comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
leon: qui est iuxta iherosolimã. sabbati ha¬
bens iter. Et cum introissent. ascenderunt.
in suꝑiora ubi habitabant: petrus & ioħes:
lacobus et andreas. philippus et thomas.
bartholomeus et matheus. iacobus alphei
et symon ⁊elotes. & iudas iacobi.Et erant ꝑ¬
seuerantes om̃s unanimes inorationibe cũ
mulierib et maria quȩ fuerat mater inͣu. &
frĩb eius. Et in dieb illis exurrexit petrus in
medio dicentium: et dixit. fuit enĩ turba in
uno hominum quasi centum uiginti uiri.
fr̃s oportet adimpleri scͥpturam istam. quam
deductor illoꝵ qui comp̃henderunt iũm q̃m
annumeratus erat inter nos: qui habuit. sor¬
dem huius ministerii. Hic gͦ possedit agrũ
ex mercede iniusticiȩ suȩ: et collum sibi alliga¬
uit: et deiectus in faciem diruptus ẽ medius:
et effusa sunt omĩa uiscera eius. Quod et eog¬
nitum factum est omnib qui inhabitabant
iherosolimã: ita ut uocaretur ager ille ipsoꝵ

Expanded text:
laeon, qui est iuxta Hierosolymam sabbati halaeon, qui est iuxta Hierosolymam sabbati habens iter. et cum introissent, ascenderunt in superiora, ubi habitabant Petrus et Iohannes, Iacobus et Andreas, Philippus et Thomas, Bartholomaeus et Matthaeus, Iacobus Alphaei et Simon Zelotes et Iudas Iacobi. et erant perseuerantes omnes unanimes in orationibus cum mulieribus et Maria, quae fuerat mater Iesu, et fratribus eius. et in diebus illis exurrexit Petrus in medio audientium et dixit — fuit autem turba in uno hominum quasi centum uiginti uiri — fratres, oportet adinpleri scripturam istam, quam deductor illorum, qui comprehenderunt Iesum, quoniam adnumeratus erat inter nos, qui babuit sortem huius ministerii. hic igitur possedit agrum de mercede iniustitiae suae et collum sibi alligauit et deiectus in faciem diruptus est medius et effusa sunt omnia uiscera eius. quod et cognitum factum est omnibus, qui inhabitabant Hierosolymam, ita ut uocaretur ager ille ipsorum
Abbreviated transcription (Latin):
quomͦ conuersatus est cũ illis. et precepit eis
ne discederent ab ierosolimis. s sustinerent
pollicitationem patris: quam audistis inqͥt
ex ore meo.Qm̃ iohes quidem baptizauit. aqua
uos autẽ spũ scõ incipietis baptizari: quem
et accepturi estis non post multos istos dies.
usq ad pentecosten. Illi gͦ conuenientes: int̃.¬
rogabant eum dicentes. Dñe si hoc tempore
presentabis regnũ isrł. Ille autẽ dixit. Nemo
potest cognoscere tempus. quod pater posu
iherosolimam.et in tota uidea et samaria.et
usq in totam terram. Cum hec diceret: nubes
suscepit eum: et sublatus est ab eis. Et quomͣ
contemplantes erant cum iret incȩlũ: ecce
duo uiri astabant illis in ueste alba qui di¬
xerunt ad eos. Uiri galiler: quid statis re.¬
spicientes in celum: Iste uiͬc qui assumptus
est in celum a uobis: sic ueniet quẽ admołu¬
eum uidistis euntem in cȩlum. Tunc reu̾si
sunt in iherosolimã a monte qui uocatur he¬

Expanded text:
quomodo conuersatus est cum illis. et praecepit eis, quomodo conuersatus est cum illis. et praecepit eis, ne discederent ab Hierosolymis, sed sustinerent pollicitationem patris, quam audistis, inquit, ex ore meo, quoniam Iohannes quidem baptizauit aqua, uos autem spiritu sancto incipietis baptizari, quem et accepturi estis non post multos istos dies usque ad pentecosten. illi ergo conuenientes interrogabant eum dicentes: domine. si in hoc tempore praesentabis regnum Israhel? ille autem dixit: nemo potest cognoscere tempus, quod pater posuiHierosolymam et in tota Iudaea et Samaria et usque in totam terram. cum haec diceret, nubes suscepit eum et sublatus est ab eis. et quomodo contemplantes erant, cum iret in caelum, ecce, duo uiri astabant illis in ueste alba, qui dixerunt ad eos: uiri Galilaei, quid statis respicientes in caelum? iste Iesus, qui adsumptus est in caelum a uobis, sic ueniet, quemadmodam uidistis eum euntem in caelum. tunc reuersi sunt Hierosolymam a monte, qui uocatur E
Abbreviated transcription (Latin):
iherłm. D dem estis testes hoꝵ. Et ego
mitto ꝓmissum patris mei in uos. Uos aurẽ
sedete in ciuitate: quoadusq induamini
uirtutem ex alto. Et cum reddidisset codic̃e
euangłii: accepit actus apłoꝵ & dixit. Audiui¬
mus in euangłio cominemorasse euãgłistã sc̃m
ꝓmissionẽ xp̃i. que est in euãgłio scdm iohem
quã p̃sens felix cõmemorauit. Ubi enĩ dix̃ dñs
mitto uobis sp̃m sc̃m̃ paraclitũ: ioħes euagłista
scripsit. Hoc autẽ qd̾ mͦ legi lucas euãgłista atte.
status est: et consonuit ueritati apłi ioħis:
Uicleamus etiam quomͦ ꝑfectum ẽ. quod
ꝑmisit dñs. et quom impletũ: ut cũ fuerit
ex canonicis libris sc̃e eccłis expressa impletio
ꝓmissionis dĩ paracly tum sp̃m sc̃m alterũ
non queramus: ne inseductoꝵ laqueos ineͣ¬
quidem sermonem feci de omnibr o theopbi¬
le que cepit ũc facere et docere:in die quo
nem in multis argumentis dierum. uisus ei ᷤ
dies quadraginta et docens de regno di: et

Expanded text:
tes horum. et ego mittam promissum patris mei in uos; uos autem sedete in ciuitate, quoadusque induamini uirtutem ex alto. et cum reddidisset codicem euangelii, accepit actus apostolorum et dixit: Audiuimus in euangelio commemorasse euangelistam sanctum promissionem Christi, quae est in euangelio secundum Iohannem, quem praesens Felix commemorauit. ubi enim dixit dominus: mitto uobis spiritum sanctum paracletum, Iohannes euangelista scripsit. hoc autem, status est, et consonuit veritati apostoli Joannis. Videamus etiam quomodo perfectum est quod promisit Dominus, et quomodo impletum: ut cum fuerit ex canonicis Libris sanctae Ecclesiae expressa impletio promissionis Domini, paracletum Spiritum sanctum alterum non quaeramus, ne in seductorum laqueos incuquidem sermonem feci de omnibus, o Theophile, quae coepit Iesus facere et docere in die, quonem in multis argumentis dierum uisus eis dies quadraginta . et docens de regno dei et
Abbreviated transcription (Latin):
uisti certe ȩpłam manichei ur̃i: felix dixit.
enim eum in euangłio inter apłos aliqñdo
legimus. Et quis fuerit ordinatus in locum
uidȩ traditoris nouimus: id est sc̃s mathias.
Et quis postea dñi uoce de cęlo uocatus sit. ħ
est paulus apłs: om̃s recognoscunt. Istum gͦ
Et scĩtas tua michi ꝓbet quod in euangłio scͥp¬
tum est. xp̃o dicente. uad& in¬

