comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uerum: et simus inuero filio eus &ite¬
rum: Nos ergo diligamus : qm̃ ipse
prior dilexit nos: Diligendo itaq nos
ds. ad imaginẽ suam reparat: et ut
innobis formã suȩ bonitatis inueniat:
dat unde ipsi quoq quod oꝑatur oꝑe-¬
mur: accendens scilicet mentium nrãꝵ
lucernas. et igne nos sue caritatis inflã¬
mans: ut non solum ipsum s etiã quic¬
quid diligit diligamus: Nam siinter
homines ea demum firma amititia est
quã morum similitudo sotiarit. cum
tam̃ parilitas uoluntatum sepe inre¬
probos tendat affectus: quantum nob̃
optandum atq intendum est ut innul¬
lo abhis quȩ d̾o sunt placita discrepemꝰ:
De quo dicit ꝓpħa. qm̃ ira in indignatioe
eius. et uita inuoluntate eius: quia ñ
alit̾ in nob̾ erit dignitas diuinȩ maiesta¬
tis: nisi unitatio fuerit uoluntatis Di¬
cente itaq dño. diliges dnm̃ dm tuum
extoto corde tuo et extota anima tua.
et diliges ꝓximũ tuum sicut te ipsum:

Expanded text:
verum, et simus in vero Filio ejus . Et iteverum, et simus in vero Filio ejus . Et iterum: Nos ergo diligamus Deum, quoniam ipse prior dilexit nos . Diligendo itaque nos Deus, ad imaginem suam nos reparat, et ut in nobis formam suae bonitatis inveniat, dat unde ipsi quoque quod operatur operemur, accendens scilicet mentium nostrarum lucernas, et igne nos suae charitatis inflammans; ut non solum ipsum, sed etiam quidquid diligit diligamus. Nam si inter homines ea demum firma amicitia est, quam morum similitudo sociarit, cum tamen parilitas voluntatum saepe in reprobos tendat affectus, quantum nobis optandum atque nitendum est ut in nullo ab iis quae Deo sunt placita, discrepemus! De quo dicit propheta: Quoniam ira in indignatione ejus, et vitaaliter in nobis erit dignitas divinae majestatis, nisi imitatio fuerit voluntatis. CAP. II. Dicente itaque Domino: Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, et ex tota mente tua; et diliges proximum tuum sicut teipsum :
Abbreviated transcription (Latin):
dilectissimi atq sapient̃
creatoris nr̃i ĩtelligamꝰ
exordium: inueniemus hominem
ideo adimaginem d̃i conditum ut
imitator sui eẽt auctoris: et hanc ẽẽ
naturalem nr̃i generis dignitatem:
simnobis quasi inquodam speculo
benignitatis forma resplendeat: Ad
quam cotidie nos utiq reparat grã
saltiatoris : dum quod cecidit madam
primo. erigitur inscđo Causa aũt
reparationis nrẽ non est nisi miscdia
di: quem non diligeremus nisi nos
prior ipse diligeret: et tenebras igno
tians ait: Adducam cȩcos inuiam qͣm
ignorabant: et semitas quas nesciebant
faciam illos calcare: faciam illis tene¬
bras ui luce. et praua indirecta: Hȩc
uerba faciam illis: et non relinquam
eos & iterum: Inuentus sum inquit
a non querentib me. et palam appar¬
ui his qui me non interrogabant: Quod
quomodo impletum sit: ioħs apł̃s do¬
cet dicens Scimus qm̃ filius d̃i uenit
et dedit nobis senstm ut cognoscamus

Expanded text:
lectissimi, atque sapienter creationis nostrae intelligamus exordium, inveniemus hominem ideo ad imaginem Dei conditum, ut imitator sui esset auctoris; et hanc esse naturalem nostri generis dignitatem, si in nobis quasi in quodam speculo divinae benignitatis forma resplendeat. Ad quam utique nos quotidie reparat gratia Salvatoris, dum quod cecidit in Adam primo, erigitur in secundo. Causa autem reparationis nostrae non est nisi misericordia Dei: quem non diligeremus, nisi nos prior ipse diligeret, et tenebras ignortians, ait: Adducam caecos in viam quam ignorabant, et semitas quas nesciebant faciam illos calcare. Faciam illis tenebras in lucem, et prava in directa. Haec verba faciam illis, et non relinquam eos . 40 Et iterum, Inventus sum, inquit, a non quaerentibus me, et palam apparui iis qui me non interrogabant . Quod quomodo impletum sit, Joannes apostolus docet dicens: Scimus, quoniam Filius Dei venit, et dedit nobis sensum, ut cognoscamus
Abbreviated transcription (Latin):
Norum causa di iuditio .ui.¬
reseruanda est icuius manu fuit.
.ut talium obitus uiq ad communionis¬
remedium differretur: Nos autem quib
uiuentib non communicauimus: mortuis
communicare non possumus: de his qui pe¬
nitentiam agere differunt .uii.

Expanded text:
orum causa Dei judicio reservanda est, in cujus manu fuit, ut talium obitus usque ad communionisremedium non differatur. Nos autem quibus viventibus non communicavimus, mortuis communicare non possumus. De his qui poenitentiam agere differunt. XXI.
Abbreviated transcription (Latin):
licet generali nomine ad omnem conti¬
nentiam ꝑtinere uideatur. ꝓpriȩ tam̃
ad edendi diminutionem refertur : ut
ꝓsit nunc uoluntate non sumere. quod
abuntio contra uetitum nocuit usur¬
passe: ut sicut illic concupiscentia uul¬
neri. ita hic abstinentia sit saluti Eru
simum. quod et apłicis et legalib insti¬
tutis uidemus electum: ut sicut inaliis
anni dieb: ita in mense septimo spirita¬
lib nos purificationib emundemus
Conuementib enim inunum ꝓpositũ
trib studiis. oratione scilicet. et elemo¬
sina. atq ieuinio: prestabitur amiseri¬
corde d̃o. et cohibitio cupiditatum. et
exauditio precum. et remissio peccatoꝵ:

Expanded text:
licet generali nomine ad omnem contilicet generali nomine ad omnem continentiam pertinere videatur, proprie tamen ad edendi diminutionem refertur: ut prosit nunc voluntate non sumere, quod ab initio contra vetitum nocuit usurpasse: ut sicut illic concupiscentia fuit vulneri, ita hic abstinentia sit saluti. CAP.simum, quod et apostolicis et legalibus institutis videmus electum, ut sicut in aliis anni diebus, ita in mense septimo spiritalibus nos purificationibus emundemus. Convenientibus enim in unum propositum tribus studiis, oratione scilicet, et eleemosyna, atque jejunio, praestabitur nobis a misericordi Deo et cohibitio cupiditatum, et exauditio precum, et remissio peccatorum:
Abbreviated transcription (Latin):
conscientiȩ suȩ: hoc delectationis in¬
ueniet de iniquitate cominissa. quod
de ȩquitate seruata: Aut tantum ei
iocunditatis carnalis uoluptas: quan-¬
tum spititalis pariet appetitus: stichil
ꝓrsus de uirtutum bonis attigit. nichil
de pietatis suauitate gustauit᷑: qui
magis uult sordescere in his quȩ im¬
munda sunt: quam inhis sp̃len descere
quȩ scã sunt: Non sinit ratio in fordibr
non usq quaq captiuis. ita placeat sati-¬
ata ira. ut remissa uindicta: aut tantũ
generent gaudium mala quesita de ali¬
euo: quantum bona expensa de ꝓprio:
felitior semꝑ est parca temperantia . ꝙͣ.
ꝓfusa luxuria: maiorq est lux humi¬
lib. quam suꝑbis : et sublimior mens.
quȩ inter ꝓhibita atq ꝓmissa. certius
habet sperare cȩlestia. quam amare ter-¬
rena Ut aũt in hoc ꝓuectu animus
religiosus excellat. et ius suȩ domi¬
nationis obtineat: subigendo corpori:
castigatio est adhibenda ieiunii: Quod

