comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
c eos ẽẽ sobrios ne efficiã¬
t᷑ ebru exsũptiorie potus.
¶ Uniũ .ii. ĩmod̾ate sũptũ
ꝙͫꝰ ad p̾sens spectat tͥa urala
causat. pͥmo qr uenea ꝓuo¬
cat. Cũ gͦ cor ͤ calefcõ maior
fiat ucitatio ad actꝰ uen̾e̾¬
os. uinũ ꝙ maxĩe calorẽ ef¬
fic̃ ĩmod̾ate sũptũ incitat
ẽ ĩ etate in uenili ꝙͣ senili.¬
ꝙͣto illa etas ꝓmor ẽ ad las¬
ciurã ꝙͣ alia. ¶ Ecd̃m ma¬
lũ ꝙ inducit nimia sũptio
uini ẽ depressio rõius Ilã as¬
cendentib fumositatil ui¬
ui ad caput. turbat᷑ cerebꝵ.
turbato depͥiuit rõ ur̃a.¬

Expanded text:
n efficiantur ebrii ex sumptione potus. Vinum enim immoderate sumptum quantum ad praesens spectat tria mala causat. Primo, quia venerea provocat. Cum enim corpore calefacto maior fiat incitatio ad actus venereos, vinum quod maxime calorem efficit immoderate sumptum, incitat etate iuvenili quam senilito illa aetas pronior est ad lasciviam quam alia. Secundum malum, quod inducit nimia sumptio vini, est depressio rationis. Nam ascendentibus fumositatibus vini ad caput, turbatur cerebrum: quo turbato deprimitur ra
Abbreviated transcription (Latin):
¶Tcio cohibendi st̃ ne ab¬
sq p̾meditatõe loqñt᷑. Nã
ca cognou̾nt. qr gͦ pauca
cognoscunt ad pauca res¬
pĩcientes eiunciant fa¬
clle .i. enunciant cito ⁊ de¬
bilr qrͣ mouendi st̾. ne ad
l eĩ ulłs repente sit sũmiꝰ
⁊ iuuenes ñ statĩ possint
eẽ ꝑfcĩ ⁊ prudentes. tñ si as¬
suefiant ut p̾meditati re¬
spondeant. ⁊ ut p̾cogitẽt
ĩ ẜuionib p̾ferendis per
successionẽ tpr̃ĩs disponẽ¬
tur ut ꝓferant ẜmones
irreprehensibiles ¶ ui¬
so quałr pedagogi ⁊ docto¬
res iuuenũ debent eos ĩ¬
struere quo se hẽaut ad lo¬
q̃laui. Restat uide quõ
st̾ iustruendi ut se hẽaut
ceͣ uisũ. In uistone ã iuue¬

Expanded text:
tio cohibendi sunt, ne absque praemeditatione loquantur. Nam ca cognoverunt: quia ergo pauca cognoscunt, ad pauca respicientes enunciant facile, idest enunciant cito et debiliter, quare monendi sunt,  enim nullus repente fiat summus, et iuvenes non statim possint esse perfecti et prudentes; tamen si assuefiant, ut praemeditati respondeant, et ut praecogitent in sermonibus proferendis, per successionem temporis disponentur ut proferant sermones irreprehensibiles. Viso qualiter paedagogi et doctores iuvenum debent eos instruere quomodo se habeant ad loquelam. Restat videre, quomodo sunt instruendi, ut se habeant circa visum. In
Abbreviated transcription (Latin):
bilitatis eiꝰ. Qui gͦ ultͣ ꝙͣ cõ¬
dco persone exigat. ⁊ ultͣ ꝙͣ
eus statꝰ reqͥrat. delicata ci¬
baria q̃rat deluiqͥt. qr ħ ẽ ex
aliqͣ ĩtemꝑantia. ł ex aliqͦ
uitio ꝓuenit. ¶Sexto delĩ¬
qͥt᷑ siq̃rant᷑ cibaria iumus
studiose ꝑata. Nã ⁊̃ ĩ iulib ci¬
bariis pt̃ qͥs oñd̾e se nimiᷤ gu¬

Expanded text:
bilitatis eius. Qui ergo, ultra conditio personae exigat, et ultra quam eius status requirat, delicata cibaria quaerat, delinquit: quia hoc ex aliqua intemperantia, vel ex aliquo vitio provenit. Sexto delinquitur, si quaerantur cibaria nimis studiose parata. Nam etiam in utilibus cibariis potest quis ostendere se nimi
Abbreviated transcription (Latin):
guitur. Gulosi gͥ qͥ uims
auide ⁊ cũ magna delecta¬
tõe cibũ siuuunt ñ młtũ
delectant᷑ ꝙ cibus diu ĩore
existat. Q cupiũt ꝙ cito
ꝑueniat ad guttur. Io ta¬
les ut płimũ cibũ ñ masti¬
caut. S eũ ĩmasticatum
tuͣsgluciunt. qr seqͥt᷑ͣ cibũ

Expanded text:
r. Gulosi ergo, qui nimis avide et cum magna delectatione cibum sumunt, non multum delectantur, quod cibus diu in ore existat, sed cupiunt quod cito perveniat ad guttur. ideo tales ut plurimum cibum non masticant, sed enim immasticatum trasglutiunt. quare sequitur cibum
Abbreviated transcription (Latin):
gestionẽ debitã. Si .ii. cib¬
bñ dig̃i debeat. o ip̃m esse
ꝓporcionat̾̃ calori nͣli. Qre
si iutanta qnͣtitate suma
¶Tcro delinqͥt᷑ si sumat᷑ tͦ¬
pit̾. Sũt .i. płimi seip̃õs pa¬
sc̾e nescientes. qͥ uix aut ñ

Expanded text:
em debitam. Si enim cibus digeri debeat, oportet ipsum esse proportionatum calori naturali. quare si in tanta quantitate sumatTertio delinquitur, si sumatur turpiter. Sunt enim plurimi seipsos pascere nescientes, quod
Abbreviated transcription (Latin):
centie. Aa cũ in oplerib mͣ¬
appareat głiosus ⁊ maxĩe
quis ab hoĩb laudet᷑. Dif¬
ficile ẽ ĩ talib ñ q̃re̾ hũ anã
laudem ẽ qrutꝰ

Expanded text:
centiae. Nam cum in operibus maapparet gloriosus, et maxime quis ab hominibus laudatur, difficile est in talibus non quaerere humanam laudem. Et
Abbreviated transcription (Latin):
d magͥficus aliqd̃ tẽplũ
ł aliqͣ dona ꝯfre ꝑsonis di¬
gnis mag̃ intendat quõ
tẽplũ ĩ sit admirãbile¬
illa sint magna ⁊ decẽtia
ꝙͣ quot ⁊ qnͣta nũmisina¬
tͥa oporteat iꝑ̃m ꝯsumere

Expanded text:
debet magnificus aliquod templum vel aliqua dona conferre personis dignis, magis intendet quomodo templum illud sit admirabileilla sint magna et decentia, quam quot et quanta numismata oporteat ipsum consumere
Abbreviated transcription (Latin):
nificꝰ u̾cuinõ ẽ cure de rõ¬
ciuio ab eqͣli sũptu fac̃
opꝰ mag̃ magͥficũ. qr ñ¬
parcit decentib sũptibꝰ.
Coutigit .i. aliq̃n aua¬
centes expensas subtͣ

Expanded text:
non est curae de ratiocinio ab aequali sumptu, facit opus magis magnificum, qparcit decentibus sumptibus. Contingit enim aliquando avacentes expensas subtra
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ꝑ oẽm mod̾. u respectu
cõĩtatis domꝰ ⁊ iuicii. Est
ã alia cõitas pͥncipalior
suo loco dicet᷑. ¶Ostende¬
mꝰ n.cõitatẽ regni utilẽ
se hr̃e ad ꝯͥtatẽ ciuitatis.

