comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
chi quidem non aput xu¬
medos solum ut ait erodotus s eci¬
am apũt maiores nrõs iusticie fuiende
cã indentur olim bñ morati reges consti¬
tuti. Nam cum premeretur iuicio multi¬
cudo ab his qui maiores opes hebant ad
nistum aliquem confugiebant uirtute
prestantem. Qui cum prohiberet iniuiria
cermionos equitate constituenda sũmos
cum infinus pari iure presigeba. Eadem¬
qz constuendarum legum finit cã q regum
Ius enĩ semꝑ est quesicum equale neqz eñ
aliter eẽt ius. id si ab uno nsto et bono
uiro cõsequebantur erant ⁊ contenti.
Cum io nunus contingeret leges sunt
perspiciũ est eos ad impetrandum delig
solitos quoꝵ de indicio magna eẽt opi¬
ociã prudences haberentur. Ail erat qd
hoĩes his auctoribz non posse consequi se
arbitrarentur. Ommno igitur colenda
et ietmenda est insticia tuz ipã ꝓpter sese
na aliter iusticia nõ eẽt tuz ꝓpter ampli¬
cõlloquande q̃ ꝓpetuos sumptus sũppedi¬

Expanded text:
hi quidem non apud Medos solum, ut ait Herodotus, sed etiam apud maiores nostros iustitiae fruendae causa videntur olim bene morati reges constituti. Nam cum premeretur inops multitudo ab iis, qui maiores opes habebant, ad unum aliquem confugiebant virtute praestantem; qui cum prohiberet iniuria tenuiores, aequitate constituenda summos cum infimis pari iure retinebat. Eademque constituendarum legum fuit causa, quae regum. Ius enim semper est quaesitum aequabile; neque enim aliter esset ius. Id si ab uno iusto et bono viro consequebantur, erant eo contenti; cum id minus contingeret, leges sunt perspicuum est, eos ad imperandum deligi solitos, quorum de iustitia magna esset opietiam prudentes haberentur; nihil erat, quod homines his auctoribus, non posse consequi se arbitrarentur. Omni igitur ratione colenda et retinenda iustitia est, tum ipsa propter sese nam aliter iustitia non esset tum propter amplicollocandae, quae perpetuos sumptus suppedi
Abbreviated transcription (Latin):
Eut facilime dicaz qua les sinius
cales ẽẽ uideamur. Et si ĩ eo ipõ
m̃s maxĩa est ut simus hi qui heri ue¬
lumis, tñ quedam precepta danda sunt .
Nan si quis ab iueunte etate ħt cam ce¬
lebritatis ⁊ uoĩs aut a pre acceptam qd̾
tibimi cicere arbitror cotigisse, aut aliq ͦ
caũ aut fortuna in hunc oculi ouiniunz
coniciuntur atq in eum quid agat
aut ꝙr admnodum uiuat inquiritur ⁊
tãꝙͣ in clarissima luce uersetur. Ita nul
tem et obscuritatem in hoĩ ignoran¬
cia uersatur hi simul ac imenes eẽ ce¬
perint magna spectare ⁊ ad ea rectis stu¬
dus debent contendere. Quod co firuno¬
re anmo facient quia non modo nõ iuiu¬
detur illi etati uerum eciam fauetur .¬
igitur est adolescenti cõmendacioxuiii.
titerunt. Semp ein fera uella gerebantur
Tua aut̃ etas nicidit ini id bellum cuiꝰ alte¬
ra pars sceleris niuniũ hũit. altera felici¬
tatis paꝵ. Quo tñ in bello cun te pompe¬
ius ale alteri prefeciss magnã laudem

Expanded text:
ut facillime, quales simus, tales esse videamur, etsi in eo ipso vis maxima est, ut simus ii, qui haberi velimus, tamen quaedam praecepta danda sunt. Nam si quis ab ineunte aetate habet causam celebritatis et nominis aut a patre acceptam, quod tibi, mi Cicero, arbitror contigisse, aut aliquo casu atque fortuna, in hunc oculi omnium coniciuntur atque in eum, quid agat, quem ad modum vivat, inquiritur et, tamquam in clarissima luce versetur, ita nulltem et obscuritatem in hominum ignoratione versatur, ii, simul ac iuvenes esse coeperunt, magna spectare et ad ea rectis studiis debent contendere; quod eo firmiore animo facient, quia non modo non invidetur illi aetati, verum etiam favetur.gitur est adulescenti commendatio  nostros exstiterunt; semper enim fere bella gerebantur. Tua autem aetas incidit in id bellum, cuius altera pars sceleris nimium habuit, altera felicitatis parum. Quo tamen in bello cum te Pompeius alae alteri praefecisset, magnam laudem
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ potenciam ual plurmuũ. id ample¬
ita mur ut metus absit caritas rectue¬
acur, ita facilime que uolemꝰ ⁊ priua¬
eny qui se metui uoleut a quibz¬
metiuuit᷑ eosdem metuũt ip̃i ncte est. Quid¬
en censomus sypomorem illũ dionisiũ
quo couciatu tunoris augi solituz. qui cul¬
tros metuens tonsorios candente carbõe
sibi adiurs bat capilluz. Quid eni ferre¬
um a lexandoũ quo aĩo eũ uixisse ar¬
bitramir. qui ut scriptũ est, cu uxorẽ
chebe ad modum diligeret tñ ad eam
ex epulis in cubiculum ueniens. barba¬
oum et enui quidem ut scriptũ est com¬
pũctu notis trahicus distrito gladio
iubebat anteire. Premiltebat qz desti¬
patorib suis qui scoutarentur acculas
muliebres ⁊ ne quod in uestunentis
telum occultaretur exquirerẽt. O mi¬
serum qui fideliorem ⁊ barbaru ⁊ sc̃i¬
ꝯmatum putaret ꝙͣ cõnigẽ nec eum
suspicõe interfectus est. Nec uero ulla
nis impii tanta est q̃ prementemetu

Expanded text:
et potentiam valet plurimum, id ampleet potentiam valet plurimum, id amplectamur, ut metus absit, caritas retineatur. Ita facillime, quae volemus, et privam qui se metui volunt, a quibmetuuntur eosdem metuant ipsi necesse est. enim censemus superiorem ilium Dionysium quo cruciatu timoris angi solitum, qui cultros metuens tonsorios candente carbone sibi adurebat capillum? quid Alexandrum Pheraeum quo animo vixisse arbitramur? qui, ut scriptum legimus, cum uxorem Theben admodum diligeret, tamen ad ear ex epulis in cubiculum veniens barbarum, et eum quidem, ut scriptum est, compunctum notis Thraeciis, destricto gladio iubebat anteire praemittebatque de stipatoribus suis, qui scrutarentur arculas muliebres et, ne quod in vestimentis telum occultaretur, exquirerent. O miserum, qui fideliorem et barbarum et stigmatiam putaret quam coniugem! Nec eum suspicionem interfectus. Nec vero ulla vis imperii tanta est, quae premente metu
Abbreviated transcription (Latin):
suspicio. Itaq his salutem nram his for¬
tunas his liberos rectissime cõmicti arbi¬
tramur. Harum ig̾ duaꝵ iusticia ml¬
ualet plus pollet ad fidem faciendaini.
quippe cum ea sine prudencia satis heat
auctoritatis. prudencia siue iusticia ml
ualet ad fidem faciendam. Quo enĩ q̃sq
cior detracta opinione probitatis proba¬

