comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dũ subnoma regulȩ uiuere paratos.
patrẽq & abbatẽ his prȩfec̾ nomine
mũ molũ. Qui quan diureb. huma nis
int᷑fuit : ut idoneus pasto gregis sibi
commissi sollicite curã exhibuit.Iguaor¬
cũ ꝓcessu tẽporis euoluentib annis so¬
pradictꝰ leo debođ copore exẽp̃tꝰ. sic̃
credimꝰ celicas recessis& ad sedes iã dic¬
tus mũmolus gregis sibi cõmissi custo¬
dias optime seruans: & lectioni assidue
studiũ dans: int̾ cetera repperit in libro
beatiac p̃cellentis simi uiri gregorii ro¬
mani antistitis: quomodo sosacdõ di¬
lectꝰ BE NE DICTUS agonis sui cur sũ in be¬
ne uentana ꝑiuntia consũ mauerit
Recodansq qri dẽ uenerabilis pater
oraculo diuino commonitꝰ p̾uidensq
futuros casus pͣdixerit illud monaste¬
riũ. funditꝰ euertendũ: & qđ ille spũ¬
Salabus oculis: iste patratũ carneis
conspiciebat optutibus. misit ad pre¬
dict᷑a ꝓuintiã unũ excõmilitonib su¬

Expanded text:
dum sub norma regulae vivere paratos, dum sub norma regulae vivere paratos, Patremque et Abbatem his praefecit nomine Mummolum, qui quandiu, rebus humanis interfuit, ut idoneus pastor gregis sibi commissi sollicite curam exhibuit. Acum processu temporis evolventibus annis supradictus Leodebodus corpore exemptus sicut credimus coelicas recessisset ad sedes, jamdictus Mummolus gregis commissi custodias optime servans et lectioni assidue studium dans, inter caetera reperit in libris beati ac praecellentissimi viri Gregorii Romani antistitis, quomodo sanctus ac Deo dilectus Benedictus agonis sui cursum in Beneventana provincia consummaverit: recordansque quia isdem venerabilis Pater, oraculo divino admonitus praevidensque futuros casus, praedixerit illud monasterium funditus evertendum, et quod ille spiritualibus oculis, iste oculis patratum carneis conspiciebat, misit ad praedictam provinciam unum ex commilitonibu
Abbreviated transcription (Latin):
lis tunc fiscus erat. Quib auditisrex
libentissime ei pͣcib annuit. & de¬
sideriũ illius qđ dilatione creuerat
com pleri iudicauit. Igitur ab utrisq
partib mutuȩ eõ mutationes factȩ
supradicto reciꝑea uicissitudine pro
eo agellũ quendã floriacũ cognom¬
natũ. cũ appende cis suis haud longe
alitore ligeris. Quod testamentum
mutuę uicis situdinis usq. hodre in
ar chiuis publicis. nrĩ reseruatur mo¬
nasterii. Predictꝰ autẽ dñi uir leo¬
debođ hoc negotio ꝑacto: nequaquã
oblitus sui destinationẽ desiderii s
insupradicto agello coepit ȩdificare
habitationes utiles monachis. Quod
opus sagaci insistens industria: miri¬
fico c̃sũmauit effectu: Ne dificansq
basilicã inhonore seĩ petri.itẽq aliã
In honore scȩ̃ mariȩ dño dedicari uolu¬
it. Max ȩtiã ut p̃parata habitatio non
inanis ess& atq sine habitatoribus. col¬
legit ibidẽ quã plures addnõ serui en¬

Expanded text:
lis tunc fiscus erat. Quibus auditis rex lis tunc fiscus erat. Quibus auditis rex libentissime ejus precibus annuit, et desiderium illius quod diu dilatione creverat compleri judicavit. Igitur ab utrisque partibus mutuae commutationes factae supradicto reciproca vicissitudine pro eo agellum quemdam Floriacum cognominatum cum appendiciis suis haud longe a littore Ligeris. Quod testamentum mutuae vicissitudinis usque hodie in archivis publicis nostri reservatur monasterii. Praedictus autem vir Domini Leodebodus hoc negotio peracto nequaquam oblitus suae destinationem desiderii, in supradicto agello coepit aedificare habitationes utiles monachis. Quod opus sagaci insistens industria, mirifico consummavit effectu: aedificansque ibi basilicam in honore S. Petri, itemque aliam in honore S. Mariae Domino dedicari voluit. Mox etiam tunc praeparata habitatio ut ne inanis esset atque sine habitatoribus, collegit ibidem quamplures ad Domino servien
Abbreviated transcription (Latin):
reb om̃ib idẽ monasteriũ euerten¬
dum. Hac itaq patrata euersione:
& multis effluentib annorũ cur¬
riculis: idẽ loc adheremũ redac¬
tus est: & corpit esse ferarũ. qui
pͥus fuerat habitatio hominũ. us¬
que quo regni francg gubernacu¬
la adeptus est chlodoueus filius
dagoberti Quique ut erat uir no¬
bilissim erũ amministratione pu¬
blicarũ miro callebat ingenio.
sdẽ etiãrex cũ egregiis polluros
morib petitionibq. iustis ꝙ. ser¬
uitio dĩ aptis assensũ p̾ber& : intͣ¬
pellatus est abone memuriȩ uiro
Leo debodo patre monasterii scĩ
aniani: qđ est sitũ ꝓpe micenia ur¬
bis aurelianif. ut monasteriũ ordi¬
ni monastico congruens sibi liceros.
ẽstruere in agro floriacensĩ datis ꝓ
eodẽ agro in mũtua incissitudine
p̃diis. quȩ sibi aparentib: iure here¬
ditario relictis possi debat Nãq
his dẽ ager floria censis scilico rega¬

Expanded text:
rebus omnibus idem monasterium everrebus omnibus idem monasterium ever. Hac itaque patrata eversione et multis effluentibus annorum curriculis, idem locus ad eremum redactus coepit esse ferarum, qui prius fuerat habitatio hominum, usquequo regni Francorum gubernacula adeptus est Chlodoveus filius Dagoberti, qui ut erat vir nobilissimus rerum administratione publicarum miro callebat ingenio. Idem etiam rex cum egregiis polleret moribus petitionibusque justis et servitio Dei aptis assensum praeberet, interpellatus est a bonae memoriae viro Leodebodo Patre monasterii S. Aniani, quod est situm prope moenia urbis Aurelianae, ut monasterium ordini monastico congruens sibi liceret construere in agro Floriacensi, datis pro eodem agro in mutua vicissitudine praediis quae sibi a parentibus jure haereditario relicta possidebat. Namque idem ager Floriacensis scilicet rega
Abbreviated transcription (Latin):
UDIUS RENS LͦNGOBAR¬
dorũ infidelitatis suȩ tene¬
bris carere noluiss&. ꝙui
gũ dñi ferre detrec tans
eos qͥferebant impugna¬
re decreuiss& :italiã uenit nominis
cutto ds̃iuditio: ei mueroni tradidit
feriendos. Quȩ gens longelateq su¬
ae cedis extendens crudelitatẽ: bene¬
uentanã aggressa est expugnare ꝓ¬
uintiã. Quuis urbes terre co equans.
monasteria uillasq populans ñmini¬
mas xp̃i anorũ strãges dedit. Oues
eni dominicas ab ouilib excusas
diuersa cede lacerans: ouilia dniͣ
euertebat : ita ut in heremi uastita¬
tẽ. locapͥus desiderabilia ẽuersa
uiderentur. Unde int̾ cera facinora
sua monasteriũ eximii patris BENT¬
uicti depopulans: reb omib in habi¬
tabils reddidit. Quoil modo acci¬
derit: legenti beati GREBORiI scđm
dialogq librũ clarũ est: Qui sicut¬
simi uiri opera claro stilo ꝓsecutus.
int̾ cetera narat eũ ꝓphetiȩ spũ cog¬
nouisse atq p̾nuntiasse: ablatis

