comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
or mñte et formosior castitate. Ignur cũ
quinto decimo etatis sue anno ab aquilio¬
et quilini consulis filio peteretur sponsa:
interrogatur a patre utrũ petenti iuueni.
illustrissimis orto natalib consentiret. At¬
illa respondit. Maritus morib ñ natalib
eligendus est: ipso potius non parentib
eius utendũ est. Igitur cũ aliis atq aliis
oscertibus animo caititatis obsisteret: uer¬
uenit ad manus eius beatissum pauli apłi
doctrina. Et licet sub paganismo ageret.
discedere. Pogat parentes ut uectandi gr̃a
ꝑmitteretur predia sua in suburbano ale¬
xandrie posua ei cuire. Cumq statim
ut poposcerat inpetiset. et ab urbe prope¬
raret ad uillam: audii it ocp̃ianos psal¬
lentes atr dicertes. Om̃s dii gentiũ de¬
monia : deus autem nrͣ celos fecit. Hec ita¬
q audiens eugenia suspirauit et fleuit:
et dicit ad eunuchos suos nomine ꝓtum
et iacinctũ. Scio uos mecũ litteris rudi¬

Expanded text:
or mente, et formosior castitate. Igitur cum or mente, et formosior castitate. Igitur cum quintodecimo aetatis suae anno ab Aquilio, Aquilii consulis filio peteretur sponsa, interrogatur a patre utrum petenti juveni illustrissimis orto natalibus consentiret? Illa respondit: Maritus moribus, non natalibus eligendus est; ipso enim, non parentibus ejus utendum est. Igitur cum aliis atque aliis poscentibus animo castitatis 341 obsisteret, pervenit ad manus ejus beatissimi Pauli apostoli doctrina; et licet sub paganissimis parentibus ageret, discedere, rogat parentes ut spectandi gratia permitteretur praedia sua in suburbano Alexandriae posita circuire. Cumque statim ut poposcerat impetrasset, et ab urbe properaret ad villam, audit Christianos psallentes atque dicentes: Omnes dii gentium daeominus autem noster caelos fecit | Haec itaque audiens . suspirauit Et fleuit et dicit ad eu| nuchos suos . Nomine protum et hiacinctum Scio uos | mecum litteris erudi
Abbreviated transcription (Latin):
eptimo igitur consulatus sui
anno. c̃modus imꝑator di¬
rexit illustrissimũ uirum
philippũ ad egiptum: ut p̃¬
fecturã ageret alexandrie:
et om̃s potestates que ꝑ totã
egiptũ ãministrabantur. eius arbitrio deser¬
uirent. Hic itaq philippus cũ uxore sua¬
claudia. et duob filiis auito et sergio.
una cũ filia eugenia. ab urbe roma alexan
magicam curiositatẽ sectantib finẽ ĩposuit:
iudeis uero nec nominis nuncupationẽ ha
dria tantũ debere esse constituit. Ipse uero
licet plus philosophorũ amicus quã fautor
religiosus cultor instabat. non racioni. sed
tradicioni concordans. Eugeniã gͥ filiam
suam dum litteris liberalib ꝑfectissime edo¬
cuisset. et tam latino eam quã greco eloqͥo
instruxisset: etiam philosophiam doceri ꝑ¬
misit. Erat enim acerrimi ingemi: et tã
memorie capax. ut quicqͥd audiendo uel
legendo potuisset arripere: perpetuo me
moriter retineret. Erat ergo hec eugenia
pulcra facie et eleganti corpore: s pulcri¬

Expanded text:
eptimo consulatu suo Commodus imperator direxit illustrissimum virum Philippum ad Aegyptum, ut praefecturam ageret Alexandriae, et omnes potestates quae per totam Aegyptum administrabantur ejus arbitrio deservirent. Hic itaque cum uxore Claudia, cum duobus filiis Avito et Sergio, et cum filia Eugenia, ab urbe Romana ad | magigam curiositatem sectantibus . finem inposuit | Iudeos uero nec nominis nuncupatione habidria tantum | bire esse constituit ipse uero licet plus philosophorum | amicus . quam fauror ibus acsi relegiosus cultor instabat . non raci| one sed tradimme orcordans Eugenia igitur | filiam suam dum li“tt”eris liberalibus perfectissime | docuisset et tam latino quam greco eam eloquio | instruxisset etiam philosophiam docere permisit. | Erat enim agris ingenii Et tam memoriae capax | ut quicquid audiendo semel . uel legendo potuisset | Arripere perpetuo reo retineret. Erat autem Eugenia pulchra facie et eleganti corpore, sed pulchri
Abbreviated transcription (Latin):
me nouerant ditatum honorib scĩmonie.
illustratũ cõmerciis parsimonie. Sp̃e seĩ
pariter congregata in ep̃m eũ sibi eligi
et in loco magistri succedere acclamauit.
Regalis etiam celsitudo. ac palatinorum
procerũ multitudo apud quos non leuis¬

Expanded text:
ue ditatum honoribus sanctimoniae, illustratum commerciis parcimoniae, Spiritus pariter congregata episcopum fieri elegit, et in loco magistri succedere acclamavit. 9. Regalis quoque celsitudo ac palatinorum procerum multitudo, ejus opinione
Abbreviated transcription (Latin):
ait. Gracias tibi inquit iħu bone refero:
qui me p̃uidere fecisti huius rei noticiam.
Tunc conuocari ad se p̃cepit pueros: et ap¬
prehendens manũ eugenie. fudit orationẽ.
Quã cũ cõplesset. tulit sequestratim eos:
et gratissimo uultu quinam dicerent᷑ inter¬
rogat: uel cuius nationis essent credidit

Expanded text:
. ait Gracias tibi inquid ihesu bone re| fero . ait Gracias tibi inquid ihesu bone re| fero qui me praeuenire fecisti huius rei noticiam | Tunc conuocari ad se praecipit pueros et adpraehendens+| manum eugeniae fudit orationem Quam cum conplisset | tulit sequestratim eos . Et gratissemo uultuo quinam dice| rintur interrogat Vel cuius nationis essent Cred
Abbreviated transcription (Latin):
dicentes. Suscepimꝰ deus miscd̃iam tuam:
to et proto comitib suis: ei tantũ nota.
cum quo sermonẽ habuerat. ꝑfectis itaq
misteria celebraret: ut dum ad sextam
cepisset. nona ad refectionẽ ieunancium
oportune ꝓueniret. Requiescens autem
sẽs ep̃c somniũ uidit: in quo ad simu¬
lacrum femine ducebatur. ut illi sacrifi¬
Et cũ eum ꝑmisissent loqui: dicxit ei.
Cognosce te creaturã dei esse: et descende.
et noli ꝑmittere te adorari. At illa his
auditis descendit: et sequuta ẽ eũ dicens.
Igitur cũ ista in animo ep̃i uoluerentur.¬
accessit ad eũ eutropiꝰ. cũ quo fuerat lo¬
quuta eugenia: et dix̃ ei. Tres pueruli
fr̃s unanimit᷑ culturã simulacrorum
relinquentes: xp̃o seruienciũ numero
in isto monasterio se sociare desiderant.
Hi hodie uestigia tua ꝓsequentes huc
ingressi sunt: poscentesq me cũ lacrimis
exorauerunt. ut mereantur noticia tue
beatitudinis releuari. Tunc beatus helenꝰ

