comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
admontẽ uisionis .i. admontẽ syon
ꝗspeculatio int̃p̃tatur. in qͦ postea dñs
crucifixus ẽ. p̃parabat se ut filiumim
molaret. Drrͣq ad eũ adysaac. Ecce
ignis. ⁊ ligna. ubiẽ uictima holo¬
causti: Sicut enim iosephus refert
iam illius erat etatis. ut siuoluis¬
set apatre iam sene se defende po¬
tuiss. Ueruntam̃ pꝰ quã dĩ ⁊paren¬
tis uoluntatẽ cognouit. non resistit
s sua sponte se ligari ꝑmisit. gaudẽs
ꝗa dĩ hostia fieri merebatur. Quis tͥ
horũ duorũ maioris obedientie
fuisse uidetur. cũ ⁊ abraham dõ.
⁊ filius eius parenti siđ obediret
filio suo non peꝑcit. s ꝓnob̾ om̃ĩb
filium saluatorẽ nr̃m. qui tradi¬
dit semetipsum ꝓnobis oblationẽ
⁊hostiam dõ inhodorẽ suauitatiᷤ:
Egregiȩ autẽ factũ ÷ ꝙ non ysaac

Expanded text:
ad montem visionis, id est ad montem Sion, qui speculatio interpretatur, in quo postea Dominus crucifixus est; praeparabat se ut filium suum immolaret. Dixitque ad eum Isaac: « Ecce ignis et ligna: ubi est victima holocauti? » Sicut Joseph refert; jam illius erat aetatis, ut si voluisset a patre jam sene, se defendere potuisset. Verumtamen postquam Dei et parentis voluntatem cognovit, non restitit; sed sua sponte se ligari permisit, gaudens quod Dei hostia fieri merebatur. 506 Uter tibi horum duorum majoris obedientiae fuisse videtur; cum et Abraham Deo, et filius ejus parenti simul obediret Filio suo non pepercit, sed pro nobis Filium Salvatorem nostrum, qui tradidit semetipsum pro nobis oblationem, et hostiam Deo in odorem suavitatis? Egreg
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ cȩlos cęloꝵ ad orientẽ ¶Sicut
enim infiliis ionadab ꝓbatũ ÷ obe¬
dientiȩ bonũ. ita insaul ⁊ filiis
eius ꝓbari potest inobedientie ma¬
lũ. preceꝑat dñs saul ut pugnaret
cͣe amalech ⁊ om̃s int̃ficeret inore
gla dii. nec hõi nec pecorineq ali¬
cui parce̾t aĩali. Ille aũt expugͣto
amalech. peꝑcit agag regi eorum.

Expanded text:
super coelum coeli ad orientem . » Sicut enim in filiis Jonadab probatum est obedientiae bonum; ita et in Saul, et filiis ejus probari potest inobedientiae malum. Praeceperat Dominus Sauli ut pugnaret contra Amalec, et omnes interficeret in ore gladii, nec homini, nec pecori, nec alicui parceret animali. Ille autem expugnato Amalec pepercit Agag regi eorum,
Abbreviated transcription (Latin):
tiȩ bonũ deqͦscriptũ est.
ꝗa factus ẽ obediens patriusq
admortẽ .ꝑinobedientiam pͥmi
accessit. iste obediens lignũ erucis
ascñdit. Ille accedẽs rapuit ꝙ ñ
debebat. iste ascendẽs q̃ non rapuit.
excitu suo uenit obsidẽ icrłm.
bitabant fugier̃ inciuitatẽ. Ac¬
cessit aut̃ adeos ieremias ꝓpħa
exp̃ cepto dm̃. ⁊ dux̃ eos inunã
exedrã tẽpli. ⁊ añ posuit eis sciphoᷤᷤ
cũ uino qͦ illi non utebãtur. ⁊ p̃cep̃
eis ut biberent. at illi respõdñtes
p̃cepit nobis ut umũ ñbib̾emus.
domos ñ hedificaremus. agros ñ¬
coleremus. uineas non plantare¬
mꝰ. ẜ tantũ intabna cuł habita¬
remus. Et ait dñs. p̃ualuit ẜ mo
iona dab ẜ monib meis. Ego die
noctuq ꝑ seruos meos ꝓpħas ppłm¬
istũ ammone̾ noncesso. ⁊ non au¬
diunt uocẽ meã.⁊ filii ionadab
filii rechab p̾cepta patris iutam di¬
ligñt̃ custodiunt. ⁊ trãs gredi for¬
midant. Et dix ierennas filiis io¬

Expanded text:
tiae bonum. De quo scriptum est: Quia factus est obediens Patri usque ad mortem . Per inobedientiam primi accessit: iste obediens lignum crucis ascendit. Ille accedens rapuit quod non debebat: iste ascendens quae non rapuit, exercitu suo venit obsidere Jerusabitabant, fugerunt in civitatem. Accessit ad eos Jeremias ex praecepto Domini, et duxit eos in unam hexedram templi, et anteposuit eis scyphos cum vino, quo non utebantur; et praecepit eis, ut biberent. At illi respondentes praecepit nobis, ut vinum non biberemus, domos non aedificaremus, agros ncoleremus, vineas non plantaremus, sed tantum in tabernaculis habitaremus, et ait Dominus: Praevaluit sermo Jonadab sermonibus meis. Ego die noctuque, per servos meos propaudiunt vocem meam, et filii Jonadab filii Rechab praecepta patris sui tam diligenter custodiunt, et transgredi formidant. Et dixit Jeremias filiis Jo
Abbreviated transcription (Latin):
sui corporis m̃surã cognouit. Si
ꝗͣ parũ cõmedẽs crapulat᷑. ⁊ pa-¬
rũbibens inebriabit᷑.⁊̃ de ipsomo¬
dico aliꝗͥ minuat. donec adm̃su¬
rã cuncta suscipiat. ⁊ ñ uolunta¬
ti s necessitati obediat.¶Neq enĩ
fieri potest. ut ꝗ inmanducan¬
tẽ. aliqnͣ non ueniat ad crapu.¬
lam ⁊ ebrietatẽ Ma iorũ sentẽ¬
tia ÷ sic cõmedat canonieꝰ ut sẽ¬
nesciat. Intalib ut puto eͣpula
⁊ ebrietas locũ non ht̃. hinc ẽ
Obsecro uos tamquã aduenas
⁊ peregͥnos abstinere uos acar¬

Expanded text:
sui corporis mensuram cognovit. Si quis parum comedens crapulatur, et parum bibens inebriatur, etiam de ipso modico aliquid minuat, donec ad mensuram cuncta suscipiat; et non voluptati, sed necessitati obediat. Neque enim fieri potest, ut qui in manducantem, aliquando non veniat ad crapulam, et ebrietatem. Majorum sententia est. Sic comedat monachus, ut semnesciat. In talibus ut puto crapula et ebrietas locum non habet. Hinc est Obsecro vos tanquam advenas et et peregrinos, abstine
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ eritis in obꝓbriũ cunctis gentib.
haec u̾ba quãuis magnũ exẽplum
sint. młtũq ꝓficiant ad obedien¬
tiȩ custodiam ⁊ obẜ uationẽ. aliud
tam̃ sigͥficare uidñtur. Iste enim
rechab ꝗ ascndens int̃p̃tat᷑. illũ mͥ
sigͥficaͬe uidetur deqͦ scriptũ ẽ. A

