comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fidelium. nͥ peniteat eu̾ uet̾is uite:
nouam ñ potest inchoare. Ab hac
penitñcia cũ baptuant᷑ soli pariu
ummunes sunt. hił aliisq testi¬
moniis aꝑte ostñditur ad ultis sũ
rĩ ꝯferri gr̾am remissionis. qͥa nec
parui sñ fide aliena qͥ propͥam hr̃e
neq̃unt dat᷑ inbaptis mo remissio.
Si qͥs gͦ ficte accedat. ũ hñs cordis ue¬
rã cordis contͥcionẽ. sacram̃tum st̃
Reaccip̃. Uidet᷑ tñ augistinꝰ. dic̃ẽ.¬

Expanded text:
 poeniteat eum veteris vitae, novam non potest inchoare. Ab hac poenitentia, cum baptizantur, soli parvuli immunes sunt. His aliisque testimoniis aperte ostenditur, adultis sine non conferri gratiam remissionis, quia nec parvulis sine fide aliena, qui propriam habere nequeunt, datur in baptismo remissio. Si quis ergo ficte accedit, non habens veram cordis contritionem, sacramentum sine re accipit. Videtur t
Abbreviated transcription (Latin):
de causa institucioni
lausa uõ institucionis baptismi
÷. innouatio m̃tis. ut hõ qͥ ꝑ pecc̾m
uetꝰ fuerat. ꝑgrãm baptismi renouetur.
qd̾ fit depositione uitioium. ⁊ collatione
litutum. Sic enĩ fit qͥsq nouus hõ.c̃
ab olitis pecẽis. ornat᷑ uitutibus. Abo¬
litio peccatorũ pellit feditatem ap¬
positio uirtutũ afferet decorem.
Et hec ÷ res huiꝰ sacram̃ti .s. intĩor

Expanded text:
utionis. Causa vero institutionis Baptismi est innovatio mentis: ut homo qui per peccatum vetus fuerat, per gratiam Baptismi renovetur, quod fit depositione vitiorum et collatione virtutum. Sic enim fit quisque novus homo, cum abolitis peccatis ornatur virtutibus. Abolitio peccatorum pellit foeditatem: appositio virtutum affert decorem, et haec est res hujus sacramenti,
Abbreviated transcription (Latin):
tazauit inspũ. Questio ambrosii.
unc ꝯsidieremꝰ. utrum sic̃ in xp̃i
nomine legimꝰ bapĩ plenũ ẽẽ sa¬
cupato. nicħ desit. ad mist̾i plenitu¬
dinem. Rationẽ sequam᷑ qͥ unũ dixe¬
rit. tͥnitatem significauit. Sixpm̃

Expanded text:
tizavit in Spiritu. 4. Quaestio Ambrosii. Nunc consideremus utrum sicut in Christi nomine legimus Baptismi plenum esse sacupato nihil desit ad mysterii plenitudinem. Rationem sequamur: Qui unum dixerit, Trinitatem signavit. S
Abbreviated transcription (Latin):
ol&e queri si cͥcumcisio uim sitam.¬
amisit statum. ab institutione
baptismi. Ad qd̾ dicimꝰ. In xͥ morte
t̾minata st̃ legalia omnia. Extunc
gͥ cͥcumcisio ꝑdidit ium suam.
ita qd̃ pꝰtea ñ ꝓfecerit. potiꝰ obfuit
ob seruatoribus suis. S usq ad

Expanded text:
 quaeri si circumcisio amisit statim vim suam ab institutione Baptismi. Ad quod dicimus in Christi morte terminata esse legalia omnia. Ex tunc ergo circumcisio perdidit vim suam, ita quod postea non profecerit, sed potius obfuerit observatoribus suis. Sed u
Abbreviated transcription (Latin):
anarrith qͣm unxit d̾s sp̃u sc̃o. Et si
patrem dicas: filium eiꝰ. ⁊ spm̃ oris eiꝰ.
parit̃ indicas. si tñ id ⁊̃ corde cõprehũ¬
sti. Uñ ut rõnem copuletur auctori
ni in spu scõ. Ex quo indicat nos rec¬
te posse baptrari in sp̃u sc̃o. Ex his¬
aꝑte intellexisti in nomine xͥ tierum
baptisma tradi. Uͥ ncħominꝰ insinu¬
ari uidet᷑ uerum baptisma dari posse.

Expanded text:
azareth, quem unxit Deus Spiritu sancto. Et si Patrem dicas, Filium ejus et Spiritum oris ejus pariter indicas, si tamen id etiam corde comprehensti. Unde, ut rationi copuletur auctoritni in Spiritu sancto, ex quo indicat nos recte posse baptizari in Spiritu sancto. 5. aperte intellexisti in nomine Christi verum Baptisma tradi: unde nihilominus insinuari videtur verum Baptisma dari posse
Abbreviated transcription (Latin):
uł. ter. uł semel merg̾e. qͥa intribus
m̃sionibus ꝑsonar tͥnitas. ⁊ muna
potest diuinitatis singularitas de¬
signari. Nos uͦ qui t̾cio m̾gimꝰ tẽ¬
semel meigẽ ueet. ubi ꝯsuetudo
eccłie talis existit. Siquis uero id
face̾ incipiat uͥ ꝯsuetudo talis nꝰ ÷ͥ:
uł semel tm̃ mergendũ ẽẽ asserat: re¬
p̃hensibilem se ꝯstituat. Uñ haimo.
Insuo sensu habundabat oypͥanus
c̃ semel mergebat inbaptimo par¬
uulos. qͥ quod intelligebat studiose
implebat bonis oꝑib habundando.
licet in hoc nesciꝰ delinqu̾et. S quia
bonis oꝑib abũdabat pꝰt correctus
ado habundauit altiori sensu. t̃ illoᷤ
m̃gendo. Cece habes. qͥa delinqͥd qͥ
semel m̾sit. S hoc iõ quia aliter
t̾cio capita nr̃a insacro fonte dim̾si¬
mus. qui ordo baptismi duplici miste¬
rii signisicatione celebrat᷑. Recte enĩ
tẽio m̃si estis. qͥ accepistis baptismum
amortus. Illa enim t̾cio repetita di¬

Expanded text:
 ter vel semel immergere; quia et in tribus  ter vel semel immergere; quia et in tribus mersionibus personarum Trinitas, et in una potest divinitatis singularitas designari. Nos vero qui tertio immesemel mergere licet, ubi consuetudo esiae talis existit. Si quis vero id facere incipiat ubi consuetudo talis non est, vel semel tantum mergendum asserat, reprehensibilem se constituit. Unde Haymo: In suo sensu abundabat Cyprianus, cum semel mergebat in Baptismo parvulos, quia quod intelligebat, studiose implebat bonis operibus abundando, licet in hoc nescius delinqueret: sed quia bonis operibus abundabat, postea correptus a Deo abundavit altiori sensu, ter illos mergendo. Ecce habemus, quia deliquit qui semel mersit. Sed hoc ideo, quia aliter tertio capita nostra in sacro fonte demmus. Qui ordo baptismatis duplici mysterii significatione celebratur. Recte enim tertio mersi estis, quia accepistis baptismum a mortuis. Illa enim tertio repetita di
Abbreviated transcription (Latin):
tu munde carnis sue uim regn̾atiuiã
ꝯtulit aquis. itt qͥ post ea inmergert
inuocato nomine tͥnitatis apeccatis
innotuit. int̾ius hominem baptirat.
Quare in aqua tantum fiat.
id fieri in aqua p̃cipitur ut intelli¬
gatur qd sic̃ aqua sordes corporis ac
uestes abluit. ita baptismꝰ masculas
aĩe sordesq uiciorũ emundando. ab¬
stergit uł iõ. ut nullum mopia excu¬
saroe. qđ posset sieri: simuino: ioleo
ueniretur ap̃om̃s. Quod agua signa¬
uit. q̃de latere xp̃i manauit. sicut
sangius alt̾ius sacram̃ti signũ fuit.
Non gͥ inalio liquore potest ꝯseerari
baptismꝰ nisi in aqua. De immersione¬
De inmersione quotiens fieri debeat.
se respon demus. uel semel. uł tẽio ꝙꝓ
uario more eccłie. Uñ. gg̃oꝰ. D etͥna in¬
m̃sione baptismi. nlueriꝰ respond̾i
potest. qͣm qd uos tp̃i senfistis. qͥa in
una fide nicħ officit eccłie sc̃e consue¬
tudo diuersa: qr enim intͥbus subsisten¬
denus potest infantem imbaptismo¬

