comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. noli me tangere. nondũ enĩ ascendi
ad patrẽ meũ : deinde duab amonumͣto
currentib nuntiare discipłis. quȩ ab an¬
głis de ꝑfecta eius resurrectione didicerant.
dequib scriptũ ẽ. quia accesserunt. & te¬
nuerunt pedes eius. & ad orauerunt eũ:
Aparuit ipso die aduesperascente. duob
pitiũ trahentes. in panis fractione cogno¬
uerunt. Apparuit & petro Quod si ȩuan¬
głista quando uelubi factũsit. minime
designauerit. tam̃ quia factũ sit nonta-¬
cet: scribens quia cũ prefati duo disci¬
płi cognito dño in emmaus. statim redis-¬
sent hierłm. inuenerunt congregatos
undecĩ. & eos qui cũ ipsis erant dicentes.
quia surrexit dñs ueri: & apparuit simo¬
ni. Ac deinde subiungit Et ipsi narra¬
bant quȩ gesta erant inuia. & quomodo
cognouerunt eũ infractione panis Sta¬
timq annectit quintã apparitionẽ eius.
ita incipiens. Dũ hȩc autẽ loquuntur.

Expanded text:
est: Noli me tangere, nondum enim ascendi est: Noli me tangere, nondum enim ascendi ad Patrem meum . Deinde duabus a monumento currentibus nuntiare discipulis quae ab angelis de perfecta ejus resurrectione didicerant, de quibus scriptum est: Quia accesserunt, et tenuerunt pedes ejus, et adoraverunt eum . Apparuit ipso die advesperascente duobus pitium vocantes in panis fractione cognoverunt; apparuit et Petro . Quod si evangelista quando vel ubi factum sit, minime designaverit, tamen quia factum sit non tacet, scribens quia cum praefati duo discipuli, cognito Domino in Emaus, statim redissent Hierusalem, invenerunt congregatos undecim, et eos qui cum ipsis erant, dicentes: Quia surrexit Dominus vere, et apparuit Simoni. Ac deinde subjungit: Et ipsi narrabant quae gesta erant in via, et quomodo cognoverunt eum in fractione panis. Statimque annectit quintam ejus apparitionem, ita incipiens: Dum haec autem loquuntur,
Abbreviated transcription (Latin):
poris dñs ostendit: quia nimirũ tanta
erat uirtus miraculi: ut hanc repente
totã eaꝑe fragilia mortaliũ pectora.
non possent: Consulens igit᷑ ipse imbe¬
cillitati querentiũ primo uenientib
ad monumentũ. & feminis suo amore fer¬
uentib & uiris reuolutũ lapidem. & abla¬
to suo corpore linteamina quib inuolutũ
erat. sola posita monstrauit: deinde studio¬
sius ꝑquirentib feminis. & de eo quod inue-¬
nerant mente consternatis. angłoꝵ uisionẽ
ostendit : qui illũ resurrexisse certa mani-¬
festatione patefacerent: ac sic ꝑcurrente fa¬
ma patratȩ resurrectionis. tandem ipse
dñs uirtutũ & rex głȩ apparens. quanta
potentia mortẽ quã ad horã gustauerat de¬
ucisset aperuit: Le .iͣi.¬
t quidẽ quantũ exȩuangłicȩ serie lec¬
tionis inuenimus : quinquies ipsa qua
resurrexit die. uisus ẽ hominib: primo
mariȩ magdalenȩ ad monum̃tũ. quando
ei desideranti pedes eius amplecti dictũ

Expanded text:
poris ostendit, quia nimirum tanta erat virtus miraculi, ut hanc repente totam capere fragilia mortalium pectora non possent. Consulens igitur ipse imbecillitati quaerentium, primo venientibus ad monumentum et feminis suo amore ferventibus et viris, revolutuibus involutum erat, sola posita monstravit; deinde curiosius inquirentibus feminis, et de eo quod invenerant mente consternatis angelorum visionem ostendit, qui illum resurrexisse certa manifestatione patefacerent, ac sic praecurrente fama patratae resurrectionis, tandem ipse Dominus virtutum et rex gloriae apparens, quanta potentia mortem quam ad horam gustaverat devicisset, aperuit. Et quidem quantum et evangelicae serie lectionis invenimus, quinquies ipsa qua resurrexit die, visus est hominibus primo Mariae Magdalenae ad monumentum, quando ei desideranti pedes ejus amplecti  Al. complecti  dictum
Abbreviated transcription (Latin):
Quod bene in libro iudicũ sanson illuiᷤ fac¬
ta significant Quicũ garã ciuitatẽ phi¬
listinor. fuisset ingressus. philistei ingres¬
sũ eius ꝓͣtinus cognoscentes. ciuitatẽ re.¬
pente obsidionib circũdederunt: custo.¬
des deputauerunt: & sanson fortissimũ
se iam comprehendisse gauisi sunt: Sed
quid sanson fecit audiamꝰ. Media not te

Expanded text:
Quod bene in libro Judicum Samson illius facQuod bene in libro Judicum Samson illius facta significant , qui cum Gazam civitatem Philisthinorum fuisset ingressus, Philisthaei, ingressum ejus protinus cognoscentes, civitatem repente obsidionibus circumdederunt, custodes deputaverunt, et Samson fortissimum se jam comprehendisse gavisi sunt. Sed quid Samson feci
Abbreviated transcription (Latin):
in sultantes dicebant Si filius dĩ est.
descendat decruce : & credimus ei. Qui
si tunc decruee descenderet: nimirũ in.¬
sultantib cedens. uirtute̾ nobis paten.¬
tiȩ non demonstraret Sed ex pectauit
paululũ: tolerauit ꝓbra. irrisiones sus¬
tinuit. Seruauit patientiã: distulit
ãmurationẽ. Et qui decruce descendere
ñoluit : desepulchro surrexit: Pius igit᷑
fuit de sepulehro surgere: quã decruce des¬
cendere. Plus fuit mortẽ surgendo destrũ-¬
ere: quã uitã descendendo seruare Sed
cũ iudȩi. hunc ad insultationes suas de
cruce descendere minime cernerent: eũ
morientẽ uiderent. eũ se uicisse credidẽ¬
runt: nomen illius se quasi extinxisse se¬
gauisi sunt Sed ecee de morte nomen eius
ꝑ mundũ creuit: ex qua hunc infidelis
turba extinxisse se credidit: Et qu̾e gau¬
debat occisum. dolet mortuũ : quia hunc
ad suam głam cognoseit ꝑ uenisse ꝑ penã:

Expanded text:
insultantes dicebant: Si rex Israel est, insultantes dicebant: Si rex Israel est, descendatstus de cruce descenderet, nimirum insultantibus cedens, virtutem nobis patientiae non demonstraret. Sed exspectavit paululum, toleravit probra, irrisiones sustinuit, servavit patientiam, distulit admirationem; et qui de cruce descendere noluit , de sepulcro surrexit. Plus igitur est de sepulcro resurgere quam de cruce descendere. Plus fuit mortem resurgendo destruere quam vitam descendendo servare. Cum Judaei Christum ad insultationes suas de cruce descendemorientem viderint, eum se vicisse crediderunt, nomen illius se quasi exstinxisse gavisi sunt. Sed ecce de morte nomen ejus per mundum crevit, ex qua hunc infidelis turba exstinxisse se credidit. Et quae gaudebat occisum, dolet mortuum, quia hunc ad suam gloriam cognoscit pervenisse per
Abbreviated transcription (Latin):
mio Sed fortasse aliquis dicat. Iure
ille resurrexit: qui cũ ds̃ esset. teneri a
morte non potuit Ad instruendam gͦ
ignorantiam nrãm. ad roborandam in¬
firmitatẽ nrãm. suȩ resurrectionis exẽ.¬
plũ. nobis sufficere noluit. Solusillo ĩ tem¬
pore mortuus ẽ: & tamen solus minime
resurrexit: Nam scriptũ ẽ Multa
corpora sc̃orũ qui dormierant surrexe-¬
runt Ablata sunt ergo omĩa argum̃ta
ꝑfidiȩ Ne quis enĩ dicat. sperare de se
non debet homo. qͦđ incarne sua exhi¬
buit homo ds̃: eoce cũ dõ homines re.¬
surrexisse cognoscimus: & quos puros¬
fuisse homines non dubitamus Si igi¬
tur membra nr̃i redẽptoris sumus : pre¬
sumamus in nobis. quod gestũ constat
incapite Si multũ nos abicimus : spe¬
rare debemus in nobis nos membra ul¬
tima. quod de membris eius superiori.¬
bus audimus: Ecce uero ad memori.¬
am rediit. quod crurisixo dĩ filio. iudȩi

Expanded text:
mio. Sed fortasse aliquis dicat: Jure mio. Sed fortasse aliquis dicat: Jure ille surrexit qui, cum Deus esset, teneri a morte non pignorantiam nostram, ad corroborandam infirmitatem nostram suae resurrectionis exemplum sufficere noluit, solus in illo tempore mortuus est et tamen solus minime surrexit. Nam scriptum est: multa corpora sanctorum, qui dormierant surrexerunt; ablata sunt ergo omnia argumenta perfidiae. Ne quis enim dicat sperare de se non debet homo, quod in carne sua exibuit homo Deus, ecce cum Deo homines resurrexisse cognobimus, et quos puros homines non dubitamus. Si igitur membra redemptoris nostri sumus, praesumamus in nobis quod gestum coin capite. Si multum nos abjicimus, sperare in nobis debemus nos membra ultima quod de membris ejus superioribus audivimus. 7. Ecce vero ad memoriam redit quod crucifixo Dei Filio Judaei
Abbreviated transcription (Latin):
pe redemptor nrͣ apassione ad resurrec.¬
tionẽ. amorte ad uitã. a pena adgłam.
acorruptione ad incorruptionẽ transmi¬
grauerat Et prius post resurrectionem
ingalilea adiscipulis uidetur: quia resur¬
rectionis eius głam. post lȩti uidebimus:
si modo auitus. ad uirtutũ celsitudinẽ
transinigremus Qui ergo insepulchro
nuntiatur: intrans migratione ostendit᷑.
quia is. qui in mortificatione carnis ag
de lectionis euangłicę expositione trans.¬
currimus: sed libet ut de hac eadem sol¬
lẽpnitate aliquid subtilius loquamur.
Duȩ & enĩ uitȩ erant. quarũ unã noue¬
ramus. alterã nescibamus Una quinne
mortalis ẽ : altera immortalis Una cor-¬
ruptionis: alia in corruptionis: Una
rectionẽ ꝓmitteret carnis. & tamen hanc
uisibilit᷑ non exhiberet: quis eius ꝓmis¬
sionib crederet : factus itaq homo. ap¬
paruit incarne. mori dignatus ẽ exuo¬
luntate : resurrexit ex potestate : & osten.¬
dit exemplo. quod nobis ꝓmisit in pre.¬

Expanded text:
one ad resurrectionem, a morte ad vitam, a poena ad gloriam, a corruptione ad incorruptionem 1528 transmigraverat. Et prius post resurrectionem in Galilaea a discipulis videtur, quia resurrectionis ejus gloriam post laeti videbimus, si modo a vitiis ad virtutum celsitudinem transmigramus. Qui ergo in sepulcro nuntiatur, in transmigratione ostenditur, quia is qui in mortificatione carnis agnde lectionis evangelicae expositione transcurrimus, sed libet ut de hac eadem solemnitate aliquid subtilius loquamur. 6. Duae etenim vitae erant, quarum unam novimus, alteram nesciebamus. Una quippe mortalis est, altera immortalis, una corruptionis, altera incorruptionis; una rectionem promitteret carnis, et tamen hanc visibiliter non exhiberet, quis ejus promissionibus crederet? Factus itaque homo apparuit in carne, mori dignatus est ex voluntate, resurrexit ex potestate, et ostendit exemplo quod nobis promisit in prae
Abbreviated transcription (Latin):
uni ex minimis meis fecistis: michi
fecistis: Fece ante iudiciũ. cũ ꝑ mem¬
bra sua suscirit᷑ : susceptores suos. etiã
ꝑsemet ipsũ requirit: & tamen nos ad
hospitalitatis grãm pigri sumus:¬
Pensate fr̃s. quanta hospitalitatis
uirtussit Ad mensas ur̃ãs xp̃m susci.¬
pite : ut uos ab eo suscipi ad conuiuia
ȩterna ualeatis Prebẽte modo pere¬
grino xp̃o hospiciũ: ut uos in uidi¬
tio. non quasi peregrinos nesciat: sed
ut ꝓprios recipiat ad regnũ: amen¬

Expanded text:
uni ex niminis meis fecistis, mihi uni ex niminis meis fecistis, mihi fecistis . Ecce ante judicium cum per membra sua suscipitur, susceptores suos etiam per semetipsum requirit; et tamen nos ad hospitalitatis gratiam pigri sumusPensate, fratres, quanta hospitalitatis virtus sit. Ad mensas vestras Christum suscipite, ut vos ab eo suscipi ad convivia aeterna valeatis. Praebete modo peregrino Christo hospitium, ut vos in judicio non quasi peregrinos nesciat, sed ut proprios recipiat ad regnum
Abbreviated transcription (Latin):
Caritas frat̾nitatis. maneat inuobis: &
hospitalitatẽ nolite obliuisci. ꝑhanc enĩ
placuerunt quidã. angłis hospicio re¬
ceptis Hinc petrus ait. Fospitales inuicẽ sĩ¬
ne murmuratione: Finc ueritas dicit:
Hospes fui: & suscepistis mẽ Ex .iiiͦ.¬
pinata res eͣ ualde: & seniorũ nr̃oꝵ
nobis relatione tradita Quidam
pater familias. cũ tota domo sua. magno
hospitalitatis studio seruiebat. Cũq cͥo¬
tidie ad mͣsam suam peregrinos susci¬
peret : quodã die peregrinus quidã
inter alios uenit: ad mensam ductus ẽ:
Dũq pater familias. ex humilitatis
consuetudine aquã uellet in eius ma.¬
nib fundere : conuersus urceũ accepit.
sed repente eũ in cuius manib aquã
fundere uoluerat. non inuenit Cũq
hoc factũ. secũ ipse miraretur : eadẽ
nocte ei dñs ꝑ uisionẽ dixit Cęteris
dieb me in membris meis: hesterno
autẽ die. me in memet ipso suscepisti:
fece in iudiciũ ueniens dicit Quod

