comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uisqͥs gͥ iã et̾na cognouit.
apud eiꝰ animũ tẽporales fruet
uilescunt: Lales fructus oꝑem᷑: qͥ
maneant: Tales fructꝰ operem᷑. qui
cũ mors cuncta interunat: ipsi exor¬
diũ a morte sumant. Nã quod a
morte incipiant fructꝰ dĩ. testat᷑
propħa cũ dicit Cum dederit di¬
lectis suis sonnũ: hec est hereditas
diũ Om̃is qui dormit in morte:
ꝑdit hereditatẽ: Sed cũ dederit
dilectis sius somnũ: hec ẽ heredi¬
tas dñi. quia electi dĩ postꝙ̃ uene¬
ruit ad mortẽ: tunc inueniunt
mat̾ filioꝵ zebedĩ: cũ filiis sius.
adorans & petens aliquid ab eo
ñs conditor ac redemptor nr̃
uulnera suꝑbiȩ nr̃e sanare
desiderans. &. ipse cũ in forma dĩ
ee̾t forma hominis accepta humi¬
liauit semet ipsũ. factus obȩdiens
usq ad mortẽ Et nos quoq si cul¬
rien uere humilitatis conscendere
uolumꝰ. iter humilitatis arriꝑe
pmnonet. Nos si uerã uitã cupi

Expanded text:
uis ergo jam aeterna cognovit, apud ejus animum temporales fructus vilescant. Tales fructus operemur qui maneant; tales fructus operemur qui, cum mors cuncta interimat, ipsi exordium a morte sumant. Nam quod a morte incipiat fructus Dei, testatur Propheta, qui dicit: Cum dederit dilectis suis somnum, haec est haereditas Domini . Omnis qui dormit in morte perdit haereditatem; sed cum dederit dilectis suis somnum, haec est haereditas Domini, quia electi Dei postquam pervenerint ad mortem, tunc invenient mater filiorum Zebedaei cum filiis suis adorans, et petens aliquid ab eo, stus conditor ac redemptor noster, vulnera superbiae nostrae sanare desiderans, et ipse cum in forma Dei esset, forma hominis assumpta, humiliavit semetipsum, factus obediens usque ad mortem: et nos quoque, si culmen verae sublimitatis conscendere volumus, iter humilitatis arripere praemonet; nos, si veram vitam vi
Abbreviated transcription (Latin):
ut & digna p̃miis merita premons¬
tret. Sic uitã donat ęt̾nã. ut ꝑ an¬
gustã portã &. artã uiã. ad hanc ꝑ¬
ueniendũ ẽe̾ decernat Unde ait
Contendite intrare ꝑ angustã por¬
tam: Contentione & enĩ ñ parua
opus est: si quis ad alta uelit as¬
cendere: Namcũ tanto sudore
uertices montiũ subeamꝰ. qͣntũ ne¬
cesse est conari. ut conuersationẽ
in cęlis habere. & in monte scõ dĩ
de quo canit salmista meream᷑
quiescere:. x.¬
nde etiã in hodierna scĩ eugłii
lectione. cum filii zebedei ab eo
regni sedes peterent. confestĩ illos
ad bibendũ calicẽ suuĩ. hoc ẽ ad
imitandũ suę passionis agõnẽ
reuocat: ut meminissent qͥa cȩ¬
lestiũ sũma petere non deberent.¬
nisi qui abiecta &. asꝑa t̾restriũ
transcenderent:Accessit inqͥt ad
eum mat̾ filioꝵ zebedei cũ filus

Expanded text:
a praemonstret: sic vitam donat aeternam, ut per angustam portam, et arctam viam ad hanc perveniendum esse decernat; unde ait: Contendite intrare per angustam portam . Contentione etenim non parva opus est, si quis ad alta velit ascendere. Nam cum tanto sudore vertices montium subeamus, quantum necesse est conari ut conversationem in coelis habere et in monte sancto Domini, de quo canit Psalmista, mereamur quiescere. Unde etiam in hodierna Evangelii sancti lectione cum filii Zebedaei ab eo sedes regni peterent, confestim illos ad bibendum calicem suum, hoc est, ad imitandum passionis suae agonem revocat, ut meminissent quia coelestium summa petere non nisi per abjecta et aspera terrestrium deberent. Accessit, inquit, ad eum mater filiorum Ze
Abbreviated transcription (Latin):
& ipsã quoq mortẽ patient̃ ferre
p̃cepit : Promisit nob̾ dona głȩ.
sed p̃misit certamina pugnȩ: Dixit
ꝓmittens Erit merces ur̃a multa. &
eritis filu altissimi: sed p̃dixit ui¬
bens Diligite inimicos ur̃os. & bene¬

Expanded text:
 ipsam quoque mortem patienter ferre praecepit. Promisit nobis dona gloriae, sed praemisit certamina pugnae. Dixit promittens: Erit merces vestra magna, et eritis filii Altissimi ; sed praedixit jubens, Diligite inimicos vestros, bene
Abbreviated transcription (Latin):
Qui dixit ei: Quid uis: Ait. Dic
ut sedeant hu duo filii mei. unꝰ
ad dexterã tuã. &. uiꝰ ad sraistrã¬
tua in regno tuo: Nemo gͦ esti
intelligat. unanimi om̃iũ eoꝵ¬
consilio fuisse dispositũ. ut ꝑ matrẽ
quã maxime dilectã dño nouerant.

Expanded text:
ei: Quid vis? Ait illi: Dic ut sedeant hi duo filii mei, unus ad dextram tuam, et unus ad sinistram in regno tuo. Nemo autem aeintelligat unanimi omnium consilio eorum fuisse dispositum ut per matrem quam maxime dilectam Domino noverant
Abbreviated transcription (Latin):
eugłicȩ lectionis expositione trans¬
currimꝰ: sed uidetur congruum
sollempnitati quã colinsꝰ de edificio
templi aliqua cõmemorare. & ꝗͣ.
decent᷑ ornatꝰ illiꝰ eccłiȩ significati¬
oni conueniat indagare: Narrat
gͦ scriptura. quia p̃ceperit salomon
ut tollerent lapides grandes. lapi¬
des p̾ciosos in fundam̃tũ templi.
&. quadrarent eos Lapides aut̃ gran¬
des & p̃tiosi qui in fundam̃to loca¬
ti. totũ onus templi sibi suꝑ impo¬
sitũ portant. eximios scẽ eccłiȩ dõe¬
tores insinuant. grandes nimirũ
excellentia meritoꝵ p̃ciosos clari¬
tate signoꝵ: qͥa ab ipso dño uerbũ
audientes. totã crescentis eccłiȩ fã¬
bricã sua p̾dicatione genuerunt:
Quando enĩ in scripturis fundam̃ta
plurali numero dicunt᷑: uel p̾dica¬
tores scõs uel firmas iustoꝵ cogitatio¬
nes significant: Unde est illud psal¬
mistȩ: fundam̃ta eiꝰ in montib scĩs
at cum singulari numero funda¬

