comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
michi. quia xp̃e me misit. At ille audienᷤ¬
tus: flebat amarissime. Et accedentis
ad sc senis genib ꝓuoluitꝰ. gemitib ⁊
ululatib quib poterat satisfaciens: et
uberrimis lacrimarũ suarum fontibus
iterum baptizabatur. occultans solã dex¬
teram suam. Apłs uero iurisiurandi sa¬
niam pollicens. simulq genib eiꝰ ꝓuo¬
lutꝰ. atq ipsam dexteram ex cuiꝰ cedis
conscientia torq̃batur. tanqͣm iam ꝑ pe
uitentiam purgatam deosculans ad ec¬
clesiam reuocat. ⁊ indesinentes ꝓ eo ora¬
tiones ꝓfundens. ⁊ cum ipso parit ducẽs
ccebra icumia: indulgentiã a des qmñ ei
pollicitꝰ fuerat expetebat: s ⁊ uariis ser¬
monum consolationib. uelut quib dam
p̃cantationib. efferos ⁊ exterritos eiꝰ ani¬
mos mitigabat. Nec prius abstitit qͣm eũ
in omnib em̃datum. etiã eccłie p̃ficeret.
p̃bens ꝑ hoc magna exempla uere peni¬
tentie. ⁊ documentum ingens noue rege¬
nerationis. atq in signia quedã trophea

Expanded text:
mihi, quia Christus me misit. » At ille audientus flebat amarissime, et accedentis ad se senis genibus provolvitur, gemitibus et ululatibus, quibus poterat, satisfaciens, et uberrimis lacrymarum suarum fontibus iterum baptizabatur, occultans solam dexteram suam. Apostolus vero jurisjurandi saniam pollicens, simulque genibus ejus provolutus, atque ipsam dexteram, ex cujus caedis conscientia torquebatur, tanquam jam per innocentiam purgatam deosculans, ad ecclesiam revocat, et indesinenter pro eo orationes fundens, et cum ipso pariter ducens crebra jejunia, indulgentiam a Deo, quam ei pollicitus fuerat, expetebat. Sed et variis sermonum consolationibus, velut quibusdam praecantationibus, efferos et exterritos ejus animos mitigabat: nec prius abstitit, quam eum in omnibus emendatum etiam Ecclesiae praefecerit, praebens per hoc magna exempla verae poenitentiae, et documentum ingens novae regenerationis, atque insignia quaedam et tropaea
Abbreviated transcription (Latin):
herodis: de quo sup̃diximꝰ. tetrarcha
ituree et traconitidiᷤ regionis: qui in ho¬
norem tyberii cesaris. cesaream philippi
q̃ nunc paneas dicitur appellauit. ⁊ ẽ in
ꝓuincia phenicis. imitatꝰ herodẽ patrẽ
qui en honorẽ augusti cesaris appella¬
uit cesaream: que prius turris strato¬
nus uocabatur: et ex nomine filie eius
libiadẽ transiordane extruxit. Iste lo
tes. unum nõie ior. ⁊ alterũ nõie dan.
qui simul mixti iordanis nom̃ efficiunt.
Et int̾rogabat discipulos suos dicens:
Quem dicunt homines ẽẽ filium hõis:

Expanded text:
Herodis, de quo jam supra diximus, tetrarcha Itureae et Trachonitidis regionis, qui in honorem Tiberii Caesaris, Caesaream Philippi, quae nunc Paneas dicitur, appellavit. Et est in provincia Phoenicis imitatus Herodem patrem, qui in honorem Augusti Caesaris appellavit Caesaream, quae prius Turris Stratonis vocabatur: et ex nomine filiae ejus Juliadem trans Jordanem exstruxit. Iste  Ates, unum nomine Jor, et alterum Dan, qui simul mixti, Jordanis nomen efficiunt. Et interrogabat discipulos suos, dicens: Quem dicunt homines esse Filium
Abbreviated transcription (Latin):
forte cadas: ⁊ adducas anime tue inbo¬
norationẽ. et reuelet dñs absconsa tua¬
⁊ in medio synagoge elidat te: qm̃ acces¬
sisti maligne ad dominũ: ⁊ cor tuũ ple¬
num ẽ dolo ⁊ falacia.L ectõ. Uii¬

Expanded text:
forte cadas, et adducas animae tuae inhonorationem, et revelet Deus absconsa tua, in medio synagogae elidat te: quoniam accessisti maligne ad Deum, et cor tuum plenum est dolo et fallaciae
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ sustine. melina aurẽ tuam ⁊ excipe uͥ¬
ba intellectꝰ. et ne festines in tempore
obductionis. Sustine sustentationes di
Coniungere deo ⁊ sustine: ut crescat ĩ
nouissimo uita tua. Omne qd̃ tͥ appli¬
citum fuerit accipe: et in dolore sustine.
⁊ ĩ humilitate tua patientiã habe: am̃
in igue ꝓbatꝰ aurum ⁊ argentũ:. hoĩes
uero receptibiles ĩ camino bumiliatõni.
rede deo. et recupera¬
bit te: et dirige uiam tuã.⁊ spera ĩ
illum. Serua timorem illiꝰ. et in illo ue¬
terasce. Metuentes lñm sustinete mi¬
sericordiam eius: et ñ deflectatis ab illo
ne cadatis. Qui timetis dominũ credite
illi: et ñ enacuabit᷑ merces ur̃a. Qui
timetis dominum sperate ĩ illũ: ⁊ in
oblectatione ueniet uobis miscd̃ia. Qui
timetis domiuũ diligite ulum. ⁊ illumm¬
uabunt᷑ corda ur̃a. Respicite filii natio¬
ues hominũ ⁊ scitote quia nullꝰ spera

Expanded text:
tuam et excipe uerba intellectus, et ne festines in tempus obductionis. sustine sustentationem dei, coniungere deo et sustine, ut crescat in nouissimo uita tua. omne quod tibi adplicitum fuerit accipe: et in dolore sustine et in humilitate tua patientiam habe. quoniam in igne probatur aurum et argentum, homines uero acceptabiles in camino humiliationis. crede deo, et recuperabit te, et dirige uiam tuam et spera in illum. serua timorem illius et in illo ueteresce. metuentes dominum, sustinete misericordiam eius, et non deflectetis ab illo, ne cadatis. qui timetis dominum, credite illi, et non euacuabitur merces uestra. qui timetis dominum, sperate in illum, et in oblectatione ueniet uobis misericordia. qui timetis deum, diligite illum, et inluminabuntur corda uestra. respicite, filii, nationes hominum, et scit
Abbreviated transcription (Latin):
nec scit cum. Non enim habet inuisibileᷤ
oculos mundana dilectio. ꝑ quos sp̃e sc̃s¬
ñ potest. Uos autẽ inquit cognoscetis
eum: quia apd̃ uos manebit. ⁊ ĩ uobis
erit. Erit in eis ut mancat: ñ manebit
ut sit Prius enim ẽ esse alicubi. qͣm ma¬
uere. S ne putarent qd̃ dictum ẽ apd̃
uos manebit ita dictum. quẽ ad modũ apd̃
hominẽ bospes isibilit̾ manere consue¬
uit: exposuit qd̃ dixerit. apud uos. cum
adunxit ⁊ dixit. in uobis erit. Ergo in¬
uisibilit uidetꝰ: nec si ũ sit ĩ nobis. po¬
test eẽ in nobis eiꝰ scientia. Sic enim a
nobis uidetur in nobis. ⁊ nr̃a conscien
nus: alteriꝰ non uidemꝰ. Sed conscien¬
tia nunqͣm ẽ uisi ĩ nobis: sp̃c autẽ sc̃s
potest ẽẽ etiam sine nobis. Datꝰ quip¬
pe ut sit et in nobis: s uideri et sciri ꝙ̃
dest a nobis. si ñ sit in nobis.s̃. Iob̾em¬