Expanded text:
maneat in vobis, et hospitalitatem nolite oblivisci. Per hanc enim placuerunt quidam angelis hospitio receptis. Hinc Petrus ait: Hospitales invicem sine murmurationibus. Ipsa Veritas dicit: Hospes fui, et suscepistis me. Opinata res est valde et seniorum nostrorum nobis relatione tradita. Quidam pater familias cum tota domo sua magno hospitalitatis studio serviebat; cumque quotidie ad mensam suam peregrinos susciperet, quodam die peregrinus quidam inter alios venit, ad mensam ductus est. Dumque paterfamilias ex humilitatis consuetudine aquam vellet in ejus manibus fundere, conversus urceum accepit, sed repente eum in cujus manibus aquam fundere voluerat non invenit. Cumque hoc factum secum ipse miraretur, eadem nocte ei Dominus per visionem dixit: Caeteris diebus me in membriautem die me in memetipso suscepisti. Ecce ad judicium veniens dicit: Quod
Abbreviated transcription (Latin):
ficat: quod se causarũ tumultib & undis
untȩ corruptibilis illidit: Quid ꝑsoli¬
ditatẽ lit toris. nisi illa ꝑpetiutas quietis
eternȩ figuratur : Quia igit᷑ dis ddisci¬
płi adhuc fluctib mortalis uitȩ inerant.
in mari laborabant: Quia autẽ redemp-
dor nrͣ iã corruptionẽ carnis excesserat.
post resurrectionẽ suam inlit tore sta¬
lit. Aesi ipsũ resurrectionis suȩ myste¬
m. reb discipsis loqueret᷑ dicens: lam
uobis in mari non appareo: quia uob̾cũ
in ꝑturbationis fluctib nonsũ: Ec iii.¬
inc ẽ quod alio loco post resurrec

Expanded text:
ficat, quod se causarum tumultu et undis ficat, quod se causarum tumultu et undis vitae corruptibilis illiditur? Quid per soliditatem littoris, nisi illa perpetuitas quietis aeternae figuratur, quia igitur discipuli adhuc fluctibus mortalis vitae inerant, in mari laboranoster jam corruptionem carnis excesserat, post resurrectionem suam in littore stabat. Ac si ipsum resurrectionis suae mysterium rebus discipulis loqueretur, dicens: Jam vobis in mari non appareo, quia vobiscum in perturbationis fluctibus non sum. Hinc est quod alio in loco post resurrec
Abbreviated transcription (Latin):
inspicit᷑ . citius uidetur. quia nimirũ ne¬
gotiũ quod ante conuersionẽ sine pec¬
cato ex̾titit. hoc etiam post conuersionẽ
repetere culpa non fuit Nam piscato¬
rẽ petrũ : matheũ uero theloneariũ
scimus: Et post conuersionẽ suam ad
piscationẽ petrus rediit : matheus uero
ad thelonei negotiũ non resedit: quia
alud ẽ uictũ ꝑ piscationẽ quęrere: ali¬
nd thelonei lucris pecunias augere . łc ii.¬
unt eñĩ pleraq negotia: quȩsine pec¬
Iatis exhiberi. aut uix aut nullãte¬
nus possunt: Quȩ ergo ad peccatũ im¬
plicant: ad hȩc necesse ẽ. ut post con¬
uersionẽ animus non recurrat Quȩri
tam potest. cur discipulis inmari labo¬
rantib. post resurrectionẽ suã ilitto¬
re stetit: qui ante resurrectionẽ suam
corã discipłis influctib maris ambula-¬
uit. Cuius rei ratio festine cognoscitur:
supsa quȩ tunc inerat causa pensat᷑
Quid & enĩ mare nisi presens scłm signi-¬

Expanded text:
nimirum negotium quod ante conversionem sine peccato exstitit, hoc etiam post conversionem repetere culpa non fuit. Nam piscatorem Petrum, Matthaeum vero telonearium scimus; et post conversionem suam ad piscationem Petrus rediit, Matthaeus vero ad telonei negotium non resedit , quia aliud est victum per piscationem quaerere, aliud autem telonei lucris pecunias augere. Sunt enim pleraque negotia, que sine peccatis exhibere aut vix aut nullatenus possunt. Que ergo ad peccatum implicant; ad hec necesse est ut post conversionem animus non recurrat. Rai potest, cur discipulis in mari laborantibus, post resurrectionem Dominus in littore stetit, qui ante resurrectionem suam, coram discipulis in fluctibus maris ambulavit. Cujus rei ratio festine cognoscitur, si ipsa quae tunc inerat causa pensetur. Quid enim mare, nisi praesens saeculum signi
Abbreviated transcription (Latin):
maiestatis Sed ite dicite discipłis eius
& petro: quia precedit uos ingalileaꝵ
nominatis discipłis. petrus designat᷑.
ex nomine: Sed si hunc angłs nomina¬
tim non ex primeret: qui magistrũ nega¬
uerat. uenire inter discipulos non audẽ.¬
ret. Uocatur ergo ex nomine: ne desꝑa¬
ret ex negatione Qua in re consideran
uocẽ ꝑtimescere: & scipsũ negare ꝑmisit.
Quod nimirũ magnȩ actũ pietatis dis¬
pensatione cognoscimus: ut is qui futu¬
rus erat pastor ȩccłiȩ. insua culpa disce¬
ret. qualiter aliis miscreri debuisset:
Prius itaq eũ ostendit sibi. & tumnc pre¬
posuit cęteris : ut ex sua infirmitate cog.¬
nosceret: quã miscditer aliena infirma
toleraret. Bene autẽ deredẽptore nr̃o
dicit᷑. precedit uos ingalileã: ibi eum
uidebitis sicut dixit uobis Galilea nãq

Expanded text:
us et Petro, quia praecedet vos in Galilaeam. nominatis discipulis Petrus designatur ex nomine, sed si hunc angelus nominatim non exprimeret, qui magistrum negaverat venire inter discipulos non auderet. Vocatur ergo ex nomine, ne desperarit ex negatione, qua in re considerandvocem pertimescere, et seipsum negare permisit. Quod nimirum magnae actum pietatis dispensatione cognoscimus, ut is qui futurus erat pastor Ecclesiae, in sua culpa disceret, qualiter aliis misereri debuisset. Prius itaque ostendit eum sibi, et tunc praeposuit caeteris, ut ex sua infirmitate cognosceret, quam misericorditer aliena infirma toleraret. Bene autem de Redemptore nostro dicitur: Praecedet vos in Galilaeam, ibi eum videbitis, sicut dixit vobis. Gali
Abbreviated transcription (Latin):
finrit: Fingere nãq componere dicimus
Unde & cõpositores luti. figulos uocamꝰ.
ichil ergo simplex ueritas łc. iiͦ.¬
ꝑduplicitatẽ fecit: sed talem se cis
exhibuit incorpore : qualis apud illos
erat inmente. Probandi autẽ erant. si
tem ut peregrinũ amare potuissent:
Sedquia esse extranei a caritate non po¬
terant. hii cũ quib ueritas gradiebatur.
eũ ad hospitiũ. quasi peregrinũ uocant.
Cur autẽ dicimus uocant. cum illic scrip
hospiciũ. non solũ inuitandi sunt : sed
etiam trahendi. Mensam ponunt: cibos
ex positione non cognõuerant: in p. Ais
fractione cognoscunt: Audiendo ergo
prȩcep̃ta dĩ. illuminati non sunt: fa.¬
ciendo illuminati sunt. quia scriptũ ẽ:
Non enĩ auditores legis iusti sunt apud
dm̃: sed factores legis iustificabunt᷑ Quis¬
quis enĩ uult audita intelligere: festi¬
net ea quȩ^ intelligere potuit. oꝑe imple̾.¬

