comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
i suspitionem in ea habe¬
Ibat. quomͣ iustus erat: Sinon suspicatꝰ ẽ
cur eam dimittere uolebat: Iniustum enim erat.
ut immaculatam dimittere uellet. Ideo
g̃ dimittere eam uolebat. qm̃ magnum sacra¬
mentum in ea esse cognoscebat. Cui approximare
sese indignum estimabat. sicut & beatus petrus
se dño bnmilians ait. Recede ã me dñe. qm̃ ho¬
mo peccator sum. Et centurio. Non sum dignus
ut intres sub tectum meum. Et elisabeth ad oa¬
riam. Unde b mͥ ut ueniat mat̾ dñi mei ad me:
solus uosti aliquem peccasse & eum uis
coram omnib arguere. ñ es correptor secl ꝓditor
Noluit gͦ iosepb diuulgare mariam. quamuis
certa ẽẽt suspicio adulterii. sed uoluit ꝓdesse
peccanti. quod iusticiȩ deputatum ẽ. ei. Hec
autem eo cogitante. ecce angelus dñi in somius
appariue ei dicens. Losepb fili dauid noli tunere
accipere mariam conuigẽ tuam. Magister
ale ẽ. hoc acsidicat. Accipe tͥ in coningẽ
Ioaꝵ iam sponsam tuam. Apparet anglłs

Expanded text:
i suspicionem in ea habebat, quomodo justus erat? Si non est suspicatus, cur eam dimittere volebat? Injustum enim erat, ut immaculatam dimittere vellet. Ideo ergo eam dimittere volebat, quoniam magnum sacramentum in ea esse cognoscebat. Cui approximare sese indignum aestimabat, sicut et beatus Petrus se Domino humilians ait: Recede a me, Domine, quoniam homo peccator sum ; et centurio: Non sum dignus ut intres sub tectum meum . Et Elisabeth ad Mariam: Unde hoc mihi, ut veniat mater Domini mei ad me? solus nosti aliquem peccasse, cum vis coram hominibus arguere, non es corrector, sed proditor. Noluit ergo Joseph divulgare Mariam quamvis certa esset suspicio adulterii; sed voluit prodesse peccanti, quod justitiae deputatum est ei. Haec autem eo cogitante, ecce aaruit ei, dicens: Joseph, fili David, noli timere accipere Mariam conjugem tuam. RABAN. Tale est hoc ac si dicat: Accipe tibi in conjugem Mariam sponsam tuam. Apparet angelus
Abbreviated transcription (Latin):
utero. & pariet filium. Et uocabunt nom̃
euis emmanuel quod ẽ int̾pretatum nobiscum
as̃ Quasi diceret. In natura nr̃a d̃s ẽ. quia
iste filius uirginis ds̃ & homo ẽ. Hoc ipsum qͦd
ꝓpba dicit eoce: amnurantis ẽ. tanti mysterii
magnitudinem. Hoc autem totum quod uirgo
ꝓpinquo suo desponsaretur: quod iose pl ꝑangłm
doceretur. & cęt̾a. ita facta sunt. ut tam ꝑ ista
quam ꝑ illa quȩ secuntur. ꝓphia impleretur.
Exurgens autem iosepba sonno: fecit sicut p̃¬
cepit eiangłs dñi. Quisquis a dõ monetur.
soluat moras. furgat a somno. faciat quod iube¬
tur. Et accepit conuigem suam. & non
cognoscebat eam donec peꝑit filium suum pri-¬
mogenitum. et nocauit nom̃ eius ibm̃. Legit᷑¬

Expanded text:
t pariet filium; et vocabunt nomen ejus Emmanuel, quod est interpretatum, nobiscum Deus . Quasi diceret: In natura nostra Deus est, quia iste filius virginis Deus et homo est. Hoc ipsum quod propheta dicit, ecce, admirantis est tanti mysterii magnitudinem. Hoc autem totum quod virgo propinquo suo desponsaretur, quod Joseph per angelum doceretur, etc., ita facta sunt ut tam per ista quam per illa quae sequuntur, prophetia impleretur. Exsurgens autem Joseph a somno, fecit sicut praecepit ei angelus Domini. Quisquis a Deo monetur, solvat moras, surgat a somno, faciat quod jubetur. Et accepit conjugem suam, et non cognoscebat illam, donec peperit filium suum primogenitum; et vocavit nom
Abbreviated transcription (Latin):
oseph prius maram nolens abicere cum instus
cẽt. noluit eam ꝓpalare aclege descerni. Nunc
autem ne qua ide partu enis ambiguitas erisfẽt.
ipse concepti xp̃i ex sp̃u scõ testis assumitar. cũ
desponsatam in coniugem recipiat. Ras amis.
ccepit gͥ eam ad nomeu conugis. ꝓpt̾ causas q̃s
udirimus. et ñ cognoscebat eam. ad opris con-¬
iugale obarchana quȩ didicerat. Hon cogno¬
scebat eam donec prpit. ñ quod pꝰea cognouerit.
seil ponitur donec .ꝓ. et. uel illud tempus re mo-¬
uet. de quo maior suspicio habetur. sient da¬
siue frẽs eos aliqui seu nulli sequantur.L..X.
actum ẽ. autẽ indieb illis. eriit edic̃tum
a cesare augusto ut describeretur uni

Expanded text:
oseph prius Mariam volens abjicere, cum justus esset, noluit eam propalare ac lege decerni. Nunc autem ne qua de partu ejus ambiguitas existeret, ipse concepti Christi ex Spiritu sancto testis assumitur, cum desponsatam in conjugem recipiat. Accepit igitur eam ad nomen conjugis propter causas quas praediximus; et non cognoscebat eam ad opus conjugale, ob arcana quae didicerat. Non cognoscebat eam donec peperit, non quod postea cognoverit, sed ponitur donec pro et, vel illud tempus removet de quo major suspicio habetur, sicut Dasive fratres eos aliqui, seu nulli sequantur. L. 1X Factum est autem, in diebus illis exiit edictum a Caesare Augusto ut describeretur uni
Abbreviated transcription (Latin):
ntequam conuenirent. id ẽ nuptiarum
sollempnia celebrarent. inuenta ẽ. in ute¬
Drimo ab angelis custodientib eam. debinc
⁊ iosepħ sicut a uiro curioso circa sponsam
scribens. bene scłm tempꝰ suum uocat io¬
sepb uurum mariȩ. et mariam matiem ibu. son¬
stat enum quia temꝑe desponsationis nundinn
mat̃ illa: nundum maritus ille ciat. D ⁊.

Expanded text:
ntequam convenirent, id est, nuptiarum solemnia celebrarent, inventa est in uterimo ab angelis custodientibus eam, dehinc a Joseph, sicut a viro curioso circa sponsam scribens, bene secundum tempus suum vocat, Joseph virum Mariae et Mariam matrem Jesu. Constat enim quia tempore desponsationis nondum mater illa, nondum maritus ille erat. M.
Abbreviated transcription (Latin):
puinit sp̃m sc̃m. Et notandum quod ñ cortius
sed columba attulit ramum oliuȩ in arcbam
noe. quia baptiratorũ alii deserunt ȩccłam.
aliĩ pacifice remanent in ęccła. Ramus oliuȩ
dicit in te complacuit mͥ. taleẽ. acsi dicat.
In te placitum meum constuui. hoc ẽ. ꝑte gerere
quod mͥ placet. Quod uͦ matħeus dicit in quo mͥ
complacui. ita exponitur. Qui penitendo corri¬
git quȩ male fecit. in quo penitet. sibi displicet
quod fecit. Et quia pat̾ omp̃s humano mͦ locutꝰ
ait. penitet me fecisse hominẽ. uidetur sibi dis¬
plicuisse inpeccatorib In solo autẽ xp̃o sibi com¬
placuit. quia ñ se eum creasse hominẽ penituit.
quandoquidẽ nullum ĩ eo peccatũ fuit. Unde
dauid. Lurauit dñs & ñ penitebit eum. tu es
sacerdos inȩternum.

