comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mor continuo saluberrimꝰ non
solũ iudeoꝵ qui erant uicini ud
situ uidelicet loci uel scientia le¬
gis: sed et exterarũ usq ad fines
t̾re gentiũ corda concussit:.Ui¬
ec tantũ montana cuncta
uidee. uerũ etiã om̃ia mun¬
dãni regni mundaneq sapien¬
tiȩ culmina uirtutis eiꝰ fama
transcendit: ita ut relicta ubiq
cultura ac uita priori. ad ꝑcipi¬
enda fidĩ illiꝰ sacram̃ta conflu¬
erent: Recte enĩ circuncisio. dñicȩ¬
resurrectionis imaginẽ prefert:
quia & hȩc octaua die hoc est
post sabbatũ facta est: & sicut
illa a reatu ꝑpetue mortis absol¬
uere solebat. ita ista ꝑfectã uitȩ
inimortalis nouitatẽ. &. in auctox
nr̃o exhibuit: & in nob̾ sꝑandã
ionstrauit. .U.I.i.

Expanded text:
mor continuo saluberrimus non mor continuo saluberrimus non solum Judaeorum qui erant vicini vel situ videlicet loci, vel scientia legis, sed et exterarum usque ad fines terrae gentium corda concussit. Nec tantum montana cuncta Judaeae, verum etiam omnia mundani regni mundanaeque sapientiae culmina virtutis ejus fama transcendit, ita ut relicta ubique cultura ac vita priori ad percipienda fidei illius sacramenta confluerent. Recte etenim circumcisioniresurrectionis imaginem praefert, quia et haec octava die, hoc est post sabbatum, facta est; et sicut illa a reatu perpetuae mortis absolvere solebat, ita ista perfectam vitae immortalis novitatem et in auctore nostro exhibuit, et in nobis sperandam monstravit.
Abbreviated transcription (Latin):
Propħã uobis fuscitabit dñs ds ur
dictis. iuxta om̃ia quecũq lõcut᷑
fuerit uobisiI.
psũ quoq legale sacerdotiũ. ta¬
citis cerimoniarũ tẏpis. qͣsi mutis
literarũ figuris ⁊ acharias eidẽ
gr̃ę nascenti testimoniũ ꝑhibet.
quia nichil prorsus in om̃ib sacer¬
dotu ueteris obseruationibꝰ actũ.
uel dictũ ẽẽ credendũ est: qd ñ
euugłi gr̃am si recte intelligat᷑
expressit. Qd̾ aut̃ declarato poiti¬
modũ & confirmato nomine
iołs aꝑtũ est os ⁊ achariȩ & loqͥ¬
batur benedicens dm̃. pater utiq
quia manifestata per
laudanda & p̃dicanda sui do¬
na redemptoris: se deuota sub¬
mittebat.
c quidẽ in die circuncisionis
ioħis. qͥndo & nom̃ accepit:
factus est timor suꝑ om̃s uicinos
eoꝵ. & suꝑ om̃ia montana iuidee
diuulgabant᷑ om̃ia uerba hec. Porro
in tempore dñice resurrectionis.
ubi misso desuꝑ spũ. gła nominis
eiꝰ. ꝑ apłos mundo innotuit: ru¬

Expanded text:
Prophetam vobis suscitabit Deus vester Prophetam vobis suscitabit Deus vester dietis, juxta omnia quaecunque locutus fuerit vobis . Ipsum quoque legale sacerdotium tacitis caeremoniarum suarum typis, quasi mutis litterarum figuris, Zacharias eidem gratiae nascenti testimonium perhibet, quia nihil prorsus in omnibus sacerdotii veteris observationibus actum vel dictum esse credendum est, quod non Evangelii gratiam, si recte intelligatur, expresserit. Quod autem declarato postmodum et confirmato nomine Joannis apertum est os Zachariae, et loquebatur benedicens Deum, patet utique quia manifestata per laudanda et praedicanda sui dona Redemptoris se devota submittebat. Et quidem in die circumcisionis oannis, quando et nomen accepit: Factus est timor super omnes vicinos eorum, et super omnia montana Judaeae divulgabantur omnia verba haec. Porro in tempore Dominicae resurrectionis, ubi misso desuper Spiritu gloria nominis ejus per apostolos mundo innotuit, ti
Abbreviated transcription (Latin):
dispensationis grãm quã p̃dicabat.
& ipsũ spetialit̾ dnm̃ signat: ꝑ quẽ
eadem grã mundo donata est:
ui uͦ natũ puerũ patris. L.¬
Zachariȩ nomine. magis quã
iatim uocandũ esse decernebant.
eos ꝓfecto figurant: qui cũ dño
perent eũ potiꝰ consueta
sacerdotu ueteris edicta
p̾dicare. Unde bene Zacharias
memor dñi int̾pretat᷑. qͥa uideli¬
cet memoriã antiq obseruationis
quȩ utiq adño data ẽ : figurate
denuntiat: .II.¬
ontendebant de nomine nati
propħȩ hii qui conuenerant:
& rachariã hunc uocari satagebant:
At contra mat̾ uerbis & pat̾ scriptis.
quia iołis magis esset appellandus
astruebant. quia fuere ñ nulli cȩ¬
lestiũ sacram̃toꝵ minꝰ periti: qͥ in
primordiis eiuigłi choruscantis.
carnalia adhuc legalis sacerdocii
statuta. simul obseruanda eẽ decer¬
nerent. qͦs ꝓcerto ipsa legis doctri¬
na de suscipienda gr̃a xp̃i. qͣsi heli¬
sabeth de ioħis nomine uiua uoce
confirmat. dicendo ꝑ legis latorẽ

Expanded text:
dispensationis gratiam quam praedicat, et ipsum specialiter Dominum signat, per quem eadem gratia mundo donata est. Qui vero natum puerum patris Zachariae nomine magis quam Joannem vocandum esse decernebant, eos profecto figurant qui, Domino perent eum potius consueta sacerdotii veteris edicta praedicare. Unde bene Zacharias Memor Domini interpretatur, quia videlicet memoriam antiquae observationis, quae utique a Domino data est, figurate denuntiat. Contendebant ergo de nomine nati prophetae hi qui convenerant, et Zachariam hunc vocari satagebant: at contra mater verbis, et pater scriptis, quia Joannes magis appellandus est, astruebant. Quia fuere nonnulli coelestium sacramentorum minus periti, qui in primordiis Evangelii coruscantis carnalia adhuc legalis sacerdotii statuta simul observanda esse decernerent, quos profecto ipsa legis doctrina de suscipienda gratia Christi, quasi Elizabeth de nomine Joannis viva voce confirmat dicendo per legislatorem:
Abbreviated transcription (Latin):
Ised tam̃ nobiles: alii uͦ st̃ stulti
& ignobiles: Stulti nãq dicunt᷑
sed itnobiles ẽẽ nequeunt: qui
carnis prudentiã contẽpnentis.
ꝓfuturã sibi stultitiã appetunt:
& ad nobilitatẽ int̾nȩ ꝓlis: uirtutta
nouitate subleuant᷑. qui stultã sapi¬
entiã mundi despiciunt: & sapien¬
tẽ dĩ stultitiã concupiscunt: Scrip¬
tũ quippe ẽ: Qđ stultũ est dĩ: sapi¬
entiꝰ est hominib Hanc nos stulti¬
tiã paulus comp̾hendere admon&s
stulticiã qui ꝑfecte sequuti sunt:¬
a uoce sapientię audire meruert̃:
Uos qui sequuti estis me. in regene