Expanded text:
elicae lectionis expositione transcurrimus, sed videtur congruum solemnitati quam colimus de aedificatione templi aliqua commemorare, et quam decenter ornatus illius Ecclesiae significationi conveniat, indagare. Narrat ergo sacra Scriptura quia praeceperit Salomon, ut tollerent lapides grandes, lapides pretiosos in fundamentum templi, et quadrarent eos. Lapides autem grandes et pretiosi, qui, in fundamento locati, totum onus templi sibi superimpositum portant, eximios sanctae Ecclesiae doctores insinuant, grandes nimirum excellentia meritorum, pretiosos claritate signorum, quae ab ipso Domino verbum audientes totam Ecclesiae crescentis fabricam sua praedicatione genuerunt. Quando enim in Scripturis fundamenta plurali numero dicuntur, vel praedicatores sanctos, vel firmas justorum cogitationes significant. Unde est illud Psalmistae: Fundamenta ejus in montibus sanctis . At cum singulari numero funda
Abbreviated transcription (Latin):
adecore domus dĩ sit extorris iudi¬
candus ꝓpħa subdendo manifestat.
& non uidebit inqͥt cũ uenerit
bonũ: sed habitabit in deserto in
siccitate. in terra salsuginis & in¬
habitabili Nemo gͦ sibi fr̃s mei
male in occulto uiuens. de fauore
uulgi quasi bonus sit blandiat᷑.
quia & si folia uerboꝵ ꝑpulchra
si florẽ famȩ gignit odoriferum:
non est arbor bona quȩ facit fruc¬
tus malos Nemo cum recto corde
bona que ualet oꝑatur de sua sa¬
lute desperet. quia non est arbor
mala quȩ facit fructũ bonum:
Una queq enĩ arbor: de fructu suo
cognoscit᷑. Ull.

Expanded text:
a decore domus Dei sit extorris judia decore domus Dei sit extorris judicandus, propheta subdendo manifestat: Et non videbit cum venerit bonum, sed habitabit in deserto in siccitate, in terra salsuginis et inhabitabili . Nemo ergo sibi, fratres mei, in occulto male vivens, de favore vulgi quasi bonus sit, blandiatur, quia etsi folia verborum perpulchra, si florem fame gignit odoriferum, non est arbor bona, quae facit fructus malos. Nemo, cum recto corde bona quae valet operatur, de sua salute desperet, quia non est arbor mala, quae facit fructum bonum. Unaquaeque enim arbor de fructu suo cognoscitur.
Abbreviated transcription (Latin):
quent᷑. Bonȩ quoq arboris fructus.
subsequent̃ enumerat dicens fructꝰ
aut̃ sp̃s est. caritas. gaudiũ. pax. pati-¬
entia. bonitas. benignitas. fides. man¬
suetudo continentia: De quib & ali¬
bi ãmonens ait Ut filiui lucis am¬
bulate. Fructus enĩ lucis est in om̃i
bonitate: & iusticia & ueritate: Qi
nimirũ fructus cũ arborib e. quib
prodeunt: & hic ad domũ fidei: &
illic ad habitationẽ suꝑnę beatitu¬
dinis. ueracit̃ ꝑtinent: Audiamꝰ
in miscdia dĩ sperat. in templo ęt̃¬
nitatis. qui in domo dĩ presenti
miscdiȩ grã resplendet: iure se
talis ad templũ magni regis ꝑti
hieremias Maledictus homo qui
confidit in homine. & ponit carnẽ
brachiũ suũ: & a dño recedit cor eius.
erit eiũ quasi miricȩ in deserto My¬
rica namq est arbor infructuosa &
humilis. gustu nimis amara. om̃iq
humana cultura ꝓrsus indigna:
regnũ uel diuitias sperat: Qui qͣntũ

Expanded text:
quentur. Bonae quoque arboris fructus quentur. Bonae quoque arboris fructus subsequenter enumerat, dicens: Fructus autem spiritus est charitas, gaudium, pax, patientia, bonitas, benignitas, fides, mansuetudo, continentia, de quibus et alias admonens, ait: Ut filii lucis ambulate. Fructus enim lucis est in omni bonitate, et justitia, et veritate . Qui nimirum fructus cum arboribus e quibus procedunt, et hic ad domum fidei, et illic ad habitationem supernae beatitudinis veraciter pertinent. Audiamusin misericordia Dei sperat in templo aeternitatis, qui in domo Dei praesenti misericordiae gratia resplendet. Jure se talis ad templum magni Regis perta Jeremias: Maledictus homo qui confidit in homine, et ponit carnem brachium suum, et a Domino recedit cor ejus. Erit enim quasi myrica in deserto . Myrica namque est infructuosa arbor et humilis, gustu nimis amara, omnique humana cultura prorsus indigna, regnum vel divitias sperat. Qui quantum
Abbreviated transcription (Latin):
& ꝓpħarũ. In hoc ergo fundam̃to
lapides grandes & p̃tiosi qui tẽplũ
om̃e gestarent sunt positi. qͥa per
ipsũ ad ꝓpagandã toto orbe eccłiã.
artius eiꝰ amori inherebant: eo for¬
tius sectatores suos in edificio cȩlesti
sustentabant: Quos uidelicet lapi¬
des rex quadrari p̃cepit. ut magis¬
tros eccłiȩ compositos morib & un
mobiles animo ẽẽ debere signaret:¬
Sicut enĩ quadratũ quacũq uer¬
titur stabit. ita nimirũ uita per¬
fectoꝵ quȩ ad ueritatis lineã salli¬
cite directa est: nullis temptatio¬
nũ impulsib be a sua nouit stabi¬
litate deici: Erat aut̃ tẽplũ de mar¬
more pario qui ẽ. lapis alb extruc¬
tũ. ut candorẽ ȩccłi astice castixa¬
tis exprimeret: de quo in amoris
cantico dñs ait Sicut lilium
inter spinas. sic amica mea int̾
filias¬
tiones. & his similia:
ultis audire. an arbores quȩ tales
cens Quȩ p̃dico uobis sicut p̃dixi. qm̃
qui talia agunt: regnũ dĩ ñ conse¬

Expanded text:
arum . In hoc ergo fundamento lapides grandes et pretiosi, qui templum omne gestarent sunt positi, quia per ipsum ad propagandam toto orbe Ecclesiam, arctius amori ejus inhaerebant, eo fortius sectatores suos in aedificio coelesti sustentabant. Quos, videlicet, lapides rex quadrare praecepit, ut magistros Ecclesiae compositos moribus, et immobiles animo eSicut vero quadratum, quocumque vertitur, stabit, ita nimirum vita perfectorum quae ad veritatis lineam sollicite directa est, nullis tentationum impulsibus a sua novit stabilitate dejici. Erat autem Templum Dei marmore pario, quod est, lapide albo extructum, ut candorem Ecclesiastieae castitatis exprimeret, de quo in amoris Cantico Dominus ait: Sicut lilium inter spinas, sic amica mea inter filiastiones, et his similia . Vultis audire an arbores quae tales fcens: Quae praedico vobis, sicut praedixi, quoniam qui talia agunt, regnum Dei non conse
Abbreviated transcription (Latin):
cognoscit᷑. UIi.
Sec cognitio de aꝑtis solũ modo
uitis siue uirtutib accipien¬
da est: qualia suꝑuis ex apłi sen¬
tentia cõmemorauimꝰ: Nãq st̃
non nulla quȩ quo animo gerant᷑
ignorat᷑ a ꝓximis: unde & in utrãq
partẽ possumus int̾pretari. sed am¬
bigua queq ab his iustius qͥ bona
diligunt int̾pretant᷑ in bonũ:
ut impleat᷑ illud apłi. nolite ante
tempꝰ iudicare: Neq enĩ de spinis
colligunt ficus. neq de rubo uinde¬
miant uuã: Spinȩ & rub plenȩ acu¬
leis arbores. illoꝵ corda designant:
qui uel luxuriȩ. uel inuidiȩ concupis¬
centię stimulis ipsĩ fedant᷑. uel certe
iracundiȩ. detractionis. odii. suꝑbiȩ.
Ficus aut̃ dulcẽ regni cęlestis memoriã.
uua flagrantiã dñicȩ dilectionis signifi¬
cat: Non gͦ de spinis colligunt ficus.
neq de rubo iundemiant iuuã: qͥa
quicũq adhuc uitioꝵ aculeis sordent.
lent: Bonꝰ homo de bono thesauro
cordis sui ꝓfert bonũ. & malꝰ homo

