comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
¶Codicillis aũt h̾ed¬
tas n dari n adimi
testam̃toꝵ ⁊ codicillor̃
⁊ ideo nec ex hedatio scͥ¬
bi. Directo aut hedi¬
tas codicillis n dari
n adimi põt. Namꝑ

Expanded text:
Codicillis autem hereditas neque dari neque adimi testamentorum et codicillorum, et ideo nec exheredatio scribi. directo autem hereditas codicillis neque dari neque adimi potest: nam
Abbreviated transcription (Latin):
tra expeditionĩt
necessitatem in
aliis locis ł ĩ siuͤ
edib degunt mi¬
nime aduendicã¬
dum tale priuile¬
gium adiuuan-¬
tur. ¶Stestari
quid̃ ⁊ si filii fa¬
milias st̃: propt̾
militiam ocedũ¬
tut. Iure tamcõi¬

Expanded text:
tra expeditionum necessitatem in aliis locis vel in suis sedibus degunt, minime ad vindicandum tale privilegium adiuvantur: sed testari quidem, et si filiifamilias sunt, propter militiam conceduntur, iure tam
Abbreviated transcription (Latin):
.n. sicut in aliis
cãis cã coͣgnita suc¬
currebatrt si laptꝰ¬
iniuiuentute fu̾at
ita ⁊ inhac cã suc¬
curri solitenerat.
sane si tam mag¬
na cã iusti erroriᷤ
succurrebat᷑ ułi
siquis totum le¬
gatũ pecierit pꝰ

Expanded text:
enim, sicut in aliis causis causa cognita succurrebatur si lapsus iuventute fuerat, ita et in hac causa succurri solitum erat. sane si tam magna causa iusti erroris succurrebatur: veluti si quis totum legatum petierit, p
Abbreviated transcription (Latin):
fu̾it:u. aureos dare
spondes. ¶Siquisi
stipłetur si capitol¬
um ñascendero dare
spondes: ꝑinde erit
ac si stipulatꝰ eẽt. c̃
monietur dari sibi.
Ex qͣditionali stipło¬
ne tm̃ spes est debitu:
usꝙͣ ꝯditio existat
mors nobis ꝯting̾it.

Expanded text:
uinque aureos dare spondes? ’ si quis ita stipuletur ‘ si in Capitolium non ascendero, dare spondes? ’ perinde erit, ac si stipulatus esset cum morietur dari sibi. ex condicionali stipulatione tantum spes est debitum usquam condicio existat, mors nobis contigerit.
Abbreviated transcription (Latin):
¶at ex eꝯtrario om̃s
res pupillo ⁊ pupil
le tutoris austorit̾.
recte dari possũt. Idõ¬
q si debitor pupillo
soluat. necͣcia est tu¬
tõris auctoritas. Ali¬
hoc euidentissima rõ¬
ne statutum ẽ in ꝯ¬
stĩtutõe qͣm ad cesari¬
enses aduocatos ex
suggestione tribu¬
mam uiri eminen¬
tissimi qͥstroris sacri
palatii ur̃i ꝓmulga¬
uimꝰ qua dispositũ
est ita licere tutori

Expanded text:
at ex contrario omnes res pupillo et pupillae sine tutoris auctoritate recte dari possunt. ideoque si debitor pupillo solvat, necessaria est tutoris auctoritas: alihoc evidentissima ratione statutum est in constitutione, quam ad Caesarienses advocatos ex suggestione Triboniani, viri eminentissimi, quaestoris sacri palatii nostri, promulgavimus, qua dispositum est, ita licere tutori
Abbreviated transcription (Latin):
filiꝰ filia ꝓpͥor sobrimᷤᷤ
sobrina hͣii sunt pa¬
trui magni amitte
magne. auuncli mag¬
ni mat̾te magne: filsꝰ
filia. ¶ Sexto gradu
st̃ supͣ: tritarus tri¬
tauia. Infra: trinepoᷤᷤ
trineptis. Ex tͣnsu̾iso
fr̾is sororisq ab nepos
ab neptis. Et ꝯuemẽt
ab patriuis ab amita
Ab auuncłs ab mater¬
tere. sobrini sobrineq
sororil patruelib uł
ꝯsobrinis ł amitinis

Expanded text:
filius filia, proprior sobrinus sobrina hi sunt patrui magni amitae magnae avunculi magni materterae magnae filias filia. Sexto gradu sunt supra tritavus tritavia, infra trinepos trineptis, ex transverso fratris sororisque abnepos abneptis et convenienter abpatruus abamita abavunculus abmatertem sobrini sobrinaeque sororibus patruelibus vel consobrinis vel amitinis
Abbreviated transcription (Latin):
cti uocãtur. Ex qͣ ꝑte
ita admittũtur. si nz
suz hedes lib̾i nzemã¬
cipati obstent. n ag¬
natꝰ quid̃ ullus int̾¬
ueniat. Ante enĩ pͥ¬
tor lib̾os uocat. tam
suos hedes ꝙͣ emanci¬
patos deude legitios
hedes deinde ꝑximos

Expanded text:
cti vocantur. ex qua parte ita admittuntur si neque sui heredes liberi neque emancipati obstent neque adgnatus quidem ullus interveniat: ante enim praetor liberos vocat tam suos heredes quam emancipatos, deinde legitimos heredes, deinde proximos
Abbreviated transcription (Latin):
exciꝑe accõem licebat.
Cepert̃ homines ꝑ ꝓ
curatores litigare. Nã
⁊ morb ⁊ etas ⁊ neccͣs
minib in pedim̃to
s̃. quominus rẽ suã
ip̃i exequi pͦst̃. ¶ Nrͣo¬
norante eo ꝯstituit᷑ cincẽp¬

Expanded text:
excipere actionem licebat, coeperunt homines per procuratores litigare: nam et morbus et aetas et necesminibus impedimento sunt, quo minus rem suam ipsi exsequi possint. Proignorante, constituitur. C
Abbreviated transcription (Latin):
ere alieno creditaꝵ
pecumaꝵ quas in
luxuriam ꝯsumebãt
uite ꝑentum insidi¬
ebantur. ¶Iiludin
sũma ãmonendi su¬
mus idq iussu pr̃is

Expanded text:
ere alieno creditarum pecuniarum, quas in luxuriam consumebant, vitae parentium insidiabantur. Illud in summa admonendi sumus id, quod iussu patris
Abbreviated transcription (Latin):
nlle penitꝰ erarit es
liez ut lib̾i uitã suã
ꝑagebant at tñ ĩ ip̃o
ultimo sp̃u simul
aĩam atoꝵ lib̾tatem
amittebant. ⁊ qͣi ser¬
qͥdamtu peculii ex le¬
ge iulia manumis¬
sores detinebant. Pt¬
ea iͦ senatꝰ ꝯsulto
largiano cautum
fu̾at ut lib̃i manu.¬
missoris ñ noĩatim
hedib eoꝵ inbons¬

Expanded text:
lae penitus erant, qui licet ut liberi vitam suam peragebant, attamen ipso ultimo spiritu simul animam atque libertatem amittebant, et quasi serquodammodo peculii ex lege Iunia manumissores detinebant. postea vero senatus consulto Largiano cautum fuerat ut liberi manumissoris, non nominatim heredibus eorum in bon
Abbreviated transcription (Latin):
iuicim sustineat uͭ
in parietẽ eiꝰ lice¬
at uicino tignum
ĩmittere ut stilli¬
cidium ł flumen
rẽcipiat quis ĩ edẽ
in aream ł ñ reci¬
piat.⁊ ne altiꝰ tol¬
lat quis edes suas
ne luminib uici¬
ni offitiant. ¶In
rusticoꝵ p̾dioꝵ ser¬
uitutes quidamꝯ¬

Expanded text:
icini sustineat: ut in parietem eius liceat vicino tignum immittere: ut stillicidium vel flumen recipiat quis in aedes in aream, vel non recipiat: et ne altius tollat quis aedes suas, ne luminibus vicini officiatur. In rusticorum praediorum servitutibus quidam
Abbreviated transcription (Latin):
petere solitꝰ petierit.
locumht̃. Ceteꝵ sĩ
genitalis sit fetͣitaᷤᷤ
cessat. Demq sure¬
sic nocuit sĩ potest

