comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
subsannat. torqu& os: Dicit illi fidelis: Cur¬
consulis mathematicũ : Et ille. Recede ame.
ipse mihi ꝓdidit res meas: Nã ꝑdidissem & in
planctu remansissẽ homo bone. non te signasti
signo crucis xp̃i : Et lex om̃a ista ꝓhib&. Gaudes:
quia res tuas inuenisti. non es tristis quia tu pe¬
risti: Iuanto melius tunica tua perir&: quã
anima tua: Subsannat in his om̃ibus contu¬
meliosus ẽ parentibus odit inimicũ insectat᷑
usq ad mortẽ: furat᷑ ubi occasionẽ inuenerit
a falso testimonio non cessat: insidiat᷑ matri.¬
monio alieno concupiscit rem proximi sui.
Facit hȩc om̃a. & flor& in diuicus. in honorib.
in excellentia mundi huius. Uid& enim illũ
miser bene operans & mala patiens. ꝑ turbat᷑
& dicit. Ds̃ puto mali tibi placent. & bonos
odisti. amas eos qui faciunt iniquitatẽ. Si com¬
motus fucrit. & illi cogitationi consenserit :¬

Expanded text:
subsannat, torquet os. Dicitur illi: Fidelis, subsannat, torquet os. Dicitur illi: Fidelis, consulis mathematicum? Et ille: Recede a me: ipse mihi prodidit res meas; nam perdidissem, et in planctu remansissem. Homo bone, nonne signas te signo crucis Christi? Et lex omnia ista prohibet. Gaudes quia res tuas invenisti; non es tristis quia tu peristi? Quanto melius tunica tua periret quam anima tua? Subsannat in his omnibus; contumeliosus est parentibus, odit inimicum, insectatur usque ad mortem, furatur ubi occasionem invenerit, a falso testimonio non cessat, insidiatur matrimonio alieno, concupiscit rem proximi sui: facit haec omnia, et floret in divitiis, in honoribus, in excellentia mundi hujus. Videt eum ille miser bene operans, et mala patiens; perturbatur et dicit: Deus, puto, mali tibi placent, et bonos odisti, amas eos qui faciunt iniquitatem. Si commotus fuerit, et illi cogitationi consenserit, p
Abbreviated transcription (Latin):
& illũ aquo in aircere missus est mala facien¬
tẽ & exultantẽ: & subintrat cor pessima co¬
gitatio aduersus dm̃ & dicit. Ds. quare tibi
scruio: Quare obedio uerbis tuis: Non
rapui aliena. non furtũ feci. non hominem
occidi. non cuiusquã rem concupiui. non fal¬
sũ testimoniũ aduersus aliquẽ dixi. non pa¬
tri uł matri iniuriã feci. non ad idola in¬
cdinatus sũ. non accepi nom̃ dñi dĩ inuanum.
seruaui me apeccato. Enuinerat decẽ cordas.
idest decẽ precepta legis. & interrogat se
scđm singula. & uid& se non peccasse nec in
uno. & contristat᷑ quia talia mala patit᷑. Et illi
qui non dico aliquas cordas tangunt. sed nec
tangunt ipsũ psalteriũ: & nihil boni operant᷑:
consulunt idola. & forte tunc uident᷑ xp̃iani.
quando nihil patit᷑ dom corũ. Quando aliqua
ibi tribulatio est: currunt ad phitonẽ aut sorti¬
logũ. aut inathematicũ. Dicit᷑ illi nomen xp̃i.

Expanded text:
et illum a quo in carcerem missus est et mala facienet illum a quo in carcerem missus est et mala facientem et exsultantem; et subintrat cor pessima cogitatio adversus Deum, et dicit: Deus, quare tibi servio? quare obedio verbis tuis? Non rapui aliena, non furtum feci, non hominem occidi, non cujusquam rem concupivi, non falsum testimonium adversus aliquem dixi, non patri vel matri injuriam feci, non ad idola inclinatus sum, non accepi nomen Domini Dei in vanum: servavi me a peccato. Enumerat decem chordas, id est, decem praecepta Legis , et interrogat se secundum singula, et videt se non peccasse, nec in uno; et contristatur quia talia mala patitur. Et illi qui, non dico, aliquas chordas tangunt, sed nec tangunt ipsum psalterium, et nihil boni operantur, consulunt idola: et forte tunc videntur christiani, quando nihil mali patitur domus eorum; quando autem aliqua ibi tribulatio est, currunt ad pythonem, aut sortilegum, aut mathematicum. Dicitur illi nomen Christi;
Abbreviated transcription (Latin):
ad dm̃ accesseris restigesces. sicut dicit aposto¬
lus sp̃u feruentes Itẽ de luce quid dicit :
si ad eũ accesseris. inluminaxis. Ideo psalmꝰ
dicit. Accedite ad eũ & inluminamini. &
tes operari nisi inluminatus alumine dĩ &
feru e factus ab sp̃ũ dĩ: quando uideris te
bene operantẽ: confitere dõ & dic quod ait
apostolus. Dic tibi. ne extollaris. Quid enĩ
habes quod non accepisti: Si autẽ accepisti.
quid gloriaris quasi non acceperis : Hic ergo
confitet᷑ dõ & doc& nos bonã confessionẽ qua
dicit. iocundasti me dñe in factura tua. &
in operib manuũ tuarũ eocultabo. Quid agi¬
mus de illis qui male uiuunt & florent :
Hinc enĩ ꝑturbatũ animũ hab&. Ee qui ꝑdit
sabbatũ uid& se in bonis operib cotidie uer¬
santẽ. & laborantẽ in angustia rerũ. Forte
in opia rei familiaris. forte in fame & siti. &
nuditate. forte se in carcere bona facientẽ.

Expanded text:
ad Deum accesseris, fervesces; sicut dicit Apostoad Deum accesseris, fervesces; sicut dicit Apostolus, «Spiritu ferventes» . Item de luce quid dicit? Si ad eum accesseris, in lumine eris; ideo psalmus dicit: «Accedite ad eum, et illuminamini; et tes operari, nisi illuminatus a lumine Dei, et fervefactus a Spiritu Dei; quando videris te bene operantem, confitere Deo, et dic quod ait Apostolus, dic tibi ne extollaris: «Quid enim habes quod non accepisti? Si autem accepisti, quid gloriaris quasi non acceperis» ? Hic ergo confitetur Deo et docet nos bonam confessionem, quia dicit: «Jucundasti me, Domine, in factura tua, et in operibus manuum tuarum exsultabo.» 7. Quid agimus de illis qui male vivunt, et florent? Hinc enim perturbatum animum habet qui perdit sabbatum: videt se in bonis operibus quotidie versantem, et laborantem in angustia rerum, forte in inopia rei familiaris, forte in fame et siti et nuditate, forte se in carcere bona facientem,
Abbreviated transcription (Latin):
datiũ. de suo loquit᷑. Hoc euangeliũ dicit
Om̃e peccatũ : metidatiũ est. Contra legẽ
enĩ & contra ueritatẽ quicquid est.mendacium
dicit᷑. Ergo quid ait: Qui loquit᷑ mendacium
de suo loquit᷑. id est qui peccat. de suo peccat
Ad tendite sententiã contra. Si enĩ qui loqͥt᷑
mendaciũ de suo loquit᷑: restat ut qui loquit᷑
ueritatẽ de dĩ loquat᷑. Ideo dicit᷑ in alio loco.
ds̃ solus uerax. om̃is autẽ homo mendax.
Non tibi dicit᷑. in hac sententia. uade securus
mentire. quia homo es. Immo uidete homi¬
nẽ quia mendax es. & ut sis uerax bibe uerita¬
tẽ. ut de dõ ructes ut sis uerax. Quia de tuo
illã non potes habere. restat ut inde illã bibas
unde fluit. Quomodo si aluce recesseris in
tenebris es: quomodo lapis non de se feru&.
sed uł asole uł ab igne: si ei calorẽ subtraxe¬
ris frigescit: ibi appar& quia quod feruebat:
non erat ipsius. sed feruebat uł asole uel ab
igne: sic & tu si adõ recesseris e frigesces. si

