comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uttum gregorio romano pontifice mansionẽ sibi p̾parandã sperare debuisset:
Atille fortit᷑ ingemiscens parum sibi profuisse uoluntariã rerum in opiã. tantaꝵ
diuitiis redundaret: Cũ uero gregorianas diuitias sue paupertati die noctuq
suspirando conferret. Alia nocte quiescens. audiuit sibidnm insoninis dicentẽ
Quando diuitem non possessio diuitiarũ faciat sed cupido. cus audes paupertatẽ
tuam gregorii diuitiis cõparare. quimagis illam cattã quã habes cotidie
palpando nulliq conferendo diligere cõꝓbaris. quã ille quitantas diuitias non
amando sed contẽpnendo. cunctisq. liberalit largiendo dis ꝑgit: Ita solitarius
increpatꝰ. dõ grãs retulit. & quimeritũ suum decreuisse putauerat. sigregorio
conferretur. orare uehementius coepit. utcũ eo mansionẽ quandoq ꝑcipereme¬
reret᷑. Sedistius iã scđi libri finis adueniat. utq secutura sunt. auxiliante dñõ
GREGORII ROMANI

Expanded text:
ut cum Gregorio Romano pontifice mansionem sibi praeparandam sperare debuisset. At ille fortiter ingemiscens parum sibi profuisse voluntariam rerum inopiam, tantaquedivitiis redundaret. Cum vero Gregorianas divitias suae paupertati die noctuque suspirando conferret, alia nocte quiescens, audivit sibi Dominum in somnis dicentem: « Quando divitem non possessio divitiarum faciat, sed cupido, cur audes paupertatem tuam Gregorii divitiis comparare, qui magis illam gattam quam habes, quotidie palpando, nullique conferendo, diligere comprobaris, quam ille qui tantas divitias non amando, sed contemnendo, cunctisque liberaliter largiendo, dispergit? » Ita Solitarius increpatus Deo gratias retulit; et qui meritum suum decrevisse putaverat, si Gregorio conferretur, orare vehementius coepit ut cum eo mansionem quandoque percipere mereretur. Sed istius jam secundi libri finis adveniat, ut quae secutura sunt, auxiliante Domino, Gregorii vita
Abbreviated transcription (Latin):
uod forenses ad cardinem uocarit¬
uod undecumq. meliores eligere poterat epõs c̃setrabat
uanta districtione consecrandos examinar&
ueni ad modũ episcopatuum sedes unierit¬
uoduarantes epõs uacantib incardina sit ȩccłiis¬
ued intronizatis cpĩs expulsos p̃sules iunxerit
Quod sedium loca mutauerit¬
Qualit̃ alterius ȩccłe clericos aliis incardinari ꝑmiserit¬
Quod num quã prioribus clericis posteruiꝰ ordinatos p̃tulerit
ualit̃ defunctorum ep̃orũ ęccłis uicimas uisitatorib cõmittebat

Expanded text:
romotos ad cardinem revocavit-12. Undecunque meliores eligere potuerat, episcopos consecrabat; quanta districtione consecrandos examinaretQuemadmodum episcopatuum sedes unieret15. Vacantes episcopos, vacantibus incardinavit Ecclesiis16. Inthronizatis episcopis expulsos praesules junxit.-- 17. Sedium loca mutavitQualiter alterius Ecclesiae clericos, aliis incardinari permiserit.--21. Nunquam prioribus clericis posterius ordinatos praetulit.--22. Qualiter defunctorum episcoporum Ecclesias vicinis visitatoribus committebat
Abbreviated transcription (Latin):
Quod epos ab urbẽ ñ nisisemel inquinquennio uenirestatuerit¬
Quod &iã rerum p̃cia suscipere recusarit¬
Quod suffraganeissuis epis necessaria prorogarit
Quamcuriose ab eisdẽ sc̃itatẽ sapientiã. & liberalitatẽ quȩrebat¬
U bi marinianũ epm pro auaricia notat
anbaserinum ep̃m ꝑ confractis imaginibus arguit
Nianuarium epis copum suas inturias uindicantem de terr&¬
bieundẽ pro exaratione messis exasperat

Expanded text:
opos ad Urbem Romanam, nisi semel in quinquennio venire statuit.--26. Etiam rerum pretia suscipere recusavit.--27. Suffraganeis suis episcopis necessaria praerogavit. --28. Quam curiose ab eisdem sanctitatem, sapientiam, et liberalitatem quaerebat.--29. Marinianum episcopum pro avaritia notatscopum, pro confractis imaginibus arguit.--31. Januarium episcopum suas injurias vindicantem deterret.--32. Eumdem pro exaratione messis exasperat
Abbreviated transcription (Latin):
bicãpanorum ep̃oꝵ & uictoris panormutani neglegentias increpat
Quã moderate andreã epm proconcubina diuidicat
Quod aprauis consiliarus abstinendũ censuerit¬
Quod lapsos ł crimisiosos ab ep̃oꝵ familiaritate reppulerit
uudrestringendã p̃positoꝵ irã &uniuꝰ culpã aliiñ eẽ nociuã statuerit¬
Quod liberos hiomines uerberari ł includi uetuerit¬
CIXIIIQualit̃ iudicũ uitia redarguens publicar&¬
od instigante diabolo iudices contraeum seuierint¬
Ubimauricio imperatori pessimã legẽ ferenti uirilit̃ ẽtradic̃¬
Dexpocrisi lohannis c̃stanti nopolitani epĩ seuni uersalẽ fatentis¬
Ubi angustales litteras ꝓ eo supplicantes redarguit
Ubitẽpora mauricii moresq deturpat¬
Ubi superbiam hypocrite sapient᷑ eneruat¬
bi constantiã suã demonstrans asseritse ꝓ imperatore fidẽnullatem
Quã obrẽ postulatas reliquias imperatrici ñ dederit¬
Qđusq ad illatẽprã roman pontifex ꝓreliquiis prandeũ c̃ferebat

Expanded text:
coporum et Victoris Panormitani negligentias increpat.--43. Quam moderate Andream episcopum pro concubina dijudicat. --44. A pravis consiliariis abstinendum censuit.--45. Lapsos vel criminosos ab episcoporum familiarinocivam statuit.--47. Liberos homines verberari, vel includi vetuit.--48. Qualiter judicum vitia redarguens publicar9. Instigante diabolo judices contra eum saevierunt.--50. Mauricio imperatori, pessimam legem ferenti, viriliter contradicpocrisi Joannis Constantinopolitani episcopi se universalem fatentis.--52. Augustales litteras pro eo supplicantes redarguit. --53. Tempora Mauricii moresque deturpat.--54. Superbiam hypocritae sapienter enervat.--55. Constantiam suam demonstrans, asserit se pro imperatore fidem nullatenrum.--56. Quamobrem postulatas reliquias imperatrici non dederit.--57. Usque ad illa tempora Romanus pontifex pro reliquiis brandeum conferebat.--58.
Abbreviated transcription (Latin):
quã relictȩ lucis copia paulatĩ sesubtrahens. penitus effluxisset At dehis ds̃
tulat: ad clementẽ romanȩ sedis antistitẽ. suffragante dño stilũ c̃uertã:
quatinꝰ qui continius infortunus tenuatꝰ. amicis meis aquibus ut cumq
sustentor. meritũ rependerenequeo. saltẽ uerba quȩ ualeo minime dene¬