Expanded text:
conscientiae suae hoc delectationis inconscientiae suae hoc delectationis inveniet de iniquitate commissa, quod de aequitate servata? aut tantum ei jucunditatis carnalis voluptas, quantum spiritalis pariet appetitus? Nihil prorsus de virtutum bonis attigit, nihil de pietatis suavitate gustavit, qui magis vult in his sordescere quae immunda sunt, quam in iis splendere quae sancta sunt. Non sinit ratio ut cordibus non usquequaque captivis ita placeat satiata ira, ut remissa vindicta; aut tantum generent gaudium male quaesita de alieno, quantum bene expensa de proprio. Felicior semper est parca temperantia quam profusa luxuria; major requies humilibus quam superbis; et sublimior mens quae inter prohibita atque permissa certius habet sperare coelestia, quam amare terrena. Ut autem in hoc provectu animus religiosus excellat et jus suae dominationis obtineat, subigendo corpori castigatio est adhibenda jejunii. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
hoc desiderium conceptum sit cui semꝑ
debeat repugnari: non difficulter in¬
telligunt qui se filios adȩ ẽẽ nouerunt:
et peccante humani generis patre. non
dubitant in ꝓpagine uitiatum ẽẽ. quod
est in radice corruptum: Quamuis aũt
turam transierimus ex ueteri: et ima-¬
gine nos terrem hominis homo cȩlestis
exuerit: donec tam̃ corpꝰ mortale gesta¬
mus: necesse est. ut contra carnis deside¬
ria dimicemus: Bonum est enĩ animȩ
deo subditȩ. timere ne cadat: et habere
quod uincat : qm̃ uirtus in infirmita¬
te ꝑficitur: et quod nos exercet conti
est in membris nr̃is. di lege suꝑanda
insidientur illecebrȩ: animus tamen
cui summũ bonum et uerum gaudi.¬
um d̾s est. inter castas spiritalesq de-¬
litias. insapientiȩ latitudine et inue-¬
ritatis luce uersetur: Sienim se ipsũ
sibi rationalis homo comparet: om̃sq
suoꝵ actuum qualitates. uera inspec¬
tione diuidicet: numquid inintimis

Expanded text:
hoc desiderium conceptum sit, cui semper hoc desiderium conceptum sit, cui semper debeat repugnari, non difficulter intelligunt qui se Adae filios esse noverunt, et peccante humani generis patre non dubitant in propagine vitiatum esse quod est in radice corruptum. Quamvis autemturam transierimus ex veteri, et imagine nos terreni hominis homo coelestis exuerit; donec tamen corpus mortale gestamus, necesse est ut contra carnis desideria dimicemus. Bonum est enim animae Deo subditae timere ne cadat, et habere quod vincat, quoniam virtus in infirmitate perficitur; et quod nos exercet ad conest in membris nostris , Dei lege superanda insidientur illecebrae, anima tamen, cui summum bonum et verum gaudium Deus est, inter castas spiritalesque delicias in sapientiae latitudine et in veritatis luce versetur. Si enim seipsum sibi rationalis homo comparet, omnesque suorum actuum qualitates vera inspectione dijudicet, numquid in intimis
Abbreviated transcription (Latin):
oñs dilectissum ditunoꝵ
eruditio preceptoꝵ. hoc
maxime agit apud corda
credentium. ut amor praiuᷤ
recto amore suꝑetur: et delectatione iusti¬
tiȩ. peccandi cupiditas destruatur: dicen¬
te scriptura. post concupiscentias tuas ne
eas: et auoluntate tua reuertere: Cum
aũt sunt inanimis hominum multȩ
bonȩ concupiscentiȩ. et laudabiles uolun¬
tates: quid est quod iubetur ut nr̃is non
consentiamus affectib. nisi quod ab illa
concupiscentia ꝓhibemur. et abilla uo¬
luntate reuocamur. cuius ortus ex nobis
est. et ideo mala ꝓnuntiatur. quia nr̃a
ẽẽ contimcitur: Ad distinctiones igitur
concupiscentiarum quȩ sunt ex oõ. bene
homini dictum est post concupiscentias
tuas non eas: ut quas cognouerit ꝓprias:
sciat ẽẽ uitandas Werito ergo dñs mora¬
tione quam tradidit: noluit nos ad dm
dicere. fiat uoluntas nr̃a : s fiat uolun¬
tas tua: Hoc est non illa quam caro inci-¬
tat: s quam sp̃s sc̃s inspirat: Unde aũt

Expanded text:
nis, dilectissimi, divinorum eruditio praeceptorum hoc maxime agit apud corda credentium, ut amor pravus recto amore superetur, et delectatione justitiae peccandi cupiditas destruatur, dicente Scriptura: Post concupiscentias tuas non eas, et a voluntate tua avertere . Cum autem sint in animis hominum multae bonae concupiscentiae et laudabiles voluntates, quid est quod jubetur ut nostris non consentiamus affectibus, nisi quod ab illa concupiscentia prohibemur, et ab illa voluntate revocamur, cujus ortus ex nobis est, et ideo mala pronuntiatur, quia nostra esse convincitur? Ad distinctionem igitur concupiscentiarum quae sunt ex Deo bene homini dictum est: Post concupiscentias tuas non eas, ut quas cognoverit proprias sciat esse vitandas. Merito ergo Dominus, in oratione quam tradidit, noluit nos ad Deum dicere: Fiat voluntas nostra, sed fiat voluntas tua : hoc est, non illa quam caro incitat, sed quam Spiritus sanctus inspirat. Unde autem
Abbreviated transcription (Latin):
inamissibiles facultates : ut quod abdide¬
runt elemosinis. nullis possit subiacere
dispendiis: et digne ibi habeant cor. ubi
habent thesaurum suum: quia tales
diuitias beatissimum est exercere ut cres-¬
cant. et non timere ne pereant: Oꝑantes
om̃s. maxime aut̃ ad domesticos fidei:
septimum mensem ab initio misticum.
ꝓpter septiformem spm̃: et ipso sui ordi-¬
nis numero consecratum continentiȩ
fructib deputantes: quarta et sexta sab-¬
bati sollenniter ieiunemus: sabbato
aũt ad beatum petrum uigilias celebre¬
mus Cuius nobis orationes suffragabun¬
tur et merita: ut quantiuncumq fide-¬
lib tribuitur bonum uelle. tantum