Expanded text:
dicentes: Suscepimus, Deus, misericordiam tuam dicentes: Suscepimus, Deus, misericordiam tuam iacyntho et Proto comitibus suis, tantum ei nota cum quo sermonem habuerat. CAP. VII.--Permysteria celebraret, ut dum sextam coepisset, nona ad refectionem jejunantium opportune perveniret. Requiescens autem episcopus, somnium vidit, in quo ad simulacrum feminae ducebatur, ut illi sacrifiEt cum me permisissent loqui, dixit ei: Cognosce te creaturam Dei esse, et descende, et noli te permittere adorari. At illa, his auditis, descendit, et secuta est me, dicens: Igitur cum ista in animo epaccessit ad eum | eutropius cum quo fuerat locuta eugenia et dixit ei | Tres pueroli fratres uniminiter culturam simulachrum | relinquentes christo seruientium nomero in isto monastherio | se sociari desiderantes . et hodie uestigia tua prosequentes | huc ingressi sunt Poscentes quem ecum lacrimis exorauerunt | ut mereantur noticia tuae beatitudinis releuari | Tunc beatus helinus
Abbreviated transcription (Latin):
uestim̃tis ex aliqua parte uiolatis: ut
tereas quoq introiret similiter imperauit.
S tereas reluctari cepit: et fugere. At
ubi inuitũ illum populus ignib tradi¬
dit. statim eum circũdans flãma cepit
exurere: et ĩmittens se beatus helenus.
licet semiustum. uiuũ tamen eũ eripuit:
quem cũ dedecore eliminauit populus
a finib regionis huius. Hunc autẽ sicut
uidetis cotidie quocũq ꝑrexern. cum
dei laudib populus comitatur. Audiens
ut me illi una cum istis duob frati ib
meis insinues: ex idolis enĩ conuerti uo¬
lumus ad xp̃m. Et quia simul hoc
definiuimus. et fratres sumus: etiam ab
eodem hoc impetrare uolumꝰ. ut nũquã
nos patiatur ab alterutro separari. At
ille. Nunc inquit silete. quousq ingressus
monasteriũ ad quod ꝑgit paululũ reqͥescat:
et dum oportunũ fuerit. intimabo ei om¬
nia sedm uerbũ tuum. Interea dum appro¬
pinquasset monasterio ad qd̾ ꝑgebat: ecce
illi egrediunt᷑ obuiam. patri hummnũ dño

Expanded text:
vestimentis ex aliqua parte violatis, ut Zareas quoque intraret similiter imperabat. Sed Zareas reluctare coepit et fugere. At ubi invitum illum populus in ignibus tradidit, statim eum circumdans flamma coepit exurere. Et immittens se sanctus Helenus, licet semiustum, vivum tamen eripuit, quem cum dedecore eliminavit populus de finibus regionis hujus. Hunc, sicut videtis, quotidie quocunque perrexerit, in Dei laudibus populus comitatur. CAP. VI.ut me illi una cum istis duobus fratribus meis insinues, ex idolis enim converti volumus ad Christum. Et quia simul hoc definivimus, et fratres sumus, etiam hoc ab eodem impetrare volumus, ut nunquam nos patiatur ab invicem separari. Et ille: Nunc, inquit, silete, quousque ingressus monasterium ad quod pergit paululum requiescat, et cum opportunum fuerit, intimabo ei omnia secundum verbum tuum. Interea dum appropinquasset monasterio ad quod pergebat, ecce et illi egrediuntur obviam patri, hymnum Deo
Abbreviated transcription (Latin):
tauit omnes fratres et sorores: dicens
ut orarent pro ea. Illic enim erat con¬
gregatio multa fidelium: et rogabant
eam ut modicũ requiesceret. Ualde enĩ
erat fatigata in mari. Et cum requie¬
uisset: statim apparuit ei sanctus adri¬
anus in somnis dicens. Bene uenisti in
pace ancilla xp̃i. et filia martirum:
defunctam. Et surgentes orauerunt.
Et acceperunt eam : et posuerunt iux¬
ta corpora sanctorũ. Et cum ꝯplerent
orationem suam. post depositionem cor¬
poris eius. signauerunt ipsam domum

Expanded text:
tauit omnes fratres uel sorores dicens . ut orarent| pro ea ibi enim erat congregata multitudo fidelium qui| et rogabant eam . ut modicum requiesceret. Valde enim| erat fatigata de naue. Et cum requieuisset. Appa| ruit ei beatus hadrianus . per somnium dicens. Bene| uenisti . in pace ancilla christi et filia martyrum. defunctam . et exsurgentes orauerunt .| et accipientes eam posuerunt iuxta corpora sanctorum.| Et dum fecissent orationem pro depositione corporis eius .| signauerunt ips
Abbreviated transcription (Latin):
transmisit ad regna siderea. ubi semꝑ manet
unus heredum dei cum coheredib xp̃i. Qd̃
uero altiuillarensem locum iugit̾ dilexerit.
etiam sinis ostendit. Nam in eccła scẽ dei
genitricis et perpetue uirginis marie. ꝗͣ
ĩpse beatus presul in monte altiuillari ꝯstru¬
rerat: ab om̃ibus pene obisse dicit᷑. Sepul¬
tus est autẽ in eadem ecclesia cũ omĩ hono¬
re a ciuib suis. et uniuerso clero: et plu¬
rima de diuersis locis diocesis sue monacho¬
rum cohorte. Obiit autem głosissimꝰ et
et regnat in gloria cum xp̃o in ꝑpetuũ:
qui cum patre et spu sancto uiuit et
gloriatur d̾s. in scła scłorum amen Expli

Expanded text:
transmisit ad regna siderea, ubi semper manet transmisit ad regna siderea, ubi semper manet unus heredum Dei cum coheredibus Christi. Quod vero Altivillarensem locum iugiter dilexerit, etiam finis ostendit; nam in ecclesia sancte Dei genitricis et perpetue virginis Marie, quam ipse beatus presul in monte Altivillari construxerat, ab omnibus pene obisse dicitur. Sepultus est autem in eadem ecclesia cum omni honore a civibus suis et universo clero et plurima de diversis locis diocesis sue monachorum cohorte. Obiit autem gloriosissimuset regnat in gloria cum Christo in perpetuum, qui cum Patre et Spiritu sancto vivit et regnat in saecula saeculorum. Amen. EXPLI
Abbreviated transcription (Latin):
et repletus munere sp̃c sc̃i: contẽplabat᷑
emissos radios e speculo deitatis. et lum̃ diuine
pulcritudinis. O quam sepe in sc̃i cordis
eius latitudine habebat recubitũ suum
dei gracia. Beata pulcritudo eius anime:
beatum tẽplũ mentis illius: ubi deus ha¬
bitabat. O gloriose presul quid dicemus:
qua suauitate. quib opibus. quib copiis
pascebaris: Deniq toto desiderio cupiens
in celestib esse: cum maximo affectu cor¬
dis loquebat᷑. O dñe deus meus omp̃s
lumen uerũ et ꝑenne gaudiũ. eripe me
de conualle lacrimarũ: et dono tue gr̃e
ad tuum fac desiderabilẽ ꝑuenire ꝯspectũ.
Et qm̃ dignissime p̃ces eius e̾rant p̃mio
cõpensande: ita ut supplicauit emeruit.
Ham uirib destituitur. et in corporalẽ
egritudinẽ resolutus: ac tãdiu detentus
est donec auro ex cocto purior. niue
candidior: p̃ciosissima morte scissimã
animã ducib dexetre partis angelis

