comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ipsoꝵ ẽ regnũ cȩloꝵ. Sed di
ligentius intuendũ ẽ: qua¬
re a se petant martires ob¬
ꝓbria remoueri. unde se no¬
uerant dñi munere corona¬
ri. Sedhec oratio ꝓ ꝑsecutori¬
bus funditur: ut dum conu̾¬
si fuerint ad dñm martyri¬
bus tollatur obꝓbriũ: qñ
& illi ipsã religionẽ colue¬
rint. quã in aliis ꝑsequendã
esse putauerunt. Quod pre

Expanded text:
ipsorum est regnum coelorum . Sed hic diligentius intuendum est quare a se petant martyres opprobria removeri, unde se noverant Domini munere coronari. Sed haec oratio pro persecutoribus funditur; ut dum conversi fuerint ad Dominum, martyribus tollatur opprobrium, quando et illi ipsam religionem coluerint, quam in aliis persequendam esse putaverunt.
Abbreviated transcription (Latin):
is. Quãuis nec illa fuperiora
quȩ diximꝰ ad naturã ditatis
eiꝰ applicari posse uideant᷑. Hoc
tam̃ om̃imodis discrepare cog¬
noscitur: ut illa potentia dimi¬
nitatis aut ocłis suis somnũ.
aut palpebris dormitationẽ de¬
disse uideatur. S ħ oĩa racio¬
nabilit̾ humanitati er conue¬
nire noscunt᷑. Dicit enĩ. Si de

Expanded text:
c illa superiora quae diximus, ad naturam deitatis ejus applicari posse videantur, hoc tamen omnimodis discrepare cognoscitur, ut illa potentia Divinitatis aut oculis suis somnum, aut palpebris dormitationem dedisse videatur. Sed haec omnia rationabiliter humanitati ejus convenire noscuntur. Dicit enim:
Abbreviated transcription (Latin):
credere: ⁊ in fundam̃to fidi
ꝑmanere.S cur istis scłis ueri¬
tas ñ defuerit: consequent᷑ ex¬
ponit dicens. Fundasti t̾ram
⁊ ꝑmanet. Quod meliꝰ de scĩs
hominibꝰ dat᷑ intelligi qͥ sic
fundati st̃. ut in ap̃i dñi cre¬
dulitate ꝑmaneant: qm̃ si ip¬
se ñ fundass. nec priꝰ scłm in
pat̾archis. nec scd̾m ĩ apłis. uel
credere. uel ꝑmane̾ potuisset.
Nã si ħ ad t̾ram referas uniuer¬
salem q̃ mirabili mole legit᷑
ẽẽ suspensa: q̃madmodũ eam
dicamus ꝑmane. ꝗͣ mutandã
ut cȩlũ lectio diuina confir

Expanded text:
credere, et in fundamento 412 fidei permanere. Sed cur istis saeculis veritas non defuerit consequenter exponit, dicens: Fundasti terram et permanet. Quod melius de sanctis hominibus datur intelligi, qui sic fundati sunt, ut in Christi Domini credulitate permaneant; quoniam si ipse non fundasset, nec prius saeculum in patriarchis, nec secundum in apostolis vel credere vel permanere potuisset. Nam si hoc ad terram referas universalem, quae mirabili mole legitur esse suspensa, quemadmodum eam dicamus permanere, quam mutandam ut coelum lectio divina confir
Abbreviated transcription (Latin):
terra transibũt u̾ba autẽ mea
ñ p̃teribunt. S quãus ista mu¬
tent᷑. in celo ꝑmanet uerbũ.
quia omĩa cęlestia dignatiõe
suȩ maiestatis inhabitat. In scłm¬

Expanded text:
terra transibunt, verba autem mea non praeteribunt . Sed quamvis ista mutentur, in coelo permanet verbum, quia omnia coelestia dignatione suae majestatis inhabitat. Vers
Abbreviated transcription (Latin):
nu dauio: paraiii lucernã
xp̃o meo. Illic cũ dr. illa beati¬
tuoinis requies significatur.
requies patͥs. quȩ filii. ipsa fi
separat᷑. nec potestate nec na¬
tura diuiditur. Sequitur. Pro¬
ducã cornu dauid. Et hic da¬
uid intelligendus ẽ sic̃ supra
diximꝰ dñs saluator: cuiꝰ cor¬
nu. idz. fortitudo potestatis. in
illa iudicatiõe monstranda ẽ.
ubi ab ipso scĩs ȩt̃na p̃mia con¬
ceduntur. Neq eni hoc de se
poterat dauid dicere. qͥ ⁊ ipse
int̃ reliquos beatos ñ daturꝰ:¬
buisses aduertere: sequitur.
Paraui lucernã xp̃o meo: id:
lum̃ predicationis baptistȩ
mundanis tenebris cȩleste
lum̃ ostendit: de qͦ ait ipse
dñs. Ille erat lucerna ardens
⁊ lucens. Lucerna sine dubio
lucens: q̃ ñ carnalibꝰ ocłis. sed
sꝑitalibꝰ appareret. ⁊ in toto
mundo emitteret de dñi
sui oleo saginata copiosiss¬

Expanded text:
nu David: paravi lucernam Christo meo. Illuc cum dicitur, illa beatitudinis requies significatur di. Ipsa enim requies Patris quae Filii, ipsa Filseparatur, nec potestate, 454 nec natura dividitur. Sequitur, producam cornu David. Et hic David intelligendus est sicut supra diximus Dominus Salvator, cujus cornu, id est fortitudo potestatis in illa judicatione monstranda est, ubi ab ipso sanctis aeterna praemia conceduntur. Neque enim hoc de se poterat David dicere, qui et ipse inter reliquos beatos non daturbuisses advertere, sequitur, paravi lucernam Christo meo, id est lumen praedicationis Baptistae mundanis tenebris coeleste lumen ostendens; de quo ait ipse Dominus: Ille erat lucerna ardens et lucens . Lucerna sine dubio lucens, quae non carnalibus oculis, sed spiritualibus appareret, et in toto mundo emitteret de Domini sui oleo saginata copiosiss
Abbreviated transcription (Latin):
gaudia redierunt. Ecce bre¬
uit̾ precipit᷑. ut dño totiꝰ psalmi
iubilatione cantet᷑. Sed inspicia¬
mus qͦd a superioribꝰ dictis nec
titulũ nob̾ cognoscit᷑ mutassẽ nec
causã. Titulus ẽ enĩ alła. causa
confessio: quȩ miro modo ad

Expanded text:
gaudia redierunt; ecce breviter praecipitur ut Domino totius psalmi jubilatione cantetur. Sed inspiciamus quod a superioribus dictis nec titulum nobis cognoscitur mutasse, nec causam. Titulus est enim Alleluia, causa confessio, quae miro modo ad
Abbreviated transcription (Latin):
parili societate noui & ueteris
testamenti gloriã fortasse desig¬
nat: ut potentia creatoris sẽꝑ
debeat. & ubiq laudari Euiden¬
tiorẽ uero causã ñ inuenimꝰ cur
in his tantũ psalmis alła sit po¬
sitũ diuigio psalon

Expanded text:
parili societate Novi et Veteris Testamenti gloriam fortasse designat, ut potentia Creatoris semper debeat et ubique laudari. Evidentiorem vero causam non invenimus, cur in his tantum psalmis Alleluia sit positum. Divisio psal
Abbreviated transcription (Latin):
scis festiuitatibꝰ decent̃ accomino¬
dũ. hinc ornata lingua cantor:
Istud aula dñi leta respondet: &
tãquã insatiabile bonũ tropis
moꝵ. qͥbꝰ tã dulcis prȩco prȩmit¬
titur: Quid enĩ sequi potest. hinc
dat᷑ intelligi: ubi ⁊ titulus ipse
laudatio ẽ. Notandũ p̃terea qͦd
qͥ alła titulo p̾scribunt᷑. idest prȩ¬

