comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nere noluerunt: aut arrogantes quia se magis qͥseruandi e̾e̾nt necesarios ȩecłȩ iudrai¬
runt: Deinde fortassis hi qͥmeliores sunt eligant ꝓ frĩb animas ponere: & hi qͥsten¬
bunt᷑ fugiendo. quoꝵ ẽ minꝰ utilis uita. quia minor consulendi & gubernandi pe¬
ritia: Qͥ tam̃ si pie sapiunt. contͣ dicent eis qͦs uident & uiuere potius opporterei &
magis mori malle quã fugere: Ideo sicut scriptũ ẽ contradietiones secdat sortitios
s in ter ponentes. definit Meliꝰ enim as̃ in huiꝰcẽmodi ambagib ꝗͣ nomines iudicat: siue
dignet᷑ ad passionis fructũ uocare meliores & parcere infirmis: siue istos facere ad maia
ꝑferenda fortiores. & huic uitȩ subtrahere. quoꝵ ñ potest ȩcctȩ tantũ quantũ illoꝵ. uita
ꝓ desse Res quidẽ fiet inunꝰ usitata: si fiat ista sorticio S si facta fuerit s qͥs eã rep̃hendere

Expanded text:
nere noluerunt, aut adrogantes, quia se magis, qui seruandi essent, necessarios ecclesiae iudicanere noluerunt, aut adrogantes, quia se magis, qui seruandi essent, necessarios ecclesiae iudicarunt. deinde fortassis hi, qui meliores sunt, eligant pro fratribus animas ponere et hi seruabuntur fugiendo, quorum est minus utilis uita, quia minor consulendi et gubernandi peritia; qui tamen, si pie sapiunt, contradicent eis, quos uident et uiuere potius oportere et magis mori malle quam fugere. ideo, sicut scriptum est, contradictiones sedat sortitio et inter potentes definit; melius enim deus in huiusce modi ambagibus quam homines iudicat, siue dignetur ad passionis fructum uocare meliores et parcere infirmis siue istos facere ad mala perferenda fortiores et huic uitae subtrahere, quorum non potest dei ecclesiae tantum quantum illorum uita prodesse. res quidem fiet minus usitata, si fiat ista sortitio; sed si facta fuerit, quis eam reprehendere
Abbreviated transcription (Latin):
uenire. & potest sicaueat᷑ etiã ñ uenire metumus In cõmuni autẽ periculo uitȩ huiꝰ
cur extimemꝰ uͥ cũq fuerit hostilis incursus. om̃s clericos & etiã om̃s laicos de ᷤᷤ
morituros. ut finiant hanc uitã cui sunt cleriei necessarii : aut cur ñsperemus
sicut alios laicos sic etiã clericos remansuros aqͥb eis necessariũ ministeriũ ua¬
leat ex hiberi: quã ꝗͣ sunt̃ dĩ ministros inde sit disceptatio qͥ eoꝵ maneant ne fuga
omĩũ. & qͥ eorũ fugiant. nemorte omĩũ deserat᷑ xcła. tale qͥppe certam̃ erit in ter
eos ubi utriq ferueant caritate: & utriq placeant caritati Quie discntatiosi alit̃ ñ po¬
terit t̃minari: qͣntũ mͥ uidet᷑. qͥmaneant & qͥfugiant. sorte legend iit Q uienim
dixerint sepotius fugere deberes aut timidi uidebunt᷑. quia in mumalũ susti¬

Expanded text:
uenire et potest, si caueatur, etiam non uenire, metuimus. in communi autem periculo uitae huius uenire et potest, si caueatur, etiam non uenire, metuimus. in communi autem periculo uitae huius cur existimamus, ubicumque fuerit hostilis incursus, omnes clericos et non etiam omnes laicos esse morituros, ut simul finiant hanc uitam, cui sunt clerici necessarii? aut cur non speremus sicut aliquos laicos sic etiam clericos remansuros, a quibus eis necessarium ministerium ualeat exhiberi? Quamquam o si inter dei ministros inde sit disceptatio, qui eorum maneant, ne fuga omnium, et qui eorum fugiant, ne morte omnium deseratur ecclesia! tale quippe certamen erit inter eos, ubi utrique ferueant caritate et utrique placeant caritati. quae disceptatio si aliter non potuerit terminari, quantum mihi uidetur, qui maneant et qui fugiant, sorte legendi sunt. qui enim dixerint se potius fugere debere, aut timidi uidebuntur, quia imminens malum susti
Abbreviated transcription (Latin):
amorientib miserabiliꝰ relinqͣtur s s sila̾ici ñ quęrunt᷑ ad mortẽ possunt oceus¬
tare qͦ quomodo epõs & clericos suos sicut ille ad iuuerit in cuiꝰ potestate sunt omĩa.
qͥ potest & ñ fugientes. ꝑ mirabilẽ conseruare potentiam S ideo quȩrimꝰ qͥd nosfã¬
cere debeamꝰ: ne in omĩb ex pectando diuina miracula. tẽptare am̃ iudicem̃: Non
qͥdẽ talis ẽ ista tẽpestas. qͣndo laicoꝵ & clericoꝵ. ẽ cõmune periculũ: sicut in naui una
cõmune periculũ ẽ m̃catoꝵ atq nautarũ. Uerũ absit. ut tanti pendenda sit hȩc nauis
nr̃a: ut debeant eã naute &maxime gub̃nator perichtantẽ desereres etiã siisca¬
phã transiliendoł etiã natando possint effugere Quib enim metuunꝰ ne nr̃a deser¬
tione pereants ñ tẽporalẽ mortẽ quȩqͣndo uentura ẽ s et̃nã quȩ potest. si ñcaueat᷑

Expanded text:
a morientibus miserabilius relinquatur? sed si laici non quaeruntur ad mortem, possunt occula morientibus miserabilius relinquatur? sed si laici non quaeruntur ad mortem, possunt occultare quoquo modo episcopos et clericos suos, sicut ille adiuuerit, in cuius potestate sunt omnia, qui potest et non fugientem per mirabilem conseruare potentiam. sed ideo quaerimus, quid nos facere debeamus. ne in omnibus expectando diuina miracula temptare dominum iudicemur. non quidem talis est ista tempestas, quando laicorum et clericorum est commune periculum, sicut in naui una commune periculum est mercatorum atque nautarum. uerum absit, ut tanti pendenda sit haec nauis nostra, ut debeant eam nautae et maxime gubernator periclitantem deserere, etiam si in scapham transiliendo uel etiam natando possit effugere. quibus enim metuimus, ne nostra desertione pereant, non temporalem mortem, quae quandoque uentura est, sed aeternam, quae potest, si non caueatur,
Abbreviated transcription (Latin):
qͣntũq ꝓfuerit qͦd uir ille mansit in carne. catholica fides nouit: quȩ adusus arrianos
cere credat᷑ ñ consulendi uoluntate. s tumore moriendi. magisq fugiendi obstet erẽple
ꝗ uiue ndi ꝓsit officio: nulla ratione fugiendũ ẽ peniq sc̃s dauid ne se cõmitteret
periculis p̃lioꝵ & fortassis extingueret᷑ sicut ibi dictũ ẽ iucerna isr ł a suus hoc
petentib sũpsit: ñ ipse p̃sũpsit: Alioqͥn muttos mutoi imitatores fecisset ignanie:
qͥeũ crederent hoc fecisse ñ consideratione utilitatis alioꝵ: s sue ꝑturbatione for¬
midinis: Occurrit autẽ alia quȩstio: ꝗͣ contẽpnere ñ debemꝰ: Sienim hȩc utilitas ne¬
gligenda ẽ ñ ut aliqͥ ministri. ꝓpt̾ea fugiant inimmente aliqua uastitate. ut ser¬
uent᷑ qͥministrent eis. qͦs post illã cladẽ residuos potueri nt inuenire: qͥd fiet uͥoms
uident᷑ interitu nͥ aliqͥ fugiant : Quid: Sienim hactenꝰ seuiat illa ꝑ nicies. ut so