Expanded text:
inamissibiles facultates: ut quod abdideinamissibiles facultates: ut quod abdiderunt eleemosynis, nullis possit subjacere dispendiis; et digne ibi habeant cor, ubi habent thesaurum suum : quia tales divitias suas beatissimum est exercere ut crescant, et non timere ne pereant. CAP. IV.omnes, maxime autem ad domesticos fidei , septimum mensem ab initio mysticum propter septiformem Spiritum, et ipso sui ordinis numero consecratum, continentiae fructibus deputantes, quarta et sexta sabbati solemniter jejunemus; sabbato autem apud beatum Petrum vigilias 361 celebremus: cujus nobis et orationes suffragabuntur et merita, ut quantum cuique fidelium tribuitur bonum velle, tantum
Abbreviated transcription (Latin):
Quod enim seminauerit quis: hoc
et metet: E quale cuiusq opus. ta¬
lis et questus: et ubi oblectatio fruen¬
di constituitur: ibi cura cordis obstrin¬
gitur. S cum multa sint genera di¬
uitiarum. dissimilesq materiȩ gaudi-¬
oꝵ: thesaurus cuiq est suȩ cupidita¬
tis affectus : qui si de appetitu est terre¬
noꝵ. non beatos facit sui participa¬
tione s miseros : hii uero qui ea quȩ
sursum sunt sapiunt non quȩ super
terram. nec ꝑituris intenti sunt sed
ȩternis: millo habent incorruptibiles
reconditas facultates : de quo dicie
ꝓpħa: Thesaurus et salus nr̃a ad uenit:
sapientia. et disciplina. et pietas adño:
Hii sunt thesauri iustitiȩ: ꝑ quos auxili.¬
ante d̃i grã etiam terrena bona incȩlestia
transferuntur: dum multi diuitiis aut
iuste sibi relictis. aut aliter acquisitis. ad
instrumentum pietatis. utuntur: Cumq
ad sustentationem pauꝑum quȩ possunt
exuberare distribuunt. congregant sibi

Expanded text:
Quod enim quis seminaverit, hoc Quod enim quis seminaverit, hoc et metet , et quale cujusque opus, talis est et quaestus; et ubi oblectatio fruendi constituitur, ibi cura cordis obstringitur. Sed cum multa sint genera divitiarum, dissimilesque materiae gaudiorum, THESAURUS CUIQUE est suae cupiditatis affectus, qui si de appetitu est terrenorum, non beatos facit sui participatione, sed miseros. Hi vero qui ea quae sursum sunt sapiunt, non quae super terram , nec perituris intenti sunt, sed aeternis, in illo habent incorruptibiles reconditas facultates, de quo dicit propheta: Thesaurus et salus nostra advenit, sapientia et disciplina et pietas a Domino: hi sunt thesauri justitiae : per quos, auxiliante Dei gratia, etiam terrena bona in coelestia transferuntur, dum multi divitiis, aut juste sibi relictis aut aliter acquisitis, ad instrumentum pietatis utuntur. Cumque ad sustentationem pauperum, quae possunt exuberare distribuunt, congregant sibi
Abbreviated transcription (Latin):
nolite fieri sicut ypochrite tristes. Ex¬
terminant enim facies suas: ut pare¬
ant hominib ieuinantes: Am̃ dico uo.¬
bis: receꝑunt mercedem suam Quam
mercedem. nisi laudis humanȩ. ꝓpt̃
cuius cupiditatem. iustitiȩ speties ple-¬
rumq pretenditur: et ubi nulla cu-
ra est conscientiȩ. amatur falsitas fa-¬
mȩ: ut iniquitas quȩ occultatione ar¬
nulla laudis ostentationisq iactantia
polluatur: nec bonum suum quisꝙͣ
fidelium. de humanis uelit pendere
iuditiis: Diligenti dm̃. sufficit ei pla¬
cere quem diligit: quia nulla maior
expetenda est remuneratio: quam
ipsa dilectio Sic enim caritas exdeo
est: ut ds̃ ipse sit caritas Quod utiq
pius et castus animus ita gaudet im¬
plere: ut nullo extra ipsum cupiat
delectari Uerissimum namq est qͦd
ait dñs: ubi erit thesaurus tuus: ibi
erit et cortuum: Quis aũt est thesau¬
rus hominis. ⁊ nisi quȩdam fructuũ
eius congregatio laborumq collectio:

Expanded text:
nolite fieri sicut hypocritae tristes. Exnolite fieri sicut hypocritae tristes. Exterminant enim facies suas, ut appareant hominibus jejunantes. Amen dico vobis, receperunt mercedem suam . Quam mercedem, nisi laudis humanae? propter cujus cupiditatem, justitiae species plerumque praetenditur, et ubi nulla est cura conscientiae, amatur falsitas famae; ut iniquitas, quae occultatione arnulla ostentationis jactantia polluatur, nec bonum suum quisquam fidelium de humanis velit pendere judiciis. DILIGENTI Deum sufficit ei placere quem diligit: quia nulla major expetenda est remuneratio, quam ipsa dilectio: sic enim charitas ex Deo est, ut Deus ipse sit charitas. 360 Quo utique pius et castus animus ita gaudet impleri, ut nulla re extra ipsum cupiat delectari. Verissimum namque est quod dicit Dominus: Ubi est thesaurus tuus, ibi erit et cor tuum . Quis autem est thesaurus hominis, nisi quaedam fructuum ejus congregatio laborumque collectio?
Abbreviated transcription (Latin):
quid ue tam dignum est. quam ut
creatura ad imaginem et similitudi-¬
nem dei condita. suum imitetur auc-¬
torem. qui reparationem scĩficationẽq
credentium in peccatoꝵ remissione
constituit: ut remota seueritate uin¬
dictȩ. omĩq cessante supplitio. reus
innocentiȩ redderetur: et finis cri¬
minum. fieret origo uirtutum: Ed
igitur dilectissimi. ex ueteris predica¬
tione doctrinȩ. ad purificationem
animarum corporumq nrõꝵ. ieui¬
nium septimi mensis assumimus:
non legalib nos onerib subicimus:
sed utilitatem continentiȩ. quȩ xp̃i
euangłio seruit amplectimur: quia
et in hoc potest suꝑ scribas et phari¬
seos. xp̃iana abundare iustitia: ñ
euacuando legem. sed intelligen¬
tiam refutando carnalem: Nec enĩ
nrã talia debent ẽẽ ieiunia: qualia
nias urãs et sabbata: et diem mag¬
num non sustineo: Ieiunium. et
ferias. et dies festos ur̃os: odit anima
mea Unde et dñs ieuinandi formam
discipłis tradens: cum ieiunatis inqͥt:

Expanded text:
quidque tam dignum est quam ut creatura ad imaginem et similitudinem Dei condita suum imitetur auctorem, qui reparationem sanctificationemque credentium in peccatorum remissione constituit, ut remota severitate vindictae, omnique cessante supplicio, reus innocentiae redderetur, et finis criminum fieret origo virtutum? CAP. II. Quod igitur, dilectissimi, ex veteris praedicatione doctrinae ad purificationem animarum corporumque nostrorum jejunium septimi mensis assumimus, non legalibus nos oneribus subjicimus, sed utilitatem continentiae quae Christi Evangelio servit, amplectimur. Quia et in hoc potest super Scribas et Pharisaeos Christiana abundare justitia, non evacuando legem, sed intelligentiam refutando carnalem. Nec enim nostra talia debent esse jejunia, qualia nias vestras et sabbata et diem magnum non sustineo, jejunium et ferias et dies festos vestros odit anima mea . Unde et Dominus jejunandi formam discipulis tradens, Cum jejunatis, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
dicuntur ut non fiant: antiq auctori-¬
tatis retinent firmitatem: Nec ideo
eis euangłica putanda est aduersa ꝑ-¬
fectio. quia et uirtutum studia ad
uoluntaria incitantur augmenta:
et ultiones criminum penitentiȩ re-¬
mediis relaxantur: Dicit autẽ dñs:
Nisi habundauerre. iustitia ur̃a. plus
quam scribarum et phariseoꝵ: non
intrabitis in regnum cȩloꝵ: Quomͦ

Expanded text:
dicuntur ut non fiant, antiquae auctoridicuntur ut non fiant, antiquae auctoritatis retinent firmitatem. Nec ideo eis evangelica putanda est adversa perfectio, quia et virtutum studia ad voluntaria incitantur augmenta, et ultiones criminum poenitentiae remediis relaxantur. Dicit enim Dominus: Nisi abundaverit justitia vestra plus quam Scribarum et Pharisaeorum, non intrabitis i
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m adhoc uenisse inhunc
mundum nouerat. ut le¬
gem non solueret sed impleret. ita ue-¬
teris testam̃ti decreta disriixie: ut quȩ¬
dam exeis sicut erant condita euanglicȩ
eruditioni ꝓfutura decerperet: et quȩ
dudum fuerant consuetudinis iudaicȩ.
fierent obseruantiȩ xp̃ianȩ: Quãuis
enim uarietates hostiariim. differen¬
tiȩ baptismatum. et otia sabbatoꝵ cũ
ipsa carnis circũcisione cessauerint:
manent tam̃ exipsis uoluminib. etiã
apud nos. plurima precepta moralia:
et cum inde dicatur. diliges dñm
dm̃ tuum extoto corde tuo. et diliges
ꝓximum tuum sicut te ipsum : xpo
dño docente cognouimus. qm̃ in his
duob mandatis tota lex pendet et
ꝓpħẽ: tantaq est sub huius gemine
caritatis edicto utriusq copula testam̃ti:
ut sine istarum conexione uirtutum.
nec lex quemquam inueniatur iusti-¬
ficasse. nec grã: Ille quoq partes lega-¬
lium mandatoꝵ. ex quib quȩ dam
precipiuntur ut fiant. quedam inter-¬

Expanded text:
m ad hoc venisse in hunc mundum noverat, ut legem non solveret, sed impleret , ita veteris Testamenti decreta distinxit, ut quaedam ex eis, sicut erant condita, evangelicae eruditioni profutura decerperet, et quae dudum fuerant consuetudinis Judaicae, fierent observantiae Christianae. Quamvis enim varietates hostiarum, differentiae baptismatum, et otia sabbatorum cum ipsa carnis circumcisione cessaverint, manent tamen ex ipsis voluminibus etiam apud nos plurima praecepta moralia. Et cum inde dicatur: Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, et diliges proximum tuum sicut teipsum : Christo Domino dicente, cognoscimus quoniam in his duobus mandatis tota lex pendet et prophetae ; tantaque est sub hujus geminae charitatis edicto utriusque copula Testamenti, ut sine istarum connexione virtutum nec lex quemquam inveniatur justificasse, nec gratia. Illae quoque partes legalium mandatorum ex quibus quaedam praecipiuntur ut fiant, quaedam inter
Abbreviated transcription (Latin):
eoꝵ despitiens: iam incipio enarrare:
Unt enim quidam Capitulum¬
ueste sua oues signisicantes: scd̃m¬
interius lupi raptores. quos ex fructib
eoꝵ debemus agnoscere: Isti prima fron¬
te uidentur eẽ denumero nr̃o: s non
sunt denumero nro: Si enim de nume
ro nr̃o eẽnt: nobiscum mansissent: Qn¬
do aut̃ ceꝑint assumere impietatem:
illud quod occultabatur millis aꝑitur.
nes et qui diuinas lectiones nesciant
et secum eos inꝑditionem p̃cipitant
dissipantes. et uituperantes patrium
disciplinas. et reliquas scãs scripturas
ad suam ꝑditionem: Quos debemus
preuidere et aquib multum cauere:
ne in malitia sua aliqui occupati: con-¬
cidant de sua firmitate: Exacuert̃
enim linguam suam quasi serpentes.
et uenenum inlabiis habent quasi aspi-

Expanded text:
 despiciens, jam incipio enarrare. II. Sunt enim quidam veste sua oves significantes, interius lupi raptores, quos ex fructibus eorum debemus agnoscere. Isti prima fronte videntur esse de numero nostro, sed non sunt de numero nro nostro essent, nobiscum mansissent. Quando autem coeperint assumere impietatem, illud quod occultabatur in illis aperitur, homines, et qui divinas lectiones nesciant, et secum eos in perditionem praecipitant, dissipantes et vituperantes Patrum disciplinas, et relinquunt sanctas Scripturas ad suam perditionem: quos debemus praevidere et a quibus multum cavere, ne in malitia sua aliqui occupati concidant de sua firmitate. Acuerunt enim linguam suam quasi serpentes, et venenum in labiis habent quasi aspi
Abbreviated transcription (Latin):
cupiscite: et ꝑbonam emulationem ad¬
ipsoꝵ ambite suffragia Cum quibus
enim uobis fuerit consortium deuotio¬
nis: erit et communio dignitatis Dum
itaq tempus nobis ad mandata anĩ exe¬
quenda conceditur: głificate dm incorpe
urõ. et lucete dilectissimi sicut lumina¬
ria in hoc mundo: Sint lucernȩ menti¬
um ur̃arum semꝑ ardentes. et nichil
resideat urĩs tenebrosum incordibus:¬

