comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pco actuali ade. ꝓcesst originale pcc̃m. quo om̃
Nde aus̃ uiliano heretico nullũ pcc̃m in patiu
le ex uoluntate ade ꝓcessisse. ac ꝑ etus inobedientiã
in mundu intrasse. Querit eninulianꝰ ꝑ quid pec¬
catũ inuenit᷑ in parnuloata inquiens. Non perrat
iste qui nascitur: ñ perat ille qui genuit. ñ peccat
ille qui condidit. ẜ quasigiturrimasint̃ cot p̃sidia
innocentie perẽm fingis ingressim: e respdoet scã
pagina. ẜ unũ hominẽ pcc̃m intrauit inmundũ.

Expanded text:
o actuali Adae, processit originale peccatum quo omnes Unde Aug. Juliano haeretico nullum peccatum in parvulis le ex voluntate Adae processisse, ac per ejus inobedientiam in mundum intrasse. Quaerit enim Julianus per quid peccatum invenitur in parvulo, ita inquiens: Non peccat iste qui nascitur, non peccat ille qui genuit, non peccat ille qui condidit. Per quas igitur rimas inter tot praesidia innocentiae, peccatum fingis ingressum? Et respondet sancta pagina: Per unum hominem peccatum intravit in mundum,
Abbreviated transcription (Latin):
patrũ in filios. tenet eos añ irgenerationẽ usq ade¬
o. ut etiam de legitimo mat̾monio ꝓcreat᷑ dicat. In
iniquitatib conceptꝰ sum. & in perratis concepit
me mat̾ mea. Non dix̃ in iniquitate ce pcr̃o cum e
ħ recte dici posset. s iniquitates ce pcc̃a diocre malu¬
it. qr et millo uno qđ inom̃i homines ꝑccansiit. at¬
tum quȩ ñ ita possũt mutare naturã: reatu obli¬
gant filios. nisi grã disubueniat. S de pcc̃is a¬
lioꝵ parentũ quib ab ip̃o adã usq ad patrem
suum ꝓgenerationib siis quisq succedit: ñ in¬
merito disceptari pot̾. Utr̃ omniũ mał actib
et multiplicatis delictis originalib. qui nascit᷑
implicetur. uit tanto peius. quanto posteriꝰ quiꝰ¬
q nascat. An ꝓpcerea ds̃ in i̾ciam ce quartã ge¬
nerationẽ de pcc̾is parentũ postĩs eoꝵ cõminet᷑.¬

Expanded text:
patrum in filios, tenet eos ante regenerationem usque adeo, ut etiam de legitimo matrimonio procreatus dicat, ps. 50: In iniquitatibus conceptus sum, et in peccatis concepit me mater mea. Non iquitates et peccata dicere maluit, quia et in illo uno quod in omnes homines pertransiit, attum; quae si non ita possunt mutare naturam, reatu obligant filios, nisi gratia Dei subveniat . Sed de peccatis aliorum parentum, quibus ab ipso Adam usque ad patrem suum progeneratoribus suis quisque succedit, non immerito disceptari potest: utrum omnium malis actibus et multiplicatis delictis originalibus qui nascitur implicetur, ut tanto pejus quanto posterius quisque nascatur; an propterea Deus in tertiam et quartam generationem de peccatis parentum eo
Abbreviated transcription (Latin):
diciendum uidet᷑ an pccã p̾cetlentiũ patr̃ ad
parinlos transeant. sic̃ illud priz hominis de¬
lictum momĩs carnalit̃ genicos: dixtmꝰ calundassẽ.
Et si pcc̾a parentũ tranieunt in pariulos. utr̃ omni¬
um qui fuert̃ ab adãusq ad ip̃os. an aliquoꝵ. de ñ
omnium. Quid suꝑ hoc aus̃ in enchetidion dic̃e
disserit. uidetur enĩ approbare pccã parentũ
p̃cedentium: imputar pariut. ñ omniũ cñ qui
fuert̃ ab adam. ne importabili &e nmia sairina
tentũ qui es a quarta generaciõe p̃cessert̃. qđ cõ¬

Expanded text:
iciendum videtur, an peccata praecedentium patrum ad parvulos transeant, sicut illud primi hominis delictum in omnes carnaliter genitos diximus redundasse. Et si peccata parentum transeant in parvulos, utrum omnium qui fuerunt ab Adam usque ad ipsos. an aliquorum et non omnium. 2. Quid super hoc Aug. in Enchiridio dicedisserit; videtur enim approbare peccata parentum praecedentium imputari parvulis, non omnium tamen qui fuerunt ab Adam, ne importabili et nimia sarcina rentum qui eos a quarta generatione praecesserunt. Quod con
Abbreviated transcription (Latin):
facit. adultũ etiã concupiscentẽ reddit. Sic̃ enĩ ino¬
cłocac in nocte nicum cecitatis:. s ñ apparet nec dĩ¬
cernitur uit̾ iuidentẽ c&e cecũ nͣet luce ueniente: sic in
puero uiciũ eẽ ñ apparet. donec etatis ꝓuectioris iꝑsoc¬
currat. Ex his datur intelligi quid sit originale pec¬

Expanded text:
facit, adultum etiam concupiscentem reddit. Sicut enim in oculo caeci, in nocte vitium caecitatis est, sed non apparet, nec discernitur inter videntem et caecum, nisi luce veniente; sic in puero vitium esse non apparet, donec aetatis provectioris tempus occurrat. §. Ex his datur intelligi quid sit originale pec
Abbreviated transcription (Latin):
tatib conceptus sum. & in pcc̃is concepit me mater
mea. Nondic̃ in iniquitate uł pcc̃o. Uñ putant
ñ tm̃ illudunũ pcc̃m originale. s etiam plura q̃ ĩ
pcc̃o ade repꝑni possunt. re alia parentã pcc̾a. pariui¬
ł imputari. Qđ in illo uno pͥmo pcc̃o pluta rep¬

Expanded text:
tatibus conceptus sum, et in peccatis concepit me mater mea; non dicit in iniquitate vel peccato. Unde putant non tantum illum unum peccatum originale, sed etiam plura quae in peccato Adae reperiri possunt, et alia parentum peccata parvulis imputari. 4. Quod in illo uno primo pec
Abbreviated transcription (Latin):
tendit dicens. Iluo qđ in paruust đr originale pecca¬
tũ cum adhuc ñ utant᷑ lib̃o arbitͥo uoluntatis. ñ ab¬
surde uocatur uoluncartũ. qr ex p̾ma hominis ma¬
la uoluntate conctactũ fr̃m: quodãmõ heradicariũ.
la et scit eam ex corꝑis comunctiõe macłam per¬
catithraere. aliqñq anbaptismũ seiungi ab ip̃o cor¬
pore. & sic dap̃nar⁊ eam corpori comungit respondemꝰ
modũ quem apͥncipio instituit. licet pcrã homitiũ ĩ¬
t̃ressernt: sine ĩmutatiõe continue seruat. sorporade
matĩa a pͥncipio sine uicio fr̃a fingens. animasq
de nichilo creans. eoꝵq comunctione hominẽ ꝑ fici¬
ens. sumgͥ uitaq hominis nacura a dõ sineuigosit
insticuta. licet a se pcc̃o sit iuciata. ñ iõ inmutabi¬
ł ds̃ humane conditionis primariã legẽ mutate de¬
buit. siue ab hominũ multiplicatione desistere. An