Expanded text:
is festivitatibus decenter accommodum. Hinc ornatur lingua cantorum: istud aula Domini laeta respondet, et tanquam insatiabile bonum tropis morum, quibus tam dulcis praeco praemittitur. Quid enim sequi potest, hinc datur intelligi, ubi et titulus ipse laudatio est. Notandum praeterea quod qui Alleluia titulo praescribuntur, id est pr
Abbreviated transcription (Latin):
głoso fine dñoꝰ prȩstante conclu¬
dunt Digna cõmonitio ꝑ quã
se fidelis anima consolet᷑. quȩ
contra om̃s causas tãquã clipe¬
us in expugnabilis assumat᷑: Nã
si eũ semꝑ benedicimꝰ ab eo ui

Expanded text:
glorioso fine Domino praestante concluglorioso fine Domino praestante concludunt. Digna commonitio, per quam se fidelis anima consoletur, quae contra omnes casus tanquam clypeus inexpugnabilis assumatur. Nam si eum semper benedicimus, ab eo
Abbreviated transcription (Latin):
sã operã dñi. auctorẽ suũ de¬
bere laudare. ut terrena &e¬
lestia q concluderet. Nam cũ
totũ opus ex sit: omĩa debent
suũ benedicere creatorẽ. Seqͥt᷑
In om̃ĩ loco dnãtionis ei. Sic̃
nulla creatura a laudibꝰ dñi
iubȩt᷑ excipi: ita nec locus qͥs¬
quã relinqͥt᷑ qͥ atali munere
segreget᷑. Nã cũ dicit᷑ in om̃i
loco dnãtionis en: nichil erci¬
ꝑit᷑  qr ubiq dñat᷑. significans
forte ȩccłam catholicã. que ꝑ
totũ mundũ erat dño prestan¬
te creditura Ipsa eñ ubiq
dnm benedicit. ubiq collau¬
dat. & gras marimas hymni¬
ca erultatione concelebrat: Addi¬
dit: Benedic anima mea dñm.
Ipsa sententia conclusit psalmũ.
que pulcherrimũ ficit mitium:
Sed qm̃ scripturis diuinis omĩa
sacramentoꝵ ubertate pingues¬
cunt: hec similicudo sicut iã dic̃¬
tũ est in octauo psalmo. illos in¬
dicat ut opinor. qͥ at̾a fiłi since¬
ris mentibꝰ ingressĩ st̃ & uttã suã

Expanded text:
sa opera Domini auctorem suum debere laudare, ut terrena coelestiaque concluderet, nam cum totum opus ejus sit, omnia debent suum bein omni loco dominationis ejus. Sicut nulla creatura a laudibus Domini jubetur excipi, ita nec locus quisquam relinquitur, qui a tali munere segregetur. Nam cum dicitur, in omni loco dominationis ejus, nihil excipitur, quia ubique dominatur. Significans forte Ecclesiam catholicam, quae per totum mundum erat Domino praestante creditura; ipsa enim ubique Dominum benedicit, ubique collaudat, et gratias maximas hymnidica exsultatione concelebrat. Addidit, Benedic, anima mea, Dominum. Ipsa sententia conclusit psalmum, quae pulcherrimum fecit initium. Sed quoniam in Scripturis divinis omnia sacramentorum ubertate pinguescunt, haec similitudo sicut jam dictum est in octavo psalmo illos indicat, ut opinor, qui atria fidei sinceris mentibus ingressi sunt, et vitam suam
Abbreviated transcription (Latin):
ralis infirmitas: quia maiestatiᷤᷤ
tuȩ gła ẽ. si leo rugiens ab infirm a
oue suꝑet᷑: si sp̃s uiolentissimꝰ a de¬
bilissima carne uincat᷑. Ille qͥ de cȩlo
cecidit. ⁊ hic te pugnante subdat᷑.
ut si potestatẽ ipsiꝰ ad tẽpꝰ tua ꝑmiss¬
one patimͣ. nequaꝗͣ eiꝰ insatiabilibꝰ
faucibꝰ sorbeam᷑. fac illũ tͥstẽ de hu¬
malia leticia: qͥ de offenssiõe nr̃a sẽꝑ
exultat. Am̃. Hactenꝰ q̃ ad expositionẽ
psalmoꝵ ꝑtinẽ uidebant᷑ dño largiente

Expanded text:
rtalis infirmitas: quia majestatis rtalis infirmitas: quia majestatis tuae gloria est, si leo rugiens ab infirma ove superetur; si spiritus violentissimus a debilissima carne vincatur, ille qui de coelo cecidit, et hic te pugnante subdatur; ut si potestatem ipsius ad tempus tua permissione patimur, nequaquam ejus insatiabilibus faucibus sorbeamur. Fac illum tristem de humana laetitia, qui de offensione nostra semper exsultat. Amen. Hactenus quae ad expositionem Psalmorum pertinere videbantur, Domino largiente,
Abbreviated transcription (Latin):
u dñe uerꝰ doctor. ⁊ prestitor.
aduocatꝰ. n iudex. largitor & mo¬
nitor. t̾ribilis & clemens. corripi¬
ens. ⁊ consolator: qͥ cetis mentibus
donas aspectũ: qͥ facis infirmis pos¬
sibile qͦd p̃cipis: qͥ sic pius e ᷤᷤ ut
assidue rogari uelis. sic munifieꝰ
ut neminẽ desperare patiaris.
dona qͦd te prestante querimꝰ. &
illa maxime quȩ nr̃a infirmitate
nescimꝰ. Quod ex tuo diximꝰ susci¬
pe : qͦd ex nr̃is ignorant̃ ꝓtulimꝰ
parte: & ꝑduc nos ad illam con¬
tẽplacionẽ. ubi iã ñ possi mꝰ erra¬
re. Dona facere quȩ te inspirante
loqͥ p̃simisi. dona cõplere q̃ alios
obseruare cõmonui: ut qͥ prȩstitis¬
t piũ sermonẽ ꝓbabilem qͦq con¬
feras tuis famulis actionẽ. Libe¬
ra. nos amator hominũ ab illo
pericło: ne sic̃ dicit apłs.dũ aliis
p̃dico ipse reꝑbus inueniar. Quã
infirmi sumꝰ tu ueracit᷑ nosti. qͣlz
hoste depͥmam᷑ agnoscis. Te que¬
rit certam̃ impar. te expetit mo¬

Expanded text:
ne verus doctor et praestitor, advocatus et judex, largitor et monitor, terribilis et clemens, corripiens et consolator, qui caecis mentibus donas aspectum; qui facis infirmis possibile quod praecipis; qui sic pius es, ut assidue rogari velis; sic munificus ut neminem desperare patiaris: dona quod te praestante bene quaerimus, et illa maxime quae nostra infirmitate nescimus. Quod ex tuo diximus, suscipe; quod ex nobis ignoranter protulimus, parce; et perduc nos ad illam contemplationem ubi jam non possimus errare. Dona facere quae te inspirante loqui praesumpsi; dona compleri quae alios observare commonui: ut qui praestitisti pium sermonem, probabilem quoque conferas tuis famulis actionem. Libera nos, amator hominum, ab illo periculo, ne, sicut dicit Apostolus, dum aliis praedico, ipse reprobus inveniar . Quam infirmi sumus tu veraciter nosti; quali hoste deprimamur agnoscis. Te quaerit certamen impar, te expetit mo
Abbreviated transcription (Latin):
stis archa. armariũ sc̾arũ scrip¬
turarũ: ubi totũ summatĩ dici¬
tur qͦd utriꝰq testamenti p̃dica¬
tione narratur. Qua ꝓpt̾ amand
tenendus ẽ: cuius dulcedo cres-¬
pidi. Diuisio psalmi.
anctissimus ꝓpħa in secretũ

