comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tẽdio: qui non flectebatur miscd̃ia: Eẽ ait
sibi uidex nequam: Si nec dm̃ timeo necho¬
mines reuereor: uel propter te dium qͦd michi
cotidie facit hec uidua. audiam causam cuis. et
uindicabo eam: etait dominus: Siuidex nequã hoc
fecit : pater ũt non uindicabit electos suos qui
ad cum clamant. nocte et die: Ita dico uobis : fa¬
ciet iudicium eorum cito: Ergo non deficiamus
inoratione: ille quod concessurus ẽ. et si differt
non aufert: Securi de pollicitatione ipsius. nõ
deficiamus in orando: et hoc ex b̃nficio ipsuis ẽ

Expanded text:
taedio qui non flectebatur misericordia; et ait taedio qui non flectebatur misericordia; et ait sibi judex nequam: « Si nec Deum timeo, nec homines revereor; vel propter taedium quod mihi uotidie facit haec vidua, audiam causam ejus, et vindicabo eam. Et ait Dominus: Si judex nequam hoc fecit, Pater vester non vindicabit electos suos qui ad eum clamant die ac nocte? Ita dico vobis; faciet judicium eorum cito » . Ergo non deficiamus in oratione. Ille quod concessurus est, etsi differt, non aufert: securi de pollicitatione ipsius non deficiamus orando; et hoc ex beneficio ipsius e
Abbreviated transcription (Latin):
sensum abeo loco ubi ait: llenite audite et
narrabo uobis omnes quitimetis dm̃: quan-¬
ta fecit animȩ meȩ: E dixit quȩ audistis: et
adfinem ita conclusit: Benedictus deus meuˢ:
quinon amouit deprecationem meam. et mi¬
scd̾iam suam ame: Sic enim ꝑuenit ad resur¬
rectionem iste quiloquitur: ubi iam et nos
spe sumus. unmno et nos sumus: & enim uox
ista nr̃a est: Quandui gͦ hic sumus. hoc
rogemus dm̃. ut non anobis amoueat de¬
precationem nr̃am et miscdiam suã: id÷ ut et ꝑ¬
seuerant̾ oremꝰ: ⁊ ꝑseuerant̾ misereatur. Multi enim
languescunt inorando. et in nouitate suȩ con¬
uersionis feruenter orant: postea languide.
postea frigide: postea negligenter Quasi se¬
curisunt: Iligilat hostis. dormis tu: Ipse domi¬
nus precipit in euangelio qr oportet semꝑ ora¬
re et non deficere: et dat similitudinem de
illo iniquo udice. qui nec deum timebat nec
hominem uerebatur: quem interpellabat
illa uidua cotidie ut audiret eam: Q cessit

Expanded text:
it, Venite, audite, et narrabo vobis, omnes qui timetis Deum, quanta fecit animae meae; et dixit quae audistis, et ad finem ita conclusit: Benedictus Deus meus. qui non amovit deprecationem meam, et misericordiam suam a me. Sic enim pervenit ad resurrectionem iste qui loquitur, ubi jam et nos spe sumus: imo et nos sumus; et nostra vox ista est. Quamdiu ergo hic sumus, hoc rogemus Deum, ut non a nobis amoveat deprecationem nostram, et misericordiam suam; id est, ut perseveranter oremus, et perseveranter misereatur. Multi enim languescunt in orando, et in novitate suae conversionis ferventer orant, postea languide, postea frigide, postea negligenter: quasi securi fiunt. Vigilat hostis: dormis tu. Ipse Dominus praecepit in Evangelio; quia oportet semper orare, et non deficere. Et dat similitudinem de illo iniquo judice, qui nec Deum timebat, nec hominem reverebatur; quem interpellabat illa vidua quotidie ut audiret eam: et cessit
Abbreviated transcription (Latin):
locaustum conpleatur: Vlnde ergo omnis ca-¬
ro: Omnis homo: E unde om̃is homo: Nun¬
quid om̃s credituri prenunciati sunt inxͣ:
Nonne multi impii: qui etiam dampnabunt᷑:
Nonne cotidie multi non credentes. in sua infi¬
delitate moriuntur: Scd̾m quid ergo intelli¬
gimus. ad te omnis caro ueniet : Omnis caro
dixit : omnis generis caro Ex omni genere
carnis: uenietur ad te: Quid est exomni ge¬
nere carnis: Hunquid uenerunt pauꝑes:
et nonuenerunt diuites: Nunquid uenert̃
humiles: et nonuenerunt suꝑbi : Nunquid
uenerunt docti: et nonuenerunt indocti:

Expanded text:
locaustum compleatur. Unde ergo, omnis calocaustum compleatur. Unde ergo, omnis caro? Omnis homo. Et unde, omnis homo? Numquid omnes credituri praenuntiati sunt in Christum? Nonne multi impii qui etiam damnabuntur? Nonne quotidie multi non credentes, in sua infidelitate moriuntur? Secundum quid ergo intelligimus, ad te omnis caro veniet? Omnis caro dixit, omnis generis caro: ex omni genere carnis venietur ad te. Quid est, ex omni genere carnis? Numquid venerunt pauperes, et non venerunt divites? numquid venerunt humiles, et non venerunt sublimes? numquid venerunt indocti
Abbreviated transcription (Latin):
insacrifitio dñi Elnde alibi dicitur. Bene fac
domine inbona uoluntate tuasyon: et edifi¬
centur muri ierłm. Tunc acceptabis sacrifici¬
um uisticiȩ: oblationes et holocausta Te de¬
cet hymnus deus insyon: et tibi reddetur uo¬
tum inierłm. Querimus hic ne forte rex no¬
bis ipsius ciuitatis cõmendetur: dominus et
euidentiora ꝑueniamus: Possem enim iamdi¬
cere ipsum esse cui dicitur. te decet hymnus
deus in syon. et tibi reddetur uotum inierłm:
s si dicerem. michi potius quam scriturȩ cre¬
deretur: et ideo forte non michi crederetur:
habemus dñm dicentem : datam sibi potes¬
tatem omnis carnis. Eepit gͦ apparere iam
rex ille: cum diceretur ad te omnis caroue¬
met. Adte inquit om̃is cdroueniet. Qͣre adaln̾ om̃iᷤcaro
uenict : Qua carn̾c assĩpsit: quo ueniat omnis caro:
Tulit inde primitias: ex utero uirginali: As¬
sumptis primitiis cetera consequentur. ut ho¬

