comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pecuo cabitur mulier ergo causehumanȩ generationis agno¬
umus sed qui apleros que uo mou& quidiligentius intuentur :
quomodo siuel primo magnum munus dĩ fuitcr cahomine s ut in
paradiso homines collo carentur uel postea manorũ remune¬
itio uider&ur ꝓmeritorũ ut ad paradisum iustisunus quis quo
ipiatur: dicuntur &iã bestiae & pecora agri & uolatilia caeli
paradiso fuisse: un deplerique paradi sum animẽ hominis
sseuo luerunt : in qua uir tutũ quȩdã germina pillul auorunt
ominen aut̃ & adoperandũ & ad custodiendũ paradisũesse posi¬
tũ hocm tem bominis cuusuirtutis animã uidorur ex colere
ui solũ ex colere sed &iã cũ ex coluerit custodire: bestiȩ aut̃ a gr̃i
uolatilia cli quȩ ad ducuntur ad adã nr̃i in rationabiles ino¬
is sunt: eo quodbestieuelpecora quedã diuer fesintcor pouspas
passiones: ueltur bulentiores uel&iã languidiores: uolatia aut̃ celiquu

Expanded text:
haec uocabitur mulier. ergo causam humanae generationis agnohaec uocabitur mulier. ergo causam humanae generationis agnouimus. set quia plerosque mouet. qui diligentius intuentur, quomodo si uel primo magnum munus dei fuit circa homines, ut in paradiso homines collocarentur uel postea magnorum remuneratio uideretur esse meritorum, ut ad paradisum iustus unusquisque rapiatur, dicuntur etiam bestiae et pecora agri et uolatilia caeli in paradiso fuisse. unde plerique paradisum animam hominis esse uoluerunt, in qua uirtutum quaedam germina pullulauerint, hominem autem et ad operandum et ad custodiendum paradisum esse positum, hoc est mentem hominis. cuius uirtus animam uidetur excolere, non solum excolere, sed etiam cum excoluerit custodire. bestiae autem agri et uolatilia caeli, quae adducuntur ad Adam, nostri inrationabiles motus sunt, eo quod bestiae uel pecora quaedam diuersae Sint corporis passiones uel turbulentiores uel etiam languidiores. uolatilia autem caeli quid
Abbreviated transcription (Latin):
ne cessariũ sibi consortiũ mulieris adiectum: & in misitinꝗa
ds̃ soporem in adã & obdor miuit: Quis est istesopor : nisipau lisper
ad coniugium co pulandũcum intendimus animum uelitunten:¬
tosoculos ad diregnũ inclinare adquemn flectere uidemur ad quen¬
dã somnũ istius mundi& paulisper obdor mire diuinis : dum in
secularibus mundanisque requiescimus : denique postea quã so¬
porem in quid inmisit in adã & dormiuit : tunc edificauit dñs ds̃
costã : quã sum sit deadã in mulierem : bene ȩdificauit dix̃ ubi
demulieris creationelo quebatur: : quia in uiro & muliere do¬
mus uid&ur quȩdã plenaes se ꝑfectio: quisine ux ore est : quasi
sinedo mosit sic habe tus: sicut eñĩuir publicis officiis: itamulier
do mesticis ministeriis habi lior ȩstimatur considera quia
excor porecostã sumsit : non ex anima portionem: hoc est non
anima ex anima : sedos deos sibus meis & caro decarnemea

Expanded text:
necessarium sibi consortium mulieris adiectum. Et inmisit inquit necessarium sibi consortium mulieris adiectum. Et inmisit inquit deus soporem in Adam, et obdormiuit. quis est iste sopor nisi quia paulisper, ad coniugium copulandum cum intendimus animum, ueluti intentos oculos ad dei regnum inclinare atque inflectere uidemur ad quendam somnum istius mundi et paulisper obdormire diuinis, dum in saecularibus mundanisque requiescimus? denique posteaquam soporem, inquit, inmisit in Adam et dormiuit, tunc aedificauit dominus deus costam, quam sumpsit de Adam, in mulierem. bene aedificauit dixit, ubi de mulieris creatione loquebatur, quia in uiro et muliere domus uidetur quaedam plena esse perfectio. qui sine uxore est quasi sine domo sit sic habetur; sicut enim uir publicis officiis ita mulier domesticis ministeriis habilior aestimatur. considera quia ex corpore costam sumpsit, non ex anima portionem, hoc est: non anima ex anima, sed os de ossibus meis et caro de carne mea
Abbreviated transcription (Latin):
plerũ que adiuto rem: mentiin ferioris ad sciscunt : specta nunc
cur ds̃ adhuc finxerdt de terra omnes bestias agri & omnia uola¬
tilia cȩli & ad cduxerit ea ad adã : ut uider& quiduo carei ea
uaratione hoc factũ est : cũ tantũ modo bestias agri& uolatila
cȩli ad adã adduxerit ds̃ erant enĩpecora secundũ suũ genus
deni quehabes in fra quiam posuit adã nomina omnibus pecoribis
omnibus bestiis agri ad eaut̃ ñ estinuents adiutor similis illi:
Queigitur ab solutio est : nisi quia in domitȩ bestiȩ & uolatilia
cȩli diuina potestate adominem deducuntur: Depecoribus uĩ
domitis congregrandis & homo habuit potestatem: Itaque
illud diuineo perationis fuerit : hoc umane diligentiȩ simul
accipe : qua cicusa omnia deducta sint ad adã : ut in omnibu
uider& ex utro que sex u substantiã constrͣaenaturȩ : idest ex
masculo & femina : & ipseusu exemplo que cognoscer&

Expanded text:
plerumque adiutorem menti inferioris adsciscunt. I Specta nunc plerumque adiutorem menti inferioris adsciscunt. I Specta nunc cur deus adhuc finxerit de terra omnes bestias agri et omnia uolatilia caeli et adduxerit ea ad Adam, ut uideret quid uocaret ea. qua ratione hoc factum est, cum tantummodo bestias agri et uolatilia caeli ad Adam adduxerit deus? erant enim pecora secundum suum genus. denique habes infra quia inposuit Adam nomina omnibus pecoribus et omnibus bestiis agri; Adae autem non est inuentus adiutor similis illi. quae igitur absolutio est nisi quia indomitae bestiae et uolatilia caeli diuina potestate ad hominem deducuntur? de pecoribus autem domitis congregandis et homo habuit potestatem. itaque illud diuinae operationis fuerit, hoc humanae diligentiae. simul accipe qua causa omnia deducta sint ad Adam, ut in omnibus uideret ex utroque sexu substantiam constare naturae, id est ex masculo et femina et ipse usu exemploque cognosceret
Abbreviated transcription (Latin):
adã : sed deipsius adae costa facta sit mulier: ut sciremus
unã in uro & mulieraor poris essenaturã unũ fontem generis¬
humani : id eo non duo a principio factiur & mulier neque duouiri:
ne queduemulieres sed primum ur: deinde ex eomulier: unã enĩ
naturã uolens hominem constituere ds̃ ab uno principio creature
Ahuius incipiens multarũ & disparium naturarũ eripuit facultatũ
Faciamus in quidei adiutoriũ similem sibi : adiutorium ad generat¬
onem constitutionis humane in tellegimus : & uerebonũ adiutoriũ
nã si promeliore accipis adiutoriũ maior quedã in cãsa generatio¬
nis operatiomulieris repperitur sicut istius terrȩ quȩ semina prime
accepta colbendo paulatĩ fotusuo adolescere facit & ꝓducit in sege tẽ
n eoigitur adiutoriũ bonũ mulieris quã quã &iã inferior dicatur
adiutor ut & in usu reperimus humano: quia dignitate pytiore