Expanded text:
suspicio. Itaque his salutem nostram, his forsuspicio. Itaque his salutem nostram, his fortunam, his liberos rectissime committi arbitramur. Harum igitur duarum justitia plus pollet ad fidem faciendam: quippe cum ea sine prudentia satis habeat auctoritatis, prudentia sine justitia nihil valet ad fidem faciendam. Quo enim quis spectior probabitur detracta opinione probitatis. Po
Abbreviated transcription (Latin):
et forte si res non suppetit. uehement̾ autez
multitudius amor cõmonetur ip̃a fama
et opinione liberalitatis bnficentie iusticie
fidei onniun earim uirtutum q̃ ꝑtinent
ad mansuetudĩe moꝵ ⁊ facilitatem. Et ei
id ip̃m quor honestum decoru q diciuiu
quodq ꝑ se nobis placet aĩos q om̃ium
natura et spe sua cõmouet maxime q
qiͣ ꝑlucet ex his quas cõmemorani iur¬
cutib. idcirco illos in quib eas uirtutes
eẽ reniur a natura ip̃a diligere coguur
atqz he quidez canse diligendi grauissume
aũt ut habeatur duab rebz effici
põt. si exͣtumabimꝰ adepti cõnictam cu
usticia prudenciam. Naz ⁊ his fidem hẽ¬
nius quos plus intelligere ꝙͣ nos arbitra¬
mur quosq et futura prospicere credimꝰ
Et cum res agatur in discrunie qz uentũ
sit expedire rem et consilium ex tempore
capere posse hanc ein utilez hoĩes existi¬
mant ueram q prudenciã. Iustis aut̃
cur ut nulla sit in his fraudis nurie qz

Expanded text:
es forte non suppetit; vehementer autem amor multitudinis commovetur ipsa fama et opinione liberalitatis, beneficentiae, iustitiae, fidei omniumque earum virtutum, quae pertinent ad mansuetudinem morum ac facilitatem. Etenim illud ipsum, quod honestum decorumque dicimus, quia per se nobis placet animosque omnium natura et specie sua commovet maximeque quasi perlucet ex iis, quas commemoravi, virtutibus, idcirco illos, in quibus eas virtutes esse remur, a natura ipsa diligere cogimur. Atque hae quidem causae diligendi gravissimae; ut habeatur, duabus rebus effici potest, si existimabimur adepti coniunctam cum iustitia prudentiam. Nam et iis fidem habemus, quos plus intellegere quam nos arbitramur quosque et futura prospicere credimus et, cum res agatur in discrimenque ventum sit, expedire rem et consilium ex tempore capere posse; hanc enim utilem homines existimant veramque prudentiam. Iustis autem etur, ut nulla sit in his frandis injuriaeque
Abbreviated transcription (Latin):
gratiores sunt ꝙͣ ille quas uiribz. pria
igitur cõmodatio proficiscitur a mode¬
stia tu pietate in parentes tuz in suos
beruolentia. facilime aut̃ ⁊ in optunã
partem cognoscuntur adolescentes qui
se ad claros et sapientes uiros rei. p. bn
ppło cors fore se siles quos sibi ip̃i dele¬
gerunt ad imitandum. P. rutilii ado
cie .p. nutii cõmendauit domius. Ilain l. qui¬
deui crassus cum eet ad modum adolestens
non aliunde mutuatus est se sibi ip̃e pre¬
peut maximã laudem ex illa nobili ⁊ glo
centur laude affici solent. ut de demoste¬
ne accepimꝰ. Ea etate .l. crassus ostendie
id se in foro optime facere qd̾ doun cum

Expanded text:
gratiores sunt quam illae, quas viribus. Prima igitur commendatio proficiscitur a modestia cum pietate in parentes, in suos benivolentia. Facillime autem et in optimam partem cognoscuntur adulescentes, qui se ad claros et sapientes viros bene consulpopulo eorum fore se similes, quos sibi ipsi delegerint ad imitandum. P. Rutili aduleae P. Muci commendavit domus. Nam L. quidem Crassus, cum esset admodum adulescens, non aliunde mutuatus est, sed sibi ipse peperit maximam laudem ex illa accusatione centur, laude affici solent, ut de Demosthene accepimus, ea aetate L. Crassus ostendit id se in foro optime iam facere, quod etiam
Abbreviated transcription (Latin):
lrimius eam quõd nolumꝰ adipisci cũ
houore ⁊ fide caritatemi s ca nõ paoit¬
ouines agamus. Nlam ad cuiusq uitam
istituen dom accomodandun est a mul¬
tis ne opus sit ai satis sit a pancis dili¬
gi. Tertu igitur hoc sit idq ⁊ primum
et necressarium maxie familiaritates
here fidas amancium nos amicoꝵ et iu
ut non multum differat int̾ sumos ⁊ me¬
diocres uiros eaq utrisq est prope modũ
companda. honore ⁊ glia ⁊ beniuolenti¬
a ci̾iii fortasse non oñis eq̃z egent s tã¬
tum si cui hec suppetunt adiuuãt aliqan¬
o funit nõi libri s accingamꝰ qñ quidem
lmima igitur ⁊ ꝑfecta głia con¬
stat ex trib his si diligit multi¬
cudo di fidem habet si cũ admiracione
quadam honore dignos nos pucet. Hac
aũt si est simpliciter breuit̾q dicendu
quib reb pariuntur a singlis eis fere
a multitudine. uz alter quoqz quidam
prinm̃ de illis rebus que ante di¬
ui beniuolencie precepta uideamrꝰ que quid

Expanded text:
us eam, quam volumus, adipisci cum honore et fide caritatem. Sed ea non paritomnes egemus; nam ad cuiusque vitam institutam accommodandum est, a multisne opus sit an satis sit a paucis diligi. Certum igitur hoc sit, idque et primum et maxime necessarium, familiaritates habere fidas amantium nos amicorum et nut non multum differat inter summos et mediocris viros, aeque utrisque est propemodum comparanda. Honore et gloria et benivolentia civium fortasse non aeque omnes egent, sed tamen, si cui haec suppetunt, adiuvant aliquanduo sunt nostri libri, sed attingamus, quandoquidem umma igitur et perfecta gloria constat ex tribus his: si diligit multitudo, si fidem habet, si cum admiratione quadam honore dignos putat. Haec autem, si est simpliciter breviterque dicendum, quibus rebus pariuntur a singulis, eisdem fere a multitudine. Sed est alius quoque quidam m de illis tribus, quae ante dixi, benivolentiae praecepta vi
Abbreviated transcription (Latin):
opes habuit. Et multo maiores uiriatus
sapiens usurpatur pretor fregit ⁊ cõmuuit
ferocitatemqz eius ita iepressit ut facile bel¬
lum reliquis traderet. Cum igitur tanta
nuis iusticie sit ut ea eciã latronũ opes fir¬
met atq augeat quãtam enis uimi int̾
leges ⁊ iudicia ⁊ instituta rei .p. fore pu

