comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tribulationẽ & dolorem qui me latebat uniueni.
et nom̃ dñi inuocaui Odñe. erue animã meã.
Miser enĩ hono quis me liberabit de corpore
dicat igit᷑ sc̃s populus dĩ. tribulationẽ & dolorẽ
inueni & nomen dñi inuocaui & audunt reli¬
quiae gentiũ quae nondũ inuocant nomen dñ:.
audiant & quaerant. ut inueniant tribulationẽ
& dolorẽ & inuocent nomen dñi. & salui fiant. Non
hoc eisͤ dicimus ut quęrant miseriam quã non ha-¬
bent : sed ut inueniant eam quã nescientes habent. Ne¬
q hoc eis optamus ut terrena necessaria desint eis quib
indigent. dũ mortalit̃ uiuunt: sed ut hoc plangant qđ
amissa sotietate caelesti. terrenis nondũ ad fruendũ his¬
talib bonis. sed ad sustentandũ necessariis indigere meru¬
erunt.Ignoscant & iugeant istã miseriam. faciat eos
uit aurẽ suam mihi : & nesciebam propinquasse aurẽ
dĩ mei orimeo. nisi ꝑ illos spetiosos pedes excitarer. ut

Expanded text:
«tribulationem et dolorem» qui me latebat «inveni, «tribulationem et dolorem» qui me latebat «inveni, et nomen Domini invocavi. O Domine, erue animam meam.» Miser enim ego homo, quis me liberabitDicat igitur sanctus populus Dei, «Tribulationem et dolorem inveni, et nomen Domini invocavi:» et audiant reliquiae gentium quae nondum invocant nomen Domini; audiant et quaerant, ut inveniant tribulationem  dolorem, et invocent nomen Domini, et salvae fiant. Non hoc eis dicimus, ut quaerant miseriam quam non habent, sed ut inveniant eam quam nescientes habent: neque hoc eis optamus, ut terrena necessaria desint eis, quibus indigent, dum mortaliter vivunt; sed ut hoc plangant, quod amissa satietate coelesti, terrenis, non ad fruendum stabilibus bonis, sed ad sustentandum necessariis indigere meruerunt. Agnoscant et lugeant istam miseriam; faciet eos vit aurem suam mihi; et nesciebam propinquasse aurem Dei mei ori meo, nisi per illos speciosos pedes excitarer, ut
Abbreviated transcription (Latin):
riouli inferni inuenerunt me : Quae uisi ab erran¬
tem abste : non luuenirent me Nunc autem illa sͣ¬
ine inuenerunt: ego uero ea non inueniebam: qui
gaudebam prosperis saeculi : in quib plus fallunt
tionẽ & dolorem in ueni: nom̃ dñi in uocaui Lite¬
bat enim me tribulatio. & dolor utilis: Tribula¬
tio. de qua dat auxilium cui dictũ est : da nobis
auxiliũ de tribulatione. & uana salus hominis:
Ego autẽ de uana salute hominis gaudendum &
exultandũ arbitrabar: Sed cum audissem ad ño
meo beati lugentes. qm̃ ipsi consolabuntur. non
expe ctaui ut prius amitterem bona temporalia
quib male oblectabar & tunc lugerem: sed adten¬
di in eandem ipsam animã meã qua talibus oblec¬
tabar. quae admittere formidarẽ. & tenere non¬
÷ possem : ad tendi uieam uebem̃ter & fortiter.
& me non solũ excruciari aduersitatibus huius
scłi. sed etiã obligari ꝓsperitatib uidi. atq ita

Expanded text:
ricula inferni invenerunt me:» quae nisi aberranricula inferni invenerunt me:» quae nisi aberrantem abs te non invenirent me. Nunc autem illa me invenerunt: ego vero ea non inveniebam, qui gaudebam prosperis saeculi, in quibus plus fallunt tionem et dolorem inveni, nomen Domini invocavi.» Latebat enim me tribulatio et dolor utilis; tribulatio de qua dat auxilium, cui dictum est, «Da nobis auxilium de tribulatione, et vana sulus hominis» . Ego enim de vana salute hominis gaudendum et exsultandum arbitrabar; sed cum audissem a Domino meo, «Beati lugentes, quoniam ipsi consolabuntur» , non exspectavi ut prius amitterem bona temporalia quibus male oblectabar, et tunc lugerem: sed attendi in eamdem ipsam miseriam meam qua talibus oblectabar, quae et amittere formidarem, et tenere non possem; attendi in eam vehementer et fortiter, et me non solum excruciari adversitatibus hujus saeculi, sed etiam obligari prosperitatibus vidi; atque ita
Abbreviated transcription (Latin):
tabile. ecce nunc dies salutis. & credidisti. & in dieb
tuis in uocasti & dixisti. õ dñe erue animã meani᷑ Sunt
qui dem ista. sed dies meos magis inquit possũ dicere. dies
miseriȩ meȩ. dies mortalitatis mea. dies scđ̾m adam ple-¬
nos laboris & sudoris. dies scd̾m uestustatem putredinis Ego
enĩ iacens infirus in limo ꝓfundi. & in alio psalmo exclama¬
ui. ecce ueteres posuisti dies meos: In his dieb meis inuo¬
caui. Distant quippe dies mei: adieb dñi mei. dies
meos dico. quos ipse michi feci priuata audatia. qua dese¬
rui eum. Et qm̃ ipse ubiq regnat. & est om̃ĩ potens atq ÷
omĩtenens. merui carcerem. idest ignorantiã & tenebras.
& compebes mortalitatis accepi. In his dieb meis in uocaui.
qm̃ in die salutis quã mihi prestitit adiuuat me : intrat
in conspectum eius gemitus compeditorũ. In his enim nͣ¬
dieb meis: circuin dederunt me dolores mortis. pe¬

Expanded text:
tabile, ecce nunc dies salutis» : et credidisti, et in diebus tabile, ecce nunc dies salutis» : et credidisti, et in diebus tuis invocasti, et dixisti, «O Domine, erue animam meam.» Sunt quidem ista: sed dies meos magis, inquit, possum dicere dies miseriae meae, dies mortalitatis meae, dies secundum Adam, plenos laboris et sudoris, dies secundum vetustatem putredinis. Ego enim jacens, «infixus in limo profundi» , et in alio psalmo exclamavi, «Ecce veteres posuisti dies meos» : «in» his «diebus meis invocavi.» Distant quippe dies mei a diebus Domini mei. Dies meos dico, quos ipse mihi feci privata audacia, qua deserui eum: et quoniam ubique ipse regnat, et est omnipotens atque omnitenens, merui carcerem; id est, ignorantiae tenebras, et compedes mortalitatis accepi. «In» his «diebus meis invocavi;»  et quoniam in die salutis, quam mihi praestitit, adjuvit me; intrat in conspectum ejus gemitus compeditorum . In his enim diebus meis, «Circumdederunt me dolores mortis; pe
Abbreviated transcription (Latin):
lent nos. & filio suo non peꝑcit. sed pronobis omib
tradidit illũ. Quomodo enĩ inuocabunt inquem ñ
dunt quem non audierunt. Quomodo autem audi¬
ent sine p̃dicante. Aut quomodo predicabunt .ni.
si mittantur: Cum hec om̃ia gesta erga me cerne.¬
rem. quomodo non crederem quod inclinauit dñs au¬
rem suam mihi: Et sic cõmendauit in nobis dilec¬
tionẽ suam ut ap̃c pro impiis moreretur. Cũ igicur
h ec mihi annuntiarent spetiosi pedes eorũ: qui annunti¬
auerunt pacem. qui annuntiauerunt bona. M quia om̃is
qui inuocauerit nomen dñi : saluus erit: credidi aurem
eius inelinatam michi. & in dieb meis inuocaui : n for-¬
teꝰ illi quib uenit plenitudo temporis. & misit ds filiũ
suũ. qui iam dixerat. tempore acceptabili exaudiuite :¬
& in die salutis adiuuite. Audisti ex ore predicatoris
uenientis adte spetiosis pedib. ecce nunc tempus accep¬

