comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
aũ cȩꝑit tͥ displicere qd̃ fecisti: inde in¬
cipiunt bona oꝑa tua: qr accusas mala
oꝑa tua. Initiũ oꝑũ bonoꝵ: confessio ẽ
opum maloꝵ. Facis ueritatẽ: & uenis
ad lucẽ. Quid ẽ facis ueritatẽ: Non
te palpas: ñ tͥ blandiris. ñ te adulas:
ñ dicis iustus sũ cũ sis iniquus: & inci¬
pis facere ueritatẽ. Uenis aũ ad lucẽ. ut
manifestent᷑ oꝑa tua. qr in dõ st̃ facta:
quia & in hoc ipsũ qđ tͥ displicuit pecca¬
tũ tuũ. ñ tͥ displiceret nͥ ds tͥ luceret. &
eiꝰ ueritas ł ostenderet᷑. Sed qui & admo¬
nitꝰ diligit peccata sua: odit admonen¬
tẽ lucẽ & fugit eã: ut ñ arguant᷑ oꝑa eiꝰ
mala quȩ diligit. Qui aũ facit ueritatẽ:
accusat in se mala sua. Non sibi parcit:
ñ sibi ignoscit. ut ds ignoscat: qr qͦd uult
ut deus ignoscat. ipse agnoscit. E uenit
ad lucẽ: cui grãs agit. qđ illi quid in se
odisset ostenderit. Dicit dõ. Auerte faci¬

Expanded text:
autem coeperit tibi displicere quod fecisti, inde inautem coeperit tibi displicere quod fecisti, inde incipiunt bona opera tua, quia accusas mala opera tua. Initium operum bonorum, confessio est operum malorum. Facis veritatem, et venis ad lucem. Quid est, Facis veritatem? Non te palpas, non tibi blandiris, non te adulas; non dicis, Justus sum, cum sis iniquus, et incipis facere veritatem. Venis autem ad lucem ut manifestentur opera tua, quia in Deo sunt facta; quia et hoc ipsutum tuum, non tibi displiceret nisi Deus tibi luceret et ejus veritas tibi ostenderet, Sed qui etiam admonitus diligit peccata sua, odit admonentem lucem et fugit eam, ut non arguantur opera ejus mala quae diligit. Qui autem facit veritatem accusat in se mala sua, non sibi parcit, n sibi ignoscit, ut Deus ignoscat: quia quod vult ut Deus ignoscat, ipse agnoscit, et venit ad lucem; cui gratias agit, quod illi quid in se odisset ostenderit. Dicit Deo, Averte faci
Abbreviated transcription (Latin):
nebras: Si enĩ om̃s peccatores inuenit.
be om̃s a peccato sanat. & serpens ille
in quo sigurata ẽ mors dñi eos sanat
qui morsi fuerant. & ꝓpt̾ morsũ serpen¬
tis erectus ẽ serpens. id ẽ mors dñi ꝓpt̾
mortales hoiẽs quos inuenit iniustos:
quom intelliget᷑ hoc ẽ iudiciũ qm̃
lux uenit in mundũ. & dilexert̃ hoĩes
magis tenebras quã lucẽ. erant enim
mala oꝑa eoꝵ: Quid ẽ hoc: Quoꝵ enĩ
erant bona oꝑa: Nonne uenisti ut iu¬
stifices impios: Sed dilexert̃ inquit
tenebras magis quã lucẽ. Ibi posuit
uim. Multi enĩ dilexert̃ peccata sua
multi confessi st̃ peccata sua Qui
confitet᷑ peccata sua & accusat peccata
sua: iã cũ dõ facit Acciisat ds peccata
tua.Si & tu accusas: coniungeris deo.
Quasi duȩ res st̃: hõ & peccator. Quod
audis hõ: ds fecit. Qđ audis peccator
ipse hõ fecit. Dele qđ fecisti: ut ds
saluet qł fecit. Oportet ut oderis in
te opus tuũ: & ames in te opus dĩ. Cũ

Expanded text:
nebras? Si enim omnes peccatores invenit, et omnes a peccato sanat: et serpens ille, in quo figurata est mors Domini, eos sanat qui morsi fuerant : et propter morsus serpentis erectus est serpens, id est, mors Domini propter mortales homines, quos invenit injustos, quomodo intelligitur: « ndum, et dilexerunt homines magis tenebras quam lucem: erant enim mala opera eorum? Quid est hoc? quorum enim erant bona opera? Nonne venisti ut justifices impios? Sed dilexerunt, inquit, tenebras magis quam lucem. Ibi posuit vim: multi enim dilexerunt peccata sua, multi confessi sunt peccata sua: quia qui confitetur peccata sua, et accusat peccata sua, jam cum Deo facit. Accusat Deus peccata tua: si et tu accusas, conjungeris Deo. Quasi duae res sunt, homo et peccator. Quod audis homo, Deus fecit: quod audis peccator, ipse homo fecit. Dele quod fecisti, ut Deus salvet quod fecit. Oportet ut oderis in te opus tuum, et ames in te opus Dei. Cum
Abbreviated transcription (Latin):
ciebat quid ẽẽt in se: s creator hoĩs noue¬
rat quid ẽẽt in hoĩe. Credidert̃ tñ in nõie
eiꝰ multi: & ipse iħc ñ se credebat eis.
Quid dicimꝰ fr̃s: forte consequentia indi¬
cabunt nob̾: quid sibi uult mysteriũ istoꝵ
uerboꝵ. Quia credidert̃ in eũ hoĩes. ma¬
nifestũ ẽ. uerũ ẽ: nemo dubitat: eugłiũ
loquit᷑: uerax eugłista testat᷑. Itẽ qr ipse

Expanded text:
eator hominis noverat quid esset in homine. Crediderunt tamen in nomine ejus multi, et ipse Jesus non se credebat eis. Quid dicimus, fratres? Forte consequentia indicabunt nobis quid sibi vult mysterium verborum istorum. Quia crediderant in eum homines, manifestum est, verum est: nemo dubitat, Evangelium loqu
Abbreviated transcription (Latin):
quã angłi: ridendũ erat. Incõparabiliter
enĩ maior õi creatura: ꝑ quẽ facta ẽ omĩs
creatura. Sed exagitat suꝑbiã hominis:
tu es magister in isrł. & hȩc ignoras: Tam
uias dei tenebis. ut humilitatẽ . xp̃i seqͣ¬
ris. Si enĩ altus ẽ suꝑ om̃s anglõs. quia
cũ in forma dĩ eẽt. ñ rapinã arbitratus

Expanded text:
quam Angeli, ridendum erat: incomparabiliter enim major omni creatura, per quem facta est omnis creatura. Sed exagitat superbiam hominis, Tu es magister in Israel, et haec ignoras? Tanqvias Dei tenebis, ut Christi humilitatem sequaris. Sic enim altus est super omnes Angelos, quia cum in forma Dei esset,
Abbreviated transcription (Latin):
biles. Illa sine matre: ista sine patre.
Sed quia de adam corpus acceꝑat: quia
maria de adam: ipsũ quoq corpus sus-¬
citaturus erat. Terrenũ quiddã dixe¬
rat. soluite tẽplũ hoc. & in trib dieb
excitabo illud: cȩleste aũ quoddã dix̃.
uidebit regnũ dĩ. Eia fr̃s. ds uoluit
ẽẽ filiꝰ hoĩs. & hoĩes uoluit ẽẽ filios dĩ.
Ipse descendit ꝓpt̾ nos: nos ascendantꝰ
ꝓpt̾ ipsũ. Solus enĩ descendit & ascen¬
dit: qi hoc ait. nemo ascendit in cęlũ.
nͥ qui de cȩlo descendit. Non gͦ ascensu-¬
ri st̃ in cęlũ quos facit filios dĩ: Ascen¬
suri plane. Hȩc nob̃ ꝓmissio ẽ. frunt
ȩquales angłis di. Quomͦ gͦ nemo ascen¬
dit. nͥ qui descendit: Quia unꝰ descen¬
dit: unꝰ ascendit. Quid de ceteris in-
telligendũ: nͥ qi m̃bra eiꝰ ert̃. ut unus
ascendat᷑. Popterea sequitur. nemo as¬
cendit in cęlũ nͥ qui de cęlo descendit:

Expanded text:
biles; illa sine matre, ista sine patre. biles; illa sine matre, ista sine patre. Sed quia de Adam corpus acceperat, quia Maria de Adam, ipsumque corpus suscitaturus erat: terrenum quiddam dixerat, Solvite templum hoc, et in tribus diebus suscitabo illud . Coeleste autem quiddam dixvidebit regnum Dei . Eia, fratres, Deus voluit esse filius hominis, et homines voluit esse filios Dei. Ipse descendit propter nos, nos ascendamus propter ipsum. Solus enim descendit et ascendit, qui hoc ait, Nemo ascendit in coelum, nisi qui descendit de coelo. Non ergo ascensuri sunt in coelum quos facit filios Dei? Ascensuri plane: haec nobis promissio est, Erunt aequales Angelis Dei . Quomodo ergo nemo ascendit, nisi qui descendit? Quia unus descendit, unus ascendit. Quid de caeteris? quid intelligendum, nisi quia membra ejus erunt, ut unus ascendat? Propterea sequitur, Nemo ascendit in coelum, nisi qui de coelo descendit,
Abbreviated transcription (Latin):
Sic est om̃is: qui natꝰ ẽ ex sp̃u. Deinde fr̃s.
quis ur̃m ñ uideat uerbi grã. austrũ
euntẽ a meridie ad aquilonem: aut ali
Quomͦ gͦ nescimꝰ ũn ueniat & quo eat:
Quid gͦ dix̃ t̾renũ: qđ ñ credebant hoĩes:
An illud qđ de tẽplo resuscitando dixerat:
Corpus enĩ suũ de t̾ra acceꝑat: & ipsã
terrã de t̾reno corpore suscitaturo pa¬
rabat suscitare. Non ei creditũ ẽ ter¬
ram suscitaturo.Si terrena inquit di¬
xi uob̃ & ñ creditis: quomͦ si dixero uob̃
cȩlestia credetis: Hoc ẽ. Si ñ creditis
qr tẽplũ possũ resuscitare deiectũ a uob̃:
quomͦ credetis quia ꝑ sp̃m possint hoĩes
regenerari: Et sequit᷑. Nemo ascendit
qui ẽ in cȩlo. Eoce hic erat: & in cęlo e¬
rat. Hic erat carne: in cȩlo erat diuini¬
tate: immo ubiq diuinitate. Natus de
matre: ñ recedens a patre. Duȩ natiui-¬
tates xp̃i intelligunt᷑. Una diuina al¬
tera humana: una ꝑ quã efficeremur:
altera ꝑ quã resiceremur. Ambȩ mira¬

Expanded text:
Sic est omnis qui natus est ex Spiritu. Deinde, fratres, quis nostrum non videat, verbi gratia, austrum euntem de meridie ad aquilonem; aut aliuquomodo ergo nescimus unde veniat et quo eat? Quid ergo dixit terrenum, quod non credebant homines? An illud quod de templo resuscitando dixerat? Corpus enim suum de terra acceperat, et ipsam terram de terreno corpore susceptam parabat suscitare. Non ei creditum est terram suscitaturo. Si terrestria, inquit, dixi vobis et non creditis: quomodo, si coelestia dixero, credetis? Hoc est, si non creditis quia templum possum resuscitare dejectum a vobis; quomodo credetis quia per Spiritum possint homines regenerari? 8. Et sequitur: Et nemo ascendit qui est in coelo. Ecce hic erat, et in coelo erat: hic erat carne, in coelo erat divinitate; imo, ubique divinitate. Natus de matre, non recedens a Patre. Duae nativitates Christi intelliguntur; una divina, altera humana: una per quam efficeremur, altera per quam reficeremur: ambae mira
Abbreviated transcription (Latin):
morrẽ. Plenitudo uitȩ. deglutiuit mortẽ.
Absorta ẽ mors. in xp̃i corpore. Sic & nos
dicemꝰ in resurrectione. qñ iã tͥumphan¬
tes cantabimꝰ. Ubi ẽ mors aculeus tuus:
ut a peccato sanemur. xp̃m crucifixum¬
intueamur: quia sic̃ moyses inquit ex¬
altauit serpentẽ in hȩremo. sic exalta¬
ri oportet filiũ hoĩs: ut oĩs qui credit
in eũ ñ ꝑeat. s habeat uitã ȩt̾nã. Quo¬
mͦ qui intuebant᷑ illũ serpentẽ ñ ꝑibant
morsib serpentũ: sic qui intuent᷑ fide
mortẽ xp̃i. sanant᷑ a morsib peccatoꝵ.
Sed illi sanabant᷑ a morte ad uitã tẽpo¬
ralẽ: hic aũ ait. ut habeant uitã ȩt̾nam.
Hoc enĩ interest. int̾ siguratã unaginẽ.
& rẽ ipsam. figura p̃stabat uitã tẽpora¬
lem: res ipsa cuiꝰ illa sigura erat. p̃stat

Expanded text:
 deglutivit mortem: absorpta est mors in Christi corpore. Sic et nos dicemus in resurrectione, quando jam triumphantes cantabimus, Ubi est, mors, contentio tua? ut a peccato sanemur, Chrintueamur, quia sicut Moyses, inquit, exaltavit serpentem in eremo, sic exaltari oportet Filium hominis, ut omnis qui credit in eum non pereat, sed habeat vitam aeternam. » Quomodo qui intuebantur illum serpentem, non peribant morsibus serpentum: sic qui intuentur fide mortem Christi sanantur a morsibus peccatorum: sed illi sanabantur a morte ad vitam temporalem, hic autem ait, ut habeant vitam aeternam. Hoc enim interest inter figuratam imaginem et rem ipsam: figura praestabat vitam temporalem, res ipsa cujus illa figura erat, praestat
Abbreviated transcription (Latin):
Si t̾rena dixi uob̾ & ñ creditis: quomͦ si dixe¬
ro uob̃ cȩlestia credetis: Quȩ t̾rena dix̃
fis: Nisi quis natꝰ fuerit denuo: t̾renũ
est: Sp̃s ubi uult spirat. & uocẽ eiꝰ au¬
dis. & nescis un uenit & quo eat: t̾renũ
est: Si enĩ de isto uento diceret. sic̃ ñ¬
nulli intellexert̃. cũ quȩreret᷑ ab eis quid
sp̃s ubi uult spirat. & uocẽ eiꝰ audis. & nes¬
cis un ueniat. & quo eat: de uento isto

Expanded text:
Si terrena dixi vobis, et non creditis; quomodo, si dixero vobis coelestia, credetis? Quae terrena dixit, fratres? Nisi quis natus fuerit denuo, terrenum est? Spiritus ubi vult spirat, et vocem ejus audis, et nescis unde veniat, et quo eat, terrenum est? Si enim de isto vento diceret, sicut nonnulli intellexerunt, cum quaereretur ab eis quid Spiritus ubi vult spirat, et vocem ejus audis, et nescis unde veniat, et quo eat, de isto
Abbreviated transcription (Latin):
iacob: hoc mͥ inquit ẽ nom̃ in ȩternum.
Magis meminerimus. quid ꝓmissũ sit ipsi
abrahȩ. Hoc enĩ ꝓmissũ ẽ isaac: hoc ꝓmis
sũ ẽ iacob. Quid inuenimꝰ: Et in semine¬
inquit tuo b̃ndicent᷑ om̃s gentes. Credi¬
dit tc̃ unꝰ qđ ñdũ uidebat: uident hõies
ce excȩcant᷑. Cõpletũ ẽ ingentib qđ ꝓmis¬
sũ ẽ uni: & separant᷑ a cõmunione genti¬
um. qui & qđ impletũ ẽ uidere nolunt.
Sed quid illis ꝓdest: qr uidere nolunt: Ni¬
dent: uelint nolint. Aꝑta ueritas: & clau¬
sos oculos ferit. Responsũ est nichode¬
mo quia ex eis erat qui crediderant in
iħ̾m: & ipse iħs ñ se credebat eis. Quibꝰ¬
dam enĩ ñ se credebat: cũ iã in illũ cre-¬
didissent. Sic habes scriptũ multi credi-¬
derunt in noiẽ eiꝰ uidentes signa que
faciebat: ipse aũ iħs ñ credebat semet