Expanded text:
 eritis in opprobrium cunctis gentibus. » Haec verba, quamvis magnum exemplum sint, multumque proficiant ad obedientiae custodiam, et observationem, aliud tamen significare videntur. Iste enim Rechab, qui Ascendens interpretatur, illum mihi significare videtur de quo scriptum est; «
Abbreviated transcription (Latin):
ne tua. Quanta ẽ namq lux illa. de qua micat om̃e uerũ.
qͥd racionali menti lucet:. Quã ampla ẽ ueritas illa. in qua ẽ
om̃e qͥd uerũ est: & extra quã non nisi nichil & falsũ est
quid simplicitatis. qͥd certitudiniꝰ & splendoris ibi ẽ Ger¬
te plus quã a creatura ualeat intelligi XU¬
rgo dñe non solũ es. quo maius cogitari nequit: sed es
quiddã maius quã cogitari possit. Qm̃ namq ualet
cogitari ẽẽ aliqͥd huiusmodi: si tu ñ es hoc ipsũ. potest cogi¬
tari aliquid maius te: qͦd fieri nequit XUI¬
Iere dñe hec ẽ lux in accessibilis. in qua habitas. Uere
enĩ non ẽ aliud. qͦd hanc penetret : ut ibi te ꝑuideat
Uere ideo hanc ñ uideo quia nimia michi ẽ: & tam̃ quioc¬
quid uideo. ꝑ illã uideo. sicut infirmꝰ oculus qͦd uidet. ꝑ
lucẽ solis uidet: quã in ipso sole nequit aspicere. Non

Expanded text:
ne tua. Quanta namque est lux illa, de qua micat omne verum ne tua. Quanta namque est lux illa, de qua micat omne verum quod rationali menti lucet! Quam ampla est illa veritas, in qua est omne quod verum est, et extra quam non nisi nihil et falsum est! quid simplicitatis, quid certitudinis et splendoris ibi est! Certe plus quam a creatura valeat intelligidomine, non solum es quo maius cogitari nequit, sed es quiddam maius quam cogitari possit. Quoniam namque valet cogitari esse aliquid huiusmodi: si tu non es hoc ipsum, potest cogitari aliquid maius te; quod fieri nequitine, haec est lux inaccessibilis, in qua habitas. Vere enim non est aliud quod hanc penetret, ut ibi te pervideat. Vere ideo hanc non video, quia nimia mihi est; et tamen quidquid video, per illam video, sicut infirmus oculus quod videt per lucem solis videt, quam in ipso sole nequit aspicere. Non
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ino aliqͥd intelligere de te: nisi ꝑ lucẽ tuam & ueritatẽ
niam: Si ergo uidit lucẽ & ueritatẽ: uidit te Si ñ uidit
te: ñ uidit lucẽ nec ueritatẽ An & ueritas & lux est quod
uidit. & tam̃ nondũ te udit. qͥa uidit te aliquatenꝰ. sed
ñ uidto te sicuti es: Dñe ds̃ m̃s formator & reformator
m̃s. dic desideranti animȩ meȩ qͥd aliud es quã qͦd uidit:
ut pure uideat qͦd desiderat. Intendit se. ut plus uide¬
at: & nichil uidet ultra hoc qͦd uidit nisi tenebraᷤᷤ. immo
ñ uidet tenebras. quȩ nullȩ st̃ in te : sed uidet se ñ plus
posse uidere ꝓpt̃ tenebras suas. Cur hoc dñe. cur hoc :
Tenebrat᷑ oculus eiꝰ infirmitate sua. an reuerberat᷑ fulgo¬
re tuo: Sed certe & tenebrat᷑ in se: & reuerberat᷑ a te
Utiq & obscurat᷑ sua breuitate: & obruit᷑ tua immensi¬
tate: Uere & contrahit᷑ angustia sua : & uincit ãplitudi¬

Expanded text:
omnino aliquid intelligere de te, nisi per " lucem tuam et veritatem omnino aliquid intelligere de te, nisi per " lucem tuam et veritatem tuam "? Si ergo vidit lucem et veritatem, vidit te. Si non vidit te, non vidit lucem nec veritatem. An et veritas et lux est quod vidit, et tamen nondum te vidit, quia vidit te aliquatenus, sed non vidit te sicuti es? Domine deus meus, formator et reformator meus, dic desideranti animae meae, quid aliud es, quam quod vidit, ut pure videat, quod desiderat. Intendit se ut plus videat, et nihil videt ultra hoc quod vidit nisi tenebras; immo non videt tenebras, quae nullae sunt in te, sed videt se non plus posse videre propter tenebras suas. Cur hoc, domine, cur hoc? Tenebratur oculus eius infirmitate sua, aut reverberatur fulgore tuo? Sed certe et tenebratur in se, et reverberatur a te. Utique et obscuratur sua brevitate, et obruitur tua immensitate. Vere et contrahitur angustia sua, et vincitur amplitudi
Abbreviated transcription (Latin):
ubiq. qͥd de creatis spiritib cognoscitur. Si enĩ non esset
anima tota in singulis mẽbris sui corporis: ñ sentiret tota
in singulis. Tu ergo dñe singularit̃ es incirrũscriptꝰ & ȩt̃nuᷤ.
& tam̃ & alii sp̃s sunt incircũscripti & ęterni XIIII.
Q& inuenisti eũ esse qui ddã summũ om̃ium. quo nichil me¬
lius cogitari potest & hoc esse ipsam uitã. lucẽ. sapientiã. boni¬
tatem. ȩtͣnam beatitudinẽ. & beatã ęternitatẽ : & hoc ẽẽ ubiq
& semꝑ. Nam si ñ inuenisti dm̃ tuum : quomͦ est ille hoc qͦd
inuenisti. & quod illũ tam certa ueritate. & uera certitudine
intellexisti. Si uero inuenisti. qͥd est. qͦd ñ sentis qͦd inuenisti:
Cur ñ te sentit dñe ds̃ anima mea.si inuenit te: An uero¬
ñ inuenit. quẽ inuenit eẽ lucẽ & ueritatẽ : Quomͦ nãq
intellexit hoc. nisi uidendo lucẽ & ueritatẽ. Aut potultꝰ

Expanded text:
ubique; quod de creatis spiritibus cognoscitur. Si enim non esset ubique; quod de creatis spiritibus cognoscitur. Si enim non esset anima tota in singulis membris sui corporis, non sentiret tota in singulis. Tu ergo, domine, singulariter es incircumscriptus et aeternus, et tamen et alii spiritus sunt incircumscripti et aeterni. et invenisti eum esse quiddam summum omnium, quo nihil melius cogitari potest; et hoc esse ipsam vitam, lucem, sapientiam, bonitatem, aeternam beatitudinem et beatam aeternitatem; et hoc esse ubique et semper. Nam si non invenisti deum tuum: quomodo est ille hoc quod invenisti, et quod illum tam certa veritate et vera certitudine intellexisti? Si vero invenisti: quid est, quod non sentis quod invenisti? Cur non te sentit, domine deus, anima mea, si invenit te? An non invenit, quem invenit esse lucem et veritatem? Quomodo namque intellexit hoc, nisi videndo lucem et veritatem? Aut potuit
Abbreviated transcription (Latin):
ed om̃e quod claudit᷑ aliquatenꝰ loco XTII¬
aut tẽpore : minꝰ est. quã quod nulla lex loci aut tempors
cohercet. Quoniã ergo maius te nichil est : nullus locus aut
tempus te cohibet. sed ubiq & semꝑ es Quod quia de te so¬
lo dici potest : tu solus incircũscriptus es & ę̧tͣnus Quomodo
igitur dicunt᷑ & alii sp̃s incircũscripti. & ęt̃ni : Et̃quidẽ
solus es ȩternus : quia solus om̃ium sicut ñ desinis. sic non
incipis eẽ. Sed solus quomͦ es incircũscriptꝰ. An creatꝰ sp̃o
ad te collatꝰ. est circũscriptꝰ. ad corpus uero incircũscriptꝰ:
Nempe om̃ino circũscriptũ est: quod cũ alibi totũ est. ñ
potest simul ẽẽ alibi. qͥd de solis corporeis cernit̾. Incir¬
cumscriptũ uero: quod simul est ubiq totũ. quod de te solo
intelligitur. Circũscriptum autẽ simul & incircũscriptum
est: quod cũ alibi sit totũ. potest ẽẽ simul totũ alibi ñ tam̃

