comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pessima uoluncate. Intrount uͦ
non scõm substantiam: E scd̃m
oꝑationẽ. qua introire solet ĩ ali¬
participari a pluribus. Imparti¬
cipabilis ergo diabolus Est: non
creator sed creatura subsistens.
Unde ⁊ conuertibilis atq mut¬
tabilis. e sanititate decidit ⁊ iurtu
ticipatione capiatur. esse incorrup¬
dibile ⁊ ĩmuitabile: ⁊ consequẽter
eternum. Qđ aũt muttari potest:
factumi esse. ⁊ habere principͥium.
Porro quod incorruptibile sit: ẽẽ
⁊ retro ⁊ deinceps sempiternum.¬
i lon ergo ut quidam putant
participatione nature suie sub¬
stantie implet quẽpiaui diabolus.
aut eius habitator efficitur: sed
per fraudulentiam ⁊ deceptionem
⁊ maliciam. iii habitare in es cre¬
ditur quem replet. Hac autem
fallacia etiam presbiteros qui ad¬
uersus susamnam incrudelitatem
se uerterunt intrauit implẽs aĩas
eoꝵ intendis libidis. ⁊ serasenu
uoluptate. Scriptum est eñi. De¬
nerunt aũt ⁊ duo prespiteri: ple¬

Expanded text:
pessima voluntate. Introivit ergo pessima voluntate. Introivit ergo non secundum substantiam, sed secundum operationem; quia introire in aliparticipetur a pluribus. Imparticipabilis ergo diabolus est, non creator, sed creatura subsistens. Unde et convertibilis atque mutabilis, e sanctitate decidit atque virtutticipatione capiatur, esse incorruptibile et immutabile, et consequenter aeternum. Quod autem mutari potest, factum esse et habere principium. Porro quod incorruptibile sit, esse et retro et deinceps sempiternum. Non ergo ut quidam putant participatione naturae, sive substantiae implet quempiam diabolus, aut ejus habitator efficitur, sed per fraudulentiam, et deceptionem, et malitiam, habitare in eo creditur quem replevit. Hac autem fallacia etiam presbyteros, qui adversus Susannam in crudelitatem se verterant, intravit: implens animas eorum incendio libidinis, et sera senii voluptate. Scriptum est enim: Venerunt autem et duo presbyteri, ple
Abbreviated transcription (Latin):
ei uoluutatem quasi ex consuetadi¬
ne uiciorum in naturam uerten¬
tem. Arguens eum itaq apostolus
paulus atq corripiens. ait. O ple¬
ne omni iquitate ⁊ omni dolo.
tate ⁊ omni malicia. iutantũ illici¬
ens eum atq decipiens. ut ipse
sathanas implesse aiãm ip̃ius ⁊
habitare in eodem putaret᷑. qũe
ad om̃s sue puersitatis dolos. mi¬
iustrum sibi ac famulum preꝑa
dam iutroisset : hoc dicendum ẽ.
Obseruans diabolus quibusdã
motibus ⁊ oꝑationũ signis. ad q̃
potissinũ iude cor esset uicia pas¬
cliuius: deprehendit eum patere
insidus auaricie. Et reperca cu¬
piditatis ianua: misit in mẽtẽ
eius quomodo desideratam pecu¬
uiami acciperet. ⁊ ꝑ occasibͥnem
lucri proditor magistri ⁊ saluato¬
ris sui existeret: argentum pro
pretate cõmutans. ⁊ suscipiens
preciura sceleris a pharibris atq
uideis . Hec ergo cogitationis oc¬
casio locum tribuit sachane: ut
cor eius introiens. impleret eum

Expanded text:
ei voluntatem, quasi ex consuetudiei voluntatem, quasi ex consuetudine vitiorum in naturam vertente. Arguens itaque eum Apostolus Paulus atque corripiens ait: O plene omni iniquitate et omni dolo, tate, et omni malitia: intantum illiciens eum atque decipiens, ut ipse Satanas implesse animam ipsius, et habitare in eodem putaretur, quem ad omnes suae perversitatis dolos, ministrum sibi ac famulum praepadam introisset Satanas, hoc dicendum est. Observans diabolus quibusdam motibus et operationum signis, ad quae potissimum Judae cor esset vitia proclivius, deprehendit eum patere insidiis avaritiae, et reperta cupiditatis janua, misit in mentem ejus quomodo desideratam pecuniam acciperet, et per occasionem lucri, proditor magistri et Salvatoris sui existeret, argentum pro pietate commutans, et suscipiens pretium sceleris a Pharisaeis atque Judaeis. Haec ergo cogitationis occasio locum tribuit Satanae, ut in cor ejus introiens, impleret eum
Abbreviated transcription (Latin):
in aliquos. ⁊ cor quorũdam imple¬
re dicatur. ⁊Lam ad eum qͥ medi¬
etatem precu de agro uendito sibi
aliud ꝓfitens reseruarnt: a petci
apło dutum est. Anauia: quare
iupleuit sathanas cortuũ: Et
de luda loquitur ip̃e saluator qd
intrauerit in eñ sachanas: ad a
post ea respondendũ ẽ. Intermĩ¬
ad id quod scriptum est. quare ĩple¬
uit sathanas cor tuũ. respondeamꝰ.
Sachauas quippe mentem alicuiꝰ
⁊ pͥncipale cordis implet: nõ ingre¬
diens in eum ⁊ insensum eius. al
ut ita dicam additum cordis nõ¬
uitroiens. si quidem hec pocestas
solius est triuitatis sed quasi calli¬
dus quidam ⁊ nequã. ac fallax
fraudulentusq deceptor. animar
humanã malicie affectu trabit
ꝑ cogitationes ⁊ incentiua uicioꝵ
quibus ipe plenus. Deniq ⁊ eli
mas magus. filius diaboli iuxta
maliciam nequiciãq subsistens ple¬
nus omni dolo ⁊ omni malicia stͥ¬
bitur: safhana patre eius hanc

Expanded text:
in aliquos, et cor quorumdam implein aliquos, et cor quorumdam implere dicatur. Nam ad eum qui medietatem pretii de agro vendito sibi, aliud profitens, reservaret, a Petro Apostolo dictum est, Anania, quare implevit Satanas cor tuum ? Et de Juda loquitur ipse Salvator, quod intraverit in eum Satanas. Ad quod postea respondendum est. Interi id quod scriptum est, Quare implevit Satanas cor tuum? quomodo Satanas mentem alicujus et principale cordis impleat, non ingrediens in eum et in sensum ejus, atque, ut ita dicam, aditum cordis introiens: siquidem haec potestas solius est Trinitatis: sed quasi callidus quidam et nequam ac fallax fraudulentusque deceptor, in eos animam humanam malitiae affectus trahit, per cogitationes et incentiva vitiorum, quibus ipse plenumas magus filius diaboli, juxta malitiam nequitiamque subsistens, plenus omni dolo et malitia, scribitur Satana Patre ejus, hanc
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃m quem terclum in hẽte esse
iam diximus. spũs appellatio si¬
guificet. Ergo ut prołicitti sumꝰ
quomͦ unĩ quodq dictũ sit cõsid̾e̾¬
mus: ne forte per ignerantram
in baratrum incidamius erroris.
Si quidem in alus rebus er cõse¬
tio uocabulorum error ueniens: q̃¬
fusionẽ ⁊ pudorẽ ei qui errauit in¬
deffensare impudent̾ errorẽ De¬
cebat etiam ⁊ magnitudo uolumi¬
nis exigebat: ut finem acciperet
oratio. Derimi quia se infert q̃sti¬
o. aduersus ea que supius disputa¬
uimus. quã idcirco tunc p̾t̾misimꝰ
ne textum sermoius irrumperet.¬
⁊ inter piam predicationẽ npia
contentio poneretur: necessariũ
puto ad ꝓpositũ respondere. ⁊ lecto¬
ris arbitrio quid suꝑ hus sentiat
derelinquerẽ. Disputantibꝰ ergo
supra. quod aiãm uel meudẽ hõis
nulla creatura iuxta substantiã
quasi sententiam soluens. qual
creata substantia que in script̾is
sathanas appellat᷑ ingrediatur

