comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
habent secũ iram di. Quã iram di :
Quã excepit pͥmꝰ adam. Sic enĩ peccauit
pͥmus homo. & audiuit. morte morieris
Factus est mortalis ille: & cepimus nasci
mortales. Cũ ira dĩ nati sumꝰ. Uenit inde
filiꝰ ñ habens peccatũ. & indutꝰ est carne.
indutus ẽ mortalitate. Et si ille nobiscũ
cõmunicauit irã dĩ: nos pigri sumꝰ cum
illo cõmunicare grãm dĩ: Qui gͦ ñ uult
credere in filiũ: ira dĩ manet suꝑ illum.
Que ira: De qua dicit apłs. Fuimꝰ enĩ &
nos natura filii ire. sic̃ & cet̾i. Om̃s gͦ filii
irȩ: quia de maledicto mortis uenientes
Crede in xp̃m factũ ꝓ te mortalem. ut illũ
capias immortalem. Qnͣdo enĩ ceꝑis eiꝰ
mimortalitatẽ: nec tueris mortalis. Uiue¬
bat. moriebaris. Mortuus est. ut uiuas.
Atulit grãm dĩ. abstulit iram dĩ. D̃s bi¬
bit mortẽ. ne mors biberet hominem.¬
icenitas est infidelitas. & illuminatio
fides. quẽ fidelem qndo uenit xp̃c in¬
sũ dicit. fuimꝰ & nos aliqͣndo natura filii

Expanded text:
secum iram Dei. Quam iram Dei? Quam accepit primus Adam. Si enim peccavit primus homo, et audivit, Morte morieris ; factus est mortalis ille, et coepimus nasci mortales; cum ira Dei nati sumus. Venit inde Filius non habens peccatum, et indutus est carne, indutus est mortalitate. Si ille nobiscum communicavit iram Dei, nos pigri sumus cum illo communicare gratiam Dei? Qui ergo non vult credere in Filium, ira Dei manet super eum. Quae ira Dei? De qua dicit Apostolus, Fuimus et nos natura filii irae sicut et caeteri . Omnes ergo filii irae; quia de maledicto mortis venientes. Crede in Christum factum pro te mortalem, ut illum capias immortalem: quando enim ceperis ejus immortalitatem, nec tu eris mortalis. Vivebat, moriebaris: mortuus est, ut vivas. Attulit gratiam Dei, abstulit iram Dei. Deus vicit mortem, ne mors vinceret hominem.citas est infidelitas, et illuminatio fides; quem fidelem quando venit Christus inrum dicit: Fuimus et nos aliquando natura filii
Abbreviated transcription (Latin):
ere sibi consulit. qui dm iudicem
cogitat. apud quẽ causam gestȩ huiꝰ
uite. atq ab illo sibi mun̾is iniuncti qͥsq
dicturꝰ est. ubi om̃is homo recipit sicut
petͣ die. extremũ cõputat omnẽ diem:
& sic do̾ placitos mores ꝑducit usq ad
extremũ diem. Ita sibi beatꝰ &y pͥanus ep̃c
lebat. ñ sic̃ eũ lingua subdola diaboli
ꝑos possessi a se impii iudicis monere
uidebat᷑ dicens. Consule tͥ. Cũ enĩ eiꝰ
unmobilem m̃tẽ uideret qͣndo ei dixit.
ussert te pͥncipes cerimoniari: respon¬
ditq ille ñ facio: adiecit & ait. Consu¬
le tͥ. Ipfa ẽ lingua subdola diaboli. &¬
si ñ huiꝰ qui nesciebat que loqueret᷑: illiꝰ
tam̃ qui ꝑ cũ loquebat᷑. Loquebat̃ eñ
ꝓconsul ñ tam scd̾m pͥncipes homines
quoꝵ uissa sibimet iniuncta iactabat
qͣm scdm pͥncipẽ potestatis aeris. dequo
consule tͥ. qd̾ caro & sanguis dicebat stul¬
te. hoc diabolũ dicere subdole. atq in¬
tuebat᷑ in uno oꝑe duos. istum oculis

Expanded text:
ere sibi consulit, qui Deum judicem cogitat, apud quem causam gestae hujus vitae atque ab illo sibi muneris injuncti quisque dicturus est: ubi omnis homo recipit, sicutpetur die, extremum computat omnem diem, et sic Deo placitos mores perducit usque ad extremum diem. Ita sibi beatus Cyprianus et elebat, non sicut eum lingua subdola diaboli per os possessi a se impii judicis monere videbatur dicens, Consule tibi. Cum enim ejus immobilem mentem videret, quando ei dixit, Jusserunt te principes caerimoniari; responditque ille, Non facio: adjecit et ait, Consule tibi. Ipsa est lingua subdola diaboli: etsi non hujus qui nesciebat quid loqueretur, illius tamen qui per eum loquebatur. Loquebatur enim proconsul, non tam secundum principes homines, quorum jussa sibimet injuncta jactabat, quam secundum principem potestatis aeris de quo Consule tibi quod caro et sanguis diceret stolide, hoc diabolum dicere subdole: atque intuebatur in uno opere duos; istum oculis,
Abbreviated transcription (Latin):
peccati ista uocat᷑ ira di: quia de iu¬
dicio dĩ uenit. Unde dñs de ñ credente
ait. s ira dĩ manet suꝑ cũ. Cũ ira enĩ
mus nobiscũ penã pͥmi peccati: S si
ualis sine uitio pͥmitꝰ condita ẽ. ipsa
uerȩ ac ꝓpͥe natura hominis dr̃. Trans¬
lato au̾t u̾bo utim᷑. ut naturã dicamꝰ etiã

Expanded text:
et ipsa vocatur ira Dei, quia de judicio Dei venit. Unde Dominus de non credente ait: Sed ira Dei manet super eum . Cum ira enim mus nobiscum poenam primi peccati? Sed si ualis sine uitio primitus condita est. ipsa enim uere ac proprie natura hominis dicitur, translato autem uerbo utimur, ut naturam dicamus etiam,
Abbreviated transcription (Latin):
inqͥt & nos aliqͣndo conu̾sati sumꝰ. Osten¬
dit se redẽptũ de baby lonia cepisse iam
exire. s tam̃ adhuc qͥd dicit: Quia cũ
hostib nr̃is confliguꝰ. & ne irascam᷑ ho¬
minib qͥ nobis ingerunt ꝑ secutiones.
tollit intentionẽ nram apłs ab hdioho¬
minũ. & direxit in luctã quoꝵda sp̃uum

Expanded text:
inquit, «aliquando conversati sumus» . Ostendit se redemptum de Babylonia coepisse jam exire. Sed tamen adhuc quid dicit? Quia cum hostibus nostris confligimus. Et ne irascamur hominibus qui nobis ingerunt persecutiones, tulit intentionem nostram Apostolus ab odio hominum, et direxit in luctam quorum
Abbreviated transcription (Latin):
Nam & illud qd̃ ysaias ꝓpħa dicit. dñe
ecce tu iratus es & nos pectauimꝰ. ꝓpt̾ea er¬
rauimꝰ. & facti sumꝰ sicut immundi om̃s.
ea ratione intelligit᷑. Precessit enĩ aliqͥd
unde d̾s iustissime iratus ab eis lum̃ suũ
auferret. ut in peccata quȩ nulba t̾giuer¬
satione defendi possent ñ e̾ẽ pectata. ceci¬
tas humane m̃tis offenderet ab itinere
usticiȩ deuiando & errando. Et qd̾ in
alio psalmo scͥptũ ẽ de ipsis egyptiis. qd̾
ds conu̾terit corcoꝵ ut odirent ppłm eiꝰ¬