Expanded text:
Jacob: hoc mihi, inquit, nomen est in aeternum . Jacob: hoc mihi, inquit, nomen est in aeternum . Magis meminerimus quid promissum sit ipsi Abrahae: hoc enim promissum est Isaac, hoc promissum est et Jacob. Quid invenimus? In semine tuo benedicentur omnes gentes . Credidit tunc unus quod nondum videbat: vident homines, et excaecantur. Completum est in gentibus quod promissum est uni: et separantur a communione gentium, qui et quod impletum est videre nolunt. Sed quid illis prodest quia videre nolunt? Vident, velint nolint; aperta veritas et clausos oculos ferit. 3. Responsum est Nicodemo, qui ex eis erat qui crediderant in Jesum, et ipse Jesus non se credebat eis. Quibusdam enim non se credebat, cum jam in illum credidissent. Sic habes scriptum: « Multi crediderunt in nomine ejus, videntes signa quae faciebat. Ipse autem Jesus non credebat seme
Abbreviated transcription (Latin):
no enĩ ñ potest: siue recens ab utero. siue
annosa iã ętate redire rursus in mat̾na
uiscera & nasci. Sed sic̃ ad natiuitatẽ car¬
nalẽ ualent muliebria uiscera ad semel
pariendũ: sic ad natiuitatẽ spĩtałe ualeñ
uiscera ȩccłiȩ. ut semel quisq baptiret᷑.
Propt̾ea ne quis forte dicat. s iste ĩ hȩre¬
si natus est. & iste in scismate natus ẽ:
amputata st̃ oĩa. si meministis quȩ uob̃
tegritas significandi ppłi fut᷑i. Inuenimus ca-¬
men natũ de ancilla exheredatũ. natum de
libera heredem: rursũ inuenimꝰ natũ de libe¬
ra exherelatũ: natũ de ancilla heredem. Nla-¬
tus de ancilla exheredatꝰ ismahel: natus de
libera heres ysaac. Natus de libera exhe-¬
redatꝰ esau: nati de ancillis hȩredes filii
iacob. In illis itaq tͥbus patͥb oĩs futuri
ppłi figura ꝑfecta ẽ. Nec immerito ds̃ in¬
quit. ego sũ ds abraham & ds isaac & ds

Expanded text:
no enim non potest, sive recens ab utero, sive no enim non potest, sive recens ab utero, sive annosa jam aetate, redire rursum in materna viscera, et nasci. Sed sicut ad nativitatem carnalem valent muliebria viscera ad semel pariendum; sic ad nativitatem spiritualem valent viscera Ecclesiae, ut semel quisque baptizetur. Propterea ne quis forte dicat, Sed iste in haeresi natus est, et iste in schismate natus est; amputata sunt omnia, si meministis, quae vobitegritas significandi populi futuri. Invenimus enim natum de ancilla exhaeredatum, natum de libera haeredem: rursum invenimus natum de libera exhaeredatum, natum de ancilla haeredem. Natus de ancilla exhaeredatus Ismael , natus de libera haeres Isaac ; natus de libera exhaeredatus Esau , nati de ancillis haeredes filii Jacob . In illis itaque tribus patribus, omnis futuri populi figura perspecta est: nec immerito Deus inquit, Ego sum Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus
Abbreviated transcription (Latin):
x eo qđ hesterno
die intentã feci¬
mus caritatem
urãm. intelligi¬
mus uos alacriꝰ
& numerosius con¬
uenisse: s interim lectioni eugłicȩ ex or¬
dine sermonẽ debitũ reddamꝰ si placet:
Deinde audiet caritas ur̃a de pace ȩccłiȩ.
uel quid egerimꝰ: uel quid adhuc agen¬
dũ speremꝰ. Nc̃ gͦ tota iitentio cordis ad
eugłiũ referat᷑: nemo aliunde cogitet.
Si eni qui totꝰ adest uix capit: qui se per
cogitationes diuersas diuidit. ñne &e
qđ cȩꝑat fundit: Memiit aũ caritas
re dignatꝰ ẽ. disseruisse nos de sp̃itali re
legi fecimꝰ: ut quȩ tc̃ ñ dicta st̃. in xp̃i
noĩe adiuuantib orõnib ur̃is impleamꝰ.
Regeneratio sp̃italis una ẽ: sic̃ generatio
carnalis una ẽ. Et qđ nichodemꝰ dño
ait uerũ dix̃: qr ñ potest hõ cũ sit senex
redire rursus in uentrẽ matͥs suȩ & nas¬
ci ille quidẽ dix̃. qr hõ cũ sit senex hoc
ñ potest: quasi &e si infans ẽẽt. posset. Omĩ¬

Expanded text:
x eo quod hesterno die intentam fecimus Charitatem vestram, intelligimus vos alacrius et numerosius convenisse: sed interim lectioni evangelicae ex ordine sermonem debitum reddamus, si placet; deinde audiet Charitas vestra de pace Ecclesiae vel quid egerimus, vel quid adhuc agendum speremus. Nunc ergo tota intentio cordis ad Evangelium feratur, nemo aliunde cogitet. Si enim qui totus adest, vix capit; qui se per cogitationes diversas dividit, nonne et quod ceperat fundit? Meminit autem Charitas re dignatus est, disseruisse nos de spirituali rlegi fecimus, ut quae tunc non dicta sunt, in Christi nomine adjuvantibus orationibus vestris impleamus. 2. Regeneratio spiritualis una est, sicut generatio carnalis una est. Et quod Nicodemus Domino ait, verum dixit, quia non potest homo cum sit senex, redire rursum in uterum matris suae, et nasci. Ille quidem dixit, quia homo cum sit senex, hoc non potest, quasi, et si infans esset, posset. Omni
Abbreviated transcription (Latin):
Respondit iħc: & dix̃ ei. Tu es magister
in isrł & hȩc ignoras: O fr̃s: quid putamꝰ
dñm huic magistro iudeoꝵ quasi insulta¬
re uoluisse: Nouerat dñs quid agebat
Uolebat illũ nasci ex sp̃u. Nlemo ex sp̃u nas-¬
cit᷑. nͥ humilis fuerit: qi ipsa humilitas fa¬
cit nos nasci de spu: quia ꝓpe ẽ dñs obtͥ¬
tis corde. Ille magisterio inflatꝰ erat: ce ali¬
ciuus momenti sibi eẽ uidebat᷑: quia do¬
ctor erat iudeoꝵ. Deponit ei suꝑbiã: ut
possit nasci de sp̃u. Insultat tãquã indo¬
cto: ñ quia suꝑior uult uideri dñs. Quid