Expanded text:
lexit nos, et Filio proprio non pepercit, sed pro nobis omnibus lexit nos, et Filio proprio non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit eum» ? «Quomodo» enim «invocabunt in quemdent quem non audierunt? Quomodo autem audient sine praedicante? aut quomodo praedicabunt, si si mittantur» ? Cum haec omnia gesta erga me cernerem, quomodo non crederem quod inclinavit Dominus aurem suam mihi? Et sic commendavit in nobis dilectionem suam, ut Christus pro impiis moreretur . Cum igitur haec mihi annuntiarent speciosi pedes eorum qui annuntiaverunt pacem, qui annuntiaverunt bona , quia «omnis qui invocaveritdiebus meis invocavi?» an forte illi quibus venit plenitudo temporis, et misit Deus Filium suum , qui jam dixerat, «Tempore acceptabili exaudivi te, et in die salutis adjuvi te» ? Audisti ex ore praedicatoris venientis ad te pedibus speciosis, «Ecce nunc tempus accep
Abbreviated transcription (Latin):
ileri qm̃ eraudi& dñs uocẽ depreca¬
tionis meȩ. Cant& hoc anima quȩ pe ⁊ͣ¬
regrinatur ad no. cant& hoc ouis illa
quȩ errauerat. cant& hoc filius ille qui
mortuus fuerat & reuixit. perierat
& inuentus est. Cant& hoc anima nr̃a fr̃s. & filii caris:¬
simi. Erudiamur & ꝑmaneamus: & cum sc̃is ista can¬¬
s taemus. Dilexi qm̃ exaudi& dñs uocẽ deprecaonis meȩ:
s exaudiuit : aut ideo diligimus ut eraudiat: Quidẽ
sol& accendere. dilexisse se diit. qm̃ sperauit erauditu-¬
uit. Qm̃ inclinauit aurẽ suam mihi. & in dieb me¬
is inuocaui. Ergo ideo dilexi. qm̃ exaudi&. ideo exau¬
di&. qm̃ inclinauit aurẽ suã mihi. Sed unde scis aͦni¬
ma humana qd̾ inclinauit deus auremsuam tibi nisi
dicas credidi: Manent ergotria hec fides. spesca.¬
ritas. Quia credidisti: sperasti. Quia sperasti: dilens¬
fti. Iam si queram anima unde crediderit in &inasse sib
aurẽ dm̃ suum : Nonne respondebit: Quia prior di¬

Expanded text:
iam exaudiet Dominus vocem deprecationis meae.» Cantet hoc anima quae peregrinatur a Domino, cantet hoc ovis illa quae erraverat, cantet hoc filius ille qui mortuus fuerat et revixit, perierat et inventus est ; cantet hoc anima nostra, fratres et filii charissimi. Erudiamur, et permaneamus, et cum sanctis ista cantemus: «Dilexi, quoniam exaudiet Dominus vocem deprecationis meae.»  exaudivit, aut ideo diligimus ut exaudiat? Quid essolet accendere, dilexisse se dixit, quoniam speravit exaudituit,» inquit, «aurem suam mihi, et in diebus meis invocavi.» Ergo ideo dilexi, quoniam exaudiet; ideo exaudiet, «quoniam inclinavit aurem suam mihi.» Sed unde scis, o anima humana, quod inclinavit Deus aurem suam tibi, nisi dicas, Credidi? Manent ergo tria haec, fides, spes, charitas : quia credidisti, sperasti; quia sperasti, dilexisti. Jam si quaeram unde crediderit anima inclinasse sibi aurem Deum suum; nonne respondebit: Quia «prior di
Abbreviated transcription (Latin):
merita mea. quando tu disrupisti uincula mea id
sacrifitiũ laudis tibi debeo. quia & si gloriabor quo
seruus sim tuus. & filius ancillȩ tuae : non inme: sel
in te dño meo gloriabor. qui disrupisti uincula mea
Quȩ incensa Quȩ holo causta. In ad illudrts¬
picis qđ paulo ante dixisti. Calicẽ salutaris accipũ.
& nomen dñi inuocabo. & t̾ sacrificabo sacrificiũ¬
n laudis Et reuera quisquis bene cogitat. quid
uoueat dño & quȩ uota reddlat : se ipsũ uoueat ir¬
ipsũ reddat. Hoc exigitur hoc debetur. In spelb
nũmo dñs dicit. Reddite cęsari quȩ caesaris st
go dĩ reddat᷑ dõ. Sed qui memuinit ñ solũ seruis

Expanded text:
merita mea, quando tu disrupisti vincula mea; ideo merita mea, quando tu disrupisti vincula mea; ideo sacrificium laudis tibi debeo: quia etsi gloriabor quod servus tuus sim et filius ancillae tuae; non in me, sed in te Domino meo gloriabor, qui disrupisti vincula mea, quae incensa? quae holocausta? An ad illud respicis, quod paulo ante dixisti, «Calicem salutaris accipiam, et nomen Domini invocabo;» et, «Tibi sacrificabo sacrificium laudis?» Et revera quisquis bene cogitat quid voveat Domino et quae vota reddat, seipsum voveat, seipsum reddat: hoc exigitur, hoc debetur. Inspecto nummo Dominus dicit; «Reddite Caesari quae Caesaris sunt, 9. «vers.» 19. Sed qui meminit non solum servum se
Abbreviated transcription (Latin):
p̃datus. ideo emptus. quia redemptus ẽ s Filius est
enĩ ancillȩ. scđm qdđ om̃is creatura subdlita creatori
est: & uerissimo dñõ deb& uerissimũ famulatũ.
quẽ cum exib& libera est: hanc accipiens a dñõ grãm
ut ei non necessitate. sed uoluntate deseruiat. Era
titiȩ : cuiꝰ filus adhuc peregrinantib dr̃. uos in lib¬
tate uocati estis. Q rursus eos seruos fecit dicens
Sed in caritate seruite inuicẽ. Quib item dicitur.
cũ seruiebatis peccato. liberi eratis aiustitia. nc̃ uero
liberati a peccato: serui autẽ facti dõ. habetis fruct
urũm in sanctificationẽ. finẽ uero uitam aeternã.
YDicat ergo dõ seruꝰ iste. Multi se martyres dicn
multi seruos tuos: quia nom̃ tuũ habent in uariis
heresib & errorib. sed quia prȩt̾ aecclesiã tuamft̃.
non sunt filui ancillȩ tuȩ. ego autem seruus tuus
sacrificabo sacrifitiũ laudis. Neq enĩ inueni ulla