Expanded text:
sed tamen nobiles, alii vero sunt stulti et ignobiles. Stulti namque dicuntur, sed esse ignobiles nequeunt, qui carnis prudentiam contemnentes, profuturam sibi stultitiam appetunt, et ad novitatem internae prolis virtutis nobilitate sublevantur; qui stultam sapientiam mundi despiciunt, et sapientem Dei stultitiam concupiscunt. Scriptum quippe est: 656 Quod stultum est Dei, sapientius est hominibus . Hanc nos stultitiam Paulus comprehendere admonet,stultitiam qui perfecte secuti sunt, voce sapientiae audire meruerunt: Vos qui secuti estis m
Abbreviated transcription (Latin):
scdiã suã humano generi nũꝗͣ
negauit. om̃sq in cõmune morta¬
les. ad cognitionẽ sui habundantis¬
simis semꝑ beneficiis erudiuitꝰ uo¬
luntariã errantiũ cecitatẽ. & ꝓcli¬
uẽ in deteriora nequitiã. secretiore
consilio. & altiori pietate miseratꝰ
est: mittendo uerbũ suũ equale
sibi. atq coet̾nũ: qd̾ caro factũ.
uit humanę: ut illiꝰ ad infima
inclinatio nr̃a fieret ad summa
prouectio:
It aut̃ huiꝰ menarrabilis gr̃ȩ
ꝑ totũ mundũ diffunderet᷑
effectus: romanũ regnũ diuina
ꝓuidentia p̃parauit: cuiꝰ ad eos
limites incrementa ꝑducta sunt:
quib cunctarũ undiq gentium.
uicina & contigua esset uniuersi¬
tas. Disposito enĩ diuinitꝰ oꝑimaxi¬
me congruebat: ut multa regna
uno confederarent᷑ imperio: &
cito ꝑuios haberet popłos p̃dica¬
tione generali: qͦs uniꝰ teneret
regimen ciuitatis: Hȩc aut̃ ciui¬
tas ignorans suȩ ꝓuectionis aue¬
torẽ : cum pene om̃ib dominaret᷑

Expanded text:
diam suam humano generi numquam negavit, omnesque in commune mortales ad cognitionem sui abundantissimis semper beneficiis erudivit, voluntariam errantium caecitatem et proclivem in deteriora nequitiam secretiori consilio et altiori pietate miseratus est, mittendo Verbum suum aequale sibi atque coaeternum. Quod caro factum vit humanae, ut illius ad infima inclinatio, nostra fieret ad summa provectio. Ut autem hujus inenarrabilis gratiae per totum mundum diffunderetur effectus, Romanum regnum divina providentia praeparavit; cujus ad eos limites incrementa perducta sunt, quibus cunctarum undique gentium vicina et contigua esset universitas. Disposito namque divinitus operi maxime congruebat, ut multa regna uno confoederarentur imperio, et cito pervios haberet populos praedicatio generalis, quos unius teneret regimen civitatis. Haec autem civitas ignorans suae provectionis auctorem, cum pene omnibus dominaretur
Abbreviated transcription (Latin):
ueras sacerdotis ancillã: Nũqͥd
aut iudicio pilati. aut serutia
iuideoꝵ. minor est uel in claudis
potestas: uel in nerore crudelitas:
Uincebat gͦ materiã formidinis
uis amoris. nec estimabas terrori¬
qͦs susceperas diligendos .¬
unc aut̃ intrepidę caritatis
affectũ. iam tẽ ꝓfecto conce¬
peras quando ꝓfessio tui amoris
in dñm: trine int̾rogationis ẽ so¬
lidata misterio. N ec aliud ab
hac mentis tuȩ intentione que¬
sitũ ẽ: quã ut pascendis eiꝰ quẽ
diligeres oiubꝰ: cibũ quo ipse eras
opͥmatus impenderes: Augebant
qͦq fidutiã tuã tot signa miracu¬
lorũ : tot dona carismatũ: atq
exꝑimenta uirtutũ: Iã popłos
qui ex circuncisione crediderant
erudieras: iam antiochenã ȩccłiã
ubi primũ xp̃iani nominis dig¬
nitas orta est. fund aueras: iam
pontũ. galatiã. capadotiã. atq
onis impleueras N ec ut dubiꝰ
de ꝓuentu oꝑis. aut de spatio

Expanded text:
veras sacerdotis ancillam . Numquid veras sacerdotis ancillam . Numquid aut judicio Pilati, aut saevitia Judaeorum minor erat vel in Claudio potestas, vel in Nerone crudelitas? Vincebat ergo materiam formidinis vis amoris; nec aestimabas s susceperas diligendos. Hunc autem intrepidae charitatis affectum jam tunc profecto conceperas quando professio tui amoris in Dominum trinae interrogationis est solidata mysterio . Nec aliud ab hac mentis tuae intentione quaesitum est, quam ut pascendis ejus quem diligeres, ovibus, cibum, quo ipse eras opimatus, impenderes. CAP. V. Augebant quoque fiduciam tuam tot signa miraculorum, tot dona charismatum, tot experimenta virtutum. Jam populos, qui ex circumcisione crediderant, erudieras; jam Antiochenam Ecclesiam, ubi primum Christiani nominis dignitas est orta , fundaveras; jam Pontum, onis imbueras; nec aut dubius de proventu operis, aut de spatio tuae
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ium loquittione linguarum.
imbuendũ euugłio mundũ dis¬
tribitis sibi t̾rarũ partibꝰsusce¬
pissent: beatissimꝰ petrꝰ princeps
apłici ordinis. ad arcẽ romani
destuatur imꝑui: ut lux uerita¬
tis quȩ in om̃ium gentiũ reue¬
labatur salutẽ efficatiꝰ se ab ipso
capite. ꝑ totũ mundi corpꝰ effun¬
deret:
uiꝰ aut̃ nationis homines
in hac tc̃ urbe ñ essent aut
quȩ usꝗͣ gentes ignorarent. qđ
roma didicisset. Hic colluc tantes
philosophiȩ opiniones: hic dissol¬
uendȩ erant t̾renȩ sapientiȩ ua¬
nitates Hic confutandꝰ demonũ
cultꝰ hic om̃iũ sacrificioꝵ impie¬
tas destruenda: ubi diligentissi
nire ñ metius. &. consorte głe
tuȩ paulo apło. aliarũ adhuc
ȩccłiarũ ordinationib occupa¬
to: siluã istã frementiũ bestia¬
rũ. & turbulentissime ꝓfundi¬
tatis occeanũ. constantior quã
cũ super mare grad eris ingre¬
deris Nec mundi dnãm tunes
romã: qͥ in caiphȩ domo expa¬

Expanded text:
omnium locutione linguarum, imbuendum Evangelio mundum, distributis sibi terrarum partibus, suscepissent, beatissimus Petrus princeps apostolici 323 ordinis, ad arcem Romani destinatur imperii: ut lux veritatis quae in omnium gentium revelabatur salutem, efficacius se ab ipso capite per totum mundi corpus effunderet. Cujus autem nationis homines in hac tunc urbe non essent? aut quae usquam gentes ignorarent quod Roma didicisset? Hic conculcandae philosophiae opiniones, hic dissolvendae erant terrenae sapientiae vanitates, hic confutandus daemonum cultus, hic omnium sacrificiorum impietas destruenda, ubi diligentissimvenire non metuis, et consorte gloriae tuae Paulo apostolo aliarum adhuc Ecclesiarum ordinationibus occupato, silvam istam frementium bestiarum et turbulentissimae profunditatis oceanum, constantior quam cum supra mare gradereris, ingrederis . Nec mundi dominam 324 times Romam, qui in Caiphae domo expa
Abbreviated transcription (Latin):
nocentia. om̃is pudor. om̃isq li¬
bertas. sub neronis laborabat
orũ inflãmatꝰ excessũ: in hunc
eum usq torrentẽ suę p̃cipitauit
insanie: ut primꝰ nomini xp̃iano.
atrocitatẽ generalis ꝑsecutionis in¬
ferret: quasi ꝑ scõꝵ neces grã dĩpos¬
sit extingui. euiꝰ hoc ipsũ erat maxi¬
mũ lucrũ: ut contẽptꝰ uitȩ huiꝰ

