comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ inuocabunt in quẽ ñ credideruq.
aut quomͦ credent ei quẽ ñ audierunt:
continuo subiunxit. Quomͦ autẽ audi¬
ent sine p̃dicante: Aut quomͦ p̃dica¬
bunt nisi mittantur: Ita refutans eos.
qui negabant ad incircum cisas gentis
p̃dicatores xp̃i esse mittendos. Sed ñ¬

Expanded text:
ediderunt? aut quomodo credent quem non audierunt? continuo subjunxit, Quomodo autem audient sine praedicante? aut quomodo praedicabunt, nisi mittantur ? Ita refutans eos qui negabant ad incircumcisas gentes praedicatores Christi esse mittendos. 12.
Abbreviated transcription (Latin):
excetauit ipse oculos eoꝵ. & indurauit
eoꝵ cor: Non enĩ hoc saltim de diabolo
dicitur. s de dõ. qd̃ ipsa ꝓphetica scrip¬
tura testatur. Nam si arburemur hoc
dictum de diabolo qd̃ excecauit oculos
eoꝵ & cor indurauit: laborandum est
quomꝰ illoꝵ culpam quia ñ crediderunt
possimꝰ ostendere. de quib dicitur. non
poterant credere. Deinde quid respon¬
debimꝰ de alio ꝓphete ipsiꝰ testimonio
qd̃ posuit apłs paulus dicens. qd̾ quere¬
bat isrł hoc ñ est consecutus. electio au

Expanded text:
it oculos eorum, et induravit cor eorum? Non enim saltem hoc de diabolo dicitur, sed de Deo, quod ipsa prophetica Scriptura testatur. Nam si arbitremur hoc dictum de diabolo, quod excaecavit oculos eorum, et cor induravit; laborandum est quomodo illorum culpam, quia non crediderunt, possimus ostendere, de quibus dicitur, non poterant credere. Deinde quid respondebimus de alio prophetae ipsius testimonio, quod posuit Paulus apostolus dicens: Quod quaerebat Israel, hoc
Abbreviated transcription (Latin):
criptũ est. & aplicȩ discipline robu¬
stissima audoritate firmatũ. quia
iuĩstus ex fide uiuit. eaq fidĩ deuotio
officium a nobis exigit & cordis & lin¬
guȩ. Ait enim apls. Corde creditur ad
iusticiam. ore autem confessio fit ad sa-¬
lutem. O portet gͦ nos esse & iusticiȩ me-¬
moris & salutis. qnͣdo quidẽ in sempit̾na
iusticia regnaturi. a p̃senti sclo maligno
salui fieri ñ possumꝰ. nisi & nos ad salutẽ
ꝓximoꝵ nitentes. etiã ore. ꝓfiteam᷑ qm¬

Expanded text:
criptum est et apostolicae disciplinae robustissima auctoritate firmatum. quia iustus ex fide uiuit, eaque fides officium a nobis exigit et cordis et linguae — ait enim apostolus: corde creditur ad iustitiam, ore autem confessio fit ad salutem — oportet nos esse et iustitiae memores et salutis, quandoquidem in sempiterna iustitia regnaturi a praesenti saeculo maligno salui fieri non possumus, nisi et nos ad salutem proximorum nitentes etiam ore profiteam
Abbreviated transcription (Latin):
uerens a dõ pacem. sit sibi ipse speri.¬
placatus. ne aliud in ꝓfessione oris.
aliud sit in cordis archano. Nichil enĩ
ꝓdest hoc esse in corde qd̾ uerum est. si
hoc dicitur uoce qd̃ falsum est. quia ue¬
ritas & credenda est & loquenda.¬

Expanded text:
erens a Deo pacem, sit sibi ipse pacatus; ne aliud in professione oris, aliud sit in cordis arcano. Nihil enim prodest hoc esse in corde quod verum est, si hoc dicitur voce quod falsum est; quia veritas et credenda est, et loquenda
Abbreviated transcription (Latin):
d altare dĩ inuisibile quo ñ accedit
iniustus. ille ꝑuenit qui ad hoc
p̃sens iustificatus accedit. Inueniet
enim illic uitam suam: qui hic discre¬
uerit causam suam. Qui enĩ man¬

Expanded text:
d altare Dei invisibile, quo non accedit injustus, ille pervenit, qui ad hoc praesens justificatus accedit. Inveniet enim illic vitam suam, qui hic discreverit causam suam. CXC.
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ uidet᷑ ñ est spes: qd̾ enim uidet
quis. qͥd sꝑat: Si autem qd̃ ñ uidemus
sꝑamꝰ. ꝑ patientiã expectamꝰ. Hinc uo¬
bis exhortatoriũ & consolatoriũ p̃bere
sermonẽ. ammonet nos ipse dñs nr̃. cui
spes nr̃a est in t̾ra uiuentiũ: iubet ut lo

Expanded text:
t spes: quod enim videt quis, quid sperat? Si autem quod non videmus, speramus, per patientiam exspectamus. Hinc vobis exhortatorium et consolatorium praebere sermonem admonet nos ipse Dominus Spe
Abbreviated transcription (Latin):
seat a me calix iste : humanã in se uolun¬
tatẽ ex hominis susceptione transfor-¬
mans. continuo subiecit. Uerum ñ quod
ego uolo. s qd̃ tu uis pater. Unde merito
ꝑ uniꝰ obedientiam. iusti constituentur
multi. Quisqͥs autẽ unam illam petit
a dño & hanc requirit. certus ac securus
petit: nec timet ne forte obsit cum acce¬
ꝑit. sine qua nichil potest. qͥcqͥd aliud
sicut oportet acceꝑit. Ipsa est enim una
uera & sola beata uita. ut contẽplemur
dñi delectationẽ in et̾num immortales
atq incorruptibiles corpore & spũ. Ue¬
runtam̃ qm̃ ipsa est pax quȩ p̃cellit om¬
nem intellectũ. etiã ipsam in oratione
poscendo. qͥd oremus sicut oportet ne¬
scimꝰ. Qd̃ enim sicuti est cogitare non
possumꝰ : utiq nescimꝰ. S quicqͥd cogi¬
tanti occurrit. abicimꝰ. respuimꝰ. imp¬
bamus. Non hoc esse qd̃ querimꝰ noui¬
mus. qmuis illud ñdum quale sit noue¬

Expanded text:
seat a me calix iste, humanam in se uolunseat a me calix iste, humanam in se uoluntatem ex hominis susceptione transformans continuo subiecit: Verum non quod ego uolo, sed quod tu uis, pater. unde merito per unius oboedientiam iusti constituuntur multi. Quisquis autem unam illam petit a domino et hanc requirit, certus ac securus petit nec timet, ne forte obsit, cum acceperit, sine qua nihil prodest, quicquid aliud, sicut oportet, acceperit. ipsa est enim una uera et sola beata uita, ut contemplemur domini delectationem in aeternum inmortales atque incorruptibiles corpore et spirituniam ipsa est pax, quae praecellit omnem intellectum, etiam ipsam in oratione poscendo, quid oremus, sicut oportet, nescimus. quod enim, sicuti est, cogitare non possumus, utique nescimus, sed, quicquid cogitanti occurrerit, abicimus, respuimus, inprobamus, non hoc esse, quod quaerimus. nouimus. quamuis illud nondum. quale sit. noue
Abbreviated transcription (Latin):
& regem petentib scdm cor eoꝵ sicut scͥp¬
tum est: ñ scdm̃ cor suum. Dedit etiã
qd̾ diabolus postulauit. ut ꝓbandus
eius famulus tẽptaretur. Exaudiuit
rogantes & immundos sp̃c. ut in multos
sues legio demonũ mitteret᷑. Hec scrip¬
ta sunt ne forte se quisqͣm magnipen¬
dat si fuerit exauditus cũ aliquid im¬
patienter petit. qd̾ ñ impetrare plus
psit. aut se abiciat. & de diuina erga se
miseratione desꝑet si ñ exauditur. cum
forte aliqͥd petit qd̃ accipiendo affligat᷑
atrociꝰ. uł ea ꝓsperitate corruptus pem¬
tus eu̾̃tatur. In talib gͥ quid oremꝰ sicut
oportet nescimꝰ. Unde si aliqͥd contra
qmͣ oramꝰ actiderit: patienter ferendo.
& in om̃ib grãs agendo. hoc potiꝰ opor¬
tuisse qd̃ dei. ñ qd̃ nr̃a uoluntas habuit
minime dubitare debemꝰ. Nam & huiꝰ
modi exemplũ p̃buit nobis ille mediator.
qui dũ dixisset pater si fieri potest tran¬