Expanded text:
ed omne quod clauditur aliquatenus loco aut tempore, minus est quam quod nulla lex loci aut temporis coercet. Quoniam ergo majus te nihil est, nullus locus aut tempus te cohibet, sed ubique et semper es: quod quia de te solo dici potest: Tu solus incircumscriptus es et aeternus. Quomodo igitur dicuntur et alii spiritus incircumscripti et aeterni? Et quidem soincipis esse. Sed solus quomodo es incircumscriptus? An creatus spiritus ad te collatus est circumscriptus, ad corpus vero incircumscriptus? Nempe omnino circumscriptum est, quod cum alicubi totum est, non potest simul esse alibi; quod de solis corporeis cernitur. Incircumscriptum vero, quod simul est ubique totum; quod de te solo intelligitur. Circumscriptum autem simul et incircumscriptum est, quod cum alicubi sit totum, potest simul esse totum alibi, non tamen
Abbreviated transcription (Latin):
id ipsũ quod res ẽ intelligit᷑. Illo itaq modo potest cogitari
ds non eẽ : isto uero minime. Nullus quippe intelligens id qͦd
ds̃ est. potest cogitare quia ds̃ non ẽ.: licet hȩc uerba dicat in
corde. aut sine ulla aut cũ  ex tranea significatione. Ds enĩ est:
id qͦ maius cogitari ñ potest. Qđ qͥbene intelligit: utiq intel¬
ligit id ipsuꝰ sic esse. ut nec cogitatione queat ñ esse. Qui ergo
intelligit sic eẽ dm̃: nequit eũ non eẽ cogitare. Gratias tͥ bone
dñe. gratiaᷤᷤ tibi: quia qͦd prius credidi te donante. iam sio
intelligo te illuminante. ut si te ẽẽ nolim credere: non pos¬
sim non intelligere

Expanded text:
id ipsum quod res est intelligitur. Illo itaque modo potest cogitari id ipsum quod res est intelligitur. Illo itaque modo potest cogitari deus non esse, isto vero minime. Nullus quippe intelligens id quod deus est, potest cogitare quia deus non est, licet haec verba dicat in corde, aut sine ulla aut cum aliqua extranea significatione. Deus enim est id quo maius cogitari non potest. Quod qui bene intelligit, utique intelligit id ipsum sic esse, ut nec cogitatione queat non esse. Qui ergo intelligit sic esse deum, nequit eum non esse cogitare. Gratias tibi, bone domine, gratias tibi, quia quod prius credidi te donante, iam sic intelligo te illuminante, ut si te esse nolim credere, non possim non intelligere
Abbreviated transcription (Latin):
melius te: ascenderet creatura suꝑ creatorẽ. & iudicaret de
creatore: qͦd ualde ẽ absurdũ. Etquidẽ quiqͥd ẽ aliud prȩc̃
te solũ : potest cogitari ñ esse. Solus igit᷑ uerissime om̃ium.
& ideo maxime om̃ium habes ẽẽ: quia quioqͥd aliud ẽ. non
sic uere. & idcirco minus habet ẽẽ. Cur itaq dixit insipi¬
ens in corde suo. non ẽ ds̃ꝰ cum tã in ꝓmptu sit racionali men¬
ti te maxime om̃ium eẽ. Cur. nisi qͥa stultꝰ & insipiens:¬
Uerũ quomꝰ dixit in corde. qͦd cogitare ñ potuit. aut quomͦ co¬
gitare ñ potuit. qͦd dixit in corde: cũ idem sit dicere in
corde. & cogitare. Qđ si uere. immo qͥa uere & cogitauit.
quia dixit in corde. & ñ dixit in corde. quia cogitare ñ po¬
tuit : non uno tantũ modo dicit᷑ aliqͥd in corde. uł cogitat᷑
Alit̾ enĩ cogitat᷑ res. cũ uax eã significans cogitat᷑: alit̃ cum

Expanded text:
melius te, ascenderet creatura super creatorem, et iudicaret de melius te, ascenderet creatura super creatorem, et iudicaret de creatore; quod valde est absurdum. Et quidem quidquid est aliud praeter te solum, potest cogitari non esse. Solus igitur verissime omnium, et ideo maxime omnium habes esse: quia quidquid aliud est non sic vere, et idcirco minus habet esse. Cur itaque " dixit insipiens in corde suo: non est deus ", cum tam in promptu sit rationali menti te maxime omnium esse? Cur, nisi quia stultus et insipienserum quomodo dixit in corde quod cogitare non potuit; aut quomodo cogitare non potuit quod dixit in corde, cum idem sit dicere in corde et cogitare? Quod si vere, immo quia vere et cogitavit quia dixit in corde, et non dixit in corde quia cogitare non potuit: non uno tantum modo dicitur aliquid in corde vel cogitatur. Aliter enim cogitatur res cum vox eam significans
Abbreviated transcription (Latin):
ligitur. in intellectu ẽ. E certe id qͦ maus cogitari nequit:
nꝰ potest eẽ in solo intellectu. Si enĩ uel in solo intellectu est.
potest cogitari eẽ & in re quod maius ẽ. Si ergo id qͦ mauis co¬
gitari ñ potest. est in solo intellectu: id ipsũ quo mauis cogita¬
ri ñ potest. est quo mauis cogitari potest. Sed cerce hoc esse
ñ potest . Existit ergo ꝓcul dubio aliqͥd qͦ maus cogitari ñ
cogitari possit ñ eẽ. Nã potest cogitari eẽ aliqͥa. qͦd ñ possit
cogitari ñ esse: quod mauis est quã qͦd non eẽ cogitari potest
Quare si id quo mauis nequit cogitari. potest cogitari ñ esse:
id̃ ipsũ quo mains cogitari nequit. non ẽ id qͦ maius cogitari
nequit : qͥd conuenire ñ potest Sic ergo uere ẽ aliqͥd qͦ manieᷤ
cogitari ñ potest: ut nec cogitari possit ñ esse: E hoc es cu
dñe ds̃ nr̃. Sic ergo uere es dñe ds̃ ms̃: ut nec cogitari posst̾
non ẽẽ. & merito. Si enĩ aliqua mens posset cogitare aliqͥd

Expanded text:
r in intellectu est. Et certe id quo maius cogitari nequit, non potest esse in solo intellectu. Si enim vel in solo intellectu est, potest cogitari esse et in re, quod maius est. Si ergo id quo maius cogitari non potest, est in solo intellectu: id ipsum quo maius cogitari non potest, est quo maius cogitari potest. Sed certe hoc esse non potest. Existit ergo procul dubio aliquid quo maius cogitari non cogitari possit non esse. Nam potest cogitari esse aliquid, quod non possit cogitari non esse; quod maius est quam quod non esse cogitari potest. Quare si id quo maius nequit cogitari, potest cogitari non esse: id ipsum quo maius cogitari nequit, non est id quo maius cogitari nequit; quod convenire non potest. Sic ergo vere est aliquid quo maius cogitari non potest, ut nec cogitari ponoster. Sic ergo vere es, domine deus meus, ut nec cogitari possis non esse. Et merito. Si enim aliqua mens posset cogitare aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
ita & debere. Quippe cũ dicimꝰ deb̾e pauꝑes a diuitib elemo¬
sinã acciꝑe: ñ ẽ aliud quã diuites deb̾e pauꝑib elemosinã um
pendere. Hoc nãq debitũ ñ ẽ exigendũ a pauꝑe. sed a diuite.
ds̃ quoq dr̃ om̃ib deb̾e p̾esse. ñ qͥa ille in hoc aliquomͦ sit de¬
qđ suũ ẽ facere & ñ facere : dr̃ debere facere. qͥa qđ ipsa uult
debet eẽ. Dns itaq ilło cũ mortẽ sic̃ diximꝰ sustinere uoluit.
qĩ suũ erat & pati & ñ pati debuit facere qđ fecit: quia qđ
uoluit fieri debuit. & ñ debuit facere qͥa ñ ex debito. Nempe
fuit hõ sic accepte a diuina nat᷑a quȩ alia ẽ ab humana eẽ
suũ quicqͥd habebat. ut nihil deberet dare nͥ qđ uolebat. scđm
ficiens erat: ut nec alii quioquã retribuere deberet. nec
ut sibi retribueret᷑ dare indigeret. B Aꝑte nc̃ uideo qͥa nulla

