comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
subuenite oppresso: iudicate pu¬
pillo. defendite uiduã. & uenite
& arguite me dicit dñs. Uicti¬
mis iudeoꝵ euangłica mandata
succedũt: & icło pupillis ac uidius
ꝓuidet᷑: ut securi de tutela con¬
iugũ ac liberoꝵ suoꝵ mr̃es adbel¬
la ꝓcedãt. Cũ autẽ inqͥt ħ feceri¬
tis: arguite me. si ñ reddidero p̾¬
mia. q̃ pollicitꝰ sũ. Quando autẽ
dicit. querite uidiciũ: ostendit ñ
esse omniũ recte uidicare. s eoꝵ
qͥ prudentes st̃. Deniq & salomon

Expanded text:
sso, judicate pupillo, defendite viduam: et venite, et arguite me, dicit Dominus. Victimis Judaeorum evangelica mandata succedunt, et ideo pupillis ac viduis providetur, ut securi de tutela conjugum ac liberorum suorum, martyres ad bella procedant. Cum autem, inquit, haec feceritis, arguite me, si non reddidero praemia quae pollicitus sum. Quando autem dicit: Quaerite judicium, ostendit non esse omnium recte judicare, sed eorum qui prudentes sunt. Denique et Salomon
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ad eos qͥ uł ꝓpt̾ pecc̃a egrediunt᷑
ex ea. uł ob penitentiã reu̾tunt᷑
ad sedem pͥstinã: de qͣ & illud in ħ
eodem ꝓpħa dici arbitram. illumi¬
nare illuminare iherłm. uenit e¬
nĩ lux tua. & gła dñi suꝑ te ortaẽ.
& in te apparebit dñs. & gła illiꝰ suꝑ
te ostendet᷑ & gradient᷑ reges in lu¬
mine tuo. & gentes in splendore
tuo. qñ uenient om̃s filii eiꝰ de lon¬
ge .& filie eiꝰ in humeris portabunt᷑.
& oꝑient eã cameli madian & epha.

Expanded text:
peccata egrediuntur ex ea, vel ob poenitentiam revertuntur ad sedem pristinam, de qua et illud in hoc eodem Propheta dici arbitramur: Illuminare, illuminare, Jerusalem: venit enim lux tua, et gloria Domini super te orta est: et, In te apparebit Dominus, et gloria illius super te ostendetur: et gradientur reges in lumine tuo, et gentes in splendore tuo: quando venient omnes filii ejus de longe, et filiae illius in humeris portabuntur, et operient eam c
Abbreviated transcription (Latin):
Manifesta tͣnscurrimꝰ ut in obscu¬
rioribꝰ & in his q̃ explanatiõe indi¬
gent immorem᷑. In qͦ ꝑcutiã uos
ult. addentes p̃uaricationẽ: Quo
testimonio discimꝰ idcirco dñm ꝑcu¬
tere delinquentes. ut ꝑcussos corri¬
gat: & ñ tã pena sit quã emenda¬
tio: estq sensus. Non inuenio ꝗͣ
plagis ur̃is possim adhibere medicinã.
Omĩa m̃bra ur̃a plena st̃ uulnerũ :
nullã partẽ corꝑis q̃ ñ sit ante per¬
cussa repꝑio. Uel certe ħ mͦ.
Nullas inuenio plagas: qͥbꝰ ur̃am
frangã duritiã. Quanto enĩ torm̃ta
maiora st̃ tanto magis crescit im¬
pietas & iniqͥtas : siue ut theodo¬
cion transtulit declinatio. ut rece¬
datis ⁊ declinetis a dño. Quale ẽ il¬
luo hieremiȩ. Sine causa ꝑcussi fi¬

Expanded text:
Manifesta transcurrimus; ut in obscurioribus, et in his quae explanatione indigent, immoremur. . In quo percutiam vos ultra addentes praevaricationem? Quo testimonio discimus idcirco Dominum percutere delinquentes, ut percussos corrigat, et non tam poena sit, quam emendatio. Estque sensus: Non invenio quam plagis vestris possim adhibere medicinam: omnia membra vestra plena sunt vulnerum: nullam partem corporis quae non sit ante percussa, reperio. Vel certe hoc modo: nullas invenio plagas, quibus vestram frangam duritiam. Quanto enim tormenta majora sunt, tanto magis crescit impietas et iniquitas, sive, ut Theodotio transtulit, declinatio, ut recedatis et declinetis a Domino. Quale est illud Jeremiae: Sine causa percussi fi
Abbreviated transcription (Latin):
atq imꝑio: cũq oĩa fecerit. dicet
illud euangłicũ. serui mutiles
sumꝰ : qͦd enĩ debuimꝰ fac̾e fecimꝰ.
rit. titulo demonstratũ ẽ: nc̃ celũ
⁊ t̾ram ad audiendũ ꝓuocat: in
cȩlo suꝑnas significans. angłicasq
uirtutes: in t̾ra mortaliũ genus.
metonomicos ab his qͥ continẽt
sen testes uocauerat dñs celũ &
terrã. dans p̾pło isrł legẽ suã ⁊ di¬
xerat. attende cȩ̨lũ & loqͣr. audiat
terra u̾ba oris mei: post p̃uaricatio¬
nẽ pͦpłi eosde rursũ in testimoniũ
uocat: ut cuncta elem̃ta cognoscãt.
iuste dm̃ in ultiõe mandatoꝵ suoꝵ.
ad iracundiã concitatũ. ꝑ cȩlo he-¬
braicũ samaim. cȩlos sonat plu¬
rali numero.: maxime cũ audite
dixerit. id÷ semu. qͦd plurali effert᷑
numero ñ singłari. Sed qͥd̃a uolũt
pluralit̾ qͥde dici cȩlos: s singłarit᷑
intelligi. iuxta illud. qͦd singłas ci¬
uitates thebas & athenas uocamꝰ

Expanded text:
. 10 Cumque omnia fecerit, dicet . 10 Cumque omnia fecerit, dicet illud Evangelicum: Servi inutiles sumus: quod enim debuimus facere, fecimus . rit titulo demonstratum est, nunc coelum et terram ad audiendum provocat, in coelo supernas significans angelicasque virtutes, in terra mortalium genus, metonymic ωs ab his quae continent sen testes vocaverat Dominus coelum et terram, dans populo Israel legem suam et dixerat: « Attende, coelum, et loquar, audiat terra verba oris mei, » post praevaricationem populi, eosdem rursum in testimonium vocat, ut cuncta elementa cognoscant, juste Deum in ultionem mandatorum suorum ad iracundiam concitatum. Pro coelo Hebraicum coelos sonat plurali numero, maxime cum audire, dixerit, id est, quod plurali effertur numero, non singulari. Sed quidam volunt pluraliter quidem dici coelos, sed singulariter intelligi, juxta illud quod singulas civitates Thebas et Athenas vocamus.
Abbreviated transcription (Latin):
arietes nabaioth ꝓperabt̃. & erũt
placabiles hostiȩ suꝑ altare dñi.
¶Sq in titulo ponit᷑ ꝓpħasse eũ
sub ozia & ioathan ⁊ achar. ⁊
exechia regibꝰ uida. ñ ut in aliis
ꝓpħis confuse intelligendũ ẽ. ut
nesciamꝰ qͥd sub qͦ specialit̃ rege
dictũ sit: sed usq ad finẽ uolumi¬
nis scriptũ refert᷑ qͥd seorsũ sub
oria. & qͥd sub ioathan. & qͥd sub
achaz. & qͥd sub ezechia ei a dño
minis in italia condidit ciuitatẽ.
regnare cȩpisse: it liqͥdo appareat
quanto antiqͥores st̃ nr̃e hẏstoriȩ
quã gentiũ cȩterarũ. Int̾pretat᷑ aũ
ysaias. saluator dñi. Iuda. confessio:
iherłm. iusio pacis: ozias. fortitudo
tenens. siue robustꝰ: ez echias. impe
cernit sꝑualit̾ uisionẽ confessio¬
nis. dũ antiqͣ pecc̾a deplangit. &
pacis. dũ pꝰ penitentiã tͣnsit ad
lucẽ. & ȩt̾na pace reqͥescit. cunctaq
illiꝰ tẽpora transeunt sub fortitu¬
dine dñi. & ꝑfectiõe eiꝰ ac robore¬