Expanded text:
cognoscitur. Haec cognitio de apertis solummodo vitiis sive virtutibus accipienda est, qualia superius ex Apostoli sententia commemoravimus. Namque sunt nonnulla quae quo animo gerantur, ignoratur a proximis, unde et in utramque partem possunt interpretari. Sed ambigua quaeque justius ab his qui bona diligunt interpretantur in bonum, ut impleatur illud Apostoli: Nolite ante tempus judicare . Neque enim de spinis colligunt ficus, neque de rubo vindemiant uvam. Spinae et rubus, plenae aculeis arbores, illorum corda designant qui vel luxuriae, invidiae, concupiscentiae, stimulis ipsi foedantur, vel certe iracundiae, detractionis, odii, superbiaeFicus autem dulcem regni coelestis memoriam, uva fragrantiam dominicae dilectionis significat. Non ergo de spinis colligunt ficus, neque de rubo vindemiant uvam, quia quicunque adhuc vitiorum aculeis sordent, alent. Bonus homo de bono thesauro cordis sui profert bonum, et malus homo
Abbreviated transcription (Latin):
des dñi: audiebat uerbũ illius:
Martha aut̃ satagebat: circa fre¬
quens ministeruĩ: Hec utriq uite
congrue . nemo qui dubitet. Et
contemplatiue quidẽ uniformis
ꝑfectio ẽ: exitã mentẽ a cunctis
habere t̾renis. eamq quantũ im
sit ministeriũ. gentiũ magister
edocet. qui creberrimis epistolarũ
dictis. suos ꝓ xp̃o t̾ra mariq labo¬
res. sua ꝑicula cõmemorat: In qͥb
etiã uisiones & reuelationes dñ
cõmendans: non minꝰ se inspeeu¬
latiua uirtute qd̾ ꝑ paucis ẽ imi¬
tabile consũmatũ fuisse significat:
Unde dicit. Siue enĩ m̃te excedimꝰ
dõ: siue sobru sumꝰ uobis. Quȩ ste¬
mea reliqͥt me solã ministrare:
Dic gͦ illi: ut me adiunet. Ex illoꝵ
ꝑsona loquitur. qui adhuc diuinȩ
contemplationis ignarrsolũ qd di¬
dicere frat̾ne dilectionis opus dõ
placitũ ducunt:. Ideoq cunctos
qui xp̃o deuoti ẽẽ uelint. huic
mancipandos autumant. Et bene
martha stetisse. maria secꝰ pedes

Expanded text:
verbum illius, Martha autem satagebat circa frequens ministerium. Haec utrique vitae congruere nemo est qui dubitet. Et contemplativae quidem uniformis perfectio est, exutam mentem a cunctis habere terrenis, eamque, quantum humana sit ministerium, gentium Magister edocet, qui creberrimis Epistolarum dictis, suos pro Christo terra marique labores, sua pericula commemorat. In quibus etiam visiones et revelationes Domini commendans, non minus se in speculativa virtute, quod perpaucis est imitabile, consummatum fuisse significat. Unde dicit: Sive enim mente excedimus Deo, sive sobrii sumus vobis . Quae stemea reliquit me solam ministrare? Dic ergo illi ut adjuvet me. Et illorum persona loquitur, qui, adhuc divinae contemplatione ignari, solum quod didicere fraternae dilectionis opus Deo placitum ducunt, ideoque cunctos qui Christo devoti esse velint huic mancipandos autumant. Et bene Martha stetisse, Maria secus pedes
Abbreviated transcription (Latin):
putent parũ intelligentes. qđ prio¬
res scĩ minus de xp̃o intellexerint
misterium incarnationis: cũ et
ipsi eadem saluati sint grã: Unde
constat tempꝰ non p̃iudicasse sacra¬
mento imiti hominis ac dĩ: ita ut
iam ee̾t in illo ꝑ unitatẽ ꝑsonȩ
ab initio scłi: qui necdũ erat natꝰ¬

Expanded text:
putent parum intelligentes, quod prioputent parum intelligentes, quod priores sancti minus de Christo intellexerint mysterium Incarnationis, cum et ipsi eadem salvati sint gratia. X. Unde constat tempus non praejudicasse sacramento uniti hominis ac Dei: ita ut jam esset in illo per unitatem personae ab initio saeculi, qui nondu
Abbreviated transcription (Latin):
ere nouũ. & om̃iũ nouitatũ
suꝑeminens nouitas uirtutũ:
quando ds̃ quẽ ferre non potest
mundus. neq uidere aliquis ut
uiuere possit. sic ingressus est hos¬
picium uentris. ut corporis claus¬
tra nescirent: sicq gestatus. ut
clausa: Unde canit᷑ in eisdẽ canti¬
cis de ea: Ortus conclusus. fons
signatus: enussiones tuȩ paradi¬
sus Uere ortus delitiarũ. in quo
consita sunt uniuersa floꝵ gẽne¬
ra: & odoramenta uirtutũ: Sicq
conclusus. ut nesciat uiolari neq
corrumpi: ullis insidiarũ frau¬
dibus. fõns itaq signatus sigillo
totius trinitatis. ex quo fons uite
manat: in cuiꝰ lumine om̃s uide¬
bimꝰ lumen. quia iuxta ioħm ipse
est qui illuminat omnẽ hominẽ
uenientẽ in hunc mundũ: Cuius
ꝓfecto emissio uteri. suꝑnoꝵ eiui¬
um om̃ium ẽ paradisus De isto
nãq uentris agro: patriarcha
isaac longe odorans: aiebat dicens
Ecce odor filui mei. sicut odor agri
pleni: quẽ benedixit dñs: Quãuit

Expanded text:
ere novum et omnium novitatum supereminens novitas virtutum, quando Deus quem ferre non potest mundus, neque videre aliquis ut vivere possit sic ingressus est hospitium ventris, ut corporis claustrum nesciret: sicque gestatus, ut clausa. Unde canitur in eisdem Canticis de ea: Hortus conclusus, fons signatus, emissiones tuae paradisus . Vere hortus deliciarum, in quo consita sunt universa florum genera et odoramenta virtutum: sicque conclusus, ut nesciat violari neque corrumpi ullis insidiarum fraudibus. Fons itaque signatus sigillo totius Trinitatis: ex quo fons vitae manat, in cujus lumine omnes videbimus lumen. Quia, juxta Joannem, Ipse est qui illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum . Cujus profecto emissio uteri, supernorum civium omnium est paradisus. De isto namque ventris agro patriarcha Isaac longe odorans, aiebat, dicens: Ecce odor filii mei sicut odor agri pleni, cui benedixit Dominus : quamvis
Abbreviated transcription (Latin):
ee lectio suꝑiori pulcherrima
ratione dnectitur. quia uide¬
licet illa dilectionẽ dĩ & ꝓximi
uerbis & parabolis. hec aut̃ ipsis
reb & ueritate designat: Due qͥpps
istȩ dilectȩ dño sorores. duas uitas
spiritales quib in p̃senti scã eccłia
exercetur demonstrant: Marta
quippe actualẽ. qua ꝓximo in
caritate sociamur: maria uero
contemplatiuã. qua in dĩ amore