Expanded text:
lectores. Non enim habet inuisibiles oculos humana dilectio, per quos uideri snon potest. 5. Vos autem, inquit, cognoscetis eum, quia apud vos manebit, et in vobis erit. Erit in eis ut maneat, non manebit ut sit: prius est enim esse alicubi, quam manere. Sed ne putarent quod dictum est, apud vos manebit, ita dictum quemadmodum apud hominem hospes visibiliter manere consuevit; exposuit quid dixerit, apud vos manebit, cum adjunxit et dixit, in vobis erit. Ergo invisibiliter videtur: nec si non sit in nobis, potest esse in nobis ejus scientia. Sic enim a nobis videtur in nobis et nostra conscmus, alterius non videmus. Sed conscientia nunquam est nisi in nobis, Spiritus autem sanctus potest esse etiam sine nobis. Datur quippe ut sit et in nobis. Sed videri et sciri queus est, non potest a nobis, si non sit in nobis. No
Abbreviated transcription (Latin):
habenti uerũ etiam habenti ñ in¬
cassum ꝓmittitꝰ: ñ habenti quide ut ha¬
beatur: habenti autẽ ut ampiiꝰ habea¬
tur. Nam uisi ab alio muiꝰ. ab alio ampliꝰ
haberetur. sc̃s helyseꝰ sc̃o helie ñ diceret.
sp̃x qui ẽ inte. duplo sit ĩ me. Qnͣdo autẽ
ait iohannes baptista. ñ enim ad m̾surã
dat d̾s sp̃m de ipso dei filio loq̃batꝰ. cui ñ
ẽ datꝰ sp̃c ad mensurã: quia ĩ illo inhabi¬
tat omnis plenitudo diuinitatis. Neq

Expanded text:
habenti, verum etiam habenti, non incassum promittitur: non habenti quidem, ut habeatur; habenti autem, ut amplius habeatur. Nam nisi ab alio minus, ab alio amplius haberetur, sanctus Elisaeus sancto Eliae non diceret: Spiritus qui est in te, duplo sit in me . 3. Quando autem ait Joannes Baptista, Non enim ad mensuram dat Deus Spiritum , de ipso Dei Filio loquebatur, cui non est datus Spiritus ad mensuram; quia in illo inhabitat omnis plenitudo divinitatis . Neque
Abbreviated transcription (Latin):
urtate ꝑsone uiugeniti assumptꝰ ẽ ho¬
mo. gr̃e ẽ non nature. conficente euͣnge¬
uo. atq dicente. puer autẽ crescebat⁊
confortabatꝰ. plenꝰ sapĩa: ⁊ gr̃a dei erat ĩ
eo. Ceteris autem ad m̾surã datͫ ⁊ datus
additur: donec unicuiq ꝓ modo sue ꝑfec¬
tionis. ꝓpria mensura cõpleatꝰ Unde mo
s sapere ad temperantiã. et unicuiq sicut
d̾s partitꝰ ẽ mensurã fidei. Neq enĩ ipse

Expanded text:
unitatem personae Unigeniti assumptus est homo, gratiae est, non naturae, confitente Evangelio atque dicente, Puer autem crescebat et confortabatur plenus sapientia, et gratia Dei erat in illo . Caeteris autem ad mensuram datur, et datus additur, donec unicuique pro modo suae perfectionis propria mensura compleatur. Unde etet sapere, sed sapere ad temperantiam; unicuique sicut Deus partitus est mensuram fidei . Neque enim ipse
Abbreviated transcription (Latin):
uero ait. rogabo patrem meum. ⁊ alium
paraclitum dabit nobis. ostendit ⁊ seip¬
sum cẽ paraclitũ. Paralytꝰ enim:. lati¬
ne dicitur aduocatꝰ. Et dictũ ẽ de xpõ.
Aduocatum habemꝰ ad patrẽ ib̃m xp̃m
iustum. Sic autẽ mundũ dixit ñ pos¬
se accipere sp̃m sanctum. sicut etiã dic¬
tum est. prudentia carns: ininica est
deo. L egi enim dei ñ est subiecta. nec
euimi potest. uelut si dicamꝰ: iniusticia
iusticia ẽẽ non potest. Mundũ quippe ait
hoc loco significans dilectores mundi: q̃¬
dilectio ñ est a patre. Et ideo dilectioni
Huius mundi. de qͣ satis agimꝰ ut minua¬
tur et consumatꝰ in nobis. contraria ẽ
dilectio dei: que diffunditꝰͫ in cordib nr̃is

Expanded text:
ero ait: Rogabo Patrem, et alium Paracletum dabit vobis, ostendit et seipsum esse Paracletum: Paracletus enim Latine dicitur advocatus: et dictum est de Christo: Advocatum habemus ad Patrem, Jesum Christum justum . Sic autem mundum dixit non posse accipere Spiritum sanctum, sicut etiam dictum est: Prudentia carnis inimica est in Deum: legi enim Dei non est subjecta: nec enim potest ; velut si dicamus, Injustitia justa esse non potest. Mundum quippe ait hoc loco, mundi significans dilectores, quae dilectio non est a Patre . Et ideo dilectioni hujus mundi, de qua satis agimus ut minuatur et consumatur in nobis, contraria est dilectio Dei, quae diffunditur in cordibus nos
Abbreviated transcription (Latin):
cit dominꝰ et ostendit nobis. Et uener̃t
festinantes: et inuenerunt mariã. ⁊ io¬
seph. et infantẽ positum in presepio. Pas¬
tores quidẽ illi felici gaudio festinarũt
uidere qd̃ audierant: et quia ardenti
amore quesierunt. contiruo saluatorẽ
quem quesierunt inuenire meruerunt:
sed et intellectualium pastores gregum.
ĩmo cunctifideles qua mentis industria
xp̃m querere debeant dictis pariter suis
ostenderunt et factis. Transeamꝰ inqui¬
unt usq betleem: et uideamꝰ hoc uer¬
bum qd̃ factum est. Transeamus ergo
et nos fuatres km̃i cogitando usq beth¬
leem ciuitatẽ dauid: et recolamꝰ amando:
honorib. Trauseamꝰ ibiectis concupiscen¬
tiis carnalib toto mentis desiderio usq
bethleem supernã: idest domũ panis ui¬
ui. ũ manu factam. sed eteruã in celis:
et recolamus amando. quia uerbũ qd̃¬
caro factum ẽ. illuc carne ascendit: ibi

