comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mina tam̃ etiã de loquacissimis grecoꝵ
gymnasiis eradicata atq conpressa fint.
ita ut siqua nc̃ erroris secta contra ueri.¬
tatẽ hoc ẽ. contra aeccłam xp̃i emerserit.
nisi nomine cooꝑta xp̃iano adpugnandũ
ꝓsilire non audeat. E x quo intelligit᷑
ipsos quoq platonicȩ gentis phylosophos
paucis mutatis. quȩ xp̃iana imꝓbat disci.¬
plina. in uictissimo uni regi xp̃o pias cer.¬
uices oportere sũ mittere. & intelligere
uerbũ dĩ homine indutũ. qui iussit &
creditũ ẽ. quod illi uel ꝓferre mretirebant.
Huic te mi dioscore ut tota pietate subdaᷤ
urelim. nec aliam tibi ad capescendã & opti.¬
irendam ueritatẽ uiam munias. quã quȩ
munita ẽ. ab illo qui gressuũ nr̃oꝵ tãꝗ
ds uidit infirmitatẽ. Ea ẽ autẽ prima
humilitas. scda humilitas. tercra humilitas.
& quotrens in terrogares. hoc dicerem.
Non quo alia non sint p̾cepta quȩ dican.¬

Expanded text:
mina tamen etiam de loquacissimis Graecorum mina tamen etiam de loquacissimis Graecorum gymnasiis eradicata atque compressa sint. ita ut, si qua nunc erroris secta contra ueritatem, hoc est contra ecclesiam Christi emerserit, nisi nomine cooperta Christiano ad pugnandum prosilire non audeat. ex quo intellegitur ipsos quoque Platonicae gentis philosophos paucis mutatis, quae Christiana inprobat disciplina, inuictissimo uni regi Christo pias ceruices oportere submittere et intellegere uerbum dei homine indutum, qui iussit et creditum est, quod illi uel proferre metuebant. Huic te, mi Dioscore, ut tota pietate subdas uelim nec aliam tibi ad capessendam et obtinendam ueritatem uiam munias, quam quae munita est ab illo, qui gressuum nostrorum tamquam deus uidit infirmitatem. ea est autem prima humilitas, secunda humilitas, tertia humilitas et, quotiens interrogares, hoc dicerem, non quo alia non sint praecepta, quae dican
Abbreviated transcription (Latin):
ciam eoꝵ successione tẽpoꝵ ẽẽ. deuolutã.
ut xp̃ianȩ iam etatis exordio. cũ rerum
inuisibiliũ atq aet̃narũ fides ꝑuisibilia
miracula salubriter p̾dicaretur in om̃ib
qui nec uidere nec cogitare aliquid p̾ter
corpora poterant. brato apło paulo qui ean.¬
dem fidem gentib p̃seminabat. Idem ipsi
epicurei & stoiei inactib apłoꝵ contra¬
dixisse inueniantur. Qua inre satis mͥ
uidetur ẽẽ. demonstratũ. errores gentium
sure demorib fiue deuatura rerũ sure de
ratione inuestigande ueritatis. qui quãus
essent multi atq multiplices. ⁊nhis tam̃
maxiure duab sectis eminebant. expug.¬
nantib doctis & tanta disserendi subtili.¬
tate atq copia subuerrentib. durasse ta.¬
men usq int̾epora xp̃iana. Quos iam
certe nr̃a artate sic obmutuisse conspieimꝰ
ut uixiam inscolis rethoꝵ cõmemoretur
tantũ qui suerint illoꝵ sententrȩ. certa.¬

Expanded text:
ciam, eo rem successione temporum esse deuolutam, ciam, eo rem successione temporum esse deuolutam, ut Christianae iam aetatis exordio, cum rerum inuisibilium atque aeternarum fides per uisibilia miracula salubriter praedicaretur hominibus, qui nec uidere nec cogitare aliquid praeter corpora poterant, beato apostolo Paulo, qui eandem fidem gentibus praeseminabat, idem ipsi Epicurei et Stoici in actibus apostolorum contradixisse inueniantur. Qua in re satis mihi uidetur esse demonstratum errores gentium siue de moribus siue de natura rerum siue de ratione inuestigandae ueritatis, qui quamuis essent multi atque multiplices, in his tamen maxime duabus sectis eminebant, expugnantibus doctis et tanta disserendi subtilitate atque copia subuertentibus durasse tamen usque in tempora Christiana. quos iam certe nostra aetate sic obmutuisse conspicimus, ut uix iam in scholis rhetorum commemoretur tantum, quae fuerint illorum sententiae, certa
Abbreviated transcription (Latin):
esse ato id solũ posse ꝑcipi. quia in c̃õ¬
mutabile & sempiternũ ẽ : Percipi autẽ
sola intelligentia. quia una urritas.
quomodo attingi potest ataingitur.
Cum ergo talia fentirent platoniei
quȩ neq docerent carni deditos homi¬
nes. ireq tanta essent auctoritate apud
populos ut credenda po:derent. donec
ad rum habitũ ꝑduceretur animus. quo
ista capiuntur. ebegerent occultare sen.¬
tentiam suã. & contra eos disserere qui
uerũ se inirenisse iactarent: cũ inuentio¬
nẽ ipsam ueri in carnis sensib ponerent.
& eoꝵ quidẽ consiliũ quale fuerit qͥd
attinet querere : Diuinũ certe uel di.¬
uina aliqua auctoritate preditũ non
fuit. tantũ illud atrende. qm̃ plato
acicerone multis modis aptissime ostendi.¬
accederetur. In illa utiq sapientia pror.¬
sus imnutabili atq eodẽ modo sẽꝑ se
habente ueritate constituisse & finem
boni. & causas rerũ & ratiocinandi fidu.

Expanded text:
esse atque id solum posse percipi, quia incomesse atque id solum posse percipi, quia incommutabile et sempiternum est, percipi autem sola intellegentia, qua una ueritas, quo modo adtingi potest, adtingitur? Cum ergo talia sentirent Platonici, quae neque docerent carni deditos homines neque tanta essent auctoritate apud populos, ut credenda persuaderent, donec ad eum habitum perduceretur animus, quo ista capiuntur, elegerunt occultare sententiam suam et contra eos disserere, qui uerum se inuenisse iactarent, cum inuentionem ipsam ueri in carnis sensibus ponerent. et eorum quidem consilium quale fuerit, quid adtinet quaerere? diuinum certe uel diuina aliqua auctoritate praeditum non fuit. tantum illud adtende, quoniam Plato a Cicerone multis modis apertissime ostendiaccenderetur, in illa utique sapientia prorsus inmutabili atque eodem modo semper se habente ueritate constituisse et finem boni et causas rerum et ratiocinandi
Abbreviated transcription (Latin):
tis in oruib ad efficienda omĩa ignis p̃uale.¬
ret principia rerũ darent. quis ñ uider&
conditricẽ rerũ nequaquã ualeret
in titeri. inquoꝵ potius suffragiũ
raprretur : Restabat pars ra¬
tionalium questionũ. Nosti
eni quicquid ꝓpter ad ipiscendam
sapientiam queritur. aut demoribus
aut de natura aut deratione habere ques.¬
tionẽ. Cum ergo epieurei nũꝗ sensus
corporis falli dicerent. stoiei autẽ falli
aliquando concederent. utriq tamen
regulã conp̃hendendȩ ueritatis uisensib
ponerent quis istis contradicentib audi.¬
ret platonicos : Quis ñ modo in sapren.¬
tiũ sed om̃ino inhominũ numero haben.¬
dos putaret. si abris pr̃optȩ diceretur. ñ
solũ rẽ. aliquid quod ireq tactu corpo¬
ris ireq olfactu. uel gustatu. neque his
aurib aut oculis ꝑcipi possit. neq om̃i no
taliũ rerũ quȩ ita sentirentur aliqua
imaginatione cogitari. sed id solũ uere

