comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
discipulas in eugłio iam tunc fuisse
didicimus: Numquid cũ illo tunc e¬
rant de quib sepe dicit idem ioh̃s
eugłista: multi crediderunt in eum:
Nam unde erat multitudo illa. eoꝵ
qui cum ramis partim p̃cedebant. par¬
tim sequebantur insidentẽ iumento.
dicentes benedictus qui uenit in no¬
mine dni: & cum eis pueri de quibus
ipse ait fuisse p̃dictum. ex ore infan¬
tium & lactentiũ ꝑfecisti laude. Unde
quingenti fr̃s. quib simul post resur
uem qui cum istis undecim centũ &
uiginti erant: qnͣdo simul cõgregati.
erant isti om̃s nisi ex illis de quibus
dictũ ẽ. multi crediderunt in eum:
ꝓ eis orauit qui cum illo tunc erant. &
ꝓ aliis qui ꝑ u̾bum eorum in eum ñiã
crediderant. s fuerant credituri: isti
autẽ nec cum illo tunc erant & in eũ
iam ante crediderant: Omitto dicere
de symone sene qui infantulum cre¬
didit: de anna ꝓphetissa. de zacharia
&e elizabeth. qui eum ꝓpħauerunt an¬

Expanded text:
discipulas in Evangelio jam tunc fuisse discipulas in Evangelio jam tunc fuisse didicimus? Numquid cum illo tunc erant de quibus saepe dicit idem Joannes evangelista, Multi crediderunt in eum ? Nam unde erat multitudo illa eorum qui cum ramis partim praecedebant, partim sequebantur insidentem jumento, dicentes, Benedictus qui venit in nomine Domini; et cum eis pueri, de quibus ipse ait fuisse praedictum, Ex ore infantium et lactentium perfecisti laudem ? Unde quingenti fratres, quibus simul post resurrvem, qui cum istis undecim centum et viginti erant, quando simul congregati erant isti omnes, nisi ex illis de quibus dictum est, Multi crediderunt in eum? s oravit qui cum illo tunc erant, et pro aliis qui per verbum eorum in eum jam non crediderant, sed fuerant credituri? Isti autem nec cum illo tunc erant, et in eum jam ante crediderant. Omitto dicere de Simeone sene, qui in infantulum credidit; de Anna prophetissa ; de Zacharia, et Elizabeth , qui eum prophetaverunt an
Abbreviated transcription (Latin):
audierunt: s & post obitum eorum.
tunc fuerunt. quod ab illo audierunt
cȩteris predicarunt: atq ita uerbũ eoꝵ
ut etiam nos crederemus ad nos usq ꝑ¬
turum ẽ ad posteros. quicumq ubicũq
in eum postea credituri sunt. Potest
itaq uideri ihc in hac oratione ñ oras¬
se ꝓ quibusdam suis: nisi diligenter
scrutemur in eadem oratione uerba
erus. Si enim ꝓ eis prius orauit sicut
iam ostendimiis. qui cum illo tunc
erant: postea uͦ etiam ꝓ eis qui per
u̾bum eorum in illum fuerant credi¬
turi: potest dici ñ orasse ꝓ illis qui
neq tunc erant cum illo quando ista
dicebat: neq ꝑ u̾bum eorum postea:
s in eum. siue ꝑ ipsos siue quolibet¬
mͦ. tam̃ ante crediderant. Nũquid
enim cũ illo tunc erat nathanahel:
Numqͥd ioseph ille ab arimathia. qͥ
corpus eius a pilato petiuit: que iã
discipłm eius fuisse iste ipse iohes
eugłista testatur: Numqͥd maria
mater eius. & aliȩ feminȩ: quas eiꝰ

Expanded text:
audiebant, sed et post obitum eorum, audiebant, sed et post obitum eorum, tunc fuerunt quod ab illo audierunt caeteris praedicaverunt; atque ita verbum eorum, ut etiam nos crederemus, ad nos usque pturum est ad posteros, quicunque ubicunque in eum postea credituri sunt. Potest itaque videri Jesus in hac oratione, non orasse pro quibusdam suis, nisi diligescrutemur in eadem oratione verba ejus. Si enim pro eis prius oravit, sicut jam ostendimus, qui cum illo tunc erant, postea vero etiam pro eis qui per verbum eorum in illum fuerant credituri; potest dici non orasse pro illis qui neque tunc erant cum illo quando ista dicebat, neque per verbum eorum postea, sed in eum sive per ipsos, sive quomodolibet, tamen ante crediderant. Numquid enim cum illo tunc erat Nathanael? Numquid Joseph ille ab Arimathia, qui corpus ejus a Pilato petiit, quem jam discipulum ejus fuisse iste ipse Joannes evangelista testatur ? Numquid Maria mater ejus, et aliae feminae, quas ejus
Abbreviated transcription (Latin):
pinquante passione.
cum oraret ꝓ discipliᷤ
suis quos & apłos no¬
minauit. cum quib
cenauerat ultimam cenam de qua
traditor eius ꝑ buccellam manifesta¬
tus exierat. & cum quib post eiꝰ eg̃s¬
sum antequã ꝓ eis oraret multa fue
rat iam locutus: adiunxit & cȩteras
qui in eum fuerant credituri: & ait
ad patrem. Non ꝓ his autẽ rogo tan¬
tum. id ẽ ꝓ illis discipłis qui cũ illo t̃e
erant: s & ꝓ eis inquit qui creditum
st̃ ꝑ u̾bũ eoꝵ in me. uͥ om̃s suos intelligi
uoluit: ñ solũ qui t̾c erant in corpore.s
etiam qͥ futuri erant. Quotqͦt enim post
bio credider̃t in eũ & donec ueniat cͤditu¬
ri sunt. Ipsis enim dixerat. & uos testi¬
monium ꝑhibebitis quia ab initio me¬
cum estis: & ꝑ hos eugłium ministra¬
tum ẽ. antequ̾ã seriberetur: & utiq
quisquis in xꝑm credit. eugłio credit.
Non itaq hi tantum intelligendi sũt
quos ait in se credituros ꝑ u̾bũ eorum.
qui ipsos cum in carne uiuerent apłos

Expanded text:
ropinquante passione, cum orasset pro discipulis suis, quos et Apostolos nominavit, cum quibus coenaverat ultimam coenam, de qua traditor ejus per buccellam manifestatus exierat, et cum quibus post ejus egressum antequam pro eis oraret, multa jam fuerat locutus; adjunxit et caeteros qui in eum fuerant credituri, et ait ad Patrem, Non pro his autem rogo tantum, id est pro discipulis qui cum illo tunc erant: sed et pro eis, inquit, qui credituri sunt per verbum eorum in me. Ubi omnes suos intelligi voluit, non solum qui tunc erant in caretiam qui futuri erant. Quotquot enim postebio crediderunt, et donec veniat, credituri sunt: ipsis enim dixerat: Et vos testimonium perhibetis, quia ab initio mecum estis, et per vos Evangelium ministratum est, etiam antequam scriberetur. Et utique quisquis in Christum credit, Evangelio credit. Non itaque hi tantum intelligendi sunt, quos ait in se credituros per verbum eorum, qui ipsos, cum in carne viverent, apostolos
Abbreviated transcription (Latin):
S om̃ia oꝑa xꝑi intelligere ubi ait.
maiora hoꝵ faciet: nulla nos necessi¬
tas cogit. Hoꝵ enĩ forsitan dixit. qͦ
illa hora faciebat: tunc autẽ uerba
fidei faciebat: & de his oꝑib fuerat pre
nos: qũa impios iustificare qd̾ ita fac̃
in nob̾ ut faciamꝰ & nos. Restat inqͥre¬
re quomͦ accipiendũ sit: quod cumq
petieritis in nomine meo. hoc faciã.
Propt̃ multa enĩ quȩ petunt fideles
eiꝰ nec accipiunt: ñ parua hinc ex orit᷑
questio. S qm̃ sermo iste iam clauden¬
dus ẽ: ei considerandȩ atq tractandȩ
tribuatur saltem parua dilatio.

