comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
est ꝙ si aliquis excercoes tale
torneamentũ aliq̃m occidit. ⁊̃
caũ reus est homicidii ⁊ irriͣs
erit qi ludus tał noxius ⁊ illi

Expanded text:
ubi si aliquis exercens tale torneamentum aliquem occiderit, etiam casu, reus est homicidii et irregularis erit: quia ludus talis noxius et illi
Abbreviated transcription (Latin):
¶Numquid de rebus donatis legatis uel uiuentis uel
iure successionis acquisitis debent dari decime. Rͦ alaꝰ. noͣ
liter urͣ ex operib sius. quis acquisierit tenetur soluere
decimas de aliis aut non repertt᷑ ꝓbabilius tam̃ urͣ nõsse
donata uel cecimata fuerit a legato¬
tte: uel donatore filius tñ quia oĩa
bona temporis ꝑtinent ad ip̃m et
euis sunt quodam mͦ quo ad ꝓprie¬
tatem si sucedit pr̃i tion tẽ ea deciãrr

Expanded text:
Nunquid de rebus donatis, legatis vel inventis vel iure successionis acquisitis, debent dari decime? Alanus liter vel ex operibus suis quis acquisierit, tenetur solvere decimas, de aliis autem non reperitur: Probabilius tamen videtur noicet decimata fuerit a legatore vel donatore. Filius tamen, quia omnia bona patris pertinent ad ipsum et eius sunt quodammodo quoad proprietatem, si succedat patri, non tenetur
Abbreviated transcription (Latin):
lium lana lacte fecͣto lignis
piscationib uenatõib fintis:
pensionib molendinis ⁊ de
uento balneis. fulloniciis. ar¬
gẽtariis metallariis lapideciniˢ
It̾ de negcciis et artificiis. ⁊ cet̾is

Expanded text:
lium, lana, lacte, feno, lignis, piscationibus, venationibus, affictibus, pensionibus, molendinis etiam de vento, balneis, fullonicis, argentariis, metallariis, lapidiciniis. Item de negotiis et artificiis et ceteris
Abbreviated transcription (Latin):
cipuntur .u. casus primus: Naliqd̃. indiuiduũ: in obligatẽe.
Secũdus: si resque d restitui ab uno insolidũ possideatur. C.¬
tis que pro uoluntate defunctiuel iudicis uel ab uno ĩsolidũ
uela plurib pro ꝑtibus designatis petunt᷑. E. de alim̃tis le¬
gatis. l .iii. Quartus si testator ab uno heredum legau̾it cre¬
ditori h̾editario ꝯpensandi aĩo. tunc enĩ hẽs ille usq ad qnͣti¬
Quintus in expensa funis uxoris que non tm̃ astringit hẽces¬
hereditariis portionib s etiam uir̃ ꝓportõne q̃
peruenit ad ip̃m de dote uxoris sue et puta ad
tenetur pro tercia et heredes pro duab ꝑtib.¬

Expanded text:
cipiuntur quinque casus. Primus est, si aliquid individuum est in obligatione. Secundus, si res que debet restitui, ab uno in solidum possideatur.tis, que pro voluntate defuncti vel iudicis vel ab uno in solidum vel a pluribus pro partibus designatis petuntur. Quartus, si testator ab uno heredum legaverit creditori, hereditaria compensandi animo. Tunc enim heres ille usque ad qQuintus, in expensa funeris uxoris que non tantum astringit herehereditariis portionibus, sed etiam virum pro portione que pervenit ad ipsum de dote uxoris sive, ut puta ad tenetur pro tertia parte et heredes pro duabus partib
Abbreviated transcription (Latin):
.xii.q. Heredib. ħ intlłndum est
qñ spoliatus feat testamentũ et cer¬
dam sũmam retinuit qͣi uoluit ẽe
ꝯtentus. a aut̃ m̾dauit in destõ ois¬
tubui per exe

Expanded text:
it heredibus, hoc intelligendum est quando spoliatus fecit testamentum et certam summam retinuit, quia voluit esse contentus. Si autem mandavit in testamento distribui per exe
Abbreviated transcription (Latin):
diũ molendinorũ qui credunt peccumã pistorib ut molat̃
in molendinis eoꝵ usurarii sunt accipiũt enĩ ultra sorcem
in faciendo et auferunt libertatẽ debitorib molendi ͥt
uolum̃t. si tñ debitores pp̃ hoc non funt dampnificati non
tenentur creditores ad rest̾em aliqm̃ eis faciendã nisi qͣtes
estimareͥt d libertas molendi iͥusi uolebant pensatis enã
cutũstanciis de maiori et mĩori remotione molendinoꝵ
et facilitate molendi et qualitate. ¶ Queritur cũ in men¬
pitudo utriusq partisdantis et accipienns. s in usura nos
est turpitudo dantis. et ideo deiure dĩuo et naturali equita¬
ex solo uire humano peccunia symoinace accepta resti¬
tuenda est non illi qui dedit tupiter. Fed ecr̃e. Unde nec

Expanded text:
mini molendinorum, qui credunt pecuniam pistoribus ut molant in molendinis eorum, usurarii sunt. Accipiunt enim ultra sortem in faciendo, quia auferunt libertatem debitoribus molendi ubi voluerint. Si tamen debitores propter hoc non sunt damnificati, non tenentur creditores ad restitutionem aliquam eis faciendam, nisi quatenus estimari debet libertas molendi ubi volebant, pensatis etiam circumstantiis de maiori et minori remotione molendinorum et facilitate molendi et qualitate. Raimundus de Penpitudo utriusque partis, dantis et accipientis, sed in usura non est turpitudo dantis et ideo ex iure divino et naturali equitaex solo iure humano pecunia symoniace accepta restituenda est non illi qui dedit turpiter, sed ecclesie. Unde nec
Abbreviated transcription (Latin):
de de prehensio ne erroris scd̃m duos pri¬
mos modos aliqui etiã dixerunt qd̃ et
scd̾m derciũ mod̾. s qr ꝯsuetudo se ht
aliter que est optima legum int̾ys c̾do
cans errorem au̾ docens aut faciens re¬
uerentiã ẜ ritũ talium. qualit̾ dicitur
furtũ deprehensũ cum deprehenditur fur

Expanded text:
de deprehensione erroris secundum duos primos modos. Aliqui etiam dixerunt, quod et secundum tertium modum. Sed quia consuetudo se habet aliter, que est optima legum interpres, credo cans errorem aut docens aut faciens reverentiam secundum ritum talium, qualiter dicitur furtum deprehensum, cum deprehenditur fur
Abbreviated transcription (Latin):
luntate: lxc patet sine distinc ꝙ homicidiũ
uoluntariũ sempermortale est pecc̃m et enor-¬
tollitur per penitenciã. unde circa penam cor¬
poralis insistamus. ¶ Pena homicidii ꝯmis-¬
suadet. et sic dissuadendo retrahit a bono ꝓpo-¬
sito hominem uolentem alium liberare a mor.¬
te et sic quodammodo indirecte. defendit ho-¬
micidam. Pena in qmͣ est urͣitas que etiam
post peractam pniam impedit promouend̾