Expanded text:
nocentia, omnis pudor, omnisque libertas sub Neronis laborabat orum inflammatus excessum, in hunc eum usque torrentem suae praecipitavit insaniae, ut primus nomini Christiano atrocitatem generalis persecutionis inferret, quasi per sanctorum neces gratia Dei posset exstingui: quibus hoc ipsum erat maximum lucrum, ut contemptus vitae h
Abbreviated transcription (Latin):
deuotoꝵ dĩ ꝓspiceret: si se¬
mel in anno sollempnitatẽ eiꝰdẽ
patris fideles coluissent: Existere
causas p̾stitit. quib & alias sollẽp¬
nitates gaudio xp̃ianoꝵ ad auge¬
ret. De scã uidelicet ipsiꝰ transla¬
tione necñ & tumulatione. quȩ
diuinitꝰ eẽ disposita: multa sig¬
noꝵ docum̃ta ꝓdunt:.U.¬
uo uidelicet in loco: tantã &¬
ut ita dixerĩ tã mira miracu¬
la. & lin scripto gesta referuntur:
& sub ocłis patrata dinoscunt᷑. ut
ipsoꝵ fulgor etiã quosq remotos adͥ
eius reuerentiã excitare potuerit:
Quȩ licet instante tempore antixp̃i.
cuiꝰ faciem ut scriptũ est p̾cedet
egestas cessare uideant᷑. p̃stantior
sanitas animarũ sẽꝑ eiꝰ meritis ob¬

Expanded text:
Deus prospiceret, si semel tantum in anno, solemnitatem ejusdem patris fideles coluissent: existere causas praestitit, quibus et alias solemnitates gaudio Christianorum adaugeret. De sancta videlicet illius translatione, nec non et tumulatione, quas divinitus esse dispositas, multa signorum documenta produnt. Quo videlicet in loco tanta, ut ita dixerim, tam mira miracula, et in Scriptura referuntur gesta, et sub oculis patrata dignoscuntur, ut ipsorum fulgor etiam quosque remotos ad ejus reverentiam excitare potuerit. Quae, licet instante jam tempore Antichristi, cujus faciem, ut scriptum est, praecedet egestas , cessare videantur; praestantior tamen sanitas animae semper ejus meritis ob
Abbreviated transcription (Latin):
nde & si mirabilis ẽ. eoꝵ urtꝰ
& firmitas ꝑpetuitatis. mira¬
bilior tam̾ in maria. quã obum¬
brauit uirtꝰ altissimi: ut ultra
omnẽ uirtutẽ sit angłicã qd fac¬
tũ est in ea: & admirabile cunc̾¬
tis scłis sacram̃tũ: Ac ꝑ hoc etiã
angłis ex inde maior p̃statur grã.
cũ instaurant᷑ om̃ia ab eo quẽ
uenerantur: & adorant suꝑ se
xp̃m regem dnm natũ. ex eadẽ
iurgine: Hinc & maria cunctis
tanto uenerabilior. quanto gra¬
tiosios& qͣnto uirtute altissimi
extollitur ad sublimia. tanto
clarior resultat in gła.Ii.

Expanded text:
mirabilis est eorum virtus, et firmitas perpetuitatis: mirabilior tamen in Maria, quam obumbravit virtus Altissimi: ut ultra omnem virtutem sit angelicam, quod factum est in ea, et admirabile cunctis saeculis sacramentum. Ac per hoc etiam angelis exinde major praestatur gratia, cum instaurantur ab ea venerantur et adorant super se Christum regem Dominum natum ex eadem Virgine. Hinc et Maria cunctis tanto venerabilior, quanto gratiosior: et quanto virtute Altissimi extollitur ad sublimia, tanto clarior resultat in gloria.
Abbreviated transcription (Latin):
atalem fr̃s rm̃i beati ioħis diẽ
celebrantes. oportet ut ñ solũ
Iconstantiã passionis illiꝰ pia deuo¬
Otione recolamus: sed eoꝵ a quib
passus ẽ. malitiam: nobis in arma uer¬
tamus salutis Tunc es enĩ scripturis
solũ in eis uirtutes ac p̃mia iustorũ
uerũ etiã uicia uindictãq reproboꝵ:
ad incitamenta nob̾ bene agendi pro¬
ponimus: Hoc si quidẽ & ipsius dñi
docemur exemplo. qui ut humane
suꝑbiȩ ceruicẽ frangat. ac sublime
nobis humilitatis uigũ imponat:
non suę tantũ humilitatis formã
quã sequamͣ insinuat dicens. discite
a me quia mittis sum & humilis

Expanded text:
simi, beati Joannis diem celebrantes, oportet ut non solum constantiam passionis illius pia devotione recolamus, sed et eorum a quibus passus est malitiam nobis in arma vertamus salutis. Tunc etenim Scripturis olum in eis virtutes ac praemia justorum, verum etiam vitia, vindictamque reproborum ad incitamentum nobis bene agendi proponimus. Hoc siquidem et ipsius Domini docemur exemplo, qui ut humanae superbiae cervicem frangat, ac sublime nobis humilitatis jugum imponat, non suae tantum humilitatis formam quam sequamur, insinuat dicens: Discite a me, quia mitis sum, et humilis
Abbreviated transcription (Latin):
dine doloris. cepit mat̾ ꝑiclitari Uo
cauert̃ aut̃ quendã religiosũ p̃soiterũ
boni testimonii uirũ: ut ꝓ eadẽ orare
deberet: Qͥ cũ uenisset ad eã: qͣsi ꝓħico
mox usurpanᷤ ubo. ait ad illã: Noli
uir sc̃s. ac de gente sua electꝰ: uocabit᷑q

Expanded text:
dine doloris coepit mater periclitaridine doloris coepit mater periclitariligiosum presbiterum boni testimonii virum, ut pro eadem orare deberet; qui cum venisset ad eam, quasi prophetico mox usurpans verbo, ait ad illam: 'Noli', vir sanctus ac de gente sua electus vocabit
Abbreviated transcription (Latin):
n hac gͦ regione parentib ingenus.
atq ex longa ꝓsapia xp̃ianis: eliguis
natꝰ atq altus est: Cuiꝰ pat̾ eucherius:
mat̃ uͦ terrigia uocata ẽ. Ipse autẽ
diuina grã p̾sciente. congruũ sibi
ac ueluti speculũ m̃tis suę: eligius
nom̃ accepit: Ergo cũ ꝓpositũ sit de
his quȩ gessit. ĩmoq ea quȩ dñs ꝑ eũ
oꝑari dignatꝰ est. sic̃ gesta constant
narrare: tam̃ id qd̾ priꝰꝗͣ nasceretur
ad inditiũ scĩtatis eiꝰ ostensũ est. qd̾o
magnoꝵ uiroꝵ testimonio didici. o¬
mittere ñ debeo:¬
inditꝰ: uidit genitrix eiꝰ usionẽ:
quȩ huiꝰ modi habet ordinẽ: Uidebat
quasi aqͥlã ualde pulerã. supra suũ
uolitare stratũ. ac se t̃cio inclamantẽ.
sibiq qͥd nescio pollicentẽ: Cũq ex raci¬
ꝓca uoce eiugilasset. ꝑt̾rita nimis ce¬
pit mirari qͣnã hȩc eẽt uisio Int̾ea
uenit tẽpꝰ pariendi: & p̃ magnitu¬