Expanded text:
Respondit Jesus, et dixit ei: Tu es magister in Israel, et haec ignoras? O fratres, quid, putamus Dominum huic magistro Judaeorum quasi insultare voluisse? Noverat Dominus quid agebat, volebat illum nasci ex Spiritu. Nemo ex Spiritu nascitur, nisi humilis fuerit: quia ipsa humilitas facit nos nasci de Spiritu; quia prope est Dominus obtritis corde . Ille magisterio inflatus erat, et alicujus momenti sibi esse videbatur, quia doctor erat Judaeorum: deponit ei superbiam, ut possit nasci de Spiritu: insultat tanquam indocto; non quia superior vult videri Dominus. Quid
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̾ hereditatẽ patris dĩ sempit̾nã: nas¬
cat᷑ ex iuscerib ȩccłiȩ. Generat ꝑ uxo¬
rẽ filiũ pat̾ moriturus successurum:
generat ds de ȩcclĩa nat᷑os ñ successuros.
s secũ mansuros. Et sequit᷑. Qđ natũ ẽ
de carne: caro ẽ & qđ natũ ẽ de spũ sp̃s¬
ẽ. Sp̃ualit̃ gͦ nascimur: & in spu nascimm᷑
uerbo ce sacram̃to. Adest sp̃s: ut nasca¬
mur dp̃s inuisibilit̾ adest unͣ nasceris:
quia & tu inuisibilit᷑ nasceris. Sequit᷑
enĩ & dicit. Non mireris quia dixi tͥ: o
portet uos nasci denuo. Sp̃s ubi uult
spirat: & uocẽ eiꝰ audis: & nescis un ueni¬
audimus uocẽ sp̃c: Sonat psalmꝰ: uox ẽ
sp̃c. Sonat eugłiũ uox ẽ sp̃s. Sonat sermo
diuinꝰ. uox ẽ sp̃s. Hocẽ eiꝰ audis: & nescis
un ueniat & quo uadat. S si nasceris
& tu de sp̃u: hoc eris. ut ille qui ñ ẽ natꝰ
adhuc de spu. ñ sciat de te un uenias
et quo uadas. Hoc enĩ ait sequutꝰ. sic

Expanded text:
haereditatem patris Dei sempiternam, nascatur ex visceribus Ecclesiae. Generat per uxorem filium pater moriturus successurum: generat Deus de Ecclesia filios non successuros, sed secum mansuros, Et sequitur: Quod natum est de carne, caro est: et quod natum est de Spiritualiter ergo nascimur, et in spiritu nascimur verbo et sacramento. Adest Spiritus, ut nascamur: Spiritus invisibiliter adest unde nasceris, quia et tu invisibiliter nasceris. Sequitur enim, et dicit: Non mireris quia dixi tibi, oportet vos nasci denuo: Spiritus ubi vult spirat, et vocem ejus audis, sed nescis unaudimus vocem spiritus? Sonat psalmus, vox est spiritus. Sonat Evangelium, vox est spiritus. Sonat sermo divinus, vox est spiritus. Vocem ejus audis, et nescis, unde veniat et quo vadat. Si nasceris et tu de spiritu, hoc eris ut ille. Qui non est natus adhuc de spiritu, nescit de te, unde venias et quo vadas; hoc enim ait secutus: Sic
Abbreviated transcription (Latin):
tenuit: ut totũ textũ eugłicȩ lectionis
exponere minime ualeremꝰ. fr̃s suffici¬
at interim caritati ur̃ȩ: ne hȩc quȩ
dicta st̃. dicendo alia excludant᷑ de cor¬
dib urĩs. Hȩc tenete: talia dicite. Nlã¬
mantes illuc ꝓcedite: accendite frigidoᷤ.¬

Expanded text:
tenuit, ut textum totum evangelicae lectionis tenuit, ut textum totum evangelicae lectionis exponere minime valeremus. Fratres, sufficiat interim Charitati vestrae, ne haec quae dicta sunt, dicendo alia, excludantur de cordibus vestris. Haec tenete, talia dicite, flammantes illuc procedite, accendite frigidos.
Abbreviated transcription (Latin):
martyres. Ecce marculus de petra prȩ¬
cipitatꝰ ẽ: ecce donatꝰ bagaiensis in pu¬
teũ missus ẽ. Quando potestates roma-¬
nȩ talia supplicia decreuerunt: ut prȩ¬
cipitarent᷑ hoĩes: Quid aũ respondent
nr̃i: Qͥd sit gestũ. nescio tñ qͥd tradt
nrĩ: quia ipsi se p̃cipitauerunt: & po¬
testates infamauert᷑. Recordemur
consuetudinẽ potestatũ romanaꝵ: ce
uideamꝰ cui credendũ sit. Dicunt nr̃i
illos se p̃cipitasse. Si ñ sunt ipsi disci¬
puli ipsoꝵ qui se mͦ de saxis nullo ꝑse¬
quente p̃cipitant: ñ credamꝰ. Ꝙd mirũ
si fecerunt illi qđ solent: Nã potesta¬
tes romanȩ nũquã talib suppliciis u¬
sȩ st̃. Non enĩ ñ poterant occidere a¬
ꝑte: Sed illi qui se mortuos coli uolue¬
runt: famosiorẽ mortẽ ñ inuenert̃. Po¬
stremo quicquid illud ẽ ñ noui & si
poralẽ ab ȩccłia catholica: a sara passa
es agar: redi ad dñãm tuã. Locus qui¬
dem necessarius aliquanto diutiꝰ nos

Expanded text:
martyres. Ecce Marculus de petra praecipitatus est: ecce Donatus Bagaiensis in puteum missus est. Quando potestates Romanae talia supplicia decreverunt, ut praecipitarentur homines? Quid autem respondent nostri? Quid sit gestum nescio: tamen quid tradunt nostri? Quia ipsi se praecipitaverunt, et potestates infamaverunt. Recordemur consuetudinem potestatum Romanarum, et videamus cui credendum sit. Dicunt nostri illos se praecipitasse: si non sunt ipsi discipuli ipsorum qui se modo de saxis nullo persequente praecipitant, non credamus: quid mirum, si fecerunt illi quod solent? Nam potestates Romanae nunquam talibus suppliciis usae sunt. Num enim non poterant occidere aperte? Sed illi qui se mortuos coli voluerunt, famosiorem mortem non invenerunt. Postremo quidquid illud est, non novi. Et si ctionem ab Ecclesia catholica, a Sara passa es Agar; redi ad dominam tuam. Locus quidem necessarius aliquanto diutius nos
Abbreviated transcription (Latin):
s solo placito uxoris. Nũquid quia de
ancilla: ideo exhȩredatꝰ: Si ꝓpterea ex¬
heredatꝰ qr de ancilla natꝰ: nulli ancil¬
larũ filii admitterent᷑ ad hereditatem.
Filii iacob admissi st̃ ad hȩreditatẽ: Isma¬
hel aũ ñ qr ex ancilla natꝰ exhȩredatus:
s quia suꝑbus matͥ. suꝑb in filiũ matͥs.
Mat̾ enĩ eiꝰ magis sara. quã agar. Illiꝰ uterꝰ
accomodatꝰ. illiꝰ uoluntas accessit. Non face¬
ret abrahã: qł sara nollet. Magis gͦ ille
ludendo: qr deludendo. Quid ait sara:
Fice ancillã & filiũ eiꝰ: N enĩ hȩres erit
filiꝰ ancillȩ: cũ filio meo isaac. Nongͦ illũ
uiscera ancillȩ eiecert foras: sed ceruix
seruilis. Et si liber suꝑbus sit. seruus ẽ:¬