Expanded text:
tis, in quibus ad efficienda omnia ignis praeualetis, in quibus ad efficienda omnia ignis praeualeret, principia rerum darent, quis non uidereconditricem rerum nequaquam ualeret intueri, in quorum potius suffragium raperetur? Restabat pars rationalium quaestionum. nosti enim, quicquid propter adipiscendam sapientiam quaeritur, aut de moribus aut de natura aut de ratione habere quaestionem. cum ergo Epicurei numquam sensus corporis falli dicerent, Stoici autem falli aliquando concederent, utrique tamen regulam comprehendendae ueritatis in sensibus ponerent, quis istis contra dicentibus audiret Platonicos? quis non modo in sapientium sed omnino in hominum numero habendos putaret, si ab eis prompte diceretur non solum esse aliquid, quod neque tactu corporis neque olfactu uel gustatu neque his auribus aut oculis percipi possit neque omnino talium rerum, quae ita sentirentur, aliqua imaginatione cogitari, sed id solum uere
Abbreviated transcription (Latin):
ut eũq porerant iudicare ꝓcederent. simul
uidebant si ris conarentur insinuarẽ aliqũã
rem diuinã & supra omnia in eõmutabilẽ.
quȩ nullo attingetir corporis sensu. sed
solamente intelligeretur. quȩ tam̃ etiam
naturã ipsius mentis exciderit. eumq esse
dm̃ ꝓpositũ animo humano ad fruendum
purgato ab om̃i labe humanarũ cupiditatũ.
in quo uno ad quiesceret om̃is beatitudinis
appetitus & in quo nobis uno bonoꝵ omni.¬
um finis esset. ñ eos intellecturos. Et re¬
pugnantib urel epicurris uel stoicis multo
quã sibi facilius palma daturos id aut uera
salubrisq sententia quod ꝑintiosissimum
est generi humano imprritoꝵ populoꝵ
inrisione sordesceret. & hoc in moralibus.
in naturalib autẽ questionib si isti dicerent
effectricẽ omniũ naturarũ ẽẽ. incorporeã
sapientum. illi autẽ a corpore nusquã dis¬
cerent. cũ alii athomis. alii quattuor elem̃.¬

Expanded text:
utcumque poterant iudicare, procederent, simul utcumque poterant iudicare, procederent, simul uidebant, si eis conarentur insinuare aliquam rem diuinam et supra omnia incommutabilem, quae nullo adtingeretur corporis sensu, sed sola mente intellegeretur, quae tamen etiam naturam ipsius mentis excederet, eumque esse deum propositum animo humano ad fruendum purgato ab omni labe humanarum cupiditatum, in quo uno adquiesceret omnis beatitudinis appetitus et in quo nobis uno bonorum omnium finis esset, non eos intellecturos et repugnantibus uel Epicureis uel Stoicis multo quam sibi facilius palmam daturos, ita ut uera salubrisque sententia, quod perniciosissimum est generi humano, inperitorum populorum inrisione sordesceret. et hoc in moralibus. In naturalibus autem quaestionibus si isti dicerent effectricem omnium naturarum esse incorpoream sapientiam, illi autem a corpore nusquam discederent, cum alii atomis alii quattuor elemen
Abbreviated transcription (Latin):
rursum adiunctis ꝑsonis constituere
epicureos & stoicos interse acerrime
dimicantes. Eoꝵ. uero litẽ conantes
di iudicare platonicos occultantes
sententiam ueritatis. & illoꝵ uanam
infalsitate fiduciam conuincentes &
redarguentes. sed ñ sicut ille errorũ
suoꝵ ita platoniei uerȩ rationis ꝑsonã
implere potuert̃. Omnib eniꝰ defuit
diuinȩ humilitatis exemplũ. quod
in cuius animo ferociter arrogantis. om̃i
suꝑbia cedit & franginur & moritur.
Ideoq non ualentes illa auctoritate
turbas terrenarũ rerũ dibectione ceca¬
tas ad inuisibiliũ fidẽ ducere. cũ eas
uiderent epicureis maxine contentio.¬
nib cõmoueri. ñ solũ adhauriendam
quȩ ultro ferebantur. sed etiam ad de.¬
fensitandam corporis uoluptatẽ. ut in ei
sũmũ bonũ hominis constiturretur.
eos autẽ qui aduersus hanc uoluptaã
uirtutis laude mouerentur. minus
difficiliter eam contẽplari inanimis
hominũ. unde facta bona de quibus

Expanded text:
rursum adiunctis personis constitue: reperies rursum adiunctis personis constitue: reperies Epicureos et Stoicos inter se acerrime dimicantes, eorum uero litem conantes diiudicare Platonicos occultantes sententiam ueritatis et illorum uanam in falsitate fiduciam conuincentes et redarguentes. Sed non sicut illi errorum suorum ita Platonici uerae rationis personam implere potuerunt. omnibus enim defuit diuinae humilitatis exemplum, quod in cuiusuis animo ferociter adrogantis omnis superbia cedit et frangitur et emoritur. ideoque non ualentes illi auctoritate turbas terrenarum rerum dilectione caecatas ad inuisibilium fidem ducere, cum eas uiderent Epicureis maxime contentionibus commoueri non solum ad hauriendam, quo ultro ferebantur, sed etiam ad defensitandam corporis uoluptatem, ut in ea summum bonum hominis constitueretur, eos autem, qui aduersus hanc uoluptatem uirtutis laude mouerentur, minus difficulter eam contemplari in animis hominum, unde facta bona, de quibus
Abbreviated transcription (Latin):
a carne quã acorpore animũ a uertere
rt̃ platoniei. qui ñ in merito ad officiũ
suũ ꝑtinere arbitrati st̃ stoicis & epieu.¬
reis. maxime & ꝓpe solis. omnino re.¬
sistere. Idẽ quippe achademice qui pla¬
toniei. quod docet auditoꝵ ipsa successio:
Archesilas eñĩ qui primus occulta sen¬
tentia sua nihil aliud istos quã refellere
statuit. quere cui successerit. polemonẽ
inuenies. Quere eui pobemon. xeno¬
craten. Xenoerati autẽ discipulo. acha¬
demiani scolam suã reliquit plato.
Quantũ igitur ꝑtinet ad questionem
de sũmo hominis bono. remorre ꝑsonas
hominĩf atq ipsam deceptationem
constuuȩ. ꝓfecto repperies duos errores
se adirersa fronte conlidi. unũ constitu¬
entẽ incorpore alium constrirentẽ in
animo sũmũ bonũ. rationẽ autẽ uerita¬
tis qua sũmũ bonũ nr̃m ds̃ ẽẽ. ⁊ntelligit᷑
utriq resistere. sed ñ prius docentem
urera quã praua dedocentẽ. Idipsum