Expanded text:
ita et debere. Quippe cum dicimus debere pauperes a divitibus eleemoita et debere. Quippe cum dicimus debere pauperes a divitibus eleemosynam accipere, non est aliud quam divites debere pauperibus ele: hoc namque debitum non est exigendum a paupere, sed a divite. Deus quoque dicitur omnibus debere praeesse, non quia ille in hoc aliquo modo sit dequod suum est facere et non facere, dicitur debere facere; quia quod ipsa vult, debet esse. Dominus itaque Jesus, cum mortem sicut diximus sustinere voluit, quoniam suum erat, et pati et non pati, debuit facere quod fecit, quia quod voluit fieri debuit; et non debuit facere, quia non ex debito. Nempe fuit homo sic accepit a divina natura, quae alia est ab humana esse suum quidquid habebat; ut nihil deberet dare, nisi quod volebat: ficiens erat, ut nec alii quidquem retribuere deberet; nec, ut sibi retribueretur, dare indigeret. BOS. Aperte nunc video quia nulla
Abbreviated transcription (Latin):
sed siue faciat qđ melius ẽ siue alterũ: debere facere dicat᷑ qđ facit
& si facit qđ melius ẽ p̾miũ habeat. qͥa sponte dat qđ suũ ẽ. Nã
cũ uirginitas melior sit coniugio. neutrũ tam̃ ab homine det̾mi¬
nate exigit᷑. sed & qͥ coniugio uti & qͥ uirginitatẽ seruare mauult
qđ facit debere facere dr̃. Nemo enĩ uirginitatẽ siue coniugiũ
dicit eligi ñ debere. sed dicimꝰ qͥa qđ mauult hõ antequã aliquid
horũ statuat. hoc facere deb& & si uirginitatẽ seruat: ꝓ sponta¬
subaudis si ds̃ iubet: ñ ẽ sẽꝑ uerũ. Siquidẽ ut dixi ñ deb& hõ
uieginitatẽ ex debito. sed si mauult deb& uti coniugio. Qđ si
te mouet uerbũ qđ ẽ debere nec potes illud intelligere sine
aliqͦ debito: scito qͥa sic̃ contingit posse & ñ posse. & necessitatẽ
aliquando dici. ñ qͥa st̃ in reb ubi dicunt᷑. sed qm̃ st̃ in alio:

Expanded text:
sed sive faciat quod melius est, sive alterum, debere facere dicatur quod facit: sed sive faciat quod melius est, sive alterum, debere facere dicatur quod facit: et si facit quod melius est, praemium habeat quia sponte dat quod suum est. Nam cum virginitas melior sit conjugio, neutrum tamen ab homine determinate exigitur: sed et qui conjugio uti, et qui virginitatem servare mavult; quod facit, debere facere dicitur. Nemo enim virginitatem, sive conjugium, dicit eligi non debere; sed dicimus quia quod mavult homo, antequam aliquid horum statuat, hoc debet facere: et si virginitatem servat, pro spontasubaudis, si Deus jubet; non est semper verum. Si quidem, ut dixi, non debet homo virginitatem ex debito; sed si mavult, debet uti conjugio. Quod si te movet verbum, quod est, debere; nec potes illud intelligere sine aliquo debito: scito quia sicut contingit posse et non posse, et necessitatem aliquando dici, non quia sunt in rebus ubi dicuntur, sed quoniam sunt in alio;
Abbreviated transcription (Latin):
nibil nͥ penã debebat. tã p̾ciosã uitã immo se ipsũ tantã scilico
ꝑsonã tanta uoluntate dedit. B̾ Multũ ꝓpinquas desiderio
meo. Sed sustine ut querã quiddã qđ quauis fatuũ forsitan
putes querere : ñ tam̃ in pr̃optũ mͥ ẽ. qͥd respondeã si a me que¬
rat᷑. Dicis qͥa quando mortuus ẽ. dedit qđ ñ debebat. Sed nemo
negabit melius illũ fecisse quando hoc exẽplũ talit̾ dedit. & ma¬
gis hoc placere do quã si ñ hoc fecisset. aut dicet eũ ñ debuisse fa¬
cere qđ melius eẽ. & qđ magis dõ placere intellexit. Quomͦ gͦ asse¬
remꝰ eũ ñ debuisse dõ qđ fecit id ẽ qđ melius eẽ & magis placere
potest: A Quãuis creat᷑a nibil habeat ase: quando tam̃ con
cedit illi ds̃ aliqͥd licite facere & ñ facere. dat illi ita suũ ẽẽ
utrũq ut licet alterũ sit meliuis. neutrũ tam̃ exigat᷑ det̃minate

Expanded text:
nihil nisi poenam debebat; tam pretiosam vitam, imo seipsum, tantam scilicet nihil nisi poenam debebat; tam pretiosam vitam, imo seipsum, tantam scilicet personam, tanta velunt te dedit. BOS. Multum propinquas desiderio meo; sed sustine ut quiddam quaeram, quod quamvis fatuum forsitan putes quaerere non tamen in promptu mihi est quid respondeam, si a me quaeratur. Dicis quia quando mortuus est, dedit quod non debebat. Sed nemo negabit illum melius fecisse quando hoc exemplum taliter dedit; et magis hoc placere Deo, quam si non hoc fecisset: aut dicet eum non debuisse facere, quod melius esse, et quod magis placere Deo intellexit. Quomodo ergo asseremus eum non debuisse Deo quod fecit, id est quod melius esse et magis placere potest? ANS. Quamvis creatura nihil habeat a se; quando tamen illi Deus concedit aliquid licite facere et non facere; dat illi ita suum esse utrumque, ut licet alterum sit melius, neutrum tamen exigatur determinate:
Abbreviated transcription (Latin):
cũ iniurias & contumelias & mortẽ crucis cũ latronib. sibi sic̃
supͣdiximꝰ ꝓpt̾ iusticiã quã obȩdient̾ seruabat illataᷤ benigna
patientia sustinuit. exẽplũ dedit hominib quatinꝰ ꝓpt̾ nulla
in cõmoda q̃ sentire posst̃ a iusticia quã dõ debent declinent.
qđ minime dedisset. si scđm potentiã suã mortẽ ꝓ tali causa
illatã declinasset: B Uidet᷑ qđ nulla hoc exẽplũ ipse necessita¬
te dederit. qm̃ multi ante aduentũ eiꝰ & ioħs baptista pꝰ ad¬
uentũ ante mortẽ eiꝰ fortit̾ mortẽ ꝓ ueritate sustinentes: illud
illũ dõ dedit qđ aliquando necessitate ꝑditurꝰ ñ erat. aut sol¬
uit qđ ñ debebat. Ille uͦ sponte patri obtulit qđ nulla necessitate
umquã amissurꝰ erat. & soluit ꝓ peccatorib qđ ꝓ se ñ debebat. Qua¬
ctant᷑ amissurus ẽ. ꝓ se ipso reddere dõ cũ racio postulat ñ dubi¬
tet. qͥ cũ nullatenꝰ aut ꝓ se indigeret aut cogeret᷑: ꝓ aliis quib

