comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
preterissent. quot remansis¬
sent. Ipsam enĩ festuritatẽ.
quantũ intelligendũ est: di¬
ebus plurimis celebrabant.
Dicebant ergo. Tbi est ille:
Et murmur multũ de eo
erat in turba. Unde mur¬
mur: De contentione. Que
fuit contentio: Quidã enĩ
dicebant quia bonus ẽ:alii
aũt. non. sed seducit turbaᷤ.
De omnib serrus eius in tel¬
ligendũ: hoc cdicitur modo.
Quicũq enĩ apparuerit in a¬
liqua gracia spiritali. profec¬
to alii dicunt bonus ẽ: alii.
non. sed seducit turbas. Tin¬
de hoc: Quia uita nostra ab¬
scondita est cũ xp̃o in deo.
Ido licet dicere hominib ꝑ
piri. et huiusmodi pomoꝵ
similis ẽ aride : et quandiu
probat: iudiciũ probat. Es¬

Expanded text:
praeterissent, quot remansissent. Ipsam enim festivitatem, quantum intelligendum est, diebus plurimis celebrabant. Dicebant ergo: Ubi est ille? et murmur multus de eo erat in turba. Unde murmur? De contentione. Quae fuit contentio? Quidam enim dicebant: Quia bonus est; alii autem, Non, sed seducit turbas. De omnibus servis ejus intelligendum: hoc dicitur modo. Quicumque enim eminuerit in aliqua gratia spirituali, profecto alii dicunt, Bonus est; alii, Non, sed seducit turbas. Unde hoc? Quia vita nostra abscondita est cum Christo in Deo . Ideo licet dicere hominibus ppiri, et hujusmodi pomorum, similis est aridae; et quamdiu probat, judicium probat. Aes
Abbreviated transcription (Latin):
erat cor unũ. Si ergo multoꝵ
fratrũ cor unũ propt̾ caritatẽ.
& multoꝵ fratrũ anima una.
propt̾ caritatem: deus pater &
deus filius. dicturus es qͥa duo¬
dii sunt: Si duo dii sunt: ñ est
ibi summa caritas. Si enim hic

Expanded text:
erat cor unum. Si ergo multorum fratrum cor unum propter charitatem, et multorum fratrum anima una propter charitatem; Deus Pater et Deus Filius, dicturus es quia duo sunt? Si duo dii sunt, non est ibi summa charitas. Si enim hic
Abbreviated transcription (Latin):
uod sequitur de eugłio
et hodie lectum est. con¬
ssequenter et nos uideamus:
et quod dñs donauerit hinc
dicamus. Hesterno die huc
usq lectum erat. quia licet
xp̃m in templo per diem fe¬
stum. loquebantur tam̃ de
illo: et alii dicebant quia bo¬
nus est. alii aũt non: sed se¬
ducit turbas. Dictum ẽ enĩ
hoc ad eoꝵ solaciũ: qui pos¬
tea predicantes uerbũ di futu¬
ri erant ut seductores. et uera¬
ces. Si enĩ sedricere. decipere ẽ:
nec xp̃c seductor nec apostoli
unde aliquẽ ad aliud ꝑfua¬
dendo ducere est: querendũ
est. unde. et quo. Si a malo ad
bonũ: bonus seductor est. Si
a bono ad malũ: malus se¬
ductor est. In hanc ergo par¬
tem qua seducunt᷑ homines
a malo ad bonũ: utinã om¬
nes seductores et uocemur &
simus. Ascendit ergo dñs
postea ad diem festum medi
ante die festo et docebat: et
mirabantur iudi dicentes:
Quomodo hic litteras seit.
cum ñ didicerit: Ille quia
Illud enĩ ut lateret erat cacu¬
sa exempli: hoc potestatis. S

Expanded text:
uod sequitur de Evangelio et hodie lectum est, consequenter et nos videamus; et quod Dominus donaverit, hinc dicamus. Hesterno die huc usque lectum erat, quia licet esum in templo per diem festum, loquebantur tamen de illo: Et alii dicebant, Bonus est; alii autem, Non, sed seducit turbas . Dictum enim hoc est ad eorum solatium, qui postea praedicantes verbum Dei, futuri erant ut seductores et veraces . Si enim seducere decipere est; nec Christus seductor, nec Apostoli unde aliquem ad aliud persuadendo ducere est, quaerendum est unde et quo: si a malo ad bonum, bonus seductor est; si a bono ad malum, malus seductor est. In hanc ergo partem qua seducuntur homines de malo ad bonum, utinam omnes seductores et vocemur et simus! 2. Ascendit ergo postea Dominus ad diem festum, mante die festo, et docebat: et mirabantur Judaei, dicentes: Quomodo hic litteras scit, cum non didicit? Ille quia Illud enim, ut lateret, erat exempli; hoc potestatis. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
amatores animoꝵ : Et si ma¬
gni sunt amatores animorũ:
quales sunt cłi amatores. qui
pulchros animos facit: Sicut
enĩ animus facit decus in cor¬
pore: sic deus in animo. Non
enĩ facit corpori unde ametur
rit. cadauer horrescit: et quã
ris. sepelire festinas.Decus er¬
go corporis anmus: decus am¬
mi deus. Clamat ergo dñs ut
ueniamus et bibamus si intus
sitimus: et dicit. quia cũ bibe¬
rimus: flumina et aque uiue
fluent de uentre nostro. Cen¬
ter interioris hominis: consci¬
entia cordis est. Bibito ergo
isto liquore. uiuescit purga¬
ta conscientia: et hauriens fon¬
tem habebit: etiã ipsa fons erit.
Quid est fons. et quid ẽ flu¬
uius. qui manat de uentre
interioris hominis: Beniuo¬
lentia qua uult consulere
proximo.Si enim pritet. qͥ a
quod bibit. soli ipsi debet suf¬
ficere:ñ fluit aqua uiua de

Expanded text:
amatores animorum? Et si maamatores animorum? Et si magni sunt amatores animorum, quales sunt amatores Dei, qui pulchros animos facit? Sicut enim animus facit decus in corpore, sic Deus in animo. Non enim facit corpori unde ametur rit, cadaver horrescis; et quantris, sepelire festinas. Decus ergo corporis, animus: decus animi, Deus. 4. Clamat ergo Dominus ut veniamus et bibamus, si intus sitiamus; et dicit quia cum biberimus, flumina aquae vivae fluent de ventre nostro. Venter interioris hominis conscientia cordis est. Bibito ergo isto liquore vivescit purgata conscientia; et hauriens, fontem habebit; etiam ipsa fons erit. Quid est fons, et quid est fluvius qui manat de ventre interioris hominis? Benevolentia, qua vult consulere proximo. Si enim putet quia quod bibit soli ipsi debet sufficere; non fluit aqua viva de
Abbreviated transcription (Latin):
in alio homine plus amat ho¬
mo animã quam corpus. Qd
em̃ amatur in amico: ubi et
amor sincerior et castior: Qͥđ
Si fides amat᷑: animꝰ amat᷑. Si be¬
muolentia amat᷑: beniuolentie¬
locus et sedes. ammꝰ ẽ. Si hoc a¬
mas in altero quo et ipse amat
te. aninũ amas: quia ñ caro. s
animꝰ amat. Id̃o enĩ amas: quia¬
ille te amat. Quere unde te
amet: et uide quid ames:
Plus ergo amatur: et ñ uide¬
tur. Aliquid etiã uolo dicere
ubi magis appareat dilectio¬
ni uestre. quantũ ametur a¬
nimus: et quẽadmodũ cor¬
pori preponatur. Illi ipsi la¬
sciui amatores. qui puilcritu¬
dine corpoꝵ delectantur. et
forma menbroꝵ accenduntur:
tunc amant amplius. quan¬
do amantur.Nam si amet et
sentiat quia odio habetur:
magis irascitur quã diligit.
Quare magis irascitur quã
diligit: Quia ei ñ redditur
quod impendit. Si ergo ipsi
corpoꝵ amatores redamarise
uolunt. et hoc eos magis de¬
lectat si amentur: quales st

