comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tiue iacob discẽdit. & iustus ñ nũ¬
quam minꝰ caute se discutiens.
uirtutes a ło collatas gͥlatent̃
ascͥbit. Labau consecutꝰ ẽ iacob
fugientẽ in monte. & ołs conseqͥ¬
tur iustũ ꝑ inanes cogitationes
a se discẽdentẽ in elatione. Affir¬
mabat laban q̃d̾ quecumꝙ ha¬
bebat iacob erant de suis bonis
ce łs ostendit homini qd̾ quecũ¬
ꝙ habet bona sunt ex donis su¬
is. Iacoba laban reũtens afrẽti¬
muit occĩdi: ꝙ sp̃c bumanꝰ ꝓpter
infirmitatẽ mortalitatis ad in¬
feriora descendens. a corporis uicio
timet temptari. Iacob noluit ha¬
bere esau nec sociũ inuia: nec ui¬
cinum in patͥa. & sp̃c humanus
spiritalib bonis ditat᷑ contemp¬
consortem in oꝑe. uł affinem in
pus. laban ds̃. ager scͥptura. pu¬
teus sapientia. lyabona actio.
rachel contemplatio. ditatio iacob
ecorticauit iacob uirgas riii¬
& posuit ante oues in canali¬
tu intuentes. uarios fetus partu
libros. Sicut namq iacob ex aqua

Expanded text:
tive Jacob discedit; et justus nonnunquam minus caute se discutiens, virtutes a Deo collatas sibi latenter attribuit. Laban consecutus est Jacob fugientem in montem, et Deus consequitur justum per inanes cogitationes a se discedentem in elationem. Affirmabat Laban, quod quaecunque habebat Jacob erant de suis bonis, et Deus ostendit homini quod quaecunque habet bona, sunt ex suis donis; Jacob a Laban revertens, a fratre timuit occidi; et sensus humanus propter infirmitatem mortalitatis ad inferiora descendens, a corporis vitio timet tentari. Jacob noluit habere Esau socium in vita, nec vicinum in patria; et spiritus humanus spiritualibus donis ditatus, contemconsortem in opere, vel affinem in pus; Laban, Deus; ager, Scriptura; puteus, sapientia; Lia, bona actio; Rachel, contemplatio; ditatio Jacob Decorticavit Jacob virgas, et posuit ante oves in canalitu intuentes, varios fetus parturlibros. Sicut namque Jacob ex aqua,
Abbreviated transcription (Latin):
Redemptor nr̃ contͣ mundi pͥn¬
cipem & satellites eiꝰ decertans
ac suꝑans. altare dñi qd destruc¬
tum fuerat .i. fidelium corda a
labe iniqͥtatis purgans aram do
dedicat. Que ex .xii. lapĩdib cõ¬
structa memoratũr. qͥa ex his qͥ
pphicam & apłicam fidem seu do¬
ctrinam secuntur. gͣtissima ara
deo construitur. in quasacͥficiũ
laudis in ꝯdorem suauitatis of¬
fertur. fecitq aquȩ̃ ductum. ex
contͥto uidelicet corde. & humili¬
ato sp̃u. flumina ꝓducendo lacͥ
ta ad exemplum credentib con
stituit. Diuisitq ꝑ menbra bo¬
uem & posuit suꝑ ligna cum
om̃s actus suos ad exemplum
scõꝵ patrum fideles formare do¬
cuit. Iussit suꝑ holocaustum &e su¬
punctione lacͥmarum mundare.
&x ñ pͥus cessare qmͣ fosse aquẽ duc¬
tus repleantur .i. donec futurum gau¬
compleatur. sicq erit iuxta ĩo q̃d
seqͥtur. cecidit ignis dñi & uorauit
uitam nr̃am ꝑfecte examinans ꝓ¬
sede collocabit ꝑpetua: ut ad instar

Expanded text:
Redemptor noster contra mundi principem ac satellites ejus decertans ac superans, altare Domini quod destructum fuerat, id est fidelium corda a labe iniquitatis purgans, aram Deo dedicat, quae ex duodecim lapidibus constructa memoratur, quia ex his qui propheticam et apostolicam fidem seu doctrinam sequuntur gratissima ara Deo construilaudis, in odorem suavitatis offertur. Fecit aquaeductum ex contrito scilicet corde, et humiliato spiritu, flumina producendo lacryta ad exestituit. « Divisitque per membra bovem, et posuit super ligna, » cum omnes actus suos ad exemplum sanctorum patrum fideles formare docuit. « Jussitque super holocaustum et supunctione lacrymarum mundare, et non prius cessare quam fossae aquaeductus repleantur, id est donec futurum gaucompleatur. Sicque erit juxta id quod sequitur: Cecidit ignis Domini et voravvitam nostram perfecte examinans, prosede collocabit perpetua, ut ad instar
Abbreviated transcription (Latin):
de thesauro suo ꝓferant noua &
uetera. Da act. p̃pło ut comedat.
hȩc enim dicit dñs. comedent et
panum ubi saciatis turbis college¬
fragmentoꝵ. qͥa nullus sacramẽ¬
saciato suꝑerit iuxta u̾bum dñi.

Expanded text:
thesauro proferat nova et vetera. Da, ait, populo, ut comedat . Haec enim dicit Dominus: Comedent, et panum, ubi satiatis turbis collegefragmentorum, quia nullus sacramensatiato supersit, juxta verbum Domi
Abbreviated transcription (Latin):
qui de balsalisa ẽ. qͥa t̾narium in
confessione tͥnitatis seruat. Balsa
lia enĩ. habens t̾cium int̾pretatur.
Hic uro di panes pͥmitiarũ offert.
eum redemptori eiꝰ gr̃ã inspiratꝰ of¬
fert libros de origine creaturarũ
compositos. offert frumentũ no¬
uum inpera. cũ nouũ testam̃tum

Expanded text:
qui de Baalalisa est, quia ternarium in confessione Trinitatis servat. Baalalisa enim tertium habens interpretatur. Hic vir viro Dei panes primitiarum offert; cum Redemptori gratia ejus inspiratus offert libros de origine creaturarum compositos. Offert frumentum novum in pera; cum novum testamentum
Abbreviated transcription (Latin):
&̾ filii ꝓpħarum habitabãt
coram helyseo. Dixitq uni de pu¬
eris suis. Pone ollam grandem.
& coque pulmentũ filiis ꝓpħ arũ.
Et egressus unꝰ in agrum ut collige¬
ret herbas agrestes. inuenitq qͣ¬
si uitem siluestrem. & collegit ex
ea colochintidas agri. & impleuit
pallium suũ. & reu̾sus concidit in
ollam pulmenti. fames ista famem
significat audiendi u̾bum di. filii
ꝓpħarum: filii sunt p̃dicatoꝵ. qui
habitant coram helyseo .i. xp̃o. uł¬
aliquo p̃lato. in loco xͥ posito. Conci¬
dit autẽ in ollam colochintidas.i.
amaritũdinem delege. uł mortife¬
riun de phylosophis sumens. int̾
cordis coquens tale pulmentũ. hoc
est documentũ p̃parat auditorib
suis. Dicit enim apłs. Lottera occi¬
dit. prũdentia carnis mors ẽ. prudẽ¬
tia autẽ sp̃c: uita. Hoc scientes fide
les mortem in olla clamant. S fa¬
rina in ollam mictit᷑: eum scĩa sp̃u¬
alis intale coñdim̃tum intͦmitti¬
tur. ut exclusa amaritudine. pa¬