Expanded text:
eccatum, cum adhuc non utantur libero arbitrio voluntatis, non absurde vocatur voluntarium, quia ex prima hominis mala voluntate contractum, factum est quodammodo haereditarium. la, et scit eam ex corporis conjunctione maculam pealiquando ante baptismum sejungi ab ipso corpore et sic damnari, eam corpori jungit; respondemumodum, quem a principio instituit, licet peccata hominum intercesserint, sine immutatione continue servat, corpora de materia a principio sine vitio facta fingens, animasque de nihilo creans, eorumque conjunctione hominem perficiens. Cum ergo utraque hominis natura a Deo sine vitio sit instituta, licet a se peccato sit vitiata, non ideo immutabilis Deus humanae conditionis primariam legem mutare debuit, sive
Abbreviated transcription (Latin):
dẽ libro ita dicens. Lex carnis quã apłe appellat per¬
catũ cum ait. Non regnet pcc̾m in ur̃o mortali corpo¬
re. ñ sic manet in menbris eoꝵ. quȩ ex aqua ce sp̃u
omnino plena fit remissio pcc̃aꝵ. s manet inuetꝰ¬
tate carus. tanquã suꝑatũ ce ꝑemptũ. nͥ illicito
consensu quodãmõ tenuiscat. &e in regnũ ꝓp̾um.
cdominacionẽq reniocetur. hic aꝑce infintiat in
baptismo cõcupiscentiã debilita. ex quo et dicit᷑
dimici. ñ solum iõ qr reatꝰ ibi soltut᷑. Quẽ remissio¬
nis modũ. aliisetiã plurib testimonus scͥptura edo¬
cet. Ait enim ays̃ contra tulianũ. lex q̃ inm̃bris: ui
uenit. S lex istaquȩ÷ in m̃bris. temissa ÷ regene¬
ratiõe sp̾uali. &e manet in carne mortali. Remissa ÷.
qr rratus solutꝰ sacram̃to quo renascunt᷑ fideles.
manet aũ qr oꝑatur desidetia contra q̃ dimicant

Expanded text:
dem libro ita dicens: Lex carnis, quam Apostolus appellat pecdem libro ita dicens: Lex carnis, quam Apostolus appellat peccatum, cum ait, Rom. 6: Non regnet peccatum in vestro mortali corpore; non sic manet in membris eorum qui ex aqua et Spiritu omnino plena fit remissio peccatorum; sed manet in vetustate carnis tanquam superatum et peremptum, nisi illicito consensu quodammodo reviviscat, et in regnum proprium dominationemque revocetur. Hic aperte insinuatur in baptismo concupiscentiam debilitari, ex quo et dicitur dimitti, non solum ideo quia reatus ibi solvitur. Quem remissionis modum aliis etiam pluribus testimoniis Scriptura edocet. Ait enim Aug. contra Julianum: Lex quae in membris enit, sed lex ista quae est in membris, remissa est regeneratione spirituali, et manet in carne mortali: remissa est, quia reatus solutus est sacramento quo renascuntur fideles; manet autem, quia operatur desideria, contra quae dimicant
Abbreviated transcription (Latin):
õ inł de baptismo paruuloꝵ. Gt̃a ꝑ baptismũ id
agitur: ut uet̾ homo crucifigat᷑. & corpus pcẽi des¬
truatur. ñ ita ut in ip̃a uiente carne cõcupiscen¬
tia resꝑsa ce innata repente absumat᷑ ce ñ sit. s ne
obsit mortuo: quȩ merat nato. sam si pꝰ baptism̃
uixerit. in carne ht̃ cõcupiscentiã cum qua pug¬
net. eamq adiuuanted̾o superet. si tñ ñ inua¬
cuum grãmenis suscepit. Nonitaq ħ prãt᷑ in
baptismo. nisi forte miracło ineffabili creatori s.ut
lex pcc̃i quȩ ÷ in m̃bris ꝓrsꝰ extingatur &e ñ sit.: s
ut quioquid mali ab homine fc̃m. dictũ. argitatũ¬
ẽ totum aboleatur. ac tielut fc̃m ñ fuerit. hat᷑. Ip̃a
uero concupiscentia soluto reatꝰ uincło. quo ꝑillã
cdiabolus anuã tetinebat. & a suocteatore separa¬
bat: maneat in ceitamine. Ecce hicaꝑte ostendit
hac rõne dimicti in baptismo. ñ qr ñ maneat post
baptismũ. s qr teatꝰ in baptismo aboletur. Dem̃ id̾¬

Expanded text:
aptismo parvulorum: Gratia per baptismum id agitur, ut vetus homo crucifigatur, et corpus peccati destruatur; non ita ut in ipsa vivente carne concupiscentia respersa et innata repente absumatur et non sit, sed ne obsit mortuo, quae inerat nato. Nam si post baptismum vixerit, in carne habet concupiscentiam cum qua pugnet, eamque adjuvante Deo superet, si tamen non in vacuum gratiam ejus suscepit. Non itaque hoc praestatur in baptismo, nisi forte miraculo ineffabili Creatoris, ut lex peccati quae est in membris prorsus extinguatur et non sit, sed ut quidquid mali ab homine factum, dictum, cogitatum totum aboleatur, ac velut factum non fuerit habeatur; ipsa vero concupiscentia, soluto reatus vinculo, quo per illam diabolus animam retinebat, et a suo Creatore separabat, maneat in certamine. § Ecce his aperte ostendit ea ratione dimitti in baptismo, non quia non maneat post baptismum, sed quia reatus in baptismo aboletur. § D
Abbreviated transcription (Latin):
filii funt ue dic̃. In iniquicauib cõceptꝰ sum. et in
pccis cõcepit me mat̾̃ mea. Exħitaq apparet exle¬
ge conceptionis traduci originale pcc̃m qr nͥ corrup
tio fieret in carne. anima ex carnis comunctione
cõcupiscetitiȩ uiciui ñ thraeret. Obiectio quoꝵ¬
dã initentuĩ ꝓbare ꝑcc̃m ñ traduc ex lege coitus.
e dadħ opponit᷑ ħmõ. In põ conceptu u̾ dicit᷑
Aransmica pcc̾m ꝓpagatur caro. nec tũ it infun

Expanded text:
it, ps. 50: In iniquitatibus conceptus sum, et in peccatis concepit me mater mea. Ex hoc itaque apparet ex lege conceptionis traduci originale peccatum, quia nisi conceptio sic fieret in carne, anima ex carnis conjunctione concupiscentiae vitium non traheret. 9. Objectio quorumdam nitentium probare peccatum non traduci ex lege coitus. Sed ad hoc opponitur hoc modo: In ipso conceptu ubi dicitur transmitti peccatum, propagatur caro, nec tamen inf
Abbreviated transcription (Latin):
auctoerẽ. in quantũ uero culpa ÷. diabolã siue honii¬
nẽ ht̃ auctorem. Qua iusticia animȩ munde excte¬
atione illud pccm imputetur. cum ñ possit uitare
ole ⁊ euamquet qua iusticia teneat᷑ illo poc̃o a
Inima innocens adõ creata. cum nõ sit inpoteᷤ¬
tate sua illud uitare. Nonenim ꝑ lib̃m arbuti¬
cato ÷ obnoxia. Adħ quidã dict̃ iõ animã team
cẽ illiꝰ pcc̃. licet inunoa a dõ sit creata.qr cũ infũ¬
dit̾ corpori: condelectat᷑ carmi. ex quo pcc̃m con¬
thrait. Qđ si ñ eẽt: iam ñ originale. s actuale dice¬
rettir. Potiusgͦ iõ recte pot̾ dici. illi im putarz ani¬
mȩ illud pcc̾m. qđ ex corcuptione corporis me

Expanded text:
orem; in quantum vero culpa est, diabolum sive hominem habet auctorem. 5. Qua justitia animae mundae ex creatione illud peccatum imputetur, cum non possit vitare. Solet etiam quaeri qua justitia teneatur illo peccato anima innocens a Deo creata, cum non sit in potestate sua illud vitare. Non enim per liberum arbitricato est obnoxia. § Ad hoc quidam dicunt ideo animam ream esse illius peccati, licet munda a Deo sit creata, quia cum infunditur corpori, condelectatur carni, ex quo peccatum contrahit. Quod si esset, jam non originale, sed actuale diceretur. Potius ergo ideo recte potest dici imputari animae illud peccatum, quod ex corruptione corpori
Abbreviated transcription (Latin):
cupiscentia. cuius uiciosis desidetiis ñ obedire p̃¬
cipim᷑. Itȩ cũ cõcupiscentia cotioie minuitar tn
ꝓficientib & continentib. s: licet remaneat cõcupiᷤ¬
centia pꝰ baptismũ. tñ ñ dominatur &e regnat. sic̃ añ.
ĩmo ꝑ grãm baptismi mitigatin. &e nunuitut. ut
p̃dominari ñ ualeat: nisi quis ueddat iures hoste.
eundo pꝰ cõcupiscentias. Nec pꝰbaptismũ remanet
uslicigͦ one sui. &e solutione reatus.

