comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sposuerat: s contribulatis & orantib
seid con cessurũ eẽ p̃sciuerat. qͥa & ipsa
as dictas inqͣs eos dedit: qr unꝰ quisq
ꝓpriũ donũ habet adõ. Alus sic: alius
aut̃ sic. Dedit gͦ eos in miscdi̾as: in con

Expanded text:
sposuerat, sed contribulatis et orantibus se id concessurum esse praesciverat; quia et ipsa as dictas, in quas eos dedit, quia unusquisque proprium donum habet a Deo, alius sic, alius autem sic . «Dedit» ergo «eos in misericordias, in co
Abbreviated transcription (Latin):
lia eiꝰ: qm̃ magnꝰ dñs & laudabilis ual¬
de: t̾ribilis ẽ suꝑ om̃s deos. Qm̃ om̃s
dũ gentiũ demonia. Isti gͦ inimici: cũ
rege suo diabolo. captiuũ tenebant
popłm dĩ. De qua captiuitate c̃ redimi¬

Expanded text:
iam magnus Dominus et laudabilis valde, terribilis est super omnes deos: quoniam omnes dii Gentium daemonia» . Isti ergo inimici cum rege suo diabolo captivum tenebant populum Dei. De qua captivitate cum redimi
Abbreviated transcription (Latin):
ex qͦ incipunt: & uuuint in tẽpore. Qi
enuĩ ꝑ seuerauerit usq in finẽ: hic saluus
erit. L̾ ocest aut̃ uideri eiꝰdem sententie
repetio. ut hoc sit facere iusticiã qͦd ÷
custodire iudiciũ: ut etiã in suꝑiori¬
uersu subaudiat᷑ in om̃i tẽpore. sic̃ in poste¬
riore sub audit᷑. beati. et redditis quȩ sub¬
audiunt᷑: ita dicant᷑. B̾ eati qui custodiuĩt
iudiciũ. in om̃i temꝑe: beati qui faciunt
iusticiã in om̃i tẽpore. S nͥ aliqͥd int̃ eẽt.
int̃ iudiciũ & iusticiã: ñ in alio ꝓsalmo
diceret᷑. quousq iusticia conuertat᷑ in iudi¬
ciũ. Amat quidẽ scriptura ista duo simul
ponere: sic̃ ẽ. iusticia & iudiciũ dtrectio
sedis eiꝰ. Et illud. Et educet sic̃ lum̃ iusti¬
ciã tuã: & iudiciũ tuũ sic̃ meridiem. Cũ
&e illic eiꝰdem sententiȩ repeticio uideat᷑.

Expanded text:
e. Qui enim perseveraverit usque in finem, hic salvus erit . Potest autem videri ejusdem sententiae repetitio, ut hoc sit facere justitiam, quod est custodire judicium: ut etiam in superersu subaudiatur, «in omni tempore;» sicut in posteriore subauditur, «beati;» et redditis quae subaudiuntur, ita dicatur, «Beati qui custodiunt judicium» in omni tempore, beati qui «faciunt justitiam in justitiam, non in alio psalmo diceretur, «Quousque justitia convertatur in judicium» . Amat quidem Scriptura, ista duo simul ponere: sicuti est, «Justitia et judicium directio sedis ejus» ; et illud, «Et educet sicut lumen justitiam tuam, et judicium tuum sicut meridiem» ; cum et illic ejusdem sententiae repetitio vi
Abbreviated transcription (Latin):
tor in qͦ peccata dimittunt᷑ & anime sanã¬
tur: ut possit custodire iudiciũ. & facere
iusticiam. Quos cũ beatos ẽẽ intelligerent.
qui hec locunt᷑: hoc sibi consequent᷑ oran¬
do petunt. De isto salutari alibi dr̃: ut
cognoscamꝰ in t̾ra uiam tuã. Et quasi quȩ¬
reremꝰ in qua t̃ra: secutũ ẽ in om̃ibꝰ. Rur¬
sũ quasi quȩxeremꝰ. quã uiã: secutũ ẽ sa
lutare tuũ. de illo quippe dix̃ simeon se¬
nex: qm̃ uider̾̃ oculi mei salutare tuũ. Q
de se ipso dixit. Ego sum uia: ueritas et¬
uita.. isita gͦ nos in salutari tuo: hocẽm

Expanded text:
t animae sanantur, ut possint custodire judicium, et facere justitiam; quos cum beatos esse intelligerent qui haec loquuntur, hoc sibi consequenter orando petunt. De isto salutari alibi dicitur, «Ut cognoscamus in terra viam tuam:» et quasi quaereremus in qua terra, secutus est, «In omnibuslutare tuum» . De illo quippe dixit Simeon senex, «Quoniam viderunt oculi mei salutare tuum» ; qui de seipso dixit, «Ego sum via» . «Visita» ergo «nos in salutari tuo,» hoc
Abbreviated transcription (Latin):
am his qͥ dampnabunt᷑ cũ diabolo et
angłis eiꝰ aliquã miscdiam dĩ. nuinime
defuturã. Na̾m qua ex illa dãpnatione
liberent᷑: s ut eis aliquatenꝰ mitiget᷑. at¬
ꝙ ita et̾̃nam posse intelligi dĩ miscł̃iam.
suꝑ illorũ ęt̾nã miseriam. S: tolerabili¬
orem quosdã excepturos dãpnationem:
in quorundã cõꝑationẽ legimꝰ. Alicuiꝰ
uͦ mitigari eã cui ẽ traditꝰ penã: uł quibꝰ¬
dã int̾uallis habere aliquã pausã. Quis
audact̃ dixerit. quando quidẽ unã stil¬
lam diues ille ñ meruit: S de hac tan¬
ta re. diligentiꝰ ex ocio disserendũ ẽ: nc̃
qđ ad istũ psalmũ attinet. haccenꝰ de illa

Expanded text:
am his qui damnabuntur cum diabolo et angelis ejus, aliquam misericordiam Dei minime defuturam; non qua ex illa damnatione liberentur, sed ut eis aliquatenus mitigetur: atque ita aeternam posse intelligi Dei misericordiam super illorum aeternam miseriam. Sed tolerabiliorem quosdam excepturos damnationem in quorumdam comparatione legimus; alicujus vero mitigari eam cui est traditus poenam, vel quibusdam intervallis habere aliquam pausam, quis audacter dixerit, quandoquidem unam stillam dives ille non meruit Sed de hac tanta re diligentius ex otio disserendum est; nunc quod ad istum psalmum attinet, hactenus de illa
Abbreviated transcription (Latin):
aioru. qđ potest etiam in et̾nũ interp̃¬
tari. Proinde si illa miscd̃ia hic intelli¬
git᷑. qua nemo sine dõ beatꝰ ẽẽ potest:
melius accipimꝰ in ęt̾num. Si aut̃ illa ẽ
miscdia. quȩ miseris exhibet᷑. ut uł con¬
solent᷑ in miseria. uel abilla etiã libe¬
rent᷑: meliꝰ in scłm hoc ẽ usq in scłi fi

Expanded text:
αἰῶνα, quod potest etiam «in aeternum» interpretari. Proinde si illa misericordia hic intelligitur, qua nemo sine Deo beatus esse potest; melius accipimus «in aeternum:» si autem illa est misericordia quae miseris exhibetur, ut vel consolentur in miseria, vel ab illa etiam liberentur; melius «in saeculum,» hoc est, usque in fi
Abbreviated transcription (Latin):
trare potuisse. Nideo aut̃ istos duos. cen¬
tesimi quartũ. & centesimũ qͥntũ. ita
uit̃ se coniunctos: ut inuno eorũ qͥ p̃ce¬
dit cõm̃det᷑ popłs dĩ inelectis eiꝰ. De qͥbꝰ
nulla querela fit. qͦs ego arbitror ibi fu¬
isse. in quib beneplacitum ẽ dõ: in isto
aut̃ qui sequit᷑ eos cõmemoratos. qͥ in
eodem popło amaricauer̃. Nec tam̃ etiã
ipsis dĩ miscdiam defuisse. Dicunt᷑ aut̃
ista ex eorũ ꝑsona. qͥueniã conuersi p̃¬
cant᷑: & exempla cõmemorant᷑ illorum.
in qͦs etiã peccatores. diues apparuit. mi