Expanded text:
sed solo placito uxoris . Numquid quia de sed solo placito uxoris . Numquid quia de ancilla, ideo exhaeredatus? Si propterea exhaeredatus quia de ancilla natus est, nulli ancillarum filii admitterentur ad haereditatem. Filii Jacob admissi sunt ad haereditatem: Ismael autem, non quia ex ancilla natus, exhaeredatus, sed quia superbus matri, superbus in filium matris; mater enim ejus magis Sara quam Agar. Illius uterus accommodatus, illius voluntas accessit; non faceret Abraham quod Sara nollet: magis ergo ille ludendo, quia deludendo; quid ait Sara? Ejice ancillam et filium ejus; non enim haeres erit filius ancillae cum filio meo Isaac . Non ergo illum viscera ancillae ejecerunt foras, sed cervix servilis. Et si liber superbus sit, servus e
Abbreviated transcription (Latin):
testimoniũ ꝑhiberet de hoĩe: Ipse enim
sciebat. quid ẽẽt in hoĩe. fece iã illi crede¬
bant in iħm: & ipse iħs ñ se credebat
eis. Quare: Quia ñdũ erant renati ex
aqua & sp̃u. Unde hortati sumꝰ & horta¬
mͦ fr̃s nr̃os cathecuminos. Si enĩ interroges
eos. iã credider̃t in iħm: s qi ñdũ carne̾
eiꝰ & sanguinẽ accipiunt. ñdũ se illis
credidit iħs. Quid faciant ut se illis cre¬
dat iħc: renascantur ex aqua ce spu ꝓfe¬
rat ȩccłia qł parturit: Concȩpti st̃ edant᷑
in lucẽ. Habent ubera: quib nutriant᷑.
Non timeant ne nati suffocent᷑: ab uberibꝰ
mat̾nis ñ recedant. Nullus potest hõ re¬
dire in matͥs uiscera: & iterũ nasci. Sed
de ancilla nescio quis natꝰ ẽ. Nũquid
tc̃ qͥ nati st̃ de ancillis rediert̃ in ute¬
rũ liberarũ: ut denuo nascerent᷑: Sem̃
abrahã & in ismahel. Et ut posset abra¬
ham facere filiũ de ancilla: uxor auctor
fuit. Natꝰ ẽ ex semine uiri. & ñ utero:

Expanded text:
e; ipse enim sciebat quid esset in homine » . Ecce jam illi credebant in Jesum, et ipse Jesus non se credebat eis. Quare? Quia nondum erant renati ex aqua et Spiritu. Inde hortati sumus, et hortamur fratres nostros catechumenos. Si enim interroges eos, jam crediderunt in Jesum: sed quia nondum carnem ejus et sanguinem accipiunt, nondum se illis credidit Jesus. Quid faciant, ut se illis credat Jesus? Renascantur ex aqua et Spiritu, proferat Ecclesia quos parturit. Concepti sunt, edantur in lucem: habent ubera quibus nutriantur, non timeant ne nati suffocentur, ab uberibus maternis non recedant. 4. Nullus potest homo redire in matris viscera, et iterum nasci. Sed de ancilla nescio quis natus est? Numquid tunc qui nati sunt de ancillis, redierunt in uterum liberarum, ut denuo nascerentur? Semen Abraham et in Ismael; et ut posset Abraham facere filium de ancilla, uxor auctor fuit. Natus est ex semine viri, et non utero,
Abbreviated transcription (Latin):
ȩt̾nȩ. Idõ illa hierłm in t̾ra: umbra erat
cęlo. Et hȩc apłi uerba st̃. Et de ista ciui¬
tate un ꝑegrinamur. multa nostis. multa
iã audistis. Inuenimꝰ aũ rẽ mirã ii istis
partubꝰ id ẽ in istis fȩtib. in istis gene¬
rationib liberarũ. & ancillarũ: iiiͦiͬ. scilicor
genera hominũ. in quib iiiͬ. generibus
cõplet᷑ sigura totiꝰ ppłi xp̃iani futuri ut

Expanded text:
m in terra, umbra erat coelo: et haec Apostoli verba sunt . Et de ista civitate unde peregrinamur, multa nostis, multa jam audistis. Invenimus autem rem miram in istis partubus, id est in istis fetibus, in istis generationibus liberarum et ancillarum, quatuor scilicet genera hominum: in quibus quatuor generibus, comp
Abbreviated transcription (Latin):
moyses. qui ꝑ mare traiciebat: Quo tra¬
icit: Ad manna. Quid ẽ manna: Ego
sũ inquit panis uiuus: qui de cęlo des¬
cendi. Manna accipiunt fideles. iã traie¬
cti ꝑ mare rubrũ. Quare rubrũ mare:
Iammare: quare & rubrũ: Si significabat
mare illud rubrũ baptismũ xp̃i: un
Ad manna. Ecce dico manna. Notũ ẽ qͥd ac-¬
pluisset ds de cȩlo. Et nesciunt cathecumi¬
ni: qͥd accipiant xp̃iani. Frubescant gͦ qr
nesciunt. Transeant ꝑ mare rubrũ: man¬
ducent manna: ut qͦmͦ credider̃t in no¬
mine iħu. sic se ipsis credat iħe. Ido intendi¬
te fr̃s mei qͥd respondeat iste. qͥ nocte uenit
ad iħm. Quãuis ad iħm uen̾it: tñ qͥa nocte
uenit. adhuc de tenebris suȩ carnis lo
quit᷑: s̃i intelligit qđ audit a dño. Non
intelligit. qͦd audit a luce que illu

Expanded text:
Moyses, qui per mare trajiciebat? quo trajMoyses, qui per mare trajiciebat? quo trajicit? Ad manna. Quod est manna? Ego sum, inquit, panis vivus, qui de coelo descendi . Manna accipiunt fideles, jam trajecti per mare rubrum. Quare mare rubrum? jam mare, quare et rubrum? Significabat mare illud rubrum baptismum Christi. Unde Ad manna. Ecce dico manna: notum est quid accpluisset Deus de coelo; et nesciunt catechumeni quid accipiant Christiani. Erubescant ergo, quia nesciunt; transeant per mare rubrum, manducent manna: ut quomodo crediderunt in nomine Jesu, sic se ipsis credat Jesus. 5. Ideo intendite, fratres mei, quid respondeat iste qui nocte venit ad Jesum. Quamvis ad Jesum venerit, tamen quia nocte venit, adhuc de tenebris carnis suae loquitur. Non intelligit quod audit a Domino, non intelligit quod audit a luce, quae illu
Abbreviated transcription (Latin):
dix̃. Nisi quis manducauerit carnẽ meã
et biberit sanguinẽ meũ: ñ habebit in
se uitã. Et quod signũ habent crucis in
fronte catecumini. iam de tomo mag¬
na st̃. s fiant ex seruis filii. Non enim
aũ quid significet: audi apłm. Nolo enĩ
uos ignorare fr̃s. qi om̃s patres nr̃i sub
nube fuert̃: & om̃s ꝑ mare transierunt.
Ut quid ꝑ mare tͣnsiert. quasi quȩreres
ab illo: secutꝰ ait. Et om̃s ꝑ moysen bap¬
trati st̃ in nube & in mari. Si gͦ figura
maris tm̃ ualuit: species baptisini qͣntũ
ualebit: Si qđ gestũ ẽ in figura traiectũ
ppłm ad manna ꝑduxit: qͥd exhibebit
xp̃c in ueritate baptismi sui traiecto ꝑ
eũ ppło suo: ꝑbaptismũ suũ traicit cre¬
dentes occisis oĩb peccatis. tãquã hostib
consequentib sic̃ in illo mari om̃s egyp¬
tii ꝑiert̃. Quo traicit fr̃s mei: quo traicit
ꝑ baptismũ iħc. cuiꝰ sigurã tc̃ gerebat