Expanded text:
uisti certe epistulam Manichaei uestri ?., FEL. dixit: uisti certe epistulam Manichaei uestri ?., FEL. dixit: enim eum in euangelio inter apostolos aliquando legimus et quis fuerit ordinatus in locum Iudae traditoris, nouimus, id est sanctus Matthias; et quis postea domini uoce de caelo uocatus sit, hoc est Paulus apostolus, omnes recognoscunt. istum ergo Et sanctitas tua mihi probet, quod in euangelio scriptum est Christo dicente: uado
Abbreviated transcription (Latin):
onorio
augu¬
sto se¬
xies
consu¬
le. sep¬
timo
idus
decem
dere scripturas manichei: et asserere quod ue.¬
ritatem habeant. Si hoc tibi placet et hodie
facere. aut presumis te posse: dic. felix mani¬
cheus dixit. Ego non me nego cdixisse defen¬
dere legem meã. si ꝑferantur auctores legis meȩ
in medio. Et cum augustinus ep̃c epłam ma
dixit. Si legero ex hoc codice quem me uides fer¬
re epłam manichei quam fundam̃ti appella¬
tis: potes agnoscere an ipsa sit  felix dixit. Ag¬
nosco. Augustinus dixit. Accipe tu ipse: & tu
lege. Et cum accepisset codicem felix: legit. Ma
sunt salubria uerba ex ꝑhenni ac uiuofonte:
que qui audierit et hisdem primũ credide.¬
rit: deinde que insinuata sunt custodierit:
nunquam erit morti obnoxius: uerũ eterna
et głosa uita fruetur. Nam ꝓfecto beatus est
iudicandus. qui hac diuina instructus eogni¬
tione fuerit: ꝑ quam liberatus in sempiterna
uita manebit. Augustinus ep̃c dixit. Agno¬

Expanded text:
onorio Augusto sexies consule septimo idus Decembdere scripturas Manichaei et adserere, quod ueritatem habeant: si hoc tibi placet et hodie facere aut praesumis te posse, dic. FELIX Manichaeus dixit: Ego non nego me dixisse defendere legem meam, si proferantur auctores legis meae in medio. Et cum Augustinus episcopus episdixit: Si legero ex hoc codice, quem me uides fen-e, epistulam Manichaei quam Fundamenti appellatis, potes agnoscere, an ipsa sit? FEL. dixit: Agnosco. AUG. dixit: Accipe tu ipse et lege. Et cum accepisset codicem Felix, legit: Mansunt salubria uerba ex perenni ac uiuo fonte: quae qui audierit et iisdem primum crediderit, deinde quae insinuata sunt custodierit, numquam erit morti obnoxius, uerum aeterna et gloriosa uita fruetur. nam profecto beatus est iudicandus, qui hac diuina instructus cognitione fuerit, per quam liberatus in sempiterna uita permanebit. AUG. episcopus dixit: Agno
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ ecce prior ego respondeo: & ostendo tibi
Et accedit ad euangłium et ac̃tus apłoꝵ. Et
cum accepisset codicem euangłii: recitauit.
Dum hec autẽ loquuntur: m̃c stetit in medio
eorum et dixit eis. Pax uobis. Ego sum: nolite
timere. Et cum legeret: dixit. Hoc ptꝰ resurre¬
c̃tionem. Et cum clixisset legit. Conturbati
uͦ et conterriti: estimabant se sp̃m uidere. Et̃
dixit eis. Quid turbati estis: et cogitationes

Expanded text:
tamen ecce ego prior respondeo et ostendo tibi, et accedit ad euangelium et actus apostolorum. Et cum accepisset codicem euangelii, recitauit: dum autem haec loquuntur, stetit Iesus in medio eorum et dixit eia: pax uobis; ego sum, nolite timere. et cum legeret, dixit: hoc post resurrectionem. et cum dixisset, legit: conturbati uero et conterriti aestimabant se spiritum uidere. et dixit eis: quid turbati estis et cogitatione
Abbreviated transcription (Latin):
ra scri¬
xp̃c ꝑmisit: ubi omnis ueritas inueniatur.
Et si inuenero ueritatem in aliis codicibe. qͥ
ad manicheum ñ ꝑtinent. et. xp̃c illos tradi
clytus ipse in omñe ueritatem inducet scdm
xp̃i sermonem: ego scͥpturam manichei recu.
ut ego ꝓbem quom miserit sp̃m scm̃ paracly¬
tum quem ꝑmisit. ut tunc respuas scͥpturas
manichei. si inueneris impletam ꝓmissionẽ
xp̃i p̃ter scripturas manichei. quamuis pͥor
ad interrogata mea respondere debueris:¬

Expanded text:
ram spiripromisit, ubi omnis ueritas inueniatur; et si inuenero ueritatem in aliis codicibus, qui ad Manichaeum non pertinent, et Christus illos tradidctus paracletus ipse in omnem ueritatem inducet — secundum Christi sermonem ego scripturam Manichaei recusout ego probem, quomodo miserit spiritum sanctum paracletum, quem promisit, ut tunc respuas scripturas Manichaei, si inueneris inpletam promissionem Christi praeter scripturas Manichaei, quamuis prior ad interrogata mea respondere debueris
Abbreviated transcription (Latin):
hõi. ꝙ ñ d̾o facit. qr ⁊ si punit : ñ tñ suũ malũ infert. s suis malis eos reli¬
or iꝑse malus est : dum punire uult malum. deinde cãm ponit qͣre debeat deduci.
ꝓpt̾ inimicos meos ꝯfũdendos. uł ꝯu̾tendos. ⁊ dirige uiã mcã.
qua itur ad te ĩ ospectu tuo .i. ĩ ꝯ̃scĩa. ubi hõ aliqͥs ñ uidet.
s tu solꝰ. cui hõi laudanti uł uituꝑanti ñ ẽ credendũ: qi ñ

Expanded text:
reliprior malus est, dum punire vult malum. Deinde causam supponit, quare debeat deduci. Propter inimicos meos, confundendos, vel convertendos: Et dirige viam meam qua itur ad te, in conspectu tuo, id est conscientia, ubi homo aliquis non videt, sed tu solus, cui homini laudanti vel vituperant
Abbreviated transcription (Latin):
munt. ad corrũpendũ illos. qͥb si ñ ꝑficiunt: linguis sius .i.
malis dolose agebant. Si enĩ aꝑte ñ posst̾ deciꝑe. dolose ag̃t̃
sub spẽ ueri: falsa ĩ ducentes. ⁊ nota ꝙ ait: agebãt. qr ñ mͦ
moliunt᷑ dolos: s ⁊ efficiũt ẽ alios seducũt. uł ita. gutt᷑ eoꝵ
ẽ sepulchiũ ꝓ u̾oracitate ꝓ qͣ adulando m̃tiunt᷑. ⁊ addit pa¬
tens. qr sẽꝑ hiat illoꝵ uoracitas. nͥ sepulchrũ pa: recipi
ces: blanda adulatiõe trahũt ad se hoĩes. ⁊ sibi similando:
deuorãt. qͥb mortuis: ip̃i st̾ sepulchra. Seqͥtur. lĩguis suis