Expanded text:
diu gens Langobardorum infidelitatis suae tenebris carere noluisset, et jugum Domini ferre detrectans eos qui ferebant impugnare decrevisset, Italiam venit nominis cultum Dei judicium ejus mucroni tradidit feriendos. Quae gens longe lateque suae caedis extendens crudelitatem, Beneventanam aggressa est expugnare provinciam, cujus urbes terrae coaequans, monasteria villasque depopulans, non minimas Christianorum strages dedit. Oves enim Dominicas ab ovilibus exclusas diversa caede lacerans ovilia Domini evertebat, ita ut in eremi vastitatem loca prius desiderabilia conversa viderentur. Unde inter caetera facinora sua monasterium eximii Patris Benedicti depopulans, rebus omnibus inhabitabile reddidit. Quod quomodo contigerit, legenti B. Gregorii secundum Dialogorum librum clarum est: qusimi viri opera claro stylo persecutus, inter caetera narrat eum prophetiae spiritu cognovisse atque praenuntiasse, ablatis
Abbreviated transcription (Latin):
sidelatoris scandalũ caltes. sec urus esto.
in me tͥgtã repperies fidẽ. Et sicdictis
meis fidẽ ac commodaueris. fortas sis
ȩtiã negotio tuc ꝓfuturũ erit. Ista uero
cũ predictus famulꝰ aurib hausiss&:
cogitans qr inantiquis est sapientia.
ꝙ rerũ repperitarũ cognitio . reputans
etiã sic̃ postea rei ꝓbauit euentus ꝓropt᷑
ipsũ eũ dnm̃ premisisse compellenti ex
ordine rei geste texit historiã qua cau¬
sa ueniss& : quȩ uisio ꝓpt̾ hanorẽ sibi
suerit demonstrata. Ad hec senex pau

Expanded text:
si delatoris scandalum caves, securus esto, si delatoris scandalum caves, securus esto, in me tutam reperies fidem: et si dictis meis fidem accommodaveris, fortassis etiam negotio tuo profuturum erit. Ista vero cum praedictus Dei famulus auribus hausisset, cogitans quia in antiquis est sapientia et rerum praeteritarum cognitio, reputans etiam sicut postea rei probavit eventus, propter hoc ipsum eum Dominum praemisisse, compellanti ex ordine rei gestae texuit historias, qua causa venisset, quaeque visio propter hanc rem sibi fuerit demonstrata. Ad haec senex pau
Abbreviated transcription (Latin):
perant ꝑfecturi memopitus aygultus
inter missis interan hisquȩ palam ostenta¬
uerat uelle loco. scilic& scꝗ circunn¬
tionibus expeditioni operã dedit cer¬
tans otius ꝑficere qđ sibi iniunctũ fu¬
erat scm̃ mandatũ. Landẽ itaq ꝑue¬
nit ad loeũ castri. qđ uocat᷑ cassinũ.
lbidẽq. paulis per itineri finẽ imponens:
expectabat euentũ rei: orans illũ qui
uisionẽ supergus ꝓlatã reuelare dig¬
natꝰ fuerat. qͥque se ad hoc opꝰ destina¬
uerit: ut ñ inuacuũ tantũ it̃ consumi
uell&: sed sic̃ ꝓmiserat tecã tes auri sui
signi causa capiendi loca ꝑ agraros. &
tẽ sie eũ pͥos affatur. Heus tumquit᷑ qͥb
ab horis nras ad isti sedes: euius uenego¬
tu grã: ad hȩc ille ñ indagini illius au¬
sus est ꝓpalare sibi commissũ secretũ.
Sed cũ iterato suꝑ ipsa re int̾rogaretur.
ipse tam̃ negotiũ diuulgare metuertȩ :
hȩc ab eodẽ sene audiuit. Cur in quid
secretitui me nõ efficis consciũ : nã

Expanded text:
perant perfecturi; memoratus Aigulfus intermissis interim his quae palam ostentaverat velle, locorum scilicet sanctorum circuitionibus, expeditioni operam dedit, certans ocius perficere quod sibi injunctum fuerat sanctum mandatum. Tandem itaque pervenit ad locum castri quod vocatur Cassinum: ibidemque paulisper itineri finem imponens, exspectabat eventum rei, orans illum qui visionem superius prolatam revelare dignatus est, quique se ad hoc opus destinaverat, ut non in vacuum tantum iter consumi vellet, sed sicut promiserat thecam thesauri sui signi causa capiendi loca peragraret, et tem sic eum prior affatur: Heus tu, inquit, quibus ab oris nostras adisti sedes, cujusve negotii gratia? Ad haec ille non indagini illius ausus est propalare commissum sibi secretum: sed cum iterato super ipsa re interrogaretur, ipse tamen negotium divulgare metueret, haec ab eodem sene audivit: Cur, inquit, me secreti tui non efficis conscium? Nam
Abbreviated transcription (Latin):
gRisus ut nomliui gocraa luciato. arereit
Composuit mores xpͣi precep ta Secutus.¬
Mutato placuit post quam de nomine paulu.¬
Mira fides rerum subito trans ȩtbera uectus.¬
Nos cere promeruit possent qui premia uitȩ.
Tertia lux cęli tenuit para dẏsus euntem.¬
Collo quiis dei fruitur secreta reseruat.
G en tibus ac populis iussus prȩdicere uera

Expanded text:
ribus ut Domini vocem, lucemque recepit, Composuit mores, Christi praecepta secutMutato placuit postquam de nomine PauluMira fides rerum, subito trans aethera cNoscere promeruit, possent quid praemia vitae Tertia lux coeli tenuit paradisus euntem,Colloquiis Domini fruitur, secreta reservat.  ac populis jussus praedicere vera
Abbreviated transcription (Latin):
Auditur inter. uos forncatio. Et iteri
Cangregatis uobi scum meo spis trado
huiusmodi satana. In sec unda uero
ant commonentur. Galatȩ iam
nullius criminis accusantur. nisi hoc
sunt digni quia fide a postolicam
seruauerunt. Philipenses &iã multo
magis conlaudantur : qui nec audie
quidẽ falsos apłos uoluerunt. Theli¬
lonienses nihi lominus induab: epłis
om̃i laude ꝓsequitur.. eo quod non
solum fidem in concussam seruaue¬
rint ueritatis. sed &iã in ꝑsecutione
cuuium constantes fuerint inuenti
Colosenses aut̃ tales erant. ũt cũ abas
uisi corporaliter nan fiussent hae
laude digni haberentur. Et si cos¬
pore inquit absens sum. sed spuuo
biscũ sum. Gaudens & uidens ordi¬
nem ur̃m. Dehebreis uero quid dicen¬
dũ est. quoꝵ tͥesalonicenses qui pluri¬
mum laudati sunt imitatores facti eẽ.
dicuntur : Sicut ipse ait : Et uos fpatres
imitatores ficti estis aecclesiarũ dĩquȩ
unt inudea: Ladem enĩ passi estis &uos