Expanded text:
 omnem modum, sed respectu communitatis domus, et vicio. Est autem alia communitas principalior suo loco dicetur: ostendemus enim communitatem regni utilem se habere ad communitatem civitatis,
Abbreviated transcription (Latin):
ut qd̾ tunc ẽẽt ciuitas op¬
tuna. qñ se ciues se ama¬
do ⁊ diligendo maxĩe uni¬
rent᷑. sic̃ gͦ expõita m̃te
socratis de ꝯ̃itette reꝵ ⁊ de
te ẽẽt maxĩa pax ⁊ ñ ori¬
rentur iͥ litigia. Nã ꝓpͥus
amoris effectus ẽẽ uide¬
tur pax ⁊ ꝯcordia. Q d̾ uͦ
socrates addebat de młri
b ꝙ ordinande eent ado¬
ꝑa bellica saluari pͭ ñ in¬
telligendo hoc simpͣ. S ĩ ta
totiens ãt ccͣ ꝑtes ytalie
hoc ꝯtingit ꝙ uiris deẜenti¬
b ciuitatẽ ⁊ euntib in ex̾¬

Expanded text:
ut quod tunc esset civitas optima, quando cives se amando et diligendo maxime unirentur. Sic ergo exposita mente Socratis de communitate rerum et de te esset maxima pax, et non orirentur ibi litigia. nam proprius amoris effectus, esse videtur pax, et concordia. Quod vero Socrates addebat de mulieribus, quod ordinandae essent ad opera bellica. salvari potest non intelligendo hoc simpliciter, sedtotiens autem circa partes Italiae hoc contingit, quod viris deserentibus civitatem, et euntibus in ex
Abbreviated transcription (Latin):
dix̃ ciuitatẽ debe̾ ẽẽ maxi¬
me unã forte ñ intlłexit
de uiutate hĩtatoĩs. ut ꝙ
om̃s ciues hĩtare deb̾ent
in una domo. Ita ꝙ ĩ cuu

Expanded text:
tatem debere esse maxime unam, forte non intellexit de unitate habitationis, ut quod omnes cives habitare deberent in una domo, ita quod in c
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ id̾ p̾positi ⁊ balliui forte
sic d intelligi ut semꝑ pͥn¬
cipent᷑ iidẽ .i. ornati eisd̾
tores intendebat nobiles qͦr
ñ ẽ manib oꝑari. Cũ .ni. ĩci¬
uitate qͥdã manib oꝑentur
ut colentes t̾rã ⁊ artifices
Qͥdã uͦ non: ut nobiles. Hii
iudelz nobiles potissime de¬
bent defend̾e prĩaui ⁊ eoꝵ mͣ¬
xune ẽ uacare ccͣ armoꝵ ĩ¬
dustͣam. Nolebat gͦ socͣtes
politiciã aliꝙͣ ñ deb̾e noĩari¬

Expanded text:
e idem praepositi et balivi: forte sic debet intelligi, ut semper principentur iidem, idest ornati eisdemtores intendebat nobiles, quorum non est manibus operari. Cum enim in civitate quidam manibus operarentur ut colentes terram, et artifices: quidam vero non, ut nobiles: hi videlicet nobiles potissime debent defendere patriam, et eorum maxime est vacare circa armorum industriam. Volebat ergo Socrates politiam ali
Abbreviated transcription (Latin):
tati hiꝰ leges ꝯd̾e Nã aliqͥ
st̃ de se bomi. Ita ꝙ amoreho¬
nesti ĩelinant᷑ ut agant
oꝑa iltuosa ⁊ desistant age
plinabiles ꝑ alios. Ita ꝙ so¬
li ẜmones ⁊ sole ĩcrepatões
ĩeliuãt eos ad bonũ. Soa¬
liqͥ st̃ a deo ꝑu̾si qͥ nec de se
ĩclinant᷑ ad boñ. nec ꝑse so¬
lũ ẜmories corrigunt᷑. Oꝑ

Expanded text:
i leges condere. Nam aliqui sunt de se boni, ita quod amore honesti inclinantur ut agant opera virtuosa, et desistant agerplinabiles per alios, ita quod soli sermones et solae increpationes inclinant eos ad bonum. Sed aliqui sunt adeo perversi, qui nec de se inclanantur ad bonum, nec per solos sermones corrigunt
Abbreviated transcription (Latin):
laudabiliores fiunt. Młti
mala facere p̾ẜuant se a
malo. ꝙ si tñ ad statũ dig¬
nitatis assunient᷑ młtas
tnsgressiones effic̾e̾nt pp̃
cipatu exñs in quo pot̃
bene ⁊ male face̾ cogitat¬
t qualr se hẽat. Si gͥ m̾¬
ces regra cõꝑetur ad ip̃m
regẽ cui reddenda ẽ qnͣdã
cũ possint transgredi:
maiores miti ẽẽ unr.¬
tarent. ñ oꝑt̾et eo esse
maioris meriti ex ħ ꝙ
tnͣsgredi possent. qr si ñ
ñ transgrediat᷑ qr ĩ dis¬
crete agit suũ mitum

Expanded text:
laudabiliores fiunt: multimala facere, praeservant se a malo: quod si tamen ad statum dignitatis assumerentur, multas transgressiones efficerent. Procipatu existens, in quo potest bene et male facere, cogitat qualiter se habeat. Si ergo merces regia comparetur ad ipsum regem, cui reddenda est, quandcum possint transgredi, maioris meriti esse carent, non oportet eos esse maioris meriti ex hoc quod transgredi possent, quia non non transgrediatur, quia indiscrete agit, suum meritum
Abbreviated transcription (Latin):
ni caleface ⁊ lapidi deor¬
sum tend̾e. qr talia sic eis
.ii. tociens poss lapis sur¬
sũ ꝓici ut assuesc̾et sursũ
de se deorsũ cendit. ⁊ iguiᷤᷤ

Expanded text:
ni calefacere, et lapidi deorsum tendere: quia talia sic eis enim totiens posset lapis sursum proiici, ut assuesceret sursum de se deorsum tendit et semper
Abbreviated transcription (Latin):
liuolentia hostiũ. ¶ Pri¬
mũ sͤ p. Nã hoĩes in seĩpĩs
sunt nͣłr corruptibiles.
decedente ẜ suã ĩstitutoẽ
alt̾ in h̾editatẽ suã succe¬
dat . Ualde gͦ turbari pͣ tnͣ¬
quillus st̃atus ⁊ pax ci¬
uitatis ⁊ finis intẽtus
in uita politica. si reges

Expanded text:
levolentia hostium. Primum sic patet, nam homines in seipsis sunt naturaliter corruptibiles: decedente secundum suam institutionem alius in haereditatem succedat. Valde ergo turbari potest tranquillus status et pax civitatis et finis intentus in politica, si reges
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ in totꝰ ppłs aliꝙͣ erudi¬
tõem accipiat ne gͦ exũtes
in regno siut tenẽbris ig¬
norantie inuoluti spectã
ad reges ⁊ p̾ncipes ualde
eẽ sollicitos de studio lr̃aꝵ
Inmo ut infra patebit. Si
dũator regni ñ ꝓmoueat
studiũ ⁊ ñ uelit sͥ subiec¬
tos eẽ scientes ñ ẽrex. S
tyrãuus. ¶Scd̾o ad ꝯse¬

Expanded text:
 inde totus populus aliquam eruditionem accipiat: ne ergo existentes in regno sint tenebris ignorantiae involuti, spectat ad reges et principes valde esse solicitos de studio litterarum. Immo ut infra patebit si dominator regni non promoveat studium, et non velit sibi subditos esse scientes, non est rex, sed tyrannus. Secundo ad conse
Abbreviated transcription (Latin):
rẽ regni ordiare suor̃
subditos ad uͥtutes. T¬
politica organice deẜuiũt
res extͥiores. Dec gͦ reges
⁊ pͥncipes sic reg̾e ciuitateᷤ
⁊ regna ut sͥ subiecti hĩm¬
daũt reb ext̾iorib ꝓut de¬

Expanded text:
em regni ordinare suos subditos ad virtutes. Tpolitica, organice deserviunt res exteriores. Decet ergo reges et principes sic regere civitates et regna, ut sibi subiecti abundent rebus exterioribus prout de
Abbreviated transcription (Latin):
ut digatur ⁊ ꝓmonea¬
demꝰ insagita d̾igenda
ĩ signũ aliqd̃ qd̾ primo
efficitur recta ut possit
efficit᷑ pẽuataut meliꝰ
aerent scindat ne ꝓhi¬
leaturtend̾e in ip̃m feg¬
nũ. Tercio a sagittantẽ

Expanded text:
ut dirigatur et promoveademus in sagitta dirigenda in signum aliquod: quia primo efficitur recta, ut possit efficitur pennata, ut melius aerem scindat ne prohibeatur tendere in ipsum signum: tertio a sagittante s
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ a̾ mediũ reꝑit᷑. t gͦ lice
re. dicamus ꝙ passiouesl
surgunt ex bono lex rualo.
Si ex malo ł ex futõ ł ex pͥ¬
senti. Si exfutõ sic fiunt
ĩ nob̾ passĩones tuor ⁊ au¬
datia. timor cũ ab eo refu¬
gimꝰ. audatia cũ id̾ aggˢ¬
dim᷑. Int̾ has ã duas pas