Expanded text:
 regem petentibus secundum cor eorum, sicut scrip regem petentibus secundum cor eorum, sicut scriptum est, non secundum cor suum. dedit etiam, quod diabolus postulauit, ut probandus eius famulus temptaretur. exaudiuit rogantes et inmundos spiritus, ut in multos sues legio daemonum mitteretur. haec scripta sunt, ne forte se quisquam magni pendat, si fuerit exauditus, cum aliquid inpatienter petit, quod non impetrare plus prosit, aut se abiciat et de diuina erga se miseratione desperet, si non exaudiatur, cum forte aliquid petit, quo accipiendo affligatur atrocius uel a prosperitate corruptus penitus euertatur. in talibus ergo quid oremus, sicut oportet, nescimus. unde si aliquid, contra quod oramus, acciderit, patienter ferendo et in omnibus gratias agendo hoc potius oportuisse, quod dei non quod nostra uoluntas habuit, minime dubitare debemus. nam et huius modi exemplum praebuit nobis ille mediator, qui cum dixisset: Pater, si fieri potest, tran
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ ter dñm rogauit ut eũ auferret ab eo.
utiq sicut oportet nesciens quid oraret.
Deniq dĩ responsum cur ñ fieret quod uir
tantus orabat. & qͣre fieri ñ expediret. au¬
diuit. Sufficit tͥ gr̃a mea: nam uirtus in
infirmitate ꝑficitur. In his gͦ tribulatio¬
nib quȩ possunt & ꝓdesse & nocere. quid
oremꝰ sicut oportet nescimus. Et tamen
quia dura. molesta. quia contra sensum
nr̃e infirmitatis sunt: uniu̾sali huma¬
na uoluntate ut a nobis hec auferantur
oramꝰ. S hoc deuotionis debemus dño
deo nr̃o. ut si ea ñ abstulerit ñ ideo nos
ab eo negligi existimemꝰ. s potius pia
patientia maloꝵ bona sꝑemus amplio¬
ra. Sic enim uirtus in infirmitate ꝑsi
ds qd̾ petebant concessit iratus. si cut
contra apło negauit ꝓpitius. Nam legi¬
mus israhelitȩ quid & quom rogauerint
& acceꝑint. s expleta concupiscentia im¬
patientia est grauiter castigata. Dedit¬

Expanded text:
quod ter dominum rogauit, ut eum auferret ab eo, quod ter dominum rogauit, ut eum auferret ab eo, utique sicut oportet nesciens quid oraret. denique dei responsum, cur non fieret, quod uir tantus orabat, et quare fieri non expediret, audiuit: Sufficit tibi gratia mea; nam uirtus in infirmitate perficitur. In his ergo tribulationibus, quae possunt et prodesse et nocere, quid oremus, sicut oportet, nescimus et tamen, quia dura, quia molesta, quia contra sensum nostrae infirmitatis sunt, uniuersali humana uoluntate, ut a nobis haec auferantur, oramus. sed hoc deuotionis debemus domino deo nostro, ut, si ea non abstulerit, non ideo nos ab eo neglegi existimemus, sed potius pia patientia malorum bona speremus ampliora. sic enim uirtus in infirmitate perfminus deus, quod petebant, concessit iratus, sicut contra apostolo negauit propitius. nam legimus, Israhelitae quid et quo modo rogauerint et acceperint, sed expleta concupiscentia inpatientia est grauiter castigata. dedit et
Abbreviated transcription (Latin):
posita est. Fides gͦ & spes & caritas ad dm
bilucunt orantẽ. hoc est credentem. spe¬
ante. desiderantẽ: & quȩ petit a dño in
est fortasse qd̾ quęras. cur apłs dixerit.
quid cm̃ oremꝰ sicut oportet. nescimus.
quib ista dicebat dñicam nescisse oratio¬
nem. Cur gͦ putamꝰ hoc eũ dixisse: qd̃
nec temere potuit. nec m̃daciter dicere:
Nisi quia molestiȩ tribulationesq tempo¬
rales plerumq ꝓsunt. uł ad sanandum
tumorẽ suꝑbiȩ. uł ad ꝓbandam exercen¬
damq patientiam. cui ꝓbatȩ exercitateq
cdarior merces suꝑiorq seruatur. uel ad
quȩcũq flagellanda & abolenda pectata.
tam̃ nos nescientes quid ista.ꝓsint. ab om̃i
optamꝰ tribulatione liberari. Ab hac
ignorantia nec se ipsum apłs ostendit ali¬
enũ. nisi forte qͥd oraret sicut oportet sci¬
ebat. qnͣdo magnitudine reuelationum
ne extolleretur datus est illi stimulus car¬
nis angłs sathanȩ qui eũ colafizaret. ꝓpt̾

Expanded text:
posita est. Fides ergo et spes et charitas ad Deum posita est. Fides ergo et spes et charitas ad Deum perducunt orantem, hoc est credentem, sperantem, desiderantem, et quae petat a Domino in est fortasse, quod quaeras, cur apostolus dixerit: Quid enim oremus, sicut oportet, nescimus. quibus ista dicebat dominicam nescisse orationem. cur ergo putamus hoc eum dixisse, quod nec temere potuit nec mendaciter dicere, nisi quia molestiae tribulationesque temporales plerumque prosunt uel ad sanandum tumorem superbiae uel ad probandam exercendamue patientiam, cui probatae et exercitatae clarior merces uberiorque seruatur, uel ad quaecumque flagellanda et abolenda peccata, tamen nos nescientes, quid ista prosint, ab omni optamus tribulatione liberari. ab hac ignorantia nec se ipsum apostolus ostendit alienum, nisi forte, quid oraret, sicut oporteret, sciebat, quando, magnitudine reuelationum ne extolleretur, datus est illi stimulus carnis, angelus satanae, qui eum colaphizaret. propter
Abbreviated transcription (Latin):
legi peccati. & qui dicit. dõ cui seruio
in spũ meo. & de quo dicitur. sp̃c quidẽ
ꝓmptus est. caro autẽ infirma. S qui
adhuc dicit. infelix ego homo quis me
liberabit de corpore mortis huiꝰ. & ad¬
huc talib dicitur. uiuificabit & morta¬
lia corpora ur̃a ꝓpter sp̃m̃ eius manentẽ
in uobis: ñdum est holocaustũ. Erit
autẽ cum absorbebitur mors in uictori-¬
am. cũ ei dicet᷑ ubi est mors contentio
ila. ubi est mors aculeus tuus. Nunc
autẽ inqͥt. ñ solũ om̃is creatura id est cũ
orpore. s etiã nosipsi pͥmitias haben¬
us sp̃c. id est nos ammȩ quȩ iam pͥmiti¬
as m̃tes nr̃as optulimꝰ dõ in nobis ipsis¬