Expanded text:
praedatus, et ideo emptus, quia redemptus est? Filius enim praedatus, et ideo emptus, quia redemptus est? Filius enim est ancillae secundum quod omnis creatura subdita Creatori est, et verissimo Domino verissimum debet famulatum: quem cum exhibet, libera est, hanc accipiens a Domino gratiam, ut ei non necessitate, sed voluntate deserviat. Ergotitiae: cujus filiis adhuc peregrinantibus dicitur, «Vos in libertatem vocati estis;» et rursus eos servos facit, dicens, «Sed in charitate servite invicem» : quibus item dicitur, «Cum serviebatis peccato, liberi eratis a justitia; nunc vero liberati a peccato, facti autem servi Deo, habetis fructum vestrum in sanctificationem, finem vero vitam aeternam» . Dicat ergo Deo servus iste, Multi se martyres dicunt, multi servos tuos, quia nomen tuum habent in variis haeresibus et erroribus; sed quia praeter Ecclesiam tuam sunt, non sunt filii ancillae tuae: «Ego» autem «servus tuus, sacrificabo sacrificium laudis.» Neque enim inveni ulla
Abbreviated transcription (Latin):
buunt mala ꝓbonis. Hȩc enĩ retribuerunt qui dixe.¬
si exeis quȩ ipse dñs retribuit. Calicẽ inquit salu-¬
taris accipiã & nom̃ dñi inuocabo. O homo peccato
tuo mendar. dono dĩ uerar. & ideo iam non homo.
quis tibi dedit. calicẽ salutaris ut accipias. & inuocans
nom̃ dñi. retribue̾s ei ꝓ om̃ib q retribuit tibi.ᷤ
Quis nisi ille qui ait. potestis bibere calicẽ quẽ ego
bibiturus sum. Quis tibi dedit imitari passiones
suas. nisi qui pte passus est prior. Ideoq p̃ciosa m
conspectu dñi. mors sc̃orũ eiꝰ. Emit eã sanguine suo.
quẽ prior fudit ꝓ salute seruorũ. ne ꝓdñi nomi ne
serui fundere dubitarent. qđ tamen eorũ non dñi
suã mancipiũ tanto p̃tio cõparatũ: & dicat. O dñe
ego seruis tuus. ego seruus tuus. & filius ancillȩ tus
Ego & emptus est & uernaculus ẽ. An cũ matre simul
emptus ẽ s an quia uernaculus ẽ. ꝓ peccato fugę suȩ q¬

Expanded text:
buunt mala pro bonis: haec enim retribuerunt qui dixebuunt mala pro bonis: haec enim retribuerunt qui dixesi ex eis quae ipse Dominus retribuit. «Calicem,» inquit, «salutaris accipiam, et nomen Domini invocabo.» O homo, peccato tuo mendax, dono Dei verax, et ideo jam non homo; quis tibi dedit calicem salutaris, quem accipiens, et invocans nomen Domini, retribues ei pro omnibus quae retribuit tibi? quis nisi ille qui ait, «Potestis bibere calicem quem ego bibiturus sum» ? Quis tibi dedit imitari passiones suas, nisi qui pro te passus est prior? Ideoque, «Pretiosa in conspectu Domini mors sanctorum ejus.» Emit eam sanguine suo, quem prior fudit pro salute servorum, ne pro Domini nomine servi fundere dubitarent; quod tamen eorum, non Domini suam mancipium tanto pretio comparatum, et dicat: «O Domine, ego servus tuus; ego servus tuus, et filius ancillae tuae.» Ergo et emptus est, et vernaculus est. An cum matre simul est emptus? an quia vernaculus est, pro peccato fugae suae de
Abbreviated transcription (Latin):
nis homo mendax: quomodo consoletur humiles. & ĩ¬
pleat spũ fidutiȩ trepidantes. ut poene mortuo corde
reuiuiscant. ne in sem& ipsis fidentes sint. sed in eo qui
suscitat mortuos. & linguas infantiũ fecit disertas. qui
ait . Cum autem tradent uos nolite cogitare quomodo
aut quid loquamini. dabitur enĩ uobis in illa hora quid
loquamini. Non enĩ uos estis qui loquimini. sed spc̃ pa¬
tris ur̃i qui loquitur in uobis. Hȩc ergo om̃ia considerans
ille qui dixerat. ego dixi in pauore meo omĩs homo
mendax. & uidens grã dñi se factũ ueracem. Quid
retribuam inquit dño. ꝓ om̃ib quȩ retribuit mihi .ͦ
Non ait pro om̃ib quȩ tribuit mihi. sed ꝑ om̃ib quȩ
retribuit mihi. Quȩ igit᷑ precesserant hominis : utͥ
om̃iũ donorũ dĩ non attributio. sed retributio uocari
possit: Quȩ precesserant hominis nisi peccata:
Retribuit ergo bona pro malis ds̃. cui homies retri.¬

Expanded text:
nis homo mendax;» quomodo consoletur humiles, et imnis homo mendax;» quomodo consoletur humiles, et impleat spiritu fiduciae trepidantes, ut pene mortuo corde reviviscant, nec in semetipsis fidentes sint, sed in eo qui suscitat mortuos , et linguas infantium facit disertas ; qui ait, «Cum autem tradent vos, nolite cogitare quomodo aut quid loquamini: dabitur enim vobis in illa hora quidon enim vos estis qui loquimini, sed Spiritus Patris vestri qui loquitur in vobis» : haec ergo omnia considerans ille qui dixerat, «Ego dixi in pavore meo, Omnis homo mendax,» et videns gratia Domini se factum veracem, «Quid retribuam,» inquit, «Domino, pro omnibus quae retribuit mihi?» Non ait, pro omnibus quae tribuit mihi; sed «pro omnibus quae retribuit mihi.» Quae igitur praecesserant hominis, ut omnium donorum Dei non attributio, sed retributio vocari possit? quae praecesserant hominis nisi peccata? Retribuit ergo Deus bona pro malis, cui homines retri
Abbreviated transcription (Latin):
accidit. qm̃ de se p̃sumpserat. & docendus erat. de homi-¬
ne non ẽẽ prȩsumendũ. Et si de homine non deb&s
quisq pͣsunere utiq nec de se ipso: quia homo est.
Bene ergo uidit iste in pauore suo om̃em hominẽ ẽẽ
mendacẽ. quia & illi qui nullo pauore uanescunt: ne
ꝑsequentib cedendo mentiant᷑ munerib dĩ tales st̃.
non uirib suis. Proinde uerissime dictũ est. om̃is
homo mendar. sed ds uerax. qui ait. Ego dixi di
estis. & filii excelsi om̃s. uos autẽ sicut homines mori
tur humiles. & impl& eos non solũ fide credende. sed
etiã fidutia p̃dicandȩ ueritatis. si ꝑseueranter sub dan-¬
tur dõ. nec imitentur unũ ex principib diabolũ. qui
inueritate non stetit. & cecidit. Si erũ om̃is homo
mendar. in tantũ non erunt mendaces. in quantum
tiũ. quomodo infirmitatẽ humanã dĩ miscła non re-¬
linquat. In cuius in firmitatis pauore dictum est : om¬