Expanded text:
finxit; fingere namque componere dicimus, finxit; fingere namque componere dicimus, unde et compositores luti figulos vocamus. Nihil ergo simplex veritas per duplicitatem fecit, sed talem se eis exhibuit in corpore, qualis apud illos erat in mente. Probandi autem erant sibitem ut peregrinum amare potuissent. Sed qui esse ex tranei a charitate non poterant, hi cum quibus veritas gradiebatur eum ad hospitium quasi peregrinum vocant. Cur autem dicimus vocant, cum illic scripthospitium son solum invitandi sunt, sed etiam trahendi. expositione non cognoverunt, in panis fractione cognoscunt. Audiendo ergo praecepta Dei, illuminati non sunt, faciendo illuminati sunt, quia scriptum est, non auditores legis justificabuntur apud Deum, sed factores legis justificabuntur. Quisquis ergo vult audita intelligere, festinet ea quae jam intelligere potuit opere imple
Abbreviated transcription (Latin):
tib pauca loquenda sunt Et fortasse hȩc
utilius ꝓderunt: quia sepe & alimenta.
quȩ minus sufficiunt. auidius sumunt᷑:
Lec tionis ergo euangłicȩ sũmatim sensũ
statui. ñ ꝑsigula ueb̾a discũtere: ne dil&.¬
tionẽ ur̃am ualeat sermo ꝓlixior expo.¬
sitionis onerare. Fcce audistis fr̃s Rm̃i
quia duob discipłis ambulantib inuia.
non quidem credentib sed tamen dese lo.¬
quentib dñs apparuit: sed eis speciem qũ
recognoscerent non ostendit: Hoc ergoti
agebat᷑ intus. in oculis cordis Ipsi nãs
apud semet ipsoᷤᷤ intus & amabant &
dubitabant: eis autẽ dñs foris & proscd
aderat: & quis esset non ostendebat:
De se ergo loquentib prȩsentiam exli¬
buit : sed dese dubitantib cognitionis suȩ
speciem abscondit: Uerba quidem contu¬
lit: duritiam intellectus increpauit.
scripturȩ sacrȩ mysteria quȩ deipso erant.
aperuit: & tam̃ quia adhuc in eorũ cor¬
dib peregrinus erat a fide. ire se longius

Expanded text:
i, pauca loquenda sunt, et fortasse haec utilius proderunt, quia saepe et alimenta quae minus sufficiunt, avidius sumuntur. Lectionis ergo evangelicae summatim sensum statui non per singula verba discurrere, ne dilectionem vestram valeat sermo prolixior expositionis onerare. Ecce audistis, fratres charissimi, quia duobus discipulis ambulantibus, in via, non quidem credentibus, sed tamen de se loquentibus Dominus apparuit, sed eis speciem quam recognoscerent non ostendit. Hoc ergo egagebatur intus in oculis cordis. Ipsi namque apud semetipsos intus et amabant et dubitabant, eis autem Dominus foris et praesens aderat, et quid esset non ostendebat. De se ergo loquentibus praesentiam suam exhibuit, sed de se dubitantibus cognitionis suae speciem abscondit. Verba quidem contulit, duritiam intellectus increpavit, Scripturae sacra mysteria quae de seipso erant aperuit, et tamen qui adhuc in eorum cordibus peregrinus erat a fide, ire se longius
Abbreviated transcription (Latin):
nisi redemptorẽ nr̃m. sanson ille signifi¬
cat: Quid gara ciuitas. nisi infernũ de¬
signat : Quid ꝑ philisteos. nisi iudȩorũ
ꝑfidia demonstratur: Qui cũ mortuũ
dnm̃ uiderent. eiusq corpus in sepulchro
iam positũ. custodes ilico deputauerunt.
& eũ quiauctor uitę claruerat in infer¬
ni claustris retentũ. quasi sanson inga¬
ra se deprehendisse lȩtaci sunt: Samsonu̾
media noc te nonsolũ exiit sed etiã por¬
tas tulit: quia uidelicet redẽptor nr̃
ante lucẽ resurgens. nonsolũ liber de
inferna exiit. sed & ipsa etiam inferni
claustra destrurit. Portas tulit. & montis
uertic̃e subut: quia r surgendo claustra
inferni abstulit: & ascendendo cȩlorum
regna penetrauit Hanc ergo resurrec.
ex facto: tota mente diligamus. ꝓ eius
amore moriam᷑: Ecce in resurrectione
auctoris nr̃i. ministros eius angłos con¬
ciues nr̃os agnõuimus Ad horũ ergo
ciuiũ illam frequentẽ festiuitate̾ festi.¬
nemus: His cũ necdũ uisione possumꝰ.

Expanded text:
nisi Redemptorem nostrum Samson ille significat? Quid Gaza civitas nisi infernum designat? Quid per Philisthaeos nisi Judaeorum perfidia demonstratur? Qui cum mortuum Dominum viderent, ejusque corpus in sepulcro jam positum, custodes illico deputaverunt, et eum qui auctor vitae claruerat, in inferni claustris retentum, quasi Samsonem in Gaza se deprehendisse laetati sunt. Samson vero modia nocte non solum exiit, sed etiam portas tulit, quia videlicet Redemptor noster ante lucem resurgens, non solum liber de inferno exiit, sed et ipsa etiam inferni claustra destruxit. Portas tulit, et montis verticem subiit, quia resurgendo claustra inferni abstulit, et ascendendo coelorum regna penetravit. Hanc ergo resurrectiex facto, tota mente diligamus, pro ejus amore moriamur. Ecce in resurrectione auctoris nostri ministros ejus angelos concives nostros agnovimus. Ad horum ergo civium illam frequentem solemnitatem festinemus. His, cum necdum visione possumus,
Abbreviated transcription (Latin):
Inm quęritis. nararenũ: Ihc latino ebos
salutaris: siue saluator interpretat᷑. At
terant: non tam̃ substantialit᷑. sed nimnu¬
patiue Ideo & locus subiungit᷑. ut deqͥ
iħu dictũ sit manifestetur. Narare¬
nũ Et causa ꝓtinus subditur. Cruci¬
fixũ: Atq addit᷑ Surrexit: non elt
hic. Non est . dicit᷑ ꝑ presentiam cariis

Expanded text:
 Latino eloquio salutaris, id est salvator interpretatur. At terant, non tamen substantialiter, sed nuncupative. Ideo et locus subjungitur, ut de quo Jesu dictum sit manifestetur: Nazarenum. Et causam protinus subdidit: Crucifixum. Atque addidit: Surrexit, non est hic. Non est hic
Abbreviated transcription (Latin):
Ratorib & blandus iustis: rec tets¬
tis resurrectionis eius angłus & infulgo¬
re uultus. & incandore habitus demons¬
trat᷑. ut deipsa sua specie & terreret rex¬
bos: & mulceret pios. Unde recte quoq
populũ ꝑdeserta gradientẽ columna
ignis in nocte. & colũna nubis preibat
indie: In igne & eñĩ terror timoris ẽ.in
nube autẽ iusionis lene blandimentũ:
Dies uero uita iusti: & noxx accipit᷑ uita
peceatoris Unde & conuersis peccatorib
paulus dicit fu̾istis aliquando tenebre.
nun: alit̃ lux indño: Indie ergo ꝑ nubẽ
colũ na monstrata ẽ. & in notte ꝑignẽ.