Expanded text:
d medium reperitur. Ut ergo liceare, dicamus quod passiones, vel surgunt ex bono, vel ex malo. Si ex malo, vel ex futuro, vel ex praesenti. Si ex futuro sic fiunt in nobis passiones, timor, et audacia: timor cum ab eo refugimus, audacia cum illud aggredimur. inter has a
Abbreviated transcription (Latin):
dia .s. fortitudo. erit gͦ for¬
titudo q̃ ẽ medietas timo¬
senti ꝙ ẽ nob̾ iã illatũ ł in¬
surginus ad puniend̾. ⁊
penã in uindc̃am. si at̾ ab
hac punitõe ł ab hac pu¬
ciuius s ͨ ẽ mititas. medi

Expanded text:
titudo. erit ergo fortitudo quae est medietas timoaesenti, quod est nobis iam illatum, vel insurgimus ad puniendum, epaenam in vindictam. Si autem ab hac punitione, vel ab hac cimus, sic est mi
Abbreviated transcription (Latin):
ñcurat custodiri a cui¬
ułt custodiri ab ip̃is ci¬
uib ⁊ agenitis ĩ ꝓpͥo reg¬
no. Nã tyraunꝰ ẽo ꝙ sp̃¬
to coĩ bono ñcurat nͣ
de delectatoĩb ꝓpͥis i

Expanded text:
n curat custodiri a civivult custodiri ab ipsis civibus, et a genitis in proprio regno. Nam tyrannus eo quod spreto communi bono non curat nisi de delectati
Abbreviated transcription (Latin):
osũ ab hiis qͥ st̃ in regno.¬
Id̾o totã suã custodiam̃ cor¬
rex eꝯͣrio eo ꝙ uideat se
maxĩa curã hr̃e de bono
de hiis st̃ ĩ regno. Ideo
facit se custedire. ⁊ ꝓpͥis nõ
rãiudes ẽ pessimꝰ pͥncipat᷑
⁊ qr sp̃me debẽt cau̾e rege

Expanded text:
um ab iis qui sunt in regno, totam suam custodiam correx econverso eo quod videat se maximam curam habere de bono de his qui sunt in regno. Ideo facit se custodiri a propriis, non rannis est pessimus principatus, et quod summe debent c
Abbreviated transcription (Latin):
in unaqͣ re sit scdm exigẽ¬
tiam illius rei ⁊ ñ magis
mecħ. Si gͤ de regimine
pͥncipũ siue regũ intendi¬
mus artẽ ⁊ noticiã trad̾e̾ o
ut ñ fiant ultĩores ⁊ sub¬
opus requirat. Primo
uidend̾ est qͥs sit modus
ꝓcedendi in hac arte. Sci¬
end̾ gͥ qd̃ in toto morali
negoeio modꝰ ꝓcedendi E¬

Expanded text:
in unaquaque re sit secundum exigentiam illius rei, et non magis Metaph. Si ergo de regimine principum, sive Regum intendimus artem, et notitiam tradere, ut non fiant ulteriores sopus requirat, primo videndum est, Quis sit modus procedendi in hac arte. Sciendum ergo, quod in toto morali negotio modus procedendi
Abbreviated transcription (Latin):
defensiua pugna. Cũ .n. tcͣ¬
tabimus quałr obsessi se
defend̾e deleant. declarabr
tiũ debeant ꝓuid̾e. Qͣre si
modꝰ artis d intari na¬
turã q̃ sꝑ faciliori uia res
ad effectũ ꝓducit cũ ꝑ cuni¬
clos ñ ita de facili munitões
ĩpugnari post̃ sic̃ ꝑ machi¬
nas laꝑidarias ł ꝑ edificia
ꝓ pulsa us ad menia ca¬

Expanded text:
defensiva pugna. cum enim tractabimus qualiter obsessi de defendere debeant, declarabittium debeant providere. Quare si modus artis debet imitari naturam quae semper faciliori via res ad effectum producit: cum per viculos non ita de facili munitiones impugnari possunt, sicut per machinas lapidarias, vel per aedificia propulsa usque ad moenia ca
Abbreviated transcription (Latin):
poeta noĩe alexander uidẽs
pͥamũ ĩ ꝯsiliis eẽ secͤtariũ
cebat iste ẽqui ꝯsulit ac
si dicet ꝙ alii respectu ei
ꝯsiliatores dici ñ debent
S mag̃ forte adulatores.¬
¶ Sexto ĩ ꝯsiliis attẽdẽd̃.
ut diu ꝯsiliem. ⁊ si assit o¬
portunitas cito ĩ oꝑe ex
seq̃mur. Nã cũ adest õpor¬
tunitas oꝑandi si recte
ẽ qr ignoramꝰ an expedi

Expanded text:
poeta nomine Alexander videns Priamum in consiliis esse secretarium cebat, Iste est qui consuluit. ac si diceret, quod alii respectu eius consiliatores dici non debent, sed magis forte adulatores. Sexto est in consiliis attendendum, ut diu consiliemur; et si adsit oportunitas, cito in opere exequamur. Nam cum sadest opportunitas operandi, et si recte est quia igno
Abbreviated transcription (Latin):
uias. tauto ꝑ plus cp̃s ẽ ꝯ¬
siliand̾ ut de ilł miis faci¬
lio ⁊ melior eligat᷑. Scdo
ẽ ĩ ꝯsiliis attendend̾̃ ut ñ
s de magnis. Dicebat᷑ .n.
supͣ ꝙ timor ꝯsiliatiuo fa¬
⁊ dubitare ne aliqͦ ĩfortu¬
nio ꝯtuigente deficiat a
ꝯsecutõe optati boru ł in¬
ca ut q̃ st̃ apt̃a nata effice̾
gͦ modꝰ attendendꝰ ĩ ꝯsili¬
is ut de magnis ꝯsiliem᷑.¬

Expanded text:
vias, tanto per plus tempus est consiliandum, ut de illis viis facilior et melior eligatur. Secundo est in consiliis attendendum, ut non sed de magnis. Dicebatur enim supra, quod timor consiliativos faet dubitare ne aliquo infortunio contingente deficiat a consecutione optati boni, vel inca, ut quae sunt apta nata efficereergo modus attendendus in consiliis, ut de magnis consilie
Abbreviated transcription (Latin):
si ad sit oꝑandi facultas
ꝓmpte õpari delemꝰ. bñ
liari tarde. S fac̾e ꝯsilia
siliarios assumi̾e deceat regi

Expanded text:
si adsit operandi facultas, prompte operari debemus. Bene liari tarde, sed facere consiliata onsiliarios assumere deceat regi
Abbreviated transcription (Latin):
ut ũ loqnͣt᷑ ibi placentia.
S ua. adulatores .n. d̾ pͥn¬
cipi p̃lac̾e student u̾a silẽ¬
tes ⁊ placentia ꝓmłgãtes
exponunt ꝑicło totũ pͥri¬
cipatũ. ł totũ regnũ. Inde
ẽ gͦ qd̃ qͥdã sapiens aristi¬
des noĩe dicebat ꝯsiliarioᷤ

Expanded text:
ut non loquantur ibi placentia, sed vera. Adulatores enim dum principi placere student, vera filentes, et placita promulgantes, exponunt periculo titum principatum vel totum regnum. Inde est ergo quod quidam sapiens Aristides nomine dicebat consiliarios
Abbreviated transcription (Latin):
phs reducit ad .iiii. tyrãni
subditi sint inscii. Scd̾o ut
sint pusillaimes. Tcio
ut de se inuicẽ ñ ꝯfidant.
Qrͣto ut sint adeo depau¬
ꝑati ⁊ afflicti ut ꝯͣ eos nõ
possint in surg̾e. Ad ħ ãt¬

Expanded text:
phus reducit ad quatuor: tyranni subditi sint inscii. Secundo, ut sint pusillanimes. Tertio, ut de se invicem non confidant. Quarto, ut sint adeo depauperati et afflicti, ut contra eos non possint insurgere. Ad ha
Abbreviated transcription (Latin):
chinet᷑ ad ꝯͣ tyrannum
ut qr insurgens ẽ tanti
cordis ut nĩch̾ reput mͣg¬
nũ Scd̾o ex industria
⁊ sagacitate. ut qr cred̾
se tot adimuenire posse