Expanded text:
a carne quam a corpore animum auertere a carne quam a corpore animum auertere unt Platonici, qui non inmerito ad officium suum pertinere arbitrati sunt Stoicis et Epicureis maxime et prope solis omnino resistere. idem quippe Academici qui Platonici, quod docet auditorum ipsa successio. Arcesilas enim, qui primus occultata sententia sua nihil aliud istos quam refellere statuit, quaere, cui successerit: Polemonem inuenies; quaere, cui Polemon: Xenocraten; Xenocrati autem discipulo Academiam, scholam suam, reliquit Plato. quantum igitur pertinet ad quaestionem de summo hominis bono, remoue personas hominum atque ipsam disceptationem constitue: profecto reperies duos errores inter se aduersa fronte conlidi, unum constituentem in corpore alium constituentem in animo summum bonum, rationem autem ueritatis, qua summum bonum nostrum deus esse intellegitur, utrique resistere sed non prius docentem uera quam praua dedocentem. id ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
nisi quod ex nihilo factȩ sunt. ut quod in
eis est quod sunt & manent. & ꝓfectibus
etiam siuis ad uniuersitatis cõplexum ordi.¬
nantur. ad eius bonitatẽ omnipotentiãq
ꝑtineat qui sũme ẽ. & conditor : qui po.¬
tens ẽ. &iã exnihilo ñ tantũ aliquid sed
&iã magnũ alioruid facere. Primũ autẽ
peecatũ hoc ẽ. primũ uoluntariũ defectũ
eẽ. gaudere ad ꝓpriam potestatẽ. Admi.¬
nus eni gaudet quãsi addĩ potestatem
gaudeat. quȩ utiq maiorem hoc non
uidentes & potentias intirentes animi
humani. magnãq pulchritudinẽ factoꝵ
atq doctoꝵ. etiã si incorpore puduit
ponere sũmũ bonũ. in ipso tam̃ animo
ponentes in fra utio posuert̃. quã ubi sin.¬
cerissima ratione ponendũ ẽ. Inter hos
qui ita sentiunt apud grecos phyloso.¬
phos & numero & disputandi subtilitate
stoici p̃ualuert̃. qui tam̃ innaturalib
corporea omĩa esse arbitrantes. magis

Expanded text:
nisi quod ex nihilo factae sunt, ut, quod in nisi quod ex nihilo factae sunt, ut, quod in eis est, quod sunt et manent et pro defectibus etiam suis ad uniuersitatis complexum ordinantur, ad eius bonitatem omnipotentiamque pertineat, qui summe est et conditor, qui potens est etiam ex nihilo non tantum aliquid sed etiam magnum aliquid facere; primum autem peccatum, hoc est primum uoluntarium defectum esse gaudere ad propriam potestatem; ad minus enim gaudet, quam si ad dei potestatem gaudeat, quae utique maior est. hoc non uidentes et potentias intuentes animi humani magnamque pulchritudinem factorum atque dictorum, etiam si in corpore puduit ponere summum bonum, in ipso tamen animo ponentes infra utique posuerunt, quam ubi sincerissima ratione ponendum est. inter hos, qui ita sentiunt apud Graecos philosophos, et numero et disputandi subtilitate Stoici praeualuerunt, qui tamen in naturalibus corporea omnia esse arbitrantes magis
Abbreviated transcription (Latin):
quã seipso ita cessans atq detumescens
auctatione atq inflacione ꝓpria inhere.¬
re dõ. atq ab illo in cõmutabili refici. &
reformari nititur aquo ẽẽ. iam capit. ñ¬
solũ omnẽ spectem rerũ omniũ sure quȩ
sensu corporis suir quȩ intelligentia
mentis attinguntur. sed etiam ipsã capa.¬
citatẽ formationis ante formationem.
cũ uel infornrȩ aliquid dicitur quod
formari potest. Itaq tanto minusse eẽ.
stabilẽ sentit. quantominus heret deo
qui sũnre ẽ. Et illud ideo sũme ẽ. quia
nulla nutabilitate ꝓficit seu deficit.
Sibi autẽ illam cõmutatiorẽ expedire
qua ꝓficit. ut ꝑfecte illi cohereat eam c̃õ
mutationẽ quȩ indefectũ ẽ. eẽ. uitiosam.
O muẽ autẽ defectũ adinteritũ uergere.
quo utrũ aliqua res ꝑireniat. tam & si ñ
apparet. tam apparere omnib: eo ducere
interitũ ut ñ sit quod erat. Onde colligit
non ob aliud res deficere uel posse deficere.

Expanded text:
quam se ipso. ita cessans atque detumescens quam se ipso. ita cessans atque detumescens a iactatione atque inflatione propria inhaerere deo atque ab illo incommutabili refici et reformari nititur, a quo esolum omnem speciem rerum omnium, sive quae sensu corporis, sive quae intelligentia mentis attinguntur, sed etiam ipsam capacitatem formationis ante formationem, cum uel informe aliquid dicitur, quod formari potest. itaque tanto minus se esse stabilem sentit, quanto minus haeret deo, qui summe est, et illum ideo summe esse, quia nulla mutabilitate proficit seu deficit; sibi autem illam commutationem expedire, qua proficit, ut perfecte illi cohaereat, eam uero commutationem, quae in defectu est, esse uitiosam; omnem autem defectum ad interitum uergere, quo utrum aliqua res perueniat, tametsi non apparet, tamen apparere omnibus eo ducere interitum, ut non sit, quod erat. unde colligit non ob aliud res deficere uel posse deficere,
Abbreviated transcription (Latin):
frurntis & intelligentis ẽ. ꝓpria. sed pleni.¬
tudo sanitatis. id est incorruptionis uigor.
Quod qui non uident ut dixi. bellant
inquiens altercationib uarie ꝓsuoquisq
captu incorpore. constituentes sũmilm
hominis bonũ & carnalium seditiosoꝵ
turbasconoitant. inter quos epicurei apud
indoctam multitudine̾ excellenti auctori¬
tate uigurrunt. Da item qux cito uide.¬
at aninũ quoq ipsũ non suo bonobeatũ
esse cũbratus ẽ. alio qui nũquã eẽt. miser.
& recetheretur aquerendo utrũ inanimo
fit sũmũ illud atq ut ita dixerim beatificũ
bonũ. urel aliqua pars eius. Nam cũ seipso
sibi quasi suo bono animus gaudet. superb
ẽ. Cum irero ꝑspicit se esse mutabilem
uel hoc uno saltim quod destulto sapiens
efficitur. sapientiamq esse in cõmutabilẽ
cernit. simul oportet cernat ẽẽ. illã supra
suam naturam eius participatione atque
inlustratione se uberius & certius gaudere.