Expanded text:
Nam et illud quod Isaias propheta dicit, Domine, Nam et illud quod Isaias propheta dicit, Domine, ecce tu iratus es, et nos peccavimus; propterea erravimus, et facti sumus sicut immundi omnes , ea ratione intelligitur: praecessit enim aliquid, unde Deus justissime iratus ab eis suum lumen auferret, ut in peccata quae nulla tergiversatione defendi possunt non esse peccata, caecitas humanae mentis offenderet, ab itinere justitiae deviando et errando. Et quod in alio psalmo scriptum est de his ipsis Aegyptiis, quod Deus converterit cor eorum ut odissent populum e
Abbreviated transcription (Latin):
dentiȩ tanqͣm in suis mancipiis oꝑatur.
quẽ admodũ homines in pecorib suis.
& illic tantũ qͣntũ ds iusto iudicio sinit.
S aliud ẽ qͣndo potestas eiꝰ etiã asuis sicut
ei placet tractandis maiore potestate ꝓ¬
hibet᷑. aliud qndo ei potestas etiã in cos
qui ab illo alieni sunt. dat᷑. sicut homo
de pecore suo ꝓ humano captu facit qd̃
uult. nec sane facit. si phibet᷑ a potesta¬
te maiore. De alieno aut pecore ut faciat.
expectat sibi potestatẽ dari ab illo cuiꝰ est.
Lbi gͦ potestas quȩ fuerat ꝓhibet᷑. hic aũt
quȩ ñ fuerat tribuit᷑. Quȩ cũ ita sint.
possumꝰ mortes pecoꝵ. mortes pͥmitiuoꝵ
& illud maxime unde religata st̃ om̃ia.
obdurationẽ cordis illoꝵ. ut ppłm dei
nollent dimittere. Hanc enĩ iniqͥssimã
& malignissimã obstinationẽ ds̃ cũ fa¬
cere dr. ñ inspirando & instigando. s
deserendo facit. ut illi oꝑent᷑ in filiis dif
fidentie. qd̃ ds debite iusteq ꝑmittit.

Expanded text:
dentiae tanquam in suis mancipiis operatur , quemadmodum homines in pecoribus suis; et illic tamen quantum Dei justo judicio sinitur. Sed aliud est quando potestas ejus etiam a suis, sicut ei placet, tractandis majore potestate prohibetur; aliud quando ei potestas etiam in eos qui ab illo alieni sunt datur. Sicut homo de pecore suo, pro humano captu, facit quod vult; nec sane facit, si prohibeatur a potestate majore: de alieno autem pecore ut faciat, exspectat sibi potestatem dari ab illo cujus est. Ibi ergo potestas quae fuerat, prohibetur; hic autem quae non fuerat, tribuitur. 29. Quae cum ita sipossumus; mortes pecorum, mortes primitivorum, et illud maxime unde religata sunt omnia, obdurationem cordis illorum, ut populum Dei nollent dimittere. Hanc enim iniquissimam et malignissimam obstinationem Deus cum facere dicitur , non instigando et inspirando, sed defidentiae , quod Deus debite justeque permittit.
Abbreviated transcription (Latin):
latur. Qͥd gͦ e Nos bene ñ oꝑam᷑: Immo
pamur. S quomͦ: Ipso in nobis ope¬
ante: quia ꝑfidem locũ damꝰ in corde
urd ei qui in nobis & ꝑ nos bona oꝑatur.
Audi enĩ unde operis bona. Iꝑsiꝰ enim
sumꝰ figm̃itũ creati in xp̃o ir̃u. in opibꝰ
bonis. ut in illis ambulemus. Eoc libro¬
arbitrio in bono głetur oꝑe. qui
ñdum est liber ad bene oꝑandũ. nisi
se uana suꝑbia inflatus extollat. qͣm
cohibet apłs dicens. gr̃a salui facti estis
ꝑ fidem: Et ne ipsam saltẽ fid̾e sibi sic
arrogarent. ut ñ intelligerent diuinit
esse donata. sicut idẽ apłs alio loco se di¬
cit ut fidelis esset miscłiam consecutũ.
hic qͦ adiunxit. atq ait. Et hoc ñ ex
uobis. s dĩ donũ est. ñ ex oꝑib ne forte
qͥs extollatur. Et ne putarent᷑ fidelib
bona oꝑa defutura. rursꝰ adiecit. Ipsiꝰ
d̾s. Neq em̃ cor eius qͣntũ attinet ad na¬
turam cordis humani. ñ ia creauerat ds¬

Expanded text:
latur,» Quid ergo? nos bene non operamur? Imo latur,» Quid ergo? nos bene non operamur? Imo operamur. Sed quomodo? Ipso in nobis operante; quia per fidem locum damus in corde nostro ei qui in nobis et per nos bona operatur. Audi enim unde opereris bona: «Ipsius enim sumus figmentum, creati in Christo Jesu in operibus bonis, ut in illis ambulemus» . Iarbitrio in bono gloriatur opere, qui nondum est liber ad operandum bene? Nisi se vana superbia inflatus extollat, quam cohibet Apostolus dicens: Gratia salvi facti estis per fidem ; et ne ipsam sibi saltem fidem sic arrogarent ut non intelligerent divinitus esse donatam, sicut idem Apostolus alio loco se dicit ut fidelis esset misericordiam consecutum, hic quoque adjunxit atque ait: Et hoc non ex vobis sed Dei donum est; non ex operibus, ne forte quis extollatur. Et ne putarentur fidelibus bona opera defutura, rursum adjecit: Ipsius Deus . Neque enim cor ejus, quantum pertinet ad naturam cordis humani, non jam creaverat D
Abbreviated transcription (Latin):
criptũ est qͥa ds sumpsit liũ de
t̾ra: & formauit hominẽ. Anteqͣm
homo esses. limꝰ erat. Fnteqͣm limꝰ esses:
nichil eras. S ñ de solo isto figm̃to grãs
agas artifici tuo. Audi aliud eiꝰ figm̃tũ
ubi te fecit. Non ex oꝑib ait. ne forte qͥs
extollat᷑. S qui dixit ñ ex oꝑib ne forte.
quis extollatur. suꝑiꝰ quid cõmemorauit :¬
Gr̃a salui facti estis ꝑ fidem. & hoc ut salui
issetis ꝑ fide̾ ñ ex uobis. qͣmuis hoc ipsum
tus est. Da intellectorẽ: & totum dixit.
Gr̃a salui facti estis. Ubi audis grãm: gra¬
tis intellige. Si gͦ gratis. nichil tu atuu¬
listi. nichil merusti. Nam si meritis ali¬
qͥd redditũ est. merces est. ñ gr̃a. Gr̃a in¬
quit salui factiestis ꝑfidem. Expone
illud aptiꝰ ꝓpt̾ arrogantes. ꝓpt̾ sibi pla¬
tentes. ꝓpter ignorantes di iusticiã. & su¬
am uolentes constituere. Audi hoc idẽ
aptiꝰ. Et hoc inquit qd̾ gr̃a salui facti
estis: ñ ex uobis. s dĩ donũ est. S & nos

Expanded text:
criptum est quia sumpsit Deus limum de terra, et formavit hominem ? Antequam homo esses, limus eras; antequam limus esses, nihil eras. Sed non de isto solo figmento gratias agas artifici tuo; audi aliud figmentum ubi te fecit. «Non ex operibus,» ait, «ne forte quis extollatur.» Sed qui dixit, «Non ex operibus, ne forte quis extollatur;» superius quia salvi facti estis per fidem; et hoc» ut salvi essetis per fidem «non ex vobis.» Quamvis hoc ipsum tus est. Da intellectorem, et totum dixit: «Gratia salvi facti estis.» Ubi audis, «gratia,» Gratis intellige. Si ergo gratis, nihil tu attulisti, nihil meruisti: nam si meritis aliquid redditum est, merces est, non gratia. «Gratia,» inquit, «salvi facti estis per fidem.» Expone illud apertius propter arrogantes, propter sibi placentes, propter ignorantes Dei justitiam et suam volentes constituere. Audi hoc idem apertius: «Et hoc,» inquit, quod «gratia salvi facti estis, non ex vobis, sed Dei donum est.» Sed et nos
Abbreviated transcription (Latin):
c aũt potestas tenebraꝵ Uitalem.
idẽ diabolꝰ. qui dr̃ etiã pͥncens pote¬
statis aeris. oꝑatur in filiis diffidentiȩ.
rnceps iste rector tenebrarũ. id ẽ diabo¬
lus diffidentiȩ filioꝵ. regens eos ad arbi¬
nũ suũ. qd̾ nec ipse habet liberũ adbe¬
ne faciendũ. s in maximã maliuolenti¬
ampena suis scelerib obduratũ. Unde
imo sane fidĩ cedit aut dicit. hos apo¬