Expanded text:
in alio homine plus amat hoin alio homine plus amat homo animam quam corpus. Quid enim amatur in amico, ubi est amor sincerior et castior? Quid Si fides amatur, animus amatur: si benevolentia amatur, benevolentiae sedes animus est: si hoc amas in altero, quia et ipse amat te, animum amas; quia non caro, sed animus amat. Ideo enim amas, quia te amat: quaere unde te amet, et vide quid ames. Pius ergo amatur, et non videtur. 3. Aliquid etiam volo dicere, ubi magis appareat Dilectioni vestrae quantum ametur animus, et quemadmodum corpori praeponatur. Illi ipsi lascivi amatores, qui pulchritudine corporum delcetantur, et forma membrorum accenduntur, tunc amant amplius quando amantur. Nam si amet et sentiat quia odio habetur, magis irascitur quam diligit. Quare magis irascitur quam diligit? Quia non ei redditur quod impendit. Si ergo ipsi corporum amatores redamari se volunt, et hoc eos magis delectat si amentur; quales sunt
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa nondũ iħc fuerat głificat᷑. Est
ergo sitis interior. & uenter inte¬
rior: qͥa ẽ homo int̾ior. Et ille qͥdẽ
int̾ior inuisibił. exterior aũt in¬
sibilis. Sed melior interioꝵ.
quã exterior. et quod ñ uidet᷑.
plus hoc amatur. Constat enĩ
plus amari hominẽ interiorẽ:
quã exterioiem. Tnde hoc cõ¬
stat: Enusquisq in se ipso ꝓ¬
bet.Quanuis enim qui male
uiuuint. anmos suos corpori
addicant: uiuere tam̃ uolũt.
quod ñ est nisi animi: magis¬
q se ipsos indicant qui regunt.
quam illa que reguntur. Re¬
gunt enim animi: regunt cor¬
pora. Gaudet umusquisq uo¬
luptate: et capit de corpore
uoluptatem. Sed separa am-¬
mũ: nichil restat in corpore
quod gaudeat. Et si de corpo¬
re gaudet: animus gaudet.
Si gaudet de domo sua: de se ñ
debet gaudere: Et si habet a¬
nimus unde oblectetur ex¬
trinsecus: sine deliciis manet
intrinsecus: Omnino constat
plus amare hominẽ ammã su¬
am: quã corpus suũ. Sed et

Expanded text:
 nondum erat glorificatus. Est ergo sitis interior et venter interior, quia est homo interior. Et ille quidem interior invisibilis, exterior autem visibilis: sed melior interior quam exterior. Et quod non videtur, hoc plus amatur: constat enim plus amari hominem interiorem quam exteriorem. Unde hoc constat? Unusquisque in seipso probet. Quamvis enim qui male vivunt, animos suos corpori addicant; vivere tamen volunt, quod non est nisi animi, magisque seipsos indicant qui regunt, quam illa quae reguntur. Regunt enim animi, reguntur corpora. Gaudet quisque voluptate, et capit de corpore voluptatem: sed separa animum, nihil restat in corpore quod gaudeat; et si de corpore gaudet, animus gaudet. Si gaudet de domo sua, de se non debet gaudere? et si habet animus unde oblectetur extrinsecus, sine deliciis manet intrinsecus? Omnino constat plus amare hominem animam suam quam corpus suum. Sed et
Abbreviated transcription (Latin):
iħc et clamabat dicens. Siquiᷤ
sitit: ueniat ad me et bibat:
Qui credit in me. sicut scrip¬
cura. flumina de uentre eius
fluent aque uiue. Hoc artẽ¬

Expanded text:
ictum clamat et dicit: si qui sitit, ueniat et bibat qui credit in me, sicut scriptura dicit, flumina de uentre eius fluent aquae uiuae. a
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid sumus. et ñ illi gloriã
dederimus: adulteri sumus. Nos
amari uolumus: ñ sponsũ. uos
xp̃m diligite: et nos in illo in
quo et uos a nobis diligimim.
Inuicem se diligant menbra:
sed omia sub capite uiuant. Do¬
lore quidem fratres mei multa
coactus sum dicere: et parua di¬
xi. Lectionem finire ñ potui:
aderit dñs ut oportune fimatur.
Dolui enĩ amplius onerare
corda uestra. que uolo uacare
gemitib et orationib: ꝓ his
qui adhuc surdi sunt. et ñ in¬

Expanded text:
aliquid sumus, et non illi gloriam aliquid sumus, et non illi gloriam dederimus, adulteri sumus; nos amari volumus, non sponsum. Vos Christum diligite, et nos in illo, in quo et vos a nobis diligimini. Invicem se diligant membra, sed omnia sub capite vivant. Dolore quidem, fratres mei, multa coactus sum dicere, et parva dixi: lectionem finire non potui, aderit Dominus ut opportune finiatur. Nolui enim amplius onerare corda vestra, quae volo vacare gemitibus, et orationibus pro his qui adhuc surdi sunt, et non in
Abbreviated transcription (Latin):
nomine tuo dñe etiam demo
nia nobis subiecta sunt. Bene
quidem confessi sunt: detule¬
runt honorem nomini xpisti.
Et tam̃ quid eis ait: Dolite ĩ
hoc gloriari quia demonia
uobis subiecta sunt: sed gau¬
dete quia nomina uestra seri¬
pta sunt in celo. Petrusdemo¬
nia exclusit: nescio qͦ amcła
tridua. nescio qͥs homo qualis¬
cũq laicus habens caritatẽ. te¬
nens integͥtatẽ fidei. ñ facit hoc.
Pecrus in corpore ocłs ẽ: ille ĩ cor¬
pore digitus ẽ. In eo tam̃ corpo¬
re ẽ: in quo petrus.Et si minꝰ ua¬
let digitꝰ quã ocłs: ñ ẽ tam̃ preci¬
sus a corpore. Meliꝰ ẽ esse digitũ &
ẽẽ in corpore: quã ẽẽ ocłm. et e¬
uelli a corpore. Proinde fratres
mei. nemo uos fallat. nemo uos
seducat. Amate pacẽ xp̃i: qͥ pro
uobis crricifixris est crim deus
esset. Patilus dicit. Deq qui
plantat ẽ aliqͥd. neq qͥ rigat:
sed qui incrementũ dat deus.
Et quisqͣm nostrũ dicit quia
aliquid est: Si dixerimus qͥa

