comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
in seipsos presumere : nolunt eos intrare perportã
nomine promisimus: in illius misericordia reddemus
sed ut possimus. et̃ idonei redditores n eaudaces fu¬
erimus promissores: orate pronobis. Garł UE PS̃¬

Expanded text:
in seipsos praesumere, nolunt eos intrare per portam: in seipsos praesumere, nolunt eos intrare per portam: nomine promisimus, in illius misericordia reddemus. Sed ut possimus esse idonei redditores, ne audaces fuerimus promissores, orate pro nobis. IN PS
Abbreviated transcription (Latin):
Ipsa ergo habet ianuam tam quã domis & habet
portã tam quã ciuitas. Quȩest ergo unua domis::
ipse .ẽ. porta ciuitatis. Ergo sixp̃c porta ciuitatis:
ille non erubescit qui mxp̃o stat : et sic prȩdicat.
Qui autẽ contra xep̃m predicat : duditur contra
ilũ porta. Qui sunt isti qui contra xp̃m p̃dicant e
qui negant quiamissaesunt sagatȩ demanu poten¬
tis. et peruenerunt usq in fines terrae. Etipsa he
reditas dñi. dequa dictum ẽ postula ame et dabo tibi
gentes hereditatẽ tuã. et possessionẽ tua terminos
torrae. Prȩdicatũ est. audicum ẽ antequã fieret
& iam factũ nolunt agnoscere. Disputant ergo
contra xp̃m. extra portã sunt. quia suos honores
quȩrunt non cxep̃i. Qui autẽ predicat inporta aep̃i
honorẽ quȩrit. non suũ. Et ideo qui predicat inportai
dicit nolite inie presumere. Nonenim perme:
sed perportã in trabis. Illi autẽ qui uolunt homines

Expanded text:
Ipsa ergo habet januam tanquam domus, et habet Ipsa ergo habet januam tanquam domus, et habet portam tanquam civitas. Qui est ergo janua domus, ipse est porta civitatis. Ergo si Christus porta civitatis, ille non erubescit qui in Christo stat, et sic praedicat. Qui autem contra Christum praedicat, clauditur contra illum porta. Qui sunt illi qui contra Christum praedicant? Qui negant quia missae sunt sagittae de manu potentis, et pervenerunt usque in fines terrae; et ipsa est haereditas Domini, de qua dictum est, «Postula a tuam, et possessionem tuam terminos terrae» . Praedicatum est, auditum est, antequam fieret; et jam factum nolunt agnoscere Qui disputant ergo contra Christum, extra portat sunt; quia suos honores quaerunt, non Christi. Qui autem praedicat in porta, Christi honorem quaerit, non suum; et ideo qui praedicat in porta, dicit: Nolite in me praesumere; non enim per me, sed per portam intrabitis. Illi autem qui volunt homines
Abbreviated transcription (Latin):
loquamur id est om̃s nouerint quod loquinur.
Quieni nonuult loqui inporta. latere uult quod
loquitur. Et forte ideo uult latere. quia malũ
est. Si fidit in porta loquatur. Sicut dicit᷑ sapiend¬
tia inportis autẽ ciuitatiũ audent᷑ dicit: Quanto
tempore uftitiã in nocentes tenuerint: non erubescent.
Hoc ẽ. inporta prȩdicare. Et quis ẽ qui predicat
qua intramus ad illã ciuitatẽ. Mentior sinon ipse
dixit. Egosũ ianua. Si ianua. ẽ. & porta. c̃. lanua enĩ
dicitur domus. lanua ciuitatis. portaest: Porta domͦ
ianua est. Sed forte non benedicitur. porta: si non
benedicitur ciuitas. quae dicta ẽ. domus. Utrumq
enim. paulo ante dictum.ẽ. Nisi dñs aedificauerit
domũ inuanũ laborauerunt aedificantes ea. Et ne
istam domũ audiendo paruũ aliquid putares slisi
dñs inquit custodierit oiuitatẽ : inuanũ laborabit
qui custodit . Illa est ergo domis : quae ẽ ciuitas

Expanded text:
loquamur, id est, omnes noverint quid loquamur. loquamur, id est, omnes noverint quid loquamur. Qui enim non vult loqui in porta, latere vult quod loquitur; et forte ideo vult latere, quia malum est. Si fidit, in porta loquatur; sicut dicitur de Sapientia: «In portis autem civitatum audenter dicit» . Quanto tempore justitiam innocentes tenuerint, non erubescent: hoc est in porta praedicare. Et quis est qui praedicat qua intramus ad illam civitatem. Mentior, si non ipse dixit, «Ego sum janua» . Si janua est, et porta est. Janua enim dicitur domus; janua civitatis porta est, porta domus janua est. Sed forte non bene dicitur porta, si non bene dicitur civitas quae dicta est domus. Utrumque enim paulo ante dictum est: «Nisi Dominus aedificaverit domum, in vanum laboraverunt aedificantes eam;» et ne istam domum audiendo parvum aliquid putares, «Nisi Dominus,» inquit, «custodierit civitatem, in vanum laboravit qui custodit eam.» Illa est ergo domus quae est civitas.
Abbreviated transcription (Latin):
prophetarũ apłi fuerunt. quasi sagntȩ inmanu
potentes si potens ille. potent̃ excussit: si potent᷑
excussit usq in fines terrae peruenerunt quos
eis: qui non amat sacculũ. Quidesiderio saeculi
plenus ẽ. non est quo intret quod illi prȩdicauerun.
ẜunde quod portas. et capax fiere adia quod non ha¬
bes. Idest desideras diuitias: non potes implere ex
eis desideriũ tuũ. Desideras honores interra. desi¬
deras ea quae etiã iumentis donauit ds. Hoc ẽ. uo¬
luptatẽ temporalẽ & salutẽ corporis. et alia non¬
ir exehis implebis dͥesideriũ tuũ. Si autẽ sic desideras
quomodo ceritus desiderat ad fontes aquarũ. sidicis
desiderat et deficit anima mea in atria dñi imples
aesideriũ tuũ exeis. Nonquia iam illi possunt
tale desideriũ implere: sectales imitando uenis ad eũ
qui impleuit desideriũ ipsorũ: Non confundent᷑
cum loquentur inimicis suis inporta. Frs inporta

Expanded text:
Prophetarum Apostoli fuerunt quasi sagittae in manu Prophetarum Apostoli fuerunt quasi sagittae in manu potentis. Si potens ille, potenter excussit; si potenter excussit, usque in fines terrae pervenerunt quos eis? Qui non amat saeculum. Qui desiderio saeculi plenus est, non est quo intret quod illi praedicaverunt. Funde quod portas, et capax fiere ad id quod non habes. Id est, desideras divitias; non potes implere ex eis desiderium tuum: desideras honores in terra, desideras ea quae etiam jumentis donavit Deus, hoc est voluptatem temporalem, et salutem corporis, et talia; non ex eis implebis desiderium tuum. Si autem sic desideras, quomodo cervus desiderat ad fontes aquarum ; si dicis, «Desiderat et deficit anima mea in atria Domini» : imples desiderium tuum ex eis; non quia jam illi possunt tale desiderium implere, sed tales imitando venis ad eum qui implevit desiderium ipsorum. 13. «Non confundetur, cum loquetur inimicis suis in porta.» Fratres, in porta
Abbreviated transcription (Latin):
asinus degente preputii. id est agentibus uenit
enim ut portaret dnm. Et ideo in asino sedit dñs
quinumquã portauerat hominẽ. qm̃ ad gentes lex
non missa erat nec prophetę. Ergo quia et dñs
nr iħ̾e xp̃c cybaria nr̃a uoluit eẽ : et propterea natꝰ
in presepio collocatus ẽ : cognouit bos possessorẽ suũ.
& asinus presepe domini sui. Sednumquid ista exi¬
rent. nisi saccus excuteretur. nisi prophetia in¬
uoluta accedente diligentia discuteretur Nũ¬
quid operta exirent ad nos omnia ergo ista clau¬
sa erant: antequa ueniret dñs. Uenit domunus
et excussit: illa cauisa et manifestata sunt. Excus
tamquã sagittę. peruenerunt usq ad fines terrȩ
Unde dici habet infine. Ecce hereditas dñi filii.
merces fructus uentris. Quia ideo definibus ter¬
rae colligitur ista hereditas: quia sicut sagittae
inmanu potentis: sic filii excussorũ. idest sic fili