Expanded text:
cupiscite, et per bonam aemulationem cupiscite, et per bonam aemulationem ipsorum ambite suffragia. Cum quibus enim nobis fuerit consortium devotionis, erit et communio dignitatis. Dum itaque tempus vobis ad mandata Dei exsequenda conceditur, glorificate Deum in corpore vestro , et lucete, dilectissimi, sicut luminaria in hoc mundo . Sint lucernae mentium vestrarum semper ardentes, et nihil resideat vestris in cordibus
Abbreviated transcription (Latin):
rico subderet pęnis mauult inuitare
beneficiis: dilatio enim uindicte. dat
locum penitentiez Nec tamen dici potest
nulla ibi ẽẽ ultio. ubi ntilla conuersio
est: quia mens dura et ingrata iam sibi
ipsa supplitium est. et inconscientia sua
patitur quicquid dei bonitate differtur:
Non itaigitur delinquentes peccata de-¬
lectent ut illos in suis actib uitȩ hinius
finis inueniat: qm̃ ininferno nulla cor¬
rectio est: nec datur remedium satisfac-
noxiȩ uoluntates. inimica gaudia. et de¬
sideria iam iamq ꝑitura Quis fructꝰ
est. quȩue utilitas ea indesinenter cupe¬
re: quȩ etiã sinon deserant deserenda
sunt: Amor rerum defitientium ad
incorruptibilia transferatur: et ad sub¬
limia uocatus anmus cȩlestib delecte¬
tur: Confirmate amicitias cum scĩs an¬
gelis: intrate inciuitatem di cuiuis nobis
spondetur habitatio: et patriarchis. ꝓpħiᷤ.
gaudent. inde gaudete: hoꝵ diuitias con-¬

Expanded text:
rito subderet poenis, mavult invitare rito subderet poenis, mavult invitare beneficiis. Dilatio enim vindictae dat locum poenitentiae. NEC TAMEN DICI potest nulla ibi esse ultio, ubi nulla conversio est, quia mens dura et ingrata jam sibi ipsa supplicium est, 131 et in conscientia sua patitur quidquid Dei bonitate differtur. Non ita igitur delinquentes peccata delectent, ut illos in suis actibus vitae hujus finis inveniat: quoniam in inferno nulla est correctio, NEC DATUR remedium satisfactinoxiae voluptates, inimica gaudia et desideria jamjamque peritura. Quis fructus est, quaeve utilitas, ea indesinenter cupere, quae etiamsi non deserant, deserenda sunt? Amor rerum deficientium ad incorruptibilia transferatur, et ad sublimia vocatus animus coelestibus delectetur. Confirmate amicitias cum sanctis angelis; intrate in civitatem Dei, cujus nobis spondetur inhabitatio, et patriarchis, prophetgaudent, inde gaudete. Horum divitias con
Abbreviated transcription (Latin):
sum et humilis corde: et inuemetis
requiem animab urĩs Iugum enim
meum suaue est: et onus meum leue
est: Nichil ergo dilectissimi arduum est
humilib. nichil asperum mitib: et fa¬
cile omĩa precepta ueniunt in effectũ:
quando et gr̃a pretendit aucilium:
et obedientia mollit imꝑium: Inconan-¬
te enim cotidie aurib nrĩs eloquio dĩ:
omĩs homo quid diuinȩ iusticiȩ placeat
scire conuincitur S quia iuditium
illud quo unusquisq recipiet ꝓut ges¬
sit siue bonum siue malum. iudicaturi
patientia et bonitate differtur: impum-¬
tatem sibi inquitatis in fidelium corda
ꝓmittunt: et putant humanoꝵ actuu
qualitates ad diuinȩ ꝓuidentiȩ non per-¬
tinere censuram: quasi non euidentissi-¬
mis plerumq stplitiis male gesta plec¬
tantur. aut non sepe celestium commi¬
nationem terror ostendat: quib utiq
et fides monetur. et infidelitas increpa-
denegat. cum indiscrete uniuersis
bona multa largitur: eosq quos me-¬

Expanded text:
invenietis requiem animabus vestris. Jugum enim meum suave est, et onus meum leve . Nihil ergo, dilectissimi, arduum est humilibus, nihil asperum mitibus, et facile omnia praecepta veniunt in effectum, quando et gratia praetendit auxilium, et obedientia mollit imperium. Intonant enim quotidie auribus nostris eloquia Dei, et omnis homo quid divinae justitiae placeat scire convincitur. Sed quia judicium illud, quo unusquisque recipiet prout gessit, sive bonum, sive malum , judicaturi patientia et bonitate differtur, impunitatem sibi iniquitatis infidelium corda promittunt, et putant humanorum actuum qualitates ad divinae providentiae non pertinere censuram, quasi non evidentissimis plerumque suppliciis male gesta plectantur, aut non saepe coelestium comminationum terror ostendatur: quibus utique et fides monetur, et infidelitas increpatudenegat, cum indiscrete universis bona multa largiatur, eosque quos me
Abbreviated transcription (Latin):
gine precesserunt: Et sic luceat lumen
uestrum coram hominib: ut uidentes
oꝑa ur̃a bona. magnificent patrem urm̃
qui ineęlis est Sicut enim magnum
peccatum est cum inter gentes ꝓpt̃ ma¬
los xp̃ianos nomen dni blasphematur:
ita magnum pietatis est meritum cum
eidem inscã seruoꝵ suoꝵ conuersatione

Expanded text:
umen vestrum coram hominibus, ut videntes opera vestra bona, magnificent Patrem vestrum qui in coelis est . Sicut enim magnum peccatum est, cum inter gentes propter malos Christianos nomen Domini blasphematur, ita magnum pietatis est meritum, cum eidem in sancta servorum suorum conversatione
Abbreviated transcription (Latin):
dilectissimi in effabilem erga nos diuinoꝵ
mnunerum largitatem: cooꝑatores simꝰ
grȩ̃ dĩ oꝑantis innobis: Non enim dor¬
mientib prouenit regnum cȩloꝵ: nec
otio desidiaq torpentib beatitudo ȩter-¬
nitatis ingeritur: S quia sicut apłs ait.
sicompatimur et congłificabimur. illa
nobis currenda est iua quam ipse dñs
meritis suffragantib: et sacramento
consuluit et exemplo: ut madoptionẽ
uocatos ꝑ illud proueheret ad salutem:
ꝑ hoc imbueret adlaborem: Hic aũt
labor dilectissimi piis filiis et bonis ser-¬
uis non solum nec asꝑ nec onerosus: sed
etiam suauis et leius est: dicente dũo
Uenite adme om̃s qui laboratis et onera¬
ti estis: et ego uos reficiam: Tollite ingũ¬