Expanded text:
nomine tuo etiam nobis daemonia subjecta sunt . Bene quidem confessi sunt, detulerunt honorem nomini Christi; et tamen quod ait eis: Nolite in hoc 517 gloriari quia daemonia vobis subjecta sunt; sed gaudete, quia nomina vestra scripta sunt in coelo . Petrus daemonia exclusit; nescio quae anicula vidua, nescio quis homo qualiscumque laicus habens charitatem, tenens integritatem fidei, non facit hoc: Petrus in corpore oculus est, ille in corpore digitus; in eo tamen corpore est, in quo et Petrus; et si minus valet digitus quam oculus, non est tamen praecisus a corpore. Melius est esse digitum et esse in corpore, quam esse oculum et evelli de corpore. 18. Proinde, fratres mei, nemo vos fallat, nemo vos seducat: amate pacem Christi, qui pro vobis crucifixus est, cum Deus esset. Paulus dicit, Neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat, sed qui incrementum dat Deus . Et quisquam nostrum dicit quia aliquid est? Si dixerimus quia
Abbreviated transcription (Latin):
lllum oporcet crescere: me au¬
tem murui. Qui de sursũ ue¬
nit super om̃s est. Qui de ter¬
ra ẽ. de terra est: et de terra lo¬
quitur. Qui de celo uenit suꝑ
omnes est: et quod udit et
audiuit hoc testatur: et testi.
moniũ eius nemo accipit. Q¬
autẽ accepit eius testimoniũ:
signauit quia cłs uerax est:
Quem enĩ misit deus: uerba
dei loquit᷑. Don enĩ ad men¬
suram dat deus spiritũ. Pat̃
dit in manu eius. Qui credit¬

Expanded text:
llum oportet, ait, crescere; me autem minui. Qui desursum venit, supra omnes est. Qui est de terra, de terra est, et de terra loquitur. Qui de coelo venit, super omnes est. Et quod vidit et audivit hoc testatur . CAPUT II. monium ejus nemo accipit. Qui accepit ejus testimonium, signavit quia Deus verax est. Quem enim misit Deus, verba Dei loquitur: non enim ad mensuram dat Deus spiritum. XXX,dit in manu ejus. XXXI
Abbreviated transcription (Latin):
gem: fugit iterũ in montem
ipse solus orare.Tt aũt sero
factum est: descenderunt disci-¬
puli eius ad mare. Et cũ as-¬
cendissent nauem: uenerunt
trans mare in capharnaum.
Et tenebre iam facte erant:
et ñ uenerat ad eos iħc. Ma¬
re aũt uento magno flante
exesurgebat. Cum remigassẽt

Expanded text:
m ipse solus. ut autem sero factum est, descenderunt discipuli eius ad mare. et cum ascendissent nauem, uenerunt trans mare in Capharnaum. et tenebrae iam factae erant et non uenerat ad eos Iesus. mare autem uento magno flante eisurgebat, et ce
Abbreviated transcription (Latin):
cum ẽ pater. Non sic sũ fili¬
us. ut ipsũ deseruerim: ñ ita
hic sũ. ut cũ ipsoñsim: ñ ita
ibi ille est. ut mecũ non sit. for¬
mam serui accepi:sed formã
dei ñ amisi. Solus ergo ñ sum
inquit: sed ego et qui misit
me pater.De iudicio dixe¬
est. quia duoꝵ hominũ testi¬
moniũ. uerũ est. Ego sum qͥ
de me testimoniũ perhibeo:
et testimoniũ perhibet de me
qui misit me pater. E xposi¬
it illis et legem: si ingrati ñe
sent. Magna enĩ questio frats
meiᷤ. et ualde michi uidetur
in mysterio res esse cõstituta:
ubi d̃s dixit. in ore duoꝵ uł
triũ testiũ. stabit om̃e uerbũ.
Ueritas querit᷑ per duos teste.
ita plane.sic se habet humani
generis cõsuetudo: sed tam̃ fi¬
eri potest. ut et duo mentiant᷑.
Susanna casta: duob falsis te¬
stib arguebatur. Nũquid qͥa
duo erant: ido falsi testes ñ e¬
rant: De duob dicimꝰ. ait

Expanded text:
cum est Pater: non sic sum Filius ut ipsum deseruerim; non ita hic sum, ut eum ipso non sim; non ita ibi ille est, ut mecum non sit: formam servi accepi sed formam Dei non amisi; Solus ergo, inquit, non sum, sed ego et qui misit me Pater. est quia duorum hominum testimonium verum est. Ego sum qui de me testimonium perhibeo, et testimonium perhibet de me qui misit me Pater. Exposuit illis et Legem, si ingrati non essent. Magna enim quaestio est, fratres mei, et valde mihi videtur in mysterio res esse constituta, ubi Deus dixit, In ore duorum vel trium testium stabit omne verbum . Veritas quaeritur per duos testes? Ita plane, sic se habet humani generis consuetudo: sed tamen fieri potest ut et duo mentiantur. Susanna casta duobus falsis testibus urgebatur: numquid quia duo erant, ideo falsi testes non erant? De duobus dicim
Abbreviated transcription (Latin):
et inuentus iste numerus in lit
corpus accepit. ñ de adam pecca¬
tum traxit: templũ corporeũ
inde sumpsit: ñ iniquitatẽ que
de templo pellenda est. Ipsam au¬
tem carnem quã traxit de adam.
maria enĩ de adam. et dm̃ caro
de maria. iudei crucifixerunt:
et ille resuscitaturus erat ipsam
carnem triduo: quã illi in cru-¬
ce erant occisuri. Illi soluerũt
nis edificatũ: et ille triduo resu¬
lem congregauit nos. Simus ĩ
humilitate cordis semper: et
gaudrũ nr̃m penes ipsum sit.
Non de prosꝑitate aliqua hu¬
ius scłi inflemur: sed nouerimꝰ
felicitatẽ nostram ñ esse: nisi cũ
ista transierint. Modo gaudiũ
nr̃m fratres in spe sit. Nemo
gaudeat quasi inre presenti:
ne inhereat in uia. Totũ gau¬
dium de spe futura sit: totum
desideriũ. uite eterne sit: om̃a
suspiria xp̃o anhelent. Ille u¬
nus pulcherrimus. qui et fe¬
dos dilexxit ut pulchros faceret.
desideretur: ad illũ unũ currat̃:
illi ingemiscat᷑: et dicant semper

Expanded text:
et inventus est iste numerus in littcorpus accepit, non de Adam peccatum traxit, templum corporeum inde sumpsit, non iniquitatem, quae de templo pellenda est, ipsam autem carnem quam Maria enim de Adam et domini caro de Maria — Iudaei crucifixerunt; et ille resuscitaturus erat ipsam carnem triduo, quam illi in cruce erant occisuri. illi soluerunt nis aedificatum, et ille triduo resulem congregavit nos. Simus in humilitate cordis semper, et gaudium nostrum penes ipsum sit. Non de prosperitate aliqua hujus saeculi inflemur, sed noverimus felicitatem nostram non esse nisi cum ista transierint. Modo gaudium nostrum, fratres mei, in spe sit: nemo gaudeat quasi in re praesenti, ne haereat in via. Totum gaudium de spe futura sit, totum desiderium vitae aeternae sit. Omnia suspiria Christo anhelent: ille unus pulcherrimus, qui et foedos dilexit ut pulchros faceret, desideretur; ad illum unum curratur, illi ingemiscatur; et dicunt semper,
Abbreviated transcription (Latin):
mentisq cõmunem: nuinqͥd
nulla salus est. quã seruas:
hominib: Est certe alia que
ñ solum cõmunis ñ est homi¬
nibus et iumentis: sed nec ip¬
sis hominib cominuns est
bonis et malis.Deniq cũ ibi
de ista salute dixisset quam
cõmunter accipiunt pecora
et homines: propter illam sa¬
lutem quã sperare debent ho¬
mines.sed bom homines:se¬
cutus adiunxit. Filii ar̃t ho¬
minũ integmine alarũ tua¬
rum sperabunt: mebriabun¬
tur ab ubertate domus tue.
et corrente uoluptatis tue