Expanded text:
penitentie Patet sine distinctione quod homicidium voluntarium semper mortale est peccatum et enortollitur per penitentiam, unde circa penam corporalem insistamus. Pena homicidii commisa hic dissuadendo, retrahit a bono proposito hominem volentem alium liberare a morte et sic quodammodo indirecte defendit homicidium. Pena in quam est irregularitas, que etiam post peractam penitentiam impedit promovendum
Abbreviated transcription (Latin):
uariatur nam ꝓ homicidio iusticie iusta et
recta intentione fc̃o nec dico nec inuenio pe¬
nam aliquam imponendã excepta sola ittͣi¬
tate quan contrahunt. que impedit ꝓmo¬
ẜazo. etiam si ante bap̃m ꝯmisit tale homi-
tasquã quis ꝓprio pecco contraxerat s illa quam sine pcc̃o
non baps enim non tollit nisi peccata et sequelas pcc̃oꝵ¬

Expanded text:
tentie Pro homicidio iustitie, iusta et recta intentione facto, nec dico penam aliquam imponendam, excepta sola irregularitate quam contrahunt, que impedit promoAr. etiam si ante baptismum commisit tale homicitas quam quis proprio peccato contraxerat, sed illa quam sine peccato, non. Baptismus enim non tollit nisi peccata et sequelas pec
Abbreviated transcription (Latin):
ubi peccata sua perpetua de¬
ploret pnĩa si tñ non potit
ad hec pp̃ carnis fragilitatẽ
abutatur impõita graui.

Expanded text:
ubi peccata sua percepta deploret penitentia. Si tamen non poterit ad hoc propter carnis fragilitatem abutatur, imposita gravi
Abbreviated transcription (Latin):
sanguinis urͣis est. si aut sciuit nec spicatus est qd̃
ad hoc quereret᷑ s pp̃ aliud credo ꝙ non est irrͣis ex quo
non est eus corrupta intentio. Talis uel talis. ¶ Qd¬
ad sanguinẽ uel aliquid tale et iuste secutus hanc ren¬
sionem tales punat ad sanguine uel mortẽ nũ quid ẽ
errauit in apitib uiris et ubi sunt uarie opĩones ꝑi¬

Expanded text:
sanguinis, irregularis est. Si autem non scivit nec suspicatus est quod ad hoc quereretur, sed propter aliud credo quod non est irregularis, ex quo non est eius corrupta intentio. Summa de casibuad sanguinem vel aliquid tale et iudex secutus hanc responsionem tales puniat ad sanguinem vel mortem; numquid est erravit in apicibu
Abbreviated transcription (Latin):
ex hiꝰ ergationib ¶ Quid de uxore que ht limos
filios de alio uiro ñ quid pot eis ꝓuidere de rebus
cõĩdus sibi et marito scdo cum et ip̃e de eisd̾ bonis
cõibus ꝓuideat filiis q uos hẽ ex alia uxore. lzͦ. si
cã. tenẽ maritus eos ałe qr mr̃ cum suis honerib

Expanded text:
i erogationibus. Quid de uxore que habet legitimos filios de alio viro; numquid potest eis providere de rebus communibus sibi et marito secundo, cum et ipse de eisdem bonis communibus provideat filiis quos habebat ex alia uxore? Respondeo: Si causa, tenetur maritus eos alere, quia mater cum suis oneribus
Abbreviated transcription (Latin):
potest ⁊̃ sibi forͣre
consciãm ex quali¬
tate et misi̾a paut¬
peris cogitans ꝙ si
maritus eũ uide¬
ret omnino pla¬
ceret eiq sibi fie¬
ret eła. si autẽ oĩo
et precise dictat
inde deponat con¬
sciãm illam si pͭ.¬

Expanded text:
Potest etiam sibi formare conscientiam ex qualitate et miseria pauperis, cogitans quod si maritus illum videret, omnino placeret quod ibi fieret eleemosyna. Si autem omnino et precise dictat inde, deponat conscientiam illam si p
Abbreviated transcription (Latin):
siue sint cłici siue laici et ẽx mor
fit qñ autem laicus non ex cupi¬
ditate s ut prouideat sibi et suis
dat siue annonã. siue aliud. non
audeo dicere ẽẽ mortale clericus
etiamsi rem aliquam emat. ut
eam per suam industriam me¬
lioratam. uel mutata forma uẽ¬
dat carius quam emerit. ut si
triat uel tabulam eamat. et inde
faciat ymaginem. Necessitatẽ.¬

Expanded text:
sive clerici sive laici sint qui hoc ndo autem laicus non ex cupiditate, sed ut provideat sibi et suis, dat, sive annonam sive aliud, non audeo dicere esse mortale. Clericus etiam si rem alienam emat, ut eam per suam industriam melioratam vel mutata forma vendat carius quam emerit, non crtriat vel tabulam emat et inde facit imaginem. Annonam ita
Abbreviated transcription (Latin):
condempnare. si ad hec mutuent
ut proximo subueniant d̾e mͦ nõ
auferant ei libertatẽ liberandi se
intert᷑e soluendo ueterem. uel si ꝓ¬
babiliter dubitetur uttũ plus uel
mimis ualitura sit a tempore solo

Expanded text:
condemnare, si ad hoc mutent ut proximo subveniant, dummodo non auferant ei libertatem liberandi se interim solvendo veterem vel si probabiliter dubitetur utrum plus vel minus val
Abbreviated transcription (Latin):
confrẽs ad tractandum de sa¬
lute aĩacum ad audiendum
uerbum dei ad celebrandum
missas et or̃ones pro uiuis et
defunctis et ad excitandã deuo¬
tionem et ideo ceponunt sin¬
gulis annis certam quantita¬
tem ex qua reficiũtur. ⁊ ꝓuide¬
antur pauperibus. bonum est
dum modo intentiones sint ñ¬
ce et principaliter in deo fixe. ab sit enim ut ea q̃
ꝓpter bonum et licit̾ facimus nob̾ debeant si qd̃
malumetiam in de preter intentionẽ nostram
ritur si aliquis laicoo ius nullum hñti inelectio¬
eam ne s malitiose impedienti cet aliquid ut cesset

Expanded text:
confratres ad tractandum de salute animarum, ad audiendum verbum dei, ad celebrandum missas et orationes pro vivis et defunctis et ad excitandum devotionem et ideo ponunt singulis annis certam quantitatem ex qua reficiantur et provideant pauperibus, bonum est, dummodo intentione sint munde et principaliter in deo fixe. Absit enim, ut ea que propter bonum et licitum facimus, nobis debeant, si quid mali etiam inde preter intentionem nostram ntie Si aliquis laico nullum ius habenti in electione, sed malitiose impediendi causa, det aliquid ut cesset
Abbreviated transcription (Latin):
uel diceret pater nr̃ singulis noctibus
uel qd̃ de cetero non exigeret debitum.
uel ꝙ non ꝯsenciat adulterio. Qd̃ aut̾¬
talia enim maiora negeria non de¬
bent exꝑediri per nũorem quam ꝑ¬
epm̃ uel per aliquem de mandato eiꝰ
si tamen per aliam personam fie¬
ret inferioremi. si ał rite fem̃ esset
non deberet ꝓpter hec epiicopꝰ fcam
reuccare et pecparet si de fr̃o reuo