Expanded text:
ur» : hoc Evangelium dicit. Omne peccatum mendacium est. Contra legem enim et contra veritatem quidquid est, mendacium dicitur. Ergo quid ait? «Qui loquitur mendacium, de suo loquitur;» id est, qui peccat, de suo peccat. Attendite sententiam contra. Si enim qui loquitur mendacium, de suo loquitur; restat ut qui loquitur veritatem, de Dei loquatur. Ideo dicitur in alio loco: «Deus solus verax; omnis autem homo mendax» . Non tibi dicitur in hac sententia, Vade, securus mentire, quia homo es: imo vide te hominem, quia mendax es; et ut sis verax, bibe veritatem, ut de Deo ructes, ut sis verax. Quia de tuo illam non potes habere, restat ut inde illam bibas , unde fluit. Quomodo si a luce recesseris, in tenebris es: quomodo lapis non de se fervet, sed vel a sole vel ab igne, si eum calori subtraxeris, frigescit; ibi apparet, quia quod fervebat, non erat ipsius; sed fervebat vel a sole vel ab igne: sic et tu si a Deo recesseris, frigesces; si
Abbreviated transcription (Latin):
Quȩ st̃ quȩ ñ. intelligit stultꝰ. & quȩ .ñ cognos¬
cit imprudeus : Cũ exoriunt᷑ peccatores si¬
cut fęnũ. Quid . ẽ. sicut fęnũ: Uirent. hiemps
est. sed arescent. Aestate ad tendis florẽ fęni
Quid citius transit : Quid lucidius : Quid
uiridius: Non te delecta uiriditas ipsius.
sed time ariditatẽ ipsius. Audisti pęccatores
audisti peccatores. sicut fenũ. florent bene.
Sed qui st̃ qui non cognoscunt: Stulti o
imprudentes. Cũ exoriunt᷑ peccatores sic̃
fęnũ. & ꝓspexerint om̃s qͥ operant᷑ iniqͥtatẽ
Om̃s qui incorde suo non recta sentiunt de
dõ : ꝓspexer̃ peccatores orientes sicut fęnũ.
id est florentes ad tẽpus Quare illos ꝓspicunt :¬
Ut intereant in scłm scłi. Ad tendunt enĩ
florẽ ipsorũ tẽporalẽ. imitant᷑ illos. & uo¬
lentes cũ illis florere ad tẽpus. intereunt

Expanded text:
ognoscet imprudens? «Cum exoriuntur peccatores sicut fenum.» Quid est, «sicut fenum?» Virent cum hiems est; sed arescent aestate. Attendis florem feni. Quid citius transit? Quid lucidius? quid viridius? Non te delectet viriditas ipsius, sed time ariditatem ipsius. Audisti «peccatores videte peccatores; sicut fenum florent, bene: sed qui sunt qui non cognoscunt? Stulti et imprudentes. «Cum exoriuntur peccatores sicut fenum, et prospexerint omnes qui operantur iniquitatem.» Omnes qui in corde suo non recta sentiunt de Deo, prospexerunt peccatores exorientes sicut fenum, id est, florentes ad tempus. Quare illos prospiciunt? «Ut intereant in saeculum saeculi.» Attendunt enim florem ipsorum temporalem, imitantur illos, et volentes cum ill
Abbreviated transcription (Latin):
Cũ cantico uerbo: in cithara opere. Si
uerba sola dicis: quasi canticũ solũ habes.
atharã non habes. Si. oͣperaris & ñ. loque¬
ris: quasi solã citbarã habes Propter hoc
& loquere bene. & fac bene: si uis habere
cisti bene uiuentẽ. tu me formasti. Siqͥđ
forte boni facio. in factura manuũ tuarũ
excultabo : quomodo dicit apłs. Ipsius enĩ
sumꝰ figmentũ : creati in operib bonis.
Nienĩ te formar& ad opera bona. ñ. nosses

Expanded text:
«Cum cantico,» verbo; «in cithara,» opere. Si «Cum cantico,» verbo; «in cithara,» opere. Si verba sola dicis, quasi canticum solum habes, citharam non habes: si operaris, et non loqueris, quasi solam citharam habes. Propter hoc et loquere bene, et fac bene, si vis habere cisti bene viventem, tu me formasti: si quid forte boni facio, in factura manuum tuarum exsultabo: quomodo dicit Apostolus, «Ipsius enim sumus figmentum, creati in operibus bonis» . Nisi enim te formaret ad opera bo
Abbreviated transcription (Latin):
mendatione ipsius. Ad adnuntiandũ ma¬
ne miscđam ipsius. & ueritatẽ per noctẽ.
Cũ miscđam ad nuntias mane & ueritatẽ
ꝑ noctẽ. sẽꝑ laudas dnm̃. sẽꝑ confiteris dño.
& psallis nomini eius. In de cachordo psalte¬
rio cũ cantico in cithara. Decachordũ psalteriũ.
nonꝰ modo audistis: De cachordũ psalteriũ.
significat decẽ precepta legis. Sed cantare
in illo opus est. non portare psalteriũ. Nã
& iudei habent legẽ: portant non psallunt.
Qui sunt qui psallunt: Qui operant᷑. Parũ
est: Qui operant᷑ cũ tristicia: non dũ psallunt.
Quist̃ qͥ psallunt: Qui cũ hilaritate faciunt
bene: In psallendo enĩ hilaritas est & quid
dicit apłs: Hilarẽ enĩ datorẽ. diligit ds̃:
Quicquid facis cũ hilaritate facbonũ: tunc
& bene facis. Si autẽ cũ tristicia facis. fit
dete. non facis: & portas magis psalterium
non cantas: in psalterio de cacbordo: cum
cantico in cithara: hoc est uerbo. & opere.