Expanded text:
contumelias, et mortem crucis cum latronibus sibi sicut, supra diximus propter justitiam, quam obedienter servabat, illatas benigna patientia sustinuit; exemplum dedit hominibus, quatenus propter nulla incommoda, quae sentire possunt, a justitia quam Deo debent declinent; quod minime dedisset si secundum potentiam suam mortem pro tali causa illatam declinasset? BOS. Videtur quod ipse nulla hoc exemplum necessitate dederit: quoniam multi ante adventum ejus, et Joannes Baptista post adventum ante mortem ejus, fortiter mortem pro veritateDeo dedit, quod aliquando necessitate perditurus non erat; aut solvit, quod non debebat. Ille vero sponte Patri obtulit, quod nulla necessitate unquam amissurus erat; et solvit pro peccatoribus, quod pro se non debebat. Quactanter amissurus est, pro seipso reddere Deo, cum ratio postulat, non dubitet: qui cum nullatenus aut pro se indigeret, aut cogeretur pro aliis quibus
Abbreviated transcription (Latin):
nia ex necessitate fuisse. qͥa ipse uoluit. Uoluntatẽ uͦ eiꝰ
nulla p̾cessit necessitas. Quare si ñ fuert̃ nͥ qͥa ipse uoluit.
si ñ uoluisset ñ fuissent. Sic itaq nemo tulit animã eiꝰ
ab illo. sed ipse posuit eã & iterũ supsit cã. qͥa potestatẽ
habuit ponendi animã suã & iterũ sumendi eã. sic̃ ipse
dicit. B Satisfecisti mͥ illĩ ñ posse ꝓbari ulla necessitate mor¬
tẽ subisse. nec me penitet ut hoc faceres importunũ tͥ exti¬
tisse. A Ostendimꝰ ut puto certã racionẽ. qͦmͦ ds̃ assupserit
hominẽ sine peccato. de massa peccatrice. Sed nequaquã ne¬
gandum existimo. aliã ẽẽ pret̃ istã quã diximꝰ. excepto hoc
qͥa ds̃ facere potest. qđ hominis racio cõp̃hendere ñ potest.

Expanded text:
nia ex necessitate fuisse, quia ipse voluit. Voluntatem vero ejus nulla praecessit necessitas. Quare, si non fuerunt nisi quia ipse voluit; si non voluisset, non fuissent. Sic itaque nemo tulit animam ejus ab illo; sed ipse posuit eam, et iterum sumpsit eam: quia potestatem habuit ponendi animam suam, et iterum sumendi eam, sicut ipse dixit . BOS. Satisfecisti mihi illum non posse probari ulla necessitate mortem subiisse; nec me poenitet, ut hoc faceres, importunum tibi exstitisse. ANS. Ostendimus, ut puto, certam rationem, quomodo Deus assumpserit hominem sine peccato de massa peccatrice; sed nequaquam negandum aestimo aliam esse praeter istam, quam diximus; excepto hoc, quia Deus facere potest q
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa uere moriturꝰ erat. & ido uere erat moriturꝰ qͥa hoc ipse
sponte & immutabilit̾ uoluit: sequit᷑ illũ ñ ob aliud ñ potu¬
isse ñ mori. nͥ qͥa immutabili uoluntate uoluit mori.Bta ẽ.

Expanded text:
quia vere moriturus erat: et ideo vere erat moriturus, quia hoc ipse quia vere moriturus erat: et ideo vere erat moriturus, quia hoc ipse sponte et immutabiliter voluit: sequitur illum non ob aliud non potuisse non mori, nisi quia immutabili vol
Abbreviated transcription (Latin):
sed sua potestate. & uoluntas illius fuit uoluntas dĩ: nulla
necessitate mortuus ẽ. sed sola sua potestate. B Argumtatio¬
nib tuis obuiare nequeo. Nã nec ꝓpositiones quas premittis.
nec consequentias quas infers ullatenꝰ infirmare ualeo. Sed
tam̃ hoc mͥ sẽꝑ occurrit qđ dixi. qͥa si uellet ñ mori non
magis hoc posset quã ñ eẽ qđ erat. Uere nãq moriturus
erat. qm̃ si uere ñ fuiss&c moriturꝰ. ñ fusset uera fides fu¬
turȩ mortis eiꝰ ꝑ quã & illa uirgo de qua natꝰ ẽ. & multi
aliĩ mundati st̃ apeccato. Nã si uera ñ fuiss&: nibil ꝓdesse
potuisset. Quappt̃ si potuit ñ mori: potuit facere ñ eẽ ue¬
rũ qđ uerũ erat. AQuare uerũ erat antequã moreret᷑.
qͥa moriturꝰ erat: B Qm̃ hoc ipse sponte uoluit & immu¬
tabili uoluntate. A Si gͦ sic̃ dicis idcirco ñ potuit mori

Expanded text:
sed sua potestate et, voluntas illius fuit voluntas Dei, nulla sed sua potestate et, voluntas illius fuit voluntas Dei, nulla necessitate mortuus est, sed sola sua potestate. BOS. Argumentationibus tuis obviare nequeo: nam nec propositiones quas praemittis, nec consequentias quas infers, ullatenus infirmare valeo. Sed tamen hoc mihi semper occurrit, quod dixi: quia si vellet non mori, non magis hoc posset, quam non esse quod erat; vere namque moriturus erat: quoniam si vere non fuisset moriturus, non fuisset vera fides futurae mortis ejus, per quam et illa Virgo de qua natus est, et alii multi mundati sunt a peccato. Nam si vera non fuisset, nihil prodesse potuisset. Quapropter si potuit non mori, potuit facere non esse verum quod verum erat. ANS. Quare verum erat, antequam moreretur, quia moriturus erat? BOS. Quoniam hoc ipse sponte voluit et immutabili voluntate. ANS. Si ergo, sicut dicis, idcirco non potuit non mori,
Abbreviated transcription (Latin):
ñ eẽ potuit. Non enĩ magis ipse factus ẽ hõ ad hoc ut more¬
ret᷑. quã ut uellet mori. Quaꝓpt̾ sic̃ ñ debes dicere qͥa ñ potuit
in illo necessitate fuisse. AQuis se sponte uoluit hominẽ facere
ut eadẽ immutabili uoluntate moreret᷑. & ꝑ huiꝰ fidẽ certitu¬
dinis iurgo munda fieret. de qua homo ille assumeretur:
nulla cogit᷑ necessitate. sed ipsa se spontanea sua seruat immu-¬
tabilitate. quando aliqͥd dr̃ necessitate facere: B Uere mon-¬
stratũ ẽ. Sed uidemꝰ e contra qͥa qđ ds̃ immutabilit̾ uult.
ñ potest ñ eẽ. sed necesse ẽ eẽ. Quappt̾ si ds̃ uoluit ut hõ ille
moreret᷑: ñ potuit ñ mori. A Ex eo qͥa filius dĩ assup̃sit ho-¬
minẽ ea uoluntate ut moreret᷑: ꝓbas eunde̾ hominẽ ñ potu¬
isse ñ mori. Blta intelligo. AAn ñ similit̾ apparuit ex his
q̃ dicta st̃ filiũ dĩ & assũptũ hominẽ unã eẽ ꝑsonã. ut idẽ
sit ds̃ & hõ. filius dĩ & filius uirginis: B Sic ẽ. AIdem gͥ¬