Expanded text:
contra tyrannum ut quia insurgens est tanti cordis ut nihil reputet magnum. Secundo ex industria et sagacitate, ut quia credit se tot adinvenire vias
Abbreviated transcription (Latin):
ex ninuo ocio. ut si ciues
sint opulenti ⁊ uacent
nimio ocio. qr mens hu¬
mana nescit ociosa ẽẽ:
dũ ũ occupant᷑ ciues ccͣ
cotidianas indigẽcias
excogitant seditoes q¬
in possint turbare cuu
excellentes ne sui sub¬
diti sint magnanimi.
Destrue̾ saꝑientes ⁊ ĩpedi¬
re scolas ⁊ studiũ ut exñ¬
tes ĩ regno sint ignorã¬
tes ⁊ iñscii ñ ꝑmĩtte so¬
dalitates turbare ciues

Expanded text:
ex nimio ocio, ut si cives nimis sint opulenti, et vacent nimio ocio. quia mens humana nescit ociosa esse, dum non occupantur cives circa cotidians indigentias, excogitant seditiones, quomodo possint turbare civiexcellentes, ne sui subditi sunt magnanimi: destruere sapientes, impedire scholas, et studium, ut existentes in regno sint ignorantes et inscii: non permittere sodalitates; turbare cives
Abbreviated transcription (Latin):
pͥus diligent ex aminet.
Cñ gͦ diligens ex anũatõ
cũ loqͣcitate stare ñ possit
ut feie ⁊̃ ab ipa puellari
et ate discant cautos ꝓ¬
fr̃e ẜmones. Decet eas nõ
bite tacit᷑nas ut possint
om̃em ẜmuoem platũ dili¬
oent excute̾.¶Tcia uia

Expanded text:
psum diligenter examinet. cum ergo diligens examinatio cum loquacitate stare non possit, ut foeminae etiam a puellari aetate discant cautos proferre sermones, decet eas non bite taciturnitas, ut possint omnem sermonem prolatum diligenter excutere. Tertia via
Abbreviated transcription (Latin):
amant. si mlres da citne
mag̃ amant᷑ ex ħ ipso
mag̾ aꝑꝑent decentes ⁊
ornate. ab ip̃a gͦ piu̾li
etate iustruende st̃ puel¬
le ad tacituruitatẽ qr
ꝑꝯnubiũ suis uiris co¬
płari ab ers si sint dẽbite
in cauta. Dicebat eĩ s
ior defc̃s ꝯsurg̾e. Cũ gͦ
ex ħ quis loqͣtur prudent

Expanded text:
e magis amantur, ex hoc ipso magis apparent decentes et ornatae. Ab ipsa ergo puerili aetate instituendae sunt puellae ad taciturnitatem: quia connubium suis viris copulari, ab eis, si sint debite tincauta. dicebatur enimior defectus consurgere. cum ergo ex hoc quis loquatur prudenter,
Abbreviated transcription (Latin):
de fa cili loqui possũt ꝑti¬
ũciã ad suiplicitatẽ ⁊ ĩ¬
prudentiã. Sic de facili loqͥ
post̾ ꝑtiũtes adlites ⁊ ad
uirgia. Dec ꝯͣ ip̃as ꝑ debi¬
tã t̃acit᷑nit̾atẽ adeo exei¬
minare dicenda ut nec di¬
cant aliqͣ ꝑ q̃ iudicent᷑ nu¬
prudentes nec dicant aliqͣ
q̃ possint turbare audien¬
ces pp̃ ꝙ iudicent᷑ litigiose

Expanded text:
de facili loqui possunt pertinentia ad simplicitatem, et imprudentiam, sic de facili loqui possunt pertinentes ad lites, et ad iurgia. Decet ergo ipsas per debitam taciturnitatem adeo examinare dicenda, ut nec dicant aliqua, per quae iudicentur imprudentes; nec dicant aliqua, quae possint turbare audientes, propter quod iudicentur litigiosae,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑhꝰ oꝑa eos ꝯseqͥ finem.
ł felicitatẽ. Cum gͦ ĩ¬
sta tria contingunt ꝙ
agamiꝰ bona ex electõe ⁊ de¬
lectabiłr maxime ꝯtingͭ
ne expedit gͤ ut t̾inẽ ꝯseq¬
mͣ finẽ p̾cognosce. Sic .n.

Expanded text:
a eos consequi finem vel felicitatem. Cum ergo ista tria contingunt, quod agamus bona, ex electione, et delectabiliter, maxime contingit ne. expedit ergo ut finem consequamur finem praecognoscere. Sic en
Abbreviated transcription (Latin):
delectabiłr. Nã qnͣto qs
in aliquo oꝑe magis
delectatur. danto mag̃
uolitarie ⁊ ex hĩtu
efficit opus illd̾. uñ pħs
c̾e aliqͣ degen̾e lunoꝵ.¬

Expanded text:
delectabiliter. nam quanto quis in aliquo opere magis delectatur, tanto magis voluntarie et ex habitu efficit opus illud. unde Phicere aliqua de genere bono
Abbreviated transcription (Latin):
ħ ut pħs recitat ẜo poł ex hi¬
is q̃ uidebant in bestiis ⁊ in
aĩalib aliis in qͥb ñ solũ
bellant masculi. Sz ⁊̃ femi¬
ne. Irnmo in lestiis ⁊ ĩ aui¬
b uiuentib ex rapina fe
maiores corpe ⁊ audatõres
corde ⁊prestantiores uiri¬
b sunt femine ꝙͣ masculi
ut ancipitres ⁊ astures et
ñ solũ bellant mares. S feĩe.

Expanded text:
us recitat 2. Polit. ex iis quae videbant in bestiis et in animalibus aliis, in quibus non solum bellant masculi sed etiam foeminae. Immo in bestiis et in avibus viventibus ex rapina fermaiores corpore et audaciores corde et praestantiores viribus sunt foenimae quam masculi: ut ancipitres, et austures, et n solum
Abbreviated transcription (Latin):
.i. ĩ ilł bellis ⁊ agonib ñ
coronant᷑ fortissimi. S
agoruzantes. Qͥ .n. fortĩ¬
simi st̃: st̃ potentes ago¬
nizare. act̃n si ñ actu a¬
gonizent ñ debet᷑ eis co¬
rona. Oport gͥ accu bñ
lectõe agamꝰ. Nam qui

Expanded text:
in illis bellis et agonibus non coronantur fortissimi, sed agonizantes: qui enim fortissimi sunt, potentes agonizare, attamen si non actu agonizant, non debetur eis corona. oportet igitur actu bene Sec
Abbreviated transcription (Latin):
sta ꝑ q̃ aliqͥ peccuniã st̃ lucͥ¬
ti. hr̃e ĩ iuemõ̾. ut si occuriẽt
oportunitas ꝑ siłia gesta.
Dũ tñ illa sint licita ꝑet¬
cuĩar lucraret᷑. ¶Bͥnta

Expanded text:
quae aliqui pecuniam sunt lucrari, habere in memoria: ut si occurreret opportunitas, per similia gesta, dum tamen illa sint licita, pecuniam lucraretur. Quinta
Abbreviated transcription (Latin):
possõria. Scd̾̃a i̾catiua.
artifica ¶Uia a possõ¬
ria acqͥrit᷑ pectuuiã qñ qͥs
possõnib huͣndans ex fruc¬
tib eaꝵ peccuniã acqͥrit.

Expanded text:
ssoria. Secunda mercativa. artificia. Via autem possessoria acquiritur pecunia, quando quis possessionibus abundans, ex fructibus earum pecuniam acquirit.
Abbreviated transcription (Latin):
lucͣti dr̃ scire lucratiuã ex¬
ꝑm̃talẽ. ¶ Necitat .ii. ps¬
duo ꝑticularia gesta qͥb fu¬
it peccunia adquisita. pͥmũ
ẽ qd fecit talles nulleus. Unꝰ

Expanded text:
citur scire lucrativam experimentalem. Recitat enim Pduo particularia gesta, quibus fuit pecunia acquisita. Primum est, quod fecit Thales Milesius unus
Abbreviated transcription (Latin):
õib ĩcolis regionis illius
enut totũ oleũ qd̃ recollec¬
curi erant ĩ ãno futuro. iu¬
tuata gͤ pecuiia ⁊ dato a¬
rabonẽ ꝓ futuro oleo. tũ qr
ip̃e. tñ ⁊̃ qr ei erat magna

Expanded text:
ius emit tantum oleum, quod recollecturi erant in anno futuro. Mutuata ergo pecunia, et data arra bona pro futuro oleo: tum quia ipse: tum quia etiam erat magna
Abbreviated transcription (Latin):
sus eius. Dato ꝙ ñ statur
peccuniã reciꝑet si pp̃ usũ
domꝰ uell ult̾iorẽ peceũ̃¬
am acciꝑe usurã ꝯmitt̾et.¬
ꝯcessiss eius sbam. Omĩno
gͦ usura qr iͥ uendit᷑ usus
qͥ ñ spectat ad creditorẽ ꝯtͣ
doꝵ st̃ reg̃ib ⁊ princi¬
Irca finẽ pͥmi poł.