Expanded text:
piunt Spiritum sanctum. Et notandum quod non corvus, piunt Spiritum sanctum. Et notandum quod non corvus, sed columba attulit ramum olivae in arca Noae quia baptizatorum alii deserunt Ecclesiam, alii pacifice remanent in Ecclesia. Ramus olivae dicit in te complacuit mihi , tale est ac si dicat: In te placitum meum constitui, hoc est, per te gerere quod mihi placet. Quod vero Matthaeus dicit: In quo mihi complacui, ita exponitur: Qui poenitendo corrigit quae male fecit, in quo poenitet sibi displicet quod fecit. Et quia Pater omnipotens humano modo locutus ait: Poenitet me fecisse hominem , videtur sibi displicuisse in peccatoribus. In solo autem Christo sibi complacuit, quia non se eum creasse hominem poenituit, quandoquidem nullum in eo peccatum fuit. Unde David: Juravit Dominus et non poenitebit eum, tu es sacerdos in aeternum
Abbreviated transcription (Latin):
ascendit de aquis. quib tactu mundȩ carnis
ium abluendi contulerat. ut qui ad lauacrũ
xp̃i uenerit. peccata deponat. & pꝰ uirtutum
incrementis ascendat.erommus.¬
ꝑuintur cęli ũ reseratione elementoeum. sed
spũalib oculis. Beda. Quia dum nũdas
subiit. diumnitatis suȩ potent̾ia cȩli nobis ia-¬
nuas pandit. Nec ei tunc cȩpit aꝑiri cȩlum
cui celorum interiora patebant. seihuis uerbis
uircus baptismi ostenditur. quia baptitatis cȩ¬
lestis ianua declaratur. Orauit xp̃c ñ ꝓse. sed
ut nos informaret adorandum. pꝰ raptisina
uicturos. Nam quasi tͣnsito mari rubro neca-¬
tos gratulamur egyptios. sed uideserto huiꝰ
mundi alii bostes occurrunt. qui sunt uin-¬
manus ep̃i. datur. Columba apparuit suꝑ iħ m
ut deceret᷑ eis solis qui insimplicitate baptica¬
ti sunt. unctionẽ sc̃i sp̃e affuturã. soeꝑali
specie descendit ut columba. ut monstraret̃
quod baptitati in creꝑe eius quod ẽ ȩccła acci-¬

Expanded text:
ascendit de aquis, quibus tactu mundae carnis vim abluendi contulerat, ut qui ad lavacrum Christi venerit peccata deponat, et post virtutum incrementis ascendat.untur coeli non reseratione elementorum, sed spiritualibus oculis, quia dum undas subiit, divinitatis suae potentia coeli nobis januas pandit. Nec ei tunc coepit coelum aperiri, cui coelorum interiora patebant, sed his verbis virtus baptismi ostenditur, quia baptizati coelestis janua declaratur. Oravit Christus non pro se, sed ut nos informaret ad orandum, post baptisma victuros. Nam quasi transito mari Rubro necatos gratulamur Aegyptios, sed in deserto hujus mundi alii hostes occurrunt, qui sunt vinmanus episcopi datur. Columba apparuit super Jesum, ut doceretur eis solis qui in simplicitate baptizati sunt, unctionem sancti Spiritus affuturam. Corporali specie descendit, ut columba, ut monstraretur quod baptizati in corpore ejus, quod est Ecclesia, acci
Abbreviated transcription (Latin):
ui xp̃i baptismum suscipit. miseretur animȩ suȩ.
placens dõ salutis medelam suscipiens. & humilit̃¬
U subditur creatori suo. eius institutioni ebediens
ꝓximumq exemplo edificat. Sic g̾ omnem iusti¬
ciam implet. quia dõ et sibi & ꝓximo facit quod
debet. Cuingͥ iohannes cognouisset iusticiam.
sic debere compleri. tunc dimisit eum bapticari
a se & consensit. Quia uera humilitas ẽ. quam
obedicutia comes ñ deserit. officium quod priꝰ
expauit. obedieus ̃ pleuit. .M.xiiii.

Expanded text:
isti baptismum suscipit, miseretur animae suae placens Deo , salutis medelam suscipiens; et humiliter subditur Creatori suo, ejus institutioni obediens: proximumque exemplo aedificat. Sic ergo omnem justitiam implet, quia Deo et sibi et proximo facit quod debet. Cum igitur Joannes cognovisset justitiam sic debere impleri, tunc dimisit eum baptizari a se, et consensit. Quia vera humilitas est quam obedientia comes non deserit, officium quod prius expavit, obediens implevit. L. 13I
Abbreviated transcription (Latin):
tribuit sua. erran¬
tem paticu¬
ter corrigit. ato: neqͣm
thesaurum incorde seruat. odit amicum. dili¬
genti maicfacit. benedicenti maledicit. Sic qͥq
nec diabolus bona. nec xp̃c mala oꝑa potest fa¬
cere. ꝑoris locutionem uniu̾sa quȩ actu uel
cogitatu de corde ꝓferuntur. dñs significat.
Nam moris seͥpturarum ẽ. uerba. ꝓrebꝰ pon̾e.
ut ĩ isaia dr̃. de ezecbia. Non fuit uerbum qͦd
ñ ostenderet eis. Ei erum utiq ñ uerboꝵ reuela

Expanded text:
tribuit sua, errantribuit sua, errantem patienter corrigit. Atqui nequam thesaurum in corde servat, odit amicum, diligenti malefacit, benedicenti maledicit. Sic quoque nec diabolus bona, nec Christus mala opera potest facere. Per oris locutionem universa quae actu vel cogitatu de corde proferuntur Dominus significat. Nam moris Scripturarum est, verba pro rebus ponere, ut in Isaia dicitur de Ezechia: Non fuit verbum quod non ostendere
Abbreviated transcription (Latin):
malos ñ facit. auamdui bonus ẽ. & tamdiu ma¬
la arbor. il ẽ. homo malus manet in fruc᷑ tibꝰ
alida. namcum incipit: c̃ẽ. calida. ñ iam ni¬
uem eam s aquam uocamus. Potest gͦ mutari.
ñ calefieri. Sic potest fieri lit malus ñ sit. qui
malus fuit. ñ tam̃ potest fieri ut malus bene¬
faciat. Nam & si aliauando utilis ẽ. ñ boc ipie
facit.s: diuina ꝓuidentia fit. Non quod ꝓba
tis. Mong̃ auctitores corum de spinis legebant
uuas. s ꝑspinas de uite. ut si quis ꝑ spiieam
sepem aũ se traberet uuã. uua illa ñ eẽt spina¬
onus homo de bono thesauro cordis sui ꝓfert
bona. & malus homo de malo tbesauto mala.
Ex habundantia enim cordis os loquitur B eda.
dem ẽ. thesaurus cordis. quod radix ẽ. arboris. &
c̃ia de corde ꝓfertur idem ẽ. qͦd arboris fructus.
Quig̃ in corde thesaurum patientiȩ ꝑfcctiq ht̃
amoris. optimos fructꝰ esfimdens dingit
inimicum. benefacit E odienti. bene¬
dicit maiedicẽ ti. om̃i petenti