Expanded text:
quam relictae lucis copia paulatim se subtrahens, penitus effluxisset. At de his Deus quam relictae lucis copia paulatim se subtrahens, penitus effluxisset. At de his Deus tulat, ad clementem Romanae sedis antistitem, suffragante Domino, stilum convertam: quatenus qui continuis infortuniis tenuatus, amicis meis, a quibus utcumque sustentor, meritum rependere nequeo, saltem verba quae valeo minime dene
Abbreviated transcription (Latin):
dabat. digito manifestans: Quia inquit hic inuidus lucernȩ ipsuꝰ flãmas. quan¬
tũ inse suit extinxit. Mox gregorius manũ diaconi qua magnã facẽ tenere
uidebatꝰ arripiens. eiusq flamis os faciemq petulantis exurens: ad instar ethi¬
opis denigrauit: Qua exustione aborepetulantis paruissima scintilla
descendens. cadentẽ tunicã dicto citius c̃ flagrauit. sicq nigerrim totus
apparuit. Cũq. diacon: diceret satis aduersariũ denigratũ : beatꝰ grego¬
rius. Nosait illũ ñ denigrauim: sed nigrũ fuisse monstrauim: De inde . for¬
tuniũ meum diuersis consolationib exhortatꝰ abscessit: & facẽ quidem
secu detulit: sed tanto lumine locũ in quo dormieba reuera fulgentẽ dimi¬
sit : ut exꝑge factus pueros anteme dormientes crebrius inclamarẽ : nec
ante quaquã sub graui sopore quo quomodo respondere ł surgerepotuerunt.

Expanded text:
dabat, digito manifestans: quia, inquit, hic invidus lucernae ipsius flammas quandabat, digito manifestans: quia, inquit, hic invidus lucernae ipsius flammas quantum in se fuit exstinxit. Mox Gregorius manum diaconi, qua magnam facem tenere videbatur, arripiens, ejusque flammis os faciemque petulantis exurens, ad instar Aethiopis denigravit. Qua exustione ab ore petulantis parvissima scintilla descendens, candentem tunicam dicto citius conflagravit; sicque nigerrimus totus apparuit. Cumque diaconus diceret satis adversarium denigratum, beatus Gregorius: Nos, ait, illum non denigravimus, sed nigrum fuisse monstravimus. 188 Deinde infortunium meum diversis consolationibus exhortatus, abcessit. Et facem quidem secum detulit, sed tanto lumine locum in quo dormiebam revera fulgentem dimisit, ut expergefactus, pueros ante me dormientes crebrius inclamarem; nec ante quidquam sub gravi sopore quoquo modo responderent, aut surgere potuissent,
Abbreviated transcription (Latin):
ueraciuꝰ scribere. quanto incognitũ facie. ñ aut in cognitũ lectione. sine ulle
luioris ł adulationis uitio retulisse : Respondit: Tusic̃ uideo qđ uoliuisti fe¬
cisti: ast ego quȩ facerepotuero ñcessabo: Haec dicens. lucerne flãmas cuius lu¬
mine forte fruebar. ꝓrsus extinxit Et ligͥnũ quidẽ extinguere ñpotuit. t̾otũ.¬
metam̃ intenebris c̃stitutũ itaperterruit: ut putarẽ me gladus abeo protins
iugulari Cum post paululũ desperantim beatꝰ gregorius comitante situm⁊
dextrorsũ reuerendȩ memorit papa nicolao. sinistrorsũ uero sic̃mͥ uidebatur
petro suo diacono: multo lumine clarificatꝰ apparuit dics Moditȩ fudei quare
dubitasti Cui dupriori pauore ꝑculsus respondere ñposse. beniuolus
mihi pat nicolaus latente aduersariũ post cortina quȩ tẽ meu lectulũ circũ¬

Expanded text:
veracius scribere, quanto incognitum facie, non autem incognitum lectione, sine ullo veracius scribere, quanto incognitum facie, non autem incognitum lectione, sine ullo livoris vel adulationis vitio retulissem, respondit: Tu, sicut video, quod voluisti fecisti; at ego quae facere potuero non cessabo. Haec dicens, lucernae flammas cujus lumine forte fruebar prorsus exstinxit; et lychnum totum quidem exstinguere non potuit; me tamen in tenebris constitutum ita perterruit, ut putarem me gladiis ab eo protinus jugulari. Cum post paululum desperanti mihi beatus Gregorius, comitante secum dextrorsum reverendae memoriae papa 187 Nicolao, sinistrorsum vero, sicut mihi videbatur, Petro suo diacono, multo lumine clarificatus apparuit, dicens: Modicae fidei, quare dubitasti? Cui dum ego priori pavore perculsus respondere non possem, benevolus mihi pater Nicolaus latentem adversarium post cortinam, quae tunc meum lectulum circum
Abbreviated transcription (Latin):
noticiã : ut ineo quod sagro scõ ur̃o iudicio placuisseme gaudeo: nulli penitꝰ
diludicanđ addicar : quinpotius iudicaturꝰ inueniar: Siquidẽ nuperrime
quando hunc quartum librũ. cooperante dño claudere gestiebam: noc Te
quadominicȩ resurrectionis dies uenerabilis lucescebat: in sõnis describens
quidã sub effigie cuiusdã ueteris insidiatoris. palã uidendũ se prebuit: &
candidissima tunica simulq tenuissima. cuius nimirũ raritate ngredo
subterioris tunicȩ trans lucebat. sac̃ dotalit̾ insignitꝰ moxpropiuꝰ astitit:
inflatis buccis sisum contine̾re non potuit: Cuidũ curulam preparare cogitarem.
hunc supra mo̾ũ cachłnate conspiciens. cõpellare uidebaꝵ: Quã obrẽ noctusno
silentio tãpeculant uir officii grauioris ꝑstreperet Atille: Quia inquit tu
scribis demortuis: quos aliquando uiuentes nũ quã uidist: Cumq ego tantome

