comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
na sit hominis uoluntas oportet at¬
tend̾e̾ quid congruat ei uelle. & qͦ
fine. Tm̃ enĩ int̾ ẽ. it̾ uoluntatẽ
dĩ & uoluntatẽ homĩs. ut in quibꝰ¬
dam aliud congruat dõ nelle.
bona multo ampluis. mrultoq cer¬
tius uoluntate. Nam illiꝰ mala uo¬
luntas eẽ nũqͣm pot̃. tamqͣm sibo¬
nus filiꝰ pr̃em uelit uiu̾e. quem
ds̃ bona uoluntate uult mori. Ꝙ
rursum fi̾ pot̃. ut hoc uelit hõ. uo¬
luntate mala qd̾ ds̃ uult bona.
uelud si malus filius. uelit mori pa¬
tremnelit etiam hoc ds̃. siempe
ille uult qd̃ nͣ uult ds̃. isteͫ uero id
uoluntatei pietas illiꝰ potiꝰ ꝯsonat.
qͣmuis aliud uolentis qͣm huiꝰ id̾ uo¬
lentis impietas. Multum enĩ int̾ ẽ.
quid uelle homini. quid dõ con¬
gruat. & ad quẽ finem suam qͥsq
referat uoluntatẽ ut approbet᷑. i
imꝓbet᷑. pot̃ enĩ uelle boñ qd̾ ñ
congruit ei uelle. & pot̃ uelle ꝙ¬

Expanded text:
na sit hominis voluntas, oportet attendere quid congruat ei velle, et quo fine. Tantum enim interest inter voluntatem Dei et voluntatem hominis, ut in quibusdam aliud congruat Deo velle, bona multo amplius multoque certius voluntate, nam illius mala voluntas esse nunquam potest: tanquam si bonus filius patrem velit vivere, quem Deus bona voluntate vult mori. Et rursus fieri potest ut hoc velit homo voluntate mala quod Deus vult bona: velut si malus filius velit mori patrem, velit etiam hoc Deus. Nempe ille vult quod non vult Deus; iste vero id voluntati pietas illius potius consonat, quamvis aliud volentis, quam hujus idem volentis impietas. Multum enim interest quid velle homini, quid velle Deo congruat, et ad quem finem suam quisque referat voluntatem, ut approbetur vel improbetur. Potest enim velle bonum quod non congruat ei velle;
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m mori ꝓpt̾ lib̾ationem honuiis &
impletionẽ diuine uoluntatis. s ñ uoe¬
luerunt delectatione ip̃iꝰ afflictioniꝰ
De eod gͦ letabantim. & tristabant᷑.
s ob aliud gaudebant. & ꝓpt̾ aliud
dolebant. Uolebant gͥ xp̃m mori ꝓpt̾
hoĩs redemptõnem. & tñ de morte
ĩpiꝰ diu̾sis decausis corda eoꝵ uarie

Expanded text:
um mori propter liberationem hominis et impletionem divinae voluntatis, sed non voluerunt delectatione ipsius afflictionis. De eodem ergo laetabantur et tristabantur; sed ob aliud gaudebant, et propter aliud dolebant. Volebant ergo Christum mori pro hominis redemptione, et tamen de morte ipsius diversis de causis corda eorum varie
Abbreviated transcription (Latin):
pssalmo x p̃c ad prẽm ait. Tu cognouisti
sessione meã .i. uoluisti & approbasti
passionem meã. tͥ enĩ placuit. Uoluit
ñ uolu̾it culpã uid̃orꝵ. Si enimi uoluis¬
s nec fuisset. Sꝑꝑo¬
ed ad hoc opponit᷑ sic. Si uolutt
ut patet᷑ a iudĩs ł ñ. Si uoluit ut ñ
pat̾et᷑ a uidis cum passus sit. factũ ÷
eum pati a uicłis. gͦ uoluit eum oc¬
cidi a uid̃is. Uoluit itaq ut iudĩ oo¬
cid̾e̾nt eum. Ad qd̾ respõdentes dm̃s
simplicit̾ ꝯcedend̾ eẽ ꝙ ds̃ uoluit xp̃or

Expanded text:
s ad Patrem ait: Tu cognovisti sessionem meam, id est, voluisti et approbasti passionem meam, tibi enim placuit. Voluit noluisset, nec fuisset. Sed ad hoc opponitur sic: Si voluit ut pateretur a Judaeis, vel non. Si voluit ut non pateretur a Judaeis, cum passus sit, factum eseum pati a Judaeis, ergo voluit eum occidi a Judaeis: voluit itaque ut Judaei occiderent eum. Ad quod respondentes, dicimus simpliciter concedendum
Abbreviated transcription (Latin):
pati. ł occidi a iudĩs: hic distinguend̾
Si enim intelligit᷑ sic. uolebat eũ
sustine passionẽ ł cͥcum siue crucifixi¬
onem. a uid̾is illatam: uerus ⁊ sen¬
sus. Si uͦ intelligit᷑ sic. uolebat ut
nidi occid̾ent eum. falsum ẽ. Non
enim uolebat ds̃ accionẽ iudeoꝵ
que mala erat. s uolebat passionẽ bo¬
bonas implet ꝑ maloꝵ hõium uolun¬
qñ id fiꝰ nolebat. satanas ab ip̃o qui
occisus ⁊ drẽt᷑. Ette manifeste habes.

Expanded text:
a Judaeis, hic distinguendum est: Si enim intelligitur sic: Volebat eum sustinere passionem sive crucifixionem a Judaeis illatam, verus est sensus; si vero intelligitur sic: Volebat ut Judaei occiderent eum, falsum est. Non enim volebat Deus actionem Judaeorum quae mala erat, sed volebat passionem bobonas implet per malorum hominum volunquando id fieri nolebat, Satanas ab ipso qui occisus est diceretur. Ecce manifeste habes
Abbreviated transcription (Latin):
durat. nec iniq aliquid fac̃. nec nisi uo¬
lens quicqͣm fac̃. &e omĩa quecuinq
tiam p̃dictoꝵ. addens quare deus p̾ci¬
pit omnibus bona facere et mala
uitare cñ ñ uelit hoc ab oĩb ĩpleri.
x p̃dictis liquet ꝙ uoluntas dĩ q̃
ip̃ẽ ÷ semꝑ ẽ intuicta. nec in ali¬
quo cassat᷑. s ꝑ omĩa implet᷑. Consili
um uͦ eius atq p̾ceptio. siue ꝓhibitio.
ñ ab omĩb implent᷑ quib ꝓpoĩta os
data sunt. Neq iõ p̃cep̃ om̃ib bona.
ł ꝓhibuit mala. ł consuluit optima.
qd̃ uellet ab omĩb bona q̃ p̃cipit
fi̾. ł mala que ꝓhibet uitari. Si enĩ
uellet utiq & fierent. quia in nullo
pot̃ ab homine suꝑari ł impediri eiꝰ
uoluntas. s ut iusticiam suam hoĩb
ostenderent & mali eẽnt inexcusa¬
biles. Deniq ut bom ex obedientia
głam. mali ex inobedientia penam.
a quibdam uoluit fi̾. ł uitari. s
que ab eis quiħ pͥcep̃ fi̾ uoluit. ut abra¬
he de uumolatione filũ. & in eligłio

Expanded text:
nisi volens quidquam facit, et omnia quaecumque tiam praedictorum, addens quare Deus praecepit omnibus bona facere et mala vitare, cum non velit hoc ab omnibus impleri. Ex praedictis liquet quod voluntas Dei, quae ipse est, semper invicta est, nec in aliquo cassato, sive prohibitio, non ab omnibus implentur quibus proposita et data sunt. Neque ideo praecepit omnibus bona, vel prohibuit mala, vel consuluit optima, quod vellet ab omnibus bona quae praecepit fieri, vel mala quae prohibuit vitari si enim vellet, utique et fierent, quia in nullo potest ab homine superari vel impediri ejus voluntas, sed ut justitiam suam hominibus ostenderet, et mali essent inexcusabiles; denique ut boni ex obedientia gloriam, mali ex inobedientia poenam sa quibusdam voluit fieri vel vitari, sed quae ab eis quibus praecepit fieri noluit; ut Abrahae de immolatione filii, et in Evangelio
Abbreviated transcription (Latin):
Uñ. oõ. suꝑ genesim. Mułti uoluntatẽ
d̃i ꝑagunt. uñ mutare contendunt. &
consilio eiꝰ resistentes obsecunt᷑. quia
hoc eꝰ dispositioni militat. ꝙ ꝑ huma¬
num studium resultat. hic aꝑte osten