Expanded text:
malos non facit, quandiu bonus est; et tandiu mala arbor, id est, malus homo manet in fructibus palida: nam cum incipit esse calida, non jam nivem eam, sed aquam vocamus. Potest ergo mutari, non calefieri. Sic potest fieri ut malus non sit, qui malus fuit, non tamen potest fieri ut malus benefaciat. Nam etsi aliquando utilis est, non hoc ipse facit, sed divina providentia fit. Non quod Phartis . Non ergo audiditores eorum de spinis legebant uvas, sed per spinas de vite, ut si quis per spineam sepem ad se traheret uvam, uva illa non esset spinaBonusbona, et malus homo de malo profert mala. Ex abundantia enim cordis os loquitur. BEDA. Idem est thesaurus cordis quod radix est arboris; et quod de corde profertur, idem est quod arboris fructus. Qui ergo in corde thesaurum patientiae perfectique habet amoris, optimos fructus effundens, diligit inimicum, benefacit odienti, benedicit maledicenti, omni petenti
Abbreviated transcription (Latin):
ulle qui ñ facit fructum bomun sepandꝰ
ẽ.a iustis. sicut beddi ab agnis. & in ignem
mitendus ẽ. uoce ula. ite maledicti mignem et̃¬
num. quid erit de illo qui facit quicquid ma¬
li potest: Quia arbor mala frucͣtus bonos fa¬
cere ñ potest. gͥ ex fruc̃tib eorum idẽ. falsoꝵ ꝓph̃a¬
ru cognosectis cos c̃ẽ falsos.xli.¬

Expanded text:
qui non facit fructum bonum, separandus est a justis sicut haedi ab agnis, et in ignem mittendus est voce illa: Ite, maledicti, in ignem aeternum , quid erit de illo, qui facit quidquid mali potest? quia arbor mala fructus bonos facere non potest. Igitur ex fructibus eorum, id est, falsorum prophetarum cognoscetis eos
Abbreviated transcription (Latin):
quibꝰ opus sit uobis. antequam petatis eum.
Idm̃ conscientia non multiloquio sicut
ethnici. putantes quod ipsi ita uerbis dm̃
flectre queant sicut orator uidicem. Terom mꝰ.
ic obicitur. Siscit ds̃ quib indigemus.
frstra scienti loquimur. Ad quod respon¬
demus. non nos narratores. ẽẽ. seid rogatores.
psa orationis intentio cor. Auoustinus¬
nr̃m serenat. capatiusq efficit ad excipiendla
aiuna munera. L. Tunc dix̾ unus ex
discipulis eius add eum. Dñe doce nos orare. sic̃
iohamies docuit discipłos suos. Mio ister.¬
bi matheus dicit. tunc herodes uidens qiuia
nlusus ẽẽt. a magis. iratus ẽ. ualde: nul¬
lum certum tempꝰ definite determinat. ꝑ tunc:
sead tale ẽ. quod dicit. In illis dieb contigit hero¬
dem irasci. Sie gͥ prudens lecꝰtor exponat tunc.
ubicumq lectio postulabit.
M. li.
Et ait ulis. Cum oratis dicite. Pater nr̃ qui

Expanded text:
quibus opus sit vobis antequam petatis eum. quibus opus sit vobis antequam petatis eum.  Deum conscientia, non multiloquio sicut ethnici, putantes quod ipsi ita verbis Deum flectere queant, sicut orator judicem. HIERON.--AUG. Hic objicitur: Si scit Deus quibus indigemus, frustra scienti loquimur. Ad quod respondemus, nos non narratores esse, sed rogatores, Ipsa orationis intentio cor nostrum serenat, capaciusque efficit ad excipienda divina munera. L. Tunc dixit unus ex discipulis ejus ad eum: Domine, doce nos orare, sicut Joannes docuit discipulos suos. Ubi Matthaeus dicit: Tunc Herodes videns quoniam illusus esset a magis, iratus est valde , nullum certum tempus definite determinat per tunc, sed tale est, quod dicit: In illis diebus contigit Herodem irasci. Sic ergo prudens lector exponat tunc, ubicunque lectio postulabit. M. L. Et ait illis: Cum oratis, dicite: Pater noster, qui
Abbreviated transcription (Latin):
Ium dicit int᷑ in cubiculum. uanam glãm
p̃ceptum. ut inclusa cogitatione labiisq comp̃s¬
sis oremus. ut de anna legitur in libro regum
Labia inquit tantum euis mouebantur. & uox
illiuis non aucdiebatur. Nus ustinus.¬
laudendum ẽ. ostium. id ẽ. carnau sensui ẽ.¬
secretum cordis. ad quod tunc intra mꝰ
in oratione. quando omnia exttriora quȩ ad se¬
culum ꝑtinent. ꝑ contemplationem diuinam
quasi nichil reputamus. in comparatione glȩ
celestis. Ostium mentis ẽ. uirtus fortitudinis
quod claudendum ẽ. cont̃ scłi tumultus. & con¬
tra fauorem humanum. ne oratio secreta impe¬
diatur. sed in contemplatione diuina fundat᷑̃.
Oratio autem ẽ. suauis animi cum conpunc᷑ti¬
one cordis dep̃catio. Uel ita. Oratio ẽ. oris ratio.
qua humilit̾ uota nr̃a pandimus. & ab imo
pectoris archano ꝓfertur. MxI.Iii.
multum ioqui sicut ethici. Putant
enim quia in multoloquio suo exauiliantus.
Nolite gͦ assimilari eis. Seit enim pater ũt

Expanded text:
um dicit, intra cubiculum, vanam gloriam gis esse praeceptum, ut inclusa cogitatione labiisque compressis oremus, ut de Anna legitur in libro Regum: Labia, inquit, illius tantum movebantur, et vox illius non audiebatur . AUGUST. Claudendum est ostium, id esecretum cordis, ad quod tunc intramus in oratione, quando omnia exteriora quae ad saeculum pertinent, per contemplationem divinam quasi nihil reputamus in comparatione gloriae coelestis. Ostium mentis, est virtus fortitudinis, quod claudendum est contra saeculi tumultus, et contra favorem humanum, ne oratio secreta impediatur, sed in contemplatione divina fundetur. Oratio autem est suavis animi cum compunctione cordis deprecatio. Vel ita: Oratio est oris ratio, qua humiliter vota nostra pandimus, et ab imo pectoris arcano profertur. M. 43V multum loqui, sicut ethnicloquio suo exaudiantur. Nolite ergo assimilari eis. Scit enim Pater vester
Abbreviated transcription (Latin):
piasme. Ut uͦ p̃cibꝰ instemus. instruimur hie
adño. qui ascendit in montem ut oraret. sons
in quem aicendit significat ut ĩn excelsis habi¬
tent mente. qui in decore suo xp̃m uidece desi¬
ostenditur priuilegium dignitatis corum.
Ducuntur scorsum. quia multi uocati. pau
ducit. ut tribꝰ idoneis testibꝰ mundus
credat. & ut significetur eos illic ȩterna uisio¬
ne letari. qui hic fide sc̃ȩ trinitatis sunt im¬
buti. Uel ꝑ petrum p̃positi siue coningati.
ꝑ iacobum penitentes seu actiui. ꝑ iohannẽ
urgines uel theorici intelliguntur. Mag̃.¬
otandum q uod matbeus hic dicit ia¬
cobum frc̃m iohannis. quia quidam fal¬
so commentati sunt alterum interfiusse iaco¬
bum. qui pͥmus ierosolimitarum ep̃e ordi¬
natus ẽ. ab apłis. Et factum ẽ. dum ora¬
ret transfiguratus ẽ. ante eos. & resplenduit
facies eiꝰ sicut sol. Uestimenta autem eius
facta sunt alba sicut nix. splendentia candi-¬
danimis. qualia fullo suꝑterram non potest