Expanded text:
opes habuit et multo maiores Viriathus opes habuit et multo maiores Viriathus Sapiens usurpatur, praetor fregit et comminuit ferocitatemque eius ita lum reliquis traderet. Cum igitur tanta vis iustitiae sit, ut etiam latronum opes firmet atque augeat; quantam eius vim, inter leges, et iudicia, et instituta Reip. fore pu
Abbreviated transcription (Latin):
stitutio hoĩm adiumenta desiderat. In pri¬
unsqz ut habeat quib cum familiares possie
conferre sermones quor est difficile iusi speci¬
homim atq in agro uita agenti opinio ni¬
sticie neccessaria est. eoq eciã magis ꝙ si
ean nõ habuerint inusti habebuntur nil¬
lis presidiis septi multis afficientur iniuriis.
Atqz eciam his qui uendunt eniunt condu¬
cunt locant contrahendisq negociis iui¬
plicantur / insticia ad rem gerendam neccĩa¬
est. Tumus tanta ius est ut ne illi quidem qui
maleficio ⁊ scelere pascuntur possint sine ul¬
la particula iusticie uiuere. Nain qui eor
cuipiam qui una latrocinantur furantur
aliquid aut eripit is sibi ne in latrocinio
quidem relinquid locum. Ille aut̃ qui ar¬
chipurata dr̃ nisi equaliter predam dis¬
parciat aut interficiatur a socus aut reli¬
quatur. Qum ecia latronũ ẽẽ Dicuntur
quibz pareant quas obẜuent. Itaq ꝓpt̾ eqͣ¬
uilem prede paiticoem et Bargulus illiri¬
cus latro de quo est aput trompuz magnas

Expanded text:
stitutio vitae hominum adjumenta desiderat, inprimisque ut habeat quibuscum familiares possit conferre sermones, quod est difficile, nisi specihomini, atque in agro vitam degenti opinio justitiae necessaria est, eoque etiam magis, quod eam, si non habebunt, injusti habebuntur, nullisque praesidiis septi multis affiAtque iis etiam, qui vendunt emunt, conducunt locant contrahendisque negotiis implicantur, iustitia ad rem gerendam necessaest, cuius tanta vis est, ut ne illi quidem, qui maleficio et scelere pascuntur, possint sine ulla particula iustitiae vivere. Nam qui eorum cuipiam, qui una latrocinantur, furatur aliquid aut eripit, is sibi ne in latrocinio quidem relinquit locum, ille autem, qui archipirata dicitur, nisi aequabiliter praedam dispertiat, aut interficiatur a sociis aut relinquatur; quin etiam leges latronum esse dicuntur, quibus pareant, quas observent. Itaque propter aequabilem praedae partitionem et Bardulis Illyrius latro, de quo est apud Theopompum, magnas
Abbreviated transcription (Latin):
sopħes constet a meqz ip̃o disputatm
sit qui unam heret oms here uirtutes
prudens sit iustus ee. Alia est illa cum
ueritas ipã limatur in disputacõe subli¬
initas alia cu ad opinionem cõmunez
omĩs accomodatur oratio. Quãobrem
ut uulgus ita nos hoc loco loquimi᷑ ut a¬
lios fortes/ alios uiros bonos alios prudẽ¬
tes ẽẽ dicamus. Popularib eñ uerbis
est agendum ⁊ usitatis cũ loquimur de
opinone popalari Id q eodem mͦ fecit
pauetius. S ad propositum reu̾tarur.

Expanded text:
sophos constet a meque ipso saepe disputatum sit, qui unam haberet, omnes habere virtutes, prudens sit, iustus esse, alia est illa, cum veritas ipsa limatur in disputatione, subtilitas, alia, cum ad opinionem communem omnis accommodatur oratio. Quam ob rem, ut volgus, ita nos hoc loco loquimur, ut alios fortes, alios viros bonos, alios prudentes esse dicamus; popularibus enim verbis est agendum et usitatis, cum loquimur de opinione populari, idque eodem modo fecit Panaetius. Sed ad propositum revertamur.
Abbreviated transcription (Latin):
ad se conuertit et rapit. Tum quis nõ adimi¬
retur splendorem pulchritudie q uirtutis.
Erigo in aĩ despicientia admrabilitatẽ ma¬
gnaz facit ⁊ maxie iustucia. ex qua una uͥ¬
tute uiri appellantur bom. mirifica quidem
multitudim uidetur nec iniuria. Nemo emĩ
nstus eẽ pt̃ qui mortẽ qui dolorez qui exil¬
um qui egestatem tumet aut qui ea q̃ sunt
his contraria equitati aupouit. Maxime
admirantur eũ qui peciua nõ mouetur qd̾
in quo iuro ꝑspectũ sit hunc dignũ spectã¬
dum arbitiantur. Itaq illa tria q̃ proposita
sunt ad glia onnã iustitia cõficit et benino¬
lentia ꝙ prodesse uult pluinis ⁊ ob eam cam
fidem ⁊ admiracõem ꝙ eas res sꝑuit ⁊ ne¬

Expanded text:
ad se convertit, et rapit: quis tum non admiad se convertit, et rapit: quis tum non admiretur splendorem, pulchritudinemque virtutis? Ergo et haec animi despicientia admirabilitatem magnam facit et maxime iustitia, ex qua una virtute viri boni appellantur, mirifica quaedam multitudini videtur, nec iniuria; nemo enim iustus esse potest, qui mortem, qui dolorem, qui exsilium, qui egestatem timet, aut qui ea, quae sunt his contrariadmirantur eum, qui pecunia non movetur, quod in quo viro perspectum sit, hunc dignum spectatu arbitrantur, itaque illa tria, quae proposita sunt, ad gloriam, omnia iustitia conficit, et benevolentiam, quod prodesse vult plurimis; et ob eandem causam fidem, et admira
Abbreviated transcription (Latin):
aĩaduercerunt seꝑatumm aũt in singulis
si ꝑspiciunt nec mopinata quedam boͬ
Itaq eos uiros suscipiunt mapimus q ef¬
ferunt laudib quib existimant se excel
bus male existimant. Nam quos impro¬
bos maledicos fraudulentos putant ⁊ ad
faciendum inriam instructos eos cõtem¬
punt quidem ne uriquã s de his male ex¬
istumãt. Quãobrem ut aute dixi cõtemp¬
nũtur hi qui nec sibi nec alteri prosunt
ut dicitur in quibz nullus labor nulla in¬
dustria milla cura est. Admiracoe autẽ
afficiuntur hi qui anteire ceteros uirtute
putantur. ⁊ cũ om̃i caruere dedecore tuz
uers his uicis quib alii nõ facile possũt
obsistere. Naz et uoluptates blandissime Aoͤ
et dolorum cu admouentur faces ex mo¬
dum pleriqz exterrentur. uita mors duu¬
cie pauꝑtas omnes hoĩes uehementissie
permouent. Que qui in utrãq ꝑtem ex¬
celso aĩo magno q despiciunt cum aliqua
ampla et honesta res his obiecta ẽ totos