Expanded text:
et repletus munere Spiritus sancti, contemplabatur et repletus munere Spiritus sancti, contemplabatur emissos radios e speculo deitatis et lumen divine pulchritudinis. O quam sepe in sancti cordis eius latitudine habebat recubitum suum Dei gratia! Beata pulchritudo eius anime, beatum templum mentis illius, ubi Deus habitabat! O gloriose presul, quid dicemus, qua suavitate, quibus opibus, quibus copiis pascebaris? Denique toto desiderio cupiens in celestibus esse, cum maximo affectu cordis loquebatur: 'O domine Deus meus omnipotens, lumen verum et perhenne gaudium, eripe me de convalle lacrimarum et dono gratie tue ad tuum fac desiderabilem pervenire conspectum'. Et quoniam dignissime preces eius erant premio compensande, ita ut supplicavit emeruit. Nam viribus destituitur et in corporalem egritudinem resolutus ac tam diu detentus est, donec auro excocto purior, nive candidior, pretiosa morte sanctissimam animam ducibus dextre partis angelis
Abbreviated transcription (Latin):
in m̃te qualis esset illa beata regio. et
cũ qua amenitate ibi degunt scĩ: et gus¬
tum quodãmodo desiderande dulcedi¬
nis: quia necdũ corpore poterat. cogi¬
tacione sumebat. Recordabat᷑ superne
scõrũ angłorum et hominũ societatis.¬
et eorum optabat interesse choris: recorda¬
batur beate uisionis dei et dicebat. Quando
ueniam: et apparebo ante faciem deiͤ Res¬
piciebat mente ciuitatẽ głosam sion. et ce¬
lestem iherusalẽ. cuius platee auro sternen¬
tur: ipsa est de auro mundo. et p̃ciosis¬
simis margaritis. similis uitro mundo. ubi
nax non est. et cuius lucerna est agnus.
et de qua nullus bonus excludetur. sed
popłs eius populus dei. et dñs erit d̃s
eius in ꝑpetuũ. et ubertim flebat exulem
se illius. glorieq tante arrabonẽ et par¬
tiunculam rorantes lacrimas possidens:
iocundo etiã affectu alonge salutabat
in cogitatorio mentis. gerebat hunc ce¬
lestem thesaurũ: et in caritate positus

Expanded text:
in mente, qualis esset illa beata regio et in mente, qualis esset illa beata regio et cum qua amenitate ibi degunt sancti, et gustum quodammodo desiderande dulcedinis, quia necdum corpore poterat, cogitatione sumebat. Recordabatur superne sanctorum angelorum et hominum societatiset eorum optabat interesse choris; recordabatur beate visionis Dei et dicebat: Quando veniam et apparebo ante faciem Dei? Respiciebat mente civitatem gloriosam Syon et celestem Hierusalem, cuius platee auro sternentur, ipsaque est de auro mundo et preciosissimis margaritis similis vitro mundo, ubi nox non erit et cuius lucerna est agnus et de qua nullus bonus excludetur, sed populus eius populus Dei, et Dominus erit Deus eorum in perpetuum. Et ubertim flebat exulem se illius, glorieque tante arrabonem et portiunculam rorantes lacrimas possidens, iocundo etiam affectu a longe salutabat; in cogitatorio mentis gerebat hunc celestem thesaurum, et in caritate positus
Abbreviated transcription (Latin):
tentionẽ rerũ que dei sunt: post suscep¬
tum ep̃atus gradum sicut ceperat. deuo¬
tus in dei seruitute ꝑmansit. Quesiuit
indesinent p̃ciosissimã margaritã. que
multis emitur gẽmis. uel opũ gazis:
et dono dei om̃ipotentis dignis illam
promeruit uotis. Quia enim optimus
optime agit : et hic beatus pater niuar¬
dus nobilissimꝰ. nobiliter conuersatus ẽ.
Quantũq propinquabat ad finẽ uite.
tantũ se sedulum exhibebat in opere.
Dñs quoq qui semꝑ seruis suis p̃stare
consueuit: semꝑ illi in om̃ib affuit.
Honestauit illum in laborib: ornauit
uirtiitib: insigniuit scĩmonia: erex̃
in gła. Ergo ante transitũ suũ beatissi¬
mus pater ita licet semper consueuerit.
magis tam̃ intencionẽ habebat diuino¬
rum cantuũ: et psalmicã modulatio¬
nem crebrius assumebat. diebat ergo
cum dauid. Heu mͥ: quia incolatus mͣs
prolongatus est. Reputabat semper sua

Expanded text:
tentionem rerum, que Dei sunt, post susceptentionem rerum, que Dei sunt, post susceptum episcopatus gradum, sicut ceperat, devotus in Dei servitute permansit. Quesivit indesinenter preciosissimam margaritam, que multis emitur gemmis vel opum gazis, et dono Dei omnipotentis dignis illam promeruit votis. Quia enim optimus optime agit, et hic beatus pater Nivardus nobilissimus nobiliter conversatus est, quantumque propinquabat ad finem vite, tantum se sedulum exhibebat in opere. Dominus quoque, qui servis suis semper prestare consuevit, semper illi in omnibus affuit. Honestavit illum in laboribus, ornavit virtutibus, insignivit sanctimonia, erexit in gloria. Ergo ante transitum suum beatissimus pater, licet ita semper consueverit, magis tamen intentionem habebat divinorum cantuum et psalmicam modulationem crebrius assumebat. Aiebat ergo cum David: Heu mihi quia incolatus meus prolongatus est! Reputabat secum
Abbreviated transcription (Latin):
placita custodiantur ibi ꝑmissos regales.
uel ꝑ aliquos duces. uel comites: qͥ post
discessum eius futuri essent sub seruicio
filii sui clotharii. uel nepotis eius dago¬
berti. uel quorũ libet stirpis sue in gene¬
ratione reliqua. usq inꝑpetuũ: sed ma¬
neant liberi cũ om̃i securitate in monas¬
terio suo: et orent semꝑ pro regali sub¬
limitate. Quãdiu autem in corpore suꝑ¬
uixit. locũ illũ specialius semꝑ amauit:
ampliauit. ditauit: et ingenti dilectio¬
nis amore honestare studuit. Cũ autẽ
celestia sacer eius sp̃s celsa ꝯscenderet.
post obitum suũ non alibi se sepelire uelle
dixit: sed corpus suum uenerabile in eo¬
dem loco mandauit tumulandũ. Honor
autẽ et religio quã tunc ipse ibi ꝯstituerat
deo propiciante ꝑ longa tẽpora ꝑmansit:
et partim manet meritis ipsius etiam in
uinus in diuina factus. et animo que
sancta sunt semꝑ cogitans : gerensq in¬

