comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uos ut urã fides augeatur siue firmetur
sed credatis: quod intellegendum est
ut amplius robustiusque credatis. Sed
eamus ad eum. Dixit ergo thomas qui
dicitur didimus ad condiscipulos
Uenit itaque iħs. & inuenit eum . uiͦIͦ.
diesiam inmonumento habentem
Dequat tuor diebus multa quidem
dici possunt. sicut se habent obscura
scripturarũ. quae ꝓdiuersitate intel¬
legentium multos sensus pariunt
Dicamus & nos quid nobis uideatur
significare mortuus quatriduanus.
Quando enim in illo cȩco intelligimus
quodam modo humanum genus. siforte
& inisto mortuo multos intellecturi
sumus : Diuersis enim modis una res
significari potest: homo quando na¬
scitur. iam cum morte nascitur: quia
deadam peccatum trahit. unde dicit
apł̃s. Perunum hominẽ peccatum
intrauit inmundo. & per peccatũ
mors. & ita in om̃s homines ꝑtransit¬
in quo om̃s peccauerunt Ecce habes
unum diem mortis quod homo tra¬

Expanded text:
vos, ut vestra fides augeatur, sive firmetur; vos, ut vestra fides augeatur, sive firmetur; sed ut credatis, quod intelligendum est, ut amplius robustiusque credatis. « Sed eamus ad eum. Dixit ergo Thomas, qui dicitur Didymus, ad condiscipulos: Venit itaque Jesus, et invenit eum quatuor dies jam in monumento habentem. « De quatuor diebus multa quidem dici possunt, sicut se habent obscura Scripturarum, quae pro diversitate intelligentium multos sensus pariunt. « Dicamus et nos quid nobis videatur significare mortuus quatriduanus. Quomodo enim in illo caeco intelligimus quodammodo humanum genus, sic forte et in isto mortuo multos intellecturi sumus: diversis enim modis una res significari potest. Homo quando nascitur, jam cum morte nascitur, quia de Adam peccatum trahit. Unde dicit Apostolus: Per unum hominem peccatum intravit in mundum, et per peccatum mors: et ita in omnes homines in quo omnes peccaverunt . » Ecce habes unum diem mortis, quod homo tra
Abbreviated transcription (Latin):
sudario erat ligata. Quomodo ꝓcessit
ligatis pedibus miraris. & non miraris
quia surrexit quatriduanus.: Inutroq
potentia dñĩ erat. nonuires mor tui:
Processit & adhuc ligatusest. adhuc inuo¬
lutus. tamen foras iam ꝓcessit: Quid hoc¬
significat:: Quando contẽpnis. mortuus
iaces: & si tanta quanta dixi contẽpnis.
Quid est enim procedere. nisi aboccul¬
tis uelut & eundo manifestari : Sedut
confitearis ds̃ facit clamando. id est magna
gratia uocando. Ideo cum ꝓcessiss& mor¬
tuus adhucligatus. adhucreus ut solueren¬
tur peccata eius. ministris hoc dixit solui¬
te eum. & sinite abire : Potuit enim liga¬
menta soluere. quimortuum suscitauit
Sed propter unitatẽ scaẽ dĩ ecclesiae.
& indiuiduam caritatt̃ dicit᷑ minis¬
tris id est discipulis xp̃i. Soluitt cum.
quia sine unitate catholicȩ fidei & ca¬
ritate. ecclesiasticȩ scĩtatis peccata non
soluuntur Multi autẽ ex iudacis qui

Expanded text:
sudario erat ligata. Quomodo processit ligatis pedibus miraris, et non miraris quia resurrexit quatriduanus? In utroque potentia Domini erat, non vires mortui. Processit, et adhuc ligatus est: adhuc involutus, tamen foras jam processit. Quid significat? Quando contemnis, mortuus jaces; et si tanta quanta dixi contemnis, sunc procedis. Quid est enim procedere, nisi ab occultis velut exeundo manifestari? Sed ut confitearis, Dgratia vocando. Ideo processit mortuus, adhuc ligatus, adhuc reus, ut solverentur peccata ejus. Ministris ergo hoc dixit: « Solvite eum, et sinite abire. » Potuit enim ligamenta solvere, qui mortuum resuscitavit. Sed propter unitatem sanctae Ecclesiae, et individuam charitatem dicitur ministris, id est discipulis Christi: « Solvite eum. » Quia sine unitate catholicae fidei, et charitate ecclesiasticae sanctitatis, peccata non solvuntur. « Multi autem ex Judaeis
Abbreviated transcription (Latin):
rectione inquiens. Quibene feceru
inresurrectionem uitae: qui uero malȩ
egerunt in resurrectionẽ iudicii. idẽ.
dampnationis. quia hic iudicium ꝓ
poena posuit. Tunc erit ultima palra.
& sẽparabit bonos amalis. triticum
apaleis : Tunc ibunt impii inignem
acternum. iusti aut̃ inuitã acternã¬

Expanded text:
rectione. « Qui bene fecerunt, rectione. « Qui bene fecerunt, in resurrectionem vitae; qui mala egerunt, in resurrectionem judicii; id est, damnationis, quia hic judicium pro poena posuit. Tunc erit ultima palea, et separabit bonos a malis, triticum a paleis. Tunc ibunt impii in ignem aeternum, justi autem in vitam aeternam
Abbreviated transcription (Latin):
resurgant. tunc incarne ꝑuerbum
dĩ carne factum filium hominis.
pater ipse uenturus est. nec tamen
recedita filio pater: Quomodo ergo
non ipse uentur usest: quia non ipseꝰ
uidebitur iniudicio Seduidebunt
inquẽ pupugerunt. Forma illa erit
iudex. quae sub iudice illa iudicabit
quae iudicata est Iudicata est enim
mique: iudicabit iustȩ. Talis appare¬
bit iudex qualis uideri possit : aquib
coronatus est. Distinctio est inter
illud uerbum quod superius dixit.
quod mortui audient uocẽ filii dĩ.
& inter illud quodhic ait. uenit hora
inqua om̃s qui mnmonumentis sunt au¬
dient uocem filii dĩ: Ibi uero ait audi¬
ent. id est oboedient. ideo ista resurrec¬
tio est aduitam. Illa quȩ futura est.
dequa dicit audient uocẽ filii dĩ. id ẽ.
audient ut resurgant adiudicium:
non addidit hic aduitã. quia om̃s ad
głam non resurgent. sed multi ad poe¬
nam. Ideo enim addidit defutura resur¬