Expanded text:
atim autem, in singulis si perspiciunt necopinata quaedam bona. Itaque eos viros suspiciunt maximisque efferunt laudibus, in quibus existimant se excellbus male existimant. Nam quos improbos, maledicos, fraudulentos putant et ad faciendam iniuriam instructos, eos haud contemnunt quidem, sed de iis male existimant. Quam ob rem, ut ante dixi, contemnuntur ii, qui nec sibi ut dicitur; in quibus nullus labor, nulla industria, nulla cura est: sic admiratione quadam afficiuntur ii, qui anteire ceteros virtute putantur, et cum omni carere dedecore, tum vero iis vitiis, quibus alii non facile possunt obsistere. Nam et voluptates blandissimae domet dolorum cum admoventur faces praeter modum plerique exterrentur: vita, mors, divitiae, paupertas omnes homines vehementissime promovent. Quae si qui in utramque partem, excelso animo, magnoque despiciunt;cumque aliqua his ampla, et honesta res obiecta est, totos
Abbreviated transcription (Latin):
cipem donu magnas res ⁊ salutures
sine hõim studus agere potusser. Som¬
memorantur ab eo Temistocles. pori¬
cles, Curus. agesi laus. a lepail dos
quos negat sine adiuinentis hom
tantas res efficere potuisse. uatuoin
re non dubia testib nõ nectessarie.
atq ut magnas utilitates adipista
stis est. que non hom̃ ab hoĩe nasca¬
tur. Est dicere archiliber de interitu
hõi pipatetici macm ⁊ copiosi qui
colł ectis ceteris causis clumonis pe¬
titudinis quars impetu docet queda
hoĩ genera eẽ consum pta. Demde
cõpat quãto plures sunt deloti hoĩes

Expanded text:
as res et salutares sine hominum studiis gerere potuisse? Commemoratur ab eo Themistocles, Pericles, Cyrus, Agesilaus, Alexander, quos negat sine adiumentis hominum tantas res efficere potuisse. Utitur in re non dubia testibus non necessariis. Atque ut magnas utilitates adipiscimstis est, quae non homini ab homine nascatur. Est Dicaearchi liber de interitu hominum, Peripatetici magni et copiosi, qui collectis ceteris causis eluvionis, peentinae multitudinis, quarum impetu docet quaedam hominum genera esse consumpta, deinde comparat, quanto plures deleti sint
Abbreviated transcription (Latin):
uecũq reb studia hom cõpleitãtur .u.
igitur homines honun tribunt
ad eamm augendum acq honestandũ¬
aut beninolencie gracia faaunt, cũ aliqua
De causa ꝙͣ piam Siligrant, aut honoris
si cimꝰ motarem suspirunt quẽq dugnũ
fortima pͣ amplissima ꝑucant aut cm̃
fdem hent et bene rebz suis consulere ar¬
bitrantur, aut cuiꝰ opes metuũt. Aut cõ¬
tin a ꝯmib a liquid̃ expectant ut cũ re¬
ues populares ne homines largcitiones
aliguas proponũt aut postrimo p̃cio
ac enercede duciontur que sordidissima
est illa r̾acio et inaumnacissima ⁊ his qͥ
ea tenentur ⁊ illis qui ad eam fugere
conantur. Male ein se ces habet quod
cum uirtute effrci debet id temptatur pe
si prins his de reb que uitutis proprio¬
re s sunt dixerius. Atq eciã subiciunt
ribus. Ducuntur enñ aut beniuolericia
aut benefiniorum maguitudine, aut di¬
guitatis prestancia aut spe id sibi u̾ti¬

Expanded text:
aecuaecuigitur homines homini tribuunt ad eum augendum atque honestanduaut benivolentiae gratia faciunt, cum aliqua de causa quempiam diligunt, aut honoris, si cuius virtutem suspiciunt, quemque dignum fortuna quam amplissima putant, aut cui fidem habent et bene rebus suis consulere arbitrantur, aut cuius opes metuunt, aut contra, a quibus aliquid exspectant, ut cum reges popularesve homines largitiones aliquas proponunt, aut postremo pretio ac mercede ducuntur, quae sordidissima, est illa quidem ratio et inquinatissima et iis, qui ea tenentur, et illis, qui ad eam confugere conantur; male enim se res habet, cum, quod virtute effici debet, id temptatur pecsi prius iis de rebus, quae virtuti propiores sunt, dixerimus. Atque etiam subiciunt ribus. Ducuntur enim aut benivolentia aut beneficiorum magnitudine aut dignitatis praestantia aut spe sibi id uti
Abbreviated transcription (Latin):
ul secundas res ul aduerlas quis igno¬
rat. Na et cũ prospero eius flatu uci¬
mur ad exitus prouehimur optatos
et cũ inflauerit affliginur. Hec igr̃
ip̃a fortuna ceteros cañs rariores ħc. p̾
uni ab inaĩatis. procellas tempestates
nanfragcia rumas mcendia Deinde a
uestus utus morsus impetus. hec uero
ut Sixi rariora. At u̾o interitus ex̾cituũ
ut proxĩe coĩ sepe multoro clades imꝑ¬
ators ue nuꝑ sumini ⁊ singularis .s.¬
cudins atq a ob eas bene meritorũ
sepe caiũ expulsiones caliuuitates
fuge. Rursus secunde res honores, imp¬
ia uictorie ꝙ̃quam sortuita sunt tñ sient
hou operib ⁊ studiis neutuam in ꝑ¬
tem effia possunt. hoc utitur cognito d¬
tendum est quona modo homi scudia
ad utrlitates nr̃ãs allit̾e atq excitare
possanꝰ. Que si longior fuerit oracro cũ
magiitudĩe utilitatis cõparetur ita
Sortasse eciam bremior indebitur. Quib¬

Expanded text:
vel secundas ad res vel adversas, quis ignovel secundas ad res vel adversas, quis ignorat? Nam et, cum prospero flatu eius utimur, ad exitus pervehimur optatos et, cum reflavit, affligimur. Haec igitur ipsa fortuna ceteros casus rariores habet, primum ab inanimis procellas, tempestates, naufragia, ruinas, incendia, deinde a bestiis ictus, morsus, impetus; haec ergo, ut dixi, rariora. At vero interitus exercituum, ut proxime trium, saepe multorum, clades imperatorum, ut nuper summi et singularis tudinis atque ob eas bene meritorum saepe civium expulsiones, calamitates, fugae, rursusque secundae res, honores, imperia, victoriae, quamquam fortuita sunt, tamen sine hominum opibus et studiis neutram in partem effici possunt. Hoc igitur cognito dicendum est, quonam modo hominum studia ad utilitates nostras allicere atque excitare possimus. Quae si longior fuerit oratio, cum magnitudine utilitatis comparetur; ita fortasse etiam brevior videbitur. Qu
Abbreviated transcription (Latin):
obsuit. Proprium hoc statuo as ututio
cociliars aios homi ⁊ ad usus suos adiũ
uitam. artib ea cribuũtur oꝑosis. Oio¬
ninũ aũt studia ad amplificatoe no
cium sapiã et sutute exctantur. Et¬
eni uirtus om̃is cribus in reb fere ue¬
titur. Quare una in ꝑspiciendo est qͥs¬
in una quaq re uerum sincerũq sit
quis consentaneũ cuiq quid consequẽ
sie. Alecrum cohibere mnotus aĩ ꝑturẽa¬
tos qlos greti ꝑachinos uocant. Appeti¬
ciones quas illi ormas obedientes effi¬
cere rõm. Terciũ his quib cũ cõgreha¬
qr habeamꝰ ꝑ eosdem si quid importe¬
tur nobis incommo di propulsemus.
ulciscamur q eos qui nobis noce co¬
nati sunt tanta qr pena afficiamꝰ ꝙͣ¬
ta equitas huanitas q patitur. Emi¬
bus aut rõuibz hanc facultatem asse¬
qui possumis ut hoĩm studia cõplectam᷑
ea q teneanius dicemꝰ nec ista multa
post. S pauca añsicenda sunt . Mag¬
nam uim ẽẽ sortune in uiraiq ptem