Expanded text:
mendationi ipsius: «Ad annuntiandum mane misericordiam ipsius, et veritatem per noctem.» Cum misericordiam annuntias mane, et veritatem per noctem, semper laudas Deum, semper confiteris Deo, et psallis nomini ejus. 5. «vers. 4. In decachordo psalterio, cum cantico in cithara.» Dechachordum psalterium non modo audistis. Decachordum psalterium significat decem praecepta Legis. Sed cantare in illo opus est, non portare psalterium. Nam et Judaei habent Legem; portant, non psallunt. Qui sunt qui psallunt? Qui operantur. Parum est: qui operantur cum tristitia, nondum psallunt. Qui sunt qui psallunt? Qui cum hilaritate faciunt bene. In psallendo enim hilaritas est. Et quid dicit Apostolus? «Hilarem enim datorem diligit Deus» . Quidquid facis, cum hilaritate fac: bonum tunc et bene facis. Si autem cum tristitia facis, fit de te, non facis; et portas magis psalterium, non cantas. «In psalterio decachordo, cum cantico in cithara:» hoc est, verbo et opere.
Abbreviated transcription (Latin):
uiuunt. in quos uolunt suꝑbire om̃s mali. Po¬
pulũ tuũ dñe humiliauer̃. & hereditatẽ tuã
uexauer̃. Uiduã & pupillos interfecert̃. &
gula. nec opus est in his immorari. Et dixer̃
ista. aliasres curat. non intelligit. Hȩ enim
duȩ uoces sunt malorũ. Una quã iã dioci.
hȩc fecsti & tacui. suspicatus es iniquitatẽ.
qͦđ ero tibi similis. Quid est qͦđ ero tͥ similis:
Putas qͥa uideo facta tua: & placent mihi quia
non uindico. Alia est uox iniquoꝵ. quia nec
adtendit ista ds̃. nec aduertit: ut sciat quẽ¬
ad modũ uiuã: non me curat ds̃. Ergo inter
aliqua me cõputat ds̃ : Aut uͦ numerat me¬
ds̃: Aut ipsos homities numerat : Infelix
homo. ut esses curauit. ut bene unias non

Expanded text:
vivunt, in quos volunt superbire omnes mali. «Populum tuum, Domine, humiliaverunt, et haereditatem tuam vexaverunt: viduam et pupillos interfecerunt, egula, nec opus est in his immorari. 11. «versista, alias res curat, non intelligit. Hae enim duae voces sunt malorum: una quam jam dixi, «Haec fecisti, et tacui: suspicatus es iniquitatem, quod ero tibi similis.» Quid est, «quod ero tibi similis?» Putas quia video facta tua, et placent mihi, quia non vindico. Alia est vox iniquorum: Quia nec attendit ista Deus, nec advertit ut sciat quemadmodum vivam, non me curat Deus. Ergo inter aliqua me computat Deus? aut vere me numerat Deus? aut ipsos homines numerat? Infelix homo! ut esses curavit; ut bene vivas non
Abbreviated transcription (Latin):
isrł. Nox erat. ꝑ noctẽ confitebat᷑ danihel
ueritatẽ dĩ. dicebat in oratione. Peccauimꝰ
impie egimus. iniquitatẽ fecimꝰ. tibi dñe gła.
nobis confusio. Ueritatẽ dĩ adnuntiabat ꝑ
noctẽ. Quid est ueritatẽ dĩ ad nuntiare

Expanded text:
Israel: nox erat. Per noctem confitebatur Daniel Israel: nox erat. Per noctem confitebatur Daniel veritatem Dei; dicebat in oratione, «Peccavimus, impie egimus, iniquitatem fecimus: tibi, Domine, gloria, nobis confusio» . Veritatem Dei annuntiabat per noctem. Quid est, ver
Abbreviated transcription (Latin):
psalle operibus. Ad quã rem: Ad adnunti
Mane dicit᷑ quando nob bene est nax dicit᷑
quando tristicia tribulationis est. Iuid ergo
dixit breuit̃ : Quando tͥ bene.ẽ. gaude dõ.
qͥa miscđa ipsiuꝰ est. lã tu forte dices. Si ergo
gaudeo dõ quando mͥ bene. ẽ. qͥa miscđa ip
sius.ẽ : quando in tristicia in tribulatione
sũ quid facio : Miscđa ipsiuꝰ . ẽ. quando mihi
bene  crudelitas gͦ ipsius quando male est.Ø
Si laudo miscđam quando bene est. rep̃hendã
gͦ crudelitatẽ quando male est : Non. Sed
quando bene est lauda miscđam. quando
malcͣ. lauda ueritatẽ: quia qui petcata flagel¬
lat. non est iniquus. In nocte erat danihel
quando orabat. erat enĩ in captiuitate hie¬
rusalẽ. erat in potestate hostiũ. lunc multa
mala sc̃i paciebant᷑. tunc ipse in lacu leonũ
missus est. tunc tres pueri in igne precipita¬
ti sunt. Hȩc patiebat᷑ in captiuitate popłs

Expanded text:
psalle operibus. Ad quam rem? 4. «vers. psalle operibus. Ad quam rem? 4. «vers. Mane dicitur, quando nobis bene est: nox dicitur, quando tristitia tribulationis est. Quid ergo dixit breviter? Quando tibi bene est, gaude Deo, quia misericordia ipsius est. Jam tu forte diceres: Si ergo gaudeo Deo, quando mihi bene est, quia misericordia ipsius est; quando in tristitia, in tribulatione sum, quid facio? Misericordia ipsius est, quando mihi bene est; crudelitas ergo ipsius, quando male est? Si laudo misericordiam, quando bene est; reprehendam ergo crudelitatem, quando male est? Non. Sed quando bene est, lauda misericordiam; quando male, lauda veritatem: quia peccata flagellat, non est iniquus. In nocte erat Daniel, quando orabat: erat enim in captivitate Jerusalem, erat in potestate hostium. Tunc multa mala sancti patiebantur: tunc ipse in lacum leonum missus est, tunc tres pueri in ignem praecipitati sunt . Haec patiebatur in captivitate populus
Abbreviated transcription (Latin):
del& nom̃ tuũ. Quomodo autẽ dixi quęr&
nom̃ tuũ: Quomodo dixit discipulis sus ue-¬
nientib postea qu̾a misit eos euangelizare.
cũ fetissent multa miracula. & in nomine
xp̃i dȩ monia eietissent. redeuntes dixer̃:
Dñe. ecce dȩ monia nobis subiecta st̃. Dixer̃
quidẽ in nomine tuo. sed ille uidit in eis quia
ipsa glorificatione gaudebant & ex tollebant
se. & ibant in om̃i suꝑbia. quia licuit illis ex¬
pellere dȩmonia: Uidit illos quȩrere głam
suã & ait illis. quęrens ipse immo conseruans
nomina eorũ apud se. Nolite gaudere in
hoc. gaudete autẽ qm̃ nomina ur̃a scripta
sunt in cȩbo Ecce ubi habes nom̃. si tu nom̃
dĩ non negligas. P salle gͦ nomini dĩ: ut
fixũ sit apud dm̃ nom̃ tuũ. Psallere autẽ do¬
quid est fr̃s: Psalteriũ organi genus est
cordas hab& Opus nrm psalteriũ nr̃mẽ.
Quicũq manib operat᷑ bona. psallit dõ. Qui¬
cũq ore confitet᷑ : cantat dõ. Canta ore :

