comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
licis. factis adõ dãpnandis. furtis. rapinis. ꝑ iu¬
riis. homicidus adulteruis. sacrilegus. sacris ab¬
ominandis. curiositatibus : His om̃ib renun¬
tias. & rursus his inflexus superaris. facta sunt
tͥ posteriora. deteriora prioribus: canis reuer¬
sus ad uomitũ suũ. & sus lota in uolutabris cęni
Inimici dni mentiti sunt ei. & quanta patien¬
tia dñi : Quare non prosternunt᷑: Quare
non trucidant᷑: Quare non terra de hiscente
sorbentur : Quare non cęlo flagrante incen¬
duntur: Quia magna patientu dñi Et
erunt inpuniti : Absit. Non sibi tantũ de
dĩ miscđa blandiant᷑. ut sibi eius iniusticiam
polliceam᷑. Ignoras quia patientia dĩ. ad peniten

Expanded text:
licis, factis a Deo damnandis; furtis, rapinis, perjulicis, factis a Deo damnandis; furtis, rapinis, perjuriis, homicidiis, adulteriis, sacrilegiis, sacris abominandis, curiositatibus? His omnibus renuntias, et rursus his inflexus superaris. Facta sunt tibi posteriora deteriora prioribus: canis reversus ad vomitum suum, et sus lota in volutabris coeni . «Inimici Domini mentiti sunt ei.» Et quanta patientia Domini! Quare non prosternuntur? quare non trucidantur? quare non terra dehiscente sorbentur? quare non coelo flagrante incenduntur? Quia magna patientia Domini. Et erunt impuniti? Absit. Non sibi tantum de Dei misericordia blandiantur, ut sibi ejus injustitiam polliceantur. Ignoras quia Dei patientia ad
Abbreviated transcription (Latin):
mastis in de est quod horretis. Alii defen¬
dunt circum. alii amꝑbiteatrum. Alii casas
in uicis alu theatra. alii illud alii illud. alii
postremo deos recentes suos. Ibunt in affectio¬
em̃ fortisse iste isrł. Ecce pecco. manifestum
est. eo post affectiones cordis mei. Sed quid
facio: Diabolus hoc facit. de mones hoc faciunt.
Quid est diabolus: Qui sunt demones: Certe
inimic tui. Isrł si in uis meis ambulass&. in ni¬
hilũ om̃s inimicos eorũ humiliassẽ. Ergo si plebs
mea audiss& me. Quare enĩ mea si non audit me :¬
Si plebs mea audiss& ine. Quid est plebs mea:
lsrahel. Quid est audiss& me : Si in uus uicis
ambulass&. Quȩrit᷑ & gemit sub inimicis. In
iores inimici. Quomodo enĩ qued sequit᷑: qui
de inimicis quę rimini: uos quid estis: Inimi¬
ci dñi mentiti sunt ei Renuntis : Renuntio
Ꝙ redit ad quod renuntiat: Utique. Quibus
rebus renuntias. nisi factis malis. factis diabo¬

Expanded text:
mastis, inde est quod horretis. Alii defenmastis, inde est quod horretis. Alii defendunt circum, alii amphitheatrum, alii casas in vicis, alii theatra, alii illud, alii illud; alii postremo deos recentes suos: «Ibunt in affectioenim fortasse iste Israel, Ecce pecco, manifestum est; eo post affectiones cordis mei: sed quid facio? Diabolus hoc facit, daemones hoc faciunt. Quid est diabolus? qui sunt daemones? Certe inimici tui. «Israel si in viis meis ambulasset; in nihilum omnes inimicos eorum humiliassem.» Ergo, «Si plebs mea, audisset me:» quare enim «mea,» si non audit me? «Si plebs mea, audisset me.» Quid est, «plebs mea? Israel.» Quid est, «audisset me? Si in viis meis ambulasset.» Queritur, et gemit sub inimicis: «Injores inimici. Quomodo enim? quid sequitur? De inimicis querimini; vos quid estis? «Inimici Domini mentiti sunt ei.» Renuntias? Renuntio: et redit ad quod renuntiat. Utique quibus rebus renuntias, nisi factis malis, factis diabo
Abbreviated transcription (Latin):
quia quęcũq lex loquit᷑. his qui in lege sunt
loquitur. E non obaudiuit populus m̃s uocẽ
meam. & isrł non intendit mihi. Quis : Cui:
lsrł mihi. Oingrata anima. per me anima.
Ame uocata anima. ame in spem reducta. a me
apeccatis abluta. Et isrł non intendit mihi.
Baptizant̾ enĩ & transeunt per mare rubrũ.
sed in uia murmurant. Contra dicunt. con¬
quȩ runtur. seditionib ꝑturbant᷑. in grati ei
qui liberauit a ꝑsequentib hostibus. qui ducit
per siccũ ꝑ heremũ. cũ cẏbo tamen & potu. cũ
lumine nocturno. & umbraculo diurno. Et
sunt foramina. currit amurta. & dimisi cos
non scđm salutẽ preceptorũ eorũ. sed scđm as¬
fectiones cordis eorũ. Donauit eossibi. Dicit
a postolus. tradidit eos ds̃ in concupiscentiascor¬
dis eorũ. Dimisit eos scđm affectiones cordis
corũ. Ibunt in affectionibus suis. Inde est qͦđ
horretis. si tamen eliquamini in gemellaria
abscondita dñi. si tamen a pothetas eius ada-¬

Expanded text:
 Lex dicit, his qui in Lege sunt dicit . «Et non obaudivit populus meus vocem meam; et Israel non intendit mihi.» Quis? cui? «Israel mihi.» O ingrata anima! per me anima, a me vocata anima, a me in spem reducta, a me a peccatis abluta: «Et Israel non intendit mihi.» Baptizantur enim et transeunt per mare Rubrum; sed in via murmurant, contradicunt, conqueruntur, seditionibus conturbantur, ingrati ei qui liberavit a persequentibus hostibus, qui ducit per siccum, per eremum, cum cibo tamen et potu, cum lumine nocturno et umbraculo diurno: «Etsunt foramina, currit amurca. «Et dimisi eos,» non secundum salutem praeceptorum meorum; sed, «secundum affectiones cordis eorum:» donavi eos in concupiscentias cordis eorum» . «Dimisi eos secundum affectiones cordis eorum; ibunt in affectionibus suis.» Inde est quod horretis: si tamen eliquamini in gemellaria abscondita Domini, si tamen apothecas ejus ada
Abbreviated transcription (Latin):
ȩgypto qua in terrã ꝓmissionis eiectis gentibus
introduxit: Nisi enĩ & ipsa ess& gr̃ã non utiq
de nobis quib non ad terrenũ sed ad regnum
celoꝵ capescendũ data est potestas filios dĩ fieri:
in eodẽ mox euangelio diceret᷑: quod accepimꝰ
grãm ꝓ grã. idest pro testam̃ti ueteris ꝓmissio¬
nibus. testam̃ti noui ꝓmissiones. Liqu& igit᷑
quantũ existimo. in qua deorũ sẏnagogaste¬
terit ds̃. Deinceps requirendũ est. utrũ patr̃e
an filiũ. an spm scm̃. an ipsã trinitatẽ accipe¬
re debeamꝰ stetisse in synagoga dȩorũ. in me