Expanded text:
obsint, proprium hoc statuo esse virtutis, conciliare animos hominum et ad usus suos adiungvitam, artibus ea tribuuntur operosis, hominum autem studia ad amplificationem ntium sapientia et virtute excitantur. Etenim virtus omnis tribus in rebus fere vertitur, quarum una est in perspiciendo, quid in quaque re verum sincerumque sit, quid consentaneum cuique, quid consequens, sit, alterum cohibere motus animi turbatos, quos Graeci pa/qh nominant, appetitionesque, quas illi orma/s, oboedientes efficere rationi, tertium iis, quibuscum congregeque habeamus, per eosdemque, si quid importetur nobis incommodi, propulsemus ulciscamurque eos, qui nocere nobis conati sint, tantaque poena afficiamus, quantam aequitas humanitasque patitur. Quibus autem rationibus hanc facultatem assequi possimus, ut hominum studia complectamur eaque teneamus, dicemus, neque ita multo post, sed pauca ante dicenda sunt. Magnam vim esse in fortuna in utramque partem,
Abbreviated transcription (Latin):
Quis eni egris subuenret. que esset
oblectatio ualenciũ. quis uictus aut
cultus, nisi tamn multe artes mĩstra¬
rencur. Quib ieb epculta homn ui
urbes uero sine hoim cetu nõ pocuissed
nec edificari nec firꝙͣtami. Ex quo
leges moresq constituti tu iuris
eqͣua descriptio certa q uiuendi disci¬
plina. Quas res ⁊ mansuetudo aĩoꝵ
cõsequuta ⁊ uerecundia est. effectum¬
q est ut eẽt uita inuitor. Atq ut dan
do accipiendo q mutandis facultati¬
bus ⁊ comodis nulla re egeremꝰ lon¬
giores hoc loco sumꝰ ꝙͣ necce est. Qus
est eñ̃ cui non ꝑspicua suit illa q̃ pli¬
ub uerbis a paue cio cõmemorantur

Expanded text:
Qui enim aegris subveniretur, quae esset Qui enim aegris subveniretur, quae esset oblectatio valentium, qui victus aut cultus, nisi tam multae nobis artes ministrarent? quibus rebus exculta hominum vita Urbes vero sine hominum coetu non potuissent nec aedificari nec frequentari; ex quo leges moresque constituti, tum iuris aequa discriptio certaque vivendi disciplina; quas res et mansuetudo animorum consecuta et verecundia est effectumque, ut esset vita munitior, atque ut dando et accipiendo mutuandisque facultatibus et commodandis nulla re egeremus. Longiores hoc loco sumus, quam necesse est. Quis est enim, cui non perspicua sint illa, quae pluribus verbis a Panaetio commemorantu
Abbreviated transcription (Latin):
colorum molestie sedarentur unde aut
initio generi hũano Sari potuiss aut
postea subuenioi si aut in tempestatis
aut terremotu, aut uetustate cecidissẽt
uisi cõmunus uite ab honimib harũ
ieyum aupilia petere didicissent. At¬
deductus aquars diriuatoes fluminũ
agroru irrigcacões moles opositas
ctus queq utilitates ex reb his que
sunt maĩate percipiantur eas nullo
modo sine hou manu acq opera nos¬
capere potuisse. Qui deinq ex bestuios¬
his fouccus aut que cõmoditas insi
homines aduuarent p̾api poss. Naz
et qui principes mnuemendi fuũt que
ex quaq bestia usum habere possunu.
homnnes certe fuerũt. Nec hoc tempe
sicur honn oꝑa aut pastere eas aut
domiare aut tuer aut tempestinos
fructus ex hus capere possemus. As
eisdem q ⁊ ea que nocent interfigum¬
cur. ⁊ que usui possunt esse capiunt᷑
Quid emuneret arciũ multiendiẽ
sme quib oĩno uita nulla eẽ potuiss

Expanded text:
calorum molestiae sedarentur, unde aut calorum molestiae sedarentur, unde aut initio generi humano dari potuissent postea subveniri, si aut vi tempestatis aut terrae motu aut vetustate cecidissent, nisi communis vita ab hominibus harum rerum auxilia petere didicisset? Adde ductus aquarum, derivationes fluminum, agrorum irrigationes, moles oppositas ctus quaeque utilitates ex rebus iis,quae sint inanimae,percipiantur,eas nosnullo modo sine hominum manu atque opera capere potuisse. Qui denique ex bestiis fructus aut quae commoditas, nisi homines adiuvarent, percipi posset? Nam et qui principes inveniendi fuerunt, quem ex quaque belua usum habere possemus, homines certe fuerunt, nec hoc tempore sine hominum opera aut pascere eas aut domare aut tueri aut tempestivos fructus ex iis capere possemus; ab eisdemque et, quae nocent, interficiuntur et, quae usui possunt esse, capiuntur. Quid enumerem artium multitudinem, sine quibus vita omnino nulla esse potuisset?
Abbreviated transcription (Latin):
sunt ałia racions utilia alia. Eꝑ ꝑtes
uõius equiboues ieliquiq pecudes
apes quare opere efsiciatur aliquid ad
sum houm ato uitani. sRacione aut̃
utentia duo genera ponũt. Deore unũ
alterum houm. Dros placatos pietas
efficiet s⁊ sanctitas. Propime aũt ⁊ ẜ ͫ
ant ⁊ obsint eadem diuisio est. b quia
deas neor̾e non putant. h ⁊ ꝑceptis ho¬
mines hõib obesse plimũ arbitrant¬
mus. plera q hõim opere effecta q̃ nec
hẽremus insi maiius et ars accessissz
nec his sine hoim admĩstracione utere¬
mur. Neq enĩ ualitudinis curatio ne¬
q naiigatio neq agricultura neq
frugum fructuũ q reliquore ꝑceptio ⁊
cõẜuatio sme hom̃n oꝑa ulla eẽ potu¬
issent. Iam uero et earẜ uerũ quib ege¬
iemꝰ inuentio certe uilla eet nisi hos
munerib hoies fungerentur. Cade
rõne nec lapides e terra exciderentur¬
sme hoii labore ⁊ manu. Tecta uero
quib ⁊ forgorum nis pellerentur ⁊

