comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s peccatores & amatores seculi
huiꝰ: qͥa misericors &e miserator dĩs ÷
qͥa longanimis & multũ miseri¬
cors. S si amas tã multa mitia: ti¬
me ibi ce ultimũ qͦd ait & uerax. Si
enĩ nichil aliud diceret. nͥ misericorᷤ
punitatẽ. & ad licentiam peccatoꝵ
faceres qͦd uelles: utereris scło. uł qͣn
sisset. Et si quis te bene monendo ob¬
urgaret atq terreret. ut cohiberes
ab immoderato fluxu. eundo post
concupiscentias tuas: & deserendo
dm̃ tuũ. int̾ medias uoces obiur¬
gantis existeres impudenti qͥdẽ fron¬
te. ueluti audita diuina auctoritate:
& legeres de libro dñico. Quid me
terres de dõ nr̃o: Ille misericors ẽ
& miserator: & multum misericors.
Ne talia homines dicerent: unũ
u̾bum addidit in fine. qd̾ ait &e ue¬
rax: ce excussit leticiam male p̾sum̃¬
tium: & induxit timore dolentiũ.
Gaudeamꝰ ad miscdiam dñi: s ti¬
meamus udicium dñi. Parcit. s ñ
tacet. Tacet: s semꝑ ñ tacebit. Audi

Expanded text:
eculi hujus, quia misericors et miserator Dominus, quia longanimis et multum misericors. Sed si amas tam multa mitia, time ibi et ultimum quod ait, Et verax. Si enim nihil aliud diceret, nisi, Misericopunitatem, et ad licentiam peccatorum; faceres quod velles, utereris saeculo, vel sisset: et si quis te bene admonendo objurgaret atque terreret, ut cohiberes te ab immoderato fluxu eundo post concupiscentias tuas, et deserendo Deum tuum; inter medias voces objurgantis obsisteres, impudenti quidem fronte, veluti audita divina auctoritate, et legeres de libro dominico: Quid me terres de Deo nostro? Ille misericors est, et miserator et multum misericors. Ne talia homines dicerent, unum verbum addidit in fine, quod ait, Et verax; et excussit laetitiam male praesumentium, et induxit timorem dolentium. Gaudeamus ad misericordiam Domini; sed timeamus ad judicium Domini. Parcit, dum tacet. Tacet, sed non semper tacebit . Audi
Abbreviated transcription (Latin):
ruptio. nulla indigentia: nulla
mesticia. nulla tͥsticia. Ecce diximꝰ
qͦd ibi ñ sit: quid autẽ ibi sit uultis
nosse: Hoc nec ocłs uidit. nec au¬
ris audiuit. nec in cor hominis as¬
cendit: qͦd p̾parauit ds diligenti¬
b se.Si in corhominis ñ ascendit:
cor hominis illuc ascendat. Mun¬
detur cor ab om̃i immunditia:
ut possit portare dm qui ẽ uera
sempit̾naq iusticia. Manet enim
d̾s in cor credentis. &e se diligentis:
& manet homo in do. idest in ȩter¬
na uita i qͦd ẽ p̾miũ d̾m amantis.
Nec amare nec diligere qͥs potest:
qui in eccłia eius ñ ẽ. Qm̃ omĩs qͥ¬

Expanded text:
ruptio, nulla indigentia, nulla ruptio, nulla indigentia, nulla moestitia, nulla tristitia. Ecce diximus quid ibi non sit: quid autem ibi sit vultis nosse? Hoc est, Nec oculus vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit, quae praeparavit Deus diligentibus se . Si in cor hominis non ascendit, cor hominis illuc ascendat. Mundetur cor ab omni immunditia, ut possit portare Deum, qui est vera sempiternaque justitia. Manet enim Deus in corde credentis, et se diligentis: et manet homo in Deo, id est, in aeterna vita, quod est praemium Deum amantis. 13. Nec amare, nec diligere quis potest, qui in Ecclesia ejus non est; quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓducentem. spicas ꝓferentẽ: delectat¬
ne uidere. qͦd mortuũ iacebat sic re¬
uixisse: S ñ sibi assignet t̾ra fertili¬
tatẽ: qm̃ dñs dat suauitatẽ Si enĩ
pluuia dẽsuꝑ ñ descendat: etiã terra
bona ñ spicas. s ꝓfert spinas que ig¬
ni tradantur: ñ que horreo. recon¬
dantur. Similit̾ ce t̾ra nr̃a. hoc est
caro nr̃a. siue hic. siue ibi. ñ sibi as¬
signet merita: s agnoscat etiã illic
acccepturã se gr̃am ꝓ gr̃a. in uita et̾¬
na. Bonum om̃e illud qͦd resuscita¬
bimur. qͣd a peccatis liberabimur:
sempit̾num erit. Et id̾o bonũ sem¬
pit̾num erit: quia in ętͣna uita
manebit. Quod sit autẽ illud bo¬
explicet uerbis suis: facilius tam̃
possumꝰ dicere. in illa uita et̾na
quid ibi ñ sit: quã qͦd ibi sit. Non
ẽ ibi mors. ñ ẽ ibi luctus: ñ ẽ ibi las¬
situdo. ñ ẽ infirmitas: ñ est fames.
nulla ẽ sitis. nulli estus:. nulla cor¬

Expanded text:
producentem, spicas proferentem? Delectatproducentem, spicas proferentem? Delectatne videre quod mortuum jacebat, sic revixisse? Sed non sibi assignet terra fertilitatem, quoniam Dominus dat suavitatem . Si enim pluvia desuper non descendat, etiam terra bona non spicas, sed profert spinas quae igni tradantur, non quae horreo recondantur. Similiter et terra nostra, hoc est caro nostra, sive hic, sive ibi, non sibi assignet merita: sed agnoscat etiam illic accepturam se gratiam pro gratia. CAPUTrna. Bonum omne illud, quod resuscitabimur, quod a peccatis liberabimur, sempiternum erit, et ideo bonum sempiternum erit, quia in aeterna vita manebit. Quod sit autem illud boexplicet verbis suis? Facilius tamen possumus dicere in illa vita aeterna quid ibi non sit, quam quid ibi sit. Non est ibi mors, non est ibi luctus, non est ibi lassitudo, non est infirmitas, non est fames; nulla sitis, nullus aestus, nulla cor
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ infidelitatẽ olim iam dam nati
sunt: scdm illam sententiã dm̃c̃a.
Qui ñ creditiiam iudicatꝰ ẽ. Apłs
autẽ ut tolleret de cordib infideli¬
um omnẽ dubitationẽ: seminan¬
tis ꝓposuit similitudinẽ &e ait.
Stulte tu qͦd seminas ñ uiuificat᷑:
nisi pͥus moriat᷑. Quid autẽ fiat in
semine. puto neminẽ ur̃m ignorare:
queadmodũ grana triturata. pͣgata.
recondita ꝓferant᷑. ꝓiciant᷑ obruant᷑.
Nisi enĩ eet messis fertilitas nota.
ista crederet᷑ insania. At tam̃ cum
obruunt᷑. & ab ocłis dimittuntur:
sub terra mortua iacent. Iam si cu¬
riositas exigat & uidere. antequã
pluuia descendat: uidet putrefa¬
ctum atq corruptum: qͦd dimise¬
rat integrum. At si spes messis de¬
sit. dolor corruit: ꝑ didisse se credit:
qͥd reconditum habuit. Cum autẽ
pluuia aduenerit. qͦmͦ delectat re¬
spicere herbam uirentẽ. calamum
surgentẽ. ad nodos ꝑuenientẽ culmũ