Expanded text:
mentisque communem, numquid nulla salus est quam servas hominibus? Est certe alia quae non solum communis non est hominibus et jumentis, sed nec ipsis hominibus communis est bonis et malis. Denique cum ibi de ista salute dixisset, quam communiter accipiunt pecora et homines; propter illam salutem quam sperare debent homines, sed boni homines, secutus adjunxit, Filii autem hominum sub tegmine alarum tuarum sperabunt: inebriabuntur ab ubertate domus tuae, et torrente
Abbreviated transcription (Latin):
est fons uite : et in lumine
tuo uidebimus lum̃. Hec ẽ
quos appellauit filios homi¬
num: cum supra dixisset. ho¬
mines et rumenta saluos faci¬
es dñe. Quid enim: Illi ho¬
mines. ñ erant filii hominũ:
ut cũ dixisset homines. seqͤre¬
tur et diceret.filii autem ho¬
ud erant homines. et aliud
filii hominũ. Non tam̃ ar¬
bitror sine aliqua significa¬
tione distinctionis: hoc dix¬
isse sp̃m sanctũ. Homines

Expanded text:
itae, et in lumine tuo videbimus lumen . Haec est quos appellavit filios hominum; cum supra dixisset, Homines et jumenta salvos facies, Domine. Quid enim? illi homines non erant filii hominum, ut cum dixisset, Homines, sequeretur et diceret, Filii autem houd erant homines, et aliud filii hominum? Non tamen arbitror sine aliqua significatione distinctionis hoc dixisse Spiritum sanctum. Homines
Abbreviated transcription (Latin):
sumus: qui ad medullam or¬
dei peruenire potiumus. De
niꝙ homines illi qui uiderũt
hõc. quid putauerunt: Illi
inquit homines cũ uidissent
quod fecerat signũ. dicebant:
quia hic est uere propħa. For
putabant: quia super fenũ
discumbebant. E rat aũt ille
dñs propħarũ: impletor pro¬
phetarũ: sanctificator propħa¬
rum: sed et propha. Dam et
moysi dictum est: suscitabo eiᷤ
propħam fimilem tui. Similẽ
scd̃m carnẽ: non scdm maiesta¬
dem. Et de ipso xp̃o illam dñ¬
habere promissionẽ. habere in¬
tellectum. aperte in actibꝰ apo¬
stoloꝵ expoiit: & legitur. Et
ipse dñs de se ait. Don est pro¬
pheta sine honore: nisi in pa¬
tria sua. Propħa dñs: et uerbũ
dei dñs: et nullus propħa. sine
uerbo d̃i propħat. Cum ꝓphe¬
tis uerbũ dei: et propħa uerbũ
dei. Meruerunt priora tempo¬
ra propħas afflatos et implecoᷤᷤ
uerbo dei: meriuimus nos pro¬
phetam ipsũ uerbũ dei.Sic au
magni consilii angłs. Uerũta¬

Expanded text:
sumus, qui ad medullam hordei pervenire potuimus. 7. Denique homines illi qui viderunt hoc, quid putaverunt? Illi, inquit, homines cum vidissent quod fecerat signum, dicebant, Quia hic est vere propheta. Forthetam putabant, quia super fenum discubuerant. Erat autem ille Dominus Prophetarum, impletor Prophetarum, sanctificator Prophetarum, sed et propheta: nam et Moysi dictum est, Suscitabo eis prophetam similem tui. Similem secundum carnem, non secundum majestatem. Et de ipso Christo illam Domini promissionem habere intellectum, aperte in Actibus Apostolorum exponitur et legitur . Et ipse Dominus de se ait, Non est propheta sine honore, nisi in patria sua . Propheta Dominus, et Verbum Dei Dominus, et nullus propheta sine Verbo Dei prophetat: cum Prophetis Verbum Dei, et propheta Verbum Dei. Meruerunt priora tempora Prophetas afflatos, et impletos Verbo Dei: meruimus nos prophetam ipsum Verbum Dei. Sic autmagni consilii Angelus . Verumta
Abbreviated transcription (Latin):
utiq diceret. Non enĩ talia
illi ueritati dicerent: nisi eos
diaboli falsitas irritaret. Qd
ergo respondit. audiamus
tranquille: et tranquillum
bibamus. Tnũ opus feci:
et omnes miramini. Tanꝗͣ
dicens. Quid. si omnia mea
opera uideretis: Ipsius enĩ ope¬
do: et ipsũ qui fecit omnia. ñ
uidebant. Fecit unã rem. et
turbati sunt: quia saluũ fecit
hominẽ in sabbato. Quasi ue¬
ro si quisquã egrotus sabbato
sinceraret. alius illũ sanũ fecis¬
set: quã ille qui eos scandaliz a¬
uit. quia unũ hominẽ sabba¬
alios saluos fecit. quã ipsa salꝰ:
qui illam salutem quã dedit
homimi. dat et iumentis: Sa¬
lus enĩ corporalis erat. Salꝰ
carnis et reparatur et morit᷑:
et cũ reparatur. mors differt᷑:
ñ aufertur. Tam̃ fratres. etiã
ipsa salus a dño est: per quem¬
libet detur. Quocumq curan¬
te et ministrante impertiat᷑.
ab illo datur a quo est om̃is
salus: cui dicitur in psalmo.
Homines et rumenta sal¬
uos facies dñe: sicut multi¬

Expanded text:
utique diceret. Non enim talia illi veritati dicerent, nisi eos diaboli falsitas irritaret. Quid ergo respondit? Audiamus tranquille, et tranquillum bibamus: Unum opus feci, et omnes miramini. Tanquam dicens, Quid si omnia opera mea videretis? Ipsius enim opet, et ipsum qui fecit omnia non videbant: fecit unam rem, et turbati sunt, quia salvum fecit hominem sabbato. Quasi vero si quisquam aegrotus sabbato sinceraret, alius illum sanum fecisset quam ille, qui eos scandalizavit, quia unum hominem salvalios salvos fecit quam ipsa salus; qui illam salutem quam dedit huic homini, dat et jumentis? Salus enim corporalis erat. Salus carnis et reparatur, et moritur; et cum reparatur, mors differtur, non aufertur. Tamen, fratres, etiam ipsa salus a Domino est, per quemlibet detur: quocumque curante et ministrante impertiatur, ab illo datur a quo est omnis salus, cui dicitur in Psalmo, Homines et jumenta salvos facies, Domine; sicut multi
Abbreviated transcription (Latin):
tu id appetant homines. ut ñ
esuriant neq sitiant:hoc ue¬
raciter ñ prestat nisi iste cibus
et potus : qui eos a quib sumi¬
tur. immortales et incorrupti¬
biles facit: id est societas ipsa
sanctoꝵ. libi pax erit. et unita
plena.atq ꝑfecta. Propterea
quippe. sicut etiã ante nõ ho¬
intellexerunt homines di. dĩs
noster ih̾c xp̃c corpus et sangui¬
nem suũ in eis rebus commen¬
dauit: que ad unũ aliquid
rediguntur ex multis. Nãꝙ
aliud in unũ ex multis gra¬
nis confit: alrud in unũ ex
multis acinis confluit. Deri¬
q iam exponit quomodo id
fiat quod loquitur: et quid
sit manducare corpus eius.
et sanguinẽ bibere. Qui man

