comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
one ista qua similisfit: longe ab eo fiat necesse
ẽ audatia. qua uult ẽẽ similior. Ipsa ẽ qua legib
d̃i obtemꝑare detractat: dũ suȩ potestatis cupit
ut d̃s ẽ. Quanto gͦ magis longe discedit a dõ:
ñ loco s affectione atq cupiditate. ad inferiora
quã ẽ ipse. tanto stulticiȩ miseriȩq complet᷑. Di¬
lectione gͥ redit in dm̃m. qua se illi ñ cõponere
sed subponere affectat. Qđ quanto fecerit instan¬
tius ac studiosius: tanto erit beatior atq subli¬
mior: ⁊ illo solo dñante liberrimꝰ. Quã obrem
nosse debet se ẽẽ creaturã. Debet enĩ creatorem
suũ crede sicuti ẽ. inuiolabili ⁊ incõmutabili
semꝑ manere natura ueritatis atq sapientiȩ
in se autẽ cadere posse stulticiã atq fallatiam
uel ꝓpt̾ errores quib exui desidat. confiteri. sed
rursus cauere debet ne ab ipsius di karitate. ꝗͣ
sc̃ificat᷑ ut beatissimꝰ maneat. alterius creaturȩ

Expanded text:
one ista qua similis fit, longe ab eo fiat necesse one ista qua similis fit, longe ab eo fiat necesse est audacia qua vult esse similior. Ipsa est qua legibus Dei obtemperare detrectat, dum suae potestatis esse cupit ut Deus est. 21. Quanto ergo magis longe discedit a Deo, non loco, sed affectione atque cupiditate ad inferiora quam est ipse, tanto magis stultitia miseriaque completur. Dilectione igitur redit in Deum, qua se illi non componere, sed supponere affectat. Quod quanto fecerit instantius ac studiosius, tanto erit beatior atque sublimior, et illo solo dominante liberrimus. Quamobrem nosse debet se esse creaturam. Debet enim creatorem suum credere sicuti est, inviolabili et incommutabili semper manere natura veritatis atque sapientiae: in se autem cadere posse stultitiam atque fallaciam, vel propter errores quibus exui desiderat, confiteri. Sed rursus cavere debet, ne ab ipsius Dei charitate, qua sanctificatur ut beatissimus maneat, alterius creaturae,
Abbreviated transcription (Latin):
alia creatura. O. altissimoꝵ mysterioꝵ uirũ. Non
fuit contentꝰ dicere creatura. s alia inqͥt creatura.
admonens etiã id ipsũ qͦ diligimꝰ dm̃ ⁊ qͦ inheremꝰ
do id ÷ animũ atq m̃ten creaturã ẽẽ. Alia gͦ crea.¬
tura. corpꝰ ẽ. E si animꝰ res quedã ẽ intelligibilis.
id ÷ quȩ tantũ intelligendo intiotescit: alia crea
tia sola capit᷑. Ergo cũ etiã ds dignis animis notus
ñ n ꝑ intelligentiã possit ẽẽ cũ tam̃ sit ipsa qua intel¬
ligit᷑ m̃te p̃stantior. quippẽ creator eiꝰ atq auctor ẽ.
uerendũ erat ne animꝰ humanꝰ eoqđ int̾ inuisibi¬
lia ⁊ irtelligibilia numerat᷑ eiusdẽ se naturȩ arbi¬
traret᷑ ee̾ cuꝰ ẽ ipse qͥ creauit. ⁊ sic ab ȩo suꝑbia de¬
cideret: cuskaritate iungendus ẽ. Fiat enĩ dõ simil
quantũ datũ ẽ. dũ illusffrandũ illi atq illuminan¬
dũ se subicit. Ꝙ si ei maxime ꝓpinquat subiecti¬

Expanded text:
alia creatura. O altissimorum mysteriorum virum! Non alia creatura. O altissimorum mysteriorum virum! Non fuit contentus dicere, creatura; sed, alia, inquit, creatura, admonens etiam idipsum quo diligimus Deum, et quo inhaeremus Deo, id est animum atque mentem creaturam esse. Alia ergo creatura corpus est: et si animus res quaedam est intelligibilis, id est quae tantum intelligendo innotescit, alia creattia sola capitur. Ergo cum etiam Deus dignis animis notus non nisi per intelligentiam possit esse, cum tamen sit ipsa qua intelligitur mente praestantior; quippe qui creator ejus atque auctor est; verendum erat ne animus humanus, eo quod inter invisibilia et intelligibilia numeratur, ejusdem se naturae arbitraretur esse, cujus est ipse qui creavit; et sic ab eo superbia decideret, cui charitate jungendus est. Fit enim Deo similis quantum datum est, dum illustrandum illi atque illuminandum se subjicit. Et si maxime ei propinquat subjecti
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa coniungit. Non separant instantes moles¬
tiş. Hoc enĩ. leuiores eas sentimꝰ: qͦ ei unde nos separa
re moliunt᷑ artius inheremꝰ. E separat. ꝓmissio fu¬
turoꝵ. Nã ⁊ quicqͥd boni futurũ ẽ certius ꝓmittit
d̃s. ⁊ nichil ẽ ipso do melius. qͥ iã ꝓfecto bene sibi
herentib p̃sens ẽ. N separat altitudo neq ꝓfundum.
E enĩ si hȩc uerba. scientiȩ forte altitudinẽ uł ꝓfundũ
significant. ñ ero curiosus ne se iungar a do: nec cu¬
iusdã doctrina me ab eo separat: ut quasi depellat.
errorẽ a qͦ prorsus nemo nͥ separatꝰ erraret. Si uero
altitudine ⁊ ꝓfundo supera ⁊ infera huius mundi
significant᷑. quis mͥ cęlũ polliceat᷑ ut a cęli fabricato¬
re seiungar: Aut qͥs terreat infernꝰ ut dm̃ deserã.
quẽ si ñ unquã deseruissem inferna nescirem:
Postremo qͥs me locꝰ ab eiꝰ caritate diuellet: qͥ ñ ubiq