Expanded text:
c autem potestas tenebrarum, id est diabolus, qui dicitur etiam princeps potestatis aeris, operatur in filiis diffidentiae, princeps iste rector tenebrarum, id est diabolus diffidentiae filiorum regens eos ad arbitrium suum, quod nec ipse habet liberum ad benefaciendum sed ad maximam maliuolentiam poena sui sceleris obduratum. unde nemo sanae fid
Abbreviated transcription (Latin):
intentis omĩa ista que turbato aere.
concitant᷑. hic fieri in ista mundi parte.
infima. Propt̾ea ad ista caliginosa. id ẽ
adhunc aerẽ tanqm ad carcerẽ dãpna¬
tus est diabolꝰ. de apparatu suꝑioꝵ an¬
gloꝵ lapsus cũ angłis suis. Nam apłs
hoc de illo dicit. Scđm pͥncipẽ potestatis
airis huiꝰ. qui ñc oꝑatur in filus diffiden¬

Expanded text:
intentis omnia ista, quae perturbato aere concitantur, hic fieri in ista mundi parte infima. Propterea ad ista caliginosa, id est ad hunc aerem, tanquam ad carcerem, damnatus est diabolus, de apparatu superiorum Angelorum lapsus cum angelis suis: nam Apostolus hoc de illo dicit, «Secundum principem potestatis aeris hujus, qui nunc operatur in filiis diffiden
Abbreviated transcription (Latin):
Diu̾sa sunt que ad cortuũ referunt᷑. e
diu̾sa ibi m̃bra ñ inueniunt᷑. In carie
tua alibi audis. alibi uides. in cordetio
ibi audis ubi uides. Scd̾m oꝑationen
qui negant ad dexteram patris sede¬
re filiũ. Dicunt enĩ. Nunqͥd ds pat ha¬
bet latus dextrũ aut sinistrũ sicuti cor¬
pora: Nec nos hoc de dõ patre sentumus
Nulla enĩ forma corꝑis ds finit᷑ atq con¬
cludit᷑. S dextera patͥs est beatitudo ꝑpc¬
tua quȩ scĩs datur. sicut sinistra eiꝰ rtibis
sime dr miseria ꝑpetua que impus dat.
ut ñ in ipso dõ s in creaturis hoc modo
qͦ diximꝰ intelligatur dext̾a & sinistra.
quia & corpꝰ xp̃i qd̾ est eccl̃ia. in ipsa dex¬
tera. hoc est in ipsa beatitudine futura
est. sicut apls dicit. quia & simul nos sus¬
citauit. & simul sedere fecit in celestib.
Qͣmuis enĩ corpꝰ nr̃m ñdum ibi sit. tamen
spes nr̃a iam ibi est. Pit pt̾ea & ipse dñs
post resurrectionẽ iussit discipłis quos

Expanded text:
Diversa sunt quae ad cor tuum referuntur, et diversa ibi membra non inveniuntur. In carne tua alibi audis, alibi vides: in corde tuo ibi audis, ubi vides. Si hoc imago, qui negant ad dexteram Patris sedere Filium, dicentes: Nunquid Deus Pater habet latus dexterum, vel sinistrum, sicut corpora? Nec nos hoc de Deo sentimus. Nulla enim forma corporis Deus finitur et concluditur. Sed dextera Dei est beatitudo aeterna quae sanctis datur, sicut sinistra ejus sime dicitur miseria perpetua, quae impiis datur: ut non in ipso Deo, sed in creaturis hoc modo, quo diximus, intelligatur dextera et sinistra. Quia et corpus Christi, quod est Ecclesia, in ipsa dextera, hoc est in ipsa beatitudine futurum est, sicut Apostolus dicit, quia et simul nos suscitavit, et simul sedere fecit in coelestibus . Quamvis enim corpus nostrum nondum ibi sit, tamen spes nostra jam ibi est. Propterea et ipse Dominus post resurrectionem jussit discipulis quos
Abbreviated transcription (Latin):
Dedi ad cor tuñ. In corꝑe tuo xuiii.¬
inueniebas alibi oculos: alibi au¬
res. In corde tuo nũqͥd hoc inuenis: An
in corde ñ habes aures: De quib gͦ dñs
dicebat. qui habet aures audiendi au¬
diat: An in corde ñ habes oculos. unde
dicit apłs. illuminatos oculos cordis ur̃i:
Redi ad cor. uide ibi qͥd sentias forte de
dõ. quia ibi ẽ ymago dĩ. In intiore ho¬
mine habitat xp̃c. in interiore homi¬
ne renouaris ad ymaginẽ di. In yma¬
gine sua. cognosce auctorẽ eius. Uide.
quẽ admodũ om̃s corporis sensus cordi
intro nuntient. qd̾ senserint foris. Uide
qmͣ multos ministros habeat unꝰ int̾ior
imꝑater. & qͥc aprid se etia sine his mi¬
nistris agat. Renuntiant oculi sori.
canora & dissona. Renuntiat narse
cordi olora e putentia. Reninatse
stus eidẽ cordi. amara & dulcia. Rem¬
tiat tacdus eidẽ conli lenia & aspa. un¬
tiat sibi ipsũ cor iusta & iniusta. Somi

Expanded text:
edi ad cor tuum. In corpore tuo inveniebas alibi oculos, alibi aures: in corde tuo numquid hoc invenis? An in corde tuo non habes aures? De quibus ergo Dominus dicebat, Qui habet aures audiendi, audiat ? An in corde non habes oculos? Unde dicit Apostolus, Illuminatos oculos cordis vestri . Redi ad cor; vide ibi quid sentias forte de Deo, quia ibi est imago Dei. In interiore homine habitat Christus , in interiore homine renovaris ad imaginem Dei, in imagine sua cognosce auctorem ejus. Vide quemadmodum omnes corporis sensus cordi intro nuntient quid senserint foris: vide quam multos ministros habeat unus interior imperator, et quid apud se etiam sine his ministris agat. Renuntiant oculi cordi canora et dissona; renuntiant nares eidem cordi odora et putentia; renuntiant gustus eidem cordi amara et dulcia; renuntiat tactus eidem cordi lenia et aspera: renuntiat et sibi ipsum cor justa et injusta. Cor
Abbreviated transcription (Latin):
donũ p̃stare posset ds hominib
qua ut u̾bũ suũ ꝑ qd condidit omila¬
faceret illis caput. & illosei tanqͣm m̃bra
soaptaret. ut esset filiꝰ dĩ & filiꝰ hominis.
Ma a cum patre. unꝰ homo cũ hominibꝰ.¬

Expanded text:
donum praestare Deus posset hominibus, quam ut Verbum per quod condidit omniafaceret illis caput, et illos ei tanquam membra coaptaret, ut esset Filius Dei et filius hominis, unus Deus cum Patre, unus homo cum hominib
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̾ea etiã dm c̾e unigeniti filii intel¬
ex muliere. & hoc e̾ẽ qd̾ dicit in psalmo.
ubi qd̾ futurũ fuerat p̃nuntiatuit. de
uentre matris meȩ. ds̃ m̃s es tu. ut osten¬
deret patrẽ hinc ẽc dm suũ. quia homo
factus est. Homo enĩ de uenti e matris
natus ẽ. & scd̾m hominẽ de uirgine natꝰ
est ds̃. ut ñ solũ pater illi esset. qui eũ de
scipso genuit. uerũ etiã ds̃ eiꝰ esset. quẽ
de uent̾re matris hominẽ creauit. Ex¬