Expanded text:
t ostendit nobis. Et venerunt festinantes, et invenerunt Mariam et Joseph, et infantem positum in praesepio. Pastores quidem illi felici gaudio festinarunt videre quod audierant: et quia ardenti amore quaesierunt, continuo Salvatorem quem quaesierunt invenire meruerunt. Sed et intellectualium pastores gregum, imo cuncti fideles qua mentis industria Christum quaerere debeant, dictis pariter suis ostenderunt et factis. Transeamus, inquiunt, usque Bethleem, et videamus hoc verbum quod factum est. Transeamus ergo et nos, fratres charissimi, cogitando usque Bethleem civitatem David, et recolamus amando honoribus. Transeamus, abjectis concupiscentiis carnalibus, toto mentis desiderio usque Bethleem supernam, id est, domum panis vivi non manufactam, sed aeternam in coelis, et recolamus amando quia Verbum caro factum est. Illuc carne ascendit, ibi
Abbreviated transcription (Latin):
conditoris nr̃i. Serui digni ñ fuimus.
⁊ amici uocamur. Qͣnta ẽ dignitas ho¬
minum eẽ amicos dei. Sed audistis glo¬
riã dignitatis: audite ⁊ laborẽ certami¬
nis. Si fecẽritis que ego p̃cipio uobis.
a mici mei estis. si ea qͦue p̃cipio uobis
fãcitis. Ae si aperte dicat. Gaudetis de
culmine: pensate quib laborib ꝑue¬
erte dum filii zebedei fintuemente ma¬
tre ouererent. ut unꝰ a dextris dei
⁊ alius a sinistris se dere debuissent audie
runt. Sotestis bibere calicẽ quẽ ego bibi¬
turꝰ sum: Iam locum celsitudinis querei¬
bant. Ad uiam illos ueritas reuocat:
quam ad celsitudinẽ uenirent. Ac si aꝑ¬
dinis: s prius uia exerceat laboris. ꝑ ca¬
licem enim ꝑtingitꝰ ad maiestatẽ. Si
mens ur̃a appetit qd̾ demulcet: prius bi¬
bite qd̾ dolet. Sic sic ꝑ amarum poculũ
confessionis: ꝑuenitꝰ ad gaudium salutis

Expanded text:
conditoris nostri. Servi digni non sumus, et amici vocamur. Quanta est dignitas hominum esse amicos Dei? Sed audistis gloriam dignitatis, audite et laborem certaminis. Si feceritis quae ego praecipio vobis. Amici mei estis, si ea quae praecipio vobis facitis. Ac si aperte dicat: Gaudetis de culmine, pensate quibus laboribus perveerte dum filii Zebedaei, interveniente matre, quaererent ut unus a dextris Dei et alius a sinistris sedere debuissentrunt: Potestis bibere calicem quem ego bibiturus sum? Jam locum celsitudinis quaerebant, ad viam illos Veritas revocat, per quam ad celsitudinem venirent; ac si dinis, sed prius vos via exerceat laboris, per calicem enim pertingitur ad majestatem. Si mens vestra appetit quod demulcet, prius bibite quod dolet; sic per amarum poculum confessionis, pervenitur ad gaudium salutis.
Abbreviated transcription (Latin):
piciunt: et̾nam patriam cum noce mori¬
b p̾dicant. Eam etiam moriendo diligũt.
atq ad illam ꝑ torm̃ta pertingunt Occi¬
di possunt: et fiecti nequeunt. Nunis er¬
go confortatus ẽ principatꝰ eoꝵ. In istu ip¬
sa passione qͣ ceciderunt in mortẽ carnis.
uidi quantum fucrit culmen mentis.¬
Unde hoc: nisi quia confortatꝰ ẽ principa¬
tus eoꝵ : Sed sic magni. forsitan pauci
sunt. subiunxit. Di numerabo eos. ⁊ suꝑ
areuam multiplicabuntꝰ.ecto ui¬
otum mundum fratres aspicite marty¬
rib plenus est. Iam pene tot quid
uideamus ñ sumꝰ: quot u̾itatis testes ha¬
benius. Seo ergo numerabiles nobis suꝑ
arenam multiplicati sunt quia quanti
sint. a nobis comphendi ñ possunt. Sed
quisquis ad hanc ꝑuenit dignitatẽ. ut
amicus dei uocetꝰ: sese in se conspiciat.
Dona autem q̃ ꝑcipit super se. Nichil su¬
is meritis tribuat: ne ad inimicitias e¬

Expanded text:
piciunt, aeternam patriam cum voce moripiciunt, aeternam patriam cum voce moribus praedicant; eam etiam moriendo diligunt, atque ad illam per tormenta pertingunt. Occidi possunt, et flecti nequeunt. Nimis ergo confortatus est principatus eorum. In ista ipsa passione, qua ceciderunt in morte carnis, videte quantum fuUnde hoc, nisi quia confortatus est principatus eorum? Sed sic magni forsitan pauci sunt. Ideo subjunxit: Dinumerabo eos, et super arenam multiplicabuntur. Totum mundum, fratres, aspicite, martyribus plenus est. Jam pene tot qui videamus non sumus, quot veritatis testes habemus. Deo ergo numerabiles, nobis super arenam multiplicati sunt, quia quanti sint, a nobis comprehendi non possunt. Sed quisquis ad hanc pervenit dignitatem ut amicus vocetur Dei, sese in se conspiciat, dona autem quae percipit super se: nihil suis meritis tribuat, ne ad inimicitias e
Abbreviated transcription (Latin):
Que sunt omnia que audiuit a patͤ suo.
que nota fieri uoluit seruis suis. ut eos ef¬
ficeret amicos suos. nisi gaudia interne
caritatis: nisi illa festa suꝑne patrie:ã
sui amoris imprimit : Dum enim audi¬
ta superna celescia amamus. amata iam
nouimus: quia amor ipse noticia ẽ. Lect̃ ii¬
muia ergo eis nota fecerat: qui a
terrenis desideriis immutati. amdri
sũmis facib ardebant. Istos uero amid
dei aspererat ꝓpħa cum dicebat. Michi
autem nimis honorificati sunt amia tui
d̾s Amicus eram: quasi animi custos us¬
catur. Quia igitur ysalmista ꝓlperit e¬
lectos dei a mundi buiꝰ amore separatos.¬
custodire in mandatis celestib uoluntatẽ¬
tem nimis honori ficati sunt amici tui
ds. Et tanqͣm si ab eo ꝓtinus causas hono¬
ris tanti nobis insinuari q̃reremꝰ. u̾ico ad¬
uinxit. Nimis confortatꝰ ẽ princiꝑatꝰ eoꝵ
coe electi dei carnẽ uo Lectio anta
mant: sp̃m roborant. Demonib impe¬
rant uirtutib coruscant. Presertia des¬

Expanded text:
Quae sunt omnia quae audivit a Patre suo, quae nota fieri veluit servis suis, ut eos efficeret amicos suos, nisi gaudia internae charitatis, nisi illa festa supernae patriaesui amoris imprimit? Dum enim audita supercoelestia amamus, amata jam novimus, quia amor ipse notitia est. Omnia ergo eis nota fecerat, qui, a terrenis desideriis immutati, amoris summi facibus ardebant. Istos vero amicos Dei aspexerat Propheta, cum dicebat; Mihi autem nimis honoDeus. --Amicus quasi animi custos vocatur. Quia igitur Psalmista prospexit electos Dei a mundi hujus amore separatocustodire in mandatis coelestibus voluntatem nimis honorificati sunt amici tui, Deus. Et tanquam si ab eo protinus causas honoris tanti nobis insinuari quaereremus, illico adjunxit: Nimis confortatus est principatus eorum . Ecce electi Dei carnem domant, spiritum roborant, daemonibus imperant, virtutibus coruscant, praesentia des
Abbreviated transcription (Latin):
cendo. Dñs ꝓspexit de excelsoscõ suo: de celo in t̾¬
ram aspexit: ut audiret gemitũ compeditoꝵ:
ut solu̾et filioᷤ int̾emptoꝵ ut anniitiet᷑ nom̃
eiꝰ in gentib. ĩ conueniendo ppłos ĩ unũ:
et reges ut seruiant ei. Cilina ĩ utero
concipiens. filium pariet nõie remigiũ
cui a me saluandꝰ ppłs cõmitetꝰ. Lect.