Expanded text:
asinus de gente praeputii, id est a Gentibus. Venit asinus de gente praeputii, id est a Gentibus. Venit enim ut portaret Dominum: et ideo in asino sedit Dominus, qui nunquam portaverat hominem; quoniam ad Gentes Lex non erat missa, nec Prophetae. Ergo quia Dominusristus cibaria nostra voluit esse, et propterea natus in praesepio collocatus est; «Cognovit bos possessorem suum, et asinus praesepe Domini sui.» Sed numquid ista exirent, nisi saccus excuteretur? Nisi prophetia involuta, accedente diligentia discuteretur, numquid operta exirent ad nos? Omnia ergo ista clausa erant, antequam veniret Dominus. Venit Dominus et excussit illa clausa, et manifestata sunt; excusstanquam sagittae, pervenerunt usque in fines terrae. Unde dici habet in fine: «Ecce haereditas Domini, filii, merces fructus ventris.» Quia ideo de finibus terrae colligitur ista haereditas: quia, «Sicut sagittae in manu potentis, sic filii excussorum;» id est, filii
Abbreviated transcription (Latin):
cramenta et operta continebant. Excussi sunt.
ut in de manifestata procederent. Puta ergo dixis
Hoc mihi interim ad presons occurrit. quod depro¬
pheta dicerem. Si aliud occurrisset. hoc dixissem.
in inuolucro positũ forinsecus pertractabit. quid
ibi sit nescit : Asinus etbos. aliquid significant. Qiđ̃
ergo dicitur homini iam pronuntiare uolenti᷑ ex¬
pecta : clausum .ẽ. quod tangis. Excute in uolucro ẽ:
Propheta nescio qui distis uel aminibus nominum
texit. Nescio quem asimĩ. nescio quẽ bouẽ signifi¬
cit. Nam asinus infigura populi dĩ iumentũ dĩ.ẽ.
portans sessort̃ dñs neerret inuia. Etbos ille dequo
dicit apostolus. boui trituranti. os non infrenabis.
Nlum quid debubus pertinet addm̃: dixit sed
propt̃ nos scriptura dicit. Om̃is ergo qui predicat
uerbũ di: monet: obiurgat : terret: triturat aream.
& bouis implet officiũ. Ueniebat bos degente uidȩ¬
orũ in de enim predicatores apłi ueniebant. Et

Expanded text:
cramenta et operta continebant: excussi sunt, cramenta et operta continebant: excussi sunt, ut inde manifesta procederent. Puta ergo prophe. Hoc mihi interim ad praesens occurrit, quod de propheta dicerem: si aliud occurrisset, hoc dixissem.  intus tanquam in involucro positum forinsecus pertractabit; quid ibi sit nescit. Asinus et bos aliquid significant. Quid ergo dicitur homini jam pronuntiare volenti? Exspecta; clausum est quod tangis, excute involucrum: Propheta nescio quid illis velaminibus nominum texit; et nescio quem asinum, nescio quem hovem significat. Nam asinus in figura populi Dei, jumentum Dei portans sessorem Dominum ne erret in via: et bos ille de quo dicit Apostolus, «Bovi trituranti os non infrenabis. Numquid de bobus pertinet ad Deum,» dixit? «Sed propter nos Scriptura dicit» . Omnis ergo qui praedicat verbum Dei, monet, objurgat, terret; triturat aream, et bovis implet officium. Veniebat bos de gente Judaeorum; inde enim praedicatores Apostoli: veniebat et
Abbreviated transcription (Latin):
uestẽ. et exilit inde puluis qui inheserat. Quid
dicis depuluore: ex cussus ẽ. puluis. Quid dicis
deueste : excussa .ẽ. uestis. Si ergo et quod inde
excutiendo exilit. et illud unde exilit quod in he¬
serat. excussũ dicitur et puluis excussus .ẽ. et
a postoli excussi sunt. Quare ergo nondicant᷑ filu
excussorũ filii apostolorũ: sed est alia sententia
quam preter mittere non debemus. Ideo enim
forte obscurius positũ est ut multos intellectus
generet. et ditiores discedant homines quia clausũ
inuenerunt. quod multis modis aperiretur. quam
si uno modo apertũ inuenirent. Dicimus eoxcuti
etiã aliquid. ut exeat inde quod forte absconditũ
est. Aliter enim dicimus excuti uestẽ ut exeutianł
inde puluerẽ. alit̃ dicimus excuti saccũ ut illud
quod intus latebat exeat. Ergo intelligo fr̃s quan¬
tũ possũ filios excussorũ fortasse ipsos apostolos
diccos filios prophetarũ. Prophete enĩ. clausa sa¬

Expanded text:
vestem, et exsilit inde pulvis qui inhaeserat. Quid vestem, et exsilit inde pulvis qui inhaeserat. Quid dicis de pulvere? Excussus est pulvis. Quid dicis de veste? Excussa est vestis. Si ergo et quod inde excutiendo exsiliit, et illud unde exsiliit quod inhaeserat, excussum dicitur; et pulvis excussus est, et Apostoli excussi sunt. Quare ergo non dicantur «filii excussorum» filii Apostolorum? 11. Sed est alia sententia quam praetermittere non debemus. Ideo enim forte obscurius positum est, ut multos intellectus generet, et ditiores discedant homines, quia clausum invenerunt quod multis modis aperiretur, quam si uno modo apertum invenirent. Dicimus excuti etiam aliquid, ut exeat inde quod forte absconditum est. Aliter enim dicimus excuti vestem, ut excutiant inde pulverem; et aliter dicimus excuti saccum, ut illud quod intus latebat, exeat. Ergo intelligo, fratres, quantum possum, filios excussorum fortasse ipsos Apostolos dictos, filios Prophetarum. Prophetae enim clausa sa
Abbreviated transcription (Latin):
erant. Uerum tamen nos quantũ adiuuat dñs.
quȩrentes quomodo recte dici potuerunt etiã
reussi quibus dm̃s ait excutite puluerẽ depedibus
utis inuenimus non absurde dici potuisse. Quam¬
uis eni ipsi excuterent. seipsos excutiebant. Hoc
dico. Qui excutit. autse excutit. aut aliquid aliud.
Sialiquid aliud excutiat. excutiens ẽ. excussus
aon est. Si autẽ se excutiat. & excutiens . ẽ. & ex¬
cussus. Intendite hoc Planius dicã si potero. Siali¬
ud excutiat. exxcutiens ẽ. non excussus: siabaliquo
eecutiatur. excussus ẽ. non exeutiens. Si autẽ ex¬
cutiat seipsũ. & excutiens.ẽ. quia exeutit se. et
excussus. quia excutitura se. Queritur ergo. quos
excusserint apłi. Utiq seipsos. Apedibus enim suis
niose dicitur. Dicob enim modis dicimus aliquid
excuti: Siue illud quod inde excutitur. siue illud
unde excutitur. Nam et excussus.ẽ. puluis dicimꝰ.
et excussa ẽ. uestis. Tenent aliqui et excutiunt

