno ter in conspel¬
tu dñi. atq confluritibus ad tem¬
plum dabatur prȩceptũ. nͥ appatebis
inconspectu di uacuus. In illo ergo
templo augustissimo ad quod totum
regnum udgorum confluebat mul.¬
tȩ uictimȩ fferebantur. borres
uidelic&. arittes. oues. & caprȩ. &
pafferes. Sed quia multi de longin¬
quis regionibus super uenrebant
qui secum uictimas & sacrificia
adducere non poterant. habebant
prȩparatas sacerdotes uuictimas di-¬
uersi generis quae inusum sacri-¬
ficiorum erant aptę: ut tenren-¬

Expanded text:
illam procedamus, primum causa illam procedamus, primum causa orationis domum Dei expetamus, sunt cum Dei adjutorio exsequamur. Et ingressus in templum, « ejiciebat omnes vendentes et ementes in templo. » Repetendum est a consuetudine Judaeorum, qui erant vedentes vel ementes. Praecipiebat etenim lex ut omnis populus regni Judaeorum appareret in anno ter in conspectu Domini, atque confluentibus ad templum dabatur praeceptum. « Non apparebis in conspectu Dei vacuus . » In illo ergo templo augustissimo, ad quod totum regnum Judaeorum confluebat, multae victimae offerebantur, boves videlicet, arietes, oves et caprae, et passeres. Sed quia multi de longinquis regionibus superveniebant, qui secum victimas et sacrificia adducere non poterant, habebant praeparatas sacerdotes victimas diversi generis, quae in usum sacrificiorum erant apta, ut venien
Abbreviated transcription (Latin):
phetam perite extra hierlẽm.
galilee dicitur esse. quia ibi nutri¬
tus est postquam deȩgypto rediit.
Allegoriee autẽ hrerłm significat
summã uisionem pacis. cęlestem
uicdelic& patriam. Cum ergo in¬¬
traret dñs in hrelm̃. id est cum per
ascensionis mysterium peretraret
cȩlos. commotus est extreitus super¬¬
narũ uirtutũ inadurutu illius
dicens. Quis est hic. Quod psal¬¬
mista apertius exponit dicens.
ex ꝑsona angelicarũ urrtutum¬
arxisse. Quis est iste rex głae
Et respondentes illi qui cum dño
gradiehantur dixerunt. Dñs
uirtutũ ipse est rex glãe. Quod
isaias lic& aliis uerbis. tameñ
candem significationem ꝓnuntut
dicens. Quis est iste qui uenit de
edom tinctis uestibus de bosra:
Et statun subrunxit ex responsione
angelorũ qui dñm comitabantur.
Iste formosus ui stola sua.
gradiens in multitudite
fortitudinis suae. Et intrauit
iħs intemplum dĩ. Et reliqua.
Dedit nobis dñs exemplum. ut
quotien scumq in urbem uel in

Expanded text:
phetam perire extra Jerusalem . ae dicitur esse, quia ibi nutritus est postquam de Aegypto rediit. Allegorice autem Jerusalem significat summam visionem pacis, coelestem videlicet patriam. Cum ergo intrasset Jesus Jerusalem, id est cum per ascensionis mysterium penetraret coelos, commotus est exercitus supernarum virtutum in adventu illius dicens: Quis est hic? Quod Psalmista apertius exponit, dicens ex persona angelicarum virtutum: « Quis est iste rex gloriae? » Et respondentes illi qui cum Domino gradiebantur, dixerunt: « Dominus virtutum ipse est rex gloriae . » Quod Isaias, licet aliis verbis, tamen eadem significatione pronuntiat, dicens : « Quis est iste qui venit de Edom, tinctis vestibus de Bosra? » Et statim subjunxit ex responsione angelorum, qui Dominum comitabantur: « Iste formosus in stola sua, gradiens in multitudine fortitudinis suae. » « Et intravit Jesus in templum Dei, » et reliqua. Dedit nobis Dominus exemplum, ut quotiescunque in urbem vel in
Abbreviated transcription (Latin):
feliqua.
NGRESSUS FUERAT DNS
in hierłm cum frequentia turbarũ.
hymnos & laudes ei decantantium.
Uidens ergo populus qui ad festi¬
uitatem confluxerat dnm cum
frequentia turbarum adurnisse
inhierusabem: cominotus. ẽ dicens.
Quis est hic: Quod autẽ dixit
commota est uniuersa cruitas
met onomice est intellegendum.¬
ꝑ id quod continet id quod contine¬
tur ostendens: hoc est ꝑciuitatem
populum habitantem. Interrogass
ergo dicentes. Quis est hic. Po¬
puli autẽ idest uulgares turbae
quae cum dño gradiebantur dix¬
erunt. hic est iħs propheta anata¬
reh galibeȩ. Aminore incrpitu¬
tes. admaius pertendunt suam
resporsionem. hic est inquiunt
ibs propheta. Nondicunt xpͥm
sed propħam. quasi adhuc minus
sapientes & non perfecte in eum
credentes: sed non errabant ex toto
Nam & ipse per moysen propheta
futrat appellatus. dicente moyse.
Propħãm suscitabit uobis dñs ds