Expanded text:
Adam, sed ae ipsius Adae costa facta sit mulier, ut sciremus Adam, sed ae ipsius Adae costa facta sit mulier, ut sciremus unam in uiro et muliere corporis esse naturam, unum fontem generishumani. ideo non duo a principio facti uir et mulier neque duo uiri neque duae mulieres, sed primum uir, deinde ex eo mulier. unam enim naturam uolens hominum constituere deus ab uno principio creaturae huius incipiens multarum et disparium naturarum eripuit facultatem. faciamus inquit ei adiutorium simile sibi. adiutorium ad generationem constitutionis humanae intellegimus, et uere bonum adiutorium. nam si pro meliore accipis adiutorium. maior quaedam in causa generationis operatio mulieris repperitur sicut istius terrae, quae semina primo accepta cohibendo paulatim fotu suo adolescere facit et producit in segetem. in eo igitur adiutorium bonum mulieris, quamquam etiam inferior dicatur adiutor, ut et in usu repperimus humano, quia dignitate potiores
Abbreviated transcription (Latin):
ronuntiauit dñs nonef: sebonũ solũ hominem mͥ aliut em̃ ds̃plu at¬
resesse. quossaluos facerepos set quibus donar& peccatũ quã
unũ solũ adã quiliber esset aculpa : denique qui aidẽ utrius que
auctor estoperis: uenit in huncmundum ut saluos faceret pecca¬
tores : postremo nec cainpar ricidureũ : prius quã generar&
filios pasus est inter ire : er goꝓpt̃ generationem successionis
humane debuit mulier adiciuiro: denique hoc ipsa uerba de¬
clarant dicentis dĩ nonessebonũ solũ hominem : Nã simulier pec
caturaerat : tam̃ redemptionẽ sibi paritura: non debuit abusu¬
diuinȩ operationis excludi: Quã uis em̃ adã non est seductus mu¬
lier aut̃ seducta & in prȩuaricatione fuerit. saluatam̃ inquid
erit per filiorũ regenerationẽ inter quos generauit e xp̃m:
ec illudodiosum: quod non deeadem terra dequaplas matus est

Expanded text:
pronuntiauit dominus non esse bonum solum hominem esse. maluit enim deus plupronuntiauit dominus non esse bonum solum hominem esse. maluit enim deus plures esse quos saluos facere posset, quibus donaret peccatum quam unum solum Adam, qui liber esset a culpa. denique quia idem utriusque auctor est operis, uenit in hunc mundum, ut saluos faceret peccatores. postremo nec Cain parricidii rerum, priusquam generaret filios, passus est interire. ergo propter generationem successionis humanae debuit mulier adici uiro. denique hoc ipsa uerba declarant dicentis dei non bonum esse solum hominem esse. nam si mulier prior catura erat, tamen redemptionem sibi paritura non debuit ab usudiuinae operationis excludi. quamuis enim Adam non est seductus, mulier autem seducta in praeuaricatione fuerit, salua tamen inquit erit per filiorum generationem, inter quos generauit et Christum. i Nec illud otiosum, quod non de eadem terra, de qua pla- smatus est
Abbreviated transcription (Latin):
& mulier exeo facta est : tunces sebona omnia conp̃hensũ est
lic& illic omnem laud auerit ereaturã & uniuersitatsertatio
sit probata: quoniã in homine nature p̃ dicata communitasest
tam̃ nonuid&ur otiosũ quaratione ubi solus factus est adã.: Ñ solũ
ne qua quã p̃dicatio boni conpl&io operi adiectasit : sed &iã dictũ
sit nonessebonũ solũ hominem : cumsciamus ante quã fier & mulier
n er auerit adã : postea quã mulier facta est prior diuinũ p̃uaricatã
mandatũ : & iã uirũ suũ traxerit inerorem : incentiuũ eius extitt¬
rit: siigitur uiro culpe auctor est mulier quemad modum ꝓbono
uid&ur a diecta : uerũ sconsideres quia do uniuersitatis estcura
muenies plus placeredõ debuisse idin quo es s& causaum uersita¬
tis quã condem nandã fuis se illud i quo ess& causa peccati: &
ideo quia ex uiro solo non poterat humames segeneri sesseꝓpatio:

Expanded text:
 mulier ex eo facta est, tunc esse bona omnia conprehensum est?  mulier ex eo facta est, tunc esse bona omnia conprehensum est? licet illic omnem laudauerit creaturam et uniuersitatis creatio sit probata, quoniam in homine naturae praedicata communitas est, tamen non uidetur otiosum, qua ratione, ubi solus factus est Adam. non solum nequaquam praedicatio boni conplacito operi adiecta sit, sed etiam dictum sit non esse bonum solum hominem. cum sciamus quia antequam fieret mulier non errauerit Adam. posteaquam uero mulier facta est, prior diuinum praeuaricata mandatum etiam uirum suum traxerit in errorem et incentiuum eius extiterit. si igitur uiro culpae auctor est mulier, quemadmodum pro bono uidetur adiecta? uerum si consideres quia deo uniuersitatis est cura, inuenies plus placere domino debuisse id in quo esset causa uniuersitatis quam condemnandum fuisse illud in quo esset causa peccati. et ideo quia ex uiro solo non poterat humani esse generis propagatio,
Abbreviated transcription (Latin):
mortem: & alibi si aut̃ mortui sumus cum xp̃o: credimus &iã
quia simul uiuenus cumillo : Vides quiamors quidẽ apellatio¬
nem iudicatur sed hȩc uita uita sit nostra: iterũ aliaquȩs¬
tio: qui adixitdñs ñ essebonũ solũee hominem : primo omnium
cornosce : quia in superioribus ubi hominẽ sinxit dis delimo trȩ
ñ ad didit uidit quia bonum est: quem ad modũ in singulisor¬
ribussuis: Nãdixisse illicbonũes se quia homo factus est
inuenitur hoc eẽ contrarium. ut hic bonũ nonesse dicer&
cũ in superioribus bomĩ eẽdixisset: sed hocibico gnosce ubi solũ
adã fecit : c&erũ ubi communiter conp̃hendit uirũ & mulierẽ
factos: lic& neibi quidem dixerit specialiter tam̃ quia postȩa
hab& : uidit ds omnia quae fecit & eccebonau alde: euiden¬
ter est declaratũ bonũ esse quod &iur sit factus & mulior: sed
ex hac questione : alia questiorur emer sit : Quomodo eñ quan¬

