comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
destinauit: que se in filus gratie
facturũ esse presciuit Mala uero
futura opera illoꝵ quos non pre¬
destinauit ad regnũ sed ad inte¬
ritum prescunt potentissima dei¬
tate ordinauit ⁊ ꝓuida bonitate.
Et quia prescius fuit quod eadẽ
nala non solum ip̃e facturus ñ
esset sed nec homo inquantum
ei humiliter adhesisset: in eo no¬
lus insuperabilem potentiam pre¬
scientie sue magis ostendit. quia
nec in malis predestinationem
iusticie sue uacare ꝑmisit. Ostẽ¬
surus itaq deus quĩd credendũ
presciuerit quid donandũ: pre¬
destinauit illos ad supplicum
quos a se presciuit uolundatis
male uicio discessuros. Et p̃testi¬
nauit ad regnum quos ad se p̾sti¬
uit misericordie preuẽĩentis auxi¬
lio redituros ⁊ in se misericordie sb̃¬
sequentis aurilio esse mansuros
In istis misericordiam custodiens:
in illis iusticiam tenens. Istis qđ
ꝓmisit pie redribuens: illis nichil¬
oninus quod predixit iuste retͥ¬

Expanded text:
aedestinavit, quae se in filiis gratiae aedestinavit, quae se in filiis gratiae facturum esse praescivit: mala vero futura opera illorum quos non praedestinavit ad regnum, sed ad interitum praescivit potentissima deitate, et ordinavit provida bonitate: et quia praescius fuit, quod eadem mala non solum ipse facturus non esset, sed nec homo in quantum ei humiliter adhaesisset, in eo nobis insuperabilem potentiam praescientiae suae magis ostendit, quia nec in malis praedestinationem justitiae suae vacare permisit. Ostensurus itaque Deus quid reddendum praesciverit, quid donandum, praedestinavit illos ad supplicium, quos a se praescivit voluntatis malae vitio discessuros. Et praedestinavit ad regnum, quos ad se praescivit misericordiae praevenientis auxilio redituros et in se misericordiae subsequentis auxilio esse mansuros. In istis misericordiam custodiens, in illis justitiam tenens; istis quod promisit pie tribuens, illis nihilominus quod praedixit juste retri
Abbreviated transcription (Latin):
suaui deo predestinatũ hoiem
aut ad malicia uoluntatis qua
bonum relinqueret: aut ad ami¬
ritudinem contumatie qua su¬
uem deum non timeret. Pnd
fidelibus congriit credere ⁊ fati¬
ri deumbonũ ⁊ iustũ precisse
quidem peccaturos hoĩes. quia¬
eum nichil latere potuit futu¬
roꝵ: neq eñi uel futura essent
si in eius prescientia nõ fuissẽt.
non tamen predestinasse quelib¬
minem ad pectatum aliquod p̾¬
remissio: aut pcc̃oꝵ iusta puni¬
tio ⁊ Iunquã igit᷑ deus ad hoc ho¬
miuem potuit predestinare quod
ip̃e disposuerat ⁊ precepto ꝓhibere.
⁊ miscd̃ia diluere: ⁊ iusticia pimre
Iniquos idaq quos prescunt deus
hanc uitam in pcc̃o terminatu¬
ros: predestinauit supplicio inter¬
iinabili puniendos. In quo sicut ñ¬
est culpanda prescientia humane
iiquitatis ita predestinatio iustis¬
sime laudanda est ultionis: ut ã no¬
sccretur non ab eo predestinatum
hoĩem ad qualetimq pccm: quẽ
predestinauit pcc̃i merito punien¬

Expanded text:
suavi Deo praedestinatum hominem aut ad malitiam voluntatis, qua bonum Deum relinqueret, aut ad amaritudinem contumaciae, qua suavem Dominum non timeret? Proinde fidelibus congruit credere et confiteri, Deum bonum et justum praescisse quidem peccaturos homines, quia nihil eum latere potuit futurorum neque enim vel futura essent si in ejus praescientia non fuissent: non tamen praedestinasse quemlibminem ad peccatum, quia remissio, aut peccatorum justa punitio. Nunquam igitur Deus ad hoc hominem potuit praedestinare, quod ipse disposuerat, et praecepto prohibere, et misericordia diluere, et justitia punire. Iniquos itaque, quos praescivit Deus hanc vitam in peccato terminaturos, praedestinavit supplicio interminabili puniendos: in quos sicut culpanda non est praescientia humanae iniquitatis, ita praedestinatio justissimae laudanda est ultionis; ut agnosceretur non ab eo praedestinatum hominem ad qualecunque peccatum, quem praedestinavit peccati merito punien
Abbreviated transcription (Latin):
militade reiecta aduersus ut̃a
suam timuerunt: ⁊ in mortẽ per
suꝑbiam reciderunt: De talibus
enim dictum est. Deiecisti eos.
dum alleuarentur. Talib aũt
propterea dñs resistit. qr in eis
suꝑbiam ip̃e non fecit: ꝑ quan
nere. Proinde qr micium male
uoluntatis suꝑbia est que ex deo
non est: ꝑspicue claret non ex de
esse hõibus interitum male oꝑa¬
tionis: sed auisto iudice retribui
malis interitum ultionis. Ma¬
ba quippe uoluntas non ꝑtinet
ad optimũ creatorem. Iusta ue¬
ro inuisti angeli hõisq damp¬
natio: ꝑtinet᷑ ad cquissimũ co¬
guitorem. Ad uoluntatem igt̃
ialam deus hoiẽm non p̃destina¬
uit: qr hoĩem honumi eam datur
ip̃e non fuit. Quomodo em̃i deus
hoiẽm quem ad ymaginem su¬
am fecit predestinaret ad malã
uoluntatem: quam ip̃e nõ fecit.
taq pectare in hoc homo cepit
in quo a deo discessit. Ocriptum
est eñi. qr iuicium suꝑbie aposta¬
tare a deo. Et alio loco. Ecte om̃s

Expanded text:
militate rejecta adversus vitam militate rejecta adversus vitam suam tumuerunt, et in mortem per superbiam reciderunt. De talibus enim dictum est: Dejecisti eos, cum extollerentur . Talibus autem propterea Deus resistit, quia in eis superbiam ipse non fecit: per quam r. Proinde, quia initium malae voluntatis superbia est, quae ex Deo non est, perspicue claret, non ex Deo esse hominibus interitum malae operationis, sed a justo judice retribui malis interitum ultionis. Mala quippe voluntas non pertinet ad optimum creatorem; justa vero injusti angeli hominisque damnatio pertinet ad aequissimum cognitorem. Ad voluntatem igitur malam Deus hominem non praedestinavit, quia homini eam daturus ipse non fuit. Quomodo enim Deus hominem, quem ad imaginem suam fecit, praedestinaret ad malam voluntatem, quam ipse non fecit? Itaque peccare in hoc homo coepit, in quo a Deo discessit. Scriptum est enim: Quia initium superbiae apostatare a Deo . Et alio loco: Ecce omnes
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid religare. Que inder sũ¬
mũ bonũ a quo creata est ⁊ ĩfimũ
bonum cui prelata est medio qͦdã
loco posita. ꝓfecto aut in infimo
bono uecesse est miserabilit̾ iace¬
at: aut insĩmmo bono ueraciter
feliciterq requiescat. Quodam
⁊ enim amore rapitur: seu cum
obedientia subleuatur ⁊ creatori
bono bene subicit᷑. siue cũ fupbia
deprimit᷑ ut creature bone. ma
dñetur. Sicut eũi fit elatione
humilis: sic fit humilitate sub¬
luus. Dicit eñi dñs ⁊ magister
uoster. Om̃is qui se exaltauerit
humiliabitur: ⁊ qui se humilia¬
uerit exaltabitur. Propter
quod item scriptum est. Deus
uenit: sed dando grãm humlles
fecit. Hoc ip̃m eñi deus ꝑ grãm
donat: ut quisquis eam accep¬
rit humilis fiat. Propt̾ꝰ qd̾ ip̃e
uigenitus sc̃e humilitatis doc¬
tor atq largitor dicit. Discite a
me qr mitis sum ⁊ humilis cori
⁊ inuenietis requiem aĩab ur̃is.
Hanc requiẽ ꝑdiderunt. qui hu¬