Expanded text:
munt ad corrumpendum alios. Quibus si non proficiunt linguis suis, id est malis, dolose agebant. Si enim apte non possunt decipere, dolose agunt, sub specie veri falsa inducentes. Et nota quod ait, agebant, q cum alios seducunt. Vel ita: Guttur eorum est sepulcrum. Pro voracitate, pro qua adulando mentiuntur. Et addit, patens quia semper hiat illorum voracitas, ut sepulcrum patens in recipieces blanda adulatione ad se trahunt homines, et sibi assimilando devorant, quibus mortuis, ipsi sunt sepulcra. Seq
Abbreviated transcription (Latin):
turoũ ĩ p tͥi dauis: duo facit. qi corpꝰ munit: ⁊ caput co¬
ronat.I ⁊ gͥtuta di uolũtas q̃ nos uoeat: ẽ defensio hic cẽ¬
oia. ⁊ ĩ futo corona uͥ clipeꝰ capiti aptat᷑. corona ẽ cordi defen¬

Expanded text:
tundum in patria David, duo facit, quia corpus munit, caput coronat. Ita gratuita Dei voluntas, qui nos vocat, est defensio hic cia, et in futuro corona, ut clypeus capiti aptatus, corona est, cordi defen
Abbreviated transcription (Latin):
ñ gen̾aliter de oĩ m̃dacio acerpiendũ est. sic̃ neo illd̾. os ꝙ m̃tit᷑ occioit aĩam. St̃ enĩ
tͥa gen̾a m̃dacioꝵ. Nã st̃ m̃dacia quedã: ꝓ salute uel omodo alicꝰ. ñ malicia: s benig¬
nitate dicta. Ut obstetͥces: in exodo fecisse legunt᷑. q̃ dixer̃t pharaoni falsũ: pro filiis
dacio lib̾ari. Est etiã aliud m̃dacii genꝰ. ꝙ fit ioco. ꝙ ñ fallit. Scit enĩ ille cui d̾r: cã ioci
dici. ⁊ hȩc duo gen̾a m̃dacioꝵ ñ st̃ sine culꝑa. s ñ cũ magna. ꝑfectis aũ ñ ou nit
m̃tiri. nec etiã ꝓ tẽporali uita alicꝰ seruanda. cuiꝰ morte ñ occidit᷑ aĩa sua .i. iustita¬
centis. uł alt̾ius .i. occisi. Lici aũ eis si ñ falsũ dice̾: uerũ tacere. uͥ siqͥs ñ uult ad nor¬

Expanded text:
enim tria genera mendaciorum. Nam sunt mendacia quaedam pro salute, vel commodo alicujus, non malitia, sed benignitate dicta, ut obstetrices in Exodo fecisse leguntur, quae dixerunt Pharaoni falsum, pro filiis ndacio liberari. Est etiam aliud mendacii genus, quod fit joco, quod non fallit. Scit enim ille cui dicitur, causa joci dici. Et haec duo genera mendaciorum non sunt sine culpa, sed non cum magna. Perfectis autem non convenit mentiri, nec etiam pro temporali vita alicujus servanda, cujus morte non occiditur anima sua, id est justi tacentis, vel alterius, id est occisi. Licet autem eis si non falsum dicere, verum tacere. Ut si quis non vult ho
Abbreviated transcription (Latin):
meruditus liberalib litteris. s uersutior fortu¬
nato. Gesta sunt eccłiastica: sed inter meos compu
tantur libros. Duo gͦ libri sunt: in quoꝵ sccło
disputatum est de libero arbitrio uoluntatis.
siue ad malum oꝑandum. siue ad bonum.
S de gr̃a qua uere liberi fuint de quib
scriptum est. si uos filius liberauerit tc̃
uere liberi eritis: diligentius disputare
qm̃ talis erat cum quo agebamus. nul

Expanded text:
eruditus liberalibus litteris, sed tamen uersutior Fortunato. gesta sunt ecclesiastica, sed inter meos libros conputantur. duo ergo libri sunt, in quorum secundo disputatum est de libero arbitrio uoluntatis siue ad male operandum siue ad bonum. sed de gratia, qua uere liberi fiunt, de quibus scriptum est: si uos filius liberauerit, tunc uere liberi eritis, diligentius disputare, quoniam talis erat, cum quo agebamus, nul
Abbreviated transcription (Latin):
erba mea. Tytulus huiꝰ psalmi hystorie genesis alludit.
ubi legit᷑ ꝙ abrahã duos filios habuit. unũ quid̃e de
ancilla agarꝰ.s. ismaelẽ. alterũ uͦ de libera sara .s.
ysaac. hismael uͦ maior natu: ꝑseq̃bat᷑ ysaac dũ lud̾et c̃ eo. Intelligẽs gͥ sara
ludũ hismaelis ẽ ysaac ꝑsecutionẽ ẽẽ: dũ lud̾et c̃ eo dixit uiro suo. Eice an

Expanded text:
em. Titulus hujus psalmi historiae Genesis alludit, ubi legitur quod Abraham duos filios habuit, unum quidem de ancilla Agar, scilicet Ismaelem; alterum vero de libera Sara, scilicet Isaac. Ismael vero major natu persequebatur Isaac, dum luderet cum eo. Intelligens ergo Sara ludum Isma
Abbreviated transcription (Latin):
gaudiũ. ido qr iã ꝯcsoisti saccũ meũ .i. uelam̃tũ meũ pecc̃oꝵ meoꝵ. ⁊ tri¬
sticiã ĩmortalittis meȩ. ⁊ codedisti me leticia .i. cinxistĩ me stola pͥma. ut
aĩa iã añ iudiciũ fruatur beatitudine sua. ut ĩa ñ plangat humilitas. s
cant t̾ gła mea Iam enĩ ex humilitate exaltasti mẽ. ⁊ ñ ꝯpungar ꝯscien¬
tia peccati. neq timore mortis aũ iudieii. sciens me resur recturũ ad¬

Expanded text:
meum in velamentum peccatorum meorum, et tristitiam mortalitatis meae, et circumdedisti me laetitia, id est, cinxisti me stola prima, ut anima ante judicium frueretur beatitudine sua, ut jam non plangat humilitas, sed cantet tibi gloria mea. Jam enim ex humilitate mea exaltasti me, et non compungar conscientia peccati, neq
Abbreviated transcription (Latin):
posuit exaltatione. ceptam narrationem exequitur.¬
nes fidelium. his enim tanꝙͣ pedib inceclebat᷑. cum
malos increpabat: & bonis p̾mia ꝓmittebat. His gͦ¬
adduxerunt ante eum adulteram. Hac illum ligat᷑i
complexione. ut uel contrarium legi tenerent. si cdi¬
cerat dimitendam quam lex p̾cipit lapidare: uel
deriderent mendacem. qui mansuetudinem p̾dicans

Expanded text:
sua exaltatione, coeptam narrationem exsequiturnes fidelium, quibus quasi pedibus incedebat, cum malos increpabat, et bonis praemia promittebat, adduxerunt ad me adulteram, hac me ligaturi complexione, ut vel contrarium legis teneret, si dicerem dimittendam, quam lex praecepit, lapidare: vel deriderent mendacem et inconstantem, qui mans
Abbreviated transcription (Latin):
sente ppło in eccłia biduo.
disputaui ypponem qͥp¬
pe uenerat eundem se¬
minaturus errorem.
Unus enim erat ex do¬
ctorib eorum. quãuis