Expanded text:
el diceret Pater noster singulis noctibus, vel quod de cetero non exiget debitum, vel quod non consentiet adulterio. DE Alia enim maiora negotia non debent expediri per minorem quam episcopum vel per aliquem de mandato eius. Si tamen per aliam personam fieret inferiorem, si alias rite factum, non deberet propter hoc episcopus factum revocare, et peccaret si de facto
Abbreviated transcription (Latin):
qñ per imprudenciam in primo caũ siue ti¬
more. siue cupiditate. siueodio. siue amore.¬
tenentur precise ad om̃e interesse illiqui ex ta¬
li snĩa lesus est. nisi forte possent inducere illõt

Expanded text:
ive timore sive cupiditate sive odio sive amortenentur precise ad omne interesse illi qui ex tali sententia lesus est, nisi forte possent inducere ill
Abbreviated transcription (Latin):
si inimicus. meus daret frau¬
dulenter peccuniam pro electõ¬
ne meaut postea cassaretur
electio et ego remanerem in¬
famis alius si me inuito et
expresse contradicente aliqͥs
latenter dedit. uel ꝓmisit pͦ¬
cuiam epõ nolenti confir¬
mare electionem meam. uł¬
collateralibus suis exͣ .e. tib̃.¬
esse nisi forte postea consent

Expanded text:
si inimicus meus daret fraudulenter pecuniam pro electione mea, ut postea cassaretur electio et ego remanerem infamis. Alius, si, me invito et expresse contradicente, aliquis latenter dedit vel promisit pecuniam episcopo nolenti confirmare electionem vel collateralibus suis, hoc  nisi forte postea consense
Abbreviated transcription (Latin):
dicunt quidam quod nullilicet uim repellẽ
repertuciendo. sed tm̃. impedimendo. alii dñt
quod laicil repertutere cl̾icis non. tertii dñt
guitur tñ quia aut̃ ius repellenda. priusqmͣ
sit illata licet quidam dixr̃e ꝙ nullus d re¬
pellere uim. nisi sllatam ĩmo.dixit lexquod
licitum est cocidere insidiantẽ et eum qͥ uult
cccidere quod intelligo.si aliter:.non potest
quis manus insidiantis euadere. E. ad .l. a¬
tam persone repercuciat. si facit hxc in conti¬
nenti .i. cum uidet illum paratũ denuo per-¬
tere et alter repercusserit ceͣ qr hoc non est repł¬
sio iniurie sed uindicte que prohita est om̃i¬
requiritur ergo. quod defendendo. se percuciat

Expanded text:
Dicunt quidam, quod nulli licet vim vi repellere repercutiendo, sed tantum impediendo. Alii dicunt quod laicis licet repercutere, clericis non. Tertii dicunt, persone, tunc est vis repellenda priusquam sit illata, licet quidam dixerint quod nullus debet repellere vim nisi illatam. Immo dicit lex quod licitum est occidere insidiantem et eum qui vult occidere, quod intelligo si aliter non potest quis manus insidiantis evaderetam persone repercutiat, si facit hoc in continenti, id est cum videt illum paratum denuo pertere et aliter repercusserit, tenetur, quia hec non est repulsio iniurie, sed vindicta, que prohibita est omniRequiritur ergo quod defe
Abbreviated transcription (Latin):
res corporales s etiã iniurias. sicut enĩ¬
cm̃ proreb mobłibus uł ĩmobsi¬
bus ablatis pot̾ moueri bellũ. ita
et ꝓũuriis allatis ad ꝯseqñd̃ de eis
satiffactẽẽm ñ libidĩe uĩdc̃e s zelo

Expanded text:
res corporales, sed etiam iniurias. Sicut enim pro rebus mobilibus vel immobilibus ablatis potest moveri bellum, ita et pro iniuriis illatis, ad consequendum de eis satisfactionem, non libidine vindicte, sed z
Abbreviated transcription (Latin):
Rͦ creto ꝙ sta¬
tuta eoꝵ qui
per uim occupa¬
uerunt et te¬
nent t̾ram q̃
norum non
obligant fide¬
les nisi consẽ¬
serint audem
sponte se sub¬

Expanded text:
 credo quod statuta eorum qui per vim occupaverunt et tenent terram que norum, non obligant fideles, nisi consenserint aut sponte se sub
Abbreviated transcription (Latin):
.ĩ. aliispersonis. solent etiã inde fieri infł̾a q̃
continent censũ annuũ et alias suitutes et
pactiones hinc inde omĩa ergo uixͣ hunc mo¬
dum põita ab initio du tñ non sint turpia
uel ccͣ dm̃i petipossunt et soluenda qmͣ uult exͣ¬
tate subtraheret sicut fur ten̾entur restituere.
uir tñ indefinite põitum est in instr̃o aliqd̃.
tele u̾bum collecta questa et sile intlligo ꝙ d
eam moderatã petere inspectohonore et faculta¬

Expanded text:
 aliis personis. Solent etiam inde fieri instrumenta, que continent censum annuum et alias servitutes et pactiones hinc inde. Omnia ergo iuxta hunc modum posita ab initio, dum tamen non fuerint turpia vel contra deum, peti possunt et soltate subtraheret, sicut fur teneretur restituere. Ubi tamen indeterminate positum est in instrumento aliquod tale verbum, collecta, tallia, questa et simile, intelligo quod debet eam moderate accipere, inspecto onere et faculta
Abbreviated transcription (Latin):
&e primo emptore intelligo de scd̃o ⁊ millesio
si pertotmanus transiret res talis cũ mala
principalis. raptor restituit plene rei estima¬
tionem cũ teto interee numquid ceteri qͥ eme¬
runt uel dono acceperũt lirerantur. Sat c̃do
cot̾ si fuit sibi res gratis data siue ꝙ sr est de¬
et agat pniam quilz talis de furto.xiiii.qi.u.

Expanded text:
de primo emptore, intelligo de secundo et millesimo, si per tot manus transierit res taliter cum mala principalis raptor restituit plene rei estimationem cum toto interesse; numquid ceteri qui emunt vel dono acceperunt liberantur? Satis credo totum, si fuerit sibi res gratis data sive quod superest deet agat penitentiam quilibet talis de furto. Guillelmus
Abbreviated transcription (Latin):
spoliato restitueret. potest a spoliato repetere il¬
quicquid expendit postea ad cõseruationẽ il¬
lius rei nisi forte cum illa re lucrabatur aliqͣ
unde posset facere dictas expensas. et breuiter
quicquid sibi adest ex.re. ut pensio merces fruc¬
tus uel simile illa tenetur restituere. quicquid
sibi abest ut p̾rium moderate expense potest repe

Expanded text:
 est, potest a spoliato repetere ilquicquid expendit postea ad conservationem illius, nisi forte cum re illa aliqua lucrabatur, unde posset facere dictas expensas. Et breviter quicquid sibi adest ex re, ut pensio, merces, fructus vel simile, tenetur restituere. Quicquid vero sibi abest, ut pretium moderate expense, potest re
Abbreviated transcription (Latin):
const̾ et hec intelligas cum moderamine ui¬
delicet si h̾eatut spes probabiliter ce correctcẽ il¬
lius. It si ꝓptereoꝵ expensas ip̃i raptori non
subtrahatur facultas restituendi uel ĩ toto
.s. illud. quid ergo faciet uxor uel familia si nec
hr spes ce correctione illius. uel uidet uir̾ u̾ngẽ
ad mnopiam et qifit non soluendo. ad hoc dic
quod si ibi sunt aliqua deiusto de ill. separatĩ.
põt expendere. si u̾o non sũt¬
mͦ. comedat. s aliũde sibi¬
uict̾ querat uel ab amicis⁊
uł sanguineis sius uel laborã¬
do manib suis uel alio qͦꝯ