Expanded text:
in sacrificium Domino. Unde alibi dicitur: « Benigne fac, in sacrificium Domino. Unde alibi dicitur: « Benigne fac, Domine, in bona voluntate tua Sion, ut aedificentur muri Jerusalem: tunc acceptabis sacrificium justitiae, oblationes et holocausta . Te decet hymnus, Deus in Sion; et tibi reddetur votum in Jerusalem. » Quaerimus hic, ne forte Rex nobis ipsius civitatis commendetur, Dominus et evidentiora perveniamus. Possem enim jam dicere ipsum esse cui dicitur: Te decet hymnus, Deus, in Sion; et tibi reddetur votum in Jerusalem. Sed si dicerem, mihi potius quam Scripturae crederetur; et ideo forte non mihi crederetur. habemus Dominum dicentem, datam sibi potestatem omnis carnis . Coepit ergo apparere jam Rex ille, cum diceretur, ad te omnis caro veniet. Ad te, inquit, omnis caro veniet. Quare ad illum omnis caro veniet? Quia carnem assumpsit. Quo veniet omnis caro? Tulit inde primitias ex utero virginali: assumptis primitiis caetera consequentur, ut ho
Abbreviated transcription (Latin):
morte quanta contendimus : Inde sunt enum¬
delectationes carnales. quȩ nobis etiam illi-¬
cite multa suggerunt. quib non consentimꝰ:
sed tamen non consentiendo contendimus:
Primo ergo concupiscentia carnis sequentes
duxit nos: postea renitentes traxit nos: De-¬
inde accepta gr̃a cȩpit nos nec ducere nec
trahere: sed adhuc contendere nobiscum:
Post contentionem erit uictoria: Modo te &¬
si obpugnat: non expugnet: Postea cum ab-¬
sorta fuerit mors in uictoria. et pugnare cessa¬
bit: quid dictum ẽ e Nouissima iniica des¬
truetur mors Reddam uotum meum: Quod
uotum: Quasi holocaustum: Holo caustum e¬
nim tunc dicitur: quando totum ignis absũ¬
mit: Holocaustum sacrificium ẽ: ubi totum
consumitur. Holon enim totum dicitur: caus¬
tis incensio Holocaustum: totum incensum
Arripiat ergo nos ignis: ignis diuinus in ierłm.
Incipiamus ardere caritate. donec totum mor¬
tale consumatur: & quod contra nos fuit eat

Expanded text:
morte quanta contendimus! Inde sunt morte quanta contendimus! Inde sunt delectiones carnales, quae nobis etiam illicite multa suggerunt: quibus non consentimus, sed tamen non consentiendo contendimus. Primo ergo concupiscentia carnis sequentes duxit nos, postea renitentes traxit nos; deinde accepta gratia coepit nos nec ducere, nec trahere, sed adhuc contendere nobiscum: post contentionem erit et victoria. Modo te etsi oppugnat, non expugnet: postea cum absorpta fuerit mors in victoriam, et pugnare cessabit. Quid dictum est? Novissima inimica destruetur mors . Reddam votum meum. Quod votum? Quasi holocaustum. Holocaustum enim tunc dicitur, quando totum ignis absumit: holocaustum sacrificium est ubi totum consumitur; ὅλον enim totum dicitur, καῦσις, incensio. Holocaustum totum incensum. Arripiat ergo nos ignis, ignis divinus in Jerusalem: incipiamus ardere charitate, donec totum mortale consumatur, et quod contra nos fuerit, eat
Abbreviated transcription (Latin):
immutatum: Qualis mutatio promitatur :
Om̃s enim resurgemus ait apłs : s non omnes
immutabimur. Quo modo autem immuta¬
buntur: Ipse dixit: In ictu oculi: in nouissima
tuba: Canet enim tuba et mortui resurgent in¬
corrupti. idẽ integri: et nos ĩmutabiur: Qua¬
lis autem erit illa mutatio: sequitur et dicit.
Oportet enim corruptibile hoc in duere incor¬
ruptionem: et mortale hoc induere immor¬
talitatem Cum autem corruptibile hoc in¬
duerit in corruptionem et mortale hoc in¬
duerit immortalitatem: tunc fiet sermo qui
scriptus ẽ Absorta est mors in uictoria Elbiest.
mors aculeus tuus: Modo enim inchoatis in
nobis primitiis mentis. unde desideramus
ierłm. multa excarne corruptibili contendt̃
ad uer sum nos: quȩ non contendent cumfue¬
rit mors absorta inuictoria: Uincet pax: et si¬
nietut bellum: Quando autem uincet pax:
uincet et illa ciuitas que dicitur uisio pacis.
Hulla ergo erit amorte contentio: Modo cũ

Expanded text:
immutatum. Qualis mutatio promittitur? immutatum. Qualis mutatio promittitur? Omnes enim resurgemus, ait Apostolus, sed non omnes immutabimur. Qui autem immutabuntur ipse dixit: In ictu oculi, in novissima tuba: canet enim tuba, et mortui resurgent incorrupti, id est integri, et nos immutabimur. Qualis autem erit illa immutatio, sequitur et dicit: « Oportet enim corruptibile hoc induere incorruptionem et mortale hoc induere immortalitatem: cum autem corruptibile hoc induerit incorruptionem, et mortale hoc induerit immortalitatem, tunc fiet sermo qui scriptus est: Absorpta est mors in victoriam. Ubi est, mors, aculeus tuus » ? Modo enim inchoatis in nobis primitiis mentis, unde desideramus Jerusalem, multa ex carne corruptibili contendunt adversum nos, quae non contendent, cum fuerit mors absorpta in victoriam. Vincet pax, et finietur bellum. Quando autem vincet pax, vincet illa civitas quae dicitur Visio pacis. Nulla ergo erit a morte contentio. Modo cum
Abbreviated transcription (Latin):
et psallentes in cordib ur̃is domino: Quid ẽ can¬
tantes incordib ur̃is : Ee inde cantetis unde
estis inbabylonia: sed inde cantate unde sursũ
habitatis: Ergo te decet hẏmnus deus insyon
Insyon te de cet hymnus: non in babylonia:
Qui cantat inbabylonia: siues babylonie: etiã
hymnum dei non decenter cantant: Audi uo¬
cem scripture: Non est speciosa laus in ore pec¬
catoris Te decet hymiꝰ deus insyon: et tibi red¬
detur uotum in ietłm: Hic uouemus : et bonũ
est ut ibi reddamus. Qui audem hic uouent.
et non reddunt : Qui non ꝑseuerant usq infi¬
nem. in eo quod uouerunt: Ande dicit alius
psalmus: Uouete et reddite domino deo ur̃o:
Et tibi reb̾detur uotum in ierłm: Ibi enimi eri.¬
mus toti. idẽ integri: in resurrectione iustorum:
Ibi reddetur totum uotum nr̃m. non solum aĩa
sed ipsa etiam caro. iam non corruptibilis: quia
iam non inbabylonia. s iam corpus cȩleste

Expanded text:
et psallentes in cordibus vestris Domino . Quid est, canet psallentes in cordibus vestris Domino . Quid est, cantantes in cordibus vestris? Ne inde cantetis, unde estis in Babylonia; sed inde cantate, unde sursum habitatis. Ergo, Te decet hymnus, Deus, in Sion. In Sion te decet hymnus, non in Babylonia. Qui cantant in Babylonia, cives Babyloniae, etiam hymnum Dei non decenter cantant. Audi vocem Scripturae: Non est speciosa laus in ore peccatoris . Te decet hymnus, Deus, in Sion. 4. Et tibi reddetur votum in Jerusalem. Hic vovemus, et bonum est ut ibi reddamus. Qui autem hic vovent, et non reddunt? Qui non perseverant usque in finem in eo quod voverunt. Unde dicit alius psalmus, Vovete, et reddite Domino Deo vestro . Et tibi reddetur votum in Jerusalem. Ibi enim erimus toti, id est integri in resurrectione justorum: ibi reddetur votum totum nostrum; non sola anima, sed ipsa etiam caro jam non corruptibilis, quia jam non in Babylonia, sed jam corpus coeleste
Abbreviated transcription (Latin):
premisimus : ne in isto mari turbati naufra-¬
garemus: Quem admodum ergo de naui quȩ
in anchoris ẽ recte dicimus. quod iam int̾ra sit.
ad huc enim fluctuat: sed interra quodamꝰ educ¬
ta est contrauentos et contra tempestates: sic
contra temptationẽ huiꝰ ꝑegrinationis nr̃e. speᷤᷤ
nĩã fundata in ila ciuitate iherłm. facit nos ñ
abripi insaxa: Qui ergo scd̾m hanc spem cantat:
ibi cantat: Ergodicat. te decet hymnus d̾s
insyon: Insyon: noninbabylone: Sed modo
ibi est ad huc inbabylone: Ibi inquit sum:
ibi sunt: sed carne. non corde Cum autem
duo quȩdam dixeram quia ibi sunt carne ñ
corde: unde canto non ibi: Non enim carne
canto. s corde: Carnem quidem sonantem au¬
diunt & ciues babyloniȩ: cordis autem sonũ
audit conditor ierłm: Alnde dicit apostolus ex¬
hortans ipsos ciues ad amatoria quȩdam canti¬
ca. et desideria redeundi ad illam pulcherriã
ciuitatem uisionem pacis: cantantes inquit