Expanded text:
resurgent: tunc in carne per Verbum resurgent: tunc in carne per Verbum Dei caro factum, filium hominis. Pater ipse venturus est, nec tamen recedit a Filio Pater. Quomodo ergo non ipse venturus est? Quia non ipse videbitur in judicio. Videbunt in quem pupugerunt. Forma illa erit judex quae stetit sub judice: illa judicabit, quae judicata est. Judicata est enim inique, judicabit juste. Talis apparebit judex, qualis videri possit a quibus coronatus est. Distinctio est inter illud verbum, quod superius dixit, « quod mortui audient vocem Filii Dei: » et inter illud, quod hic ait: « Venit hora quando omnes qui in monumentis sunt audient vocem Filii Dei. » Ibi vero ait, « audient, » id est obedient; ideo ista resurrectio est ad vitam; illa vero quae futura est, de qua dicit, « audient vocem Filii Dei, » id est, audient ut resurgant ad judicium. Non addidit hic, ad vitam: quia omnes ad gloriam non resurgent, sed multi ad poenam. Ideo addidit de futura resur
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ium & infidelium: Propter hoc
&iam illi qui eũ dixerat magistrum
bonum querens abeo consilium con¬
sequende uitae acterne : respondit
Quidme interrogas debono: Nemo
bonus: nisi unus ds̃ Et hominem
alio loco dicit bonum ipse dñs Bonus
thesauro cordis sui profert mala
Sedquia ille uitã acternam quȩrebat.
uita aũt aeterna est in illa contem¬
platione: quanon adpoenã uidet᷑
ds̃. sedad gaudium sempiternum
Duas hic resurrectiones. ipse dns iħs
Primam quae infide est resurgendo
apeccatis. dequa ait Amen ameN
dico uobis quia uenit hora & nunc ẽ.¬
inqua mortui audient uocẽ filii dĩ
Altera ubi ait Amen amen dico uobis
quia uenit hora inqua om̃s qui in mo¬
numentis sunt audient uocem filii dĩ
Illa prior est resurrectio animarũ.
illa sequens resurrectio erit corpoꝵ
Qui uero in hac prima non resurgit.
nec ibi ad eum resurget. Hora autẽ
incarne resurgent: N unc inmente
per uerbum di. id est perfilium dĩ

Expanded text:
omnium et infidelium. Propter hoc omnium et infidelium. Propter hoc etiam illi qui eum dixerat magistrum bonum, quaerenti ab eo consilium consequendae vitae aeternae, respondit: Quid me interrogas de bono? Nemo bonus, nisi unus Deus . Cum et hominem alio loco dicat bonum ipse Dominus: Bonus sauro cordis sui pr. » Sed quia ille vitam aeternam quaerebat, vita autem aeterna est in illa contemplatione, quia non ad poenam videtur Deus, sed ad gaudium sempiternum, duas hic resurrectiones ipse Dominus Jprimam, quae in fide est, resurgendo a peccatis, de qua ait: « Amen, amen, dico vobis, quia venit hora in qua mortui audient vocem Filii Dei. » Alteram ubi ait: « Amen, amen dico vobis, quia venit hora in qua omnes qui in monumento sunt, audient vocem Flii Dei. » Illa prior est resurrectio animarum, illa sequens resurrectio erit corporum. Qui vero in hac prima non resurgit, nec ibi ad eum resurget. « Hora autem in carne resurgent. Nunc in mente per Verbum Dei, id est per Filium Dei,
Abbreviated transcription (Latin):
t& aut̃ & iudicem uiuorũ & mortuoꝵ
cũ coram iudicabuntur. & iusti uide¬
ant & iniqui. Nolite inquit hoc mi
rari. qm̃ uenit hora inqua om̃s qui
inmonumentis sunt. audient uocem
eius. Et procedunt quibona egerunt
in resurrectionẽ uitae. qui uero mala
gesserunt in resurrectionẽ iudicii
Adhoc ergo oportebat ut ideo acci¬
per& illam potestatem quifilius homi¬
nis est. ut resurgentes om̃s uiderent
eũ informa inqua uideri ab hominib
potest. sed alii addampnationem.
alii aduitã aeternam. Quae est
aut̃ uita acterna. nisi illa uisio quae
conceditur piis: Ut cognoscant
te inquit unumuerum dm̃. & quẽ
mhm ⁊p̃m Uisi quem admodũ unũ
uerum dm̃ qui ostendit sẽ ipsum illis
non quomodo se ostend& & iam pu¬
uisionem ds̃ appar& mundis corde
As rectis corde. Quando aut̃ iudicẽ
uidebunt mali. non eis uidebitur
bonus. quia non ad eum̃ gaudebunt
corde. sed tunc se plangent om̃s trib
terrae. innumero utique malorum

Expanded text:
tet ut judicem vivorum et mortuorum, tet ut judicem vivorum et mortuorum, cum coram judicabuntur, et justi videant et iniqui. « Nolite, irari, quoniam veniet hora in qua omnes qui in monumentis sunt audient vocem ejus; et procedent qui bona egerunt, in resurrectionem vitae: qui mala gesserunt, in resurrectionem judicii. Ad hoc ergo oportebat ut ideo acciperet illam potestatem, quia Filius hominis est, ut resurgentes omnes viderent eum in forma in qua videri ab omnibus potest, sed alii ad damnationem, alii ad vitam aeternam. Quae est autem vita aeterna, nisi illa visio quae non conceditur impiis? Ut cognoscant te, inquit, unum verum Deum, et quem Christum, nisi quemadmodum unum verum Deum, qui ostendet se ipsum illis; non quomodo se ostendet etiam puvisionem Deus apparet mundis corde:  rectis corde ! Quando autem judicem videbunt mali, non eis videbitur bonus; quia non ad eum gaudebunt corde, sed tunc se plangent omnes tribus terrae , in numero utique malorum
Abbreviated transcription (Latin):
filium. qui ess& uita insem& ipso
Pro eo enim quod genuit. uoluit
facere. quia filius hominis est. Puto
nihil esse manifestius. Nam quia filiuꝰ q¬
est aequalis patri. non accipit hanc
potestatẽ iudicium faciendi. sed hab&
illam cumpatre inocculto: Accepit
aut̃ illã utboni & mali cũ uideant
iudicantem. quia filius hominis ẽ.
Uisio quippe filii hominis. & hibebit᷑
& malis Nam uisio formȩ dĩ. nonnisi
mundis corde qm̃ ipsi dm̃ uidebunt:
id est solispiis. quorum dilectiomi hoc
ipsum ꝓmittit. quia ostend& se ipsũ
illis. Et ideo uide quid sequitur
Nolite mirari hoc inquit. Quid nos
ꝓhib& mirari. nisi illud quod reuera
miratur. O m̃is qui intelligit & ideo
dicit patrẽ dedisse ei potestatem
iudicium facere qm̃ filius hominis. ẽ.
cũ magis quasi hoc expectaretur ut
dicer& qm̃ filius dĩ est sed quia filiũ
dĩ scđm id quod informa dĩ aequalis ẽ.
patri. uidere iniqui non possunt. Opor¬