Expanded text:
aliquid religare, quae inter sumaliquid religare, quae inter summum bonum, a quo creata est, et infimum bonum, cui praelata est, medio quodam loco posita, profecto aut in infimo bono necesse est miserabiliter jaceat, aut in summo bono veraciter feliciterque requiescat. Quodam etenim amore rapitur, seu cum obedientia sublevatur, et creatori bono bene subjicitur: sive cum superbia deprimitur, ut creaturae bonae male dominetur. Sicut enim fit elatione humilis, sic fit humilitate sublimis. Dicit enim Dominus et Magister noster: Omnis qui se exaltaverit, humiliabitur: et qui se humiliaverit, exaltabitur . Propter quod item scriptum est: Deus venit: sed dando gratiam, humiles facit. Hoc ipsum enim, Deus per gratiam donat: ut quisquis eam acceperit, humilis fiat. Propter quod ipse Unigenitus sanctae humilitatis doctor atque largitor dicit: Discite a me, quia mitis sum et humilis corde: et invenietis requiem animabus vestris . Hanc requiem perdiderunt, qui hu
Abbreviated transcription (Latin):
messet substantialiter malũ. Ae ꝑ
hoc suꝑius esset infuuo bono mẽ¬
lius creatum bonũ: cui sũmum bom
quod creatum non est ⁊ a quo om̃e
muttabile bonũ creatum est iuste
dũaretur. Cuius eius etiam par¬
ticipatione beatũ esset: si sũmo
bouo humili dilectione seruiret.
Creature quippe rationalis alia
beatitudo nec potuit nec potest
esse nec poterit: nisi ut agnoscẽs
a quo non solum facta sed etiã
a quo rationalis est facta. ma¬
iorem dilectionem exhibeat bo¬
no creatori quam sibi. Neq e¬
nĩ ei messe posset ullatenus ra¬
tio. nisi ei posset creatoris iesse
dilectio: quia nec est alia que ue¬
ra sit sapientia uel iutelligen¬
dia creature rationalia: uisi di¬
lectio creators. Inquo tanto
magis minusue est dilectio sur:
quantomagis minusue dilectio¬
nem suo exhibet creatori. Uo¬
luntas porro creature rationa¬
lis sine qualicũq amore non
potest esse: nec sic potest dilige̾
ut amorem suũ non uelit ad

Expanded text:
inesset substantialiter malum. Ac per inesset substantialiter malum. Ac per hoc, superius esset infimo bono melius creatum bonum, cui summum bonum quod creatum non est, et a quo omne mutabile bonum creatum est juste dominaretur. Cujus etiam participatione 15 beatum esset, si summo bono humili dilectione serviret. Creaturae quippe rationali alia beatitudo nec potuit, nec potest esse, nec poterit, nisi ut agnoscens, a quo non solum facta, sed etiam a quo rationalis est facta, majorem dilectionem exhibeat bono creatori quam sibi. Neque enim ei inesse posset ullatenus ratio, nisi ei posset creatoris inesse dilectio, quia nec est alia quae vera sit sapientia vel intelligentia creaturae rationalis, nisi dilectio creatoris, in qua tanto magis minusve est dilectio sui, quanto magis minusve dilectionem suo exhibet creatori. Voluntas porro creaturae rationalis sine qualicunque amore non potest esse: nec sic potest diligere, ut amorem suum non velit ad
Abbreviated transcription (Latin):
di tormentum fieret pcc̃ori. et
rebellis ac refuga qui illam imꝑ¬
turbabilẽ requiem fugerat dem¬
ceps ꝑturbationi seruiret. atq a
bono dño relmqueretur uste que
ip̃e reliquit nuuste: ita factum ẽ
ut ꝑseuerans mordinatus ex se
ordiuaretur in se: ⁊ in eo qͥ in se
ordinem perderet: diuini ordinis
ratio non periret. Hoc ⁊ in hõie
contigit. quẽ ip̃e diabolus serpen¬
tina calliditate deiecit A dño qͥp¬
pe bono discentiens ⁊ seruo mal
consentiens. male uoluntatis as¬
fectum plenũ adipisci non pe¬
tuit: qr ip̃a malicia uoluntatis a
deo non fuit. Hanc eñi si a deo
non dascederet: non haberet. Bonꝰ¬
ergo deus: bonarũ est conditor na¬
turaꝵ. Didit eñi deus sicut scris¬
tum est oĩa que fecit: ⁊ erant ual¬
de bona. In quibus õibus que fecit
rationalem creaturam mehorẽ
cet̾is fecit: sic tamen potiori cre¬
ature manus uoluit in esse bonũ
ut eam infime creature nullim

Expanded text:
di tormentum fieret peccatori, et di tormentum fieret peccatori, et rebellis, ac refuga, qui illam imperturbabilem requiem fugerat, deinceps perturbationi serviret, atque a bono domino relinqueretur juste, quem ipse reliquit injuste. Ita factum est ut perseverans inordinatus ex se, ordinaretur in se: et in eo qui in se ordinem perderet, divini ordinis ratio non periret. Hoc et in homine contigit, quem ipse diabolus serpentina calliditate dejecit. A domino quippe bono dissentiens, et servo malo consentiens, malae voluntatis effectum plenum adipisci non potuit: quia ipsa malitia voluntatis a Deo non fuit. Hanc enim, si a Deo non discederet, non haberet. ergo Deus bonarum est conditor naturarum. Vidit enim Deus sicut scriptum est omnia quae fecit, et ecce bona valde . In quibus omnibus quae fecit, rationalem creaturam meliorem caeteris fecit. Sic tamen potiori creaturae majus voluit inesse bonum, ut etiam infimae creaturae nullum
Abbreviated transcription (Latin):
ciem. quod in eis piiturus ẽ
factũ: an idcirco iiques ad sup¬
plicium uiste predestinauerit quia
eoꝵ mala opera licet futura presci¬
ret: non tamen ip̃e p̾destinauit ut
futura essent. qr non ip̃e fecit ut
fierent. Itaq si uucium pcc̃i reqͥ¬
ritur: nichil aliud insi suꝑbia in¬
uẽitur. Dicit enĩ scriptura. Ini¬
cium om̃is ꝑcẽi suꝑbia. Que uti
q tunc uutium supsit. cũ an¬
gelus aduersus deum suꝑbiens.
⁊ ip̃a elatione ꝓstratus. per con¬
cupiscentiami que radix est õiũ
maloꝵ uolens usurpare q̃ illi da¬
tum a deo non fuit adeo dicessit
⁊ cecidit: in quo si stetisset non ce¬
cidisset: sed ꝓ concupiscentiam ma¬
lam qua concupunt plus extra
se. mints factus est in se: quam
concupistentiam licet explere necͥ¬
uerit opere. tamen retinuit uolũ¬
tate. Sic ip̃e sibi iara factus est pe¬
na ut supplicium semꝑer esset ma¬
lo uoluntas mala tanquã ceco ip̃a
cecitas sua ⁊ concupiscentia pectã¬