Expanded text:
nigeniti Filii, quoex femina: et hoc esse quod dicit in Psalmo, ubi quod futurum fuerat praenuntiavit, De ventre matris meae Deus meus es tu ; ut ostenderet Patrem hinc esse Deum suum, quia homo factus est. Homo enim de ventre matris est natus, et secundum hominem de virgine natus est Deus: ut non solum Pater illi esset qui eum de se ipso genuit, verum etiam Deus ejus esset quem de ventre matris hominem creavit.
Abbreviated transcription (Latin):
oc & gr̃arũ actio indicat. qd̾ ora¬
tio. Oratio ꝓ infidelib. gr̃arum
actid fidelib. Qui enĩ est orandꝰ ut fa¬
ciat: illi est actio gr̃aꝵ reddenda cum
fecerit. Unde idẽ dicit apls adephesios.
Propt̾ & hoc & ego audita fide ur̃a in dño
iñu. & in om̃s scõs: ñ cesso gr̃ãs agere ꝓ
uobis. Loqͥͣm aũt nunc de ipsis initiis.
cũ homines qͥ erant au̾si & adũsi conuer¬
tunt᷑ ad dm. & uelle incipiunt qd̾ nole¬
bant. & habere fidẽ qm ñ habeban. Qd̾
ut fiat in eis oratur ꝓ eis. qͣmuis ñ oretur
abeis. Ipsi enĩ qͦmͦ inuocabt. in quẽ ñ cre¬
dider̃t: Cũ uͦ factũ fuerit qd̾ orat᷑. ei qͥ

Expanded text:
oc et gratiarum actio indicat quod oratio; oratio pro infidelibus, gratiarum actio pro fidelibus. Qui enim est orandus ut faciat, illi est actio gratiarum reddenda cum fecerit: unde idem dicit apostolus ad Ephesios, Propter hoc et ego, audita fide vestra in DoIesu et in omnes sanctos non cesso gratias agere pro uobis. Loquimur autem nunc de ipsis initiis, cum homines. qui erant auersi et aduersi, conuertuntur ad deum et uelle incipiunt. quod nolebant, et habere fidem, quam non habebant. quod ut fiat in eis, oratur pro eis, quamuis non oretur ab eis: ipsi enim quo mod inuocabunt, in quem non crediderunt ? cum uero factum fuerit, quod oratur, ei, qui
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ fecisse ꝑ illos angłos malos. ut iam
uiciosȩ m̃tes filioꝵ infidelitatis. ꝑ eos an¬
głos quib eadẽ amica ft̃ uicia excitaren¬
tur in odiũ ppłi dĩ: ad qͦs terrendos &
corrigendos bonos illa mirabilia seque¬

Expanded text:
s malos; ut jam vitiosae mentes filiorum infidelitatis per eos angelos, quibus eadem amica sunt vitia, excitarentur in odium populi Dei, atque ad terrendos et corrigendos bonos illa mirabilia seque
Abbreviated transcription (Latin):
ori testam̃ti caritas legem facit. Unde
dicit dñs. Non ueni legem soluere. s¬
adimplere. Dicit autem apłs. Plemtudo le-¬
gis caritas. & fides quȩ ꝑ diledionẽ oꝑatur.
Factum est itaq homini facile in nouo testa¬
mento qd̃ in ueteri difficile fuit. habenti fi¬
dem quȩ ꝑ dilectionẽ oꝑatur. atq ita digito
d̾i hoc est spũ di intus eam in corde scribente
ñ foris in lapide. Unde dicit apłs. Non in
tabulis lapideis s in tabulis cordis carnalib.
qm̃ caritas d̾i qua ueraciter impletur p̃ceptũ¬
significatur uetus testam̃tum. qd̾ est opus
tantũmͦ dĩ. & conscriptio digiti d̾i. Qd̾ apls
dicit. Itaq lex quid̾e. scã & mandatum scm̃.
& iustũ & bonũ. Lex gͦ sc̃a & bona. dĩ opus
est. Ubi homo nichil agit. ñ obtemꝑat. s
reatu potiꝰ ꝑimitur. lege minante atq dam-¬
nante. Peccatũ enĩ inquit ut appareat pecca-¬
tũ ꝑ bonum mͥ oꝑatum est mortẽ. Beatus
autẽ. homo est. cũ hoc mandatũ scm̃ & iustũ

Expanded text:
oui testamenti caritas legem facit. unde dicit dominus: non ueni legem soluere, sed inplere, dicit autem apostolus: plenitudo legis caritas et: fides quae per dilectionem operatur. factum est itaque homini facile in nouo testamento, quod in uetere difficile fuit, habenti fidem, quae per dilectionem operatur, atque illo digito dei, hoc est spiritu dei intus eam in corde scribente, non foris in lapide. unde dicit apostolus: non in tabulis lapideis, sed in tabulis cordis carnalibus, quoniam caritas dei, qua ueracitsignificatur uetus testamentum, quod est opus tantummodo dei et conscriptio digiti dei — quod apostolus dicit: itaque lex sancta et mandatum sanctum et iustum et bonum. lex ergo sancta et bona est, ubi homo nihil agit, quia non obtemperat, sed reatu potius premitur, lege minante atque damnante. Peccatum enim, inquit, ut appareat peccatum: per bonum mihi operatum est mortem. Beatus autem homo est, cum hoc mandatum sanctum et just
Abbreviated transcription (Latin):
tributionis de sublimi iusticia dĩ. qui
reddet unicuiq scdm oꝑa sua. his quidẽ
qui scłm tolerantiã boni oꝑis. gl̾am &
honorẽ & incorruptionẽ. querentib
uitã ȩt̾nam. Itaq etiã longitudo qua
iotũ corpꝰ extendit᷑ ipsã tolerantiã signi¬
ficat. unde longanimes dicunt᷑ qͥ tole¬
lor quȩ u̾ba aplica in ista designatione
nutis expediant ubi ait. In caritate radi
& fundati. ut possitis cõp̃hendere
altitudo & ꝓfundũ Ex libro de gr̃a

Expanded text:
tributionis de sublimi justitia Dei, qui tributionis de sublimi justitia Dei, qui reddet unicuique secundum opera sua , his quidem secundum tolerantiam boni operis gloriam et honorem et incorruptionem quaerentibus uitam aeternam. itaque etiam longitudo, qua totum corpus extenditur, ipsam tolerantiam significat, unde longanimes dicuntur, qui tolelor, quae uerba apostolica in ista designatione crucis expediam, ubi ait: In caritate radicati atque fundati, ut possitis comprehendere altitudo
Abbreviated transcription (Latin):
pceta huiꝰmodi. de qͥb dicit. si enĩ scd̃m
carnẽ iixeritis moriemini. si aũt sp̃u
fasta carnis mortificaueritis: uiuetis.
huc etia de seipso dicit. Michi aũ mun¬
dus erucifixus est: & ego mundo. Et alio
loco. Scientes inqͥt quia uetus homo ñr
sinul confixus ẽ cruci cũ illo. ut euacuet᷑
corpꝰ peccati. ut ultra ñ seruiamꝰ peccato.
ꝯ mdui gͥ id agunt oꝑa nr̃a ut euacuetur
corpꝰ peccati. qmdui ext̾ior homo corrũ¬
pitur ut int̾ior renouet᷑ de die in diem:
tempꝰ est crucis. Hec st̃ etrã bona oꝑa qui¬
d̾e. tam̃ adhuc laboriosa.: quoꝵ merces
requies est. S id̾o dr spe gaudentes. ut
cogitantes requiẽ futura. cũ hilaritate.
in laborib oꝑemur. Hanc hilaritatem
significat crucis latitudo intͣnsu̾so ligno.
ubi insigunt᷑ manꝰ. ꝑmanꝰ enĩ oꝑa in¬
telligimꝰ. ꝑ latitudinẽ oꝑantis hilarita
tẽ: quia tͥsticia facit angustias. Paltitu
dinẽ cui caput adiungit᷑. expectatio re¬

