comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ ne ariferri sinas. Propt̃ qđ orando dicimiꝰ. ne
nos inferas in temptationem. Ec ipse dñs ad
petrum. Rogaui iuquit ꝓte: ne defitiat fides
tua: ħ ẽ ne auferatur de ore tuo uerbũ ueri¬
tatis usq ualde.Sequit᷑. Quia in iudiciis tuis

Expanded text:
est, ne auferri sinas; propter quod orando dicimus, «Ne est, ne auferri sinas; propter quod orando dicimus, «Ne nos inferas in tentationem» . Et ipse Dominus ad Petrum, «Rogavi,» inquit, «pro te, ne deficiat fides tua» ; hoc est, ne auferatur ex ore tuo verbum veritatis «usque valde.» Seq
Abbreviated transcription (Latin):
corpꝰ cuiꝰ hȩc uerba s̃ ꝑtinentes. graui pondere
ꝑsecuciomi surgente ñ ualuer̃ fustinere ex pbra¬
tionem & xp̃m deficiendo negauer̃: idõ seqͥt᷑.
Et ne auferas de ore meo uerbum ueritatis u¬
squeqͣq. Exore suo quippe dic̃. qͥa uiutas corꝑis
loquit᷑: in cuius m̃bris etiam illi deputant᷑
qui defecer̃ add horam negando: s penitendo
Non itaq usq ualde. uł sic̃ quidam codices
habent. ñ usquequaq. hoc ẽ ñ om̃imꝰ exore
petri in quo erat tipus eccłiȩ uerbũ uerita¬
tis ablatum ẽ: qͥa &e si ad horam negauit ti¬
more turbatꝰ. tam̃ flendo ẽ reparat᷑. & confi¬
tendo ẽ p̾ea coronatus. Totum itaq corpꝰ xp̃i
corꝑe siue quia negantibꝰ plurimis. reman¬
ser̃ fortes. qui usq ad mortẽ ꝑ ueritate ccita¬
rent: siue qͥa et ex his qͥ negauer̃ multi reꝑati
s̃: non ẽ ablatum ex enis ore uerbũ ueritatis u¬
sq ualde. Qđ aut̃ ait ne auferas: intelligendum

Expanded text:
corpus, cujus haec verba sunt, pertinentes, gravi pondere persecutionis urgente non valuerunt sustinere exprobrationem, et Christum deficiendo negaverunt; ideo sequitur, «Et ne auferas de ore meo verbum veritatis usque valde.» Ex ore suo quippe dicit, quia unitas corporis loquitur, in cujus membris etiam illi deputantur qui defecerunt ad horam negando, sed poenitendo Non igitur «usque valde,» vel, sicut quidam codices habent, non «usquequaque,» hoc est non omnimodo, ex ore Petri, in quo erat typus Ecclesiae, verbum veritatis ablatum est: quia etsi ad horam negavit timore turbatus, tamen flendo est reparatus , et confitendo est postea coronatus. Totum itaque corpus Chrcorpore sive quia, negantibus plurimis, remanserunt fortes qui usque ad mortem pro veritate certarent, sive quia et ex iis qui negaverant multi reparati sunt, non est ablatum ex ejus ore verbum veritatis «usque valde.» Quod autem ait, «ne auferas,» intelligendum
Abbreviated transcription (Latin):
uꝑiores uersus plixi psalmi huiꝰ orationẽ
habent: hii aut̃ qui secunt᷑ de quibꝰ nc̃
disputandum ẽ. narrationem. Petebat eñĩ homo
dĩ suꝑiꝰ adutorium gr̃ȩ dĩ cũ dicebat: in tua iusti¬
cia uruifica me. Et ueniat suꝑ me miscđia tuadñe:¬

Expanded text:
iores versus prolixi psalmi hujus orationem habent; hi autem qui sequuntur, de quibus nunc disputandum est, narrationem. Petebat enim homo Dei superius adjutorium gratiae Dei, cum dicebat, «In tua justitia vivifica me; et veniat super me misericord
Abbreviated transcription (Latin):
mandatis tins quȩ dilexi. Et leuaui manꝰ meas ad
mandata tua quȩ dilexi: & exercebar in iustificati¬
onibꝰ tius. uibi narrantis uerba s̃ non petentis: ue¬
lut impetratis quȩ petiuerat. Conficet᷑ indĩ laudi¬
bꝰ qualem illum fecerat misccłia añi. quam suꝑ se
uenire poposcerat. Neq enim hȩc ita suꝑioribꝰ con¬
uinxerat ut diceret. & ne auferas exore meo uerbũ
ueritatis usq ualde. qͥa in iudicuis tus sꝑaru.¬

Expanded text:
e dilexi. Et levavi manus meas ad mandata tua, quae dilexi; et exercebar in justificationibus tuis.» Ubi narrantis verba sunt, non petentis; velut, impetratis quae petiverat, confiteatur in Dei laudibus qualem illum fecerat misericordia Domini, quam super se venire poposcerat. Neque enim haec ita superioribus conjunxit, ut diceret, Et ne auferas ex ore meo verbum veritatis usqu
Abbreviated transcription (Latin):
ipsiꝰ iusticie. quasdam partes exsequeret᷑. p̃cipi¬
ens de elemosiis. de orationibꝰ de ieuius. de
ũq id ãmonuit. ne aliqͥd eorum ꝓpt̃ głam ho¬
minũ fiat. Et uͥq dicit eos qui pptea faciunt
ꝑcepisse mercedem suam: i etuã que scĩs repo
sua  ap̃t patrem: s temporailem quã quȩr̃ qui
cõtemplant᷑ in suis oꝑibꝰ uanitattẽ. Nonqͥa ipsa
laus humana eulpanda ẽ. Nã qͥdtam optan¬
dũ ẽ honunibꝰ quã ut eis placeant qͥ debeant
imitari: s ꝓpt̾ ipsam laudẽ bene oꝑari. hocẽ
uanitatẽ insius oꝑib̾. utueri. Quando qͥdẽ & po¬
sa ab hominibꝰ laus homitn iusto qͣntac̃q. ꝓ.¬
uenerit. ñ ibi eẽ debet eiꝰ finis boni. s etiam i¬
psa referenda ẽ ad laudem dĩ. ꝓpt̾ quẽ bona
faciunt uere boni. qm nec ase ipsis. s abillo
fiunt boni. Deniq in eodem sermone. dñs iã

Expanded text:
ipsius justitiae quasdam partes exsequeretur, praecipiens de eleemosynis, de oratione, de jejunio, ubique id admonuit, ne aliquid eorum propter gloriam hominum fiat, et ubique dicit eos qui propterea faciunt, percepisse mercedem suam , id est nosita est apud Patrem, sed temporalem quam quaerunt qui contemplantur in suis operibus vanitatem: non quia ipsa laus humana culpanda est nam quid tam optandum est hominibus, quam ut eis placeant quae debeant imitari?, sed propter ipsam laudem bene operari, hoc est vanitatem in suis operibus intueri. Quandoquidem et ipsa ab hominibus laus homini justo quantacumque provenerit, non ibi esse debet ejus finis boni, sed etiam ipsa referenda est ad laudem Dei, propter quem bona faciunt vere boni; quoniam non a seipsis, sed ab illo fiunt boni. De
Abbreviated transcription (Latin):
liis scĩs scripture locis ipsum uerbum om̃ino po¬
natur ut ẽ. quare mei oblitꝰ es. & obliuisceris
bi sepiꝰ hoc legit᷑: s ñ ut hominibꝰ ista cõtin¬
consilio ñ mutato. qͥa consilium dñi manet
in et̃num: ita dr̃ obliuisci qͣndo tardare ui¬
aet᷑. adiutorium uł ꝓmissũ. uel ñ retribuere
memoria sit elapsum qͦd sꝑat᷑ siue timet᷑. et ñ
fit. Dicunt᷑ ista locutione morali. qua huma¬
nꝰ moueat᷑ affectꝰ.: quãuis et ds faciat certa di¬
spositione ñ deficiente memona. nec obscura¬
ta intelligentia. nec uoluntate mutata. Cum
sum poscit ostendit᷑. & ostenditur ñ dĩ quasi
ei dem̃te ia exciãerit. admonet᷑. Mem̃to inqͥt
ta ẽ in humilitate mea. hȩc scilicet spes: quȩ da¬
ta ẽ hcinulib: dicente scriptura. Dĩ suꝑb̾ resi¬
stit: humilibꝰ autẽ dat giam. Unde or̃ẽ ꝓptio:

Expanded text:
liis sanctae Scripturae locis ipsum verbum omnino ponatur, ut est, «Quare mei oblitus es» ; et, «Oblivisceris bi saepius hoc legitur. Sed non ut hominibus ista continconsilio non mutato, quia consilium Domini manet in aeternum ; ita dicitur oblivisci, quando tardare videtur adjutorium vel promissum, vel non retribuere memoriae sit elapsum quod speratur sive timetur, et non fit. Dicuntur ista locutione morali, qua humanus movetur affectus; quamvis haec Deus faciat certa dispositione, non deficiente memoria, nec obscurata intelligentia, nec voluntate mutata. Cum sum poscit, ostenditur, et extenditur; non Deus, quasi ei de mente id excideta est in humilitate mea.» Haec scilicet spes quae data est humilibus, dicente Scriptura, «Deus superbis resistit, humilibus autem dat gratiam» . Unde ore proprio
Abbreviated transcription (Latin):
dicit. Nunqͥd gratis colit iob dm̃: putabat e¬
nim diabolus qđ in dõ colendo uir uistꝰ cor
indinatũ haberet in auaritia: & causa emo¬
lum̃ti uł utilitatis rerum temporaliũ. quibꝰ
eũ ditauerat dñs uelut mercenariꝰ ei ꝓ tali
mercede seruiret. S quam gratis dm̃ coleret:
sui cultꝰ ipse sit merces ipsum diligamꝰ: &¬
in seipso. ipsum diligamꝰ in nob̃. ipsum in
ꝓrimis nr̃is quos diligimꝰ sic̃ nosmet ipsoᷤͤ.
siue habeant eũ. siuie ut habeant eũ qͦd no¬
b̃ qm̃ ipso donante confertur. Ideo illi dr̃.
inclina cor meũ in testimonia tua &e ñm a
uaritiam. S quȩ secunt᷑: alio sermone tra¬
ctanda sitrt.t sriI. Incipit

Expanded text:
dicit: «Numquid gratis colit Job Deum» ? Putabat edicit: «Numquid gratis colit Job Deum» ? Putabat enim Diabolus quod in Deo colendo vir justus cor inclinatum haberet in avaritiam, et causa emolumenti vel utilitatis rerum temporalium quibus eum ditaverat Dominus, velut mercenarius ei pro tali mercede serviret: sed quam gratis Deum coleret,sui cultus ipse sit merces. Ipsum diligamus in seipso, ipsum diligamus in nobis, ipsum in proximis nostris quos diligimus sicut nosmetipsos, sive habeant eum, sive ut habeant eum. Quod nobis quoniam ipso donante confertur, ideo illi dicitur. «Inclina cor meum in testimonia tua, et non in avaritiam.» Sed quae sequuntur, alio sermone tractan
Abbreviated transcription (Latin):
latini int̾p̃tes ui hoc loco ñ nulli int̾precati s̃
emoliuũtum: quidã uͦ utilitat̃e: s meliꝰ qui
auaritiam. Dic̃ aut̃ apłs. Radix enim om̃tũ
malorũ: auaritia ẽ. S in greco unde in nram
ne genus significasse ꝑ speciem: id÷ ꝑ amo¬
rem pecuniȩ uiuu̾salem generalemꝙ auan¬
ipsi pͥmi homines ꝑ serpentẽ decepti & deie¬
cti ñ fuissent: nͥ plusꝗͣ acceperant habere. &
plusꝗͣ facti fuerant ẽẽ uoluissent. Hoc quippe
ꝓmiserat dicens: eritis sic̃ dii. Ergo ista pleon¬
exaĩa subuersi s̃. Plus enim uolłirtes habe¬
re quam acceꝑant: & qd acceꝑant acͥe serunt.
Cuiꝰ uestigiũ ueritatis quȩ ubiq disꝑsa s. et
inforensi uire dep̃hensum ẽ qđ iustitutũ ẽ:
ut plus petendo causa cadat: idt ut qui
plus petierit quã ei debet᷑ : & qͦd ei debebat᷑
amitit. Onũis aut̃ a nob circuncidit᷑ auaricu:
si gratis colatur dĩ. Ad qͦd scm̃ iob in.agone
temptationis ipse ꝓuocat inimicꝰ: cũ de illo

Expanded text:
ini interpretes in hoc loco nonnulli interpretati sunt «emolumentum,» quidam vero «utilitatem;» sed melius qui «avaritiam.» Dicit autem Apostolus: «Radix enim omnium malorum avaritia est» . Sed in graeco, unde in nostram ne genus significasse per speciem, id est, per amorem pecuniae universalem generalemque avaripsi primi homines per serpentem decepti et dejecti non fuissent, nisi plus quam acceperant habere, et plus quam facti fuerant esse voluissent. Hoc quippe ille promiserat dicens: «Eritis sicut dii» . Ergo ista πλεονεξία subversi sunt. Plus enim volentes habere quam acceperant, et quod acceperant amiserunt. Cujus vestigium veritatis quae ubique dispersa est, et in forensi jure deprehensum est, quo institutum est ut plus petendo causa cadat: id est, ut qui plus petierit quam ei debetur, et quod ei debebatur amittat. Omnis autem a nobis circumciditur avaritia, si gratis colatur Deus. Ad quod sanctum Job in agone tentationis ipse provocat inimicus, cum de illo
Abbreviated transcription (Latin):
uerbum exꝓbrant qd eis latet. quia diuinitas eiꝰ
ab eis cͥognoscitur. a quibꝰ eiꝰ infirmitas in cruce
contemuit᷑: nos tam̃ uerbũ respondeamꝰ. nec exp¬
bratione t̾reamur aut confundimur. Uerbũ enĩ
sicognouissent: nunquã dñm głȩ crucifixissent.
Iile aut̃ respondet uerbũ exꝓbmutib: suꝑ quẽ
ueniet misałia dĩ. hoc ẽ ipsum salutare eiꝰ. Uenit ut
ꝓtegat: ñ ut conterat. Nam suꝑ quosdam conte¬
rendos uenturus ẽ: qui nunc in eum. dũ sꝑñt
eiꝰ humilitatem offendendo quassant᷑. Sic eñĩ di¬
cit in euangłio. Qui ceciderit suꝑ lapidẽ istũ:¬
conquassabitur. duꝑ quem uͦ ceciderit: conte¬

Expanded text:
Verbum exprobrent quod eos latet, quia divinitas ejus ab eis non cognoscitur a quibus ejus infirmitas in cruce contemnitur; nos tamen Verbum respondeamus, nec exprobratione terreamur aut confundamur. Verbum enim si cognovissent, nunquam Dominum gloriae crucifixissent . Ille autem respondet Verbum exprobrantibus, super quem venit misericordia Dei; hoc est, ipsum salutare ejus venit ut protegat, non ut conterat. Nam super quosdam conterendos venturus est, qui nunc in eum, dum spernunt ejus humilitatem, offendendo quassantur. Sic enim dicit in Evangconfringetur; super quem vero ceciderit, conte
Abbreviated transcription (Latin):
ñ in mea s intua iustitia uiuifica me. Hocẽ ista
caritate quam concupun imple in me. adiia¬
ine. ut faciam qđ cõm̃das. Donais q̃d mandas. In
tua iustitia uiuifica me: qͥa in me unde morerer
habui. Unde aut̃ uiuam: ñ inuenio nͥ uite. Iu¬
stitia tua xp̃c ẽ. qui factꝰ ẽ nob̾ sapieutia adeo.
&e iusticia. & scificatio. et redemptio: ut quẽadino¬
dũ scriptum ẽ: qui głatur in dño głetur. Et in il¬
lo inuenio mandata tua quȩ concupu: ut in
tua iustitia. hoc ẽ uulla uiuifices me. Ipse ẽ enĩ
uabum ds̃ e uerbũ caro faccũẽ. ut ẽt ae priusꝰ
meus.