Expanded text:
Aegypto, qua in terram promissionis, ejectis Gentibus, Aegypto, qua in terram promissionis, ejectis Gentibus, introduxit. Nisi enim et ipsa esset gratia, non utique de nobis, quibus non ad terrenum, sed ad regnum coelorum capessendum data est potestas filios Dei fieri, in eodem mox Evangelio diceretur quod accepimus gratiam pro gratia ; id est, pro Testamenti Veteris promissionibus, Testamenti Novi promissiones. Liquet igitur, quantum existimo, in qua deorum synagoga steterit Deus. 2. Deinceps requirendum est utrum Patrem, an Filium, an Spiritum sanctum, an ipsam Trinitatem accipere debeamus stetisse «in syn
Abbreviated transcription (Latin):
uero apłi nũquã synagogã dixerunt. sed sc̃ ꝑ
acccłam. siue discernendi causa. siue qͦđ int̾
congregationẽ unde synagoga. & conuocati¬
onẽ unde aeccła nomen accepit: dist& aliqͥđ:
Quod scilic& congregari & pecora solent. atq
ipsa ꝓprie quorũ & greges proprie diciius.
conuocari autẽ magis est utentiũ ratione
sicut homines. unde ex ꝑsona ipsius a saph.
in alio psalmo canit᷑. Quasi pecus factus sum
apud te & ego semꝑ tecũ. quando utiq quã¬
uis uni uero dño mancipatus uideret᷑ ꝓ mag¬
nis tanen ac summis bonis. ab illo carnalia ter¬
rena tẽporalia requirebat. Inuenimꝰ eossepe:
&iã filios appellatos. non ea gr̃a quȩ ad nouum
testamentũ ꝑtin&. sed illa quȩ ad uetus. Quia &
ipsa grã est qua elegit abrahã. & ex eius carne tã
magnũ płm ꝓpagauit. qua ñ dũ natos iacob
dilexit: esauaut̃ odio habuit. qua liberauit ex

Expanded text:
vero Apostoli nunquam synagogam dixerunt, sed semper vero Apostoli nunquam synagogam dixerunt, sed semper Ecclesiam: sive discernendi causa, sive quod inter congregationem unde Synagoga, et convocationem unde Ecclesia nomen accepit, distet aliquid; quod scilicet congregari et pecora solent, atque ipsa proprie, quorum et greges proprie dicimus; convocari autem magis est utentium ratione, sicut sunt homines. Unde ex persona ipsius Asaph in alio psalmo canitur, «Quasi pecus factus sum apud te, et ego semper tecum» : quando utique, quamvis uni vero Deo mancipatus videretur, pro magnis tamen ac summis bonis ab illo carnalia, terrena, temporalia requirebat. Invenimus eos saepe etiam filios appellatos; non ea gratia quae ad Novum Testamentum pertinet, sed illa quae ad Vetus: quia et ipsa gratia est qua elegit Abraham, et ex ejus carne tam magnum populum propagavit; qua nondum natos, Jacob dilexit, Esau autem odio habuit ; qua liberavit ex
Abbreviated transcription (Latin):
nomen eius hominis indidit.
aquo scriptus est. uel ciusdem nominis
interpretatio. ut ad synagogam quod
est asaph eius intelligentia referatur
prȩsertim quia hoc & primus eius uersus
assignat. Sic enim incipit.
STETIT IN SYNASOGA DEORṼ
Quos utiq deos absit ut intelli¬
gamus deos gentiũ siue idola.
siue aliqua prȩter homines cae¬
lestem terrestr̃eue creaturam
cũ paulopost hunc uersũ idẽ iste psalmus
asserat. & quos deos intelligi uelit. in quorũ
synagoga stetit ds̃. aꝑtius exprimat ubi ait.
ego dixi di estis & filii altissimi om̃s: uos autẽ
sicut homines moriemini. & sicut uius de
principib cadetis. In horũ ergo synagogafi¬
liorũ altissimi de quibus idẽ altissimꝰ ꝑ isaiã
dicit. filios genui & exaltaui. ipsi autẽ spre¬
uerunt me: stetit ds̃ in synagoga populum
isrł accipimus. quia & ipsorũ proprie synago¬
ga dicisol&: quãuis & aeccła dicta sit nram̃

Expanded text:
nomen ejus hominis indidit, nomen ejus hominis indidit, a quo scriptus est, vel ejusdem nominis interpretatio; ut ad Synagogam, quod est Asaph, ejus intelligentia referatur: praesertim quia hoc et primus ejus versus assignat. Sic enim incipit: «Deus stetit in synagoga deorum». Quos utique deos absit ut intelligamus deos Gentium, sive idola, sive aliquam praeter homines coelestem terrestremve creaturam: cum paulo post hunc versum idem iste psalmus asserat, et quos deos intelligi velit, in quorum synagoga stetit Deus, apertius exprimat, ubi ait: «Ego dixi, Dii estis, et filii Altissimi omnes; vos autem sicut homines moriemini, et sicut unus de principibus cadetis.» In horum ergo synagoga filiorum Altissimi, de quibus idem Altissimus per Isaiam dicit, «Filio genui et exaltavi; ipsi autem me spreverunt» , stetit Deus. «In synagoga» populum Israel accipimus; quia et ipsorum proprie Synagoga dici solet, quamvis et Ecclesia dicta sit. Nostram
Abbreviated transcription (Latin):
immorari rebus dolendis. Quãquã terribilit᷑
psalmus adhuc finitus sit. tamen afine eius
obsetro uos recurramus ad caput. Exultate
dõ adiutori nr̃o. conuersi ad dm̃. & post uerbũ.
Non parũ urãs mentesin nomine xp̃i diuina
spectacula tenuerunt. & suspenderunt uos:
non solũ ad appetenda quędã. sed & quȩdam
& iam fugienda. Ista sunt spectacula. utilia.
salubria. aedificantia non destruentia. immo
& destruentia & aedificantia. Destruentia re¬
centes deos. aedificantia fidẽ in uerũ & aeter¬
num dm̃. & iam in crastinũ diem. inuitamus
caritatem uram. Cras illi habent ut audimꝰ
mare in theatro. nos habeamus portũ in xp̃o.
Sed qm̃ perendino die idest quarta sabbati.
non possumus ad mensam cypriani conuenire.
quia festiuitas est scõrũ martyrum. crastinu
ad ipsam mensam conueniamus.
SALMUS IESI ASAEH
Psalmo huic titulũ sicut alus
qui similit̃ prȩnotantur. uel

Expanded text:
immorari in rebus dolendis: quanquam terribiliter immorari in rebus dolendis: quanquam terribiliter Psalmus ad hoc finitus sit, tamen a fine ejus, obsecro vos, recurramus ad caput: «Exsultate Deo adjutori nostro,» conversi ad Deum. «Et post verbum:» 23. Non parum vestras mentes in nomine Christi divina spectacula tenuerunt, et suspenderunt vos, non solum ad appetenda quaedam, sed ad quaedam etiam fugienda. Ista sunt spectacula utilia, salubria, aedificantia, non destruentia: imo et destruentia, et aedificantia; destruentia recentes deos, aedificantia fidem in verum et aeternum Deum. Etiam in crastinum diem invitamus Charitatem vestram. Cras illi habent, ut audivimus, mare in theatro: nos habeamus portum in Christo. Sed quoniam perendino die, id est, quarta sabbati, non possumus ad mensam Cypriani convenire, quia festivitas est sanctorum Martyrum; crastino ad ipsam mensam conveniamus. Psalmus «ipsi Asaph.» Psalmo huic titulum, sicut aliis qui similiter praenotantur, vel
Abbreviated transcription (Latin):
cellã. ex ad ipe frumenti cẏbauit. & inimicus
dnĩ mentitus est ei. & erit tẽpus eius in aeter¬
nũ. E cybauit eos exadipe frum̃ti & de pe¬
tra mellȩ saturauit eos. O ingratos cybauit ex
adipe frum̃ti. & de petra mellȩ saturauit eos
In heremo de petra aquã ꝓduxit. ñ. mel. Mel
sapientia est. primatũ dulcoris tenens in ȩscis
cordis. Quã ergo multi inimici dni mentien¬
tes dño ꝙybant᷑. non solu adipe frumenti sed
&iam de petra melle de sapientia xp̃i : Qũã
multi delectant᷑ uerbo eius. & cognitione sa¬
cramentorũ eius solutioͣ parabolarum eius :
Qua multi delectint᷑ : Quã multi clamant:
& non est hoc mel de quolib& homine sed
de petra. Petra autẽ erat xp̃c. Quã multi gͦ
saciant᷑ de melle isto: Clamant. dicunt sui¬
ue est. dicunt nibil melius. dicunt nihil dul¬
tius. uł intelligi uł dici potuit. E tamen
inimici diũ mentiti sunt ei. Nolo amplius