Expanded text:
eliqua. Ingressus fuerat Dominus Jerusalem cum frequentia turbarum, hymnos et laudes ei decantantium: videns ergo populus, qui ad festivitatem confluxerat, Dominum cum frequentia turbarum advenisse in Jerusalem, commota est, dicens: Quis est hic? Quod autem dixit: commota est universa civitas, metonymicos est intelligendum, per continens id quod continetur ostendens, hoc est, per civitatem, populum habitantem, interrogant autem dicentes: Quis est hic? « Populi autem, » id est vulgares turbae quae cum Domino gradiebantur, « dixerunt: Hic est Jesus propheta a Nazareth Galilaeae. » A minore incipientes ad majus pertendunt suam responsionem. Hic est inquit Jesus propheta. Non dicunt Christum, sed prophetam, quasi adhuc minus sapientes, et non perfecte in eum credentes, sed non errabant ex toto. Nam et ipse per Moysen propheta fuerat appellatus, dicente Moyse: « Prophetam suscitabit vobis Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
ergo arternus ꝑmanens temporalis
apparuit: alieuum est ubi descendit.
Et quia ꝑ propħam dicitur. omnis
cato fȩrtum: factus homo. fęnũ nr̃m
uertit infruntutũ. Qui desemetipso
ait. Nisi granũ frumenti cadens in
terrã mortuũ fuerit: ipsũ solũ man&.
Vnde & natus in ptęsepio reclinatur.
ut fideles om̃s. uidelic& sca animalia
carnis suae frumento reficeretꝰ. ne
ab aeternę intelligentię pabrilo

Expanded text:
ergo aeternus permanens temporalis apparuit, alienum est ubi descendit. Et quia per prophetam dicitur: Omnis caro fenum , factus homo, fenum nostrum vertit in frumentum, qui de semetipso ait: Nisi granum frumenti cadens in terram mortuum fuerit, ipsum solum manet . Unde et natus in praesepio recut fideles omnes, videlicet sancta animalia, carnis suae frumento reficeret, ne ab aeternae intelligentiae pabulo
Abbreviated transcription (Latin):
hunc angelus nẽ sẽ debeat ad orare
conpescit dicens. Uide ne fectris
conseruus enim tuus sum & fratiũ
tuorũ. Quid est qd̾ ante redẽptoris
adirentũ angeli ab hominib ad orant᷑¬
& tacent: post modũ uero adoran
refugiunt: nisi quod natutam n r̃am
quam prius despexerant. postquam
hauc suꝑ sẽ ad sumptam conspicium
prostratam sibi uidere ꝑ timescunt
Ueciam sub se uelut infirmã contep.¬
nere ausi sunt. quan suꝑ se uiddu
in cęli rege uenerantur: Nec haber
dedignantur hominẽ̾ soct̾um: qui
suꝑ se adorant hominem dm
inmunditia polluat: qui inȩterul
prȩscientia & dĩ ciues. & angelis
atquales sumus. Uendicemus
moribus. dignitate̾ nram. Nulla
nos luxuria inquinet: nullã turpis
cogitatio accuset. Non malitia menti
mordeat:. non inuidiȩ rubigo consu¬
mat. Non elatio inflet: nor abitis
ꝑ terrena oblectamenta dilaniet.
non ira inflammet. Du & enim:
uocati sunt homines. Defende ergo

