comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
inquit intribulationibꝰ. fentem aut̃ in leticia:
uide si uiuenit tribulationem. Attendat qͥsq
ipsam felicitatem suam. qua exultauit anima
eius. Et tumuit qͦdammͦ gaudio. & extulit se
& dixit. felix sum: attendit siũ fluit illa feli¬
citas. si potest certꝰ eẽ. de illa. quia manet in
ȩt̃num. Si aut̃ ñ ẽ certus & uidet fluerezun¬
de gaudet fluuus babilouis ẽ: sedeat supra &e
fieat. Sedebit aut̃ & plorabit: sirecordatus fu¬
erit sion. Opax illa quam uidebimꝰ aput dm̃:
o illa sc̃ã. equalitas angłorum: o illa uisio &
spectaculum pulchrum. Ecce inbabilonia
pulchra s̃ quȩ tenent: ñ teneant. ñ decipiant.
Aliud ẽ solatium captiuorum: aliud gaudiũ
liberorum. Suꝑ flumna babilonis: dũ recor¬

Expanded text:
inquit, «in tribulationibus» . Flentem autem in laetitia, inquit, «in tribulationibus» . Flentem autem in laetitia, vide si invenit tribulationem. Attendat quisque ipsam felicitatem suam, qua exsultavit anima ejus, et tumuit quodammodo gaudio, et extulit se, et dixit, Felix sum: attendat si non fluit illa felicitas, si potest certus esse de illa quia manet in aeternum. Si autem non est certus, et videt fluere unde gaudet; fluvius Babylonis est: sedeat supra, et fleat. Sedebit autem et plorabit, si recordatus fuerit Sion. O pax illa quam videbimus apud Deum! o illa sancta aequalitas Angelorum! o illa visio et spectaculum pulchrum! Ecce in Babylonia pulchra sunt quae tenent: non teneant, non decipiant. Aliud est solatium captivorum, aliud gaudium liberorum. «Super flumina Babylonis, ibi se
Abbreviated transcription (Latin):
sur sum putabas: ueruntam̃ deorsũ eras.
Et cum dolor inferni inueniret te: ibi te
inuenisti deoisum. qͥ sursum putabas. In¬
uenisti enĩ te dolere affectum grauit᷑. tristi¬
cia aliciuꝰ mali. unde forte p̃sumpseras tẽ
ñ fore tristem: inuenit te dolor inferni. Cũ
aut̃ bene ẽ tͥ: arrident omĩa scłaria. Hullꝰ
tuorum obiit: nichil in iunea tua forte uł
aruit. uł grandinatũ ẽ: uł sterile apꝑaruit.
Non accuit cupa tua ÷ ñ abortũ fecit ui
ñitũ tuum: ñ exhonoratꝰ es in aliqua dig¬
nitate scm scłm constititt᷑. Undiq ami¬
ci tui. & uiuunt & seruant tͥ amicitiã: cli¬
entes ñ dest̃. filii obsecunt᷑. ⁊ serui cõtrenti¬
scunt.:⁊ contux concors: felix dr̃ domꝰ. Ibi ui¬
ueni tribulationẽ si aliqͣnͣdo potes. ut in¬
uenta tribulatione inuoces nom̃ dñi ꝑuersum ali¬
quid uidetur docere sermo diuuiꝰ: flere in lȩticia.
& in merore lȩtari. Audi in merore letantẽ. Głamͣ¬

Expanded text:
sursum putabas; verumtamen deorsum eras: sursum putabas; verumtamen deorsum eras: et cum te dolor inferni inveniret, ibi te invenisti deorsum, qui te sursum putabas. Invenisti enim te dolore affectum graviter, tristitia alicujus mali, unde forte praesumpseras te non fore tristem; invenit te dolor inferni. Cum autem bene est tibi, arrident omnia saecularia, nullus tuorum obiit, nihil in vinea tua forte vel aruit, vel grandinatum est, vel sterile apparuit, non acuit cupa tua, non abortum passum est pecus tuum, non exhonoratus es in aliqua dignitate secundum saeculum constitutus, undique amici tui et vivunt et servant tibi amicitiam, clientes non desunt, filii obsequuntur, servi contremiscunt, conjux concors, felix dicitur domus; ibi inveni tribulationem , si aliquid potes, ut inventa tribulatione invoces nomen Domini. Perversum aliquid videtur docere sermo divinus, flere in laetitia, et in moerore laetari. Audi in moerore laetantem
Abbreviated transcription (Latin):
babilonio: quia & gaudent gaudio babiloni¬
o. Qui gaudent lucris & flent damptus: u¬
trumq de babilonia ẽ. Flere debes: s recordã¬
do sion. Si recordando sion fles: & quando
tͥ scdm babiloniam bene ẽ. oportet ut fle¬
as. Propt̾ea dr̃ in quodam psalmo. Tribula-¬
tionẽ & dolorem inueni: & nom̃ dñi ituo¬
caui. Quid ÷ qđ dicit inueni: nescio quam
tribulationem quasi quȩxendam. inuenit
tanquã quęsitam. Ec cum inuenisset: quo
lucro iniuenit: Dom̃ dñi inuocauit. Mul¬
tũ int̃ ẽ uttum inuenias tribulationẽ:
an inueniaris a tribulatione. Dicit enim
alio loco. Dolores inferni inuener̃ me. Qd
ẽ inuener̃ me dolores inferni᷑ Quid÷ tribula¬
tionem & dolorem inueni: quando te repẽ¬
te occupat tristitia. ꝑturbatis tͥ teb scłaribꝰ
te reperitina inuenit ipsa tristitia. Unde te
putabas ñ posse fieri tristem accid̾it. & ttistis
efficeris: iruenit te dolor inferni. Te enim

Expanded text:
Babylonio, quia et gaudent gaudio BabyloniBabylonio, quia et gaudent gaudio Babylonio. Qui gaudent lucris et flent damnis, utrumque de Babylonia est. Flere debes, sed recordando Sion. Si recordando Sion fles, et quando tibi secundum Babyloniam bene est oportet ut fleas. Propterea dicitur in quodam psalmo: «Tribulationem et dolorem inveni, et nomen Domini invocavi» . Quid est quod dicit, «Inveni?» Nescio quam tribulationem quasi quaerendam, invenit tanquam quaesitam. Et cum invenisset, quo lucro invenit? Nomen Domini invocavit. Multum interest utrum invenias tribulationem, an inveniaris a tribulatione. Dicit enim alio loco: «Dolores inferni invenerunt me» . Quid est, «Invenerunt me dolores inferni?» Quid est, «Tribulationem et dolorem inveni?» Quando te repente occupat tristitia, perturbatis tibi rebus saecularibus tina ipsa invenit tristitia, unde te non putabas posse fieri tristem, accidit, et tristis efficeris; invenit te dolor inferni. Te enim
Abbreviated transcription (Latin):
na gͦ babilonis. ibi sedimus & fleuumꝰ. cũ
recordaremur sion. O scã sion uͥ totum stat &
nichil fluit. quis nos uusta pͣcipitauit:
quare dimisimꝰ conditorẽ tutim. & societa¬
tẽ tuam ͤ Ecce int̃ fluentia & labentia cõ¬
stitut: uix quisq raptꝰ a flumine si tenere
lignum potuerit euadet. Humiliati gͦ in
captiuate nr̃a: sedeamꝰ suꝑ flumina babilo¬
nis. Non nos audeamꝰ uullis fluminib
p̃cipitare: nec audeamꝰ in nr̃e captruttatis
ñ infra flumina babilonis. Talis sit huitu¬
litas nr̃a: ut ñ nos mergat. Sede suꝑ flum̃
noli in flumine. noli sub flumine. Sed
Ibi enim iã stabis: quia de ipsa spe loquit᷑
alius psalmus. ⁊e cantat dicens. Stantese¬
rant pedes nr̃i in attriis tuis ierłm. Ibi eri¬
geris: si te hic penitendo & consitendo hu
uimꝰ: cum recordareinur sion. Inde oportet ut
fleas: recordando sion. Multi erum flent fletu