Expanded text:
e nomen tuum. Quomodo autem dixi, Quaerit nomen tuum? Quomodo dixit discipulis suis venientibus, posteaquam misit eos evangelizare. Cum fecissent multa miracula, et in nomine Christi daemonia ejecissent, redeuntes dixerunt: «Domine, ecce daemonia nobis subjecta sunt.» Dixerunt quidem, «in nomine tuo;» sed ille vidit in eis quia ipsa glorificatione gaudebant, et extollebant se, et ibant inde in superbiam, quia licuit illis expellere daemonia. Vidit illos quaerere gloriam suam, et ait illis, quaerens ipse, imo conservans nomina eorum apud se: «Nolite gaudere in hoc; gaudete autem quod nomina vestra scripta sunt in coelo» . Ecce ubi habes nomen, si tu nomen Dei non negligas. Psalle ergo nomini Dei, ut fixum sit apud Deum nomen tuum. Psallere autem quid est, fratres? Psalterium organi genus est; chordas habet. Opus nostrum, psalterium nostrum est: quicumque manibus operatur opera bona, psallit Deo; quicumque ore confitetur, cantat Deo. Canta ore,
Abbreviated transcription (Latin):
curuauerunt genua ante baal. Sic ergo &
in hoc tẽpore reliquiȩ ꝑ electionẽ grãe salue
facte sunt: Iste reliquie sunt ex illa gente he¬
reditatis dĩ. non illi de quibus paulo post dicit
ceteri uero excetati sunt. Sic enĩ ait. Quid
ergo: Quod querebat isrł. hoc non est con¬
setutus: Electio autẽ consecuta est: ceteri uͦ
excecati sunt. Ista igit᷑ electio. iste reliquiae:
ista plebs dĩ. quã non reppulit ds̃. hereditas eius
dicit᷑. In illo autẽ isrł qui hoc non est consecutꝰ.
illis ceteris excecatis: non erat iam hereditas dĩ.
de qua dici possit. post xp̃i in cęlis glorificatio¬
nẽ tẽpore titi imperatoris: ds uenerunt gen¬
tes in hereditatẽ & cetera quȩ de illius populi
& tẽpli & ciuitatis uastatione. uidentur in
hoc psalmo esse prȩdicta. Proinde autẽ debe¬
mus intelligere. quȩ facta sunt ab aliis hostib

Expanded text:
nua ante Baal. Sic ergo et in hoc tempore reliquiae per electionem gratiae salvae factae sunt. » Istae reliquiae sunt ex illa gente haereditatis Dei; non illi de quibus paulo post dicit: « Caeteri vero excaecati sunt. » Sic enim ait: « Quid ergo? Quod quaerebat Israel, hoc non est consecutus: electio autem consecuta est; caeteri vero excaecati sunt » . Ista igitur electio, istae reliquiae, ista plebs Dei quam non repulit Deus, haereditas ejus dicitur. In illo autem Israel qui hoc non est consecutus, in illis caeteris excaecatis, non erat jam haereditas Dei de qua dici posset, post Christi in coelis glorificationem, tempore Titi imperatoris, Deus, venerunt Gentes in haereditatem tuam, et caetera quae de illius populi t templi et civitatis vastatione videntur in hoc psalmo esse praedicta. 3. Proinde aut ea debemus intelligere quae facta sunt ab aliis hostibus,
Abbreviated transcription (Latin):
tuorũ bestiis terrȩ. ꝑffuderunt sangui¬
nẽ eorũ sicut aqũa incercuitu hierus alẽ.
& nonerat qui sepeliret. Si inista ꝓphe¬
tia quisqua nr̃m eã uastationẽ hierusalẽ
intelligendã putauerit. quȩ facta ẽ atito
ille populus hereditas dĩ non tenens xp̃m. quo
reprobato & occiso. factus est reprobus qui in eũ
nec post eius resurrectionẽ credere uoluit. &
insuꝑ martẏres eius occidit. Ex illo enĩ populu
isrł. quicũq in xp̃o crediderunt. quib facta est
xp̃i presentatio & quodã modo promissi reditio
salubris atq fructuosa de quib & ipse dñs dicit.
non sum missus nisi ad oues quȩ perierunt domꝰ
ifrł ipsi ex illis filii promissionis ipsi deputantur
in semine. ipsi ꝑtinent ad bereditatẽ dĩ. Hinc
sunt ioseph homo iustus & uirgo inaria quȩ pe¬

Expanded text:
rum bestiis terrae. Effuderunt sanguinem eorum sicut aquam in circuitu Jerusalem, et non erat qui sepeliret. » Si in ista prophetia quisquam nostrum eam vastationem Jerusalem intelligendam putaverit, quae facta est a Tito ille populus haereditas Dei, non tenens Christum, quo reprobato et occiso factus est reprobus, qui in eum nec post ejus resurrectionem credere voluit, et insuper martyres ejus occidit. Ex illo enim populo Israel quicumque in Christum crediderunt, quibus facta est Christi praesentatio, et quodammodo promissi redditio salubris atque fructuosa, de quibus et ipse Dominus dicit, Non sum missus nisi ad oves quae perierunt domus Israel , ipsi ex illis sunt filii promissionis, ipsi deputantur in semine , ipsi pertinent ad haereditatem Dei. Hinc sunt Joseph, homo justus, et virgo Maria quae pe
Abbreviated transcription (Latin):
essent. quando ista ueniebant: Solent autem
in orationẽ dicidõ que uindicans fecerit. &
adiungi petitio: ut iã misereatur & parcat
Hoc modo & hȩc dicunt᷑ a quo p̃dicunt᷑: tãqũa
abeis dicantur. quib acciderunt. & ipsa de¬
ploratio atq p̃catio ꝓphetatio ẽ Ds̃ uener̃

Expanded text:
essent quando ista ventura. Solent autem essent quando ista ventura. Solent autem in oratione dici Deo quae vindicans fecerit. et adjungi petitio ut jam misereatur et parcat. Hoc modo et hic dicuntur a quo praedicuntur, tanquam ab eis dicantur quibus acciderunt; et ipsa deploratio atque precatio, prophetatio est. 2. « Deus,
Abbreviated transcription (Latin):
nem dõ templum fecisse quis nesciat: Dicit᷑
Qua loquendi consuetudine:
&iam illud est prophetatũ de
dni passione. dederunt in escã
meã fel. & in siti mea potauer̃
ne aceto & alia quȩ in eodẽ psalmo uentura ue
lut facta narrant᷑. Nec illud mirandũ est quod
dõ ista dicuntur. Non eiũ nescienti indicant᷑
quo reuelante prȩsciunt᷑. sed anima cũ dõ loquit᷑
pietatis affectu. Quȩ non uid& ds̃: Nam &
angeli quȩ hominib nuntiant nescientib nunti¬
aut. Quȩ autẽ dõ nuntiant. scienti nuntiant. Quan¬
do illi offerunt orationes nr̃ãs. & effabili modo de
actibus suis aeternã ueritatẽ tãquã lege̾ incõmu¬
tabilẽ consulunt. & iste ergo homo dĩ dicit dõ.
discipulus magistro ñ ignoranti. sed iudicanti.
ac sic aut approbanti quod docuit: aut quod non
docuit rep̃hendenti: maxime quia specie p̃senti
ꝓpheta ros inse transfigurans qui tunc futuri