Expanded text:
cellam , ex adipe frumenti cibavit: et inimicus cellam , ex adipe frumenti cibavit: et inimicus Domini mentitus est ei, et erit tempus ejus in aeternum. «Et cibavit illos ex adipe frumenti; et de petra melle saturavit eos.» O ingratos! «Cibavit ex adipe frumenti, et de petra melle saturavit eos.» In eremo de petra aquam produxit , non mel. Mel sapientia est, primatum dulcoris tenens in escis cordis. Quam multi ergo inimici Domini mentientes Domino cibantur, non solum ex adipe frumenti, sed etiam de petra melle, de sapientia Christi! quam multi delectantur verbo ejus et cognitione sacramentorum ejus, solutione parabolarum ejus, quam multi delectantur, quam multi clamant! Et non est hoc mel de quolibet homine, sed de petra: petra autem erat Christus . Quam multi ergo satiantur de melle isto, clamant, dicunt, Suave est; dicunt, Nihil melius, nihil dulcius vel intelligi vel dici potuit! et tamen inimici Domini mentiti sunt ei. Nolo amplius
Abbreviated transcription (Latin):
quia diligis illã: & contristaris si ꝑdes illã suꝑ
fundamentũ posuisti. non aurũ aut argentũ.
aut lapides preciosos. sed ligna fęnũ. stipulam.
Saluus ergo eris: cũ ardere cȩperit quod ȩdifi
casti: sic tamen quasi ꝑ ignẽ. Nemo enĩ super
fundamentũ hoc aedificans ad ulteria. blsaphe¬
mias: sacrilegia: idolatriã : periuria put&
se saluũ futurũ ꝑ ignẽ : quasi ista sint ligna.
fenũ stipula. Sed qui aedificat amorẽ terre
xp̃m. fardebit amor rerũ tẽporaliũ: & ipse
saluus erit ꝑ idoneũ fundamentũ. In imici dñi
mentiti sunt ei. dicendo. eo ad uineam & non
eundo. & erit tẽpus eorũ. non ad tẽpussed in
aeternũ. & qui sunt isti: Et cybauit illos ex
adipe frumenti. Nostis ad ipem frumenti un¬
de cybant᷑ multi inimici. qui mentiti sunt ei
& cybauit illos ex adipe frumenti. Miscuit
eos sacramentis suis. Ꝙ iudȩ quando dedit buc¬

Expanded text:
quia diligis illam, et contristaris si perdas illam; super quia diligis illam, et contristaris si perdas illam; super fundamentum posuisti, non aurum, aut argentum, aut lapides pretiosos, sed ligna, fenum, stipulam. Salvus ergo eris, cum ardere coeperit quod aedifcasti, sic tamen tanquam per ignem. Nemo enim super fundamentum hoc aedificans adulteria, blasphemias, sacrilegia, idololatrias, perjuria, putet se salvum futurum per ignem, quasi ista sunt ligna, fenum, stipula; sed qui aedificat amorem terrenper Christum, ardebit amor rerum temporalium, et ipse salvus erit per idoneum fundamentum. Inimici Domini mentiti sunt ei dicendo, Eo ad vineam, et non eundo, et erit tempus eorum non ad tempus, sed in aeternum. Et qui sunt isti? Et cibavit illos ex adipe frumenti.» Nostis adipem frumenti, unde cibantur multi inimici qui mentiti sunt ei. «Et cibavit illos ex adipe frumenti» miscuit eos Sacramentis suis. Et Judam, quando dedit buc
Abbreviated transcription (Latin):
conturbant᷑ fenũ & stipula & ligna ardo e
Habent gͦ ligna fęnũ stipulã suꝑ fundamentũ:
sed rerũ concessarũ. non inlicitarũ. Dico enĩ
fr̃s. possides fundamentũ here cęlo. calca ter¬
ram. Si talis es. non ȩdificas aurũ & argentũ¬
& lapides prȩciosos Cum autẽ dixeris amo pos¬
sessionẽ istã. timeo ne pereat: & unmin& dãpnũ :¬
& tu contristaris. non. quidẽ prȩponis eam xp̃o¬
llam si sic amas possessionẽ istã. ut si sic dicatur
tibi ipsam uis an xp̃m. & stristis eam perdis. plus
tamen ampletteris xp̃m. quẽ posuisti in funda¬
mento: saluus eris tãquã ꝑ ignẽ: Audi aliud:
Non potes tenere possessionẽ istã: nisi dixeris
falsũ testimoniũ: & hoc non facere. Xp̃m in
fundamento ponere est Ueritas enĩ dixit.
os quod mentitur. occidit animã. Ergo si pos
non ꝓpt̃ illã dicisfalsũ testimoniũ: non propter

Expanded text:
conturbantur: faenum, stipula et lignum ardet. conturbantur: faenum, stipula et lignum ardet. habent ergo ligna et faenum et stipulam super fundamentum, sed rerum concessarum, non inlicitarum. dico enim, fratres: possides fundamentum: haere caelo, calca terram. si talis es, non aedificas nisi aurum, argentum, lapides pretiosos; cum autem dixeris: "amo possessionem istam, timeo ne pereat" et imminet damnum et tu contristaris, non quidem praeponis eam Christo. nam sic amas possessionem istam, ut, si dicatur tibi: "ipsam uis an Christum?" et si tristis eam perdis, plus tamen amplecteris Christum, quem posuisti in fundamento: saluus eris tamquam per ignem. audi aliud: nofalsum testimonium. Et hoc non facere, Christum in fundamento ponere est: Veritas enim dixit, «Os quod mentitur, occidit animam» . Ergo si possnon propter illam dicis falsum testimonium, non propter
Abbreviated transcription (Latin):
sic inhęr& suȩ̨. sic miscet᷑ suȩ. ut modũ non
ibi teneat ꝑscriptũ tabulis liberorũ ꝓcrean¬
dorũ causa. Non tollit aliena sed repetit sua:
& hab& iudiciũ cũ fratre suo. Talibus etũ dicit᷑.
lam quidẽ om̃ino delictũ est in uobis: qͥa iudicia
habetis uobiscũ. Uerũ ipsa iudicia in aecclesia
iub&ags non ad forũ trahi. Tamen delicta
esse dicit. Contendit enĩ xp̃ianus pro rebus
terrenis. amplius quã dec& eũ cui ꝓmissũ est
regnũ cęlorũ. Non totũ cor sursũ leuat. sed
aliquã partẽ trabit in terrã. Deniq si ueniat
tẽp̃tatio ducendi martyrii. illi qui habent
in fundamento xpm: & ȩdificant aurũ argen¬
tũ lapides preciosos: quid dicunt ex hac opor¬
tunitate: Bonũ est mihi dissolui. & esse cum
xp̃o. Alacres currunt. aut nihil aut modice.
de terrena fragilitate contristant᷑. Illi auteni
amantes res proprias. domos proprias. grauiter

