comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hendunt: illuminentur di dono
prius ut sint fideles. ⁊ incipi¬
ant esse lux iu comparatione infi¬
delium: atq hoc prȩmisso funda¬
mento. ȩdificentur ad uidenda qͣ
credunt: ut aliquando possint ui¬
dere. Sunt enim quȩ ita credunt᷑.
ut uideri iam omnino ñ possint.
Non enim xp̃c iterum in cruce ii.¬
dendus: Sed nisi hoc credatur. qđ
ita factum atq uisum est. ut futu¬
rum ac uidendum iam non speret᷑.
non ꝑuenitur ad xp̃m. qualis sine
fine uidendus est. Quantum uero
attinet ad illam summam. in effa-¬
bilem incorporalem . inmutabilẽq
naturam. ꝑ intelligentiã ut cũq
cernendam. nusquam se melius re-¬
gente dum taxat fidei regula acies
humanȩ mentis exercet: quã in eo
quod ipse homo insua natura me¬
lius ceteris animalib. melius etiã
cȩteris animȩ suȩ partib habet.
quod est ipsa mens. Cui quidam
rerum inuisibilium tributus est
uisus: & cui tanꝗͣ in loco suꝑiore.

Expanded text:
hendunt , illhendunt , illprius, ut sint fideles et incipiant esse lux in comparatione infidelium, atque hoc praemisso fundamento aedificentur ad uidenda quae credunt, ut aliquando possint uidere. sunt enim quae ita creduntur, ut uideri iam omnino non possint; non enim Christus iterum in cruce uidendus est. sed nisi hoc credatur quod ita factum atque uisum est, ut futurum ac uidendum iam non speretur, non peruenitur ad Christum, qualis sine fine uidendus est. quantum uero attinet ad illam summam, ineffabilem, incorporalem incommutabilemque naturam per intellegentiam utcumque cernendam, nusquam se melius, regente dumtaxat fidei regula, acies humanae mentis exerceat quam in eo quod ipse homo in sua natura melius ceteris animalibus, melius etiam ceteris animae suae partibus habet, quod est ipsa mens, cui quidam rerum inuisibilium tributus est uisus et cui tamquam in loco superiore
Abbreviated transcription (Latin):
Uerum si ad hanc ymaginẽ con¬
tuendã. ⁊ ad uidenda ista quã ue¬
ra sint. quȩ in eoꝵ mente sunt. nec
tria sic sunt: ut tres ꝑsonȩ sint s:
omĩa tria hominis sunt. quȩ una
ꝑsona ẽ. minus idonei sunt: cur
non de illa summa trinitate quȩ
d̾s est. credunt potius qđ in scrip
turis scͣis inuenit᷑: quã poscunt
liqui dissimam reddi sibi racionẽ.
quȩ ab humana mente tarda scili¬
cet ⁊ infirma non capitur: Et
certe cũ inconcusse crediderint
scripturis scͣis. tanquã ueracissimis
testibus: agant orando ⁊ quȩren-¬
do ⁊ bene uiuendo ut intelligant.
id ÷ ut quantũ uderi potest .ui.¬
deatur mente quod tenet᷑ fide.
Quis hoc ꝓhibeat: unmo uero ad
hoc quis non hortetur Si aut̃ẽ
ꝓpterea negandũ putant esse ista.
qr ea non ualent cecis mentibus
cernere: debent ⁊ illi qui a nati¬
uitate sua ceci sunt.esse solem ne¬
gare. Lux ergo lucet in tenebris.
Quod si eam tenebrȩ non compre¬

Expanded text:
Verum si ad hanc imaginem conVerum si ad hanc imaginem contuendam et ad uidenda ista quam uera sint quae in eorum mente sunt nec tria sic sunt, ut tres personae sint, sed omnia tria hominis sunt, quae una persona est, minus idonei sunt: cur non de illa summa trinitate, quae deus est, credunt potius quod in sacris litteris inuenitur, quam poscunt liquidissimam reddi rationem sibi, quae ab humana mente, tarda scilicet infirmaque, non capitur? et certe cum inconcusse crediderint scripturis sanctis tamquam ueracissimis testibus, agant orando et quaerendo et bene uiuendo, ut intellegant, id est ut, quantum uideri potest, uideatur mente quod tenetur fide. quis hoc prohibeat, immo uero ad hoc quis non hortetur? si autem propterea negandum putant ita esse, quia ea non ualent caecis mentibus cernere, debent et illi qui ex natiuitate sua caeci sunt esse solem negare. lux ergo lucet in tenquod si eam tenebrae non compre
Abbreviated transcription (Latin):
si ⁊ ipse filius diceret᷑. amboꝵ utiq
filiꝰ diceret᷑. qđ absurdissir.ũ est.
Filius quippe nullus ẽ dnoꝵ: nisi
patͥs ⁊ matris. Absit autẽ ut inter
dm̃ patrẽ ⁊ d̾m filiũ tale aliquid
suspicem᷑: qr nec filius hominũ
simul ⁊ expatre ⁊ ex matre ꝓcedit.
S cũ in matrẽ ꝓcedit ex patre:
ñ tc̃ ꝓcedit ex matre. Et cũ in hanc
lucẽ ꝓcedit ex matre: ñ tc̃ ꝓcedit
ex patre. Sp̃c autẽ sc̃s ñ de pa¬
tre ꝓcedit in filiũ. ⁊ de filio ꝓce¬
dit ad scĩficandã creaturã: sedsi¬
mul de utroq ꝓcedit: quãuis hoc
filio pat̾ dederit. ut quẽadmo¬
dũ de se. ita de illo qͦq ꝓcedat.
Neq enĩ possumꝰ dicere qd ñ sit
uita sp̃s seͣs: cum  uita pat᷑. uita
sit filius. Ac ꝑ hoc sicut pat̾ cum
habeat uita insemet ipso. dedit
sic ei dedit uitã ꝓcedere de illo.
sicͣ ꝓcedit ⁊ de ipso. Rȩc de illo
sermone in hunc librũ transtuli
s fidelib non infidelib loquens.

Expanded text:
si et ipse filius diceretur, amborum utique filius diceretur: quod absurdissimum est. filius quippe nullus est duorum nisi patris et matris. absit autem, ut inter deum patrem et dei filium tale aliquid suspicemur, quia nec filius hominum simul ex patre et ex matre procedit, sed cum in matrem procedit ex patre, nondum procedit ex matre, et cum in hanc lucem procedit ex matre, non tunc procedit ex patre. spiritus autem sanctus non de patre procedit in filium et de filio procedit ad sanctificandam creaturam, sed simul de utroque procedit, quamuis hoc filio pater dederit, ut quemadmodum de se, ita de illo quoque procedat. neque enim possumus dicere, quod non sit uita spiritus sanctus, cum uita pater, uita sit filius; ac per hoc sicut pater, cum habeat uitam in semet ipso, dedit sic ei dedit uitam procedere de illo, sicut procedit et de ipso." haec de illo sermone in hunc librum transtuli, sed fidelibus, non infidelibus loquens.
Abbreviated transcription (Latin):
insemet ipso. ñ sine uita existenti
sine tp̃r̃e genuisse. ut uita quã pa¬
t̃ filio gignendo dedit. coȩt̾na sit
uitȩ patͥs qͥ dedit: intelligat sicͣ hab&
pater uitã in semet ipso ut de illo
ꝓcedat sp̃c sc̃s. sic dedisse filio ut de
tp̃re: atq ita dictũ sp̃m scm de patre
ꝓcede: ut intelligat᷑. qđ etiã ꝓcedit
de filio. de patre esse filio. Si eñ qͥc¬
qͥd habet. de patre habet filius: de pa¬
sime filiꝰ diceret᷑ amboꝵ: cũ sic̃ filio
pͣstat essentiã sine initio tpris sine
ulla mutabilitate naturȩ: de patre
generatio: ita sp̃ui sc̃o pͣstet ẽẽntiã
sine ullo inicio tpr̃is. sine ulla mu¬
tabilitate naturȩ. de utroq ꝓcessio:
Ideo em̃ cũ sp̃m sc̃m genitũ nͣ dicamꝰ
dicere tam ñ audemꝰ ingenitũ: ne in
hoc uocabulo ł duos patres in illa tͥni¬
tate. ł duos qͥñ st̃ d̾ alio quispiã suspi¬
cet᷑. Pat̃ enĩ solus ñ ẽ de alio: ideo so¬

