comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
monitis adimprm̃ constantinum totiusgentis legatiomittit᷑ : resgesta ex ponit᷑ sacerdotẽsdi
mittere exorant᷑ quico eptũ erga sedĩmunus implerent : quib illecumgaudio et honore trans¬
missis multo amplius ex hocl&atus ÷ quam sim cognitas romano imperiogentes et regnaigno¬
ta iuncxisset haec nobita gesto fidelissimusuir ba&urius gentisi psius rex et apud nos domes¬
ticorum comes cui sũicerat cura etrelegionis etueritatis ex posuit cũ nob̵ cũ palestinitunc
limitis dux in hiero solimis sati sunanim it̃ deger& sed adceptũ redeamꝰ XII¬
Dostec quam religiosi principis mater helena summis romaniregni honorb: ad fectec ex hac luce dis¬
cessit constanti tundicinu derelicta fratris augusti solatis utebatur : huic accedit prbmquendam
ueni re in notiam latentes partib arrusauentem. sedis primo nihilomnino dehisapud sororem prin¬

Expanded text:
monitis ad Imperatorem Constantinum totius gentis legatio mittitur: res gesta exponitur: sacerdotes monitis ad Imperatorem Constantinum totius gentis legatio mittitur: res gesta exponitur: sacerdotes mittere oratur, qui caeptum erga se Dei munus explerent. Quibus ille cum omni gaudio et honore transmissis, multo amplius ex hoc laetatus est, quam si incognitas Romano imperio gentes et regna ignota junxisset. Haec nobis ita gesta, fidelissimus vir Bacurius, gentis ipsius rex, et apud nos Domesticorum Comes cui summa erat cura et religionis et veritatis exposuit, cum nobiscum Palaestini tunc limitis Dux, in Jerosolymis satis unanimiter degeret. Sed ad coeptum redeamosteaquam religiosi Principis mater Helena summis Romani regni honoribus affecta, ex hac luce discessit, Constantia tunc Licinii relicta, fratris Augusti solatiis utebatur. Huic accidit presbyterum quendam venire in notitiam, latenter partibus Arii faventem. Sed is primo nihil omnino de his apud sororem Prin
Abbreviated transcription (Latin):
trinsecus cumeccematutinu setunciuscũ sui somnib: ingrediens rex uideret colamnam quã tot
machine accot populimo uere non qui uerant erectam et supba semsuã lib rate suspensam nec
tamen su ꝑ positam. sed quantumunius pedis spatio in ere pendentem tum eroom̃s populicontu¬
entes et magnificante sdm̃. uera messeregis fidemectaptiue relegionẽ p̃sentis miraculitestimo¬
nio ꝑhibebant: et eccemirantib: adhuc et stupentib cunctis inoculis eorũ sensim suꝑba simsuec̃
nullo contingente columna deposita summacum lib: ratione consedit : post hoc reliquus nume
rus columnarum tanta facilitate suspensusẽ utomis quȩ suꝑ fuerant ipsa die conlocarent᷑ : posftec
uero quã ecolesia magnifice construitaes et populifidem dimaiore ardore sitiebant: captiuȩ

Expanded text:
trinsecus: cum Al. cumque ecce matutinus et anxius cum suis omnibus ingrediens rex, videt columnam, quam tot trinsecus: cum Al. cumque ecce matutinus et anxius cum suis omnibus ingrediens rex, videt columnam, quam tot machinae ac tot populi movere non quiverant, erectam, et supra basim suam librate suspensam, nec tamen superpositam, sed quantum unius pedis spatio in aere pendentem. Tunc vero omnes populi contuentes et magnificantes Deum, veram esse regis fidem, et captivae religionem praesentis miraculi testimonio perhibebant. Et ecce mirantibus adhuc et stupentibus cunctis, in oculis eorum sensim supra basim suam, nullo contingente, columna deposita, summa cum libratione consedit. Post horus columnarum tanta facilitate suspensus est, ut omnes quae superfuerant, ipsa die locarentur. Postea vero quam Ecclesia magnifice constructa est, et populi fidem Dei majore ardore sitiebant, captivae 236
Abbreviated transcription (Latin):
populo c̃uocato. remabinitio quȩ erga& reginã gesta suerat ex ponitfidemq: edocit et nondum
initiatus in sacris. sit suȩgentis a postolus : credunt uiri. ꝑregem feminȩ ꝑreginã cunctisq:
idem uolentib: ecdesia struit᷑ instanter et eleuato am ꝑniciter murorũ abitu. tempuserat
quo colum nȩ conlocari deberent: cumq erecta prumccuł secundauentũ fuiss& ad t̃ciã consũp¬
tis omnib: mecchinis etbouum hominumq uirib: cummedia iam hobliqud̃ fuisse terecta et
pars reliquec nullis machinis eriger&ur : rep&itis secundo e ttertio đ sepius uirib: nelo co
quidem moueri ac triti somnib: potuit : admiratio erat totius populi. regisanimositas
hebescebat quid fieri deberet omnes simulla tebat. sed cum in teruenti nocti somnesabs¬
cessissent cunctqmortales et ips aoperacessarent. captiua sola in oratio pernoctans mansitin¬

Expanded text:
populo convocato, rem ab initio quae erga se ac reginam gesta fuerat, exponit, fidemque edocet, et nondum populo convocato, rem ab initio quae erga se ac reginam gesta fuerat, exponit, fidemque edocet, et nondum initiatus in sacris, fit suae gentis Apostolus. Credunt viri per regem, feminae per reginam: cunctisque idem volentibus Ecclesia exstruitur instanter: et elevato jam perniciter murorum ambitu, tempus erat quo columnae collocari deberent. Cumque erecta prima vel secunda, ventum fuisset ad tertiam, consumtis omnibus machinis, et boum hominumque viribus, cum media jam in obliquum fuisset erecta, et pars reliqua nullis machinis erigeretur, repetitis secundo et tertio ac saepius viribus, ne loco quidem moveri attritis omnibus potuit. Admiratio erat totius populi, regis animositas hebescebat: quid fieri deberet, omnes simul latebat. Sed cum interventu noctis omnes abscessissent, cunctique mortales et ipsa opera cessarent, captiva sola in oratione pernoctans mansit in
Abbreviated transcription (Latin):
neris dabimus sieum quimeillco inuocante sccnauit . xpm̃dm̃colamꝰ: ad hoctuncrex signior fuit et in t̃im
destulie sepius licet abuxore commnonitus donecaccedit quadã die. uenante eo insilui scũ comitibsuis
obscuraridensissimistenebris diem et pert&rȩ noctis horrorẽ iuce subducta cecis gressib: denegari alius
alio diuersi : ex comitib berrant ipse solus densis simc obscuritate cirtumdat᷑ : quid ageree quose uer¬
teretnesciebat : cum repentea nxios salutis disperatione animo: cogitatio talis ascendit : siuere
nib: coleret ilicout haee non dũ uerbo sed solam̃ te deuouerat redditamundo diesregema durbem ꝑducit
in aeolomem quiq reginȩ remꝓtinus ut gesta est pandit euocariã iamq captiu cc̃ et colendiritum
faserat pandit: fabricaritamen ecdesi ammonet formamq discribit : Igiturrex totius gentis

