comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pera ipse. quia perquẽ & cũ
quo facit. ñ est insi ab ipso.
Deniq adiungit. et dicit.
Non creditis quia ego ĩ pa¬
tre. et pater in me est:Alio¬
quin. propter opera ipsa cre¬
arguebatur: nunc aũt ñ ibi
eum solum fuisse qui esset ar-¬
guendus ostenditur. Propt̃
opera inquit ipsa credite: qͥa

Expanded text:
pera ipse, quia per quem et cum pera ipse, quia per quem et cum quo facit, non est nisi ab ipso. Denique adjungit, et dicit: Non creditis quia ego in Patre, et Pater in me est? Alioquin propter opera ipsa crearguebatur, nunc autem non ibi eum solum fuisse qui esset arguendus ostenditur. Propter opera, inquit, ipsa credite q
Abbreviated transcription (Latin):
tollis. nec tu minuis eũ qui &
alter est a patre.ut comuncat
sabellianũ: et cqualis est patͥ.
ut conuincat arrianũ. Utriᷤ¬
q enĩ clamat: ego et pat̾ unũ
sumus. Q uod ait unũ. audi¬
ant arriam: quod ait sumus.
audiant sabelliam: et nec il¬
li mequalẽ. et nec illi alterũ
negando. sint uam. Si ergo.
quoniã dixit. uerba que ego
loquor uob̃ a me ipso ñ loquor.
propterea putatur usq: ad eo
imparis potestatis. rit ñ quod
ipse uult faciat: audiatur qđ
dixit. Sierit pater suscitat
mortuos et iuuificat: sic et
filius quos uult uiuificat.
Item. si quomã dixit. pater
in me manens.ipse facit oꝑa.
propterea putatur ñ alius ẽẽ
pater. alius ipse: audiatur qđ
dixit: quecumq pater facit.
hec et filius similiter facit: ẽt
intelligatur ñ bis untis. s duo
rinũ. Nierũ quia sic eqͣlis est¬
alter alteri. ut tam̃ alter ex al¬
tero: ido ñ loquitur a semet¬
ipso. quia ñ est a se ipso: et id̃o
pater in illo manens facit o¬

Expanded text:
tollis, nec tu minuis eum qui et alter est a Patre, ut convincas sabellianum, et aequalis Patri, ut convincas arianum. Utrisque enim clamat, Ego et Pater unum sumus . Quod ait, unum, audiant Ariani; quod ait, sumus, audiant Sabelliani: et nec illi aequalem, nec illi alterum negando sint vani. Si ergo quoniam dixit, Verba quae ego loquor vobis, a meipso non loquor, propterea putatur usque adeo imparis potestatis, ut non quod ipse vult faciat; audiatur quod dixit, Sicut Pater suscitat mortuos et vivificat, sic et Filius quos vult vivificat. Item si quoniam dixit, Pater in me manens, ipse facit opera, propterea putatur non alius esse Pater, alius ipse; audiatur quod dixit, Quaecumque Pater facit, haec et Filius similiter facit ; et intelligatur non bis unus, sed duo unum. Verum quia sic aequalis alter alteri, ut tamen alter ex altero, ideo non loquitur a semetipso, quia non est a seipso: et ideo Pater in illo manens facit o
Abbreviated transcription (Latin):
et filius sine sp̃u sancto: aut fi¬
lius sine patre et spũ sc̃o: aut
sine patre et filio sp̃s sanctus:
aut pater et sp̃s sanctus sine
filio: sed ubi eoꝵ quilib unuᷤ
trinitas d̃s̃ unus. Oportebat au¬
tem ita insinuari trinitatem:
ut quãiuis nulla esset diuersi¬
tas substantiarũ. singilsatim
tam̃ commendaretur cdistin¬
ctio personarũ: ubi eis qui re¬
cte intelligunt. numquã uide¬
ri pocest separatio naturarũ.
Quod añt sequit᷑. et cũ uene¬
rit. ille arguet munctũ de pec¬
cato. et de iusticia. et de iudi

Expanded text:
et Filius sine Spiritu sancto, aut Filius sine Patre et Spiritu sancto, aut sine Patre et Filio Spiritus sanctus, aut Pater et Spiritus sanctus sine Filio: sed ubi eorum quilibet unus, ibi Trinitas Deus unus. Oportebat autem ita insinuari Trinitatem, ut quamvis nulla esset diversitas substantiarum, singillatim tamen commendaretur distinctio personarum; ubi eis qui recte intelligunt, nunquam videri potest separatio naturarum. 6. Quod autem sequitur, Et cum venerit ille, arguet mundum de peccato, et de justitia, et de
Abbreviated transcription (Latin):
tamquã ipsũ sit iudiciũ quo
princeps huius mundi hoc ẽ
diabolus iudicatus est. ualde
latebrosũ est: nec isto sermone
coartantũ est. ne fiat obscuri¬
us breuitate: sed alio potius

Expanded text:
tanquam ipsum sit judicium quod princeps hujus mundi, hoc est diabolus judicatus est: valde latebrosum est, nec isto sermone coarctandum, ne fiat obscurius brevitate; sed alio potius
Abbreviated transcription (Latin):
pit siquẽ misero. me accipit:
ut uniris nature sint filius &
apls. Posset quidem et hoc ñ
incontiementer intelligi. quo¬
niam gemine est ille gigas sub¬
stantie qui exultauit ad eur¬
rendam uiam: uerbũ enim
caro factum est. hoc est. deus
homo factus est: proinde ita
dixisse posset uideri. qui acci¬
pit siquẽ misero. me scđm
hominẽ accipit. qui au̾t me
scđm dm accipit. accipit eũ
qui me misit: sed cũ ista di¬
cebat. ñ ab illo nature uni¬
tas: sed in eo qui mittitur.
mittentis commendabatur
auctoritas. Sic itaq unus¬
quisq eũ qui est missus ac¬
cipiat: ut in illo eũ qͥ misit
atcendat.Si ergo attendas
xp̃m in petro: inuenies disci¬
puli preceptorem. Si aũt at¬
tendas patrẽ in filio: inueni¬
es uigeniti genitorẽ. Ac sic
in eo qui missus est: sine ul¬
lo accipis errore mittentem.
Ea que sequunt᷑ in eugłio.¬
ñ sunt temporis breuitate
coartanda ÷ et icło sermo iste
carissimi uelut ourũ sc̃arũ