Expanded text:
Auditur inter vos fornicatio. Et iterum: Auditur inter vos fornicatio. Et iterum: Congregatis vobis cum meo spiritu, tradere hujusmodi Satanae. In secunda vero ant commonentur. Galatae vero jam nullius criminis arguuntur, nisi hoc sunt digni, quia fidem apostolicam servaverunt. Philippenses etiam multo magis collaudantur, qui nec audire quidem falsos apostolos voluerunt. Thessalonicenses nihilominus in duabus Epistolis omni laude prosequitur, eo quod non solum fidem inconcussam servaverint veritatis, sed etiam in persecutione civium constantes fuerint inventi. Colossenses vero talvisi corporaliter non fuissent, hac laude digni haberentur: Etsi corpore, inquit, absens sum, sed spiritu vobiscum sum, gaudens et videns ordinem vestrum . De Hebraeis vero quid dicendum est? quorum Thessalonicenses qui plurimum laudati sunt, imitatores facti esse dicuntur. Sicut ipse ait: Et vos fratres imitatores facti estis Ecclesiarum Dei quae sunt in Judaea. Eadem enim passi estis et vos
Abbreviated transcription (Latin):
habebatur. uoluit tatito nomine de
figuris legis & ueritate xp̃i redde¬
te p̾lati. utilitat Eiem exclideret
lectionis. Non est sane muirũ sieloquen¬
tior uideatur in ꝓprio. idest i he¬
breo. quã inperegrino id est greeo
ne. Mouet & iã quosdã quare roma¬
no&ꝵ epła inprimo sit posita. cũ can
non primã scripta ratio manifestet
Nam hanc se ꝓficiscentẽ hiero solinã
scripsise testatur. cum corinthios&
teris adortatus sit. Unde intellegi quidã
uolunt iti onis epłas ordinatas it pri¬
nia poneretur quãuis posterur fu¬
manoꝵ namq pleriꝗ tam rudeerant.
ut non intellegerent di se gr. & non
suis meritis esse saluatos Et ohoc duo
inter se populi conflitarent. Ulcres
illos indigere asserit con firnari iui¬
tia gentilititis priora commrmorans:¬
Corinthus autẽ iam dicit scientiȩ
gram Et boneessã. & non tam om̃s in¬
crerit. quam cur peccantes non in¬
crepauerint. Rep̃hendit: sicut ait

Expanded text:
habebatur, voluit tacito nomine de habebatur, voluit tacito nomine de figuris legis et veritate Christi reddefronte praetitulati, utilitatem excluderet lectionis. Non est sane mirum si eloquentior sit in proprio, id est in Hebraeo, quam in peregrino, id est Graeco, ne. Movet etiam quosdam, quare Romanorum Epistola in primo sit posita, cum eam postea scriptam ratio mannam hanc se proficiscente Hierosolymam scripsisse testatur; cum Corinthios eteris adhortatus sit. Unde intelligi quidam volunt ita omnes Epistolas ordinatas, ut prima poneretur, quamvis posterior fumanorum namque plerique tam rudes erant, ut non intelligerent Dei se gratia, non suis meritis esse salvatos, et ob hoc duo inter se populi conflictarent; idcirco illos indigere asserit confirmari, vitia gentilitatis priora commCorinthiis autem jam dicit scientiae gratiam esse concessam, et non tam omnes increpat, quam cur peccantes non increpaverunt reprehendit; sicut ait:
Abbreviated transcription (Latin):
iueteri testamento & se contra
legem non facere moysi adnume¬
ri primoꝵ deca logi mandatox
sius epistolas ordinauit& quotꝰ ille
pͣeptis apharaone instituit liberatos
tondẽ hic xepistolis adiabolo & idola¬
trie seruitute edocet ad quisitos.
Na& duas tabulas lapideas duorum
testamentox figura habuisse iurieru¬
ditissimi tradiderunt: Ppłam sane
que adhebreos scribitur. pauli qͥdã
nonese contendunt. eoquod nonsit eius
nonine titulata: & ꝓptͣ sermonis
stiliq distantiã: sed aut barnabae
unta tełtulianũ. aut luca uixta
quisdĩ. uel certe clementis discipu
a pospolos ordinati. Quibus respon¬
dendi est : si ꝓpterea pauli non erit
quia fus non habet nomen . ergonec
alicuus erit : quia nulliuis nominetitu¬
latiu Suod sio conueniens ab surdũq
est a sius magis et̃ credenda est
qua pntꝰo doctrine suȩ fulget cloqͥo
Sed qeo apud hebreo&. ecclesias quasi
destructor legis filsa suspitione

Expanded text:
a Veteri Testamento, et se contra a Veteri Testamento, et se contra Legem non facere Moysi, ad numerum primorum Decalogi mandatorum suas Epistolas ordinavit; et quot ille praeceptis a Pharaone instituit liberatos, totidem hic Epistolis a diaboli et idololatriae servitute edocet acquisitos: nam et duas tabulas lapideas duorum Testamentorum figuram habuisse viri eruditissimi tradiderunt. Movet equae ad Hebraeos scribitur, quidam Pauli non esse affirmant, eo quod non sit ejus nomine titulata, et propter sermonis stylique distantiam: sed aut Barnabae, juxta Tertullianum; aut Lucae, juxta quosdam; vel certe Clementis, discipucclesiae post apostolos ordinati. Quibus respondendum est: Si propterea Pauli non erit quia ejus non habet nomen, ergo nec alicujus erit, quia nullius nomine titulatur; quod si inconveniens absurdumque est, ipsius magis esse concedenda est, quae tanto doctrinae suae fulget eloquio. Sed quoniam apud Hebraeorum Ecclesias quasi destructor legis falsa suspicione
Abbreviated transcription (Latin):
RIAIM
QUAE¬
RITOR
E post euangeliꝰ
quae supplementũ legis
sunt. & in quibus nobis exempla &
p̃cepta uiuendi plenissime digesta
sunt. uoluerit apostolus has episto¬
las ad singi las iecclesias desti¬
nare: Hac aũ causa factũ uidef.
scilicet ut intria nascentis ecclesia
noris causis existentibus. & presentia¬
etq orientia resecaret uitia. & post
futuras excluderet questiones
xemplo ꝓphetarũ: qui post editã
egem moysi inqua om̃a mandata¬
sĩ legebantur. nihi lominus tamen
loctrina sua rediuiua populi com¬
ressere peccata: & ꝓptͣ exemplũ
uiendi libris ad nram memoriã
cinsimniser. Deinde queritur cur
n amplius quã decen epistolas
lceclesias scripserit. Decẽ sunt
ũ. cumilla quedicitur ad hebreos
n reliquȩ quatuor. ad discipulos
NumeRo: XIIII. ad Romanos .i.
Ad cor inthios .II. Ad galatas .i.
Adephesios .i. Adphilippenses .
Adthe salonicenses .ii. Ad rolosea¬
ses i. Ad thimotheum .ii. Ao
thitum.i. Ad philemonem.
specialiter sunt porrecte: Ut