Expanded text:
neris dabimus, si eum, qui me, illa invocante, sanavit, Christum Deum colamus. Ad hoc tunc rex segnior fuit, et interim neris dabimus, si eum, qui me, illa invocante, sanavit, Christum Deum colamus. Ad hoc tunc rex segnior fuit, et interim distulit, saepius licet ab uxore commonitus, donec accidit quadam die venante eo in silvis cum comitibus suis, obscurari densissimis tenebris diem, et per tetrae noctis horrorem luce subducta, caecis iter gressibus denegari. Alius alio diversi ex comitibus oberrant, ipse solus densissima obscuritate circumdatus, quid ageret, quo se verteret nesciebat: cum repente anxios salutis desperatione animos cogitatio talis ascendit. Si vere nibus coleret. Illico ut haec nondum verbo, sed sola mente devoverat, reddita mundo dies, regem ad urbem perducit incolumem. Quique reginae rem protinus ut gesta est pandit. Evocari jam jamque captivam, et colendi ritum fas erat, pandit. Fabricari tamen Ecclesiam monet, formamque describit. Igitur rex, totius gentis
Abbreviated transcription (Latin):
grauissimocorporis ad flicta indisperatione macimaerat : rogat ad secaptiucm deduci: illa ire abnuuit ne
militersu pracilicium sium positã inuocator ep̃inomine continu opost pretẽ sanam et alacrẽ facit exur
gere c pm̃q essedm̃ di summi filium qui salut̃õ hanc contulerit doceteumq quẽ sibi auetorẽ suũ suȩsciret
esseincolomitatis. &uitat commonet inuocandum. ipsumnãq essequi e tregibus regna distribuat
et morta libusuitam at illacuml&itiadomum regressa marito ꝑcunctanti causam̃ subitȩ sanita¬
tis aperuit quicum ꝓsalute coniugis l&us mulierimunera deferruuber&: ila horũ inquit
o rexnihil captiuadignat᷑ aurũ dispicit argentum respuit. ieiunio quasi crbopascitur. hocsolũ eimu¬

Expanded text:
gravissimo corporis afflicta, in desperatione maxima erat. Rogat ad se captivam deduci. Illa ire abnuit, ne gravissimo corporis afflicta, in desperatione maxima erat. Rogat ad se captivam deduci. Illa ire abnuit, ne lulam jubet. Quam similiter supra cilicium suum positam, invocato Christi nomine, continuo post precem, sanam et alacrem fecit exsurgere. Christumque esse Deum, Dei summi Filium, qui salutem hanc contulerit, docet: eumque quem sibi auctorem suae sciret esse incolumitatis et vitae, commonet invocandum. Ipsum namque esse, qui et regibus regna distribuat, et mortalibus vitam. At illa cum laetitia domum regressa, marito percontanti caussam tam subitae sanitatis aperuit, quique cum pro salute conjugis laetus, et mulieri munera deferri juberet, illa: Horum, inquit, o rex, nihil captiva dignatur: aurum despicit, argentum respuit, jejunio quasi cibo pascitur: hoc solum ei mu
Abbreviated transcription (Latin):
erat simplicit̃ xp̃m sedm̃ hocritucolere fatebat᷑ : nihil ex hocamplius barbarip̃t᷑ nouitatẽ nominis mi¬
rabant᷑: uerum ut fienso l& ipsa ꝑ seuerantia cuno sitatt̃ quandã mulierculis inferebat si quidemui¬
iumenti extanta deuotione caper&ur : moris apudeosessedicitur utsi paruolu s egrot& cirtũ¬
ferat᷑ amatro ꝑsingulas domas. quosclicet siqi ecꝑti aliquid remedunouerit. conferat laboranti:
cũq mulier quȩ paruulũ suũ ꝑoms circũtulis set exmore nẽ aliquid remedii cuncta s dom̃ iustrando coc¬
pis s& uenit&iam ted captiua mutsi quid scir& ostendereo:illa sehuman: quidemremedii nibil
tio suo parudlumsuꝑ posuiss& : atq ipsa de suꝑorationẽ fudiss& ad iñ sanummatri reddeditin fant̃i
Sermodofirt᷑ ad plures factiq fana magnifice us que a daure s roginȩ ꝑ labit᷑ que dolere quoda

Expanded text:
erat. simpliciter Christum se Deum hoc ritu colere fatebatur. Nihil ex hoc amplius Barbari praeter novitatem nominis mierat. simpliciter Christum se Deum hoc ritu colere fatebatur. Nihil ex hoc amplius Barbari praeter novitatem nominis mirabantur. Verum ut fieri solet ipsa perseverantia curiositatem quandam mulierculis inferebat, si quid emolumenti ex tanta devotione caperetur. Moris apud eos esse dicitur, ut si parvulus aegrotet, circumferatur a matre per singulas domos, quo scilicet si quis experti aliquid remedii noverit, conferat laboranti. Cumque mulier quaedam parvulum suum per omnes circumtulisset ex more, nec aliquid remedii, cunctas domos lustrando, caepisset, venit etiam ad captivam, ut si quid sciret, ostenderet. Illa se humani quidem remedii nihil cio suo parvulum superposuisset, atque ipsa desuper orationem fudisset ad Dominum, sanum matri reddidit infantem. Sermo defertur ad plures, factique fama magnifici usque ad aures reginae perlabitur. Quae dolore quodam
Abbreviated transcription (Latin):
dicitur utsi gna ꝑeum a pestolua fierent etinfintus numerus barbarorum conuerteret᷑ ad fidemȩ quoindiȩ
partib: et populixp̃i anorũ ecedes iae factae st̃ et sacerdotium oepit. Quenosit agesta ñ opinio ne ulgi
sdipso edisicotyri prb̃o postmodũfaeto quifrum̃ticomes prius fuerat referente cognoui mus
Peridem tempus gens&uam hiberorim que sib acepontico iacet uerbidĩ federa e tfidem futuri cepit
regni sed hui tantibom prest&it causa muberquedã captiua quȩ a pudeo sreꝑtacum fide lẽ satise c su
briã acpudicã duce r&uitam totisq diebus ac noctib: obsecrationes dõporuigi les exhiberet̃in admi¬
ratione eõ ĩpsare i nouitas barbaro scoepit et quid hoc sibiuollit curiosius ꝑ quȩ rebant illaut res