Expanded text:
petere solitus petierit. locum habet: ceterum si genitalis sit feritas, cessat. Denique si ursic nocuit, non potest
Abbreviated transcription (Latin):
nis publicas pecrrnias
subtrax̾int capitaliat¬
madu̾sione puniunt᷑.
miist̾iura eis ad hoc ad¬
hibuerint ł qͥ sb̃tractaᷤᷤ
rt̃. Alii uͦ qͥ inhanc legẽ
incid̾unt pẽne deporta¬
tõnis subiung̾etur.
¶Est ⁊ int̾ publicaiu¬
dicia lex fauia de pͣla¬
giariis q̃ int̾dum capi¬
tis penam ex sacris ꝯsti¬
tutõib ĩtrogat. Int̾d̾

Expanded text:
nis publicas pecunias subtraxerunt, capitali animadversione puniuntur, et ministerium eis ad hoc adhibuerunt vel qui subtracta runt: alii vero qui in hanc legem inciderint poenae deportationis subiugantur. Est et inter publica iudicia lex Fabia de plagiariis, quae interdum capitis poenam ex sacris constitutionibus irrogat interdum
Abbreviated transcription (Latin):
lium suũ dedit ĩ ad¬
optionẽ in hoc casu
qr in unã ꝑsonam
ꝯcurrunt ⁊ natura¬
lia ⁊ adoptõis ira
manz stabile ius pa¬
tris adoptiui ⁊ nat᷑a¬
li uinculo copłatũ
⁊ legitimo adoptõis
mn ꝯstrictum ut ⁊ in
familia ⁊ inpotesta¬
sit. ¶Cum aũt ĩpu¬
bes ꝑ principale rescͥp¬

Expanded text:
suum dederit in adoptionem: in hoc casu quia in unam personam concurrunt et naturalia et adoptionis iura, manet stabile ius patris adoptivi, et naturali vinculo copulatum et legitimo adoptionis modo constrictum, ut et in familia et in potestasit. Cum autem impubes per principale resc
Abbreviated transcription (Latin):
płi legib tam a nob̾
exͣpoĩtis regũtur. ⁊
cũ sactatissima cõsti¬
tutõnes antea ꝯfu¬
sas in luculenta ere¬
ximꝰ ꝯsonantiam tẽ
nr̃am extendimꝰ cu¬
ram ad ĩmensa pru¬
dentie uet̾is uoluͣm¬

Expanded text:
egibus iam a nobis mpositis reguntur. Et cum sacratissimas constitutiones antea confusas in luculentam ereximus consonantiam, tunc nostram extendimus curam et ad immensa prudentiae veteris volumi
Abbreviated transcription (Latin):
tela st̃. ¶Est autẽ
tutela ut seruiꝰ dif¬
funnt uis ac potestaᷤᷤ
incapite lib̾o adtuẽ¬
dum eum qͥ ꝓpt̾ eta¬
tem se defendere ne¬
quit iure ciuili da¬
ta ac ꝑmissa. Titto¬
res aut̃ sunt qͥ eã
uimac potestatem
hñt ex qũa re ipsi
nom̃ acceꝑunt. ita¬
q applłantur tuto.¬
res qͣi tutores at ꝙ
defensores sicut edi¬
tin dicunt᷑ qui edes
tuentur. ¶ ꝓmissũ¬

Expanded text:
tela sunt. Est autem tutela, ut Servius definivit, ius ac potestas in capite libero ad tuendom eum qui propter aetatem se defendere nequit, iure civili data ac permissa. Tutores autem sunt, qui eam vim ac potestatem habent, ex qua re ipsa nomen ceperunt. itaque appellantur tutores quasi tuitores atque defensores, sicut aeditui dicuntur qui aedes tuentur. Permissu
Abbreviated transcription (Latin):
Rurrsꝰ de peculio
idõ expedit agere
ꝙ in hac actõne to
forte parte pecuilii
aut quarta parte¬
ł ⁊̃ minima nego¬
tiari. Maiorẽ autẽ
ꝑtem in p̾diis ⁊ mã¬
cipiis. ⁊ fenebei pe¬
ut expedit ita qͥsꝙ
uł hanc actõem uł
illam elig̾e debet. ser

Expanded text:
rursus de peculio ideo expedit agere, quod in hac actione totforte parte peculii aut quarta vel etiam minima negotiari, maiorem autem partem in praediis et mancipiis aut fenebri pego expedit, ita quisque vel hanc actionem vel illam eligere debet: cer
Abbreviated transcription (Latin):
ne ullũm dãpnum
hãnt. ¶Gutor autẽ
statim in ip̃o negõ p̾¬
sens debet auctorfr̾
si hoc pupillo ꝓdesse
tutorem pupillum¬
ue iudiciũ agendũ
sit. qi ip̃e tuter in t̃e¬
suam auctor eẽ ñ

Expanded text:
e ullum damnum habeat. Tutor autem statim in ipso negotio praesens debet auctor fieri, si hoc pupillo prodesstutorem pupillumve iudicium agendum sit, quia ipse tutor in resuam auctor esse non
Abbreviated transcription (Latin):
ceret. placuit. ut qͣt¬
tam ꝑtem sue ꝑtis sal¬
it posse retinere. Et¬
enim in singłis hedi¬
b: ratõ legis falcidie
ponenda est. ¶ Onͣti¬
tasis aust̃ pr̃imonii
ad quã rõ legis falci¬
die redigitar morti
tp̃e spectatur. Itãce
si u̾bi gr̃a is qu cẽtũ
bonis habebat᷑ centũ
aureos legau̾it: nͥl
legataris ꝑdest: sian

Expanded text:
ceret: placuit, ut quartam partem suae partis salt, posse retinere: etenim in singulis heredibus ratio legis Falcidiae ponenda est. Quantitas autem patrimonii, ad quam ratio legis Falcidiae redigitur, mortis tempore spectatur. itaque si verbi gratia is qui centum monium habebat centum aureos legaveri, nihil legatariis prodest, si an
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ pcipue militib qͥ ĩ
potestate ꝑentis sũt
quib de eo ꝙ incas¬
tris adqͥsierint per¬
missum est ex stmi¬
touib pͥncipum tes

Expanded text:
cipue militibus qui in potestate parentum sunt, quibus de eo quod in castris adquisierint permissum est ex constitutionibus principum tes
Abbreviated transcription (Latin):
tunc ꝯmittitrir sti¬
pulatõ. ¶S ⁊ si qͥs
stipłetur alii cumeiꝰ
int̾eẽt. placuit sti¬
płonem uale. Nam
si is qui pupilli tu¬
telam administͣre
ceꝑat. cessit admini¬
stratõem ꝯtutori su¬
pupilli saluã fore.
ris fieri ꝙ stipła est.
cũ obligatus futrtꝰ
ẽẽt pupillo. si male
resgesserit:tenz ob¬

Expanded text:
tunc committitur stipulatio. Sed si quis stipuletur alii, cum eius interesset, placuit stipulationem valere. nam si is qui pupilli tutelam administrare coeperat, cessit administratione contutori supupilli salvam fore, ris fieri quod stipulatus est, cum obligatus futurus esset pupillo si male res gesserit, tenet ob
Abbreviated transcription (Latin):
p̾cipium pegasiam
senatꝰ ꝯsulti fuerat:
ut qñ recusabat he¬
res scriptꝰ sͥ datã he¬
ditatem adire. neces¬
sitas ei s̃ponebat᷑. to¬
tam ħeditatem uolẽ¬
ti fidei ꝯmissario res¬
tituere. ⁊ õs ad eum
⁊ ꝯͣ eum transire ac¬

Expanded text:
cipuum Pegasiani senatus consulti fuerat, ut, quando recusabat heres scriptus sibi datam hereditatem adire, necessitas ei imponeretur totam hereditatem volenti fideicommissario restituere, et omnes ad eum et contra eum transirent ac
Abbreviated transcription (Latin):
bellianũ. Ut ex hoc
solo ⁊ necessitas he¬
redi ĩponatur. si p̃o
nolente a dire. fidei¬
ꝯm̃issariꝰ de sid̾at re¬
stitu sibi heditatẽ
nlło nec dampno nͨ
comodo apd̃ hedem re
manente. ¶Nichil¬
aut̃ int̾est utrum
aliquis ex asse heres
institutꝰ aut totã
h̾editatem aut pro
ꝑte restituere roga¬
tur. anex ꝑte heres
instinitus. aut to¬
tam eã ꝑtem. Aut
partis ꝑtem restitu