Expanded text:
rimum quaeritur e post Evangelia, quae supplementum Legis sunt, et in quibus nobis exempla et praecepta vivendi plenissima digesta sunt, voluerit Apostolus has Epistolas ad singulas quasque Ecclesias destinare; hac autem causa id factum videtur, ut scilicet initia nascentis Ecclesiae, novis causis existentibus, praeatque orientia resecaret vitia; et post futuras excluderet quaestiones, exemplo prophetarum, qui post editam legem Moysi, in qua omnia Dei mandata legebantur, nihilominus tamen doctrina sua rediviva semper populi compressere peccata; et propter exemplum vivendi, libros ad nostram etiam memoriam transmiserunt. Deinde quaeritur cur non amplius quam decem Epistolas ad Ecclesias scripserit. Decem sunt enim, cum ea quae dicitur ad Hebraeos; nam reliquae quatuor ad discipulose XIV. Ad Romanos I. Ad Corinthios II. Ad Galatas I. Ad Ephesios I. Ad Philiad Thessalonicenses duabus, ad Colossenses, ad Timotheum duabus, ad Titum, ad Philemonem, specialiter sunt porrectae: et
Abbreviated transcription (Latin):
rari. głam eius inmani facta muta¬
uerint simula cra. Utrosq &iam
similiter ueniã consecutos &quales
esse. uerissima ratione demonstrat.
presertim cum in eadem sege pdictũ
& iudeos & gentes ad xp̃i fidem uo¬
candos ostendat. Quam obrem uicis¬
sim eos humilians: ad pacem & concor¬
diam cohortatur. I: CIIIII¬
lam sudum saulus procerum precepta secutus.¬
Cum domino patrias uellet preponere leges¬
Cedibus assi du is cuperet dis cerpere plebem.¬
EDIBIS ASSIDINIS. CUPERIT DISTERPERE PIIBEM
Cum lacerat sancte matris pia federa cȩcus.¬
Post tenebras uerum meruit cognoscere lumen¬

Expanded text:
rati, gloriam ejus in manu facta mutarati, gloriam ejus in manu facta mutaverint simulacra: utrosque etiam, similiter veniam consecutos, aequales esse veracissima ratione demonstrat, praesertim cum in eadem lege praedictum et Judaeos et gentes ad Christi fidem vocandos esse ostendat; quamobrem vicissim eos humilians, ad pacem et concordiam cohortatur. Jamdudum Saulus, procerum praecepta secutus,Cum Domino patrias vellet praeponere legesedibus assiduis cuperet discerpere plebemedibus assiduis cuperet discerpere plebem, Cum lacerat sanctae Matris pia foedera caecusPost tenebras verum meruit cognoscere Lumen
Abbreviated transcription (Latin):
dnm xpm. ꝓphetarũ semꝑ iubisto¬
cibus rȩꝓmissum. non solum siscipere.
noluistis. sed &iã morte. pessina per¬
emistis. Quem nos ut cognouimis stati
credidimus. cum nobis deeo ant non
fuerit predictũ. Inde ꝓbatur quod
idolis seruiuimus. non obstinantoni mer¬
tis. sed ignorantie deputandũ ui enĩ
agnitũ illtco sequimur: olim itiq
sequeremur. si antea cognouissemus. i.¬
Sic aũ uos degeneris nobilitate iacta¬
tis. quasi ntͦm morũ imitatio magis
quam carnalis natiunas filios nos faciat
eẽ scox. Deniq esau. & ismahel cum de
stirpe sint abraha. minime tamen
infilios repitantur: His taliter alter¬
cantibus. apostolus se mediñ interi
ponens. Ita partiũ dirimit questions
ut neutrum eorũ sua iusticia salitem
meruisse comfirmet : ambos uero po¬
pulos & scienter & grauiter deliqus¬
legis dnm̃ in honorauerint. gentes
uero: quod cum cognitũ decreatura:
creatorem ut dm̃ debuerint uenc¬

Expanded text:
prophetarum semper vobis voprophetarum semper vobis vocibus repromissum, non solum suscipere noluistis, sed etiam morte pessima peremistis? Quem ut nos cognovimus, statim credidimus, cum nobis de eo antea non fuerit praedicatum. Unde probatur quod, si idolis servivimus, non obstinationi mentis, sed ignorantiae deputandum. Qui enim cognitum illico sequimur, olim utique sequeremur, si antea cognovissemus. Sic autem vos de generis nobilitate jactatis, quasi non morum imitatio magis quam carnalis nativitas filios vos faciat esse sanctorum. Denique Esau et Ismael cum de stirpe sint Abrahae, minime tamen in filiis reputantur. His taliter altercantibus, Apoponens, ita partium dirimit quaestiones, ut neutrum eorum sua justitia salutem meruisse confirmet, ambos vero populos et scienter et graviter deliquislegis Deum inhonoraverint; gentes vero quod, cum cognitum de creatura Creatorem ut Deum debuerint vene
Abbreviated transcription (Latin):
uolut uos ad nram imitationem
ad matere: Gentes &iã econtrario
respoidebant. Quanto enĩ maiora
erga ios dĩ beneficia narraueritis.
tanto naioris criminis uos reos ee
monfrrabitis. Demꝑ enĩ his om̃ibus
exiistis ingrati: Nam ipsis pedib:
quibis aridũ mare tranũstis. ludȩ¬
batis ante idoli quȩ fecistis. & iprs
ore quo paulo ante obnecem aduere¬
dño riorii cantaueratis. simula cra uobis
fieri poposcistis. Illis oculis quibus
uenerinda dm̃ innube uel igne con¬
spicere solebatis. simulacra intueba¬
mini. Manna quoq uobis fastidofu¬
it. & semꝑ in deserto contra dnpi
murmurastis. ad agyptũ undquos
manii ualida eiecerat. redire cupi¬
entes. Quid plura. APatres ur̃i crebra
ꝓuocatione dm̃ irritauerunt: ut
om̃s inheremo morerentur. nec plus
ex senioribis corũ quanduo homines
terram rȩꝓmisionis intrarent: Ped
quid antiqua replicamus. cum qiã¬
si illa minime fecissetis. de hoc solouos

Expanded text:
voluit vos ad nostram imitationem voluit vos ad nostram imitationem admittere. Gentes etiam econtrario respondebant: Quanto enim majora erga vos Dei beneficia narraveritis, tanto majoris vos criminis reos esse monstrabitis. Semper enim his omnibus exstitistis ingrati. Nam ipsis pedibus quibus aridum mare transistis, ludebatis ante idola quae fecistis; et ipso ore quo paulo ante ob necem adversrum Domino cantaveratis, simulacra vobis fieri 3 poposcistis. Illis oculis quibus venerando Deum in nube vel igne conspicere solebatis, simulacra intuebamini. Manna quoque vobis fastidio fuit, et semper in deserto contra Dominum murmurastis: ad Aegyptum, unde vos manu valida ejecerat, redire cupientes. Quid plura? Ita patres vestri crebra provocatione Dominum irritaverunt, ut omnes in eremo morerentur, nec plus ex senioribus eorum quam duo homines terram repromissionis intrarent. Sed quid antiqua replicamus, cum, etiamsi illa minime fecissetis, de hoc solo
Abbreviated transcription (Latin):
OMANI. QUIEX IDNIE GEATIDUSQ
crediderunt insuꝑba contentione.
uolebant se alterutro suꝑ ponere.
am iudei dicebant. Nos sumnus populus
dĩ quos abinicio dilexit & fouit. nos¬
circumcisi ex genere abraham & stirpe
li & uirtutibus liberati. mare sicco ꝑ¬
ransiuimus pede. cum inimicos nros
grauissimi fluctus in uoluerent. Nob̾¬
filus suis celesto pubulũt ui. &tñaust:
osis die noctũq in columna ignas
libisq precessit: ut nobis iuniuo
nos soli digni sumus di legem acci¬
pere. & uocem dĩ loquentis audire.
euiq cognoscere uoluntatẽ. In qua
lege nobis ꝓmissus est xp̃s. ad quos
&iam ipse uenisse testatus est dicens:
non ueni nisi ad oues quȩ perierunt
domis israhel:Cum uos pocus canes
quan homines appellauerit: afquũ¬
ne ergo est ut hodie idola dese¬
reites quibus abinicio deseruistis
nosis comparemini. & non pociuꝰ
in ꝓsclitoꝵ locũ exlegis auctori¬
tare & consuetudine deputemini.
Et hoc ipsum non merebamini.
nis qua larga semꝑdĩ clementia.