Expanded text:
sente populo in ecclesia biduo disputaui. Hipponem quippe uenerat eundem seminaturus errorem; unus enim erat ex doctoribus eorum, quamuis
Abbreviated transcription (Latin):
natis ñ mendaciter tenere. qd̾ in eiꝰ ptea
conseriptis opusculis inuenitur. sine ullo
malo sine ullo uitio paruulos nasci: & hoc
solum in eis ẽẽ qd̃ ds condidit. ñ uulnus
quod inimicus inflixit: Dunquid hec di¬
cendo uerba ꝓpter aliud obiecta. alit̃ expo¬
nendo id agit: ut se iudices ñ fefellisse de¬
monstraret. Prorsus ñ id efficit. Tanto enĩ
iudices fefellit occultius: quanto exponit
ista uersutius. Ep̃i quippe catholici. quando
audiebant hominem anathematizantẽ.
eos. qui dicunt ade peccatũ ipsi soli obfuis¬
se ñ generi humano: nicħ aliud eũ sapere
imitando fecerunt ꝑꝑter primi peccatoris
exemplũ. s que nascendo traxerunt ꝓꝑter
originis uitium: & quando audiebant ana¬
thematizantẽ eos. qͥ dicunt infantes qui
nascuntur. in eo statu eẽ in quo adam fuit
ante p̾uarieationem nich eũ aliud dicere ere¬
debant. nisi eos qui paruulos putant nullũ

Expanded text:
natis non mendaciter tenere, quod in eius postea natis non mendaciter tenere, quod in eius postea conscriptis opusculis inuenitur, sine ullo malo, sine ullo uitio paruulos nasci et hoc solum in eis esse, quod deus condidit, non uulnus quod inimicus inflixit? Numquid haec dicendo uerba propter aliud obiecta aliter exponendo id agit, ut se iudices non fefellisse demonstret? prorsus non id efficit; tanto enim iudices fefellit occultius. quanto exponit ista uersutius. episcopi quippe catholici quando audiebant hominem anathematizantem eos qui dicunt Adae peccatum ipsi soli obfuisse, non generi humano, nihil aliud eum sapere imitando fecerunt propter primi peccatoris exemplum, sed quae nascendo traxerunt propter originis uitium. et quando audiebant anathematizantem eos qui dicunt infantes qui nascuntur in eo statu esse, in quo Adam fuit ante praeuaricationem, nihil eum aliud dicere credebant nisi eos qui paruulos putant nullum
Abbreviated transcription (Latin):
do furatus est. Quid enim adrem de qua nc̃
agimus ꝑtinet. quod discipłis suis respondet.
idõ se illa obiecta damnasse. quia & ipse dicit
non tantũ primo homini. s etiam humano
generi primũ illud obfuisse peccatum. ñ ꝓpa¬
gine s exemplo: id est ñ qd̃ ex illo traxerint
aliquod uitium qui ex illo ꝓpagati sunt. s
quod eum primũ peccantem imitati sunt.
om̃s qui postea peceauerunt: aut quia diẽ
ido infantes in eo statu ẽẽ in quo fuit adã
ante p̾uaricationem. quia isti p̾ceptum ca¬
pere nondum possunt. ille autẽ potuit: non¬
dumq utuntur rationabilis uoluntatis
arbitrio. quo ille nisi uteretur. ñ ei p̾cep¬
tum daretur: Quid hoc ad rem ꝑtinet.
quia uerba sibi obiecta. sic exponendo rec¬
te se putant damnasse. qd̃ dicit᷑ peccatum
adȩ ipsi soli obfuisse. & ñ generi humano. &
infantes qui nascuntur in eo statu ẽẽ. in qͦ
adam fuit ante peccatũ: & tam̃ his dam¬

Expanded text:
do furatus est.. Quid enim ad rem, de qua nunc do furatus est.. Quid enim ad rem, de qua nunc agimus, pertinet, quod discipulis suis respondet ideo se illa obiecta damnasse, quia et ipse dicit non tantum primo homini, sed etiam humano generi primum illud obfuisse peccatum non propagine, sed exemplo, id est non quod ex illo traxerint aliquod uitium, qui ex illo propagati sunt, sed quod eum primum peccantem imitati sunt omnes, qui postea peccauerunt? aut quia dicit ideo infantes non in eo statu esse, in quo fuit Adam ante praeuaricationem, quia isti praeceptum capere nondum possunt, ille autem potuit, nondumque utuntur rationalis uoluntatis arbitrio, quo ille nisi uteretur, non ei praeceptum daretur? quid hoc ad rem pertinet, quia uerba sibi obiecta sic exponendo recte se putat damnasse quod dicitur peccatum Adae ipsi soli obfuisse et non generi humano et infantes qui nascuntur in eo statu esse, in quo Adam fuit ante peccatum, et tamen his dam
Abbreviated transcription (Latin):
& inuenissem hominem adhuc contra ficłe
catholicam de paruulis sentientem: mirari
cepi tam impudens in eccłiastico iudicio et
de tanta questione mendaciũ. Si enĩ eosddẽ
libros ante iam scripserat: quomͦ se dixit
eos anathematirare qui sic aliquando te¬
nuerunt: Si autẽ postea illud opus polli¬
citus ẽ. quomͦ anathematiz auit qui sie te¬
nent: Nisi ridicule forte dicturus ẽ. eos se
damnasse qui sic aliquando tenuerunt &e
qui sic tenent. de tempore autẽ futuro. id est
eis qui sic fuerunt retenturi. nec sibi nec ali¬
is p̃iudicare potuisse: & ido ñ fuisse. menti¬
tum. quia postea dep̃hensus ẽ sic tenere. S
non hoc dicit: ñ solum quia ridicułu ẽ. ẜ qͥa
uerũ ẽẽ non potest. In eisłe quippe libris.
&e contra peccati ex adam in paruulos tran¬
situm loquitur. & de gestis palestine synodis
głatur: ubi eos qui sic tenent ueraciter dam¬
nasse putatus est: & absolutionẽ suam fallen¬

Expanded text:
et inuenissem hominem adhuc contra fidem et inuenissem hominem adhuc contra fidem catholicam de paruulis sentientem, prius mirari coepi tam impudens in ecclesiastico iudicio et de tanta quaestione mendacium. si enim eosdem libros ante iam scripserat, quomodo se dixit eos anathematizare, qui sic aliquando tenuerunt? si autem postea illud opus pollicitus est, quomodo anathematizauit qui sic tenent? nisi ridicule forte dicturus est eos se damnasse qui sic aliquando tenuerunt et qui sic tenent, de tempore autem futuro, id est eis qui sic fuerant retenturi, nec sibi nec aliis praeiudicare potuisse et ideo non fuisse mentitum, quia postea deprehensus est sic tenere. sed non hoc dicit, non solum quia ridiculum est, sed quia uerum esse non potest. in eisdem quippe libris et contra peccati ex Adam in paruulos transitum loquitur et de gestis Palaestinae synodi gloriatur, ubi eos qui sic tenent ueraciter damnasse putatus est et absolutionem suam fallen
Abbreviated transcription (Latin):
anathematizauit pelagius qui tenent aut
aliquando tenuerunt. in eo statu ẽẽ recen¬
tes ab ortu paruulos. in quo adam fuit ante
p̾uaricationem. id est sine ullo malo.sine ul¬
lo uitio. id solum habentes qd̃ ds condidit.
Ut qͥd gͦ ad hoc damnauit pelagius. nisiut
catholica synodus falleretur: ne nouus here¬
dicus damnaretur: Quod autẽ scitis. ce quod
in eo etiam libro posui. quẽ gestis palestinis
ad uenerabilem senem nr̃m aurelrum scͥpsi. il¬
la ego responsione pelagii totã istã questionẽ
consumptam ẽẽ gaudebam: confessusq m aꝑ
tissime uidebatur ẽẽ in paruulis originale
peccatum: anathema dicendo eis qui pecea¬
to ade ipsum solũ. ñ etiam genus humanũ
crederent. lesum: & in eostatu ẽẽ opinarent᷑
paruulos. in quo ille homo primus ante p̾¬
uaricationem fuit. S postea cum legissem
quatuor eius libros. de quoꝵ primolibro
pauloante commemorata uerba descripsi:

Expanded text:
anathematizauit Pelagius qui tenent aut anathematizauit Pelagius qui tenent aut aliquando tenuerunt in eo statu esse recentes ab ortu paruulos, in quo Adam fuit ante praeuaricationem'>, id est sine ullo malo, sine ullo uitio, id solum habentes, quod deus condidit. ut quid ergo et hoc damnauit Pelagius, nisi ut catholica synodus falleretur, ne nouus haereticus damnaretur? Quod autem scitis et quod in eo etiam libro posui, quem de gestis Palaestinis ad uenerabilem senem nostrum Aurelium scripsi, illa ego responsione Pelagii totam istam quaestionem consumptam esse gaudebam confessusque mihi apertissime uidebatur esse in paruulis originale peccatum anathema dicendo eis, qui peccato Adae ipsum solum, non etiam genus humanum crederent laesum et in eo statu esse opinarentur paruulos, in quo ille homo primus ante praeuaricationem fuit. sed postea cum legissem quattuor eius libros, de quorum primo libro paulo ante commemorata uerba descripsi,
Abbreviated transcription (Latin):
amur. atq ante actionem ꝓprie uoluntatiᷤ
id solum in homine ẽ. qd̾ ds condidit: ꝑfecto
peccatum ade ipsi soli obfuit: quia nullum
in ꝓlem transitum fecit. Non eni peccatum
non ẽ malum: aut peccatum ñ est uitium:
aut peccatum ds condidit. Dicit autẽ iste.
malum ñ nob̾cum oritur. & sine uitio ꝓere¬
amur: &e hoc solum ẽ in nascentib qd̃ cłs con¬
didit. Ac ꝑhoc cum peccatũ ade ipsi soli
obfuisse non generi humano. scd̾m istã suã
sententiã uerissimũ putet: cur hoc damnauit
pelagius. nisi ut udices catholici fallerent᷑.
Similit̃ etiam illud dici potest. Si malũ ñ nob̃¬
cum oritur. & sine uitio ꝓcreamur. id est so¬
lum est in homine nascente qd̃ ds condidit.
ꝓculdubio qui nascuntur infantes. in eo sta¬
tu sunt in quo adam fuit ante p̾uaricationẽ.
cui nulłu mału uitiumq inerat: atq id so¬
lum in illo erat quod ds̃ condiderat. Et t̾am̃

Expanded text:
amur atque ante actionem propriae uoluntatis amur atque ante actionem propriae uoluntatis id solum in homine est, quod deus condidit\', profecto peccatum Adae ipsi soli obfuit, quia nullum in prolem transitum fecit. non enim peccatum non est malum aut peccatum non est uitium aut peccatum deus condidit. dicit autem iste: \'malum non nobiscum oritur et sine uitio procreamur et hoc solum est in nascentibus, quod deus condidit\'. ac per hoc cum peccatum Adae ipsi soli obfuisse, non generi humano secundum istam suam sententiam uerissimum putet, cur hoc damnauit Pelagius, nisi ut iudices catholici fallerentur? similiter etiam illud dici potest: si malum non nobiscum oritur et sine uitio procreamur idque solum est in homine nascente, quod deus condidit, procul dubio qui nascuntur infantes in eo statu sunt, in quo Adam fuit ante praeuaricationem, cui nullum malum uitiumque inerat atque id solum in illo erat, quod deus condiderat. et tamen
Abbreviated transcription (Latin):
non differam. In pͥmo libro recentioris oꝑis
sui quod scͥpsit ꝓ libero arbitrio. cuius opis
in litteris quas romã misit cõmemorationem
fecit. omne inquit bonũ ac malum quo uel
laudabiles uł utuꝑabiles sumus. ñ nob̾eũ
oritur. s agitur a nobis. Capaces enĩ utriusqꝑ
rei non pleni nascimur: & ut sine uirtute:
ita &e sine uitio ꝓcreamur. Atq ante ac̃tio¬
nem ꝓprie uoluntatis. id sołu in homine ẽ:
quod ds̃ condidit. Dempe cernitis in his pe.¬
lagii uerbis. quod dognia contineat᷑ ambo¬
rum: de paruulis sine ullius uitii ex adam
contagione nascentib. Don itaq mirũ est.
qd̾ eos qui dicunt ade peccatũ ipsi soli obfu¬
isse. & non generi humano. & infantes qui
nascuntur in eo statu ẽẽ in quo fuit adam
ante p̾uaricationem. celestius damnare
noluit: s multũ mirum ẽ qua fronte pe¬
lagius ista cdamnauerit. Si enĩ sicut dicit
malũ non nob̾cum oritur. &e sine uitio ꝓere.¬

Expanded text:
non differam. in primo libro recentioris operis non differam. in primo libro recentioris operis sui, quod scripsit pro libero arbitrio, cuius operis in litteris quas Romam misit commemorationem fecit, \'omne\', inquit, \'bonum ac malum, quo ulaudabiles, vel vituperabiles sumus, non nobiscum oritur, sed agitur a nobis; capaces enim utriusque rei, non pleni nascimur, et ut sine virtute, ita et sine vitio procreamur: atque ante actionem propriae voluntatis, id solum in homine est quod deus condidit\'. nempe cernitis in his Pelagii uerbis quod dogma contineatur amborum de paruulis sine ullius uitii ex Adam contagione nascentibus. non itaque mirum est, quod eos qui dicunt \'Adae peccatum ipsi soli obfuisse et non generi humano et infantes qui nascuntur in eo statu esse, in quo fuit Adam ante praeuaricationem\' Caelestius damnare noluit; sed multum mirum est, qua fronte Pelagius ista damnauerit. si enim, sicut dicit, malum non nobiscum oritur et sine uitio procre
Abbreviated transcription (Latin):
nisi eum confiteri. quod peccatũ in paruu
los ex adam transeat: Quod ne confiteretur
celestius: hec damnare noluit. que iste dam¬
nauit. Proinde si ostendero etiam ipsũ nicħ
aliud sentire de paruulis. nisi qd̾ sine ulla cu¬
iusquã uitii conragione nascuntur. qͥd inter
istum & celestium in hac questione distabit.
nisi quod ille aꝑtior. iste occultior fuit. ille ꝑti¬
natior.iste mendatior:uel certe ille liberior.¬
hic astutior Ille enĩ nec in eccłia carthagi¬
nensi damnare uoluit. qd̃ in romana postea
se tenere confessus est: & corrigi paratũ se ẽẽ
ꝑfessus est. si ei tanqua homini error obrepse¬
rit. Iste autẽ & illud dogma damnauit tanꝙͣ.
contrarium ueritati. ne ipse a catholicis iudi¬
cib damnaretur: & id sibi defendendu ptea
reseruauit: aut mendaciter damnans: aut
callide int̾pretans. Se uideo de me iam iustis¬
sime postulari: ut quod ꝑmisi utrum & ip̃¬
se hoc sentiat quod celestius. demonstrare