Expanded text:
 et hoc intelligas cum moderamine, videlicet si habeatur spes probabiliter de correctione illorum. Item si propter eorum expensas ipsi raptori non subtrahatur facultas restituendi, vel in toto ie Quid ergo faciet uxor vel familia, si nec habetur spes de correctione illius, vel videt verum vergere ad inopiam, ut quasi sit non solvendo. Ad hoc dico, quod si ibi sunt aliqua de iusto, de illis separatim potest expendere. Si vero tmodo comedat, sed aliunde victum querat, vel ab amicis et consanguineis suis vel laborando manibus suis vel alio quocumque
Abbreviated transcription (Latin):
pnum quilz tenetur pro eoq
fecit uel forte. inutreq. caũ pꝰ¬
sed tollerati ꝙ quilz satͥfaceret
de hiis que hũit et induceret
alios pro posse ad satͥfaciend̾.
Sed primũ dictum est tucius.

Expanded text:
 quilibet tenetur pro eo quod fecit; vel forte in utroque casu posset tolerari quod quilibet satisfaceret de his que habuit, si induceret alios pro posse ad satisfaciendum. Sed primum dictum est tutius.
Abbreviated transcription (Latin):
uel magna est ha beingnitas uel ĩ¬
telligendum est quo ad primum
casum. qũ unusetiam sine alterius
adiutorio. uel societate ce disset. dãp¬
num. alicquin ex eadem equitate¬
idem esset dicendum in eo casu cũ
ex̾ctus aliquis qui subest uni co¬
mino facit rapinam ꝙ quilibet
ce illo exercitu excepto principali do¬
mino ten̾etur cm̃ pro illa portione
dampni qmͣ intuliss. certum estem̃
qd̾ dominus qui auctor est principa¬
lis insolidum tenetur. Nontenent᷑.

Expanded text:
vel magis est hic benignitas vel intelligendum est quo ad primum casum, quando unus sine alterius adiutorio vel societate dedisset damnum, alioquin ex eadem equitate esset dicendum in eo casu, cum exercitus aliquis qui subest uni domino facit rapinam scilicet quod quilibet de illo exercitu, excepto principali domino, teneretur tantum pro illa portione damni quam intulisset. Certum est enim quod dominus, qui auctor est principalis, in solidum tenetur. Summa
Abbreviated transcription (Latin):
ee nccia recipere si maritus soluendo
sit dum tñ in mente hẽat uiuere
de licite acquisitis. Si aut̃ non ẽ
soluendo qi quicquid ht non suf¬
ficit ad sat̾facteẽm idem dicendum
ꝙ in precedenti enũ qũ nat est est ibi nichil¬
recuperare dotem etiam ꝯstante mr̃im᷑s¬

Expanded text:
essaria recipere, si maritus solvendo sit, dum tamen in mente habeat vivere de licite acquisitis. Si autem non est solvendo, quia quicquid habet non sufficeret ad satisfactionem, idem dicendum quod in precedenti casu, quando nihil est ibi nirecupetare dotem, etiam constante matrimon
Abbreviated transcription (Latin):
tñ sic expenderet. doleat in animo et ꝓponat
firmiter. quam cito poterit quicquid et de¬
inde expend̾it. restituere. inomni. tñ cau tenetur
uxor debit̾ uro reddere et econuerso. nisi sub¬
subdist̃. quia aut emit quis mala fice .i. cupi¬
ditate acquirendi sibrant bona fide .i. uolun¬
tate restituendi quasi gerens utiliter negocmũ
illius cui fuerat ablata res quam ip̃e inidebat¬

Expanded text:
tamen doleat in animo et proponat firmiter, quam cito poterit, quicquid inde expendit, restituere. In omni tamen casu tenetur uxor debitum viro reddere et econverso, nisi subsubdistingue, quia aut emit quis mala fide, id est cupiditate acquirendi sibi, aut bona fide, id est voluntate restituendi, quasi gerens utiliter negotium illius, cui fuerat ablata res quam ipse vendebat
Abbreviated transcription (Latin):
Ei errrgare.
ꝯsilium est nõ
necessitas qr
si plene satͥstm̃
est dño de re
sua licite põt
res slla rema¬
nere penes pͦ¬
sidentem nec
intelligitur

Expanded text:
ait erogare, consilium est, non necessitas, quia si plene satisfactum est domino de re sua, licite potest res illa remanere penes possidentem, nec intelligatur
Abbreviated transcription (Latin):
Tergo faciet et nich̾ inuenit:
nũquid morietur fame. nõ.
sed sub est ei triplex auxiliũ
unum sipotest hr̃e. &e dote.
uel sponsalicio. scd̾m ut de¬
nunciet. talibus: qui possĩt
prode̾e et non obẽe et si ncc̃e¬
ut ip̃e compellat eum. eam

Expanded text:
ergo faciet si nihil invenit; numquid morietur fame? Non, sed subest ei triplex auxilium. Unum si potest habere de dote vel sponsalitio. Secundum ut denunciet talibus, qui possunt prodesse et non obesse et si necut ipse compellat eum ea
Abbreviated transcription (Latin):
in mora restituendi. unde nec precium quod
dedit poterit repetere ab illo cuius est res nec
expensas suas sibi quas ibi fecit et om̃em utili¬
tatem quam exilla rehũit tenetur restituere.
si restituat etiam rem detiorem quam ad ip̃m
peruenit non liberatur et si aliquo tp̃r medio
fuit melior res quam fũat tempore emptõnis
erit estimatio facienda. E. de furt̾ l. in. re. funi

Expanded text:
in mora restituendi. Unde nec pretium quod dedit poterit repetere ab illo cuius res est, nec expensas suas, si quas ibi fecit et omnem utilitatem quam ex illa re habuit, tenetur restituere. Si restituat etiam rem deteriorem quam ad ipsum pervenit, non liberatur et si aliquo tempore medio fuit melior res, quam fuerat tempore emptionis, erit estimatio facienda. Et quod dixi de pri
Abbreviated transcription (Latin):
comedunt uelbiount uel ĩ
usus nccios expendunt uel
uxor uel ceteri fam iliares te¬
nentur de om̃ib que sic expẽ
cendo pro posse ip̃m raptorẽ
ad restt̃em faciendã. tunc eĩ¬

Expanded text:
comedunt vel bibunt vel in usus necessarios expendunt, ut uxor vel ceteri familiares, tenentur de omnibus que sic expendcendo pro posse ipsum raptorem ad restitutionem faciendam. Tunc e
Abbreviated transcription (Latin):
hoc soluas. quod queritur. de hiis qui circunci¬
dunt filios suos ꝓpter metum uel etiam se ip̃o
circumcidi permsitunt quia licet peccent mor¬
taliter non tamen ꝓpder hoc sunt apostate uel
heretici nisi alias heãnt intentionem corrup¬
tam. ¶ Circa apostatã inobediencie queritur
utrum qui libet dericus uel laicus teneatur. in¬
distincte obedire precepto sut