Expanded text:
accidit, quoniam de se praesumpserat, et docendus erat de homiaccidit, quoniam de se praesumpserat, et docendus erat de homine non esse praesumendum. Et si de homine non debet quisque praesumere, utique nec de seipso; quia homo est. Bene ergo iste vidit in pavore suo omnem hominem esse mendacem; quia et illi qui nullo pavore vanescunt, ne persequentibus cedendo mentiantur, muneribus Dei tales sunt, non viribus suis. Proinde verissime dictum est, «Omnis homo mendax;» sed Deus verax, qui ait: «Ego dixi, Dii estis, et filii Altur humiles, et implet eos non solum fide credendae, sed etiam fiducia praedicandae veritatis, si perseveranter subdantur Deo, nec imitentur unum ex principibus diabolum, qui in veritate non stetit, et cecidit. Si enim omnis homo mendax, in tantum non erunt mendaces, in quantum tium, quomodo infirmitatem humanam Dei misericordia non relinquat, in cujus infirmitatis pavore dictum est, «Om
Abbreviated transcription (Latin):
Dicer& potius: credid ꝓpt̾ quod ͤlocutus sum : & humi.¬
liatus nimis. cur adidit ego autem: nisi quia homo
humiliari potest ab eis qui ueritati contra dicunt. non
ipsa ueritas quam credit & loquitur E Unde & apłs
Sic & iste quia ipsa est una ꝑsona scõrum testium. hoc est
martyrũ dĩ: credidi inquit propt̃ quod locutus sum.
ego autem non illud quod credidi. non sermo quem ꝓtu-¬
quem cõminantib ꝑ secutoribus. & impendentib passio.¬
nib crutiatus aut mortis ħumana infirmitas patitur
non pauore nan alienatur : sed aliqua inspirationis reue:¬
latione assumitur. Ego autem dixi mertasi mea. om:¬
nis homo mendar. Conterritus enĩ respexit infirmi.¬
tatem suam. & uidit non dese sibi eẽ p̃sumendũ. Qu̾a¬
tũ enĩ ad ipsũ hominẽ ꝑtin&: mendar est : sed gr̃a di.
uersus effectus est. ne pressuris inimicorũ cedens non
loqueretur qđ erediderat : sed negarae: Sicut petro

Expanded text:
Diceret potius, Credidi, propter quod et locutus sum, et humiDiceret potius, Credidi, propter quod et locutus sum, et humiliatus sum nimis: cur addidit, «Ego autem,» nisi quia homo humiliari potest ab eis qui veritati contradicunt, non ipsa veritas quam credit et loquitur? Unde et Apostolus,  alligatus» . Sic et iste, quia ipsa est una persona sanctorum testium, hoc est, martyrum Dei, «Credidi,» inquit, «propter quod locutus sum. Ego autem,» non illud quod credidi, non sermo quem protuquem comminantibus persecutoribus, et impendentibus passionibus cruciatus aut mortis, humana infirmitas patitur. non pavore alienatur, sed aliqua inspiratione revelationis assumitur. «Ego autem dixi in ecstasi mea, Omnis homo mendax.» Conterritus enim respexit infirmitatem suam, et vidit non de se sibi esse praesumendum. Quantum enim ad ipsum hominem pertinet, mendax est: sed gratia Dei verax effectus est, ne pressuris inimicorum cedens non loqueretur quod crediderat, sed negaret; sicut Petro
Abbreviated transcription (Latin):
propt̃ quod loquutus sum. Hoc est perfecte credidi: ñ
enĩ ꝑfecte credunt. qui quod credunt loqui nolunt.
Ad ipsam enĩ fidem ꝑtin& &ĩa illud credere quod
dictũ est : qui me confessus fuerit coram hominib con-¬
ficebor & ego eum coram angłis dĩ Ex hoc enĩ est appel.¬
latus fidelis seruus ille. non tantũ quia cepit: sed quia
impendit. atq lucratus est. Ita & hoc loco non ait. cre-¬
didi & locutus sum. sed propt̃ hoc dicit se locutum ẽẽ quia
credidit. Simul enĩ cedidit. & quod prȩmiũ loquendo
sperare : & quam poenã tacendo timere deber&. Credi-¬
di inquit. propt̾ quod locutus sũ : ego autẽ humiliatus
sum nimis. Passus est enĩ multas tribulationes propt̾
uerbũ quod fidelit̃ tenebat. fidelit̾ impendebat. & hu-¬
miliatus est nimis. quod illi timuerunt qui amauerunt
głam hominũ magis quam dĩ. Sed quid est ego autem:

Expanded text:
propter quod locutus sum:» hoc est, perfecte credidi. Non propter quod locutus sum:» hoc est, perfecte credidi. Non enim perfecte credunt qui quod credunt loqui nolunt: ad ipsam enim fidem pertinet etiam illud credere quod dictum est, «Qui me confessus fuerit coram hominibus, confitebor eum coram Angelis Dei» . Ex hoc enim est appellatus fidelis ille servus, non tantum quia accepit, sed quia impendit atque lucratus est. Ita et hoc loco non ait, Credidi, et locutus sum; sed propter hoc dicit se locutum esse, quia credidit. Simul enim credidit, et quod praemium loquendo sperare, et quam poenam tacendo timere deberet. «Credidi,» inquit, «propter quod locutus sum. Ego autem humiliatus sum nimis.» Passus est enim multas tribulationes, propter verbum quod fideliter tenebat, fideliter impendebat; et humiliatus est nimis: quod illi timuerunt qui «amaverunt gloriam hominum magis quam Dei.» Sed quid est, «Ego autem?»
Abbreviated transcription (Latin):
quia crogare noluit: audit adnõ iudice: Serue neꝗ
& piger: Et aliiꝰ euuangelii loco dictũ est: quod
multi ex principib iudeorũ credidissent in eum. sed
noneũ confitebantur. ne expellerentur a sinagogis sed
&iam ipsi reprehensi atq in ꝓbati funt: Sequitur enĩ
enuangelista dicens. Amauerunt enĩ magis głam ho-¬
minũ : quam dĩ. Si ergo & illi qui uerũ qđ loquunt᷑
non credunt. & illi qui uerum qđ credunt. non loquun-¬
tur. merito reprobantur: quis erit seruus uere dicen-¬¬
dus fidelis. nisi ille cui dicitur. euge bone serue & fi.
delis. qm̃ in modico fuisti fidelis. supͣ multa te cons.¬
tituã: intra in gaudiũ diũ tui. Talis itaq seruus nec¬
loquitur ante quam credat: nec cũ crediderit: tac&.
ne uel si erog& : ut ipse ñ habeat : uel si hab&: non ero-¬
gando non habeat. Sic enĩ dictũ est: qui habet dabi.
id est sacrificans dnõ sacrifitiũ laudis. a quo auditurus

Expanded text:
quia erogare noluit, audit a Domino judice: «Serve nequam quia erogare noluit, audit a Domino judice: «Serve nequam et piger.» Et alio Evangelii loco dictum est quod multi ex principibus Judaeorum credidissent in eum, sed non eum confitebantur, ne expellerentur de synagogis; sed etiam ipsi reprehensi atque improbati sunt: sequitur enim Evangelista dicens, «Amaverunt enim gloriam hominum magis quam Dei» . Si ergo et illi qui verum quod loquuntur non credunt, et illi qui verum quod credunt non loquuntur, merito reprobantur; quis erit servus vere dicendus fidelis, nisi ille cui dicitur: «Euge, serve bone, quoniam in modico fuisti fidelis, supra multa te constituam; intra in gaudium domini tui?» Talis itaque servus nec antequam credat loquitur, nec cum crediderit tacet; ne vel sic eroget ut ipse non habeat, vel quod habet non erogando non habeat. Sic enim dictum est: «Qui habet, dabiid est, sacrificans Domino sacrificium laudis, a quo auditurus
Abbreviated transcription (Latin):
accepistis: anathema sit. Illi non xp̃m annuntiant. qͥ
annuntiant falsitatem : quia xp̃c ueritas est. De istis
autem dicit. qđ xpm̃ annuntiant sed non caste. id est
non animo simplici & puro. & fide sincera. quȩ ꝑdi-
lectionẽ operatur. Terrenis quippe cupiclitatib con¬
sulentes : regnũ caelorũ annuntiabant. habentes in
istos quoq ꝑmittit : siue inquit occasione. siue ueritate
ap̃c annuntietur Ueritatẽ quippe annuntiabant.
 &iã st non ueritate : id est non uero animo. Isti loquun¬
tur quod non credunt. & ideo reꝓbati sunt. quamuis
sin ͭ utiles eis quos instruit dñs dicens. Quȩ dicunt:
facite. quae autem faciunt : facere nolite. dicunt
enĩ & non faciunt. Unde nisi quia utilia noncredunt
eẽ quȩ dicunt. Sunt autẽ alii qui credunt. & non
loquuntur quod credunt. uel pigritia uel timore:
Nam & ille seruus quamuis talentũ habuerit: tamen

