comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
genere quã potest optima. Qđ si repꝑire potuerimꝰ.
id erit ꝓfecto qđ ambagib remotis om̃ib sũmũ ho¬
minis bonũ iure meritoq nominandũ ẽ. At si corpꝰ
ẽ homo: quin hoĩnis optimũ anima ipsa sit recusar
ñ possũ. S certe cũ de morib agit᷑. cũ quęrimꝰ qͥnã
uitȩ modis tenendꝰ sit ut beatitudinẽ possimꝰ adipiᷤ¬
ci.: ñ corpoꝵ p̃cepta dant᷑. ñ corporis inuestiganda ẽ
disciplina. Postremo bonos mores ea nr̃a pars actu¬
ra ẽ quȩ inqͥrit ⁊ discit: & hȩc animȩ sunt ꝓpria.
Non gͥ de corpore. cũ de uirtute optinenda satagi¬
mus. questio est. Qd si ẽ consequens sicuti ẽ ut ip¬
sũ corpꝰ qdđ ab anima regit᷑ quȩ uirtutis cõpos est.
multo ⁊̃ melius regat᷑ ⁊ honestius eoq optime sese
habeat qͦ ẽ optima illa quȩ sibi iusta lege d̾nat᷑.
id erit hoĩnis optimũ qđ animã optimã facit.

Expanded text:
genere quam potest optima. Quod si reperire potuerimus, genere quam potest optima. Quod si reperire potuerimus, id erit profecto quod ambagibus remotis omnibus, summum hominis bonum jure meritoque nominandum est. 8. Aut si corpus est homo, quin hominis optimum anima ipsa sit, recusare non possum. Sed certe cum de moribus agitur, cum quaerimus quinam vitae modus tenendus sit ut beatitudinem possimus adipisci, non corpori praecepta dantur, non corporis investiganda est disciplina. Postremo bonos mores ea nostra pars actura est, quae inquirit, et discit; et haec animae sunt propria: non igitur de corpore, cum de virtute obtinenda satagimus, quaestio est. Quod si est consequens, sicuti est, ut ipsum corpus cum ab anima regitur, quae virtutis compos est, multo et melius regatur et honestius, eoque optime sese habeat, quo est optima illa, quae sibi justa lege dominatur: id erit hominis optimum quod animam optimam facit,
Abbreviated transcription (Latin):
corporis : sed qđ aut corpori simul ⁊ animȩ.
aut soli animȩ optimũ ẽ. idii. hominis opti¬
id cẽrta ratio cogit fateri ꝑ qđ fit ut sese corpꝰ
quã optime habeat. Nichil ẽ autẽ omniũ quȩ
uegetant corpꝰ. anima melius atq p̾stantius.
Est g̃ sũmũ corporis bonũ. ñ uoluptas eius ñ
idolatria. ñ uires. ñ pulchritudo. ñ uelocitas
⁊siꝗd aliqͥd in bonis corporis numerari solet
s. om̃ino anima. Nã ⁊ istã quȩ cõmemorata stͥ p̃sen¬
tia siu exhibet corpori: & qđ ante cellit om̃ib uitã.
Quã obrẽ ñ uidet᷑ anima ce suriũ hoinis bonũ. siue
animã simul ⁊ corpꝰ. siue animã solã hominẽ dicimꝰ.
Ut enĩ corporis sũmũ bonũ id inuenit ratio qđ est
corpori meluis ⁊ q̃ ei uigor ⁊ uita p̾bet᷑: ita siue corpꝰi
auima. siue anima ipsa ꝑ se hõ sit. inueniendũ ẽ siqͥd
animã p̃cedit ipsã: qđ cũ anima sequit᷑. fit in suo

Expanded text:
corporis; sed quod aut corpori simul et animae, corporis; sed quod aut corpori simul et animae, aut soli animae optimum est, id est optiid certa ratio cogit fateri, per quod fit ut sese corpus quam optime habeat. Nihil est autem omnium quae vegetant corpus, anima melius atque praestantius. Est ergo summum corporis bonum, non voluptas ejus, non indoloria, non vires, non pulchritudo, non velocitas, et si quid aliud in bonis corporis numerari solet, sed omnino anima. Nam et ista quae commemorata sunt, praesentia sui exhibet corpori, et quod antecellit omnibus, vitam. Quamobrem non videtur mihi anima esse summum hominis bonum, sive animam simul et corpus, sive animam solam hominem dicimus. Ut enim corporis summum bonum id invenit ratio, quod est corpore melius, et quo ei vigor et vita praebetur: ita sive corpus et anima, sive anima ipsa per se homo sit, inveniendum est, si quid animam praecedit ipsam, quod cum anima sequitur, fit in suo
Abbreviated transcription (Latin):
ipse homo: Utrũq hoꝵ quȩ nominaui. an cor¬
pus tantũm. an tantũmꝰ anima: Quãquã enĩ
ñ ẽẽt. nec rursus anima homo si ea corpꝰ non
animaret᷑: fieri tam̃ potest ut unũ hoꝵ ⁊ ha¬
beat᷑ homo ⁊ uocet᷑. Quid gͦͦ hominẽ dicimus
animã ⁊ corpꝰ: tanquã bigas uel centaurũ: An
corpꝰ tantũ. qđ sit in usu animȩ se regentis: tan¬
quã lucernã ñ ignẽ simul ⁊ testã. s testã solã tam̃
ꝓpt̃ ignẽ appellamus: An nichil aliud hõmẽ
quã animã dicimꝰ. sed ꝓpt̾ corpꝰ qđ regit. ueluti
equitẽ ñ simul equũ ⁊ hominẽ. s hominẽ solũ.
ex eo tam̃ qđ regendo equo sit accõmodatus
uocamus.⁊ Difficile ẽ istã controuersiã ditu¬
dicare: aut si ratione facile: oracione longũ ẽ
Quẽ laborẽ ac morã susciꝑe ac subire: non opꝰẽ
Siue enĩ utrũq siue anima sola nom̃ hominis
teneat. non ẽ hominis optimũ qđ optimũ est

Expanded text:
ipse homo, utrumque horum quae nominavi, an coripse homo, utrumque horum quae nominavi, an corpus tantummodo, an tantummodo anima. Quanquam enim non esset; nec rursus anima homo, si ea corpus non animaretur; fieri tamen potest ut unum horum et habeatur homo et vocetur. Quid ergo hominem dicimus? animam et corpus, tanquam bigas vel centaurum? an corpus tantum, quod sit in usu animae se regentis; tanquam lucernam, non ignem simul et testam, sed testam solam, tamen propter ignem appellamus? an nihil aliud hominem quam animam dicimus, sed propter corpus quod regit, veluti equitem non simul equum et hominem, sed hominem solum, ex eo tamen quod regendo equo sit accommodatus, vocamus? Difficile est istam controversiam dijudicare; aut si ratione facile, oratione longum est: quem laborem ac moram suscipere ac subire non opus est. Sive enim utrumque, sive anima sola nomen hominis teneat, non est hominis optimum quod optimum est
Abbreviated transcription (Latin):
festu e eẽ p̃stantius: Nã si id. est beatũ eẽ ad tale
bonũ ꝑuenisse qͥ amplius ñ potest. Nem̃ autẽ est¬
q dicimꝰ optimũ: qͥ tandẽ pacto. potest in ea dif¬
finitione includi. qͥ ad sũmũ honũ suũ ñdũ pue¬
nerit  Aut quom sũmũ ẽ. si ẽ aliqͥd melius quo
puenire possimꝰ: Hoc gͥ si ẽ tale ẽẽ debet qđ non
amittat inuit᷑: quippe nemo potest confidere de
tali bono qd̃ sibi eripi posse sentit etiã si retine¬
re id amplectiq uoluerit. Quisqͥs autẽ de bono
qͥ fruit᷑ non confidit: in tanto timore amutendi
consid̾ato atq discusso qͥd sit ipse hõ. Nec nunc
diffinitionẽ hominis a me postulandã puto
Iilud ẽ magis qđ m hoc loco quȩrendum uidet᷑
cũ ut̾ om̃s pene constet. aut certe id qd̾ satis ẽ
int̃̾ me atq illos cũ quib nc̃ agit᷑ hoc conueni¬
at. ex anima ⁊ corpore nos eẽ cõpositos. Quidẽ