Expanded text:
na» ergo «Babylonis, ibi sedimus et flevimus, cum na» ergo «Babylonis, ibi sedimus et flevimus, cum recordaremur Sion.» O sancta Sion, ubi totum stat, et nihil fluit! quis nos in ista praecipitavit? quare dimisimus Conditorem tuum et societatem tuam? Ecce inter fluentia et labentia constituti, vix quisquam raptus a flumine, si tenere lignum potuerit, evadet. Humiliati ergo in captivitate nostra sedeamus super flumina Babylonis, non nos audeamus in illis fluminibus praecipitare; nec nos audeamus in nostrae captivitatis na Babylonis, non infra flumina Babylonis: talis sit humilitas nostra, ut nos non mergat. Sede super flumen, noli in flumine, noli sub flumine: sed rusalem. Ibi enim stabis; quia de ipsa spe loquitur alius psalmus, et cantat dicens: «Stantes erant pedes nostri in atriis Jerusalem» . Ibi erigeris, si te hic poenitendo et confitendo humvimus, cum recordaremur Sion.» Inde oportet ut fleas, recordando Sion. 5. Multi enim flent fletu
Abbreviated transcription (Latin):
fluuiꝰ babilonis ẽ. Et qđ multũ sonat stre¬
ꝑcutit. ⁊ attende quia fluit: aitende qͥa labi¬
tͣ. Et si attendis qͥa fluit & labit᷑.: caue qͥa
trahit. Dauigare inquit alius & negotiare:
miagitũ ẽ. Scire multas ꝓuintias: luera
undiq capere: ñ eẽ obnoxium inciuitate ali¬
crorum diuitẽ remeire. fluciuis ẽ. & iste babi¬
lonis. Lucra tua quando stabunt: q̃ndo p̃sump¬
turus. qͣndo securus eris ex his quȩ ad quiris:
Quanto enum eris ditior: tanto timidior. U¬
no naufragio nudus existi:÷ & recte te ꝑlan¬
gis in flumine babilonis: quia noluisti sede̾re
tendunt humana uota. & diuersas homi¬
nũ cupiditates. hac atq illac rapientes. tra¬
hent̾ies. ĩpellentes in mari. Uident hec. & ñ
se mittunt in flumina babilonis: s salent
suꝑ flumina babilonis. & flent suꝑ flumi¬
na babilonis. uel illos qui rapiunt᷑. uł se ip¬
sos qui inbabilonia ẽẽ meruer̃. Sedentes ta¬
m̃: hocẽ humilitate humiliati. Suꝑ flumi¬

Expanded text:
recutit. Attende quia fluit, attende quia labitur; et si attendis quia fluit et labitur, cave quia trahit. Navigare, inquit alius, et negotiari magnum est; scire multas provincias, lucra undique capere, non esse obnoxium in civitate alicrorum divitem remeare. Fluvius est et iste Babylonis. Lucra tua quando stabunt? quando praesumpturus, quando securus eris ex his quae acquiris? Quanto eris ditior, tanto timidior. Uno naufragio nudus exibis, et recte te planges in flumine Babylonis, quia noluisti sedere etendunt humana vota et diversas hominum cupiditates hac atque illac rapientes, trahentes, impellentes in mare: vident haec, et non se mittunt in flumina Babylonis; sed sedent super flumina Babylonis, et flent super flumina Babylonis, vel illos qui rapiuntur, vel seipsos qui in Babylonia esse meruerunt: sedentes tamen, hoc est humiliati. «Super flumi
Abbreviated transcription (Latin):
Ergo cum gaudiũ nt̃m despĩtalibꝰ rebꝰ ũ de t̃¬
renis bonis. assurtit canticũ dõ: ut psallat coĩa
angłis. ipsa congregatio augłorum. tẽplũ diẽ
Ad orabo ad templũ dĩ. Aeccła fleorsũ: & eccla
surfum. Aeccła dcorsum in om̃ibꝰ fidelib᷑: &
eccła sursũ in om̃ub angłis. S descendit ad
eccłam deorsũ dñs angłortim: & ei angłi in t̾ra
munistrauer̃. ininistranti nob̃̾. Non enĩ ue¬
m in qͥt ministrar: s ministrare. Quid nobis
ministrauit. nͥ hoc qđ hodie manducamꝰ et
enum angłis descendit ad hominẽ: &e creator
angłorũ susceꝑit homiuẽ. Dñs augłorũ: mor¬
tiuis ẽ ꝓ homine. Ad orabo gͦ ad templũ scm
tuũ. Intelligo templũ tuũ. ñ manũ faccum:
s tu qd fecisti tͥ. Et confitebor nomni tuo. In
huscdia ͭ e ueritate tua. Iu duobꝰ istis confite

Expanded text:
Ergo cum gaudium nostrum de spiritualibus rebus, non de teErgo cum gaudium nostrum de spiritualibus rebus, non de terrenis bonis assumit canticum Deo, ut psallat coram Angelis; ipsa congregatio Angelorum templum Dei est, adoramus ad templum Dei. Ecclesia deorsum, et Ecclesia sursum: Ecclesia deorsum in omnibus fidelibus, Ecclesia sursum in omnibus Angelis. Sed descendit ad Ecclesiam deorsum Dominus Angelorum, et ei Angeli in terra ministraverunt ministranti nobis . «Non enim veni,» inquit, «ministrari, sed ministrare» . Quid nobis ministravit, nisi quod hodieque manducamus et Angelis descendit ad hominem, et Crea or Angelorum suscepit hominem, Dominus Angelorum mortuus est pro homine. «Adorabo» ergo «ad templum sanctum tuum:» intelligo templum tuum non manu factum, sed quod tu fecisti tibi. 5. «Et confitebor nomini tuo, in misericordia tua et veritate tua.
Abbreviated transcription (Latin):
ficiũ : quȩ deniq sedes in cęlo &̃ it̃ stellase
querimꝰ in scripturis scĩs: & inuenimꝰ inuet¬
bis sapientiȩ. Ego inquuit eram cũ illo. E¬
go eram: adquẽ ad gaudebat cotidie. Et di¬
cit oꝑa ciͦ: x exponit nob̾ sedem ipsius. Quã:
bes: qͣndo sedem suam segregabat suꝑ uen¬
tos. Sedes aut̃ eiꝰ: cemplũ eiꝰ. Quo gͦ ibimꝰ:
suꝑ uentos adoraturi sumꝰ: Si suꝑ uentos
adoratur: aues nos uincint. Si aut̃ intelliga¬
mꝰ uentos animas hoc ẽ uentorũ nomine sigiti¬
tur aliqͥd iisibile qđ nec oculus ceriui potest.
nec sentire autibꝰ. nec odoratu duci. nec palatu
gustari. nec manu contrectari. Qdđ ẽ utiq uita
tos uttellexcrimꝰ: ñ ẽ quate q̃ramꝰ pennas ui¬
sibiles ut cum auimꝰ uolemꝰ adorandũ ad tem¬
plũ dĩ: s suꝑ nos ipsos inueniuꝰ dm̃ sedere si
eiꝰ fideles eẽ uoluerimꝰ. bidete si hoc ñ ẽ. Tem
te tam̃ qd manifestũ ẽ: in angłis habitat dĩ.