Expanded text:
catoribus et blandus justis, recte testis resurrectionis ejus angelus et in fulgure vultus et in candore habitus demonstratur, ut de ipsa sua specie et terreret reprobos et mulceret pios. Unde recte quoque populum per desertum gradientem columna ignis in nocte et columna nubis praeibat in die. In igne etenim terror est, in nube autem visionis lene blandimentum. dies vero vita justi, et nox accipitur vita peccatoris. Unde et conversis peccatoribus Paulus dicit: Fuistis aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino . In die ergo per nubem columna monstrata est, et in nocte per ignem,
Abbreviated transcription (Latin):
apparuit : quia festiuitatis nrͣȩ gaudia
nuntiauit Candor & enĩ uestis: splen¬
dorẽ nr̃ȩ denuntiat sollempnitatis:
Nr̃ȩ dicamus. ansuȩ : Sed ut factam
redẽptoris nrͣi resurrectio & nr̃a festi
uitas fuit. quia nos ad immortalitatẽ
reduxit: & angłorũ festiuitas extitit:
quia nos reuocando ad cȩlestia. corũ nu-¬
merũ impleuit In sua ergo ac nr̃a festi¬
uitate angłus albis uestitus apparuit:
quia dũ nos ꝑresurrectionẽ dñicam. ad
suꝑna reducimꝰ: cęlestis patriȩ dampna
reparantur Sed quiduenientes femi.¬
nas affatur: audiamus Nolite expa¬
uescere. Acsi aꝑte dicat Paueant illiqͥ
non amiant aduentũ suꝑnoꝵ ciuiũ: ꝑti¬
mescant qui carnalib desiderus pressi.

Expanded text:
apparuit, quia festivitatis nostrae gaudia nuntiavit. Candor etenim vestis splendorem nostrae denuntiat solemnitatis, nostrae dicamus an suae? Sed ut fateamur Redemptoris nostri resurrectio, et vitas fuit, quia nos ad immortalitatem reduxit, et angelorum festivitas exstitit, quia nos revocando ad coelestia, eorum numerum implevit. In sua ergo ac nostra festivitate angelus in albis vestibus apparuit, quia dum nos per resurrectionem dominicam ad superna rreparantur. Sed quid venientes feminas affatur audiamus. Nolite expavescere. Ac si aperte dicat: Paveant illi qui non amant adventum supernorum civium; pertimescant qui carnalibus desideriis
Abbreviated transcription (Latin):
gesta: aliquid in sc̃a eccła signat gerei¬
Qũ. Sic quippe necesse ẽ ut audiamusquȩ
facta sunt: quatinus cogitemus etiam quȩ
nobis sunt. ex eorũ imitatione facienda:
Et nos ergo ineũ qui est mortuus creden.¬
tes. si odore uirtutũ referti. cũ opinione
bonorũ oꝑum dñm querimus. ad monu.¬

Expanded text:
sta aliquid in sancta Ecclesia signat gerendum. Sic quippe necesse est ut audiamus quae facta sunt, quatenus cogitemus etiam quae nobis sint ex eorum imitatione facienda. Et nos ergo in eum qui est mortuus credentes, si, odore virtutum referti, cum opinione bonorum operum Dominum quaerimus
Abbreviated transcription (Latin):
loqui consueui: Sed quia lassescente
stomacho ea quȩ dic tauerã legere ipse
non possũ. quosdã ur̃m minus liben¬
ter audientes in tueor. Unde nunc a
naemet ipso exigere contra morẽ uolo:
ut inter sacra missarũ sollẽpnia. lectionẽ
scĩ ȩuangłi non dictando. sed colloquen¬
do edisserã. sicq excipiant᷑ ut loquim.
quia colloquutionis uox corda torpen¬
tia. plusquã sermo lectionis excitat.
& quasi quadã. sollicitudinis uit cuigi¬
lent pulsat: Et quidẽ ad hoc opus me
sufficere uon uideo: sed tam̃ uires qͦs
imperitia denegat. caritas ministrat:
Scio nãq quidixit Aꝑi os tuuͣ: &
ego ad implebo illud: Bonũ ergo opus
nobis inuoluntate sit: naͣ ex diuino ad¬
iutorio erit in ꝑfectione. Dat loquen¬
di ausum. etiam resurrectionis dñicȩ
tanta sollẽpnitas: quia & indignũ ual.¬
de ẽ ut eo die laudes taceat lingua car¬

Expanded text:
loqui consuevi; sed quia, lassescente stomacho, ea quae dictavero legere ipse non possum, quosdam vestrum minus libenter audientes intueor. Unde nunc a memetipso exigere contra morem volo ut inter sacra missarum solemnia lectionem sancti Evangelii non dictando, sed colloquendo edisseram. Sicque excipiatur ut loquimur, quia collocutionis vox corda torpentia plus quam sermo lectionis excitat, et quasi quadam manu sollicitudinis ut evigilent pulsat. Et quidem ad hoc opus me sufficere posse non video; sed tamen vires quas imperitia denegat charitas ministrat. Scio namque qui dixit: Aperi os tuum, et ego adimplebo illud . Bonum ergo opus nobis in voluntate sit, nam ex divino adjutorio erit in perfectione. Dat loquendi ausum ipsa etiam resurrectionis Dominicae tanta solemnitas, quia et indignum valde est ut eo die laudes
Abbreviated transcription (Latin):
de quib dam peregrinantibus fratri¬
b gaio ꝑ iohannẽ dicit᷑. Pro nomine
enĩ xp̃i profectisunt nichil accipi¬
entes a gentilib:: nos ergo debemus¬
suscipere eiusmodi. ut cooperatoressi¬
mus ueritatis Qui eiũ spiritalia do¬
na habentib temporalia subsidia tri¬
buit: in ipsis donis spiritalib coope¬
rator existit: Nam cũ pauci sint qui
spiritalia dona ꝑcipiunt. & multi
qui rebus temporalib abundant. ꝑ
hoc se diuites uirtutib pauperum
inserunt : quo cisdẽ sc̃is pauperibus
de suis diuitus solatiantur: łe.iͫ. cu aut
gentilitati. id est sc̃e eccłę spirita¬
liũ uirtutũ merita. tanquã deserto
arbusta ꝓmitteret : ulmũ quoq
pariter ꝓmisit dicens Ponã deser¬
tũ instagnũ aquȩ : & terram inuiã
in riuos aquarũ. Dabo insolitudine¬