Expanded text:
clesiae quantumque profuerit, quod uir ille mansit in carne, catholica fides nouit, quae aduersus Arrianos cere credatur non consulendi uoluntate sed timore moriendi magisque fugiendi obsit exemplo, quam uiuendi prosit officio. nulla ratione faciendum est. denique sanctus Dauid, ne se committeret periculis proeliorum et fortassis extingueretur, sicut ibi dictum est, lucerna Israhel, a suis hoc petentibus sumpsit, non ipse praesumpsit; alioquin multos imitatores fecisset ignauiae, qui eum crederent hoc fecisse non consideratione utilitatis aliorum sed suae perturbatione formidinis. Occurrit aliquanto alia quaestio, quam contemnere non debemus. si enim haec utilitas neglegenda non est, ut aliqui ministri propterea fugiant imminente aliqua uastitate, ut seruentur, qui ministrent eis, quos post illam cladem residuos potuerint inuenire, quid fiet, ubi omnes uidentur interituri. nisi aliqui fugiant? quid? si enim hactenus saeuiat illa pernicies, ut sol
Abbreviated transcription (Latin):
u̾sis ep̃ic catholicis apd carthagine̾ euͣ iscdẽ donatistarũ ep̃is postmodũ facta
ẽ: ia iubente głiosissimo ⁊ religiosissimo imp̃re honorio. ꝓpt̾ qđ ꝑficiendũ
etuã a suo latere tribunũ ⁊ notariũ marcellinũ ad affricã iudee ranenat. eñ
⁊ controũsua isli ominodis confutati atq. de errore a egloliens conuuelo sen¬
ceacua cogurtons notan st. & post coꝵ appellationẽ pussian resis oeporso fu

Expanded text:
versis episcopis catholicis apud Carthaginem cum eisdem Donatistarum episcopis postmodum facta versis episcopis catholicis apud Carthaginem cum eisdem Donatistarum episcopis postmodum facta est, id jubente gloriosissimo et religiosissimo imperatore Honorio; propter quod perficiendum etiam a suo latere tribunum et notarium Marcellinum ad Africam judicem miserat. In qua controversia illi omnimodis confutati, atque de errore a Catholicis convicti, sententia Cognitoris notati sunt; et post eorum appellationem, piissimi Re
Abbreviated transcription (Latin):
ral i sententia ꝓñciatꝰ hereticus. Pro qͦ ille apđ cognitorẽ catholicus
ep̃s intc̃essit. ne auraria multa exigeret᷑  & ei ẽ beneficiũ impetratum.
Unde cũ ingrat᷑ ad pussimũ pͥncipẽ ꝓuocasset. & ab impr̃e relationi debi¬
tũ ẽ responsũ solutũ. & consequutũ pͣceptũ nullo ꝓrsus loco hereticos do¬
natistas eẽ debere: & eos aduim legũ ommũ contͣ hereticos latarũ ubiq
teneri debere: ex qͦ ⁊ iudex ⁊ officiũ. ⁊ idem crispinꝰ qđ minime fuerat ex¬
natio pͥncipis dimitteret᷑ indulgentia. & dño adiuuante ꝑfectũ ẽ. Qua dili.¬
augustino dñs ⁊ hic palmã dedit. ⁊ apd se iusticiȩ coronã seru̾auit: ac
magis magisq iuuante xp̃o de die in diem augebat᷑ ⁊ multiplicabat᷑ pacis
unitas. eccłiȩ di fratͣnitas. E id maxine factũ ẽ post conlationẽ quȩ ab uni¬

Expanded text:
llari sententia est pronuntiatus haereticus. Pro quo ille apud Cognitorem catholicus llari sententia est pronuntiatus haereticus. Pro quo ille apud Cognitorem catholicus episcopus intercessit, ne auraria mulcta exigeretur; et ei est beneficium impetratum. Unde cum ingratus ad piissimum Principem provocasset, et ab Imperatore relationi debitum est responsum solutum, et consecutum est praeceptum, nullo prorsus loco haereticos Donatistas esse debere, et eos ad vim legum omnium contra haereticos latarum ubique teneri debere. Ex quo et Judex, et Officium, et idem Crispinus, quod minime fuerit exnatio principis dimitteretur indulgentia: et Domino adjuvante perfectum est. Qua diliAugustino Dominus et hic palmam dedit, et apud se justitiae coronam reservavit: ac magis magisque, juvante Christo, de die in diem augebatur et multiplicabatur pacis unitas, et Ecclesiae Dei fraternitas. Et id maxime factum est post collationem, quae ab uni
Abbreviated transcription (Latin):
frctꝰ impediret̾ defensor ecłis int̾ loges ñ siluit: & p̃ceptus ẽ eraspipis. q iselem
donatistis in caltauisi euuntate i regiõe ep̃s fuit: predicat᷑ scilicet ⁊ mult tp̃ri
edoctus ad multã teneri aurariã. publicis legib contͣ hereticos consititan
ne eesultans legib p̾sentatꝰ. cũ apđ ꝓconsulẽ se negaret hereticũ. oborta ẽ
necessitas ut illi recedente eccłie defensore a catholico ep̃o resisteret᷑ ae
conunceret᷑ io eũ c̾ẽ qđ se fuisse negauerat. Qm̃ si ab eodẽ dissimularei
forte eatholicus ep̃s ab igiorantibus hereticus crederet᷑.: illo se qđ erat ne¬
gante: atq ita ex hac desidia infirmis scandalũ nasceret᷑. & memorabi¬
li augustiuo antistite om̃imodis instante ad controu̾siã ãbo illi calam̃¬
ses ep̃i uenert. & de ipsa diu̾sa cõmunioẽ tercio conflictu secũ ege¬