Expanded text:
accepistis, anathema sit» . Illi non Christum annuntiant qui accepistis, anathema sit» . Illi non Christum annuntiant qui annuntiant falsitatem; quia Christus veritas est . De istis autem dicit quod Christum annuntient; sed non caste, id est, non animo simplici et puro, et fide sincera quae per dilectionem operatur : terrenis quippe cupiditatibus consulentes, regnum coelorum annuntiabant, habentes in istos quoque ita permittit: «Sive,» inquit, «occasione, sive veritate Christus annuntietur» . Veritatem quippe annuntiabant, etiamsi non veritate, id est non vero animo. Isti loquuntur quod non credunt, et ideo reprobati sunt; quamvis sint utiles eis quos instruit Dominus, dicens: «Quae dicunt, facite; quae autem faciunt, facere nolite: dicunt enim, et non faciunt» . Unde, nisi quia utilia non credunt esse quae dicunt? Sunt autem alii qui credunt, et non loquuntur quod credunt, vel pigritia, vel timore. Nam et ille servus quamvis talentum habuerit, tamen
Abbreviated transcription (Latin):
OTissimũ ẽẽ arbitror. sanctitati
ur̃ae quod ait apłs: non enĩ om̃ium
est fides. & quod maior eẽ soleat in¬
fidelium multitudo non ignoratis:
proptꝰ quos dicitur. dñe quis credidit auditui nr̃o
Int̃ quos &iã illi numerant᷑ : de quib dicit idem apłs:
Om̃es sua querunt. non quȩ ihu xp̃i. Quos alio lo-¬
codicit non exueritate. sed ex occasione predicare
uerbũ dĩ. non caste. idest non ex animo purȩ ac since-¬
rȩ caritatis. liud enĩ sentiebant. quod in eorũ morib
apparebat: & illud predicabant. ut scõ nomine place-¬
rent hominib. Nam de his iterũ dicit. Neq istidõ
seruiunt sed suo uentri : quos tamen xp̃m annuntiare
sꝑmittit. Quamuis enĩ ea potius crederent. quȩ ipsi
faciebant ut morerentur : ea tamen p̃licabant. quȩ si
alii credentes facerent: saluarentur. Non enĩ aliud
annuntiabant : preter regulam fidĩ. Eos quippedicit¬
apłs: dicens. Si quis uobis annuntiauerit. p̃ter id qđ

Expanded text:
otissimum arbitror esse Sanctitati vestrae quod ait Apostolus, «Non enim omnium est fides» ; et quod major esse soleat infidelium multitudo, non ignoratis: propter quod dicitur, «Domine, quis» «credidit auditui nostro» ? Inter quos etiam illi numerantur, de quibus dicit idem apostolus, «Omnes sua quaerunt, non quae Jesu Christi» : quos alio loco dicit non ex veritate, sed ex occasione praedicare verbum Dei, non caste , id est, non ex animo purae et sincerae charitatis. Aliud enim sentiebant, quod in eorum moribus apparebat; et aliud praedicabant, ut sancto nomine placerent hominibus: nam de his iterum dicit, «Neque enim isti Deo serviunt, sed suo ventri» . Quos tamen Christum annuntiare permittit. Quamvis enim ea potius crederent quae ipsi faciebant, ut morerentur: ea tamen praedicabant, quae si alii credentes facerent, salvarentur; non enim aliud annuntiabant praeter regulam fidei. Eos quippes, dicens: «Si quis vobis annuntiaverit praeter id quod
Abbreviated transcription (Latin):
Qui autẽ filii huiꝰ ancillȩ non sunt: bellũ potus¬
quã pacẽ amauerunt. Ne quis autẽ existim&
atria domus dni. & om̃em populũ eius iudeos sign¬
cari: quia ita clausit iste psalmꝰ ut dicer&. In meꝰ
tui hierusalẽ : cuiꝰ nomine carnales hisrahelitȩ g¬
riantur. audite sequentẽ psalmũ. qui quattuor
uetficlis continenit
audate dãm om̃s gentes:tu eit¬
laudate eũ om̃s popuili. Hȩc sunt atria dñi. ille om̃is
populus eiꝰ. Hec uerba hierusalẽ andiant magis
illi qui huius ciuitatis filii eẽ noluerunt. cumse
ab om̃iũ gentiũ cõmunione p̃ciderunt. Qm̃ confir¬
mata est suꝑ nos misccła eius. & ueritas dñi man&
in aeternũ. Hec sunt duo illa miscła & ueritas q
in centesimo tertio decimo psalmo memoriȩ cõmen.¬
inimicarum gentium rabida ora cesserunt.
& ueritas dñi man& in ȩternum siue in eis quȩ
ꝓ misit iustis. siue in eis quȩ minatus est impis:

Expanded text:
otiusquam pacem amaverunt. Ne quis autem existimet atria domus Domini, et omnem populum ejus Judaeos significari, quia ita clausit iste psalmus, ut diceret, «In medio tui, Jerusalem,» cujus nomine carnales Israelitae gloriantur; audite sequentem psalmum, qui quatuor versiculis continetaudate Dominum omnes gentes, laudate eum omnes populi.» Haec sunt atria domus Domini, ille omnis populus ejus, haec vera Jerusalem. Audiant magis illi qui hujus civitatis filii esse noluerunt, cum se ab omnium gentium communione praeciderunt. «Quoniam confirmata est super nos misericordia ejus, et veritas Domini manet in aeternum.» Haec sunt duo illa, misericordia et veritas, quae in centesimo tertio decimo psalmo memoriae commeninimicarum gentium rabida ora cesserunt: «et veritas Domini manet in aeternum,» sive in eis quae promisit justis, sive in eis quae minatus es
Abbreviated transcription (Latin):
pore : & iam manere ad deum. & ideo ambimus siue he¬
manentes siue peregrinantes. placentes eẽ illi. Un¬
bimus quidẽ nc̃. quia expectamus adhuc redemptio¬
nẽ corporis nr̃i. Sed cũ absorta fuerit mors in uie.¬
teriam: & corruptibile hoc induerit incorruptionem.
& mortale hoc induerit in mortalitatẽ : nullus erit
fletus quia nullus lapsus. & nullus lapsus: quia
nulla corruptio. Et ideo non ambigemus placere.
sed om̃ino placebimus: in conspectu dñi. in regione
uiuorum:¬