Expanded text:
 armarium sanctarum Scripturarum: ubi totum summatim dicitur quod utriusque Testamenti praedicatione narratur. Quapropter amando tenendus est, cujus dulcedo crespidi. Divisio psalmi. Sanctissimus propheta in secretu
Abbreviated transcription (Latin):
cit enĩ. Ut erudiret pͥncipes suos
sicut seipsũ. Hoc scdm gentilem
intellectũ pharaonis debemus
accipere: qͥ credebat pͥmarios
p̾płi sui in hanc sapientiã ꝑueni¬
re potuisse. ut & ipsi somnioꝵ in¬
terprȩtes esse mererent᷑: & ad
tantã doctrinã scientia eoꝵ po¬
tuisset adduci. ut consulti de re
dubia certa loquerent᷑. Nã si eos
scõ uiro in discipulatũ fidi tra¬
didisset. unde illũ dño placuisse
manifestũ ẽ: fuisset utiq illis
sẏnagogȩ ordo nouit̃ institutus:
Sed cũ talia ñ legant᷑. minue
religionẽ desiderasse: s tantũ
diuinationis es głam quesisse
credendus ẽ more gentiliũ: qui

Expanded text:
cit enim, ut erudiret principes suos cit enim, ut erudiret principes suos sicut seipsum. Hoc secundum gentilem intellectum Pharaonis debemus accipere, qui credebat primarios populi sui in hanc sapientiam pervenire potuisse, ut et ipsi somniorum interpretes esse mererentur, et ad tantam doctrinam scientia eorum potuisset adduci, ut consulti de re dubia certa loquerentur. Nam si eos sancto viro in discipulatum fidei tradidisset unde illum Domino placuisse manifestum est, fuisset utique illis Synagogae ordo noviter institutus. Sed cum talia non legantur, minime religionem desiderasse, sed tantum divinationis ejus gloriam quaesiisse credend
Abbreviated transcription (Latin):
ceps pharao. quẽ superiꝰ regẽ
dixit: sed ꝓpt̾ grãm locutionis
uerba uariauit. Dimisit eũ idẽ
claustra carceris fecit exire: ut
qͥ terrarũ dñm a cogitationũ
angustiis liberauerat. ipse iam
nullatenꝰ ergastula pateretur.
Sed ne sola illi concessa uidere¬
tur dimissio: dicit ȩtiã qͦ honore
cipes suos sicut seipsũ: & senio
res suos prudentiã doceret. In
his duobꝰ uersibꝰ quã potestatẽ
dederit pharao ioseph. ȩiuiden¬
ter exponit. Constituit eũ dñm
dom suȩ. & principẽ omĩs pos¬
sessionis suȩ quando eũ currũ
fecit ascendere. & prȩconis uocȩ
cȩleberrima nuntiare hunc scđ̾m
dñm esse post regẽ. Quȩ potestas
a prȩfectis hodie q retinetur:
qͥ & uice sacra iudicant. & cunc̃¬
tarũ ꝓuintiarũ potestatẽ maxi¬
mã habere noscunt᷑. Sed in his
rebus ditionẽ dedit illi. quã sibi
insubsequente aut uersu supra
ipsũ cognoscit᷑ esse qͦd tͥbuit di¬

Expanded text:
ceps Pharao, quem superius regem ceps Pharao, quem superius regem dixit; sed propter gratiam locutionis verba variavit. Dimisit eum, id est claustra carceris fecit exire; ut qui terrarum Dominum a cogitationum angustiis liberaverat, ipse jam nullatenus ergastula pateretur. Sed ne sola illi concessa videretur esse dimissio, dicit etiam quo honore ciperes suos prudentiam doceret. In his duobus versibus, quam potestatem dederit Pharao Joseph, evidenter exponit. Constituit eum dominum domus suae, et principem omnis possessionis suae, quando eum currum fecit ascendere, et praeconis voce celeberrima nuntiari hunc secundum dominum esse post regem. Quae potestas a praefectis hodieque retinetur, qui et vice sacra judicant, et cunctarum provinciarum potestatem maximam habere noscuntur. Sed in his rebus ditionem dedit illi, quam sibi. In subsequenti autem versu, supra ipsum cognoscitur esse quod tribuit; di
Abbreviated transcription (Latin):
dñi inflãmauit eũ. Suꝑiori sen¬
tentiȩ hic uersus adiunctꝰ ẽ: Dicit
enĩ cãdui cogitationẽ ioseph fuis¬
se grauissimã. donec tẽpus ueni¬
ret. ubi uerbũ en a rege pharao¬
ne ꝓ int̾pretando somnio quȩre¬
retur. Tc̃ enĩ & głam repperit. &
claustra carceris letꝰ ȩuasit. Sed
qͦd dix̃ uerbũ ex. loquentis in¬
dicat ꝓp̾am uocẽ. Ceterũ ipsi ñ
fuit. quod ei diuina inspiratione
conlatũ ẽ. deniq sic seqͥt᷑. E loqͥũ
dñi inflãmauit eũ. Inflãmauit:
utiq ad loquendũ uiuacit̾ inci¬
tauit: ut corã pͥncipe futura di¬
ceret. cũ fiducia ueritatis. Intus
enĩ cȩlestis flãmȩ lum̃ accepit.
ut prȩuideret talia: quȩ regni
illius sapientes doctores supera
ficat ministros. qͥ regiis iussionibꝰ
obsecundant. Regẽ pharaonẽ dicit
incui regno fuerat carceri man¬
cipatꝰ. Soluit. scilicet a reatu quo
tenebat᷑ adstrictꝰ. Seqͥt᷑. Princeps
ppłoꝵ & dimisit eũ. Ipse ẽ prin¬

Expanded text:
ni inflammavit eum. Superiori sententiae hic versus adjunctus est. Dicit enim tandiu cogitationem Joseph fuisse gravissimam, donec tempus veniret, ubi verbum ejus a rege Pharaone pro interpretando somnio quaereretur. Tunc enim et gloriam reperit, et claustra carceris laetus evasit. Sed quod dixit, verbum ejus, loquentis indicat propriam vocem. Caeterum ipsius non fuit, quod ei divina inspiratione collatum est. Denique sic sequitur, Eloquium Domini inflammavit eum. Inflammavit, utique ad loquendum vivaciter incitavit, ut coram principe futura diceret cum fiducia veritatis. Intus enim coelestis flammae lumen accepit, ut praevideret talia quae regni illius sapientes doctoresque supeficat ministros qui regiis jussionibus obsecundant. Regem, Pharaonem dicit, in cujus regno fuerat carceri mancipatus. Solvit, scilicet a reatu quo tenebatur astrictus. Sequitur, Princeps populorum et dimisit eum. Ipse est prin
Abbreviated transcription (Latin):
litia popło israhelitico. conuer¬
tit dñs ad odiũ & dolos cor egyp¬
tioꝵ: ñ quia ipse mali auctor ẽ.
sed prȩstando aliis beneficia men¬
tes excitauit obliquas: Necesse
ẽ enĩ. ut scelerati homines alienis
ꝓsperis intumescant. qͥ se norunt

Expanded text:
licia populo Israelitico, converlicia populo Israelitico, convertit Dominus ad odium, et ad dolos cor Aegyptiorum; non quia ipse mali auctor est, sed praestando aliis beneficia, mentes excitavit obliquas. Necesse est enim, ut scelerati homines alienis prosperis intumescant, qui se norunt
Abbreviated transcription (Latin):
lacob habitauit in tęrr̃a chanaan.
Ordinẽ rerũ cõpetent̃ exequit᷑.
qr. post illa quȩ dicta st̃. iuben¬
te pharaone cognoͣtio ioseph ad
terras egypti eodẽ ordinante
deductã est. gͦo genesis suauis
tertꝰ explanat. Sed isrł qͥ dictꝰ
ẽ ipse ẽ & iacob Uerũ ne eadem
uerha repeteret. diuersitate no¬
minũ relationis suȩ dicta uari¬
auit. Nã isrł egressus ex ȩgypto
habitauit interra chanaan. Cha¬
naan uͦ fuit filiꝰ chã nepos noe:
cendi quando ibi rarissima fu¬
it mulier quȩ ñ habuit partũ:
Confirmauit aũt eũ suꝑ mimicoᷤ
suosꝰ quando illis crescentibus
egyptioꝵ turba notissimis pla¬
gis uehem̃ter affecta est:
hic enĩ ꝑ quandã ꝓpositio¬
nẽ dicunt᷑ in sũma quȩ
gesta st̃. ceterũ quẽ admodũ
singillatim facta sint consequen¬
tã partẽ ubi egyptios memo¬
rat. hebrȩis inuidiã habusse se¬
uissimã. atq eos op̃ibus subiecis¬
se durissimis. Prestando enĩ fe¬