Expanded text:
nisi eum confiteri, quod peccatum ex Adam nisi eum confiteri, quod peccatum ex Adam in parvulos transeat? Quod ne confiteretur Coelestius, haec damnare noluit, quae iste damnavit. Proinde si ostendero, etiam ipsum nihil aliud sentire de parvulis, nisi quod sine ulla cujusquam vitii contagione nascuntur; quid inter istum et Coelestium in hac quaestione distabit, nisi quod ille apertior, iste occultior fuit; ille pertinacior, iste mendahic astutior? ille enim nec in ecclesia Carthaginensi damnare uoluit, quod in Romana postea se tenere confessus est et corrigi paratum se esse professus est, si ei tamquam homini error obrepsit. iste autem et illud dogma damnauit tamquam contrarium ueritati, ne ipse a catholicis iudicibus damnaretur, et id sibi defendendum postea reseruauit aut mendaciter damnans aut callide interpretans. Sed uideo de me iam iustissime postulari, ut quod promisi, utrum et ipse hoc sentiat quod Caelestius, demonstrare
Abbreviated transcription (Latin):
sine peccato ẽẽ si uelit. Infantes & si ñ bapri¬
zentur: habere uitam eternam. Diuites ba¬
ptiratos nisi omnib abrenuntient. si quid
boni uisi fuerint facere ñ reputari illis:
neq regnum cdi posse eos habere. Pelagius
dixit. De posse quidem hominem sine pec¬
cato ẽẽ: dictum est suꝑius. De eo autẽ quod
fuerint homines ante aduentum dñi sine
peccato. dicimus & nos: qm̃ ante aduentum
xp̃i uixerunt quid̾a scẽ ac iuste. scd̾m sc̃aꝵ¬
scripturarũ traditionem. Reliqua uͦ &e. sed̾m
ipsoꝵ testimonium. quia ista ñ sunt. ꝑ quib
ego satis facere debeam. S tam̃ ad sarisfac¬
tionem sc̃e sẏnodi: anathematiro eos qͥ sic
alia omittam. uidetis anathematizasse pela¬
gium eos qui tenent qd̃ ade peccatũ ipsum
solum leserit. & non genus humanũ: & qd̃
infantes qui nascuntur in eo statu sint. in
quo adam fuit ante p̾uaricationem. Qd̾ gͦ
hic aliud ep̃i iudices intelligere potuerunt:

Expanded text:
sine peccato esse, si uelit. infantes, etsi non baptisine peccato esse, si uelit. infantes, etsi non baptizentur, habere uitam aeternam. diuites baptizatos, nisi omnibus abrenuntient, si quid boni uisi fuerint facere, non reputari illis neque regnum dei posse eos habere, Pelagius dixit: de posse quidem hominem sine peccato esse dictum est superius; de eo autem, quod fuerint homines ante aduentum domini sine peccato, dicimus et nos quoniam ante aduentum Christi uixerunt quidam sancte ac iuste snctarum traditionem: reliqua vero et secundum ipsorum testimonium, quia ista non sunt pro quibus ego satisfacere debeam, sed tamen ad satisfactionem sanctae Synodi, anathematizo eos qui sicalia omittam, videtis anathematizasse Pelagium eos qui tenent, « quod Adae peccatum ipsum solum laeserit, et non genus humanum; et quod infantes qui nascuntur, in eo statu sint, in quo Adam fuit ante praevaricationem. » Quid ergo hic aliud episcopi judices intelligere potuerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
de uerba transcribimus. que infra scripta
sunt. Synodus dixit. Dunc qm̃ anathe¬
matizauerit pelagius insertum stultilo¬
quium. recte respondens hominem cũ ad-¬
iutorio cłi & grã posse ẽẽ anamartheton .l.
sine peccato: respondeat & ad alia capitła.
Aliud capitulum in doctrina cȩlestii disci¬
puli pelagii. ex eis quȩ carthagine a sc̃o au¬
relio carthaginensi ep̃o cum aliis epĩs audi¬
ta sunt: & cõmemorata Adam mortałe fac̃tũ:
qui siue peccaret. siue ñ peccaret moriturus
eẽt. Qm̃ peccatum ade ipsum solum leserit:
et non genus humanum. Qm̃ lex sic mittat.
ad regnũ: quẽ admodum & euangłm. Qm̃
ante aduentum xp̃i fuerint homines sine
peccato. Qm̃ infantes nuꝑ nati in illo statu
sint: in quo adam fuit ante p̾uaricationẽ.
nus aduersus discipłos eius in sicilia respon¬
dit hylario. ad subiecta capitula seribens li¬
brum: in quo ista continentur. Dosse hominẽ

Expanded text:
de uerba transcribimus, quae infra scripta de uerba transcribimus, quae infra scripta sunt. \'Synodus dixit: nunc quoniam anathematizauit Pelagius insertum stultiloquium recte respondens hominem cum adiutorio dei et gratia posse esse avaiaprr|Tov, sine peccato, respondeat et ad alia capitula. aliud capitulum in doctrina Caelestii discipuli Pelagii ex eis quae Carthagine a sancto Aurelio Carthaginensi episcopo cum aliis episcopis audita sunt et commemorata: Adam mortalem factum, qui siue peccaret siue non peccaret moriturus esset. quoniam peccatum Adae ipsum solum laeserit et non genus humanum. quoniam lex sic mittat ad regnum quemadmodum et euangelium. quoniam ante aduentum Christi fuerint homines sine peccato. quoniam infantes nuper nati in eo statu sint, in quo Adam fuit ante praeuaricationem. nus aduersus discipulos eius in Sicilia respondit Hilario ad subiecta capitula scribens librum in quo ista continentur: posse hominem
Abbreviated transcription (Latin):
palestinos pelagius fefellerit iudices. Ut
alia taceam. in hac ipsa questione de bap¬
tismate paruuloꝵ. ne forte cuipiam in eo
quod diximus eum sensum. in quo liberior
celestius fuit uobis occultasse pelagium.
cum & ipse ñ aliter sentiat. calumniari po¬
tius uel suspicari. qua certũ aliquid comp̾¬
hendisse uideamur: nempe iam suꝑius sa¬
tis claruit. ꝓpt̾ea celestium noluisse dam¬
nare. qd̃ dicitur ade peceatum ipsi soli ob¬
fuisse ñ generi humano. & infantes qui
nascuntur in eo statu ẽẽ in quo adam fu¬
it ante p̾uaricationem: quia uidebat si ista
damnaret. confirmare se in infantib pec¬
cati ex adam transitum. Hȩc aurẽ cum fu¬
issent obiecta pelagio. qd̾ ea cũ celestio etiã
ipse sentiret: sine ulla retractatione dam¬
nauit. Quod licet uos legisse sciam: tamen
quia ñ solis uobis hoc seribitur. ne pigeat
lectorem ad ipsa gesta recurrere. uel si ea ñ
habet etiam cum labore ꝑquirere: ipsa in¬