Expanded text:
In hac ergo regione parentibus ingenuis, In hac ergo regione parentibus ingenuis, atque ex longa prosapia Christianis, Eligius natus atque altus est: cujus pater Eucherius, mater vero Terrigia vocitata est. Ipse autem, divina gratia praesciente, congruum sibi ac veluti speculum mentis suae Eligius nomen accepit. Ergo cum propositum sit de his quae gessit, imo ea quae Dominus per eum operari dignatus est, sicut gesta constant, narrare: tamen id quod priusquam nasceretur ad indicium sanctitatis ejus ostensum est, quodque magnorum virorum testimonio didici, omittere non debeoinditus, vidit genitrix ejus visionem, quae hujusmodi habet ordinem. Videbat quasi aquilam valde pulchram supra suum volitantem stratum, ac se tertio inclamantem, sibique quid nescio pollicentem, cumque ex reciproca voce evigilasset, perterrita nimis coepit mirari quaenam esset haec visio. Interea venit tempus pariendi, et prae magnitu
Abbreviated transcription (Latin):
amꝰ quȩ t̾rena st̃: relictis temporalib
mercemͣ᷑ ȩt̾na: Si aut̃ necdũ possumꝰ
relinquere ꝓpria: saltẽ ñ concupis¬
camꝰ aliena: Si necdũ mens nr̃a ac¬
cendit᷑ igne caritatis. in ambitione
sua habeat frenũ timoris: ut puectꝰ
sui passib uegetata. dũ ab alienoꝵ
appetitu cõpescit᷑: qͥndoq ad ꝓpria
contempnenda ꝑducatur. In natł¬
gitur eligiꝰ lemouegas galliarũ urbe.
quȩ ab occeano britannico ducentoꝵ¬
fere miliũ spatio seiungit᷑. in uilla
catalencense quȩ a p̃dicta urbe sex
cicit᷑ milib ad septẽtrionalẽ plagã
uergit: oriundꝰ fuit. Est itaq p̃fata
ciuitas partib sita armoricanis. in¬
ulteriore gallia pͥmaq aquitania:
quȩ ad plagã respicit occidentalẽ Cui
contigua est ab oriente ꝓruntia lug¬
dunensis: galliaq belgica: Habet etiã
ab euro & meridie ꝓuintiã narbonen¬
se᷑: acircio aut̃. abit᷑ occeano: Porro ab
occasu: habet hispanias

Expanded text:
ctis temporalibus, mercemur aeterna. Si autem necdum possumus relinquere propria, saltem non concupiscamus aliena. Si necdum mens nostra accenditur igne charitatis, in ambitione sua habeat frenum timoris, ut profectus sui passibus vegetata, dum ab alienorum appetitu compescitur, quandoque ad propria contemnenda perducatur, agitur Eligius Lemovecas Galliarum urbae, quae ab oceano Brittanico fere ducentorum milium spatio seiungitur, in villa Catalacinse, quae a praedicta urbe sex circiter milibus ad septemtrionalem plagam vergit, oriundus fuit. Est itaque praefata civitas partibulteriore Gallia, primaque Aquitania, quae ad plagam respicit occidentalem, cui contigua est ab oriente provincia Lugdunensis, Galliaque Belgica; habet etiam ab euro et meridie provinciam Narbonensem: a circio autem ambitur Oceano: porro ab occasu habet Hispanias.
Abbreviated transcription (Latin):
bona uoluntare discordat: mox ut¬
hȩc mentẽ ceꝑit. illa discedit: Unde
p̾dicatores scĩ ut possent ꝓximos ꝑfec¬
te diugere. studuert̃ in hoc scł̃o nil
amare: nichil umquam appetere:
nil uel sine appetitu possidere: Qs bene
isaias intuens ait: Qui st̃ isti qͥ ut nubes
uolant. & quasi colũbȩ ad fenestras su¬
as: Uidit qͥppe eos frena despicere. m̃te
celestib ꝓpinqͥre: u̾b pluere. miraculis
chorꝰcare: o qͦs a t̾rerenis contagus &¬
scã p̃dicatio & sublimis uita suspende¬
appellat: fenestrȩ aut̃ nr̃e st̃ ocłĩ: qͥa
ꝑ ipsos anima respicit: qd̾ exteriꝰ con¬
cupiscit. Colũba uͦ simplex ẽ animal:
atq a malitia fellis alienũ: Qasi colũ¬
bȩ enĩ ad fenestras suas st̃. qͥ nichil
in hoc mundo concupiscunt: qͥ omĩa
simplicit᷑ aspiciunt: & in his qur ui¬
dent. rapacitatis studio ñ trahunt᷑:
At contra niluus & ñ colũba ad fe¬
nestras suas est: qui ad ea quȩ ocłis
considerat. rapinȩ desiderio anhelat:

Expanded text:
bona voluntate discordat, mox haec mentem ut ceperit, illa discedit. Unde dicatores sancti ut possent proximos perfecte diligere studuerunt in hoc saeculo nihil amare, nihil unquam appetere, nihil vel sine appetitu possidere. Quos bene Isaias intuens, ait: Qui sunt isti, qui ut nubes volant, et quasi columbae ad fenestras suas ? Vidit quippe terrena eos despicere, mente coelestibus propinquare, verbis pluere, miraculis coruscare. Et quos a terrenis contagiis sancta praedicatio et sublimis vita suspendeappellat. Fenestrae autem nostri sunt oculi, quia per ipsos anima respicit quod exterius concupiscit. Columba vero simplex est animal, atque a malitia fellis alienum. Quasi columbae ergo ad fenestras suas sunt, qui nihil in hoc mundo concupiscunt, qui omnia simpliciter aspiciunt, et in his quae vident rapacitatis studio non trahuntur. At contra milvus et non columba ad fenestras suas est, qui ad ea quae oculis considerat rapinae desiderio anhelat.
Abbreviated transcription (Latin):
ȩt̃nę retributionis audierant: & tam̃
ad unũ dnĩ p̃ceptũ. hoc qd possidere
uidebant᷑. obliti st̃: Quanta nos eiꝰ
miracula uidemꝰ: qͦt flagellis affli¬
gim᷑. quantis minarũ asꝑitatib de¬
tiem᷑ : & tam̃ uocantẽ seqͥ contenn¬
mꝰ: In cęlo iã sedet. qui de conu̾sione
nos admonos: Iã uigo fidei colla gen

Expanded text:
e retributionis audierant, et tamen ad unum Domini praeceptum hoc quod possidere videbantur obliti sunt. Quanta nos ejus miracula vidimus? quot flagellis affligimur? quantis minarum asperitatibus deterremur, et tamen vocantem sequi contemnimus. In coelo jam sedet, qui de conversione nos
Abbreviated transcription (Latin):
cordis repleta sit bona uoluntate: Hinc
& enĩ salmista dicit: In me st̃ ds̃ uota
tua : quȩ peddã laudationes tͥ Ac si aꝑte
dicat: Et si ext̃iꝰ munera offerenda ñ ha¬
beo: untra mem& ipsũ tam̃ inuenio. qd̾
in ara tuę laudis impono. ⁊̃ qͥa qͥ nr̃a lar
gitione ñ pasceris: oblatione cordis meliꝰ
placaris: Nichil qͥppe offert᷑ dõ ditius:
uoluitate bona: Uoluntas aut̃ bona
est. sic aduersa alteriꝰ sic̃ nr̃a ꝑtimesce¬
re: sic de ꝓsꝑitate ꝓximi. sic̃ de nĩo ꝓ
fectui gratulari: Aliena dampna nr̃ã
credere: a liena lucra nr̃a deputare A¬
micũ ñ ꝓpt̾ mundũ. sed ꝓpt dm̃ diligere:
inimicũ aut̃ amando tolerare Ni¬
tͥ impendi desideras negare: Necessitati
ꝓximi iuxta uires occurrere. s ꝓdesse
etiã ultra uires uelle:
Quid gͦ isto holocausto locupletiꝰ:
qͣndo ꝑ hoc qd dõ ĩmolat. in ara
cordis anima semet ipsã mactat: S
hoc bonȩ uoluntatis sacrificiũ nũꝙ̃.