Expanded text:
sic haeret, sic miscetur suae, ut modum non sic haeret, sic miscetur suae, ut modum non ibi teneat praescriptum tabulis liberorum procreandorum causa; non tollit aliena, sed repetit sua et habet indicium cum fratre suo. talibus enim dicitur : iam quidem omnino delictum est, quia iudicia habetis uobiscum. uerum ipsa iudicia in ecclesia iubet agi, non ad forum trahi; tamen delicta esse dicit. contendit enim christianus pro rebus terrenis amplius quam decet eum cui promissum est regnum caelorum; non totum cor sursum leuat, sed aliquam eius partem trahit in terram. denique si ueniat temtatio ducendi martyrii, illi qui habent in fundamento Christum et aedificant aurum, argentum, lapides pretiosos, qui dicunt ex hac opportunitate: bonum est mihi dissolui et esse cum Christo, alacres currunt, aut nihil aut modice de terrena fragilitate contristantur; illi autem amantes res proprias, domos proprias, grauiter
Abbreviated transcription (Latin):
erunt : non restat nisi ut sint asinistris: Sinis¬
tris quid dicit: lte in ignẽ aeternũ. quia
erit tẽpus eorũ in aeternũ. Expone ergo in¬
quis nobis ligna. fęnũ. stipulã. qui aedificant
suꝑ fundamentũ. quomodo non pereant : sed
salui fiant. sic tamen quasi ꝑ ignẽ. Obscura
quidẽ est illa quęstio. sed ut possũ breuiter
dico. Fratres. sunt homines om̃ino contẽpto¬
res seculi huius. quibus non est natũ quicquid
tẽporalit̃ fluit. Non hęrent dilectione aliqua.
terrenis operibus. Casti. scĩ. iusti. contuienteᷤᷤ.
fortassis & om̃a sua uendentes & pauperib dis¬
tribuentes. aut possidentes tãquã non possiden¬
tes : & utentes hoc mundo tãquã non utentes.
Sunt autẽ alii qui rebus infirmitati concessis:
inherent aliquantũ dilectione. Non rapit
uillã alienã. sed sic amat suã. ut si perdiderit
conturbet᷑. Non appetit uxorẽ alienã. sed

Expanded text:
erunt, non restat nisi ut sint a sinistris: siniserunt, non restat nisi ut sint a sinistris: sinistris quid dicet? «Ite in ignem aeternum:» quia «erit tempus eorum in aeternum.quit, nobis ligna, faenum, stipulam qui aedificant supra fundamentum quomodo non pereant, sed salui fiant, sic tamen tamquam per ignem. obscura quidem illa quaestio, sed ut possum breuiter dicam, fratres. sunt homines omnino contemtores saeculi huius, quibus non est natum quidquid temporaliter fluit; non haerent dilectione aliqua terrenis operibus, casti, sancti, continentes, iusti, fortassis et omnia sua uendentes et pauperibus distribuentes aut possidentes tamquam non possidentes et utentes hoc mundo tamquam non utentes. sunt autem alii qui rebus infirmitati concessis inhaerent aliquantum dilectione: non rapit uillam alienam, sed sic amat suam, ut si perdiderit conturbetur; non appetit uxorem alienam, sed
Abbreviated transcription (Latin):
pollicens. scđm duritiã tuã & cor inpęnitens.
thesauriras tibi irã. in dic ire & reuelationis
iusti iudicu dĩ. qui redd& unicuiq scđm ope¬
ra sua. Ad tende gͦ ipsũ iudicẽ uenientem
Bene dõ gr̃as: Non tacuit sententiã definitiuã
non misit foras eos. & duxit uelũ : Aut te uolu¬
it prenuntiare: quod disposuit facere. Nempe
congregabunt᷑ ante cũ oñs gentes. Quid de
illis faci& : Separabit eas. & alios ponae ad
dexterã alios ad sinistrã. Nũquid medius lo¬
cus seruatus est: Quid dextris dicturus est :¬
Uenite benedicti patris mei. ꝑcipite regnũ.
Quid sinistris: Ite in ignẽ acternũ : qui
paratus est diabolo & angelis eius. Si non
times mitti quo: uide cũ quo. Si ergo oꝑa
illa om̃a regnũ dĩ non possidebunt: immo
non opera sed qui talia agunt : Nam opera talia
in igne non crunt: non enĩ illo igne ardenteᷤ.¬
ibi furatuᷤ sunt. & ad ulterat iuͭ sed qui talia agunt
regnũ dĩ non possidebunt: Non ergo erunt

Expanded text:
enitens thesaurizas tibi iram in die irae et revelationis justi judicii Dei, qui reddet unicuique secundum opera sua. Attende ergo ipsum judicem venientem. Bene; Deo gratias: non tacuit sententiam definitivam, non misit foras reos et duxit velum. Ante voluit praenuntiare quod disposuit facere. Nempe «congregabuntur ante eum omnes gentes.» Quid de illis faciet? «Separabit eos; et alios ponet ad dexteram, alios ad sinistram.» Numquid medius locus servatus est? Quid dextris dicturus est? «Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum.» Quid sinistris? «Ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus» . Si non times mitti quo, vide cum quo. Si ergo opera illa omnia regnum Dei non possidebunt; imo non opera, sed qui talia agunt; nam opera talia in igne non erunt: non enim illo igne ardentes furaturi sunt et adulteraturi; sed «qui talia agunt, regnum Dei non possidebunt:» non ergo erunt
Abbreviated transcription (Latin):
pescer&. & quodã modo mitigar&: Nam &
sic quidã inter pretati sunt. qͦđ hic positũ est
neq cõpescaris. ut dicerent. neq mitescas ds̃.
Ipse Alibi dicit. Iacui. nũquid sẽꝑ tacebo:
Dicit̾ hic ne taceas. Tacuit enĩ ut iudicaret᷑
quando uenit occultus. non autẽ tacebit ut
iudic& quando uenia manifestus. Qm̃¬
ecce inunici tui sonuerunt. & qui te odert̃
extulerunt caput. Nouissimos dies mibi¬
significare uidet᷑ quando hȩc quȩ nunc metu
cõprimunt᷑ in liberã uocẽ eruptura sunt. sed
plane irrationabilẽ ut sonitus magis quam
locutio uel sermo dicendus sit. Non itaque
tunc odisse incipient. sed qui oderunt tunc
leuabunt caput: nec capita sed caput. Quan¬
do eo ꝑuenturi sunt. ut &iam illud caput
habeant. quod extollit᷑ suꝑ omne quod dicit᷑
as̃ & quod colit᷑. ut in ipso maxine impleat᷑
qui se exaltat humiliabit᷑. & cũ eũ ille cui

