comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
igni ut arder&. Deniq mollia quȩ ledere
grando non poterat. dicunt᷑.ñ. esse ꝑcussa. idest nor
duris ictibus lȩsa. quȩ postea comedit locusta.
Itẽ quod hic dicit᷑ & moros eorũ in pruina: non
est in exodo multũ enũ pruma distat agran¬
dine. Nam serenus hemalibus noctib prui¬
na terreͣ canescit. Quid ergo ista significent.
dicit tractator ut potest: iudic& lector auditꝰ
ut iustũ est. Aqua in sanguinẽ. mibi uidet᷑
Cy noiia catum mores sunt. qui nec parien¬
tes quando nascunt᷑ uident loquacissima tana¬
est uanitas. Rubigo occulte nocoe quam
&iã eriͥginẽ nonnulli interpretati sunt.
alii camculã. Quod malũ cui uitiorũ aptius
cõparat᷑. nisi quad difficillie apparce sicut
est multũ de se fidere Aurora est etum
noxia. quȩ hoc infructibus latent̃ operat᷑.
sicut in moribus occulta suꝑbia quando se
quisquã putat aliquid esse cum nibil sit

Expanded text:
igni ut arderet. Denique mollia quae laedere igni ut arderet. Denique mollia quae laedere grando non poterat, dicuntur non esse percussa, id est, duris ictibus laesa; quae postea comedit locusta . Item quod hic dicitur, Et moros eorum in pruina, non est in Exodo: multum enim pruina distat a grandine; nam serenis hiemalibus noctibus pruina terra canescit. 27. Quid ergo ista significent, dicat tractator ut potest; judicet lector et auditor ut justum est. Aqua in sanguinem conversa, mihCynomyia, canini mores sunt, qui nec parentes quando nascuntur, vident. Rana, est loquacissima vanitas. Rubigo occulte nocet; quam etiam aeruginem nonnulli interpretati sunt, alii caniculam: quod malum cui vitiorum aptius comparatur, nisi quod difficillime apparet, sicuti est multum de se fidere? Aura est enim noxia, quae hoc in fructibus latenter operatur; sicut in moribus occulta superbia, quando se quisquam putat aliquid esse, cum nihil sit
Abbreviated transcription (Latin):
cõmemorare non inuenit᷑. immo & aliter esse
inuenit᷑. ut hinc intelligat᷑ non hoc dicere quod
potest putari. sed illud potius quod magis deb&
aduerti. sicuti est illud. Dominabit᷑ a mari
usq ad mare & a flumine usq ad terminos or¬
bis terrȩ. Quod in illius salomonis regno con¬
stat esse non cõpletũ. de quo putari poss& iste
psalmus loqui cũ de ap̃o dño loqueret᷑. In pligiᷤᷤ
gͦ egyptiorũ quȩ sunt in libro qui exodus nunca¬
patur. ubi maxime scriptura curauit ut ea quib
afflicti sunt om̃a ex ordine dicerent᷑ non inuenit᷑
Ellud &iam quod cũ dixiss& & tradidit grandi¬
n umenta eorũ. addidit & possessionẽ eorum
igni. De iumentis grandine occisis. legitur in
exodo. Quod uero possessio eorũ igne cremata
sit. otĩo non legit᷑. quãuis uocis & ignes cum
grandine fierent.sicut tonitrua cũ fulgorib
solent. non tamen scriptũ est aliquid traditũ

Expanded text:
commemorare, non invenitur, imo et aliter esse commemorare, non invenitur, imo et aliter esse invenitur; ut hinc intelligatur non hoc dicere quod potest putari, sed illud potius quod magis debet adverti: sicut est illud, Dominabitur a mari usque ad mare, et a flumine usque ad terminos orbis terrae . Quod in illius Salomonis regno constat non esse completum, de quo putari posset iste psalmus loqui, cum de Christo Domino loqueretur. In plagis ergo Aegyptiorum, quae sunt in libro qui Exodus nominatur, ubi maxime Scriptura curavit ut ea quibus afflicti sunt omnia ex ordine dicerentur, non invenitur Illud etiam quod, cum dixisset, Et tradidit grandini jumenta eorum, addidit. Et possessionem eorum igni: de jumentis grandine occisis legitur in Exodo ; quod vero possessio eorum igne cremata sit, omnino non legitur. Quamvis voces et ignes cum grandine fierent, sicut tonitrua cum fulgoribus solent; non tamen scriptum est aliquid traditum
Abbreviated transcription (Latin):
non pepercit amorte animarũ eorũ. & ium̃ta
eorũ in morte conclusit. Et ꝑcussit omne
primogenitũ in terra egypti.primitias labo
ris eorũ in tabernaculis cham. Hȩ om̃s egyptiorũ
pene allegoria interpretatione exponi possunt.
pro ut ea quisq intelligere & rebus ad quas refe¬
rende sunt cõparare uoluerit: quod nos quoque
facere tẽptauimus. tanto aptius facturi quanto
magis diuinitus fuerimus ad iuti. Ad hoc enim
psalmi huius illa uerba constringunt. ubi dictũ
est. aperiã in parabolis os meũ eloquar ꝓpositio¬
dine contexant᷑. ut qm̃ id qͦđ ibi non dictũ est . ñ.
frustra in psalmo dictũ esse certi simus. neq
id interpretari nsi figurate possimꝰ: simul intel¬
ligamꝰ &iã cetera quȩ facta esse constat: ob aliquã
figuratã significationẽ facta uł conscripta facit
enĩ hoc scriptura in multis locis ꝓpheticorũ elo¬
quiorũ. Dicit aliqđ qͦđ in illa re gesta quã uidet᷑

Expanded text:
non pepercit a morte animarum eorum et iumenta non pepercit a morte animarum eorum et iumenta eorum in morte conclusit et percussit omne primitivum in terrum eorum in tabernaculis Cham. » 26. Hae omnes Aegyptiorum poenae allegorica interpretatione exponi possunt, prout ea quisque intelligere, et rebus ad quas referendae sunt, comparare voluerit. Quod nos quoque facere tentabimus; tanto aptius facturi, quanto magis divinitus fuerimus adjuti. Ad hoc enim psalmi hujus illa verba constringunt, ubi dictum est, Aperiam in parabolis os meum; eloquar propositiodine contexantur; ut quoniam id quod ibi non dictum est, non frustra in Psalmo dictum esse certi sumus, neque id interpretari nisi figurate possumus, simul intelligamus etiam caetera quae facta esse constat, ob aliquam figuratam significationem facta vel conscripta. Facit enim hoc Scriptura in multis locis Propheticorum eloquiorum. Dicit aliquid quod in illa re gesta, quam videtur
Abbreviated transcription (Latin):
existere ingrati. Deniq sequitur. Non
sunt recordati manus eius die qua redemit
eos de manu tribulationis. & incipit dicere quȩ
fecit egyptuis. Posuit in egypto signa sua. &
prodigia sua in campo thaneos. Et conuertit
in sanguinẽ flumina eorũ. & imbres eorũ ne
biberent: Vel potius manationes aquarũ sicut
non nulli melius intelligunt. quod grece scriptũ
est obremat. aquas latine scaturigenes dicimꝰ
ab imo aquas ebullientes. Foderunt eiũ egyptu.
& sanguinẽ pro aquis inuenerunt. Misit in
eos cẏnomiam & comedit eos. & ranã & disꝑdidit
eos Et dedit rubigini fructũ eorũ. & labores
corũ locustȩ. Et occidit in grandine uineas
eorũ & moroseorũ in pruina. Et tradidit
grandini iumenta eorũ. & possessionẽ eorum
igni. Misit in eos irã idignationissuȩ. indig¬
nationẽ & irã & tribulationẽ: uimissionem per
angelos malos. Uiam fecit semite irȩ suae:

Expanded text:
existere ingrati. Denique quid sequitur? Non existere ingrati. Denique quid sequitur? Non sunt recordati manus ejus, die qua redemit eos de manu tribulantis. Et incipit dicere quae fecit Aegyptiis: Posuit in Aegypto signa sua, et prodigia sua in campo Thaneos. Et convertit in sanguinem flumina eorum, et imbres eorum ne biberent; vel potius, manationes aquarum, sicut nonnulli melius intelligunt quod graece scriptum est, τὰ ὀμβρήματα, quas latine scaturigines dicimus, ab imo aquas ebullientes. Foderunt enim Aegyptii, et sanguinem pro aquis invenerunt. « Misit in eos cynomyiam, et comedit eos; et ranam, et disperdidit eos. Et dedit rubigini fructum eorum, et labores eorum lucustae et occidit in grandine vineam eorum et moros eorum in pruina et tradidit grandini iumenta eorum et possessionem eorum igni misit in eos iram indignationis suae indignationem et iram et tribulationem inmissionem per angelos malos viam fecit semitae irae suae
Abbreviated transcription (Latin):
Surgã & ibo ad patrẽ meũ. Occulta itaq uocatio¬
ne & inspiratione & iam ipse quęsitus est. & resus¬
citatus. non nisi ab illo qui uiuificit om̃a. & inuentꝰ
a quo nisi ab illo qui ꝑrexit saluare & quȩ rere
quod perierat: Mortuus enĩ erat & reuixit.
perierat & inuentus est. Nam & illi non leuis
sic soluit᷑ questio quod in ꝓuerbiis scriptũ esł.
cũ de uia iniquitatis loqueret᷑ scriptura. omnes
qui ambulant in ea: non uertent᷑. Sic enĩ dictũ
est quasi de iniquis om̃ib desperandũ sit. scriptu¬
ra uero grãm cõmendauit quia ꝑ se ipsũ homo
potest in illa ambulare. non potest autẽ per
cum in desorto. & in ira concitauerunt eũ in
in quoso. Et conuersi sunt & tẽptauerunt dm̃.¬
& som̃ isrł exacerbauerunt. Eandẽ illorũ
infidelitatẽ repetit quã superius iam cõmemo¬
rauerat. sed repetendi causa est ut cõme mo¬
rent᷑ p̃lage quas inflixit egyptus ꝓpt̃ illos
quȩ oña utiq recordare debuerant. neque

Expanded text:
 ibo ad patrem meum. Occulta itaque vocatione et inspiratione etiam ipse quaesitus est et resuscitatus, nonnisi ab illo qui vivificat omnia; et inventus, a quo, nisi ab illo qui perrexit salvare et quaerere quod perierat ? Mortuus enim erat, et revixit; perierat, et inventus est . Nam et ilia non levis sic solvitur quaestio, quod in Proverbiis scriptum est, cum de via iniquitatis Scriptura loqueretur: Omnes qui ambulant in ea, non revertentur . Sic enim dictum est, quasi de iniquis omnibus desperandum sit: Scriptura vero gratiam commendavit; quia per seipsum homo potest in illa ambulare, non potest autem per eum in deserto, et in iram concitaverunt eum in inaquoso! Et conversi sunt, em Israel exacerbaverunt. Eamdem illorum infidelitatem repetit quam superius jam commemoraverat; sed repetendi causa est, ut commemorentur et plagae quas inflixit Aegyptiis propter illos: quae omnia utique recordari debuerant, neque
Abbreviated transcription (Latin):
stat. cũ fuerit presentat᷑. habebis & penam.
Cũ apparuerit facies illius hominis qui hic ir¬
risus est. qui iudicatus. qui crucifixus. qui sub
iudiceistetit: cũ apparuerit iudicans in presen¬
tia sua. tunc habebis penã si non te correxeris.
Quid ergo faciemus modo: Preueniamꝰ faciem
Ueni& mitis. que feceras iratũ. Neq adesertis
montiũ qm̃ ds̃ iudex est. Non ab oriente.
non ab occidente. non adesertis montium.
Quare : Qm̃ ds̃ iudea est. Si iu aliquo loco
mo: noli illũ exspectare de locis. Locus eius
tu eris: si bonus si confessus uiuocaueris eum.
Hunc humiliat & hunc exxaltat. Quẽ humi¬
liat. quẽ exaltat: Iudex est ille. Attendi¬
te duos illos in tẽplo. & uidetis quẽ humiliat
& quẽ eocaltat. Ascenderunt in tẽpbo orare
ait. unus phariseus & alter publicanus.
sum sicut ceteri homines. In usti. raptores.
adulteri. sicut & publicanus iste. Ieiu nobis
in sabbato. decimas do om̃ium quęcũq possi¬

Expanded text:
stat; cum fuerit praesentata, habebis et poenam, stat; cum fuerit praesentata, habebis et poenam, cum apparuerit facies illius hominis qui hic irrisus est, qui judicatus, qui crucifixus, qui sub judice stetit; cum apparuerit judicans in praesentia sua, tunc habebis poenam, si te non correxeris. Quid ergo modo faciemus? Praeveniamus faciem veniet mitis quem feceras iratum. Neque a desertis montium; quoniam Deus judex est: non ab oriente, non ab occidente, non a desertis montium. Quare? Quoniam Deus judex est. Si in aliquo loco mo, noli illum exspectare de locis. Locus ejus tu eris, si bonus, si confessus invocaveris eum. 10. Hunc humiliat, et hunc exaltat. Quem humiliat, quem exaltat judex ille? Attendite duos illos in templo, et videtis quem humiliat, et quem exaltat. « Ascenderunt in templo orare, » ait; « unus Pharisaeus, et alter Publicanus. sum sicut ceteri homines, iniusti, raptores, adulteri, sicut et publicanus iste. ieiuno bis in sabbato, decimas do omnium quaecumq
Abbreviated transcription (Latin):
moueste in cubiculo. Times & in cubiculo aliun¬
de conscium: secedis in cor tuũ. ibi meditaris.
Ille in corde tuo interior est. quocũq gͦ fugeris
ibi est. Te ipsũ quo fugies: Nonne quocũq
fugeris te sequeris: Quando autẽ & te ipso
interior est. non est quo fugias adõ irato.
nisi ad dm̃ placatũ. Prorsus non est quo fugias.
Vis fugere ab ipso. fuge ad ipsũ. Ergo ne
loquanuni aduersus dm̃ iniquitatẽ. nec illicubi
loquimin. Iniquitatẽ inquit meditatus est
in cubili suo. Quid meditatus est in cubili suo:
Cubile cor eius dicens. sacrificate inquit sacri¬
ficium iusticiȩ & sperate in dnõ. Sed supra
dixit. dicite in cordib uris & in cubilibus ur̃is
cõpungimini. Quot habes ibi punctiones fici¬
norũ. tot habe illic conpunctiones confessionũ.
Ubi ergo loqueris aduersus dĩ iniquitatem
ibi te iudicat. non udiciũ defert. sed pęnã.
Iam iudicat. uim nouit. iam uide. pena re¬

