comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ appetit de se cristimari qͥd ĩse ñ habet. & super
alios se efferre.. Humilitas nͦ soluis dĩ
glam querit. eiq sou placere appetit. N olite
pncare quia ego accusaturus sim uos aput pa¬
trẽ. Est qui accusat uos. moyses in auo uos
spatis. Si emm crederetis moysi. crederetis for¬
sitana mͥ. De me enim ille scripsit. Quod
ait forsitan urrisio ẽ. mereduli. non dubitatio
loquentis. Ideo non accnso. quia nonueni dam¬
puare .s sauiare. OMoy ses u accusat. quia in¬
ꝓpb̃ȩ illi: exterminabitur de popło di. Si
autem illius utteris ñ creditis. quom̃ uerbis
meis credetis:¬

Expanded text:
quae appetit de se existimari quod in se non habet, et super quae appetit de se existimari quod in se non habet, et super alios se efferre, humilitas vero solius Dei gloriam quaerit, eique soli placere appetit. Nolite putare quia ego accusaturus sim vos apud Patrem. Est qui accusat vos Moyses, in quo vos speratis. Si enim crederetis Moysi, crederetis forsitan et mihi. De me enim ille scripsit. Quod ait, forsitan, irrisio est increduli, non dubitatio loquentis. Ideo non accuso, quia non veni damnare, sed salvare. Moyses vero accusat, quia inprophetae ilii, exterminabitur de populo Dei . Si autem illius litteris non creditis, quomodo verbis meis credetis
Abbreviated transcription (Latin):
pio. s cognoui uos quia dilectionem dĩ non ba¬
betis inuobis. Humanam laudem ñ quero.
nec carnalem honorem. qui ueni dare sp̃ualẽ
s uobis cͥrantibꝰ condoleo. quia non babetis di¬
lectionem dĩ. & aduam ueritatis reducere uo¬
lo. Ego ueni innomine patris mei. & n acce¬
pistis me. Si alius uenerit in nomine suo. illũ
accipietis. Probat quia dilectio dĩ nonẽ.
ineis. Ego ueni ut ꝑ me pat̾ glorificetur. &
non accepistis me. id ẽ. non credidistis in me.
s: inde pena peccati uobis hec erit. Cum
antixp̃c uonerit in nomine suo. quia ꝓpͥam
glãm queret & se dm̃ dicet: illum accipictis.
Hoc ẽ. quod apłsait. ut credant in mendatio
qui ñ crediderunt ueritati. Quomͣ potestis
uos credere. qͥ gla̾m abinuicẽ accipitis. & głam qͣ
asolo d̾o ẽ. n queritis: Non qͥa ñ ẽ aꝑta ueritas
ñ credunt.s: qͥa suꝑbia eõ excecat. & ambitis laudis.

Expanded text:
pio, sed cognovi vos, quia dilectionem Dei non hapio, sed cognovi vos, quia dilectionem Dei non habetis in vobis. Humanam laudem non quaero, nec honorem carnalem, qui veni dare spiritualem; sed vobis errantibus condoleo, quia non habetis dilectionem Dei, et ad viam veritatis reducere volo. Ego veni in nomine Patris mei, et non accepistis me. Si alius venerit in nomine suo, illum accipietis. Probat quia dilectio Dei non est in eis. Ego veni ut per me Pater glorificetur, et non accepistis me, id est non credidistis in me, sed inde poena peccati haec vobis erit. Cum Antichristus venerit in nomine suo, quia propriam gloriam quaeret et se Deum dicet, illum accipietis. Hoc est quod Apostolus ait: Ut credant mendacio qui non crediderunt veritati . Quomodo potestis vos credere, qui gloriam ab invicem accipitis, et gloriam quae a solo Deo est, non quaeritis? Non quia non est aperta veritas, non credunt, sed quia superbia eos excaecat et ambitio laudis,
Abbreviated transcription (Latin):
ehibuit. quod interuis corda hominum ad me
cagnoscendum accendit. A XI.IIII.
eiꝰ uinquam audistis. neq specicm eiꝰ uidistiᷤ.
i hoc ostendit substantiam. Albinus.¬
auunitatis in comphensibilem. Ẽẽ. & inuisibilẽ
uocẽq eiꝰ non capi aure carnali. sed tantũ sp̃ualit᷑
intelligi. A x u.
T uerbum eiꝰ non habetis in uobis ma-¬
nens. quia quem misit ille huic uos non
creditis. Uerbum quod erat in pͥncipio ꝑ
quod possetis ad patris uenire cognitionẽ. non
manet in cordibꝰ ur̃is. quia hiis quȩ audistis
ame non creditis. nec etiam scripturis. unde
sequitur. Scrutamini scripturas. quia
uos putatis in ipsis uitam ȩternam habere.
Et illȩ sunt quȩ testimonium ꝑbibent de
me. & non uultis uenire ad me ut uitam habe-¬
atis. Dum me qui sum uita abicitis. uitam
in scripturis non inucnitis. & tamen ꝑ illa
quȩ illȩ docent. non uultis uenurt ad me. ul ẽ.
credere in me. ut habeatis uitam. quam in ip-¬
sis queritis. C laritatem ab hominibꝰ nacci¬

Expanded text:
exhibuit, quod interius corda hominum ad me cognoscendum accendit. A. 44III jus unquam audistis, neque speciem ejus vidistis. In hoc ostendit substantiam divinitatis incomprehensibilem esse et invisibilem, vocemque ejus non capi aure carnali, sed tantum spiritualiter intelligi. A. 45X Et verbum ejus non habetis in vobis manens, quia quem misit ille, huic vos non creditis. Verbum quod erat in principio, et per quod possetis ad Patris venire cognitionem, non manet in cordibus vestris; quia his quae audistis a me, non creditis, nec etiam Scripturis, unde sequitur: Scrutamini Scripturas, quia vos putatis in ipsis vitam aeternam habere. Et illae sunt quae testimonium perhibent de me, et non vultis venire ad me, ut vitam habeatis. Dum me, qui sum vita, abjicitis, vitam in Scripturis non invenietis, et tamen per ea quae illae docent, non vultis venire ad me, id est credere in me, ut habeatis vitam quam in ipsis quaeritis. Claritatem ab hominibus non acci
Abbreviated transcription (Latin):
designat sp̃m in fide temittentẽ peccata. Ui¬
deuduor ẽ. tam̃ de hoc sacram̃to sicut de aliis. quia
nicbil refert a quocumq detur ministro. Muust̃
enim ministrat xp̃c baptitat. Unde illud. hic ẽ.
qui bapticat. Quaꝓpt̾ sine a clericis. siue a laicis.
scu etiam a mulierib necessitate imminente.
detur. ñ tam̃ reiteratur. Hoc sacram̃tum sicut¬
& sacram̃tum altaris. alii ad uitã alii ad mortẽ
accipiunt. Qui enim uere accedunt & remos sa¬
cram̃tum accipiunt. Qui ficte. sacram̃tum tan-¬
tum. Unde si p̾modum resipuerint. ñ rebapti¬
tabuntur. Forma autẽ baptismi sunt ista uerba.
In nomine patris et filii & sp̃c sc̃i. Uel sua equi¬
pollentia. Dñs enungeneralit̾ instituens bap-
tismus uirtutẽ &s efficatiã. sicut alia sacram̃ta
fiant. ꝑ ducit uͥ omnino fieriñ possint. Facit
ut lex impleatur. ut natura liberetur ne pec