Expanded text:
pesceret, et quodam modo mitigaret? Nam et pesceret, et quodam modo mitigaret? Nam et sic quidam interpretati sunt quod hic positum est, «Neque compescaris Deus,» ut dicerent, «Neque mitescas Deus.» Ipse alibi dicit, «Tacui; numquid semper tacebo» Dicitur hic, «Ne taceas:» tacuit enim, ut judicaretur, quando venit occultus; non autem tacebit, ut judicet, quando veniet manifestus. ecce inimici tui sonuerunt, et qui oderunt te extulerunt caput.» Novissimos dies significare mihi videtur, quando haec quae nunc metu comprimuntur, in liberam vocem eruptura sunt, sed plane irrationabilem, ut sonitus magis quam locutio vel sermo dicendus sit. Non itaque tunc odisse incipient, sed qui oderunt te, tunc levabunt caput. Nec capita, sed «caput;» quando eo perventuri sunt, ut etiam illud caput habeant quod extollitur super omne quod dicitur Deus et quod colitur: ut in illo maxime impleatur, «qui se exaltat, humiliabitur»
Abbreviated transcription (Latin):
humilitate esse uoluisti. usq & latronib qui
tecũ sunt crucifixi. sed in claritate cũ uenies:
quis similis erit tibi: Quid enĩ magnũ dicit᷑
cũ dõ dicit᷑ quis similis erit tibi: Nisi illidicat᷑¬
accipiens. in similitudinẽ hominũ factus. &
habitu inuentus ut homo. & ideo nonait qͥs
similis est tibi. quod utiq recte diceretur.
si hoc ad diuinitatẽ refe̾retur. Quia uero
ad formã serui relatũ est. tunc eius aceteris
hominibus dissimilitudo apparebit. quando
apparebit in gła. Ideo sequit᷑: Ne taceas neq
cõpescaris ds̃. Quia primo tacuit ut iudicaret᷑.
quando sicut agnus corã tondente fuit sine
uoce. sic non aperuit ossuũ. & suã cõpescuit
potestatẽ. Quã ut se cõpescere ostender&.
ad illã eius uocẽ qua dixit ego sũ. h qui
eũ apprehendendũ quę̧ rebant redierunt
retro & cetiderunt. Quando ergo teneret᷑
atq pateret᷑. nisi se ipse cohiber& atq com¬

Expanded text:
humilitate esse voluisti, usque et latronibus qui humilitate esse voluisti, usque et latronibus qui tecum sunt crucifixi ; sed in claritate cum venies, «quis similis erit tibi?» Quid enim magnum dicitur, cum Deo dicitur, «Quis similis erit tibi;» nisi illi dicataccipiens, in similitudine hominum factus, et habitu inventus ut homo ? Et ideo non ait, Quis similis est tibi? quod utique recte diceretur, si hoc ad divinitatem referretur. Quia vero ad formam servi relatum est, tunc ejus a caeteris hominibus dissimilitudo apparebit, quando apparebit in gloria. Ideo sequitur, «Ne taceas, neque compescaris, Deus:» quia primo tacuit, ut judicaretur; quando sicut agnus coram tondente se fuit sine voce, sic non aperuit os suum , et suam compescuit potestatem. Quam ut se compescere ostenderet, ad illam ejus vocem qua dixit, «Ego sum,» hi qui eum apprehendendum quaerebant, redierunt retro, et ceciderunt . Quando ergo teneretur atque pateretur, nisi se ipse cohiberet atque com
Abbreviated transcription (Latin):
lis ponitur. Grece autẽ congregatio synagoga
dicitur: quod uelut propriũ nomen iudȩorum
populus tenuit. ut synagoga appellaret᷑. sicut
populus xp̃ianus usitatius uocat᷑ aeccła. cum &
psalmo dicit. Ds quis similiserit tibi: Quod
ego arbitror accõmodatius accipi in xp̃o. quia
in similitudinẽ hominũ factus. putatus est ab
eis aquib cõtẽptus est. ceteris hominib compa¬
randus. Nã & int̾ iniquos deputatus est. sed hoc
ut iudicaret᷑. Cũ autẽ ueni& iudicaturus. tunc ⁊ͣ¬
fi& quod hic sequit᷑. ds quis similis erit tibi: Si
enĩ psalmi non solerent loquiad dnm xp̃m:
nullus potest dubitare fideliũ. Thronus tuus
ds̃ in scđm scłi. uirga directionis uirga regni
tui. Dilexisti iusticiã & odisti iniquitatẽ ꝓpte¬
rea unxit te ds̃ ds̃ tuus oleo exultationis prae
participib tuis. Huic ergo & nunc dicitur.
ds̃ quis similis erit tibi. Multis enĩ similis in

Expanded text:
lis ponitur. Graece autem congregatio synagoga lis ponitur. Graece autem congregatio synagoga dicitur, quod velut proprium nomen Judaeorum populus tenuit, ut Synagoga appellaretur; sicut populus Christianus usitatius vocatur Ecclesia, cumpsalmo dicit: «Deus, quis similis erit tibi?» Quod ego arbitror accommodatius accipi in Christo, quia in similitudine hominum factus, putatus est ab eis a quibus contemptus est, caeteris hominibus comparandus: nam et inter iniquos deputatus est ; sed ad hoc ut judicaretur. Cum autem veniet judicaturus, tunc fiet quod hic dicitur, «Deus, quis similis erit tibi?» Si enim Psalmi non solerent loqui ad Dominum Cnullus potest dubitare fidelium: «Thronus tuus, Deus, in saeculum saeculi, virga directionis, virga regni tui: dilexisti justitiam, et odisti iniquitatem; propterea unxit te, Deus, Deus tuus oleo exsultationis prae participibus tuis» . Huic ergo et nunc dicitur, «Deus, quis similis erit tibi?» Multis enim similis in
Abbreviated transcription (Latin):
cũ te crucifigerent. surge amortuis & iudica
terrã. Qm̃ tu disꝑdes in omnibus gentibus.
Quid nisi terrã: Hoc est cosqui terrena
sapiunt. Siue ipsũ affectũ in credentibus
terrenȩ cupiditatis & elationẽ absumens:
siue non credentes terrã conterendã perden¬
damq discernens. Sic ꝑ mẽbra sua quorũ
conuersatio in cęlis est iudicat terrã. & disꝑ¬
d& in om̃ib gentibus. Nec pretereundũ qͦđ
nonnulli codices habent. qm̃ tu hereditabis
in om̃ibus gentibus. quia & hoc non inconue¬
nienter accipit᷑. neq ut simul utrũq sit.
quicquã repugnat. Fit ergo hereditas eius
per caritatẽ. quam suis preceptis & gratia
miscri corditer excolendo terrenam disper¬
dit cupiditatem
Psalmi huius titulus est. canti¬
cũ psalmi a saph. lam sepe
diximus quid interpretetur
asaph. idest congregationẽ.
Homo ergo ille qui uocabat᷑ a saph. in figura con¬
gregationis płi dĩ. in multorũ psalmorũ titu¬