Expanded text:
spiritum quem tertium in homine esse spiritum quem tertium in homine esse jam diximus spiritus appellatio significet. Ergo ut praelocuti sumus, quomodo unumquodque dictum sit, consideremus, ne forte per ignorantiam in barathrum decidamus erroris. Siquidem in aliis rebus ex consortio vocabulorum error eveniens, confusionem et pudorem ei qui erravit imdefensare impudenter errorem. Decebat etiam, et magnitudo voluminis exigebat, ut finem acciperet oratio. 60. Verum quia infert se quaestio adversus ea quae superius disputavimus: quam idcirco tunc praetermisimus, ne textum sermonis irrumperet, et inter piam praedicationem impia contentio poneretur, necessarium puto ad propositum respondere, et lectoris arbitrio, quid super his sentiat, derelinquere. Disputantibus ergo supra, quod animam vel mentem hominis nulla creatura juxta substantiam quasi sententiam solvens, quod creata substantia, quae in Scripturis Satanas appellatur, ingrediatur
Abbreviated transcription (Latin):
est appellare sinonima. Idcirco et
sp̃us uocabulum. ⁊ si quid aliud in
trmitate usurpari solet: sinonimũ
est. Uerbi gratia spũs bonus ⁊ ce¬
tera simslia: de quibus paulo ante
ꝑstriurimus. Porro ad hec neces¬
sario deuoluti simnus: ut quia fre¬
quenter appellatio spũs in scriptu¬
ris est respsa diuinis. non laba¬
mur in nõie: sed unũquodq scõ
locorum uarietates ⁊ intelligen¬
tias accipiamus. Ommi itaq stu¬
dio ac diligentia. uocabulũ spũs
ubi ⁊ quomodo appellatũ sit cõtẽp¬
plantes: eorũ sophismata ⁊ frau¬
dulentas decipulas conderanus.
qui sp̃m sc̃m̃ asserunt creaturam.
te sermonis. putauerunt spiritũ
scm̃ ex hoc nodabulo demonstͣri:
cum impresentiarũ sp̃us nom̃e
uentum sones. ⁊Lecnon ⁊ iacha¬
ria audientes locutum dnm. qs
ip̃e sit qui creat sp̃m hoĩs: in eo
estimauerũt sp̃i scm̃ etiam in
hoc capitulo significari. nõ aĩad¬
uertentes. quod aiãm hr̃is aut

Expanded text:
est appellare haec συνώνυμα. Idcirco et Spiritus vocabulum, et si quid aliud in Trinitate usurpari solet, συνώνυμον est: verbi gratia, sanctus bonus, et caetera his similia, de quibus paulo ante perstrinximus. 59. Porro ad haec necessario devoluti sumus, ut quia frequenter appellatio Spiritus in Scripturis est respersa divinis, non labamur in nomine, sed unumquodque secundum locorum varietates et intelligentias accipiamus. Omni itaque studio ac diligentia vocabulum Spiritus, ubi et quomodo appellatum sit, contemplantes, sophismata eorum et fraudulentas decipulas conteramus, qui Spiritum sanctum asserunt creaturam. te sermonis, putaverunt Spiritum sanctum ex hoc vocabulo demonstrari, cum in praesentiarum Spiritus nomen ventum sonet. Necnon in Zacharia audientes locutum Dominum, quod ipse sit qui creat spiritum hominis in eo, existimaverunt Spiritum sanctum etiam in hoc capitulo significari, non animadvertentes quod animam hominis, aut
Abbreviated transcription (Latin):
Miseri atq miserabiles: nõ se¬
tientes de incorporeis ⁊ inuisibi¬
libus urta corporum ⁊ iusibili¬
um disputari non licere natu¬
ram. Fratrem esse uel patrem.
uepotem esse uel filium. corpoor
noĩa sunt: ⁊ imbecillitatis hũa¬
ne uocabula. Triuitas uero: õs
amplius de trinitate nõ dicat.
nisi deum patrẽ esse sabiatoris.
⁊ filium generatum esse a pr̃e.
hoc tantũmͦ debemꝰ sentire qb
scriptũ est: ⁊ ostenso quod spũs
scũs increatus sit. consequent᷑
intelligere. quod cuius nõ ẽ cre¬
ata substantia. recte pr̃i faioq
societur. HEc iuxta eloquii
nr̃i pauꝑtatem in presenti dc̃a¬
ẽẽ sufficiat: tunorem meũ qd̾
de spũ scõ loqui ausus sum in¬
dicantia. Quicũq eñi nn ei
blasphemauerit: nõ solũ ĩ hoc
scło uerũ etiam in futuro nõ
dimutet᷑ ei. Nec miscd̃ia et¬

Expanded text:
Miseri atque miserabiles, non senMiseri atque miserabiles, non sentientes de incorporeis et invisibilibus, juxta corporalium et visibilium disputari non licere naturam. Fratrem esse vel patruum, nepotem vel filium, corporum nomina sunt, et imbecillitatis humanae vocabula. Trinitas vero omnesamplius de Trinitate non dicat, nisi Deum Patrem esse Salvatoris, et Filium generatum esse a Patre, hoc tantummodo debemus sentire quod scriptum est. Et ostenso quod Spiritus sanctus increatus sit, consequenter intelligere, quod cujus non est creata substantia, recte Patri 167 Filioque societur. 63. Haec juxta eloquii nostri paupertatem in praesenti dicta sufficiant: timorem meum, quod de Spiritu sancto loqui ausus sim, indicantia. Quicumque enim in eum blasphemaverit: non solum in hoc saeculo, verum etiam in futuro non dimittetur ei, nec
Abbreviated transcription (Latin):
qut nequam filu diaboni. Et fi¬
lii eius. ꝓpter iniquitatem ⁊ ple¬
nitudinẽ dicti sunt pectatoꝵ. Di
autem ab hus qui eius in scrip
stantie participationẽ non capi
in creaturis frequenter ostensũ
est: neq alius quis potest eũ caꝑe
participatione substantie: sed tan¬
tumuꝰ assũptione fraudulentis¬
sime uoluntatis ⁊ oꝑationls. Qp¬
ꝑe ⁊ studia non solum bonoꝵ o
ximus: naturama uero atq sub¬
stantiam solius in alios posse tri¬
nitatis incrare. Habunde ut
reor occursum est proposite
questioni Quia uero ineptũ
⁊ stultum uidẽtur aduersus fa¬
tua respondere ⁊ si quid in bucc̃a
est scelerata proponere. quãtũ
co illud quod solent tractare pre¬
tereo. sacrilega aduersus nos
audatia ꝓclamantes. Si spiritꝰ
sauctus creatus nõ est: aut fra¬
cer est dei patris. ⁊ patruus est
ungeniti ih̃u xp̃i: aut filius
xp̃i est. ⁊ nepos est dei patris:
aut ip̃e filius del est. ⁊ ram nõ
cum alterum fratrem habeat.