Expanded text:
in semetipso ; non sine vita existentiin semetipso ; non sine vita existentisine tempore genuisse, ut vita quam Pater Filio gignendo dedit, coaeterna sit vitae Patris qui dedit: intelligat, sicut habet Pater in semetipso, ut de illo Spiritus sanctus, sic dedisse Filio, ut de tempore; atque ita dictum Spiritum sanctum de Patre procedere, ut intelligatur, quod etiam procedit de Filio, de Patre esse Filio. Si enim quidquid habet, de Patre habet Filius; de Pasime filius diceretur amborum, cum sicut Filio praestat essentiam sine initio temporis, sine ulla mutabilitate naturae de Patre generatio; ita Spiritui sancto praestet essentiam sine ullo initio temporis, sine ulla mutabilitate naturae de utroqueeo enim cum Spiritum sanctum genitum non dicamus, dicere tamen non audemus ingenitum, ne in hoc vocabulo vel duos Patres in illa Trinitate, vel duos qui non sunt de alio, quispiam suspicetur. Pater enim solus non est de alio; ideo so
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ipso sine ullo int̾uallo tpris dante.
cõmunit᷑ de utroq ꝓcedit. Diceret᷑
aut̃ filius patͥs ⁊ filii. si qđ ab horret
ab omniũ sanoꝵ sensib ãbo eũ ge¬
niussent. Non gͥ ab utroꝙ: ẽ genitꝰ.¬

Expanded text:
 ipso sine ullo intervallo temporis dante, communiter de utroque procedit. Diceretur autem filius Patris et Filii, si, quod abhorret ab omnium sanorum sensibus, eum ambo genuissent. Non
Abbreviated transcription (Latin):
U̾temq in eodem ubi dixi. nec auẽ qͣ¬
drupedem memini. quia ñ uidi. set
phantasiam talem facillime intue¬
or. dum alicui formȩ uolatili. qua¬
lem uidi. ad iungo alios duos pedes.
quales itidem uidi: hȩc dicens ñ potu¬
i recolere uolatilia quadrupedia. quȩ
lex coninemorat. Neq enĩ computat
in pedibus duo posteriora crura qͥb
locustȩ salunt. qͣs dic̃ mundas: et
ideo discernit ab inmundis talibus
uolatilib. q̃ nou saluint illis cruribꝰ.
sicut st̃ scarabei. Om̃ia quippe huiꝰmo¬
di uolatilia. quadrupedia uocant᷑
in lege. Induo decimo uelut exposi
dum qd̾ dictum ÷. qͥaũ fornicat᷑ in
corpus ꝓpͥum peccat. tanꝙͣ. ille hoc
faciat. qui ꝓpt̾ adipiscenda ea que
ꝑ corpus sentiunt᷑. ut inhiis finem
boni sui ponat. aliquidagit. Hoce¬
nĩ longe plura peccata complectit᷑.
ꝙͣ. illa fornicatio q̃ concubitu ꝑpetra¬
tur illicito. de qua locutum cum ħ

Expanded text:
Itemque in eodem, ubi dixi, Nec avem quaItemque in eodem, ubi dixi, Nec avem quadrupedem memini, quia non vidi; sed phantasiam talem facillime intueor, dum alicui formae volatili, qualem vidi, adjungo alios duos pedes, quales itidem vidi , haec dicens non potui recolere volatilia quadrupedia quae Lex commemorat . Neque enim computat in pedibus duo posteriora crura quibus locustae saliunt, quas dicit mundas, et ideo discernit ab immundis talibus volatilibus, quae non saliunt illis cruribus, sicut sunt scarabaei. Omnia quippe hujusmodi volatilia quadrupedia vocantur in Lege. 3. In duodecimo , velut expositdum quod dictum est, Qui autem fornicatur, in corpus proprium peccat , tanquam ille hoc faciat, qui propter adipiscenda ea quae per corpus sentiuntur, ut in his finem boni sui ponat, aliquid agit. Hoc enim longe plura peccata complectitur, quam illa fornicatio quae concubitu perpetratur illicito, de qua locutum, cum hoc
Abbreviated transcription (Latin):
E trinitate quȩ ds est. quindecĩ scͥpsi
libros ꝑaliquot annos: s cũ eor duo¬
decimũ nondũ ꝑfecissem. et eos diu¬
tiꝰ tenerem. ꝙͣ. possent sustinere qui
uehementer illos habere cupiebant:
subtracti sunt mͥ minus emendati
quã deberent ac possent. qnͣ eos ede¬
re uoluissem. Qđ postea quã comꝑi.
quia et alia eoꝵ apud nos erempla¬
ria remanserant: statueram eos
iam ipsos non edere: s sic habere ut
inalio aliquo opusculo meo quid mͥ
de hiis euen̾it dicerem. Urgentib
em̃daui eos quãtum em̃dandos pu¬
taui: & compleui & edidi: adiuingñs
accidiss. ꝙ quid facere mea cogitati¬
one uoluissem. & qͥd fr̃m karitate
compellente fecissem. Inquoꝵ libͦ
undecimo: cũ de corꝑe iusibili age¬
rẽ. dixi. Qͦcura idamare. alienari:
qͦ aliquid sic amatur: ut eo fruendo
existimet beatum se ẽẽ qͥ hoc amat.
Nam ñ est alienari. in laudem crea¬
toris amare speciem corporalẽ: ut
ipso creatore fruens quisq beatꝰ sit.

Expanded text:
e Trinitate, quae Deus est, quindecim scripsi per aliquot annos. Sed cum eorum duodecimum nondum perfecissem, et eos diutius tenerem quam possent sustinere qui vehementer illos habere cupiebant, subtracti sunt mihi minus emendati quam deberent ac possent, quando eos edere voluissem. Quod posteaquam comperi, quia et alia eorum apud nos exemplaria remanserant, statueram eos jam ipse non edere, sed sic habere ut in alio aliquo opusculo meo quid mihi de his evenerit dicerem: urgentibus emendavi eos quantum emendandos putavi, et complevi, et edidi adjungens accidisset, et quid facere mea cogitatione voluissem, et quid fratrum charitate compellente fecissem. 2. In quorum libro undecimo cum de corpore visibili agerem, dixi: Quocirca id amare, alienari equo aliquid sic amatur, ut eo fruendo existimet beatum se esse qui hoc amat. Nam non est alienari, in laudem Creatoris amare speciem corporalem, ut ipso creatore fruens quisque vere beatus sit.
Abbreviated transcription (Latin):
ERu qr in illa coet̾na XXUII
⁊ ȩquali: incorporali. ⁊ ineffa¬
bilit̾ inmutabili. atq inseparabili
trinitate. difficillimũ ẽ generationẽ
a ꝓcessione distinguere: sufficiat.
interĩ eis qͥ extendi ñ ualent am¬
plius id qd̃ de hac re in sermone
qͦdã proferendo ad aures pͦpłi xp̃ia¬
ni diximꝰ dictũq conscripsimus.
Int̾ cȩt̾a eñĩ cũ ꝑ scripturarum
sc̃arũ testimonia docuissẽ de utͦq¬

