comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& hominẽ uerbo. Qoduerbo hoc manu:
& qod manu hoc uerbo. Nonenĩ huma¬
nis m̃bris statura di distincꝰta c̃. qͥ uibiq
totꝰ est: & nullo continetur loco. Qed gͦ
uerbo fecit sapientia fecit: qd̾ manu fecit

Expanded text:
et hominem verbo. Quod verbo, hoc manu; et quod manu, hoc verbo: non enim humanis membris statura Dei distincta est, qui ubique totus est, et nullo continetur loco; quod ergo verbo fecit, sapientia fecit, et quod manu fecit,
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃c ms : Suꝑ humilẽ & quietũ. & trementẽ
u̾ba mea. Hȩc u̾ba petrꝰ timitit: plato non
timuit. Teneat piscator: qd̃ ꝑdidit nobilissimꝰ
disputator. Abscondisti hȩc asapientib &
prudentib: & reuelasti ea paruulis. Abscon¬
disti suꝑbis. ⁊ reuelasti humilibus. Quȩ st̃ ipsa:
Non enĩ cũ hȩc diceret celũ & terrã aitendebat.
& qͣsi manu demonstrabat. cũ hec diceret. ois
enĩ ñ uidet hȩc : Uident boni uident mali:
quia fecit solẽ suũ oriri suꝑ bonos ⁊ malos.
Que st̾ gͦista : Omĩa michi tradita sc̃ apatre

Expanded text:
s? Super humilem, et quietum, et trementem verba mea . Haec verba Petrus tremuit; Plato non tremuit. Teneat piscator, quod perdidit nobilissimus disputator. Abscondisti haec a sapientibus et prudentibus, et revelasti ea parvulis. Abscondisti superbis, et revelasti humilibus. Quae sunt ipsa? Non enim cum hoc diceret, coelum et terram attendebat, et quasi manu demonstrabat, cum diceret haec. Quis enim non videt haec? Vident boni, vident mali: quia facit solem suum oriri super bonos et malos . Quae sunt ergo ista? Omnia mihi tradita sunt a Patre
Abbreviated transcription (Latin):
ũ in carne manifestatꝰ ẽ filius di: in hunc
mundũ misss ẽ inplenitudine temporis
factꝰ exfemina. Quia eñĩ in sapientia dĩ
ñ poterat mundus cognoscere ꝑ sapĩam
stulticiã p̃dicationis saluos facere credentes.
ut u̾bum carofieret ⁊ habitaret in nobis.

Expanded text:
um in carne manifestatus est Filius Dei, in hunc mundum missus est, in plenitudine temporis, factus ex femina. Quia enim in sapientia Dei non poterat mundus cognoscere per sapienstultitiam praedicationis salvos facere credentes ; ut Verbum caro fieret, et habitaret in no
Abbreviated transcription (Latin):
pasce oues meas. Absit ut desint modo
boni pastores: absit a nobis ut desint.
Absit a miscdia ipsius: ut ñ eos gignat atq
constituat᷑. Utiꝙ si sunt bone ouel: sunt
&bom pastores. Na de bonis ouibus:
fiunt boni pastores. S om̃s boni pas¬
tores mnuno sunt: unũ sunt. Illi pascant:
xp̃c pascit. Hon enĩ uocẽ suã dicunt
amici sponsi: s gaudio gaudent ꝓpt̃

Expanded text:
 dicitur, Pasce oves meas. Absit ut desint modo boni pastores: absit a nobis ut desint, absit a misericordia ipsius, ut non eos gignat atque constituat. Utique si sunt bonae oves, sunt et boni pastores: nam de bonis ovibus fiunt boni pastores. Sed omnes boni pastores in uno sunt, unum sunt. Illi pascunt, Christus pascit. Non enim vocem suam dicunt amici sponsi, sed gaudio gaudent propter
Abbreviated transcription (Latin):
Istȩ sunt certe: qͥs ꝑturbationes uocant.
Timor ⁊ tͥsticia: amor & lȩticia. Habeant
eas iusti decausis animi xp̃iani: nec phi-¬
losophoꝵ stoicoꝵ. ł quorũcũq similtũ
consentiat᷑ errori. Qͥ ꝓfecto que admodũ
uanitatt̃ existimant ueritatẽ. sic stuporẽ
deputant sanitatem: ignorantes sic hõĩs
animũ quẽ admodũ corporis menbrum
desꝑatius egͥtare: qñ & doloris amiserit Ex tr̃e¬

Expanded text:
te quatuor quas perturbationes vocant, timor et tristitia, amor et laetitia. Habeant eas justis de causis animi christiani, nec philosophorum Stoicorum, vel quorumcumque similium consentiatur errori: qui profecto quemadmodum vanitatem existimant veritatem, sic stuporem deputant sanitatem; ignorantes sic hominis animum, quemadmodum corporis membrum, desperatius aegrotare, quando et doloris amiserit
Abbreviated transcription (Latin):
Ille contemptꝰ. ille expalmatꝰ. ille consputꝰ.
ille spinis coronatus. ille crucifixꝰ: om̃ia
in illo fecisti. Auddi qͥo exillo tuo milite
nunties hominibus. go ex illo p̃cone scõ
sapientiam. Irrideant udei crucifixum
xp̃m: qͥa scandalũ ẽ eis. lrrideant pagani
crucifixũ xp̃m: qr stulticia c̃ eis. Nlos aũ¬

Expanded text:
Ille contemptus, ille expalmatus, ille consputus, ille spinis coronatus, ille crucifixus, omnia in illo fecisti. Audio, audio quid de illo tuo milite nunties hominibus; quid de illo praecone sancto Sapientiam. Irrideant Judaei crucifixum Christum, quia scandalum est eis; irrideant Pagani crucifixum Christum. quia stultitia est eis: «Nos au
Abbreviated transcription (Latin):
obscurꝰ ẽ. Deniq attende qđ sequitur. & uide
unde tota causa pendeat. Dicentes eni se esse
sapientes. stulti facti sunt. Sibi arrogando
qd p̃stiterat d̾s: tulit qd̾ dederat d̾s. Ergo
suꝑbis ipse abscondit se.: qͥ ꝑ creaturã diligent̃
scrutantib creatorẽ insinuauerat ñ nͥ se.
Bene gͦ dñs. abscondisti hȩc asapientibus &

Expanded text:
ur. Denique attende quod sequitur, et vide unde tota causa pendeat: Dicentes enim se esse sapientes, stulti facti sunt . Sibi arrogando quod praestiterat Deus, tulit quod dederat Deus. Ergo superbis ipse abscondit se, qui per creaturam diligenter scrutantibus Creatorem insinuaverat nonnisi se. Bene ergo Dominus, Abscond
Abbreviated transcription (Latin):
gent̾ querere uoluert̃. nec inuenire po¬
tuerunt. abscondita sunt illa de quibus
dixͣ xp̃c. abscondisti hȩc a sapientib &
prudentib: mirabilius eͣ sapientes & pru-¬
dentes deprehensos. etiã qͥ cognoscere

Expanded text:
genter quaerere voluerunt, nec invenire pogenter quaerere voluerunt, nec invenire potuerunt, abscondita sunt illa, de quibus dixit Christus, Abscondisti haec a sapientibus et prudentibus: mirabilius est sapientes et prudente
Abbreviated transcription (Latin):
stellarũ: itinera celestiũ corpoꝵ: ita
ut computationib qͥb dã. ad eã scien¬
tiã ꝑuenirent. ut p̃dicerent defectũ
solis. defecꝰtum lunȩ. & quando p̃di-¬
tantũ & tanta parte. ex qͣnta parte
illi pͣdixtrant. Magna industria mag¬
positũ ñ longe ase: & ñ inuenerunt.
Quẽ si inuenissent: haberent apd̃se.
Optime itaq recꝰtissime accusati sunt.
qͥ potuert̃ inuestigare numeros syderũ
int̾ualla tempoꝵ defectũ luminum
cogno scere p̃dicere. Recꝰte accusatisunt.
qm̃ a qͦ ista facta atq ordinata sunt ñ in¬
uenerunt: quia querere neglexerunt.
Tu autẽ ñualde cures. si gyros siderum
& cȩlestiũ trestriũ ue corpoꝵ numeros ig¬
nores. Uide pulcritudinẽ mundi: & lauda
consiliũ creatoris. Uide qđ fecit: ama qui
fec̃. Tene hoc maxime. ama qͥ fecit: qr
& teipsũ amatorẽ suũ ad imaginẽ suam
occupatis circa creaturas qͥ creatorẽ negli¬