Expanded text:
 opera Christi intelligere ubi ait, Majora horum faciet, nulla nos necessitas cogit. Horum enim forsitan dixit, quae in illa hora faciebat: tunc autem verba fidei faciebat, et de his operibus fuerat praelnos, quam impios justificare, quod ita facit in nobis, ut faciamus et nos. Restat inquirere quomodo accipiendum sit, Quodcumque petieritis in nomine meo, hoc faciam. Propter multa enim quae petunt fideles ejus, nec accipiunt, non parva hinc exoritur quaestio: sed quoniam sermo iste jam claudendus est, ei considerandae atque tractandae tribuatur saltem parva dilatio.
Abbreviated transcription (Latin):
in illo: s ñ sine illo xꝑe opatur. Prorsuᷤ
Amaius hoc ẽẽ dixerim. quã ẽ cęlũ & t̃¬
ra: & quȩcumq cernuntur in cęlo &
in terra. Et cȩlũ eñ & t̾ra transibit.
salus & iustificatio ꝑmanebit. In illis
tantũ oꝑa dĩ: in his autẽ ẽ etiam ima¬
go dĩ. S & in cęlis sedes dñationes pͥn¬
cipatus potestates archangłi angłi:
oꝑa sunt xꝑi. Numquid etiã his oꝑibꝰ
maiora facit: qui oꝑante in se xꝑo. coo¬
ꝑatur ȩt̃nam salutem ac iustificatio¬
nẽ suã: Non hic audeo p̃cipitare sen¬
tentiã: intelligat qui potest: iudicet
qui potest: utrũ mauis sit iistos crea¬
re: quã impios iustificare. Certe enĩ
si ȩqualis ẽ utrumq potentiȩ: hoc ma¬
ioris ẽ miscđiȩ. Hoc ẽ enĩ magnũ pie¬
tatis sacram̃tum: quod manifestatũ

Expanded text:
in illo, sed non sine illo Christus operatur. Prorsus in illo, sed non sine illo Christus operatur. Prorsus majus hoc esse dixerim, quam est crra, et quaecunque cernuntur in coelo et in terra. Et coelum enim et terra transibit, justificatio permanebit. In illis tantum opera Dei, in his autem est etiam imago Dei. Sed in coelis sedes, dominationes, principatus, potestates, archangeli, angeli, opera sunt Christi: nunquid etiam his operibus majora facit, qui operante in se Christo cooperatur aeternam salutem ac justificationem suam? Non hic audeo praecipitare sententiam. Intelligat qui potest, judicet qui potest, utrum majus sit justos creare quam impios justificare. Certe enim si aequalis est utrumque potentiae, hoc majoris est misericordiae. Hoc est enim pietatis sacram
Abbreviated transcription (Latin):
uiro prudenti qui ȩdificat domũ suã
suꝑ petr̃a. Qui gͦ ñ ẽ similis huic ui
ro prudenti: ꝓculdubio aut uerba hec
audit & ñ facit: aut om̃ino nec audit.
utiq. Tale etiam hoc ẽ: qui credit in
me faciet : ñ utiq credit. qui ñ faciet.
Quid ẽ hoc fr̃s : Nũquid int̾ credentes
in xꝑ̃m ñ ẽ computandus: qui ñ fecerit
oꝑa maiora quã xꝑc: Durũ ẽ. ab surdu
eum qui iustificat impiũ: deputat᷑
fides eius ad iusticiam. In hoc oꝑe faci¬
amus oꝑa xpi: quia & ipsũ credere in
xꝑo. opus ẽ xꝑi. Hoc oꝑatur in nobis:
ñ utiq sine nobis. Audi gͦ iam & intel¬
lige: qui credit in me. oꝑa quȩ ego fa¬
cio & ipse faciet. Prius ego facio. dein¬
de ipse faciet: quia facio ut faciat.
Quȩ oꝑa nͥ ut ex impio iustus fiat: &
maiora hoꝵ faciet. Quoꝵ obsecro: Nũ¬
quid nã om̃ium opum xꝑi maiora fa¬
cit: qui cũ timore & tremore suam
ipsius salutem oꝑatur: Quod utiq

Expanded text:
viro prudenti qui aedificat domum suam viro prudenti qui aedificat domum suam supra petram : quiro prudenti, procul dubio aut verba mea haec audit et non facit, aut omnino nec audit, non utique vivet. Tale etiam hoc est: Qui credit in me, faciet . Non itaque credit qui non faciet, Quid est hoc, fratres? Nunquid inter credentes in Christum non est computandus, qui non fecerit opera majora quam Christus? Durum est, absurdum eum qui justificat impium, deputatur fides ejus ad justitiam . In hoc opere facimus opera Christi, quia et ipsuo, opus est Christi. Hoc operatur in nobis, non utique sine nobis. Audi ergo jam et intellige: « Qui credit in me, opera quae ego facio et ipse faciet ? » Prius ego facio, deinde ipse faciet; quia facio ut faciat. Quae opera, nisi ut ex impio justus fiat? Et majora horum faciet. Quorum, obsecro? Numquidnam omnium operum Christi majora facit, qui cum timore et tremore suam ipsius salutem operatur ? Quod utique
Abbreviated transcription (Latin):
de ȩt̃ne consilium quesiuit: Audiuit
abiecit: & tamen postea qd̾ ab illo au¬
ditũ ñ fecit unus: fecerunt multi cum
loqueretur ꝑ discipłos. Magist̃ bonꝰ con¬
temptibilis ei qũe diuitẽ ꝑ se ipsũ mo¬
nuit: amabilis eis quos ex diuitib pau¬
ꝑes. ꝑ pauꝑes fec̃. Ecce maiora fecit pre¬
dicatus a credentib: quã locutus au¬
dientib. Uerũ hoc adhuc mouet: quod
hȩc maiora ꝑ apłos fecit. Non autẽ ip¬
sos tantũ significans ait. oꝑa quȩ ego
facio & uos facietis. & maiora hoꝵ faci¬
etis: s om̃s ad suam familiã ꝑtinentes
intelligi uolens. Qui credit in me inqͥt.
oꝑa quȩ ego facio & iꝑse faciet: & ma¬
iora horũ faciet. Si gͦ qui credit faciet:
ñ credit utiq qui ñ faciet: sicuti est.
qui diligit me mandata mea custo¬
dit. Unde ꝓfecto. qui ñ eustodit: non
diligit. Item alio loco. Qui audit inqͥt
uerba mea hȩc. & facit ea: similabo eũ