Expanded text:
per infidelitatem olim damnati per infidelitatem olim damnati sunt, secundum illam sententiam dominicam, Qui non credit, jam judicatus est . Apostolus autem ut tolleret de cordibus infidelium omnem dubitationem, seminantis proposuit similitudinem, et ait: Stulte, tu quod seminas non vivificatur, nisi moriatur . Quid autem fiat in semine, puto neminem vestrum ignorare, quemadmodum grana triturata, purgata, recondita, proferantur, projiciantur, obruantur. Nisi enim esset messis fertilitas nota, ista crederetur insania. Attamen cum obruuntur et ab oculis dimittuntur sub terra, mortua jacent. Jam si curiositas exigat ea videre antequam pluvia descendat; videt putrefactum atque corruptum quod demiserat integrum. At si spes messis desit, dolor cor urit; perdidisse se credit quod reconditum habuit. Cum autem pluvia advenerit, quomodo delectat respicere herbam virentem, calamum surgentem, ad nodos pervenientem, culmum
Abbreviated transcription (Latin):
dignũ ẽ. dicta sunt ur̃ȩ caritati. Ce¬
terum illud qͦd est. ineffabile ẽ. incõ¬
p̾hensibile ẽ. Nec uerbis angłicis
explicari potest: qͣntomagis huma
prorsus delicta delet scm̃ baptisma.
ce originalia. & ꝓpͥa: dicta. facta. co¬
gitata. cognita. incognita: omĩa
dimittunt᷑. Innouat hominẽ: qui
fecit hominẽ. Donat delicta: qui ñ
querit merita. P reuenit gr̃a etiam
ipsam infantiã. ut sint liberi per
xp̃m liberati: qui in adam a dia¬
bolo tenebant᷑ ante captiui. Car
nĩȩ hec ẽ: q̃m resuscitabimur. Om̃s
immutabimur. Resurgent boni.
resurgent mali: s boni ut sempit̾¬
na beatitudine fruantur: mali
ut ꝑpetuo igne pumant᷑. Ibi dis¬
cernetur fidelis ab infideli: ut ac¬
cipiat fides p̾miũ: &e ꝑfidia suppli¬
cii obtineat locũ. Nec sibi frustra
blandiant᷑ incrudeli. qui audiunt
in psalmo. Non resurgunt impii
in iudicio. In iudicio dictum est:
idest ñ ut iudicent᷑ resurgent: qͥa

Expanded text:
dignum est, dicta sunt vestrae Charitati. Caedignum est, dicta sunt vestrae Charitati. Caeterum illud quod est ineffabile et incomprehensibile, nec verbis angelicis explicari potest, quanto magis humanprorsus delicta delet sanctum Baptisma, et originalia et propria: dicta, facta, cogitata, cognita, incognita, omnia dimittuntur. Innovat hominem, qui fecit hominem; donat delicta, qui non quaerit merita: praevenit gratia etiam ipsam infantiam, ut sint liberi per Christum liberati, qui in Adam a diabolo tenebantur ante captivi. CAPUT e haec est, quoniam resuscitabimur. Omnesd non omnes immutabimur . Resurgent boni, resurgent mali: sed boni, ut sempiterna beatitudine fruantur; mali, ut perpetuo igne puniantur. Ibi discernetur fidelis ab infideli, ut accipiat fides praemium et perfidia supplicii obtineat locum. Nec sibi frustra blandiantur increduli, qui audiunt in Psalmo, Non resurgunt impii in judicio . In judicio dictum est, id est, non ut judicentur resurgent, quia
Abbreviated transcription (Latin):
in igne quedã tͥa conspicimꝰ. Lum̃
ignis splendore: & calorem. Et cum
sint tͥa: unum lumen ẽ. Simul ex¬
surgunt: simul consistunt. Nec
ignis precedit splendorẽ: nec splen¬
dor calorem. Et hec nec confuse unũ
sunt: nec disiuncte tͥa.S cum unũ
sint. tͥa sunt. simul oꝑant᷑. Et cum
inseparabilit̾ oꝑantur: aliud igni
tͥbuitur. aliud splendori. aliud ca¬
lori. Nam cum ad ignẽ refers ustio¬
nem: ibi oꝑatur & splendor &e calor.
Et cum ad splendorẽ refers illumi¬
nationẽ: simul oꝑat᷑ e ignis & calor.
Et cum ad calorem refers calefactio¬
nem: simul oꝑat᷑ ignis &e calor. et
splendor. Itaq cum dicit᷑ qͦd d̾s fece¬
rit mundũ: intelligit᷑ pat̾ cũ filio.
&e ꝑ filiũ. & cũ sp̃u sc̃o. Et cũ dicimꝰ
filium ꝓ nobis passum: intelligi¬
mꝰ passionẽ filii oꝑatam fuisse. et
hoc donum inseparabilit̾ oꝑari.
Hȩc ꝓpter hereticos arrianos. uł
alios qui alit̾ de do sentiunt quã

Expanded text:
in igne quaedam tria conspicimus; in igne quaedam tria conspicimus; ignem, splendorem et calorem: et cum sint tria, unum lumen est. Simul exsurgunt, simulque consistunt: nec ignis praecedit splendorem, nec splendor calorem. Et haec non confuse unum sunt, nec disjuncte tria; sed cum unum sint, tria sunt. Simul operantur, et cum inseparabiliter operantur, aliud igni tribuitur, aliud splendori, aliud calori. Nam cum ad ignem refers ustionem, ibi operatur et splendor et calor: et cum ad splendorem refers illuminationem, simul operatur et ignis et calor: et cum ad calorem refers calefactionem, simul operatur ignis et calor et splendor. Ita cum dicitur quod Deus fecerit mundum, intelligitur Pater cum Filio, et per Filium, et cum Spiritu sancto. Et cum dicimus Filium pro nobis passum, intelligimus passionem Filii operatum fuisse et Phoc donum inseparabiliter operari. Haec propter haereticos Arianos vel alios qui aliter de Deo sentiunt quam
Abbreviated transcription (Latin):
pat̾: s filius ẽ patͥs. Sp̃c sc̃s nec pater
ẽ. nec filius: s sp̃c ẽ patris & filii. Tres
ꝑsonȩ: s unus ds. Quomͦ inquis treᷤ
nominas: & unum dicis: Ostende
hoc aut ratione. aut aliqua simili¬
tudine: ꝑ quã intelligi possit. qͥd¬
nam illud sit: quȩ ratio. aut quȩ
similitudo illi regi inuisibili com¬
parari potest. Det tam̃ ueniã eius
maiestas: qͥa aliquã similitudinẽ
quȩ occurrit ex eiꝰ creatura ponit
nr̃a infirmitas: ꝑ quã intelligere
possit ur̃a caritas. Nisi enim ille
ꝑmitteret: quis nr̃m de eiꝰ diuinita¬
te loqui audẽt: Non uacat. qͦd
om̃is creatura subiecta sit creatori.
Innulla tam̃ alia specie uoluit ap¬
parere. d̾s nr̃: quã in igne. Nam ce
scõ moysi in rubo in flamma appa¬
ruit: & filiis isrł ducatũ incolum¬
na ignis p̾buit: & suꝑ discipłos con¬
gregatos. donum sp̃c sc̃i in linguis
igneis effudit. Habet enim hoc ele-¬
mentũ. magnũ sacram̃tum: ꝑ qͦd
exerceat querentis ingeniũ. Ecce