Expanded text:
notitiam: ut in eo quod sacro sancto vestro judicio placuisse me gaudeo, nulli penitus notitiam: ut in eo quod sacro sancto vestro judicio placuisse me gaudeo, nulli penitus dijudicandus addicar, quin potius judicaturus inveniar. Siquidem nuperrime quando hunc quartum librum, cooperante Domino, claudere gestiebam, nocte qua Dominicae Resurrectionis dies venerabilis illucescebat, in somnis describens, quidam sub effigie cujusdam veteris insidiatoris palam videndum se praebuit, et candidissima tunica simulque tenuissima, cujus nimirum raritate nigredo subterioris tunicae translucebat, sacerdotaliter insignitus mox propius adstitit, et inflatis buccis risum continere non potuit. Cui dum curulem praeparare cogitarem, hunc supra modum cachinnantem conspiciens, compellare videbar quamobrem nocturno silentio tam petulanter vir officii gravioris perstreperet. At ille, quia, inquit, tu scribis de mortuis quos viventes aliquando nunquam vidisti. Cumque ego tanto me
Abbreviated transcription (Latin):
non ualeo: hic huiꝰ operis adminiculante dño t̾minũ facio: & reliqua eiusdem
patris miracula. postme doctiorib memoranda relinquo: Cuiꝰ nimirũ uene¬
rabilemeritũ. quousq mundi huiꝰ oͣbita uoluit᷑. utcũ paulo iuro dissertissimo
fatrar semper accipi& incrementũ: quia ipsius sine dubio grẽ asscribit᷑. uł quod
angloꝵ eccła nouasẽꝑ sobole fecundat᷑: ł qđ illius doctrinis multi ꝑͣpeccatum
clongati. ad xp̃i clem̃tiã reuertunt᷑. uł qđ boniquiq ipsiuꝰ suasionib inflã¬
mati. cęlestẽ patriã desiderant̾ inquirunt.
Dece studiose pontificũ iussionis tuȩ iustute coactus. dũquȩdã gestoꝵ be¬
atigregorii p̃decessoris tui. saxonũ uidelic& gentis apłi deflorare deside¬
ro: uirũ descripsi rethoricũ scriptor ignar  Sed dep̃cor ut ea curiositate qua
medudũ hȩc decerpere iusseras. ad om̃iũ sicut coepisti facias peruenire

Expanded text:
non valeo, hic hujus operis, adminiculante Domino, terminum facio, et reliqua ejusdem non valeo, hic hujus operis, adminiculante Domino, terminum facio, et reliqua ejusdem Patris miracula post me doctioribus memoranda relinquo. Cujus nimirum venerabile meritum quousque mundi hujus orbita volvitur; ut cum Paulo viro disertissimo fatear, semper accipiet incrementum: quia ipsius sine dubio gratiae adscribitur vel quod Anglorum Ecclesia nova semper sobole fecundatur, vel quod illius doctrinis per orbemertuntur, vel quod boni quique ipsius suasionibus inflammati coelestem patriam desideranter inquirunt. 100. Ecce, studiose pontificum, jussionis tuae virtute coactus, dum quaedam gestorum beati Gregorii praedecessoris tui, Saxonum videlicet gentis apostoli, deflorare desidero, virum descripsi rhetoricum scriptor ignarus. Sed deprecor ut ea curiositate qua me dudum haec decerpere jusseras, ad omnium, sicut coepisti, facias pervenire
Abbreviated transcription (Latin):
uoscilicet hactenlibra om̃isq mensura quã idẽ beatꝰ gregorius instituit.
cũ modio reseruat᷑: Decuiꝰ mensura. siquis adopus monasterii panss uelit
efficere. triginta &quinq funt: singillatĩ dũtaxat triũ librarũ. Siqͥs
uero ad opus alterius : ad eudẽ numerũ nũquã pertingunt: Qdcũ p̃fatꝰ zacha¬
rias ep̃s ꝓcerto uell& ad discere: ꝓcelebranda festiuitate scĩ andree apłi. de
modioꝵ tritici m̃surã pistorib dedit: Equib ꝓundecĩ modiis multipli¬
catos: obstupescentib eisdẽ pistorib panes recepit: Qui utiq sollicite priuꝰ
dinumerantes: sisuꝑfluos aliquot inuenissen. sibi ꝓculdubio reseruarent:
Cane quã frequent beatus gregoruiꝰ tã illic.
quã in apłoꝵ basiueis. net non sspatriarchio: nc̃ exortans innoxios. nc̃ uero
deterrens obnoxios. in ipsa sue cognitionis effigie apparescat. quia nc̃ narrare

Expanded text:
. 98. Quo scilicet hactenus libra omnisque mensura quam idem beatus Gregorius instituit . 98. Quo scilicet hactenus libra omnisque mensura quam idem beatus Gregorius instituit cum modio reservatur, de cujus mensura si quis ad opus monasterii panes velit efficere, triginta et quinque fiunt, singuli duntaxat trium librarum; si quis vero ad opus alterius, ad eumdem numerum nunquam pertingit. Quod cum praefatus Zacharias episcopus pro certo vellet addiscere, modiorum tritici mensuram pistoribus dedit; e quibus pro undecim modiis multiplicatos, obstupescentibus eisdem pistoribus, panes recepit. Qui utique sollicite prius dinumerantes, si superfluos aliquot invenissent, sibi proculdubio reservarent. 99. Sane quam frequenter beatus Gregorius tam illic quam in apostolorum basilicis, necnon in patriarchio nunc exhortans innoxios, nunc vero deterrens obnoxios, in ipsa suae cognitionis effigie apparescat, quia nunc narrare
Abbreviated transcription (Latin):
perit dissipatum: & nos ex eius tegminib tuȩ meretriculȩ furnũ acnecessa¬
riũ uidim: coopertũ. Qui prbr ut audiuit erubescens intremuit: eorũq
dientẽ. atq cubiculariis dicentẽ audiuit: Extendite eũ : &cũ quad raginca
rubricis uentrẽ totidẽq dorsum fornicatoris. atq sacrilegi prbi uerberate
Quarũ dolorib reuera prb̃r iã febricitans ecitatꝰ: ad monasteriũ caballo
impositus. dextra leuaq ab aliis sustentatꝰ recurrit: reatꝰ suisententiã frĩbus
indicauit: & inuisibilibus uerberib subfebris specie laniatus nilaliud di¬
cerepoterat. nisi dõne reficio. domne reficio: Cũq int̾rogaretus. cur hoc
tã frequent̃ repeteret: dicebat se sub continuo uerbere gemere. sicq. sexto
die subhac muerabili uoce defunctus ẽ: Siquidẽ plurimis docum̃tis pro
batum ẽ. in eodẽ monasterio fornicationis contagione pollutos. diu subsiste

Expanded text:
perit dissipatum, et nos ex ejus tegminibus tuae meretriculae furnum ac necessaperit dissipatum, et nos ex ejus tegminibus tuae meretriculae furnum ac necessarium vidimus coopertum. Quod presbyter ut audivit, erubescens intremuit, eorumque dientem atque cubiculariis dicentem audivit: Extendite eum, et cum quinquaginta rubricis ventrem, totidemque dorsum fornicatoris atque sacrilegi presbyteri verberate. Quarum doloribus revera presbyter jam febricitans excitatus, ad monasterium caballo impositus, dextra laevaque ab aliis sustentatus recucurrit, reatus sui sententiam fratribus indicavit, et invisibilibus verberibus sub febris specie laniatus, nihil aliud dicere poterat, nisi: Domine, reficio; Domine, reficio. Cumque interrogaretur cur hoc tam frequenter repeteret, dicebat se sub continuo verbere gemere; sicque sexto die sub hac miserabili voce defunctus est. Siquidem plurimis documentis probatum est in eodem venerabili monasterio fornicationis contagione pollutos diu subsistere
Abbreviated transcription (Latin):
saluberrimi fõntis ligna tegulasq diripiens. secessũ a furnũ prostitutae
femine ñ erubuit fabricare Quib ꝑ actis. cusequenti nocte iã securior
aquerelis lasciue mulieris in eadem domo dormiret: uidet duos quosdã ter¬
ribiles cubicularios. seligatis manibus aduenerabile monasteriũ reducentes:
Quos interrogans. cuius p̃cepto sibitalia facerent: audiuit hec romanũ
pontifice p̃cepisse: Fortetunc iohannes scẽ sedis apłice pontifex: ẽtra sara¬
cenoꝵ incursus. litora peragrabat: Cuiꝰ absentiãligatus prbr recordatꝰ.
increpando subiunxit: Donin papa pridie contra saracenos perrexit:
&uos quomodo dicitis. qđ ipse ligareme iusserit. quieũ postea ñ uidistis:
At illidixerunt: Suohannes papa hinc abut: sc̃s gregorius hic reman¬
sit: quimonasterii sui claustra solitomore perlustrans. atesuum fontẽ rep¬