Expanded text:
ec lectio superiori pulcherrima ratione connectitur, quia videlicet illa dilectionem Dei et proximi verbis et parabolis, haec autem ipsis rebus et veritate designat. Duae quippe istae Domino dilectae sorores duas vitas spiritalEcclesia demonstrant. Martha quidem actualem, qua proximo in charitate sociamur; Maria vero contemplativam, qua in Dei amore
Abbreviated transcription (Latin):
&. cõmissis nob̾ qualit̃ subsistere
ualiant. p̾uidere: Contemplatiua
mi tota mente retinere. sed ab exte¬
riori actione qtuescere: soli deside¬
rio conditoris inherere. ut nil iã
agere libeat. sed calcatis curis om¬
nib. ad uidendã faciẽ sui creatoris
animꝰ in ardescat. ita ut iã nouerit
carnis corruptibilis pondꝰ cũ me¬
rore portare: totisq desideris ap¬
petere illis ymnidicis angłoꝵ cho¬
bus: de et̾na in conspectu dĩ incor¬
ruptione gaudereX.

Expanded text:
issi sunt, qualiter subsistere valeant providere. Contemplativa mi tota mente retinere; sed ab exteriori actione quiescere, solius desiderio conditoris inhaerere; ut nihil jam agere libeat, sed, calcatis curis omnibus, ad videndam faciem creatoris sui animus inardescat: ita ut jam noverit carnis corruptibilis pondus cum moerore portare, totisque desideriis appetere illis hymnidicis angelorum chobus, ac de aeterna in conspectu Dei incorr
Abbreviated transcription (Latin):
Qui manet in me & ego in eo. hic
fert fructũ multũ: quia sine me
nichil potestis facere: Ne quisquã
putaret saltem paruũ aliquẽ fruc¬
tum posse a semet ipso palmitem
ferre. cum dixisset hic fert fructũs
multũ. non ait. quia sine me pa¬
rum potestis facere: sed nichil po¬
testis facere .ui.¬
iue gͦ parum siue multũ sine
illo fieri non potest: sine quo
fieri nichil potest Quia & si parũ
attulerit palmes. eũ purgat agri¬
cola ut plus afferat: tam̃ nisi in
uite manserit & iuxerit de radi-¬
ce: quantũlibet fructũ a semet¬
ipso non potest ferre: Quamuis
aut̃ xp̃c uitis non esset. nisi homo
esset. tam̃ istã grãm palmitibus
non p̾beret: nisi etiã dĩ esset: Ue¬
rũ quia ita sine ista grã non po¬
test uiui ut mors in potestate sit
liberi arbitrii: si quis in me inqͥt
non manserit. mittetur foras
sicut palmes & arescet. & colli¬
gent eũ & in ignẽ mittent: &
igna utiq uitis: tanto sunt
contemptibiliora si in uite

Expanded text:
manet in me, et ego in eo, hic fert fructum multum: quia sine me nihil potestis facere. Ne quisquam putaret saltem parvum aliquem fructum posse a semetipso palmitem ferre, cum dixisset, hic fert fructum multum, non ait, quia sine me parum potestis facere; sed, nihil potestis facere. Sive ergo parum, sive multum, sine illo fieri non potest, sine quo nihil fieri potest. Quia etsi parum attulerit palmes, eum purgat agricola ut plus afferat: tamen nisi in vite manserit et vixerit de radice, quantumlibet fructum a semetipso non potest ferre. Quamvis autem Christus vitis non esset, nisi homo esset; tamen istam gratiam palmitibus non praeberet, nisi etiam Deus esset. Verum quia ita sine ista gratia non potest vivi, ut et mors in potestate sit liberi arbitrii: Si quis in me, inquit, non manserit, mittetur foras sicut palmes; et arescet; et colligent eum, et in ignem mittent, et igna itaque vitis tanto sunt contemptibiliora si in vite
Abbreviated transcription (Latin):
nis: ad mensis initium transferre¬
tur Cuiꝰ institutionis morẽ. nos
quoq ꝓ modulo nr̃o hodierna die
deuote dõ iuuante imitaturi: dĩ
genitricem summissis uotis obsecre
mus: ut sua potenti int̾cessione.
nobis apud filium suũ purgatio¬
nem impetret criminũ: quȩ pur¬
gationẽ temporalẽ suscepit. siue
sordib peccatorum: Queq hac die
cum filio templũ dĩ. sacrificiũ obla¬
tura conscendit: suꝑne ciuitatis
nobis optineat ingressum. In qua
diuinȩ claritatis aspectib libero
contuitu ꝑfruamur: prestante

Expanded text:
nis, ad mensis initium transferrenis, ad mensis initium transferretur. Cujus institutionis morem nos quoque pro modulo nostro hodierna die devote Deo juvante imitaturi, Dei genitricis summissis votis obsecremus auxilium, ut sua potenti intercessione nobis apud filium suum purgationem impetret criminum, quae purgationem temporalem suscepit sine sordibus peccatorum. Quaeque hac die cum Filio templum Dei sacrificium oblatura conscendit, supernae civitatis nobis obtineat ingressum, in qua divinae claritatis aspectibus libero contuitu perfruamur, praestante
Abbreviated transcription (Latin):
uerso popło lustrabat᷑: ut sacri¬
ficia diis infernalib soluerent᷑:
quoꝵ se p̾sidio nationes orbis sub¬
iugasse putabant: Sed hanc lus¬
trandi consuetudinẽ bene muta¬
uit xp̃iana religio: cum hac ipsa
dic festiuitatis beatȩ mariȩ. plebs
clerusq & sacerdotes: cũ cereis
& ymnis eccłiarũ loca circueunt.
Et augescente bona consuetu¬
dine. id ipsum in ceteris quoq
eiusdẽ beatȩ matris & ꝑpetuę
uirginus festiuitatib agere di¬
dicit. Non utiq ob recordationẽ¬
pagane suꝑsticionis. aut imperu terres¬
tris: sed in ꝑhempnẽ memoriã regni
cȩlestis. quando iuxta ęuuangelicã
parabolam. om̃s electi cum lãpadib
sponso & sponsȩ sunt occursuri: &
suꝑnȩ claritatis thalamũ intraturi:
Et hanc quidẽ lustrationẽ pagani¬
in fine mensis februarii: hoc ẽ sep
timo ualendas martias. Postmodũ
uero augescente xp̃ianitate: placu¬
it ut in uenerationẽ ꝑpetuȩ uirgi¬