Expanded text:
dixit: Nisi quis manducaverit carnem meam dixit: Nisi quis manducaverit carnem meam et biberit sanguinem meum, non habebit in se vitam . Et quod signum crucis habent in fronte catechumeni, jam de domo magna sunt; sed fiant ex servis filii. Non enim rum quid significet, audi Apostolum: Nolo autem vos ignorare, fratres, quia omnes patres nnube fuerunt, et omnes per mare transierunt . Ut quid per mare transierunt? quasi quaereres ab illo, secutus ait: Omnes per Moysen baptizati sunt in nube, et in mari. Si ergo figura maris tantuvalebit? Si quod gestum est in figura, trajectum populum ad manna perduxit; quid exhibebit Christus in veritate baptismi sui, trajecto per eum populo suo? Per baptismum suum trajicit credentes, occisis omnibus peccatis, tanquam hostibus consequentibus, sicut in illo mari omnes Aegyptii perierunt. Quo trajicit, fratres mei? quo trajicit per Baptismum Jesus, cujus figuram tunc gerebat
Abbreviated transcription (Latin):
ei. Amen amen dico tͥ: nͥ quis renatꝰ fue¬
rit denuo. ñ potest uidere regnũ di. Ip-¬
sis gͦ se credit iħc: qui nati fuer int denuo.
Ecce illi crediderant in eũ: & iħe ñ se cre¬
Intendat & intelligat caritas ur̃a. Si dixe¬
rimꝰ catecumino. credis in xp̃m: respon-¬
det credo. & signat se. Iam crucẽ. xp̃i por¬
tat in fronte: & ñ erubescit de cruce ñi
sui. Ecce credit in noĩe eiꝰ. Interogemꝰ eũ.
Mancducas carnẽ filii hoĩs: & bibis sangui¬
nẽ filii hoĩs: Nescit quid dicimꝰ: qr iħs
nit. Et hoc forte ad rẽ ꝑtinet. Ad dñm
uenit: s nocte uenit. Ad lucẽ uenit: s
in tenebris uenit. Renati aũ ex aqua ce
spũ: quid audiunt ab apło: fuistis ali¬
qͣn tenebre. nc̃ aũ lux in dño. ut filii
lucis ambulate. Et itẽ. Nos aũ qui diei
sumꝰ: sobrii simꝰ. Qui gͦ renati st̃ noctis
bris quęrt diẽ. Talesenĩ ĩã &̃ ꝓfitent᷑. Ac¬
cessit ad illos iħc: facit ĩ illis salutẽ. qr ipse

Expanded text:
nisi quis renatus fuerit denuo, non potest videre regnum Dei. Ipsis ergo se credit Jesus, qui nati fuerint denuo. Ecce illi qui crediderant in eum, et Jesus non se creIntendat et intelligat charitas vestra. Si dixerimus catechumeno: Credis in Chrisdet, Credo, et signat se: jam crucem Christi portat in fronte, et non erubescit de cruce Domini sui. Ecce credidit in nomine ejus. Interrogemus eum, Manducas carnem Filii hominis, et bibis sanguinem Filii hominis? nescit quid dicimus, quia Jesus nit; et hoc forte ad rem pertinet. Ad Dominum venit, et nocte venit: ad lucem venit, et in tenebris venit. Renati autem ex aqua et Spiritu, quid audiunt ab Apostolo? Fuistis aliquando tenebrae; nunc autem lux in Domino: sicut filii lucis ambulate : et iterum, Nos autem qui diei sumus, sobrii simus . Qui ergo renati sunt, noctis bris quaerunt diem. Tales enim jam etiam profitentur: accessit ad illos Jesus, fecit in illis salutem: quia ipse
Abbreviated transcription (Latin):
umbra. hic corpus: dicente apło. Hȩc aũ in
sigura contingebant illis. Uox ẽ apłi. Scͥp¬
ta st̃ inquit ꝓpt̃ nos: in quos finis scłoꝵ
obuenit. Recurrat nc̃ animꝰ ur̃ ad abra¬
ham. isaac. & iacob In istis tͥbus inuenimꝰ
parere liberas: parere ce ancillas. Inueni¬
mus ibi partꝰ liberarũ: inuenimꝰ ibi ce
partꝰ ancillarũ. Ancilla. nicħ boni signi¬
ficat. Fice ancillã inquit & filiũ eiꝰ. Non

Expanded text:
autem in figura contingebant illis. Vox est Apostoli: Scripta sunt, inquit, propter nos, in quos finis saeculorum obvenit . Recurrat nunc animus vester ad Abraham, Isaac, et Jacob. In istis tribus invenimus parere liberas, parere et ancillas: invenimus ibi partus liberarum, invenimus ibi et partus ancillarum. Ancilla nihil boni significat: Ejice ancillam, inqui
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃s noe qui solus in toto genere humano
cũ tota domo sua meruit de diluiuio libe¬
rari: in quo & in filiis eiꝰ sigurata ẽ ȩccłia:
ligno portante euadunt diluuiũ: Deĩde
tura cõm̃dat. moyses fidelis in tota domo
eiꝰ &e illi tres nominant᷑. quasi soli eum¬
ꝓmeruerint. ego sũ ds̃ abrahã. & ds̃ ysa¬
ac. & ds iacob. hoc mͥ nom̃ ẽ in ȩternũ:
Sacram̃tũ grande: Potens ẽ dñs & ora nr̃a
aꝑire. &e corda ur̃a: ut dicere possimꝰ sicut
reuelare dignatꝰ ẽ: & caꝑe possitis sicut

Expanded text:
sanctus Noe, qui solus in toto genere humano sanctus Noe, qui solus in toto genere humano cum tota domo sua meruit de diluvio liberari, in quo et in filiis ejus figurata est Ecclesia? Ligno portante evadunt diluvium . Deinde tura commendat, Moyses fidelis in tota domo ejus . Et illi tres nominantur, quasi eum soli promeruerint, Ego sum Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob: hoc mihi nomen est in aeternum . Sacramentum grande! Potens est Dominus et ora nostra aperire, et corda vestra, ut dicere possimus sicut revelare dignatus est, et capere possitis sicut
Abbreviated transcription (Latin):
intellexit nichodemꝰ: s natiuitatẽ carnis.
Sic & tu intellige natiuitatẽ sp̃is quomͦ
intellexit nichodemꝰ natiuitatẽ Dcar-¬
nis. Quid nichodemꝰ intellexit: Nũquid
potest hõ denuo in uentrẽ matͥs suȩ int᷑¬
re & nasci: Sic quicũq tͥ dixerit ut sp̃ua¬
lit̃ iterũ nascaris: responde qđ dix̃ nicho¬
demꝰ. Nũquid potest iterũ hõ in uentrẽ
matͥs suȩ intrare & nasci: Iã natꝰ sũ de adã:
ñ me potest iterũ generare adã. Iã natꝰ sũ
de xpõ: ñ me potest iterũ generare xp̃c.
Quomͦ uterus ñ potest repeti: sic nec baptis¬
mus. Qui nascit᷑ de ęccłia catholica. tãquã
de sara nascit᷑: de libera nascit᷑. Qui nascit᷑
de heresi tãquã de ancilla nascit᷑: s ex se-¬
mine abrahã. Aduertat caritas ur̃a: quã
magnũ sacram̃tũ. lestat᷑ ds & dicit. Ego
sũ d̃s abtahã & ds ysaac & ds iacob Non
erant alii patriarchȩ: Non erat an istos

