comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
coꝵ ꝓfessionib solent. quid dias
bonũs memio est bonus uisi uiuiͤ
ds̃ : ut cũ dici se bonũ coarguat.
⁊ excra bouicatem dei sit qui bo¬
uus est : ⁊ in dei nõ sic uerit a ce
qui imus est. Quibus dc̃ĩs etiã
hec ad impietatis sue argumen¬
ca conectunt: hec est aũt uita et̾¬
na. ut cognoscant te solũ uerũ
solũ uerũ deũ confessus patrem
uec uerus ip̃e nec deus sit. quiã
solius ueri dei excepcio. signifi¬
cate ꝓpͥctatis nõ excedat auctorem:
non ambigue autẽ hoc ab es dc̃m
ẽẽ intelligendũ. qr idem dixit. nõ
derit pacrem facientem⁊ ut cũ
nichil nͥ de exemplo opis possit
oꝑari nature in eo in telligat᷑
iufirmitas: qr uequaqm sit oĩ¬
potentie comꝑandũ ꝙ alieue
oꝑationis subiectũ est uecessi¬
tatii ⁊ racio intelligencie hoc
suadeat. in oĩb a se posse ⁊ nõ
posse differre: differre auce eo
usq ut de pacre deo hec ita ꝓ fessꝰ
sit. pater maior me est. ⁊ cesset
in ꝓfessione absoluta adu̾san¬

Expanded text:
ofessionibus solent: Quid me dicis bonum? Nemo est bonus nisi unus Deus ; ut cum dici se bonum coarguat, et extra bonitatem Dei sit, qui bonus est, et in Dei non sit veritate, qui unus est. Quibus dictis etiam haec ad impietatis suae argumenta connectunt: Haec est autem vita aeterna, ut cognoscant te solum verum solum verum Deum confessus Patrem, nec verus ipse, nec Deus sit; quia solius Dei veri exceptio, significatae proprietatis non excedat auctorem. Non ambigue autem hoc ab eo dictum esse intelligendum, quia idem dixerit: Non derit Patrem facientem : ut cum nihil nisi de exemplo operis possit operari, naturae in eo intelligatur infirmitas; quia nequaquam sit omnipotentiae comparandum, quod alienae operationis subjectum est necessitati; et ratio intelligentiae hoc suadeat, in omnibus a se posse et non posse, differre. Differre autem eo usque, ut de patre Deo haec ita professus sit: Pater major me est et cesset in professione absoluta adversan
Abbreviated transcription (Latin):
cepta sic. Hec itaq corrupto de¬
prauacoq sensu impiissime ita
incellecta ẽẽ monstrantes. om¬
nes dc̃oꝵ causas ex hiis ip̃is ł
potius u̾ba subdentes. nõ cau¬
sas uerbis deputantes: ut cũ
a se dissideat pater maior me
est. ⁊ ego ipater unũ sumus.
neq idem sic. nemo bouꝰ ni si

Expanded text:
etur. --Haec itaque, corrupto depravatoque sensu, impiissime ita intellecta esse monstrantes, omnes dictorum causas ex his ipsis vel potius verba subdentes, non causas verbis deputantes: ut cum a se dissideat, Pater major me est ; et, Ego et Pater unum sumus ; neque idem sit, Nemo bonus est, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
affirmenc. Nonus itaq liber:
rotus in refellendis hiis que ad in¬
firmandam unigeniti dei diui¬
intatem ab impiis usur pancur.
incencus est: qui dispensacionis
occulai a sclis mst̾iis ĩuemores: e¬
uangl̾ica fide deũ atq hoĩem pre¬
dicari nou recordentur. ilãq cũ¬

Expanded text:
affirment. Nonus itaque liber totus in repellendis iis, quae ad infirmandam unigeniti Dei nativitatem ab impiis usurpantur, intentus est: qui dispensationis occulti a saeculis mysterii immemores, evangelica fide Deum atque hominem praedicari non recordentur. Namque cu
Abbreviated transcription (Latin):
iam duobus suꝑioribus libris de dei
filio. ⁊ deo uero. mulcũ ad credentiũ
fidem ꝓficientibus totus inumꝰ dei
demoustracione detentus ẽ: non au¬
fereus filio dei naciitate ͥ s neq
ꝑ eam duoꝵ deoꝵ diuicatẽ intͦdu¬
cens. Ac pͥmũ qͥbus modis heti¬
a ueritate dei patris ⁊ dei filii quia
negare non possent. tamẽ elud̾e
interentur edocuitͥ dissoluens
in eptas eoꝵ ⁊ ridiculas occasiões:

Expanded text:
 duobus superioribus 18 libris de Dei filio et Deo vero multum ad credentium fidem proficientibus, totus in unius Dei demonstratione detentus est; non auferens filio Dei nativitatem, sed neque per eam duum deorum divinitatem introducens. Ac primum quibus modis haeretici veritatem Dei patris et Dei filii, quia negare non possent, tamen eludere niterentur, edocuit; dissolvens ineptas eorum et ridiculas occasiones,
Abbreviated transcription (Latin):
ue aliud eẽt. qũa nũcuparetur
ueq nũcupatio nõ uaciuitãtis eẽt.
uacura nõ retinuisset pocestacem:
neq pocestas nõ eciã conscia sibi
uericatis ꝓ fessione in notesce̾t.
Causaᷤ gͦ om̃s singłoꝵ generñ.
ita ⁊ euangłiis excerptas subiea¬
mus i uec ut ꝓfessio cacuerit na¬
turã. uͭ nacura nõ sue uatiuita¬
tis sit. nec nacinitas nõ sui uo¬
iuinis: ut ꝑ id nõ reluiqueretur
impietatis calũpnia: cũ dei ueri

Expanded text:
uncuparetur, neque nuncupatio non nativitatis esset, natura non retinuisset potestatem, neque potestas non etiam conscia sibi veritatis professione notesceret. Causas ergo omnes singulorum generum ita ex Evangeliis excerptas subjecimus, ut nec professio tacuerit turam, nec natura non suae nativitatis sit, nec nativitas non sui nominis: ut per id non relinqueretur impietatis calumnia, cum Dei veri
Abbreviated transcription (Latin):
cicoꝵ doctrinis auspicatur se
ip̃m uiciis quibus sides ecclie
in fumacur. ex purgans: ipsaz
illam perfidie ex positionem a
multis olim editam ꝓferenᷤ
⁊ subdole eos ac ꝑ id imprissi¬
me unũ deũ ex lege defendis¬
se conuincens ⁊ oĩbus legis
⁊ ꝓp haꝵ cestimoniis ita demen¬
stratis. rit sine deo xpo unũ de¬
ũ conficeri irreligiosicas sit:¬
⁊ confesso unigenico deo xp̃o ñ
unũ deũ p̃dicare ꝑfidra ut.
Quintꝰ uero tenz eum resp̃osi¬
ois ordinem: he̾tici insticue¬
rant ꝓfessionis. ⁊ lam cũ unũ
deũ p̃dicare ie scdm legem e¬
ineutici essent. unũ qͦ deũ ueꝵ
ex eadem ꝓterre se fefellerũt
ut percep̾tionẽ dei ⁊ unꝰ ⁊ ue
rent: quia ubi natuitas est.i¬
bi ⁊ intelligentia sit u̾icastis.
Nos aut̃ẽ huidem gradibus
quibus id ipm negabatur. docẽ¬
tes nec duos deos. uec solicari¬
ita ex lege ⁊ ꝓpħis p̾dicauimuᷤᷤ