Expanded text:
tu mundae carnis suae vim regenerativam contulit aquis, ut qui postea immergeretur, invocato nomine Trinitatis, a peccatis innotuit, interius hominem baptizat. 8. Quare in aqua tantum fiat. id fieri in aqua praecipitur, ut intelligatur quod sicut aqua sordes corporis ac vestis abluit, ita Baptismus maculas animae, sordesque vitiorum emundando abstergit. Vel ideo, ut nullum inopia excusaret, quod posset fieri, si in vino vel oleo d aqua signavit quae de latere Christi manavit, sicut sanguis alterius sacramenti signum fuit. Non ergo in alio liquore potest consecrari Baptismus nisi in aqua. 9. De immersione, quoties fieri debeat. se respondemus: Vel semel, vel ter, pro vario more Ecclesiae. Unde Gregor., epimersione Baptismi nil verius responderi potest quam quod vosipsi sensistis; quia in una fide nihil officit Ecclesiae sanctae consuetudo diversa; quia enim in tribus subsistene nullatenus potest infantem in Baptismo
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ nolut. qͣntum uͦ ad omĩpotentiã dĩ
nullo mͦ id face̾ ualuerun. Uident᷑ .ii.
ista suꝑiorb obuuare. ubi dictum ⁊ uo¬
luntati eiꝰ nicħ resiste̾. hic aꝑit dicens
ũsis mod̾ supra accipi dĩ uoluntatẽ

Expanded text:
s noluit; quantum vero ad omnipotentiam Dei, nullo modo id facere valuerunt. Videntur enim ista superioribus obviare, ubi dictum est voluntati ejus nihil resistere. 2. Hic aperit, dicens diversis modis supra accipi Dei voluntate
Abbreviated transcription (Latin):
peccasset.i. nõ ꝙ ille s quod uoluit ip̃a fe¬
cisset: etiam ꝑ eand cͥature uoluntatẽ qͣ
factum ÷ ꝙ c̾ator ñ uoluit. ut impleret
ip̃e ꝙ uoluit. bene utens &e mał tamqͣm
summe bonus ad eoꝵ dapnationẽ quos
iuste p̾destinauit ad penã. ⁊ ad eoꝵ qͦs
salutem benig¬
gne p̃destinaũ ad
głam. Quantum .i.
ad ip̃os at¬
tinet. qd̾ ds̃ noluit
fecerunt.
luntatẽ fecer̃unt. de ip̃is facta ẽ uoluntas
enis. Propt̾ea namq magna oꝑa dm̃i sex.¬

Expanded text:
ed quod voluit ipse fecisset, etiam per eamdem creaturae voluntatem, qua factum est quod Creator noluit, impleret ipse quod voluit, bene utens et malis tanquam summme bonus ad eorum damnationem, quos juste praedestinavit ad poenam, et ad eorum salutem quos benigne praedestinavit ad tiam. Quantum enim ad ipsos attinet, quod Deus noluit fecerunt; luntatem Dei fecerunt, de ipsis facta est voluntas ejus. Propterea namque magna opera Domini, ex
Abbreviated transcription (Latin):
inutilis. qua querit᷑ cur ñ dicant᷑ hii tres
nem. augꝰ. diligent᷑ tͤctat atq congrue ex¬
ẽẽntiã : funum dm̃. s dm̃s tresꝑsonas. cum
seruare huis signifieatiom qua in¬
telligit᷑ tͥnitas ne oĩo taceremiꝰ introgati qͥd¬
quid tres uit ait augustimus in .u. libro de
tͥnitate. Magna prorsus in opia. humanum
laborat eloquium. Dictum ÷ tñ ꝑsone. nut
illd̾ dr̃ẽt᷑. s netac̾et᷑ oĩo. siõ enim rei meffa¬
bił eminentia. hoc uocabulo ex plicarei
ualet. Etce ostñdit qua necłtate dicat᷑ pła¬
lit̾ ꝑsone. iudelicet ut hoc uno noĩe que¬
rentib de tͥb ostnł respondemꝰ. Qu
sitate i ditum sit. texs ꝑsone alatini :
et A⁊ sii grecis tres ꝯpostases ł sub̾e.
ꝙ ua necessitate ñ solum latinus¬
sermo s etiã gͥtus ead pene suꝑ
hãc re laborans. nõtũ penuria coartat᷑. Uñ
augustinꝰ quid ag̾cis. ł a latinis neci̾tate
de ineffabili tͥnitate dictum sit aꝑiens in

Expanded text:
inutilis, qua quaeritur, cur non dicantur hi tres nem Augustinus diligenter tractat, atque congrue exntiam et unum Deum; sed dicimus tres personas, cum servare huic significationi, qua intelligitur Trinitas, ne omnino taceremus interrogati, quidquid tres, ut ait Aug. in lib. 5 de Trin., c. 9, magna prorsus inopia humanum laborat eloquium: dictum est tamen tillud diceretur, sed ne taceretur omnino. Non enim rei ineffabilis eminentia hoc vocabulo explicari valet. Ecce ostendit qua necessitate dicatur pluraliter personae, videlicet ut hoc uno nomine quaerentibus de tribus respondeamuate dictum sit tres personae a Latinis, et a Graecis tres hypostases vel substantiae. Qua necessitate non solum Latinussed etiam Graecus eadem pene super hac re laborans nominum penuria coarctatur. Unde Aug. quid a Graecis vel Latinis necessitate de ineffabili Trinitate dictum sit aperiens, in
Abbreviated transcription (Latin):
tudinẽ ꝓbat᷑ autoritate auotm. qͥ in
Forte urtutes qͣs ꝓpt̃ solam bĩtudinẽ au̾s.¬
amamꝰ. sic nob̾ ꝑsuade audent. ut ip¬
sam bĩtudinẽ ñ amemꝰ. qd̾ si faciunt
etiã ip̃as utiq amare desistimꝰ. qͣndo¬
i illã ꝓpt̃ quã solã istas amauimꝰ Ecce ans̃.¬

Expanded text:
probant auctoritate Aug. qui, in Forte virtutes quas propter solam beatitudinem amamus, sic nobis persuadere audent, ut ipsam beatitudinem non amemus; quod si faciunt, etiam ipsas utique amare desistimus, quando illam propter quam solam istas amavimus, n
Abbreviated transcription (Latin):
nũ nr̃m ł ip̃e ẽ. ł ab ip̃o ẽ. Nongͦ frui¬
t᷑ nob̾ s utitͦ. Si enĩ nec fruit᷑. nec
utit᷑. ñ inuenio qͦmͦ diligat nos. neq
tñ sic utit᷑ nob̾. ut nos aliis reb. Nos
enĩ res quib utimͦ. ad id referimꝰ
ut dĩ bonitate ꝑfruam᷑. ds̃ uͦ ad
suam bonicatẽ usum ur̃m refert

Expanded text:
ipse est, vel ab ipso est; non ergo fruitur nobis, sed utitur. Si enim nec fruitur, nec utitur, non invenio quomodo diligat nos. Neque tamen sic utitur nobis, ut nos aliis rebus. Nos enim res quibus utimur ad id referimus ut Dei bonitate perfruamur: Deus vero ad suam bonitatem usum nostrum refert.
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ tm̃ in pecuna. s intelligant usuram
demus .x. modios. & in messe .xu. recipia¬
mus. Si uͦ querit᷑ de filiis isrł. qͥ dño
iubente ab egyptiis mutuau̾unt uasa aurea
& argentea & uestes p̾ciosas & asportaue¬
runt utrum furtũ ꝯmiserint: dm̃s eos
qui ut par̾ent dño iubente illd fec̾unt.
ñ fecisse furtũ nec oĩo peccasse. uñ augꝰ¬