Expanded text:
oluntatem Dei peragunt, unde mutare contendunt, et consilio ejus resitentes obsequuntur; quia hoc ejus dispositioni militant, quae per humanum studium resultat. Hic aperte osten
Abbreviated transcription (Latin):
mutatum. s carne ut carnalib ꝯgru¬
ent̾ apret indutum. ita sane fem̃ ut
ibi sit ñ tm̃ u̾bum dĩ ⁊ hoĩs caro. s
Qd si difficile intelligatur. mens fide
purget᷑ apecc̃ĩs abstinendo. & bona

Expanded text:
mutatum, sed carne, ut carnalibus congruenter appareret indutum. Ita sane factum, ut ibi sit non tantum Verbum Dei et hominis caro, sed Quod si difficile intelligitur, mens fide purgetur a peccatis abstinendo et bona
Abbreviated transcription (Latin):
hoc int̾ ⁊ qr quedam eoꝵ q̃ accedunt.
ł accidt̃ ut habitum faciant. ñ mu¬
tantur. s ip̃a mutãt in se integra &
inconcussa manentia. Sic̃ sapĩa acce¬
dens hoĩ ñ ip̃a mutatͦs hoĩem mutat.
q̃ de stulto sapientẽ fac̃. Quedam uͦ
sic accedunt ł accidunt ut mutent
⁊ inutent᷑. ut cib qui amtitens spẽoi
suam incorpꝰ u̾tit᷑. ⁊ nos cibo fecti ab
exilitate & languorem atq in robur
atq ualentiam mu tat᷑n T̃ ercium ge¬
nus ÷ cum ea que accidunt. ł acce¬
dunt. ñ mutant ea quib accidunt.
nec ab eis mutant᷑. Sic̃ anulus poĩtꝰ
in digito. ꝙ genus rarissime inue¬
ht̃ eam formam qͣm sumit induta.¬
Indita enim m̃bris accip̃ formam
quam ñ habebat exuta. Quod genus con¬
gruit huie comꝑatiomi. Ds̃ enim filiꝰ

Expanded text:
t, quia quaedam eorum quae accidunt vel accedunt, ut habitum faciant non mutantur, sed ipsa mutant in se integra et inconcussa manentia; sicut sapientia accedens homini, non ipsa mutatur, sed hominem mutat, quem de stulto sapientem facit. Quaedam vero sic accedunt vel accidunt, ut mutent et mutentur, ut cibus qui amittens speciem suam in corpus vertitur, et nos cibo refecti, ab exilitate atque languore in robur atque valentiam mutamur. Tertium genus est, cum ea quae accidunt vel accedunt, nec mutant ea quibus accidunt, nec ab eis ipsa mutantur, sicut annulus positus in digito; quod genus rarissime ret eam formam qInduta enim membris accipit formam quam non habebat exuta; quod genus congruit huic comparationi. Deus enim Filius
Abbreviated transcription (Latin):
Nam qͣntum ad nat᷑am diuinitatis
ñ ÷ ip̃e p̃destinatꝰ. ñ gͦ in quantũ in ea
ꝑ ex ea subsistet p̃destinatꝰ ÷: s in qͣn¬
tum subsistit in aliis duab substantũs.
de natura humana intelligit᷑. q̃ u̾bo
unita: in singłaritate ꝑsone .i. tta qd̾
ead̾ ꝑsona que pͥus erat. & simplex erat.

Expanded text:
atis, non est ipse praedestinatus. Non ergo in quantum in ea vel ea subsistit, praedestinatus est; sed in quantum subsistit in aliis duabus substantiis, de natura humana intelligatur, quae Verbo unita est in singularitate personae, id est, quod eadem persona quae prius erat
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m dñm u̾m hoiẽm suscepisse c̾dimꝰ.
⁊ in ip̃o uisibilit̾ inuisibilem hoĩb
apparuisse. ⁊ ip̃o int̾ hoĩes ꝯu̾satum
fuisse. in ip̃o ab hoĩb humana ꝑtulis¬
se. in ip̃o hoĩes docuisse. hylare. quoq
in .x. libro detͥnit̾. ait. Quomͦ dĩ filius

Expanded text:
suscepisse credimus, et in ipso visibiliter invisibilem hominibus apparuisse, in ipso inter homines conversatum fuisse, in ipso ab hominibus humana pertulisse, in ipso homines docuisse. » Hilarius quoque in libro De Trinitate ait: « Quomodo Dei Filius
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ confiteamͦ in duab nat᷑is ꝑfecte se
hñtib dĩtatis ⁊ humanitatis. & incar¬
natam. eand̾ ypostasim. ⁊ has duas na
gła s unitas inuicem in unam cõpoĩ¬
nat᷑am. s unitas inuicem in unã yposti¬
bile mansit cͤabile. & ꝙ incͤabile in
incͥrum scͥptibile. ⁊ hoc quid̃ reful¬
get miracłis: de hoc august̾. in libro
tem una ÷ prĩs filiiq nataͣ. ita etiã
iuxta humanitatem. eadem ÷ matͥs
mana nat᷑a. ex duab substantiis fi¬
eret una ꝑsona. ac ꝑ hoc iam ÷ ex
trib. dõ. aĩa. & carne his aliisq płib
auctoritatib se muniunt. qui dñt
bus substantiis C̃ cia alioꝵ sententia
unt etiam & alii qͥra incarna¬
tione u̾bi. ñ solum ꝑsonã ex¬

Expanded text:
fitemur in duabus naturis perfecte se habentibus, deitatis et humanitatis; et incarnatam esse eamdem hypostasim; et has duas natgulam, sed unitas invicem in unam composiuram, sed unitas invicem in unam hypostabile mansit creabile, et quod increabile incincircumscriptibile, et hoc quidem refulget miraculis. De hoc etiam Aug., in lib. tem una est Patris Filiique natura, ita etiam juxta humanitatem, eadem est matrmana natura, ut ex duabus substantiis fieret una persona. Ac per hoc jam est ex tribus, Deo, anima et carne. His aliisque pluribus auctoritatibus se muniunt, qui dicunbus substantiis. 6. Tertia aliorum sententia. Sunt etiam alii, qui in Incarnatione
Abbreviated transcription (Latin):
& in unam tm̃ natura existens. in dua¬
bus. & ex duab subsistit natis. ⁊ ꝑso¬
sistens ñ ex aĩa tm̃ ⁊ carne. s etiam
ex diuinitate. nec tñ ꝑsona illa de
ut quibdam placet qͥddam sub¬
sistens ex aĩa & carne. s ñ ÷ facta ꝑso¬

Expanded text:
 in una tantum natura existens, in duabus et ex duabus subsistit naturitantum ex anima et carne, sed etiam ex divinitate; nec tamen persona illa debut quibusdam placet quiddam subsistens ex anima et carne; sed non est facta perso
Abbreviated transcription (Latin):
uł habitũaĩ sẽ discipline ꝑceptõnem usum
firmatam. ł habitum corꝑis. sic̃ dm̃s
alium alio ualidiorem.ł habitum
eoꝵ que m̃bris accõmodant᷑ extrinse¬
cus. ut cum dm̃s aliqueni uestitum.
calciatum. & huinsmodi. In quibus
omĩb gn̾ib manifestum ⁊ in ea re
dici habitum q̃ accidit ł accsdit ali¬
CIII. ita ut eam possitetiam ñ hr̃e.
hoc aũ nom̃ dictum ⁊ ab illo u̾bo¬