Expanded text:
 Deus cui servio in spiritu meo . Et de quo dicitur: Spiritus quidem promptus est, caro autem infirma . Sed quoniam adhuc dicit, Infelix ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus ? et adhuc talibus dicitur, Vivificabit et mortalia corpora vestra propter Spiritum manentem in vobis ; nondum est holocaustum: erit autem, cum absorbebitur mors in victoriam; cum ei dicetur, Ubi est, mors, contentio tua? ubi est, mors, aculeus tuus ? Nunc ergo, inquit, non solum omnis creatura, id est, cum corpore, sed etiam nos ipsi primitias habentes spiritus: id est, nos animae, quae jam primitias mentes n
Abbreviated transcription (Latin):
detis. Deinde subiungunt qd̃ cõmemo¬
rauit apls. manducemꝰ & bibamꝰ cras
enĩ moriem᷑. S uide qͥd ipse cauendum
monuerit. Corrũpunt inqͥt mores bo¬
nos colloquia mala. Sobrii estote iusti:
tatur spes & eneruetur patientia. & diuer-¬
tatis in uias prauas: ĩmo uͦ mites & man¬
sueti tenete uias rectas quas uos dñs do-¬
cet. De quib psalmꝰ dicit. Diriget man¬
suetos in iudicio: docebit mites uiassuas.
Patientiam qͥppe in laborib huiꝰ uite sine
qua ñ potest custodire spem futurę uitȩ.
nemo potest ꝑpetuo retinere. nisi mitis
uatq mansuetus qui ñ resistte uoluntati
d̾i. cuiꝰ iugũ lene est. & sarcina leuis. Ita¬
qͥppe mites & mansueti ñ solũ consolatio¬
nes ciꝰ amabitis. s etiã flagella ciꝰ tanqͣm
boni filii tolerabitis. ut qm̃ qd̃ ñ uidetis
sꝑatis ꝑ patientiam expecdetis. Sic agite.
sic ambulate. In xp̃o enĩ ambulatis. qui
dixit. Ego sum uia. Quomͦ in illo am¬

Expanded text:
detis. Deinde subjungunt quod commemodetis. Deinde subjungunt quod commemoravit Apostolus: Manducemus et bibamus: cras enim moriemur. Sed videte quid ipse cavendum monuerit: Corrumpunt, inquit, mores bonos colloquia mala. Sobrii estote juste, tatur spes, enervetur patientia, et divertatis in vias pravas. Imo vero mites atque mansueti tenete vias rectas, quas vos docet Dominus: de quibus Psalmus dicit, Diriget mites in judicio, docebit mansuetos vias suas . Patientiam quippe in laboribus hujus vitae, sine qua non potest custodiri spes futurae vitae, nemo potest perpetuo retinere, nisi mitis atque mansuetus; qui non resistit voluntati Dei, cujus jugum lene est et sarcina levis, quippe mites atque mansueti non solum consolationes ejus amabitis, sed etiam flagella ejus tanquam boni filii tolerabitis; ut quoniam quod non videtis speratis, per patientiam exspectetis. Sic agite, sic ambulate. In Christo enim ambulatis, qui dixit: Ego sum via . Quomodo in illo am
Abbreviated transcription (Latin):
& sustine dñm. Mundi enĩ ꝓmissa semꝑ
fallunt. dĩ uͦ ꝓmissa nunqͣm fallunt.
S quia mundꝰ qd̾ pollicetur hic uidetur
daturus. id est in hac t̾ra morientium
in qua nunc sumꝰ. ds autẽ qd̃ pollicet᷑
in t̾ra uiuentiũ nobis daturus est: mul¬
ti fatigantur expectare ueracem. & ñ
erubescunt amare fallacem. de quib
dicit scͥptura. ue his qui ꝑdiderunt susti¬
nentiã & diu̾terunt in uias prauas. cum
etiam uiriliter agentib & corde confor¬
tato dñm sustinentib. filii sempiternȩ.
mortis insultare ñ cessant. iactantes de
licias suas tẽporales. quȩ ad tempꝰ ob¬
dulcant fauces eoꝵ: postea uͦ amariores
felle inuenient eas. Dicunt enĩ nobis.
Ubi est qd̃ uobis ꝓmittitur post hanc uit̾a:
Quis huc inde reuersus est. & indicauit
uera esse quȩ creditis: Ecce nos in nr̃arũ
uoluptatũ satietate letamur. quia qd̾ ui¬
demꝰ sꝑamus. Uos autẽ in laborib con¬
tinentię cruciamini. credendo qd̃ ñ ui¬

Expanded text:
 sustine Dominum . Mundi enim promissa semper fallunt; Dei autem promissa nunquam fallunt. Sed quia mundus quod pollicetur, hic videtur daturus, id est, in hac terra morientium, in qua nunc sumus; Deus autem quod pollicetur, in terra viventium nobis daturus est: multi fatigantur exspectare veracem, et non erubescunt amare fallacem. De talibus dicit Scriptura: Vae his qui perdiderunt sustinentiam, et diverterunt in vias pravas . Cum etiam viriliter agentibus et corde confortato Deum sustinentibus, filii sempiternae mortis insultare non cessant jactantes suas delicias temporales, quae ad tempus obdulcant fauces eorum, postea vero amariores felle invenient eas. Dicunt enim nobis: Ubi est quod vobis promittitur post hanc vitam? Quis huc inde reversus est, et indicavit vera esse quae creditis? Ecce nos in nostrarum voluptatum satietate laetamur, quia quod videmus, speramus: vos autem in laboribus continentiae cruciamini, credendo quod non vi
Abbreviated transcription (Latin):
nos redamate. Et amor ur̃ ꝓ in¬
uicem gemat ad dñm. ipse enĩ gemitus
columbe est. Si gͦ gemitus columbȩ est
qd̃ om̃s nouimꝰ. gemunt autẽ columbȩ
in amore: audite qͥd dicit apls. Et no¬
lite mirari. quia specie columbȩ uoluit
demonstrari sp̃c sc̃s. Quid enĩ oremus
sicut oportet inqͥt nescimꝰ: s ipse sp̃c

Expanded text:
nos redamate, et amor noster pro invicem gemat ad Deum: ipse enim gemitus columbae est. 2. Si ergo gemitus columbae est, quod omnes novimus, gemunt autem columbae in amore; audite quid dicat Apostolus, et nolite mirari quia in columbae specie voluit demonstrari Spiritus sanctus: Quid enim oremus, sicut oportet, inquit, nescimus:
Abbreviated transcription (Latin):
de huiꝰ uitȩ infirmitate subrepunt: de¬
dit elemosinarũ remedia salutaria. quib
coꝵ adiuuetur oratio. ubi eos dicere docu¬
it. dimitte nobis debita nr̃a sicut & nos
dimittimꝰ debitorib nr̃is. Hoc agit
ecclia spe beata. in hac uita erumnosa.
Ienim nos fecit ꝑ lauachrũ regenera-¬
tionis. S alio loco dicit quẽ admodũ hoc
factũ est. ñ solũ inquit. s etiã nosipsi pͥ¬
mitias habentes sp̃c & ipsi in nobis ipsis