Expanded text:
cob habitavit in terra Chanaan. Ordinem rerum competenter exsequitur, quia post illa quae dicta sunt, jubente Pharaone cognatio Joseph ad terras Aegypti eodem ordinante deducta est; quod Genesis suavis textus explanat . Sed Israel qui dictus est, ipse est et Jacob. Verum ne eadem verba repeteret, diversitate nominum revelationis suae dicta variavit; nam Israel egressus ex Aegypto habitavit in terra Chanaan. Chanaan vero fuit filius Cham nepos Noe, cendi, quando ibi rarissima fuit mulier quae non habuit partum. Confirmavit autem eum super inimicos suos, quando illis crescentibus, Aegyptiorum turba notissimis plagis vehementer affecta est. Hic enim per quamdam propositionem dicuntur in summa quae gesta sunt. Caeterum quemadmodum singillatim facta sint, consequentam partem, ubi Aegyptios memorat Hebraeis invidiam habuisse saevissimam, atque eos operibus subjecisse durissimis. Praestando enim fe
Abbreviated transcription (Latin):
ut nec ipsa anima a pęnis ꝓba¬
ret᷑ excepta. Nã quãuis condo¬
lendo corpori. subiecta sit passio¬
ni. habet tam̃ & ꝓpͥas pęnas cũ
graui cogitationẽ torquet᷑. Per¬
transiuit anima ipsi ferrũ. quan¬
do in has redigebat᷑ angustias ne
int̾ mala quȩ iniuste passus ẽ pre¬
ualerent ineũ & crimina falsi¬
tatis. Ferrũ aut̃ hic indicat tri¬
bulationẽ durȩ necessitatis. quȩ
inȩstuanti anima ꝑuagat᷑. dũ de
futuris sollicita iã mala patit᷑. quȩ
timere ñ desinit. Talis illa in ȩnũgło
locutio ẽ ubi symeon dicit ad ma¬
riã. & tuã ipsy animã pertransi¬
bit gladi: significans habituram
inatrẽ głosã. tͦstitiã dñicȩ passionis:
Quod genꝰ locutionis int̾ ꝓpͥa scrip¬
turȩ diuinȩ credimꝰ annotandũ.

Expanded text:
ut nec ipsa anima a poenis probaut nec ipsa anima a poenis probaretur excepta. Nam quamvis condolendo corpori subjecta sit passioni, habet tamen et proprias poenas, cum gravi cogitatione torquetur. Pertransivit anima ipsius ferrum, quando in has redigebatur angustias: ne inter mala quae injuste passus est, praevalerent in eum et crimina falsitatis. Ferrum autem hic indicat tribulationem durae necessitatis, quae in aestuante anima pervagatur, dum de futuris sollicita, jam mala patitur quae timere non desinit. Talis illa in Evangelio locutio est, ubi Simeon dicit ad Mariam: Et tuam ipsius animam pertransibit gladius : significans habituram matrem gloriosam tristitiam dominicae passionis. Quod genus locutionis inter propria Scripturae divinae credimus adnotandum.
Abbreviated transcription (Latin):
eos uirũ ioseph. qͥ inseruũ uenim¬
datꝰ ẽ. Istud enĩ. qui. subaudire
debem: ut nob̾ constet absoluta
rem. Cõpedes aut̃ accepisse ñ legit᷑.
s. fieri potuit. ut qͥ in ergastulo re¬
trusus ẽ. & ferreis nexibꝰ ligaret᷑
maxime qͥ in tanto crimine̾ fue¬
rat accusatꝰ. Nec illud discrepat
quod ibi narratũ ẽ miseratione
custodis carceribꝰ fuisse prȩlatũ:
fieri enĩ potuit. ut & ista p̃cederent.¬
& illa sequerent᷑. Qua ꝓpt̾ ipse scrip¬
turas diuinas ꝓbabiliter intelligit.
qͥ singulis qͥbusq locis crediderit
inesse ueritatẽ: Nã & in centesimo
tertio psalmo dictũ ẽ. Qui facit
angłos suos sp̃s. Quod utiq in
prȩcedenti relatione p̃termittit.
ut subsequentia grãm repperi¬
ant. cũ cause ueritate seruata
aliqͥd nouitatis edicunt. Refert
gͦ humiliatos pedes ĩ cõpedibꝰ. ut
adflictionẽ corꝑis indicaret. Ad¬
didit. ferrũ ꝑtransiũ anima eius:

Expanded text:
eos virum Joseph, qui in servum venuneos virum Joseph, qui in servum venundatus est. 356 Istud enim, Qui, subaudire debemus, ut nobis constet absoluta rem: compedes autem accepisse non legitur, sed fieri potuit ut qui in trusus est, et ferreis nexibus ligaretur, maxime qui in tanto crimine fuerat accusatus. Nec illud discrepat quod ibi narratum est, miseratione custodis carceribus fuisse praelatum; fieri enim potuit ut et ista praecederent, et illa sequerentur. Quapropter ipse Scripturas divinas probabiliter intelligit, qui singulis quibusque locis crediderit inesse veritatem. Nam et in centesimo tertio psalmo dictum est: Qui facit angelos suos spiritus, quod praecedenti relatione praetermittit, ut subsequentia gratiam reperiant, cum causae veritate servata aliquid novitatis edicunt. Refert ergo humiliatos pedes in compedibus, ut afflictionem corporis indicaret. Addidit, ferrum pertransivit anima ejus,
Abbreviated transcription (Latin):
confirmat. Misit ante eos iurũ in
seruũ uenundatꝰ ẽ iosepb. Ante
patͥarchas qͦs suꝑtꝰ memorauit
misit ioseph: quem merito dix̃
uirũ. qr multa passus iuirilit̾ cunc̾¬
ta sustinuit. Considerandũ ẽ etiã
qͦd dicit eũ dñm misisse: qͥ fratrũ
suoꝵ iniqͥtate distractꝰ ẽ. Nouit
enĩ ds̃ bene uti malis alienis.
et sicut peccatores p̃cepta er ex¬
secrabilit̾ conuertunt. ita illo dis¬
ponente facta pessimoꝵ. ad eueniꝰ
ꝓspero: transferunt᷑. Nã uenun¬
datꝰ ioseph ad seruitiũ. ꝑuenit ad
głam. & ipse postea fratrũ miser¬
tus ẽ: qͥ eũ crudelit̾ ꝑdere decre¬
uerunt. Sic enĩ omĩa illi aduer¬
sa felicit᷑ contigerunt: ut missio
facta sit dnĩ iosepb dolosa uen¬
ditio. sicut & ipse suis fratͥbꝰ dicit:
Pro salute enĩ ur̃a misit me ds
in egypto. & iterũ ipse dicit. Uos
qͥdem cogitastis de me malũ: s ds
uertit illud in bonũ. Quȩ uͦ ꝑtu¬
lerit consequent exponit. Ordo
aũt uerboꝵ talis ẽ. Misit ante