Expanded text:
ciendum, quod in eis puniturus est ciendum, quod in eis puniturus est factum. An idcirco iniquos ad supplicium juste praedestinaverit, quia eorum mala opera, licet futura praesciret, non tamen ipse praedestinavit ut futura essent, quia non ipse fecit ut fierent. Itaque si initium peccati requiritur, nihil aliud nisi superbia invenitur. Dicit enim Scriptura: Initium que tunc initium sumpsit, cum angelus adversus Deum elatus, et ipsa elatione prostratus, per concupiscentiam quae radix est omnium malorum volens usurpare quod illi datum a Deo non fuit, a Deo discessit et cecidit, in quo si stetisset, non cecidisset. Sed per concupiscentiam malam, quia concupivit plus extra se, minus factus est in se. Quam concupiscentiam, licet explere nequiverit opere, tamen retinuit voluntate. Sic ipse sibi jam factus est poena, ut supplicium semper esset malo voluntas mala, tanquam caeco ipsa caecitas sua. Et concupiscentia peccan
Abbreviated transcription (Latin):
głam uisi fuerit głificatꝰ. Unde
auter sit uera gloria: saluator
noster cum uideos increparet
ostendit dicens. Quomodo po¬
testis uos credere qui głam ab
inuicem accipitis: ⁊ gła que a solo
deo est non queritis: Hunc sẽsũ
habens paulus ⁊ ueraciter dicens
nos autem sensum xp̃i habemus.
Sicut gliam ueram adeo ẽẽ no¬
uerat ita iusticiam ueram esse
confirmat dicens: ut inueniar
in illo non habens meam iustici¬
am que ex lege est: sed illã que
ex fide est xp̃i que ex deo ẽ iusti¬
cia in fide. Et quannus habũ¬
dent plurima documenta qͥbus
clareat non solum bone uolun¬
tatis boneq opationis gratiam.
sed etiam ip̃am scoꝵ głificatiõe
diuinitus: inchoari prorsus et
ꝑfici: tamen arbitror etiam hec
que a nobis posita sunt ut cũq
series temꝑet᷑ maloꝵ quoq uo¬
luntatẽ opationẽ ac retributio¬
nem considerare debemus: ul
agnoscamus utrũ deus iustus
malos ad hoc p̾destinauerit fa¬

Expanded text:
gloriam, nisi fuerit glorificatus. Unde gloriam, nisi fuerit glorificatus. Unde autem sit vera 14 gloria, Salvator noster cum Judaeos increparet ostendit, dicens: Quomodo potestis vos credere, qui gloriam ab invicem accipitis: et gloriam quae a solo Deo est, non quaeritis ? Hunc sensum habens Paulus et veraciter dicens: Nos autem sensum Christi habemus , sicut gloriam veram a Deo esse noverat, ita justitiam veram ex Deo esse confirmat dicens: Ut inveniar in illo non habens meam justitiam, quae ex lege est, sed illam, quae ex fide est Christi, quae ex Deo est justitia in fide . Et quamvis abundent plurima documenta, quibus clareat non solum bonae voluntatis bonaeque operationis gratiam, sed etiam ipsam sanctorum glorificationem, divinitus et inchoari prorsus et perfici, tamen arbitror etiam haec quae a nobis posita sunt utcunque series temperetur, malorum quoque voluntatem, operationem ac retributionem considerare debemus. Ut agnoscamus utrum malos Deus justus ad hoc praedestinaverit fa
Abbreviated transcription (Latin):
go ergo procedentes sci testimo¬
nio fidei comprobati non sũt sur
subsequentium ꝑfectione ꝑfecti
sic subsequentes sunt non posst̃
sine precedentib ꝑfici. Donum
itaq ꝑfectum tunc om̃ibus da¬
bitur. quando scĩs eterna głifica¬
tio tribuetur. Tunc sicut ueritas
dicit iusti fulgebunt sicut sol in
regno prĩs sui. Illius est igitur
etiam hoc donum ꝑfectum: aqͦ
est dom tocius nucium. Quod
utiq donũ non diceretur: si nõ
etiam hoc ex gr̃a douaretur. U¬
nus aũt deus est. qui gratis et
uocat predestinatos ⁊ iustificat
uocatos: ⁊ glificat iustificatos
Sicut aũt non est aliud iustifica¬
re iusi iustos facere: sic non est
aliud głificare uisi glosos facere
Prouide qr deus suos ⁊ iustificit
⁊ glificat sicut gr̃e ip̃ius opus
est cũ facit iustos sic gr̃e ip̃ius
opus exit cũ faciet głosos: qͥa
sicut nemo potest habere ueram
iasticiam iisi fuerit instificatus.
sic nemo potest habere ueram

Expanded text:
go praecedentes sancti testimogo praecedentes sancti testimonio fidei comprobati, non sunt sine subsequentium perfectione perfecti: sic subsequentes sancti non possunt sine praecedentibus perfici. Donum itaque perfectum tunc omnibus dabitur quando sanctis aeterna glorificatio tribuetur. Tunc sicut Veritas dicit: Justi fulgebunt sicut sol in regno Patris sui . Illius est igitur etiam hoc donum perfectum, a quo est doni totius initium. Quod utique donum non diceretur, si non etiam hoc ex gratia donaretur. nus autem Deus est, qui gratis et vocat praedestinatos, et justificat vocatos, et glorificat justificatos. Sicut autem non est aliud justificare, nisi justos facere, sic non est aliud glorificare, nisi gloriosos facere. Proinde, quia Deus suos et justificat et glorificat, sicut gratiae ipsius opus est, cum facit justos, sic gratiae ipsius opus erit, cum faciet gloriosos. Quia sicut nemo potest habere veram justitiam, nisi fuerit justificatus, sic nemo potest habere veram
Abbreviated transcription (Latin):
cacio futura sanctor. Nunc eñi
diumoꝵ munerũ ut ita dicam
nũdum est ꝑfecta ꝑfecta: ut pote
ubi om̃is ꝑfectus ꝑfectionis est
indignus. ⁊ lamq ille qui dixit
spe future glificationis: fuit autem
imꝑfectus onere corruptionis ⁊ mor¬
talitatis. Corpus enim quod corrũ¬
pitur aggrauat aiãm: ⁊ deprimũt
terrena iuhabitatio multa cogitã¬
tem: suit ꝑfectus expectatione mu¬
ueris: fuit imꝑfectus fatigatione
certaminis. Fuit perfectus quod
mente seruaebat legi dei: fuit imꝑ¬
fectus quod carne seruiebat legi
peccati. Fuit perfectus desiderium
hãbens dissolui ⁊ ẽẽ cũ xp̃o: fuit
aũt imꝑfectus. qr quãdui fuit in
corpore peregrinabatur a dno. Fuit
fuit aũt irꝑfeaus quia deus in
scĩs suis quedam nũdũ fecit ex õĩb
que promisit. Propter quod etiam
om̃s antiqui iusti sicut idem apłs
dicit. testimonio fidei comprobati
non acceperunt repromissionem
du pro nobis melius ꝓuidente ne
siue nobis ꝓficerentur. Dicut er¬