Expanded text:
t filii prophetarum habitabant coram Eliseo. Dixitque uni ex pueris suis: Pone ollam grandem, et coque pulmentum filiis prophetarum. Et egressus est unus in agrum, ut colligeret herbas agrestes invenitque quasi vitem silvestrem, et collegit ex ea colocynthidas: et implevit pallium suum, et reversus concidit in ollam pulmenti . Fames ista famem significat audiendi verbum Dei; filii prophetarum filii sunt praedicatorum, qui habitabant coram Eliseo, id est ancto praelato, in loco Christi posito. Collegit autem in ollam colocynthidas, idamaritudinem de lege, et mortiferum de philosophis sumens intermcordis coquens tale pulmentum, hoc est documentum praeparat auditoribus suis. Dicit enim Apostolus: Littera occidit . Prudentia carnis, mors est; prudentia spiritus, vita . Hoc scientes files, mortem in olla clamant; sed farina in olla mittitur, cum scientia spiritualis in tale condimentum intromittitur, ut exclusa amaritudine, pa
Abbreviated transcription (Latin):
no potitus imꝑio anno incar¬
am in molothelitarũ heresim
incidit. ficut & auus eius hera¬
clius augustus. suggerente ei
uenenum ꝑfidiȩ paulo constã¬
tinopolitanȩ ur̃bis ep̃o. qͥ pyr¬
ro successerat in episcopatu.
Multos etiam orthodoxoꝵ uer¬
berib & exiliis condemnauit.
eo qd̾ heresi suȩ nullatenus ac¬
quiescere uellent. ꝓpter quõd
cum apud birantiũ peue om¬
nib ẽẽt exosus. ad italiam na¬
iugauit uolens illam & a po¬
testate longobardoꝵ eruere. & ibi
aliqnͣtulum manere. Egres

Expanded text:
o anno Incaram in Monotheiitarum haeresim incidit, sicut et avus ejus Heraclius Augustus, suggerente ei venenum perfidiae Paulo Constantinopolitanae urbis episcopo, qui Pyrrho successit in episcopatu. Multos etiam orthodoxorum verberibus et exsiliis condemnavit, eo quod haeresi suae nullatenus acquiescere vellent. Propter quod cum apud Byzantium pene omnibus esset exosus, ad Italiam navigavit, volens illam et a potestate Longobardorum eruere, et ibi aliquantulum manere. Egres
Abbreviated transcription (Latin):
eontius gͥ anno incar xiiii¬
nationis dñi. dec. imꝑium sumẽs
anno t̾cio: arabes affricam debel¬
labant. Contra quos direxit iho¬
hannem patͥcium cũ stolo copi¬
oso. Qui cum carthaginẽ ꝑueniᷤ¬
set. arabes in fugam conuertit.
& ibidem hyemauit. Demũ uͦ ad
imꝑatoremn regressus ẽ. uolens
ab eo maiorẽ deposcere stolam.
S exercitus qui in affricam re¬
manserat. absente ioħe patͥcio
elegit quendam absimarũ. quẽ
& nominauit tyberiũ. & creaũ¬
illum imꝑatorem. Absimarus
autẽ sumpto stolo qui secum e¬
rat nauigauit ad urbem. & sine
mora introiuit in eam ꝑ murũ
blachernarum. Et app̃hendens
leontiũ: exilio relegauit.

Expanded text:
ontius igitur, anno Incarontius igitur, anno Incarnationis Domini 700 imperium sumens, anno tertio Arabes Africam debellabant. Contra quos direxit Joannem patritium cum stolo copioso. Qui cum Carthaginem pervenisset, Arabes in fugam convertit, et ibidem hiemavit. Demum ad imperatorem regressus est, volens ab eo deposcere stolum majorem. Sed exercitus, qui in Africa remanserat, absente Joanne patricio, elegit quemdam Absimarum, quem et nominavit Tiberium, et creavit imperatorem. Absimarus autem, sumpto stolo qui secum erat, navigavit ad urbem, et sine mora introivit in eam per murum Blachernarum, et apprehendens Leontium exsilio relegavit.
Abbreviated transcription (Latin):
citum. quo imꝑium eus ab impe¬
tu arabum tuebatur. Quib rep̃s¬
sis pace & quiete potitus ẽ arabũ
principatus usq in p̃sentem diẽ.
& ex tunc liberius barbariroma¬
niam depopulauerunt. Porro post¬
hȩc iustinianus contra sclauos ꝑre¬
xit. & multos ex eis prostrauit. S
dum inde reuerteretur. p̃pẽditus
a bulgarib in arto clausurȩ. cum
ꝓprii popłi cẽde & uulneratione
iuix preualuit remeare. Constituit
preterea stephanũ ꝑsam sacellari¬
um suũ. uirũ crũdelem ac pessimũ.
qui plures rei publicȩ pͥncipes gra¬
iuter affligebat. quiq matrẽ ipsi¬
us augusti anastasiam absente eo
p̾sumpsit more pueri flagellare.
Quȩ res maxime eum fecit exosũ
cunctis pͥncipib & domesticis su¬
is. Insurrexit gͦ adu̾sus eum leon¬
tius patͥcius conspirante secũ galli
narib amputatis. apud cersonam
exilio relegauit. Deniq prefatoꝵ
armis munitꝰ uiroꝵ: augustalem
arripuit dignitatem De leonno¬

Expanded text:
citum, quo imperium suum ab impecitum, quo imperium suum ab impetu Arabum tuebatur. Quibus repressis, pace et quiete potitus est Arabum principatus usque in praesentem diem. Et ex tunc liberius barbari Romaniam depopulaverunt. Porro posthaec Justinianus contra Sclavos perrexit, et multos ex eis prostravit. Sed dum inde reverteretur praepeditus a Bulgaribus in arcto clausurae cum proprii populi caede et vulneratione vix praevaluit remeare. Sustinuit praeterea Stephanum Persam, sacellarium suum, virum crudelem, ac pessimum, qui plures reipublicae principes graviter affligebat. Quique matrem ipsius Augusti Anastasiam absente eo praesumpsit more pueri flagellare. Quae res maxime fecit exosum cunctis principibus, et domesticis suis. Insurrexit ergo adversum eum Leontius patritius, conspirante secum Gallinnaribus amputatis ad Cersonam exsilio relegavit; deinde praefatorum armis munitus virorum, augustalem arripuit dignitatem.
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ constantis filius. post xii¬
patris interitũ eius obtinens un¬
ꝑium anno incarnationis xp̃i.¬
fuit uir fide catholicus & mode¬
stus. Sapienti ꝙͦ usus consilio
cum arabib qui damascũ inha-¬
bitabant. & cũ bulgarib pacem
firmissimã fixit. Restaurauit e¬
tiam ȩccłias que fuerant dirutȩ
a temporib heraclii proaui sui.
Insurrexit preterea contra mono¬
thelitas. satagens eoꝵ opiniones
subuertere. qui unã tantũ in
tuõ deniq apud urbem regiam
constantino orthodoxo augusto.
filius eiꝰ iustinianus imꝑii mo¬
deramina gubernanda heredi
tario iure suscepit. De iustmiano
suo succẽdens in regno. anno in¬
carnationis diuinȩ. de. xcu: im¬
ꝑauit annis .x. Hic cumẽẽt qͣsi
annoꝵ .xui. puerili usus teme¬
ritatẽ. pacem quã pater eiꝰ cũ a¬
bi melecharabum principe fixe¬
rat soluit &r pacem cũ bulgarib
ꝑturbans ea quȩ a patresuo ordi¬
nabiliter fuerant acta. Remouit
etiam a mari mardanitarũ exer¬