Expanded text:
designat Spiritum in fide remittentem peccata. Videsignat Spiritum in fide remittentem peccata. Videndum tamen est de hoc sacramento sicut de aliis, quia nihil refert a quocunque detur ministro. Minister enim ministrat, Christus baptizat. Unde illud: Hic est qui baptizat. Quapropter sive a clericis, sive a laicis, seu etiam a mulieribus necessitate imminente detur; non tamen reiteratur. Hoc sacramentum sicut sacramentum altaris, alii ad vitam, alii ad mortem accipiunt. Qui enim vere accedunt, et rem et sacramentum accipiunt; qui ficte, sacramentum tantum. Unde si postmodum resipuerint, non rebaptizabuntur. Forma autem baptismi sunt ista verba: In nomine Patris et Filii et Spiritus sancti, vel aequipollentia. Dominus enim generaliter instituens baptitismus virtutem et efficaciam sicut alia sacramenta, fiant; perducit, ubi omnino fieri non possint; facit ut lex impleatur, ut natura liberetur, ne pec
Abbreviated transcription (Latin):
sunt apłi in die pentecostes. Unde illua. uos
autẽ baptrrabimini sp̃u sco. Tercium maqua &e
sp̃u quo baptirauerunt apłi. Quartum in san¬
guinis effusione. Tria uisibilia. id ẽ. sacerdos.
baptcandus. aqua. sunt in baptismate. &ttia
ut ait ambrosius in pͥmo libro desacramentis. idõ
prior descendit inbaptismum quam sp̃e sc̃s.
cum mͦ econuerso fiat. quia dñs ñ undigebat
mundari. Nobis autẽ uittus & p̃sentia tͥnitatis.
quȩ in baptismate x pi manifestata ẽ. inuisibilit̃
oꝑatur in baptismatis uisibili sacramento. Sacra¬
mentum ũ ẽ. uisibile signum inuisibilis grẽ.
ueluti cum quis baptitatur. ipsa exterior corꝑis
ablutio quam uidemus signum ẽ. interioris ab-¬
lutionis animȩ. quȩ consistit in peccatorũ re-¬
missione: A qua etiam purgans exterius a sor-¬
dib corꝑalib. signum ẽ. fidei mundantis inte¬
rius a pcecatis. Sacerdos quoq lauans in aqua.

Expanded text:
ntecostes. Unde illud: Vos ntecostes. Unde illud: Vos autem baptizabimini Spiritu sancto . Tertium in aqua et Spiritu quo baptizaverunt apostoli. Quartum in sanguinis effusione. Tria visibilia, id est, sacerdos, baptizandus, aqua, sunt in baptismate; et tria ut ait Ambrosius in primo libro De sacramentis, ideo prior descendit in baptismum quam Spiritus sanctus, cum modo e converso fiat, quia Dominus non indigebat mundari. Nobis autem virtus et praesentia Trinitatis, quae in baptismate Christi manifestata est, invisibiliter operatur in baptismatis visibili sacramento. Sacramentum vero est visibile signum invisibilis gratiae. Veluti cum quis baptizatur, ipsa exterior corporis ablutio quam videmus, signum est interioris ablutionis animae, quae constitit in peccatorum remissione. Aqua etiam purgans exterius a sordibus corporalibus, signum est fidei mundantis interius a peccatis. Sacerdos quoque lavans in aqua,
Abbreviated transcription (Latin):
regem nouam legem iustituere. municitias in¬
ter nuleos & gentes soluere. ut duo ipłi in unũ
iungerentur. & fieret unus populus. Quare ne-¬
cesse fuit numicitiatum causas uidelicet iudeoꝵ
ritus quos gentiles abhorrebant euacuare. &
alia sacramenta que utrisq communua forent
substituere. Ept̃ hoc quoq baptismus circumci¬
sionis loco subiit. quia curcuincisio inꝑfectum
erat sacram̃tum. ut pote marib solis attinens.
Baptisius uͭ ꝑfcctum ẽ. facram̃tum. quia utͥq
sexui sine dolore cõmodatur. In aqua uͭ ideo uni¬
formiter conseeratur baptisina. quia de xp̃i latere
manauit aqua. & quia nullus liquor adeo ualet
ad abluendum sicut aqua. & apud om̃s facile
ailquiritur. ne se aliquis ꝓpt̃ inopiam excusaret.
Nota quia multiplicit̾ accipitur baptisma.
Baptismorum namq unum tantũ ẽ.
aqua ut iohanus. auo remissionẽ peccatorum
ñ dedit. Aurid in igne uel sp̃u. quobaptitati¬

Expanded text:
regem novam legem instituere, inimicitias inregem novam legem instituere, inimicitias inter Judaeos et gentiles solvere, ut duo populi in unum jungerentur, et fierent populus unus. Quare necesse fuit inimicitiarum causas, videlicet Judaeorum ritus, quos gentiles abhorrebant evacuare, et alia sacramenta quae utrisque communia forent substituere. Propter hoc quoque baptismus circumcisionis loco subiit, quia circumcisio imperfectum erat sacramentum, utpote maribus solis attinens. Baptismus vero perfectum est sacramentum, quia utrique sexui sine dolore commodatur. In aqua vero ideo uniformiter consecratur baptisma, quia de Christi latere manavit aqua, et quia nullus liquor adeo valet ad abluendum sicut aqua, et apud omnes facile acquiritur, ne se aliquis propter inopiam excusaret. Nota quia multipliciter accipitur baptisma. Baptismorum namque unum tantum est in aqua, ut Joannis, quod remissionem peccatorum non dedit. Aliud in igne vel Spiritu, quo
Abbreviated transcription (Latin):
et resident uixta fluenta plenissima. Nidi¬
ficare solent in foraminib petiȩ. in cauerna ma-¬
ceriȩ. Petra xp̃c ẽ. cuius incruce clauis manus. la¬
tusẽ lancea ꝑforatum. Maceria euis ẽ. urtus.
scoꝵ coadunata. C auerna in ea. sinus fr̃nȩ di¬
lectionis. in quo dum teneros in fide nutͥunt.
quasi nidificantib columbis in se loctm pan-¬
adunt. Hinc illud. Surge amica mea speciosa
mea & ueni. coluinba mea in foraminib petrȩ
in cauerna maceriȩ. Hȩc septem uirtutis crem¬
pla recte cõmemorauimus. quia sc̃ĩ sp̃s qui in co¬
lumba defcendit septiformis ẽ. gr̃a. Masͤ.
ueritur quare baptismus successerit cir¬
cumcisioni. Ut enim beatus oregoeuis ait
quarto ubro in iob. quod apud nos ualet aqua
baptismi. hoc egit apud ueteres uel ꝓ paruulis
sola fides. uel ꝓmaiorib uirtus sacrificiorum
uel ꝓ hiis qui exabrahȩ stẏrpe ꝓdierunt. myste¬
rium circumcisionis. Solutio. Decebat nouum