Expanded text:
rs.» 1. Video autem istos duos centesimum quartum et centesimum quintum ita inter se conjunctos, ut in uno eorum, qui praecedit, commendetur populus Dei in electis ejus, de quibus nulla querela fit, quos ego arbitror ibi fuisse in quibus beneplacitum est Deo : in isto autem qui sequitur, eos commemoratos qui in eodem populo amaricaverunt; nec tamen etiam ipsis Dei misericordiam defuisse. Dicuntur autem ista ex eorum persona qui veniam conversi precantur; et exempla commemorantur illorum in quos etiam peccatores dive
Abbreviated transcription (Latin):
ret nͥ hoc crederet. Qm̃ c̃ spe orauit: q̃
sine illa fide ẽẽ ñ posset. Potest gͦ eẽ
laus dĩ uera &e pia: uͥ ñ sit confessio
ꝑ eccatorũ. Quȩ laus: multo crebrius in scri¬
pturis confessio uocat᷑. Nulla ẽ aut̃ pec¬
catorũ confessio pia &utilis: uͥ ñ laudat᷑
ds̃. siue corde siue etiam ore atq sermo

Expanded text:
ret, nisi hoc crederet; quoniam cum spe oravit, quae sine illa fide esse non posset. Potest ergo esse laus Dei vera et pia, ubi non sit confessio peccatorum; quae laus multo crebrius in Scripturis confessio vocatur: nulla est autem peccatorum confessio pia et utilis, ubi non laudatur Deus, sive corde, sive eti
Abbreviated transcription (Latin):
rent. fieri enĩ potuit: ut aliqua ratione
laudationes dĩ. totꝰ psalmorũ lib̃ qͥ libris
u  constare ꝑhibet᷑. Nam uͥ scriptũ ẽ fiat fi¬
at: ibi fines librorũ eẽ dicunt. Post omĩa
quȩ cantata st̃ ultimo alleluia clauderet᷑.
nec ꝓpt̃ finem cendesumi & quinqͣgesimi
psalii. necesse eẽ uideo: ut om̃s al. elu¬
iatici psalmi. in finẽ habeant alleluia.
Cũ eiũ in capite psalmi geminat᷑ alleluia.
cur dñs aliqͥndo semel. aliq̃ndo bis dicat
amen: & qmͦ ñ possit aliquando semel. ali¬
qͥndo bis alleluia dici nescio: p̃sertĩ qr post
numeri notam qđ psalmꝰ inscribit᷑ quo¬
tꝰ sit. ueludiste centesimꝰ quintꝰ utrũq al¬
leluia positum ẽ. Debuit aut̃ unũ poni
ante ipsũ numerũ. si ad funẽ ꝑtinet suꝑi¬
oris: & pꝰ numerũ psalmi scribi alterũ al¬
leliria. qͦd ad psalmũ ipsiꝰ numeri ꝑtinet.
S fortasse & in hoc imperita p̾ualuit con¬

Expanded text:
rent. Fieri enim potuit ut aliqua ratione rent. Fieri enim potuit ut aliqua ratione laudationis Dei totus Psalmorum liber, qui libris quinque constare perhibetur nam ubi scriptum est, «Fiat, fiat,» ibi fines librorum esse dicunt, post omnia quae cantata sunt, ultimo Alleluia clauderetur: nec propter finem centesimi et quinquagesimi psalmi necesse esse video, ut omnes Alleluiatici psalmi in fine habeant Alleluia. Cum vero in capite psalmi geminatur Alleluia, cur Dominus aliquando semel, aliquando bis dicit «Amen,» et eo modo non possit aliquando semel, aliquando bis «Alleluia» dici, nescio: praesertim quia post numeri notam, quo psalmus inscribitur quotus sit, veluti iste centesimus quintus, utrumque Alleluia positum est. Debuit autem unum poni ante ipsum numerum, si ad finem pertinet superioris; et post numerum Psalmi scribi alterum Alleluia, quod ad Psalmum ipsius numeri pertinet. Sed fortasse et in hoc imperita praevaluit con
Abbreviated transcription (Latin):
salmꝰ centesimꝰ quintꝰ: etiã ipse
p̃notat᷑ alleliuia. Et hoc duplicit̃.
Sed quidã dicunt unũ alleliua
ꝑtinere ad finẽ psaltui suꝑioris: alte¬
rũ ad huiꝰ principiũ. Et hoc asser̃r qͦd
om̃s alleliuatici psalmi habeant in fi¬
nẽ alleluia. ñ om̃s in capite. Unde qui¬
c̃q psalmꝰ ñ habet in finẽ alleliua. nec
in capite eum uolunt habere Qđ aut̃ ineiuis
capite uidetur eẽ: ad finẽ suꝑloris ꝑtinere.
S nos quousq nob̃ aliquib certis docum̃¬
tis iduerũ ẽẽ ꝑsuadeant: multorũ consue¬
diduiẽ sequem᷑. Qui ubic̃q legunt allelu¬
ia. eidem psalmo adtribuunt: ineuiꝰ hoc
capite inueniunt. Paucissimi enĩ codices st̃.
Qđ quidẽ in nullo grecorũ repperi. qͦs inspi¬
cere potui. qͥ habeant in finẽ alleluia. in
finẽ. p̃t̃ centesimi & qͥnqͣgesimi psalmi:
pꝰ quẽ iam nullus ẽ. qui ad eundẽ cano¬
rem ꝑtinet. S neq hocposset p̃scribere
consuetudini. etiã si om̃s codices id habe¬

Expanded text:
salmus centesimus quintus etiam ipse praenotatur, «Alleluia:» et hoc dupliciter. Sed quidam dicunt unum Alleluia pertinere ad finem psalmi superioris, alterum ad hujus principium. Et hoc asserunt quod omnes Alleluiatici psalmi habeant in fine Alleluia, non omnes in capite: unde quicumque psalmus non habet in fine Alleluia, nec in capite volunt eum habere; quod autem in ejus capite videtur esse, ad finem superioris pertinere. Sed nos quousque nobis aliquibus certis documentis id verum esse persuadeant, multorum consuetudinem sequimur, qui ubicumque legunt Alleluia, eidem psalmo attribuunt, in cujus hoc capite inveniunt. Paucissimi enim codices sunt quod quidem in nullo graecorum reperi, quos inspicere potui, qui habeant Alleluia in fine centesimi et quinquagesimi psalmi; post quem jam nullus est qui ad eumdem canonem pertinet. Sed neque hoc posset praescribere consuetudini, etiamsi omnes codices id habe
Abbreviated transcription (Latin):
ptꝰ in ꝓfectione eorum: qͥa incubuit ti¬
mor eorũ suꝑ eos. Ecce qͦmͦ popłm suũ
firmauit: suꝑ immicos eiꝰ. Cũ aut̃ ini¬
micis eorũ ista mala iusticia eiꝰ inflixerit:
que ipsis largita sint. etiã temporalia
nuscdia eiꝰ accipite. Expandit nubẽ in
ꝓdectionẽ eorũ. & ignẽ ut luceret eis. ꝑ
noctem. Petier carnẽ. & uenit coturnix:
& pane celi saturauit eos. Disrupit pe¬
trã & fluxer̃ aquȩ: abier̃ in sicco flumi

Expanded text:
eorum, quia incubuit timor eorum super eos.» Ecce quomodo populum suum firmavit super inimicos ejus. 40. Cum autem inimicis eorum ista mala justitia ejus inflixerit; quae ipsis largita sit etiam temporalia misericordia ejus, accipite: «Expandit nubem in protectionem eorum, et ignem ut luceret eis per noctem. Petierunt, et venit coturnix, et pane coeli saturavit eos. Disrupit petram, et fluxerunt aquae; abierunt in
Abbreviated transcription (Latin):
audite. Uocauit fam̃ suꝑ tram: & om̃e
firmam̃tũ panis contriuit. Misit an¬
te eos uirum: in seritũ uenundatꝰ est
ioseph. Humili auer̃ uncõpedib pe¬
des eius: ferrũ ꝑtransiit animã eiꝰ do¬
nec ueniret uerbũ eiꝰ.ẜ. loquiũ dñi i