Expanded text:
mortem et alibi: si autem mortui sumus cum Christo, credimus etiam mortem et alibi: si autem mortui sumus cum Christo, credimus etiam quia simul uiuemus cum illo. uides quia mors quidem appellatione dicatur, sed haec uita sit nostra. Iterum alia quaestio, quia dixit dominus non esse bonum solum esse hominem. primo omnium cognosce quia in superioribus, ubi hominem finxit deus de limo terrae, non addidit: uidit deus quia bonum est quemadmodum in singulis operibus suis. nam si dixisset illic bonum esse quia homo factus est, inueniretur hoc esse contrarium, ut hic bonum non esse diceret, cum in superioribus bonum esse dixisset. sed hoc ibi cognosce, ubi solum Adam fecit. ceterum ubi communiter conprehendit uirum et mulierem factos, licet ne ibi quidem dixerit specialiter, tamen quia postea habet: uidit deus omnia quae fecit, et ecce bona ualde, euidenter est declaratum bonum esse quod et uir sit factus et mulier. sed ex hac quaestione alia quaestio rursus emersit. quomodo enim quan
Abbreviated transcription (Latin):
uita eorum quidõ uiuunt : malauita eorum qui pec catouiuunt
stetiã mediauita : ut animantiũ c&erorum: sicut habesscrip¬
tũ. Producat ter raenimã uiuentem : secundumgenus: estuita
&iã mortuorũ : ds abrahã & dsisa ac & dsiu cob: quiads̃
mortuorũ nonest seduiuorum : sunt &iã quibus communi
tuiestis & conuiuetis: sieñ conplantati inquid sumus similitudinimor¬
tiseius: simul & resur rectionis erimus: scientes quiau&us homo noster
simul confixus est cruciut destruatur corpus peccati : ut ultra ñ ser¬
uiamus peccato: si aut̃ figuras multas uitae cliximus ita&iã mortis in¬
ueniemus : dicitur enĩ mors mala secundũ illid animaque peccat
ipsa mori&ur dicitur mors cõmumter sicut habes: uerbi gra¬
tia que a cedã uixit tot annos & mor tuus est & adpositus est
ad patres suos: dicitur &iã mors perbaptismatis sacramentũ
sicut habes consepulti enĩ sumuscum illo perbaptismũ in

Expanded text:
uita eorum qui deo uiuunt, mala uita eorum qui peccato uiuunt. uita eorum qui deo uiuunt, mala uita eorum qui peccato uiuunt. est etiam media uita ut animantium ceterorum, sicut habes scriptum: producat terra animam uiuentem secundum genus. est uita etiam mortuorum ut deus Abraham et deus Isaac et deus Iacob, quia deus mortuorum non est, sed uiuorum. sunt etiam quibus commet convivetis. Si enim complantati, inquit, sumus similitudini mortis ejus, simul et resurrectionis erimus: scientes quia vetus homo noster simul confixus est cruci; ut destruatur corpus peccati, ut ultra non sert a peccato. sicut autem figuras multas uitae diximus, ita etiam mortis inueniemus. dicitur enim mors mala secundum illud: anima quae peccat ipsa morietur. dicitur mors communiter, sicut habes uerbi gratia quia Adam uixit tot annos et mortuus est et adpositus est ad patres suos. dicitur etiam mors per baptismatis sacramentum, sicut habes: consepulti enim sumus cum illo per baptismum in
Abbreviated transcription (Latin):
cũ que uel scm̃ istius uite habere desideriũ corporalis: utiuer¬
bi gratia si quis idchonesteput& eẽui uendũ ut is lõgeuitatẽ
uitȩ : boniactibus consequatur : quales plerique infirmiores
sunt quos hec uita delectat. sicut ergo uite uiuere quidsit
accipimus quid sit mortimori: accipiamus uel mor temori:
Iossunt enĩ esse quimoriantur morti: & quiuiuał uitȩ : Nãqui
non itauiuit : & secundum mortem animesue uiuat : ismorti
moritur : qui a non est obnoxius mor idest nexus eũ aer ũ no¬
semortes amisit : Non constringitur uinculis mortisae terne :
mortuus est morti hoc estmor tuus est peccato: mortuus est
penae cui contrariũ est poeneuiuere Hoc est quundo quiuiuit
moriatur ad uitã: sicut ille quiait: uiuo autem iã nonego
uiuit aut̃ in mexp̃s pec cato enĩmortuus est: dõuiuit hoc est
morsin comortua est : sed uitauiuit quiest dñs ihs: ergobona

Expanded text:
cumque uel sanctum istius uitae habere desiderium corporalis, uti uercumque uel sanctum istius uitae habere desiderium corporalis, uti uerbi gratia si quis ideo honeste putet esse uiuendum, ut is longaeuitatem uitae bonis actibus consequatur, quales plerique infirmiores sunt quos haec uita delectat. sicut ergo uitae uiuere quid sit accepimus, quid sit morti mori accipiamus uel morti uiuere. possunt enim esse qui moriantur morti et qui uiuant uitae. nam qui non ita uiuit, ut secundum mortem animae suae uiuat, is morti moritur. quia non est obnoxius morti, id est nexus eum aerumnosae mortis amisit, non constringitur uinculis mortis aeternae. mortuus est morti, hoc est mortuus est peccato, mortuus est poenae. cui contrarium est poenae uiuere, hoc est quando qui uiuitmoriatur ad uitam, sicut ille qui ait: uiuo autem iam non ego, uiuit autem in me Christus; peccato enim mortuus est, deo uiuit, hoc est mors in eo mortua est, sed uita uiuit, qui est dominus Iesus. ergo bona
Abbreviated transcription (Latin):
significaremorientis cuius &caro comium inuendirinces
defrud&ur: & animc̃ui tȩ &er nȩ usũ habereno uossio eiꝗ
Qiã quiuita moritur ut quiui uit corpore sed ac tumorits
quales illi sunt qui ut ait ꝓph&ca: descendunt in infernũ us¬
uentes: & illa dequa apostolus dieit Qm̃ uiuens mor tuas
quar tũ suꝑ est quod sunt qui&iãmor teuiuunt. ut mare¬
res sc̃ĩ qui utiquemoriuntur. ut uiuant: moritut caro se
uiunt gratiamor tuorum: ergo absit anobis ut parcicips
es semulto eñ melius &̃ alius heume quodincolatu sines
pro longatus est: Dolens utique cum consortia uitȩ sper& oer nae
istius uitȩ flra glitate se contineri &ideo possum & contrariodicere
quia & siuitaui uere bonũ est uitae tamen uiuere ãbiguũ sit:
Dotost enĩ diciquis: uitae uiuere : hoc est uita & ate istius uita
corporismilitare : potest &iã dici : uita ui uere hoc est uel quẽ¬