Expanded text:
 animi, sicut disciplinae perceptionem usu firmatam; vel habitum corporis, sicut dicimus alium alio validiorem; vel habitum eorum quae membris accommodantur extrinsecus, ut cum dicimus aliquem vestitum vel calceatum, et hujusmodi. In quibus omnibus generibus manifestum est in ea re dici habitum, quae accidit vel accedit alicui, ita ut eam possit etiam non habere. Hoc autem nomen ductum est ab illo
Abbreviated transcription (Latin):
fc̃s ÷ cum indntus ÷ hoiẽm. quẽ sͥ uni¬
ens quodanmꝰ atq ꝯformaris. mimor¬
talitati et̾nitatiq sociaret. Nõ gͦ opor¬
tet intelligi mutatum ẽẽ u̾bum sus¬
ceptõne hoĩs. sic̃ nec m̃bra ueste induta
mutant᷑. qͣmius illa susceptio ineffabi¬
lit̾ susceptũ suscipienti copłaret. his

Expanded text:
est, cum indutus est hominem, quem sibi uniens quodammodo atque conformans immortalitati aeternitatique sociaret. Non ergo oportet intelligi mutatum esse Verbum susceptione hominis, sicut nec membra veste induta mutantur; quamvis illa susceptio ineffabiliter susceptum suscipienti copularet. » His
Abbreviated transcription (Latin):
in aĩo substantialit̾ existunt. Qͥa mens
tia eiꝰ. qͣsi ꝓles eiꝰ. Mens enĩ cum se
cognoscit. notitiam sui gignit. ⁊ ⁊ sola
parens sue notitie. Tercius : amor qͥde
ip̃a m̃te & noticia ꝓcedit. dũ mens
cognoscens se. diligit se. Non enĩ pos¬
set se dilige. nͥ cognosce̾t se. Amat enĩ pla¬
citã ꝓlem .i. noticiã suã. ⁊ ita amor qui

Expanded text:
in anima substantialiter existunt. 19. Quia mens tia ejus quasi proles ejus. Mens enim cum se cognoscit, notitiam sui gignit, et est sola parens suae notitiae. Tertius est amor, qui de ipsa mente et notitia procedit, dum mens cognoscit se et diligit se; non enim posset se diligere, nisi cognosceret se. Amat etiam placitam prolem, id est, notitiam suam: et ita amor quidam
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ uitium longe abẽ a uoluntate dĩ
ut rõ docet. Ex hoc loco ꝓbant no¬
luntatẽ in qͣntum utiosa ÷ ñ ẽẽ a dõ.¬
& in qͣntum uitiosa ÷ pectm̃ ÷ & pec¬
catum ÷ ut auunt in qͣntum ñ
tẽ & alit̾ ꝓbant omem accũ int̾iorem ł exc̃iore
lus. nͥ eẽt res bona. quia ũ ÷ aliqͣ res
aliqͣ mala eẽt si res ip̃a q̃ mala ẽ.
nat᷑a᷑ ñ eẽt. Non gͥ pot̃ eẽ malum.
nͥ eẽt aliꝙ bonum. Qd̾ cum dici udea¬
t᷑ ab surde. ꝯnexio tñ rõtinationis
nos cõpellit hoc drẽ. Ex p̃missiᷤᷤ testuo¬
niis. assert̃ om̃s actꝰ in qͣntum sunt
ẽẽ res bonas. nec aliqͥd ẽẽ malum .i.¬

Expanded text:
d vitium longe abest a voluntate Dei, ut ratio docet. Ex hoc loco probant voluntatem, in quantum vitiosa est, non esse a Deo; in quantum vitiosa est, peccatum est, ut aiunt, in quantum non  aliter probant omnem actum interiorem vel exteriorem, lus, nisi esset res bona; quia non est aliqua res aliqua mala esset, si res ipsa quae mala est, natura non esset. Non ergo potest esse malum nisi esset aliquod bonum. Quod cum dici videatur absurde, connexio tamen ratiocinationis nos compellit hoc dicere. §. Ex praemissis testimoniis asserunt omnes actus, in quantum sunt, esse res bonas; nec aliquid esse malum, i
Abbreviated transcription (Latin):
tem alit̾ eis opponit᷑. Si ali¬
quid ñ ÷̃ malum ꝙ ñ sit nat᷑a ł res
bona. quomͦ gͥ peccã sunt ñ c̾cłe in
dm̃. ñ ire ad eccłam. & huiusmodi.
cum ista ñ sint nat᷑e immo oĩo ñ sintͤ

Expanded text:
Item aliter eis opponitur: Si aliquid non est malum quod non sit natura vel res bona, quomodo ergo peccata sunt non credere in Deum, non ire ad ecclesiam, et hujusmodi, cum ista non sint naturae, imo omnino non sint?
Abbreviated transcription (Latin):
celestemq uitam. c̾tum aliquid scͥpt᷑a᷑
ñ tͣdit. & iõ ambiguũ: utrum paren¬
tes genitis filiis ꝑfectaq humani offiti
institia ad meliorem statum tͣnsfe̾rent᷑
ñ ꝑ mortẽ s ꝑ aliqͣm mutationẽ. An
pres in aliquo statu mane̾nt ligno uite
utentes donec filii ad eund̾ statum ꝑ¬
uenirent. ⁊ sic impleto num̾o om̃s si¬
mul ad meliora tͣnsferrent᷑. ut ẽẽnt

Expanded text:
elestemque vitam, certum aliquid Scriptura non tradit. Et ideo ambiguum est utrum parentes, genitis filiis, perfectaque humani officii justitia, ad meliorem statum transferrentur, non per mortem, sed per aliquam mutationem; an patres in aliquo statu vitutentes, donec filii ad eumdem statum pervenirent; et sic, impleto numero, omnes simul ad meliora transferrentur, ut essent
Abbreviated transcription (Latin):
in qͣ minꝰ qͣm in uiro rõnẽ uig̾e nouit.
eꝰ ii. malitia ad temptand̾a iurtutẽ te¬
enida. humanã nat᷑am in ea parte uͥ de¬
bilior uidebat᷑ aggͥssa ẽ. ut si forte ilic
aliqͣtenus p̃uałet pͥtmod fidutia ad al

Expanded text:
in ea, quam in viro rationem vigere novit. Ejus enim malitia ad tentandam virtutem timida, humanam naturam in ea parte, ubi debilior videbatur, aggressa est, ut si forte illic aliquatenus praevaleret, postmodum fiducialius ad al
Abbreviated transcription (Latin):
ad imag̃. ⁊ si .n. Quero nunc an solum d̃m
sibi locutum estimes an hunc sermonẽ
eiꝰ intelligas ad alt̾m extitisse. Si solum
fuisse dicis. ip̃iꝰ uoce argueris dicentis. fa
ccamꝰ. ⁊ nr̃am. Suͤstulit enĩ singłar itatis
ac solituainis intelligentiam ꝓfessio conͤ¬
sortii. quia aliqd̾ ꝯsortium eẽ ñ pot̾ ip̃i so¬
litario. neq solitudo solitarii recip̃. faciamꝰ.
nec alieno a se dr̃et. nram. Attende lector
his u̾b. & uide quia noĩe ꝯsortii płalitatẽ

Expanded text:
dinem nostram. Quaero nunc an solum Deum sibi locutum existimes, an hunc sermonem ejus intelligas ad alterum exstitisse? Si solum fuiciamus, et nostram. Sustulit enim singularitatis ac solitudinis intelligentiam professio consortii, quia aliquod consortium esse non potest ipsi solitario, neque solitudo solitarii recipit faciamus; nec alieno a se diceret, nostram. Attende, lector, his verbis. et vide quia nomine consortii pluralitatem
Abbreviated transcription (Latin):
auctoritatũ u̾b̾ intendimꝰ ut dic¬
toꝵ intelligentiã capiamꝰ. mag̃ iuidet᷑
hoꝵ u̾boꝵ usus introductꝰ rõne remo¬
uendi atq excludendi asimplicitate d̃¬
tatis q̃ ibi ñ sunt. quam ponendi aliqͣ.