Expanded text:
et inter stellas? Quaerimus in Scripturis sanctis, et invenimus in verbis Sapientiae: «Ego,» inquit, «eram cum illo; ego eram ad quam adgaudebat quotidie.» Et dicit opera ejus, et exponit nobis sedem ipsius. Quam? mo nubes quando sedem suam segregabat super ventos» . Sedes autem ejus templum ejus. Quo ergo ibimus? Super ventos adoraturi sumus? Si super ventos adoratur, aves nos vincunt. Si autem intelligamus ventos animas, id est, ventorum nomine signitur aliquid invisibile, quod neque oculis cerni potest, nec sentiri auribus, nec odoratu duci, nec palato gustari, nec manu contrectari; quod est utique vita tos intellexerimus, non est quare quaeramus pennas visibiles, ut cum avibus volemus ad adorandum ad templum Dei; sed super nos ipsos inveniemus Deum sedere, si ejus fideles esse voluerimus. Videte si hoc non est: «Tte tamen, quod manifestum est, in Angelis habitat Deus.
Abbreviated transcription (Latin):
fitebor tͥ. Has etiã ego ꝓ meis uiribꝰ reddo. qͣs
mͥ donasti: faciens miscłiam & ueritatẽ. Ali¬
scdiam in sub ueniendo : ueritatẽ iniudicando.
His adiuiuam᷑ adõ: his ꝓmeremur dm̃. Merito
aliȩ uiȩ: quib ad illũ ueniamꝰ. Qm̃ magnifica

Expanded text:
fitebor tibi. Has etiam ego pro meis viribus reddo, quas mihi donasti, faciens misericordiam et veritatem; misericordiam in subveniendo, veritatem in judicando. His adjuvamur a Deo, his promeremur Deum. Merito aliae vi
Abbreviated transcription (Latin):
mͦ maioi seruiet minori. Illi portant codi¬
ces nr̃os: nos uinmꝰ de codicibꝰ ipsorũ. Sed
ut generalit̾ de om̃ibꝰ intelligatis fĩs. maio¬
mꝰ hõ de t̃ra t̾renus: scds homo de celo cȩ¬
lestis. Qualis terrenꝰ: & tales & t̃rem. Et qua

Expanded text:
omodo major servit minori. Illi portant Codices nostros; nos vivimus de Codicibus ipsorum. Sed ut generaliter de omnibus intelligatis, fratres, majomus homo de terra, terrenus; secundus homo de coelo, coelestis. Qualis terrenus, tal
Abbreviated transcription (Latin):
ba captiuatores suos: & tam̃ muritirant &
sȩuint & uolunt uitficere a pd̾ se ꝑegrinan¬
tẽ scãm ciuitatẽ sic̃ tiolunt ipsũ ppłm int̃fi¬
cere pharao. qͣndo masculos occidebat na¬
tos. & feminas relinq̃bat. Uirtutes p̃focabat.
concupiscentiã nutriebat. Parũ ẽ gͦ menu¬
tusse: uide qͦmͦ memineris. Quȩdã enũ cũ o¬
dio meminimꝰ: q̃lam cũ amore. Cũ gͦ dixis¬

Expanded text:
rant, et saeviunt, et volunt interficere apud se peregrinantem sanctam civitatem: sicut voluit ipsum populum interficere Pharao, quando masculos occidebat natos, et feminas relinquebat; virtutes praefocabat, concupiscentias nutriebat. Parum ergo est meminisse: vide quomodo memineris. Quaedam enim cum odio meminimus, quaedam cum amore. Cum ergo dixis
Abbreviated transcription (Latin):
iniqs. scelestos in fideles. peccatores. Quibꝰ
iam credentibꝰ: gratulat᷑ hoc mͦ ut dicat.
fiustis enuim aliqñ tenebre: nc̃ aut̃ lux
in dño. Ergo consticuit uos luctã hab̾e
cũ illis pͥncipib̾. ipsi nos duxer̃ captiuos.
Quom aut̃ diabolus intrauit in cor uidȩ
ut tradet dñm. ñ aut̃ intraret. nͥ locitm
ale daret: sic multi homines mali de me¬
dia babilonia. ꝑ desid̾ia carnalia &e illictta
locũ dando diabolo ce angłis ecus in cordi¬
b suis. ut ui illis ce deillis operet᷑ : aliqñ
int̾rogarit nos & dicunt nob: exponite no¬
bis rationem. Pagani pleriq dicunt ista
nob̾. expontte nob rationem quare xp̃c

Expanded text:
es; quibus jam credentibus gratulatur hoc modo, ut dicat: «Fuistis enim aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino» . Ergo constituit nos luctam habere cum illis principibus; ipsi nos duxerunt captivos. 9. Quomodo autem diabolus intravit in cor Judae , ut traderet Dominum, non autem intraret, nisi ille locum daret; sic multi mali homines de media Babylonia per desideria carnalia et illicita locum dando diabolo et angelis ejus in cordibus suis, ut in illis et de illis operetur, aliquando interrogant nos, et dicunt nobis: Exponite nobis rationem. Pagani plerique dicunt ista nobis: Exponite rationem, quare venit
Abbreviated transcription (Latin):
organa nr̃a. Qm̃ ibi int̾rogauer̃ nos qui caꝑ¬
tiuos duxer̃ nos uerba canticorum: et qͥ ab¬
ticorum. Et hymnũ int̾rogauer᷑ nos: qui ca¬
ꝑtiuos duxer̃ nos. Qui nos duxer̃ captiuos
fr̃s: quos sensimmꝰ aliquando caꝑtiuatores
nros. Sensit quidem illa illa ierłm babilo¬
homines captiuuiatores suos: ce hoc pꝰ ea ñ qñ
isti ꝑsalmi cantubant᷑. S iam diximꝰ cari¬
tati tu̾ȩ omĩa quȩ scłm litterã in illa cuu¬
tate contingebant figuras nr̃as fuisse: et
facile potest demonstrari captiuos n ͦ eẽ. Nõ
eium iã respiramꝰ in aciras illiꝰ lib̃tatis.
sĩ enuĩ fruimur puritate ueritatis. & illa
sapientia quȩ inse ipsa manens innouat
omĩa. delectationibꝰ temporalitĩ rerũ tẽp

Expanded text:
organa nostra. Quoniam ibi interrogaverunt nos qui caporgana nostra. Quoniam ibi interrogaverunt nos qui captivos duxerunt nos, verba canticorum; et qui abticorum et hymnum interrogaverunt nos, qui captivos duxerunt nos. Qui nos duxerunt captivos, fratres? quos sensimus aliquando captivatores nostros? Sensit quidem illa Jerusalem Babylohomines captivatores sisti psalmi cantabantur. Sed jam diximus Charitati vestrae omnia quae secundum litteram in illa civitate contingebant, figuras nostras fuisse: et facile potest demonstrari captivos nos esse. Non enim respiramus jam in auras illius libertatis; non enim fruimur puritate veritatis, et illa sapientia quae in seipsa manens innovat omnia . Delectationibus temporalium reru
Abbreviated transcription (Latin):
obruunt᷑. Qui u ut aꝑte qixerim. & breuit̃¬
multum mali ft̃: ui medio babilonis st̃. & lig¬
na suuit sterilia. tanquam salices habilonis. Qñ¬
do illos uidemꝰ. & tam steriles eos inuenimꝰ. ut
difficile nob̃ appareat ineis aliquid unde pos¬
sint duci adfidem ratam. uel adbona oꝑa. uł
ad spem futuri scłi. uł ad concu piscentiam li¬
berationis. a captiuitate mortalitatis: scriptu¬
ras nouirꝰ. quas eis dicamꝰ. S quia ineis¬
uullum fructũ inuenimꝰ unde incipiamꝰ: a¬
uertimꝰ ab eis faciem &dicimꝰ. Adhuc isti ñ
sapuuit. ñ capiunt: qͥa quicqͥd illis dixerimꝰ.
sinistrum & aduersũ habebt̃. Ergo differendo
cuta eos scripturas: suspendimꝰ organa nr̃a
in salicibꝰ. Non etum dignos habemꝰ: qui or¬
gana nr̃a portent. Non gͥ eis organa nr̃a inise¬
sereudo alligamꝰ: s differendo suspendimus.
Salices enim s̃ babilonie. ligna infructuo¬
sa: pasta temporalibꝰ uoluptatibꝰ tanꝗͣ flumi¬