Expanded text:
significare morientis, cuius et caro communi uiuendi munere significare morientis, cuius et caro communi uiuendi munere defrudetur et anima uitae aeternae usum habere non possit? est etiam qui uita moritur, ut qui uiuit corpore, sed actu moritur suo, quales 1111 sunt qui, ut ait propheta, descendunt in infernum uiuentes et illa de qua apostolus dicit quoniam uiuens mortua est. quartum superest, quod sunt qui etiam morte uiuunt, ut martyres sancti, qui utique moriuntur ut uiuant. moritur caro, sed uiuit gratia mortuorum. ergo absit a nobis, ut participes  Christo esse; multo enim melius et alius: heu me quod incolatus meus prolongatus est, dolens utique cum consortia uitae speret aeternae, istius uitae fragilitate se contineri. et ideo possum e contrario dicere quia, etsi uita uiuere bonum est, uitae tamen uiuere ambiguum sit. potest enim dici quis uitae uiuere, hoc est uitae aeternae istius uita corporis militare, potest etiam dici uitae uiuere, hoc est uel quem
Abbreviated transcription (Latin):
hoc hab& ut communiter dicatur uiuere & quiuitȩ uiuit. & qui
mortiuuit. & communiter dicatur mori uel ille quimor timoritun
uel illequiuitȩ : Itaque ex quat tuor illis duo significat : ut dicat
uiuentẽ uiuere : nec melius d&eriusque distingaiat: & dicat
morientem mori: nec inter malã & bonã mortemuideatur
essediscr&io: nãm discr&a quedã uita significatur. qualis
inrationabiliũ aut &iã paruulorum : & indis cr&amors
ȩques ȩquestrato igitur usi c ommuni quid sit uita uiuere
& quid sit mor temori: & quid sit uiueremor ti& moriuite : eo¬
sideremus Puto enĩ secundũ scripturas quiaui ta uiuere adni¬
rabilem quandã illã uitã beatã que signific&: uthunc uiuen¬
diusum : spirandique munus cum beatȩ uitȩ gratia uellticone¬
iunctũ & quadã participationeper mixtũ demonstrare
uideatur: Hoc eñ uitauiuere uir tutȩ uiuere: beatȩuit
accus habere mnistius corporisuita: Contra aulesa monitat
mori quid est aliud niscummorte corporis defor iitat̃

Expanded text:
hoc habet, ut communiter dicatur uiuere et qui uita uiuit et qui morte uiuit et communiter dicatur mori uel ille qui morte moritur uel ille qui uita. itaque ex quattuor illis duos significat, ut dicat uiuentem uiuere nec melius deteriusque distinguat et dicat morientem mori nec inter malam et bonam mortem uideatur esse discretio. nam indiscreta quaedam uita significatur qualis inrationabilium aut etiam paruulorum et indiscreta mors aeque. sequestrato igitur usu communi quid sit uita uiuere et quid sit morte mori et quid sit uiuere morte et mori uita consideremus. puto enim secundum scripturas quia uita uiuere admirabilem quandam illam uitam beatamque significet et hunc uiuendi usum spirandique munus cum beatae uitae gratia ueluti coniunctum et quadam participatione permixtum demonstrare uideatur. hoc est enim uita uiuere, uirtute uiuere, beatae uitae actus habere in istius corporis uita; contra autem morte mori quid est aliud nisi cum morte corporis deformitatem
Abbreviated transcription (Latin):
nec tamendico quia praeuaricationem nes ciebat futur ũma
immo quia sciebat adsero sed nonideo per euntis proditͥis
in uidiam in sedebuit deriuare ut aderiber&uirdõ quodutenerania
hapsus nunc aut uterque redirguitur atque reconuncitur qus
& illem̃ andatum nelaber ur accepit: & hic& ia ma postolatus
munus ad scitus est. ut uelbe neficio reuocar &ur ad pdtionis atfes¬
tur simul itdum alir ciuimcuntur ꝓdesse omnbus omenin consis¬
ter &e peccatum : sumt̃ dictio non fuisser Moncenrs hgeno naren
peccato non solum malitia sed &iam untus fortass eeco. sieđ
qurems aliqua malitixe fuissent semina uelsabi storee ue
emines e non possc̃: Quides t emm peceaumanos uecopor
eminbotis douipass & cxlos tium in oboedientiae prueaditorũ
Nonenim auribiscorporis demandras eueles tibl andlicomal
seddmes sardiuerbum opimones quaedam nobis beniceuali
oulluarauer unt dumid quo dͥm alumes⁊ nccural tom eloo¬

Expanded text:
nec tamen dico quia praeuaricationem nesciebat futuram, nec tamen dico quia praeuaricationem nesciebat futuram, immo quia sciebat adsero, sed non ideo pereuntis proditoris inuidiam in se debuit deriuare, ut adscriberetur deo quod uterque sit lapsus. nunc autem uterque redarguitur atque reconuincitur, quia et ille mandatum ne laberetur accepit et hic etiam in apostolatus munus adscitus est, ut uel beneficio reuocaretur a proditionis affectu, simul ut dum alii reuincuntur, prodesset omnibus. non enim consisteret peccatum, si interdictio non fuisset; non consistente autem peccato non solum malitia, sed etiam uirtus fortasse non esset, quae nisi aliqua malitiae fuissent semina, uel subsistere uel eminere non posset. quid est enim peccatum nisi pregis diuinae et caelestium inoboedientia praeceptorum? non enim auribus corporis de mandatis caelestibus iudicamus, sed cum esset dei uerbum, opiniones quaedam nobis boni et mali pullulauerunt, dum id quod malum est naturaliter intelle
Abbreviated transcription (Latin):
obiecer int responden dum uid&ur qui exemplum non accipi¬
unt rationem exigunt accipiant &iã ipsi quaratione disiliu
uel praeuari caturo mandauerit uel elegerit ꝓditurũ : Veno¬
rat dũs ihs̃ om̃s saluos sicere peccatores &iacir campios
ostender esuã debuit uoluntatem & ideonec proditurum
debuit pr&erire : ut aduer terent om̃s quodinelectione
eliam proditoris suiseruandorumomniũ insigne pructeu¬
dit: nec in eolaesus est ueladam quia maindatũ accepit uel
iuda quia electus est. Nononim necessitatem ds̃ uel illi prae¬
uaricationis uel huic pro ditionis in posuit : quiauter que si
quod acceperat custo diss&: apeccato potuit abstinere
Denique nec iudeos om̃s credituros sciebat: et tamen ait
non ueni nisi ad oues perditas domus israhel. Ergonon in
mandante culpaest. sedm praeua ricante peccatum est : Et
quod in dõ fuit ostendit omnibus quod omnes uoluit liberarẽ