Expanded text:
 Constantis filius post patris interitum, ejus obtinens imperium anno Incarnationis Chrifuit vir fide catholicus, modestus. Sapienti quoque usus consilio, cum Arabibus qui Damascum inhabitabant, et cum Bulgaribus pacem firmissimam fixit; restauravit etiam ecclesias, quae fuerant dirutae a temporibus Heraclii proavi sui. Insurrexit praeterea contra Monothelitas, satagens eorum opiniones subvertere, qui unam tantum in tuo denique apud urbem regiam Constantino orthodoxo Augusto, filius ejus Justinianus imperii moderamina gubernanda haereditario jure suscepit. CAP. XIII. Desuo succedens in regno, anno Incarnationis divinae 696, imperavit annis decem. Hic cum esset quasi annorum sexdecim puerili usus temeritate, pacem quam pater ejus cum Abimelech Arabum principe fixerat, solvit, pacem cum Bulgaribus perturbans et ea quae a patre suo ordinabiliter fuerant facta. Renovavit etiam Marcianitarum exer
Abbreviated transcription (Latin):
eupiscentia. infirmitas. Ignoran¬
tia boni. dcupiscentia mali: infir¬
mitas corꝑis humani. ꝑprimũ
in nob̃ duuna imago: ꝑ ꝯeupiscẽ¬
tiam diuina similitado: ꝑ infir¬
mitatem immortalitas corporis.
facta ẽ itaq uia hominis tenebrȩ.
eum. Tenebrȩ ꝑ ignorantiam.
lubricũ ꝑ ꝯcupiscentiã: & ange¬
lus dñi id ẽ infirmitas corporis.
corpori ad undictam immissa:
ꝑsequens eũ ꝑ mortalitatẽ. donec
in t̾ram reu̾̃tatur de qua sumptꝰ¬
est. Solet autẽ scdm quosła hoc
q̃d hic ocupiscentiã nominamꝰ¬
tria mala. sic. Ignorantia. uitiũ.
infirmitas. ꝑ quȩ tria mala: tͥa

Expanded text:
cupiscentia, infirmitas. Ignorantia boni, concupiscentia mali, infirmitas corporis humani. Per primum in nobis divina imago. Per concupiscentiam divina similitudo. Per infirmitatem immortalitas corporis. Facta est itaque via hominis tenebrae eum . Tenebrae per ignorantiam, lubricum per concupiscentiam, et angelus Domini, id est, infirmitas corporis corpori ad vindictam immissa, persequens eum per mortalitatem, donec in terram revertatur de qua sumptest. Solet autem secundum quosdam hoc, quod per concupiscenciam nominamutria mala sic: ignorancia, vicium, infirmitas, per que tria mala
Abbreviated transcription (Latin):
tus liber tractat de mysteriis rerũ
gestarũ. ab helchana usꝙ ad dauid:
ubi scͥptum ẽ. scidit dñs regnum
isrł ate hodie. & tradidit illũd pro¬
ximo tuo meliori te. Sextus liber¬
tradat. de mystiis rerũ gestarum:
a dauid usꝙ ad salomonẽ. Septimꝰ¬
liber tracdat de mysteriis rerum
gestarũ: a salomone usꝙ ad tͣns¬
migrationẽ babylonis. Octauus¬
liber tractat de mysteriis rerum
gestarũ: quȩ continent᷑ in esdra.
rerũ gestarũ: quȩ continent᷑ in
sermones diu̾sos: singłos dde ma¬
teria sua editos. Cetera quȩ deu¬
ceps ponimus de nouo testam̃to
sumimus. uͦii. ꝙ libris det̾mina
gulis capitulis breuitati stũdem̃.
ĩdeo facimus: ne imꝑfectionem
inchoationis tuȩ uerbis plixiorib
oneremus. Primȩ autẽ partis libroᷤ
& capitula talit̾ in sequentib or¬
dinamus:¬

Expanded text:
rerum gestarum ab Elcana usque ad David, ubi scriptum est: Scidit Dominus regnum Israel a te hodie, et tradidit illud proximo tuo meliori te . Sextus de mysteriis rerum gestarum a David usque ad Salomonem. Septimus de mysteriis rerum gestarum a Salomone usque ad transmigrationem Babylonis. Octavus de mysteriis rerum gestarum quae continentur in Esdra. rerum gestarum, quae continentur in sermones diversos singulos de materia sua editos. Caetera, quae deinceps ponimus, de Novo Testamento sumimus quatuorque libris determinamngulis capitulis brevitati studemus. Ideo facimus ne imperfectionem inchoationis tuae verbis prolixioribus oneremus. Primae autem partis libros et capitula taliter in sequentibus ordinamus
Abbreviated transcription (Latin):
habemꝰ originẽ artiũ. sitũ tertarũ:
cursum hẏstoriaꝵ ab inttio usꝙ
ad nos lecurrentiũ. In scda parte
mat̾iam babemꝰ sensus allegoriaꝵ
& tropologiarũ: scdm subiacentis
lineam hystoriȩ dispositarũ. Primã
parcem ꝑ decem libros distingui¬
mus. In pͥmo libro de ougine arti¬
um &̃ diuisione earũ breuit̾ dis¬
putamus. In seđo mat̾iam mun¬
danȩ & diuinȩ scͥpturȩ: & quomo¬
do mundana duinȩ subseruat
demonstramꝰ. cũ quoꝵda adiecti¬
one. In tercio: situm t̾rarũ descri¬
bimus. In quarto summã hystonȩ
diuine: ab initio usq ad natiuita¬
tem xp̃i ponimꝰ. In qͥnto: ortum.
cursũ. & otcasũ regnoꝵ mundi. a
tempore quo ab initio ẽẽ ceꝑunt:
usq ad natiuitatẽ xp̃i. In sexto
tractamus de imꝑatorib roma
In septimo a traiano usq ad con¬
stantinũ magnũ. In octauo. acon¬
stantino magno usꝙ ad zenonẽ.
In nono. a zenone usꝙ ad karolũ
magnũ. In decimo tradtamꝰ de ori¬

Expanded text:
habemus originem artium, situm terrarum, cursum historiarum ab initio usque ad nos decurrentium. In secunda parte materiam habemus sensus allegoriarum, et tropologiarum secundum subjacentis lineam historiae dispositarum. Primam partem per decem libros distinguimus. In primo libro de origine artium, et divisione earum breviter disputamus. In secundo materiam mundanae et divinae Scripturae, et quomodo mundana divinae subserviat demonstramus cum quorumdam adjectione. In tertio situm terrarum describimus. In quarto summam historiae divinae ab initio usque ad nativitatem Christi ponimus. In quinto ortum, cursum et occasum regnorum mundi a tempore, quo ab initio esse coeperunt, usque ad nativitatem Christi. In sexto tractamus de imperatoribus Romanrajanum. In septimo a Trajano usque ad Constantinum Magnum. In octavo a Constantino Magno usque ad Zenonem. In nono a Zenone usque ad Carolum Magnum. In decimo tractamus de ori
Abbreviated transcription (Latin):
qui reu̾sus ẽ de babylone. Ideo ui¬
gilanter scͥptura distinxit. de qua
generatione captiuoꝵ soluti in patͥ¬
am redieruit. ut ex eo amino nere¬
mur qnͣta certitũdine dñs summã
electoꝵ suoꝵ. in libro uitȩ conscͥbat
& uelut in albo celi consignet. qͦt
animas qͥsꝙ fidelium u̾bo uł ex¬

Expanded text:
qui reversus est de Babylone . Ideo vigilanter Scriptura distinxit de qua generatione captivorum soluti in patriam redierunt, ut ex eo admoneremur quanta certitudine Dominus summam electorum suorum in libro vitae conscribat, et velut in alio coeli consignet, quot animas quisque fidelium, ve
Abbreviated transcription (Latin):
archadio defuncto imꝑaũ
annis. xui. cũ theodosio nẽpo¬
te suo. S honorus sicut iamdi¬
ctum ẽ partes regebat hesꝑiȩ.
theodosio uͦ archadii filio subia¬
cebant orientales ꝓuinciȩ. Por¬
ro athanulfus rex gothoꝵ cuius
supra meminimꝰ apud barcino¬
nam hyspaniȩ urbem dolo suoꝵ
occisus ẽ. Cui segeriens successit.
Qui pacem optimam cũ hono¬
rio imꝑatore constituit. & placi¬
dam eius sororem secũ honeste
habitam ei restituit. Honorius
autẽ illam constantino comiti de
ꝑ ĩdem tempus augustinꝰ ypo
suo: reb humanis excessit. Quo
de functo iohes quidam tyran¬
nus hesꝑiȩ inuasit imꝑium.
Sr hunc ardaburcꝰ patricius
a theodosio missus intra rauẽ¬
nam int̾fecit: assumpsitꝙ the¬
odosius ualentinianũ puerũ
supradictȩ placid̾ȩ & constanti¬
ni filium. & coronauit eum.
q eum matre sua placidia ad
italiam destinauit. illũ ꝙ imꝑa¬
torem. & placidiam designauit
augustam. de theodosio

Expanded text:
Arcadio defuncto imperavit annis sexdecim cum Theodosio nepote suo; sed Honorius, sicut jam dictum est, partes regebat Hesperiae, Theodosio vero Arcadii filio subjacebant orientales provinciae. Porro Athanulphus rex Gothorum, cujus supra meminimus, apud Barcinonam, Hispaniae urbem, dolo suorum occisus est, cui Segericus successit, qui pacem optimam cum Honorio imperatore constituit, et Placidiam ejus sororem secum honeste habitam ei restituit. Honorius autem illam Constantino comiti desper idem tempus Augustinus Hipsuo rebus humanis excessit. Quo defuncto, Joannes quidam tyrannus Hesperiae invasit imperium. Sed hunc Ardaburcus patricius, a Theodosio missus, intra Ravennam interfecit. Assumpsitque Theodosius Valentinianum puerum supradictae Placidiae, et Constantini filium, et coronavit eum, et cum matre sua Placidia ad Italiam destinavit, illumque imperatorem, et Placidiam designavit Augustam. CAP. XI. De Theodosio
Abbreviated transcription (Latin):
no. cl xxxui. Manluis ⁊ regulus
anno ccxluii. Publiꝰcorneliꝰ. scipio. anno
ccxcii. fabiꝰ maximꝰ dictator anno .cc. xe¬
UIII. Luciꝰ emiliꝰ. pauł terentiꝰ. uarro
inno cc.xcix. Leuinꝰ & marcellus
anno. ece iiii. Claudius nero &
marcus liuius salinator. anno

Expanded text:
no 186. Manlius, et Regulus no 186. Manlius, et Regulus anno 243. Publicius Cornelius Scipio anno 292. Fabius Maximus dictator anno 298. Lucius Aemilius Paulus. Terentius Varro anno 299. Levinus et Marcellus anno 304. Claudius Nero et Marcus Livius Salinator anno
Abbreviated transcription (Latin):
usq in annũ .uiii. darii regis qͥ
ẽ octogesimꝰ post tͣnsmigrationẽ
babylonis. decimꝰ post reu̾sionẽ.
quartus post instauratione i
quinium suꝑbũ. Reges latuu. Ia¬
nus. Saturnus. Picus. faunus.
latinus. Eneas. albani. Ascamiꝰ.
Siluius. Postumꝰ eneȩ filius. Sil
uius eneas. Siluiꝰ latinus. Siluiꝰ
alba. Siluiꝰ egyptus. Siliuiꝰ capis.
Siluius carpentus. Siluiꝰ tyberi¬
nus. Siluiꝰ agrippa. Siluiꝰ aremu¬
lus. Siluius auentinꝰ. Siliiꝰ ꝓcax.
Siluius amilius. Romani. Romu¬
lus. Numa pompiliꝰ. Tulliꝰ hosti¬
lius. Anchus Marciꝰ. Tarquinus
pͥscus. Seruiꝰ. Tarquiniꝰ suꝑbus.
Dost hȩc expulsis ab urbe regib
ꝑbrutũ. consules rem publicam
tractabant. usq ad iuliũ cesarẽ.
regis ⁊ sacerdotis uideoꝵ. ꝑ ãnos
.ccccxli. sic. Brutꝰ post expulsos
reges pͥmus consul anno primo.
Decem uiri constituti anno qua¬
dragesimo. Camillus consul an¬
no. cxxxui. Quintinꝰ dictator
anno. exluui. Papiriconsul an¬

Expanded text:
usque in annum octavum Darii regis, qui est octogesimus post transmigrationem Babylonis, decimus post reversionem, quartus post instaurationem quinium superbum. Reges Latini fuerunt Janus, Saturnus, Picus, Faunus, Latinus, Aeneas. Albani, Ascanius, Silvius Posthumus Aeneae filius, Silius. Eneas Silvius. Latinus Silvius. Alba Silvius. Egyptus Silvius. Capis Silvius. Carpentus Silvinus, Silvius Agrippa, Silvius Aremulus, Silvius Aventinus, Silvius Procas, Silvius Amulius, Romani, Romulus, Numa Pompilius, Tullus Hostilius. Ancus Martius, Tarquinius Priscus, Servius Tarquinius, superbus. Post haec, expulsis ab urbe regibus per Brutum, consules rempublicam tractabant usque ad Julium Caesarem, regis et sacerdotis Judaeorum per annos sic. Brutus post expulsos reges primus consul sub anno primo, deinde decem viri constituti sunt anno 40. Camillus consul anno 136. Quintius dictator anno 148. Papirius consul an
Abbreviated transcription (Latin):
futurȩ głȩ. Si querunt ppłi terrȩ
nrm ꝓphanare sabbatum. uena¬
lia inferendo indie scĩficata: qm̃
immundi sp̃c mundiciã cordis
maculare nituntur. & ingerere
illecebras uitioꝵ accepto p̾cio nr̃i
offensus. quo diem maxime scĩ¬
ficationis inqͥnent .i. lucem piȩ
actionis uł cogitationis errorib
obnubilent. S nos huiꝰmõdi m̾¬
catum clausis muris nr̃e urbis
.i. eustõdia uitȩ ꝑfectioris pror¬
sus uitare deb̾emus. De dedica

Expanded text:
futurae gloriae. Sed quaerunt populi terrae profanare Sabbatum, venalia inferendo in die sanctificata, quando immundi spiritus munditiam cordis maculare nituntur, et ingerere illecebras vitiorum accepto pretio nostri consensus: quo diem maximae sanctificationis inquinent, id est lucem piae actionis, vel cogitationis erroribus obnubilent. Sed nos hujusmodi mercatum, clausis muris nostrae urbis, id est custodia vitae perfectioris, prorsus vitare debemus. CA
Abbreviated transcription (Latin):
apłicȩ fidi x uitȩ firmitatẽ mente
tenemus. Angłm qͦ: nosteran adũ¬
sarioꝵ sit ꝑcunctamur. dum quid
sit bonum quid ue malum disere¬

Expanded text:
ae fidei, et vitae firmitatem mente tenemus. Angelum quoque an noster, an adversariorum sit percontamur, dum quid sit bonum, quidve malum discre
Abbreviated transcription (Latin):
re claruit sc̃s egidius. confessor p̃¬
cipuus. natione grecus. qui dei mui¬
tu ueniens ad gallias. in ꝓuincia
eui septunania nom̃ est Heremiti

Expanded text:
re floruit sanctus Egidius confessor precipuus, natione Grecus, qui Dei nutu veniens ad Gallias, in provintia cui Septimania nomen est heremiti
Abbreviated transcription (Latin):
cognitionis statum corrigere non
ualet. quem t̾renȩ usus sollicitũdi¬
nis euruum tenet. Ex hoꝵ quippe
specie psalmista dicit. Incuruat᷑
in spinis cecidit: hii sunt qui au¬
dierunt. ⁊ a sollicitudinib & diui¬
ciis ⁊ uoluptatib uitȩ euntes suf
focantur & ñ referunt fructum.
Uppus uͦ ẽ: cuiꝰ quidẽ ingenium
ad cognitionẽ u̾tatis emicat. sed
tam̃ hoc carnalia oꝑa obscurant.
Inlippis quippe ocłis pupillȩ sanȩ
sunt: s humore olefluente infir¬
mate palpebre grossescunt. quaꝵ
quia infusione crebro atterituꝵ.e¬
tiam acies pupillȩ uiciatur. Et st̃
ñnulli quoꝵ sensum carnalis ui¬
tȩ oꝑatio sauciat. qui udelicet rec¬
ta subtilit̾ ꝑ ingeniũ iudere pote¬
rant. s usu prauoꝵ actuum cali¬
gant. Lippus itaq ẽ cuiꝰ sensum na-¬
tura exacuit: si conu̾sationis pra¬
uitas confundit. Cui bñ ꝑ angłm¬

Expanded text:
cogitationis statum erigere non cogitationis statum erigere non valet, quem terrenae usus sollicitudinis curvum tenet. Ex horum quippe specie Psalmista dicit: Incurvatusin spinis cecidit, hi sunt qui audierunt verbum, et a sollicitudinibus et divitiis et voluptatibus vitae euntes suffocantur, et non referunt fructum . Lippus vero est cujus quidem ingenium ad cognitionem veritatis emicat, sed tamen hoc carnalia opera obscurant. In lippis quippe oculis pupillae sanae sunt, sed humore defluente infirmatae palpebrae grossescunt. Quae quia infusione crebro atteruntur, etiam acies pupillae vitiatur. Et sunt nonnulli, quorum sensum carnalis vitae operatio sauciat quia videre recta subtiliter per ingenium poterant, sed usu pravorum actuum caligant. Lippus itaque est, cujus sensum natura exacuit, sed conversationis pravitas confundit. Cui bene per ang
Abbreviated transcription (Latin):
tione discernente singła oꝑa
nr̃a. ꝓ loco. tempore. mõdo. in¬
tentione diligent᷑ discutimus.
ne nos uicium fallat. sub specie
uirtutis. aut culpa sub sp̃e re¬

Expanded text:
tione discernente singula opera nostra pro loco, tempore, modo, intentione, diligenter discutimus, ne nos vitium fallat sub specie virtutis, aut culpa sub specie re
Abbreviated transcription (Latin):
post hanc uitam nemmi datur facul¬
tas oꝑandi uł fidutia dm̃ dep̃candi.
Debitores quoq a debito relaxati uil¬
licum post uillicationẽ in domos reci¬
piunt. cum sensus & affectus a pecca-¬
to ꝑ penitentiam &̾ remissionẽ alleui¬
ati & celestibus p̃miis ditati in cellesti¬

Expanded text:
post hanc vitam, nemini datur vel faculpost hanc vitam, nemini datur vel facultas operandi, vel fiducia Deum deprecandi. Debitores quoque a debito relaxati, villicum post villicationem in domo accipiunt, quando sensus et affectus a peccato per poenitentiam et remissionem allevati et coelestibus praemiis ditati, ho
Abbreviated transcription (Latin):
O quam bona quam tocuples uilla
ista in qua ds posuit tot &e tanta &¬
talia bona. Caueat rusticus ne dissipet
bona eius. Dissipassio bonorum amissio
do norum corruptio uͥtutum ablatio bo¬
norum oꝑum. N otandum quod dictum
ẽ. quasi dissipasset bona eus. Non enĩ
diligat bom non tamen tanta potest
cerari ignorantia ut nichil cognoscat
ueri. Uillicatio terrena conuersa¬
tio amissio uillicationis ẽ in morte
hominis ratio de uillicatione iusta
estimatio de transacta conuers atiõe.
Locutio diuitis cũ uillico sermo di
serui sunt intellectus sensus appeti
tus humani. ꝑculpam deprauati.
sł quantomagis intellectus humanꝰ
siue affectus siue sensus siue appetitꝰ
abono dissidet. tanto amplius dõ
debet. Sessio debitoris ẽ humiliatio
peccatoris. scriptio debiti consideratio
alleuiet. ut eum dominus in fine sine
fine de tali prudentia laudet. Amis¬
sa namꝙ uillicatione fodere non ua¬
lebat & mendicare erubescet. qui a

Expanded text:
tia. O quam bona, quam locuples villa tia. O quam bona, quam locuples villa ista, in qua Deus posuit tot et tanta bona! Caveat villicus, ne dissipet pet bona ejus. Dissipatio bonorum, amissio est donorum; corruptio virtutum, ablatio bonorum operum. Notandum quod dictum est: Quasi dissipasset bona ejus. Non enim diligat boni, non tamen potest tanta caecari ignorantia, ut nihil cognoscat veri. Villicatio est conversatio; amissio villicationis, est in morte hominis; ratio de villicatione est justa examinatio de transacta conversatione; locutio divitis cum villico, sermo Domini servi, sunt intellectus, affectusumani per culpam depravati. Et quanto magis intellectus, sive sensus, sive affectus, sive appetitus a bono dissidet, tanto amplius debet Deo. Sessio debitoris, est humiliatio peccatoris; scriptio debiti, consideratio rim prudenter allevet, ut eum Dominus in fine sine fine de tali prudentia laudet. Amissa namque villicatione, fodere non valebit; et mendicare erubescet, quia,
Abbreviated transcription (Latin):
Homo diues ds̃. uilla humana natura.
uullicus sp̃c. coloni intellectus affectus.
sensus appecitus humani. bona diuitis
dñi dona dĩ & ea que habemus ꝑnatu¬
ram. & ea que habemus ꝑ grãm. Mul¬
ta bona posuit deus instauramenta isti¬
us uille. Sunt in ea edificia ꝑ multi¬
modam bone conuersationis honesta¬
tem uituli ꝑ bonam inchoationem.
boues ꝑ consummationem tauri ꝑ
alis integͥtatis incorruptionẽ. oues per
innocentie mansuetudinẽ. agni per
mundicie candorem. capre ꝑ arclu
itatem contemplationis. apesꝑ gu
stiim interne dulceilinis. Sede po¬
ci quamuis deus esum illorum in lo¬
ge sua ꝓhibeat ibi non numquam
inueniuntur ꝑ subreptionẽ minun¬
de cogitationis qui & ipsi meo queo
ualent ad humiliationẽ mentis mu¬
tum adiuuant ad cumulũ iustifra¬
tionis. Inuenitur etiam in hac uis¬
la idẽ humana natura ordeum ꝑ
scientiam ueteris testamenti. trm¬
cum ꝑ scientiam noui. ibi sunt agͥ
multi ꝑ latitudinem sensuum & affec

Expanded text:
 Deus Pater; villa, humana natura; villicus, spiritus coloni, intellectus, affectus, sensus, appetitus humani; bona divitis, dona Domini, et ea quae habemus per naturam, et ea quae habemus per gratiam. Multa bona quae posuit Deus in instauramenta istius villae, sunt in ea aedificia, per multimodam bonae conversationis honestatem; vituli, per boni inchoationem; boves, per consummationem; tauri, per alis integritatis incorruptionem; oves, per innocentiae mansuetudinem; agni per munditiae candorem; caprae, per contemplationis ardustum internae dulcedinis. Sed et porci, quamvis Deus illorum esum prohibebat, ibi nonnunquam inveniuntur per subreptionem immundae cogitationis. Qui et ipsi eo quod valent ad humilitatem mentis, multum adjuvant ad cumulum justificationis. Invenitur etiam in hac villa, id est in humana natura hordeum, per scientiam Veteris Testamenti; triticum per scientiam Novi. Ibi sunt agri multi per latitudinem sensuum et affec
Abbreviated transcription (Latin):
dum in sodomis idẽ inter reꝓbos ut aci¬
uena moraretur. quantum ualet scelera
eorum declinat. Exeunte loth sodoma
perit. quia in consummatione scł̃i exi-¬
bunt angłi &e seꝑabunt malos de medio
iustorum & mittent eos in caminum

Expanded text:
dum in Sodomis, id est inter reprobos ut advena moratur, quantum valet scelera eorum declinat. Exeunte Loth, Sodoma perit, quia in consummatione saeculi exibunt angeli, et separabunt malos de medio justorum, et mittent eos in cam
Abbreviated transcription (Latin):
pem in ina. dao. li. ab. il. ne for tra.
m. te in carcerem. Aduersarius nr̃
in uia sermo di ẽ. contrarius carnalib
desideriis inp̃sentiuita aquo libera-¬
tur qui p̃ceptis eius humiliter subdit᷑.
alioquin ex sermone contempto re¬
us in examine uidicis tenebitur
peccator qm̃ uidex exactori idẽ dia¬
tet eumut diabolus animam euis do
penam trahat ae ipse exactor trurlet¬
eam in gehennam. Dico tibi non ext¬
es inde donec idẽ numquã. donec
ꝓminimis peccatis puniaris & reddas
semꝑ penas ꝓ peccatis paciendo. nũquã
ueniam consequendo De diuite¬

Expanded text:
at tat te in carcerem . Adversarius noster in via Dei sermo est, contrarius carnalibus desideriis in praesenti vita, a quo liberatur qui praeceptis ejus humiliter subditur. Alioquin ex sermone contemptu reus in examine judicis tenebitur peccator. Quem judex exactori, id est, diatet ut Diabolus animam ejus ad poenam trahat et ipse exactor eam retrudet in gehennam. Dico tibi, non exies inde, id est nunquam: donec id est pro minimis peccatis puniaris, et reddas semper poenas pro peccatis patiendo nunquam veniam consequendo.
Abbreviated transcription (Latin):
illuc ꝑmeritũ non attingunt. Pater
Infidelis populus uerba legis in ore tenut
que in oꝑe seruare contempsit. Ibi gͦ
amplius ardebat. ubi se ostendit sc̃ire
quod facere noluit. Ab extremo digito
se tangi desiderabat qui eternis supplici¬
is datus optat oꝑa iustorum uł ultima
Nota quod diues iste aliquid boni fecit
uita tua. quia om̃e gaudium tuũ felicita¬
tem transitoriam putasti. Habent iusti
etiambona in mundo. s quia in recom¬
pensatione non recipiunt. s ad eter-¬
na scĩs desideriis estuant. que allunt
minime bona uidentur. Memento fili
Ecce abraham filium uocat quem tam̃¬
ante atormento non liberat quia p̃cẽden¬
tes patres huiuspopuli multos afide sua
deiuasse considerant. nec ulla compassione
a tormentis eripunt. quos tamen ꝑ carnẽ
filios recognoscunt. H abeo enĩ quinq
fr̃es. Iidaicus populus iam ex magna par¬
quit quinq libris moysi carnaliter intel¬
lectis. uł quinq sensibus corporis deditos

Expanded text:
illuc per merita non attingunt. Pater illuc per merita non attingunt. Pater Infidelis populus verba legis in ore tenuit, quae in opere servare contempsit. Ibi ergo amplius ardebat, ubi se ostendit scire, quod facere noluit. Ab extremo digiti se tangi desiderat, qui aeternis suppliciis datus optat opera justorum, vel ultima Nota quod dives iste aliquid boni fecit, recepisti bona in vita tua, quia omne gaudium tuum felicitatem transitoriam putasti. Habent justi etiam bona in mundo; sed quia in recompensationem non recipiunt, sed ad aeterna sanctis desideriis aestuant, quae adsunt, minime bona videntur. Memento, fili. Ecce divitem filium vocant, quem tamen a tormento non liberat; quia praecedentes patres hujus populi multos a sua fide deviasse considerant, nec ulla compassione a tormentis eripiunt, quos tamen filios per carnem recognoscunt. Habeo enim quinque fratres. Judaicus populus ex magna parquit, quinque libris Moysi carnaliter intellectis, vel quinque sensibus corporis deditos
Abbreviated transcription (Latin):
tilem popłm ad cognitionẽ legis admit¬
tere suꝑbus iudaicus popłs despiciebat
Quia enĩ ñ ad caritatem s ad elationem
doctrmam legis habuit quasi de accep¬
tis opibus tumuit & quia ei uerba
defluebant de scientia quasi quasi mi¬
ce cadebant de mensa. Sed contra pau¬
resdum loquendo apeccatis eripiunt
quasi tangendo uulnera ad sanitatem
reducunt sicut caniscurat uulneradũ
lingit. Unde bene lararus interp̾tatur
adiutus quia ipsi hunc ad cor erectionen
iuuant qui eius uulera ꝑ lingue correp¬
tionem curant. Factum ẽ autẽ ut mor¬
Sinus abrahe ẽ reqiies beatorum pau¬
ꝑum quorum ẽ regnum celorũ. quopost
hanc uitam recipruntur. Mortuus est
tura inferni penarum ꝓfunditas ẽ. que
suꝑbos & iniiscdes post hanc uitam uo¬
rat. Eleuans autẽ ocłos suoᷤ cumeẽt in
dent infideles dum in imo positi ante diem
iudicii fideles suꝑse in requie attendunt
quorum post gaudia contemplari non pos-¬
sunt. Longe enĩ ẽ quod conspicumt qͥ

Expanded text:
legis admittere, superbus Judaicus populus despiciebat. Quia non ad charitatem, sed ad elationem, doctrinam legis habuit, quasi de acceptis opibus intumuit; et quia ei verba defluebant de scientia, quasi micae cadebant de mensa. Sed contra, vures, dum loquendo a peccatis eripiunt, quasi tangendo vulnera ad sanitatem reducunt, sicut carnis vulnera curat dum lingit. Unde Lazarus interpretatur bene adjutus, quia ipsi hunc ad ereptionem juvant, qui ejus vulnera per linguae correptionem curant. Factum est autem ut morSinus Abrahae est requies beatorum pauperum, quorum est regnum coelorum, in quo post hanc vitam recipiuntur. Sepulttura inferni poenarum profunditas, quae superbos et immisericordes post hanc vitam vorat. Elevans autem oculos suos cum esset in dent infideles, dum in imo positi ante diem judicii fideles super se requiescere attendunt, quorum post gaudia contemplari non possunt. Longe est, quod concupiscunt; quia
Abbreviated transcription (Latin):
signat. qui cultum uite exterius habu¬
it & accepte legis deliciis usus ẽ ad nito¬
rem non ad utilitatem. Lararus ulce¬
ribus plenus gentilem popłm significat
qui conuersus ad clm̃ peccata confitetur
Uirus namq quod intus latebat quasi
rupta cute foras mittit. dum occulta
mala ꝑ confessionem ꝓcdit. E cupiebat
saturari de micisque cacdebant de men-

Expanded text:
signat, qui cultum vitae exterius habuit, et acceptae legis deliciis usus est ad nitorem, non ad utilitatem. Lazarus ulceribus plenus gentilem populum significat, qui ad Deum conversus peccata confitetur. Virus namque, quod intus latebat, quasi rupta cute foras emittitur, dum occulta mala per confessionem prodit. Et cupiebat saturari de micis, quae cadebant de
Abbreviated transcription (Latin):
archam edificat. cum dñs fideles in eccl̃ia
congregat. Quam consummatam in¬
greditur cum hanc in die iudicii p̃sen¬
tia sua illustrat. Sed dum archa edifi¬
catur miqui luxuriantur & dum intra¬
tur eterna clamnatione plectuntur.

Expanded text:
arcam aedificat, cum Dominus fideres in Ecclesia congregat. Quam et consummatam ingreditur cum hanc in die judicii praesentia sua illustrat. Sed dum arca aedificatur, iniqui luxuriantur, et dum intratur, aeterna damnatione plectuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
mare ambulat cum scł̃i p̾sentis tumorem
calcat. depͥmit & humiliat. & laborantes
multiplices tribulationes miscł̃iter arten-
horam turbati s contiuo liberati plus
liberationis sue miraculũ stuperent & li¬
beratori suo maiores grãs referrent. Sic
sepe diua pietas uidetur fideles in tribu-¬
latione & temptatione deseriusse. Unde
scriptum ẽ. Quare me reppulisti.quare
tristis inceddo dum affligit me inimicus.
Sed continuo dñs adẽ. & dicit. Confi¬
dite ego sum nolite timere. De hac conso¬
latione scriptum ẽ. Cum transierisꝑ aquas
tecum ero: & flumina non oꝑient te.
in naium ad illos ascendit quando
contra quelibet aduersamunit. xxuiii¬

Expanded text:
sentis tumorem calcat, deprimit et humiliat. Et labores multiplices tribulationes justorum in medio horam turbati, sed continuo post liberati, plus liberationis suae miraculum stuperent, et liberatori suo majorem gratiam referrent, sicut saepe videtur divina pietas fideles in tribulatione et tentatione deserere. Unde scriptum est: Quare me repulisti? quare tristis incedo, dum affligit me inimicus? Sed continuo adest Dominus, et dicit: Confidite: ego sum, nolite timere. De hac consolatione dictum est: Cum transieris per aquam, tecum ero, et flumina non operient te . In navim ad illos ascendit, quandocontra quaelibet adversa munit.
Abbreviated transcription (Latin):
alis unde reriderent donauit utrisꝙ
Plus gͦ cdiligit eccłia gentiũ quam
utdeus. quia scłm p̾sentem statum
ritum de maiori feditate extrahitux.
P ius debȩt qui plus accepit.

Expanded text:
lis unde redderent, donavit utrisque. Plus ergo diligit Ecclesia de gentibus quam Judaeus, quia secundum praesentem statum ritum de majori foeditate extrahitur. Plus debet, qui plus accipit.
Abbreviated transcription (Latin):
ogabat ihm̃ quidam pha¬
riseus ut manducaret cum
illo. & cẽtera. ꝑhariseus de sua ui¬
sticia suꝑbus populus iudaicus ma¬
ria magrlalena que erat mulier
peccattix eccłia gentilis dedita
ydolis effusio lacrimarum confes-¬
sio criminum. extersio satisfactio un¬
guentum boni oꝑis opinio disꝑsio
odoris dilatatiobone opinionis. Duo¬
tores duo sunt popłi qui deo creato¬
ri ddebent numimum idẽ animam
suam regis imagine insignitam &
an seruandũ sibi commissam. Utrusq
debemus. Sedd minus debet uideus
cui decaloqus legis ꝑ serium datur

Expanded text:
m quidam Pharisaeus, ut manducaret cum illo . Pharisaeus de sua justitia superbus, populus est judaicus; Maria Magdalenae, quae erat mulier peccatrix, Ecclesia gentilis dedita idolis; effusio lacrymarum, confessio criminum; extersio, satisfactio; unguentum, boni operis opinio; dispersio odoris, dilatatio bonae opinionis. CAPtores, duo populi sunt, qui Deo creatori debent nummum, id est animam suam regis imagine insignitam, ad servandum sibi commissam. Utriusqudebemus. Sed minus debet Judaeus, cui Decalogus legis per servum datur;
Abbreviated transcription (Latin):
tergum pendentẽ ñ uidit in uecte.
sic xp̃m p̾cedens ꝓpħarum cuneus
xp̃m ñ uidit incruce. Ille autẽ qui
sequebatur botrum udit. quia cho¬
rus apłoꝵ qui post ipsum in mun¬
do remansit. & post ipsum de mũ¬
do recessit. & p̃sentem eum in car¬
ne & pacientẽ in cruce conspexit:
Decem exploratores qui praius ser¬
monib corda filoꝵ isrł ab ingres¬
su terrȩ ꝓmissionis auerterunt.
infideles iudeos sub decalogo legis
positos designant. qui celestia pro¬
missa ꝑfidem xp̃i querere detrectãt.
Duo autem exploratores qui ppłm
ad eius dem terrȩ introitũ fideliter
exortati sunt. electos xp̃ianos sub
duob p̃ceptis caritatis positos ex¬
primunt. qui cȩlestis patͥȩ iocun¬
ditatem introire totis uiscerib ꝯ¬
cupiscunt. Agnus gͥ paschalis

Expanded text:
tergum pendentem non vidit in vecte, tergum pendentem non vidit in vecte, sic praecedens prophetarum cuneus Christum non vidit in cruce; ille autem qui sequebatur botrum vidit, quia chorus apostolorum, qui post ipsum in mundo remansit, et post ipsum de mundo recessit, et praesentem eum in carne patientem in cruce conspexit. Decem exploratores qui pravis sermonibus corda filiorum Israel ab ingressu terrae promissionis averterunt, infideles Judaeos sub Decapositos designant, qui coelestia promissa per fidem Christi quaerere detrectant. Duo autem exploratores, qui populum ad ejusdem terrae introitum fideliter exhortati sunt, electos Christianos sub duobus praeceptis charitatis positos exprimunt, qui coelestis patriae jucunditatem introire totis visceribus concupiscunt. Agnus igitur paschalis
Abbreviated transcription (Latin):
Altare de terra caro xp̃i sumptã de
maria. Hẏreus emissarius qui in
desertum missus peccata auferebat
xp̃m sigc̃abat. Ipse namꝙ in cru¬
ce oblatus. & ꝑ mortẽ de mundo e¬
missus. abstulit ñ umꝰ tantũ pecca¬
tappłi: s totiꝰ mundi. Uitula qͦ ru
fa xp̃m significat. Ipsuis & enim
caro recte r uitula. quia incorrup¬
ta. & rufa. quia sanguine passioĩs
ꝑfusa. Istuis cinere mundamur.
quia ꝑfidem mortis eiꝰ iustificam.
xp̃c in ligno. Illi qui respiciebãt
ad serpentem eneũ eurabantur
a morsib serpentum. & qui uera
fide respiciunt xp̃m sanantur
a suggestionib demonum. Dotrꝰ
quem duo iuri exploratores attu¬
lerunt in uecte: xp̃m significat.
Ipse namq nobis est fructus ui¬
quo in ebriamur. Duo autẽ uiri
rant. qui secreta pat̾ȩ cȩlestis sp̃u
scõ duce explorauerunt. & xp̃m
dum attulerunt. Lignum autẽ
uectis lignum designat crucis. Et
sicut ille quip̃cẽdebat ex duobꝰ ui¬
ris botrum portantib. botrum pꝰ

Expanded text:
Altare de terra, caro Christi de virgine Maria. Hircus emissarius, qui in desertum missus peccata auferebat, Christum significat. Ipse namque in cruce oblatus per mortem de mundo emissus abstulit non unius tantum peccata populi, sed totius mundi. Vitula qum significat. Ipsius enim caro recte dicitur vitula, quia incorrupta; et rufa, quia sanguine passionis perfusa. Istius cinere mundamur, quia per fidem mortis ejus justificamur.  exaltatus in ligno . Illi, qui respiciebant ad serpentem aeneum, curabantur a morsibus serpentum, et qui vera fide respiciunt ad Christum, sanantur a suggestionibus daemonum. Botrus, quem duo viri exploratores tulerunt in vecte, Christum signiIpse namque nobis est fructus viquo inebriamur. Duo autem viri os figurant, qui secreta patriae coelestis Spiritu sancto duce exploraverunt, et Chridum attulerunt. Lignum autem vectis lignum designat crucis; et sicut ille qui praecedebat ex duobus viris botrum portantibus botrum post
Abbreviated transcription (Latin):
significat xpm̃. Sicut enĩ cañde¬
labrum instrum̃tum ẽ luminis.
tta xp̃c in mundo manifestauit
nomen patͥs ipso testante qui ait.
pater manifestaui nomen tuum.
hastile candelabri. scãm designat
ȩccłiam. quȩ ẽ corpus xp̃i. Calami
qui de ipso ꝓcẽdebant. p̃dicatores
sunt. qui nobis uerbum uitȩ ꝑso¬
nant. Cyphi eo qd̃ cyphis potus
solet infundi: sunt auditores ũ¬
bi. Sperulȩ quȩ & ipsȩ merant
calamis. uolubilitatẽ & uelocita
egrẽdiebantur ex uno latere. &
tres ex altero. quia & ante incar¬
nationem xp̃i & post fuerunt
lamos. tria tempora significãt.
quia electi ante incarnationem.
ante legem. sub lege. sub ꝓpħis.
& post incarnationẽ tempore
pͥmitiuȩ ȩccłiȩ quȩ congregata ẽ
deinde congregata ẽ de gentib.
& illiꝰ quȩ infinem congregañda
est de reliquiis isrł. inueniuntur
quasicyphi potum gr̃ȩ sitire.
quasi sperulȩ in uia łi currere.
quasi lilia donũ retͥbutionis.
expectare. Quatuor cyphi in ha¬

Expanded text:
significat Christum. Sicut enim candelabrum est instrumentum luminis, ita Christus in mundo manifestavit nomen Patris, ipso teste, qui ait: Pater manifestavi nomen tuum . Hastile candelabri, sanctam designat Ecclesiam, quae est corpus Christi. Calami, qui de ipso procedunt, praedicatores sunt, qui nobis verbum vitae personant. Scyphi, eo quod scyphis solet infundi potus, sunt auditores verbi. Sphaerulae, quae et ipsae inerant calamis, volubilitatem et velocitategrediebantur ex uno latere, et tres ex altero, quia et ante incarnationem Christi et post, fuerunt lamos tria tempora significant, quia electi ante incarnationem, ante legem, et sub lege, sub prophetis, et post incarnationem, tempore primitivae Ecclesiae, quae congregata est , quae congregata est de gentibus, et illius quae in fine congreganda est de reliquiis Israel: inveniuntur quasi scyphi, potum sitire gratiae, quasi sphaerulae in via decurrere, quasi lilia donum retributionis exspectare. Quatuor scyphi in ha
Abbreviated transcription (Latin):
cha continentur duȩ tabulȩ legis.
om̃s thesauri sapĩȩ & scientiȩ
absconditi. quib ad cognitionẽ
ueritatis erũdimur & gr̃aspiritaliᷤᷤ
ꝑ quam pascimur. & iusticia ꝑ qͣm
regimur. Duȩ & enĩtabulȩ sig̃cant
sapientiam & scientiam. manna gͣ¬
tiam. uirga iusticiam.Sapientia &
scientia nos xp̃c instruit. gr̃a pascit.
iusticia regit. Quatuor anuli qui
archȩ inherent . uͦi. sunt euungeli¬
orum libri. qui libri quasi anuli ro¬
tundi sunt. ex eo q̃d̃ et̃nitatẽ in qua
finis non ẽ nobis ꝓmittunt. Uectes
quib archa portabatur. semꝑ ine¬
archam. id ẽ xp̃m ad mentes audi¬
entium ꝑ p̃dicationẽ. Ppiciatoriũ
significat xp̃m. Sicut᷑ enĩ dñs de
ꝓpiciatorio ꝓpicius fiebat filiis is¬
rahel. loquens de eo moysi manda¬
ta sua. sic in xp̃o ꝓpiciatus ẽ gene¬
cut scͥptum ẽ. Ds̃ erat in xp̃o mũ¬
dum reconcilians sͥ. Mensa ꝓpo¬
sitionis significat xp̃m. In m̃sa

Expanded text:
inentur duae tabulae legis, omnes thesauri sapientiae et scientiae absconditi , quibus ad cognitionem veritatis erudimur, et gratia spiritualis, per quam pascimur, et justitia, per quam regimur. Duae etenim tabulae designant sapientiam et scientiam, manna gratiam, virga justitiam. Sapientia et scientia Christus nos instruit, gratia pascit, justitia regit. Quatuor annuli, qui arcae inhaerent, quatuor sunt Evangeliorum libri. Qui libri, quasi annuli rotundi sunt ex eo quod aeternitatem, in qua finis non est, nobis promittunt. Vectes, quibus arca portabatur, semper inhaearcam, id est Christum ad mentes audientium per praedicationem. Propitiatorium significat Christum. Sicut enim Dominus de propitiatorio proprius fiebat filiis Israel, loquens Moysi de eo mandata sua, sic in Christo propitiatus est humasicut scriptum est: Deus erat in Christo mundum reconcilians sibi . Mensa propositionis significat