Expanded text:
m in pecunia; sed intelligant usuram demus decem modios, et in messe quindecim recipiamus. Si vero quaeritur de filiis Israel, qui Domino jubente ab Aegyptiis mutuaverunt vasa aurea et argentea et vestes pretiosas, et asportaverunt, utrum furtum commiserint, dicimus eos qui ut parerent, Deo jubente, illud fecerunt, non fecisse furtum, nec omnino peccasse. Unde Aug
Abbreviated transcription (Latin):
homicida ⁊÷ ẽ si eum occidat q̃ scit aui¬
dice occidend̾. Infirmi aũ qui ex cupi¬
ditate egyptios deceꝑunt. mag̃ ꝑmis¬
si sunt ħ fac̾e̾ illis qui iure talia passi
sunt qͣm uissi. hic oppoit᷑ qd̾ etiam boi
in illo oꝑe peccau̾unt. qr nat᷑alem le¬
gem cui ꝯcordat eũgłm & lex moral
& qr ñ legebat in corde it̾auit in tabul.
ut uoce forisecꝰ admota rediret ad cores
ibi inuemret ꝙ extͣ lege̾t. hac̃ gͥ illi pͥua¬
ricari uidñr in illo fc̃o. aliis facientes
iudex dum puñ reum nolens aliqs
tale sͥ fi. Ita etiam & illd̾ dm̃ n̾bum

Expanded text:
homicida est, etiamsi eum occidat quem scit a judice occidendum. Infirmi autem qui ex cupiditate Aegyptios deceperunt, magis permissi sunt hoc facere illis qui jure talia passi sunt, quam jussi. Hic opponitur, quod etiam boni in isto opere peccaverunt, quia naturalem legem cui concordat Evangelium et lex moralis et quia non legebatur in corde, iteravit in tabulis, ut voce forinsecus admota rediret ad cor, et ibi inveniret quod extra legeret. Hanc ergo illi praevaricari videntur in illo facto, aliis facientes judex, dum punit reum nolens aliquid tale sibi fieri. Ita etiam et illud Dom
Abbreviated transcription (Latin):
mo p̃mntiauit. qui pͥmus baptirasse
legitur. sae inaqua ñ in sp̃u. Sic̾ ip̃e
ait. Eg̃o baptio uos inaqͥ inpeniten¬
ciam. Sola enĩ corꝑa abluebat. apeceiᷤᷤ
uͦ ñ mundabat. Baptismꝰ ioħis erat
in penitenciã. non inremisionem.
Baptismꝰ uͦ xp̃i: in remissionẽ qͥa io¬
hanues baptirans hoĩes adpeniten¬
ciam uocabat: qͦs baptirabat peni

Expanded text:
mo praenuntiavit; qui primus baptizasse legitur, sed in aqua, non in Spiritu, sicut ipse ait: Ego baptizo vos in aqua, in poenitentiam. Sola enim corpora abluebat, a peccatis vero non mundabat. Baptismus Joannis erat in poenitentiam, non in remissionem; Baptismus vero Christi, in remissionem. Quia Joannes baptizans homines, ad poenitentiam vocabat; et
Abbreviated transcription (Latin):
surdissimũ ÷: filiꝰ quippe nuillus est
duorũ: nsi pr̃is ⁊ matͥs. absit aũ ut
int̾ dm̃ prem̃. ⁊ dm̃ filiũ tale aliqͥd
suspicemur. Absurdissime gͦ filius
dicet᷑ amborum .i. pr̃is ⁊ filii. Amborũ
eiũ filiꝰ drẽt᷑. si eũ ambo geniussent. qd̃
ab orret᷑ ab om̃iũ sanoꝵ sensib Nõ gͥ ab
utroq genitꝰ. s ꝓced̾ ab utroq amboꝵ

Expanded text:
surdissimum est. Filius quippe nullus est duorum, nisi patris et matris. Absit autem ut inter Deum Patrem et Deum Filium tale aliquid suspicemur. Absurdissime ergo Filius diceretur amborum, id est. Patris et Filii. Amborum enim Filius diceretur, si eum ambo genuissent, quod abhorret omnium sanorum sensus. Non ergo ab utroq
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑenitenciam egit s non sepe. De illis qͥ se ‸ ꝓͣoͣ eͤ¬
inconiugium. q̃ pͥꝰ est polluta per ult̾iũ.
inmatͥmonium ꝙͣ pͥ polluit ad ult̾io. Item¬
relatum est Autrib scõꝵ sac̾dotũ qñdam al¬
est. Tale gͦ combium ꝓhibemus. ⁊ anathe¬
matiramꝰ. his aliis q auctoritatibꝰ uetãtur¬

Expanded text:
poenitentiam egit, sed non saepe. 6. De illis qui se ante ppoenitentiam egit, sed non saepe. 6. De illis qui se ante pconjugium quae prius est polluta per adulteriuin matrimonium quam prius polluit adulterio. ItemRelatum est auribus sanctorum sacerdotum quemdam alest, Tale igitur connubium prohibemus et anathematizam
Abbreviated transcription (Latin):
conuunctis. honesto placto sud seqũtemani¬
festum est determinatio.
edħ ultima audoritas de concubinis loqr᷑
ꝓhibens concubinã posse tͣnssire ad honestũ
placitum nuptiarum si castitatẽ et fidem
seruare uelit. pͥmauͦ auctoritas augꝰ de ilł
agit qui de peccato penitĩt. et nicħ ĩmoete
uiri machinati stuit. nͨ uiuente uiro fidem
ad ultẽ dedit mechꝰ ꝙ eam inconingio due̾t
si suꝑniuẽt. Qui nͦ hec faciunt: aliis p̃missis
anctoritatibꝰ ꝓhibentur copłari. Si ꝓcit᷑

Expanded text:
conjunctis honesto placito subsequente manifestum est. 7. Determinatio. Sed haec ultima auctoritas de concubinis loquitur, perhibens concubinas posse transire ad honestum placitum nuptiarum, si castitatem et fidem servare velint. Prima vero auctoritas Augustini de illis agit qui de peccato poenituerunt, et nihil in mortem viri machinatae sunt, nec vivente viro fidem adulterae dedit moechus, quod eam in conjugio duceret si superviveret. Qui vero haec faciunt, aliis praemissis auctoritatibus prohibentur copulari. DIST
Abbreviated transcription (Latin):
subaudiendumest eis: tc̃ enĩ eis uiri de
mundo recedũt ⁊ defunguntur c̾ abeor
concupiscentia istese alienãt: q̃ insensũ
subdita ꝯ similitudo declarat ⁊ consirmat

Expanded text:
subaudiendum est eis. Tunc enim eis viri de mundo recedunt et defunguntur, cum ab eorum concupiscentia istae se alienant; quem sensum similitudo subdita declarat et confirmat
Abbreviated transcription (Latin):
de mundo recesserit si iy dehominibus
ħ rõ custoditur: ut queẽq uiuente iuro
alii nupserit ad ultãhabeatur: nec eiagẽ
est q̃ a sefu̾at in mortalisponso con¬
iuncta ⁊ post ad humanas nuptias tnsmi¬
tencia. S ñ ita intelligendum est ut ali
qñ excludantur apenitencia q̃ digne peni¬
mittende ad penitẽciam q̃ ab incestico¬
pula disced̾e noluerint. qr post religi
ciliari q̃ ad abitum sue ꝓfessionis redire
neglererint. tunc ille cuise conuure¬
rat ei defunctus erit. c̃ ab eiꝰ amplexib

Expanded text:
de mundo recesserit. Si enim de hominibus haec ratio custoditur, ut quaecunque vivente viro alteri nupserit adultera habeatur, nec ei agenest, quae ante immortali se sponso conjunxerat et postea ad humanas nuptias transmitentiam, non ita intelligendum est, ut aliquo tempore excludantur a poenitentia quae digne poenimitti ad poenitentiam quae ab incesti copula discedere noluerint. Post proposiquae ad habitum suae professionis redire neglexerit. Tunc ille qui se conjunxerat ei, defunctus erit, cum ab ejus
Abbreviated transcription (Latin):
tn fidelium usq ad satiffactonem exclu¬
dumtin: quanto magis nidue q̃ ꝑfecho¬
ris etatis ⁊ maturioris consilii existunt
⁊ habitum religionis assumpser̃t ⁊ de¬
inde apostataĩunt atq ad pͥorẽ nomi
aliminibꝰ eccł̃ie et acetu fidelutm usqi ad satiᷤ¬
factionem sunt eliminande et carceribꝰ tra¬
dende: Exhis apparet nͥgines uł iuduas no¬
to continentix astrictas siue fuerint uela¬
te siue non. millatenus conugium sortiri
posse. gd̃ uidelicet de omĩb intelligendnͣ
qui continenciam nouerunt. Qd̃ enĩante
erat licitum. postfit illicitum. Non ẽ hic
p̃termittendũ ꝙ innocentꝰ deuidius et¬