Expanded text:
saluberrimi fontis ligna tegulasque diripiens, secessum et furnum prostitutae saluberrimi fontis ligna tegulasque diripiens, secessum et furnum prostitutae feminae non erubuit fabricare. Quibus peractis, cum sequenti nocte jam securior a querelis lascivae mulieris in eadem domo dormiret, vidit duos quosdam terribiles cubicularios se ligatis manibus ad venerabile monasterium reducentes. Quos interrogans, cujus praecepto sibi talia facerent, audivit hoc Romanum pontificem praecepisse. Forte tunc Joannes, sanctae sedis apostolicae pontifex, contra Sarracenorum incursus littora peragrabat; cujus absentiae ligatus presbyter recordatus, increpando subjunxit: Dominus papa pridie contra Sarracenos perrexit, et vos quomodo dicitis quod ipse me ligari jusserit, qui eum postea non vidistis? At illi dixerunt: Si Joannes papa hinc abiit, sanctus Gregorius hic remansit, qui monasterii sui claustra solito more perlustrans, a te suum fontem re
Abbreviated transcription (Latin):
mes monachis argentũ uoluiss& tribuere: sergius magist militũ res¬
titit: ꝓmittens illud se pro eo c̃tinuo melius refacturũ: Mox comes humi¬
lit̃ amonasterii claustro secedens: addomũ petrifilii quondã haroli cũ
om̃ib suis concessit: neq ulterius in eodẽ monasterio hospiciũ sibi dari
consensit: Indulfusuero. indomo eiusdẽ sergii magistri militũ derelictus
Tuper dominicꝰ quidã prb̃r zacharia
ep̃o de quo p̃fatussũ gregoriani monasterii curã gerente. p̃positꝰ ex
titit: quicarnis fragilitate corruptus. eupraxiã quandã sc̃imorialem.
& in regione septẽ uiarũ. loco quidicit᷑ upera. collocauit. Cuicũ corrup¬
ta scĩmonialis quialatrinã & furnũ ẽtiguũ ñ habebat. crebro uideret᷑ eẽ
molesta : Infelix prb̃r peccatũ peccato conectens. ut meretriculȩ plactse
potuisset: beatũ gregoriũ nrecusauit offendere Cuiꝰ mirabilis. immo

Expanded text:
mes monachis argentum voluisset tribuere, Sergius, magister militum, resmes monachis argentum voluisset tribuere, Sergius, magister militum, restitit, promittens illud se pro eo continuo melius refecturum. Mox comes humiliter a monasterii claustro secedens, ad domum Petri filii quondam Caroli cum omnibus suis concessit; neque ulterius in eodem monasterio hospitium sibi dari concessit. Indulfus vero in domo ejusdem Sergii, magistri militum, derelictus uper Dominicus quidam presbyter, Zacharia opo, de quo praefatus sum, Gregoriani monasterii curam gerente, praepositus exstitit monasterii; qui carnis fragilitate corruptus, Eupraxiam quamdam sanctimonialem aet in regione septem viarum loco qui dicitur Vipera, collocavit. Cui cum corrupta sanctimonialis, quia latrinam et furnum contiguum non habebat, crebro videretur esse molesta, infelix presbyter peccatum peccato connectens, ut meretriculae placere potuisset, beatum Gregorium non recusavit offendere. Cujus mirabilis, immo
Abbreviated transcription (Latin):
nosci: Statim cleritꝰ surgens. lum̃ arripuit: & expicture similitudine :¬
scm̃ andrea apłm sibi apparuisse cognouit Itaq ad indulsum iacentẽ
perrexit. eum semuuuũ iam repperit Quẽ magnis heiulatib clama¬
re incipiens: tam comitẽ quã cunctos quisub eisde domib dormiebant
miserabili uociferatione uenire coegit: & infacuem iacentis aquã sub fun¬
dens. ꝑ inuocationẽ sc̃i andree apłi tandẽ aliquando loquifecit: atq cunc¬
ta que sibi reuelata fuerant cum eo parit̃ comiti reuelauit: Quidie facto
monachos euocauit : quqͥd contra scm̃ andreã cõmiserit. que relabundus
inquirere coepit: Atilli deletũ dormitoriũ cocorũ manib ostenderunt
Cumq dõ deuotus comes eos uell& supplicio subiugare. confessist̃ se
illud edificiũ indulfi uissionib deleiusse : Pcuius reparatione: dum co¬

Expanded text:
uisset. Statim clericus surgens lumen arripuit, et ex picturae similitudine uisset. Statim clericus surgens lumen arripuit, et ex picturae similitudine e cognovit. Itaque ad Indulfum jacentem perrexit, et eum semivivum jam reperit. Quem magnis ejulatibus clamare incipiens, tam comitem quam cunctos qui sub eisdem domibus dormiebant miserabili vociferatione venire coegit, et in faciem jacentis aquam suffundens, per invocationem sancti Andreae apostoli tandem aliquando loqui fecit; atque cuncta quae sibi revelata fuerant cum eo pariter Comiti revelavit. Qui, die facto, monachos evocavit, quid contra sanctum Andream commiserit querelabundus inquirere coepit. At illi deletum dormitorium cocorum manibus ostenderunt. Cumque Deo devotus comes eos vellet supplicio subjugare, confessi sunt se illud aedificium Indulfi jussionibus delevisse. Pro cujus reparatione dum co
Abbreviated transcription (Latin):
uisdẽ comitis homo sub alio tẽpr̃ indulfus uocatus ẽ Cui dũ cocu
procõparandis lignis denarios peteret: nullomodo potuit impetra¬
re: Sednefariopercepit licentiã : ut regias. & fenestras: & uicini dormi¬
torii tabulas aggressus diriperet : earumq ignibus sibi prandiũ p̃para¬
ret Cũ sequenti nocte. idẽ indulfus ad secẽssũ pergens: curmonasteru
cabulas tã petulant incendere p̃cepiss& aquodã sene discͤssus ẽ: A tille
Sedui superbus. tantponderel apsus ẽ : ut semui
momento. sub eade spęcie cuidã clericoforis dormienti. idẽ senex appa¬
ruit dics̃: Surge & dic comiti. ut ab hoc meo monasterio in quodiuersoriũ
fieri om̃ino non licet: ancequa me ad iracundiã prouocet saluus recedat.
Lece ego familiari ei mͥ obnoxio queuidelicet percussũ ante secessũ dimi¬
si. congrua medelã refundã. Quẽ quis eã dericꝰ requirens ipsũ se eẽ