Expanded text:
erant: verumtamen nos, quantum adjuvat Dominus, erant: verumtamen nos, quantum adjuvat Dominus, quaerentes quomodo recte dici potuerint etiam excussi, quibus ait Dominus, «Excutite pulverem de pedibus vestris;» invenimus non absurde dici potuisse. Quamvis enim ipsi excuterent, se ipsos excutiebant. Hoc dico: qui excutit, aut se excutit, aut aliquid aliud: si aliquid aliud excutiat, excutiens est, excussus non est; si autem se excutiat, et excutiens est et excussus. Intendite; hoc planius dicam, si potuero. Si aliud excutiat, excutiens est, non excussus; si ab alio excutiatur, excussus est, non excutiens: si autem excutiat seipsum, excutiens est, quia excutit se; et excussus, quia excutitur a se. Quaeritur ergo quos excusserint Apostoli? Utique seipsos: a pedibus enim suis niose dicitur. Duobus enim modis dicimus aliquid excuti; sive illud quod inde excutitur, sive illud unde excutitur. Nam et, Excussus est pulvis, dicimus; et, excussa est vestis. Tenent aliqui et excutiunt
Abbreviated transcription (Latin):
ut etiã siultra . e&. quo pertenderet᷑ sagitta : ex¬
cuteret illuo sagitã. Sic sunt autẽ exfilii ex¬
cusorũ : Quomodo et illi exoussi : quȩ situm ẽ.
enim dehoc uerbo etiam abhis qui ante nos ista
tractarunt : quare filii excussorũ dictisunt:
uel qui sunt intelligendi filii excussorũ: et qui¬
busdam uisũ est. sicut modo dixi filios excussorũ
filios. ẽẽ. apostolorũ. Intendat paululũ caritas
ur̃a. Quae situm .ẽ quare exccussi apostoli. Dic¬
tum. ẽ. aquibusdã. ideo illos apellatos excussos
quia precepit eis dñs. Si exieritis deciuitate in
qua non audiunt uos: excutite puluerẽ depedib
ur̃is : sedait alius. Nonergo filii excussorum
dici debuerunt: sed filii excutientiũ. Excuti¬
entes enim illos fecit dñs quibus dicit. Excu¬
tite puluerẽ depedibus ur̃is. non excussos. Sub¬
tiliter quidẽ quasi contradicere uoluit p̃ce¬
denti sententiȩ: quia iam ista tractata et dicta

Expanded text:
ut etiam si ultra esset quo pertenderet sagitta, exut etiam si ultra esset quo pertenderet sagitta, excuteret illuc sagittam. Sic sunt autem filii excussorum, quomodo et illi excussi. Quaesitum est enim de hoc verbo etiam ab iis qui ante nos ista tractarunt, quare filii excussorum dicti sunt, vel qui sunt intelligendi filii excussorum; et quibusdam visum est, sicut modo dixi, filios excussorum, filios esse Apostolorum. 10. Intendat paululum Charitas vestra. Quaesitum est quare excussi Apostoli: dictum est a quibusdam, ideo illos appellatos excussos, quia praecepit eis Dominus, «Si exieritis de civitate in qua non audiunt vos, excutite pulverem de pedibus vestris» . Sed ait alius, Non ergo «filii excussorum» dici debuerunt, sed filii excutientium: excutientes enim illos fecit Dominus, quibus dixit, «Excutite pulverem de pedibus vestris;» non excussos. Subtiliter quidem quasi contradicere voluit praecedenti sententiae, ille a quo jam ista tractata et dicta
Abbreviated transcription (Latin):
turit ȩcclesia ipsi sunt intus & boni et mali Fris¬
tus autẽ uentris iniacob erat. quia ipsũ dilext
mater. Ia cob dilexi etds̃ dicit esau autẽ odio
habui. Ambo deuno utero processerunt. unus
a mari meruit alter reprobari. Indilectis ergo
.ẽ. tam multa hereditas: dequa dici habet infine
Ecce horeditas dñi filii: meross fructus uentris.
Excussi sunt quidã demanudĩ tamquã sagittȩ.
& ierunt longe et totã terrã impleuerunt: unde
pullulant scĩ. Nam ipsa .ẽ. hereditas. dequa ar
Postula ame & dabo tibi gentes hereditaitiẽ. pas¬
sagittȩ in manu potentis. sic filii excussorum.
Dearcu excutiuntur sagittȩ. & quanto fornor
excusserit : tanto longius uadit sagitta. Quid
suos: non potuit. eẽ. residuũ. quo non porueniret
sagitta. Atam forti excussa peruenit usq adfi¬
nes terrȩ. Ideo non ultra quia nihil ẽ. ultra ge¬
neris humani. Nam tantas ille uires habet

Expanded text:
turit Ecclesia, ipsi sunt intus et boni et mali. Fructurit Ecclesia, ipsi sunt intus et boni et mali. Fructus autem ventris in Jacob erat, quia ipsum dilexit mater. «Jacob dilexi,» dicit Deus, «Esau autem odio habui» . Ambo de uno utero processerunt; unus amari meruit, alius reprobari. In dilectis ergo est tam multa haereditas, de qua dici habet in fine, «Ecce haereditas Domini, filii, merces fructus ventris?» Excussi sunt quidam de manu Domini, tanquam sagittae, et ierunt longe, et totam terram impleverunt, unde pullulant sancti. Nam ipsa est haereditas de qua dicitur: «Postula a me, et dabo tibi gentes haereditatem sagittae in manu potentis, sic filii excussorum.» De arcu excutiuntur sagittae, et quanto fortior excusserit, tanto longius vadit sagitta. Quid suos: non potuit esse residuum, quo non perveniret sagitta a tam forti excussa; pervenit usque ad fines terrae. Ideo non ultra, quia nihil est ultra generis humani. Nam tantas vires ille habet,
Abbreviated transcription (Latin):
Erit semen sc̃m in resurrectione mortuorũ.
abundabunt iusti. qui diffusi sunt modo toto
orbe terrarũ. Gemit illos ȩcclesia parturit
illos ȩcclesia. Inilla autẽ resurrectione mortu¬
orũ : apparebit partus ȩcclesiae. transiet dolor
et gemitus. & quid dicitur: ecce horeditas dñi
filii merces fructus uentris. Cuius fructus:
non hic: fructus mercis huius: fructus uentris
gere postea quam sedistis. Quȩ ẽ. ipsa merces &
lȩtari postea quã manducastis panẽ doleris. Cuiꝰ &
uentris ecclesiae. In cuius uentre quia eiꝰ typũ
rebecca gestabat: duo illi gemini tamquã duo po¬
puli luctabantur. U̾na mat̃ inuiscerib suis dis¬
sentientes fr̃s nondũ natos continebat. Pulsabus
materna uiscera. discordus internis gemebata
llla uim patiebatur : sed pariens discernebat quos
geminos pregnans pertulerat. Sic et modo frateis
quamdiu gemitus datus . ẽ. ȩcclesiȩ: quam diu par¬