Expanded text:
moves te in cubiculum; times et in cubiculo aliunmoves te in cubiculum; times et in cubiculo aliunde conscium, secedis in cor tuum, ibi meditaris: ille corde tuo interior est. Quocumque ergo fugeris, ibi est. Teipsum quo fugies? Nonne quocumque fugeris, te sequeris? Quando autem et teipso interior est, non est quo fugias a Deo irato, nisi ad Deum placatum: prorsus non est quo fugias. Vis fugere ab ipso? Fuge ad ipsum. Ergo ne loquamini adversus Deum iniquitatem, nec illic ubi loquimini. Iniquitatem, inquit, meditatus est in cubili suo . Quid meditatus est in cubili suo? Cubile cor ejus, dicens: Sacrificate sacrificium justitiae, et sperate in Domino. Sed supra dixit. Dicite in cordibus vestris, et in cubilibus vestris compungimini . Quot habes ibi punctiones facinorum, tot habe illic compunctiones confessionum. Ubi ergo loqueris adversus Deum iniquitatem, ibi te judicat: non judicium differt, sed poenam. Jam judicat, jam novit, jam videt: poena re
Abbreviated transcription (Latin):
quid uis aduersus dm̃. Si ab occidente. uade
in orientẽ & ibi loquere. Si adesertis montiũ
iudicat. uade in mediũ populorũ. ubi tibi sub¬
murmutes. De nullo loco iudicat qui ubiq
secretus est. ubiq publicus. quẽ uulli lice ut est
agnoscere. & quẽ nemo permittit᷑ ignorare
Uide quid agas. Loqueris aduersus dm̃ unqui¬
tatẽ. sp̃s dñi repleuit orbẽ terrarũ. Alia
scriptura dicit hoc & hoc quod contin& om̃a
scientiam hab& uocis. Propter hoc quod loquit᷑
iniqua non potest latere. Noli ergo cogitare
dm̃ in locis. ille tecũ est talis qualis fueris.
Quid est talis qualis fueris: Bonus si bonus
fueris. & malus tibi uidebitur si malus fueris.
Sed opitulator si bonus fueris. ultor si malus
fueris. Ibi habes iudicem in secreto tuo. uolens
facere aliquid mali de publico recipis te in do¬
mũ tuã. ubi nemo iniinicorũ uideat. De locis
domus tuę promptis & in faciem constitutis . re¬

Expanded text:
quid vis adversus Deum; si ab occidente, vade quid vis adversus Deum; si ab occidente, vade in orientem, et ibi loquere; si a desertis montium judicat, vade in medium populorum, ubi tibi submurmures. De nullo loco judicat, qui ubique secretus est, ubique publicus; quem nulli licet ut est cognoscere, et quem nemo permittitur ignorare. Vide quid agas. Loqueris adversus Deum iniquitatem. Spiritus Domini replevit orbem terrarum alia Scriptura dicit hoc; et hoc quod continet omnia scientiam habet vocis: propter hoc qui loquitur iniqua, non potest latere . Noli ergo cogitare Deum in locis; ille tecum est talis, qualis fueris. Quid est talis, qualis fueris? Bonus, si bonus fueris; et malus tibi videbitur, si malus fueris: sed opitulator si bonus fueris; ultor si malus fueris. Ibi habes judicem in secreto tuo. Volens facere aliquid mali, de publico recipis te in domum tuam, ubi nemo inimicorum videat; de locis domus tuae promptis et in faciem constitutis, re
Abbreviated transcription (Latin):
tibi suppliciũ de te. Sic & hic ne loquamun
aduersus dm̃ iniquitatẽ. Adtendite. Multi
autẽ lo cunt᷑ istã iniquitatẽ. sed non audent palã
ne blaspheuuȩ exhorreant᷑ ab hominibus pus.
In corde suo ista rodunt. intus tali nefario cibo
pascunt᷑. delectat cos loqui aduersus dm̃. & si
non erũpunt lingua. corde non tacent. Unde
in alio psalmo dicit᷑. Dixit stultus in corde
suo. non est ds̃. Dixit stultus sed homines ti¬
muit. Noluit dicere ubi audirent homiues.
& ibi diait ubi audir& ipse de quo dixit.
Propterea & hic in isto psalmo kñi intendite
quitatẽ uidit multos hȩc in corde agere & ad¬
ungit. Qm̃ neq ab oriente neq ab occidente
neq adesertis montib qm̃ ds̃ iudex est. Iniqui¬
tatũ tiuirũ iudea ds̃ est. & si ds̃ est ubiq presens
est. Quo te auferes ab oculis dĩ ut in parte
aliqua loquaris qđ ille non audiat : Si ab ori¬
ente iudicat ds̃. secede in occidentẽ & dic quid¬

Expanded text:
tibi supplicium de te. Sic et hic. Ne loquamini tibi supplicium de te. Sic et hic. Ne loquamini adversus Deum iniquitatem. Attendite. Multi autem loquuntur istam iniquitatem; sed non audent palam, ne blasphemi exhorreantur ab hominibus piis: in corde suo ista rodunt, intus tali nefario cibo pascuntur; delectat eos loqui adversus Deum, et si non erumpunt lingua, corde non tacent. Unde in alio psalmo dicitur: Dixit stultus in corde suo, Non est Deus . Dixit stultus; sed homines timuit: noluit dicere ubi audirent homines; et ibi dixit, ubi audiret ipse de quo dixit. Propterea et hic in isto psalmo, charissimi, inquitatem, vidit multos hoc in corde agere, et adjunxit: Quoniam neque ab oriente, neque ab occidente, neque a desertis montium; quoniam Deus judex est. Iniquitatum tuarum judex Deus est. Si Deus est, ubique praesens est. Quo te auferes ab oculis Dei, ut in parte aliqua loquaris quod ille non audiat? Si ab oriente judicat Deus, secede in occidentem, et dic quid
Abbreviated transcription (Latin):
iustũ qui iniquus patitur. Rogo uos fratreᷤ
mei. Aequum est hoc ut ds̃ credat᷑ iniustus.
tu iustus: Cũ autẽ hȩc dicis. loqueris aduer¬
sus dm̃ iniquitatẽ. Quid dicit in alio psalmo:
Hec fecisti. muraa stuquosdã peccatis. hȩc
inquit fecisti & tacui. Quid est tacui: Nũquã
tac& precepto. sed interim tac& supplicio. qui¬
escit auindicta. non profert in dãpnatũ senten¬
tiam. Sed hoc ille dicit. fea illa & illa. & non
uindicauit ds̃. ecce sanus sum nuhil mali contigit
mihi. Hec fecisti & tacui. Suspicatus es iniquita¬
tẽ quod ero tibi similis. Quid est quod ero
tibi similis: Quia tu inquus es & me iniquũ
putasti tãquã approbatorẽ facinorũ tuorum.
non aduersatorẽ. non ultorem. E quid postea
tibi dicit: Arguam te & statuam te aute
faciem m᷑eã. Quid est hoc: Quia modo pec¬
cando post terga te ponis: non te uides: non
te inspicis: ego te pono ante te & faciam