Expanded text:
. Misit ante eos virum; in servum venundatus est Joseph. Ante patriarchas quos superius memoravit, misit Joseph, quem merito dixit virum, quia multa passus viriliter cuncta sustinuit. Considerandum est etiam quod dicit eum Dominum misisse, qui fratrum suorum iniquitate distractus est. Novit enim Deus bene uti malis alienis; et sicut peccatores praecepta ejus exsecrabiliter convertunt, ita illo disponente facta pessimorum ad eventus prosperos transferuntur. Nam venundatus Joseph ad servitium pervenit ad gloriam, et ipse postea fratrum misertus est, qui eum crudeliter perdere decreverant. Sic enim omnia illi adversa feliciter contigerunt, ut missio facta sit Domini, Joseph dolosa venditio; sicut et ipse suis fratribus dixit: Pro salute enim vestra misit me Deus in Aegyptum ; et iterum ipse dicit: Vos quidem cogitastis de me malum, sed Deus vertit illud in bonum . Quae vero pertulerit, consequenter exponit. Ordo autem verborum talis est: Misit ante
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓprio s in dño esse gloriandũ
ut iactantiã falsã refugiant. cũ
hȩc a diuinitate concessa esse
cognoscant. Sic̃ & in alio psalmo
legit᷑ In dño laudabit᷑ anima
mea Non gͦ uetat ut laudem᷑
qi bonis actionibꝰ ñ potest res
istas denegare. s ut in dño lau¬
dem᷑ qͥ prestat illa que bene ge¬
rim: & ut consolationẽ de tali
re sumerent. adiecit: Letet᷑ cor
querentiũ dñm Scilicet inde le¬
tet᷑. si prȩdicat᷑ in dño: ñ aũt si
de suo posse. laudat᷑. Precipiiuĩ nob̾
& głosũ si qͥdem esse debet quan¬
do nomen ei extollit᷑ qͥ nobis be¬
nefitia ꝓfutura largit᷑: Unde ni¬
miȩ impudentie fuit. aliqͥd quos¬
dam aduersus hoc dicere Contra
quos ñ tã crebra testimonia. sed
pene lex tota ꝓlata ẽ Querite¬
dñm & confirmamins: querite
faciem er sẽꝑ: Hortat᷑ ut se ad prȩ¬
mia futura confirment. qͥ eum
querere delegerunt: Sed istud

Expanded text:
proprio, sed in Domino esse gloriandum; proprio, sed in Domino esse gloriandum; ut jactantiam falsam refugiant, cum haec a Divinitate concessa esse cognoscant; sicut et in alio psalmo legitur: In Domino laudabitur anima mea . Non ergo vetat ut laudemur, quia bonis actionibus non potest res ista denegari; sed ut in Domino laudemur, qui praestat illa quae bene gerimus. Et ut consolationem de tali re sumerent, adjecit: Laetetur cor quaerentium Dominum; scilicet inde laetetur, si praedicatur in Domino; non autem si de suo posse laudatur. Praecipuum nobis et gloriosum siquidem esse debet, quando nomen ejus extollitur, qui nobis beneficia profutura largitur. Unde nimiae impudentiae fuit aliquid quosdam adversus hoc dicere, contra quos non tam crebra testimonia, sed pene lex tota prolata est. Vernum, et confirmamini; quaerite faciem ejus semper. Hortatur ut se ad praemia futura confirment, qui eum quaerere delegerunt. Sed istud
Abbreviated transcription (Latin):
exꝰ annuntiare noscunt᷑: Cantate
ei & psallite ei: narrate omĩa
mirabilia ei: Exponit qͦd suꝑiꝰ
dixit. confitemini dño Cantate
enĩ ad ymnos ꝑtinet offeren¬
dos: psallite. ad pias op̃as expli¬
candas Ꝙ tc̃ dixit narranda
mirabilia. quando fuerit duo
ista prȩmissa: omĩa enĩ signifi¬
cat ista. quȩ dicturꝰ ẽ: Non est¬
enĩ humanarũ uiriũ. omia
narrare quȩ uͥtꝰ diumitatis
op̾atur: sic̃ in centesimo quinto
psalmo dicturꝰ ẽ Quis loquet᷑
potentias dñiꝰ auditas faciet om̃s
laudes er: Sed istud scͥema dicit᷑
a parte totũ. qͦd in scripturis¬
diuinis frequent̾ inuenies: Nec
alit̃ recte potest euuangelii¬
dictũ illud intelligi. uerbũ caro
factũ ẽ & habitauit in nob̾: quas
ñ & animã simul assipserit. quã
damini in nomine scõ er letet᷑
cor querentiũ dñm: Ne qͥs forsi¬
tan suis uiribꝰ applicaret. cũ bo¬
ni aliqd operatur: cautꝰ doctor
fragiles monet dicens. ñ insensu

Expanded text:
scuntur. Canite et psallite ei, et narrate omnia mirabilia ejus. Exponit quod superius dixit: Confitemini Domino. Cantate enim ad hymnos pertinet offerendos: psallite ad pias operas explanandas. Et tunc dixit narranda mirabilia, quando fuerint duo ista praemissa. Omnia enim significat ista, quae dicturus est. Non enim humanarum virium omnia narrare quae virtus Divinitatis operatur; sicut in centesimo quinto psalmo scriptum est: Quis loquetur potentias Domini, auditas faciet omnes laudes ejus ? Sed istud schema dicitur ex parte totum: quod in Scripturis frequenter invenies. Nec aliter recte potest Evangeliiistud dictum intelligi: Verbum caro factum est, et habitavit in nobis ; quasi non et animam sdamini in nomine sancto ejus; laetetur cor quaerentium Dominum. Ne quis forsitan suis viribus applicaret, cum boni aliquid operatur, cautus doctor fragiles monet dicens, non in sensu
Abbreviated transcription (Latin):
simili modo de isaac constat ef¬
fectũ. Quaꝓpt̃ euident̃ ostendit᷑
diuina ꝓtectio: ut eoꝵ salus non
humanis uiribꝰ. s suꝑno munere
prȩstaret᷑. Illud qͦq ꝑscrutandũ
ẽ. quod supra memoratos patri¬
archas . xp̃os appellare delegerit:
cũ adhuc ñ fuisset unctio ce̾le¬
brata. A saul enĩ hec res sũpsit
initiũ. Set q̃m erant ĩ spiritu
esse deuoti. sicut de abraham
dñs dicit. concupiuit diem me¬
um uidere uidit & gauisus est.
Merito gͦ appellati st᷑. sacro no¬
mine quos iã xp̃i fides ꝓbatur
amare. Nã & ipsa dñi uerba st̃
posita dicentis. Nolite tangere
annis fames seua grassata ẽ. &
quãuis fames substantialis ñ sit.
s sola ẽ discessio copiarũ. sic̃ nox
appellat᷑ solis absentia: uocata
tam̃ dicit᷑. tãquã aliqͦ ꝑsona sub¬
sistens. que potuisset audire : Sed
scripturarũ diuinarũ mos ẽ ta¬
lit loq ut ẽ illud apłi. qͥ uocat

Expanded text:
simili modo de Isaac constat efsimili modo de Isaac constat effectum. Quapropter evidenter ostenditur divina protectio, ut eorum salus non humanis viribus, sed superno munere praestaretur. Illud quoque perscrutandum est quod supra memoratos patriarchas christos appellare delegerit, cum adhuc non fuisset unctio celebrata. A Saul enim haec res sumpsit initium. Sed quoniam erant in spiritu esse devoti, sicut de Abraham Dominus dicit: Concupivit diem meum videre; vidit et gavisus est , merito ergo appellati sunt sacro nomine, quos jam Christi fides probabatur amare. Nam et ipsa Domini verba sunt posita dicentis: Nolite tangere annis fames saeva grassata est. Et quamvis fames substantialis non sit, sed sola est discessio copiarum, sicut nox appellatur solis absentia: vocata tamen dicitur tanquam aliqua persona subsistens quae potuisset audire. Sed Scripturarum divinarum mos est taliter loqui, ut est illud Apostoli: Qui vocat
Abbreviated transcription (Latin):
turos esse significat. Hoc ẽ quod
superi dix̃. testam̃tũ ȩt̃num.
hȩc enĩ terra humilitatis & meli¬
nationis. sic a fidelibꝰ accipit᷑ ut
ȩt no muere teneat᷑ funiculus
aut̃ hereditatis: mundi hurꝰ sig¬
nificat tortuosas angustias qͣs
dñs ꝓsalute cunctoꝵ sua passio¬
ne dissoluit. Illi enĩ susceptio
carnis. nr̃a ꝓbat᷑ hereditas: in qͣ
ȩt̃na patͥmonia uitȩ cȩlestis acci¬
pimꝰ: si ea fixe atq integerrime
credere meream᷑. Nã ista cõpa¬
ratio ab eis tracta ẽ. qͥbꝰ agri
ac possessiones tenso fune diui¬
ꝑtransierunt de gente ingentẽ
n de regno ad populũ alterũ:
Uenit ad terciã partẽ. in qua
consequent̾ enumerat. quanta
pat̾archis uirtꝰ diuina pręstite¬
rit. Deniq uide qͥd sequitur
tangere xp̃os meos. & in ꝓpħis
meis nolite malignari hic tẽp
illud significat. quando rex
egyptioꝵ diuinitꝰ ammonitꝰ ẽ ne
abrahȩ nocere prȩsumeret. Quod