Expanded text:
bellianum, ut ex hoc solo et necessitas heredi imponatur, si ipso nolente adire fideicommissarius desiderat restitui sibi hereditatem, nullo nec damno nec commodo apud heredem manente. autem interest, utrum aliquis ex asse heres institutus aut totam hereditatem aut pro parte restituere rogetur, an ex parte heres institutus aut totam eam partem aut partis partem restitu
Abbreviated transcription (Latin):
eace deserto aui tes¬
tam̃to. sius heresef.¬
ficit᷑. ¶Plane si et
ꝯceptꝰ ⁊ natꝰ fuerit
pꝰt mortem aui mor¬
tuo pr̃e suo.deserto¬
q postea aui testam̃¬
to suus heres auo ñ
existit. qr nlło iure
cognatõnis pr̃em sui
pãis tetigit. ¶ Sic nͨ
illie ẽ int̾ libos auo

Expanded text:
rto avi testamento, suus heres efficitur. plane si et conceptus et natus fuerit post mortem avi, mortuo patre suo desertoque postea avi testamento, suus heres avo non existit, quia nullo iure cognationis patrem sui patris tetigit. sic nec ille est inter liberos avo
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ lib̾taꝵ tutela ad
patronos lib̾os q e
catur. Non qr noĩa¬
tun ea lege de hac tui
bis legis introduc¬
ta eẽt. Eo enm ip̃o¬
uire quo hereditaᷤ.

Expanded text:
 libertarum tutela ad patronos liberosque ecatur: non quia nominatim ea lege de hac tutebis legis introducta esset. eo enim ipso, quod heredita
Abbreviated transcription (Latin):
tus. ¶ Seruus autẽ
manumissus capite
caput habu̾it. ¶Q¬
b aut̃ dignitas ma¬
gis ꝙͣ status ꝑmuta¬
tur.capite ñ minu¬
unt᷑. Et idõ a senatu
motos: capite ñ mi¬
nui ꝯstãt. ¶ Qd̾ aũt
distum ẽ mane cog¬
natõis iꝰ ⁊ pꝰt capi¬
tis diminutõe. hoc
ita z si minima di
minutõ int̾ueniat.
manz enĩ cognatio.
Nam maxima caprt
diminutõ incurrat
ius quos cog̃natõiˢ
perit. ut pote suitu¬
te alicuiꝰ cognati. ⁊
nec quid̃ simanu¬
missus fu̾it. recipit
cognatõe. ¶ S ⁊ si
ininsulã deportatꝰ
quis sit: cognatio
soluitur. ¶Cũ aũt
adagnatos tutela ꝑ¬
uł si eiꝰd̾ gradꝰ sint
ad õs ꝑtinz. Si płes¬

Expanded text:
tra. Servus autem manumissus capite caput habuit. Quibus autem dignitas magis quam status permutatur, capite non minuuntur: et ideo senatu motos capite non minui constat. Quod autem dictum est manere cognationis ius et post capitis deminutionem, hoc ita est, si minima capitis deminutio interveniat: manet enim cognatio. nam si maxima capitis deminutio incurrat, ius quoque cognationis perit, ut puta servitute alicuius cognati, et ne quidem, si manumissus fuerit, recipit cognationem. sed et si in insulam deportatus quis sit, cognatio solvitur. Cum autem ad adgnatos tutela pvel, si eiusdem gradus sint, ad o
Abbreviated transcription (Latin):
rii optare sertuilicz
uiuus legatarius
ħ ñ fecit. Et diligẽtõ
b optõ relicta ẽ. ⁊ dis¬
centiant incorꝑe eli¬
gendo.siue umꝰ le¬
gatarii plures hedes.
⁊ int̾ se circa optand̾
dissentiant. Alio ali¬
ud corpꝰ elig̾e cupiẽte
ne ꝑeat legatum qid̃
pleriq prudentiũ g̃
beniuolentiã introdu¬
cebant. fortunã ẽẽ ħꝰ¬
⁊ sor̃te eẽ ħ dirim̃dũ.¬

Expanded text:
rii optare licet vivus legatarius hoc non fecit. et diligentioribus optio relicta est, et dissentiant in corpore eligendo, sive unius legatarii plures heredes, et inter se circa optandum dissentiant, alio aliud corpus eligere cupiente, ne pereat legatum quod plerique prudentium contra benevolentiam introducebant, fortunam esse et sorte esse hoc dirimendu
Abbreviated transcription (Latin):
ferre. Subsidiaria
aut̃ accio datur in
eos qui uł oĩo a tu¬
torib uel a cura¬
torib satis dari nõ
curau̾nt aut si y.

Expanded text:
ferre. subsidiaria autem actio datur in eos qui vel omnino a tutoribus vel curatoribus satisdari non curaverint aut
Abbreviated transcription (Latin):
Ip̃i quid̃ ulło mͦ ꝯ
petere posse ad u̾suᷤ
furem furti actõem.
Cũ aut̃ qui ꝓ recõ¬
modata ꝯuenitur.
posse adu̾sus furẽ
furti hr̃e actionem.
Ita tñ si lñs sciens
rem eẽ surreptam
adu̾sus eũ cu res
ꝯmodata fuit ꝑue¬
u̾it. Sinauit nesci¬
ens ⁊ dubitans rẽ
dati actionẽ instim¬

Expanded text:
ipsi quidem nullo modo competere posse adversus furem furti actionem, eum autem qui pro re commodata convenitur, posse adversus furem furti habere actionem, ita tamen si dominus, sciens rem esse subreptam, adversus eum cui res commodata fuit pervenit: sin autem nescius et dubitans rem dati actionem instit
Abbreviated transcription (Latin):
tate ueluti ꝙ pari¬
ter eis legata dona
solus in eãrem ne¬
cessarias ĩpensas
fec̾it. ñ intelligitur

Expanded text:
tate, veluti quod pariter eis legata donats eius in eam rem necessarias impensas fecerit: non intellegitur
Abbreviated transcription (Latin):
eo qui maciem ecũ
eos qui rebz ꝯmoda¬
us alit̾ uterẽtur ꝙͣ
utendas acceꝑint.
ita furtum ꝯmitt̾e
sise intlłigant in

Expanded text:
eo qui in aciem equum eos, qui rebus commodatis aliter uterentur, quam utendas acceperint, ita furtum committere, si se intellegant i
Abbreviated transcription (Latin):
here. ¶Itẽ p̾cium in
numerata pecuni
a ꝯsistere debet. Nã
in cet̾is reb an p̾ciũ
eẽ possit:uelutian
homo aut fundꝰ auͭ
toga alterius rei p̾¬
cium ẽẽ possit ual

Expanded text:
est. Item pretium in numerata pecunia consistere debet. nam in ceteris rebus an pretium esse possit, ueluti homo aut toga aut fundus alterius rei pretium esse possit, ual
Abbreviated transcription (Latin):
patrono debebat. Itaz
cũ uirũ filiũ filiam¬
ue hededem reliq̃rat
lib̾tus. ꝑ inde pars di¬
midia patrono debeba¬
tur. ac s is sñ ullo
filio filia ue ĩ testat᷑¬

Expanded text:
patrono debeatur; itaque cum unum filium unamue filiam heredem reliquerit libertus, proinde pars dimidia patrono debetur, ac si sine ullo filio filiaue moreret
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙͣ ex feminis descẽdt̃.
ideo eund̃ gͣdrim ⁊ oe¬
dinem successionis
eis donauert̃. ¶Set
ut aliqͥd ampliꝰ fit
eis qui ñ solum na¬
ture. s ⁊̃ ueteris iu¬
ris suffragio m᷑imu¬
unt᷑ portionem ne¬
ceps de quib supra¬
diximꝰ paulominu