Expanded text:
er est, nec Filius, sed Spiritus est Patris et Filii: tres personae, sed unus Deus. Quomodo, inquis, tres nominas, et unum dicis? Ostende hoc aut ratione, aut aliqua similitudine, per quam intelligi possit quidnam illud sit. Quae ratio, aut quae similitudo illi rei invisibili comparari potest? Det tamen veniam ejus majestas, quia aliquam similitudinem quae occurrit ex ejus creatura ponit nostra infirmitas, per quam intelligere possit vestra Charitas. Nisi enim ille permitteret, quis nostrum de ejus divinitate loqui auderet? Non vacat quod omnis creatura subjecta sit Creatori: in nulla tamen alia specie voluit apparere Deus noster quam in igne. Nam et sancto Moysi in rubo in flamma apparuit , et filiis Israel ducatum in columna ignis praebuit , et super discipulos congregatos donum Spiritus sancti in linguis igneis effudit . Habet enim hoc elementum magnum sacramentum, per quod exerceat quaerentis ingenium. Ecce
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ẽ iacuit fides xp̃i in cordibuᷤ
illoꝵ. qui habitant in terra. Ha¬
bent gͦ animȩ in his dieb & no¬
ctib &e p̾cepta legis. & uoces peni¬
tentiȩ: ut resurgere possint cum
fieri non uis: alii ne feceris. Et uox
penitentiȩ eiꝰ est. Delicta iuuentu¬
tis &e ignorantiȩ meȩ:ne memor
fueris. Ad sequentẽ diem manife¬
stati peccati. lex illa ẽ ñ concupisceᷤᷤ.:
&e uox penitentiȩ eiꝰ ẽ. łͥ soli peccaui:
ce malum corã te feci. Ad t̾ciũ diẽ

Expanded text:
hoc est, jacuit fides Christi in cordibus hoc est, jacuit fides Christi in cordibus eorum qui habitant in terra. Habent ergo animae in his diebus et noctibus et praecepta legis et voces poenitentiae, ut resurgere possint cum fieri non vis, alii ne feceris . Et vox poenitentiae ejus est, Delicta juventutis et ignorantiae meae ne memor fueris . Ad sequentem diem manifestati peccati, lex illa est, Non concupisces . Et vox poenitentiae ejus est, Tibi soli peccavi, et malum coram te feci . A
Abbreviated transcription (Latin):
filium uidiȩ foris portã: &e laza¬
rum quatriduanũ de sepulchro.
Unde enim mors. nͥ ꝑ peccatũ: Et
qͥd st̃ pec̃ca nͥ magnȩ tenebre. que
faciunt grauẽ noctem: Ita gͦ sibi
conueniunt. ut unus dies sit añ
legem qͣndo peccatũ latebat: et
huic accidit nex illa. qͦd puella
mortua in domo iacebat. tanquã
peccatũ intra conscientiã latebat.
Scd̾s dies sit sub lege. qͣndo dictũ ẽ
homini ñ concupisces: & peccatum
ꝓcessit ad publicum. Et huic accidit
nox illa. qͦd filius uiduȩ foris portã.
tanquã pecratũ animȩ qͦd intus
latebat. ꝓcessit ad publicũ. Terciꝰ
dies sit sub gr̃a: qͣndo iam plus pec¬
cat anima. quia scit uoluntatẽ dñi
sui &e facit digna plagis. & sub tã¬
ta plenitudine gr̃e merito peccatoꝵ
iam putet: ce huic accedit nox
illa mortis lazari in sepulchro ia¬
centis: tanquã animȩ peccatis ob¬
rutȩ &e fetentis. In his tͥb diebus
& noctib fuit xp̃c in corde terre:

Expanded text:
filium viduae foris portam , et Lazafilium viduae foris portam , et Lazarum quadriduanum de sepulcro . Unde enim mors, nisi per peccatum? et quid sunt peccata, nisi magnae tenebrae quae faciunt gravem noctem? Ita ergo sibi conveniunt, ut unus dies sit ante Legem, quando peccatum latebat: et huic accedit nox illa, quod puella mortua in domo jacebat, tanquam peccatum intra conscientiam latebat. Secundus dies sit sub Lege, quando dictum est homini, Non concupisces ; et peccatum processit ad publicum: et huic accedit nox illa, quod filius viduae foris portam, tanquam peccatum animae quod intus latebat, processit ad publicum. Tertius dies sit sub Gratia, quando jam plus peccat anima, quia scit voluntatem Domini sui, et facit digna plagis , et sub tanta plenitudine gratiae, merito peccatorum jam putet: et huic accedit nox illa mortis Lazari in sepulcro jacentis, tanquam animae peccatis obrutae et fetentis. In his tribus diebus et noctibus fuit Christus in corde terrae;
Abbreviated transcription (Latin):
direrint: nam qͥdam uolentes tres
p̾cedente sexte feriȩ. & ipsa sexta
feria concluserunt unũ diem: &
nox sabbati & sabbatũ. & nox do
minici dici. & ipsum diem resur¬
rectionis. Alii autẽ ab ipsa sexta
feria. & noctem quȩ medio die fa¬
cta ẽ. uoluerunt tres dies ce tres
noctes. usq in diem dominicum
exponere: ꝓpt̾ illam sententiam
dñi in euangłio positam. Sicut
enim ionas fuit in uentre ceti tͥb
dieb &e trib noctib: ita oportet eẽ
filium hominis in corde t̾re. tͥb
dieb &e tͥb noctibꝰ. S nos neutr̃a
eoꝵ uacuantes sententiã: melius
tam̃ si placet in his spiritalem
requiramꝰ intellectũ: quomͦ filiꝰ
hominis fuerit in corde terre. tͥb
dieb &e tͥb noctib. Tres dies tria
tempora seculi ponentes. antele¬
gem. sub lege. sub gr̃a: & tres no¬
ctes. tres mortes id est tres mortuos
qͦs suscitauit dñs p̾sens in carne:
filiam archisynagogi in domo:

Expanded text:
dixerint. Nam quidam volentes tres dixerint. Nam quidam volentes tres praecedente sextae feriae, et ipsam sextam feriam concluserunt in unum diem, et noctem sabbati et sabbatum, et noctem minici diei et ipsum diem resurrectionis. Alii autem ab ipsa sexta feria, et nocte quae media die facta est, voluerunt tres dies et tres noctes usque in diem dominicum exponere, propter illam sententiam Domini in Evangelio positam: Sicut enim Jonas fuit in ventre ceti tribus diebus et tribus noctibus, ita oportet esse Filium hominis in corde terrae tribus diebus et tribus noctibus . Sed nos neutram eorum vacuantes sententiam, melius tamen, si placet, in his spiritualem requiramus intellectum, quomodo Filius hominis fuerit in corde terrae tribus diebus et tribus noctibus: tres dies tria tempora saeculi ponentes, ante Legem, sub Lege, sub Gratia; et tres noctes tres mortes, id est, tres mortuos quos suscitavit Dominus praesens in carne, filiam archisynagogi in domo ,
Abbreviated transcription (Latin):
credentẽ. P rostrauit ꝑsecutorem:
erexit p̾dicatore. Prostratꝰ ad tͥrã.
dormit freneticꝰ: surrexit. & factus ẽ
medicꝰ. Cepit in aliis curare morbũ
quo ipse laborabat. &e effectus est¬
discipulus celestis architecti. Anthi¬
dotum confectũ ex sanguine medi¬
ci. pͥor ipse bibit: & bibendũ ama¬
torib ꝓpinauit. hoc anthidotum
ex sanguine crucifixi confectũ. etiã
ipsi reges terre biberunt: & qͥ erant
eccłiȩ ꝑsecutores: eiꝰ facti sunt defen¬
sc̃m indicat euangłium. qͦd suscep¬
tus sit a ioseph: obuolutusq lin¬
th̾eaminib cum aromatib positꝰ
sit in monum̃to nouo. Homo enĩ
nouus. sine ulla corruptione ex uir¬
gine ꝓcreatus. in monum̃to nouo
positus ẽ. in quo ñdum positꝰ erat
mortuus: ut scĩtas uirginalis ut̾i:.
in om̃ib ornaret᷑ ex conuenientia
inuiolabilis sepulchri. Tercia die:
a mortius resurrexit. Quamius
multi scĩ multa hinc senserint atq