Expanded text:
festum est esse praestantius? Nam si id est beatum esse, ad tale festum est esse praestantius? Nam si id est beatum esse, ad tale bonum pervenisse quo amplius non potest, id est autem quod dicimus optimum; quo tandem pacto potest in ea definitione includi, qui ad summum bonum suum nondum pervenerit? aut quomodo summum est, si est aliquid melius quo pervenire possimus? Hoc igitur si est, tale esse debet quod non amittat invitus. Quippe nemo potest confidere de tali bono, quod sibi eripi posse sentit, etiamsi retinere id amplectique voluerit. Quisquis autem de bono quo fruitur non confidit, in tanto timore amittendiconsiderato atque discusso quid sit ipse homo. Nec nunc definitionem hominis a me postulandam puto. Illud est magis quod mihi hoc loco quaerendum videtur, cum inter omnes pene constet, aut certe, id quod satis est, inter me atque illos cum quibus nunc agitur hoc conveniat, ex anima et corpore nos esse compositos, quid est
Abbreviated transcription (Latin):
queat: cũ id qđ ẽ hominis optimũ ⁊ amatur.
habet᷑. Quid ẽ enĩ aliud qđ dicimꝰ frui: nisi p̃sto
habere. qđ diligis: Neq qͥsquã beatꝰ ẽ: qui ñ truit᷑
eo qđ ẽ hominis optimũ: nec qͥsquã qui eo fruit᷑
ñ beatꝰ. Presto g̃ ee̾ nobis debet optimũ nr̃m: si
beate uiuere cogitamꝰ. Sequit᷑ ut queramꝰ qͥd sit
hominis optimũ : qđ ꝓfecto deteruis ẽe quã ipse
homo ñ potest. Quisqͥs enĩ qđ se ipso ẽ deteruis.
sequit᷑. fit ⁊ ipse deterior. Oportet autẽ omnem
hominẽ id qđoptimũ ẽ sequi  Non ẽ gͥ homine
deteruis. hominis optimũ. Fortasse tale aliquio
erat. quale ipse hõ ẽ. Ita sit sane si nil ẽ homine
melius. qͦ ꝑfrui possit. Si autẽ inuenimꝰ anqd
qđ ⁊ homuine sit excellentius. ⁊ p̃sto eẽ amanti
sese homini possit: qͥs dubitauerit homini ad
id nitendũ ẽẽ ut beatꝰ sit. qđ eo ipso qͥ nuititͭ mani¬

Expanded text:
possit, cum id, quod est hominis optimum, et amatur et possit, cum id, quod est hominis optimum, et amatur et habetur. Quid est enim aliud, quod dicimus frui nisi presto habere, quod diligis? Neque quisquam beatus est, qui non fruitur eo, quod est hominis optimum, nec quisquam, qui eo fruitur, non beatus. Presto ergo nbeate vivere cogitamus. 5. Sequitur ut quaeramus quid sit hominis optimum, quod profecto deterius esse quam ipse homo non potest. Quisquis enim quod seipso est deterius, sequitur, fit et ipse deterior. Oportet autem omnem hominem id quod optimum est sequi. Non est igitur homine deterius hominis optimum. Fortasse tale aliquid erit, quale ipse homo est? Ita sit sane, si nihil est homine melius, quo perfrui possit. Si autem invenimus aliquid quod et homine sit excellentius, et praesto esse amanti sese homini possit; quis dubitaverit homini ad id nitendum esse ut beatus sit, quod eo ipso qui nititur, mani
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ pͥus ẽẽ reddendã morẽ illis gerã ꝙ qđ fateor
in disputando uiciosũ ẽẽ suscipiã. Delectat enĩ
ere uellet indutus ẽ. Ratione gͥ queramꝰ: quẽ¬
admodũ sit hoĩni uiuendũ. Beate certe om̃s
uiuere uolumꝰ. Neq qͥsquã ẽ. in hominũ gen̾e.
qui ñ huic sententiȩ ante quã plene sit emissa
consentiat. Beatꝰ autẽ quantũ existimo neq ille di¬
ei potest qͥ ñ habet qđ amat qualecũq sit. neq qͥ
babet qđ amat si neriũ sit: neq qͥ ñ amat qdđd ht.
etiã si optimũ sit. Na ⁊ qͥ appetit qđ adipisci¬
ñ potest cruciat᷑: & qͥ adeptus ẽ qđ appetendũ
ñ eẽt fallit᷑ ⁊ qͥ ñ appetit qdđ adipiscendũ eet egro¬
tat. Nichil autẽ istoꝵ animo contingit sine mi¬
seria: nec miseria ⁊ beatitudo in homine uno
simul habitare consuert. Nullus gͥ illor beatꝰ ẽ.
Quartũ restat ut uideo ubi uita beata inuerr

Expanded text:
nem prius esse reddendam, morem illis geram; quod fateor nem prius esse reddendam, morem illis geram; quod fateor in disputando vitiosum esse, suscipiam. Delectat enim ere vellet, indutus est. CAPUT III.-- Beatus quadmodum sit homini vivendum. Beate certe omnes vivere volumus; neque quisquam est in hominum genere, qui non huic sententiae, antequam plene sit emissa, consentiat. Beatus autem, quantum existimo, neque ille dici potest, qui non habet quod amat, qualecumque sit; neque qui habet quod amat, si noxium sit; neque qui non amat quod habet, etiamsi optimum sit. Nam n potest, cruciatur, et qui adeptus est, quod appetendum non esset, fallitur, et qui non appetit, quod appetendum esset, egrotat. Nichil autem illorum animo contingit sine miseria, nec miseria et beatitudo in homine uno simul habitare consueverunt. Nullus igitur illorum beatus est. Quartum restat, ut video, ubi vita beata inveniri
Abbreviated transcription (Latin):
ullã selinquã testẽ sententiã. ꝓductã de apłi¬
ca disciplina: cui ñ de ueteri testam̃to sims¬
rint: añiaduertant ⁊ quã ñ sit xp̃iana uita quã
ostentant: ⁊ quã sit xp̃i scriptura quã lacerant.
Unde g ordiar:. ab auctoritate an a ratione: Natu.¬
re qͥdem ordo se ita habet. ut cũ aliqͥd discimus
pationẽ p̃cecdat auctoritas. nã infirma racio uid̃
potest: quȩ cũ reddita fuerit auctoritatẽ postea
ꝑ quã firmet᷑ assumit. Ded qi caligantes homi¬
nũ m̃tes consuetudine tenebrarũ quib in nocte
peccatoꝵ. uicioꝵq uelantur. ꝑspicuitati fincerita.¬
tiq raciõis aspectũ idoneũ intende nequeunt.
saluberrime comparatũ ẽ. ut in lucẽ ueritatis
aciem titubaantẽ ueluti ramis humanitatis opaca¬
ta inducat auctoritas. Sed q̃m cũ his nobis resẽ
qͥ omĩa contra ordinẽ ⁊ sentiunt ⁊ loquunt᷑. ꝙ
gerunt. nichilq aliud maxime dicunt nͥ ratio¬