Expanded text:
catio futura sanctorum? Nunc enim divinorum munerum ut ita dicam nondum est perfecta perfectio, utpote ubi omnis perfectus perfectionis est indigus. Namque ille qui dixit:spe futurae glorificationis; fuit autem imperfectus onere corruptionis et mortalitatis. Corpus enim quod corrumpitur, aggravat animam, et deprimit terrena inhabitatio sensum multa cogitantem . Fuit perfectus exspectatione muneris; fuit imperfectus fatigatione certaminis. Fuit perfectus, quod mente serviebat legi Dei; fuit imperfectus, quod carne serviebat legi peccati. Fuit perfectus, desiderium habens dissolvi et esse cum Christo ; fuit autem imperfectus, quia quandiu fuit in corpore, peregrinabatur a Domino. Fufuit autem imperfectus, quia Deus in sanctis suis quaedam nondum fecit ex omnibus quae promisit. Propter quod etiam omnes antiqui justi sicut idem Apostolus dicit, Testimonio fidei comprobati, non acceperunt repromissionem, Deo pro nobis melius providente, ne sine nobis perficerentur . Sicut er
Abbreviated transcription (Latin):
aut pia miscd̃ia prerogatur. Por¬
ro aũt cum negare non possumꝰ
a deo bono fcm̃ hoĩem bonũ. si di¬
xeximus eum a deo predestinatũ
ad opus aliquod malum nos do
misericordi ⁊ iusto. tale opus qd
absit ascribimus ubi nec musend
possit inueniri nec iustus. Si entu
cum adeo fuerit homo sic erat in
presenti opere dei bonus ut in pre¬
destinatione eiua esset malus. ꝓcul
dubio dei opere malus futurus e¬
rat: a quo ad peccandum p̾destira¬
tus fiebat. Ubi statim illa con¬
sequitur absurditas. ut dicatur
qr deus de quo ꝓpħa dicit qui fecit
que futura sunt. in se habuit quod
absit iniquitatis originem: si hõie
a se fc̃m ip̃e p̾destinauerat pcc̃or̃
Predestinatio eñĩ eius p̾paratio
est operũ eius: ⁊ sicut coͥmpetit do
bono ut causa sit tocius boni operis:
sic incongruũ est ut in ip̃o putetur
causa cuiuslibet opelis operis mali.
Deinde attendamus quia nulla ra¬
tio redditur: quia homo ad pctm̃ p̾¬

Expanded text:
aut pia misericordia praerogatur. Poraut pia misericordia praerogatur. Porro autem, cum negare non possimus a Deo bono factum hominem bonum, si dixerimus eum a Deo praedestinatum ad opus aliquod malum, nos Deo misericordi et justo tale opus quod absit ascribimus, ubi nec misericors possit inveniri, nec justus. Si enim cum a Deo fieret homo, sic erat in praesenti opere Dei bonus, ut in praedestinatione ejus esset malus, procul dubio Dei opere malus futurus erat, a quo ad peccandum praedestinatus fiebat. Ubi statim illa consequia Deus de quo Propheta dicit, qui fecit quae futura sunt  in se habuit quod absit iniquitatis originem, si hominem a se factum ipse praedestinaverat peccatorem. Praedestinatio enim ejus, praeparatio est operum ejus. Et sicut competit Deo bono, ut causa sit totius operis boni: sic incongruum est ut in ipso putetur causa cujuslibet operis mali. Deinde attendamus, quia nulla ratio redditur, qua homo ad peccatum pr
Abbreviated transcription (Latin):
nus deum diligunt quam diligere
debuerunt. Non aũt deus aliquid
mnordinatum fecit. nec aliquid in¬
ordiuatum fieri predestinauit: qui
ꝑ apłm suum imperat ut oĩa ho¬
neste ⁊ scõm ordinem fiant. ꝓpt̾
quod ⁊ in scĩs eloquus ut pcc̃m ii¬
tetur: caritas ordinari precipitur
Ocriptum est eñi Ordinate in me
caritateni. Huic ordim congratu¬
latur apls dicens. Nam ⁊ si corꝑe
absens sum sed spũ nobiscũ sum:
gaudens ⁊ uidens ordinẽ ur̃m. Pec¬
cati uero iniciũ si attendatur. p̾uto
quod nichil est aliud quam ordina¬
tarum a deo rerum mordinata
rationalis creature dilectio: que
sponte ꝑdendo dilectionis ordinẽ.
ꝑdidit ⁊ salutem. Ad hoc nonẽ
a deo predestinata rationalis crea¬
tura neq est alia eius predestina¬
tio. nisi futuroꝵ operũ eius et̾na
preparatio: in qua nullus causa
mali poterit inueniri: qr ex uolũ¬
tate dei nũquã processit origo
eis aut iusta ueritas custoditur.

Expanded text:
nus Deum diligunt quam diligere nus Deum diligunt quam diligere debuerunt. Non autem aliquid inordinatum Deus fecit, nec aliquid inordinatum fieri praedestinavit, qui per apostolum suum imperat, ut omnia honeste et secundum ordinem fiant . Propter quod et in sanctis eloquiis, ut peccatum vitetur, caritas ordinari praecipitur. Scriptum est enim: Ordinavit in me caritatem . Huic ordini congratulatur Apostolus dicens: Nam etsi corpore absens sum, sed spiritu vobiscum sum gaudens, et videns ordinem vestrum . Peccati vero initium si attendatur, puto quod nihil est aliud quam ordinatarum a Deo rerum inordinata rationalis creaturae dilectio, quae sponte perdendo dilectionis ordinem, perdidit et salutem. Ad hoc non est a Deo praedestinata rationalis creatura. Neque enim alia est ejus praedestinatio, nisi futurorum operum ejus aeterna praeparatio, in qua nullius causa mali poterit inveniri, quia ex voluntate Dei nunquam processit origo ejus, aut justa veritas custoditur,
Abbreviated transcription (Latin):
precessit iquitas pcc̃oris: qr illiꝰ
rei deus ultor est cuius auctor nõ
est id est unquitates quam potest
punire non facere Dcriptum ẽ
eñi. Om̃is qui facit pectatum et
inquitatem facit. ⁊ pccm̃ ẽ uuqͥ
peccata colleret. ⁊ pcc̃m in es non
est. Om̃is qui in eo manet. nõ pec¬
cat. Et iterum. Fidelis deus in qͦ
non est inquitas: iustus ⁊ scũs do¬
nimus. Iniquitas igitur qr in dñi
non est: utiq ex deo non est. Que
scentia. Quam ex deo non esse. io¬
hannes apłs manifestat dicens
Siquis diligit mũdum non est
caritas prĩs in eo: quia om̃e qd
est in mũdo concupiscentia car¬
nis est ⁊ concupiscentia oculoꝵ
⁊ suꝑbia uite: que non ẽ ex patre¬
mine hoĩes significat mũdi hu¬
us dilectores: qui non ideo pro
dilectione mundi pumendi sũt
qr aliquam substantiam malam
diligunt. cũ substantia naturali¬
ter nulla sit mala: sed qr dilecnio¬
nis ordinem nou teuentes: dum
plus iusto diligunt mũdum. mi¬

