comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nit undennare botros uite in hominib. & in
imim̃sis scelerib inuentis dicit. & sic̃ tacemos in
uindemia. cũ non suꝑsit botrus uite ad man¬
ducandũ pͥmitiua. In alio qͦq loco similia his
ad patrẽ loquitur dicens. Que utilitas in san¬
guine meo dũ descendo in corruptionẽ: Qo tan¬
humanũ: Qd his oĩb dignũ uit̾ hoĩes ꝑpetra¬
tũ ẽ: Que utilitas in sanguine meo dũ descen

Expanded text:
os uvae in hominibus, et in messe sceleribus inventis, dicit: Et sicut racemos in vindemia, cum non supersit botrus uvae ad manducandum primitiva. In alio quoque loco similia his ad Patrem loquitur dicens: Quae utilitas in sanguine meo, dum descendo in corruptionem? Quid tanhumanum? quid his omnibus dignum inter homines perpetratum est? Quae utilitas in sanguine meo
Abbreviated transcription (Latin):
nominabo nom̃ dñi. Et factu ẽ ut ignis ardeis
in ossib meis. & dissolutus sum undiq & ferre
ñ possũ. Aliquando aut̃ uidens se semꝑ male¬
dictis. clamorib & iniuriis insectari. heu mͥ
inqͥt. heu mat̾ mea. ut quid me genuisti. uirũ
qͥ tudicer & discernar om̃i t̾re: Et qͥa egrotan¬
tes bene consulentẽ. & iuxta discipline medici¬
nam audire contẽpserant: ñ ꝓfui inqͥt. Rur¬
sumq qͥa illo sp̃uales pecunias cõmodante.
auditores acciꝑe noluert̃. ut utilitatẽ conseque¬
rent᷑. & fructũ ex his que acceꝑant redderent:

Expanded text:
nominabo nomen Domini. Et factum est ut ignis ardens nominabo nomen Domini. Et factum est ut ignis ardens in ossibus meis, et dissolutus sum undique, et ferre non possum. Aliquando autem videns se maledictis semper clamoribus et injuriis insectari: Heu mihi, inquit, mea mater, ut quid me genuisti virum, qui judicer et discernar omni terrae? Et quia aegrotantes ben consulentem, et juxta medicinae disciplinam audire contempserunt: Non profui, inquit. Rursusque quia illo spiritales pecunias commodante, auditores accipere noluerunt, ut utilitatem consequerentur, et fructum ex his quae acceperant, redderent,
Abbreviated transcription (Latin):
iurus repellunt. eaq ꝓrsꝰ his faciunt. que fas¬
ciat qͥs inimicis & hostib sis. Obliuiscuntur
enĩ quasi amicos uenire. id tantũmͦ desideran¬
tes quomͦ dolores & uictus parsimonia ex eoꝵ
dispositione nascantur. qͦmͦ acutisimo ferro
corpora secent. & excerant᷑ eos qͥ auctores tantũ cru¬
ciatuũ sunt: & ñ sanitatis que ex dolorib teddit᷑.
Populus gͥ egrotabat uariis languotib. Misit illis
medicos ꝓpħas ds. Unus ex medicis & ieremias
fuit. corripiens peccatores. & conu̾tere uolens a
uicus ad uirtutes. Illi uͦ cũ deberent ea que di¬
cebantur audite. econtrario accusabant ꝓpham
apud iudices sumles sui. Ex qͦ factũ est ut semꝑ
in calũniis & in teisticns fuerit ieremias eoꝵ ꝑu̾si¬
tate. qͥ quantũ in se fuit curati erant. iuxta ꝓpͥã
autẽ incredulitatẽ ad huc egrotabant. Istiusmo¬
di aliqͣndo loqͥtur. Et dixi. Non loquar. neq

Expanded text:
juriis repellunt, eaque prorsus iis faciunt, quae fajuriis repellunt, eaque prorsus iis faciunt, quae faeiat quis inimicis et hostibus suis. Abominantur enim eos quasi inimicos venire, quasi id tantummodo desiderantes, quomodo dolores et victus parcimonia, ex eorum dispositione nascantur: quomodo acutissimo ferro corpora secent; et exsecrantur eos quasi auctores tantorum cruciatuum, et non sanitatis quae ex doloribus redditur. Populus igitur aegrotabat variis languoribus, et misit illis medicos prophetas Deus. Unus ex medicis et Jeremias fuit, corripiens peccatores, et convertere volens a vitiis ad virtutes. Illi vero cum deberent ea quae dicebantur audire, ecui. Ex quo factum est ut semper in calumniis et in tristitiis fuerit Jeremias, eorum perversitatis, quantum in se fuit, curam gerens. Juxta propriam autem incredulitatem adhuc aegrotantibus istiusmodi aliquando loquitur: Et dixi: Non loquor, neque
Abbreviated transcription (Latin):
tib constituti sunt. uident tristia.
iocunda ꝑtractant. & in alienis
calamitatib merore ꝓpͥo conficiuntur. Sc̃ꝑ enĩ
conũsatio eoꝵ in gemitu. sẽꝑ in curis ẽ. Nunquã
cum letis consortiũ habent. cum uulneratis. cũ
his quoꝵ carnes in cõmodis uatus debilitantur
qui febrib estuant. qͥ dolore torquent᷑. iugi ser¬
uicio ꝑseuerant. Et siqͥs eoꝵ uult implere me¬
dicinam. ñ indignatur. ñ obliuiscitur ꝓpositi
artis sue. post quã cũ his fuerit qͦs sermo p̾fa¬
tus ẽ. Hec iccirco in ꝓemio diximꝰ. qͥa & ꝓpħe¬
iubeant᷑ uͥ languentes st̃. Non enĩ necesse ha¬
bent sam medicũ. s hii qͥ se male habent. Qa au¬
tẽ a luxuriosis egrotantib medici patiunt᷑. hoc
sustinent ꝓpħe ac magistri ab his qͥ curari no¬
lunt. Odio qͥppe habentur quasi p̃cipientes ad¬
uersũ desideria languentiũ. qͣsi ꝓhibentes deli¬
cus. & cibis uarus uti eos. qui cũ sint infirmi
entis languentes medicos. & maledictis atq in¬

Expanded text:
ia, injucunda pertractant, et in alienis calamitatibus moerore proprio conficiuntur: semper enim conversatio eorum in gemitu, semper in curis est, numquam cum laetis consortium habent: cum vulneratis, cum his quorum carnes incommodis variis debilitantur, qui febribus aestuant, qui dolore torquentur, jugi servitio perseverant. Et si quis eorum vult implere medicinam, non indignatur, non obliviscitur propositi artis suae, postquam cum his fuerit quos sermo praefatus est. Haec idcirco in prooemio diximus, quia et projubentur, ubi languentes sint: Non enim necesse habent sani medicum, sed ii qui se male habent . Quod autem a deliciosis aegrotantibus medici patiuntur, hoc sustinent prophetae ac magistri ab his 840 qui curari nolunt. Odio quippe habentur quasi praecipientes adversum desideria languentium, quia prohibent deliciis et cibis variis uti eos, qui cum sint infirmi, obedientes atque languentes medicos, et maledictis atque in
Abbreviated transcription (Latin):
modi arima comedebat. sequebat᷑ eũ amaritu¬
do dicentẽ: inimicꝰ factus sũ ueta dicens. Dan¬
ducabat amaritudines in dolore & labore. in ui¬
giliis frequent̃. in fame & siti. extra cet̾a qͥb ꝓ
totiꝰ mundi salute contendebat. & que eũ faci¬
ebant p̾sidẽ ueritatis. arima cũ amaritudinib

Expanded text:
modi azyma comedebat, sequebatur eum amaritumodi azyma comedebat, sequebatur eum amaritudo dicentem: Inimicus vobis factus sum vera dicens . Manducabat amaritudines in dolore, in labore, in vigiliis frequenter, in fame et siti , extra caetera quae pro totius mundi salute pandebat, et quae eum faciebant praesidem veritatis azyma cum ama
Abbreviated transcription (Latin):
re. solus sedebã. Quia amaritudine plenis
erã. Si arta & angusta uia ẽ que ducit ad int̃ã.
expedit tͥ ab om̃i dulcedine recedenti. ut amari¬
tudine in p̾senti scło cõpleatis. An ignotas qm̃
sollẽnitas di uinctis amaritudinib celebrat᷑: Ait
qͥppe sermo diuinꝰ. Cũ habueritis diẽ festũ. a¬
tima suꝑ amaritudines manducabitiᷤ. Simul aũ
disserendũ puto. qͥd sͥ uelit hec nissio. qͥa p̃cipit
agentẽ pascha dĩ arima cũ amatitudinib man¬
ducare. Et de arimis quidẽ meã int̾pretatio
nẽ apłs paulus exposuit. de amaritudine uͦ
qd sequitur necesse ẽ ut aliqͥd apłice disputa¬
tioni simile cepꝑiat᷑. De arimis itaq apłs
licie & neqͥtie. s in atimis sinceritatis & ueri¬
tatis. De amaritudinib necesse ẽ ut talis ratio
reddatur. que doceat sic eas celebrandas. quomͦ
arima comedant᷑. habeto sinceritatẽ & uerisa¬
tẽ. & amaritudines sequent᷑. & manducabis
arima cũ sinceritate & uetitate. Paulus qͥa istiꝰ

Expanded text:
 quia amaritudine plenus sum . Si arcta et angusta est via quae ducit ad vitam, expedit tibi ab omni dulcedine recedenti, ut amaritudine in praesenti saeculo complearis. An ignoras quoniam solemnitas Dei adjunctis amaritudinibus celebratur? Ait quippe sermo divinus: Cum habueritis diem festum, azyma super amaritudinem manducabitis . Simul autem considerandum puto quid velit haec jussio, quae praecepit agentem pascha Dei azyma cum amaritudinibus manducare. Et de azymis quid est mea interpretatio, Apostolus Paulus exposuit. De amaritudine vero quod sequitur, necesse est ut aliquid Apostolicae disputationi simile reddatur. De azymis itaque Alitiae et nequitiae, sed in azymis sinceritatis et veritatis . De amaritudinibus necesse est ut talis ratio reddatur, quae doceat sic eas celebrandas, quomodo azyma comedantur. Habeto sinceritatem et veritatem, et amaritudines te sequentur, et manducabis azyma cum sinceritate et veritate. Quia Paulus istius
Abbreviated transcription (Latin):
libet qͥspiã. is qͥ p̃sidet ppło & regit eccłiãsticã
disciplinã. eicit eũ de congregatione sc̃oꝵ. Ilico
ille circuit ciuitatẽ : lacerat eũ qͥ quantũ in
se fuit eccłam uindicauit. Uerũ nos ñ p̃beamꝰ
auditũ his qͥ ꝓpt̾ extõmunicationẽ suitam p̾po¬
sitos quã eccłie conuentũ uesano ore dilacerant.¬
Beati uͦ apłi om̃ admitatione digni. innumera¬
bilib ꝓpt̾ ueritatẽ iniurus affecti loquebant᷑.
ꝓpt̾ta cõplaceo mͥ in infirmitatib meis. in contu¬
melus. in necessitatib. in ꝑsecutionib & in an

Expanded text:
dlibet quispiam: is qui praesidet populo, et regit Ecclesiasticam dlibet quispiam: is qui praesidet populo, et regit Ecclesiasticam disciplinam, ejicit eum de congregatione sanctorum: illico ille circuit civitatem, lacerat eum qui, quantum in se fuit, Ecclesiam vindicavit. Verum nos non praebeamus aurem, qui propter excommunicationem sui tam praepositosBeati vero apostoli omni admiratione digni innumerabilibus propter veritatem injuriis affecti loquebantur: Propterea complaceo mihi in infirmitatibus, in contumeliis, in necessitatibus, in persecutionibus
Abbreviated transcription (Latin):
uestigia unigeniti tui. hec loquentes. ñ sentimꝰ
qͥd petamꝰ : Rei enĩ hoc dicimꝰ. Fac & nos sic
odio haberi. ut odio habiti sunt ꝓpħe. & da nob̾
uerba talia suꝑ que ꝑsecutionẽ patiam᷑. Da m
istas incidere calamitates. quas apłi sustinuert̃.
Dicere qͥppe da mͥ partẽ cũ ꝓpħis. nolentẽ id pa
ti qđ ꝓpħie. omniũ iniustissimũ ẽ. Dicere da mͥ
partẽ cũ apłis. nolentẽ ex affectu pauli uoce lo¬
qui in laborib plurimũ. in plagis abundant̃.
in carcerib supra modũ. in mortib sepe. & reliqͣ.
omniũ ẽ unqͥssimũ. Si itaq uolumꝰ reqͥescere cũ
ꝓpħ̃is. consideremꝰ uitas ꝓpħarũ. quomͦ ex eo quod
increpabant & arguebant delinq̃ntes. obiurgati con
tunt. circũeuntes in melotis. in capͥnis pellib. an
egestate. in tribulatione & miseria. in solitudini¬
b errantes. Eo tẽpore quo erant sinagoge plu
gͦ ẽ: Siquis uult unitati uitas ꝓpħatũ. incre¬
pet arguatq peccantẽ. Statim odiũ merebit᷑.

Expanded text:
vestigia Unigeniti tui. Haec loquentes non sentimus quae petimus: re enim hoc dicimus: Fac nos sic odio haberi, ut odio habiti sunt prophetae, et da nobis verba talia super quae persecutionem patiamur: da in istas incidere calamitates quas apostoli sustinuerunt. Dicere quippe, da mihi partem cum prophetis, nolentem patae, omnium injustissimum est: dicere, da mihi partem cum apostolis, nolentem ex affectu Pauli vere loqui: In laboribus plurimum, in plagis abundanter, in carceribus supra modum, et in mortibus saepe , et reliqua omnia est iniquissimum. Si itaque volumus requiescere cum Prophetis, consideremus vitas prophetarum, quomodo ex eo, quod increpabant et arguebant delinquentes, judicati condrunt, circumeuntes in melotis et in caprinis pellibus, in egestate, in tribulatione et miseria, in solitudinibus errantes . Eo tempore quo erant synagogae pluergo est? Si quis vult imitari vitas prophetarum, increpet, arguatque peccatores, statim odium merebitur,
Abbreviated transcription (Latin):
scͥpture sensus aufert᷑. Cessauit apud eos legis
& ꝓpħarũ int̾ptetatio. legunt oĩa. & ñ intelli¬
& dic ppło huic. Auditione audietis & ñ intelli¬
getis. & cernentes uidebitis & ñ scietis. incrassa¬
tũ ẽ enĩ cor ppłi huiꝰ. Hccã & illud qdł ab isala
dr. Auferet dñs ab iudea & ab ierłm ualidũ &

Expanded text:
Scripturae sensus aufertur. Cessavit apud eos Legis et Prophetarum interpretatio: legunt omnia, et non intelli: Dic populo huic: Auditione audietis, et non intelligetis, et cernentes videbitis, et non scietis, incrassatum est enim cor populi hujus . Necnon et illud quod ab Isaia dicitur: Auferet Dominus a Judaea, et ab Jeru
Abbreviated transcription (Latin):
cathecuminos ut cathecuminos. si oĩb oĩa red¬
dat. nulli debet officiũ. Si uͦ reddere debet &
ñ reddit. ñ potest dicere. non debur. Cũ enĩde¬
buerit ñ exoluit. Qđ aũ seqͥtur. ñ debuit mͥ
qͥsquã. sic intelligendũ ẽ. Ego quidẽ fenerari uo¬
lui & sp̃uales pecumas cõmodare. s illi auer¬
terunt aures suas ab his qͣ dicebant᷑. neq uolu¬
erunt p̃bere se docbiles. ut mͥ p̾berent que au¬
dierant. Iecico non debuit mͥ qͥsquã. Siqͥs enĩ uo¬
luerit setmones qͥ dicuntur audire. debitor fit
Accusant᷑ qͥppe tales dicente ꝓpħa. nec debuit
mͥ quisquã. Qđ aut̃ ait. heu mͥ heu mat̃ quasi
que me genuisti uirũ qͥ iudicer & discernar om̃i

Expanded text:
catechumenos, ut catechumenos; si omnia omnibus redcatechumenos, ut catechumenos; si omnia omnibus reddat, nulli debet officium. Si vero reddere debet, et non reddit, non potest dicere: Non debui; cum enim debuerit, non exsolvit. quisquam, sic intelligendum est: Ego quidem fenerari volui: et spiritales pecunias commodare, sed illi averterunt aures suas ab iis quae dicebantur, neque voluerunt praebere se dociles, ut mihi deberent quae audiebant. Idcirco non debuit mihi quisquam. Si quis enim voluerit sermones qui dicuntur audire, debitor fit Accusantur quippe tales, dicente propheta: Non debuit mihi quisquam. Quod ait: Heu mihi, mea mater, quare 843 me genuisti virum, qui judi
Abbreviated transcription (Latin):
cunt᷑ abiciunt. & ego dico. ñ ꝓfui neq ꝓfuit
mͥ quisquã. qui hanc utilitatẽ ñ sũ consecutꝰ.
quã consequitur is qͥ beatꝰ efficit᷑. dũ in aurẽ
loqͥt᷑ audientiũ. P otest aũ & alit̾ intelligi.
Quicũq discipłis p̃cipit. si ingeniosos & arden¬
tis nature habeat auditores. quanto plus p̾¬
ceꝑit. tanto plus ꝓficit illis itrogantib. &
de eo qđ dicit sepe querentib qui sit sensus
in dicto. qͥ ordo scͥpti & uoluntas. Unde con¬
trario ait. ñ ꝓfui neq ꝓfuit mͥ qͥsquã Quia
autẽ & alia nobis expositio residua ẽ ꝓpter
exemplaria cerciora in quib continetur ñ de¬
biri neq debuit mͥ qͥsquã. & hunc locũ consi¬
gal. cui timorẽ timorẽ timorẽ. cui tributũ
tributũ. cui honorẽ honorẽ. & uniu̾sis oĩa
rep̃sentat. nulli debens aliquod officiũ. u̾bi
gr̃a honorans parentes ut parentes. fr̃s ut
biteros. diaconos ut diaconos. fideles ut fideles.

Expanded text:
iciunt: et ego dico: Non profui, neque profuit mihi quisquam; quia hanc utilitatem non sum consecutus, quam consequitur is qui beatus efficitur, dum in aures loquitur audientium. Potest autem et aliter intelligi. Quicumque discipulis praecipit, iste, si ingeniosos, et audientis naturae habeat auditores, quanto plus praecipit, tanto plus proficit, illis interrogantibus, et de eo quod dicit saepe quaerentibus, qui sit sensus in dicto, qui ordo, quae scripti voluntas. Unde econtrario ait: Non profui, neque profuit mihi quisquam. Quia autem et alia nobis expositio residua est, propter exemplaria certiora, in quibus continetur: Non debui, neque debuit mihi quisquam, et hunc locum consigal, cui timorem timorem, cui tributum tributum, cui honorem honorem , et universis omnia repraesentat, nulli debens aliquod officium, verbi gratia, honorans parentes, fratres ut ros ut presbyteros, diaconos ut diaconos, fideles ut fideles,
Abbreviated transcription (Latin):
dimus. ieremiã ꝓ dño nr̃o iħu positũ. sic &
in p̾senti loco int̾pretem᷑. Annotauimꝰ in pͥn¬
sui te. regna eradicare & subu̾tere. & disꝑde¬
ne neqͥtie subuersa. fecit in aĩab nr̃is iustitiã ue¬
gruũ & blasphemũ ẽẽ uidet᷑ si referat᷑ addñm.
id ẽ heu mͥ heu mͥ heu mat̾. saluator nr̃ dicere.
miserans alios. Ad qđ ꝓbandũ exhibenda st̃ te¬
stimonia. que manifesta nulli alii apta sint nͥ
saluatori. qͦmͦ uidens ierłm fleuerit suꝑ eã. &¬

Expanded text:
itum, sic et in praesenti loco interpretemur. Annotavimus in prinsui te, regna eradicare, et subvertere, et disperdene nequitiae subversa, fecit in animabus nostris justitiam, vegruum, et blasphemum videtur esse si referatur ad Dominum, id est: Heu mihi, mater, Salvator noster dicere miserans alios. Ad quod probandum exhibenda sunt testimonia, quae manifeste nulli alii apta sint nisi Salvatori: quomodo videns Jerusalem fleverit super
Abbreviated transcription (Latin):
scͥtũ ẽ. Si te ducẽ ordinauetint. ne extollaris. s
esto int̾ cos quasi unus ex ipsis. Uide gͦ quomͦ
dux erat ipse ppłi. qui eos introduxerat in t̾ram
sc̃am. in t̾rã reꝑmissionis. Ipse etat successor moy¬
om̃is hic ppłs dat aliquã partẽ meo dño iħu. &
uelut locũ quendã habitationi eiꝰ tribuit. S ne
mnuriosũ ẽe indeatur qd̃ ar. reqͥramꝰ quomͦ nos

Expanded text:
riptum est: « Si te ducem ordinaverint, ne extollaris, sed esto inter eos quasi unus ex ipsis . » Vide ergo quomodo duxerat populum, ipse qui eos introduxerat in terram sanctam, in terram repromissionis: ipse erat successor Moyomnis hic populus dat aliquam portionem meo Domino Jesu, et velut locum quemdam habitationi ejus tribuit. Sed ne injuriosum videatur
Abbreviated transcription (Latin):
dere ab homine quẽ impudent̾ obsedit & ue¬
quit̃. ita etiã hic intelligendũ ẽ in istis qͥ di¬
tunt᷑ amorrei. qͥ ꝑmanent & ꝑsistunt habita¬
re in elon & in salamin. Et ut uere ostende¬
ret scͥptura qͥa ꝑferentes penas & ꝑflagella ꝑ¬
suꝑ amorreos : Hel ꝑ exorcistarũ ut diximus
manꝰ impositionẽ uehem̃tius imposita graua¬
ri d̾r suꝑ immundos sp̃c manꝰ effrẽ. uł quia

Expanded text:
dere ab homine quem impudenter obsidet et nequiter: ita etiam hic intelligendum est in istis qui dicuntur Amorrhaei, qui permanent et persistunt habitare in Elon et in Salumin. Et ut vere ostenderet Scriptura quia perferentes poenas et flagella psuper Amorrhaeos, vel exorcistarum ut diximus, manus impositione imposita, gravar
Abbreviated transcription (Latin):
effrẽ suꝑ eos. Amorteus interpretat᷑ amatꝰ
uł amaritudo. habitantes gͦ in elon que inter¬
nes in arietantib & pacificis. Arietantes sunt hũ
qui in agonib positi expugnare ⁊abulicas edes
instructurasq conantur. pacifici uͦ qui carnalib
concupiscentiis suꝑatis. pacẽ anime gerunt. in
utrisq tam̃ ꝑseuerat & contendit contraria ama
ritudo ꝑsistere. In quo tale aliqͥd intelligete
possumus qđ dicit. ꝑmansit habitare amor¬
reus in ipsis. Uerbigi̾a. si mimica uittus demo¬
ns ex amaritudinis turma ueniens obsideat ali¬
cuiꝰ corpus. ꝑturbet ac sopiat mentẽ. adhibean¬
tur autẽ multe orationes. multa ieiuma. multe
exorcistarũ inuocationes. & adhec oĩa surdus de

Expanded text:
eret. Amorrhaeus interpretatur amarus vel amaritudo. Habitantes ergo in Elon, quae internes in arietantibus et pacificis. Arietantes sunt hi qui, in agone positi, expugnare diabolicas aedes et destruere conantur; pacifici vero, qui in carnalibus concupiscentiis superati pacem animae egerint: in utrisque tamen perseverare contersistere; in quo tale aliquo intelligere possimus, quia dicit, permansit Amorrhaeus in ipsis. Verbi gratia, si inimica virtutis daemonis ex amaritudine turma veniens obsideat alicujus corpus, perturbat et hebetat ruentes, adhibeantur autem multae orationes aut multa jejunia, multae exor
Abbreviated transcription (Latin):
esfiẽ. & edificauit ibi ciuitatẽ & habitauit in ea.
Ipse ẽ qͥ dedit hereditatẽ ot̃: filiis iuda qͥ dedit ef¬
frem & dumdie tribui manasse. ipse dedit et¬
magnifico illi caleph filio iephone hereditatẽ. ipse
misit int̾ nos ꝑ singłas trib qͥ uniu̾sã t̾rã ꝑagtarent
sͥ. Ipse misit oĩb sortes. & se in nouissimis reser¬
uauit. Quare putas uoluit ẽẽ omiũ nouissimꝰ:
S ine dubio ut cet omniũ pͥmus. Et nec ipse he
reditatis s sort̃ presumit.s. appło acepit. Erili
dat ppłs hereditatẽ: a qͥ ipse ꝑceꝑte.Sic enĩ scͥptũ e.

Expanded text:
Ephraim; et aedificavit civitatem, et habitavit in ea. Ipse est qui dedit haereditatem omnibus filiis Juda, qui dedit Ephraim et dimidiae tribui Manasse; ipse dedit magnifico illi Caleph filio Jephone haereditatem; ipse misit ternos per singulas tribus, qui universam terram peragrarent sibi; ipse misit omnibus sortes, et se in novissimis reservavit. Quare putas voluit omnium esse novissimus? Sine dubio ut esset omnium primus. Et nec ipse sibi haereditatis sortem praesumpsit, sed a populo accepit; et illi dat populus haereditatem, a quo ipse acc
Abbreviated transcription (Latin):
cõmunẽ hominẽ uidit. s intellexit uirtutem
tutib an excontrariis una sit que uidet᷑. & ideo
interrogat & ꝑquirit dicens. Nr̃ es an aduersari¬
oꝵ: At ille ait. Ego sum pͥnceps milicie uirtu¬
tis dñi. nc̃ adueni. Et cũ audisset adora¬

Expanded text:
unem hominem vidit, sed intellexit virtutem tutibus, an ex contrariis una sit quae videtur, et ideo interrogat et perquirit, dicens: « Noster es, an adversariorum? » At ille ait: « Ego sum princeps militiae virtutis Domini: nunc adveni. » Et cum hoc audisset
Abbreviated transcription (Latin):
in quo nẽ sumꝰ uite statu manua uescim᷑. ꝑ
hoc qđd diuine legis instructionib erudim᷑.
Qucro meruerit t̾rã repmissionis intrare. id ẽ ea que
a saluatore reꝑmissa sunt conseqͥ. ille edet fru¬
ctus e regione palmarũ. Uere enĩ fructũ palme
inueniet. qͥ deuicto hoste ad ꝓmissa ꝑuenerit.
Certũ nãq ẽ. qđ quantacũq illa sunt que nẽ in
lege di uł in diuinis litteris intelligere possu¬
mus aut sentire. multo sublimiora & excelsi¬
ora erunt illa que cessante enigiate facie ad
faciẽ sci quiq udere merebuntur. qͥa que ocu¬
lus ñ uidit nec auris audiuit. nec in cor homi¬

Expanded text:
t manna vescimur, per hoc quod divinae legis instructionibus erudimur. Qui vero meruit in terram repromissionis intrare, id est, ea quae a Salvatore promissa sunt consequi, ille edet fructus de regione palmarum. Vere fructum palmae inveniet, qui devicto hoste ad promissa pervenerit. Certum namque est quod quantacunque illa sunt quae nunc in lege Dei et divinis litteris intelligere possumus aut sentire, multo sublimiora et excelsiora erunt illa quae cessante aenigmate, facie ad faciem sancti quique merebuntur; quia quae oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor homi
Abbreviated transcription (Latin):
post circũcisionẽ carnes agni comedere an
die m̃sis. Uides gͦ qͥa nemo ĩmundus facit
pascha. nemo incirtũcisus. s qͥcũq mundus fu¬
erit & circumcisus. sic̃ apłs interpretat᷑ dicens.
Et enĩ pascha nr̃m immolatus ẽ. xp̃c. Itaq dĩẽ fe¬
stum celebremꝰ. non in ferm̃to malicie & nequi¬

Expanded text:
ante circumcisionem carnes agni comedere debdie mensis. Vides ergo quia nemo immundus facit pascha, nemo incircumcisus, sed qui mundus fuerit et circumcisus, sicut Apostolus interpretatur dicens: « Etenim pascha nostrum immolatus est Christus. Itaque diem festum celebrem
Abbreviated transcription (Latin):
uincło mortis annexũ ẽ. Isti enĩ sc̃ pedes quos
lauit iħc. Quos nͥ lauerit. ñ habebimꝰ par¬
tem cum eo. Qđ si ergo ab anima nr̃a & sen¬
sib om̃e uincłm cure mortalis ab soluimꝰ
continuo libent̃ etiã nobis aderit & assistet
deus. Que aucẽ st̃ in consequentib indeamꝰ.¬

Expanded text:
vinculi mortalis annexum est. Isti sunt enim pedes, quos lavit Jesus, quos nisi laverit non habebimus partem cum eo. Quod si ergo ab anima nostra et sensibus omne vinculum curae mortalis absolvamus, continuo libenter etiam nobis aderit et assistet Deus. Quae autem sunt in consequentibus videam
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ edere ceꝑunt de fructib t̾re. Itaq tres sp̃es
ciboꝵ generalit descͥbuntur. Unũ qͥdẽ quo
uescimur exeuntes de t̾ra egipti. s hoc ad par¬
uũ tempus sufficit. Post hoc autẽ manna¬
ccũ. In qͥb differentiis ut mee paruitatis in¬
tellectus assequitur. illud arbitror indicari
qđ primꝰ cib ẽ quẽ de egipto ereuntes no
raliũ litterarũ. que exiguumt aliqͥd iuuare

Expanded text:
unc edere coeperunt de frugibus terrae. Itaque tres partes ciborum generaliter describuntur. Unum quo vescimur exeuntes de terra Aegypti, sed hoc ad parvum tempus sufficit. Post hoc succedit mannactus. In quibus differentiis, ut meae parvitatis intellectus assequitur, illud arbitror indicari, quod primus cibus est quem de Aegypto exeuntes nobralium litterarum, quae exiguum in ere
Abbreviated transcription (Latin):
uulnete nr̃e circũcisionis obaucitur: Ego ita ar¬
bitror. qđ circumcidi ꝑ dñm nr̃m. hoc ẽ uicus ca¬
rere. malas consuetudines & pessima instituta
deponere. fedos & inconditos mores & quicqͥd
ab honestatis & pietatis regula habundat ab¬
scidere. S hoc cum in initus facimꝰ. ipsa noui¬
tatis quodã mͦ difficultate constringim᷑. & qua¬
si cũ labore quodã & dolore animi ueteris con
suetudinis culpas nouella institutione mutamꝰ.
Et ideo ẽ ut dixi quedã difficultas in initus.
susciꝑe. Hoc gͦ michi uidet᷑ tempus ẽẽ. qͦ ue¬
lut in dolore circumcisionis nr̃e dicimͣ resi¬
dere. usq qͦ obducta cicatrice sanemͣ. Obdu¬
cimꝰ autẽ cicatricẽ. cũ iã noua instituta absq
difficultate cõplemꝰ. & in usum nob̃ uertit᷑.
qđ pͥus quasi insolitũ difficile uidebatur. Et
tunc uere iã sanati dicim᷑. cũ uicus carentes.
uirtutẽ nouo usu uertimꝰ in naturã. Et ita¬

Expanded text:
vulnere circumcisionis obducitur? Ego arbitror quod circumcidi per Jesum, hoc est vitiis carere, malas consuetudines et pessima instituta deponere, foedos et inconditos mores, et quidquid ab honestatis et pietatis regula redundat, abscidere. Sed cum hoc in initiis facimus, ipsa novitatis quodammodo difficultate constringimur, et quasi cum s culpasque novella institutione mutamus. Et ideo, ut dixi, quaedam difficultas est in initiis suscipere. Hoc ergo mihi videtur tempus esse quod velut in dolore circumcisionis nostrae dicimur residere, usquequo obducta cicatrice sanemur. Obducimus autem cicatricem, cum jam nova instituta absque difficultate complemus, et in usum nobis vertitur quod prius quasi insolitum difficile videbatur. Et tunc vere jam sanati inducimur, cum vitiis carentes, virtutem novo usu
Abbreviated transcription (Latin):
ui mobedientes fuert̃ mandatis
dñi. incircũcisi dicunt᷑. Ex qͦ in¬
telligitur illos appellari mer¬
cũcisos. qui ñ obediunt man¬
hͥa omnẽ animã diligit

Expanded text:
 obedientes fuerant mandatis Domini, incircumcisi dicuntur. Ex quo intelligitur illos appellari incircumcisos qui non obediunt manomnem animam diligit
Abbreviated transcription (Latin):
in stella ex iacob. ꝑdet liberatũ de ciuitate.
Non hoc solũ. s in om̃i pene ꝓpħico stilo que di¬
cunt᷑. inuoluto satis & obscuro sermone dicunt᷑.
Non enĩ placuit sp̃ui sc̃o qͥ de his scͥbi uoluit. ut
palã hec pedib ut ita dicã imꝑitoꝵ concul¬
canda ponerent᷑. S ita ꝓuidit. ut cũ publice
haberi uideantur. sermonũ tam̃ obscuritate re¬
condita in archanis & secretis obtecta seruent᷑.
Et nc̃ gͦ qđ ait ꝑdet liberatũ de ciuitate. nͥ ad
consuetudinẽ ꝓpłncã respicias de qua dr. oĩs
ꝓpħia ñ potest ꝓpͥa absolutione constare. ual¬
de difficilis uidebitur intellectus. Uideamꝰ
tam̃ si forte hoc mͦ poterit explanari. Ciui
angłio dr de luxurioso filio qͥ dilapidauit
substantiã patris. qͥ adhesit inqͥt ad quendã
pͥmariũ ciuitatis in regione illa. a qͦ receptꝰ. in
agrũ mittitur porcos pascere. & hec gͦ ciuitas
cuiꝰ ille pͥmariꝰ erat: mundus hic intelligitur.

Expanded text:
et perdet liberatum de civitate. Nec in hoc solum, sed in omni pene prophetico stylo quae dicuntur, involuto satis et obscuro sermone dicuntur. Non enim sanctos sprevit, qui de his scribi voluit, ut palam haec et pedibus, ut ita dicam, imperitorum conculcanda ponerentur; sed ita providit, ut cum publice habere videantur, sermonum tamen obscuritate condita in arcanis, et in secretis obtecta serventur. Et nunc ergo quod ait, perdet liberatum de civitate, nisi ad consuetudinem propheticam respicias de ia non potest propria absolutione constare , valde difficilis videbitur intellectus. Videamus tamen, si forte hoc modo poterit explanari. Civitvangeliis dicitur de luxurioso filio, qui dilapidavit substantiam patris, quia accessit, inquit, ad quemdam primarium civitatis in regione illa, a quo receptus in agrum mittitur porcos pascere . Et haec ergo civitas cujus ille primarius erat, mundus hic intelligitur.
Abbreviated transcription (Latin):
uita eiꝰ pͥor. & incipit nouã uitam que in xp̃o
ẽ ducere. Simile autẽ etiã huic dicto illud ẽ.
si cõmorim᷑ & conuiuemꝰ. & illud. Si autem
mortui estis ab elem̃tis mundi. qͦmͦ uelut
uiuentes in hoc mundo decernitis: Necessa¬
rio gͦ etiã in his declarat᷑. qͥa ꝑdit animã suã

Expanded text:
vita ejus prior, et incipit novam vitam, quae in Christo est, ducere. Simile autem huic dicto etiam illud est: Si commoriamur et convivemus . Et illud: Si autem mortui estis ab elementis mundi, quomodo velut viventes in hoc mundo decernitis? Necessaria ergo in his declarantur, quia perdit animam suam
Abbreviated transcription (Latin):
ab. Moab qͥdẽ gens ẽ. cuiꝰ pͥncipes ñ alios eẽ
quã sp̃uales neqͥtias & pͥncipatꝰ illos aduersum
qͦs nobluctam̃ est incelligimꝰ. hos gͦ iste homo
ex isrł uastabit. cũ exuet pͥncipatus & pote¬
states. & affiget illos cruci sue. Neq enĩ po¬
terat saluare moabitas. & ad di agnitionẽ ꝑ¬
ducere. nͥ pͥncipes illoᷤ qͥ in esꝰ dñationẽ impie¬
tatis tenuerant deuastasfet. Et p̃dabitur
om̃s filios sech. S eth hic filius ẽ adã. de quo
dixit cũ natus eẽt. Suscitauit enĩ mͥ d̾s semen
aliud ꝓ abel: quẽ occidit cain. Iste ẽ gͦ seth.
ex qͦ om̃e humanũ in hoc mundo ducit᷑ genꝰ.
Nã de cam qͥ nati fuerant diluuio ꝑierunt.
Filu gͦ st̃ sech hu om̃s homines qͥ in hoc mundo

Expanded text:
alios esse quam spiritales nequitias et principatus illos adversum quos nobis luctamen est intelligimus. Hos ergo iste homo ex Israel vastabit, cum exuet principatus et potestates, et affiget illos cruci suae. Neque enim poterat salvare Moabitas, et ad Dei agnitionem perducere, nisi principes illos, qui in eis dominationem impietatis tenuerant, devastasset. Et praedabitur omnes filios Seth. Seth filius est Adam, de quo Eva dixit cum natus esset: Suscitavit enim mihi Deus semen aliud, pro Abel quem occidit Cain . Iste est ergo Seth, ex quo omne humanum in hoc mundo ducitur genus. Nam de Cain, qui nati fuerant, diluvio perierunt. Filii ergo sunt Seth omnes homines qui in hoc mundo
Abbreviated transcription (Latin):
in qͦ quesiuit ab eis rex inuenit eos decuplo
suꝑ om̃s incantatores & magos qͥ erant in om̃i
regno eiꝰ. Ex his gͦ oĩb potest intelligi qͦmͦ &
balaã cdixerit de semet ipso. qͥ scit scientiã excel¬
si. scilicet ut intelligat᷑ qđ origo totꝰ scientie ab
ipso acceꝑit exordiũ. uicio autẽ humane malicie.
aspirantib & subripientib etiã demonib in ꝑni¬
ciem uersa sint. que ꝓ utilitate concessa sunt.
Hec de eo qđ dixit. sciens scientiã excelsi. a nobis ꝓ

Expanded text:
in quo quaesivit ab eis rex, invenit eos decuplo in quo quaesivit ab eis rex, invenit eos decuplo super omnes incantatores et magos, quae erant in omni regione. Ex his ergo omnibus potest intelligi, quomodo et Balaam dixerit de semetipso: Qui scit scientiam Excelsi, scilicet ut intelligatur, quod origo totius scientiae, ab ipso acceperit exordium; vitio autem humanae malitiae aspirantibus et subripientibus etiam daemonibus, in perniciem versa sunt quae pro utilitate concessa sunt. Haec de eo, quod dixit, Sciens scientiam Excelsi, a nobis pro
Abbreviated transcription (Latin):
ea que indaniele scͥpta sunt. de ipso daniele &
trib amicis eiꝰ quos nabugodonosor rex trib
anus erudiendos tradidit. uolens eos in fua
id ẽ in patria babilonioꝵ. scientia sapientissimos
ficri. Ibi gͦ scͥptũ est. qͥa dedit eis dñs scientiã
& intellectũ & prudentiã in om̃ arte grãma¬
tica. & dameli dedit intellectũ in om̃i uer¬
bo & uisione & sommiis. & erant apud regem.¬
& in om̃i uerbo & prudentia & disciplina
in quib cumq quesunt ab eis rex iuenit eos
decuplo ampllꝰ quã erant sophiste & philoso¬
phi. qͥ erant in om̃i regno eiꝰ. Et hec qͥdem in
breorũ uͦ codicib aliqͥd etiã uehementius repꝑi
qͥb quãuis ñ utam᷑. tam̃ agnoscendi gr̃a dicemꝰ
etiã ibi que legimꝰ. Dedit inqͥt eis ds intellec¬
tũ & prudentiã in om̃i gr̃amatica sapientia.
& daniel intellexit in om̃i uisione & somnus.
Et post pauca. Et steterunt inqͥt in conspectu
regis. & in om̃i uerbo sapientie & discipline

Expanded text:
ea quae in Daniele scripta sunt, de ipso Daniele et tribus amicis ejus, quos Nabuchodonosor rex tribus annis erudiendos tradidit, volens eos in sua, id est patria Babyloniorum sapientia scientissimos fieri. Ibi ergo scriptum  in omni arte grammatica; et Daniel intellectum dedit in omni verbo, et virtute, et somniis: et erat apud regem in omni verbo, et prudentia, et disciplina. In quibuscunque quaesivit ab eis rex, invenit eos decuplo amplius, quam erant sophistae, et philosophi, qui erant in omni regno ejus . Haec quidem in ro codicibus, aliquid etiam vehementius reperi, quibus quamvis non utamur, tamen agnoscendi gratia dicemus etiam ibi quod legimus: Dedit, inquit, eis Deus intellectum et prudentiam in omni grammatica sapientia:  Daniel intellexit in omni visione et somnis . Et post pauca: Et steterunt in conspectu regis, et in omni verbo sapientiae et scientiae,
Abbreviated transcription (Latin):
ro sp̃ui. ꝑ resurrectionis spem. etiã ipsa ad
hereditatẽ ueniet. Non enĩ sola anima. s &
caro que aliquando fuerat inunica. ꝑ obedi¬
entiã sp̃c consors future hereditatis cxisteret.¬
anima ñ ueniat ad uirtutes s in ignauia ꝑse¬
ueret. nec caro ad hereditatẽ ueniet. s ad ui¬
diciũ illius qͥ potest & animã & corpus ꝑ¬
dere in gehennã. Et exurget ex iacob: &¬

Expanded text:
ro spiritui per resurrectionis spem, etiam ipsa ad haereditatem veniet. Non enim sola anima, sed et caro, quae aliquando fuerat inimica, per obedientiam spiritus consors futurae haereditatis existet.anima non veniat ad virtutes, sed in ignavia perseveret, nec caro ad haereditatem veniet, sed ad judicium illius, qui potest animam et corpus perdere in gehennam .
Abbreviated transcription (Latin):
reportat. sic̃ & in aluis de eo scͥptũ ẽ. quia ascẽ¬
dens in altum captiuã duxit captiuitatẽ. Ca¬
ptiuitatẽ scilicet illam humani generis. quã
diabolus ad ꝑditionẽ ceꝑat. istȩ rursus capti¬
uã duxit. & a morte reuocauit ad uitã. Uti
nã & me captiuũ habeat semꝑ iħc. & me ducat
in p̃dã suã. & ego tenear ciꝰ uincłis alligatꝰ. ut &e
ego dici merear uinctus. xͥ iħu. sic̃ & paulus
esau inimitꝰ eiꝰ. Edom idẽ ẽ qͥ & esau. Hic
scdm historiã qͥdẽ mimitꝰ ẽ isrł: s in aduen¬

Expanded text:
in aliis de eo scriptum est, quia ascendens in altum, captivam duxit captivitatem . Captivitatem scilicet illam humani generis, quam diabolus ad perditionem ceperat, iste rursus captivam duxit, et a morte revocavit ad vitam. Utinam ergo a me captivum habeat semper Jesus, et me ducat in praedam suam, et ego tenear ejus vinculis alligatus, ut et ego dici merear vinctus Christi Jesu, sicut Paulus Esau inimicis ejus . Edom idem est qui et Esau. Hic secundum historiam quidem inimicus est Israel, sed in adven
Abbreviated transcription (Latin):
posse qđ ait. consiliũ tͥ do qͥd facturꝰ est ppłs
hic ppło tuo. hoc ẽ consiliũ di enuntio tͥ & ma¬
nifesto. Reqͥrenti sane mͥ sicubi forte in scͥpturs
diuinis sub hoc sermone simile aliqͥd dictum
possit occurrere. insũ est etiã illud similit̾ ad¬
uertendũ qđ apłs ait. Quis enĩ cognouit sensũ
dñi. autqͥs ei consiliariꝰ fuite Hic enim quis.
ñ ꝓ nullo s ꝓ raro uł ex uno habet᷑. Quomͦ enĩ¬
ñ cognouit sensũ dm̃i unigenitꝰ suus qͥ dicit. ne

Expanded text:
osse quod ait: Consilium tibi do, quid facturus est populus hic populo tuo, hoc est consilium Dei enuntio tibi et manifesto. Requirenti sane mihi, sicubi forte in Scripturis divinis sub hoc sermone simile aliquid dictum possit occurrere, visum est etiam illud similiter advertendum quod Apostolus ait: Quis enim cognovit sensum Domini, aut quis consiliarius ejus fuit? Hic enim quis, non pro nullo, sed pro raro vel eximio habetur. Quomodo enim cognovit sensum Domini unigenitus suus, quid dicit
Abbreviated transcription (Latin):
Tum deinde. & qͦmͦ dignũ erit tantũ istud intel¬
ligi de balaã qđ sciat scientiã excelsi. qͥ etiam
balac regẽ docuerit quomͦ scandalũ miteret co¬
rã filiis isrł ut manducarent immolata & for¬
nicarentur: Uix enĩ de sc̃is ꝓpħis aut apłis
inueniet aliqͥs dictũ. quia scientiã sciant excel¬
si. Quãuis paulus dixerit audisse se uerba in¬
enarrabilia. que ñ licet homini loqͥ: tam̃ ñ est
ꝓfessus habere se scientiam excelsi. ꝓpt̾ qđ
diligentius intendamꝰ. si forte dignũ aliqͥd
nobis d̾s suꝑ hoc sermone reuelare dignabit᷑.
In libro qͥ apud nos qͥdẽ int̾ salomonis uolumi

Expanded text:
 prope. Quomodo dignum erit tantum istud intelligi de Balaam ut sciat scientiam Excelsi, qui etiam Balac regem docuerit, quomodo scandalum mitteret coram filiis Israel, ut manducarent immolata et fornicarentur. Vix enim de sanctis prophetis aut apostolis inveniet aliquis dictum, quia scientiam sciant Excelsi: quamvis Paulus dixerit, audisse se verba, inenarrabilia, quae non licet homini loqui ; tamen non est professus habere scientiam Excelsi. Propter quod diligentius intendamus, si forte dignum aliquid Deus nobis super hoc sermone revelare dignetur. In libro qui apud nos quidem inter Salomonis vo
Abbreviated transcription (Latin):
ex isrł. De his & in suꝑiorib diximꝰ. qͥa eui¬
denter de stella que magis in oriente appa¬
ruit ꝓpłietur. qua duce uenerunt ad iudeã. re¬
qͥrentes cũ qͥ natꝰ ẽ regẽ isrł. & reꝑtũ oblatis
muerib adorauerunt. S mouet me qd̃ de ip¬
sa stella postea quã dictũ ẽ in euangłio qͥa p̃¬
cesserit magos usq in bethieẽ. & ueniens stete¬
rit supra uͥ erat puer. ultͣ ñ sit dictũ qͥa uł
discesserit inde uł euanuerit. aut assumpta
sit. aut aliqͥd om̃mo de hoc narratio euan¬
głica designauerit s hoc tantũ dixerit. qͥa ue¬
int & stetic supͣu̾erat puer. Ne forte gͦ sic̃ tẽ¬

Expanded text:
is. De his in superioribus diximus, quia evidenter de stella quae magis in Oriente apparuit, profitetur: qua duce venerunt ad Judeam, requirentes eum qui natus est regem Israel; et repertum oblatis muneribus adoraverunt. Sed movet me quod ipsa stella posteaquam dictum est in Evangelio, quia praecesserit magos usque ad Bethlehem, et veniens steterit supra ubi erat puer , ultra non sit dictum, quia vel discesserit inde vel evanuerit, aut assumpta sit, aut aliquid omnino de hoc narratio evangelica designaverit, sed hoc tantum dixerit, quia venit et stetit supra ubi erat puer. Ne forte
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ inqͥt dñs ad moisen dicens. Ecce uocaui no¬
minatĩ beseleel filiũ uri filii or ex tribu ruda.
& repleui eũ sp̃u diuino sapientie & intellectꝰ
discipline ut in om̃i oꝑe intelligat. & sit ar¬
chitectꝰ ad oꝑandũ argentũ & aurũ. es & lapides
repletionis & oĩa oꝑa fabrilia. & lignũ. ut oꝑet᷑
scđm omnia oꝑa ad que ego dedi eum. s & eliab
filiũ achisamach ex tribu dan. & decdi in cor om̃i
prudenti intellectũ. ut faciant oĩa que constituit᷑.
brilis. siue in auro siue in argento. siue in alia
quatũq materia. uł etiã textrini sapientia. & in¬
de quia iure dici de his oĩb potest. qđ hoꝵ sci¬
entia ab excelso sit. Qd si fabrilis scientia ab ex¬

Expanded text:
est, inquit, Dominus ad Moysen dicens: Ecce vocavi noest, inquit, Dominus ad Moysen dicens: Ecce vocavi nominatim Beseleet filium Huri filii Or ex tribu Juda, et replevi eum Spiritu divino, sapientiae et intellectus et disciplinae, ut in omni opere intelligat et sit architectus, ad operandum argentum et aurum et aes, et lapides repletionis, et omnia opera fabrilia, et in ligno, ut operetur secundum omnium opera, ad quae ego dedi eum. Sed et Eliab filium Achisamach ex tribu Dan. Et dedi in cor omni prudenti intellectum, ut faciant omnia quae constitui brilis, sive in auro, sive in argento, sive in alia quacunque materia, vel etiam textrini sapientia: et vide quod a jure dici de his omnibus potest, quod horum scientia ab excelso sit. » De tribus vero pue
Abbreviated transcription (Latin):
sapientia iħu filii sirac appellatur. scͥptũ est.
Oĩs sapientia a dõ ẽ. Qͦ fortassis ita possitmꝰ intellige¬
re. quasi a dõ sit & illa sapientia mundi huꝰ quȩ
destruenda dr̃s pͥncipũ mũdi huiꝰ. et si qua alia ẽ.
ꝑ quã falsa scientia cõmendat᷑. nͥ in ipso libello
in consequentib diceret᷑. Non ẽ eñ sapientia ma¬
licie disciplina. ꝑ qd̃ utiq docet. quia omnis di¬
sciplina que falsi aliqͥd asserit. etiã si uehemens
uideat᷑ & uere similis. & que subuerti difficile
possit. tam̃ nequaquã huiꝰmodi scientia ad sapi¬
entie titulũ debeat applicati. Qa gͦ ẽ qđ ait. oĩs
sapientia a do est: Illud mͥ senfisse indet᷑. quia
oĩs sapientia que uł erga artẽ aliquã usui hu¬
mano necessaria habeatur. uł cuilibet rei sci¬
entia sapientia dr a d̾no data. Deniq apud iob
scͥptũ ẽ. Qdedit mulietib texendi sapientiã &
uarietatis disciplinã. S & in gxodo. Locutus

Expanded text:
u filii Sirach appellatur, scriptum est: Omnis sapientia a Deo est . Quod fortasse possumus ita intelligere, quasi a Deo sit et illa sapientia mundi hujus, quae destruenda dicitur, et principum mundi hujus; et si qua alia est, per quam falsa scientia commendatur: nisi in ipso libello in consequentibus diceretur; non est enim sapientia malitiae disciplina. Per quod utique docet, quia omnis disciplina quae falsi aliquid asserit, etiam si vehemens videatur, et veri similis, et quae subverti difficile possit, tamen nequaquam hujusmodi scientia ad sapientiae titulum debeat applicari. Quid ergo est quod ait: Omnis sapientia a Deo est? Illud mihi sensisse videtur, quia omnis peritia, quae vel erga artem aliquam usui humano necessaria habetur, vel cujuslibet rei scientia, sapientia dicatur a Domino data. Denique apud Job scriptum est: Quis dedit mulieribus texendi scientiam, et varietates disciplinarum? Sed et in Exodo: Locutus
Abbreviated transcription (Latin):
mͦ hoc ẽ in eo tẽpore qͦ uenit. s cũ plemitudo
gentiũ introierit & oĩs isrł saluari incipiet. tc̃
cũ ostendent. & tc̃ beatificabunt quẽ mͦ blas¬
pheinabant. S hoc tẽpus in qͦ hec fut᷑a sunt.
ñ appropinquat. Longe enĩ ẽ. & in ipso scłi
fine sꝑandũ. & ideo ait. Ostendã illi & ñ mͦ.
illi hoc ẽ ppło qui t̃c saluabit᷑. Post hec

Expanded text:
 non in eo tempore quo venit, sed cum plenitudo gentium introierit, et omnis Israel salvari incipiet, tunc eum ostendent, et tunc beatificabunt, quem modo blasphemant. Sed hoc tempus in quo haec futura sunt, non appropinquat: longe enim est, et in ipso saeculi fine sperandum. Et ideo ait: Ostendam illi, sed non modo. Illi, hoc est populo qui tunc salvabitur. Post haec
Abbreviated transcription (Latin):
qd ñ sibi ꝑ ministros solitos responsa defer¬
rent᷑. s & ab eo qͥ haberet omniũ potestatem.
recte uidetur ꝓtestatꝰ. ñ posse se u̾bũ d̃i trans-¬
gredi & facere pusillũ aut magnũ apud se¬
metipsũ. Non enĩ loquebat᷑ ei qui posset sa¬
ctificus & munerib ꝑmutari. s ille erat apud
quẽ ñ est cõmutatio. nec cõmutationis um¬
bra. Et ideo ñ potest sacerdos mercede mu¬
tari. uͥ deus munerib ñ mouet᷑. Discessurus
tam̃ balaã. incipit iterũ ꝓpħare & dicit.¬

Expanded text:
quod non sibi per ministros solitos responsa deferrentur, sed ab eo qui haberet omnium potestatem, recte videtur protestatus, non posse verbum Domini transgredi, et facere illud pusillum et magnum apud semetipsum. Non enim ille loquebatur ei, qui posset sacrificiis et muneribus permutari; sed ille erat, apud quem non est commutatio, nec commutationis umbra. Et inde non potest sacerdos mutari mercede, ubi Deus muneribus non movetur. Discessurus tamen Balaam, incipit iterum prophetare et dicit
Abbreviated transcription (Latin):
simis dieb. Et eẽt consequentia. ut uideretur
balaã ꝓpħare de his que ppłs isrł facturus
ẽẽt ppło balac uł ceteris gentib & qđ in uir-¬
tute faciet ita. ut ñ relinquat ex urbib mo¬
ab ullũ qͥ saluus fiat. S & ꝓpħia nichilomi¬
nus quã de.xͦ comungit in consequentib
uenient̃ posita uderetur si scͥptũ ẽẽt. ueni
& ꝓpheto tͥ. Nc̃ autẽ qͥd dicemus ad hoc qđ
scͥptũ ẽ. uemi consiliũ tͥ do qͥd faciet ppłs hic
ppło tuo: Requiramꝰ autẽ qͦmͦ intelligi debe¬
at qd̾ scͥptũ ẽ. consiliũ tͥ do. de qͦ sepe apud me¬
met ipsũ reqͥtens. nullũ potui exitum inue¬
nire scientie. si hoc quod ait consilio tͥ do. com¬
muni & usitato more dictũ putemꝰ. s illuo ma¬
gis uidi eẽ conueniens qđ ait. consiliũ do tͥ. ut
ita dixisse intelligatut. Consiliũ diuinũ qđ
in nouissimis dieb implendũ est.mͥ nc̃ reue-¬
latũ aꝑio tͥ & manifesto. ut scias qͥd ppłs hic¬

Expanded text:
retur Balaam prophetare de his quae populus Israel facturus esset populo Balac, vel caeteris gentibus; et quod in virtute faciet, ita ut non derelinquat ex urbibus Moab ullum qui salvus fiat. Sed et prophetia nihilominus quam de Christo conjungit in consequentibusvenienter posita videtur, si scriptum esset: Veni et propheto tibi. Nunc autem quid dicemus ad hoc quod scriptum est: Veni, consilium do tibi, quid faciet populus hic populo tuo? Requiramus ergo, quomodo intelligi debeat, quod scriptum est, consilium tibi do. De quo saepe apud meipsum requirens, nullum puto exitum invenire sententiae. Sed hoc quod ait, consilium tibi do, communi et usitato more dictum putemus. Sed illud magis vidi esse conveniens, quod ait, consilium tibi do, ut ita dixisse intelligatur: Consilium divinum, quod in novissimis diebus implendum est, nunc mihi revelatum, aperio t
Abbreviated transcription (Latin):
Ostendit in his qͥa & balac intellexerit ñ iã de¬
monũ ministerio decipi balaã s di uirtute ad
meliota transferri. Et ideo dicit. dñs frauda¬
quentia ueniamꝰ. Et dixit balaã ad ba¬
lac. Nonne & nuntiis tuis quos misisti ao
plenã domũ suã argento & auro. ñ potero tͣns¬

Expanded text:
Ostenditur in his, quia et Balac intelligerit non jam daemonum ministerio decipi Balaam, sed Dei virtute ad meliora transferri: et ideo dicit, Dominus privaquentia veniamus. Respondit Balaam ad Balac: Nuntiis tuis quos misisti ad plenam domum suam argenti et auri, non potero
Abbreviated transcription (Latin):
id ẽ arima hec corporalia. ñ aucdiuit manda¬
tum dicens. nͥ audieritis occulte. plorabit aĩa
ĩa. Et de sabbato quedam mulieitłe ñ audien¬
ta. qͣsi necdũ descenderit. rp̃c & nos baptismo suo
lauerit a legalib iniciis in euangłicã ꝑfectionẽ.
Idcuco diligentius attendamꝰ. siqͣndo logẽ legimꝰ¬

Expanded text:
id est, azyma haec corporalia, non audivit mandaid est, azyma haec corporalia, non audivit mandatum dicens: Nisi audieritis occulte, plorabit anima vestra. Et de sabbato quaedam mulierculae non audiennta, quasi nondum descenderit Christus, et nos baptismo suo laverit a Legalibus initiis in Evangelicam perfectionem. Idcirco diligentius attendamus, si quando Legem legim
Abbreviated transcription (Latin):
di in misterio absconsam. quã predestinauit ds
ante scła in głam nr̃am. Et rursũ alibi dr. qͥa
plura oꝑa di sunt in absconsis. Si audio legẽ.
aut occulte audio eam. aut non occulte. Iude¬
us qͥa legem ñ audit occulte. in manifesto cit¬
cumcidit᷑. nesciens eũ qͥ in manifesto cirtumci¬
datur. iudeũ ñ eẽ neq eã que in palã ẽ in car¬
ne circũcisionẽ. Qui autẽ auditor ẽ circu̾cisio¬
nis occulte. in occulto circũcidit᷑. Qaudit le¬
gem occulte de misterns pasche. oue uescit᷑. xp̃o.
pascha qͥppe nr̃m inmnolatus ẽ. xp̃c. Et sciens
carnẽ ũbi di uerũ cibũ eẽ. uescit᷑ eã occulte. qͥppe
de pascha audiuit occulte. At uͦ mserabilis
iudeus. iccirco dñm iħm int̾fecit: & usq in p̾sen¬
tẽ diẽ reus ẽ mortis eiꝰ: quia ñ audiurt occulte
legẽ & ꝓpħas. Siquando legis de arimis. potes
audire occulte. potes audire manifeste. Qcũq
de uobis ꝓpe qͥppe ẽ pascha. aama celebrauerit.

Expanded text:
erio absconsam: quam praedestinavit Deus ante saecula in gloriam nostram . Et rursum alibi dicitur, quia plura operum Dei sunt in absconsis . Si audio legem, aut occulte audio, aut non occulte. Judaeus quia Legem non audit occulte, in manifesto circumciditur, nesciens 834 eum qui in manifesto circumciditur, Judaeum non esse, neque eam quae in palam est in carne circumcisionem. Qui auditor est autem circumcisionis occultae, et in occulto circumciditur. Qui audit Legem occulte de mysteriis Paschae, ove vescitur Christo; Pascha quippe nostrum immolatus est Christus ; sciens carnem Verbi Dei vere cibum esse, vescitur ea. Occulte quippe de Pascha audivit. At vero miserabilis Judaeus idcirco Dominum Jesum interfecit, et usque in praesentem diem reus est mortis ejus, quia non audivit occulte Legem et prophetas. Si quando leges de azymis potes audire occulte, potes audire manifeste. Quicumque de vobis prope quippe est Pascha azyma celebraverit,