Expanded text:
pore, et immanere ad Dominum; et ideo ambimus, sive impore, et immanere ad Dominum; et ideo ambimus, sive immanentes, sive peregrinantes, placentes illi esse» . «Ambimus» quidem nunc, qui exspectamus adhuc redemptionem corporis nostri : sed cum absorpta fuerit mors in victoriam, et corruptibile hoc induerit incorruptionem, et mortale hoc induerit immortalitatem ; tunc nullus erit fletus, quia nullus lapsus; et nullus lapsus, quia nulla corruptio. Et ideo jam non ambiemus placere, sed omnino placebimus in conspectu Domini, in regione vivorum
Abbreviated transcription (Latin):
conspectu dñi in regione uiuorum. Satis ostendens ab
ea parte nondũ se placere in conspectu dñi. qua est in
regione mortuorũ : idest in carne mortali Qui enĩ
in carne sunt : deo placere non possunt. Un de quod
sequitur. & dicit idem apłs. Uos autem non estis in
carne : secundũ hoc dicit. quod corpus quidẽ mortr¬
ũ est ꝓpt̾ peciatũ: spẽ autem uita est propt̾ iustitiã
scđm quem placebant deo : quia secundũ ipsũ in carne
non erant. Quis autem placeat deo uiuo in corpore
mortuo Sed quid ait. Si autem sp̃c eius qui sus¬
utauit ihum xp̃m a mortuis habitat in uobis: uiuih¬
in nobis: tunc erimus in regione uiuorũ. ex om̃i par¬
te placentes in conspectu dñi. ex nulla ab eo parte pe¬
regrini: Quam diu enĩ sumus in corpore peregrina
in tantũ non sumus in regione uiuorũ. Confidimus
autem & bene arbitramur magis peregrinari a cor¬

Expanded text:
conspectu Domini, in regione vivorum;» satis ostendens ab conspectu Domini, in regione vivorum;» satis ostendens ab ea parte nondum se placere in conspectu Domini, quae est in regione mortuorum, id est in carne mortali. «Qui» enim «in carne sunt, Deo placere non possunt.» Unde quod sequitur, et dicit idem apostolus, «Vos autem non estis in carne;» secundum id dicit, quod «corpus quidem mortuum est propter peccatum, spiritus autem vita est propter justitiam:» secundum quem placebant Domino, quia secundum ipsum in carne non erant. Quis autem placeat Deo vivo, in corpore mortuo? Sed quid ait? «Si autem Spiritus ejus qui suscitavit Jesum Christum a mortuis, habitat in vobis; quiin vobis» , Tunc erimus «in regione vivorum,» ex omni parte placentes in conspectu Domini, ex nulla ab eo parte peregrini. «Quamdiu enim sumus in corpore, peregrinain tantum non sumus «in regione vivorum.» «Confidimus autem et bene arbitramur magis peregrinari a cor
Abbreviated transcription (Latin):
iam fidelis effecta est : undͤ ipse saluator. qui credit
in me inquit. transitũ facit a morte ad uitã. cȩtera
uero spe completa sunt in eis. qui nondũ ex hac uita
emigrauerunt. Nunc enĩ cum lapsus nr̃os periculo¬
sissimos cogitamus. non cessant alacrimis oculi. tum
autem exim& oculos nr̃os a lacrimis: quando & pedes
a lapsu quia tẽ nullus erit lapsus ambulantiũ pedũ
quando infirmȩ carnis nullũ erit lubricũ. Nunc
in ipsam prorsus operam. qua eam castigamus subditã
non in ea cadere magnũ est. non autem in ea labi quis
potest. Qua propt̃ quia & in carne sumus. & in car.¬
ne non sumus: In carne enĩ sumus eo uinculo. quod
sp̃c̃ primitias dedimus dõ: si tamen possimus dicere.
mus deo: pedib autem tanquã extremis animȩ par.¬
tib. ad huc lubricũ sentiamis. Audi quẽ ad modum
ad spem ꝑtineat qđ ita canitur : uelut iam sit effectum
Exemit inquit oculos meos alacrimis. pedes meos
a lapsu. & tamen non ut placeo: sed placebo dño in

Expanded text:
i fidelis effecta est: unde ipse Salvator, «Qui credit in me,» inquit, «transitum facit a morte ad vitam» . Caetera vero spe completa sunt in eis qui nondum ex hac vita emigrarunt. Nunc enim cum lapsus nostros periculosissimos cogitamus, non cessant a lacrymis oculi: tunc autem eximet oculos nostros a lacrymis, quando et pedes a lapsu. Quia tunc nullus erit lapsus ambulantium pedum, quando infirmae carnis nullum erit lubricum. Nunc in ipso prorsus opere quo eam subditam castigamus, non in ea cadere magnum est: non autem in ea labi, quis potest? 8. Quapropter quia et in carne sumus, et in carne non sumus in carne enim sumus eo vinculo quod spiritus primitias dedimus Deo, si tamen possimus dicere qmus Deo, pedibus autem tanquam extremis animae partibus adhuc lubricum sentiamus, audi quemadmodum ad spem pertineat quod ita canitur velut jam sit effectum, «Exemit,» inquit, «oculos meos a lacrymis, pedes meos a lapsu:» et tamen non ait, Placeo; sed, «Placebo in
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ locũ habeas. sub pedibus dñi dĩ tui. Nam
necesse est ut habeas. aut gr̃e aut penȩ. Sed& gͦ
ad dexterã dĩ. donec ponant᷑ inimici eiꝰ sub pedib
eiꝰ Hloc fit. hoc agit᷑ & si paulatim ꝑagit̾ indesinent̃
agit᷑. Fremuerint enĩ gentes & płi meditati sint
in ania. adstiterint reges terrȩ & principes con¬
uenerint in unũ aduersus dñm & aduersus xpm
eius. nũquid fremendo. nũ quid inania medicando.
nũ quid in unũ aduersus xp̃m conueniendo effi¬
cient ut non impleat᷑ dabo tibi gentes heredita¬
tẽ tuã & possessionẽ tuã terminos terrȩ: Im¬
plebit᷑ om̃ino &ͫ illis frem̃tib & illis inania meditan

Expanded text:
quem locum habeas sub pedibus Domini Dei tui; nam quem locum habeas sub pedibus Domini Dei tui; nam necesse est ut habeas, aut gratiae, aut poenae. Sedet ergo ad dexteram Dei, donec ponantur inimici ejus sub pedibus ejus. Hoc fit, hoc agitur: etsi paulatim peragitur, indesinenter agitur. Fremuerint enim gentes, et populi meditati sint inania; astiterint reges terrae, et principes convenerint in unum, adversus Dominum et adversus Christum ejus: numquid fremendo, numquid meditando inania, numquid in unum adversus Christum conveniendo, efficient ut non impleatur, «Dabo tibi gentes haereditatem tuam, et possessionem tuam terminos terrae?» Implebitur om
Abbreviated transcription (Latin):
tis me. Haec inquit erit iusticia ur̃a ut credatis in
eum qu̾e non uidetis. & fide mundati eũ in quẽ
Q enĩ duas res hic diait. quia & dix̃ ds̃ sede ad ex¬
tris meis & addidit. donec ponã in unicos tuos sca¬
bellũ pedũ tuorũ. hoc est sub pedibus tuis. Non
uides ap̃m sedentẽ ad dexterã patris. nec hoc po¬
tes uidere quomodo ponant᷑ inimici eius scabellũ
pedũ eius Cum hoc impl&᷑ in aperto: crede il¬
lud. ẽẽ. in occulto. Qui inimici ponunt᷑ scabellũ
pedũ eius  Quibus inania meditantibus dicitur.
Quare fremuerunt gentes & populi meditati st̃
inana: Adstiterunt reges terrae & principes
conuenerunt in unũ. ad uersus dnm̃ & aduersus
xp̃m eius: & dixerunt. Disrumpamꝰ uincula eoꝵ
& abiciamus a nobis iugũ ipsorũ. Non nobis do¬
minent᷑. non nos sibi subiugent qui habitat in
caelis in ridebit eos. In imicus erat. erit sub pedi¬
bus eius. aut adoptatus aut uictus. Quȩre ergo