Expanded text:
dilectissimi, ineffabilem erga nos divinorum dilectissimi, ineffabilem erga nos divinorum munerum largitatem, cooperatores simus gratiae Dei operantis in nobis. Non enim dormientibus provenit regnum coelorum, nec otio desidiaque torpentibus beatitudo aeternitatis ingeritur; sed quia, sicut Apostolus ait, si compatimur, et conglorificabimur nobis currenda est via quam ipse Dominmeritis suffragantibus, et sacramento consuluit et exemplo: ut in adoptionem vocatos per illud proveheret ad salutem, per hoc imbueret ad laborem. Hic autem labor, dilectissimi, piis filiis et bonis servis non solum nec asper, nec onerosus, sed etiam suavis et levis est, dicente Domino: Venite ad me, omnes qui laboratis et onerati estis, et ego
Abbreviated transcription (Latin):
guis  enus suꝑnos et suꝑ filios nros. fa¬
cinus inte sui criminis trans fuderunt:
Redite admisericordem: utimim clem̃-¬
tia remittentis: Seuitia enim ur̃ȩ̃ ini-¬
quitatis: conuersa est in causam salutis:
Uiuit: quem perire uoluistis Confi-¬
temini negatum. adorate uenditum:
ut uobis bonitas illius ꝓsit: cui urã ma-¬
lignitas nocere non potuit: Quod ergo
adueram dilectissimi ꝑtinet caritatem
quam etiam immicis nt̃is ex dñica eru-¬
ditione debemus et optandum nob̃ est
et studendum: ut hic ppłs qui ab illa spi-¬
ritali patrum nobilitate defecit: ramis
suȩ arboris inseratur: Multum enim
nos dõ beniuolentia ista commendat:
Quia ideo delictum illoꝵ nob miscdiȩ
locum fecit: ut eos ad emulationem
salutis recipiende fides nr̃a reuocaret:
Nam uitam pioꝵ non solum sibi sed
etiam aliis ẽẽ utilem decet: ut quod
apud eos agi non potest uerbis: opti¬
neatur exemplis: Considerantes itaq

Expanded text:
guis ejus super nos et super filios nostros , faguis ejus super nos et super filios nostros , facinus in te sui criminis transfuderunt. Redite ad misericordem, utimini clementia remittentis. Saevitia enim vestrae iniquitatis conversa est in causam salutis. Vivit quem perire voluistis. Confitemini negatum, adorate venditum: ut vobis bonitas illius prosit, cui vestra malignitas nocere non potuit. CAP. III. Quod ergo ad veram, dilectissimi, pertinet charitatem, quam etiam inimicis nostris ex dominica oratione debemus , et optandum nobis est et studendum; ut et hic populus, qui ab illa spiritali patrum nobilitate defecit, ramis suae arboris inseratur. Multum enim nos Deo benevolentia ista commendat: quia ideo delictum illorum nobis misericordiae locum fecit, ut eos ad aemulationem salutis recipiendae fides nostra revocaret. Nam vitam piorum non solum sibi, 130 sed etiam aliis esse utilem decet: ut quod apud eos agi non potest verbis, obtineatur exemplis. Considerantes itaque,
Abbreviated transcription (Latin):
qua alios instruunt non secuntur: ꝑdi¬
derunt igitur successionem regum.
placationem hostiarum: locum supplica-¬
tionum: ordinem sacerdotum: et cum
omĩa sibi clausa. omĩa exꝑiantur ẽẽ fini-¬
ta: non uident ea in xp̃m esse translata:
Unde quod illi tresuri uniuersarum
gentium ꝑsonam gerentes adorato dño
sunt adepti. hoc inppłis suis ꝑ fidem
quȩ iustificat impios totus mundus as¬
sequitur: et hereditatem dñĩ ante scła
preparatam acciptunt adoptiui. et per-¬
dunt qui uidebantur ẽẽ legitimi: Resi-¬
pisce tandem uideȩ resipisce: et ad redẽp-¬
torem etiam tuum deposita infidelitate
conuertere: Noli sceleris tui immanita¬
te terreri. non iustos xp̃s sed peccatores
uocat: Nec impietatem tuam repellit:
qui ꝓte cum crucifixus cẽt orauit: Im¬
mitem crudelium patrum tuoꝵ solue
sententiam: neq te eoꝵ maledicto pati-¬
aris obstringi: qui clamantes de xp̃o san-¬

Expanded text:
qua alios instruunt, non sequuntur. Perdiqua alios instruunt, non sequuntur. Perdiderunt igitur successionem regum, placationem hostiarum, locum supplicationum, ordinem sacerdotum; et cum omnia sibi clausa, omnia experiantur sibi esse finita, non vident ea in Christum esse translata. Unde quod illi tres viri, universarum gentium personam gerentes, adorato Domino sunt adepti, hoc in populis suis per fidem, quae justificat impios, totus mundus assequitur; et haereditatem Domini ante saecula praeparatam accipiunt adoptivi, et perdunt qui videbantur esse legitimi. Resipisce tandem, Judaee, resipisce; et ad Redemptorem etiam tuum deposita infidelitate convertere. Noli sceleris tui immanitate terreri: non justos Christus, sed peccatores vocat ; nec impietatem tuam repellit, qui pro te, cum crucifixus esset, oravit . Immitem crudelium patrum tuorum solve sententiam, neque te eorum maledicto patiaris obstringi, qui clamantes de Christo, San
Abbreviated transcription (Latin):
potentiam summi regis accurrunt: He
rodes quoq indiabolo fremit: et auferri
sibi iniquitatis suȩ regnum: in his qui
ad xp̃m transeunt ingemiscit: Unde
si paruulos interficiat: iħm sibi uidet᷑
occidere: Quod utiq facere sine cessatio¬
ne molitur: dum primordiis renatoꝵ
fidei uelut infantiam temptat extin-¬
guere: Iudei uero qui extra regntm
xp̃i eẽ uoluerunt: ad huc quodam mͦ
sub herodis sunt principatu: et domi¬
nante sibi saluatoris inuico: alienige
ne seruiunt potestatiꝰ quasi nesciant
ꝓpħatum dicente iacob. non deficiet
princeps ex uida. et dux de femoribus
eius donec ueniat cui reposita sunt:
et ipse est expectatio gentium: S ñdũ
intelligunt quod negare non possunt.
et mente non capiunt quod scripturaꝵ
narratione nouerunt: qm in sanis ma-¬
gistris ueritas scandalum est: et cȩcis
doctorib fit caligo quod lumen est: Res¬
pondent itaq interrogati quod inbeth¬
leem nascitur. xp̃s: et scientiam suam

Expanded text:
potentiam summi Regis accurrunt. Hpotentiam summi Regis accurrunt. Hrodes quoque in diabolo fremit, et auferri sibi iniquitatis suae regnum in his qui ad Christum transeunt ingemiscit. Unde si parvulos interficiat, Jesum sibi videtur occidere. Quod utique sine cessatione molitur, dum primordiis renatorufidei velut infantiam tentat exstinguere. Judaei vero, qui extra regnum Christi esse voluerunt, adhuc quodammodo sub Herodis sunt principatu, et dominante sibi Salvatoris inimico, alienigenae 129 serviunt potestati, quasi nesciant prophetatum, dicente Jacob: Non deficiet princeps ex Juda, et dux de femoribus ejus, donec veniat cui reposita sunt: et ipse est exspectatio gentium . Sed nondum intelligunt quod negare non possunt, et mente non capiunt quod Scripturarum narratione noverunt: quoniam insanis magistris veritas scandalum est, et caecis doctoribus fit caligo, quod lumen est. Respondent itaque interrogati, quod in Bethleem nascitur Christus; et scientiam suam,
Abbreviated transcription (Latin):
erant inpresepi uusuri: nec putarent
quod insola natura hominis eẽt editꝰ:
cui suꝑnȩ militiȩ famula retur occur-¬
sus S hȩc atq alia eiusmodi paucis
tunc uidentur inuotuisse ꝑsonis: quȩ
uel adcognationem mariȩ uirginis: uel
ad scĩ ioseph familiam ꝑtinebant: Hoc
aut̃ signum quod magos in longinquo
positos et efficaciter mouit: et ad domi¬
num iħm ꝑseueranter attraxit. illius
sine dubio gr̃ȩ sacramentum. et illius
fuit uocationis exordium: qua non in
itidea tantum: sed etiam in toto mundo
xp̃i erat euangłium predicandum:
ut ꝑ illam stellam quȩ magoꝵ uisui
splenduit. ifrłitarum uero oculis non
refulsit. et illuminatio significata sit
igitur dilectissimi sicut euidenter appa-¬
ret mysticoꝵ forma gestoꝵ: et quod ima-¬
gine inchoabatur: ueritate completur:
Radiat namq ȩcȩlo stella ꝑgrãm: et tres
magi coruscatione euangłici fulgoris acci¬
ti. inomĩb cotidie nationib ad adorandũ