Expanded text:
tu id appetant homines, ut non tu id appetant homines, ut non esuriant neque sitiant, hoc veraciter non praestat, nisi iste cibus et potus, qui eos a quibus sumitur immortales et incorruptibiles facit, id est societas ipsa sanctorum, ubi pax erit, et unitas plena, atque perfecta; propterea quippe, sicut etiam hoc ante nos intellexerunt homines, Dominus noster Jesus Christus corpus et sanguinem suum in eis rebus commendavit, quae ad unum aliquid rediguntur ex multis: namque aliud in unum ex multis granis conficitur, aliud in unum ex multis acinis confluit. Denique jam exponit quomodo id fiat quod loquitur, et quid sit manducare corpus ejus, et sanguinem bibere. Qui man
Abbreviated transcription (Latin):
sacramentũ. idest unitatiᷤᷤ cor¬
poris et sanguinis xp̃i. alicu¬
bi cotidie. alicubi certis inter¬
uallis dierũ. in dñica mensa
sa sumitur: quibusdã ad ui¬
tam. quibusdã ad exicrum.
Res uero ipsa. cuius sacram̃¬
tum est. omni homini ad cri¬
tam: nulli ad exiciũ: qͥcun¬
q: eius particeps fuerit. Ne au̾t
putarent sic in isto cibo et po¬
tu promitti uitã eternã. ut qͥ
eam sumerent.iam nec corpo¬
re morerentur: huic cogitati¬
oni ẽ dignatus occurrere. Nã
cũ dixxisset. qui mandueat
meã carnem. et bibit meũ san¬
guinẽ. habet uitam eternam:
continuo sribiecit. et ego resus¬
citabo eũ in nouissimo die: ut
hab eat interim scđm sp̃m ui
tam eternã. in requie que sc̃o¬
rum spiritus suscipit. Quod
aũt ad corpus attinet. nec eiꝰ
uita eterna fraudetur: sed in
resurrectione mortuoꝵ in no¬
uissima die. Caro enĩ mea in¬
qͥt uere ẽ cibꝰ: & sanguis meus ue¬
re est potus. Cũ enĩ cibo & po

Expanded text:
Sacramentum, id est, unitatis corSacramentum, id est, unitatis corporis et sanguinis Christi alicubi quotidie, alicubi certis intervallis dierum in dominica mensa ica sumitur; quibusdam ad vitam, quibusdam ad exitium: res vero ipsa cujus sacramentum est, omni homini ad vitam, nulli ad exitium, quicumque ejus particeps fuerit. 16. Ne autem putarent sic in isto cibo et potu promitti vitam aeternam, ut qui eam sumerent, jam nec corpore morerentur; huic cogitationi dignatus est occurrere. Nam cum dixisset, Qui manducat meam carnem, et bibit meum sanguinem, habet vitam aeternam; continuo subjecit, Et ego resuscitabo eum in novissimo die. Ut habeat interim secundum spiritum vitam aeternam in requie, quae sanctorum spiritus suscipit: quod autem ad corpus attinet, nec ejus vita aeterna fraudetur, sed in resurrectione mortuorum novissimo die. 17. Caro enim mea, inquit, vere est cibus, et sanguis meus ver
Abbreviated transcription (Latin):
cducat eius carnẽ. et bibit eius
sanguinẽ: babet uitã. Ad
utrũq autẽ respondet: quod
dixit eternã. Non ita est ĩ hac
esca: quã sustentande huius
temporis uite causa sumimus.
Dam qui eam ñ sumpserit. ñ
uiuet: nec tam̃ qui eam sum¬
pserit. uiuet. Fieri enĩpotest.
ut seniouł morbo.uł aliquo ca¬
su plurimi et qui cã sumpse¬
rint. moriant᷑. In hoc uero cibo
et potu. idest corpore et sangui¬
ne dñi: non ita est. Dã et qui
eam ñ sumit. ũ habet uitam:
et qui cã sumit. habet uitam:
et hanc utiq eternã. Hunc u¬
tiq cibũ et potum. societatẽ
uult intelligi corporis et men¬
broꝵ suoꝵ. quod ẽ sancta ec¬
clesia in predestinatis et uoca¬
tis. et iustificatis et glorificatis.
sanctis et fidelib eius.Quoꝵ
primũ iam factũ est. idest p̾¬
destinatio: scdm et terciũ factũ
ẽ. et fit. et fiet: idest uocatio &
iustificatio. Quartũ uero mnc
in spe est. in re aũt futurum
est: id est głificatio. Huiꝰ rei

Expanded text:
ducat ejus carnem, et bibit ejus sanguinem, habet vitam. Ad utrumque autem respondet quod dixit, aeternam. Non ita est in hac esca, quam sustentandae hujus temporalis vitae causa sumimus. Nam qui eam non sumpserit, non vivet: nec tamen qui eam sumpserit, vivet. Fieri enim potest ut senio, vel morbo, vel aliquo casu, plorimi et qui eam sumpserint moriantur. In hoc vero cibo et potu, id est corpore et sanguine Domini, non ita est. Nam et qui eam non sumit, non habet vitam: et qui eam sumit, habet vitam, et hanc utique aeternam. Hunc itaque cibum et potum societatem vult intelligi corporis et membrorum suorum, quod est sancta Ecclesia in praedestinatis et vocatsanctis et fidelibus ejus. Quorum primum jam factum est id est praedestinatio: secundum et tertium factum est, et fit et fiet, id est vocatio et justificatio: quartum vero nunc in spe, in re autem futurum est, id est glorificatio. Hujus rei
Abbreviated transcription (Latin):
si breuit dici posset. dicerẽ. S qͥa
diu dicendũ est. et honerare uos
nolo: quomodo adiutus sũ uestͥs
implerem: ad iuuante etiam atq
etiã pia intentione et uotis bonis.
et illud apparebit uob. quare io¬
hannes quod didicit in dño qͥa
ipse est qui baptirat in sp̃u sc̃o. et
nulli seruo suo trans legauit pote¬
statẽ baptizandi: ñ debuit discere

Expanded text:
si breviter dici posset, dicerem: sed quia si breviter dici posset, dicerem: sed quia diu dicendum est, et onerare vos nolo, quomodo adjutus sum orationimplerem; adjuvante etiam atque etiam pia intentione et votis bonis, et illud apparebit vobis, quare Joannes quod didicit in Domino, quia ipse est qui baptizat in Spiritu sancto, et nulli servo suo translegavit potestatem baptizandi, non debuit discere
Abbreviated transcription (Latin):
batur. Et quidest inuidere: Hor¬
rendũ malũ. Ipso malo. ⁊abulꝰ
deiectus ẽ. Ipsũ deiecit: multum
maligna pestis. Et habebãt illã
de ulo dicitur: Audi apłm io
hannẽ. Qui odit frẽm suum:
homnicida ẽ. Ecce post ioħem bap¬
tizatũ est: post homicidã non ẽ¬
baptizatũ: quia ioħs dedit bap¬
tismũ suũ: homicida aũt dedit
baptisinũ xp̃i. Quod sacramen¬
tum tã scm̃ est: ut nec homicida
ministrante. polluat᷑. Don respuo
iohem. sed potius credo ioħi. Quid
credo ioħi: Quod didicit ꝑ colum¬
bam. Quid didicit ꝑ columbã:
Hic est qui baptizat insp̃u sc̃o.
Iam ergo fratres tenete hoc: et cor¬
dibus ur̃is infigite. Si enĩ hodie uio¬
luero plenius dicere. quare ꝑ colũ¬
bam: tempus ñ sufficit. Quia enĩ
res discenda insinuata est ioħi per
columbã. quã non nouerat ĩ xp̃o
posui quantũ arbitror scĩtatiue¬
stre. Sed quare hanc ipsam remꝑ
columbã oportuit demonstrari.