Expanded text:
stellarum, itinera coelestium corporum, ita stellarum, itinera coelestium corporum, ita ut computationibus quibusdam ad eam scientiam pervenirent, ut praedicerent defectum solis, defectum lunae; et quando praeditantum et tanta parte, ex quanta parte illi praedixerant. Magna industria, magpositum non longe a se, et non invenerunt. Quem si invenissent, haberent apud se. Optime itaque et rectissime accusati sunt, qui potuerunt investigare numeros siderum, intervalla temporum, defectum luminum cognoscere et praedicere: recte accusati sunt, quoniam a quo ista facta atque ordinata sunt, non invenerunt, quia quaerere neglexerunt. Tu autem non valde cura, si gyros siderum et coelestium terrenorumve corporum numeros ignores. Vide pulchritudinem mundi, et lauda consilium Creatoris. Vide quod fecit, ama qui fecit: tene hoc maxime. Ama qui fecit: quia et te ipsum amatorem suum ad imaginem suam occupatis circa creaturas, qui Creatorem negli
Abbreviated transcription (Latin):
cũ laudat: Quia abscondisti inqͥt hec asapi¬
entib & prudentibꝰ. & reuelasti ea paruulis.
Qͥ sunt sapientes & prudentes: Q paruisli:
Quȩ ille occultanit sapientib ⁊ prudentib
& reuelauit ea paritulis. Sapientes &
prudentes illos significat. De qͥb paulus
dicit. Ubi sapiens. uͥ scriba: nͥ conquisitor
huius scłi: Nonne stultam fec̃ dĩ sapientiã
huius mundi: Etiã nunc adhuc fortasse
queris. qͥ sunt isti. Fõrte illi st̃. qͥ multum
de do disputantes falsa dixerunt: inflati
doctͥnis suis dm̃ inuenire ⁊ cognoscere
minime potuerunt: & ꝓd̃o cinus ÷ in¬
cõprehensibilis iniisibilisq substantia
solẽ: dm̃ cẽ aliquid qd̾ sublimit̃ eminet
increatura. Attendentes enĩ magnitudi¬
nes ⁊ pulcͥtudines & fortitudines crea-¬
turarũ. ibi remanserunt: creatorẽ non
tiȩ: uͥ dicit᷑. Si em̃ tantũ potuer̃t uale
tiones disputationũ suarũ. inꝑscru¬
tanda oͦ quodãmꝰ & metienda creatura.
Wesierunt meatꝰ sẏderũ. intualla

Expanded text:
ec a sapientibus et prudentibus, et revelasti ea parvulis. Qui sunt sapientes et prudentes? Qui parvuli? Quae ille occultavit sapientibus et prudentibus, et revelavit parvulis? Sapientes et prudentes illos significat, de quibus Paulus dicit: Ubi sapiens? ubi scriba? ubi conquisitor hujus saeculi? Nonne stultam fecit Deus sapientiam hujus mundi ? Etiam nunc adhuc fortasse quaeris, qui sunt isti. Forte illi sunt, qui multum de Deo disputantes, falsa dixerunt; inflati doctrinis suis, Deum invenire et cognoscere minime potuerunt, et pro Deo, cujus est incomprehensibilis invisibilisque substantia, solem, Deum esse aliquid quod sublimiter eminet in creatura. Attendentes enim magnitudines et pulchritudines et fortitudines creaturarum, ibi remanserunt, Creatorem non tiae, ubi dicitur: Si enim tantum potuerunt valertiones disputationum suarum in perscrutanda et quodam modo metienda creatura: quaesierunt meatus siderum, intervalla
Abbreviated transcription (Latin):
post om̃s uocatꝰ eͣ. Post om̃s credidit.
ñ inuocauerunt. Nonne cotidie tales
rogant dm̃: Non rogant dm̃. Atten¬
dite si hoc possimus dicere. adiuuante
ipso dño. Ds gratis se uult coli. gͣtis
se uult diligi: hoc ÷ caste amari. Noli
ꝓpt̃ta islũ amare. qͥa dat aliqͥd pͣter se:
sed qͥa dat se. Qͥ gͦ inuocat dm̃ ut di¬
ues fiat : dm̃ nͣ inuocat. Hoc inuocat:¬

Expanded text:
post omnes vocatus est, post omnes credidit, post omnes vocatus est, post omnes credidit, n invocaverunt. Nonne quotidie tales rogant Deum? Non rogant Deum. Attendite, si possum hoc dicere adjuvante ipso Deo. Deus gratis se vult coli, gratis se vult diligi, hoc est caste amari; non propterea se amari, quia dat aliquid praeter se, sed quia dat se. Qui ergo invocat Deum ut dives fiat
Abbreviated transcription (Latin):
gebat ad puellã: atq initinere intͣ turbas
quomͦ potuit coartauit se quedã mulier
quȩ fiuxũ sanguinis patiebat᷑. & diuturno
impenderat. Ubi fimbriã uestimͣti eiꝰ tetigit.
gogi. significabat ppłm iudeoꝵ. & mortuũ:¬
ꝓptͣ quẽ uenerat xp̃c qͥ dixit. Non sũ misss
nͥ ad oues quȩ ꝑierunt domus ifrł. Illa uͦ
mulier quȩ fluxũ sangutnis patiebat᷑. eccłam
salutem intendebat. Hec intercurrit: tan¬
git fimbriã qͣsi nescientis: id ÷ sanat᷑ tanꝗͣ.
ab absente. Dic̃ ille. Qͥs me tetigit: quasi
dicẽt. Non noui hunc ppłm. Populs quẽ ñ
eognoui seruunt mͥ. Tetigit me aliqͥs. ẜ go
enĩ sensi uirtutem de me exisse: id est
euuangłium missũ totũ orbẽ implesse.
Tangit᷑ autc fimbria. exigua pars ues¬
tim̃ti. & extrema. Fac uestẽ xp̃i quasi
apłos. Ibi fimbria paulus erat: hoc ẽ
extremus & minimus. Nã utrũq de se
dixit. E go sũ minimus apłoꝵ. Nam

Expanded text:
gebat ad puellam: atque in itinere inter turbas, gebat ad puellam: atque in itinere inter turbas, quomodo potuit, coarctavit se quaedam mulier, quae fluxum sanguinis patiebatur, et diuturno impenderat. Ubi fimbriam vestimenti ejus tetigit, gogi significabat populum Judaeorum, propter quem venerat Christus, qui dixit, Non sum missus, nisi ad oves quae perierunt domus Israel. Illa vero mulier quae fluxum sanguinis patiebatur, Ecclesiam salutem intendebat: haec intercurrit, tangit fimbriam quasi nescientis, id est, sanatur tanquam ab absente. Dicit ille, Quis me tetigit? quasi diceret, Non novi hunc populum. Populus quem non cognovi, servivit mihi. Tetigit me aliquis. Ego enim sensi virtutem de me exisse, id est, Evangelium emissum totum orbem implesse. Tangitur autem fimbria exigua pars vestimenti et extrema. Fac vestem Christi quasi Apostolos. Ibi fimbria Paulus erat: hoc est, extremus et minimus. Nam utrumque de se dixit: Ego sum minimus Apostolorum . Nam
Abbreviated transcription (Latin):
minimũ ẽ. Paulũ. nichil ẽ aliud quã
paruũ. De q̃ nomine iã glorians. hu¬
humilitatẽq cõmendans: ego eñĩ inqͥt sitm
minimus apłoꝵ. Ille paulus apłs missus est.¬
minimꝰ ille factꝰ magnus. ñ ꝑse. s ꝑ eum
que ꝑsequebat᷑. Missꝰ ẽ ad gentes. ex la¬
tronc pastor: ex lupo ouis. Missꝰ ẽ ad gen¬
tes ille apłs minimus: & multũ laborauit in
gentib. & ꝑ cũ gentes crediderunt. Testes
st̾ ciꝰ epłe. Habes hoc & in euuangłio sacra¬
tissimȩ siguratũ. Filia archisinagogi quedã
defuncta erat. Pater eiꝰ rogabat dñm: ut
iret ad cã. Egrã reliquerat: in ꝑiculo consti¬
nancꝰ. tutam. Ibat dñs ad uisitandam & sanandã¬
egram. Interea mortua nuntiata ẽ: & dictũ:
patͥ. Puella mortua ẽ. Holi iã uexare ma¬
gistrũ. Dñs autem qͥ sciebat se posse mor¬
tuos suscitare. ñ abstulit spem desperato:
&ait patͥ. Holi timere: tantũ crede. Per¬