Expanded text:
hoc solvas quod queritur de his qui circuncidunt filios suos propter metum vel etiam seipsos circuncidi permittunt, quia licet peccent mortaliter, non tamen sunt propter hoc apostate vel heretici, nisi alias habeant intentionem corruptam.utrum quilibet clericus vel laicus teneatur indistincte obedire precepto su
Abbreviated transcription (Latin):
nariã uel aliã domũ dei. ¶ It quid de illis qui emerunt uie¬
tum unꝰ monachi. ad totam uitam suam. nũquid est sy¬
qñ tecipitur ad hospitale uel leprofatiam uel aliquid tale Mmoma est. Si quos¬

Expanded text:
nariam vel aliam domum dei? Item quid de illis qui emunt vicnariam vel aliam domum dei? Item quid de illis qui emunt victum unius monachi ad totam vitam suam, nunquid est sinsequitur, quando recipitur ad hospitale vel leprosariam vel aliquid tale, simonia est, si pro
Abbreviated transcription (Latin):
tum celebrandi diuins uel aliquid tale symoma est siune det
de reb moasterii uel prioratus. siue aliunde. scd̾m qd̃ hec ppͥo¬
sitio ꝓ. nodat appretiattẽm uel ꝓximam. siue principalem
cam̃. ut sepe dem̃ est. ¶ Qund si dec talis prior ep̃o pectumã. ne
sustineat qd amoueatur a prioratu. uel canonicus regularis
ne amoueat᷑ a cura ꝑrcchialis ecc̃e et ne reuccetur ad moãsti¬
et ꝯmittitur symonia. maxse si nocitas uel utilicas exigt
qd̾ tales amoueant᷑ ãut st consuetudo est qd̃ ẽt ad solam requi a.¬
sitionẽ albutis tales curatos debeat amouere a parrachalib es¬
elesibli aut̃ sine munerib et obsequiis aut precibus carna¬
libus facerent ĩpediriper ep̃os ne amouerent᷑. Cum nec uti steri¬
litas nec nacitas amocionẽ exigerent. Nec esset corupta in¬
tentio: non treto qd peccarent. ¶ Quĩd de illo qui dat sacer
doti uel alii peccuniã aut recipiat᷑ ad seriuiqͣnd pauꝑibus
in hospytali. uel ut recpiat᷑ ad leprosariã. uol m elemosi¬

Expanded text:
tum celebrandi divina vel aliquid tale, simonia est: sive det de rebus monasterii vel prioratus sive aliunde, secundum quod hec prepositio pronotat appretiationem vel proximam sive principalem causam, ut sepe dictum est. Quid si det talis prior episcopo pecuniam, ne sustineat quod amoveatur a prioratu, vel canonicus regularis, ne amoveatur a cura parochialis ecclesie et ne revocetur ad monast sic, maxime si necessitas vel utilitas exigit, quod tales amoveantur, aut si consuetudo est quod episcopus ad solam requisitionem abbatis tales curatos debeat amovere a parochialibus ecclesiis. Si autem sine muneribus et obsequiis aut precibus carnalibus facerent impediri per episcopos ne amoverentur, cum nec utilitas nec necessitas amotionem exigerent, nec esset corrupta intentio non credo quod peccarent. DE Idoti vel alii pecuniam, ut recipiatur ad serviendum pauperibus in hospitali, vel ut recipiatur in leprosariam vel in eleemosy
Abbreviated transcription (Latin):
da. Incolume. ne sit in dampñ dño suo de corpore suo.
Tut̾. ne sit in dampnio suo uel secreto suo uel de emu¬
nitõnubus perquas tutus eẽ potest. Honestum. ne de
sua iusticia uel aliis caĩs que ad honestatẽ euis ꝑaua e ꝑ tie
uidentur. Utile. ne sit ei damptiũ ce suis possõmbus.
Facile. nt io boñ qd̾ coꝰ siuis leuit̃ facere pot̾it faciat ad ei
difficile. Possibile. ne id bonum qd̃ dño suo erat pꝰsi¬
bile reddat ei impossiblẽ. et qr ñ sufficit abstinere. a
malo nisi fiat bonũ restat ut in eisdem .ui. supradcĩs
consilium et auxilium fidelis domino suo prestet.

Expanded text:
 Incolume, ne sint in damnum domino suo de corpore suo. Tutum, ne sint in damnum domino suo de secreto suo vel de munitionibus, per quas tutus esse potest. Honestum, ne de sua iustitia vel aliis causis que ad honestatem eius pertinere videntur. Utile, ne sint ei in damnum de suis possessionibus. Facile, ne id bonum quod suis dominis leviter facere poterit, faciat ei difficile. Possibile, ne id bonum quod domino suo erat possibile, reddat impossibile. Et quia non sufficit abstinere a malo nisi fiat bonum, restat ut in eisdem sex supra dictis, consilium et auxilium fideliter domino suo prestent.
Abbreviated transcription (Latin):
um bonorum ẜtiam si oporteat ipm et familiã suam mẽ¬
dicare. ¶ Quid ergo de slł qui siuellent dimittere suꝑfluas
expensas possent rapta restituere: Quid etiam de illis
qui resignant om̃ia bona sua in manu pmãtii ꝓmit
pagatis. qr putant ꝙ pro modico quitabunt eos qr cͥ¬
dunt se cotũ amisisse: Quid. ⁊̃ de uł qui non resignarẽt
eis ꝓ toco uel pro parte qñ uesciunt cui facienda est iestb̾:
nũquid tales sunt in statu saluandoꝵ nͦ credo ꝙ t̃o¬
.n. ꝙ bona fide et sine fraude faciat raptor quicquid põe
aut dampnificatis sat̾faciat si nouit eos. aut pauꝑib
ei de eius inpnĩa uel praua nitentẽe. non est cũ ncc̃e ꝙ fiat¬

Expanded text:
um, etsi oporteat ipsum et familiam suam mendicare. Quid de illis, qui si vellent dimittere superfluas expensas, possent rapta restituere. Quid etiam de illis qui resignant omnia bona sua in manum penitentiaripeccatis, quia putant quod pro modico quitabunt eos quia credunt se totum amisisse? Quid etiam de illis, qui non resignarent eis pro toto vel pro parte, quando nesciunt cui facienda est restitutio? Numquid tales sunt in statu salvandorum? Credo quo bona fide et sine fraude raptor faciat quicquid potest, ut damnificatis satisfaciat, si novit eos, aut pauperibei de eius impenitentia vel prava intentio. Non est tamen
Abbreviated transcription (Latin):
non preciosiora fiant tp̃r solutõnis quam fuañt tp̃r ꝯtractꝰ.
aut uerisiłr dubitatur. utrũ preciosiora sunt futura nͨ ne
non est usura. si aut̃ uerisiłe sit ꝙ preciosiora sint futura tp̃r
sołonis. ut siquis cet .xx. lib̾. sterlingoꝵ. in hyeme. pro aliis
totidem in estate soluẽdis qñ solet hiꝰ moneta requin a uia¬
coribus. auͭ .xx. marchas auri. uel argenti pro aliis dendem
soluendis ad passagiũ crucesignatoꝵ distingueq sicͥditor
non erat s̾uaturus illam peccumã us ad illud tp̃e s int̾im
ꝯsumpturus usura est. si erat suaturus ut sic fu̾ando us
ad predcm̃ tempus lucraretur. distingne. qr si aufert c̾ditor¬
debitori lib̾tatem liberandi se it̾im et debitũ soluendi:
usura est. qr p̾sumit᷑ ꝙ ideo crediderit peccunã ut qued
debitorẽ honaret pericło et se honãret. si non aufert sed
ꝯedit ei ꝙ reddiͣnt peccuniam qu̾cumq uoluerit infra
piam. si autẽ corrupta intentẽe ħ facit ut se exhonet a