Expanded text:
intellexit Nicodemus nativitatem carnis: intellexit Nicodemus nativitatem carnis: sic et tu intellige nativitatem spiritus, quomodo intellexit Nicodemus nativitatem carnis. Quid Nicodemus intellexit? Numquid potest homo denuo in ventrem matris suae intrare, et nasci? Sic, quicumque tibi dixerit ut spiritualiter iterum nascaris, responde quod dixit Nicodemus, Numquid potest homo iterum in ventrem matris suae intrare, et nasci? Jam natus sum de Adam, non me potest iterum generare Adam: jam natus sum de Christo, non me potest iterum generare Christus. Quomodo uterus non potest repeti, sic nec Baptismus. 7. Qui nascitur de Ecclesia catholica, tanquam de Sara nascitur, de libera nascitur: qui nascitur de haeresi, tanquam de ancilla nascitur, sed ex semine Abraham. Advertat Charitas vestra quam magnum sacramentum. Testatur Deus, et dicit, Ego sum Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob. Non erant alii patriarchae? non erat ante istos
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃m & hanc uitã ñ sapiebat iste nicho¬
demꝰ: qui nocte uenerat ad iħm. Ait ei
iħs. Nisi quis natꝰ fuerit denuo: ñ uide¬
bit regnũ di. Et ille carnẽ suã sapiens.
in cuiꝰ ore ñdũ sapiebat caro xp̃i: quomͦ
inquit potest hõ cũ sit senex iterũ nasciͣ
Nũquid potest inuentrẽ matͥs suȩ iterũ
introire & nasci Non nouerat iste nisi
unã natiuitatẽ ex adã & ȩuaĩ ex do & ȩc¬
clesia ñdũ nouerat. Non nouerat nͥ eos
parentes qui generant ad mortẽ: nondũ
nouerat eos parentes qui generant ad
uitã. Non nouerat nͥ eos parentes qui
generant successores: nondũ nouerat eos
qui semꝑ uiuentes generant ꝑmansuros.
Cũ gͦ sint duȩ natiuitates: ille unã intelli¬
gebat. Una ẽ de t̾ra. alia de cęlo: una ẽ de
carne. alia de sp̃u: una ẽ de mortalitate.
alia de ȩt̾nitate: una ẽ de masculo & femina.
alia de dõ & ȩxcłia: sed ipsȩ duȩ singulȩ
st̃. Nec illa potest repeti: nec illa. Recte

Expanded text:
Nicodemus, qui nocte venerat ad Jesum. Ait ei Jesus: Nisi quis natus fuerit denuo, non videbit regnum Dei. Et ille carnem suam sapiens, in cujus ore nondum sapiebat caro Christi: Quomodo, inquit, potest homo, cum sit senex, iterum nasci? Numquid potest in ventrem matris suae iterum introire, et nasci? Non noverat iste nisi unam nativitatem ex Adam et Eva; ex Deo et Ecclesia nondum noverat: non noverat nisi eos parentes qui generant ad mortem; nondum noverat eos parentes qui generant ad vitam: non noverat nisi eos parentes qui generant successuros; nondum noverat eos qui semper viventes generant permansuros. Cum ergo sint duae nativitates, ille unam intelligebat. Una est de terra, alia de coelo; una est de carne, alia de Spiritu; una est de mortalitate, alia de aeternitate; una est de masculo et femina, alia de Deo et Ecclesia. Sed ipsae duae singulae sunt; nec illa potest repeti, nec illa. Recte
Abbreviated transcription (Latin):
ciebat. Et de nichodemo quid dicit:
Erat ho pͥnceps udeoꝵ noie nichodemꝰ. Ue
int ad eũ nocte: er ait. Rabbi scimꝰ qr a
do uenisti magister. Et iste gͦ crediderat
in noĩe eiꝰ. Et ipse un crediderat: Seqͥt᷑.
N emo enĩ potest hec signa facere que tu facis:
nͥ fuerit d̾s cũ eo. Si gͦ nichodemꝰ de illiᷤ

Expanded text:
t? Erat princeps Judaeorum, nomine Nicodemus: hic venit ad eum nocte, et ait illi, Rabbi, scimus quia a Deo venisti magister. Et iste ergo crediderat in nomine ejus. Et ipse unde crediderat? Sequitur, Nemo enim potest haec signa facere quae tu facis, nisi fuerit Deus cum eo. Si ergo Nicodemus de ill
Abbreviated transcription (Latin):
Multi credidert̃ in noĩe eiꝰ. Et quid sequit᷑:
Ipse aũ iħc ñ credebat semet ipsũ eis.
Quid sibi gͦ uult hoc illi credebant in noĩe
eiꝰ.: de ipse iħs ñ credebat semetipsũ eis:
didisse: & ꝓpterea iħs ñ se credebat eis:
Sed ñ diceret eugłista multi crediderutł
in noĩe eiꝰ. nͥ uerũ illis testimoniũ ꝑhibe¬
ret. Magna gͦ res: & mira res. Cred̾t hoĩes
qr siliꝰ di e. uitiq uolens passus ẽ. & si nolloe
nũquã pateretur: qui si nollet. nec nas¬
ceret᷑. Si aũ hoc solũ uellet ut nascere¬
tur t̃m. & ñ moreret᷑. & quicquid uellet
faceret: qr õĩpotentis patͥs filiꝰ om̃ps ẽ. Et
ipsi rebus ꝓbemꝰ: qi cũ uoluissent eũ tene¬
re. discessit ab eis. Loquit᷑ eugłiũ: & cũ
uoluissent eũ de uertice montis p̃cipita¬
re: discessit ab eis illesus. Et qñ uenerunt
ad eũ cõphendendũ iã uenditũ a iuda tra-¬
ditore. cũ ille putaret in potestate se ha¬
bere tradere magistrũ & dñm suũ: & ibi

Expanded text:
nomine ejus: et quid sequitur? Ipse autem Jesus non credebat semetipsum eis. Quid sibi ergo hoc vult, Illi credebant in nomine ejus; et, Ipse Jesus non credebat semetipsum eis? didisse, et propterea Jesus non se credebat eis; Sed non diceret Evangelista, Multi crediderunt in nomine ejus, nisi verum illis testimonium perhiberet. Magna ergo res, et mira res: credunt hominequia Filius Dei est, utique volens passus est; et si nollet, nunquam pateretur; qui si nollet, nec nasceretur: si autem hoc solum vellet, ut nasceretur tantum, et non moreretur, et quidquid vellet, faceret; quia omnipotentis Patris Filius omnipotens est. Ex ipsis rebus probemus. Quia cum voluissent eum tenere, discessit ab eis; loquitur Evangelium: Et cum voluissent eum de vertice montis praecipitare, discessit ab eis illaesus . Et quando venerunt ad eum comprehendendum, jam venditum a Juda traditore, cum ille putaret in potestate se habere, tradere magistrum et Dominum suum; et ibi
Abbreviated transcription (Latin):
dit in eũ ñ peat. s habeat uitã ȩter¬
nam. Non enu misit d̾s filium suum in
mundũ ut iudicet mundũ: s ut salue¬
tur mundus ꝑ ipsum Ergo quantũͦ
in medico ẽ: sanare uenit ȩgrotũ. Ipse
se interimit: qͥ precepta medici obserua¬
re ñ uult. Uenit saluator ad mundũ.
Quare saluator dictus ẽ mundi. nͥ ut sal¬
uet mundũ. ñ ut iudic& mundũ: Salua¬
ri ñ uis ab ipso: ex te iudicaberis. Et qͥd
dicã iudicaberis: Uide quid ait. Qui cre¬
dit in eũ ñ iudicatur: qui aũ ñ credit:
quid dicturũ putas. nͥ iudicat᷑: Iã inqͥt
iudicatꝰ ẽ. Nondũ apparuit iudiciũ. s iã

Expanded text:
itam aeternam. 12. Non enim misit Deus Filium suum in mundum, ut judicet mundum, sed ut salvetur mundus per ipsum. Ergo quantum in medico est, sanare venit aegrotum. Ipse se interimit, qui praecepta medici observare non vult. Venit Salvator ad mundum: quare Salvator dictus est mundi, nisi ut salvet mundum, non ut judicet mundum? Salvari non vis ab ipso; ex te judicaberis. Et quid dicam, judicaberis? Vide quid ait: Qui credit in eum, non judicatur; qui autem non credit: quid dicturum speras nisi, judicatur? jam, inquit, judica
Abbreviated transcription (Latin):
Audi uerba ipsiꝰ. Potestatẽ habeo ponendi
aĩam iẽã: & potestatẽ habeo iterũ sum̃di eam.
Nemo toilit eã a me: s ego pono eã ame¬
ipso. ut iterũ sumã eã. Cũ gͦ haberet
tantã potestatẽ. cũ eã dictis p̃dicaret fa¬
ctis ostenderet: quid sibi uult. qđ ñ se
credebat eis iħc. quasi aliquid nolenti no¬
cituris. aut aliquid nolenti factis. p̃sertĩ
qr iã crediderant in noĩe eiꝰ.: Et de ipsis
Quare : Quod ipse nosset om̃s: & quia opꝰ ei ñ
erat ut quis testimonium perhiberet de
hõie. Ipse enĩ sciebat. quid esset in homine.
Plus nouerat artifex quid eẽt in oꝑe suo:
quã ipsũ opus qͥd eẽt in semet ipso. Cre¬
ator hoĩs nouerat quid ẽẽt in hoĩe: qđ
ipse creatꝰ hõ ñ nouerat. Nonne hoc pro¬
bamꝰ de petro qr ñ nouerat quid in ipso
ẽẽt q̃n dix̃: tecũ ero usq in mortẽ: Audi qr
dñs nouerat quid ẽẽt in hoĩe. lu mecum