Expanded text:
minimum est. Paulum nihil aliud est, quam minimum est. Paulum nihil aliud est, quam parvum. De quo nomine jam glorians, humilitatemque commendans: Ego, inquit, sum minimus ApoMinimus ille factus magnus, non per se, sed per eum quem persequebatur, missus est ad Gentes, ex latrone pastor, ex lupo ovis. Missus est ad Gentes ille apostolus minimus, et multum laboravit in Gentibus, et per eum Gentes credidsa. Habes hoc et in Evangelio sacratissime figuratum. Filia Archisynagogi quaedam defuncta erat, pater ejus rogabat Dominum, ut iret ad eam: aegram reliquerat et in periculo constitutam. Ibat Dominus ad visitandam et sanandam aegram: interea mortua nuntiata est, et dictum est patri, Puella mortua est, noli jam vexare magistrum. Dominus autem qui sciebat se posse mortuos suscitare, non abstulit spem desperato, et ait patri: Noli timere, tantum crede. Per
Abbreviated transcription (Latin):
primo saulus: hoc c̃ pͥmo suꝑb post hu chanancꝰ.¬
milis. Hlam quando saulus: a saule no¬
m̃ diriuatũ erat. Saul autem rex suꝑ¬
bus: in regno autẽ dauid humilem ꝑ¬
sequebatur. Quando gͦ saulus qͥ postea
paulus. tc̃ utiq suꝑbus: tcͣ ꝑsecutor
innocentium : tunc uastator eccłie.
Acceꝑat eñĩ litteras ueluti zelo sinagoge
ardens. & insequens xp̃ianũ nomen
a sacerdotib: ut exiberet quoscũq in¬
uenisset xp̃ianos ad luenda supplicia.
Cũ ꝑgit. cũ anhelat cedes. cũ sitit san¬
guinem. celesti xp̃i uoce ꝓstratus ẽ ꝑ¬
secutor: erectus ẽ p̃dicator. Prostrauit
gͦ xp̃c una uoce saulũ. crexit paulum:
hoc c̃ ꝓstrauit suꝑbũ. erex̃ humilem:
Iã que fuit ratio mutandi sibi nomini ᷤᷤ.
ut enͣ ĩ aulꝰ antea uocaret᷑. post ea se
paulũ dici uellet.: nͥ qr sauli nomen
inse agnouit. cũ ꝑsequeret᷑ fuisse suꝑ¬
biȩ  Elegit gͦ humile nomͣ.: ut paulus
hoc ẽ minimus uocarctur. Paulũ enim.

Expanded text:
primo Saulus? hoc est, primo superbus, post humilis. Nam quando Saulus, a Saüle nomen derivatum erat. Saül autem rex superbus: in regno autem David humilem persequebatur . Quando ergo Saulus, qui postea Paulus, tunc utique superbus, tunc persecutor innocentium, tunc vastator Ecclesiae. Acceperat enim litteras velut zelo Synagogae ardens, et insequens christianum nomen a sacerdotibus, ut exhiberet quoscumque invenisset christianos ad luenda supplicia. Cum pergit, cum anhelat caedes, cum sitit sanguinem, coelesti Christi voce prostratus est persecutor, erectus est praedicator . Impletergo Christus una voce Saulum, erexit Paulum: hoc est, prostravit superbum, erexit humilem. Nam quae fuit ratio mutandi sibi nominis, ut cum Saulus antea vocaretur, postea se Paulum dici vellet; nisi quia Sauli nomen in se agnovit, cum persequeretur, fuisse superbiae? Elegit ergo humile nomen, ut Paulus, hoc est minimus, vocaretur. Paulum enim,
Abbreviated transcription (Latin):
nibꝰ: ⁊ infirmũ dĩ fortius ẽ hominibus
Hoc tanqͣm stultũ ⁊ infirmũ. tanqͣm sua
uirtute sapientes fortesq contempnunt.
S hec est grã quȩ sanat infirmos: ñ suꝑbe
iactantes falsam beatitudinẽ suã: s humilit̃
potius uerã miseriã confitentes. Ubi sapiens¬

Expanded text:
nibus, et infirmum Dei fortius est hominibus. Hoc quasi stultum et infirmum tamquam sua uirtute sapientes fortesque contemnunt. Sed haec est gratia, quae sanat infirmos, non superbe iactantes falsam beatitudinem suam, sed humiliter potius ueram miseriam confitentes. CAP
Abbreviated transcription (Latin):
uidet᷑. S ut ñ sit imprudentia: spes facit. Ñ
gͦ ille peꝑcit sibi: quia & pat᷑ illi ñ peꝑcit.
s ꝓ nobis om̃ib tradidit illum. Et de ipso.
Qͥ dilexit me inquit apłs: & tradidit seipsũ
ꝓme. Coia granum nͥceciderit interram Ex serm̃d¬
ut moriat᷑. fructũ inquit ñ reddet. Hȩc ÷ quin qͥs¬

Expanded text:
videtur; sed ut non sit imprudentia, spes facit. Non ergo ille pepercit sibi; quia et Pater illi non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit illum . Et de ipso, Qui dilexit me, inquit Apostolus, et tradidit seipsum pro me : quia granum, nisi ceciderit in terram ut moriatur, fructum, inquit
Abbreviated transcription (Latin):
ari desemei ipsis in semet ipsis. Damͥ inqͥt
iltũ piscatorẽ. damͥ idiotã. damͥ imꝑitum.
da mͥ illũ cũ qͦ loqͥ ñ dignatur senator. nec
quando emit piscem. Ipsũ inquit da: hunc
siimpleuero: manifestum erit qd̾ ego facio.
ego sũ factur. quandocũq facturꝰ ego

Expanded text:
ipsis. Da mihi, inquit, illum piscatorem, da mihi idiotam, da mihi imperitum, da mihi eum cum quo non dignatur loqui senator, nec quando emit piscem: ipsum, inquit, da; hunc si implevero, manifestum erit quod ego facio. ego sum facturus: quandocumque facturus eg
Abbreviated transcription (Latin):
Sciebat scilicet sponsũ filiũ d̃i. decchꝰ¬
de cuius plenitudine om̃s acciꝑent. S. qͥa
sic ex cius plenitudine ipse acceperat po
quẽlibet daret᷑. siue excellentioris gratiȩ
ministrũ siue inferioris. siue ꝑcenteni. fruc¬
tꝰ hominẽ. siue sexageni. siue triceni. siue
ꝑfrum̃tũ. siue ꝑpaleam. ñ nͥ illius unius
esse cognosceret᷑. Et hoc ꝑsp̃m didicit:
uelut columbã descendentẽ & manentem
suꝑ cũ. Itaq inucnimꝰ dictũ ab apłis. &
głam meã qͣmuis utiq in dño. & ministe¬
riũ meũ. & prudentiã meã. ⁊ eũgłm meũ
baptismus autẽ m̃s nemo eoꝵ dix̃ om̃ino:
Neq enĩ om̃ium ȩqualis ÷ gła: nec minis¬
trant om̃s ȩqualit: nec ȩquali prudentia
sunt om̃s p̃diti. Et in euuangeli:ando aliꝰ
alio melius oꝑat᷑. Et tõo dici potest alius
alio doctior & ipsa doctrina salutari: alio
autẽ alius maius minusue baptizatꝰ dici
ñ potest: siue ab inferiore siue amaiore