Expanded text:
nem Deo templum fecisse quis nesciat? Dicitur nem Deo templum fecisse quis nesciat? Dicitur Qua loquendi consuetudine etiam illud est prophetatum de Domini passione, Dederunt in escam meam fel, et in siti mea potaverunt me aceto ; et alia quae illud mirandum est, quod Deo ista dicuntur. Non enim nescienti indicantur, quo revelante praesciuntur; sed anima cum Deo loquitur pietatis affectu quem novit Deus. Nam et Angeli quae hominibus nuntiant, nescientibus nuntiant; quae autem Deo nuntiant, scienti nuntiant, quando illi offerunt orationes nostras, et ineffabili modo de actibus suis aeternam veritatem, tanquam legem incommutabilem consulunt. Et iste ergo homo Dei dicit Deo ipulus magistro non ignoranti, sed judicanti; ac sic, aut probanti quod docuit, aut quod non docuit reprehendenti: maxime quia specie precantis Propheta eos in se transfigurat, qui tunc futuri
Abbreviated transcription (Latin):
nobis eã faciat. ut in intelligentiã manuũ suarũ
nos deducat. erutos ab errore eoq ꝑducit ubi
iam non possumꝰ errare. Hic est fructus płi dĩ
ad tendentis legẽ dĩ. & inclinantis aurẽ suã in
uerba oris eius. ut dirigat in eo cor suũ. & sit
cũ illo creditus sp̃s eius. ne in mutet᷑ in genera¬
tionẽ prauã & amaricantẽ. Sed his om̃ib ibi ad¬
nuntiatis. non solũ ad p̃sentẽ uitã. uerũ &iã ad
aet̾nã. nec tantũ ad recipienda bonorũ operũ pre¬
mu sed &iam in ipsa bona opera facienda. ponat
N titulo ysalori nttus taM BREUI
& simplici immorandum esse non puto.
Prophetiã uero quam hic premissam legi¬
mus. euidenter scimus impletã. Cum enuĩ
ista canerentur temporibus regis dauid :
nihil tale adhuc contigerat ex aduersitate
gentiũ ciuitati hierusalem. nec tẽplo dĩ
quod nec aedificatum adhuc erat
Post mortem quippe dauid filium eius salomo¬

Expanded text:
nobis eam faciat, ut in intelligentia manuum suarum nobis eam faciat, ut in intelligentia manuum suarum nos deducat erutos ab errore, eoque perducat ubi jam non possimus errare. Hic est fructus populi Dei, attendentis legem Dei, et inclinantis aurem suam in verba oris ejus, ut dirigat in eo cor suum, et sit cum illo creditus spiritus ejus, ne immutetur in generationem pravam et amaricantem; sed his omnibus sibi annuntiatis, non solum ad praesentem vitam, verum etiam ad aeternam, nec tantum ad recipienda bonorum operum praemia, sed etiam in ipsa bona opera facienda, ponat n titulo psalmi hujus tam brevi et simplici immorandum esse non puto. Prophetiam vero quam hic praemissam legimus, evidenter scimus impletam. Cum enim ista canerentur temporibus regis David, nihil tale adhuc contigerat ex adversitate Gentium civitati Jerusalem, nec templo Dei, quod nec aedificatum adhuc erat. Post mortem quippe David, filium ejus Salomo
Abbreviated transcription (Latin):
uident᷑ in nocentes qui non faciunt mala cũ ti¬
ment ne patiant᷑ si fecerint. uellent autẽ facere
si impune potuissent. Tales possunt uideri habe¬
re in nocentiã manuũ. non tamen cordis. & quȩ
tandẽ aut qualis est ista uinocentia Si cordis
non est. ubi homo factus est ad imaginem dĩ.
Quod uero ait in intellectu uel intelligentia ma¬
nuũ suarũ deduxit eos. uidetur mihi eã dixisse
intelligentiã quã ipse facit in credentib manuũ
suarũ. Facere quippe ad manus ꝑtin&. Sed
sicut possunt intelligi manus dĩ. quia & xp̃c sic
homo ut &iam ds̃. Hoc certe ille dauid de cu¬
ius est iste semine facere non poterat in pło. cui
sicut homo regnabat. Sed ille hoc facit cui recte
anima fidelis dicere potest. intelligere me facito.
& ꝑscrutabor legẽ tuã. Proinde ne ab illo erre¬
musdũ densa uelut ex nobis intelligentia fidi¬
mus: eius manib nos credendo subdamꝰ. Ipse in

Expanded text:
videntur innocentes, qui non faciunt mala, cum tividentur innocentes, qui non faciunt mala, cum timent ne patiantur si fecerint; vellent autem facere, si impune potuissent. Tales videri possunt habere innocentiam manuum, non tamen cordis. Et quae tandem aut qualis est ista innocentia, si cordis non est, ubi homo factus est ad imaginem Dei? Quod vero ait, In intellectu, vel intelligentia manuum suarum deduxit eos, videtur mihi eam dixisse intelligentiam quam ipse facit in credentibus; ideo manuum suarum: facere quippe ad manus pertinet: sed sicut possunt intelligi manus Dei, quia et Christus sic homo, ut etiam Deus. Hoc certe ille David, de cujus est iste semine, facere non poterat in populo cui sicut homo regnabat; sed ille hoc facit, cui recte anima fidelis dicere potest: Intelligere me facito, et perscrutabor legem tuam . Proinde, ne ab illo erremus, dum de nostra, velut ex nobis sit, intelligentia fidimus, ejus manibus nos credendo subdamus. Ipse in
Abbreviated transcription (Latin):
tibi semen. Quod ex ponens apostolus. non inqĩt
filii carnis sed filii proniissionis deputant᷑ in semi¬
ne. Ex gentib enĩ erant fideles. quib dicebat.
Si autẽ uos xp̃i. ergo abrabȩ semen estis. scđm
promissionẽ heredes. Quod uͦ ait iacob seruum
scriptura eandẽ sententiã. nisi forte quispiã sic dis¬
tingere uelit. ut hoc tẽpore iacobseruiat. tunc
sit autẽ act̾na hereditas dĩ. quando uidebit dm̃ fa¬
uit eos inquit in innocentia cordissui. Quid illo
innocentius qui ullũ peccatũ non solũ aquo uince¬
ret᷑ sed &iã quod uincer& non habebat: Et in
intellectu manuũ suarũ deduxit eos. Uel sicut
aliqui codices habent in intellectib manuũ suarũ
Alius putar& ita congruentius potuisse dici in
innocentia manuã & intellectu cordis. Hic autẽ
iungere innocentiã & manib intelligentiam.
Illud ꝓpterea quantũ existimo. quia multi sibi

Expanded text:
c vocabitur tibi semen . Quod exponens Apostolus: Non, inquit c vocabitur tibi semen . Quod exponens Apostolus: Non, inquit filii carnis, sed filii promissionis deputantur in semine . Ex gentibus enim erant fideles quibus dicebat, Si autem vos Christi, ergo Abrahae semen estis, secundum repromissionem haeredes ? Quod vero ait, Jacob servum repetivit eamdem sententiam. Nisi forte quispiam sic distinguere velit, ut hoc tempore Jacob serviat; tunc autem sit aeterna haereditas Dei quando videbit Deum fa vers. 72. Et pavit eos, inquit, in innocentia cordis sui. Quid illo innocentius, qui ullum peccatum, non solum a quo vinceretur, sed etiam quod vinceret non habebat? Et in intellectu manuum suarum deduxit eos: vel, sicut aliqui codices habent, in intellectibus manuum suarum. Alius putaret ita congruentius potuisse dici, In innocentia manuum et intellectu cordis: hic autem jungere innocentiam, et manibus intelligentiam. Illud propterea, quantum existimo, quia multi sibi
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc itaq significautes dentes tui sicut grex
detonsarũ ascendens de lauacro. quȩ omnes
geminos creant & sterilis non est in eis. depo¬
suerunt enĩ tunc uelut uellera onera seculi.
quando ante pedes apłoꝵ uenditarũ rerum su¬
arũ precia posuerunt. Ascendentes de la¬
uacro illo de quo eos aminon& apostolus petrus
sollicitus. quod xp̃i sanguinẽ fuderint & dicit.
Agite penitentiã & baptitet᷑ unusquisque
uobis peccata ur̃a. Geminos autẽ creauerunt.
opera scilic& duorũ preceptorũ geminȩ cari¬
tatis. dilectionis dĩ & dilectionis proximi:
unde sterilis non erat in eis. De post hasoues
fetantes dauid nr̃ acceptus nunc alios greges
pascit in gentibus. & ipsos iacob & isrł. Sic
enĩ dictũ est pascere iacobseruũ suũ. & isr ł
hereditatẽ suã Non enĩ quia ex gentib sunt
iste oues. ideo ab illo semine alienatȩ sunt. qͦđ
est iacob & isrł. Semen est enim abrahae.