Expanded text:
de hujus vitae infirmitate subrepunt, dede hujus vitae infirmitate subrepunt, dedit eleemosynarum remedia salutaria, quibus eorum adjuvaretur oratio, ubi eos dicere docuit, Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris . Hoc agit Ecclesia spe beata in hac vita aerumnosa: enim nos fecit per lauacrum regenerationis. sed alio loco dicit quemadmodum hoc factum sit: non solum, inquit, sed etiam nos ipsi primitias habentes spiritus et ipsi in nobi
Abbreviated transcription (Latin):
m s tranquilla iusti supplicii constitu¬
to. En hac ira sua ds̃ ñ continens sicut
scriptũ est miserationes suas. p̃ter alia
solatia miseroꝵ quȩ generi humano p̃¬
bere ñ cessat. in plenitudine temporis
quo ipse sciebat hoc esse faciendum. misit¬
as filiũ suum unigenitũ ꝑ quẽ creauit
eset mediator dĩ & hominũ homo xp̃c
iñs: in quẽ credentes. ꝑ lauachrũ regene¬
rationis soluto reatu omium peccatoꝵ &¬
originalis uidelicet qd̃ generatio trahit:
contra quẽ maxime regeneratio est insti¬
tuta. & cet̾oꝵ quȩ male agendo contracta
sunt. liberarentur a damnatione ppetua.
& iuerent in fide & spe & caritate. pere¬
grinantes in hoc scło. atii in eius tẽptatio¬
nib laboriosis & periculosis. consolatio¬
nib autẽ dĩ & corporalib & spiritalib
ambularent ad conspectũ eiꝰ. uiam tenen¬
tes qd̾ cis factus est xp̃c. Et quia in ipso
qͦq ambulantes ñ sunt sine peccatis quȩ

Expanded text:
mi, sed tranquilla justi supplicii constitumi, sed tranquilla justi supplicii constitutio. In hac ira sua Deus non continens, sicut scriptum est, miserationes suas , praeter alia solatia miserorum quae generi humano praebere non cessat, in plenitudine temporis, quo ipse sciebat hoc esse faciendum, misit Filium suum unigenitum , per quem creavit esset mediator Dei et hominum homo Christus Jesus: in quem credentes, per lavacrum regenerationis soluto reatu omnium peccatooriginalis videlicet quod generatio trahit, contra quam maxime regeneratio est instituta, et caeterorum quae male agendo contracta sunt, liberarentur a damnatione perpetua, et viverent in fide et spe et charitate, peregrinantes in hoc saeculo, atque in ejus tentationibus laboriosis et periculosis, consolationibus autem Dei et corporalibus et spiritualibus ambularent ad conspectum ejus, viam tenentes, quod eis factus est Christus. Et quia in ipso quoque ambulantes non sunt sine peccatis, quae
Abbreviated transcription (Latin):
nis quib fruitur. opus est patientia. Hanc
itaq uitã de qua scriptũ est. nũqͥd ñ temp¬
tatio est uita humana suꝑ t̾ram. in qua
coti die clamamꝰ ad dm̃. libera nos a ma-¬
lo. cogitur homo tolerare etã remissis
peccatis: qm̃uis ut in eam ueniret mist.¬
riam. pͥmũ fuerit causa peccatũ. Prõ¬
ductior est pena qm culpa. ne parua
putaret᷑ culpa. si cum illa finiretur &
pena. Ac ꝑ hoc uł ad demonstrationẽ
debite miseriȩ. uel ad em̃dationẽ labi¬
lis uite. uel ad exercitationẽ necessariȩ
patientiȩ. tẽporaliter hominẽ detinet
pena. etiã quȩ iam ad dãpnationẽ san¬
piternã reum ñ retinet culpa. Hec est
istoꝵ dierum quos in hac mortalitate
agimus malos. qͣmuis in eis diligamꝰ
uidere. dies bonos. flenda quidem s ñ
rep̃hendenda conditio: uenit em̃ de
ira dĩ iusta. De qua scͥptura loquens
homo inquit natus de mulicre bi tus
uitȩ & plenus irȩ. cum ira dĩ ñ sit ut
hominis. id est ꝑturbatio concitati ani¬

Expanded text:
ia. Hanc ergo vitam, de qua scriptum est: « Nunquid non tentatio est vita humana super terram? , » in qua quotidie clamamus ad Dominum: « Libera nos a malo , » cogitur homo tolerare etiam remissis peccatis, quamvis, ut in eam veniret miseriam, primum fuerit causa peccatum. Productior est enim poena quam culpa, ne parva putaretur culpa, si cum illa finiretur et poena. Ac per hoc vel ad demonstrationem debitae miseriae, vel ad emendationem labilis vitae, vel ad exercitationem necessariae patientiae, temporaliter hominem detinet poena et quem jam ad damnationem sempiternam reum non detinet culpa. Haec est istorum dierum, quos in hac mortalitate agimus malos, quamvis in ea diligamus videre dies bonos, flenda quidem, sed non reprehendenda conditio. Venit enim de ira Dei justa, de qua Scriptura loquens, Homo, inquit, natus ex muliere, brevis vitae, et plenus irae : cum ira Dei non sit ut hominis, id est perturbatio concitati ani
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗ his gͦ temporib fr̃s ammonemꝰ uos
& ex hortam̃ in dño. ut ñ petatis aliqͥd
quasi fixum. s qd̃ uobis ds expedire
scit. Quid enĩ uobis expediat. omino
ñ scitis. Aliqͣndo qd̾ putatis. ꝓdesse. obest.
& qd̾ putatis obesse hoc ꝓdest.
Egri enim estis. nolite medico dictare
quȩ uobis medicam̃ta uelit apponere.
Si doctor gentium paulus apls dicit. qͥd
enim oremus sicut oportet nescimus.
qntomagis nos: Qui tam̃ cum sibi uide¬
retur etiã prudenter ipse orare. ut ab co
auferetur stimulus carnis angls satha-¬
nȩ qui eum colafizauit. ne magnitudi¬
ne reuelationũ extolleretur. qͥd audiuit
a dño: Nunqͥd factum est qd̾ uolebat:

Expanded text:
 his ergo temporalibus, fratres, admonemus vos et exhortamur in Domino, ut non petatis aliquid quasi fixum, sed quod vobis Deus expedire scit. Quid enim vobis expediat, omnino nescitis. Aliquando quod putatis prodesse, obest; et quod putatis obesse, hoc prodest. Aegri enim estis, nolite medico dictare quae vobis medicamenta velit apponere. Si doctor gentium Paulus apostolus dicit, Quid enim oremus sicut oportet, nescimus ; quanto magis nos? Qui tamen cum sibi videretur ipse prudenter orare, ut ab eo auferretur stimulus carnis, angelus satanae qui eum colaphizabat, ne in magnitudine revelationum extolleretur, quid audivit a Domino? Numquid factum est quod vole
Abbreviated transcription (Latin):
uatus est. Aut uͦ ñ eius filii sunt qui in¬
gemiscunt grauati. in quo nolunt expo¬
liari s suꝑuestiri. ut absorbeatur mor¬
tale hoc a uita: Nonne ipsi sunt qui pͥ¬
mitias habentes sp̃c in semetipsis inge¬
miscunt. adoptionẽ expectantes redẽp¬

Expanded text:
vatus est? Aut vero non ejus filii sunt qui ingemiscunt gravati, in quo nolunt spoliari sed supervestiri, ut absorbeatur mortale hoc a vita? Nonne ipsi sunt qui primitias habentes Spiritus in semetipsis ingemiscunt, adoptione exspectantes redemp
Abbreviated transcription (Latin):
Qui sua querunt. Qui colũbe: Qui ea
ipse sp̃c int̾pellat. insi int̾pellare facit
gemitib in enarrabilib: S ueracib.
qm̃ ueritas est sp̃c. Ipse est enĩ de quo alio
loco dicit. misit ds spm filii sui in corda
nr̃a clamantẽ abba pater. Et hic quid
est cdamantẽ nisi clamare facientẽ: tropo
illo quo dicimꝰ letũ diem. qui letos facit:
alibi manifestat: ubi dicit. Non enim
accepistis spm̃ seruitutis iterũ in timore.
Baccepistis spm̃ adoptionis filioꝵ. in qͦ
lamamꝰ abba pater. Ibi dixit clamantẽ.
sic ũ in quo clamamꝰ. apiens uidelicet
quomͦ dixerit clamantẽ. id est sicut iã
exposui clamare facientẽ. Ubi intelligi¬
mus & hoc ipsum esse donũ dĩ. ut uera¬
ci corde & spiritaliter clamemꝰ ad dm̃.
Attendant gͦ quomͦ falluntur. qui pu¬
tant ẽẽ a nobis ñ dari nobis ut petamꝰ.
queramꝰ. pulsemꝰ. Et hoc esse dicunt