Expanded text:
praemisimus, ne in isto mari turbati naufrapraemisimus, ne in isto mari turbati naufragemus. Quemadmodum ergo de navi quae in anchoris est, recte dicimus quod jam in terra sit; adhuc enim fluctuat, sed in terra quodammodo educta est contra ventos, et contra tempestates: sic contra tentationes hujus peregrinationis nostrae, spes nostra fundata in illa civitate Jerusalem facit nos non abripi in saxa. Qui ergo secundum hanc spem cantat, ibi cantat: ergo dicat, Te decet hymnus, Deus, in Sion. In Sion, non in Babylone. Sed modo ibi es adhuc in Babylone? Ibi, inquit, sum; ibi sum; sed carne, non corde. Cum autem duo quaedam dixerim, quia ibi sum carne, non corde; unde canto, non ibi: non enim carne canto, sed corde. Carnem quidem sonantem audiunt et cives Babyloniae; cordis autem sonum audit conditor Jerusalem. Unde dicit Apostolus, exhortans ipsos cives ad amatoria quaedam cantica, et desideria redeundi ad illam pulcherrimam civitatem, visionem pacis: Cantantes, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
ministrauit nobis scͥpturas deus. quib episto¬
lis fieret innobis redeundi desiderium : quia ꝑe¬
grinationem nr̃am diligendo. ad hostes faciem
posueramus. et dorsum ad patriam: Quid ergo
hic cantatur:¬
e decet hymnus deus insyon: Patͥa
illa est syon: Ipsa est ierłm quȩ sy¬
on: et hius nominis int̾pretatio¬
nem nosse debetis: Sic̃icułm ĩ terp̃¬
tatur uisio pacis. ita syon specula¬
tio: idẽ uisio et contemplatio: Hescio quod nob
magnum spectaculum promittitur: et hoc
ipse deus ẽ. qui condidit ciuitatem: Pulchra
et de cora ciuitas: quam pulchriorem habet con¬
ditorem: Te decet inquit hymnus deus: Sed u.¬
bie Insyon: Inbabylone non decet: Et enum
quisq cum ceꝑit in nouari: iam corde mnierłm
cantat dicente apostolo: Conuersatio nr̃a in cȩ¬
lisest: Incarne enim ambulantes inquit: non
scd̾m carnem militamus Iam desiderio ibi su¬
mus: iam spem in illam terram quasi anchorã

Expanded text:
ministravit nobis Scripturas Deus, quibus epistoministravit nobis Scripturas Deus, quibus epistolis fieret in nobis redeundi desiderium; quia peregrinationem nostram diligendo, ad hostes faciem posueramus, et dorsum ad patriam. Quid ergo hic cantaturecet hymnus, Deus, in Sion. Patria illa est Sion: ipsa est Jerusalem quae Sion; et hujus nominis interpretationem nosse debetis. Sicut Jerusalem interpretatur Visio pacis, ita Sion Speculatio, id est visio et contemplatio. Nescio quod nobis magnum spectaculum promittitur; et hoc ipse Deus est qui condidit civitatem. Pulchra et decora civitas, quam pulchriorem habet conditorem! Te decet hymnus, Deus, inquit. Sed ubi? In Sion: in Babylone non decet. Etenim quisque cum coeperit innovari, jam corde in Jerusalem cantat, dicente Apostolo: Conversatio nostra in coelis est . In carne enim ambulantes, inquit, non secundum carnem militamus . Jam desiderio ibi sumus, jam spem in illam terram, quasi anchoram
Abbreviated transcription (Latin):
dos sanguine xp̃i÷ nouit illos ipse antequam
se ipsi nouerint: Subhac ergo figura cantatur
hic psalmus ⁊ in cuius titulo positisunt etiam
duo propħe qui millo temꝑe incaptiuitate fue¬
runt. ieremias. & ierechiel: & cantabant quȩdã
cum inciꝑent exire: Incipit exire: qui incipit
amare: Exeunt enim multi latenter. et exeuntiũ
sunt pedes cordis affectus: exeunt autem deba-¬
bylonia: Quid est debabylonia: De confusio-¬
ne: Quomodo exitur debabylone. idẽ de con-¬
fusione: Qui primo confusi erant similib cu¬
piditatib: incipiunt caritate distingui: Iam
distincti non sunt confusi: E si ad huc corpore
ꝑmixti sunt. desiderio tamen scõ discernunt᷑:
amus fr̃s. audiamus et cantemus. et desideremis
unde ciues sumus: et quȩ gaudia cantãtur nobr.
quo modo innobis reformatur amor ciuitatẽ
nr̃ȩ: quam diuturna ꝑegrinatione oblitifue¬
ramus S misit inde ad nos epistolas pat nr: ÷

Expanded text:
ndos sanguine Christi, novit illos ipse antequam ndos sanguine Christi, novit illos ipse antequam se ipsi noverint. Sub hac ergo figura cantatur hic psalmus. In cujus titulo positi sunt etiam duo prophetae, qui illo tempore in captivitate fuerunt, Jeremias et Ezechiel, et cantabant quaedam, cum inciperent exire. Incipit exire qui incipit amare. Exeunt enim multi latenter, et exeuntium pedes sunt cordis affectus: exeunt autem de Babylonia. Quid est de Babylonia? De confusione. Quomodo exitur de Babylone, id est de confusione? Qui primo confusi erant similibus cupiditatibus, incipiunt charitate distingui; jam distincti, non sunt confusi. Etsi adhuc corpore permixti sunt, desiderio tamen sancto discernuntur; amus, fratres; audiamus, et cantemus, et desideremus unde cives sumus. Et quae gaudia cantantur nobis? Quomodo in nobis reformatur amor civitatis nostrae, quam diuturna peregrinatione obliti fueramus? Sed misit inde ad nos epistolas Pater noster,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑcipite regnum quod uobis paratum est abori
gine mundi: babilon auditura est. ite inignẽ
eternum. qui paratus est diabolo et angelis eiꝰ.
Possumus tamen aliquid afferre quantum dñs
donat: unde distinguantur pii fideles etiam
hoc temꝑe ciues ierłm. aciuib babylonie: Du¬
as istas ciuitates faciunt duo amores ħierłm
facit amor dei: babyloniam facit amor seculi:
Interroget se ergo quisq quid amet: et inue¬
niet unde sit ciuis: Et si se inuenerit ciuem
babylome extirpet cupiditatem: plantet cari¬
tatem: Si autem se inuenerit cuiem ierłm. to¬
leret captiuitatem: speret libertatem Multie
loniȩ corrupti tenebantur : et ipsa corruptione
cupiditatum. tanquam ciues in de facti erant. E
multi ad huc ita sunt: et multi post nos in hac
terta futuri ita erunt: S nouit dominus con¬
ditor ierłm. quos ciuies eius predestinauerit:
quos uideat ad huc sub dominatu diaboli redim̃¬