Expanded text:
Filium, qui esset in semetipso. Filium, qui esset in semetipso. Pro eo enim quod genuit, voluit facere, quia Filius hominis est. » Puto nihil esse manifestius. Nam Filius Dei aequalis Patri non accipit hanc potestatem judicium faciendi, sed habet illam cum Patre in occulto. Accepit autem illam, ut boni et mali eum videant judicantem, quia Filius hominis est. Visio quippe Filii hominis exhibebitur et malis. Nam visio formae Dei, nonnisi mundis corde, quoniam ipsi Deum videbunt, id est solis piis, quorum dilectioni hoc ipsum promittit, quia ostendet seipsum illis. Et ideo vide quid sequitur: « Nolite mirari hoc, » inquit. Quid nos prohibet mirari, nisi illud quod revera miratur omnis qui non intelligit? Et ideo diceret Patrem dedisse ei potestatem judicium facere, quoniam filius hominis est, cum magis quasi hoc exspectaretur, ut diceret, quoniam Filius Dei est: sed quia Filium Dei, secundum id quod in forma Dei aequalis est Patri, videre iniqui non possunt, opor
Abbreviated transcription (Latin):
dico uobis. quiauenit hora & nunc. ẽ.¬
quando mortui audient uocẽ filii dĩ.
& qui audierint uiuent. Hoc ꝓpriũ.ẽ.
piorum. quisic audiunt deincarna¬
tione eius utcredant quia filius dei est
id est sic eum prose factum accipiunt
minorem patre informa serui. utcre¬
dant quia aequalisest patri informa
dĩ. Et ideo sequit᷑ Sicut enimpater
hab& uitam insem& ipso. ita dedit
& filio uitam habere insem& ipso.
Quod ergo ait dedit filio uitã habere
insem& ipso. breuiter dicat genuit
filium. uitam insem& ipso habentẽ
Neque enim erat sine uita. & accepit
uitam sed nascendo uita est. Pater
uita est non nascendo. filius uita est na¬
scendo Pater denullo patre. filius de
deo patre. Pater ꝓpter filium est.
filius uero & quod filius est ꝓpter patrẽ
est. & quod est apatre est. hoc ergo¬
dixit. uitã deditfilio: ut haber& cum
insem& ipso Tamquam dicer&
Pater qui est uita insem& ipso genuit

Expanded text:
dico vobis, quia venit hora, et nunc edico vobis, quia venit hora, et nunc equando mortui audient vocem Fili Dei, et qui audierint vivent. » Hoc proprium est piorum, qui sic audiunt de incarnatione ejus, ut credant quia Filius Dei est; id est, sic eum propter se factum, accipiunt minorem Patre in forma servi, ut credant quia aequalis est Patri in forma Dei. Et ideo sequitur: « Sicut enim Pater habet vitam in semetipso, ita dedit et Filio vitam habere in semetipso. » Quod ergo ait: « Dedit Filio vitam habere in semetipso, breviter dicat, genuit Filium vitam in se habentem. » Neque enim erat sine vita, et accepit vitam, sed nascendo vita est. Pater vita est non nascendo, Filius vita est nascendo. Pater de nullo Patre, Filius de Deo Patre. Pater propter Filium est; Filius vero, et quod Filius est, propter Patrem est: et quod est, a Patre est. Hoc dixit, « vitam dedit Filio, » ut haberet eum in semetipso, tanquam diceret: Pater, qui est vita in semetipso, genuit
Abbreviated transcription (Latin):
nonuenit. sed transit amorte inuitã
Et hoc adtendite qui uerbum meum
audit. & non dixit credit mihi. secre¬
dit ei quime misit. uerbum ergo filii
audiat. ut patri credat. Quare uer¬
bum audit tuum & credit alteri.
Nonne cum uerbum alicuius audimus.
eidem uerbum ꝓferenti credimus
loquenti nobis fidem accominodamus
Quidergo uoluit dicere. qui uerbũ
meum audit & credit ei quimisit me.
nisi quia uerbum eius estinme: Et qͥs ÷
me & qui credit inme. Credit aut̃ ei
quimisit me. quia cum illi credit uerbũ
mihi credit: quia uerbum patris egosum:
Non enim transir& demorte aduitam.
ergo erat & reuixit. perierat & inuen¬
tus est. Fit ꝓinde iam quȩdam resur¬
rectio . & transeunt om̃s amorte quadã
adquandam uitam. amorte in fideli¬
tatis. aduitam fidei. amorte falsitatis.
aduitam ueritatis. amorte iniquitatis.
aduitam iustitiaȩ Est ergo & ista resur¬
rectio mortuorũ : aperiat ille planius.
& lucescat nobis ut coepit. Amen amen

Expanded text:
nsit, sed jam transiit a morte in vitam. Et hoc attendite: Qui verbum meum audit, et non dixit, Credit mihi, sed credit ei qui misit me. Verbum ergo Filii audiat, ut Patri credat. Quare verbum audit tuum, Nonne cum verbum alicujus audimus, eidem verbum proferenti credimus, loquendi nobis fidem accommodamus? Quid ergo voluit dicere, qui verbum meum audit, et credit ei, qui misit me, nisi quia verbum ejus est in me? Et quis est, me? Qui credit in me, credit etiam ei qui misit me: quia cum illi credit, verbummihi credit, quia Verbum Patris ego sum. Non enim transiret de morte ad vitam, ergo erat, et revixit; perierat, et inventus est . Fit proinde jam quaedam resurrectio, et transeunt homines a morte quadam ad quamdam vitam: a morte infidelitatis, ad vitam fidei; a morte falsitatis ad vitam veritatis; a morte iniquitatis, ad vitam justitiae. Est ergo et ista quaedam resurrectio mortuorum. 9. Aperiat illam plenius, et dilucescat nobis, ut coepit. Amen, amen
Abbreviated transcription (Latin):
sentiebat & pressit. Aitenim. Quia
proph&a est. Adhuc quidem munctꝰ
incorde. nondum dĩ filium confitet᷑
nec mentitur: tamen ipse dñs dese ipso
ait non est proph&a sine honore
nisi inpatria sua. Non crediderunt
ergo iudaei de illoquia cȩcus fuiss& &
uidiss&. donet uocauerunt parentes
eius quiuiderat. & interrogauerunt
eos dicentes. Hic est filius uester. quẽ

Expanded text:
sentiebat expressit. Ait enim: « Quia sentiebat expressit. Ait enim: « Quia propheta est, » adhuc quidem inunctus in corde, nondum Dei Filium confitetur, nec mentitur. Tamen ipse Dominus de seipso ait: « Non est propheta sine honore, nisi in patria sua . » « Non crediderunt ergo Judaei de illo, quia caecus fuisset, et vidisset, donec vocaverunt parentes ejus qui viderat, et interrogaverunt eos, dice
Abbreviated transcription (Latin):
sei. quomodo uidiss&r. Ille aut̃ dixit.
Tutum posuit super oculos meos & laui.
& uideo: Dicebant ergo expharisȩis
quidam . N on om̃s sedquidam: iã enim
inungebatur quidam. Quidergo dice¬
bant. nec uidentes nec uncti : Non est
iste homo adõ. quisabbatum noncustodit
Ipsc potius custodiebat quisine peccato
erat sabbatum spirituale. hoc est non
habere peccatum: O mis quifacit pecca¬
tum. seruus est peccati Sed isti nec uiden¬
tes ut dixi. nec inuncti sabbatũ carna¬
liter obseruabant. spiritualiter uiola¬
bant. Alii dicebant. Quomodo potest
homo peccator haec signa facere.
Eccesunt inuncti. & scisma erat inter
eos: Diesille diuisuserat. inten lucã
& tenebras. Dicunt ergo cȩco iterum:
Tũ quid dicis de eos Nui aperuit oculos
tuos Quid de illo sentis : Quid ȩsti¬
omas: Quid indicas Quȩre bant quẽ¬
admodum hommi calumpniaren tur.
ut desy nagoga pelleretur sed &xp̃o
inueniretur: Sedille constanter qđ