Expanded text:
arietes Nabaioth properabunt, et erunt placabiles hostiae super altare Domini Quodque in titulo ponitur prophetasse eum sub Ozia, et Joatham, et Achaz, et Ezechia, regibus Juda, non ut in aliis Prophetis confuse intelligendum est, ut nesciamus quid sub quo specialiter rege dictum sit: sed usque ad finem voluminis scriptum refertur, quid seorsum sub Ozia, et quid sub Joatham, et quid sub Achaz, et quid sub Ezechia ei a Dominminis in Italia condidit civitatem, regnare coepisse: ut liquido appareat, quanto antiquiores sint nostrae historiae, quam gentium caeterarum. Interpretatur autem Isaias, salvatus Domini: Juda, conJerusalem, visio pacis: Ozias, fortitudo tenens sive robustus: Ezechias, impercernit spiritualiter visionem confessionis, dum antiqua peccata deplangit: et pacis, dum post poenitentiam transit ad lucem, et aeterna pace requiescit: cunctaque illius tempora transeunt sub fortitudine Domini, et perfectione ejus ac robore
Abbreviated transcription (Latin):
lare eos seruos s amicos. Qͦa si
suꝑbierit isrł. audiens se esse pͥ¬
mogenitũ: intelligat pͥmogeni¬
tũ socirco se dici. qr sccħ filii sig¬
nificent᷑ ex gentibꝰ. Non eñi ap-¬
pellat᷑ unigenitꝰ qͥ ercludat fr̃s
cȩteros: s p̾mogenitꝰ. ut monstret
& alios secuturos: ⁊ tam̃ uixta
mysteria scripturarũ ñ pͥmo¬
geniti accipiunt hereditatẽ s
sctłi. Primogenitꝰ fuit cai: s
abel mimera placuerũt do. ꝓri¬
mogenitꝰ ismahel: s ysaac accep̃
hereditatẽ. Primogenitꝰ esau: s
bñdictionẽ patͥs iacob supplanta¬
tor eripuit. Primogenitꝰ ruben:
s tam̃ bñdictio seminis xp̃i trans¬
fert᷑ ad iudã. Itaq illi uxta uo¬
cationis ordinẽ pͥmi fuerunt. &
appellabant᷑ caput: nos scđi. qͥ

Expanded text:
let eos servos, sed amicos . Quod si let eos servos, sed amicos . Quod si superbierit Israel, audiens se esse primogenitum: intelligat primogenitum idcirco se dici, quia secundi filii significentur ex gentibus. Non enim appellatur unigenitus, qui excludat fratres caeteros; sed primogenitus, ut monstret et alios secuturos: et tamen juxta mysteria Scripturarum, non primogeniti accipiunt haereditatem, sed secundi. Primogenitus fuit Cain, sed Abel munera placuerunt Deo. Primogenitus Ismael, sed Isaac accepit haereditatem. Primogenitus Esau, sed benedictionem patris Jacob supplantator eripuit. Primogenitus Ruben, sed tamen benedictio seminis Christi transfertur ad Judam. Itaque illi juxta vocationis ordinem primi fuerunt, et appellabantur caput
Abbreviated transcription (Latin):
iorẽ habẽt intelligentiã: q̃ humi¬
liora. t̾renis sensibꝰ inuoluuntur.
Uñ & saluator in euangłio. Q h̃t
cȩlestibꝰ: audiat mystice q̃ dicunt᷑
si qͥs t̾renꝰ. simplicẽ seqͣt᷑ hystoriã.
Illud qͦq aĩaduertendũ. qͦo ñ di¬
rerit. audi cȩlũ ⁊ auribꝰ ꝑcipe
t̃ra. qͥd uob̾ locutꝰ sit dñs s qͥd
locutꝰ sit mͥ. ut qͦd ego audiui in
sꝑu uob̾ referã. qͥ ipsũ loquentẽ au¬
dire ñ meremini. Quida celũ & t̾rã
quasi animantia ad audiendum
ꝓuocari putant: urcta illito qͦd
de t̾ra in alio loco dr. ¶ respicit
terrã & facit eã tremere: cũ hoc
potestatis di sit: ñ t̾renȩ intelli¬
gentiȩ. Filios genui & exalta¬
ui: ipsi autẽ sp̾euerunt me. Pro
qͦ syminachus & theodotion ita
uerterunt: filios enutͥui & exral¬
taui. Ab hoc loco narrat ꝓpħa
in filios u̾terit. diceritq filiꝰ m̃s
euangłio apłis reꝓmittit. qͦd si fe¬
cerint uoluntatẽ eiꝰ. iã ñ appel¬

Expanded text:
: quae humiliora, terrenis sensibus involvuntur. Unde et Salvator in Evangelio: Qui habet, coelestibus, audiat mystice quae dicuntur. Si quis terrenus, simplicem sequatur historiam. Illud quoque animadvertendum, quod non dixerit: A sit Dominus; sed quid locutus sit mihi, ut quod ego audivi in spiritu, vobis referam, qui ipsum loquentem audire non meremini. Quidam coelum et terram quasi animantia ad audiendum provocari putant, juxta illud, quod de terra in alio loco dicitur: Qui respicit terram, et facit eam tremere : cum hoc potestatis Dei sit, non terrenae intelligentiae. Filios genui et exaltavi: ipsi autem spreverunt me. Pro quo Symmachus et Theodotio ita verterunt: Filios enutrivi, et exaltavi . Ab hoc loco narrat Prophin filios verterit, dixeritque: Filius it, quod si fecerint voluntatem ejus, jam non appel
Abbreviated transcription (Latin):
cũ legere. filios enittͥui ꝙͣ genui:
ne uideat᷑ illi dicto qͦd in ioħis
epła legimꝰ esse contrariũ: om̃is
qͥ natꝰ ẽ ex d̾o ñ peccat. Ergo isti¬
si nati st̃ ex do. qͦmͦ peccare po¬

Expanded text:
 legere, Filios enutrivi, quam genui: ne videatur illi dicto, quod in Joannis epistola legitur, esse contrarium: Omnis qui natus est ex Deo non peccat. Ergo si nati s
Abbreviated transcription (Latin):
te. semini neꝗͣ filiis sceleratis. Bere¬
liquerũt dñm. blasphemauerunt
sc̃m ifrł: ab alienati st̃ retrorsũ.
Hoc qͦd in ultimo posui ab aliena¬
ti st̃ retrorsũ. lacc. int̾pretes ñ ha-¬
bẽt: & ꝓ blasphemauerũt. scribit᷑ ĩ
eis. ad iracundiã concitart̃: & ꝓ se¬
mini neꝗͣ. sem̃ pessimũ. qͦd cet̾i
sequentes hebraicũ. mereim. int̾¬

Expanded text:
filiis sceleratis: dereliquerunt Dominum: blasphemaverunt sanctum Israel: abalienati sunt retrorsum. Hoc quod in ultimo posui: abalienati sunt retrorsum, LXX Interpretes non habent et pro blasphemaverunt, scribitur in eis, ad iracundiam concitaverunt: et pro semine nequam, semen pessimum. Quod caeteri sequentes, Hebraicum MEREIM int
Abbreviated transcription (Latin):
uau ocłos meos qͥ habitas in cȩliᷤᷤ
Uñ & apłis a saluatore p̃cipit᷑. Le¬
uate ocłos ur̃os ⁊ uidete regiões
qi iã albe st̃ ad messem. Isto ᷤᷤ cor¬
dis ocłos ⁊ sponsa habebat in can¬
tico canticoꝵ: cui sponsus dicit.
Uulnerasti cor meũ soror mea
sponsa: uno ex ocłis tuis. Et in
euangłio legimꝰ. Lucerna corꝑis
tui. ẽ ocłs tuus. In ueteri qͦq r
instrum̃to. qͦd pͦpłs uiderit uo
c̃ẽ dĩ. Exx qͦ montani deliram̃ta
conticeant: qͥ in extasy & cordis
amentia ꝓpħas putat uentura
dixisse. Neq enĩ uidere poterãt.