Expanded text:
et resident juxta fluenta plenissima . Nidiet resident juxta fluenta plenissima . Nidificare solent et in foraminibus petrae, in caverna maceriae. Petra Christus est , cujus in cruce clavis manus, latus est lancea perforatum . Maceria ejus est virtus sanctorum coadunata. Caverna in ea, sinus fraternae dilectionis: in quo dum teneros in fide nutriunt, quasi nidificantibus columbis in se locum pandunt. Hinc illud: Surge, amica mea, speciosa mea et veni: columba mea, in foraminibus petrae, in caverna maceriae . Haec septem virtutis exempla recte commemoravimus; quia Spiritus sancti, qui in columba descendit, septiformis est gratia. Quaeritur quare baptismus successerit circumcisioni. Ut enim beatus Gregorius ait quarto Libro in Job: « Quod apud nos valet aqua baptismi, hoc egit apud veteres vel pro parvulis sola fides, vel pro majoribus virtus sacrificiorum, vel pro his qui ex Abrahae stirpe prodierunt, mysterium circumcisionis. Solutio. Decebat novum
Abbreviated transcription (Latin):
aturam columbe uudeainus. ut inde nob̾
uitȩ instituta sumamus. Nullum ore uel
unguib: ledit. ne minimas quidẽ musculas uel
uermiculos. Uideamus ne dentes nr̃i sint arma
& sagitȩ. contineainus manus a rapinis. Qui fu¬
rabatur iamñ furetur: magis autẽ laboret opan-¬
do manib suis. quobonum ẽ. ut habeat unde
tͥbuat necessitatẽ patienti. Nam & columba. sepe
alienos quasi suos fertur alere pullos. Ipsa ter¬
re fructib & semine pascitur. Audiamus apł̃m.
Ronum ẽ. ñ manducare carnẽ & ñ bibere uinũ
Nemitum ꝓ cantu habet. Ploremus coram dõ
qui fecit nos. Risus nr̃ in luc̃ tum conuertatus.¬
et gaudiun in meroerẽ. Beati lugentes. quoniam
qpss consolabuntur. Suꝑaquas sedere consueuit
ut uenturi raptum accipitris p̃uisa in aquis um¬
bra declinet. Et nos suꝑ fluenta scripturarum sede.¬
amis. quarum speculis edocti. dinoscere & p̃ca-¬
uere ualeamus iusidias hostis antiqui. Hinc ẽ.¬
uluã. Oeuli euis columbȩ quȩ lacbe sunt lotȩ.

Expanded text:
aturam columbae videamus, ut nobis inde vitae instituta sumamus. Nullum ore vel unguibus laedit, ne minimas quidem musculas vel vermiculos. Videamus ne dentes nostri sint arma et sagittae, contineamus manus a rapinis. Qui furabatur, jam non furetur; magis autem laboret operando manibus suis, ut habeat unde tribuat necessitatem patienti. . Nam et columba saepe alienos quasi suos fertur alere pullos. Ipsa terrae fructibus et semine pascitur. Audiamus Apostolum: Bonum est non manducare carnem, et non bibere vinum . Gemitum pro cantu habet: Ploremus coram Deo qui fecit nos . Risus noster in luctum convertatuet gaudium in moerorem . Beati lugentes, quoniam ipsi consolabuntur . Super aquas sedere consuevit, ut venturi raptum accipitris praevisa in aquis umbra declinet. Et nos super fluenta Scripturarum sedeamus, quarum speculis edocti, dignoscere et praecavere valeamus insidias hostis antiqui. Hinc illud: Oculis ejus columbae quae lacte sunt lotae,
Abbreviated transcription (Latin):
Ro hac uita posuit animam. ut illud.
Qui amat auimam suam ꝑdet eam. Res-¬
picite uolatilia cęli. qm̃ ñ serunt neq metunt.
neq congregant in horrea. & pat̾ ur̃ cȩlestis¬
pascit iula: Nonne uos magis pluris estis illis:
oc a litteram intelli Hy larius.¬
gendum ẽ. quia dñs manifeste omnem
curam rerum p̃sentium ammouet. & attentos
tantũeẽ in spem futuri docet. Au¬
ationale animal cui ȩc̃nitas ꝓmittitur.
pius ẽ. quam irrationale. Mas ister¬
agis pluris. boc ẽ. multo pluris p̃cũ estis
tios. quam uolatiuia gli aerii. Qius autem
ur̃m cogitans. potest adicere ad staturam suã
cubitum unum: Sigͦ neq auod minimũ ẽ.
potestis. quid de cȩfis solliciti estis: Et de ue¬
stimento quid solliciti estis: Auoustimis.¬
ili relinquite regendi corpis euram. ouius cura
querenda allegoria. sicut nec in auib sea de
minorib ꝑsuasio fit ad maiora. Dico autẽ
uobis. am̃ nee salomon in onii gła sua. cooꝑtus ẽ.¬

Expanded text:
ro hac vita posuit animam, ut illud: Qui amat animam suam perdet eam . Respicite volatilia coeli, quoniam non serunt neque metunt, neque congregant in horrea, et pater vestt ea: Nonne vos magis pluris estis illis? Hoc ad litteram intelligendum est, quia Dominus manifeste omnem curam rerum praesentium admonet, et attentos tantum esse in spe futuri docet. Rationale animal cui aeternitas promittitur plus est quam irrationale. « Magis pluris, » hoc est multo pluris pretii estis vos quam volatilia coeli aerii. « Quis autem vestrum cogitans potest adjicere ad staturam sucubitum unum? Si ergo neque quod minimum est potestis, quid de caeteris solliciti estis? et de vestimento quid solliciti estis? BEDA. Illi relinquite tegendi corporis curam, cujus cura on est hic quaerenda allegoria, sicut nec in avibus, sed de minoribus persuasio fit ad majora. Dico autem vobis, quoniam nec Salomon in omni gloria coopertus e
Abbreviated transcription (Latin):
ec uidelicet p̃dicta que p̃scͥpta funt.
bic ꝓpe ñ omnia .s. auqua dño ioquen¬
te. et ce archisinagog̃. nũtiat filiam suã morti
ẽẽ. primam. ut marcꝰ & lucas reserunt. Qͥa
gͥ despabat filiam posse inueniri uuam. de
ea ut iam defuncta loquitur scdm math̃m.
petens a dño uel moriente in sanari uel mor¬
tuam suscitari. Et surgens it̃c sequebat᷑
eum. & discipłi eius. Et ecce muliet que san¬
gninis fluxum patiebatur auodeci annis. &

Expanded text:
licet praedicta quae prescripta sunt hic prope non omnia, sed aliqua Domino loquente, ecce archisynagogus nuntiat filiam suam morti esse proximam, ut Marcus et Lucas referunt. Quia igitur desperabat filiam posse invenire vivam, de ea, ut jam defuncta loquitur, secundum Matthaeum, petens a Domino vel morientem sanari, vel mortuam suscitari. Et surgens Jesus, sequabatur eum et discipuli ejus. Et ecce mulier quae sanguinis fluxum patiebatur duodecim an
Abbreviated transcription (Latin):
de mors in auima: Quia non. ẽ ibi fides.
Fides enim quȩ ꝑdilectionẽ oꝑatur. ẽ. quasi
uet inanima. donec resurgat & caro. non
postea moritura. Et omnis qui uiuit in car¬
ne & credit in me. etiam si moriatur ad tempꝰ
morte carnis. non morietur ineternum ꝓpt̃
uitam sp̃c. & immnortalitatẽ resurrectionis.
Credis hoc: Ait illi. Utiq dñe. Ego credidi
quia tu es xp̃c filius dĩ. qui in hunc mundũ
uenisti Sciens fidem. querit confessio¬
nem. Ila inquit omnta hȩc credo. quia cre¬
didi. quod tu es filius dĩ. missus ad salutem
mundi. Et cum hȩc dixisset abiit &
uocauit mariam sororem suam silentio dicens.
Magister adest. & uocat te. Silentium
dicit supp̃ssam uocem. In uerbis marthȩ bre¬
uiter ostendit᷑. quod dñs mariam uocauit.
Iua ut audiuit. surrex̃ cito. & uenit ad eum.
Nondum uenerat it̃c in castellum. s erat ad