Expanded text:
erum quia in illa coaeterna et aequali et incorporali et ineffabiliter immutabili atque inseparabili Trinitate difficillimum est, generationem a processione distinguere, sufficiat interim eis qui extendi non valent amplius, id quod de hac re in sermone quodam proferendo ad aures populi Christiani diximus, dictumque conscripsimus. Inter caetera enim, cum per Scripturarum sanctarum testimonia docuissem, de ut
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ẽ mea: s eius quimisit me.
Si gͦ hic intelligit᷑ eiꝰ doctrina quã
tam̃ dix̃ ñ suã s patris. quantoma¬
gis illic intelligendus ẽ ⁊ de ipso
ꝓcedit. ut ñ diceret de me ñ ꝓcedit:
A quo eni habet filius ut sit d̾s ẽ
enĩ de dõ d̾s: ab illo habet utiq ut
etiã de illo ꝓcedat sp̃c sc̃s. Ac ꝑ¬

Expanded text:
sed ejus qui misit me . Si igitur sic intelligitur ejus doctrina, quam tamen dicit non suam, sed Patris, quanto magis illic intelligendus et de ipso prprocedit, ut non diceret: De me non procedit? A quo autem habet Filius ut sit Deus, est enim de Deo Deus, ab illo habet utique, ut etiam de illo procedat, Spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ peccati: Unde tanti mali mag¬
nitudine admoniti: sequi debe¬
rent agnũ. qͥ tollit peccata mundi:¬
d eũ nãq ꝑtinentes. XU¬
etiã longe istis ingenio tar¬
a corpore. ius in eis retinendis non
habent inuidȩ potestates. quas il¬
le agnꝰ sine ullo ab eis peccati debi-¬
to occisus ñ potentia potestatis pͥ¬
us quã iusticia sanguinis uicit. Pro¬
unt᷑ ab angeł sc̃is. a malis om̃ib lib̾a.¬
ti ꝑ mediatorẽ di ⁊ hominũ hoĩnẽ¬

Expanded text:
nisi peccati? Unde tanti mali magnisi peccati? Unde tanti mali magnitudine admoniti, sequi deberent Agnum qui tollit peccatum mundid eum namque pertinentes etiam longe istis ingenio tara corpore, jus in eis retinendis non habent invidae potestates. Quas ille Agnus sine ullo ab eis peccati debito occisus, non potentia potestatis priusquam justitia sanguinis vicit. Prountur ab Angelis sanctis, a malis omnibus liberati per Mediatorem Dei et hominum homine
Abbreviated transcription (Latin):
quom uideri potest. ⁊ in ea
trinitatẽ istã de qua multis modis
ut potui disputaui. nectam̃ eã cre¬
dunt ł intelligunt ẽe ymagnẽ dĩ:
speculũ qͥdẽ uident: sedusq ad eo
ñ uident ꝑspeculũ eu qͥẽ ꝑspecu¬
lũ nc̃ uidendꝰ: ut nec ipsũ speculũ
qd uident. sciant ẽẽ speculũ. id est
ẏmaginẽ. Qd̃ si scirent. fortassis ⁊
eũ cuiꝰẽ hoc speculii ꝑ hoc quȩren¬
dũ. ⁊ ꝑ hoc ut cũq interi uidendũ
ẽẽ sentirent: fide ñ ficta. corda
mundante: ut facie ad faciẽ possit
uideri: qͥ ꝑ speculũ nc̃ uidet᷑. Qua
fide cordiũ mundatrice contẽpta:
qͥdagunt intelligendo qͥ de natu¬
ra mͣtis humanȩ subtilissime dis¬
putant: nͥ ut ipsa qͦq intelligen¬
tia sua teste dampnent᷑. In qua
utiq nͣ laborarent. ⁊ uix ad certũ
aliqͥd ꝑuenirent: nͥ pęnalib tene¬
bris inuoluti ⁊⁊ onerati corpore cor¬
ruptibili qđ agguat animã. Quo
tandẽ merito inflicto malo isto:

Expanded text:
quomodo videri potest, et in ea trinitatem istam de qua multis modis ut potui disputavi, nec tamen eam credunt vel intelligunt esse imaginem Dei; speculum quidem vident, sed usque adeo non vident per speculum qui est per speculum nunc videndus, ut nec ipsum speculum quod vident sciant esse speculum, id est, imaginem. Quod si scirent, fortassis et eum cujus est hoc speculum, per hoc quaerendum et per hoc utcumque interim videndum esse sentirent, fide non ficta corda mundante , ut facie ad faciem possit videri, qui per speculum nunc videtur. Qua fide cordium mundatrice contempta, quid agunt intelligendo quae de natura mentis humanae subtilissime disputantur, nisi ut ipsa quoque intelligentia sua teste damnentur? In qua utique non laborarent, et vix ad certum aliquid pervenirent, nisi poenalibus tenebris involuti et onerati corpore corruptibili quod aggravat animam . Quo tandem merito inflicto malo isto,
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃m dedit ñ solũ ut dͣs: sed etiã acce¬
pit ut hõ. Propterea dictus ẽ plenꝰ
scriptũ ẽ. in actib apłoꝵ. qm unxit¬
eũ d̾s sp̃u sco. Non utiq oleo uisibi¬
li. s dono gr̃ȩ qd uisibili significa¬
tur ungento: qͦ baptiratos ungit ȩc-¬
cłia. Nec sane tc̃ unctus ẽ xp̃c sp̃u
sec̃: qñ suꝑ eũ baptitatũ uelut colũ¬
ba descendit: tc̃ enĩ corpꝰ suũ id ẽ ex¬
diã suã p̃figurare dignatꝰ ẽ: in qua
p̃cipue baptirati accipiunt sꝑm
tione tc̃ intelligendꝰ ẽ undus. qͣndo
uerbũ di caro factũ ẽ: id÷ quando
ut cũ illo fieret una ꝑsona. Ob hoc

Expanded text:
m dedit ut Deus, sed etiam accepit ut homo; propterea dictus est plenuscriptum est in Actibus Apostolorueus de Spiritu sancto. Non utique oleo visibili, sed dono gratiae, quod visibili significatur unguento quo baptizatos ungit Ecclesia. Nec sane tunc unctus est Christusancto, quando super eum baptizatum ut columba descendit: tunc enim corpus suum, id est Ecclesiam suam, praefigurare dignatus est, in quo praecipue baptizati accipimus Spirtione tunc intelligendus est unctus, quando Verbum Dei caro factum est, id est, quando ut cum illo fieret una persona. Ob hoc
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃y scõ replebit᷑ iã inde ab utero ma¬
tris suȩ. qm̃ quãuis seminatꝰ a patre.
tam̃ sp̃m scͣm in utero formatꝰ acce¬
pit. qͥd de hoĩne. xp̃o intelligendũ
ẽ. ł credendũ: cuius carnis ipsa con
etiã qđ de illo scriptũ ẽ qđ acceꝑit
a patre ꝓmissionẽ sp̃c sc̃i ⁊ effudit:
utraq natura monstrata ẽ: & hu-¬

Expanded text:
sancto replebitur jam inde ab utero matris suae , quoniam quamvis seminatus a patre, tamen Spiritum sanctum in utero formatus accepit; quid de homine Christo intelligendum est vel credendum, cujus carnis ipsa concetiam quod de illo scriptum est, quod acceperit a Patre promissionem Spiritus sancti et effuderit , utraque natura monst
Abbreviated transcription (Latin):
dẽ tam̃ sꝑm scm datũ cũ insufflass
iħc. de qͦ mox ait. ite baptitate om̃s¬
gintes in nomine pats ⁊ filii ⁊ sp̃c sc̃i
ubi maxime com̃dat᷑ hȩc tͥnitas: am¬
bigere nͣ debemꝰ Ipse ẽ gͥ qui etiã de
celo datus ẽ. die pentechostes. id÷ pꝰ
dies decẽ quã dñs ascendit in cȩlum
mo quantus d̾s ẽ. qͥ dat d̾m Neq eñĩ
aliqͥs discipłoꝵ eiꝰ. dedit sp̃m scͣm.
Orabant quippe ut ueniret in eos
quib manũ ĩponebant: ñ ipsi eũ da¬
bant: quẽ mor̃e in suis p̃positis etiã
ñe seruat ȩccłia. Deniq ⁊ sẏmon ma-¬
gus offerens apłis pecuniã. ñ ait.
date ⁊ mͥ hanc potestatẽ. ut d̃e spͣm
sc̃m̃: sed ut cuicũq inqͥt imposuero