Expanded text:
fruentis et intellegentis est propria, sed plenifruentis et intellegentis est propria, sed plenitudo sanitatis, id est incorruptionis uigor —, quod qui non uident, ut dixi, bellant inquietis altercationibus uarie pro suo quisque captu in corpore constituentes summum hominis bonum et carnalium seditiosorum turbas concitant; inter quos Epicurei apud indoctam multitudinem excellentiore auctoritate uiguerunt. Da item, qui cito uideat animum quoque ipsum non suo bono beatum esse, cum beatus est, alioquin numquam esset miser, et recedetur a quaerendo, utrum in animo sit summum illud atque, ut ita dixerim, beatificum bonum uel aliqua pars eius. nam cum se ipso sibi quasi suo bono animus gaudet, superbus est. cum uero perspicit se esse mutabilem uel hoc uno saltem, quod de stulto sapiens efficitur, sapientiamque esse incommutabilem cernit, simul oportet cernat esse illam supra suam naturam eiusque participatione atque inlustratione se uberius et certius gaudere
Abbreviated transcription (Latin):
fruendi securitas. ibi tranquillissimum
gaudium optimȩ uoluntatis. Daigitur
quicito uideat non corpus esse animi bo¬
nũ. sed animũ potius esse corporis bonũ.
Receditur iam ab inquirendo. utrũ sũmũ
illud bonũ uel aliqua pars eiꝰ sit incorpore.
Q uod enĩ stultissine nregatur. nrelior est
animus corpore. Item stultissine negat᷑
meliorem esse eumꝰ dat beatam uitam
uel partẽ aliquã bratȩ uitȩ. quã eum
qui accepit. Nonigitur accipit animꝰ
acorpore uel sumũ bonũ. uel partẽ aliqruã
sũmi boni. Hoc qui non uident. cęcati
dulcedine carnaliũ uoluptatũ quã in
dii gentia. sanitatis uenire non intuentur.
Sanitas autẽ ꝑfecta corporis. illa extrema
totius hominis in mortalitas erit. Tam po¬
tenti enĩ natura ds̃ fecit anim̾a. ut ex eurs
plenissima beatitudine quȩ infine tẽpoꝵ
sc̃is ꝓmittitur. redundet etiam: inferiorem
naturã quodẽ. corpus. non bratitudo quar

Expanded text:
fruendi » securitas, ibi tranquillissimum fruendi » securitas, ibi tranquillissimum gaudium optimae uoluntatis. : Da igitur, qui cito uideat non corpus esse animi bonum, sed animum potius esse corporis bonum; recedetur iam ab inquirendo, utrum summum illud bonum uel aliqua pars eius sit in corpore. quod enim stultissime negatur, melior est animus corpore; item stultissime negatur meliorem esse eum, qui dat beatam uitam uel partem aliquam beatae uitae, quam eum, qui accipit; non igitur accipit animus a corpore uel summum bonum uel partem aliquam summi boni. hoc qui non uident caecati dulcedine carnalium uoluptatum, quam ei indigentia sanitatis uSanitas autem perfecta corporis illa extrema totius hominis immortalitas erit. Tam potenti enim natura Deus fecit animam, ut ex eius plenissima beatitudine, quae in fine temporum sanctis promittitur, redundet etiam innaturam, quod est corpus, non I beatitudo, quae
Abbreviated transcription (Latin):
rit nisi ubi sit finis boni. hoc ẽ ubi consti.¬
tutum sit non parua opinione atq teme.¬
raria sed certa atq inconcussa ueritate
sũmũ hominis bonũ. quod aquolib& ubi
constituatur non inuenitur. nisi aut in
corpore aut manimo. aut indõ. aut in
duob aliquib horum. Aut certe in om̃ib
Quod si didiceris neq sũmũ bonũ ne ali.¬
quã partẽ sũmi boni omnino esse incor¬
pore. duo restabunt animus &e ds. quoꝵ
irel inuno uel iambob sit. Si autem
adiceris & didiceris. hoc idem deanimo
quod de corpore quid aliud iam nisi ds̃
occurret. in quo sũmũ hominis bonum
constitutũ sit: Non quo alia bona non
sint. sed sũmũ iddicitur quo cuncta re¬
fertur. Eotium fruendo quisq beatꝰ ẽ.
ꝓpter quod cetera uult habere. cũ illud
iam non ꝑpter aliud sed ꝑpter seipsum
diligatur. Et ideo finis ibi dicitur. qr
iam quo excurrat & quo referatur. non
inirenitur. Ibi requies appetendi. ibi

Expanded text:
rit, nisi ubi sit finis boni, hoc est ubi constirit, nisi ubi sit finis boni, hoc est ubi constitutum sit non praua opinione atque temeraria sed certa atque inconcussa ueritate summum hominis bonum. quod a quolibet, ubi constituatur, non inuenitur nisi aut in corpore aut in animo aut in deo aut in duobus aliquibus horum aut certe in omnibus. quod si didiceris neque summum bonum neque aliquam partem summi boni omnino esse in corpore, duo restabunt, animus et deus, quorum uel in uno uel in ambobus sit. si autem adieceris et didiceris hoc idem de animo quod de corpore, quid aliud iam nisi deus occurret, in quo summum hominis bonum constitutum sit, non quo alia bona non sint, sed summum id dicitur, quo cuncta referuntur; eo enim fruendo quisque beatus est, propter quod cetera uult habere, cum illud iam non propter aliud sed propter se ipsum diligatur, et ideo finis ibi dicitur, quia iam, quo excurrat et quo referatur, non inuenitur, ibi requies appetendi, ibi
Abbreviated transcription (Latin):
tua nobis quȩris. Audiat quod ea doctius
& prudentius nescias. Si enĩ themisto¬
cles non eurauit quod est habitus indos.¬
tior cum canere neruis ⁊ nepulis recu¬
sasset. ubi cum se nescire illa dixisset atq
dictũ esset. Quid igitur nosti: Respdi¬
dit rem publicam exparua magnã fade¬
re. dubitandũ tibi ẽ. dicere te ista neseis
cũ eiqui rugarit quid noueris respondes
possis nossete quo modo etiam sine istis
homo esse possit bratus: Quod si adhuc
non tenes. tam ꝑuersȩ ista conquiris. quã
prruersa ẽ aliquo corporis periculoso mor.¬
bo grauareris dilitiosas & tenerrimas ues.¬
tes potius quã mredicamenta medicosq
conquireris. Non eni ullo modo differen.¬
da ẽ. ista cognitio. aut illa huic ate p̃sertim
iam in hac artate uel discendi ordine p̃fe.¬
renda ẽ. Cide autem. quã facibe posses hoc
scire siuelles. Qui enim querit. qua ad
beatã uitã ꝑurniat. nihil aliud ꝓfecto que.¬