Expanded text:
erit semen sanctum in resurrectione mortuorum; erit semen sanctum in resurrectione mortuorum; abundabunt justi, qui diffusi sunt modo toto orbe terrarum. Gemit illos Ecclesia, parturit illos Ecclesia: in illa autem resurrectione mortuorum apparebit partus Ecclesiae, transiet dolor et gemitus. Et quid dicetur? «Ecce haereditas Domini, filii, merces fructus ventris.» Hujus «fructus», non, hic fructus; «merces» hujus «fructus ventris.» e, posteaquam sedisti. Quae est ipsa merces? Laetari posteaquam manducasti panem doloris. Cujus ventris? Ecclesiae: in cujus ventre, quia ejus typum Rebecca gestabat, duo illi gemini tanquam duo populi luctabantur . Una mater in visceribus suis dissentientes fratres nondum natos continebat: pulsabant materna viscera discordiis internis; gemebat illa, vim patiebatur; sed pariens discernebat quos geminos praegnans pertulerat. Sic et modo, fratres, quamdiu gemitus datus est Ecclesiae, quamdiu par
Abbreviated transcription (Latin):
brũ eius. & in membris eius dilecti eius cumsom¬
nũ acceperimus : tunc surgimus in resurrectione
mortuorũ. Unus resurrexit. iam non moriturus
ñ bitur. Talem spera resurrestionẽ: et propt hoc
esto xp̃ianus. non propt̃ felicitatẽ terrȩ huius
Nam si propt̃ felicitatẽ uitae huins uis. eẽ.
xp̃ianus. quando illa lux tua nonhic quae siuit
mundanã felicitatẽ. ante lucẽ uis surgere ne¬
cesse est ut intenebris perseueres. Muta¬
re. sequere lucẽ tuã quare surrexit Sur¬
ge. sede prius. & sic surge. Cum dederit sõ
in qua sp̃ualiter ostenditur: quod dictum ẽ. guat in
gemitu paries. Parit enim ȩcclesia filios. coniux
xp̃i. Et si parit parturit. In cuius figura etiam
eua mater uiuorũ apellata ẽ. In membris partu¬
rientis erat ille qui dicebat. Filioli mei quos
iterũ parturio. donec firmetur. xp̃c inuobis
Sed non frustra parturiuit. nec frustra peperit.

Expanded text:
mbra ejus, et in membris ejus dilecti ejus, cum sommbra ejus, et in membris ejus dilecti ejus, cum somnum acceperimus, tunc surgemus in resurrectione mortuorum. Unus resurrexit, jam non moriturus. non dominabitur» . Talem spera resurrectionem; et propter hoc esto christianus, non propter felicitatem terrae hujus. Nam si propter felicitatem vitae hujus vis esse christianus, quando illa lux tua non hic quaesivit mundanam felicitatem; ante lucem vis surgere; necesse est ut in tenebris perseveres. Mutare, sequere lucem tuam; qua resurrexit, surge: sede prius, et sic surge, «cum dederit somnin qua spiritualiter ostenditur quod dictum est Evae: «In gemitu parturies.» Parit enim Ecclesia filios conjux Christi; et si parit, parturit. In cujus figura etiam Eva «mater vivorum» appellata est . In membris parturientis erat ille qui dicebat: «Filioli mei, quos iterum parturio, donec Christus formetur in vobis» . Sed non frustra parturivit, nec frustra peperit:
Abbreviated transcription (Latin):
latus eius lancea percussum.ẽ: & sacramenta pro¬
non .ẽ. facta nisi delatere dormientis. sic ista non
.ẽ. facta nsi delatere morientis. Si ergo non ille¬
surrexit nisi mortuus : tu fperas exaltationẽ nisi
post hanc uitã: et ut doceat teipse psalmus. quasi
in terrogares. quando surga : fortassis prius quam
gent dilecti ens idest xp̃i. Oins entmn surgerłi
sed non quornodo dilecti eius. Omniũ ẽ. resurrectio
mortuorũ. Sed quid ait apłs: Om̃s resurgemus sed
non omnes immutabimur. Resurgunt illi ad poenas
resurgimus nos quomodo resurrexit dñs ñ ut se¬
mus dilecti eius. tunc ad nos pertinet illa resurrec¬
tio. quae preces sit in dño: utlux surrex̃ ante nos.¬
ñ nos post lucẽ. Quia in uanũ est nobis ante lucem
surgere. id est altitudinẽ quȩrere antequã mori¬
amur. cum xxp̃c lux nr̃a nonsit exaltatus in carne
nisi postea quam mortuus . ẽ. Constituti ergo me¬

Expanded text:
latus ejus lancea percussum est , et Sacramenta prolatus ejus lancea percussum est , et Sacramenta pronon est facta nisi de latere dormientis, sic ista non est facta nisi de latere morientis. Si ergo ille non resurrexit nisi mortuus, tu exaltationem speras nisi post hanc vitam? Sed ut doceat te iste psalmus, quasi interrogares, Quando surgam? fortassis priusquam gent dilecti ejus, id est Christi. Omnes enim surgent, sed non quomodo dilecti ejus. Omnium est resurrectio mortuornon omnes immutabimur» . Resurgunt illi ad poenas; resurgimus nos quomodo resurrexit Dominus noster, ut semus dilecti ejus, tunc ad nos pertinet illa resurrectio quae praecessit in Domino, ut lux surrexerit ante nos, nos post lucem: quia in vanum est nobis ante lucem surgere, id est, altitudinem quaerere antequam moriamur; cum Christus lux nostra non sit exlatatus in carne, nisi posteaquam mortuus est. Constituti ergo me
Abbreviated transcription (Latin):
Multũ excelsa loca terrarũ. montes dicuntur.
Parum ẽ. N on ait acolle surgite. nec ait acãpo. nͣ¬
sed a conualle : ut sit aliquid humilius quã campus
est. Si ergo in conualle plorationis manducas panẽ
doloris. & diois factae sunt mihi lacrimȩ mee
panes die etnocte : dum dicitur mͥ cotidie
ubiest ds̃ tuus: bene surgis. qm̃ sedisti. Ꝙ
quasi diceres. quando surgimus. modo sedere¬
iubemur. Quando erit nr̃a surrectio
quando fuit dñi s eum adtende. quite precossit
Namsi non ipsũ adtendis. inuanũ est tibi ante
lucẽ surgere. Ipse quando exaltatus ẽ.  eum
mortuus ẽ. Ergo & tuã exaltationẽ post mortẽ
spera. In resurrectione mortuorũ spera. quia
ile resurrex & ascendit. Sedubi dormiuit
incruce. Quando dormiuit incruce : signũ gesta¬
bat immo implebat quod significatũ erat in ada.
Quia cum dormiret adã. costa illi detracta. ẽ.
& eua facta .ẽ. Sic et dñs cum dormiret ineruce