Expanded text:
cendo: 'Dominus prospexit de excelso sancto suo, de caelo in tecendo: 'Dominus prospexit de excelso sancto suo, de caelo in terram aspexit, ut audiret gemitum filios inter emptorum, ut adnuntietur nomen eius in gentibus, in conveniendo populos in unum et reges, ut serviant ei: Cilinia. in utero concipiens filium pariet nomine Remigium, cui a me salvandus populus committet
Abbreviated transcription (Latin):
cum lassitudine ac fragilitate carnis com¬
pellente paululum membra sopori dedisset.
subito ꝑ diuinã grãm angłoꝵ choris ⁊
animarum cetib. beatissimoꝵ hominũ
iam spiritib cum deo regnantium. ĩ mor¬
talitatem adhuc corpoꝵ expectantiũ int̾¬
fuit. ⁊ familiarissimum cepit audire coi¬
Ater cetera igitur que in conuentu illo
celico audiuit. etiam illi sancti sp̃e huma¬
ne salutis auidi. queritare ceperunt de
gallicane deiectione eccłie: ⁊ quid facto
ad talia opꝰ eẽt crebro uersare sermone.
dicentes quia iam tempus eẽt mise¬
rendi eius. Duplicia enim receperat ꝓ
ominib peccatis suis: qͣmquã fex eiꝰ
ũ sit exmauita. hus int̾ se ita serentibꝰ.
subito uox affuit a suꝑiorib atq secre¬
tiorib aditis saluberrime atas suaiuissi¬
me intonans: que et p̃sentium solaretur
sp̃uum mesticiã: et qd̃ futurũ erat gra¬
tulabunda ꝓmulgaret sententia. ita di¬

Expanded text:
cum, lassitudine ac fragilitate carnis comcum, lassitudine ac fragilitate carnis compellente, paululum membra sopori dedisset, subito per divinam gratiam angelorum choris et animarum cetibus beatissimorum hominum iam spiritibus cum Deo regnantium et immortalitatem adhuc corporum exspectantium interfuit et familiarissimum cepit audire colnter cetera igitur, que in conventu illo caelico audivit, etiam illi sancti spiritus humanae salutis avidi queritare ceperunt de Gallicane deiectione aecclesiae, et quid facto ad talia opus esset, crebro versare sermone, dicentes, quia iam tempus esset miserendi eius; duplicia enim receperat pro omnibus peccatis suis, quamquam fex eius non sit exinanita. His inter se ita serentibus, subito vox affuit a superioribus atque secretioribus aditis saluberrime atque suavissime intonans, que et presentium solaretur spirituum mestitiam, et quod futurum erat, gratulabunda promulgaret sententia, ita di
Abbreviated transcription (Latin):
ost uindictam scelerum q̃ facta
est a domino cede galliarũ ꝑse¬
quente uandaloꝵ crudelitate.
misericordiam celi distillanerunt: cum
ad mitigandam gentis francoꝵ barbari¬
ca ferocitate superuenturã. diuine ani¬
maduisionis ꝓpt̾ iniquitates ꝑseuerantes
ultionẽ mundo p̾sulem a deo predestinatũ.
sione et noĩe montanꝰ monachꝰ. in reclusio¬
ne solitariani uitam ducens: ieiuniis. ui¬
giliis. atq or̃onib ꝯtinue uacans. necnon
ceterarum uirtutum insignib ac reuela¬
tionib adeo diuinitati se cõmendabilem
reddens. ut angłicis sepius frueretꝰ alloqͥis.
⁊ celestib frequent uisionib. ac reuelatio¬
nib interesset.¬
s ergo cum ꝑuigil in oratione ꝓ pace scẽ
eccłie. que multis ac diuersis afflictionib.
Lapud galliarum et belgicarum ꝓuintias
uexabatur. dei omnipotentis clem̃tiã in¬
defessis p̃cib exoraret: nocte q̃dam plus
solito orationem ꝓtelans. usq lucis cre¬
pusculum in contemplatione ꝑmansit. Qͥ

Expanded text:
ost vindictam scelerum, que facta est a Domino cede Galliarum, prosequente Wandalorum crudelitate, misericordiam caeli distillaverunt, cum ad mitigandam gentis Francorum barbarica ferocitate superventuram divinae animadversionis propter iniquitates perseverantes ultionem mundo praesulem a Deo predestinatum sione et nomine Montanus monachus, in reclusione solitariam vitam ducens, ieiuniis, vigiliis atque orationibus continue vacans nec non ceterarum virtutum insignibus adeo divinitati se commendabilem reddens, ut angelicis sepius frueretur alloquiis et caelestibus frequenter visionibus ac revelationibus interesset.pervigil in oratione pro pace sanctae aecclesiae, quae multis ac diversis afflictionibus apud Galliarum et Belgicarum provincias vexabatur, Dei omnipotentis clementiam indefessis precibus exoraret, nocte quadam plus solito orationem protelans, usque lucis crepusculum in contemplatione permansit. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
sa iusticia suꝑbire solent. ceteros
quosq despiciunt: nulla infirmantib mi¬
sericordia condescendunt. ⁊ quo se pecca¬
tores eẽ ñ credunt: co deteriꝰ peccatores
fiunt. De quo ꝓfecto numero pharisei
extiterunt: qui duudicantes dñm qd̃
pecatores susciperet. arenti corde ipsum
egri erant ita ut egros se ẽẽ nescirent:
quatinuis qd̃ erant agnoscerent. celestis
eos medicꝰ blandis fom̃tis curat. Benig¬
num paradigna obicit: et ĩ coꝵ corde
uulneris timorẽ p̾mit. Ait namq. Qͥs
ex uobis homo qui habet centũ oues:
Et si ꝑdiderit unã exipsis: ñne di¬
mittit nonaginita nouem in deserto. et

Expanded text:
sa justitia superbire solent , caeteros quosque despiciunt, nulla infirmantibus misericordia condescendunt; et quo se peccatores esse non credunt, eo deterius peccatores fiunt. De quorum profecto numero Pharisaei exstiterant, qui, dijudicantes Dominum quod peccatores susciperet, arenti corde ipsum egri erant ita ut aegros se esse nescirent, quatenus quod erant agnoscerent, coelestis eos medicus blandis fomnum paradigma objicit, et in eorum corde vulneris tumorem premit. Ait namque: Quis ex vobis homo, qui habet centum oves, et si perdiderit unam ex illis, nonne dimittit nonagint
Abbreviated transcription (Latin):
Icce mira dispensatione pietatis. simi
recognosceret: et cam̃ specialit ad ipsum
aucto ẽ hominũ ꝑtineret. Quia enĩ cen
habuit. cum angłoꝵ substantiã ⁊ homi¬
num creauit. Sz una ouis tunc ꝑiit:
qͣndo peccando homo pascua uite dereli¬
quit. Dimisit autẽ non aginta noueni
oues in deserto: quia illos sũmos angło¬
rum choros reliquit in celo. Cur autẽ ce¬
lum desertũ uocat᷑. nisi quia desertũ dici¬
tur derelictum: Tunc autem homo celũ
deseruit:. cum pecoauit. In deserto aui
nonaginta et nonẽ oues remanserant a¬
do interra dominꝰ unam q̃rebat. quia ma¬
tionalis creatiux numerꝰ. angłoꝵ urde¬
licet ⁊ hominũ. qui ad indendũ d̾m̃ cõ