Expanded text:
de mors in anima? Quia non est ibi fides. de mors in anima? Quia non est ibi fides. Fides enim quae per dilectionem operatur, est quasi  in carne, vivit in anima, donec resurgat et caro, non postea moritura. Et omnis qui vivit in carne, et credit in me, etiamsi moriatur ad tempus morte carnis, non morietur in aeternum, propter vitam spiritus et immortalitatem resurrectionis. Credis hoc? Ait illi: Utique, Domine; ego credidi quia tu es Christus Filius Dei, qui in hunc mundum venisti. Sciens fidem, quaerit confessionem. Illa, inquit, omnia haec credo, quia credidi quod tu es Filius Dei, missus ad salutem mundi. Et cum haec dixisset, abiit et vocavit Mariam sororem suam silentio, dicens: Magister adest, et vocat te. Silentium dicit suppressam vocem. In verbis Marthae breviter ostenditur, quod Dominus Mariam vocavit Illa ut audivit, surrexit cito et venit ad eum. Non
Abbreviated transcription (Latin):
fẽ meus non fusset mortuis. Sed & nunc
scio quia quecumq poposceris a dõ. dabit¬
oc scio quia potes suscitare si uis.
auod tuo arbitrio relinquo. Non
enĩm p̃sumo. nec rogo ut frem suscites.
quia nescio an sit ei utilis resurrectio.
Dix̃ illi uĩc. Resurget fẽ tuus. Hoc
ambiguum fuit. andiceret de p̃senti re¬
surrectione ande futura: quȩ comimunis
ent omuium. Hicit ci marcha. Scio qͥi
resurget i resurrectioe i noiussimo die. Dicit
ei ihe. Ego sum resurrectio & uita. Sane
sentis de ultuna resutiectione. sca ꝑ quem
fr̃ tuus tunc resurget. potest & mͦ re¬
surgete. quia ego sum resutrecꝰtio. & ideo resur¬
rectio quia uita. Qui credit in me etiã¬
si mortuus fuerit uuet. Et omtus qui ui-¬
uit & credit in me non morietur ineternũ.
Uiuit abraham. ysaac & iacob. quoꝵ d̃s dicit᷑.
sicut uiuoꝵ. E redens & mortiis uiuit. sic̃
non credens etiam uiuens mortuus. ẽ. U̾nde
mors incorꝑe: Quia non. ẽ. ibi anima. Un¬

Expanded text:
meus non fuisset mortuus. Sed et nunc scio quia quaecunque poposceris a Deo dabitHoc scio, quia potes suscitare si vis, quod tuo arbitrio relinquo. Non enim praesumo nec rogo ut fratrem suscites, quia nescio an sit ei utilis resurrectio. Dixit illi Jesus: Resurget frater tuus. Hoc ambiguum fuit, an diceret de praesenti resurrectione, an de futura quae communis erit omnium. Dicit ei Martha: Scio quia resurget in resurrectione in novissimo die. Dicit ei Jesus: Ego sum resurrectio et vita. Sane sentis de ultima resurrectione, sed per quem frater tuus tunc resurget, potest et modo resurgere, quia ego sum resurrectio: et ideo resurrectio quia vita. Qui credit in me, etiamsi mortuus fuerit, vivet; et omternum. Vivit Abraham et Isaac et Jacob , quorum Deus dicitur, sicut vivorum. Credens et mortuus vivit, sicut non credens, etiam vivens mortuus est. Unde mors in corpore? Quia non est ibi anima. Un
Abbreviated transcription (Latin):
mus obedientiȩ ubi suscitandus erat
mortuus̃ uicina . ẽ. icrosolimis. mysterio
conuenit. G ens nainq iudeorum quȩ in
fine scculi conuertetur. cito irlm ul ẽ. ad
pacis uisionẽ ꝑucniet. non tam̃ nisi exple-¬
tis quindecim stadiis. ud ẽ. ꝑ cognitionem
ueteris & noui testamenti sp̃ualem. Mul¬
ti autẽ ex uideis uenerant ad marthani ẜ
mariam ut consolarentur eas de fr̃e suo.
Marcha autẽ ut audit quia it̃c ucuit.

Expanded text:
mus obedientiae, ubi suscitandus erat mus obedientiae, ubi suscitandus erat mortuus vicina est. Hierosolymis, mysterio convenit. Gens namque Judaeorum que in fine saeculi convertetur. cito Jerusalem id est ad pacis visionem  perveniet, non tamen nisi expletis quindecim stadiis, id est, per cognitionem Veteris et Novi Testamenti spiritualem. Multi autem ex Judaeis venerant ad Martham et Mariam, ut consolarentur eas de fratre suo. Martha ergo ut aud
Abbreviated transcription (Latin):
g̃ dix̃ eis uĩc manifeste. Latarus mortuuis. ẽ.
& gaudeo ꝓpt̃ uos ut credatis quia ñ erain
ibi. sed eamnis ad cum. Iam poterant mi¬
rari quia dñs eum dicebat iuortuum. quod
ei nuntiatum non fuerat. U̾t ereda¬
tis inquit scilicet robustuis. fides erm
eorum miracalis augebatir. Dixit gͦ
thomas qui dr̃ didiinus ad condiscipulos.
Eamus &s nos ut moriainur cum eo. Uenit
itaq irĩc & inuenit eum quatuor dies iam
inmonumento habentem. Numerus
iste. quatuor dies mortis significat. Homo
cum morte peccati adȩ nascitur. ut apłs ait.
ꝑunum hominem peccatum intrauit in
mundum. & ꝑpeccatum mors. Ecce dies
unus mortis. Homines pꝰquam ueniunt
ad rationabiles annos. naturalem legem
quȩ dicit in corde quod tͥ non uis. alii ne
feceris. transgrediuntur. Ecce alter dies
mortis. Data. ẽ. lex ꝑ moysen. & contempnit᷑.
ecce tercius dies mortis. E uangelium pre¬
dicatur. & concempnitur. ecce quartus dies
mortis. in qua putet homo. sed nec tales

Expanded text:
ifeste: Lazarus mortuus est, et gaudeo propter vos, ut credatis quia non eram ibi. Sed eamus ad eum. Jam poterant mirari quia Dominus eum dicebat mortuum, quod ei nuntiatum non fuerat. Ut credatis, inquit, scilicet robustius, fides enim eorum miraculis augebatur. Dixit ergo Thomas qui dicitur Didymus, ad condiscipulis: Eamus et nos, ut moriamur cum eo. Venit itaque Jesus, et invenit eum quatuor dies jam in monumento habentem. Numerus iste quatuor dies mortis significat. Homo cum morte peccati Adae nascitur, ut Apostolus ait: Per unum hominem peccatum intravit in mundum, et per peccatum mors . Ecce unus dies mortis. Homines postquam pervenerint ad rationabiles annos, naturalem legem, quae dicit in corde, quod tibi non vis, alii ne feceris , transgrediuntur. Ecce alter dies mortis. Data est lex per Moysen, et contemnitur. Ecce tertius dies mortis. Evangelium praedicatur et contemnitur. Ecce quartus dies mortis, in qua putet homo, sed nec tales
Abbreviated transcription (Latin):
st autẽ turbatio. quedam tristis cum ge¬
mitu cordis cominotio. quam solent se¬
qui lacrimȩ. sicut econtra hilarescit uultus
ante risum. S pu u fremere. ẽ. impetus irȩ
contra uitia ꝓrumpens. Huuismodi passiones
suscepit xp̃c. quia uoluit. ad nr̃am cruditionẽ.