Expanded text:
justum qui inique patitur. Rogo vos, fratres justum qui inique patitur. Rogo vos, fratres mei, aequum est hoc, ut Deus credatur injustus, tu justus? Cum autem haec dicis, loqueris ad versus Deum iniquitatem. 9. Quid dicit in alio psalmo? Haec fecisti: numeratis quibusdam peccatis. Haec, inquit, fecisti, et tacui. Quid est, tacui? Nunquam tacet praecepto, sed interim tacet supplicio; quiescit a vindicta, non profert in damnatum sententiam. Sed hoc ille dicit: Feci illa et illa, et non vindicavit Deus; ecce sanus sum, nihil mali contigit mihi. Haec fecisti, et tacui: suspicatus es iniquitatem, quod ero tibi similis. Quid est, quod ero tibi similis? Quia tu iniquus es, et me iniquum putasti; tanquam approbatorem facinorum tuorum, non adversatorem, non ultorem. Et quid postea tibi dicit? Arguam te, et constituam te ante faciem tuam . Quid est hoc? Quia modo peccando post terga te ponis, non te vides, non te inspicis; ego te ponam ante te, et faciam
Abbreviated transcription (Latin):
bit᷑ in uolns cornu xp̃i. si non eocaltet᷑ cornu ur̃m.
m ad uersus dm̃ iniquitatẽ. Audite iam uoces
multorũ. audiat unusquisq pungat᷑. Quid
solent homines dicere : Uere non iudicat ds̃
de rebus humanis. & est illud iudiciũ dĩ: aut
uero curat quid agatur in terta: Tam multi
imqui redundant felicititibus. in nocentes pre¬
muntur laboribus. Sed illi accidit nescio quid
mali. castigante dõ & ammonente. & nouit
conscientiam suam. nouit pro merito peccato¬
rũ suorũ aliquid se posse perpeti: unde argu¬
mentetur aduersus dm̃. Quia non potest dice¬
re iustus sum : quid putamus cum dicere:
Sunt peiores iniqui. & tamen ista non pati¬
untur. Hȩc est iniquitas quã locunt᷑ homi¬
nes aduersus dm̃. Uidete autẽ quã sit iniquũ
dum se uult iustũ uideri : illum facit iniustũ.
Qui cnĩ dicit iniq patior quod patior: illum
iniquũ facit cuius iudicio patitur: se autem

Expanded text:
bitur in vobis cornu Christi, si non exaltetur cornu vestrum. bitur in vobis cornu Christi, si non exaltetur cornu vestrum. ni adversus Deum iniquitatem. Audite jam voces multorum; audiat unusquisque, et pungatur. Quid solent homines dicere? Vere judicat Deus de rebus humanis? et est illud judicium Dei? aut vero curat quid agatur in terra? Tam multi iniqui redundant felicitatibus; innocentes premuntur laboribus! Sed illi accidit nescio quid mali, castigante Deo et admonente, et novit conscientiam suam; novit pro merito peccatorum suorum aliquid se perpeti posse: unde argumentatur adversus Deum? Quia non potest dicere, Justus sum; quid putamus eum dicere? Sunt pejores iniqui, et tamen ista non patiuntur. Haec est iniquitas quam loquuntur homines adversus Deum. Videte autem quam iniquum sit: dum se vult justum videri, illum facit injustum. Qui enim dicit, Inique patior quod patior; illum iniquum facit cujus judicio patitur, se autem
Abbreviated transcription (Latin):
agnouerunt xpm tũ suũ. didicerunt aliquid
ab apostolis. ne desperarent de indulgentia prȩdi¬
catoris. Medicus enĩ uenerat. & ideo non ad sanos
uenerat. Non est opus inquit sanis medicus. sed
male habentibus. Non ueni uocare iustos. sed pec¬
catores in pęnitentiã. Ego dioa iniquis. nolite
imq agere. Non audierunt. Olim enim nobis
dictũ est. non audiuimus. Lapsi sumus. mortales
facti. mortales geniti. Defluxit terra. audiant
uel modo. ut surgant ad medicũ. qui uenit ad
languͥndũ. Quẽ noluerunt audire sani ut non
caderent audint ucentes ut surgint. Dici
iniquis nolite iniq igere. Quid agunus: lim
fecimus. Et delinquentib nolite ex altire cornu
Quia est hoc: Si fecistis iniquitatẽ ꝑ cupiditatẽ:
nolite eam defendere per clationẽ. Confitemi¬
ni si fccistis. qui enĩ non confitet᷑ & iniquus est:
exaltat cornu. Dixi iniquis nolite iniq agere
& delinquentib nolite exaltare cornu. Exalta¬

Expanded text:
agnoverunt peccatum suum, didicerunt aliquid agnoverunt peccatum suum, didicerunt aliquid ab Apostolis, ne desperarent de indulgentia praedicatoris . Medicus enim venerat, et ideo non ad sanos venerat: Non est, inquit, opus sanis medicus, sed male habentibus; non veni vocare justos, sed peccatores ad poenitentiam . Ergo, Dixi iniquis: Nolite inique facere. Non audierunt. Olim enim nobis dictum est; non audivimus, lapsi sumus, mortales facti, mortales geniti: defluxit terra. Audiant vel modo, ut surgant, medicum qui venit ad languidum: quem noluerunt audire sani, ut non caderent; audiant jacentes, ut surgant. Dixi iniquis: Nolite inique facere. Quid agimus: Jam fecimus. Et delinquentibus: Nolite exaltare cornu vestrum. Quid est hoc? Si fecistis iniquitatem per cupiditatem, nolite eam defendere per elationem: confitemini, si fecistis. Qui enim non confitetur, et iniquus est, exaltat cornu. Dixi iniquis: Nolite inique facere; et delinquentibus: Nolite exaltare cornu vestrum. Exalta
Abbreviated transcription (Latin):
tantã in tegritatẽ cõpagẽ corporis reuocare : ut
nullũ om̃ino uestigiũ preteriti uulneris appare¬
r&: Habebat potestatẽ unde illud &iam si ne
cicatrice sanar&. sed habere uoluit. unde nutati
cotidie non tacetur: audiamus quid clamauerit
per colũpnas has. Tempus audiendi est: propter
terrorẽ illũ ego iusticias iudicabo cũ accepero tẽpꝰ
Ille accepturus est tẽpus iusticias iudicandi. uos
iam nuuc habetis tẽpus iusticias faciendi. Si tace¬
r& non haberetis quid facere: sed confirmatis co¬
lũpnis damat. Quid clamat:. Dixi inquis no¬
lite iiiq facere. Clanat fr̃s mei certe. clamatis
delectat uos. Audite clamantẽ. Per ipsũ obsecro.
terreat uos ista uox. Non tam nos ur̃ȩ iste uoces
delectare debent: quã uos iste terrere. Dixi
iniquis. nolite iniq facere. Sedum fecerunt &
rei sunt. iam defluxit terra. & om̃s in babitantes
in ea. Cõpuncti sunt corde. qui xp̃m crucifixcer̃.