Expanded text:
tu fidelium usque ad satisfactionem excluduntur, quanto magis viduae, quae perfectioris aetatis, et maturioris concilii existunt, et habitum religionis assumpserunt, et deinde apostataverunt, atque ad priorem vomiliminibus ecclesiae, et a coetu fidelium usque ad satisfactionem sunt eliminandae, et carceribus tradendae. Ex his apparet virgines vel viduas voto continentiae astrictas, sive fuerint velatae, sive non, nullatenus conjugium sortiri posse. Quod itidem de omnibus intelligendum est, qui continentiam voverunt. Quod enim ante erat licitum, post votum fit illicitum. Non est igitur praetermittendum quod Innocentius
Abbreviated transcription (Latin):
peccatumest et scandalum. qͥ pͥnatum facuĩt
uotum continente: matͥmonium cͣchere nł
debent. qi contrahendo mortalit̾ peccant.
sitam̃ contraxerint non seꝑentur: qr ꝓbari
non potest ꝙ occulte actum est: qͥ enĩ sollep̃¬
niter uouent millatenꝰ comugñ inire q̃nt

Expanded text:
peccatum et scandalum est. Qui privatum faciunt votum continentiae, Matrimonium contrahere non debent; quia contrahendo mortaliter peccant. Si tamen contraxerint, non separentur, quia probari non potest quod occulte factum est. Qui vero solemniter vovent, nullatenus Conjugi
Abbreviated transcription (Latin):
piã uͦ ⁊ splendor et̾ne lucis. Saluator gͦ
nr̃. splendor ÷ claritatis: splendor aũ ñ
semel nascit᷑ ⁊ desinit s quociens ortũ
fu̾it lum̃. ex quo spleudor orit᷑. tociens
orit᷑ etiam splendor claritatis: sic gͦ sal¬
uator semꝑ nascit᷑. Uñ ait in libro sa¬
pĩe. añ om̃s colles gn̾at me. siõ ut

Expanded text:
vero est splendor aeternae lucis; Salvator ergo noster splendor est claritatis. Splendor autem non semel nascitur et desinit, sed quoties ortum fuerit lumen ex quo splendor oritur, toties oritur etiam splendor claritatis; sic ergo Salvator semper nascitur. Unde ait in lib. Sapientiae: Ante omnes colles generat me
Abbreviated transcription (Latin):
tie siue non. Dampnatur enĩ ꝓpõiti frans.
dampnãtur tales qr continentie fidem pͥmã
irritamfecerunt .i. notum. ł in uoto uio¬
sieam effectui mancipam̾it reuocand̾ id
eẽ imirritum easq arcendas redire ad ꝓ¬

Expanded text:
positi fraus; damnantur tales, quia continentiae fidem primam irritam fecerunt, id est, votum vel in voto viosi eam effectui mancipaverint, revocandum id esse in irritum, easque arcendas redire ad p
Abbreviated transcription (Latin):
dixisti unũ dm̃ ñ ex partib eẽ cõpõitum.
⁊ hoc de pr̃e uis intelligi. Ile inquis uirtꝰ :
ingenita simplex. ⁊ tñ in hac simplici uirtu¬
te multa uid̾is cõmemorare c̃ dicis. Ds̃ dm̃
genuit. bonꝰ bonũ genuit. sapiens sapiẽtẽ
clemens dem̃tẽ. potens potentẽ. Numqͥd gͦ¬
S umꝰ uirtutis ꝗͣ simplicẽ ẽẽ dixistiꝰ. Si dixe¬
ris parteᷤ s̃. simplex gͦ uirtꝰ ex partib ꝯstat¬
⁊ simplex ista uirtꝰ te diffimente unꝰ ÷ As̃.

Expanded text:
n ex partibus esse compositum, et hoc de Patre tantum vis intelligi. Ille, inquis, virtus est ingenita, simplex; et tamen in hac simplici virtute multa videris commemorare, cum dicis: Deus Deum genuit, bonus bonum genuit, sapiens sapientem, clemens clementem, potens potentem. Numquid nius virtutis, quam simplicem esse dixisti? Si dixeris, partes sunt, simplex ergo virtus ex partibus constat. Et simplex ista virtus, te definiente, unus est
Abbreviated transcription (Latin):
numꝗͣ hr̃e bonã cãm. Qui enĩ
aliena furat᷑ ut pauꝑib tͥbuat. ñ ꝓbo¬
no ut aiunt furat᷑. ñ enĩ bonum ÷ alie¬
na pauꝑib dare. Qui enĩ de rapina
id̾ fac̃ ac si filium in ospectu prĩs of¬
fert uictimet. ł sacrifitiũ dõ canis
offerat: ab ominabił nempe dõ ÷ im¬
pioꝵ oblatio. Ita etiam & hoĩẽm ꝑ ad¬
ult̾ium amorte lib̾are. malum eẽ qñt.
Et si enĩ bonum sit hoiẽm a morte li

Expanded text:
uam habere bonam causam. Qui enim aliena furatur ut pauperibus tribuat, non pro bono, ut aiunt, furatur. Non enim bonum est aliena pauperibus erogare. Qui enim de rapina Eccl. 34, ac si filium in conspectu patris victimet, vel sacrificium carnis Deo offerat. Abominabilis nempe Deo est impiorum oblatio. Ita etiam et hominem per adulterium a morte liberare, malum esse dicunt. Etsi enim bonum sit hominem a morte li
Abbreviated transcription (Latin):
uti guosie. uelut qꝑ talia ñ futit honofine ⁊ bona
intentione. s intentõne q̃ uidr̃ bona.
ħant malas. s quia causas hñt q̃ uidẽ¬
Dimq intentio ut supͣdic mala.¬
intentionem dirigat. ñ inm̾ito q̃ri
pot̾ utrum omĩs intentio omẽq opꝰ

Expanded text:
t quasi et velut; quia talia non fiunt bono fine et bona intentione, sed intentione quae videtur bona, habeant malas; sed quia causas habent quae videnmque intentio, ut supra dictum eintentionem dirigat, non immerito quaeri potest utrum omnis intentio, omneque
Abbreviated transcription (Latin):
mala. Quibdam ita ẽẽ uidr̃. qui di¬
cunt om̃s actꝰ ẽẽ indifferent̾es ut nͦ
boni nec mali sint ꝑ se. s ĩntentiõe¬
ex bona bonꝰ. & ex mala malus. sit
omĩs accꝰ. Scd̾m quos quilibet actꝰ
pot̾ eẽ bonus. si bona itentõne ge¬
rat᷑. Aliis aũ uidr̃ ꝙ quidã actꝰ ĩ se
mali sunt. ita ut ñ possint eẽ nͥ pec¬
cata. etiã si bonã ħant cãm. Et qui

Expanded text:
dicunt omnes actus esse indifferentes, ut nec boni nec mali per se sint, sed ex intentione bona bonus, et ex mala malus sit omnis actus. Secundum quos quilibet actus potest esse bonus, si bona intentione geratur. Aliis autem videtur quod quidam actus in se mali sint, ita ut non possint esse nisi pecca
Abbreviated transcription (Latin):
intellectꝰ. rõ ingenum. ⁊ huiꝰmodi cũ
inordinata sint peccã ñ sunt. In ordina¬
ta uͭ sunt sic̃ uoluntas cum ad rectum
finẽ ñ tendunt. eoꝵ q actus p̃uaricõnes
existunt. Ad ꝙ iłli dñt uoluntatis noĩe.