Expanded text:
. Qui vero, ut aperte dixerim et brevitmultum mali sunt, in medio Babylonis sunt, et ligna sterilia, tanquam salices Babylonis. Quando illos videmus, et tam steriles eos invenimus, ut difficile nobis appareat in eis aliquid unde possint duci ad fidem rectam, vel ad bona opera, vel ad spem futuri saeculi, vel ad concupiscentiam liberationis a captivitate mortalitatis; Scripturas novimus, quas eis dicamus: sed quia nullum fructum in eis invenimus unde incipiamus, avertimus ab ipsis faciem, et dicimus, Adhuc isti non sapiunt, non capiunt; quidquid illis dixerimus, sinistrum et adversum habebunt. Ergo differendo circa eos Scripturas, suspendimus organa nostra in salicibus: non enim dignos habemus, qui organa nostra portent. Non ergo eis organa nostra inserendo alligamus, sed differendo suspendimus. Salices enim sunt Babyloniae ligna infructuosa, pasta temporalibus voluptatibus, tanquam flumi
Abbreviated transcription (Latin):
tidiana : diuersas culturas idolorum & de¬
moruiorum: remedia illicita p̃cantationũ
& ligaturarum. Quid facturus ẽ infans.
anima tenem. attendens ad maiores qͥd a¬
gant. ut qͦd eos uidit. facete. hoc sequat᷑:
Babilonia ꝑsecuta ẽ paruulos nos: s deus
dedit nob̃ agnitionẽ sui eũ qͣrandibꝰ ut ñ

Expanded text:
tidiana, diversas culturas idolorum et daetidiana, diversas culturas idolorum et daemoniorum, remedia illicita praecantationum et ligaturarum. Quid facturus est adhuc infans, anima tenera, attendens ad majores quid agant, nisi ut quod eos viderit agere hoc sequatur? Babylonia ergo persecuta est parvulos nos; sed Deus dedit nobis agnitionem sui jam grandibus, ut non
Abbreviated transcription (Latin):
it pͥma babilonia quędam. Nunqͥd̃ ipse popłs
in ea ꝑmansit: ꝑ successionẽ babiloniȩ: fa¬
eta ẽ filia babilonis. O filia babilonis infe¬
lix tui: beatus qui retribuet tͥ retributionẽ¬
onem tuam quam retribiuisti nob̃. Quam
retributionem dic̃ ÷ ad hoc claudit psalmꝰ.
Deatꝰ qui tenebit & allidet infantes tuos ad
petrã. lilam dic̃ infelicem: beatꝰ aut̃ qui retri buet
ei retributionẽ quam retribuit nob̃. Quȩri¬
mͦ quam retributionẽ: beatꝰ uiqͥt qui deue¬
bit : & allidet paruulos tuos ad petram. Ipsa¬
ẽ retributio. Quid enim nob̾ fecit babiloni¬
a ista: iam cantauimꝰ in illo psalmo: sermo¬
nes iniquorum p̃ualuer̃ aduersũ nos. Qnͣ¬
do enim nati sumꝰ paruos nos inuenit i¬
sta confusio scłi huiꝰ: & suffocauit nos erro¬
re diuersorum uanis op inronibꝰ addhuc in¬
uus ad tempꝰ. Quando discit amare. nͥ qͦd
susurrauerint parentes: instruunt & do¬
cent illũ auaritiam: rapinas. ⁊ m̃datia co¬

Expanded text:
Babylonia; numquid ipse populus in ea permansit? Per successionem Babyloniae facta est filia Babylonis. O «filia Babylonis infelix» tu! «Beatus qui retribuet tibi retributioneonem tuam quam retribuisti nobis.» Quam retributionem dicit? Ad hoc claudit Psalmus: «Beatus qui tenebit et elidet infantes tuos ad petram.» Illam dicit infelicem, beatum autem qui retribuet ei retributionem quam retribuit nobis. Quaerimus, quam retributionem: «Beatus,» inquit, «qui tenebit et elidet est retributio. Quid enim fecit nobis Babylonia ista? Jam cantavimus in illo psalmo: «Sermones iniquorum praevaluerunt adversus nos» . Quando enim nati sumus, parvulos nos invenit ista confusio saeculi hujus; et offocavit nos errorum diversorum vanis opinionibus adhuc invatus ad tempus, quando discit amare, nisi quod insusurraverint parentes? Instruunt et docent illum avaritiam, rapinas, mendacia quo
Abbreviated transcription (Latin):
rem & rapatiorem. Et cũ tu timereͥ uis ami¬
nore: tune maiorem. Potest teipso maior fi¬
eri. subito qui te timet: nunꝗͣ aut̃ erit mi¬
nor quẽ debes tumere. Aduocatũ inqͥt eẽ:
magna res ẽ. Potentissima eloquentia in õibꝰ.
habere susceptos pendentes exliugua diser¬
ti patromi sui: & ex eius ore sꝑantes uł dãp¬

Expanded text:
rem et rapaciorem. Timeri vis a mirem et rapaciorem. Timeri vis a minore, time majorem: potest te ipso major fieri subito, qui te timet; nunquam autem erit minor, quem debes timere. Advocatum esse, inquit, magna res est, potentissima eloquentia; in omnibus habere susceptos pendentes ex lingua diserti patroni sui, et ex ejus ore sperantes vel dam
Abbreviated transcription (Latin):
qua possunt. quandui posst̃. quib posst̃. add
quantum uident t̃rena. & ad quantũ intelli¬
gunt speciemi ciuitatis. ⁊ ñ eos fitut ds̃ pecire
inbabilonia. Predestinauit enum eos ciies ihe¬
rłm. Intelligit captiuitatẽ corum ds̃: &e osten¬
dit illis aliam ciuitatẽ cui uere debeant su¬
spirare:: ꝓ qua debeant cuncta conari: ad quã
capessendam debeant cuies suos secum pere¬
grinos quantũ ualuerint adhortari. Pꝑterea
et in magno fidelis ẽ. Et rursus dicit. Si
lonis. Flumitia babilonis sunit: ortũa q̃ hic
amant᷑ & cito transeunt. Hescio qͥs ama¬
uit uerbi grã agri culturã: ipsã exercere.
inde ditescere. Ibi occupare animũ: inde ꝑci¬
ꝑe uoluptatẽ. Aitendat exitũ & uideat il¬
fluuiũ babilonis. Alius dix̃ Magna res est
mulitare. Om̃s a gricolȩ: formidant eos qͥ mi¬
litant. ob secunt᷑ eis. tremunt eos. Si fuero a¬
gricola: tiebo uulitarem. Si fuero milita¬
ris: tunebor abacricola. O insane. in alium

Expanded text:
quam possunt, quamdiu possunt, quibus possunt, ad quantum vident terrena, et ad quantum intelligunt speciem civitatis; non eos sinit Deus perire in Babylonia: praedestinavit enim eos cives Jerusalem. Intelligit captivitatem eorum Deus, et ostendit illis aliam civitatem, cui vere debeant suspirare, pro qua debeant cuncta conari, ad quam capessendam debeant cives suos secum peregrinos, quantum valuerint, adhortari. Proptereet in magno fidelis est:» et rursum dicit, «Silonis. Flumina Babylonis, sunt omnia quae hic amantur et transeunt. Nescio quis amavit, verbi gratia, agriculturam ipsam exercere, inde ditescere, ibi occupare animum, inde percipere voluptatem; attendat exitum, et videat ilfluvium Babylonis. Alius dixit: Magna res est militare; omnes agricolae formidant eos qui militant, obsequuntur eis, tremunt eos: si fuero agricola, timebo militarem; si fuero militaris, timebor ab agricola. O insane, in alium
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s: ñ sic eos diuidicaret. Cum enĩ dixisset
dc̃ stetit insinagoga deorum: iñ ait in me¬
dio deos & homiues discernit. tanquã osten¬
deris qͥd uit̃ sit int̃ dõs & homines: s in me¬
dio inquit dõs discernit. Deinde sequit᷑. Us¬
queqͦ iudicatis inquitatẽ: & cetera. Que utiq