Expanded text:
tu a nobis quaeris, audiat, quod ea doctius tu a nobis quaeris, audiat, quod ea doctius et prudentius nescias. si enim Themistocles non curauit, quod est habitus indoctior, cum canere neruis in epulis recusasset, ubi cum se nescire illa dixisset eique dictum esset: \'Quid igitur nosti?\' respondit: Rem publicam ex parua magnam facere\', dubitandum tibi est dicere te ista nescire, cum ei, qui rogarit, quid noueris, respondere possis nosse te, quo modo etiam sine istis homo esse possit beatus? quod si adhuc non tenes, tam peruerse ista conquiris, quam peruerse, si aliquo corporis periculoso morbo grauareris, deliciosas et tenerrimas uestes potius quam medicamenta medicosque conquireres. non enim ullo modo differenda est ista cognitio aut illa huic a te praesertim iam in hac aetate uel discendi ordine praeferenda est. uide autem, quam facile posses hoc scire, si uelles. qui enim quaerit, qua ad beatam uitam perueniat, nihil aliud profecto quae
Abbreviated transcription (Latin):
excitetur. si circuli atq conuenticula
partim fugata. partim etian audaciter
prõpta. url donatistarum uel maximia.¬
nensium uel manicheoꝵ. uel etiam ad
quoꝵ greges turbamq uenturus es arna¬
norũ eunomianoꝵ. macedonianoꝵ. cata.¬
frigarũ. ceterarũq pestium innumerabi.¬
liter ꝑstrepant. Quoꝵ omnium errores
si cognoscere pig& quid nobis ẽ. propter
defensionẽ xpĩane religionis querere
quid senserit anaximeires olim sopitas
lites inani curiositate recoouere : Cum
quorundam etiam hereticoꝵ qui nomi
ire xp̃iano gloriari uolurrunt. ut mar¬
cionistarum & sabellianoꝵ multoriunq
prȩterea iam dissensiones ouȩ si legantur
tam in mensi opus est ut dixi ueritati
aduersantes prenoscere aliquas & ꝑ tracta¬
tas habere sententias. de hereticis potius
qui se xp̃iauos uocant quã deanaxagora
&e demoerito nobis cogitandum fuit.
Ille autẽ quis quis abste quesierit quar

Expanded text:
excitetur. sed circuli atque conuenticula excitetur. sed circuli atque conuenticula partim fugacia partim etiam audaciter prompta uel Donatistarum uel Maximianensium uel Manichaeorum uel etiam, ad quorum greges turbamque uenturus es, Arrianorum, Eunomianorum, Macedonianorum, Cataphrygarum ceterarumque pestium innumerabiliter perstrepant. quorum omnium errores si cognoscere piget, quid nobis est propter defensionem Christianae religionis quaerere, quid senserit Anaximenes, et olim sopitas lites inani curiositate recoquere, cum quorundam etiam haereticorum, qui nomine Christiano gloriari noluerunt, ut Marcionistarum et Sabellianorum multorumque praeterea iam dissensiones quaestionesque sileantur? tamen si opus est, ut dixi, ueritati aduersantes praenoscere aliquas et pertractatas habere sententias, de haereticis potius, qui se Christianos uocant, quam de Anaxagora et Democrito nobis cogitandum fuit. Ille autem, quisquis abs te quaesierit, quae
Abbreviated transcription (Latin):
intenti fiant. qui abste aliosuid tabe
accepturi sunt. Nolo prius aliquid do¬
ceas quod ediscendũ ẽ. ut uera doceas.
Nam si alrenarum sententiarum dissiden.¬
tium & repugnantium cognitio aliquid
adiuuat insinuatorẽ xp̃ianȩ ueritatis.
ut nouerit quomodo aduersantes de¬
struat falsitates. adhoc dum taxat neqͥs
contra disserens non nisi in refellendis
tuis figat oculum sua uero sedulo occul.¬
tet. Nam cognitio ueritatis. omnia
falsa si modo ꝓferantur. etiam quar
prius inaudita erant. & diiudicare
& subuertere idonea. ẽ. Sed ut non solũ
aperta feriantur. sed etiam abscondita
eruantur. si alienos opus ẽ. cognoscere
errores. erige oculos auresq oro te &
uide atq Ausculta utrũ aliquis aduersus
nos de aneximene & deanaxagora ꝓferat
aliquid. quando iam ne ipsoꝵ quidem
multo recentioꝵ multũq loquatium
stoicoꝵ aut epienreoꝵ cineres caleant. un¬
cde aliqua contra fidem xp̃ianã scintilla

Expanded text:
intenti fiant, qui abs te aliquid tale intenti fiant, qui abs te aliquid tale accepturi sunt. nolo prius aliquid doceas, quod dediscendum est, ut uera doceas. Nam si alienarum sententiarum dissidentium et repugnantium cognitio aliquid adiuuat insinuatorem Christianae ueritatis, ut nouerit, quo modo aduersantes destruat falsitates ad hoc dum taxat, ne quis cotuis figat oculum, sua vero sedulo occultet. Nam cognitio veritatis omnia falsa, si modo proferantur, etiam quae prius inaudita erant, et dijudicare t subvertere idonea est. Sed ut non solum aperta feriantur, seruantur, si alienos opus est cognoscere errores, erige oculos auresque, oro te, et uide atque ausculta, utrum aliquis aduersus nos de Anaximene et de Anaxagora proferat aliquid, quando iam ne ipsorum quidem multo recentiorum multumque loquacium Stoicorum aut Epicureorum cineres caleant, unde aliqua contra fidem Christianam scintilla
Abbreviated transcription (Latin):
tantũ mrenento grauitatis tux̧ & illam
mereri lauden quo fine uolueris. ut
scilicoe cos leuiter beuia ista miratos.
&beñi uolentissime atq auidissime iam
in tua ora suspensus grauissimũ & salu.
berrimũ doceas. Id ipsũ quicquid est
grauissimũ &e saluberrimũ utrũ teneas
& recte tradere noueris. uellem cognosce.¬
re. Ridiculũ ẽ. enĩ cũ ꝑpterea suꝑflua
multa didiceris. ut tibi aures hominũ
ad necessaria p̃parentur. ipsa necessaria
non tenere quib exciprendis eas ꝑ suꝑflua
p̃paraueris. & dim occuparis ut discas
unde facias intentos. nolle discere quod
infundatur intentus. Sed si hoc te scire
iam dicis idq ipsũ xp̃ianã doctrinã esse
respondes. qua te omnib prȩponere noui.¬
mus & inea sola esse p̃sumere sp̃e salutis
aeternȩ. non opus ẽ. ei cognitione dalogoꝵ
ciceronis & collectione emendicatarum
discordantium sententiarũ alienarum
procurari.uditores moribus tuis