Expanded text:
 ex feminis descendunt, ideo eundem gradum et ordinem successionis eis donaverunt: sed ut aliquid amplius sit eis qui non solum naturae sed etiam veteris iuris suffragio muniuntur, portionem neceps, de quibus supradiximus, paulo minu
Abbreviated transcription (Latin):
ĩmisceat. ¶ Si quis
aut falsis allegatõi¬
b excusatõem tute¬
le meru̾it. ñ ÷ lib̾atꝰ
honere tutele. de sp̃tĩ

Expanded text:
immisceat. Si quis autem falsis allegationibus excusationem tutelae meruit, non est liberatus onere tutelae. TI
Abbreviated transcription (Latin):
um datꝰ ẽẽ cͣredit᷑.
Qu tutelam alicꝰ
d̾it adiec̾it se eund̾
curatorẽ dare. tñ in¬
uitũ eam curã sus¬
ciꝑe ñ cõgend̾ diui
¶Id ẜeserunt mãri¬
tum uxorisue cu¬
uatorẽ datum ẽxcui¬
sare se posse lic se

Expanded text:
um datus esse creditur. Qui tutelam alicuiderit adiecit, se eundem curatorem dare, tamen invitum eum curam suscipere non cogendum, divi ipserunt maritum uxori suae curatorem datum excusare se posse, licet se
Abbreviated transcription (Latin):
tor cũ puyillo h̃t ꝯͣt¬
iaͣm tutele. si uł ĩpẽ¬
detit aliquid inrẽ
pupilli. uł ꝓeo fu̾it
obligatus. aut rẽ

Expanded text:
tor cum pupillo habet contrariam tutelae, si vel impenderit aliquid in rem pupilli vel pro eo fuerit obligatus aut re
Abbreviated transcription (Latin):
aut dies ueniret a¬
aut heres existeret.
Ab hostib quoȩ tuto¬
re capto. ex his legi¬
b tutor petebatur qͥ
desinebat eẽ tutor: si
is qͥ captꝰ erat inciui¬
tatem reu̾sus fu̾at.
Nam reu̾sus: recipi¬
ebat tutelã iure pꝰt¬
luinii. ¶S exhis¬
dem legib pupill'
tutores desiert dari

Expanded text:
aut dies veniret aut heres existeret. Ab hostibus quoque tutore capto ex his legibus tutor petebatur, qui desinebat esse tutor, si is qui captus erat in civitatem reversus fuerat: nam reversus recipiebat tutelam iure postliminii. Sed ex his legibus pupillis tutores desierunt dari,
Abbreviated transcription (Latin):
legatis ad fidei ꝯmiᷤ¬
tes ne uel inhoc ca¬
su det̾ior cã legato¬
rum ꝙͣ fidei ꝯmis:¬
ne qͦ nomine ui

Expanded text:
legatis ad fideicommistes, ne vel in hoc casu deterior causa legatorum quam fideicommisquoque nomine i
Abbreviated transcription (Latin):
acceptilatõem disso¬
lui. sicͣnt aust c de¬
betur ꝓparit. recte
soluit: ita inpartẽ
debiti acceptilatõ fĩ
pot. ¶Est ꝓdita sti¬
płatio que uulgo
rum obligatio in
stipłonem deducat᷑
⁊ ea ꝑ acceptilatõem
tollatur. ¶Stipł̃o
enim aquiliana no¬
uerat õs obligatõ¬
nes. ⁊ agallo aqͥlio

Expanded text:
acceptilationem dissolvi. sicut autem quod debetur pro parte recte solvitur, ita in partem debiti acceptilatio fieri potest. Est prodita stipulatio, quae vulgo rum obligatio in stipulationem deducatur et ea per acceptilationem tollatur. stipulatio enim Aquiliana novat omnes obligationes et a Gallo Aquilio
Abbreviated transcription (Latin):
pͥstinam obligatõ¬
nem ⁊ scd̾am ei aͣcce¬
dere ut maneat ex
utra c̃ã obligatio.
diffinitõem qͣm li¬
cet ex ip̃iꝰ ł̾cone aꝑ¬
tius cognosc̾e. ¶ hoc

Expanded text:
pristinam obligationem et secundam ei accedere, ut maneat ex utraque causa obligatio definitiones, quas licet ex ipsius lectione apertius cognosce
Abbreviated transcription (Latin):
Est aut ꝓhibiti fur¬
ti actio adu̾sus eum
qͥ furtum q̃rete testi¬
b p̾sentib uolentẽ
ꝓhibu̾it. ¶ pret̾ea pe¬
na ꝯstituitur edicto
p̾toris ꝑ actionẽ fur¬
ti ñ exhibitiadũsꝰ
eum qui furtiuã rẽ
apud se q̃sitam. ⁊ ĩ¬
uentã ñ exhibuit.
S hee actiones id
est ꝯcepti.⁊ oblatisu
rti ꝓhibiti nec ñ fur¬
ti ñ exhibitundesu¬
etudinẽ abiert̃. Cũ

Expanded text:
etiam prohibiti furti actio adversus eum qui furtum quaerere testibus praesentibus volentem prohibuerit. praeterea poena constituitur edicto praetoris per actionem furti non exhibiti adversus eum qui furtivam rem apud se quaesitam et inventam non exhibuit. sed hae actiones, id est concepti et oblati et furti prohibiti nec non furti non exhibiti in desuetudinem abie
Abbreviated transcription (Latin):
romana fruãtur. Et
mirabili mͦ quibꝰdã
adiectõilx ip̃as uias q̃
in latinitatem duce¬
bant: ad ciuitatẽ ro¬
manã capiendã tnͣs¬

Expanded text:
Romana fruantur, et mirabili modo quibusdam adiectionibus ipsas vias quae in Latinitatem ducebant ad civitatem Romanam capiendam trans
Abbreviated transcription (Latin):
tem eiꝰ qui littis cã
pͥncipem h̾edem re¬
liq̃rit n tabulas
ũ legitune fcãs. in
quib ip̃e obeamcãm
heres institutꝰ erat
uoce heredis nomẽ
admissuꝵe n ex ul¬
la scͥptura cui uiriᷤᷤ
auctoritas desit a¬
liquid adeptux. scd̃¬

Expanded text:
tem eius qui litis causa principem heredem reliquerit, neque tabulas non legitime factas in quibus ipse ob eam causam heres institutus erat voce heredis nomen admissurum, neque ex ulla scriptura cui iuris auctoritas desit aliquid adepturum. secun
Abbreviated transcription (Latin):
nistratõ ad ño per¬
missa fu̾it isq ex
hiis negotiis rem
am accipientis.¶E
Intdum ⁊̃ sine tra¬
ditõe nuda uolun

Expanded text:
nistratio a domino permissa fuerit isque ex his negotiis rem am accipientis. Interdum etiam sine traditione nuda volun
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ miles fẽs ⁊ in expe¬
ditõne degens resig¬
nauit illud ⁊ q̃dam
adiecit sũ detraxit.
ł alias manifestaz
militis uoluntas
hec ual̾e uolentis
dicendum ẽ ual̾e
testam̃tum qͣi ex no¬
ua militis uolun¬
tate. ¶Denic ⁊ siĩ
adrogatõem datꝰ fu¬
erit miles ł filius¬
familias emancipa¬

Expanded text:
t miles factus et in expeditione degens resignavit illud et quaedam adiecit sive detraxit vel alias manifesta est militis voluntas hoc valere volentis, dicendum est, valere testamentum quasi ex nova militis voluntate. Denique et si in adrogationem datus fuerit miles vel filiusfamilias emancipa
Abbreviated transcription (Latin):
Ei uero cui renũtiat̃
est quicqͥd omnio
pͦt reũtiatam socie¬
tatem ad quirit᷑ so¬
lius ceditur. ¶Sol¬
uitur ad huc societaᷤᷤ
socii soluitur.⁊si pl¬
ures suꝑsint. nͥ inco¬
eunda societate: alit̾
ꝯͣuen̾it. ¶ It̾ si ali¬
cur rei ꝯtracta socie