Expanded text:
obiecerint, respondendum uidetur, qui exemplum non accipiobiecerint, respondendum uidetur, qui exemplum non accipiunt, rationem exigunt, accipiant etiam ipsi qua ratione dei filius uel praeuaricaturo mandauerit uel elegerit proditurum. uenerat dominus Iesus omnes saluos facere peccatores; etiam circa impios ostendere suam debuit uoluntatem. et ideo nec proditurum debuit praeterire, ut aduerterent omnes quod in electione etiam proditoris sui seruandorum omnium insigne praetendit nec in eo laesus est uel Adam, quia mandatum accepit, uel Iuda, quia electus est. non enim necessitatem deus uel illi praeuaricationis uel huic proditionis inposuit, quia uterque, si quod acceperat custodisset, a peccato potuit abstinere. denique nec ludaeos omnes credituros sciebat et tamen ait: non ueni nisi ad oues perditas domus Istrahel. ergo non in mandante culpa est, sed in praeuaricante peccatum est, et quod in deo fuit ostendit omnibus quod omnes uoluit liberare.
Abbreviated transcription (Latin):
fluam praecipere suꝑ fluo aũt praeceptr primo plasto
illi adae quod eum nouerat minime serunturũ: nihil aũt
ds̃ suꝑfluo facit: Ergonen est scriptura exdõ: hoc enim
obiciunt quiuetus non recipiunt testam etũ & has int̃¬
serunt questiones: uerum hi sua sententia & opinione
uincendisunt: Cn enim nouit estamenui non refutant
fidem exemplo sunt arguendi ut u&us credant quo¬
niam cumsibi diuina precepta & facta conueniunt unius aucco¬
ris testamentũ : testamentũ utrumque liquet esse creden¬
dum. Discatigitur non suꝑ fluũ noniniustum : &iã preuari¬
caturo praescriptũ esse mandatũ : Nam & ipse dñs ib s elegit
iudam: quem ꝓditorem sciebat: Quemsi per in prudentiã
eloctum putant : diuinue derogant potestati sed hoc aeftuna¬
renon possunt cumscriptura dicat quia sciebat ih̃s quieum
ꝓditurus ess& Conticescant igitur repugnatoresistiuete¬
ris testamenti Sȩd quoniam &iã gentilibus siforteistud

Expanded text:
erfluum praecipere. superfluo autem praecepit primoplasto erfluum praecipere. superfluo autem praecepit primoplasto IJU Adae quod eum nouerat minime seruaturum. nihil autem deus superfluo facit; ergo non est scriptura ex deo. hoc enim obiciunt qui uetus non recipiunt testamentum et has interserunt quaestiones. uerum hi sua sententia et opinione uincendi sunt. cum enim noui testamenti non refutant fidem, exemplo sunt arguendi, ut uetus credant, quoniam cum sibi diuina praecepta et facta conueniunt, unius auctoris testamentum utrumque liquet esse credendum. discant igitur non superfluum, non iniustum etiam praeuaricaturo praescriptum esse mandatum. nam et ipse dominus Iesus elegit Iudam, quem proditorem sciebat. quem si per inpiudentiam electum putant, diuinae derogant potestati. sed hoc aestimare non possunt, cum scriptura dicat quia sciebat Iesus qui eum proditurus esset. conticescant igitur repugnatores isti ueteris testamenti. sed quoniam etiam gentilibus, si forte istud
Abbreviated transcription (Latin):
sed eo cumc&er suter &ur: Nam simulta discutias complurar ep¬
peries : & plane in numera quae ei quiutnes ciat possint noce¬
re nec ipsas diuitias inuenies fructuosas si habens diues subsi¬
dialar gitatis neg& alimenta pauperibus excludatin opem
subsidio destetum Aliena ex torqueat . quia ꝓreual& potes¬
tate pulchritudo ipsa & gratior corporis forma : srequent̃
initium quã deformitas trahit Num quidigitur quis quam
deformiores quam pulchriores filios habere desiderat &¬
in opespotius liber ossuos cupites sequã diuites. plura sunt
huius modi que non adinpudentiã largientis referenda sunt
sed ad male utentis errorem : Etideo utentem accusandum
potius quam donantem iterum questo scielx preuarica¬
turum ds̃ adammandata sua annesciol & sine sciebat ñ
est ista diunae potestatis ad icro siaũ sciebat & nihil¬
ominus sciens negleger mandauit non est di. aliquid suꝑ¬

Expanded text:
sed eo cum ceteris uteretur. nam si multa discutias, conplura repsed eo cum ceteris uteretur. nam si multa discutias, conplura repperies et plane innumera, quae ei qui uti nesciat possint nocere. nec ipsas diuitias inuenies fructuosas, si habens diues subsidia largitatis neget alimenta pauperibus, excludat inopem subsidio destitutum. aliena extorqueat, quia praeualet potestate. pulchritudo ipsa et gratior corporis forma frequenter in uitium quam deformitas trahit. numquid igitur quisquam deformiores quam pulchriores filios habere «lesiderat et inopes potius liberos suos cupit esse quam diuites? plura sunt huiusmodi quae non ad inprudentiam largientis referenda sunt, sed ad male utentis errorem. et ideo utentem accusandum potius quam donantem. Iterum quaestio: sciebat praeuaricaturum deus Adam mandata sua an nesciebat? si nesciebat, non est ista diuinae potestatis adsertio, si autem sciebat et nihilominus sciens neglegenda mandauit, non est dei aliquid sup
Abbreviated transcription (Latin):
norimus ut & quia scimus bonum fugiamus quod malumest
& ex eo quod cognoscimus nulum bonigratiã preseramus
Sodita debes utrum que scire ut pr. sunde noueris & quod¬
noueris ex seqquaris actus. qua escientia tuae congruat
Alio quin toler abiliorem scriptura indicat eũ quiutrũ que
nesciat. quã qui per functoriae utrũque cognouit. Grauat
enim scire quad uelax sequi ueluitare non possis grauat
scire sineusu absque opere cognitionis ꝓfunde obesł sead
existimationem medicoscire quid prõsit & quid noceat
egro nisi cognitione eaquem ad modum o post& ꝗ̃ta tur
& ideo non est cogitiobona nisie autaris ut o port& . Item accipe
Non frustralignum scientiȩ boni& mali productumesł in medio para¬
diso & sicuicum que homini productum ess& super flua int̃dictio
Sed neque frustra factũ est quimandaitũ accepit : ut non solo eo