Expanded text:
at uidelicet sponsum filium dei de cuius plenitudine omnes acciperent, sed quia sic ex eius plenitudine ipse acceperat bapquemlibet daretur siue excellentioris gratiae ministrum siue inferioris siue per centeni fructus hominem siue sexageni siue triceni siue per frumentum siue per paleam, non nisi illius unius esse cognosceretur; et hoc per spiritum didicit uelut columbam descendentem et manentem super eum. Itaque inuenimus dictum ab apostolis et gloriam meam, quamuis utique in domino, et ministerium meum et prudentiam meam et euangelium meum, baptismus autem meus nemo eorum dixit omnino. neque enim omnium aequalis est gloria nec ministrant omnes aequaliter nec aequali prudentia \' sunt omnes praediti et in euangelizando alius alio melius operatur et ideo dici potest alius alio doctior et ipsa doctrina salutari: alius autem alio magis minusue baptizatus dici non potest, siue ab inferiore siue a maiore
Abbreviated transcription (Latin):
tenebras in animo humano: qͥscit quem¬
admodũ debeat leonẽ domare: & nescit
quẽadmodũ uiuere. An & hoc ut sciat.
sufficit ei liberũ arbitriũ lexq naturalis::
Hec ẽ sapientia u̾bi. qͥ euacuatur crux xp̃i.
S qͥd dixit: Perdam sapientiã sapien¬
tium. Quia ista crux ñ potest euacuari:
ꝓfecto ista sapientia ꝑ stulticiã p̃dicati¬
onis qͣ credentes sa nantur euertitur
Si enĩ possibilitas naturalis ꝑtiberũ arbitͥũ
& ad cognoscendũ quomͦ uitiere debeat
& ad bene inuendũ sibi sufficit. gͦ xp̃c gͣcis
mortuus ẽ. Ergo euacuatũ c̃ scandalum
crucis. Cur ñ etiã ego hic exclamem: Im Ex libro¬
mo exclamabo: & istos increpitabo dolore de cui¬
xp̃iano. Euacuati estis axp̃o. Q ĩnatura tate di. xͦ¬
iustificamini: a gr̃a excidistis. Ignorantes
enĩ dĩ iusticiam. ⁊ urãm uolentes constitu-¬
ere: iusticie dĩ ñ estis subiecti. Sicut enĩ
finis legis: ita etiã nature humanȩ uitiosȩ

Expanded text:
tenebras in animo humano, qui scit quemadmodum debeat leonem domare et nescit quemadmodum uiuere. an et hoc ut sciat sufficit ei liberum arbitrium lexque naturalis? haec est sapientia uerbi, qua euacuatur crux Christi. sed qui dixit: perdam sapientiam sapientium, quia ista crux non potest euacuari. profecto ista sapientia per stultitiam praedicationis, qua credentes sanantur, euertitur. si enim possibilitas naturalis per liberum arbitrium et ad cognoscendum quomodo uiuere debeat et ad bene uiuenmortuus est; ergo euacuatum est scandalum crucis. cur non etiam ego hic exclamem, immo exclamabo et istis increpitabo dolore christiano: euacuati estis a Christo, qui in natura iustificamini. a gratia excidistis! ignorantes enim dei iustitiam et uestram nolentes constituere iustitiae dei non estis subiecti. sicut enim finis legis, ita etiam naturae humanae uitiosae
Abbreviated transcription (Latin):
Nec p̃sumã inquã insapientia u̾bi. ne eua¬
cuet᷑ crux xp̃i: s scͥpturarũ auctoritate con¬
tentꝰ. simplicitati potius studeo ꝙͣ tumori.
S meliꝰ inqͥs ratione quis. qͣm testimoniis
edocetur. Qld gͦ: Qã rationem afferre
potes si partũ p̃dices uirginis. si redditos
ocłos ñ neges cȩcis. si sepultos redisse osten¬
das amortiuus : Si horũ gͦ & incõp̃hensibi¬
lis ratio. ⁊ ueritas prompta ẽ: facilius in
negociis fid̾i testimoniis creditur ꝙͣ ratio

Expanded text:
nquam in sapientia verbi, ne evacuetur crux Christi ; sed Scripturarum auctoritate contentus, simplicitati obedire potius studeo quam tumori. Sed melius, inquis, ratione quis quam testimoniis edocetur. Quid ergo? quam rationem afferre potes, si partum praedicas virginis, si redditos oculos non negas caecis, si sepultos redisse ostendis a mortuis? Si ergo horum et incomprehensibilis ratio et veritas prompta est, facilius in negotiis fidei testimoniis creditur, quam ratio
Abbreviated transcription (Latin):
nifestũ ẽ in illis. Uñ manifestum ẽ: Se¬
quit᷑ & dic̃. Ds̃ enĩ illis manifestauit.
Adhuc queris quomͦ manifestauerit ei s
quib legẽ ñ dedit. Quomͦ gͦ: Iniuisibilia
enĩ eiꝰ a constitutione mundi ꝑ ea que
factast̃ intellecꝰta conspiciuntur. Fuert̃
gͦ quidã ñ sic̃ moyses famulus dĩ: ñ sic̃
multi ꝓpħȩ ista intuentes ⁊ intelligentes
aduti sp̃u di: quẽ spm fide hauserunt.
faucib pietatis bibert̃: ore interioris
hominisrucꝰtauerunt: ñ gͦ tales. sed
fuerunt alii dissimiles qͥꝑistã creaturã
potuert̃ ꝑuenire ad intelligendũ cre-¬
atorẽ : & dicere de his quȩ fec̃ d̾s. ecre
quȩ fec̃ gubernat & continet. Ille ipse qͥ
fecit. implet sua presentia ista quȩ fecit.
Potuerunt hoc dicere. Nã & ipsos mac
cũ dixisset de do. in illo enĩ uiuimꝰ &
mouemur ⁊ sumus. qmͣ apd̾ athenienses
loquebat᷑. uͭ isti docꝰtissimi extiterant. ad¬
iunxit continuo: sic̃ & qͥda scđ̃m uos di¬

Expanded text:
lis. Unde manifestum est? Sequitur, et dicit: Deus enim illis manifestavit. Adhuc quaeris quomodo manifestaverit eis, quibus legem non dedit? Quomodo ergo? Invisibilia enim ejus, a constitutione mundi, per ea quae facta sunt, intellecta conspiciuntur. Fuerunt ergo quidam, non sicut Moyses famulus Dei, non sicut multi prophetae ista intuentes et intelligentes, adjuti Spiritu Dei, quem Spiritum fide hauserunt, faucibus pietatis biberunt, ore interioris hominis ructuaverunt. Non ergo tales: sed fuerunt alii dissimiles, qui per istam creaturam potuerunt pervenire ad intelligendum Creatorem, et dicere de his quae fecit Deus: Ecce quae fecit, gubernat et continet; ille ipse qui fecit, implet sua praesentia ista quae fecit. Potuerunt hoc dicere. Nam ipsos et in cum dixisset de Deo, In illo enim vivimus et movemur et sumus; quoniam apud Athenienses loquebatur, ubi isti doctissimi exstiterant, adjunxit continuo, Sicut et quidam secundum vos di
Abbreviated transcription (Latin):
inqͥt aliquando tenebrȩ: nc̃ autẽ lux sed
indño. Qed nemo potest inpaulo. nemo
inpetro. nemo in alio ullo apłoꝵs. hoc po¬
test in dño. Ideo bene paulus utilit̃ se con¬
tempnens. illũ cõmendans : nũqͥd pautus
inquit. ꝓ uobis crucifixꝰ ẽ: aut innomine
pauli baptizati estis: Nongͦ inme s mecũ:

Expanded text:
im aliquando tenebrae, nunc autem lux; sed in Domino . Quod nemo potest in Paulo, nemo in Petro, nemo in alio ullo Apostolorum, hoc potest in Domino. Ideo bene Paulus utiliter se contemnens, illum commendans: Numquid Paulus, inquit, pro vobis crucifixus est? aut in nomine Pau
Abbreviated transcription (Latin):
magnificant ñ sc. Uidete bouẽ mag baptismo¬
nificantẽ dñm suũ qͥa agnouit bos
possessorẽ suum. Attendite bouẽ tim̃¬
tẽ ne deserat᷑ possessor bouis. & in bouẽ
accepistis: columba de celo descendit.
Ego inquit plantaui. apollo rigauit:
s dͦs inerem̃tũ dedit. Neq qͥ plantat
est aliquid neq qui rigat: s qͥ increm̃tũ

Expanded text:
magnificaverunt, non se. Videte bovem magnificantem Dominum suum, quia agnovit bos possessorem suum : attendite bovem timentem ne deseratur possessor bovis, et in bove accepistis, columba de coelo descendit. « Ego, » inquit, « plantavi, Apollo rigavit; sed Deus incrementum dedit: neque qui plantat est aliquid, neque qui ri
Abbreviated transcription (Latin):
antea uo cabat᷑. Hoc autẽ ei nom̃ ut pe¬
trus appellaret᷑. a dño ĩpositũ ẽ. Et hoc
i ea figura: ut signifi caret eccłam.
Petra autẽ. principale nom̃ ẽ. Id̾o petrꝰ
inquit petrus: ⁊ suꝑ hanc petrã quam
confessus es. suꝑ hanc petram ꝙͣ cog¬
nouisti dicens. tu es xp̃c filius dĩ iiui
homines: dicebant. Ego quidẽ sum
pauli: ego aũ apollo. ego aut̃ cȩphȩ.
ipse : petrus. Et alii ꝗͥ nolebant edifi¬

Expanded text:
antea vocabatur. Hoc autem ei nomen, ut Peantea vocabatur. Hoc autem ei nomen, ut Petrus appellaretur, a Domino impositum est: et hoc in ea figura, ut significaret Ecclesiam. Petra enim principale nomen est, ideo Petrus in quit, Petrus: et super hanc petram, quam confessus es: super hanc petram, quam cognovisti dicens, Tu es Christus filius Dei vivi: homines, dicebant: Ego quidem sum Pauli, ego autem Apollo, ego vero Cephae, ipse est Petrus. Et alii qui nolebant aedifi
Abbreviated transcription (Latin):
pauli baptizati estis: Delec tauer̃t filie
regũ in honore tuo. Tenete. seruate.
in honore tuo: hoc ÷ habere uestẽ nup¬
tialem: illius honorẽ. illiꝰ głam querere.
uigilanti intentione consulere: ne ꝓptͣ
suos honores suꝑbe agendo scismata
faciant. unitatis cõpage disrupta. Colles
autẽ ita eos imitando ⁊ obediendo sub¬
seqͣnt᷑ ut eis xp̃m anteponant: ne ma¬
loꝵ montiũ qm̃ uident᷑ excellere auc
aut angłs de celo uobis annuntiauerit
p̃ter qͣm accepistis. anathema sit. Dicant
etiã. Nũqͥd paulꝰ ꝓuobis crucifixꝰ ÷: aut
in nomine pauli baptizati estis: Ita sus
qͦq ñ dicant. ego sum pauli. ego autem
apollo. ego uͦ cephȩ: s om̃s dicant ego
sũ xp̃i. Hͦ ec ÷ iusticia. ñ anteponere
seruos dño. nec equare: ita leuare
ocłos in montes ũn ueniat auxiliũ mͥ
ut tam̃ auxiliũ suũ ñ sꝑent a montibꝰ. Ex tr̃e¬
s a dño qui fecit cęlum & terram. euũgłs¬
t ego dico tibi: tues petrꝰ. Simonqͥppe ioħc̃.

Expanded text:
Pauli baptizati estis ? Delectaverunt te filiae regum in honore tuo. Tenete, servate, in honore tuo. Hoc est habere vestem nuptialem, illius honorem, illius gloriam quaerere. vigilanti intentione consulere; ne propter suos honores superbe agendo schismata faciant, unitatis compage disrupta. Colles autem ita eos imitando et obediendo subsequantur, ut eis Christum anteponant; ne malorum montium, quoniam videntur excellere, vana aut angelus de coelo vobis annuntiaverit praeterquam quod accepistis. anathema sit . Dicant etiam: Numquid Paulus pro vobis crucifixus est, aut in nomine Pauli baptizati estis ? Ita susquoque non dicant, Ego sum Pauli, ego sum Apollo, ego vero Cephae; sed omnes dicant: Ego sum Christi . Haec est justitia: non anteponere servos Domino, nec aequare; ita levare oculos in montes unde veniat auxilium sibi, ut tamen auxilium suum non sperent a montibus, sed a Domino qui fecit coelum et terram . 6. Potest et sic
Abbreviated transcription (Latin):
Noli putare te inuriã face̾ montib
scĩs. qͣndo dixeris. auxiltũ meũ non
amontib s a dño. qͥfecit celũ ⁊ tram.
Ipsi montes hoc tͥclamant. Osons
erat qͥ clamabat. Audio inuobis
scismata fieri. Et unusquisq ur̃m dic̃.
Ego sũ pauli. ego apollo. ego cephe.
ego autẽ xp̃i. Leua ocłos inistũ mon¬
tem: audi qͥd dicat. Et ne in ipso
monte remaneas.: audi qͥd seqͣtur:
Nũqͥd paulus ꝓuobis crucifixus ẽ: Ergo
narũ scripturarũ: attende om̃ib medullis
suis. om̃ib ossib clamantẽ. dñe qͥs similis
tͥ: ut securꝰ sine ulla iniuria montium
dicas: auxiliũ meũ a dño. qͥ fec̃ cęlũ &
terram. N solũ tunc tͥ ñ succensebunt
montes: s tc̃ amabunt. Tc̃ magis paue¬
bunt. si inipsis spem tuã posueris & con¬

Expanded text:
Noli putare injuriam te facere montibus sanctis, quando dixeris, Auxilium meum non a montibus, sed a Domino, qui fecit coelum et terram. Ipsi montes hoc tibi clamant. Mons erat qui clamabat: Audio in vobis schismata fieri, et unusquisque vestrum dicit, Ego sum Pauli, ego Apollo, ego Cephae, ego autem Christi. Leva oculos in istum montem, audi quid dicat; et nec in ipso monte remaneas. Audi enim quid sequatur: Numquid Paulus crucifixus est pro arum divinarum, attende omnibus medullis suis, omnibus ossibus clamantem, Domine, quis similis tibi ? ut securus sine ulla injuria montium dicas, Auxilium meum a Domino, qui fecit coelum et terram. Non solum tunc tibi non succensebunt montes; sed tunc amabunt, tunc magis favebunt: si in ipsis spem tuam posueris, con
Abbreviated transcription (Latin):
duodecim sedes. udicantes duodecm. lxxi.¬
tͥb isrł. Predicauerunt u̾bũ ueritatis:
& genuert̃ eccłas ñ sibi s illi. Ad hoc
sacramentũ ꝑtinet. qd̾ scͥptũ ÷ ĩlege.
Si mortuus fuerit frat̃. accipiat ux