Expanded text:
omnes, non sic eos dijudicaret. Cum enim dixisset, «Deus stetit in synagoga deorum;» non ait, In medio deos et homines discernit, tanquam ostendens quid intersit inter deos et homines: sed, «In medio» inquit, «deos discernit.» Deinde sequitur, «Usquequo judicatis iniquitatem» ? et caetera: quae utique
Abbreviated transcription (Latin):
ta diuino spũ utt̃p̃tati: qͦ spu & illa dicta s̃ quȩ
in hebreis litteris s̃. Codẽ nanq oꝑante spu
ettã hoc dici oportuit qđ dictũ ẽ dũ gentiũ de¬
monia: ut intelligeremꝰ sic etiã in hebreo positũ
dũ gentiũ simulachra. ut demouia potiꝰ q̃ st̃
in simulachris significarent᷑. Nã qđ attinet ad
ipsa simulachra quȩ grece appellant᷑ idola. qͦ
noĩe iã utimut ꝓ latino: oculos hñt & ñui
sensu carent. qͦ circa nec t̃reri possunt. quia nͥ¬
nͥ ea quȩ sentiunt t̾reri utiq possunt. Quomͦ
gͦ diccũ ẽ de dño t̾ribilis : suꝑ om̃s deos: qm̃¬

Expanded text:
u intepretati, quo Spiritu et illa dicta sunt quae in hebraeis litteris sunt. Eodem namque operante Spiritu, etiam hoc dici oportuit quod dictum est, «Dii Gentium daemonia:» ut intelligeremus sic etiam in hebraeo positum, «Dii Gentium simulacra;» ut daemonia potius quae sunt in simulacris, significarentur. Nam quod attinet ad ipsa simulacra, quae graece appellantur idola, quo nomine jam utimur pro latino, oculos habent et nouia omni sensu carent: quocirca nec terreri possunt, quia nisi ea quae sentiunt, terreri utique non possunt. Quomodo ergo dictum e
Abbreviated transcription (Latin):
medio babiloniȩ: organa sua in salicibꝰ eiꝰ suspẽ¬
dunt. Salices ligna sunt infrucuiosa: & hoc
loco tta posita. ut ñ aliquid bori possit intel¬
ligi de salicib. Alibi aut̃ forsitan potest. Mo¬
oo ligna intelligit sterilia nascentia suꝑ flu¬
mina babilonis. Rigant᷑ hec ligna de flumi¬
nibꝰ babilonis: & nullura fructũ ferunt. Di¬
cut sunt homines cupidi. auari. steriles in
oꝑe bono: ita ciuies babiloniȩ ut ctiã ligna
suit illius regionis. Ex istis uoluptatibꝰ rerũ
transeuntium pascuntur: tanꝗͣ rigata a
fluminibꝰ babiloniȩ. Queris fructum: & ñ in¬
uenies. Quando tales patimur: uersamur cũ
eis qui st̃ in medio babilonis. Multũ em̃
int̃ ẽ. uit medium babilonis: & ext̾iora
babilomiȩ. Sunt qui ñ st̃ in medio eiꝰ id ÷¬

Expanded text:
medio Babyloniae, organa sua in salicibus ejus suspendunt. Salices ligna sunt infructuosa; et hoc loco ita posita, ut non aliquid boni possit intelligi de salicibus; alibi autem forsitan potest. Modo ligna intelligite sterilia, nascentia super flumina Babylonis. Rigantur haec ligna de fluminibus Babylonis, et nullum fructum ferunt. Sicut sunt homines cupidi, avari, steriles in opere bono; ita cives Babyloniae, ut etiam ligna sint illius regionis, ex istis voluptatibus rerum transeuntium pascuntur, tanquam rigata a fluminibus Babyloniae: quaeris fructum, et nusquam invenis. Quando tales patimur, versamur cum eis qui sunt in medio Babylonis. Multum enim interest inter medium Babylonis, et exteriora Babyloniae. Sunt qui non sunt in medio ejus, id
Abbreviated transcription (Latin):
ne captiuos nos ẽẽ intelliginĩ. S qui uos capti¬
uos duxer̃: qui homies: quȩ gens: qui pex:
si redimim: captii eramꝰ. Quis nos redemt. &¬
xp̃c. A quo nos redenut: adiabolo. Diabolus gͦ
&e angłi eius: captiuos duxer̃ uos. Nec ducerent.
nͥ consentientes. Nos ducti suntꝰ captiui. Capti¬
uatores nr̃i. dixi qui sint. Ipsi st̃ etiam. latro¬
nes. uuluerautes illum uiatorẽ qui desceuait

Expanded text:
ne; captivos nos esse intelligimus. Sed qui nos captivos duxerunt? qui homines? quae gens? qui rex? Si redimimur, captivi eramus. Quis nos redemit? Christus. A quo nos redemit? A diabolo. Diabolus ergo et angeli ejus captivos nos duxerunt; nec ducerent nisi consentientes. Nos ducti sumus captivi. Captivatores nostri dixi qui sint. Ipsi sunt etiam latrones vulnerantes illum viatorem qui descendit
Abbreviated transcription (Latin):
utrum & angłi uocati s̃ dũ: cũ hõib uistis
&e sc̃ĩs. maximũ p̃miũ ꝓnuitat᷑ equalitas an¬
głorum. Et in scriptutis qͥdẽ. nescio utrũ
uł possit uł facile possit reperiri. aꝑte dictos
suꝑ om̃s deos: cur hoc dixerit continuo ue¬
lud exponendo coniuinx̃. qm̃ dĩ gentiũ de¬
monia. Suꝑ tales deos: dixit dnm t̃ribilẽ
in scĩs suis qͦs celos fecit. a quib demonia t̃¬
rent᷑. Sic enuim sequit᷑. Dñs aut̃ olos fecit.
Non gͦ dii sine additam̃to: s dii gentiũ demo¬
nia. Suꝑuis tam̃: tribilis inquit suꝑ om̃s dõs.
Non ait suꝑ om̃s deos gentiũ. quãuis hoc in¬

Expanded text:
utrum et Angeli vocandi sunt dii; cum hominibus justis et sanctis maximum praemium promittatur aequalitas Angelorum. Et in Scripturis quidem nescio utrum vel possit, vel facile possit reperiri, aperte dictos super omnes deos,» cur hoc dixerit, continuo velut exponendo conjunxit, «Quoniam dii Gentium daemonia» . Super tales deos dixit Dominum terribilem in sanctis suis, quos coelos fecit, a quibus daemonia terrerentur. Sic enim sequitur, «Dominus autem coelos fecit.» Non ergo, Dii sine additamento; sed, Dii Gentium daemonia: superius tamen, «Terribilis,» inquit, «super omnes deos;» non ait, super omnes deos Gentium, quamvis in
Abbreviated transcription (Latin):
bonis. facile tribuant. cõmunicent. thesau¬
ric̃ent sibi fundam̃tũ bonũ in fiturũ: ut ad¬
p̃hendant ueram uitam. Hoc canticũ oe
canticis sion. duutes acceper̃. Primo ñ suꝑ¬
be saꝑe. Extollunt enim diuitiȩ. Et qͦs ex¬
tollt̃: flumina excollant illa. Qͥd gͦ his p̾ci¬
pitur: ante onũa ñ suꝑbe saꝑe. Qđ faci¬
unt diuitiȩ: hoc caueant in diuitiis: ca¬
ueant in diuitiis suꝑbiam. Ipsũ enĩ ma-