Expanded text:
praecessit iniquitas peccatoris, quia illius praecessit iniquitas peccatoris, quia illius rei Deus ultor est, cujus auctor non est, id est iniquitatis, quam potest Deus punire, non facere. Scriptum est enim: Omnis qui facit peccatum, et iniquitatem facit, et peccatum peccata tolleret, et peccatum in eo non est. Omnis qui in eo manet, non peccat . Et iterum: Deus fidelis, in quo non est iniquitas, justus et sanctus Dominus . Iniquitas igitur, quia in Deo non est, utique ex Deo non est. CAPUT scentia? quam ex Deo non esse Joannes apostolus manifestat, dicens: Si quis diligit mundum, non est caritas Patris in eo, quia omne quod est in mundo, concupiscentia carnis est, et concupiscentia oculorum, et superbia vitae, quae non emine homines significat mundi istius dilectores: qui non ideo pro dilectione mundi puniendi sunt, quia aliquam substantiam malam diligunt, cum substantia naturaliter nulla sit mala, sed quia dilectionis ordinem non tenentes, dum plus justo diligunt mundum, mi
Abbreviated transcription (Latin):
suam. Defectus ergo a sũmo bono
ad infimũ bonum: hoc ẽ pecca¬
toris ꝓprium ⁊ uoluntariumi ma¬
lum. Quo malo se ip̃m ꝑdit in¬
iustus: ⁊ quia huic malo auctor
non est deus. sed homo puersus
digne utiq homini qui se ꝑdi¬
dit pectato. redditur intormen¬
tis eterna ꝑditio: ut pereat qͥdẽ
qui perire uoluit: non tamen
sic pereat quemadimodũ uoluit
Qui eñi sic perut delectatione
peccatoꝵ illectus. ut si posset fi¬
eri maneret in opere pectati ꝑ¬
peruus: iuste quide est in ꝑditio¬
ue pcc̃i dimissus: qui ꝓprĩa ceci¬
dit uoluntate. S non ibi fuit
impune dimittendus: ne deus
fidelis inquo non est iquitas. qui
est iustus ⁊ scũs si peccatorem semꝑ
u peccato relinqueret impunitu
putaretur illi placere pectatum.
Quam sententiam in quibusdam
deus arguit ꝑ malachiam ꝓph̾am
qui dicunt. Om̃is qui facit᷑ malũ
bonus est coram dño ⁊ ip̃e in eo pla¬
cuit: ⁊ ubi est deus iusticie. Iuste gͥ
est consecuta seueritas uidicis. ubi

Expanded text:
. Defectus ergo a summo bono ad infimum bonum, hoc est peccatoris proprium et voluntarium malum, quo malo seipsum perdit injustus. Et quia huic malo auctor non est Deus, sed homo perversus, digne itaque homini, qui se perdidit peccato, redditur in tormentis aeterna perditio: ut pereat quidem, qui perire voluit, non tamen sic pereat, quemadmodum voluit. Qui enim sic periit, delectatione peccatorum illectus, ut si posset fieri, maneret in opere peccati perpetuus, juste quidem est in perditione peccati dimissus, quo propria cecidit voluntate. Sed non ibi fuit impune dimittendus, ne Deus fidelis, in quo non est iniquitas, qui est justus et sanctus, si peccatorem semper in peccato relinqueret impunitum, putaretur illi placere peccatum. Quam sententiam in quibusdam Deus arguit per Malachiam prophetam, qui dicunt: Omnis qui facit malum, bonus est coram Domino, et ipse in eo placuit, et ubi est Deus justitiae . Juste igitur est subsecuta severitas judicis, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
Ip̃e ergo facit ut faciamus: quo in
nobis oꝑante fit omne bonũ quod
faciius De quo dicitur ad hebre¬
os. Aptet uos in omni bono: faci¬
ens in nobis quod placeat coram
se. Demonstrat itaq dei gratiam
in bona uoluntate ⁊ oꝑatione ho¬
minis. Future quoq retributiõis
gl̾iam que donabitur scĩs. quis di¬
uine gr̃e non esse contempdat. cũ
siuue credentes siue opantes licet
nr̃a sit fides ⁊ nr̃a sint opera sicut
Et beatus ioh̾es predicat. Hec l
ctoria que uuicit mũdum: fides
nostra. Paulus quoq ita scribit.
Grãs ago deo meo per ih̃m xp̃m
pro om̃ibus nobis: qr fides uestra
annũtiatur in uniuerso mundo
Opera quoq nr̃a dũs ip̃e destatur
dicens Sic luceat lur nur̃a corã
glificent patrem uestrum qui in
celis est. Tamen quia ista cum
habemus. non habemus ex nobis
nata sed adeo donata: sic apłs
dicit. Nos aũt nou sp̃m huius
mũdi accepius sed spm̃ qui

Expanded text:
Ipse ergo facit ut faciamus, quo in Ipse ergo facit ut faciamus, quo in nobis operante, fit omne bonum quod facimus. De quo dicitur ad Hebraeos: Aptet vos in omni bono, faciens in vobis quod placeat coram se . Demonstrata itaque Dei gratia in bona voluntate et operatione hominis, futurae quoque retributionis gloriam, quae donabitur sanctis, quis divinae gratiae non esse contendat? cum sive credentes, sive operantes, licet nostra sit fides, et nostra sint opera, sicutEt beatus Joannes praedicat: Haec est victoria quae vincit mundum, fides nostra . Paulus quoque ita scribit: Gratias ago Deo meo per Jesum Christum pro omnibus vobis, quia fides vestra annuntiatur in universo mundo . Opera quoque nostra Dominus ipse testatur dicens: Sic luceat lux vestra coram glorificent Patrem vestrum qui in coelis est . Tamen quia ista cum habemus non habemus ex nobis nata, sed a Deo donata, sicut Apostolus dicit: Nos autem non spiritum mundi accepimus, sed spiritum qui
Abbreviated transcription (Latin):
bonitatem nec iusticram inuẽi¬
mus: ⁊ considerata operum qua¬
litade illa credamus ã deo p̾desti¬
nata: que nuscdie uel equitati
diuine condigna repput᷑ ⁊ cõ¬
terna trinitate que unus solus
⁊ uerus est deus. ⁊ predestinatũ
confitemur ⁊ datum. Hoc enim
homini gratuita iustificatio tri¬
buit preparatum: quod ineterna
predestione prepauerat tribuen¬
tionem suꝑius sc̃e scripture testi¬
monlo demonstraui: quo dcm̃ est.
p̾paratur uoluntas adño. Ab ip
corditer operatur. Dicit enim
apłs̃. Deus est eium qui operat᷑
ui nobis ⁊ uelle ⁊ ꝑficere pro bo¬
na uoluntate. Ioquens etiam
deus ꝑ proph̃am se ip̃m facere
confirmat quod fidelib donat
ut faciant: scõm illud oraculũ
quod est a nobis supra iam po¬
situm quo dicit. Et faciam ut
iniustificatioibus meis ambu¬
letis. ⁊ iudicia mea obseruetis.
⁊ faciatis. Quid est aũt fuciam
ut faciatis: nisi mei erit oꝑis
omne bonum quod oꝑati fueritis:

Expanded text:
bonitatem, nec justitiam invenibonitatem, nec justitiam invenimus. Et considerata operum qualitate, illa credamus a Deo praedestinata, quae misericordiae vel aequitati divinae condigna reperiuntur, et conterna Trinitate, qui unus solus, et verus est Deus, et praedestinatum confitemur et datum. Hoc enim homini gratuita justificatione tribuit praeparatum, quod in aeterna praedestinatione praeparaverat tribuentionem, superius sanctae Scripturae testimonio demonstravi, quo dictum est: Praeparatur voluntas a Domino. Ab ipscorditer operatur. Dicit enim Apostolus: Deus est enim qui operatur in nobis et velle et perficere pro bona voluntate . Loquens etiam Deus per prophetam, se ipsum facere confirmat quod fidelibus donat ut faciant, secundum illud oraculum, quod est a nobis supra jam positum, quo dicit: Et faciam ut in justificationibus meis ambuletis, et judicia mea observetis et faciatis . Quid est autem, faciam ut faciatis, nisi, mei erit operis omne bonum quod operati fueritis?
Abbreviated transcription (Latin):
ent. Queramus itaq utrũ cre¬
dendus sit deus iniquoꝵ opera
predestinasse pro quibus eos cõ¬
dempnet. sicut iuscĩs predesti¬
nasse dicitur quod coronet Cũ
uero causam codempuationis
iniquoꝵ ⁊ glificationis scõꝵ q̃¬
rimus: non predestinatos ne¬
ganius uel illos ad penã uel
illos ad głiam: sed utrũ sicut
creduntut predestinata diui¬
nitus opera bona. pro quibua
głificabuntur iusti: sic credẽdi
sint predestinata diuinitus
opera mala: pro quibus iuet̾¬
num puniantur in iusti. Dia¬
tur enim in psalmoꝵ. Iniusti
punientur. ⁊ semen impiorum
peribit: salus aũt iustoꝵr a do¬
mino. De utrisq ⁊ saluator
noster dicit. Tunc ibunt illi
in combustionẽ eternã: iust
aũt in uitam et̾nam. In utͥsq
gͦ idest iustis ⁊ in uistis. tͥa q̃da¬
consideranda existimo iicium
uoluntatis. progressum operis.
fincm retributionis: ut ui hus
quecũq iusta ⁊ bona iudemꝰ. iusto
⁊ bono deo demus: illa autẽ indi¬
gna deo nouerimus. inquibus n

Expanded text:
12 Quaeramus itaque utrum credendus sit Deus iniquorum opera praedestinasse, pro quibus eos condemnet, sicut in sanctis praedestinasse dicitur, quod coronet? Cum vero causam condemnationis iniquorum, et glorificationis sanctorum quaerimus, non praedestinatos negamus, vel illos ad poenam, vel illos ad gloriam. Sed utrum, sicut creduntur praedestinata divinitus opera bona, pro quibus glorificabuntur justi, sic credenda sint praedestinata divinitus opera mala, pro quibus in aeternum punientur injusti? Dicitur enim in libro Psalmorum: Injusti punientur, et semen impiorum peribit, salus autem justorum a Domino . De utrisque et Salvator noster dicit: Tunc illi ibunt in combustionem aeternam, justi autem in vitam aeternam . In utrisque ergo, id est justis et injuconsideranda existimo, initium voluntatis, progressum operis, finem retributionis: ut in his quaecunque justa et bona videmus, justo et bono Deo demus: illa autem Deo indigna noverimus, in quibus nec
Abbreviated transcription (Latin):
largitur operetur: propterea nul¬
latenus sinimurꝰ. ummo salu¬
briter ꝓhibemur tam in nr̃a
fide. quͥam in nostro oꝑe tͣaqu̾ã
nr̃m nobis aliquid uindicare. Dic̃
enum uas electionis. Quid autem
habes quod non accepisti: Si autẽ

Expanded text:
t imperfectus. Propterea nullatenus sinimur, imo salubriter prohibemur, tam in nostra fide quam in nostro opere, tanquam nostrum nobis aliquid vindicare. Dicit enim Vas electionis: Quid autem habes quod non acc
Abbreviated transcription (Latin):
eximius gentiũ doctor. Si eñi
inquitas nr̃a iusticiam dei com¬
mendat quid dicemus Nñqͥd
inquus deus qui uifert iram.
Ocdͣm hoĩem dico. Absit. Hic
autem iram ꝓcondempnatio¬
ne posuit: sicut alibi ioħes bap¬
tista dicit. Qui incredulus est
nintiat dicens. Genimina ui¬
perarũ: quis uobis ostendit fu
dicens thessalonicensib. Quo¬
modo conuersi estis ad deum
a simulachris seruire deo uiuo
⁊ uero: ⁊ expeitare filium eius
de celis quem suscitauit a mor¬

Expanded text:
eximius gentium Doctor: Si autem eximius gentium Doctor: Si autem iniquitas nostra justitiam Dei commendat, quid dicemus? Nunquid iniquus Deus, qui infert iram? Secundum hominem dico? absit . Hic autem iram pro condemnatione posuit, sicut alibi Joannes Baptista dicit: Qui incredulus est nuntiat dicens: Genimina viperarum, quis vobis ostendit fugdicens Thessalonicensibus: Quomodo conversi estis ad Deum a simulacris, servire Deo vivo et vero, et exspectare Filium ejus de coelis, quem suscitavit a mor
Abbreviated transcription (Latin):
re. ⁊ullus audem hoĩm iuste
pectat: quãus eum deus peccare
ꝑmittat. Iuste enim deseritur a
deo: qui deserit deum. Et quia ho¬
mo deserens deum pectat dese¬
rens ptc̃orẽ deus iust̾iciam seruat
Quid autem magis iustũ quam
ille qui desiderio peccandi iã pec¬
cat. pro eo quod desiderans pec¬
care ip̃e sibi noxius efficit᷑: se¬
met ip̃m ꝑpeccato suo ledere per¬
mutatur: In scĩs gͥ coronat d̾s̃
iusticiam quam eis gratis ip̃e
tribuit. gratis seruauit. gra¬
tisq ꝑfecit. Iniquos aut̃e con¬
dempnauit pro impietate uł
inuisticia: quam in eis ip̃e nõ
fecit. In illis eium opera sua
nauit deus quod erat deus ip̃e
facturus: aut quod erat largi¬
turus. Illud uero nlłãtenus pre¬
destiuauit: quod siue ꝑ grãm seu
per iusticiam facturus ip̃e non
fuit. Proinde diligentissime re¬
quirendum uidetur quid in hus
deus operetur quos gratis iusti¬
ficat. quid etiam in illis quos
uste condempriat. Dicit enim

Expanded text:
re. Nullus autem hominum juste re. Nullus autem hominum juste peccat, quamvis eum juste Deus peccare permittat. Juste enim deseritur a Deo, qui deserit Deum. Et quia homo deserens Deum peccat, deserens peccatorem Deus justitiam servat. Quid autem magis justum quam ut ille qui desiderio peccandi jam peccat, pro eo quod desiderans peccare, ipse sibi noxius efficitur, semetipsum peccato suo laedere permittatur? In sanctis igitur coronat Deus justitiam quam eis gratis ipse tribuit, gratis servavit, gratisque perfecit. Iniquos autem condemnabit pro impietate vel injustitia, quam in eis ipse non fecit. In illis enim opera sua navit Deus, quod erat ipse facturus, aut quod fuerat largiturus. Illud vero nullatenus praedestinavit, quod sive per gratiam, seu per justitiam facturus ipse non fuit. Proinde diligentissime requirendum videtur, quid in his Deus operetur, quos gratis justificat; quid etiam in illis, quos juste condemnat. Dicit enim
Abbreviated transcription (Latin):
indei ꝓmissis nulla est falsitas. qr
in faciendis nulla om̃ipotentis est
difficultas: ⁊ ꝓpterca ibi nũquam
deest uoluntatis effectus: quia uo¬
luntas ip̃a non aliud inuenit᷑ esse
quam uirtus. Quicqͥd aut̃e uult
porest. qui quatũ tautũ potest. Pp¬
terea de solo digne dicitur omnia
mus tantã ibi esse uirtutẽ uolum¬
tatis quanta est uoluntas ip̃a uir¬
tutis: quia tui semper subest cum
uolet posse: non aliud ẽ un illo uel¬
le quam posse. Quia ergo deus nlla
necessitate compellitur ut aliquid
nolens prornittat: nullius itaq
aduersitatibus impeditur osta¬
culo quo id quod ꝓmifit aut minꝰ
quam uult aut tardius faciat.
Proinde sicut uoluit predestina¬
re quosdam ad głam quosdam ad
penam. Sed quos predestinauit
ad głiam predestinauit ad iusti¬
ciam. Quos aũt p̾destinauit ad
penam: non predestiuauit ad cul¬
ꝑam. Posset eũi peccatum ali¬
quod ex predestinatione dei esse.
si posset aliquis hoim iuste pecca¬