Expanded text:
tantum memento grauitatis tuae et illam tantum memento grauitatis tuae et illam mereri laudem quo fine uolueris, ut scilicet eos leuiter leuia ista miratos et beniuolentissime atque auidissime iam in tua ora suspensos grauissimum aliquid et saluberrimum doceas. id ipsum, quicquid est grauissimum et saluberrimum, utrum teneas et recte tradere noueris, uellem cognoscere. ridiculum est enim, cum propterea superflua multa didiceris, ut tibi aures hominum ad necessaria praeparentur, ipsa necessaria non tenere, quibus excipiendis eas per superflua praeparaueris, et, dum occuparis, ut discas, unde facias intentos, nolle discere, quod infundatur intentis. sed si hoc te scire iam dicis idque ipsum Christianam doctrinam esse respondes, quam te omnibus praeponere nouimus et in ea sola esse praesumere spem salutis aeternae, non opus est ei cognitione dialogorum Ciceronis et collectione emendicatarum discordantium sententiarum alienarum procurari auditores. moribus tuis
Abbreviated transcription (Latin):
tum particulas quasdam discerptas
atq dispares in latinis dialogis ouam in
ipsoꝵ auctoꝵ libris grecis tota atq con¬
texta discere maliusti & indoctũ. qui
cum tam multa intua linguã nescias.
earum rerum frustra in aliena colligere
ambisti. An forte illud respondebis.
non te grecos dehis reb libros contẽpsisse.
sed prius latinos curas cognoscere : Nunc
autẽ uelle te in latinis doctũ. greciam
querere si hoc non pudoe hominẽ grecũ
latina puerũ didicisse. nunc uelle dic̾ere
greca barbatũ pudebit. Ne tandem
in ipsis latinis ignorare aliqua quȩ
qũa multi latini docti teoũ nesciant.
uel hoc ipso sentis quod te nobis magna
trecessitate dicis onerosum. intanta
doctoꝵ multitudine apud karthaginẽ
constitutus. Postremo facte de omnibus
quȩ a nobis quȩris in terrogatũ responde.¬
re potuisse. ecce iam doctissimus ato
acutissimus diceris. ecce iam te laudib
incȩlum greculus flatus attollit. tu

Expanded text:
tum particulas quasdam discerptas tum particulas quasdam discerptas atque dispersas in Latinis dialogis quam in ipsorum auctorum libris Graecis tota atque contexta discere maluisti, et indoctum, qui cum tam multa in tua lingua nescias, earum rerum frusta in aliena colligere ambisti! an forte illud respondebis, non te Graecos de his rebus libros contempsisse sed prius Latinos curasse cognoscere, nunc autem uelle te in Latinis doctum Graeca iam quaerere? si hoc non pudet, hominem Graecum Latina puerum didicisse, nunc uelle discere Graeca barbatum, pudebitne tandem in ipsis Latinis ignorare aliqua, quae quam multi Latini docti tecum nesciant, uel hoc ipso sentis, quod te nobis magna necessitate dicis onerosum in tanta doctorum multitudine apud Carthaginem constitutus? Postremo fac te de omnibus, quae a nobis quaeris, interrogatum respondere potuisse. ecce iam doctissimus atque acutissimus diceris, ecce iam te laudibus in caelum Graeculus flatus adtollit; tu
Abbreviated transcription (Latin):
iuuenẽ. ne in grecis atq orientalibus
urbib quẽ quã dehis reb molestũ inter.¬
rogatorẽ feras. Facilius quippe coriui.¬
cnlas in africa audieris. quã in illis partib
hoc genus uocis. Deinde si fallor &
quisquam ibi forte huiusmodi questio¬
num tanto utiq odiosior quantb in
illis locis me potior ꝑcunctator extite.¬
rit. nonire magis caues ire multo faci.¬
lius exrstant qui te greci homines ingre.¬
eia constitutum & greca inbutũ primitꝰ
lingua de ipsis phylosophoꝵ libris aliqua
in terrogent quȩ cicero in suis litteris
non posuit: Quod si accrberit quid
responsurus es: Potius te ista inlati.¬
noꝵ auctoꝵ libris quã ingrecoꝵ nosse uo.¬
luisse. Qua responsione primo greciar
facres iniuriam. & nosti quã illi homi¬
nes hoc non ferant. deinde iam exulce.¬
rati & irati quã citote quod nimis non
uis & hebrtẽ iudicabunt qui grecorum
phylosophoꝵ dogiata uel potius dogma.¬

Expanded text:
iuuenem, ne in Graecis atque orientalibus iuuenem, ne in Graecis atque orientalibus urbibus quemquam de his rebus molestum interrogatorem feras. facilius quippe corniculas in Africa audieris quam in illis partibus hoc genus uocis. Deinde si fallor et quisquam ibi forte huius modi quaestionum tanto utique odiosior quanto in illis locis ineptior percontator extiterit, nonne magis caues, ne multo facilius existant, qui te Graeci homines in Graecia constitutum et Graeca inbutum primitus lingua de ipsis philosophorum libris aliqua interrogent, quae Cicero in suis litteris non posuit? quod si acciderit, quid responsurus es? potius te ista in Latinorum auctorum libris quam in Graecorum nosse uoluisse? qua responsione primo Graeciae facies iniuriam et nosti, quam illi homines hoc non ferant; deinde iam exulcerati et irati quam cito te, quod nimis non uis, et hebetem iudicabunt, qui Graecorum philosophorum dogmata uel potius dogma
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ contexeretur oratio codicẽ prorsus
inuenire non possem: Illi autẽ hear.¬
taginenses rethores si huic tuo studio
defuerunt. non modo ame non rẽphen¬
dentur. sed etiam approbantur. si forte
iam recolunt non romanoꝵ fororum.
sed grecoꝵ gymnasioꝵ ista solare esse
certamina. Tuuero cũ & ingymnasia
cogitationẽ inircisti &e ea quoq ipsa
inuenisti talib reb nuda atq frigida
ubi has curas tuas deponeres. xp̃ianoꝵ
tibi basilica ipponiensis occurrat. qr
in ea nunc sed & epis copus qui aliquan¬
do ista pueris uendidit. Sed nec te
uolo esse adhuc puerũ. & nre iam esse
puerilium rerum sicut ñ uenditorẽ.
ita nec largitorẽ decet. Quȩ cum ita
sint ⁊chest cũ duȩ tantȩ urbes latinarũ
literarũ artifices roma atq hartago
nec tedio tibi sunt ut ate ista ꝑquirant.
nec tedia tua curant ut ista ꝑquirentẽ
exaudiant. miror tantũ quantũ diei
non potest uererite tam boni ingenu