Expanded text:
e a Deo virtutum gratia dicitur, ut signa per eum Apostolica fierent, et infinitus numerus Barbarorum converteretur ad fidem. Ex quo in Indiae e a Deo virtutum gratia dicitur, ut signa per eum Apostolica fierent, et infinitus numerus Barbarorum converteretur ad fidem. Ex quo in Indiae partibus et populi Christianorum et Ecclesiae factae sunt, et Sacerdotium caepit. Quae nos ita gesta, non opinione vulgi, sed ipso Edesio Tyri presbytero postmodum facto, qui Frumentii comes prius fuerat, referente cognovimusPer idem tempus etiam Iberorum gens, quae sub axe Pontico jacet, verbi Dei foedera, et fidem futuri susceperat regni. Sed hujus tanti boni praestitit caussam mulier quaedam captiva, quae apud eos reperta, cum fidelem et sobriam satis ac pudicam duceret vitam, totisque diebus ac noctibus obsecrationes Deo pervigiles exhiberet, in admiratione esse ipsa rei novitas Barbaris caepit, et quid hoc sibi velit, curiosius perquirebant. Illa, ut res
Abbreviated transcription (Latin):
conuenticula perloca singula facerent ate roma noritu orationis causa confuerent sedetipsemulto mugis
ecdem facero etitac& eros cohort ari fauore ebeneficus inuitare prestare quic quidoportunũ fui sse doc
neñ tib: etrogantib utmanerent regine oulfilio adorbẽ tam̃ nr̃im denuo reuertunt᷑. et edisio festinantte
xrũ parente s ꝓpinquosq reui sere frum̃tius alexandrũ ꝑgio. Dicensequũ neẽ opus occultare dominicũ
lgt᷑rẽomñe utgestaẽ ex ponit epõ. acmon& ut piude atiuirũ aliquõ dignum quẽ congregatis i am plurimis
xp̃ianis ec eidesuis constructis in barbaricoslo epm̃ mittat : tumuero athanasius namis nuꝑ sacerdotium susce¬
perat actentius et ꝓpensius frumenti dictagestaq considerans in toncilio sacerdotũ ait et qũe alium inue¬
nimꝰ urunt a leminquosit s p̃s di in ipsosicutinte quihaecitapossit in plere : et tradito ei sacerdotio redire

Expanded text:
conventicula per loca singula facerent, ad quae Romano ritu orationis caussa confluerent. Sed et ipse multo magis eadem facere, et ita caeteros cohortari, favore et beneficiis invitare, praestare quicquid opportunum fuisset, loca nentibus et rogantibus, ut manerent, regina vel filio, ad orbem tamen nostrum revertuntur. Et Edesio festinante Tyrum, parentes propinquosque revisere, Frumentius Alexandriam pergit, dicens, aequum non esse Al. eo, ac monet, ut provideat virum aliquem dignum, quem, congregatis jam plurimis Christianis, et Ecclesiis constructis in Barbarico solo, Episcopum mittat. Tum vero Athanasius  nam is nuper sacerdotium susceperat attentius et propensius Frumentii dicta gestaque considerans, in concilio sacerdotum ait: Et quem alium inveniemus virum talem, in quo sit spiritus Dei in ipso sicut in te, qui haec ita possit implere? Et tradito ei sacerdotio, redire
Abbreviated transcription (Latin):
alius fidempuram et sobriamm̃tem. simplicit̃ ehibebat idq dumagerent et regniguberna
uit̃ negotiatores romanosa p̃iamiessento etipis pete ftatẽ maximcẽdaro ac monere ut

Expanded text:
alius fidem puram, et sobriam mentem simpliciter exhibebat. Idque dum agerent Al. ageret, et regni gubernacalius fidem puram, et sobriam mentem simpliciter exhibebat. Idque dum agerent Al. ageret, et regni gubernacinter negociatores Romanos Christiani essent, et ipsis potestatem maximam dare, ac monere, ut
Abbreviated transcription (Latin):
quo uł ceterorum nece sarionorũ causa ad portũ quendam nauis qua uebeba t᷑ ad plicuit . In ua
diturnauis philosophi cuniti cumipsoparit̃ ꝑimuntur: pueroli reppti sub arbore meditantes
edectionessuas parantes barbarorũ miseratione seruati ducunt᷑ ad regem horumille alterũ
id est aedisium sibi pincernam fecit. frum̃tiuero quem quas ꝑspicacem depbenderat et pru¬
dentẽ rationes suass criniaq commisit : ex quo rt in honore magno apud rogẽ habiti sunt etinamo¬
re : acueromoriens tex uxorem cumparuo filio regnireliquit heredem. adilescentib: aut̃
quĩuell intagendi dediliberã facultatõ quos tam̃ regina supplicit᷑ orat tam quã que nibil
babe intotoregnofidelius ut secic nus que quo adulescerotfilius regendi regnisolictudinẽ
partirent᷑ et p̃cipuefrom̃tius cuius prudentia ad moderandum sufficeretregnũ nã

Expanded text:
quae vel caeterorum necessariorum caussa ad portum quendam navis, qua vehebatur applquae vel caeterorum necessariorum caussa ad portum quendam navis, qua vehebatur applditur navis philosophi: cuncti cum ipso pariter perimuntur. Pueruli reperti sub arbore meditantes, et lectiones suas parantes, Barbarorum miseratione servati, ducuntur ad regem. Horum ille alterum, id est, Edesium sibi pincernam fecit. Frumentio vero, quem quasi perspicacem deprehenderat et prudentem, rationes suas scriniaque commisit. Ex quo et in honore magno apud regem habiti, et in amore. At vero moriens rex, uxorem cum parvulo filio regni dereliquit haeredem: adolescentibus autem quid vellent, agendi dedit liberam facultatem. Quos tamen regina suppliciter exorat, tanquam quae nihil haberet in toto regno fidelius, ut secum, usquequo adolesceret filius, regendi regni sollicitudinem partirentur: et praecipue Frumentium, cujus prudentia ad moderandum sufficeret regnum. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
bartolomtedcit᷑ sorte decreta int̃quã parchiã quȩ media. sed lon go interiortractu. indiaulterior
iacet multis uarusq linguis etgentib: abitatec quã uelut longere motam nullus a postolicȩ p̃di¬
cationis uomerin presserat : quactamentem porib constantinttali quadam excausa semina
fidei primas uscepit m&ro dorus quedam filo sofus. inspiciendorum locorũ etorbis ꝑ seritandi
gratia ulteriorem diciturin dicem penetrasse : uiius exemplumimc tatus &iam ine tropius quȩ¬
d ãtorius pholofhus simile excausa indiama direuoluit. habens secumduos pueios quos liberalib: lit¬
teris utpato propinquosinfaituebad: quoruĩunui quierat iunior edesius altersri imñtius uocabatur:
igiur ꝑuusis etinnotitiam captis his quib: animꝰ pascebat᷑ : cumfilo sophus redire coepisset a¬