Expanded text:
tum sanctum datum, cum insufflasset Iesus, de quo mox ait: ite, baptizate gentes in nomine patris et filii et spiritus sancti, ubi maxime commendatur haec trinitas, ambigere non debemus. ipse est igitur qui etiam de caelo datus est die pentecostes, id est post diem decimum quam dominus amo quantus deus est qui dat deum? neque enim aliquis discipulorum eius dedit spiritum sanctum. orabant quippe, ut uequibus manus imponebant; ipsi eum non dabant: quem morem in suis praepositis etiam nunc servat Ecclesia. Denique et Simon Magus offerens apostolis pecuniam, non ait: Date mihi hanc potestatem, ut dem Spiritum sanctum; sed, cuicunque, inquit, imposuero
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ filii ẽẽ sp̃m. qͥ ꝓpͥȩ dicit᷑ in tͥnita¬
te sp̾c sc̃s. De qͦ itẽ dic̃ iꝑse filius.
Quẽ ego mittã uob̾a patre. E alio
loco. Quẽ mittet pat̾ innomine
meo. De utroq autẽ ꝓcedere fic̃
dͥocetur: q ipse filius ait. De patre
ꝓcedit. Et cũ resurrexisset a mortiuis.
iapparuiss et discipuł suis: insuffla¬
uit ⁊ ait. Accipite sp̃m scͣm: ut eum
etiã de se ꝓcedẽ ostenderet. Et ipsaẽ
ĩra pͥus daret. ⁊ de cęlo postea mitte¬
ret spͣm sc̃m. hoc ego existimo qi ꝑ
ipsũ donũ diffundit᷑ caritas in cor-¬
dib nr̃is qua diligimꝰ d̾m ⁊ ꝓximũ:
secd̃m duo illa pͣcepta. in quib tota
lexpendet ⁊ ꝓpħȩ. Hoc significans

Expanded text:
e dicitur in Trinitate Spiritus sanctus: de quo item dicit ipse Filius, Quem ego mittam vobis a Patre ; et alio loco, Quem mittet Pater in nomine meo . De utroque autem procedere sic docetur; quia ipse Filius ait, De Patre procedit. Et cum resurrexisset a mortuis et apparuisset discipulis suis, insufflavit et ait, Accipite Spiritum sanctum , ut eum etiam de se procedere ostenderet. Et ipsa est terra prius daret , et de coelo postea mitteret Spiritum sanctum ; hoc ego existimo, quia per ipsum donum diffunditur charitas in cordibus nostris , qua diligimus Deum et proximum, secundum duo illa praecepta in quibus tota Lex pendet et Prophetae . Hoc significans
Abbreviated transcription (Latin):
iħc ded̾it potestatẽ filios di fierrhis
qͥ recepert̃ eũ.⁊ qͥd sit recepisse eum
breuit̃ fuisset expositũ dicendo cre¬
dentib in nomine eiꝰ quo qͣuo modo
filii dĩ fierent ẽẽt adiunctũ. qr non
ex sanguinib neq ex uoluntate car.

Expanded text:
 dederit potestatem filios Dei fieri iis qui eum receperunt; et quid sit recepisse eum, breviter fuisset expositum, dicendo, Credentibus in nomine ejus; quoque modo filii Dei fierent, esset adjunctum, Qui non ex sanguinibus, neque ex
Abbreviated transcription (Latin):
potestatis amisit. quando in potes
diabolus a potestate om̃ipotentis ali¬
enꝰ ẽ. sic̃ nec abonitate. Nã ⁊ malig¬
ni spc unde qualicũq subsisterent
uita: nisi ꝑ eũ qͥ uiuificat omnia:
Si gͦ cõmissio peccatoꝵ ꝑ trã dĩ iustã.
hominẽ subdidit diabolo. ꝓfecto
remissio peccatoꝵ ꝑ reconciliationẽ

Expanded text:
potestatis amisit, quando in diabolpotestatis amisit, quando in diaboldiabolus a potestate Omnipotentis alienus est, sicut neque a bonitate. Nam et maligni angeli unde qualicumque subsisterent vita, nisi per eum qui vivificat omnia? Si ergo commissio peccatorum per iram Dei justam hominem subdidit diabolo, profecto remissio peccatorum per reconciliatione
Abbreviated transcription (Latin):
do conuersati sumꝰ in desideriis car¬
nis nr̃ȩ. facientes uoluntatẽ carnis
nr̃e ⁊ affectionũ. & eramꝰ natura
filii irȩ. sic̃ ⁊ cęteri. Filii diffidentiȩ
sunt infideles. Ee qͥs hoc ñ ẽ: an¬
te quã fidelis fiat: Quo circa omͣs
homines ab origine sub pncipe st̃
potestatis aeris: qui oꝑat᷑ in filiis diffi¬
dentiȩ. Et qđ dixi ab origine. hoc est
teros. natura scilicet ut ẽ depͣuata pec¬
cato: ñ ut recta creata:. ab inicio. Alodꝰ
aũ iste qͦ traditꝰ ẽ hõ in diaboli potesta¬
tẽ . nͣ ita debet intelligi tanꝗͣ. hoc dͣs
fecerit. aut fieri iusserit: s qđ tantuͣ
ꝑmiserit: iuste tam̃. Illo enĩ deseren¬
te peccantẽ: peccati auctor ilico inua
sit. Nec ita sane dͣs deseruit creatu¬
rã suã. ut ñ illi se exhiberet dncre¬
antẽ ⁊ uiuificantẽ: & int̃ pęnalia
mala. etiã bona malis multa p̃stan¬
tẽ. Non enĩ continuit in ira sua mi¬
seratioẽs suas: nec hominẽ a lege suȩ

Expanded text:
carnis nostrae, facientes voluntates carnis et affectionum: et eramus natura filii irae, sicut et caeteri . Filii diffidentiae sunt infideles; et quis hoc non est antequam fidelis fiat? Quocirca omnes homines ab origine sub principe sunt potestatis aeris, qui operatur in filiis diffidentiae. Et quod dixi, Ab origine, hoc est teros: natura scilicet ut est depravata peccato, non uautem ille quo traditus est homo in diaboli potestatem, non ita debet intelligi tanquam Deus hoc fecerit aut fieri jusserit, sed quod tantum permiserit, juste tamen. Illo enim deserente peccantem, peccasit. Nec ita sane Deus deseruit creaturam suam, ut non se illi exhiberet Deum creantem et vivificantem, et inter poenalia mala etiam bona malis multa praestantem. Non enim continuit in ira sua miserationes suas . Nec hominem a lege suae
Abbreviated transcription (Latin):
omib tradidit eũ quomͦ ñ ⁊ cũ illo
omĩa nob̾ donauit: Nunqͥd nͥ iam
placatꝰ ẽet patͣ. ꝓpͥo filio ñ parcens
ꝓ nob̾ eũ traderet: Nonne uidetur
hȩc illi uelut aduersa ẽẽ sententia :
In illa morit᷑ ꝓ nob̾ filius. ⁊ reconcili¬
atur nob̾ pat̾ ꝑ eiꝰ mortẽ: in hac aut̃
tanquã pͥor nos dilexerit pat̾. ipse
ꝓpt̾ nos filio ñ parcit: ipse ꝓ nob̾ eũ
tradit ad mortẽ. S uideo qđ ⁊ antea
pater dilexit nos. ñ solũ qđ ⁊ ante ꝙͣ
ꝓ nob̾ filius moreret᷑. s ⁊ ante quam
conderet mundur ipso teste apło qͥ
dicit. Sic̃ eleg̾̃ nos in ipso ante mundi
constitutionẽ: nec filiꝰ patre s ñ par¬
cente ꝓ nob̃ uelut inuitꝰ ẽ tͣclitꝰ: qr ⁊¬