Expanded text:
reticorum doctrinis auspicatur, se reticorum doctrinis auspicatur, se ipsum vitiis, quibus fides Ecclesiae infamatur, expurgans: ipsam illam perfidiae expositionem a multis non olim editam proferens, et subdole eos, ac per id impiissime, unum Deum ex lege defendisse convincens, omnibus legis ac prophetarum testimoniis ita demonstratis, ut sine Deo Christo unum Deum confiteri irreligiositas sit; et confesso unigenito Deo Christo, non unum Deum praedicare perfidia sit.Quintus vero tenuit eum responsionis ordinem, quem haeretici instituerant professionis. Namque cum unum Deum praedicare se secundum legem ementiti essent; unum quoque Deum verum ex eadem proferre se fefellerunt: ut per exceptionem Dei et unius et rent; quia ubi nativitas est, ibi et intelligentia sit veritatis. Nos autem iisdem gradibus, quibus idipsum negabatur, docentes, nec duos deos, nec solitariita ex lege
Abbreviated transcription (Latin):
su eũtiũ ꝓficeret asceusu sꝰ. Post
hũc enĩ primi huiꝰ sermomĩs li¬
bellũ sequẽs ica sacͣmentũ edoc
diuiue genãtiõis. ut baptiz an¬
di in patre et filio ⁊ spũ sco. nõ
ignorent nominũ uericatem
neq uocabulis intelligẽtia cõ¬
fundant: s iniũqd̾q ita seusu cõ¬
apiant ut est ac nicupatur a¬
guituri ab so lucissime in hiis q̃
dc̃a sũt. ꝙ ueq nõ ip̃a ueritas sit
breuem demonstrate t̾uicacis
sermonem: Tertius liber ⁊ si
sensun tamen iam ꝓ ficienter
incedit. ilam io qd ultra hũai
sensus intelligenciam dñs de
se ꝓfessus est. qnͣtis pocest po¬
tencie exẽplis ad intelligentie
fidem coapcat ͥ dicens. ego ĩ pa¬
tre ⁊ pater in me: ut qd̃ ab hõie
ꝓnaturã heberẽ non capitur. id
fides iã rationabilis scientie cõ¬
sequatur ͥ qr neq isõ credendũ
de se deo est: neqz opiuandũ est
ertra rationem fidei esse incel¬
ligentiam potestatis. Quartꝰ¬
deinde liber nitim sui exhe¬

Expanded text:
ost hunc enim primi hujus sermonis libellum, sequens ita sacramentum edocet divinae generationis, ut baptizandi in Patre et Filio et Spiritu sancto non ignorent nominum veritatem, neque vocabulis intelligentiam confundant, sed unumquodque ita sensu concipiant, ut est ac nuncupatur; agnituri absolutissime in iis quae dicta sunt, quod neque non ipsa veritas sit brevem demonstratae Trinitatis sermonem, tertius liber, etsi sensim, tamen jam proficienter incedit. Nam id, quod ultra humani sensus intelligentiam Dominus de se professus est, quantis potest potentiae exemplis ad intelligentiae fidem coaptat, dicens: Ego in Patre, et Pater in me : ut quod ab homine per naturam hebetem non capitur, id fides jam rationabilis scientiae consequatur: quia neque non credendum de se Deo est, neque opinandum est, extra rationem fidei esse intelligentiam potestatis. deinde liber initium sui ex hae
Abbreviated transcription (Latin):
uo̾ iam liber oumẽ herecice as¬
sertionis fraudulentiã paudit
Namq ut dc̃ĩs suis fidem face¬
rent ͥ dampnantes dicta et ui¬
as eccłie p̾dicatiões uelamen¬
co ꝓfessionis impie furati sũt
ut corruptis in meluis u̾bis ir¬
religiosoꝵ ⁊ ambigua significa¬
tione doctrina moderatis. sub
impiecatis dampnatiõe dactri¬
nam pietatis extinguerent.
S uos singłoꝵ dictis ⁊ professi¬
onib demonstratis. scãs eccłe

Expanded text:
o jam liber omnem haereticae assertionis fraudulentiam pandit. Namque ut dictis suis fidem facerent, damnantes dicta et vias Ecclesiae praedicationes velamento professionis impiae furati sunt: ut correptis in melius verbis irreligiosorum, et ambigua significatione moderatis, sub impietatis damnatione doctrinam pietatis exstinguerent. Sed nos singulorum dictis et professionibus demonstratis, sanctas Eccle
Abbreviated transcription (Latin):
quasdam ex infi̾oribus tanqͣmͣ su¬
ꝑioꝵ iudices quere ͥ ut reꝵ fa¬
miliariũ consuetudine admo¬
nẽce. ex sensus nr̃i consciencia
ad in solici sersus opĩonem edu¬
cereiur. Oñus gͥ compatio ho¬
num potius ucilis habeat᷑ qua
deo apta. qr intelligentiã mag̃
significet quã expleat: neq na¬
ac tractabiliũ coequandis p̾sũp¬
ta reputet᷑ͥ ꝓtestans ⁊ infirmi¬
tati se hũane intelligencie ne:¬
cessariã. et ab inuidia c̃e libe¬
ram non sacis facientis exẽpli
Pergemꝰ itaq de deo locuturi
mũ ita totius oꝑis modũ tem¬
ꝑamimꝰ: ut aptissimꝰ legentuĩ
ꝓfectib conexoꝵ sibi libeloru
erdo succede̾t. Nichil esi incõpo¬
sicũ indigestũq placuit affer¬
re: ne oꝑis in ordinata cõge¬
ries. rusticũ quẽdam timulcũ
ꝑcurbaca uociferatione p̾beret
S qr nullus ꝑ p̾rupta cousceusꝰ
est nͥ substratis gradib paula

Expanded text:
quasdam ex inferioribus, tamquam superiorum indices quaerere; ut rerum familiarium consuetudine admonente, ex sensus nostri conscientia ad insoliti sensus opinionem educeremur . Omnis igitur comparatio homini potius utilis habeatur, quam Deo apta, quia intelligentiam magis significet, quam expleat: neque naac tractabilium coaequandis praesumpta reputetur, protestans et infirmitati se humanae intelligentiae necessariam, et ab invidia esse liberam non satisfacientis exempli. Pergimus itaque de Deo locuturi mum ita totius operis modum temperavimus, ut aptissimus legentium profectibus connexorum sibi libellorum ordo succederet. Nihil enim incompositum indigestumque placuit afferre: ne operis inordinata congeries rusticum quemdam tumultum perturbata vociferatione praeberet. Sed quia nullus per praerupta conscensus est, nisi substrat
Abbreviated transcription (Latin):
fidi sauã et incorrupcam demon¬
stracionẽ inter sabelliũ ⁊ hebio¬
nem. ⁊ hos non ueri dei p̃dicato¬
res lite certauit: sabellius sub¬
sist̾e aute scła negaret. quẽ cre¬
aretũ alii confiterentur. Ignora¬
bac em̃ sabelliꝰ subsistenten fi¬
liũ: dũ dm̃ uerũ eꝑatũ in corꝑe
ẽẽ nõ am bigit. Hu aũt uega¬
baut nacuuitatẽ et affirmabãt
oꝑa nõ incelligũc. Lis em̃ eorũ:
fides nr̃a est. Nam dũ filiũ ne