Expanded text:
hunc angelus ne se debeat adorare hunc angelus ne se debeat adorare compescuit, dicens: Vide ne feceris, conservus enim tuus sum et fratrum tuorum . Quid est quod ante Redemptoris adventum angeli ab hominibus adorantur, et tacent, postmodum vero adorari refugiunt, nisi quod naturam nostram, quam prius despexerant, postquam hanc super se assumptam conspiciunt, substratam sibi videre pertimescunt? Nec jam sub se velut infirmam contemnere ausi sunt, quam super se videlicet in coeli Rege venerantur. Nec habere dedignantur hominem socium, qui super se adorant hominem Deum. immunditia polluat, qui in aeterna praescientia et Dei cives, et angelis ejus aequales sumus. Vindicemus moribus dignitatem nostram, nulla nos luxuria inquinet, nulla nos turpis cogitatio accuset, non malitia mentem mordeat, non invidiae rubigo consumat, non elatio inflet, non ambitio per terrena oblectamenta dilaniet, non ira inflammet. Dii etenim vocati sunt homines. Defende ergo
Abbreviated transcription (Latin):
ipsi pie super gregem uigilarit:
diuina suꝑ eos̃ gr̃a largis choruscat.
Regem uero natũ angłs nruntiat.
eiusq uoci angelorũ chori conci-¬
nunt: & congaudentes clamant.
Gła in excelsis dõ. & in terra pax
hominibus bonȩ uoluntatis.
Prius quippe quam redemptor nt
cum angelis habuimus. aquorum
claritate atq munditia ꝑ primȩ
culpȩ intritum. ꝑ cotidiana delicta
longe distabamus. Quia enim
peccando extranei eramus ado: ex¬
trantos nos a suo consortio deputaba
angeli ciues dĩ. Sed qͥa nos cognoui
regẽ nr̃m : recognouerunt nos ang
ciuts suos. Quia eni rex cęli terra
nr̃ȩ carnis ad sumpsit: infirmitatem
nrãm illa iam angelica celsitudo non
despicit. Ai pacem nr̃am angeli
redeunt̃: intentionem prioris dis.¬
cordiae postponunt. Et quos pni
infirmos ab iectosq despexerant iae
socios utntrantur. Hinc est enim
quod loth & iosue angelos adorant
nec tanten adorare ꝓhibentur.
Iohannes uero in apocalypsi adorare
angłm uoluit: sed tamen isdem

Expanded text:
r gregem vigilant, divina super eos gratia largius coruscat. 2. Regem vero natum angelus nuntiat, ejusque voci angelorum chori concinunt, et congaudentes clamant: Gloria in excelsis Deo, et in terra pax hominibus bonae voluntatis. Prius quippe quam Redemptor noscum angelis habuimus, a quorum claritate atque munditia per primae culpae meritum, per quotidiana delicta longe distabamus. Quia enim peccando extranei eramus a Deo, extraneos nos a suo consortio deputabant angeli cives Dei. Sed quia nos cognovimus Regem nostrum, recognoverunt nos angeli cives suos. Quia enim coeli Rex terram nostrae carnis assumpsit, infirmitatem nostram illa jam angelica celsitudo non despicit. Ad pacem nostram angeli redeunt, intentionem prioris discordiae postponunt; et quos prius infirmos abjectosque despexerant, jam socios venerantur. Hinc est enim quod Loth et Josue angelos adorant, nec tamen adorare prohibentur; Joannes vero in Apocalypsi sua adorare angelum voluit, sed tamen 1463 idem
Abbreviated transcription (Latin):
potius inclinans sc digito intern
scribit. Ac sic demum illisobnis
insistentib iudicat. ut nos exempl
tẏpiee moneat. quatinus cum quę.¬
lib& mala proximorũ conspicimus
non statim ea temere repręhen.¬
dendo dampnemus: sed prius ad
nͣri cordis conscrentiam humiliter
conuersi digito discretionis ea
sollicite disquitamus. & utrum
sint ea opera dõ placentia. an
displicentia diligenti meditione
inurestigemus. Temetarium e
eñi iudicare de trratibus alitnis.
si adhuc reptelenderis proptus.