Expanded text:
tas in coelo . Unde et Apostolis a Salvatore praecipitur: Levate oculos vestros, et videte regiones: quia jam albae sunt ad messem . Istos cordis oculos, et sponsa habebat in Cantico Canticorum, cui sponsus dicit: Vulnerasti cor meum, soror mea sponsa, uno ex oculis tuis . Et in Evangelio legimus: Lucerna corporis tui est oculus tuus . In veteri quoque dicitur instrumento, cem Dei. Ex quo Montani deliramenta conticeant, qui in exstasi et cordis amentia prophetas putat ventura dixisse; neque enim videre poterant
Abbreviated transcription (Latin):
u̾sa uelit titulo demonstrari.S
ea q̃ de iuda & iherłm in utrãq
partẽ ꝓpħicus sermo p̾dixerit.
Ergo ysaias pͥncipalit᷑ de duabꝰ
loqͥt᷑ tͥbubus uida & beniamin.
exceptis decẽ q̃ in samaria erãt.¬

Expanded text:
a velit titulo demonstrari: sed ea quae de Juda et Jerusalem in utramque partem Propheticus sermo praedixerit. Ergo Isaias principaliter de duabus loquitur tribubus, Juda et Benjamin: exceptis decem, quae in Samaria erant
Abbreviated transcription (Latin):
rũ u̾suũ aut eqͣlis. aut maior sit.
Sicubi aũt p̃t̾missis lacr de he¬
breo disputau illud in causa :
qͦd aut eade aut similia st̃ ple¬
raq cũ cet̾is: & duplici ȩditiõe
ꝓposita. nolui libros eacplanatiõiᷤ
extendere: qͥ etiã in simplici ex¬
positiõe modũ breuitatis exce¬
dunt. Sed iã ꝓpositũ ꝓseqͣm᷑¬

Expanded text:
rum versuum, aut aequalis, aut major sit. Sicubi autem praetermissis LXX de Hebraico disputavi, illud in causa est quod aut eadem, aut similia sunt pleraque cum caeteris, et duplici editione proposita, nolui libros explanationis extendere, qui etiam in simplici explanatione modum brevitatis excedunt. Sed jam p
Abbreviated transcription (Latin):
cepit achion. & abel domũ maa-¬
cha ⁊ iamie. & cedes. & asor & ga¬
laad ⁊ galileã. omnẽ t̾rã neptałi.
⁊ tͣnstulit eos in assyrios: ex quo
ostendit᷑ uicina eu̾siõe samariȩ
in cõmonitionẽ duarũ tͥbuũ ħ
uniu̾sa narrari. Ozrias aũt ipse:
qͥ & azarias. duplici nomine. &
uno qͥdẽ atq eodẽ tp̃r. ysaiã &
osee. iohel & amos ꝓphasse ex re¬
gibꝰ qͥ ponunt᷑ in tytulo cognosci¬
mus. S pͥncipiũ u̾bi dñi fuit in
oses filio beeri. Amos aũ pat̃ ysa¬
iȩ ñ ut pleriq autumãt t̾ciusa:¬
ꝓpħarũ ẽ: sed aliis diu̾sisq ap̃
hebrȩos scribunt᷑ litteris. Iste pͥ¬
mã & extremã litt̾as habet. aleph.
⁊ sade: ille ai. & samech. Et iste
scdđm qͦsda int̾pretat᷑ fortitudo.
siue robustꝰ. ille pͦpłs durus uł
grauis: de qͦ in amos pleniꝰ diximꝰ.
Non solũ aũ hic ꝓpħa. s & alii cũ
habeant in titulo. uisio ꝗͣ uidit
eius: sed quȩ dicta st̃ narrant:

Expanded text:
mum Maacha: et Janoe et Cedes et Asor et Galaad et Galilaeam, omnem terram Nephthali, et transtulit eos in Assyrios . Ex quo ostenditur, vicina eversione Samariae in commonitionem duarum tribuum haec universa narrari. Ozias autem ipse est, qui et Azarias, duplici nomine. Et uno quidem atque eodem tempore Isaiam, Osee, Joel, et Amos prophetasse, ex regibus qui ponuntur in titulo, cognoscimus: sed principium verbi Domini fuit in Osee filio Beeri. Amos autem pater Isaiae, non ut plerique autumant, tertiusarum est, sed alius; diversisque apud Hebraeos scribuntur litteris. Iste primam et extremam litteras habet ALEPH et SADE ; ille AIN et SAMECH : et iste secundum quosdam interpretatur fortitudo, sive robustus; ille populus durus vel gravis: de quo in Amos plenius diximus. Non solum autem hic propheta, sed et alii cum habeant in titulo: Visio quam vidit ejus; sed quae dicta sunt, narrant,
Abbreviated transcription (Latin):
nit᷑. ferunt᷑ & alii sub nomine
gratã libri. qͥ pseudographi pu
appellare. Eusebiꝰ qͦq panphil
uixta hẏstoricã explanationẽ
cuiꝰ amiciciis nuꝑ usi sumꝰ. ab

Expanded text:
nitur. Feruntur et alii sub nomine Gratam libri, qui pseudographi putappellare. Eusebius quoque Pamphili juxta historicam explanationem cujus amicitiis nuper us
Abbreviated transcription (Latin):
thomos. Apollinaris aũ more suo
sic exponit oĩa. ut uniu̾sa tͣnscur¬
rat: & punctis qͥbusda atq int̾¬
uallis. inimo cõpendiis grandis
tarios ꝗͣ indices capituloꝵ nos
aures fastidiose st̃. & ad intelligen¬
das scriptiuras sc̃as nausiant. plai¬
suq tantũ eloquentiȩ delectant᷑.

Expanded text:
tomos. Apollinaris autem more suo sic exponit omnia, ut universa transcurrat, et punctis quibusdam atque intervallis, immo compendiis grandis ntarios quam indices capitulorum noaures fastidiosae sunt, et ad intelligendas Scripturas sanctas nauseant, plausuque tantum el
Abbreviated transcription (Latin):
genia sudauerunt: grecoꝵ dico:
ceterũ apud latinos grande si¬
lentiũ ẽ. p̃t̃ sc̃ȩ memorie mar¬
tyrẽ uictorinũ. qͥ cũ apło dicẽ
poterat. & si imꝑitꝰ sũ sermone

Expanded text:
genia sudaverunt: Graecorum dico. Caeterum apud Latinos grande silentium est, praeter sanctae memoriae martyrem Victorinum, qui cum Apostolo dicere poterat: Etsi imperitus sermon
Abbreviated transcription (Latin):
tiȩ tuȩ mansfestastimͥ: ¶ͦmͦ sapi¬
entes ꝓpħe instar brutoꝵ ani¬
mantiũ qͥd dicerẽt ignorabãt:
Legimꝰ & an alio apłi loco. Sp̃c¬
ꝓpħaꝵ. ꝓpħis subiecti st̃: ut in sua
habeãt potestate quando tace¬
iudicent. Si aũ alii fuerit reue¬
latũ sedenti pͥor taceat. Quapos¬
sĩt raciõe reticere. cũ in datiõe
dicere. Si gͦ intelligebãt q̃ dice¬
bant. cuncta sapientie rationisq
sunt plena:nec aer uoce pulsa¬
tus ad aures eoꝵ ꝑueniebat.: s aͦs