Expanded text:
fidei sanam et incorruptam demonstrationem, inter Sabellium et Hebionem et hos non veri Dei praedicatores lite certavit, cur Sabellius subsistere ante saecula negaret, quem creatum alii confiterentur. Ignorabat enim Sabellius subsistentem Filium dum Deum verum operatum in corpore esse non ambigit. Hi autem negabant nativitatem, et affirmabant opera non intelligunt. Lis eorum, fides nostra est. Nam dum filium ne
Abbreviated transcription (Latin):
dei substãtie suit digna moderet᷑.
Mod̾e̾tur aut̃ẽ nõ aliquo mͦ intelli¬
gendi. s infinicate. Quin eciam
consciꝰ sibi diuine se nature ꝑticip̃e
alc̾a ait effectũ fuisse: dei uat̾am
nõ nature suc legibus metiatur:
s diuinas ꝓfessiones sc̃d̾m mag̃¬
ficentiam diuine de se ꝓtestacioi ᷤͤ
expendat. Optimꝰ cñi lector ẽ. qui
dictoꝵ intelligentiã expectet ex di¬
ctis pocius quã imponatͥ ⁊ recu¬
lerit magis quã actulerit: neq
cogat id uderi dictis concineri ꝙ
ante lectionem p̾sũpserit intełłi¬
gendũ. Cũ itaq de rebus dei erit
sermo ͥ concedamꝰ cognitionẽ sui
deo: dictisq eius pia ueneratiõe
famulem᷑. Idoneus enum sibi tes¬
tis ẽ. qui nisi ꝑ se cognitus u̾o ẽ¬

Expanded text:
Dei substantiae sint digna moderetur; Dei substantiae sint digna moderetur; moderetur autem non aliquo modo intelligendi, sed infinitate. Quin etiam conscius sibi divinae se naltera ait , effectum fuisse, Dei naturam non naturae suae legibus metiatur, sed divinas professiones secundum magnificentiam divinae de se protestationis expendat. Optimus enim lector est, qui dictorum intelligentiam exspectet ex dictis potius quam imponat, et retulerit magis quam attulerit, neque cogat id videri dictis contineri, quod ante lectionem praesumpserit intelligendum. Cum itaque de rebus Dei erit sermo, concedamus cognitionem sui Deo, dictisque ejus pia veneratione famulemur. Idoneus enim sibi testis est, qui nisi per se cognitus non e
Abbreviated transcription (Latin):
rieꝵ nõ eẽ concendũt: ut catio po¬
cencis cãture intͣ unũ deũ fidei sa¬
cramentũ relinquat: qr natiuita
dei extra uuꝰ dei fidem religionem
ꝓtrahat conficentiũ. S nos edocti
diuitutus neq duos deos p̃dicare
neq solũ l euanglicis ac ꝓpħicis
p̾coniis racionem inconfessione
dei patris et dei filii asseremꝰ. ut
unũ in fide nr̃a sint ut̾q uõ unꝰ:
ac falsum aliud consicentes ⁊ qr
deo ex deo nato neq eundẽ natui¬
quidem q̃s fidei calor ⁊ ignorãtie
mũdi. a ͨ sapientibus uũidi. u̾ita¬
tis studiũ ad legendũ uocauit. me¬
imuisse ꝯportet terrenarũ menti¬
uni infiriuas acq ibealles opi¬
mones eẽ abiciendas: ⁊ om̃s im¬
ꝓfecte sent̾ie augustias religiosa¬
discendi expecratione larandas. No¬
ius em̃ regenati ingemi seusibus
opus est: ut unũquẽq cõscientia
sua scom eslestis orignus munus
illuminet. Scandum itaq ꝑ fidẽ
dei auditurꝰ sensum suũi ad ea q̃

Expanded text:
 ut creatio potentis creaturae intra unum Deum fidei sacramentum relinquat; quia nativitas Dei extra unius Dei fidem religionem protrahat confitentum. Sed nos edocti divinitus neque duos deos praedicare neque solum, hanc evangelici ac prophetici praeconii rationem in confessione Dei patris et Dei filii afferemus, ut unum in fide nostra sint uterque, non unus: ac falsum aliud confitentes; quia Deo ex Deo nato, neque eumdem nativialor et ignoratae mundo ac sapientibus mundi veritatis studium ad legendum vocavit, meminisse oportet terrenarum mentium infirmas atque imbecillas opiniones esse abjiciendas, et omnes imperfectae sententiae angustias religiosadiscendi exspectatione laxandas. Novis enim regenerati ingenii sensibus opus est, ut unumquemque conscientia sua secundum coelestis originis munus illuminet. Standum itaque per fidDei auditurus, sensum suum ad 14 ea quae
Abbreviated transcription (Latin):
fuisse  ut qr ex lege ac ꝓpħis pͥmũ
dei filiũ. post eciã deũ uerũ cũ sa¬
cramenco mntatis p̾dicassemus:
rursũ legem ac ꝓphas ꝑ euãgłia
firmantes. pͥmũ ex hiis dei filium.
ptꝰ enam deum uerũ doce̾mus. Cõ¬
petencissimũ itaq fuit post nom̃
filii ui̾tatem eius ostendere: qũa¬
qũa scd̾m cõmuũe sensũ u̾itatis.
ab solucionẽ nũcupatio filii obti¬
ueret. S ne qͥd adu̾santib uinge¬
uici dei u̾tati occasionis ad fallẽ¬
dũ ⁊ illudendũ relinqu̾etur. ⁊ ip̃a

Expanded text:
fuisse, ut quia ex lege et prophetis primum Dei filium, post etiam Deum verum cum sacramento unitatis praedicassemus; rursum legem ac prophetas per Evangelia firmantes, primum ex his Dei filium, post etiam Deum verum doceremus. Competentissimum itaque fuit, post nomen filii, veritatem ejus ostendere: quamquam, secundum communem sensum, veritatis absolutionem nuncupatio filii obtineret. Sed ne quid, adversantibus unigeniti Dei veritati, occasionis ad fallendum et illudendum relinqueretur; ipsam
Abbreviated transcription (Latin):
condicor conspicitur. Magnor uu
creacor in marimis ẽ. ⁊ pulcherri¬
moꝵ condicor in maxn pulcher¬
riimis ẽ: ⁊ consensũ ip̃m egredi¬
atur oꝑatio omẽm tamẽ seusũ
longe necesse est oꝑator e xcedat.
Pulchrũ itaq celũ ether. t̾ra. ma¬
ria. ⁊ umu̾sitas om̃is est: que ex
ornatu suo ut etiam grecis plac
digne koc oroc. id est miũdus ñ¬
cupari uidetur S si hanc ipãm re¬
rũ pulchritudinẽ ita seusus ua¬
turali meciatur iustractu. ut
etiam inquarũdam uolucrum ac
petudũ accidit specie: ut dri infͦ
sencentiam seriuo est. seusus tũ
id ip̃m incelligens ÷ nõne huui¬

Expanded text:
conditor conspicitur . Magnorum conditor conspicitur . Magnorum creator in maximis est, et pulcherrimorum conditor in pulcherrimis est. Et cum sensum ipsum egrediatur operatio, omnem tamen sensum longe necesse est excedat operator. Pulchrum itaque coelum, aether, terra, maria, et universitas omnis est, quae ex ornatu suo, ut etiam Graecis placet, digne κόσμος, id est, mundus nuncupari videtur. Sed si hanc ipsam rerum pulchritudinem ita sensus naturali metitur instinctu, ut etiam in quarumdam volucrum ac pecudum accidit specie, ut dum infra sententiam sermo est, sensus tamen id ipsum intelligens non
Abbreviated transcription (Latin):
sũpsero penuas meas aute lucẽ. et
habicauero in extremis maris et¬
eñi illuc manꝰ tua deducet me: ⁊ tene¬
bit me dert̾a tua. Nullus siune deo lo¬
cus: neq ullus nõ indeo locus est. In
celis est: i uferno est: ultra uraria
est. In est int̾ior : excedit ext̾ior. Ita cũ
habet atq habetur: neq non in aliquo
ipse. neq nõ in õibus est. Quaqũa gͥ¬
optime huius acq in explicabłis in¬
telligencie sensu ammꝰ gauderet
qd hãc in parente suo et c̾atore. in¬
mense eternitatis infmicatẽ ue¬
neraretur tamen studio ad huc
incentiore ipãm illam in finici ⁊
et̾ui dñi sui speciem querebat: uͭ
incircũ sc̃pcam in mensitatẽ in ali¬
quo pulchre intelligentie ẽẽ opi¬
naretur ornatu. In quib cũ ueli¬
giosa meus intra imbeaIlitatis
sue concludẽtur erroreni: hunc
de deo pulcerrime sencentie modũ
ꝓpheticis uocib app̃hendit. De ma¬
gitudine eñi oꝑi ⁊ pulcritudi̾e
creaturaꝵ consequenter gn̾atiomĩt