Expanded text:
ei vero cui renuntiatum est, quidquid omnino post renuntiatam societatem adquiritur, soli conceditur. Solvitur adhuc societas socii solvitur etsi plures supersint, nisi si in coeunda societate aliter convenerit. Item si alicuius rei contracta socie
Abbreviated transcription (Latin):
qr elconem adu̾sari¬
o tollit cui stipła¬
tionis. iure liber
fuit aluid soluere
licz iulissimum sit
minus plꝰ pet̾e in

Expanded text:
quia electionem adversario tollit, cui stipulationis iure liberum fuit aliud solvere licet vilissimum sit minus plus petere in
Abbreviated transcription (Latin):
uedam p̾te¬
rea res cor¬
porales sunt. q̃dam
incorporales.Corpo¬
tales sunt q̃sui na¬
tura tangi possunt.
ueluti fundꝰ. homo.
uestis. auiz. argent.
⁊ demos alie res in¬
numerabiles. ¶In¬
corꝑales st̃ aũt: que
tangi ñ posst̃ quali

Expanded text:
edam praeterea res corporales sunt, quaedam incorporales. Corporales eae sunt quae sui natura tangi possunt: veluti fundus, homo, vestis, aurum, argentum et denique aliae res innumerabiles. Incorporales autem sunt quae tangi non possunt. quali
Abbreviated transcription (Latin):
sitõne datis ꝓband̾
est .i. ut maior pars
elig̾e possit. ꝑ quẽ
administratõ fiat.
Sciend̾ ÷ aũt nõ
solum tutores uł.
curatores pupillis
⁊ ad ultis ceteris q
ꝑsonis ex administ᷑.¬
tione ten̾i. s ⁊̃ ĩ eos
qͥ sauis datõnes acci¬
pͦiunt subsidiariã

Expanded text:
sitione datis probandum est, id est ut maior pars eligere possit, per quem administratio fieret. Sciendum autem est non solum tutores vel curatores pupillis et adultis ceterisque personis ex administratione teneri, sed etiam in eos qui satisdationem accipiunt subsidiariam
Abbreviated transcription (Latin):
nent. ¶Pene autẽ
seruus effectꝰ filios
inpotestate hr̃e de¬
sinit. Sermauit pe¬
ne efficiunt᷑ qui ĩ
mẽtallum dãpnãt᷑.¬
⁊ qui bestiis subiciũ¬
tur. ¶siliꝰ far̃ si
militau̾it uił si se¬
nator uł ꝯsulfu̾it
fc̃s. manz in pr̃is po¬
testate milicia .n.

Expanded text:
nent. Poenae servus effectus filios in potestate habere desinit. servi autem poenae efficiuntur, qui in metallum damnantur et qui bestiis subiciuntur. Filius familias si militaverit, vel si senator vel consul fuerit factus, manet in patris potestate. militi
Abbreviated transcription (Latin):
pr̃is soror. mat̾tera uͦ
matris foror. utraq
¶Quarto gradr su¬
p: abauusabania In¬
fra: ab nepos ab nep

Expanded text:
patris soror, matertera vero matris soror: utraque Quarto gradu supra abavus abavia, infra abnepos abnep
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ soror. Consobrmꝰ ꝯ
sobrina .i. qui q̃ ue
ex fr̃ib ⁊ sororib ꝓ¬
gn̾antur. S quidã
reste ꝯsobrinos eos
ꝓpͥe putant dici. qͥ ex
duab sororib ꝓ ge¬
Fos uͦ qui ex duobe¬

Expanded text:
 soror. Consobrinus et consobrina, qui queve ex fratribus aut sororibus progenerantur. Quidam tamen consobrinos eos proprie putant dici, qui ex duabus sororibus progeEos vero qui ex duob
Abbreviated transcription (Latin):
creditir. ¶At ĩ flu¬
mine nata ce freꝙ̃¬
ter accidit. si quid̾
mediam ꝑtem flu¬
muris teneat: com¬
munis ÷ eoꝵ qͥ ab
utraq ꝑte flumins
ꝓpe ripam p̾dia pos¬
sident. ꝓmodo latiri¬
dmis cuiq fundi q̃

Expanded text:
creditur. at in flumine nata, quod frequenter accidit, si quidem mediam partem fluminis teneat, communis est eorum qui ab utraque parte fluminis prope ripam praedia possident, pro modo latitudinis cuiusque fundi, q
Abbreviated transcription (Latin):
quoq mom̃to tp̃iᷤ
fluminis ꝑtẽ aliꝙͣ
de tuo p̾dio detrax¬
erit. ⁊ iuicini p̾dio
apulit palam est
nere. ¶plane silõ¬
gͣiori tp̃e fundo ii¬
cini heserit. arborẽ¬
q quas secũ trax¬
erit in eum fund̾
radices eg̾int ex
eo tp̃e uident᷑ ui¬
cini fundo acqͣsite¬
eẽ. ¶ Insula que ĩ
mari nata ⁊ ꝙ ra¬
ro accidit. occupan¬

Expanded text:
quoque momento temporis fluminis partem aliquam ex tuo predio detraxerit, et vicino predio applicaverit, palam est nere. Plane si longiori tempore fundo vicini heserit arboresque, quas secum traxerit, in eum fundum radices egerint, ex eo tempore videntur vicini fundo acquisite. Insula que in mari nata est, quod raro accidit, occupan
Abbreviated transcription (Latin):
tõne qͥn aĩo solo possõ¬
nemi ad ipisci nemo
sessionis cã solet int̾¬
fici. Si quis ex possõne
fundi ł edium ui de¬
iestus fu̾it. nam ei ꝓpo¬
intur intdictum uñ
girir ei restituere pꝰ
sessionẽ. licz is abeoqͥ
ui deiecit ui e clam ł
p̾cario possitͤat. S ex
sacris ꝯsfitritõnib uͭ
supͣdycimus. siquis rẽ
inbonis eiꝰ est dñio esꝰ
pͥuatur. Si aliena pꝰ esꝰ
restitutsem ⁊ extima

Expanded text:
t quin animo solo possessionem adipisci nemo sessionis causa solet interdici, si quis ex possessione fundi vel aedium vi deiectus fuerit: nam ei proponitur interdictum unde ginem, licet is ab eo qui vi deiecit vi vel clam vel precario possidebat. sed ex sacris constitutionibus, ut supra diximus si quis rem in bonis eius est. dominio eius privatur, si aliena, post eius restitutionem etia
Abbreviated transcription (Latin):
dat. si mͦ nich ex iu¬
ditõ enus qui relĩqͥt
lib̾tatem ꝑceꝑit nõ
statim extinguitur
fidei ꝯmissaria liber¬
tas. s differtur. qi pꝰ¬
sit tempore ꝓcedente
ubic̃q occasio redim̃¬
di serui fu̾it ł pr̃ari
lib̾tas. ¶Qui aut ex
fidei ꝯmaissi cã m̃anu

Expanded text:
dat, si modo nihil ex iudicio eius qui reliquit libertatem percepit, non statim extinguitur fideicommissaria libertas, sed differtur, quia possit tempore procedente, ubicumque occasio redimendi servi fuerit, praestari libertas. qui autem ex causa fideicommissi manu
Abbreviated transcription (Latin):
siue cuiꝰ bona qͣi de¬
erint ab eo qu in¬
tlłigebat nicħ eũ
s debere. uł si quis
ad unfamiamalicꝰ
libellum arit carĩ
diderit.dolo ne ma¬
lo fec̾it. quo quid
eoꝵ fieret. Siue qͥs
matrẽfa. fi̾ aut p̃¬
texͣtatũ p̾textatam¬
ue ad sectatus fu̾it.
siue cus pudicitia

Expanded text:
sive cuius bona, quasi deerint ab eo qui intellegebat nihil eum sibi debere, vel si quis ad infamiam alicuius libellum aut carmen diderit, dolove malo fecerit quo quid eorum fieret; sive quis matremfamilias aut praetextatum praetextatamve adsectatus fuerit, sive cuius pudicitia
Abbreviated transcription (Latin):
ros suos quos ĩ po¬
orem suam id enĩ
magis p̾ualuit. Ita¬
q si filie alicꝰ que ti¬
tio nupta ẽ miutiã
fec̾is. ñ solum filie no
fc̃a est. uxor iniuria¬
xsi agere ñ pot̃. Defẽ¬