Expanded text:
tiae tuae manifestasti mihi: quomodo sapitiae tuae manifestasti mihi: quomodo sapientes Prophetae instar brutorum animantium, quid dicerent, ignorabant? Legimus et in alio Apostoli loco: Spphetis subjecti sunt : ut in sua habeant potestate, quando tacejudicent: si autem alii fuerit revelatum sedenti, prior taceat . Qua possunt ratione reticere, cum in ditione dicere? Si ergo intelligebant, quae dicebant, cuncta sapientiae rationisque sunt plena, nec aer voce pulsatus ad aures eorum perveniebat: sed Deus
Abbreviated transcription (Latin):
ñ possũ legere. qr ñ didici litt̾aᷤ
scripturarũ: siue dederis scribis
⁊ phariseis qͥ legis litteras nosse se
iactant: & respondebunt ñ pos¬
sumꝰ legere. signatꝰ ẽ enĩ liber. Ꝙ
idcirco eis signatꝰ ẽ. qm̃ ñ recepe
dit. qͥ claudit & nemo aꝑit. Neq
uͦ ut montanꝰ cũ insanis feminiᷤᷤ
somniat. ꝓpħe in extasy. st̃ locu¬
ti ut nescirent qͥd loquerentur:
& cũ alios erudirent ipsi ignora¬
rent qͥd dicerent. De quibꝰ apłs
lononẽ qͥ loqͥt᷑ in ꝓu̾biis. sapi¬
ens intelligit q̃ ꝓfert de ore
suo. & in labiis suis portauit sci¬
entiã. etiã ipsi sciebãt qͥd dice¬
rent. Si eni sapientes erãt ꝓpħe
qͦd negare ñ possumꝰ .&. moy ses
oĩ eruditꝰ sapientia loquebatur
ad dñm. & dñs respondebat ei. &y¬
de danihele ad pͥncipẽ tẏri dr
Aũqͥd sapientior estu danihele.
Et dl sapiens erat: qͥ głabat᷑ in
psalmo. incerta & occulta sapien¬

Expanded text:
Non possum legere: quia non didici litteras Non possum legere: quia non didici litteras Scripturarum; sive dederis Scribis et Pharisaeis, qui Regis litteras nosse se jactant, respondebunt: Non possumus legere: quia signatus est liber. Quid idcirco eis signatus est? quoniam non dit; qui claudit, et nemo aperit . Neque vero, ut Montanus cum insanis feminis somniat, Prophetae in ecstasi sunt locuti, ut nescierint quid loquerentur, et cum alios erudirent, ipsi ignorarent quid dicerent. De quibus Apostolus lomonem qui loquitur in Proverbiis: Sapiens intelligit quae profert de ore suo; et in labiis suis portabit scientiam , etiam ipsi sciebant quid dicerent. Si enim sapientes erant Prophetae, quod negare non possumus; et Moses omni eruditus sapientia loquebatur ad Dde Daniele ad Principem Tyri dicitur, Nunquid sapientior est Daniele? et David sapiens erat, qui gloriabatur in Psalmo, Incerta et occulta sapien
Abbreviated transcription (Latin):
& qͦd scẽ matͥ tuȩ paulȩ dũ
uiueret pollicitꝰ sũ tͥ reddere
qͦs qͥdem & eruditissimo ui¬
uro fratͥ tuo pãmachio ꝓmi¬
sisse me memini. Cũq in af¬
fectu par sis: uincis p̾senscia.
Itaq ⁊ tͥ & illi ꝑ te reddo qͦo
debeo: obediens xꝑi p̃ceptis
qͥ ait. scrutamini scripturas.
& querite & inuenietisꝰ ne
illud audiã cũ iudeis. erra¬
tis nescientes scripturas neq
uͥtutẽ dĩ. Si enĩ uixta apłm¬
entia. & qͥ nescit scripturaᷤᷤ.
nescit di uͥtutẽ eiꝰq sapientiã:
ignoratio scripturarũ ignora¬
tio xp̃i ẽ. Unde orationũ tu¬
arũ fultus aucilio. que diebus
ac noctibꝰ in di lege meditarif&
tẽplũ es sp̃c sc̃ĩ imitabor patrẽ

Expanded text:
dum viveret, pollicitus sum, tibi reddere. Quod quidem et eruditissimo viro fratri tuo Pammachio promisisse me memini; cumque in affectu par sis, vincis praesentia. Itaque et tibi et illi per te reddo quod debeo, obediens Christi praeceptis, qui ait: Scrutamini Scripturas ; et, Quaerite, et invenietis . Ne illud audiam cum Judaeis: Erratis, nescientes Scripturas, neque virtutem Dei . Si enim juxta apentia; et qui nescit Scripturas, nescit Dei virtutem ejusque sapientiam: ignoratio Scripturarum, ignoratio Christi est. Unde orationum tuarum fultus auxilio, quae diebus ac noctibus in Dei lege meditaris, et templum es Spiritus sancti, imitabo
Abbreviated transcription (Latin):
utrãq editionẽ parit disserat.
eustochiũ. ñ mͥ imputes s scriptu¬
lutus ẽ. ut p̃ magnitudine rei
breuẽ explanationẽ putem. que
ꝑ se longa ẽ. Certe nos studiosis
scribimꝰ. & scãm scripturã scire
cupientibꝰ: ñ fastidiosis ⁊ ad sin¬
gła nausiantibus. Qͥ si longas &

Expanded text:
 disserat. Eustochium, non mihi imputes, sed Scriptulutus est, ut prae magnitudine rei, brevem explanationem putem, quae per se longa est. Certe nos studiosis scribimus, et sanctam Scripturam scire cupientibus, non fastidiosis, et ad singula nauseantibus. Qui si flumen
Abbreviated transcription (Latin):
pͣlium. Nec despiciatis miseros.
cito ueniet ⁊ ur̃a captiuitas. Qͦ¬
modo enĩ uelor mercennarii an¬
nus ẽ: & omnẽ laborẽ breuẽ pu¬
tat. dũ ad desideratã mercede per¬
ueniat: sic cuncta gła filioꝵ cȩdar
auferet᷑ a uob̾. ⁊ sagute ur̃e con¬
terent᷑. ⁊ paruus remanebit nu¬
merus pugnatoꝵ. Qͥ dam uolunt
ex eo quod dr. adhuc in uno anno.
⁊ auferet᷑ om̃is gła cedar. ñ baby lo¬
niã captiuitatẽ p̃dicari: de qua &
hierenias loquit᷑. sed assyrioꝵ.
qͥ pꝰ unũ annũ uastatiõis uidaice
sarracenos latissime ꝑsecuti sunt.
Illũ preterea locũ in quo nos tran¬
stulimꝰ. qui habitatis terrã austri
cũ panibus occurrite fugienti. &
legimꝰ. in hebraico sic legi posse af¬
firmant. Qͥ habitant terrã austri.
cũ panibus occurrert̃ fugienti.
ut cũ ds eis dixerit. occurrentes
sitienti ferte aquã. illi inimica
mente panes tulerint absq aqͥs¬

Expanded text:
praelium. Nec despiciatis miseros: praelium. Nec despiciatis miseros: cito veniet et vestra captivitas. Quomodo enim velox mercenarii annus est, et omnem laborem brevem putat, dum ad desideratam mercedem perveniat: sic universa gloria filiorum Cedar auferetur a vobis, et sagittae vestrae conterentur, et parvus remanebit numerus pugnatorum. Quidam volunt ex eo quod dicitur, adhuc in uno anno, et auferetur omnis gloria Cedar, non Babyloniam captivitatem praedicari, de qua et Jeremias loquitur, sed Assyriorum, qui post unum annum vastationis Judaicae, Saracenos latissime persecuti sunt. Illum praeterea locum, in quo nos transtulimus: Qui habitatis terram Austri, cum panibus occurrite fugienti: et legimus, in Hebraeo sic legi posse affirmant: Qui habitant terram Austri, cum panibus occurrerunt fugienti; ut cum Deus eis dixerit, occurrentes sitienti ferte aquam, illi inimica mente panes tulerint  A
Abbreviated transcription (Latin):
dormietis: in semitis dodanim.
Uerbũ arab ut sepe iã dixximꝰ.
n uesper & arabia. ⁊ coruus &
planicies & occidens appellatur.
Et ꝓ eo qͦo urta. laxxr. transtulimꝰ.
dormietis. pot̾ int̾pretari morabi¬
mini. siue habitabitis. hoc ẽ aulis¬
Dodanim quoq in ꝓpinquos uertit᷑
n cognatos. Itaq p̃dicit᷑ ñc̃ udeis
qui obsidionẽ babyloniȩ effugere
potuerint: & de totus prouintiȩ
uastitate ad heremũ transire ui¬
cinã. quod habitaturi sint in so¬
litudine arabiȩ in itinere qͦd du¬
cit ad frẽs. Rursũq ad ismaheli¬
tas sermo conuertit᷑: & eos ad mi¬
sericordiã cohortat᷑. Currite &
lassis fr̃ibus ac periclitantibꝰ ar¬
dore sitis. obiui ferte aquas.
Tantꝰ enĩ feruor ẽ solis. ut nͥ sub¬
ueneritis in solitudine pereant.
Et ñ solũ aquã. sed ⁊ panẽ ferte
fugientibꝰ. ut quos conficit obsi¬
dio: ur̃a clem̃tia releuet. Simulq
reddit causas quare hec imꝑet
fieri dicens. Fugerunt babyloni