Expanded text:
fectus, defensor Ecclesiae inter leges non siluit. Et praeceptus est Crispinus, qui eisdem fectus, defensor Ecclesiae inter leges non siluit. Et praeceptus est Crispinus, qui eisdem Donatistis in Calamensi civitate et regione episcopus fuit, praedicatus scilicet et multi temporis, et doctus ad mulctam teneri aurariam publicis legibus contra haereticos constitutam. Qui resultans legibus praesentatus cum apud Proconsulem se negaret haereticum, oborta est necessitas, ut illi recedente Ecclesiae defensore, a catholico episcopo resisteretur, et convinceretur eum esse, quod se fuisse negaverat: quoniam si ab eodem dissimularetur, forte catholicus episcopus ab ignorantibus haereticus crederetur, illo se quod erat negante, atque ita ex hac desidia infirmis scandalum nasceretur. Et memorabili Augustino antistite omnimodis instante, ad controversiam ambo illi Calamenses episcopi venerunt, et de ipsa diversa communione tertio conflictum secum ege
Abbreviated transcription (Latin):
nis errore. ut ꝑ aliã uiã cũ suis comitib sac̾dos qͦ tendebat uenisset: atq ꝑ hẽ
quẽ postea cognouit errorẽ manꝰ impias euasisset. & cũ omĩb lib̾atori do grãs
egisset: & omĩno suo more illi nec laicis nec clericis peꝑcer̃t. sic̃ publica contes¬
tant᷑ gesta. Interea silendũ ñ ẽ qd ad laudẽ dĩ ꝑ illius tã egregii in eccłia uiri
studiũ. domꝰq d̃i telũ adu̾ersũ p̃dictos rebaptiratores donatistas gestũ. ⁊ ꝑfec¬
tĩ ẽ. QCũ forte unus ex his qas de suo monasterio ⁊ clero ep̃os ȩccłiş ꝓpagauerat¬
ceesie cont ilłã heresĩ p̾dicaret: factũ ẽ ut in medio itinere eoꝵ insioias inieur¬
usseriis ꝑuasũ eũ eũ om̃ib: illi comitantib sublatis illis anim alib. ⁊ rxbus
utuamis edireȩde seũ grarussima affecissent. de qͥre ne pacis amplrec eliebu¬

Expanded text:
nis errore, ut per aliam viam cum suis comitibus, sacerdos quo tendebat venisset, atque per hunc nis errore, ut per aliam viam cum suis comitibus, sacerdos quo tendebat venisset, atque per hunc quem postea cognovit errorem, manus impias evasisset. Et cum in omnibus liberatori Deo gratias egisset, omnino suo more illi nec laicis nec clericis pepercerunt, sicut publica contestantur gesta. Inter ea silendum non est, quod ad laudem Dei per illius tam egregii in Ecclesia viri studium domusque Dei zelum adversus praedictos rebaptizatores Donatistas gestum et perfectum est. Cum forte unus ex iis quos de suo monasterio et clero episcopos EcclesiEcclesiae contra illam haeresim praedicaret, factum est ut medio itinere eorum insidias incurrisset, et pervasum cum omnibus illi comitantibus, sublatis animalibus et rebus, injuriis et caede eum gravissima affecissent. De qua re, ne pacis Eccle
Abbreviated transcription (Latin):
fuscipiendũ sacerdotiũ p̾stiter̃t. Unde ꝑ multos ⁊ in multis salubris fid̃i spei ⁊ea
ritatis eccłiȩ mnotescente doetrina ñ solũ ꝑ onis affrice partes. uerũ etiã in trar¬
niarinis. ⁊ libros editos atq in greco sermone t̾uslatos. ab illo uno homĩne. ⁊ ꝑ
illũ multos. fauente do cuncłis innotescere meruer̃t. Atq hinc ut scͥptũ ẽ pec¬
cator uidens irascebat᷑ dentib: suis fremebat ⁊ tabescebat. Serui aũt tui ut
dictũ ẽ cũ his qͥ oderant pacẽ erant pacifici: & cũ loquerent᷑. de bellabantur
obsedert̃: dũ forte iret rogatꝰ ad uisitandas instruendasq ⁊ ex hortandas catho¬
licas plebes. qđ etiã frequentissime faciebat: & aliqͣndo contig̃ ut illi succentu¬
riati hactenꝰ ꝑderent captionẽ. Euenit enĩ di qͥdẽ ꝓuidentia. seductoris homi¬

Expanded text:
suscipiendum sacerdotium praestiterunt. Unde per multos et in multis salubris fidei, spei, et suscipiendum sacerdotium praestiterunt. Unde per multos et in multis salubris fidei, spei, et charitatis Ecclesiae innotescente doctrina, non solum per omnes Africae partes, verum etiam in transmarinis, et per libros editos atque in graecum sermonem translatos, ab illo uno homine, et per illum multis, favente Deo, multa innotescere meruerunt. Atque hinc, ut scriptum est, peccator videns irascebatur, dentibus suis frendebat, et tabescebat : servi autem Dei, ut dictum est, cum his qui oderant pacem, erant pacifici; et cum loquerentur, debellabantur obsederunt, dum forte iret rogatus ad visitandas, instruendas et exhortandas catholicas plebes; quod ipse frequentissime faciebat. Et aliquando contigit, ut illi succenturiati hactenus perderent captionem: evenit enim Dei quidem providentia, sed ducatoris homi
Abbreviated transcription (Latin):
redib debilitauert: aliqͥb etiã calcẽ cũ aceto inocłos msere allosqr oecios
ciente porro doctrina diuina sub sẽo ⁊ cũ sc̃o augustino uo enomafer io deo
seruienter eeclis ypponiensi clerici erdinari cȩpert. Ac dende enote sceure
erdarescente de die in diẽ ⁊ eccłiȩ catholice p̃dieatiois ueritate. seoꝵ.q seruoꝵ¬
ai ꝓposito continentia ⁊ pauꝑtate ꝓfunda.: ex monafterio qđ pallũ menio¬
rabilẽ uirũ ⁊ ẽẽ ⁊ crescere ceꝑat. inagno desidio poscere atq. acciꝑe ep̃os
i clericos pax eccłis atq unitas ⁊ cępit pͥmo: & postea consecuta ẽst.
Nã ferme dec̃e qͦs ipse noui seõs ac uenerabiles uiros contiuentes ⁊ doclissi¬
mos beatꝰ augustinꝰ diu̾sis ȩccłus. ñ nullis qͦq eminentiorib rogat᷑ dedet. Si¬
instituert̃. & studio crescente edificatiõis u̾bi di. ecteris eccłus ꝓmotos fr̃es ad

Expanded text:
caedibus debilitaverunt. Aliquibus etiam calcem caedibus debilitaverunt. Aliquibus etiam calcem ciente porro doctrina divina, sub sancto et cum sancto Augustino in monasterio Deo servientes, Ecclesiae Hipponensi clerici ordinari coeperunt. Ac deinde innotescente et clarescente de die in diem Ecclesiae catholicae praedicationis veritate, sanctoruposito, continentia, et paupertate profunda, ex monasterio quod per illum memorabilem virum et esse et crescere coeperat, magno desiderio poscere atque accipere episcopos et clericos pax Ecclesiae atque unitas et coepit primo, et postea consecuta est. Nam ferme decem, quos ipse novi, sanctos ac venerabiles viros continentes et doctissimos, beatus Augustinus diversis Ecclesiis, nonnullis quoque eminentioribus, rogatus dedit. Siinstituerunt; et studio crescente aedificationis verbi Dei, caeteris Ecclesiis promotos fratres ad
Abbreviated transcription (Latin):
dicebant᷑. & erant ingenti numero ⁊ turb ꝑ om̃s fere affricanas regioẽs constituti.
Qͥ mał ĩbuiti doctorib audatia suꝑba ⁊ temereͥtate illicita nec suis nec alienis ali¬
uissimis ⁊ cedib afficiebant᷑. Armati diu̾sis telis bachantes. ꝑ agros uillasq usq
ad sanguinis effusionẽ accede ñ metuentes. S dũ uerbũ d̃ĩ sedulo p̃dicaret᷑.
& cũ his qͥ oderant pacẽ pacis ratio haberet᷑ : illi loquentẽ debellabant gratis.
Et cũ adu̾sus eoꝵ dogma. ueritas in notesceret. qͥ uolebant ⁊ poterant sẽse in¬
uant emdiilli sui etious nimii congragatioes uidentes. atq augintis ecclie iniden
des accensi ex ardescebant ira grauissima: & intolerabiles ꝑsecutiones untau eccliȩ
nisiutq nocturnas direptionesq rerũ omniũ inferebarist e ia si multos di seruos