Expanded text:
filii ejus, propter iniquitatem et plenitudinem, dicti sunt peccatores. Si autem ab his qui ejus in Scripttantiae participationem non capitin creaturis frequenter ostensum est, neque alius quis potest eum capere participatione substantiae, sed tantummodo assumptione fraudulentissimae voluntatis. Operationem quippe et studia non solum bonorum ximus; naturam vero atque substantiam solius in alios posse Trinitatis intrare. 62. Abunde ut reor occursum est propositae quaestioni. Quia vero ineptum et stultum videtur, adversus fatua respondere, et si quid in buccam est, scelerata proponere, quantum co illud quod solent jactare, praetereo, sacrilega adversus nos audacia proclamantes: Si Spiritus sanctus creatus non est, aut frater est Dei Patris, aut patruus est unigeniti Jesu Christi, aut filius Christi est, aut nepos est Dei Patris, aut ipse filius Dei est, et jam nonChristus, cum alterum fratrem habeat.
Abbreviated transcription (Latin):
quidẽ ⁊ in deo patre est incelligẽdũ¬
⁊ laui qui blasphemaiuit in eũ ⁊
impie egerit. sine uenia crucias¬
bitur. nullo ꝓ eo dnin dep̾cante
uixta quod scriptũ est. Qͥ aũt in
dnm deũ pectiu̾t quis orabit q
eo: ⁊ Lec non ⁊ qui filiũ negaue¬
rit coram hõibus: negabit᷑ ab
ab eo coram pr̃e ⁊ angłis eiꝰ. Et¬
go qr nlła uenia intrmmitatẽ cõce¬
ditur blasphemãtib: oĩ studio ⁊
cautela est ꝓuidendũ. ut ne ĩ bui
quidẽ paruoq sermone disputã¬
tes labaniur. Qn potius si quis
hoc uolumẽ legere uoluerit. qd
ut mũdes se ab oĩ oꝑe malo ⁊ co¬
gitatiõibus pessimis qͦ possit il¬
limnato corde ea intessigẽ q̃ di
cunt᷑: ⁊ plenus sanctitate atq sa¬
pientia ignoscere nobis. sicubi
uolũtatẽ nrãm nr̃o expleuit ef¬
fectus. Et tantũmͦ consideret ꝗͣ
uenustatem rethoricam̃ facũdi¬
amiq. iuxta consequẽtiã textũq
sermonis ꝓcul abesse simplicit᷑
conficem. Studi qͥppe nr̃i ẽ de

Expanded text:
quidem et in Deo Patre est intelligendum. Nam qui blasphemaverit in eum, et impie egerit, sine venia cruciabitur, nullo pro eo Dominum deprecante, sicut scriptum est, Qui autem in Dominum Deum peccaverit, quis orabit pro eo? Necnon et qui Filium negaverit coram hominibus, negabitur ab eo coram Patre, et Angelis ejus. Ergo quia nulla venia in Trinitatem conceditur blasphemantibus, omni studio et cautela est providendum, 168 ut ne in brevi quidem parvoque sermone de ea disputantes, labolumen legere voluerit, quaesumus, ut mundet se ab omni opere malo, et cogitationibus pessimis: quo possit illuminato corde ea intelligere quae dicuntur, et plenus sanctitate atque sapientia, ignoscere nobis, sicubi voluntatem nostram non implevit effectus, et tantummodo consideret qua pertinet, venustatem rhetoricam facundiamque, juxta consequentiam textumque sermonis, procul abesse simpliciter confitemur. Studii quippe nostri fuit,
Abbreviated transcription (Latin):
que suo loco specialiter appellatͤ
aĩa seruetur ⁊ corpore: quia n¬
credibile est atq blasphemum
orare apostolum ut spũs scũs
integer seruetur. qui nec um¬
mutationem potest recipe nec
ꝓfectum. De humano ergo i
diximus spiritu. in hoc loco a¬
postoh sermo restatus est. Ap
pellantur quoq suꝑne racio¬
nabilesq uirtutes quas solet
scriptura angelos ⁊ forritudies
nominare. uocabulo spiritus:
sunt aministratores spus P
to ad hunc sensum ⁊ illud
ferri. quod in actibus aposte
ennuichus: idest angelus dñi in
sablue eleuans pħilippum. tran¬
stulit in alium lotum. Raciona¬
biles ꝙͦ alie creature. ⁊ de bouo iu
malum sponte propria ꝓfluen¬
tes: spũs pessuni ⁊ spũs appellan¬
tur ĩmũdi: sicut ibi. Cum autem
spũs unmũdus erierit ab hoĩe.
Et iconsequentibus. Assimmpsit
septems alios spũs nequiores le

Expanded text:
quae suo loco specialiter appellaturquae suo loco specialiter appellaturanima servetur et corpore, quia incredibile est, atque blasphemum, orare Apostolum, ut Spiritus sanctus integer servetur, qui nec imminutionem potest recipere, nec profectum. De humano ergo, ut diximus, spiritu in hoc Apostoli sermo testatus est. 56. Appellantur quoque supernae rationabilesque virtutes, quas solet Scriptura Angelos, et Fortitudines nominare, vocabulo Spiritus, sunt administratores Spiritus ? Puto ad hunc sensum et illud referri, quod in Actibus Apostoleunuchus ; id est, Angelus Domini in sublime elevans Philippum, transtulit illum in alium locum. Rationales quoque aliae creaturae, et de bono in malum sponte propria profluentes, spiritus pessimi, et spiritus appellantur immundi: sicut ibi: Cum autem spiritus immundus exierit ab homine. Et in consequentibus: Assumit septem alios spiritus nequiores se
Abbreviated transcription (Latin):
quis esse in hõie. Paulus scribit.
enim uoluerit contendere qͥspi¬
am luc aiam significari in
spiritu quis erit homo cuius
cogitationes ⁊ archana ⁊ sacreta
cordis occulta sciat alius homo
nuisi spũs eius. Quia de corpore
solitario hoc intelligere uelle.
ꝑstultum est. Quod si arguta
uititur fraude surripere. de spũ
diligenter uerba ip̃a considerat.
cessabit asserere mendatium.
Si quidem ita scriptum est. Qs
dei nemo scit: nisi spũs dei. Qu¬
modo alius est homo. alius est
deus: sic ⁊ spiritus hõis qui est
in eo. separatur a spũ dei qͥet
in eo: quem spm scm frequẽt
ostendimus. D ⁊ in alio loco
idem apostolus a nr̃o spiritu s¬
ritum secernens dei. ait. ipse
spũs testimonium perhibet spi¬
ritui nr̃o: hoc significans quod
spũs dei. id est sp̃us scũs testum¬
nium sp̃m nostro prebeat. qũe
nũc diximus esse spm hominis
Ad thessaloniceses quoq initeger