Expanded text:
placita custodiantur ibi per missos regales placita custodiantur ibi per missos regales vel per aliquos duces vel comites, qui post discessum eius futuri essent sub servitio filii sui Clotharii vel nepotis eius Dagoberti vel quorumlibet stirpis sue in generatione reliqua usque in perpetuum, sed maneant liberi cum omni securitate in monasterio suo et orent semper pro regali sublimitate. Quamdiu autem in corpore supervixit, locum illum specialius semper amavit, ampliavit, ditavit et ingenti dilectionis amore honestare studuit. Cum autem celestia sacer eius spiritus celsa conscenderet, post obitum suum non alibi se sepeliri velle dixit, sed corpus suum venerabile in eodem loco mandavit tumulandum. Honor autem et religio, quam tunc ipse ibi constituerat, Deo propiciante, per longa tempora permansit et partim manet meritis ipsius etiam in vinus in divina factus et animo que sancta sunt semper cogitans gerensque in
Abbreviated transcription (Latin):
um condonauit. Cui etiam sc̃s presul:
religionis habitũ sumere adhortatus est.
Priuilegiũ quoq poscente p̃fato abbate
berchario eidem monasterio dedit: ut
ipse p̾sul idem monasteriũ in sui iuris
dominatione dum ad uiueret conseruaret:
nachos contra om̃s aduersantes defendat.
Ipsi uero monachi potestatẽ habeant
prelatũ sibi regulariter eligendi: ꝓ ut
in descriptione ipsius priuilegii ꝯtinet᷑.
Impetrauit quoq et aliud priuilegiũ
a childerico rege. ac manu cancellarii
eius regis scribi uoluit: quod tam in pa¬
laciis quã per uniuersa malla aduersũ
comites regni. et diuersas ciuitates eis
sit ad mumimen: ut non sit molestus
comes qͥsquã seu fiscalis iudex. aut cen¬
tenarius. uel quilibet ullius potestatis
in ullo negotio. neq in publicis mercatis
aut uectigalib uel census regie potesta¬
tis. aut in suis uillis et p̃dus. et ut nul¬
la efficiatur exactio. aut inquisitio. nec

Expanded text:
um condonavit; cui etiam sanctus presul um condonavit; cui etiam sanctus presul religionis habitum sumere adhortatus est. Privilegium quoque, poscente prefato abbate Berchario, eidem monasterio, ut scilicet ipse presul idem monasterium in sui iuris dominatione, dum adviveret, conservaret, nachos contra omnes adversantes defendat, ipsi vero monachi potestatem habeant prelatum sibi regulariter eligendi, prout in descriptione ipsius privilegii continetur. Impetravit quoque et aliud privilegium a Childerico rege ac manu cancellarii eiusdem regis scribi voluit, quod tam in palatiis quam per universa malla adversum comites regni et diversas civitates eis sit ad munimen, ut non sit illis molestus comes quisquam seu fiscalis iudex aut centenarius vel quilibet ullius potestatis in ullo negotio neque in publicis mercatis aut vectigalibus vel census regie potestatis aut in suis villis et prediis, et ut nulla efficiatur exactio aut inquisitio nec
Abbreviated transcription (Latin):
gracia expletis. optabat diligenti studio
et pio amore p̃sul sanctus ditare locum
ipsum: et instar nobilium locorũ effice¬
re. Nam quicqͥd possessionũ ante episcopa¬
tum fuerat inisus habere: ad ipsũ locum
tradidit. Contulit multitudinẽ familia¬
rum. et numerositatẽ p̃diorũ: atq pos¬
sessiones hereditatũ suarum. Ecclastica
etiã ornam̃ta plurima tribuit. et auro
atq argento locũ decorauit: et in om̃ib
similem illũ tẽplis honorabilib reddidit:
atq post locũ scĩ patris remigii. scd̾am
sedem urbis remorũ fecit. Collectis seruis
dei. berchariũ filiolũ suum abbatẽ p̃fe¬
cit: ubi etiã p̃fatus teoderannꝰ monachus
efficitur. S et sc̃s reolus uidens beatũ
niuardũ sũmũ amorẽ gerere circa lo¬
cum ipsum: filiũ suũ nomine gedeonẽ
de nepte scĩ nuardi susceptũ suadente
scõ niuardo ibi monachũ fieri petiit:
et rerũ suarũ partẽ ad idem monasteri¬

Expanded text:
gratia Dei expletis, optabat diligenti studio gratia Dei expletis, optabat diligenti studio et pio amore presul sanctus ditare locum ipsum et instar nobilium locorum efficere; nam quicquid possessionum ante episcopatum fuerat visus habere, ad ipsum locum tradidit. Contulit multitudinem familiarum et numerositatem prediorum atque possessiones hereditatum suarum. Ecclesiastica etiam ornamenta plurima tribuit et auro atque argento locum decoravit et in omnibus similem illum templis honorabilibus reddidit atque post locum sancti patris Remigii secundam sedem urbis Remorum fecit. Collectis quoque servis Dei, Bercharium filiolum suum abbatem prefecit, ubi etiam prefatus Teoderamnus monachus efficitur. Sed et sanctus Reolus, videns beatum Nivardum summum amorem gerere circa locum ipsum, filium suum nomine Gedeonem de nepte sancti Nivardi susceptum, suadente sancto Nivardo, ibi monachum fieri petiit et rerum suarum partem ad idem monasteri
Abbreviated transcription (Latin):
ximus habebat uxorem pacificauit: et
sic ipse teoderannꝰ cũ ceteris r̾ratrib suis
tandem possessionẽ scõ niuardo ꝯmuta¬
cione ab eo sũpta tradidit. Mox idem
p̃sul exultans in xp̃o bonorũ dmnium
inspiratori grates profudit: et in nomine
dñi succidi siluam iubens. intra girum quẽ
angelici circuitus ꝑlustracione. celestis iide¬
licet colũbe uolatu designatũ cognouit:
fundam̃ta iecit uariis usib necessariã. Ubi
uero supra arborẽ angelũ colũbina specie
requieuisse notauit. in honore sci petri
et omĩum apłorum construxit eccłam:
ita quidem ut truncũ eiusdem abscise ar-¬
boris intra altare concluderet. Qui uideli¬
cet truncus arboris circũpositis lapidib:
intra ipsum altare ꝑmanet usq in p̃sens
tempus. Duo quoq monasteria. unũ qͥdẽ
in honore scẽ dei genitricis marie et per-¬
petue uirginis: aliud uero construxit in
ueneratione scĩ ioħis baptiste. His ita dei¬