Expanded text:
cce mira dispensatione pietatis similirecognosceret, et tamen haec specialiter ad ipsum auctorem hominum pertineret. Quia enim centoves habuit cum angelorum substantiam et hominum creavit, sed una ovis tunc periit, quando peccando homo pascua vitae dereliquit. Dimisit autem nonaginta novem oves in deserto, quia illos summos angelorum choros reliquit in coelo. Cur autem coelum desertum vocatur, nisi quod desertum dicitur derelictum. Tunc autem coelum homo deseruit, cum peccavit. In deserto autem nonaginta novem oves remanserant, quando in terra Dominus unam quaerebat, quia rationabilis creaturae numerus, angelorum videlicet et hominum, quae ad videndum
Abbreviated transcription (Latin):
nmꝰ ad hoc facit. ut mirabilius
deuuo apcruit: ⁊ nõ libidus esse
ysaac cui repromissa erat bũdictio
fuit: et tamẽ rosepli genuit nõ so¬
lum dum̃ egypti s plurimarũ gen¬
tium. fanic ꝑiturarum liberatorem.
quis iudicib fortior sansonne uel
sanctior samude: Et hii ambo: ma
tres steriles habuere. dilatos crm

Expanded text:
ad hoc facit ut mirabilius denuo aperiat et non libidinis esse Yfuit: et tamen Joseph genuit, non solum dominum Aegypti, sed plurimarum gentium fame periturarum liberatorem. Quis in ducibus vel fortior Samsone, vel sanctior Samuele? Et tres steriles habuere. Rationi igit
Abbreviated transcription (Latin):
õperarios conducit: quia a mundi
huius micio usq ad finem ad cru¬
diendam plebem fidelium p̃dicatores
congregare ñ destitit.

Expanded text:
operarios conducit, quia a mundi hujus initio usque in finem ad erudiendam plebem fidelium praedicatores congregare non destitit.
Abbreviated transcription (Latin):
uis autem bene gaudet. qͥ bonũ
ñ diligit unde gaudet: Qͥs pa¬
cem ueram. nisi cum illo potest habe¬
re quem ueracit̾ diligit: Qͥsẽ longa¬
nimis. in bono ꝑseuerant manendo:
nisi ferueat diligendo: Quis ẽ benig¬
nus: nisi diligat cui opitulat᷑: Quis
bonus. nisi diligendo efficiatꝰ : Qͥs sa¬
lubrit fidelis: nisi ea fide q̃ ꝑ dilectio¬
nẽ operatͦ: Quis utilit̾ mansuetꝰ. cui
ñ dilectio moderetꝰ᷑: Quis ab eo con¬
tinet unde turpatꝰ: nisi diligat unde
honestatꝰ : Merito itaq magist. bonꝰ
dilectionẽ sic sepe cõmendat᷑. tanquã
sola p̃cipienda sit: sine qua ñ possũt
ꝓdesse cetera bona: ⁊ que ñ potest ha
der debemius etiam mundi odia sustine¬
re. Necesse ẽ enim ut nos oderit: quos
seruit nolle qd̾ diligit. S plurimum
nos de seipso dominꝰ consolat᷑: qui cũ
dixisset. hec mando uobis ut diligatis
inuicẽ. adiecit atq ait: si mundꝰ uos
odit. scitote quia me priorẽ uobi᷑ odio

Expanded text:
uis autem bene gaudet, qui bonum non diligit unde gaudet? Quis pacem veram, nisi cum illo potest habere quem veraciter diligit? Quis est longanimis in bono perseveranter manendo, nisi ferveat diligendo? Quis est benignus, nisi diligat cui opitulatur? Quis bonus, nisi diligendo efficiatur? Quis salubriter fidelis, nisi ea fide quae per dilectionem operatur? Quis utiliter mansuetus, cui non dilectio moderetur? Quis ab eo continet unde turpatur, nisi diligat unde honestatur? Merito itaque magister bonus dilectionem sic saepe commendat, tanquam sola praecipienda sit, sine qua non possunt prodesse caetera bona, et quae non potest habe patienter debemus etiam mundi odia sustinere. Necesse est enim ut nos oderit, quos cernit nolle quod diligit. Sed plurimum nos de seipso Dominus consolatur, qui cum dixisset, Haec mando vobis, ut diligatis invicem; adjecit, atque ait, Si mundus vos odit, scitote quoniam me priorem vobis odio
Abbreviated transcription (Latin):
et ad hoc nitimur. quo ꝑ nouitatẽ uo¬
camur. Pensemꝰ quomodo se paulꝰ ab¬
negauerat: qui dicebat. Uiuo aũt iã
ꝯuippe fuerat seuus ile ꝑsecutor: ⁊
uiuere ceperat piꝰ p̃dicator. Si enim
ipse eẽt: pius ꝓfecto ñ eẽt. S qui se

Expanded text:
et ad hoc nitimur quod per novitatem voet ad hoc nitimur quod per novitatem vocamur. Pensemus quomodo se Paulus abnegaverat, qui dicebat: Vivo autem jam quippe fuerat saevus ille persecutor, et vivere coeperat pius praedicator. Si enim ipse esset, pius profecto non esset. Sed qui se
Abbreviated transcription (Latin):
hoc mundo amando possideat: nullas re¬
rum labentium delectationes requirat:
ne unde ad uotum regitꝰ. ad casum inde
teneatur. Nec tam̃ sufficit nr̃a relinq̃re:
sumus ꝑ peccatũ lapsi: aliud ꝑ naturã
conditi: aliud qd̃ fecimꝰ. aliud qd facti
sumꝰ. Relinquamꝰ nofmetipsos qͣles pec¬
cando nos fecimꝰ. ⁊ maneamꝰ nosmetipsi
Icce enim qui suꝑb fuit. si conu̾sus¬
ad xp̃m humilis factꝰ ẽ: semet ip¬
sum reliquit. Si luxuriosus quisq ad¬
pria: aui prius aliena rapiebat. ꝓculdu¬
bio semecipsum reliquit. Ipse quidẽ est¬
ꝑ naturã: sed naturã: s non ẽ ipse per
maliciã. Hinc et enim scriptum ẽ. Uer¬
te impios. ⁊ ñ erunt. Conu̾si namq im¬
pii. ñ erunt: ñ quia ñ erunt omnino
in essentia: s scilicet ñ erunt in impie¬
tatis culpa. Tunc gͦ nosmetipsos relĩ¬
quimꝰ. tunc nos met ipsos abnegamꝰ
cum uitamus qd̾ ꝑ uetustatẽ fuimꝰ

Expanded text:
hoc mundo amando possideat, nullas rehoc mundo amando possideat, nullas rerum labentium delectationes requirat, ne unde ad votum tegitur, ad casum inde teneatur. Nec tamen sufficit nostra relinquere, sumus per peccatum lapsi, aliud per naturam conditi; aliud quod fecimus, aliud quod facti sumus. Relinquamus nosmetipsos quales peccando nos fecimus, et maneamus nosmetipsi ce enim qui superbus fuit, si humilis factus est, semetipsum reliquit; si luxuriosus upria qui prius aliena rapiebat, procul dubio semetipsum reliquit. Ipse quidem est per naturam, sed non est ipse per malitiam. Hinc enim scriptum est: Verte impios, et non erunt . Conversi namque impii non erunt, non quia non erunt omnino in essentia, sed scilicet non erunt in impietatis culpa. Tunc ergo nosmetipsos relinquimus, tunc nos ipsos abnegamus, cum vitamus quod per vetustatem fuimus,
Abbreviated transcription (Latin):
se sequentib noua mandata ꝓponeret.
dixit. Nisi quis renuntiau̾it omnib
q̃ possidet: ñ potest m̃s ẽẽ discipulus.
Ac si aꝑte dicat. Qͥ ꝑ uitam ueterem
aliena concupiscitis: ꝑ noue conu̾satio¬
nis studium. ⁊ ur̃a largimini. Lx¬
uid uero in hac lectione dicat au¬
diamꝰ. Qͥ uult post me uenire: ab¬
neget semetipsum. Ibi dicit᷑ ut ab nege¬
nus nr̃a: hic dicitur ut abnegemꝰ nos.
Et fortusse laboriosum ñ est homimi re¬
linquere sua: s ualde laboriosũ ẽ relĩ
quere semetipsũ. Minus quippe ẽ ab¬
negare qd habet. ualde enim multũ ẽ
tib. dñs p̃cipit ut remntiemꝰ nr̃is. qͥa
quiq ad fidei agnitionẽ uenimꝰ: lucta¬
men contra malignos sp̃c sumimꝰ. Si¬
chil autẽ. maligni sp̃c in hoc mundo ꝓpri¬
do luctatur: citius ad t̾ram deicitͦ᷑: qͥa
habet unde teneatur. Lectioxi¬
uid sunt namq t̾rena omnia. nisi
ergo contra diabolum ad certam̃ ꝓperat.
uestim̃ta abiciat ne succumbat. Nichil ĩ