Expanded text:
i, de quibus dicit: Si enim secundum carnem uixeritis, moriemini; si autem spiritu facta carnis mortificaueritis, uiuetis. hinc etiam de ipso dicit: Mundus mihi crucifixus est et ego mundo, et alio loco: Scientes, inquit, quia uetus homo noster simul crucifixus est cruci cum illo, ut euacuetur corpus peccati, ut ultra non seruiamus peccato. quam diu ergo id agunt opera nostra, ut euacuetur corpus peccati, quam diu exterior homo corrumpitur, ut interior renouetur de die in diem, tempus est crucis. Haec sunt etiam bona opera quidem tamen adhuc laboriosa, quorum merces requies est. sed ideo dicitur: Spe gaudentes, ut cogitantes requiem futuram cum hilaritate in laboribus operemur. hanc hilaritatem significat crucis latitudo in transuerso ligno, ubi figuntur manus; per manus enim opera intellegimus, per latitudinem hilarita quia tristitia facit angustias. Per altitudinem autem, cui caput adjungitur, exspectatio re
Abbreviated transcription (Latin):
Deculat infuncdum penitꝰ stannantis au̾ni.
Guͥ nulla uada tenuit sua pondera moles:
Tunc placuit cesis innectere uincła siluis:
Roboraꝙ inm̃sis late religare catenis.
Construxisse uias: multũ cũ pontib aus.
Europam ꝙ asie. sestor iq admouit abido:
Incessit ꝙ fretũ rapidi suꝑ helesponti:¬

Expanded text:
Decidat in fundum penitus stagnantis Averni. Decidat in fundum penitus stagnantis Averni. Ergo ubi nulla vado tenuit sua pondera moles, Tunc placuit caesis innectere vincula silvis, Roboraque immensis late religare catenis. construxisse vias, multum cum pontibus ausus / Europamque Asie Sexto amovit Abido / incessitque fretum rapidi super Elesponti
Abbreviated transcription (Latin):
Dum paci dat tempꝰ hiẽpss. sic fatꝰ ⁊ om̃s
Iussa gerunt. soluunt ꝙ cauas alutore pupes.
At nimꝙͣ paciens segnis longe ꝙ quieti
Armoꝵ ne qͥd fatis mutare liceret
Assequit᷑. gn̾iq premit uestigia cesar.
Suffice̾nt aliis tot pͥmo menia cursu:
Rapta. tot opp̃sse deiectis hostib arces.
Ipsa caput munddi belloꝵ maxima m̾ces
Roma capi facilis. s cesar in omĩa p̃ceper:
Nilactum credens: cũ quid suꝑe̾ẽt agendũ.
Instat atͦẜ. ⁊ adhuc qͣnis possałit omẽm:
Italiam. extremo sedeat qͦd littore magnꝰ:
Conmunem tñ e̾̃ẽ dolet: nͥ rursus aꝑto:
Uult hostes errare. freto: s molib undas:
Obstruit: ⁊ lacũ de iectis rupibus equor.
Cedit in minensũ cassus labor. om̃ia pontꝰ:
Haurit saxa uorax. montes q: ĩmiscet e harenis.
Ut maris egei medias si celsus inunclas:
De pellat᷑ herix. nulle tn equore rupeo:
Emineant. uł si conuulso uertice gaurꝰ.:

Expanded text:
Dum paci dat tempus hiems. Sic fatur, et omnes Dum paci dat tempus hiems. Sic fatur, et omnes Iussa gerunt, solvuntque cavas a litore puppes. At numquam patiens pacis longaeque quietis Armorum, ne quid fatis mutare liceret, Adsequitur, generique premit vestigia Caesar. Sufficerent aliis primo tot moenia cursu Rapta, tot oppressae depulsis hostibus arces: Ipsa, caput mundi, bellorum maxima merces, Roma, capi facilis. Sed Caesar, in omnia praeceps, Nil actum credens, cum quid superesset agendum, Instat atrox: et adhuc, quamvis possederit omnem Italiam, extremo sedeat quod litore Magnus, Communem tamen esse dolet: nec rursus aperto Vult hostes errare freto, sed molibus undas Obstruit, et latum deiectis rupibus aequor. Cedit in immensum cassus labor: omnia pontus Haurit saxa vorax, montesque immiscet arenis: Ut maris Aegaei medias si celsus in undas Depellatur Eryx, nullae tamen aequore rupes Emineant; vel si convulso vertice Gaurus
Abbreviated transcription (Latin):
Guͥ nulla fides rebus pꝰ terga relictieao.
Nec licet ad duros bellimi conũt̾e hib̾os:
Cum medie iaceant inm̃sis tͣctib alpes:
Tunc sobole e tanta natum cui firmior etã.
Asfat᷑. mundi ubeo temptare recessu:
Eufratẽ nilũ ꝙ moue. quo nominis usꝙ
Nr̃i fama uenit. quas est uulgata ꝑurles:
Dme ronia ducem. sparsos ꝑ rura colonos:
Redde mari cylicas pharios hinc concute regeᷤ:
Gygranẽꝙ meũ nͨ farnacis arma relinquas:
Admoneo nͨ tu ppłos ut᷑ꝙ uagante.
Armenia. pontuq: feras ꝑlittora gentos:
Riphoeas ꝙ manꝰ. ⁊ qͣs tenet eqͦre denso
Pigra palus scitici paciensꝙ meotica plaust̾.
⁊quid plura moior e totos mea nate ꝑ ortꝰ:
Bella feres. totoꝙ urbes agitabis in orbe.
ꝑdomitas. om̃s redeant in castra tͥumphi
⁊ uos qui lacio signastis nomine fastos
Primus in ephirũ boreas agat. inde ꝑ arna:
Gracoꝵ macedũ ꝙ nonas adquirite uireo.

Expanded text:
Ergo ubi nulla fides rebus post terga relictis, Ergo ubi nulla fides rebus post terga relictis, Nec licet ad duros Martem convertere Iberos, Cum mediae iaceant immensis tractibus Alpes: Tum subole ex tanta natum, cui firmior aetas, Adfatur: Mundi iubeo tentare recessus. Euphratem Nilumque move, quo nominis usque Nostri fama venit, quas est vulgata per urbes Post me Roma ducem. Sparsos per rura colonos Redde mari Cilicas. Pharios hinc concute reges, Tigranemque meum. Nec Pharnacis arma relinquas, Admoneo, nec tu populos utraque vagantes Armenia, Pontique feras per litora gentes, Rhipaeasoue manus, et quas tenet aequore denso Pigra palus Scythici patiens Maeotica plaustri. Sed quid plura moror? totos mea, nate, per ortus Bella feres, totoque urbes agitabis in orbe Perdomitas: omnes redeant in castra triumphi. Et vos, qui Latios signatis nomine fastos, Primus in Epirum Boreas agat: inde per arva Graiorum Macetumque novas adquirite vires,
Abbreviated transcription (Latin):
Ex ul in aduer sis ex plorat cornua truncis:
Nec redit in pastꝰ nisi ceruice recepta:
Excussi placuere thori. mox reddita uictor:
Quos libet insaltꝰ comitantib agmina tauris:
Inuito pastore tͣhit: sic uirib impar:
Brundusiz tutas concendit magnꝰ in arces:
Urbs ẽ dicteis olim possessa colonis:
Hanc lat̾ augustũ iã se cogentis marcũ:
Hosꝑie tennem ꝓducit ineiͦpa linguã:
Adriacas flexis claudit qͣ coenib undas.
¶et tñ hoc artis inmissum faucib equor:
Portꝰ erat: si ñ uolentos insula choroeꝵ:
Exciꝑet saxis. laxasꝙ refundẽt undas.
Hic illme montẽs scopulose rupis aꝑto:¬
pposuit nat᷑a mari. flatꝰ ꝙ remoiuit
Hinc late patet om̃e fretũ seu uela ferant᷑.
Inportꝰ concira tuos. seu leua petatur
Iliris. aomas uergens epicdauros inundas.
Huc fuga nautarñ: cũ cotã adria mreio:
Mouit. ⁊ in nubes abiere ceraunia. cumꝙ:
Spumoso calaber ꝑfundit᷑ equore saxon.