Expanded text:
tis me.» Haec, inquit, erit justitia vestra, ut credatis in tis me.» Haec, inquit, erit justitia vestra, ut credatis in eum quem non videtis, et fide mundati, eum in quemEtenim duas res hic dicit, quia et dixit Deus, «Sede a dextris meis;» et addidit, «donec ponam inimicos tuos scabeilum pedum tuorum,» hoc est, sub pedibus tuis. Non vides Christum sedentem ad dexteram Patris: vel hoc potes videre, quomodo ponantur inimici ejus scabellum pedum ejus. Cum hoc impletur in aperto, crede illud esse in occulto. Qui inimici ponuntur scabellum pedum ejus? Quibus inania meditantibus dicitur, «Quare fremuerunt gentes, et populi meditAstiterunt reges terrae, et principes convenerunt in unum, adversus Dominum et adversus Christum ejus;» et dixerunt, «Disrumpamus vincula eorum, et abjiciamus a nobis jugum ipsorum:» non nobis dominentur, non nos sibi subjugent. «Qui habitat in coelis, irridebit eos:» inimicus eras; eris sub pedibus ejus, aut adoptatus, aut victus. Quaere ergo
Abbreviated transcription (Latin):
sent remitti per fidem. hoc unũ peccatũ nomina¬
uit. Quod si non ad mitteretur. om̃a relaxarent᷑.
De peccato quidem ait. quia non crediderunt in
me. & alibi. Si non uenissem. peccatũ .ñ. habe¬
rent. Eo enim ipso quouenit & non credunt in
eum. inciderunt in peccatũ. Quod si non in ade¬
rent. om̃ia cetera peccata dimitti possent per
indulgentiã grãe impetratã per fidem. Ergo
de peccato quia non crediderunt me. De iusti¬
cia quia ad patrẽ uado & iam non uidebitis me.
Haec est iusticia quia ad patr̃e uadis & iam non ui¬
dent te : Hlaẽc iusticia enĩ ex fide est. iustus enĩ
ex fide uiuit & tunc ex fide uiuit. si non uideat
quod credit. Quia ergo  ad iusticiam pertinet ex
fide uiuere & ex fide nemo uiuit iusi non uiden¬
do quod credidit. ut ipsã iusticiã facer& in homini¬
bus. idest ut crederent quod non uiderent: de ius¬
ticia inquit. quia ad patrẽ uado & iam non uidebi¬

Expanded text:
sent remitti per fidem, hoc unum peccatum nominasent remitti per fidem, hoc unum peccatum nominavit, quod si non admitteretur, omnia relaxarentur. «De peccato quidem,» ait, «quia non crediderunt in me:» et alibi, «Si non venissem, peccatum non haberent.» Eo enim ipso quo venit et non crediderunt in eum, inciderunt in peccatum: quod si non inciderent, omnia caetera peccata dimitti possent per indulgentiam gratiae impetratam per fidem. Ergo «de peccato, quia non crediderunt in me: de justitia, quia ad Patrem vado, et jam non videbitis me» . Haec est justitia, quia ad Patrem vadis, et jam non videbunt te: haec justitia enim ex fide est. «Justus» enim «ex fide vivit;» et tunc ex fide vivit, si non videat quod credit. Quia ergo ad justitiam pertinet ex fide vivere, et ex fide nemo vivit, nisi non videndo quod credit; ut ipsam justitiam faceret in hominibus, id est, ut crederent quod non viderent, «De justitia,» inquit, «quia ad Patrem vado, et jam non videbi
Abbreviated transcription (Latin):
ex fide est. & fide mundantur corda nr̃a. ut quod
credidimus uidere possimus. Utrumq. enĩ positum
est. & beati mundꝑ cordes quia ipsi dm̃ uidebunt.
& fide mundans corda eorũ. Quae ergo hec est:
iusticia fidei: Credere quod non uides. & ipso me¬
rito fidei ad uisionẽ suo tempore peruenire. Dñs
argu& mundũ de peccato de iusticia. de iudicio.
De quo petcato de qua iusticia de quo iudicio. ipse
sequitur. & exponit: coniecturas hominũ non ad¬
mittit De peccato quidem inquit. quia non credi¬
derunt in me. Quanta alia peccata iudȩorũ: Eit
tamen quasi hoc unũ sit. ita dixit. De peccato qui¬
dem. quia non crediderunt in me. Hoc . ẽ. illud
petcatũ. de quo alibi dicit. Si non uenissẽ. peccatũ
non haberent. Quid est hoc si non uerussẽ peccatũ
non haberent: Ergo ad iustos uenisti & eospecca¬
tores fecisti: Sed exceptis aliis peccatis quae pos¬

Expanded text:
ex fide est, et fide mundantur corda nostra, ut quod ex fide est, et fide mundantur corda nostra, ut quod credidimus, videre possimus: utrumque enim positum est; et, «Beati mundicordes, quoniam ipsi Deum videbunt» ; et, «Fide mundans corda eorum» . Quia ergo haec est justitia fidei, credere quod non vides, et ipso merito fidei ad visionem suo tempore pervenire; Dominarguet mundum de peccato, et de justitia, et de judicio.» De quo peccato? de qua justitia? de quo judicio? Ipse sequitur et exponit; conjecturas hominum non admittit: «De peccato quidem,» inquit, «quia non crediderunt in me.» Quanta alia peccata Judaeorum! Et tamen quasi hoc unum sit, ita dixit: «De» «peccato quidem, quia non crediderunt in me.» Hoc est illud peccatum, de quo alibi dicit: «Si non venissem, peccatum non haberent» . Quid est hoc, «Si non venissem, peccatum non haberent?» Ergo ad justos venisti, et eos peccatores fecisti? Sed exceptis aliis peccatis, quae pos
Abbreviated transcription (Latin):
crederemus & credendo ad uidendũ perueniremꝰ.
Quã enĩ multa multitudo dulcedinis tuȩ dñe:
quã ab scondisti timentibus te. Ergo abscondesti&
remanscrunt : Absit. Perfecisti autẽ sperantibus
inte. Mirabile ergo misteriũ xp̃i. sedentis ad dex¬
terã dĩ. Occultatũ est ut crederetur. subtractũ
est ut speraretur. Spe enĩ salui facti sumͦ. Spes
autẽ quȩ uidetur. non est spes. Quod enĩ uidet
quis quid sperat: A postoli uerla sunt. Recognos¬
aitis quidem. sed propt̾ rudes commendo. Quid gͦ
a postolus : Spe inquit saluificati sumus: spes autẽ
que uidetur non est spes. Quod enĩ uid& quis quid
sperat: Si autẽ quod non uidemus speramꝰ. cum
pacientia expectamus. Quia ergo quȩ uidetur non
est spes. abscondisti dulcedinẽ timentibus te. quia
quod non uidemus speramus. & per pacientiã expeo¬
tente accipite quod dicturus sũ. qm̃ iusticia nr̃a