Expanded text:
multum excelsa loca terrarum montes dicuntur. multum excelsa loca terrarum montes dicuntur. Parum est: non ait, A colle surgite; nec ait, a campo; sed, a convalle, ut sit aliquid humilius quam campus est. Si ergo in convalle plorationis manducas panem doloris, et dicis, «Factae sunt mihi lacrymae meae panis die ac nocte, dum dicitur mihi quotidie, Ubi est Deus tuus» ? bene surgis, quia sedisti. 7. Et quasi diceres, Quando surgemus? modo jubemur sedere; quando erit nostra surrectio, quando fuit Domini. Ad eum attende, qui te praecessit: nam si non ipsum attendis, in vanum est tibi ante lucem surgere. Ipse quando exaltatus est? Cum mortuus est. Ergo et tuam exaltationem post mortem spera, in resurrectione mortuorum spera, quia ille resurrexit et ascendit. Sed ubi dormivit? In cruce. Quando dormivit in cruce, signum gestabat, imo implebat quod significatum est in Adam: quia cum dormiret Adam, costa illi detracta est, et Eva facta est ; sic et Domino cum dormiret in cruce,
Abbreviated transcription (Latin):
Sed nequis putet se adhoc sedere ut honoretur.
ut ostenderet quia sessionẽ istam. humilitatem
uoluit cominendare Nequis se putaret iussum
eẽ. sedere aut ad iudicandũ aut ad aepulandũ
& gaudendũ. et maiorẽ suꝑbiã ibi quȩreret: in
significatione humilitatis addidit. Qui manduca¬
tis panẽ doloris. Illi ergo manducant panẽ doloris.
qui gemunt in ista peregrinatione. Ipsi sunt in
conualle plorationis. Ascensiones enim facit ds̃
incorde Sedubi illas disponit.  ascensiones in¬
quit in corde enis disposuit. Quis: d̾s. Siascensio¬
nes in corde. ideo cantant canticũ graduũ. Humi¬
liemur in scło : ascendamus. Quomodo corde
Quia ipsa ascensio cordis. aconualle plorationis
surgit. In conualle inquit plorationis quomodo
erecti sunt montes. sic sedorunt conualles. Conual¬
les enim dicuntur. loca depressa terrarũ. Colles
eminentiora loca minus tamen quam montes.

Expanded text:
6. Sed ne quis putet se ad hoc sedere ut honoretur; 6. Sed ne quis putet se ad hoc sedere ut honoretur; ut ostenderet quia sessione ista humilitatem voluit commendare; ne quis se putaret jussum esse sedere aut ad judicandum, aut ad epulandum et gaudendum, et majorem superbiam ibi quaereret; in significationem humilitatis addidit, «Qui manducatis panem doloris.» Illi ergo manducant panem doloris, qui gemunt in ista peregrinatione. Ipsi sunt in convalle plorationis. Ascensiones enim facit Deus in corde. Sed ubi illas disponit? «Ascensiones,» inquit, «in corde ejus disposuit.» Quis? Deus. Si ascensiones in corde, ideo cantant canticum graduum. Humiliemur in saeculo: ascendamus. Quomodo? Corde. Quia ipsa ascensio cordis, a convalle plorationis surgit. «In convalle,» inquit, «plorationis» . Quomodo erecti sunt montes, sic sederunt convalles: convalles enim dicuntur loca depressa terrarum: colles autem eminentiora loca, minus tamen quam montes;
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ. Propt̃ quod ds̃ illũ suꝑ exaltauit & donauit¬
⁊̃ illi nomen. quod ẽ. suꝑ omne nomen. lamuos adillud
nomen festinatis. surgite sed postea quam sedistis.
Surgere uultis. sed primo sedete. & surgens ab
humilitate. uenis ad regnũ. Nansi praeripis reg¬
nũ. cadis a regno ante quã surgas. Potestis bibere
calicẽ inquit. quem ego bibiturus su.  & illi. Possu¬
mus. & ille. Calicem quidẽ meũ bebetis. sedere
autẽ ad dextram uel ad sinistrã meã ait. non est
meũ dare uobis: aliis paratũ est apatre meo. Quid
est non ẽ. meũ dare uobis  Noniẽ. meũ dare uob¬
suꝑbis: hoc enim ad huc erant. S uultis illud ac¬
cipere. nolite ẽẽ quodestis. Aliis paratum est.
Et uos alii estote. & uobis paratũ est. Quid est alii
estote : prius humiliamini. qui iam uultis exaltare
Intellexerunt ergo humilitatẽ futurã sibi. et
correcti sunt. Ergo et nos hoc audiamus. quia hoc
dicit psalmus iste. surgite postea quem sedistis.

Expanded text:
tionem: «Propter quod et Deus illum exaltavit, et donavit illi nomen quod est super omne nomen» . Jam vos ad illud nomen festinatis; «surgite,» sed «posteaquam sedistis.» Surgere vultis, sed primo sedete: et surgens ab humilitate, pervenis ad regnum. Nam si praeripis regnum, cadis a regno antequam surgas. «Potestis bibere,» inquit, «calicem quem ego bibiturus sum?» Et illi: «Possumus.» Et ille: «Calicem,» inquit, «meum bibetis; sedere autem ad dexteram, vel ad sinistram meam,» ait, «non est meum dare vobis: aliis paratum est a Patre meo» . Quid est, «non est meum dare vobis?» Non est meum dare superbis; hoc enim adhuc erant. Sed si vultis illud accipere, nolite esse quod estis. «Aliis paratum est;» et vos alii estote, et vobis paratum est. Quid est, Alii estote? Prius humiliamini, qui jam vultis exaltari. Intellexerunt ergo humilitatem profuturam sibi, et correcti sunt. Ergo et nos hoc audiamus, quia hoc dicit psalmus iste: «Surgite posteaquam sedistis.»
Abbreviated transcription (Latin):
altaretur. Audite panlũ dicentẽ. Quicum informa
dĩ. ẽ&: non rapinã arbitratus. ẽ. eẽ. aequalis dõ.
Quare non illi erat rapina: quia natura erat. Quia
adhoc natus erat. ut esset aequalis illi aquo genitus
est. Sed quid fecit or propt̃ nos semetipsũ exinan¬
uit formam serui accipiens. insimilitudinẽ hominũ¬

Expanded text:
altaretur. Audite Paulum dicentem: «Qui cum in forma altaretur. Audite Paulum dicentem: «Qui cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse aequalis Deo.» Quare illi non erat rapina? Quia natura erat, quia hoc natus erat, ut esset aequalis illi a quo genitus est. Sed quid fecit? Propter nos «semetipsum exinanivit, formam servi accipiens, in similitudine
Abbreviated transcription (Latin):
sedes iudicantes duodecĩ tribus isrł. Quomodo insig¬
No humilitatis sessio hora sexta fatigatus dñs sedit
ad puteũ. Fatigatio dm̃. infirmitas dm̃ fuit. Infirm¬
tis uirtutis. infirmitas sapientiȩ. Sed ipsa infirmitas.
humilitas. Ergo si sedit ex infirmitate. sessio illa
humilitatẽ significat. & ipsa sessio ipsius id est hu¬
militas ipsius: ipsa nos saluos fecit. Quia quod infir¬
s̃ mũ est di. fortius ẽ. quam hominis. Ieleo dicit in quo¬
&e resurrectionẽ meã. Id est humilitatẽ meã. etexal¬
tationẽ meã. Quid ergouos ante lucẽ ex altariuultis
ofilii rebedei: sic loquamur. etipsos potius nomine¬
mus qui non nobis irascuntur. quia ideo de illis ista
conscripta sunt ut alii cauerent suꝑbiã. inqua ipsi
correcti sunt. Qudergo uultis ante lucẽ surgere:
inuanũ est uobis. Ex altari uultis. ante quã humilie¬
mini᷑ Dñs ipse ur̃ qui ẽ. lux ur̃a. humiliatus ẽ. utex¬