Expanded text:
sus eius, dato quod non statim pecuniam acciperet, si propter usum domus vellet ulteriorem pecuniam accipere, usuram committeconcessisset eius substantiam. Omnino ergo usura, quia ibi venditur usus, qui non spectat ad creditorem, condorum sunt regibus et princiCirca finem primi Po
Abbreviated transcription (Latin):
deinde eligens ⁊ t̾cio fmit̾
⁊ ĩmobilit oꝑari. Qr cũ eu¬
bulia ꝯsilietur. sẏnesis iudi¬
cet prudenͣ p̾cipiat firmiter
acis setenz ex ꝑte oꝑis est

Expanded text:
deinde eligere, et tertio firme, et immobiliter operari. Quare cum eubilia consilietur, synesis iudicet, prudentia praecipiat firmiter atius se tenet ex parte operis, est
Abbreviated transcription (Latin):
nͭ qr ꝯͣ passiones se ten. tõe
pugne ꝙͣ sentit ñ est ei dełc¬
do passiones illas dispornt᷑
ut sit u̾tuosus. q̃r ꝯtinẽtia
l poss dici uͥtus large accep¬

Expanded text:
ntra passiones se tenet, ratione pugnae quam sentit, non est ei delecdo passiones illas, disponitur ut sit virtuosus. Quare continentia licet possit dici virtus, large accep
Abbreviated transcription (Latin):
sta sint hñt in se magnã
delectatõm ⁊ includunt¬
in sebonitatẽ utiliũ bo¬
noꝵ. Cũ gͥ in ħ libꝰ intẽ¬
dat᷑ qũo maiestas regia
fiat utuosa. ⁊ qũo eos qͦs
h reg̾e inducat ad hoẽ¬
statem ⁊ uͥtutẽ maxima
ẽ utslitas indicendis Qͥ¬
a eis obẜuatis hẽbuntũ

Expanded text:
magnam delectactionem, et includunt bonitatem utilium bonorum. Cum ergo in hoc libro intendatur, quomodo maiestas regia fiat virtuosa, et quomodo eos, quos habet regere, inducat ad honestatem et virtutem: maxima est utilitas in dicendis, quia, eis observatis, habebuntur
Abbreviated transcription (Latin):
endũ. Hec gꝰ ł alici utilia
tradita ẜ uulgare ydionͣ
ut õs ꝑea edoceri possent.
In m̃sis regũ ⁊ ꝓͥncipũ le¬
genda ẽẽnt. ¶ Hiis gͥ
sic pertractatis circa re¬
gunen domus licet q̃dã
alia ꝑticularia tractari
cularia sub uarratione
cadunt ꝓporumus ea si¬
lentio ꝑtransire. Imponẽ¬
tes finem huic ẜo libro ĩ
quo de regĩe doruestico ẜ¬

Expanded text:
endum. Haec ergo, vel alia utilia tradita secundum vulgare idioma, ut omnes per ea edoceri possent, in mensis regum et principum legenda essent. His ergo sic pertractatis circa regnum domus, licet quaedam alia particularia tractari cularia sub narratione cadunt, proponimus ea silentio pertransire, imponentes finem huic secundo Libro, in quo de regimine domestico
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑa eius suit ab ip̃o deo
⁊ intelligentiis ordina¬
ta. Dato ꝙ nͣ taciat id̃
organũ ad duo oꝑa ne
sit ĩoꝑib ꝯfusio ⁊ ne u¬
nũ inupediat aliud ꝯtͣ
nͣlem ordinẽ ẽ cũ ꝑ illd̃
orgañ ĩtendimꝰ cc̃ unũ illo¬

Expanded text:
a eius sint ab ipso deo et intelligentiis ordinata: dato quod natura faciat idem organum ad duo opera, ne sit in operibus confusio, et ne unum impediat aliud, contra naturalem ordinem est cum per illud organum intendimus circa unum illo
Abbreviated transcription (Latin):
repugnat bouitati moꝵ
Nã si recũbentes ĩ m̃sa er¬
ga młti loqͥ insistant. qr
uinũ urͣ eloqͥa młtiplicare
⁊ hoies hĩmdantes iuuno:
qiͣ calefcĩ ⁊ audaces libẽt
ges gͣ ⁊ pͥncipes qͦs decet
re ordĩem nͣlẽ or̃o ĩ suis
mnsis orduare debẽt ut re¬
cũbendes ĩ młti loqͥo ꝓꝵpãt
Decz ⁊ ħ ulr uobiles ⁊ oẽs¬
cuies qr ꝯgruũ ẽ ⁊̃ ⁊ ip̃os.
ꝑtitipare iurtutes ⁊ bonõ
mores. ¶Ut greꝯbẽtibnẽ
tollat᷑ nͣł ordo ⁊ ne ĩtẽꝑati
ħ ip̃os uũstnͣtes ne uegli¬
gat᷑ ⁊ ĩpediat᷑ ordo ⁊ dispõ
mistrandi. Imo si ad m̃sã
⁊̃ reg̾ ⁊ pͥuc̾ sꝑ aliqͣ utilia le¬
g̾ent᷑ ut sił c̃ fauces reꝯ¬
bentiũ cibũ suuiũt eciꝵ

Expanded text:
repugnat bonitati morum. nam si recumbentes in mensa erga multiloquium insistant, quia vinum videtur eloquia multiplicare, et homines abundantes vino quasi calefacti et audaces, libenter ges ergo et principes, quos decet re ordinem naturalem omnino in suis mensis, ordinare debent ut recumbentes in mulrepugnat bonitati morum. nam si recumbentes in mensa erga multiloquium insistant, quia vinum videtur eloquia multiplicare, et homines abundantes vino quasi calefacti et audaces, libenter  ipsos ministrantes, ne negligatur, et impediatur ordo, et dispositio re ordinem naturalem omnino in suis s regum et principum aliqua utilia legerentur, ut simul, cum fauces recumbentium cibum sumunt, earum
Abbreviated transcription (Latin):
opus. Si ordinaretur ĩ
ialũ finẽ. p̾coguito gͦ
finis requiritur ut b̃e¬
ne agamus. scd̃o tał
p̾cognitio requiritur
ut ex electõe aganius.
Nam sic̃ sagitantes nõ
iudentes signũ si signũ

Expanded text:
opus, si ordinaretur in malum finem: praecognitio ergo finis requiritur, ut bene agamus. Secundo talis praecognitio requiritur, ut ex electione agamus. nam sicut sagittantes non videntes signum, si signu
Abbreviated transcription (Latin):
te finis ultimi. pp̃ ꝙ sic̃
si ñ eẽt agens pͥmum nł¬
lũ agens ag̾et. Sic si nõ
eẽt finis ultimꝰ ⁊ si ñ aꝑ¬
p̾hend̾emus ad ut bonũ
ultumũ ꝙ uoluntatem
mou̾et nlłm aliud bo¬
nũ uolũtatẽ mouere
tas ul̃t in ordine ad a¬
mate ñ app̾henso gͦ ali¬
qͦ sub rõne finis ñ ꝯł¬

Expanded text:
te finis ultimi. propter quod sicut si non esset agens primum, nullum agens ageret: sic si non esset finis ultimus, et si non apprehenderemus aliquid, ut bonum ultimatum quod voluntatem moveret, nullum aliud bonum voluntatem movere tas, vult in ordine ad amate. non apprehenso ergo aliquo sub ratione finis,
Abbreviated transcription (Latin):
sola ẽ catholica ⁊ orthodoxa
ab ip̃a inf̾antia ea q̃ st̃fidi.
st̾ ĩ iuuenib ꝓponenda/ ue¬
rũ qr distincte articłos fi¬
dei cognosdẽ ⁊ sb̾tili ea q̃
st̃ fidei ꝑtractare spectat
ad cl̾icor doctores ĩstruen¬
tes alios ĩ ip̃a fide ꝙͣ sb̾ti¬
lẽ ꝑscrutatoẽm layci ⁊ mͣ¬
xume pu̾i scire ñ post suf¬
fic ꝙ eis talia ꝓponantur¬