Expanded text:
verso populo lustrabatur, ut sacriverso populo lustrabatur, ut sacrificia diis infernalibus solverentur, quorum se praesidio nationes orbis subjugasse putabant. Sed hanc lustrandi consuetudinem bene mutavit Christiana religio, cum hac ipsa die festivitatis beatae Mariae, plebs clerusque et sacerdotes cum cereis et hymnis ecclesiarum loca circumeunt, et augescente bona consuetudine, idipsum in caeteris quoque ejusdem beatae Matris et perpetuae Virginis festivitatibus agere didicit, non utique in lustrationepaganae superstitionis, aut imperii terrestris, sed in perennem memoriam regni coelestis, quando, juxta evangelicam parabolam, omnes electi cum lampadibus sponso et sponsae sunt occursuri, et supernae claritatis thalamum intraturi. Et hanc quidem lustrationem paganiin fine mensis Februarii, hoc est VII Kalendas Martii. Postmodum vero augescente Christianitate, placuit ut in venerationem perpetuae virgi
Abbreviated transcription (Latin):
ȩc de lectione euuangłica bre¬
uit̃ sunt dicta. quę licet cau¬
sas hodiernȩ festiuitatis plene ape¬
riat. non tam̃ ab reẽ: si de eius
nomine compendiosus indagemꝰ: Grro
namq sermone: ypapantes obiuare
dicitur: Inde utiq ista dnĩca sollẽp¬
nitas ypapanti uocatur: qd scilicet
hac ipsa die allato in templũ dño.
symeon & anna & ceterȩ fidelium
ꝑsone quȩ ibi erant. tempore suę¬
purificationis occurreruit: Agit᷑
gͦ ista festiuitas incipiente mense
februario. qui a februo id est
plutõne. qui lustrationũ hoc est
purgationũ potens a gentib cre¬
debatur : ita uocatus est: Cum
enim romani triꝑtitũ orbem sub
tributo redfgissent. ita ut una¬
queq ex ipsis trib mundi partib.
affrica uidelicet. asia. & eurõpa.
per quinq annos solueret aurũ.
& rursus ꝑ alios quinq annos ar¬
gentum. itemq ꝑ aliud qͥnquen¬
nium.ęs: quinto decimo ꝑacto
anno ac censu soluto. uniuersa
ciuitas mense februario ab uni¬

Expanded text:
ec de lectione evangelica breviter sunt dicta. Quae licet causas hodiernae festivitatis plene aperiat, non tamen ab re est si de ejus nomine aliquid compendiosius indagemus. Graeco namque sermone ὑπαντάειν obviare dicitur. Inde utique ista Dominica solemnitas ὑπαντή vocatur, quod scilicet hac ipsa allato in templum Domino, Simeon et Anna, et caeterae fidelium personae quae ibi erant, tempore purificationis suae occurrerunt. Agitur ergo ista festivitas incipiente mense Februario, qui a Februo, id est Plutone, qui lustrationum, hoc est purgationum, potens a gentilibus credebatur, ita vocatus est. Cum enim Romani tripertitum orbem sub tributo redegissent, ita ut unaquaeque ex ipsis tribus mundi partibus, Africa videlicet, Asia et Europa, per quinque annos solveret aurum, et rursus per alios quinque annos argentum, itemque per aliud quinquennium aes, quinto demum peracto anno, ac censu soluto, universa civitas mense Februario ab uni
Abbreviated transcription (Latin):
bito cęni gelaretur immanitas. ita ut humi.limi-¬
q humore siccato. ꝑglaciei repente datȩ sciꝑficiẽ.
tificis. Ubi cum multus haberet᷑ popłs: principi
burgundiȩ ricardo. uaginȩ auro exornatȩ. gẽmisq
decenter exculptȩ. agminis densitate stipato. abs-¬
ciduntur ab alteo. Quas quidam negotiator ẽptas

Expanded text:
bito coeni gelaretur immanitas, ita ut humi limiqbito coeni gelaretur immanitas, ita ut humi limique humore desiccato, per glaciei repente datae superficiem,tificiBurgundiae Richardo vaginae auro exornatae, gemmisque decenter excultae, agminis densitate stipato, abscinduntur a balteo. Quas quidam negotiator emptas
Abbreviated transcription (Latin):
re dominus cius non distulit clarificationem. suoꝵ
repetentis ossirum sedem. Contigit enim dum ma-¬
gna populi confluentis stiparetur caterua: post¬
quam sunt urbȩ egressi. claudus quidam et
aridicate neruorum poplitumq contractus a¬
braham nomine uircutȩ diuma erectus: et inco
lumitati est restitutus. Quem sospitate recepta
plurib uidimus annis incolumẽ gradientẽ: col-¬
lataq sibi ꝓsꝑitate gaudentem. In eo uero loco
ubi hoc salutis accidit donum. posita deinceps ex¬
tat columna cruce prefixa: glorificationis huius
continens monimenta. E rat audem hiemale tẽ¬
pus: et ad celebrandam dominici natalis sollẽp¬
nitatem. tam rex karolus quam non nulli ꝓce¬
res eius in hanc conuenerant urbem. Cumq his
autem. ut nocte post sc̃orum innocentum natale.
cuius insequente die id operis disponebatur ex¬
pleri.borea ex inꝓuiso media insurgente. totius su-¬

Expanded text:
re dominus ejus non distulit clarificationem suorum re dominus ejus non distulit clarificationem suorum repetentis ossium sedem. Contigit enim, dum magna populi confluentis stiparetur caterva postquam sunt urbe egressi, quidam claudus et ariditate nervorum poplitumque contractus, Abraham nomine, qui scabellulis haerelutis extendi remedia. Quem sospitate recepta pluribus vidimus annis incolumem, erectum gradientem, collataque sibi prosperitate gaudentem. In eo vero loco ubi hoc salutis accidit donum, posita deinceps exstat columna cruce praefixa, glorificationis hujus continens monimenta. Sed et pus, et ad celebrandam Dominici natalis solemnitatem, tam rex Karolus, quam nonnulli proceres ejus in hanc convenerant urbem. Cumque his autem, ut nocte post sanctorum Innocentium natale, cujus insequente die id operis disponebatur expleri, Borea ex improviso media nocte insurgente, totius su
Abbreviated transcription (Latin):
maro archiepiscopo satagente. transiatum¬
est uenerabile pignus corporis huius sa¬
cra tissum patris et domini nr̃i Re¬
origii. ꝓpter infestationem paganorum.
ad uillam ipsius nomine sparnacum: qͥa
cuitas remorum. tunc temporis non habe¬
bat in ambitu su murum. Cuius obtentu.
totius tunc pagi ad quem delatum est ꝓ-
roꝵł incursu predonum. P ost hinc¬
mari deniq pontificis obitum: desiderabi¬
lis hic sacrorum thesaurus membrorum.
adorbacense ꝑducitur monastertum. Hic
moditas aeris cicumquaq degentibus at¬
tribuitur incolis: cum insolita fertilitate tel-
tem folco. sui primo p̾sulatus annoreferre
p̃sulatus fungitur officio. scilicet usq ad episcopa¬
tum uenerabilis heriuei: qui cessante nordmannor
ꝑsecutione. ꝑ solam dĩ clementiam pace recuptrata.
munus idem suꝑnum ꝓpria sepulturȩ ipsius referre
decreuit intra mȩnia. Quod dum conuocatis qui-¬
busdam regni ꝓcerib. agere maturaret: accumula-¬

Expanded text:
maro archiepiscopo satagente, transferretur venerabile pignus corporis hujus sacratissimi patris et domni nostri Remigii propter infestationem paganorum ad villam ipsius jam supra taxatam, nomine Sparnacum, quia civitas Remorum tunc temporis non habebat in ambitu sui murum. Cujus obtentu totius tunc pagi ad quem delatum munus horum, vel incursu praedonum. Post Hincmari denique pontificis obitum , desiderabilis hic sacrorum thesaurus membrorum, ad Orbacense perducitur monasterium. Hic moditas aeris circumquaque degentibus attribuitur incolis, cum insolita fertilitate tellurem Fulco, sui primo praesulatus anno referre lco praesulatus fungitur officio, scilicet usque ad episcopatum venerabilis Herivei archiepiscopi, qui cessante. Normannorum persecutione, per solam Dei clementiam pace recuperata, munus idem supernum propria sepulturae ipsius referre decrevit intra moenia: quod dum convocatis quibusdam regni proceribus agere maturaret, accumula
Abbreviated transcription (Latin):
serib subministrans. qui non serunt neq
congregant in horrea. sed ds̃ pascit illos.
aliis saturatis. alios saturandos suscipie¬
frib qui non preꝑauerunt sibi. quia hylarẽ
datorem diligit ds̃. cum gaudio bona quȩ
possumus ministrantes. alios quib bona
ministremus ad sciscimus: plus gaudenteᷤ
de bono oꝑe quam de bona possessione:. ut
& ds̃ collecetur oꝑi nr̃o bono. qui operarii ᷤ
pietatis. se in uidicio dicturum p̃dixit: quod
Cuni ex minimis fratrib meis fetistis michi