Expanded text:
quae contexeretur oratio, codicem prorsus quae contexeretur oratio, codicem prorsus inuenire non possem. illi autem Carthaginienses rhetores si huic tuo studio defuerunt, non modo a me non reprehenduntur, sed etiam adprobantur, si forte iam recolunt non Romanorum fororum sed Graecorum gymnasiorum ista solere esse certamina.\' tu uero cum et in gymnasia cogitationem iniecisti et ea quoque ipsa inuenisti talibus rebus nuda atque frigida, ubi has curas tuas deponeres, Christianorum tibi basilica Hipponiensis occurrit, quia in ea nunc sedet episcopus, qui aliquando ista pueris uendidit. sed nec te uolo esse adhuc puerum et me iam esse puerilium rerum sicut non uenditorem ita nec largitorem decet. quae cum ita sint, id est cum duae tantae urbes Latinarum litterarum artifices, Roma atque Carthago, nec taedio tibi sint, ut a te ista perquirant, nec taedia tua curent, ut te ista perquirentem exaudiant, miror tantum, quantum dici non potest, uereri te, tam boni ingenii
Abbreviated transcription (Latin):
eaq inopia episcopis expontudȩ mittere
cogaris. Quasi uero isti ep̃i etiam si ad¬
obescentes eodem quo tu raperis animi
ardore uel potius errore quasi aliquod
magnum hȩc discere curarunt usque
ad canos episcopales & usq ad cathedras¬
a ecclesiasticas ea sibi in inemoria durare
paterentur. aut si ipsi uellent. non illa
etiam de inuitoꝵ cordib curȩ maiores
grauioresq seclauderent. aut si aliqua
exeis inanimis eoꝵ nimia consuetdine
remanerent. non etiam ipsa obliuione
sepelire mallent recordata quã ineptia
respondere quesita. cum in ipsa etiam
scolari beuitate & rethoricis cathedris
ita obmutuisse ato obtorpuisse uide.¬
antur. ut aharthagine ipponem quo
ex poni possint mittenda existinrentur.
ubi tam insolita atq omnino peregrina
sunt. ut surelbem respondendi cura in¬
spicere aliquid uolens uidere quomodo
ad sententiam quȩ mihi exponenda esset
desuper ueniatur. aut abea de inceps

Expanded text:
eaque inopia episcopis exponenda ea mittere eaque inopia episcopis exponenda ea mittere cogaris, quasi uero isti episcopi, etiam si adulescentes eodem, quo tu raperis, animi ardore uel potius errore quasi aliquid magnum haec discere curarunt, usque ad canos episcopales et usque ad cathedras ecclesiasticas ea sibi in memoria durare paterentur aut, si ipsi uellent, non illa etiam de inuitorum cordibus curae maiores grauioresque secluderent aut, si aliqua ex eis in animis eorum nimia consuetudine remanerent, non etiam ipsa obliuione sepelire mallent recordata quam ineptia respondere quaesita, cum in ipsa etiam scholari leuitate et rhetoricis cathedris ita obmutuisse atque obtorpuisse uideantur, ut a Carthagine Hipponem, quo exponi possint, mittenda existimentur, ubi tam insolita atque omnino peregrina sunt, ut, si uellem respondendi cura inspicere aliquid uolens uidere, quo modo ad sententiam, quae mihi exponenda esset, desuper ueniatur aut ab ea deinceps
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓclures. ita ut site ista ignorare ꝑsense.¬
rint indoctum atq hebetẽ falso quidẽ
sed tanren putent. sic te mouere debrat
ut etiam ab episcopis tibi hȩc exponi
non in congruenter petes. quando qͥdẽ
eo fine iam te ista cupere credimus.
quo illis consulas ad ꝑsuadendam ueri.¬
tatẽ uitamq eoꝵ corrigendam. Qui
te siin illis ciceronis libris indoctum
hebetemq putauerint. indignũ habe.¬
bunt aquo aliquid utilis salubrisq
screntiȩ sibi accipiendum esse arbitren¬
tur. Quod non ita ẽ. mihi credere.
primũ quia esse aliquos in illis terris
ubi inperitus minimȩq acutus uide.¬
re tinres. qui te de istis questionibus
oiucquã interrogent omnino non
uideo. quandoquidẽ hic quo adea dis¬
cenda uenisti & romȩ exꝑtus es qua negł¬
genter habeantur. & obhoc neq docem¬
tur nreq discantur. & in africa usq adeo
dehis interrogatorẽ pateris neminẽ
ut nec teipsũ quis patiatur inuenias

Expanded text:
procliues, ita ut, si te ista ignorare persenseprocliues, ita ut, si te ista ignorare persenserint, indoctum atque hebetem falso quidem sed tamen putent, sic te mouere debeat\' ut etiam ab episcopis tibi haec exponi non incongruenter petas, quando quidem eo fine iam te ista cupere credimus, quo illis consulas ad persuadendam ueritatem uitamque eorum corrigendam, qui te, si in illis Ciceronis libris indoctum hebetemque putauerint, indignum habebunt, a quo aliquid utilis salubrisque scientiae sibi accipiendum esse arbitrentur. Quod non ita est — mihi crede —, primum quia esse aliquos in illis terris, ubi inperitus minimeque acutus uideri times, qui te de istis quaestionibus quicquam interrogent, omnino non uideo, quando quidem hic, quo ad ea discenda uenisti, et Romae expertus es, quam neglegenter habeantur et ob hoc neque doceantur neque discantur; et in Africa usque adeo de his interrogatorem pateris neminem, ut nec te ipsum quis patiatur inuenias
Abbreviated transcription (Latin):
quia tuȩ uanȩ cupiditati non solũ seruire.
uerum & tam non resistere poterit.
Quanto enĩ melius atq salubrius
quoso te ipsas ueritatis regulas multo
certius & breuius ꝑseipsas accipis quib
falsa omnia possis ipse refellere. nrquod
falsum & pudendũ est simultoꝵ annosas
& decrepitas falsitates studio iactantiore
quã prudentiore didiceris. doctum
atq intelligendum te esse arbitreris:
Quod iam non existimo uidere tibi.
Non enim te istarum rerum ignoranti
am nequaquam indoctũ atq hebetẽ
iudices sed ipsius potius ueritatis. ut quis¬
quis dehis reb scripsit uel seripserit.
aut ea sint quȩ iam certus tenes. aut si
falsa sunt securus ignores. neq dedi.¬
uersitate cognoscenda sentennarum
alrenarum quasi ne indoctus & hebes
remaneas inani sollicitudine macereris.
Cum ego hec ita fentiam. illud si placet
uideamus utrum alioꝵ falsa existima¬
tio oui sunt ut seribis aduituperandũ