Expanded text:
precibus instemus, instruimur hic a Domino, qui ascendit in montem ut oraret. Mons in quem ascendit, significat ut mente in excelsis habitent, qui in decore suo Christum videre desiostenditur privilegium dignitatis eorum. BEDA. Ducuntur seorsum, quia multi vocati, pauc ducit, ut tribus idoneis testibus mundus credat, et ut significetur eos illic aeterna visione laetari, qui hic fide sanctae Trinitatis sunt imbuti. Vel per Petrum praepositi sive conjugati; per Jacobum poenitentes seu activi; per Joannem virgines vel theorici intelliguntur. Notandum quod Matthaeus hic dicit Jacobum fratrem Joannis; quia quidam falso commentati sunt, alterum interfuisse Jacobum, qui primus Hierosolymitarum episcopus ordinatus est ab apostolis. Et factum est dum oraret, transfiguratus est ante eos, et resplenduit facies ejus sicut sol; vestimenta autem ejus facta sunt alba sicut nix, splendentia candida nimis, qualia fullo super terram non potest
Abbreviated transcription (Latin):
Ucas octo dies ponit. matheus & mareꝰ
ser. Ibi pͥmus additur & extremus. hic
medii ponuntur dies.
gaudium resurectionis uenturum erat. Nos
etiam post ser huiꝰ sccłi ętates. & scptimam
quietis animarum post mortẽ. quasi octaua
ȩtate resurgenius. Sciłm matheum & marcũ
pꝰ sex ȩtates quiescendum ẽ. sc̃is. De resurrceli¬
one sextus psalmus ꝓ octaua inscribitur. qͥa
ꝑsex ȩtates quibꝰ oꝑari licet. p̃cibꝰ ẽ instandũ.
ne in octana retbutionis tempe corripiamus¬

Expanded text:
 HIERON. Lucas octo dies ponit, Matthaeus et Marcus sex. Ibi primus additur et extremus, hic medii ponuntur dies. gaudium resurrectionis venturum erat. Nos etiam post sex hujus saeculi aetates, et septimam quietis animarum post mortem, quasi octava aetate resurgemus; secundum Matthaeum et Marcum, post sex aetates quiescendum est sanctis. De resurrectione sextus psalmus pro octava inscribitur; quia per sex aetates quibus operari licet, precibus est instandum, ne in octavo ret
Abbreviated transcription (Latin):
actio phariseorum uolebat dm̃ caꝑe qua-¬
si cornuto sẏllogismo. ut uel ostenlerent
eum aocere contraria castitati. uel loqui con¬
traria moysi. Sed dñs transiit decipulam eoꝵ.
temꝑando responsi onem. Qui respondens
ait illis. N on legistis quia qui fecit ab initio
masculum ꝙ feminam. fecit eos: Et dixit.
ꝑpter hoc dimiiet homo patrem & matrem
&. adherebit uxori suȩ. & crunt duo in carne
una. Dix hec d̾̃s peradam. cuinon femi¬
nas s: feminam de latere formauit. P pt̃ hoc
scilicet: quia exuiro .ẽ. uxor. dimittet homo pa¬
trem & matrẽ. & adherebit uxori. Non dixit
uxoribꝰ. ut ostenderet non unam ducendam
suꝑ alteram. id ẽ. ut relicta pͥma duceretur
aliera.

Expanded text:
actio Pharisaeorum volebat Deum capere quasi cornuto syllogismo, ut vel ostenderent eum docere contraria castitati, vel loqui contraria Moysi. Sed Dominus transiit decipulam eorum, temperando responsionem. Qui respondens, ait illis: Non legistis quia qui fecit hominem ab initio, masculum et feminam fecit eos? et dixit: Propter hoc dimittet homo patrem et matrem, et adhaerebit uxori suae, et erunt duo in carne una. Dixit hoc Deus per Adam, cui non feminas, sed feminam de latere formavit. Propter hoc scilicet, quia ex viro est uxor, dimittet homo patrem et matrem, et adhaerebit uxori. Non dixit, uxoribus, ut ostenderet non unam ducendam super alteram, id est, ut relicta prima, duceretur altera.
Abbreviated transcription (Latin):
nes istos. migrauit a galilea &
uenit in fines iudeȩ trans ior¬
danem. & secutȩ sunt eum tur¬
bȩ multȩ & cnrauit eos ibi. Remigius.¬
alileos in uidea curare uoluit. ut gentes
in eam ueniam. quȩ udeȩ parabatur ad¬
muttrit. Omnis quidem udeorum ꝓuintia
ad distintionem aliarum gentium uideadr̃.
s: specialius meridiana plaga ad differentiã
samariȩ. galileȩ. decapolis. & cȩterarum regi¬
onum eusdem ꝓuintiȩ. Et accesserunt
ad cum pharisci temptantes eum. & dicentes.

Expanded text:
igravit a Galilaea, et venit in fines Judae trans Jordanem, et secutae sunt eum turbae multae, et curavit eos ibi. REMIG. Galilaeos in Judaea curare voluit, ut gentes in eam veniam quae Judaeae parabatur, admitteret. Omnis quidem Judaeorum provincia ad distinctionem aliarum gentium, Judaea dicitur, sed specialius meridiana plaga, ad differentiam Samariae, Galilaeae, Decapolis, et caeterarum regionum ejusdem provinciae. Et accesserunt ad eu
Abbreviated transcription (Latin):
circuicisionem accipit homo in sabbato.
ut non soluatur lex moysi. mͥ indignami¬
ni quia totum hominẽ sanum feci in sab¬
bato: N oute iudicare secundum faciem.
s instum iudicium iudicate. N on est
uidicandum secundum faciem. id ẽ. acccp¬
tionem ꝑsonarum. s iustum udicium
ia ẽ. seam ueritatẽ rerum. Qua cognita.
nec me nec moyscri dampnabitis. nec me
contrarium illi dicctis. In quo illos arguit
nos instruit. ne in iudicandis causis ꝑso¬
nas accipiamus. non quod ꝓ diuersitate
graduum. iliuerso mn ꝑsonas non bonore¬
otandum quia credens abrabam sc fi¬
lum habiturum. huiꝰ rei signum.
circumcisioncm acctpit. ut quod credens
iustificatus sit cerneretur. Quod signũ
ideo accrpiebant filii isrł. ut scirentur. ẽẽ.
filii cnis qui credens dõ hoc ipsum acceꝑat.