Expanded text:
ullam relinquam testem sententiam productam de apostoliullam relinquam testem sententiam productam de apostolica disciplina, cui non de Veteri Testamento simirint, animadvertant et quam non sit christiana vita quam ostentant, et quam sit Christi Scriptura quam lacerant. ur ordiar? Ab auctoritate an a racione? Nature quippe ordo se ita habet, ut, cum adiscimus, racionem precedat autoritas. Nam infirma racio videri potest, que, cum redditper quam firmetur, assumit. Sed quia caligantes hominum mentes consuetudine tenebrarum, quibus in nocte peccatorum vitiorumque velantur, perspicuitati sinceritatique rationis aspectum idoneum intendere nequeunt; saluberrime comparatum est, ut in lucem veritatis aciem titubantem veluti ramis humanitatis opacata inducat auctoritas. Sed quoniam cum iis nobis res est, qui omnia contra ordinem et sentiunt, et loquuntur, et gerunt, nihilque aliud maxime dicunt, nisi ratio
Abbreviated transcription (Latin):
ligentia Igit᷑. ⁊ pietas adhibenda ẽ. Altero fiet̾
ut scientes inueniamus: altero ut scire merea
habere doctores: una cũ scripturas rep̃hendirẽ
uel quas male intelligunt uel quas male in¬
telligi uolunt. altera cũ uitȩ castȩ ⁊ memora¬
bilis continentiȩ imaginẽ ꝓferunt: hic liber
congruentẽ catholicȩ disuplinȩ sententiam
nram de uita ⁊ morib continebit. In qͥ fortas¬
se intelliget᷑ ⁊ quã sit facile simulare:⁊ quã
difficile habere uirtuit᷑. Eum sane modum
tenebo si potero: ut neq in illoꝵ morbos qui
mͥ funt notissim tã grauiter inuear quã illi
in ea que iguorant. Danari enĩ eos potius si
fieri potest quã oppugnari uolo: & ea de scrip¬
turis assumã testimonia. quib eos necesse sit
eredere: de nouo scilicet testam̃to. De qͥ tam̃
nichil ꝓferã eoꝵ quȩ solent ĩmissa eẽ dicere
cũ magnis angustiis coartant᷑  sed ea dicam
que ⁊ approbare ⁊ laudare cogunt᷑. nec om̃ino

Expanded text:
digni sunt. Et diligentia igitur et pietas adhibenda est: altero fiet ut scientes inveniamus; altero, ut scire mereamhabere doctores; una, cum Scripturas reprehendunt, vel quas male intelligunt vel quas male intelligi volunt; altera, cum vitae castae et memorabilis continentiae imaginem praeferunt: hic liber congruentem catholicae disciplinae sententiam nostram de vita et moribus continebit, in quo fortasse intelligetur et quam sit facile simulare, et quam difficile habere virtutem. Eum sane modum tenebo, si potero, ut neque in illorum morbos, qui mihi sunt notissimi, tam graviter invehar, quam illi in ea quae ignorant; sanari enim eos potius, si fieri potest, quam oppugnari volo. Et ea de Scripturis assumam testimonia, quibus eos necesse sit credere, de Novo scilicet Testamento, de quo tamen nihil proferam eorum quae solent immissa esse dicere, cum magnis angustiis coarctantur; sed ea dicam, quae et approbare et laudare coguntur. Nec omnino
Abbreviated transcription (Latin):
sed tantũmodo rebꝰ q̃ ibi dicunt᷑ intent̾
&iam ȩloquio qͦ dicunt᷑. dum in his u̾satur¬
nbuit᷑ . accedente uł maxime exercitatione
ale desit ingeniũ: nec illa rethorica pͣcept
capiunt᷑: nec si magno labore inculcata.
quantula cũq ex parte captant᷑. aliquid

Expanded text:
sed tantummodo rebus quae ibi dicuntur intentus sit, etiam eloquio quo dicuntur, dum in his versaturbuitur; accedente vel maxime exercitatione ale desit ingenium, nec illa rhetorica praecepta capiuntur; nec, si magno labore inculcata quantulacumque ex parte capiantur, aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
quia in alis uoluminibꝰ suie ꝑ alios siue ꝑ nos. multaiã
dicta sunt: Modꝰ itaq sit iste libri huius. cetera de signis
quantũ d̃s dederit disseremꝰ: FiNit liber s&i mus¬

Expanded text:
quia in aliis voluminibus, sive per alios sive per nos multa jam quia in aliis voluminibus, sive per alios sive per nos multa jam dicta sunt. Modus itaque sit iste libri hujus. Caetera de signis, quantum Dominus dederit, disseremus. LIBER SECU
Abbreviated transcription (Latin):
duob istis decedentib. cantas. Altior & certior ꝑmanebit:
Qua propt̃ cũ quisq cognouerit finẽ precepti e̾e caritatẽ de
corde puro. & conscientia bona. & fide ñ ficta: omem ꝙ intel¬
lectũ dumarũ script᷑arũ. ad ista tria relaturꝰ. ad tractatio¬
nẽ illorũ libroꝵ securꝰ accedat: Cũ em̃ dicer& caritas ad¬
didit de corde puro: ut nichil aliud quã id qͦd dilgendũ ẽ
diligatur: Conscientiã uͦbonã: coniundat ꝓpt᷑ spem: Ille
enĩ se ad id quod credit & diligit ꝑuent̾um ẽẽ desperat.
cui malȩ conscientiȩ scrupulus ii est: Tertio: & fide inͥ
ñ ficta Si em̃ fides nr̃a m̃datio caruerit. tunc & nõ dilgi¬
mͦ quod ñ ẽ diligendũ. & recte uiuendo id sꝑamꝰ. ut ml¬
lo modo spes nr̃a fallatur:: Propt̾a de reb continentib
fidẽ quantũ ꝙ tẽpresatis eẽ arbitrat᷑ sũ dicere uola

Expanded text:
duobus istis decedentibus caritas auctior et certior permanebit. duobus istis decedentibus caritas auctior et certior permanebit. Quapropter cum quisque cognouerit finem praecepti esse caritatem de corde puro et conscientia bona et fide non ficta, omnem intellectum dnem illorum Librorum securus accedat. Cum enim diceret, charitas, addidit, de corde puro, ut nihil aliud quam id quod diligendum est, diligatur. Conscientiam vero bonam conjunxit propter spem: ille enim se ad id quod credit et diligit perventurum esse desperat, cui malae conscientiae scrupulus inest. Tertio, et fide, inquit, non ficta. Si enim fides nostra mendacio caruerit, tunc et non diligimus quod non est diligendum, et recte vivendo id speramus, ut nullo modo spes nostra fallatur. Propterea de rebus continentibus fidem, quantum pro tempore satis esse arbitratus sum, dicere volui,
Abbreviated transcription (Latin):
sedes aet̾nitas: Aet̾nũ aut̃ ardentiuꝰ diligit᷑ adeptũ. quã desi¬
deratũ: Nulli enĩ desid̾anti concedit᷑ plꝰ de illo existimare
qua se hab&e: ut ei uilescat cũ minꝰ inuenerit:. Sn quantũqͥsque
ueniens existimare potuerit: plus ꝑueniens inuenturus est
Homo itaq fide. Aspe. & caritate subnixus. ea q in comcusse
retinens. ñ indig& script᷑is. nͥ ad alios instruendos Itaq ꝑhȩc
arbitror iã impl&ũ ẽẽ qͦd dictũ ẽ.: Siue. ꝓphetiȩ euacuabut᷑ .
Nue linguȩ cessabunt : siue scientia euacuabitur. Quibus
tam niachinis tanta fideispei. & caritatis. in eis surrexit
instructio: ut ꝑfectũ aliꝗͥd tenentes. ea quȩ sunt ex parte ñ
quȩrant: ꝑfectũ sane: quantũ in hac uita potest minime
ista ꝑfecta: Ideo manent inquit fides. spes. caritas. tria hȩc.
maior. aut̃ horũ ẽ caritas: qr & cũ quisq ad ȩt̃na ꝑuenerit