Expanded text:
ximus, habebat uxorem, pacificavit. Et ximus, habebat uxorem, pacificavit. Et sic ipse Teoderamnus cum ceteris fratribus suis eandem possessionem sancto Nivardo, commutatione ab eo sumpta, tradidit. Mox idem presul, exultans in Christo, bonorum omnium inspiratori grates profudit, et in nomine Domini succidi silvam iubens, intra gyrum, quem angelici circuitus perlustratione, celestis videlicet columbe volatu, designatum cognovit, fundamental iecit variis usibus necessaria. Ubi vero supra arborem angelum columbina specie requievisse notavit, in honore sancti Petri et omnium apostolorum construxit ecclesiam, ita quidem, ut truncum eiusdem abscise arboris intra altare concluderet. Qui videlicet truncus arboris circumpositis lapidibus intra ipsum altare permanet usque in presens tempus. Duo quoque alia monasteria, unum quidem in honore sancte Dei genitricis Marie et perpetue virginis, aliud vero construxit in veneratione sancti Iohannis Baptiste. 10.
Abbreviated transcription (Latin):
Itaq hilaris in eodem montis loco ubi ob¬
dormiens. pro oraculo mirabile signum
uidit: ilico opus diu desideratũ inchoare
uoluit.S qm̃ cuiusdam dei serui nomine
bauonis erat possessio ipsius montis. qui
oratoriũ illic habens in honore sce crucis.
ibi conuersabatur. hec etiã ei uisa narra¬
uit: cõmutauitq locum de reb rem̃sis
ecclesie. Idem quoq dei seruus. post quam
uisionem p̃sulis et eius agnouit uolunta¬
tem. obtulit illi libentissime eandem pos¬
sessionem suã: partẽ quoq possessionis
cuiusdam frĩs sui nomine badini. Alte¬
rius uero teoderãm nomine causam retu¬
lit: quod esset scilicet in factione contra
reolum comitẽ. qui rem̃sis post extitit
ep̃c. pro filiis eius quos occiderat in ultio¬
ne filiorũ suorũ: quos reolus ꝓ latrocinio
quod exercebant suspendio necauerat.
Unde dõnus niuardus p̾sul egregius
eum cũ reolo qui neptẽ suã ut supradi¬

Expanded text:
Itaque ilaris in eodem montis loco, ubi obItaque ilaris in eodem montis loco, ubi obdormiens pro oraculo mirabile signum vidit, ilico opus diu desideratum inchoare voluit. Sed quoniam cuiusdam Dei servi nomine Bavonis erat possessio ipsius montis, qui oratorium illic habens in honore sancte crucis, ibi conversabatur, hec etiam ei visa narravit commutavitque locum de rebus Remensis ecclesie. Idem quoque Dei servus, postquam visionem presulis et eius agnovit voluntatem, obtulit illi libentissime eandem possessionem suam, partem quoque possessionis cuiusdam fratris sui nomine Badini. Alterius vero Teodoramni nomine causam retulit, quod esset scilicet in factione contra Reolum comitem, qui Remensis post extitit episcopus, pro filiis eius, quos occiderat in ultione filiorum suorum, quos Reolus pro latrocinio quod exercebant suspendio necaverat. Unde domnus Nivardus presul egregius eum cum Reolo, qui neptem suam, ut supra di
Abbreviated transcription (Latin):
na. et qd̃ illic operaretur decoris uictori¬
bus brauia: simul qd̃ hic locus decentis
gracioseq speciositatis foret bene olencie
diuinissime. foret amatorie bonitatis
et beatificande uirtutis: insuꝑ quoq
ut nemini ambiguũ remaneret. ipsum
esse eundem locũ ubi sacre ecclesie tẽplum
edificandũ esset. quem specialiter deus ꝑ
angelum uisitasset: quando tercio cum
trino ambitu. hoc est trino giri cireui¬
tu in una singulariter electa arbore. celes¬
tis columba resedisset. Ergo excellentissimus
atq apice nobilitatis insignissimus niuardus
archipresul nimiũ de angelica reuelatione
gauisus. dum querit in hac uita sollerter
heredes habere ministros xp̃i. ut in futura
coheres ap̃i effici mereretur. tali mͦ fecit
sibi xpͣm debitorẽ. ut hoc opus letus ag¬
grederetur: et daret illis res sue ꝓprietatis
in regione mortuorũ. ut esset ei dñs porcio
in terra uiuentiũ : sicut est in eternum.

Expanded text:
na, et quod illic operaretur decoris victorina, et quod illic operaretur decoris victoribus bravia; simul quod hic locus decentis gratioseque specietatis foret beneolentiae divinissime, foret amatorie bonitatis et beatificande virtutis. Insuper quoque, ut nemini ambiguum remaneret, ipsum esse eundem locum, ubi sacre ecclesie templum edificandum esset, quem specialiter Deus per angelum visitasset, quando tercio cum trino ambitu, hoc est terno giri cirtu, in una singulariter electa arbore celestis columba resedisseatque apice nobilitatis insignissimus Nivardus archipresul, nimium de angelica revelatione gavisus, dum querit in hac vita sollerter heredes habere ministros Christi, ut in futura coheredes Christi effici mereretur, tali modo fecit sibi Christum debitorem, ut hoc opus letus aggrederetur et daret illis res sue proprietatis in regione mortuorum, ut esset ei Dominus portio in terra viventium, sicut est in eternum.
Abbreviated transcription (Latin):
gans que illi causa fletus existeret: accipit
eum ꝑpter suã ruinã fleuisse operis. Inuicẽ¬
q sibi causam referentes. ambo ineffa¬
biliter exultabant. et dñm glorificabant:
cuius uirtute certissimi facti erant. Bene¬
dictus deus qui iustis semꝑ desideriis p̃sto
est: et pie approbat in celis quicqͥd ꝓ eo
specie triformiter exhibite uisionis. et
quodammͦ per arborẽ simplicate. quid
aliud innui potest quam illud deum dis¬
posuisse. quatinus sancti uiri illic futuri.
bono certamine contendant placere tri¬
no et uno deo: quousq deposito carnis
onere. eleuentur ad celestis patrie habi¬
tationem: ubi cum angelica societate.
et ꝑenni lumine ꝑfruantur unius ueri
et trinitatis dei beata iocunditate: sieq
trimoda beentur leticie ubertate: Siue
ut euidenter ostenderet ꝓuidentia dei
quam sacer esset locus ille. quẽ ꝑ angeli¬
cam p̾sentiã consecraret illustracio diui¬

Expanded text:
gans, que illi causa fletus existeret, accipit gans, que illi causa fletus existeret, accipit eum propter sui ruinam flevisse operis. Invicemque sibi causam ref erentibus , ambo ineffabiliter exultabant et Dominum glorificabant, cuius virtute certissimi facti erant. Benedictus Deus, qui iustis semper desideriis presto est et pie approbat in celis, quicquid prospecie triformiter exhibite visionis et quodamodo per arborem simplicate quid aliud innui potest quam illud, Deum disposuisse, quatinus sancti viri illic futuri bono certamine contendant placere trino et uno Deo, quousque, deposito carnis onere, eleventur ad celestis patrie habitationem, ubi cum angelica societate et perhenni lumine perfruantur unius veri et trini Dei beata iocunditate sicque trimoda beentur letitie ubertate? Sive ut evidenter ostenderet providentia Dei, quam sacer esset locus ille, quem per angelicam presentiam consecraret illustracio divi
Abbreviated transcription (Latin):
glorie sublimitas. in eadem specie co-¬
lumbe ad alta tendens celo patente re¬
cepta est. Ipse uero claro lumine ꝑ sp̃m
sequutus: quodã magno leticie iubilo
fruebatur. O beati presulis niuardi p̃¬
conia: ad cuius desideriũ cõplendum.
hoc a deo factũ est. insigne miraculum.
O deuocio sce mentis. que crebro ꝯuersa¬
batur in celis: et idcirco celestia mirifi
presul beatissime: Tu amator uite an¬
gelice: splendorẽ meruisti amenũ angłi¬
ce conspicere glorie. animo nimia pul¬
chritudine. Diuinorũ mirabiliũ illumi¬
natione cõpletus. diuino sp̃u in eã beate
speculationis puritatẽ conscendisti: et de
celestibus ꝓcedentis colũbe pulchrificam
speciem ꝯspexisti. Hanc uisionẽ sicut ipse
in somnis: ita predictus quoq bercharius ui¬
gilans aspexit. Quo uiso. cõpunctus ideur
abbas: cepit fundere lacrimas. Experrectꝰ
autem beatus presul a somno: ex lacrimis
eius sibi faciem repperit udam. Et interro¬