Expanded text:
turos esse significat, hoc est, quod turos esse significat, hoc est, quod superius dixit, testamentum aeternum. Haec enim terra humilitatis et inclinationis sic a fidelibus accipitur, ut aeterno munere teneatur. Funiculus autem haereditatis, hujus mundi significat tortuosas angustias, quas Dominus pro salute cunctorum sua passione dissolvit. Illius enim susceptio carnis nostra probatur haereditas, in qua aeterna patrimonia vitae coelestis accipimus, si ea fixe atque integerrime credere mereamur. Nam ista comparatio ab eis tracta est, quibus agri ac possessiones tenso fune diviet transierunt de gente in gentem, et de regno ad populum alterum. Venit ad tertiam partem, in qua consequenter enumerat quanta patriarchis virtus divina praestiterit. Denique inde quod sequitur: tangere christos meos, et in prophetis meis nolite malignari. Hic tempus illud significat, quando rex Aegyptiorum divinitus admonitus est ne Abrahae nocere praesumeret; quod
Abbreviated transcription (Latin):
enni firmitate mansurũ est
Testamenti sui. ꝓpħarũ signifi¬
cat prȩdicationes. qͦs de uerbi
incarnatione p̃dixerunt: Seqͥt᷑.
Quod mandauit: Mandare ẽ. ꝑ
aliũ aliqͥd dicere: Quod utiq fac¬
tũ ẽ: quando ꝓphetis datũ ẽ fu¬
tura ꝓphetare: In mille genera¬
ciones finitũꝓ infinito positũ ẽ. ¶x
generatio humana sequenti si¬
bi ȩtate succedit: Quod disposu¬
it ad abraham. & iuramenti sui
qͥd suꝑis dix̃ testamenti sui. Illa
enĩ que in ueteri testam̃to abra¬
hȩ & isaac patͥarchis ꝓmissa st̃
uel uirata: statuit ea idest fir¬
mauit iacob. & isrł. in nouo scili¬
cet testam̃to qͦd ẽ et̃num. Iacob
rũq significare sȩpe iã dictũe
ȩternũ: qr nullũ illi aliud ali¬
quando succedit: in ꝗͦ ẽ omium
ꝓmissoꝵ cõpleta ꝑfectio. Dicens
tͥ dabo t̾ram chanaan. funicu¬
lũ hereditatis ur̃ȩ. Chanaan int̾¬
pretat᷑ humilis. Ergo humiliũ
terrã. conuenient̃ axp̃ianos accep¬

Expanded text:
tate mansurum est. Testamenti sui, prophetarum significat praedicationes, quas de Verbi incarnatione praedixerunt. Sequitur, quod mandavit. Mandare est per alium aliquid dicere; quod utique factum est, quando prophetis datum est futura prophetare. In mille generationes; finitum pro infinito positum est, qugeneratio humana sequenti sibi aetate succedit. Vers. 9. Quod disposuit ad Abraham, et juramenti sui quod superius dixit testamenti sui. Illa enim quae in Veteri Testamento Abrahae et Isaac patriarchis promissa sunt vel jurata, statuit ea, id est firmavit Jacob et Israel, in Novo scilicet Testamento quod est aeternum. Jacob rumque significare, saepe jam dictum est. aeternum, quia nullum illi aliud aliquando succedet, in quo est omnium promissorum completa perfectio. Dicens: Tibi dabo terram Chanaan, funiculum haereditatis vestrae. Chanaan interpretatur: humilis. Ergo humilium terram convenienter Christianos accep
Abbreviated transcription (Latin):
ut plebs deuota possit aduerte¬
re. nullũ dño mani deuotione
seruisse: Mirabilia itaq ꝑtinẽt
ad diuisionẽ maris rubri: ꝓdi¬
gia ad plagas quas misit in egyp¬
tũ. iudicia oris er. qm̃ coͣncta
cõpleuit. quȩ moysi suo famulo
ꝓmisissẽ dmoscit᷑: Sic in uno uer¬
siculo. quȩ subter latr dicturꝰ
erat propositionis loco breuit᷑
ante prefatꝰ ẽ: Hoc tam̃ totũ sen¬
tire mauult de dño xp̃o. quod
argumentũ dicit᷑ a ꝑsona: Se
men abrahã serui erꝰ. filii iacob
ȩlect er Subaudiendũ ẽ. qͦt
superi dix̃. mementote: Per scru¬
tandũ ẽ aut̃ qͦd in mag̾na discre¬
tione ꝓpħa abrahȩ sem̃ seruos
appellat. filios iacob ȩlectos dñs
esse cõmemorans: Iudei enĩ con¬
tumaces. qͦs hic mauult intelligi.
carnis abrahȩ sem̃ fuerunt: quoᷤᷤ
merito seruos dicit. qm̃ ꝑfidia
faciente filii esse noluerunt. qͥbꝰ
ipse dñs dicit Uos si filii abrahȩ
essetis op̃a abrahȩ fecissetis: fi¬

Expanded text:
ut plebs devota possit advertere nullum Domino inani devotione servisse. Mirabilia itaque pertinent ad divisionem maris Rubri, prodigia ac plagas quas misit in Aegyptum. Judicia oris ejus: quoniam cuncta complevit, quae Moysi suo famulo promisisse dignoscitur. Sic in uno versiculo, quae subter latius dicturus erat, propositionis loco breviter ante praefatus est. Hoc tamen totum sentiri mavult de Christo Domino. Quod argumentum dicitur a persona. Vemen Abraham servi ejus; filii Jacob electi ejus. Subaudiendum est quod superius dixit, Mementote. Perscrutandum est autem quod in magna discretione propheta Abrahae semen, servos appellat, filios Jacob electos Domini esse commemorans. Judaei enim contumaces quos hic mavult intelligi, carnis Abrahae semen fuerunt; quos merito servos dicit, quoniam perfidia faciente filii esse noluerunt, quibus ipse Dominus dicit: Vos si filii Abrahae essetis, opera Abrahae fecissetis . Fi
Abbreviated transcription (Latin):
milis. ac deuotꝰ. Iudicem enĩ de¬
siderare ñ pocest nͥ qͥ de ipsiꝰ pi-¬
etate confidit: & cũ presentiã
et cupit a praua se actione sus¬
pendit Quesiuit enĩ faciẽ iu¬
dicis. quando dix̃ apłs: Bonũ
certam̃ certaui. cursũ consum¬
maui fide seruaui: de cetero re¬
posita ẽ mͥ corona iustitiȩ quã