Expanded text:
s ante lucem, et habitavero in postremis maris: etenim illuc manus tua deducet me, et tenebit me dextera tua . Nullus sine Deo, neque ullus non in Deo locus est. In coelis est, in inferno est, ultra maria est. Inest interior, excedit exterior. Ita cum habet, atque habetur; neque in aliquo ipse, neque non in omnibus est. 7. optimae hujus atque inexplicabilis intelligentiae sensu animus gauderet, quod hanc in parente suo et creatore immensae aeternitatis infinitatem veneraretur; tamen studio adhuc intentiore ipsam illam infiniti et aeterni Domini sui speciem quaerebat, ut incircumscriptam immensitatem in aliquo pulchrae intelligentiae esse opinaretur ornatu. In quibus cum religiosa mens intra imbecillitatis suae concluderetur errorem, hunc de Deo pulcherrimae sententiae modum propheticis vocibus apprehendit: De magnitudine enim operum, et pulchritudine creaturarum, consequenter generationum
Abbreviated transcription (Latin):
doctrinarũ obseruari semꝑ me¬
iuuimꝰ. ut si qui du ceniu pri¬
nũ ereratatiõe. longoq usu
humilioris studii fuerunt eru¬
diti. tum iam ad rerũ ip̃arũ
quibus nubuci sũt exꝑimenca
mutanturͥ ut cũ iã bene luse¬
runt bella militaturi m nuli¬
ciam ꝓtrahantur aut cũ forẽ¬
ses lices scolaris mat̾ie tẽptaue¬
runt. tũc uicancur ad tribuna¬
liũ pugnas. aut cũ instaguis
tomesticis nauẽ nauca intre¬
pidus instruxerit: tũt magni
⁊ ꝑegͥui maris cõmictat᷑ ꝓcelłis:
id ip̃m nos in hac marima ⁊ gͣ¬
uissima totiꝰ fidi̾ incelligencia
face̾ curauumꝰ. Namq dũ autea
leuib untiis de natiuitate. de no¬
mine. de dinicate. de m̾cate
fidem ceneram imbuissem. ac
leni ꝓ fectu etiam usq adeuel¬
leudas oms hecicor ocrasiones
legenciũ studia extulissemus
tum eos iam ad ipãm palestrã
mus: ut inquãtũ ad eterne na¬
tiuitatis complectendam intel¬
ligentiam humana uiens cõ¬
inuuis sensus opinone deficit.

Expanded text:
doctrinarum observari semper meminimus, ut si qui diu tenui primum exercitatione longoque usu humilioris studii fuerint eruditi, tum jam ad rerum ipsarum, quibus imbuti sunt, experimenta mittantur; ut cum jam bene luserint bella militaturi, in militiam protrahantur; aut cum forenses lites scholaris materiae tentaverint, tunc mittantur ad tribunalium pugnas; aut cum in stagnis domesticis navim nauta intrepidus instruxerit, tunc magni et peregrini maris committatur procellis: id ipsum nos in hac maxima et gravissima totius fidei intelligentia facere curavimus. Namque cum antea a levibus initiis de nativitate, de nomine, de divinitate, de veritate fidem teneram imbuissemus, ac leni profectu etiam usque ad evellendas omnes haereticorum occasiones, legentium studia extulissemus; tum eos jam ad ipsam palaestram mus: ut in quantum ad aeternae nativitatis complectendam intelligentiam humana mens communis sensus opinione deficitur,
Abbreviated transcription (Latin):
iuorti consepelirei in baptis¬
diremus: et morientes uicii
iu mortalicaci reuasceremur
ip̃o ꝓ nobis exĩmortalitate mo¬
riente. ii adĩmorcalitate uua
cũ eo excica remi ex morte: Car¬
nẽ eñi pectati recepit. ut in as¬
sũpcione carnis nr̃e delicca do¬
uaret. dũ eius fit particeps
assũptione uon criuue ͥ delẽs
ꝑ mortẽ sentenciam mortis. nͭ
noua in se nr̃i gencris creati¬
one consticutionẽ decreti aute¬
rioris aboleret ͥ crucifigi se ꝑ¬
mictens. ut maledicto crucs
oblictãta t̾reue dapnacionis
maledicta consigeret. oĩa ad
ultimũ in hõie passus ut pote¬
staces de houestaret: dũ d̾s se¬
cũdũ scͥpcuras moricurꝰ. in
hiis iincendis in se cũ fiduti¬
a crumpharetͥ dũ inmuorta¬
lis ip̃e ueq morte uincendus
ꝓ morienciũ et̾nitate more̾t᷑
Hec icaq ultra nature hũa¬
ue incelligentiã adeo gesta.
nõ succũbũt rursũ nat᷑alib
iuentiũ sensibͥ qr iufiuite

Expanded text:
morti consepeliremur in baptismorti consepeliremur in baptisvita, et morientes vitiis immortalitati renasceremur; ipso pro nobis ex immortalitate moriente, ut ad immortalitatem una cum eo excitaremur ex morte. Carnem enim pecsumptione carnis nostrae delicta donaret, dum ejus fit particeps assumptione non crimine, delens per mortem sententiam mortis, ut nova in se nostri generis creatione constitutionem decreti anterioris aboleret, cruci se permittens figi, ut maledicto crucis obliterata terrenae damnationis maledicta configeret omnia; et ad ultimum in homine passus, ut potestates dehonestaret; dum Deus secundum Scripturas moriturus, et in his vincentis in se fiducia triumpharet; dum immortalis ipse, neque morte vincendus, pro morientium aeternitate moreretur. Haec itaque ultra naturae humanae intelligentiam a Deo gesta non succumbunt rursum naturalibus mentium sensibus; quia infinitae
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ aduersum nos erat chyrogra¬
phũ decreti qd̾ erat contrarium
uobis: et ip̃m tulit emedioͥ af¬
fligens illi cruciͥ erutꝰ carne ⁊¬
potestaces ostentui fecit: trium¬
phacis hiis cũ fiducia in semet¬
ip̃o. Respuit captiosas ⁊ mu¬
tiles philosophre questiones fi¬
des constaus neq humanarũ
inepciarũ fallatiis suctũbens.
spoliũ se p̾bet ueritas falsicaci
non scd̃m sensum cõmunis in¬
telligencie dñi reciuensͥ neq
de xp̃o scd̃m mũdi elementa decer¬
uens. in quo diuiuitans pleni¬
tudo corpalit̾ in habicet: ut dũ
infinitas etͥue in eo est potesta¬
tis onmẽ t̾rene mencis ample¬
xũ potestas et̾ue infiuitatis ex¬
cedat. Qui uos ad diuitatis su¬
e naturam traheus. nõ etiã¬
ũc corꝑali ꝑceptoꝵ obseruatio¬
ne distrix̾it ͥ neq ꝑ legis ũ¬
br̃a ad sollẽpina desecande car
ius imbucrit : s ut omñe ua¬
turalem corꝑis ueccessitatem
circũcisus auiciis sp̃c crimunũ
emũdatione purgaret. Cumis