Expanded text:
n obedire praecipimur; quae tamen concupiscentia quotidie minuitur in proficientibus et continentibus. Sed licet remaneat concupiscentia post baptismum, non tamen dominatur et regnat sicut ante; imo per gratiam baptismi mitigatur et minuitur, ut post dominari non valeat, nisi quis reddat vires hosti eundo post concupiscentias. Nec post baptismum remanet extenuatione sui, et solutione reatus.
Abbreviated transcription (Latin):
paruuli ñ obligentur. ñ÷ tñ diffitendũ pcc̾a
ysenait. Ego sum ds̃ fortis. delotes. uisitans iniqui¬
tates patrũ in filios. usq in t̾riã et quartã geneta¬
tionẽ. his qui odert̃ me. his ub aꝑte infinuat qđ
os tadlit pcc̃a patr̃ suꝑ filios t̃cios. et quartos. huic
aũ indetur adũsari. quod dñs ait in ezechiele. Quio
centes. patres comedert̃ uuam acerbã. &e dentes
filioꝵ obstupesct̃: Uino ego dic̃ dñs. sierit uob̃ ul

Expanded text:
parvuli non obligentur, non est tamen diffitendum peccata ysen ait: Ego sum Deus fortis, zelotes, visitans iniquitates patrum in filios usque in tertiam et quartam generationem, his qui oderunt me. His verbis aperte insinuatur quod Deus reddit peccata patrum super filios tertios et quartos. Huic autem videtur adversari quod Dominus ait in Ezechiele, c. 18centes: Patres comederunt uvam acerbam, et dentes filiorum obstupescunt? Vivo ego, dicit Dominus, si erit vobis ul
Abbreviated transcription (Latin):
ñ in ueritate̾ mimanȩ naturȩ. quȩ a pͥmis descẽ¬
dit parentib. Que sola in refurtõneert. reliqua
uero caro in quam cibi transeunt. tanqnã suꝑflu¬
a in resurrõne deponetur: Quȩ tñ ciboꝵ aliarq re¬
trib cranseat ad filios. an scd̾ animã. an sc̾m carnẽ.
UNc suꝑ ÷ inuestigare. qualit̃ illud pcẽm a pa¬
scdm carnẽ. ꝙr ñsolum carne̾̃ s et animã ex tradu¬
ce cẽ arbidtati sunt. Sic̃ enim ingeneratione ꝓł de
carne pat̾na sub̃alit̃ chrait᷑ cam. ita etiã degignẽ¬
tis anima: anima geniti eẽntialit̃ ileluci ab hisex¬
timat᷑. Iõq sic̃ de corrupta carne. caro corrupta se¬
minatur: ita etiã oe antina peccat̾ce. anima pecca¬
trix corruptiõe originali infecta: ab iłł thra dr̃.¬

Expanded text:
n veritate humanae naturae, quae a primis descendit parentibus, quae sola in resurrectione erit; reliqua vero caro in quam cibi transeunt, tanquam superflua in resurrectione deponetur, quae tamen ciborum aliarumque reTRIBUS TRANSEAT IN FILIOS; AN SECUNDUM ANIMAM, AN SECUNDUM CARNEM. 1. Nunc superest investigare qualiter peccatum a pasecundum carnem, quia non solum carnem, sed et animam ex traduce esse arbitrati sunt. Sicut enim in generatione prolis de carne paterna substantialiter trahitur caro, ita etiam de gignentis anima anima geniti essentialiter deduci ab his existimabatur. Ideoque sicut de corrupta carne caro corrupta seminatur, ita etiam de anima peccatrice anima peccatrix, corruptione originali infecta, ab illis trahi d
Abbreviated transcription (Latin):
a patentib traitur: pariuil dap̃nabunt᷑. ꝓ conul¬
lam aliã ignis mat̾iał uł cõscientie ũmis penam
sensuz. nisi qđ dĩ uisiõe carebunt in ꝑꝑetuũ. Uno
gͥce ñ plurib pcq̃s pariuil obligan st̃. Uñ etiã e¬
a quib illaopinio muniri uidetur .s. qđ pcc̃a eti
utens plurali numero. Ita det̾minat aus̃. i ede li¬

Expanded text:
 damnabuntur; pro eo nullam aliam ignis materialis vel conscientiae vermis poenam sensuri, nisi quod Dei visione carebunt in perpetuum. Uno ergo, et non pluribus peccatis, parvuli obligati sunt. Unde etiam ea quibus illa opinio muniri videtur, scilicet, quod putens plurali numero, ita determinat August. in eodem li
Abbreviated transcription (Latin):
mirenit. & mintellectu curbemur. audienteᷤ¬
poc̃m arigmale filios traducere a parentib. iã ꝑbap¬
tisinũ ab illo pcc̃o mundacis. Atĩsat̃ similicudiũ
inductiõe. ioposse fiet insinuat Aus̃ inł de baptis¬
onẽ aufertur. manet cũ meo quẽ geauert̃ cr̃cisi: Quo¬
mõ etiam palea q̃ oꝑe himano canta diligentia se¬
parat᷑. manet tũ in fructu qui de purgato nascitur
tritico. ita pcc̾m qđ in parentib ꝑ bapusmũ munda¬
tur: manet meis quos genuert̃. E x hemigignũt
tate ꝓmouit eos int̾ filios łi. Non enĩ generãt parẽ¬

Expanded text:
iremur et intellectu turbemur audientatum originale filios traducere a parentibus, jam per baptismum ab illo peccato mundatis, diversarum similitudinum inductione id posse fieri insinuat Aug. in lib. de Baptisonem aufertur, manet tamen in eo quem genuerunt circumcisi; quomodo etiam palea quae opere humano tanta diligentia separatur, manet tamen in fructu qui de purgato nascitur tritico; ita peccatum quod in parentibus per baptismum mundatur manet in eis quos genuerunt. Ex hoc enim gignunt, tate promovit eos int
Abbreviated transcription (Latin):
.s. ꝑ ꝓpagationẽ descendit ab adã: Transmisit enĩ
adam modicũ quid de sub̃a fua in corpora filioꝵ:
auctum ÷. Et de illo ita augm̃tato: aliquio itidẽ se¬
ꝑatur. uñ formantur posteroꝵ coepora. &e ita ꝓgre¬
dit᷑ ꝓcceationis ordo iege ꝓpagationis: usq ad fi¬
nẽ humani generis. Itaq diligent̃ ac ꝑspicue in tel¬
ligentib pacet. om̃s scł coopora in ada fuisse: ꝑ se

Expanded text:
 propagationem descendit ab Adam. Transmisit enim Adam modicum quid de substantia sua in corpora filiorum, auctum est; et de illo ita augmentato aliquid inde separatur, unde formantur posterorum corpora: et ita progreditur procreationis ordo lege propagationis, usque ad finem humani generis. Itaque diligenter ac perspicue intelligentibus patet omnes secundum corpora i
Abbreviated transcription (Latin):
de ꝑcussura mulicris p̃gnantis. Si quis inquit ꝑcu¬
secit mulierẽ p̃gnantẽ. &e abortinũ fecetit. si aohuc
informe fuerit puerꝑium multabit᷑ pecunia. Si
aũ formatũ fuerit. reddat animã ꝓ anima. forma¬
tum uero intelligitur ꝓpͥa anima aĩacũ. & informe:
qđ ñ dum ht̃ animã. In ip̃o gͦ conceptu cam caro ꝓ