Expanded text:
percipite regnum quod vobis paratupercipite regnum quod vobis paratulon auditura est: Ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus . Possumus tamen et aliquid afferre, quantum Dominus donat, unde distinguantur pii fideles, etiam hoc tempore, cives Jerusalem a civibus Babyloniae. Duas istas civitates faciunt duo amores: Jerusalem facit amor Dei; Babyloniam facit amor saeculi. Interroget ergo se quisque quid amet, et inveniet unde sit civis: et si se invenerit civem Babyloniae, exstirpet cupiditatem, plantet charitatem; si autem se invenerit civem Jerusalem, toleret captivitatem, speret libertatem. Multi eBabyloniae corrupti tenebantur, et ipsa corruptione cupiditatum tanquam cives inde facti erant; et multi adhuc ita sunt, et multi post nos in hac terra futuri ita erunt: sed novit Dominus, conditor Jerusalem, quos cives ejus praedestinaverit, quos videat adhuc sub dominatu diaboli redime
Abbreviated transcription (Latin):
uicem: Rꝰ mixtȩ sunt. et ab ipso exordio generis
humani: ꝑmixtȩ currunt usq infinẽ scłi. Ierłm
accepit exordium ꝑ abel: babylon. ꝑcain E difitia
quippȩ urbium. postea facta sunt: Illa ierłm in
terra iebuseorum: nam primitus iebiis dicebatur.
Inde gens iebuseorum eiecta est. quando populꝰ
deiliberatus est de egypto: et introductus ẽ in
terram promissionis: Gabylon ẽ autem condita
inintimis ꝑsidis regionib: quȩ diuturno temꝑe
caput extulit suꝑ ceteras gentes Suȩ gͦ istȩ
urbes certis temꝑibus conditȩ sunt. ut manifes¬
taretur figura duarum ciuitatum olim ceptarũ.
et usq infinem in isto seculo mansurarum: sed in
finem separandarum: Alnde ergo possumus eas mͦ
ostendere quȩ ꝑmixte sunt: Ostendet tunc dñs:
cum alios ponet ad dexteram. alios ad sinistrã:
hierłm ad dexteram erit: babylon ad sinistr̃a:
ħierłm audit᷑a est. uenite benedicti patris mei

Expanded text:
vicem? Permixtae sunt, et ab ipso exordio generis vicem? Permixtae sunt, et ab ipso exordio generis humani permixtae currunt usque in finem saeculi. Jerusalem accepit exordium per Abel; Babylon per Cain: aedificia quippe urbium postea facta sunt. Illa Jerusalem in terra Jebusaeorum; nam primo Jebus dicebatur : inde gens Jebusaeorum ejecta est, quando populus Dei liberatus est de Aegypto, et introductus est in terram promissionis. Babylon autem condita est in intimis Persidis regionibus, quae diuturno tempore caput extulit super caeteras gentes. Duae ergo istae urbes certis temporibus conditae sunt, ut manifestaretur figura duarum civitatum olim coeptarum, et usque in finem in isto saeculo mansurarum, sed in fine separandarum. Unde ergo possumus eas modo ostendere, quae permixtae sunt? Ostendet tunc Dominus, cum alios ponet ad dexteram, alios ad sinistram. Jerusalem ad dexteram erit; Babylon ad sinistram. Jerusalem auditura est: Venite, benedicti Patris mei;
Abbreviated transcription (Latin):
uitatis Si dimiserimus eum õs ibunt pꝰillum:
et uenient romani. et tollent nobis et locum et
gentem: Ne locum ꝑdent dñm occiderunt: et
ideo ꝑdiderunt. quia occiderunt: Ciuitas ergo
illa quedam terrena: cuiꝰdam ciuitatis et̃nȩ in
celis umbrã gerebat: At ubi cepit illa quȩ signi¬
ficabatur euidentius predicari: umbra qua sig¬
nificabatur deiecta est: Propterea modo templũ¬
ibi non est: quod fabricatum erat inimagine fu¬
turi corporis domini: Tenemus lucem: umbra
transiuit: tamen adhuc inquadam captiuitate
sumus Quandiu sumus inquit in corpore: ꝑe¬
grinamur adño: Et uidete nomina duarum
istarum ciuitatum: babylonis et ierłm: Baby¬
lon confusio interpretatur: ierłm uisio pacis:
Intendite nunc ciuitatem confusionis: ut intel¬
ligatis uisionem pacis: Istam toleretis. ad illam
suspiretis: Unde di nosci possunt iste due ciuita¬
tes: Nunquid possumus eas modo separare ab in¬

Expanded text:
vitatis: Si dimiserimus eum, omnes ibunt post illum; vitatis: Si dimiserimus eum, omnes ibunt post illum; et venient Romani, et tollent nobis et locum, et gentem . Ne locum perderent, Dominum occiderunt; et ideo perdiderunt, quia occiderunt. Civitas ergo quaedam illa terrena cujusdam civitatis aeternae in coelis umbram gerebat; at ubi coepit illa quae significabatur, evidentius praedicari; umbra qua significabatur, dejecta est: propterea ibi modo templum non est, quod fabricatum fuerat in imaginem futuri corporis Domini. Tenemus lucem; umbra transivit: tamen adhuc in quadam captivitate sumus: Quamdiu sumus, inquit, in corpore, peregrinamur a Domino . 2. Et videte nomina duarum istarum civitatum, Babylonis et Jerusalem. Babylon Confusio interpretatur, Jerusalem visio pacis. Intendite nunc civitatem confusionis, ut intelligatis visionem pacis: istam toleretis, ad illam suspiretis. Unde dignosci possunt istae duae civitates? Numquid possumus eas modo separare ab in
Abbreviated transcription (Latin):
illius populi: S quoniam dicit apostolus hec in
figura contingebant in illis. scripta sunt aut̃
propter nos. in quos finis seculorum obuenit:
debemus et nos nosse prius captiuitatem nrãm.
de inde liberationem nr̃am ÷ debemus nosse
babyloniam inqua captiui sumus: et ierłm
ad cuiuis reditum suspiramus: Istȩ sunt quippe¬
duȩ ciuitates scd̃m litteram: reuera duȩ ciuita¬
tes E illa quidem ierłm modo auideis non in¬
colitur: post crucifixum enim dnm uindicatũ
ẽ in illos flagello magno et eradicatisunt abeo
loco ubi impia libertate furiosi aduersus medi¬
cum insanierant: disꝑsi sunt per om̃s gentes et
cdata est illa terra xp̃ianis: Impletumq est quod
dehis predixerat dominus: Propt̾ea auferetur
auobis regnum: et dabitur genti facrenti iusti¬
ciam Cum autem uiderent tunc turbas multaᷤᷤ
ire post d̾nm predicantem regnum cȩlorum. et
mirabilia facientem: dixerunt pͥncipes illius ci¬