Expanded text:
de quibusdam peregrinantibus fratride quibusdam peregrinantibus fratribus Gaio per Iohannem dicitur: Pro nomine enim Christi profecti sunt, nihil accipientes a gentilibsuscipere hujusmodi, ut cooperatores simus veritatis . Qui enim spiritalia dona habentibus temporalia subsidia tribuit, in ipsis donis spiritalibus cooperator existit. Nam cum pauci sint qui spiritalia dona percipiunt, et multi qui rebus temporalibus abundant, per hoc se divites virtutibus pauperum inserunt, quo eisdem sanctis pauperibus de suis divitiis solatiantur. Unde cum gentilitati, id est sanctae Ecclesiae, spiritalium virtutum merita, tanquam deserto arbusta, promitteret, ulmum quoque pariter promisit, dicens: Ponam desertum in stagna aquarum, et terram inviam in rivos aquaru
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓphetiam non habeat. apud omĩpotei¬
tem tamen dñm. prophetiȩ premia
habebit: Iste enĩ fortasse iustus e.
& quanto in hoc mundo nichil possi¬
det. tanco loquendi ꝓustitia fidu¬
ciam maiorẽ habet Hunc dũ ille sus
tentat. qui in hoc mundo aliqͥd possidet.
& fortasse ꝓ iustitia ad huc loqui libe¬
re non presumit. iustitiȩ allius liberta¬
tẽ sibi participẽ sacit: ut cũ eo parit᷑
iustitiȩ pręmia recipiat. quẽ sustentan¬
do adiuuit : quatinus eandem iusti¬
tiam libere loqui potuisset. Iue ꝓphe¬
tie spũ plenus ẽ : sed tamen corporeo e¬
get alrnento: & si corpus non reficitur:
certũ est quod uox ipsa subtrahatur:
¶Qui igit᷑ alimentũ ꝓphetę̧ propter
hoc quod ꝓpheta est tribuit: ꝓphe¬
tie illius uires ad loquendũ dedit.
Cũ ꝓpheta ergo mercedem ꝓphetȩ
accipiet. qui & si spũ ꝓphetiȩ plenꝰ
non fuit: hoc tam̃ ante dĩ oculosexi
buit. quod ad iuuit H inc est enĩqͦd

Expanded text:
prophetiam non habeat, apud omnipotenprophetiam non habeat, apud omnipotentem tamen Dominum prophetiae praemia habebit. Iste enim fortasse justus est, et quanto in hoc mundo nihil possidet, tanto loquendi pro justitia fiduciam majorem habet. Hunc dum tentat, qui in hoc mundo illiquid possidet et fortasse adhuc pro iustitia loqui libere non praesumit, iustitiae illius libertatem sibi participem facit et cum eo pariter iustitię pręmia recipiet, quem sustentando adiuvit, quatenus eandem iustitiam libere loqui potuisset. Ille prophetię spiritu plenus est, sed tamen corporeo eget / alimento; et si corpus non reficitur, certum est, quod vox ipsa subtrahatur. Qui igitur alimentum prophetae propter hoc, quod propheta est, tribuit, prophetię illius vires ad loquendum dedit. Cum propheta ergo mercedem prophetę accipiet, qui, etsi spiritu prophetiae plenus non fuit, hoc tamen ante oculos dei exhibuit, quod adiuvit. Hinc est, quod
Abbreviated transcription (Latin):
Date & dabit᷑ uobis Hinc scriptũ ẽ
Ignẽ ardentẽ extinguit aqua. & ele¬
mosina resistit peccatis Hinc iterũ
dicitur: Conclude elemosinã incor¬
de pauperis. & hȩc prote orabit:
Hinc bonus pat̾ innocentẽ filiũ am¬
monet. di cens Si multũ tibi fuerit.
habundanter tribue : si exiguũ fue¬
rit. etiã exiguũ libenter stude i¬
pertiri Ut autẽ quanta esset uir¬
tus in continentia & susceptione in¬
Qui recipit prophetã in nomine ꝓ¬
phetę. mercedẽ ꝓphetę accipiet: Et
qui recipit iustũ in nomine iusti :
mercedẽ iusti accipiet: In quib uer¬
bis notandũ ẽ. quia non ait merce¬
dẽ de ꝓpheta. uel mercedẽ de iusto
sed mercedẽ prophetȩ & mercedẽ
iusti accipiet. Aliud ẽ enĩ merces de
ꝓpheta : aliud merces ꝓphetę : ato ali¬
ud merces deiusto. aliud merces ius
cipiet: nisi quia is qui ꝓphetã sua
largitate sustentat. quamuis ipse

Expanded text:
Date, et dabitur vobis . Hinc scriptum est: Date, et dabitur vobis . Hinc scriptum est: Ignem ardentem exstinguit aqua, et eleemosyna resistit peccatis . Hinc iterum dicitur: Conclude eleemosynam in sinu pauperis et haec pro te exorabit . Hinc bonus pater innocentem filium admonet, dicens: Si multum tibi fuerit, abundanter tribue; si exiguum fuerit, etiam exiguum libenter stude impartiri . 12. Ut autem quanta esset virtus in continentia et susceptione inine prophetae, mercedem prophetae accipiet, et qui recipit justum in nomine justi, mercedem justi accipiet . In quibus verbis notandum est, quia non ait mercedem de propheta, vel mercedem de justo, sed mercedem prophetae, vel mercedem justi accipiet. Aliud est enim merces de propheta, aliud merces prophetae, atque aliud merces de justo, aliud merces justcipiet, nisi quia is qui prophetam sua largitate sustentat, quamvis ipse
Abbreviated transcription (Latin):
pondens autẽ : dicebat illis: Qui ha¬
bet duas tunicas. det non habenti¬
& qui habet escas. similit̾ faciat: Per
hoc quod tunica plus ẽ necessaria
usui nr̃o quam palliũ: ad fructum
dignũ pęnitentię ꝑtinet. ut non so
scilicet uel escam qua carnaliter ui¬
uimus. uel tunicã qua uestimur:
Quia enĩ in lege scriptũ est. diliges
ꝓrimũ tuũ sicut te ipsũ. minus pro¬
ximũ amare conuincit᷑. qui non cũ
ipso innecessitate illius etiam ea quȩ
sibi sunt necessaria partit᷑. Iccirco
enĩ de diuidendis cũ proximo du¬
ab tunic :s datur p̃ceptũ: quia hoc
una diuidit᷑: nemo uestit᷑. Indimidia
quippe tunica. & nudus remanet qͥ
accipit. & nudus qui dedit: Inter hȩc
autẽ sciendũ ẽ. quantũ miscđiȩ ope¬
ra ualeant: cũ ad fructus dignos pe¬
nitentiȩ. ipsa prę cȩteris p̃cipiuntur
łinc etiã ꝑ semet ipsam ueritas di¬
cit: Date elemosinã. & ecce omĩa
munda sunt uobis: Hinc rursus ait:

Expanded text:
pondens autem dicebat illis: Qui hapondens autem dicebat illis: Qui habet duas tunicaset qui habet escas, similiter faciat. Per hoc quod tunica plus est necessaria usui nostro, quam pallium, ad fructum dignum poenitentiae pertinet. Ut non solscilicet vel escam qua carnaliter vivimus, vel tunicam qua vestimur. Quia enim in lege scriptum est: Diliges proximum tuum tanquam teipsum , minus proximum amare convincitur, qui non cum eo in necessitate illius etiam in ea quae sibi sunt necessaria partitur. Idcirco ergo de dividendis cum proximo duabus tunicis datur praeceptum, quia hoc una dividatur, nemo vestitur. In dimidia quippe tunica et nudus remanet qui accipit, et nudus qui dedit. Inter haec autem sciendum est quantum misericordiae opera valeant, cum ad fructus dignos poenitentiae ipsa prae caeteris praecipiuntur. Hinc etiam per semetipsam Veritas dicit: Date eleemosynam, et ecce omnia munda sunt vobis . Hinc rursus ait:
Abbreviated transcription (Latin):
uinitate: Quȩ uidelicet securis ad
radicem arboris posita est. quia & si
per patientiam expectat: iudetur ta¬
men quid fac tura est: Om̃is enĩ ar¬
bor non faciens fructũ bonũ excide¬
tur. & in ignẽ mittetur: quia unus¬
quisq ꝑuersus paratã citius gehen¬
nȩ concremationẽ inuenit: qui hic
fructũ boni oꝑis facere contempnit:
Et notandũ quod securim non iux¬
ta ramos positam. sed ad radic̃e dicit:
Cũ enĩ malorũ filii tolluntur: quid
aliud quã rami infructuosȩ arboris
abscidunt᷑ . Cũ uero tota simul pro¬
genies cũ parente tollit᷑. infruc tuosa
arbor aradice abscisa est : ne iã rema¬
neat unde prauȩ iterũ soboles conua¬
lescant. Inquib iohannis baptistȩ uer¬
bis constat. qͦđ audientiũ corda turba¬
ta sunt: cũ ꝓtinus sub infertur Et in¬
terro gabant eũ turbe dicentes Quid
gͦ faciemus: Eculsȩ terrore fuerant:
que consiliũ quȩrebant. Seqͥt᷑: Res¬