Expanded text:
erant in praesepe visuri; nec putarent erant in praesepe visuri; nec putarent quod in sola natura hominis esset editus, cui supernae militiae famularetur occursus. Sed haec atque alia hujusmodi paucis tunc videntur innotuisse personis, quae vel ad cognationem Mariae Virginis, vel ad sancti Joseph familiam pertinebant. Hoc autem signum, quod magos in longinquo positos et efficaciter movit, et ad Dominum Jesum perseveranter attraxit, illius sine dubio gratiae sacramentum, et illius fuit vocationis exordium, qua nimirum non in Judaea tantum, sed etiam in toto mundo Christi erat Evangelium praedicandum; ut per illam stellam quae magorum visui splenduit, Israelitarum vero oculis non refulsit, et illuminatio significata sit igitur, dilectissimi, sicut evidenter apparet, mysticorum forma gestorum; et quod imagine inchoabatur, veritate completur. Radiante e coelo stella per gratiam, tres magi coruscatione evangelici fulgoris acciti, in omnibus quotidie nationibus ad adorandam
Abbreviated transcription (Latin):
odiernam u.¬
festiuitatem dilectissu
apparitio dnĩ et saluato¬
ris nr̃i sicut nostis illustrat: et hic ille
est dies. quo ad cognoscendum adoran¬
dumq d̃i filium tres magos preuia
stella ꝑduxit Cuius facti memoriam
merito placuit honore aunuo celebra¬
ri: ut dum euangłica historia incessa-¬
biliter recensetur: semꝑ se intelligen¬
tium sensib inferat salutiferum mys¬
terium ꝑ insigne miraculum: Preces-¬
serant quidem multa docum̃ta. quȩ
corpoream natiuitatem dñi manifestis
inditiis declararent. siue cum beata
maria uirgo fecundandam se spũ sc̃o
parituramq dei filium audiuit
et credidit : siue cum ad salutatio¬
nem ipsius. inutero elisabeth non-¬
dum natus ioħs ꝓphetica exulta-¬
tione cominotus est: quasietiam
intra matris uiscera iam clamaret.
ecce agnus dei. ecce qui tollit peccatũ
mundi: uel cumortum diũ angło
nuntiante. pastores cȩlestis exercitus
sunt claritate circiumdati: ut non
ambigerent de maiestate pueriquẽ

Expanded text:
odiernam festivitatem, dilectissimi, apparitio Domini et Salvatoris nostri, 128 sicut nostis, illustrat; et hic ille est dies quo ad cognoscendum adorandumque Dei Filium tres magos praevia stella perduxit. Cujus facti memoriam merito placuit honore annuo celebrari; ut dum evangelica historia incessabiliter recensetur, semper se intelligentium sensibus inferat salutiferum mysterium per insigne miraculum. Praecesserant quidem multa documenta, quae corpoream nativitatem Domini manifestis indiciis declararent, sive cum beata Maria Virgo fecundandam se Spiritu sancto, parituramque Dei Filium audivit et credidit, sive cum ad salutationem ipsius in utero Elisabeth nondum natus Joannes prophetica exsultatione commotus est , quasi etiam intra matris viscera jam clamaret: Ecce Agnus Dei, ecce qui tollit peccata mundi ; vel cum ortum Domini angelo nuntiante pastores coelestis exercitus sunt claritate circumdati , ut non ambigerent de majestate pueri quem
Abbreviated transcription (Latin):
renati: non temporalib bonis dediti
s ȩternis simus intenti Et ut spem
nostram possimus ꝓpius intueri:
inipso sacramento natalis dni cogite¬
mus quid naturȩ nrẽ grã diuina con-¬
tulerit: Audiamus apłm dicentem:
Mortui enim estis: et uita urã abscon¬
dita est cum xp̃o indeo: Sum xp̃s appa¬

Expanded text:
renati, non temporalibus bonis dediti, renati, non temporalibus bonis dediti, sed aeternis simus intenti; et ut spem nostram possimus propius intueri, in ipso sacramento Natalis Domini cogitemus quid naturae nostrae gratia divina contulerit. Audiamus Apostolum dicentem: Mortui enim estis, et vita vestra abscondita est cum Christo in Deo. Cum a
Abbreviated transcription (Latin):
atq fluminib: et quicquid meis pul¬
crum atq mirabile est refer ad laudẽ
et głam conditoris: Noli eẽ deditus illi
lumint quo uolucres et serpentes. quo
besti̧ et pecudes. quo musce delectantur
et uermes: Lucem corpoream sensu tan¬
ge corporeo: et toto m̃tis affectu illud
uerum lumen amplectere. quod illu¬
minat omnem hominem uementem
inhunc mundum: et de quo dicit ꝓpha:
Accedite ad eum et illuminamin: et
uultus ur̃i non erubescent: Si enm
templum di sumus. et sp̃s di habitae
in nobis: plus est quod fidelis quisq
insua habet anima: quam quod mi-¬
ratur incȩlo: Non itaq uob̃ dilectissimi
hoc aut indicimus aut suademus ut
condidit estimetis: sed ut omi creatura¬
rum spetiȩ et uniuerso mundi huius
ornatu rationabiliter et cemꝑanter
utamini: Quȩ enim uidentur sicuit
ait apłs temporalia sunt: quȩ aut̃
nonuidentur ȩterna Unde quia ad
presentia sumus nati. ad futura aut̃