Expanded text:
sedes aeternitatis — aeternum autem ardentius diligitur adeptum quam desisedes aeternitatis — aeternum autem ardentius diligitur adeptum quam desideratum. nulli enim desideranti conceditur plus de illo existimare quam se habet, ut ei uilescat, cum minus inuenerit, sed quantum quisque ueniens existimare potuerit, plus perueniens inuenturus est. Homo itaque fide, spe et caritate subnixus eaque inconcusse retinens non indiget scripturis nisi ad alios instruendos. itaque multiarbitror iam impletum esse quod dictum est: siue prophetiae, euacuabuntur, sine linguae, cessabunt, siue scientia, euacuabitur, quibus tamen quasi machinis tanta fidei et spei et caritatis in eis surrexit instructio, ut perfectum aliquid tenentes ea quae sunt ex parte non quaerant: perfectum sane, quantum in hac uita potest; nam ista perfecta. ideo: manent, inquit, fides, spes, caritas, tria haec: maior autem horum est caritas, quia et cum quisque ad aeterna peruenerit,
Abbreviated transcription (Latin):
te: caritas &iam ipsa languescit: Nã si afide quisque
ceciðit: a caritate. necesse ẽ cadat Non eñi potest
diligere: quod ẽẽ ñ credit: Porro & si credit & diligit:
bene agendo & p̃ceptis morũ bonoꝵ obtẽꝑando efficit.
ut &iam sper& se adid qd̃ diligit ẽẽ uenturũ. Itaq hoc
tria funt. quibꝰ & scientia om̃ĩs & ꝓphetia militat. fides
spes. caritas: Sed fidei succedit species. quã uidebimꝰ. &
spei succedit beatitudo ipsa. ad quã ꝑuenti sumus
Caritas aut̃ &iam stis decedentib augebit᷑ porius:
Si em̃ credendo dilgimꝰ quod ñdũ uidemus. quantomagis cum
uidere ceꝑimus : E si sꝑando diligimꝰ qͦ ñdũ ꝑuenimꝰ: quanto
magis cũ ꝑuenerimꝰ: Int̾ tẽr ralia quippe atq ȩt̾na hoc int̃¬
ẽ. quod tẽporale aliquid plꝰ diugit᷑ antequ̾a habeat᷑: uilescit
aut᷑ cu aduenerit: Non eñ satiat animã: cui uera ẽ & certa

Expanded text:
te, charitas etiam ipsa languescit. Nam te, charitas etiam ipsa languescit. Nam ceciderit, a charitate etiam necesse est cadat; non enim potest diligere quod esse non credit: porro si et credit et diligit, bene agendo et praeceptis morum bonorum obtemperando efficit, ut etiam speret se ad id quod diligit esse venturum. Itaque  sunt, quibus et scientia omnis et prophetia militat: fides, spes, caritas. Sed fidei succedet species, quam uidebimus, speciei succedet beatitudo ipsa, ad quam peruenturi sumus; caritas autem etiam istis decedentibus augebitur potius. si enim credendo diligimus quod nondum uidemus, quantouidere coeperimus? et si sperando diligimus quo nondum peruenimus, quanto magis, cum peruenerimus ? inter temporalia quippe atque aeterna hoc interest, quod temporale aliquid plus diligitur, antequam habeatur, uilescit autem, cum aduenerit — non enim satiat animam, cui uera est et certa
Abbreviated transcription (Latin):
ñ mͣtientibꝰ fallitur Sed tam̃ ut dicere ceꝑam. si ea
sententia fallit̾ quȩ edificet caritatẽ. quȩ fiuis p̃cepti
ẽ. ita fallit᷑ ac si quisquã errore deserens uiam. eo tam̃ ꝑ a-
grum ꝑgat: quo &iam uia illa ꝑducit: corngendus est
tam̃: & quã sit utiliꝰ uiã ñ deserere de monstrandũ ẽ:
ne consu& udine deuiandi. &iam intransũsũ aut ꝑu̾sũ
ire cogat᷑: Asserendo eñĩ temere hoc qͦd ille ñ sensitque
legit: plerũq incurrit in alia ꝗͣ illi sententiȩ contexe¬
re neq̃at: ꝗ uȩ si uera & certa ẽt̃ cõseueit. illud non
possit uerũ eẽ qͦd senserat. fitq ĩ eo nescio quonͦi ut aman¬
do sententiã sua scripturȩ incipiat offensior ẽe qua sibi
qͦđ malũ si serpere siuerit. euertet᷑ ex eo: ꝑfidemem̃
ambulam: ñ ꝑspeciem: Titubabit aut̃ fides. si diuina¬
rũ scripturarũ uacillat auctoritas: Porro fide trtubã¬

Expanded text:
non mentientibus, fallitur. » Sed tamen, ut dicere coeperam, si ea non mentientibus, fallitur. » Sed tamen, ut dicere coeperam, si ea sententia fallitur quae aedificet charitatem, quae finis praecepti est, ita fallitur ac si quisquam eragrum pergat, quo etiam via illa perducit: corrigendus est tamen, et quam sit utilis viam non deserere demonstrandum est, ne consuetudine deviandi, etiam in transversum aut perversum ire cogatur. Asserendo enim temere quod ille non sensit quem legit, plerumque incurrit in alia quae illi sententiae contexere nequeat. Quae si vera et certa esse consentit, illud non possit verum esse quod senserat, fitque in eo nescio quomodo ut amando sententiam suam, Scripturae incipiat offensior esse quam sibi: quod malum si serpere siverit, evertetur ex eo; per fidem enim ambulamus, non per speciem; titubabit autem fides, si divinarum Scripturarum vacillat auctoritas. Porro fide tituban
Abbreviated transcription (Latin):
T sit utilis. nec tam᷑ hoc dixerit qđ ille quẽ le
inmitiente. uoluntas falsa dicendi : & idõ multos inue¬
nimꝰ qͥ m̃tiri uelint: qͥ aut̃ falli. ueminẽ. Cũ igit᷑ hoc
sciens homofaciat. illud nesciens patiat᷑. satis appar&
in una eadẽq re illũ qͥ fallit᷑. eo qͥ mentit᷑ eeͤ meliorẽ:
quando qͥdẽ pati meliuꝰ ẽ iniqͥtatẽ quã facere: Omis
aut̃ qͥ m̃titur : inique facit & sicui quã uid&ur utile
aliquando eẽ m̃datiũ. potest uidĩ utilẽ aliquãdo eeͤ
iniqͥtatẽ: Nemo eni mentiens. in eo qͦd̃ mentit᷑ seruat
fidẽ: Nã hoc utiq uult. ut cui mͣtit᷑ fidẽ sui. habeat.
quã tam̃ ei mͣtiendo non seruat: Omis aut̃ fiderinola¬
tor: iniquus ẽ: Aut igit᷑ iniqͥtas aliquãdo ẽ utilis. qͦd̃
fieri ñ potest: aut m̃daciũ sẽꝑ inutile ẽ Siꝯ qͥsqͥs: in¬
scripturis aliud sentit quã ille qͥ scripsit: scripturis