Expanded text:
dicebantur. Et erant in ingenti numero et turbis per omnes pene Africanas regiones constituti. dicebantur. Et erant in ingenti numero et turbis per omnes pene Africanas regiones constituti. Qui malis imbuti doctoribus, audacia superba et temeritate illicita, nec suis, nec alienis alivissimis et caedibus afficiebant, armati diversis telis, bacchantes per agros villasque, usque ad sanguinis effusionem accedere non metuentes. Sed dum verbum Dei sedulo praedicaretur, et cum his qui oderant pacem, pacis ratio haberetur; illi loquentem debellabant gratis. Et cum adversus eorum dogma veritas innotesceret, qui volebant et poterant, sese inrant tes, accensi exardescebant ira gravissima, et intolerabiles persecutiones unitati Ecclesiae urnas atque nocturnas, direptionesque rerum omnium inferebant. Nam et multos Dei servos
Abbreviated transcription (Latin):
ecclie di fides tenet ac dicit. & hec dieb ac noctib ab eodẽ iugit̾ agebant᷑. Nã ⁊ epłas
pͥuatas ad qͦsq eiusdẽ erroris ep̃os eminentes scilicet ⁊ laicos dedit. ratiõe reddita ad¬
monens atq exhortans ut ł ab illa se pͣuitate corrigerent: uł certe ad disputationẽ
uenirent. At illi causa diffidentiȩ ne qͥdẽ unꝗͣ rescribere uoluer̃t: s irati furiosa
loquebant᷑: atq seductorẽ ⁊ deceptorẽ animarͣ augustinũ eẽ. & pͥuatĩ ⁊ puplice con-¬
clamabant : & ut lupũ occidendũ ee̾ in defensionẽ gregis sui dicebant ⁊ tractabant:
omĩaq peccata a dõ in dubitant̾ ẽẽ credendũ posse dimitu his qͥ hoc facere ac ꝑ¬
ficere potuissent. Nec dm̃ tũtes nec hõines reuerentes: & ut eoꝵ causa diffidentie
cunctis innotesceret. elaborauit: & publicis gestis conuenti. ñ st̃ ausi conferre.
ꝑuersũ ac uiolentũ. uelut sub professiõe continentiũ abulantes. qͥ eircũcelliones

Expanded text:
ec diebus ac noctibus ab eodem jugiter agebantur. Nam et epistolas privatas ad quosque ejusdem erroris episcopos, et eminentes scilicet laicos dedit, ratione reddita admonens atque exhortans, ut vel ab illa se pravitate corrigerent, vel certe ad disputationem venirent. At illi causae diffidentia ne quidem unquam rescribere voluerunt: sed irati furiosa loquebantur, atque seductorem et deceptorem animarum Augustinum esse, et privatim et publice conclamabant; et ut lupum occidendum esse in defensionem gregis sui, dicebant et tractabant; omniaque peccata a Deo indubitanter esse credendum posse dimitti iis qui hoc facere ac perficere potuissent, nec Deum timentes, nec homines erubescentes. Et ut eorum causae diffidentia cunctis innotesceret, elaboravit: et publicis gestis conventi, non sunt ausi conferre. perversum ac violentum, velut sub professione continentium ambulantes, qui Circumcelliones
Abbreviated transcription (Latin):
ñ defuett qͥ dicerent ꝑmissos ñ fuisse cosdẽ ep̃ os apd potestare que catus are
auoiuit. dicer omĩa ꝓsuis partib qͣm catholice comunois cognito. sus
sauebuat. ecełiȩ licet hoc deficientes ⁊ icti ad excusationẽ i aclarent. qndoꝰ¬
de  ante controu̾siã idem heretici catholice comunioes eundẽ ẽe noue¬
rant: & dũ ab eodẽ comuentrent᷑ pubplicis gestis q̃ ad collationẽ occurre¬
rent. ⁊ se facturos ꝓsecua st̃. potetant utiq suspectũ eũ habeates rscusa

Expanded text:
quae causam audivit, dicere omnia pro suis partibus, quoniam catholicae communionis Cognitor suae favebat Ecclesiae: licet hoc deficientes et victi ad excusationem jactarent, quandoquidem et ante controversiam iidem haeretici catholicae communionis eumdem esse noverant, et cum ab eodem convenirentur publicis gestis, quod ad collationem occurrerent, se esse facturos prosecuti sunt. Poterant utique suspectum eum habentes, rec
Abbreviated transcription (Latin):
cũ gͦ tenuert : & ut in talib consuetũ ẽ ep̃o ordinandũ intulert̃: omnib
id uno consensu ⁊ desidio fieri ꝑficiq petentib. magnoq studio ⁊ clamo¬
re flagitantib ub̃tĩ eo flente: ñ nullis qͥdẽ lacͥmas eiꝰ ut nob̾ ipse retulit tc̃
ipse maiori dignꝰ eẽt. ꝓpinqͣret tam̃ episcopatui. Cũ ille hõ dĩ ut nobis
retulit maiori considatioẽ intelligeret ⁊ gemeret quã multa ⁊ magna
suȩ uitȩ ꝑicła de regimine ⁊ gub̾natioe ȩccłiȩ impedirent iã hac ꝓueni

Expanded text:
eum ergo tenuerunt, et, ut in talibus consuetum est, episcopo ordinandum intulerunt, omnibus eum ergo tenuerunt, et, ut in talibus consuetum est, episcopo ordinandum intulerunt, omnibus id uno consensu et desiderio fieri perficique petentibus, magnoque studio et clamore flagitantibus, ubertim eo flente: nonnullis quidem lacrymas ejus, ut nobis ipse retulit, tunipse majore dignus esset, appropinquaret tamen episcopatui, cum ille homo Dei, ut nobis retulit, majori consideratione intelligeret et gemeret, quam multa et magna suae vitae pericula de regimine et gubernat
Abbreviated transcription (Latin):
set. Qđ cũ ad se fideli fuisset relatioe delatũ: lib̾are animã cupiens ab huius
uitȩ ꝑicuł morteq ęt̾na.: ad memoratã ultro atq confestĩ uenit ciuitatẽ. Et
hominẽ uisũ. allocutꝰ frequentius atq ex hortatus ẽ. quantũ ds̃ donauit. ut
qd̃ dõ uouerat redderet: ac se ille de die in diẽ facturũ pollicebat᷑. Nec tam̃
in eiꝰ tc̃ hoc impleuit p̃sentia: s uacare utiq ⁊ in ane ẽẽ ñ potuit. qđ ꝑ tale
uas mundũ in honorẽ utile dño ad om̃e opꝰbonũ paratũ. in omi loco di¬
ualerius sẽs. ep̃atũ gerebat. Qͥ cũ flagitante eccłiastica necessitate. de ꝓui¬
dendo ⁊ ordinando prb̃ro ciuitati plebẽ dĩ alloqueret᷑. ⁊ exhortaret᷑. iã sei¬
entes catholicu̾scĩ augustim ꝓpositũ ⁊ doctrinã. manu mniecta qm̃ ⁊ idem
in pͦpło securus ⁊ ignarus qͥd futurũ ẽẽt astabat. Solebat aut̃ laicus ut
nob̾ dicebat ab eis tantũ ȩcłis q̃ ñ haberent ep̃os. suã abstinere p̃sentiã.