Expanded text:
Bartholomaeo dicitur sorte decreta. Inter quam Parthiamque media, sed longo Al. longe interior tractu, India ulterior Bartholomaeo dicitur sorte decreta. Inter quam Parthiamque media, sed longo Al. longe interior tractu, India ulterior jacet, multis variisque linguis et gentibus habitata, quam velut longe remotam, nullus Apostolicae praedicationis vomer 231 impresserat, quae tamen temporibus Constantini tali quadam ex caussa semina fidei prima suscepit. Metrodorus quidam philosophus, inspiciendorum locorum, et orbis perscrutandi gratia, ulteriorem dicitur Indiam penetrasse. Cujus exemplo etiam invitatus Meropius quidam Tyrius philosophus simili ex caussa adire Indiam voluit, liabens secum duos puerulos, quos liberalibus litteris utpote propinquos instituebat. Quorum unus qui erat junior Edesius, alter Frumentius vocabatur. Igitur pervisis, et in notitiam captis his quibus animus pascebatur, cum philosophus redire caepisset, a
Abbreviated transcription (Latin):
primum beremi habitatorẽ uelut adunimecꝓph &is latteras suppiciterimtat it ipse
adibors suis dño supplicaret itanon solũmeritis suis acrolgionematrs. sede tonteressione
besticerũ et dede monib crebro sagenstrium phos placuertidõ supracunctos mortales ut que in sttattiones
suat p̃clarausq in cdiernum monachis exempla reliquerit : uolentẽ mealiquec ex ponere ille libellus
exclusit qui abathanasio scriptus &iam latino sermone editu sẽ : ꝓpt̃ quo dnos omissis hisquȩ ab alus
iamdicta sunt ea memoralimꝰ quae quamuis gestorum conteneat fides ab histam̃ qui longe positi
st̃ obscurior fama subtraxꝰ.¶ Uiii.
Incauisione arbisterroquac ad predicandum uerbumdĩ sorte papostolos colobrata ẽ cum aliȩ
alis prouinti ae obuenissent thomo parthico et matheo et hoopic eique adherens c&eriorin dice

Expanded text:
primum eremi habitatorem, velut ad unum ex prophetis litteras, supliciter mittit, ut pro se primum eremi habitatorem, velut ad unum ex prophetis litteras, supliciter mittit, ut pro se ac liberis Domino supplicaret. Ita non solum meritis suis, ac religione matris, sed et intercessione bestiarum, et de daemonibus crebros agens triumphos, placuerit Deo supra cunctos mortales, utque institutionis suae praeclara usque in hodiernum monachis exempla reliquerit, volentem me aliqua exponere ille libellus exclusit, qui ab Athanasio scriptus, etiam Latino sermone editus est. Propter quod nos, omissis his quae ab aliis jam dicta sunt, ea memorabimus, quae quamvis gestorum contineat fides, ab his tamen qui longe positi sunt, obscurior fama subtraxit.rbis terrae, quae ad praedicandum verbum Dei sorte per Apostolos celebrata est, cum aliae aliis provinciae obvenissent, Thomae Parthia, et Matthaeo Aethiopia, eique adhaerens citerior India
Abbreviated transcription (Latin):
nos conposuit quib: ut er&ur adb cllum et ex alisgalecẽ nihilominus belluusib aptã serturarar¬
se. ligni ueroipsus salutaris partedetu lit filio partẽuero theci s argente is. condituã derelquit
loco que dionnuntad nemoria solliat toueneratione serudtur roliguit &iam hac in dicũ religio
sianmmi regina uenetabilisiuirgines qua freppert it dõsacratas inuctisso ad prandum et tanti
easuenenatione cunis sedicit u tindignumcroder& si famulorumuteronturefficus sedipsam inb
siuis famule habitu suc cin ctaubum achoner&rꝰ capoculũ porigoret: aquã manib mninstanet
etreginu crbis acmat̃ imperu famularum xp̃ise famulã deputaret: haec quidem heroselimis
gesta: Antereaonstantinus pi&atefrecus sarmatas gothosaliasq bartarasnationes nis
serelegiosius ethumilius dõ subiecerat: t anetam plu seidsunuersa subdebat: adantonũ qus

Expanded text:
nos composuit, quibus uteretur ad bellum; et ex aliis galeam nihilominus belli usibus aptam fertur armasnos composuit, quibus uteretur ad bellum; et ex aliis galeam nihilominus belli usibus aptam fertur armasse. Ligni vero ipsius salutaris partem detulit filio; partem vero thecis argenteis conditam dereliquit in loco: quae etiam nunc ad memoriam sollicita veneratione servetur. Filius si animi Regina venerabilis: Virgines quas ibi reperit Deo sacratas, invitasse ad prandium, et tanta eas devotione curasse dicitur, ut indignum crederet, si famulorum uterentur officiis, sed ipsa manibus suis, famulae habitu succincta, cibum apponeret, poculum porrigeret, aquam na orbis ac mater imperii, famularum Christi se famulam deputaret. Et haec quidem Jerosolymis gesta. Interea Constantinus pietate fretus, Sarmatas, Gothos, aliasque barbaras nationes, nisi se religiosius ac humilius Deo subjecerat, tanto amplius ei Deus universa subdebat. Ad Antonium quoque
Abbreviated transcription (Latin):
ios etquiesit quae porta uertdm̃ nuine nob adaperietds̃ et in gressus cum regina parttet populis
filiuntuum salutem goneri humaro ꝑ passionem erucis consetri dign atusos etuncinno¬
uisinis temporib ad pira stun corde ancillȩtuae ꝑ querere lignum bestuminouosaluint ir pro¬
pendit otendeeiuidentor echiforib quȩ erioc fuerit ad dominicamgloria it quee etiterint a
erude supplicium athae omulierquae semiuiua decumeto ftacinicream lignõ salutarecont¬
gerto a mortisianis reuoceturaduitam : Ettum hoedicisset adhibuit primoutieatribus
te aedapti soculis mulier ton surrexit: et stabilitat euriũ receptet a lacrior multo qua cumsanafic¬
as tota domodiscurrere et magnisicarid ñ potentiameoepit sceuidenti indicioregina uot
compos osfoctatem plummiri ficum in eo locoinquo rucom repperorat ragi aambitione
constriuũ clauosquoq quibuis corpus dominicum fuerat adfocũ portatad filium ec quib illeste¬

Expanded text:
 et quae sit quae portaverit Dominum Christum, nunc nobis adaperiet Deus. Et ingressus cum regina pariter et populis ssionem crucis conferre dignatus es; et nunc in novissimis temporibus aspirasti in corde ancillae tuae perquirere lignum beatum, in quo salus nostra pependit; ostende evidenter ex his tribus quae crux fuerit ad Dominicam gloriam, vel quae exstiterint ad servile supplicium, ut haec mulier quae semiviva decumbit, statim ut eam lignum salutare contigerit, a mortis januis revocetur ad vitam. Et cum haec dixisset, adhibuit primo unam ex tribus, admovit, repente adapertis oculis mulier consurrexit, et stabilitate virium recepta, alacrior multo quam cum sana esset, tota domo discurrere et magnificare Domini potentiam coepit. Sic evidenti indicio regina voti compos effecta, templum mirificum in eo loco, in quo crucem repererat regia ambitione construxit. Clavos quoque quibus corpus Dominicum fuerat affixum, portat ad filium; ex quibus ille fre
Abbreviated transcription (Latin):
patibulo ad fixum pependerat ab in colis perquerit : quiid crco adimieniendum difficiliserat . qđ ab an ti¬
Sedut supra diximus relegio safemina properass& ad locum. celesti sibi indicio : designatum
cuncta exeo profana et pelluta de curbans in altum purgatis ruderib: tresconfu : soordine reppe¬
rit cruces: sed&ł turbabat reꝑtimuneris la&itiaminius cuius truces indiscreta propretas : aderat
quidemectitulusille quigretis et latini s atq ebraicis litteris apilato fuerat conscriptus : sed nec
ipse satis euidenter dominici probat signa patibuli biciam humanȩ ambigutatis incertũ diui¬
num flagitat testimonium : Accedit in eadem urbei primariam quandam locullius feminã
gnui egritudino confeccumsem netem iacero: Macharuis ꝑidem tẽpu s eedesi ad illiuso p̃serat