Expanded text:
 cum illo omnia nobis donavit ? Numquid nisi jam placatus esset Pater, proprio Filio non parcens pro nobis eum traderet? Nonne videtur haec illi velut adversa esse sententia? In illa moritur pro nobis Filius, et reconciliatur nobis Pater per mortem ejus: in hac autem tanquam prior nos dilexerit Pater, ipse propter nos Filio non parcit, ipse pro nobis eum tradit ad mortem. Sed video quod et antea Pater dilexit nos, non solum antequam pro nobis Filius moreretur, sed antequam conderet mundum, ipso teste Apostolo qui dicit: Sicut elegit nos in ipso ante mundi constitutionem . Nec Filius Patre sibi non parcente
Abbreviated transcription (Latin):
nobis: Nunqͥd gͦ filius eiꝰ usq ad eo no¬
b̾ iã placatꝰ erat. ut ꝓ nob̾ etiã digna¬
ret᷑ mori: pat᷑ uͦ usq ad eo adhuc iras¬
cebat᷑. ut nͥ filius ꝓ nob̾ moreret᷑. non
placaret᷑: Et qͥd ẽ qđ alio loco idem
ipse doctor gentiũ. qͥd gͦ inqͥt dicimꝰ¬

Expanded text:
go Filius ejus usque adeo nobis jam placatus erat, ut pro nobis etiam dignaretur mori: Pater vero usque adeo adhuc irascebatur, ut nisi Filius pro nobis moreretur, non placaretur? Et quid est quod alio loco idem ipse doctor Gentium: Quid, inqui
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃a autͣ locutio ẽ saluator qđ uerbũ
latina lingua antea ñ halebat .siha¬
bere poterat. sic̃ potuit qnͣdo uolu¬
it. Hȩc autẽ apłi sententia pͣcedens
ubi ait ad huc cũ infirmi ee̾mꝰ uix¬
ta tempꝰ xp̃c ꝓ iͣpiis mortuus ẽ. cohe¬
ret his duab sequentib quarũ in
una dix̃ peccatores. in alia inimicos
di. tanquã illis singuł reddide¬
rit singła. peccatores ad infirmos.
inmicos dĩ referens ad impios

Expanded text:
nostra autem locutione Salvator. Quod verbum nostra autem locutione Salvator. Quod verbum latina lingua antea non habebat, sed habere poterat, sicut potuit quando voluit. Haec autem Apostoli sententia praecedens, ubi ait, Adhuc cum infirmi essemus, juxta tempus pro impiis mortuus est, cohaeret his duabus sequentibus, quarum in una dixit peccatores, in alia inimicos Dei, tanquam illis singulis reddiderit singula, peccatores ad infirmos, inimicos Dei referens ad impios
Abbreviated transcription (Latin):
Adhuc addit ⁊ dicit. Si eni rum
inimici essemꝰ reconciliati sumus
do ꝑ mortẽ filii eiꝰ: multomagis
reconciliati salui erimꝰ in uita ipͣ¬
sius. Quos peccatores dix̃ pͥus. hos
posterius mimicos di & qͦs pͥus
iustificatos in sanguine iħx xp̃i:
hos posterius reconciliatos ꝑ mor¬
tẽ filũ di &. q̃s pͥus saluos ab rra
ꝑ ipsũ: hos postea saluos in uita ipsꝰ.
Non gͦ ante istã grãm. qͦqͦ mͦ pecca¬
tores. s in talibꝰ peccatis fuimꝰ. ut mi¬
mici ẽemꝰ di. Suꝑius autẽ idem a¬
płs nos peccatores ⁊ inimicos di. duo¬
b identidem nominib appellauit.
uno uelut mitissimo. alio plane. a.¬
trocissimo: dicens. Si eñi xp̃c cu
infirmi ee̾mꝰ ad huc uixta tempꝰ
ꝓ ĩpiis mortuus eͣ: qͦs infirmos eos¬
dẽ ĩpios ñcupauit. Leue aliqͥd ui¬
det᷑ infirmitas. sed aliqnͣdo talis ẽ
ut ĩ pietas nominet᷑. Nisi tam̃ infir¬
mitas ẽẽt. medicũ necessariũ ñ habe¬
ret: qͥ ẽ hebraice illc. grece sother:

Expanded text:
um inimici essemus, reconciliati sumus Deo per mortem Filii ejus; multo magis reconciliati, salvi erimus in vita ipsius. Quos peccatores dixit prius, hos posterius inimicos Dei; et quos prius justificatos in sanguine Jesu Christi, eos posterius reconciliatos per mortem Filii Dei; et quos prius salvos ab ira r ipsum, eos postea salvos in vita ipsius. Non ergo ante istam gratiam quoquo modo peccatores, sed in talibus peccatis fuimus, ut inimici essemus Dei. Superius autem idem apostolus nos peccatores et inimicos Dei, duobus identidem nominibus appellavit, uno velut mitissimo, alio plane atrocissimo, dicens, Si enim Christus, cum infirmi essemus adhuc, juxta tempus pro impiis mortuus est . Quos infirmos, eosdem impios nuncupavit. Leve aliquid videtur infirmitas; sed aliquando talis est, ut impietas nominetur. Nisi tamen infirmitas esset, medicum necessarium non haberet: qui est hebraice Jesus, graece Σωτήρ,
Abbreviated transcription (Latin):
iectas. ab inmortalitatis desꝑatiõe
liberandas: quã ut demonstraret᷑
nob. quanti nos penderet tͣs quan¬
tũq diligeret: Qͥd uͦ huiꝰ reitanto
isto indicio manifestius atq p̾cla¬
rus. quã ut dĩ filius inmutabilit᷑
bonꝰ inse manens qđ erat. ⁊ a nob̾
ꝓ nob accipiens qđ ñ erat. preter
suȩ naturȩ detrim̃tũ. nr̃e dignatꝰ¬
ẽ inire consortiũ. priussine ullo
malo merito suo. mala nr̃a ꝑfer¬
ret: ac sic iã credentib quantũ nos
tibꝰ. dona in nos sua sine ullis bo¬
nis meritis nr̃is ĩmo pͣcedentibꝰ.⁊
malis meritis nr̃is. in debita largi¬

Expanded text:
jectas, ab immortalitatis desperatione jectas, ab immortalitatis desperatione liberandas, quam ut demonstraretur nobis quanti nos penderet Deus, quantumque diligeret? Quid vero hujus rei tanto isto indicio manifestius atque praeclarius, quam ut Dei Filius immutabiliter bonus, in se manens quod erat, et a nobis pro nobis accipiens quod non erat, praeter suae naturae detrimentum, nostrae dignatus inire consortium, prius sine ullo malo suo merito mala nostra perferret; ac sic jam credentibus quantum nos tibus, dona in nos sua sine ullis bonis meritis nostris, imo praecedentibus et malis meritis nostris, indebita largi
Abbreviated transcription (Latin):
dibilius natura filios hoĩnũ gr̃a d̾i.
solo ⁊ de qͦsolo poss uint ee̾ beati par¬
ticipes imortalitaus eiꝰ effecti. ꝓpter
qđ ꝑsuadendũ: di filiꝰ particeps nr̃e
mortalitatis effectus ẽ. os itaq¬
qͥ dicunt. itane defuit dõ modus
alius qͦ lib̾aret hõines a miseria mor¬
talitatis huiꝰ. ut unigenitũ filiũ dm̃
sibi coȩtͣnũ hominẽ fieri uellet. in¬
duendo humanã animã ⁊ carnem
mortalẽq factũ mortẽ ꝑpeti. parũ ẽ
sic refellere. ut istũ modũ qͦ nos ꝑ me¬
diatorẽ di ⁊ hominũ hominẽ. xp̃m
iłłm d̃s lib̾are dignat᷑ asseramꝰ bonũ
& diumnȩ congruũ dignitati: uerũ
etiã ut ostendamꝰ ñ aliũ modum
possibilem dofuisse. cuiuis potestati
cuncta equalit̾ subiacent: s sanan¬
dȩ nr̃e miseriȩ conuenientiorem
modũ aliũ ñ fuisse: nec ẽe̾ potuisse.
Quid enĩ tã necessariũ fuit ad eri¬
gendã spem nr̃am. m̃tesq mortaliũ
conditione ipsius mortalitatis ab¬