Expanded text:
Exsul in adversis explorat cornua truncis; Exsul in adversis explorat cornua truncis; Nec redit in pastus, nisi cum cervice recepta Excussi placuere tori: mox reddita victor Quoslibet in saltus comitantibus agmina tauris Invito pastore trahit: sic viribus impar Brundusii tutas conscendit Magnus in arces. Urbs est Dictaeis olim possessa colonis, Hac latus angustum iam se cogentis in arcum Hesperiae tenuem producit in aequora linguam, Hadriacas flexis claudit quae cornibus undas. Nec tamen hoc arctis immissum faucibus aequor Portus erat, si non violentos insula Coros Exciperet saxis, lapsasque refunderet undas. Hinc illinc montes scopulosae rupis aperto Opposuit natura mari, flatusque removit, Hinc late patet omne fretum, seu vela ferantur In portus, Corcyra, tuos, seu laeva petatur Illyris Ionias vergens Epidamnos in undas Huc fuga nautarum, cum totas Hadria vires Movit, et in nubes abiere Ceraunia, quumque Spumoso Calaber perfunditur aequore Sason.
Abbreviated transcription (Latin):
Pars mũdi mͥ nulla uacat. s tota tenet᷑
Gerra meis qͦcũq iacet sub sole tͦphers.
Hinc me uictorẽ gelidas ad phasidos undas.
Artos ħt. calicla mecliꝰ mͥ cognitꝰ᷑ axis:
Egypto atꝙ umbras ñꝙͣ flectente sỹene:
Occasus mea iura tim̃t. thetĩꝙ fugatẽ:
Q feit hesꝑiꝰ post omĩa flumina betis.
Me domit᷑ cognouit arabs. me maite feroces:
Emochi. notiꝙ erepto uellere colchi.
Capadoces mea signa tuñt. ⁊ dedita sacris:
Incerti uicdea dei. mollisꝙ sephone:
Armenios ciłicas ꝙ feros. tautosꝙ subegi.
Quod socero bellũ pret̾ cuule reliqui:
erba ducis uullo partes clamore sequunt᷑.
ec mat᷑a petunt ꝓmisse classica pugne:
ensit ⁊ ip̃e metũ magnꝰ placuit ꝙ referri:
Signa nͨ in tante discrimina mitt̾e pugne.
Iam uictũ fama ñ uisi cesaris agmen:
Pulsus ut arm̃tis pͥmo c̾tamine taurus:
Siluarũ secreta petit. uacuos ꝙ ꝑagros:

Expanded text:
Pars mundi mihi nulla vacat: sed tota tenetur Pars mundi mihi nulla vacat: sed tota tenetur Terra meis, quocumque iacet sub sole, tropaeis. Hinc me victorem geldas ad Phasidos undas Arctos habet: calida medius mihi cognitus axis Aegypto, atque umbras nusquam flectente Syene. Occasus mea iura timent, Tethynque fugacem Qui ferit Hesperius post omnia flumina Baetis. Me domitus cognovit Arabs, me Marte feroces Heniochi, notique erepto vellere Colchi. Cappadoces mea signa timent: et dedita sacris Incerti Iudaea dei, mollisque Sophene. Armenios, Cilicasque feros, Taurosque subegi. Quod socero bellum, praeter civile, reliqui? Verba ducis nullo partes clamore sequuntur, Nec matura petunt promissae classica pugnae. Sensit et ipse metum Magnus; placuitque referri Signa, nec in tantae discrimina mittere pugnae Iam victum fama non visi Caesaris agmen. Pulsus ut armentis primo certamine taurus Silvarum secreta petit, vacuosque per agros
Abbreviated transcription (Latin):
Oux sĩt in his castris senior. dũ miles ĩ illis.
Quo potuit ciuẽ ppłs ꝑducere liber:
Ascendi. supͣꝙ nicħ nͥ regna reliqui.
Non pͥuata cupit: romana qͥsqͥs in urbe.
Ponpeiũ transire parat. hinc ꝯsul ut̃ꝙ¬
Uictor erit e ñ tam ceco tͣhis omia cursu:
Ge ꝙ nicħ fortuna pudet. młtis ne rebellis:
Gallia iani lustris etasꝙ impensa labori:
Tant animos ⁊ rheni gelidis qͦs fug̃ ab ũdis o
Scceanũꝙ uocans incerti stanna ꝓfundi:
Gerrita quesitis ostendit t̃ga britannis:
Anuane tumuere mine.ꝙ fama furoris
Expulit armatã patͥis e sedib urbeme
H eu dem̃s ñ te fugũt. me c̃ta sequunt᷑.
Qui c̃ signa tuli toto fulgentia ponto:
Ante bis exactum. ꝙͣ cinthia conde̾t orbem:
Om̃e fretũ metuens pelagi pirata reliquit:
Angustã ꝙ domũ terrarũ sede poposcit.
Indomitũ regẽ. romanaq fata morantẽ :
Ad mortẽ sylla selicior ire coegi.

Expanded text:
Dux sit in his castris senior, dum miles in illis. Dux sit in his castris senior, dum miles in illis. Quo potuit civem populus perducere liber, Adscendi, supraque nihil, nisi regna, reliqui. Non privata cupit, Romana quisquis in urbe Pompeium transire parat. Hinc consul utVictor erit? Non tam caeco trahis omnia cursu, Teque nihil, Fortuna, pudet. Multisne rebellis Gallia iam lustris aetasque impensa labori Dant animos? Rheni gelidis quod fugit ab undis, Oceanumque vocans incerti stagna profundi, Territa quaesitis ostendit terga Britannis? An vanae tumuere minae, quod fama furoris Expulit armatam patriis e sedibus Urbem? Heu demens, non te fugiunt, me cuncta sequuntur: Qui cum signa tuli toto fulgentia ponto, Ante bis exactum quam Cynthia conderet orbem, Omne fretum metuens pelagi pirata reliquit, Angustaque domum terrarum in sede poposcit. Indomitum regem, Romanaque fata morantem, Ad mortem, Sulla felicior, ire coegi.
Abbreviated transcription (Latin):
Ceꝑit inde nefas. iam iã me p̃side roma:
Suppliciũ penãꝙ petat neq enĩ ista uocari
Brelia iusta decet. patͥe s nũdicis iram.
N ec magis hoc bellum est ꝙ̃ c̃ catilina ꝑ auit.
Arsuras in tecta faces. sociꝙ furoris: lin¬
Lentulus. exertiq: manꝰ nesana cethegi.
Orabies miseranda lucis. cũ fata camillis:
Te cesar. magnis ꝙ uelint misc̾e̾ metellis:¬
Ad cinnas mario̾ q uenis. stern̾e̾ ꝓfecto:
Ut catulo iacuit lepidꝰ. nrãs ꝙ secures:
Passus siccanio tegit᷑ qͥ carbo sepulchro:
Quiꝙ feros mouit sertomiꝰ exul hiberos.
Opposuit parthoꝵ utinã pꝰ p̃lia sospes:
Ut si mili causa cad̾es qͣ spartacꝰ hostis.
Te qͦꝙ si suꝑi titulis acced̾e nr̃iee. el¬
Iusserũt: ualet in torq̃ndo dext̾a pilo:
Feruidus hec iterũ cirta p̃cordia sanguis:
Incaluit. disces ñ esse ad bella fugaces:
Qni pacẽ potuere pati. licet ille solutũ:
Defectumꝙ uocet. nec uos mea t̾reat etas:

Expanded text:
Coeperit inde nefas. Iamiam, me praeside, Roma Coeperit inde nefas. Iamiam, me praeside, Roma Supplicium poenamque petat. Neque enim ista vocari Proelia iusta decet, patriae sed vindicis iram. Nec magis hoc bellum est, quam cum Catilina paravit Arsuras in tecta faces, sociusque furoris Lentulus, exsertique manus vesana Cethegi. O rabies miseranda ducis! Cum fata Camillis Te, Caesar, magnisque velint miscAd Cinnas Mariosque veni. Sternere profecto, Ut Catulo iacuit Lepidus, nostrasque secures Passus, Sicanio tegitur qui Carbo sepulcro, Quique feros movit Sertorius exsul Iberos. Opposuit. Parthorum utinam post praelia sospes, Ut simili caussa caderes, qua Spartacus hostis. Te quoque si superi titulis accedere nostris Iusserunt, valet in torquendo dextera pilo: Peridus haec iterum circum praecordia sanguis Incaluit: disces non esse ad bella fugaces, Qui pacem potuere pati. Licet ille solutum Defectumque vocet, ne vos mea terreat aetas.
Abbreviated transcription (Latin):
Fat᷑s ⁊ astrictis laxari uincula palmis:
Imꝑat. heu qͣntũ meliꝰ uel cede ꝑacta:
Barce romano potuit fortuna pudori.
Sit patrie. magnũq ducẽ. totũq senatũ:
Ignosci premit ille gues interritꝰ iras.
⁊ secũ: romãne petes: pacisꝙ recessuso.
Degeuer: in medios belli non ire furores:
Iam dudum moriture ꝑas: sine: certꝰ. ⁊ om̃s:
Lucis rumpe moras. ⁊ cesaris effuge munꝰ.
Hescins interea capti ducis arma parabat:
Magnꝰait inmixto firmaret robore partes.
Iamq secut uro uisurꝰ classica phebo:
Genptanclas ꝙ ratꝰ moti militis iras:
Alloquit᷑ tacitas ueneranda uoce cohortes.
Oscełm ultores melioraꝙ signa secuti:
Quere romana manꝰ: quib arma senatꝰ:
Non pͥuata declit: uotis deposcite pugnã:
Ardent hesꝑii seuis populatib agri:
Gallica ꝑ geliclas rabies effundit᷑ alpes:
Iam tetigit sanguis pollutos cesaris enses:
Dii melius. belli tulimꝰ ꝙꝓ dampna pͥores:

Expanded text:
Fatur, et adstrictis laxari vincula palmis Fatur, et adstrictis laxari vincula palmis Imperat. Heu quanto melius vel caede peracta Parcere Romano potuit fortuna pudori; Sit patriae Magnumque ducem totumque senatum, Ignosci. Premit ille graves interritus iras, Et secum: Romamne petes, pacisque recessus, Degener? In medios belli non ire furores, Iamdudum moriture, paras? Rue certus, et omnes Lucis rumpe moras, et Caesaris effuge munus. Nescius interea capti ducis, arma parabat Magnus, ut immixto firmaret robore partes. Iamque secuturo iussurus classica Phoebo, Tentandasque ratus moturi militis iras, Adloquitur tacitas veneranda voce cohortes: O scelerum ultores, melioraque signa secuti, O vere Romana manus, quibus arma senatus Non privata dedit, voti deposcite pugnam. Ardent Hesperii saevis populatibus agri: Gallica per gelidas rabies effunditur Alpes: Iam tetigit sanguis pollutos Caesaris enses. Di melius, belli tulimus quod damna priores.
Abbreviated transcription (Latin):
Sbostrutis campos fluuiis ꝙ arte̾ paris.
Ignaui: non si tumido me gurgite ganges:
Summoueat: stabit iã flumine cesar in ullo:
Post rubiconis aqͣs. equitũ ꝓperate cat̾ue:
Ite simul pelites ruiturũ ascendite pontẽ.
Hec ubi dicła: leuis totas accepit habenas:
Iam campũ sonipes crebroꝙ simillima nimbo
Trans rpam ualidi torserunt tela lacerti.
Ingredit᷑ pulsa fluuiũ statione uacantẽ:
Cesar. ⁊ ad tutas hostis conpellit᷑ artez.
Tiam moturas ingentia pond̾a turres:
Erigit ⁊ mecliis subrepsit uinea muris.
Ecce ne fas belli: reseratis agmina portis:
aptiuũ traxere ducẽ. ciuis ꝙ suꝑbi:
onsticit ante pecdes uultu tam̃ alta minaq:
Nobilitas: recta ferrũ ceruice poposcit.¬
S et celar penamq petiuemã ꝙ timeri.
Uiue licet nolis ⁊ nr̃o munere dixit
Cerne diem. iuctis iam spes bona partibꝰ esto:
Exemplũꝙ mei uel silibet arma retemꝑta:
⁊ nicħ hac uenia si uiceris ipse paciscor.

Expanded text:
Obstruitis campos, fluviisque arcere paratis, Obstruitis campos, fluviisque arcere paratis, Ignavi? Non, si tumido me gurgite Ganges Submoveat, stabit iam flumine Caesar in ullo, Post Rubiconis aquas. Equitum properate catervae: Ite simul pedites: ruiturum adscendite pontem. Haec ubi dicta, levis totas accepit habenas In campum sonipes: crebroque simillima nimbo Trans ripam validi torserunt tela lacerti. Ingreditur pulsa fluvium statione vacantem Caesar, et ad tutas hostis compellitur arces. Et iam moturas ingentia pondera turres Erigit, et mediis subrepsit vinea muris: Ecce, nefas belli, reseratis agmina portis Captivum traxere ducem, civisque superbi Constitit ante pedes. Vultu tamen alta minaci Nobilitas recta ferrum cervice poposcit.Scit Caesar poenamque peti, veniamque timeri. Vive, licet nolis, et nostro munere, dixit, Cerne diem. Victis iam spes bona partibus esto, Exemplumque mei: vel, si libet, arma retenta; Et nihil hac venia, si viceris ipse, paciscor.
Abbreviated transcription (Latin):
His secdeat castͥs. iampͥdẽ cesaris armis:
Parthoꝵ seducta metu: qua gallica dampna:
Suppleuit magnꝰ. dumꝙ ip̃e ad lella uacaret:
Donauit socero romani sangumis usum:
At te corfini ualidis cireũdata muris:
Tecta tenent pugnax domiti tua classica seruat.
Orpositꝰ quonclam polluto tyro miloni
Ut ꝓcul minsam campo consurg̾e nũbem:
Ardentes ꝙ acies ꝑcussis sole corusco:
Conspexit templis socii decurrite dixit:
Fluminis ad ripas. undeꝙ mi̾gicẽ pontẽ:
⁊ tu montanꝰ totis nunc moutib exi
Atq: om̃s thrahe gurges aqͣs. ut spume alnas:
Discussa conpage feras. hoc limite bellum:
Hereat. hac hostis lentꝰ terat ocia ripa:
Brecipitem cõhibete ducẽ. uictoria nobis:
Nic pͥmũ stans cesar erit. nec pła locutꝰ.
Oeuoluit rapiclũ ne quaquã menib agmenz
Nam pͥor e campis ut conspicit ãne soluto:
Rumpi cesar it̾. calida ꝓlatꝰ ab ira:
Non satis est muris latebras quesisse pauori:

Expanded text:
His sedeat castris, iampridem Caesaris armis His sedeat castris, iampridem Caesaris armis Parthorum seducta metu: qua Gallica damna Supplevit Magnus, dumque ipse ad bella vocaret, Donavit socero Romani sanguinis usum. At te Corfini validis circumdata muris Tecta tenent, pugnax Domiti: tua classica servat Oppositus quondam polluto tiro Miloni. Ut procul immensam campo consurgere nubem, Ardentesque acies percussis sole corusco Conspexit telis, Socii, decurrite, dixit, fluminis ad ripas, undaeque immergite pontem: Et tu montanis totus nunc fontibus exi, Atque omnes trahe, gurges, aquas ut spumeus alnos, Discussa compage, feras. Hoc limite bellum Haereat, hac hostis lentus terat otia ripa. Praecipitem cohibete ducem: victoria nobis Hic primum stans Caesar erit. Nec plura locatus, Devolvit rapidum nequidquam moenibus agmen. Nam prior e campis ut conspicit, amne soluto, Rumpi Caesar iter, calida prolatus ab ira: Non satis est, muris latebras quaesisse pavori?
Abbreviated transcription (Latin):
Saxoꝵ q: orbes. ⁊ q̃ suꝑ eminꝰ hostem:
Sela petant: altis muroꝵ t᷑ribus aptant.
nioer in magnũ ppłos: pugnat q minaci:
Cñ terrore fides. ut cũ mare possidet aust̾.
Flatib horrisonis hũc equora tota sequunt᷑.
Eolii. tumidis inmittat fluctib enrum:
Quã ius icta nouo: uentũ tenuere pͥorem
Equora. nubisero ꝙ polus concessit euro
Uendicat unda nothũ facilis s u̾t̾e mentes:
Terror erat. dubiamq fidẽ fortuna ferebat.
Gens etrusca fuga trepidi nudata libonis:
Iusq sui pulso sã ꝑdidit umbtia chermo.
Nec gerit auspiciis cuulia bella paternis:
Cesaris audito ꝯu̾sus nomine silla.
Uarꝰ ut admote pulsarunt aximon ale:
B diu̾sa ruens neglecto menia tergo.
Qua silue. qua sarxa fugit. de pellit᷑ arce
Lentułꝰ esculea uictor cecdentib instat.
Deu̾̃tit ꝙ acies: solus ꝙ ex agmine tanto:
Dux fugit ⁊ nullas clucentia signa cõhortes.
Scipio micerie quãꝗͣ firmussima pubes.

Expanded text:
Saxorumque orbes, et quae super eminus hostem Saxorumque orbes, et quae super eminus hostem Tela petant, altis murorum turribus aptant. Pronior in Magnum populus, pugnatque minaci Cum terrore fides: ut, cum mare possidet Auster Flatibus horrisonis, hunc aequora tota sequuntur:entis Aeolii, tumidis immittat fluctibus Eurum, Quamvis icta novo, ventum tenuere priorem Aequora, nubiferoque polus cum cesserit Euro, Vindicat unda Notum. Facilis sed vertere mentes Terror erat, dubiamque fidem fortuna ferebat. Gens Hetrusca fuga trepidi nudata Libonis, Iusque sui pulso iam perdidit Umbria Thermo. Nec gerit auspiciis civilia bella paternis Caesaris audito conversus nomine Sulla. Varus, ut admotae pulsarunt Auximon alae, Per diversa ruens neglecto moenia tergo, Qua silvae, qua saxa, fugit. Depellitur arce Lentulus Asculea. Victor cedentibus instat, Divertitque acies: solusque ex agmine tanto Dux fugit, et nullas ducentia signa cohortes. Scipio, Nuceriae: quamquam firmissima pubes
Abbreviated transcription (Latin):
Tunc umbris marsisꝙ ferax domit᷑ ꝙ sabello:
Uom̾e. piniferis amplexꝰ rupibus om̃s:
Inͣgenas lacii płose: non cleserit ante:
Hesꝑiam: ꝙͣ cum scilleis claudit᷑ unddis:
Extendit q suas intempla latiuia. rupes:
Longior italia. donͦ confinia pontus:
Solue̾t incunbens terrasꝙ repelłet equor.
Ut pꝰꝗͣ gemino tellus elisa profuncda est:
Extremi colles siculo cessere peloro.
Cesar in arma furens nullas nͥ sanguine fuso:
Gauclet hr̃e uias: ꝙ ñ terat hoste uacantes:
Hesꝑie fines. uacnos ꝙ irripat in agros:
Atq ip̃m non ꝑdat it̾. consertaq bellis.
Bella gerat: non tam portas intͣre patentes:
Quam fregisse uiuat. nͨ tam paciente colono:
Aruap̃mi qͣm̃ si ferro populet᷑ ⁊ igni
Concessa pudet ite ina. ciuemꝙ uderi.
Tunc ur̃bes lacii dubie uarioq furore:
Ancipites. qͣmꝗł pͥmo t̃rore ruentis:
Cessure belli: deuso tn aggere fitmant:
Menia. ⁊ abrupto circũdant undiꝙ uallo:

Expanded text:
Tunc Umbris Marsisque ferax, domitusque Sabelle Tunc Umbris Marsisque ferax, domitusque Sabelle Vomere, piniferis amplexus rupibus omnes Indigenas Latii populos, non deserit ante Hesperiam, quam cum Scyllaeis clauditur undis, Extenditque suas in templa Lacinia rupes; Longior Italia, donec confinia pontus Solveret incumbens, terrasque repelleret aequor. At postquam gemino tellus elisa profundo est, Extremi colles Siculo cessere Peloro. Caesar, in arma furens, nulla, nisi sanguine fuso, Gaudet habere vias, quod non terat hoste vacantes Hesperiae fines, vacuosque irrumpat in agros, Atque ipsum non perdat iter, consertaque bellis Bella gerat. Non tam portas intrare patentes, Quam fregisse, iuvat: nec tam patiente colono Arva premi, quam si ferro populetur et igni. Concessa pudet ire via, civemque videri. Tunc urbes Latii dubiae, varioque favore Ancipites, quamquam primo terrore ruentis Cessurae belli, denso tamen aggere firmant Moenia, et abrupto circumdant undique vallo:
Abbreviated transcription (Latin):
Erilanꝰ. fractas de uoluit mequora siluas:
Nesꝑiamꝙ exhaurit anus hunc fabula primũ:
Populea fluuim ripas umbrasse coronas.
Cumq diem pronum tͣnsuerso limite ducens
Succendit pheton flangͣntibus ethera loris:
Gurgitibus raptis penitꝰ tellute ꝑusta:.
Hunc habuisse pares phebeis ignibus undas.
Non minor hic nilo si non ꝑ plana iacentis.
Egipti libicis nilus stãnaret harenis.
Nec mince hic histͦ. nͥ qd̾ dum ꝑmeat orbem.
Hist̃: casuros inquelilet equora fontes
Accipit. ⁊ sciticã exit non solus in unclas:
Dext̾iora petens montis declinia tybrim:
Unda facit. rutubamꝙ cauũ. delabit᷑ inde:
Uulturnꝰ q celer: noct᷑neꝙ editor aure:
S arnꝰ ⁊ umbrose liris ꝑ regna marice
F sestinis inpulsuꝰ aqͥs. radens ꝙ salerni
Gecta siler: millasq uaclo ꝙ macͥ moratꝰ:
Aln os: uicine ꝑcͣrit in equora lũne.
Longior ecducto qua surgit in aera dorso:
Gallica rura uiclet. de uepasq excipit alpes.

Expanded text:
Eridanus fractas devolvit in aequora silvas Eridanus fractas devolvit in aequora silvas Hesperiamque exhaurit aquis. Hunc fabula primum Populea fluvium ripas umbrasse corona: Cumque, diem pronum transverso limite ducens, Succendit Phaethon flagrantibus aethera loris, Gurgitibus raptis penitus tellure perusta, Hunc habuisse pares Phoebeis ignibus undas. Non minor hic Nilo, si non per plana iacentis Aegypti Libycas Nilus stagnaret arenas. Nec minor hic Istro, nisi quod, dum permeat orbem Ister, casuros in quaelibet aequora fontes Accipit, et Scythicas exit non solus in undas. Dexteriora petens montis declivia Tibrim Unda facit, Rutubamque cavum. Delabitur inde Vulturnusque celer, nocturnaeque editor aurae Sarnus, et umbrosae Liris per regna MaSalerni Culta Siler, nullasque vado qui Macra moratus Alnos, vicinae percurrit in aequora Lunae. Longior educto qua surgit in aera dorso, Gallica rura videt, devexasque aspicit Alpes.