Expanded text:
patibulo affixum pependerat, ab incolis perquirit. Qui idcirco ad inveniendum difficilis erat, quod ab antipatibulo affixum pependerat, ab incolis perquirit. Qui idcirco ad inveniendum difficilis erat, quod ab antiSed cum ut supra diximus religiosa foemina properasset ad locum caelesti sibi indicio designatum, cuncta ex eo prophana et polluta deturbans, in altum purgatis ruderibus, tres confuso ordine reperit Al. comperit cruces. Sed obturbabat reperti muneris laetitiam uniuscujusque crucis indiscreta proprietas. Aderat quidem et titulus ille, qui Graecis, et Latinis, atque Hebraicis litteris a Pilato fuerat conscriptus: sed nec ipse satis evidenter dominici prodebat signa patibuli. Hinc jam humanae ambiguitatis incertum, divinum flagitat testimonium. Accidit in eadem urbe primariam quandam loci illius foeminam gravi aegritudine confectam, seminecem jacere. Macarius per idem tempus Ecclesia
Abbreviated transcription (Latin):
autillũ presentibus eucheristiam diuidant sedillis agentib solumministrent: Siuero prbrnullus sit
Inpientitunedemum & iamipsis licere diuidere aliteruero agentes abi cuubent
Et paulianistȩ qui suint fotinia ci rebaptizentur FXII. Sed etdia conissas qm̃ qui dem manus in¬
positio nomno naccipiunt &iamipsa s interlaica sersedebere Igiturtum de ins proutdiuin arum
legum reuerentia poposcerat decreuissent sed e deobseruatione paschȩ antiquum canonem ꝑ
quem nulla deroli quouarietas orir&ur ecdesis tradidissent omnibus ritedis pestis ecdesiarum pax &
fide sinorientis atq: occidentis partib: unaatq eademser uabatur
ERIDEMTEMEUS HE LENA CONSTANTINI MATER FEMINA INCOM¬
parabili : fiderelegionianimi ac magnificentia singulari cuius uere constantinus etessecfilius ettre¬
deretur : Diuinis ad monitaui si ombus hera sclu mamp&it atq ibi locum in quosa crostm̃ corpus xp̃i

Expanded text:
aut illis praesentibus, Eucharistiam dividant, sed illis agentibus solum ministrent. Si vero Presbyter nullus sit in praesenti, tunc demum etiam ipsis licere dividere: aliter vero agentes, abjici jubent. XXI. Et ut Paulianistae, qui sunt Photiniani, rebaptizentur. XXII. Sed et Diaconissas, quoniam quidem manus Impositionem non accipiunt, etiam ipsas inter laicos esse debere. Igitur cum de his, prout divinarum legum reverentia poposcerat, decrevissent, sed et de observatione Paschae antiquum canonem, per quem nulla de reliquo varietas oriretur, Ecclesiis tradidissent, omnibus rite dispositis, Ecclesiarum pax et fides in Orientis atque Occidentis partibus una atque eadem servabaturer idem tempus Helena Constantini mater, foemina incomparabilis Ms. incomparabili fide et religione animi, ac magnificentia singulari, cujus jure Constantinus et esset filius et crederetur, divinis admonita visionibus, Jerosolymam petit, atque ibi locum in quo sacrosanctum corpus Christi
Abbreviated transcription (Latin):
romani regnia picem gubernanto. paxet lesus perominem tertam propagibatur: set modñe
omnigenere hominum. ad agnitionem. ot pi&atemdisummi animas congregibat : Deniq et
in urbe roma multos exillis inlustribus et praediuitibus uri scum liberis et coniugib ac propin¬
quis at que ommipariter familia sociauit ad fidem : sed hocnon ae qui so tulis ille antiquus humanȩ
salutis hostis as pecit : continuodeniq ad gredituruarus nostros machinis in pugnare. primo¬

Expanded text:
non censuit. Sub quo pax ecclesiis per omnem terram propagatur; sermo Domini ex omni genere hominum ad agnitionem ac pietatem Dei summi animas congregabat. Denique et in urbe Roma multos ex illis illustribus et praedivitibus viris, cum liberis et conjugibus ac propinquis, atque omni pariter familia sociavit ad fidem. Sed hoc non aequis oculis ille antiquus salutis humanae hostis aspexit. Continuo denique aggreditur variis nostros machinis impugnare,
Abbreviated transcription (Latin):
funtusest. episcopatus. sedem lucuis suscepit. ciuoctosolis mensib sacordotio ad miniftrato sthepba¬

Expanded text:
functus est, episcopatus sedem Lucius suscepit. functus est, episcopatus sedem Lucius suscepit.
Abbreviated transcription (Latin):
caquam d&ius non totis diob annis principaturo mani apici sministratucum filiis parit̃
A tͥregallu s in quitm alum deci autuidere potuit . aut cauere : sed ineundem lapidem offensionis
ina pigit cuiuscum regnum florer&inmitio &cuntaei & sententiacederent : Scõs urros quipro
pace regni dõsummo supplic abant ꝑ secutus ÷ cum quibus et prosperitatem suam pariterfuga¬
am bobus fideiurtute pi&ate prestantib: questio exortaẽ in fricae magis partibus sio porter& ho¬
r&ico srebaptizari : cumq id co priano ec&eris peneomnibus pera fricam sicerdotib oportefio¬
ri decerner&ur: corneliuset ceteri ꝑitaliam sacerdotes huiu smodi decretum manente. sacerdo¬
tali concordia refutarunt statuentes antiquitus a patrib: superhoc traditam regulam deberi¬
reseruari quȩ continebat postabiectionem praui et confessionem rectidogmatis. sola eo smanus
in positione purgandos. Sed post corneli consummationem Ptribus cirater annisc i sacerdotio