Expanded text:
in Dei promissis nulla est falsitas, quia in Dei promissis nulla est falsitas, quia in faciendis nulla omnipotenti est difficultas. Et propterea ibi nunquam deest 11 voluntatis effectus, quia voluntas ipsa nquam virtus. Quidquid autem vult potest, qui quantum vult tantum potest. Propterea de illo solo digne dicitur: « Omnmus tantam ibi esse virtutem voluntatis, quanta et voluntas ipsa virtutis: quia cui semper subest, cum volet, posse, non aliud est in illo velle, quam posse . Qnecessitate compellitur ut aliquid nolens promittat, nullius utique adversitatis impeditur obstaculo, quo id quod promisit, aut minus quam vult, aut tardius, faciat. Proinde potuit, sicut voluit, praedestinare quosdam ad gloriam, quosdam ad poenam. Sed quos praedestinavit ad gloriam, praedestinavit ad justitiam. Quos autem praedestinavit ad poenam, non praedestinavit ad culpam. Posset enim peccatum aliquod ex praedestinatione Dei esse, si posset aliquis hominum juste pecca
Abbreviated transcription (Latin):
sunt ⁊ que in terra in ip̃o. ex et̾¬
nitate dispositiõis sue in predesti¬
ias effectu operis sui. tpr̃e cõgruo
sicienda disposuit. Sicut eñi om̃e
creatoris opus sine mucio nõ po¬
tuit nec potest fieri: sic illa sem¬
piterna uoluntas eius nũquam
muitabilitati subiacet: iniciũ qͥa
enstendi non habet. Quod autẽ
semper sic est ut esse non ceperit.
procul dubio sic est ut est id quod
est non ẽẽ non possit Uera igit᷑
ĩmutabilitas. digne uera uocat᷑
eternitas: in qua eteruitate in¬
cõmutabilis uoluntatis sue. cre¬
ator ille iam fecisse dicit᷑ qd̵ in
creatura muttabili ꝓ ut oportu¬
ne faciendum disposuit. sic rite
dispositum facit. Et ideo queq
ꝓmisit iara facta dicimus: quia
de faciendis dubitare non debenius.
A braham dicimus pater noster
sicut ait apostolus in repromis¬
sione dei non hesitauit difficẽtia:
sed confortatus est fide daus glam
deo: plenissume sciens qr quecũq ꝓ¬
misit potens est ⁊ facere. Ideo ergo

Expanded text:
 in ipso ex aeternitate dispositionis suae, in praedestiue effectu operis sui, tempore congruo facienda disposuit. Sicut enim omne Creatoris opus sine initio non potuit, nec potest fieri: sic illa sempiterna voluntas ejus, nunquam mutabilitati subjacet, quia initium existendi non habet. Quod autem semper sic est, ut esse non coeperit, procul dubio sic est, ut id quod est non esse non possit. Vera igitur immutabilitas, digne vera vocatur aeternitas, in qua aeternitate incommutabilis voluntatis suae Creator ille jam fecisse dicitur, quod in creatura mutabili, prout opportune faciendum disposuit, sic rite dispositum facit. Et ideo quaecunque promisit, jam facta dicimus, quia de faciendis dubitare non debemus. Abraham enim pater noster sicut ait Apostolus in repromissione Dei non haesitavit diffidentia, sed confortatus est fide, dans gloriam Deo, plenissime sciens quia quaecunque promisit, potens est et facere . Ideo ergo
Abbreviated transcription (Latin):
subsequetur me: ꝑ om̃es dies ui¬
te mee. Preuenit igit᷑ ĩpium ut
fiat iustus: subsequitur iustũ.
ne sitͣ impius. Preuenit cecũ ut lu¬
men quod non inuenit donet. sub¬
sequitur uidentem ut lumen quod
contulit seruet Preuenit elisum
ut surgat: subsequitur eleuatũ ne
cadat. Preuenit hõini donans bo¬
nam uoluntatem: subsequit᷑ bene¬
uolentem. operando in illo bom ope¬
ris facultatem. Hoc igitur ista
misericordia in hõie subsequitur.
quod preueniens ip̃a largitur. Et
ideo non solum errandem iustifi¬
cando ad uiam reuotat. sed etiã
bene ambulant̾ẽ custodit ⁊ adiu¬
uat. ut ad donũ glificandũ eter¬
ue ꝑducat. Hec aũt om̃ia idest ⁊
uocationis nr̃e nutia ⁊ iustificati¬
onis augmenda. ⁊ glificationis
prenua. inpredestinatione deus¬
semper habuit: quia ⁊ inuocatiõe
⁊ in iustificatione ⁊ in glificatiõe
scõꝵ. gr̃e sue opera futura presci¬
gnat dicens. Nam quos prescunt

Expanded text:
subsequitur me per omnes dies visubsequitur me per omnes dies vitae meae . Praevenit igitur impium, ut fiat justus; subsequitur justum, ne fiat impius. Praevenit caecum, ut lumen quod non invenit, donet; subsequitur videntem, ut lumen quod contulit, servet. Praevenit elisum, ut surgat; subsequitur elevatum, ne cadat. Praevenit, donans homini bonam voluntatem; subsequitur benevolentem, operando in illo boni operis facultatem. Hoc igitur ista misericordia Dei in homine subsequitur, quod praeveniens ipsa largitur. Et ideo non solum errantem justificando ad viam revocat, sed etiam bene ambulantem custodit et 10 adjuvat, ut ad donum glorificationis aeternae perducat. Haec autem omnia, id est et vocationis nostrae initia, et justificationis auinatione semper Deus habuit: quia et in vocatione, et in justificatione, et in glorificatione sanctorum, gratiae suae opera futura praesciostolus dicens: Nam quos praescivit
Abbreviated transcription (Latin):
stre supra modum insublimitate
Hanc grãm non solũ presentis ui¬
te iustificatione. sed ẽtiam in fut᷑i
scłi remuneratione dicit gratiam
ꝑmanere: ⁊ super nos hoc est suꝑ
oĩa bona cinuslibet hoĩs merita ĩ
dei bonitate asserit dicens: ut ostẽ¬
dat in sc̃ñs suꝑuẽientibus habim¬
dantes diuitias gr̃e sue ĩ bonitate
tributio pia quam deus in presen¬
ti tpr̃e malis bona retribuit: illis
uidelicet quos iustificat impios. ui
deputetur fides ad iusticiam. De qua
retributione dauid dicit. Quid re¬
tribuam dño ꝓ oĩbus que retribu¬
it mͥ. Gratia est ⁊ illa retributio¬
susta. qua bonis suis meliora retri¬
buens deus glificaturus est ustos. ⁊
hoc eñi gr̃e opus erit: qr ut hoc me¬
Do misericorditer incipit: ip̃a sub¬
sequendo custodit Ip̃a igitur gr̃a
in scripturis etiam misericordia
noĩatur: de qua dicit dauid Deus
meus. misericordia eius preueĩet
me. ⁊ alo loco. Misericordia tua