Expanded text:
tantam integritatem compagem corporis revocare, ut tantam integritatem compagem corporis revocare, ut nullum omnino vestigium praeteriti vulneris appareret? Habebat potestatem unde illud etiam sine cicatrice sanaret; sed habere voluit unde nutantesfratres, quod quotidie non tacetur; audiamus quid clamaverit per columnas has. Tempus audiendi est propter terrorem illum: Ego justitias judicabo, cum accepero tempus. Ille accepturus est tempus justitias judicandi; vos jam nunc habetis tempus justitias faciendi. Si taceret, non haberetis quid facere; sed confirmatis columnis clamat. Quid clamat? Dixi iniquis: Nolite inique facere. Clamat, fratres mei; certe clamatis, delectat vos, audite clamantem. Per ipsum obsecro, terreat vos ista vox: non tam nos vestrae istae voces delectare debent, quam vos istae terrere. Dixi iniquis: Nolite inique facere. Sed jam fecerunt, et rei sunt; jam defluxit terra, et omnes inhabitantes in ea. Compuncti sunt corde qui Christum crucifixerunt;
Abbreviated transcription (Latin):
defluxit terra: Subtractiti sunt fundamenta
confirmaui colũpnas eius. Quas colũpnas confirma¬
uit: Colũpnas a postolos dicit. Sic apostolus pau¬
lus coapostolis suis quia uidebant᷑ inquit columpnȩ
esse. Et quid essent ille colũpnȩ. nisi ab illo firma¬
rentur: Quia quodã terrȩ motu &iam ipse colũp¬
nȩ nutauerunt in passione dni. om̃s apostoli despe¬
rauerunt. Ergo colũpnȩ illȩ quȩ passione dñi nu¬
tauerunt. resurrectione firmatę sunt. Clana¬
uit initiũ aedificii per colũpnas suas. & in eis om̃ib
colũpnis arditectus ipse clamauit. Colũpna enĩ
una erat ex illis paulus apostolus. cũ dicer&. An
uultis experimentũ accipere eius qui in me loquit᷑¬
Resurrexi ostendi mortẽ non esse inetuendam.
ostendi me timentib nec ipsũ corpus perire in
morientibus. terruerunt uulnera. firmauerunt
surgere. Quid enĩ illi potestiti mignũ erat ad

Expanded text:
defluxit terra? subtracta sunt fundamenta, defluxit terra? subtracta sunt fundamenta, confirmavi columnas ejus. Quas columnas confirmavit? Columnas Apostolos dicit: sic apostolus Paulus de coapostolis suis, Qui videbantur, inquit, columnae esse . Et quid essent illae columnae, nisi ab illo firmarentur? quia quodam terrae motu etiam ipsae columnae nutaverunt; in passione Domini omnes Apostoli desperaverunt. Ergo columnae illae quae passione Domini nutaverunt, resurrectione firmatae sunt. Clamavit initium aedificii per columnas suas, et in eis omnibus columnis architectus ipse clamavit. Columna enim una erat ex illis Paulus apostolus, cum diceret: An vultis experimentum accipere ejus, qui in me loquitresurrexi; ostendi mortem non esse metuendam, ostendi timentibus nec ipsum corpus perire in morientibus. Terruerunt eos vulnera; firmaverunt surgere: quid enim illi potestati magnum erat, ad
Abbreviated transcription (Latin):
cendi & patiendi. sicut moriendi & resurgendi. &
ascendendi: ita ułtendi & iudicandi. Dicit de illo
ista & corpus eius. Non enĩ sine illis iudicabit. Dicit
quippe in euangelio. Sedebitis suꝑ sedes duodecim.
iudicantes duodecim tribus isrł. Ergo totus xp̃c
fluxit terra. Si defluxit terra. unde defluxit.
nisi peccitis : Ideo & delicta dicunt᷑. Delinquere
est tãquã de loco quodã defluere abstabilitate fir¬
mamenti. uirtutis. atq iusticiȩ. Cupiditate enĩ
inferiorũ. quisq peccat. Sicut roborat᷑ caritate
superiorũ. sic deficit & quasi liquescit cupiditate in¬
feriorũ. Hunc fluxcũ rerũ in peccatis hominum
ad tendens donator miscricors. donator peccatorũ.
non dũ exactor supliciorũ. attendit &ait. deflux¬
it terra: & om̃s inbalitantes in ea. lpła utiq t̃ra
defluxit in habitantib  se. Expositio est conse¬
quens. non additio. Tamqu̾a si diceres. Quomodo

Expanded text:
cendi et patiendi, sicut moriendi et resurgendi et cendi et patiendi, sicut moriendi et resurgendi et ascendendi, ita veniendi et judicandi. Dicit in illo ista et corpus ejus; non enim sine illis judicabit: dicit quippe in Evangelio, Sedebitis super duodecim sedes, judicantes duodecim tribus Israel . Ergo totus Christus fluxit terra. Si defluxit terra, unde defluxit nisi peccatis? Ideo et delicta dicuntur. Delinquere est, tanquam de liquido quodam defluere a stabilitate firmamenti virtutis atque justitiae. Cupiditate enim inferiorum quisque peccat: sicut roboratur charitate superiorum, sic deficit, et quasi liquescit cupiditate inferiorum. Hunc fluxum rerum in peccatis hominum attendens donator misericors, donator peccatorum, nondum exactor suppliciorum, attendit et ait: Defluxit terra, et omnes inhabitantes in ea. Ipsa utique terra defluxit in habitantibus se. Expositio est consequens, non additio. Tanquam si diceres: Quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
Cũ in forma dĩ ess&. non rapinã arbitratus est
esse ȩqualis dõ. Apostoli uerba sunt. Ee quid acce¬
pit : Sed sem& ipsũ exinaniuit foriã serui acci¬
piens. Sicut formã ser uiaccepit: ita & tẽpus acce¬
pit. De mutatus est ergo : deminutus est hic. exilio
redditus. in defectũ lapsus: Absit. Quid ergo :¬
sem&ipsũ exinaniuit. formã serui accipiens.
Exinanisse se dictus est accipiendo inferiorẽ. non
de generando ab aequali. Ergo fr̃s. quid est hoc
cũ accepero tempus. ego iusticias iudicabo: Acce¬
pit tempus ut filius hominis gubernat tẽpora ut
filius dĩ. Audi quia ut filius hominis accepit teni¬
pus iudicandi. Dicit in euangelio. Dedit ei po¬
testatẽ iudicia faciendi. qm̃ filius hominis est
Setundũ quod filius dĩ. nũquã accepit potestatẽ
iudicandi. quia nũquã caruit potestate iudicatidi.
Scđ̾m quod filius homius accepit tẽpus. sicut nas¬

Expanded text:
Cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est Cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse aequalis Deo: Apostoli verba sunt. Et quid accepit? Sed semetipsum exinanivit. formam servi accipiens . Sicut formam servi accepit, ita et tempus accepit. Demutatus est ergo? deminutus est? exilior redditus? in defectum lapsus? Absit. Quid ergo semetipsum exinanivit, formam servi accipiens? Exinanisse se dictus est accipiendo inferiorem, non degenerando ab aequali. Ergo, fratres, quid est hoc, Cum accepero tempus, ego justitias judicabo? Accepit tempus ut Filius hominis; gubernat tempora ut Filius Dei. Audi quia ut Filius hominis accepit tempus judicandi. Dicit in Evangelio: Dedit ei potestatem judicii faciendi, quoniam Filius hominis est . Secundum quod Filius Dei, nunquam accepit potestatem judicandi; quia nunquam caruit potestate judicandi: secundum quod Filius hominis, accepit tempus sicut nas
Abbreviated transcription (Latin):
rantẽ. Nlam si contẽpseris. cũ accepero inquit
tempus. ego iusticias iudicabo. Dono inquit nc̃
peccati confitenti. non parcã postea contẽpnen¬
ti Misericordiã & iudiciũ cantabo tibi dñe.
Dicit᷑ in psalmo. misericordia & iudiciũ. Modo
miscđa. postea iudiciũ. In qua miscđa peccata donant᷑.
In quo iudicis: pecciti puniunt᷑ Uis non timere
peccatorũ punitorẽ: Ama donatorẽ. Noli respu¬
ere. noli te extollere. noli dicere non habeo qđ
mihi don&. Audi etũ quid sequit᷑. Cũ accepero
tempus. ego iusticias iudicabo. Accepit tẽpus xp̃ẽ.
Accepit tẽpusfilius dĩ: filius non accepit tẽpus
sed filius hominis accepit tempus. Idem autẽ ipse
& filius dĩ per quẽ facti sumus & filius hominis ꝑ
quẽ refecti sumus homine ad sũpto. ipse non ad sũp¬
tus. Homine mutato in melius: nullo modo ipse
in deterius cõmutarus est Non desistit esse quod
erat. sed accepit quod non erat. Quid erat:

Expanded text:
dicantem; nam si contempseris, Cum accepero tempus, inquit, ego justitias judicabo. Dono, inquit, nunc peccata confitenti; non parcam postea contemnenti. Misericordiam et judicium cantabo tibi, Domine , dicitur in psalmo. Misericordiam et judicium: modo misericordiam, postea judicium; in qua misericordia peccata donantur, in quo judicio peccata puniuntur. Vis non timere peccatorum punitorem? Ama donatorem; noli respuere, noli te extollere, noli dicere, Non habeo quod mihi donet; audi enim quod sequitur: Cum accepero tempus, ego justitias judicabo. Accepit tempus Christus? accepit tempus Filius Dei? Filius Dei non accepit tempus; sed Filius hominis accepit tempus. Idem ipse autem et Filius Dei per quem facti sumus, et Filius hominis per quem refecti sumus. Homine assumpto, ipse non assumptus; homine mutato in melius, nullo modo ipse in deterius commutatus, non destitit esse quod erat, sed accepit quod non erat. Quid erat?
Abbreviated transcription (Latin):
iniqua agere. & delinquentib nolite. exaltare
cornu. Quando audisti nolite exaltare cor¬
nu. contẽpsisti exaltasti cornu : uenies ad finẽ
ubi fi& omia cornuͣ peccatorũ confringam. &
eocaltabunt᷑ coruua iusti. Cornua peccatorũ.
dignitates suꝑborũ: cornua iusti. munera
xp̃i. Per cornua enĩ sublimitates intelligunt᷑
Oderis in terra sublimitatẽ terrenã. ut possis
habere cȩlestem: Amas terrenã. non te ad¬
gitur tibi cornu: quomodo ad głam ꝑtine¬
bit si exaltat᷑ tibi cornu. Modo ergo est
tempus eligendi : tunc non erit. Nlon es
dicturus dimittar. & eligam precesserunt
enim uoces dixi iniquis. Si non dioci. para
eoccusationẽ. para defensionẽ. Si autẽ dixi
preoccupa confessionẽ. ut non uenias ad
dãpnationem. quia tunc confessio sera
erit. & defetifio nulla crit.

Expanded text:
inique agere; et delinquentibus, Nolite exaltare inique agere; et delinquentibus, Nolite exaltare cornu. Quando audisti, Nolite exaltare cornu, contempsisti, et exaltasti cornu; venies ad finem, ubi fiet, Omnia cornua peccatorum confringam, et exaltabuntur cornua justi. Cornua peccatorum, dignitates superborum; cornua justi, munera Christi: per cornua enim sublimitates intelliguntur. Oderis in terra sublimitatem terrenam, ut possis habere coelestem. Amas terrenam; non te adgitur tibi cornu; quomodo ad gloriam pertinebit, si exaltatur tibi cornu. Modo ergo est tempus eligendi; tunc non erit. Non es dicturus, Dimittar et eligam: praecesserunt enim voces, Dixi iniquis. Si non dixi, para excusationem, para defensionem: si autem dixi, praeoccupa confessionem, ne venias ad damnationem; quia tunc confessio sera erit, et defensio nulla erit.
Abbreviated transcription (Latin):
utinã om̃s sic inebriemni. Recordamini:
calix tuus inebrians quã preclarus est. Quid
enĩ p̾utatis fr̃s mei om̃s illos qui confitendo xp̃m
&iam mori uoluerunt sobrios fuisse: Usq ad eo
ebri erant. ut suos non agnoscerent. Om̃s pro¬
pinqui sui qui eos ab spe celestium premiorum
terrenis blandimentis auertere moliti sunt.
non sunt agniti non sunt auditi ab ebrus.
Non erant ebrii. quibus mutatũ cor erat:
non erant ebru quorũ meus alienata erat ab
hoc scłoᷤ bibent inquit om̃s peccatores terrȩ
Sed quid bibent: Uinum. Peccatores bibent.
sed ne remaneant peccatores. Ut iustificent᷑.
sed seorsus ego. idest xp̃c cũ corpore suo. In
słm gaudebo psallam dõ iacob. Promissione
illa futura in finẽ de qua dicit᷑ ne corrumpas.
Nolunt sibi frangi cornua peccatores: quae
siue dubio frangent᷑ in finẽ. Non uis ut ille
tunc frangat: tu hodie frange. Audisti eiũ
supra. noli contẽpnere. Dixi iniquis nolite

Expanded text:
utinam omnes sic inebriemini! Recordamini: utinam omnes sic inebriemini! Recordamini: Calix tuus inebrians quam praeclarus ! Quid enim? putatis, fratres mei, omnes illos qui confitendo Christum etiam mori voluerunt, sobrios fuisse? Usque adeo ebrii erant, ut suos non agnoscerent. Omnes propinqui sui, qui eos a spe coelestium praemiorum terrenis blandimentis avertere moliti sunt, non sunt agniti, non sunt auditi ab ebriis. Non erant ebrii, quibus mutatum cor erat? Non erant ebrii, quorum mens alienata erat ab hoc saeculo? Bibent, inquit, omnes peccatores terrae. Sed qui bibent vinum? Peccatores bibent, sed ne remaneant peccatores; ut justificentur, sed seorsum ego, id est Christus cum corpore suo; in saeculum gaudebo; psallam Deo Jacob: promissione illa futura in fine, de qua dicitur, Ne corrumpasNolunt sibi frangi cornua peccatores, quae sine dubio frangentur in fine. Non vis ut ille tunc frangat? tu hodie frange. Audisti enim supra; noli contemnere: Dixi iniquis, Nolite
Abbreviated transcription (Latin):
carnalia quasi resederunt. ut remanerent apud
illos. effunderet᷑ inde om̃is spũalis intellectus.
Calix uero in manu dñi: idest in potestate dni.
Uini meri. id est legis sincere. Penus est mix¬
to: idest cũ fece corporaliũ sacrainentorum:
& quia hunc humiliat suꝑbũ iudeũ. & hunc
exaltat confitentẽ gentilẽ. inclinauit ex hoc
in hoc. idest aiudiuco populo in gentilẽ popu¬
lũ. Quid inclinauit : Legem eliquatus est
inde sp̃ualis intellectus. Uerũtamen fea eius
non est exinanita. quia om̃a sacram̃ta carnalia
apud iudeos remanserunt. Bibent om̃s pecca¬
tores terre. Qui bibent: Om̃s peccatores t̾rȩ
Qui peccatores terrȩ : Iudei erant quidẽ pecca¬
tores: sed suꝑb gentiles erant peccatores : sed
humiles. Om̃s peccatores bibent. Sed uide qui
fecem: qui uinũ. Et eiuĩ illi bibendo fecẽ euanu¬
erunt. isti bibendo uinũ iustificati sunt: Au¬
deam dicere & inebriatos. & non timebo. atq