Expanded text:
glorie sublimitas in eadem columbe spglorie sublimitas in eadem columbe specie ad alta tendeus celo patente recepta est. Ipse vero claro lumine per spiritum secutus quodam magno leticie iubilo fruebatur. O beati presulis Nivardi preconia, ad cuius desiderium complendum hoc a Deo factum est insigne miraculum! O devotio sancte mentis, que crebro conversabatur in celis, et idcirco celestia mirificpresul beatissime? Tu amator vite angelice splendorem meruisti amenum angelice conspicere glorie animo nimia pulchritudine. Divinorum mirabilium illuminatione completus, divino spiritu in tam beate speculationis puritatem conscendisti et de celestibus procedentis columbe pulchrificam speciem conspexisti. Hanc igitur visionem sicut ipse in sompnis, ita predictus quoque Bercharius vigilans aspexit. Quo viso, conpunctus idem abbas, cepit fundere lacrimas. Experrectus autem beatus praesul a somnio, ex lacrimis eius sibi faciem repperit udam, et interro
Abbreviated transcription (Latin):
diuiuitus sõno irruente opprimi: ut
montẽ illum minime posset p̾tergredi.
Cumq sibi uisũ fuisset debere paulu¬
lum requiescere: diuellens frondes ar-¬
borum. caput in sinũ redinans sedentis
bercharii. obdormiuit. Tunc huiusmodi
uisum uidit. scilicet aꝑto celo angelum
a deo missum de superis in specie niuee
columbe descendisse: atq libratis in aera
pennis. trino uolatu. mire pulcritudinis
ambitu. spacium silue ac totũ montis
uerticem circũ uolasse: ac deifico splen¬
dore omnẽ locũ scĩficasse. Post unãquãq
uero circuicionẽ quã tercio egit. et
mitissimo allapsu et quasi plaudendo
endi: post girũ sui uolatus contractis
alis. super unã illic inter reliquas ar¬
bores altissimã fagum. mansuetissime
uisa est consedisse. Cum itaq hanc deco¬
ram uisionẽ dei pontifex miraretur.
quã sp̃uali ꝯtemplatione patenter dis-¬
tincteq tercio ꝑuidisset: illa angelice

Expanded text:
divinitus sompno irruente cepit opprimi, ut divinitus sompno irruente cepit opprimi, ut montem illum minime posset pretergredi. Cumque visum sibi fuisset debere paululum requiescere, devertens subter frondes arborum, caput in sinum reclinans sedentis Bercharii obdormivit. Tunc huiusmodi visum vidit, scilicet aperto celo angelum a Deo missum de superis in specie nivee columbe descendisse atque, libratis in aera pennis, trino volatu mire pulchritudinis ambitu spacium silve ac totum montis verticem circunvolasse ac deifico splendore omnem locum sanctificasse. Post unamquamque vero circuitionem, quam tercio egit, et mitissimo allapsu et quasi plaudendo endi; post girum sui volatus contractis alis super unam illic inter reliquas arbores altissimam fagum mansuetissime visa est consedisse. Cum itaque hanc decoram visionem Dei pontifex miraretur, quam spiritali contemplatione patenter distincteque tertio pervidisset, illa angelice
Abbreviated transcription (Latin):
dari pro eterne remunerationis mercede.
ubi sub regula scĩ patris benedicti et co¬
lumbani uiuere posset. Inde cũ inclitus
pontifex ex hoc iam inspirante deo ma¬
iori desiderio cogitacionẽ suam effectu
cõpleri uellet. et ex ꝯmuni ꝯsensu totiꝰ
concilii p̃sulum gallie. nãnetis romani
iussione pontificis exhibiti. rege fauen-¬
te restruxisset eccłam monasterii super
ripam materni fluminis. in loco ñcupato
uillari dudũ siti. sed a barbaris diruti
et ab eo constructa hec funditus cecidis¬
set ecclesia: in alio loco rursus restructa.
rursum traditur corruisse. Pontifex uero
sagacis ingenii. licet intelligeret diumno
nutu disponi aliud: cogitabat tamen qͣ¬
liter sui cõpos existeret uoti. Unde per
grãm dei contigit quadam die meridie
ut ueniens de uilla sparnaco ad quam
egressus fuerat. simul comitante secũ
prefato abbate berchario: cũ ad montẽ
qui altiuillaris dicitur ꝑuenisset. ita

Expanded text:
dari pro eterne remunerationis mercede, dari pro eterne remunerationis mercede, ubi sub regula sancti patris Benedicti et Columbani vivere posset. Inde cum inclitus pontifex ex hoc iam, inspirante Deo, maiori desiderio cogitationem suam effectu compleri vellet et ex communi consensu totius concilii presulum Gallie Namnetis Romani iussione pontificis exhibiti, rege favente, restruxisset ecclesiam monasterii super ripam Materni fluminis in loco noncupato Villarii dudum siti, sed a barbaris diruti, et ab eo constructa hec funditus cecidisset ecclesia, in alio loco rursus restructa rursum traditur corruisse. Pontifex vero sagacis ingenii licet intelligeret divino nutu aliud disponi, cogitabat tamen, qualiter sui compos existeret voti. Unde per gratiam Dei contigit quadam die meridie, nt veniens de villa Sparnaco, ad quam egressus fuerat, simul comitante secum prefato abbate Berchario, cum ad montem qui Altivillaris dicitur pervenisset, ita
Abbreviated transcription (Latin):
deo seruire liceret. O p̃sulem per om̃ia dig¬
nissimũ: qui pro erectione gregis sui
multo se labore affecit : et honestatem
ecclesie sibi ꝯmisse. głosa ꝑfectione ꝯsum
mauit. Eodem tẽpore beatissimꝰ atq gło¬
sissimus p̃sul niuardus. uita moribq
ornatus. et dei sui athleta p̾cipuus: cum
pro cunctis esset sollicitus. et cuperet ꝓ¬
desse generationi uenture. et populo qͥ
nascitur et nascetur: cepit in scõ pectore
uersare. et omni intencioni uoluere. qͦ
in loco unius possessionis sue monasterium
et congrua scdm regulam scĩ patris bene¬
dicti seruorũ dei habitacula edificaret: et
de proprio hereditatis sue ampla possessio¬
ne ditaret. Hec eo diuturna cogitacione
meditante: beatus bercharius tunc abbas
nunc etiã martir magnificus. et sp̃ualis
eius filius. qm̃ eum a sacris fontib susce¬
perat : hoc idem deuote a beato presule
petierat. scilicet sibi et fr̃ibus suis locum

Expanded text:
Deo servire liceret. O presulem per omnia digDeo servire liceret. O presulem per omnia dignissimum, qui pro erectione gregis sui multo se labore affecit et honestatem ecclesie sibi commisse gloriosa perfectione consumm. Eodem tempore beatissimus atque gloriosissimus presul Nivardus, vita moribusque ornatus et Dei sui athleta precipuus, cum pro cunctis esset sollicitus et cuperet prodesse generationi venture et populo, qui nascitur et nascetur, cepit in sancto pectore versare et omni intentione volvere, quo in loco unius possessionis sue monasterium et congrua secundum regulam sancti patris Benedicti servorum Dei habitacula edificaret et de propria hereditatis sue ampla possessione ditaret. Hec eo diuturna cogitatione meditante, beatus Bercharius tunc abbas, nunc etiam martyr, vir magnificus et spiritualis eius filius, quoniam eum a sacris fontibus susceperat, hoc idem devote a beato presule petierat, scilicet sibi et fratribus suis locum
Abbreviated transcription (Latin):
episcopii. Quasdã quoq res ꝯmutasse reppe¬
ritur cum attila laudunensi presule: pro
utriusq partis oportunitate. Preceptũ etiã
ĩmunitatis: a childeberto rege suꝑ teloneis
et quibusdã tributis ecclesie rem̃si optinuit.
Cui ludouicus quoq rex sub eccłe sue
nomine res quasdam in malliaco suꝑ flu¬
uium uidulã. quas quibusdam suis fidelib
eiectis receperat: auctoritatis sue p̃cepto
concessit. Huius etiã tẽpore grimoaldus
calmiciacũ et uicturiacũ pro anime sue
remedio. Dedit quoq sub iure priuilegii
ad monasteriũ sci basoli eccłam in uiriria¬
co. in honore sc̃e marie constructã cum
om̃ibus ad ipsam ꝑtinentib: simulq lo¬
cellum qui uuasciacus dicitur. In munita¬
tem quoq ipsis monachis sub ꝑrone ab¬
bate ibidem deo seruientib instituit: ut
nullus ecclesiasticorũ iudicũ eos indebite
in aliquo inquietare p̾sumeret: sed eis
quieto ordine sub sc̃a regula uiuere. ac

Expanded text:
episcopii; quasdam quoque res commutasse reppeepiscopii; quasdam quoque res commutasse repperitur cum Attila Laudunensi presule pro utriusque partis oportunitate. Preceptum etiam immunitatis a Childeberto rege super theloneis et quibusdam tributis ecclesie Remensi obtinuit. Cui Lodovicus quoque rex sub ecclesie sue nomine res quasdam in Malliaco super fluvium Vidulam, quas, quibusdam infidelibus suis eiectis, receperat, auctoritatis sue precepto concessit. Huius etiam tempore tradidit Gruas Calmiciacum et Victuriacum pro anime sue remedio, Dedit quoque sub iure privilegii ad monasterium sancti Basoli ecclesiam in Viriziaco in honore sancte Marie constructam cum omnibus ad ipsam pertinentibus simulque locellum, qui Wasciacus dicitur. Immunitatem quoque ipsis monachis sub Perrone abbate ibidem Deo servientibus instituit, ut nullus ecclesiasticorum iudicum eos indebite in aliquo inquietare presumeret, sed eis quieto ordine sub sancta regula vivere ac
Abbreviated transcription (Latin):
et iudiciũ dei ꝑtimescere: ad hoc seipsũ
animauit. ad hoc instruxit: ut donee
ecclesia dei ꝑegrinaretur in terris. in pͣ¬
termisse faceret sibi thesaurũ ñ defici¬
entem in celis. Fecitq ut sicut lacrime
dauid dũ per orationes transeuntes et
aduenientes decurrunt. nulla tẽporis
prolixitate siccantur : sic et hic uenera¬
bilis pontifex. dum de sua administra¬
tione per alternantes uicissitudines sus¬
tentatur ecclesie status: nũquã sit hele¬
copale culmen electus esset beatus niuar¬
dus: erat tunc quidem rem̃se episcopiũ
rebus et facultatib ex maxima parte a
sui dignitate collapsũ: s hic beatissimus
pastor incessabili labore desudans: non
prius cessauit. quã religione et clericorũ¬
honore. E emptis per diuersa loca tã fundis
quam domib nec non mancipiis: ad priorẽ
dignitatẽ urbem ꝑduceret rem̃sem. Disposuit
etiam nonnullas ordinatis colonis uillas

Expanded text:
et iudicium Dei pertimescere, ad hoc se ipsum et iudicium Dei pertimescere, ad hoc se ipsum animavit, ad hoc instruxit, ut, donec ecclesia Dei peregrinaretur in terris, inpretermisse faceret sibi thesaurum non deficientem in celis. Fecitque, ut, sicut lacrime David , dum per orationes transeuntes et advenientes decurrunt, nulla temporis prolixitate siccantur, sic et hic venerabilis pontifex, dum de sua administratione per alternantes vicissitudines sustentatur ecclesie status, numquam sit elecopale culmen electus esset beatus Nivardus, erat tunc quidem Remense episcopium rebus et facultatibus ex maxima parte a sui dignitate collapsum ; sed hic beatissimus pastor incessabili labore desudans, non prius cessavit, quam religione et clericorhonore et emptis per diversa loca tam fundis quam domibus necnon mancipiis ad priorem dignitatem urbem perduceret Remensem. Disposuit etiam nonnullas ordinatis colonis villas
Abbreviated transcription (Latin):
p̃collocatur. O uere beate p̃sul niuarde
nĩuali sc̃ĩtate nitens: semꝑ tua gła felix.
Hic autem felicissimus presulũ beatissimus
niuardus. uicesimus quintus a beato sẏxto
primo remorũ ep̃o: et undecimus a beato exsti¬
titremigio. Qui duricordium plebem auxili¬
ante grã ad fidem que per dilectionẽ oꝑa¬
tur emollire potuit: ac reddidit quadratu¬
ram misticã per credita sibi a deo talenta.
scõq remigio per canticũ graduũ dauid
respondit uerbis doctrine. et exemplo con¬
uersationis scẽ. Sudore quoq laborum
tẽporũ illius ecclesia protecta est: uelut
iacinctinis quondam figuratũ est pellib.
per duodecĩ templi uela. Hic etiã cum
iohe alexandrino ep̃o pauꝑib muni¬
ficus factus est : in cuius manu imꝑdi¬
bilis sudabat helemosina: solitus eam
nocturna uersare manu et diuturna.
Et quia erat ei animus prudens rerum.
ac sciens maxima ex minimis pensare.

Expanded text:
precollocatur! O vere beate presul Nivarde, precollocatur! O vere beate presul Nivarde, nivali sanctitate nitens, semper tua gloria felix! Hic autem felicissimus presulum, beatissimus Nivardus, vicesimus quintus a beato Syxto, primo Remorum episcopo, et undecimus a beato extitit Remigio. Qui Durocordorum plebem , auxiliante gratia Dei, ad fidem, que per dilectionem operatur, emollire potuit ac reddidit quadraturam misticam per credita sibi a Deo talenta sanctoque Remigio per canticum graduum David respondit verbis doctrine et exemplo conversationis sancte. Sudore quoque laborum temporalium illius ecclesia protecta est, velut yacintinis quondam figuratum est pellibus per duodecim templi vela. Hic etiam cum Iohanne Alexandrino episcopo pauperibus munificus factus est, in cuius manu inperdibilis sudabat elemosina, solitus eam nocturna versare manu et diurna. Et quia erat ei animus prudens rerum ac sciens maxima ex minimis pensare
Abbreviated transcription (Latin):
deo laudes deo grãs ꝓclamabant. Crede¬
res id fuisse cordi xp̃o om̃ipotenti: dum
illibata leticia gratulabundi. sic exulta¬
rent in susceptione tanti patroni. Felici¬
ter itaq in sede locatus. et a deo ponti¬
ficatus fretus potencia: p̾ditusq uirtute
de die in diem ampliori uirtutis luce ful¬
sit: atq idonea spe premiorũ eternorum
animos suorũ releuare studuit. Concipit
ingentẽ curam sibi ꝯmissorũ p̾sul sanctus.
et prono illos fouens amore: ignibat
cunctorũ pectora dei dilectione. Succe¬
dunt gaudia plebi spiritalia: crescit ardor
sc̃e deuotionis: augentur merita pastoris.
Gaudebant incõmune sibi doctorem et
p̃sulem datũ: cuius imitacione in mores
optimos formarentur: et actionis ꝓbita¬
tem caritate ꝯpellente sequerent᷑. O uere
semꝑ beatã plebem. que talem meruit ha¬
bere docterẽ: per quẽ magnꝰ iustorum
numerus in celestib sedib pulcro ordine

Expanded text:
Deo laudes, Deo gratias proclamabant. CredeDeo laudes, Deo gratias proclamabant. Crederes id fuisse cordi Christo cunctipotenti, dum illibata leticia gratulabundi sic exultarent in susceptione tanti patroni. Feliciter itaque in sede locatus et a Deo potentificatus, fretus potentia preditusque virtute, de die in diem ampliori virtutis luce refulsit atque idonea spe premiorum eternorum animos suorum relevare studuit. Concipit ingentem curam sibi commissorum presul sanctus et, prono illos fovens amore, ignibat cunctorum pectora Dei dilectione. Succedunt gaudia plebi spiritalia, crescit ardor sancte devotionis, augentur merita pastoris. Gaudebant in commune sibi doctorem et presulem datum, cuius imitatione in mores optimos formarentur et actionis probitatem caritate compellente sequerentur. O vere beatam semper plebem, que talem meruit habere doctorem, per quem magnus iustorum numerus in celestibus sedibus pulchro ordine
Abbreviated transcription (Latin):
cum archip̃sul remorũ lando ex hac lu¬
ce decessisset. et beatus niuardus ut p̃dic¬
tum est nobili stirpe polleret. atq eximie
conuersationis opere. tam regi ꝗͣ palatinis
principib. necñ et om̃ibus ꝯplaceret :
ut erat francie purpureũ decus. rei pubꝰ¬
lice nutritus. et cunctis ad salutis leticiam
conseruatus. rosa meritis lucens. aurum
splendens. gẽma p̃ciosissima. nitens uolunta¬
ibus cunctis: rex qui sc̃m uirũ affectuose
qulciterq in sinu cordis semper habebat.
cilis effectus fuit. cũ ipsi affluens opu¬
sencia meritorũ suppeteret: et id omn
populo maxime uoti foret. Surgit in
his cunctis amor magnus: tripudiantq
federe scĩ consensus. Alacres leticia cleri
populiq gradum obuii ferunt. diem
leticie tribuentes: et in patris affectu
sc̃m p̃sulem suscipientes. Exultabat rex
totũ in leticiã se explicans: et suorum
procerũ multitudo. cuncti qui aderant.

Expanded text:
cum archipresul Remorum Lando ex hac lucum archipresul Remorum Lando ex hac luce decessisset et beatus Nivardus, ut predictum est, nobili stirpe polieret atque eximie conversationis opere tam regi quam palatinis principibus necnon et omnibus complaceret, ut erat Francie decus purpureum, rei publice nutritus et cunctis ad saltitis letitiam conservatus, rosa meritis lucens, aurum splendens, gemina preciosissima nitens, volentibus cunctis, rex, qui sanctum virum affectuose dulciterque in sinu cordis semper complectefacilis effectus fuit, cum ipsi affluens opulentia meritorum suppeteret et id omni populo voti maxime foret. Surgit in his cunctis amor magnus, tripudiantque federe sancti consensus. Alacres letitia cleri populique gradum obvii ferunt, diem letitie tribuentes et in patris affectu sanctum presulem suscipientes. Exultabat rex, totum se in leticiam explicans, et suorum procerum multitudo; cuncti qui aderant
Abbreviated transcription (Latin):
caritatis flãma colore resculpta purpureo.
eundem ꝑfectissimũ demonstraret. Hinc
extitit demonib terribilis. deo dulcis. amã¬
bilis: et bonis om̃ibus desiderabilis. Tanꝗͣ
patrem colebant eum pauperes: diligebãt
eum om̃s: et pro insignis gracie cultu. ni¬
mio uenerabantur affectu. O uirũ omni
p̃conio dignissimũ. sũmũ dei antistitem
futurũ : qui mundanã nobilitatẽ et dig¬
nitatem spernens. aerem scandens. solemq
despiciens: ipsa corde sidera penetrauit
gaudens. O mens uiris scĩs imitanda.
et om̃ibus p̃dicanda: qui ad hoc uixcit ut
aperiret fidelibus. Singulis enim grãdib
ecclesiastici ordinis usq ad sacerdociũ a be¬
ato uiro rite susceptis. in celo exultabant
angeli. et gaudebant sancti. Et cũ inferi¬
orem ordinẽ suscepisset: adeo et ab homi¬
nibus superiore semꝑ dignus iudicabatur.
Ita contigit: ut uita eius qua nichil dig¬
nius ut sanctitate. sic etiã honoris gradu

Expanded text:
caritatis flamma colore resculpta purpureo, caritatis flamma colore resculpta purpureo, eundem perfectissimum demonstraret. Hinc extitit demonibus terribilis, Deo dulcis, amabilis et bonis omnibus desiderabilis. Tamquam patrem colebant eum pauperes, diligebant eum omnes et pro insignis gratie cultu nimio venerabantur affectu. O virum omni preconio dignissimum, summum Dei antistitem futurum, qui mundanam nobilitatem et dignitatem spernens, aerem scandens solemque despiciens, ipsa corde sidera penetravit gaudens! O mens viris sanctis imitanda et omnibus predicanda, qui ad hoc vixit, ut aperiret! Singulis enim gradibus ecclesiastici ordinis usque ad sacerdotium a beato viro rite susceptis, in celo exultabant angeli et gaudebant sancti. Et cum inferiorem ordinem suscepisset, a Deo et ab hominibus superiore semper dignus iudicabatur. Ita contigit, ut vita eius, qua nichil dignius, ut sanctitate sic etiam honoris gradu