Expanded text:
es, judicantes duodecim tribus Israel . Praedicaverunt verbum veritatis, et genuerunt Ecclesias, non sibi, sed illi. Ad hoc sacramentum pertinet quod scriptum est in Lege: Si mortuus fuerit frater, accipiat ux
Abbreviated transcription (Latin):
uͭ c̃r sapientia abusione u̾bi ⁊ inmalo.
consuetudine quidẽ scͥpturarũ nr̃arum:
nã quẽa dmodũ locunt᷑ auctores mundi
qͥo aonos: habes ingenesis libro. Erat
ibi serpens sapientior om̃ib bestiis.
Iste sapientior om̃ib bestiis.: acutꝰ & astutꝰ
ad decipiendũ agnoscitur. P ereant Ex libro¬

Expanded text:
ur sapientia abusione verbi et in malo, consuetudine quidem Scripturarum nostrarum, nam quemadmodum loquantur auctores mundi, quid ad nos? habes in eodem libro, Erat ibi serpens sapientior omnibus bestiis . Iste sapientior omnibus bestiis, astutus et acutus ad decipiendum agnoscitur. Postea non ei cr
Abbreviated transcription (Latin):
ñ cogimur cõntra xp̃ianã grãm disputare. one¬
& ea dicere qͥbꝰ demonstrare conemͣ. nat᷑am eũ głi
humanam. neq in paruulis medico indi-¬
gere qr sana ẽ. & ĩmaiorib sibi ipsam iusti¬
ciã si uelint posse sufficere. Acutȩ quippe
uident᷑ hec dici: s insapientia uerbi qͣ
euacuat᷑ crux xpͣi. Nonẽ ista sapientia ue
sursũ descendens. Multo ardentiore zelo¬
nos oportet accendi: ne euacuet᷑ crux xp̃i.
Euacuat᷑ autẽ. si aliqͦmͦ p̃ter illiꝰ sacramentum
ad iusticiã uitãq eternã ꝑueniri posse dicat᷑.¬
Perdam sapientiã sapientium: & prudentiã
prudentiũ reprobabo. Non enĩ suã in eis
ꝑdit & reprobat. qͣm ipse donauit: s ꝙͣ. sibi
arrogant qͥñ habent ipsius. Unde cõmemo¬
rato isto ꝓpħico testimonio. sequit᷑ & dic apłs.

Expanded text:
n cogimur contra Christianam gratiam disputare et ea dicere quibus demonstrare conemur, naturam humanam neque in paruulis medico indigere, quia sana est, et in maioribus sibi ipsam ad iustitiam si uelit posse sufficere. acute quippe uidentur haec dici, sed in sapientia Verbi, qua euacuatur crux Christi. non est ista sapientia de sursum descendens. nos oportet accendi, ne euacuetur crux Christi. euacuatur autem, si aliquo modo praeter illius sacramentum ad iustitiam uitamque aeternam perueniri posse dicatPerdam sapientiam sapientium et prudentiam prudentium reprobabo. Non enim suam in eis perdit et reprobat, quam ipse donauit, sed quam sibi adrogant, qui non habent ipsius. Unde commemorato isto prophetico testimonio sequitur et dicit
Abbreviated transcription (Latin):
in psalmo. Narrabo nom̃ tuũ frĩbꝰ
meis. M ortuus ẽ xp̃c & resurrexit. ascen¬
dit & absentauit se corpore. Susceꝑunt fr̃s
ciꝰ uxore eiꝰ . p̃dicatione euuangłii gene¬
raturi filios. ñ ꝑ se ipsos s ꝑ euuangłium
quotqͦt generauerunt nͣ paulianos &
petrianos. s xpͣianos nominauerunt.
Uidete si ñ iste sensꝰ uigilat in istis uerbis.¬
scm̃ illi suscitauerunt fr̃i suo. Id̾o qͦs susci¬
tauerat fr̃i suo paulus cũ uideret currere
ad nomͣ suũ: exclamauit. Nũqͥd paulus
crucifixꝰ ẽ ꝓuobis: Qld enim ait lex : Et
habeat natus nom̃ defuncti. Defuncꝰto
nascat᷑: & defuncti nomine appelletur.
Ad hoc legitimũ. paulus uolentes appellari
ex nomine suo reuocat. Nũqͥd paulus
ꝓ uobis crucifixꝰ ẽ : Ad defunctũ aspice.¬

Expanded text:
in psalmo, Narrabo nomen tuum fratribus meis . Mortuus est Christus, resurrexit, ascendit, absentavit se corpore: susceperunt fratres ejus uxorem ejus, praedicatione Evangelii generaturi filios, non per seipsos, sed per Evangelium, quotquot genuerunt, non Paulianos aut Petrianos, sed Christianos nominaverunt. Videte si non iste sensus vigilat et in his verssemen illi suscitaverunt fratri suo. Ideo ipsos quos suscitaverat fratri suo Paulus, cum videret currere ad nomen suum, exclamavit: Numquid Paulus crucifixus est pro vobis? Quid enim ait Lex? Et habeat natus nomen defuncti. Defuncto nascatur, defuncti nomine appelletur. Servat hoc legitimum Paulus: volentes appellari ex nomine suo, revocat: Numquid id Paulus pro vobis crucifixus est? Ad defunctum aspic
Abbreviated transcription (Latin):
deberent. S si hoc fieret. qͣm uis eis
a dño attributus tam̃ iã ipsoꝵ baptismꝰ
diceret᷑: sic̃ baptismus iohannis fuit :
Id̾o paulus grãs agit d̾o qd̾ neminem
ipsoꝵ baptrrauerit: qͥtanqͣm obliti in
cuius nomine baptizati eẽnt. ꝑ hõĩum Exlib̃¬
se nomina diuidebant. Cũ enĩ tantũ de nat᷑a
ioħes ꝑ illã colũbe speciem se didicisse
testat᷑. Hã scđm qd̾ aliud dixerit. & ego
nesciebã eũ. ñ plane uideo: nͥqr scd̃m

Expanded text:
t. sed si hoc fieret, quamuis eis a domino adtributus tamen ipsorum iam baptismus diceretur, sicut baptismus Iohannis fuit. ideo Paulus gratias agit deo, quod neminem ipsorum baptizauerat, qui tamquam obliti in cuius nomine baptizati essent per hominum se nomina diuidebant. cum enim tantum ualet bapIohannes per illam columbae speciem se didicisse testatur. nam secundum quid aliud dixerit: et ego nesciebam eum, non plane uideo. si enim
Abbreviated transcription (Latin):
Igebat apłs ne quisquã gloriaret᷑ in
homine: qm̃ dissensiones exorte fuerant
int̃ corinthios xpͣianos: ita ut unꝰquisq
dicẽt. ego qͥdem sũ pauli. alius autem ego
apollo. alius uͦ. ego uͦ cephȩ. Et inde
uentũ ẽ. ut diceret. stulta mundi elegit
ds. ut confundat sapientes. Et infirma
mundi elegit ds̃: ut confundat fortia.
Et ignobilia mundi & contẽptibilia
elegit d̾s. & ea quȩ ñ sunt. tanqͣm sint.
ut quȩ sunt euacuet: ut ñ glorietur
corã do om̃is caro. hic cerit contͣ huma¬
nã suꝑbiã satis clara ẽ apłi interuentio.