Expanded text:
seribus subininistrans, qui non serunt neque seribus subininistrans, qui non serunt neque congregant in horrea, sed Deus pascit illos, aliis saturatis, alios saturandos suscipiefratribus qui non preparaverunt sibi, quia hilarem datorem diligit Deus, cum gaudio bona quae possumus ministrantes, alios, quibus bona ministremus, adsciscimus, plus gaudentes de bono opere, quam de bona possessione, ut et Deus conletetur operi nostro bono, qui operariis pietatis se in iuditio dicturum predixit: Quod uni ex his minimis fratribus meis fecistis, mihi
Abbreviated transcription (Latin):
quid manu teneret. Cui iuuenis. arcum
inquit. Et beatus iohannes. Quod ha¬
bet officium. illud quod manu tenes:
Ꝙ iuuenis. Sagittamus inquit inde
bestias siue aues: uel alia: quȩq. Et bea¬
tus iohannes. Quomodo inquit. uel
quo ordine: Et iuuenis curuato arcu
tetendit illum: et tensum in manu tenuit:
ed cum beatus iohannes lc .ui.
fuit: post aliquod spatium . iuuenis ar
nichil ei subsecutus loquendo
Cur inquit arcum distendisti: Ad que
iuuenis. Quia si diutius tensus teneret᷑.
płs. Sic et humana fragilitas. si semper
in rigore contemplationis ꝑsistat. et
sario ualida contemplationis penna sub¬
in ꝓfectu uirtutum: et ꝑ infirmitatis
nr̃ȩ recognitionem. discamus humilita¬
tis custodire uirtutem. Sic et de hoc bea
T Rnigii facto. maximam instructionis
ȩdificationem. et in carorum caritosa dilecti-¬
one. et infragilitatis nr̃ȩ discreta condescensi¬
one nobis ualemus assumere: si ut ille pas-¬

Expanded text:
quid manu teneret. Cui juvenis: Arcum, quid manu teneret. Cui juvenis: Arcum, inquit. Et beatus Joannes: Quod habet officium illud quod in manu tenes? Et juvenis: Sagittamus, inquit, inde bestias, sive aves, vel alia quaeque. Et beatus Joannes: Quomodo, inquit, vel quali ordine? Et juvenis curvato arcu tetendit illum, et tensum in manu tenuit. Sed cum beatus Iohannes ei nichil diceret, post aliquod spatium iuuenis arnihil ei subsecutus loquendo 'Cur', inquit, 'arcum distendisti?' Ad quem iuvenis: 'Quia si diutius tensus tenoretur, s apostolus: 'Sic et humana fragilitas, si semper in rigore contemplationis persistat etsario valida contemplationis penna subin profectu virtutum et per infirmitatis nostrae recognitionem discamus humilitatis custodire virtutem. ti Remigii facto maximam instructionis aedificationem et in carorum caritosa dilectione et in fragilitatis nostrae discreta condescensione nobis valemus assumere, si, ut ille pas
Abbreviated transcription (Latin):
scilicet in unitate ȩccłȩ: quȩ de ꝑforato in cruce
xp̃i latere lauachro rigatur et poculo. a maligni
sp̃s et membrorum eius malignitate ꝓtectus ex¬
ultat: et qui ex sanguinib et uoluptate carnis et
uoluaitate uiri fuerat natus. sanguinȩ niu ueri
filii dĩ de potestate tenebrarum redemptus. & ex
aqua et spu quo idem dominus ñr exgloriosa
matre ȩccła. immaculato diuini fontis utero rena¬
tus. acxp̃o in corporatus. gaudio mnenarrabili et
exultatione exultat: Ec .ui.
Sunt et alia quȩ dehoc beati francore apłi
facto. signa enim apostolatus cius franci
rantes trahere possumus. comparantes
illud actioni iohannis apłi. Fertur rela-¬
tione maiorum. quia cum beatoiohanni
apło auis quȩ ꝑdix uocatur uiua et sana
aquodam oblata fuisset. cȩpit eam lem
manu de mulcendo tractare. Quod qͥ
dam adolescentium uidens: ad coeuos
suos ridendo dixit. Uidete. quomodo
ille senex cum aui. cula sicuti ⁊ puer lu-

Expanded text:
scilicet in unitate aecclesiae, quae de perforato in cruce scilicet in unitate aecclesiae, quae de perforato in cruce Christi latere lavacro rigatur et poculo, a maligni spiritus et membrorum eius malignitate protectus exultat. Et qui ex sanguinibus et voluntate carnis et voluntate viri fuerat natus, sanguine Iesu, veri filii Dei, de potestate tenebrarum redemptus et ex aqua et Spiritu, quo idem dominus matre Ecclesia immaculato divini fontis utero est renatus, ac Christo incorporatus, gaudio inenarrabili et exsultatione exsultat. XIII. Sunt et alia, quae de hoc beati Francorum apostoli facto signa enim apostolatus ejus, Franci rantes trahere possumus, comparantes illud actioni Joannis apostoli. Fertur enim relatione majorum quia cum B. Joanni apostolo avis, quae perdix vocatur, viva et sana a quodam oblata fuisset, coepit eam leni manu demulcendo tractare. Quod videns quidam adolescentium ad coaevos suos ridendo dixit: Videte quomodo ille senex cum avicula, sicut et puer ludi
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa a p̃datore capiatur. aut fetus eiꝰ serpenti¬
nis deuorentur insidiis. ad domorum fastigia
cȩlsa concurrit. Nuic mento prudens et humi¬
lis quiꝰq comꝑatur: qui diabolicȩ calliditatis
fraudes fugiens. uigiliis & orationib ac peni¬
tentiȩ lacrimis. intra scẽ eccłȩ septa ͤ munire festi
sta teste qui dicit: et enim passer iuenit sibi
domum. Iam quippe passer sibi domũ inuenit.
quia ȩcernum cęli habitaculum. redemptor na¬
intrauit: ubi factus est sicut passer solitarius in
tecto: quia solus inter mortuos liber sedet ad
dexteram maiestatis in excelsis: canto melior
angłis effectus. quanto differentius pre illis no¬
men hereditauit Iut sit et uocetur filius cłi. Hic
est uerus ds̃ et uita eterna: ad quem in has pes¬
regrinatione positi anima cuiusq fidelis suspi¬
sentit ẽẽ preparatam. sicut passer in foramine exul¬
tat: id est iam ueraciter fidelis in foramine maceriȩ