Expanded text:
illius populi. Sed qillius populi. Sed qfigura contingebant illis, scripta autem sunt propter nos, in quos finis seculorum obvenit : debemus et nos nosse prius captivitatem nostram, deinde liberationem nostram. Debemus nosse Babyloniam in qua captivi sumus, et Jerusalem ad cujuduae civitates, secundum litteram revera duae civitates. Et illa quidem Jerusalem modo a Judaeis non incolitur. Post crucifixum enim Dominum, vindicatum est in illos flagello magno; et eradicati ab eo loco, ubi impia libertate furiosi adversus medicum insanierant, dispersi sunt per omnes gentes, et data est illa terra Christianis: impletumque est quod eis dixerat Dominus, Propterea auferetur a vobis regnum, et dabitur genti facienti justitiam . Cum autem viderent tunc multas turbas ire post Dominum, praedicantem regnum coelorum, et mirabilia facientem, dixerunt principes illius ci
Abbreviated transcription (Latin):
tulo psalmi huius: Inscribitur in
sinem psalmus dauid: canticum
iheremiȩ et ierechiel expopulo
transinigrationis : cum inciꝑent
exire: Res quem admodum ges¬
ta sit apud patres nrõs. temꝑe transinigrationis
babylonie non omnib notum: s his qui scrip¬
turas scãs diligenter aduertunt : uel audiendo
uel legendo. Captiuatus est enim populus isrł
ex ciuitate ierłm: ductus est inseruitutem ba¬
bylonie: Prophetauit autem iheremias sc̃s. post
septuaginta annos rediturum ppłm de capti¬
uitate. et instauraturum ciuitatem ipsam ietłm:
quam de uictam abhostib plarxerat: Illo aut̃
tempore fuerunt ꝓpħȩ in illa captiuitate po¬
puli constituti inbabylonia: inter quos erat
sc̃s ierechiel propħa: Expectabat autem ille
populus donec implerentur temꝑa septua.¬
ginta annorum: scd̾m propħiam ieremiȩ:¬
Quod et factum est Completis septuaginta an¬
nis. restitutum est templum quod deiectum
erat: et regressa est de captiuitate magna pars

Expanded text:
tulo psalmi hujus. Inscribitur: In finem, Psalmus David, Canticum Jeremiae et Ezechielis ex populo transmigrationis, cum inciperent exire. Res quemadmodum gesta sit apud patres nostros tempore transmigrationis Babyloniae, non omnibus notum est, sed his qui Scripturas sanctas diligenter advertunt, vel audiendo, vel legendo. Captivatus enim populus Israel, ex civitate Jerusalem ductus est in servitutem Babyloniae . Prophetavit autem Jeremias sanctus, post septuaginta annos rediturum populum de captivitate, et instauraturum civitatem ipsam Jerusalem, quam devictam ab hostibus planxerat . Illo autem tempore fuerunt prophetae, in illa captivitate populi constituti in Babylonia; inter quos erat et Ezechiel propheta. Exspectabat autem ille populus donec implerentur tempora septuaginta annorum, secundum prophetiam Jeremiae. Factum est completis septuaginta annis, restitutum est templum quod dejectum erat; et regressa est de captivitate magna pars
Abbreviated transcription (Latin):
et uelamen erat inter faciem moysi loquente᷑.
et populum audientem uerba:. Puelũ uerba
audiebant : faciem non uidebant: Et quid
ait apostolus : Ita ut nonpossent intendere
filii istł infaciem moysi: Non intendebant inqͥt
usq infinem: Quid est usq infinem : Esq quo
intelligerent xp̃m: Dicit quippe apostolus: fini
enim legis xp̃c: ad iusticiam omni credenti Et
quid est splendor infaciȩ moysi : Tanquam
infaciȩ carnali et mortali: Nunquid diutur¬
nus aut eternus esse posset: Morte enim succe¬
dente: profecto auferetut: Splendor autem
Sed illud. figura erat temꝑalis: hoc autem qͦd
illa figura significabatur. ueritas: legunt ita¬
q et non intelligunt xp̃m: non ꝑducunt in¬
tentionem usq infinem: quia uelum oppo¬
situm negat eis aspectum splendoris interioris:
E uide ibi subuelo xp̃m Ait ipse dominus ñr
catis nr̃is et impietatibus ꝑ illud sacrificium

Expanded text:
et velamen erat inter faciem Moysi loquentis, et velamen erat inter faciem Moysi loquentis, et populum audientem verba. Per velum verba audiebant; faciem non videbant. Et quid ait Apostolus? Ita ut non possent intendere filii Israel in faciem Moysi. Non intendebant, inquit, usque in finem . Quid est, usque in finem? Usque quo intelligerent Christum. Dicit quippe Apostolus: Finis enim Legis Christus, ad justitiam omni credenti . Est quidem splendor in facie Moysi, tanquam in facie carnali et mortali: numquid diuturnus aut aeternus esse posset? Morte enim succedente, profecto auferretur. Splendor autem  est. Sed illud figura erat temporalis, hoc autem quod illa figura significabatur, veritas. Legunt itaque, et non intelligunt Christum: non perducunt intentionem usque in finem, quia velum oppositum negat eis aspectum splendoris interioris. Et vide ibi sub velo Christum. Ait ipse Dominus nostcatis nostris et impietatibus per illud sacrificium
Abbreviated transcription (Latin):
solus ibi exhis qui carnem gestauerunt int̃pel¬
lat pronobis: In cuius reifigura in illo pͥmo popu¬
lo. et in illo primo templo unus sacerdos intra¬
bat insc̃a scõrum: populus omĩs foris stabat Et
ille quisolus ingrediebatur in interiora ueli. offere¬
bat sacrificium propopulo: foris eo stante Sun¬
telligatur bene spc uiuificat: sinon intelliga¬
tur. littera occidit Modo cum apostolus lege¬
retur audistis: littera occidit: sp̃s autem uiui¬
ficat: Quid enim ageretur in illo populo. iu¬
deinescierunt: sednec modo sciunt: De illis
quippe dictum ẽ: Quandui legitur moyses:
uelamen supta cor eorum postum ẽ. iuela¬
men figuri est: sed tolletur figura. et apparebit
ueritas ineis ipsis: S quando tolletur uelamen:
Audi apł̃m: Cum autem transieris ad dñm: au¬
feretur uelamen: Dum gͦ non transeunt ad do¬
minum: quandiu legunt moysen uelam̃ bñt
suꝑ cor: Ad hoc sacramentum fulgebat tunc fa¬