Expanded text:
saei, quomodo vidisset? Ille autem dixit: saei, quomodo vidisset? Ille autem dixit: Lutum posuit super oculos meos, et lavi, et video. Dicebant ergo ex Pharisaeis quidam. Non omnes, sed quidam: jam enim inungebantur quidam. Quid ergo dicebant, nec videntes nec uncti? Non est iste homo a Deo, qui sabbatum non custodit. Ipse potius custodiebat qui sine peerat, sabbatum spirituale, hoc est non habere peccatum. « Omnis qui facit peccatum, servus est peccati . » Sed isti nec videntes, ut dixi, nec inuncti, sabbatum carnaliter observabant, spiritualiter violabant. « Alii dicebant: Quomodo potest homo peccator haec signa facere? » Ecce sunt inuncti. « Et schisma erat in eis. » Dies ille divisus erat inter lucem et tenebras. « Dicunt ergo caeco iterum: Tu quid dicis de eo, qui aperuit oculos tuos? quid de illo sentis? quid existimas? quid indicas? » Quaerebant quemadmodum homini calumniarentur, ut de synagoga pelleretur, sed a Christo inveniretur. Sed ille constanter quod
Abbreviated transcription (Latin):
dicus erat. dicebant. Nonne hic est
qui sedebat & mendicabat. Alii dice¬
bant. quia hicest. alii autẽ nequaquã
sed similis est eius. Aperti oculi. uultũ
mutabant. Ille dicebat̃. quia ego sum
Uox grata. nedampnaretur ingrata.
Dicebant ergo ei. Quomodo apertis
oculi tibi.: Respondit Ille homo
quidicitur iħs. lutum fecit & unxit
oculos meos. & dixit mihi. uade ad na
tatoriam syloe. & laua. Etabii & laui.
& uidi Ecce adnuntiator factus est
grãe: ec ce euuangelizat confitetur
Uidens cecusille confitebatur. & cor
impiorum stringebatur: quia non
habebant incorde quodiam habebant
infaciȩ. Dixerunt ei: ubi est ille : Ait
Nescio In his uerbis animus ipsius ad¬
huc inunctosimilis erat. nondũ uiden¬
ti Sedponamus fr̃s. tamquam illam
mnunctionem in animo habuerit. & prȩ¬
dicat & nescit quẽ predicat: Addu¬
cunt ergo cum adpharisȩos. quicecus
fuerat: E rat aut̃ sabbatum quando
lutum fecit iħs. & aperuit oculos cius
Iterum ergo interrogabant cũ phari¬

Expanded text:
c est qui sedebat, et mendicabat? Alii dicebant, Quia hic est: alii, Nequaquam, sed similis est ejus. » Aperti oculi vultum mutaverant. « Ille dicebat, Quia ego sum. » Vox grata, ne damnaretur ingrata. « Dicebant ergo ei: Quomodo aperti sunt oculi tui? Respondit: Ille homo qui dicitur Jesus, lutum fecit, et unxit otatoriam, et lava, et abii et lavi, et video. Ecce annuntiator factus est gratiae. Ecce evangelizat, confitetur videns. Caecus ille confitebatur, et cor impiorum ringebatur, quia non habebant in corde, quod jam ille habebat in facie. Dixerunt ei, Ubi est ille? ait, Nescio. In his verbis animus ipsius adhuc inuncto similis erat nondum videnti. Sed ponamus, fratres, tanquam illam inunctionem in animo habuerit, et praedicat, et nescit, quem praedicat. Adducunt eum ad Pharisaeos, qui caecus fuerat. Erat autem Sabbatum quando lutum fecit Jesus, et aperuit oIterum ergo interrogabant eum Phari
Abbreviated transcription (Latin):
quiuenturus est inmundum. Rete
quidem dicebant dñm ꝓph&am miȩ¬
num. magne salutis prȩconẽ iamͣ
mundo futurum: Nam &ipse pro¬
phocam se uocare dignatur ubi ait.
tra hierłm. sed necdum plena fidẽ
ꝓficiebant. qui hunc etiam dñm di¬
cere nesciebant. Ergo illi uidentes
signum quod fecerat iħs dixcrunt.
quia hic est uere ꝓph&.a. qui uen¬
turus est inmundũ: Noscertiori co¬
nitione ueritatis & fidei. uidentes
mundum quem fecit iħs & signa qͥb
illum repleuit. dicamus quia hicc̃
uere mediatordĩ & hominum quiim¬
pl& mundum diuinitate . & mundus
per ipsum factus est: qui mn propria
uenit genus humanum quaerere
& saluare quod pcrierat. ac recreare
mundum quemfecerat. Quicum
suis fidelib per presentiam diuinita¬
tis est in mundo : om̃ib dieb usque
ad consummationem scłi. Qui in
consummatione scłi perhumanita¬
tem uenturus est inmundum. ut
reddat singulis scđm oꝑa eorum:
Impios quidem & peccatores. aeter¬

Expanded text:
qui venturus est in mundum. Recte qui venturus est in mundum. Recte quidem dicebant Dominum prophetam magnum, magnae salutis praeconem jam mundo futurum. Nam et ipse prophetam se vocare dignatur, ubi ait:  extra Hierusalem. Sed necdum plena fide proficiebant, qui hunc etiam Dominum dicere nesciebant. Ergo illi videntes signum quod fecerat Jesus, dicebant: Quia hic est vere propheta qui venturus est in mundum. Nos certiori cognitione veritatis et fidei videntes mundum, quem fecit Jesus, et signa quibus illum replevit, dicamus: Quia hic est vere mediator Dei et hominum, qui implet mundum divinitate, et mundus per ipsum factus est, qui in propria venit, genus humanum quaerere et salvare, quod perierat, ac recreare mundum, quem fecerat, qui cum suis fidelibus per praesentiam divinitatis est in mundo omnibus diebus usque ad consummationem saeculi, qui in consummatione saeculi per humanitatem venturus est in mundum, ut reddat singulis secundum opera eorum: impios quidem et peccatores aeter
Abbreviated transcription (Latin):
inquit & impleuerunt duodecim
cophinos fragmentorum: Quia
duo denario numero sol& ꝑfectio
nis cuius lib& summa figurari. recte
per duodecim cophinos fragmentoꝵ
plenos. om̃is doctorum spiritaliũ
chorus primitur. qui obscura scrip¬
turarum quaepersẽ turbȩ neque¬
unt medi tando colligere. & me¬
ditata & mandata litteris suo pa¬
riter & tur barum usui conseruare
iubentur hoc ipsi fcere a postoli
& euuange listȩ : non pauca legis
& proph&arum dicta mystica
suis interpretatione addita in se¬
rendo opusculis. hoc sequacescorũ
eccłae toto orbe magistri & iam
integros nonnulli utriusque testa¬
menti libros diligentiori explana¬
tione discutiendo. Qui quamuis
hominibus despecti caclestis tamen
gratiae sunt pane fȩcundi. Nam
seruilia cophinis solent opera ficri
Unde depopulo quu n lu to
ac laterib seruiebat in aegypto.
dicit psalmista: Manuseius in cõphi¬
cum uidissent quod fecerat signum
dicebant: Quia hic est uere ꝓphaa