Expanded text:
avit famem super terram omne firmamentum panis contrivit misit ante eos virum in servum venundatus est Ioseph humiliaverunt in conpedibus pedes eius ferrum pertransiit anima eius donec veniret verbum eius eloquium Domini
Abbreviated transcription (Latin):
tiones dure sunt in hoc sclo: ioseph in car¬
cere. iħm in cruce cogitate. Si tẽꝑaliũ re
s ipsa utimini ꝓpt̃ dm̃. Nec eũ existimẽ¬
tis ꝓpt̾ uite huiꝰ necessaria cultorib su¬
is. quȩ donat & blasphematorib suis:

Expanded text:
tiones durae sunt in hoc saeculo, Joseph in cartiones durae sunt in hoc saeculo, Joseph in carcere, Jesum in cruce cogitate. Si rerum temporasam Deo, sed ipsa utimini propter Deum: nec eum existimetis propter vitae hujus necessaria coli a cultoribus suis, quae donat et blasphemat
Abbreviated transcription (Latin):
popłm siũ in exultatione: & electos suos in
lecitia. Et dedit illis regiones gentium: &
labores popłorum posseder̃. Non ut eũ ꝓptͣi
sta colant: sedut ea quoq ad bonũ et̃num
referant. atq conuertant. Id÷: ut custodi¬
ant iustificationes eiꝰ: & legeni eiꝰ exquirant.
Quecumq gͥ alia bona dat ds̃: referenda
st̃ ad gratuitũ cultũ eiꝰ. Ipse aut̃ cultꝰ eius.
ñ ẽ referendꝰ ad alia bona quȩ dat ds̃. Tunc
enim erit gratuitꝰ. Ad qđ certam̃ ꝓuocãs.
ioseph. et humiliatꝰ et exaltatꝰ locũ fecit
ad temꝑalia bona popło dĩ. ut firmaret᷑¬
retͣ suꝑ inimicos eius: quantomagis iħc
uenundatꝰ e humiliatꝰ a fr̃ĩb suis sod̾m
carnẽ. & exaltatꝰ in celis. locũ fecit ad et̃¬
na bona popło dĩ. triumphanti de dia¬
bolo & angłis cius: Audi gͦ sem̃ abrahȩ
ũ de carne glorians. s unitans fidem.
Audite serui dĩ & electidĩ: ꝓmissiotiem
habentes uite p̾sentis & future. Si dẽpta¬

Expanded text:
uos in laetitia. Et dedit illis regiones gentium, et labores populorum possederunt.» Non ut propter ista eum colant, sed ut ea quoque ad bonum aeternum referant atque convertant; id est, «Ut custodiant justificationes ejus, et legem ejus requirant.» Quaecumque igitur alia bona dat Deus, referenda sunt ad gratuitum cultum ejus: ipse autem cultus ejus non est referendus ad alia bona, quae dat Deus; tunc enim erit gratuitus. Ad quod certamen provocans  venundatus Joseph, et humiliatus, et exaltatus, locum fecit ad temporalia bona populo Dei, ut firmaretur super inimicos ejus; quanto magis Jesus venundatus et humiliatus a fratribus suis secundum carnem, et exaltatus in coelis, locum facit ad aeterna bona populo Dei, triumphanti de diabolo et angelis ejus? Audi ergo, semen Abrahae, non de carne glorians, sed imitans fidem; audite, servi Dei, et electi Dei, promissionem habentes vitae praesentis et futurae . Si tenta
Abbreviated transcription (Latin):
in scłm miscdia eiꝰ: laus utiq dĩẽ atq
in eiꝰ laude confessio. quãquã etiã cũ fu
a confitet᷑ quisq peccata. cũ dĩ laude
confiteri debet. Hec alit̃ pia ẽ confessi¬
o peccatorũ. nͥ ñ desperans & poscens
mscdiam dĩ. Habet gͦ eiꝰ laudẽ. siue

Expanded text:
icordia ejus» laus utique Dei est, atque in ejus laude confessio. Quanquam etiam cum sua quisque confitetur peccata, cum Dei laude confiteri debet; nec aliter pia est confessio peccatorum nisi non desperans, et poscens misericordiam Dei. Habet
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ nos lum̃ uultꝰ tui dñe: dedisti leciti¬
am in corde meo. Sũmo scilicet uͦ in com¬
nuitabili & beatifico bono: qđ ipse ẽ dĩ.
Ut lauderis cum hereditate tua. Miror
istũ uersũ sic int̾pretatũ: & in multis¬
ita ẽẽ codicibꝰ: cũ sit una atꝙ eadẽ in tri¬
bꝰ his uersib greca locutio. Ut si hoc re

Expanded text:
super nos lumen vultus tui, Domine; dedisti laetitiam in cor meum» ; summo scilicet, vero, incommutabili et beatifico bono, quod ipse Deus est. «Ut lauderis cum haereditate tua.» Miror istum versum sic interpretatum in multis esse codicibus, cum sit una atque eadem in tribus his ver
Abbreviated transcription (Latin):
fuit in scłm testam̃ti sui: uerbi quod
mandauit in nulle generationes. Qđ
disposuit ad abraham: & iuram̃ti sui¬
ad ysaac. Statuit illud ipsi iacob in pre¬
Dicens. tͥ dabo t̃ram chanaam: funicu¬
lum hereditatis ur̃e. Quȩ omĩa ꝓ mo¬
dulo meo. quẽadinodũ accipienda es¬
sent exposui: hic occurrebat animȩ
paruule fidĩ. Si gͦ ds̃ gratis ẽ colendus.
x testam̃ti ȩt̃ni hereditas ipse ase ipso
requirendus. mortalem istã uitã. cutr¬
prestat quȩrentium eũ & temꝑales
neccessitates : an & ipsas sue miscdie
multiplicatione ñ deserit.÷. Nam in¬
tente audite. Quid p̃stiterit patrib
nr̃is. uelin quib fidĩ exempla consti¬
tuit. uł qui ex illorũ carne ꝓpagati.
etiã fide inisitati st̃. Cũ essent nune¬
ro breui. paucissimi & incole mnea. id ÷
int̾ra chanaam: & ꝑtransier de gente in¬

Expanded text:
stamenti sui  verbi, quod mandavit in mille generationes. Quod disposuit ad Abraam  et juramenti sui Isaac. Statuit illud Jacob in praeDicens tibi: Dabo terram Canaam  funiculum haereditatis vestrae.» Quae omnia, pro modulo meo, quemadmodum accipienda essent, exposui. 37. Hic occurrebat animo parvulae fidei: Si ergo Deus gratis est colendus, et testamenti aeterni haereditas ipse a seipso requirendus; mortalem istam vitam quaerentium eum, et temporales necessitates, an et ipsa suae misericordiae multiplicatione non deserit? Nam intente audite quid praestiterit patribus nostris, vel in quibus fidei exempla constituit, vel qui ex illorum carne propagati etiam fidem imitati sunt. «Cum essent ipsi numero brevi, paucissimi et incolae in ea:» id est, in terra Chanaan.
Abbreviated transcription (Latin):
eorum. in quib non ẽ beneplacitũ dõ. Sed
quia & iuiquis ñ solũ iusticia. uerũ etiã
miscdia dĩ om̃ipotentis &e clem̃tis apparu¬
it: de illis sequens loquit᷑ psalmꝰ cum lau¬
dib dĩ. & tam̃ utriq in uno popło fuert̃.
Nec istos illi suarũ inquitatũ. contagione
in uerb̃ quasi exteriorib utĩorem intellectũ.
uidetur mͥ aminoneri sem̃ abrahȩ qui st̃
om̃s filii ꝓmissionis ꝑtiuentes ad et̾nã he¬
reditatẽ testam̃ti ȩt̾ire. ut tanquã ipsam
hereditatẽ sibi eligant dm̃. & eũ gratis co
m̃tũ mercedis extra ipsũ: & hoc faciant
laudantes. inuocantes. adnuntiantes.