Expanded text:
solus ibi ex his qui carnem gestaverunt, interpelsolus ibi ex his qui carnem gestaverunt, interpellat pro nobis . In cujus rei figura, in illo primo populo, et in illo primo templo, unus sacerdos intrabat in Sancta sanctorum; populus omnis foris stabat: et ille qui solus ingrediebatur in interiora veli, offerebat sacrificium pro populo foris stante . Si intelligatur bene, spiritus vivificat: si non intelligatur, littera occidit. Modo cum legeretur Apostolus, audistis: Littera occidit; spiritus autem vivificat. Quid enim ageretur in illo populo, Judaei nescierunt; sed nec modo sciunt. De illis quippe dictum est: Quamdiu legitur Moyses, velamen super cor eorum positum est. Ibi velamen figura est: sed tolletur figura, et apparebit veritas in eis ipsis. Sed quando tolletur velamen? Audi Apostolum: Cum autem transieris ad Dominum, auferetur velamen. Dum ergo non transeunt ad Dominum, quamdiu legunt Moysen, velamen habent super cor. Ad hoc sacramentum fulgebat tunc fa
Abbreviated transcription (Latin):
est fieri dm̃ impietati propicium : Idẽ ignoscen¬
tem. et ueniam dantem: S ut uenia dei im¬
perretur: ꝓpiciatio fit ꝑaliquod sacrificium:
Extitit ergo a domino deo missus quidam sacer¬
dos nr̃: assumpsit a nobis quod offerret domino:
Ipsas dicimus scãs primitias carnis exutero uir¬
ginis: hoc holocaustum obtulit deo: Extendit
manus incruce ut diceret. dirigatur oratio
mea sicut incensum inconspectu tuo: eleuatio
manuum mearum sacrificium uesꝑtinum:
sicut nostis quia dominus circa uesꝑam pepen¬
dit in cruce: et impietates nr̃ȩ propiciatȩ sunt:
Alioquin absorbuerunt nos sermones iniquo¬
rum preualuerunt suꝑnos: Buxerant nos p̃¬
dicatores iouis. et saturni. et mercurii: sermo¬
nes iniquorum preualuerunt suꝑnos: Sed quid
facies : Impietates nr̃as tu propiciaberis: Tu sa¬
cerdos. tu uictima: tu oblator tu oblatio: Ipse
sacerdos est quinunc ingressus ininteriora ueli:

Expanded text:
est, fieri Deum impietati propitium? id est, ignoscenest, fieri Deum impietati propitium? id est, ignoscentem et veniam dantem. Sed ut Dei venia impetretur, propitiatio fit per aliquod sacrificium. Exstitit ergo a Deo Domino missus quidam sacerdos noster; assumpsit a nobis quod offerret Domino, ipsas diximus sanctas primitias carnis ex utero virginis. Hoc holocaustum obtulit Deo: extendit manus in cruce, ut diceret, Dirigatur oratio mea sicut incensum in conspectu tuo; elevatio manuum mearum sacrificium vespertinum . Sicut nostis, quia Dominus circa vesperam pependit in cruce : et impietates nostrae propitiatae sunt; alioqui absorbuerant nos: sermones iniquorum praevaluerant super nos; duxerant nos praedicatores Jovis, et Saturni, et Mercurii: Sermones iniquorum praevaluerunt super nos. Sed quid facies? Impietates nostras, tu propitiaberis. Tu sacerdos, tu victima; tu oblator, tu oblatio. Ipse sacerdos est, qui nunc ingressus interiora veli,
Abbreviated transcription (Latin):
eis non profuit. Cum ergo iam hoc dicunt:
renunciant opmionib: et sacrilegiis paren¬
tum sucrum iniquorum: Sed quia ut insere¬
rentur talibus opinionib et sacrilegiis ꝑsua¬
siones fecerunt eorum. qui quanto etate p̃ce¬
debant. tanto auctoritate precedere putaban¬
tur: conficetut iamredire uolens adierłm de
babylonia. et dicit: Sermones enim iniquo¬
rum preualuerunt adu̾sum nos: duxerunt
nos mala docentes: ciues babyloniȩ nos fece¬
runt: Dimisimus creatorem: ad orauimus cre¬
aturam: Bimisimus eum a quo factisumus :
ad orauimus quod ipsi fecimus: Sermones enĩ
iniquorum preualuerunt suꝑnos: sed non tam̃
oppresserunt nos: Quare: Impietates nr̃as tu
propriciaberis. Intendat caritas ur̃a: Propicia¬
beris iniquitates nr̃as non dicitur. nisi cuidã
sacerdoti offerenti aliquid: unde impietas ex¬
pietut. et propicietur Impietas enim cunc d̾r
ꝓpiciari: cum ꝓpicuis sit deus impietati: Quid

Expanded text:
eis non profuit : cum ergo jam hoc dicunt, eis non profuit : cum ergo jam hoc dicunt, renuntiant opinionibus et sacrilegiis parentum suorum iniquorum. Sed quia ut insererentur talibus opinionibus et sacrilegiis, persuasiones fecerunt eorum qui quanto aetate praecedebant, tanto auctoritate praecedere debere putabantur; confitetur jam redire volens ad Jerusalem de Babylonia, et dicit: Sermones iniquorum praevaluerunt adversus nos. Duxerunt nos mala docentes; cives Babyloniae nos fecerunt: dimisimus Creatorem, adoravimus creaturam; dimisimus eum a quo facti sumus, adoravimus quod ipsi fecimus. Sermones enim iniquorum praevaluerunt super nos: sed tamen non oppresserunt nos. Quare? Impietates nostras tu propitiaberis. Intendat Charitas Vestra. Propitiaberis impietates nostras: non dicitur nisi cuidam sacerdoti offerenti aliquid, unde impietas expietur et propitietur. Impietas enim tunc dicitur propitiari, cum propitius fit Deus impietati. Quid
Abbreviated transcription (Latin):
mones iniquorum preualuerunt suꝑnos: et
impietates nr̃as tu propitiaberis. Quid est
sermones iniquorum p̃ualuerunt suꝑ nos et
impietates nr̃as tu propiciaberis : Quod nati
sumus in bac terra: iniquos inuenimus quos
loquentes audiuimus: Si possim explicare qͦd
sentio: ad iuuet me intentio caritatis ur̃e:
Omnis homo ubicumq nascitur. ipsuis ter¬
rȩ uel regionis uel ciuitatis linguam discit:
illius imbiitur morib et uita: Quid faceret
puer natus inter paganos ut non coleret la¬
pidem: quando illum cultum insinuauert̃
parentes: Inde prima uerba audiuit: illũ
errorem cum lacte suxit: Et quia illi quilo¬
quebantur maiores erant. et puer qui loqui
discebat infans erat: unde poterat paruulꝰ
nisi maiorum auctoritatem sequi. et idsibi
bonum ducere quod illi laudarent: E rgo gen¬
tes conu̾sȩ ad xp̃m. et postea recordantes impi¬
etates parentum suorum : dicunt iam quod
dixit propħa ipse ieremias: Ulere mendaci¬
cium coluerunt patres nr̃i: uanitatem quȩ

Expanded text:
mones iniquorum praevaluerunt super nos; et impietates nostras tu propitiaberis. Quid est Sermones iniquorum praevaluerunt super nos; et impietates nostras tu propitiaberis? Quod nati sumus in hac terra, iniquos invenimus quos loquentes audivimus. Si possim explicare quod sentio, adjuvet me intentio Charitatis Vestrae. Omnis homo ubicumque nascitur, ipsius terrae, vel regionis, vel civitatis linguam discit; illius imbuitur moribus et vita. Quid faceret puer natus inter Paganos, ut non coleret lapidem, quando illum cultum insinuaverunt parentes? Inde prima verba audivit; illum errorem cum lacte suxit: et quia illi qui loquebantur majores erant, et puer qui loqui discebat infans erat, unde poterat parvulus nisi majorum auctoritatem sequi, et id sibi bonum ducere quod illi laudarent? Ergo gentes conversae ad Christum postea, et recordantes impietates parentum suorum, et dicentes jam quod dixit propheta ipse Jeremias, Vere mendacium coluerunt patres nostri; vanitatem quae
Abbreviated transcription (Latin):
iuuenes: et non uenerunt adolescentes: Aut
uenerunt ad olescentes: & non uenerunt pu-¬
eris Aut uenerunt pueri: et non allatisunt
infantes: Postremo nunquid non uenerunt
iudeis blam inde erant apłi: in de multa
milia pͥmo noncredentium: postea credentiũ:
& non uenerunt greci : Aut uenerunt greci:
et non uenerunt romani: Aut uenerunt ro