Expanded text:
st autem turbatio, quaedam tristis cum gest autem turbatio, quaedam tristis cum gemitu cordis commotio, quam solent sequi lacrymae, sicut econtra hilarescit vultus ante risum. Spiritu vero fremere, est impetus irae contra vitia prorumpens. Hujusmodi passiones suscepit Christus, quia vol
Abbreviated transcription (Latin):
bantur eam. cum uidissent mariam. quia ci¬
to surrex̃ & exiit. secuti sunt eam dicentes.
quia uadit ad monumentum ut ploret ibi.
Hoc ideo euangelista narrare curauit. ut ui¬
deamus quȩ occasio fecerit. quod plures testes
haberet resurrectio quatriduani. Maria
gͦ cum uidisset ubi erat iħc. uidens eum cę¬
cidit ad pedes eius & dix̃ ei. Dñe si fuisses
hic: non esset mortuus fr̃ meus. Iħc gͦ ut
cum ea uenerant. fremuit sp̃u & turbauit
seipsum. & dix̃. Ubi posuistis cum: Q.
absens corꝑe sciuit mortuum. scit ubi scpultꝰ.
ẽ. sed sic dicens significat sc quasi nescire ꝑdi¬
tum hominem id. ẽ. mortuũ in peccatis. Unde
dicturus ẽ. in iudicio. Non noui uos discedite
ame. Hoc. ẽ. ñ uideo udto uos in luce mea.
Hinc etiam ad adam dix̃. Ubi es: Tutbauit
semetipsum. quem alius turbare non potuit.
Scdm̃ uoluntatẽ ꝓpͥam turbatur infirmitas car¬
nis. Significat autem turbatio xꝑi. quantum
turbari debeas mole peccati grauatus. Mas̾¬

Expanded text:
idissent Mariam quia cito surrexit et exiit, secuti sunt eam, dicentes: Quia vadit ad monumentum ut ploret ibi. Hoc ideo evangelista narrare curavit, ut videamus quae occasio fecerit quod plures testes haberet resurrectio quatriduani. Maria ergo, cum venisset ubi erat Jesus, videns eum, cecidit ad pedes ejus, et dixit ei: Domine, si fuisses hic, cum ea plorantes, fremuit spiritu, et turbavit seipsum, et dixit: Ubi posuistis eum? Qui absens corpore scivit mortuum, scit ubi sepultus est, sed sic dicens, significat se quasi nescire perditum hominem, id est, mortuum in peccatis. Unde dicturus est in judicio: Non novi vos, discedite a me . Hoc est, non video vos in luce mea. Hinc etiam ad Adam dixit: Ubi es ? Turbavit semetipsum, quem alius turbare non potuit. Secundum voluntatem propriam turbatur infirmitas carnis. Significat autem turbatio Christi, quantum turbari debeat mole peccati gravatus. E
Abbreviated transcription (Latin):
arde credens regulus iste figurat iudeos
ad fidem difficile uenientes. quaus erat tho¬
mas cum audiret. U eni mitte huc manum
tuam. & noli ẽẽ. inccediius. s: fidelis.YI.

Expanded text:
arde credens regulus iste figurat Judaeos ad fidem difficile venientes, qualis erat Thomas cum audiret: « Veni, mitte huc manum tuam: et noli esse incredulus, sed fidelis .
Abbreviated transcription (Latin):
minat omnẽ hominẽ uenientẽ in hunc
mundum. In nundo erat & inunbꝰ ꝑ ipsum
factusẽ. & mundus eũ ũ cognouit. Lux illa
inl ẽ. sapientia dĩ. ꝑ quam factus ẽ. mundus. in
mundo erat ab ipsoscilicet mundi exordio. hoc
ẽ. in uniuersis creaturis lucebat ratione creandi
& gub̾naudi eas: & mundus id ẽ. homo mun-¬
dum inbabitans. eam ñ cognouit. Ut autẽ cog-¬
nosceretar bumiliauit se fcemã serui accipiens.
Unde sequitur.

Expanded text:
em hominem venientem in hunc mundum. In mundo erat, et mundus per ipsum factus est, et mundus eum non cognovit. Lux illa, id est sapientia Dei, per quam factus est mundus, in mundo erat, ab ipso scilicet mundi exordio, hoc est, in universis creaturis lucebat ratione creandi et gubernandi eas; et mundus, id est homo mundum inhabitans, eam non cognovit. Ut autem cognosceretur, humiliavit se, formam servi accipiens. Unde sequitur:
Abbreviated transcription (Latin):
uisibilit̃ demonstrauit. dicens ecce agnus dĩ. unde
& plusquam ꝓpła dictus ẽ. N on erat ille lux.
sea ut testimonium ꝑbiberet de lumine. Non
erat iohannes lux. id ẽ. ex se illuminabilis & ad il¬
luminandosalioᷤ ꝑ se sufficiens. sicut illa lux ue¬
ra quam diximus. sed ail hoc uenit ut testimo¬
nium phiberet. de illa luce iam ut diximus fac¬
ta lumine. Quȩ quidẽ lux anteq̃m fieret lumen
nr̃m. erat ab ȩt̃no lux uera cuius ẽ. illuminare
quẽlibȩt. uere illuminandum. Et hoc ẽ. A.

Expanded text:
it, dicens: Ecce Agnus Dei. Unde et plusquam propheta dictus est. Non erat ille lux, sed ut testimonium perbiberet de lumine. Non erat Joannes lux, id est ex se illuminabilis, et ad illuminandos alios per se sufficiens, sicut illa lux vera quam diximus; sed ad hoc venit, ut testimonium perhiberet de illa luce, jam, ut diximus, facta lumine. Quae quidem lux, antequam fieret lumen nostrum, erat ab aeterno lux vera, cujus est illuminare quemlibet vere illuminandum, et hoc est: A.
Abbreviated transcription (Latin):
Nam quod uocati sumus dĩ. ẽ. quod aute m
digne inuocatione uiuimus. nr̃m pariter
& dĩ ẽ. Et hoc . ẽ. quod ait. dimittet eos. ñ
ad diabolum .s in arbitrio suo. M CEx¬
untes autẽ discipuli. fecerunt sicut p̾cepit
illis itĩc. S oluentib autẽ illis dixerunt dñi

Expanded text:
Nam quod vocati sumus, Dei est; quod autem digne in vocatione vivimus, nostrum pariter et Dei est, et hoc est quod ait, dimittet eos, non ad diabolum, sed in arbitrio suo. M. 208untes autem discipuli, fecerunt sicut praecepit illis Jesus. Solventi
Abbreviated transcription (Latin):
nationem desolationis. quȩ dicta. ẽ. a
danthele ꝓpha stantem in loco sc̃o: qui legit
intelligat.
lum nuncupatur. & icciteo additur desola¬
tionis. quod desolato templo ydolum positũ¬
sit. Putant autem uel dde antixꝑo intelligi.
uel de imagine cȩsaris quam pilatus posuit ĩ
templo. uel de adriani statua. quȩ in ipso sc̃o
sc̃orum loco multo temꝑe stetit. Mas is ter.¬
ucas uͭ sequenti capitulo ostendit tunc
factam. ẽẽ. abhominationem defolati¬
onis. quȩ a dauiele p̃dicta ẽ. quando expug¬
nata. ẽ. it irłm.¬