Expanded text:
prius inclinans se, in terra prius inclinans se, in terra scribit, ac sic demum illis obnixe insistentibus judicat, ut nos hoc exemplo typice moneat, quatenus cum ipsi mala proximorum conspicimus, non statim ea temere reprehendendo damnemus; sed prius ad nostri cordis conscientiam humiliter conversi, digito discretionis ea sollicite disquiramus, utrum sint opera Deo placentia an displicentia, sicque diligenti meditatione investigemus. Temerarium est enim judicare de erratibus alienis, si adhuc reprehenderis propriis.
Abbreviated transcription (Latin):
Aaduxerunt ergo eam addm̃. per.¬
cunctantes quid de ea fieri i tber&.
Dicebant enim ad inuricem. Si dixe¬
rit lapidanda est hȩc muliet iuxta
decretum moysi quasi crudelem¬
deridebimus. sicq eũ odiosum
turbis aquibus diligitur faciemus
Si uero lapidari eam prohibutrit.
quasi legis aduersarium & fautoro
scelerum publice conprghendemꝰ
& mortis supplicio condem prabmn
Sed quid peruersitas humana ual
contra potestatem diuinã. Senpo
namq: est. Non est saptentia. non
est ptudentia. non est consilium
contra dñm. Nequitur enͣi. Iħs
aut̃ inclinans se deorsum. digito
scribebat in terra. Per hoc quodso
dñs inclinauit. humilitatem as.¬
sumptȩ humanitatis ostendit.
Per digitum qui coniunctionibus
articuloru compositus. atq ideo
ceteris membris flexibilior.ẽ. sub¬
tilitas discretionis exprimitur.
Per terrã uero humanam corpus
ostenditur: quod bonarũ uel ma
risȩis. ut de adultera sententiam
ferret. non statim iudicat. sed

Expanded text:
Adduxerunt ergo eam ad Dominum perAdduxerunt ergo eam ad Dominum percontantes quid de ea fieri juberet. Dicebant enim ad invicem: Si dixerit, Lapidanda est haec mulier juxta decretum Moysi, quasi miserderidebimus, sicque eum odiosum turbis a quibus diligitur faciemus. Si vero lapidari eam prohibuerit, quasi legis adversarium et fautorem scelerum publice comprehendemus, et mortis supplicio condemnabimus. Sed quid perversitas valet humana contra potestatem divinam? Scriptum namque est: Non est sapientia, non est prudentia, non est consilium contra Dominum. Sequitur enim: Jesus autem inclinavit se deorsum, et digito scribebat in terra. Per hoc quod se Dominus inclinavit, humilitatem assumptae humanitatis ostendit. Per digitum qui conjunctionibus articulorum compositus, atque ideo caeteris membris flexibilior est, sublimitas discretionis exprimitur. Per terram vero, humanum cor ostenditur, quia illud bonarum vel malsaeis Dominus, ut de adultera sententiam ferret; non statim judicat, sed
Abbreviated transcription (Latin):
carirem ꝓximum factũ esse nremi¬
nerant. Multi autꝰ diximus. quia
plurimi suꝑba mente salutẽ qua
attuberat contempserunt. Unde
audrent mansueti & letentur.
Mansuetis ergo & simplicibus sermo¬
nem dñi mrrantibus & intentissime
audientibus. quid contemptores fe¬¬
cerint audiamus. Adducunt aut̃
scribȩ & pharisȩi mulietem in ad-¬
ulterio deprehensam. & statuerunt
eam in mredio. & dixerunt ei. Ma-
gister. hȩc mulier modo de preheusa
est in adulterio. In lege aut̃ moyses
prȩcepit nobis buiusmodi lapidate.
Iu ergo quid dicis: Ocaptiosa uene.¬
ratio. osimulatũ uenenate mentis
obsequium. o labia dolosa incorde
& corde loquentia. Interrogant
non ut quod rectum est discant
sed ut ueritati laqueos nectant.
Sciebant enim id circo uel maxime
dñm aturbis amari quia miscdĩam
prȩdicabat. & peccatores benignissime
susciptebat. Ideoq cũ inuenissent
multerem in adulterio. exultabaq̃
inuenisse se temptandi occasione̾.