Expanded text:
sola est catholica et orthodoxa, ab ipsa infantia ea quae sunt fidei sunt iuvenibus proponenda. Verum quia distincte articulos fidei cognoscere, et subtiliter ea quae sunt fidei pertractare, spectat ad clericos doctores instruentes alios in ipsa fide, quam subtilem perscrutationem laici, et maxime pueri scire non possunt: sufficit quod talia
Abbreviated transcription (Latin):
pͣs honore dignas. Nã i
hoc potissĩe apparet magͥ¬
ficenͣ qñ qͥs magna facit.
hiis qͥ sunt magnis digni.
¶Quarto d sẽ decenter
hr̃e magnificus ccͣ ꝑ̃m ꝓp̾¬

Expanded text:
s honore dignas. Nam in hoc potissime apparet magnificentia, quando quis magna facit iis sunt magis digni. Quarto debet se decenter habere magnificus circa p
Abbreviated transcription (Latin):
nosip̃õs magͥficos facere.
NNã sic̃ liberalitas plus ꝯ
sit faciemꝰ magͥficos decli¬
nando ad ꝯsũptõem. ut ⁊̃ ĩ
det̃ sũptus ꝙͣ deficiant. cap¬

Expanded text:
nosipsos magnificos facere. Nam sicut liberalitas plus cosit faciemus magnificos, declinando ad consumptionem, ut etiam in dent sumptus, quam deficiant.
Abbreviated transcription (Latin):
litas ẽ faciens sũptꝰ ⁊ da¬
tões ꝓportõnatas faculta¬
tib. Sic magnificeñ ẽ fa¬
ciens sũptus decentes oꝑi¬
magͥ ficentia. Restat ui

Expanded text:
litas est faciens sumptus, et dationes proportionatas facultatibus: sic magnificentia est faciens sumptus decentes magmagnificentia: restat vi
Abbreviated transcription (Latin):
hõ sit ⁊ quascũq faculta¬
tes hẽat siue multus siue
mediocres. Difficile ẽ bñ
uti ilł. ⁊ bñ eqre sũptꝰ facł¬
tatib. Ido lib̾alitas seexten¬
dit ad medioeres sũptꝰ. Sĩpp¬
tus .n. ł possunt ꝯsideraris¬

Expanded text:
homo sit, et quascumque facultates habeat, sive multas, sive mediocres: difficile est bene uti illis et bene aequare sumptus facultatibus. Ideo liberalitas se extendit ad mediocres sumptus. Sumptus enim, vel possunt considerari
Abbreviated transcription (Latin):
sic lib̾alitas ẽ ceͣ magnos
sũptꝰ si faciens eos młtas
hẽat facultates. ⁊ ⁊̃ ccͣ me¬
diocres si facieus sũptus
illos mediocter facultati¬

Expanded text:
sic liberalitas est circa magnos sumptus, si faciens eos, multas habeat facultates: et etiam circa mediocres, si faciens sumptus illos, mediocriter facultati
Abbreviated transcription (Latin):
si filii ⁊ filie cões erant. ⁊
ñ indicabantur ꝓprii pa¬
rentes dato ꝙ ꝑhileretur
hibebatur eis amor libi
rentela illa. q̃r cũ in ꝑͥso¬
nis tã ꝯiunctis ñ solum
detestabilis s actuabił
bił sit ꝯcupĩa ⁊ amor li¬
bidinosus rep̾hensibił¬
erat opĩo socratis de cõi¬
reges ⁊ pͥncipes sic ordira

Expanded text:
si filii et filiae communes erant, et non iudicabantur eis proprii parentes, dato quod prohiberetur iam, non prohibebatur eis amor libidrentela illa. quare cum in personis tam coniunctis non solum detestabilis sit actualis lis sit concupiscentia et amor libidinosus, reprehensibilis opinio Socratis de communireges et principes sic ordina
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑentib coguitionẽ de ꝓ¬
priis filiis ⁊ filiab de le¬
ui fieret abusus ꝑentũ
lii cognosc̾ent mr̃es ⁊ pa¬
tres filias. Socrates tñ uo¬
lens hoc inꝯͥens uitare dix

Expanded text:
entibus cognitionem de propriis filiis et filiabus, de levi fieret abusus parentum lii cognoscerent matres, et patres filias. Socrates volens hoc inconveniens vitare, dix
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ acie ñ modic̾ ualzad p
pugnã. Nã ut at rege¬
cius. Nisi bellantes sĩt or¬
dinati ⁊ occupent debitum
spatiũ bñ pugnare ñ pote¬
r̃t. Nã si nimis suit ꝯst̃e¬
ti ĩpediunt᷑ ne cilio ꝑcu¬
t̾e possint. Si u̾o nimis ra¬
ri ⁊ ut̾ lucentes aditum
p̾stant hostib ut faciliꝰ
deuincant᷑. Buare ã debi¬
tũ ordinẽ ĩ acie. ut eqͥtes
⁊pedites suã aciem ẜuẽt.
ñ sũ magno ex̾citio fi̾ pͭ¬

Expanded text:
 acie, non modicum valet ad pugnam. Nam, ut ait Vegetius, nisi bellantes sint ordinati, et occupent debitum spatium, bene pugnare non poterunt. Nam si nimis sunt constricti, impediuntur ne alios percutere possint. Si vero nimis rari et interlucentes, aditum praestant hostibus ut facilius devincantur. Servare autem debitum ordinem in acie ut equites et pedites suam aciem servent, non sine magno exercitio fi
Abbreviated transcription (Latin):
ut ex ꝯiunctõe ꝯueniẽtis
bestiis. aliahorb. Aliq̃ de¬
lectatões st̃ ꝯueniendes be¬
stiis aliq̃ u̾o hoĩb. Delecta¬
toes a̾ intelligibiles ⁊ iuir¬

Expanded text:
t ex coniunctione convenientis bestiis, alia hominibus: aliquae delectationes sunt convenientes bestiis, aliquae vero hominibus. Delectationes autem intelligibiles et vir
Abbreviated transcription (Latin):
¶Adcõ gͦ de or̃b aliis passio¬
iub. Restat dr̃e quo reges
⁊ pͥncipes se hr̃e debeãt ccͣ de¬
lectatoes ⁊ tristicias. De de¬
lectatoĩb ã fuit duplex o¬
etħ. eudoxiꝰ ã posuit õem de¬
bonũ ⁊ eligibile.Oĩa ã aꝑ
petũt delectari qd̾ ñ eẽt ñ
delectatio simpͣ eẽt de gene̾
bonoꝵ ¶Adducebat ãt
eudociꝰ ad ħ rõmaliã ex
ip̃a tristicia q̃ ẽ delectatõniꝯͣ¬

Expanded text:
 aliis passionibus restat dicere quomodo reges, et principes se habere debeant circa delectationes, et tristitias. De delectationibus autem fuit duplex o. Eudoxus autem posuit omnnem debonum et eligibile: omnia autem appetunt delectari: quod non esset, nisi delectatio simpliciter esset de genere bonorum. Adducebat autem Eudoxus ad hoc rationem aliam ex ipsa tristitia, quae est delectationi
Abbreviated transcription (Latin):
bona uni. aliq̃ ẽ bona alt̾i. Si¬
c̃.ni. uidemꝰ ĩ gustu. Sic ⁊̃ ĩ ap¬
ni. Sic aliqͥ hũt appetitũ in¬
fectũ ut uitiosi. Aliqͥ hũt ip¬
sum bũ dispoitũ. ut hoĩes
boni ⁊ uͥtuosi. Sic̃ gͦ ñ st̃ di¬
cenda ue dulcia q̃ uir dul¬

Expanded text:
bona uni, aliqua est bona alteri. Sicut enim videmus in gustu, sic et in apni. Sic aliqui habent appetitum infectum, ut vitiosi. aliqui habent ipsum bene dispositum, ut homines boni, et virtuosi. Sicut ergo non sunt dicenda vere dulcia, quae
Abbreviated transcription (Latin):
debemus ad ip̃as delecta¬
toẽs. Nã cũ detestabile sit
lectabilia bestiis ⁊ hoĩb
uitõsis. S q̃ st̃ delectabi
arguebant rões p̾misse. ⁊ nõ
ẽ boͣ uestiis. Aliqͣ u̾o hõib. Qnͣ¬