Expanded text:
auctoritatum verbis intendimus, ut dictorum intelligentiam capiamus, magis videtur horum verborum usus introductus ratione removendi atque excludendi a simplicitate deitatis quae ibi non sunt, quam ponendi aliqua.
Abbreviated transcription (Latin):
sapientior sit ex temꝑe. quia apͥma con¬
ceptiouis hora spũ sapĩe plenus ꝑmane¬
bat. s eand̾ qͣ plenus erat sapĩã cet̾is ex
temꝑe paulatim demõstrabat. Iuxta
hoĩs nat᷑am ꝓfitiebat etate. de infantia
adiuuentutem. Iuxta hoĩs nat᷑am ꝓfi¬
tiebat grã. ñ ip̃e ꝙ ñ habebat ꝑ acces¬
sum temꝑis accipiendo. s pandendo
donum gre ꝙ ha¬
bebat apud
qͣntum ꝓfi¬
tiente etate. pa tefaciebat
tm̃ eos ad laudem dĩ excitabat. ⁊ sic
dõ prĩ ad laudem. & hominib ad salutẽ
ꝓfitiebat. In aliis gͦ ñ in se ꝓfitiebat

Expanded text:
sapientior esset ex tempore, qui a prima conceptionis hora Spiritus sapientiae plenus permanebat, sed eamdem qua plenus erat sapientiam caeteris ex tempore paulatim demonstrabat. Juxta hominis naturam proficiebat aetate de infantia ad juventutem; juxta hominis naturam proficiebat gratia, non ipse quod non habebat per accessum temporis accipiendo sed pandendo donum gratiae quod habebat. Apud quantum proficiente aetate patefaciebat iae, tantum eos ad laudem Dei excitabat, et sic Deo Patri ad laudem Dei, et hominibus ad salutem proficiebat. In aliis ergo, non in s
Abbreviated transcription (Latin):
głis m̃bris. s ñ qͣntum in capite. Ibi enĩ¬
& uisus ÷. & auditus. & olfactus. & gustus
& tactꝰ. In cet̾is aũ solus ÷ tactus. Ita & in
xp̃o habitat om̃is plenitudo diuinitatis.
qr ille ÷ cap̃ in quo sunt om̃s sensus. In
spc̃ ad m̃suram. cum de plenitudine eiꝰ ac¬

Expanded text:
gulis membris, sed non quantum in capite ibi enim visus est, et auditus, et olfactus, et gustus, et tactus, in caeteris autem solus est tactus, ita in Christo habitat omnis plenitudo divinitatis, quia ille est caput, quo sunt omnes sensus. In spiritus ad mensuram, cum de illius plenitudine ac
Abbreviated transcription (Latin):
alia huimodi inania relinq̃ntes. p̾¬
misse questionis. par¬
ti samior fauẽ¬
tes que scoꝵ testimo¬
probat᷑. dicamus dđm
ñ uelle ma¬

Expanded text:
alia hujusmodi inania relinquentes, praemissae quaestionis parti saniori faventes, quae sanctorum testimoprobatur, dicamus Deum non velle ma
Abbreviated transcription (Latin):
Sunt quidñt religionis gr̃a coniugiade¬
bere solui. yũ sciendum est qr ⁊ si ħ lexhu¬
mana concessit. tñ lex diuina ꝓhibuit. Si
uͦ utͥsq conueniat continentẽ uitã ducere.
hoc quis audeat accusare: Sic enĩ. multos
sanctor noumꝰ. cumsuis coniugib et pͥus
continentẽ uitam duxisse. et pꝰ ad scẽ eccłie
regimina migrasse. Siuͦ continentiam
quam uir appetit mulier non seqͥt᷑ atit
ꝙͣ uxor appetit uir recusat coningiũ diuidi
non potest. ꝙ scͥptum est. Mulier .p. sui .c. ñ¬

Expanded text:
Sunt qui dicunt religionis gratia conjugia debere solvi. Verum sciendum est quia etsi hoc lex. humana concessit, tamen lex divina prohibuit. Si vero utrisque conveniat continentem vitam ducere, hoc quis audeat acsanctorum novimus cum suis conjugibus et prius continentem vitam duxisse et post ad sanctae Ecclesiae regimina migrasse; si vero continentiam, quam vir appetit, mulier non sequitur; aut quam uxor appetit, vir recusat, conjugium dividi non potest, quia scriptum est: Mulier potestatem
Abbreviated transcription (Latin):
sibi. hac aũ descͥptione legitimori et fideliũ
tñ matͥmonium inluditur: de consensu qͥ¬
Si enĩ consentiunt infutur̃ dicentes. ac¬
cipiam te inuir̃. Et ego te muxoreni non
est iste consensus efficar matͥmonii. Item
siconsentiant m̃te ⁊ ñ ex pͥmant ũbis ł
aliis c̾tis signis nec talis ꝯsens efficit
matͥmonium. Si autem ũbis explicãt
qd̵ tñ corde non uolunt. si nͣ sit coactio
ũbi. uł dolus obligatio illa u̾boꝵ quibꝰ
consentiũt dicentes. accipio te inuir̾
et ego ͭ i uxorem matͥmonium facit.¬
matͥmonium faciat subditisꝙ ꝯsens fa¬
ꝓbatur restimoniis. ait ix ysidorꝰtiat solꝰ
bonsensus facit matͥmonium. Itemmatͥm
nicholaus ppͣ. Sufficiat solꝰ scd̾m leges ͥ¬
eoꝵ consens de quorum ꝯt̃ctionib agit᷑
Qui solus si forte inuptiis defiũt. Eet̾a

Expanded text:
ione legitimorum et fidelium tantum matrimonium includitur. 3. De consensu qSi enim consentiunt in futurum, dicentes: Accipiam te in virum, et: Ego te in uxorem, non est iste consensus efficax Matrimonii. Item si consentiant mente, et non exprimant verbis vel aliis certis signis; nec talis consensus efficit matrimonium. Si autem verbis explicant quod tamen corde non volunt, si non sit coactio ibi vel dolus, obligatio illa verborum quibus consentiunt dicentes: Accipio te invirum, et ego te in uxorem, Matrimonium facit.monium faciat, subditis probatur testimoniis. Ait enim Isidorus: Consensus facit Matrimonium. Item Nicolaus papa: Sufficiat solus secundum leges eorum consensus, de quorum conjunctionibus agitur; qui solu
Abbreviated transcription (Latin):
hoc u̾ba p̾missar̾ auctoritatũ intelligẽda
fore tradunt: Qua ratione nituntur.
uod uͦ int̾ sꝑonsam et cõiuger
plurimum int sit. exeo astruunt quia
licet sponse ante carnalem copłam ĩ conful¬
to uł nolente sponsomonast̾nm eligere.
quo fc̃o sponso ⁊̃ licet aliam duc̃e. Conin¬
gatus uł coniugata nͨ cõtinentiam nͥ excõ¬
muni consensu seruarenalet. nͨ monaft̾i.¬
um pet̾e nͥ ut̃q continentiam parit ꝓfi

Expanded text:
hoc verba praemissarum auctoritatum intelligenda hoc verba praemissarum auctoritatum intelligenda fore tradunt. 7. Qua ratione nituntur. Quod vero inter sponsam et conjugem plurimum intersit, ex eo astruunt, quia licet sponsae ante carnalem copulam inconsulto vel nolente sponso monasterium eligere; quo facto, sponso etiam licet aliam ducere. Conjugatus vero vel conjugata, nec continentiam nisi communi consensu servare valet, nec monasterium
Abbreviated transcription (Latin):
augꝰ. Conumx uocatur expͥma despon¬
sationis fide ꝙͣ concubitu non agnoue¬
rat. nͨ fuerat agniturꝰ. nͨ ꝑierat nͨ men¬
dax mansserat ꝯiugis appellatõ uͥ nec
suerat nec futura erat carnis ulla cõ
mixtio. Propt̃ qd̾ fidele ꝯuigiũ ambo
parentes xͥ nocari meruert. ñ solũ illa
mat̾ s etiam ille pater eiꝰ. sicut conumx ma¬
ts eiꝰ. utrumnq mente non carne. Ex his
euidenter insinuatur ꝙ extemꝑe quo
int̾cedit consensus uoluntariꝰ. ac mari¬
talis. qui solus coniugium fac̾: u̾i contu¬
ges sunt sponsus et sponsa Scd̾m quosoa¬
contrahi añ traductionẽ ⁊ carnale̾s sponsi et¬
copulam nec uere coniuges ẽẽ aliquos sponse¬
antequam int̾cedat conmixtio sexꝰ. S asũt
pͥmafide desponsationis. uir sponsus. et
mulier sponsa est. non coniunx. Sponsos
autem et sponsas conuiges frequent̃ ap¬
pellari dicunt non qr sint s quia futi̾st᷑.
cꝰ rei sponssionẽ ĩuicem fecerunt. et scd̃