Expanded text:
gebat enim, ne quisquam gloriaretur in homine; quoniam dissensiones exortae fuerant inter Corinthios christianos, ita ut unusquisque diceret, Ego quidem sum Pauli; alius autem, Ego Apollo; alius vero, Ego Cephae: et inde ventum est, ut diceret, Stulta mundi elegit Deus, ut confundat sapientes; et infirma mundi elegit Deus, ut confundat fortia; et ignobelegit Deus, et ea quae non sunt tanquam sint, ut quae sunt evacuet; ut non glorietur coram Deo omnis caro. Hic certe contra humanam superbiam satis clara est Apostoli intentio,
Abbreviated transcription (Latin):
infine. qͦ ordine ueniatur. neq hoc tacuit
ꝓmittendo ⁊ p̃nuntiando. ꝓmisit eniͣ ho¬
minib diuinitatẽ : mortalib ĩmortalitatẽ:
peccatorib iustificationẽ: abiectis glorifi-¬
cationẽ. Qͥ cqͥd ꝓmisit. indignis ꝓmisit.
ut nͣ qͣsi oꝑib merces ꝓmitteret᷑: s gr̃a
nomine suo gratis daret᷑. Obsec aũ uos¬

Expanded text:
in fine quo ordine veniatur, neque hoc tacuit in fine quo ordine veniatur, neque hoc tacuit promittendo et praenuntiando. Promisit enim hominibus divinitatem, mortalibus immortalitatem, peccatoribus justificationem, abjectis glorificationem. Quidquid promisit, indignis promisit, ut non quasi operibus merces promitteretur, sed gratia a nomine suo gratis daretur. Quia et ho
Abbreviated transcription (Latin):
qui eũ tenent. qͥ illũ possident. qͥillũ
colunt: qͥ tanqͣm de domo tpsius
magna funt familia eiꝰ: redempti magno
sangume unici filii. Wantũ dedit nobisd̃s:
ut ipsius essemus. & ipse sit nr. Fidelisd̃s.¬
ihu xpͣi. Fidelis ds qui se nr̃m debitorẽ
fecit: ñ aliqͥo a nobis capiendo: s tanta nob̃
ꝓmittendo. Parũ erat ꝓmissio. Etiã scͥpto
se teneri uoluit. ueluti faciens nobiscũ qero¬
graphũ ꝓmissoꝵ suoꝵ: ut cũ ea quȩ ꝓmisit
soluere inciꝑet: inscͥptura ꝓmissoꝵ consi¬
deraremus ordinẽ soluendoꝵ. Tempꝰ itaq
lutem etnã. & beatã uitã cũ angłis sine fine:
& hereditatẽ in marcescibile. głam sempitirã
dulcedinẽ uultus sui. domũ sc̾ificationis sue
in cȩlis. ex resurrectione a mortuis: nullus
deinceps moriendi metꝰ: hoc ÷ ꝓmissũ eiꝰ
tan qͣm finale. qͦ decurrit om̃is nr̃a intentio.
Qe cũ uenerimꝰ nichil amplius requiramus.
nichil amplius exigamus. s ad illud qd̾ erit

Expanded text:
qui eum tenent, qui illum possident, qui illum colunt; tanquam de domo ipsius, magna sunt familia ejus, redempti magno sanguine unici Filii. Quantum dedit nobis Deus, ut ipsius essemus et ipse sit noster! Aissa sunt. Fidelis Deus qui se nostrum debitorem fecit; non aliquid a nobis accipiendo, sed tanta nobis promittendo. Parum erat promissio, etiam scripto se teneri voluit, veluti faciens nobiscum chrirographum promissorum suorum; ut cum ea quae promisit solvere inciperet, in scriptura promissorum consideraremus ordinem solvendorum. Tempus itaque am, et beatam vitam cum Angelis sine fine, et haereditatem immarcescibilem, gloriam sempiternam, dulcedinem vultus sui, domum sanctificationis suae in coelis, ex resurrectione a mortuis nullum deinceps moriendi metum. Hoc est promissum ejus tanquam finale, quo decurrit nostra omnis intentio, quo cum venerimus, nihil amplius requiramus, nihil amplius exigamus. Sed ad illud quod erit
Abbreviated transcription (Latin):
let dare potestatem alicui seruo suo ut
daret baptismũ suũ tanqͣm uice sua. trans¬
ferret a se baptizandi potestatẽ. & consti¬
tueret inaliquo seruo suo: & tantã uim
daret baptismo translato in seruum. qͣntã
uim haberet baptismus datꝰ a dño. Hoc
noluit: id̾o ut in illo eẽt spes baptirators
a qͦ se baptizatos cognosc̾e̾nt. Noluit gͦ
seruũ ponere spem inseruo. Ĩoq clamat
apłs: cũ uideret homines uolentes spem
ponere inseipso. Nũqͥd paulꝰ ꝓuobis cru¬
cifixꝰ ẽ: aut in nomine pauli baptirati estis:
Baptizauit gͦ paulꝰ tanqͣm minister: non
tanqͣm ipsa potestas. Baptirauit aũ dñs.
tanqͣm potestas. Intendite. Et potuit
hanc potestatẽ seruo dare. Noluit. Si enĩ
daret hanc potestatẽ seruis. id: ut scruoꝵ
ee̾t qd̾ dñi erat: tot essent baptism. quot
eẽnt serui: ut quom̃ dictꝰ baptismꝰ ioħis
sic diceret᷑ baptismus pet̾. baptismꝰ pauli.

Expanded text:
let, dare potestatem alicui servo suo, ut daret baptismum suum tanquam vice sua, et transferre a se baptizandi potestatem, et constituere in aliquo servo suo, et tantam vim dare baptismo translato in servum, quantam vim haberet baptismus datus a Domino. Hoc noluit ideo, ut in illo spes esset baptizatorum, a quo se baptizatos agnoscerent. Noluit ergo servum ponere spem in servo. Ideoque clamabat Apostolus, cum videret homines volentes ponere spem in seipso: Numquid Paulus pro vobis crucifixus est? aut in nomine Pauli baptizati estis ? Baptizavit ergo Paulus tanquam minister, non tanquam ipsa potestas: baptizavit autem Dominus tanquam potestas. Intendite. Et potuit hanc potestatem servis dare, et noluit. Si enim daret hanc potestatem servis, id est, ut ipsorum esset quod Domini erat, tot essent baptismi quot essent servi; ut quomodo dictum est baptisma Joannis, sic diceretur baptisma Petri, sic baptisma Pauli,
Abbreviated transcription (Latin):
Sint gͦ om̃s inuno pastore. & dicant
uocẽ pastoris unã: qͣm audiant oues &
sequantur pastorẽ suũ. Et ñ illũ aut
illum: s unũ. Et om̃s in illo unã uocẽ
dicant: diu̾sas uoces ñ habeant. Obse F¬
cro uos fr̃s ut idipsũ dicatis om̃s: & de p̃desti
ñ sint inuobis scismata. Hanc uocẽ natione¬
eliqͣtam ab om̃i scisiate. purgatam sc̃oꝵ.¬
ab om̃i herese. audiant oues pastorẽ¬

Expanded text:
Sint ergo omnes in pastore uno, et dicant vocem pastoris unam, quam audiant oves, et sequantur pastorem suum, et non illum, aut illum, sed unum: et omnes in illo unam vocem dicant, diversas voces non habeant. Obsecro vos, fratres, ut idipsum dicatis omnes, et non sint in vobis schismata . Hanc vocem eliquatam ab omni schismate, purgatam ab omni haeresi, audiant oves, et se
Abbreviated transcription (Latin):
homine. Os odestissime & humiliter
sc̃i apłs paulus zelans uere eccłam fed
sponso ñsibi: & horrens illis quando
uoluer̃t dicere. ego sũ pauli. ego apollo:
suã ꝑsonã potius assumpsit. qͣm calca¬
ret & contempneret. ut xp̃m glificaret.
Nũqͥd paulus ꝓuobis crucifixus ẽ. aut
in nomine pauli baptizati estis: Repel¬
lit a se: s ut mittat ad xp̃m. Non uult
ab sponsa amari ꝓsponso: nec amicos
sponsi. Amici enim sponsi: apłi. Huic spon¬
so: & ille humilis ioħes qͥ putabat᷑ xp̃c