Expanded text:
quis esse in homine, de quo Paulus scribit: quis esse in homine, de quo Paulus scribit: enim voluerit contendere quispiam animam hic significari in spiritu, quis erit homo cujus cogitationes, et arcana, et secreta cordis occulta nesciat homo nisi spiritus ejus, quia de corpore solitario hoc intelligere velle perstultum est. 55. Quod si arguta nititur fraude subrepere, 161 de Sdiligenter verba ipsa consideret, cessabit asserere mendacium. Siquidem ita scriptum est: QuiDei, nemo scit, nisi Spiritus Dei . Quomodo enim alius est homo, alius est Deus, sic et spiritus hominis, qui est in eo, separatur a Spiritu Dei, qui est in eo: quem Spiritum sanctum frequenter ostendimus. Sed et in alio loco idem Apostolus a nostro spiritu Spiritum Dei secernens, ait, Ipse Spiritus testimonium perhibet spiritui nostro : hoc significans, quod Spiritus Dei, id est Spiritus sanctus, testimonium spiritui nostro praebeat: quem nunc diximus esse Spiritum hominis. Ad Thessalonicenses quoque: Integer,
Abbreviated transcription (Latin):
setur: non quod ex consortio tan¬
tum nõis spũs cũ pr̃e ponat᷑ ⁊ fi¬
lio: sed quod una natura unum
possideat ⁊ nomen. Quia uͦ spũs
uocabulum multa significat: e¬
numerandum est breuit̾ quibus
rebus nomen eius apcetur. Uo¬
catur spũs ⁊ uentus: sicut in ihe¬
sentire qued scriptum est in sp̃u
uiolento conteres naues tharsis:
Ilec non salomon iuter multa
hoc quoq munus a deo accepit.
ut sciret iolentias spirituum: nõ
aliid se in hoc accepisse demon¬
strans. quani scire rapidos uento¬
rum flatus ⁊ quib causis eorum
uatura subsistat. Uocatur ⁊ aĩa
spũs: ut in iacobi epistola. Qͦmͦ
sume enim. sp̃c hic nichil aliud
iusi aĩa nũcupatur. Iurta quã
iutelligentiam ⁊ stephanus ani¬
inquit ih̃u: suscipe spm̃ meum.
Illud quoq quod ineclesiaste di¬
citur. quis scit au spũs hoĩs as¬
cendat sursum. ⁊ spũs iumenti
descendat deorsum: cousidera u
trũ nam ⁊ ꝓccudum aĩe sp̃c ap¬
pellentur. Dicitur etiam excep

Expanded text:
setur, non quod ex consortio tantum nominis Spiritus cum Patre ponatur et Filio, sed quod una natura, unum possideat et nomen. Quia vero Spiritus vocabulum multa significat, enumerandum est breviter quibus rebus nomen ejus aptetur. Vocatur Spiritus et ventus, sicut in Esentire, quod scriptum est, In spiritu violento conteres naves Tharsis , ipitur. Necnon Salomon inter multa hoc quoque munus a Deo accepit, ut sciret violentias spirituum; non aliud se in hoc accepisse demonstrans, quam scire rapidos ventorum flatus, et quibus causis eorum natura subsistat. Vocatur et anima spiritus, ut in Jacobi Epistola: Quomosime enim spiritus hic, nihil aliud nisi anima nuncupatur. Juxta quam intelligentiam et Stephanus aniinquit, Jesu, suscipe spiritum meum . Illud quoque quod in Ecclesiaste dicitur: Quis scit an spiritus hominis ascendat sursum, et spiritus jumenti descendat deorsum ? Considerandum utrumnam et pecudum animae spiritus appellentur. Dicitur etiam except
Abbreviated transcription (Latin):
est. Et ideo legimus. Confitemi
implere sanctificat: ut superius
demorstratũ est. quando ostendi¬
mus eum participabilem. ⁊ a ml¬
tis sumul capi posse. Et nunc in
presenti pauli testuoruo largi¬
tor sanctificationis ostendit᷑: in
in salutem. in scĩficationem sp̃s
scĩ. ⁊ fide ueritatis. ⁊ Lam inhe
loco carismata dei supintelligũt᷑

Expanded text:
est, et de eo legimus, Confiteminest, et de eo legimus, Confiteminimplere, sanctificat, ut superius jam demonstratum est, quando ostendimus eum participabilem et a multis simul capi posse. Et nunc in praesenti Pauli testimonio largitor sanctificationis ostenditur, in eo in salutem, in sanctificatione Spiritus sancti, et fide veritatis . Nam et in hoc loco charismata Dei s
Abbreviated transcription (Latin):
tuus bonus deducet me in terrã
rectam. Otimus aũt inquibus¬
daui exemplaribus scriptũ esse:
spũs scũs tͥuus. Porro iͥn esdra
absq ulla ambiguitate bonus
spũs appellat᷑. Spm̃ tuũ bonum
dedisti:. ut eos faceres intelligere.
Quod aũt pater sanctificet: apo¬
stolus scribit dicens. Deus aũt
pacis sanctificet uos ꝑfectos.
Et saluator ait: Pater sc̃e sc̃ifica
eos in ueridate. qr uerbũ tuũ ue
ritas est: ꝑspicue dicens. In me
qui uerbum tuum sum ⁊ ueri¬
tas tua sanctifica illos: fide ⁊ cõ¬
sortio mei. Dictus ⁊ alibi bonus
deus. Nenio bonus: nisi unus
deus. Duꝑius quoq ostendimꝰ
qm̃i filius sanctificet: paulo in
eadent uerba eadem congruente
Et enim qui sanctificat. ⁊ qui
catos eos qui possunt dice̾. Etũs
est nobis sapientia ex deo xp̃s. ⁊
iusticia. ⁊ sanctificatio. Appellat᷑
quidem ⁊ spũs sanctificationis.
Un ⁊ ad eum dicit᷑. Et oumes
sanctificati sub manibiis tuis
⁊ sub te sunt. Bonus dñs nr̃

Expanded text:
tuus bonus deducet 159 me in terram rectam. Scimus autem in quibusdam exemplaribus scriptum esse: Spiritus sanctus tuus . Porro in Esdra absque ulla ambiguitate bonus Spiritus appellatur: Spiritum tuum bonum dedisti, ut eos faceres intelligere . Quod autem Pater sanctificet, Apostolus scribit, dicens: Deus autem pacis sanctificet vos perfectos. Et Salvator ait: Pater sancte, sanctifica eos in veritate, quia verbum tuum est veritas . Perspicue dicens: in me qui verbum tuum sum, et veritas tua sanctifica illos fide et consortio mei. Dictus est et alibi bonus Deus: Nemo bonus, nisi unus Deus . Superius quoque ostendimus quoniam Filius sanctificet, Paulo in eadem verba congruente: Etenim qui sanctificat, et quicatos eos, qui possunt dicere, Factus est nobis sapientia ex Deo Christus, et justitia, et sanctificatio . Appellatur siquidem et Spiritus sanctificationis. Unde et ad eum dicitur, Et omnes sanctificati sub manibus tuis, et sub te sunt. Bonus Dominus n
Abbreviated transcription (Latin):
uero mñs oculium habens sponse de
cantito canticoꝵ. ⁊ illa linumna que
in candentes segetes sublimari shc
p̾cepit ꝓtul altius intuetur: ⁊ anti¬
quam nobis morem reddit. ut ii¬
dens uocetur ꝓpha. Certe qui hunc
legerit. latinoꝵ furta cognoscet:
⁊ contempnet riuulos. cũ ceperit
haurire de fontibus. Imꝑitus s̾mo