Expanded text:
ipsa a predatore capiatur, aut fetus eius serpentiipsa a predatore capiatur, aut fetus eius serpentinis devorentur insidiis, ad domorum fastigia celsa concurrit. Huic merit oprudens et humilis quique comparatur, qui diabolicae calliditatis fugiens fraudes, vigiliis et orationibus ac penitentiae lacrimis intra sanctae aecclesiae septa se munire festinat. sta teste qui dicit: Etenim passer invenit sibi domum. Iam quippe domum sibi passer invenit, quia aeternum caeli habitaculum noster Redemptor intravit: ubi factus est, sicut passer solitarius in tecto, quia solus inter mortuos liber sedet ad dexteram maiestatis in excelsis, tanto melior angelis effectus, quanto differentius pre illis nomen hereditavit, ut sit et vocetur filius Dei. Hic est verus Dem et vita aeterna, ad quem in hac peregrinatione positi anima cuiusque fidelis suspisentit esse preparatam, sicut passer in foramine parietis exultat: id est iam veraciter fidelis in foramine maceriae,
Abbreviated transcription (Latin):
nde constat. quia si aues quȩ indomib
domesticȩ haberi solent in manu pasce.¬
ret ꝓ nullo habereretur miraculo : nec eẽt
unde corn uiuentib iocundatio ꝓueniret.
In domum quippe secretiorẽ. aliis auibus. quȩ
intra cubicula domestice haberi non solent. nͥ
passerib qui intectis humana uicintate gaui¬
dentes habitare solent: ad hanc seruo dĩ col¬
latam gr̃am demonstrandam. facultas ñ erat
conuemendi. Siitaq altius aliquid in hoc scĩ
dĩ facto ꝑscrutari uolumus: intelligere possu¬
mendantur sicut passer. columba & turtur.
Columba quippe et turtur quȩ gemitus ꝓ
cantu edere solent: quia luctus scõꝵ in p̃sen-¬
ti sclõ. suꝑna desidena ꝑsecretas orationum la¬
crimas. et conuentus ȩccliȩ publicos designant᷑.
passer uero auns corpore parua. sed maxima
sagacitate sollicita: quȩ nec facile laqueis uretit᷑:
nec ꝑ ingluuiem uentris. escarum ambitione de-¬
cipitur. Hȩc ꝓpter infirmitatem suamne aut

Expanded text:
nde constat, quia si aves, quae in domibus domesticae haberi solent, in manu pasceret, pro nullo haberetur miraculo, nec esset unde convivantibus jucundatio proveniret. In domum quoque secretiorem aliis avibus, quae intra cubicula domesticae haberi non solent, nisi passeribus, qui in tectis, humana vicinitate gaudentes, habitare solent, ad hanc servo Dei divinam collatam gratiam demonstrandam, facultas non erat conveniendi. Sed si altius aliquid in hoc sancti Dei facto perscrutari volumus, intellegere possuendantur, sicut passer, columba et turtur: columba quippe et turtur, quae gemitus pro cantu edere solent, quia luctus sanctorum in presenti seculo et superna desideria per secretas orationum lacrimas et conventus aecclesiae publicos designant; passer vero, avis corpore parva, sed maxima sagacitate sollicita, que nec facile laqueis irretitur nec per ingluviem ventris escarum ambicione decipitur. Haec propter infirmitatem suam, ne aut
Abbreviated transcription (Latin):
liguriã. emiliamq ꝓuinctias: ue¬
nitq mediolanũ:
er idem tempꝰ mortuo auxentio
beatȩ memorię confessore ad exiliũ
destinato. incubabat ȩccłiȩ. cum
popłs ad seditionẽ surgeret in pe¬
tendo ep̃o. essetq illi cura sedan¬
dȩ seditionis. ne popłs ciuitatis
in periculũ sui conuerteretur:
ꝑrexit ad eccłiam: Ibiq cũ allo¬
queretur plebẽ. subito uox fertur
infantis in popło insonuisse: am¬
brosiũ epm̃: Ad cuiꝰ uocis sonitũ
totius popłi ora conuersa sunt:
adclamantis ambrosiũ epm̃ Itaq
qui ante turbulentissime disside
tris ordinari: repente in hc̃ mira¬
bili & incredibili concordia consen¬
serunt: Qd̃ ille cognoscens egressus
eccłiã: tribunal sibi p̾parari fecit.
quippe mox futurꝰ ep̃s ad altiora
conscendit:

Expanded text:
Liguriam, Aemiliamque provincias, venitque Mediolanum. 6. Per idem tempus, mortuo Auxentio beatae memoriae confessore ad exsilium destinato, incubabat Ecclesiam cum populus ad seditionem surgeret in petendo episcopo, essetque illi cura sedandae seditionis, ne populus civitatis in periculum sui verteretur, perrexit ad Ecclesiam: ibique cum alloqueretur plebem, subito vox fertur infantis in populo sonuisse Ambrosium episcopum. Ad cujus vocis sonum totius populi ora conversa sunt, acclamantis Ambrosium episcopum; ita qui antea turbulentissime dissidebtris, ordinari, repente in hunc unum mirabili et incredibili concordia consenserunt. 7. Quo ille cognito, egressus Ecclesiam, tribunal sibi parari fecit; quippe mox futurus episcopus, altiora conscendit:
Abbreviated transcription (Latin):
Theaurꝰ cordis. intentio ẽ cogitationis:
ex qua ꝓuentũ oꝑis int̾nus arbiter
iudicat. Unde fit plerũq ut minora
bona non nulli maiori cȩlestis gr̃ȩ
mercede operent᷑: uidelicet propter
uitentionẽ cordis. qua maiora uolu¬
issent patrare bona si possent: &. alii
maiora uirtittũ oꝑa ostentantes.
ob incuriã cordis tepidi: minora a
dño p̾mia sortiantur: Deniq opꝰ
uiduȩ quȩ duos nũmos detulit
ad templũ: innumeris uirtutum
donarus. ab it̃no cordiũ scruta¬
tore p̃fert᷑ Ex habundantia enĩ
cordis: os loquit᷑.. .

Expanded text:
Thesaurus cordis intentio est cogitationis, ex qua proventum operis internus arbiter judicat. Unde fit plerumque ut minora bona nonnulli majori coelestis gratiae mercede operentur, videlicet propter intentionem cordis qua majora voluerant patrare bona si possent, et alii majora virtutum opera ostentantes, ob injuriam cordis tepidi minora a Domino praemia sortiantur. Denique opus viduae quae duos nummos detulit ad templum innumeris divitum donariis ab interno cordium scrutatore praefertur: Ex abundantia enim cordis os loquitur
Abbreviated transcription (Latin):
extremũ de ciuitate exire cõpulsus.
italiã repetens. cũ intra gallias dis¬
cessu quoq scĩ hylarii quẽ ad exili¬
ũ hereticoꝵ uis coegerat. turbatã
eccłam comperisset: medio lani sibi
monasteriũ statuit: Ibi qͦq eũ auxen¬
tius auctor & pͥnceps arrianȩ here¬
sis grauissime insectatꝰ ẽ: multisq
affectũ iniuriis. de ciuitate extur¬
bauit: Cedendũ itaq tempori arbi¬
tratꝰ. ad insulã cui gallinaria nom̃
ẽ. secessit: comite qͦdã p̃sbitero. mag¬
narũ uirtutũ uiro Hic aliqͣndiu.
radicib uixit herbarũ. Quo tẽpore
santis. uicina ic̃ morte sensisset. im¬
minens ꝑiculũ oratione reppulit:
statĩq omĩs dolor fugatꝰ ẽ Nec multõ
post. cũ scõ hxlario cõperisset regis
penitentia potestatẽ indultã fuisse
redeundi: romȩ ei temptauit occur¬
rere: ꝓfectꝰq est ad urbẽ: Cũ iã hyla¬
riꝰ p̃terisset: ita eũ est uestigiis ꝓsecu¬