Expanded text:
debemus ad ipsas delectationes. Nam cum detestabile sit lectabilia bestiis, et hominibus vitiosis: sed quae sunt delectabilarguebant rationes praemissae: sed non est bona bestiis, aliqua vero homin
Abbreviated transcription (Latin):
ħ dari qrͣtũ subsidiũ. uide¬
l remedia corͣlia ut sõpnꝰ.
balueũ. ⁊ talia q̃ tͥsticiã fu¬
ge ł fugare solent. Cũ gͦ
dales tristicie ĩpediant ope¬
ratoes uͥtuosas. Tãto ma¬
g̃ decz reges ⁊ pͥncipes ta¬
les tristicias mod̾are. qnͣto
detentiꝰ ẽ eos excelle ĩ oꝑib

Expanded text:
 dari quartum subsidium, videlicet, remedia corporalia, ut somnus, balneum, et talia quae tristitiam fugare solent. Cum ergo tales tristitiae impediant operationes virtuosas, tanto magis decet reges, et principes tales tristitias moderare, quanto decentius est eos excellere in operibus
Abbreviated transcription (Latin):
t᷑ ⁊ ut rex sit ĩꝯsiliatiuus
ĩdecens ẽ ip̃m tiui̾e ĩmod̾a¬
to timore. ¶Tcio ĩmod̾a¬
tꝰ tuuor redd̃ hoĩem tremu¬
lentũ. Nã pp̃ tuuorẽ calore
ꝓgrediente ad int̾iora extc̃¬
ora m̾bra frigida mauent.
Nerui gͦ fuint frigefcĩ nõ
ualeutes susti̾e m̃bra. qr
accĩt eis tremor. gͦ si ĩ ꝯͥens
¶Qͣrto ĩmod̾atꝰ timor
redd̾ hoĩem ĩoꝑatiuũ Nã
hõ pp̃ timorẽ ĩmod̾atũ t̾re¬
mens ⁊ obstupefc̃s ĩmobi

Expanded text:
t rex sit inconsiliativus; indecens est ipsum timere immoderato timore. Tertio immoderatus timor reddit hominem tremulentum. Nam propter timorem calore pregrediente ad interiora, exteriora membra frigida manent. nerui ergo fiunt frigefacti, et non valentes sustinere membra quare accidit et tremor. Ergo si inconveniens Quarto immoderatus timor reddit hominem inoperativum. Nam homo propter timorem immoderatum tremens et obstupef
Abbreviated transcription (Latin):
eius. si rex sit ĩoꝑatius ⁊
imꝑare ñ ualeat pp̃ ĩmoda¬
tũ timorẽ toti regno p̾iu¬
diciũ gignit᷑. qr̃ si ħ ẽ ĩde¬
ces ñ dec regẽ timie ĩmo¬

Expanded text:
eius, si rex sit inoperativus, et imperare non valeat propter immoderatum timorem, toti regno praeiudicium gignitur, quare si hoc est indecens, non decet regem immo
Abbreviated transcription (Latin):
unnet᷑ de qnͣtitate possõnũ
illar. possent .n. cuies adeo
ualent. Rursus hũdo posso¬
nes eqͣtas possent ita hũn¬
dare ĩ eis ⁊ adeo delitiose ui

Expanded text:
netur de quantitate possessionum illarum: possent enim cives adeo valerent. Rursus habendo possessiones aequatas possent ita abundare in eis, et adeo deliciose vi
Abbreviated transcription (Latin):
tunt. scd̃a ꝙ exꝑte delecta¬
tõm qͣs ĩ seqũtur. Ecia ex
ꝑtetristicia᷑ quas fuguĩt.
MPrima uia sͨ p. Credeba
.nͥ.felleas oĩa iurgia ci¬
uitatis uisurgc̾e ꝓpt̾ pos¬
sessionẽ ⁊ dnium extioꝵ
reꝵ. S sic opinando fal¬
lebant᷑. qr ⁊ si pauꝑes ho¬
inmes eo ꝙ nimis ege¬

Expanded text:
tationum, quas insequuntur. Tertia ex parte tristitiarum, quas fugiunt. Prima via sic patet. credebat enim Phaleas omnia iurgia civitatis insugere propter possessionem et dominium exteriorum rerum: et sic opinando fallebatur, quia et si pauperes homines eo quod minus ege
Abbreviated transcription (Latin):
ad pͥncipẽ oẽm curã hr̃e ne
ciuies suit isolleices. ⁊ ne
qui sͥ iuicẽ iniurias infe¬
rant. S si incuutate sta¬
tuit᷑ paupes eqͣri diuitib ĩ
possõnib accipiendo mag¬
nas dotes ab eis ⁊ ñ dando
dotes ilł ꝯtinget multociẽs

Expanded text:
ad principem, omnem curam habere ne cives sint insolentes, et ne sibi invicem iniurias inferant: sed si in civitate statuitur pauperes aequari divitibus in possessionibus, accipiendo magnas dotes ab eis, et non dando dotes illis, contingit multotiens
Abbreviated transcription (Latin):
.ii. poł. opꝰ ẽ ad pacẽ ciuuitati
filios diuitũ non ẽẽ soler¬
ces. qr cũ filii diuitũ ut płi¬
mũ sint magnanimi ⁊ ing¬
ni cordis si iudeant se ẽẽ des¬
pectos ⁊ pauꝑes exaltatos
ñ ualeutes se ꝯtine fient ĩ¬
solerces ⁊ turbabunt alios.
Eteia uia ad oñdend̾ legẽ

Expanded text:
 civitatis filios diuturnum non esse insolentes. quare cum filii divitum ut plurimum sint magnanimi et magni cordis si videant se esse despectos et pauperes exaltatos non valentes se continere, fient insolentes, et turbabunt alios. Tertia via ad ostendendum legem
Abbreviated transcription (Latin):
d hellatores iuri. Re¬
stat inqͥr̾e qui sint melio¬
meliores ẽẽ. Huius ã opi¬
uionis uisus ẽ ẽẽ uege¬
cius diceus. nũꝙͣ credo po¬
tuisse dubitari apciorem
armis ẽẽ rusticã plebẽ.
pugnatiuos tales ẽẽ deb̾e

Expanded text:
 bellatores viri: restat inquirere, qui sunt meliomeliores esse. Huiusmodi autem opinionis visus est esse Vegetius, dicens, Nunquam credo potuisse dubitari aptiorem armis esse rusticam plebem. pugnativos tal
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ puguantes. Uuͣr .ii. hec
duo maxĩa eẽ ad optiuẽdã
uictoriã. Nidel erubescẽtia
fugiendi. ⁊ sagacitas bellã¬
di. ¶Ut gͦ sciatur qͥd sit de
pot̃ .ii. ẽẽ pugna pedestris
⁊ eq̃st̾s. In pedestri ĩq c̾ta¬
nune mag̃ eligendi st̃ ru¬
rales ꝙͣ nõbiles eo ꝙ ibi
maxĩe ual assuefactio
ad portõni pondeꝵ ⁊ tolle¬
rantra lãboꝵ. Ineq̃stri u̾o
ma g̃ eligendi st̃ nobiles
plet defc̃m ꝙ̃ paciunt᷑ nõ¬
biles ĩ non possetantos su¬
stin̾e labores qnͣtos ꝯsueue¬
runt sustuĩe rurales. In h
landi sagacitas sociata e¬
rubescẽtie fugiendi. Serẽd̃
tñ ꝙ ut nobiles ex oĩ ꝑte
efficiant᷑ strenui bellato¬
res assuefaciendi st̃ ad portã¬
d armoꝵ pondera ⁊ ad sustiuẽ¬
d latorẽ ⁊ motũ brachioꝵ ⁊
alioꝵ m̃broꝵ corpis ut reqͥr̃
ad cͣsũ ⁊ saltũ excitãdi st̃