Expanded text:
carnalia quasi resederunt, ut remanerent apud carnalia quasi resederunt, ut remanerent apud illos, et effunderetur inde omnis spiritualis intellectus. Calix vero in manu Domini, id est in potestate Domini; vini meri, id est Legis sincerae; plenus est mixto, id est cum faece corporalium sacramentorum. Et quia hunc humiliat, superbum Judaeum, et hunc exaltat, confitentem Gentilem, inclinavit ex hoc in hunc, id est a Judaico populo in Gentilem populum. Quid inclinavit? Legem: eliquatus est inde spiritualis intellectus; Verumtamen faex ejus non est exinanita, quia omnia sacramenta carnalia apud Judaeos remanserunt. Bibent omnes peccatores terrae. Qui bibent? Omnes peccatores terrae. Qui peccatores terrae? Judaei erant quidem peccatores, sed superbi; Gentiles autem erant peccatores, sed humiles: Omnes peccatores bibent; sed vide qui faecem, qui vinum. Etenim illi bibendo faecem, evanuerunt; isti bibendo vinum, justificati sunt: audeam dicere et inebriatos, et non timebo; atque
Abbreviated transcription (Latin):
uini meri plenus mixto. uidetur mili esse leo
quȩ data est iudeis. & om̃is illa scriptura ueteris
quod dicitur testamenti. Ibi sunt pondera omni¬
um sententiarũ. Nam ibi nouum testamentũ¬
lat& absconditũ : tamquã in fece corporalium
sacramentorũ. Circũ cisio carnis inagni sacram̃ti¬
intelligit᷑ regnũ cęlorũ. Sacrificiũ uictimarũ
& pecorũ magnũ bab& sacramentũ. sed in om̃ib
illis generibus sacrificiorũ: intelligit᷑ unũ illud
sacrificiũ & unica uictima in cruce dñi. Pro quib
om̃ib sacrificus unũ nos babemus. quia & illa
figurabant hȩc. idest hȩc illis figurabantur.
Accepit populus ille legẽ: accepit mandata
iusta & bona. Quid tam iustũ quã non occides.
non mechaberis. non furaberis. non falsũ testi
moniũ dices. honora patr̃e & matr̾e. non con¬
cupisces rem praximi tui. non concupisces uxo¬
rem praximi tui. unũ dm̃ adorabis & illi soli
seruies : Om̃ĩa ista ad unũ ꝑtinent. Illa uero

Expanded text:
vini meri plenus misto videtur mihi esse lex quae data est Judaeis et omnis illa Scriptura Veteris, quod dicitur Testamenti. Ibi sunt pondera omnium sententiarum, nam ibi Novum Testamentum absconditum latet tanquam sacramentorum. Circumcisio carnis inttelligitur regnum coelorum. Sacrificium victimarum et pecorum magnum habet sacramentum: sed in omnibus illis generibus sacrificiorum intelligitur unum illud sacrificium, et unica victima in cruce Domini: pro quibus omnibus sacrificiis unum nos habemus, quod illa figurabant, et haec ex illis figurabantur. Accepit populus ille legem, accepit mandata justa et bona. Quid tam justum, quam Non occides, non moechaberis, non furaberis, monium dices. Honora patrem et matrem, Non concupisces rem proximi tui, Non concupisces uxorem proximi tui, Unum Deum adorabis, et ipsi soli servies ? Omnia ista ad vinum pertinent. Illa vero
Abbreviated transcription (Latin):
fecit. prodigia eius & iudicia oris eius Semen
abraham serui eius. filii iacob electi eius. Ipse
dñs ds̃ nr̃. in uniuersa terra iudicia eius. Me¬
mor fuit in scłm testam̃ti sui. uerb quod man¬
dauit in mille generationes. Quod disposuit
ad abrabam. & iuramenti sui ad isaac. Statuit
illud ipsi iacob in preceptũ. & ipsi isrł in tes¬
tamentũ aeternũ. Dicens tibi dabo terram
chanaan. funiculũ hereditatis ur̃ae. Quȩ om̃a
pro modulo meo que ad modũ accipienda. ẽẽnt.
exposui. Hic occurrebat anino paruulȩ fidȩ
Si ergo ds̃ gratis est colendus & testamenti ae¬
teriu hereditas ipse ase ipso requirendus. mor¬
talem istam uitam cur prestat quęrentib eum.
& temporales necessitates: An & ipsas suae mi¬
sericordiae multiplicatione non deserit : Nã
intente audite quid prestiterit patribus nr̃is.
uel quibus fidei exempla constituit. uel qui ex
illorũ carne propagati uel &iam fidẽ imitati

Expanded text:
fecit prodigia eius et iudicia oris eius semen fecit prodigia eius et iudicia oris eius semen Abraham servi eius filii Iacob electi eius ipse Dominus Deus noster in universa terra iudicia eius memor fuit in saeculum testamenti sui verbi quod mandavit in mille generationes quod disposuit ad Abrtestamentum aeternum, dicens, Tibi dabo terram Chanaam, funiculum haereditatis vestrae.» Quae omnia, pro modulo meo, quemadmodum accipienda essent, exposui. 37. Hic occurrebat animo parvulae fidei: Si ergo Deus gratis est colendus, et testamenti aeterni haereditas ipse a seipso requirendus; mortalem istam vitam quaerentium eum, et temporales necessitates, an et ipsa suae misericordiae multiplicatione non deserit? Nam intente audite quid praestiterit patribus nostris, vel in quibus fidei exempla constituit, vel qui ex illorum carne propagati etiam fidem imitati
Abbreviated transcription (Latin):
cominendemus. hoc est in uerbis quasi exterio¬
ribus interiorẽ intellectũ: uidetur mihi ammo¬
neri semen a brahȩ qui suut om̃s filii promissio¬
nis. pertinentes ad aeternã hereditatẽ testa¬
menti ae terni. ut tãquã ipsã hereditatẽ sibi
eligant dm̃. & eũ gratis colant. idest propter
ipsum non propter aliquod emolumentũ mer¬
cedis extra ipsum. Et hoc faciant laudantes
inuocantes. ad nuntiantes. nec in suam sed in eiꝰ
głam ꝑ fidẽ bene operantes. spe gaudentes.
in nomine scõ eius. letetur cor quȩrentiũ dnm̃
Quaerite dnm̃ & confirmamuii. quęrite faciẽ
eius semꝑ. Deinde ad paruulorũ corda nutri¬
enda. ut roborent᷑ in fide. de patriarchis propo¬
nuntur & illorũ fides & promissionesdĩ : ut
imitando & sperando simus semen illorum:
non de solagente illorũ sed quotquot istã grãm
suscipiunt in om̃i terra. quod totũ his uersibus
continetur. Mementote mirabiliũ eius quae