Expanded text:
set. Quod cum ad se fideli fuisset relatione delatum, liberare animam cupiens ab hujus vitae periculis morteque aeterna, ad memoratam ultro atque confestim venit civitatem, et hominem visum allocutus frequentius atque exhortatus est, quantum Deus donabat, ut quod Deo voverat reddidisset. Ac se ille de die in diem facturum pollicebatur, nec tamen in ejus tunc hoc implevit praesentia: sed vacare utique et inane esse non potuit, quod per tale vas mundum et in honore, utile Domino, et ad omne opus bonum paratum , in omni loco diValerius sanctus episcopatum gerebat. Qui cum, flagitante ecclesiastica necessitate, de providendo et ordinando presbytero civitati, plebem Dei alloqueretur, et exhortaretur; jam scientes catholici sancti Augustini propositum et doctrinam, manu injecta quoniam et idem in populo securus et ignarus quid futurum esset astabat: solebat autem laicus, ut nobis dicebat, ab eis tantum ecclesiis quae non haberent episcopos, suam abstinere praesentiam
Abbreviated transcription (Latin):
innatꝰ ẽ. qͦ ꝓpinqͣntib dieb scĩ paschȩ salutis aquã ꝑciꝑet. Et factũ est
diuina p̃stante opitulatiõe. ut ꝑ illũ tantũ ac talẽ antistitẽ ambrosium. &
doctrinã salutarẽ eccłie catholicȩ: & diuinũ ꝑciꝑet sacram̃tũ. Aloxq ex¬
intimis cordis medullii pem omnẽ ꝗͣ habebat in scło deliqͥt. lã ñ uxorẽ
ñ filios carnis. ñ diuitias. ñ honores scłi quęrens. s d̾o cũ suis seruire
statuit : in illo ⁊ ex illo pusillo grege ẽẽ studens. quẽ dñs alloqͥt᷑ dicens.
Noli timere pusillus grex : qm̃ cõplacuit patͥ ur̃o dare uob̾ regnũ. Uen

Expanded text:
innatus est, quo propinquantibus diebus sanctis Paschae salutis aquam perciperet. Et factum est innatus est, quo propinquantibus diebus sanctis Paschae salutis aquam perciperet. Et factum est divina praestante opitulatione, ut per illum talem ac tantum antistitem Ambrosium, et doctrinam salutarem Ecclesiae catholicae, intimis cordis medullis spem omnem quam habebat in saeculo, dereliquit; jam non uxorem, non filios carnis, non divitias, non honores saeculi quaerens; sed Deo cum suis servire statuit, et in illo, et ex illo pusillo grege esse studens, quem Dominus alloquitur, dicens: Nolite timere, pusillus grex, quoniam complacuit Patri vestro dare vobis regnum. Ven
Abbreviated transcription (Latin):
cant. Nã ⁊ grãmaticã pͥus in sua ciuitate. & rethoricã in affricȩ capite cat¬
thagine postea docuit. Consequenti etiã tp̃re transmare in urbe roma.
& apd̃ mediolanũ. ubi tẽ imꝑatoris ualentiniani minoris comitatꝰ fuerat con¬
stitutꝰ. In q̃ urbe tẽ ep̃atũ administrabat acceptissimꝰ do. ⁊ in optimis uiris
p̃clarissimꝰ sacerdos ambrosius. Huiꝰ interea uerbi dĩ pͣdicatoris. frequen¬
tissimis in eccłia disputatioib assistens in pͦpło: intendebat suspens atꝙ affixu¬
ea q̃dicebant Ierũ aliqͣndo manicheoꝵ apd carthaginẽ adolescens fuerat erro¬
resĩ diceret᷑. & p̃uenit di lib̾atoris clem̃tia sui sacerdotis cor ꝑtractantis: ut
contͣ illũ errorẽ in cidentes. legis soluerent᷑ quęstioẽs. Atq ita edoctꝰ. sensim
atq paulatĩ heresis illa miseratioe diuina: eiꝰ ex animo pulsa ẽ. Pro¬
tinꝰq in fide catholica confirmatꝰ. ꝓficiendi in religiõe eidẽ amoris ardor

Expanded text:
cant. Nam et grammaticam prius in sua civitate, et rhetoricam in Africae capite Carthagine postea docuit. Consequenti etiam tempore trans mare in urbe Roma, et apud Mediolanum, ubi tunc imperatoris Valentiniani minoris comitatus fuerat constitutus. In qua urbe tunc episcopatum administrabat acceptissimus Deo, et in optimis viris praeclarissimus sacerdos Ambrosius. Hujus interea verbi Dei praedicatoris frequentissimis in ecclesia disputationibus astans in populo, intendebat suspensus atque affixus. Verum aliquando Manichaeorum apud Carthaginem adolescens fuerat erroresim diceretur. Et praevenit Dei liberatoris clementia sui sacerdotis cor pertractantis, ut contra illum errorem incidentes legis solverentur quaestiones: atque ita edoctus, sensim atque paulatim haeresis illa miseratione divina ejus ex animo pulsa est; protinusque ipse in fide catholica confirmatus, proficiendi in religione eidem amoris ardor
Abbreviated transcription (Latin):
habeb̾ thesaur̃ ui cȩł. & ueni sequere me. Et suꝑ fidĩ fundam̃tũ ȩdificare desi¬
d̾ans ñ ligna. fęnũ. stipulã . s aurũ. argentũ : lapides p̃ciosos. Et erat tẽ annis
maior tͥginta. sola suꝑstite matre sibiq adherente: & de suscepto eiꝰ ꝓposito ser¬
uiendi do ampliꝰ quã de carnis nepotib exultante. Nã iã pat̾ eiꝰ. antea de¬
functꝰ erat. Reñciauit etiã scolasticis qͦs rethoricã docebat. ut sibi magis¬
trũ aliũ ꝓuiderent: eo qđ seruire ipse dõ decreuisset. ac placuit ei ꝑcepta¬
gr̃a cũ aliis ciuib ⁊ amicis suis dõ parit̾ seruientib ad affricã ⁊ ꝓpͥã domũ
agrosq remeare. Ad qͦs ueniens. ⁊ in qͥb constitutꝰ ferme triennio. & a se
oꝑib in lege dni meditans die ac nocte : & de his quȩ sibi ds̃ cogitanti
atq oranti intellecta reuelabat: ⁊ p̃sentes ⁊ absentes sermonib ac libris docebat.