Expanded text:
circumcisionem accipit homo in Sabbato, circumcisionem accipit homo in Sabbato, ut non solvatur lex Moysi, mihi indignamini quia totum hominem sanum feci in Sabbato? Nolite judicare secundum faciem, sed justum judicium judicate. Non est judicandum secundum faciem, id est acceptionem personarum; sed justum judicium, id est secundum veritatem rerum. Qua cognita, nec me, nec Moysen damnabitis, nec me contrarium illi dicetis In quo illos arguit, nos instruit, ne in judicandis causis personas accipiamus, non quod pro diversitate graduum diverso modo personas non honoreotandum quia credens Abraham se filium habiturum, hujus rei signum circumcisionem accepit, ut quod credens justificatus sit, cerneretur. Quod signum ideo accipiebant filii Israel, ut scirentur esse filii ejus, qui credens Deo, hoc ipsum acceperat.
Abbreviated transcription (Latin):
cominotum: Turbauit claritas lucis. tur¬
bam lippitudins. O culi ciuim non ba¬
bentes sanitatem. non possunt ferre lu-¬
minis claritatem. Res pondit itĩc &
dix̃ eis. Unum opꝰ feci & omnes miram¬
ni. Propt̾ea moyses dedit uobis circiunci
sionem. non quia ex moyse ẽ. s ex patribꝰ.
& in sabbato circumciditis hominem.
num opꝰ fuit. quod hominẽ sanum
fcci sabbato. ꝓpt̃ea. uidelicet ꝓpt tale
opus. id ẽ. ut salus hominis conscquatur
bene factum ẽ. ut acciꝑctis circumcisio¬
nem a moyse. C onuincit uos moyses.
quia in lege accepistis ut circumeiderctis
octauodie. accepistis etiam ut uacetis scp¬
timo die. Quid gͥ facictis. si octaua dies
natinitatis occurrat die sabbati: Noui qͥa
cireuineiditu. Circumcisio enim ꝑtinet
ad aliquoa signaculum salutis. & non de¬
bent homines sabbato uacare a salute. Ergo
ne mͥ irascamini. quia saluum feci totum
hominẽ sabbato. Et hoc ẽ. quod dicit. Si

Expanded text:
commotum? Turbavit claritas lucis turcommotum? Turbavit claritas lucis turbam lippitudinis. Oculi enim non habentes sanitatem, non possunt ferre luminis claritatem. Respondit Jesus et dixit eis: Unum opus feci, et omnes miramini. Propterea Moyses dedit vosionem, non quia ex Moyse est, sed ex patribus, et in Sabbato circumciditis hominem. Unum opus fuit quod hominem sanum feci Sabbato. Propterea, videlicet propter tale opus, id est ut salus hominis consequatur, bene factum est ut acciperetis circumcisionem a Moyse. Convincit vos Moyses, quia in lege accepistis ut circumcideretis octavo die, accepistis etiam ut vacetis septimo die. Quid igitur facietis, si octava dies nativitatis occurrat die Sabbati? Novi quia circumciditis. Circumcisio enim pertinet ad aliquod signaculum salutis. Et non debent homines Sabbato vacare a salute. Ergo ne mihi irascamini, quia salvum feci totum hominem Sabbato. Et hoc est quod dicit: Si
Abbreviated transcription (Latin):
unam ir. Alicuiꝰenĩ ẽ. doctrina filii. si sua
Re. cognoscet de doctrina utrum ex dõ sit.
an ego a meipso loquar. S ensus ẽ. Siqͥs
credit me filium dĩ. intelliget quod doct᷑¬
na mea ẽ. ciuis. Qui a scictipso loquit᷑.
giam ꝓpͥam querit. Dc antixp̃o dicit.
qui non a dõ missus s uenire ꝑmissus.
eitollet se ut ait apłs supͣ omne quod õe
d̾s ant quod colitur. Qui autẽ querit
głam eiꝰ qui misit illum. hic uerax ẽ. &
iiusticia in illo non ẽ. Hoc de se dicens
dat humilitatis eremplum. ut omnia bo¬
na dõ tribuamus. N onne moyses dedit
uobis legem: Et nemo ex uobis facit legẽ.
Quid me queritis interficere: In lege
quidem głamini. s: contra legem que occi¬
dere uetat. quȩ me nuntiat. de morte inea
tractatis. R es pondit turba .& dixit. De¬
monium habes. Quis te querit interfiẽe:
Ouid posset aliua dicere turba turbu¬
lenta: Quid posset alud olere cȩnum

Expanded text:
unam rem. Alicujus est enim doctrina Filii, si sua unam rem. Alicujus est enim doctrina Filii, si sua t de doctrina utrum ex Deo sit, an ego à me ipso loquor. Sensus est: Si quis me credit Filium Dei, intelliget quod doctrina mea est ejus. Qui a semetipso loquitur, gloriam propriam quaerit. De antichristo dicit, qui non a Deo missus sed venire permissus, extollet se, ut ait Apostolus, supra omne quod dicitur Deus, aut quod colitur . Qui autem quaerit gloriam ejus qui misit illum, hic verax est, et injustitia in illo non est. Hoc de se dicens, dat humilitatis exemplum, ut omnia bona Deo tribuamus. Nonne Moyses dedit vobis legem, et nemo ex vobis facit legem? Quid me quaeritis interficere? In lege quidem gloriamini, sed contra legem quae occidere vetat, quae me nuntiat, de morte mea tractatis. Respondit turba et dixit: Daemonium habes. Quis te quaerit interficere? Quid posset aliud dicere turba turbulenta? Quid posset aliud olere coenum
Abbreviated transcription (Latin):
cum non didicerit: Inde mirabantur
teras discentẽ. Res pondit eis ũc & dixit.
Mea doctrina non ẽ. mea.s: eiꝰ qui misit me.
idetur contraria loqui.
Quoil si dixisset ista doctrina nonc̃.
meã. nulla. ẽc̃t auestio. Nunc autem in hoc
ẽ. solutio. quia doctrina patris ẽ. uerbum pã¬
tris: ud .ẽ. filus ex patre ẽ. Ac si diccret. E gꝰ
non sum ameipso .s a patre. Quid cium
tam tuum quam tu. & quil tam non
tuum quam tu. si aliciius ẽ. quoo esͤ
hinc alibi dicit dñs. Hocẽ. opꝰ dĩ ut credatis
in cum. quem ille misit. O.ui credit in eũ
eredit ci. s non conuertitur. quia demones
ciedunt ci non in cum. Nos ctiam credimꝰ
petro & paulo.s non credimus in petrum
& paulum. Quid ẽ. gͦ in dm̃ eredere: Cre¬
aendo in eum ire. & euis menbris incorꝑari.
Hec sententia quod filius aoctrina patris ẽ.
ausouut sabellianam heresun. qui ausui ẽ.
diccit patrem & filium duo nomina. eẽ. S

Expanded text:
cum non didicerit? Inde mirabantur,cum non didicerit? Inde mirabantur,eras discentem. Respondit eis Jesus, et dixit: Mea doctrina non est mea, sed ejus qui misit me. Videtur contraria loqui. Quod si dixisset, ista doctrina non est mea, nulla esset quaestio. Nunc autem in hoc est solutio, quia doctrina Patris est Verbum Patris, id est, Filius ex Patre. Ac si diceret: Ego non sum a me ipso, sed a Patre. Quid enim tam tuum quam tu? et quid tam non tuum quam tu, si alicujus est quod es? Hinc alibi dicit Dominus: Hoc est opus Dei, ut credatis in eum quem ille misit . Qui credit in eum, credit ei, sed non convertitur, quia daemones credunt ei, non in eum. Nos etiam credimus Petro et Paulo, sed non credimus in Petrum et Paulum. Quid est ergo in Deum credere? Credendo in eum ire et ejus membris incorporari. ec sententia, quod Filius doctrina Patris est, dissolvit Sabellii haeresim, qui ausus est dicere Patrem et Filium duo nomina esse, sed
Abbreviated transcription (Latin):
cebant. U bi ẽ. ille: Occasionem queren¬
di p̃bebat quod ñ ascenderat cum fr̃ibꝰ.
qui ei consilium de gła dabant. unde dirit
cis. non ascendam addiem festum hunc quẽ
uultis. id ẽ. prunum uel scđm. Et mur¬
mur multus erat de eo in turba. Quidam
enun dicebant quia bonus ẽ. alii autem di¬
cebant non. s seducit turbas. De om̃ibꝰ
seruis xp̃i hoc ułem ar̃. quia uita nĩa ab¬
scondita ẽ. cum xp̃o in dõ: s tandem d̃s ma¬
nifeste ueniet. N emo tam̃ palam loque¬
batur de illo ꝓpt̾ metum iudeorum. N e¬
mo scilicet illorum. qui dicebant bonus est.
Iamautem die festo meiliante. ascendit ir̃c
intemplum & docebat. Cum iam uide¬
licet illius festi tot dies p̃terissent. quot
futuri erant: ascendit. Quod latuit. ex¬
emplum ẽ. uitandi malos: quod palam lo¬
quitur & non tenetur. ab his qui querebant.
potestatis eiꝰ inditium ẽ. Et mirabantur
iudei dicentes. Quomͦ hic luteras scit.