Expanded text:
pit, si quem misero, me accipit, pit, si quem misero, me accipit, ut unius naturae sit Filius et apostolus. Possit quidem et hoc non inconvenienter intelligi, quoniam geminae est gigas illae substantiae, quae exsultavit ad currendam viam . Verbum enim caro factum est , hoc est, Deus homo factus est. Proinde ita dixisse possit videri: Qui accipit eum quem misero, me secundum hominem accipit. Qui autem me secundum Deum accipit, accipit eum qui me misit. Sed cum ista dicebat, non ab illo naturae unitas, sed in eo qui mittitur mittentis commendabatur auctoritas. Sic itaque unusquisque eum qui est missus accattendat. Si ergo attendas Christum in Petro, invenies discipuli praeceptorem; si autem attendas Patrem in Filio, invenies Unigeniti Genitorem: ac sic in eo qui missus est, sine ullo accipis errore mittentem. Ea quae sequuntur in Evangelio, non sunt temporis brevitate coarctanda. Et ideo sermo iste, charissimi, velut ovium sanctarum
Abbreviated transcription (Latin):
an forte ut inter apłm et fili¬
maneat parib interuallis
ista distinctio equalis erit
sp̃s sanctus filio. Sed nec hoc
uultis. Tibi ergo eũ positu¬
ri estis : si quanta filiũ patri.
tanta apłm filio discretione
supponitis:. Cohibete itaq
ũre presumptionis audaciã:
et in his uerbis nolite querere
tantã fitii et apłi: quantã pa¬
tris filiiq distantiã. Ipsũ fili¬
Ego et pater unum sumus.
Ubi ueritas uob̾ inter geni¬
torem et unigenitũ. nullam
distantie suspitionẽ reliquit:
ubi gradus uestros xp̃c elifit:
ubi scalas uestras petra cõfre¬
git. Sed hereticoꝵ calumnia
refutata quonãmodo nos ac¬
cepturi sumus hec uerba dñi¬
ca. qui accipit siquẽ misero.
me accipit:qui aũt me acci¬
pit. accipit eũ qͥ me misit:
Si enĩ uoluerimus intellige
re ideo dictũ. qui me acci¬
pit. accipit eũ qui memisit.
quod unius nature sint pat̃¬
et filius: consequent uidebi¬
tur ex eorumdem uerboꝵ re¬
gula qua dictũ est. qui acci-¬

Expanded text:
An forte, ut inter Filium et aposmaneat paribus intervallis ista distinctio, aequalis erit Spiritus sanctus Filio? Sed nec hoc vultis. Ubi ergo eum posituri estis, si quanta Filium Patri, tanta apostolum Filio discretione supponitis? Cohibete itaque vestrae praesumptionis audaciam; et in his verbis nolite quaerere quantam Filii et apostoli, tantam Patris Filiique distantiam. Ipsum FiliEgo et Pater unum sumus . Ubi veritas vobis inter Genitorem et Unigenitum nullam distantiae suspicionem reliquit, ubi gradus vestros Christus elisit, ubi scalas vestras petra confregit. 3. Sed haereticorum calumnia refutata, quonam modo nos accepturi sumus haec dominica verba, Qui accipit si quem misero, me accipit; qui autem me accipit, accipit Si enim voluerimus intelligere hoc ideo dictum: Qui me accipit, accipit eum qui me misit, quod unius naturae sint Pater, Filius, consequens videbitur ex eorumdem verborum regula, qua dictum est: Qui acci
Abbreviated transcription (Latin):
iħe xpistus uenit: predicauit.
Utiq multo magis uox pas¬
toris erat. ex pressa ipso ore pa¬
storis. Si enĩ per propħas uox
pastoris erat: quanto magis
uocem pastoris proferebat lin¬
gua ipsa pastoris: Non om̃s
audierunt. Sed quid putamꝰ:
Qui audierunt. oues erant:
Ecce audiuit iudas: et lupꝰ
erat. Sequebatur ⁊ sed pelle
ouina dectus. pastori insidia¬
batur. Aliqui uero eoꝵ qui
xp̃m crucifixerunt. ñ audie¬
bant: et oues erant. Ipsos emĩ
uidebat in turba: quando di¬
cebat. Cũ exaltaueritis filiũ
hominis: tune cognoscetis qͥa
ego sũ. Quomodo enĩ ista sol¬
uitur questio: audiunt ñ o¬
ues. et ñ audiunt oues: Sequũ¬
tur uocem pastoris quidã lu¬
pi: et ei quedã contradicunt
oues. Postremo pastorẽ occi

Expanded text:
Jesus Christus venit, praedicavit: Jesus Christus venit, praedicavit: utique multo magis vox pastoris erat, expressa ipso ore pastoris. Si enim per Prophetas vox pastoris erat, quanto magis vocem pastoris proferebat lingua ipsa pastoris? Non omnes audierunt. Sed quid putamus? qui audierunt, oves erant? Ecce audivit Judas, et lupus erat: sequebatur, sed pelle ovina tectus pastori insidiabatur. Aliqui vero eorum qui Christum crucifixerunt, non audiebant, et oves erant: ipsos enim videbat in turba, quando dicebat, Cum exaltaveritis Filium hominis, tunc cognoscetis quia ego sum . Quomodo enim ista solvitur quaestio? Audiunt non oves, et non audiunt oves; sequuntur vocem pastoris quidam lupi, et ei quaedam contradicunt oves; postremo pastorem occi
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃c. Tidete ergo fide manẽ¬
te. signa uariata. Ibi petͣ xp̃c:
ponitur. Et illi pro magno
sacramento eiudem xp̃i bibe¬
runt aquã profluentẽ de pe¬
tra: nos quid bibamꝰ. norunt
fideles. Si speciem uisibilem
intendas. aliud est: si intelli¬
gibilem significationẽ ÷ eun¬
dem potũ spiritalem bibe¬
runt. Quotquot ergo illo
dempore crediderunt.uł a¬
moysi. uł aliis patriarchis. ali¬
isꝙ propħis xpistũ premunci¬
antib. oues erant: et xp̃m au¬
dierunt. Non alienã uocem:
sed ipsius audierunt. Iudex
fuerat in precone: quia et qͣn¬
do iudex loquitur per preco¬
nem: exceptor ñ facit. preco di¬
xit: sed iudex dixit. Alii sũt
ergo quos ñ audierunt oues.
in quib ñ erat uox xp̃i: errã¬
tes.falsa dicentes.mania gar¬
rientes: uana fingentes. mise¬
ros seducentes. Quid est ergo
quod dixi: Maior hec ques¬
tio est. Quid habet obscurũ.
et ad intelligendũ difficile:
Aucdite obsetro. Ecce dñs ipse

Expanded text:
Christus . Videte ergo, fide manenChristus . Videte ergo, fide manente, signa variata. Ibi petra Chrisponitur. Et illi pro magno sacramento ejusdem Christi biberunt aquam profluentem de petra; nos quid bibamus norunt fideles. Si speciem visibilem intendas, aliud est: si intelligibilem significationem, eumdem potum spiritualem biberunt. Quotquot ergo illo tempore crediderunt vel AMoysi, vel aliis Patriarchis, aliisque Prophetis Christum praenuntiantibus, oves erant, et Christum audierunt: non alienam vocem, sed ipsius audierunt. Judex fuerat in praecone. Quia et quando judex loquitur per praeconem, exceptor non facit, Praeco dixit; sed, Judex dixit. Alii sunt ergo quos non audierunt oves, in quibus non erat vox Christi, errantes, falsa dicentes, inania garrientes, vana fingentes, miseros seducentes. 10. Quid est ergo quod dixi, Major haec est quaestio? Quid habet obscurum et ad intelligendum difficile? Audite, obsecro. Ecce Dominus ipse
Abbreviated transcription (Latin):
eandẽ escã spiritalẽ manduca¬
uerũt: et om̃s eundẽ potũ spiri¬
tualẽ biberũt. Mare rubrũ. si¬
gnificat baptismũ: moy ses du¬
ctor ꝑ mare rubrũ: significat
xp̃m. Populus transiens: si¬
ginficat fideles: Mors
egiptioꝵ : significat abolitionẽ
peccatoꝵ. In signis diuersis: ea¬
dem fides. Sic in signis diuersis.
quomodo in uerbis diuersis:
quia uerba sonos mutant per
tempora: et utiq nichil aliud
sunt uerba quã signa. Signifi¬
cando em̃. uerba sunt. Tolle
significationẽ uerbo: strepitꝰ
inanis est. Significata ergo sũt
omnia. Numqͥd ñ eadem cre¬
debant per quos hec signa mi¬
nstrabant᷑: per quos eadem
que credimus propħata pre¬
nunciabantur: Utiq ere¬
debant. Sed illi uentura esse:
nos aũt uenisse. Id̾o et sic a¬
it. E undem potũ spiritalẽ
biberunt. Spiritalem. eundẽ:
nam corporalem. ñ eundem.
Quid emĩ illi bibebant: Bi¬
bebant enĩ de spiritali. conse¬
quenti petra: petra autẽ erat