Expanded text:
nt pretiosiora, scilicet tempore solutionis, quam fuerant tempore contractus, aut verisimiliter dubitatur, utrum pretiosiora sint futura, necne, non est usura. Si autem versimile sit quod pretiosiora sint futura tempore solutionis, ut si quis det XX libras sterlingorum in hyeme pro aliis totidem in estate solvendis, quando solet huiusmodi moneta requiri a viatoribus aut XX marchas auri vel argenti pro aliis totidem solvendis ad passagium crucesignatorum, distingue quia si creditor non erat servaturus illam pecuniam usque ad illud tempus, sed interim consumpturus, usura est. Si erat servaturus, ut sic servando usque ad predictum tempus lucraretur, distingue quia si aufert debitori libertatem liberandi se interim et debitum solvendi, usura est, quia presumitur quod ideo crediderit pecuniam, quod debitorem oneraret periculo et se exoneraret. Si non aufert, sed concedit ei quod reddat pecuniam quandocumque voluerit infra  inopiam. Si autem corrupta intentione hoc facit, ut se exoneret a
Abbreviated transcription (Latin):
Uensiłr dubitatur. si enim aliquis daret .x. soł. ĩ
autũpno quando parui precii est bladũ uinũ et
oleũ ut ad pascha totid̾ sibi grani uini. uel olei
risiłr dubitat᷑ ĩmo ꝓbabilit̾ credit᷑ qr plus uale¬
bunt ille m̾sure tp̃r solutõis qm̃ ualuerũt sp̃r
ꝯtractus. ¶ Numquid põt ꝯtnitti usura. ubi cre
marcha ad certũ t̾minũ ꝑ soluenda aut tum dat̃
p̾cise spẽs peo spẽ ut guinũ pro grano. uiii ꝓ uino.

Expanded text:
er dubitatur. Si enim daret centum solidos in autumno, quando parvi pretii est bladum, vinum et oleum, ut ad pascha totidem sibi grani, vini vel olei risimiliter dubitatur, immo probabiliter creditur, quia plus valebunt ille mensure tempore solutionis, quam valuerint tempore contractus. Numquid potest committi usura, ubi cred ad certum terminum persolvenda? Aut cum datur precise species pro specie, ut granum pro g
Abbreviated transcription (Latin):
percunie quai accepit ab eo. s qr ꝯsangͥneus est
euis uel alia tõne ꝯiunctus amicus et ille non p̃p̃
ftuctus lucrifaciendos numerat ei peccuniã s pp̃
dilectõem aut gr̃m credo ꝙ absq periculo usure
põt fructus lucrifacere nec ẽ iste ꝯͣctus ueri noĩs
mutuũ nisi ductum sit in pactũꝙ gener teneat᷑
numerãti redde poctuniã. si ille uolu̾it repetẽ m qͦ
onu usum eẽt si uellet lucci facẽ fructus. Dat .x. sol.

Expanded text:
pecunie quem accepit ab eo, sed quia consanguineus est eius vel alia ratione coniunctus amicus et ille non propter fructus lucri faciendos numerat ei pecuniam, sed propter dilectionem aut gratiam, credo quod absque periculo usure potest fructus lucrifacere nec est ille contractus veri nominis mutuum, nisi ductum sit in pactum, quod gener teneatur numeranti reddere pecuniam, si ille voluerit repetere, in quo casu usura esset si vellet lucrifacere fruc
Abbreviated transcription (Latin):
ut in teuto¬
etudinis ꝙͣ
.Wͣ. scit et cołat. utrũ autem
sola consuetudo. abs snĩa
reuera sit excõicatus dispu¬
dationem relinquo. It non¬

Expanded text:
ut in Teutoetudinis, quam papa scit et tolerat. Utrum autem sola consuetudo, absque sentrevera sit excommunicatus, disputationi relinquo.
Abbreviated transcription (Latin):
illi postqm̃ fu̾ñt denũtiat inch̾ominus poterũt ab sol¬
ui a siuis epĩs quidam tñ dixerunt ꝙ et illi a solo ppͣ. ab¬
soluendi sunt sicut incẽdiarii sa croꝵ locoꝵ ⁊ pͥuatoꝵ: ꝑilã dẽ¬
s magri intelligunt illã de incendiariis sacroꝵ locoꝵ ex de su
solos incendiarios sacroꝵ locorum ns sasz¬
et fractores eccãrum multum e¬

Expanded text:
isti postquam sunt denunciati, nihilominus poterunt absolvi a suis episcopis. Quidam tamen dixerunt, quod et isti a solo papa absolvendi sint, sicut incendiarii sacrorum locorum, per illam demagistri intelligunt illam de incendiariis sacrorum locorum tantusolos incendiarios sacrorum locorum et fractores ecclesiarum aut multum
Abbreviated transcription (Latin):
magr̾ enim ñ distinguit hic a quo fiat ista denũciatio
cendiariis intelligas. ⁊̃ de effractorib eccãtum qui silt̾
ip̃o uir̾ sunt excoĩcati eta ppͣ. ab soluendist̾ cum quis¬
per uiolentiã multũ enormia ꝯmictit in ecc̃a diruendo
altare. uel frangendo crucẽ uel enormit̾ tractando coeꝰ

Expanded text:
r enim non distinguit hic a quo fiat ista denunciatio,cendiariis, intelligas etiam de effractoribus ecclesiarum, qui similiter ipso iure sunt excommunicati et a papa absolvendi. Similiter cum quis violentiam multum enormem committit in ecclesia, diruendo altare vel frangendo crucem vel enormiter tractando corp
Abbreviated transcription (Latin):
qr tñ dicitur in canone. de ieiunã do
in quarta ferͣ. ⁊ safto. uel locale est
uel loquitur de consilio et honestate
uel derogatũ est ei. per ꝯtrariã ꝯsuetu¬
dinem. de iesunio. uͣ. ferie. Creco qd̃
seruanda est ꝯsuetudo illoꝵ inter qͦs¬

Expanded text:
tem dicitur in canone de ieiunando in IV feria et sabbato, vel locale est vel loquitur de consilio et honestate vel derogatum est ei per contrariam consuetudinem. De ieiunio VI ferie, credo quod servanda est consuetudo illo
Abbreviated transcription (Latin):
dam peruersi sp̃c homines praua internos
aliqua et sc̃e fidei aduersa sẽĩasse itaut die sabb̾t
aliquid operari prohibeant. quos quid aliud n
antixỹi predicatores dixerim qui ueniats diẽ
sabb̃matq dnicum ab om̃iopere faciet custo¬
diti. qͥ enim mori se et resurgere simulat hr̃t
reuccet et sibi uideoꝵ perfidiam subdat colt

Expanded text:
dam perversi spiritus homines prava inter vos aliqua, et sanctae fidei adversa seminasse, ita ut die Sabbati aliquid operari prohiberent. Quos quid aliud nisi antichristi praedicatores dixerim? qui veniens diem Sabbatum atque Dominicum ab omni faciet opere custodiri: quia enim mori se et resurgere simulat, haberevocet, et sibi Judaeorum perfidiam subdat, coli
Abbreviated transcription (Latin):
nundine. torneamenta dñt
mindine qi ad ea ꝯuentũt a diu̾¬
sis ꝑtib uet cã lucͥ suͣnt ad muin¬
dinas. dicuntur etiam ferre a feri¬
ando qi cunc milites uacant ab
aliis operibus cei familiaris.
talicer corneamentores cũ faciãt
ꝯtra ꝓhibitionẽ. si aut̃ non eẽt ꝓħ̾itũ: ñ eẽt
peccatum torneam̃tare dum tñ ħ
fieret cã discendi armoꝵ usum ad
impugnand̾ infideles et ob defen¬
sionẽ prĩe uel tei publice. De pena.