Expanded text:
habebis thesaurum in coelis; et veni, sequere me . Et super fidei fundamentum aedificare desiderans, non ligna, fenum, et stipulam; sed aurum, argentum, et lapides pretiosos. Et erat tunc annis major triginta, sola superstite matre, sibique adhaerente, et de suscepto ejus proposito serviendi Deo amplius quam de carnis nepotibus exsultante. Nam ejus pater antea defunctus erat. Renuntiavit etiam scholasticis, quos rhetoricam docebat, ut sibi magistrum alium providerent, eo quod servire Deo ipse decrevisset. CAPUT Igratia cum aliis civibus et amicis suis Deo pariter servientibus ad Africam et propriam domum agrosque remeare. Ad quos veniens, et in quibus constitutus, ferme triennio, et à se  in lege Domini meditans die ac nocte. Et de iis quae sibi Deus cogitanti atque oranti intellecta revelabat; et praesentes et absentes sermonibus ac libris docebat.
Abbreviated transcription (Latin):
est quireliquerit domũ. aut fr̃s. autsorores. aut patrẽ. aut
matrẽ. aut filios aut agros. propt̃me et ꝓpt̃ euangelium.
quinon accipit centies tantum nunc intempore hoc. domos
& fratres. et sorores et matres. et filios. et agros. cum perse¬
cutionibus. et in sȩculo futuro uitam aeternã: Multi autẽ
erunt priminouĩssimi: et nouissimi primi

Expanded text:
ut matrem, aut patrem, aut filios, aut agros propter me et propter euangelium, qui non accipiat centies tantum nunc in tempore hoc, damus, et fratres, et sorores, et matres, et filios, et agros, cam persecutionibus, et in saeculo futuro uitam aeternam. multi autem erunt primi nouissimi et nouissimi primi
Abbreviated transcription (Latin):
quorum aedificia una. consecrationibus eorum adhuc
manent: et quorũ parietes actenus c̃sistere uidentor

Expanded text:
quorum aedificia una cum consecrationibus eorum adhuc manent, et quorum parietes hactenus consistere 80 videntur
Abbreviated transcription (Latin):
nillo tpr̃ : descendens ihs̃ demonte : stetit in loco campestri.
ec turba discipulorum eius Et multitudo copiosa plebis ab
omiii iudea et iherusalem. et maritima. et tyri et sidonis.
quiuenerant. ut audirent eum: et sanarentur alango¬
ribus suis : Et qui uexabantur. abspiritibus in mundis:
curabantur : Et omnis turba querebat eũ tangere : quia
iurtus deillo exibat. & sanabat om̃s Et ipse eleuatis oculis

Expanded text:
t in loco campestri, et turba discipulorum eius et multitudo copiosa plebis ab omni Iudaea et Hierusalem et maritima Tyri et Sidonis, qui uenerant, ut audirent eum et sanarentur a languoribus suis. et qui uexabantur ab spiritibus inmundis curabantur. et omnis turba quaerebat eum tangere, quia uirtus de illo exiebat et sanabat omnes. et
Abbreviated transcription (Latin):
nillo tpr̃. Cum uenisset ins capharnaum. accesseruñ
qͥdidragma accipiebant ad p&rũ: : & dixerunt ei Magis¬
ter uester : non soluit didragma: Ait Etiã Et cum in¬
trass& indomũ: preuenit eũ ihs̃. dicens Quid tibi uidet᷑
simon: regesterrȩ a quibus accipiunt tributum uelcensũ
af̃iliis suis anabalienis: & ille dix̃ Ab abienis Dix̃ illi itis:
ad mare et mitte amum. et eũ piscem qui primus ascende¬
rit. tolle: & aperto ore eius inuenies staterẽ: Illum
sumens. daẽis : prome ette.

Expanded text:
m venissent Capharnaum accesserunt qui didragma accipiebant ad Petrum et dixerunt magister vester non solvit didragma ait etiam et cum intrasset domum praevenit eum Iesus dicens quid tibi videtur Simon reges terrae a quibus accipiunt tributum vel censum a filiis suis an ab alienis et ille dixit ab alienis diad mare et mitte amum et eum piscem, qui primus ascenderit, tolle, et aperto ore eius inuenies ibi staterem; illum sumens dabis pro me et te.
Abbreviated transcription (Latin):
Ego aut̃ . dico uobis: Non resistere malo: Sed siquis te
percusserit index teram maxillã tuam: prȩbeilli & alterã:
Etei quiuult tecum iudicio contendere. & tonicam tuam
tollere : dimitte ei et pallium Et quicumque te angaria¬
uerit mille passus : uade cum illo aliaduo Quipetit ate da
ei : & uolentimutuari atẽ: ne auertaris. FERIA . UII.

Expanded text:
resistere malo sed si quis te percusserit in dextera maxilla tua praebe illi et alteram et ei qui vult tecum iudicio contendere et tunicam tuam tollere remitte ei et pallium et quicumque te angariaverit mille passus vade cum illo alia duo qui petit a te da ei et volenti mutuari a te ne averta
Abbreviated transcription (Latin):
uenit siquid forte inuenir& in ea: Et cum uenis set ad eã.
nihil inuenit in ea prȩterfolia Nonenĩ erat tẽpus ficoꝵ
Etres pondens: dixit ei : Iam non am plius inȩternũ : quis¬
quã fructũ exte manducet Et audiebant discipuli eius.
et ueniunt hiero solymam: Et cum intro isset templũ. coe¬
pit eicere uendentes. et ementes intemplo. & mensasnũ¬
mulariorum. et cathedras uendentium columbas euertit:
Et non sinebat ut quisquam transferret uaspertemplũ:
& docebat dicens eis Nonne scriptum est. quia domus mea¬
domus orationis aoͣ omnibus gentibus.: Vosaut̃ fecis

Expanded text:
cum venisset ad eam nihil invenit praeter folia non enim erat tempus ficorum et respondens dixit ei iam non amplius in aeternum quisquam fructum ex te manducet et audiebant discipuli eius et veniunt Hierosolymam et cum introisset templum coepit eicere vendentes et ementes in templo et mensas nummulariorum et cathedras vendentiuEt non sinebat, ut quisquam transferret vas per templum, et docebat, dicens eis: Nonne scriptum est: quia domus orationis vocabitur omnibus gentibus? Vos autem fecis
Abbreviated transcription (Latin):
nillo tpr̃: Cum transiss& inde ihs uenit secus marega¬
lileae:. Et ascendens in montẽ : sedebat ibi Et accessert̃
ad eum turbȩ multȩ: habentes secum mutos. claudos. cȩ¬
cos debiles & alios multos Et proiecerunt eos ad pedes eius.
& curauit eus. Ita ut turbȩ mirarentur: Videntes mutos
loquentes claudos ambulantes eȩ cos uidentes: & magni¬
ficabant dm̃ urahel Iñs aut̃ conuocatis discipulissuis.: dir̃
Misereor turbę. quia triduo iam perseuerant mecum.
et non habent quod manducent: Et dimittere eos ieiunos
nolo : nedeficiant inuia Etdicunt ei discipuli Unde ergo
nobis indeserto panestantos. ut saturemus turbam tantam:
Etait illis itĩs Quod panes habetis : atilli dixerunt: Septẽ:
Et paucos pisciculos Et prxecepit turbȩ : ut discum berent suꝑ
terram Et accipiens septem panes: & pisces: & gratias a¬
gens: fregit & dedit discipulissuis: Et discipuli : dederunt
populo Et comederunt omnes: et saturatisunt: Et quod

Expanded text:
ns: Et cum transisset inde Jesus, venit secus mare Galilaeae; et ascendens in montem, sedebat ibi. Et accesserunt ad eum turbae multae, habentes secum mutos, claudos, caecos, debiles, et alios multos; et projecerunt eos ad pedes ejus, et curavit eos: ita ut turbae mirarentur, videntes mutos loquentes, claudos ambulantes, caecos videntes; et magnificabant Deum Israhel Iesus autem convocatis discipulis suis dixit misereor turbae quia triduo iam perseverant mecum et non habent quod manducent et dimittere eos ieiunos nolo ne deficiant in via et dicunt ei discipuli unde ergo nobis in deserto panes tantos ut saturemus turbam tantam et ait illis Iesus quot panes habetis at illi dixerunt septem et paucos pisciculos et praecepit turbipiens septem panes, et pisces, et gratias agens, fregit, et dedit discipulis suis, et discipuli dederunt populo. Et comederunt omnes, et saturati sunt. Et quod
Abbreviated transcription (Latin):
cit ea : similiserit uiro stulto qui ȩdificauit domũ suam
superarenã Et descendit pluuia et uenerunt flumina.
et flauerunt uenti. et inruerunt indomũ illã et cecidit.
et fuit ruina eius magna Et factũ est cum consum masset
itĩs uerbahȩc: ad mirabantur turbȩ super doctrina eius
Erat enimdocens eos sicut potestatẽ habens : & non sicut
scribȩ eorũ & pharisei.