Expanded text:
usdem comitis homo sub alio tempore Indulfus vocatus est. Cui dum cocus pro comparandis lignis denarios peteret, nullo modo potuit impetrare; sed nefario jure percepit licentiam, ut attegias, et fenestras, et vicini dormitorii tabulas aggressus diriperet, earumque ignibus sibi prandium praepararet. Cum sequenti nocte idem Indulfus ad secessum pergens, cur monasterii tabulas tam petulanter incendi praecepisset, a quodam sene discussus est. At ille sed vir superbus tanto pondere lapsus est, ut semivivus humi decumberet. Eodem momento sub eadem specie cuidam clerico foris dormienti idem senex apparuit, dicens: « Surge, et dic comiti ut ab hoc meo monasterio, in quo diversorium fieri omnino non licet, antequam me ad iracundiam provocet, salvus recedat. Ecce ego familiari ejus mihi obnoxio, quem videlicet percussum anto secessum dimisi, congruam medelam diffundam. » Quem quis esset clericus requirens, ipsum se esse
Abbreviated transcription (Latin):
Igregorius ait: Peruenit adnos quia quidã homines minorẽ om̃imo¬
do discretionẽ tenentes. insius nos periculis implicari desiderant. atq ita
clesiastica. siuemea suscipiatis scripta siue &iã & minime fuerint di¬
recta: sub tanto moderamine debeatis impendere. quatin siqui infurtis
publicis implicatist. anobis ñ uideant᷑ inuiste defendi. neopinionẽ male
egentiũ ex indiscrete defensionis ausu. innos ullo modo transferam:: Sed
quantũ decet eccđam admonendo. uerbũ int̾cessionis adhibendo. quib ua
cłam fortasse refugerint. itadebet causadisponi. ut nec ipsi iuolentiã paci¬
antur nechi quidicunt᷑ oppressi dãpnasustineant: Curȩ ergo ur̃ȩsit ut
eis sacram̃tum abhis quoꝵ inter est deseruanda lege & iusticia ꝓmittatur.
& perom̃a cõmoneantur exire. atq suoꝵ actiuĩ reddere rationẽ: Quib Mã¬

Expanded text:
Gregorius ait: « Pervenit ad nos quia quidam homines, minorem omnimodo discretionem tenentes, in suis nos periculis implicari desiderant, atque ita clesiastica, sive mea suscipiatis scripta, sive etiam ea minime fuerint directa, sub tanto moderamine debeatis impendere, quatenus, si qui in furtis publicis implicati sunt, a nobis non videantur injuste defendi, ne opinionem male agentium ex indiscretae defensionis ausu in nos ullo modo transferamus, sed quantum decet, ecclesiam admonendo et verbum intercessionis adhibendo, quibus vaclesiam fortasse refugerint, ita debet causa disponi, ut nec ipsi violentiam patiantur, nec hi qui dicuntur oppressi damna sustineant. Curae ergo vestrae sit ut eis sacramentum ab his quorum interest de servanda lege et justitia promittatur, et per omnia commoneantur exire, atque suorum actuum reddere rationem. Quib
Abbreviated transcription (Latin):
uiam missis utuentum est Mienuiuiũ requirentes sollicitesenem. nequa quã
reppererunt sed nec homo quidẽ exticit. quieun delas li a exire uidiss&: Credo
aliquã fuisse uirtũ angelicã : qui& beatum uirum seui disse pronuntia uita¬
& deinceps nulli conparuit: In quolo co ex illadie multȩuntutes factȩ sunt: que ꝑ
neglegentum non st̃ seriptȩ: Nos uero dequanto nr̃o tempore autfieri uidi¬
mus dut factum certecognouimus silerenequiuimus : Aduiuante dño nr̃o inũ¬

Expanded text:
is composito, dictis etiam missis, ut ventum est ad convivium, requirentes sollicite senem, nequaquam is composito, dictis etiam missis, ut ventum est ad convivium, requirentes sollicite senem, nequaquam repperiunt. Sed nec homo quidem extetit, qui eum de basilica exire vidisset. Credo, aliqua fuisset virtus angelica, qui et beatum virum se vidisse pronuntiat et deinceps nulli conparuit. In quo loco ex illa die multae virtutes factae sunt, quae per neglegentiam non sunt scriptae. Nos vero, de quanto nostro tempore aut fieri vidimus aut factum certe cognovimus, silere nequivimus. 7. Adveniens qu
Abbreviated transcription (Latin):
fecit: Uigilatadeniq alia nocte : manetẽ ptantes iterũ nichulemnino agere potu¬
erunt : Tunc conturbati atq exterriti: quid facerent nosciebant: Dicit eis unꝰ ex de
insistentes : triduum illud continuatione duxerunt: Quarta aut̃ die accedenteð:
iam in hoc stantes ut terrauasculum quoddetecerant operirent: apparuit c
ueneranda canitiae senes ad instar niuis canderem eferers dicens se esse albatẽ
&uiteis usque quo conturbamini & tirdatis: nonuidetis domnũ marinũ stante
uobs iuuareparatum simanus ad ponitis: Tuntaeans peliiuta ue utebatur.
posuit manum ad sarcofagum cum reliquis sacerderib eruci parius & cereis
in posiae q antiphona dederunt cunctiuoces psallentiũ inccelso: Tam̃ adsenis
conatum protinus sarco fagum in summaleuitate commetũ inlo coubinune ad¬

Expanded text:
profecit. Vigilata denique alia nocte, mane tentantes, nihil omnino agere potuprofecit. Vigilata denique alia nocte, mane tentantes, nihil omnino agere potuerunt. Tunc conturbati atque exterriti, quid facerent nesciebant. Dicit eis unus ex clinsistentes, triduum illud continuatim duxerunt. Quarta autem die accedentes, xterriti, jam in hoc stantes, ut terra vasculum quod detexerant operirent, apparuit eis veneranda canitie senex, ad instar nivis candorem efferens, dicens se esse abbatem, et ait eis: Usquequo conturbamini, et tardatis? Non videtis domnum Martinum stantem vos juvare paratum, si manus apponitis? Tunc jactans pallium, quo utebatur, posuit manum ad sarcophagum cum reliquis sacerdotibus, crucibus paratis, ac cereis, impositaque antiphona, dederunt cuncti 1009 voces psallentium in excelso. Tum ad senis conatum protinus sarcophagum cum summa levitate commotum, in loco, ubi nunc ad
Abbreviated transcription (Latin):
in loco ubinunc adoratur fuerit angelo annuente trans latũ: Anno sexagesimo . iiiͦi
posttransitũ gloriosi domni martin beatus perpetuuð turonice seilis cathedram
sortitus est dignitatis Adeptusq hunc apicem cũ magno uotorũ consensu rundam̃ta
templi ampliora quam fuerant. superbeata meribra locaredisposuit : Quod sagaci
insistens studio: mirifice mancipauit effectui. dequafabrica multũ quod loque¬
murerat: Sed quia presens est conticere ex inde meliud putauimus Adueniente
ergo aptato tempore sacerdoti ut templum dedicaretur. & scm corpusculum aloco
ui sepultũ fuerat transferretur: conuocauit beatus perpetuud ad diem festũ
uicinos pontisices: sed & abbatum ac diuersorum clericorũ nonminimã multitu
sarculo terram que superscm̃ erat tumulum coeperunt effodere: Quo detecto: manꝰ
uteum commouerent initiunt: Ibiq. multitudo laborans: nichul prorsus ꝑtotã diem