Expanded text:
ifica me,» hoc est, ista charitate quam concupivi, imple me. Adjuva ut faciam quod commendas, dona ipse quod mandas. «In tua justitia vivifica me:» quia in me unde morerer habui; unde autem vivam non invenio nisi in te. Justitia tua Christus est, «qui factus est nobis sapientia a Deo, et justitia, et sanctificatio, et redemptio; ut, quemadmodum scriptum est, Qui gloriatur, in Domino glorietur» . Et in illo invenio mandata tua quae concupivi, ut in tua justitia, hoc est in illo, vivifices me. Ipse est enim Verbum Deus; et Verbum caro factum est, ut esset et proximus meus .
Abbreviated transcription (Latin):
qd nob̾ erit ex dõ. imino qđ nob̾ ẽ ipse ac̃.
Si enim sc̃i dĩ ꝓpt̾ haric temꝑalẽ salut̃e. bo¬
na oꝑa facerent᷑: nũquã martires. xp̃i bonũ
opus confessionis in eĩdem salitis amissione ꝑ¬
ficerent. S acceper̃ auxilium de tribulatione:
ñ intuentes uanitatẽ. qͥa uana salus hominis:¬

Expanded text:
nobis erit ex Deo, imo quod nobis est ipse Deus. Si enim sancti Dei propter hanc temporalem salutem bona opera facerent, nunquam martyres Christi bonum opus confessionis in ejusdem salutis amissione perficerent. Sed acceperunt auxilium de tribulatione, non intuentes
Abbreviated transcription (Latin):
ut in iustificationibꝰ meis ambuletis: & iudicia
i ea obseruetis: & faciatis. Quappt̃ dõ dicente. ego
faciam ut uidicia mea obseruetis & faciatis. re¬
cassume iste dic̃. hoc facctm ẽ m. ut cum quesie¬
ris qđ illud sit: respondeat qđ supra dixerat.
ut custodirem legem dĩ. Sodquia iste in longũ
sermo ꝓcessit: ea quȩ seciuit᷑ dño donante ab a¬
lio melius tractabunt᷑ exordio.  a plicit seriuo

Expanded text:
«ut in justificationibus meis ambuletis, et judicia mea observetis, et faciatis» . Quapropter Deo dicente, «Ego faciam ut judicia mea observetis, et faciatis;» rectissime iste dicit, Hoc factum est mihi: ut cum quaesieris quid illud sit, respondeat quod supra dixerat, Ut custodirem legem Dei. Sed quia iste in longum sermo processit, ea quae sequuntur, Domino donante, ab alio melius tractabuntur exordio. SERMO
Abbreviated transcription (Latin):
augent. Qm̃ quem diligit dñs corripit: fla¬
gellat aut̃ omnẽ filiũ quẽ recipit. Ecce eium
scĩ et humuiles corde: de te p̃sum̃do in ꝑsecu¬
tionibꝰ ñ defecer̃. Ecce etiam qui de se p̃surĩ
inuenet̃. qͥa suam suꝑbiam ꝑdider̃. Cigo ne
auferas de ore meo uerbum ueritatis usq quaq

Expanded text:
quoniam quem diligit Dominus corripit; flagellat autem omnem filium quem recipit . Ecce enim sancti et humiles corde de te praesumendo, in persecutionibus non defecerunt; ecce etiam qui de se praesumeinvenerunt, quia suam superbiam perdiderunt. Ergo «ne auferas ex ore meo verbum veritatis usque valde,
Abbreviated transcription (Latin):
Cũ aut̃ d̃s rogatur ut ea quȩ uident᷑ e in nr̃a
potestate. id÷ aoculorum au̾sio auidenda uani¬
tate ab illo nob̃ concedat᷑. qͥd. nͥ eiꝰ gra cõm̃dat᷑
Nonitulli enim ab ea uanttate ñ auter̃ ꝯculos su¬
os. qͥa putauer᷑ ascipsis se fieri ustos et bonos.
Et dilexer̃ głam hominũ magis quã dũ. qa ae
ipsi homines s̃. Qui sibi nimiũ placuer. &e de
sui arbitri uiribꝰ p̃sũpser. s eciam hȩc uam¬

Expanded text:
Cum autem Deus rogatur, ut ea quae videntur esse in nostra potestate, id est, oculorum aversio a videnda vanitate ab illo nobis concedatur, quid nisi ejus gratia commendatur? Nonnulli enim ab ea vanitate non averterunt oculos suos, quia putaverunt a seipsis se fieri justos et bonos, et dilexerunt gloriam hominum magis quam Dei ; quia et ipsi homines sunt, qui sibi nimium placuerunt, et de sui arbitrii viribus praesumpserunt: sed etiam haec van
Abbreviated transcription (Latin):
gua generis masculini. ẽ: & feminino ꝑnomi¬
ne etiam ibi scriptum ẽ. hec facta ẽ mͥ. Querit᷑
gͦ. priꝰ quȩ illi facta sit: deindde quomͦ illi facta
sit. quȩcunq illa sit. Hȩc inqͥt facta ẽmͥ. Non
utiq hȩc lex: qͥa hunc senfum sic̃ dixi. grecus
expellit. Forte gͦ. hȩc ner: qͥa tota suꝑior senten¬
tia sic se habet. Mlemor fui in nocte nominis
tui dñe: & custodiui legẽ tuam. Et sequit᷑. hȩ¬

Expanded text:
gua generis masculini est, et feminino pronomigua generis masculini est, et feminino pronomine etiam ibi scriptum est, «Haec facta est mihi.» Quaeritur ergo prius quae illi facta sit, deinde quomodo illi facta sit, quaecumque illa sit. «Haec,» inquit, «facta est mihi:» non utique, Haec lex, quia hunc sensum, sicut dixi, graecus expellit. Forte ergo, Haec nox: quia tota superior sententia sic se habet, «Memor fui in nocte nominis tui, Domine, et custodivi legem tuam:» et sequit
Abbreviated transcription (Latin):
dñe. ñ nob: s nomini tuo. da głam. Sic enĩ
quisq ñ in sua. s in dĩgła: qͥa nec in sua. s in
dĩ iustitia. id÷ adõ sibi donata custoait legẽ
dĩ sic̃ iste ait. Memor fui in nocte nominis
tui dñe: & custodiui legem tuam. Quam non
custodisset: siin sua uirtute confidens: no¬
minis dĩ memor ñ fuisset. Aduitouũ enĩ nr̃m¬
cta ẽ mͥ: quia iustitias tuas exquisiui. Iustitias
utiq tuas. quibꝰ iustificas impiũ: ñ meas quȩ
nunquam me pium fatunt.s. suꝑbũ. Non enita
erat iste aliquis aorum: qui ignorantes dĩ iustitũ.
Sed qui sibi uult qđ ait. hec facta ẽ m: Hec
qͥd anforte lex: qͥa dixerat & custodiui legem tuã.
Quibꝰ uerb̾ subiuux̃: hex facta ẽ mͥ. T̃anquam
diceret. hec lex facta ẽ mͥ. Sed ñ rememorandrm
inexponendo: qͦmͦ sit ei facta lex dĩ. Grecaeram
locutio. unde ista trauslata ẽ: satis iudicat ñ de
lege dictum eẽ hec facta ẽ mͥ: qͥa lex in eadem lun¬

Expanded text:
ne, non nobis, sed nomini tuo da gloriam» . Sic enim quisque non in sua, sed in Dei gloria quia nec in sua, sed in Dei justitia, id est, a Deo sibi donata custodit legem Dei; sicut iste ait, «Memor fui in nocte nominis tui, Domine, et custodivi legem tuam.» Quam non custodisset, si in sua virtute confidens, nominis Dei memor non fuisset: adjutorium enim ncta est mihi, quoniam justitias tuas exquisivi. Justitias» utique «tuas,» quibus justificas impium; non meas, quae nunquam me pium faciunt, sed superbum. Non enim erat iste aliquis eorum qui «ignorantes Dei justitiam, Sed quid sibi vult quod ait, «Haec facta est mihi? Haec» quid? An forte lex, quia dixerat, «Et custodivi legem tuam;» quibus verbis subjunxit, «Haec facta est mihi:» tanquam diceret, Haec lex facta est mihi? Sed non est remorandum in exponendo quomodo sit ei facta lex Dei. Graeca enim locutio unde ista translata est, satis indicat non de lege dictum esse, «Haec facta est mihi;» quia lex in eadem lin
Abbreviated transcription (Latin):
ne solliciti stas animȩ ur̃e qͥd manducatis.
neq corꝑi ur̃o qͥd induamini. Et cũ hȩc
oña monuisset. qͥa possumꝰ suspicari eos qͦs
iuste uiuere uidemꝰ. & qͦ fine faciant ñ uide¬
riꝰ. ꝓpt̃ aliqͥd huiꝰmodi bene facere: contuu¬
o subiec̃. nolite iudicare neq uidicemu. Un¬
de & hic cum dixisset. amputa obpbrium
meũ qđ suspicatꝰ sum: addidit qͥa udicia
tua suauia. Id ÷ iudicia tua uera. Lietitatis enĩ ama

Expanded text:
«Ne solliciti sitis animae vestrae quid manducetis, «Ne solliciti sitis animae vestrae quid manducetis, neque corpori vestro quid induamini» . Et cum haec omnia monuisset, quia possumus suspicari eos quos juste vivere videmus, et quo fine faciant non videmus, propter aliquid hujusmodi benefacere; continuo subjecit: «Nolite judicare, ne judicemini» . Unde et hic cum dixisset, «Amputa opprobrium meum quod suspicatus sum;» addidit, «quia judicia tua suavia,» id est, judicia tua vera. Veritatis e
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa iudicia tua suaura. Quis qui fuũ obp¬
btium suspicat᷑. & ñ magis nouit siũ qͥsq
obꝓbrium quã cuiꝰlibet alienũ÷ suspicari
eitm potiꝰ abienũ potest hõ ñ suũ: qͣm qͥd fu¬
hoc de aliis suspicat᷑. Ut ppt̃ qđ ipse colit
alterum facere. Possunt quippe homines ui¬
dere qͦd agimꝰ: cuiꝰ autem rei contemplatio¬
ne agunꝰ occultũ ẽ. Et idõ dat᷑ suspitionib̃ lo¬
tus. ut audeat homo iudicare de occultis ho¬
minum: &e falsa plerũq & si uera tam̃ uicog¬
nita temere suspicari. ꝓppt̃ea dñs cum de ip¬
so fine loqueretur ꝓpt̃ quem iusticiã fac̾e de¬
bemꝰ. ut oculos nr̃os a contemplatione aute¬
ret uauitatis. monuit ne ꝓpt̃ laudes hominũ
bona oꝑa faciamꝰ dicens. Attendite iusticiam¬
num abeis. Monuit ne ꝓpt̃ pecuniã dicens:
nolite uob̃ thesauruare int̾ra. Et ñ potestis
dõ seruire & mãmone. Moniit ne ꝓpt̃ ip¬
sum necessariũ uictũ atq uestitũ dicens:

Expanded text:
dicia tua suavia.» Quis est qui suum opprobrium suspicatur, et non magis novit suum quisque opprobrium, quam cujuslibet alienum? Suspicari enim potius alienum potest homo, non suum; quoniam quod suhoc de aliis suspicatur; ut propter quod ipse colit alterum facere. Possunt quippe homines videre quod agimus; cujus autem rei contemplatione agamus occultum est: et ideo datur suspicionibus locus, ut audeat homo judicare de occultis hominum, et falsa plerumque, et, si vera, tamen incognita temere suspicari. Propterea Dominus cum de ipso fine loqueretur propter quem justitiam facere debemus, ut oculos nostros a contemplatione averteret vanitatis, monuit ne propter laudes hominum bona opera faciamus, dicens: «Attendite cuniam, dicens: «nolite vobis thesaurizare in terra;» et, «Non potestis Deo servire et mammonae.» Monuit ne propter ipsum necessarium victum atque vestitum, dicens:
Abbreviated transcription (Latin):
let uiribꝰ ꝓpriis. nͥ adiuuet᷑. ab illo qui ubet. ut
faciat qđ iubet: Deduc me inqͥt in semita manda¬
torum diorum: quia ipsam uolui. Parũ ẽ mͥ uolun¬
tas mea: nͥ in eo qͣd uolui meipse deducas. Et certe
ipsa ẽ senuta. hoc ẽ uia mandatorũ dĩ. quã se
dilatato ab illo corde suo cucurrisse iam dixetat.
Quam ꝓꝑterea etiam semitã uocat: qͥa angusta uia
ẽ. quȩ duc̃ ad uitam. Et cum sit angusta: nͥ dilatato
aiuinũ auxiliũ. qͦ deducat᷑ inquirit. Quia naͥq eieis¬

Expanded text:
let viribus propriis, nisi adjuvetur ab illo qui jubet, ut faciat quod jubet, «Deduc me,» inquit, «in semita mandatorum tuorum, quia ipsam volui.» Parum est mihi voluntas mea, nisi in eo quod volui, me ipse deducas. Et certe ipsa est semita; hoc est via mandatorum Dei, quam se, dilatato ab illo corde suo, cucurrisse jam dixerat. Quam propterea etiam semitam vocat, quia angusta est via quae ducit ad vitam ; et cum sit angusta, nisi dilatato divinum auxilium quo deducatur inquirit, quia neque
Abbreviated transcription (Latin):
cipias: & haurit bibendo. & poscit desiderando.
Quibꝰ aut̃ iniustis & ñ subditis lex in lapideis
tabulis ponit᷑. Preuacͥationis reos: ñ ꝓmissio¬
iuis efficit filios. S & ille qui eiꝰ meminnt. nec eã
diligit: eo mͦ reus ẽ. qͥa menioria eiꝰ lapis illi ẽ.
qͦdanimͦ scriptꝰ: ñ qͦ ad ornet᷑. s quo p̃mat᷑. pon¬
dꝰ oneris. ñ titulus honoris. Hanc aut̃ legem
iste uiã iustificationum dĩ uocauit: neralia
uia ẽ mandatorũ eiꝰ. quã se cucurrisse iã dixe¬
rat. cum dilatatũ ẽ cor eiꝰ. Eigo & cucurrit &e
eurrit: donec ꝑueniat ad palmã suꝑnȩ uoca¬
tionis dĩ. Deniq cum dixisset. legem pone mͥ
dñe uiã iustificationũ tuarũ: addidit. & exqͥrã
eam semꝑ. Qd enimi exqͥrit qͦd habet. nͥ qͥa ce
per: utrum exquirendi ñ erit fuus. sic̃ dictũ ẽ.
semꝑ laus eiꝰ in ore meo. qͥa laudandi ñ erit fi¬
nis  neq enim dm̃ ñ laudabimꝰ cũ ad eiꝰ regnũ

Expanded text:
cipias; et haurit bibendo, et poscit desiderando. cipias; et haurit bibendo, et poscit desiderando. Quibus autem injustis et non subditis lex in lapideis tabulis ponitur, praevaricationis reos, non promissionis efficit filios. Sed et ille qui ejus meminit, nec eam diligit, eo modo reus est; quia memoria ejus lapis illi est quodammodo scriptus, non quo adornetur, sed quo prematur; pondus oneris, non titulus honoris. Hanc autem legem iste viam justificationum Dei vocavit; nec alia via est mandatorum ejus, quam se cucurrisse jam dixerat, cum dilatatum est cor ejus. Ergo et cucurrit, et currit, donec perveniat ad palmam supernae vocationis Dei. Denique cum dixisset, «Legem pone mihi, Domine, viam justificationum tuarum;» addidit, «et exquiram eam semper.» Quid enim exquirit quod habet, nisi quia et d est, «semper?» Utrum exquirendi non erit finis; sicut dictum est, «Semper laus ejus in ore meo» ; quia laudandi non erit finis: neque enim Deum non laudabimus, cum ad ejus regnum
Abbreviated transcription (Latin):
is ħeditatis et̃nȩ sc̃o spũ tanquã digito dĩ
in m̃tẽ dat᷑. & in cordibꝰ scribit᷑. ñquam me¬
moria teneant. & uita negligant: s quam
sciant intelligendo. faciant diligendo.
in latitudine amoris: ñ intimoris. angꝰtiis.
Nam qͥ timore penȩ. ñ amore iusticiȩ opus
legis facit: ꝓfecto inuitꝰ facit. Qđ aut̃ in¬
uitũ facit: si posset fieri mallet utiq ñ ui¬
beri. Ac ꝑ ħ legisquã uellet ñ eẽ. ñ ẽ amicꝰ:
ẽ uoluntate. T̃alis ñ potest dicere. qđ iste di¬
x̃ in suꝑioribꝰ uersibꝰ. uiam mandatoꝵ tu¬
orũ cucurri: cũ dilatasti cormeũ: qͥa illa di
sibi legem poni: quȩ utiq siñ ei posita fuisset: nĩ
uiam mandatorum dĩ in cordis latitudinẽ cucur¬
risset. S qͥa ꝓficiens loquit᷑ & dĩ donum nouit eẽ
qđ ꝓficit: quid aliud pecit. cum s legẽ poni pe¬
tit. nͥ ut in ea magis magisq ꝓficiat: Quẽaamo¬
dum si poculum plenũ teneas. & sitienti dare in¬

Expanded text:
 Spiritu tanquam digito Dei in mente datur, et in cordibus scribitur: non quam memoria teneant, et vita negligant; sed quam sciant intelligendo, faciant diligendo, in latitudine amoris, non in timoris angustiis. Nam qui timore poenae, non amore justitiae opus legis facit, profecto invitus facit. Quod autem invitus facit, si posset fieri, mallet utique non juberi: ac per hoc legis, quam vellet non esse, non est amicus, dicere quod iste dixit in superioribus versibus, «Viam mandatorum tuorum cucurri, cum dilatasti cor meum;» quia illa dilsibi legem poni; quae utique si non ei posita fuisset, non viam mandatorum Dei in cordis latitudine cucurrisset? Sed quia proficiens loquitur, et Dei donum novit esse quod proficit; quid aliud petit, cum sibi legem poni petit, nisi ut in ea magis magisque proficiat. Quemadmodum si poculum plenum teneas, et sitienti dare in
Abbreviated transcription (Latin):
sꝑumꝰ. ꝑ pacientiã expectamꝰ. Quandiu itaq hic
scđm carnẽ suinꝰ. cuiꝰ adoptionẽ & redemptio¬
nem ꝑpacientiam spei adhuc expectamꝰ: tandi¬
u scd̃m id ꝑ qđ sub sole sumꝰ. uauitati subiecti
sumꝰ. Quanduigͥ ita sumꝰ. uude possumꝰ ñ uidere
uanitatem. cui etiam subiectisumꝰ in spe: Quid ÷
gͦ qđ iste dicit. auerte oculos meos ne uideant
uanitatẽ  An hoc petit. ut nͣ quide in hac uita.
qđ inspe gerimꝰ imnpleatur. s ut in ea sorte sit quȩ
in illo qͣndoq possit impleri. cum liberabitur
t̃ regulam fidĩ. S ẽ hic alius sensus: quẽ mͥ fa¬
teor plus placere. Dñs ii euangłio dic̃. Si fuerit
oculus tuus simplex: totũ corpꝰ tuũ lucidũ erit.
Si aut̃ oculus tiuuis fuerit uaquã: totũ corpus

Expanded text:
 patientiam exspectamus.» Quamdiu itaque hic secundum carnem sumus, cujus adoptionem et redemptionem per patientiam spei adhuc exspectamus; tamdiu secundum id per quod sub sole sumus, vanitati subjecti sumus. Quamdiu igitur ita sumus, unde possumus non videre vanitatem, cui etiam subjecti sumus in spe? Quid est ergo quod iste dicit, «Averte oculos meos, ne videant vanitatem?» An hoc petit, ut non quidem in hac vita quod in spe gerimus impleatur, sed ut in ea sorte sit, quae in illo quandoque possit impleri, cum «liberabiturter regulam fidei; sed est hic alius sensus quem mihi fateor plus placere. Dominus in Evangelio dicit: «Si fuerit oculus tuus simplex, totum corpus tuum lucidum erit. Si autem o
Abbreviated transcription (Latin):
sus fueris uiore tuo qͥa ds illum suscitarit a mor¬
tus: saluus eris. Corde enim credit᷑ ad iustitiã:
ore aut̃ confessio fit adsalutem. Parum ẽ gͦ un
corde habere. xp̃m. & nolle confiteri. Dum tune¬
tur obpbrium: s expbrantibꝰ respondendũ ẽ
uerbum. Ut aut̃ martires ħ possent: ꝑmissũ ẽ
eis & dictum. Non erm uos estis qͥ loqͥmimi. s
sp̃s patris urĩ qui loquit᷑ ii uob̾. Idõ oe iste cum¬

Expanded text:
illum suscitavit a mortuis; salvus eris. Corde enim creditur ad justitiam, ore autem confessio fit in salutem . Parum est ergo in corde habere Christum, et nolle confiteri dum timetur opprobrium: sed exprobrantibus respondendum est verbum. Ut autem hoc martyres possent, promissum est eis, et dictum, «Non enim vos estis qui loquimini, sed Spiritus Patris
Abbreviated transcription (Latin):
mandata aĩ testimoniis dĩ ꝓbant᷑. Et quicqͥd
nob̾ ꝑ suad̾ere uult ds̃: suis testimoniis ꝑsua¬
aet: in qͦ iste petit incliniari cor suũ ce ñ auati¬
ciani. Testimoniis qͥppe suis agit nob̾cũ as̃. ut
euni gratis colamiꝰ qđ impedit auaritia radix
om̃iũ malorum. Lali uerbo greco hyc appellat.
a qͦ possit intelligi generalis auaritia: quia¬

Expanded text:
a Dei testimoniis Dei probantur; et quidquid nobis persuadere vult Deus, suis testimoniis persuadet: in quae iste petit inclinari cor suum, et non in avaritiam. Testimoniis quippe suis agit nobiscum Deus, ut eum gratis colamus; quod impedit avaritia radix omnium malorum. Tali verbo graeco hic appellat, a quo possit intelligi generalis avaritia, qu
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃ãm: beatus apłs ista locutꝰ ẽ. Quia &e illut cum
dixisset. uanitati creatura subiecta ẽ: adiecit atq
ait nͣ sponte. s ꝓpt̾ eum qui subiecit in spe. Er¬
go inspe qua sꝑamꝰ nos adhesuros contemplan
ista. sp̃italis. animalis. corꝑalisq. om̃is in ho¬
mine ẽ: unmo homo ẽ. Sponte peccauit: & ini¬
mica facta ẽ ueritati. d ut merito puniret᷑: ño
sponte subiecta ẽ uanitati. Deniq pꝰ pauca. Non
parte qua peccoribꝰ meliores sumꝰ: dõ ñ uanita¬
ti subaiti sumꝰ. Hoc ẽ. ꝑ pͥmitias sp̃s & ipsi ita¬

Expanded text:
illud cum dixisset, «Vanitati creatura subjecta est,» adjecit atque ait, «Non sponte, sed propter eum qui subjecit in spe.» Ergo in spe, qua speramus nos adhaesuros contemplandista spiritualis, animalis, corporalisque omnis in homine est; imo homo est. Sponte peccavit, et inimica facta est veritati: sed ut merito puniretur, non sponte subjecta est vanitati. Denique post pauca, «Nonparte qua pecoribus meliores sumus, Deo, non vanitati subditi sumus, hoc est, p
Abbreviated transcription (Latin):
tua: & non auaritiã. Quid÷ inclinatum ad ali¬
qͥd corhabere. nͥ hoc uelle: Et uoluit gͦ: & orat
ut uelit. Uoluit cum dicit: deduc me insemi¬
ta maudatorum tuoiũ. qͥa ipsam uoluit Orat
aut̃ & uelit cum dic̃: inclina cor meũ in testimo¬
ma tua & ñ iuauariciam. hoc itaq orat: ut ip
sa uoluitate ꝑfitiat. Quid s̃ aut̃ dĩ testuntioni

Expanded text:
n avaritiam.» Quid est inclinatum cor ad aliquid habere, nisi hoc velle? Et voluit ergo, et orat ut velit. Voluit, cum dicit, «Deduc me in semita mandatorum tuorum, quia ipsam volui:» orat autem ut velit, cum dicit, «Inclina cor meum in testimonia tua, et non in avaritiam.» Hoc itaque orat, ut in ipsa voluntate proficiat
Abbreviated transcription (Latin):
facunꝰ initueri si aitunit᷑ a uauitate ociuliui.
Nongͥ sit finis inhis nr̃i bomi oꝑis in laudibꝰ bo¬
mrinum: ẜ ipsas laudes hominũ corngamꝰ. et
ad dĩ laudes om̃ia referamꝰ. a qͦ nob̃ dat᷑. qͥeqͥa
in nob̃ sine laudantis errore laudatur. Porrosi
uanũ ẽ ꝓpt̾ hominũ laudes bona facere: qͣn¬
to uanuus ꝓpt̾ adipiscendam pecuniam. ut
augendam. siue retinendam: de siqͥd i modi ẽ.
cõmodi temꝑalis qdͣ nob̃ accedit extrinsecus
qͥa om̃ia uanitas. quȩ habundantia honnis
in om̃i labore fuo quȩ ipse laborit sub solee¬

Expanded text:
tueri, si avertuntur a vanitate oculi nostri. Non ergo sit finis boni operis in laudibus hominum, sed ipsas laudes hominum corrigamus, et ad Dei laudes omnia referamus, a quo nobis datur quidquid in nobis sine laudantis errore laudatur. Porro si vanum est propter hominum laudes bona facere, quanto vanius propter adipiscendam pecuniam, vel augendam, sive retinendam, et si quid hujusmodi est commodi temporalis, quod nobis accedit extrinsecus? Quia «omnia vanitas: quae abundantia hominis in omni labore suo, quo ipse laborat sub sole
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ. Officiũ quippe nr̃m: ñ officio s fine pensan¬
dum ẽ. Ut scilicet ũ tantũ sibonũ ẽ qd facim̃: s
p̃cipue si bonum ẽ ꝓpt̾ qđ facimꝰ. cogitemꝰ hos
oculos quibꝰ contemplamͣ quare faciamꝰ qđ faici¬
r̃. auerti poscit ne uideant uanutatẽ. id: ne
hanc attendat ꝓpt̾ qđ faciat. cũ boni aliqͥd fac̃
Inqua uanitate: p̃cipue locũ obtinet amor lau¬
dis humanȩ. ꝓpt̃ quam multa magna fecer. qͥ
magni in hoc scło nominati sunt. slultũꝙ
laudatiꝙ in ciuitatibꝰ gentium querentes ñ ap̃
dm̃. s. aput homines głarr &e ꝓpt̃ hanc uelud pru

Expanded text:
ium quippe nostrum, non officio, sed fine pensandum est; ut scilicet non tantum si bonum est quod facimus, sed praecipue si bonum est propter quod facimus, cogitemus. Hos oculos quibus contemplamur quare faciamus quod facimus, averti poscit ne videant vanitatem; id est, ne hanc attendat, propter quam faciat, cum boni aliquid facit. In qua vanitate praecipuum locum obtinet amor laudis humanae, propter quam multa magna fecerunt qui magni in hoc saeculo nominati sunt, multumque laudati in civitatibus gentium, quaerentes non apud Deum, sed apud homine
Abbreviated transcription (Latin):
orat ut ꝑ spm sc̃m faciat qđ ꝑ litterã sciebat:
ne ꝑ scientiam mandati ũ obseruati. etiam p̃ua¬
ricationis ei crim̃. accedat. Quanꝗͣ etiam ut sciat᷑
lex quomͦ scienda ẽ. id÷ ut intelligat᷑ qͥd sibi ue¬
lit. quare sit eis posita qui eam ñ erant seruatu¬
rx: quicqͥa habeat utilitatis. etiam ħipsũ qd̃ lex
sub intrauit ut abundaret delictũ nemo comp̃¬
hendit. nͥ a dño acceꝑit intellectũ. Unde iste ad¬
iungit: & dic̃. Da mͥ intellectũ & scrutabor legẽ

Expanded text:
rat ut per Spiritum faciat quod per litteram sciebat; ne per scientiam mandati non observati etiam praevaricationis ei crimen accedat. Quanquam etiam ut sciatur lex quomodo scienda est, id est, ut intelligatur quid sibi velit, quare sit eis posita qui eam non erant servaturi, quid habeat utilitatis etiam hoc ipsum quod «lex subintravit, ut abundaret delictum» , nemo comprehendit, nisi a Domino acceperit intellectum: unde iste adjungi
Abbreviated transcription (Latin):
a dño ponat᷑. si ñ ponit᷑ uisto: An eo mͦ nõ
ponit᷑ iusto. qͦmͦ posita ẽ. popło contumaci
intabulis lapideis. ñ in tabulis cordis carna¬
libꝰ: scd̾m testam̃tum uetꝰ ex monte suiã qͦd
in seruitutẽ generat : ñ scdm testam̃tũ no¬
uu. de qͦ scriptũ ẽ ꝑ ieremiam ꝓpħam: ecce di¬
es ueniunt dic̃ dñs. & consũmabo domui isrł
& doniui iuda testam̃tũ nouũ. ñ scłm te¬
stam̃tũ qđ disposui patrib eorum. in die qͦ

Expanded text:
a Domino ponatur, si non ponitur justo? An eo modo non ponitur justo, quomodo posita est populo contumaci in tabulis lapideis, non in tabulis cordis carnalibus ; secundum Testamentum vetus in monte Sina , quod in servitute generat, non secundum Testamentum Novum , de quo scriptum est per Jeremiam prophetam: Ecce dies veniunt, dicit Dominus, et consummabo domui Israel et domui Juda Testamentum Novum, non secundum testamentum
Abbreviated transcription (Latin):
ad quas ꝑuenisse me iam sentio. decidam dormi¬
endo. Confirma me itaq in eis. uerbis tuis qͣ
iam teneo. quȩ iam facio: ut ex eis ad alia possĩ
stificationum dĩ sic ambulare. ut hͦ facile possit
cens. uiam iniqͥtatis amoue a me: Et qͥa lex
factorum subintrauit ut abundaret delictũ
sequit᷑ & dic̃. Et lege tua miserere mei. Qua lege.

Expanded text:
ad quae pervenisse me jam sentio, decidam dormiad quae pervenisse me jam sentio, decidam dormitando: confirma itaque me in eis verbis tuis quae jam teneo, quae jam facio, ut ex eis ad alia possim stificationum Dei sic ambulare, ut homo facile possit cens: «Viam iniquitatis amove a me?» Et quia «lex» factorum «subintravit, ut abundaret delictum» ; sequitur, et dicit, «Et» «lege tua miserere mei.» Qua lege,
Abbreviated transcription (Latin):
ercebatur in ustificationib tuis. Nongͦ in qͥbꝰ
exercebat᷑ has uult a dño discere: s ab istis ad
alias ꝓficiendo uelut crescendo desiderat ꝑ¬
uenire. Deniq adiungit & dic̃. Uiam iustifica¬
tionum tuarũ insinua mͥ. Uel ut ñ nulli co¬
dices habent: instrue mie. Qđ expressius de
greco dr̃. fac me intelligere. Et exercebor in mira¬
bilibꝰ tuis. Ipsas iustificationes ampliores. qͥs ꝓfi¬
ciendo cupit adpͣhendere: mirabilia dĩ uocat.
Sunt gͦ qualam dĩ iustificationes ita mirabiles:
ut humaua infirmitas abeis qui exꝑti ñ sunt.
ñ adeas posse ꝑuenire credat᷑. Unde laborans
iste. & earum difficultate. qͦdã mͦ fatigatꝰ: adiũ¬
git. Dormitauit anina mea p̃tedio: confirma
me in uerb̃ tuis. Quid dortuitauit. nͥ ab spe re¬
friguit. qua se app̃hensuram ẽẽ crediderat:s
confirma me inqͥt in uerbis tuis: ne abeis qͦ

Expanded text:
ercebatur in tuis justificationibus.» Non ergo in quibus ercebatur in tuis justificationibus.» Non ergo in quibus exercebatur, has vult a Domino discere; sed ab istis ad alias proficiendo, velut crescendo, desiderat 28. Denique adjungit et dicit, «Viam justificationum tuarum insinua mihi;» vel, sicut nonnulli codices habent, «instrue me:» quod expressius de graeco dicitur, «fac me intelligere». «Et exercebor in mirabilibus tuis.» Ipsas justificationes ampliores, quas proficiendo cupit apprehendere, mirabilia Dei vocat. Sunt ergo quaedam Dei justificationes ita mirabiles, ut humana infirmitas ab eis qui experti non sunt, non ad eas posse pervenire credatur. Unde laborans iste, et earum difficultate quodam modo fatigatus, adjungit: «Dormitavit anima mea prae taedio; confirma me in verbis tuis.» Quid est, «dormitavit,» nisi ab spe refriguit qua eas se apprehensuram esse crediderat? Sed, «confirma me,» inquit, «in verbis tuis,» ne ab eis quoque
Abbreviated transcription (Latin):
nis: ut scd̾am gr̾am firuia sit ꝓmissio om̃i semi¬
ni. Hoc ẽ enim uerbũ ꝓmissionis. In ysãac uo¬
cabit᷑ tͥ sem̃. Hoc ẽ. ñ qui filii carnus hii filii
dĩ: s filii ꝓmissionis deputant᷑ in semne.
Nam qͥd erat in se ꝑ se ipsum : ineo qͦd sequit᷑
conficet᷑. Uias meas enuntiaui. & exaudisti me.
Non nulli quidẽ codices habent. uias tuas: s
plures & maxime greci. uias meas: hoc ẽ ma¬
las. Nam ħ mͥ uidet᷑ dicere peccata mea confessꝰ
sum: & exaudisti me. hoc ẽ ut dimitteres ea. Do¬
ce me iustificationes tuas. Confessus sũ uias
meas. delesti eas: doce^ tͦuas. Sic doce me ut a¬
gam: ñ ut tantũmͦ sciam qͥd agere debeam. Si¬
ẽ enum dictũ ẽ de dño qđ ñ nouerat peccatũ.
&e intelligit᷑ ñ fecerat: sic & iustitiam ille ue¬
re dicendus ẽ nosse. qui fac̃. ꝓfitientis ẽ. hȩc
oratio. Nam utiq si om̃ino ñ faceret: ꝑfecto
illa superiora ñdiceret. seruus aut̃ tuus exer¬

Expanded text:
nis; ut secundum gratiam firma sit promissio omni semini. Hoc est enim verbum promissionis: «In Isaac vocabitur tibi semen: hoc est, Non qui filii carnis, hi filii Dei, sed filii promissionis deputantur in semine» . Nam quid erat ipse per seipsum, in eo quod sequitur, confitetur: «Vias meas enuntiavi, et exaudisti me.» Nonnulli quidem codices habent, «vias tuas;» sed plures, et maxime graecis, «vias meas,» hoc est, malas. Nam hoc mihi videtur dicere, Peccata mea confessus sum, et exaudisti me, hoc est, ut dimitteres ea. «Doce me justificationes tuas.» Confessus sum vias meas, delesti eas; doce me tuas. Sic doce me, ut agam; non ut tantummodo sciam quid agere debeam. Sicut enim dictum est de Domino quod «non noverat peccatum» , et intelligitur, non fecerat; sic et justitiam ille vere dicendus est nosse, qui facit. Proficientis haec oratio est. Nam utique si omnino non faceret, profecto illa superiora non diceret: «Servus autem tuus ex
Abbreviated transcription (Latin):
ipsos implere non possumꝰ: ne ignorantes dĩ
iustitiam. & nr̃am uolentes constituere. iusti¬
ciȩ dĩ ñ simꝰ subiecti. In lege itaq factorũ ẽ dĩ
re mei: de beneficiis eius quȩ iam consecutꝰ ẽ:
quodamm si dici podest p̾scribit. ut impe¬
tret cetera quȩ ñdum ẽ consecutꝰ. Ait eium.
Uiam ueritatis elegi: iudicia tua ñ sũ oblitꝰ.
Adhesi testimoniis tuis dñe: noli me cõfun
dere. Uiam ueritatis elegi uͥ currerẽ: tudicia
tua ñ sum oblitꝰ ut currerem. Adhesi testi¬
moniis tuis cum currerẽ: dñe noli me cõfun¬
dere. Quo curro ꝑtendam: qͦ tendo ꝑueniam.
Non enim uolentis neq currentis: s miserã¬
tis ẽ dĩ. Deniq sequit᷑. Uiã mandatorũ tuoꝵ
cucurri: cum dilatasti cor meum. Non curre¬
rem: nͥ dilatasses cor meum. Proisus isto uer¬
su exponitur: quẽ adiodũ dictũ sit. uiam
ueritatis elegi. udicia tua ñ sum oblitus.
adhesi testimoniis tuis. Cursus ẽ quippe i¬

Expanded text:
non possumus; ne ignorantes Dei justitiam, et nostram volentes constituere, justitiae Dei non simus subjecti . In lege itaque factorum est Dei re mei;» de beneficiis ejus quae jam consecutus est, quodammodo, si dici potest, praescribit, ut impetret caetera quae nondum est consecutus. Ait enim: «Viam veritatis elegi; judicia tua non sum oblitus. Adere. Viam veritatis elegi,» ubi currerem: «judicia tua non sum oblitus,» ut currerem. «Adhaesi testimoniis tuis,» cum currerem: «Domine, noli me confundere;» quo curro pertendam, quo tendo perveniam. Non enim volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei . Denique sequitur: «Viam mandatorum tuorum cucurri, cum dilatasti cor meum.» Non currerem, nisi dilatasses cor meum. Prorsus isto versu exponitur quemadmodum dictum sit, «Viam veritatis elegi, judicia tua non sum oblitus, adhaesi testimoniis tuis.» Cursus est quippe i
Abbreviated transcription (Latin):
in meliꝰ hic ꝓficit. qͦ ꝓficiendo nitit᷑: ꝑuenit
uͥ iam ñ ꝓfitiat: qͥa ꝑfectus sine fine consistit.
Nec de illis tam̃ ita dictum ẽ semꝑ discentes.
ut &e pꝰ mortẽ discere ꝑ seuerent uana & in fru¬
ctuosa: cum talib doccris successerint. nõ
studia s. supplicia sempit̾na. Hic gͦ exquiritur
dĩ lex quandui in ea ꝓficit᷑ & sciendo e diligen¬
do: ibi aut̃ plenitudo eiꝰ manet ad fruendum.
ñ remanet ad quęrendũ. dic etiam illud di¬

Expanded text:
er hic proficit, quo proficiendo nititur, pervenit, ubi jam non proficiat, quia perfectus sine fine consistit. Nec de illis tamen ita dictum est, «semper discentes,» ut et post mortem discere perseverent vana et infructuosa; cum talibus doctrinis successerint non studia, sed supplicia sempiterna. Hic ergo exquiritur Dei lex, quamdiu in ea proficitur, et sciendo et diligendo; ibi autem plenitudo ejus manet ad fruendum, non remanet ad quaerendum. Sic etiam illud di
Abbreviated transcription (Latin):
mea: unuifica me scd̾m uerbũ tuũ. Neq e¬
s tunc qͥa ñ er̃ corruptibilia. nec animas
aggrauabunt si diligent̃ consideremꝰ: ñ
eis nos. s ipsa nob̾ potiꝰ adherebunt: nos
aut̃ dõ. Unde alterius psalmi uerla illa s̃
mͥ aut̃ adherere dõ bonum ẽ: ut uiuant
corꝑa ex nob̾ adherendo nob̾: nos aut̃ ui

Expanded text:
 secundum verbum tuum.» Neque esed tunc quia non erunt corruptibilia nec animas aggravabunt, si diligenter consideremus, non eis nos, sed ipsa nobis potius adhaerebunt, nos autem Deo. Unde alterius psalmi verba illa sunt, «Mihi autem adhaerere Deo bonum est» : ut vivant corpora ex nobis, adhaerendo nobis; nos
Abbreviated transcription (Latin):
iusticiȩ ẽ delectatio. hoc munꝰ ẽ dĩ. ut in
p̃ceptis eiꝰ ñ timore penȩ angustem᷑: ẜ dile¬
ctione & delectatione uisticiȩ deleccemur.
hanc enuim nob̃ ꝓmitit latitudinẽ: dicens
habitabo in eis. &e deambulabo. Quã enim
latũ ẽ. uͥ deãbulat ds̃. In hanc latitudinẽ
diffundit᷑ caritas in nob̾: ꝑ sp̃m scm̃ quida

Expanded text:
est Dei, ut in praeceptis ejus non timore poenae angustemur, sed dilectione, et delectatione justitiae dilatemur. Hanc enim nobis promittit latitudinem ejus dicens: «Habitabo in eis, et deambulabo» . Quam enim latum est ubi deambulat Deus! in hac latitudine diffunditur charitas
Abbreviated transcription (Latin):
uim̃to anima mea: ñ c̃iunctionẽ carnis et
animȩ quãuis & ipsam qͥdam intellexerint. sed
carnalem magis animȩ affectũ. qͦ caro concupi
cte accipitur: ꝓfecto qui dic̃. adhesit pauim̃to
aiima mea. uiuifica me scđ̃m uerbũ tuũ. ñ id
orat ut de corpore mortis huiꝰ. morte ipsius cor¬
poris int̾ueniente soluat᷑ur: qđ die ultimo uite

Expanded text:
imento anima mea,» non conjunctionem carnis et ae, quamvis et ipsam quidam intellexerint; sed carnalem magis animae affectum, quo caro concupicte accipitur, profecto qui dicit, «Adhaesit pavimento anima mea, vivifiea me secundum verbum tuum,» non id orat, ut de corpore mortis hujus, morte ipsius corporis interveniente solvatur; quod dies ultimus vitae
Abbreviated transcription (Latin):
sit pauuñto: anuma mea. An exħ intelli¬
gere debemꝰ quantũlibet qͥsq ꝓficiat i
iustificationibꝰ dñi. habere eũ mortalis car-¬
nis affectũ circa ista t̾rena. in quibꝰ uita hu
si ꝑseuerant̃ ꝑficit cotidie reuiuiscere. uiui¬
ficante illo cuiꝰ gr̃a homo nr̃ intĩor renouat᷑
de die in diem: Nam & illud apłs cũ dicebat.
ipsum qͥa ex t̾ra ẽ: ñ absurde intelligitur
pauum̃tum. Qd adhuc qͣd̃ corruptibile
e aggrauat anunam: recte in illo conge

Expanded text:
sit pavimento anima mea.» An ex hoc intelligere debemus, quantumlibet quisque proficiat in justificationibus Domini, habere eum mortalis carnis affectum circa ista terrena, in quibus vita humsi perseveranter proficit, quotidie reviviscere, vivificante illo, cujus gratia homo noster interior renovatur de die in diem ? Nam et illud Apostolus cum dicebat, ipsum, quia ex terra est, non absurde intelligitur pavimentum; quod adhuc quia corruptibile est et aggravat animam , re
Abbreviated transcription (Latin):
equit᷑ in isto psalmo maiore. qđ consi¬
derare. & sic̃ dñs dedit ꝑtractare debe
dic̃ iuuifica me scđm uerbum tuũ: quare
se uiuificare poscat. utiq causam p̃misit
dicendo. adhesit pautim̃to anuna mea. E rgo
qͥa ꝓpterea se uiuificari petit qͥa pauĩto ad¬
hesit anima eiꝰ mirum siboni aliqͥd hinc
uult intelligi. Ita quippe se habet tota ista
sententia: tanquã diceret. mortuus sum. ui¬
uifica me. Quid÷ enim paumitũ: si tanquã
unã quandam domũ. uniuersũ mundum
uelimus accipere: uidemꝰ uelut eiꝰ camerũ cȩlum.

Expanded text:
equitur in isto psalmo majore, quod considerare, et sicut Dominus dederit, pertractare debemdicit, «Vivifica me secundum verbum tuum;» quare se vivificari poscat, utique causam praemisit, dicendo, «Adhaesit pavimento anima mea.» Ergo quia propterea se vivificari petit, quia pavimento adhaesit anima ejus; mirum si boni aliquid hinc vult intelligi. Ita quippe se habet tota ista sententia, tanquam diceret: Mortuus sum; vivifica me. Quid est ergo pavimentum? Si tanquam unam quamdam domum magnam universum mundum velimus accipere, videmus velut e
Abbreviated transcription (Latin):
silium. Consiliũ sedentiũ pͥncipũ fuit: in¬
uentos martires ꝑdere. Confiliũ patienti¬
ũ martirũ fuit: inunicos ꝑditos inuenire.
Reddebant illi mala ꝓbonis: isti bona ꝑ
malis. Quid gͦ mirũ. si illi occidendo defecer.
isti moriendo uicer̃: Quid inquam mirum
si martires seuientibꝰ gentibꝰ temporalem mor¬
tem pacientissime ꝑtuler̃. & gentes orantib
martiribꝰ ad et̾nam uitam ꝑuenire potuer̃

Expanded text:
um principum fuit inventos martyres perdere; consilium patientium martyrum fuit inimicos perditos invenire. Reddebant illi mala pro bonis; isti, bona pro malis. Quid ergo mirum si illi occidendo defecerunt, isti moriendo vicerunt? Quid, inquam, mirum si martyres saevientibus Gentibus temporalem mortem patientissime pertulerunt, et Gentes mart
Abbreviated transcription (Latin):
corpore: te habet eam ñ gutit᷑ uł faucium dele¬
ctatio quȩ fastigio restringit᷑: s recuꝑande sani
tatis ratio qua pellendũ eẽ fastidium ꝓuidẽt.
Ideo ñ ẽ mirum si appetit animꝰ ut appetat corpꝰ.
qͣndo appecit animus nec appecat corpꝰ. Cum aut̃
utrumq anumi ẽ. & utrũq concupiscentia ẽ cur¬
ñ concupisco desiderium iustificationũ dĩ: Quo

Expanded text:
corpore: et habet eam non gutturis et faucium delecorpore: et habet eam non gutturis et faucium delectatio, quae fastidio restringitur; sed recuperandae ratio sanitatis, qua pellendum escae fastidium providetur. Et ideo non mirum est si appetit animus ut appetat corpus, quando appetit animus nec appetit corpus. Cum autem utrumque animi est, et utrumque concupiscentia est, cur concupisco desiderium jus