Expanded text:
n potuit: non enim magis ipse factus est homo ad hoc ut moreretur, quam ut vellet mori. Quapropter sicut non debes dicere quia non potuit in illo necessitate fuisse. ANS. Quis se sponte voluit hominem facere, ut eadem immutabili voluntate moreretur, et per hujus fidem certitudinis virgo munda fieret, de qua homo ille assumeretur? nulla cogitur necessitate; sed ipsa se spontanea sua servat immutabilitate, quando dicitur aliquid necessitate facere? BOS. Vere monstratum est. Sed videmus econtra quia quod Deus immutabiliter vult, non potest non esse, sed nemoreretur, non potuit non mori. ANS. Ex eo quia Filius Dei assumpsit hominem ea voluntate ut moreretur, probas eumdem hominem non potuisse non mori. BOS. Ita intelligo. ANS. An non similiter apparuit ex his quae dicta sunt, Filium Dei et assumptum hominem unam esse personam, ut idem sit Deus et homo, Filius Dei
Abbreviated transcription (Latin):
& qđ necesse ẽ ñ eẽ. impossibile ẽ eẽ & conuersim. Cũ aut̃
dicimꝰ aliqͥd necesse eẽ aut ñ eẽ in dõ: ñ intelligit᷑ qđ sit in
illo necessitas. aut cogens aut ꝓhibens. sed significat᷑ qͥa in om̃ib
aliis reb ẽ necessitas ꝓhibens eas facere & cogens ñ facere. contͣ
hoc qđ de eo dr̃. Nã cũ dicimꝰ qͥa necesse ẽ dm̃ sẽꝑ uerũ dice¬
re. & necesse ẽ eũ nũquã mentiri: ñ dr̃ aliud nͥ qͥa tanta ẽ
in illo constantia seruandi ueritatẽ. ut necesse sit nullã rem
facere posse ut uerũ ñ dicat aut ut m̃tiat᷑. Quaꝓpt̃ cũ dicimꝰ¬

Expanded text:
ssibile est esse; et conversim. Cum autem dicimus aliquid necesse esse aut non esse in Deo, non intelligitur quod sit in illo necessitas aut cogens aut prohibens: sed significatur quod in omnibus aliis rebus est necessitas prohibens eas facere, et cogens non facere: contra hoc quod de Deo dicitur. Nam, cum dicimus quod necesse est Deum semper verum dicere, et necesse est eum nunquam mentiri, non dicitur aliud, nisi quia tanta est in illo constantia servandi veritatem, ut necesse sit nullam rem facere posse, ut verum non dicat, aut ut mentiatur al. cap. XVI
Abbreviated transcription (Latin):
peccato debebat. Qđ debitũ tantũ erat. ut illud soluere eũ ñ de¬
beret nͥ hõ ñ posset nͥ ds̃: ita ut idẽ ẽet hõ qͥ dõ. Unde necesse erat

Expanded text:
peccato Deo debebat: quod debitum tantum erat, ut illud eum non depeccato Deo debebat: quod debitum tantum erat, ut illud eum non debere
Abbreviated transcription (Latin):
uellẽ necesse ẽet inuestigare qͥd sit originale peccatũ. et
quomͦ a primis parentib in uniuersũ genꝰ humanũ p̾ter illũ de qͦ
agimꝰ hominẽ diffundat᷑. & incidere in quasda alias questiones
q̃ suũ postulant tractatũ. ea quã diximꝰ racione contenti. qͣ de
incepto restant oꝑe ꝓsequam᷑ B Ut uis. sed eo pacto ut tu ali¬
quando auxiliante dõ illã aliã racionẽ quã nc̃ inqͥrere uitas.
quasi debitũ exsoluas. A Qm̃ uoluitatẽ hanc scio me gerere:
qđ petis ñ denego. sed qͥa de futuris incertꝰ sũ ꝓmittere nͥ audeo.
sea dĩ dispositioni cõmitto. Sed dic nc̃ qͥd tͥ de questione quã
cur ds̃ hõ factꝰ sit. ut ꝑ mortẽ suã saluaret hominẽ. cũ
hoc alio mͦ potusse facere uideret᷑. Ad qđ tu multis & necessa¬
riis racionib respondens. ostendisti restaurationẽ humanȩ nat᷑ȩ
ñ debuisse remanere nec potuisse fieri nͥ solueret hõ qđ dõ pro

Expanded text:
t quomodo a primis parentibus in universum genus humanum, praeter illum, de quo agimus, hominem diffundatur, et incidere in quasdam alias quaestiones, quae suum postulant tractatum: ea, quam diximus, ratione contenti, quae de incoepto restant opere prosequamur. BOS. Ut vis: sed eo pacto, ut tu aliquando, auxiliante Deo, illam aliam rationem, quam nunc inquirere vitas, quasi debitum exsolvas. ANS. Quoniam voluntatem hanc scio me gerere, quod petis non denego: sed quia de futuris incertus sum, promittere non audeo; sed Dei dispositioni committo. Sed dic nunc quid tibi de quaestione, quam s homo factus sit, ut per mortem suam salvaret hominem; cum hoc alio modo potuisse facere videatur. Ad quam tu multis et necessariis rationibus respondens, ostendisti restaurationem humanae naturae non debuisse remanere; nec potuisse fieri, nisi solveret homo quod pro
Abbreviated transcription (Latin):
Quod ẽ illis impossibile. Alit̃ enĩ in dignitatẽ quã habituri erant
ñ possunt resticui: qm̃ sine alieno auxilio ꝑ potestatẽ suã gua
acceꝑant stetissent in ueritate si ñ peccassent. Quaꝓpt̾ si quis opi¬
nat᷑ saluatoris nr̃i redeptionẽ usq ad illos aliquando debere ex¬
tendi racionabilit᷑ conuincit᷑. quia irradonabilit̃ dccipit̃. Qd
ñ dico quasi preciũ mortis eiꝰ om̃ib hominũ & angłoꝵ pecettis sua

Expanded text:
quod est illis impossibile. Aliter enim in dignitatem quam habituri erant quod est illis impossibile. Aliter enim in dignitatem quam habituri erant non possunt restitui, quoniam sine alieno auxilio per potestatem suam quam acceperant stetissent in veritate, si non peccassent. Quapropter si quis opinatur Salvatoris nostri redemptionem usque ad illos aliquando debere extendi, rationabiliter convincitur quia rationabiliter decipitur. Quod non dico, quasi pretium mortis ejus omnibus hominum et angelorum peccatis sua
Abbreviated transcription (Latin):
damnato. & unde se redimat ñ habenti. ds pat̾ dicit accipe
unigenitũ meũ & da ꝑte. & ipse filius. tolle me & redime te
Quasi enĩ hoc dicunt. quando nos ad xp̃ianã fidẽ uocant. &¬
trahunt. Quid etiã iustius quã ut ille cui dat᷑ preciũ mauis
omĩ debito. si debito dat̃ affectu dimittat omẽ debitum:
D
impossibile uttelliges: si diligent̃ humanã consideres. Sic̃
enĩ hõ ñ potuit reconciliari nͥ ꝑ hominẽ dõ qͥ mori posset. ꝑ
cuiꝰ iusticiã dõ restitueret᷑ qd ꝑ peccatũ hominis ꝑdiderat: ita¬
sic hõ ꝑ aliũ hominẽ qͥ ñ eẽt eiusdẽ generis. quauis eiusde eẽt
naturȩ ñ debuit releuari: ita nullus angłs ꝑ aliũ angłor sal¬
quẽ ad modũ onĩs homines de uno homine. Hoc quoq gemo¬
uet eoꝵ restaurationẽ. qͥa sic̃ cecidert̃ nullo alio noc ente.
ut caderent: ita nullo aliꝗadiuisce resurgere debent.