Expanded text:
sedes, judicantes duodecim tribus Israel» . Quomodo in sigsedes, judicantes duodecim tribus Israel» . Quomodo in signo humilitatis sessio? «Hora sexta Dominus fatigatus sedit ad puteum» . Fatigatio Domini, infirmitas Domini fuit, infirmitas virtutis, infirmitas sapientiae: sed ipsa infirmitas, humilitas. Ergo si sedit ex infirmitate, sessio illa humilitatem significat. Et ipsa sessio ipsius, id est humilitas ipsius, ipsa nos fecit salvos; quia, «Quod infirmum est Dei, fortius est quam homines.» . Ideo dicit in quoet resurrectionem meam» ; id est humilitatem meam, et exaltationem meam. Quid ergo vos ante lucem vultis exaltari, o filii Zebedaei? Sic enim loquamur, et ipsos potius nominemus, qui non nobis irascuntur; quia ideo de illis ista conscripta sunt, ut alii caverent superbiam in qua ipsi correpti sunt. Quid ergo vultis «ante lucem surgere? In vanum est vobis.» Exaltari vultis, antequam humiliemini? Dominus ipse vester, qui est lux vestra, humiliatus est ut ex
Abbreviated transcription (Latin):
Cumergo de passione sua futura diceret. expauit
petrus qui illũ paulo ante dixerat filiũ di. Timut
nemoreretur. & ait illi. Absit ate dñe. propitius
tibi esto ñ. fiet istud. Ante lucẽ uolebat surgere.
ut luci consiliũ daret. Sed quiad fa̾cit dñs: fãcit
illũ ut post lucẽ surgat. Redi post me satanas.
Edeo enim satanas. quia ante lucẽ uis surgere.
Redi post me. ut ego precedã tu sequaris. Q ua
go eo illuc eas. non qua tu uisire. illuc me uelis duce
re Ergo illis quiuolebant ante lucẽ surgere dic̃
sil mus: inuanum ẽ uobis ante lucẽ surgere. Et quã¬
d sutginus  cum fuerimus humiliati. Surgite pestea¬
quam sca istis. Surrectio. exaltationẽ significet. Sesio.
humilitatẽ significat. Alus locis intelligitur sessio
inhorore iudicandi. aliis locis humilitatẽ significat.
Quomodo inhonore. sessio: sedebitis suꝑ duo decim

Expanded text:
cum ergo de passione sua futura diceret, expavit cum ergo de passione sua futura diceret, expavit Petrus, qui illum paulo ante dixerat Filium Dei; timuit ne moreretur, et ait illi, «Absit a te, Domine; propitius esto tibi: non fiet istud.» Ante lucem volebat surgere, et luci consilium dare. Sed quid fecit Dominus? Fecit illum ut post lucem surgeret: «Redi post me, satanas» . Ideo enim satanas, quia ante lucem vis surgere. «Redi post me,» ut ego praecedam, tu sequaris: qua ego eo, illac eas; non qua tu vis ire, illac me velis ducere. 5. Ergo illis qui volebant ante lucem surgere dicit Psalmus, «In vanum est vobis ante lucem surgere.» Et quando surgemus? Cum fuerimus humiliati: «Surgite» «posteaquam sedistis.» Surrectio exaltationem significat, sessio humilitatem significat. Aliis locis intelligitur sessio in honore judicandi, aliis locis humilitatem ostendit. Quomodo in honore judicandi sessio? «Sedebitis super duodecim
Abbreviated transcription (Latin):
puli. eẽ. suꝑ magistrũ & serui uolebant. eẽ. super
dominũ suũ. ante lucẽ uolebant surgere. Et in ua¬
nu ibant. quia non post lucẽ ibant. luis ergo dicit
iste psalmus. Inuanum. ẽ. uobis ante lucẽ surgere.
Tales erant filii cebedei. qui antequã humiliarent᷑
secundũ pasfionẽ dñi. iam sibi loca elegerant ubi
sederent. unus ad dextrã alter ad sinistram. Ante luceꝰ
uolebant surgere. ideo inuanũ ibant. Reuoeat
illos dñs adhumilitatẽ cumhoc audiret. & ait illis.
Potestis calice bibere que mego bibiturussũ: ego
ueni humilis. eẽ : et uos ante me uultis. ẽẽ. excelsi:
quaꝰ ego eo. illuc sequimin ait. Nam suilluc & hac
uultis ire quaego noneo. inuanũ. ẽ. uobis ante luce¬
÷ surgere. Et petrus ante lucẽ surrexerat : Quando
uoluit dño dare consiliũ ut non pateretur pronobis.
Dixerat enim ille depassione sua inqua salui futum
eramus. de tpsa humilitate: humilis enim passus est.

Expanded text:
puli esse super magistrum; et servi volebant esse super puli esse super magistrum; et servi volebant esse super dominum suum, ante lucem volebant surgere; in vanum ibant, quia non post lucem ibant. Illis ergo dicit iste psalmus, «In vanum est vobis ante lucem surgere.» Tales erant filii Zebedaei, qui antequam humiliarentur secundum passionem Domini, jam sibi loca eligebant, ubi sederent, unus ad dexteram, alter ad sinistram: ante lucem volebant surgere; ideo in vanum ibant. Revocavit illos Dominus ad humilitatem, cum hoc audiret, et ait illis: «Potestis bibere calicem quem ego bibiturus sum» . Ego veni humilis esse, et vos ante me vultis esse excelsi? Qua ego eo, illac sequimini, ait. Nam si hac vultis ire, qua ego non eo, «In vanum est vobis ante lucem surgere.» Et Petrus ante lucem surrexerat, quando consilium Domino dare volebat, ut non pateretur pro nobis. Dixerat enim ille de passione sua, in qua salvi futuri eramus, de ipsa humilitate; humilis enim passus est:
Abbreviated transcription (Latin):
psalmo: inuanũ ẽ. uobis ante lucẽ surgere.
Quidest muanum. ẽ uobis ante lucẽ surgere o
si surgatis antequã surgat lux. necesse. ẽ. ut inua¬
nitate remaneatis quꝰ intenebris eritis. Surrext
lux nr̃a xp̃c. bonum . ẽ. tibi ut surgas post xp̃m
non surgas ante xp̃m. Qui surgunt ante xp̃mo
quis euolunt preponere xp̃o. & qui sunt quise
uolunt preponere. xp̃o. qui uolunt hic excelsi
.eẽ. ubi ille humilis fuit. Sint ergo hic humiles
siuolunt ibi. eẽ. excelsi. ubi xp̃c excelsus ẽ. Ait
enim dehis qui illi adheserant fide. inquibus etnos
sumus. si et nos in illũ puro corde credimus. Pater
dixit quos mibi dedisti. uolo ut ubi egosũ et ipsi sint
metũ. Magnũ donũ magna grã. magna promis¬
celsus: esto humilis ubi & ille humilis fuit. Propte¬
rea illis dicit ipsa lux. Non .ẽ. discipulus suꝑ magis¬
trũ. nec seruus suꝑ dominũ suũ. Qui uolebant disei¬