Expanded text:
uam. coniux uocatur ex prima desponsationis fide, quam concubitu nec cognouerat nec fuerat cogniturus; nec perierat nec mendax manserat coniugis appellatio, ubi nec fuerat nec futmixtio. Propter quod fidele conjugium, ambo parentes Christi vocari meruerunt, non solum illa mater, sed etiam ille pater ejus, sicut conjux matris ejus; utrumque tamen mente, non carne. Ex his evidenter insinuatur quod ex tempore quo intercedit consensus voluntarius ac maritalis qui solus Conjugium facit veri conjuges sunt sponsus et sponsa. 6. Seccontrahi ante traductionem et carnalem copulam: nec vere conjuges esse aliquos antequam intercedat commixtio sexus; sed a prima fide desponsationis vir sponsus, et mulier sponsa est, non conjux. Sponsos autem et sponsas conjuges frequenter appellari dicunt, non quia sint, sed quia futuri sunt; cujus rei sponsionem invicem fecerunt. Et secundum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ consensus mat᷑monium facit ita ĩtelligi
uolunt. ut consensus uł pactio coniugalis
non ante coitũ faciat matͥmontũ s ĩconu.
Sicut enĩ defloratio uͥginitatis ñ facit
matͥmonium. nͥ p̃cedat pacto ꝯingalis:
ita nec pactio coningalis. anteꝙͣ assit copła
carnalis. Expactione gͥ coniugali sponsiet
sponse fiunt: ante coitum. Incoitu uͦ essigñt᷑

Expanded text:
quod consensus matrimonium facit, ita intelligi quod consensus matrimonium facit, ita intelligi volunt, ut consensus vel pactio conjugalis non ante coitum faciat matrimonium, sed in coitu. Sicut enim defloratio virginitatis non facit matrimonium, nisi praecedat pactio conjugalis, ita nec pactio conjugalis, antequam adsit copula carnalis. Ex pactione ergo conjugali sponsi et sponsae fiunt ante coitum; in coitu ve
Abbreviated transcription (Latin):
coniugatus ꝯũti ad monat̾m̃ nelit non est¬
recipiendus nͥ pꝰ a coniuge castimoniam ꝓficẽte
fiũt absolutus. Tales gͥ tunc sine culpa sec̃t᷑
consensum. Item siuir et uxor diu̾tere ꝓsola
religiosa int̾se consenserĩt uita nullatenꝰ
constituantur loco. Nam uxore uolente ł alt̾o
illoꝵ etiam ꝓ tali re mat̾monium non sol¬
uolurtate. tribius ei fornicandi licenciã.
et peccatũ illiꝰ tue imputabitur abstinen¬
tie. Item nicholaus papa. Scͥpͥsit nobis
uitam tir eiꝰ lotariꝰ eleg̃it. Exhis paret qd̾
coniugati sine conmuni consenfu contine̾
non ualent. et si fecerint: reuocari debent.
Sponsi uͦ possunt sine conmnuni ꝯsensu
mon ast̾ium eligere. Unde uidetur inter
sponsum et sponsam coniugium non eẽ
Ideoq assert̃ apͥma fide desponsat̃õnis
con iuges appellari non re p̃sentium s spe
futuroꝵ. quia exfide quam ex desponsatõe
sibi inuicem debent. postea efficiuntitr cõ¬
ĩuges p̃missas. ⁊̃ auctoritates quib assert᷑

Expanded text:
conjugatus converti ad monasterium velit, non estrecipiendus, nisi prius a conjuge castimoniam profitente fuerit absolutus. Tales ergo tunc sine culpa sequuntconsensum. Item, si vir et uxor divertere pro sola religiosa inter se consenserint vita, nullatenus constituantur loco. Nam uxore nolente, vel altero illorum, etiam tali re matrimonium non solvoluntate, tribuis ei fornicandi licentiam; et peccatum illius tuae imputabitur abstinentiae. Item Nicolaus papa, supra: Scripsit nobis vitam vir ejus Lotharius elegerit. Ex his patet quod conjugati sine communi consensu monasterinon valent; et si fecerint, revocari debent. Sponsi vero possunt sine communi consensu monasterium eligere. Unde videtur inter sponsum et sponsam conjugium non esse. Ideoque asserunt a prima fide desponsationis conjuges appellari, non re praesentium, sed spe futurorum, quia ex fide quam ex desponsatione sibi invicem debent, postea efficiuntur conjuges. Praemissas autem auctoritates, quibus asseritur
Abbreviated transcription (Latin):
defloratio nͥginitatis. fac̃ coniugium:
s pactio coniugalis. Exhis apparet qd̾
consensus .i. pactio conugalis matͥmo¬
nium facit. et extunc coningium est.
etiam si non p̃cessit uł secuta fit copula
carnalis Quando incipiat esse coniu
uod autem abip̃a despongium.¬
satione inqua pactio ꝯiugalis ex¬
pͥmitur. coniuges sint. scõr testimo¬
nia ꝓbant. Ait enumn amb̾r. Cum inici

Expanded text:
defloratio virginitatis facit Conjugium, sed pactio conjugalis. Ex his apparet quod consensus, id est, pactio conjugalis, Matrimonium faciat; et ex tunc Conjugium est, etiam si non praecessit vel secuta est copula carnalis. 5. Quando incipiat esse Conjugium. Quod enim ab ipsa desponsatione in qua pactio conjugalis exprimitur, conjuges sint, sanctorum testimonia probant. Ait enim Ambros., ibi
Abbreviated transcription (Latin):
ost hec aduertendum est quid fit daincon¬
coniugium et que sit efficiens cã ugio
coniugii. et causa ꝓꝑ quam contrahidebeat.
et que sint bona conuigii. et quomodo ꝑ
ea excusetur coitus carnalis. et q̃ sint legi¬
time ꝑsone. ad matͥmonium. Sunt et
alia plura inmatͥmonio considanda que
subconpendio ꝑstringemꝰ. Quidsit conin¬

Expanded text:
ost haec advertendum est quid sit Conjugium, et quae sit efficiens causa conjugii et causa propter quam contrahi debeat, et quae sint bona conjugii, et quomodo per ea excusetur coitus carnalis; quae sint legitimae personae ad matrimonium. Sunt et alia plura in Matrimonio consideranda, quae sub compendio perstringemus. 2. Quia sit Con
Abbreviated transcription (Latin):
Quaꝑpt̃ exꝑientie tue p̾cipimꝰ ut diligñti
inquisitione discutiat. ne forte eiꝰ uolũtate
comũsus sit uł ip̃a se mutare ꝓmiserit. Et
sihoc tua diligentia repererit. et illum
inmonast̾io ꝑman̾e ꝓuideat. et hanc sic̃
ꝓmisit mutare conpellat. Si uͦ nicħ hor
est. nec qnͣdam fornicatõ nis cͥmen ꝓpt̃ qd̾¬
licet uxorem dimittere p̾dictam mulierẽ
conmifisse cognouis. ne illiꝰ ꝯt̾sio uxoris
relicte inscło. fĩ possit ꝑditionis occasio
uolumꝰ ut maritum suũ illi ⁊̃ siiã tonso¬
ratus est redd̾e Debeas. om̃i ex cusatõne
cessante. qr nͥ fornicatõnis cã mr̃ uxorẽ