Expanded text:
ti sit utilis, nec tamen hoc dixerit quod ille quem legit ti sit utilis, nec tamen hoc dixerit quod ille quem legit in mentiente uoluntas falsa dicendi, et ideo multos inuenimus, qui mentiri uelint, qui autem falli, neminem. cum igitur hoc sciens homo faciat, illud nesciens patiatur, satis apparet in una eademque re illum qui fallitur eo qui mentitur esse meliorem, quando quidem pati autem qui mentitur, inique facit, et si cuiquam videtur utile aliquando esse mendacium, potest videri utilem aliquando esse iniquitatem. Nemo enim mentiens, in eo quod mentitur servat fidem: nam hoc utique vult ut cui mentitur fidem sibi habeat, quam tamen ei mentiendo non servat. Omnis autem fidei violator iniquus est. Aut igitur iniquitas aliquando est utilis, quod fieri non potest, aut mendacium semper inutile esscripturis aliud sentit quam ille qui scripsit, illis
Abbreviated transcription (Latin):
qͥd intelligendũ. bꝰ tractamꝰ. hȩc sũma ẽ : ut intelligat᷑ legis omĩu diui¬
quȩ sit res fruenduarũ scripturarũ plenitudo & finis eẽ dilectio rei qua¬
ant res diligenda fruendũ ẽ. & rei quȩ nob̃cũ ea re frui potest. Quia
ut se quisq diligat. precepto nͭ opꝰ ẽ Hoc ergo ut nos¬
senus atq possemus. facta ẽ tota ꝙ nr̃a salute. ꝑ diuinã
ꝓuidentiã dispensatio tẽporalis: qua debemꝰ utr non
iatione di xp̃i. qͣsi mansoria  slẽctione & delectatione: s transitoria
potius tanquã uiȩ. tanquã uehiculoꝵ uł alioꝵ quorũ¬
lib& instrum̃toꝵ. aut siqͥd congruentuꝰ dici potest:
ut ea quibꝰ ferim̃. ꝓpt̃ alud ad quod ferim̃ diligapis
Quisquis igit᷑ script᷑as diuinas uł qualib& earũ partẽ in¬
tellexisse sibi uid&ur. ita ut eo intellectu nͣȩdifice istam
geminaᷤ caritatẽ. dĩ & porimi : nondũ intellexit Qsquis
uͦ talẽ inde sententiã duxerit. ut huic aedificandȩ carita¬

Expanded text:
a est, ut intellegatur legis et omnium diuinarum scripturarum plenitudo et finis esse dilectio rei, qua fruendum est, et rei, quae nobiscum ea re frui potest, quia, ut se quisque diligat, praecepto non opus est. hoc ergo ut nossemus atque possemus, facta est tota pro nostra salute per diuinam prouidentiam dispensatio temporalis, qua debemus uti, non quasi mansoria quadam dilectione et delectatione, sed transitoria potius tamquam uiae, tamquam uehiculorum uel aliorum quorumlibet instrumentorum aut si quid congruentius dici potest, ut ea quibus ferimur propter illud ad quod ferimur diligamus. Quisquis igitur scripturas diuinas uel quamlibet earum partem intellexisse sibi uidetur, ita ut eo intellectu non aedificet istam geminam caritatem dei et proximi, nondum intellexit. quisquis uero talem inde sententiam duxerit, ut huic aedificandae carita
Abbreviated transcription (Latin):
igne̾ sub esse. &iam si fumꝰ solus appareat: S.ꝯ & uesti¬
giũ transeuntis animantis ad hoc genꝰ ꝑtin&: & uultus
irati. seu tristis. affectonẽ aninii significat. &iam nulla ei
uoluntate qui aut iratꝰ aut tͥstis ẽ : aut siqͥs aliuꝰ motus ani¬
mi uultu indice ꝓdit᷑: &iam nob̃ ñ id agentibꝰ ut ꝓdat᷑:
Sꝯ de hoc toto genere nc̃ disserere ñ ẽ ꝓpositũ: qm̃ tam̃
incidit inpareitionẽ nr̃am p̾teriri omino ñ potuie: atq¬
uruentia inuicẽ dant. ad demonstrandos quantũ possunt
motꝰ animi sui: uł sensa aut intellecta quȩ lib&: Nec ulla
causa ẽ nobis significandi id÷ signi dandi. nͥ ad deꝓ indũ &̃
traiciendũ in alt̾uꝰ animũ. id quod animo gerit qͥ signũ
dat: Horũ igit᷑ signoꝵ genꝰ. quantũ ad homines attin&
consid̾are atq tractare statuimꝰ: qͥa &esigna diuinitꝰ data
q̃ scripturis sc̃is cõtinent᷑. ꝑ homines nobis indicata sunt.

Expanded text:
ignem subesse, etiam si fumus solus appareat. Sed et vestiignem subesse, etiam si fumus solus appareat. Sed et vestigium transeuntis animantis ad hoc genus pertinet: et vultus irati seu tristis affectionem animi significat, etiam nulla ejus voluntate qui aut iratus aut tristis est; aut si quis alius motus animi vultu indice proditur, etiam nobis non id agentibus ut prodatur. Sed de hoc toto genere nunc disserere non est propositum. Quoniam tamen incidit in partitionem nostram, praeteriri omnino non potuit; atquuidentia inuicem dant ad demonstrandos, quantum possunt, motus animi sui uel sensa aut intellecta quaelibet, nec ulla causa est nobis significandi, id est signi dandi, nisi ad depromendum et traiciendum in alterius animum id quod animo gerit qui signum dat. horum igitur signorum genus, quantum ad homines attinet, considerare atque tractare statuimus, quia et signa diuinitus data, quae in scripturis sanctis continentur, per homines nobis indicata sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
uoniam de reb cũ scrib̾em p̃misi cõmonens ne qͥ
in eis attender& nͥ qͦd sunt: non &iam siqͥd .a.¬
liu̾d p̃ter se significant. uicissum de signis disserens hoc
dico nequis in eis attendat qͦd̃ sunt. sꝯ potiuꝰ quod signa ft̃: definiciosigni.
id ẽ quod significant: Signũ ẽ enĩ res pret᷑ speciem quã
uigerit sensibꝰ aliud aliqͥd ex se faciens in cogitationẽ
uenire. sic uestigio uiso transisse animal. euiꝰ uestigium
ẽ cogitamꝰ. & fumo uiso ignẽ sub eẽ cognoscimꝰ. & uoce
animantis audita. affectionẽ animi eiꝰ aduͣtimꝰ. & tuba
sonante milites uł. ꝓgredi siue egredi uł regredi. &
siqͥa aliud pugna postulat oportere nouerunt: Signoꝵ
igit᷑ alia sunt naturalia : alia data: Naturalia sunt quȩ
sine uoluntate. atq ullo app&itu significandi p̃ter se
aliqͥd aliud eoose cognosci faciunt. alia quę uoluntate et¬
ficans ignẽ. Non enim uolens significare id facit᷑.
s rerũ eaꝑtarũ aniadũsione & notatione cognoscitur

Expanded text:
e rebus cum scriberem, praemisi commonens, ne quis in eis attenderet nisi quod sunt, non etiam si quid aliud praeter se significant, uicissim de signis disserens hoc dico, ne quis in eis attendat quod sunt, sed potius quod signa sunt, id est quod significant. signum est enim res praeter speciem, quam ingerit sensibus, aliud aliquid ex se facvenire: sicut vestigio viso, transisse animal cujus vestigium est, cogitamus; et fumo viso, ignem subesse cognoscimus; et voce animantis audita, affectionem animi ejus advertimus; et tuba sonante, milites vel progredi se, vel regredi, et si quid aliud pugna postulat, oportere noverunt. 2. Signorum igitur alia sunt naturalia, alia data. Naturalia sunt, quae sine voluntate atque ullo appetitu significandi, praeter se aliquid aliud ex se cognosci faciunt, sicuti eem. Non enim volens significare id facit, sed rerum expertarum animadversione et notatione cognoscitur
Abbreviated transcription (Latin):
fuꝑnȩ uocationis seq̃ret᷑ uocantẽ dm̃: tam̃ ea q̃ retro st̃
obliuiscens. & m ea qͣ ante sunt extent᷑. iã pͥncipiũ uiarum¬
fuarũ transierat: hoc ẽ eo ñ in digebat. aqͦ tam̃ ad gͣdien¬
dũ & exordiendũ it ẽ omibꝰ qͥ ad ueritatẽ ꝑuenire. & in
uitã ȩtnã ꝑmanere desid̾ant. Sic em̃ ait: Ego sũ uia. & ue-
in me: Cũ enĩ ad ipsũ ꝑuenit᷑. &iam ad patrem ꝑuenit᷑. quia
ꝑaequalẽ ille cui ẽ aequalis agnoscit᷑. uinciente & tanqua
uia tenere nos debeat. q̃uando nec ipse dñs inquantu
uia nra e̾e̾ dignatus ẽ stare nos uoluerit. sed transire:
ne rebꝰ temporalib quauis abillo ꝓsalute nr̃a suscep¬
tis & gestis. hereamꝰ infirmiter. s ꝑ eas potiuꝰ currañi ala¬
crit᷑ : ut ad eũ ipsũ qͥ nram nat᷑am a tẽporalib lib̾aut.
& collocaint ad dext̾am patris. ꝓuehi atq ꝑuebi