Expanded text:
ercussura mulieris praegnantis: Si quis, inquit, percusserit mulierem praegnantem et abortum fecerit, si adhuc informe fuerit puerperium, mulctabitur pecunia; si autem formatum fuerit, reddat animam pro anima. Formatum vero intelligitur, propria anima animatum; et informe, quod nondum habet animam. In ipso ergo conceptu cum c
Abbreviated transcription (Latin):
sibilitas. ut mortalicas. uł alia corruptio: hos enĩ
defectꝰ carni ineẽ constat. Hic aꝑitur quid sit .s. fecl¬
tas. tracta ex lybidine. cocuntium. que uicuiiu.ł¬
dam quã ex frruore coitus parentũ ce cõcupiscentia
libidinosa conthrait caro dum concipit᷑ cã ÷ origi¬
nat pcc̃i. q̃ recte uiciũsiue corruptio carnis appella

Expanded text:
sibilitas, vel mortalitas, vel alia corruptio; hos enim defectus carni inesse constat. 6. Hic aperitur quid sit foeditas tracta ex libidine coeuntium, quae vitiudam, quam ex fervore coitus parentum et concupiscentia libidinosa contrahit caro dum concipitur, causa est originalis peccati; quae recte vitium, sive corruptio carnis appella
Abbreviated transcription (Latin):
ibus tesponderi pot̃ quod mat̾ialit̃ atq cau¬
salit̾ ñ formalit̾ dicitur fuisse in pͥmo homine:
Omne qđ in humanis corporib naturalit᷑ ÷: des¬
cenditq a pͥmo parente lege ꝓpagationis &e in se
auctũ ce multiplicatũ÷. nilla extĩori fub̃a in idtrã¬
seunte. &e ip̃m in futuro resurget. fom̃tũ quidẽ ht

Expanded text:
ibus responderi potest quod materialiter atque causaliter, non formaliter, dicitur fuisse in primo homine omne quod in humanis corporibus naturaliter est, descenditque a primo parente lege propagationis, et in se auctum et multiplicatum est, nulla exteriori substantia in id transeunte, et ipsum in f
Abbreviated transcription (Latin):
fuisse omĩs homines. quidã u̾boꝵ scctacores sico¬
biciunt dicentes. ñ omnis caro q̃ ab adã traducta
in eo simul existere potuit. qr multo maioris quan¬
titatis : quã fuerit corpꝰ adȩ. In quo nec tot etiã at¬
thomi fucit̃. quot ab eo homines descendert̃. Quoc̃¬

Expanded text:
se omnes homines, quidam verborum sectatores sic objiciunt, dicentes: Non omnis caro quae ab Adam traducta est, in eo simul existere potuit, quia multo majoris quantitatis est, quam fuerit corpus Adae. In quo nec tot etiam atomi fuerunt, quot ab eo homines descenderunt. Quoci
Abbreviated transcription (Latin):
pocm̃ facit. Si aũ ex natura ẽ. mala ÷ natura. suire¬
pondeo. ex uoluntate pcẽm÷. Quetit forte utrũ origi¬
nale pcc̾m ex uoluntate sit. Responoeo ꝓrꝰ et origi¬
nale pcc̾m ex uoluntate eẽ. Qnia ħ ex uoluntate p̾¬
mi hominis seminatũ ÷ ut in illo cẽt &e momĩs tran

Expanded text:
m facit; si autem ex natura est, mala est natura. Cui respondeo: Ex voluntate peccatum est. Quaerit forte utrum originale peccatum ex voluntate sit. Respondeo prorsus et originale peccatum ex voluntate esse, quia hoc ex voluntate primi hominis seminatum est, ut i
Abbreviated transcription (Latin):
dit ult̾ius. mooerationeꝰ miserationis suȩ. ne illiqͥ¬
b tegeneratioĩs grã ñ confeit. nimia sarrina in
ip̃a et̃na dap̾natioẽ p̃merentur. si cogerent ab
ip̃o micio grneris humani. ominũ p̃cedentium
parentũ suoꝵ originalit̾ pccã conthraere. re penã
ꝓ eisdebitas p̃edere. an aliquio aliud de re tan¬
ta sc̃pͥturis scĩs diligentꝰ ꝑscrutatis. ac itactatis.
naleat. ł ñ ualeat reꝑiti: temere affirmare ñ au¬
niũ mitissimã dic̃eẽ penã paruuloꝵ. qui origi¬
nali tm̃ tenentur pcdo. his ũb̃ anitissima sane pe
na eoꝵ erit. qui pret̃ pcc̾m qđ originale traxert̃:
nullũ insuꝑ addidert̃. & in cecis qui addidert̃. tã¬
to quisq ibi tolerabiliorẽ habebit penã uł dap¬
nationẽ. quanto hic minorẽ habuit iniquitatẽ¬

Expanded text:
onis suae; ne illi quibus regenerationis gratia non confertur, nimia sarcina in ipsa sua aeterna damnatione premerentur, si cogerentur ab initio generis humani omnium praecedentium parentum suorum originaliter peccata contrahere, et poenas pro eis debitas pendere: an aliud aliquid de re tanta, Scripturis sanctis diligentius perscrutatis atque tractatis, valeat vel non valeat reperiri, temere affirmare non auomnium mitissimam dicit esse poenam parvulorum, qui originali tantum tenenturna erit eorum qui praeter peccatum quod originale traxerunt, nullum superaddiderunt. Et in caeteris qui addiderunt, tanto quisque ibi tolerabiliorem habebit damnationem, quanto hic minorem habuit iniquitate
Abbreviated transcription (Latin):
tat ÷ anima quał a dõ÷ creata. Sic̃ quis pollucas
hñs manꝰ. ñ tale habuit ponũ quale ego ded mũ¬
dis manib. Ego enĩ dedi mundũ. An atime ex
creatione fint equales. in donis naturalibꝰ,.
llyd quoq ñ incongrue q̃ri solet. ucrũ om̃i ammȩ
ex creaciõe equales suit. an aliȩ aliis excellentiores.
ẜlurib tñ non irrõnabilit̾ indecur: qđ ex ip̃a cre¬
atioe aliȩ aliis excellant: in nacuralib oonis. ut
in eẽntia: alia aliis sit subtilior. ce ad intelligendũ
memorandũq habilior. utpote acutiori irgemo.
ce ꝑspicatior incellectu p̃dita. Qd ñ imꝓbabilit̾¬
or̃. cum mangłis ita fuisse cõstet. & licet natutalib
dotiis alie p̃ aliis polleant. tñ añ baptismũ a corpo¬
te discedentes: parẽ penã. et pꝰbaptismũ statim:
equalẽ oronãscectuntur. qi ingeni acum̃ uel¬

Expanded text:
t anima, qualis a Deo creata. Sicut quis pollutas habens manus, non tale habuit pomum quale ego dedi mundis manibus. Ego enim dedi mundum. 9. An animae ex creatione sint aequales in donis naturalibus. Illud quoque non incongrue quaeri solet, utrum omnes animae ex creatione aequales sint, an aliae aliis excellentiores. Pluribus non irrationabiliter videtur quod ex ipsa creatione aliae aliis excellant in naturalibus donis, ut in essentia alia aliis sit subtilior, et ad intelligendum memorandumque habilior, utpote acutiori ingenio et perspicaciori intellectu praedita. Quod non improbabilitr, cum in angelis ita fuisse constet. Et licet naturalibus donis aliae prae aliis polleant, tamen ante baptismum a corpore discedentes, parem poenam, et post baptismum statim aequalem coronam sort
Abbreviated transcription (Latin):
oc aut̃ dicc̃ intrasse i mundũ ñ traductiõe origi¬
nis. s similitudine p̃uaticationis. Om̃sq in illo
uno peccasse dict̃. qr omnib ille imus peccandi exem¬
plũ exlitit. hoc male scrscit̃ quidã heretici. quidicti
sunt pelagiani. de quib ars̃ in ł de baptismo par¬
iuloꝵ cõmemorat dicens. Sciendũ ÷ inguit h̾ticoᷤ
quoscła qui nominati st̃ pelagiani dixisse pcc̃m p̾¬
mc transgressionis in alios homines ñ ꝓpagatiõe: s
imitatiõe. ttansisse. Uñ etiã in pariuit nolt̃ credere
ꝑ baptisiũ solu originale pcc̃m. qđ in nascentib