Expanded text:
ipimus ut diligenti inquisitione discutiat, ne forte cum ejus voluntate conversus sit, vel ipsa se mutare promiserit; et si hoc repererit, et illum in monasterio permanere provideat, et hanc, sicut promisit, mutare compellat. Si vero nihil horum est, nec quondam fornicationis crimen, licet uxorem dimittere praedictam mulierem commisisse cognoveris; ne illius conversio uxoris relictae in seculo fieri possit perditionis occasio, volumus ut maritum suum illi, etiamsi jam tonsuratus est, reddere debeas, omni excusatione cessante, quia nisi fornicationis c
Abbreviated transcription (Latin):
si conueri uolu̾̃it. nullo penitus censue¬
rt dampno mulctari. Refert etiam ieR¬
surꝰ exurbe egrediens trausmar sna peciit.
⁊ heremi solitudinẽ fibi elegit beatus ã
alexiꝰ similit̾ ex nuptiis diuina gr̃auocatꝰ.
sponsam deseruit. et midꝰ xͦ familiari

Expanded text:
si converti voluerit, nullo censuerunt damsurus, ex urbe egrediens transmarina petiit, et eremi solitudinem sibi elegit. Beatus etiam Alexius similiter ex nuptiis divina gratia vocatus, sponsam deseruit, et nudus Chri
Abbreviated transcription (Latin):
angłi bom deputati sunt ad custodiã
hominum. ita ut quisq electoꝵ ħat
angłm ad sui ꝓfectum atq custodiã
głi eoꝵ semꝑ uident faciem patris.
angłos dic̃ eoꝵ ẽẽ quib ad custodiã
deputati sunt. suꝑ quem loc̃. ier̾. tra¬
dit unam quamꝗͣ aiam ab ecordio
natiuitatis hr̃e angłm ad su custodiã

Expanded text:
angeli boni deputati sunt ad custodiam hominum, ita ut quisque electorum habeat angelum ad sui profectum atque custodiam geli eorum semper vident faciem Patris. Angelos dicit eorum esse, quibus ad custodiam deputati sunt. Super quem locum Hieron., triorum. Sed ideo dictus est forte de seraphin, quia veniebat incendere et consumere
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑandꝰ dũ inhoc corꝑe ẽ. constitutus quia non¬
nonꝙͣ ꝙ diffidentia etatis differtur: consilio
neccessitate uolin̾̃t acciꝑe penitentiam ⁊ accrp̃
et mox rec̃ciliabitur: et hinc uadit: fateor nob
non illi negamus ꝙ petit s non p̾sumimꝰ qr
bñ hinc exit si secur᷑hĩc exierit: ego nescio
penitenciam dare possiimus: Securitatem¬
uͦ non. S Ionquid dico dampnabitur᷑. S nõ
dico lib̾abitur: uis gͦadubio lib̾ari: agepeni¬
tentiam dumisantis es. Sisic agis dico tibi qr
securus. quia penitentiam egisti: Eo temꝑe qͦ
peccare potiusti. Sinis agere penitenciã qñ iã
peccare non potes Peccã dimiser̾t te nõ tuilla.
Item. due res sunt. ant ignoscit᷑ tidi. ant nõ
ignoscitur. Quidhorum tibi sit futurum nesgs.
appellet sacͥficiũ uesꝑtimim ꝙ erat accepta¬
bilius in lege: Et cũ in qͣcumq die ĩnocetar

Expanded text:
a, vel in hoc corpore est constitutus, quia nonnunquam quod diffidentia aetatis differtur, consilio necessitate voluerit accipere Poenitentiam, et si accipit et mox reconciliatur, et hinc vadit, fateor vobis, non illi negamus quod petit; sed non praesumimus quia bene hinc exit. Si securus hinc exierit, ego nescio. Poenitentiam dare possumus, securitatem non. Numquid dico, damnabitur? Sed nec dico liberabitur. Vis ergo dubio liberari? age poenitentiam dum sanus es. Si sic agis, dico tibi quia securus es, quia poenitentiam egisti eo tempore quo peccare potuisti. Si vis agere poenitentiam quando jam peccare non potes, peccata te dimiserunt, non tu illa. Item: Duae res sunt: aut ignoscitur tibi, aut non ignoscitur; quid horum tibi sit futurum nescio.140 appelletur sacrificium vespertinum, quod erat acceptabilius in lege; et cum in quacumque die invocetur
Abbreviated transcription (Latin):
mitus et contͥcionis que sufficiat ad delicti¬
punit om̃elicet gͦ difficilẽ ut tunc sit uerape¬
nitencia quando tamserouenit qñ cruciatꝰ
menbraligat et dolor sensum oppͥmit ut uix
homo aliquid cogitare ualeat. Melior est tñ tã
sera quam nulla penitentia em̃. si mextre¬
mo uite hiatu aduenit. sanat et lib̾at. młtũ
sera fuit latronis penitẽcia s non fuit sera
indulgentia. S licet latroueeniam merniss
infine de omni cͥmine. non tñ dedit bapti¬
itis peccandi et ꝑseuerandi auctoritatem:

Expanded text:
mitus, et contritionis, quae sufficiat ad delictimitus, et contritionis, quae sufficiat ad delictipunitionem. Licet ergo difficile sit ut tunc sit vera poenitentia, quando tam sera venit, quando cruciatus membra ligat, et dolor sensum opprimit, ut vix homo aliquid cogitare valeat; melior est tamen sera quam nulla. Poenitentia enim, si in extremo vitae hiatu adveniat, sanat et liberat. Multum fuit sera latronis poenitentia, sed non fuit sera indulgentia: sed licet latro veniam meruisset in fine de omni crimine; non tamen dedit baptizatis peccandi vel perseverandi auctoritatem
Abbreviated transcription (Latin):
uł raro est tam iusta conu̾sio: timendum est
depenitente s maxime cum filii quos illicite
dilexit sint p̾sentes uxor ⁊ mundꝰ ad seuo¬
cet. multos solet serotina penitenca deciꝑe:
iuuare ualet quibꝰ placet. Cum gͥ nopꝰ sit
noͣ hominis s dei. fructifera penitencia ĩ spi
nerare ex mĩa quos dampnare potest ex ius¬
ticia. S qm̃ multa sunt q̃ impediunt et lan¬
guentem retrahunt ꝑiculosissimũ est et int̾i¬
est u̾ã penit̾ẽ. i tiam. S si etiam sic com̃isus
uita uiuat et non moriatur: non ꝓmitti¬
mus qđ euadat omnem penam. Nam pͥus pͣ¬
gandꝰ est igne purgationis qui in aliud scłm
enĩ omnempenam ꝙͣ umꝙͣ passus est aliquis
inhac uita. Nonꝙͣ in carne tanta inuenta est
plicia. Ex his satis ostenditur ꝙͣ ꝑicłosum
sit differre penitenciã usq infinẽ uite. si tñ
⁊̃ tẽ uera habeatur penitencia hot̃em lib̾at
⁊ uitã mortuo impetrat: non sic tñ ut nlla̾m¬
sentiat penam. nͥ forte tanta sit uehen̾itrage¬

Expanded text:
m vix, vel raro est tam justa conversio, timendum est de poenitente sero, maxime cum filii quos illicite dilexit, sint praesentes, uxor et mundus ad se vocet. Multos solet serotina poenitentia decipejuvare valet, quibus placet. Cum ergo opus sit non hominis, sed Dei, fructifera poenitentia, inspirnerare ex misericordia, quos damnare potest ex justitia. Sed quoniam multa sunt quae impediunt, et languentem retrahunt, periculosum est, et interiest veram poenitentiam. Sed si etiam sic conversus vita vivat, et non moriatur, non promittimus quod evadat omnem poenam. Nam prius purgandus est igne purgationienim omnem poenam quam unquam passus est aliquis in hac vita. Nunquam in carne tanta inventa est ormenta. Ex his satis ostenditur, quam periculosum sit differre poenitentiam usque ad finem vitae. Si tamen etiam tunc vera habeatur poenitentia, hominem liberat, et vitam mortuo impetrat, non sic tamen, ut nullamsentiat poenam, nisi forte tanta sit vehementia ge
Abbreviated transcription (Latin):
lit occultare. Cognito uͦ cͥmine uarietates
eiꝰ non duditet inuestigare et locum et tẽpꝰ.
portare habeat dulcedinem in affectione.
tencia ei possit acquierere grãm. non
tũ mox restituit inpotestatem pͥmã. et si
petrꝰ post lapsum restitutꝰ fuĩt et sepe
lapsis sac̃̾dotib reddita sit dignitas potes¬
tatis. non tñ est neccẽe ut om̃ib concedat᷑
qiͣ ex auctoritate. Inuenitur auctoritas q̃