Expanded text:
lationis, quae dicta est a Daniele propheta, stantem in loco sancto, qui legit, intelligat. ncupatur: et idcirco additur desolationis, quod in desolato templo positum sit idolum. Putant autem vel de Antichristo intelligi, vel de imagine Caesaris, quam Pilatus posuit in templo, vel de Adriani statua, quae in ipso Sancto sanctorum loco, multo tempore stetit. Lucas vero sequenti capitulo ostendit tunc factam fuisse abominationem desolationis, quae a Daniele praedicta est, quando expugnata
Abbreviated transcription (Latin):
& contralicere omnes aduersarii ut̃i. Nesi
menbris suis infirmantib dicat. Nolite ꝑti-¬
mescere. Uos ad certamen acceditis. sed ego p̃lior.
uos uerba editis. sed ego loquor .M cc̃ xTU.¬
unc scandalitabuntur multi. & inuicẽ
tradent. & odio habebunt inuicem. Et
multi pseudo ꝓph̃ȩ surgent. & seducent multos.
Et qm̃ abundauit iniquitas. refrigescet caritas
multorum. M. R. Qui autem ꝑseueraue¬
rit usq in finem. hic saluus crit. Migister¬
ulti scandalitabiuitur. ul ẽ. ruent a fide.
timore uel immanitate tormentorum.
uel portentis. Inuicem tradent. fr̃ infidelis
Ust̃m fidelem. & odio habebunt insurgendo
fiuii in parentes. & parentes in filios. gladio
dñi separãte eos abinuicem. quod in principio
p̃dicationis factum. ẽ. Ealsi ꝓph̃ȩ surgent ut
& miraculis seducant. E idelis autem quocũq
temꝑe incipiat. usq ad finem p̃sentis uitȩ per¬
maneat in caritate. quam non poterunt extin¬
guere aquȩ multȩ. Et sicut euangelista ioħ̃s

Expanded text:
omnes adversarii vestri. Ac si membris suis infirmantibus dicat: Nolite pertimescere. Vos ad certamen acceditis, sed ego praelior; vos verba editis, sed ego loquor M. 245X Tunc scandalizabuntur multi, et invicem tradent, et odio habebunt invicem, et multi pseudoprophetae surgent, et seducent multos. Et quoniam abundabit iniquitas, refrigescet charitas multorum. M. R. Qui autem perseveraverit usque in finem, hic salvus erit. Multi scandalizabuntur, id est, ruent a fide, timore vel immanitate tormentorum vel portentis. Invicem tradent, frater infidelis fratrem fidelem, et odio habebunt, insurgendo filii in parentes, et parentes in filios, gladio Domini separante eos ab invicem, quod in principio praedicationis factum est. Falsi prophetae surgent, ut et miraculis seducant. Fidelis autem quocunque tempore incipiat, usque ad finem praesentis vitae permaneat in charitate, quam non poterunt exstinguere aquae multae. Et sicut evangelista Joannes
Abbreviated transcription (Latin):
mũm oinib gentib & tune ueniet con¬
suminatio.
uia nouerat dñs corda discipulorum
de ꝑditioue sus gentis esse tristanda.
hoc m̃ consolatur. ut seiant amissis iudeis
se socios regni celestis. ex toto mundo habitu¬
ros. Sicut enim ȩccłasticȩ testantur nystoriȩ
multo ante excidium uideȩ om̃s aplĩ ad prȩ¬
dicandum euangłm ꝑ totum orbem sunt
disꝑsi. exceptis iacobo cabedei & iacobo fr̃e
atũi. qui prius in uidea ꝓ uerbo euangłu
sanguinem fudcrunt. Igitur ante consum¬
mationem euersionis itirłm. fuit in quatuor
monium credentib aduentus filii dĩ. & re¬
demptionis. in testimonuim non credentib
suȩ dampnationis. M cCXLUII.¬

Expanded text:
ntibus, et tunc veniet conummatio. Quia noverat Dominus corda discipulorum de perditione suae gentis esse tristanda, hoc modo consolatur, ut sciant amissis Judaeis se socios regni coelestis ex toto mundo habituros. Sicut enim ecclesiasticae testantur historiae multo ante excidium Judaeae omnes apostoli ad praedicandum Evangelium per totum orbem sunt dispersi, exceptis Jacobo Zebedaei et Jacobo fratre Domini, qui prius in Judaea pro verbo Evangelii sanguinem fuderunt. Igitur ante consummationem eversionis Jerusalem, fuit in quatuor imonium credentibus adventus Filii Dei et redemptionis, in testimonium non credentibus, suae damnationis. M
Abbreviated transcription (Latin):
tilis ut itadicam ac tenuissima cogitationum
suꝑficies quȩ de occulta cordis radice quasi de ce¬
rebio cesaries exit. apud iustum iudicem conser¬
uata. digna mercede donabitur. Unde ꝓpb̃a.
Et reliquiȩ cogitationis diem festum agent ł.
Natarei etiam in lege comam nutrire iuben¬
tur. & nouacula sitꝑ caput samubelis non as¬
cendit. quia sapientium cogitatio bona sal¬
uatur inꝑpetuum. Custos autem omnium
cuitutun patientia. ẽ. in qua animas quȩ corpꝰ
possident possidemus. cum ipsas animas ad pa¬
tiendum ratione regimus. Uera autem patien¬
tia ẽ. aliena mala ęquanimit̃ ꝑpeti cantra eũ
qui mala irrogat nullo dolore morderi. P o¬
nite gͦ in cordib uestris non p̃meditari quem

Expanded text:
tilis, ut ita dicam, ac tenuissima cogitationum superficies, quae de occulta cordis radice, quasi de cerebro caesaries exit, apud justum judicem conservata, digna mercede donabitur. Unde propheta: Et reliquiae cogitationis diem festum agent tibi . Nazaraei etiam in lege comam nutrire jubentur, et novacula super caput Samuelis non ascendit , quia sapientium cogitatio bona salvatur in perpetuum. Custos autem omnium virtutum patientia est, in qua animas quae corpus possident possidemus, cum ipsas animas ad patiendum ratione regimus. Vera autem patientia est, aliena mala aequanimiter perpeti; contra eum qui mala irrogat, nullo dolore moveri, Ponit
Abbreviated transcription (Latin):
dñs iohannẽ p̃cȩteris. id ẽ. familiariꝰ ac maio¬
rib indiciis manifestauit se illũ diligere. Pe¬
trum itaq & si magis affectu. minus tam̃ exhi¬
bitione dilexit. H ec uacat a mysterio quod
in petro minor & in iob̾e maior dilectionis
ostensio adhibita ẽ. Ad quod uidendum pau¬
ioaltius ordinamur.