Expanded text:
Dyonisio non totis II annis principatu Romani apicis ministrato cum filiis pariter At ne Gallus quidem malum Decii aut videre potuit, aut cavere, sed in eumdem lapidem offensionis impegit: cujus cum regnum floreret initio, et cuncta ei ex sententia cederent, sanctos viros qui pro pace regni ejus Deo summo supplicabant, persecutus est, cum quibus et prosperitatem suam fugaambobus fide virtute praestantibus, quaestio exorta est in Africae majoris partibus, si oporteat haereticos rebaptizari. Cumque id a Cypriani et caeteris pene omnibus per Africam sacerdotibus oportere fieri detineretur, Cornelius et caeteri omnes per Italiam sacerdotes hujusmodi decretum manente sacerdotali concordia refutaverunt. Hieronymus aservari: quae continebat, post abjectionem pravi et confessionem recti dogmatis, sola eos manus imposicione purgandos. Sed post consummacionem Cornelii, qui III annis sacerdocio
Abbreviated transcription (Latin):
le interrogar&ur siipseess& polrcarpus sees seconfitetur. ergo inquit hab&o a&atis
tua oreuerentiã et parcen sultimae senectutituae lura furtunam caesaris. gorons
deprioribus penitudinem. & conda &i amtutolle sacrilegos : tum polraar pus toruotul¬
tu ad populum quiin stadioro sidebat as piciens eleuata ad caelum dextera cumgemitu
ꝓlamauit et dixit tolles a crilegos : Sedinsistente procon sule eticente uira fyrtũi¬
et secannis seruio ei & nibilmelȩ sit umquam. quo modo possumm aledicere. et blasphe¬
mare regemmeum : qui salutẽ mihidedit : Cumq rursus ueheñtius urgar&ur
ut fortunam caesaris iurar& : sibanc inquidiat antiam quaeris ut ego fartunam
caesaris iurem & qui simignorare tesimulas. cumominilibertate audiame: quia

Expanded text:
le, si ipse esset Polycarpus, se esse confitetur. Ergo, inquit, habeto aetatis tuae reverentiam, et parcens ultimae senectuti tuae, jura fortunam Caesaris gerens de prioribus poenitudinem, et conclama sacrilegos. Tunc Polycarpus torvo vultu ad populum qui in stadio residebat aspiciens, elevata ad coelum dextera, cum gemitu proclamavit, et dixit: Tolle sacrilegos. Sed insistente proconsule, et dicente: Jura fortuet sex annis servio ei, et nihil me laesit unquam: quomodo possum blasphemare Regem meum, qui salutem mihi dedit? Cumque rursus vehementius urgeretur, ut fortunam Caesaris juraret, ait: Si hanc jactantiam quaeritis, ut ego fortunam Caesaris jurem, et quis sim ignorare te simulas, cum omni libertate audi a me, quia
Abbreviated transcription (Latin):
Fusebius cesareae palestinȩ ep̃s inscripturis diuinis studi¬
osisimus & biblio thecȩ dominicae cumpam philo marte re
diligentis simus ꝑ uostigator : edidit infinita uolumina de quibus
ae libri .x. Ñ poni Nõprm hã nony omnimodam historiam
iam libri .xx & contra por phirium qui eo tempore scribebat
tarius & multa alia : Floruit maxime sub constantino impera¬
tore & constantio : & obamicitiampampilimarteris. ab eo cogno

Expanded text:
usebius, Caesareae Palaestinae episcopus in Scripturis divinis studiosissimus, et Bibliothecae divinae, cum Pamphilo martyre, diligentissimus pervestigator, edidit infinita volumina. De quibus ae libri X; Chronicorum canonum omnimodam historiamiam libri decem, et contra Porphyrium, qui eodem tempore scribebat tarii, et multa alia. Floruit maxime sub Constantino imperatore et Constantio, et ob amicitiam Pamphili martyris, ab eo cogno
Abbreviated transcription (Latin):
tolas ad timorem dĩ hortatorias multas : int̃quas p̃minont illȩ quas
librũ : sed & oberactatori opusculorũ suorũ respondit duaob: uolu¬
minib: arguens & conuincens sedĩ htuitu ecclesig utilitati auxi¬
liante d ño ingonium agita iusse : illum uero emulationis famã

Expanded text:
tolas ad timorem Dei hortatorias multas, inter quas praeeminent illae, quas tolas ad timorem Dei hortatorias multas, inter quas praeeminent illae, quas librum. Sed et obtrectatori opusculorum suorum respondit duobus voluminibus, arguens et convincens, se Dei intuitu et Ecclesiae utilitate, auxili
Abbreviated transcription (Latin):
Rufinus aquile ionsis ecclesiae pber : nonminima pars
doctorumecolesiae & intrans ferondo deigreco inlatinum :¬
eligans ingenium habuit: denique maximam partemgre¬
corumbibliote caelatinis exhibuit: basilu scilic& caesarien¬
sis cappadociȩ ep̃i. gregorii nazantoni eloquentis simi homi¬
nis: clementis romani cognitionũ libros. ousebucae sariensis
palestinȩ ecclesi asticã hystoriã : Xisti sententias: Euagru
horumomnium quȩtumque p̃missis prologis alatinis legun¬
tur : arufino hit̃ precata suno : quȩ aut̃ sine prologo : ab alio
trans lata sunt quirlgum face renoluit : origenis aut̃ non
trnnia ÷ quia & hieronimus trans fudit aliqua: quae suo prolo¬
godiscornuntur: proprio aut̃ labore immogratiae dĩ dẽno
expo suit Ideorufinus simbolum : ut ineius cõparatione alii
noc ox posuis secred ant᷑ : diseruit & benedictionẽ iacobsuꝑpatri¬
archas triplici idest historico : morali&mistico sensu: soripsit &e pis¬

Expanded text:
Rufinus Aquilejensis Ecclesiae Presbyter, non minima pars fuit doctorum Ecclesiae, et in transferendo de Graeco in Latinum elegans ingenium habuit. Denique maximam partem Graecorum bibliothecae Latinis exhibuit: Basilii scilicet Caesariensis Cappadociae Episcopi, Gregorii Nazianzeni eloquentissimi hominis, Clementis Romani Recognitionum libros, Eusebii Caesariensis Palaestinae Ecclesiasticam historiam, Xisti sententias, EvagriiHorum omnium quaecumque praemissis prologis, a Latinis leguntur, a Rufino interpretata sunt, quae autem sine prologo, ab alio translata sunt, qui prologum facere noluit. Origenis autem non omnia, quid et Hieronymus transtulit aliquanta, quae sub prologo discernuntur. Proprio autem labore, immo gratiae Dei dono, exposuit idem Rufinus Symbolum, ut in ejus comparatione alii nec exposuisse credantur. Disseruit et Benedictionem Jacob super Patriarchas, triplici, id est historico, morali et mystico sensu. Scripsit et Epis
Abbreviated transcription (Latin):
usebius caesariensis : chauis scripararũ custosque nouites tam̃¬
ti ̃ multis maior in conscriptione eẽ a grocis cõmendatur. Trias
p̃clara q̃ hoc inoperib: eĩ uer& estantur : canones quattuor etian¬
geliorũ : & decẽ libri hẏstoriae ecdesiasticae quȩ nouũ testam̃tũ nar¬
rant atq custo diuri ũ & chronicorquidẽ id ÷ tẽpoꝵ breuiariũ & ꝑ
om̃a eius uestigia qđ itoraro potui : s& unũ quã reperimus¬

Expanded text:
usebius Caesariensis, clavis Scripturarum, custosque Novi Testamenti multis major in conscriptione esse a Graecis commendatur. Tria sunt praeclara quae hoc in operibus ejus vere testantur: Canones quatuor Evangeliorum, et decem historiae Ecclesiasticae, quae Novum Testamentum narrant atque custodiunt; et chronicon, id est, temporum breviarium, et per omnia ejus vestigia, quod iterare potui
Abbreviated transcription (Latin):
simis gemmiscariora. & omni auro probabiliora ꝑ igem facta collegimus ac sicut conue¬
niebat ex more condidimus : quo in loco &iamnunc. praestanted nõ. sollemne sagimus ce¬
lebresquȩ conuentus maxim equidemindie passioniseius: sed etcumeorum memoriar
qui prius passi fuerant celebramus. ut sequentium animi e praecessorumui am exemplis