Expanded text:
dicem enim desiderare non potest, nisi qui de ipsius pietate confidit; et cum praesentiam ejus cupit, a prava se actione suspendit. Quaesivit enim faciem Judicis, quando dixit Apostolus: Bonum certamen certavi, cursum consummavi, fidem servavi: de caetero reposita est mihi coron
Abbreviated transcription (Latin):
in uniuersa terra iudicia eius:
Monet᷑ sem̃ abrabȩ & sem̃ iacob
ut saluatorẽ nr̃m. ñ uni gentis
łm. sed dñm credant essẽ ter¬
rarũ: Nã sicut ubiq dilatata ẽ
eccła. ita ꝑ orbẽ ꝓpagata sunt
etꝰ sine dubitatione iuditia:
dicendo enĩ. ipse dñs: cõmo¬
net illũ intelligi debere. quẽ
decreuerunt: Sed qui hanc uo¬
cẽ ñ aduertunt ipsi se specia¬
lit̾ a patͥarchis alienos esse ꝓfi¬

Expanded text:
a terra judicia ejus. Monetur semen Abrahae et semen Jacob, ut Salvatorem nostrum non unius gentis Deum, sed Dominum credant esse terrarum. Nam sicut ubique dilatata est Ecclesia, ita per orbem propagata sunt ejus sine dubitatione judicia. Dicendo enim, Ipse Dominus, commonet illum intelligi debere, quem decreverunt. Sed qui hanc vocem non advertunt, ipsi se specialiter a patriarchis alienos esse profi
Abbreviated transcription (Latin):
constat partibꝰ ordo dictoꝵ Pri¬
mo dicit confitemini dño. idest
laudate eũ. & bonis factis gr̃am
uob̾ diuinitatis ad qͥrite: quia
idipsũ ẽ laudare dñm: & ore ill
honorẽ deferre. & oꝑibꝰ erꝰ iussi¬
ones efficere: Illa enĩ confessio
hic intelligenda ẽ quȩ dñi p̃co¬
nia celebrare ñ desinit: quando
& subsequentia tale uotũ actio¬
nẽq declarant: Deinde dñm cõ¬
monet inuocari. ut post ministe¬
riũ sc̃issimȩ laudis grate possimꝰ
audiri: Premittendũ ẽ eni boni
aliqͥd ut iudex nos placatꝰ exxau.¬
sis euuangelistis & scĩssimis apłis

Expanded text:
constat partibus ordo dictorum. Priconstat partibus ordo dictorum. Primo dicit: « Confitemini Domino, » id est, laudate eum et bonis factis gratiam vobis divinitatis acquirite, quia id ipsum est laudare Dominum, et ore illi honorem deferre, et operibus ejus jussiones efficere. Illa enim cohic intelligenda est, quae Domini praeconia celebrare non desinit, quando et subsequentia tale votum actionemque declarant. Deinde Dominum commonet invocari, ut prius mysterium sanctissimae laudis grate possimus audire. Praemittendum est enim boni aliquid, ut judex nos placatus exauriosis evangelistis et sanctissimis apos
Abbreviated transcription (Latin):
offendisse frequent̃ dñm.
beneficiisq posuerunt: pͥma par¬
te fideles ammonet. ut eũ spiri¬
talit̾ sẽꝑ exqͥrant: scda. ꝑ patri¬
archarũ exẽpla eoꝵ corda con¬
firmat: ostendens illos a dño ñ
fuisse derelictos. qͥ eiꝰ imperio
seruierunt: Tertia parte dinume¬
rat. quanta & qualia patͥbus
eoꝵ uirtꝰ diuuina prȩstiterit: Pe¬
ricła ioseph honoresq describenᷤ.
intitũ in egiptũ cõmemorans
hebrȩor Quarta refert quẽ ad mo¬
dũ ifraheliticus pͦpłs ab inimicis
suis iussione dñi ꝑ moysen & aa¬
ron. diuersis plagis egyptioꝵ
fuerit uindicat᷑. Quinta describit
quanta hebrȩis prȩstiterit in
deserto: ut ñ in tẽporalibꝰ bonis
gauderent. s ut magis beneficiis
deliniti. iustificationes er & legẽ
deuoto pectore custodirent.Sic
longitudo psalmi cõpendio diui¬
sionũ ꝑ partes missa dulcescit:¬
onfitemini dño & inuocate
nomen eiꝰꝰ annuntiate int̃
gentes op̃a ei In hoc uersu tͥbus

Expanded text:
offendisse frequenter Dominbeneficiisque posuerunt, prima parte fideles admonet ut eum spiritualiter semper exquirant. Secunda per patriarcharum exempla eorum corda confirmat, ostendens illos a Domino non fuisse derelictos, qui ejus imperio servierunt. Tertia parte dinumerat quanta et qualia patribus eorum virtus divina praestiterit: pericula Joseph honoresque describens, introitum in Aegyptum commemorans Hebraeorum. Quarta refert quemadmodum Israeliticus populus ab inimicis suis jussione Domini per Moysen et Aaron diversis plagis Aegyptiorum fuerit vindicatus. Quinta describit quanta Hebraeis praestiterit in deserto; ut non in temporalibus bonis gauderent, sed ut magnis beneficiis deliniti, justificationes ejus et legem devoto pectore custodirent. Sic longitudo psalmi compendio divisionum per partes missa dulcescitnvocate nonem ejus, annuntiate inter gentes opera ejus. » In hoc ergo tribus
Abbreviated transcription (Latin):
cantatũ est: decursus ẽ psal¬
mus cȩlesti laude plenissimꝰ.: qͥ
& preterita ueraciter referret. &
in futuris nos salubrit̾ cõmone¬
ret. Passi st̃ egẏptii dignissimas
ulciones: acceperunt uidȩi dona
cȩlestia. Nc̃ unusqͥsq nr̃m expec¬
tet eoꝵ retͥbutionẽ: quoꝵ imitat᷑

Expanded text:
cantatum est, decursus est psalmus coelesti laude plenissimus, qui et praeterita veraciter referret, et in futuris nos salubriter commoneret. Passi sunt Aegyptii dignissimas ultiones; acceperunt Judaei dona coelestia. Nunc unusquisque nostrum exspectet eorum retributionem, quorum imita
Abbreviated transcription (Latin):
ne cordis qdͦ in fine psalmi posi¬
tũ ẽ: ut a iustificationes dñi & in
lege ei tota mentis intentione
dirigam᷑. Nã & si bona tẽporalia
suscipimꝰ sicut abraham ysaac
iacob ceteriq fideles qͥ abundan¬
te facultate floruerunt: in illã
partẽ esse potiꝰ debemꝰ intenti.
unde ad cȩloꝵ possimꝰ regna
ꝑduci. Ista enĩ quȩ delectabilẽ
uideri faciunt mundũ. in et̾nita¬
te ñ habent locũ. Meminisse aũt
debemꝰ hc̃ psalmũ scđ̾m esse
hoꝵ. qͥ dũ miracula hebrȩis
conlata describunt: ꝑ figurã

Expanded text:
ne cordis quod in fine psalmi positum est, ut ad justificationes Domini, et in lege ejus tota mentis intentione dirigamur. Nam et si bona temporalia suscipimus, sicut Abraham, Isaac, Jacob caeterique fideles qui abundanti facultate floruerunt, in illam partem esse potius debemus intenti, unde ad coelorum possimus regna perduci. Ista enim quae delectabilem videri faciunt mundum, in aeternitate non habent locum. Meminisse autem debemus hunc psalmum secundum esse horum qui dum miracula Hebraeis collata describunt, per figuram
Abbreviated transcription (Latin):
pͥncipis ⁊ op̃ari maliciã uel¬
le contendunt. Addicit᷑ cer¬
ta ꝓmissio: pax suꝑ isrł. Ue¬
rũ ista pace omĩa ꝓmit¬
tuntur eximia. q̃ imniuersũ
intellectũ superant: q̃ omĩa
uota transcendũt: & ut bren¬
ter multa ctudamꝰ. hec pax
ipse saluator ẽ dñs. S istã
pacẽ omĩmodis ñ habebunt.
qui cũ unitate litigant ꝙ ca
& p̃terita mala ꝓpħa recole¬
titisse. Ipse enĩ ad meliora pa¬
rat ascensũ: qͥ sibi ĩ preteritiᷤᷤ
ad fuisse dñi cognoscit auxiliũ
Ultͣ enĩ ñ potuiss ascendere.
si qͥd de se p̾sumere uoluiss
Qua ꝓpt̾ salutarẽ regulã cõ¬
plectamͣ. toto mentis affectu.
ut ipse nobis concedat gradꝰ
istos ascendere: qͥ nos magna¬
lia sua fecit audire.