Expanded text:
eo ponendi animam meam, et potestatem habeo iterum sumendi eam: nemo tollit eam a me, sed ego pono illam a meipso, ut iterum sumam eam . Cum ergo haberet tantam potestatem, cum eam dictis praedicaret, factis ostenderet; quid sibi vult quod non se credebat eis Jesus, quasi aliquid nolenti nocituris, aut aliquid nolenti facturis, praesertim quia jam crediderant in nomine ejus? Et de ipsis Quare? Quod ipse nosset omnes, et quia opus ei non erat ut quis testimonium perhiberet de homine; ipse enim sciebat quid esset in homine. Plus noverat artifex quid esset in opere suo, quam ipsum opus quid esset in semetipso. Creator hominis noverat quid esset in homine, quod ipse creatus homo non noverat. Nonne hoc probamus de Petro, quia non noverat quid in ipso esset, quando dixit, Tecum usque ad mortem? Audi quia Dominus noverat quid esset in homine: Tu mecum
Abbreviated transcription (Latin):
& qđ peius ẽ malȩ dñe ipsius suꝑbiȩ.
Itaq fr̃s mei respondete hõi ñ posse rur¬
sum nasci hominẽ: respondete securi. ñ
posse rursus nasci hominẽ. Quicquid ite¬
rũ fit: inlusio ẽ. Quicquid iterũ sit: lusis
& dix̃ abrahȩ. fice ancillã: & filiũ eiꝰ. Dis¬
plicuit sarȩ lusus pueroꝵ. Aliquid no¬
uũ uidit pueros ludere. Nonne optanT̃
hoc quȩ filios habent: uidere luden¬
tes filios suos: Nidit illa: & imꝓbauit.
Nescio quid uidit in lusu. Illusionẽ uidit:
in illo lusu animaduertit serui super¬
biã: Displicuit illi: eiecit foras. Nlati de
ancillis imꝓbi miitunt᷑ foras : & natus
de libera mutit᷑ foras esau. Nemo gͦ p̃su-¬
sit esau foras mittendus: quãuis natus
de libera. Hȩc fr̃s tenete: Il uos palpa¬
mus: nulla spes ur̃a in nob̾ sit. Nec nob̃¬

Expanded text:
 pejus est, malae dominae, ipsius superbiae. Itaque, fratres mei, respondete homini non posse rursus nasci hominem; respondete securi non posse rursus nasci hominem. Quidquid iterum fit, illusio est; quidquid iterum fit, lusus et dixit Abrahae, Ejice ancillam et filium ejus. Displicuit Sarae lusus puerorum; aliquid novum vidit pueros ludere. Nonne optant hoc quae filios habent, videre ludentes filios suos? Vidit illa, et improbavit. Nescio quid vidit in lusu: illusionem vidit in illo lusu, animadvertit servi superbiam; displicuit illi, ejecit foras. Nati de ancillis improbi mittuntur foras, et natus de libera mittitur foras Esau. Nemo ergo praesusit Esau foras mittendus, quamvis natus ex libera. Haec, fratres, tenete. Non vos palpamus, nulla spes vestra in nobis sit: nec nob
Abbreviated transcription (Latin):
&r dicit. fice ancillã. & filiũ eiꝰ. Qdẽ hoc¬
frs̃: Quid enĩ male̾ secerat ismahel
puero isaac. qr ludebat cũ illo: seo illa
lusio illusio erat: illa lusio deceptionẽ
significabat. Nam magnũ sacram̃tum
attendat caritas ur̃ã. ꝑsecutionẽ illam
uocat apłs ipsam lusionẽ: ipsũ lusum
ꝑsecutionẽ uocat. Ait enĩ. Sed sic̃ t̃c ille
qui sedin carnẽ natꝰ ẽ. ꝑsequebat᷑ eum.
ti st̃. Qui st̃ scđ̾m carnẽ nati: dilectores
nati: amatores regni cȩloꝵ: dilectores xp̃i:
desiderantes uitã ȩternã: gratis colentes
dm̃. Ludunt: & dicit apłs ꝑsequutionẽ.

Expanded text:
et dicit: Ejice ancillam et filium ejus. Quid est hocet dicit: Ejice ancillam et filium ejus. Quid est hoctres? Quid enim mali fecerat Ismael puero Isaac, quia ludebat cum illo? Sed illa lusio, illusio erat; illa lusio deceptionem significabat. Nam magnum sacramentum attendat Charitas vestra. Persecutionem illam vocat Apostolus; ipsam lusionem, ipsum lusum persecutionem vocat: ait enim, Sed sicut tunc ille qui secundum carnem natus erat, persequebatur eum ti sunt. Qui sunt secundum carnem nati? Dilectores nati? Amatores regni coelorum, dilectores Christi, desiderantes vitam aeternam, gratis colentes Deum. Ludunt, et dici
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ malos baptirant᷑. tãquã de ancillis uiden¬
tur nati: s tñ qr ex semine uerbi dĩ. qđ
figurat᷑ in iacob: ñ contristent᷑: si mul
hereditatẽ cũ fr̃ib possidebunt. Secuirꝰ
cillã malã. suꝑbientẽ. ñ imiteris. Unde
enĩ filii iacob de ancillis nati posseder̃t̃
terrã ꝓmissionis cũ frĩb. ismahel aũ de
ancilla natꝰ expulsus ẽ ab hereditate: un¬
dde. ñ qr ille suꝑbus erat. illi humiles:
E rexit ille ceruicẽ: & uoluit secducere frẽm
suũ ludens cũ illo. Magnũ ibi sacram̃tũ.
Ludebant simul ismahel & isaac. Hidit
illos sara ludentes: & ait abrahȩ. fice an¬
cillã & filiũ eiꝰ: A enĩ hęres erit filiꝰ an¬
cillȩ: cũ filio meo isaac. Et cũ contristatꝰ
ẽẽt abrahã: confirmauit ei dñs dictum
uxoris eiꝰ. Iã hic manifestũ ẽ sacram̃tũ:
qr nescio quid sacram̃tũ futurũ partu¬
riebat illa res gesta. Ludentes uidet:

Expanded text:
per malos baptizantur tanquam de ancillis videnper malos baptizantur tanquam de ancillis videntur nati, sed tamen, quia ex semine verbi Dei, quod figuratur in Jacob, non contristentur, simul hereditatem cum fratribus possidebunt. Securus cillam malam superbientem non imitetur. Unde enim filii Jacob de ancillis nati possederunt terram promissionis cum fratribus, Ismael autem de ancilla natus expulsus est de hereditate? Unde, nisi quia ille superbus erat; illi humiles? Erexit ille cervicem, et voluit seducere fratrem suum, ludens cum illo. Magnum ibi sacramentum. Ludebant simul Ismael et Isaac; vidit illos Sara ludentes, et ait Abrahae: Ejice ancillam et filium ejus; non enim haeres erit filius ancillae cum filio meo Isaac. Et cum contristatus esset Abraham, confirmavit ei Dominus dictum uxoris ejus. Jam hic manifestum est sacramentum, quia nescio quid futurum parturiebat illa res gesta. Ludentes vidit,