Expanded text:
Dominus Joannem prae caeteris, id est, familiarius ac majoDominus Joannem prae caeteris, id est, familiarius ac majoribus indiciis manifestavit se illum diligere. Petrum itaque et si magis affectu, minus tamen exhibitione dilexit. Nec vacat a mysterio, quod in Petro minor, et in Joanne major dilectionis ostensio adhibita est. Ad quod videndum paulo altius ordiamur.
Abbreviated transcription (Latin):
es ailigitut. an quem minis ailigio xpe cũ¬
ipse pł eum diligat. dubia ẽ. responsio. ꝑpo¬
site autẽ questionis. uedet᷑ hȩc. eẽ. enodatio.
assim uidemꝰ certis ex. Magister¬
causis fieri. quod filio quem pat̾ magis
diligit. minꝰ familiaritatis un pendit. & econt᷑
quem minus diligit maiori dilectionis exhi¬
bitione amplectitur. Similit̃ dici oportet
quia dñs petrum magis dilexit affectu quã
iohannẽ. & econũso familiaritatis exbibitiõe
dilexit inagis iobannẽ quam petrũ. Prtrꝰ qͥdẽ
quia plꝰ cȩteris dilexit. ut euangeliũ multis
in locis explieat. meruit ampliori affictu dili¬
gi ab eo qui dicit. E go diligentes me diugo.¬
Loħ̃s uͭ qm̃ adolescens & dñi consobrinꝰ erat
familiaritatis accessum babebat. C ungͥ de
nuptiis ab eo uocatꝰ fuerit. & a pucritia castis¬
sunꝰ uixerit. p̃rogatiuã familiaritatis tanꝗͣ
p̾iulegiũ amoris p̃ cęt̾is meruit. Et ita dilex̃

Expanded text:
eo diligitur, an quem minus diligit Ceo diligitur, an quem minus diligit Cresponsio. Propositae autem quaestionis videtur haec esse enodatio. Passim videmus certis ex causis fieri quod filio quem pater magis diligit, minus familiaritatis impendit; et econtra quem minus diligit, majori dilectionis exhibitione amplectitur. Similiter dici oportet, quia Dominus Petrum magis dilexit affectu quam Joannem, et e converso, familiaritatis exhibitione dilexit magis Joannem quam Petrum. Petrus quidem, quia plus caeteris dilexit, ut Evangelium multis in locis explicat, metuit ampliori affectu diligi ab eo qui dicit: Ego diligentes me diligoquoniam adolescens et Domini consobrinus erat, familiaritatis accessum habebat. Cum igitur de nuptiis ab eo vocatus fuerit, et a pueritia castissimus vixerit, praerogativam familiaritatis tanquam privilegium amoris prae caeteris meruit. Et ita dilexit
Abbreviated transcription (Latin):
sum dñm plus dilexerit petrus. Lohannes enĩ
tacito nomine suo uoluit intelligi se p̃ cęt̾is di¬
lectum. quod absit ut dicatur. eẽ. mendatium.
Quod antem marꝰ indicium dilectionis potu¬
it ei dare itĩc. quam ut supͣ pectꝰ eiꝰ recumberet:
Porro quod petrus plus dilexerit xp̃m quam alii
cuudent̃ apparet uͥ dr̃. Diligis me plus his: Qͦd
utiq sciebat. qui omĩa scit. & tam̃ interrogabat.
ut etiam nos legentes euangłm nosceremꝰ amo¬
rẽ petri erga dñm. Sed ideo petrus respondens
se amare dñm. non addidit plus: quia cor alteriꝰ
nidere non poterat. S igͦ queramus quis sit
melior. utrum qui plus anqui minus diligit
xpm. quis dubitabit respondere cum eẽ. meliorẽ
qui plꝰ diligit. Item udetur melior quẽ plꝰ
diligit xꝑc. quã qui minus ailigitur ab co.
Quod si conferendo adiniucẽ que ratur. quis de
duobꝰ melior ẽ. qui mninus ailigit xꝑm & plꝰ ab

Expanded text:
sum Dominum plus dilexerit Petrus. Joannes enim, sum Dominum plus dilexerit Petrus. Joannes enim, tacito nomine suo, voluit intelligi se prae caeteris dilectum, quod absit ut dicatur esse mendacium. Quod autem majus indicium dilectionis potuit ei dare Jesus, quam ut supra pectus ejus recumberet? Porro quod Petrus plus dilexerit Dominum quam alii, evidenter apparet ubi dicitur: Diligis me plus his? Quod utique sciebat qui omnia scit, et tamen interrogabat, ut etiam nos legentes Evangelium, nosceremus amorem Petri erga Dominum. Sed ideo Petrus respondens se amare Dominum, non addidit plus, quia cor alterius videre non poterat; si ergo quaeramus quis sit melior, utrum qui plus, an qui minus diligit Christum, quis dubitabit respondere, eum esse meliorem, qui plus diligit? Item videtur melior quem plus diligit Christus, quam qui minus diligitur ab eo. Quod si conferendo adinvicem quaeratur quis de duobus melior est, qui minus diligit Christum et plus ab
Abbreviated transcription (Latin):
cet antea multos tolerasset labores. in pace seni¬
um finiit. specialit eum dño uisitante. Non
enum magnum erat dare dilecto non mori.
cum dissolui & ẽẽ cum xꝑo meli sit. Hic ẽ.
discipulus qui testimonium ꝑhibet de his. &
scͥpsit hȩc & scius quia uerũ ẽ testimonium
eiꝰ. Hic aꝑte suam designat ꝑsonam ex offi¬
cio. quain noluit designare uocabulo. S unt
autem & alia multa quȩ fecit itĩc. quȩ si sc̾ban¬
tut ꝑ singula. nec ipsun arbitror mundum
cape eos qui scribendi sunt libros. Aug̾tinꝰ.
on spacio locoꝵ credendum ẽ. mundum
caꝑe non posse. sed capacitate legentiũ.
Potest etiam hoc salua fide uideri dictum. ꝑ
tropum quem greci uocant hyꝑbolen. Qui
modꝰ in diuinis libris sepe inuenitur ut hic.
Posuerunt incelum os suum. & lingua eoꝵ
transiuit interra. Et illud. Terticem capilli
pambulantium uidelictis suis. Queri
solet cur iobannẽ plus dilexerit dñs. cum ip¬

Expanded text:
cet antea multos tolerasset labores, in pace senicet antea multos tolerasset labores, in pace senium finivit, specialiter eum Domino visitante. Non enim magnum erat, dare dilecto non mori cum dissolvi et esse cum Christo melius sit. Hic est discipulus qui testimonium perhibet de his, et scripsit haec, et scimus quia verum est testimonium ejus. Hic aperte suam designat personam ex officio, quam noluit designare vocabulo. Sunt autem et alia multa, quae fecit Jesus, quae si scribantur per singula, nec ipsum arbitror mundum capere eos qui scribendi sunt, libros. AUGUST. Non spatio locorum credendum est mundum capere non posse, sed capacitate legentium. Potest etiam hoc salva fide videri dictum per tropum, quem Graeci vocant hyperbolen, qui modus in divinis libris saepe invenitur, ut hic: Posuerunt in coelum os suum, et lingua eorum transivit in terra . Et illud: Verticem capilli perambulantium in delictis suis . Quaeri solet cur Joannem plus dilexerit Dominus, cum ip
Abbreviated transcription (Latin):
& non cȩteris qui simul aderant. & ma¬
gistrum sicut discipuli sequebantur: Nun¬
quid solus petrus passus ẽ: Nonne uuillis sep¬
tem erat iacobꝰ filiꝰ ⁊ebedei. qui pꝰ ascensionem
ab berode fuit occisꝰ: Uerum aliquis dixerit
qm̃ non ẽ. iacobꝰ erucifixꝰ. merito dictum ẽẽ.
petro sequere me. qui crucem exꝑtus. ẽ. Sit
hoe. si nichil aliud conuenientiꝰ potuerit iiue¬
niri. Exiit gͦ sermo iste int̾ trẽs. quod dise¬
pulus ille non moritur. Et non dixit irĩe ñ me
ritur. sed sic eum uolo manere donee ueniam
quid adte: Alb iꝑ
olo eum ꝑ martirium consummari. sed
expectare cum placidam absolutionem.
carnis suȩ. donec ego ueniens recipiam eum in
eternam beatitudinẽ. Quod autem non eẽt ita
intelligendum. sicut fr̃es crediderunt qui ad¬
erant. ut scilicet non eẽt moriturꝰ. sed in uita
scmꝑ mansurus. ipse iohannes aꝑit dicens. Et
non dixit itĩc ñ moritur. Nong̾ putandum ẽ.
quod iobannes non sit mortuus in carne. sea li¬