Expanded text:
omani, qui ex Judaeis gentilibusque crediderunt, hi superba contentione volebant se alterutrum superponere. Nam Judaei dicebant: Nos sumus populus Dei, quos ab initio dilexit et focircumcisi ex genere Abraham, sancta dDei et virtutibus liberati, mare sicco pertransivimus pede, cum inimicos nostros gravissimi fluctus involverent. Nobfiliis suis coeleste pabulum ministravit. Nos die noctuque in columna nubis ignisque praecessit, ut nobis in invinos soli digni fuimus Dei legem accipere, vocem Dei loquentis audire , ejusque cognoscere voluntatem. In qua lege nobis promissus est Christus, ad quos etiam ipse se venisse testatus est, dicens: Non veni nisi ad oves quae periedomus Israel ; cum vos canes potius quam homines appellaverit. Aequumne ergo est ut idola hodie deserentes, quibus ab initio deservistis, nobis comparemini; et non potius in proselytorum locum ex legis auctoritate et consuetudine deputemini? Et hoc ipsum non merebamini, nisi quia larga semper Dei clementia
Abbreviated transcription (Latin):
tatione pulsantur: ita eam acorde repel¬
lunt ut penitus null a delectatione moue¬
antur .: Quosdã delectat quidem sed non
adclucuntur ut consentiant. ⁊ Addelectatio¬
nem accedit consensus : & sic mopus erũpiti
ã factũ in consuetudinem uertitur. & imple¬
tur illud mortis quatriduũ. & quasiqued
sit desperatio. ut dicatur iã fecet: quarri¬
duanus enĩ ẽ.. Martha ergo ut cognouit qui
iħs uenit. oc currit illi.⁊ maria autẽ domi

Expanded text:
tatione pulsantur, ita eam a corde repeltatione pulsantur, ita eam a corde repellunt, ut penitus nulla mala delectatione moveantur. Quosdam delectant quaedam, sed non adducuntur ut consentiant ad delectationem; accedit consensus, et sic in opus erumpitur. Jam factum in consuetudinem vertitur, et impletur illud mortis quatriduum, et quasi quaedam fit desperatio, ut dicatur, jam fetet, quatriduanus enim est. Martha ergo ut cognovit quia Jesus venit, occurrit illi: M
Abbreviated transcription (Latin):
tis quã dedit origo propaginis.⁊ deindo
nosrationis capaces. incipit inse haben
naturalem legem. quadocentur natu¬
raliter homines : ut quod sibi fieri nolum
alis non faciant. sed & hanc trans gredi
untur.⁊ Et qui pati furtũ nolunt: furtũ
facunt. ⁊ Eccealtera dies mortis.⁊ Acce¬
sit adhuc lex clata ꝑ moỹ sen. precipitur
ibi. non occides non mechabens. non fur¬
tũ acies. honora patrem tuũ & matrem
.i. hec tium ⁊ Scripta estͥ lex sed ipsaquoq con¬
tennitur. & fitiam quasi tertia dies mo
ꝓnisit aeternam ⁊ Quid plura: &iã euugi
catem nitur. & hec est quartadies mor¬
ts ⁊ Possunt & aliter hiquatuor dies expo¬
N: diximus nãq ꝑlatarũ figurari peccato¬
rm. qui iã mala peccandi consuetudine &
esperatione sepultus est. Ad consuetu¬
anem ueio peccati quarto quodã progres
uꝑuenitur.⁊ Primo enĩ ẽ titillatio in corde
đo consensus., tertio factum .: Quartꝰ
consuetudo.: Quidam eñĩcũ illicita cogi¬

Expanded text:
tis est, quam dedit origo propaginis. Secunda nos rationis capaces, incipit in se habere naturaliter legem, qua docentur naturaliter homines, ut quod sibi fieri noluerunt, aliis ne faciant, sed untur, et pati furtum nolunt, et furtum faciunt, ecce altera dies mortis. Accessit adhuc lex data per Moysen. Praecipitur namque ibi: Non occides, non moechaberis, non furtum facies; honora patrem tuum et matrem . Scripta est haec lex, sed ipsa quoque contemnitur: et sic jam est quasi tertia dies morpromisit aeternam. Quid plura? Etiam evangelium contemnitur, et est quarta dies mortis. Possunt et aliter hi quatuor dies exponi. Diximus namque per Lazarum figurari peccatorem qui jam mala peccandi consuetudine et desperatione sepultus est. Ad consuetudinem vero peccati quarto quodam progressu pervenitur. Primo enim est titillatio in corde, secundo consensus, tertio factum, quarto consuetudo. Quidam enim cum illicita cogi
Abbreviated transcription (Latin):
resurgere .⁊ Ipse ergo e. resurrec¬
tio & uita: quia per eũ resurgimusi
peccato ut uiuamus iustitiae.⁊: Qui cre¬
dit in me &iam si mortuus fuerit uiuet.
hoc est & si mortuus fuerit carne. ui &
sale cunctorũ hominũ debitũ ꝑsoluen¬
do uiuit tamen inanima xp̃o. qui uita
anime est inherendo ⁊ Et omnis inquit
qui uiuit subaudiendum incarne &
ciedit in me : & simortuus fuerit ad tẽ¬
pus morte corporis. non morietur in ae¬
nũ propter uita sp̃s. & in mortalita¬
em resurrectionis. : Credis hoc: Sci

Expanded text:
resurgere. Ipse ergo est resurrecresurgere. Ipse ergo est resurrectio et vita, quia per eum resurgimus a peccato, ut vivamus justitiae. Qui credit in me, etiam si mortuus fuerit, vivet, hoc est, si mortuus fuerit in carne, vivet sale cunctorum hominum persolvendo, vivit tamen in anima Christo, qui vita est animae, inhaerendo. Et omnis, inquit, qui vivit, subaudiendo in carne, et credit in me, et si mortuus fuerit ad tempus morte corporis, non morietur in aeternum, propper vitam spiritus, et immortalitatem resurrectionis. Credis hoc? Sci
Abbreviated transcription (Latin):
us Sed & nunc scio: quia que cũq poposcer
adõ dabit tibi ds̃. Tãquã diceret. Cer¬
ta quidem sum quia potes.⁊ sciopoten¬
tiam inte esse indeficientem.⁊ sed si
uis facis.⁊ Nonergo presumo petere ut
facias: quia nescio sĩ uelis.: Dicit aiłis.
Resurget frater tuus. dicit ei martha.
scio quia resurget in resurrectione in no¬
ussimo die.: Dñs quidem in presenti.
fratris resurrectionem ꝓmittebat: sed
martha deea resurrectͥione quaom̃s ho¬
mines resurrectunsunt eũ dixssepu¬
tabat. ⁊ Uliderant certe crebro dñm mor¬
tuos suscitasse. sed hoc tantũerat: quan¬
tũ nec ipsa ausa est fide sobtare⁊ deilla¬
ergo resurrectione secura erat : de hac
autem incerta inanebat: Dicit ei hs..
Egosum resurrec tio & uita: Ac sidice¬
ret: quare dubitas fratrem nunc pos¬
se resurgere . cũ ego quisũ rectio & ui¬
ta. illũ resurrecturũ ꝓmittã.: ꝑouẽ
resurgent quando resurrecturisunt
& cetẽri homines . ꝑ eũ potest & modo