Expanded text:
damnato, et unde se redimat non habenti, Deus Pater dicit: Accipe damnato, et unde se redimat non habenti, Deus Pater dicit: Accipe Unigenitum meum, et da pro te; et ipse Filius: Tolle me, et redime te? Quasi enim hoc dicunt, quando nos ad Christianam fidem vocant, et trahunt. Quid etiam justius, quam ut ille, cui datur pretium majus omni debito, si debito datur affectu, dimittat omne debitum? d impossibile sitenim homo non potuit reconciliari, nisi per hominem Deum, qui mori posset, per cujus justitiam Deo restitueretur quod per peccatum hominis sicut homo per alium hominem, qui non esset ejusdem generis, quamvis ejusdem esset naturae, non debuit relevari, ita nullus angelus per alium angelum salquemadmodum omnes homines de uno homine. Hoc quoque removet eorum restaurationem: quia sicut ceciderunt, nullo alio nocente ut caderent; illa nullo alio adjuvante resurgere debent:
Abbreviated transcription (Latin):
plenius possit. & maiores atq plures quã meũ alit mortade
ingeniũ cõ phendere ualeat huꝰ rei sint raciones Palã etia
enquia dõ ut hoc faceret qđ diximꝰ nullatenus indigebie
sed ita ueritas iminfdabilis ꝓcigebat. Licet enĩ hoc quod
hõ ille fecit. dõ dicat᷑ fecisse ꝓpt̾ unitatẽ ꝑsonȩ: ds tam̃ ñ egebat
ut de cȩlo descender& ad uincendũ diabolũ. neq ut ꝑ iusticiã
ageret contͣ illũ ad lib̾andũ hominẽ. sed ab homine ds exigebat
ut diabolũ uincer&. & qͥ ꝑ peccatũ dm̃ offenderat ꝑ iusticiam
satisfaceret. Si quidẽ diabolo nec ds aliqͥd debebat nͥ penã neo
ho nͥ uicẽ ut ab illo uictꝰ illũ reiunceret: sed quicqͥd ab illo exige¬
bat᷑: hoc dõ debebat non diabolo xx¬
catũ hominis considerabamꝰ : tã magnã t̃aq concordẽ
iusticiȩ inuenimꝰ. ut nec maior nec iustior cogitari possit. Nẽpe
qͥd misericordius intelligi ualet. quã cũ peccatori torm̃tis ȩt̃nis

Expanded text:
quam meum, aut mortale ingenium comprehendere valeat, hujus rei sint rationes. Palam etiam est quia Deus ut hoc faceret, quod diximus, nullatenus indigebat: sed ita veritas immutabilis exigebat: licet enim hoc, quod homo ille fecit Deus dicatur fecisse propter unitatem personae: Deus tamen non egebat ut de coelo descenderet ad vincendum diabolum, neque ut per justitiam ageret contra illum ad liberandum hominem; sed ab homine Deus exigebat, ut diabolum vinceret, et qui per peccatum Deum offenderat, per justitiam satisfaceret. Siquidem diabolo nec Deus aliquid debebat, nisi poenam; nec homo, nisi vicem, ut ab illo victus, illum revinceret: sed quidquid ab illo exigebatur, hoc Deo debebat, non diabolocatum hominis considerabamus, tam magnam tamque concordem justitiae invenimus; ut nec major, nec justior cogitari possit. Nempe quid misericordius intelligi valet, quam cum peccatori tormentis aeternis
Abbreviated transcription (Latin):
mͥ uident᷑. & ꝑ uniꝰ questionis qua ꝑposuimꝰ solutionem.
quicqͥd in nouo ueteriq testam̃to contiit᷑ ꝓbatũ intelligo. Cũ
enĩ sic ꝓbes dm̃ fieri hominẽ ex necessita. ut etiã si remoueant᷑
pauca quȩ de nr̃is libris posuisti. ut qd de trib di ꝑsonis. &
de adã tetigisti. ñ solũ udeis sed & paganis sola racione satis¬
facias & ipse idem ds homo nouũ condat testamentũ & uecͥ
approbet: sic̃ ipsũ ueracẽ ẽẽ necesse ẽ confiteerita nihil qđ
in ilis continet᷑ uerũ eẽ potest aliquis diffiteri. A Si quid
diximꝰ qđ corrigendũ sit: ñ renuo correctionẽ. si racionabilit᷑
uenisse existimamus: dõ non nobis at tribuere debemus. Qui
est penedie tus in scła. amen. e xpli ẽ io¬

Expanded text:
osuimus, solutionem, quidquid in Novo Veterique Testamento continetur, probatum intelligo. Cum enim sic probes Deum fieri hominem ex necessitate; ut etiam si removeantur pauca, quae de nostris libris posuisti ut quod de tribus personis Dei, et de Adam tetigisti non solum Judaeis, sed etiam paganis sola ratione satisfacias: et ipse idem Deus homo Novum condat Testamentum, et Vetus approbet, sicut ipsum veracem esse necesse est confiteri, ita nihil quod in illis continetur verum esse potest aliquis diffiteri. ANS. Si quid diximus quod corrigendum sit; non renuo correctionem, si rationabiliterer invenisse existimamus; Deo, non nobis attribuere debemus, qui est benedictus in saecula. Amen.
Abbreviated transcription (Latin):
dire potest. Ego quide tantad fiduciã ex hoc concipio. ut iã
dicere ñ possim quanto gaudio exultet cor meũ. Nideture
enĩ mͥ qđ nullũ hominẽ reiciat ds: ad se sub hoc nomine
accedentẽ. AIta ẽ. si accetdit sic̃ oportet. Quea dmodũ aut̃
sit ac tantȩ grę participationẽ accedendũ. & quom̾ sub illa

Expanded text:
dire potest. Ego quippe tantam fiduciam ex hoc concipio, ut jam dire potest. Ego quippe tantam fiduciam ex hoc concipio, ut jam dicere non possim quanto gaudio exsultet cor meum. Videtur enim mihi quod nullum hominem rejiciat Deus ad se sub hoc nomine accedentem. ANS. Ita est, si accedit sicut oportet. Quemadmodum autem sit ad tantae gratiae participationem ac
Abbreviated transcription (Latin):
aut illi cui ddabit negare: B Immo & iustũ & necessariũ iu¬
telligo. ut cui uoluerit dare filius a patre reddat᷑. qͥa &. filio
qđ suũ ẽ dare licet & pat̾ qđ debet ñ nͥ alui reddere potest
A Quib conuenientius fructũ & retributionẽ suȩ mortis
at tribuet. quã illis ꝓpt̾ quos saluandos sic̃ racio ueritatis nos
doeuit hominẽ se fecit. & quib ut diximꝰ moriendo exeplũ
morienddi ꝓpt̃ infticiã dedit: Frustra quipre imitatores eiꝰ
ert si meriti eiꝰ participes ũ ert̃. Aut quos uistius faciet he¬
recies debiti q̃ ipse ñ eget & exundantiȩ suȩ plenitudine. qua
parentes & fr̃s suos quos aspicit tot & tantis debitis obligitos
egestite tabescere in ꝓfundo miseriarũ ut eis dimit catur qd
ꝓ peccatis debent & det᷑ quo ꝓpt̾ peccata carent iñ BNibil
racionabilius nibil dulcius nihil desiderabilius mundus au¬