Expanded text:
tulto, qui aedificauit domum suam supra arenam: et descendit pluuia et uenerunt flumina et flauerunt uenti et inruerunt in domum illam, et cecidit, et fuit ruina eiJesus verba haec, admirabantur turbae super doctrina ejus. Erat enim docens eos, sicut potestatem habens, non sicut Scribae eorum et Pharisaei.
Abbreviated transcription (Latin):
& audit sermones meos & facit eos: ostendam uobis cui
similissit Similis est homini aedificanti domũ: qui fo¬
dit in altum. et posuit fundamentasn pra petrã In unda¬
tione aut̃ facta. inlisum est flumen domui illi: et non
potuit eam mouere: Tundata enĩ erat: supra p&ram.
Quiaut̃ audit & non facit. similis est homini aedificanti
domum suã supra terrã sine fundamento : In quã in li susest
fluuius & continuo cecidit. Et facta est ruina: dopius il¬

Expanded text:
meos, et facit eos: ostendam vobis cui similis sit: similis est homini aedificanti domum, qui fodit in altum, et posuit fundamentum super petram; inundatione autem facta, illisum est flumen domui illi, et non potuit eam movere: fundata enim erat super petram. Qui autem audit, et non facit, similis est homini aedificanti domum suam super terram sine fundamento; in quam illisus est fluvius, et continuo cecidit: et facta est ruina domus il
Abbreviated transcription (Latin):
respondens : aiteis: Eacto uespere dicitis serenum erit.
rubicundum est enim cȩlum: Et̃ mane. hodie tempestas:
rutilat enim tristȩ cęlum: Iaciem ergo caeli diuidicare nos¬
tis : signa aut̃ temporum non potestis: Generatio mala
& adultera signum quęrit. & signũ dabitur ei. nisi signũ
ionȩ: Etrelictis illis : habut Et cum uenissent discipulieiꝰ

Expanded text:
serenum erit rubicundum est enim caelum et mane hodie tempestas rutilat enim triste caelum faciem ergo caeli diiudicare nostis signa autem temporum non potestis generatio mala et adultera signum quaerit et signum non dabitur ei nisi signum Ionae et relictis illis
Abbreviated transcription (Latin):
oculos eius. in positis manibus suis in terro gauit eum
sialiquid uidẽr&. Et aspiciens: ait. Uideo homines.
uel ut arbores ambulantes De indelterum inposuit
manus suꝑ oculos eius: et cepit uidere Et restitutus est:
ita ut uider& clara omnia Et misit illum indomũ suã.
dicens Uade : indo mumituam Et si inuicum introĩeris
nemini dixeris.¬

Expanded text:
ogavit eum si aliquid videret et aspiciens ait video homines velut arbores ambulantes deinde iterum inposuit manus super oculos eius et coepit videre et restitutus est ita ut videret clare omnia et misit illum in domum suam dicens vade in domum tuam et si in vicum introieris nemini dixeris
Abbreviated transcription (Latin):
aduersario tuo ad principem inuia: da operam liberari ab
illo. neforte trochat te apud iudicem Et iudextraharte ex¬
acictori: & ex actor mittat te incarcerem: Dicotibi: non¬
non exies inde : donec etiam nouissimũ minutum reddas:
Adherant aut̃ quidam ipse intempore. nuntiantes illide
galilȩ is. quorum sanguinem pilatus miscuit cum sacrifi¬
cus eorum: Et respondens. dixit illis: Putatis quod higali¬
lȩi prȩ omnibus galilȩ is fueri nt peccatores quitalia passi
sunt. Nondico uobis Sed nisi paenitentiam habueritis.
om̃s similiter peribitis. sicut illi decem et octo. supra
quos ceridit turris insiloam. & occidit eos Putatis quia
& ipsĩ debitores fuerunt. prxecer omnes homines habi¬
tantes in hierusalem: Nondico uobis Sedsi pon penitentiã
egerĩtis. omnes simileter peribitis.

Expanded text:
adversario tuo ad principem in via da operam liberari ab illo ne forte trahat te apud iudicem et iudex tradat te exactori et exactor mittat te in carcerem dico tibi non exies inde donec etiam novissimum minutum reddas aderant autem quidam ipso in tempore nuntiantes illi de Galilaeis quorum sanguinem Pilatus miscuit cum sacrificiis eorum et respondens dixit illis putatis quod hii Galilaei prae omnibus Galilaeis peccatores fuerunt quia talia passi sunt non dico vobis sed nisi paenitentiam habueritis omnes similiter peribitis sicut illi decem et octo supra quos cecidit turris in Siloam et occidit eos putatis quia et ipsi debitores fuerunt praeter omnes homines habitantes in Hierusalem non dico vobis sed si non paenitentiam egeritis omnes similiter peribitis
Abbreviated transcription (Latin):
feceritis his qui uobis bene faciunt: quȩ uobis est grãr:
squidem & peccitores : hoc faciunt Et simutuum
dederitis his aquibus speratis recipere : quȩ gra est uobise
nam et peccatores peccatoribus fenerantur ut recipi¬
ant aequalia: Uerum tamen diligite inimicosurõs¬
& bene facite & mutuum date. nihil desperantes
et erit mercesurã multa Et eritis filii altissimi quia
ipse benignus est̃. super ingratos et malos

Expanded text:
i uobis benefaciunt, quae uobis est gratia? siquidem peccatores hoc faciunt et si mutuum dederitis his a quibus speratis recipere, quae gratia eat uobis? nam et peccatores peccatoribus faenerant, ut recipiant aequalia. uerum tamen diligite inimicos uestros: benefacite et mutuum date nihil desperantes: et erit merces uestra multa, et eritis filii altissimi: quia ipse benignus est super ingratos et malos
Abbreviated transcription (Latin):
uae uobis diuitibus: qui habe tis consola desurie¬
tione unrm Vae uobis qui saturatiestis: qui a esuriecis
Vae uobis quiridecis nunc qui a lugebitis & flebitis
Vae cumbene uobis dixerint: om̃s homines : Secundũ
haet faciebant ꝓseudo prophetiͦs: patreseorupis de luobi
dico: qui auditis. Diligite inimicos urõs: bere facite his
quiuos oderunt. Bene dicite : maledicentibus uos. Orate
ꝯcalumni antibus uos Et qui te percutit in mani lani
pnre be et altrram Et᷑ abeo qui aufert tibi uestimentulu
ctiã td̾nicã noli prohibe̾re Omniaut̃ petentite tribue:
Et qui aufert quae tua sunt: nerepetas: Et put uultis
ut faciant uobis homines: & uos facite illis similit er¬
Et sidiligitis eos qui uos diligunt  quae uobis est gr̃