Expanded text:
lit occultare. Cognito itaque crimine, varietates lit occultare. Cognito itaque crimine, varietates ejus non dubitet investigare, et locum, et tempusportare. Habeat dulcedinem in affectione, tentia ei possit acquirere gratiam, non tamen mox restituit in potestatem primam. Etsi enim Petrus post lapsum restitutus fuerit, et saepe lapsis sacerdotibus reddita sit dignitatis potestas, non est tamen necesse ut hoc omnibus concedatur quasi ex auctoritate. Invenitur etiam auctoritas
Abbreviated transcription (Latin):
ualẽ ã oporteat eẽ qui alioꝵ sticus.
quem statuitur om̃is langor. in nullo eoꝵ
sit indicandꝰ q̃ malio iudicare est ꝓmptus
Iudicans enimilłm qui est iudicandꝰ. cõdẽp¬
nat se ip̃m. Cognoscat gͥ se et purget in se
ꝙ alios udet sibi offerre. Cateat ut ase ꝓie¬
tit quicquid in aliquo dampnosũ reꝑit.
animadũtat ꝙ quĩ sine pecc̃o pͥmus muillã¬
quia non erat qui iuste ꝓicet lapidem. Sͦ¬
modo lapidaret. quiselapidandum cognoᷤ.
bantur ꝑcerimonias. Siquł gͦ ineis pec¬
catum erat cͥminale erat. In hoc gͥ patentis¬
simum est. cͥmen sac̃dotum est ⁊ detestabile
quinon pͥus se iudicant et alios alligant: ca¬
neat sp̃ualis iudex sic̃ non commisit conmisit¬
cͥmennequicie ita non careat munere scĩe.
Oportet ut sciã cognoscere quicquid deb
iudicare. Iudiciariaem̃ potestas hoc postu¬
lat ut qd̾ debet iudĩcare discernat. Dili¬
gens gͥ inuestigator. sapient̃ int̾roget apec¬
catore ꝙ forsitan ignoret. uel uerecondia ue

Expanded text:
ualem autem oporteat esse qui aliorum quem statuitur omnis languor, in nullo eorum sit judicandus, quae in alio judicare est promptus. Judicans enim alium, qui est judicandus, condemnat seipsum. Cognoscat ergo se, et purget in se quod alios videt sibi offerre; caveat ut a se projecerit quicquid in alio damnosum reperit. Animadvertat quod qui sine peccato est, priquia non erat qui juste projiceret lapidem. Quomodo lapidaret, qui se lapidandum cognoscebantur per caeremonias. Si quod ergo in eis peccatum erat, criminale erat. In hoc ergo patentissimum est crimen sacerdotum esse detestabile, qui non prius se judicant antequam alios alligant. Caveat spiritualis judex, sicut non commisit crimen nequitiae, ita non careat munere scientiae. Oportet ut sciat cognoscere quidquid debeat judicare. Judiciaria enim potestas hoc postulat, ut quod debet judicare discernat. Diligens ergo investigator sapienter interroget a peccatore quod fors
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑpenditur. qualis debeat cẽ sacerdos qͥ
alios ligat et soluit. disc̾tus.ẜ et iustus ali¬
u̾tam et sc̃iam carentes. bene dic̾e p̾sumunt
Dc̃m̃ accipiatin: sic intelligi potest. Male
inmaledictionem non inbenedictionẽ quia
et si benedñt scĩs non hocfaciunt ex nero¬
corde. Et ĩo eoꝵ benedictio uergtur eis in ma¬
i ꝙ anob̾ benedicitur ame erit maledictum.
quia benedicut iniq agentib adulantir

Expanded text:
perpenditur qualis debeat esse sacerdos qui alios ligat et solvit: discretus, scilicet, et justus; alivita et scientia carentes benedicere praesumunt, dictum accipiatur, sic intelligi potest: Maledin maledictionem, non benedictionem. Quia etsi benedicunt sanctis, non hoc faciunt ex corde; et sic, benedictio vertitur eis in ma benedicitur, a me maledicitur, quia male
Abbreviated transcription (Latin):
alio quin sibi ꝯtͣdic̾e uid̾et᷑. quid etiã opꝰ
uirtutis supͣ dixit᷑ ẽẽ bonum usum eoꝵ
quib ñ bñuti possumus in quib posuit
lib̾m arbitrium. Si uͦ bonus usus lib̾i
lib̾o arbitrio s ex uirtute pͥncipalit̾ ⁊
bonꝰ ille usus in magnis bonis ad nu

Expanded text:
alioquin sibi contradicere videretur, qui etiam opus virtutis supra dixit esse bonum usum eorum quibus non bene uti possumus, in quibus posuit liberum arbitrium. Si vero bonus usus liberi libero arbitrio; sed ex virtute principaliter. Et bonus ille usus in magnis bonis annu
Abbreviated transcription (Latin):
m̾ita nr̃a .s. boni affectꝰ eoꝵq ꝓg̾ssus
atq bona oꝑa q̃ ũs remun̾at in nob̾.
p̃sb̃m. Cũm coronat ds̃ m̾ita nr̃a. nicħi¬
aliud coronat qͣ mun̾a sua. uñ uita et̾na
q̃ in fine a dõ m̾itis p̃cedentib reddit᷑.
quia & ead m̾ita quib reddit᷑ ñ a nob̾

Expanded text:
ssus atque bona opera, quae Deus remunerat in nobis; presbyterum: Cum coronat Deus merita nostra, nihialiud coronat quam munera sua. Unde vita aeterna quae in fine a Deo meritis praecedentibus redditur, quia et eadem merita quibus re
Abbreviated transcription (Latin):
tͥnitate. Magna prorsus in opia. humanum
laborat eloquium. Dictum ÷ tñ ꝑsone. nut¬
illd̾ dr̃ẽt᷑. s netac̾et᷑ oĩo. siõ enim rei meffa¬
bił eminentia. hoc uocabulo ex plicarei
ualet. Etce ostñdit qua necłtate dicat᷑ pła¬
lit̾ ꝑsone. iudelicet ut hoc uno noĩe que¬
rentib de tͥb ostnł respondemꝰ. Qu
sitate i ditum sit. texs ꝑsone alatini :
et A⁊ sii grecis tres ꝯpostases ł sub̾e.
ꝙ ua necessitate ñ solum latinus¬
sermo s etiã gͥtus ead pene suꝑ
hãc re laborans. nõtũ penuria coartat᷑. Uñ
augustinꝰ quid ag̾cis. ł a latinis neci̾tate
de ineffabili tͥnitate dictum sit aꝑiens in
.uii.l. de tuitate ait. Loq̃ndi causa de inef¬
fabilib ut fari aliquo mͦ posssmus dictũ:
ut unelligat᷑ saltem in enigmate. pla¬
cuit ita dici.ut cum quere̾t᷑ qudꝰ tͥa sint.