Expanded text:
sunt, alia ratione utentia; expertes rationis equi, boves, reliquae pecudes, apes, quarum opere efficitur aliquid ad usum hominum atque vitam; ratione autem utentium duo genera ponunt, deorum unum, alterum hominum. Deos placatos pietas efficiet et sanctitas, proxime autem et se quae noceant et obsint, eadem divisio est. Sed quia deos nocere non putant, iis exceptis homines hominibus obesse plurimum arbitranmus, pleraque sunt hominum operis effecta; quae nec haberemus, nisi manus et ars accessisset, nec iis sine hominum administratione uteremur. Neque enim valetudinis curatio neque navigatio neque agri cultura neque frugum fructuumque reliquorum perceptio et conservatio sine hominum opera ulla esse potuisset. Iam vero et earum rerum, quibremus, invectio certe nulla esset, nisi his muneribus homines fungerentur. Eademque ratione nec lapides ex terra exciderentusine hominum labore et manu. Tecta vero, quibus et frigorum vis pelleretur et
Abbreviated transcription (Latin):
rectissime p̃cipitur ut ꝑturbacoes fu¬
gĩaitiis .i. motus animi minos rõni non
obtemꝑantes. sic eiusmodi motib ẜmo d
uacare / ne aut existat aut cupiditas aliq
aut pigncia aut ignama aut tale aliꝙͣ
appareat/ Mapĩe q curãduz est ut eos qui¬
bus cum ẜmone cõferimꝰ uereri ⁊ dilig̾e
in deamur. obiurgacões etiã no nũꝙͣ inci¬
dunt neccie in quib ucendum est fortasse
et uocis cõtencõe maiori ⁊ uerboro grauita¬
te acriore. Id eciã agendum ne ut ea fac̾e
uideamur irati. s ut ad urendũ ⁊ secandũ
sic ad hoc castigandi genus raro imitiq ue¬
niamus. ne unꝙͣ insi neccessario. si nulla re¬
perietur alia medicina. s cũ ira procul ab¬
sit cũ qua inl recte fieri nl cõsiderate pt̃.
Magna aut ꝑte clenenti castigacõe licet
uti grauitate tñ adiuncta ut seueritas
ad hibeatur ⁊ cõcumelia repellatur. Aco
eciã illus ip̃m qd acerbitatio ht obiuria

Expanded text:
rectissime praecipitur, ut perturbationes fugiamus, id est motus animi nimios rationi non optemperantes, sic eius modi motibus sermo debet vacare, ne aut ira exsistat aut cupiditas aliqua aut pigritia aut ignavia aut tale aliquid appareat, maximeque curandum est, ut eos, quibuscum sermonem conferemus, et vereri et diligere videamur. Obiurgationes etiam non numquam incidunt necessariae, in quibus utendum est fortasse et vocis contentione maiore et verborum gravitate acriore, id agendum etiam, ut ea facere videamur irati. Sed, ut ad urendum et secandum, sic ad hoc genus castigandi raro invitique veniemus nec umquam nisi necessario, si nulla reperietur alia medicina; sed tamen ira procul absit,cum qua nihil recte fieri, nihil considerate potest. Magnam autem partem clementi castigatione licet uti, gravitate tamen adiuncta, ut severitas adhibeaturetcontumelia repellatur, atque etiam illud ipsum, quod acerbitatis habet obiurga
Abbreviated transcription (Latin):
rensi genere dicendi cõtentiones alloruz
ẜmone uinceret. In om̃ib his ies̾ elabe¬
randum est si in om̃i re quid decẽat exqͥ¬
rinius. Sit igitur bac ẜmo in quo socrati¬
ci iapĩẽ epcellunt. lenis mninime ꝑtinax
iusit in eo lepos nec uero cãꝙͣ in possessiõez
suain uenerit epcludat alios. s tran reliq̃s
in reb tu eciã ẜmone comui uicissiendi¬
nem nõ unꝙͣ putet. ac uideat in primis
quib de reb loquatur. si ferus seuerita¬
tem ad hibeat si iocosis leporem. In pͥmis¬
q prouideat ne ẜmo uiciũ indicet a liqd¬
cũ studiose de absentib Detrahendi cã aut
per ridiculiun aut seuere ant maledice¬
cõtumeliose q dicitur. Habentur aut plerũq
seonioues aut de domesticis negociis, aut de
arciũ studus atq doctrina. Danda ig̾ oꝑa
dein de reb nec oñ temꝑe ut siliter delecte¬
mur. Nĩadũtendũ eciã quatt ẜuio delecta¬

Expanded text:
rensi genere dicendi contentiones aliorum rensi genere dicendi contentiones aliorum sermone vinceret. In omnibus igitur his elaborandum est, si in omni re quid deceat exquirimus. Sit ergo hic sermo, in quo Socratici maxime excellunt, lenis minimeque pertinax, insit in eo lepos; nec vero, tamquam in possessionem suam venerit, excludat alios, sed cum reliquis in rebus, tum in sermone communi vicissitudinem non iniquam putet; ac videat in primis, quibus de rebus loquatur; si seriis, severitatem adhibeat, si iocosis, leporem; in primisque provideat, ne sermo vitium aliqcum studiose de absentibus detrahendi causa, aut per ridiculum, aut severe, maledicecontumelioseque dicitur. Habentur autem plerumque sermones, aut de domesticis negotiis, aut de artium studiis atque doctrina. Danda igitur odem de rebus nec omni tempore nec similiter delectamur. Animadvertendum est etiam, quatenus se
Abbreviated transcription (Latin):
tera est cõtencionis. altera ẜmonis. Con¬
tentio disceptacionib cribuatur iudicõꝵ.
cõtionũ. senatus. Sermo in circulis dispu¬
cationib cõgressionib familiarũ uersetur.
sequatur eciã cõmunia. Contentionis p̾cep¬
ca rechorp sunt nulla ẜmonis. Quãquã
haud scio an possint hec quoqz ẽẽ s discen¬
ciũ studus ĩueniunt᷑ magri. Huic aut qͣ
studeant sunc mulli. Rethors turba refer
cum oratorem uidicem uocem heannis in uo¬
ce aut̃ duo sequannur ut clara sit ut suam
utrumq omino a natura petendũ est ue¬
rum alteru ep̾citatio angebit. alterui
mutacio presse loꝙͣtii et leniter. Nichil
funit in cachulis ut eos exquisito eudicio pi
bantur somis erat dulcis. litere neqz ex¬
presse neqz opp̾sse. ne aut obscuyu eẽt aut
putiduz sine cõtencione. uox nec langues
nec canora. uberior õio . l. crassi nec mi¬
nus faceta s beneloquẽdi de catulis op¬
pinio nõ minor. Sale uero ⁊ facetiis. Ce¬

Expanded text:
tera contentionis, altera sermonis, contentio disceptationibus tribuatur iudiciorum, contionum, senatus, sermo in circulis, disputationibus, congressionibus familiarium versetur, sequatur etiam convivia. Contentionis praecepta rhetorum sunt, nulla sermonis, quamquam haud scio an possint haec quoque esse. Sed discentium studiis inveniuntur magistri, huic autem qui studeant, sunt nulli, rhetorum turba refertcum orationis indicem vocem habeamus, in voce autem duo sequamur, ut clara sit, ut suavis, utrumque omnino a natura petundum est, verum alterum exercitatio augebit, alterum imitatio presse loquentium et leniter. Nihil fuit in Catulis, ut eos exquisite iudicio putbantur; sonus erat dulcis, litterae neque expressae neque oppressae, ne aut obscurum esset aut putidum, sine contentione vox nec languens nec canora. Uberior oratio L. Crassi nec minus faceta, sed bene loquendi de Catulis opinio non minor. Sale vero et facetiis Cae
Abbreviated transcription (Latin):
mur in gressu molliorib ut pompaꝵ ferculis
sumles eẽ uideauuir. aut in festiuatiomibus
suscipiamꝰ ninias celenitates. q cũ fuit auhe¬
litus mouentur. uultus nuitatur. ora tor¬
quentur ex quib magna significatio fit nõ
adeẽ constantia. S multo eciã maccis ela¬
boradũ est ne aĩ motus ana recedant. quod
assequemur si cauebimꝰ ne in ꝑturbacioes
acq epanimationes incidamꝰ et si accento ᷤ¬
ios ad decoris cõẜuacoem tenebimꝰ. De¬
gatacionis alteri appetitus. Cogitatio in
uers exquirendo uebsatur. Appetitus im¬
pellit ad agedum. Curandum est ig̃ ut co¬
gitacõe ad res ꝙͣ optunas utamur appetitũ

Expanded text:
mur in ingressu mollioribus, ut pomparum ferculis similes esse videamur, aut in festinationibus suscipiamus nimias celeritates, quae cum fiunt, anhelitus moventur, vultus mutantur, ora torquentur; ex quibus magna significatio fit non adesse constantiam. Sed multo etiam magis elaborandum est, ne animi motus a natura recedant; quod assequemur, si cavebimus, ne in perturbationes atque exanimationes incidamus, et si attentos animos ad decoris conservationem tenebimus. Mgitationis, alteri appetitus; cogitatio in vero exquirendo maxime versatur, appetitus impellit ad agendum. Curandum est igitur, ut cogitatione ad res quam optimas utamur, appetitum
Abbreviated transcription (Latin):
scipi s hec comodius se res ħt̃ quia non
potest accidere tempus ut int̾sit rei .p. qͥc¬
quam illorum facere sapientem. Q uare
hoc quidem effectum sit in officus de ligẽ¬
dis hoc genus officiorum epcellere quod
tueatur hoĩm societatem. Et em̃ cogin¬
cionem prudenciamq sequitur cõsideia¬
ta accio. Ita fit ut agere considerate plu¬
rs sit ꝙͣ uł cogitare prudent̾. Atq Hec qͥ¬
¶Patefactus enĩ locus est ip̃e ut nõ diffici¬
le sit in eyquerendo officio quid cuiq sit pͥ¬
poliendum uidere. In ip̃a aũt cõitate sunt
gradus officiorum ex quib quid cuiq p̃¬
scet possit intelligi ut prima diis ĩmorta¬
lib. Secunda patrie. Tercia parẽtib de¬
inceps icradatun reliquis debeatur. Q¬
uus ex reb breniter disputatis intelli
p̃t non solum id hoĩes solere dubitare
honestum ne an curpe sit.s eciã duob
propositis honestis utrum honescuis. Hic

Expanded text:
olet. Sed hoc commodius se res habet, quod non potest accidere tempus, ut intersit rei publicae quicquam illorum facere sapientem. Quare hoc quidem effectum sit, in officiis deligendis id genus officiorum excellere, quod teneatur hominum societate. Etenim cognitionem prudentiamque sequetur considerata actio; ita fit, ut agere considerate pluris sit quam cogitare prudenter. Atque haec quPatefactus enim locus est ipse, ut non difficle sit in exquirendo officio, quid cuique sit praeponendum, videre. In ipsa autem communitate sunt gradus officiorum, ex quibus, quid cuique praestet, intellegi possit, ut prima dis immortalibus, secunda patriae, tertia parentibus, deinceps gradatim reliquis debeantur. Quibus ex rebus breviter disputatis intellegi potest non solum id homines solere dubitare, honestumne an turpe sit, sed etiam duobus propositis honestis utrum honestius sit. Hie
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃o tempora precepir officii psequamus
Non em̃s sura hi quorum uagetus ans
crrxre nec beac uitquã quid sequatur.
Que eñ̃ eẽt ista mens uł que uita potui
non modo disputandi s eciã uiuendira-¬
aone sublata. Los aut ut cetery alia ter¬
ta alia incerta ẽẽ dicunt. sic aħ alus dii¬
sentientes alia probabilia contra alia di¬
cuꝰ. Quid est iritur quos me impedi¬
at ea que probabilia mͥ uidentur sequi
que contra improbare atq firmãdi ar¬
roganciam iitare. fugere temeritatem
que a sapia dissidet plurimũ. Contra
aũt oia disputantur a nr̃is. ꝙ hoc ip̃
prohabile elucere non possit nisi ex utra¬
q ꝑapte causarum ess facta contrncio
S hee explaunata sũt in a cademeis
uris santi ne aruitror Dilegens Libi
aũt mni cueto quãqnã in antiquissirntu
no bilissima q phĩa cracppo auctore uer¬
sruis hs similino qui ista preclara pe
ogitur cõmb propositis officii pro¬

Expanded text:
ipso tempore ipso tempore Non enim sumus ii, quorum vagetur animus errore nec habeat umquam, quid sequatur. Quae enim esset ista mens vel quae vita potius non modo disputandi, sed etiam vivendi ratione sublata? Nos autem, ut ceteri alia certa, alia incerta esse dicunt, sic ab his dissentientes alia probabilia, contra alia dicimus. Quid est igitur, quod me impediat ea, quae probabilia mihi videantur, sequi, quae contra, improbare atque affirmandi arrogantiam vitantem fugere temeritatem, quae a sapientia dissidet plurimum? Contra autem omnia disputatur a nostris, quod hoc ipsum probabile elucere non posset, nisi ex utraque parte causarum esset facta contentio. Sed haec explanata sunt in Academicis nostris satis, ut arbitror, diligenter. Tibi autem, mi Cicero, quamquam in antiquissima nobilissimaque philosophia Cratippo auctore versaris iis simillimo, qui ista praeclara pepigitur rationibus propositis officii per
Abbreviated transcription (Latin):
hand sane intellugo quid nam sit quad
landandũ putet Nam sine oblectatio q̃¬
ritur aĩ quies qz curar que conferoi cu
eorum studus pt̃ qui semꝑ aliquid inqͥrũt
quor speccet ⁊ ualeat ad bene beate q ui¬
uendum. Siue racio constancie uirtutis¬
qz ducitur aut hec ars est aut nulla om̃no
ꝑ quas eas assequamur. Nullaz dic̾e ma¬
piarum ierum artem eẽ cũ minimar siue
airte milla sit hoim est parũ cõsidera¬
te loquentim atq in mapums reb er¬
rancur Si aut est aliqua disciplina uir
tutis ubi ea queritur cũ ab hoc gen̾e dis
hartamur accuracius disputari solet̾
quod alio quoda libro fecimus. hoc an
tempore tantũ nobis declarandũ fuit
cur orsati rei. p. mun̾ib ad hoc nos stu¬
dium pocissimũ contulissemꝰ. occurrit
arũ nobis ⁊ quidem a doctis ⁊ erudi
tis satis ne constant̾ facere uideamur
Qui cu precipi inuł posse dicanus / cũ¬
et alus de rebus precprre soleamnus. Et l