Expanded text:
carnem proximum factum esse memicarnem proximum factum esse meminerant. Multi autem diximus, quia plurimi superba mente salutem quam attulerat contempserunt. Unde Audiant mansueti, et laetentur . Mansuetis igitur et simplicibus sermonem Domini mirantibus et intentissime audientibus, quid contemptores fecerint audiamus. Adducunt autem scribae et Pharisaei mulierem in adulterio deprehensam, et statuerunt eam in medio, et dixmodo deprehensa est in adulterio. In lege autem Moyses praecepit nobis hujusmodi lapidare, tu ergo quid dicis? O captiosa veneratio! o simulatum venenatae mentis obsequium! o labia dolosa in corde, et dolum ex corde loquentia! Interrogant non ut quod rectum est discant, sed ut veritati laqueos nectant. Sciebant enim idcirco vel maxime Dominum a turbis amari quia misericordiam praedicabat, et peccatores benignissime suscipiebat: ideoque cum invenissent mulierem in adulterio, exsultabant invenisse se tentandi occasionem.
Abbreviated transcription (Latin):
monstrat miscđię dĩ. De qua
psalmista: Suatus inquit dñs
uniuersis. & miserationes eius suꝑ
om̃ia oꝑa eius. Olei quoq perꝰ¬
unctio fessis ac dolentibus membris
solet afferre leuamen. Et psal.¬
mista miserationes dñi gratiosa
laude commemorans. qui propi-¬
tiatur inquit om̃ibus iniquitatib
tuis. qui sanat om̃es infermitates
tuas. Pergebat ergo dñs in monte
olrueti ibiq manebat: ut atce
ostenderet esse ipsam inscđiam.
legalium umbra figurarũ luxeuan¬
gelicȩ ueritatis mundo reuelanda
erat. Et om̃is inquit populus
uenit ad eum. & fedens docebat
eos. Sessio dñi humilitatem in car.¬
nationis eius insinuat. per quam
mundo subrrenrre dignatus est.
Dño ergo intemplo sedente om̃is
populus ad eũ uenit. quia postquã
persus aior me ceptã humanitatẽ
uisibi.lem se hominibris
prȩbuit. cȩ. atar perunt multi
prȩdicationem eius audite & in
eum credere. & tanto libentius
quanto eum sibi per assumptam

Expanded text:
monstrat misericordiae. De qua monstrat misericordiae. De qua Psalmista: Suavis Dominus universis, et miserationes ejus super omnia opera ejus . Oleique perunctio fessis dolentibus membris solet afferre levamen. Et Psalmista miserationes Domini gratiosa laude commemorans: Qui propitiatur, inquit, omnibus inquitatibus tuis, qui sanat omnes infirmitates tuas . Pergebat ergo Dominus in montem Oliveti, ibique manebat, ut arcem ostenderet esse ipsam misericordlegalium umbra figurarum, lux evangelicae veritatis mundo revelanda erat. Et omnis, inquit, populus venit ad eum, et sedens docebat eos. Sessio Domini humilitatem incarnationis ejus insinuat, per quam mundo subvenire dignatus est. Domino ergo in templo sedente, omnis populus venit ad eum, quia postquam per susceptam humanitatem, visibilem se hominibus praebuit, coeperunt multi praedicationem ejus audire, et in eum credere: et tanto libentius, quanto eum sibi per assumptam
Abbreviated transcription (Latin):
conditor & benignissimus
amator hominum dñs nrꝰ
me circa suam passionem familiate᷑¬
effectrat consuetudinem. ut dieb
quidem in templo quod erat hiero¬
solimis uerbum dĩ prȩdicar&. signa
amiracula ostenderet. quibris se di
filium ee̾ declarar&: sero autem
reuerteretur in bethaniam. & apud
amicum suum lazarum sororesq
cius martham & mariam noctibus
hospitaretur. sicq tterũ diluculo
adsimile predicationis opus hieto¬
solymam icuerteretur. Dcđm
hunc igitur sibi consuetum morẽ
cum tota die indie festo scenophe¬
gie idest tabernaculorũ in templo
prȩdicasset. uesperascente iam die
cuuangelista per nt rexit
inmontem oli ⁊̃ freueti. & inde
rursus diluculo utnit intemplum.
Mystice mons olureti sublimitatem
dominicȩ pietatis ac misericordiȩ̨
designat. Quod & ipso satis uocabulo¬
claret. quia mons oliueti amise.¬
ricordia nomen trahit. Oleos
namq grece. latũre miscdĩa dicit᷑.
Natira quoq obei. mysterio aptissi¬¬