Expanded text:
hoc itaque significantes dentes tui, sicut grex hoc itaque significantes dentes tui, sicut grex detonsarum ascendens de lavacro, quae omnes geminos creant, et sterilis non est in eis . Deposuerunt enim tunc velut vellera onera saeculi, quando ante pedes Apostolorum venditarum rerum suarum pretia posuerunt , ascendentes de lavacro illo, de quo eos admonet apostolus Petrus, sollicitos quod Christi sanguinem fuderint, et dicit. Agite poenitentiam, et baptizetur unusquisque vobis peccata vestra . Geminos autem creaverunt, opera scilicet duorum praeceptorum geminae charitatis, dilectionis Dei, et dilectionis proximi: unde sterilis non erat in eis. De post has oves fetantes David noster acceptus, nunc alios greges pascit in Gentibus, et ipsos Jacob et Israel: sic enim dictum est, Pascere Jacob servum suum, et Israel haereditatem suam. Non enim, quia ex Gentibus sunt istae oves, ideo ab illo semine alienatae sunt, quod est Jacob et Israel. Semen est enim Abrahae,
Abbreviated transcription (Latin):
minũ regnũ trauslatus est. Nr̃ autẽ dauidip
se iħc ab hominibus ad homines. a uideis ad gen¬
tes. tamen scđm parabolã ab ouibus ad oues abla¬
tus atq translatus est. Non sunt enĩ modo in
facie aeccłȩ sude  quȩ sunt in xp̃o. Tantũ aut̃
audiebant. quia is qui aliquando nos ꝑsequebat᷑.
nunc euangelizat fidẽ quã aliquando uastabat.¬
& in me magnificabant dñm. lam hinc ille
aeccłȩ transierunt populorũ circũcisorum.
Ac per hoc in iudea quȩ modo in terra est.
non est modo xp̃c. ab latus est inde. nunc gen¬
tiũ greges pascit. sane de post fetantes inde
acceptus est. Illi quippe priores fuerunt tales
de qualibus dicit᷑ in cantico canticorũ. uni aecłe
quȩ constat ex multis idest uni gregi. cuius
mẽbra sunt multi greges. De talib gͦ dicitur.
dentes tui idest per quos loqueris uel ꝑ quos
in corpus tuũ uelut manducando ceteros traicis.

Expanded text:
minum regnum translatus est: noster autem David, ipse minum regnum translatus est: noster autem David, ipse Jesus, ab hominibus ad homines, a Judaeis ad Gentes; tamen secundum parabolam ab ovibus ad oves ablatus atque translatus est. Non sunt enim modo in facie Ecclesiis Judaeae quae sunt in Christo: tantum autem audiebant quia is qui aliquando nos persequebatur, nunc evangelizat fidem quam aliquando vastabat; et in me magnificabant Dominum . Jam hinc illae Ecclesiae transierunt populorum circumcisorum; ac per hoc in Judaea quae modo in terra est, non est modo Christus: ablatus est inde; nunc Gentium greges pascit. Sane de post fetantes inde acceptus ost. Illae quippe priores fuerunt tales, de qualibus dicitur in Cantico canticorum uni Ecclesiae quae constat ex multis, id est uni gregi cujus membra sunt multi greges; de talibus ergo dicitur: Dentes tui, id est, per quos loqueris, vel per quos in corpus tuum, velut manducando, caeteros trajicis;
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̾ xp̃m. quo transeunte clamauerunt ceci.
miserere nobis fili dauid. & continuo miscđa eiꝰ
non transeunt̃ dicit. sed attente cõmendat
apostolus scribens ad timotheũ. memor esto
inquit xpm iħ in resurrexisse a mortuis ex
semine dauid scđm euangeliũ meũ in quo
laboro usq ad uincula tãqu̾ã malae faciens. sed
sermo dĩ non est alligatus. Ipse itaq saluator
scđm carnẽ factus ex semine dauid. figurat᷑
in hoc loco nomine dauid. aperiente dño in pa¬
rabolis ossuũ. Net moueat quod cũ dixiss&e elegit
dauid quo nomine xp̃m significauit. addidit
seruũ suũ non filiũ suũ. limo uero hinc agnos¬
camus non patri coeternã unigeniti substantiã.
sed formã serui susceptã ex semine dauid. Et
sustulit eũ de gregib ouiũ de post fetantes ac¬
cepit eũ: Pascere iacobseruũ suũ. & isrł heredi¬
tatẽ suam. Ille quidẽ dauid ex cuius semine
caro xp̃i est ab officio pastorali pecorũ. ad ho¬

Expanded text:
 propter Christum, quo transeunte clamaverunt caeci, Miserere nobis, fili David; et continuo misericordia ejus non transeunter dicit, sed attente commendat Apostolus, scribens ad Timotheum: Memor esto Christum Jesum resurrexisse a mortuis ex semine David, secundum Evangelium meum, in quo laboro usque ad vincula, tanquam malefaciens; sed sermo Dei non est alligatus . Ipse itaque Salvator secundum carnem factus ex semine David, figuratur in hoc loco nomine David, aperiente Domino in parabolis os suum. Nec moveat quod cum dixisset, Et elegit David, quo nomine Christum significavit, addidit, servum suum; non, filium suum: imo vero hinc agnoscamus, non Patri coaeternam Unigeniti substantiam, sed formam servi susceptam ex semine David. 44. Et sustulit eum de gregibus ovium; de post festantes accepit eum, pascere Jacob servum suum, et Israel haereditatem suam. Ille quidem David, ex cujus semine caro Christi est, ab officio pastorali pecorum ad ho
Abbreviated transcription (Latin):
ea ratione intelligit᷑. Precessit enĩ aliquid unde
as̃ iustissime iratus ab eis suũ lumen auferr&.
ut peccata quȩ nulla tergi uersatione defendi
possunt non esse peccata. cecitas Inimane mnen¬
tis offender& ab itinere iusticiȩ deuiando &
errando. Ꝙ quod in alio psalmo scriptum est.
de his ipsis ȩgyptus quod ds̃ conuerterit cor
eorũ. ut odissent populũ eius. & dolũ facerent
in seruos eius: Bene credit᷑ ds̃ fecisse per illos
angelos malos &iam uitiose menti filiorũ infi¬
delitatis. per eos angelos quib cadẽ amica sunt
uitia ut excitarent᷑ in odium populi dĩ atq ter¬
rendos & corrigendos bonos illa mirabilia seque¬
rentur. Illa &iam mala morũ quȩ hiscorporalib
plagis significati esse diximus. propter quod
predictũ est aperiam in parabolis os meũ. per
malos angelos excerceri in eos qui illis diuina
equitate subdunt᷑ conuenientissime creditur