Expanded text:
d adversum nos erat chirographum decreti, quod erat contrarium nobis, et ipsum tulit de medio, affligens illud cruci, expolians potestates ostentui fecit, triumphatis iis cum fiducia in semetipso . Respuit captiosas et inutiles philosophiae quaestiones fides constans, neque humanarum ineptiarum fallaciis succumbens, spolium se praebet veritas falsitati; non secundum sensum communis intelligentiae Deum retinens, neque de Christo secundum mundi elementa decernens, in quo divinitatis plenitudo corporaliter inhabitet: ut dum infinitas aeternae in eo est potestatis, omnem terrenae mentis amplexum potestas aeternae infinitatis excedat: qui nos ad divinitatis suae naturam trahens, non etiamnum corporali praeceptorum observatione distrinxerit, neque per legis umbram ad solemnia desis imbuerit; sed ut omnem naturalem corporis necessitatem circumcisus a vitiis spiritus criminum emundatione purgaret: cujus
Abbreviated transcription (Latin):
nacure diuersicatem in dm̃ ex deo
decidens. qr plerum gr̃a et ueritate
dm̃ et deo discit: neq p̃posterũ ex dõ
dm̃ sentiens. qr in pͥnapio apud deũ
salucaris cognitionis fidem cẽ. s pre
os dei aucti sunt. non ortu carnis. s
fidei: ĩe aut̃e filios dei nõ necessita¬
tem ẽẽ s potestacemͥ qr ꝓposico uni¬
u̾sis dei miuie. non natura gigneu¬
tiũ afferatur: s uoluntas p̾mi¬
um consequatur. Ac ne id ip̃m
ꝙ unicuiq ẽe dei silium sit potes¬
tas. in aliquo infirmicatem fidi
trepide impediret. ꝑ sui difficul¬
tatem egerrime spetur qd̃ et
magis optatur. ⁊ minus credͥt᷑.
uerbum deus caro fc̃m est: ut
ꝑ deũ uerbum carnem fcrm. ca¬
ro ꝓficeret in dm̃n u̾bũ. Ac ue
uerbum caro stm̃ aut aliquid
aliud eẽt quã deuo uerbũ. aut
non nr̃i corpis caro esset liabi¬
tauit in nõbis: ut dñ babitas
non aliud quã deus maner et
dũ aũt habitat in nobis. uou

Expanded text:
naturae diversitatem in Deum ex Deo naturae diversitatem in Deum ex Deo decedens, 9 quia plenum gratia et veritate Deum ex Deo discit; neque praeposterum ex Deo Deum sentiens, quia in principio apud Deum salutaris cognitionis fidem esse, sed maos Dei aucti sunt, non ortu carnis, sed fidei. Esse autem filios Dei, non necessitatem esse, sed potestatem: quia proposito universis Dei munere, non natura gignentium afferatur, sed voluntas praemium consequatur. Ac ne id ipsum, quod unicuique esse Dei filio fit potestas, in aliquo infirmitatem fidei trepidae impediret; quia per sui difficultatem aegerrime speretur, quod et magis optatur, et minus creditur: Verbum Deus caro factum est, ut per Deum Verbum carnem factum caro proficeret in Deum Verbum. Ac ne Verbum caro factum aut aaliud esset quam Deus Verbum, aut non nostri corporis caro esset, habitavit in nobis: ut dum habitat non aliud quam Deus maneret: dum autem habitat in nobis, non
Abbreviated transcription (Latin):
quasi iungeniti a patre: pleniun
gratia ⁊ ueritate. Et icera. Proficit
mens ultra uacuralis sensus intel¬
ligentiam: ⁊ plus de deo quam opi¬
nabatur docetur. Creatorem em̃
suũ deũ ex deo discit ͥ uerbĩr dñi
⁊ apud dm̃i in pͥncipio esse auditͥ
mundi lumen in mundo manens
et a nuudo nõ recogiutum intel¬
ligͥeus ⁊ nementem qͦ in sua a suis
non receptum. recipientes auc̃e sub
fidei sue merico in dei filios ꝓfecisse
cognoscit uon excomperu carius
neq exconceptu sanguiius. neq ex
corpor co uoluntate: sed ex deo na
habitasse in nobis. glam conspec¬
tam eius. que tanꝙͣr uinci apatre
sit ꝓfecta. cũ gr̃a et ueritate. Hic¬
iam mens crepida ⁊ anria: plus spe¬
i inuenit quã expectabat. Ic pͥmũ
ad cogntionem dei patris imbuitur
⁊ qd̾ autea de c̾atoris sui et̾uitate. et
in finitate et speae naturali sensu
opinabatur. id nũc ꝓpͥum eẽ eciam
unigenico deo acapit non iudeos fide
larans. qr ex deo dm̃ auditͥ non ad

Expanded text:
quam unigeniti a Patre, plenum gratia et veritate . Proficit mens ultra naturalis sensus intelligentiam, et plus de Deo quam opinabatur edocetur. Creatorem enim suum Deum ex Deo discit: Verbum Deum, et apud Deum in principio esse audit. Mundi lumen in mundo manens, et a mundo non recognitum intelligit. Venientem quoque in sua, a suis non receptum: recipientes autem sub fidei suae merito in Dei filios profecisse cognoscit; non ex complexu carnis, neque ex conceptu sanguinis, neque ex corporum voluntate, sed ex Deo nathabitasse in nobis, et gloriam conspectam ejus, quae tamquam unici a patre, sit perfecta cum gratia et veritate. jam mens trepida et anxia plus spei invenit, quam exspectabat. Ac primum ad cognitionem Dei patris imbuitur. Et quod antea de Creatoris sui aeternitate, et infinitate, et specie, naturali sensu opinabatur, hic nunc proprium esse etiam unigenito Deo accipit: non in deos fidem laxans, quia ex Deo Deum audit; non ad
Abbreviated transcription (Latin):
est. totiꝰ pulcritudiurs pulcerrimũ in¬
telligrꝰ ut cũ et̾ui ornatus spẽs. sensũ
intelligentie om̃is effugiat. opiniõe
tamen nicelligentie sensus nõ relin¬
quat ornacus: Atq ita pulc̾rimus
deus est confitendus: ut neq intra
serteutiã sic incelłigendi. neq extra
incelligenciã sentiendi. Hiis itaque¬
ꝑie opinionis atq doctrine studiis a¬
iumũs mibutus. in secessu quodam
ac specula pulcritudine huiꝰ sencen¬
cie requiescebat. nõ sibi relictũ qͥcꝙͣ
aliud anatura sua intesligens. in
quo maiꝰ officiũ p̾stare conditori su¬
Oniuiꝰ ue poss: quã ut tantũ eũ
ẽẽ intelligeret quantꝰ ⁊ incelligi nõ
pocest. ⁊ potest credi: dñ intelligen¬
ciaui ⁊ sides sibi necessarie renigio