Expanded text:
tibus nova mandata proponeret, dixit: Nisi quis renuntiaverit omnibus quae possidet, non potest meus esse discipulus . Ac si aperte dicat: Qui per vitam veterem aliena concupiscitis, per novae conversationis studium et vestra largimini. Quid vero in hac lectione dicat, audiamus: Qui vult post me venire, abneget semetipsum. Ibi dicitur ut abnegemus nostra, hic dicitur ut abnegemus nos. Et fortasse laboriosum non est homini relinqquere semetipsum. Minus quippe est abnegare quod habet, valde enim multum est tibus Dominus praecepit ut renuntiemus nostris, quia quicunque ad fidei agonem venimus, luctamen contra malignos spiritus sumimus. Nihil autem maligni spiritus in hoc mundo proprido luctatur, citius ad terram dejicitur, quia habet unde teneatur. Quid enim sunt terrena omnia, nisi ergo contra diabolum ad certamen properat, vestimenta abjiciat, ne succumbat. Nihil in
Abbreviated transcription (Latin):
aĩa qͣ unumꝰ a terrena substantia qͣm ex¬
teriꝰ possidemus: qui ũ dat ꝓ ouib substã¬
tiam suã. qͣndo ꝓ biis daturꝰ ẽ animã su¬
am. Et sunt ñ nului qui dum plꝰ t̾renam
substantiã quam oues diligunt: merito
uomĩ pastoris ꝑdunt. De quib ꝓtinꝰ sub¬
ditur. Merrennariꝰ autẽ ⁊ qui ñ ẽ pastor.
cuiꝰ u̾ sunt oues ꝓprie uidet lupum ueniẽ¬
tem. et dimittit oues ⁊ fugit. L

Expanded text:
tantia quam exterius possidemus, qui non dat pro ovibus substantiam suam, quando pro his daturus est animam suam? Et sunt nonnulli qui dum plus 1485 terrenam substantiam quam oves diligunt, merito nomen pastoris perdunt. De quibus protinus subditur: Mercenarius autem, et qui non est pastor, cujus non sunt oves propriae, videt lupum venientem, et dimittit o
Abbreviated transcription (Latin):
Alius t̾renam substantiam accepit.¬
erogationem debet talenti ex rebus.
Alius nec int̾norum intelligentiam.
nec rerum affluentiã accepit: sed
tam̃ didicit arcem qua pascitꝰͫ. ipsa
ars ei iu talenti acceptione reputabi¬
tur. Alius nichil horum assequutꝰ ẽ.
s tam̃ fortasse familiaritatis locum
apd̃ diuitẽ meruit: talentũ ꝓfecto
familiaritatis accepit. Si gͦ nichil ei
ꝓ indigentib loquitur : ꝓ talenti re¬
tentione dampnat᷑. Habens gͦ intel¬
lectum curet omniuo ne taceat. ha¬
bens rerum affluentiã: uigilet ne.
a miscdie largitate torpescat. Habens
artem qua regitur: magnopere stu¬
deat. ut usum atq utilitatẽ illius
cum ꝓximo patiatur. Loquendi lo
ualet ñ apud eum ꝓ pauperib int̾¬
cedat. Tantum quippe ab uno quoq
nr̃m. uenturꝰ iudex exiget: qntũ de¬
dit. Ut gͦ de talenti sui rationib rede¬
unte domino quisq securꝰ sit. cum
tremore penset cotidie qͥd accepit:¬

Expanded text:
alius terrenam accepit substantiam, ealius terrenam accepit substantiam, erogationem talenti debet ex rebus; alius nec internorum intelligentiam, nec rerum affluentiam accipit, sed tamen didicit artem qua pascitur, ipsa ars ei in talenti acceptione reputabitur; alius nihil horum assecutus est, sed tamen fortasse familiaritatis locum apud divitem meruit, talentum profecto familiaritatis accepit; si ergo nihil ei pro indigentibus loquitur, pro talenti retentione damnabitur. Habens ergo intellectum, curet omnino ne taceat; habens rerum affluentiam, vigilet ne a misericordiae largitate torpescat; habens artem qua regitur, magnopere studeat, ut usum atque utilitatem illius cum proximo partiatur; habens loquendi locvalet, apud eum pro pauperibus intercedat. Tantum quippe ab unoquoque nostrum venturus Judex exiget, quantum dedit. Ut ergo de talenti sui rationibus redeunte Domino quisque securus sit, cum tremore penset quotidie quid accepit
Abbreviated transcription (Latin):
tit. Unde necesse ẽ fr̃es mei ut ꝑ¬
omne qd̃ agitis erga caritatis custo¬
diam uigiletis. Caritas autẽ uera est.¬
⁊ amicum diligere in deo: ⁊ inimicũ
diligere ꝓpt̾ deum. quam quisquis ñ
habet: omne bonum amittit. qd̃ ha¬
bet: talento qd̃ acceperat priuatur:
⁊ iuxta dominicam sententiã in exte¬
riores tenebras mittitur. Per penam
quippe in tenebras ext̾iores cadit: qui
ꝑ culpã suam sponte in int̾iores tene¬
bras cecidit. Ille quoq coactꝰ patitit᷑
tenebras ultionis: qui hic libent̾ sus¬
tinuit tenebras uoluptatis. Sciendũ
uero ẽ. qd̃ nuuꝰ piger ab hac talenti
acceptione securus ẽ. Nullus nãq
est qui ueracit̾ dicat: talentũ mi¬
nime accepi: ñ est unde ponere ratio
nes cogar. Talentienĩnõie cuilibet pau¬
peri. etiam hocipsum reputabitur.
qd̃ uł minimũ accepit. Aliꝰ namq
accepit intelligentie donum: p̃dica¬
tionis ministerium debet ex talento.