Expanded text:
inquit, et impleverunt duodecim inquit, et impleverunt duodecim cophinos fragmentorum. Quia duodenarnis cujuslibet summa figurari, recte per duodecim cophinos fragmentorum plenos, omnis doctorum spiritalium chorus exprimitur, qui obscura Scripturarum, quae per se turbae nequeunt, et meditando colligere, et meditata et mandata litteris suo pariter ac turbarum usui conservare jubentur. Hoc ipsi fecere apostoli et evangelistae, non pauca legis et prophetarum dicta, mystica suis interpretatione addita inserendo opusculis; hoc sequaces eorum Ecclesiae toto orbe magistri, etiam integros nonnulli utriusque 521 Testamenti libros, diligentiori explanatione discutiendo: qui quamlibet hominibus despecti, coelestis tamen gratiae sunt pane fecundi. Nam servilia cophinis solent opera fieri, unde de populo, qui in luto ac lateribus serviebat in Aegypto, dicit Psalmista: Manus ejus in cophicum vidissent, quod fecerat signum, dicebant: Quia hic est vere propheta
Abbreviated transcription (Latin):
infere. inipsa hora &x ultauit inspũ
scõ & dixit Confiteor tibi pater
dñe cacui & terrae quod abscondisti
haec a sapientibus & prudentibus
&rcuelasti ea paruulis Elaro
ergo quia saluti acuitae fidelium
congratuletur qui patrẽ gratias agen¬
do conlaudat. quod ea quae super¬
bientib abscondit. humilib spiri¬
tu secreta reuelauerit. Quod aut̃
saturata multitudine iussit discipu¬
los colligere quaesupcrauerant frag
mentorum neperirent. hoc ꝓsecto
signat. quia pleraq sunt archana
diuinorum eloquiorum qua uulgi
sensus non capit. non nulla quae ꝑsẽ
quidem minus docti ad sequi neque¬
unt. sed adoctorib exposita. mox
intel legere quaunt. Hacc ergo ne¬
cesse est. ut qui ualent diligentius
scrutando colligant. & ad eruditio¬
nem mmorum suo uel dicto uel scrip¬
to faciant ꝑuenire: ne alimenta
uerbi illorum desidia pereant.
plebibusque tollantur. qui haec
dño donante inter pretando colli¬
gere norunt. Collegerunt ergo

Expanded text:
infert: In ipsa hora exsultavit Spiritu infert: In ipsa hora exsultavit Spiritu o, et dixit: Confiteor tibi, Pater, Domine coeli et terrae, quod abscondisti haec a sapientibus et prudentibus, et revelasti ea parvulis . Claret ergo quia saluti ac vitae fidelium congratuletur, qui Patrem gratias agendo collaudat, quod ea quae superbientibus abscondit, humilibus spiritu secreta revelaverat. Quod autem saturata multitudine, jussit discipulos collmentorum, ne perirent, hoc profecto signat quia pleraque sunt arcana divinorum eloquiorum, quae vulgi sensus non capit; nonnulla, quae per se quidem minus docti assequi nequeunt, sed a doctoribus exposita mox intelligere queunt. Haec ergo necesse est, ut qui valent, diligscrutando colligant, et ad eruditionem minorum suorum vel dicto, vel scripto faciant pervenire, ne alimenta verbi, illorum desidia pereant, plebibusque tollantur, qui haec Domino donante interpretando colligere norunt. Collegerunt ergo,
Abbreviated transcription (Latin):
quibus dicit apostolus uigi late.
state infide. uiriliter agite & con¬
fortamini: Millenarius autem nu¬
merus: ultra quẽ nulla nr̃a conpu¬
tatio succrescit. plenitudinem rerũ
dequibus agitur: indicare consue¬
uit. Quinario uero numero: quinq
notissimi corporis nr̃i sensus x pri¬
muntur. uisus uidelic&. auditus.
olfactus. gustus & tactus. In quib
iustȩ & pie uiuendo. ut caelestis sapi¬
entiae mereantur dulcedine recreari
hinimirum quinque milib. quos
dñs mysticis dapibus satiauit figu¬
rantur Nec pretereundum quod
refecturus multitudmẽ. gras agit
Egit quippe grãs. ut & nos depercep¬
tis caclitus muncrib. gras semper
agere docer& Et ip̃se quantum de
nr̃is ꝓfectib gratuletur: de nr̃a
spiritali resectione gaudeat intima¬
euuangelista lucas dedisse eum discipu¬
lis potestatem calcandi supra omnem
uirtutem inimici eorumq nomina
scripta indicasse in caclis. Et statim

Expanded text:
quibus dicit Apostolus: Vigilate, quibus dicit Apostolus: Vigilate, state in fide, viriliter agite et confortamini . Millenarius autem numerus, ultra quem nulla nostra computatio succrescit, plenitudinem rerum de quibus agitur indicare consuevit; quinario vero numero quinque notissimi corporis nostri sensus exprimuntur, visus videlicet, auditus, olfactus, gustus et tactus. In quibus pie et juste vivendo, ut coelestis sapientiae mereantur dulcedine recreari, hi nimirum quinque millibus virorum, quos Dominus mysticis dapibus satiavit, figurantur. Nec praetereunrefecturus multitudinem gratias egit. Egit quippe gratias, ut et nos de perceptis coelitus muneribus gratias semper agere doceret, et ipse quantum de nostris profectibus gratuletur, de nostra spiritali refectione gaudeat, intimaevangelista Lucas, dedisse eum discipulis potestatem calcandi supra omnem virtutem inimici, eorumque nomina scripta indicasse in coelis ; et statim
Abbreviated transcription (Latin):
soripta essent in lege moysi & prophe¬
tis & psalmis deipso: Discipuli adpo¬
sucrunt turbis: quando profecti
predi cauerunt ubique. dño coope¬
rante & sermonẽ confirmante se-¬
quentibus signis F oenum in quo
discumbens turba reficitur. concu¬
piscentia carnalis intelligitur
quam calcare acpremere debet
om̃is qui spiritalibus alimentis
satiari desiderat Omis enim caro
foenum : & om̃is gła eius tam quã
flos foeni Discumbat ergo super
foenum: ut florem foeni conterat.
idest castiga corpus suum & strui¬
tuti subiciat. uoluptates carNis
edom& luxuriȩ fluxa restringat
Quisque panis uiui cupit suauita¬
te refici. quisque supernȩ gratiȩ
dapibus renouari amat. ne infima
uetustate deficiat caueat. Quinq
milia uiri quimanducauerunt
perfectionem corum qui uerbo uitȩ
reficiuntur insinuant Virorum
quippe nomine : solent inscriptu¬
ris perfectiores quique figurari.
quos feminea mollities nulla cor¬
rumpit Quales cupit. eẽ. cos