Expanded text:
cum te crucifigeret; surge a mortuis, et judica cum te crucifigeret; surge a mortuis, et judica terram. «Quoniam tu disperdes in omnibus gentibus:» quid, nisi terram? hoc est, eos qui terrena sapiunt; sive ipsum affectum in credentibus terrenae cupiditatis et elationem absumens; sive non credentes, terram conterendam perdendamque discernens. Sic per membra sua, quorum conversatio in coelis est, judicat terram, et disperdit in omnibus gentibus. Nec praetereundum, quod nonnulli codices habent, «Quoniam tu haereditabis in omnibus gentibus:» quia et hoc non inconvenienter accipitur, neque ut simul utrumque sit quidquam repugnat. Fit ergo haereditas ejus per charitatem, quam suis praeceptis et gratia misericorditer excolendo, terrenam disperdit cupiditatem. Psalmi hujus titulus est, «Canticum Psalmi Asaph.» Jam saepe diximus quid interpretetur Asaph, id est, Congregatio. Homo ergo ille qui vocabatur Asaph, in figura congregationis populi Dei in multorum psalmorum titu
Abbreviated transcription (Latin):
& sicut unus ex principib cadetis. hoc modo & iã
discernens. siue om̃s simul increpat. ut obedien¬
tes correptosq discernat. Ego inqͥt dixiduestis.
& filualtissimi om̃s. id est om̃ib uobis promisi ꝙ¬
lestẽ felicitatẽ. uos autẽ ꝑ infirmitatẽ carnis sicut
homines moriemini. & ꝑ elationẽ animi. sicut
unus ex principibus. idest diabolus. nec extolle¬
mini. sed cadetis. Uelut si dicer&. cũ tã pauci
suͥnt dies ur̃ȩ uite. ut citosicut homines moria¬
mini. non uobis ꝓdest ad correctionẽ. sed tãquã
diabolus cuius dies in hoc sđo multi funt. quia
carne non morit᷑. extollimini ut cadatis. Per
hoc uitiũ factũ est & fit. ut xp̃i usq ad mortẽ
crucifixi humilitas uilescat eis. qui huius scłi
diligunt excellentiã. Proinde ut hoc uitium
sinctur. ex ipsius prophetae ꝑsona dicitur.
Sunos ds̃ iudica terrã. Tamuit enim terra.

Expanded text:
et sicut unus ex principibus cadetis,» hoc modo etiam et sicut unus ex principibus cadetis,» hoc modo etiam deos discernens: sive omnes simul increpat, ut obedientes correctosque discernat, «Ego,» inquit, «dixi, Dii estis et filii Altissimi omnes;» id est, omnibus vobis promisi coelestem felicitatem; «vos autem,» per infirmitatem carnis, «sicut homines moriemini, et,» per elationem animi, «sicut, unus ex principibus,» id est diabolus, non extollemini, sed «cadetis.» Velut si diceret: Cum tam pauci sint dies vitae vestrae, ut cito sicut homines moriamini, non vobis prodest ad correctionem; sed tanquam diabolus, cujus dies in hoc saeculo multi sunt, quia carne non moritur, extollimini, ut cadatis. Per hoc vitium factum est et fit, ut Christi usque ad mortem crucifixi humilitas vilescat eis qui hujus saeculi diligunt excellentiam. 7. «vers.» 8. Proinde ut hoc vitium sanetur, ex ipsius prophetae persona dicitur: «Surge, Deus, judica terram.» Tumuit enim terra,
Abbreviated transcription (Latin):
conuenient̃ fundamenta terrȩ intelligunt᷑.
quoꝵ terrenã felicitatẽ prȩpollentẽ atq poten¬
tẽ. homines inuidendo eorũ auctoritate ad
huiusmodi bona concupiscenda ꝑtrabunt᷑
& ad ipiscenda coȩdificant᷑. tãquã terra super
terrã. sicut in illo suꝑno aedificio cęlũ suꝑ celũ.
Quia & peccatori dictũ est. terra es & in terrã
ibis & cęli enarrant głam dĩ. cũ in omnẽ ter¬
rã exut sonus eorũ. & in fines orbis terrȩ uer
bacorũ. Terrenę autt̃ felicitatis regnũ. suꝑbia
est. Contra quã uenit humilitas xp̃i. expro¬
bras eis quos uult ex humilitate filios altissimi
facere atq increpans. Ego dixi dii estis. & filu
altissimi om̃s: Uos autẽ sicut homines moriemi¬
ni. & sicut unus ex principib cadetis. Siue ad
illos dixerit ego dixi di estis. & filii altissimi
om̃s ad eosutiq qui predestinati sunt in uitã aeter¬
nã. ad alios uero uosautẽ sicut homines moriemini.

Expanded text:
fundamenta terrae intelliguntur, quorum terrenam felicitatem praepollentem atque potentem homines invidendo, eorum auctoritate ad hujusmodi bona concupiscenda pertrahuntur, et adipiscendo coaedificantur tanquam terra super terram, sicut in illo superno aedificio coelum super coelum; quia et peccatori dictum est, «Terra es, et in terram ibis» ; et, «Coeli enarrant gloriam Dei,» cum «in omnem terram exiit sonus eorum, 7. Terrenae autem felicitatis regnum superbia est, contra quam venit humilitas Christi, exprobrans eis quos vult ex humilitate filios Altissimi facere, atque increpans: «Ego dixi, Dii estis, et filii Altissimi omnes. Vos autem sicut homines moriemini, et sicut unus ex principibus cadetis.» Sive ad illos dixerit, «Ego dixi, Dii estis, et filii Altissimi omnes,» ad eos utique qui praedestinati sunt in vitam aeternam; ad alios vero, «Vos autem sicut homines moriemini,
Abbreviated transcription (Latin):
bricare fantasma quale uoluerit: Sed om̃s
hi in posteriorib consentiunt. idest simili
uanitate detinent᷑. unde samson nr̃. qui
&iam interpretat᷑ solipsorũ. eorũ scilic&
quibus luc&: non om̃ium sicuti est oriens suꝑ
bonos & malos: sed solquorundã. soliusticiȩ.¬
figurã enĩ habebat xp̃i. colligauit ut dicere
cȩperã caudas uulpiũ. & ibi ignẽ alligauit.
Ignẽ ad incendiũ. sed messis alienigenarum.
Proinde tales consentientes in posterioribus.
tãquã caudis colligati. trabunt ignẽ corrum¬
pentẽ. sed non incendunt nr̃orũ segetes
Nouit enĩ dñs qui sunt eius. & recedat ab
iniquitate om̃is qui inuocat nomen dñi.¬

Expanded text:
bricare phantasma quale voluerit? Sed omnes bricare phantasma quale voluerit? Sed omnes hi in posterioribus consentiunt, id est, simili vanitate detinentur. Unde Samson noster, qui etiam interpretatur Sol ipsorum, eorum scilicet quibus lucet; non omnium, sicuti est oriens super bonos et malos, sed sol quorumdam, sol justitiae figuram enim habebat Christi, colligavit, ut dicere coeperam, caudas vulpium, et ibi ignem alligavit; ignem ad incendendum, sed messes alienigenarum. Proinde tales consentientes in posterioribus, tanquam caudis colligati, trahunt ignem corrumpentem; sed non incendunt nostrorum segetes. «Novit» enim «Dominus qui sunt ejus; et recedat ab iniquitate omnis qui invocat nomen D
Abbreviated transcription (Latin):
Sed tam̃ si hoc non dolo sed ignorantia dicit᷑:
non remaneat in tenebris. ex uulpe fig ouis.
Credat inuisibili incorruptibili soli dõ non re¬
centi. soli ab eo quod est solus. non ab eo quod
est sol. ne nos ipsi uulpi fugienti aliã cauernã
aperuisse uideamur. quãquã nec nomen solis
formidabimus. Est enĩ in scripturis nr̃is sol
iusticiȩ. & sanitas in pennis eius. Ab aestu
solis huius: umbra appetit᷑. Sub alis autem
solis huius. ab ȩstu fugit᷑. Sanitas enim in
pennis eius. Ipse est sol de quo dicturi sunt
impii. Ergo errauimus auia ueritatis: &
iusticiȩ lumen non luxit nobis. & sol. ñ. est
ortus nobis. Dicturi sunt ad oratores solis:
sol non est ortus nobis. Quia cũ adorant solẽ.
que facit oriri suꝑ bonos & inalos. non est eis
ortus sol qui solos inluminat bonos. faciunt
ergo sibi deos recentes quiq: quales uolunt.
Quid enĩ impedit officinã decepti cordis fa¬