Expanded text:
t totius pulchritudinis esse pulcherrimum intelligi; ut cum aeterni ornatus sui species sensum intelligentiae omnis effugiat, opinionem tamen intelligentiae sensus non relinquat ornatus? Atque ita pulcherrimus Deus est confitendus: 7 ut neque intra sententiam sit intelligendi, neque extra intelligentiam sentiendi. 8. piae opinionis atque doctrinae studiis animus imbutus, in secessu quodam ac specula pulcherrimae hujus sententiae requiescebat, non sibi relictum quidquam aliud a natura sua intelligens, in quo majus officium praestare Conditori suo minusve posset, quam ut tantum eum esse intelligeret, quantus et intelligi non potest, et potest credi: dum intelligentiam et fides sibi necessariae religio
Abbreviated transcription (Latin):
oĩb nacuralis ad huc seusus. ut
piecacis professionem spes aliqua
iucorrupte beaticudis aleret quã
scã de deo opinio ⁊ bom mores quo¬
dam uictis milicie scipendio mere¬
rent᷑. Neq enĩ fructus aliquis
cẽt bene de deo opinari. cũ oiiẽm
seusũ mors ꝑuueret: ⁊ occasus qͥ¬
dam nature deficientis aboleret
Porro aũt uõ esse hoc dignũ deo
ratio ipsa suadebat. deduxisse eũ
in hanc participẽ consilii prudẽ¬
tieq uitamt horniuem. sub de¬
fectione niuendi et eteruitate
moriendi: ut uĩ id tũi nõ existẽs
sb̾sticueretur. ue substicutꝰ existe¬
ret ⁊ cũ cũstituciõis nr̃e ea sola

Expanded text:
omnibus his naturalis adhuc sensus, ut pietatis professionem spes aliqua incorruptae beatitudinis aleret, quam sancta de Deo opinio et boni mores quodam victricis militiae stipendio mererentur. Neque enim fructus aliquis esset, bene de Deo opinari: cum omnem sensum mors perimeret, et occasus quidam naturae deficientis aboleret. Porro autem non esse hoc dignum Deo ratio ipsa suadebat, deduxisse eum in hanc participem consilii prudentiaeque vitam hominem sub defectione vivendi et aeternitate moriendi: ut in id tantum non exsistens substitueretur, ne substitutus exsisteret; cum constitutionis nostrae ea
Abbreviated transcription (Latin):
est cu cũ fusus ⁊ infusus in oĩa nosoe¬
tur. et cũ palmꝰ pugillusq continẽs
pocestatem nature ert̾ioris ostenderet:
ac chronus ⁊ scabellũ substracta esse
ut int̾uo ex teriora monstraret. cum
ext̾iora sua int̾ior insideus. ipse rur¬
sũ ext̾ior int̾na conclude̾t: atq ita
Hiis gͥ religiosissiiis de deo opĩõib
ueri studio decencus aiumꝰ delectaba
⁊Leq em̃ aliud qͥd dignũ ẽẽ deo arbi¬
crabatur. quã ita cũ ultra incelli¬
gencias rerũ ẽẽ. ut inquantũ se ad
aliquẽ p̾scĩp̃te licet opiõis modum
nieus infunta ꝓtenderet: in tautũ
omẽm ꝑsequentis se nature ilifi¬
uricacẽ infinitas ĩmod̾aca et̾uitatis
excede̾t. Qd̾ cũ anobis ip̃e intellig̾e

Expanded text:
et circumfusus et infusus in omnia unus palma pugillusque continens potestatem naturae exterioris ostenderet; ac thronus et scabellum substrata esse ut interno exteriora monstraret, cum exteriora sua interior insidens, ipse rursum exterior interna concluderet: atque ita His igitur religiosissimis de Deo opinionibus veri studio detentus animus delectabatur. Neque enim aliud quid dignum esse Deo arbitrabatur, quam ita eum ultra intelligentias rerum esse, ut in quantum se ad aliquem praesumptae licet opinionis modum mens infinita protenderet, in tantum omnem persequentis se naturae infinitatem infinitas immoderatae aeternitatis excederet. Quod cum a
Abbreviated transcription (Latin):
dissiderent. S int̾ hec animꝰ solli¬
cicus. utili ac necessaria ad cogni¬
tionẽ dm̃ sui uia nitens. cũ neq
in curiam deo rerũ a se conditarũ
dignã fore arbitraretur. ueq na¬
ture potenti atq incorrupte cõpe¬
tere serus deoꝵ ⁊ successiones saco¬
rũ acq ortoꝵ incelligeret. porro
aũt diuinũ ⁊ et̾nũ nichil nͥ unũ
ẽẽ ⁊ in differens ꝓcerto habebat: qr
id qͦd sibi ad id ꝙ est auctor esset.
nichil nc̃ce est extra se qd̾ sui eẽt
p̾stantiꝰ reliqͥsset acq ita om̃ipo¬
tentiã et̾ intatemq nõ nisi penes
unũ ẽe. qr neq inomipotentia ua¬
lidus infirmusq neq iuct̾uita¬
te post̾ius anteriꝰ ue congrueret: mĩ¬

Expanded text:
dissiderent. Sed inter haec animus sollidissiderent. Sed inter haec animus sollicitus, utili ac necessaria ad cognitionem Domini sui via nitens, cum neque incuriam Deo rerum a se conditarum dignam esse arbitraretur, neque naturae potenti atque incorruptae competere sexus deorum, et successiones satorum atque ortorum intelligeret: porro autem divinum et aeternum nihil nisi unum esse et indifferens pro certo habebat, quia id quod sibi ad id quod esset auctor esset, nihil necesse est extra se quod sui esset praestantius reliquisset: atque ita omnipotentiam aeternitatemque non nisi penes unum esse; quia neque in omnipotentia validius infirmiusque, neque in aeternitate posterius anteriusve congrueret
Abbreviated transcription (Latin):
sexũ indiuiuis uaturis ageͤ existi¬
mantes: ortꝰ ac successiones ex diis
deoꝵ asserebant. Alii autẽ maiores
ac minores ac differentes ꝓ potestͣ¬
te deos p̾dicabant. Nõ ułli millum
õmo dm̃ esse affirmantes: eã tm̃
que fortuicis motib acq cõcursi¬
bus in aliqͥd existe̾t naturã ue¬
nerabant᷑. Pleriq uͦ dm̃ qͥdẽ esse
opinione pũblica loquebantur:
sed hũc eñ dẽ incuriosũ rerum hu¬
manaꝵ ac negencem ꝓnũtiabant
Aliqui auc̃e: ip̃as illas creaturaꝵ
corpeas cospicabilesq formas in
elementis t̾renis ⁊ celestibus adora¬
bant. Postremo qͥdã in simłacris
pentũ deos suos collocabãt: ⁊ uni¬
u̾sitas dũm acq infiuitatis parẽ¬
tem. intra angustias metalloꝵ et
lapidũ ⁊ stipicũ coartabant. Dig̃nz
iam nõ erat auctores eos ueritatis
existimare: qui ridicula ⁊ fera ⁊ ir¬
religiosa sectantes ip̃is illis ma¬
nissimaꝵ sententiaꝵ suaꝵ õpĩoił