Expanded text:
lem manducaverunt, et omnes eumdem potum spiritualem biberunt. Mare Rubrum significat Baptismum; Moyses ductor per mare Rubrum significat Christum; populus transiens significat fideles; mors Aegyptiorum significat abolitionem peccatorum. In signis diversis eadem fides: sic in signis diversis, quomodo in verbis diversis; quia verba sonos mutant per tempora, et utique nihil aliud sunt verba quam signa. Significando enim verba sunt: tolle significationem verbo, strepitus inanis est. Significata ergo sunt omnia. Numquid non eadem credebant, per quos haec signa ministrabantur, per quos eadem quae credimus, prophetata praenuntiabantur? Utique credebant: sed illi ventura esse, nos autem venisse. Ideo et sic ait, Eumdem potum spiritualem biberunt. Spiritualem eumdem, nam corporalem non eumdem. Quid enim illi bibebant? Bibebant enim de spirituali sequente petra: petra autem erat
Abbreviated transcription (Latin):
cut scriptũ est. credidi. prop¬
ter quod locutus sum. et nos
credimus : propter quod & lo¬
qͥmur. Propħa dixit. credidi pro¬
pter qđ locutꝰ sũ: apłs dicit. et
nos credimꝰ: ꝓpter qđ & loqͥmur.
Ut scias aũt qđ una sit fides: au¬
di dicentẽ. Habentes eundẽ sp̃m
fidi: et nos credimꝰ. Sic et malio
loco. Nolo enĩ uos ignorare fra¬
tres: quoniã patres nr̃i omneᷤ sub
nube fuert̃. & om̃s ꝑ mare transi¬
erunt: & om̃s in moyse baptirati¬

Expanded text:
t scriptum est, Credidi, propter quod locutus sum; et nos credimus, propter quod et loquimur . Propheta dixit, Credidi, propter quod locutus sum : Apostolus dicit, Et nos credimus, propter quod et loquimur. Ut scias autem quod una sit fides, audi dicentem, Habentes eumdem spiritum fidei, et nos credimus. Sic et alio loco, Nolo enim vos ignorare, fratres, quia patres nostri omnes sub nube fuerunt, et omnes per mare transierunt,
Abbreviated transcription (Latin):
et latrones: ilest ad furãdũ
et occidendũ: sed ñ audiert
eos oues.Maior hec questio ẽ:
ñ audierunt eos oues. Ante
quo humilis uenit in carne.
precesserunt iusti:. sic in eum
credentes uenturũ: quomodo
nos credimus in eũ quiuenit.
Tempora uariata sunt. ñ fi¬
des: quia et ipsa uerba pro
tempore uariantur: cũ uarie
declinantur. Aliũ sonum ha¬
bet uenturus est: aliũ sonum
habet uenit. Mutatus est so¬
nus: uenturus ẽ. et uenit. Ea¬
dem tam̃ fides utrosq c̃orun¬
git: et eos qui uenturũ esse: &¬
et eos qui eũ uenisse credide¬
runt. Diuiersis quidẽ tempo¬
ribus: sed utrosq per unũ fi¬
dei ostium. hoc est per xp̃m
uidemus ingressos. Nos credi
sum esse. resurrexisse: in celũ
ascendisse. Totũ hoc sicut
uerba audistis preteriti tem¬
poris: impletũ esse iam cre¬
dimus. In etus sunt fidei soci¬
etate nobiscũ et illi patres qͥ
crediderunt de uirgine nasci¬
turũ : passurũ. resurrecturũ:

Expanded text:
et latrones; id est, ad furandum et latrones; id est, ad furandum et occidendum. 9. Sed non audierunt eos oves. Major haec quaestio est, non audierunt eos oves. Ante quo humilis venit in carne, praecesserunt justi, sic in eum credentes venturum, quomodo nos credimus in eum qui venit. Tempora variata sunt, non fides. Quia et ipsa verba pro tempore variantur, cum varie declinantur: alium sonum habet, Venturus est; alium sonum habet, Venit: mutatus est sonus, venturus est, et venit: eadem tamen fides utrosque conjungit, et eos qui venturum esse, et eos qui eum venisse crediderunt. Diversis quidem temporibus, sed utrosque per unum fidei ostium, hoc est per Christum, videmus ingressos. Nos credimsum esse, resurrexisse, in coelum ascendisse: totum hoc, sicut verba auditis praeteriti temporis, impletum esse jam credimus. In ejus sunt fidei societate nobiscum et illi patres, qui crediderunt de Virgine nasciturum, passurum, resurrecturum,
Abbreviated transcription (Latin):
iterũ iħc. Amen am̃ dico uo¬
bis: quia ego sũ ostiũ ouiuoi.
Ecce ipsũ ostiũ: quod clausũ
posuerat aperuit: ipse ẽ osti.¬
um. Agnouimus: intremus :
ut nos intrasse gaudeamꝰ. Om¬
nes quotquot uenerunt: fu¬
res sunt et latrones. Quid est
hoc dñe mi. omnes quotquot
uenerunt: Quid em̃: Tu
ñ uenisti: Sed intellige: om¬
nes quotquot uenerunt di¬
xi: utiq preter me. Recola¬
mus ergo. Ante aduentum
eius uenerunt prophe. Num¬
quid fures et latrones fuerũt:
Absit. Non preter illũ uene¬
runt: quia cum illo uenerũt.
Tenturus. precones mittebat:
sed eoꝵ corda quos miserat pos¬
sidebat. Uultis nosse quia
cũ illo uenerunt: Qui ẽ ip¬
se semper. Carnẽ quippe ac¬
cepit ex tempore. Quid est
ergo semper: In principio e¬
rat uerbum. Cũ illo ergoue¬
nerunt: qui cũ uerbo dei ue¬
nerunt. E go sum inquit iu¬
a: et ueritas. et uita.Si ipse
est ueritas cũ illo uenerunt:
qui ueraces fuerunt. Quot¬
quot ergo preter illũ. fures

Expanded text:
it eis: Amen, amen dico vobis, quia ego sum ostium ovium. Ecce ipsum ostium quod clausum posuerat aperuit, ipse est ostium, agnovimus, intremus, ut nos intrasse gaudeamus. Omnes quotquot venerunt, fures sunt et latrones. Quid est hoc, Domine, Omnes quotquot venerunt? Quid enim? tu non venisti? Sed intellige: Omnes quotquot venerunt dixi, utique praeter me. Recolamus ergo. Ante adventum ipsius venerunt Prophetae; numquid fures et latrones fuerunt? Absit. Non praeter illum venerunt, quia cum illo venerunt. Venturus praecones mittebat, sed eorum corda quos miserat, possidebat. Vultis nosse quia cum illo venerunt, qui est ipse semper? Carnem quippe accepit ex tempore. Quid est ergo semper? In principio erat Verbum . Cum illo ergo venerunt, qui cum verbo Dei venerunt. Ego sum, inquit, via et veritas et vita . Si ipse est veritas, cum illo venerunt qui veraces fuerunt. Quotquot ergo praeter illum, fures
Abbreviated transcription (Latin):
aut quia ualde sunt abdita.
uel ego eoꝵ ñ apprehendero
intelligentiã. uł explicandi
quod intelligo ñ habuero fa¬
cultatẽ: uł tam fuerit quis¬
ꝙ tardus. ut etiã exponentẽ
non sequatur:Non de se de¬
speret ⁊ maneat in fide: am¬
bulet in uia: audiat apłm
dicentẽ. Et siquid aliter sa¬
pitis: hoc quoq uob̃ d̃s reue¬
lauit. Terumtam̃ in quod