Expanded text:
batur. Et quid est invidere? Horbatur. Et quid est invidere? Horrendum malum. Ipso malo zabolus dejectus est, ipsum dejecit multum maligna pestis: et habebant illam de illo dicitur? Audi apostolum Joannem: Qui odit fratrem suum, homicida est . Ecce post Joannem baptizatum est, post homicidam non baptizatum est; quia Joannes dedit baptismum suum, homicida dedit baptismum Christi. Quod Sacramentum tam sanctum est, ut nec homicida ministrante polluatur. 20. Non respuo Joannem, sed potius credo Joanni. Quid credo Joanni? Quod didicit per columbam. Quid didicit per columbam? Hic est qui baptizat in Spiritu sancto. Jam ergo, fratres, tenete hoc, et cordibus vestris infigite. Si enim hodie voluero plenius dicere quare per columbam, tempus non sufficit. Quia enim res discenda insinuata est Joanni per columbam, quam non noverat in Christo posui quantum arbitror Sanctitati vestrae: sed quare hanc ipsam rem per columbam oportuit demonstrari,
Abbreviated transcription (Latin):
discipłi eius. Ipse: et ñ ipse. Ipse
potestate: illi ministerio. Serui¬
tutẽ ad baptirandũ illi admo¬
uebant: potestas baptizandim
xxp̃o ꝑmanebat. Ergo baptira¬
bant discipuli euis: et ibi adhuc
erat iudas inter discipłos eius.
Quos ergo baptizauit iudas.
ñ sunt iterũ baptizati: et quos
baptizauit iohannes. iterũ ba¬
ptizati sunt. Plane iterũ: sed ñ
iterato baptismo. Quos enĩ io
Non timeo adulterũ: ñ ebrio¬
sum: ñ homicidam: qͥa colum
mei. delirũ est michi dicere. qͥ a
melioris meriti fuerit ñ dico iu¬
das. sed quilibet hominũ. quã il¬
le de quo dictũ ẽ. in natis mulie¬
rum nemo exsurrexit maior io¬
hanne baptista. Don ergo huic
quisqͣm seruus. sed baptismꝰ dm̃
les commemoret paulus apłs fal¬
sos fr̃s: inuidia p̃dicantes uerbũ
cłi. Et quid de illis dicit: Et in
hoc gaudeo. sed et gaudebo. Upi¬
stum enĩ annunciabãt ꝑ inui
go a quibusdã ꝑ inuidiã predica¬

Expanded text:
discipuli ejus . Ipse, et non ipse: ipse discipuli ejus . Ipse, et non ipse: ipse potestate, illi ministerio; servitutem ad baptizandum illi admovebant, potestas baptizandi in Christo permanebat. Ergo baptizabant discipuli ejus, et ibi adhuc erat Judas inter discipulos ejus: quos ergo baptizavit Judas, non sunt iterum baptizati; et quos baptizavit Joannes, iterum baptizati sunt? Plane iterum, sed non iterato baptismo. Quos enim bapNon timeo adulterum, non ebriosum, non homicidam; quia columbmei, delirum est dicere quia melioris meriti fuit, non dico Judas, sed quilibet hominum, quam ille de quo dictum est, In natis mulierum nemo exsurrexit major Joanne Baptista . Non ergo huic quisquam servus, sed baptisma Domiles commemorat apostolus Paulus falsos fratres, invidia praedicantes verbum Dei, et quid de illis dicit: Et in hoc gaudeo, sed et gaudebo. Christum enim annuntiabant, per invidgo a quibusdam per invidiam praedica
Abbreviated transcription (Latin):
erubesce quia post te ñ baptira¬
cur. Dicturus es. Sed ego bap¬
tismũ xp̃i habeo: et doceo. Ali¬
quando ergo agnosee iudicem:
et noli preco esse suꝑbus. Bap¬
tismũ xp̃i das: ideo ñ post te re¬
baptizatur. Post ioħem iło bap¬
tiratũ est. quia ñ xp̃i baptisinũ
dabat sed suũ: quia sic accepe¬
rat. ut ipsius esset. Don ergo
tu melior qtiã ioħs: sed bapti¬
sinus qui ꝑ de datur. melior ẽ¬
quã ioħis. Ipse enĩ xxp̃i est: iste
ẽ a iuda: xp̃i erat. Dedit iudaͤ
et ñ baptizatũ est post iudam.
Declit ioħs: et baptiratũ est
post iohem. Quia si datus est
a uida baptismus. xp̃i erat: qͥ
aũt a iohanne datus est. ioħis
erat. Don iudã ioħi: sed bap¬
tismũ xp̃i. etiã ꝑ iude manus
datũ. baptismo ioħis. etiã per
inanus ioħ̃is dato. recte p̾ponimꝰ.
Et enĩ dictũ est de dño. anteꝙͣ
pateret: quia baptirabat plu¬
res quã ioħs. Deinde adiunctũ
est: quanus ipse ñ baptiraret. s

Expanded text:
erubesce quia post te non baptizaerubesce quia post te non baptizatur. Dicturus es, Sed ego baptismum Christi habeo, et docco. Aliquando ergo agnosce judicem, et noli praeco superbus esse. Baptismum Christi das, ideo non post de baptizatur: post Joannem ideo baptizatum est, quia non Christi baptismum dabat, sed suum; quia sic acceperat ut ipsius esset. Non ergo tu melior quam Joannes: sed baptismus qui per te datur, melior quam Joannis. Ipse enim Christi est, iste est a Juda, Christi erat. Dedit Judas, et non baptizatum est post Judam; dedit Joannes, et baptizatum est post Joannem: quia si datus est a Juda baptismus, Christi erat; qui autem a Joanne datus est, Joannis erat. Non Judam Joanni, sed baptismum Christi etiam per Judae manus datum, baptismo Joannis etiam per manus Joannis dato recte praeponimus. Etenim dictum est de Domino antequam pateretur, quia baptizabat plures quam Joannes: deinde adjunctum est, Quamvis ipse non baptizaret, sed
Abbreviated transcription (Latin):
ab ebriosoͬ. ñ dicã ab homicida. si
dico a satellite alicuiꝰ scelerati: non
dico a raptore alienarũ rerũ: non
ab oppressore pupilloꝵ: ñ a separa¬
in ista ciuitate quando eis dicit᷑¬
conuiuemur. alogiemur. bene
sit nob: et tali die festo. ianua¬
rio ñ debes ieiunare: ea dicole¬
ua. cotidiana. et ab ebrioso ho¬
mine cũ baptiratur. quis ẽ me¬
lior. ioħs. an ebriosus: Respon¬
de si potes: quod ebriosus tiuᷤꝰ
melior sit quã ioħs. Nunquã
hoc audebis. Ergo tui quia sobri¬
us es: baptiza post ebriosũ tuũ.
Si enĩpost iohannẽ baptiraue¬
runt apłr. quantomagis debet
post ebriosũ sobrius baptirare:
An dicis. in unitate mecũ est
ebriosus: Ergo ioħs amicus
sponsi. ñ erat inunitate cũ spon¬
so:. Sed tibi ipsi dico. quisquis
es. Tu es melior. an ioħs: Non
audebis dicere. egosum melior
quã ioħs. Ergo post te bapti¬
rent tui: si te fuerint meliores.
Si enĩ post ioħem baptitatũ ẽ:

Expanded text:
ab ebrioso, non dico ab homicida, non ab ebrioso, non dico ab homicida, non dico a satellite alicujus scelerati, non dico a raptore rerum alienarum, non dico ab oppressore pupillorum, non a separain ista civitate, quando eis dicitcitur, Alogiemus, bene sit nobis, et tali die festo Januariarum non debes jejunare; ea dico levia, quotidiana: ab ebrioso homine cum baptizatur, quis est melior, Joannes an ebriosus? Responde, si potes, quod ebriosus tuus melior sit quam Joannes: nunquam hoc audebis. Ergo tu quia sobrius es, baptiza post ebriosum tuum. Si enim post Joannem baptizaverunt Apostoli, quanto magis debet post ebriosum sobrius baptizare? An dicis, In unitate mecum est ebriosus? Ergo Joannes amicus sponsi, non erat in unitate cum sponso? 18. Sed tibi ipsi dico, quisquis es: Tu es melior, an Joannes? Non audebis dicere: Ego sum melior quam Joannes. Ergo post te baptizent tui, si te fuerint meliores. Si enim post Joannem baptizatum est,
Abbreviated transcription (Latin):
de menbris columbe erant. ñ se pre¬
ciderunt: et factũ ẽ meis qđ dicit
apłs. Si quid aliter sapitis. hoc qͦꝙ
uobis d̾s reuelauit. Unde isti qui
se separauerunt: indociles facti s̃t̃.
Quid ergo solent cdicere: Ecce post
iohannẽ baptitatũ est. post hereti¬
cos ñ baptitatur: Quia quidã qui
habebãt baptismũ ioħis. iussi sũt
a paulo baptizari: ñ enĩ habebant
baptismũ xp̃i. Quidergo exag¬
geras meritũ ioħis: et quasi abiciᷤ
infelicitatẽ hereticoꝵ: Et egotibi
concedo sceleratos esse hereticos. sed
heretici baptismũ xp̃i dederunt:
quẽ baptismũ ñ dedit ioħs. Recur¬
ro ad ioħem. et dico: hic ẽ qui bap¬
tizat. Sic enĩ melior ioħs quã he¬
reticus: quomodo melior iohãnes
quam ebriosus: quomodo melior
ioħs quã homicida. Si post deteri¬
orẽ baptizare debemꝰ. quia post
meliorẽ baptitauerũt apłi: qui¬
cunq apud ipsos baptitati fuerĩt

Expanded text:
de membris columbae erant, non se praede membris columbae erant, non se praeciderunt, et factum est in eis quod dixit Apostolus, Si quid aliter sapitis, hoc quoque vobis Deus revelabit . Unde isti qui se separaverunt, indociles facti sunt. Quid ergo solent dicere? Ecce post Joannem baptizatum est; post haereticos non baptizatur? Quia quidam qui habebant baptisma Joannis, jussi sunt a Paulo baptizari : non enim habebant baptisma Christi. Quid ergo exaggeras meritum Joannis, et quasi abjicis infelicitatem haereticorum? Et ego tibi concedo sceleratos esse haereticos: sed haeretici baptisma Christi dederunt, quod baptisma non dedit Joannes. 17. Recurro ad Joannem, et dico: Hic est qui baptizat. Sic enim melior Joannes quam haereticus, quomodo melior Joannes quam ebriosus, quomodo melior Joannes quam homicida. Si post deteriorem baptizare debemus, quia post meliorem baptizarunt Apostoli; quicumque apud ipsos baptizati fuerint
Abbreviated transcription (Latin):
contaminat donũ xp̃i. Quod
ꝑ illũ fluit purũ. quod ꝑ illum
transit liquidũ: uenit ad fertilẽ
terrã. Puta quia ipse lapideus ẽ.
quia ex aqua fructũ ferre ñ po¬
test. Et ꝑ lapideũ canalem trã¬
sit aqua: transit ad areolas. In
canali lapideo nichil generat: s
hortus plurimũ fructũ affert.
Spiritalis enĩ uirtus sacramenti
ita ẽ ut lux. Et ab illuminan¬
dis pura excipitur: et si ꝑ inimuĩ¬
dos transeat: ñ inquinatur. Sĩt
plane ministri iusti: et głam suã
ñ querant: sed illius cuius mini¬
stri sunt. Nondicant baptismꝰ
meus ẽ: quia ñ est ipsoꝵ. atten
bus. Sed quatenus habebat:. ip¬
se dixit. P arate uiã dño. Ubi au¬
tem cognitus est dñs: ipse factus
est uia. Non iam opus erat bap¬
Tam̃ quid nob solent dicere: Eece
post ioħem baptiratũ est. Ante¬
quã enĩ bene ista questio tractare¬
tur ineccła catholica: multi inea
errarunt. et magni et boni. S qͥa

Expanded text:
contaminatur donum Christi, quod contaminatur donum Christi, quod per illum fluit purum, quod per illum transit liquidum venit ad fertilem terram. Puta quia ipse lapideus est, quia ex aqua fructum ferre non potest: et per lapideum canalem transit aqua, transit aqua ad areolas; in canali lapideo nihil generat, sed tamen hortis plurimum fructum affert. Spiritualis enim virtus Sacramenti ita est ut lux: et ab illuminandis pura excipitur, et si per immundos transeat, non inquinatur. Sint plane ministri justi, et gloriam suam non quaerant, sed illius cujus ministri sunt: non dicant, Baptisma meum est; quia non est ipsorum. Attendbus: sed quatenus habebat? Ipse dixit, Parate viam Domino . Ubi autem cognitus est Dominus, ipse factus est via; non jam opus erat bapTamen quid nobis solent dicere? Ecce post Joannem baptizatum est. Antequam enim bene ista quaestio tractaretur in Ecclesia catholica, multi in ea erraverunt, et magni et boni: sed quia
Abbreviated transcription (Latin):
et om̃s dicimus. quia iustos opor¬
tet esse tanti iudicis ministros.
Sint ininistri iusti. sr uolunt.
Si aũt noluerint esse iusti qui
cathedrã moysi sedent:. securũ
me fecit magister meus: de quo
sp̃s eius dixcit. hic est qui bapti¬
zat. Quomodo securũ me fecit:
Scribe inquit et pharisei cathe¬
dram moysi sedent: que dicunt
facite: que aũt faciunt. facere
nolite. Dicunt enĩ et ñ faciunt.
Si fuerit iustus minister. com¬
puto illũ cũ paulo: computo
illũ cum petro. Cum istis compu¬
to iustos ministros: quia uere iu¬
sti ministri. głam suã ñ querũt.
Ministri enĩsunt: ꝑ iudicib ha¬
beri nolunt: spem in se pomi eoc¬
horrescunt. Ergo computo cũ
paulo. iustũ ministrũ. Quid
enĩ dicit paulus: Ego planta¬
ui: apollo rigauit: sed deus in¬
crementũ dedit. Neq qui plan¬
tat est aliquid. neq qui rigat:
sed qui increm̃tum dat deus.
Qui uero fuerit suꝑb minister
cũ ⁊ abulo computatur: sed ñ