Expanded text:
cile tribuant, communicent, thezaurisent sibi fundamentum bonum in futurum, ut apprehendant veram vitam» . Hoc canticum de canticis Sion divites acceperunt, primo, «non superbe sapere.» Extollunt enim divitiae; et quos extollunt, flumina illa tollunt. Quid ergo his praecipitur? Ante omnia, «non superbe sapere.» Quod faciunt divitiae, hoc caveant in divitiis; caveant in divitiis superbiam.
Abbreviated transcription (Latin):
iuficare hoc tͦ uoluerit. an in suo iutelle¬
ccu uł ui sua intelligentia fecisse celos hoc
ẽ in sua sap̾ia. sic̃ alibi scriptũ ẽ. omĩa in
sapientia fecisti eomͦ insinuans uingeni¬
tũ uerbum queri potest. S si ita ẽ ut in
sapientia fecerit: Anibi tantũ expͥmen¬
dũ fuit. ut in ceteris etiam tacitũ posset
intelligi. ut iste sensus sit. qui fecit cȩlos
in intellectu. qui fundauit t̃ram suꝑ aqͣs.
ut & hic subaudias in intellectu: qui fecit
luminaria magna solus. solem in potestatẽ
diei. lunã & stellas in potestatẽ noctis. uti¬
q in intellectu: Quomͦ gͦ solus si hoc est
in intellectu. uel in intelligentia qđ ẽ in
saꝑientia: id÷ u uerbo uingenito: An
quia trunttas ñ s̃ tres dĩi s unꝰ ds̃: Ad id
refert᷑ qđ solus ds̃ fecit. qͥa ñ cretttrã per

Expanded text:
nificare hoc modo voluerit, an in suo intellenificare hoc modo voluerit, an in suo intellectu, vel in sua intelligentia fecisse coelos, hoc est in sua Sapientia, sicut alibi scriptum est, «Omnia in Sapientia fecisti» , eo modo insinuans unigenitum Verbum, quaeri potest. Sed si ita est, ut in Sapientia fecerit? An ibi tantum exprimendum fuit, ut in caeteris etiam tacitum posset intelligi: ut iste sit sensus, «Qui fecit coelos in intellectu, Qui fundavit terram super aquas;» ut et hic subaudias, «in intellectu: Qui fecit luminaria magna solus, solem in potestatem diei, lunam et stellas in potestatem noctis;» utique, «in intellectu?» Quomodo ergo «solus,» si hoc est «in intellectu,» vel «in intelligentia,» quod est «in Sapientia,» id est, in Verbo unigenito? An quia Trinitas non sunt tres dii, sed unus Deus, ad id refertur quod solus Deus fecit, quia non creaturam per
Abbreviated transcription (Latin):
solus dĩ facit: & ipsa exsequit᷑ dicens. Qui fecit
cȩlos in intellectu. qui firmauit t̾rã suꝑ aqͥs:
qui fecit luminaria magna solus. Idõ & hic
addidit solus: quia ceta mrabilia que dicturꝰ
ẽ ꝑ homines fecit. Cum enum dixisset qͥ fecit
luminaria magna solus: q̃ suit eadẽ lumina¬
ria secutꝰ aꝑuit. Solem in potestatẽ diei. lunã.
&e stellasim potestatẽ noctis. Demde ceꝑit di¬
sit egiptum cum pͥmogenitis eorũ: & cetera.
Uniuersam gͥ creaturã: ñ ittiq dc̃ ꝑ aliquã
creaturã. s solus fecit. Cuius creature quas¬
dam partes excellentiores cõmemorauit: ex
quib uniu̾sa cogitaremꝰ. intelligibiles cȩlos.
ae uisibilem t̃ram. Et qm̃ sc̃ etiã celi uisioi¬
les: cõmemoratis eorum luminatib totum
cȩleste corporeum ut ab iꝑso faccũ acciperemꝰ
adinonuit. Quã quã in id qđ ait. Qui fecit
celos in intelleccu. uł sic̃ alii utterp̃tati st̃ in
intelligentiã utrum cȩlos intelligibiles sig¬

Expanded text:
solus Deus facit, et ipsa exsequitur dicens, «Qui fecit coelos in intellectu, Qui firmavit terram super aquas, Qui fecit luminaria magna solus:» ideo et hic addidit, «solus.» quia caetera mirabilia quae dicturus est, per homines fecit. Cum enim dixisset, «Qui fecit luminaria magna solus;» quae sint eadem luminaria, secutus aperuit, «Solem in potestatem diei, lunam et stellas in potestatem noctis.» Deinde incipit ditum cum primogenitis eorum;» et caetera. Universam igitur creaturam, non utique Deus per aliquam creaturam, sed solus fecit. Cujus creaturae quasdam partes excellentiores commemoravit, ex quibus universa cogitaremus, intelligibiles coelos et visibilem terram: et quoniam sunt etiam coeli visibiles, commemoratis eorum luminaribus totum coeleste corporeum ut ab ipso factum acciperemus, admonuit. 6. Quanquam id quod ait, «Qui fecit coelos in intellectu,» vel, sicut alii interpretati sunt, «in intelligentia,» utrum coelos intelligibiles sig
Abbreviated transcription (Latin):
quia samaritanꝰ es. & demoniũ habes: Et u¬
le duorum obiectorum unũ respuit: unũ te¬
nicit. Ergo inqͥt demonium ñ habeo. Non au¬
tẽ dixit : ego ñ sum samaritanꝰ. Si enimille
samaritanꝰ ñ custodietit: utiq perimꝰ. Sama¬
ritauꝰ gͦ transiens. uidit saucium. & uulne¬
ratũ. decelictũ a latronibꝰ: & sic̃ nostis collegit.
Dic̃ aliquando a latronũ noĩe ponunt᷑ qui
nob̾ plagas peccatorum uifixer̃ iã ꝑ consen¬
sionẽ nr̃am captiuatis: sic &e captiuatores nr̃i¬

Expanded text:
 es, et daemonium habes?» et ille objectorum duorum unum respuit, et unum tenuit: «Ego,» inquit, «daemonium non habeo» ; non autem dixit, Ego non sum Samaritanus: si enim ille Samaritanus non custodierit, utique perimus: Samaritanus ergo transiens vidit saucium et vulneratum derelictum a latronibus, et sicut nostis, collegit . Sicut aliquando latronum nomine ponuntur, qui nobis plagas peccatorum inflixerunt, jam per consensione
Abbreviated transcription (Latin):
uꝑ flumina babilonis ibi sedinꝰ
& fleuimꝰ dum recordarem᷑ sy on.¬
Uidete quia uullo diccũ ẽ. tederet
humuꝰ ds̃ in sion: hic aut̃ suꝑ
flumina babilonis ibi sedimꝰ & fleuimꝰ dũ
recordarenur sion. Illani sion: uͥ decet hun¬

Expanded text:
Babylonis, ibi sedimus et flevimus, cum recordaremur Sion.Videte quia in illo dictum est, «Te decet hymnus, Deus, in Sion;» hic autem, «Super flumina Babylonis, ibi sedimus et flevimus, cum recordaremur Sion:» illam Sion, ubi decet h
Abbreviated transcription (Latin):
nos allo quit᷑ psalmꝰ. Confitenum dõ dõrũ.
Confitemim dño anõrum. Confitemim
ei qui fac̃ mirabilia magna solus. Confi¬
temini ei. qui fecit cȩlos in intellectu. Confi¬
tenum ei. qui firmauit t̾rã suꝑ aquas. Cou¬
fitemtni ei. qui fec̃ luminaria magna solus.
Cur aut̃ confiteam᷑ in om̃iũ uetsuũ fini