Expanded text:
tit. Unde necesse est, fratres mei, ut ptit. Unde necesse est, fratres mei, ut pomne quod agitis erga charitatis custodiam vigiletis. Charitas autem vera est amicum diligere in Deo, et inimicum diligere propter Deum. Quam quisquis non habet omne bonum amittit quod habet, talento quod acceperat privatur, et juxta Dominicam sententiam in exteriores tenebras mittitur. Per poenam quippe in exteriores tenebras cadit, qui per culpam suam sponte in interiores tenebras cecidit; et illic coactus patitur tenebras ultionis, qui hic libenter sustinuit tenebras voluptatis. 7. Sciendum vero est quod nullus piger ab hac talenti acceptione securus est. Nullus namque est qui veraciter dicat: Talentum minime accepi, nes cogar. Talenti enim nomine quilibet pauperi etiam hoc ipsum reputabitur, vel quod minimum accipit. Alius namque accepit intelligentiam, praedicationis ministerium debet ex talento;
Abbreviated transcription (Latin):
intellectꝰ ⁊ operatio exprimitꝰ᷑. Plꝰ gͦ ha¬
buit qui duo qͣm qui quinq talenta
accepit : quia qui ꝑ talenta quinq ex¬
t̾ioꝵ ãministrationẽ meruit: ab int̾¬
noꝵ intellectu adhuc uacuus fuit.
Unum gͦ talentum quo intellectum
significari diximꝰ. illi dari debuit: qͥ
bene exteriora q̃ acceperat ministra¬
uit. Qd̃ cotidie in sancta eccłia cer¬
nimus. quia pleriq dum bñ minis¬
trant q̃ accipiunt. ꝑ adiunctã gra¬
ciã ad intellectum quoq misticum
ꝑducuntꝰ᷑: ut etiam de int̾na intel¬
ligentia polleant: qui exteriora fi¬
delit̾ amministrant. Lectio. uiii¬
eneralis etiam sententia mox¬
subditur: qua dicitꝰ. Omni ha
benti dabitur ⁊ habundabit: ei aũt
qui ñ habet. et qd̃ uidetꝰ habere au¬
feretur ab eo. habenti namq dabitꝰ
⁊ habundabit: quia quisq caritatẽ
habet: etiam dona alia ꝑcipit. Quis¬
quis uero caritatem ñ habet: etiã
dona que percepisse uidebat᷑ amit¬

Expanded text:
intellectus et operatio exprimitur: plus ergo habuit qui duo quam qui quinque talenta percepit: quia qui per talenta quinque exteriorum administrationem meruit, ab intellectu internorum adhuc vacuus fuit. Unum ergo talentum, quod intellectum significari diximus, illi dari debuit qui bene exteriora quae acceperat ministravit. Quod quotidie in sancta Ecclesia cernimus, quia plerique dum bene minisra quae accipiunt, per adjunctam gratiam ad intellectum quoque mysticum perducuntur, ut etiam de interna intelligentia polleant qui exteriora fideliter administrant. 6. Generalis etiam mox sententia subditur, qua dicitur: Omni enim habenti dabitur, et abundabit; ei autem qui non habet, et quod videtur habere auferetur ab eo. Habenti namque dabitur, et abundabit, quia quisquis charitatem habet etiam dona alia percipit. Quisquis charitatem non habet etiam dona quae percepisse videbatur amit
Abbreviated transcription (Latin):
portunum ualde uidebatꝰ ut cũ
malo seruo unum talentũ tollitͦ᷑.
ei potiꝰ qui duo quam qui quinq ta¬
lenta acceperat daretꝰ. Illi enim dari
debuit qui minus. qͣm qui plꝰ habu¬
it. S sicut superiꝰ diximꝰ. ꝑ qͥnq ta¬
lenta. quinq uidelicet sensꝰ. idest ex¬

Expanded text:
portunum valde videbatur ut cum malo servo unum talentum tollitur, ei potius qui duo quam qui quinque talenta acceperat daretur. Illi enim 1466 dari debuit qui minus quam qui plus habuit. Sed, sicut superius diximus, per quinque talenta
Abbreviated transcription (Latin):
ra priorib. Sed habeo aduersus te. qͥa
ꝑ misisti mulierẽ ierabel q̃ se dicit ꝓpbe¬
ten docere et seducere seruos meos. for¬
nicari. ⁊ manducare de idolotitis. Et
dedi illi tempꝰ ut penitentiã ageret:
⁊ñ uult penitere a fornicatione sua:
Ecce mitto eã in lectũ: ⁊ qui mechantur
cũ ea ĩ tribulatione maxima erũt nisi
penitentiã egerint ab operib siuis: ⁊ fili¬
os eiꝰ interficia in mortẽ. Et scient om¬
nes eccłie. quia ego sum scrutans uenes
⁊ corda. Et dabo unicuiq ur̃m: scd̃m o¬

Expanded text:
ra prioribus. Sed habeo adversum te: quia permittis mulierem Gezabel: que se dicit prophetam docere: et seducere servos meos fornicari: et manducare de idolotitis. Et dedi illi tempus ut penitentiam ageret: et non vult penitere a fornicatione sua. Ecce mitto eam in lectum: et qui mechantur cum ea in tribulationem maximam: nisi penitentiam egerint ab operibus ejus: et filios ejus interficiam in morte, et scient omnes Ecclesiae, quia ego sum scrutans renes et corda: et dabo unicuique vestrum secundum o
Abbreviated transcription (Latin):
quasi filii obedientie: ñ configurati pus¬
rib ignorantic uĩx desideriis. s scdm eum
qui uocauit uos sc̃m ut et ipsi scĩ ĩ omn
conuersatione sitis: qm̃i scriptũ ẽ. Sc̃ĩ
eritis: qm̃ et ego sc̃s sum. Et si patrẽ in¬
uocatis eum qui sine acceptione ꝑsonaꝵ
iudicat secundũ uniꝰcuiusq opꝰ ĩ timore
ĩcolatꝰ ur̃i tempore conu̾samini: scientes

Expanded text:
ilii obedientiae, non configurati prioribus ignorantiae vestrae desideriis, sed secundum eum, qui vocavit vos, sanctum, ut et ipsi sancti in omni conversatione sitis, quoniam scriptum sit : Sancti eritis quoniam ego sanctus sum. Et si patrem invocatis eum, qui sine acceptione personarum judicat, secundum uniuscujusque opus, in timore incolat
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ corpus xp̃i. ut sitis alterius qui ex
mortuis resurrexit. ut fructificemꝰ deo
Ium enim essemꝰ in carne.
passiones peccatoꝵ q̃ ꝑ legẽ erant
operabantur ĩ membris nr̃is: ut fructifi¬
carent morti. Nunc autẽ soluti sumꝰ a
lege mortis in qͣ decinebamꝰ ita ut ser¬
uiamus in nouitate sp̃c. et ñ in uetusta

Expanded text:
ex mortuis resurrexit, ut fructificemus Deo. Cum enim essemus in carne, passiones peccatorum, quae per legem erant, operabantur in membris nostris, ut fructificarent morti. Nunc autem soluti sumus a lege mortis, in qua detinebamur, ita ut serviamus in novitate spiritus, et non in vetust
Abbreviated transcription (Latin):
nolo malum hoc ago. Si autẽ qd̾ nolo¬
illud facio. non ego operor illud. s qd̃
habitat in me peccatum. Inuenio igit᷑
legem uolenti michi facere bonũ: qm mͥ
malum adiacet. Condelector enim legi
dei: scd̾m interiorẽ hominẽ. Uideo autẽ
aliam legẽ in membris meis repugnã

Expanded text:
nolo malum, hoc ago. si autem, quod nolo, hoc facio, non iam ego operor illud, sed, quod habitat in me, peccatum. inuenio igitur legem uolenti mihi facere bonum, quia mihi malum adiacet. condelector enim legi dei secundum interiorem hominem. uideo autem aliam legem in membris meis repugn
Abbreviated transcription (Latin):
catum mortuũ euit. Ego autẽ uiuebã
sine lege aliqͣndo. Sed cum uenisset mã¬
datum: peccatum reuixit. Ego auteͤ
mortuus sum: et inuentũ est michi
mandatũ qd̃ erat ad uitũ. hoc ẽẽ ad
mortem. Nam peccatũ occasione accey¬
ta ꝑ mandatũ seduxit me: ⁊ ꝑ illud
occiditectio