Expanded text:
 non caeteris qui simul aderant et magistrum sicut discipuli sequebantur? Nunquid solus Petrus passus est? Nonne in illis septem erat Jacobus filius Zebedaei, qui post ascensionem ab Herode fuit occisus? Verum aliquis dixerit, quoniam non est Jacobus crucifixus, merito dictum esse Petro: sequere me, qui crucem expertus est. Sit hoc, si nihil aliud convenientius poterit inveniri. Exiit ergo sermo iste inter fratres, quod discipulus ille non moritur: et non dixit Jesus quia non moritur, sed sic eum volo manere donec veniam, quid ad te? ALBINUS. Nolo eum per martyrium consummari, sed exspectare eum placidam absolutionem carnis suae, donec ego veniens recipiam eum in aeternam beatitudinem. Quod autem non esset ita intelligendum, sicut fratres crediderunt qui aderant, ut scilicet non esset moriturus, sed in vita semper mansurus, ipse Joannes aperit, dicens: Et non dixit Jesus, non moritur. Non ergo putandum est, quod Joannes non sit mortuus in carne, sed li
Abbreviated transcription (Latin):
is dictis cȩpit it̃ic abire. & nondum in¬
tellecto quod auduitt sequere me. opit
pettꝰ incessu pedum sequi. Secutꝰ ẽ. & iobes.
quem comindat pͥuilegium amoris dñi.
onũsꝰ petrus. uidit illum discipulũ quẽ
diligebat itĩe sequentẽ. qui & recubuit
in cena suꝑ pectꝰ eiꝰ & dixit. dñe quis ẽ. qui tia

Expanded text:
is dictis, coepit Jesus abire, et nondum intellecto quod audivit: sequere me, coepit Petrus incessu pedum sequi. Secutus est Joannes, quem commendat privilegium amoris Domini. Conversus Petrus, vidit illum discipulum quem diligebat Jesus, sequentem: qui et recubuit in coena
Abbreviated transcription (Latin):
ed hȩc omnia facient uobis. ꝓpter nom̃
incum. Hoc ẽ. me in uob̾ odio habe¬
bunt. me in uob̾ ꝑsequentur. Tanto gͥ mise¬
riores qui ista facuint. quanto beatiores qui
ꝑsecutionem patiuntur. Mali habent odio
nomen xꝑi. & iusticiam in bonis. odio eos ꝑ-¬
ua nesciunt eum qui me misit. Nes

Expanded text:
ed haec omnia facient vobis propter nomen meum. Hoc est, in vobis me odio habebunt, me in vobis persequentur. Tanto igitur miseriores qui ista faciunt, quanto beatiores qui persecutionem patiuntur. Mali habent odio nomen Christi et justitiam in bonis, ideo eos peia nesciunt eum
Abbreviated transcription (Latin):
antes. E orum legem dicit non ab ipsis in-¬
uentam. sed ipsis datam. sicut dicunus panẽ
nr̃m cotidianum. queni tamen a dõ petimꝰ
addendo da nob̃. Gratis odit qui nullum
ex odio commnodum quęxit. uel incommo¬
dum fugit. Gratis diligunt iusti aliquẽ
p̃ter illum qui erit omnia in omnibꝰ.
Cum autem uenerit paraclitus queni
ego mittam uob̾ a patre sp̃m ueritatis qui
a patre ꝓcedit. ille testimonium ꝑbibebit
de me. U enit in die pentecostes sp̃c sc̃s
in centum iuginti homines congregatos
in quib & apłi omnes erant. Qui cum
linguis loquerentur. plures ex his qui aderant
tanto miracnlo stupefacti. & loquente petro
corde conpuncti conuersi sunt. & indulgenti¬
am ꝑceꝑunt. Hoc intuens gͦ dñs loquebatur
tanquam diceret. Odio me habuerunt. seo
tale de me paraclitus testimonium ꝑhibebut.
ut plures ex eis faciat in me credere. Uenit
sp̃c sponte ut d̃s. mittit eum filus a patre
ad quem refert. & quod ipse de illo. ẽ. & quod

Expanded text:
atis. Eorum legem dicit, non ab ipsis inventam, sed ipsis datam, sicut dicimus: Panem nostrum quotidianum , quem tamen a Deo petimus, addendo, da nobis. ex odio commodum quaerit vel incommodum fugit. Gratis diligunt justi aliquem praeter illum qui erit omnia in omnibus . Cum autem venerit Paracletus, quem ego mittam vobis a Patre, Spiritum veritatis, qui a Patre procedit, ille testimonium perhibebit de me. Venit in die Pentecostes Spiritus sanctus in centum viginti homines congregatos, in quibus et apostoli omnes erant . Qui cum linguis loquerentur, plures ex his qui aderant, tanto miraculo stupefacti, et loquente Petro corde compuncti, conversi sunt, et indulgentiam perceperunt. Hoc ergo intuens Dominus loquebatur, tanquam diceret: Odio me habuerunt, sed tale de me Paracletus testimonium perhibebit, ut plures ex eis faciat in me credere. Venit Spiritus sponte ut Deus: mittit enim Filius a Patre, ad quem refert et quod ipse de illo est, et quod
Abbreviated transcription (Latin):
um ẽ dum punit. ex parte amat. quia malꝰ
fauet malis. Odit mundus in sc naturam.
diligit uicium. Diligit uuiquitatem. odit ani¬
mam suam. Nobis uͭde natura dr̃. diligite in¬
imicos uĩos. & de uitio. nolite diligere mun¬
dum. Quia ũ de inundo non estis. sea ego
elegi uos de mundo ꝓpt̾ea odit uos mundꝰ.
U nu̾isȩ hoc dicit ȩccłȩ. quam & sepe nomine
mundi appellat scriptura. ut illud. Non ue¬
nit filius hominis ut iudicet mundum. sed
ut saluetur mundus ꝑ ipsum. Et illud. Ds̃
erat inxꝑo. mundum reconcilians sibi.
emenitote sermonis mei. quem ego dixtꝰ
liobis. Non .ẽ. seruus maior dño suo.
Hic significatur scruus ꝑtinens ad timorẽ
custum. qui ꝑmanet in seculum scculi.

Expanded text:
um est, dum punit; ex parte amat, quia malus um est, dum punit; ex parte amat, quia malus favet malis. Odit mundus in se naturam, diligit vitium; diligit iniquitatem, odit animam suam. Nobis vero de natura dicitur: Diligite inimicos vestros ; et de vitio: Nolite diligere mundum . Quia vero de mundo non estis, sed ego elegi vos de mundo, propterea odit vos mundus. Universae hoc dicit Ecclesiae, quam et saepe nomine mundi appellat Scriptura, ut illud: Non venit Filius hominis ut judicet mundum, sed ut salvetur mundus per ipsum . Et illud: Deus erat in Christo, mundum reconcilians sibi . ementote sermonis mei, quem ego dixi vobis: Non est servus major domino suo. Hic significatur servus pertinens ad timorem castum, qui permanet in saeculum saeculi.