Expanded text:
scripta essent in lege Moysi et prophescripta essent in lege Moysi et prophetis et Psalmis de ipso. Discipuli apposuerunt turbis, quando profecti praedicaverunt ubique, Domino cooperante et sermonem confirmante sequentibus signis. Fenum in quo discumbens turba reficitur, concupiscentia carnis intelligitur, quam calcare et premere debet omnis, qui spiritualibus alimentis satiari desiderat. Omnis enim caro fenum, et omnis gloria ejus tanquam flos feni. Discumbat ergo super fenum ut florem feni conterat, id est, castiget corpus suum, et servituti subjiciat, voluptates carnis edomet, luxuriae fluxa restringat quisquis panis vivi cupit suavitate refici; quisquis supernae gratiae dapibus renovari amat, ne infima vetustate deficiat, caveat. Quinque millia viri qui manducaverunt, perfectionem eorum qui verbo vitae reficiuntur, insinuant. Virorum quippe nomine solent in Scripturis perfectiores quique figurari, quos feminea mollities nulla corrumpit, quales cupit eos esse
Abbreviated transcription (Latin):
praecones. in quo populus fidelium
sine aquis baptismi uiuere nullate¬
nus possit: Puer quiquinq panes
hos esurientib turbis distribuit.
sed dño distribuendos optulit. po¬
pulus est iudaeorum lit terali
sensu pucrilis. quiscripturarum
Icta clausa secum tenuit: Quac
nen dñs in carne apparens acce
Pa quid intus haberent utilita¬
ns acdulcedinis ostendit. Quam
qultiplici sps gratia. quac panca
Ar dispecta uidebant᷑ ex uberarent
pite fecit  chaec perapostolos
uos a postolorumq successores. cunȩ¬
u nationibus ministrando porr&
Vnde bene alii fricrunt cuuangelis¬
equia panes & pisces dñs discipulis
disc ipuli aut̃ ministrauerunt t̃bis:
Tumenim ministerium humanae
silutis initium accepiss& enarrari
perdnm: ab eis qui audierunt innos
confirmatum est: q uinque siquidẽ
panes & duos pisces fregit & distribuit
discipulis suis : quando aperuit illis
sensum. ut in tellegerent om̃ia quae

Expanded text:
praecones, in quo populus fidelium praecones, in quo populus fidelium sine aquis baptismi vivere nullatenus posset. Puer qui quinque panes hos esurientibus turbis distribuit, sed Domino distribuendos obtulit, populus est Judaeorum litterali sensu puerilis, sive qui Scripturarum dicta clausa secum tenuit, quae tamen Dominus in carne apparens accepit, et quid intus haberent utilitatis ac dulcedinis ostendit, quam multiplici spiritus gratia, quae pauca ac despecta videbantur exuberarent, patefecit, et haec per apostolos suos apostolorumque successores cunctis nationibus ministranda porrexit. Unde bene alii referunt evangelistae, quia panes et pisces Dominus discipulis, discipuli autem ministraverunt turbis. Cum enim mysterium humanae salutis initio coepisset enarrari per Dominum, ab eis qui audierunt, in nos confirmatum est. Quinque siquidem panes et duos pisces fregit et distribuit discipulis suis, quando aperuit illis sensum, ut intelligerent omnia quae
Abbreviated transcription (Latin):
sciente ipse nesciebat temptatus
agnoscat. & miraculo facto casti¬
g&: N eque enim dubitare debue¬
rat prȩsente rerum creatorȩ. qui
educit panem de terra & uino
laetificat cor hominis Paucorũ
denariorũ panes sufficere turba¬
rum milibus non paucis: ut unus¬
quisque sufficienter acciper&.
etiam saturatus abir&: Quinque
aut̃ panes quibus multitudinẽ po¬
puli saturauit. quinque sunt libri
moxsi : quib spiritali intellectu
pate factis. & habundantiore
iamsensu multiplicatis. auditorũ
fidelium cotidie corda reficit:
Qui bene ordeacei fuisse referun¬
tur. propter nimium austeriora
legis edicta & integumenta litterę
grossiora: quae interiorem spirita¬
lis sensus. quasi medullam celabant.
Duo aut̃ pisces quos addit. psalmis¬
tarum non in conuenienter & pro¬
ph& arum scripta significaNt
Quorum unum canendo. alterũ
conloquendo : suis auditoribus
narra bant: Et bene per aquatiba
animantia figurant᷑. illius acui

Expanded text:
sciente ipse nesciebat, tentatus sciente ipse nesciebat, tentatus agnoscat, et miraculo facto castiget. Neque enim dubitare debuerat, praesente rerum creatore, qui educit panem de terra, et vino laetificat cor hominis , paucorum denariorum panes sufficere turbarum millibus non paucis, ut unusquisque sufficienter acciperet, et jam saturatus abiret. Quinque autem panes quibus multitudinem populi saturavit, quinque sunt libri Moysi, quibus spirituali intellectu patefactis, et abundantiore jam sensu multiplicatis, auditorum fidelium quotidie corda reficit. Qui bene hordeacei fuisse referuntur, propter nimirum austeriora legis edicta, et integumenta litterae grossiora, quae interiorem spiritualis sensus quasi medullam celabant. Duo autem pisces, quos addidit, psalmistarum non inconvenienter et prophetarum scripta significant, quoniam uni canendo, alteri colloquendo suis audnarrabant. Et bene per aquatilia animantia figurantur illius aevi
Abbreviated transcription (Latin):
mitate transcendant: infirma muns
Et si necdum anima uelcarne ad
superna ualent pertingere. quia
hinimirum infuturo proni uiden¬
tur. Quicquid tamen carnales
quasi altum amplecti conspiciunt.
comparatione acternorum. quasi
exaltatum & eleuatum super cȩdros
Quod sub leuasse oculos iħs &ue
nientem adse multi tudinẽ uidisse
per hibetur. diuinae pictatis in¬
dicium est. Quia uidelic& cunctis
ad se uenire quaerentib. gratia
miscđiae caclestis occurrere con¬
sueuit : Et ne quaerendo errare
possint. lucem sui sp̃s aperire cur
ihũ dona sp̃s eius mysticȩ designent.
testatur inapocalipsi iohannes: qui
inquit agnum stantẽ tam quam
occisum: habentem cornua septem
& oculos septem : qui sunt septem
sps dĩ missi in omnem terram:
Quod temptans phylippum dñs.
unde inquit ememus panes utman¬
ducent hiProuida utiq dispen¬
satione facit: Non ut ipse quaenon
nouerat discat : sed ut phylippus
tarditatem suae fidei. quã magistro