Expanded text:
vero meus, oculum habens sponsae de vero meus, oculum habens sponsae de Cantico canticorum: et illa lumina quae in candentes segetes sublimari Jesus praecepit, procul altius intuetur : et antiquum nobis morem reddidit; ut Videns vocetur Propheta. Certe qui hunc legerit, Latinorum furta cognoscet: et contemnet rivulos, cum coeperit haurire de fontibus. Imperitus ser
Abbreviated transcription (Latin):
Uni in babilone uersa¬
rer. ⁊ purpurade mere¬
tricis essem colonus.
lum eiusdem urbis pontifici dedi¬
care Et ecce olla illa que in ihere¬
mia post baculum cernitur a facie
aquilouis cepit ardere. ⁊ pharise¬
indocci ibi plium doctrinarũ adu̾¬
runt. Illico ego uelut post luni¬
nio iherosolimam sum reuersus
tifex damasus qui me ad hoc opus
cum quod cantare non potui int̾¬
ra aliena. hic a uobis in uidea pro¬
uocatus inmurmuro: augustiorẽ
multo locũ existimans qui salua¬
torem mũdi quam qui frĩs genu¬
it parricidam. Et ut auctorem ti¬
tulo fatear: malui alieni oꝑis in¬
terpres existere quam ut quidam
fadunt informis cornicule alie¬
nis me coloribus adornare. legi
dudum cuiustam hbellos de spũ sc̃õ.
bonis. lacina iudi non bona. Nichil
ibi dialecticum. nichil uirile atq
districtum. quod lectorem uel iugͣ¬
tos in assensum trahat: sed totũ
flaccidum. molle. uitidum atq
formosum. ⁊ exquisitis huic inde
odoribus pigmentatũ. Dicimus

Expanded text:
um in Babylone versarer, et purpuratae meretricis essem colonus, lum ejusdem urbis Pontifici dedicaremia post baculum cernitur a facie Aquilonis, coepit ardere: et Pharisaeindicto sibi praelio doctrinarum, advevit. Illico ego, velut postliminio, Jerosolyman sum reversus: tifex Damasus, qui me ad hoc opus cum quod cantare non potui in terra aliena, hic a vobis in Judaea provocatus immurmuro; augustiorem multo locum existimans, qui Salvatorem mundi, quam 106 qui fratris genuit parricidam. Et ut auctorem titulo fatear: malui alieni operis interpres existere, quam ut quidam faciunt informis cornicula, alienis me coloribus adornare. Legi dudum cujusdam libellos de Spiritu sancbonis, Latina vidi non bona. Nihil ibi dialecticum, nihil virile atque districtum, quod lectorem vel ingratis in assensum trahat: sed totum flaccidum, molle, nitidum, atque formosum, et exquisitis hinc inde odoribus pigmentatum. Didymus
Abbreviated transcription (Latin):
quia om̃is qui facit peccatum
quitas. Et deus per ꝓpham dicit qr
aĩa que peccauerit ip̃a morietur. De
tatum in eo non est: ita pectatũ ex
eo non. Quod autẽ ex eo uon est o¬
pus eius utiq non est. Qd̃ aũt nũ¬
quam est in opere eius: nũqũã fuit
in predestinatione eius. ⁊Lon ergo
predestinati sunt mali ad hoc quod
male oꝑantur a concupiscentia sua¬
abstracti ⁊ illecti: sed ad hoc quod
iuste pacuntur inuiti. Predestina¬
tionis eñi noĩe non aliqua uolũta¬
tis humane coactiua necessitas ex¬
primitur: sed misericors ⁊ iusta
futuri operis diuini sempiterna
dispositio predicatur. Deo autem
msericordiã ⁊ iudicium cantat ec¬
desia: culus hoc opus est in hoĩe.
ut occulto uoluntatis sue non ta¬
men in iusto consilio. aut gratuito
muscdiam preroget misero: aut
debitam iusticiam rependat iui̾sto.
Immo aut nuisericorditer debitori
donec quod si uellet iuste posset exi¬
gere: aut iuste cur usuris quod

Expanded text:
Quia omnis qui facit peccatum, Quia omnis qui facit peccatum, quitas . » Et Deus per prophetam dicit quia « Anima, quae peccaverit, ipsa morietur . » De catum in eo non est, ita peccatum ex eo non est: quod autem ex eo non est, opus ejus utique non est. Quod autem nunquam est in opere ejus, nunquam fuit in praedestinatione ejus. Non ergo praedestinati sunt mali ad hoc quod male operantur, a concupiscentia substracti et illecti, sed ad hoc quod juste patiuntur inviti. Praedestinationis enim nomine non aliqua voluntatis humanae coactitia necessitas exprimitur, sed misericors et justa futuri operis divini sempiterna dispositio praedicatur. Deo autem misericordiam et judicium cantat Ecclesia, cujus hoc opus est in homine, ut occulto voluntatis suae, non tamen injusto, consilio, aut gratuitam misericordiam praeroget misero, aut debitam justitiam rependat injusto. Imo aut misericorditer debitori donet quod si vellet juste posset exigere, aut juste cum usuris quod
Abbreviated transcription (Latin):
parte eius. Huic uni morti qua
pectator sibi ꝑ contemptũ dui¬
ue iussiorus iuiuste concupisco¬
do accersuit. dupłam deus m¬
tem uiste udicando recribuit
hoc est primam insepationẽ
crutiatiõne aĩe ⁊ corpis. Hac
per hoc primam quã disceden¬
te aĩa caro sola moritur. scd̾am
uero quando rediens incarnẽ
aĩa in eadem ⁊ cũ eadem in que
pectauit carne torquetur: ut cũ
qua cõmimicauit mortẽ pcc̃i
quod dei bonitas incerdixit ho¬
mini: cũ ip̃a cõmunicet mort̃e
suppliu qd pareuit diuina iu¬
sticia pcc̃ori. De hac morte sal¬
uator noster dicit. Nolite tune¬
re eos qui ocadunt corpus: ans¬
mam autẽ non possunt occia
Magis aũt cũ timete: qui pase
⁊ aĩam ⁊ corpus ꝑdere ingeseĩa.
Quod ergo ante gehenuã mi¬
li pereunt. non diuini operis.
sed humani Qd̃ aũt ingehen¬
nam petituri sunt hoc facit
dei equidas: cui nulla primo ia¬
cet peccantis iniquitas. Qui
eñi diligit iniquitatem: odit
aiãm suqmi Et dicit iohãnes

Expanded text:
gehenna. Huic uni morti, quam peccator sibi per contemptum divinae jussionis injuste concupiscendo arcessivit, duplam Deus mortem juste judicando retribuit; hoc est, primam in separatione cruciatione animae et corporis. Ac per hoc primam, qua, discedente anima, caro sola moritur; secundam vero, quando rediens in carnem anima, in eadem et cum eadem, in qua peccavit, carne torquetur; ut cum qua communicavit mortem peccati, quod Dei bonitas interdixit homini, cum ipsa communicet mortem supplicii, quod paravit divina justitia peccatori. De hac morte Salvator noster dicit: Nolite timere eos qui occidunt corpus, animam autem non possunt occidere. Magis autem eum timete qui potest et animam et corpus perdere in gehennam . Quod ergo ante gehennam mali pereunt, non est divini operis, sed humani. Quod autem in gehenna perituri sunt, hoc facit Dei aequitas, cui nulla placet peccantis iniquitas. Qui enim diligit iniquitatem, odit animam suam . Et dicit Joannes:
Abbreviated transcription (Latin):
nequiciam referenda sint. dubi¬
uni nou est sine ulla temporali
diffẽntia dñi ⁊ prescisse simul
⁊ predestinasse que ip̃e erant au¬
ibre facienda: uel que malis me¬
enda: prestisse aũt tantũ modo
non etiam predestinasse que nõ
ex ip̃o erant causam opationis
ni. ⁊ de responsionsbus prosperi
ob ob inaluimus huic libello in¬
serere. ut cuncti noueruit quid
tebeant de predestinatione scoꝵ
impiorũq seutire simulq ut ap¬
pareat eiusdem beati augustini
dictis. teuorem nostre sententie
conuenire. Proinde qr sufficien¬
ter ut arbitror iniquos non ad
pectatum sed ad suppliciũ predes¬
tinados ostendimus. Huic uolu¬
numi iam terminũ demus: ut
ad aliarum questionũ disputa¬
tionem attentius recensendam:
lectoris renouet studium tem¬
peries distincta libroꝵ.¬