Expanded text:
loquitur Psalmus: «Confitemini Deo deorum, confitemini Domino dominorum;» confitemini ei «qui facit mirabilia magna solus;» confitemini ei «qui fecit coelos in intellectu;» confitemini ei «qui firmavit terram super aquas;» confitemini ei «qui fecit luminaria magna solus.» Cur autem confiteamur, in omnium versuum fini
Abbreviated transcription (Latin):
dusa ẽ uia. Si aut̃ int̾clusa fuerit quia
ñ credit᷑. quid restat nͥ ut cum uenerit qͥ
ñ credebat᷑ : confundant᷑ qui ñ credider̃:
Quare: quia conclusio p̃cedit. & sequit᷑ cõ¬
fusio. Conclusio pͣcedit ut rex: sequit᷑ cõ¬
fusio tanꝗͣ plebs. Quos mͦ concludit ut
ũ credant in xp̃m: quando apparuerit &ͦ
oñis coufundeut᷑. & transducent eos ex ad

Expanded text:
 quia non creditur; quid restat, nisi ut cum venerit qui non credebatur, confundantur qui non crediderunt? Quare? Quia conclusio praecedit, et sequitur confusio: conclusio praecedit ut rex, sequitur confusio tanquam plebs. Quos modo concludit, ut non credant in Christum, quando apparuerit Christus, omnes confundentur, et traducent eos ex a
Abbreviated transcription (Latin):
cile intelligeret᷑: onfitenuim ẽẽ subaudiẽ¬
dũ. Nc̃ uͦ eta obscurũ ẽ factũ ẽ. ut qͥ cod̾icem
grecũ siue nescierit inspicere. siue neglexe¬
rit. possit putare qui fecit oelos. qͥ firmauit
t̾rã. qui fecit luminaria. qm̃ in et̾nũ mĩa¬

Expanded text:
eretur «Confitemini» esse subaudiendum. Nunc vero ita obscurum factum est, ut qui codicem graecum sive nescierit inspicere, sive neglexerit, possit putare, «Qui fecit coelos, Qui firmavit terram, Qui fecit luminaria, quoniam in aeternum mi
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitate q̃ nũꝗͣ ruttura ẽ: qͥa & dñs habitat
in ea & custodit eã. quȩ ẽ uisio pacis. ec̃na
ierłm. Pacis illiꝰ fr̃s mei cui laudandȩ lin¬
gua ñ suffic̃ uͥ uullũ hostẽ iã sentiemꝰ. nec ii
eccła nec extra eccłam. nec incarne nr̃a. nec in
cogitatione urã: absorbebit᷑ mors ĩ uictoriã.
& uacabimꝰ aduidendũ dĩu in pace ȩterna. ci¬
ues ierłm facti cuutatis dĩ. Explicit psilmꝰ. cͣ.

Expanded text:
uae nunquam ruitura est; quia et Dominus habitat in ea, et custodit eam: quae est visio pacis aeterna Jerusalem, pacis illius, fratres mei, cui laudandae lingua non sufficit, ubi nullum hostem jam sentiemus nec in Ecclesia, nec extra Ecclesiam, nec in carne nostra, nec in cogitatione nostra. Absorbebitur mors in victoriam t vacabimus ad videndum Deum in pace aeterna, cives Jerusalem facti civita
Abbreviated transcription (Latin):
nũ tuĩa eiꝰ: sic in õium caꝑitibꝰ quãtus ñ sit
positũ. subaudiendũ ẽ cõfitemini. Qđ in greco
euidentiꝰ apꝑaret. Apꝑaret aut̃ ce in latino: sie¬
audẽ locutionẽ transferre potuissent int̃p̃tes
nr̃i. Qd̃ qͥdem in isto uersu possent: si diceret
facienti mirabilia. Qd enĩ nos habemꝰ qͥ fac̃
mrabilia: grecꝰ ht̃ facienti mirabilia. Ubi
necessario confitenum subaudit᷑. Atq utinã

Expanded text:
uamvis non sit positum, subaudiendum est, «Confitemini.» Quod in graeco evidentius apparet. Appareret autem et in latino, si eamdem locutionem transferre potuissent interpretes nostri. Quod quidem in isto versu possent, si dicerent, «facienti mirabilia:» quod enim nos habemus, «Qui fecit mirabilia;» graecus habet, «facienti mirabilia»; ubi nece
Abbreviated transcription (Latin):
lia curruncisorũ. Domꝰ isrł benedicite dnm
Domꝰ aaron benedicite dñm. Domꝰ leui be¬
nedicite dñm. Benedicite popłi dũm: hoc
ẽ domiꝰ isrł generalit᷑. Benedicite p̃positi: hoc
ẽ domꝰ a aron. Benedicite ininustri: hoc ẽ
domiꝰ leui. Quiꝰ de ceteris nationibꝰ: Qui ti¬
uietis dñm. benedicite dnm. Om̃s gͦ una

Expanded text:
llia circumcisorum. «Domus Israel, benedicite Dominum; llia circumcisorum. «Domus Israel, benedicite Dominum; Domus Aaron, benedicite Dominum; Domus Levi, benedicite Dominum.» Benedicite populi Dominum, hoc est, «domus Israel» generaliter; benedicite praepositi, hoc est, «domus Aaron;» benedicite ministri, hoc est, «domus Levi.» Quid de caeteris nationibus? «Qui timetis
Abbreviated transcription (Latin):
gentiũ. Quid ÷ hoc : ñne p̃dictũ ẽ: t̃ine
cõpletũ ẽ : ñne ut legit᷑ sic uidet᷑: &e illi
qͥ remanser̃ oculos hñt. & ñ uident: na¬
res hñt & ñ odorant᷑. ñ sentiunt illum
dorantur. tani suauẽ odorẽ. xp̃i : uete nullis
faccũ ẽ. uere de illis dictũ ẽ: sintiles illis sunt
qui fatiunt ea. & om̃s qui confidunt meis.
S cotidie cradutit ꝑ miracula xp̃i dñi: coti¬
die aperiunt᷑ oculi cecorum & aures surdorũ.
Inspirant᷑ nares insensatorũ. dissoluunt᷑ oia
gunt᷑ ꝑ edes claudorũ. De lapidib̃ istis excitan¬
t᷑ filii abrahȩ: quib omia iam dicant᷑. Do¬
mꝰ isrł benedicite dñm. Om̃s filii abrahȩ:¬
&e sic de lapidib istis suscitant᷑ filii abra-¬
he. Manifestũ ẽ. qͥa illi s̃ magis domͦ isrł.
qui ꝑtinent ad domũ isrł: qͥ ꝑtinent ad se¬
m̃ abraham ñ oatne s fide. Domꝰ isrł bene¬
dicite dũm. S fac de domo illa dici: & po¬

Expanded text:
Gentium» . Quid est hoc? Nonne praedictum erat? nonne Gentium» . Quid est hoc? Nonne praedictum erat? nonne completum est? nonne ut legitur, sic videtur? Et illi qui remanserunt, oculos habent, et non vident; nares habent, et non odorant. Non sentiunt illum odorant tam suavem odorem Christi? Vere in illis factum est, et vere de illis dictum est, «Similes illis sint omnes qui faciunt ea, et omnes qui confidunt in eis.s quotidie commutantur per miracula Dei; quotidie aperiuntur oculi caecorum et aures surdorum, inspirantur nares insensatorum, resolvuntur ora iriguntur pedes claudorum, ex lapidibus excitantur filii Abrahae , quibus omnibus simul dicatur: Domus Israel, benedicite Domcitantur filii Abrahae, manifestum est quia illi sunt magis domus Israel, qui pertinent ad domum Israel, qui pertinent ad semen Abrahae, non carne, sed fide: «Domus Israel, benedicite Dominum.» Sed fac de domo illa dici, et po
Abbreviated transcription (Latin):
si iͥnteriore homine eorum. Lam aures hñt:
& ñ audiunt. Ad illos qͥpꝑe clamat ds̃. Q
chil allegoricum. nichil figuratũ cõmemo¬
ro. ꝓpriam. exp̃ssam. simplicẽ. manifestã.
Audite ꝓpħiam p̃dictã: uidete completã. łre¬
dicit sophonias. adũsus repugnantes & ad¬
uersus rebellautes. & de occisione fidelitim
martires facientes. s tam̃ nescientes: p̃ualu
it dñs aduersus cos. Et quomͦ p̃ualuit: in
cccła sua. uidemiꝰ quia p̃ualuit aduersus eos
Uolebant paucos xp̃ianos extinguere. occi¬
dere: sanguinẽ fuder̃. De sanguine ꝯccisorũ
tanti exurrexer̃ : a quibꝰ int̃fectores marti¬
dant idola sua: qui pͥmo. xpianos ꝓpt̃ ido¬
la sua trucidabant. Nonne p̃ualuit adu̾¬
sus eos dũs : uide si facit qđ sequit᷑. Preua¬
luit aduersus eos dñs. Et quid fecit: ext̃¬
nunauit om̃s deos geritiũ trȩ : & adorabt̃
eũ uusquisq de loco suo. om̃s insule