Expanded text:
vinitate. Quae videlicet securis jam ad vinitate. Quae videlicet securis jam ad radicem arboris posita est, quia etsi per patientiam exspectat, videtur tamen quid factura est. Omnis enim arbor non faciens fructum bonum, excidetur, et in ignem mittetur, quia unusquisque perversus paratam citius gehennae concremationem invenit, qui hic fructum boni operis facere contemnit. Et notandum quod securim non juxta ramos positam, sed ad radicem dicit. Cum enim malorum filii tolluntur, quid aliud quam rami infructuosae arboris absciduntur? Cum vero tota simul progenies cum parente tollitur, infructuosa arbor 1521 a radice abscisa est, ne jam remaneat unde prava iterum soboles succrescat. In quibus Joannis Baptistae verbis constat quod audientium corda turbata sunt, cum protinus subinfertur: Et interrogabant eum turbae, dicentes: Quid ergo faciemus? Perculsae enim terrore fuerant quae consilium quaerebant. 11. Sequitur: Res
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfidiam abrahȩ filii esse desierunt: Quia
uero in illo die tremendi exraminis. paren¬
tes boni. malis filus prodesse non possint.
testatur propheta qui dicit. Noe. dani.¬
hel & iob si fuerint in medio eius. uiuo
ego dicit dñs ds̃. quia filiũ & filiam non
liberabunt : sed ipsi iustiua liberabunt
animas suas: Et rursũ quia boni filii
nichil malis parentib prosint. sed ad
reatũ potius malorũ parentũ ꝓficiat
bonitas filiorũ : ipsa ꝑse ueritas iudȩis¬
non credentib dicit Si ego in belze¬
bub eicio dęmonia. filii ur̃i inquo ei.¬
ciunt.Ideo ipsi uidices ur̃i erunt:
Sequitur: Iam enĩ securis ad radicẽ
arboris posita est. Omĩs enĩ arbor
non faciens fructũ bonũ excidetur :¬
& in ignẽ mictetur: Arbor huius
mundi est uniuersũ genus humanũ.
securis uero eͣ. scilicet redemptor nrͣ
qui uelut ex manũbrio & ferro tene¬
tur ex humanitate : sed in cĩdit exdi¬

Expanded text:
perfidiam Abrahae filii esse desierunt. Quia perfidiam Abrahae filii esse desierunt. Quia vero in illo tremendi examinis die parentes boni malis filiis prodesse non possint testatur propheta qui dicit: Noe, Daniel et Job si fuerint in medio eorum, vivo ego, dicit Dominus Deus, quia filium et filiam non liberabunt, sed ipsi justitia sua liberabunt animas suas . Et rursum, quia boni filii nihil malis parentibus prosint, sed ad reatum potius malorum parentum proficiat bonitas filiorum, ipsa per se Veritas non credentibus Judaeis dicit: Si ego in Beelzebub ejicio daemonia, filii vestri in quo ejiciunt? Ideo ipsi judices vestri erunt . 10. Sequitur: Jaarboris posita est. Omnis enim arbor non faciens fructum bonum, excidetur, et in ignem mittetur. Arbor hujus mundi est universum genus humanum. Securis vero est Redemptor noster, qui velut ex manubrio et ferro tenetur ex humanitate, sed incidit ex di
Abbreviated transcription (Latin):
cenderant: Quib recte dicitur. Et
ne cȩperitis dicere: Patre habemus
abra hani: Dico enĩ uobis. quia potens
est ds̃ oclapidib istis suscitare filios
abrahȩ: Quid enĩ lapides nisi corda
gentiliũ fuerunt: ad intellectũ dĩ om¬
nipotentis in sensibilia : sicut etiam quib dã
ex iudȩis dicitur: Au̾feram cor lapideum
de carne ur̃a: Nec immerito lapidũ no¬
mine gentes significatȩ sunt : quȩ lãpi-¬
des coluẽrunt: Unde scriptũ est. Simi-¬
les illis fiant qui faciunt ea: & om̃s qui
confidunt in illis. Dequib nimirũ lapi¬
dib filii abrahȩ suscitati sunt. quia duni
dura corda gentiliũ in abrahȩ semine.
id est in xp̃o credidẽrunt: eius filii fac¬
ti sunt cuius semini sunt uniti Unde
& eisdem gentib ꝑ egregiũ predicatorẽ
dicitur. Si aut̃ uos xp̃i.: ergo abrahę
semen estis. Si igit᷑ nos ꝑ fidei xp̃i abra¬
hȩ iam semen exiftimus: iudȩi propter

Expanded text:
cenderant. Quibus recte dicitur: Et cenderant. Quibus recte dicitur: Et ne coeperitis dicere, Patrem habemus Abraham; dico enim vobis quia potens est Deus de lapidibus istis suscitare filios Abrahae. Quid enim lapides nisi corda gentilium fuerunt, ad intellectum Dei omnipotentis insensibilia? sicut etiam quibusdam ex Judaeis dicitur: Auferam cor lapideum de carne vestra . Nec immerito lapidum nomine gentes significatae sunt, quia lapides coluerunt. Unde scriptum est: Similes illis fiant qui faciunt ea, et omnes qui confidunt in eis . De quibus nimirum lapidibus filii Abrahae suscitati sunt, quia dum dura corda gentilium in Abrahae semine, id est in Christo crediderunt, ejus filii facti sunt, cujus semini sunt uniti. Unde et eisdem gentibus per egregium praedicatorem dicitur: Si autem vos Christi, ergo Abrahae semen estis . Si igitur nos per fidem Christi, Abrahae jam semen existimus, Judaei propter
Abbreviated transcription (Latin):
uerbis notandũ ẽ. quod amicus spon¬
si non solũ dignos fructus penitenti¬
s. sed dignos penitentiȩ ammonet ẽẽ
cere. Ut enĩ sedm̃ dignos pęnitenti¬
e fructus loquamur: sciendũ est
quia quisquis illicita nulla cõmisit.
huic iure conceditur ut licitis utatur.
sicq pietatis opera faciat. ut tamen
si noluerit ea quȩ mundi sunt non
relinquat: At siquis infornicationis
culpa. uel fortasse quod ẽ grauius in ad¬
ulterio lapsus est: tanto ase licita debet
abscidere : quanto meminit & illicita
ꝑpetrasse. Neq enĩ par fructus boni
operis esse debet. cius qui minus. & eius¬
in quibus facinorib cecidit : & eius qui
ȩ: unius cuiusq conscientia conueni¬
tur : ut tanto maiora querat bonoꝵ
operũ lucra ꝑ pęnitentiã . quanto gra¬
uiora sibi intulit dãpna ꝑ culpam:
Sed iudçi de genere nobilitatis glori.¬
antes. iccirco se agnoscert peccatores
nolebant : quia de abrahȩ stirpe des¬