Expanded text:
nequitiam referenda sint, dubinequitiam referenda sint, dubium non est, sine ulla temporali differentia Deum et praescisse simul, et praedestinasse, quae ipso erant auctore facienda, vel quae malis meenda: praescisse autem tantummodo, non etiam praedestinasse, quae non ex ipso erant causam operationis ni, et de responsionibus Prosperi, ob hoc maluimus huic libello inserere, ut cuncti noverint quid debeant de praedestinatione sanctorum impiorumque sentire; simulque, ut appareat ejusdem beati Augustini dictis tenorem nostrae sententiae convenire. Proinde quia sufficienter ut arbitror iniquos non ad peccatum, sed ad supplicium praedestinatos ostendimus, huic volumini jam terminum debemus, ut ad aliarum quaestionum disputationem attentius recensendam, lectoris renovet studium temperies distincta libro
Abbreviated transcription (Latin):
stitutione non credrint Nuic itaq
prauitati que beati augustim dictis ñ
ex ueritate sed ex liuore obiciebatur.
tali prosper sermone respondit.
Infidelitas non credentum esan¬
gelio: uequaquam ex dei predestina¬
tione generatur. Bonorum enim
deus auctor est: non malorꝵr. Pre¬
desti natio igitur dei semper in bo¬
no est: aut retributionem iusticie
aut ad donationem ꝑtinens gr̃e
non ad constitutioneni dei sed ad
prescientiam referenda est. Que
uon ideo necessitatem non credẽ¬
di intulit: quia falli de ea que fu¬
tura erat infidelitate non potuit
Qunta decima etiam obiectio hñ
uerbis inserta est. qued idem sit
prescientia quod predestinatio. Cm
ꝓsper sic respondit. Qui prescien¬
tiam dei in nullo ab ip̃ius p̾desti¬
natione disceruit tribuendum
est deo de bonis hocͤ ettam de maha
cognatur ascribere: sed cum bona
ad largitorem cooperationems
eorum deum. mala autem ad u¬
luntariam racionalis creature

Expanded text:
stitutione non credant. » Huic itaque stitutione non credant. » Huic itaque pravitati quae beati Augustini dictis, non ex veritate, sed ex livore objiciebatur, tali Prosper sermone respondit: « Infidelitas non credentium Evangelio, nequaquam ex Dei praedestinatione generatur. Bonorum enim Deus auctor est, non malorum. 26 Praedestinatio igitur Dei semper in bono est, aut ad retributionem justitiae, aut ad donationem pertinens granon ad constitutionem Dei, sed ad praescientiam referenda est. Quae non ideo necessitatem non credendi intulit, quia falli de ea, quae futura erat, infidelitate non potuit. » Quintadecima etiam objectio his verbis inserta est, quod idem sit praescientia quod praedestinatio. Cui Prosper sic respondit: « Qui praescientiam Dei in nullo ab ipsius praedestinatione discernit. Quod tribuendum est Deo de bonis, hoc ei etiam de malis conatur ascribere. Sed cum bona ad largitorem cooperatoremque eorum Deum, mala autem ad voluntariam rationalis creaturae
Abbreviated transcription (Latin):
cipus dei non: quia ut pcc̃m fieret
predestinatum ab eo non est. Ideo
deo malus operatur. ⁊Lon autem¬
iguoras etiam preterito tempore
illi luculentissimo scĩ augustini ope¬
ri quod scripsit de predesturatione
sc̃oꝵ aquibusdam gallis obiectum.
quod beatus augustinus in asserti¬
one predestinationis diuine pecta¬
tores non ad solum predestinatos
diceret uidicium. sed etiam ad p᷑¬
catum. Cuius dc̃a quia ip̃e celeri
preuentus est obitu: prosper uir
eruditus ⁊ sanctus recca deffendit
fide ⁊copioso sermone. Ex quib
galloꝵ capitulis ut non mustta
nũc ponamus. ne libellum istũ
quem ꝓlixum facere disputandi
necessitas cogit. ꝓlixiorem uolũ¬
das facere uideatur duarũ respõ¬
sionũ loca duximus inserenda
Quarta decima quippe galloꝵ eb¬
iectio sic habetur quod qui ewan¬
gelice predicatioui non credunt
ex dei predestinatione non credãt
⁊ quod deus ita diffiuierit. ut qͥ¬
cunq non credunt ex ip̃ius con¬

Expanded text:
opus Dei non est, quia ut peccatum fieret, opus Dei non est, quia ut peccatum fieret, praedestinatum ab eo non est. Ideo Deo malus operatur. CAPUTignoras etiam praeterito tempore illi luculentissimo sancti Augustini operi, quod scripsit de praedestinatione sanctorum, a quibusdam Gallis objectum, quod beatus Augustinus in assertione praedestinationis divinae, peccatores, non ad solum praedestinatos diceret judicium, sed etiam ad peccatum; cujus dicta, quia ipse celeri praeventus est obitu, Prosper vir, eruditus et sanctus, recta defendit fide et copioso sermone. Ex quibus Gallorum capitulis, ut non multa nunc ponamus, ne libellum istum, quem prolixum facere disputandi necessitas cogit, prolixiorem voluntas facere videatur, duarum responsionum loca duximus inserenda. Quartadecima quippe Gallorum objectio sic habet: « Quod qui evangelicae praedicationi non credunt, ex Dei praedestinatione non credant. Et quod Deus ita definierit, ut quicunque non credunt, ex ipsius con
Abbreviated transcription (Latin):
ne prescientia esse non posse: ⁊ quia
deus prescint eara que ip̃e non fa¬
cit hoc est pcc̃a. In supra memora¬
to igitur libro. hec eiusdem beati au¬
gustini sententia est. Predestinatio
est. que sine p̾scientia non pocest ẽe¬
Potest aũt esse sine predestinatiõe
prescientia. Predestinatione quippe
ea que deus prescuut: que fuerat
ip̃e facturus. Unde dcm̃ est. fecit q̃
futura sunt. Prescire eam potens
est que ip̃e non facit: sicut quecũq
pcc̃a. Quia ⁊ si sunt quedam q̃ ita
pcc̃a sunt ut pene suit etiam pc̃coꝵ
unde dictum est tradidit illos deus
in reprobam mentem ut faciant
que non conueniunt. non ibi pcã
dei est sed uditium. Puto i hus
dictis beati augustim euidenter ostẽ¬
sum bona oꝑa sua deum prefisse ⁊
predestinasse. hoc est sue que ad
scisse tantum non etiam predesti¬
nasse : quia ibi non opus dei esse di¬
citur sed iudicium Ideo inpectato