Expanded text:
mitate transcendant; infima mundi mitate transcendant; infima mundi et si necdum anima vel carne ad superna valent pertingere, quia hoc nimirum in futuro promittitur; quidquid tamen carnales quasi altum amplecti conspiciunt, comparatione aeternorum, quasi exaltatum et elevatum super cedros LQuod sublevasse oculos Jesus, et venientem ad se multitudinem vidisse perhibetur, divinae pietatis indicium est: quia videlicet cunctis ad se venire quaerentibus, gratia misericordiae coelestis occurrere consuevit; et ne quaerendo errare possint, lucem sui spiritus aperire currJesu dona Spiritus ejus mystice designent, testatur in Apocalypsi Joannes, qui inquit, agnum stantem tanquam occisum, habentem cornua septem, et oculos septem : qui sunt septem spiritus Dei missi in omnem terram. Quod tentans Philippum Dominus, Unde, inquit, ememus panes, ut manducent hi? Provida utique dispensatione facit, non ut ipse quae non noverat discat, sed ut Philippus tarditatem suae fidei, quam magistro
Abbreviated transcription (Latin):
furtum facies. non falsum testimo¬
nium dices. honora patrẽ tuum &
matrem: Cui postmodũ maiora
quaerenti. & uelut ad montem
uir tutũ accedere cupienti. Siuis
inquit perfectus. ẽẽ : uade uende
quae habes &da pauperib : & ha¬
bebis thesaurum incaelo . & ueNi
sequereme Cuius discretionem
moderaminis : non persẽ solum dñs
in carne docens exhibuit: uerum
nunc quoque per uerbi sui minis¬
tros ex hibere noncessat. Unde
de eisdem subunius boni serui ꝑsona
testatur. quia dare debeant con¬
seruis. in tempore tritici mensurã.
idest procaptu audientium opor¬
tune & mensurate. uerbi dapes
INsuggtrere. Quod uero ꝓpinquane
pascha dñs turbas doc& : sanat &¬
reficit. possunt ita mystice inter¬
prȩtari. quia pascha transitus
dicitur: Et quoscum que dñs int̃̾na
mimerum suorum suauitate recũ¬
perat : adsa lubrem profecto tran¬
situm prȩparat: ut carnis uideli¬
c& concupiscentias mentis subli¬

Expanded text:
furtum facies, non falsum testimofurtum facies, non falsum testimonium dicesmatrem. Cui postmodum majora quaerenti, et velut ad montem virtutum ascendere cupienti, si vis, inquit, perfectus esse, vade, vende quae habes, et da pauperibus, et habebis thesaurum in coelo, et veni, sequere me . Cujus discretionem moderaminis, non per se solum Dominus in carne docens exhibuit, verum nunc quoque per verbi sui ministros exhibere non cessat Unde de eisdem sub unius boni servi persona testatur quia dare debeant conservis in tempore tritici mensuram, id est, pro captu audientium, opportune et mensurate verbi dapes suggerere . Quod vero propinquante Pascha Dominus turbas docet, et sanat, et reficit, possumus ita mystice interpretari, quia Pascha transitus dicitur; et quoscunque Dominus in terra munerum suorum 519 suavitate recuperat, ad salubrem profecto transitum praeparat, ut carnales videlicet concupiscentias mentis subli
Abbreviated transcription (Latin):
qnm̃ conturbata sunt ossa mea.
Et iterum depercipiendis abeo ui¬
te per petuę alimonis confisa.
dñs inquit pascitme. & nihil mͥ
deerit. in loco pascuę ibime collo¬
cauit. Quod aut̃ subiens in montẽ
iħs: ibi sedebat cum discipulis suis.
Sedueniente adeum multitudine
descendit : atque hanc in inferio¬
rib reficit. quã in inferioribus
paulo ante curauerat. Nequaquã
frustra factum credamus: sed ad sig¬
nificandum mysticȩ. quia doctri¬
nam. & charismata sua dñs iuxta
percipientium capacitatẽ distribuit.
Infirmis quidem adhuc mentib ac
sacramenta. celsiorib autem quib¬
que & perfectiorib sensu. sec retio¬
ra suae maiestatis archana reserans
artiora deuotȩ conuersationis itine¬
rꝰ suggerens. & altiora pracmiorũ
caclestium dona promittens Deni¬
q cinidam siscitanti: quid faciens
uitam acternam possider&: quasi
inferius ad huc posito. cõmunia suȩ
dona largitatis inpendit diceNs:
Non occides. non mocthaberis. non

Expanded text:
m conturbata sunt omnia ossa mea ; et iterum de percipiendis ab eo vitae perpetuae alimoniis confisa: Dominus, inquit, pascit me, et nihil mihi deerit; in loco pascuae ibi me collocavit . Quod autem subiens in montem Jesus, ibi sedebat cum discipulis suis, sed veniente ad eum multitudine, descendit, atque hanc in inferioribus refecit, quam in inferioribus paulo ante curaverat, nequaquam frustra factum credamus, sed ad significandum mystice quia doctrinam et charismata sua Dominus juxta percipientium capacitatem distribuit, infirmis quidem adhuc mentibus pasacramenta: celsioribus autem quibusque, et perfectioribus sensu secretiora suae majestatis arcana reserans, altiora devotae conversationis itinera suggerens, et altiora praemiorum coelestium dona promittens. Denique cuidam sciscitanti quid faciens vitam aeternam possideret, quasi inferius adhuc posito, communia suae dona largitatis impendit, dicens: Non occides, non moechaberis, non
Abbreviated transcription (Latin):
ctmi. constat. quarum lit terarum
scđm grecos numerus est .a. unum. d
quat tuor: & rursum .a. unum
n. quadraginta quaesimub surt
qua draginta sex. Quot nimirũ dreb
corpus xpĩ in uttro uirginali formatũ
acperfectum . ẽ. perquod designabat᷑
primum adam per orbem dispersum.
per scđm adam id est xp̃m colligendũ.
atque inunionem fidei congregandũ
Cum ergo surrexiss& amortuis recor¬
datisunt discipuli cius quia hoc dice¬
bat. & crediderunt scripturȩ & ser
moni quem dixit eis iħs. Nondum scĩ
apłi scripturas intellegebant. quia
nec dum xp̃s amortuis surrexerat.
nondum illis sp̃m scm̃ aperte dederat.
At ipso die suac resurrectioNis
apparens illis. aperuit illis sensum
quae ante passionem dñm dicentẽ
audierant. & crediderunt inquitꝰ
scripturȩ ꝓph& arum. quae eum
resurrecturum prȩdix erat. & sermo¬
ni quem dixit eis iħs. hoc uidelic&
quod premissum est. soluite tẽplũ
Nula crediderunt in cum: Ipsȩ aut̃¬
ns non credebat seipsum cis. eoquod