Expanded text:
extremum de ciuitate exire conpulsus — extremum de ciuitate exire conpulsus — Italiam repetens, cum intra Gallias quoque discessu sancti Hilari, quem ad exilium haereticorum uis coegerat, turbatam ecclesiam comperisset, Mediolani sibi monasterium statuit. ibi quoque eumAuxentius, auctor et princeps Arrianorum, grauissime insectatus est, multisque adfectum iniuriis de ciuitate exturbauit. cedendum itaque tempori arbitratus ad insulam, cui Gallinaria nomen est, secessit comite quodam presbytero, magnarum uirtutum uiro. hic aliquamdiu radicibus uixit herbarum: quo tempore santis uicina iam morte sensisset, imminens periculum oratione repulit statimque omnis dolor fugatus est. nec multo post, cum sancto Hilario comperisset regis paenitentia potestatem indultam fuisse redeundi, Romae ei temptauit occurrere profectusque ad urbem est. Cum iam Hilarius praeterisset, ita eum est uestigiis prosecu
Abbreviated transcription (Latin):
se dnm̃ p̾caretur: Idẽq postea religi¬
osã agens uitã uisus ẽ: adeo ut hec
squȩ supra retulimꝰ. ab ipso audita
dicanturU.
git᷑ martinus inde ꝓgressus. cum¬
mediolanũ p̃terisset. diaboł in itine¬
re humana spetie assũpta. se ei obui¬
um tulit: quo tenderet querens:
Cumq id a martino responsi accepis¬
set. quo se uocaret dñs intendere:
ait ad eũ: Quocũq ieris. uel qͣcũq
temptaueris: diabol tͥ aduersabit᷑:
Tunc ei ꝓpħica uoce respondit Dñs
mͥ aduitor ẽ.: ñ timebo qͥd faciat mͥ
homo. Statĩq e conspectu eiꝰ: inimi¬
cus euanuit: Itaq ut animo ac m̃te
conceꝑat. matrẽ gentilitatis absol¬
uit errore: patre in malis ꝑseueranꝰ¬
te. Plures tam̃. suo saluauit exem¬
plo: Deinde cũ heresis arriana per
totũ orbem. & maxime intͣ illiricũ
pullulasset: cũ aduersus ꝑfidiã sa¬
cerdotũ solus pene acerrime pugna¬
ret: multisq suppliciis eet affectꝰ.¬
nã & publice uirgis cesus ẽ. & ad

Expanded text:
m precaretur. Idemque postea religiosam agens vitam visus est: adeo ut haec, quae supra retulimus, ab ipso audita dicantur. gitur Martinus inde Mediolanum praeterisset, diabolus in itinere, humana specie adsumpta, se ei obuiam tulit, quo tenderet quaerens. cumque id a Martino responsi accepisset, se quo Dominus uocaret intendere, ait ad eum: quocumque ieris uel quaecumque temptaueris, diabolus tibi aduersabitur. tunc ei prophetica uoce respondens adiutorest: non timebo, quid faciat mihi homo. statimque de conspectu eius inimicus euanuit. itaque ut animo ac mente conceperat, matrem a gentilitatis absoluit errore, patre in malis perseuerante: plures tamen suo saluauit exemplo. Dehinc cum haeresis Arriana per totum orbem et maxime intra Illyricum pullulasset, cum aduersus perfidiam sacerdotum solus paene acerrime repugnaret multisque suppliciis esset adfectus—nam et publice uirgis caesus est et ad
Abbreviated transcription (Latin):
alpes deuia secutus : uicidit in latrones:
Cũq unus securĩ eleuatã in caput eiꝰ
li brasset: ictũ ferientis dextere sus¬
tinuit alt̃: Uinctis tam̃ post tergũ
manibꝰ : uni seruandꝰ & custodiend̾
tradit᷑: Qui cũ eũ ad remotiora duxis¬
set: ꝑcunctari ab eo cepit. qͥsnã eẽt.
Respondit xp̃ianũ se ee: Querebat
etiã ab eo: an timeret: Tc̃ uͦ constan¬
tissime ꝓfitetur. nũquã se tã fuisse
securũ: quia sciret miscłiã dñi in
ut pote latiocinia exercens. ẽẽt in¬
dignꝰ. Ingressqͦ eugłicã disputatio¬
nẽ: uerbũ dĩ lationi p̃dicabat: Qd
longiꝰ morer: Latro credidit̾. ꝓsecutꝰq¬

Expanded text:
Alpes deuia secutus incidit in latrones. Alpes deuia secutus incidit in latrones. cumque unus securi eleuata in caput eius librasset ictum, ferientis dexteram sustinuit alter: uinctis tamen post tergum manibus uni adseruandus et spoliandus traditur. qui cum eum ad remotiora duxisset, percontari ab eo coepit, quisnam esset. respondit Christianum se esse. quaerebat etiam ab eo an timeret. tum uero constantissime profitetur, numquam se tam fuisse securum, quia sciret misericordiam Domutpote latrocinia exercens esset indignus. ingressusque euangelicam disputationem uerbum Dei latroni praedicabat. quid longius morer
Abbreviated transcription (Latin):
actis sine sanguine hostib. nemo
iuꝰ tunc in dĩ reb spectata & cogni¬
ia fides habebatur expetiuit: & ali¬
quandu apud eũ cõmoratꝰ ẽ: Temp-¬
conii officio sibi eũ artiꝰ implicare:
& ministerio uncire diuino Sed
cum sepissime restitisset. indignũ
se eẽ uociferansꝰ intellexit uir clĩ al¬
tioris ingenii. hoc eũ modo posse constringi:
si id ei officii imponeret. in qͦ qͥdã locꝰ
iniurie uideret᷑: Itaq exorcistã eũ eẽ p̃ce¬
pit: Quã ille ordinationẽ. ne despexisse
tanq̃ humiliorẽ uideret᷑: ñ repudiauit:
Nec multũ post admonitꝰ ꝑ soporẽ ut
patriã parentesq qͦs adhuc gentilitas
detinebat. religiosa sollicitudine uisita¬
ret ⁊ ex uoluntate scĩ hxlarii ꝓfectꝰ ẽ:
multisq ab eo obstrictus p̃cibꝰ .&. lacri¬
mis ut rediret. mestꝰ ut ferunt. ꝑegri¬
nationẽ illã aggressus est: contestatꝰ
fr̃s. multa se aduersa passurũ: qd̾
postea ꝓbauit euentꝰ. Ac pͥmũ inter

Expanded text:
actis sine sanguine hostibus proptcuius tunc in Dei rebus spectata et cognita fides habebatur, expetiit et aliquamdiu apud eum commoratus est. tempconatus officio sibi eum artius inplicare et ministerio uincire diuino. sed cum saepissime restitisset, indignum se esse uociferans, intellexit uir altioris ingenii, . uno eum modo posse constringi, si id ei officii imponeret, in quo quidam locus iniuriae uideretur: itaque exorcistam eum esse praecepit. quam ille ordinationem, ne despexisse tamquam humiliorem uideretur, non repudiauit. nec multo post admonitus per soporem, ut patriam parentesque, quos adhuc gentilitas detinebat, religiosa sollicitudine uisitaret, ex uoluntate sancti Hilari profectus est, multis ab eo obstrictus precibus et lacrimis ut rediret. maestus, ut ferunt , peregrinationem illam ingressus est, contestatus fratribus, multa se aduersa passurum: quod postea probauit euentus. ac primum inter