Expanded text:
ne praescientia esse non posse; et quia ne praescientia esse non posse; et quia Deus praescivit etiam quae ipse non facit, hoc est, peccata. In supra memorato igitur libro, haec est ejusdem beati Augustini sententia : « Praedestinatio est, quae sine praescientia non potest epotest autem esse sine praedestinatione praescientia. Praedestinatione quippe Deus ea praescivit quae fuerat ipse facturus? Unde dictum est, fecit quae futura sunt. Praescire autem potens est, etiam quae ipse non facit, sicut quaecunque peccata. Quia si sunt quaedam quae ita peccata sunt, ut poenae sint etiam peccatorum, unde dictum est: Tradidit illos Deus in reprobam mentem, ut faciant quae non conveniunt , non ibi peccatum Dei est, sed judicium. » Puto in his dictis beati Augustini evidenter ostensum, bona opera sua Deum praescisse et praedestinasse, hoc est, sive quae scisse tantum, non etiam praedestinasse; quia ibi non opus Dei esse dicitur, sed judicium. Ideo in peccato
Abbreviated transcription (Latin):
cit. Nullus ꝓuide culpe humane
in deum referas causam. Diciorũ
namq hominũ humanooꝵ causa.
supbia est. In istis sci augustim di¬
itis atcende queso mi kiñe. Primũ
quia ut non hoĩes adiuuentur a do¬
deinde qr propter iniquitatẽ super¬
bie predestinati dicũtur dampnã¬
di quod ꝑtinet ad iudicium: non
deprauandi quod ꝑtinet ad pect̾m
Tercio aũt considera qr nullius cul¬
pe humane in deuni referendam
causam: qr si aliqua pcc̃oris iniqui¬
tas a deo predestinata creditur: ip̃iꝰ
nultm puto fugere xp̃ianũ. Alio qͦ
eiusdem libri loco. memoratus scũs
augustinus sic dicit. Extolli quippe
insupbiam proprie uoluntatis ẽ
hominũ: non operis dei ⁊eq eñi
ad hoc cos compellit. aut aduuat
deus. Et ut manifestiore dc̃orũ eius
nobis puiniendũ ponendum ẽ de
libro quem scripsit de predestinati¬
one scõꝵ quo manifestius ostendit
sine predestinatione prescientiam
dei esse posse. predestiuationẽ uero si¬

Expanded text:
cit: « Nullius proinde culpae humanae cit: « Nullius proinde culpae humanae in Deum referas causam, vitiorum namque omnium humanorum causa superbia est. » In istis sancti Augustini dictis attende, quaeso, mi carissime. Primum quia ut non homines adjuventur a DDeinde, quia propter iniquitatem superbiae praedestinati dicuntur damnandi, quod pertinet ad judicium, non depravandi, quod pertinet ad peccatum. Tertio etiam considera, quia nullius culpae humanae in Deum referendam admonet causam, qua si aliqua peccatoris iniquitas a Deo praedestinata creditur, ipsius nullum puto fugere Christianum. Alio quoque ejusdem libri loco memoratus S. Augustinus sic dicit: « Extolli quippe in superbiam propriae voluntatis est hominum. non operis Dei. Neque enim ad hoc eos compellit aut adjuvat Deunobis ponendum est de libro quem scripsit de praedestinatione sanctorum, quo manifestius ostendit, sine praedestinatione praescientiam Dei esse posse, praedestinationem vero si
Abbreviated transcription (Latin):
opere malo abstinendum. Ut au̾̃t
innotestat quod latebat ⁊ suaue fiat
quod non deleitabat. gr̃e dei est qua
hominũ adiuuat uoluntates. Qͣ
ut non adiuuent᷑. in ip̃is itidem
causa est non in deo: siue dampnãdi
tioner predestinati sunt propter
iniquitatem supbie: siue contra
ip̃am suꝑbiam iudicandi ⁊ erudi¬
endi si filu sunt miscd̃ie. Hic sc̃us¬
augustimis testimoniũ ꝓph̾e sub¬
unxit dicens. Unde iheremias cũ
umxit. Corripe me dñe uerũpta¬
men iniudicio ⁊ non infurore tuo.
tanquam diceret. Scio ad correp¬
tionem meam ꝑtinere: quod minꝰ
abste adiuuor ut ꝑfecte dirigant᷑
gressus mei. Uerũptamien hoc iꝑ¬
sum noli sic mecum agere tanꝙͣ
in furore quo iniquos dampnare
statiusti: sed tanquam in iudicio
quo doces tuos non suꝑbire. Unde
alibi dicitur. Et iudicia tua adi¬
uabunt me. dupra dictum itass
marcellinũ tali doctrina scũs au¬
gustinus inforians: sequit᷑ ⁊ di¬

Expanded text:
opere malo abstinendum. ut autem opere malo abstinendum. ut autem innotescat quod latebat et suaue fiat quod non delectabat, gratiae dei est, qua hominum adiuuat uoluntates; qua ut non adiuuentur, in ipsis itidem causa est, non in deo, siue damnandi praedestinati sunt propter iniquitatem superbiae siue contra ipsam suam superbiam iudicandi et erudiendi, si filii sunt misericAugustinus testimonium prophetae subjunxit, dicens: « Unde Jeremias, cum unxit, Corripe me, Domine, verumtamen in judicio, et non in furore tuo. Tanquam diceret: Scio ad correptionem meam pertinere, quod minus abs te adjuvor, ut perfecte dirigantur gressus mei. Verumtamen ob hoc ipsum noli sic mecum agere, tanquam in furore quo iniquos damnare statuisti, sed tanquam in judicio quo doces tuos non superbire. Unde alibi dicitur: Et judicia tua adjuvabunt me . » Supradictum itaque Marcellinum tali doctrina sanctus Augustinus informans, sequitur et di
Abbreviated transcription (Latin):
set uoluntate facturus: ut in quo
presentia dei uidebat futurum opu
iniustum: huic ꝑ predesti irationis
sententiam pararet iudicium iu¬
tui similes studio legendi ⁊ uelo¬
citate intelligendi . ex hoc loco dcõ¬
rum sc̃i augustimn que in tua epi¬
stola posuisti facillime cognosta¬
tis quid catholicus habeat intellectꝰ.
de hus quos ad interitum predestina¬
tos audiummus: ne tardiores quiq̃
hunc tantum locum iuumus sibi
putent in hac questione sufficere
de alus quoq sci augustim libris
quedam inserui quibus docuit hu¬
mane iquitatis causam solam
ẽẽ suꝑbiam: nec ad peccandum ho¬
inies. sed ad dampnatiouẽ predes¬
tinatos a deo. Qui ut non admũe¬
tur a deo. in ip̃is causa est non in
deo. In libro itaq secũdo de laptismo
paruuloꝵ ad marcelinũ scribens:
uiter alia sic dicit. Ignorantia igit̾¬
⁊ infirmitas uicia sunt: que impe¬
duint uoluntadem ne moueatur
ad faciendum opus bonũ: uel ab