Expanded text:
autem dicunt intrasse in mundum, non traductione originis, sed similitudine praevaricationis; omnesque in illo uno peccasse dicunt, quia omnibus ille unus peccandi exemplum extitit. Hoc male senserunt quidam haeretici, qui dicti sunt Pelagiani; de quibus Aug., in libro de Baptismo parvulorum, commemorat dicens: Sciendum est, inquit, haereticos quosdam qui nominati sunt Pelagiani, dixisse peccatum primae transgressionis in alios homines non propagatione, sed imitatione transisse. Unde etiam in parvulis nolunt credere per baptismum solvi
Abbreviated transcription (Latin):
casse. qĩ in massa. Ip̃e enim ꝑ pcc̾m corruptꝰ quosge¬
nuit om̃s nati sunt suib pcc̃o. Ex eogͥ cuncti sunt pec¬
dum recte om̃s dicunt᷑ peccasse. qr sic̃ ab illo uno ho¬
mine. sicab eodẽ tmo pcc̃o immunes eẽ ñ possũt.
nisi ab etus ieatti: ꝑ x baptismũ absoluant᷑. Aliag̃
sunt ꝓpͥa pcc̃a. inquib tm̃ pecrant quoꝵ pcc̃a st̃
aliud ħ unuim. in quo onĩs peccauent᷑ .i. ex quo om̃s
pccõres constituti funt. Q uod fit pcẽm in quo om̃i
ꝑeccauert̃. scilieet oRiginale. quod ex inobadien
pcc̃m quo pcc̃ores nascuntur om̃i cõcupiscenti¬
alit̃ geniti. quod ex adã sine ex eius mobalientia e¬
manauit. &e in posteros demigrauit. Uñ apłc cõse
constitutos eẽ pcc̃ores. q̃ actuale pcc̾m. cum aĩ di¬
xecit ꝑ miũ hominẽ pcc̃m intrasse in mundũ. et¬

Expanded text:
assa. Ambrosius Ipse enim per peccatum corruptus, quos genuit omnes nati sunt sub peccato. Ex eo igitur cuncti sunt pecdum, recte omnes dicuntur peccasse; quia sicut ab illo uno homine, sic ab eodem uno peccato immunes esse non possunt, nisi ab ejus reatu per Christi baptismum absolvantur. Alia ergo sunt pest, ex quo omnes peccatores constituti sunt. 9. Quid sit peccatum in quo omnes peccaverunt, scilicet, originale, quod ex inobedientum, quo peccatores nascuntur omnes concupiscentialiter geniti; quod ex Adam, sive ex ejus inobedientia emanavit, et in posteros demigravit. Unde Apostolus constitutos esse peccatores, quae est actuale peccatum. Cum autem dixerit per unum hominem peccatum intrasse in mundu
Abbreviated transcription (Latin):
si fuisse concessis. his ũb̃ ostenditur qđ de lignouite
añ pcc̃m sumpserint. quib p̃ceptũ erat. ut de õi
ligno petradys comederent: nisi de ugnoscĩe boni
et mali. Quare ñst̃ fc̃i immoctales. si comaleit̃ de
uł ecate in deteriꝰ mutarentur: hac enĩuirtutẽ na¬
turalit̾ illud lignum habuissedr̃. s forte. ñ ħ cõfcre¬
bat. nisi sepe de illo sirmneretur. Potuit gͦ fictrut de
illo sumeret scmnel. & ñ sepiꝰ. qui ꝑ aliquã morã in
ꝑadyso fuisse intelligitur. cum sc̃ptura dicat eum
ibi soporatũ fuissẽ. qñ costa de lacere eiꝰ assup̃ta.
ce. iñ formata mulier. ce anmalia añ eumoucta:
quib nomina imposuit. Qd ꝑ adã pcc̃m et pena
liquerit. et quã ꝓ pecrato penã subietit. quib adi¬
ciendũ÷ pcc̃m simul ac penã ꝑ eum tranfisse in põ¬
teros. sic̃ apłc ostendit inquiens. Sic̃ ꝑunũ homi

Expanded text:
 ostenditur quod de ligno vitae ante peccatum sumpserint, quibus praeceptum erat ut de omni ligno paradisi comederent, nisi de ligno scientiae boni et mali. 7. Quare non sunt facti immortales, si comederunt devel aetate in deterius mutarentur? Hanc enim virtutem naturaliter illud lignum habuisse dicitur. Sed forte hoc non conferebat, nisi saepe de illo sumeretur. Potuit ergo fieri ut de illo sumeret semel, et non saepius, qui per aliquam moram in paradiso fuisse intelligitur, cum Scriptura dicat eum ibi soporatum fuisse, quando costa de latere ejus assumpta est, et inde formata mulier, et animalia ante cum ducta, quibprimus homo deliquerit, et quam pro peccato poenam subierit; quibus adjiciendum est peccatum simul ac poenam per eum transisse in postero
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ ꝓcc̃m originale. quodtranfit in postetos.
It ẽ illuo pcc̾m originale. ut aꝑte aus̃ testatur.
quod ꝑ adam transiuit in om̃s. ꝑ eiꝰ carnẽ uici¬
acã: concupiscentialit̃ genecatos. Quid fit origina
quid sic. De ħ enĩ scĩ doctores subobscure locut
sunt. atq scolastici doctores uaria senseit̃. Nuioã
actuali pcc̃o. qr ꝓ illo uĩ alunt õib debetur pena et̃¬
na. nii ꝑ gr̃ãm uberencur. Ixxta hoꝵ seatenci¬
am oporet dicioriginale poc̃m nec culpã eẽ nec pe¬
Quia sidebitũ penȩ originale ÷ pcc̃m. cũ oebitũ pe-¬
nȩ ñ sit pena. nec originale pcc̃m÷ pena. Qd etiã¬

Expanded text:
eccatum originale, quod transit in posteros. Et est illud peccatum originale, ut aperte August. testatur, quod per Adam transivit in omnes, per ejus carnem vitiatam concupiscentialiter generatos. 5. Quid sit originaquid sit. De hoc enim sancti doctores sub obscuritate locuti sunt, atque scholastici doctores varia senserunt. Quidam  pro illo, ut aiunt, omnibus debetur poena aeterna, nisi per gratiam liberentur. Juxta horum sententiam oportet dici originale peccatum nec culpam esse, nec poequia si debitum poenae originale peccatum est, cum debitum poenae non sit poena, nec originale peccatum est poena
Abbreviated transcription (Latin):
pa ÷. quã om̃s concupiscentialit̾ natitraũt. Unde
in eccłasticis dogmatib scͥptũ ÷. firraissime cene. et
uullatenꝰ dubites omne hominẽ quiꝑ concubitũui¬
ri &e mulieris concipitur. cum origiati pcc̃o nas¬
e. impietat subditum. mortiq subiectũ. &e obhoc
natura ux nasci filium. aqua nulł lib̾at᷑ nisi ꝑfi
dem mediatoris ħ ce hominũ. his aliisq actorita¬
tib eiudent᷑ ostenditur pcc̃m originale. culpã eẽ ce