Expanded text:
conditor et benignissimus amator hominum, Dominus me circa suam passionem effecerat consuetudinem, ut in diebus quidem in templo quod Hierosolymis erat verbum Dei praedicaret, signa et miracula ostenderet, quibus se Dei esse Filium declararet: sero autem reverteretur in Bethaniam: et apud amicum suum Lazarum, sororesque ejus Mariam et Martham, noctibus hospitaretur: sicque interdum diluculo ad simile praedicationis opus Hierosolymam reverteretur. Secundum hunc igitur sibi consuetum morem, cum tota die in die festo Scenopegiae, id est, Tabernaculorum, in templo praedicasset: vesperante jam die, evangelista, perrexit in montem Oliveti, et inde rursum diluculo venit in templum. Mystice, mons Oliveti sublimitatem dominicae pietatis ac misericordiae designat, quod in ipso satis claret vocabulo, quia mons Oliveti a misericordia nomen trahit, ἔλεος namque Graece, Latine misericordia dicitur. Natura quoque olei mysterio aptissi
Abbreviated transcription (Latin):
tuit. per id ueto quod ds̃ est: dimisso
scelere. ream absoluit. Uentrem᷑
ergo eum per id quod dõ patri ęqua¬¬
lis est: diligamus eum per id quod
nobis proximus freti dignatus est.
Precemur cius miscdĩam pus uocib
iustis operibus. ut nos ab om̃ibus
peccatorum nexibus soluat. et
de cętero non peccare concedat.
sicq mentes nr̃as scĩ amoris sui
flammis accendat. ut scđm bene¬
placitũ suu̾ in om̃i bono ꝑseutra¬
biles faciat. amen.¬

Expanded text:
tuit: per id vero quod Deus est, dimisso tuit: per id vero quod Deus est, dimisso scelere eam absolvit. Veneremur ergo eum per id quod Deo Patri aequalis est, diligamus eum per id quod nobis proximus fieri dignatus est. Precemur ejus misericordiam piis vocibus justis operibus, ut nos ab omnibus peccatorum nexibus solvat, et de caetero non peccare concedat, sicque mentes nostras sancti amoris sui flammis accendat, ut secundum beneplacitum suum in omni bono nos perseverabiles faciat Je
Abbreviated transcription (Latin):
diuinȩ pretatis auxilio sustentem᷑.
Ita enim fret. ut nequa quan contra
eum quem corripimus suꝑbiamus.
nec proteruo sp̃u iudicantes con.¬
dempnemus. fed memores propriȩ
condicionis mansirete ac beniter
delicti salubri exortatione prouo-¬
cemus. Etrigens aut̃ se iħs. dixit
ei. Mulrer. Ubi sunt qui te
accusabant: Nemo te condẽp.¬
nauit: Quȩ dixit. Nemo dñe.
Nullus quip̃pe ausus est condẽp¬
nate peccatricem mulierem
quia dõ ancipiti uerbi sui gladio
eorum conscientias penetrante
singuli inse cernebant qͦđ magis
dampnare deberent. Sed quia
accusatores iustitię auctoritate
prostrauit. eamquȩ accusabatur
magno pietatis munere subleuat.
Sequitur em. Dixit autem dñs.
Ncc ego te condempnabo. uade &
amplius noli petcare. Tamquam
pius pręterita peccata ignoscit.
sed quasi iustus ne amplius pec¬
care pręsumat interdicit. Quia
enim ds̃ erat & homo. ꝑ id quođ
homo erat accusatȩ misereri po¬

Expanded text:
divinae pietatis auxilio sustentaremur. divinae pietatis auxilio sustentaremur. Ita enim fiet ut nequaquam contra eum quem corripimus, superbiamus, nec protervo spiritu condemnemus: sed memores propriae conditionis, mansueti ac leniter delicti salubri exhortatione provocemus. Erigens autem se Jesus, dixit ei: Mulier, ubi sunt qui te accusabant? Nemo te condemnavit? Quae dixit: Nemo, Domine. Nullus quippe ausus est condemnare peccatricem mulierem, quia Domino ancipiti verbi sui gladio eorum conscientias penetrante, singuli in se cernebant quod magis damnari deberent. Sed quia accusatores justitiae auctoritate prostravit, eam quae accusabatur magno pietatis munere sublevavit. Sequitur enim: Dixit ei Jesus: Nec ego te condemnabo; vade, et amplius noli peccare. Tanquam pius praeterita peccata ignoscit: et quasi justus, ne amplius peccare praesumat, interdicit. Quia enim Deus erat et homo, per id quod homo erat, accusatae misereri po
Abbreviated transcription (Latin):
egrediendi dar&. quos sua respon-¬
siont perculsos & rubori datos.
citius exituros quam plura inter¬¬
rogaturos esse cernebat. Deniq
ait euuangelista. Qui audientes
imus post unuͥ exiebant. incipi¬
entes afenioribus. In hoc uero qđ¬
& ante datam sententiam & post
inclinans se scribebat in terra.
figurate ammonuit ut et prius.¬
quam peccantem frem corripiamꝰ
& postea quam ei ministerium¬
debitȩ correctionis impenderimꝰ.
sollicita atq humili inuestigati¬
one perpendamus. utrum aut
ipsis dequibus alium castigamus.
aut aliis peccatis ob noxii simus.
Sepe enim contingit. ut ille qui
dicat. ipse ꝑodium fr̃is ante oculos
conditoris reus homicidii habeat᷑.
quia scriptum est. Om̃is qui odit
fre̾m suum. homicida est. Non nu¬
quam aliquis alium de fornicatione
accusat. & in se facinus superbiȩ¬
absconditum cęlat. Cium etgo
peccantem aliquem corripimus.
pensemus sollicite quã derecti.
quã fragiles ex nobis simus. si non