Expanded text:
sed in interiore homine eorum. Nam aures habent, sed in interiore homine eorum. Nam aures habent, et non audiunt: ad illos quippe clamat Deus, «Qui  per prophetam. Nihil allegoricum, nihil figuratum commemoro: propriam, expressam, simplicem, manifestam audite prophetiam praedictam, videte completam. «Praedicit Sophonias. Adversus repugnantes, adversus rebellantes, et de occisione fidelium martyres facientes, sed tamen nescientes; «Prait Dominus adversus eos.» Et quomodo praevaluit? In Ecclesia sua videmus quia praevaluit adversus eos. Volebant paucos Christianos exstinguere, occidere; sanguinem fuderunt: de sanguine occisorum tanti exsurrexerunt, a quibus illi interfectores martydant idola sua, qui primo Christianos propter idola trucidabant. Nonne praevaluit adversus eos Dominus? Vide si facit quod sequitur, «Praevaluit Dominus adversus eos.» Et quid fecit? «Exterminavit omnes deos Gentium terrae; et adorabunt eum unusquisque de loco suo, omnes insulae
Abbreviated transcription (Latin):
do faciente qui uicelo & in t̾ra omĩa quȩcũq
uoluit fecit: qui iudicauit plebẽ suã & uiser¬
uis siuis aduocabit᷑. Quid restat figm̃tũ. nͥ ri¬
dendum ñ adorandum᷑ idola gentiũ dicturꝰ
erat fortasse ut coutempneremꝰ ista om̃ia. Di¬
cturꝰ erit. Idola gentitm lapides & ligna: gip¬
sũ & testa: ñ hec docibilis dico. uilis matetia ẽ.
luud qđ ualde amant. uł qđ ualde honorant.
gentũ lucet aurũs ldõ oculos hñt. & ñ ui¬
dent. Sic quomͦ argentũ ẽ: quomͦ autũ ẽ. Uti¬
q forte auaro. ñ religioso: unmo uͦ nec auaro
utile. S utle bene iterti. & ꝑ eiꝰ erogationẽ
ista inseusati sint. quid facitis homines de
argento & auro deose qͦs deos facitis : ñne ui¬
ista artisex faber argentariꝰ aurifex facere
potuit. Et oculos. & aures. & nares. & os. et
mauꝰ. & pedes: s nec lucem oculis. uec au¬
ditum auribꝰ. nec uocẽ ori. nec sensũ uaribꝰ
a qͦ factus es aguousti. De illis aut̃ qui ñag

Expanded text:
lo et in terra omnia quaecumque voluit fecit, qui judicavit plebem suam, et in servis suis advocabitur; quid restat figmentum, nisi ridendum, non adorandum? Idola Gentium dicturus erat fortasse, ut contemneremus ista omnia; dicturus erat idola Gentium, lapides et ligna, gypsum et testam? Non haec dico; vilis materia est: illud quod valde amant, vel quod valde honorant gentum, lucet aurum, ideo oculos habent et vident? Sic, quomodo argentum est, quomodo aurum est, utile forte avaro, non religioso; imo vero nec avaro utile, sed utile bene utenti, et per ejus erogationem ista insensata sint, quid facitis homines de argento et auro deos? Quos deos facitis, nonne viista artifex, faber argentarius, aurifex facere potuit, et oculos, et aures, et nares, et os, et manus, et pedes; sed nec lucem oculis, nec auditum auribus, nec vocem ori, nec sensum naribusa quo factus es agnovisti. De illis autem qui non
Abbreviated transcription (Latin):
ciauit. Occidit etiam altũ regẽ: & aliũ po¬
płin eius. Et os regẽ basam. Et hic quã
malus: Og interp̃tat᷑ condusio. Basan.
interp̃tat᷑ confusio. Malus ẽ rex ille: qui
it cludit uiã ad dm̃. hoc enĩ agit diabo¬
lus semꝑ opponendo figm̃ta sua. oppo¬
nendo idola sua: faciendo necessitate fig¬
se necessariũ ꝑ arrepticios sortilegos. au¬
diar murum: sic diabolus nichil aliud agit
uͥut it̃dudat uiam. ne credat᷑ in dm̃. Si
eium ũ credit᷑ in dm̃: patet uia. & ipse xͤ¬

Expanded text:
tiavit. Occidit etiam alium regem et alium potiavit. Occidit etiam alium regem et alium populum ejus: «Et Og regem Basan.» Et hic quam malus! Og interpretatur, Conclusio: Basan interpretatur, Confusio. Malus est rex ille qui intercludit viam ad Deum. Hoc enim agit diabolus; semper opponendo figmenta sua, opponendo idola sua, opponendo se necessarise necessarium per arreptitios, sortilegos, audiar murum» : sic diabolus nihil aliud agit, nisi ut intercludat viam, ne credatur in Deum. Si enim creditur in Deum, patet via
Abbreviated transcription (Latin):
euis in occidendis talibꝰ regibꝰ & talib popłis.
Int̃ꝑ recat᷑ enim seon temptatio oculorũ: & a
gere possumus qͦmͦ amaricantes regẽ habeant:
temptationẽ ocłorum. Temptatio ocłorũ ñ ẽ:
lã quid mirum ẽ. si amaricantes talem habe¬
aut regẽ. mñdacem regẽ : nͥ enim m̃datiũ &e
simulatio p̃cedat: ñ st̃ amaricantes in ȩcła.
Inde enĩ amaricant: quia figunt. Precedit
temptatio oculorum: amaricatio sequit᷑.
Et in ipso diabolo p̃cessit. Nam temptatio
ocłorũ ẽ: qđ transfigurat se uelud angłm lu¬
cis. Occidat manꝰ dĩ &e illum & illos. Illũ ne
inducat: illos ut corrigant᷑. Et enim in
uno quoq homine occidit᷑ ille rex: qͣndo
dãpnat simulationẽ. & diligit ueritatẽ.
Manꝰ dĩ ñ quiescit id agere. Nlã quẽadino¬
dũ egit adlitterã tunc: sic agit᷑ minc sp̃i¬
talit᷑ ut impleat qđ tunc ꝓpheticȩ p̃nun¬

Expanded text:
ejus in occidendis talibus regibus et talibus populis: ejus in occidendis talibus regibus et talibus populis: interpretatur enim Seon, Tentatio oculorum; Amorgere possumus quomodo amaricantes regem habeant tentationem oculorum. Tentatio oculorum non est Jam quid mirum est si amaricantes talem habeant regem, mendacem regem? Nisi enim mendacium et simulatio praecedat, non sunt amaricantes in Ecclesia; inde enim amaricant, quia fingunt. Praecedit tentatio oculorum, amaricatio sequitur: et in ipso diabolo praecessit; nam tentatio oculorum est quod «transfigurat se velut angelum lucis» . Occidat manus Domini et illum et illos; illum, ne inducat; illos, ut corrigantur. Etenim in unoquoque homine occiditur ille rex, quando damnat simulationem, et diligit veritatem. Manus Dei non quiescit id agere. Nam quemadmodum egit ad litteram tunc, sic agit nunc spiritualiter, ut impleat quod tunc prophetice praenun