Expanded text:
credentem; prostravit persecutorem, credentem; prostravit persecutorem, erexit praedicatorem . Prostratus ad terram dormivit phreneticus: surrexit, et factus est medicus. Coepit in aliis curare morbum quo ipse laborabat, et effectus discipulus coelestis archiatri, antidotum bibit confectum ex sanguine medici: prior ipse bibit, et bibendum amatoribus propinavit. Hoc antidotum ex sanguine crucifixi confectum, etiam ipsi reges terrae biberunt: et qui erant Ecclesiae persecutores, ejus facti sunt defensanctum indicat Evangelium: quod susceptus sit a Joseph, obvolutusque linteaminibus, cum aromatibus positus sit in monumento novo. Homo enim novus sine ulla corruptione ex virgine procreatus, in monumento novo positus est, in quo nondum positus erat mortuus: ut sanctitas virginalis uteri in omnibus ornaretur ex convenientia inviolabilis sepulcri . 6. Tertia die a mortuis resurrexit. Quamvis multi sancti multa hinc senserint atque
Abbreviated transcription (Latin):
Quid fuit aliud dicere: quã occidat᷑
xp̃c saluator. qͥa suscitauit mortuũ:
Dimittat᷑ latro: ut iterũ ꝑpetret
homicidiũ. S clamate. Quid cla¬
matis nescientes: Occidat᷑ a uobis
xp̃c: & redimant᷑ gentes. Medicus
autẽ ille animarũ. qui uos uide¬
bat frenesi laborare. somnũ salutiᷤ
ingerebat: & ido etiam ipse ꝓ uob̃
dormire uolebat. Tanquã diceret.
Medicus sum: infirmi estis Infir¬
mitas ur̃a magna. refugit somnũ
salutis. Ecce dormio ego ꝓpt̾ uos:
ut me uiso dormire delectet &e uos.
& a penali morte liberem uos. S il¬
lis &e de illis hoc dicebat. qͦs credi¬
turos in se postmodũ nouerat: c&e
ꝓ quib pendens patrẽ rogabat
dicens. Pater ignosce illis: qͥa nesci¬
unt quid faciunt. Int̾ eos erat &e
ille freneticꝰ. priꝰ saulus. postea
paulus. Orius suꝑb. postea humi¬
lis: & ipse frenesi laborabat: somnũ
salutis repudiabat. S quid ei fecit
medicꝰ: strauit seuientẽ: erexit¬

Expanded text:
quid fuit aliud dicere, quam, Occidatur quid fuit aliud dicere, quam, Occidatur Christus salvator, quia suscitavit mortuum; dimittatur latro, ut iterum perpetret homicidium? Sed clamate: quid clamatis nescientes? Occidatur a vobis Christus, et redimantur gentes. Medicus autem ille animarum qui vos videbat phrenesi laborare somnum salutis ingerebat: et ideo etiam ipse pro nobis dormire volebat. Tanquam diceret: Medicus sum, infirmi estis; infirmitas vestra magna refugit somnum salutis. Ecce dormio ego propter vos; ut me viso, dormire delectet et vos, et a poenali morte liberem vos. Sed illis et de illis hoc dicebat, quos credituros in se postmodum noverat; et pro quibus pendens Patrem rogabat, dicens: Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt . Inter eos erat et ille phreneticus, prius Saulus, postea Paulus; prius superbus, postea humilis: et ipse phrenesi laborabat, somnum salutis repudiabat. Sed quid ei fecit medicus? Prostravit saevientem, erexit
Abbreviated transcription (Latin):
bat quã hocꝰ Ad iudicem qͣsi cum
reo uenistis. s innocentẽ legib tradi-¬
distis: in quẽ nullum crimen ꝓba¬
re ualuistis. Non ero iustꝰ. si scdm
desid̾ium ur̃m innocentẽ occid̾o. Proab
hoc facto a ur̃a seditione alienꝰ: si uobiᷤᷤ
eũ tradido. Accipite inqͥt eũ uos: &e se¬
cundu legẽ ur̃am crucifigite. Et illi. Noᷤ
scimꝰ inqͥunt: qͥa reus ẽ mortiᷤ. Qd scit cecꝰ
corde ñ corporeꝰ Clamat qͦd nescit: &
ut impleat qͦd seuit. dicit se scire qͦd
nescit. Iterũ pilatꝰ audit ihm: & respõ¬
sis eiꝰ m metu missus. ꝯsiliũ inuenit.
qͥm᷑ eũ dimitteret. E gressꝰ ad uideos
dixit. Est ꝯsuetudo. ut dimittã uobiᷤᷤ
unũ in pascha. Uultis gͦ dimittam
uobis regem iudeoꝵ: Clrmaueruat:
& dixerunt. Noli ipsum dimitt̾e.
s barraban. fuit aute barrabas ut
euangłista narrat. insignis latro.
Ocecitas iudeoꝵ: o furia freneticoꝵ.
Nolupsum dimittere: s barraban.

Expanded text:
bat, quam hoc: Ad judicem quasi cum bat, quam hoc: Ad judicem quasi cum reo venistis, sed innocentem legibus tradidistis, in quem nullum crimen probare valuistis. Non ero justus, si secundum desiderium vestrum, innocentem occidero; ero ab hoc facto, a vestra seditione alienus, si vobis eum tradidero. Accipite eum, inquit, vos, et secundum legem vestram crucifigite. Et illi: Nos scimus, inquiunt, quia reus est mortis. Quid scit caecus corde, non corpore? Clamat quod nescit, et ut impleat quod saevit, dicit se scire quod nescit. Iterum Pilatus audit Jesum; et responsis ejus in metum missus, consilium invenit quomodo eum dimitteret. Egressus ad Judaeos dixit: Est consuetudo ut dimittam vobis unum in pascha; vultis ergo dimittam vobis regem Judaeorum? Clamaverunt et dixerunt: Noli ipsum dimittere, sed Barabbam . Fuit autem Barabbas, ut Evangelista narrat, insignis latro. O caecitas Judaeorum! o furia phreneticorum! Noli ipsum dimittere, sed Barabbam:
Abbreviated transcription (Latin):
scã eccł̃ia q̃ illi ex integ̾ integra con¬
uncta ẽ. cotidie parit membra eiꝰ.
pilato. & sepultum. Et hoc credimꝰ.
&e ita credimus: ut inde glemur.
Michi enim ait doctor gentium
in hoc głemur: in hunc sꝑemus:
illi adhereamꝰ. Simul enĩ uetus
homo nr̃: cum illo crucifixus est
cruci. Nisi enĩ crucifigeret᷑ ille: mũ¬
dus ñ redimeret᷑. Pena illa: salus ẽ
nr̃a. Qd̃ udeus & gentilis detestat᷑:
xp̃ianus inde saluat᷑. S quare iu¬
deus detestat᷑: Quia sicut apłs paulꝰ
dicit: illoꝵ delicto salus gentibus.
Quod delictum cõmiserunt iudei
Xp̃m tenuerunt̾. uinctum pilato
tradiderunt: clamauert̃. crucisige
crucifige. Quare: Quã ob causam
Qm̃ suscitauit mortuũ. Audit pi¬
latus:. inuenit innocentẽ: uidet
ppłm seuientẽ: excusat & dicit. Ego
eum uos: & crucifigite. Quando di¬
cebat pilatꝰ ego in isto causam ñ inue¬
nio. accipite eum uos. qͥd aliud dice¬