Expanded text:
cordis repleta bona voluntate. Hinc etenim Psalmista dicit: In me sunt, Deus, vota tua quae reddam, laudationes tibi . Ac si aperte dicat: Etsi exterius munera offerenda non habeo, intra memetipsum tamen invenio quod in ara tuae laudis impono, quia qui nostra datione non pasceris, oblatione cordis melius placaris. Nihil quippe offertur Deo ditius voluntate bona. Voluntas autem bona est sic adversa alterius sicut nostra pertimescere, sic de prosperitate proximi sicut de nostro profectu gratulari, aliena damna nostra credere, aliena lucra nostra deputare, amicum non propter mundum, sed propter Deum diligere, inimicum etiam amando tolerare, nu impendi desideras, denegare: necessitati proximi juxta vires occurrere, et prodesse etiam ultra vires velle. Quid ergo isto holocausto locupletius, quando per hoc quod Deo immolat in ara cordis anima semetipsam mactat? 4. Sed hoc bonae voluntatis sacrificium nunquam
Abbreviated transcription (Latin):
possidemꝰ: & ea q̃ minime habeniꝰ: ex de¬
siderio querimꝰ. Multũ gͦ petrꝰ & an-¬
dixas dimisit: qͣndo utq etiã desideria
habendi dereliqͥt Multũ dimisit: qͥ cũ
re possessa. etiã concupiscentiis renun-¬
tiauit. A sequentib gͦ tanta dimissa st̃:
qͣnta a ñ sequentib concupisci ꝓotue¬
runt. Nemo gͥ euã cũ qͦsdã conspicit
multa dereliquisse: apud semet ipsũ
dicat: Imitari mundi huiꝰ contẽpto¬
res uolo: sed quid relinꝙ̃. ñ habeo: Mul¬
ta fr̃s relinquitis. si desideriis frenis
renuntiatis. Exteriora enĩ nr̃a : dõ ꝙ̃.¬
libet parua sufficiunt: Cor nãq & ñ
substantiã pensat. nec ꝑpendit qͣntũ
in eiꝰ sacrificio. sed ex qͣnto ꝑferat᷑ Xl.
ã si exteriorẽ substantiã ꝑpendamꝰ.
ecce scĩ negotiatores nr̃i ꝑpetuã an

Expanded text:
ae minime habemus ex desiderio quaerimus. Multum ergo Petrus et Andreas dimisit, quando uterque etiam desideria habendi derelinquit. Multum dimisit, qui cum re possessa etiam concupiscentiis renuntiavit. A sequentibus ergo tanta dimissa sunt, quanta a non sequentibus concupisci potuerunt. Nemo igitur, etiam cum quosdam conspicit multa reliquisse, apud semetipsum dicat: Imitari mundi hujus contemptores volo, sed quod relinquam non habeo. Multa, fratres, relinquitis, si desideriis terrenis renuntiatis. 1451 Exteriora etenim nostra Domino quamlibet parva sufficiunt. Cor namque, et non substantiam pensat; nec perpendit quantum in ejus sacrificio, sed ex quanto proferatur. Nam si exteriorem substantia‹m› perpendamus, ecce sancti negotiatores nostri perpetuam an
Abbreviated transcription (Latin):
sed tam̃ regnũ dĩ tanti ualet qͣntũ
habes: Ualuit nãq zacheo dimidiũ
substantię: qr dimidiũ aliud ad hoc
Qd̾ iniuste abstulit: restituendũ in
quadruplũ reseruauit: Ualuit petͦ
Q andreȩ : dimissis retib & naui:
Ualuit uiduȩ: duob minutis. Ualuit
alteri. calice aquę frigide: Regnium
ttaq dĩ ut diximꝰ : tanti ualet qͣntũ
calix aquę frigidȩ suppetit: qͥ indi¬
genti p̃beat᷑:. Etiã tc̃ nob̾ secu. itatẽ
ꝓmittit sermo diuinꝰ. Redẽptori & enĩ
nato. celi ciuies ostensi st̃. qͥ damarent.
gła in excelsis dõ. & in t̾ra pax hominib

Expanded text:
ed tamen regnum Dei tantum valet quantum habes. Valuit namque Zacchaeo dimidium substantiae, quia dimidium aliud ad hoc quod injuste abstulit restituendum in quadruplum reservavit . Valuit Petro et Andreae dimissis retibus et navi , valuit viduae duobus minutis , valuit alteri calice aquae frigidae . Regnum itaque Dei, ut diximus, tantum valet quantum calix aquae frigidae suppetit qui indigenti praebeatur, etiam tunc securitatem nobis promittit sermo divinus. Redemptore etenim nato, coeli cives ostensi sunt, qui clamarent: Gloria in excelsis Deo, et in ter
Abbreviated transcription (Latin):
signum sanctę crucis fecit: totũ
illud incendium uelut quodam
reatu cognito. fracta & concisa. at¬
q in sese relisa uirtute. cepit ante
iuri dei presentiam fugere. quodd
uir domini semꝑ insequebatur. dc
inter ignem & ea que adhuc erant
residua. cum signo sanctȩ crucis
& inuocatione xp̃i se oppone¬
bat: Sicq totum flammarum
globum ante se fugientem. ꝑ patẽ¬
tem portam sic enim tunc temporis
uocabatur. quia portis aliis clau¬
sis ob ciuitatis custodiam. ꝓ exe¬
untium & introeuntium com¬
moditate in die patebat. diui¬
na potentia expulit: & alia por¬
ta ad hoc officium deputata. pre¬
fatam portam clausit. & ut nun¬
quam ab aliquo a periretur.
cum interminatione undicte
qui illam presumeret aperire ꝓ¬
hibuit: sicut & iosue imprecatꝰ
est ultionem de co. qui muros
iherico dei uirtute deiectos. de¬
nuo restauraret: Post quosdam
uero annos. ciuis quidam nomi¬
ne fercintus. secus illam portã

Expanded text:
signum sanctae crucis fecit, totum signum sanctae crucis fecit, totum illud incendium, velut quodam reatu cognito, fracta et concisa atque in sese relisa virtute, copit ante viri Dei presentiam fugere. Quod vir Dei semper insequebatur et inter ignem et ea que adhuc erant residua cum signo sanctae crucis et invocatione Christi se opponebat. Sicque totum flammarum globum ante se fugientem per Patentem portam, – sic enim tunc temporis vocabatur, quia, portis aliis clausis ob civitatis custodiam, pro exeuntium et introeuntium commoditate in die patebat, – divina potentia expulit, et alia porta ad hoc officium deputata, prefatam portam clausit, et ut numquam ab aliquo aperiretur, cum interminatione vindictae, qui illam presumeret aperire, prohibuit, sicut et Iosue inprecatus est ultionem de eo, qui muros Hiericho Dei virtute deiectos denuo restauraret. Post quosdam vero annos civis quidam nomine Fercintus secus illam portam
Abbreviated transcription (Latin):
uia humani generis ad¬
uersarius. non desistit os¬
tendere nocendo malig¬
nitatis sue podentiam: immissio¬
ne sua surgentibus subito flam¬
marum globis. ciuitatem remoꝵ
succendit: & nimia uastatione ob¬
orta. iam fere pardem terciam fa¬
uillis ex stantibus. concrematio ꝑ¬
acta consumpserat. & quod resi¬
duum erat uictrix flamina lam¬
bebat: Cuius rei nuntius. cum
ditum: ilico ad orationem in ba¬
silica beati nichasu urbis remoꝵ
pontificis. & martiris. nam ibitc̃
morabatur. se ꝓstrauit. Et sur¬
gens ab oratione: suspiciens in ce¬
lum. ingemuit & dixit. Us deus
metis. ad esto uoci meȩ. Et conci¬
to cursu ꝑ gradus ante ipsam ȩc¬
cłiam petris compositos. ciuitatẽ
petittꝰ inquibus petris ac si super
molle lutum. impressa eius fuere¬
uestigia: quȩ hodieq ad inemoriam
diuini miraculi demonstrantur
Et sic celeri uelocitate cucur¬
rit atq se igni opposuit: Statĩ¬
q ut extensa dextera contra ignẽ.
cum inuocatione xp̃i nominis