Expanded text:
citum Deo. Sed quia et iniquis non sola justitia, verum etiam misericordia Dei omnipotentis et clementis apparuit; de illis sequens loquitur psalmus cum laudibus Dei. Et tamen utrique in uno populo fuerunt, nec istos illi suarum iniquitatum contagione in verbis quasi exterioribus interiorem intellectum: videturfilii promissionis pertinentes ad aeternam haereditatem testamenti aeterni, ut tanquam ipsam haereditatem sibi eligant Deum, et eum gratis colmentum mercedis extra ipsum; et hlaudantes, invocantes, annuntiantes,
Abbreviated transcription (Latin):
sel nelius intelligi puto in cimbalis quodamm̾
laudire dm̃. dum quisꝙ honoratur a ꝑximo.
ñ a sapso & inuicem honoiantes Mant laudẽ
do. Nequis autem cimbala intelligeret quȩ
srs i anima sonant: idõ puto adeitũ in cĩba¬
lis ubilationis. Iubilatio namq id÷ ineffa¬
niui laus: ũ nͥ abanima ꝑficiscit᷑. Nlec p̃tere¬
unlũ existimo. quod musici docent: &e res ip¬
sa nanifesta est tria ce genera sonorũ⁊ uoce.
flau. pulsu. Uoce: ut est ꝑ fauces et arterias
ꝑ itharam. uel quid̃ eiusmodi. Nullum itaq
renis hic prȩtermissum ẽ. Nlam uox ẽ in choro.
li lis in tuba. pulsus in cicharis. tanquam
ni s. sp̃s. corpus. s ꝑ similitudinem ñ ꝓprie
Mlaudent. nisi in se ipsis: Uos enim scĩ
eus inquit. uitus eiꝰ estis: s quam fecit᷑ in
ipbis. et potentatus eius. et multitudo ĩ ag¬
ntudiuis eiis. quam fecit et ostendit inue b̃.
Los estis tuba. psalterium. etchara. tunpan
hoius. corde. et organum. et cimbala uib¬

Expanded text:
is quodammodo laudare Deum, dum quisque honoratur a proximo suo, non a seipso; et invicem honorantes dant laudem Deo. Ne quis autem cymbala intelligeret, quae sine anima sonant, ideo puto additum, «in cymbalis jubilationis.» Jubilatio namque, id est ineffabilis laus, nonnisi ab anima proficiscitur. Nec praetereundum existimo quod musici dicunt, et res ipsa manifesta est, tria esse genera sonorum; voce, flatu, pulsu: voce, ut est per fauces et arterias, per citharam, vel quid ejusmodi. Nullum itaque genus hic praetermissum est: nam vox est in choro, flatus in tuba, pulsus in cithara; tanquam mens, spiritus, corpus; sed per similitudines, non peDeum laudent, nisi in seipsis? Vos enim sancti ejus, inquit, virtus ejus estis, sed quam fecit in vobis; et potentatus ejus, et multitudo magnitudinis ejus, quam fecit et ostendit in vobis. Vos estis tuba, psalterium, cithara, tympanum, chorus, chordae, et organum, et cymbala jub
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ & eẽ ad dexteram. Quare oporcet ut ꝓtegat
adñs: ꝓpt̾ scandala. Unde sunt scandala:
de duob tuñda sunt scandala: quia ceauo
s̃ precepta in quib tota lex pendet & ꝓpħe ÷

Expanded text:
Dei, et esse ad dexteram: quare oportet ut protegat Dei, et esse ad dexteram: quare oportet ut protegat Dominus? Propter scandala. Unde sunt scandala? De duobus timenda sunt scandala, quia et duo sunt praecepta in quibus tota Lex pendet et Prophetae,
Abbreviated transcription (Latin):
gat. Ecce credidit. iam aubulat infide.
infirmus ẽ int temptationes. agitat᷑ inter
molestias. int̾ carnales corruptiones. inter
suggestiones cupiditatis. int̾ uersutias & la
ferre: sic̃ dicit᷑ apłs. Fidelis ds. qui ñ uos per¬
mtttet temptari: supra quã potestis ferre.
Ille gͦ qui ñ suut temptari supra quã possu¬
mꝰ ferre: quãuis iam fid̃eles simꝰ. quãuis iã
manꝰ dextere nr̃ȩ sit in nob̃. ꝓtegit nos ds̃
suꝑ manum dexterȩ tnͣe ͤ. Non nob̃ sufficit
intendite quid sequatur. ꝓtegit te dñs. suꝑ ma¬
num dexcorȩ tuȩ. Dixi: &e qͦd arbitror recogno¬
iustis. Si enu ñ recognouissetis : & de scrip¬
turis ũ recognouissetis : ñ uocibꝰ ur̃is. intelle¬
ccum ur̃m mͥ significaretis. Ergo quia intel¬
lexistis fr̃s: uidece quid sequit᷑. quare ꝓte¬
gat dñs & suꝑ manum dexc̃ȩ. id ÷ suꝑ ipsam
fidem inqua potestatem accepiꝰ ẽẽ filios

Expanded text:
gat? Ecce credidit, jam ambulat in fide: gat? Ecce credidit, jam ambulat in fide: infirmus est, inter tentationes agitatur, inter molestias, inter carnales corruptiones, inter suggestiones cupiditatis, inter versutias et lferre; sicut dicit Apostolus, «Fidelis Deus, qui non vos permittet tentari supra quam potestis ferre» . Ille ergo qui non sinit tentari supra quam possumus ferre, quamvis jam fideles simus, quamvis jam manus dexterae nostrae sit in nobis, protegit nos Deus super manum dexterae nostrae. Non nobis sufficit intendite quid sequatur. «Protegat» «te Dominus super manum dexterae tuae.» Dixi, et, quod arbitror, recognovistis. Si enim non recognovissetis, et de Scripturis non recognovissetis, non vocibus vestris intellectum vestrum mihi significaretis. Ergo quia intellexistis, fratres, videte quid sequitur; quare protegat Dominus et super manum dexterae, id est, super ipsam fidem, in qua potestatem accepimus esse filios
Abbreviated transcription (Latin):
Quid ẽ mors & uita in manib lingue: Ex
ore tuo iustificab̃is. & exore tuo condẽpna¬
beris. Ergo si manꝰ potestas. quidest manꝰ
dextere: Nichil arbitror intelligi congru¬
entius nͥ ut intelligamꝰ manũ dext̃e pote¬
statẽ: quam tͥ dedit ds: ut si uelis donante
dõ. ad dexteram sid. Er̃ enim impii omnes
ad sinistram: er̃ aut̃ om̃s filii boni ad dexterã.
quibꝰ dicetur. Uenite benedicti patris mei ꝑci¬
pite regnum: qđ uob̃ ꝑatũ ẽ ab origuie mũ¬
di. Ut aut̃ sis adextris. id÷ ut possis dĩ filius
fieri: potestatẽ accepisti. Quam potestatem:
De qua dic̃ loħs. Dedit eis potestatẽ: filios
dĩ fieri. Unde accepisti hanc potestatẽ: credẽ¬
tib iuquit in nomine eiꝰ. Si gͦcredis: ipsa tͥ
potestas data ẽ. ut sis ut filios dĩ. Esse autẽ
int̃ filios dĩ: hoc ẽ ad dexteram ꝑtinere. Er
ipsa potestas quam accepit homo. nͥ dñs ꝓte¬