Expanded text:
m, tamen ea quae retro sunt obliuiscens et in ea quae ante sunt extentus iam principium uiarum transierat, hoc est eo non indigebat, a quo tamen aggrediendum et exordiendum iter est omnibus, qui ad ueritatem peruenire et in uita aeterna permanere desiderant. sic enim ait: ego sum uia. Cum enim ad ipsum pervenitur, etiam ad Patrem pervenitur; quia per aequalem ille cui est aequalis agnoscitur; vinciente et tanquam via tenere nos debeat, quando nec ipse Dominus, in quantum via nostra esse dignatus est, tenere nos voluerit, sed transire; ne rebus temporalibus, quamvis ab illo pro salute nostra susceptis et gestis, haereamus infirmiter, sed per eas potius curramus alacriter, ut ad eum ipsum, qui nostram naturam a temporalibus liberavit, et colloc
Abbreviated transcription (Latin):
ad philemonẽ ita fr in qͥt. ego te fruar in dño. Quod sinͣ
addidiss& in dño. & te fruar tantũ dixiss&. in eo c̃stituis¬
s& spem beatitudins suȩ: quãquã &iam uerissime dr̃
frui. cũ dilectione uti: Cum em̃ ad est quod diligit᷑. &iam
dilectionẽ secũ necesse ẽ gerat: ꝑ qua si tranfieris. eãq ad
illũ ubi ꝑmanendũ ẽ retuleris. uteris ea: & abusiue non
ꝓpͥe diceris frui: Siuͦ in heseris atq ꝑmanseris. finẽ in ea
ponens lȩticiȩ tuȩ : tunc uere & ꝓpͥe fri dicendes: Qsd ñ¬

Expanded text:
 ita, frater, inquit, ego te fruar in domino. quod si non addidisset: in do m ino et te fruar tantum dixisset, in eo constituisset spem beatitudinis suae. quamquam etiam uicinissime dicitur frui cum dilectione uti. cum enim adest quod diligitur, etiam delectationem secum necesse est gerat, per quam si transieris eamque ad illud ubi permanendum eproprie, diceris frui. Si vero inheseris atque permanseris finem in ea ponens letitie tue, tunc vere et proprie frui dicendus es
Abbreviated transcription (Latin):
dis. ꝓuidentia diuina ꝓ̃uidit: sꝯ non ipsa mẽ plꝰ quã¬
dici potest in illa ȩloqnͣtia delectant. q̃ sunt his in¬
ris cũ oratorib gentiliũ po&isue cõmunia: Iilud am
miror & stupeo. quod ista nr̃a ȩloquentia ita usi sunt ꝑ
altam quãdã ȩloqntiã suã: ut nec de ess& eis. nec ein¬
ner& in eis: qr eã nec improbari ab illis. nec ostentari
oporte bat : quoꝵ alt̾um fier& si uitaret᷑: alt̾um pu-¬
tari poss& si facile agnosceretur. Et in quib forte loci
agnoscit᷑: a doctis ad hoc tales res dicunt̾. ut uerba
quibꝰ dicunt᷑. ñ ad iciente ad hibita. sꝰ ipsis rebꝰ ue¬
lut sponte subiuncta uideant̃. quasi sapientiã de
domo sua. idẽ pectore sapientis ꝓceðe intelligas:
& tanqu̾a in seꝑabilẽ famulã &iam ñ uocatã. seqͥ
ȩloquentiã: Quis enĩ ñ uideat ꝗͥd uoluerit dicere.

Expanded text:
dis, dis, eloquentia delectant, quae sunt his viris cum oratoribus gentilium poetisve communia. Illud magis admiror et stupeo, quod ista nostra eloquentia ita usi sunt, per alteram quandam eloquentiam suam, ut nec eis deesset, nec emineret in eis: quia nec improbari ab illis, nec ostentari oportebat: quorum alterum fieret, si vitaretur: alterum putari posset, si facile agnosceretur. Et in quibus forte locis agnoscitur a doctis, tales res dicuntur, ut verba quibus dicuntur non a dicente adhibita, sed ipsis rebus velut sponte subiuncta videantur, quasi sapientiam de domo sua, id est, pectore sapientis procedere intelliges, et tanquam inseparabilem famulam etiam non vocatam sequi eloquentiam. Quis eni
Abbreviated transcription (Latin):
nec iã dicenda ẽ ȩloquentia si ꝑsonȩ ñ congruat
ȩloqñtis: ita ẽ quȩ dã quȩ urros sũma auctoritate
dignissimos planeq diumos dec&: hac illi locuti sunt:
nec ipsos dec& alia. nec alios tp̃sa. ipsis em̃ congruie:
alios aut̃ qͥnto uid&eur humilior: tanto alxiuꝰ ñ uento¬
sitate so soliditate tͥnscendit: Ubi uͦ ñ eos intelligo. minꝰ
qͥdem mͥ appare eoꝵ ȩloquentia: s eã ñ dubito ẽẽ talem
qualis ẽ ubi intelligo: Ipsa quoq obscuritas diminorum
salubriũ I dictoꝵ. tali ȩloqñtiȩ miscenda fuerat: in qua
ꝓficere nr̃ intellectꝰ ñ solũ intentione. uerũ &ram
exercitatione deber&: Possem qͥdem si uacarde om̃s
uirtutes & ornam̃ta eloqñtiȩ. de quibꝰ inflant᷑ isti qui
linguã suã nr̃oꝵ auctorũ linguȩ ñ magnitudine so tu¬
more pͣponunt. ostenðe in istoꝵ litteris sacris. qͦs nob̃
erudiendis & abhoc scło pͣuo in beatũ scłm tͥnsferen¬

Expanded text:
nec iam dicenda est eloquentia, si personae non congruat eloquentis: ita est quaedam quae viros summa authoritate dignissimos planeque divinos decet. Hac illi locuti sunt, nec ipsos decet alia, nec alios ipsa. ipsis enim congruit: alios autem, quanto videtur humilior, tanto altius non ventositate, sed soliditate transcendit. Ubi vero non eos intelligo, minus quidem mihi apparet eorum eloquentia: sed eam tamen non dubito esse talem, qualis est, ubi intelligo. Ipsa quoque obscuritas divinorum salubriumque dictorum tali eloquentiae miscenda fuerat, in qua proficere noster intellectus, non solum inventione, verum etiam exercitatione deberet. Possem quidem, si virtutes et ornamenta eloquentiae, de quibus inflantur isti qui linguam suam nostrorum auctorum linguae, non magnitudine, sed tumore praeponunt, ostendere in istorum Litteris sacris, quos nobis erudiendis, et ab hoc saeculo pravo in beatum saeculum transferen
Abbreviated transcription (Latin):
uelut docti disertiq ẽtẽpnunt. si aliqͥd eis tale uł
in tales dicendũ fuiss&. alit̾ se uoluissent dicere:
qͥ tam̃ eoꝵ in sanire uoluissent: Quid eñ ẽ quod
isto ȩloquio aures sobriȩ plus desiderent : Primo
ipsa inuectio quasi sopitis sensib ut eigilarent qͦ
siditis in monte samariȩ optimates capita ppł̃oꝵ. ingredi¬
entes pompatice domũ isrł: Deinde ut bene ficiis dĩ
qͥ eis ampla spatia regni dedit ostendat ingͥtos. qm̃ con¬
fidebant in monte samariȩ. ubi utiq idola colebant᷑:
transite inquit in chalanne. & uidete. &ite inde
in emath magnã. & descendite ing&h palestinoꝵ. &
ad optima quȩq regna eoꝵ: si latior. t̾minꝰ eoꝵ tͣmino
ur̃o ẽ. Simul &iam cũ ista dicunt᷑. Locorũ nominib
tanquã luminibꝰ oriat᷑ ȩloqͥũ: q̃ sunt sẏon. samaria.
chalanne. emath magna. & geh palestinoꝵ: Deinde
ũba q̃ his adiungunt᷑ locis decentissime uariantur:

Expanded text:
velut docti disertique contemnunt, si aliquid eis tale vel velut docti disertique contemnunt, si aliquid eis tale vel in tales dicendum fuisset, aliter se voluissent dicere, qui tamen eorum insanire noluissent? Quid enim est, quod isto eloquio aures sobriae plus desiderent! Primo ipsa invectio quasi sopitis auribus ut evigilarent, quo fiditis in monte Samariae, optimates capita populorum, ingredientes pompatice domum Israel! Dein, de ut beneficiis Dei, qui eis ampla spatia regni dedit, ostendat ingratos, quoniam confidebant in monte Samariae, ubi utique idola colebantur, Transite, inquit, in Chalanne, et videte, et ite inde in Emath magnam, et descendite in Geth Palaestinorum, et ad optima quaeque regna horo est. Simul etiam cum ista dicuntur, locorum nominibus tanquam luminibus ornatur eloquium, quae sunt Sion, Samaria, Chalanne, Emath magna, et Geth Palaestinorum. Deinde verba quae his adjunguntur locis, decentissime variantur:
Abbreviated transcription (Latin):
qͥũ prb̃o iheronimo utriuq linguȩ ꝑito int̾p̃tante tͥns¬
lata sunt: Cũ igit᷑ argueret impios. suꝑbos. luxuno¬
sos. & fratnȩ ideo negligntissimos carttatis: rusticꝰ uł
ex rustico. iste ꝓpħa exclamauit dicens: Uȩ qͥ opulenti
estis in sion. & confiditis in monte samariae. optimates
capita populoꝵ: ingredientes pompatice domũ israhel:
Transite in chalanne & uid&e: &tte in de in emath mag¬
nã. & descendite in g&h palestinoꝵ. &optima quȩq
regna hoꝵ si latior terminꝰ eoꝵ tͣmino ur̃o ẽ: qͥ seꝑati¬
dormitis in lectis eburileis. & lasciuitis in stratisues¬
tris: qͥ comeditis agnũ de grege. & uitulos de medio
arm̃ti : qͥ canitis ad uocẽ psalterii: Sicut dauid puta¬
uerunt se habere uasa cantici. bibentes in phyalis ui¬
num. & unguento opeio delibut: & nichil patie¬
tas nr̃os tanquã ineruditos & ȩlo quutionis ignaros.

Expanded text:
quium, presbytero Hieronymo utriusque linguae perito interpretante, transquium, presbytero Hieronymo utriusque linguae perito interpretante, translata sunt. 16. Cum igitur argueret impios, superbos, luxuriosos, et fraternae ideo negligentissimos charitatis, rusticus vel ex rustico iste propheta exclamavit, dicens: Vae qui opulenti estis in Sion et confiditis in monte Samariae optimates capita populorum ingredientes pompatice domum Israhel transite in Chalanne et videte et ite inde in Emath magnam et descendite in Geth Palestinorum et ad optima quaeque regna hodormitis in lectis eburneis et lasciuitis in stratis uestris, qui comeditis agnum de grege et uitulum de medio armenti: qui canitis ad uocem psalterii: sicut Dauid putauerunt se habere uasa cantici: bibentes in phialis uinum et optimo unguento delibuti: et nihil patietas nostros, tanquam ineruditos et locutionis ignaros,
Abbreviated transcription (Latin):
ipsi oberectatores eiꝰ qͥ sermonẽ p̃sentis c̾tẽptibilẽ pu¬
tari uolebant. graues & fortes ẽẽ cõfessi sunt: Dicẽdũ
pologiã multa obteguntur. Quae qͥnto magis trans¬
latis uerbiᷤ uident᷑ oꝑtis. tanto magiᷤ cũ fuerint aꝑta
dulcescunt: S. ꝯ hoc loco tale aliqͥd cõmemorare de¬
beo. ubi qͣ dicta sunt ñ cogar exponere: sed cõm̃dem
tantũ quomͦ dicta sint Et ex illiuꝰ ꝓpħȩ libro potis¬
simũ hoc faciã: qͥ se pastorẽ uł arm̃tariũ fuisse
dicit. atꝙ inde diuinitus ablatũ. atq misfũ ut dĩ populo
ꝓpħar&: Non Aut̃ scdm̃ septuaginta int̾pretes. qͥ &eram ip¬
si diuino spũ interp̃taqi. obhoc abit̃ uident᷑ ñnulla di¬
xisse. ut ad sp̃italẽ sensũ sscrutandũ magi ammnoneat᷑
lectoris intentio: unde &ram obscuriora n nulla quia
magis tropica sunt eoꝵ: sꝯ sic̃ ex hebreo in latmũ ȩlo¬

Expanded text:
ipsi obtrectatores ejus, qui sermonem praesentis contemptibilem puipsi obtrectatores ejus, qui sermonem praesentis contemptibilem putari pologiam multa obteguntur. Quae quanto magis translatis verbis videntur operiri, tanto magis cum fuerint aperta dulcescunt. Sed hoc loco tale aliquid commemorare debeo, ubi quae dicta sunt non cogar exponere, sed commendem tantum quomodo dicta sint. Et ex illius prophetae libro potissimum hoc faciam, qui se pastorem vel armentarium fuisse dicit, atque inde divinitus ablatum atque missum, ut Dei populo prophetaret . Non autem secundum Septuaginta interpretes, qui etiam ipsi divino Spiritu interpretati, ob hoc aliter videntur nonnulla dixisse, ut ad spiritualem sensum scrutandum magis admoneretur lectoris intentio; unde etiam obscuriora nonnulla, quia magis tropica, sunt eorum: sed sicut ex hebraeo in latinum elo
Abbreviated transcription (Latin):
sibi sufficientẽ putarẽt. Hȩc om̃ta quando a magistris
docent᷑. ꝓ magno habent᷑. magno emunt᷑: magna iac¬
tatio ne uenduntur. Quã iaceationẽ &ian ego redo¬
lere uereor: dũ ista sic dissero: Sn male diccis hominbus
respondendũ fuit. qͥ nr̃os auctores c̃tẽpnẽdos putant:. ñ
qr ñ habent. ss qͥa ñ ostentant. quã nimis diligunt ȩloqͦn¬
tiã S. ꝯ forte qͥs putat tanquã ȩloquentẽ nr̃m elegisse me
apłm paulum. Uid&ur em̃ ubi ait. & simꝑitus sermone
ss ñ scientia: quasi cõcedendo oberectatorib sic locutꝰ. ñ
tanqua id uerũ agnoscer& confitendo: Si aut̃ dixiss& im¬
ꝑitꝰ qͥdẽ sermone s ñ scientia: nullo mͦ aliud poss& intel¬
ligi Icientiã plane ñ cunceatꝰ ẽ ꝓfiteri: sine qua e eͤ doc¬
tor gͣntiũ non ualer&: Certe siquid eiꝰ ꝓferimꝰ ad exẽ¬
plũ ȩloquentiȩ ex illis epł̃is utiq ꝓferimꝰ: quas &iam