Expanded text:
 sed tantum, scio quia quaecunque poposceris a Deo, dabit tibi Deus. Tanquam diceret: Certa quidem sum quia potes; scio potentiam in te esse indeficientem, sed si vis, facis. Non ergo praesumo a te petere ut facias, quia nescio si velis. Dicit ei Jesus: Resurget frater tuus. Dicit ei Martha: Scio quia resurget in resurrectione in novissimo die. Dominus quidem in praesenti fratris resurrectionem promittebat: sed Martha de ea resurrectione qua omnes homines resurrecturi sunt, eum dixisse putabat. Viderat certe crebro Dominum mortuos suscitasse, sed tantum erat quantum nec ipsa fides ausa est tentare. De illa resurrectione secura erat, de hac autem incerta manebat. Dicit ei Jesus: Ego sum resurrectio et vita. Ac si diceret: Quare dubitas nunc fratrem posse resurgere, cum ego, qui sum resurrectio et vita, illum resurrecturum promittam? Per quem resurget quando resurrecturi sunt et caeteri homines, per eum potest et modo
Abbreviated transcription (Latin):
tiae dauid adultero & homicide p̃¬
serendum  sed si archanum interro¬
ges misteriũ . peruriamdiabolus.
perdauid ex contrario intelligitur
merita diuer sarũ partiũ de preci¬
antur.: Et sepe uidetur nomen di¬
abo liteter rimum auro uł minio scrip¬
tũ. nomen uero xp̃i splendissimum
atramẽnto notatum ⁊ Ergo ꝑlata¬
rum ut p̃misimus : peccator aliquis
tus e exhibere p̃sentiam .: Ipse eni
cdixit.⁊ Nonueni uocare iustos : sed
rendũ nunc quid de signetur per
.inͣ. dies: quibus mortuus in sepul¬
chroiacebat.: Om̃is homo mortuus

Expanded text:
tiae, David adultero et homicidae prtiae, David adultero et homicidae praeferendum? Sed si arcanum interroges mysterium, per Uriam diabolus, per David ex contrario intelligitur merita diversarum partium depreciantur. Et saepe videtur nomen diaboli deterrimum auro scriptum, nomen vero Christi splendissimum atramento foedatum. Ergo per Lazarum, ut praemisimus, peccator aliquis tus est exhibere praesentiam. Ipse enim dixit: Non veni vocare justos, sed rendum nunc quid designetur per quatuor dies, quibus mortuus in sepulcro jacebat. Omnis homo moriturus,
Abbreviated transcription (Latin):
cũ eo mori iocundũ haberent.: Eamus
necem: deserti & inconsolati re¬
maneamus. : lienit itaq iħs: & mue¬
nit eũ quatuor dies iam immonum̃to
habentem. sic ipse uoluerat. ad hoc
antea uenire distulerat: ut illud
quatriduanũ impleretur. & glorio¬
sius resuscita retur. : Sed qm̃ eaque sunt
ad literam satis ꝑse patent: ad inda¬
gadũ misterium accedamus. Sig¬
inficatur ergo per hunc lazarũ
peccator aliquis: qui iam non solũ
peccauit. uerũ &iam peccandi con¬
suetudinem recepit.: Sed fortas se
aliquis tacitus dicat. quomodo la¬
tarus typũ peccatoris gerebat. quẽ
sic dns amabat :  sed solent aliquan¬
do significationes rerũ.: ex contrario
accipi. ⁊ deniq cdauid rex & ꝓpheta.
adulterium in bethsabee uxore urie
admisit. & ipsũ sidelem & innoxiũ
militem suum. gladio filiorũ amon
interfecit. ⁊ In quofacto sires picias
storiam. quisdubitet uriã innocent᷑
occisum merito iustitias & in nocen¬

Expanded text:
cum eo mori jucundum haberent. Eamus, cum eo mori jucundum haberent. Eamus, necem et deserti et inconsolati remaneamus. Venit itaque Jesus, et invenit eum quatuor dies in monumento habentem. Sic ipse voluerat, ad hoc antea venire distulerat, ut illud quatriduum impleretur, et gloriosius resuscitaretur. Sed quoniam ea quae sunt ad litteram, satis patent per se, ad indagandum mysterium ascendamus. Significatur ergo per hunc Lazarum peccator aliquis, qui jam non solum peccavit, verum etiam peccandi consuetudinem recepit. Sed fortassis aliquis tacitus dicat. Quomodo Lazarus typum peccatoris gerebat quem sic Dominus amabat? Sed solent aliquando significationes rerum ex contrario accipi. Denique David rex et propheta adulterium in Bethsabee uxore Uriae admisit, et ipsum fidelem et innoxium militem suum, gladio filiorum Ammon interfecit . In quo facto si respicias historiam, quis dubitet Uriam innocenter occisum, merito justitiae et innocen
Abbreviated transcription (Latin):
derut: Si clor mit inquiant saluusert.
Solet enĩ somnus mae grotante iuuene.
indiciũ esse salitis. Et dns quidẽ dixerat
demorce eius. illi autem putaueruitt
quia dedor mitione somni diceret.
Tunc ergo dixit eis iħs manifeste: la¬
tarus mortuus est: & gaudeo propter
uos ut credatis : quia non eram ibi:
Latarus languens.: non mortuus fue¬
rat nuntiatis. Sed quid latere possec
eum cuius oculis omnia nuda & aper¬
ta sunt.: Quomodo ignoraret mortem
Gaudebat ergo propter discipulos qui
mirabantur sic eũ cuncta nosse : &
per hoc uerum dm̃ certius ac mani¬
festius eum eẽ credebant. Licet eñ
iam crederent. tamen talis erat illo¬
rum fides. que ad huc ꝓficeret : quȩ
miraculis aedificata cresceret: Sed
eamus ad eũ. : Dicit ergothomas qui
dicitur didimus ad condiscipulos.
Lamus & nos & moriamur cũ eo.i
quibus uerbis: uerum prodidit aman¬
puli incomparabiliter dñm ⁊Eorũ
lita ex illiis presentia pendebat.
adeo ut aut cũ eouiuere : aut certe