Expanded text:
e consilium quaesivit ? Audivit, e consilium quaesivit ? Audivit, abjecit: et tamen postea quod ab illo auditum non fecit unus, fecerunt multi, cum loqueretur per discipulos magister bonus; contemptibilis ei quem divitem per seipsum monuit, amabilis eis quos ex divitibus pauperes per pauperes fecit. Ecce majora fecit praedicatus a credentibus, quam locutus audientibus. 2. Verum hoc adhuc movet, quod haec majora per Apostolos fecit: non autem ipsos tantum significans ait, Opera quae ego facio et vos facietis, et majora horum facietis: sed omnes ad suam familiam pertinentes intelligi volens, Qui credit in me, inquit, opera quae ego facio, et ipse faciet, et majora horum faciet. Si ergo qui credit faciet, non credit utique qui non faciet: sicuti est, Qui diligit me, mandata mea custodit ; unde profecto qui non custodit, non diligit. Item alio loco, Qui audit, inquit, verba mea haec et facit ea, similabo eum
Abbreviated transcription (Latin):
seipsum. Quid autẽ illi sine ipso̾. nisi
peccatum: Deniq & hic quod de hac
re poterat nos mouere: mox abstulit.¬
Cum enim dixisset. qui credit in me.
oꝑa quȩ ego facio & ipse faciet. & ma¬
iora hoꝵ faciet: continuo secutus ad¬
iunxit. quia ego ad patr̃e uado: & quȩ¬
cumq petieritis in nomine meo hȩc
faciam. Qui dixerat faciet. post ait
faciam: tamqũa diceret ñ uob̾ inpos¬
sibile hoc uideatur. Non enĩ poterit ẽẽ
maior me qui credit in me: s ego factu¬
rus sũ & tunc maiora qũa nunc. maio¬
ra ꝑ eum qui credit in me. qũa p̃ter eũ
quando autẽ ꝑ eũ quãuis ñ ꝑ semet¬
ipsũ. faciet & ipse. Porro aute maiora
s dignatio. Quid enim retribuant
serui dno ꝓ om̃ibus quȩ retribuit eis
quandoquidẽ int̾ cetera bona. etiam
hoc eis donare dignatꝰ ẽ. ut maiora fa¬
ceret ꝑ illos quã p̃ter illos: Nonne ab
ore illius diues ille tͥstis abscessit: qñui¬

Expanded text:
seipsum. Quid autem illi sine ipso, nisi seipsum. Quid autem illi sine ipso, nisi peccatum? Denique et hic quod de hac re poterat nos mocum enim dixisset, Qui credit in me, opera quae ego facio, et ipse faciet, et majora horum faciet; continuo secutus adjunxit, Quia ego ad Patrem vado, et quaecumque petieritis, in nomine meo, haec faciam. Qui dixerat faciet, post ait faciam; tanquam diceret, Non vobis impossibile hoc videatur: non enim poterit esse major me qui credit in me, sed ego facturus sum et tunc majora quam nunc; majora per eum qui credit in me, quam praeter eum quando autem per eum, quamvis non per semetipsum, faciet et ipse. Porro autem majora sed dignatio. Quid enim retribuant servi Domino, pro omnibus quae retribuit eis ? Quandoquidem inter caetera bona etiam hoc eis donare dignatus est, ut majora faceret per illos quam praeter illos. Nonne ab ore illius dives ille tristis abscessit, qu
Abbreviated transcription (Latin):
accipiendum sit qͦd
dns ait. qui credit
in me. oꝑa quȩ ego
facio & ipse faciet:
ñ est facile comprehendere. Et cum
hoc ad intelligendu difficillimũ sit.
adiecit aliud difficilius: & maiora
hoꝵ faciet. Quid ẽ hoc: Qui faceret
qui etiam maiora faciat inuenturi su¬
mus: S dixeramꝰ sermone pͥstino. qͥa
maius fuit umbre suȩ tnͣsitu qd dis¬
cipłi fecerunt: qũã fimbriȩ suȩ tactu.
qd ipse dñs fecit. sanare languentes.
Et quia plures apłis quã ipso ꝑ os
ꝓprium p̾dicante d̾no crediderunt:
ut hec uiderentur oꝑa intelligenda
ẽe maiora: ñ quo maior eẽt magistro
discipulus. uel dño seruus. uel ad op¬
tatus unigenito. uł homo dõ: s quod
ꝑ illos ipse dignaretur eadem maiora
facere: qui dicit illis alio loco. sine me
nichil potestis facere. Ipse quippe ut
alia omittam quȩ sunt innumerabi¬
lia: sine ipsis fecit ipsos: sine ipsis fecit
hunc mundu. & quia homo etiam
ipse fieri dignatꝰ ẽ: sine ipsis fecit &

Expanded text:
accipiendum sit quod Dominus ait, Qui credit in me, opera quae ego facio, et ipse faciet, non est facile comprehendere: et cum hoc ad intelligendum difficillimum sit, adjecit aliud difficilius, Et majora horum faciet. Quid est hoc? Qui faceret qui etiam majora faciet, inventuri sumus? Sed dixeramus sermone pristino quia majus fuit umbrae suae transitu, quod discipuli fecerunt , quam fimbriae suae tactu, quod ipse Dominus fecit , sanare languentes; et quia plures Apostolis, quam ipso per os proprium praedicante Domino crediderunt: ut haec viderentur opera intelligenda esse majora: non quo major esset Magistro discipulus, vel Domino servus, vel adoptatus Unigenito, vel homo Deo; sed quod per illos ipse dignaretur eadem majora facere, qui dicit illis alnihil potestis facere . Ipse quippe, ut alia omittam, quae sunt innumerabilia, sine ipsis fecit ipsos, sine ipsis fecit hunc mundum: et quia homo etiam ipse fieri dignatus est, sine ipsis fecit et
Abbreviated transcription (Latin):
patri: etiam filius inuisibilis ẽ. Ut autẽ
ab hominib uideretur. formã serui ac¬
cepit: & in similitudine hominũ factꝰ
uisibilis factus ẽ. Ostendit gͦ se etiam
antequam susciꝑet carnem ocłis homi¬
num. sicut uoluit insubiecta sibi crea¬
tura: ñ sicuti ẽ. Mundemꝰ corda ꝑ fid̾e:
ut illi mneffabili. & ut ita dicam inui¬
sibili uisioni p̃paremur. Beati enĩ mun

Expanded text:
Patri, etiam Filius invisibilis est: ut autem Patri, etiam Filius invisibilis est: ut autem ab hominibus videretur, formam servi accepit, et in similitudine hominum factus , visibilis factus est. Ostendit ergo se etiam, antequam susciperet carnem, oculis hominum, sicut voluit in subjecta sibi creatura, non sicuti est. Mundemus corda per fidem, ut illi ineffabili, et, ut ita dicam, invisibili visioni
Abbreviated transcription (Latin):
libro ens legendum & intelligendũẽ.
Uidit enim ñ sicuti ẽ: s mͦ quodam sig¬
nificatiuo. sicut ꝓpħȩ uisio fuerat infor¬
manda. Nam uidit & moyses: & tamen
ei quem uidebat dicebat. Si inueni gra¬
tiam ante te. ostende mͥ temet ipsum
manifeste. ut uideam te: quia ñ uide¬
bat sicuti ẽ. Quando autem hoc nobis
futurũ sit: idem iste sc̃s ioħes eugłista
in epła sua dicit. Dilectissimi filii dei
sumus: & ñdum apparuit quid erimꝰ
Scimus quia cum apparuerit. similes
ei erimus: qm̃ uidebimꝰ eũ sicuti ẽ. Po¬
terat dicere. qm̃ uidebimꝰ eum: & non
addere. sicuti ẽ. S quia sciebat a qͥb d̃a¬
patrib & ꝓpħis uisum. s ñ sicuti ẽ: ideo cũ
dixisset uidebimus eum. addidit sicuti
ẽ. Nemo enim uos fallat fr̃es: eoꝵ qui di¬
cunt inuisibilem patrẽ. & uisibilem fili¬
um. Hi enim hoc asserunt qui putãt
eum ẽẽ creaturam: nec intelligunt scđm
quod dictum sit. ego & pãt unũ sumꝰ
Prorsus in forma di. in qua ȩqualis est