Expanded text:
ros suos, quos in pouxorem suam, id enim magis praevaluit. itaque si filiae alicuius, quae Titio nupta est, iniuriam feceris, non solum filiae nomfacta sit, uxor iniuriarum agere non potest: defe
Abbreviated transcription (Latin):
duab capitis dimi¬
nutionib. maxima
media. ⁊ ñ utendo ꝑ
modum ⁊ tp̃s. Que
oĩa nr̃a statuit ꝯsti¬
tutõ. ¶ It finitur u
datur. Nam extraneo
cẽendo mehil agt̃¬

Expanded text:
is deminutionibus, maxima et media, et non utendo per modum et tempus. quae omnia nostra statuit constitutio. item finitur usdatur nam extraneo cedendo nibil ag
Abbreviated transcription (Latin):
ex heredati ex hereda¬
te ue. testam̃tum qͥd̃
ñ infirͣmabatur. Iũ
aũt adcrescendi eis
ad c̾tam portionẽ pͥs

Expanded text:
exheredati exheredataeve, testamentum quidem non infirmabatur, ius autem adcrescendi eis ad certam portionem p
Abbreviated transcription (Latin):
eno arbitrio p̾trũ
deiocatione ⁊de ꝯduc¬
tõne dicta ẽẽ intlłi¬
gamus. si alieno ar¬
bitrio merces ꝓmiᷤ¬
sa fu̾it. ¶Quaͣ de
causa si fullom po¬
lienda. curandaue.
aut sarcinatori sar¬
cienda uestim̃ta qͥs
derit. nlła statim mͥ¬
cede ꝯstituta. s pꝰtea

Expanded text:
eno arbitrio pretium de locatione et conductione dicta esse intellegamus, si alieno arbitrio merces permissa fuerit. qua de causa si fulloni polienda curandave aut sarcinatori sarcienda vestimenta quis dederit nulla statim mercede constitu
Abbreviated transcription (Latin):
sit iniuria cccid̾it᷑
qͣnti ea res ineo ãno
plurimi fuit tãntũ
dũo dare dãpnetur.
Qd̾ aut̃ ñ p̾cise de
q̃drupede s deea tm̃¬

Expanded text:
sit, iniuria occiderit, quanti ea res in eo anno plurimi fuit, tantum domino dare damnetur. Quod autem non praecise de quadrupede, sed de ea t
Abbreviated transcription (Latin):
bdam ne ꝙ futtine ꝙ
serus corrupti actio
sionẽ sc̃imus. s̃i sołũ
furtiactionẽ s ⁊̃ ser¬
ii corrupti ꝯtra eũ
dari. licz i is seruũ
det̾ior a sollicitatore
seru corrupn astio¬
nem introducerẽt
tñ ꝯsiliũ corruptoriᷤ
adꝑnitiem ꝓbitatiᷤᷤ

Expanded text:
dam neque furti neque servi corrupti actionsionem sanximus, non solum furti actionem, sed etiam servi corrupti contra eum ddeterior a sollicitatore servi corrupti actionem introducant, tamen consilium corruptoris ad perniciem probitati
Abbreviated transcription (Latin):
nlło mͦ introdux̃. s
sĩplicitatem legib ami¬
cam amplexa: siłi mͦ
om̃s agnatos sũ mas¬
cłos siue feminas cu¬
iꝰtumꝙ gradꝰ. ad siłi¬
tudinem suoꝵ inuicẽ
ad successionẽ uoca¬
bat. Media aut iuris¬
prudentia q̃ erat lege

Expanded text:
nullo modo introduxit, sed simplicitatem legibus amicam amplexa, simili modo omnes adgnatos sive masculos sive feminas cuiuscumque gradus ad similitudinem suorum invicem ad successionem vocabat: media autem iurisprudentia quae erat lege
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ sic ꝓcedat quẽadm¬
od eam nrã formaũ
mortis cã donatõ est.
cũ magis se quis ue¬
lit habere ꝙͣ eum crii
donatur. magisc e¬
um cui donabat ꝙͣ¬
D hẽxedem suũ. Sic ⁊ a¬
pud homeꝵ thelema¬
cus dõnat pirreo ¶
Alie aut donatõnes
st̃ q̃ sine ulla mortiᷤᷤ
cogitatone fiurnt. qͣs¬
⁊ int̾ uiuos appella¬

Expanded text:
 sic procedat quemadmodum eam nostra formavit mortis causa donatio est, cum magis se quis velit habere quam eum cui donatur, magisque eum cui donat quam heredem suum. sic et apud Homerum Telemachus donat Piraeo. Aliae autem donationes sunt quae sine ulla mortis cogitatione fiunt, quas inter vivos appella
Abbreviated transcription (Latin):
stium ue incursu:
nich̾ominꝰ obligatꝰ
ꝑmanet. At is qui
utendũ accepit sa¬
ne quidẽ exactam
diligentiã custodiẽ¬
de rei prestare iube¬
tur. nec sufficit ei
tm̃ diligentiã adhibu¬
isse qͣntum in suis re¬
b adhibere soluus est
si mͦ alius diligẽtior¬
ad pot̾it eam rem cus¬
todire s ꝓpt̾ maiorẽ¬

Expanded text:
stiumve incursu, nihilo minus obligatus permanet. at is qui utendum accepit sane quidem exactam diligentiam custodiendae rei praestare iubetur, nec sufficit ei tantam diligentiam adhibuisse quantam suis rebus adhibere solitus est, si modo alius diligentior poterit eam rem custodire: sed propter maiore
Abbreviated transcription (Latin):
solebat. ⁊ de locatõe
⁊ de ꝯductõe. si forte
rem aliquã tͥ utẽ¬
dam siue fruendã
quis ded̾it ⁊ imu¬
cema te aliam utẽ¬
dam sine fruendã
acceꝑit. Et placuit
genus ẽẽ ꝯtractus.

Expanded text:
solebat de locatione et conductione, si forte rem aliquam tibi utendam sive fruendam quis dederit et invicem a te aliam utendam sive fruendam acceperit. et placuit, genus esse contractus.
Abbreviated transcription (Latin):
litium introducta
est. ꝙͣ ad cesarienses
aduocatos scͥpsimꝰ.
ꝑ cͣ disposuimꝰ taleᷤ
scripturas q̃ presto
ẽe partes indicant
omnim ẽe credẽdas.
nͥ ip̃e qui talib uti¬
tur imꝓbis allega¬
tõnib maͣnifestissi¬
mis ꝓbationib. uł
ꝑscripturã uł per

Expanded text:
introducta est, quam ad Caesarienses advocatos scripsimus, per quam disposuimus, tales scripturas quae praesto esse partes indicant omnimodo esse credendas, nisi ipse qui talibus utitur improbis allegationibus manifestissimis probationibus vel per scripturam vel per
Abbreviated transcription (Latin):
oꝵ fauentes disposu¬
it ut omnib lega¬
tis una sit naͣtura.
aliquio relictũ sit:
liceat legatariis id
riam. cuiꝰ ꝯstitutõ¬
nis ꝑpensum modũ
ex ip̃ius tenore ꝑfec¬
tissime acciꝑe possi¬
bile ẽ.S sĩ usq ad̃ẽ¬
am ꝯstitutõem stan¬
dum eẽ existimanz¬
mus. Cũ enĩ anticqͥ¬

Expanded text:
 faventes, disposuit, ut omnibus legatis una sit natura aliquid derelictum sit, liceat legatariis id riam: cuius constitutionis perpensum modum ex ipsius tenore pe fectissime accipere possibile est. Sed non usque ad eam constitutionem standum esse existimavimus. cum enim antiq
Abbreviated transcription (Latin):
sissaut q̃ ex uolũ¬
tate magis descendẽ¬
bant defunctoꝵ pĩ¬
giuorem naturam
indulgẽtem: necci¬
um ẽẽ duximꝰ oĩa
legata fidei ꝯmissis
ex eqͣre ut nlła sit
int̾ ea differentia.
S ꝙ deest legatis:
hoc repleatur ex nͣ
amplius ÷ ĩ legatĩ
ꝑ hoc crescat fidez ꝯ¬
missi natura. S ne
inpͥmis legum cu