Expanded text:
Qui sua quaerunt. Qui columbae? Qui ea Qui sua quaerunt. Qui columbae? Qui ea ipse Spiritus interpellat, nisi, Interpellare facit, gemitibus inenarrabilibus, sed veracibus, quoniam veritas est Spiritus? Ipse est enim de quo alio loco dicit: Misit Deus Spiritum Filii sui in corda nostra, clamantem, Abba, Pater . Et hic quid est, clamantem, nisi, Clamare facientem; tropo illo quo dicimus laetum diem, qui laetos facit? Quod alibi manifestat, ubi dicit: Non enim accepistis spiritum servitutis iterum in timore; sed accepistis Spiritum adoptionis filiorum, in quo clamamus, Abba, Pater . Ibi dixit, clamantem; hic vero, in quo clamamus: aperiens videlicet quomodo dixerit, clamantem, id est, sicut jam exposui, clamare facientem. Ubi intelligimus, et hoc ipsum esse donum Dei, ut veraci corde et spiritualiter clamemus ad Deum. Attendant ergo quomodo falluntur, qui putant esse a nobis, non dari nobis, ut petamus, quaeramus, pulsemus: et hoc esse dicunt,
Abbreviated transcription (Latin):
nouit gemit. Et qmdiu. ꝓpter hoc gemit:
bene gemit. Sp̃c illũ docuit gemere. A
columba didicit gemere. Multi enim ge¬
munt in infelicitate t̾rena. uel quassati
damnis. uel egritudine corporis p̃graua¬
ti. uł carcerib inclusi. uł catenis colliga¬
ti. uel fludib maris iactati. uł aliquib
inimmicoꝵ insidiis circũsepti. Gemunt. s
ñ columbe gemitu gemunt. ñ amore dĩ
gemunt. ñ spũ gemunt. Adeo tales cũ
ab ipsis p̃ssuris fuerint liberati. exultans
in grandib uocib. Ubi apparet. qͥa cor¬
ui sunt ñ columbȩ. Merito de archa mis¬
sus est coruus. & ñ est reu̾sus. missa est co¬
lumba & reu̾sa est. Illas duas aues misit
noe. habebat ibi coruũ. habebat colum¬
bam. Utrumq hoc genus. archa illa con¬
tinebat. Et si archa figurabat ȩccl̃iam.
uidetis utiq quia necesse est ut in isto di¬
luuio scłi utrũq genus contineat eccłia
& coruũ & colũbam. Qui sunt corui:

Expanded text:
novit, gemit. Et quamdiu propter hoc gemit, novit, gemit. Et quamdiu propter hoc gemit, bene gemit: Spiritus illum docuit gemere, a columba didicit gemere. Multi enim gemunt in infelicitate terrena, vel quassati damnis, vel aegritudine corporis praegravati, vel carceribus inclusi, vel catenis colligati, vel fluctibus maris jactati, vel aliquibus inimicorum insidiis circumsepti gemunt: sed non columbae gemitu gemunt, non amore Dei gemunt, non spiritu gemunt. Ideo tales cum ab ipsis pressuris fuerint liberati, exsultant in grandibus vocibus: ubi apparet quia corvi sunt, non columbae. Merito de arca missus est corvus, et non est reversus; missa est columba; et reversa est: illas duas aves misit Noe . Habebat ibi corvum, habebat et columbam; utrumque hoc genus arca illa continebat: et si arca figurabat Ecclesiam, videtis utique quia necesse est ut in isto diluvio saeculi utrumque genus contineat Ecclesia, et corvum, et columbam. Qui sunt corvi?
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ fr̃s mei: Hoc dicturi sumꝰ quia sp̃e
gemit. ubi ꝑfecta & et̾na beatitudo est
ei cum patre & filio: Sp̃c enim sc̃s ds̃. si¬
cut dĩ filiꝰ ds̃. & pater ds̃. Ter dixi ds̃.
s ñ dixi tres deos. Magis enim ds ter:
sc̃s unus est ds: hoc optime nostis. Non
in illa tͥnitate. in illa beatudine: in illa
et̾nitate substantiȩ gemit. s in nobis
gemit. quia gemere nos facit. Nec par¬
ua res est: qd̾ nos docet sp̃c sc̃s gemere
Insinuat enĩ nobis quia ꝑegrinamur
& docet nos in patriã suspirare. & ipso
desiderio gemimus. Cui bene est in
hoc scło. immo qui putat qd̾ ei bene sit.
qui leticia rerũ carnaliũ & abundan¬
tia temporaliũ & uana felicitate geul¬
at. habet uocẽ corui. Uox enim corui cla¬
nosa est. ñ gemebunda. Qui autẽ nouit
nobis ꝓmissa est beatitudinẽ. s habere
illam in spe. habiturꝰ in re. cum uene¬
rit dñs in manifestatione p̃clarus. qui
pͥus in humilitate uenit occultus: qui hȩc

Expanded text:
res mei, hoc dicturi sumus, quia Spiritus gemit, ubi perfecta et aeterna beatitudo est ei cum Patre et Filio? Spiritus enim sanctus Deus, sicut Dei Filius Deus, et Pater Deus. Ter dixi Deus, sed non dixi tres deos: magis enim Deus ter, itus sanctus unus Deus: hoc optime nostis. Non in illa Trinitate, in illa beatitudine, in illa aeternitate substantiae gemit: sed in nobis gemit, quia gemere nos facit. Nec parva res est, quod nos docet Spiritus sanctus gemere: insinuat enim nobis quia peregrinamur, et docet nos in patriam suspirare, et ipso desiderio gemimus. Cui bene est in hoc saeculo, imo qui putat quod ei bene sit, qui laetitia rerum carnalium, et abundantia temporalium, et vana felicitate exsultat, habet vocem corvi: vox enim corvi clamosa est, non gemebunda. Qui autem novit nobis promissa est beatitudinem, sed habere illam in spe, habiturus in re, cum Dominus venerit in manifestatione praeclarus, qui prius in humilitate venit occultus; qui hoc
Abbreviated transcription (Latin):
eccłiȩ. pͥmogenitus ipse pͥmatum denens.
Et de nobis dictũ est. Uos autem estis cor¬
pus xp̃i & m̃bra. Si autem qd̃ ñ uidemꝰ
sꝑamꝰ. ꝑ patientiã expectamus. securi.
qm̃ qui resurrexit caput nr̃m est. seruat
spem nrãm. Et qm̃ priꝰ qmͣ resurgeret fla¬
gellatũ est caput nr̃m: firmauit patien¬
tiam nrãm. Scriptũ est enim. Quem di
ligit ds̃ corripit. flagellat autẽ omnẽ
filium quẽ recipit. Non itaq in flagello
deficiamꝰ. ut in resurrectione gaudeamꝰ.
Ita enim uerũ est qd̃ flagellat omnẽ fili¬
um quẽ recipit: ut nec ꝓprio filio suo
peꝑcerit. s p̃ nobis om̃ib tradidit cum.
Intuentes gͦ cum qui sine peccati merito
flagellatus est. qui mortuus est ꝓpter de¬
licta nr̃a. & resurrexit ꝓpter iustificatio¬
nem nrãm. ñ timeamus. ne abiciamur