Expanded text:
norimus, ut et, quia scimus bonum, fugiamus quod malum est norimus, ut et, quia scimus bonum, fugiamus quod malum est et ex eo quod cognoscimus malum boni gratiam praeferamus. sed ita debes utrumque scire, ut profunde noueris et quodnoueris exequaris actusque scientiae tuae congruat. alioquin tolerabiliorem scriptura indicat eum qui utrumque nesciat quam qui perfunctorie utrumque cognouit. grauat enim scire quod uel exequi uel uitare non possis, grauat scire sine usu atque opere cognitionis profundae. obest ad existimationem medico scire quid prosit et quid noceat aegro, nisi cognitione ea quemadmodum oportet utatur, et ideo non est cognitio bona, nisi ea utaris ut oportet. item accipe: non frustra lignum scientiae boni et mali productum est in medio paradiso, et si cuicumque homini productum esset, superflua interdictio. sed neque frustra factum est neque alii nisi homini factum est, qui mandatum accepit, ut non solo eo,
Abbreviated transcription (Latin):
quod aut ita in mitis ut noluerit ignoscere cumpos s&ignoscere
aut siignoscere non potuit uideatur in firmus : Vide amur igitꝰ
quo modo diluendum sit: Nisi fallor quiamor tis causa in oboe¬
dientia fuit : & ideo homo ipse sibimortis est causa non habens
dm̃ suac mortis auctorem : Neque enim si medicus prescribse¬
rit ego tandi cum quibus uideatur cauendum atque ille ab
int̃dictis non putauerit abstinendu causa ei mortis est medi¬
cus sed uraque ipse sibi reus mortis est. propriac ita que ds̃
quasi bonus medicus prohibut neadim nocitur agustar&
Iterum accipe scirobonum melius est quam nescire : & ei quibo¬
nũ sciat puldirũ est scre quod malumest : ut sciat cauere qđ
malumest prudens subeatcustodiae cautionem: Rur sus autõ
non satis est hoc solum scire quod malum est ne cummalũ sciens
scientia boni incipias defraudari pulchrius estigitur utrũ que

Expanded text:
quod aut ita inmitis, ut noluerit ignoscere, cum posset ignoscere, quod aut ita inmitis, ut noluerit ignoscere, cum posset ignoscere, aut si ignoscere non potuit, uideatur infirmus. uideamus igitur quomodo diluendum sit. nisi fallor, quia mortis causa inoboedientia fuit, et ideo homo ipse sibi mortis est causa, non habens deum suae mortis auctorem. neque enim si medicus praescripserit aegrotanti quibus uideatur cauendum atque ille ab interdictis non putauerit abstinendum, causa ei mortis est medicus, sed utique ipse sibi reus mortis est propriae. itaque deus quasi bonus medicus prohibuit ne Adam nocitura gustaret. iterum accipe: scire bonum melius est quam nescire et ei qui bonum sciat pulchrum est scire quod malum est, ut sciat cauere quod malum est et prudens subeat custodiae cautionem. rursus autem non satis est hoc solum scire quod malum est, ne cum malum scieris, scientia boni incipias defraudari. pulchrius est igitur ut utrumque
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ lignum sp&lio sum aspoocum. & bonũ adescã. & lignũuitae
in para dr̃so. & lignũ scientiaoboni & mali. postea uidemus:
utrũ & hoclignũ sp&iosũ ad aspectũ & bonũ adoscã fuorit si¬
cutc&era. Goni loco hoco portunius disputabitur: quoho¬
mine exhocgustantẽ in uenimus eẽ deceptũ. Interim nihil ha¬
bomus qđ nuncro prohendere debeamus: & siratio nõ scire
non possumus neque enĩ in haccreatura mundi: si qua nobis dif¬
ficilia intollectu uidentur & inconprehonsibilia ingenionrõ
temerario quodã dobomus condompnare iuditio ut creaturã
sorpontiũ uononati que alicuius animantis quiꝑ pohomines
quarationo singula: quo que sint faota. intolloge ael huc &
sciro non possumus sicergo & inscripturis diuinis non fucilo
hiuius lignitraxit ad mortem Vt sidm̃ operatorem mortis
esse memoramus dicunt quod gemina opinione accusemus

Expanded text:
deus lignum speciosum ad aspectum et bonum ad escam et lignum uitae deus lignum speciosum ad aspectum et bonum ad escam et lignum uitae in paradiso et lignum scientiae boni et mali. postea uidebimus utrum et hoc lignum speciosum ad aspectum et bonum ad escam fuerit sicut cetera. eo enim loco hoc oportunius disputabitur, quo hominem ex hoc gustantem inuenimus esse deceptum. interim nihil habemus, quod nunc reprehendere debeamus, etsi rationem scire non possumus. neque enim in hac creatura mundi, si qua nobis difficilia intellectu uidentur et inconprehensibilia ingenio nostro, temerario quodam debemus condemnare iudicio, ut creaturam serpentium uenenatique alicuius animantis, quippe homines qua ratione singula quaeque sint facta intellegere adhuc et scire non possumus. sic ergo et in scripturis diuinis non facile huius ligni traxit ad mortem. aut si deum operatorem mortis esse memoramus, dicunt quod gemina opinione accusemus,
Abbreviated transcription (Latin):
rigantur: de quo &iam alibiait: fluminis imp&us: lxificat
ciuitatem dĩ: estautemciuitas illa quosursumõ herusale libena
inquadiuor sa scorũ merita pullulart : In hocorgo paradyso : ho¬
minẽ dĩ posuit quemplis mauit: Intellogeiã. quia noneũ hominẽ
quiscđmimaginẽ di est posuit. sod eũ qui scđm corpus: Incorpora¬
lis enĩ in lacononost. Posuitautẽ eũ in paradrso sicut solõ ineglo
expectantõ rognũcelorũ: que ad modũ creatura ex poetat reua¬
lationõ filiorũ dĩ. Ergosi paradr susesł in quoerant exorta uir¬
gulta uid &ur paradisus animaesse: quemultiplicat semenac¬
coptum in quauirtus unaqueq plantatur: inquaerat &ia
lignũ uitae: hoc est sapientia sicut dix̃ salomon quis apientia
non d&erra exorta est sedde patro: Eslenĩ splendor lucis
adernio : & manatio omni poiontis gloriao: Erat aurtelig¬
num scientiae bom& mali in para dr̃so. siceñ babos qui a ꝓdux̃