Expanded text:
tis, in semitis Dodanim. Verbum ARAB , ut saepe jam diximus, et vesper, et Arabia, et corvus, et planities, et Occidens appellatur. Et pro eo quod nos juxta LXX transtulimus, dormietis, potest interpretari, morabimini, sive habitabitis, hoc est αὐλιDODANIM quoque in propinquos vertitur et cognatos. Itaque praedicitur nunc Judaeis, qui obsidionem Babyloniam effugere potuerint, et de totius provinciae vastitate ad eremum transire vicinam, quod habitaturi sint in solitudine Arabiae in itinere quod ducit ad fratres. Rursumque ad Ismaelitas sermo convertitur, et eos ad misericordiam cohortatur: currite, et lassis fratribus ac periclitantibus ardore sitis, obvii ferte aquas: tantus enim fervor est solis, ut nisi subveneritis, in solitudine pereant: et non solum aquas, sed etiam panem ferte fugientibus, ut quos confecit obsidio, vestra clementia relevet. Simulque reddit causam quare haec imperet fieri, dicens: fugerunt Babyloniu
Abbreviated transcription (Latin):
in circuitu. Quod ne putemꝰ uo¬
ce p̃dictũ ⁊ oꝑe ñ expletũ: ide
hieremias ait. Undecimo anno
sedechiȩ mense quarto quinta
mensis aperta ẽ ciuitas: & in¬
gressi st̃ om̃s pͥncipes regis baby.¬
lonis: & sederunt in porta media.

Expanded text:
in circuitu . Quod ne putemus voce praedictum, et opere non expletum, idem Jeremias ait: Undecimo anno Sedechiae, mense quarto, quinta mensis, aperta est civitas, et ingressi sunt omnes principes regis Babylonis, et sederunt in porta media
Abbreviated transcription (Latin):
usq ad finẽ ȩgyptiȩ usionis siue
uentu intelligi uolũt: sed illi uo¬
ta sua differunt infuturũ: nos
quasi iã transacta retinemꝰ. Diem
aũ ꝓ tẽpore accipe: quãꝙ̃ sub onia
iosephus hȩc facta contendat: qui ꝓ¬
fugus in egyptũ cũ turba plutrima
iudeoꝵ ȩdificauit tẽplũ ⁊ altare & ꝓ
phetiam xp̃i cassare conatꝰ ẽ. Ita au¬
tẽ unũ altare dr: qͦmͦ una fides. unũ
baptisma. & una ȩccła. Et titulus urx
Quomͦ enĩ supͣ uixta tropicã intel¬
ligentiã t̾ra iuida egypto formida¬
bilis siue sollẽpnis. uetꝰ intelligitur
testamentũ: sic & titulus iuxta ter¬
minũ egypti ȩugłioꝵ hystoria de
pugnante uiro contra fratrẽ suũ.
⁊ ciuitate contra ciuitatẽ dimican¬
te. cũ ꝑsecutionis tẽpus irruerit.
cognoscet᷑ dñs ab egyptiis: & cog¬
noscent eũ siue peccatores qͥ fue¬
rint suꝑati. siue credentes p̃senti

Expanded text:
finem Aegyptiae Visionis, sive ventu intelligi volunt; sed illi vota sua differunt in futurum, nos quasi jam transacta retinemus. Diem autem pro tempore accipe: quamquam sub Onia Josephus haec facta contendat, qui profugus in Aegyptum, cum turba plurima Judaeorum aedificavit templum, et altare, et prophetiam tem unum altare dicitur, quomodo una fides, et unum baptisma, et una Ecclesia. Et titulus juxtQuomodo enim supra juxta Tropologicam intelligentiam terra Juda Aegypto formidabilis, sive solemnis, vetus intelligitur Testamentum: sic et titulus in terminis Aegypti, Evangeliorum historia dempugnante viro contra fratrem suum, et civitate contra civitatem dimicante: cum persecutionis tempus ingruerit, cognoscetur Dominus ab Aegyptiis, et cognoscent eum, sive persecutores qui fuerint superati, sive credentes prae
Abbreviated transcription (Latin):
agit. ii qͥ depopulator. ẽ uastat. cũ
suꝑioribꝰ copulandũ ẽ: in quibus
sibi babylon uisionẽ durã p̃dicat
nuntiatã. Ascende ȩlam u obsi¬
de moede. Om̃ẽ gemitũ eiꝰ cessare
feci. Ne timeas inquit o persa
mede babylonis multitudinẽ. ne
gemitũ eiꝰ ac pondus qͦ te ante pre¬
mere consueuerat. cessare feci: seu
quod nulł iã gemat ⁊ doleat pres¬
sus potentia babylonis: seu quod
tantis malis oppressa sit ipsa baby¬
lon. ut ne gemitũ quid̾e liberũ
habeat. P ropterea repleti st̃ lũ¬
bi mei dolore: angustia possedit
me: sic̃ angustia parturientis.
Corruii cũ audirẽ. contͦbatꝰ sũ cũ iu¬
derem. Emarcuit cor meũ: tenebre
stupefecerunt me. Habylon dilec¬
ta mea. posita ẽ mͥ in miraculũ. Pro¬
uentura sint. ut ipse qͥ narrat timo¬
re suꝑatꝰ nequeat in uerba prorũ¬
pere. uidens tante multitudinis
sanguinẽ fundi: & miscdiȩ totiꝰ¬
affectu. Homo enĩ de homine lo¬

Expanded text:
agit: et qui depopulator est, vastat: cum agit: et qui depopulator est, vastat: cum superioribus copulandum est, in qusibi Babylon visionem duram praedicat nuntiatam. Ascende Elam, obside Mede: omnem gemitum ejus cessare feci. Ne timeas, inquit, o Persa et Mede, Babylonis multitudinem, ne gemitum ejus ac pondus, quo te ante premere consueverat, cessare feci: seu quod nullus jam gemat et doleat pressus potentia Babylonis: seu quod tantis malis oppressa sit ipsa Babylon, ut ne gemitum quidem liberum habeat. Propterea repleti sunt lumbi mei dolore: angustia possedit me, sicut angustia parientis: corrui curcuit cor meum, tenebrae obstupefecerunt me. Babylon, dilecta mea, posita est mihi in miraculum. Proventura sint, ut ipse qui narrat, timore superatus nequeat in verba prorumpere, videns tantae multitudinis sanguinem fundi: et miseriaffectu homo enim de hominibus lo
Abbreviated transcription (Latin):
quã moyse s xrp̃o dño preeunte.
infinita hominũ milia solitudinẽ
repleuerint.⁊ pharaone submer¬
so dixerint in deserto. Cantemꝰ
dño. gloriose enĩ magnificatꝰ ẽ:
equum i ascensorẽ proiecit ĩ mare.
Tẽ ⁊ opus manuũ dñi erit in assy¬
riis. Hec enĩ uel maxime gentesmo¬
nachoꝵ florent eraminibꝰ ȩgyptꝰ
& me sopotamia. & pari int̾ se pie¬
tate contendunt. Hereditas añ xp̃i¬