Expanded text:
uae uobis diuitibus, qui habetis consolationem uestram. Vae uobis saturati, quia esurietis. Vae uobis qui ridetis nunc, quondam lugebitis Vae cum benedixerint vobis homines: secundum haec faciebant prophetis patres eorum. Sed vobis dico, qui auditis: Diligite inimicos vestros, benefacite iis qui vos oderunt. Benedicite maledicentibus vobis. Orate pro calumniantibus vos. Et qui te percutit in maxillam, praebe et alteram; et ab eo qui aufert tibi vestimentum tuum, etiam tunicam noli prohibere. Omni autem petenti te, tribue; et qui aufert quae tua sunt, ne repetas. Et prout vultis ut faciant vobis homines, facite illis similiterEt si diligitis eos qui vos d
Abbreviated transcription (Latin):
couobis: Non iurare omnino: neq percelum quia
thronus dĩ est Neque ꝑ terram: qui a scabellũ esi re¬
dum eius: Neq per hierosolimam : quiaciuitas est
magni regis: Neq ꝑ caput tuum iuraueris. quianon
potes unum capillum allum facere aut nigrum:
Sit aut̃ sermo uester. est. est. non. non: Quod aut̃

Expanded text:
omnino iuretis, neque per caelum, quia sedes dei est, neque per terram, quia scabillum est pedum eius, neque per hierusolymam, quia ciuitas est magni regis, neque per caput tuum iuraueris, quia non potes ullum capillum album facere aut nigrum. sit autem sermo uester: est est, non non: q
Abbreviated transcription (Latin):
nillo tpr Egrediente ihũ desynagoga uenit inde¬
mum sr monis et andreȩ. cumia cobo et iohanne:
Decumbebat aut̃ socrussimonis febricitans et statim
dicunt ei de illa: Et accedens eleuauit eam: apprehensa
mani eius: Et continuo dimisit eam febris: et miniscralia
eis. Vespere aut̃ facto cumoccidissec sol. afferebant ad
Et nonsinebat loqui ea: qm̃ sciebant eũ. Et diluculo
ualde surgens. egressus habut indesertum iocũ: ibiq
orabat: Et persecutus est eum simon et quicum illo erant
Etcum inuenissent eum. dixerunt ei: Quia omnes quȩ¬
runtte : Et̃ ait illis: Lamus in proximosuicos et ciuitates.
ut et ibi prȩdicem: Ad hoc enimueni: Et erat prredicans
insynagogis eorum & omnigalilea & dȩ monia eiciens

Expanded text:
nus egredientes de synagoga, venerunt in domum Simonis et Andreae, cum Jacobo et Joanne. Decumbebat autem socrus Simonis febricitans: et statim dicunt ei de illa. Et accedens elevavit eam, apprehensa manu ejus: et continuo dimisit eam febris, et ministrabat eis. Vespere autem facto cum occidisset sol, afferebant ad et non sinebat loqui ea quoniam sciebant eum et diluculo valde surgens egressus abiit in desertum locum ibique orabat et persecutus est eum Simon et qui cum illo erant et cum invenissent eum dixerunt ei quia omnes quaerunt te et ait illis eamus in proximos vicos et civitates ut et ibi praedicem ad hoc enim veni et erat praedicans in synagogis eorum et omni Galilaea et daemonia eiciens
Abbreviated transcription (Latin):
iam mechatus est eam incor de suo Quod si oculus
tuus dexter scandalizatte: erue eum: et proice abste:
Expedit enim tibi ut pereat unũ membrorũ tuorũ. quã
totum corpustuũ mittatur ingehennam Et si dextera
manus tua scandalizatte : abscide eã: & proice abste
Expedit enĩ tibi ut pereat unum membrorum tuorũ

Expanded text:
eam in corde suo quod si oculus tuus dexter scandalizat te erue eum et proice abs te expedit enim tibi ut pereat unum membrorum tuorum quam totum corpus tuum mittatur in gehennam et si dextera manus tua scandalizat te abscide eam et proice abs te expedit tibi ut pereat unum membr
Abbreviated transcription (Latin):
Etcũ prȩterir& uidit leui alfei sedentẽ ad teloneum d
ait illi Sequereme: Et surgens: secutus est eum Et factũ
est cum accumberet indomoillius: multipublicami et pec¬
catores simul discumbebant cum itm̃ et discipulis eius E¬
rant enim multi: qui et sequebantur eum Et scribȩ et
phari sȩi uidentes quia manducaret cum publicanis &e pec¬
catoribus : dicebant discipulis eius Quare cum publicanis
et peccatoribus manducat & bibit. Hoc audito iis. ait

Expanded text:
idit Levin Alphei sedentem ad teloneum et ait illi sequere me et surgens secutus est eum et factum est cum accumberet in domo illius multi publicani et peccatores simul discumbebant cum Iesu et discipulis eius erant enim multi qui et sequebapharisaei videntes quia manducaret cum publicanis et peccatoribus, dicebant discipulis ejus: Quare cum publicanis et peccatoribus manducat
Abbreviated transcription (Latin):
dixisset : Iterũ exnuit adiudȩos. ec dicit eis Ego nullã
inuenio ineo causam Est aut̃ consuetũdouobis: ut unũ
dimittã uobis in pascha Vu̾ltis ergo dimittã uobis regẽ
iudeoꝵ: Camauerunt ergo rursum om̃s dicentes: Non
hunc sed barabban: Erat aut̃ barabbas latro: Tunc ergo
appre hendit pilatus irim: & flagellauit: Et milites
plectentes coronam despinis imposuerunt capiti eius.:

Expanded text:
eos, et dicit eis: Ego nullam invenio in eo causam. Est autem consuetudo vobis ut unum dimittam vobis in Pascha: vultis ergo dimittam vobis regem Judaeorum? Clamaverunt rursum omnes, dicentes, Non hunc, sed Barabbam: erat autem Barabbas latro. Tunc ergo apprehendit Pilatus Jesum, et flagellavit. Et milites plectentes coronam de spinis, imposue
Abbreviated transcription (Latin):
bonum: ne mobonus nisi solus ds̃ Mandata nosti : non
occides: non mechaberis. non furtum facies: non falsũ
testimonium dices Honora patremtuum & matrem:
quiait Haec omnia: custo diui. auiuen tute mea: Quo
audito ihs̃ ait ei Adhuc unum tibi deest Omnia quȩ¬
cumque habes. uende & da pauperibus. & habebis thes¬
aurum incelo & uenisequereme His ille auditis. con¬
tristatus est: quiadiues erat ualde Videns aut̃ iħs illum
tristem factum: dixit Quam difficile qui pecunias habent:
inregnum dĩ intrabunt: Facilius est enĩ camelum perfo¬
ramen acustransire: quam diuitẽ intrare inregnũ dĩ:

Expanded text:
Non occides, Non moechaberis, Non furtum facies, Non falsum testimonium dices, Honora patrem tuum et matrem. Qui ait: Haec omnia custodivi a juventute mea. Quo audito, Jesus ait ei, Adhuc tibi unum deest: omnia quaecumque habes vende, et da pauperibus, et habebis thesaurum in coelo; et veni, sequere me. His ille auditis, contristatus est; quia dives erat valde. Videns autem illum Jesus tristem factum, dixit: Quam difficile qui pecunias habent, in regnum Dei intrabunt! Facilius est enim camelum per foramen acus tra