Expanded text:
aut quia valde sunt abdita, vel ego eorum non apprehendero intelligentiam, vel explicandi quod intelligo non habuero facultatem, vel tam fuerit quisque tardus, ut etiam exponentem non sequatur; non de se desperet: maneat in fide, ambulet in via, audiat Apostolum dicentem, Et si quid aliter sapitis, hoc quoque vobis Deus revelabit: verumtamen in quod
Abbreviated transcription (Latin):
ñ escam. Nondũ enĩ potera¬
tis: sed nec adhuc quidem po¬
testis: adhuc enĩ estis carnales.
Et illud. Sapientiã loqͥmur
inter perfectos. Et illud. Spi¬
ritualib spiritualia cõparan¬
tes. Ammalis aũt homo ñper¬
cipit ea que sunt spiritus di:
stulticia est enĩ illi. Hoc totũ
quale sit. ne rursus propter
hec uerba apłi prophanis uo¬
cum nouitatib secreta queran¬
tur: et ea qtie debet castoꝵ sp̃s

Expanded text:
n escam; nondum enim poteratis: sed nec adhuc quidem potestis; adhuc enim estis carnales » ; et illud, « Sapientiam loquimur inter perfectos; » et illud « Spiritualibus spiritualia comparantes: animalis autem homo non percipit quae sunt Spiritus Dei; stultitia enim est illi » . Hoc totum quale sit, ne rursus propter haec verba Apostoli profanis vocum novitatibus secreta quaerantur, et ea quae debet castorum s
Abbreviated transcription (Latin):
rum harũ. idest hominũ im¬
pioꝵ.tanquã tenebre sub te¬
nebris: sed gracias deo qͥ eruit
nos sicut dicit idem apłs de
potestate tenebrarũ. et trans¬
tulit in regnũ filii caritatis
sue: in quo princeps huius
mundi. hoc est tenebrarũ ha¬
rum. ñ habebat quicquã: qͥa
neq cũ peccato deus uenerat:

Expanded text:
rum harum, id est, hominum impiorum, tanquam tenebrae sub tenebris. Sed gratias Deo, qui eruit nos, sicut dicit idem Apostolus, de potestate tenebrarum, et transtulit in regnum Filii charitatis suae : in quo princeps hujus mundi, hoc est tenebrarum harum, non habebat quidquam, quia neque cum peccato Deus venerat
Abbreviated transcription (Latin):
siia uenena curiosis: ut ido se ex¬
istiment aliquid discere mag¬
num.quia meruit habere se¬
cretũ: et suauius hauriant in¬
sipientiã quã putant scienti¬
am: cuius prohibitã quodã¬
modo furantur audientiam.
Hinc et nefarios ritus suos.ho¬
minib sacrilega curiositate
deceptis. uł decipiendis: ma¬
gicarũ arciũ doctrina cõmen¬
dat. Hinc ille illicite diuina¬
tiones. inspectis pecudũ uisce¬
ribus occisarũ: aut uocib et
uolatib aurũ: aut signis
multiformib demonum. in¬
susurrantur aurib hominũ
perituroꝵ per colloquia per¬
ditoꝵ Propter hec illicita atq
pumenda secreta: mulier illa ñ
solũ insipiens. uerũ audax eti¬
am nuncupatur. Sed hec ñ
solũ are ipsa: uerũ et a nomi¬
ne nostre religionis aliena st̃.
Quid quod hec mulier insipi¬
ens et audax. sub xp̃iano uoca¬
bulo tot scelestas hereses ꝯdidit:
tot nefandas fabulas finxit:
Atinã tales. quales in theatͥs
siue cantantur. siue saltantur.

Expanded text:
sua venena curiosis; ut ideo se existiment aliquid discere magnum, quia meruit habere secretum, et suavius hauriant insipientiam, quam putant scientiam, cujus prohibitam quodammodo furantur audientiam. 3. Hinc et nefarios ritus suos hominibus sacrilega curiositate deceptis vel decipiendis magicarum artium doctrina commendat. Hinc illae illicitae divinationes inspectis pecudum visceribus occisorum, aut vocibus et volatibus avium, aut signis multiformibus daemonum, insusurrantur auribus hominum periturorum per colloquia perditorum. Propter haec illicita atque punienda secreta, mulier illa non solum insipiens, verum audax etiam nuncupatur. Sed haec non solum a re ipsa, verum et a nomine nostrae religionis aliena sunt. Quid quod mulier haec insipiens et audax, sub christiano vocabulo tot scelestas haereses condidit, tot nefandas fabulas finxit? Utinam tales quales in theatris sive cantantur, sive saltantur,
Abbreviated transcription (Latin):
tori. Ergo homicida ille erat
ab inicio. Uidete genus Ho¬
micidii fratres. Homicida di¬
citur diabolus: ñ gladio arma¬
tus. ñ ferro accinctus. ad homi¬
nem uenit. Uerbũ malum se¬
minauit. et occidit. Noli er¬
go putare te ñ esse homicidam.
quando fratri tuo mala ꝑe¬
suades. Si fratri tuo persuades¬
mala: occidis. Et ut scias qͥa
occidis: audi psalmũ. F ilii ho¬
minũ dentes eoꝵ arma et sa¬
gitte: et lingua eoꝵ machera
acuta. Tos ergo desideria pa¬
tris uestri uultis facere: ideo se¬
uitis in carnẽ: quia ñ potestis
in mentẽ. Ille homicida erat
ab incio: utiq in primo ho¬
mine. Ex illo ille homicida.
ex quo potuit fieri homicidiũ.
Ex illo potuit fieri homicidiũ:
ex quo factus est homo.Non
erĩ posset occidi homo: nisi pͥ¬
us fieret homo. Honncida er¬
go ille ab micio. Et unde ho¬
micida: Et in ueritate ñ ste¬
tit. Ergo in ueritate fuit: sed
ñ stando cecidit. Et quare ĩ
ueritate ñ stecit: Quia ueri¬
tas ñ est in eo. Non quomo¬

Expanded text:
tori. Ergo ille homicida erat ab initio. Videte genus homicidii, fratres. Homicida dicitur diabolus, non gladio armatus, non ferro accinctus; ad hominem venit, verbum malum seminavit, et occidit. Noli ergo putare te non esse homicidam, quando fratri tuo mala persuades: si fratri tuo mala persuades, occidis. Et ut scias quia occidis, audi Psalmum: Filii hominum, dentes eorum arma et sagittae, et lingua eorum machaera acuta . Vos ergo desideria patris vestri vultis facere: ideo saevitis in carnem, quia non potestis in mentem. Ille homicida erat ab initio: utique in primo homine. Ex illo ille homicida, ex quo potuit fieri homicidium: ex illo potuit fieri homicidium, ex quo factus est homo. Non enim posset occidi homo, nisi prius fieret homo. Homicida ergo ille ab initio. Et unde homicida? Et in veritate non stetit. Ergo in veritate fuit, sed non stando cecidit. Et quare in veritate non stetit? Quia veritas non est in eo. Non quomo
Abbreviated transcription (Latin):
stificatũ est in sp̃u: apparu¬
it angłis : predicatũ est in
gentib. creditũ est in mun¬
do: assumptũ est in gloria.
Sed omnia oꝑa xp̃i intelli¬
gere ubi ait.maiora horũ
faciet: nulla nos necessitas
cogit. Hoꝵ enĩ forsitan di