Expanded text:
Ecclesiae, primogenitus, ipse primatum tenens . Ecclesiae, primogenitus, ipse primatum tenens . Et de nobis scriptum est: Vos autem estis corpus Christi et membra . Si autem quod non videmus speramus, per patientiam exspectamus, securi; quoniam qui resurrexit caput nostrum est, servat spem nostram. Et quia priusquam resurgeret, flagellatum est caput nostrum, firmavit patientiam nostram. Scriptum est enim: Quem enim diligit Dominus, corripit; flagellat autem omnem filium, quem recipit . Non itaque in flagello deficiamus, ut in resurrectione gaudeamus. Ita enim verum est quod flagellat omnem filium quem recipit, ut nec Unico suo pepercerit, sed pro nobis omnibus tradiderit eum. Intuentes ergo eum, qui sine peccati merito flagellatus est, qui mortuus est propter delicta nostra. et resurrexit propter justificationem nostram , non timea
Abbreviated transcription (Latin):
patris & filii scdm equalitatẽ formȩ dĩ.
in qua cũ esset. ñ rapinã arbitratus est esse
equalis dõ. Et singłariter obedientem:
scdm qd̃ semet ipsum euacuauit formã
serui accipiens. Nam ipse dilexit nos. &
tradidit semetipsũ ꝓ nobis. oblationẽ &
hostiã dõ in odorẽ suauitatis. Sic gͦ pat̾
ꝓprio filio ñ peꝑcit. s ꝓ nobis omĩb tra-¬
didit cum: ut & ipse filiꝰ traderet semet
ꝑ quẽ facta sunt omĩa. tra ditus. ꝓpter
formã serui in obꝓbriũ hominũ & ab¬
iectionẽ plebis. in contumelias. in flagel¬
la. in mortẽ crucis. docuit nos exemplo¬
suȩ passionis cũ qͣnta patientia in illo
ambulemꝰ. & firmauit nos exemplo sue
resurretionis. qͥd ab iuo patienter spcra¬
re debeamꝰ. Si enim qd̾ ñ uidemꝰ sꝑams.
ꝑ patientiam expectamus. Qd̃ non ude¬
mus quidẽ sꝑamus. S corpꝰ sumꝰ uli
capitis: in quo iam ꝑfectum est qd̾ sꝑam
De illo enim dictũ est qd̾ sit caput corpons

Expanded text:
aequalitatem formae Dei, in qua cum esset, non rapinam arbitratus est, esse aequalis Deo: et singulariter obedientem, secundum quod semetipsum evacuavit formam servi accipiens . Nam ipse dilexit nos, et tradidit semetipsum pro nobis oblationem et hostiam Deo in odorem suavitatis . Sic ergo Pater proprio Filio non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit eum, ut et ipse Filius traderet semetiper quem facta sunt omnia, traditus propter formam servi in opprobrium hominum et abjectionem plebis, in contumeliam, in flagella, in mortem crucis docuit nos exemplo passionis, cum quanta patientia in illo ambulemus: et firmavit nos exemplo suae resurrectionis, quid ab illo patienter sperare debeamus. Si enim quod non videmus speramus, per patientiam exspectamus. Quod non videmus quidem, speramus: sed corpus sumus illius capitis, in quo jam perfectum est quod speramus. De illo enim dictum est quod ipse sit caput corporis
Abbreviated transcription (Latin):
ti sumꝰ. Adoptio gͦ plena filioꝵ: in re-¬
dẽptione fiet corporis nr̃i. Primitias
uaq sp̃c nunc habemꝰ. unde. iam filii
dĩ re ipsa facti sumꝰ. in cet̾s uͦ spe sicut
salui. si cut innouati. ita & filui dĩ. Re
autẽ ipsa quia ñdũ salui. ido ñdum ple¬
ne in nouati. ñdum etiã filii dĩ. s filu
scłi. Proficimꝰ gͦ in renouationẽ iustãq
uitam: ꝑ qd filui dłi sumꝰ. Consumet᷑
E qd̵ filii carnis & scli sumꝰ. & ꝑficict᷑
qd̃ filii dĩ & spũ renouati sumꝰ. Unde
idem ioħes. Dilectissimi inquit filii dĩ
sumꝰ. & ñdum apparuit qͥd erimꝰ. Quid
spe. erimꝰ in re: Nam sequit᷑ & dicit.
S cimꝰ quia cũ apparuerit similes ei erimꝰ.
qm̃ uidebimꝰ eum sicuti est. Nunc gͦ &
similes ei esse iam cepimꝰ pͥmitias haben¬
tes sp̃c : & adhuc dissimiles sumꝰ ꝑ reliqͥ¬
as uetustatis. Proinde in qͣntũ similes. in
tantũ regenerante spũ filũ dĩ: in qͣntum
autẽ dissimiles. in tantũ carnis filii & scłi.¬

Expanded text:
tamus. Adoptio ergo plena filiorum in redemptione fiet etiam corporis nostri. primitias itaque spiritus nunc habemus, unde iam filii dei re ipsa facti sumus; in ceteris uero spe sicut salui, sicut innouati ita et filii dei, re autem ipsa quia nondum salui, ideo nondum plene innouati, nondum etiam filii dei, sed filii saeculi. proficimus ergo in renouationem iustamque uitam per quod filii deiergo, quod filii carnis et saeculi sumus, et perficietur quod filii dei et spiritu renati sumus. unde idem Iohannes: dilectissimi, inquit, filii dei sumus, et nondum apparuit quod erimus. quid spe, erimus in re? nam sequitur et dicit: scimus, quia, cum apparuerit, similes ei erimus, quoniam uidebimus cum sicuti est. nunc ergo et similes ei esse iam coepimus primitias habentes spiritus et adhuc dissimiles sumus per reliquias uetustatis. proinde in quantum similes, in tantum regenerante spiritu filii dei, in quantum autem dissimiles, in tantu
Abbreviated transcription (Latin):
donec tencamꝰ in tempore suspiramꝰ.
quia desideramꝰ qd̃ ñdũ tenemꝰ. Qua¬
re: Quia spe salui facti sumꝰ. Lam caro
sũpta de nobis in dño. ñ spe s re salua
facta est. Resurrexit enim & ascendit.
in capite nr̃o caro nr̃a salua. in m̃bris
adhuc saluanda est. Secura iam gau¬
deant m̃bra: quia a capite suo ñ sunt
sit corpꝰ nr̃m: tam̃ qͣmdui mortale ꝓpt̾
peccatũ. qmͣdiu indigens. qmͣdiu corrup¬
tibile. qmdu tam mutabile ut ne punc¬
to quidẽ temporis consistat in se: ꝓculdu-¬
bio tale est ut optemꝰ redẽptionem illiꝰ.
qua sit aliqndo ñ tale. S quale erit ali¬
qnͣdo: Quale idem apłs dicit alio loco.
Oportet corruptibile hoc induere incor¬
ruptionẽ: & mortale hoc induere ĩ mor¬