Expanded text:
ncipis, et operari malitiam velle contendunt. Adjicitur certa promissio, pax super Israel. Verum ista pace omnia promittuntur eximia, quae universum intellectum superant, quae omnia vota transcendunt; et ut breviter multa claudamus, haec pax ipse Salvator est Dominus. Sed istam pacem omnimodis non habebunt, qui cum unitate litigant, et cet praeterita mala propheta recoletitisse. Ipse enim ad meliora parat ascensum, qui sibi in praeteritis adfuisse Domini cognoscit auxilium. Ultra enim non potuisset ascendere, si 440 quid de se praesumere voluisset. Quapropter salutarem regulam complectamur toto mentis affectu, ut ipse nobis concedat gradus istos ascendere, qui nos magnalia sua fecit audire.
Abbreviated transcription (Latin):
bit. si quȩ p̃cipit. hic nos ꝑegis¬
se cognouerit Explicit psalmꝰ c.ii.
requent̃ diximꝰ psalmũ il¬
los actꝰ significare morta¬
liũ. qͥ ad rerũ diuinarii intellec̃¬
tum. ꝓ sua probitate respiciunt:
noro sonitu tẽperat᷑ Dauid aut
tantũ ꝑsona loquentis adhibet᷑
ceterũ omĩa constat de dño sal¬
uatore narranda qͥ in principio
fecit cȩlũ & terram Est enĩ psal¬
mus iste tanta dispositiõe ꝑfec¬
tus. ut aliqua hic dicta mtelli¬
gas que in libro geneseos taci¬
ta fuisse cognoscas Qua ꝓpter
que sunt apta exponimꝰ ad lute¬
rã: que uͦ fidei nr̃ȩ possunt indi¬
care noticiã sꝑitali intellectu.sic̃
a maiorib accepe̾mꝰ explanamꝰ:
Unde solliciti esse debemr para¬

Expanded text:
bit, si quae praecepit hic nos peregisbit, si quae praecepit hic nos peregisse cognoverit. EXPOSITIO IN PSALMUM Frequenter diximus psalmum illos actus significare mortalium qui ad rerum divinarum intellectum pro sua probitate respiciunt. noro sonitu temperatur. David autem tantum persona loquentis adhibetur. Caeterum omnia constat de Domino Salvatore narranda, qui in principio fecit coelum et terram. Est enim psalmus iste tanta dispositione perfectus, ut aliqua hic dicta intelligas, quae in libro Geneseos tacita fuisse cognoscas. Quapropter quae sunt apta exponemus ad litteram; quae vero fidei nostrae possunt indicare notitiam, spirituali intellectu sicut a majoribus accepimus explanabimus. Unde solliciti esse debemus, para
Abbreviated transcription (Latin):
git᷑ custodimuꝵ Conclusio.
Nenedictio dñi suꝑ timenteᷤ
eũ. quanta largitate con¬
cẽdatur agnouim Fẽstinemꝰ
ad mandata cõplenda: ut ꝑue¬
nire meream᷑ ad p̃mia: Habeniꝰ
dñm & ꝑ naturã piũ: & per
miscdiarũ dona largissimum
Quis dubitet ab illo postulare:
qͥ si ñ petat᷑ offenditur: Bene
lebremus: Quale enĩ sacrilegiũ
ẽ. ut cũ om̃is creatura iubeat᷑
benedicere dñm. si homo desi¬
nat laudare đm: qͥ ad imaginẽ
& similitudinẽ ipsi noscit᷑ esse
ꝓcreatꝰ. Audiuimꝰ benedictio diũ
qͥbus uirtucibus applicet᷑: castis
utiq humillimis. caritate ple¬
nis & qͥ dñi reliqua mandata ꝑ¬
ficiunt: Arcet᷑ gͦ hinc omne qͦt
prauĩ est: excludit᷑ uniuersa
malicia mun di. Emendant᷑
inlecebre. diabolus foras mittit᷑
cũ sequacibꝰ suis: Qua ꝓpt̾ audito
tanto munere. cõpleti tanta spe.
sc̃ĩs operibꝰ benedicamꝰ dñm. Ne¬
ligiosis factis cantemꝰ auctori
Non nos ȩlectio iudicis repudia¬

Expanded text:
giter custodimur. Conclusio psalmi. Benedictio Domini timentibus eum quanta largitate concedatur agnovimus. Festinemus ad mandata complenda, ut pervenire mereamur ad praemia. Habemus Dominum et per naturam pium, et per misericordiarum dona largissimum. Quis dubitet ab illo postulare, qui, si non petatur, offenditur? Benedultatione celebremus. Quale enim sacrilegium est, ut cum omnis creatura jubeatur benedicere Dominum, si homo desinat laudare Dominum, qui ad imaginem et similitudinem ipsius noscitur esse procreatus? Audivimus, benedictio Domini quibus virtutibus applicetur, castis utique, humillimis, charitate plenis, et qui Domini reliqua mandata perficiunt. Arceatur ergo hinc omne quod pravum est; excludatur universa malitia mundi; emendentur illecebrae; diabolus foras mittatur cum sequacibus suis. Quapropter audito tanto munere, completi tanta spe, sanctis operibus benedicamus Dominum, religiosis factis cantemus Auctori. Non nos electio Judicis repudia
Abbreviated transcription (Latin):
tas: & occidit reges fortes. Re¬
ges dic̃. uitioꝵ noxias cateruas.
que nos intꝰ uelut barbare na¬
tiones sẽꝑ affligunt. Has ꝑcus¬
sas dicit. q̃n satisfactiõe peni¬
tentiũ uulnerant᷑. Nã quod
nobis salꝰ. illis uulꝰ ẽ. Occidit
etiã in nob̾ reges fortes. cum
sp̃c inmundos peccatoꝵ. labe
dominantes emundatiõe de¬
lictoꝵ reddit extraneos. Nui
merito in uoluntate sua dicun¬
tur occisi: quia nos extingu̾e̾
gẽ amorreoꝵ. & og regẽ basan.
& oĩa regna chanaan occidit.
Cũ multos reges filii isrł dño
faciente ꝓstrauerint. hic duo
tantũ memorant᷑: scilioet. ut
per inc̾pretationẽ istoꝵ nomi¬
nũ. ad illã significantiã duce¬
remur q̃ hodieq in nobis a¬
gitur. Seon int̃pretatur tẽpta¬
tio coloꝵ. Amorrei amarican¬
tes designant. Amara siquidẽ
uitia sunt: quȩ nos ab illabe¬
atitiome iocundissima deducũt.
Hec habent diabolũ regẽ qͥ est

Expanded text:
tas, et occidit reges fortes. Gentes dicit vitiorum noxias catervas, quae nos intus, velut barbarae rationes, semper affligunt. Has percussas dicit, quando satisfactione poenitentium vulnerantur. Nam quod nobis salus, illis vulnus est. Occidit etiam in nobis reges fortes, cum spiritus immundos peccatorum labe dominantes, emundatione delictorum reddit extraneos. Qui merito in voluntate sua dicuntur occisi, quia nos exstinggem Amorrhaeorum, et Og regem Basan, et omnia regna Chanaan occidit. Cum multos reges filii Israel, Domino favente, prostraverint, hic duo tantum memorantur; scilicet ut per interpretationem istorum nominum, ad il am significantiam du ceremur quae hodie in nobis agitur. Sehon interpretatur tentatio colorum, Amorrhaei amaricantes designant. Amara siquidem vitia sunt, quae nos ab illa beatitudine jucundissima deducunt. Haec habent diabolum regem, qui est