Expanded text:
set voluntate facturus. Ut in quo set voluntate facturus. Ut in quo praescientia Dei videbat futurum opus injustum, huic per praedestinationis sententiam pararet supplicium jutui similes studio legendi, vel velocitate intelligendi, ex hoc loco dictorum sancti Augustini, quae in tua epistola posuisti, facillime cognoscatis, quid catholicus habeat intellectus de his quos ad interitum praedestinatos audimus, tamen ne tardiores quique hunc tantum locum minus sibi putent in hac quaestione sufficere, de aliis quoque sancti Augustini libris quaedam inserui, quibus docuit humanae iniquitatis causam solam esse superbiam, nec ad peccandum homines, sed ad damnationem praedestinatos a Deo, qui ut non adjuventur a Deo, in ipsis causa est, non in Deo. In libro itaque secundo de Baptismo parvulorum ad Marcellinum scribens, inter alia sic dicit et infirmitas uitia sunt, quae inpediunt uoluntatem, ne moueatur ad faciendum opus bonum uel ab
Abbreviated transcription (Latin):
deus in peccatoribus prescunt fut᷑a
Et quia ip̃e non ea predestinauit fa¬
cienda: iuste predestinauit iudicio pu¬
uienda. Quod etiam in ip̃is dcĩs scĩ
augustimi que tue inseriusti epłe si
consideres profecto cognosces. quia
post quaii dixit hoc ergo bonũ qd
est requirere deum non erat qui fa
ceret non erat usq ad unum. sed
ineo genere hoĩm quod p̾destinatũ
est ad interitum: statim setutus ad¬
umxit dicens. Duper hos enim res¬
perit deus prescientia: ꝓtulitq sen¬
tentiam. ⁊ lempe satis atq euident᷑
hus dcĩs ostendit quia deus pectata
hominũ prescientia uidit: quibus
sententiam predestinatione dictauit.
Quid enim aliud accipere debemus
in hac prolatione sententie dei. ni¬
si paratum supplicium peccatorr. In¬
ste aũt est ad puiitionem diuina
equitate predestinatus: qui pectator
est diuina cognitione prescitus ut
pote qui unquitatem ad quam a
deo non est predestinatus ꝓpria es¬

Expanded text:
Deus in peccatoribus praescivit futura; Deus in peccatoribus praescivit futura; et quia ipse non ea praedestinavit facienda, juste praedestinavit judicio punienda. Quod etiam in ipsis dictis sancti Augustini, quae tuae inseruisti epistolae, si consideres, profecto cognosces, qui postquam dixit: « Hoc ergo bonum, quod est reqceret, non erat usque ad unum, sed in eo genere hominum quod praedestinatum est ad interitum. Super eos junxit, dicens: 24 « Super hoc enim respexit Dei praescientia, protulitque sententiam. » Nempe satis atque evidenter his dictis ostendit, quia Deus peccata hominum praescientia vidit, quibus sententiam praedestinatione dictavit. Quid enim aliud accipere debemus, in hac prolatione sententiae Dei, nisi paratum supplicium peccatori? Juste autem est ad punitionem divina aequitate praedestinatus, qui peccator est divina cognitione praescitus; ut pote, qui iniquitatem, ad quam a Deo non est praedestinatus, propria es
Abbreviated transcription (Latin):
benedicti patris mer: ꝑcipite regnũ
quod uobis paratum est ab inicio
mũdi. Sed ⁊ hoc ip̃m. opus ẽ gr̃e
Ex gr̃a eñĩ datur non solum iusti¬
ficatis uita bona: sed etiam glifica¬
tis iuita eterna. Quod pauli tene¬
mus p̾dicatione compertũ dicẽtis
Stipendiũ enm pcc̃i mors: gr̃a au¬
tem dei uita eterna. in xp̃o iħu do¬
mino nr̃o. Cur aũt mors stipendiũ.
uita autẽ eterna gr̃a dicitur nisi
qr illa redditur. hec donatur : Sed
ubi illam deus reddit: opus mabũ
nus fecisset homo: nisi discessisset
a deo. Cum uero deus uitã et̾nam
donat: opus suum quod uichoauit
iustificans impiũ: ꝑficit głificans

Expanded text:
cipite regnum quod vobis paratum est ab initio mundi . Sed et hoc ipsum opus est gratiae. Ex gratia enim datur non solum justificatis vita bona, sed etiam glorificatis vita aeterna. Quod Pauli tenemus praedicatione compertum, dicentis: Stipendium enim peccati mors. Gratia autem Dei, vita aeterna in Christo Jesu Domino nostro . Cur autem mors stipendium, 9 vita vero aeterna gratia dicitur, nisi quia illa redditur, haec donatur? Sed ubi illam Deus reddit, opus malum nus fecisset homo, nisi discessisset a Deo. Cum vero Deus vitam aeternam donat, opus suum quod inchoavit justificans impium, perficit glorificans
Abbreviated transcription (Latin):
punitionis uinculo: nisi deus inqͥb
uellet misericordiam fecisset suꝑ¬
exaltare iudicio. Iustificatio igitur
⁊ glificatio que non est homini ex
hõie sed ex deo: quia multum sanctis
fuerat ꝓ futura ideo predicta est ⁊
ꝓmissa. punitio uero que met̾ñ
fuit impus obfutura predicta est tã¬
tummꝰ non ꝓmissa. Quod etiam di¬
unus testimonus facilius ostenditur.
inuenitur expressim: ubi deus ꝑ ysa¬
iam qͦui sibi non seruiunt hus ar¬
guit uerbis. Ecce qui seruiunt mi

Expanded text:
punitionis vinculo, nisi Deus in quibus punitionis vinculo, nisi Deus in quibus vellet misericordiam fecisse, superexaltaret judicio. Justificatio igitur et glorificatio, quae non est homini ex homine, sed ex Deo, quia multum sanctis fuerat profutura, ideo praedicta est et promissa; punitio vero, quia in aeternum fuit impiis obfutura, praedicta est tantummodo, non promissa. Quod etiam divinis testimoniis facilius ostenditur.  pariter invenitur expressum, ubi Deus per Isaiam eos qui sibi non serviunt, his arguit verbis: Ecce, qui serviunt mihi
Abbreviated transcription (Latin):
non malas sed solas bonas: ⁊ licz
u eius predestinatione no fuerit
ut maliciam uoluntati humane¬
prestinatõne quid huinane uolun¬
tatis malicie reddidisset: propter
hoc sicut psalnusta testatur mi
Iustificandis ergo atq głifican¬
dis: predestinatum misericordie
sue opus predixit pariter ⁊ pro¬
misit. Iniqus aũt predestinatũ
iusticie sue opus: predixit tantũ¬
modo non ꝓmisit. Quod si quis
querat cur deus oĩa quidẽ p̃desti¬
nata predixerit. non camen oĩa
p̾destinata ꝓmiserit: respondemꝰ
ꝓmissionem dici non posse. nisi
cum aliquid ad hoc predicitur
faciendum ut posset ei cui ꝓmit¬
titur ꝓdesse. iam factum: ⁊ ꝓͥmis¬
sum semꝑ esse doui non sem᷑ꝑ eẽ
iudicu cum pronussi largitas sempet
letificet: iudicu uero seueritas aliqũ
contristet. Quod proph̃a metuens:
huuscemodi ad deum orationem
effundit. NLon intres in iudicium
cum seruo tuo: qr non iustificabit᷑
inconspectu tuo om̃us uiuens. Sci¬
ebat eñi cunctos pari retinendos

Expanded text:
non malas, sed solas bonas. Et licet in ejus praedestinatione non fuerit, ut malitiam voluntati humanpraedestinatione, quid humanae voluntatis malitiae reddidisset. Propter hoc, quia sicut Psalmista tJustificandis ergo atque glorificandis praedestinatum misericordiae suae opus praedixit pariter et promisit: iniquis autem praedestinatum justitiae suae opus praedixit tantummodo, non promisit . Quod si quis quaerat cur Deus omnia quidem praedestinata praedixerit, non tamen omnia praedestinata promiserit? Respondemus promissionem dici non posse, nisi cum aliquid ad hoc praedicitur faciendum, ut possit ei cui promittitur prodesse jam factum. Et promissum semper esse doni, non semper esse judicii, cum promissi largitas semper laetificet, judicii vero severitas aliquando contristet. Quod propheta metuens hujuscemodi ad Deum orationem effundit: Ne intres in judicio cum servo tuo, quia non justificabitur in conspectu tuo omnis vivens . Sciebat