Expanded text:
psalmo? «In vanum est vobis ante lucem surgere.» psalmo? «In vanum est vobis ante lucem surgere.» Quid est, «In vanum est vobis ante lucem surgere?» Si surgatis antequam surgat lux, necesse est ut in vanitate remaneatis, quia in tenebris eritis. Surrexit lux nostra Christus; bonum est tibi ut surgas post Christum, non surgas ante Christum. Qui surgunt ante Christum? Qui se volunt praeponere Christo. Et qui sunt qui se volunt praeponere Christo? Qui volunt hic excelsi esse, ubi humilis ille fuit. Sint ergo hic humiles, si volunt ibi esse excelsi, ubi Christus excelsus est. Ait enim de iis qui illi adhaeserant fide, in quibus et nos sumus, si et nos in illum puro corde credimus: «Pater,» inquit, «quos mihi dedisti, volo ut ubi ego sum, et ipsi sint mecum» . Magnum donum, magna gratia, magna promiscelsus? Esto humilis, ubi et ille humilis fuit. Propterea illis dicit ipsa lux: «Non est discipulus super magistrum, nec servus super dominum suum» . Qui volebant disci
Abbreviated transcription (Latin):
accepimus. & quia nos sicut homines custodimꝰ.
& perfecte custodire non possumus. ideo sine
custode remanebitis.o Absit. Nam ubi est
ille de quo dicitur: Nisi dñs custo dierit ciui¬
tatẽ. in uanũ laborabit quicustodit. laboramꝰ
incustodiendo. seduanus ẽ. labor nr nisi ille cus¬
todiat qui uidet cogitationes ur̃as. Custodit ille
mit . E stote isrł. quia non dormit neq dorm
uobiscũ. Tamquã uobis pastores sumus. sed sub
illo pastore uobiscũ oues sumus. Tam quã uobis
ex hoc loco doctores sumus. sed sub illo magistro
mus custodiri ab illo qui humiliatus ẽ. propt᷑
nos: & exaltatus ẽ. ad custodiendos nos. humiles
simus. Nemo sibi arroget aliquid Nlemo¬
habet aliquidbom. nisi ab illo acceperit. quisols¬
est bonus. Quiautẽ sibi uoluerit arrogare s¬
pientiam. stultus ẽ. Sit humilis. ut uenut sapien¬
tia & inluminet illũ. Siautẽ antequã ueniat

Expanded text:
accepimus. Et quia nos sicut homines custodimus, accepimus. Et quia nos sicut homines custodimus, et perfecte custodire non possumus, ideo sine custode remanebitis? Absit. Nam ubi est ille de quo dicitur, «Nisi Dominus custodierit civitatem, in vanum laboravit qui custodit eam?» Laboramus in custodiendo, sed vanus est labor noster, nisi ille custodiat qui videt cogitationes vestras. Custodit ille mit. Estote Israel; quia non dormit, neque dorvobiscum. Tanquam vobis pastores sumus, sed sub illo Pastore vobiscum oves sumus. Tanquam vobis ex hoc loco doctores sumus; sed sub illo uno Magistro ers.» 2. Si volumus custodiri ab illo qui humiliatus est propter nos, et exaltatus est ad custodiendos nos, humiles simus. Nemo sibi arroget aliquid. Nemohabet aliquid boni, nisi ab illo acceperit, qui solus bonus est. Qui autem sibi voluerit arrogare sapientiam, stultus est. Sit humilis, ut veniat sapientia et illuminet illum. Si autem antequam veniat
Abbreviated transcription (Latin):
ut ae dificetur : si habet et custodientes. Nlam
ad eustodiam pertinet. quod dicit a postolus
Timeo nesicut serpens euã seduxit astutia sua
sic eam mentes corrumpantur acastitate. quȩ
est inxp̃o. Custo diebat. cautuserat. uigilabat
quantũ poterat. suꝑ eos quibus preerat. Et
episcopi hoc faciunt. Nam ideo altior locus
positus. ẽ. episcopis ut ipsi suꝑ intendant & tam¬
quã custodiant populũ. Nam et grecȩ quod dr̃
episcopus. hoc latine suꝑ intentor interpretat᷑
quia suꝑ intendit. quia desuꝑ uidet. Quorꝰ
enim umitori altior fit locus ad custodiendã
uineã sic etepiscopis altior locus factus ẽ. &
deisto alto loco periculosa ratio redditur.
nisi eo corde stemus hic ut humilitate subpedib
ur̃is simus et prouobis oremus. ut quinouit men¬
tes ur̃as ipse custodiat: Quia nos intrantes uos&
ex euntes possumus uidere. Usq adeo autem
quomodo homines. quantũ possimus quantum

Expanded text:
ut aedificetur; sic habet et custodientes. Nam ut aedificetur; sic habet et custodientes. Nam ad custodiam pertinet quod dicit Apostolus: «Timeo ne sicut serpens Evam seduxit astutia sua, sic et vestrae mentes corrumpantur a castitate quae est in Christo» . Custodiebat, custos erat; vigilabat, quantum poterat, super eos quibus praeerat. Et episcopi hoc faciunt. Nam ideo altior locus positus est episcopis, ut ipsi superintendant, et tanquam custodiant populum. Nam et graece quod dicitur episcopus, hoc latine superintentor interpretatur; quia superintendit, quia desuper videt. Quomodo enim vinitori altior fit locus ad custodiendam vineam, sic et episcopis altior locus factus est. Et de isto alto loco periculosa redditur ratio, nisi eo corde stemus hic, ut humilitate sub pedibus vestris simus, et pro vobis oremus, ut qui novit mentes vestras ipse custodiat. Quia nos intrantes vos et exeuntes possumus videre; usque adeo autem Quomodo homines; quantum possumus, quantum
Abbreviated transcription (Latin):
laborauerunt ȩdificantes eam. Quae autẽ domꝰdĩ:
domus dĩ templũ dĩ. Et quid dicit apostolus : Tem¬
plũ enim dĩ sc̃m est. quod estisuos. Ois autẽ fi¬
delesquȩ .ẽ. domus dĩ. non solũ quimodo sunt. sed
& quiante nos fuerunt. etͥiam dormierunt. et qui
post nos futuri sunt adhuc. quinasci habent in reb
humanis usq infinẽ saeculi. congregati mimum:
fideles innumerabiles sed dõ nimerati. de quibus
dioit apostolus nouit dñs qui sunt enius grana
ila qus mnodo gemunt int̃ paleam quae massã unam
factura sunt: quando area infine fuerit uentilata.
Omnis ergo numerus fideliũ scõrũ ex hominibus
commutandorũ ut fiant aequales angelis dĩ: ad¬
umcti etiam tpsi angelis quimodo non peregri¬
nantur. sed expectant nos quando aperegrina¬
tione redeamus. om̃s simul unã domũ dĩ faciunt
& unam ciuitatẽ. Ipsa .ẽ. hierusalẽ. Habet eus¬
todes. Quomodo habet aedificantes laborantes