Expanded text:
cebant: Ubi est ille? Occasionem quaerencebant: Ubi est ille? Occasionem quaerendi praebebat quod non ascenderat cum fratribus qui ei consilium de gloria dabant, unde dixit eis: Non ascendam ad diem festum hunc quem vultis, id est primum vel secundum. Et murmur multum erat de eo in turba. Quidam enim dicebant quia bonus est. Alii autem dicebant, non, sed sedristi hoc idem dicitur, quia vita nostra abscondita est cum Christo in Deo , sed tandem Deus manifeste veniet. Nemo tamen palam loquebatur de illo propter metum Judaeorum. Nemo scilicet illorum, qui dicebant, bonus est Jam autem die festo mediante, ascendit Jesus in templum et docebat. Cum jam videlicet illius festi tot dies praeteriissent, quod futuri erant, ascendit. Quod latuit, exemplum est vitandi malos, quod palam loquitur, et non tenetur ab his qui quaerebant, potestatis ejus indicium est. Et mirabantur Judaei, dicentes: Quomodo hic litteras scit,
Abbreviated transcription (Latin):
cendit ad diem festum. non manifeste sed
quasi in occulto. N on dirit ad diem fe¬
stum hunc. quia non cupiebat glari tem¬
ꝑalit᷑ .s. aliquid docere salubriter. Non ua¬
cat quod latent̃ ascendit. quod latebat in illo
die festo. Omnia antiqua. umbra futuroꝵ
fucrunt. E igo & sceno phegia. Nam nos
edueti sumus de egypto. ubi diabolo tanq̃
pharaoni scruiebamus. C lamauit cnun
nobis xꝑc. quas̃ lateres facientibꝰ. Uenite ad
me omnes qui laboratis. & onerati estis..
E ducti sumus ꝑ baptismum tanquam ꝑ
mare rubrum. quia xp̃i sangume consecra¬
tum: mortuis inimicis. ul ẽ. peccatis nr̃is.
Modo gͦ antequam ad terram ꝓmissionis
ueniamus. id ẽ. ad regnum ȩternum. in
tabernaculis huius deserti sumus. C um
autem corpꝰ xp̃i quod nos simus ẽ. in tab̾¬
naculis. xp̃c ẽ. in tab̾naculis. Sed tunc la¬
tenter. mͦ manifeste. quia remota umbra.
uenit lux. in qua iam omnia agnoscunus.
Iudei gͦ querebant eum in die festo. & di¬

Expanded text:
cendit ad diem festum, non manifeste, sed quasi in occulto. Non dixit, ad diem festum hunc, quia non cupiebat gloriari temporaliter, sed aliquid docere salubriter. Non vacat quod latenter ascendit, quod latebat in illo die festo. Omnia antiqua umbra futurorum fuerunt. Ergo et scenopegia. Nam nos educti sumus de Aegypto, ubi diabolo tanquam Pharaoni serviebamus. Clamavit enim nobis Christus, quasi lateres facientibus: Venite ad me omnes qui laboratis et onerati estis . Educti sumus per baptismum tanquam per mare rubrum, quia Christi sanguine consecratum, mortuis inimicis, id est, peccatis nostris. Modo ergo antequam ad terram promissionis veniamus, id est ad regnum aeternum, in tabernaculis hujus deserti sumus. Cum autem corpus Christi quod sumus nos, est in tabernaculis, Christus est in tabernaculis. Sed tunc latenter, modo manifeste, quia remota umbra, venit lux, in qua omnia jam agnoscimus. Judaei ergo quaerebant eum, et di
Abbreviated transcription (Latin):
eruus malus appellatur. quia calump¬
niam facit dño suo. in quo suꝑbia no¬
datur. Piger. quia talentum non duplicauit
in quo accnsatur negligentiȩ. Si autem añi
durum exactorem sciebat. cur non sernuit
ei ad uicrum. de eo quoo sibi dedit ad erogan¬
dum: Ubi scriptum. ẽ. pecuniam meam.
grecꝰ sermo significat pecuniam & argentũ.
Unde illud. E loquia dñi eloquia casta. ar¬
gentum igne examinatum. ꝓbatum terrȩ.
purgatum septuplum. Pecunia uel argen¬
tum p̃dicatio.ẽ. que dari debuit nummu¬
lariis & traperetis. ud ẽ. cȩteris doctorib Pe¬
cunuam gͥ numinulariis date .ẽ. scientiam
p̃dicationis impendere. his qui banc ualeant
dictis & oꝑib exercere.Tollite itaq ab
eo talentum. & date ei qui babet deccin talen¬
ta. Tollitur talentum & datur habenti
decem talenta. ut intelligamus mauis pre¬
mium deberi plus laboranti. licet ȩquale gau¬
dium sit.& de duplicante quinq & de dupli-¬

Expanded text:
ervus malus appellatur, quia calumniam facit domino suo, in quo superbia notatur. Piger, quia talentum non duplicavit, in quo accusatur negligentiae. Si autem dominum durum exactorem sciebat, cur non servivit ei ad lucrum, de eo quod sibi dedit ad erogandum? Ubi scriptum est pecuniam meam, Graecus sermo significat pecuniam et argentum. Unde illud: Eloquia Domini eloquia casta, argentum igne examinatum, probatum ter terrae, repurgatum septuplum . Pecunia, vel argentum, praedicatio est, quae dari debuit nummulariis et trapezitis, id est, caeteris doctoribus, pecuniam igitur nummulariis dare est, scientiam praedicationis impendere his qui valeant hanc dictis et operibus exercere. Tollite itaque ab eo talentum, et date ei qui habet decem talenta. Tollitur talentum, et datur habenti decem talenta: ut intelligamus majus praemium deberi plus laboranti, licet aequale gaudium sit et de duplicanti quinque, et de dupli
Abbreviated transcription (Latin):
erant isti dicuntur passi. quia meruerunt
ea quȩ illi meruerunt. & soli passi sunt. cum
non soli peccassent. Res ita moralis. ẽ. E cce
cum serui tui peccant. spolias unum & ite¬
rum parcis ei dicens. Hisi seruaueris hoc. pa¬
tieris. Idem facis & alteri. Non meliorañtib
eis. si unus castigatur. uidetur ꝓ omnib casti¬
gari. quia quod aliis. ẽ. ꝓmissum. ipse solus
luit. Reuera autem non ꝓaliis castigatus. ẽ.
sed ꝓ se. Sed si non peccans aliquis castigaret᷑
ille ꝓ aliis diceretur castigari. S ic generatio
ista ꝓ patrib uidetur punita. qui territi su¬
erunt non puniti. uere autem non ꝓillis
sed ꝓpeccato suo condempnata. ẽ. Non enum
iustum.ẽ. ut alter ꝓ alterius puniatur pecca¬
tis. sed in die uindictȩ unusquisq ꝓsuo pecca¬
to punietur. Aliter¬