Expanded text:
simis gemmis chariora, et omni auro probabiliora per ignem facta, collegimus, ac, sicut convesimis gemmis chariora, et omni auro probabiliora per ignem facta, collegimus, ac, sicut conveniebat ex more, condidimus. Quo in loco etiam nunc praestante Domino solemnes agimus celebresque conventus; maxime quidem in die passionis ejus. Sed cum eorum memorias, qui prius passi fuerant, celebramus, ideo facimus, ut sequentium animi ad praedecessorum viam exemplis
Abbreviated transcription (Latin):
r& : instigabat᷑ ergo nic&a herodispater. frateraut̃ dalce a dire uidicem & p&ereabeo
ne humandum conceder& corpus no forte inquit relinquentes illum. quicruci fixusest
xp̃iani huncdere incipiant. iudaeis maxime istam achinantib: qui et nostrosinten¬
tis oculis obseruarunt neeume flammis̃ ad huc ardentibus raperent ignorantes ini¬
serrimi quianeque xp̃m aliquando possumusdere linquere : Qui mortẽ ꝓtotius
mundi salute sustinuit neq aliumquemquam colere. qui uerũdm̃ et qui solus colen¬
dus sit nouerimussi martrres uero tamquam discipulo sdnĩ diligamus. et uerẽmur
quasi integre fidem magistro seruante set dñõ : quorum nos quoq infide et ꝑ seuerenda cari¬
tatis optamus esse participes : ubi autemuiditcenturio tamobstina tamiudȩorum conten¬
tionem positum in medio ipsumcorpus exussit . &itanos post modum amhusta ossaprȩtiosis¬

Expanded text:
ret. Instigabatur ergo Niceta Herodis pater, frater autem Dalcae, adire judicem, ut peteret ab eo ret. Instigabatur ergo Niceta Herodis pater, frater autem Dalcae, adire judicem, ut peteret ab eo ne humandum concederet corpus; ne forte, inquit, relinquentes illum qui crucifixus est, Christiani hunc dolere incipiant; Judaeis maxime ista machinantibus, qui et nostros in tantis oculis observarunt, ne eum flammis adhuc ardentibus raperent, ignorantes miserrimi quia neque Christum aliquando possumus derelinquere, qui mortem pro totius mundi salute sustinuit, neque alium quemquam colere, quippe qui verum Deum, et qui solus colendus sit, noverimus; martyres vero tanquam discipulos Domini diligamus et veneremur, quasi integre fidem magistro servantes et Domino, quorum nos quoque in fide et perseverantia charitatis optamus esse participes. Ubi autem vidit centurio tam obstinatam Judaeorum contentionem, positum in medio ipsum corpus exussit; et ita nos postmodum ambusta ossa, pretiosis
Abbreviated transcription (Latin):
tuum perquem etcum quotibi inspũ scõgloria et nunc et in futura saecula amen.¬
cumq flam maingens reluxiss& Vidimus miraculaom nes nos quibus eadsuidere
c&eris quae uiderunt : flamma e tonimim modum camisae curuata specie qua si
uelinauis uento sinuati su pra corpus martrris st&it : quod corpus inmedio po¬
situm nonerat ut caro ardens. sed tamquam siaurum et argentum in fornace
uel pr&iosissum flagranti sunguenti : adultimum uidentes scelerũ ministriigni
corpus nom posse consugimi. Iusserunt propius accedere confectorem et corpus
cui ignicesserat mucrone trans fodere : quo facto tam largus profusus est sanguis ut
restringer& rogum : populus autemmiraculistuporedisces sit. ad tonitus erga elec¬
totiusboni & aduersariu somniumiustorum postquamuidit quod et promartrrii gloria
& prouitae egregiȩ iurtutibus coronatus erst et permortem praemia inmortalitatis indep¬
tus sati sagere coepit ut reliquia seius ad sepulturam nostris desiderantibus ne moconcode¬

Expanded text:
tuum, per quem et cum quo tibi in Spiritu Sancto gloria et nunc et in futura secula secuCumque flamma ingens reluxisset, viderunt miracula omnes quibus ea Deus videre est. Sed flamma in modum camerae curvata, specie quasi veli navis vento sinuati, supra corpus martyris stetit. Quod corpus in medio positum, non erat ut caro ardens, sed tanquam si aurum aut argentum in fornace vel pretiosissimi flagrantis unguenti. Ad ultimum, videntes sceleris ministri corpus igne non posse consumi, jusserunt propius accedere confectores, et corpus cui ignis cesserat, mucrone transfodere. Quo facto tam largus profusus est srestingueret rogum. Populus autem cum miraculi stupore discessit. Sed aemulus totius boni, et adversarius omnium justorum, postquam vidit quod et per martyrii gloriam et pro vitae egregiae virtutibus coronatus est, et per mortem praemia immortalitatis indeptus, satis agere coepit ut reliquias ejus ad sepulturam nostris desiderantibus non concede
Abbreviated transcription (Latin):
te ceruic aliudit impleri : quȩcumdicto cicius gererentur ipsis populis ligna uel
debalneis ueldepublicis quibusqu elocis tet sarmenta congregantib: praecipu e
iudȩis ardentius in haec exmorefer uentibus cumomniue locitate ex strutus ẽ rogus
tumde positis seniorindumentis. ac tonaresoluta. calciamenta quoq: pedib: tempta¬
bat educere : quae numquam nisi areligio sis quibus que fide et deuotione sem&ĩpsos
inuicem praeuenientes resolui consueuerant : Itanamque i nomni&iam reliquauita
sua uenerabiliter abomnibus colebatur : Vter goe podita sunt quae adignẽ ꝑtine¬
bant cumeumuellent rogo in positum &iam dauis ad figere. ait siniteme : qui enĩ
deditmihi ignis ferre supplicium dabitut etsineclauorum ad ficione flammas immo¬
biliter perferam : tumilliomisis clauisuinculis usi sunt solis quibus posttergum manib:
reuintis. uelut electus aries et ex magnogrege assumptus. acceptabile holo caustum