Expanded text:
uia humani generis adversarius non desistit ostendere nocendo malignitatis suae potentiam, immissione sua surgentibus subito flammarum globis, hanc civitatem Remorum succendit, et nimia vastatione oborta, iam fere partem tertiam, favillis extantibus, concrematio peracta consumpserat et quod residuum erat victrix flamma lambebat. Cuius rei nuntius eum aditum, ilico ad orationem in basilica beati Nicasii urbis huius pontificis et martyris, – nam ibi tunc morabatur, – se prostravit, et surgens ab oratione, suspiciens in caelum, ingemuit et dixit: 'Deus, Deus meus, adesto voci meae'. Et concito cursu per gradus ante ipsam aecclesiam petris compositos civitatem petiit. In quibus petris, acsi super molle lutum, inpressa eius fueruvestigia, que hodieque ibi ad memoriam divini miraculi demonstrantur. Et sic celeri volocitate cucurrit atque se igni opposuit. Statimque ut extensa dextera contra ignem cum invocatione Christi nominis
Abbreviated transcription (Latin):
hunc in die tanti t̃roris defensorẽ
eius int̾cedentib meritis depre¬
cem᷑. ut quia nr̃is non possumꝰ.
euis meritis apud dm̃ ueniã im¬
petremꝰ : &. qui uelam̃ bonoꝵ ope¬
rũ quo peocata nr̃a tegamꝰ non
habemꝰ. eiꝰ meritis &. intercessio
nib puris confessionib. & ꝓfusis

Expanded text:
Hunc in die tanti terroris illius, defensorem Hunc in die tanti terroris illius, defensorem eius intercedentibus meritis, deprecemur, ut, quia nostris non possumus, eius meritis apud Dominum veniam inpetremus; et qui velamen bonorum operum, quo peccata nostra tegamus, non habemus, eius meritisnibus, puris confessionibus et profus
Abbreviated transcription (Latin):
enerabilis p̃sul hicmarus
criptã p̃clari oꝑis ad pedes¬
huiꝰ scĩ remigii construxit. &
una cum sepulchro ipsius. in
eadem collectis remensis dẏoce¬
transtulit. & ante ipsũ sepul-¬
crũ opus egregiũ auro edidit.
gẽmisq distinxit: fenestrã etiã
Hoc tͥ remigi fabricauit magne sepul¬
crũ: hĩcmarꝰ p̃sul ductꝰ amore tuo:
Ut requiẽ dñs tribuat mͥ sc̃e p̃catu.
Et dignis meritis mi uenerande tuis
De corpore ipsius non est ausus
aliquid sumere. sicut ipse testa
in cȩlis uirtute dubitet. cui adhuc
mortali carne in t̾ra degenti. dñs po¬
testatẽ dedit ligandi &e. soluendi
crũ sicut multis indiciis frequent̃
est demonstratũ. uiuentes egri ue¬
niunt & sanantur. ꝑiuri ueniunt
&e a demonio uexant᷑: demoniaci
ueniunt & liberantur: Quomͦ gͦ
uiuit illic ubi uiuit. si in tot mi¬
raculis uiuit hic ubi corpꝰ eiꝰ moi¬
tuũ iacet: Hunc gͦ in causa nr̃i
examinis. quã cum districto udi¬
ce habemus patronũ faciamus:

Expanded text:
e praesul Hincmarus cryptam praeclari operis ad pedes S. Remigii construxit, etuna cum sepulcro ipsius in eadem, collectis Remensis dioecetranstulit: et ante ipsius sepulcrum opus egregium auro edidit, gemmisque distinxit, fenestram inibi,Hoc tibi, Remigi, fabricavit magne sepulcrum Hincmarus praesul ductus amore tuo. Ut requiem Dominus tribuat mihi, sancte, precatu Et dignis meritis, mi venerande, tuis Remigii non est ausus aliquid sumere, sicut ipse quoque testatin caelis virtute dubitet, cui adhuc mortali carne in terra degenti Dominus potestatem dedit ligandi et solvendi, hrum, sicut multis indiciis frequenter est demonstratum, viventes aegri veniunt et sanantur, periuri veniunt et a daemonio vexantur, demonveniunt, et liberantur. Quomodo ergo vivit illic, ubi vivit, si in tot miraculis vivit hic, ubi corpus ejus mortuum jacet? Hunc ergo in causa nostri examinis quam cum districto judice habemus, patronum faciamus.
Abbreviated transcription (Latin):
religiosus & pius puer. cũ nutri¬
cem suã flere conspiceret: eiꝰ dolori
compassus. ablatis secũ utrĩsq frac¬
ti capisterii partib : sese cũ lacrimis
in orationẽ dedit: Qui ab oratio
tẽ nutricẽ suam blande consolatꝰ.
ei sanũ capisteriũ reddidit: quod
fractũ tulerat: Quȩ res in loco eodẽ
a cunctis est agnita. atq in tanta
admiratione habita: ut hoc ipsũ
capisteriũ eius loci incolȩ in ȩccłiȩ
ingressu suspenderent: quatinꝰ &
presentes & sequuturi om̃s agnos¬
cerent. benedictus puer conuersa¬
tionis grãm a quanta ꝑfectione
cepisset Qd̃ annis multis illic ante
gobardorũ tempora suꝑ fores eccłiȩ¬

Expanded text:
religiosus et pius puer cum nutricem suam flere conspiceret, ejus dolori compassus, ablatis secum utrisque fracti capisterii partibus, sese cum lacrymis in orationem dedit: qui ab orationtem nutricem suam blande consolatus, et sanum capisterium reddidit, quod fractum tulerat Quae res in eodem loco a cunctis est agnita, atque in tanta admiratione habita, ut hoc ipsum capisterium ejus loci incolae in ecclesiae ingressu suspenderent: quatenus praesentes et secuturi omnes agnoscerent, Benedictus puer conversationis gratiam a quanta perfectione coepisset, quod annis multis illic ante gobardorum tempora super fores eccle
Abbreviated transcription (Latin):
ficatus est ds̃ pater ut fructum plurimũt
hoc nr̃ȩ głȩ tribuamus: tanquam hoc ex
nobis ipsis habeamus. Etus est enim hȩc gr̃a:
et idõ in hoc non nr̃a: s eius est gła. Unde &
alibi cum dixisset sic luceat lumen ur̃m co¬
ram hominibus ut uideant bona oꝑa ur̃a:
ne a semet ipsis putarent ẽẽ bona oꝑa sua
mox addidit: et glorificent patrem nr̃m