Expanded text:
sexum in divinis naturis agere existisexum in divinis naturis agere existimantes, ortus ac successiones ex diis deorum asserebant. Alii majores ac minores et differentes pro potestate deos praedicabant. Nonnulli nullum omnino Deum esse affirmantes, eam tantum, 4 quae fortuitis motibus atque concursibus in aliquid exsisteret, naturam venerabantur. Plerique vero Deum quidem esse opinione publica loquebantur, sed hunc eumdem incuriosum rerum humanarum ac negligentem pronuntiabant. Aliqui autem ipsas illas creaturarum corporeas conspicabilesque formas in elementis terrenis et coelestibus adorabant. Postremo quidam in simulacris pentum, deos suos collocabant, et universitatis Dominum atque infinitatis parentem intra angustias metallorum et lapidum et stipitum coartabant. Dignumque jam non erat, auctores eos veritatis ex sistere, qui ridicula et foeda et irreligiosa sectantes, ipsis illis inanissimarum sententiarum suarum opinionibus
Abbreviated transcription (Latin):
riendi. Et quãquã non meptam
hanc cor c̃ẽ sencentiã acq mutilẽ
eristimarẽ conscientie ab oumni
culpa liberam conseruare ⁊ om̃es
prudẽter. uł euitare consulce. uel
ferre pacienter. ⁊tamẽ hu ip̃i non
satis mͥ idonei ad leue leaceq iuuẽdũ
auctores indebautur. cõmunia tãtũ
⁊ cõueniencia humano sensui doctri¬
uarũ p̾cepta statuences. Que cum
non incellig̾e̾ beluinũ eẽt: intellec¬
ta camen non ag̾e ultra belume
mimanitars ẽẽ rabiem usderecur
festinabat aut̃e animꝰ nõ hec tan¬
cui se totũ ipse deberetꝰ cui fa¬
mulans nobilifãdũ se existima¬
bat: ad quẽ omnẽ spei sue opinio¬
nẽ referretͥ incuiꝰ bonicate inter
tantas p̃sentiũ negotioꝵ calami¬
tares canquam tutissinio sibi por¬
tu faunhariq requiesceret. Ad hũc
igitur uł incelligendũ uł cognoscẽ¬
dũ: studi flagrantissimo accende¬
rosas iucertoꝵ deoꝵ familias intͦ¬
ducebant: ⁊ uirilem ac muliebrẽ

Expanded text:
Et quamquam non ineptam hanc eorum esse sententiam atque inutilem existimarem, conscientiam ab omni culpa liberam conservare, et omnes prudenter, vel vitare consulte, vel ferre patienter: tamen hi ipsi non satis mihi idonei ad bene beateque vivendum auctores videbantur, communia tantum et convenientia humano sensui doctrinarum praecepta statuentes: quae cum non intelligere beluinum esset, intellecta tamen non agere, ultra beluinae immanitatis esse rabiem videretur. Festinabat autem animus, non haec tancui se totum ipse deberet, cui famulans nobilitandum se existimabat, ad quem omnem spei suae opinionem referret, in cujus bonitate inter tantas praesentium negotiorum calamitates, tamquam tutissimo sibi portu familiarique requiesceret. Ad hunc igitur vel intelligendum, vel cognoscendum, studio flagrantissimo animus accenderosas incertorum deorum familias introducebant: et virilem ac muliebrem
Abbreviated transcription (Latin):
sue erat a nobis intelligendũ. Ilaniq
cũ ẽẽ ei ꝓpͥũ ec̃t. qͥ maneus semper. nõ
etiau aliqũ cepisset: et̾ui et incorrup¬
ti dei dignus de se hic iursum audi¬
tus est sermo. Qͥ tenet celũ palmo:
⁊ t̾ram pugillo. Et rursum. Celũ mͥ
thionꝰ est : c̾ra aũt scabellũ pedũ me¬
orũ. Quã domũ mͥ edificabitis. aus
quis locus erit requiescionis mee:
ilõne manꝰ mea fecit hec oĩa ͦ uni¬
uersicas celi palmo dei tenet᷑ : ⁊ un¬
u̾sicas t̾re pugillo concludit᷑. Sermo
autẽ dei etiam si ad opraionẽ religiose
incelligentie ꝓficic: plus tamẽ signi¬
ficatiõis introspectus sensu contuis
quã exceptis audicu. ⁊ lã cõclusum
palmo celũ rursum deo thronꝰ est:⁊
t̾ra que pugillo cõtinet᷑. eadẽ ⁊ sca¬
bellũ pedũ eius est: ne in chrouo et
scabello scd̾m habitũ considentis ꝓ¬
tensio sp̃ei corꝑee posset intelligi. ꝯ
id qͦd sibi chronꝰ ⁊ scabelũ ẽ. rursũ
ip̃a illa infinicas poteus palmo ac

Expanded text:
lligendum. Namque cum esse ei proprium esset, qui manens semper non etiam aliquando coepisset; aeterni et incorrupti Dei dignus de se hic rursum auditus est sermo: Qui tenet coelum palma, et terram pugillo ; et rursum: Coelum mihi thronus est, terra autem scabellum pedum meorum. Quam domum mihi aedificabitis, aut quis locus erit requietionis meae? Nonne manus mea fecit haec ? Universitas coeli palma Dei tenetur, et universitas terrae pugillo concluditur. Sermo autem Dei, etiamsi ad opinionem religiosae intelligentiae proficit, plus tamen significationis introspectus sensu continet, quam exceptus auditu . Nam conclusum palma coelum rursum Deo thronus est; et terra, quae pugillo continetur, eadem et scabellum pedum ejus est: ne in throno et scabello, secundum habitum considentis, protensio speciei corporeae posset intelligi, cum id, quod sibi thronus et scabellum est, rursum ipsa illa infini
Abbreviated transcription (Latin):
ex pascius Nam si hic optumis et
absolucissmꝰ uite humane usus
eristimabitur. quiesce ⁊ habunda¬
reͥ necesse est hũc ⁊ eñdẽ secũdũ
sui cuiꝰq generis sensũ. nobis at¬
q inuuersis racionis ex pͤartibus
beluis esse cõmunẽ : quib omnib
natura ipsa in sũma rerũ copia

Expanded text:
ex pascuis. Nam si hic optimus et ex pascuis. Nam si hic optimus et absolutissimus vitae humanae usus existimabitur, quiescere et abundare; necesse est hunc eumdem, secundum sui cujusque generis sensum, nobis atque universis rationis expertibus beluis esse communem: quibus omnibus, natura ipsa in summa rerum copia
Abbreviated transcription (Latin):
irtuispicienti michi
ne ac religiosum of¬
ficium qd̾ uł a nat᷑a
manans. ul̾ a prudẽ¬
tum studiis profectum. dignũ aliqͥd
hoc concesso sibi ad intelligenti am
diumo mun̾e̾ obtineretͥ multa qͥ¬
dem aderant que opmione cõmũi
effic̾r ucilem acq optandam uita
uidebant᷑. maximeq ea que ⁊ nũc
⁊ semꝑ autea ptissima inter mor¬
tales habentur. ocium simlꝰ acq
apulentra: qd̾ aliud sine alcero ma¬
li potius matia. quam boui esset oc¬
casio quia ⁊quies mops ꝓpͥe qͦdda
uite ip̃ius ẽẽ incelligatur exilumr:
et opulens inquietudo tanto plus ca¬
launtatis afferat. quãto maiore in¬
dignitate his caret que maxime
⁊ optata et quesita sunt adutendũ
Atq hec quidem quaqũa ise sũma
Iatq optima iice blandimenca con¬
Itmneant ramiẽ non multũ uident᷑
aconsuetudine ẽẽ belume oblectati¬
oms alieua: quibus in saltuosa loca
ac maxime pabulis leca eͣgͣantib
assit ⁊ securitas a labore ⁊ sacietaᷤᷤ