Expanded text:
quia tuae uanae cupiditati non solum seruire quia tuae uanae cupiditati non solum seruire uerum etiam non resistere puderet. quanto enim melius atque salubrius, quaeso te, ipsas ueritatis regulas multo certius et breuius per se ipsas accipis, quibus falsa omnia possis ipse refellere, ne, quod falsum et pudendum est, si multorum annosas et decrepitas falsitates studio iactantiore quam prudentiore didiceris, doctum atque intellegentem te esse arbitreris! quod iam non existimo uideri tibi; non enia nequaquam indoctum atque hebetem judices, sed ipsius potius veritatis, ut quisquis de his rebus scripsit vel scripserit, aut ea sint quae jam certus tenes, aut si falsa sunt, securus ignores, neque de diversitate cognoscenda sententiarum alienarum, quasi ne indoctus et hebes remaneas, inani sollicitudine macereris, — cum ergo haec ita sint, etiam. illud, si placet, uideamus, utrum aliorum falsa existimatio, qui sunt, ut scribis, ad uituperandum
Abbreviated transcription (Latin):
ad eam potueris ꝑuenire. hanc etiam
cogitas referre inaliud uerũ & certum
& plenum bonũ. At mihi ñ uidetur
atq. omnino ipsa ueritas iregat. uel tan.¬
tis ad se anfractib quȩ tam proxima est
uel tantis sũptib quȩ tam gratuita ẽ.
ꝑueniri.An ipsa humana laude t̾ãq
instrumento utendũ existimas ut ad itũ
ꝑ hanc p̃parares ad animos hominum
ꝑsuactendi uera atq salubria. & caues
ne te cum indoctum atq hebetẽ puta.¬
uerint indignũ arbitrentur. cui aurẽ
uel intentissimã irel pacrentissimã prę.¬
brant. sue recte facta qũeosua exhor.¬
teris fure maliciam atq nequitiam
peccantis obiurges. Hunc tu finem
iustitie acbeneficentiȩ simillis in terro.¬
gandis questionib cogitasti. nos de te
male meruimus quib inepła tua non
id potius quo moueremur posuisti. ut
ant libenter daremus quod petebas.
aut idro non daremus quia causa quȩ¬
liboe alia fortasse prohiberet. non tamen

Expanded text:
ad eam potueris peruenire, hanc etiam ad eam potueris peruenire, hanc etiam cogitas referre in aliud uerum et certum et plenum bonum? at mihi non uidetur atque omnino ipsa ueritas negat uel tantis ad se anfractibus, quae tam proxima est, uel tantis sumptibus, quae tam gratuita est, perueniri. 10 An ipsa humana laude tamquam instrumento utendum existimas, ut aditum per hanc praepares ad animos hominum persuadendi uera atque salubria, et caues, ne te, cum indoctum atque hebetem putauerint, indignum arbitrentur, cui aurem uel intentissimam uel patientissimam praebeant, siue ad recte facta quemquam exhorteris siue malitiam atque nequitiam peccantis obiurges? hunc tu finem iustitiae ac beneficentiae si in illis interrogandis quaestionibus cogitasti, nos de te male meruimus, quibus in epistula tua non id potius, quo moueremur, posuisti, ut aut libenter daremus, quod petebas, aut ideo non daremus, quia causa quaelibet alia fortasse prohiberet, non tamen
Abbreviated transcription (Latin):
inimũ rapientia. Neq adhunc fiuem
ibi seruire noschecet. immo decet etiam
hinc de ammonere. Non eni sic te ꝓhi.¬
bemus in incerto famȩ finẽ ponere.
ut tamquã demintio ueridanũ emigre ᷤᷤ
quo te ipse fortasse mintius etiam ñ
emigrante inpingeret. Cum enm
non saciauerit auidum spm̃ uanitas
laudis humane quia nihil adcibandum
affert nisi inane & flatũ. cogitur eam
ipsa auiditas referre inaliud quasi ube.¬
rius atq fructuosius. quod nihilominus
sit temporali lapsu preterfluit ita est
quasi fluuios ducant influuium. ut
non sit fiuis miserrȩ. quã diu finis offici.¬
orũ nr̃oꝵ inre instabili conlocatur. In
aliquo igitur firmo atq in cõmutabili
bono te figere uolumus. constantissime
intentionis domũ & fecurissimã requiẽ
omis benȩ atq honeste actionis tuae.
An forte istam ipsam terrenã felicitatẽ
quam cũ memoraui si prosperi rumoris
aura. aut etiam flatib uel apendendo

Expanded text:
in imum rapientia, neque ad hunc finem in imum rapientia, neque ad hunc finem tibi seruire nos decet, immo decet etiam hinc te amouere. non enim sic te prohibemus in incerto famae finem ponere, ut tamquam de Mincio in Eridanum emigres, quo te ipse fortasse Mincius etiam non emigrantem impingeret. cum enim non satiauerit auidum spiritum uanitas laudis humanae, quia nihil ad cibandum adfert nisi inane et inflatum, cogitur eam ipsa auiditas referre in aliud quasi uberius atque fructuosius; quod nihilo minus si temporali lapsu praeterfluit, ita est, quasi fluuius ducat in fluuium, ut non sit finis miseriae, quam diu finis officiorum nostrorum in re instabili conlocatur. in aliquo igitur firmo atque incommutabili bono te figere uolumus constantissimae intentionis domum et securissimam requiem omnia bonae atque honestae actionis tuae. an forte istam ipsam terrenam felicitatem, quam commemoraui, si prosperi rumoris aura aut etiam flatibus uela pandendo
Abbreviated transcription (Latin):
ut frustra etiam humeros conetur exeu¬
tere. Quod non dleodico quia iste discini.¬
tur questiones. sed quia tali fine discunt᷑.
hunc enim finẽ certe iani sentis esse nu.¬
gatorium ⁊ nanẽ uentosum. habet &
timorem sub quo etiam tabes gignitur
& pupillȩ mentis ad non uidendã opulen.¬
tiam ueritatis offunditur. Crecte sic est
mi dioscore. ita te fruar in ipsa uoluntate
& in ipsa cuius umbra auerteris digni¬
tate ueritatis. Onde enim tibi uisi uel
hoc modo de haore fidem faciam. non
inurnio. Non enĩ uicdes eam. aut ullo
modo quãdiu linguis humanis ruino.¬
sa gaudia construis. potes eam uidere.
Si autẽ non ibi finis est harũ actionum
atq intentionis tuȩ. sed ꝑpter aliud
aliquid indoctus & hebes non uis putari
quȩro quid illud sit. si ꝑpterea ne angus.¬
tior tibi aditus ad adquirendas temporales
diuitias. uxorem inpetrandam. honores
capessendos. & cetera huiusmodi p̃cipiti
fluxu transcurrentia. atq inse lapsos

Expanded text:
ut frustra etiam humeros conetur excuut frustra etiam humeros conetur excutere! quod non ideo dico, quia istae discuntur quaestiones, sed quia tali fine discuntur. hunc enim finem certe iam sentis esse nugatorium, inanem, uentosum; habet et tumorem, sub quo etiam tabes gignitur, et pupulae mentis ad non uidendam opulentiam ueritami Dioscore, ita te fruar in ipsa voluntate, et in ipsa, cujus umbra averteris, dignitate veritatis. Unde enim tibi, nisi vel hoc modo, de hac re fidem faciam, non invenio. Non enim vides eam, aut ullo modo, quam diu linguis humanis ruinosa gaudia construis, potes eam uidere. Si autem noh ibi finis est harum actionum atque intentionis tuae, sed propter aliud aliquid indoctus et hebes non uis putari, quaero, quid illud sit. si propterea, ne angustior tibi aditus ad adquirendas temporales diuitias, uxorem impetrandam, honores capessendos et cetera huius modi praecipiti fluxu transcurrentia atque in se lapsos