Expanded text:
dibilius, natura filios hominis gratia Dei solo et de quo solo esse possunt beati participes immortalitatis ejus effecti; propter persuadendum Dei Filius particeps nostrae mortalitatis effectus equi dicunt, Itane defuit Deo modus alius quo liberaret homines a miseria mortalitatis hujus, ut unigenitum Filium Deum sibi coaeternum, hominem fieri vellet, induendo humanam animam et carnem, mortalemque factum mortem perpeti? parum est sic refellere, ut istum modum quo nos per Mediatorem Dei et hominum hominems liberare dignatur, asseramus bonum et divinae congruum dignitati: verum etiam ut ostendamus non alium modum possibilem Deo defuisse, cujus potestati cuncta aequaliter subjacent; sed sanandae nostrae miseriae convenientiorem modum alium non fuisse, nec esse oportuisse. Quid enim tam necessarium fuit ad erigendam spem nostram, mentesque mortalium conditione ipsius mortalitatis ab
Abbreviated transcription (Latin):
płs m̃s uocẽ meã. & isrł nonintendit mͥ. Exeat nc̃ liber c̃tra
dĩ gr̃am defensor arbitrii audiat dicentẽ apłm: cũ de bonis
suis laborib loqueretur. Nonego aut̃. sed gr̃a dĩ mecũ. Audi¬
at dĩ uocẽ inpsalmo dehis quos deseruerat dicentẽ. Et dimi¬
si eos scđm duritiã cordis eoꝵ. ibunt in ad inuentionib suis.
Audiat unum eundẽq apłm de uitȩ suȩ uarus tẽporibꝰ
sibi tantũ mala. grãe aut̃ dĩ bona om̃a tribuentẽ. qͥ prius

Expanded text:
populus meus vocem meam, et Israel non intendit mihi. 13. Exeat nunc liberi contra populus meus vocem meam, et Israel non intendit mihi. 13. Exeat nunc liberi contra Dei gratiam defensor arbitrii; audiat dicentem Apostolum, cum de bonis suis laboribus loqueretur, Non ego autem, sed gratia Dei mecum. Audiat Dei vocem in Psalmo, de his quos deseruerat dicentem, Et dimisi eos secundum desideria cordis eorum, ibunt in voluntatibus suis . Audiat unum eumdemque apostolum, de vitae suae variis temporibus sibi tantum mala, gratiae autem Dei bona omnia tribue
Abbreviated transcription (Latin):
arbitriũ. Dilatare enĩ iubetur ossuũ. sed ds̃ se implere
ꝓmittit. Sicut &iam discipulis suis in eugłio dñs dixerat
gͦ qͥlocꝰ reseruatur arbitrio. ubi sine dĩ ad i rio ad explen¬
dum qͦd uoluerit rationabili dignitate suffulta sibi ipsa¬
sufficiat ipsa humana natura: continuo psalmꝰ ostendit.
Et ñ audiuit płs m̃s uocẽ meã. & isrł non intendit mihi
Quid dixerat eum uocar&: audi płs m̃s & loquar. Quid¬
testisicans cõmendauerat mentib audientium: dsds̃ tuus egosum.
Quid &iam ab ipsis fieri iusserat. quos de terra ȩgẏpti & ignorantiȩ
tenebris liberatos in luce mandatoꝵ suoꝵ splendore uocationis
eduxerat : dilata inquit os tuum. Statimq quasi dicer&. sed di¬
latare te me deserente nichil: ꝓderit. ita addidit. & adimple¬
bo illud. Quid gͦ ille qui uocauerat. & uocatos docuerat.
querula de hisdem uoce sub iungit. Et non audiuit inquit

Expanded text:
arbitrium. Dilatare enim jubetur os suum, sed Deus se implere arbitrium. Dilatare enim jubetur os suum, sed Deus se implere promittit. Sicut etiam discipulis suis in Evangelio dixerat:ergo qui locus reservatur arbitrio, ubi sine Dei adjutorio ad complendum quod voluerit rationali dignitate suffulta sibi sufficiat ipsa humana natura, continuo Psalmus ostendit, Et non audivit populus meus vocem meam, et Israel non intendit mihi. Quid dixerat, cum vocaret: Audi, popule meus, et loquar; Itestificans commendaverat mentibus audientium? Dominus Deus tuus ego sum. Quid etiam ab ipsis fieri jusserat, quos de terra Aegypti et ignorantiae tenebris liberatos, in luce mandatorum suorum splendore vocationis eduxerat? Dilata, inquit, os tuum. Statimque quasi diceret, Sed dilatare te deserente me, nihil proderit; ita addidit, et adimplebo illud. Quid ergo ille qui vocaverat, et vocatos docuerat, querula de iisdem voce subjungit? Et non audivit, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃ : & quẽ misisti iħm xpm. Post hanc uocationẽ illud
sequitur. Quod & uult ad conatus hominũ ꝑtinere & osten¬
dit sẽ sine se non posse complerr. Hoc enĩ est qͦd dicit apłs
Qm̃ abipso habemus uelle & ꝑficere. ꝓbona uoluntate
Ab ipso habemꝰ uelle: quia uocat & inluminat. Ab ipso
ꝑficere qm̃ adnos ꝑtin& conari bona quȩ & uelle dona¬
uit Nec in caute ab apło cũ dixiss&. quia ab ipso habemꝰ
& uelle & ꝑficere: additũ est ꝓbona uoluntate : ut & iam
atq &iam uideant ubi habeant adĩ iustitia liberũ de
quo głant᷑ arbitrium. Sed illũ ordinẽ quo miscđias di-¬
uersas dñs tẽporũ dispensatione distribuit. sicut moysen
dixisse sensit apls. &iam incontinua psalmi huiꝰ oratione
uideamꝰ quid enĩ ait. post quã uocatos docuerat dicens
Ego enĩ sum dñs ds̃ tuus qͥ eduxi te de terra ȩgypti
Dilata inꝗt os tuũ & ad implebo illud. Hic aliquid rurs
appar& homini fuisse seruatũ qͦd ꝑliberũ facere deber&

Expanded text:
 Jesum Christum . Post hanc vocationem illud sequitur, quod et vult ad conatus hominum pertinere, et ostendit sine se non posse compleri: hoc est enim quod dicit Aposm ab ipso habemus velle et perficere, pro bona voluntate . Ab ipso habemus velle, quia vocat et illuminat: ab ipso perficere, quoniam ad nos pertinet conari bona, quae et velle donavit. Nec incaute ab Apostolo, cum dixisset, Quia ab ipso habemus et velle et perficere; additum est, pro bona voluntate: ut etiam atque etiam videant, ubi habeant a Dei justitia liberum, de quo gloriantur, arbitrium. Sed illum ordinem, quo misericordias diversa Dominus temporum dispensatione distribuit, sicut Moysen dixisse sensit Apostolus, etiam in continua Psalmi hujus oratione videamus. Quid enim ait, postquam vocatos docuerat dicens, Ego enim sum Dominus Deus tuus, qui eduxi te de terra Aegypti? Dilata, inquit, os tuum, et ego adimplebo illud. Hic aliquid rursus apparet homini fuisse servatum, quod per liberum facere deberet
Abbreviated transcription (Latin):
& alios auentura ira dono gratuitȩ uocationis absoluit. alios
derelinquens: ad ȩqualitatis iudicium reseruauit nulli tam̃
agnoscende ueritatis abstulit facultatẽ: & ita plenitudo
diuinȩ p̃scientiȩ in alios manente iustitia. malios gr̃a ꝓflu¬
ente conpleta est: ut pereuntibꝰ quos p̾scierat ds̃ esse ꝑituros.
& saluatis quos in illa secreta sua electione p̾scierat esse sal¬
uandos. toto orbe diffusa multiplicaret᷑ ȩccła G ratulare
Geme quicũq induratꝰ es. & iustitiã confitere. Dic qͥcũq ab ori¬
ginali contagio lauacro grãe te gratularis ablutũ. Miseri¬
cors & miserator dñs. paciens & multȩ miscđĩȩ: non scđm pec