Expanded text:
 est in Spiritu, apparuit Angelis, praedicatum est in gentibus, creditum est in mundo, assumptum est in gloria . Sed omnia opera Christi intelligere ubi ait, Majora horum faciet, nulla nos necessitas cogit. Horum enim forsitan di
Abbreviated transcription (Latin):
se cetera bona: et que ñ potest
haberi sine ceteris bonis: qui¬
bus homo efficitur bonus.
Pro hac aũt dilectione paci

Expanded text:
se caetera bona, et quae non potest haberi sine caeteris bonis, quibus homo efficitur bonus. Pro hac autem dilectione pati
Abbreviated transcription (Latin):
Ido aũt se liberos esse dixer̃t:
quia semen erant abrahe. Qͥd
ergo eis ad hec responderit do¬
minus: hodierna lectio cũ re¬
citaretur audiuimus. Scio ĩ¬
quit. quia filii abrahe estis:
sed queritis me interficere: qͥ a
sermo meus ñ capit in uobis.
Agnosco uos inquit. Filii abͣ¬
he estis: sed queritis me inter¬
ficere. Agnosco carnis originẽ:
ñ cordis fidem. Filii abrahe
estis: sed scđm carnẽ. Ideo in¬
quit queritis me occidere:
sermo enĩ meus ñ capit in uo¬
bis. Si sermo meus caperetur:
caperet. Si caperemini: intra
retia fidei tanquã pisces con¬
cluderemini. Quid est ergo.
ñ capit in uobis: Non capit
cor uestrũ: quia ñ recipitur
a corde uestro. Sic enĩ est ser¬
mo dei. et sic esse debet fideli¬
bus: tanquã pisci hamus.
Tunc capit. quando capit᷑ :
nec fit miuria illis qui capi¬
tintur: ad salutẽ quippe ñ
ad perniciem capiuntur. Un¬
de dñs suis discipulis ait. Ue¬
inte post me: faciã uos fieri¬
piscatores hominũ. Noner¬

Expanded text:
Ideo autem se liberos esse dixerunt, quia semen erant Abrahae. Quid ergo eis ad haec responderit Dominus, hodierna lectio eum recitaretur, audivimus. Scio, inquit, quia filii Abrahae estis: sed quaeritis me interficere, quia sermo meus non capit in vobis. Agnosco vos, inquit: filii Abrahae estis, sed quaeritis me interficere. Agnosco carnis originem, non cordis fidem. Filii Abrahae estis, sed secundum carnem. Ideo, inquit, quaeritis me occidere: sermo enim meus non capit in vobis. Si sermo meus caperetur, caperet; si caperemini, intra retia fidei tanquam pisces concluderemini. Quid est ergo, non capit in vobis? Non capit cor vestrum, quia non recipitur a corde vestro. Sic enim est sermo Dei, et sic esse debet fidelibus, tanquam pisci hamus; tunc capit quando capitur. Nec fit injuria illis qui capiuntur: ad salutem quippe, non ad perniciem capiuntur. Unde Dominus discipulis suis ait: Venite post me, et faciam vos piscatores hominum . Non er
Abbreviated transcription (Latin):
citer comiectat. Hec enĩ que fa¬
cta sunt a dño: a quo fierent
nisi a dño: Aut quando a
discipulis talia fierent: nisi
in eis dñs habitaret: Respõ¬
derunt et dixerunt ei. In pec¬
catis natus es totus. Totus
qui aperuit ocłos: saluat et
totũ. Ipse dabit ad dexterã re¬
surrectionẽ ⁊ qui in faciẽ de¬
dit illuminationẽ. In pecca¬
tis natus es dotus: et tu doces
nos: E t eiecerunt eũ foras. Ip¬
si illũ magistrũ fecerunt: ip¬
si ut discerent. totiens eũ inter¬
rogauerunt: et ingrati.docen¬
tem proiecerunt. Sed qđ dixi
iam dudũ fratres: illi pellũt.
expulsus est : xp̃ianus factꝰ
eũ foras: et cũ inuenisset eũ.
dixit ei. Tu credis in filiũ d̾i:
Modo lauat faciem cordis.
Respondit ille. et dixit: qua¬
si adhuc munctus. Quis est
dñe ut credã in eũ: Et dixit
ei iħc. Et uidistieũ: et qͥ loqͥ¬
tur tecũ. ipse ẽ. Missus est il¬
le:iste lauans faciẽ in syloa:
quod interpretatur missus.
Deniq iam facie lota cordis.

Expanded text:
eritatem. Haec enim quae facta sunt a Domino, a quo fierent nisi a Deo? Aut quando a discipulis talia fierent, nisi in eis Dominus habitaret? « Responderunt et dixerunt ei: In peccatis natus es totus.qui aperuit oculos, salvat et totum: ipse dabit in corde resurrectionem, qui in facie dedit illuminationem. In peccatis totus natus es, et tu doces nos? Et ejecerunt eum foras. Ipsi illum magistrum fecerant, ipsi ut discerent; toties interrogaverunt, et ingrati docentem projecerunt. Sed ut dixi jamdudum, fratres, illi pellunt, expulsus est, Christianus factus eum foras, et cum invenisset eum, dixit ei: Tu credis in Filium Dei? Modo lavat faciem cordis. Respondit ille, et dixit, quasi adhuc inunctus: Quis est, ne, ut credam in eum? Et dixit ei Jesus: Et vidisti eum, et qui loquitur tecum, ipse est. Missus est ille, iste lavans faciem in Siloe, quod interpretatur Missus. Denique jam facie lota cordis
Abbreviated transcription (Latin):
facit facit: hunc exaucdit.
Adhuc inunc̾tus loquitur:
nam et peccatores ex audit
deus. Si enĩ peccatores ñ ex¬
audiret: frustra publicanꝰ¬
ille oculos in terrã dimittẽs.
et pectus suũ percutiens dice¬
ret. Dñe. p̃ropicius estomichi
peccatori. Et ista cõfessio me¬
ruit iustificationẽ: quomo¬
do iste cecus illuminationẽ.
Ascł̃o ñ est auditũ. quia a¬
peruit quis oculos cecinati.

Expanded text:
 facit, hunc exaudit. Adhuc inunctus loquitur. Nam et peccatores exaudit Deus. Si enim peccatores Deus non exaudiret, frustra ille Publicanus oculos in terram demittens et pectus suum percutiens diceret, Domine, propitius esto mihi peccatori. Et ista confessio meruit justificationem, quomodo iste caecus illuminationem. A saeculo non est auditum quia aperuit quis oc
Abbreviated transcription (Latin):
cat et doceat: Sed quomã tri¬
nitas est. oportebat eius sin¬
gulas insinuare personas:
eamq nos distincte audire:
inseparabiliter intelligere.