Expanded text:
cupiscentialiter concepti trahunt. Unde in eccles. Dogmatibus scriptum est: Firmissime tene, et nullatenus dubites, omnem hominem qui per concubitum viri et mulieris concipitur, cum originali peccato nasci, impietati subditum, mortique subjectum, et ob hoc natura irae nasci filium; a qua nullus liberatur, nisi per fidem mediatoris Dei et hominum. His et aliis auctoritatibus evidenter ostenditur pec
Abbreviated transcription (Latin):
truim omnia uissa implere. huiusmoĩ mouc¬
somb muniunt. Sinquiunt ñ pot̾ ea facere
hõ quȩ uibentur. ñ ei imputandũ ao montẽ Sic̃
tu ip̃e ax̾tinc in libro de lib̾o arbit̾o assetis. Quis
ususz. disputans adũsus eũ. Inmo ad ñs grãm.
am. s frustra ħ putant. uoluntas quippe÷ qua pec

Expanded text:
trium omnia jussa implere, hujusmodi inductionibus muniunt. Si, inquiunt, non potest ea facere homo quae jubentur, non est ei imputandum ad mortem, sicut tu ipse August. in libro de libero Arbitrio asseris. Quis, usus est disputans adversus cum, imo adversus gratiam; am; sed frustra hoc putant. Voluntas quippe est qua pec
Abbreviated transcription (Latin):
pellitur. pondere prauȩ consuetudinis p̃ssus. De¬
e uero poset flameo gladio. añ paradysũ posito
rubin et flãmeum gladiũ. atq ũ̾satilem. ad custo¬
diendã iti am ligni uitȩ. ¶d iuxta licc̃am pot̃ hoc
mõ accipi. Quia ꝑ ministeriũ angłoꝵ igneaccisto¬
dia ibi constituta fuit. hoc enĩ ꝑ celestes potestate
in paradyso uisibili fcm̃ eẽ credendũ ÷. ut ꝑ angłi¬
cum ministerũ ibiẽet quała ignea custodia. ñ cñ¬

Expanded text:
pellitur, pondere pravae consuetudinis pressus. 5pellitur, pondere pravae consuetudinis pressus. 5. De flammeo gladio ante paradisum posito.rubin, et flammeum gladium atque versatilem, ad custodiendam viam ligni vitae. Quod juxta litteram potest hoc modo accipi, quia per ministerium angelorum ignea custodia ibi constituta fuit. Hoc enim per coelestes potestates in paradiso visibili factum esse credendum est, ut per angelicum ministerium ibi
Abbreviated transcription (Latin):
se. s illis ꝑ pcc̃m expoliatũ fuisse. Oc eiectione ho¬
ingenesilegitur. Nunc gͦ ne forte mitat manum
suam &e fumat de lignouite. &e comedat ce iniuat
inec̃num. ẽ misit eum os̃ de ꝑ adyso uoluptatis.
his ũb̃ infinuari uidetur. quod nunquã morere¬
tur. si pꝰca de illo sumpsisset ligno. Quomõ intel¬
ligendũ sit illud. ne sumat de ligno nitȩ ce come
corpus habebat. illa tĩba ex tali intellectu ac¬
cipi possunt. Os mõtrate ioquens de homine suꝑ.¬
boait. uidece ne forte mitat mantĩ suam &e c̃ .i.
cauete uos angłi necomedat de ligno uitȩ quo ĩ¬
dignꝰz. De quo si ꝑstitisset comederet. & uueret in
ecernũ. S mõ ꝓpter mobedienciã indignꝰ: comede¬
re. Et sic̃ ũbo dix̃. ita oꝑe exibuit. Emisit eñ eum
ds̃ de ꝑadyso noluptatis. in locũ sͥ congruũ. sicut
pler̃q mał. cumint̃ bonos uiuere ceꝑit. si in me¬
ũ mitat noluent de bonoꝵ congregauone

Expanded text:
se, sed illis per peccatum expoliatum fuisse. 3. De ejectione hin Genes., c. 3, legitur: Nunc ergo ne forte mittat manum suam, et sumat de ligno vitae, et comedat, et vivat in aeternum, emisit eum Deus de paradiso voluptatis Illis verbis insinuari videtur quod nunquam moreretur, si postea de illo ligno sumpsisset. 4. Quomodo intelligendum sit illud: Ne sumat de ligno vitae, et come jam mortuum corpus habebat, illa verba ex tali intellectu accipi possunt: Deus modo irati loquens, de homine superbo ait: Videte ne forte mittat manum suam, etc., id est: Cavete vos, angeli, ne comedat de ligno vitae, quo indignus est; de quo, si perstitisset, comederet, et viveret in aeternum, sed modo propter inobedientiam indignus est comedere. Et sicut verbo dixit, ita opere exhibuit. Emisit enim eum Deus de paradiso voluptatis in locum sibi congruum; sicut plerumque malus cum inter bonos vivere coeperit, si in melius mutari noluerit, de bonorum congregatione
Abbreviated transcription (Latin):
imitatiõe continuo subiunx̃ sc̃ptura. Imitant᷑ aũ
eum qui sunt ex parte ip̃iꝰ. Initantur quidẽ adã qͦt¬
quot ꝑ mobedientiã tracisgrediuntur manoatũdĩ.
S aliud ÷ qđ exemplũ ÷ uoluntate pecrantib. a¬
liuo qđ origo: cum pcc̃o nascentib. Non÷ gͥ accipi

Expanded text:
imitatione, continuo subjunxit Scriptura: Imitantur autem eum, qui sunt ex parte ipsius. Imitantur quidem Adam, quotquot per inobedientiam transgrediuntur mandatum Dei. Sed aliud est quod exemplum est voluntate peccantibus, aliud quod origo est cum peccato nascentibus. Non
Abbreviated transcription (Latin):
lam inquit ĩmortalitatẽ in qua pocerat ñ mori
natura mimania ꝑdidit ꝑ iob̃m arbit̾um. hanc
ueto in qua ñ poterat mori acreptura ꝑ gramꝙ̃.¬
fuetat si ñ pactasst ãcreptuta ꝑmetitũ. Quãtus s̃¬
ne gca n&r tunc ullum mentũ cẽ pocuisset. qr et si per¬
catũ in solo erat arbitrio constiticũ. ñ tñ iusticiȩ hñ¬
dȩ uł retinende sufficiebat lib̃m arbctum. nsi di-¬
itinuĩ p̃beretur aouitoriũ. e crehis ucrb̃ sacis osten¬
dit᷑. qđ añ pcc̃m hõ indigebat grã oꝑante ce coo¬
ꝑante. Noncm̃ habebar quo pcde mouare posset.
si ne gr̾e oꝑantis. et cooꝑancis auxilio. habuit cñ qͦ
porerat stare. Qđ hõ añ lapsum uirtutes habuent
e ⁊ e Re a q̃ri solit utr̃ hõ añ lapsũ urtutẽ ha

Expanded text:
lam, inquit, immortalitatem in qua poterat non mori natura humana, perdidit per liberum arbitrium. Hanc vero in qua non poterat mori acceptura fuerat, si non peccasset, acceptura per meritum, quamvis sine gratia nec tunc ullum meritum esse potuisset, quia etsi peccatum in solo erat arbitrio constitutum, non tamen justitiae hm arbitrium, nisi divinum praeberetur adjutorium. Ecce his verbis satis ostenditur quod ante peccatum homo indigebat gratia operante et cooperante. Non enim habebat quo pedem movere posset sine gratiae operantis et cooperantis auxilio; habuit tamen quo poterat stare. 2. Quod homo ante lapsum virtutes habuerit. Praeterea quaeri solet utrum homo ante laps
Abbreviated transcription (Latin):
quit reum tenere quẽquã qr ñ fec̃ qđ facẽ ñ potuit
sũmȩ iniquitatis &e insaniez. His auditis. exili¬
it pelagius dicens. Cur gͥ pariuili et ill qui ñ bñt
gram. sine qua ñ possu̾nt facẽ mandata diuina.
rritenencur: ħaũ qua occasione oix̃it in libro tect¬
tationũ pelagio respondens: aꝑit. Id enim contra
mainchaois dix̃ qui in homine duas nacuras ẽẽ
contendunt. unani bonã ex dõ. alt̃am malã ex
gente tenebrat̃. quȩ nunquã bona fuit. nec boñ
uelle pot̾. qd si ec̃t. ñitideretur e imputandũ eẽ. si