Expanded text:
sis autem, quae ex voluntate magis descendebant defunctorum, pinguiorem naturam indulgentem, necessarium esse duximus omnia legata fideicommissis exaequare, ut nulla sit inter ea differentia, sed quod deest legatis, hoc repleatur ex natura amplius est in legatis per hoc crescat fideicommissi natura. sed ne in primis legum cu
Abbreviated transcription (Latin):
sententia sane be¬
nignior ẽ. Qd̾ si mi¬
noris emeris habe¬
bis scib cũ eo actio¬
nem qm̃ qui man

Expanded text:
sententia sane benignior est. quod si minoris emeris, habebis scilicet cum eo actionem, quoniam qui man
Abbreviated transcription (Latin):
nam rẽ inuitodo¬
mino ꝯtrattat. Itã¬
os siue creditor pi¬
gnore siuie is aps
quẽ deposita ẽ ea
reutatur. siue is
qͥ rem utendã ac¬
cepit in aliũ usũ

Expanded text:
nam rem invito domino contrectat. itaque sive creditor pignore, sive is apud quem res deposita est ea re utatur, sive is qui rem utendam accepit in alium usu
Abbreviated transcription (Latin):
nec maiifestiobno¬
xiisint. ¶pena ma¬
nifesti furti quadr¬
upli ẽ. tam ex surꝑ
sona ꝙͣ ex liberi nec
manifesti dupli
furtum aut fit ñ
solum cũ quis int̾¬
cipiendi cãrem ali¬
enam amouet.sed
gñalit cũ quis albie

Expanded text:
nec manifesti obnoxii sunt. Poena manifesti furti quadrupli est tam ex servi persona quam ex liberi, nec manifesti dupli. Furtum autem fit non solum, cum quis intercipiendi causa rem alienam amovet, sed generaliter cum quis alie
Abbreviated transcription (Latin):
a defuncto relicta. S
ꝑ p̃ceptõem. Et certa
q̃dam uerba cuiꝰq ge¬
neri legatoꝵ adsig¬
nata erant ꝑ q̃ singla
gña legatoꝵ signifi.¬
cabantur. S ex ꝯsti¬
cipum sollẽpnitas
huiꝰmodi u̾boꝵ peni¬
tus sublata ẽ. ¶Nr̃a
aut ꝯstitutõ ꝙͣ cum
magna fecimꝰ lũgͣu¬
bratẽe defunctoꝵ uo

Expanded text:
a defuncto relicta. Sedper praeceptionem: et certa quaedam verba cuique generi legatorum adsignata erant, per quae singula genera legatorum significabantur. sed ex consticipum sollemnitas huiusmodi verborum penitus sublata est. nostra autem constitutio, quam cum magna fecimus lucubratione, defunctoru
Abbreviated transcription (Latin):
ceꝑit: usucapien¬
di iꝰ ht̃. u̾ñde ĩ rebꝰ
mobilib ñ facile
ꝓcedit. ut bone fi¬
dei possessorib u¬
sucapio ꝯpetat.Nã
qui alienam rem
uendidit uł ex a¬
lia cã tradidit. fur¬
tum eiꝰ ꝯmittit.
¶S tñ id aliqͣndo
heres rem defunc¬
to ꝯmodatã uł lo

Expanded text:
erit, usucapiendi ius habeat. unde in rebus mobilibus non facile procedit ut bonae fidei possessori usucapio competat. nam qui alienam rem vendidit vel ex alia causa tradidit, furtum eius committit. Sed tamen id aliquando heres, rem defuncto commodatam aut lo
Abbreviated transcription (Latin):
int̾ ingennos ⁊ lib̾¬
tos diffr̃a sufficit eis
tam qͣ tabłas bonor
possõ: ꝙͣ unde legiti¬
mi ⁊ unde cognati.
ex quib possinit fa¬
a uira uendicare.
oĩ sccupulositate.⁊
in ex tricabili errore
duaꝵ istaꝵ bonoꝵ
possõnum resoluta.
nono loco ⁊ int̾ ie¬
teres bonoꝵ possões
posita fu̾at in suo
uigore seruauims. ⁊
altiore loco .i. sexto e¬
am posuimꝰ. ¶Deci¬
ma ueteꝵ bonoꝵ pꝰ¬
sessione q̃ erat unde
cognati manumis¬
soris ꝑꝑ cansas en at¬
ratas. merito subla
gore pollentes. Sep¬
tuma eas secitta qͣm
optima rõne p̾tores
intreduxunt. Iomꝰ¬

Expanded text:
inter ingenuos et libertos differentia, sufficiunt eis tam contra tabulas bonorum possessio quam unde legitimi et unde cognati, ex quibus possint sua iura vindicare, omni scrupulositate et inextricabili errore duarum istarum bonorum possessionum resoluta. nono loco inter veteres bonorum possessiones posita fuerat, et in suo vigore servavimus et altiore loco, id est sexto, eam posuimus, decima veteri bonorum possessione, quae erat unde cognati manumissoris, propter causas enarratas merito sublatgore pollentes. 8 7. Septima eas secuta, quam optima ratione praetores introduxerunt. no
Abbreviated transcription (Latin):
sit tũ pͥma nouatõ¬
nis iure tollit᷑ ue¬
luti si idqd̃ ticiotu
debebas ãpupillo
sñ tutoris auctori

Expanded text:
sit, tamen prima novationis iure tollatur: veluti si id quod Titio tu debebas a pupillo sine tutoris auctori
Abbreviated transcription (Latin):
płationẽ spopõdi
id omne habes ne
acceptum. Rdit an¬
lus augeriꝰ. habeo
acceptũ ꝙ tuli
Pret̾ea nouatõne
tollitur obligatõ¬
tu seio debebas ati¬
tio dari stipłat sif.
Nam int̾uentu no¬
ue ꝑsone noua na¬
scitur obligatõ.⁊
pͥma tolliur tr̃as¬
lata inpostiorem.
a dõ ut int̾dũ lic
post̾ior stipło ĩ utił¬

Expanded text:
ationem spopondi, si omne habesne acceptum? ’ respondit Aulus Agerius: ‘ habeo acceptumque tuli. ’ Praeterea novatione tollitur obligattu Seio debeas, a Titio dari stipulatus sit. nam interventu novae personae nova nascitur obligatio et prima tollitur translata in posteriorem, adeo ut interdum, licet posterior stipulati
Abbreviated transcription (Latin):
uuln̾ata sit ut ca¬
p̃i possit: statĩtua
dam placuit tuã ẽẽ:
donec eã ꝑseq̃ris. Qd̾
si desieris ꝑsequi:
desinere triam ẽẽ ⁊
rursus fi̾ occupãtis.

Expanded text:
ulnerata sit, ut capi possit, statim tua dam placuit tuam esse, donec eam persequaris; quod si desieris persequi desinere tuam esse, et rursum fieri occupantis.
Abbreviated transcription (Latin):
ĩpudicum uisũ est¬
.i. inspectõnem h̃ĩtu¬
dinis corꝑis hõc ⁊̃ ĩ
mascłos extendere.
Et ideo scã ꝯstiͣtrtõ¬
ne ꝓmulgata pub̾¬
tatem in mascłis pꝰ
qͣrtum decimũ anĩ
ꝯpletum. ilico inici¬
um acciꝑe disposui¬
mꝰ. Antiquitatis nor¬
mam infeminis ꝑ
sonis bñpositam ĩ¬
suo ordine relinq̃n

Expanded text:
est inspectionem habitudinis corporis, hoc etiam in masculos extendere: et ideo sancta constitutione promulgata pubertatem in masculis post quartum decimum annum completum illico initium accipere disposuimus, antiquitatis normam in femininis personis bene positam suo ordine relinquen
Abbreviated transcription (Latin):
hostib fu̾it captus.
S ⁊ si usꝙy ad certã
ꝯditõem datus sit teᷤ¬
tam̃to eque euenit:
ut desinat ẽẽ tutor
existente ꝯditõne.
¶Similitͦ finitur
tutela morte pupil¬