Expanded text:
laboraverunt aedificantes eamlaboraverunt aedificantes eamest domus Dei? Templum Dei. Et quid dicit apostolus: 'Templum enim Dei sanctum est, quod estis vos'. Omnes autem fideles, quae est domus Dei, non solum qui modo sunt, sed et qui ante nos fuerunt, et iam dormierunt, et qui post nos futuri sunt, adhuc qui nasci habent in rebus humanis usque in finem, congregati in unum, fideles innumerabiles, sed Deo numerati. De quibus dicit apostolus: 'Novit Dominus, qui sunt eius'; grana iila, quae modo gemunt inter paleam, quae massam unam factura sunt, quando area in fine fuerit ventilata. Omnis ergo numerus fidelium sanctorum ex hominibus commutandorum, ut fiant aequales angelis Dei, adiunctis etiam ipsis angelis, qui modo non peregrinantur, sed exspectant nos, quando a peregrinatione redeamus, omnes simul unam domum Dei faciunt, et unam civitatem. Ipsa est Hierusalem, id etodes: quomodo habet aedificantes, laborantes
Abbreviated transcription (Latin):
cantes eam. Qui sunt quilaborant aedificantes.
om̃s qui in ȩcclesia predicant uerbũ dĩ ministri
sacramentorũ dĩ. Om̃s currimus. omnes laboramus
om̃s aedificamus Modo ante nos e ucurrerunt.
laborauerunt. aedificauerunt. Sed nisi dñs aedi¬
ficauerit domũ. inuanũ laborauerunt aedifican¬
tes eam. Ideo quosdam uidentes ruere apostoli:
et proprie paulus: ait. Dies obseruatis. & annos &
menses & tempora. Timeo uos neforte sine causa.
laborauerim in uobis. Quia nouerat se intus adño
aedificari. plangebat istos quia sine causa labora¬
uerat in eis. Nos ergo loquimur foris. ille ae¬
dificat intus. Quomodo audiatis nos ad uertimꝰ.
quid cogitetis ille solus nouit qui cogitationes
nr̃as uidet. Ipse aedificat. ipse monet ipse terret.
ipse intellectũ aperit. ipse ad fidẽ applicat sen¬
sũ ur̃m. & tamen laboramus & nos tamquã opera¬
rui. Sed nisi dñs aedificauerit domũ: inuanum

Expanded text:
cantes eam.» Qui sunt qui laborant aedificantes? cantes eam.» Qui sunt qui laborant aedificantes? Omnes qui in Ecclesia praedicant verbum Dei, ministri Sacramentorum Dei. Omnes currimus, omnes laboramus, omnes aedificamus modo; et ante nos cucurrerunt, laboraverunt, aedificaverunt: sed «nisi Dominus aedificaverit domum, in vanum laboraverunt, aedificantes eam.» Ideo quosdam videntes ruere Apostoli, et proprie Paulus ait: «Dies observatis, et annos, et menses, et tempora; timeo vos», «ne forte sine causa laboraverim in vos» . Quia noverat se intus a Domino aedificari, plangebat istos, quia sine causa laboraverat in eis. Nos ergo loquimur foris, ille aedificat intus. Quomodo audiatis, nos advertimus; quid cogitetis, ille solus novit qui cogitationes vestras videt. Ipse aedificat, ipse monet, ipse terret, ipse intellectum aperit, ipse ad fidem applicat sensum vestrum: et tamen laboramus et nos tanquam operarii; sed «nisi Dominus aedificaverit domum, in vanum
Abbreviated transcription (Latin):
Nomen enim salomonis interpretatur pacificꝰ.
Est autẽ ille uerus pacificus. de quo dicit apostolꝰ
Ipse ẽ. enim pax nr̃a. quifecit utraq unũ. Ille
est enim uerus pacificus. quiduos parietes dedi¬
uerso uenientes in se copulauit. Quibus factus
est lapis angularis. ueniente populo ex circum¬
cisione credentiũ ad uenientẽ populũ exp̃putio
gentiũ. Et ipsorũ credentiũ fecit unã ecclesiã:
deduobus populis. factus illis lapis angularis.
&ideo uere pacificus. Quia ergo ille uerus
salomon: salomon autẽ ille filius dauid demu¬
liere bersabeae rex misrl figurã gestabat
huius pacifici quando templũ aedificauit. ideo
ne illũ putes salomonẽ quiaedificauit domũ
dõ : aliũ salomonẽ tibi ostendens ista scriptura.
sic coepit inpsalmo.
lanouauenuat aeuificantes eaon.
Dñs ergo aedificat domũ. dñs iħc xp̃c aedificat¬
domũ suam. Laborant multi inaedificando. sed
si ille non aedificet inuanũ laborauerunt ȩdifi¬

Expanded text:
Nomen enim Salomonis interpretatur Pacificus: est autem ille verus pacificus, de quo dicit Apostolus, «Ipse est enim pax nostra, qui fecit utraque unum.» Ipse est verus pacificus, qui duos parietes e diverso venientes in se copulavit, quibus factus est lapis angularis, venienti populo ex circumcisione credentium, et venienti populo ex praeputio Gentium et ipsorum credentium; fecit unam Ecclesiam de duobus populis, factus est illis lapis angularis , et ideo vere pacificus. Quia ergo ille verus Salomon; Salomon autem ille filius David de muliere Bethsabee , rex Israel, figuram gestabat hujus pacifici, quando templum aedificavit: ideo ne illum putes Salomonem qui aedificavit domum Deo, alium Salomonem tibi ostendens Scriptura sic coepit in Psalmo: laboraverunt aedificantes eam.» Dominus ergo aedificat domudomum suam. Laborant multi in aedificando; sed si non ille aedificet, «in vanum laboraverunt aedifi
Abbreviated transcription (Latin):
Anplus erogut apostolus Quia cumomnibus
ipostolis permissũ ẽ&̃. ut acetperent tam quam
mol tantes stipendia a proumcialibus xp̃i. ille
minibus suis laborauit & amonas suas prouincia¬
ubus aonauit. Omnia facta sunt. Si descendimus
lt uulnerati sumus ascendamus cantemus et profi¬

Expanded text:
Amplius erogavit Apostolus; quia cum omnibus Apostolis permissum esset ut acciperent tanquam milites Christi stipendia a provincialibus Christi, ille manibus suis laboravit, et annonas suas provincialibus donavit . Omnia facta sunt: si descendimus, et vulnerati sumus; ascendamus, cantemus, et profi
Abbreviated transcription (Latin):
es & demoniũ habes & ille autẽ non dix̃ non sũ
samaritanus. sed dixit. ego de moniũ non habeo
Samaritanus enim. interpretatur custos. Sidice¬
ret nonsũ samaritanus. diceret non sũ custos.
Et quis alius custodiret: deinde ponens simib¬
tudinẽ. transut samarites et fecit cũ illo miseri¬
cordiam sicut scitis. Iacebat autẽ imua uulnerat᷑
quia descendit. Transiens samaritanus non nos
contemsit. curauit nos leuauit iniumentũ in car.¬
ne sua. Perduxit ad stabulũ. id est ad ȩcelesiam
Commendauit stabulario idest a postolo. Dedit
duos denarios unde curaretur. caritatẽ di etca¬
ritatẽ proximi. In his enim duobus preceptis
tota lex pendet & prophetȩ. Dix autẽ stabularis

Expanded text:
Ille non dixit, Non sunt Samaritanus; sed dixit, «Ego daemonium non habeo» . Samarites enim interpretatur, Custos. Si diceret, Non sum Samaritanus; diceret, Non sum custos. Et quis alius custodiret? Deinde ponens similitudinem: «Transiit Samarites, et fecit cum illo misericordiam,» sicut scitis. Jacebat autem in via vulneratus, quia descendit. Transiens Samaritanus non nos contempsit: curavit nos, levavit in jumentum, in carne sua; perduxit ad stabulum, id est ad Ecclesiam; commendavit stabulario, id est Apostolo; dedit duos denarios unde curaretur, charitatem Dei et charitatem proximi: in his duobus enim praeceptis tota Lex pendet et Prophetae .