Expanded text:
libro ejus legendum et intelligendum est. Vidit enim non sicuti est, sed modo quodam significativo, sicut Prophetae visio fuerat informanda. Nam vidit et Moyses, et tamen ei quem videbat dicebat, Si inveni gratiam ante te, ostende mihi temetipsum, manifeste ut videam te ; quia non videbat sicuti est. Quando autem nobis hoc futurum sit, idem iste sanctus Joannes evangelista in Epistola sua dicit: Dilectissimi, Filii Dei sumus, et nondum apparuit quid erimus: scimus quia cum apparuerit, similes ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est . Poterat dicere, quoniam videbimus eum, et non addere, sicuti est: sed quia sciebat a quibusdapatribus et prophetis visum, sed non sicuti est; ideo cum dixisset, videbimus eum, addidit, sicuti est. Nemo enim vos fallat, fratres, eorum qui dicunt invisibilem Patrem, et visibilem Filium. Hi enim hoc asserunt qui putant eum esse creaturam; nec intelligunt secundum quid dictum sit, Ego et Pater unum sumus . Prorsus in forma Dei in qua aequalis est
Abbreviated transcription (Latin):
bantur: ut de synagoga ñ eicerentur.
Dilexerunt enĩ glam hominũ: magis
qũa głam dĩ. Uidete quẽ admodum
notauerit eugłista. & imꝓbauerit qͦs¬
dam: quos tamen in eum credidisse
dixit. Qui in hoc ingressu fidei si ꝓfice¬
& ipse dñs cruc̃e suam ubi eũ dem̃tia
suꝑbȩ impietatis irrisit. in eoꝵ qui in illu
crederent frontib fixit. ubi ẽ quodamͦ
sedes uereciindiȩ: ut de nomine enis fi¬
des ñ erubescat: & magis dĩ głam qm¬

Expanded text:
antur, ut de synagoga non ejicerentur: dilexerunt enim gloriam hominum magis quam gloriam Dei. Videte quemadmodum notaverit Evangelista et improbaverit quosdam, quos tamen in eum credidisse dixit: qui in hoc ingressu fidei si proficeet ipse Dominus crucem suam, ubi eum dementia superbae impietatis irrisit, in eorum qui in illum crederent frontibus fixit, ubi est quodammodo sedes verecundiae, ut de nomine ejus fides non erubescat, et magis Dei g
Abbreviated transcription (Latin):
impius. suam uult constituere. qua con¬
uincatur suꝑb: in hunc ñ potest cred̾e.
Hinc & illi ñ poterant credere: ñ quia
s quamdui talia sapiunt. ñ possunt
credere. Hinc excȩcantur & indurant᷑.
quia negando diuinũ adiutorium ñ
aduniantur. Hoc de iudȩis qui exçȩca¬
ti & indurati sunt. ds presciuit: atq in

Expanded text:
impius, suam vult constituere qua conimpius, suam vult constituere qua convincatur superbus, in hunc non potest credere. Hinc et illi non poterant credere: non quia sed quamdiu talia sapiunt, non possunt credere. Hinc excaecantur, et indurantur; quia negando divinum adjutorium, non adjuvantur. Hoc de Judaeis qui excaecati et indurati sunt, Deus praescivit, atque in
Abbreviated transcription (Latin):
telligendum ẽ. quod nolebant: quẽ¬
admodum dictũ ẽ. de d̾no dõ nr̃o. Si
ñ credimꝰ. ille fidelis ꝑmanet: negare
se ipsum ñ potest. De om̃ipotente di¬
ctum ẽ: ñ potest. Sic̃ gͦ quod dñs ne¬
gare se ipsum ñ potest. laus ẽ uolun¬
tatis diuinȩ: ita quod illi ñ poterant
credere. culpa ẽ uoluntatis humanȩ.
E cce dico & ego: qͦd qͥ tam suꝑbe sapiunt.
ut suȩ uoluntatis uiribꝰ tantum existi¬
ment ẽẽ tribuendum. ut negent sibi
ẽẽ necessarium diuinũ adiutoriũ ad
bene uiuendũ:. ñ possunt credere in
xꝑm. Non enim aliquid ꝓsunt sylla
resistitur fidei xꝑi. fides autem xꝑi est
credere in eum qui iustificat impium:
credere in mediatorem. sine quo int̃po
sito. ñ reconciliam᷑ dõ: eredere in salua¬
torem. qui uenit qͦd perierat quęrere
atq saluare: credere in eum qui dixit
sine me nichil potestis facere. Qui ergo
ignorans dĩ iusticiam qua iustificatur

Expanded text:
telligendum est quod nolebant; quemtelligendum est quod nolebant; quemadmodum dictum est de Domino Deo nostro, Si non credimus, ille fidelis permanet, negare seipsum non potest . De omnipotente dictum est, non potest. Sicut ergo quod Dominus negare seipsum non potest, laus est voluntatis divinae; ita quod illi non poterant credere, culpa est voluntatis humanae. 10. Ecce dico et ego, quod qui tam superbe sapiunt, ut suae voluntatis viribus tantum existiment esse tribuendum, ut negent sibi esse necessarium divinum adjutorium ad bene vivendum, non possunt credere in Christum. Non enim aliquid resistitur fidei Christi. Fides autem Christi est credere in eum qui justificat impium; credersito non reconciliamur Deo; credere in Salvatorem, qui venit quod perierat quaerere atque salvare ; credere in eum qui dixit, Sine me nihil potestis facere . Quia ergo ignorans Dei justitiam qua justificatur
Abbreviated transcription (Latin):
Audiamus dñm dicentem. Rogaui ꝓ
te petre: ne deficiat fides tua. Ne sic
existimemus fidem nr̃ãm ẽẽ in libero
arbitrio. ut diuino ñ egeat adiutorio
audiamus ȩugl̃istam dicentem. Dedit
eis potestatem filios dei fieri ne om̃ino
existimemus. in nr̃a potestate ñ ẽẽ qd̾
credimꝰ. Ueriuntam̃ in utroq illius
beneficia cognoscamꝰ. Nam & agendȩ
sunt gr̃ȩ quia data est potestas: & oran¬
dum ne subcumbat infirmitas. Ipsa ẽ
fides. q̃ ꝑ dilectionem oꝑatur. sicut
eius mensuram d̾ns cuiq partitus ẽ:
ut qui głatur ñ in se ipso. s in d̾no głe¬
tur. Non itaq mirĩi ẽ. quia ñ poterãt
credere: quorum uoluntas sic suꝑba
erat. ut ignorantes dĩ iusticiam. suã
uellent constituere: sicut de illis dic̃
enim ñ ex fide. s tamqmͣ ex oꝑibus tu¬
muerunt: ipso suo tumore cȩcati. of¬
fenderunt in lapidem offensionis. Sic
autem dictum ẽ. ñ poterant. ubi in¬