Expanded text:
atque fluminibus; et quidquid in eis pulatque fluminibus; et quidquid in eis pulchrum atque mirabile est, refer ad laudem et gloriam Conditoris. Noli esse deditus illi lumini quo volucres et serpentes, quo bestiae et pecudes, quo muscae delectantur et vermes. Lucem corpoream sensu tange corporeo, et toto mentis affectu illud verum lumen amplectere quod illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum , et de quo dicit propheta: Accedite ad eum, et illuminamini, et vultus vestri non erubescent . Si enim templum Dei sumus, et Spiritus Dei habitat in nobis , PLUS EST quod fidelis quisque in suo habet animo, quam quod miratur in coelo. Non itaque vobis, dilectissimi, hoc aut indicimus, aut suademus, utcondidit, aestimetis; sed ut omni creaturarum specie, 97 et universo hujus mundi ornatu rationabiliter et temperanter utamini: Quae enim videntur, sicut ait Apostolus, temporalia sunt; quae autem non videntur aeterna sunt . Unde quia AD PRAESENTIA sumus nati, ad futura autem
Abbreviated transcription (Latin):
ris est luminis: Sicut enum alia di¬
urna alia nocturna sunt tempora:
ita diuersam in luminarib qualita¬
cem creator instituit: cum tamen priꝰ¬
quam hec fierent et dies sine solis
officio: et noctes sine lune ministerio
precessissent: S condebantur ista ad
faciendi hominis utilitatem: ut rationa¬
le animal. nec indistinctione mensium.
nec inrecursu annoꝵ. nec indinumera¬
tione tempoꝵ falleretur: cum ꝑ ineqͣli¬
um horarum impares moras. et dissi¬
milium ortuum signa manifesta: et
annos sol concluderet: et menses luna
renouaret: Quarto namq ut legumꝰ
die dixit ds: fiant luminaria infirma¬
mento cęli et luceant suꝑ terram. et
diuidant inter diem et noctem: et sint
insigna et intempora. et indies et in¬
Recordare te factum adimaginem
di: quȩ et si inadam corrupta: in xp̃o
tamen est reformata: Utere quomodo
utendum est unsibilib creaturis. sicut
uteris terra mari. cȩlo. aere. fontibus

Expanded text:
ris est luminis. Sicut enim alia diris est luminis. Sicut enim alia diurna, alia nocturna sunt tempora, ita diversam in luminaribus qualitatem Creator instituit, cum tamen priusquam haec fierent, et dies sine solis officio, et noctes sine lunae ministerio praecessissent. Sed condebantur ista ad faciendi hominis utilitatem, ut rationale animal nec in distinctione mensium, nec in recursu annorum, nec in dinumeratione 96 temporum falleretur: cum per inaequalium horarum impares moras, et dissimilium ortuum signa manifesta, et annos sol concluderet, et menses luna renovaret. Quarto namque, ut legimus, die, dixit Deus: Fiant luminaria in firmamento coeli, et luceant super terram, et dividant inter diem et noctem, et sint in signa, et tempora, et dies, et Recordare te factum ad imaginem Dei ; quae, etsi in Adam corrupta; in Christo tamen est reformata. Utere quomodo utendum est visibilibus creaturis, sicut uteris terra, mari, coelo, aere, fontibus
Abbreviated transcription (Latin):
cepti aueritatis euangłio recesserunt:
et incarnationem uerbi intelligere
non ualentes: de causa illuminationis
fecerunt sibi materiam cȩcitatis: Nã
omĩum fere falsa credentium opini¬
onib quȩ etiam in sc̃i sp̃s negationem
ꝓruunt retractatis. neminem pene
deuiasse cognoscimus: insi qui duaꝵ
inxp̃o naturarum ueritatem sub umiꝰ
ꝑsone confessione non credidit: Alii
et enim dño solam humanitatem:
alii solam ascripsere deitatem: Alii
tuum adorabis: et illi soli series E
beatus iob homo sine quetela ut ait
dũs. et continens se ab omĩ re mala.
numquid uidi inquit solem cum ful¬
geret et lunam incedentem clare et le¬
tatum est cormeum inabscondito. et
osculatus sum manum meamꝰ quȩ est
iniquitas maxima et negatio contra
dm̃ altissimum: Quid autẽ est sol.
uel quid est luna nisi uisibilis crea¬
turȩ et corporeȩ lucis elementa: quoꝵ
unum maioris est daritatis aliud mino¬

Expanded text:
cepti, a veritatis Evangelio recesserunt, cepti, a veritatis Evangelio recesserunt, et incarnationem Verbi intelligere non valentes, de causa illuminationis fecerunt sibi materiam caecitatis. Nam omnium fere falsa credentium opinionibus, quae etiam in sancti Spiritus negationem proruunt, retractatis, neminem pene deviasse cognoscimus, nisi qui duarum in Christo naturarum veritatem sub unius personae confessione non credidit. Alii etenim Domino solam humanitatem, alii solam ascripsere Deitatem. Aliituum adorabis, et illi soli servies . Et beatus Job, homo sine querela, ut ait Dominus, et continens se ab omni re mala , Numquid vidi, inquit, solem cum fulgeret, et lunam incedentem clare, et laetatum est cor meum in abscondito, et osculatus sum manum meam: quae est iniquitas maxima, et negatio contra Deum altissimum ? Quid autem est sol, vel quid est luna, nisi visibilis creaturae et corporeae lucis elementa? quorum unum est majoris claritatis, et aliud mino
Abbreviated transcription (Latin):
maginem di conditam. auigo dire do-¬
minationis erueret: S quia non ita
inprimum hominem diabolus uiolen¬
tus extiterat ut eum in partes suas sine
arbitrii consensione transferret: sic des¬
truendum peccatum fuit uoluntariũ
et hostile consilium. ut dono grẽ non
obeẽt norma iustitiȩ: Intotuis igitur
humani generis strage communi. unũ
solum fuit remedium sub diuinȩ rati¬
onis occulto. quod posset subuenire ꝓstra¬
tis: si aliquis filioꝵ adam originalis
preuaricationis alienus atq innocens
ratio non sinebat. nec poterat uiciatȩ
scriptura dicit. quis potest facere mun-¬
dum de immundo conceptum semine
nonne tu qui solus es: dñs dauid factꝰ
est filius dauid & de ꝓmissi generis
fructu. ꝓles est orta sine intio: munã
ꝑsonam gemina conueniente nat᷑a:
deitas ad miracula operum: et uera
fides igitur catbolica dilectissimi obla-¬
trantium hereticoꝵ sꝑnat errores:
qui mundane sapientiȩ uanitate de¬

Expanded text:
maginem Dei conditam a jugo diri domaginem Dei conditam a jugo diri dominatoris erueret. Sed quia non ita in primum hominem diabolus violentus exstiterat, ut eum in partes suas sine liberi arbitrii consensione transferret, sic destruendum peccatum fuerat voluntarium et hostile consilium, ut dono gratiae non obesset norma justitiae. In totius igitur humani generis strage communi, unum solum erat remedium sub divinae rationis occulto, quod posset subvenire prostratis, si aliquis filiorum Adam originalis praevaricationis alienus atque innocens ralis generatio non sinebat, nec poterat vitiatae uo Scriptura dicit: Quis potest facere mundum de immundo conceptum semine? Nonne tu, qui solus es ? Dominus David factus est filius David, et de promissi germinis fructu proles est orta sine vitio, in unam personam gemina conveniente natura:Deitas ad miracula operum, et vera AP. IV. Fides igitur catholica, dilectissimi, oblatrantium haereticorum spernat errores, qui mundanae sapientiae vanitate de