Expanded text:
egrediendi daret, quos sua responegrediendi daret, quos sua responsione perculsos et in ruborem actos, citius exituros quam plura interrogaturos esse cernebat. Denique ait evangelista: Qui audientes, unus post unum exibant, incipientes a senioribus. In hoc vero quod ante datam sententiam et post inclinato se scribebat in terra, figuraliter admonuit ut et priusquam peccantem fratrem corripiamus, et postea antequam ei ministerium correptionis impenderimus, sollicita atque humili investigatione perpendamus utrum aut ipsis de quibus alium castigamus, aut aliis peccatis obnoxii simus. Saepe enim contingit ut ille qui dicat, ipse per odium fratris ante oculos Conditoris reus homicidii habeatur, quia scriptum est: Omnis qui odit fratrem suum, homicida est . Nonnunquam aliquis alium de fornicatione accusat, et in se facinus superbiabsconditum celat. Cum ergo peccantem aliquem corripimus, pensemus sollicite quam dejecti, quam fragiles ex nobis simus si non
Abbreviated transcription (Latin):
Cum ergo perseuerarent in terrogan¬
tes cum. erexit se & dixit eis Qui
sine peccato est urm. primus in
llam lapidem mittat. Pharisȩi
quidam & scribȩ ex omi parte laque.
ostenderant. credebantq se cum
posse ostendere. uel inmisericoidẽ
uel in iustũ: sed dñs fraudẽ illorũ
facillime sicut fila atantarũ per-¬
transut. seruans ꝑ om̃ia & iustitiȩ̨
districtiorrem. & pietatis mansuetu.¬
amem. Ait enim. Qui sine peccato
st urm. Eicce temperantia miseran.¬
tis. Rursum. Primus in illam lapi.¬
dem mittat. Ecce iustitia iudican¬¬
tis Ac si patenter diceret Dicitis
catoribus fieri prȩcepit. Primo igit᷑
manibus & corde ad lapidandam
ream concurrite. Primo fidem &
miscđĩam spiritalia scilic& pͥcepta
perficite. & sic ad carnalia iudicia
uenite. Hoc iudicio dato. cdĩs iterũ
inclmans se scribebat interra.
Potest intelbegi fecisse hoc dñs ⁊uxta
morem humanȩ consuetudinis. ut
quasi aliud agens & uultum alio
intendens. liberam eis facultatem

Expanded text:
rseverarent interrogantes eum, erexit se, et dixit eis: Qui sine peccato est vestrum, primus in illam lapidem mittat. Pharisaei quidem et scribae ex omni parte laqueos tetenderant, credebantque se eum posse ostendere vel immisericordem, vel injustum; sed Dominus fraudes illorum facillime sicut fila araneae pertransiit, servans per omnia et justitiae districtionem et pietatis mansuetudinem. Ait enim: Qui sine peccato est vestrum, ecce temperantia miserantis. Rursus, primus in illam lapidem mittat, ecce justitia judicantis. Ac si patenter diceret: Dicitis catoribus fieri praecepit. Primo igitur manibus et corde ad lapidandam ream concurrite. Primo fidem et misericordiam, spiritualia videlicet praecepta perficite, et sic ad carnalia judicia venite. Hoc judicio dato, Dominus iterum se inclinans, scribebat in terra. Potest intelligi Dominum fecisse hoc juxta morem humanae consuetudinis, ut quasi aliud agens, et vultu aliud intendens, liberam eis facultatem
Abbreviated transcription (Latin):
in matre prȩcursoris lux doni
cȩlestis emicuit: Ueruaudiamꝰ
uerba quȩ dixit. si forte exhis
ualtanus aliquantulũ dinoseete.
quid intus habutrit. Nudita
ergo responsione elisab&h qua eam
beatam inter mulieres prȩdicauit.
matrem dñi sui cognominauit: fide
fortẽ laudauit: ad cuius ingressum
seipsum cum filio spũ scõ repletam
esse signauit. Non amplius tacere
potuit dona quȩ ꝑceperat. sed quȩ
semꝑ animo gerebat. ubi aptum
tempus inuenit. & iam deuota oni
ꝓfessione patefecit. Namq ut uirqi¬
nalem decebat pudorem. acceptum
lentio tegebat: archanum mystem
cęlestis in sui pectoris abdito irener¬
batur occultum. Eixpectabat re¬
uerenter donec ip̃se donorum disti¬
butor quid sibi doni specialis tribi¬
iss&: quid secreti teuelasset: quan¬
cumq uell& ostenderet. At posti
eadem quae sibi erant charisiata pro¬
tita per alios sp̃u reuelante esse pa¬
facta cerirebat: mox &iam ipsa tha¬
aurum cęli quẽ incorde seruabat