Expanded text:
Sed tamen si hoc non dolo, sed ignorantia dicitur, Sed tamen si hoc non dolo, sed ignorantia dicitur, non remaneat in tenebris: ex vulpe fiat ovis, credat invisibili, incorruptibili soli Deo, non recenti; soli, ab eo quod est solus, non ab eo quod est sol, ne nos ipsi vulpi fugienti aliam cavernam aperuisse videamur. Quanquam nec nomen solis formidabimus. Est enim in Scripturis nostris: «Sol justitiae, et sanitas in pennis ejus» . Ab aestu solis hujus umbra appetitur: sub alas autem solis hujus ab aestu fugitur; sanitas enim in pennis ejus. Iste est sol de quo dicturi sunt impii: «Ergo erravimus a via veritatis, et justitiae lumen non luxit nobis, et sol non est ortus nobis» . Dicturi sunt adoratores solis, «Sol non ortus est nobis;» quia cum adorent solem quem facit oriri super bonos et malos , non est eis ortus sol qui solos illuminat bonos. Faciunt sibi ergo deos recentes quique quales volunt: quid enim impedit officinam decepti cordis fa
Abbreviated transcription (Latin):
Nec ego dico uobis in qua potestate ista facio.
Cosdicitis uos nescire qͦđ scitis. ego uobis non dico
qͦđ quęritis. Quia ex nulla parte exire ausi estis:
in ur̃is tenebris remansistis. Optẽ peremꝰ ergo
& nos si possumꝰ dicenti uerbo dĩ. capite nobis
uulpes pusillas exterminantes uineas. Uideamꝰ
si & nos quasdã uulpeculas capere possumꝰ. Prdponamus
ad foramen utr̃uq ut unde uulpescire uoluerit capiat᷑
Uerbi grã. manicheo facienti sibi dm̃retentẽ.
& in corde suo ponenti. quod non est: dicamꝰ
& interrogemus eũ. Substantia dĩ corrupti¬
bilis est an incorruptibilis: Elige quod uis
& siqua uis. sed non effugies. Si dixeris cor¬
ruptibilis. non apopulo sed ate ipso lapidaberis.
Si autẽ dixeris incorruptibilẽ dm̃. incor¬
ruptibilis quomodo timuit gentẽ tenebrarũ:
Quid factura erat incorruptibili gens corrup¬
tionis : Quid restat nisi ut dicat᷑ nescimus:

Expanded text:
«Nec ego vobis dico in qua potestate ista facio» . «Nec ego vobis dico in qua potestate ista facio» . Vos dicitis vos nescire quod scitis; ego vobis non dico quod quaeritis: quia ex nulla parte exire ausi estis, in vestris tenebris remansistis. Obtemperemus ergo et nos, si possumus, dicenti verbo Dei «Capite nobis vulpes pusillas, exterminantes vineas:» videamus si et nos quasdam vulpeculas capere possumus; proponamus ad foramen utrumque, ut unde vulpes exire voluerit, capiatur. Verbi gratia, manichaeo facienti sibi deum recentem, et in corde suo ponenti quod non est, dicamus et interrogemus eum: Substantia Dei corruptibilis est, an incorruptibilis? Elige quod vis, et exi qua vis, sed non effugies. Si dixeris, Corruptibilis; non a populo, sed a teipso lapidaberis: si autem dixeris incorruptibilem Deum; incorruptibilis quomodo timuit gentem tenebrarum? quid factura erat incorruptibili gens corruptionis? Quid restat nisi ut dicatur, «Nescimus?»
Abbreviated transcription (Latin):
canticorũ ubi dicit᷑. capite nob̾uulpes pusillas
ex terminantes uineas. latentes in cauernistor¬
tuosis. Capite nobis. conuincite nobis. Capis
enĩ eũ quẽ de falsitate conuincis. Contradicen¬
tib deniq uulpeculis dño. & dicentib in qua
potestate ista facis. Respondete mihi inquit
est. de cęlo an ex hominibus : Uulpes enĩ solent ⁊¬
habere tales foueas: ut ex una parte intrent.
& ex alia exeant. Ad utr̃uq foramen captor
uulpiũ retia posuit. Dicite mihi. de cęlo est
an ex hominibus: Sentiunt illi eũ ex utraq
parte tendisse unde caper&. & aiunt apudse
Si dixerimus inquiunt de cęlo. dicturus est
nobis quare ergo non credidistis: Ille enim
testimoniũ xp̃o ꝑhibuit. Si dixerimus de
terra. lapidabit nos populus. quia ut ꝓphetã
eũ habent. Sentientes ergo hac atq hac esse unde
caperent᷑ : responderunt. Nescimus. Et dñs.

Expanded text:
canticorum, ubi dicitur: «Capite nobis vulpes pusillas, canticorum, ubi dicitur: «Capite nobis vulpes pusillas, exterminantes vineas, latentes in cavernis tortuosis» . «Capite nobis,» convincite nobis; capis enim eum quem de falsitate convincis. Contradicentibus denique vulpeculis Domino, et dicentibus, «In qua potestate ista facis? Respondete mihi et vos,est de coelo, an ex hominibus?» Vulpes autem solent habere tales foveas, ut ex una parte intrent, et ex alia parte exeant: ad utrumque foramen captor vulpium retia posuit. Dicite mihi, «de coelo est, an ex hominibus?» Sentiunt illi eum ex utraque parte tetendisse unde caperet; et aiunt apud se: «Si dixerimus,» in quiunt, «De coelo; dicturus est nobis, Quare ergo non credidistis?» ille enim testimonium Christo perhibuit. «Si dixerimus, De terra; lapidat nos populus, quia ut prophetam eum habent.» Sentientes ergo hac atque hac esse unde caperentur, responderunt, «Nescimus.» Et Dominus:
Abbreviated transcription (Latin):
nis cogitationibus non recedunt. In terrenis
cogitationib consentiunt sibi. Opinio diuer:¬
sa est. uanitas una est. De illis in alio psalmo ÷¬
dicit᷑. ipsi de uanitate in unũ colligantur
Quãuis opinionũ uarietate discordent. si mili
tamen uanitate colligant᷑. Et nostis quia uani ĩ¬
tas retro est. posterior est. Ideo ille qui retro
oblitus est. id est uanitatẽ oblitus. que in ea
quȩ ante sunt. id est in ueritate extensus. se¬
quitur ad palmã suꝑnę uocationis dĩ in xp̃o
iħu. Ergo in peius sibi isti consentiunt: quãius ỹ¬
dissentire a se inuicẽ uideant᷑. Ideo samson cau¬
das uulpiũ colligauit. Uulpes insidiosos maxi¬
meq hereticos significant. dolosos. fraudulen¬
tes. cauernosis anfractib latentes & decipien¬
tes. odore &iam tetro putentes. Contra quẽ
odorẽ dicit a postolus. Xp̃i bonus odor sumus dõ¬
in om̃i loco. Iste uulpes significant̾ in canticis