Expanded text:
quam Moyse, sed Christo Domino praeeunte, infinita hominum millia solitudines repleverint, et Pharaone submerso, dixerint in deserto: Cantemus Domino, gloriose enim magnificatus est: equum, et ascensorem dejecit in mare . Tunc et opus manuum Domini erit in Assyriis; hae enim vel maximae gentes monachorum florent examinibus, Aegyptus, et Mesopotamia, et pari inter se pietate contendunt. Haereditas a
Abbreviated transcription (Latin):
intelligi. Liber geneseos docet ex
ismahel cedar ⁊ agarenos qͥ ꝑuer¬
so nomine sarraceni uocantur.
esse generatos. Hi ꝑ totã habitant
solitudinẽ: de quibꝰ puto & poetã
dicere. lateq uagantes barchȩi &
nium fratrũ suoꝵ habitabit: eo
qͦd latissima heremus ab india ad
mauritaniã usq tendat᷑. ⁊ anti¬
cũ oceanũ. Qͦ puto hieremiȩ
titulũ sonare: ad cȩdar & ad reg¬
na asor que ꝑcussit nabugodono¬
sor rex babylonis. Statĩq seqͥt᷑.
Hec dicit dñs. Surgite ⁊ ascendi¬
te ad çȩdar: & uastate filios orien¬
tis. Labernacula eoꝵ & greges eoꝵ

Expanded text:
inis » Liber Geneseos docet ex Ismael Cedar et Agarenos, qui perverso nomine Saraceni vocantur, esse generatos. Hi per totam habitant solitudinem, de quibus puto et poetam dicere, Lateque vagantes Barchaei. Enium fratrum suorum habitabit. » eo quod latissima eremus ab India ad Mauritaniam usque tendatur et Atlanticum oceanum. Quod puto Jeremiae titulum sonare ad Cedar et ad regna Asor, quae percussit Nabuchodonosor rex Babylonis. Statimque sequitur. « Haec dicit Dominus: Surgite et ascendite ad Cedar et vastate filios orientis. Tabernacu
Abbreviated transcription (Latin):
mulierũ fuerint dissolute: etiã
uocabulũ uide terrori sit ȩgyp¬
to: quia dũ ei uult aucilium
tribuere: mala tanta perpessa sit.
De nr̃is tẽꝑibꝰ nemo dubitat. quod
mulieres sint. infirmas habentes
santentias. & quicqͥd dixerint u̾ti
in stulticiã. dũ stupeant tantam
la erunt qͥnq cuutates in t̾ra e¬
gypti loquentes lingua chanaã.

Expanded text:
dissolutae, etiam vocabulum Judae terrori sit Aegypto, quia dum ei vult auxilium praebere, tanta mala perpessa sit. De nostris temporibus nemo dubitat, quod mulieres sint, infirmas habentes sententias, et quidquid dixerint verti in stultitiam, dum stupeant tantam la erunt quinque civitates in terra Aegypti loquentes lingua Chanaan,
Abbreviated transcription (Latin):
pͦpłos ausus sit dimicare. ⁊ hostili odio
one duma: hoc ẽ in montibꝰ seyr.
Hanc ut metropolim uxta ordinẽ
suꝑioꝵ uisionũ ab assyriis siue a
nabugodonosor expugnatã esse cre¬
dimtis: memorẽq pͥstini generis
qͦd de abrahã & ysaac sit styrpe
generata. implorasse auxiliũ di.
⁊ necessitate cogente illiꝰ clemen¬
tiam flagitasse. Narrat gͦ nc̃ dñs.
Qͥ obsidet᷑ in seyr ⁊ ab hostibus cui¬
git᷑ meũ implorat auxciliũ. ⁊ dicit.
Ocustos ifrł qͥ ppłm tuũ tueris cus¬
todia sempit̾na. & quasi in nocte
illis dormientibꝰ uigilas ne hostis
tegis: Quibꝰ ego custos uigilq res¬
pondeo: de qͦ scriptũ ẽ. non dormi¬
tabit neq dormiat qͥ custodit ifrł:
uenit mane pͦpło meo. i nar gen¬
ti idumeor. Iilis p̃bebo lum̃: uos
intenebris derelinquã. Uel certe
ita. Uenit lux nocte transacta.
Si meũ inuocatis auxiliũ. & estis
de styrpe seruimei abraam: noli

Expanded text:
populos ausus sit dimicare, et hostili hodio populos ausus sit dimicare, et hostili hodio one Duma, hoc est, in montibus Seir. Hanc ut metropolim, juxta ordinem superiorum Visionum, ab Assyriis, sive a Nabuchodonosor expugnatam esse credimus, memoremque pristini generis, quod de Abraham et Isaac sit stirpe generata, implorasse auxilium Dei, et necessitate cogente, illius clementiam flagitasse. Narrat ergo nunc Dominus: qui obsidetur in Seir, et ab hostibus cingitur, meum implorat auxilium, et dicit: o custos Israel, qui populum tuum tueris custodia sempiterna, et quasi in nocte, illis dormientibutegis? Quibus ego custos vigilque respondeo, de quo scriptum est: Non dormitabit neque obdormiet qui custodit Israel . Venit mane populo meo, et nox genti Idumaeorum; illis praebebo lucem, vos in tenebris derelinquam. Vel certe ita: venit lux nocte transacta; si meum invocatis auxilium, et estis de stirpe servi mei Abraham, nolite
Abbreviated transcription (Latin):
runt. ñ satis intelligo: p̃sertim cũ¬
in supͣdictis sacerdos urias qͥ uocat᷑
in testimoniũ. aliis litteris scriptus
sit. Onus duma. Ad me cla¬
mat ex seyr. Custos qͦde nocte: cus¬
Si queritis querite: conuertimini¬
⁊ uenite. Dro duma. latx. idumeã
ponunt. Est aũ duma ñ tota ydu¬
mee ꝓuintia. sed queda eiꝰ regio
que ad austrũ uergit. ab urbe pa¬
lestine que hodie dicit᷑ eleuthero¬
polis .xixx. distans milibus iuxta quã
st̃ montes seyr. rapto ab auctore
nomine. Seyr quippe int̃pretatur
hispidus ⁊ pilosus. quod ȩsau fuit.
In abdia ꝓpħa pleniꝰ suꝑ hãc gentẽ
a nob̾ disputatũ ẽ: in quo necesse
fuit ueterẽ hẏstoriã reuoluere: ꝙ¬
hiezechielis hieremie q easde in
testimoniũ trahere uisiones. &
marime ꝓphetiã contͣ montẽ seyr:
⁊ illud de psalmis. in idumeã exten¬
dam calciam̃tum meũ: & alibi.
uiscera sua. quod aduersũ cognatos

Expanded text:
rint, non satis intelligo, praesertim curint, non satis intelligo, praesertim cum supradictus sacerdos Urias, qui vocatur in testimonium, aliis litteris scriptus sit. Onus Duma. Ad me clamat ex Seir: custos, quid de nocte? cussi quaeritis, quaerite, convertimini, venite. Pro Duma, LXX Idumaeam ponunt. Est autem Duma non tota Idumaea provincia, sed quaedam ejus regio quae ad Austrum vergit, et ab urbe Palaestinae, quae hodie dicitur Eleutheropolis, viginti distat millibus: juxta quam sunt montes Seir, sumpto ab auctore nomine; Seir quippe interpretatur hispidus et pilosus, quod Esau fuit. In Abdia propheta plenius super hac gente a nobis disputatum est: in quo necesse fuit veterem historiam revolvere, et Ezechielis Jeremiaeque easdem in testimonium trahere Visiones, et maxime prophetiam contra montem Seir . Et illud de Psalmis: In Idumaeam extendam calceamentum meum. Et alibi: tulit, viscera sua, quod adversus cognatos
Abbreviated transcription (Latin):
Qͥd gͥ clamauit leo : Ecce iste uenit
ascensor uir bigȩ equitũ. haud du¬
bium quin cirus indicet᷑. Et res¬
pondit u dix̃ ipse leo qͥ supra cla¬
mauerat. Cȩcidit cȩcidit babylon
⁊ omĩa sculptilia deoꝵ eiꝰ contͥta
st̃ in terra. Uastante enĩ ascensore
bige babylon usq in et̾nũ deleta÷:
belis tẽplũ omĩaq idola usq ad
solũ strata. Quod aũ sequit᷑. tritu¬
ra mea ⁊ filia aree mee ad hieru¬
salem apostrophã facit. ⁊ ad tem¬
plũ quod in area ornȩ sitũ ẽ: di¬
citq ad eũ. O hierłm ⁊ pͦpłe fili
tẽpli mei. ñ tibi uideat᷑ incredu¬
lum esse quod dixi. Non enĩ sũt
lon dilecta mea posita ẽ mͥ inmi¬
raculũ: ⁊ esse sensũ. Que contri¬
iustime eris ⁊ ipsa contrita: ñ
meo sermone sed dñi potestate
qui tͥ hec uentura p̾nuntiat.
Qͥd sibi aũ uoluerint in hoc lo¬
co. ber int̃pretes. qͥ ꝓ leone qui
hebraice harihel dr. uriã transtule¬