Expanded text:
et alios a ventura ira dono gratuitae vocationis absolvit; alios et alios a ventura ira dono gratuitae vocationis absolvit; alios derelinquens ad aequalitatis judicium reservavit; nulli tamen agnoscendae veritatis abstulit facultatem: et ita plenitudo divinae praescientiae in alios manante justitia, in alios gratia profluente completa est; ut pereuntibus quos praescierat Deus esse perituros, et salvatis quos in illa secreta electione praescierat esse salvandos, toto orbe diffusa multiplicaretur Ecclesia. CAPUT XIgeme, quicumque induratus es, et justitiam confitere. Dic, quicumque ab originali contagio lavacro gratiae te gratularis ablutum, Misericors et miserator Dominus, patiens et multae misericordiae . Non sec
Abbreviated transcription (Latin):
condictio: grã est ueterũ delens cyrographa debitorũ ñ apassi¬
one carnali iam seperans adhuc hominẽ incarne uiuentem.
ut om̃is. futuro tempore. diuinũ ꝑ singulos dies implor& auxi
Quod peccatũ inse nascentes passim sibi homines uindicabat.
& concupiscentiȩ consensione possessos in ȩternũ mergebat
patri sem& ipsũ exinaniuit formã serui accipiens. & cũ peccatũ
ipse non ess& factus ad sumpta carne peccatũ. ut peccato car-¬
nis homine sanato peccatũ dampnar& incarne. Uenit quȩ¬
rere quod perierat . sanare qͦd egrotabat. erigere qͦd iacebat
potestatẽ habens dimittere peccata. Quod non debebat
donare. quid ei debebatur ignoscere. deletisq om̃ib uete¬
ris culpȩ maculis quã fecerat reparat naturã Dehis qͥbꝰ
pȩnã seueritatis iuste decreuerat. scđm in effabilẽ dispositi¬
onis occultȩ miscđiã. Elegit uasa quȩ facer& inhonorem.

Expanded text:
conditio gratiae est, veterum delens chirographa debitorum, non a passiconditio gratiae est, veterum delens chirographa debitorum, non a passione carnali jam separans adhuc hominem in carne viventem, ut omnis homo futuro tempore divinum per singulos dies imploret auxiquod peccatum in se nascentes passim sibi homines vindicabat, et concupiscentiae consensione possessos in aeternum mergebat Patripse non esset, factus assumpta carne peccatum, ut a peccato carnis homine sanato, peccatum damnaret in carne , venit quaerere quod perierat , sanare quae aegrotabat, erigere quae jacebat; potestatem habens dimittere peccata, quod non debebat donare, quod ei debebatur dimittere, deletisque omnibus veteris culpae maculis, quam fecerat reparare naturam. De his quibus poenam severitas justa decreverat, secundum ineffabilem dispositionis occultae misericordiam, elegit vasa quae faceret in honorem;
Abbreviated transcription (Latin):
cormeũ intestimonia tua. & noninauaritiam. Nisi quia sug¬
gerit auaritiam lex inquit nata m̃bris peccati. & abhac uult
oculos suos: ne ꝑse potest uir sc̃s auertere: ac sic caro concu
rerũ uoluntatũq diuersitas: nisi quia iusto diuinitatis iuditio
contẽpnens homo dm̃ creatura creatorẽ. infirm sũmũ intra
sem& ipsum inobȩdientiȩ pęnas excontumatia foris inuenit.
Qua enĩ iustitia quãuis meliori deterior. creaturȩ tam̃ crea¬
tura seruir&. supsi qualiscũq creatura seruire noluit crea¬
tari : sed ne hoc quidẽ sufficit ad pęnã: ut pars illa de terior
melioribus repugnar& cordis affectib nisi &iam plerumq
superar& incaptiuitatẽ ducer&. possider& non solũ natos in
adam homines lex illa peccati. admotꝰ sui ministeriũ uindica¬
nisi &iam renatos in xp̃o moner& suggestione pulsar&. Quia re¬
uera per illud regenerationis munꝰ reatus dimiss est. Nonsoluta

Expanded text:
cor meum in testimonia tua, et non incor meum in testimonia tua, et non ingerit avaritiam in membris nata lex peccati, et adhuc vult oculos suos, nec per se potest vir sanctus avertere; ac sic caro concuprerum voluntatumque diversitas, nisi quia justa Dei judicia contemnens, homo Deum, creatura Creatorem, infimus summum, intra semetipsum inobedientiae poenas et contumaciam inferioris invenit? Qua enim justitia, quamvis meliori deterior, creaturae tamen creatura serviret, si ipsi qualiscunque creatura servire noluit Creatori? Sed ne hoc quidem sufficit ad poenam, ut pars illa deterior melioribus repugnaret cordis affectibus, nisi etiam plerumque superaret, in captivitatem duceret, possideret, non solum natos in Adam homines lex illa peccati ad motus sui ministerium vindicanisi etiam renatos in Christo, manente suggestione, pulsaret: quia revera per illud regenerationis munus reatus dimissus est, non soluta
Abbreviated transcription (Latin):
illã in toto corde meo. quasi dicer& tunc custodiã illã in
toto corde meo: situ dederis intellectũ. Adhuc suꝑbus
ad intelligenda tantũ mandata diuina quȩ tam̃ ꝓpͥa uirti
te impleturꝰ fuerat. opem diuini postularit auxilui Quae
siita sunt atȩ paululũ lib& beatȩ dd̃ sensuũ tuoꝵ occulta
ꝑquirere. Unde rogo tͥ pugna carnis & sp̃s. Unde apłicũ
sicut fateris ipse certamen
sicut fateris ipse certamen:I. utiq inluminat᷑ atq erudi¬
intelligentiȩ munere quã diuinitꝰ postularas clamans diceres.
auerte oculos meos neuideant uanitatẽ: in tellectu certe dicer¬
nendȩ uanitatis aueritate sicut poscebas accepto. Cur oculos
tuos auanitate quȩ displic& non auertis. si auaritiã rep̃hendis.
cur non abea ꝓprio seͥparatur arbitrio: corͥ tuũ ad mandata sa¬
lutis inclinas.s tanquã infirmꝰ in om̃ibꝰ clamas addm̃: inclina