Expanded text:
μ, constat. Quarum litterarum secundum Graecos est α unum, δ quatuor, et rursum α unum, et μ quadraginta, quae simul sunt quadraginta sex. Tot nimirum diebus corpus Christi in utero virginali formatum ac perfectum est. Per quod designabatur, primum Adam per orbem dispersum, per secundum Adam, id est, Christum, colligendum, atque in unionem fidei congregandum. Cum ergo surrexisset a mortuis, recordati sunt discipuli ejus, quia haec dicebat, et crediderumoni quem dixit Jesus. Nondum sancti apostoli Scripturas intelligebant, quia necdum Christus a mortuis resurrexerat, nondum illis Spiritum sanctum aperte dederat. At ipso die resurrectionis suae apparens illis, aperuit illis sensum,quae ante passionem Dominum dicentem audierant. Et crediderunt, inquit, Scripturae prophetarum quae eum resurrecturum praedixerat, et sermoni quem dixit eis Jesus hoc videlicet quod praemissum est: Solvite templum multi crediderunt in eum. Ipse autem non credebat seipsum eis, eo quod
Abbreviated transcription (Latin):
suum milib in longum. & quinque
ꝯtenditur in latum: Mystice aũt mare
tirbida actumentia scłi huius uo¬
lumma significat. in quibus praui
qui lib& iniustę delectati quasi pro¬
fundis dediti pisces mentem ad suꝑna
gaudia non intendunt unde bene
idem mare galileae: id est rotae
cognominatur : quia nimirum amor
labentis saeculi quasi inuertiginem
corda mittit. quae ad perennis uitȩ
desideria erigi non permittit
Dequalib psalmista Incircuitu
inquit impii ambulant Sed ab eun¬
tem transmare galileae iħm multi¬
tudo maxima sequebatur. quae
doctrinae sanationis & refectionis
abeo caelestis munera summa perci¬
per& Quia priusquam dñs in carnȩ
apparer& : sola illum gens iudȩa
sequebatur credendo. Post quã uero
perincarnationis suae dispensati¬
onem: fructus uitae corruptibi¬
lis adut. calcauit. transut. maxima
mox eum multitudo credentium
secuta est nationum. S piritaliter
instrui sanari. ac satiari deside¬

Expanded text:
suum millibus in longum, et quinque suum millibus in longum, et quinque extenditur in latum. Mystice autem, mare turbida ac tumentia saeculi hujus volumina significat, in quibus pravi quilibet, injuste delectati, quasi profundi dediti pisces, mentem ad superna gaudia non intendunt. Unde bene idem mare Galilaeae, id est, rota cognominatur. Quia nimirum amor labentis saeculi, quasi in vertiginem corda mittit, quae ad perennis vitae desideria non permittit erigi, de qualibus Psalmista: In circuitu, inquit, impii ambulant . Sed abeuntem trans mare Galilaeae Jesum, multitudo maxima sequebatur, quae doctrinae sanationis et refectionis ab eo coelestis munera summa perciperet, quia priusquam Dominus in carne appareret, sola illum gens Judaea sequebatur credendo. Postquam vero per incarnationis suae dispensationem fluctus vitae corruptibilis adiit, calcavit, transiit, maxima mox eum multitudo credentium secuta est nationum, spiritualiter instrui, sanari ac satiari deside
Abbreviated transcription (Latin):
nos interius uastare senserimus. solit
pietatis illius munere postulemus
emundari. Sed &si ei unitos Nos
caelestis uitae dulcedine conspexer¬
mus. eius grãm flagitemus. ut necesa¬
riae nos compunctionis. ut ceteraru
uirtutũ spiritalium donis satiare
dignetur : quatenus tempore sacro¬
scaẽ resurrectionis illius. interius
ex teriusq decenter ornati sacram̃ta
nrae salutis puro corpore simul &
corde sumamus. Uerũ quia breuit̃
ista prelibauimus. lib& diligentius
totam sacrȩ seriem lectionis intue¬
ri. & quicquid in ea mysticũ inda¬
gare ualeamus. urãe pandere caritat
A but iħs transmare galileae. quod
est tyberiadis. Primo dicenidum
iuxta historiam. quia mare galileȩ
quod multi prodiuersitate circum¬
iacentium regionum uocabulis dis¬
tinguitur. illis tantũ in locis tyberu
uocatur: ubi txberiadem ciuitatem
auis ut aiunt. calidis salubrẽ. aboc¬
adente premonstrat. Siquidem int̾¬
uente iordane duo deuiginti pas¬

Expanded text:
nos interius vastare senserimus, solitae nos interius vastare senserimus, solitae pietatis illius munere postulemus emundari. Sed etsi ei unitos nos coelestis vitae dulcedine conspexerimus, ejus gratiam flagitemus: ut necessariae nos compunctionis et caeterarum virtutum spiritualium donis satiare dignetur, quatenus tempore sacrosanctae resurrectionis illius interius exteriusque decenter ornati, sacramenta nostrae salutis puro corpore simul et corde sumamus. Verum quia breviter ista praelibavimus, libet diligentius totam sacrae seriem lectionis intueri, et quidquid in ea mysticum indagare valeamus, vestrae pandere charitati. Abiit Jesus trans mare Galilaeae, quod est Tiberiadis. Primo dicendum, juxta historiam, quia mare Galilaeae, quod multis pro diversitate circumjacentium regionum vocabulis distinberiadis vocatur, ubi Tiberiadem civitatem, aquis, ut aiunt, calidis salubrem habitationem praemonstrat. Siquidem interfluente Jordane, duodeviginti pas
Abbreviated transcription (Latin):
UISIGNA ETMIRACU¬
LAdni ac saluatoꝵis.
recte cum legunt uel au¬
diunt acci¬
opiunt. non tam
in his quid foris stupeant adtendunt
quam quid horum exemplo ipsi int̾
agere. quid in his mysticum perpen u¬
dere debeant inspiciunt Ecce¬
& enim propinquante paschadie
festo iudacorum: sequentẽ se mul¬
titudinem dns. uerbo salutis parit̃
& ope curationis crigebat Nam
sicut alius cuuangelista scribit.
loquebatur illis deregno di . & cos
quicura in digebant sanabat.
Eademq doctrina & sanatiore
completa. pauçis decibariis habun¬
te pascha diefesto nrae redẽptionis
adiuncta fratrũ caterua dñm toro
corde sequamur. Quo actionum
itincre ingressussit: diligentissime
contemplemur. ut uestigia cius scqui
mereamur. Qui enim dicit se in ipso
manere. debet sicut ille ambulauit
& ipse ambulare. Quicquid inno¬
bis in peritiȩ nocentis in esse dep̃hen¬
derimus. crebra uerbi illius auditio¬
ne tergamus quicquid uitii tempta¬
mentis. morbi uidelic& spiritalis

Expanded text:
ui signa et miracuDomini ac Salvatoris recte, cum legunt vel audiunt, accipiunt, non tam in his quid foris stupeant attendunt, quam quid horum exemplo intus agere, quid in his mysticum perpendere debeant inspiciunt. Ecce enim appropinquante Pascha, die festo Judaeorum, sequentem se multitudinem Dominus verbo salutis pariter et ope curationis erigebat. Nam sicut alius evangelista scribit, loquebatur illis de regno Dei, et eos qui cura indigebant sanabat, eademque doctrina et sanatione completa, paucis de cibariis abunnte Pascha die festo nostrae redemptionis, adjuncta fratrum caterva Dominum toto corde sequamur, quoque actionum itinere ingressus sit diligentissime contemplemur, ut vestigia ejus sequi mereamur. Qui enim dicit, se in Christo manere, debet sicut ille ambulavit et ipse ambulare. Quidquid in nobis imperitiae nocentis inesse deprehenderimus, crebra verbi illius auditione tergamus, et quidquid vitii tentantis morbi, videlicet spiritualis,