Expanded text:
commendemus, hoc est, in verbis quasi exteriocommendemus, hoc est, in verbis quasi exterioribus interiorem intellectum: videtur mihi admoneri semen Abrahae, qui sunt omnes filii promissionis pertinentes ad aeternam haereditatem testamenti aeterni, ut tanquam ipsam haereditatem sibi eligant Deum, et eum gratis colant, id est, propter ipsum, non propter aliquod emolumentum mercedis extra ipsum; et hinvocantes, annuntiantes, nec in sua, sed in ejus gloria per fidem, bene operantes, spe gaudentes, e sancto ejus; laetetur cor quaerentium Dominum. Quaerite Dominum, et confirmamini; quaerite faciem ejus semper.» 36. Deinde ad parvulorum corda nutrienda, ut roborentur in fide, de Patriarchis proponuntur exempla et illorum fidei et promissionis Dei, ut imitando et sperando simus semen illorum, non de sola gente Hebraeorum, sed quotquot istam gratiam suscipiunt in omni terra. Quod totum his versibus continetur: «Mementote mirabilium ejus quae
Abbreviated transcription (Latin):
hic intelligi uoluit qui uere essent sem̃ abrahȩ
quales utiq. nec in illo populo defuerunt. quod
&iam paulus apostolus satis ostendit cũ dicit
Sed non in om̃ib illis beneplacitum est deo
Si enĩ non in om̃ibus. profecto fuer̃ ibi quidã
in quibus beneplacitũ est dõ: Quia ergo tales
psalmus iste cõmendat. nihil hic diait de ini¬
quitatibus & irritationibus & amaricatione eoꝵ:
in quib non est beneplacitũ dõ. Sed quia &
iniquis non sola iusticia uerũ autẽ miscđĩa dĩ
om̃i potentis & clementis apparuit. de illis se¬
quens loquit᷑ psalmus cũ laudibus dĩ. Et tamen
utriq in uno populo fuerunt. nec istos illi suarũ
iniquitatũ contagione polluerunt. Nouit enĩ
dñs qui sunt eius. & si in hoc scło non potest
ab in iustis. recedat ab iniusticia om̃is qui nominat
nomen dñi. Ut ergo tãquã in corpore psalini
huius uelut latentẽ quodam modo eius animam

Expanded text:
hic intelligi voluit, qui vere essent semen Abrahae, hic intelligi voluit, qui vere essent semen Abrahae, quales utique nec in illo populo defuerunt: quod etiam apostolus Paulus satis ostendit, cum dicit, «Sed non in omnibus illis beneplacitum est Deo» ; si enim «non in omnibus,» profecto fuerunt ibi quidam in quibus «beneplacitum est Deo:» quia ergo tales psalmus iste commendat, nihil hic dixit de iniquitatibus et irritationibus et amaricatione eorum in quibus non est beneplacitum Deo. Sed quia et iniquis non sola justitia, verum etiam misericordia Dei omnipotentis et clementis apparuit; de illis sequens loquitur psalmus cum laudibus Dei. Et tamen utrique in uno populo fuerunt, nec istos illi suarum iniquitatum contagione polluerunt. «Novit» enim «Dominus qui sunt ejus:» et si in hoc saeculo non potest ab injustis, «recedat ab injustitia omnis qui nominat nomen Domini» . 35. Ut ergo tanquam in corpore psalmi hujus velut latentem quodammodo ejus animam
Abbreviated transcription (Latin):
Quod sunt regiones gentiũ. hoc sunt labores
populorũ. Et quod dictũ est dedit illis. hoc
repetitũ est possederunt. Et tamquã quere¬
remus eui bona ista data sunt. ne hoc ipsum pu¬
taret᷑ sũmũ bonũ quod ista felicitas rerũ tempo¬
raliũ populo dĩ data est. continuo eam ad aliud
retulit. ubi sũmũ bonũ oport& inquiri. Ut
CUSTODIANT IN QUIT IUS TIFICATIONES
EIUS. ET IEGEM EIOS REQUIRANT
Ubi intelligendũ est dĩ seruos & electos. filios
ꝓmissionis. uerũ & germanũ semen abrabae:
imitantes fidem abrabae. propterea ista bona
terrena sumere adõ: ut non in eis luxu difflu¬
ant. siue peruersa securitate torpescant :
Sed ideo habeant diuina miscđia haet omnia
prȩ parata. in quib quaerendis possent negoa¬
osissimis laboribus occupari. ut ad hoc uacent
unde bonũ aetertũ possit ad quiri. Hoc ẽ ut
custodiant iustificationes eius. et legem eius
ex quirant. Deniq qm̃ semen abrabae tales

Expanded text:
Quod sunt, «regiones gentium;» hoc sunt, «labores Quod sunt, «regiones gentium;» hoc sunt, «labores populorum:» et quod dictum est, «dedit illis;» hoc repetitum est, «possederunt.» 34. «verremus cui bono ista data sunt, ne hoc ipsum putaretur summum bonum, quod ista felicitas rerum temporalium populo Dei data est; continuo eam ad aliud retulit, ubi summum bonum oportet inquiri: «Ut custodiant,» inquit, «justificationes ejus, et legem ejus requirant.» Ubi intelligendum est Dei servos et electos filios promissionis, verum et germanum semen Abrahae, imitantes fidem Abrahae, propterea ista bona terrena sumere a Deo, ut non in eis luxu diffluant, sive perversa securitate torpescant; sed ideo habeant divina misericordia haec omnia praeparata, in quibus quaerendis possent negotiosissimis laboribus occupari, ut ad hoc vacent unde bonum aeternum possit acquiri, hoc est, «Ut custodiant justificationes ejus, et legem ejus requirant.» Denique, quoniam semen Abrahae tales
Abbreviated transcription (Latin):
ET IONEM UT LUCERET EIS PER NOCTẼ
Tam sunt haec manifesta quam nota. PETIER̃
concupiuerunt. sed carnes. Quia uero & cotur¬
nix caro est. & in isto psalmo non loquitur de
amaricatione illorũ. in quibus non est benepla¬
citũ dõ. sed de fide electorũ quod est uerum
semen abrahae: ipsi intelligendi sunt petisse ut
uenir& unde a maricantiũ murmur opprimeret᷑
lam in uersu qui sequitur. ET PANE CAELI
SATURAUIT Eos: manua quidẽ non nomina¬
uit. sed nulli obscurũ est qui illas licteras legit.
Et hoc factũ tam cito intelligit᷑ quã legitur.
in abraham meritũ fidei. Sequit᷑ eñ & dicit.
Qo MEMoR FUIT UERBI SC̃Ĩ SUI. QUOD
ABUIT AD ABRANAM PUERUM SUUM
ET EDEXIT PODULUM SOUO MNEXUL¬
TATIONE ET ELECTOS SUOS IN LETICIA
Quod ait populũ suũ. hoc repetiuit electos suos
Et quod ait in exultatione. hoc repetiuit᷑ lȩticia
ET DEDIT ILLIS REGIONES GETTIOM
ET LABORES POPOLORUM POSSEOERUNT

Expanded text:
et ignem ut luceret eis per noctem.» et ignem ut luceret eis per noctem.» Tam sunt haec manifesta quam nota. 31. «veconcupiverunt, sed carnes. Quia vero et coturnix caro est, et in isto psalmo non loquitur de amaricatione illorum in quibus non est beneplacitum Deo, sed de fide electorum, quod est verum semen Abrahae; ipsi intelligendi sunt petisse ut veniret unde amaricantium murmur opprimeretur. Jam in versu qui sequitur, «Et pane coeli saturavit eos,» manna quidem non nominavit, sed nulli obscurum est qui illas litteras legit. Et hoc factum tam cito intelligitur, quam legiturin Abraham meritum fidei. Sequitur enim et dicit: «Quoniam memor fuit verbi sancti sui, quod habuit ad Abraham puerum suum. Et eduxit populum suum in exsultatione, et electos suos in laetitia.» Quod ait, «populum suum;» hoc repetivit, «electos suos:» et quod ait, «in exsultatione;» hoc repetivit, «in laetitia. Et dedit illis regiones gentium, et labores populorum possederunt.»