Expanded text:
cat et doceat? Sed quoniam Trinitas est, oportebat ejus singulas insinuare personas, eamque nos distincte audire, inseparabiliter intelligere.
Abbreviated transcription (Latin):
uł illo inde leuante surrexit.
Cauete timendo et orando.
ne irruatis in illud enigma
salomonis: ubi mulier insipi¬
ens et audax inops panis effe¬
cta. conuocat pretereuntes di¬
cens: panes occultos libenter
attingite: et aque furtiue
dulcedinẽ. Hec enĩ mulier.
uanitas est impioꝵ. cũ sint
insipientissimi aliquid se

Expanded text:
 illo inde levante surrexit. Cavete timendo et orando, ne irruatis in illud aenigma Salomonis, ubi mulier insipiens et audax, inops panis effecta, convocat praetereuntes dicens, Panes occultos libenter attingite, et aquae furtivae dulcedinem . Haec enim mulier vanitas est impiorum, cum sint insipientissimi, aliquid se
Abbreviated transcription (Latin):
na gracie cõmendatio. fratres
mei. corda instruit humili¬
um: ora obstruit superboꝵ.
Eoce cui si audent. respõde¬
ant: qui ignorantes di iusti

Expanded text:
na gratiae commendatio, fratres mei: corda instruit humilium, ora obstruit superborum. Ecce cui, si audent, respondeant, qui ignorantes Dei justi
Abbreviated transcription (Latin):
Sunt aũt et alia multa que
fecit iħe: que si scribantur per
singula: nec ipsum arbitror¬
capere mundum eos quiscri¬
bendi sunt libros.¬

Expanded text:
Sunt et alia multa, quae fecit Jesus, quae si scribantur per singula, nec ipsum arbitror mundum eos qui scribendi sunt
Abbreviated transcription (Latin):
nit: cũ illouenit. Xp̃i ergo
missio. incarnatio. Quod ue¬
ro de dõ processit uerbũ: eter¬
na processio est.Non habet
tempus: per quẽ factũ est tẽ¬
pus. Demo dicat in corde suo.
Ante quã esset uerbĩr: qͦ mo¬
do erat deus: Nunquã di¬
cas. antequã esset uerbũ dĩ.
Dunqu̾ã deus sine uerbo fu¬
it: quia uerbũ est manens. ñ
transiens. Deus. ñ somis. per
quẽ factũ est celũ et terra: non
quod preterit cũ his que facta
sunt super terrã. E rgo ab illo
processit ut deus: ut equalis.
ut filius uinicus: ut uerbum
patris et uenit ad nos: quia

Expanded text:
nit, cum illo venit. Christi ergo nit, cum illo venit. Christi ergo missio, est incarnatio. Quod vero de Deo processit Verbum, aeterna processio est: non habet tempus, per quem factum est tempus. Nemo dicat in corde suo: Antequam esset Verbum, quomodo erat Deus? Nunquam dicas: Antequam esset Verbum Dei. Nunquam Deus sine Verbo fuit; quia Verbum est manens, non transiens; Deus, non sonus; per quem factum est coelum et terra, non quod praeteriit cum iis quae facta sunt super terram. Ergo ab illo processit ut Deus, ut aequalis, ut Filius unicus, ut Verbum Patris: et venit ad nos, quia
Abbreviated transcription (Latin):
ueridico: quia talis erat abra¬
ham cuius facta ñ imritaban¬
tur: et de illius genere gloria¬
bantur. Et mutauerunt re
pud se ipsos. quotienscunq¬
nominauerimus abraham:
dicturus ẽ nob̃. Quare non
imitamim eũ: de cuius ge¬
nere glamin: Dos sanctũ. iu¬
stum. innocentem. tantũ uirũ
imitari ñ possumnis: dm̃ dica¬
mus patrẽ nostrũ: uideamus
quid nob̾ dicturus est. Prorsuᷤᷤ
falsitas inuenit quod diceret:
sponderet: Auidiamus quid
dicant:audiamus quid audi¬
ant. Unũ inquiunt patrẽ
habemus dm. Dixit ergo eis
ih̾c. Si deus pater uester esset:
diligeretis utiq me. E go enĩ
ex deo processi et ueni ⁊ neq e¬
nm a me ipso uem:s ille me
misit. Dicitis dm̃ patrẽ: ag¬
noscite me uł fratrẽ. Uerum¬
tam̃ erexit intelligentib cor:
et illud detigit quod solet dice¬
re. Non a me ipso uenr. ille me
misit. A deo processi et ueni.
Memẽntote quid soleamus di¬
cere ab illo uenit : et a quo ue¬

Expanded text:
veridico; quia talis erat Abraveridico; quia talis erat Abraham, cujus facta non imitabantur, et de illius genere gloriabpud senominaverimus Abraham, dicturus est nobis, Quare non imitamini eum, de cujus genere gloriamini? Nos sanctum, justum, innocentem, tantum virum imitari non possumus: Deum dicamus patrem nostrum, videamus quid nobis dicturus est. 8. Prorsus falsitas invenit quod diceret, sponderet? Audiamus quid dicant, audiamus quid audiant: Unum, inquiunt, patrem habemus Deum. Dixit ergo eis Jesus: Si Deus pater vester esset, diligeretis utique me: ego enim ex Deo processi et veni. Neque enim a meipso veni, sed ille me misit. Dicitis Deum patrem, agnoscite me vel fratrem. Verumtamen erexit intelligentibus cor, et illud tetigit quod solet dicere, Non a meipso veni, ille me misit, a Deo processi et veni. Mementote quid soleamus dicere, Ab illo venit; et a quo ve
Abbreviated transcription (Latin):
abrahe. Quid se ergo exxtol¬
lit inanis et uana iactatio:
Filii abrahe gloriari iam de¬
sinant ÷ audierunt quod audire
debuerunt. Si fihi abrahe estis:
factis probate ñ uerbis. Queritis
me occidere hominẽ: interim
ñ dico filrũ di. non dico deum.
ñ dico uerbũ ÷ quia ñ moritur
uerbũ: hoc dico quod indetis.
Quia et quod iuidecis. pocestiᷤ
occidere: et quẽ non uidetis of¬
fendere. Hoc ergo abraham ñ
fecit. ¶os facitis opera patris
uestri. Et adhuc ñ dicit. quisẽ
iste pater eoꝵ. Modo illi quid
responderunt: Ceperunt enĩ
uteunq cognoscere. ñ de car¬
nis generatione dm̃ loqui: s
de uite institutione. Et quia
consuetudo scripturarũ est.
quas legebant.fornicationẽ
specialiter appellare. cũ diis
multis et falsis. anima tan¬
quã prostituta subicitur: ad
hoc responderunt. Dixerunt
itaq ei. Nos ex fornicatione
ñ sumus nati: unũ patrẽ ha¬
bemus d̾m. lam uiluit abra-¬
ham. Repulsi sunt enĩ. quo¬
modo repelli debuerunt ore

Expanded text:
Abrahae. 6. Quid se ergo extollit inanis et vana jactatio? Filii Abrahae gloriari jam desinant: audierunt quod audire debuerunt, Si filii Abrahae estis, factis probate, non verbis. Quaeritis me occidere hominem: interim non dico Filium Dei, non dico Deum, non dico Verbum, quia non moritur Verbum; hoc dico quod videtis, quia et quod videtis potestis occidere, et quem non videtis offendere. Hoc ergo Abraham non fecit. Vos facitis opera patris vestri. Et adhuc non dicit quis est iste pater eorum. 7. Modo illi quid responderunt. Coeperunt enim utcumque cognoscere, non de carnis generatione Dominum loqui, sed de vitae institutione. Et quia consuetudo Scripturarum est, quas legebant, fornicationem spiritualiter appellare, cum diis multis et falsis anima tanquam prostituta subjicitur, ad hoc responderunt: Dixerunt itaque ei, Nos ex fornicatione non sumus nati, unum patrem habemus Deum. Jam viluit Abraham. Repulsi enim sunt, quomodo repelli debuerunt ore
Abbreviated transcription (Latin):
ob aliud existimo ipsum pro¬
prie uocari sp̃m: cũ etiã si de
singulis interrogemur. ñ pos¬
semus nnsi et patrẽ et filiũ. spi¬
ritum dicere. quoniã spiritus
est deus: idest. ñ corporeus ds.
sed spiritus. Quod ergo com¬
muniter uocantur et singłi:
hoc proprie uocari oportuit
eum. qui ñ est uirius eoꝵ ⁊ sed
in quo cominunitas apparet
amboꝵ. Cur ergo ñ credamꝰ.
quod etiam de filio procedat
spiritus sanctus: cũ filii quo