Expanded text:
intellectus, ratio, et ingenium et hujusmodi, cum inordinata sunt, peccata non sunt? Inordinata vero sunt, sicut voluntas, cum ad rectum finem non tendunt, eorumque actus praevaricationes existunt. Ad quod illi dicunt voluntatis nomine
Abbreviated transcription (Latin):
luntates. affectꝰ. siue motꝰ m̃tis. quib qͣi
gͣssib ł passib tendit᷑ ad patriã. Sic̃ gͦ
alta ÷ uoluntas uidendi fenestras. ut
supͣ docente augustino didicimꝰ. alt̾a
ẽẽ uoluntas. elemosinas dandi pauꝑi.
alia uoluntas hñdi uitam. Alii aũ pu¬
tant ꝙ una sit uoluntas ⁊ hic ⁊ ibi. s
ꝓpt̾ sub̾toꝵ multiplicitatẽ diu̾sitas me¬
morat᷑ uoluntatũ. Cet̾m ꝙ libet hoꝵ sit uerũ.
illd̃ milli in ambiguum ueñ. quin
uoluntas ex suo fine penset᷑. utrum
recta sit an pͣua. peccm̃ an gr̃a. & qͥn
nõie intentionis. aliqñ finis. aliqñ
uoluntas intelligat᷑. Cum uoluntas sit¬

Expanded text:
sive motus mentis, quibus quasi gressibus vel passibus tenditur ad patriam. Sicut ergo altera est voluntas videndi fenestras, ut supra docente August. didicimus, altera esse voluntas eleemosynas dandi pauperi, alia voluntas habendi vitam. Alii autem putant quod una sit voluntas et hic et ibi, sed propter subjectorum multiplicitatem diversitas memoratur voluntatum. Caeterum quodlibet horum verum sit, illud nulli in ambiguum venit, quin voluntas ex suo fine pensetur utrum recta sit an prava, peccatum an gratia; et quin nomine intentionis aliquando finis, aliquando voluntas intelligatu
Abbreviated transcription (Latin):
mala: Cur ñ ab inmundis met̾icib
que ditant stupͣtores rapiat diuitias
uir bonus. ut indigentib eas largia¬
tur cum nullum malum sit malũ.
si ꝓ bono ficit: Qũis hoc dicat nͥ qui
res humanas moresq conat᷑ ⁊ leges sub¬
u̾tẽ. Quod enim facinꝰ ñ dicat᷑ posse
mał accib ñ quid fiat. s qͣre fiat eẽ
querend̾. ut quecumq ꝓ bonis fuint
causis. nec ip̃a mala ẽẽ iudicent᷑ at
risticia m̾ito punit eum qui dic̃ se
subtͣxisse suꝑflua diuiti. ut p̃b̾e̾t pati¬
ꝑ i. & falsariũ qui alienũ corrũpit
testam̃tum ut is eẽt heres qui facet¬
elemosinas largas. ñ ille qui nullas. & illũ
cet aliquis. gͦ equandus ÷ fur quilibet

Expanded text:
mala? Cur non ab immundis meretricibus mala? Cur non ab immundis meretricibus quas ditant stupratores, rapiat divitias vir bonus, ut indigentibus eas largiatur, cum nullum malum malum sit si pro bono fiat? Quis hoc dicat, nisi qui res humanas moresque conatur et leges subvertere? Quod enim facinus non dicatur recte malis actibus, non quid fiat, sed quare fiat esse quaerendum, ut quaecumque pro bonis fiant causis, nec ipsa mala esse judicentur? At justitia merito punit eum qui dicit se subtraxisse superflua diviti, ut praeberet pauperi; et falsarium qui alienum corrumpit testamentum, ut is esset haeres qui faceeemosynas largas, non ille qui nullas; et eum qcet aliquis: Ergo aequandus est fur cuilibet
Abbreviated transcription (Latin):
intentionẽ & cãm uidicandos bõs
ł malos p̃t̾ quosdam qui ita sunt
quid fiat. S ea q̃ ꝯstant ẽẽ peccã nul¬
lo bone cause obtentu. nullo qͣsi bo¬
no fine. nulla uelud bona nitentõne
facienda sunt. Ea quippe oꝑa hoĩũ
si causas ħui̾nt bonas ł malas. nc̃ sus
bona. nunc inala. q̃ ñ sunt ꝑ se ip̃a
peccã. sic̃ uictum p̃be pauꝑib boñ÷¬
bitus ꝯ̃iugał. qñ fit cã gn̾andi. si
ea fide fiat ut gignantur regeu̾andi.
ħ rursus mala sunt. si malas hñt cãs.
lasciuie cã cum uxore ꝯcũbit᷑. aut filii
gn̾ant᷑ ñ ut dõ. s ut ddiabolo nutriant᷑
stupͣ. blasphemie. quis dicat causis bo¬
remͦ diuitib ut ħamus quid demus
& innocens ñ puniat᷑. Aut quis dicat
adult̾ium faciendum ut ꝑ illam cũ
qua fit hõ de morte lib̾etur  Testam̃¬
ta etiam u̾a cur ñ suppͥmimus & falsa
supponimꝰ ne ħeditates ħ ant qui nicħ
bomi agunt. s hii potiꝰ qui indigenteᷤᷤ
adiuuant: Cur ñ fiant illa mala ꝓpt̾

Expanded text:
intentionem et causam judicandos bonos vel malos, praeter quosdam, qui ita sunt quid fiat: sed ea quae constat esse peccata, nullo bonae causae obtentu, nullo quasi bono fine, nulla velut bona intentione facienda sunt. Ea quippe opera hominum, sicut causas habuerint bonas, seu malas, nunc sunt bona, nunc mala, quae non sunt per se ipsa peccabitus conjugalis quando fit causa generandi, si ea fide fiat, ut gignantur regenerandi. Haec rursus mala sunt, si malas habeant causas: lasciuiae causa cum uxore concumbitur; aut filii generantur, non ut deo, sed ut diabolo nutrianturstupra, blasphemiae remur divitibus, ut habeamus quid demus et innocens non puniatur. Aut quis dicat adulterium esse faciendum, ut per illam cum qua fit, homo de morte liberetur? Testamenta etiam vera cur non supprimimus, et falsa supponimus, ne haereditates habeant qui nihil boni agunt, sed hi potius quilindigentes adjuvant? Cur non fiant illa mala propt
Abbreviated transcription (Latin):
di oportet bonã hr̃e uoluntatẽ s potiꝰ
.i. unũ motum quo nat᷑alit̾ uult hõ bo¬
num. & ex uitio uult malum eoq
delectat᷑. & in qͣntum uult bonum
nat᷑alr̃ bonus ÷ ⁊ in qͣntum uult ma
lum malus ÷ An ex fine om̃s accꝰ pen¬
ne sic̃ uoluntas pensari debeant bo¬
comitant᷑ & ad bonum finẽ tendunt.
Mali uͦ simplr̃ dici debent. qui ꝑu̾sam
hñt cãm & intentionem. uñ ambros.
ait. Affectus tini  oꝑi tuo nom̃ impoñ.
& augꝰ. sr̃ psalm̃ .xxxi. Nemo cõputat
oꝑa sua bona añ fiddem. Ita eñ ut mͥ

Expanded text:
di oportet bonam habere voluntatem, sed potius est, unum motum, quo naturaliter vult homo bonum, et ex vitio vult homo malum, eoque delectatur: et in quantum vult bonum, naturaliter bonuTIO XL. AN EX FINE OMNES ACTUS PENne, sicut voluntas, pensari debeant botur, et ad bonum finem tendunt; mali vero simpliciter dici debent qui perversam habent causam et intentionem. Unde Ambros. ait: Affectus tuus operi tuo nomen imponit. Et August. super psal. 31: Nemo computet bona opera sua ante fidem. Ita
Abbreviated transcription (Latin):
lerrimꝰ p̃t̾ uuam. qr uͥ fides ñ erat. bo¬
num opꝰ ñ erat. Bonũ enĩ opꝰ intentio
fac̃. intentionem fides dirig̃. Nõ ualde
attendas quid hõ faciat. s quid cum
fac̃ attendat. quo lac̾tos optime gub̾na¬
tionis dirigat. his testimoniis insi¬
nuari uidr̃ ex affectu & fine oꝑa ẽẽ