Expanded text:
Audiamus Dominum dicentem, Rogavi pro Audiamus Dominum dicentem, Rogavi pro te, Petre, ne deficiat fides tua ; ne sic existimemus fidem nostram esse in libero arbitrio, ut divino non egeat adjutorio. Audiamus et Evangelistam dicentem, Dedit eis potestatem filios Dei fieri ; ne omnino existimemus in nostra potestate non esse quod credimus: verumtamen in utroque illius beneficia cognoscamus. Nam et agendae sunt gratiae, quia data est potestas; et orandum, ne succumbat infirmitas . Ipsa est fides quae per dilectionem operatur, sicut ejus mensuram Dominus cuique partitus est ; ut qui g. Non itaque mirum est quia non poterant credere, quorum voluntas sic superba erat, ut ignorantes Dei justitiam, suam vellent constituere: sicut dicit de illisenim non ex fide, sed tanquam ex operibus tumuerunt; ipso suo tumore caecati, offenderunt in lapidem offensionis. Sic autem dictum est non poterant, ubi in
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓficientes inuenerit: ibi discemus. qd̾
hic ñ potiumus. Si quis autem istam
questionem liquidius & melius nouit
se posse & confidit exponere: absit. ut
ñ sim paratior discere. quã docere. Tan¬
tum ne audeat quisqmͣ lib̾um arbitͥum
sic defendere: ut nobis orationẽ qua
dicimus. ne nos inferas in temptationẽ.
conetur auferre. Rursus ne quisqm ne¬
get uoluntatis arbitrium: & audeat
excusare peccatum. S audiamꝰ d̃nm
& precipientem. & opitulantem: & iu¬
bentem quid facere debeamus: & adiu¬
uantem ut implere possimus. Nam &
quosdam nimia suȩ uoluntatis fiducia
extulit in suꝑbiam: & quosdam nimiȩ
suȩ uoluntatis diffidentia deiecit in
negligentiam. Illi dicunt. Quid rogamꝰ
dm. ne uincamur temptatione: quod
in nr̃a est potestate: Isti dicunt. Ut¬
quid conam᷑ bene uiuere: quod in dĩ
est potestate: Odne o pat̾ qui es in cę¬
lis. ne nos inferas inqualibet istarum
temꝑtationum: s libera nos a malo.

Expanded text:
proficientes invenerit, ibi discemus quod proficientes invenerit, ibi discemus quod hic non potuimus. 8. Si quis autem istam quaestionem liquidius et melius novit se posse et confidit exponere, absit ut non sim paratior discere quam docere. Tantum ne audeat quisquam liberum arbitrium sic defendere, ut nobis orationem qua dicimus, Ne nos inferas in tentationem, conetur auferre: rursus, ne quisquam neget voluntatis arbitrium, et audeat excusare peccatum. Sed audiamus Dominum, et praecipientem, et opitulantem; et jubentem quid facere debeamus, et adjuvantem ut implere possimus. Nam et quosdam nimia suae voluntatis fiducia extulit in superbiam; et quosdam nimia suae voluntatis diffidentia dejecit in negligentiam. Illi dicunt: Utquid rogamus Deum ne vincamur tentatione, quod in nostra est potestate? Isti dicunt: Utquid conamur bene vivere, quod in Dei est potestate? O Domine, o Pater qui es in coelis, ne nos inferas in quamlibet istarum tentationum, sed libera nos a malo !
Abbreviated transcription (Latin):
etiam modulum ur̃m. Altiuᷤᷤ ẽ hoc incre¬
mentis meis. & fortnis uiribus meis: pu¬
to quia & ur̃is. Simul gͦ audiamus ad¬
monent̾ẽ scͥpturam: atq dicentẽ. Altio¬
ra te ne quesieris: & fortiora te ne scru¬
tatus fueris. Non quia ista negata sũt
nobis: cum ds magister dicat. Nichil ẽ
occultum quod ñ reuelabitur. S si in
quod ꝑuenimus. in eo ambulemus. sicut
dicit apłs: ñ solum quod nescimus & sci¬
re debemus: s etiam si quid aliter sapi¬
mus. id quoq nobis ds reuelabit. Per¬
uenumus autem in uiam fider: hanc
ꝑseuerantissime teneamiis: ipsa ꝑdiicet
ad cubiculum regis. in quo sunt om̃s
thesauri sapientiȩ & scientiȩ abscondi
inuidebat: quando dicebat. Multa
habeo uobis dicere. s ñ potestis illa por¬
tare modo. Ambulandum ẽ. ꝓficiendũ
ẽ. crescendum ẽ: ut sint corda nr̃a ca¬
pacia earum rerum quas capere modo
ñ possumus. Quod si nos ultimus dies

Expanded text:
etiam modulum vestrum. Altius est hoc increetiam modulum vestrum. Altius est hoc incrementis meis, et fortius viribus meis; puto quia et vestris. Simul ergo audiamus admonentem Scripturam atque dicentem, Altiora te ne quaesieris, et fortiora te ne scrutatus fueris . Non quia ista negata sunt nobis, cum Deus magister dicat, Nihil est occultum quod non revelabitur : sed si in quod pervenimus, in eo ambulemus, sicut dicit Apostolus, non solum quod nescimus et scire debemus, sed etiam si quid aliter sapimus, id quoque nobis Deus revelabit . Pervenimus autem in viam fidei, hanc perseverantissime teneamus: ipsa perducet ad cubiculum regis, in quo sunt omnes thesauri sapientiae et scientiae absconditinvidebat, quando dicebat, Multa habeo vobis dicere, sed non potestis illa portare modo . Ambulandum est, proficiendum est, crescendum est, ut sint corda nostra capacia earum rerum quas capere modo non possumus. Quod si nos ultimus dies
Abbreviated transcription (Latin):
quiestionem: quid gͦ dicemꝰ inquit: nũ-¬
quid iniquitas apud dm Absit. Sigͦ ab¬
sit. ut sit iniquitas apud dm. siue qñ
adiuuat. misericordit̃ facit. siue qñ ñ
adiuuat. iuste facit: quia omĩa ñ teme¬
ritate. s udicio facit. Porro si nidicia scõꝵ
iusta sunt. quantomagis scĩficantis. &¬
iustificãtis dĩ: Iusta gͦ sunt: s occulta.
Ideo cum questiones huiusmodi in me-¬
diũ uenerint. quare alius sic. alius au¬
tem sic. quare ille deo deserente excȩca.¬
tur. ille deo adiuuante illuminetur. ñ
nob iudiciũ de iudicio tanti iudiei user¬
s contremiscentes exclamemus cum apło.
Oaltitudo diuitiarum sapientie & sci¬
entiȩ dei: quam in scrutabilia sunt iudi¬
cia eius. & inuestigabiles uiȩ eius. Unde¬
dam altitudinem. ad hanc abyssum dis¬
cutiendam. ad inscrutabilia ꝑscrutanda:
expectatio ur̃ȩ caritatis inpingat. Agnos¬
co modulum meum: sentire mͥ uideor