Expanded text:
aut alii cui dabit negare? BOS. Imo et justum et necessarium inaut alii cui dabit negare? BOS. Imo et justum et necessarium intelligo, ut cui voluerit dare Filius a Patre reddatur: quia et Filio quod suum est dare licet, et Pater quod debet non nisi alii reddere potest. ANS. Quibus convenientius fructum et retributionem suae mortis attribueret, quam illis, propter quos salvandos sicut ratio veritatis nos docuit hominem se fecit, et quibus ut diximus moriendo exemplum moriendi propter justitiam dedit: frustra quippe imitatores ejus erunt, si meriti ejus participes non erunt? Aut quos justius faciet haeredes debiti, quo ipse non eget, et exundantiae suae plenitudinis, quam parentes suos et fratres, quos aspicit tot et tantis debitis obligatos egestate tabescere in profundo miseriarum; ut eis dimittatur quod pro peccatis debent, et detur quo propter peccata carent? BOS. Nihil rationabilius, nihil dulcius, nihil desiderabilius mundus au
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ si nollet: aut impotens si ñ posset. q̃ a dõ aliena sant. A
Qui retribuit alicui. aut dat qđ ille ñ habet: aut dimitat
qđ ab illo potest exigi. Frius aut̃ quã tantã rẽ filius faceret
omĩa quȩ patris erant sua erant. nec unquã debuit qđ illidi¬
mitai possit. Qͥa gͦ recribuet᷑ nulliꝰ. rei egenti. & cui ñ ẽ qđ ad
ri aut dimita possit: B Ex una partę uideo retribuendi ne¬
cessitatẽ. & ex altera impossibilitatẽ: qͥa & necesse ẽ dm̃ red¬
dere qđ deba. & ñ ẽ qđ reddat. A Si tanta & tã debita mer¬
ces nec illi nec alii reddit᷑: in uanũ filius tantã rẽ fecisse uidẽ¬
bit̃ B hoc nefas ẽ estimare. ANecesse ẽ gͦ ut alicui ali
reddat᷑. qͥa illi ñ potest. B ineuitabilit̃ sequit᷑. A Si uoluerit
filius qđ sibi debet̾ alii dare: poterit ne pat̾ iure illũ ꝓbbere.

Expanded text:
etur, si nollet, aut impotens, si non posset, quae aliena sunt a Deo. ANS. etur, si nollet, aut impotens, si non posset, quae aliena sunt a Deo. ANS. Qui retribuit alicui, aut dat, quod ille non habet: aut dimittit, quod ab illo potest exigi. Prius autem quam tantam rem Filius faceret, omnia quae Patris erant, sua erant, nec unquam debuit quod illi dimitti possit. Quid ergo retribuetur nullius rei egenti, et cui non est, quod dari aut dimitti possit? BOS. Ex una parte video retribuendi necessitatem, et ex altera impossibilitatem: quia et necesse est Deum reddere quod debet, et non est cui reddat. ANS. Si tanta et tam debita merces, nec illi, nec alii redditur; in vanum Filius 96 tantam rem fecisse videbitur. BOS. Hoc nefas est aestimare. ANS. Necesse est ergo ut alicui alii reddatur; quia illi non potest. BOS. Inevitabiliter sequitur. ANS. Si voluerit Filius, quod sibi debetur alii dare; poteritne Pater jure illum prohibere;
Abbreviated transcription (Latin):
cate suã diuinitati suȩ. q̃ una eadeq triũ ꝑsonarũ ẽ. Ut. tam̃
in eadde ipsa ueritate manentes aꝑtius loquam̃ qđ uolumꝰ. di¬
camꝰ sic̃ usus habet. quia filius sponte seipsũ patri obtulit.
Hoc nãq m̃ aptissime dr̃: qͥa & in una ꝑsona totꝰ ds̃ cui scđłm
hominẽ se obtulit intelligit᷑. & ꝑ nom̃ patris & filii imensa
quȩdã in cordib audientiũ cũ patrẽ filius hoc mͦ postulare ꝓ
nob̾ dr̃. pietas sentit᷑. B̾ Hoc libentissime accipio xuit Q¬
Intueam̃ nõ ꝓut possumꝰ. quanta inde racione sequat᷑ hu¬
mana saluatio. B Ad hoc tendit cormeũ. Nã quauis hoc
mͥ uidear intelligere: ipsã tam̃ racionis contextionẽ ate uolo
fieri.A Quantũ aut̃ sit qđ̃ filius sponte dedit. ñ ẽ opꝰ expone¬
re. M Sufficient̃ patet. Asũ aut̃ qͥ tantũ donũ sponte dit
dõ sine retributione debere eẽ ñ uidicabis. BImmo necesse
eẽ uideo. ut pat᷑ filio retribuat. Alioqͥn aut iniustꝰ iuderet̾¬

Expanded text:
 suam Divinitati suae, quae una eadem trium personarum est. Ut tamen in eadem ipsa veritatem manentes apertius loquamur quod volumus, dicamus, sicut usus habet, quia Filius sponte seipsum Patri obtulit: hoc namque modo apertissime dicitur, quia et in una persona totus Deus, cui secundum hominem se obtulit, intelligitur; et per nomen Patris et Filii immensa quaedam in cordibus audientiam, cum Patrem Filius hoc modo postulare pro nobis dicitur, pietas sentitur. BOS. Hoc libentissime accipio. Intueamur nunc, prout possumus, quanta inde ratione sequatur humana salvatio. BOS. Ad hoc tendit cor meum. Nam quamvis hoc mihi videar intelligere, ipsam tamen rationis contextionem a te volo fieri. ANS. Quantum autem sit quod Filius sponte dedit, non est opus exponere. BOS. Sufficienter patet. ANS. Eum autem, qui tantum donum sponte dat Deo sine retributione debere esse non judicabis. BOS. Imo necesse esse video ut Pater Filio retribuat: alioquin aut injustus esse vid
Abbreviated transcription (Latin):
di aut̃ necessitas ñ cogit rẽ ẽẽ. sed eẽ rei facit necessitatẽ eẽ.
Est nãq necessitas p̾cedens quȩ causa ẽ ut sit res. & ẽ neces¬
sitas sequens quã res facit. Precedens & efficiens necessitas
qͣ nibil efficit sed fit. ẽ. cũ dico te ex necessitate loqui
qͥa loqueris. Cũ enĩ hoc dico: significo nihil facere posse
ut dũ loqueris ñ loquaris. ñ qđ aliqͥd te cogat ad loq̃t¬
dũ. Nã uiolentia naturalis conditionis cogit gȩlum
uolui: te uͦ nulla necessitas facit loqͥ. Sed ubicũq ẽ p̾cedenᷤ
necessitas. ẽ & sequens: ñ aut̃ ubi sequens ibi statĩ & p̃cedens.
Possumꝰ nãq dicere. necesse ẽ cȩlũ uolui qͥa uoluit. sed ñ si¬
milit̾ ẽ uerũ idcuro te loqͥ qͥa necesse ẽ ut loquaris. Ista se

Expanded text:
di autem necessitas non cogit rem esse; sed esse rei facit necessitatem esse. di autem necessitas non cogit rem esse; sed esse rei facit necessitatem esse. Est namque necessitas praecedens, quae causa est ut sit res: et est necessitas sequens, quam res facit. Praecedens et efficiens necessitas quae nihil efficit, sed fit, est cum dico te ex necessitate loqui, quia loqueris. Cum enim hoc dico, significo nihil facere posse, ut, dum loqueris non loquaris, non quod alius te cogat ad loquendum. Nam violentia naturalis conditionis cogit coelum volvi; te vero nulla necessitas facit loqui. Sed ubicunque est praecedens necessitas, est et sequens; non autem ubi sequens, ibi statim et praecedens. Possumus namque dicere, necesse est coelum volvi, quia volvitur: sed non similiter est verum, idcirco te loqui, quia n