Expanded text:
crederemus, et credendo ad videndum perveniremus. crederemus, et credendo ad videndum perveniremus. «Quam» enim «multa multitudo dulcedinis tuae, Domine, quam abscondisti timentibus te!» Ergo «abscondisti,» et remanserunt? Absit: «Perfecisti autem sperantibus in te» . Mirabile ergo mysterium Christi sedentis ad dexteram Dei: occultatum est ut crederetur, subtractum est ut speraretur. «Spe enim salvi facti sumus. Spes autem quae videtur, non est spes: quod enim videt quis, quid sperat?» Apostoli verba sunt. Recognoscitis quidem, sed propter rudes commendo. Quid ergo ait Apostolus? «Spe,» inquit, «salvi facti sumus. Spes autem quae videtur, non est spes: quod enim videt quis, quid sperat? Si autem quod non videmus speramus, cum patientia exspectamus» . Quia ergo «quae videtur non est spes; Abscondisti» dulcedinem «timentibus te.» Quia «quod non videmus, speramus,» et «per patientiam exspectente accipite quod dicturus sum. Quoniam justitia nostra
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ omne nom̃. ut in nomine iħu om̃e genu flec¬
tatur. cȩlestiũ. terrestriũ. & infernorũ. Donauit
denti. donauit nom̃ quod est suꝑ om̃e nomen. ut
in nomine iħu om̃e genu flectatur. cȩlestiũ ter¬
restriũ & infernorũ. Ubi erit dauid ut . ñ. ei sit
dñs : in cȩlosit. in terra sit. in inferno sit. dñs eius
erit. qui est dñs cȩlestiũ terrestriũ & infernorũ
Gaudeat ergo nobiscũ & dauid. filii sui natiuitate
honoratus. dominatu liberatus. & gaudeus dicat¬
ut agaudentib audiatur. Dixit dñs dño meose¬
de ad extris meis. donec ponã inimicos tuos scabellũ
pedũ tuorũ. Sede non solũ in alto. sed & in occul¬
to. Excellens ut domineris. latens ut credaris.
Quae enĩ. eẽt. merces fidei nisi later& qͦd credimꝰ:¬
÷ Merces autem fidei est. uidere quod credidimꝰ
ante quã uideremis. Sicut autẽ scriptura per¬
soniat. ⁊ustus ex fide utuit. Non ergo essacius¬
ticia fidei. iisi ess& abscondicũ quod predicatum

Expanded text:
super omne nomen; ut in nomine Jesu omne genu flectatur, coelestium, terrestrium et infernorum» . «Donavit,» denti, «donavit nomen quod est super omne nomen; ut in nomine Jesu omne genu flectatur, coelestium, terrestrium et infernorum.» Ubi erit David, ut non ei sit Dominus? In coelo sit, in terra sit, in inferno sit; Dominus ejus erit qui est Dominus coelestium, terrestrium et infernorum. Gaudeat ergo nobiscum et David, filii sui nativitate honoratus, dominatu liberatus; et gaudens dicat, a gaudentibus audiatur: «Dixit Dominus Domino meo, Sede a dextris meis, donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum.» 8. «Sede,» non solum in alto, sed et in occulto: excellens ut domineris, latens ut credaris. Quae enim esset merces fidei, nisi lateret quod credim? Merces autem fidei est, videre quod credidimus antequam videremus. Sicut autem Scriptura personat, «Justus ex fide vivit» . Non ergo esset justitia fidei, nisi esset absconditum quod praedicatum
Abbreviated transcription (Latin):
scđ̾m carnẽ id ÷ constituto in baby lonia. sub re¬
gib alieͣnis. Ostendrbant tiũ ꝑ prophetiã fut᷑m
tr̃pus libtrationis acaptiuitate: instaurationis
hirrłm. Sed illa om̃a infigura gesta sunt. ha.nͣ¬
bent ueritatẽ suã. Figurata sunt ab antiquis.
psentia ostendunt᷑ in nobis. Modo ergo quid
dicit apłs. s quandiu sumꝰ in corpore. ptregri¬
namur adño nondũ sumꝰ in patria. Quandõ
crimus in patria: quando triũ phabimus de¬
uicto mimico diabolo quando mors nouissi¬
ma inimica destrurt᷑: tunc fi& fermo qui
scriptus est. Absorta ẽ : in iuctoria. Ubrẽ mors
contentio tua .s Ubi ẽ mors aculeus tuus: quan.¬
do ergo nulla erit mortis contentio quȩ modo
est: & facit nos gemere ex defectu & mutabili¬
tate rerũ. ex fragilitate carns humanȩ: con¬
tendunt nobiscũ cotidie tẽptationes conten.

Expanded text:
secundum carnem, id est, constituto in Babylonia sub resecundum carnem, id est, constituto in Babylonia sub regibus alienigenis. Ostendebant enim per prophetiam, futurum tempus liberationis a captivitate, instaurationis Jerusalem. Sed illa omnia in figura gesta sunt ; habent veritatem suam: figurata sunt in antiquis, praesentia ostenduntur in nobis. Modo ergo quid dicit Apostolus? «Quamdiu sumus in corpore, peregrinamur a Domino» . Nondum sumus in patria: quando erimus in patria? Quando triumphabimus devicto inimico diabolo, quando «mors novissima inimica destruetur: tunc fiet sermo qui scriptus est, Absorpta est mors in victoriam. Ubi est, mors, contentio tua? ubi est, mors, aculeus tuus» ? Quando ergo nulla erit mortis contentio, quae modo est, et facit nos gemere ex defectu et mutabilitate rerum, ex fragilitate carnis humanae? Contendunt nobiscum quotidie tentatione
Abbreviated transcription (Latin):
in ueneris: ad uingis gratulationẽ & exhortati¬
onẽ tuã. Dicendo enĩ facite. & exhortando faci.¬
entrs: uoto quasi facis cũ illis. In hac ergo ex hor¬
tationt plenus spũ ꝓpheta dicit haec & psalmꝰ
est aggri & tachariȩ. Sic hab& titulũ. Isti dno ñ¬
ꝓphetȩ eo tẽpore quo captiuus populus in babi.
uitatis. ut restauraret᷑ ciuitas hierłm. quȩ bello
cȩxiderat. Significauerunt ergo nobis in mistrrio
uitã futurã. ubi laudabimus dm̃ post captiuita.¬
tẽ uitȩ p̃sentis. ubi erit in nouatio ciuitatis illiuꝰ
magne in erłn unde peregrini suspiramus. in¬
captiuitate adhuc sub onere & sarcina corporis
mortalis. unde ad huc geminus in ptregriuatio¬
ne. exultabimus autr̃ in patria. Qui autẽ non ꝯͣ¬
genut peregrinꝰ: non gaudebit ciuis. quia desi¬
deriũ nonẽ. millo Prophetȩ ergo isti sc̃i mag¬
nã consolationẽ p̃buerunt tunc captiuo populo

Expanded text:
inveneris, adjungis gratulationem et exhortatiinveneris, adjungis gratulationem et exhortationem tuam. Dicendo enim, Facite, et exhortando facientes, voto quasi facis cum illis. In hac ergo exhortatione plenus Spiritu Propheta dicit haec. 4. Et Psalmus est «Aggaei et Zachariae:» sic habet titulum. Isti duo prophetae, eo tempore quo captivus populus tenebaturivitatis, ut restauraretur civitas Jerusalem , quae bello ceciderat. Significaverunt ergo nobis in mysterio vitam futuram, ubi laudabimus Deum post captivitatem vitae praesentis; ubi erit innovatio civitatis illius magnae Jerusalem unde peregrini suspiramus, captivati adhuc sub onere et sarcina corporis mortalis; unde adhuc gemimus in peregrinatione, exsultabimus autem in patria. Qui autem non gemit peregrinus, non gaudebit civis; quia desiderium non est in illo. Prophetae ergo isti sancti magnam consolationem praebuerunt tunc captivato populo