Expanded text:
Quid igitur clamavit leo: Ecce iste venit Quid igitur clamavit leo: Ecce iste venit ascensor vir bigae equitum: haud dubium quin Cyrus indicetur. Et respondit et dixit ipse leo qui supra clamaverat: Cecidit, cecidit Babylon, et omnia sculptilia deorum ejus contrita sunt in terra. Vastante enim ascensore bigae, Babylon usque in aeternum deleta est, et Belis templum omniaque idola usque ad solum strata. Quod autem sequitur: Tritura mea, et fili areae meae, ad Jerusalem apostropham facit, et ad Templum quod in area Ornae situm est, dicitque ad eam: o Jerusalem, et popule fili Templi mei, non tibi videatur incredulum esse quod dixi: non mea enim vlon dilecta mea posita est mihi in miraculum; et esse sensum: quae contrivisti me, eris et ipsa contrita, non meo sermone, sed Domini potestate, quae tibi haec ventura praenuntiat. Quid sibi autem voluerint in hoc loco LXX interpretes, ut pro leone, qui Hebraice dicitur ARIA , uriam transtule
Abbreviated transcription (Latin):
arabia ad quã ꝓpheticus sermo
dirigit᷑. utrũ moabite an amma¬
nite. & idumei cuncteq alie re¬
giones que nc̃ arabia nuncupan¬
tur. occasionẽ tribuit in hac eade
uisiõe quod seqͥt᷑. auferet᷑ omĩs
gła cȩdar i reliquie numeri sa¬
gitarioꝵ fortiũ de filiis cȩdar

Expanded text:
ad quam propheticus sermo dirigitur, utrum Moabitae, an Ammonitae, et Idumaei, cunctaeque aliae regiones, quae nunc Arabia nuncupantur, occasionem tribuit in hac eadem Visione quod sequitur: Auferetur omnis gloria Cedar, et reliquiae numeri sagittariorum fortium de filiis
Abbreviated transcription (Latin):
ta plangentis. ⁊ calciam̃tis e pedibꝰ.
quȩ. latx. caligas uocant. nudus
discalciatꝰ incederet: typũ p̃ferens
captiuitatis ȩgyptiȩ ⁊ ȩthiopum.
quia ȩgyptiis in adutoriũ fuerãt:
quod quomͦ ysaias nudus ambu¬
tibus demonstraret: ita om̃is egyp¬
tus atq ethyopia populante assy¬
rio nudi fuerint ut nichil int̾ra
omnino remaneret. Nec hoc ali¬
quis putet suꝑiori felicitati que
egyptiis reꝓmittit᷑ esse contrariũ:
quia ibi pꝰ multa futura beatitu¬
do p̾dicat᷑: hic aũ p̾sens narratur
captiuitas. ꝑ quã deleto isrł. &
damasco.⁊ phylistiim. recta uia
ꝑrerit egyptũ. ⁊ ipsos parit̾ ethy¬
opasq superauit. Quod ne uide¬
atur ambiguũ: ipsiꝰ ysaie pona¬
mus testimoniũ. Reuersus aũ
rapsaces inuenit regẽ assyrioꝵ
p̃liantẽ contra iobnam. Audierat
enĩ quia ꝓfectꝰ esset de lachis. Et¬
audiuit de tharacha rege ethyo¬
piȩ dicentes: egressus ẽ ut pugnet

Expanded text:
ta plangentis, et calceamentis e pedibus, ta plangentis, et calceamentis e pedibus, quae LXX caligas vocant, nudus et discalceatus incederet, typum praebens captivitatis Aegyptiae et Aethiopum, qui Aegyptiis in adjutorium fuerant: quod quomodo Isaias nudus ambuatibus demonstraret: ita omnis Aegyptus atque Aethiopia, populante Assyrio, nudae fierent, et nihil omnino in terra remaneret. Nec hoc aliquis putet superiori felicitati, quae Aegyptiis repromittitur, esse contrarium: quia ibi post mala de futura beatitudine praedicatur: hic autem praesens narratur captivitas, per quam deleto Israel et Damasco, et Philistiim, recta via perrexit Aegyptum, et ipsos pariter Aethiopesque superavit. Quod ne cui videatur ambiguum, ipsius Isaiae ponamus testimonium: Reversus autem Rapsaces, invenit regem Assyriorum praeliantem adversus Lobnam: audierat enim quia audivit de Tharaca rege Aethiopiae dicentes: Egressus est ut pugnet
Abbreviated transcription (Latin):
tas. implete pharetras. Suscitauit
dñs sp̃m regũ mȩdoꝵ. & contra ba¬
bylonẽ mens eiꝰ ut ꝑdat eã: q̃m
ultio dñi ẽ ultio tẽpli sui. Super
muros babylonis leuate signũ. au¬
gete custodiam. eleuate custodes
p̃parate insidias: qm cogitauit dñs
⁊ fecit quecũq locutꝰ ẽ contra ha¬
bitatores babylonis. Et rursum.
Eleuate signũ in terra. clangite
bucina in gentibꝰ. scĩficate super
eã gentes. adnuntiate contra illã
regibus ararathinenni. ⁊ ascenez:
numeratẽ contͣ eã thapsar: addu¬
cite ȩquũ quasi brucũ aculeatũ.
Sc̃ĩficate contͣ eã gentes. reges
medie duces eiꝰ. ⁊ uniuersos ma

Expanded text:
itabit itabit Dominus spiritum regum Medorum et contra Babylonem mens ejus, ut perdat eam, quoniam ultio Domini est, ultio Templi sui. Super muros Babylonis levate signum, augete custodiam, elevate custodes, praeparate insidias: quia cogitavit Dominus, et fecit quaecumque locutus est contra Babylonis habitatores. Et rursum: Levate signum in terra, clangite buccina in gentibus, sanctificate super eam gentes, annuntiate contra illam regibus Ararat, Menni, et Ascenez, numerate contra eam Tapsar, adducite equum quasi bruchum aculeatum. Sanctificate contra eam gentes, reges Mediae, duces ejus et universus
Abbreviated transcription (Latin):
crepent. quidã hebreoꝵ. ꝓ duma
romã legunt. uolentes ꝓphetiã contͣ
regnũ romanũ dirigere. friuola
ꝑsuasiõe. qua semꝑ idumee nomi¬
ne romanos existimant. demonstra¬
ri. Duma aũ int̾pretat᷑ silentiũ.
Iaus in afasia. In saltu ad
uesperã dormietis: in semitis doda¬
nim. Occurrentes sitienti ferte a¬
quam. Qͥ habitatis terrã austri.
cũ panibꝰ occurrite fugienti. A fa¬
cie enĩ gladioꝵ fugerunt: a facie
gladii imminentis. a facie arcus
extenti. a facie grauis p̃lii. Qm̃
hec dicit dñs ad me. Ad huc in uno
anno quasi in anno mercennarii. &
auferet᷑ om̃is gła cedar: & reliquie
numeri sagittarioꝵ fortium. de filiiᷤ
cedar inminuent᷑. Dñs enĩ d̾s isrł