Expanded text:
sancta Ecclesia quae illi integro integra consancta Ecclesia quae illi integro integra conjuncta est, quotidie parit membra ejus,Pilato, et sepultum. Et hoc credimus, et ita credimus, ut inde gloriemur. Mihi enim, ait doctor Gentium, in hoc gloriemur, in hunc speremus, illi haereamus. Simul enim vetus homo noster cum illo crucifixus est cruci . Nisi enim crucifigeretur ille, mundus non redimeretur. Poena illa, salus est nostra. Quod Judaeus et Gentilis detestatur, Christianus inde salvatur. Sed quare Judaeus detestatur? Quia, sicut Apostolus dicit, illorum delicto salus est Gentibus . Quod delictum commiserunt Judaei? Christum tenuerunt, vinctum Pilato tradiderunt, clamaverunt: Crucifige, crucifige. Quare? quam ob causam? Quoniam suscitavit mortuum. Audit Pilatus, invenit innocentem, videt populum saevientem, excusat et dicit: Ego eum vos, et crucifigite. Quando dicebat Pilatus, Ego in isto non invenio causam, accipite eum vos; quid aliud dice
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ ipsos. & in ipsis. Nam ce ipsi qui
moriebant᷑ natura filii urȩ erant. si¬
cut &e cȩteri. S quid eis p̾stitit gr̾ã
nͥ ut erueret eos de potestate tenebra
ab originali peccato diluerentur.
Nati sunt ad mortẽ. s continuo eoᷤ
mors reddidit uitȩ. Hisdem gra¬
dib diledissimi quib ꝑierat hu¬
mana natura: a dño iħu xp̃o re¬
parata ẽ. Adam suꝑb. humilis
xp̃c. P feminam mors: ꝑ feminam
uita. P euam interitꝰ: ꝑ mariã saluˢ.
Illa corrupta secuta ẽ seductorẽ: hȩc
integra peꝑit saluatorẽ. Illa pocłm
a serpente ꝓpinatũ libent̾ accepit.
& uiro tradidit: ex quo simul me¬
rerent᷑ occidi: hȩc gr̃a cȩlesti desuꝑ
infusa uitam ꝓtulit᷑ ꝑ quã caro
mortua posset resuscitari. Quis ẽ
qui hȩc oꝑatus ẽ nͥ uirginis filius:
&e uirginũ sponsus: Qui attulit
matri fecunditate: s ñ abstulit in¬
tegritatẽ. Quod contulit matͥ suȩ:
hoc donauit &e sponse suȩ. Deniq

Expanded text:
per ipsos, et in ipsis: nam et ipsi qui per ipsos, et in ipsis: nam et ipsi qui moriebantur, natura filii irae erant, sicut et caeteri ; sed quid eis praestitit gratia, nisi ut erueret eos de potestate tenebrarab originali peccato diluerentur. Nati sunt ad mortem, sed continuo eos mors reddidit vitae. Iisdem gradibus, dilectissimi, quibus perierat humana natura, a Domino Jesu Christo reparata est. Adam superbus, humilis Christus: per feminam mors, per feminam vita; per Evam interitus, per Mariam salus. Illa corrupta secuta est seductorem; haec integra peperit Salvatorem. Illa poculum a serpente propinatum libenter accepit, et viro tradidit, ex quo simul mererentur occidi: haec gratia coelesti desuper infusa vitam protulit, per quam caro mortua possit resuscitari. Quis est qui haec operatus est, nisi virginis filius et virginum sponsus? qui attulit matri fecunditatem, sed non abstulit integritatem. Quod contulit matri suae, hoc donavit et sponsae suae. Denique
Abbreviated transcription (Latin):
nescis. Ille enĩ rex magnus qui ad
hoc uenit. ut ꝑ te &e ꝑ allos suos hĩc
congreget: tu illi pͥor ad regnũ celoꝵ.
tot milia candidatoꝵ infantiũ. in¬
numerabilem p̾mittis exercitum.
Hanc turbam apocalipsis illa bea¬
ti ioħ̃is apłi demonstrat dicens.Ui¬
di turbam mult̾a quã dinumera¬
re nemo poterat. ex om̃i tribu stan
infantes: Nec dum loquunt᷑: et
iam uictorie offerunt palmam.
Quomͦ regnas herodes: qui sic uin¬
ceris: Paruus ille ñ te armatoꝵ ui¬
roꝵ fortium suꝑauit manu: s in¬
numerabili uicit turba morientiũ
paruuloꝵ. Uis nosse. qͥd infantib qͦs
trucidasti p̾stiteris: Ideo accelerasti
ad eorum uitam. ne cum suiᷤᷤ parẽ¬
tib occiderent ueram uit᷑a. hoc il¬
lo ꝑ te agente:qui nouit bene uti
etiam malis tuis. Illorum anmaᷤ
liberauit a parentum int̾nitionis
suȩ societate: & te solum inanem
reliquit in scelere. Egit &e agit gr̃a
causas suas. & ꝑ inimicos suos: ce

Expanded text:
nescis. Ille enim rex magnus qui ad nescis. Ille enim rex magnus qui ad hoc venit, ut per te et per alios suos hinc congreget, tu illi prior ad regnum coelorum tot millia candidatorum infantum innumerabilem praemittis exercitum. Hanc turbam Apocalypsis illa beati Joannis apostoli demonstrabat, dicens: Vidi turbam multam, quam dinumerare nemo poterat, ex omni tribu, staninfantes? Necdum loquuntur, et et victoriae jam efferunt palmam. Quomodo regnas, Herodes, qui sic vinceris? Parvus ille non te armatorum virorum fortium superavit manu, sed innumerabili vicit turba morientium parvulorum. Vis nosse quid infantibus quos trucidasti, praestiteris? Ideo accelerasti ad eorum vitam, ne cum suis parentibus occiderent veram Vitam: hoc illo per te agente, qui novit bene uti etiam malis tuis. Illorum animas liberavit a parentum internecionis suae societate, et te solum inanem reliquit in scelere. Egit et agit gratia causas suas, et per inimicos suos, et
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑdas unũ quẽ queris: ꝑ tot infan¬
tium mortes magnus efficeris cru¬
delis. Non te ulla pietas plangen¬
tium matrũ. aut lugentiũ patrũ:
funera filioꝵ. ñ mugitꝰ &e gẽmitus
reuocat infantũ. Necas paruulos
corpore: qͥa te necat timor in corde.
Et putas si hoc qͦd cupis impleuerᷤ.
diu te posse uiuere: cum ipsam uitã
queras occidere. Ille aut̃ẽ fons gr̃ȩ.
paruus & magnus. qui in presepe ia¬
cet: thronum tuũ terret. Agit ꝑ te
nesciente te causas suas: & a capti¬
uitate diaboli animas liberat. Sus¬
cepit filios inimicoꝵ: in numerum
adoptatoꝵ. Moriunt᷑ paruuli pro
xp̃o: nescientes parentes plangunt
martyres morientes. Ille nundum
loquentes. idoneos suos efficit te¬
stes. Ecce quomͦ regnat: qui sic reg¬
nare uenerat. Ecce iam liberat libe¬
rator: &e salutẽ prestat saluatoe. Sẽd
tu herodes nesciens hȩc turbaris: &
seuis. Et dum contra paruulum
seuif.iam illi obsequiũ prebes ce