Expanded text:
 consumeretur. Quae cum dicto citius gererentur, ipsis populis ligna, vel de balneis, vel de publicis quibusque locis, et sarmenta congregantibus, praecipue Judaeis ardentius ad haec ex more ferventibus, cum omni velocitate exstructus est rogus. Tunc depositis senior indumentis, ac zona resoluta, calceamenta quoque de pedibus tentabat educere, quae nunquam nisi a religiosis quibusque, fide et devotione semetipsos invicem praevenientibus, resolvi consueverant. Ita namque in omni reliqua vita sua venerabiliter etiam ab omnibus colebatur. Ut ergo expedita sunt quae ad ignem pertinebant, cum eum vellent rogo impositum, etiam clavis affigere, ait: Sinite me; qui enim dedit mihi ignis ferre supplicium, dabit ut et sine clavorum affixione, flammas immobiliter perferam. Tunc illi omissis clavis, solis usi sunt vinculis, quibus post tergum manibus revinctis, velut electus aries, et ex magno grege assumptus, acceptabile holocaustum
Abbreviated transcription (Latin):
replebatur : Ita ut alacritatem uultus eius responsionumq: constantiam ꝓ consul
maximostupore mirar&ur : missoigitur curione ad populum iub& uoce maxi¬
ma protestari : polrcarpumtertio confessum sexp̃i anumesse : quo audito uniuersa
multitudo tamgentilium quamuideorum smnrrnensium ciuitatis : cumingenti furo¬
re addamabant : hic est totius asiae doctor et pater xp̃ianorum nostrorum autẽ subuer¬
sordeorum ipsee st quimultos doc& neim molent : neue adorent deos : et post haec uba

Expanded text:
Replebatur igitur confidentia simul et laetitia, ita ut alacritatem vultus ejus, responsionumque constantiam proconsul maximo stupore miraretur. Misso igitur curione ad populum, jubet voce magna protestari Polycarpum tertio confessum Christianum se esse. Quo audito, universa multitudo, tam gentilium quam Judaeorum Smyrnensis civitatis, cum ingenti furore acclamabat: Hic est totius Asiae doctor, et pater Christianorum, nostrorum autem subversor deorum. Ipse est qui multos docet ne immolent, neve adorent deos. Omnesque pa
Abbreviated transcription (Latin):
ait adlucium uideris mibi et tuxp̃ianusesse. Cumq: lucius respondiss& hoc plane
sum &iami psumurbicius duci pariterius sit ad mortem : ille gratias inquit ago quđ
me nequissimis dominis absolutum ad bonum & optimum patrem etregemomnium
dm̃ remittis Sed ettertius quidam parimodo libertate usus pariquoq sententia pu¬

Expanded text:
ait ad Lucium: Videris mihi et tu Christianus esse. Cumque Lucius respondisset: Hoc plane ait ad Lucium: Videris mihi et tu Christianus esse. Cumque Lucius respondisset: Hoc plane sum, etiam ipsum duci jussit ad mortem. Ille, gratias, inquit, ago, quod me nequissimis dominis absolutum ad bonum et optimum Patrem, et Regem omnium Dominum remittis. Sed et tertius quidam, pari modo libertate usus, pari quoque sententia pu
Abbreviated transcription (Latin):
nus ess& hotantum pto lomeus tamquam amatorueritatis nequaquam gloriam suae
professionis occultans percontanti. xp̃ianum seesse confessusest : Hunc continuocentu¬
rio inuinda conietit et multo tempore squalore carceris maceratum adultimu murbi ciouidi¬
ciobtulit. a quo similimodo hoc solum interrogatu sest pto lomeus siess&: xp̃ianus. Quirursum
tantiboni sibi conscius diuinam religionem prae seculit edexp̃imagi sterio ac totius boni
institutiomibus publica confessione testatus est : quienim negat quod e st sinedubio culpa¬
bilo uidicates se quod negat. Continuoigitur postconfessionem aburbicio duciubetur ad mort¬
ucius autem quidam xp̃ianus uir uiden stamtemere latam sententiam. ait a durbium: quid
ris reum sed tantum pronomine xp̃iani. quod hoc seuo cabulo confessus est nuncupari. ad
mortem duci hominem praecipisti : non sunt haec dignapio imperatorem nec sapientis¬
si io puero filio eus neq sacro senatu. quae agiso urbici: Atille nihil alud inquirens

Expanded text:
nus esset. Hoc Ptolomaeus tanquam amator veritatis, nequaquam gloriam suae professionis occultans, percontanti Christianum se esse confessus est. Hunc continuo centurio in vincula conjecit, et multo tempore squalore carceris maceratum ad ultimum Urbicio judici obtulit. A quo simili modo hoc solum interrogatus est si esset Christianus; qui rursum tanti boni sibi conscius, divinam religionem prae se tulit, et de Christi magisterio ac totius boni institutionibus publica confessione testatus est. Qui enim negat quod est sine dubio culpabile judicat esse quod negat. Continuo ergo post confessionem ab Urbicio duci jubetur. Lucius autem quidam Christianus vir, videns tam temere latam sententiam, ait ad Urbicium: Quid, ris reum, sed tantum pro nomine Christiano, quod hoc se vocabulo confessus est nuncupari, ad mortem hominem duci praecepisti? Non sunt haec digna pio imperatore, nec sapientissimo puero filio ejus, neque sacro senatu quae agis, Urbici. At ille nihil aliud inquirens,
Abbreviated transcription (Latin):
ergo Cumuiris autem quos dicimus sunt et feminae : In quibus plures iam gran¬
douae sunt uirgines. integritatem casti corporis. nonne cessitate aliqua: sed
deuotione seruantes. Dum sapientiae studiis sem& gestiunt ñ solũ animo sed
et corpore consecrare : Indignũ ducentes libidini mancipare uas ad capiendã sapien¬
tiam p̃paratum: Qederomortalem partũ eas a quib: diuim uerbi c̃cubitus sacro sẽs
et in mortalis exp&itur. a quo posteritas relinquatur. Nequaquam corrupte lȩmor¬

Expanded text:
 Cum viris autem, quos dicimus, sunt et feminae, in quibus plures jam grandevae sunt virgines, integritatem ac castitatem corporis non necessitate aliqua, sed devotione servantes; dum sapientiae studiis semet gestiunt non solum anima, sed etiam corpore consecrare, indignum ducentes libidini mancipare vas ad capiendam sapientiam praeparatum, et edere mortalem partum eas, a quibus divini verbi concubitus sacrosanctus et immortalis expetitur, ex quo posteritas relinquatur nequaquam corruptelae mor
Abbreviated transcription (Latin):
qui et hocdicit quod p&rus in prima episto lasua. quam de urbe roma scri¬
bit memirit marci inquatropicae romam babiloniam nominarit: Cũ
autẽ marcum tradunt. primum ad aegrptum perrexisse atque in ibi
euangelium quodipse conscripserat praedicasse : & ipsum primum ecdesiam a pud¬
conuersatio eorum qui peripsum credederunt et uita totius abstinentiae. Ac frugieorũ
sobriaq conuiuia. librorum memoriae mandarentur auiro dissertissimo filone :¬

Expanded text:
qui et hoc dicit, quod Petrus in prima Epistola sua, quam de urbe Roma scriqui et hoc dicit, quod Petrus in prima Epistola sua, quam de urbe Roma scripsit, meminerit Marci, in qua tropice Romam Babyloniam nominarit, cum enim Marcum tradunt primum ad Aegyptum perrexisse, atque inibi Evangelium, quod ipse conscripserat, praedicasse; quod et furtum laudconversatio eorum qui per ipsum crediderant, et vita totius abstinentiae et frugalia eorum, sobriaque con vivia librorum memoriae mandarentur. Haec igitur omnia