Expanded text:
illam in toto corde meo; quasi diceret, Tunc custodiam illam in illam in toto corde meo; quasi diceret, Tunc custodiam illam in toto corde meo, si tu dederis intellectum. CAP. XII. Adhad intete impleturus fuerat, opem divini postulaverit auxilii. Quae si ita sunt, a te paululum libet, beate David, sensuum tuorum occulta perquirere. Unde, rogo, tibi pugna carnis et spiritus? unde apostolicum, sicut ipse fateris, certamenfateris, certamen? etiam utique illuminatus atque erudiintelligentiae munere, quam divinitus postulaveras, clamas et dicis, Averte oculos meos, ne videant vanitatem . Nam intellectu certe discernendae vanitatis a veritate, sicut poscebas, accepto, cur oculos tuos a vanitate, quae displicet, non avertis? Si avaritiam reprehendis, cur non ab ea proprio separatus arbitrio, cor tuum ad mandata salutis inclinas, sed tanquam infirmus in omnibus clamas ad Deum, Inclina
Abbreviated transcription (Latin):
contra dĩ gr̃am exaltato ante ruinã sicut scriptũ est corde
blasphemat. Tantũ arrogastiae inpudentis assumat. ut beati
ꝓphete dd̃ meritis aut equandũ se. aut & iam excisti& pre¬
ferendũ. Cuius ut de illa pͥma muneratione. quã nullus
non fateatur ut debitã delati scilic& regni interĩ taceã õra¬
tionũ & confessionũ eiꝰ intentiones affectusq pensemꝰ. Ipse
siquidẽ de finit inpsalmo. Beatus homo quẽ tuerudieris
dñe. & delege tua docueris eum. Sed uideamꝰ ut rum ipsi
iam erudito & om̃i legis scientia scđm institutionẽ iudaicã
sufficient instructo adbeatitudinẽ res hȩc sola suffecerit.
Cur gͦ rurs clamat ad dñm. damͥ intellectũ & scrutabor
legẽ tuã : & custodiã illã in toto corde meo: parũ erat qͦd
ad scrutandã legem poscer& intellectũ. nisi &iam ad
custodiendã necessariũ significar& auxiliũ dicens. & custodiã

Expanded text:
contra Dei gratiam exaltato ante ruinam, sicut scriptum est, corde contra Dei gratiam exaltato ante ruinam, sicut scriptum est, corde blasphemant, tantum arrogantiae impudentis assumat, ut beati prophetae David meritis aut aequandum se, aut etiam existimet praeferendum. Cujus, ut de illa prima remuneratione, quam nullus non fateatur ut indebitam, delati scilicet regni, interim taceam, orationum et confessionum ejus intentiones affectusque pensemus. Ipse siquidem definit in Psalmo, Beatus homo quem tu erudieris, Domine, et de lege tua docueris eum . Sed videamus utrum ipsi jam erudito, et omni legis scientia secundum institutionem Judaicam sufficienter instructo, ad beatitudinem res haec sola suffecerit. Cur ergo rursus idem clamat ad Dominum, Da mihi intellectum, et scrutabor legem tuam, et custodiam illam in totad scrutandam legem poposcerat intellectum, nisi etiam ad custodiendam necessarium significaret auxilium, dicens, Et custodiam
Abbreviated transcription (Latin):
dicer& qͥ prius fui nulla gr̃ȩ m̃tio in quo operi copulatur
quia sufficit sibi sicut dictũ est. ad nequitiã natura lib̾tatis
humanȩ. Cum uero de p̾sentis uitȩ beatitudine loqueret᷑.
gr̃a inꝗt dĩsum id qͦdsum. Et illd̃ ordi ͤ q uo miseretur ds̃
uocando. miseretur de inceps in rectis conatib adiuuando.
sicut serie psalmi narratũ atq digestũ est beatus &iã apłs
paulus continua narratione seruauit. Sienĩ in ordine
quȩ passim excerpta memorauit testimonia relegantur
ita sequuntur. Grã inquit dĩsum id quod sũ. Hȩc est pͥma
miscđia quã libere uoluntatis oꝑa consequuntur. Sed ut
apłi pauli uocationẽ bona opera sequerentur quid ait .¬
& gr̃a eiꝰ in me uacua non fuit. Quid enĩ fecisti : plus inquit om̃ibꝰ
laboraui. Nemultũ suꝑbiat. liberi defensor arbitrii. audi¬
ens paulũ desuis laboribus głantẽ adtende quod sequitur
Non ego autẽ. sed gr̃a dĩ mecũ. Puto sane qͦd nullus de his qͥ

Expanded text:
ersecutor, nulla gratiae mentio iniquo operi copulabatur: quia sufficit sibi, sicut dictum est, ad nequitiam natura libertatis humanae. Cum vero de praesentis vitae beatitudine loqueretur, Gratia, inquit, Dei sum id quod sum. Et illum ordinem quo miseretur Deus vocando, miseretur deinceps incoeptis conatibus adjuvando, sicut serie Psalmi narratum atque digestum est, beatus etiam apostolus Paulus continua narratione servavit. Si enim in ordine, quae passim excerpta memoravi, testimonia relegantur, ita sequuntur: Gratia Dei, inquit, sum id quod sum. Haec est prima misericordia, quam liberae voluntatis opera consequuntur. Sed ut apostoli Pauli vocationem bona opera sequerentur, quid ait? Et gratia ejus in me vacua non fuit. Quid enim fecisti? Plus, inquit, omnibus laboravi. Ne multum superbias, o liberi defensor arbitrii, audiens Paulum de suis laboribus gloriantem: attende quod sequitur: Non ego autem, sed gratia Dei mecum . Puto sane, quod nullus de his qui
Abbreviated transcription (Latin):
confut& & dicat. Ohomo. tuquis es qͥ respondeas dõ : maxime q:
ad illã humanoꝵ actuũ cõparationẽ rurs intentio carnis
respond&: iniustitiȩ non posse argui creditorẽ qͥde duobꝰ. de¬
bitorib tale uoluerit habere iuditiũ. Q łmni don&. ab alio
exigat quod abutrisq debetur: & certe in om̃ib humanȩ
conuersationis actibꝰ atq contractibꝰ ad discernendũ aliꝗd
ad diuidicandũ hanc qͣuidem᷑ aliquã ꝓbare iustitiã ẽxilla in

Expanded text:
s Deo ? Maxime quia ad illam humanorum actuum comparationem rursus intentio conversa respondet, injustitiae non posse argui creditorem, qui de duobus debitoribus tale voluerit habere judicium, ut uni donet, ab alio exigat, quod ab utrisque debetur. Et certe in omnibus humanae conversationis actibus atque contractibus ad discernendum aliquid, ac dijudicandum, hanc qua videmur aliquid probare justitiam ex i
Abbreviated transcription (Latin):
uitã. aliis odor mortis inmortẽ: quantũ ad naturã ambo
homines erant. quantũ ad dignitatẽ ambo reges: quantũ
ad causã ambo captiuũ dĩ płm possidentes. Quantũ ad pęnã
ambo flagellis clement᷑ ad moniti. Quid gͦ fines eoꝵ fecit
esse diuersos. nisi qͦd unus dĩ manũ sentiens in recordatione
ꝓpͥȩ iniqͥtatis ingemuit. alt̾ libero contra dĩ miscđissimam
ueritatẽ pugnauit arbitrio : hic qͥcumq respond& illi ut
mutaretur affuisse diuinũ huic ut induraretur defuisse p̃¬
sidiũ. & hoc contendit iniustũ: ꝓpt̃ qͦd rerũ ipsarũ fines indĩ
uult indurat. dicente &iam dño. sine me nichil potestis
facere: intelligat ista om̃a uel adiuuante dõ ꝑfici. uel de
admitti. Sed reditur ad paruulos redit᷑ ad geminos.

Expanded text:
vitam, aliis odor mortis in mortem ? Quantuvitam, aliis odor mortis in mortem ? Quantuhomines erant; quantum ad dignitatem, ambo reges; quantum ad causam, ambo captivum populum Dei possidentes; quantum ad poenam, ambo flagellis clementer admoniti. Quid ergo fines eorum fecit esse diversos, nisi quod unus manum Dei sentiens in recordatione propriae iniquitatis ingemuit, alter libero contra Dei misericordissimam veritatem pugnavit arbitrio? Hic quicunque respondet, illi ut mutaretur adfuisse divinum, huic ut induraretur defuisse praesidium, et hoc contendit injustum, propter quod rerum ipsarum fines in Dei , et quem vult indurat , dicente Domino, Sine me nihil potestis facere , intelligat illa omnia, vel adjuvante Domino perfici, vel desorsus admitti. CAP. XVI. Sed reditur ad parvulos, reditur ad geminos: