comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Cum aũ ad libros uenerit. & pede pedi contulerit:
ꝙuł ꝓposuerit aliqͥd de scͥpturis. uł audierit ꝓpo¬
nentẽ: tunc sudabit. tunc herebit. Procul epi¬
curꝰ. longe aristippꝰ. Subulci ñ adert̃. fȩta scropha
non grunniet. ꝙ nos parit̾ tela ferrũq haud de¬
bile dextra spargimꝰ. ꝙ nr̃o sequit᷑ de uulnere san.¬
guis. Porro si non uult scrib̾e & tantũ maledictis
agendum putat. audiat tot int̾iacentibꝰ terris.
fuictib. popłis. saltẽ & hoc clamoris intimi. Non
dampno nuptias. ñ dampno coniugiũ. & ut cer¬
tius sententiã meã teneat: uolo om̃s qui ꝑpt̾ no¬
cturnos forsitan metꝰ soli cubitare ñ possunt uxo¬
res ducere.

Expanded text:
cum autem ad libros uenerit et pedem pedi contulerit et cum autem ad libros uenerit et pedem pedi contulerit et uel proposuerit aliquid de scripturis uel audierit proponentem, tunc sudabit, tunc haerebit. procul Epicurus, longe Aristippus, subulci non aderunt, feta scrofa non grunniet. et nos tela, pater, ferrumque haud debile dextra spargimus, et nostro sequitur de uulnere sanguis. porro, si non uult scribere et tantum maledictis agendum putat, audiat tot interiacentibus terris, fluctibus, populis saltim echo clamoris mei: cnon damno nuptias, non damno coniugium\'. et ut certius sententiam meam teneat, uolo omnes, qui propter nocturnos forsitan metus soli cubitare non possunt, uxores ducere.
Abbreviated transcription (Latin):
uidebat᷑. Postquã romã mea opuscula ꝑuener̃t̃.
quasi emulum exhorruit: & de me qͦq coaptauit
głam. ut nullꝰ eẽt in terris qui ñ eiꝰ eloquentiȩ
displiceret. exceptis his quoꝵ potentiȩ non par¬
cit sedcedit. immo quos ñ honorat sed metuit.
U oluit scilicet homo ꝑitissimꝰ ut ueteranꝰ miles
uno rotatu gladii utrũq ꝑeutere & ostendere
popłis qͦo quicqͥd ipse uellet hoc scͥptura sentiret.
Dignet᷑ gͥ nob̾ sermonẽ suũ mittere. ꝙ non repre¬
hendendo sed docendo garrulitatẽ nr̃am corri-¬
gere. tunc intelliget uiã fori eẽ aliã. aliã triclinii:
non equȩ int̾fusa. ꝙ calathos puellarũ & int̾ eru¬
ditos uiros de diuinȩ legis dogmatib disputa¬
ri. Nunc lib̾e & impudent̾ iactat in uulgꝰ ꝙ per¬
strepit. Dampnauit nuptias. ꝙ int̾ uteros tum̃¬
tes infantiũ uagitꝰ ꝙ lectulos magistrors quid
apłs dixerit tacet. ut me solũ in inuidiã uocet.

Expanded text:
uidebatur; postquam Romam mea opuscula peruenerunt, uidebatur; postquam Romam mea opuscula peruenerunt, quasi aemulum exhorruit et de me quoque captauit gloriam, ut nullus esset in terris, qui non eius eloquentiae displiceret, exceptis his, quorum potentiae non parcit, sed cedit, immo, quos non honorat, sed metuit. uoluit scilicet homo peritissimus ut ueteranus miles uno rotatu gladii utrumque percutere et ostendere populis, quod, quidquid ipse uellet, hoc scriptura sentiret. dignetur igitur nobis sermonem suum mittere et non reprehendendo, sed docendo garrulitatem nostram corrigere. tunc intelleget aliam uim fori esse, aliam triclinii; non aeque inter fusa et calathos puellarum et inter eruditos uiros de diuinae legis dogmatibus disputari. nunc libere et inpudenter iactat in uulgus et perstrepit: \'damnauit nuptias\' et inter uteros tumentes, infantum uagitus et lectulos maritorum, quid apostolus dixerit, tacet, utmesolum in inuidiam uocet;
Abbreviated transcription (Latin):
sim in triuiis strepere. & congerere inaledic̃¬
ta ñ crimina. scurrarũ est semꝑ & paratorũ
ad lites. M oueat manũ. figat stilum. cõmo¬
ueat se. & quicqͥd potest scriptis ostendat. Det
nobis occasionem respondendi disertitudini
sue. Possum remordere si uelim. possum genui¬
num lesus infigere. & nos didicimꝰ litterulas.
& sepe manũ ferulȩ subdiiximus. De nob̾ qͦq
dicipotest. fẽnum ħt in cornu. longe fuge. S ed
magis uolumꝰ eẽ discipuli eiꝰ. qui ait. Dorsum me¬
um posui ad flagella. ꝙ faciẽ meã non au̾ti a con¬
fusione sputoꝵ qui cũ male diceret᷑ non rema¬
ledixit. ꝙ pt᷑ alapas crucẽ. flagella. blasphemi¬
as: nouissime ꝓ crucifigentib dep̾catꝰ ẽ dicens.
pat̾ ignosce eis. qͦd enĩ faciunt nesciunt. Et ego
ignosco errori frĩs. intelligo quia diaboli arte de¬
ceptꝰ sit. int̾ mulierculas sciolꝰ sibi & eloquens

Expanded text:
sim in triuiis strepere et congerere maledicsim in triuiis strepere et congerere maledicta, non crimina, scurrarum est et paratorum semper ad lites. moueat manum, figat stilum, commoueat se et, quidquid potest, scriptis ostendat. det nobis occasionem respondendi disertitudini suae. possum remordere, si uelim, possum genuinum laesus infigere; et nos didicimus litterulas. et nos saepe manum ferulae subtraximus, de nobis quoque dici potest: faenum habet in cornu, longe fuge. sed magis uolumus esse discipuli eius, qui ait: dorsum meum posui ad flagella et faciem meam non auerti a confusione sputorum, qui, cum malediceretur, non remaledixit et post alapas, crucem, flagella, blasphemias nouissime pro crucifigentibus deprecatus est dicens: pater, ignosce eis; quid enim faciunt, nesciunt. et ego ignosco errori fratris; intellego, quia. diaboli arte deceptus sit. inter mulierculas sciolus sibi et eloquens
Abbreviated transcription (Latin):
detur mͥ occulte mei dogmatis eẽ sectator. Pret̾ea
nũꝗͣ erubescit. nec considerat qͥd. sed qͣntulũ di¬
cat. & in tantã opinionẽ uenit eloquentiȩ. ut sole¬
ant dicta eiꝰ cirratoꝵs eẽ dictata. Quotiens iste
me in circulis stomacari fecit. ꝙ adduxit ad colerã
Quotiens conspuit. ꝙ consputꝰ abscessit: S hȩc uul¬
garia sunt. & a quolibet de sectatorib meis pos¬
sunt fieri. Ad libros ꝓuoco. ad memoriam in
posteros transmittendam. Loquam scriptis.
ut de nobis tacitus lector iudicet. ut quomͦ
ego discipłors grege ducto. sic ex huiꝰ nomi¬
ne gnatonici uel formionici uocent᷑. Non
est grande midomnion garrire ꝑ angulos
& medicors tabernas hanc de mundo ferre
sententiam. Hic benedixit. ille male. iste
scripturas nouit. ille delirat. iste loquax.
ille infantissimꝰ est. Ut de om̃ib iudicet.
cuiꝰ hoc iudicio meruit: Contra quelibet pas¬

Expanded text:
detur mihi occulte mei dogmatis esse sectator. praeterea detur mihi occulte mei dogmatis esse sectator. praeterea numquam erubescit nec considerat, quid, sed, quantum dicat; et in tantam opinionem uenit eloquentiae, ut soleant dicta eius cirratorum esse dictata. quotiens me iste in circulis stomachari fecit et adduxit ad j coleram, quotiens conspuit et consputus abscessit! sed haec uulgaria sunt et a quolibet de sectatoribus meis possunt fieri: j ad libros prouoco, ad memoriam in posteros transmittendam. loquamur scriptis, ut de nobis tacitus lector iudicet, ut, quomodo ego discipulorum gregem ducto, sic et ex huius-nomine Gnathonici uel Formionici uocentur\'. Non est grande, mi Domnion, garrire per angulos et medicorum tabernas ac de mundo ferre sententias: \'hic bene dixit, ille male; iste scripturas nouit, ille delirat; iste loquax, ille infantissimus est\'. ut de omnibus iudicet, cuius hoc iudicio meruit? contra quemlibet pas
Abbreviated transcription (Latin):
me putes eẽ dem̃tiȩ. ut in uno atq eodẽ libro &
pro nuptiis & contra nuptias scriberẽ. Parcat sibi
parcat mͥ pareat nomini xp̃iano. Monachũ se
ẽẽ non loquendo ꝙ discurrendo. sed tacendo & se¬
dendo nouerit. Legat iheremiã docentẽ. bonũ
lam. ꝙ iccco eruditũ se putat. quia iouinianum
solꝰ intelligit. ẽ qͥppe ꝓuerbium balbũ meliꝰ balbi
est ratio: sed conspiratio. Nolo mͥ ille uł ille respon¬
deat. quoꝵs me auctoritas oppͥmere potest. docere
non potest. Scribat contͣ me uir cuiꝰ ꝙ ego lingũa
intelligam. quẽ cũ uicero om̃s homines simul uice¬
rim. Ego bene eum noui. Exꝑto credite quantꝰ
in olippeũ assurgat. qͦ turbine torqueat hastã. for¬
tis est. ꝙ in disputando nodos ꝙ tenax. ꝙ qͥ obliquo
& acuminato pugnet capite. Sepe de nocte usq
ad uesꝑam contra nos in plateis clamauit. habet
latera ꝙ athletarũ robur. ꝙ bello corpulentꝰ ẽ. Ui¬

Expanded text:
me putasset dementiae, ut in uno atque eodem libro et me putasset dementiae, ut in uno atque eodem libro et pro nuptiis et contra nuptias scriberem! Parcat sibi, parcat mihi, parcat nomini Christiano; monachum se esse non loquendo et discursando, sed tacendo et sedendo nouerit; legat Hieremiam dicentem: bonum lam et idcirco se eruditum putat, quia Iouinianum solus intellegit — est quippe prouerbium balbum melius balbi est ratio, sed conspiratio. nolo mihi ille uel ille respondeat, quorum me auctoritas opprimere potest. docere non potest. scribat contra me uir, cuius et ego linguam intellego; quem cum uicero, omnes homines simul uicerim. ego eum bene noui — experto credite, quantus in clipeum adsurgat, quo turbine torqueat hastam —: fortis est et in disputando. nodosus et tenax et qui obliquo t acuminato pugnet capite. saepe de nocte usque ad uesperam contra nos in plateis clamauimus; habet latera et athletarum robur et belle corpulentus est. ui
Abbreviated transcription (Latin):
aut si ꝙ domi eade docet quȩ publice: a puella¬
rum consortio separandꝰ ẽ. Non erubescere iuuenẽ
ꝙ monachum ut sibi uidet᷑ eẽ disertũ. cuiꝰ de ore
ueneres fluunt. qui tante in sermocinando elegan¬
tiȩ est. ut comico sale ac lepore consꝑsꝰ sit. lustrare
nobiliũ domos. herere salutationibꝰ matͦnarũ. re¬
ligioni nr̃ȩ pugnã facere. & fid̾e xp̃i contentione
torquere u̾boꝵs. atq int̾ hȩc fri suo detrahere:
tiq si errarẽ ut arbitratꝰ ẽ: in multis enĩ offendi¬
mus om̃s. Et si quis in u̾bo ñ peccat hic ꝑfectꝰ est
uir: debuit uł arguere uł int̾rogare ꝑ litteras qd̾
uir eruditꝰ & nobilis fecit pammachiꝰ. cui ego apo
quodq sensu dixerim. Imitatꝰ saltẽ tuã fuisset uere¬
cundiã. qͥ ea loca quȩ seandalũ quibꝰda facere uide¬
bantur excerpta de uolumine ꝑ ordinẽ digessisti.
poscens ut uł em̃darem uł exponerem. Et ñ tantȩ

Expanded text:
aut, si et domi eadem docet, quae publice, a puellaaut, si et domi eadem docet, quae publice, a puellarum consortio separandus est. non erubescere iuuenem et monachum et, ut sibi uidetur, disertum, cuius de ore Ueneres fluunt, qui tantae in sermocinando elegantiae est, ut comico sale ac lepore conspersus sit, lustrare nobilium domos, haerere salutationibus matronarum, religionem nostram pugnam facere et fidem Christi contentione torquere uerborum atque inter haec fratri suo detrahere! utique, si errare me arbitratus est — in multis enim offendimus omnes et, si quis in uerbo non peccat, hic perfectus est uir —, debuit uel arguere uel interrogare per litteras, quod uir eruditus et nobilis fecit Pammachius, cui ego owrquidque sensu dixerim. imitatus saltim tuam fuisset uerecundiam, qui ea loca, quae scandalum quibusdam facere uidebantur, excerpta de uolumine per ordinem digessisti poscens, ut uel emendarem uel exponerem, et non tantae
Abbreviated transcription (Latin):
bone qualẽ & quantũ uirũ cuiꝰ nemo scͥpta intellige¬
ret qui sibi tantũ caneret musis. eloquentiȩ suȩ
as eum ne loquat᷑ cont᷑ ꝓpositum suũ. ne castitatẽ
habitu pollicens uerbis destruat. ne uirgo uł con¬
tinens ipse enĩ uiderit qͥd eẽ se iactet. maritos
uirginib comparet. & frustra adũs hominẽ diser¬
tissimũ tanto tẽpore digladiatꝰ sit. Audio pret̾ẽa
eum libent̾ uirginũ ꝙ uiduarũ cellulas circũ ire
ꝙ adducto suꝑcilio de sacris int̾ eas litteris phi¬
losophari. Qd in secreto. qͥd in cubiculo. muliereu¬
las docet: Ut hoc sciant eẽ uirgines qͦd marita.¬
tas. ut fiorẽ etatis non negligant. ut comedant¬
& bibant. ut balneas adeant. munditias appe¬
tant. unguenta ñ sꝑnant. anmagis pudicitiam
ꝙ ieiuniũ ꝙ illuuiẽ corꝑis: Utiq illa p̾cipit quȩ
plena uirtutis st̃. fateat᷑ gͦ publice qͦd domi loqͥtur.

Expanded text:
bone, qualem et quantum uirum, cuius nemo scripta intellegebone, qualem et quantum uirum, cuius nemo scripta intellegeret, qui sibi tantum caneret et Musis! — eloquentiae suae as eum, ne loquatur contra propositum suum, ne castitatem habitu pollicens uerbis destruat, ne uirgo uel continens — ipse enim uiderit, quid esse se iactet — maritos uirgiriibus conparet et frustra aduersus hominem disertissimum tanto tempore digladiatus sit. audio praeterea eum libenter uirginum et uiduarum cellulas circumire et adducto supercilio de sacris inter eas litteris philosophari. quid in secreto, quid in cubiculo mulierculas docet? ut hoc sciant esse uirgines, quod maritas, ut florem aetatis non neglegant, ut comedant et bibant, ut balneas adeant, munditias adpetant, unguenta non spernant? an magis pudicitiam et ieiunia et inluuiem corporis? utique illa praecipit, quae plena uirtutis sunt: fateatur ergo publice, quod domi loquitur,
Abbreviated transcription (Latin):
tis aristotilem. prudentia platonẽ. eruditione
dimum scientia scͥpturarũ. om̃s sui temꝑis uince¬
ret tractatores. deniq dr materiã poscere. ꝙ car¬
neadeum aliqͥd referens in utrãq partẽ hoc ẽ ꝙ ꝓ
iusticia ꝙ contra iusticiã disputare. Liberatꝰ ẽ mun¬
dus de ꝑiculo & hereditariȩ uł centũ uirales cause
de baratro erute quod hic forum negligens ad
eccłiam se transtulit. Qͥs hoc nolente fuisset in no¬
xius: Quẽ cͥminosum non huiꝰ seruasset oratio.
cum cȩpisset in digitos partire causã. ꝙ syllo gismo¬
rum suoꝵ retia tendere: Nam si applosisset pede
intendisset oculo. rugasset frontẽ. iactasset manũ.
uerba tonuisset. tenebras ilico ante oculos obfu-¬
disset iudicib Nec mirũ sime ꝙ absentẽ etiã diu absq
usu latine lingue semigreculũ barbarũq ħo latinis¬
simꝰ ꝙ facundissimꝰ suꝑet. cũ p̾sentẽ iouinianũ ihu

Expanded text:
ntis Aristotelen, prudentia Platonem, eruditione ntis Aristotelen, prudentia Platonem, eruditione 'tspo\'J Didymum, scientia scripturarum omnes sui temporis uincat tractatores. denique dicitur materiam poscere et Carneadeum aliquid referens in utramque partem, hoc est et pro iustitia et contra iustitiam, disputare. liberatus est mundus de periculo et hereditariae uel centumuirales causae de barathro erutae, quod hic forum neglegens se ad ecclesiam transtulit. quis hoc nolente fuisset innoxius? quem criminosum non huius seruasset oratio, cum coepisset in digitos partiri causam et syllogismorum suorum retia tendere? nam si adplosisset pedem, intendisset oculos, rugasset frontem, iactasset manum, uerba tornasset, tenebras ilico ante oculos iudicibus offudisset. nec mirum, si me et absentem et iam diu absque usu Latinae linguae semibarbarumque homo Latinissimus et facundissimus superet, cum praesentem Iouinianum — Iesu
Abbreviated transcription (Latin):
itterȩ tuȩ ꝙ amorẽ sonant parit̾ & quere¬
lam. amorem tuum qͦ sedulo monens etiã quȩ tuta
in nob̾ sunt ꝑtimescis. querelam eoꝵ qui non
amant. ꝙ querentes occasionẽ in peccatis garriunt
adũsꝰ frẽm suum. ꝙ contra filiũ matris suȩ ponunt
scandalum: Scribis eõs. immo nescio quẽ de triuio.
de competis. de plateis circũforanũ monachũ. ru¬
migerulum. rabulam. uafrum. tantũ ad detrahen¬
dum. qui ꝑ trabem oculi sui alteriꝰ festucã nitat᷑
eruere. contionari aduersum me: ꝙ. libros quos
cont̾ iouinianũ scͥpsi canino dente derodẽ. dilace¬
rare. conuellere. Nunc dialecticum urbis ur̃e &
ne dissoluere. Stultꝰ ego qui me putauerĩ hec absq
philosophis scire ñ posse. qui meliorẽ stili partẽ
eam iegerim quȩ deleret ꝗͣ quȩ scriberet frustra
cam. & ut humana contempnã sine causa grego¬
rium nazantenũ & didimũ in scͥpturis scĩs ca¬
thecistas habui nichil mͥ ꝓfuit hebreoꝵ erudi

Expanded text:
itterae tuae et amorem sonant pariter et querellam: amorem tuum, quo sedulo monens etiam, quae tuta in nobis sunt, pertimescis; querellam eorum, qui non amant et quaerentes occasionem in peccatis garriunt aduersus fratrem suum et contra filium matris suae ponunt scandalum. scribis eos, immo nescio quem de triuio, de competis, de plateis circumforanum monachum rumigerulum, rabulam, uafrum tantum ad detrahendum, qui per trabem oculi sui festucam alterius nititur eruere, contionari aduersum me et libros, quos contra Iouinianum scripsi, canino dente rodere, lacerare, conuellere; hunc, dialecticum urbis uestrae et ne dissoluere. stultus ego, qui me pntauerim haec absque philosophis scire non posse; qui meliorem stili partem eam legerim, quae deleret, quam quae scriberet. frustra cam; et, ut humana contemnam, sine causa Gregorium Nazanzenum et Didymum in scripturis sanctis xa{bY7jtas habui; nihil mihi Hebraeorum
Abbreviated transcription (Latin):
stiginata faciamꝰ argenti. Similitudines auri
faciemꝰ tͥ: cũ stigmatib argenti. Uerũ ñ om̃i
tempore. s donec sponsꝰ tuus surgat a cubitu.
Cum enĩ ille surrexerit. ipse tͥ aurũ. ipse faciet
argentũ. Ipse tuã m̃tẽ sensumq decorabit.
ꝙ eris uere diues in sponsi domo sponsa for¬

Expanded text:
enti. Similitudines auri faciemus tibi, cum stigmatibus argenti. Verum non omni tempore; sed donec sponsus tuus surgat ab accubitu. Cum enim ille surrexerit, ipse tibi aurum, ipse faciet argentum, ipse tuam mentem sensumque decorabit, et eris vere dives in sponsi domo sponsa for
Abbreviated transcription (Latin):
tuum ipsum collũ ẽ ornam̃tũ. P ost hȩc fic
sponsꝰ in recubitu. Requieuit ut leo. ut catu¬
lus leonis obdormiuit. ut deinceps possit au¬
dire. qͥs suscitabit illum. Quo interim dor¬
miente. apparent sponsȩ sponsi sodales angłi:
ꝙ his eã sermonib consolant᷑. Nos tͥ orna

Expanded text:
tuum ipsum collum est ornamentum. Post haec fit sponsus in recubitu, requievit ut leo, ut catulus leonis obdormivit , ut deinceps possit audire: Quis suscitabit eum? Quo interim dormiente apparent sponsae sponsi sodales Angeli, et his eam sermonibus consolantur. Nos tibi aurea
Abbreviated transcription (Latin):
quã mͥ pat̾ crediderat portione ꝓfusa. nec dũ me
ad genitoris genua submisi. necđu cepi pͥoris
a me luxurię blandim̃ta repellere. ꝙ quia
paululũ ñ tam defui a uitiis quã cępi uelle
desinere. nunc me nouis diabolus retib ligat.
nunc noua impedim̾ta ꝓponens. maria undiq
circumdat. undiq pontum. Qunc in medio
constitutus elem̃to. nec regredi ualeo. nec pro¬
ꝓsequatur

Expanded text:
quam mihi pater crediderat portione profusa necdum quam mihi pater crediderat portione profusa necdum ad genitoris genua submisi necdum coepi prioris a me luxuriae blandimenta depellere. et quia paUlUlUm non tam desiui a uitiis, quam coepi uelle desinere, nunc me nouis diabolus retibus ligat, nunc noua inpedimenta proponens maria undique circumdat et undique pontum, nunc in medio constitutus elemprosequatur
Abbreviated transcription (Latin):
nunc ur̃o int̾esse conuentui. ꝙ
adiirandu consortiũ. licet isti
oculi ñ mereant᷑ aspicere. tota ex
ultatione complecti. Spectarẽ deserta omĩa¬
nemorũ ciuitatẽ uiderẽ desolatã ab accolis.
loca quasi ad qͦdda paradysi instar scoꝵ cęci¬
bus obsideri. Uerum quia hoc fecere mea de¬
licta. ne consortio beatoꝵ insereret᷑ obsessũ
om̃i crimine caput. iecͥco obsecro quia uos
impetrare posse ñ ambigo: ut mę ex istiꝰ scł
tenebris ur̃o liberetis oratu. Et ante dix¬
eram presens. & nc̃ ꝑ litt̾as uotũ indicare
ñ cesso. quod mens mea om̃ĩ ad id studium
cupiditate rapiat᷑. Nunc ur̃m ẽ. ut uolun¬
tatẽ sequat᷑ effectus. Meum ẽ ut uelim. ora¬
tionũ ur̃arũ ẽ ut uelim & possim. Ego ita
sum quasi a cuncto grege morbida aberrans
ouis. qd̾ nͥ me bonus pastor ad sua stabula hu¬
meris impositũ reportarit. lababunt gressꝰ.
ꝙ in ipso conamine uestigia concident assur.¬
gentis. Ego sum ille ꝓdigus filio. qui om̃i

Expanded text:
nunc uestro interesse conuentui, et admirandum consortium, licet isti oculi non mereantur, aspicere, tota cum exultatione complecti! Spectarem desertum omni amoenius ciuitate, uiderem desolata ab accolis loca quasi ad quoddam paradisi instar sanctorum coetibus obsideri! Verum quia hoc mea fecere delicta, ne consortio beatorum insereretur obsessum omni crimine caput, iccirco obsecro, quia uos impetrare posse non ambigo, ut me ex istius tenebris sęculi uestro liberetis oratu. Et ante dixeram pręsens, et nunc per litteras uotum indicare non cesso, quod mens mea omni ad id studium cupiditate rapiatur. Nunc uestrum est, ut uoluntatem sequatur effectus. Meum est ut uelim, obsecrationum uestrarum est ut uelim et possim. Ego ita sum quasi a cuncto grege morbida aberrans ouis. Quod nisi me bonus pastor ad sua stabula humeris impositum reportarit, lababunt gressus et in ipso conamine uestigia concident assurgentis. Ego sum ille prodigus filius, qui omni
Abbreviated transcription (Latin):
o. Non expedit tͥ hab̾e ceruicalia. q̃
lam̃tatio sequit᷑. In ierechiele scͥptũ ẽ. Ue
eis qͥ consuunt ceruicalia sub õi cubito man̾.
Noli consuere cerucalia. noli capiti aliunde
reqͥẽ querẽ. Nabes sponsileuã. sit sub capi¬
te tuo: ꝙ dic. leua eiꝰ sub capite meo. Quẽ eũ
habueris. omĩa tͥ q̃ st̃ in leua tͥbuent᷑. Dicis
qͥppe. In sinistra eiꝰ diuitiȩ & gła. ꝙ dextera
eius cõplexabit᷑ me. Totũ me sponsi dextera
cõplectat᷑. Longitudo qͥppe & anm uitȩ in

Expanded text:
o. Non expedit tibi habere cervicalia, quae lamentatio sequatur. In Ezechiele scriptum est: Vae his qui consuunt cervicalia sub omnia cubitu manus . Noli consuere cervicalia, noli capiti aliunde requiem quaerere: habes sponsi laevam; sit sub capite tuo, et dic: Laeva ejus sub capite meo; quam cum habueris, omnia tibi quae sunt in laeva tribuuntur. Dicis quippe, in sinistra ejus divitiae et gloria, et dextera ejus amplexabitur me. Totum te sponsi dextera complectatur. Longi
Abbreviated transcription (Latin):
qͥd nitant᷑ rephendẽ. miraris sun tuis libͥs
& maxime in scͥpturarũ expositione quȩ uł
obsourissimȩ st̃. queda arecti linea discrepa¬
re uideant᷑: O hoc dico. ñ qđ in oꝑib tuis
queda rep̾hendenda iã censeã. neq enĩ lectio¬
ni eoꝵs umꝗͣ oꝑam dedi. nec hoꝵs exẽplarioꝵ
ap̃ nos copia ẽ. p̾t̾ soliloqͥoꝵ tuoꝵs libͦs. ꝙ qͦs¬
dam cõm̃tariolos inpsalmis. qͦs si uellẽ dis¬
currere. ñ dicã ame qͥ nichil sũ. s a ueterũ gre¬
corum docerem int̾p̃tationib discrepare. Uale
mͥ amice km̃e. etate fili. dignitate parens: ꝙ
hoc a me rogatꝰ obserua. ut qͥeqͥd mͥ scͥpseris¬

Expanded text:
e, miraris, si in tuis libris e, miraris, si in tuis libris et maxime in scripturarum expositione, quae uel obscurissimae sunt, quaedam a recti linea discrepare uideantur ? et hoc dico, non quod in operibus tuis quaedam reprehendenda iam censeam. neque enim lectioni eorum umquam operam dedi nec horum exemplariorum apud nos copia est praeter Soliloquiorum tuorum libros et quosdam commentariolos in psalmos, quos si uellem discutere, non dicam a me, qui nihil sum, sed a ueterum Graecorum docerem interpretationibus discrepare. uale, mi amice carissime, aetate fili, dignitate parens, et hoc a me rogatus obserua, ut, quicquid mihi  scri
Abbreviated transcription (Latin):
bus labore desudans. aliqd contͣ ep̃m cõmuni¬
onis meȩ scͥbẽ audeam: ꝙ eũ ep̃m quẽ antea
cepi amare ꝙͣ nosse. qͥ me pͥmꝰ ad amicitias ꝓ.¬
uocauit. quẽ pꝰt me orientem in scͥpturarum
eruditione lȩtatꝰ sũ. G̃ aut tuũ negato librũ
si forte ñ tuus ẽ. ꝙ eo desine flagitare rescͥp¬
tum ad ea qͦ ñ scͥpsisti: aut si tuus ẽ ingenue
confitere. ut si in defensione mei aliqͣ rescͥpse¬
ro. in te culpa sit qͥ ꝓuocasti. ñ in me qͥ respon¬
dere cõpulsꝰ sũ. Addis p̾t̾ea te paratũ ẽẽ. ut
si quid me in tuis scͥptis mou̾it. aut corrigẽ
uoluero. fr̃ne accipias: ꝙ ñ solũ meã inte
beniuolentiã gauisurũ. s ut hoc ipsũ
faciã dep earis. Rursũ dico qd̃ sentio.
P uocas senem. tacentẽ stimulas. uideris iacta¬
re doctͥnã Nõ ẽ aũ ȩtatis meȩ. putari mali¬
uolum. erga eũ cui magis fauorẽ debeo. E

Expanded text:
bus labore desudans, aliquid contra episcopum communibus labore desudans, aliquid contra episcopum communionis meae scribere audeam, et eum episcopum quem ante coepi amare quam nosse, qui me primus ad amicitias prouocauit, quem post me orientem in scripturarum eruditione laetatus sum. igitur aut tuum negato librum, si forte non tuus est, et desine flagitare rescriptum ad ea, quae non scripsisti, aut, si tuus est, ingenue confitere, ut, si in defensione mei aliqua scripsero, in te culpa sit, qui prouocasti, non in me, qui respondere compulsus sum. Addis praeterea te paratum esse, ut, si quid me in tuis scriptis mouerit aut corrigere uoluero, fbenevolentia gavisurum, sed ut hoc ipsum faciam, deprecaris. Rursum dico quod sentio: provocas senem, tacentem stimulas, videris jactare doctrinam. Non est autem aetatis meae, putari malevolum erga eum cui magis favorem debeo. Et
Abbreviated transcription (Latin):
s si forte aliqͣ in tuis scͥptis reꝑiant᷑. que a meo¬
sensu discrepent. ñ me ate lesum s a te scͥptũ
qd tͥ rectũ uidebat᷑. queso ut me patient̾ audi¬
ate meȩ ꝑ aliũ scͥpta delata sunt. Cur ht ita¬
lia. qd̾ tu ñ scͥpsisti :  Qua ratione poscis ut re¬
scribam. ad ea quȩ scͥpsisse de denegas: Non
tamhebes sũ. ut si diu̾sa senseris me lesũ pu¬
tem: s simea cõminus dicta rep̾hendas. &
rationẽ sc̃ptoꝵ repetas. ꝙ qͤ scͥpserim em̃ da¬
ꝓuoces. ꝙ oculos mͥ reddas. In hoc ledit᷑ ami¬
citia. in hoc necessitudinis ura uiolantur: ne
uideamꝰ certare puerilit̾. & fautorib inuicem
uł detractorib nr̃is tͥbuere materiẽ conten¬
dendi. Hȩc scͥbo. quia te pure & xp̃iane diligẽ¬
cupio: nec qͥcꝗͣ in meã mentẽ retin̾ẽ qd̾ distet
a labiis. Non enĩ conuenit ut ab adolescentia
usq ad hanc ȩtatẽ in monasteriolo cũ scĩs fr̃ĩ¬

Expanded text:
sed si forte aliqua in tuis scsed si forte aliqua in tuis scsensu discrepent, non me a te laesum, sed a te scriptum, quod tibi rectum videbatur; quaeso ut me patienter audia te meae per alios scripta delata sunt? Cur habet Italia quod tu non scripsisti? Qua ratione poscis, ut rescribam ad ea quae scripsisse te denegas? Non tam hebes sum, ut si diversa senseris, me a te laesum putem. Sed si mea cominus dicta reprehendas, et rationem scriptorum expetas, et quae scripserim, emendaovoces, et oculos mihi reddas, in hoc laeditur amicitia, in hoc necessitudinis jura violantur. Ne videamur certare pueriliter, et fautoribus invicem vel detractoribus nostris tribuere materiam contendendi; haec sccupio, nec quidquam in mea mente retinere quod distet a labiis. Non enim convenit ut ab adolescentia usque ad hanc aetatem, in monasteriolo cum sanctis fratri
Abbreviated transcription (Latin):
uł ostendere doctͥnã: quere iuuenes. & diser¬
tos. & nobiles. quors romȩ dicunt᷑ eẽ quã
plurimi qͥ possint ꝙ audeant tecũ congre¬
di. ꝙ in disputatione sc̃arũ scͥpturarũ iugũ
cum ep̃o ducere. Ego qnda miles. nuncꝰ
ueteranꝰ. ꝙ tuas ꝙ alioꝵ debeo laudare
uiotorias. ñ iyse rursꝰ effeto corꝑe
leris. illiꝰ recorder hystoriȩ. qd̾ hanmbalem
iuuenilit̾ exultantẽ. qͥntꝰ maximꝰ patientia
sua fregerit. Omĩa fert ȩtas. animũ qͦq. Se¬
pe ego longos cantando puerũ memini me
condere soles: nc̃ oblita mͥ tota carmina. uox
qͦq merim ipsa fugit. U ut magis de scͥptu¬
ris scĩs loqrͣ berzella galaadites regis dauid
beneficia om̃sq delicias iuuemi delegans filio:
ostendit senectutẽ hec appet̾e ñ debere. nec
oblata susciꝑe. Qdͦ aũ iuras te adu̾sũ mẽlibrũ
non scͥpsisse. neq romã misisse. quẽ ñ scͥpseris

Expanded text:
uel exercere doctrinam, quaere iuuenes et diseruel exercere doctrinam, quaere iuuenes et disertos et nobiles, quorum Romae dicuntur esse quam plurimi, qui possint et audeant tecum congredi et in disputatione sanctarum scripturarum iugum cum episcopo ducere. ego quondam miles nunc ueteranus et tuas et aliorum debeo laudare uictorias, non ipse rursus effeto corpore leris, illius recorder historiae, quod Hannibalem iuueniliter exultantem Quintus Maximus patientia sua fregerit. Omnia fert aetas, animum quoque. saepe ego longos cantando puerum memini me condere soles. nunc oblita mihi tot carmina; uox quoque Moerim iam fugit. et, ut magis de scripturis sanctis loquar, Berzelli ille Galaadites regis Dauid beneficia omnesque delicias iuueni delegans filio ostendit senectutem haec appetere non debere nec oblata suscipere. Quod autem iuras te aduersum me librum non scripsisse neque Romam misisse, quem non scripseris,
Abbreviated transcription (Latin):
cognoscerent te ꝓuocare me timere. te rese̾¬
bere ut doctũ. me tacere ut imꝑitũ. & tan¬
dem reꝑisse qͥ garrulitati meȩ silentiũ mo-¬
dumq imponeret. Ego aũ ut simplicit̾ fate¬
ar dignationi tuȩ. pͥmũ iccͥoo respondẽ nolui.
quia tuã liqͥdo epłam ñ credebã. nec ut uul¬
gi de qͥbꝰdã ꝓu̾biumẽ. litũ melle gladiũ. de¬
inde illud cauebã ne ep̃o cõmunions mee ui¬
derer ꝓcacit̾ respondẽ. ꝙ aliqͦ in rep̾hendentis
epła rep̾henderẽ. p̃sertĩ cũ queda in illa he¬
retica iudicarẽ: ad extremũ netu ure ex po¬
stulares ꝙ diceres. Quid enĩ: Epłam meã
uideras. ꝙ notȩ tͥ manꝰ in subsoͥptione signa
dep̾henderas: ut tam facile amieũ lederes. &
alteriꝰ maliciã in meã u̾teres contumeliã: Igit᷑
ut ante sa scͥpsi aut mitte eande epłam tua
sub scͥptã manu. aut senẽ latitantẽ in cellu¬
la lacessere desine. Sin aũ tuã uis uł exeroe

Expanded text:
cognoscerent te prouocare, me timere, te scricognoscerent te prouocare, me timere, te scribere ut doctum, me tacere ut inperitum et tandem repperisse, qui garrulitati meae modum inponeret. ego autem, ut simpliciter fatear, dignationi tuae primum idcirco respondere nolui, quia tuam liquido epistulam non credebam nec, ut uulgi de quibusdam prouerbium est, litum melle gladium; deinde illud cauebam, ne episcopo communionis meae uiderer procaciter respondere et aliqua in reprehendentis epistula reprehendere, praesertim cum quaedam in illa haeretica iudicarem; ad extremum, ne tu iure expostulares et diceres: \'Quid enim? epistulam meam uideras et notae tibi manus in subscriptione signa deprehenderas, ut tam facile amicum laederes et alterius malitiam in meam uerteres contumeliam?\' igitur, ut ante iam scripsi, aut mitte eandem epistulam tua subscriptam manu aut senem latitantem in cellula lacessere desine. sin autem tuam uis uel ostentare
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ beatissimo pape dugustino. Ihe¬
ronimꝰ. Crebras ad me epłas diri¬
gũ et sepe cõpellis. ut respondeã euid̃a epłe
per quendã aliũ. te misisse significas. ꝙ interĩ
ꝓfuturũ retractũ de itinere ꝙ ep̃m constitu¬
tum ueloci morte subtractũ. illũ cuiꝰ nom̃ re¬
tices maris timuisse discͥmina. ꝙ nauigationis
mutasse consiliũ. Quȩ cũ ita sint: satiᷤ mira¬
ri nequeo qͦmͦ ipsa epła & romȩ ꝙ in italia habe¬
ri a plerisq dicat᷑. & ad me solum ñ ꝑuenerit.
eui soli missa ẽ: p̃sertĩ cũ ide st̃ sisinmꝰ int̾ cete¬
ros tractatꝰ tuos dixerit. eã se ñ in affrica. non
apud te. s in insula adriȩ ante hoc ferme qͥn¬
quenniũ reꝑisse. De amicitia tollenda om̃is¬
suspicio ẽ. & sic cũ amico quasi cũ altero eẽ
loquendum. Nonnulli familiares mei ꝙ uasa
gna copia ẽ. suggerebant ñ simpliciaĩo a te
factũ: s laudẽ atq rumusculos &̾ gloriolam
popłi reqͥrentẽ. ut de nob cresceres. ut multi

Expanded text:
t beatissimo papae Augustino Hieronymus. ! Crebras ad me epistulas dirigis et saepe conpellis, ut re- i spondeam cuidam epistulae per quendam alium te misisse significas; et interim Profuturum retractum de itinere et episcopum constitutum ueloci morte subtractum, illum, cuius nomen retices, maris timuisse discrimina et nauigationis mutasse consilium. quae cum ita sint, satis mirari nequeo, quo modo ipsa epistula et Romae et in Italia haberi a plerisque dicatur et ad me solum non peruenerit, cui soli missa est, praesertim cum idem frater Sisinnius inter ceteros tractatus tuos dixerit eam se non in Africa, non apud te, sed in insula Hadriae ante hoc ferme quinquennium repperisse. De amicitia omnis tollenda suspicio est et sic cum amico quasi cum altero se loquendum. nonnulli familiares mei et uasa gna copia est, suggerebant non simplici a te animo factum sed laudem atque rumusculos et gloriolam populi requirente, ut de nobis cresceres, ut multi
Abbreviated transcription (Latin):
ribus & sanguine ꝙ uirtute coniunctis. t̾a
xp̃i premia recognosco. Eustochium uͥgini¬
tatis flores metit: paula laboriosam uiduita¬
tis aream terit. paulina castum matͥmonii
cubile conseruat. Tali filiarum mat̾ fulta eo¬
mitatu. totum sibi in terris uendicat. qd
una emitteret sc̃ĩtatis. & feminarum uͥtuti¬
bus responderent & uiri: addit᷑ pãmachius¬
comes. uerum hierechielis cherubin cogna¬
tus. gener:. maritꝰ immo fr̃ amantissimꝰ: qͥa¬

Expanded text:
ribus et sanguine et uirtute coniunctis tria ribus et sanguine et uirtute coniunctis tria Christi praemia recognosco. Eustochium uirginitatis flores metit, Paula laboriosam uiduitatis aream terit, Paulina castum matrimonii cubile conseruat. tali filiarum mater fulta comitatu totum sibi in terris uindicat, quouna emitteret sanctitatis et feminarum uirtutibus responderent uiri, additur comes Pammachius, uerum Hiezechielis cherubin, cognatus, gener, maritus, immo frater amantissimus, q
Abbreviated transcription (Latin):
NERIET
INCICAT RI¬
CEO SUPER¬
si medicina colorẽ
reddere uoluerit.
dum pulchritudi¬
nem corꝑis que¬
rit. plagam do¬
loris instaurat.
Ita & ego serus
consolator qͥ
impo tune
ꝑ biennium
tacui. uereor
ne nunc importu¬
nius loquar. & attrectans uulnus pectoris
cui qdͦ tempore & ratione curatum est. com¬
memoratione exulcerem. Quȩ enim aures
tam durȩ. quȩ de silice ꝓcisa precordia. ꝙ
hyrcanarum tygrium lacte nutta. possunt
sine lacͥiis paulinȩ tuȩ audtre nomen : Qs
parturientem rosam. & papillatum corim¬
bum. antequã in calatum fundat᷑ orbis. ꝙ to¬
ta rubentium folioꝵ pandat᷑ ambitio. imma¬
ture demessum. equis oculis marcescere uide¬
at: fractũ est p̃ciosissimum margaritũ. ui¬
rens smaraedi gemma contͥca ẽ. Cuid boni
habeat sanitas. languor ostendit. Pus sensi¬
mus qd habuimꝰ. postꝗ habere desiuime. In
agro terrȩ bone tres fructꝰ legimꝰ centesimũ
sexagesimum. ꝙ tricesimum. In trib mulie¬

Expanded text:
neri et in cicatricem supersi medicina colorem reddere voluerit, dum pulchritudinem corporis quaerit, plagam doloris instaurat. Ita et ego serus consolator, qui importune per biennium tacui, vereor ne nunc importunius loquar, et attrectans vulnus pectoris tui, quod tempore et ratione curatum est, commemoratione exulcerem. Quae enim aures tam durae, quae de silice excisa praecordia, et Hyreanarum tygrium lacte nutrita, possunt sine lacrymis Paulinae tuae audire nomen? Quis parturientem rosam et papyllatum corymbum, antequam in calathum fundatur orbis, et tota rubentium foliorum pandatur ambitio ture demessum aequis oculis marcescere uideat? fractum estpretiosissimum margaritum, uirens zmaragdi gemma contrita est. quid boni habeat sanitas, languor ostendit. plus sensimus, quod habuimus, postquam habere desiuimus.\' In agro terrae bonae tres fructus legimus, centesimum, sexagesimum et tricesimum; in tribus mulie
Abbreviated transcription (Latin):
ancte fr̃ ieronime consulens te de
his quȩ nescio: fructuosũ eẽ nob̾ ue¬
lim. Quãꝗͣ enĩ tumulto ꝗͣ ego sis
ȩtate maior. tñ etiã ipse iã senex consulo. Sed
ad discendu qđ opꝰ ẽ nulla mͥ ȩtas sera uideri
potest: quia ꝙ si senes magis decet docẽ quã
discẽ. magis tñ disce̾. quã qͥd doceant ignorare.
eate papa augustine. in soͥptura¬
rum si placet campo sine nr̃o inuicẽ dolore
ludamꝰ. Noli gͥ annors existimare nos nume¬
ro. nec sapĩam canis reputes. s canos sap̃iȩ: scͥp¬
tura testante. Cani hoĩs. prudentia eiꝰ. Noli mn¬
quã fide pensare temꝑib: nec me iccco mebio¬
rẽ putes qđ pͥor in xp̃i exercitu ceꝑim militare.

Expanded text:
ancte frater Hieronyme, consulens te de his, quae nescio, fructuosum esse nobis uelit. quamquam enim te multo. quam ego sum, aetate maiorem tamen etiam ipse iam senex consulo; sed ad discendum, quod opus est, nulla mihi aetas sera uideri potest, quia, etsi senes magis decet docere quam discere. magis tamen discere quam, quid doceant, ignorare. eate papa Augustine, in Scripturarum, si placet, campo, sine nostro invicem dolore ludamus. Noli igitur annorum existimare nos numero: nec sapientiam canos reputes, sed canos sapientiam, Scriptura testante: Cani hominis, prudentia ejus. Noli, inquam, fidem pensare temporibus: nec me idcirco meliorem putes, quod prior in Christi exercitu coeperim militare.
Abbreviated transcription (Latin):
ueris temet ipsam o pulchra in mulierib egre¬
dere tu in uestigiis gregũ: & pasce hedos tuos.
in tab̾naculis pastoꝵ.

Expanded text:
ueris temet ipsam, o pulchra in mulieribus, egredere tu in uestigiis gregum et pasce haedos tuos in tabernacu-I lis pasto
Abbreviated transcription (Latin):
In uestigiis in qͥt pastoꝵ
nouissima fies: ñ int̾ oues. s int̾ hedos tuos.
cum qͥb habitans ñ poteris mecũ id ẽ cum

Expanded text:
In vestigiis, inquit, pastorum novissima fies, non inter oves, sed inter haedos tuos, cum quibus habitans, non poteris mecum, id est cum
Abbreviated transcription (Latin):
sũmationẽ scłi: oculi tui columbȩ st̃. Ec¬
ce tu speciosa ꝓxima mea. ecce speciosa.
oculi tui columbȩ. Nas de se sponsa au¬
diens laudes. sponso uicẽ in laudib tͥbu
telligens decorẽ eiꝰ atq conspiciens ait. Ec
Lectꝰ nr̃ umbrosꝰ

Expanded text:
onem saeculi : oculi tui columbae sunt: Ecce speciosa; proxima mea, ecce speciosa: oculi tui columbae. Has de se sponsa audiens laudes, sponso vicem in laudibus tribtelligens decorem ejus, atque conspiciens, ait: EccLectus noster umbros
Abbreviated transcription (Latin):
rens. qͥ ꝙ a d̃ĩ mandato illuminant᷑. man¬
datũ qͥppe dĩ illuminans oculos. illud
enitere. labora. contende. ut scẽ intelligas
lit̾. oculi tui columhȩ sunt. Si intelligis eũ¬
gelium ut se uult intelligi ȩu̾głm ꝙ p̾dica¬
ri. uidens iħm omnẽ languorem & omnẽ
infirmitatẽ ñ solũ eotẽpore qͦ carnalit̾ fa¬
cantem. ꝙ ñ tantũ tunc ad homines descen¬
disse. s hodieq descendẽ. ꝙ ẽẽ p̾sentẽ. ec

Expanded text:
irens, qui et a Dei mandato illuminantur: Manirens, qui et a Dei mandato illuminantur: Mandatum quippe Dei illuminans oculos: illud enitere, labora, contende, ut sancte intelligaliter; oculi tui columbae sunt. Si intelligis Evangelium; ut se vult intelligi Evangelium et praedicari: vides Jesum, omnem languorem et infirmitatem, non solum eo tempore quo carnaliter facantem; et non tantum tunc ad homines descendisse: sed hodieque descendere, et esse praesentem; Ec
Abbreviated transcription (Latin):
loquit᷑ ad eã. ecce speciosa. adiungit: ꝙ ꝓxi¬
lum speciosa es dicit. s speciosa es ꝓxima
mea: Sponsa si longe fuerit a sponso. ñ ẽ sye¬
ciosa. Tunc pulchra fit: qñ d̃ĩ u̾bo iungit᷑.
& merito nẽ docet᷑. asponso ut ꝓrima sit: ꝙ
a suo latere ñ recedat. E cce speciosa ꝓxima
mea. ecce speciosa. Incipis quidẽ eẽ specio
lutȩ es speciosa. Ecce speciosa ꝓxima mea:
ecce speciosa. Uideamꝰ ꝙ aliã laude speciosȩ.
ut & nos emulem᷑ sponsȩ fieri. Oculi tui
columbȩ. Quidens mulierẽ ad concupiscen¬
dum eã iam mechatꝰ ẽ eam in corde suo: ocu
.lxx. infelix int̾p̾tati sunt. aquila hebreã
recta: ꝙ miscđiam ꝓmeret᷑. Uidens qͥppe
recta: miscđiam consequet᷑ Porro qͥs iudet
recta. nͥ qͥ casto conspectu ꝙ puris intuet᷑
oculis : Noli gͥ mͥ de his tantũ carnis ocu¬
lis intelligere q̃ dicta sunt. licet ꝙ de his
intellexisse ñ inutile sit: s ingrediens ad
int̾iora cordis tui & alios oculos m̃te ꝑqͥ¬

Expanded text:
loquitur ad eam: Ecce speciosa, adjungit, et proxilum speciosa es, dicit: sed speciosa es proxima mea? Sponsa si longe fuerit a sponso, non est speciosa: tunc pulchra fit, quando Dei verbo conjungitur. Et merito nunc docetur a sponso, ut proxima sit, et a suo latere non recedat. Ecce speciosa proxima mea, ecce speciosa. Incipis quidem esse specioslute es speciosa. Ecce speciosa proxima mea, ecce speciosa. Videamus et aliam laudem speciosae, ut et nos aemulemur sponsae fieri. Oculi tui columbae. Qui viderit mulierem ad concupiscendum eam, jam moechatus est eam in corde suo : ocuptuaginta infelix, interpretati sunt, Aquila Hebraeam recta, et misericordiam promeretur. Videns quippe recta, misericordiam consequetur. Porro quis videt recta, nisi qui 521 casto conspectu et puris intuetur oculis? Noli igitur mihi de his tantum carnis oculis intelligere, quae dicta sunt, licet et de his intellexisse non inutile sit: sed ingrediens ad interiora cordis tui, et alios oculos mente perqu
Abbreviated transcription (Latin):
genere int̾ytandi. ꝙ om̃s p̾faciunculȩ diuino¬
rũ uoluminũ qs editioni nr̃ȩ p̾posuimꝰ expli¬
cant. ad illasq prudentẽ lectorẽ mittendũ
puto. Et sime ut dicis in noui testam̃ti em̃dati¬
one suscipis exponisq causas cur suscipias. qͥa
plurimi linguȩ grecȩ habentes scientiã de meo
possunt oꝑe iudicare: eandẽ integritatẽ debu
transtulimꝰ. Sicubi dubitas: hebreos int̾roga.
Dicis. Qd si hebrei aut respondere noluerint
aut m̃tiri uoluerint: Tota frequentia iudeoꝵs
in mea int̾p̾tatione reticebit. Nullꝰ inueniri
poterit qͥ hebree linguȩ habeat notionẽ Aut
om̃s imitabunt᷑ illos iudeos. qͦs dicis in affri¬
cȩ reꝑtos oppidulo in meã calũpniã conspi¬
rasse: Huiꝰcemodi enĩ inepła tua texis fabulã.

Expanded text:
genere interpretandi, et omnes praefatiunculae diuinogenere interpretandi, et omnes praefatiunculae diuinorum uoluminum, quas editioni nostrae praeposuimus, explicant ad illasque prudentem lectorem remittendum puto. et si me, ut dicis, in noui testamenti emendatione suscipis exponisque causam, cur suscipias, quia plurimi linguae Graecae habentes scientiam de meo possent opere iudicare, eandem integritatem debuetranstulimus. sicubi dubitas, Hebraeos interroga. Dices: \'quid, si Hebraei aut respondere noluerint aut mentiri uoluerint ?\' tota frequentia Iudaeorum in mea interpretatione reticebit ? nullus inueniri poterit, qui Hebraeae linguae habeat notitiam, aut omnes imitabuntur illos Iudaeos, quos dicis in Africae repertos oppidulo in meam calumniam conspirasse? huiusce modi enim in epistula tua texis fabulam:
Abbreviated transcription (Latin):
in eis falli potuisse ñ credit᷑. Ae ꝑhoc utroq mͦ
suꝑflua erit int̾p̃tatio tua. & hac lege pt pͥorẽ
nullꝰ loqͥ audebit: ꝙ qd̾ cũq aliꝰ occupauerit.
alius de eo scribendi licentiã non habebit. Qn
potiꝰ humanitatis tuȩ ẽ. in quo ueniã tͥ tͥbuis.
indulgere ceteris. Ego enĩ sꝰ tam uetera abole¬
re conatꝰ sum quȩ linguȩ meȩ hominibꝰ em̃data
de greco inlatinũ tnͣstul. ꝗͣ ea testimonia quȩ
aiudeis p̾t̾missa sunt. uł corrupta ꝓferre in
medium. ut scirent nr̃i qd hebrea contineret¬
ueritas. Si cui leg̾ẽ ñ placet: nemo cõpellit
inuitũ. Bibant uinũ uetꝰ cũ suauitate. ꝙ nr̃a
musta contẽynant. quȩ in explanatione pͥoꝵ
edita st̃: ut sicubi illa ñ intelligunt᷑. ex nr̃is ma¬
nifestiora fiant. Qd̃ aũ genꝰ int̾ptationis in scͥp¬
turis scĩs sequendũ sit. lib̾ quẽ scͥpsi de optimo

Expanded text:
in eis falli potuisse non creditur. ac per hoc utroque modo in eis falli potuisse non creditur. ac per hoc utroque modo superflua erit interpretatio tua et hac lege post priores nullus loqui audebit et. quodcumque alius occupauerit, alius de eo scribendi licentiam non habebit. quin potius humanitatis tuae est, in quo ueniam tibi tribuis, indulgere et ceteris. ego enim non tantum uetera abolere conatus sum, quae linguae meae hominibus emendata de Graeco in Latinum transtuli, quam ea testimonia, quae a ludaeimedium, ut scirent nostri, quid Hebraea ueritas contineret. si cui legere non placet, nemo conpellit inuitum. bibat uinum uetus cum suauitate et nostra musta contemnat, quae in explanatione priorum edita sunt, ut, sicubi illa non intelleguntur, ex nostris manifestiora fiant. quod autem genus interpretationis in scripturis sanctis sequendum sit, liber, quem scripsi de optimo
Abbreviated transcription (Latin):
teres tractatores qͥ nos in dño p̾cessert̃. & qͥ scͥp¬
turas sc̃as int̾p̃tati st̃. aut obscura intͣptati st̃. aut
manifesta. Si obscura. tu qͦmͦ pꝰ eos ausus es dis¬
serere qͦd illi explanare ñ potuerunt: Si ma¬
nifesta. suꝑfluum ẽ te uoluisse disserere qͦd illo ᷤᷤ
latere nͨ potuit. maxime in explanatione
psalmoꝵ qͦs ap̃ grecos int̾ptati sunt mul¬
tis uoluminib yͥmꝰ origenes. seds̃ eusebiꝰ cesa¬
rius scitopolitanꝰ. quintꝰ apollinariꝰ laodice¬
nus. sextꝰ didimꝰ alex andrinꝰ. ferunt᷑ ꝙ diu̾¬
soꝵ in paucos psalmos opuscula: s nẽ de in¬
origenẽ & eusebium tnͣstuler̃t. qͦrũ pͥorem
& nr̃ ambrosiꝰ in qͥb dã secutꝰ ẽ. Respondeat
mͥ prudentia tua. quare tu p̾t tantos ac ta¬
les int̾ptes in explanatione psalmors diuer¬
sa senseris. Si enĩ obscuri st̃ psalmi. te qͦq in eis
falli potuisse credendu est. Si manifesti: illos

Expanded text:
teres tractatores, qui nos in domino praecesserunt et qui scripteres tractatores, qui nos in domino praecesserunt et qui scripturas sanctas interpretati sunt, aut obscura interpretati sunt autmanifesta. si obscura, tu quomodo post eos ausus es disserere, quod illi explanare non potuerunt? si manifesta, superfluum est te uoluisse disserere, quod illos latere non potuit, maxime in explanatione psalmorum, quos apud Graecos interpretati sunt multis uoluminibus primus Origenes, secundus Eusebius Caesarius Scythopolita, quintus Apollinaris Laodicenus, sextus Didymus Alexandrinus. feruntur et diuersorum in paucos psalmos opuscula, sed nunc de inenem et Eusebium transtulerunt, quorum priorem et noster Ambrosius in quibusdam secutus est. respondeat mihi prudentia tua, quare post tantos et tales interpretes in explanatione psalmorum diuersa senseris. si enim obscuri sunt psalmi, te quoque in eis falli potuisse credendum est, si manifesti, illos
Abbreviated transcription (Latin):
breo. Ubi aũ asterisci idẽ stellȩ p̾lucentes.
ex theodotionis editione ab origene additũ
est. Et uͥ greca tnstulimꝰ. hic de ipso hebrai¬
co qd̾ intelligebamꝰ exp̾ssimꝰ. sensuũ potiꝰ
ueritatẽ ꝗͣ uerbors int̾dum ordinẽ conser¬
non puros ut ab eis editi sunt s ab origene
ris. p̾sertim cũ ea quȩ addita sunt. ex hõis
iude atq blasphemi p̾t passionẽ . xp̃i. edi¬
tione tnͣstulerit. Uis amator ẽẽ ueterũ
riscis sunt. immo redde uoluminib. ut
ueterũ te fautorẽ ꝓbes. Qd̃ si feceris. om̃s
ȩccłiars bibliothecas condẽpnare cogeris.
Uix enĩ unꝰ aut alt̾ inueniet᷑ liber. qͥ ista ñhabe¬
at. Porro qd̾ dicis ñ debuisse nos int̾ptari
pt᷑ ueteres. & nouo uteris sillogismo. aut
obscura fuerint quȩ int̾p̾tati sunt .lxx. aut
manifesta. si obscura. te qͦq in eis falli potu¬
isse nͣ dubiũ ẽ. si manifesta. illos in eis falli ñ potu¬
isse ꝑspicuũ ẽ. tuo tͥ sermone respondeo. Om̃s ue¬

Expanded text:
braeo: ubi autem asterisci, id est stellae praelucentes, ex Theodotionis editione ab Origene additum est; et ibi graeca transtulimus, hic de ipso hebraico, quod intelligebamus expressimus, sensuum potius veritatem quam verborum interdum ordinem consernon puros, ut ab eis editi sunt, sed ab Origene ris, praesertim cum ea, quae addita sunt, ex hominis Iudaei atque blasphemi post passionem Christi editione transtulerit. uis amator esse uerus seriscis sunt, immo rade de uoluminibus, ut ueterum te fautorem probes. quod si feceris, omnes ecclesiarum bibliothecas condemnare cogeris. uix enim unus aut alter inuenietur liber, qui ista non habeat. Porro quod dicis non debuisse me interpretari post ueteres et nouo uteris syllogismo: Aut obscura fuerunt, quae interpretati sunt septuaginta, aut manifesta; si obscura, te quoque in eis falli potuisse credendum est, si manifesta, illos in eis falli non potuisse perspicuum est, tuo tibi sermone respondeo. omnes ue
Abbreviated transcription (Latin):
am apłi. Dum iudeos xp̃ianos uult facẽ:
ad frugalitatẽ reduc̾e. nͥ se luxuriosũ ꝓbas¬
set: ꝙ miscdit̾ ut ipse dicis subuenire mise¬
ris. nͥ se miserum ipse sentiret. Uere enim
miselli ꝙ misericordit̾ deplorandi: qͥ con¬
tentione sua & amore legis abolitȩ. apłm
xp̃i fecere iudeũ. Nec multũ int̾ ẽ int̾ meã
ꝙ tuã sententiã. qͦ ego dico ꝙ petrũ ꝙ pau¬
lum timore fideliũ iudeoꝵ legis exercuisse
immo simulasse mandata: tuaũ asseris
hoc eos fecisse clem̃t̾. ñ m̃tientis astu. s cõ¬
patientis affectu. dum illud constet. uł
metu uł miscdia eos simulasse se eẽ qd̾ nõ
erant. Illud aũ argum̃tũ qͦ adu̾sum nos
erit. si iudeis iudeꝰ factꝰ est magis ꝓ nob̾
facit. Sic̃ enĩ sĩ fuit nec uere iudeꝰ. nec uere
gentilis erit: & sic̃ non fuit uere gentilis
sic nec uere iudeꝰ erit. Ideo aũ imitator
gentiliũ ẽ. qͥa p̃putiũ recepit in fide xp̃i.

Expanded text:
am apostoli! dum Iudaeos Christianos uult facere, am apostoli! dum Iudaeos Christianos uult facere, ad frugalitatem reducere, nisi se luxuriosum probasset, et misericorditer, ut ipse dicis, subuenire miseris, nisi se miserum ipse sentiret. uere enim miselli et misericorditer deplorandi, qui contentione sua et amore legis abolitae apostolum Christi fecere Iudaeum. nec multum interest inter meam et tuam sententiam, quia ego dico et Petrum et Paulum timore fidelium Iudaeorum legis exercuisse, immo simulasse mandata, tu autem adseris hoc eos fecisse clementer \'non mentientis astu sed compatientis affectu\', dum modo illud constet uel metu uel misericordia eos simulasse se esse, quod non erant. illud autem argumentum, quo aduersum nos eri, si ludaeis Iudaeus factus est, magis pro nobis facit. sicut enim non fuit uere Iudaeus. sic nec uere gentilis erat, et sicut non fuit uere gentilis, sic nec uere Iudaeus erat. in eo autem imitator gentilium est. quia praeputium recipit in fide Christi