Expanded text:
e pugnantes. Videntur enim haec duo maxima esse ad obtinendam victoriam. videlicet erubescentia fugiendi, et sagacitas bellandi. Ut ergo sciatur quid sit de Potest enim ese pugna pedestris, et equestris. In pedestri itaque certamine magis eligendi sunt rurales, quam nobiles: eo quod illis maxime valet assuefactio ad portationem ponderum, et tolerantiam laborum. In equestri vero magis eligendi sunt ipsi nobiles: plet defectum, quem patiuntur nobiles in non posse tantos sustinere labores, quantos consueverunt sustinere rurales. In hulandi sagacitas sociata erubescentiae fugiendi, Sciendum tamen quod ut nobiles ex omni parte efficiantur strenui bellatores, assuefaciendi sunt ad portandum armorum pondera, et ad sustinendum laborem: et motum brachiorum, et aliorum membrorum corporis ut requirit ad cursum, et saltum exercitandi s
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ cet̾a alia q̃ tetigunus in
capͦ p̾cedenti. Constat ã ru
tudiuẽ pondeꝵ Non .ni. ĩ bel¬
lis gͣuabit eos armoꝵ sar¬
cina qͥ assidue tp̃e pacis as¬
siceti sunt ad maiora porid̾a
nec ⁊̃ eos fatigabit cursus
ł ductio brachioꝵ. ł alioꝵ m̃¬
eti. Rursus eos ñ affliget
ꝑcitas uictus qͥb potus a¬
q̃ satis faciebat insiti ⁊ gł¬
sus panis sufficiebat ad esũ
Amplius rurales ñ afflig̃¬
t᷑ ex ĩꝯmoditate iacendi
uinbras ñ curant balueoꝵ
solatia uesciunt. In solida t̾¬
ra iacentes suauius dormi¬
unt ꝙͣ urlaui ⁊ nobiles re¬
qͥescant ĩ fultris. Hos ⁊̃ ꝓba¬
bile ẽ ñ młtũ tii̾e mort̾em.

Expanded text:
t cetera alia quae tetigimus in capitulo praecedenti. Constat autem tudinem ponderum non enim in bellis gravabit eos armorum sarcina, qui assidue tempore pacis assueti sunt ad maiora pondera. Nec etiam eos fatigabit cursus vel ductio brachiorum, vel aliorum meeti. Rursus, eos non affliget parcitas victus, quibus potus aquae satisfaciebat in siti, et grossus panis sufficiebat ad esum. Amplius, rurales non affliguntur ex incommoditate iacendi umbras non curant, balneorum solatia nesciunt, in solida terra iacentes suavius dormiunt, quam urbani et nobiles requiescant in fulcris. Hos etiam probabile est non multum timere mortem.
Abbreviated transcription (Latin):
torẽ fecit audacẽ. Dicebat
.n. hector si ex pugna fugi¬
am polimidas mͥ redargu¬
toẽs ponet. Sic ⁊̃ ⁊ dyome¬
des ħ mͦ effc̃s fuit streuuus
q dicebat si ĩ bello tͥga u̾¬
tam hector cũ ꝯtionabit᷑ ĩ
troianis dicet ad me deuic
tꝰe dyomedes. Quare cũ
uelle honorari ⁊ erulesce
de aliqͦ turpi fc̃o magis ꝯue¬
niat nobilib ꝙͣ rusticis. Hii
meliores ẽẽ mir ad pugnã
eo ꝙ u̾ecundent᷑ fug̾e. ¶ Rur¬
sus i bello multũ ualet in¬
dustria ⁊ prudenͣ Nã saga¬
citas ⁊ u̾sutia alñ plus fac̃
ad optinendã uictoriã ꝙͣ ppͥ¬

Expanded text:
torem fecit audacem. Dicebat enim Hector, Si ex pugna fugiam, Polydamas mihi redargutiones ponet. Sic etiam et Diomedes hoc modo effectus fuit strenuus. quia dicebat, Si in bello terga vertam, Hector cum concionabitur inter Troianos,dicet, A me devictus est Diomedes. Quare cum velle honorari et erubescere de aliquo turpi facto, magis conveniat nobilibus quam rusticis, ii meliores esse videntur ad pugnam, eo quod verecundentur fugere. Rursus, in bello multum valet industria et prudentia. Nam sagacitas et versutia aliquando plus faciunt ad obtinendam victoriam,
Abbreviated transcription (Latin):
beant possõnes eqͣtas. Uole¬
bat .i. tunc ẽẽ cuutatẽ opti¬
me ordinandã si nulłꝰ cuu¬
um hrẽt ples redditꝰ ł ma
ta multitudine cãpoꝵ de
facili rector ciuitatis pos¬

Expanded text:
es aequatas. Volebat enim tunc esse civitatem optime ordinatam, si nullus civium haberet plures redditus, vel maita multitudine camporum, de facili rector civitatis pos
Abbreviated transcription (Latin):
nobiliũ ⁊ alioꝵ st̃ tales mo¬
res qͣles sr̃iꝰ dicebam. Rur¬
sus lic ñ sit nccͣm eos ta¬
les mores hr̃e tũ młtũ incli¬
nant᷑ ⁊ magnã ꝓnitatẽ h̃¬

Expanded text:
nobilium, et aliorum sunt tales mores, quales superius dicebamus. Rursus licet non sit necessarium, eos tales mores habere: tamen multum inclinantur, et magnam pronitatem h
Abbreviated transcription (Latin):
Io scribr̃ .i. reth. ꝙ si potẽtes
inuiriant᷑ ñ inuiriant᷑ ĩ ꝑ¬
ius. S ĩ magnis potẽtes .n.¬
⁊ exntes ĩ principatu qr
st̾ ĩ loco magno honore
digno ñ tẽdũt. n in
magna ⁊ ĩ ardua. Io si ꝯ¬
tingat eos aliis ĩiriari
ĩ magnis. Nõ .ii. curab̃t

Expanded text:
Ideo scribitur 2. rhetor. si potentes iniuriantur, non iniuriantur in parvis, sed in magnis. Potentes enim existentes in principatu, quia sunt in loco magno honore digno, non tendunt nisi in magna et in ardua. Ideo si contingat eos aliis iniuriari, in magnis. Non enim curabunt
Abbreviated transcription (Latin):
re incipit de suauitãte u̾¬
tutũ ⁊ de dulcedine scĩaꝵ.
Statĩ ꝑcipit ea ẽẽ maiora
sibilia ꝙͣto mag̃ hũtur¬
tanto minꝰ reputant᷑. qr̃
c̃ ditati ab antiqsͦ magis
assueti suit ĩ dĩciis. ⁊ mag̃
dati. Nã tm̃ reputant dĩ¬
cias nec sic extollunt᷑ pp̃ il¬
las. sic̃ q̃ de nouo dĩtiai l¬
tus felix ⁊ ut sciat fortu¬
nas fre expedit ut ditias

Expanded text:
re incipit de suavitate virtutum, et dulcedine scientiarum, statim percipit ea esse maiora sibilia quanto magis habentur, minus reputantur. Quare cum ditati ab antiquo, magis assueti sint in divitiis, et magis tati, non tantum reputant divitias, nec sic extolluntur propter illas, sicut qui de novo divitias stus felix, et nesciat fortuna
Abbreviated transcription (Latin):
łũuiuit ut ho qr elig̃ ui¬
dã infra hoĩem ⁊ iuĩt ut
bestia. Qͣre sic dicebanius
de societate politica. Uidel
ꝙ eligẽs sollicitudinẽ ⁊ no¬

Expanded text:
ivit ut homo, quia eligit vitam infra hominem, et vivit ut bestia. Quare sicut dicebamus de societate politica, videlicet quod eligens solitudinem, et no
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ optẽbit eos fugã elig̾e
¶Qrͣto dux ex̾citus sic se
tẽparid ut tali hora facia
suos ꝯmilitones cibũ cape
⁊ requiesc̾e ⁊ eoꝵ equos pã¬
sare. at possuit ĩuade̾ hosteᷤᷤ
ex ĩpuiso ut eos ĩuadant
qũ cibum capiurt.ł qnͣdo
dormiunt. qn st̃ securi exũ¬
tes iuermes. Uacantes di¬
scalciati distractis equis
ñ suspicantes eoꝵ aduẽ¬
tũ. ¶Quto d diligent̾
explorare qũ hostes mag¬
nam fecunt dietã ft̃ fa¬
tigati hñt lassato equos¬
tc .n. si eos ĩuade pot̾unt de¬
facili tͥga u̾tent. ¶Sex

Expanded text:
ortebit eos fugam eligere. Quarto dux exercitus sic se temperare debet: ut tali hora faciat suos commilitones cibum capere, et requiescere: et eorum equos pausare, ut possint invadere hostes ex improviso; ut eos invadant quando cibum capiunt, vel quando dormiunt, quando sunt securi existentes inermes, vacantes, discalcenti, distractis equis, non suspicantes eorum adventum. Quinto debet diligenter explorare quando hostes magnam fecerunt dietam, sunt fatigari habent laxatos equos:tunc enim, si eos invadere poterint, defacili terga vertent.