Expanded text:
erant, justi dicuntur passi, quia meruerunt erant, justi dicuntur passi, quia meruerunt ea quae illi meruerunt; et soli passi sunt, cum non soli peccassent. Res ita moralis est. Ecce cum servi tui peccant, spolias unum, et iterum parcis ei, dicens: Nisi servaveris hoc patieris. Idem facis et alteri. Non meliorantibus eis, si unus castigatur, videtur pro omnibus castigari, quia quod aliis est promissum, ipse solus luit. Revera autem non pro aliis castigatus est, sed pro se. Sed si non peccans aliquis castigaretur, ille pro aliis diceretur castigari. Sic generatio ista pro patribus videtur punita, qui territi fuerunt, non puniti; vere autem non pro illis, sed pro peccato suo condemnata est. Non enim justum est ut alter pro alterius puniatur peccatis, sed in die vindictae unusquisque pro suo peccato punietur.
Abbreviated transcription (Latin):
minus uideis quia intelligit corda eorum.
quod similes erant in malo pacrib suis. Nã
apud dm̃ qui hominem occidere uult iam
honucida.ẽ: qui adulterium cominittere iã
adulter. ẽ: qui ꝑuirare. iam ꝑiurus existit.
quia d̃s non ex oꝑib tantum uidicat. sed ex
cogitationib. Uoluntas ẽ. enim. quȩ aut re¬
muneratur ꝓ bono. aut condempnatur pro
malo. oꝑa autem sunt testimonia uolunta¬
tis. Et ꝑsequemini de ciuitate in ciuitatẽ
ut ueniat suꝑ uos omnis sangius iustus. qui
effusus. ẽ. suꝑ terram. Propħat interitum
uideorum. minatus fuit olim omnib malis
quod reddidit generationi nouissimȩ. Et sic̃
omnia bona quȩ in singulis generationibus
a constitutione mundi omnes sc̃i merebantur.
illis sunt donata qui receꝑunt xp̃m: sic omĩa
mala quȩ in singulis generationib a constitu¬
tione mundi pati meruerunt iniqui. suꝑ
iudeos xp̃m repellentes uenerunt. Quid gͦ:
Inustus .ẽ. d̃s: Absit. S ed ꝓpt̃ca quȩ illorum

Expanded text:
minus Judaeis, quia intelligit corda eorum, quod similes erunt in malo patribus suis. Nam apud Deum, qui hominem vult occidere, jam homicida est, qui adulterium committere, jam adulter est; qui perjurare, jam perjurus existit; quia Deus non ex operibus tantum judicat, sed ex cogitationibus. Voluntas est enim quae aut remuneratur pro bono, aut condemnatur pro malo, opera autem sunt testimonia voluntatis. Et persequemini de civitate in civitatem, ut veniat super vos omnis sanguis justus, qui effusus est super terram. Prophetat interitum Judaeorum: minatus enim olim fuit omnibus malis, quod reddidit generationi novissimae. Et sicut omnia bona quae in singulis generationibus a constitutione mundi omnes sancti merebantur, illis sunt donata qui receperunt Christum; sic omnia mala quae in singulis generationibus a constitutione mundi pati meruerunt iniqui, super Judaeos Christum repellentes venerunt. Quid ergo? Injustus est Deus? absit! Sed propterea quae illorum
Abbreviated transcription (Latin):
ui uult g̃ uenire ad lucẽ. non tantum
a grandib peccatis abstineat. s etiam
ãminorib ueram confessionẽ faciat. qm̃ plua
muita peccata si negligantur occidunt. Nã
minutȩ guitȩ flumen implent. & minuta gra¬
na barcnȩ si multa sint. opprimunt nauem.
Et hoc facit neglecta sentiua. quod fluctus irrucus
Paulatum initrat aqua ꝑ sentinam .s: diui intian
ferto patrem erudientẽ. ne sentias iudicẽ punien¬
tem. A
t reuersi sunt unusquisq in domum suã.
Itĩc autẽ ꝑrexit ad montẽ olueti. & dilu¬
culo iterum uenit in templum. Et omis po¬
pulus uenit ad eum. & scdens docebat eos.
euersis uniuersis qui. Magister.¬
sccuti fuerant eum de cuutate ꝑuenit
dethaiuam. que.ẽ. in monte oluieti. Ne mireris
si nocte illuc uenerit. si nocte nicbodemo p̃dica¬
uerit. de quo alibi legitur. quia erat ꝑnoctans
in oratiõe dĩ. Legis etiam quod ante pas¬
sionem iteroso limis pacta cena &
hymno dicto. exiit cum discipulis

Expanded text:
ui vult ergo venire ad lucem, non tantum a grandibus se peccatis abstineat, sed etiam a minoribus veram confessionem faciat, quoniam plura minuta peccata, si negligantur, occidunt. Nam minutae guttae flumen implent, et minuta grana arenae, si multa sint, opprimunt navem. Et hoc facit sentina neglecta, quod fluctus irruens, paulatim intrat aqua per sentinam, sed diu intrando o, ferto patrem erudientem, ne sentias judicem punientem. A. Et reversi sunt unusquisque in domum suam. Jesus autem perrexit ad montem Oliveti, et diluculo venit iterum in templum. Et omnis populus venit ad eum, et sedens docebat eos Reversis universis, qui secuti fuerant eum de civitate, pervenit Bethaniam, quae est in monte Oliveti. Ne mireris si nocte illuc venerit, si nocte Nicodemo praedicaverit, de quo alibi legitur, quia erat pernoctans in oratione Dei . Legis etiam quod ante passionem Hierosolymis peracta coena, et hymno dicto, exiit cum discipulis
Abbreviated transcription (Latin):
qui ꝓfere de thesanto suo noua &. uetera. H y la¬
stris. non tantum audientibꝰ s & intelli¬
gentisꝰ aignum testimonium reddit. sub no¬
mine pattisfamilias se comparans. & illos ꝓpt̾
scientiam sccibas nuncupans. Acsi dicat.
Quia intellexistis. iaco dico uobis quod omnis
scriba doctus. ia ẽ. omnis scribens in corde suo
que a me audit sieut uos & alii. in regno cȩlo¬
rum auoo ẽ eccła. sutilis ẽ. mͥ qui sum pater¬
famibas. quia añs exercituum uidelcet bo¬
minum & angłorum. & qui ꝓfero de thesau¬
ro ccedis mei noua & uetera. id ẽ. noui & ue¬
teris testamenti scientiam. A plĩ quoq istruc¬
ti cum p̾ctiearent euangelium. compbabant
alud quod de thesauro doctrinȩ eiciebant.
setus fuit humanum genus ad inferna
aescendere. nouum ẽ. regnum cȩlorum
iuste uiuentes penetiare. Predicatoe gͥ doctꝰ
& noua scit ꝓftrre de suauitate regni & uetu¬
sta de terore supplicii. ut uel penȩ terreant.
quos p̃mia non inuitant. Et factum ẽ.