Expanded text:
perdas unum quem quaeris, per tot infanperdas unum quem quaeris, per tot infantum mortes magus efficeris crudelis. Non te ulla pietas plangentium matrum, aut lugentium patrum funera filiorum, non mugitus et gemitus revocat infantum. Necas parvulos corpore, quia te necat timor in corde; et putas si hoc quod cupis impleveris, diu te posse vivere, cum ipsam vitam quaeras occidere. Ille autem fons gratiae, parvus et magnus, qui in praesepi jacet, thronum tuum terret: agit per te nescientem causas suas, et a captivitate diaboli animas liberat. Suscepit filios inimicorum in numerum adoptatorum, Moriuntur parvuli pro Christo nescientes, parentes plangunt martyres morientes: ille nondum loquentes idoneos suos efficit testes. Ecce quomodo regnat, qui sic regnare venerat. Ecce jam liberat liberator, et salutem praestat salvator. Sed tu, Herodes, nesciens hoc, turbaris et saevis; et dum contra parvulum saevis, jam illi obsequium praebes, et
Abbreviated transcription (Latin):
iħm xp̃m. Iudei antequã ista fieiril
legebant: & non intelligebant. Ce¬
perunt impleri quȩ ꝓmissa sunt.
ce ñ gaudebant. s potiꝰ inuidebant.
Nascitur. xp̃c ex uirgine sicut flos
ex uirga: sine ullo composito se¬
mine. Nascitur infans paruus:
rex magnus. Procedt᷑ certa indicia:
&e signa magni regis. Pastorib nũ¬
ciant angłi ꝑ stellam uelut ꝑ no¬
uam linguã clamant cęli: addu¬
cunt᷑ magi de longinquo. U eniunt
ut adorent. adhuc in p̾sepi iacentẽ:
s in cȩlo &e in t̾ra regnantẽ. Annũ¬
tiantib magis regem natũ. tur¬
batur herodes: & ne regnũ ꝑdat
uult eum occidere: in quẽ si crede¬
ret. & hic securus. & in illa uita
sine fine regnaret. Herodes a uide¬
is uͥ xp̃c nascat᷑ inquirit. Querunt
simul ñ sicut magi ad orandum:
s inuentũ necandum. Quid timeᷤ
herodes. quia audis regem natũ:
ñ uenit ille ut te excludat: s ut
diabolum uincat. S tu hȩc ñ in¬
telligens. turbaris & seuis: &e ut

Expanded text:
Christum. Judaei antequam ista fierent, legebant, et non intelligebant: coeperunt impleriquae promissa sunt, et non gaudebant, sed potius invidebant. Nascitur Christus ex virgine sicut flos ex virga, sine ullo composito semine. Nascitur infans parvus, rex magnus. Procedunt certa indicia, et signa magni regis: pastoribus nuntiant Angeli, per stellam velut per novam linguam clamant coeli. Adducuntur de longinquo Magi; veniunt, ut adorent adhuc in praesepi jacentem, sed jam in coelo et in terra regnantem. Annuntiantibus Magis regem natum, turbatur Herodes; et ne regnum perdat vult eum occidere, in quem si crederet, et hic securus, et in illa vita sine fine regnaret. Herodes a Judaeis ubi Christus nascatur inquirit. Quaerunt simul, non sicut Magi adorandum, sed inventum necandum. Quid times, Herodes, quia audis regem natum? Non venit ille ut te excludat, sed ut diabolum vincat. Sed tu haec non intelligens turbaris et saevis; et ut
Abbreviated transcription (Latin):
agnosceres dm qui fecit te. Non
enim uides animã tuam: cũ oĩa
uideat anima tua ꝑ carnẽ tuam.
Aut si uides animã tuã: dic mͥ
qualis uł quanta sit: utrũ qͣdra
an rotunda: utrũ lenis an aspera:
utrũ calida an frigida: utrũ ali¬
ciuꝰ coloris. an om̃i colore carens.
Uideo deficis. O stendere animam
tuam qualis sit ñ potes. Ecce im¬
mortalis ẽ anima tua: & uiuificat.
mortałe carnem tuã. Immortalẽ
dico animã tuã. ad utrumq. Si
credit. immortalis ẽ ad uitã. Si ñ
credit: immortalis ẽ ad penã. Cre¬
dimus gͦ d̾m immortałe &e inuisi¬
biłe. Non illum quẽ uos infideleᷤᷤ
d̃m fingitis simul & adulterantẽ
&e tonante: s dm̃ uerum tociꝰ mun¬
di fabricatorẽ atq rectorẽ: & filuim
Tenemus qͦd iam impletũ ẽẽ cognos.¬
cimꝰ: s ido etiã hoc credere iubem.
qͥa qͣndo factũ ẽ p̾sentes ñ fuimus.
Aderant tunc iudei. ex quoꝵ gente
ipse saluator apłos elegit: ꝑ qͦs ad

Expanded text:
agnosceres Deum qui fecit te. Non agnosceres Deum qui fecit te. Non enim vides animam tuam, cum omnia videat anima tua per carnem tuam. Aut si vides animam tuam, dic mihi qualis vel quanta sit: utrum quadra, an rotunda; utrum lenis, an aspera; utrum calida, an frigida; utrum alicujus coloris, an omni colore carens. Video, deficis; ostendere animam tuam qualis sit, non potes. Ecce immortalis est anima tua, et vivificat mortalem carnem tuam. Immortalem dico animam tuam ad utrumque. Si credit, immortalis est ad vitam: si non credit, immortalis est ad poenam. Credimus ergo Deum immortalem et invisibilem; non illum quem vos infideles deum fingitis, simul et adulterantem et tonantem: sed Deum verum, totius mundi fabricatorem atque rectorem. CAPUT us quod jam impletum esse cognoscimus. Sed ideo etiam hoc credere jubemur, quia quando factum est, praesentes non fuimus. Aderant tunc Judaei, ex quorum gente ipse Salvator Apostolos elegit, per quos ad
Abbreviated transcription (Latin):
sacrȩ litterȩ qualẽ d̃m p̾dicent: pau¬
lum audite apłm. Immortali in¬
quit muisibili. incorruptibili. soli
deo honor &e gła. Non uidet᷑ ds nr̃
ocłis carnis: s uidet᷑ ocłis cordis. Non
uidetur ad tempꝰ. s uidet᷑ in ȩter¬
num. S dicit paganus. O stende
mͥ quẽ colis. Respondeo. Ego qͥdẽ
habeo etiam mͦ quẽ tͥ ostendam:
s tu ñ habes ocłos unde uideas.
Beati enĩ ait saluator nr̃ mundo
corde: qm̃ ipsi dm uidebunt. Cor
immundum &e tenebris peccatoꝵ
obuolutũ. dm querit uidere: lux
lucet in tenebris: s tenebre eã ñ cõ¬
p̾henderunt. Nunquid qͥa cecus
ñ uidet: id̾o lux ñ lucet: Si nosce¬
res o infidelis dicere deo uͦ. illumi¬
na ocłos meos: uideres nobiscum
nunc ꝑ speculum in enigiate. ut
posses uidere. facie ad faciem. Si
ex oꝑib intelligeres artificem: ex
creatura coniceres creatorem. Si ex¬
pauesceres in te. qͥa ñ totũ capis te:

Expanded text:
sacrae Litterae qualem Deum praedicent, Pausacrae Litterae qualem Deum praedicent, Paulum audite apostolum: Immortali, inquit, invisibili, incorruptibili, soli Deo honor et gloria . Non videtur oculis carnis, sed videtur oculis cordis; non videtur ad tempus, sed videtur in aeternum. Sed dicit paganus: Ostende mihi quem colis. Respondeo: Ego quidem habeo etiam modo quem tibi ostendam, sed tu non habes oculos unde videas. Beati enim, ait Salvator noster, mundo corde; quoniam ipsi Deum videbunt . Cor immundum et tenebris peccatorum obvolutum, Deum quaerit videre? Lux lucet in tenebris, sed tenebrae eam non comprehenderunt . Numquid quia caecus non videt, ideo lux non non lucet? Si nosses, o infidelis, dicere Deo vero, Illumina oculos meos ; videres nobiscum nunc per speculum in aenigmate, ut possis videre facie ad faciem . Si ex operibus intelligeres artificem, ex creatura conjiceres Creatorem. Si expavesceres in te, quia non totum capis te;
Abbreviated transcription (Latin):
solus sub do pene mundi dñs consti¬
tutꝰ ese Merito ñ intelligis: qͥa cũ eẽs
in honore ñ intellexisti: comparatꝰ es
ium̃tis insipientib & similatꝰ es illis.¬
Nobis aut̃ẽ dilectissimi quib donatũ
ẽ credere: nec solem credamꝰ dm uł re¬
gem celi. nec mare. aut nescio quẽ re¬
gem eiꝰ neptunũ. quẽ fingit uanitaᷤ
ñ ueritas: nec t̾ram. & plutonẽ: s cre¬
damus in dm patrem omĩpotentem:
uniu̾soꝵ creatorẽ. regem cȩlorum.
Qui enim cuncta que uoluit de ni¬
chilo fecit: ipse regit quȩ fecit immor¬
talis. Isti qui a nobis suꝑiꝰ cõmemorati
sunt. ideo dii ñ sunt: qͥa & comp̾hen¬
di ce uideri his ocłis possunt. Cȩteros
autẽ quos uani uane colunt. iouẽ
saturnũ. martẽ. iunonẽ. mineruã.
uenerẽ & cȩtera portenta. ñ numi¬
na bona. s numina mala: homineᷤ
mortales fuisse cẽ eoꝵ litt̾e clamant:
qui talib errorib delectant᷑. Nlr̃e aũ

Expanded text:
solus sub Deo pene mundi dominus constisolus sub Deo pene mundi dominus constitutus es. Merito non intelligis, quia cum esses in honore, non intellexisti: comparatus es jumentis insipientibus, et similatus es illisNos autem, dilectissimi, quibus donatum est credere, nec solem credamus Deum vel regem coeli; nec mare, aut nescio quem regem ejus Neptunum, quem fingit vanitas, non veritas; nec terram et Plutonem: sed credamus in Deum Patrem omnipotentem, universorum creatorem, regem coelorum. Qui enim cuncta quia voluit de nihilo fecit, ipse regit quae fecit. Immortales isti qui a nobis superius commemorati sunt, ideo dii non sunt, quia et comprehendi et videri hic oculis possunt: caeteros autem, quos vani vane colunt, Jovem, Saturnum, Martem, Junonem, Minervam, Venerem, et caetera portenta, non numina bona, sed nomina mala, homines mortales fuisse, etiam eorum litterae clamant, qui talibus erroribus delectantur. Nostrae autem
Abbreviated transcription (Latin):
tutos: qͦs ad solatiũ quietis tue om̃i¬
potens artifex t̾minauit᷑. Non sumꝰ
d̾s. Conuincimꝰ falsitatẽ tuã: serui¬
endo tͥ ad penam tuam. Clamat¬
& mare. & omĩa quȩ in eo sunt. ñ
sumus ds. Prebeo enim ut mͥ iussũ
ẽ famulatũ. ꝑuium it̾ carine. sus¬
cipiens motus congruos. & flatus
uentoꝵ: dirigens gressus. ut ad por¬
tum desideratũ etiam rapiente te
auaricia. nulla int̾posita tarditate
ꝑducam. Animalia uͦ quȩ gignũ¬
tur ex meitͥ in escam donata ẽẽ cog¬
noscis. Cum gͦ ꝑ omĩa agnoscã mo¬
dulum meum᷑. tu quare deseris or¬
dinẽ tuũ: deserendo omniũ creato¬
rem dni. Clamat t̾ra. Ergone homo
deitatis mͥ nom̃ asscribis: Ido ñ
agnoscis qͥd sim: qͥa oblitꝰ es qͥ sis.
Non agnoscis materiã tuã ñ agnoᷤ¬
cis quia lium meum es. Ex me qͥ¬
dem formatũ: s qͦd ñ sũ ego anima¬
tum. Non agnoscis.: quia inter omĩa
animalia quȩ ex me ꝓcreata sunt. tu

Expanded text:
tutos, quos ad solatium quietis tuae omnitutos, quos ad solatium quietis tuae omnipotens artifex terminavit? Non sumus Deus: convincimus falsitatem tuam serviendo tibi ad poenam tuam. Clamat mare, et omnia quae in eo sunt: Non sumus Deus. Praebeo enim, ut mihi jussum est, famulatum, pervium iter carinae suscipiens, motus congruos, flatus ventorum; dirigens gressus, ut ad portum desideratum etiam rapiente te avaritia, nulla interposita tarditate perducam. Animalia vero quae gignuntur ex me, tibi in escam donata esse cognoscis. Cum ergo per omnia agnoscam modulum meum, tu quare deseris ordinem tuum, deserendo omnium creatorem Deum? Clamat terra: Ergone, homo, deitatis mihi nomen adscribis? Ideo non agnoscis quid sim, quia oblitus es qui sis. Non agnoscis materiam tuam; non agnoscis quia limum meum es, ex me quidem formatum, sed, quod non sum ego, animatum. Non agnoscis quia inter omnia animalia quae ex me procreata sunt, tu
Abbreviated transcription (Latin):
singula queq elementa claman¬
tia: & ipsis sius oꝑib suũ demon¬
strantia artificem. Clamat cęlum:
ñ sum ds̃. Nam si d̾s eẽm: nulla
me nubilatio obumbrare potuis¬
set. nec tenebre succederent luci mex̧:
s lux integra. incorrupta. inuiolata¬
q mansisset. sicut manet lux illa
uera. quȩ istam lucem temporalẽ
creauit in me ꝓpter te. Clamat
&e sol. quid me homo colis ut dm:
quẽ uides ortu occasiiq concludr:
Ds̃ nec ortum habet: nec occasum.
S tu illum deserendo. magnũ incur¬
risti casum: s consideras magnum
atq mirabilem ẽẽ me. Ego aũ agnos¬
co habere suꝑ me: qui &e me creauit¬
& te. Cum autẽ oꝑa ce splendoris ce
caloris mei tͥ deseruiant: quomͦ me
pro deo colendum ducis: nͥ qͥa ue¬
rum dm colere nescis: Ita luna
&e stellȩ. istam similem ꝓferunt uo¬
cem. Non uides inquiunt homo
spacium nos agere nocturnũ: exclu¬
di luce. nec t̾minos transgredi consti¬

Expanded text:
singula quaeque elementa clamansingula quaeque elementa clamantia, et ipsis suis operibus suum demonstrantia artificem. Clamat coelum: Non sum Deus: nam si Deus essem, nulla me nubilatio obumbrare potuisset, nec tenebrae succederent luci meae; sed lux integra, incorrupta, inviolataque mansisset, sicut manet lux illa vera quae istam lucem temporalem creavit in me propter te. Clamat et sol: Quid me, homo, colis ut Deum, quem vides ortu occasuque concludi? Deus nec ortum habet, nec occasum: sed tu illum deserendo magnum incurristi casum. Sed consideras magnum atque mirabilem esse me: ego autem agnosco habere super me, qui et me creavit et te. Cum autem opera et splendoris et caloris mei tibi deserviant, quomodo me pro Deo colendum ducis, nisi quia verum Deum colere nescis? Ita luna et stellae istam similem proferunt vocem: Non vides, inquiunt, o homo, spatium nos agere nocturnum, excludi luce, nec terminos transgredi consti
Abbreviated transcription (Latin):
& queq uirgulta: ut sibi quisq
credidit inuenisse ñ adiutorem
dm:̃ s deceptorẽ diabolũ. Atq ita
ꝑ diu̾sa anima errauit a creatore
suo: ut om̃e qͦd ei dederat ds ad ser¬
uitium: hoc illa coleret ut dm.
Nonne omĩa ꝓꝓter hominẽ crea¬
ta sunt: Legat quis scripturas
scãs: & inueniet dm dixisse hõi.
quẽ de limo terre formauit. Cres¬
cite & multiplicamini. &e replete ter¬
ram. & dominamini eiꝰ: & habete
potestatẽ pisciũ maris. & auiũ celi.
ce pecoꝵ terre. Et paulopost. E cce
inquit dedi uobis om̃ia in usum
& escam. Eos autẽ qui scripturas
scãs legere nolunt. ipsa rerũ natura.
ipseq mundus. oꝑib famulatus sui
incredulos sua quadam uoce con¬
uincit: & animã ꝑu̾sam increpans
dicit. Quid ẽ misera. qͦd erras in me.
&e de gener facta. oblita es a quo qͣn¬
ta creata sis. cui celum & t̾ra. tã pul¬
chra domus nullis meritis p̾ceden¬
tib constructa ẽs Respondent &