Expanded text:
nis cogitationibus non recedunt, in terrenis nis cogitationibus non recedunt, in terrenis cogitationibus consentiunt sibi: opinio diversa est, vanitas una est. De illis in alio psalmo dicitur, «Ipsi de vanitate in unum» : quamvis opinionum varietate discordent, simili tamen vanitate colligantur. Et nostis quia vanitas retro est, posterior est: ideo ille quae retro oblitus, id est vanitatem oblitus, in ea quae ante sunt, id est in veritatem extentus, sequitur ad palmam supernae vocationis Dei in Christo Jesu . Ergo in pejus sibi isti consentiunt, quamvis dissentire a se invicem videantur. Ideo Samson caudas vulpium colligavit . Vulpes insidiosos, maximeque haereticos significant; dolosos, fraudulentos, cavernosis anfractibus latentes et decipientes, odore etiam tetro putentes. Contra quem odorem dicit Apostolus: «Christi bonus odor sumus» «in omni loco» . Istae vulpes significantur in Canticis
Abbreviated transcription (Latin):
gentẽ tenebrarũ. timentẽ ne inuadat᷑ sata¬
gentẽ ne corrũpet̾. ex parte tamen corruptũ
ut possit esse totus saluus. sed non totus. quia
ex parte corruptus. Manichei ista dicunt.
faciunt sibi & isti in corde recentẽ dm̃. Non
est talis ds̃ nr̃. non est talis portio tua iacob¬
s Sed qui fecit cęlũ & terrã. ipse est ds̃ tuus.¬
⁊ Qui non eget bonis. qui non tima& malos.
Multi ergo heretici cũ paganis. alios & alios
deos ipsi sibi fixerunt. alios & alios deos sibi
ipsi fecer̃. & eos &iam si non in tẽplis. tamen
quod est peius in suo corde posueruut. & falsorũ
ridendorũq simulacrorũ tẽpla ipsi facti sunt.
Magnũ opus est antus hȩc idola frangere. &
locũ dõ uiuenti non recenti mundare. Om̃s:
enĩ isti aliud atq aliud sentientes. alios atque
alios deos sibi facientes. ipsãq fidem falsitate
uariantes: Nident᷑ dissentire. sed om̃s a terre :¬

Expanded text:
gentem tenebrarum, timentem ne invadatur, satagentem tenebrarum, timentem ne invadatur, satagentem ne corrumpatur; ex parte tamen corruptum, ut posset esse totus salvus; sed non totus, quia ex parte corruptus. Manichaei ista dicunt; faciunt sibi et isti in corde recentem deum. Non est talis Deus noster, non est talis portio tua Jacob: sed qui fecit coelum et terram, ipse est Deus tuus; qui non eget bonis, qui non timet a malis. 14. Multi ergo haeretici cum Paganis alios et alios deos sibi ipsi fecerunt, alios et alios deos sibi finxerunt; et eos etiamsi non in templis, tamen quod est pejus in suo corde posuerunt, et falsorum ridendorumque simulacrorum templa ipsi facti sunt. Magnum opus est, intus haec idola frangere; et locum Deo viventi, non recenti mundare. Omnes enim isti aliud atque aliud sentientes, alios atque alios deos sibi facientes, ipsamque fidem falsitate variantes, videntur dissentire; sed omnes a terre
Abbreviated transcription (Latin):
me audieris non erit in te ds̃ recens. Ds̃ recens
est ad tempus factus. ds autẽ nr̃ non retens. sed
ab aeternitite in aeternitatẽ. E xp̃c noster
recens forte homo. sed sempiternus ds̃. Quid
aut lapis aut fantasma est. Non est inquit lapis.
Ego argente um habeo & aureum. Merito
ipsa pretiosa uoluit numerare qui dixit ido¬
la gentiũ argentũ & aurũ magna sunt. quia
argentea & aurea sunt. Pretiosa sunt lucida
sunt. sed tamen oculos babent & non uident.
recenteshi dic Quid recensius dõ ex officina :
Lic& illos iam uetustos aranearũ casses con¬
texerint. qui sempiterni non sunt recentes
sunt. Hoc de paganis. Nescio quis alius in ua¬
generanti filiũ dĩ dicens. & filiũ dĩ negans.
Si enĩ filius unicus est hoc pater est: &
hoc est ex aeternitate. Tu autẽ nescio quid
aliud cogitasti in corde tuo: dm̃ recentẽ po¬
suisti. Fecit sibi alius dm̃ pugnantẽ contra

Expanded text:
me audieris, non erit in te deus recens.» Deus recens, me audieris, non erit in te deus recens.» Deus recens, est ad tempus factus: Deus autem noster non recens, sed ab aeternitate in aeternitatem. Et Christus noster recens forte homo, sed sempiternus Deus. Quidaut lapis, aut phantasma est. Non est, inquit, lapis: ego argenteum habeo et aureum. Merito ipsa pretiosa voluit nominare, qui dixit, «Idola Gentium argentum et aurum.» Magna sunt, quia aurea et argentea sunt; pretiosa sunt; lucida sunt: sed tamen oculos habent, et non vident . Recentes hi dii. Quid recentius deo ex officina? Licet illos jam vetustos aranearum casses contexerint; qui sempiterni non sunt, recentes sunt: hoc de Paganis. Nescio quis alius, in vageneranti; Filium Dei dicens, et Filium Dei negans. Si enim Filius unicus est, hoc quod Pater est, et hoc est ex aeternitate: tu autem nescio quid aliud cogitasti in corde tuo; deum recentem posuisti. Fecit sibi alius deum pugnantem contra
Abbreviated transcription (Latin):
tituli inscriptionẽ ne corrũpas. Signũ erat
cui contradiceret᷑. Dixerunt ergo iudaei
Noli facere rex iudȩorũ. sed fac qͦđ ipse dixerit.
regẽ se esse iudȩorũ. Uicta est contradictio:
responsũ est. quod scripsi scripsi. Ex iudiui te in
abscondito cẽpestatis. probaui te in aquã contra
ditionis. Hoc totũ ab initio psalmi usque ad
hunc uersũ de oleo torcularis audiuimus. quod
restat magis dolendũ est & cauendũ ad amurtã
enĩ torcularis ꝑtinensq ad finẽ. Fortasse . ñ. frus¬
tra & interposito dipsalmate: sed &iam hoc
audire utile est. ut qui iam se in oleo uid& gau¬
deat. qui periclitat᷑. ne in amurcã currat caueat.
Utrumq audi. Unũ dilige. alterum time
Audi popule m̃s & loquar. & testificabor tibi
non enĩ populo alieno. pertinentiad torcular:
Iudicate inquit inter me & uineã meã. Audi
populus m̃s & loquar & testificibor tibi. i srł si

Expanded text:
tituli inscriptionem, ne corrumpas» . Signum erat tituli inscriptionem, ne corrumpas» . Signum erat cui contradiceretur: dixerunt enim Judaei, «Noli facere, Rex Judaeorum; sed fac quod ipse dixerit regem se esse Judaeorum.» Victa est contradictio; responsum est, «Quod scripsi, scripsi» . «Exaudivi te in abscondito tempestatis, probavi te in aqua contra Hoc totum ab initio Psalmi usque ad hunc versum, de oleo torcularis audivimus. Quod restat magis dolendum est et cavendum: ad amurcam enim torcularis pertinet usque ad finem; fortasse non frustra et interposito diapsalmate. Sed etiam hoc audire utile est, ut qui se jam in oleo videt, gaudeat; qui periclitatur ne in amurca currat, caveat. Utrumque audi: unum dilige, alterum time. «Audi, populus meus, et loquar, et testificabor tibi.» Non enim populo alieno, non enim populo non pertinenti ad torcular: «Judicate,» inquit, «inter me et vineam meam» . «Audi populus meus, et loquar, et testificabor tibi.» 13. «Israel, si