Expanded text:
i reum tenere quemquam, quia non fecit quod facere non potuit, summae iniquitatis et insaniae est. His auditis exiliit Pelagius, dicens: Cur ergo parvuli et illi qui non habent gratiam, sine qua non possunt facere mandata divina, rei tenentur? Hoc autem qua occasione dixerit, in libro Retract. Pelagio respondens aperit. Id enim contra Manichaeos dixit; qui in homine duas naturas esse contendunt, unam bonam ex Deo, alteram malam ex gente tenebrarum, quae nunquam bona fuit, nec bonum velle potest; quod si esset, non videretur ei imputandum esse si
Abbreviated transcription (Latin):
um. Qđ ñ ita dictum tanquã ex libero arbutio
ualeat hri fides. uł caritas. s qr aptitudinẽ nat᷑a¬
lem ht̃ mens hominis ad creoendũ. ut diligendũ
in explanatioe fidi catholice aodamasũ papã.
iouimani. &e manichei. ac pelagii etrores collioẽ.
docet. lib̃m inquit sicconfitemur arbitͥum. ut
dicamus nos semꝑ indigere dĩ auxilio. Et cã illos
errare qui cum manicheo dict̃ hominẽ pcc̾m ui¬
tare ñ posse. quã illos qui cũ iouiniano assert̃ ho¬
minẽ ñ posse peccare. Ut̃q tollit arbitͥ lib̃tatem.
Nos uero dicimus hominẽ semꝑ et peccare. ce nõ
peccare posse. ut semꝑ nos lib̃i cõfiteamur ẽẽ arb¬

Expanded text:
t, tanquam ex libero arbitrio valeat haberi fides vel charitas; sed quia aptitudinem naturalem habet mens hominis ad credendum vel diligendum, in Explanatione fidei catholicae ad Damasum papam, Joviniani, et Manichaei, et Pela. Liberum sic confitemur arbitrium ut dicamus nos semper Dei indigere auxilio, et tam illos errare qui cum Manichaeo dicunt hominem peccatum vitare non posse, quam illos qui cum Joviniano asserunt hominem non posse peccare: uterque enim tollit arbitrii libertatem. Nos vero dicimus hominem semper et peccare et non peccare posse, ut semper nos liberi confiteamur esse arbi
Abbreviated transcription (Latin):
tiamoꝑante grã indigebat. ñ quioẽ scł omnẽ o¬
perandi modũ oꝑantisgr̃ȩ. Oꝑatur enĩ lib̃ando.
ce p̃patanoo uoluntatẽ hominis adbonũ. Egebat
itaq hõ ea suit lib̃atet uoluntatẽ suam. quȩ pcc̾i ser¬
ua ñ fuerat. s ut p̃pararet. aduolendũ osficacit᷑ bo¬

Expanded text:
tiam operante gratia indigebat: non quidem secundum omnem operandi modum operantis gratiae, operatur enim liberando et praeparando voluntatem hominis ad bonum. Egebat itaque homo ea, non ut liberaret voluntatem suam, quae peccati serva non fuerat; sed ut praepararet
Abbreviated transcription (Latin):
micenda regnare. Sunc &e eiꝰ desioeria q̃ sunt carna¬
les c̃cupiscentie. q̃ sunt arma diaboli. que ueniuĩt
ex langore natute. Languor aũ iste tytannꝰ. qui
moidet mala dezideria. Sigͦ nis c̃ẽ uictor cyranni.
atq metmẽ inimicũ muenire. ñ obedias cõcupis¬

Expanded text:
mittenda regnare. Sunt et ejus desideria, quae sunt actuales concupiscentiae, quae sunt arma diaboli, quae veniunt ex languore naturae. Languor autem iste, tyrannus est, qui movet mala desideria. Si ergo vis esse victor tyranni, atque inermem inimicum
Abbreviated transcription (Latin):
pcc̃m culpa sit. plurib scõꝵ cestimontis edocetur.
concepti: culpan orguialẽ nob̃ contraximꝰ. Uñ ce
uoluncate nr̃a pcc̃is implicamur. Ecceculpã origi¬
nalẽ dic̃ nos trahere. Uñ constat originale pccm
ip̃is. uł inadã. qr sine pcc̃o ñ sunt. uł quod origina

Expanded text:
um culpa sit, pluribus sanctorum testimoniis edocetur. concepti, culpam originalem nobiscum traximus, unde et voluntate nostra peccatis implicamur. Ecce culpam originalem dixit nos trahere, unde constat originale peccaipsis, vel in Adam, quia sine peccato non sunt, vel quod origin
Abbreviated transcription (Latin):
q temꝑantiã qr aliena appeciit. nec firtitudinẽ qr
prauȩ suggestioni cessit. Quib respondentes dicimꝰ
eum quidẽ ñ cunc habuisse hasiurtutes. qũ pecca¬
uit. s añ. & tuncamisisse. Qđ multis scõꝵ cestimoni¬
is compbatur. Ait enĩ aus̃. ui quadã omelia. Adã
ꝑdita catitate malus inuentꝰ÷. Itẽ. Princeps uicioꝵ
dum uicitadã de limot̾ix adtmnaginẽ di fcm̃. pudi¬
cicra armatũ. temꝑanitia compositũ. catitate splẽ¬
didũ. p̾ͥmos parentes ilł donis ac tantis bonis expo
mens dło adhecebat. Suꝑ psalmũ qͦ dic̃. qđ nõ añ
pcc̾m bãtissimꝰ. auram catpebat ethereã. S quomõ¬

Expanded text:
 temperantiam, quia aliena appetiit; nec fortitudinem, quia prave suggestioni cessit. Quibus respondentes, dicimus eum quidem non tunc habuisse has virtutes quando peccavit, sed ante, et tunc amisisse. Quod multis sanctorum testimoniis comprobatur. Ait enim Augustinus in quadam homilia: Adam, perdita charitate, malus ginem Dei factum, pudicitia armatum, temperantia compositum, charitate splendidum, primos parentes illis donis ac tantis bonis expolmens Deo adhaerebat. Super psal. quoque dicit quod homo ante peccatum beatissim
Abbreviated transcription (Latin):
in t̾ra nascuntut sine ammalia. sine arbores. uel
herbe. ce similia. ab humore incipiunt formari. at¬
q nuttiri. hisomnib nocabut uocata⁊ ila infor¬
mismatĩa. ut resignota notis uocabut insinuaret᷑
impitiorib. & ñ uno tm̃. Nam siuno tm̃ signifi¬
homines millo nocabulo incelligere. Sub his gͥ no
sibilium rer̃ que mae futiue erant. ꝓpt̃ infirmi¬
tatẽ patuuloꝵ qui minus idone sunt inuisibili¬
acomp̃hendere. Et cuncerant tenebre .i. lucis ab¬
sentia lucis. Non enĩtenebre aliquio st̃. s ip̃a luci
absentia. sicut silentium ñ aliqua tes÷ s u̾ͥ sonꝰ¬