Expanded text:
ndum. Torneamenta dicuntur nundine, quia ad ea convenitur a diversis partibus causa lucri, sicut ad nundinas. Dicuntur etiam ferie a feriando, quia tunc milites vacant ab aliis operibus rei familiaris. taliter peccant torneatores, cum faciant tra prohibitionem. Si autem non esset prohibitum, non esset peccatum torneare, dum tamen hoc fieret causa discendi usum armorum ad impugnandum infideles et ob defensionem patrie vel reipublice. Quid
Abbreviated transcription (Latin):
dant ad hoc
consiliũ. au¬
xiliũ uel fa¬
uorem. Itẽ
sacerdotes.
qui dant be¬
nedocẽm. isti
omnes peccãt

Expanded text:
dant ad hoc consilium, auxilium vel favorem, item sacerdotes qui dant benedictionem, isti homines peccant
Abbreviated transcription (Latin):
cit᷑ iudicã. si sit ⁊ sacerdos.
rõuabilis et maxime ubi ĩnccens ac¬
cusat᷑as de crimine ad mortẽ qui si du
quam se defendere in duello et forte
distinguendũ inter suscipientẽ ob
latũ in cã criminali et suscipientẽ
in cã ciuili. de rebus demporalibus.
ut dicatur in primo caũ licit sic sus¬
cipere duellũ non offerre. In sõ caũ
non offerre nec suscipere licet cam̃
in temporalib debeat quis pocius ꝙ¬
libet dampnũ pati qm̃ sic duellum
suscipere sed est res suas liceat laro
armis defendere et eas defendendo rap¬
corem crcidere. si aliter de fendere nõ
possit qr̃ non potest eas defende ĩ du¬
ello non qu pẽ offerat s ꝙ ei a iudi
non careat et fit benignior ne uide¬
amur dãpnare os illos qui se cefen¬
dunt in duelẽ uel rel suas. Si sit etiam saidos. de sacerdote ã non creto

Expanded text:
 sit etiam sacerdos. rationabilis et maxime ubi innocens accusatur de crimine ad mortem, qui, si duquam se defendere in duello. Et forte distinguendum est inter suscipientem duellum oblatum in criminali et suscipientem in causa civili de rebus temporalibus, ut dicatur, quod in primo casu licitum sit suscipere duellum, non offerre. In secundo casu nec offerre nec suscipere licet, cum in temporalibus debeat quis potius quodlibet damnum pati quam sic duellum suscipere. Sed cum res suas liceat laico armis defendere et eas defendendo raptorem occidere, si aliter defendere non possit, quare non potest eas defendere in duello, non quod ipse offerat, sed dum ei a iudicnon careat et sit benignior, ne videamur damnare omnes illos qui se defendunt in duellis vel res suas. Verum tamen de sacerdote non credo
Abbreviated transcription (Latin):
quis a statu sumꝑte religionis recedit ut cũ apostatat in apꝰ¬
monachus clicus uel euersus uel aliquis religiosus. de tasia ꝙ¬
cantur. et amittũt factionẽ testamenti nec in statũ pristinũ
reu̾tuntur. etiam ꝑacta pnĩa .C.e.li.ii.iii. It sunt ĩfames et re¬
pellunt᷑ a dignitatib et aliis młtis. exͣ. de iuruir. querelã.ui. q.

Expanded text:
quis a statu sumpte religionis recedit, ut cum apostatat monachus clericus vel conversus vel aliquis religiosus. cantur et amittunt rationem testamenti nec in statum pristinum revertuntur, etiam peracta penitentia. Item sunt infames et repelluntur a dignita
Abbreviated transcription (Latin):
lianus ubi milites catholici obediebant uiliaõ
apostate imperatori in om̃ib que ñ erant cc¬
dm̃. S dic quod uilianus ad huc tolerabatur
ab ecr̃a pp̃ scandalum qd̃ timebatur uł meliꝰ.
illud loquitur ẜ antiqua iura qqñ distingͣbat᷑
inter heresim uet̾em et nouã.¬
manifam et eccultam .xxiiii.q.

Expanded text:
lianus, ubi milites catholici obediebant Iuliano apostate imperatori in omnibus que non erant contra deum. Dic quod Iulianus adhuc tolerabatur ab ecclesia propter scandalum quod timebatur. Vel melius, illud loquitur secundum antiqua iura, quando distinguebatur inter heresim veterem et nomanifestam et occultam. Hodi
Abbreviated transcription (Latin):
petat dilationema spoliatis.
uel assignet eis certam por¬
tionem de tedditibus suis
amicabiliter. de qua sibi sat̾¬
faciart successiue et de h faci¬
at eis bonam cauttem st u̾o¬
gratificare uni soluendo ei solidũ aut
teneatur singłis soluere pro rata. et¬
si tencatur ex ꝯͣctu. et ex maleficio.
nũ quid pꝰ soluend̾ est in hanc cam
qmͣ in illam. It nũquid ant̾ioribus
creditorib priꝰ soluend̾ qm̃ posti̾ori¬
bus et hñtibus pignora uł ẏpochetas.
nes et inder y pothecarios creditores
quis enĩm preferendus est. Rͦ si c̾di
dicio uel exͣ idiciũ. porest ei debitor
soluere insolid̾. ante ꝙͣ bona debi¬
coris aucte iudicis incipiãt possideri.
qui non hãt pignora uł ypothe cas
uel non sunt pͥułiate perione. It
si utreq creditore instante debitor
Item si unus c̃ditoꝵ denũciauerit
alii. ne accipiat a debitore ĩ fraudẽ
uidetur u̾sari isle. si accipiat. ubi
aut̃ non iugilauit creditor exigẽ¬
do debit̾. non uidetur  debitor. de¬