Expanded text:
ob aliud existimo ipsum proprie vocari Spiritum, cum etiam, si de singulis interrogemur, non possumus nisi et Patrem et Filium Spiritum dicere, quoniam Spiritus est Deus, id est non corpus est Deus sed Spiritus. Quod ergo communiter vocantur et singuli, hoc proprie vocari oportuit eum, qui non est unius eorum, sed in quo communitas amborum apparet. Cur ergo non credamus, quod etiam de Filio procedat Spiritus sanctus, cum Filii quo
Abbreviated transcription (Latin):
ueni sequere me. Erat ibi
mortrius sepeliendus: erant
ibi et morturi mortuũ sepul¬
turi.Ille mortuus in carne:
illi in anima. ¶Inde mors
in amma: Quia ñ est fides.
Tnde mors in corpore: Cͥa
ñ est ibi amima. Ergo amme
tue anima. fides est. Qui cre¬
dit in me inquit. eciã si mor¬
tuus fuerit in carne. uiriet in
anima : donec resurgat & ca¬
ro. numquã postea moritu¬
ra. Hoc est. qui credit in me:
licet moriatur. uiuet. Et om¬
nis qui uiuit incarne. et cre¬
dit in me: et si morietur ad
tempus propter mortẽ car¬
nis ⁊ ñ morietur in eternrũ ꝓ¬
ꝑter uitã sꝑiritus: et immor¬
calitatẽ resurrectionis. Hoc
est quod ait. Et omnsqui
uiuit et credit in me: ñ mo¬
rietur ĩ eternũ. Credis hoc:
Lit illi. Citiq dñe. E go
credidi quia tu es xp̃c filiꝰ
dei:qui inhunc mundum
uenisti. Quando hoc credi¬
di. credidi quia cu es resur¬
rectio: credidi quia tu es
uita. credidi. quia qui cre¬
dit in te. et si moriatur. ui¬
uet: et qui uiuit. et qui cre¬

Expanded text:
eni, sequere me . Erat ibi mortuus sepeliendus, erant ibi et mortui mortuum sepulturi: ille mortuus in carne, illi in anima. Unde mors in anima? Quia non est fides. Unde mors in corpore? Quia non est ibi anima. Ergo animae tuae anima fides est. Qui credit in me, inquit, etiamsi mortuus fuerit in carne, vivet in anima; donec resurgat et caro nunquam postea moritura. Hoc est, Qui credit in me, licet moriatur, vivet. Et omnis qui vivit in carne et credit in me, etsi morietur ad tempus propter mortem carnis, non morietur in aeternum propter vitam spiritus, et immortalitatem resurrectionis. Hoc est quod ait, Et omnis qui vivit et credit in me, non morietur in aeternum. Credis hoc? Ait illi: Utique, Domine, ego credidi, quia tu es Christus Filius Dei, qui in mundum venisti. Quando hoc credidi, credidi quia tu es resurrectio, credidi quia tu es vita; credidi quia qui credit in te, etsi moriatur, vivet; et qui vivit et cre
Abbreviated transcription (Latin):
te discedere. Si aliam ꝑsonã
queris ostiarii: sp̃s sanctus oc¬
currat. Non enĩ dedignabitur
ostiarits esse spiritus sanctus:
quando ipsũ ostiũ esse dignat᷑
est filius. Uide ostiariũ forte
sp̃m sanctum. Ipse dñs cdisci

Expanded text:
te discedere. Si personam te discedere. Si personam quaeris ostiarii, Spiritus sanctus occurrat: non enim dedignabitur ostiarius esse Spiritus sanctus, quando ipsum ostium esse dignatus est Filius. Vide ostiarium forte Spiritum sanctum: ipse Dominus disci
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃c. et pastor et petra. Totum
hoc scđm similitudinẽ. Propri¬
etatem aũt si queras ame: in
principio erat uerbũ. et uer¬
bum erat apud dm: et d̾s erat
uerbũ. Si queras a me proprie¬
tatem: filius unicus de patre
ineternũ. ab eterno genitus :¬
equalis gignenti per quẽ facta
sunt ommia: cũ patre in com¬
mutabilis. et accepta forma
hominis ñ mutatus: ex incar¬
natione homo. filius hominiᷤ.
et filius d̃i. Hoc totũ quod di¬
xi: ñ similitudo. sed res ẽ. Non
ergo pigeat nos fratres scđm qͣs¬
dam similitudines. ipsũ acciꝑe
ostiũ: ipsũ ostiariũ. Quid ẽ
enĩ ostium. Qtio intramus.
Quis est ostiarius: Qui ape¬
rit. Quis ergo se aperit:nisi
qui se ipsum exponit. Ecce
dñs dixerat ostrũ: ñ intellex¬
eramus. Quando ñ intellexi¬
mus: clausũ erat. Qui aꝑuit:
ipse est ostiarius. Nuua est er¬
go necessitas aliquid aliud qͦ¬
rere: nulla necessitas: sed for¬
tasse uoltntas. Si est uolũtas.
noli exorbitare: noli a trinita¬

Expanded text:
 et pastor et petra. Totum hoc secundum similitudinem. Proprietatem autem si quaeras a me; In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum . Si quaeras a me proprietatem; Filius unicus de Patre in aeternum ab aeterno genitus, aequalis gignenti, per quem facta sunt omnia, cum Patre incommutabilis, et accepta forma hominis non mutatus, ex incarnatione homo, filius hominis et Filius Dei. Hoc totum quod dixi, non similitudo, sed res est. 4. Non ergo pigeat nos, fratres, secundum quasdam similitudines ipsum accipere ostium, ipsum ostiarium. Quid est enim ostium? Qua intramus. Quis est ostiarius? Qui aperit. Quis ergo se aperit, nisi qui seipsum exponit? Ecce Dominus dixerat ostium, non intellexeramus; quando non intelleximus, clausum erat: qui aperuit, ipse est ostiarius. Nulla est ergo necessitas aliquid aliud quaerere, nulla necessitas: sed fortasse est voluntas. Si est voluntas, noli exorbitare, noli a Trinita
Abbreviated transcription (Latin):
tucdrnem cõmendlasse memi¬
niinus: quod lauando pedes
iam lotoꝵ atq mundoꝵ dis¬
cipuloꝵ significauerit dñs ꝓ¬
pter humanos quib interra
uersamur affectus. quantũli¬
bet profecerimus in app̃hen¬
sione iusticie. sciamus nos sine
peocato ñ esse. quod subinde
abluit interpellando pro no¬
bis: cũ oramus patrẽ qui in ce¬
lis est ut debita nostra nob̃ di¬
mittat. sicut et nos dimittimꝰ
debitorib nr̃is. Quomodo er¬
go ad hunc intellectũ pote¬
rit percinere hoc quod ipse
postea docuit. ubi sui facti ex¬
posuit rationẽ dicens: si ergo
magister. debetis et uos alter
alte. rius lauare pecdes.exem¬
plum enĩ dedi uob̃. ut quẽ¬
ad modũ ego feci uob̃. ita et
uos faciatis: Numquid pos¬
fumus dicere. quod etiã frat̃
fratrẽ a delicti poterit conta¬
gione lib̾are:Iinmo uero id
etiã nos esse admonitos in hu¬
ius dm̃i operis altitudine no¬
uerimus: ut confessi inuicẽ
delicta nostra. oremus ꝓ nob̾.