Expanded text:
verbis notandum est quod amicus sponverbis notandum est quod amicus sponsi non solum fructus poenitentiae, sed dignos poenitentiae admonet esse cere. Ut enim secundum dignos poenitentiae fructus loquamur, sciendum est quia quisquis illicita nulla commisit, huic jure conceditur 1520 ut licitis utatur; sicque pietatis opera faciat, ut tamen, si noluerit, ea quae mundi sunt non relinquat. At si quis in fornicationis culpam, vel fortasse, quod est gravius, in adulterium lapsus est, tanto a se licita debet abscindere quanto se meminit et illicita perpetrasse. Neque enim par fructus boni operis esse debet in quibusdam facinoribus cecidit. Per hoc  conscientia convenitur, ut tanto majora quaerat bonorum operum lucra per poenitentiam, quanto graviora sibi intulit damna per culpam. 9. Sed Judaei de generis nobilitate gloriantes, idcirco se agnoscere peccatores nolebant, quia de Abrahae stirpe des
Abbreviated transcription (Latin):
riter uidebunt: ut & iusti demiiner
re tributionis sine fine gaudeant. & in¬
iusti ultione supplicii inꝑpetuum
Iam quia hoc ista sententia inten¬
dit. qđ in eartremo examine ab
om̃i carne uidebit᷑: recte sub iungi¬
tur: Dicebat aut̾ẽ ad turbas. quȩ eni¬
bant ut baptizarent᷑ ab eo: Genimi.¬
na uiperarũ : quis ostendit uobis fu¬
gere auentura ira. Uentura enĩ
ira est animaduersio extremȩ ultio.¬
nis: quã tunc fugere peccator non
ta non recurrit. Et notandũ qͦd malę
sõboles malorũ parentũ actiones ini¬
tantes. genimina iuperarũ uocant᷑.
quia ꝑ hoc quod bonis inuident. eoss
ꝑsecuntur. quod quibdam mala re¬
tribuunt. quod lesiones ꝓximis earq̃¬
runt: qm̃ in his om̃ib priorũ suorũ
carnaliũ uias sequunt᷑ : quasi uenena¬
ti filii. de uenenatis parentib exora
sunt: Sed quia iam peccauimus. qula
cibus inuoluti sumus: dicat quid no¬
bis faciendũ sit: ut fugere auentura
ira ualeamus: Sequitur: facite ergo

Expanded text:
er videbunt, ut et justi de munere retributionis sine fine gaudeant, et injusti in ultione supplicii in perpetuum Nam quia ad hoc ista sententia intendit, quod in extremo examine ab omni carne videbitur, recte subjungitur: Dicebat autem ad turbas quae exibant ut baptizarentur ab eo: Genimina viperarum, quis ostendit vobis fugere a ventura ira? Ventura enim ira est animadversio ultionis extremae, quam tunc fugere peccator non tiae non recurrit. Et notandum quod malae soboles, malorum parentum actiones imitantes, genimina viperarum vocantur, quia per hoc quod bonis invident, eosque persequuntur, quod quibusdam mala retribuunt, quod laesiones proximis exquirunt, quoniam in his omnibus priorum suorum carnalium vias sequuntur, quasi venenati filii de venenatis parentibus nati sunt. 8. Sed quia jam peccavimus, quia is involuti sumus, dicat quid nobis faciendum sit, ut fugere a ventura ira valeamus. Sequitur: Facite ergo
Abbreviated transcription (Latin):
mente non recipit᷑. quasi asperitas
itineris gressũ ꝑgentis repellit: Sed
cũ iracunda mens ꝑ acceptam man¬
suetudinis gr̃ãm. correptiones. uel ex¬
hortationes recipit: ibi planam uiam
predicator inuenit: ubi prius ꝑ asꝑita¬
tem itineris ꝑgere. idest predicatio¬
tuit Ubi ergo in hac sententia ꝓphe¬
ta ꝓphetiȩ oculũ : nisi ad extremũ
iudicii diem tetendit: Ubi cũ apertis
cę̧lis. ministrantib angłis. consedentib
apłis. in sede maiestatis suȩ xp̃c appa¬

Expanded text:
mente non recipitur, quasi asperitas mente non recipitur, quasi asperitas itineris gressum pergentis repellit. Sed cum mens iracunda per acceptam mansuetudinis gratiam, correptionis vel exhortationis verbum recipit, ibi planam viam praedicator invenit, ubi prius prae asperitate itineris pergere, id est praedicatiotuit. Ubi ergo in hac sententia propheta prophetiae oculum nisi ad extremi judicii diem tendit? Ubi cum apertis coelis, ministrantibus angelis, consedentibus apostolis, in sede majestatis su
Abbreviated transcription (Latin):
temporis & xp̃c qui ꝓpheta esse puta
impletũ ẽ quod dexp̃o suus precur¬
sor p̃dixit. illũ oportet crescere.
me autẽ minui. In estimatione qͥppe
populi & xp̃c creuit quia agnitus
est q̃d erat: & iohannes decreuit. qͥa
cessauit dici qͦđ nonerat Igitur qͣ̃m
& isdem ioħs ideo inscitate ꝑstitit. qͥa
in cordis humilitate ꝑ durauit : &
multi iccirco ceciderunt. quia apud
semet ipsos elata cogitatione tumue̾¬
runt: dicatur recte. Om̃ĩs uallis im¬
plebitur : & om̃is mons & collis humi¬
liabit᷑. quia humiles donũ accipiunt.
quod ase corda supbientium repellt.
Sequitur Et erunt praua in directa
& aspera inuias planas. Praua indi¬
recta fiunt: cũ malorũ corda ꝑ inius¬
titiam decorta adiustitiȩ regulam
dirigunt᷑: Et aspera inuias planas
immutant᷑: cũ immites atq iracun-¬
de mentes. ꝑ infusionẽ suꝑnȩ gr̃ae. ad
lenitate̾ mansuetudinis redeunt Quan¬
do enĩ uerbũ ueritatis ab iracunda

Expanded text:
t Christus qui propheta esse putabimpletum est quod de Christo suus praecursor praedixit: Illum oportet crescere, me autem minui . In aestimatione quippe populi et Christus crevit, quia agnitus est quod erat; et Joannes decrevit, quia cessavit dici quod non erat. Igitur quoniam et idem Joannes ideo in sanctitate perstitit, quia in cordis humilitate perduravit; et multi idcirco ceciderunt, quia apud semetipsos elata cogitatione tumuerunt, dicatur recte: Omnis vallis implebitur, et omnis mons et collis humiliabitur, quia donum humiles accipiunt, quod a se corda superbientium repellunt. 6. Sequitur: Et erunt prava in directa, et aspera in vias planas. Prava directa fiunt cum malorum corda per injustitiam detorta ad justitiae regulam diriguntur . Et aspera in vias planas immutantur cum immites atque iracundae mentes per infusionem supernae gratiae ad lenitatem mansuetudinis redeunt. Quando enim verbum veritatis ab iracunda