Expanded text:
Quid est, «Mors et vita in manibus linguae? Ex Quid est, «Mors et vita in manibus linguae? Ex ore tuo justificaberis, et ex ore tuo condemnaberis» . Ergo si manus potestas, quid est manus dexterae? Nihil arbitror intelligi congruentius, nisi ut intelligamus manum dexterae, potestatem quam tibi dedit Deus, ut si velis, donante Deo, ad dexteram sis. Erunt enim impii omnes ad sinistram; erunt autem omnes filii boni ad dexteram, quibus dicetur: «Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum quod vobis paratum est ab origine mundi» . Ut autem sis ad dexteram, id est, ut possis Dei filius fieri, potestatem accepisti. Quam potestatem? De qua dicit Joannes, «Dedit eis potestatem filios Dei fieri.» Unde accepisti hanc potestatem? «Credentibus,» inquit, «in nomine ejus» . Si ergo credis, ipsa tibi potestas data est, ut sis inter filios Dei. Esse autem inter filios Dei, hoc est ad dexteram pertinere.ipsa potestas quam accepit homo, nisi Dominus prote
Abbreviated transcription (Latin):
sinistra sola oꝑat᷑. Si aut̃ ꝓpt̃ uitã ȩt̃namo¬
ꝑaris: dextra sola oꝑat᷑. Si aut̃ habes iten¬
tionẽ ad uitã ęt̾nam. ẜ subrepit tͥ cupiditã
uitȩ temꝑał. ut ditendas etiam istã qͣndo
facis bonũ ut hic tͥ aliquid̃ retribuatur:
Dñs degum̃tũ tuũ suꝑ manũ d̾ext̾e tuȩ. Ma¬
nũ: potestatẽ dicit. Unde ꝓbamꝰ. quia & manꝰ¬
di. potestas dĩ dicta ẽ: Nam diabolus qui
temptauit lob: hoc ait dõ. Mitte manũ
ne forte carnali sensu adhuc cogites quia
m̃bris distinctus ẽ as. Audi euidentẽ. qͦmͦ
dicat᷑ manꝰ potestas. Ait quodã loco scri¬
ptura. Mors & uita: in manibꝰ lingue. No¬
uimꝰ linguas. Frusta quedam carnis in ore
mouent᷑: & ꝑcutiendo palatũ. & dentes di¬
stingunt sonos quib loquim᷑. Ostendant᷑ mͥ
manꝰ linguȩ. Lingua gͦ ñ ht̃ manꝰ: s habet
manꝰ. Quȩ s̃ manꝰ linguȩ : Potestas lingue.

Expanded text:
sinistra sola operatur; si autem propter vitam aeternam osinistra sola operatur; si autem propter vitam aeternam operaris, dextera sola operatur: si autem habes intentionem ad vitam aeternam, sed subrepit tibi cupiditas vitae temporalis, ut attendas etiam istam quando facis opus bonum, ut hic tibi aliquid retribuatur, «Dominus tegumentum tuum super manum dexterae tuae.» Manum potestatem dicit. Unde probamcta est. Nam diabolus, qui tentavit Job, hoc ait Deo: «Mitte manum ne forte carnali sensu adhuc cogites quia membris distinctus est Deus; audi evidenter quomodo dicatur manus potestas. Ait quodam loco Scriptura: «Mors et vita in manibus linguae» . Novimus linguas frustra quaedam carnis; in ore moventur, et percutiendo palatum et dentes, distinguunt sonos quibus loquimur: ostendantur mihi manus linguae. Lingua ergo non habet manus, et habet manus. Quae sunt manus linguae? Potestas linguae.
Abbreviated transcription (Latin):
tu accepisti alapam in dexcerã. prebe si¬
nistramt᷑ id ÷ ut illud tollat qđ tempo¬
rale ẽ: ce ñ en que em̃na habes. Audite
paulum apłm ħ facientẽ. Homines ꝑ¬
sequebantur in eo qđ xp̃iantis erat. ꝑ¬
cutit᷑ illi dextera. ille sinistram oppone¬
bat. Cuus romanꝰ sum: ait. Dexceram
contempnebant: ilu: de sinistra t̃rebat.
Quia illi dexteram eiꝰ tuuere ñ poterant: ñdũ
enim. xp̃o credid̾ant. Quidgͦ : si dext̃a cõple¬
ctitur: sinistra sub capite ẽ. Quid ÷ nesciat᷑
sinistra tua qͥd faciat dext̃a tua: la ÷ qͣndo
facis bonum opꝰ: ꝓpt̃ uitam ȩt̃nã fac. Nã si
opꝰ bonum in t̾ra ꝓpt̾ea fecis ut t̃rene tͥ abũ¬
dent: scit sinistra tua. qͥd faciat dextera tua.
Miscuisti dexterã sinistrȩ: noli facere nͥ ꝓpter
uitã et̾nam. Idõ fac: &e securus facis. Ad hoc
erũ temptauit ds eum. Si ꝓpt̃ solas reshu¬
manas. & ꝓpt̃ solam uitã istam facis qđ facis.

Expanded text:
tu accepisti alapam in dexteram, praebe situ accepisti alapam in dexteram, praebe sinistram , id est, ut illud tollat quod temporale est, et non ea quae aeterna habes. Audite Paulum apostolum hoc facientem. Homines persequebantur in eo quod christianus erat; percutitur illi dextera, ille sinistram opponebat: «Civis Romanus sum,» ait . Dexteram contemnebant illi, et de sinistra terrebat ille: quia illi dexteram ejus timere non poterant; nondum enim Christo crediderant. Quid ergo, si dextera amplectitur, sinistra sub capite est; quid est, «Nesciat sinistra tua quid faciat dextera tua?» Id est, quando facis bonum opus, propter vitam aeternam fac. Nam si opus bonum in terra propterea feceris, ut terrena tibi abundent; scit sinistra tua quid faciat dextera tua, miscuisti dexteram sinistrae. Noli facere nisi propter vitam aeternam. Ideo fac, et securus facies: hoc enim mandavit Deus. Si propter solas res humanas et solam vitam istam facis quod facis,
Abbreviated transcription (Latin):
& recte dexcera eius complectet᷑ te. Audi hoc ip¬
sum expomi in ꝓuerbiis: quid ÷ sistra ipsa.
quidd ÷ dextã. eum de sap̾ia dicetet. Longitudo
qͥ odid finem hc̃: breue ẽ. Alio loco: longitu¬
ame inquit dierum replebo eum. Et nuim¬
qͥd alit̃ ꝓ magno diceretur: honora pr̾em
ticum & mgtrem tuan. ut longeuus fis
suꝑ tram  Suꝑ quam enim t̾ram. nͥ d̾e qͣ
aic̃. spͥes mea estu. portio mea in t̾ra uiuẽ
tium: Ibi ẽẽ longeuum quid ÷ nͥ ibi utue¬
nͥusq ad̃ senectutem ꝑuenire: Et si lon
rentib senescunt in hac t̃ra: multi autẽ
obsequentes parentib cito eunt ad dnĩn.
Nitnquiã gͦ impletur ut longeuus sit scd̾m
hanc uitamͤ s longeuum: ꝓ ec̃nttate illa
positum ẽ. Lonͣgtia uita ẽ indextera eiꝰ Ait
ea quȩ bona existimant᷑ ab hominib si¬
tustea ẽ. Nescio quis uenit. & itult tibi
ꝑcittere dexteram. id÷ tollere tͥ fidẽ tuã:

Expanded text:
et recte dextera ejus complectetur te. 10. Audi hoc ipet recte dextera ejus complectetur te. 10. Audi hoc ipsum exponi in Proverbiis, quid est sinistra ipsa, quid est dextera: cum de Sapientia diceret, «Longitudo,quidquid finem habet, breve est. Alio loco: «Longitudine,» inquit, «dierum replebo eum.» . Et numquid aliter pro magno diceretur, «Honora patrem tuum et matrem tuam, ut longaevus sis super terram» ? Super quam enim terram, nisi de qua dicit: «Spes mee longaevum quid est, nisi ibi vivenisi ad senectutem pervenire? Etsi longarentibus, senescunt in hac terra; multi autem obsequentes parentibus, cito eunt ad Dominum. Numquid ergo impletur, ut longaevus sit secundum hanc vitam? Sed longaevum pro aeternitate illa positea quae bona existimantur ab hominibus, sinistra est. Nescio quis venit, et vult tibi percutere dexteram, id est, tollere tibi fidem tuam:
Abbreviated transcription (Latin):
meo: ce dextera enis complectit me. Quid aũ:
quia sursum erat aextã deorsum sinistra: ae
sic complectebatur sponsuis sponsam. sub¬
ponens sinistram ad consolationem: impo¬
nens dexteram ad ꝓtectionem Sinistra inqͥt
etus sub capite meo: as illam dat. Idõ sini¬
stram euis: quia omia ista temꝑalia ãs dat.
Quã uam sunt. quani impii. qui abidolis ł
ademonibꝰ ista petunt: Quam multi a de¬
monibꝰ ista pecunt. & ñ illa hñtꝰ Et tursꝰ
quulla ñ pecunt ademonibꝰ habent ea:
s na demonibꝰ ista dantur. Item multi ꝑe¬
tunt a dõ: ce ñ hñt. Nouit enim ale aispen¬
sare sinistram: qui uo cat ad dexteram. Eigo
si ẽ snustra sit sinistra: s sub capite sit. Supra
illam sit caput tuum. id÷ supra illam sit fi¬
des tua: uͭ habitat. xp̃c. Noli temꝑalia p̃ponere fi¬
temꝑalia subde fidĩ tuȩ. &e fidem tuum p̃pone
om̃ibꝰ temꝑalibꝰ. & erit sinistra sub capite tuo:

Expanded text:
meo, et dextera ejus complectetur me» . Quid autem, meo, et dextera ejus complectetur me» . Quid autem, quia sursum erat dextera, deorsum sinistra, et sic complectebatur sponsus sponsam, supponens sinistram ad consolationem, imponens dexteram ad protectionem? «Sinistra,» inquit, «ejus sub capite meo.» Deus illam dat: ideo sinistra ejus, quia omnia ista temporalia Deus dat. Quam vani sunt, quam impii, qui ab idolis, a daemonibus ista petunt! Quam multi a daemonibus ista petunt, et non illa habent? et rursus, qui illa non petunt a daemonibus, habent ea; sed non a daemonibus ista dantur. Item multi petunt a Deo, et non habent. Novit enim ille dispensare sinistram, qui vocat ad dexteram. Ergo si est sinistra, sit sinistra; sed sub capite sit: supra illam sit caput tuum, id est, supra illam sit fides tua, ubi habitat Christus. Noli temporalia praeponere fitemporalia subde fidei tuae, et fidem tuam praepone omnibus temporalibus; et erit sinistra sub capite tuo,
Abbreviated transcription (Latin):
sit nom̃ dnũ betiedictum. Hȩc erat dext̾a ipsius
ipse dñs: ipsa uita et̃na. Illa lucis possessio:
fons uite. lum̃ in lumine. In ebriabunt᷑ abub̃¬
tate domꝰ tuȩ: ipsa erat dextera. Sinistra uͦ erat
ꝓaduitorio consolationis: ñ ad firmam̃tum
felicitatis. Nam felicitas eius uera atq ger¬
iana: as̃ erat. Isti aut̃ de quibꝰ dic̃ dauid:
quia os eorum locutũ ẽ uanitatẽ: &e dexcera
eorum dextã ituquitatis: ũ hinc eos rephen¬
ãit. quia his or̃ibꝰ habundant. s qͥa os eo¬
rum locutũ ẽ uanitatẽ. Quid enim sequit᷑
cũ enumerasset copias eorum: ait. Beatũ di¬
xer᷑ popłm cui hec s̃. hȩc ẽ uanitas qđ lo¬
cutum ẽ os eorum: qͦd beatum dixer̃ popłm
hoc confirinatũ: incanticis canticorum di¬
nstra eius inqͥt: sub capite meo.S ponsa dic̃
de sponso: dexp̃o eccła: in amplexu pietatis
ce caritatis. Quid̃ ait: sinistra eius sub capite

Expanded text:
sit nomen Domini benedictum» . Haec erat dextera ipsius, sit nomen Domini benedictum» . Haec erat dextera ipsius, ipse Dominus, ipsa vita aeterna, illa lucis possessio, fons vitae, lumen in lumine. «Inebriabuntur ab ubertate domus tuae:» ipsa erat dextera. Sinistra vero erat pro adjutorio consolationis, non ad firmamentum felicitatis. Nam felicitas ejus vera atque germana Deus erat. Isti autem de quibus dicit David quia «os» eorum «locutum est vanitatem, et dextera eorum dextera iniquitatis;» non hinc eos reprehendit, quia his omnibus abundabant, sed quia «os» eorum «locutum est vanitatem.» Quid enim sequitur? Cum enumerasset copias eorum, ait: «Beatum dixerunt populum cui haec sunt.» Haec est vanitas quam locutum est os eorum, quod «beatum dixerunt populum hoc confirmatum in Canticis canticorum: «Sinistra ejus,» inquit, «sub capite meo.» Sponsa dicit de sponso, de Christo Ecclesia in amplexu pietatis et charitatis. Quid ait? «Sinistra ejus sub capite
Abbreviated transcription (Latin):
boues coium crassȩ. Non ẽ ruina sepis: nec ex¬
ttus. ueq damor in plateis aorum. Mlagnã
felicitatẽ quorundam descripsit. Posset tam̃ i¬
stam felicitatem. & aliquis uistꝰ habere: sic̃
habuit iob.d iob ꝓ sinistra illam habebat:
ñ ꝓdextera. Nam dexterani ñ habebut. nͥ ap̃
diũ ꝑpetuam & sempit̾nã felicitatẽ. Iaeo cõ¬
cessa ẽ. ꝑ cutienda sinistra: & suffic̃ ei dextera.
Quom peussa ẽ sinistra: temptationib aiabłi.
Austrilit subito diabolis. ꝑmissus quideui a
Ao ut iustus ꝓbaretur. impius piniredur.
abstulit omĩa. S iob qui nouerat siuistrã.¬
sinistram ẽẽ: & dexteram ñ nͥ dexterã: qͦmͦ se te¬
nuit addexteram. & exultauit indño: Consola¬
tus ẽ damina: qͥa ñ ẽ passus dãnũ. Demn ext̾ioribꝰ
diuitũs dõ: plenum cor habebat. Dñs uquit de¬
dit. dñs abstulit. ⁊ sic̃ dño placuit ita factũ ẽ:

Expanded text:
boves eorum crassae. Non est ruina sepis, nec exboves eorum crassae. Non est ruina sepis, nec exitus; neque clamor in plateis eorum.» Magnam felicitatem quorumdam descripsit. Posset tamen istam felicitatem et aliquis justus habere, sicut habuit Job: sed Job pro sinistra illam habebat, non pro dextera; nam dexteram non habebat nisi apud Deum perpetuam et sempiternam felicitatem. Ideo concessa est percutienda sinistra, et suffecit ei dextera. Quomodo percussa est sinistra? Tentationibus diaboli. Abstulit subito diabolus; permissus quidem a Deo, ut justus probaretur, impius puniretur; abstulit omnia: sed Job qui noverat sinistrasinistram esse, et dexteram nonnisi dexteram, quomodo se tenuit ad dexteram? Exsultavit in Domino, consolatus est damna, quia non est passus damnum de interioribus divitiis; Deo plenum cor habebat. «Dominus,» inquit, «dedit, Dominus abstulit; sicut Domino placuit ita factum est:
Abbreviated transcription (Latin):
& incõmuitabile dñs pollicetur. di autẽ ille qui
dabit ȩt̃nam uitam. ipse et deipsis temꝑalib
consolatur: p̃sentem uitam ipsẽ fecit. Dexcrã
& sinistram dicit: de quibꝰdam psalmꝰ aput
dauid̃. Quoium os locutum ẽ uanitatẽ.: & aexte¬
ra eorum dextera iniquitatis. Inuenit gͦ qͦsdã
& rep̃hendit: quia dexterã uerã ꝓ sinistra ha¬
bebant. Et uerani sistram: exterã sibi fecer̃.
Quis isti: exponit consequent̃. Om̃is hõ qui
copia mundi huuis: iste ẽ stultus atq ꝑu̾sus.
qui sinistram fac̃ s dexteram. Tales illi erant:
lam putabant ẽẽ beatã uitã. & nichil aliud
reqiuirebant. Audite enim: qͥa deillis conseq̃u¬
t̃ dic̃. Quorum os locutũ ẽ uanitatẽ: & d̃ex¬
tera eorum dextã iniquitatis. Et sequit᷑. Quoꝵ
filii eorum uelut nouellȩ constabilite: filie
eorum ornate sic̃ simulitudo dempli. Cellaria
eorum plena: eructantia ex hoc in hoc. Oues
eorum fecunde. multiplicantes in exitibꝰ suis:

Expanded text:
 incommutabile Dominus pollicetur. Si autem ille qui dabit aeternam vitam, ipse et de istis temporalibus consolatur praesentem vitam, ipse fecit dexteram et sinistram. Dicit de quibusdam psalmus apud David: «Quorum os locutum est vanitatem, et dextera eorum dextera iniquitatis.» Invenit ergo quosdam quos reprehendit, qui dexteram veram pro sinistra habebant, et veram sinistram dexteram sibi fecerant: qui sint isti exponit consequenter. Omnis homo qui fentia et copia mundi hujus, iste est stultus atque perversus, qui sinistram sibi facit dexteram: tales illi erant lam putabant esse beatam vitam, et nihil aliud requirebant. Audite enim quid de illis consequenter dicit: «Quorum os locutum est vanitatem, et dextera eorum dextera iniquitatis.» Et sequitur: «Quorum filii eorum uelut nouellae constabilitae. filiae eorum ornatae sicut similitudo templi; ceorum plena, eructantia ex hoc in hoc. Oves eorum fecundae, multiplicantes in exitibus suis;
Abbreviated transcription (Latin):
Ueint ininticus qui feriret caput: & sinistra
illi obiccta ẽ quȩ erant sub capite. Caput
supra erat. Aextra desuꝑ complectebat᷑. Qã
faceret poterat ꝑsecutor ⁊̃ quamuis delica¬
te feminȩ. Erat quidem illa & sexu infir¬
ma: & diuitiis forte languidior: & consue¬
tudine corꝑali infirimor.d quid ad tanta
munim̃ta: quid adillum sponsum mitten¬
tem siustrani subcaput. & dext̃a sua comple¬
ctentem: qͣudo sic munitam ꝑcuceret inum¬
cꝰ & tam̃ ꝑcussit: s incorpꝰ. Quid aut̃ dicit
psalmꝰ : Custodiat dñs anunã tuã. Antua
ñ cessit: corpus ꝑcussum ẽ. Et corpꝰ adtem pꝰ
ꝑcussum ẽ: nam in fine resurrecturum ẽ.
S carnem suam ille triduo resuscitauit. car¬
nem nram in fine resurrecturꝰ ẽ. Ideo susci¬
tatum ẽ cap̃: quo attenderet corpus & ñ de¬
ficeret. Custodiat aumam tuam dñs: ipsa ũ ce¬
dat. ipsa ñ frangatur scandalis. inꝑsecutio¬

Expanded text:
Venit inimicus qui feriret caput, et sinistra Venit inimicus qui feriret caput, et sinistra illi objecta est, quae erat sub capite. Caput supra erat, dextera desuper complectebatur. Quid poterat facere persecutor, quamvis delicatae feminae? Erat quidem illa sexu infirma, et divitiis forte languidior, et consuetudine corporali infirmior; sed quid ad tanta munimenta? quid ad illum sponsum mittentem sinistram sub caput, et dextera sua complectentem? Quando sic munitam percuteret inimicus? Et tamen percussit, sed in corpus. Quid autem dicit Psalmus? «Custodiat animam tuam n cessit, corpus percussum est. Et corpus ad tempus percussum est: nam in fine resurrecturum est. tiendum: sed carnem suam ille triduo resuscitavit; carnem nostram in fine resuscitaturus est. Ideo suscitatum est caput, quod attenderet corpus, ut non deficeret. «Custodiat animam tuam Dominus.» Ipsa non cedat, ipsa non frangatur scandalis; in persecutio
Abbreviated transcription (Latin):
uret te: neq luna ꝑ noctẽ. Quare : quia dñs
custodit te ab omni malo. Ab scandalis in
sole. & ab scandalis in luna: ab omni malo
te custodiat. qui ẽ degum̃tum tuum suꝑ
manum dext̃ȩ tuȩ. qui ñ dormit. neq dor¬
uttauit. Et ad quam rem: quia in temꝑta¬
tionibꝰ sumus. Dñs custodiet te ab omni malo:
custodiat animam tuam dñs ÷ etiam inu p
sa anima. Custodiat dñs introitum tuum
& exitum tuum: ex hoc nunc & usq in
scłm. Non quasi in corpus tuum. Nam incor¬
pore ꝑempti sunt martires. S custodiat a¬
nimam tuam dñs. quia de anima ñ cesser̃
martires. & seuiebant ꝑsecutores. ncrispinã
cuius hodie natalicia celebremus. seiebant
infeminam diuitem & delicatam. s fortis erat.
quia dñs tegum̃tum eius suꝑ manum d̃extere
eius. ille qui eam custodiebat. Hȩc enun fr̃s :
nunqͥd ẽ qui in affrica ignoret: Clarissima
etiam fuit nobilis: abundans diuitiis: s hec
omnia suustra erant : subcapite meo erant.

Expanded text:
uret te, neque luna per noctem.» Quare? Quia «Dominus custodiet» «te ab omni malo.» A scandalis in sole, a scandalis in luna, ab omni malo te custodiet, qui est tegumentum tuum super manum dexterae tuae, qui non dormit, neque dormitabit. Et ad quam rem? Quia in tentationibus sumus: «Dominus custodiet te ab omni malo. Custodiat animam tuam Dominus:» etiam sam animam. «Custodiat introitum tuum et exitum tuum, ex hoc nunc et usque in saeculum.» Non quasi corpus tuum; nam in corpore perempti sunt martyres: sed «custodiat animam tuam Dominus;» quia de anima non cesserunt martyres. Et saeviebant persecutores in Crispinam, cujus hodie natalitia celebramus; saeviebant in feminam divitem et delicatam: sed fortis erat, quia Dominus tegumentum ejus super manum dexterae ejus, ille qui eam custodiebat. Hanc enim, fratres, numquid est qui in Africa ignoret? Clarissima enim fuit, nobilis genere, abundans divitiis: sed haec omnia sinistra erant, sub capite erant.
Abbreviated transcription (Latin):
in eccła & incarne dñi. & in his quȩ ꝓ nobis
temꝑaliter gesta s̃ non errat: ñ uritur a lu¬
na. Omnis aut̃ homo. quamus lam credi¬
dit in xp̃m. aut ibi errat. aut ibi ñ errat.
dexterȩ mex. iam elegi credere in xp̃m. accepi
potestatem unt̾ filios dĩeẽ: quid ÷ quod as te¬
gum̃tum meum ẽ Adhuc supra. id ÷ suꝑ
manum dextȩ meȩ sequitur. ꝑ diem solñ
uret te: neq luna ꝑ noccem. Adhoc gͥ tegu¬
ñtum tuum ẽ. suꝑ manum dext̾ȩ tuȩ: ut
ñ te urat solꝑ diem. neq luna ꝑ noctem. Nã
hinc intelligite fr̃s: quia figurate dictũẽ.
Et enu reuera si solem uifibilem cogitemꝰ:
urit ꝑdiem. Nunqͥd luna urit ꝑ noctem:
s quid÷ ustio: scandalum. Audi apłm dicen