Expanded text:
in matre praecursoris lux doni in matre praecursoris lux doni coelestis emicuit? Verum audiamus verba quae dixit, si forte ex his valeamus aliquantulum dignoscere quid intus habuerit. Audita ergo responsione Elizabeth, qua eam beatam inter mulieres praedicavit, matrem Domini sui cognominavit, fide fortem laudavit, ad cujus ingressum seipsam cum filio Spiritu sancto repletam esse signavit, non amplius tacere potuit dona quae perceperat, sed quae semper animo gerebat, ubi aptum tempus invenit, etiam devota oris professione patefecit. Namque ut virginalem decebat pudorem, acceptum lentio tegebat, arcanum mysterii coelestis in sui pectoris abdito venerabatur occultum, exspectabat reverenter donec ipse donorum distributor quid sibi doni specialis tribuisset, quid secreti revelasset, quandocunque vellet, ostenderet. At postquam eadem quae sibi erant charismata praestita per alios Spiritu revelante esse patefacta cernebat, mox ipsa etiam thesaurum coeli quem in corde servabat,
Abbreviated transcription (Latin):
ea quae dicta sunt ci adño. Nam
& hoc quoq ꝑ sp̃m didicit elisab&b
quae angelus ad mariam uerba pto¬
tuleri: quod illa mox euuangeli¬
tanti crediderit. quod hȩc diuina
operante potentia absq ulla essent
dubietate complenda. Mirumq
inmodum idem sp̃s eam eũ repleuit.
pręsentium simul prȩceritorum
& fututorũ scientia instraxit.
De prȩsentibus namq se edoctam
monstrauit: cu btatam mariã matre
dñi sui uocanis quia redemptorem
humani generis in utero gestaret
indicauit: Unde &iam fructum
uentris eius singulatiter benedic¬
tum esse ꝓfessa est. Prȩteritorum
se notitiam accepisse signauit.
quȩ & uerba angeli ad mariam
& consensum marię credentis sibi
in notuisse ꝓdiditded & fututorũ
scientiam sibi non negatam inti¬¬
mauit: cũ ꝑfictenda adño quȩ ei
dicta essent aperuit. Quis aut̃
frẽs mei dicere. quis aestimare
sufficiat. quae tunc gr̃a sp̃s dĩ ge¬
nitricem tepleuerit: cum tanta

Expanded text:
ea; quae dicta sunt ei a Domino. Nam ea; quae dicta sunt ei a Domino. Nam et hoc quoque per Spiritum didicit Elizabeth, quae angelus ad Mariam verba protulerit, quod illa mox evangelizanti crediderit, quod haec, divina operante potentia, absque ulla essent dubietate complenda. Mirumque in modum idem Spiritus eam cum replevit, praesentium simul praeteritorum et futurorum scientia instruxit. De praesentibus namque se edoctam monstravit, cum beatam Mariam matrem Domini sui vocans, quia Redemptorem humani generis in utero gestaret, indicavit. Unde etiam fructum ventris ejus singulariter benedictum esse professa est. Praeteritorum se notitiam accepisse signavit, quae et verba angeli ad Mariam, et consensum Mariae credentis sibi innotuisse prodidit. Sed et futurorum scientiam sibi non negatam intimavit, cum perficienda a Domino, quae ei dicta essent aperuit. Quis autem, fratres mei, dicere, quis aestimare sufficiat, quae tunc gratia spiritus Dei genitricem repleverit, cum tanta