Expanded text:
donec teneamus, in tempore suspiramus, donec teneamus, in tempore suspiramus, quia desideramus, quod nondum tenemus. Quare? Quia «spe salvi facti sumus.» Jam caro sumpta de nobis in Domino, non spe, sed re salva facta est. Resurrexit enim et ascendit in capite nostro caro nostra salva; in membris adhuc salvanda est. Secura gaudeant membra, quia a capite suo non sunt sit corpus nostrum; tamen quamdiu mortale propter peccatum, quamdiu indigens, quamdiu corruptibile, quamdiu ita mutabile, ut ne puncto quidem temporis consistat in se, procul dubio tale est, ut optemus redemptionem illius, qua sit aliquando non tale. Sed quale erit aliquando? Quale idem apostolus dicit alio loco: «Oportet corruptibile hoc induere incorruptionem, et mortale hoc induere immor
Abbreviated transcription (Latin):
dimꝰ. & in ipsa fide pͥmitias quasdam
dedimꝰ. ut pͥmitias nr̃as sequam᷑. Ergo
& nos ipsi in nobismetipsis ingemiscimꝰ.
adoptionẽ expectantes redemptionẽ cor¬
poris nr̃i. Gemebat gͦ ipse. & gemunt
om̃s fideles adoptionẽ expectantes redẽp¬
tionẽ corporis sui. Ubi gemunt: In
ista mortalitate qua redemptionẽ expec¬
tant corporis sui. quȩ p̃cessit in dño. qui
resurrexit a mortuis & ascendit in cęlũ.
Hoc nobis anteqm̃ reddatur necesse est ge¬
mamꝰ. etiã fideles. etiã sꝑantes. Ido̾ se¬
xp̃c. si adhuc gemis: Et quomͦ salua¬
tor saluũ te fecit: Qui gemit. ad huc
egrotat. Subumxit. atq ait. Spe enim
salui facti sumꝰ. Spes autẽ quȩ uidetur.
ñ est spes. Qd̾ enim uidet quis. qͥd sꝑat:
Si autẽ qd̾ ñ uidemꝰ sꝑamus. ꝑ patienti¬
am expectamꝰ. Ecce quare gemimus.:
Et quomͦ gemimꝰ: Quia qd̾ sꝑamus ĩã
quidẽ expectamꝰ. s ñdum tenemꝰ. Et

Expanded text:
didimus, et in ipsa fide primitias quasdam didimus, et in ipsa fide primitias quasdam dedimus, ut primitias nostras sequamur: ergo «et nos ipsi in nobismetipsis ingemiscimus, adoptionem exspectantes, redemptionem corporis nostri.» Gemebat ergo et ipse, et gemunt omnes fideles, adoptionem exspectantes, redemptionem corporis sui. Ubi gemunt? In ista mortalitate. Quam redemptionem exspectant? Corporis sui, quae praecessit in Domino, qui resurrexit a mortuis, et ascendit in coelum. Hoc nobis antequam reddatur, necesse est gemamus, etiam fideles, etiam sperantes. Ideo sestus, si adhuc gemis; et quomodo Salvator salvum te fecit? qui gemit, adhuc aegrotat: subjunxit et ait, «Spe enim salvi facti sumus. Spes autem quae videtur, non est spes: quod enim videt quis, quid sperat? Si autem quod non videmus speramus, per patientiam exspectamus» . Ecce quare gemimus, et quomodo gemimus; quia quod speramus, jam quidem exspectamus, sed nondum tenemus, et
Abbreviated transcription (Latin):
i redemptor nr̃ ille dicit᷑. mi .c xxu.
captiui tenebamur. Ubi gͦ tenebam᷑
ile ueniret redimere captiuos: U bi
nebam᷑: Forte apud barbaros. Peio
is barbaris. diabolus &: angeli cius.
Ipsi antea tenebant genus humanum.
Abhis redemit nos. qui ñ aurũ nec argen¬
tũ. s sanguinẽ suũ ꝓ nobis dedit. Pau¬
lum apłm int̾rogemus. Etenim ipse
p̃cipue gemit in ista captiuitate suspi
ipso spũ quo & ille impletus gemebat.
Hoc enĩ ait. Om̃ĩs creatura congemiscit.
& dolet usq nunc. Et iterũ. Uanitati
enim creatura subiecta est ait ñ sponte.
s ꝓpter eum qui subiecit in spe. Omnẽ
creaturã dixit in hominib ñdum cre¬
dentib. s tam̃ credituris. Ingemiscere
creaturã in laborib. nũquid nam in his
tantũ qui ñdum crediderunt: Lam uͦ
in his qui crediderunt. ñ gemit nec par¬
turit creatura: Non solũ autẽ inquit. s
& ipsi pͥmitias sp̃c habentes. id est qui
iam spũ dõ seruimꝰ. qui iam m̃te dõ cre¬

Expanded text:
i redemptor noster ille dicitur captivi tenebamur. Ubi ergo tenebamur, ut ille veniret redimere captivos? ubi tenebamur? Forte apud barbaros? Pejor est barbaris diabolus et angeli ejus. Ipsi antea tenebant genus humanum: ab eis redemit nos, qui non aurum neque argentum, sed sanguinem suum pro nobis dedit. lum interrogemus. Etenim ipse praecipue gemit in ista captivitate, suspiipso Spiritu quo et ille impletus gemebat. Hoc enim ait: «Omnis creatura congemiscit et dolet usque nunc.» Et iterum: «Vanitati enim creatura subjecta est,» ait, «non sponte, sed propter eum qui subjecit in spe.» Omnem creaturam dixit in hominibus etiam non credentibus, sed tamen credituris, ingemiscere creaturam in laboribus. Numquidnam in his tantum gemit, qui nondum crediderunt? jam vero in his qui crediderunt non gemit, nec parturit creatura? «Non solum autem,» inquit, «sed et nos ipsi primitias spiritus habentes,» id est, qui jam spiritu Deo servimus, qui jam mente Deo cre
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ nobismetipsis inquit ingemiscimus:
Qdoptionẽ expectantes redẽptionẽ cor-¬
poris nr̃i. Quid enim: Nondũ redemptꝰ
&S paule: Nondũ ꝓ te p̾cium ꝑsolutum
&t. Nonne sanguis ille iam fusus est:
Plane ipsum.S quid ait: Spe enim sal¬
ui facti sumꝰ. Spes autẽ quȩ uidetur. ñ
et spes. Qd̾ autem uidet quis. qͥd sperat:
S i autẽ qd̾ ñ uidemꝰ sꝑamus. ꝑ patientiam
ꝯpectamꝰ. Quid autẽ expectat ꝑ ꝑatien¬
tiame Salutẽ. Cuiꝰ rei salutem: Ipsiꝰ
crporis. quia hoc dixit. redẽptionem cor¬
poris nr̃i. Si salutem corporis expectabat.
ñ erat salus illa quã habebat. E suries.
sius int̾ficit: si subuentũ ñ erit. Medica¬
mentũ enĩ famis est cibus. & medicam̃tũ
sitis est potus. & medicam̃tũ fatigationis
a somnꝰ. Detrahe ista medicam̃ta: uide
si ñ int̾ficiunt illa quȩ existunt. Si seposi¬
tis istis ñ sunt morbi: est sanitas. Si autẽ
habes aliqͥd qd̾ te possit int̾ficere nͥ man¬

Expanded text:
 nobismetipsis, inquit, ingemiscimus, adoptionem exspectantes, redemptionem corporis nostri. Quid enim? Nondum redemptus es, o Paule? nondum pro te pretium persolutum est? Nonne sanguis ille jam fusus est? Plane ipsum. Sed vide quid ait: Spe enim salvi facti sumus: spes autem quae videtur, non est spes. Quod enim videt quis, quid sperat? Si autem quod non videmus speramus, per patientiam exspectamus . Quid autem exspectat per patientiam? Salutem. Cujus rei salutem? Ipsius corporis: quia hoc dixit, redemptionem corporis nostri. Si salutem corporis exspectabat, non erat salus illa quam habebat. Esuries, sitis interficit, si subventum non fuerit. Medicamentum enim famis est cibus, et medicamentum sitis est potus, et medicamentum fatigationis est somnus. Detrahe ista medicamenta, vide si non interficiunt illa quae existunt. Si sepositis istis non sunt morbi, est sanitas. Si autem habes aliquid quod te possit interficere, nisi man
Abbreviated transcription (Latin):
futurã expectamꝰ: qmuis iam pignore ac¬
cepto salui facti esse dicamur. Ex tract
uitam in spe habemus. & si re ipsa ñdũ
tenemꝰ. Spes autẽ quȩ uidetur ñ est spes.
Qd̃ enim uidet quis. qͥd sꝑat: Si autẽ qd̾