Expanded text:
haud sane intellego, quidnam sit, quod haud sane intellego, quidnam sit, quod laudandum putet. Nam sive oblectatio quritur animi requiesque curarum, quae conferri cum eorum studiis potest, qui semper aliquid anquirunt quod spectet et ualeat ad bene beateque uiuendum? siue ratio constantiae uirtutisque ducitur, aut haec est ars aut nulla omnino, per quam eas adsequamur. nullam dicere maximarum rerum artem esse, cum, minimarum sine arte nulla sit, hominum est parum considerate loquentium atque in maximis rebus errtutis, ubi ea quaeretur, cum ab hoc discendi ophiam cohortamur, accuratius disputari solent, quod alio quodam libro fecimus; hoc autem tempore tantum nobis declarandum fuit, cur orbati rei publicae muneribus ad hoc nos studium potissimum contulissemus. Occurritur autem nobis, et quidem a doctis et eruditis quaerentibus, satisne constanter facere videamur, qui, cum percipi nihil posse dicamus, tamet aliis de rebus disserere soleamus et hoc
Abbreviated transcription (Latin):
p. per eos gerelatur quibus se ipã comise¬
bat om̃s meas curas cogitacões in eam
conferabani. Cum aut̃ dnãtu uinus oĩa
tenerentur nec usquã consilio aut aucͣ
bus eem confectus insi his restitissem nͤ
tu nec in hoĩes nõ tam cõmutandars ꝙͣ e
uertandaꝵo rerũ cupidos incidiss. Priiũ
eñ ut stante re .p. facere solebamꝰ in agen¬
do plusꝙͣ in scribendo ꝯpere poneremꝰ. de¬
inde ipĩs scriptis non ea q̃ nũc s actiones
conticuerũt om̃s forenses et seuatorie . Ni¬
norib inẜuibe cepi me q totũ rei .p. tradi
legendo. scribendi ociũ nõ eut. Maximis
igitur in malis hoc iñ bom assequuti uide¬
uota nr̃is ⁊ erant cognicõe dignissiã. Qd¬
em̃ est per deos optabilius sapia. quid pro¬
stancius. quid hõi melius quid homm di¬
gmiꝰ. Hanc iggitur qui expectũt pħi noĩan
ui uelis preter studiũ sapie. Sapia aute¬
ut a uererib pħis diffinitũ est rerũ di¬
cõtinentur scia. Cuiꝰ studiũ qui uitupat

Expanded text:
ublica per eos gerebatur, quibus se ipsa commiserat, omnis meas curas cogitationesque in eam conferebam; cum autem dominatu unius omnia tenerentur neque esset usquam consilio aut auctoritati bus essem confectus, nisi iis restitissem, netu nec in homines non tam commutandarum quam evertendarum rerum cupidos incidisset! Primum enim, ut stante re publica facere solebamus, in agendo plus quam in scribendo operae poneremus, deinde ipsis scriptis non ea, quae nunc, sed actiones conticuerunt forenses et senatoriae. Ninoribus inservire coepi meque totum rei publicae tradidsumebatur in legendo, scribendi otium non erat. Maximis igitur in malis hoc tamen boni assecuti videnota nostris et erant cognitione dignissima. Qum est, per deos, optabilius sapientia, quid praestantius, quid homini melius, quid homine dignius? Hanc igitur qui expetunt, philosophi ri velis, praeter studium sapientiaeut a veteribus philosophis definitum est, rerum dicontinentur, scientia; cuius studium qui vituperat,
Abbreviated transcription (Latin):
uemadmodũ officia duc̾ent᷑
ab honestate Marce fili atq
ab oñi genere urtutis sacis
explicatũ arbitror libro su¬
piore. Sequitur ut hec offi¬
ciorum geneba consequamur. q̃ ꝑtinent
aᵈ urte cultu. et ad earũ rerũ quibus
utantur hoĩes facultatẽ. ad opes ad co¬
pias in quo totum queri dixi quid uti
si panca de instituto ac de indicõ meo
Sipero. Quãꝙ em̃ libri nũi cõplures
nõ modo ad leccendũ s eciã ad scribendi
studiũ excitauerũt. tñ interdum uereor

Expanded text:
uem ad modum officia ducerentur ab honestate, Marce fili, atque ab omni genere virtutis, satis explicatum arbitror libro superiore. Sequitur, ut haec officiorum genera persequar, quae pertinent ad vitae cultum et ad earum rerum, quibus utuntur homines, facultatem, ad opes, ad copias ; in quo tur quaeri dixi, quid utilsi pauca prius de instituto ac de iudicio meo dixero. Quamquam enim libri nostri complures non modo ad legendi, sed etiam ad scribendi stu
Abbreviated transcription (Latin):
ita. nam et solitudinẽ fugeret et sociũ stu¬
dn quereret, cum dec̃e cum discere uellet
cum audire cum discere. Erggo om̃e offia¬
um quod ad cõinuctõem hoĩm ⁊ ad sotie¬
taten tuendam ualet anponendũ ẽ illi
officio quod cogitacõe et sciã ꝯtiuet᷑. Illud
forsitan querendum sit. nam hec coĩtas
q̃ mapĩe est apta nẽ sit eciã modestie mo

Expanded text:
ita; nam et solitudinem fugeret et socium studii quaereret, tum docere tum discere vellet, tum audire tum dicere. Ergo omne officium, quod ad coniunctionem hominum et ad societatem tuendam valet, anteponendum est illi officio, quod cognitione et scientia continetur. Illud forsitan quaerendum sit, num haec communitas, quae maxime est apta naturae, sit etiam moderatio
Abbreviated transcription (Latin):
quã t᷑ mpis eẽ notissim̃a. Hoc aut̃ de quo
nuc agranis id ip̃m est quo ucile appel¬
latus in quo uerbo consuetudo deflepit
demia sensim q es beducta est. ut hone¬
statenii ab utilitate secernetis cõstaret ẽẽ
honescum aliquod quod utile nõ eẽt et
distingũt. Quicquid em̃ instũ sit id eci¬
am utile ẽẽ censent. Itemq qd honestũ
ud esse iustum ex quo efficitur ut quicꝙ
honestum sit utile sit iddem. Quod per
parn prospiciunt. Hi sepe uersutos ho¬
mines et callidos admirantes maliciã
sa pienciam iudicant. quor error eripi¬
endu est. oppinio ꝑ omĩs ad eam spe¬
ciem caaducenda ut honestis consilus
nistis q factis non frande et malicia
se incelligiant ea que uolunt consequi
pesse.. Diuisio utiluii.

Expanded text:
pio esse notissimam. Hoc autem, de quo nune agimus, id ipsum est, quod utile appellatur. In quo verbo lapsa consuetudo deflexit de via sensimque eo deducta est, ut honestatem ab utilitate secernens constitueret esse honestum aliquid, quod utile non esset, etdistinguunt. Quicquid enim iustum sit, id etiam utile esse censent, itemque quod honestum, idem iustum; ex quo efficitur, ut, quicquid honestum sit, idem sit utile. Quod qui parum perspiciunt, ii saepe versutos homines et callidos admirantes malitiam sapientiam iudicant. Quorum error eripiendus est opinioque omnis ad eam spem traducenda, ut honestis consiliis iustisque factis, non fraude et malitia se intellegant ea, quae velint, consequi posse.