Expanded text:
derunt. Si dormit, inquiunt, salvus erit. Solet enim somnus in aegrotante juvene indicium esse salutis. Et Dominus quidem dixerat de morte ejus: illi autem intellexerunt quia de dormitione somni dixerat. Tunc dixit eis Jesus manifeste: Lazarus mortuus est, et gaudeo propter vos, ut credatis, quia non eram ibi. Lazarus languens, non mortuus fuerat nuntiatus: sed quid latere posset eum cujus oculis omnia nuda et aperta sunt? Quomodo ignoraret mortem Gaudebat igitur propter discipulos, qui mirabantur sic eum cuncta nosse; nam per hoc verum Deum certius et manifestius eum esse credebant. Licet enim jam crederent, tamen talis erat illorum fides, quae adhuc proficeret, quae miraculis aedificata cresceret. Sed eamus ad eum. Dixit ergo Thomas qui dicitur Didymus, ad condiscipulos: Eamus et nos, et moriamur cum illo. Quibus verbis verum prodit amantoli incomparabiliter Dominum, quia eorum vita ex illius praesentia pendebat, adeo ut aut cum eo vivere, aut certe
Abbreviated transcription (Latin):
test. ambulare non potest. Hlec ait. & pst
hec dixit discipulis suis. lattarus amicis
nostes dormit. sed uado ut asono excitin
eum. Mortuus quidem erat. sed xp̃o uue¬
bat. nullus quippe tanta facilitate alicuẽ
potest excitare asomno: quanto xp̃s la¬
tarũ resuscitare ualebat etumulo : Denq
& om̃s defunoti sipotentiam dĩ considens.
aquo in nouis simo sunt resuscitandi: doi¬
mientes possunt uocari. uxta qđ apłsdi
cit. Nolo uos ignorare fratres dedormi¬
entibus. & alibi. Om̃s quidem dor miemis¬

Expanded text:
t haec dixit eis: Lazarus amicus noster dormit, sed vado ut a somno excitem eum. Mortuus quidem erat, sed Christo vivebat. Nullus quippe tanta facilitate posset aliquem excitare a somno, quanta Christus Lazarum resuscitare valebat a tumulo. Denique et omnes defuncti si potentiam Dei consideres, a quo in novissimo sunt resuscitandi dormientes possunt vocari, juxta quod Apostolus dicit: Nolo vos ignorare, fratres, de dormientibus . Et alio loco: Omnes quidem
Abbreviated transcription (Latin):
ieluerat: ut ꝓsa lute hominũ moreretur:
Sic & beatus petrus cũ audisset dim̃i desua
assione loquentẽ. quasi reuocare eũ uolens
ut. Absit hoc atedñe. nonmorieris Cum
rgo apłi cdñm consulere & quodã modo con¬
siliũ dare uellent. redarguit eos dicens:
Nonneduodecim horae sunt diei : Sepro¬
fecto diem appellauit: qui est diesex
qe lumen de lumine quiq alibi dese
dixit. E posum luxmindi: litque ẽ di¬
emostenderet: duodecim apłos elegit.
dequib nunc dicit. nonne duodecm
horesunt diei : ac sidiceret. uosqui lore
estis diei. quare consilium dare uulis:
horediem sequntur. & die mode rarite
peraguntur. Sed fortedicit aliquis. iu¬
das imus ex cluodetim erat: Nũquid &
ipse horadiei erat. quupsam diem almor¬
tem trahebat: sed quando hoc dñs dce¬
bat. non ipsum uidam attendebat sed
mathiam in locum illius preeligebat
denique uida in locum sibi debitum ib¬
egosum lux mundi: quisequitur me ion
amhulat intenebris. sec habebit lumen u¬

Expanded text:
etur. Sic et beatus Petrus cum audisset Dominum de passione sua loquentem, quasi revocare eum volens, dixit: Absit hoc a te, Domine; non morieris . Cum ergo apostoli Domino consulere quodammodo vellent, redarguit eos dicens: Nonne duodecim sunt horae diei? Se profecto diem appellavit, qui est dies ex die, lumen de lumine, quique de se alibi dicit: Ego sum lux mundi . Et ut se diem ostenderet, duodecim apostolos elegit. De quibus nunc dicit: Nonne duodecim horae sunt diei? Ac si diceret: Vos qui estis horae diei, quare sic consilium dare vultis? Horae diem sequuntur, et die moderante peraguntur. Sed forte dicat aliquis: Judas ex duodecim unus erat: nunquid et ipse hora diei erat, qui ipsum diem tradidit ad mortem? Sed quando hoc Dominus dicebat, non ipsum Judam attendebat, sed Matthiam in locum illius praevisum eligebat. Denique Juda in locum sibi debitum abEgo sum lux mundi, qui sequitur me, non ambulat in tenebris, sed habebit lumen
Abbreviated transcription (Latin):
firmitas haec non ẽ admortem : tale ẽ ac
sidicatur. mors haec non ẽ al mortem: Non
eñ morit᷑ ut sicut ceteri mortui homines
amorte teneatur : sed ut mirabiliter re¬
suscitetur: Progloria dĩ ut filius dĩglori¬
ficetur ꝑ eam subaudiendũ infirmitatem:
Flaec autẽ glorificatio non ipsũ auxit qui
sum me per fectus ẽ: & ꝓficere non nouit.
sed nobis profuit: quatinus ꝑhoc tantũ
miraculũ in eũ crederemus. & aeternã ani¬
me mortẽ euade remus. Sed uideamus di¬
ligentius quid dixerit: Ait eñe pro gloria
di : Demcle ad iuꝑxit. ut glorificetur filiusdi
ꝑ eami Ergo filucdĩ ds. Hloc contra hereticos
quidixerunt apͣm non esse natura dm̃ sed glo¬
ria: Vnde quilã illorũ dixit Non in uideo

Expanded text:
firmitas haec non est ad mortem, tale est ac firmitas haec non est ad mortem, tale est ac si dicatur: Mors haec non est ad mortem. Non enim moritur, ut sicut caeteri homines mortui, a morte teneatur, sed ut mirabiliter resuscitetur. Pro gloria Dei, ut Filius Dei glorificetur per eam, subaudiendum, infirmitatem. Haec autem glorificatio non ipsum auxit, qui summe perfectus est, et proficere non novit, sed nobis profuit, quatenus per hoc tantum miraculum in eum crederemus, et aeternam animae mortem evaderemus. Sed videamus diligentius quid dixerit: Ait enim: Pro gloria Dei; deinde adjunxit, ut glorificetur Filius Dei per eam. Ergo Filius Dei, Deus. Hoc contra haereticos, qui dixerunt Christum non esse natura Deum, sed gratia. Unde quidam illorum dixit: Non invideo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑiuxit : lacrimis rigauit. capillis detersit :
sicq multorũ criminũ ueniã a d ño prome¬
iordanen. nuntiantes qđ frater illarũ lata¬
rus infirmaretur: ut tã sibiquã fratri suc cur¬
reret. istas dolore illũ aegitudine liberaret:
Seduideamus quid nuntiantes lixerunt: Dñe
eccequẽ amas infirmatur Nondixerunt.
ueniut languentẽ sanes: non hoc certe ause
sunt dicere. Sufficiebat illis si tantunoss&
quod infirmaretur Sciebant enĩ qd non de¬
sereret quẽ amabat: Ecce inquiunt quem
amas infirmatur : Tamquã diceret Satest
ut hoc dñẽ noueris : nec opus ẽ. ut ad nos ueni¬
ens fatigeris. Ibi precipe & hic qđ iusseris
fi&. Audiens autẽ iħs dixit. Infirmitas hȩc
non est ad morte.sed ꝓgloria dĩ ut glorifice¬
mortẽ cũ latarus in euitabiliter sit moritu¬
rus : nouerat & hoc dñs & ut sic fieret ipse
uoluerat. sed post mortẽ eũ resuscitare
decreuerat Quod ergo dñs respondit in¬