Expanded text:
futuram exspectamus, quamvis jam pignore acfuturam exspectamus, quamvis jam pignore accepto salvi facti esse dicamur; ita vitam in spe habemus, etsi rem ipsam nondum tenemus. « Spes autem, quae videtur, non est spes. Quod enim videt quis, quid s
Abbreviated transcription (Latin):
Q d̾ enĩ quis uidet. qͥd sꝑat: Si autem qd̃
ñ uidemꝰ sꝑamꝰ. ꝑ patientiã expectamꝰ.
Unde etiam eiꝰ coapłs petrus. in quẽ mͦ
inqͥt ñ uidentes creditis. Quẽ cũ uide¬
ritis. exultabitis in gaudio in enarrabi¬
li & honorato. ꝑcipientes mercedem fi-¬
dei salutẽ animarũ ur̃arũ. Si gͦ nunc
tempꝰ est fidĩ. salus autẽ animarũ mer¬
ces est fidĩ. quis dubitet in fide quȩ ꝑ
dilectionẽ opatur pagendũ diem. atq
in finem diei recipiendam esse mercedem¬
fidĩ. ñ solum redẽptionẽ corporis nr̃i.
de qua dicit apłs paulus. uerũ etiã salu¬
tem animarũ nr̃arũ. de qua dicit apls
petrus. Utriꝰq enĩ rei felicitas isto tẽpore
atq in ista mortalitate in spe potis habe¬
tur. quã in re tenetur. Uerum hoc int̾ist
qd̾ exterior homo nr̃ id est corpus adhuc
corrũpitur. interior autem id est anima
iam renouatur de die in diem. Itaq enã
mortalitatẽ carnis & salutẽ animarum

Expanded text:
quis, quid sperat? Si autem quod non videmus speramus, per patientiam exspectamus . Unde etiam ejus coapostolus Petrus: In quem modo, inquit, non videntes creditis; quem cum videritis, exsultabitis gaudio inenarrabili et honorato, percipientes mercedem fidei, salutem animarum vestrarum . Si ergo nunc tempus est fidei, salus autem animarum merces est fidei; quis dubitet in fide, quae per dilectionem operatur , peragendum diem, atque in fine dici recipiendam esse mercedem, non solum redemptionem corporis nostri, de qua dicit apostolus Paulus ; verum etiam salutem animarum nostrarum, de qua dicit Apostolus Petrus? Utriusque enim rei felicitas isto tempore atque in hac mortalitate in spe potius habetur, quam in re tenetur. Verum hoc interest, quod exterior noster homo, id est corpus, adhuc corrumpitur; interior autem, id est anima, jam renovatur de die in diem . Itaque sicut immortalitatem carnis et salutem animarum
Abbreviated transcription (Latin):
Si autẽ qd̃ ñ uidemꝰ sꝑamꝰ. ꝑ patientiã
expectamꝰ. Qmdiu itaq hic scđ̾m car¬
nẽ sumꝰ. cuiꝰ adoptionẽ & redẽptionẽ
iligit gͦ homo sponte uanita nũ.¬
tem. cũ deserta soliditate ueritatis
opinabilia sequitur. id est mutabilia.
Cum autẽ inde meritas penas luit. subi-¬
citur ñ sponte uanitati: sicut subiecta
est in homine peccante. Hinc enim ar
apls. Omĩs creatura uanitati subica
est ñ sponte. quia & in homine om̃ir
est. In est qͥppe homini & inuisibile ali
qͥd scł̃m animũ. & uisibile scđm corpus.
Om̃is enĩ creatura. partĩ est uisibilis. parã¬
est inuisibilis. Nec tam̃ om̃is est in peco¬
re. cui mens intellectualis ñ in est. in spẽ
tis. ꝑ remissionẽ peccatoꝵ & adoptionẽ gr̃e¬

Expanded text:
tientiam exspectamus.» Quamdiu itaque hic secundum carnem sumus, cujus adoptionem et redemptionem iligit ergo sponte uanitatem, cum deserta soliditate ueritatis opinabilia sequitur, id est mutabilia. cum autem inde meritas poenas luit, subicitur non sponte uanitati, sicut subiecta est in homine peccante. hinc enim ait apostolus: omnis creatura uanitati subiecta est non sponte, quia et in homine omnis est. inest dum animum et uisibile secundum corpus; omnis autem creatura partim est uisibilis, partim inuisibilis, nec tamen omnis in pecore, cui mens intellectualis non inest. in spem stis per remissionem peccatorum et adoptionem gr
Abbreviated transcription (Latin):
ui: ut auferret eum a me. Et dixit mͥ.
Sufficit tͥ gr̃a mea. nam uirtus in infir¬
mitate ꝑficitur. Ego medicam̃tũ ad
ñ recedat egrotus a manib medici. non
det consiliũ medico. Ita sunt omĩa tem¬
poralia. tribulationes sunt. Si bene.¬
dm̃ colis. noueris quia nouit qͥd cui ex¬
pediat. Prosꝑitates sunt: magis caue.
ne ipsȩ corrũpant animã tuam. ut ab
eo qui hec dedit recedat. Scimꝰ autẽ

Expanded text:
um, ut auferret eum a me; et dixit mihi, Sufficit tibi gratia mea: nam virtus in infirmitate perficitur . Ego medicamentum adNon recedat aegrotus a manibus medici, non det consilium medico. Ita sunt ista omnia temporalia. Tribulationes sunt; si bene colis Deum, noveris quia novit quid cuique expediat: prosperitates sunt; magis cave ne ipsae corrumpant animum tuum, ut ab eo qui haec dedit recedat. Ergo iste
Abbreviated transcription (Latin):
as ur̃ ut sciat si diligitis eũ. hoc est ut sc¬
re uos faciat. Intpellare utiq scõs facit
gemitib inenarrabilib. inspirans eis de¬
sideriũ etiam ad huc incognite tante
rei. quã ꝑ patientiam expectamꝰ. Quo
mͦ enim narretur. qͣndo desideratur qs
ignoratur: Nam utiq si om̃imͦ ignora¬
retur. ñ desideraretur. & rursꝰ si uideret᷑
ñ desideraret᷑. nec gemitib quereretur.

Expanded text:
ster, ut sciat, si diligitis eum, hoc est ut scire uos faciat. interpellare itaque sanctos facit gemitibus inenarrabilibus inspirans eis desiderium etiam adhuc incognitae tantae rei, quam per patientiam expectamus. quo modo enim narretur, quando desideratur, quod ignoratur? nam utique, si omni modo ignoraretur, non desideraretur et rursus, si uideretur, non desideraretur nec gemitibus quaereretur.
Abbreviated transcription (Latin):
dolet uanitati esse subiectam. qd̃ de sum¬
mis & excellentib uirtutũ potestatum
creaturis nefas est credere. deinde libe¬
randã eandẽ dixit a seruitute interitus.
quo illos cecidisse qui in celis agunt uitã
beatissimã ñ possumꝰ credere. S siue
illa quã exsecuti sumꝰ. siue alia aliqua
huiꝰ capituli expositio ꝓferatur. id tantũ
cauendũ est. ne uiolet aut uulneret ca¬
tholicã fidem. Scio enim uanos hereti¬
cos de hoc capitulo multa impia & in¬

Expanded text:
dolet, vanitati esse subjectam; quod de sumdolet, vanitati esse subjectam; quod de summis et excellentibus Virtutum Potestatumque creaturis nefas est credere. Deinde liberandam eam dixit a servitute interitus; quo illos cecidisse, qui in coelis agunt vitam beatissimam, non possumus credere. Tameilla quam exsecuti sumus, sive alia aliqua hujus capituli expositio proferatur; id tantum cavendum est, ne violet aut vulneret catholicam fidem. Scio enim vanos haereticos de hoc capitulo multa impia et in