Expanded text:
et quaeque virgulta, ut sibi quisque et quaeque virgulta, ut sibi quisque credidit invenisse, non adjutorem Deum, sed deceptorem diabolum: atque ita per diversa anima erravit a Creatore suo, ut omne quod ei dederat Deus ad servitium, hoc illa coleret ut Deum. Nonne omnia propter hominem creata sunt? Legat quis Scripturas sanctas, et inveniet Deum dixisse homini, quem de limo terrae formavit: Crescite, et multiplicamini, et replete terram, et dominamini ejus; et habete potestatem piscium maris, et avium coeli, et pecorum terrae. Et paulo post: Ecce, inquit, dedi vobis omnia in usum et ad escam . Eos autem qui Scripturas sanctas legere nolunt, ipsa rerum natura, ipseque mundus operibus famulatus sui incredulos sua quadam voce convincit, et animam perversam increpans dicit: Quid est, misera, quod erras in me, et degener facta oblita es a quo quanta creata sis, cui coelum et terra tam pulchra domus nullis meritis praecedentibus constructa est? Respondent et
Abbreviated transcription (Latin):
cit etiam. qui suadendo ꝑ suꝑbiã
renuntiando diabolo excludit
pessimũ inuasorẽ: introducat op¬
timum possessorẽ. Credat in d̾m
donum grẽ. credere & intelligere dm
S quid ꝓpħa dicit: ñ credideritis
ñ intelligetis: Credamus gͦ ut in¬
telligamus: s oremus ut meream᷑
uidere qͦd credimus. Peccata enim.
&e auctor peccati diabolus separa¬
uit animã a do: &e dum creatura
secuta ẽ seductorẽ.: suum deseruit
saluatorẽ. facta ẽ ruina magna:
& errauit aĩa a uero: ut ꝓ deo co¬
leret idola: & adoraret ipsa que
fecit: deserendo a quo facta ẽ. Ado¬
rando enim lapidem nullam ha¬
bentem uitam. ipsa ꝑit. deserendo
dm̃. qui eius uera & eterna ẽ uita.
Hinc error om̃ĩs: & desertio bonoꝵ.
Hinc cultus paganoꝵ: &e ꝑuersitaᷤ
hereticoꝵ. Et errauerunt animȩ
ꝑ diu̾sas uoluptates. & ꝑuersas.:
ut alii colerent solem. alii lunam
&e stellas: alii montes. alii lapides.

Expanded text:
cit etiam, qui suadendo per superbiam cit etiam, qui suadendo per superbiam renuntiando diabolo exclusit pessimum invasorem, introducat optimum possessorem. Differt donum gratiae, credere et intelligere Deum. Sed quid propheta dicit? Nisi credideritis, non intelligetis . Credamus ergo, ut intelligamus, sed oremus, ut mereamur videre quod credimus. Peccata enim, et auctor peccati diabolus separavit animam a Deo: et dum creatura secuta est seductorem, suum deseruit salvatorem; facta est ruina magna: et erravit anima, ut pro vero Deo coleret idola, et adoraret ipsa quae fecit, deserendo illum a quo facta est. Adorando enim lapidem nullam habentem vitam, ipsa perit, deserendo Deum qui est ejus vera et aeterna vita. Hinc error omnis, et desertio bonorum: hinc cultus Paganorum, et perversitas haereticorum. Et erraverunt animae per diversas voluptates et perversas, ut alii colerent solem, alii lunam et stellas, alii montes, alii lapides
Abbreviated transcription (Latin):
acramentymꝯ sim¬
boli qͦd accepistis.
memorieq man¬
datum pro ue¬
stra salute reti¬
netis: noueritis
hoc ẽẽ fidei catholice fundamentũ:
E dificium enim domus di. lapides
sunt uiui: qͦd estis uos. Ita enĩ cre¬
dentib scribit apłs: nescitis inquit
fideles: uos inquit tanquã lapides
uiuii. edificamini in domũ sp̃ualẽ.
Quisquis huic edificio comungi
desiderat: renuntiet diabolo. pom¬
pis ce angłis eiꝰ. Pompe diaboli st̃
quȩq illicita desideria: quȩ tur¬
pant. ñ quȩ exornant animã: ut st̃
desidia carnis. desideria ocłoꝵ. am¬
bitiones scłi. Ad concupiscentiã car¬
nis: ꝑtinent illecebrȩ uoluptatis.
Ad concupiscentiã ocłoꝵ. nugaci¬
tas spectaculoꝵ. Ad ambitionẽ scłi:
insana suꝑbia. U bi ẽ fumus inflatꝰ.
ut homo positꝰ in aliqua potestate.
hominẽ se eẽ ñ cognoscat: cum de
homine iudicat. Qui uult gͦ mun¬
dum uincere. tͥa ista uincat quȩ
sunt in mundo: & ꝑ hȩc illũ iun¬

Expanded text:
acramentum Symboli quod accepistis, memoriaeque mandatum pro vestra salute retinetis, noveritis hoc esse fidei catholicae fundamentum, t Prophetarum. Aedificium enim domus Dei, lapides sunt vivi: quod estis vos. Ita enim credentibus scribit Apostolus: Nescitis, inquit,fideles, Vos, inquit, tanquam lapides vivi aedificamini in domum spiritualem . Quisquis huic aedificio conjungi desiderat, renuntiet diabolo, pompis et angelis ejus. Pompae diaboli sunt quaeque illicita desideria, quae turpant, non quae exornant animam; ut sunt desideria carnis, desideria oculorum, ambitiones snis pertinent, illecebrae, voluptates; ad concupiscentiam oculorum, nugacitas spectaculorum; ad ambitionem saeculi insana superbia: ubi est fumus inflatus, ut homo positus in aliqua potestate, hominem se esse non agnoscat, cum de homine judicat. Qui vult ergo vincere tria ista, vincat quae sunt in mundo: et per haec illum vin
Abbreviated transcription (Latin):
cat actuũ apłoꝵ. Postea enĩ quã a
mortus resurrexit. conu̾satus ẽ
cũ discipulis suis. qͣdraginta die¬
b &e quadragnita noctib intrans
&e exiens. manducans ce bibens.
Non qͦd haberet infirmitatẽ:. s ut
doceret ueritatẽ. Quadragesimo
die ipsis uidentib & quodammͦ
in celum ocłis deducentib astiter̃t
illis duo uiri in ueste alba . qͥ dixer̃t

Expanded text:
cat Actuum Apostolorum. Postea enim quam a cat Actuum Apostolorum. Postea enim quam a mortuis resurrexit, conversatus est cum discipulis suis quadraginta diebus et quadraginta noctibus, intrans et exiens, manducans et bibens, non quod haberet infirmitatem, sed ut doceret veritatem. Quadragesimo die, ipsis videntibus et quodam modo in coelum oculis deducentibus, astiterunt illis duo viri in veste alba, qui dix