Expanded text:
homine . Modestissime et humiliter homine . Modestissime et humiliter sanctus apostolus Paulus zelans vere Ecclesiam, sed sponso, non sibi, et horrens illos quando voluerunt dicere, Ego sum Pauli, ego Apollo ; suam personam potius assumpsit, quam calcaret et contemneret, ut Christum glorificaret: Numquid Paulus pro vobis crucifixus est, aut in nomine Pauli baptizati estis ? Repellit a se, sed ut mittat ad Christum. Non vult a sponsa amari pro sponso nec amicum sponsi. Amici enim sponsi Apostoli. Huic sponso et ille humilis Joannes, qui putabat
Abbreviated transcription (Latin):
Ostiũ pandendo se: pastor intrando ꝑse.
Et quidẽ fr̾s mei. qd̾ pastor ÷ dedit & men¬
bris suis. Nã & petrꝰ pastor. & paulꝰ pastor:
& ceteri apłi pastores: & boni ep̃i pastores.
Ostiũ uͦ. nemo nr̃m se dic̃. Hoc sibi ipsi ꝓ¬
priȩ tenuit: qua intrarent oues. Denq
paulus apłs boni pastoris implebat officiũ
quando xp̃m pͣdicabat: qr ꝑ ostiuͣ intrabat.
At ubi oues indisciplinate ceꝑunt faccre
scismata. & alia ostia sibi ponere. ñ qua
intrarent ut congregarentur. s qͣ errarent
ut diuiderent᷑. dicentes alii. ego fũ pauli.
alii. ego cephȩ. alii. ego apollo. alii ego xp̃i.
ex pauescens ad eos qͥ dixerunt ego sũ pauli.
tanꝗͣ clamans ad oues. Misere qua itis :
ñ sũ ostium. Nũquid paulus inqͥt ꝓuobis
crucfixꝰ ẽ: aut in nomine pauli baptrati
estis. Qͥ autẽ dicebant ego sũ xp̃i: inue¬
nerant ostiũ. Discutt qͦntũ p̃sumatis
de dõ: & quantũ tͥbuatis hominibus:
qr maledictꝰ om̃is qͥspem suaͣ ponit in

Expanded text:
ostium pandendo se, pastor intrando per se. Et quidem, fratres, quod pastor est, dedit et membris suis: nam et Petrus pastor, et Paulus pastor, et caeteri Apostoli pastores, et boni episcopi pastores. Ostium vero nemo nostrum se dicit; hoc sibi ipse proprium tenuit, qua intrent oves. Denique Paulus apostolus boni pastoris implebat officium, quando Christum praedicabat, quia per ostium intrabat. At ubi oves indisciplinatae coeperunt facere schismata, et alia ostia sibi ponere, non qua intrarent ut congregarentur, sed qua errarent ut dividerentur, dicentes, alii, Ego sum Pauli; alii, Ego sum Cephae; alii, Ego Apollo; alii, Ego Christi: expavescens ad eos qui dixerunt, Ego sum Pauli, tanquam clamans ad oves, Miserae, qua itis? non sum ostium: Numquid Paulus, inquit, pro vobis crucifixus est? aut in nomine Pauli baptizati estis ? Qui vero dicebant, Ego sum Christi, inveneuatis hominibus; quia maledictus omnis qui spem suam ponit in
Abbreviated transcription (Latin):
s qͥ increm̃tũ dat ds̃. Uidetisne nichil
agere apłm. nͥ ut humiliet᷑ homo. & exal¬
tet᷑ d̾s solus: qñquidẽ in eis qͥ plantant᷑
& rigant᷑. nec ipsum plantatorẽ ⁊ rigatorẽ
dic̃ ec̃ aliquid: s qͥ increm̃tũ dat d̾s:
Quã uis & hoc ipsũ qͦd ille plantat. hic ri¬
gat: ñ ipsis s dño tͥbuat dicens. Unicuiq
sic̃ ds dedit. Ego plantaui: apollo riga¬
uit. Hinc gͦ in eadẽ intentiõe ꝑsistens :
ad hoc uenit ut diceret. Itaq nemo glori¬
et᷑ in homine. Iã enĩ dixerat: qͥ gloriat᷑
in dño gloriet᷑. Post hec & ad alia non

Expanded text:
l agere Apostolum, nisi ut humilietur homo, et exaltetur Deus solus? Quandoquidem in eis qui plantantur et rigantur, nec ipsum plantatorem et rigatorem dicit esse aliquid, sed qui incrementum dat, Deum: quamvis et hoc ipsum quod ille plantat, hic rigat, non ipsis, sed Domino tribuat, dicens: Unicuique sicut Dominus dedit. Ego plantavi, Apollo rigavit. Hinc ergo in eadem intentione persistens, ad hoc venit ut diceret, Itaque nemo glorietur in homine . Jam enim dixerat, Qui gloriatur, in Domino glorietur. Post haec et alia
Abbreviated transcription (Latin):
Lȩ illis qͥ oderunt unitatem: & partes
faciunt sibi in hominibus. Audiant
illũ qͥ uolebat eos facere unũ. in uno.
ad unum. Audiant illũ dicentẽ: nolite
uos facere multos. Ego plantaui. apollo Ex tr̃c¬
rigauit: s d̾s increm̃tũ dedit. Neq qͥ psalmi
plantat ẽ aliquto neq qͥrigat: s. qͥ incre.lxxu¬
Inuno estote: unum estote: unus estote. Nemo
Nolo sitis ꝑauli: s eiꝰ estote cuius ẽ uobiscũ

Expanded text:
Vae illis qui oderunt unitatem, et partes sibi faciunt in hominibus! Audiant illum qui volebat eos facere unum in uno ad unum: audiant illum dicentem, Nolite vos facere multos: ego plantavi, Apollo rigavit; sed Deus incrementum dedit: sed neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat, sed qui incremistus ? In uno estote, unum estote, unus estote: Nemo Nolo sitis Pauli, sed ejus estote cujus est vobiscum
Abbreviated transcription (Latin):
adte hereditas. ut ueniat ad te secularis
dignitas : illa inuocas que uis ut ueniant
Ad ores: ¶ed te docuit d̃s tuus: qd̾ te
docuit cȩlestis magister. Inuoca dm̃ tanꝗͣ
dm: ama dm̃ tanꝗͣ. dm̃. Illo melius ni¬
chil ẽ. Ipsum desidera : ipsũ concupisce.
Uide inuocantẽ dm̃. in alio psalmo.
Unã petii adño. hanc requiram. Qłd:
qd̾ petut: Ut inhabitẽ in domo dñi ꝑ
om̃s dies uite meȩ. Et ut qͥd hoc : Ut
contempler delectationẽ dñi. Si gͦ ama¬
tor ec̃ iuis: sincerissimis medullis. castisq
suspiriis. ipsũ dilige. ipsũ ama : illi flag̃.
illi inhia. qͦ iocundius nichil inuenis.
qͦ melius. qͦletius. qͦ diuturnius. Qͥd eñ
tã diuturnũ: ꝙͣ id qd̾ ẽ sempiternum :
Non times ne aliquando ate ꝑeat: qui
facit ne tu ꝑeas. Si gͦ inuocas dm̃ tan¬
qͣm dm̃: securus esto. Exaudiris. ꝑtines
ad istũ uersum. Et multũ misericors

Expanded text:
ad te haereditas, ut veniat ad te saecularis ad te haereditas, ut veniat ad te saecularis dignitas; illa invocas quae vis ut veniant Quid ores? Quod te docuit Dominus, quod te docuit coelestis magister. Invoca Deum tanquam Deum, ama Deum tanquam Deum: illo melius nihil est; ipsum desidera, ipsum concupisce. Vide invocantem Deum in alio psalmo: «Unam petii a Domino hanquod petiit? Ut inhabitem in domo Domini per omnes dies vitae meae. Ut quid hoc? Ut contempler delectationem Domini. Si ergo amator es, sincerissimis medullis castisque suspiriis ipsum illi inhia quo jucundius nihil invenis, quo melius, quo laetius, quo diuturnius Quid enim tam diuturnum, quam id quod est sempiternum? Non times ne aliquando a te pereat, qui facit ne tu pereas. Si ergo tu invocas Deum tanquam Deum, securus esto, exaudiris; pertines ad istum versum, «Et multum misericors