Expanded text:
. Ego autem vivebam sine lege aliquando. Sed cum venisset mandatum, peccatum revixit. Ego autem mortuus sum: et inventum est mihi mandatum quod erat ad vitam, hoc esse ad mortem. Nam peccatum occasione accepta per mandatum, seduxit me, et per illud occidit.
Abbreviated transcription (Latin):
enim peccati mors. Gr̃a antẽ dei uita etͥ¬
n ignoratis fratres. scientib enim
legem loquor: quia lex ĩ homine
dominatur qnto tempore iiuit : Nã q̃
sub uro ẽ mulier. uiuente uiro alliga¬
ta ẽ legi. Si autem mortuus fuerit
uir eius. soluta est a lege uri. Igit᷑ ui¬
uente uiro uocabitꝰ adultera: si fuerit

Expanded text:
a autem Dei vita aetean ignoratis fratres scientibus enim legem loquor quia lex in homine dominatur quanto tempore vivit nam quae sub viro est mulier vivente viro alligata est legi si autem mortuus fuerit vir soluta est a lege viri igitur vivente viro vocabitur adultera si fuerit
Abbreviated transcription (Latin):
ub qui generalem humauitatis scientiam
transcenderant a diecit. Nobis autẽ reuela¬
uit d̾s per sp̃m suum. Cui simile ẽ qd̵ hic
dominus cum int̾cogasset disciplos quem
eum dicerent ẽẽ homines. ⁊ illi diuersas
diuersorum opiniones ꝓ nisissent: dicit il¬
us. uos autem quem me ẽẽ dicitis. qua¬
si ab hominum generalitate illos seques¬
trans: ⁊ deos ac dei filios ꝑ adoptionẽ iã¬
factos insinuans: iuxta illud psalmiste.
ego dixi dii estis: et filii excelsi om̃s.
espondens simor petrus dixit:

Expanded text:
libus, qui generalem humanitatis scientiam transcenderant, adjecit: Nobis autem revelavit Deus per spiritum suum . Cui simile est quod hic Dominus, cum interrogasset discipulos quem eum dicerent homines esse, et illi diversas diversorum opiniones praemisissent, dicit illis: Vos autem quem me esse dicitis? Quasi ab hominum generalitate illos sequestrans, et deos ac Dei filios per adoptionem factos insinuans, juxta illud Psalmistae: Ego dixi, dii estis, et filii excelsi omnes . Respondens Simon Petrus, dixit
Abbreviated transcription (Latin):
recte fidei uiorum digna mercede remun̾et.
am sicut interrogatis ge¬
neralit omnib. petrꝰ unus respon¬
dit ꝓ omnib: ita qd̃ petro dñs respondit.
ĩ petro omnib respondit. Ideo qͥd alii de
se sentiant inquirit. ut expositis primo
sententiis crrantium. discipuli ꝓbarentꝰ
ueritatem sue confessionis. ñ de opinio¬
ne uulgata. s de ipso ꝑcepisse dominice
reuelationis archano. Quem inquit ui¬
cunt homines ẽẽ filium hõis: Pulchre ho¬
mines appellat eos qui de filio hoĩs tantũ
loqui nouerant: qui diuinitatis etꝰ archa¬
na nesciebant. Nam qui diuinitatis eius

Expanded text:
rectae fidei illorum digna mercede remuneret. Nam sicut interrogatis generaliter omnibus Petrus respondit unus pro omnibus, ita quod Petro Dominus respondit, in Petro omnibus respondit. Ideo quid alii de se sentiant inquirit, ut expositis primo sententiis errautinm, discipuli probarentur veritatem suae confessionis non de opinione vulgata, sed de ipso percepisse Dominicae revelationis arcano. Quem, inquit, dicunt homines esse Filium hominis? Pulchre homines appellat eos qui de Filio hominis tantum loqui noverant, quia divinitatis ejus arcana nesciebant. Nam qui divinitatis ejus
Abbreviated transcription (Latin):
eito cum ꝓphetas uer¬
sibus uioerit esse dẽ¬
criptos metro eos es¬
tinet apud hebreos
ligari: et aliquid si¬
mile habere de psab¬
nus. uel operib sa¬
lomonis sed quod in demostene ⁊ tullio
solet fieri ut ꝑ cola scribantur et cõma¬
ta qui utiqr ꝑsa ⁊ non uersib ꝯscripse¬
rirt Pos qioq utilitati legentiũ ꝓ¬
uidenteo incerpretationẽ nouam nouo
scribendi genere distinximus. At pͥmũ
de ysaia sciendũ quod inserinone suo
disertus sit: quippe uir nobilis et ur¬
bune elegantie:. nec babens quiqquã in
eloquis uisticitatis ãmirtum. Unde ac¬
cidit: ut p̃xttus florem sermonis eius
uunslatio non potuerit conscruare. De¬
inde etiam boc adiciendũ quod non tã
ꝓplĩa quam cungelista dicendus fu
putes de futuro liacianari: sed de p̃reritiᷤ
hysto iã texere. Uude conitio noluisse
tunc iemporis septuaginta interp̃tes fideĩ

Expanded text:
emo cum Prophetas versibus viderit esse descriptos metro eos aestimet apud Hebraeos ligari, et aliquid simile habere de Psalmis, vel operibus Salomonis; sed quod in Demosthene et Tullio solet fieri, ut per cola scribantur et commata, qui utique prosa, et non versibus conscripserunt: nos quoque utilitati legentium providentes, interpribendi genere distinximus. Ac primum de Isaia sciendum, quod in sermone suo disertus sit: quippe ut vir nobilis et urbanae eloquentiae, nec habens quidpiam in eloquio rusticitatis admistum. Unde accidit, ut prae caeteris, florem sermonis ejus translatio non potuerit conservare. Deinde etiam hoc adjiciendum, quod non tam propheta, quam evangelista dicendus sitputes de futuro vaticinari, sed de praeteritis historiam texere. Unde conjicio, noluisse tunc temporis, Septuaginta Interpretes fidei
Abbreviated transcription (Latin):
stimulante iidia qd osequi ũ ualent
desiiciune. Serens cr ꝯ et peuden s ir
fiaminam muicto manum: ⁊ nechil ominus
hoc a fustidiosis lectorib p̃cor. ut quomo¬
do greci post septuaginta translatores.
lam ⁊ sĩmmachũ. et theodociouẽ legunt.
uel ob studiũ doctrine sue uel ut septut¬
giita magis ex collatione eoꝵ intelligãt.
sic et isti faltem unũ post priores dignen

Expanded text:
e invidia, quod consequi non valent, despiciunt. Sciens ergo et prudens in flammam mitto manum: et nihilominus hoc a fastidiosis lectoribus precor, ut quomodo Graeci post Septuaginta Translatores, Aquilam et Symmachum et Theodotionem legunt, vel ob studium doctrinae suae, vel ut Septuaginta magis ex collatione eorum intelligant: sic et isti saltem unum po
Abbreviated transcription (Latin):
tientie polleat: rursũ salomon in¬
dicat dicens. Melior ẽ patiens uiro
forte: et qui dominatur animo suo.
expugnatore urbium. Minor ẽ gͦ
uictoria urbes expugnare: quia ex
tra sunt q̃ uincunt᷑: maius aũt est
qd̃ ꝑ patientiã uincitꝰ quia ipse a
se animꝰ superatꝰ: ⁊ semetipsum si¬
bimetipsi subicit: qͣndo eum patiẽ¬
tia in humilitate tolerantie st̾nit.

Expanded text:
tientiae polleat, Salomon indicat, dicens: Melior est patiens viro forti, et qui dominatur animo suo expugnatore urbium . Minor est victoria urbes exputra sunt aut vincuntur. Majus autem est quod per patientiam vincitur quia ipse a se animus superatur, et semetipsum sibimetipsi subjicit quando eum patientia in humilitate tolerantiae sternit.