Expanded text:
uvenes, et non venerunt adolescentes? aut venerunt adolescentes, et non venerunt pueri? aut venerunt pueri, et non allati sunt infantes? Postremo numquid venerunt Judaei nam inde erant Apostoli, inde multa millia primo tradentium, postea credentium; et non venerunt Graeci? aut venerunt Graeci, et non veneru
Abbreviated transcription (Latin):
scriptum est inquit in libro psalmorum: cum
potius scd̃m istam differentiam cantica dici
debuisse uideantur: quoniam canticum etiã
sine psalmo esse potest. psalmus uero sine can¬
tico esse non potest: ꝥossunt et enim esse cogita¬
tiones mentis: quarum non sint oꝑa carnalia:
ullum est autem opus bonum: cuius non sit
inmente cogitatio: Ac ꝑhoc et ibi utrobiq
cantica. non utrobiq psalmi: et tamen sicũt
dixi generaliter psalmi appellantur ñ cantica.
liberq psalmorum noncanticorum: Q si intelli¬
gantur atq discutiantur sensus dictorum ubi
titulus est tantum mͦ psalmi et ubi tantum mͦ
cantici: et ubi non psalmus cantici sicut in isto.
s canticum psalmi inscriptum ẽ: nescio utrũ
possit ista differentia de monstrari: Proinde
sicut ceꝑamus relinquentes ista eis quipossunt.
& quib uacat talia discernere. et certa differen¬
tiam ratione diffinire: nos quantum domino

Expanded text:
scriptum est, inquit, in libro Psalmorum ; cum scriptum est, inquit, in libro Psalmorum ; cum potius secundum istam differentiam, Cantica dici debuisse videantur; quoniam Canticum etiam sine Psalmo esse potest, Psalmus vero sine Cantico esse non potest. Possunt etenim esse cogitationes mentis, quarum non sint opera corporalia: nullum est autem opus bonum, cujus non sit in mente cogitatio. Ac per hoc utrobique Cantica; non utrobique Psalmi: et tamen, sicut dixi, generaliter Psalmi appellantur, non Cantica; liberque Psalmorum, non Canticorum. Et si intelligantur atque discutiantur sensus dictorum, ubi titulus est tantummodo Psalmi, et ubi tantummodo Cantici, et ubi non Psalmus Cantici, sicut in isto, sed Canticum Psalmi inscriptum est; nescio utrum possit ista differentia demonstrari. Proinde sicut coeperamus, relinquentes ista eis qui possunt, et quibus vacat talia discernere, et certa differentiarum ratione definire; nos quantum adjuvante
Abbreviated transcription (Latin):
creuerunt ut cantate dño dictum uideatur.
quia ea quȩ inse ipsa mens agit. deo nota sunt
cent patrem nr̃m qui incęlis ẽ: merito dictum
sit. psallite nomini eiꝰ. idẽ diffamationi eiꝰ: ut
laudabilit̾ nominetur: Hanc differentiam ali¬
cubi quantum recolo etiam ipse secutus sum:
Memini autem legisse nos etiam psallite deo: qͥa
talia quȩ uisibiliter bene oꝑamur: non tantũ
homuinib sed etiam deo placent: Non autem oĩa
quȩ deo placent etiam hominib possunt: quȩ
uidere non possunt. Ande mirum ẽ siquem ad¬
modum utrumq legatur. et cantate deo. et psal¬
lite deo: ita alicubi legi potest cantare nomini eiꝰ:
Quod si et hoc inscripturis sc̃is dictum inuenit᷑:
hȩc differentia frustia elaborata est: Mouet etĩa
me quod generali nomine magis psalmi quam
cantica uocantur: ita ut dominus diceret quȩ
scripta sunt in lege & propb̃is et psalmis deme:
& liber ipse psalmorum đr non canticorum: sicut

Expanded text:
creverunt, ut, Cantate Deo, dictum videatur, creverunt, ut, Cantate Deo, dictum videatur, quia ea quae in seipsa mens agit, Deo nota sunt,cent Patrem nostrum qui in coelis est , merito dictum sit, Psallite nomini ejus, id est diffamationi ejus, ut laudabiliter nominetur. Hanc differentiam alicubi, quantum recolo, etiam ipse secutus sum. Memini autem legisse nos etiam, Psallite Deo ; quia talia quae visibiliter bene operamur, non tantum hominibus, sed etiam Deo placent. Non autem omnia quae Deo placent, etiam hominibus possunt, quia videre non possunt. Unde mirum est si quemadmodum utrumque legitur, et Cantate Deo, et Psallite Deo; ita alicubi legi potest, Cantate nomini ejus. Quod si et hoc in Scripturis sanctis dictum invenitur, haec differentia frustra elaborata est. Movet etiam me quod generali nomine magis Psalmi quam Cantica vocantur, ita ut Dominus diceret: Quae scripta sunt in Lege, et Prophetis, et Psalmis de me ; et liber ipse Psalmorum dicitur, non Canticorum: Sicut
Abbreviated transcription (Latin):
onerosȩ disputationis: simplex
autem apparet et facilis: Ham
ita se habet: Infinem ipsi dauid
psalmus cantici: Inmultis aut̃ẽ
iam psalmus ad moniumus quid sit infinem:
quoniam finis legis xp̃c ad iusticiam omni cre-¬
denti: finis qui ꝑficiat: non qui consumat. aut
ꝑdat: lleruntamen si quisquam conetur inqui¬
rere quid sibi uelit psalmus cantiq cur non
aut psalmus. aut canticum: et utrum uel qͥd
iñter sit inter psalmum cantici. et canticum psal¬
mi. quia et si quorum dam psalmorum tituli
conscribuntur: inueniet fortasse aliquid quod
acutiorib. et ociosiorib nos relinquimus: Biscre¬
uerunt quidam ante nos int̾ canticum et psal¬
mum: ut quoniam canticum ore profertur. psal¬
rio canitur: uideatur significari cantico intelli¬
gentiam mentis. psalmo uero corꝑis oꝑa: sicut
in hoc ipso sexagesimo septimo. quem nc̃ trac̃¬
tandum suscepinus: Illud quod dictum ẽ can¬
tate domino psallite nomini eiꝰ. ita quidam dis¬