Expanded text:
 fides non erat, bonum opus non erat. Bonum enim opus intentio facit, intentionem fides dirigit. Non valde attendas quid homo faciat, sed quid cum facit attendat, quo lacertos optimae gubernationis dirigat. His testimoniis insinuari videtur ex affectu et fine opera bona
Abbreviated transcription (Latin):
furmissime tene pͥmos hoĩes bonos &
rectos eẽ c̾atos cum lib̾o arbitrio quo
possent si uellent ꝓpͥa uoluntate pecca¬
re. eosq ñ necc̃itate s ꝓpͥa uoluntate
mens relicta suꝑioꝵ lege subic̃ se pec¬
catis eisq oblectat᷑. Iste motꝰ ut aiunt

Expanded text:
Firmissime tene primos homines bonos et rectos esse creatos cum libero arbitrio, quod possent si vellent propria voluntate peccare, eosque non necessitate, sed propria voluntate mens relicta superiorum lege subjicit se peccatis, eisque oblectatur. Iste motus, ut aiunt,
Abbreviated transcription (Latin):
alle uoluntatis qͣm accꝰ memorie ł in¬
tellectus. hic enĩ actꝰ ⁊ ad aliquid
mala malum ÷ S intellig̾e̾ ł memo¬
rare mala. malum ñ ÷ ᷤqͣ muis eoꝵ qͥ¬
dam cẽ hos actus malos eẽ int̾ddum
ñ imꝓbe asserunt. Memorat enm
int̾dum quis malum ut faciat & querit
intellig̾e̾ u̾um ut sciat impugnare. fece
quomͦ soluitur p̃missa questio ab his qͥ
tdunt omĩa ẽẽ bona in qͣntum sunt. Q
uͦ dñt uoluntates malas eẽ peccã. & mil¬

Expanded text:
ille voluntatis, quam actus memoriae vel intellectus. Hic enim actus est ad aliquid mala malum est, sed intelligere vel memorare mala malum non est. Quamvis eorum quidam etiam hos actus malos esse interdum non improbe asserant. Memorat enim interdum quis malum ut faciat, et quaerit intelligere verum ut sciat impugnare. Ecce qualiter solvitur praemissa quaestio ab his qui tradunt omnia esse bona in quantum sunt. Qui vero dicunt voluntates malas peccata
Abbreviated transcription (Latin):
rõ ÷ ł intellectꝰ. Cum gͦ uoluntas de nat᷑a¬
lib sit. qͣre ip̃a ñ semꝑbonum ⁊ & si aliqñ
uicu subiaceat.: Ad hoc facile respõdent
qui dñt omĩa que s̃ in qͣntum sunt boã
ẽẽ. quia & ipãm uoluntatẽ in qͣntum ÷¬

Expanded text:
 vel intellectus. Cum ergo voluntas de naturalibus sit, quare ipsa non semper bonum est, etsi aliquando vitiis subjaceat? Ad hoc facile respondent qui dicunt omnia quae sunt, in quantum sunt, bona esse; quia et ipsam voluntatem, in quantum
Abbreviated transcription (Latin):
enda s̃. ut omĩa q̃ facimꝰ omĩumq
fines ad eum referamꝰ. De differẽtia
uolirtatis et intentionis ⁊ finis.
olet etiam q̃ri quid distet int̾
uoluntatẽ & intentionem ac
finemi¶ Ad ꝙ dici pot̾ int̾ uoluntatẽ
⁊ finẽ c̾to atq euidenti mͦ distingu
qr uoluntas ÷ qͣ uolumꝰ aliquid. finiᷤᷤ

Expanded text:
enda sunt, ut omnia quae facimus, omniumque fines, ad eum referamus. 6. De differentia voluntatis, intentionis, et finis. Solet etiam quaeri quid distet inter voluntatem, et intentionem, ac finem. Ad quod dici potest inter voluntatem et finem certo atque evidenti modo distingui, quia voluntas est qua volumus a
Abbreviated transcription (Latin):
tam. ⁊ alia qͣ pauꝑi subuenire tio¬
lo. S ista ad illam refert᷑. nam ꝙ¬
si hoc ita placet ut in eo cum aliqͣ delec¬
tatione uoluntas ad quiescat. ñ dum tũ
⁊ illd̾ quo tendit᷑ s ad hoc ad illd̾ refert᷑.¬

Expanded text:
tam, et alia qua pauperi subvenire volo. Sed ista ad illam refertur. Nam etsi hoc ita placeat, ut in eo cum aliqua delectatione voluntas acquiescat, nondum est tamen illud quo tenditur, sed hoc ad illud refert
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯnexio. it̾ qd̾dam ÷ ascendentium ad
implicatõ. uinłm ÷ quo alligabit᷑
qui hoc ag̃ ut ꝓiciatur in tenebras ex¬
lib rectas uoluntates ꝓpͥos ac diu̾sos
ferunt᷑ ad unum qui ÷ finis finium
de quo paulo añ diximꝰ. Ita econu̾so
forte ÷ iñ malus. Quedam huic sentẽ
qͣsdam rectas uoluntates diu̾sos fi¬
nes sortiri. & tñ ad uium referri.
uidet᷑ obiuare ꝙ alibi augustinus¬

Expanded text:
nexio iter est quoddam ascendentium ad implicatio, vinculum est quo alligabitur qui hoc agit, ut projiciatur in tenebras exe voluntates proprios ac diversos feruntur ad unum qui est finis finium; de quo paulo ante diximus; ita e converso forte est et in malis. 4. Quaedam huic sententfidelium quasdam rectas voluntates diversos fines sortiri, et tamen ad unum referri, videtur obviare quod alibi August. ad
Abbreviated transcription (Latin):
÷ bonus. quia peior ÷ unus. Peior ÷ enim qͥ
ꝯcupiscendo qͣm qui miserando furat᷑.
s si furtum om̃e peccm̃ ÷: ab om̃i furto
abstinend̾ ÷. Quis enĩ dicat ẽẽ petcand̾
etiã si aliud sit gͣnius. aliud leuiꝰ peccm̃ͦ
Nunc aũ querimꝰ quis actꝰ peccm̃ sit ł ñ.
ñ quid gͣuiꝰ sit ł leuius. Intende lector
utilem hñt ex̾citationem. & dinosces
sic̃ in illis q̃ ꝑ se peccã sunt. Iua enĩ cũ
quis gesserit ꝓ aliqͣ bona cã. bonum
hr̃e uident᷑ finem. nec ex fine uoluntas
÷ mala. nec ex uoluntate actio fit mala.
s ex accõne uoluntas fit pͤua. In quib
aliqui pont̃ actum udoꝵ qui crucifi¬

Expanded text:
 bonus, quia pejor est unus. Pejor enim est qui concupiscendo, quam qui miserando furatur. Sed si furtum omne peccatum est ab omni furto abstinendum est. Quis enim dicat esse peccandum, etiamsi aliud sit gravius, aliud levius peccatum? Nunc autem quaerimus quis actus peccatum sit vel non; non quid gravius sit vel levius. Intende, lector, utilem habent exercitationem; et dignosces in illis quae per se peccata sunt. Illa enim cum quis gesserit pro aliqua bona causa, bonum videtur habere finem; nec ex fine voluntas est mala, nec ex voluntate actio fit mala, sed ex actione voluntas fit prava. In quibus aliqui ponunt actum Judaeorum, qui crucifi
Abbreviated transcription (Latin):
nare aĩadu̾tit qui u̾b p̃missis sim¬
plici ocło diligent̾ intendit. Qui enĩ
dixit ne duos fines nob̾ ostituamꝰ. s
omĩa ꝓpt̾ regnũ faciamꝰ. Ip̃e p̃misit
ꝙ debemus manducare ut eũgłire¬
mꝰ.Cum aũ ħ ita facimꝰ. actionis illiꝰ
finẽ erigłium ostituimꝰ. s ⁊ hẽ finem ad

Expanded text:
re animadvertit, qui verbis praemissis simplici oculo diligenter intendit; qui enim dixit, ne duos fines nobis constituamus, sed omnia propter regnum Dei faciamus, ipse praemisit quod debemus manducare ut evangelizemus. Cum autem hoc ita facimus, actionis illius finem Evangelium constituimus; sed et hunc finem ad
Abbreviated transcription (Latin):
& manducamꝰ & eũgłizamus ꝓptͥ reg¬
num. Duos gͦ fines nob in manducan¬
do ꝯstitumꝰ. s ista facientes nũquid
peccamꝰ: absit. sam & ip̃e sic fieri
suadet. si diligent̾ eiꝰ u̾ba inspiciant᷑
¶Cum gͦ ait ne duos fines nob̾ ꝯstitua¬
mꝰ. fines indiu̾sa tendentes intelligi