Expanded text:
ea ratione intelligitur: praecessit enim aliquid, unde ea ratione intelligitur: praecessit enim aliquid, unde Deus justissime iratus ab eis suum lumen auferret, ut in peccata quae nulla tergiversatione defendi possunt non esse peccata, caecitas humanae mentis offenderet, ab itinere justitiae deviando et errando. Et quod in alio psalmo scriptum est de his ipsis Aegyptiis, quod Deus converterit cor eorum ut odissent populum ejus, et dolum facerent in servos ejus , bene creditur Deus fecisse per illos angelos malos; ut jam vitiosae mentes filiorum infidelitatis per eos angelos, quibus eadem amica sunt vitia, excitarentur in odium populi Dei, atque ad terrendos et corrigendos bonos illa mirabilia sequerentur. Illa etiam mala morum, quae his corporalibus plagis significata esse diximus, propter quod praedictum est, Aperiam in parabolis os meum, per malos angelos exerceri in eos qui illis divina aequitate subduntur, convenientissime creditur.
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃ȩ intentioni diuina scriptura moderat᷑. malis
penas irrogari. & ꝑ bonos angelos sicut sodomitis.
& ꝑ malos sicut egyptus legimus. Iustos uͦ corpo¬
lalibus penis. ꝑ bonos angelos tẽptari & probari:
non mihi occurrit. Quod uero ꝑtin&e ad presen¬
tẽ psalmi huius locũ. si ea quȩ mirabiliter de
creaturis facta sunt malis angelis tribuere non
audemus habemus quod eis tribuere sine dubi¬
tatione possumus. mortes pecorũ. mortes primi¬
tiuorũ. & illud maxie unde religata sunt om̃a.
obdurationẽ cordis illorũ ut populũ dĩ nollent¬
÷ dimittere. Hanc enĩ iniquissimã & malignis¬
simã obstinationẽ ds̃ cũ facere dicit᷑: non insti¬
gando & inspirando sed deserendo facit. ut illi
operent᷑ in filus diffidentiȩ: quod ds̃ debite iusteq
permittit. Nam & illud quod isaias propheta di¬
cit. dñe ecce tu iratus es & nos peccauimus ꝓpterei
errauimus. & facti sumus sicut in mundi omnes.

Expanded text:
nostrae intentioni Scriptura divina moderatur, malis nostrae intentioni Scriptura divina moderatur, malis p angelos, sicut Aegyptiis, legimus: justos vero corporalibus poenis per bonos Angelos tentari et probari, non mihi occurrit. 30. Quod vero pertinet ad praesentem psalmi hujus locum: si ea quae mirabiliter de creaturis facta sunt, malis angelis tribuere non audemus, habemus quod eis tribuere sine dubitatione possumus; mortes pecorum, mortes primitivorum, et illud maxime unde religata sunt omnia, obdurationem cordis illorum, ut populum Dei nollent dimittere. Hanc enim iniquissimam et malignissimam obstinationem Deus cum facere dicitur , non instigando et inspirando, sed deserendo facit, ut illi operentur in filiis diffidentiae , quod Deus debite justeque permittit. Nam et illud quod Isaias propheta dicit, Domine, ecce tu iratus es, et nos peccavimus; propterea erravimus, et facti sumus sicut immundi omnes ,
Abbreviated transcription (Latin):
dispositionẽ iustissimi & omni potentissimi
dĩ iuste utentis &iam iniquorũ malitu non audeo
dicere : Vnde enĩ scynifes facere magi pluraonis
miniie potuerunt: An quia hoc ꝑmssi ipsi
mali angeli non possunt: An quod uerius dicen¬
dr̃ est. occulta causa est. & uires nr̃ȩ inquisitionis
excedit : Nam si ꝓpterea ꝑ malos angelos illa dm̃
fecisse putauerimus. quia pene infligebant᷑. non
beneficia prestabant᷑ : tãquã nemini ds̃ penas ir¬
rog& ꝑ angelos bonos: sed per illos uelut malitiȩ
cȩlestis carnifices: consequens erit ut &iã sodomã
ꝑ angelos malos euersam esse credamus: & malos
angelos abraham & loth hospitio suscepisse uideant᷑.
Quod absit. ut contra scripturas apertissimas sen¬
:tiamus. Car& igit᷑ ista om̃ibus fieri per bonos &¬
ꝑ malos angelos posse. Quid aut quando fieri
oporteat me lat&. illũ uero qui facit non lat&.
& cui uoluerit reuclare. Ueruntamen quantũ

Expanded text:
dispensationem justissimi et omnipotentissimi dispensationem justissimi et omnipotentissimi Dei, juste utentis etiam iniquorum malitia? Non audeo dicere. Unde enim sciniphes facere magi Pharaonis minime potuerunt ? an quia hoc permissi ipsi angeli mali non sunt? An, quod verius dicendum est, occulta causa est, et vires nostrae inquisitionis excedit? Nam si propterea per malos angelos illa Deum fecisse putaverimus, quia poenae infligebantur, non beneficia praestabantur, tanquam nemini Deus poenas irroget per Angelos bonos, sed per illos velut militiae coelestis carnifices; consequens erit ut etiam Sodomam per malos angelos eversam esse credamus, et malos angelos Abraham et Lot hospitio suscepisse videantur: quod absit ut contra Scripturas apertissimas sentiamus . Claret igitur ista hominibus fieri per bonos et malos angelos posse: quid aut quando fieri oporteat, me latet; illum vero qui facit, non latet, et cui voluerit revelare. Verumtamen quantum
Abbreviated transcription (Latin):
coribus suis. & illic tamen quantũ dĩ iusto udi¬
tio sinitur. Sed aliud est quando potestas ei nꝰ
& iam suis sicut ei plac& trattandis. maiore
potestate ꝓhibet᷑: aliud quando ei potestas & iã
in eos qui ab illo alienisunt ditur sicut homo
de pecore suo pro humano captu facit quod
uult. nec sane facit. si ꝓhibeatur a potestate
maiore. De alieno autẽ pecore ut faciat ex¬
spectat sibi potestatẽ dari ab illo cuius est.
Ibi ergo potestas quȩ fuerat prohibet᷑. hic autẽ :¬
quȩ non fuerat tribuit᷑. Quȩ cum ita sint si
per angelos malos ds̃ illas plagas inflixit ȩgyp¬
tus: nũquid audebimus dicere & aquã in sangui¬
nẽ per eosdẽ angelos uersam. & ranasꝑ cosdẽ
angelos factas. quorũ similia &iã magi phara¬
onis uene ficiis suis facere poruerunt. ut angłi
mali ex utraq parte consisterent. hinc illos
affligentes inde fallentes. scđ̾m udicium &