Expanded text:
uma, Romam legunt, volentes prophetiam contra regnum Romanum dirigi, frivola persuasione, qua semper in Idumaeae nomine Romanos existimant demonstrari: Duma autem interpretatur silentium. Onus in Arabia. In saltu ad vesperam dormietis, in semitis Dodanim. Occurrentes sitienti ferte aquam: qui habitatis terram Austri, cum panibus occurrite fugienti. A facie gladii imminentis, a facie arcus extenti, a facie gravis praelii: Quoniam haec dicit Dominus ad me: Adhuc in uno anno, quasi in anno mercenarii, et auferetur omnis gloria Cedar. Et reliquiae numeri sagittariorum fortium de filiis Cedar imminuentur: Dominus enim Deus Israel
Abbreviated transcription (Latin):
& bibentes. Surgite pͥncipes: ar¬
ripite clipeũ. Locus iste duplicit
accipit᷑. O moede ⁊ ȩlamita. qͥbus
supͣ dixi. ascende ȩlam. obside mo¬
ede. sumite cibũ. futuro uos p̃lio
p̃parate: ne postꝗͣ dimicationis
tẽpus aduenerit. lassitudo uos
detrahat. Cũq comederitis ⁊ bi¬
beritis: surgite arma corripite.:
babyloniã debellate. Quodq ait.
contẽplare in specula. hoc sensu
legit᷑: diligent̃ que uentura sunt
ꝓspicite. Potest ⁊ sic intelligi. Oba¬
bylon para balthasar filio eiulme¬
rodach nepoti nabugodonosor re¬
gituo mensã atq conuuuiũ: & ui¬
de qͥd pꝰ cibũ ueniat. in qͦ scortis
⁊ concubinis inuasis dñi ꝓpinabat.
Opͥncipes qͥ cũ rege accõbitis. mȩ¬
dos aũ ꝑsasq significat. surgite :
ad int̾ficiendũ regẽ arma cor¬
ripite Hoc plenius in danielis
uolumine legimꝰ. Nec enim
torẽ: & quod cũq uiderit annun
tiet. Et uidit currũ duoꝵ ȩquitũ:
ascensorẽ asini. ⁊ ascensorẽ came¬

Expanded text:
surgite, principes, arripite clypeum. Locus iste dupliciter accipitur: o Medi et Elamitae, quibus supra dixi: ascende Elam, obside Mede, sumite cibum, futuro vos praelio praeparate, ne postquam dimicationis tempus advenerit, lassitudo vos retrahat. Cumque comederitis et biberitis, surgite, arma corripite, Babylonium debellate. Quodque ait, contemplare in specula, hoc sensu legitur: diligenter quae ventura sunt, prospice. Potest et sic intelligi: o Babylon, para Balthasar filio Evilmarodach nepoti Nabuchodonosor regi tuo mensam atque convivium, et vide quid post cibum eveniat, in quo scortis et concubinis in vasis Domini propinabit. O principes, qui cum rege accumbitis, Medos autem Persasque significat, surgite et ad interficiendum regem arma corripite. Hoc plenius in Danielis volumine discimus . Haec enim torem, et quodcumqutiet. Et vidit currum duorum equitum, ascensorem asini, et ascensorem came
Abbreviated transcription (Latin):
Ergo quos ueteres assyrios. nc̃ nos
uocamꝰ syros: a parte totũ appellan
ris: uel sic accipiendũ. qͦd romane
legiones syro instructe milite egyp¬
tũ custodiunt: aut qͦo utͥusq gentis
int̾ se cõmercia. ⁊ habundantiã ȩgyp¬
ti syrę suscipiant ciuitates: sic̃ e cont᷑¬
rio palestine ⁊ phenicis bonis egrptꝰ
irriget᷑. Quid̾a nr̃oꝵ male hec ad
mille annos referunt. i more iuda¬
ico in consũmatiõe mundi futura
derit. In die illa erit isrł tertiꝰ
egypto u assyrio benedictio in me¬
dio t̾rȩ. cui benediã dñs exercituũ

Expanded text:
Ergo quos veteres Assyrios, nunc nos Ergo quos veteres Assyrios, nunc nos vocamus Syros, a parte totum appellantient Syris, vel sic accipiendum, quod Romanae legiones Syro instructae milite Aegyptum custodiant, aut quod utriusque gentis inter se commercia sint, et abundantiam Aegypti Syriae suscipiant civitates, sicut econtrario Palaestinae et Phoenicis bonis Aegyptus irrigetur. Quidam nostrorum male haec ad mille annos referunt, et more Judaico in consummatione mundi futura derit. In die illa erit Israel tertius Aegyptio et Assyrio, benedictio in medio terrae, cui benedixit Dominus exercituu
Abbreviated transcription (Latin):
dño u soluẽt. Respondeant uidei.
Lege p̃ceptũ ẽ. ut altare ñ fiat nͥ
generis immolent᷑. Ecce ysaias aꝑ¬
te docet. qͦd ȩgyptii cognoscant do¬
minũ ⁊ colant eũ. & hostias& mu
nera offerant. ⁊ uota uoueant atq
ꝑsoluant. Si egyptii sacerdotium
habent. impletur i in illis pauli te¬
stimoniũ dicentis. Translato sacer¬
dotio: necesse ẽ ut legis translatio
fiat. Et ꝑcutiet dñs egyptũ pla¬
ga ⁊ sanabit eam: ⁊ reuertent᷑ ad
dñm & placabit᷑ eis ⁊ sanabit eos.
Quẽ enĩ diligit dñs corripit: casti¬
gat aũ omnẽ filiũ quẽ recipit. Per¬
cussio ñ ad negationẽ credentium.
sed ad ꝓbationẽ ꝑtinet u coronã.
Indie illa erit uia de egypto in¬
una queq gens suũ habebat re¬
gem: & de alia ad aliã nullus ire
poterat nationẽ: in romano imꝑio
unũ facta st̃ om̃ia. Doctꝰ lector ue¬
teres euoluat hystorias: & ab eufra¬
te usq ad tygrim omnẽ in medio
regionẽ assyrioꝵ fuisse cognoscat.

Expanded text:
no et solvent. Respondeant Judaei: Lege praeceptum est, ut altare non fiat nisi Levitici generis immolentur . Ecce Isaias aperte docet quod Aegyptii cognoscant Dominum, et colant eum, et hostias, et munera offerant, et vota voveant atque persolvant. Si Aegyptii sacerdotium habent, impletur et in illis Pauli testimonium dicentis: Translato sacerdotio, necesse est ut legis translatio fiat . Et percutiet Dominus Aegyptum plaga, et sanabit eam: et convertentur ad Dominum, et placabitur eis, et sanabit eos. Quem enim diligit Dominus, corripit, castigat autem omnem filium quem recipit. Persecutio non ad negationem credentium, sed ad probationem pertinet, et coronam. In illa die erit via de unaquaeque gens suum habebat regem, et de alia ad aliam nullus ire poterat nationem: in Romano autem imperio unum facta sunt omnia. Doctus lector veteres revolvat historias, et ab Euphrate usque ad Tigrim, omnem in medio regionem Assyriorum fuisse cognoscat.
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃ pacẽ da nobis. omĩa enĩ reddi¬
disti nob̾. Sed iã ꝓponamꝰ y saiȩ
capłm. & cũ moyse ingrediam᷑
nuta sit facies. audiant᷑q &

Expanded text:
r, pacem da nobis: omnia enim reddidisti nobis . Sed jam proponamus Isaiae capitulum, et cum Moyse ingrediamurnuta sit facies: audiant
Abbreviated transcription (Latin):
PARIIS
Mol eftiis
ocupati. ex¬
planatioes.
in ysaiam
int̃̾ualla dic̃¬
tamus. Uñ
expleto octauo uolumine. nc̃ post
aliquantũ tẽporis spaciũ transimꝰ
ad nonũ. ñ absq morsu ⁊ obtrecta¬
tionibus inuidoꝵ. qui ignorantes
quid audiãt. quid loquant᷑. de eo
audent iudicare quod nesciuit.¬
& ante despiciunt quã ꝓbent. eru¬
ditos q se extimant & disertos
si cunctis scriptoribꝰ detrahant.
Quoꝵ liuorẽ ⁊ musitationẽ gar¬
rulã contẽpnentes. di posca mꝰ
auxiliũ: ⁊ psalmiste imp̃cationẽ¬

Expanded text:
ariis molestiis occupati, explanationes in Isaiam intervalla dictamus. Unde expleto octavo volumine, nunc post aliquantum temporis spatium transimus ad nonum: non absque morsu et obtrectationibus invidorum, qui ignorantes quid audiant, quid loquantur, de eo audent judicare quod nesciunt, et ante despiciunt quam probent, eruditosque se aestimant et disertos, si de cunctis Scriptoribus detrahant. Quorum livorem et mussitationem garrulam contemnentes, Dei poscamus auxilium, et Psalmistae imprecatione