Expanded text:
et omnes dicimus, quia justos oporet omnes dicimus, quia justos oportet esse tanti judicis ministros: sint ministri justi, si volunt; si autem noluerint esse justi qui cathedram Moysi sedent, securum me fecit magister meus, de quo Spiritus ejus dixit, Hic est qui baptizat. Quomodo securum me fecit? Scribae, inquit, et Pharisaei cathedram Moysi sedent; quae dicunt, facite; quae autem faciunt, facere nolite: dicunt enim, et non faciunt . Si fuerit minister justus, computo illum cum Paulo, cumputo illum cum Petro; cum istis computo justos ministros: quia vere justi ministri gloriam suam non quaerunt; ministri enim sunt, pro judicibus haberi nolunt, spem in se poni exhorrescunt: ergo computo cum Paulo justum ministrum. Quid enim dicit Paulus? Ego plantavi, Apollo rigavit; sed Deus incrementum dedit: neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat; sed qui incrementum dat Deus . Qui vero fuerit superbus minister, cum zabulo computatur: sed non
Abbreviated transcription (Latin):
ta facio. Et confusi sunt primi
inumici. Unde: De lucerna. Qͣs
erat lucerna: Ioħ̃s. P robamꝰ qͥa
lucerna erat: Probamus. Dñs
enĩ dicit. Ille erat lucerna ar¬
dens et lucens. Probamꝰ quia
et de ipso confusi sunt inimici:
Teneamus et nos lucernã iohem:
confundamꝰ inde inmicos xp̃i.
Immo ipse confundat inimicos
suos. ꝑ lucernã suam. Interroge¬
mus et nos: qđ dñs iudeos. Inter¬
rogemus et dicamus. Baptismꝰ
iohanns unde ẽ. de celo. an exho¬
minib : Quid dicturi sũt: Ui¬
dete si non et iꝑsi tanquã inumi¬
ei de lucerna confundunt᷑. Quid
dicturi sunt: Si dixerint ex ho¬
minib: et ipsi su eos lapidabũt.
Si aũt dixerint de celo: dicamꝰ
eis. Quare ergo ñ credidistis eiꝰ. Di¬
eunt fortasse: credimus ei. Quo¬
modo ergo dicitis quia uos bap¬
tizatis. et ioħs dicit. hic est qͥ ba¬
ptirat: Sed ministros inquiũt
canti iudicis rustos oporcet esse:
per quos baptirat᷑. Et ego dico.

Expanded text:
ta facio . Et confusi sunt primi ta facio . Et confusi sunt primi inimici. Unde? De lucerna. Quis erat lucerna? Joannes. Probamus quia lucerna erat? Probamus. Dominus enim dicit: Ille erat lucerna ardens et lucens . Probamus quia et de ipso confusi sunt inimici? teneamus et nos lucernam Joannem, confundamus et inde inimicos Christi; imo ipse confundat inimicos suos per lucernam suam. Interrogemus et nos quod Dominus Judaeos, interrogemus et dicamus, Baptisma Joannis unde est? de coelo, an ex hominibus? Quid dicturi sunt, videte, si non et ipsi tanquam inimici de lucerna confunduntur. Quid dicturi sunt? Si dixerint, Ex hominibus; et ipsi sui eos lapidabunt: si autem dixerint, De coelo; dicamus eis, Quare ergo non credidistis ei? Dicunt fortasse, Credimus ei. Quomodo ergo dicitis quia vos baptizatis, et Joannes dicit, Hic est qui baptizat? Sed ministros, inquiunt, tanti judicis justos oportet esse, per quos baptizatur. Et ego dico,
Abbreviated transcription (Latin):
retiti sunt questione. Ceperunt
uoluere apud semet ipsos et dice¬
re. Si dixerimꝰ. quia de celo ẽ: di¬
cturus est nob̃. Quare ũ credidis¬
tis ei: Ioħs enĩ dixerat de dño.
Ecce agnus di: ecce qui tollit pec¬
catũ muncti. Quid ergo queritiᷤ
in qua potestate facio o lupi: In
potestate agni facio. quod facio.
Sed ut nossetis agnũ: quare ñ
credidistis ioħi qui dixit. ecce ag¬
nus dei. ecce qui tollit peccatum
mundi: Scientes ergo illi quid di¬
xisset ioħs de dño: dixerũt apud
se.Si dixerimus quia de celo est
baptismus ioħis: dicet nob̾. Qua¬
re ergo ñ credidistis ei: Si dixeri¬
mus quia ex hominib est: lapi¬
cdamur a popło. quia propħam
habebãt iohem. Hinc timebant
homines: hinc ueritatẽ fateri cõ¬
fundebant᷑. Tenebre tenebras re¬
sponderunt: sed a luce suꝑatest̃.
Quid enĩ responderunt: Nesci¬
inus. Quod sciebant: dixerunt
nescimus. Et dñs. Nec ego uob̃
inquit dico: in qua potestate is¬

Expanded text:
retiti sunt quaestione, coeperunt retiti sunt quaestione, coeperunt volvere apud semetipsos, et dicere, Si dixerimus quia de coelo est, dicturus est nobis, Quare non credidistis ei? Joannes enim dixerat de Domino, Ecce Agnus Dei, ecce qui tollit peccatum mundi . Quid ergo quaeritis, in qua potestate facio? O lupi, in potestate Agni facio quod facio. Sed ut nossetis Agnum, quare non credidistis Joanni, qui dixit, Ecce Agnus Dei, ecce qui tollit peccatum mundi? Scientes ergo illi quid dixisset Joannes de Domino, dixerunt apud se, Si dixerimus quia de coelo est baptismus Joannis, dicet nobis, Quare ergo non credidistis ei? Si dixerimus quia ex hominibus est, lapidabimur a populo; quia prophetam habent Joannem. Hinc timebant homines, hinc veritatem fateri confundebantur. Tenebrae tenebras responderunt, sed a luce superatae sunt. Quid enim responderunt? Nescimus: quod sciebant, dixerunt, nescimus. Et Dominus, nec ego vobis dico, inquit, in qua potestate is
Abbreviated transcription (Latin):
fendere homines innocentes: pu¬
tes me spem meã. uł in homini¬
bus innocentib posuisse. fuerint
homines quales libet: ego a xp̃o ac¬
cepi: ego a xp̃o baptiratus sũ. Non
inquit: sed ille ep̃c de baptizauit: et
ille ep̃c illis cõmunicat. A xp̃o sũ
baptitatus: ego noui. UInde no¬
sti: Docuit me columba: quã
uidit ioħs. O milue male: non
me dilanias a uiscerib columbe.
In columbe menbris numeror:
quia quod columba docuit. hoc
noui. Tu michi dicis. alle bapti¬
⁊auit: aut ille tebaptizauit. Per
columbã michi et tibi dicit᷑: hic
ẽ qui baptirat. Cin credo mil¬
uo. an columbe: Certe tu michi
dic: ut ꝑ illã lucernã confunda¬
ris: qua confusi funt et priores in¬
imici pares tui pharisei. Qui cũ
interrogarent dñm. in qua pote¬
state ista faceret: interrogo et ego
uos inquit istũ sermonẽ. Dicite
michi. Baptismus iohis unde est.
de celo. an eoc hominib: Et illi
qui p̃parabant iaculari dolos: ir¬

Expanded text:
fendere homines innocentes, pufendere homines innocentes, putes me spem meam vel in hominibus innocentibus posuisse: fuerint homines qualeslibet, ego a Christo accepi, ego a Christo baptizatus sum. Non, inquit, sed ille episcopus te baptizavit, et ille episcopus illis communicat. A Christo sum baptizatus, ego novi. Unde nosti? Docuit me columba quam vidit Joannes. O milve male, non me dilanias a visceribus columbae: in columbae membris numeror; quia quod columba docuit, hoc novi. Tu mihi dicis, Ille te baptizavit, aut ille te baptizavit; per columbam mihi et tibi dicitur, Hic est qui baptizat: cui credo, milvo, an columbae? 14. Certe tu mihi dic, ut per illam lucernam confundaris, qua confusi sunt et priores inimici, pares tui pharisaei, qui cum interrogarent Dominum, in qua potestate ista faceret: Interrogabo et ego vos, inquit, istum sermonem, Dicite mihi, Baptisma Joannis unde est? de coelo an ex hominibus? Et illi qui praeparabant jaculari dolos, ir