Expanded text:
strae, supra modum in sublimitate strae, supra modum in sublimitate Hanc gratiam non solum in praesentis vitae justificatione, sed etiam in futuri saeculi remuneratione, dicit gratiam permanere, et super nos, hoc est super omnia bona cujuslibet hominis merita in Dei bonitate asserit abundare, dicens: Ut ostendat in saeculis supervenientibus abundantes divitias gratiae suae, in bonitate tributio pia, qua Deus in praesenti tempore malis bona retribuit: illis videlicet quos justificat impios, ut deputetur fides ad justitiam. De qua retributione David dicit: Quid retribuam Domino pro omnibus quae retribuit mihi ? Gratia est et illa justa retributio, qua bonis suis meliora retribuens, Deus glorificaturus est justos. Et hoc enim gratiae opus erit. Quia ut hoc medo, misericorditer incipit; ipsa subsequendo, custodit. Ista gratia in Scripturis etiam misericordia nominatur. De qua dicit David: Deus meus, misericordia ejus praeveniet me . Et alio loco: Misericordia tua
Abbreviated transcription (Latin):
gr̃a: scilicet grãm głificationis e¬
terne: ꝓ gr̃a iustificationis indebi¬
te: ut iustificationis gr̃a om̃e ma¬
lum meritum deleat udebito be¬
neficio: ⁊ debitũ bonũ iugi confir¬
met auxilio: cui gr̃a głificatiõis
iuste reddatur in premio. Gratia
autem etiam ip̃a ideo nõ inuiste
dicitur: quia non solum donis
suis deus dona sua reddit: sed qr
butionis exuberat: ut incomparabłit
atq in effabiliter omne meritũ ꝙͣuis
bone ⁊ ex deo date humane uolunta¬
tis atq oꝑationis excedat. Quamius
eñi non solum credendi in xp̃m hu¬
men. sed etiam ꝓ illo pacientia paci¬
endi uirtutem a deo nobis donari
ni. Quod utrũq ꝑtinet ad gratiã
presentis bone uite: illam tamen
future uite gratiam om̃ibus pre¬
sentis tpr̃is passionibus ante ponit
dicens. non sunt condigne passiones
huius tpr̃is: ad futuram głam que
reuelabitur in nobis. Et alio loco
Id eñi quod inpresenti est momen¬
taneum est: ⁊ leue tribulationis no¬

Expanded text:
onis aeternae pro gratia justificationis indebitae, ut gratia justificationis omne meritum malum deleat indebito beneficio: et meritum bonum jugi confirmet auxilio, cui gratia glorificationis justae reddatur in praemio. Gratia autem etiam ipsa ideo non injuste dicitur, quia non solum donis suis Deus dona sua reddit: sed quiretributionis exuberat, ut incomparabiliter atque ineffabiliter omne meritum, quamvis bonae et ex Deo datae, humanae voluntatis atque operationis, excedat. Quamvis enim non solum credendi in Christum lumen, sed etiam pro illo patiendi virtutem a Deo nobis donari ni , quod utrumque pertinet ad gratiam praesentis bonae vitae, illam tamen futurae vitae gratiam omnibus praesentis temporis passionibus anteponit, dicens: Non sunt condignae passiones hujus temporis ad futuram gloriam quae revelabitur in nobis . Et alio loco: Id enim quod in praesenti est momentaneum et leve tribulationis no
Abbreviated transcription (Latin):
se. Om̃e igitur opus quod a nob
ideo fit: deus in nobis facit. Ex
ipo eñi ⁊ per ip̃m: ⁊ in ip̃o sunt oĩa
Ex ip̃o ergo est. ⁊ uoluntas bona:
⁊ operatio bona. Quod doctor gẽ¬
tium huis uerbis affirmat. De¬
us eñi est qui opatur ini uobio
⁊ uelle ⁊ ꝑficere ꝓ bona uoluni¬
te. Propterea sicut salomon
dicit qr preꝑatur uoluntas a do¬
mino. sic etiam bona opa nr̃a
paulus a dño asserit preparata
hoc est in predestinatione dis¬
posita. Dicit itaq Grã salui
facti estis ꝑ fidem: ⁊ hoc uon
ex uobis sed dei donũ est: non
ex oꝑibus ut ne quis głiet᷑. Ip̃iꝰ
enim̾ sumus factura creati in
xp̃o iħru in opibus bonis: que
preparauit deus ut uullis ambule¬

Expanded text:
se . Omne igitur opus, quod a nobis se . Omne igitur opus, quod a nobis in Deo fit, Deus in nobis facit. Ex ipso enim, et per ipsum, et in ipso sunt omnia . Ex ipso ergo est, et voluntas bona et operatio bona. Quod Doctor gentium his verbis affirmat: Deus est enim qui operatur in vobis et velle et perficere pro bona voluntate . Propterea, sicut Salomon dicit, quia praeparatur voluntas a Domino; sic etiam bona opera nostra Paulus a Domino asserit praeparata, hoc est in praedestinatione disposita. Dicit itaque: Gratia salvi facti estis per fidem, et hoc non ex vobis, sed Dei donum est. Non ex operibus, ut ne quis glorietur; ipsius eChristo in operibus bonis: que preparavit Deus: ut in illis ambule
Abbreviated transcription (Latin):
faciemus uirtutẽ: idest opus uir¬
tutis. Sic autem hic pro opere¬
iusticie uirtutis uirtutem dixit
uistus est: ficut ⁊ ille iustus. Paulꝰ
quaq optat a nobis fieri dei uolũ¬
tatem dicens. Deus autem pacis qͥ
eduxit de mortuis pastorem magnũ
ouium in sangume testamẽti et̾¬
tatem dei: nisi facere opera que
nobis iuspirat. ⁊ ui nobis oꝑatur
uoluntas eius. Tale aliquid et in
ip̃ius redemptoris nr̃i sermonib
inuenimus dumi ueritatem fieri
dicit pro opere ueritatis Dic eñi
loquitur. Om̃is qui male agit odit
lucem: ⁊ non uenit ad lucem ut
non arguantur oꝑa eius. Qui aũt
facit ueritatem uenit ad lucem.
ut manifestent᷑ oꝑa eius que ĩ deo
sunt facta. Hoc aũt in deo facimꝰ
quod deo in nobis faciente datur
nobis ut faciamus. Quod euidẽ¬
ter inepła adhebreos ostenditur
ubi cum de deo dictũ esset aptet
uos inom̃i bono ut faciatis eius¬
uoluntatem: continuo sequitur.
faciens in uobis qd̃ placeat corã

Expanded text:
faciemus virtutem , id est opus virfaciemus virtutem , id est opus virtutis. Sic autem hic pro opere virtutis virtutem dixit justus est, sicut ille justus est . Paulus quoque optat a nobis Dei fieri voluntatem, dicens: Deus autem pacis qui eduxit de mortuis pastorem magnum ovium, in sanguine testamenti aetetatem ejus, nisi facere opera quae nobis inspirat et in nobis operatur voluntas ejus? Tale aliquid et in ipsius Redemptoris nostri sermonibus invenimus, dum veritatem fieri dicit, pro opere veritatis. Sic enim loquitur: Omnis qui male agit, odit lucem, et non venit ad lucem, ut non arguantur opera ejus. Qui autem facit veritatem, venit ad lucem, ut manifestentur ejus opera, quia in Deo sunt facta . Hoc autem in Deo facimus, quod Deo in nobis faciente datur nobis ut faciamus. Quod evidenter in Epistola ad Hebraeos ostenditur, ubi cum de Deo dictum esset: Aptet vos in omni bono, ut faciatis voluntatem ejus, continuo sequitur: Faciens in vobis quod placeat coram