Expanded text:
nducamus et evangelizamus propter regnum Dei. Duos igitur fines nobis in manducando constituimus. Sed ita facientes numquid peccamus? Absit. Nam et ipse sic facere suadet, si diligenter ejus verba inspiciamus. Cum ergo ait, ne duos fines nobis constituamus, fines in diversa tendentes intelligi
Abbreviated transcription (Latin):
fac̃ gͦ ꝙ bonum ⁊ intentione ñ bona.
Is asserunt illi quedam oꝑa ẽẽ talia
q̃ sic bona sunt ꝙ mala eẽ ñ possurt.
quoc̃q modo fiant. sic̃ econu̾so que¬
dam sic sunt mala. ut ñ possint ẽẽ
bona quacumq ex cã fiant. Alia aũ
ẽẽ oꝑa que ex fine ł cã. bona sunt ł
mala. & ad illa referunt scõꝵ testi¬
monia quib ex affectu ł intentione
iudicium oꝑum pensari dñt. Priꝑti¬

Expanded text:
 quod bonum est intentione non bona. Ideo asserunt illi quaedam opera esse talia, quae sic bona sunt, quod mala esse non possunt, quocumque modo fiant; sicut e converso, quaedam sic sunt mala, ut non possint esse bona, quacumque ex causa fiant. Alia autem esse opera quae ex fine vel causa bona sunt vel mala, et ad illa referunt sanctorum testimonia, quibus ex affectu vel intentione judicium operum pensari dicunt. Triparti
Abbreviated transcription (Latin):
de natura ł sub̾a m̃tionẽ fac̃. Illarũ
uͦ sentẽtiar̃ uditium prudñtis lec¬
toris cui itͥusq sñtentie notitiam
plenarie deditꝰ arbitrio relinqͥ¬
mus. adħuc que ad̾ ea nob̾ suꝑsunt
tͣctanda festinantes. Qd̃ de peccõ ñ
de pena intelligr̃ cum dr̃ ds̃ ñ ⁊ ane¬

Expanded text:
a mentionem facit. Illarum vero sententiarum judicium prudenti lectori, cui utriusque sententiae notitiam plenarie dedimus, arbitrio relinquimus, ad ea quae adhuc nobis supersunt tractanda festinantes. 5. Quod de peccato non de poena intelligitur, cum dicitur: De
Abbreviated transcription (Latin):
lectatõ bona ł mala ad qͣm nitit᷑
quisq ꝑuenire. Uñ augꝰ. sr̃ illtum
loc̃ ps̃i. scrutans corda ⁊ r. ait sic.
d̾s̃ solus scrutat᷑ corda .i. quid quisꝙ
cogitet. & renes .i. quid quemq delectet.
quia finis cure ⁊ cogitatõis ÷ delectatio.
ad qͣm cura ⁊ cogitatõe nitit᷑ quisq ꝑue¬
nire. E paulopꝰt oꝑa rirã que ĩ in dictiᷤᷤ
& factis. possunt hoĩes uid̾e. s quo aĩo
fiant. & quo uenire cupiant solus ds̃ ui¬
det. qui cum uidet cor ẽẽ in celo. ⁊ ñ de¬
leccari nos in carne s in dño .i. cum bone

Expanded text:
 mala, ad quam nititur quisque pervenire. Unde August. super illum locum psal.: Scrutans corda et renes, sic ait: Deus solus scrutatur corda, id est, quid quisque cogitet; et renes, id est, quid quemque delectet; quia finis curae et cogitationis est delectatio, ad quam cura et cogitatione nititur quisque pervenire. Et paulo post: Opera nostra quae sunt in dictis et factis, possunt homines videre; sed quo animo fiant, et quo venire cupiant, solus Deus videt, qui cum videt cor esse in coelo, et non delectari nos in carne, sed in Domino, id e
Abbreviated transcription (Latin):
peccĩ illecebra teneat᷑. ueniale  leuissimũ
⁊ peccm̃. Si uͦ inferior pars rõnis ꝯsense¬
rit. ita ut sola cogitatõis delectatõe sñ uo¬
luntate ꝑfitiendi teneat᷑. mulier sola mã¬
ducaũ. ñ uͥ cuiꝰ auctoritate cohibet᷑ uo¬
luntas. ne ad opus usq ꝑueniat. Si uͦ ad¬
sit plena uoluntas ꝑfitiendi. ut si adsit
facultas ad effectum ꝑducat᷑ uͥ quoq
manducat. qi suꝑior pars rõnis illece¬
bre ꝯsensit. & tc̃ ÷ dapnabile ⁊ gͣue pec¬
catum. Qñ aũ mulier sñ uiro gustat.
aliqñ ÷ mortale. aliqñ ueniale peccõi.
ut enĩ dictũ ÷ tunc mulier sñ uiro
gustat. c̃ ita delectõne cogitõnis peccõ
tenet᷑. ut faciend ñ dec̾nat᷑. ł cũ quidã
t̾minꝰ & m̃sura peccõ adhibet᷑ a uiro.
ut ñ liceat mulieri effrenata lib̾tate
t᷑ delectõne cogitõis. s statim ut mulie¬
rẽ tetig̃. uiri auctoritate repellit᷑ ue¬
niale ẽ. Si uͦ diu in cogitõnis delectõe¬

Expanded text:
peccati illecebra teneatur, veniale ac levissimum  vero inferior pars rationis consenserit, ita ut sola cogitationis delectatione sine voluntate perficiendi teneatur, mulier sola manducavit, non vir, cujus auctoritate cohibetur voluntas, ne ad opus usque perveniat. Si vero adsit plena voluntas perficiendi, ut, si adsit facultas, ad effectum perducatur, vir quoque manducat, quia superior pars rationis illecebrae consensit, et tunc est damnabile et grave peccatum. Quando autem mulier sine viro gustat, aliquando est mortale, aliquando veniale peccatum. Ut enim dictum est, tunc mulier sine viro gustat, cum ita delectatione cogitationis peccatum tenetur, ut faciendum non decernatur; vel cum quidam terminus et mensura a peccato adhibetur a viro, ut non liceat mulieri effrenata libertatetur delectatione cogitationis, sed statim ut mulierem tetigit, viri auctoritate repellatur, veniale est. Si vero diu in delect
Abbreviated transcription (Latin):
÷.ñ ex aĩo iste ꝑurat s fallit᷑. hoc ꝓ u̾o ht̃
qd̾ falsum ÷. ñ ꝓ falsa re sciens iurationem
int̾ponit. Da illum qui scit falsum ẽẽ &¬
ꝙ scit falsum eẽ. Uidetis qͣm ista ddetestan¬
da sit belua. fac alium qͥ falsum putat

Expanded text:
n ex animo iste pejerat, sed fallitur. Hoc pro vero habet quod falsum est, non pro falsa re sciens jurationem interponit. Da alium qui scit falsum equod scit falsum esse. Videtis quam ista detestanda sit bellua. Fac alium qui putat
Abbreviated transcription (Latin):
suffitiebat lib̾um arbitrium nͥ diui¬
num p̃b̃et᷑ adiutorium. Ecce his t̾ibis
satis ostũdit᷑ ꝙ añ peccm̃ hõ inlige¬
bat gr̃a oꝑante & cooꝑante. Nõ enim
habebat quo pedem mou̾e posset. sñ
gr̃e oꝑantis & cooꝑantis auxilio. ħuit

Expanded text:
sufficiebat liberum arbitrium, nisi divinum praeberetur adjutorium. Ecce his verbis satis ostenditur quod ante peccatum homo indigebat gratia operante et cooperante. Non enim habebat quo pedem movere posset sine gratiae operantis et cooperantis auxilio; habuit
Abbreviated transcription (Latin):
ĩmortalitatẽ in qͣ pot̾at ñ mori natu
humana ꝑdidit ꝑ lib̾um arbit̾um.
hanc uͦ in qͦ ñ pot̾it ñ mori accept᷑a
cepta ꝑ m̾itum. qͣmuis sñ grã nec
tunc ullum m̾itum ẽẽ potuisset. q
& si pecc̃m in solo erat ꝯstitutum¬