Expanded text:
runxit, lacrymis rigavit, capillis detersit, runxit, lacrymis rigavit, capillis detersit, sicque multorum criminum veniam a Domino promeJordanem, nuntiantes quod frater illarum Lazarus infirmabatur, ut tam sibi quam fratri succurreret, et istas dolore, illum aegritudine liberaret. Sed videamus quid nuntiantes dixerunt: Domine, ecce quem amas, infirmatur. Non dixerunt: Veni ut languentem sanes; non hoc certe ausae sunt dicere: sufficiebat illis, si tantum nosset quod infirmaretur, sciebant enim quod non desereret quem amabat. Ecce, inquiunt, quem amas, infirmatur. Tanquam dicerent: Satis est ut hoc noveris, Domine, nec opus est ut ad nos veniens fatigeris. Ibi praecipe, et hic quod jusseris fiet. Audiens autem Jesus, dixit: Infirmitas haec non est ad mortem, sed st, cum Lazarus inevitabiliter sit mortuus? Noverat et hoc Dominus, et ut sic fieret ipse voluerat, sed post mortem eum suscitare decreverat. Quod ergo respondit, in
Abbreviated transcription (Latin):
sui parte perse clara est : & per singu¬
la expositione non eget. capitulatim
magis quã uerbatĩ eam explananclã sus¬
cepimus. ut ad ea que magis necessana
sunt ueniamus: Deniq supͣ legitur qđ cũ
esset dñs intemplo. & mporticu quȩ salo¬
monis appellatur doceret. nonferentes
iudei uerba diuinitatis eius: sustulerunt
lapides ut lapidarent eũ: dñs uero in¬
ter manus lapidare uolentiũ ille sus
exiuit detẽplo. & abut trans iordanẽ
ubipnus fuerat lohannes baptizans. Cũ
ergo ibi esset : infirmabatur latarus
in bet hania quod erat castellũ mariae
& marthae proximũ hiero solimis: Maria
autẽ erat que unxit dñm ungento & ex¬
ter sit capillis suis pedes eius : qm̃ tunc tem porisplu¬
res erant huius nominis : ne erra remus ex nomine.
ostenditur ex notissima actione: Ipsa enĩ ẽ ma¬
ria. que quonclam ut idẽ euuangłista superius¬
narrat. pec catrix ueniens pedes dñi ungento¬

Expanded text:
sui parte per se clara est, et per singusui parte per se clara est, et per singula expositione non eget, capitulatim magis quam verbatim eam explanandam suscepimus, ut ad ea quae magis necessaria sunt, veniamus. Denique supra legitur, quod cum esset Dominus in templo, et in porticu quae Salomonis appellatur doceret, non ferentes Judaei verba divinitatis ejus, sustulerunt lapides ut lapidarent eum; Dominus vero inter manus se lapidare volentium illaesus exivit de templo, et abiit trans Jordanem ubi prius fuerat Joannes baptizans. Cum ergo ibi esset, infirmabatur Lazarus in Bethania, quod erat castellum Mariae et Marthae, proximum Hierosolymis. Maria autem erat quae unxit Dominum unguento, etersit capillis suis pedes ejus. Quoniam tunc temporis plures erant hujus nominis, ne erremus in nomine, ostenditur ex notissima actione. Ipsa enim est Maria quae quondam, ut Lucas evangelista narrat superius, peccatrix veniens ad pedes Domini, pe
Abbreviated transcription (Latin):
Lut suã panderae diuinitatẽ¬
operatus ẽ : suꝑ emin& hoc. & quasi
quendã obtin&e principatũ. qđ circalaza¬
rũ fecit Et qͥdẽ singula eiꝰ opera: ad mi¬
ratione dignissima suat: Quis enĩ non
tis linguarũ claustra solu tasunt. quod
caecorũ diu clausa lumina tactusacrae
manus eius reseratasunt: quis hec pluraq
alia considerans. nondiuinã potentiã stu¬
pens ad miretur : Sed hec omĩa parua
ad ingentem xp̃i maies tatem uideban¬
tur : nisi amicus eius lazarus more retur :
quẽ id circo moriꝑmisit. ut eũ nouo & om̃ib
scłis ad mirando ordine suscitaret. seuitȩ
mortisq dñm esse declararet: Accessit
& iã ad singularẽ dignitatem miraculi:
speciale mentũ dignissimi descriptoris:
Nullus quippe alius omiũ euuangłistarũ
hoc descripsit: sed soli dilecto dñi iohan¬
ni reseruatũ ẽ  quia nimirũ restã unica
& tã aegregia. nullũ aliũ quã dilectis¬
rem. Uerum quoniam hec lectio exmaiore

Expanded text:
suam panderet divinitateoperatus est, supereminet hoc, et quasi quemdam obtinet principatum, quod circa Lazarum fecit. Et quidem singula opera ejus admiratione dignissima sunt. Quis enim non tis linguarum claustra soluta sunt, quod caecorum diu clausa lumina tactu sacrae manus ejus reserata sunt? Quis haec et plura alia considerans, non divinam potentiam stupens admiretur? Sed haec omnia parva ad ingentem Christi majestatem videbantur, nisi amicus ejus Lazarus moreretur. Quem idcirco mori permisit, ut eum novo et omnibus saeculis admirando ordine suscitando, sese vitae mortisque Dominum esse declararet. Accessit etiam ad singularem dignitatem miraculi, speciale meritum dignissimi descriptoris. Nullus quippe alius omnium evangelistarum hoc descripsit, sed soli dilecto Domini Joanni reservatum est: quia nimirum res tam unica et tam egregia nullum alium, quam dilectisrem. Verum quoniam haec lectio ex majore
Abbreviated transcription (Latin):
re. listulit sanare: ut posset mirabilius resus¬
citire: Mansit ergo illic. donec quatriduanũ
imlere t᷑. Deinde post hec: dixit discipulis
sui Eamus iniudeã iterũ: Ternti sunt disci¬
pui qđ audiebant eũ uelle iterũ uenire in iu
claã: Nouerant conspirationem in manissimã
quillũ iudȩi ꝑsequebantur : & mortitadere
laorabant: id circodixerunt ei : Rabbi: nunc
qure bant te iudȩi lapidare& ite ruuadisil¬
li: Respondũ eis. qui humanã rabiem time¬
rnonpoterat: Nonne duodecĩ horae sunt di¬
ei Siquis ambulauerit indie non offendit.
qua lucẽ huius mundi uilet: Siautem am

Expanded text:
re, distulit sanare, ut posset mirabilius resuscitare. Mansit ergo illic donec quatriduum impleretur. Denique post haec dixit discipulis suis: Eamus in Judaeam iterum. Territi sunt discipuli, quod audiebant illum velle iterum in Judaeam venire. Noverant conspirationem immanissimam, qua illum Judaei persequebantur, et morti tradere laborabant, idcirco dicebant ei: Rabbi, nunc quaerebant te Judaei lapidare, et iterum vadis illuc? Respondit eis, qui humanam rabiem timere non poterat: Nonne duodecim horae sunt diei? Si quis ambulaverit in die, non offendit, quia lucem hujus mundi videt. Si aute