Expanded text:
sibi sufficientem putarent? Haec omnia quando a magistris sibi sufficientem putarent? Haec omnia quando a magistris docentur, pro magno habentur, magno emuntur pretio, magna jactatione venduntur. Quam jactationem etiam ego redolere vereor, dum ista sic dissero. Sed male doctis hominibus respondendum fuit, qui nostros auctores contemnendos putant, non quia non habent, sed quia non ostentant, quam nimis isti diligunt, eloquentiam. 15. Sed forte quis putat, tanquam eloquentem nostrum elegisse me apostolum Paulum. Videtur enim ubi ait, Etsi imperitus sermone, sed non scientia , quasi concedendo obtrectatoribus sic locutus, non tanquam id verum agnosceret, confitendo. Si autem dixisset, Imperitus quidem sermone, sed non scientia, nullo modo aliud posset intelligi. Scientiam plane non cunctatus est profiteri, sine qua esse doctor Gentium non valeret. Certe si quid ejus proferimus ad exemplum eloquentiae, ex illis Epistolis utique proferimus, quas etiam
Abbreviated transcription (Latin):
in t̃ponit trimenbrem circuitũ: Pret illa q̃ extrinsecꝰ sunt.
incursus inme cotdianꝰ : sollicitudo om̃iũ ȩccłarũ: Et huic.
duo m̃bra percuntatione subtungit: Quis infirmat᷑. & non ego
infirmor: Quis scandalizat᷑. & ñ ego uror: Postremo totꝰ
iste quasi anhelans. locꝰ bim̃bri circuitu tminatua:
Si gloriari oport& : in his q̃ infirmitatis meȩ sunt glo-¬
riabor: Qͦđ uero pꝰ hunc impetũ int̃posita narratruncula
quodã modo requi escit. & reqͥescere auditorẽ facit.
Quid decoris & delectationis habeat. satis dici ñ po¬
test: Sequit᷑ enĩ dicens: Hs̃ & pat̾ dm̃i ihũ scit qui ẽ¬
ꝑiclitatꝰ fuerit. & quomͦ euaserit : breuissime narrat
Longũ ẽ c&era ꝑsequi: uł in aliis scãrũ scripturarũ
locis ista monstrare: Quid si &iam figuras locutiomif
quȩ illa arte tradunt᷑. in his salte ꝙͣ de apostoli
ȩloqͥo cõmemoraui ostenðe uoluisse Nonne faciliuꝰ
graues homines me minium: quã qͥdam studiosorum

Expanded text:
em circuitum, Praeter illa quae extrinsecus sunt, incursus in me quotidianus, sollicitudo omnium Ecclesiarum. Et huic duo membra percontatione subjungit, Quis infirmatur, et ego non infirmor? quis scandalizatur, et ego non uror? Postremo totus iste quasi anhelans locus, bimembri circuitu terminatur, Si gloriari oportet, in iis quae infirmitatis meae sunt gloriabor. Quod vero post hunc impetum interposita narratiuncula quodammodo requiescit, et requiescere facit auditorem, quid decoris, quid delectationis habeat, satis dici non potest. Sequitur enim dicens: Deus et Pater Domini nostri Jepericlitatus fuerit, et quomodo evaserit, brevissime narrat. Longum est caetera persequi, vel in aliis sanctarum Scripturarum locis ista monsquae illa arte traduntur, in iis saltem quae de Apostoli eloquio commemoravi, ostendere voluissem? nonne facilius graves homines me nimium, quam quisquam studiosorum
Abbreviated transcription (Latin):
mota decentissime int̾rogatione fundunt᷑. In la¬
borib plurimũ. in carcerib habundantniꝰ. in
plagis supͣ modũ. in mortibꝰ frequenter: Dem¬
de int̾ ponit᷑ breuis circuitꝰ: qm̃ suspensa p̃nim¬
tiatione distinguendũ ẽ : a iudȩis quinquies. ut hoc
sit unũ menbrũ. cui conectit᷑ alt̾um: quadraginta
una minꝰ accepi: Inde redit᷑ ad cȩfa: & ponuntur
tria: Ter uirgis cȩsus sũ: semel lapidatus sumꝰ t̃
naufragium feci: Sequit᷑ mͣbrũ: Nocte & die : in
ꝓfundũ maris fui: Deinde quat tuordecim cȩsa
decentissimo im p&u ꝓfluunt: in itinerib sepe.
ꝑiculis fluminũ : ꝑiculis latronũ: ꝑiculis ex gene¬
re. ꝑiculis ex gnͣtib: ꝑiculis in ciuitate. ꝑiculis

Expanded text:
mota decentissime interrogatione funduntur, In lamota decentissime interrogatione funduntur, In laboribus plurimum, in carceribus abundantius, in plagis supra modum, in mortibunde interponitur brevis circumitus, quoniam suspensa pronunciatione distinguendum est: A` Iudaeis quinquies, ut hoc sit unum membrum, cui connectitur alterum: Quadraginta una minus accepi. Indereditur ad caesa, et ponuntur tria: Ter virgis caesus sum, semel lapidatus sum, ter naufragium feci. Sequitur membrum: Nocte ac die in profundo maris fui. Deinde quatuordecim caesa decentissimo impetu profluunt: In itineribus saepe, periculis fluminum, periculis latronum, periculis ex genere: periculis ex gentibus, periculis
Abbreviated transcription (Latin):
loquor scdm̃ dm̃. sa quasi instulticia in hac substan¬
tia głe: quartus duo hab&: qm̃ qͥde mubti gloriant᷑
scđm carnẽ. & ego gloriabor: & quintꝰ duo. libenter
em᷑ sustin&is insipientes. cũ sitis sapientes: &iam
sextꝰ bim̃bris ẽ : toleratis enĩ siquis uos inseruitutẽ
redigit: Sequunt᷑ tria cȩsa: siquis deuorat. siquis ac-¬
cipit. siqͥs extollit᷑ : de inde tria m̃bra. siquis in faci¬
em uos cȩdit: Scd̃m ignobilitatẽ dico: quasi nos in¬
firmati simus: Addit᷑ trm̃bris circuitus: In qͦ qͥs aud&:
cȩsis int̾rogando positis. singula itidem &ȩsa responsio¬
ne reddunt᷑ tria trib hebrei sunt & ego israhelitȩ st̃
& ego. sem̃ abrahȩ sunt & ego: Quarto aut̃ cȩso sum¬
li int̾rogatione posito. ñ alt̾iuꝰ cȩsi sed m̃bri oppo-¬
sitione respond&: ministri xpi sunt & ego insipi¬
ens dico. suꝑ ego: Iam cȩsa quat tuor sequentia: re-¬

Expanded text:
loquor secundum Deum, sed quasi in stultitia, in hac substanloquor secundum Deum, sed quasi in stultitia, in hac substantia gloriae. Quartus duo habet, Quandoquidem multi gloriantur secundum carnem, et ego gloriabor. Et quintus habet duo, Libenter enim sustinetis insipientes, cum sitis ipsi sapientes. Etiam sextus bimembris est, Toleratis enim, si quis vos in servitutem redigit. Sequuntur tria caesa, Si quis devorat, si quis accipit, si quis extollitur. Deinde tria membra, Si quis in faciem vos caedit, secundum ignobilitatem dico, quasi nos infirmati simus. Additur trimembris circuitus, In quo autem quiquibusque caesis interrogando positis, singula itidem caesa responsione redduntur, tria tribus, Hebraei sunt? et ego. Israelitae sunt? et ego. Semen Abrahae sunt? et ego. Quarto autem caeso simili interrogatione posito, non alterius caesi, sed membri oppositione respondet, Ministri Christi sunt? insipiens dico super ego. Jam caesa quatuor sequentia, re