Expanded text:
ircumspicienti mihi e ac religiosum officium, quod vel a natura manans, vel a prudentum studiis profectum, dignum aliquid hoc concesso sibi ad intelligentiam divino munere obtineret, multa quidem aderant, quae opinione communi efficere utilem atque optandam vitam videbantur, maximeque ea quae et nunc et semper antea potissima inter mortales habentur, otium simul atque opulentia, quod aliud sine altero mali potius materies, quam boni esset occasio; quia et quies inops prope quoddam vitae ipsius intelligatur esse exsilium, et opulens inquietudo 2 tanto plus calamitatis afferat, quanto majore indignitate his caretur, quae maxime et optata et quaesita sunt ad utendum. Atque haec quidem quamquam in se summa atque optima vitae blandimenta contineant, tamen non multum videntur a consuetudine esse beluinae oblectationis aliena: quibus in saltuosa loca ac maxime pabulis laeta evagantibus, adsit et securitas a labore, et satietas
Abbreviated transcription (Latin):
Ac mͥ pleriq mortaliũ nõ obaliam
quidem causain hanc mepte at be¬
lume uite consuetudinẽ. et respu¬
isse ase. et coarguisse in aliis uidẽ¬
tur: quã qd̾ natura ip̃a auctore
impulsi. indignũ hoĩe ẽẽ eristĩa¬
uerũt in officium se uencris tan¬
tũ ⁊ mercie natos arbicrari. ⁊ in
hanc uitam nõ ob aliqua preclari
facinoris aut bone arcis studia esse
deductos. auc hanc ipãm itã nõ
ad aliquẽ ꝓfectũ ẽẽ et̾nit̾atis in¬
dulcani quã ꝓfecto nõ ambig̾e̾t᷑
umꝰ dei nõ ẽẽ reputandũ. cũ tatis
afflictaca augorib ⁊ cot molestiis
impedita se se ip̃am acq intͣ se a
pueritie ignoratione usq ad sene¬
ctutis deliramẽta cõ sum̾eret: et
id circo ad aliquas se pacientie: et
contuientie ⁊ placabłicatis uir¬
tuces ⁊ doctͥua ⁊ oꝑe tnͣstulisse qd̾
bene age̾ atq incellige̾ id demũ

Expanded text:
Ac mihi plerique mortalium non ob 3 aliam quidem causam hanc ineptae ac beluinae vitae consuetudinem et respuisse a se, et coarguisse in aliis videntur, quam quod, natura ipsa auctore impulsi, indignum homine esse existimaverunt, in officium se ventris tantum et inertiae natos arbitrari; et in hanc vitam non ob aliqua praeclari facinoris aut bonae artis studia esse deductos, aut hanc ipsam vitam non ad aliquem profectum esse aeternitatis indultam quam profecto non ambigeretur munus Dei non esse reputandum, cum tantis afflictata angoribus, et tot molestiis impedita, sese ipsa atque intra se a pueritiae ignoratione usque ad senectutis deliramenta consumeret: et idcirco ad aliquas se patientiae et continentiae et placabilitatis virtutes et doctrina et opere transtulisse, quod bene age
Abbreviated transcription (Latin):
ricate uinꝰ dei seꝑabilem eũ fa¬
cerent ͥ ut c̾atio sustitucionis.
ꝑfectionẽ sibi diuinitatis uon
nsurparet: quã u̾itatis natiuitas
nõ dedisset. Horũ igitur furori re
spondere animꝰ exarsit: recolens
hoc uł p̃cipue sibi salutare ẽe. nõ¬
uõ solũ indm̃ credidisse. s etian

Expanded text:
ritate unius Dei separabilem eum faritate unius Dei separabilem eum facerent, ut creatio substitutionis, perfectionem sibi divinitatis non usurparet, quam veritatis nativitas non dedisset. 17. spondere animus exarsit: recolens hoc vel praecipue sibi salutare esse, non solum in Deum credidisse, sed etiam
Abbreviated transcription (Latin):
diis sileam. de quibus tamen fic
ubi occasionem sermonis racio
p̾bebit nõ tacebimiꝰ l quidã ica
pũt sacramentũ. ut sub urꝰ diei
pia tantũ ꝓfessione natiuicat̃e
ingenici dei abnegent ͥ ut pro
sit pociꝰ in hoĩem quã descensio:
neq uc qui filius hõis scd̾m tẽ¬
pora assũpce carins fuit. idem
aucea semꝑ fuerit ati sit dei¬
filuis neq meo uatiuitas dei
sic. s eodem idem sit : ut unꝰ dei uͭ
putant inmolabilem fidem series
ex le lido iucarnẽ deducta conser¬
uetͥ dũ usq admirginẽ pat̾ ꝓ¬
tensus. ip̃e sibi sit natus infili¬
um .. Alii u̾o. qr salus uulla sine
rp̃o sit. qui inpͥncipio apud deu
crat deus uerbũ. nãcuntac̃e ne¬
gances. c̾ationẽ solam ꝓfessist̾.
s naciuitas u̾tatẽ dei ad mite̾t.
si cãcio falsicatem doce̾tͥ q̃ dũ e¬
unius fidẽ nõ exclude̾t in sacra¬
mento: s naciuitate uerã nõi
ac fidei creaciõis sũbitires aue¬

Expanded text:
diis sileam, de quibus tamen, sic diis sileam, de quibus tamen, sic ubi occasionem sermonis ratio praebebit, non tacebimus; quidam ita punt sacramentum, ut sub unius Dei pia tantum professione nativitatem unigeniti Dei abnegent; ut protensio sit potius in hominem, quam descensio: neque ut qui filius hominis secundum tempora assumptae carnis fuit, idem antea semper fuerit atque sit filius Dei: ne in eo nativitas Dei sit, sed ex eodem idem sit; ut unius Dei, ut putant, inviolabilem fidem series ex solido in carnem deducta conservet, dum usque ad virginem Pater protensus, ipse sibi natus 13 sit in filium. Alii vero quia salus nulla sine Christo sit, qui in principio apud Deum erat Deus Verbum, nativitatem negantes, creationem solam professi sunt: ne nativitas veritatem Dei admitteret, sed creatio falsitatem doceret, quae dum eunius fidem, non excluderet in sacramento: sed nativitatem veram nomini ac fidei creationis subjicientes, a ve
Abbreviated transcription (Latin):
ue conficendũ. In hoc gͥ conscio
securitatis sue ocio mens speb
suis leca requieueratͥ interces¬
sionem mortis huius usq eo ñ
metuens. ut etiam repucareti
corꝑis si nõ modo nõ molestã
sibi aut egram arbitrabatur ⁊ ut e¬
am qd̃ puericie lict̾as. ꝙ egris me¬
dicamen. qd̾ uaufragis uatatu
ꝙ adolescentibus disciplinã. q mia¬
liciam ẽe crederet impaturis: re¬
rũ sal p̃sentiũ tolerantiam ad p̃¬
nuũ beate ĩmortalitatis ꝓficien¬
teni. Quin etiam id qd̾ sibi crede¬
bat ͥ camẽ ꝑ in iuist̾i̾um impositi
serũt desꝑata in se. et seua ĩ om̃s
impie temeritatis ingenia. po¬
tentẽ dei naturam er nature su¬
c infirmitate moderantiũͥ neq
ut ip̃i usq ad infuntatẽ opiadi
de infinitis reb em̾gerent. s n¬
tra fines seusus sui indefanta
cõcluderent: ẽẽntq sibi arbitri
religiouis. cũ religionis opus in¬
solo obedientie eẽt officio: sin ni¬
de cecĩs h̾ecicoꝵ stulcissums stu¬

Expanded text:
edium. --In hoc ergo conscio securitatis suae otio mens spebus suis laeta requieverat: intercessionem mortis hujus usque eo non metuens, 12 ut etiam reputaret in corporis sui non modo non molestam sibi aut aegram arbitrabatur, ut eam quod pueritiae litteras, quod aegris medicinam, quod naufragis natatum, quod adolescentibus disciplinam, quod militiam esse crederet imperaturis: rerum scilicet praesentium tolerantiam, ad praemium beatae immortalitatis proficientem. Quin etiam id, quod sibi credebat, tamen per ministerium impositi serunt desperata in sese, et saeva in omnes impiae temeritatis ingenia tentem Dei naturam naturae suae infirmitate moderantium: neque ut ipsi usque ad infinitatem opinandi de infinitis rebus emergerent, sed intra finem sensus sui indefinita concluderent; essentque sibi arbitri religionis, cum religionis opus obedientiae esset officium; sui imde caeteris haereticorum stultissimis stu