Expanded text:
quaestionem, Quid ergo dicemus, inquit? numquaestionem, Quid ergo dicemus, inquit? numquid iniquitas apud Deum? Absit . Si ergo absit ut sit iniquitas apud Deum; sive quando adjuvat, misericorditer facit; sive quando non adjuvat, juste facit: quia omnia non temeritate, sed judicio facit. Porro si judicia sanctorum justa sunt, quanto magis sanctificantissanctificantis Dei? Justa ergo sunt, sed occulta. Ideo cum quaestiones hujusmodi in medium venerint, quare alius sic, alius autem sic, quare ille, Deo deserente, excaecetur, ille, Deo adjuvante, illuminetur, non nobis judicium de judicio tanti judicis usursed contremiscentes exclamemus cum Apostolo: « O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei! quam inscrutabilia sunt judicia ejus, et indam altitudinem, ad hanc abyssum discutiendam, ad inscrutabilia perscrutanda, expectatio vestrae Charitatis impingat. Agnosco modulum meum, sentire mihi videor
Abbreviated transcription (Latin):
nis. oculos ut ñ uideant. & aures ut
ñ audiant. usq in hodiernum diem:
Audistis fr̃es ꝓpositam q̃stionẽ. nempe
quã ꝓfunda sit cernitis: s respondemꝰ
ut possumus. Non poterant credere:
quia hoc ysaias ꝓpha p̃dixit. Hoc aut̃e
ꝓpħa predixit: quia ds̃ hoc futurũ eẽ
presciuit. Quare autẽ ñ poterant. si
a me queratur: cito respondeo. quia
nolebant. Malam quippe eoꝵ uolun
tiauit ille cui abscondi futura ñ pos¬
sunt. S aliam causam inquis dicit ꝓ¬
pheta: ñ uoluntatis eoꝵ. Quã causã dic̃
ꝓpħa: Quia dedit illis ds sꝑm compun¬
ctionis: oclos ut ñ uideant. & auresut
ñ audiant: & excecauit ocłos eorum &
indurauit eorum cor. Etiam hoc eoꝵ
uoluntatem meruisse respondeo. Sic
enim excęcat: sic obdurat d̾s deserendo
& ñ adiuuando: quod occulto iudicio fa¬
cere potest. iniquo ñ potest. Hoc om̃ino
pietas religiosorum inconcussum debet
inuiolatumq seruare. Sicut apłs cũ
eandem ipsam tractaret difficillimam

Expanded text:
eant, et aures, ut non audiant, usque in hodiernum diem . 6. Audistis, fratres, propositam quaestionem, nempe quam profunda sit cernitis: sed respondemus ut possumus. Non poterant credere, quia hoc Isaias propheta praedixit: hoc autem Propheta praedixit, quia Deus hoc futurum esse praescivit. Quare autem non poterant, si a me quaeratur, cito respondeo, quia nolebant: malam quippe eorum voluam praenuntiavit ille cui abscondi futura non possunt. Sed aliam causam, inquis, dicit Propheta non voluntatis eorum. Quam causam dicit Propheta? Quia dedit illis Deus spiritum compunctionis; oculos, ut non videant, et aures, ut non audiant, et excaecavit oculos eorum, et induravit cor eorum. Etiam hoc eorum voluntatem meruisse respondeo. Sic enim excaecat, sic obdurat Deus, deserendo et non adjuvando: quod occulto judicio facere postest, iniquo non potest. Hoc omnino pietas religiosorum inconcussum debet inviolatumque servare; sicut Apostolus, cum eamdem ipsam tractaret difficillimam
Abbreviated transcription (Latin):
nexa desuꝑ sententia ubi dictum est.
ut ñ uideant ocłis. & intelligant corde:
quia & hic utiq dictum ẽ. ut ñ intelli¬
gant. & ipsa enim conu̾sio: de illius gr̃a
est cui dicitur. Ds uirtutũ conuerte nos.
An forte & hoc de suꝑnȩ medicinȩ
miscdia factum intelligendum ẽ: ut
ad hoc excȩcarent᷑. ut offenderent in
lapidem offensionis. & impleret᷑ facies
eorum ignominia: atq ita humiliati qͦ¬
tur suꝑbus: s iusticiã dĩ qͣ iustificatur
impius. Hoc enim multis eoꝵ ꝓfecit ĩ
bonũ: qui de suo scelere compuncti in
xꝑm postea crediderunt. Pro quib &
ipse orauerat dicens. Pater. ignosce il¬
lis: quia nesciunt quid faciunt. De qͣ

Expanded text:
nnexa desuper sententia, ubi dictum est, Ut non videant oculis, et intelligant corde: quia et hic utique dictum est, ut non intelligant; et ipsa enim conversio de illius gratia est, cui dicitur: Deus virtutum converte nos . An forte et hoc de supernae medicinae misericordia factum intelligendum est, quad hoc excaecarentur, ut offenderent in lapidem offensionis, et implerentur facies eorum ignominia: ita humiliati quaetur superbus: sed justitiam Dei qua justificatur impius? Hoc enim multis eorum profecit in bonum, qui de suo scelere compuncti, in Christum postea crediderunt, pro quibus et ipse oraverat, dicens: Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt . »
Abbreviated transcription (Latin):
& quid ei sit ꝓ enis oꝑe redditurus
S & quȩ sequunt᷑ eugłii uerba plus
urgent: & ꝓfundiorem faciunt q̃stio¬
nem. Adiungit enim & dicit. Propt̾ea
ñ poterant credere: quia iterum dicit
isaias. Excȩcauit oculos eoꝵ. & indu¬
rauit eorum cor: ut ñ uideant ocłis.
& intelligant corde: &e conuertant᷑. &
sanem illos. Dicitur enim nobis. Si non
potuerunt credere: quod peccatum ẽ
hominis. ñ facientis quod ñ potest face¬
re: Si autem ñ credendo peccarunt:
potuerunt g credere & ñ fecetit.S
gͦ potuerunt: quomodo dicit eugłiũ¬

Expanded text:
et quid ei sit pro ejus opere redditurus. et quid ei sit pro ejus opere redditurus. 5. Sed et quae sequuntur Evangelii verba plus urgent, et profundiorem faciunt quaestionem: adjungit enim, et dicit, Propterea non poterant credere, quia iterum dixit Isaias: Excravit cor eorum, ut non videant oculis, et intelligant corde, et convertantur, sanem illos. Dicitur enim nobis: Si non potuerunt credere, quod peccatum est hominis non facientis quod non potest facere? si autem non credendo peccaverunt, potuerunt ergo credere, et non fecerunt. Si ergo potuerunt, quomodo dicit E
Abbreviated transcription (Latin):
&e uͥ possunt aliquando ꝓclamant.: &¬
turbulenta disceptatione contendt̾
dicentes. Quid fecerunt iudei. uelq̃
culpa eorum fuit: si necesse erat ut ser¬
mo isaiȩ ꝓpħȩ impleretur quẽ dixit. do¬
mine quis credidit auditui nr̃o. & bra¬
chium dñi cui reuelatum ẽ: Quibus
respondemꝰ. dñm presciũ futuroꝵ. ꝑ pro¬
phetam predixisse infidelitatem iudeoꝵ:
predixisse tamen ñ fecisse. Non enim ꝓpt¬
ea quemqm ds̃ ad peccandu cogit:
quia futura homi nũ peccata ĩã
nouit. Ipsorum enim p̾sciuit peccata
ñ sua: ñ cuiusqm alterius s ipsoꝵ. Qua
ipsorum: ñ uere ille p̃sciuit. S qͥa illiꝰ
prescientia falli ñ potest: sine dubio ñ
alius s ipsi peccant: quos ds̃ peccatores
catum ñ placet. s facturos ẽẽ predixit.
qũe nichil latet. Et ideo si ñ malum
s bonũ facere uoluissent. ñ ꝓhiberen¬
tur: & hoc facturi preuiderent᷑ ab eo
qui nouit quid sit quisq facturus:

Expanded text:
et ubi possunt aliquando proclamant, et ubi possunt aliquando proclamant, turbulenta disceptatione contendunt, dicentes: Quid fecerunt Judaei, vel quae culpa eorum fuit, si necesse erat ut sermo Isaiae prophetae impleretur quem dixit, Domine, quis credidit auditui nostro? et brachium Domini cui revelatum est? Quibus respondemus, Dominum praescium futurorum, per Prophetam praedixisse infidelitatem Judaeorum; praedixisse tamen, non fecisse. Non enim propterea quemquam Deus ad peccandum cogit, quia futura hominum peccata jam novit. Ipsorum enim praescivit peccata, non sua; non cujusquam alterius, sed ipsorum. Quaipsorum non vera praescivit. Sed quia illius praescientia falli non potest, sine dubio non alius, sed ipsi peccant, quos Deus peccatorescatum non placet; sed facturos esse praedixit, quem nihil latet. Et ideo si non malum, sed bonum facere voluissent, non prohiberentur; et hoc facturi praeviderentur ab eo qui novit quid sit quisque facturus,
Abbreviated transcription (Latin):
appellat. Et si ei auferatur. dolens dic̃.
brachium ꝑdidi: & ei qui abstulerit
dicit. brachium meum mͥ abstulisti. In¬
telligant gͦ quomͦ dictus sit filius bra¬
ne hoc ñ intelligendo & in sui erroris te¬
nebris ꝑmanendo. similes sint ipsis iu
dȩis. de quib dictum ẽ. Et brachium
dñi cui reuelatum estꝰ. Hic occurrit al¬
tera questio: de qua quidẽ ut compe¬
tenter aliquid disputetur. & om̃s eius
latebrosissimi sinus ꝑscrutentur. & excu¬
tiantur ut dignum ẽ. nec mearũ uiri¬
um ẽẽ arbitror: nec angustiarũ tempo¬
ris. nec ur̃e capacitatis. Tamen quia
tͣnsire ad alia. ur̃a expectatione ñ simmͦ.
nisi aliquid inde dicamꝰ: accipite quod
potuerimꝰ. Et ubi ur̃ȩ expectationi ñ
suffecerimus: ab illo increm̃tum posci¬
te. qui nos plantare posuit & rigare.
Quia sicut dicit apłs. neq qui plantat.
ẽ aliquid. neq qui rigat: s qui increm̃¬
tum dat ds̃. Quidam gͦ int̾ se musitãt.

Expanded text:
appellat: et si ei auferatur, dolens dicit, appellat: et si ei auferatur, dolens dicit, Brachium perdidi; et ei qui abstulerit, dicit Brachium meum mihi abstulisti. Intelligant ergo quomodo dictus sit Filius Pane hoc non intelligendo, et in sui erroris tenebris permanendo, similes sint Judaeis ipsis, de quibus dictum est, Et brachium Domini cui revelatum est? 4. Hic occurrit altera quaestio, de qua quidem ut competenter aliquid disputetur, et omnes ejus latebrosissimi sinus perscrutentur et excutiantur ut dignum est, nec mearum virium esse arbitror, nec angustiarum temporis, nec vestrae capacitatis. Tamen quia transire ad alia vestra expectatione non sinimur, nisi aliquid inde dicamus, accipite quod potuerimus: et ubi vestrae exspectationi non suffecerimus, ab illo incrementum poscite qui nos plantare posuit et rigare; quia, sicut dicit Apostolus, Neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat; sed qui incrementum dat Deus . Quidam ergo inter se mussitant,
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ. dĩ uirtutẽ & sapientiam cogitemus :¬
ꝑ quem facta sunt om̃ia. Tale quippe
brachium: nec porrectum extenditur.
nec collectum contrahitur. Non ẽ enun
ipse qui pat̾: s unum sunt ipse & pater.
et equalis patri. ubiq totus ẽ sicut pat̾:
ne aliqua pateat occasio de testabili er¬
rori eorum qui dicunt solum ẽẽ patrẽ ÷
s. ꝓ diuersitate causarum ipsũ dici fili¬
audeant dicere. Ecce uidetis quia solus
ẽ pat̾: si brachium eius ẽ filius. Non enĩ
duȩ s una ꝑsona ẽ: homo & brachiũ eiꝰ
Non intelligentes neq ad u̾tentes. quonͦi
uerba de rebus aliis ad res alias tnͣsfe¬
rantur. ꝓpt̾ aliquã similitudinẽ etiam
in locutionib cotidianis de uisibilib
& notissimis reb quantũ magis ut no¬
bis ineffabilia qualit̃ cumq dicantur.
quȩ dici sicuti sunt omino ñ possunt.
Nam & homo alt̾um hominẽ ꝑ que sol&e
agere quicquid agit: brachium suum

Expanded text:
mus, Virtutem Dei et Sapientiam cogitemus, pmus, Virtutem Dei et Sapientiam cogitemus, per quam facta sunt omnia. Tale quippe brachium nec porrectum extenditur, nec collectum contrahitur. Non est enim ipse qui Pater, sed unum sunt ipse et Pater; et aequalis Patri ubique totus est sicut Pater: ne aliqua pateat occasio detestabili errori eorum, qui dicunt solum esse Patrem, sed pro diversitate causarum ipsum dici Filiaudeant dicere, Ecce videtis quia solus est Pater, si brachium ejus est Filius; non enim duae, sed una persona est homo et brachium ejus. Non intelligentes neque advertentes, quomodo verba de rebus aliis ad res alias transferantur, propter aliquam similitudinem etiam in locutionibus quotidianis de visibilibus et notissimis rebus; quanto magis ut nobis ineffabilia qualitercumque dicantur, quae dici sicuti sunt, omnino non possunt? Nam et homo alterum hominem per quem solet agere quidquid agit, brachium suum
Abbreviated transcription (Latin):
Sut sermo isaiȩ ꝓphȩ impleretur. quẽ
Sdixit. Oñe quis credidit auditui nr̃o:
& brachium dñi cui reuelatum est:
Ubi satis ostendit: brachium dni. ipsũ
filium di nuncupatum. Non quod ds̃
pat̾ figura det̾minetur carnis huma¬
ipsum facta sunt. eiq filius tanquã
menbrũ corporis hȩreat: s quia omĩa
ꝑ ipsum facta sunt: ideo brachium
d̾ñi dictum est. Sicut enim tuũ bra¬
chium ꝑ quod oꝑaris. sic dei brachiũ
atus est mundũ. Cur enim homo bra¬
chium ut aliquid oꝑetur extendit. n
quia ñ continuo fit quod dixerit. Si
autem tanta potestate p̃ualeret. ut
sine ullo motu corporis sui quod dicere
fieret: brachium eius u̾bum eiꝰ eẽt: qͥa
ẽ pat̾ni corporis m̃brũ. ita ñ ẽ cogitabi¬
le uel sonabile ac tnsitoriũ u̾bum: quia
cũ omĩa ꝑ ipsũ facta sunt. d̾i uerbũ erat.
Cum gͦ audimus. brachiũ dĩ. patͥs eẽ dĩ
filium: ñ nobis obstrepat consuetudo
carnalis: s quantũ illo donante possu¬

Expanded text:
ermo Isaiae prophetae impleretur quem dixit, Domine, quis credidit auditui nostro? et brachium Domini cui revelatum est? Ubi satis ostendit brachium Domini ipsum Filium Dei nuncupatum; non quod Deus Pater figura determinetur carnis humaumanae, eique Filius tanquam membrum corporis adhaereat, sed quia omnia per ipsum facta sunt, ideo brachium Domini dictus est. Sicut enim tuum brachium per quod operaris, sic Dei brachium eratus est mundum. Cur enim homo brachium, ut aliquid operetur, extendit, nisi quia non continuo fit quod dixerit? Si autem tanta potestate praevaleret, ut sine ullo motu corporis sui quod diceret fieret, brachium ejus verbum ejus esset. est paterni corporis membrum, ita non est cogitabile vel sonabile ac transitorium verbum; quia cum omnia per ipsum facta sunt, Dei Verbum erat. 3. Cum ergo audimus brachium Dei Patris esse Dei Filium, non nobis obstrepat consuetudo carnalis: sed quantum illo donante possu
Abbreviated transcription (Latin):
crediderunt: quando quidẽ ipse
excecauit oculos eorum. & indurauit
eorum cor: Non enim hoc saltem de di¬
abolo dr. s de deo: quod ipsa ꝓpħica scͥꝑ¬
tura testatur. Nam si arbitrem᷑ hoc
dictum de diabolo. quod excecauit o¬
culos eorum. & cor indurauit: labo¬
randum ẽ quomͦ illoꝵ culpam quia
ñ crediderunt. possimus ostendere. de
quib dr ñ poterant credere. Deinde
quid respondebimꝰ de alio ꝓpħȩ ipsius
testimonio. quod posuit apłs paulus
dicens: quod querebat isrł. hoc ñ ẽ
consequutus. electio autem consequu