Expanded text:
ommendasse meminimus, quod lavando pedes jam lotorum atque mundorum discipulorum, significaverit Dominus propter humanos quibus in terra versamur affectus, ut quamtumlibet profecerimus in apprehensione justitiae, sciamus nos sine peccato non esse: quod subinde abluit interpellando pro nobis, cum oramus Patrem qui in coelis est, ut debita nostra dimittat nobis, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris . Quomodo ergo ad hunc intellectum poterit pertinere hoc quod ipse postea docuit, ubi sui facti exposuit rationem dicens, « Si ergo Magister, debetis et vos alter alterius lavare pedes. Exemplum enim dedi vobis, ut quemadmodum ego vobis feci, ita et vos faciatis! » Numquid dicere possumus quod etiam frater fratrem a delicti poterit contagione mundare? Imo vero id etiam nos esse admonitos in hujus dominici operis altitudine noverimus, ut confessi invicem delicta nostra oremus pro nobis,
Abbreviated transcription (Latin):
us quippe nature sunt. iutis
et palmites. Propter quod cũ
esset deus.curus nature ñ su¬
mus. factus est homo: ut in
illo esset uitis humananatu¬
ra: cuiris et nos homines pal¬
mites esse possemus. Quid est
ergo. ego sum uitis ueraꝰ. Nũ¬
quid tit adderet uera: hoc ad
eam uitẽ retulit. unde ista si¬
militudo translata ẽ: Sic e¬
nim uitis per similitudi¬
catem: quẽadmodũ dicitur
oiris. agnus. leo. petra. lapis
angularis. et cetera huiꝰ mo¬
di que magis ipsa sunt uera:
et quib ducuntur iste simili¬
tudines ñ proprietates. Sed
cũ dicit ego sum uitis uera:
ab illa se utiq discernit. eui
dicitur. Quomodo conuer¬
sa es in amaritudinẽ uitis
aliene: Nam quo pacto ẽ
uitis uera. que expectata ẽ

Expanded text:
us quippe naturae sunt vitis et palmites: propter quod cum esset Deus, cujus naturae non sumus, factus est homo, ut in illo esset vitis humana natura, cujus et nos homines palmites esse possemus. Quid ergo est, Ego sum vitis vera? Numquid ut adderet vera, hoc ad eam vitem retulit, unde ista similitudo translata est? Sic enim dicitur vitis, per similituditatem; quemadmodum dicitur ovis, agnus, leo, petra, lapis angularis, et caetera hujusmodi, quae magis ipsa sunt vera, ex quibus ducuntur istae similitudines, non proprietates. Sed cum dicit, Ego sum vitis vera, ab illa se utique discernit cui dicitur, Quomodo conversa es in amaritudinem, vitis aliena ? Nam quo pacto est viti
Abbreviated transcription (Latin):
quanto fuerint mundiores.
Iam uos mrundi estis propt̃
uerbũ quod locutus sũ uob̃.
Quare ñ ait. mundi estis pro¬
pter baptisnrũ quo loti estis.
sed ait propter uerbt̃ quod
locutus sũ uobis: nsi quia
et in aqua uerbũ mundat:
Detrahe uerbum: et quid ẽ
aqua. nisi aqua: Accedit uer¬
bum ad elementũ. et fit sacͣ¬
mentũ: etiam ipsũ tanquã
uusibile uerbũ. Nam & hoc
utiq dixerat: quando pedes
discipulis lauit. Qui lotus
uirtus tanta aque ut corpus
tangat et cor ablriat. nisi faci¬
ente uerbo: Non quia dicit᷑.
sed quia creditur. Nlam et
in ipso uerbo. aluid ẽ sonus
transiens: aliud uirtus manẽs.
Hoc est uerbũ fidei quod pre

Expanded text:
quanto fuerint mundiores. quanto fuerint mundiores. Jam vos mundi estis propter verbum quod locutus sum vobis. Quare non ait, Mundi estis propter baptismum quo abluti estis, sed ait: Propter verbum quod locutus sum vobis? nisi quia et in aqua verbum mundat. Detrahe verbum, et quid est aqua, nisi aqua? Accedit verbum ad elementum, et fit sacramentum etiam ipsum tanquam visibile verbum. Nam de hoc utique dixerat, quando pedes discipulis lavit, Qui lotus tanta virtus aquae, ut corpus tangat, et cor abluat, nisi faciente verbo? non quia dicitur, sed quia creditur. Nam et in ipso verbo aliud est sonus transiens, aliud virtus manens. H
Abbreviated transcription (Latin):
per quos credidistis. Et uni¬
cuiq sicut dñs dedit. Ego
plantami:apollo rigauit.
Et hoc ergo sicut uincuiq
dñs dedit: ñ itaq de suo. Cã
uero quod sequitur. sed deus
incrementũ dedit: ñ per illos.
sed per se ipsũ facit. Excedit
hoc humanã humilitatem.
excedit hoc angłicam subli-¬
mitatem: nec omnino per¬
tinet nisi ad agricolam trim
tatem. Iam uos mundi estis.
fructum ferre pocuissent: et
dam̃ omnẽ qui fert fructum
purgat agricola: ut fructum
plus afferat. Fert fructũ quia
mundus ẽ: atq ut plus afferat.
purgat᷑ ad huc. Quis enĩ est
in hac uita sic mundus: ut
ñ sit magis magisq mundan¬
dus: Tbi si dixerimus quia
peccatũ ñ habemus. nos ipsos
seducimus. et ueritas in nobis
ñ est. Si aũt confessi fuerunꝰ
peccata nostra: fidelis est et iu¬
stus qui dimittat nobis pec¬
cata: et mundet nos ab om̃i
iniquitate. Mundet utiq
mundos. hoc est fractuosos:
ut tanto sint fructuofiores:

Expanded text:
per quos credidistis, et uniper quos credidistis, et unicuique sicut Dominus dedit. Ego plantavi, Apollo rigavit. Et hoc ergo sicut unicuique Dominus dedit: non itaque de suo. Jam vero quod sequitur, sed Deus incrementum dedit ; non per illos, sed per seipsum facit: excedit hoc humanam humilitatem, excedit angelicam sublimitatem, nec omnino pertinet nisi ad agricolam Trinitatem. Jam vos mundi estis, fructum ferre potuissent: et tamen omnem qui fert fructum, purgat agricola, ut fructum plus afferat. Fert fructum, quia mundus est; atque ut plus afferat, purgatur adhuc. Quis enim est in hac vita sic mundus, ut non sit magis magisque mundandus? Ubi « si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos decipimus et ueritas in nobis non est. si autem confessi fuerimus peccata nostra, fidelis est et iustus, qui dimittat nobis peccata et mundet nos ab omni iniquitmundos, hoc est fructuosos, ut tanto sint fructuosiores,