Expanded text:
petat dilationem a spoliatis, vel assignet ei certam partem de redditibus suis amicabiliter, de qua sibi satisfaciet successive et de hoc faciat eis bonam cautionem. Si gratificare uni solvendo ei solidum, aut tenetur singulis solvere pro rata? Etsi teneatur ex contractu et ex maleficio, numquid prius solvendum est in hanc causam quam in illam? Item numquid anterioribus creditoribus prius solvendum quam posterioribus et habentibus pignora et hypothecas, nes? Item inter hypothecarios creditores, quis cui preferendus est? Respondeo: dicium vel extra iudicium, potest ei debitor solvere solidum, antequam bona debitoris auctoritate iudicis incipiant possideri: qui non habent pignora vel hypothecas vel non sunt privilegiate persone. Item si utroque creditore instante,debitor Item si unus creditorum denunciaverit alii, ne accipiat a debitore, in fraudem versari videtur ille si accipiat. Ubi autem non vigilaverit creditor exigendo debitum, non videtur quod debitor de
Abbreviated transcription (Latin):
de barbariis aut minicoriiͣs et uectorib peregrinoꝵ in uehiculis suis. aũt ui¬
mentis et de fertatorib equoꝵ credo ꝙ pꝰsunt exca̾ri sii festis fenandis ħ faci

Expanded text:
De barbitonsoribus autem et vectoribus peregrinorum in vehiculis suis aut iuDe barbitonsoribus autem et vectoribus peregrinorum in vehiculis suis aut iumentis et de ferratoribus equorum, credo quod possunt excusari, si in festis feriandis hoc
Abbreviated transcription (Latin):
dieb hiꝰ lectcẽs tñ suas quas sine scͥp¬
cura non possent memorie ꝯm̾dare ł¬
sermones quod stilo aut plumbo
nõuerunt scribere credo pꝰsunt. et
lectc̃es libroꝵ quos audiũtt corrige̾. lcrare. aut̃ aut ꝯducere oꝑas suas uel
alienas. sp̃ corrigẽdos libros diebus hĩ non debent. trͣes autem. ⁊ sacerdotes qͥ
abs urgẽte ticci̾tatẽ dieb dñcis quadrigãt uel hĩ faciũt cum exͦ suo cet̾os cor¬
nmpãt non audeo exra̾re a mortali qui aut̃ in uigiliis festiuitatũ fenandar̃
miltunt qͣdrigas aut equos ad ferenda ncc̃a in die festo si ea que afferunt st̃
ncr̃a ad ipm diem ita quod sine illis ñ possent cõmode tnͣligere diem nec ał nõ¬
opera excercenda per hiꝰ etiam nc̃itatem excãri tredo posse uectores m̃cium ad
mundinas uel leca remota et uinoꝵ que tnͣsportant᷑ ad remota loda cum
sine graui inꝯmoco ñ possint dieb festitus uacare ab eurdo et qͣdrigando.

Expanded text:
di. Lectiones tamen suas, quas sine scura non possent memorie commendare,sermones quos stilo aut plumbo notaverunt, scribere credo possunt et lectiones librorum quos audiunt corrigere. Locare etiam aut conducere operas suas vel alienas propter corrigendos libros diebus huiusmodi non debent. Regulares autem et sacerdotes, qui absque urgente necessitate diebus dominicis quadrigant vel huiusmodi faciunt, cum exemplo suo ceteros corrumpunt, non audeo excusare a mortali. Qui autem in vigiliis festivitatum feriendarum mittunt quadrigas aut equos ad afferenda necessaria in die sancto, si ea que afferunt necessaria sunt ad ipsum diem, ita quod sine illis non possent commode transigere diem illum, nopera exercenda. Per huiusmodi etiam necessitatem excusari credo posse vectores mercium ad nundinas vel loca remota et vinorum que transportantur ad remota loca, cum sine gravi incommodo, non possint diebus festis vacare ab eundo et quadrigando.
Abbreviated transcription (Latin):
lum. per eadem uira dico symoniã etiam ꝯmitte
magr̃m. qui festũ de iure uel asuetudine colend̃
non uult ꝯcedere scolarib colend̃ nisi pecrcunia
lend̃ pro peccunia. ¶S nũquid ab aliis scolarib
qui nec sunt paureres nec de ead̃ ecrã potest exigere
salarium uel nũquid magr̃ in scolis ꝑissius uel

Expanded text:
um largiuntur. Dico simoniam etiam committere magistrum, qui festum de iure vel consuetudine colendum, non vult concedere scholaribus colendum, nisi pecunia lendum pro pecunia. Sed nunquid ab aliis scholaribus qui non sunt pauperes, nec de ecclesia, potest exigere salarium? Vel nunquid magister in scholis Parisiis vel
Abbreviated transcription (Latin):
symoniam magr si exigat aliquid a paupetib
uel a dicis ecc̃e a qua recipit beneficium. R. siccũ enim
hec sit spirituale et ex officio suo teneatur facere
certum est exige aliquid pp̃ ħ symoniam esse . exͣ.¬
de symo. nemo. Gm templouendentes sunt qui ħ¬
ꝙ quibusdam uire epetit ad prͣimũ largiũtur. c̃

Expanded text:
simoniam magister, si exigat aliqua a pauperibus vel a clericis ecclesie, a qua recipit beneficium? Respondeo sic: cum enim hoc sit spirituale et ex officio suo teneatur facere, certum est exigere aliquid propter hoc simoniam esse. Nam in templo vendentes sunt, qui hoc quibu
Abbreviated transcription (Latin):
ut si festum alicu
pro data peccunia
concederet mage
scolaribus aliqͦ
die peo festo cessa¬
re alectionibus
ꝯsueuit fieri ab
auctoristis turpe¬

Expanded text:
t festum alicui autem pro data pecunia concederet magister scolaribus aliquo die profesto cessare a lectionibus consuevit fieri ab authoristis au
Abbreviated transcription (Latin):
ritatem. It potest magr uendere dectrinam sicut. ⁊
gratis potest docere et nichoꝰ: ꝓ expensis sue collee¬
tam facere sicut testis gtis testatur et on recipit
secrat eccãm et recipit siłiter ꝓ¬
ei competenter et honeste põt.
licite exigere. mocerate alias
nichil debet exigere. Sed sponte
oblata poterit recipere .x.q .iii.¬

Expanded text:
Item potest magister vendere doctrinam, sicut et gratis potest docere et nihilominus pro expensis suis collectam facere, sicut testis gratis testatur et tamen recipit secrat ecclesiam et recipit similiter ei competenter, honeste potest et licite exigere, moderate tamen. Aliter nihil debet exigere, sed sponte oblata poterit recipere. Gui
Abbreviated transcription (Latin):
sit siuel ͨ salis. non p̾diał. credo licit qͥcã
desiderare mortem emptoris ut sic
liberatus eẽttum qr nullum est
emptoris penculũ de sterlitare tert

Expanded text:
sit sive bursalis, non predialis. Credo, licet quidam desiderare mortem emptoris, ut sic liberatus esset, tum quia nullum est emptoris periculum de sterilitate ter
Abbreviated transcription (Latin):
Concussionis. crimen concussionis
est cum quis in officio constitutus
quod corquet aliquid per metum a sub¬
dicis. autem cum non uult facere ad
quod denetur insidata sibi peccuna.
autem cum aliquis officialis aut
miles ultra sibi ꝯsticuta stipendia ex¬
torquet. Unde baptista dixre militi¬

Expanded text:
donensis Crimen concussionis est, cum quis in officio constitutus extorquet aliquid per metum a subditis, aut cum non vult facere ad quod tenetur, nisi data sibi pecunia. Aut cum aliquis officialis aut miles ultra sibi constituta stipendia aliquid extorquet. Unde Iohannes Baptista dixit militi