Expanded text:
oquidem ipse excaecavit oculos eorum, et induravit cor eorum? Non enim saltem hoc de diabolo dicitur, sed de Deo, quod ipsa prophetica Scriptura testatur. Nam si arbitremur hoc dictum de diabolo, quod excaecavit oculos eorum, et cor induravit; laborandum est quomodo illorum culpam, quia non crediderunt, possimus ostendere, de quibus dicitur, non poterant credere. Deinde quid respondebimus de alio prophetae ipsius testimonio, quod posuit Paulus apostolus dicens: Quod quaerebat Israel, hoc non est consecutus; electio autem
Abbreviated transcription (Latin):
Scor: ut ñ uideant ocłis & intelligant
corde: & conu̾tantur. & sanẽ eos. Hȩc
dixit isaias quando udit głam eiꝰ: &
locutus ẽ de eo. Uerumtam̃ & ex pͥn¬
cipib multi crediderunt in eum. S¬
ꝓpt̃ phariseos ñ confitebant᷑: ut de sina¬
Igoga ñ eicerentur. Dilexerunt enim
glam homiñi: magis qmͣ glam dei.
sione sua. & morte fructu¬
osa. in exaltatione crucis.
ubi dixit. se omĩa tractũ¬
rum ẽẽ post se: cum intellexissent
uidei quod de sua morte dixisset. &
ꝓposuissent ei questionẽ. quomͦ dice¬
ret se ẽẽ moriturum. cum ex lege audi¬
erint quod xꝑc manet in ȩt̾num: hor¬
tatus ẽ eos ut dum adhuc modicum
dicissent. ambularent ut totum disce¬
rent: ne comp̃henderent᷑ a tenebris.
Et cum hȩc eẽt locutus: abscondit se
ab eis. Hec in suꝑiorib dncis lectioni¬
b u̾b̃q didicistis. Deinde intulit ȩuuan¬
głista unde hodiernũ capitułi recita

Expanded text:
cor: ut non videant oculis et non intelligant corde: et convertantur et sanem illos. Hec dixit Isaias: quando vidit gloriam ejus: et locutus est ad eos de eo. Verumtamen et ex principibus multi crediderunt in eum. Sepropter Phariseos non confitebantur: ut de sinagoga non ejicerentur. Dilexerunt enim gloriam hominum:sione sua, et morte fructuosa in exaltatione crucis, ubi dixit se omnia tracturum esse post se, cum intellexissent Judaei quod de sua morte dixisset, et proposuissent ei quaestionem, quomodo diceret se esse moriturum, cum ex Lege audierint quod Christus manet in aeternum; hortatus est eos, ut dum adhuc modicum  esse didicissent, ambularent, ut totum discerent, ne comprehenderentur a tenebris. Et cum haec esset locutus, abscondit se ab eis. Haec in superioribus dominicis lectionibus verbisque didicistis. 2. Deinde intulit Evangelista unde hodiernu
Abbreviated transcription (Latin):
dictũ ẽ ut uidentes uideant. & ñ ui¬
deant: Quomͦ enim uideantm̃ͥ qͥa
palam ñ in occulto: Et quomͦ rursꝰ
idem ipsi ñ uideant: nͥ quia ñ ꝑalã
s in occulto:  Ea tamen ipsi quȩ au¬
dierant & ñ intellexerant. talia erãt.
ut ñ possent iuste ac ueracit̾ crimi¬
nari: & quotiencumq int̾rogando
temptauerunt ut inuenirent un¬
de accusarent eum: sic eis resꝑon¬
dit. ut om̃s eoꝵ obtunderent᷑ doli
& calumpnie frustrarentur. Ideo
dicebat. Quid me int̾rogas.: Int̾roga
eos qui audierunt. quid locutus fu
ipsis: ecce sciunt que dixerim ego
Hec autẽ cum dixisset: unus assisteñ

Expanded text:
dictum est ut videntes videant, et non vidictum est ut videntes videant, et non videant ? Quomodo enim videant, nisi quia palam, non in occulto? et quomodo rursus iidem ipsi non videant, nisi quia non palam, sed in occulto? Ea tamen ipsa quae audierant, sed non intellexerant, talia erant, ut non possent juste ac veraciter criminari: et quotiescumque interrogando tentarunt, ut invenirent unde accusarent eum, sic eis respondit, ut omnes eorum retunderentur doli, et calumniae frustrarentur. Ideo dicebat, Quid me interrogas? Interroga eos qui audierunt quid locutus sum ipsis: ecce hi sciunt quae dixerim ego. 4. Haec aut
Abbreviated transcription (Latin):
ret multi me audierunt. Ipsũ aute
palam mͦ quodã erat palam: mͦ autẽ
quodam ñ erat palam. Palam quippe
erat quia multi audiebant: & rursus
ñ erat palam. quia ñ intelligebant. &¬
quod seorsum discipłis loquebatur. ñ
in occulto utiq loquebatur. Quis nãq
in occulto loquit᷑. qui coram tot homi¬
nib loquitur: cum scͥptum sit in ore
duoꝵ uel triũ testium stabit om̃e u̾bũ:
Presertim si hoc loquitur paucis. qd̾ ꝑ
eos uelit umotescere multis: sicut ipse
d̃ns ait illis. quos adhuc paucos habe¬
bat. qd̾ dico uobis in tenebris dicite ui
lumine. & quod in aure auditis. predi¬
cate in tecta: gͦ & hoc ipsũ qd̾ ab eo di¬
ci uidebatur occulte. quod̃amͦ ñ di¬
cebatur in occulto: quia ñ ita diceba¬
tur. ut ab eis quib dictum fuerat ta¬
ceretur: s ita potius ut usq quaq
predicaretur. Si gͦ dici ñ potest aliqͥd
&e palam simul & ñ palam. uel in oc¬
culto simul & ñ in occulto: quomodo

Expanded text:
sset: Multi me audierunt. Ipsum autem sset: Multi me audierunt. Ipsum autem palam, modo quodam erat palam, modo autem quodam non erat palam. Palam quippe erat, quia multi audiebant; et rursum non erat palam, quia non intelligebant. Et quod seorsum discipulis loquebatur, non in occulto utique loquebatur. Quis namque in occulto loquitur, qui coram tot hominibus loquitur, cum scriptum sit, In ore duorum, aut trium testium stabit omne verbum ? praesertim si hoc loquitur paucis, quod per eos velit innotescere multis, sicut ipse Dominus ait illis quos adhuc paucos habebat: Quod dico vobis in tenebris, dicite in lumine; et quod in aure auditis, praedicate super tecta ? Ergo et hoc ipsum quod ab ipso dici videbatur occulte, quodammodo non dicebatur in occulto: quia non ita dicebatur, ut ab eis quibus dictum fuerat, taceretur; sed ipraedicaretur. Si ergo dici potest aliquid et palam simul et non palam, vel in occulto simul et non in occulto, quomodo