Expanded text:
hostibus fuerit captus. Sed et si usque ad certam condicionem datus sit testamento, aeque evenit, ut desinat esse tutor existente condicione. Simili modo finitur tutela morte ve
Abbreviated transcription (Latin):
S̾uus ꝯmunis stz¬
psando uniciuq do¬
minoꝵ ꝓportione
dñii acquirit nisi
unius eoꝵ uissuau
noĩatim cui eoꝵ sti¬
płatus est tẽ enim
soli ei adqͥritur qd
Si alt̾i ex dñis ad¬
quiri ñ p̃t solum
alt̾ acqͥritur uelu¬
ti si res ꝙͣ dari stip¬
ulatꝰ est uniꝰ dñi

Expanded text:
Servus communis stipulando unicuique dominorum pro portione dominii adquirit, nisi si unius eorum iussu aut nominatim cui eorum stipulatus est: tunc enim soli ei adquiritur. quod si alteri ex dominis adquiri non potest, solidum alteri adquiritur, veluti si res quam dari stipulatus est unius domi
Abbreviated transcription (Latin):
est ut ip̃is quo dati
uideãtur. si mͦ lib̃os
dixit. Ceteꝵ si filios.
ñ ꝯtinebũtur. Alit̾
enum filii.: alit̾ nepo¬
tes appłantut. Plane
si posthirmis ded̾it.
tamfilii posthumiꝙͣ¬

Expanded text:
est, ut ipsis quoque dati videantur, si modo ‘ liberos ’ dixit. ceterum si ‘ filios, ’ non continebuntur: aliter enim filii, aliter nepotes appellantur. plane si ‘ postumis ’ dederit, tam filii postumi
Abbreviated transcription (Latin):
dam ꝑmissũ erat ⁊
inpotestate digẽtib
testari. Qd̃ nr̃a ofti¬
est nicħ eoꝵ q̃ ad per

Expanded text:
dam permissum erat etiam in potestate degentibus testari. quod nostra constiest nihil eorum quae ad pr
Abbreviated transcription (Latin):
tore qͥdem pr̃em ob¬
ligatur. ¶Si ĩpos¬
sibilis ꝯditio obli¬
gatõnib adiciatur
nichil ualet stipło.
Impossibilis autẽ
cui natura ĩpedim̃¬
to est quo minus
existat ueluti si qͥs
ita dix̾it. si iligito
celũ attingero dare
spondes. pure fc̃a o¬
statim petere p̃t̃. ¶

Expanded text:
tore quidem patre obligatur. Si impossibilis condicio obligationibus adiciatur, nihil valet stipulatio. impossibilis autem cui natura impedimento est quo minus existat, veluti si quis ita dixerit : ‘ si digito caelum attigero, darspondes? ’ pure facta ostatim petere potest.
Abbreviated transcription (Latin):
eñeralit̾
iniuria
dicitur omne ꝙ
ñ iure fit. Specia¬
lit̾ alias ꝯtumeli¬
aquilia dãpnum
iniurria accipit᷑
alias iniquitas ⁊

Expanded text:
eneraliter iniuria dicitur omne quod non iure fit specialiter alias contumeliAquilia damnum iniuria accipitur; alias iniquitas et
Abbreviated transcription (Latin):
tos ⁊ memoratos nepo¬
tes ꝑtem qͣrtam defũc¬
ti substantie. agnatiᷤᷤ
bͥ uendicantib ex criꝰ¬
dam ꝯstitutõis aucto¬
ritate memoratã qͥd̃
ꝯstiͣtutõem a nr̃o codi¬
ce segͤgauimꝰ n inse¬
ri eami extheodosiano
codice: in eo ocessimꝰ.
ꝓmulgata totiiuri
etꝰ derogatũ ẽ ⁊ sanxi¬
mus talib nepotib
rex fila ł ꝓnepotib ex

Expanded text:
tos et memoratos nepotes, partem quartam defuncti substantiae adgnatis sibi vindicantibus ex cuiusdam constitutionis auctoritate, memoratam quidem constitutionem a nostro codice segregavimus neque inseri eam ex Theodosiano codice in eo concessimus. promulgata toti iuri eius derogatum est et sanximus, talibus nepotibus ex filia vel pronepotibus ex
Abbreviated transcription (Latin):
cãis postumi ꝓ iam
natis hñtur. ⁊ ĩ hac
cã placuit ñ minꝰ
postumis qͣm iam
natis testõ tutoris
dariposse. si mͦ ĩ ea
cã sint ut si uiuis pa¬
rentil nasc̾entur
sui ⁊ potestate eoꝵ
fcerent. ¶S ⁊ si e¬
mancipato filio tui¬
tor a pr̃e testam̃to da¬
tus fu̾it ꝯfitmand̾
ẽ ex snĩa presidis oĩ¬
mͦ idest sine intnsi¬

Expanded text:
causis postumi pro iam natis habeantur, et in hac causa placuit non minus postumis quam iam natis testamento tutores dari posse, si modo in ea causa sint, ut, si uiuis rentibus nascerentur, sui et in potestate eorum fierent. Sed si emancipato filio tutor a patre testamento datus fuerit, confirmandus est ex sententia praesidis omnimodo, id est sine inquisi
Abbreviated transcription (Latin):
noluit. tam ab ĩ tes¬
tato cͤ ex testamẽto:
tor ꝑmittit uolẽti¬
b abstinere se abhe¬
reditate ut potiꝰ pa¬
rentis ꝙͣ ip̃oꝵ bona
siłr acreditorib pos¬
sideantur. ¶Ceteri
qͥ testatoris uiri sb̃¬
iesti ñ st̃. extranei

Expanded text:
nolint, tam ab intestato quam ex testamento aetor permittit volentibus abstinere se ab hereditate, ut potius parentis quam ipsorum bona similiter a creditoribus possideantur. Ceteri, qui testatoris iuri subiecti non sunt, extranei
Abbreviated transcription (Latin):
nlła ꝯtrahitur obło.
qͥs fu̾it.tu de pãphi¬
lo senseris. quẽ sti¬
chum uocari credi¬
deris. ¶Qd̃ turpi
ex cã ꝓmissum

Expanded text:
ntrahitur obligatio aquis fuerit, tu de Pamphilo senseris, quem Stichum vocari credideris. Quod turpi ex causa promissum
Abbreviated transcription (Latin):
tis. Ita eõ casu siqͥd
pupillo ex heditati¬
b legatisue. aut ex¬
donatõib ꝓpinquoꝵ
atꝙ amicoꝵ adqͥsit
fu̾it id omne ad sub¬
stitutũ ꝑtin. ¶Que¬
c̃o diximꝰ de substi¬
tutõe impubeꝵ lib̾o¬
rum ł hedum iusti¬
ead ⁊̃ de postumis ĩ¬
lare testm pars ⁊ seq̃¬
la ẽ: pat̾mi testam̃ti. a¬
dõ ut si pr̃is testam̃t̃
ñ u̾aleat nͨ filii qͥdẽ¬

Expanded text:
tis. itaque eo casu si quid pupillo ex hereditatibus legatisve aut donationibus propinquorum atque amicorum adquisitum fuerit, id omne ad substitutum pertinet. quaecumque diximus de substitutione impuberum liberorum vel heredum instiam de postumis inlare testamentum pars et sequela est paterni testamenti, adeo ut, si patris testamentum non valeat, ne filii quide
Abbreviated transcription (Latin):
adhuc ĩꝑubere aꝑi¬
antur. ¶Its palam
sb̾stitutõem ĩpubis
filii ꝙꝑ in hiisd tabhͤ
scriptasit quib sͥ
quisq hedem insti¬
tuiss. Qmuis ħ pu¬
pillo ꝑicłosum sit.
Non solum aũt ħe
tuere ꝑentes posst̃.
ut si heredes eis exti¬
t̾int. ⁊ añ pub̾tatẽ
mortui fu̾int. sit eiᷤ
heres is quẽ ip̃i uo

Expanded text:
impubere aperiantur. illud palam substitutionem impuberis filii, quod in iisdem tabulis scripta sit quibus sibi quisque heredem instituisset, quamvis hoc pupillo periculosum sit. Non solum autem hetuere parentes possunt, ut et si heredes eis extiterint et ante pubertatem mortui fuerint, sit eis heres