Expanded text:
ia est Patris, ut fructum plurimum c nostrae gloriae tribuamus, tanquam hoc ex nobis ipsis habeamus. Ejus est enim haec gratia, et ideo in hoc non nostra, sed ejus est gloria. Unde et alibi cum dixisset, Sic luceat lumen vestrum coram hominibus, ut videant opera vestra bona; ne a semetipsis putarent esse bona opera sua, mox addidit, Et glorificent Patrem vestrum
Abbreviated transcription (Latin):
strumq tam̃ & esse uirginẽ uel
angłm: diuini muneris ẽ offi¬
cium non humanũ: Aue inqͥt gr̃a
plena: Et bene plena: qͥa cȩteris per
partes prestatur. mariȩ uͦ simul se
tota infudit plenitudo grȩ: Hoc qͥppe
est: qd̃ dauid canit Descendet sieut
pluuia in uellus Uellus itaq cum
sit de corpore: nescit corporis passionẽ.
Sic & uirginitas cum sit in carne:
uitia carnis nescit: .III.¬
ȩlestis plane imber in uirgineũ
uellus. placido se infudit elap¬
su: & tota diuinitatis unda se con¬
tulit in carne. quando uerbum
caro factũ est: Ac dẽuide ꝑ erucis
patibulũ expressũ. terris om̃ibus
pluuiã salutis effudit: & stillicidia
gratiȩ humanis p̾stitit mentibus
Dñs tecũ inquit: Mira res Et iam
erat cũ uirgine: qui ad uirginẽ
mittebat angłm Et precessit nun¬
tium suũ ds̃. sed a dõ non recessit:
Nec teneri potuit locis. qͥ om̃ib
hahetur in locis. & totꝰ ubiq ẽ: sine
qͦ nichil totũ:¬

Expanded text:
utrumque tamen et esse virginem vel angelum, divini muneris est officium, non humani. Ave, inquit, gratia plena. Et bene plena, quia caeteris per partes praestatur, Mariae vero simul se tota infudit plenitudo gratiae. Hoc quippe est quod David canit, Descendit sicut pluvia in vellus . Vellus itaque cum sit de corpore, nescit corporis passionem; sic et sancta virginitas cum sit in carne, vitia carnis nescit. Coelestis plane imber in virgineum vellus placido se infudit illapsu, et tota divinitatis unda se contulit in carne, quando Verbum caro factum est, ac deinde per crucis patibulum expressum, terris omnibus pluviam salutis effudit, et stillicidia gratiae humanis praestitit mentibus. Dominus tecum, inquit. Mira res. Et jam erat cum virgine qui ad virginem mittebat angelum, et praecessit nuntium suum Deus, sed a Deo non recessit. Nec teneri potuit locis, qui omnibus habetur in locis, et totus ubique est, sine quo nihil totu
Abbreviated transcription (Latin):
reret᷑. e fidus de miscđia dñi deceterã
leuauit. suꝑ oculos signũ erucis ĩposint:
statĩq cecus lum̃ cculoꝵ recepit lbiq a
nore multa miracula fauint. Ac deinde ad
remoꝵ urbẽ ad pontificẽ remigiũ qͥ tunc
inibi sacerdotalẽ cathe lrã regebat ꝑue¬
tisfidẽ dodoueus ꝓfessus. baptismi gr̃an:
ꝑcepit lndeq ꝓgressus iuctor ad patriã

Expanded text:
reretur. Ille fidus de misericordiam Domini dexteram reretur. Ille fidus de misericordiam Domini dexteram leuauit, super oculos caeci signum crucis inposuit, statimque lumen oculorum recepitnore multa mirabilia fiunt. Hac inde ad Remorum urbem ad pontificem Remegium, qui tunc inibi sacerdotalem cathedram regebat, petis fidem Chlodoueus professus, baptismi gratiam recepit. Indeque progressus, uictor ad patriam
Abbreviated transcription (Latin):
enerandi uiri uedasti ponti¬
ficis atrabatũ urbis. memoriã
posteris cõmendare ratũ ducimus t
uudẽ originẽ duxerit. uel sane uitȩ
cursũ ꝑcgerit. queuiq finẽ habue¬
rit ꝓseq̾u studeamꝰ uerbis. Igit᷑ cũ in¬
ditus francoꝵ rex chlodoueus. om̃i in¬
dustria sollers. in francis regnar&: euenit
ut quodã tẽpore. int̃ incendia belloꝵ
aduersũ alemannos gentẽ ferocẽ. bella¬
uans ad patriã reuerteret᷑ ad tullũ op¬
pidã uentt. & cũ iã desideriñ reciners. ut
celerad baptismi gr̃ãm confugeret. sciscitã¬
docõperit inibi beatũ uedastũ subreli¬
gioniscultu uitã degere. quẽ max sibim
itinere iunacit. Cũ parit̾ ꝑgerent: quadã
die uenert in pagũ uunginse ad locũ
qͥ dicit᷑ grande ponte. iuaxta uillã reguli¬
acã suꝑfluuiũ axonã. obuiã habentes
cecũ ꝑ multoꝵ annoꝵ spacia ab haeluce¬
dapnatũ. Qͥ petiit beatũ ueclastũ. ut ꝓ
lum̃ qͦ carebat ipso ĩpetrante reciꝑe me¬

Expanded text:
Venerandi ergo uiri Vedasti pontificis Atrapatum urbis memoriam posteris commendare ratum ducimus, ut, unde originem duxerit, uel sane uitae cursum peregerit, quemque finem habuerit, prosequi studiamus uerbis. Igitur cum inclitus Francorum rex Chlodoueus omni industria sollers Francis regnaret, euenit, ut quodam in tempore inter incendia bellorum aduersum Alamannos gentem ferrocem bellaue ad patria festinus rediens, ad Tullum opidum venit. 3. Et cum iam desiderium reteneret, ut caeler ad baptismi gratiam confugiret, sciscitando conperit, inibi beatum Vedastem sub relegionis cultu vitam degere, quem mox sibi itinere iunxit. Cum pariter pergerent, quadam diae venerunt in pago Vunginse ad locum qui dicitur Grandeponte, iuxta villa Riguliaco, super fluvium Axona. Obvium habens caecum, multorum annorum spatia ab hac lucdamnatum, petiit beato Vedasto, ut pro lumen quod carebat, ipso denique inpetrante, recipere me
Abbreviated transcription (Latin):
tionis sit. sine labore hic ꝑcipere mercedem
laboris. Ecce ex oblatione fidelium uuimꝰ:
sed quid ꝓanimab fidelium laboramus:
Illa in nr̃m stipendium sumimꝰ. quȩ predi¬
mendis peccatis siuis fideles optulerunt nec
tamen contra peccata ẽadem uel orationis
studio. uel prȩdicationi ut dignum ẽ insudamꝰ.
Six ꝓculpa sua quempiam aꝑta uoce repre¬
hendimus. & adhuc quod est grauius. aliqñ
siꝑsona in hoc mundo potens sit. eiꝰ forsitan¬
& errata laudantur. nisi aduersetur ꝑ ira¬
cundiam munus subtrahat qđ impendebat:
sed debemus sine cessatione meminisse qd
de quibdam scriptum est. Eeccata popłi
comedent. Cur autem peccã poptili cometẽ
dicuntur: nͥ quia peccata delinquentium
fouent. ne temporalia stipendia amittan:
Sed & nos qui exoblationib fidelium ui¬
uimꝰ. quas illi ꝓsuis peccatis obtulerunt :
si comedimꝰ & tacemus: corũ ꝓculdubio