Expanded text:
in loco ubi nunc adoratur fuerit, angelo annuente, translatum. Anno sexagesimo quarto in loco ubi nunc adoratur fuerit, angelo annuente, translatum. Anno sexagesimo quarto post transitum gloriosi domni Martini beatus Perpetuus Turonicae sedis cathedram sortitus est dignitatis. Adeptusque hunc apicem, cum magno votorum consensu fundamenta templi ampliora quam fueinsistens studio, mirifice mancipavit effectui. De qua fabrica multum quod loqueremur erat; sed quia praesens est, conticere exinde melius putavimus. Adveniente ergo optato tempore Sacerdoti ut templum dedicaretur, et sanctum corpusculum a loco ubi sepultum fuerat transferretur, convocavit beatus Perpetuus ad diem festum vicinos pontifices, sed et abbatum ac diversorum clericorum non minimam multituculo, terram quae super sanctum erat tumulum coeperunt effodere. Quo detecto, manus, ut eum commoverent, injiciunt, ibique multitudo tota laborans, nihil prorsus per totam diem
Abbreviated transcription (Latin):
obsequium prȩbuisse: Peractoq &more seruitio: capitellum tantũ uobið excitan¬
tibus non ex pleui: Tung illi stupe facti parit & admirantes: diem & tempꝰ notant
sollicite requirentes Quiipsadie̾ tẽpusq repperiunt: quobeatꝰ confessor dixerat
seeius exequus deseuisse: Obeatũ iurum. incuiꝰ transitu scõꝵ eanit numerꝰ. angeloꝵ
exultit chorud: omniumq celestium uirtutum occurrit exercitus. diabolus pre
sũptione confunditur. ȩcclesiauirtute roboratur. sacerdotes reuelatione glorifi¬
cantur: quẽ michahel assumpsit cũ angelis. maria suscepit cũ uirginũ choris: para¬
hsus retina latũ cum scis: Sed quid nos inlaudem eiꝰ tẽptamꝰ. qđ ñ sufficimꝰ adim¬
plere : ipseestenĩ laus illius. cuius laus ab eius ore numquã recessit: Nam nos
perepretium est enim &iamillud inserere lectioni: qualit̃ scm̃eiꝰ corpus culum

Expanded text:
obsequium praebuisse, peractoque ex more servitio, capitellum tantum, vobis excitanobsequium praebuisse, peractoque ex more servitio, capitellum tantum, vobis excitantibus, non explevi'. Tunc illi stupefacti pariter et admirantes, diem et tempus notant, sollicite requirentes. Qui ipsa die tempusque repperiunt, quod beatus confessor dixerat, se eius exsequiis deservisse. O beatum virum, in cuius transitu sanctorum canit numerus, angelorum exultat chorus, omniumque caelestium virtutum osumptione confunditur, Ecclesia virtute roboratur, sacerdotes revelatione glorificantur; quem Michael assumpsit cum angelis, Maria suscepit cum virginum choris, paradisus retinet laetum cum sanctis! Sed quid nos in laudem ejus tentamus, quod non sufficimus adimplere? Ipse est enim e pretium est enim etiam illud inserere lectioni, qualiter sanctum eius corpusculum
Abbreviated transcription (Latin):
onaniq tempore beatus ambrosius cuius hodie flores eloquii pertotã ecclesiam redo¬
lent: medio lanensi ciuitati prȩerat ep̃s: Cuicelebranti festi dominicę diei. ista erat
consuetudo: utueniens lector cum libro non antea legerepresumer&. qua sc̃s̃ nutu
iussiss&: Factum est aut̃ ut illadie deminica prophetica lectione lam lecta: ante
altare stante quilectionem beati pauli ꝓferr&: beatissimus antistes ambrosius: suꝑ
scm̃ altare obdormir&: Quod uidentes multi. cumnullus eum peritꝰ excitare prȩsu¬
mer& : trans actis fereduarũ aut trium horarũ spatus. excita uert̃ dicentes: lam
hora prȩterit: iubeat domnꝰ lectori leetionem legere. expectatenĩ populus ualde
lamlassus : Respondens aut̃ beatus ambrosius. Nolite inquit turbari: Multum
enim ual& michi sic obdormisse: cui tale miraculum drs ostendisse dignatussit: Nã
noueritis fratrẽmeũ martinũ sacerdotẽ egresiũ de corpore fuisse : meaũt eiꝰ funeri

Expanded text:
namque tempore beatus Ambrosius, cuius hodie flores eloquii per totam eclesiam redolent, Mediolanensi civitati praeerat episcopus. Cui celebranti festa dominici diei ista erat consuetudo, veniens lector cum libro non antea legere praesumeret, quam sanctus nutu iussisset. Factum est autem, ut illa die dominica, prophetica lectione iam lecta, ante altare stante qui lectionem beati Pauli proferret, beatissimus antistis Ambrosius super sanctum altare obdormiret. Quod videntes multi, cum nullus eum penitus excitare praesumeret, transactis fere duarum aut trium horarum spatiis, excitaverunt, dicentes: 'Iam hora praeterit. Iubeat domnus lectori lectionem legere; spectat enim populus valde iam lassus'. Respondens autem beatus Ambrosius: 'Nolite', inquid, 'turbari. Multum enim mini valet obdormisse, cui tale miraculum Dominus ostendisse dignatus sit. Nam noveritis, fratrem meum Martinum sacerdotem egressum fuisse de corpore, me autem eius funere
Abbreviated transcription (Latin):
diasiusitare ossa peregrina. multas
illiclacrimas tam exaffectutuo quã
ex nr̃is funde ius cerib aclic& in animũ¬
nere solũ ipsum florepurpureo & suaue
redolentib: sparge graminib: dicis tam̃
illi sed non aspere non acerbe c̃papientis
alloquio. ñ exprobrantis elogio: Quod
siuelte quondam uel me semꝑ audireuo¬
luiss& & martinũ magis quã illũ quẽ
nominarenolo fuiss& imitatus : Nũ quã
ametam crudelit̃ disparatꝰ ignotipul¬
ueris regione tegeretur : naufragi sorte
predonis passus in mediomari mortẽ.
& iuix in extremonanctus litore sepul¬
turã. Uideant hoc opꝰ suum quicũq
uideant głam suam & uelnunc aduer¬
sum me grassari desinant uindicati:
Haeccũ maxime flebiliuoce gemere¬
mꝰ om̃iũ lacrimis pernr̃a lam̃ta cõmo¬
tis cum magna quidẽ martni ad mi¬
ratione sed non minore exnr̃is fletib
dolore discessum est:: Ex PLICIT¬