Expanded text:
operosae disputationis: simplex enim apparet et facilis. Nam ita se habet: In finem, ipsi David Psalmus cantici. In multis autem jam psalmis admonuimus quid sit, In finem: quoniam finis Legis Christus, ad justitiam omni credenti ; finis qui perficiat, non qui consumat aut perdat. Verumtamen si quisquam conetur inquirere quid sibi velit, Psalmus cantici; cur non aut Psalmus, aut Canticum, sed utrumque; vel quid intersit inter Psalmum cantici, et Canticum psalmi, quia et sic quorumdam psalmorum tituli inscribuntur; inveniet fortasse aliquid, quod acutioribus et otiosioribus nos relinquimus. Discreverunt quidam ante nos inter Canticum, et Psalmum; ut quoniam Canticum ore profertur, Psalrio canitur, videatur Cantico significari intelligentia mentis, Psalmo vero opera corporis. Sicut in hoc ipso sexagesimo septimo, quem nunc tractandum suscepimus, illud quod dictum est, Cantate Deo, psallite nomini ejus: ita quidam dis
Abbreviated transcription (Latin):
MOSESTE
pͣnotatus ẽ: ꝑ que hominẽ suum ds̃ legem
dedit ppło suo ⁊ quẽ ꝑeunde̾ hominem suum
de domo seruitutis liberans. quadraginta an¬
nos ꝑ heremilm duxit. fuit ergo moyses mi¬
nister testamenti uet̾is: et ꝓpħa testam̃ti noui.
Omnia quippe illa infigura contingebant
illis: sicut ait apłs. Scripta sunt autem ad
correctionẽ nrãm: in quos finis scłoꝵ obuenit.
Scdm banc ergo dispensationẽ que facta ẽ
ꝑ moy sen inspiciendus ẽ iste psalmus: qui
ex eius oratione titulum accepit:

Expanded text:
mus iste praenotatur: per quem hominem suum Deus Legem dedit populo suo, quem per eumdem hominem suum de domo servitutis liberans, quadraginta annos per eremum duxit. Fuit ergo Moyses minister Testamenti Veteris, et propheta Testamenti Novi. «Omnia» quippe «illa in figura contingebant in illis,» sicut ait Apostolus: «scripta sunt autem ad correptionem nostram, in quos finis saeculorum obvenit» . Secundum hanc ergo dispensationem quae facta est per Moysen, inspiciendus est iste psalmus, qui ex ejus oratione titulum accepit.
Abbreviated transcription (Latin):
amore. quolibet clamore. aures hominum
feriat. mutus ẽ dõ. Uidete quomͦ erant ama.¬
tores huius ciuitates ardentes illi ipsi. per
quos hec dicta sunt. ꝑ quos hec nob̾ comñ.¬
data sunt: quanto ꝑ eos affectu ista canta.¬
ta sunt. Affectum istum generabat in eis
amor ciuitatis: amorẽ autem cinitatis in¬
fuderat sp̃c di. Caritas inquit dĩ diffusa ẽ

Expanded text:
uolibet clamore aures hominum uolibet clamore aures hominum feriat, mutus est Deo. Videte quomodo erant amatores hujus civitatis ardentes, illi ipsi per quos haec dicta sunt, per quos haec nobis commendata sunt, quanto per eos affectu ista cantata sunt. Affectum istum generabat in eis amor civitatis; amorem autem civitatis infuderat Spiritus Dei: «Charitas,» inquit, «Dei diffusa est
Abbreviated transcription (Latin):
exiguo temꝑe. ad t̾minum usq ꝑduct᷑
Hic nob̾ qͣntum dominꝰ donare dignat᷑
cum ur̃a caritate tractandus mͦ est: ꝓ¬
positus abeatissimo pͣsente patre uto:
Repentina ꝓpositio me grauaret: nisi
me continuo ꝓponentis oratio suble¬
uaret Intendat ergo caritas ur̃a. Cimi.¬
tas quedam in isto psalmo cantata &
comiñdata ẽ. cuius ciues sumus in qͣn¬
tum xp̾iam sumus : & unde ꝑegr ma¬
mur quandiu mortales sumus: & ad
no quasi dumetis & sentib intͣclusa nͦ
inuemebatur. Rex ipsius ciuitatis se fec̃¬
mam: ut ad cuitatem ꝑueniremus⁊
Ambulantes gͦ inxp̃o. et adhuc ꝑegͥnantes
donec ꝑuenamus: & suspirantes desidio
cuꝰdam inesfabił quietis. qui habitat in
illa ciuitate. de qua quit te dictumẽ hoc
nob exͣ ꝓmissum. quod oculus nͣ mdit nec
auris audiuit. nec in cor hominis ascendit:
ãbulantes gͦ sic cantemus ut desidẽmus.
Nam qui desiderat: et si lingua taceat. corde
cantat. Qui autẽ non desiderat: quolibeo¬

Expanded text:
exiguo tempore ad terminum usque perductus. Hic nobis, quantum Dominus donare dignatur, cum vestra Charitate tractandus, modo est propositus a beatissimo praesente patre nostro. Repentina propositio me gravaret, nisi me continuo proponentis oratio sublevaret. Intendat ergo Charitas vestra. Civitas quaedam in isto psalmo cantata et commendata est: cujus cives sumus, in quantum christiani sumus; et unde permur quandiu mortales sumus, ad quno quasi dumetis et sentibus interclusa non inveniebatur. Rex ipsius civiam, ut ad civitatem perveniremus. Ambulantes ergo in Christo, et adhuc peregrinantes donec perveniamus, et suspirantes desiderio cujusdam ineffabilis quietis quae habitat in illa civitate, de qua quiete dictum est hoc nobis esse promissum «quod oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit» ; ambulantes ergo, sic cantemus, ut desideremus. Nam qui desiderat, etsi lingua taceat, cantat corde: qui autem non desiderat, q
Abbreviated transcription (Latin):
fluctus. et rabidi fremunt : pressuras patim̃.
Nonne forte deficimus: Abite. Mirabilis in
excelsis dominꝰ: adeo ut et ibi cum diceret ut
ime pacem habeatis. ininundo autẽ p̾ssurã:
quasi dicerent. putas non pͣmet nos mundꝰ.
et extinguet nos: statim subiecit. S gaudeter¬
Qinicit mare gaudete ad eum: quia mirabilis ẽ mexcelsis
dñs : ⁊ testimonia tua credita facta sunt minis:
Et quid factumẽ de bis omnib: Domum tuã
decet sc̾itudo domine. Domum tuam : totam
domum tuam. Non hic. aut hic. aut ibr: s do.¬
mum tuam tantum ꝑ totum orbemt̾rarum.
Quare ꝑ totum orbem t̾rarum: Quia correx it
orbem terre qui non commouebitur. Domus
domini fortis erit: ꝑ totum orbem t̾rarum
erit. Multicadent s domus illa stat. Multit᷑¬
bantur: s domus illa non commouebitur:
Domum tuam decet sc̃itudo domine. Numqͥa.
paruo temꝑer Absit: In lougitudine dierum:¬

Expanded text:
fluctus, et rabidi fremunt; pressuras patimur: fluctus, et rabidi fremunt; pressuras patimur: nonne forte deficimus? Absit. «Mirabilis in excelsis Dominus.» Adeo et ibi cum diceret, «ut in me pacem habeatis, in mundo autem pressuram;» quasi dicerent, Putas non premet nos mundus, et exstinguet nos? statim subjecit, «Sed gaudetevicit mare. Gaudete ad eum, quia mirabilis est in excelsis Dominus, et «testimonia tua credita facta sunt nimis.» Et quid factum est de his omnibus? «Domum tuam decet sanctificatio, Domine.» Domum tuam, totam domum tuam: non hic, aut hic, aut ibi; sed domum tuam totam, per totum orbem terrarum? Quare per totum orbem terrarum Quia correxit orbem terrae, qui non commovebitur . Domus Domini fortis erit; per totum orbem terrarum erit: multi cadent, sed domus illa stat; multi turbabuntur, sed domus illa non movebitur. «Domum tuam decet sanctificatio, Domine.» Numquid parvo tempore? Absit. «In longitudinem dierum