Expanded text:
Palaestinos Pelagius fefellerit iudices, ut Palaestinos Pelagius fefellerit iudices, ut alia taceam, in hac ipsa quaestione de baptismate paruulorum, ne forte cuipiam in eo quod diximus eum sensum, in quo liberior Caelestius fuit, uobis occultasse Pelagium, cum et ipse non aliter sentiat, calumniari potius uel suspicari quam certum aliquid comprehendisse uideamur. nempe iam superius satis claruit propterea Caelestium noluisse damnare quod dicitur \'Adae peccatum ipsi soli obfuisse, non generi humano et infantes qui nascuntur in eo statu esse, in quo Adam fuit ante praeuaricationem\', quia uidebat, si ista damnaret, confirmare se in infantibus peccati ex Adam transitum. haec autem cum fuissent obiecta Pelagio, quod ea cum Caelestio etiam ipse sentiret, sine ulla retractatione damnauit. quod licet uos legisse sciam, tamen quia non solis uobis hoc scribitur, ne pigeat lectorem ad ipsa gesta recurrere uel, si ea non habet, etiam cum labore perquirere, ipsa in
Abbreviated transcription (Latin):
tione uertendo. Sr utinam qd̃ optandu
magis ẽ. iam se ille ad uerã catholieȩ ficłi
uiam. ab illo suo errore conuertat: de cupi¬
at uelitq purgari. considerans cotidia¬
nam clĩ grãm. adiutoriũq cognoscens:
ut uideatur uere. & approbetur ab om̃ib
manifesta ratione correctus. ñ gestoꝵ iu¬
dicio: s ad catholicam fidem corde conu̾¬
so. Unde non possumus illoꝵ nec approba¬
re nec culpare iudicium: cũ nesciamus
utrum uera sint gesta: aut si uera sint. co¬
stet magis subt̾sugisse: quam se tora uerita¬
de purgasse. Uidetis certe in his uerbis: ꝙͦ¬
admodum papa beatissimus innocentiuᷤ.
non tanquã de incognito loqui uideatur.
Uidetis qualem tulerit de illius purga¬
dione sententiam. Uidetis quid successor
eius sc̃s papa zosimus recolere debuerit sic̃
recoluit: ut in eo sui precessoris iudicium
remota cunctatione firmaret. Iam nunc
diligenter attendite: unde monstret᷑ qd̾

Expanded text:
tione uertendo. sed utinam, quod optandum tione uertendo. sed utinam, quod optandum magis est, iam se ille ad ueram catholicae fidei uiam ab illo suo errore conuertat et cupiat uelitque purgari considerans cotidianam dei gratiam adiutoriumque cognoscens, ut uideatur uere et approbetur ab omnibus manifesta ratione correctus non gestorum iudicio, sed ad catholicam fidem corde conuerso. unde non possumus illorum nec approbare nec culpare iudicium, cum nesciamus utrum uera sint gesta aut, si uera sint, constet magis supterfugisse quam se tota ueritate purgasse\\ uidetis certe in his uerbis quemadmodum papa beatissimus Innocentius non tamquam de incognito loqui uideatur; uidetis qualem tulerit de illius purgatione sententiam; uidetis quid successor eius sanctus papa Zosimus recolere debuerit, sicut recoluit, ut in eo sui praecessoris iudicium remota cunctatione firmaret. Iam nunc diligenter attendite, unde monstretur quod
Abbreviated transcription (Latin):
de palestine synodi gestis quib se pela¬
gius absolutum ẽẽ głatur. sẽs papa inno¬
centius iudicarit. quauis & in litteris eiꝰ
quas nobis rescripsit legere possitis. & com¬
memoratũ cum uenerabili papa ⁊ osimo
synodus affricana responlit. qd̃ ur̃e ca¬
ritati eum cęteris instructionib misimꝰ
tam̃ nec in hoc oꝑe p̾tereundum uidet᷑
Cum enim nos in epła. quam ei qͥnq ep̃i
scripsimus. eoꝵdem gestoꝵ palestinorum.
quoꝵ ad nos iam fama ꝑuenerat cõme¬
morationem fecissemus.dicentes in orien¬
de ubi degit gesta eccłiastica facta ẽẽ. qͥbr
putatur ẽẽ purgatus: atq ad hoc int̃ cetã
ille scriberet. cum sint inquit aliqua in
ipsis posita gestis. que obiecta partim ille
uitando subpressit. partim in se multa
uerba retorquendo tota obseuritate con¬
fudit: aliqua magis falsa quam uera ra¬
tione ut ad tempus poterat uideri pur¬
gauit: negando alia. alia falsa int̾preta¬

Expanded text:
de Palaestinae synodi gestis, quibus se Pelade Palaestinae synodi gestis, quibus se Pelagius absolutum esse gloriatur, sanctus papa Innocentius iudicarit, quamuis et in litteris eius, quas nobis rescripsit, legere possitis et commemoratum, cum uenerabili papae Zosimo synodus Africana respondit, quod uestrae caritati cum ceteris instructionibus misimus, tamen nec in hoc opere praetereundum uidetur. Cum enim nos in epistula, quam ei quinque episcopi scripsimus, eorundem gestorum Palaestinorum, quorum ad nos iam fama peruenerat, commemorationem fecissemus dicentes in Oriente, ubi degit, gesta ecclesiastica facta esse, quibus putatur esse purgatus, atque ad hoc inter cetera ille rescriberet, <cum sint\', inquit, 'aliqua in ipsis posita gestis, quae obiecta partim ille uitando suppressit, partim multa in se uerba retorquendo tota obscuritate confudit, aliqua magis falsa quam uera ratione, ut ad tempus poterat uideri, purgauit negando alia, alia falsa interpreta
Abbreviated transcription (Latin):
tentia ꝑferretur. cuncta legite: qͥa cuncta
transmisimus. Unde etiam pelagius si
seipsũ &e sua seͥpta sine dolo cogitat ñ recte
dicit eacdem sententia se ñ debuisse. retine..¬
ri. fefellit enim iudiciũ palestinũ: ꝓpt̾ea ibi
uidetur ẽẽ purgandus. Romana uͦ eccł̃iã
ubi eum eẽ notissimũ scitis. fallere usq qͦq
non potuit. qmͣuis & hoc fuerit utrumq
conatus. s ut dixi minime ualuit. Recolu¬
it enim beatissimus papa zosimus: quid
imitandus p̾cessor eius de iꝑsis senserit
gestis. Attendit. etiã quid de illo senserit
predicanda in dño romanoꝵ fides: qͦn
aduersus ei errorem ꝓueritate catholi¬
ca studia. consonantia concordit̃ flagra¬
re cernebat: inter quos ille diu uixerat.¬
& quos eius dogmata latere ñ poterant:
qui celestium eius ẽẽ discipłm sic noue¬
rant. ut fidelissimũ et firmissimũ possens
de hac re testimonium ꝑhibere. Quid gͦ