Expanded text:
mortalitatem in qua poterat non mori natura humana, perdidit per liberum arbitrium. Hanc vero in qua non poterat mori accepturaceptura per meritum, quamvis sine gratia nec tunc ullum meritum esse potuisset, quia etsi peccatum in solo erat
Abbreviated transcription (Latin):
ne unitatẽ. Etce hic aꝑte aꝑit aliqͣtenus.
sõ enĩ plene pot̃ tm̃ ab hoiẽ reserari
archanum. ex qͣ intelligentia dicat᷑ sin¬
gła ꝑsonarum tota eẽ in aliis. Uñ etiã
hylariꝰ instant᷑ ꝑͣquirens in libro .iiͦiͦ. de
t̾rinitate ait. affert plerisq obscurita¬

Expanded text:
e unitatem. Ecce hic aperit aliquatenus: non enim plene potest tantum ab homine reserari arcanum; ex qua intelligentia dicatur singula personarum tota esse in aliis. Unde etiam Hilar., ista interius perquirens, in lib. 3 de Trin., ait: Affert plerisque obscurita
Abbreviated transcription (Latin):
retractatioñ. Nõ uideo utrum recte di
tera eñ inheret᷑ alt̾a inest. Qd̾̃ p̃dicta
q̃ suffitiunt ad ꝯcognoscẽdã hãe qonẽ
atis ailigent᷑ iuxta dit̾isoꝵ sentẽtias
supͣpõitam absq assertione ap̃¬
iidicio tractauimꝰ questionem. Uerũ¬
tam̃ nolo in tanta re tamq ad dinos¬
cendũ difficili putare lectorẽ istam
s legat & alia melius forte ꝯsid̾ata atti
tractata. & ea que hic mou̾e possunt¬
ĩte iscritiate ħoc firmit̾ tenens ꝙ ds̃
in dm̃ tͣnsinit. ñ nate u̾sibilitate. s di¬

Expanded text:
cap. 19: Non video utrum recte dictera enim inhaeret ei, altera inest. 13. Quod praedicta non sufficiunt ad cognoscendam hanc quaestionem. Satis diligenter juxta diversorum sententiam supra positam absque assertione et praejudicio tractavimus quaestionem. Verumtamen nolo in tanta re, tamque ad cognoscendum difficili, putare lectorem istam sed legat et alia melius forte considerata atque tractata, et ea quae hic movere possmente discutiat; hoc firmiter tenens quod Deus in Deum transivit
Abbreviated transcription (Latin):
u̾issime p̃dicat᷑. quia uec aliquid ÷ qd̾
ei ad paciend̾ corruptõnem inferre
ualeat. nec aliquid ad faciend̃ impedi¬
m̃tum afferre. Manifestum ÷ itaq dm̃ hyqͥi fut
sola quib eiꝰ dignitas lederet᷑. eiꝰq ex¬
cellentie de rogaret᷑. in quo tñ ñ ÷ mi¬

Expanded text:
issime praedicatur, quia nec aliquid est quod ei ad patiendum corruptionem inferre valeat, nec aliquid ad faciendum impedimentum afferre. Manifestum est itaque Deum omnino sola quibus ejus dignitas laederetur, ejusque excellentiae derogaretur; in quo tamen non est mi
Abbreviated transcription (Latin):
Ngͦ  ds minꝰ potens ÷ quia peccare ñ pͭ.
cum omĩpotens nullatenus sit qͥ h pͥ
posse. Nõ eñ pot̃ mori. ł falli. uñ augꝰ.
iuinci. ħ utiq & huiꝰmodi absit ut possit
om̃ipotens. Si enim huiusmodi passio.¬
nib atq defectib subici possi̾t omĩpotẽs
mimime foret. & iñ monstrat᷑ omĩpotẽs

Expanded text:
eus minus potens est, quia peccare non potest, cum omnipotens nullatenus possit esse posse; non enim potest mori vel falli. Unde Aug., vinci. Haec utique et hujusmodi absit ut possit omnipotens, si enim hujusmodi passionibus atque defectibus subjici posset, omnipotens minime fore
Abbreviated transcription (Latin):
quod mͦ ñ scit. It̾. Sciit mundum
aliquid gͦ sciuit qd mͦ ñ scit. ⁊ alia hu¬
iusmodi infinita induci possent. S
ad hoc dm̃is quia id̾ de uatiuitate hꝰ
hominis & mundi c̾atione. nc̃ etiam
scit ꝙ sciebat añqͣm fierẽt. licet
tunc ⁊ nc̃ hanc sciãm eiꝰ. diu̾sis expͥ¬
mi u̾b̾ oporteat. Nam ꝙ tunc fut᷑um
erat. nunc p̃t̾itum ẽ. Iõq u̾ba cõmu¬
tanda sunt ad ip̃m designandũ. Sic̃
diu̾sis temporib loq̃utes eand̃ diem
mͦ ꝑhoc adu̾bium cras designamꝰ.

Expanded text:
Item: Scivit mundum aliquid ergo scivit quod modo non scit; et alia hujusmodi infinita dici possunt. Sed ad hoc dicimus quod idem de nativitate hujus hominis et mundi creatione, nunc etiam scit quod sciebat antequam fierent, licet tunc et nunc hanc scientiam ejus diversis exprimi verbis oportet. Nam quod tunc futurum erat, nunc praeteritum est. Ideoque verba commutanda sunt ad ipsum designandum. Sicut diversis temporibus loquentes, eamdem diem modo per hoc adverbium cras designamus,
Abbreviated transcription (Latin):
ñ pot̃. Nõ enim pot̃ ambulare. loqui.
& huiusmodi. q̃ anat᷑a diuinitatis sunt
ipãm ꝑtinent. Licet enĩ hꝰmͦi accõnes.
in se ds̃ hr̃e nõ possit. ñ enĩ pot̃ ambu¬
lare ł loqui. & huiꝰmͦi. eas tñ in c̾aturis¬

Expanded text:
lare, loqui, et hujusmodi quae a natura divinitatis sunt ipsam pertinent. Licet enim hujusmodi actiones in se Deus habere non possit non enim potest ambulare vel loqui et hujusmodi, eas t
Abbreviated transcription (Latin):
reationem rerum insinu ͭ auĩt¬
aus scͥpt᷑a dm̃ ẽẽ creato¬
rem. initiumq temꝑis.
atq om̃ium uisibilium
uł inuisibilium c̾aturaꝵ.
In pͥmõrdio sui ostendit dicens. In
pͥncipiõ c̾auit ds̃ celu̾m e t̾ram.
his & enim u̾b̾ moyses spũ dĩ afflatꝰ.¬
factam refert. elidens errorem quorũ¬
dã. plura sine pͥncipio fuisse pͥntipia.
opmantiũ. Piato namq ła initia estima

Expanded text:
reationem rerum insinuans Scriptura, Deum esse creatorem initiumque temporis atque omnium visibilium vel invisibilium creaturarum in primordio sui ostendit, dicens, Gen. 1: In principio creavit Deus coelum et terram. His etenim verbis Moyses Spiritu Dei afflatfactum refert, elidens errorem quorumdam plura sine principio fuisse principia opinantium. Plato namque tria initia aestima
Abbreviated transcription (Latin):
bia qua uoluerunt se parificare do in con¬
ũsis qͣsi in speculo reluc̾e cepit dĩ sapĩa
qua illuminati sunt. au̾si uͦ excecati s̃.
& illi quid̾ ꝯu̾si s̃. & illuminati ã dõ grã
appoĩta. isti uͦ sunt excecati. ñ immissio¬
ne malitie. s desertione gr̃e aqua
deserti sunt. ñ ita ꝙ pꝰ dedicata subtͣhe

Expanded text:
bia, qua voluerunt se parificare Deo. In conversis quasi in speculo relucere coepit Dei sapientia qua illuminati sunt; aversi vero excaecati sunt. Et illi quidem conversi sunt et illuminati a Deo gratia apposita. Isti vero sunt excaecati non immissione malitiae, sed desertione gratiae a qua deserti sunt; non ita quod prius dedita subtrahe