Expanded text:
coribus suis; et illic tamen quantum Dei justo judicoribus suis; et illic tamen quantum Dei justo judicio sinitur. Sed aliud est quando potestas ejus etiam a suis, sicut ei placet, tractandis majore potestate prohibetur; aliud quando ei potestas etiam in eos qui ab illo alieni sunt datur. Sicut homo de pecore suo, pro humano captu, facit quod vult; nec sane facit, si prohibeatur a potestate majore: de alieno autem pecore ut faciat, exspectat sibi potestatem dari ab illo cujus est. Ibi ergo potestas quae fuerat, prohibetur; hic autem quae non fuerat, tribuitur. 29. Quae cum ita sint, si per angelos malos Deus illas plagas inflixit Aegyptiis, numquid audebimus dicere, et aquam in sanguinem per eosdem angelos versam, et ranas per eosdem angelos factas, quorum similia etiam magi Pharaonis veneficiis suis facere potuerunt; ut angeli mali ex utraque parte consisterent, hinc illos affligentes, inde fallentes, secundum judicium et
Abbreviated transcription (Latin):
est amplior potestas & bonis & inalis: quamuis
utiq maior bonis. sed quantũ dĩ nutu atq ordi¬
ne iubet᷑ aut sinitur. sicut & nobis. Neq enĩ
in his om̃a quȩ uolumus possumus. In libro autẽ
fidelissimo legimꝰ. &iam de cęlo potuisse diabo
lũ ignẽ inmittere ad scĩ uiri tantũ pecorum
numerũ. mirabili & borrendo impetu consu¬
mendũ. Quod diabolo tribuere nento fideliũ
fortassis auder&. nisi scẽ scripturȩ auctoritate
legeret᷑. Sed ille uir dĩ dono iustus & fortis
& pie peritus. non ait dñs dedit diabolus abstu¬
lit. sed dñs dedit dñs abstulit. Optime scicns ĩ¬
diabolũ &iam quod facere de istis elementis
poterat. non tamen seruo dĩ nisi eius dĩo uolen¬
te ac ꝑmittente fuisse facturã malitiã diaboli
confidebat. qm̃ quis illa in se ꝓbando uteretur.
sciebat In filiis uero diffidentiȩ tãquã in suis ñ¬
mancipiis operat᷑. quẽ ad modũ homines in pe¬

Expanded text:
e amplior est potestas, et bonis, et malis, quamvis e amplior est potestas, et bonis, et malis, quamvis utique major bonis; sed quantum Dei nutu atque ordine jubetur aut sinitur, sicut et nobis. Neque enim in his omnia quae volumus possumus. In libro autem fidelissimo legimus diabolum potuisse etiam de coelo ignem immittere, ad sancti viri tantum pecorum numerum mirabili et horrendo impetu consumendum; quod diabolo tribuere nemo fidelium fortassis auderet, nisi sanctae Scripturae auctoritate legeretur. Sed ille vir, Dei dono justus, et fortis, et pie peritus, non ait, Dominus dedit, diabolus abstulit; sed, Dominus dedit, Dominus abstulit ; optime sciens diabolum etiam quod facere de istis elementis poterat, non tamen servo Dei, nisi ejus Domino volente ac permittente fuisse facturum; malitiam diaboli confundebat, quoniam quis illa in se probando uteretur, sciebat. In filiis vero diffidentiae tanquam in suis mancipiis operatur , quemadmodum homines in pe
Abbreviated transcription (Latin):
iuste. sicut contra iniqui creaturis cius bonis
utunt᷑ male. Utit᷑ ergo ds̃ angelis. non solũ
ad puniendos malos. sicut in istis om̃ibus de
quibus loquit᷑ psalmus. sicut in rege achab.
quẽ fallatiȩ sp̃s ex dĩ uoluntate seduxit.
ut cader& in bello. uerũ &iam ad probandos &
manifestandos bonos sicut fecit in iob Quod ÷¬
autẽ ꝑtin& ad istã materiã corporalẽ. iusibiliũ
elementorũ puto quod ea possunt uti angeli &
boni & mali. quantũ cuiq potestas est. quẽ ad io¬
dũ uͦt homines boni maliq utuntur talibus:
quantũ possunt pro modulo infirmitatis humane
Nam & terra utimur. & aqua. & aere. & igne. ñ.
solũ in necessariis rebus sustentationis nr̃e uerũ
&iam in multis suꝑfluis. & ludicris & mirabiliter
Artifitiosis operibus. Nã in numerabilia quae
appellant᷑ mechanẽmata. his elementis arte
tractatis modificant᷑. Sed hȩc in angelis louge¬

Expanded text:
juste; sicut e contra iniqui creaturis ejus bonis juste; sicut e contra iniqui creaturis ejus bonis utuntur male. Utitur ergo Deus angelis malis, non solum ad puniendos malos, sicuti in istis omnibus de quibus loquitur Psalmus, sicut in rege Achab, quem fallaciae spiritus ex Dei voluntate seduxit ut caderet in bello ; verum etiam ad probandos et manifestandos bonos, sicuti fecit in Job. Quod autem pertinet ad istam materiam corporalem visibilium elementorum, puto quod ea possunt uti Angeli et boni et mali, quantum cuique potestas est; quemadmodum et homines boni malique utuntur talibus, quantum possunt pro modulo infirmitatis humanae. Nam et terra utimur, et aqua, et aere, et igne, non solum in necessariis rebus sustentationis nostrae, verum etiam in multis superfluis et ludicris, et mirabiliter artificiosis operibus. Nam innumerabilia quae appellantur μηχανήματα, his elementis arte tractatis modificantur. Sed in haec Angelis long
Abbreviated transcription (Latin):
ex ista humilitate mereamur. Nã & egyptus
in hebrea lingua. tenebras uł tribulationes
significat. In qua lingua canis sicut supra com¬
memoraui. humilis intelligit᷑ esse mandatum.
De angelis gͦ malis in isto psalmo cũ de ipsis
plagis loqueret᷑ sicut int̃positũ est. quod non
transitoriȩ pretereundũ est : Misit in eos in¬
quit indignationis suȩ. in dignationẽ. & iram
& tribulationẽ inmissionẽ ꝑ angelos malos
Esse autẽ diabolũ & angelos eius tãquã malos.
utiq ut eis ignis preparet᷑ ac ternus. nullus¬
÷ fidelis ignorat. Sed immiti ꝑ eosimmissio¬
nẽ suꝑ quoslib& ad nõ dõ quos bac pena iudi¬
cat dignos: durũ uidet᷑ eis qui minus idonei
sunt cogitare quẽ ad modũ sũma dĩ iusticia:¬
s bene utatur & malis. Quos quidẽ quantum
ꝑtin& ad eorũ substantiã : quis alius quã ipse
fecit: Sed malis ipse non fecit. utit᷑ tamen
eis qm̃ bonus est bene. id est conuenient̃ &

Expanded text:
ex ista humilitate mereamur. Nam et Aegyptus ex ista humilitate mereamur. Nam et Aegyptus in hebraea lingua Tenebras vel Tribulationes significat, in qua lingua Thanis, sicut commemoravi, humile intelligitur esse Mandatum. De angelis ergo malis in isto psalmo, cum de ipsis plagis loqueretur, sic interpositum est, quod non transitorie praetereundum est: Misit in eos, inquit, iram indignationis suae; indignationem et iram, et tribulationem, immissionem, per angelos malos. Esse autem diabolum et angelos ejus tam malos utique, ut eis ignis praeparetur aeternus, nullus fidelis ignorat: sed immitti per eos immissionem super quoslibet a Domino Deo, quos hac poena judicat dignos, durum videtur eis qui minus idonei sunt cogitare quemadmodum summa Dei justitia bene utatur et malis. Quos quidem, quantum pertinet ad eorum substantiam, quis alius quam ipse fecit? Sed malos ipse non fecit: utitur tamen eis, quoniam bonus est, bene, id est convenienter et