Expanded text:
qui profert de thesauro suo nova et vetera. Apoststris, non tantum audientibus, sed intelligentibus dignum testimonium reddit, sub nomine patrisfamilias se comparans, et illos propter scientiam Scribas noncupans. Ac si dicat: Quia intellexistis, ideo dico vobis, quod omnis Scriba doctus, id est, omnis scribens in corde suo quae a me audit, sicut vos et alii in regno coelorum, quod est Ecclesia, similis est mihi, qui sum paterfamilias, quia Dominus exercituum, videlicet hominum et angelorum, et qui profero de thesauro cordis mei nova et vetera, id est Novi et Veteris Testamenti scientiam. Apostoli quoque instructi, cum praedicarent Evangelium, comprobabant illud, quod de thesauro doctrinae eliciebant, Vetus fuit humanum genus ad inferna descendere; Novum est, regnum coelorum juste viventes penetrare. Praedicator ergo doctus, et nova scit proferre de suavitate regni, et vetusta de terrore supplicii, ut vel poenae terreant, quos praemia non invitant. Et factum est,
Abbreviated transcription (Latin):
tus eorum facies hominis & facies leonis. & facies
untuli & facies aquilȩ. Prima hominis facies oa¬
theum significat. qui quasi de homine exorsus ẽ.
scribere. Liber gen̾ationis ih̃u xp̃i. Scd̃a orircum.
in quo uox leonis in heremo rugientis auditur.
N ox clamantis nideserto. Tercia uituli. quȩ lucã
a cacharia saceudote sumpsisse initium p̃figu¬
rat. Quarta iohannem. qui ad altiora festinans
de uerbo dĩ disputat. Et in apochalipsi. eadem
significatio ẽ. uͥ dr̃. Animal pͥmum simile leoni:
sasm simiule uitulo. tercium simile homini. quar¬
tum simile aquilȩ uolanti. Sedulius
Hoc oratheus agens hominẽ geñalit̾ implet.
Marcus ut alta fremit uox ꝑdeserta leonis.
ura saeerdotis lucas tenet ore iunenei.
Mere uolans aquilȩ uerbo pecit astra iobannes.
aliter uiuencus.
Matbeus institiit urtutum tͣmite mores
Et bene uiuendi iusto dedit ordine leges.
Mnicus amat terras inter celuinq uolare.
E It uebeniens aquila stricto secat omnia lapsu.

Expanded text:
ies hominis, et facies leonis, et facies vituli, et facies aquilae . Prima hominis facies Matthaeum significat, qui quasi de homine exorsus est scribere: Liber generationis Jesu Christi . Secunda Marcum, in quo vox leonis in eremo rugientis auditur: Vox clamantis in deserto . Tertia vituli, quae Lucam a Zacharia sacerdote sumpsisse initium praefigurat . Quarta Joannem, qui ad altiora festinans, de verbo Dei disputat . Et in Apocalypsi eadem significatio est, ubi dicitur: Animal primum simile leoni, secundum simile vitulo, tertium simile homini, quartum simile aquilae volanti . » Sedulius: Hoc Mattheus, agens, hominem generaliter implet. Marcus ut alta fremit vox per deserta leonis. Jura sacerdotis Lucas tenet ore juvenci. More volans aquilae verbo petit astra Joannes. Aliter Juvencus: Matthaeus instituit virtutum tramite mores, Et bene vivendi justo dedit ordine leges. Marcus amat terras inter coelumque volare, Et vehemens aquila stricto secat omnia lapsu.
Abbreviated transcription (Latin):
Sdr̃ cenos. ulẽ. manis aut uacuus. quem nos uul¬
gata inuiria absq cerebro dicere possumus. Hẏlar̃.
Si gͦ uacuitatis opprobrium dicit fr̃i sc̃õ sp̃u ple-¬
no. nimirum reus sit concilio & iudicio sc̃oꝵ con¬
credit. Qui ũ eredenti in dm̃ dicit fatue. impiꝰ
ẽ. in religione. Quig̃ quem salem ds nuncupat
modi maledicto ȩterni ignis pabulum erit.
nisi inde satiffecerit. Augus tur¬

Expanded text:
d est inanis aut vacuus: quem nos vulgata injuria absque cerebro dicere possumus. HILARIUS. Qui ergo vacuitatis opprobrium dicit fratri sancto Spiritu pleno, nimirum reus sit concilio ac judicio sanctorum, concredit. Qui vero credenti in Deum dicit: fatue, impius est in religione. Qui ergo, quem salem Deus nuncupat modi maledicto aeterni ignis pabulum erit, nisi inde satisfecerit. Just
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑit naiq motum animi ad nocendum frĩ in ho-¬
Amicidio computari. cum pͥus ñ attenderent ho-¬
micidium. ẽẽ. nͥ ꝑemptionẽ corꝑis humani.
Sensus ẽ. Iudicio legis moysi reus ẽ. qui occidit
ac̃tu. sed ego dico uobis quia iudicio cȩlestis le¬
additur sine causa. sed radendum ẽ. quia ira
penitus tollitur. & mimicos nr̃os amare ube-
od si contingat irasci. Mas̃. I muR.¬
ñ fr̃i sed peccato irascendum ẽ ut psalmista ait.
Urascimini uidelicet peccato. iuide & sequitur:.
nolite peccare. Qui autem dixerte fr̃i suo ra-¬
cha. reus erit concilio. Qui autem dixerit fatue.
reus erit gebennȩ ignis. eronimus.

Expanded text:
it namque motum animi ad irascendum fratri, in homicidio computari: cum prius non attenderent homicidium esse, nisi peremptionem corporis humani. Sensus est: Judicio legis Moysi reus est qui occidit actu, sed ego dico vobis, quia judicio coelestis leus additur, sine causa: sed radendum est, quia ira penitus tollitur, et inimicos nostros amare jubemur. Quod si contingat irasci, non fratri, sed peccato irascendum est, ut Psalmista ait: Irascimini, videlicet peccato: unde et sequitur: Nolite peccare . Qui autem dixerit fratri suo, Raca, reus erit concilio. Qui autem dixerit Fatue, reus erit gehenna ign
Abbreviated transcription (Latin):
uon bene petit.
tem porrigit ei: L Aut si ouum petierit.
nunqui porriget ci scorpionem: Auoust.¬
ecenti confidentiam p̃bet. & auia peten¬
dum sit explarat. a minorib consurgens
ad maiora. sicut suꝑius de uolatiuib celi & liliis.
Sig̃ nos cum sitis mali nostis bona aao da

Expanded text:
on bene petieritem porriget ei? Aut si ovum petierit, nunquid porriget ei scorpionem? » Petendi confidentiam praebet, et quid petendum sit explanat a minoribus ad majora, sicut superius de volatilibus coeli et liliis. « Si ergo vos cum sitis
Abbreviated transcription (Latin):
lere. uel uaturali ingenio. uel luterarum ererei¬
tio. AliteR.¬
abenti usum euangłii. etiam honor le¬
gis redditur. Non habenti autem fidẽ
xp̃i. etiam quod habere sibi udebatur hono¬
ris. ex lege aufertus. Aliter. Magister.¬
abenti bonum usum in dĩ munere. au¬
gebitur gr̃a. Ab eo autem qui in dĩ nui¬
uere bonum usum non habet. etiam quod

Expanded text:
lere vel naturali ingenio, vel litterarum exercilere vel naturali ingenio, vel litterarum exercitio. HILAR.abenti usum Evangelii etiam honor legis redditur. Non habenti autem fidem Christi, etiam quod habere sibi videbatur honoris ex lege, auferetur. Aliter: Habenti bonum usum in Dei munere, augebitur gratia. Ab eo autem qui in Dei munere bonum usum non habet, etiam quod