Expanded text:
tentia proferretur, cuncta legite, quia cuncta tentia proferretur, cuncta legite, quia cuncta transmisimus. Vnde etiam Pelagius, si se ipsum et sua scripta sine dolo cogitat, non recte dicit eadem sententia se non debuisse retineri. fefellit enim iudicium Palaestinum, propterea ibi uidetur esse purgatus; Romanam uero ecclesiam, ubi eum esse notissimum scitis, fallere usquequaque non potuit, quamuis et hoc fuerit utcumque conatus; sed, ut dixi, minime ualuit. recoluit enim beatissimus papa Zosimus, quid imitandus praecessor eius de ipsis senserit gestis. attendit etiam quid de illo sentiret praedicanda in domino Romanorum fides, quorum aduersus eius errorem pro ueritate catholica studia consonantia concorditer flagrare cernebat, inter quos ille diu uixerat et quos eius dogmata latere non poterant, qui Caelestium eius esse discipulum sic nouerant, ut fidelissimum et firmissimum possent de hac re testimonium perhibere. quid ergo
Abbreviated transcription (Latin):
uerat. ut ea que illi a diacono paulino
fuerant obiecta damnaret: atqr ut sedis
apłice litteris. quȩ a sc̃e memorie suo p̃ces¬
sore manauerant. p̃beret assensũ. At ille
noluit quidem diaconi obiecta damna¬
re. s beati pape innocentii litteris non ẽ
ausus obsistere. Immo se omĩa que secles
illa damnaret. damnaturũ eẽ ꝓmisit:
atq ita uelut freneticus ut requiescẽt
tanqm̃ leniter fotus. a uinculis tam̃ excõ¬
municationis nond est creditus eẽ sol¬
uendus. S int̾posito duoꝵ mensuũ tẽpore.
donec rescriberetur ex affrica resipiscendi
ei locus sub quadã medicinali sententie.
lenitate concessus ẽ: qm̃ reuera si deposita
ꝑuicatie uanitate. qd̾ ꝓmiserat uellet at¬
tendere. & easdem litteras quib se consen¬
surum ẽẽ responderat diligent̃ legeret.
sanaretur. Sr postea quã ex affricano ep̃o¬
rum concilio rescͥpta directa sunt: quid
fuerit consecutũ. ut iustissime in eũ sen¬

Expanded text:
uerat, ut ea quae illi a diacono Paulino uerat, ut ea quae illi a diacono Paulino fuerant obiecta damnaret atque ut sedis apostolicae litteris, quae a sanctae memoriae suo praecessore manauerant, praeberet assensum. at ille noluit quidem diaconi obiecta damnare, sed beati papae Innocentii litteris non est ausus obsistere, immo se omnia, quae sedes illa damnaret, damnaturum esse\' promisit. atque ita uelut phreneticus, ut requiesceret, tamquam leniter fotus a uinculis tamen excommunicationis nondum est creditus esse soluendus. sed interposito duorum mensium tempore, donec rescriberetur ex Africa, resipiscendi ei locus sub quadam medicinali sententiae lenitate concessus est, quoniam reuera, si deposita peruicaciae uanitate quod promiserat uellet attendere et easdem litteras quibus se consensurum esse responderat diligenter legeret, sanaretur. sed posteaquam ex Africano episcoporum concilio rescripta directa sunt, quid fuerit consecutum, ut iustissime in eum sen
Abbreviated transcription (Latin):
re necessariũ ẽ. ne ꝑ misteriĩ occasionẽ. ad
creatoris iniuiriã malũ anteqmͣ fiat ab ho¬
mine. tradi dicatur homini ꝑ naturã. hũc
sensum suũ uobis aꝑire pelagius uł timu¬
it. uel erubuit: quẽ discipulus eius palam
sine ullius obscuritatis ambagib. apud
sedem apł̃icam ꝑfiteri ñ timuit nec erubuit.
S multum misericors memorate sedis an¬
distes. ubi eum uidit ferri tanta p̃sumpti¬
one p̃cipitem tanqm furentem. donec si pos¬
set fieri resipisceret. maluit eũ sensim siuis
interrogationib & illius responsionib
colligare. quã districta feriendo sententia
in illud abruptum. quo iam ꝓpendere ui¬
de huiusmodi questionib locuturus ante
p̾dixerat. Si forte ut hominib quispiam
ignorantie error obrepsit:urã sententia
corrigatur. Hanc eius p̾locutionem uene¬
rabilis papa ⁊ osimus tenens: egit cũ ho¬
mine quem falsȩ doctrinȩ uentus infla¬

Expanded text:
re necessarium est, ne per mysterii occasionem ad re necessarium est, ne per mysterii occasionem ad creatoris iniuriam malum antequam fiat ab homine tradi dicatur homini per naturam\'. hunc sensum suum uobis aperire Pelagius uel timuit uel erubuit, quem discipulus eius palam sine ullius obscuritatis ambagibus apud sedem apostolicam profiteri nec timuit nec erubuit. Sed multum misericors memoratae sedis antistes, ubi eum uidit ferri tanta praesumtione praecipitem tamquam furentem, donec, si posset fieri, resipisceret, maluit eum sensim suis interrogationibus et illius responsionibus colligare quam destricta feriendo sententia in illud abruptum, quo iam propendere uide huius modi quaestionibus locuturus ante praedixerat: \'si forte ut hominibus quispiam ignorantiae error obrepsit, uestra sententia corrigatur». Hanc eius praelocutionem uenerabilis papa Zosimus tenens egit cum homine, quem falsae doctrinae uentus infla
Abbreviated transcription (Latin):
deret confiteri. etiam infantibr in baptis¬
mo originalia peccata dimitti: dicendo
eos in remissionem peccatoꝵ baptizari o¬
portere. Hinc gͦ est &e illud qd̾ scripsisti
sic uobis respondisse pelagium. qd̃ eisdem
quib & maiores sacram̃ti uerbis baptizẽ¬
tur infantes: uosq fuisse letatos id quod
cupiebatis audisse: & tam̃ adhuc de u̾bis
eius nos maluisse consulere. Attendite.
itaq quid celestius aꝑtissime dixerit: & ibi
uidebitis quid uobis pelagius occultauit.
Celestius quippe adiungit: & dicit. In re¬
missionem autẽ peccatoꝵ baptizandos
infantes non iecirco diximus. ut peccatũ
ex traduce firmare uideamur. qd̃ longe
a catholico sensu alienũ est: qͥa peceatum
non cũ homine nascitur. qd postmodũ
exercetur ab homine: qͥa non nature de¬
lictum. s uoluntatis ẽẽ monstrat᷑. Et illd̾
gͦ confiteri congruũ ne diuersa baptisma¬
dis genera facere uideamur: &e hoc p̾muni¬

Expanded text:
deret confiteri etiam infantibus in baptisderet confiteri etiam infantibus in baptismo originalia peccata dimitti dicendo eos in remissionem peccatorum baptizari oportere? hinc ergo est et illud quod scripsistis sic uobis respondisse Pelagium \'quod eisdem quibus et maiores sacramenti uerbis baptizentur infantes\' uosque fuisse laetatos id quod cupiebatis audisse et tamen adhuc de uerbis eius nos maluisse consulere. Attendite itaque quid Caelestius apertissime dixerit, et ibi uidebitis quid uobis Pelagius occultauerit. Caelestius quippe adiungit et dicit: \'in remissionem autem peccatorum baptizandos infantes non idcirco diximus, ut peccatum ex traduce firmare uideamur. quod longe a catholico sensu alienum est, quia peccatum non cum homine nascitur, quod postmodum exercetur ab homine, quia non naturae delictum, sed uoluntatis esse monstratur. et illud ergo confiteri congruum, ne diuersa baptismatis genera facere uideamur, et hoc praemuni