Expanded text:
in Ecclesia, et in carne Domini, et in his quae pro nobis in Ecclesia, et in carne Domini, et in his quae pro nobis temporaliter gesta sunt, non errat, non uritur a luna. Omnis autem homo quamvis jam crediderit in Christum, aut ibi errat, aut ibi, si non dexterae meae, jam elegi credere in Christum, accepi potestatem inter filios Dei esse, quid est quod Deus tegumentum meum est adhuc supra, id est, «super manum dexterae» meae? sequitur, «Per diem sol non uret te, neque luna per noctem.» Ad hoc igitur tegumentum tuum est super manum dexterae tuae, ut non te urat sol per diem, neque luna per noctem. Nam hinc intelligite, fratres, quia figurate dictum est. Etenim revera, solem visibilem si cogitemus, urit per diem: numquid luna urit per noctem? Sed quid
Abbreviated transcription (Latin):
sum ẽ lac. quod sufficit paruulis. Et idõ ñ
reluquuntur in nocte paruili: quia luna
Quisquis ibi ũ scandaliratur. in ipsa ȩccłȩ̃ &
carne xp̃i: aluna ñ uritur. Quis quis scan¬
aalizatus ñ fuerit inueritate illa incõmu
fuit suꝑbia. & adiuitiarum iactatio. quid cõ¬
tulit nobꝰ transier̃ omĩa tanquam umbra.
Et cum ista dixissent: gͦ inquiunt. erratumꝰ
auia ueritatis. & iustitiȩ lum̃ ñ luxit nob:
ae sol ñ ẽ ortus nob̾. Nunquiã ñ iste sol om̃ib
impiis ñ oritur. illo instituente de quo dictũ
ẽ. qui facit solem suum oriri suꝑ bonos &
malos: Ergo alium solem fec̃ as̃ qui oritur suꝑ
bonos et malos: istum quem uident & bomi
& mali. Alsus ẽ autem ille sol non faccus s ge¬
nitus. ꝑ quem facta sunt omĩa: ubi ẽ intelli¬
gentia in comniutabilis uergatis. De ipso di¬
cunt impii: e sol ñ ortus nob̃. Quisquis in
ipsa sapientia ñ errat: ñuritur a sole. Quisqͥs

Expanded text:
sum est lac quod sufficit parvulis. Et ideo non relinquuntur in nocte parvuli, quia lucetQuisquis ibi non scandalizatur, in ipsa Ecclesia et carne Christri, a luna non uritur. Quisquis scandalizatus non fuerit in veritate illa incommutprofuit superbia? et divitiarum jactatio quid contulit nobis? Transierunt omnia tanquam umbra.» Et cum ista dixissent: «Ergo,» inquiunt, «erravimus a via veritatis et justitiae lumen non luxit nobis, et sol non ortus est nobis» . Numquid non iste sol omnibus impiis oritur, illo instituente de quo dictum est: «Qui facit solem suum oriri super bonos et malos» ? Ergo alium solem fecit Deus, qui oritur super bonos et malos, istum quem vident et boni et mali; alius est autem ille sol, non factus, sed genitus, per quem facta sunt omnia, ubi est intelligentia incommutabilis veritatis: de ipso dicunt impii, «Et sol non ortus est nobis». Quisquis in ipsa sapientia non errat, non uritur a sole. Quisquis
Abbreviated transcription (Latin):
gitur: dc̃ autem ꝓpt̃ am̃. In dõ intelligitur figu¬
rate dictusu sol: in eccła intelligitur figurate dic¬
talura. Quisquis podest errare. ut aliud de deo
credat quam oportet. ũcredat patrem & filtum
sittia hereticorum: maxime arrianorum. Siali¬
quid minus in filio. auit mius in spu scõ: quã
&e ñ eam cognouerit diffusam toto orbe t̾rarũ.
&e credidit eis qui dicunt. ecce hic ẽ xp̃c. & ec¬
ce illic sic̃ mͦ audistiscum euangłm legeretur
cum ille dotum orbem emerit. quia tantum
p̃tium dedit: ille tanquam in ꝑrimo scanda¬
litatur. aluna uritur. Quisquis gͥ errat in ipsa
substantiam ueritatis: a sole uritur. & ꝑ diem
urttur.⁊ quia in ipsa sapientia errat. dequa di¬
ctum ẽ. Dies diei eructuat uerbum. Unde dic̃

Expanded text:
gitur, Deus autem propter Deum. In Deo, intelligitur figurate dictus sol: in Ecclesia, intelligitur figurate dicta luna. Quisquis potest errare, ut aliud de Deo credat quam oportet, non credat Patrem et Filiumus est versutia haereticorum, maxime Arianorum. Si aliquid minus in Filio, aut minus in Spiritu sancto quam et non eam cognoverit diffusam toto orbe terrarum, et crediderit eis qui dicunt, «Ecce hic est Christus, et ecce illic» , sicut modo audistis cum Evangelium legeretur; cum ille totum orbem emerit, quia tantum pretium dedit: ille tanquam in proximo scandalizatur; a luna uritur. Quisquis ergo errat in ipsa substantia veritatis, a sole uritur, et per diem uritur; quia in ipsa sapientia errat, de qua dictum est, «Dies diei eructat verbum:» unde dicit
Abbreviated transcription (Latin):
nulitaris inuitaret. & adm̃sam: sine m̃sura bi¬
bere cogeret:Liceat nob̃ ħ facere insermone
aruino. ut mebriamimi & satiemini: quẽad¬
modum & dñs pluiuia sua temꝑali t̃ram dig¬
natus ẽ trrigare. ut cum maiore gaudio. nosũ
smeret ire adlocum martirum: sic̃ hesterno
die ꝓmuiseramꝰ. Illi enim martires sine labore:

Expanded text:
militaris invitaret, et ad mensam sine mensura bimilitaris invitaret, et ad mensam sine mensura bibere cogeret? Liceat nobis hoc facere in divino sermone, ut inebriemini et satiemini, quemadmodum et Dominus pluvia sua temporali dignatus est terram irrigare, ut cum majore gaudio nos sineret ire ad locum martyrum, sicut hesterno die promiseramus. Illi enim martyres sine labore
Abbreviated transcription (Latin):
neq dormit. Semel dormitauit ꝓ nob: furre¬
xit. iam ñ dormitat. Nemo de se p̃sumat: de
conualle plorationis ascendimꝰ. ñ remaneamꝰ
inuia. Gradus in uia restant: ñ debemiꝰ pigri¬
iniua remanere: ñ debemꝰ suꝑbi cadere. Dica¬
mꝰ dõ. Hon moueat᷑ pes ñr: ñ dormiat qui
custodit nos. Inur̃a potestate ẽ dõ donante.
si eum nob̃ faciamꝰ custodem qui ñdormit
neq dormitat. qui custodit istł. Quem isrł
uidentem dm̃. Ita erit auxilium tuũ a dño.
ce usꝙ ii scłm. Nam si de te p̃sumpseris: motusẽ
pes tuus. di motus ẽ pes tuus: iam putas te ma
liquo gradu ẽẽ. Inde cadis si suꝑb es: quia hu¬
milis inconualle plorationisdicis. nedes ad c̃¬
mouendum pelum tuum. Et sibreuis psal¬
mꝰ ẽ: longa tam̃ tractatio. & longus sermo.
Rutate fr̃s. quia ꝓpt̃ uatalembeatȩ crispinȩ
imintaui uos. & inmoderatior fui in comuino
ꝓd̾ucendo. Nonne posset ħ uob̃ fieri. si quis uos

Expanded text:
nec dormit. Semel dormivit pro nobis: surrenec dormit. Semel dormivit pro nobis: surrexit; jam non dormiet. Nemo de se praesumat. De convalle plorationis ascendimus, non remaneamus in via. Gradus in via restant; non debemus pigri remanere, non debemus superbi cadere: dicamus Deo, Non moveatur pes noster. Non dormiet, qui custodit nos. In nostra potestate est, Deo donante, si eum nobis faciamus custodem qui non dormit neque dormitat, qui custodit Israel. Quem Israel? Videntem Deum. Ita erit auxilium tuum a Domino, usque in saeculum. Nam si de te praesumpseris, motus est pes tuus; si motus est pes tuus, jam putas te in aliquo gradu esse: inde cadis, si superbus es; quia humilis in convalle plorationis dicit, «Ne des ad movendum pedem meum.» 15. Etsi brevis Psalmus est, longa tamen tractatio, et longus sermo. Putate, fratres, quia per natalem beatae Crispinae invitavi vos, et immoderatior fui in convivio producendo. Nonne posset hoc vobis fieri, si quis vos