Expanded text:
in terra nascuntur sive animalia, sive arbores, vel herbae et similia, ab humore incipiunt formari atque nutriri. His omnibus vocabulis vocata est illa informis materia, ut res ignota notis vocabulis insinuaretur imperitioribus, et non uno tantum; nam si uno tantum signifihomines in illo vocabulo intelligere. Sub his ergo oisibilium rerum quae inde futurae erant, propter infirmitatem parvulorum, qui minus idonei sunt invisibilia comprehendere: et tunc erant tenebrae, id est, lucis absentia. Non enim tenebrae aliquid sunt, sed ipsa lucis absentia; sicut silentium non aliqua res est, s
Abbreviated transcription (Latin):
inotescere nob̃ aliquatenus pot̾. qualit̃ gr̃a
p̃ueniens meretur auget. ce alia. et quid ip̃ã sit.
ñ ÷ actus. s aus causa. ñ tñ fine libcto arbit̾o. Uñ
qł supta as̃ dix̃ bonũ usum liber arbitrii ẽẽ tar¬
tutẽ. ita accipi pot̃ .i. actum uirtutis. Alioquin sͥcõ¬
tradicete uideret᷑. qui etiam opꝰ uirtutis supradi¬
x̃ ẽẽ boñusum aꝵꝵ: quib ñ bñ uti possumus. ĩ
quib posuit lib̃m arbitrium. Siueco bonꝰ ustis¬

Expanded text:
notescere nobis aliquatenus potest qualiter gratia praeveniens meretur augeri, et alia; et quid ipsa sit, rbitrio; unde quod supra Aug. dixit, bonum usum liberi arbitrii esse virtutem, ita accipi potest, id est, actum virtutis: alioquin sibi contradicere videretur, qui etiam opus virtutis supra dixit esse bonum usum eorum quibus non bene uti possumus, in quibus posuit liberum arbitrium. Si vero bonus
Abbreviated transcription (Latin):
nanq sunt magna. alia minima. alia media.
quoꝵlibet corpoꝵ. sine quib recte uirii ñ pot̃
nimis. si solũ bene. s etiã male quisq uti pot̃.
re iõ urtute nemo maleutitur. qr opus initutiꝰ
⁊ bonus ususistoꝵ quib etiã ñ bene ut possumꝰ.
slemo aũ bene utendo. male uticur. Non solum
aut̃ magna. s etiã malia ce minima bona ẽẽ
p̃stitit bonitas ħ. Ecce habes tͥa genera bonoꝵ
distincta. In quib bonissit lib̃m arbicrium
e Rit ur añ in quib bonis contineatur li
uoluntatis arbitriũ. qr et male illo unt possumꝰ
magnis cepperitur bonis. quib maleuq ntlł
pot̾. Et qr bona. &e magna. et media. &e mini¬
ma ex oõ sunt. sequitur. ut ex dõ fit etiã bonuᷤ
usus liberȩ uoluntatis. qui uutꝰ ⁊ ce in magnis mi¬
meratur bonis. Attende diligent̃ quȩ dicta st̃. et cõ¬
fermunum. Siceni aꝑietur: qđ supra q̃ rebat᷑.
Dix̃ aquidem op̾iuitutisẽe bonũ usum illoꝵ bono¬

Expanded text:
namque sunt magna, alia minima, alia media, quorumlibet corporum sine quibus recte vivi potest, nimis, non solum bene, sed etiam male quisque uti potest; et ideo virtute nemo male utitur, quia opus virtutis est bonus usus istorum quibus etiam non bene uti possumus. Nemo autem bene utendo, male utitur; non solum autem magna, sed etiam media, et minima bona esse praestitit bonitas Dei. Ecce habes tria genera bonorum distincta. 11. In quibus bonis sit liberum arbitrium? Quaeritur autem in quibus bonis contineatur libvoluntatis arbitrium, quia et male illo uti possumusmagnis reperitur bonis, quibus male uti nullus potest. Et quia bona, et magna, et media, et minima, ex Deo sunt, sequitur ut ex Deo sit etiam bonus usus liberae voluntatis, qui virtus est, et in magnis numeratur bonis. Attende diligenter quae dicta sunt, et confer in unum, sic enim aperietur quod supra quaerebatur. Dixit equidem opus virtutis esse bonum usum illorum bono
Abbreviated transcription (Latin):
dit᷑ adiusticiã. ita suꝑ ioħm tractans. Iõ ñ sim¬
plicit᷑ apłcait. creditur. s. corde creditur. qr cete¬
ta pot̃ hõ nolens. credere ñ: nisi uolens. Incrare
puellam. et q̃ramꝰ eiꝰ uoluntatẽ. dic̃ expositor. qr fi¬
Desz uoluntatis ñ necet sitatis. Ao q̃ respondentes
dicimꝰ ñ ħita accipienda fore. ut ex uoluntate ho¬
minis fide intelligatur ꝓuenire. cum ip̃a sit ꝓpͥ̾e
qr ñ ÷ fides nisi meo qui uult credere. cuiꝰ bonã
ea uiuat quib p̃uenitur. dumeis consencit.
e⁊ e Rum hanc questionẽ magis acuunt.
&e urgent ũba ays̃ quib in libto de p̃desti¬
quit hic. & ũba ista ꝑpendant. qui putant ex
nob̃ ẽẽ fidĩ ceptum. ce ex dõ eẽ fidĩ supplem̾tũ.
somm̃dans enim istã grãm q̃ ñ oatur scd̾ aliqua¬

Expanded text:
ditur ad justitiam; ita super Joannem tractans: Ideo non simpliciter Apostolus ait creditur, sed corde creditur, quia caetera potest homo nolens, credere non nisi volens; intrare puellam, et quaeramus ejus voluntatem, dicit expositor quia fides est voluntatis, non necessitatis. Ad quod respondentes, dicimus non haec ita accipie de fore, ut ex voluntate hominis fides intelligatur provenire, cum ipsa sit propriquia non est fides nisi in eo qui vult credere, cujus bonamea juvat quibus praevenitur, dum eis consentit Caeterum hanc quaestionem magis acuunt et urgent verba Aug., quibus in libro de Praedestiquit, hic, et verba ista perpendant, qui putant ex nobis esse fidei coeptum, et ex Deo esse fidei supplementum. Commendans enim istam gratiam quae non datur s
Abbreviated transcription (Latin):
m̃tis ÷ ex liber arbit̾oz. Siuem ex libero arbitͥo uel
ex parte z. iam ñ solus ds̃ sine homine eam facit.
copterea quidã ñ merudite tradt̃ iuinutẽ ẽẽ
bonam m̃tis qualitatẽ. siue formã q̃ animã in¬
buum inuatur. uc ad bonũ moueat᷑ et ecigatar.
&e ita ex iuitute & lib̾o arbitͥo. nascitur bonꝰ motꝰ.
ł affectꝰ animi. et exiñ bonũ opꝰ ꝓcedit ext̃iuis. sic̃
pluuia rigatur cra ut germinet. et fructã faciat.
nec pluuia ⁊ t̃ra. necgerm̃. nec fuu̾ictꝰ nec t̾rager¬
m̃ ł fructꝰ. nec geriũ fructꝰ. Iia gratis t̃re m̃tis nt̃e¬
i. arbito uoluntatis infunditur: pluua diuine be¬
nedictiois .i. inspirat᷑ gr̃ã qđ solus ds̃ fac̃. ñ homo
cum eo. qua tigattir uoluntas hominis. ut ger¬
minet. & fructificet .i. sanatur. ce p̃parat᷑ ut bo¬

Expanded text:
mentis est, ex libero arbitrio est. Si vero ex libero arbitrio vel ex parte est, jam non solus Deus sine homine eam facit. Propterea quidam non inerudite tradunt virtutem esse bonam mentis qualitatem sive formam, quae animam inbitrium juvatur, ut ad bonum moveatur et erigatur; et ita ex virtute et libero arbitrio nascitur bonus motus vel affectus animi, et exinde bonum opus procedit exterius; sicut pluvia rigatur terra, ut germinet et fructum faciat; nec pluvia est terra, nec germen, nec fructus; nec terra germen vel fructus, nec germen fructus; ita gratis terrae m arbitrio voluntatis, infunditur pluvia divinae benedictionis, id est, inspiratur gratia, quod solus Deus facit, non homo cum eo; qua rigatur voluntas hominis, ut germinet et fructificet, id est, sanatur et praeparatur ut bo