Expanded text:
rigantur. de quo etiam alibi ait: fluminis impetus laetificat ciuitatem dei. est autem ciuitas ilia quae sursum est Hierusalem libera, in qua diuersa sanctorum merita pullularunt. in hoc ergo paradiso hominem deus posuit, quem plasmauit. intellege iam quia non eum hominem qui secundum imaginem dei est posuit, sed eum qui secundum corpus; incorporalis enim in loco non est. posuit autem eum m paradiso sicut solem in caelo expectantem regnum caelorum, quemadmodum creatura expectat reuelationem filiorum dei. ergo si paradisus est in quo erant exorta uirgulta, uidetur paradisus anima esse, quae multiplicat semen acceptum, in qua uirtus unaquaeque plantatur, in qua erat etiam lignum uitae, hoc est sapientia, sicut dixit Solomon quia sapientia non de terra exorta est, sed de patre; est enim splendor lucis aeternae et manatio omnipotentis gloriae. Erat autem lignum scientiae boni et mali in paradiso. sic enim habes, quia produxit
Abbreviated transcription (Latin):
uisscire quã bonus panis: ipse filius manducat huncpanem de quo
ait: meus cibus est ut faciã uoluntatẽ patris meiqui in celisest
iterũ uideamus quaratione dñs ds̃ ada dixeritmor temoriemini:
quidinter sit utrũ aliquis dicat moriemini : anad dat moriemini os¬
tendereenĩ debemus nihil suꝑfluũ indiessemandatõ: Ita que hoc
arbitror cũ duo sibi sint contraria mors & uita secundũ simplice
sermonẽ auita uiuere dicimus: amor.te mori: si aut̃ geminare
uelis utrũ que. qui auitẽ uitã facit: dicitur uita uiuit: sicut habes
in lege : & quia mors mortem facit. diciturmortemorietur:
Ion est aut̃ suꝑflua ista geminatio: est enĩ uita ad mortem : &
ritur uiuit: fiunt ergo quat iuor distinctiones uita uiuere
mor temori. mor te uiuere cũigitur hȩc seitahabeant usus
& consue tudins preudieuĩ debemus ex dudere qua usum

Expanded text:
uis scire quam bonus panis? ipse filius manducat hunc panem, de quo uis scire quam bonus panis? ipse filius manducat hunc panem, de quo ait: meus cibus est ut faciam uoluntatem patris mei, qui in caelis est. Iterum uideamus qua ratione dominus deus Adae dixerit morte moriemini, quid intersit utrum aliquis dicat moriemini an addat morte moriemini; ostendere enim debemus nihil superfluum in dei esse mandato. itaque hoc arbitror. cum duo sibi sint contraria mors et uita, secundum simplicem sermonem a uita uiuere dicimus, a morte mori. si autem geminare uelis utrumque, quia uita uitam facit, dicitur uita uiuit, sicut habes in lege, et quia mors mortem facit, dicitur morte morietur. non est autem superflua ista geminatio; est enim uita ad mortem et ritur uiuit. fiunt ergo quattuor distinctiones: uita uiuere, morte mori, uita mori, morte uiuere. cum igitur haec se ita habeant, usus et consuetudinis praeiudicium debemus excludere, quia usus
Abbreviated transcription (Latin):
ne quaquã dignũ mcolis para disi eo quo dillauita similisanolo
aestimare quia qui nonbibunt nequem anducant erunt sicut angeliince lo
Cumigitur in ciboneque praemium sit qui a ȩsca nos non comm̃dat do: neque
magnũ periculũ sit quia non quod in tratꝰ os comnqetat hominẽ
sed quod ex it deore : uideatur sine dubio tanto autore p̃ceptũ: nisi
hunc cibum ad ilũ ꝓph&icũ referas quia ꝓmagno p̃mio dñs descĩs
pollice tur suis: ecce qui seruiunt mihimandũ cabunt: uosautem
esuri&is: hic enĩ cibus in quo ita definitur ȩterna quoquis que
fuerit defraudatus mortemori&ur : quando quidem panisuiuis
ad quecelestis ipsedñs est : ꝗuitã dat huicmundo unde & ipseait :
Nisimanducaueritis carnem meã : & biberitis sanguinem meũ non
habebitis uitã &ernã &ernã erat ergo panis aliquid dequo pre¬
scripserat eden dcm para disi incolis : quis ille accipe quẽ dicat panẽ

Expanded text:
nequaquam dignum incolis paradisi, eo quod illa uita similis angelnequaquam dignum incolis paradisi, eo quod illa uita similis angelaestimare, quia qui non bibunt neque manducant erunt sicut angeli in caelo. cum igitur in cibo neque praemium sit, quia esca nos non commendat deo, neque magnum periculum sit, quia non quod intrat in os coinquinat hominem, sed quod exit de ore, uideatur sine dubio tanto auctore ..... praeceptum, nisi hunc cibum ad illum propheticum referas, quia pro magno praemio dominus de sanctis pollicetur suis: ecce qui seruiunt mihi manducabunt, uos autem esurietis. hic est enim cibus, in quo uita definitur aeterna, quo quisque fuerit defraudatus morte morietur, quandoquidem panis uiuus atque caelestis ipse dominus est, qui uitam dat huic mundo. unde et ipse ait: nisi manducaueritis carnem meam et biberitis sanguinem meum, non habebitis uitam aeternam. erat ergo panis aliqui, de quo praescripserat edendum paradisi incolis. quis ille? accipe quem dicat. pane
Abbreviated transcription (Latin):
nostre uirus in sider& ÷ eẽt enĩ abtior huius querelelocus Quodeui
omna poss& ds̃ hominem tam̃ perire sit passus uerũ cumds nostri
misericors respuend erroris remedia reser uauerit abolediauile
oimñscon tagii nonabolouerit faculatem: quo modo nrano abile¬
tiiscoari uelincustũ st sipmisitat̃m materiale tens tari qr adõ
tropidanone fragilitasꝰ hurmano: ut feneratior postail zralie por
pidauerit ta quã clauum ammiae fluctuantis mandata celestia
timeroc amittere diuina quemisecor dice plus tribuens quod recep
amis sum & sibi ali quidusuat pans gratȩ quod reuer ut: Ndunc quꝰ
sit illaratio consi deromus: quidsit istud quod cũ mandatũ dare
homini della ad mirabilibeata que uita p̃scribens ne conna
fatiensmor temomorere ture demanducando & nonmandu¬
cando putauerit essemandatũ : sunt enĩ qui putant nequaquꝰ
mandatũ istud conuenire caeli& terrȩ ad que omniũ cseatonl