Expanded text:
tres, magna prorsus inopia humanum laborat eloquium. Dictum est tamenillud diceretur, sed ne taceretur omnino. Non enim rei ineffabilis eminentia hoc vocabulo explicari valet. Ecce ostendit qua necessitate dicatur pluraliter personae, videlicet ut hoc uno nomine quaerentibus de tribus respondeamuate dictum sit tres personae a Latinis, et a Graecis tres hypostases vel substantiae. Qua necessitate non solum Latinussed etiam Graecus eadem pene super hac re laborans nominum penuria coarctatur. Unde Aug. quid a Graecis vel Latinis necessitate de ineffabili Trinitate dictum sit aperiens, in lib. 7 de Trin. ait, c. 4: Loquendi causa de ineffabilibus, ut fari aliquo modo possemus, dictum est ut intelligatur saltem in aenigmate, placuit ita dici, ut cum quaereretur quid tria sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
ñ sit. ñne sibi aou̾sant᷑. ⁊ auctoritatẽ calũp¬
nie sue derogant s a tt᷑ende lector. qm̃ ħ
Ita &e nos subtic̾e quedam oportet ꝓpt̾ ca¬
lumpniantiũ insidias. q̃ catholicis ac
piis lectorib secure cͣdi possune. Sunt. ⁊¬
enĩ quedã q̃ ñ sunt tante religionis et
auctoritatis. ut eis nos oporteat semꝑ ꝯfi¬
tendo ac retipiendo inseruire. u̾m silẽ¬

Expanded text:
ne ipsi sibi adversantur, et auctoritate calumniae suae derogant? Attende, lector, quoniam hoc ticos. Ita et nos subticere quaedam oportet propter calumniantium insidias, quae catholicis ac piis lectoribus secure credi possunt. Sunt etenim quaedam quae non tantae sunt religionis et auctoritatis, ut eis non oporteat semper confitendo ac recipiendo inservire, verum sile
Abbreviated transcription (Latin):
t̾ius sub̾e prẽm. altiꝰ filium. qr ille ĩgeni¬
tꝰ ille genitꝰ. quib respondens. amb. dix̃
se hoc nom̃ in scͥptis ñ legisse diuinis.
llud etiam taceri ñ oportet. ꝙ arriani
ex eo ꝓbare nitebantur alt̾uis sub̾e ni¬
tebantur ẽẽ prẽm. altꝰ filium. quia il¬
le ingenitꝰ. ⁊iste genitꝰ dr̃. cum diusai

Expanded text:
tiae Patrem, alterius Filium, quia ille ingenitus, iste genitus; quibus respondens Ambrosius, dixit se hoc nomen in Scripturis non legisse divinis. Illud etiam taceri non oportet, quod Ariani ex eo probare nitebantur alterius substantiae esse Patrem, alterius Filium, quia ille ingenitus et iste genitus
Abbreviated transcription (Latin):
tatem innascibilitatis. Differt gͦ pr̃ afilio
auctoritate gn̾ationis. differt eciã propͥeta¬
te innascibilitatis .i. quia ingenitꝰ. Uñ. augꝰ.
distinguens int̃ propetatem qͣ dr̃ pr̃.⁊ int̾
ait. Nõ ÷ ħ dr̃e ingenitu ꝗ ÷ prẽm dr̃e. qͥa¬
si filium nͦ geniss nicħ ꝓhiberet dicere
eum ingenitum. Et si gignat quisq filiũ.
ñ ex eo ip̃e ÷ ingenitꝰ. quia geniti gͣgnunt

Expanded text:
tem innascibilitatis. Differt ergo Pater a Filio auctoritate generationis, differt etiam proprietate innascibilitatis, id est, quia ingenitus. Unde Aug., distinguens inter proprietatem qua Pater dicitur, auctoritate generationis, differt etiam proprietasi Filium non genuisset, nihil prohiberet dicere eum ingenitum. Et si gignat quisque filium, non ex eo ipse est ingenitus; quia geniti homines
Abbreviated transcription (Latin):
s tñ tͥnitas. Etce habes qͣlit̾ u̾ba hylarii
p̃missa accipienda sint. licet tante sint
ꝓfunditatis. ut etiam adhibita expone
uix aliqͣtenus ea intellige̾ ualeat hũanꝰ
sensus. cũ & ip̃a eoꝵ explanatio qͣm ħ
august̾. edidie. plurimũ in se h̾at dif

Expanded text:
 Trinitas. Ecce habes qualiter verba Hilarii praemissa accipienda sunt, licet tantae sint profunditatis, ut etiam adhibita expositione vix aliquatenus ea intelligere valeat humanus sensus; cum et ipsa eorum explanatio, quam hic Aug. edidit, plurimum in se habeat di
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ illustris uir hylar̾. ꝓpͥetates ꝑ¬
spem in imaͣgine. usum in mune. que
tante difficultatis sunt u̾ba. ut in eon
intelligentia atq explanatõe uehem̃t᷑
laborau̾it augustmꝰ ut ip̃e ostend in .ui.¬
libro de tͥ dicens. Quidã cum uellet
breuissime singłarũ in tͥnitate ꝑsonaꝵ
insinuare propͥa: et̾nitas ⁊ inquid in
pr̃e. sp̃es in imagine. usus in mune.Et
quia ñ mediocͥs auctoritatis in tͣccatõne
scͥptarum ⁊ assertione ficd̃i uir extitit.
hilanus enĩ hoc in lib̾s suis posuit hoꝵ
atq ut illi coetͥnꝰ sit. Imago enĩ si ꝑfec¬
te implet illd̃ cuiꝰ imago ÷. ip̃a coeqͣtꝰ
ei. ñ illd̾ imagini sue. In qͣ imagine
spẽm noĩauit. cͥdo ꝓpt̃ pulcͥtudinẽ. uͥ÷¬

Expanded text:
 illustris Hilarius proprietates patem, speciem in imagine, usum in munere; quae tantae difficultatis sunt verba, ut in eorum intelligentia atque explanatione vehementer laboraverit Aug., ut ipse ostendit i10, ita dicens: Quidam cum vellet brevissime singularum in Trinitate personarum insinuare propria: Aeternitas est, inquit, in Patre, species in imagine, usus in munere. Et quia non mediocris auctoritatis in tractatione Scripturarum et assertione fidei vir extitit Hilarius enim hoc in libris suis posuit ; hoatque ut illi coaeternus sit. Imago enim si perfecte implet illud cujus imago est, ipsa coaequatur ei, non illud imagini suae. In qua imagine speciem nominavit, credo, propter pulchritudinem, u
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpͥetates. suꝑiꝰ assignate. s ip̃e ypostases
distincte ab inuicem demonstrant᷑. et̾m¬
tatis tñ noie ead uidet᷑ designata pro¬
pͥetas qͣm notat hoc nom̃ ingenttus.¬
S uideamus quid sit ꝙ att. ymago si ꝑfec¬
te implet illd̾ cuiꝰ imago ÷. ip̃a coeqͣtur

Expanded text:
proprietates superius assignatae, sed ipsae hypostases distinctae ab invicem monstrantur; aeternitatis tamen nomine eadem videtur designata proprietas, quam notat hoc nomen ingenitus.ed videamus quid sit quod ait. Imago si perfecte implet, cujus imago
Abbreviated transcription (Latin):
carnis int̾ior difficilius uincit᷑ qr ĩ¬
t̾ius oppugnans de nr̃o cont᷑ nos robora¬
tͣ hõ gͥ qui sola ext̾iori tẽptatione pul¬
satus cecidit. tanto gͣuius plectendꝰ erat
qͣnto leuiori inpulsione fu̾at ꝓstratus.¬

Expanded text:
carnis interior difficilius vincitur, quia interius oppugnans de nostro, contra nos roboratur. Homo igitur, qui sola exteriori tentatione pulsatus cecidit, tanto gravius plectendus erat, quanto leviori impulsu prostratus
Abbreviated transcription (Latin):
testet᷑ sͥ õ eẽ mandatũ diceris. P recep̃ nob̾
ds̃ ⁊ c̃. Sup̃ tñ legr̃ añ factã mulierẽ dm̃
dixisse uiro. deligno scĩe boĩ & mali ne
cõmedas. ñ ddr ne cõmedatis. forte quia fac
ad mulierẽ ꝑueniret mandatum. quia e¬

Expanded text:
se mandatum, dicens: Praecepit nobis Deus, etc. Supra tamen legitur, ante factam mulierem, Deum dixisse viro: De ligno scientiae boni et mali ne comedas; non dixit ne comedatis. Forte quia factad mulierem perveniret mandatum; quia