Expanded text:
dias uisitare ossa peregrina. multas dias uisitare ossa peregrina. multas illic lacrimas tam ex affectu tuo quam ex nostris funde uisceribus, ac licet inani munere solum ipsum flore purpureo et suaue redolentibus sparge graminibus. dices tamen illi. sed non aspere, non acerbe, conpatientis alloquio, non exprobrantis elogio: quod si uel te quondam uel me semper audire uoluisset, et Martinum magis quam illum, quem nominare nolo, fuisset imitatus , numquam a me tam crudeliter disparatus ignoti pulueris syrte tegeretur, naufragi sorte praedonis passus in medio mari mortem et uix in extremo nanctus litore sepulturam. uideant hoc opus suum, quicumque uideant gloriam suam et uel nunc aduersum me grassari desinant uindicati. Haec cum maxime flebili uoce gemeremus, omnium lacrimis per nostra lamenta commotis, cum magna quidem Martini admiratione, sed non minore ex nostris fletibus dolore discessum est
Abbreviated transcription (Latin):
uirum nouerit. Iamen nunc precipue de coplura cognoseat: nesolumibi cỹprianũ
martirẽ suũ quamuis scõ illius sanguine consecrata miretur: lamsi ad leuan
chaie sinum paululum diuexus intraueris sciat corinhius. sciat a thenenor
sapientiorem inachademia platonem nec socraten in carcere fortiorẽ feliceni
uideni greciam. quȩ meruit audire apostolum prȩdicantẽ sed nequaquã axp̃o
gallias derelictas quib: donauerit haberemartinũ: Cumuero adaegỹptũ usq.
ꝑueneris : quamquã illa suorũ scõrũ numero ecuirtutib: sit superba. Iam̃ ñ dedig¬
netur audire qiđuilli ueluniuersȩ asiȩ insolo martino eur panoneesserit:
Ceterum cum hierosolimã inde p&i¬
turus uentis cursĩ uela cõmiseris nego¬
tium tibi nr̃i doloris inlungo ut si
umquã in lustris illius ꝑtolomaidis
litꝰ accessiris sollicitus inquiras. ubi sit
c̃sepultus nr̃ ille pemponius: nec fasti¬

Expanded text:
uirum nouerit, tamen nunc praecipue de eo plura cognoscat, ne solum ibi Cyprianum uirum nouerit, tamen nunc praecipue de eo plura cognoscat, ne solum ibi Cyprianum martyrem suum, quamuis sancto illius sanguine consecrata, miretur. iam si ad laeuam Achaiae sinum paululum deuexus intraueris. sciat Corinthus. sciant Athenae, non sapientiorem in academia Platonem nec Socraten in carcere fortiorem: felicem quidem Graeciam, quae meruit audire Apostolum praedicantem, sed nequaquam a Christo Gallias derelictas, quibus donauerit habere Martinum. cum uero ad Aegyptum usque perueneris, quamquam illa suorum sanctorum numero sit et uirtutibus superba, tamen non dedignetur audire. quam illi uel uniuersae Asiae in solo Martino Europa non cesserit. Ceterum cum Hierosolyma inde petiturus uentis rursum uela commiseris, negotium tibi nostri doloris iniungo. ut si umquam inlustris illius Ptolemaidis litus accesseris, sollicitus inquiras, ubi sit consepultus noster ille Pomponius, nec fasti
Abbreviated transcription (Latin):
Seddum recurris diuersasq: regiones loca portus insulas urbesq pret̃legis martini
omen & gloriam sparge perpopulos. In primis memento non preterire campaniam
& simaxime cursus indeuiosit : non tamen tibi tanti sint uel magnarũ morarum
ulla dispendia: quin illic adeas inlustremurũ ac toto laudatum orbe paulinum.
lliquȩ sote primum sermonis nr̃i quȩ uel hesterno conficimꝰ uelhodie diximꝰ uolũ¬
men euolue: Illi oma referes: illicuncta recitabis: ut moxperillum sacras iuri laudes
roma cognoscat : sicut primum illum nr̃m libellũ non peritiluitantũ sed pertotũ
ciam diffudit illiricum: illem artini non inuidus gloriarũ scãrũq. inxp̃o uirtutũ
piissimus aestimator : Non abnu& presulem nr̃m cum suofelice componere: Inde si
orte ad africã transfretabis : refers audita carthagini. Licetlam pridẽ ut ipsedix isti

Expanded text:
et dum recurris diuersasque oras , loca, portus, insulas urbesque praeterlegis, Martini et dum recurris diuersasque oras , loca, portus, insulas urbesque praeterlegis, Martini nomen et gloriam sparge per populos: in primis memento non praeterire Campaniam: etsi maxime cursus in deuio sit, non tamen tibi tanti sint uel magnarum morarum ulla dispendia , quin illic adeas inlustrem uirum ac toto laudatum orbe, Paulinum: illi, quaeso te, primum sermonis nostri, quod uel hesterno confecimus uel hodie diximus, uolumen euolue: illi omnia referes, illi cuncta recitabis, ut mox per illum sacras uiri laudes Roma cognoscat, sicut primum illum nostrum libellum non per Italiam tantum, sed per totum etiam diffudit Illyricum. ille Martini non inuidus gloriarum sanctarumque in Christo uirtutum piissimus aestimator non abnuet praesulem nostrum cum suo Felice conponere. inde si forte ad Africam transfretabis, referes audita Carthagini: licet iam, prout ipse dixisti,
Abbreviated transcription (Latin):
minis & miseranda conditio &iam sihac sola insanabilis malipeste premeretur:
uerumista ei pacientiae & tranquillitatis exempla referres epius gallȩ debueras.
utsciret irasci . & sciret ignoscere. Qui sistum ipsum breuit̃ insertum sermonẽ
meum inseprolatum forte cognouerit : sciatmagis nonore inimici. quam anuoi
animo melocutum : quia sificri poss& optaremut martinꝰ potius epo quã fa lari
& rannosimilis dicerctur. sed istum cuius conmemoratio parũ suauis ÷ transeamꝰ.
& ad martinum nrm gallere deamus: Tumego cumadesse uesperũ occiduo sole
sentirem : dies inquã habiit postumia nesurigendũ ẽ. simultam studiosis
auditoribus caena debe tur.
Hemartino utem expectare non debes. ut nulla sit meta referendi: latius ille diffun¬
itur quamutullo ualeat sermone concludi. ista interim de illo iuro portabis oriem

Expanded text:
minis et miseranda condicio, etiamsi hac sola insanabilis mali peste premeretur. minis et miseranda condicio, etiamsi hac sola insanabilis mali peste premeretur. uerum ista ei patientiae et tranquillitatis exempla referre saepius, Galle, debueras, ut nesciret irasci et sciret ignoscere. qui si istum ipsum breuiter insertum sermonem meum in se prolatum forte cognouerit, sciat non magis ore inimici quam amici animo me locutum, quia, si fieri posset, optarem ut Martino potius episcopo quam Phalari tyranno similis diceretur. sed istum, cuius commemoratio parum suauis est, transeamus et ad Martinum nostrum, Galle, redeamus. Tum ego, cum iam adesse uesperum occiduo sole sentirem, dies, inquam, abiit, Postumiane: surgendum est: simul tam studiosis auditoribus cena debetur. Martino autem exspectare non debes, ut ulla. sit meta referenti: latius ille diffunditur, quam ut ullo ualeat sermone concludi. ista interim de illo uiro portabis Orienti,
Abbreviated transcription (Latin):
martinum lab oriste difficilis ut ignosceret supplicanti : Iunc & ipsi & nobis omnib:
̃ s exposuit : qualiterillum ad aemonib: ͥ diss& agitare seconuitiis non moueri : quȩ
magis illia quo essent effusa nocuissent: Exinde cumidem briccio multis apud eũ
magnis : criminib: persaepe premeretur : coginon potuit. ut eum a presbiterio sub¬
moueret : uesuam persequi uideretur inluriam Illudscepe commemorans : Sixp̃s lud
passus est curego nonpatiar briccionem: Adhȩc postumianus. Audiat inquit
istud exẽplum nr̃ irte deproximo. quicum sit sapiens in memor presentiũ in mema
futurorum : si fuerit offensus insanit. insua se non habens potestate : seuit inclericos
grassatur in laicos : totũq. terrarũ erbemi insuam comniouet ultionẽ : in quapertri¬
ennium iugit̃ dimicatione consistens: nec tempore necratione sedatur: dolenda ho¬