Expanded text:
tionis sit sine labore hic percipere mercedem tionis sit sine labore hic percipere mercedem laboris. Ecce ex oblatione fidelium vivimus, sed quid pro animabus fidelium labIlla in stipendio nostro sumimus quae pro redimendis peccatis suis fideles obtulerunt; nec tamen contra peccata eadem vel orationis studio, vel praedicationis, ut dignum est, insudamus. Vix pro culpa sua quempiam aperta voce reprehendimus. Et adhuc quod est gravius aliquando si persona in hoc mundo potens sit, ejus forsitan errata laudantur, ne, si adversetur, per iracundiam munus subtrahat quod impendebat. Sed debemus sine cessatione meminisse quod de quibusdam scriptum est: Peccata Populi mei comedent . Cur autem peccata populi comedere dicuntur, nisi quia peccata delinquentium fovent, ne temporalia stipendia amittant? Sed et nos qui ex oblationibus fidelium vivimus, quas illi pro peccatis suis obtulerunt, si comedimus et tacemus, eorum procul dubio
Abbreviated transcription (Latin):
erus gͦ quisq predicator. non ideo prȩdicare
debet. ut in hoc tempore mercedem recipi¬
at: sed ideo mercedem recipere ut prȩdica¬
namq ideo prȩdicat ut hic uel lau
muneris mercedem recipiat:
ȩterna ꝓculdubio mercede sẽ priuat. Quis¬
quis uero uel ea quȩ dicit ideo placere bomi-¬
nib appetit ut dum placet quod dicitur
ꝑeadem dicta non ipse sed dñs ametur:
uel idcirco terrena stipendia inprȩdicatio.¬
ne consequitur ne ap̃dicationis uoce per
indulgentiam lassetur. huic ꝓculdubio
ad recipiendam mercedem nil obstat in
patria. quia sumptus sumpsit inuia. Sed
quod nos qued tamen dicere sine dolore
non possumꝰ. qđ nos õ pastores agimus qͥ
& mercedem consequimur: & tamen oꝑarii
nequaquam sumus: Eructus quippe scẽ
ȩccłiȩ instipendio cotidiano ꝑcipimꝰ. sed ta¬
men ꝓȩterna ȩccłia minime inpredicatio¬
ne laboramus. Eensemus cuius dampna¬

Expanded text:
Vetus ergo quisque praedicator non ideo praedicare Vetus ergo quisque praedicator non ideo praedicare debet, ut in hoc tempore mercedem recipiat, sed ideo mercedem recipere, ut praedicanamque ideo praedicat ut hic vel laudis vel muneris mercedem recipiat, aeterna procul dubio mercede se privat. Quisquis vero vel ea quae dicit, ideo placere hominibus appetit, ut, dum placet quod dicitur, per eadem dicta non ipse, sed Dominus ametur, vel idcirco terrena stipendia in praedicatione consequitur, ne a praedicationis voce per indigentiam lassetur, huic procul dubio ad recipiendam mercedem nil obstat in patria, quia sumptus sumpsit in via. 8. Sed quid nos quod tamen sine dolore dicere non possum quid nos, o Pastores, agimus, qui et mercedem consequimur, et tamen operarii nequaquam sumus? Fructus quippe sanctae Ecclesiae in stipendio quotidiano percipimus, sed tamen pro aeterna Ecclesia minime in praedicatione laboramus. Pensemus cujus damna
Abbreviated transcription (Latin):
Idomo manete: edentes & biben¬
tes quȩ apud illos sunt: dignus est enim
oꝑarius mercede sua. Si pax nr̃a recipit᷑.
dignum est ut in eãdem domo maneamꝰ.
edentes & bibentes quȩ apud illos sunt: ut
ab eis terrena stipendia consequamur qͥb
premia patriȩ cȩlestis offerimꝰ. unde etiam
paulus hȩc ipsa ꝓminimo suscipiens dicit.
Si nos uobis spualia seminauimus. magnũ
est si ur̃a carnalia metamus: Et notandũ
quod subditur. dignus est oꝑarius mercede
sua: quia iam de mercede sunt oꝑis ipsa ali¬
menta sustentationis: ut hic merces de labo¬
re predicationis in choetur. quȩ illic de ueri¬
tat is uisione ꝑficitur. Qua in rẽ conside¬
randum ẽ. quod uni nr̃o oꝑi duȩ mercedes
debentur: unti in uia. altera in patria: una
quȩ nos in labore sustentat: alia quȩ nos in
resurrectione remunerat. Merces itaq quȩ
in presenti recipitur hoc nobis debet agere:
ut ad sequentem mercedem robustius tendat᷑.

Expanded text:
s et bibentes quae apud illos sunt. Dignus est enim operarius mercede sua. Si pax nostra recipitur, dignum est ut in eadem domo maneamus edentes et bibentes quae apud illos sunt, ut ab eis terrena stipendia consequamur, quibus praemia patriae coelestis offerimus. Unde etiam Paulus haec ipsa pro minimo suscipiens, dicit: Si nos vobis spiritalia seminavimus, magnum est si vestra carnalia metamus? Et notandum quod subditur: Dignus est operarius mercede sua, quia jam de mercede sunt operis ipsa alimenta sustentationis, ut hic merces de labore praedicationis inchoetur, quae illic de veritatis visione perficitur. Qua in re considerandum est quod uni nostro operi duae mercedes debentur, una in via, altera in patria; una quae nos in labore sustentat, alia quae nos in resurrectione remunerat. Merces itaque quae in praesenti accipitur: hoc in nobis debet agere, ut ad sequentem mercedem robustius tendatur.
Abbreviated transcription (Latin):
tectũ: qͥs cinerib crederet inuolutũ:
in quadã futurȩ resurrectionis gła:
& natura demutatȩ carnis ostensꝰ¬
est: Iã uͦ. in obsequiũ fu̾meris credi ñ
potest. qnͣta hominũ multitudo con¬
uenerit. Tota obiuã corpori ciuitas
ruit: cuncti ex agris atq uicis. mul¬
tiq etiã ex uicinis urbib affuert̃:
O quantꝰ luctꝰ om̃iũ. qnta p̃cipue
merentiũ lam̃ta monachoꝵ: qͥ eo
die. fere ad duo milia conuenisse
diciuit᷑: Spetialis martini gła Eius
exemplo: in dñi seruitutẽ stirpstan¬
ta fructificauerat: Agebat nimirũ
ante se pastor extinctꝰ greges suos: soẽ
ulius multitudinis pallidas turbas.
agmina palliata. & aut enieritoꝵ
laboꝵ senes: aut iuratos xp̃i in sacra¬
m̃ta tyrones Iam uirginũ chorꝰ filetu
confoueret: quã scõ dissimulabat
gaudio. qd dolebat: Siqͥdẽ fides fiere
ꝓhiberet: gemitũ extorqueret affect᷑:
Et enĩ tã erat scã de illiꝰ gła xxeultatio:
quã pia de morte confusio: Igriosoe

Expanded text:
tectum, quis in cineribus crederet inuolutum? in futurae resurrectionis gloria et natura demutatae carnis ostensus esset. in obsequium uero funeris credi non potest quanta hominum multitudo conuenerit: tota obuiam corpori ciuitas ruit, cuncti ex agris adque uicis multique de uicinis etiam urbibus adfuerunt. o quantus luctus omnium, quanta praecipue maerentium lamenta monachorum! qui eo die fere ad duo milia conuenisse dicuntur, specialis Martini gloria: eius exemplo in Domini seruitutem stirpes tantae fruticauerant. agebat nimirum ante se pastor greges suos, sanctae illius multitudinis pallidas turbas, agmina palliata, aut emeritorum laborum senes aut iuratos Christi in sacramenta tirones. tum uirginum chorus, fletu ore, quam sancto dissimulabat gaudio quod dolebat! siquidem fides flere prohiberet: gemitum tamen extorquebat adfectus. etenim tam erat sancta de illius gloria exultatio quam