Expanded text:
nostrae uirus insideret; esset enim aptior huius querellae locus, quod cum nostrae uirus insideret; esset enim aptior huius querellae locus, quod cum omnia possit deus, hominem tamen perire sit passus. uerum cum deus nostri misericors respuendi erroris remedia reseruauerit abolendique omnia contagii non aboleuerit facultatem, quomodo inrationabile uel iniustum est, si permisit nostrum materiale temptari quadam trepidatione fragilitatis humanae, ut faeneratior postea gratia per ppidauerit, tamquam clauum animae fluctuantis mandata caelestia timeret amittere, diuinaeque misericordiae plus tribuens quod recepit amissum et sibi aliquid usurpans gratiae quod reuertit? nunc quae sit illa ratio consideremus, quid sit istud quod cum mandatum daret homini de illa admirabili beataque uita praescribens, ne contra faciens morte moreretur, de manducando et non manducando putauerit esse mandandum. sunt enim qui putant nequaquam mandatum istud conuenire caeli et terrae atque omnium creatori
Abbreviated transcription (Latin):
requirendũ utrũ bonus ds̃ potuit in hibere : quo quo modo incipi
entemmalitiã annon potuerit : si eñ nom potuit infirmus sipo¬
tuit & non fecit nombonas : ergo sisibiista nonton gruunt : nec suȩ
sibier&i corũ conueniunt opimones requra mus nefor coranonis
fuerit qua causa ds̃siue geniti si ue nongeniti illius operatoris siuelit mali¬
tiã introire in huncmundũ cũ possit in hibere : Ita que seruante sunũ
& eundẽdm̃: bonũ atq operatorẽ idpossumus ad struamus quod gratiȩ
utrique conueniat : nec accusationis eorũ dedinemus in uidiã quiaita
dicunt: Quomodo ds̃ bonus quinon solũ passus est introire in hunc
mundũm alitiã : sed &iã intantã confusionẽ uenire ꝑmisit & uerũ hȩç
accusatio tunclocũ haber& siita amimeuim & intime secre tam̃ tis inficer&
nullo pacto possed ab oleri & in medicabiliũ uulnerũ menti atq animȩ

Expanded text:
mali, requirendum utrum bonus Deus potuerit inhibere quoqumali, requirendum utrum bonus Deus potuerit inhibere quoquentem malitiam an non potuerit. si enim non potuit, infirmus; si potuit et non fecit, non bonus. ergo si sibi ista non congruunt nec suae sibi haereticorum conueniunt opiniones, requiramus ne forte rationis fuerit qua causa deus siue geniti siue non geniti illius operatoris siuerit malitiam introire in hunc mundum, cum posset inhibere. itaque seruantes unum et eundem deum bonum atque operatorem id si possumus adstruamus quod gratiae utrique conueniat nec accusationis eorum declinemus inuidiam qui ita dicunt: quomodo deus bonus, qui non solum passus est introire in hunc mundum malitiam, sed etiam in tantam confusionem uenire permisit? uerum haec accusatio tunc locum haberet. si ita animae uim et intimae secreta mentis inficeret, ut . nullo pacto posset aboleri et inmedicabilium uulnerum menti atque animae
Abbreviated transcription (Latin):
dicere quia non est mandatũ dĩ : sic & hicdicunt nonergo creatu¬
ra hominis ađo quiceds̃ malũ non fecit: homo aut̃ opinionẽ acce¬
pit mali : dũ amalis p̃cipitur abstinere : Hoc aut̃ genere aliũbo¬
nũ dñ: aliũo peratorem hominis conantur ad serere : Quibusres¬
pondendũ est ilico: secundũ opinionem suã : sienĩ hominẽno lunt
adõ factũ quia peccator homo : & hoc refugiunt nebonus cds̃pce¬
catorem fecis seuicleatur : quia norputant hae quirecerit
peccatorem : dicant utrũ operatorem hominis ado fatũ putent:
sieiũ adõ factus ille utdicunt: operator est hominis quo modobont
ds̃ operitorem inalifecit ⁊s uti que non bonus: Nã qui peccatorem facit
non bomis: cauendũ negrauius sit operatorẽpeccatores fecisse
debuit eñĩ bonis ds̃ ꝓhibere natiuitatem euis : qui pectatis ubscan¬
tiã haberet inducere Quodsi dieunt nonessegenitũ operatorẽ

Expanded text:
dicere qudicere qura hominis a deo, quia deus malum non fecit, homo autem opinionem accepit mali, dum a malis praecipitur abstinere. hoc autem genere alium bonum deum, alium operatorem hominis conantur adserere. quibus respondendum est ilico secundum opinionem suam. si enim hominem nolunt a deo factum, quia peccator est homo. et hoc refugiunt, ne bonus deus peccatorem fecisse uideatur, quia non putant bonum qui fecerit peccatorem, dicant utrum operatorem hominis a deo factum putent. si enim a deo factus ille, ut dicunt, operator est hominis, quomodo bonus deus operatorem mali fecit? utique non bonus. nam si qui peccatorenon bonus; cavendum ne gravius sit operatorem peccatoris fecisse. Debuit enim bonus Deus prohibere nativitatem ejus, qui peccati substantiam habebat inducere. Quod si dicunt non esse genitum operatorem
Abbreviated transcription (Latin):
fact sie numgentes quae legem non habent. paturals en ub
quae legis suit faciunt: eiusmodi legem non habentes i pis isibi
sunt lex: quiostendunt opus legis scriptũ incordibus suis
Opinio igtur humana sibitam quam dilex est: Iterũ bine
aliam faciunt qua estionem: ut aduicem mandatieus quod
dximus in hominis opimone consistere. hanc ips aopinioniẽ
in pressama dõ nobis tamquam praescriptum diuinae legis accu¬
sentꝰ Norat in quid hominem peccaturum quier eauit eũ &
ha sopiniones & boni& maliin praessit an non nouerat:
ut si dixeris quia non nouerat. alienũ amaiestatedĩ sentias si autem
dixeris quiasciens dĩmerr peccaturũ hominẽ communestam̃ opinio¬
nes eibom & malimpressit ut ꝓpt̃ ad mixtionẽ malorũ uitȩ ꝑp&ui¬
tatem seruare non poss& : sicut inllo non p̃sagũ futuri ita in hoc
non bonũ dm̃ signisicare uidearis : at que hinc argum̃ tantur quiu
non est creatura hominis adõ facta : Nãsicut supra ostendimus eos

Expanded text:
facit. si enim gentes quae legem non habent naturaliter ea quae legis sunt faciunt, eiusmodi legem non habentes ipsi sibi sunt lex, qui ostendunt opus legis scriptum in cordibus suis. opinio igitur humana sibi tamquam dei lex est. \' Iterum hinc aliam faciunt quaestionem, ut ad uicem mandati eius, quod diximus in hominis opinione consistere, hanc ipsam opinionem inpressam a deo nobis tamquam praescriptum diuinae legis accusent. norat, inquit, hominem peccaturum qui creauit eum et has opiniones ei boni et mali inpressit an non nouerat? ut si didixeris quia sciens Deus peccaturum hominem, communes tamen opiniones ei boni et mali impressit; ut propter admixtionem malorum vitae perpetuitatem servare non posset, sicut in illo non praesagum futuri, ita in hoc non bonum Deum significare videaris. Atque hinc argumentantur quia non est creatura hominis a Deo facta. Nam sicut supra ostendimus eos