Expanded text:
Martinum labor iste difficilis, ut ignosceret supplicanti. tunc et ipsi et nobis omnibus Martinum labor iste difficilis, ut ignosceret supplicanti. tunc et ipsi et nobis omnibus sanctus exposuit, qualiter illum a daemonibus uidisset agitari: se conuiciis non moueri, quae magis illi, a quo essent effusa , nocuissent. exinde cum idem Brictio multis apud eum magnisque criminibus persaepe premeretur, cogi non potuit ut eum a presbyterio submoueret, ne suam persequi uideretur iniuriam, illud saepe commemorans: si Christus ludam passus est, cur ego non patiar Brictionem ? Ad haec Postumianus, audiat, inquit, istud exemplum noster iste de proximo. qui cum sit sapiens, immemor praesentium, immemor futurorum: si fuerit offensus, insanit in sua se non habens potestate: saeuit in clericos, grassatur in laicos, totumque terrarum orbem in suam commouet ultionem: in qua per triennium iugiter dimicatione consistens nec tempore nec ratione sedatur. dolenda ho
Abbreviated transcription (Latin):
uultu placido mente tranquilla. infelicis amentiam permitia uerba cohiber&: si
subessa trementib: laibiis incertoq uultu de colͦ ł prefurore rotabat uerba peccatis
asserens sanctiorem : quippe quia primis annis inmonasterio intersacras eccłȩ
l sciplinas ipsomaitino educante creuiss&: martinũ uero & a principio quod ipse
diffitiri non poss& militiȩactib: sorduisse & nunc perinanes superstitiones &
fantas maius ionuni ridicula prorsus interdeli ramenta senuisse: Haec cummulta
atq aliaxiam quȩ reticeremelius est aceruiora uonilssa: Egressus tandẽ furore
interra credopermartini orationes fugatis ab illius cordedemonib reductus in
penitentiam moxreuertit: atq ad martini segenua prosternit: ueniam poscens.
fatetur errorem nec sine damones fuisse. tandem sehior confitetur: Non erat apud

Expanded text:
uultu placido, mente tranquilla infelicis amentiam per mitia uerba cohiberet. seuultu placido, mente tranquilla infelicis amentiam per mitia uerba cohiberet. sesubesset : trementibus labiis incertoque uultu decolor prae furore rotabat uerba peccati, 88 asserens sanctiorem, quippe qui a primis annis in monasterio inter sacras ecclesiae disciplinas ipso Martino educante creuisset : Martinum uero et s principio, quod ipse diffiteri non posset, militiae actibus sorduisse, et nunc per inanes superstitiones et fantasmata uisionum ridicula prorsus inter deliramenta senuisse. haec cum multa adque alia etiam, quae reticere melius est, acerbiora uomuisset, egressus tandem furore urrebat, cum interea, credo per Martini orationes fugatis ab illius corde daemonibus, reductus m paenitentiam. mox reuertitur adque ad Martini se genua prosternit : ueniam poscit, fatetur errorem nec sine daemone se fuisse tandem sanior confitetur. non erat apud
Abbreviated transcription (Latin):
Quodam itidem die dum in area quȩ parua ad modũ tabernaculũ illius ambiebat in illo
io quod nostis om̃s sedililigneo resediss& : uidet duos demones in exçelsa illa quȩ monas¬
terio superemina rupe consistere : inde alacres aclatos uocem istius modi adhortacionis
mittere : heia tebriccio: heia tebriccio: credo cernebant miserũ eminus ꝓpinquan¬
tem conscii quanta illi rabiẽ sp̃s suscitassent: Nec mora briccio furibundus inrupit ibi
plenus in sanie euomit in martinũ mille ronuitia: Obiurgatus enim pridie ab eo
fuerat curquinichilumquam.. ante clericatum. quippe : In monasteriur
ab ipsomartino nutritus habuiss& equos aleret : mancipia comparar& : Nam illo tẽpr̃
rguebatur amultis qđ non solum pueros sed&iã puellas scitis uultib: coemiss& : quib
rebus infelicissimus in sanofelle commotiis & uteredo precipuedȩnonũ illorũ agitatꝰ
instinctii martinumita ad gressus ist . ut uix manib: temperaret : Cumquidem sẽs

Expanded text:
Quodam itidem die, dum in area, quae parua admodum tabemaculum illius ambiebat, in illo suo, quod nostis omnes, sedili ligneo resedisset, uidit duos daemones in excelsa illa, quae monasterio supereminet, rupe consistere , inde alacres ac laetos uocem istiusmodi adhortationis emittere.: heia te Brictio, heia te Brictio. credo cernebant miserum eminus propinquantem, conscii quantam illi rabiem spiritus suscitassent. nec mora, Brictio furibundus inrupit: ibi plenus insaniae euomit in Martinum mille conuicia. obiurga.tus enim pridie ab eo fuerat, cur, qui nihil umquam ante clericatum quippe qui in monasterio ab ipso Martino nutritus habuisset, equos aleret, mancipia conpararet. nam illo tempore arguebatur a multis non solum pueros barbaros, sed etiam puellas scitis uultibus coemisse. quibus rebus infelicissimus insano felle commotus et, ut credo, praecipue daemonum illorum agitatus instinctu, Martinum ita adgressus est, ut uix manibus temperaret, cum quidem sanctus
Abbreviated transcription (Latin):
iuitatum & populorũ turbis. cumlaudib & hiymnis ad turonicã portabat᷑
ciuitatẽ. Ibiq. inpoliandro publico sepultus : ubi postmodũ beatꝰ antistes ꝑpouus
laudabili opere. & uenerabili cultu construx̃ ecđam. Tanto patris condignã
neritis: inquaoiam usq hodie multa miraculoꝵ signa plurime sanitatum

Expanded text:
civitatum, et populorum turbis, cum laudibus et hymnis ad Turonicam portatur civitatum, et populorum turbis, cum laudibus et hymnis ad Turonicam portatur civitatem, ibique in polyandro publico sepultus est, ubi postmodum beatus antistes Perpetuus laudabili opere, et venerabili cultu construxit ecclesiam tanti Patris condignam meritis: in qua etiam usque hodie multa miraculorum signa, plurimae sanitat