Expanded text:
ipsa coniungit. non separant instantes molesipsa coniungit. non separant instantes molestiae; hoc enim leuiores eas sentimus, re moliuntur, arctius inhaeremus. Non separat promissio futurorum: nam et quidquid boni futurum est, certius promittit Deus; et nihil est ipso Deo melius, qui jam profecto bene sibi inhaerentibus praesens est. Non separat altitudo neque profundum: etenim si haec verba scientiae forte altitudinem vel profundum significant, non ero curiosus, ne sejungar a Deo; nec cujusquam doctrina me ab eo separat, ut quasi depellat errorem, a quo nemo prorsus nisi separatus erraret. Si vero altitudine et profundo superna et inferna hujus mundi significantur, quis mihi coelum polliceatur, ut a coeli fabricatore sejungar? Aut quis terreat infernus, ut Deum deseram, quem si nunquam deseruissem, inferna nescirem? Postremo, quis me locus ab ejus charitate divellet, qui non ubique
Abbreviated transcription (Latin):
tis e⁊ firmissime creditis nichil nob alieo eptinũ
Ad qtͥ adipiscendũ pꝰ positis ceteris ꝯporteret festi¬
nare quã õm: ltẽ si nulla res ab eiꝰ caiitate uosise¬
parat: qͥd ẽẽ ñ solũ meliꝰ. s etiã certius hoc bono
potest: Sed singula breuit᷑ attendam. Nenio
nosinde separat: minando morte. Io upsio eño
qd diligimus d̾m mori ñ potest nisi dũ ñ diligit
am̃: cu mors ipsa sit ñ diligere dm. qđ nichilẽ
aliud quã ei quscquã in diligendo arq seq̃ndo
iponete. llemo inde separat. pollicendes lutemi
emo eñi ab ipso fonte separat aquã pollicendo
Non separat angłs. Non enĩ ẽ angłs cũubere¬
mꝰ do: nr̃a m̃te p̾otñ ꝯ̃tior. N separat uirt̾. Daũ¬
uirt᷑ hic illa nominata ẽ quȩ aliquã potestatẽ
ħabet in mundo hoc: toto mundo ẽ om̃no sub¬
limior: mens in herens đo. Sin illa uirtꝰ dictaẽ
que ipsius animi nr̃i rectissima affectio ẽ. si
in alio ẽ fauet ut coniungam᷑ dõ. si in nob̾ ẽ.

Expanded text:
ihil nobis aliud esse optimum, ad quod adipiscendum postpositis caeteris festinare oporteat, quam Deum? Item si nulla res ab ejus charitate nos separat, quid esse non solum melius, sed etiam certius hoc bono potest? 19. Sed singula breviter attendamus. Nemo nos inde separat, minando mortem. Id ipsum enim quo diligimus Deum, mori non potest, nisi dum non diligit Deum; cum mors ipsa sit non diligere Deum, quod nihil est aliud quam ei quidquam in diligendo atque sequendo praeponere. Nemo inde separat pollicendo vitam: nemo enim ab ipso fonte separat pnon separat angelus; non enim est angelus, cum inhaeremus deo, nostra mente potentior. non separat uirtuirtus hic illa nominata est, quae aliquam potestatem in hoc mundo habet, toto mundo est omnino sublimior mens inhaerens Deo. quae ipsius animi nostri rectissima affectio est, si in alio est, fauet ut coniungamur deo; si in nobis est,
Abbreviated transcription (Latin):
⁊i hoĩnes intelligunt ad id qd̾ apłs dĩx̃ nichil posse
aptius conuenire cur gͦ ualere aliqͥd putas qđ
seripturas corruptas ẽẽ insimulare audes. postremo
qͥd responsurus es ei qͥ tͥ dicat ego sic intelligo. ego
sic accipio. sic credo. nec obaliud lego illos libros
nͥ qđ ibi omĩa xxp̃ianȩ fidei concinere uideo: Ii.¬
lud potius dic si audes. ⁊ anciersũ me dicere co¬
gitas: non eẽ credendũ qđ apłi ⁊ martires ꝓpter
ap̃m affecti grauib erũnis dicunt᷑ qđ a ꝑsecuto¬
rib ut oues occisi ois. estimati st̃. Qđ si ñ potes dicere.

Expanded text:
et homines intelligunt ad id quod Apostolus dixit, nihil posse et homines intelligunt ad id quod Apostolus dixit, nihil posse aptius convenire, cur ergo valere aliquid putas, quod Scripturas corruptas esse insimulare audes? Postremo quid responsurus es ei qui tibi dicat: Ego sic intelligo, Ego sic accipio, sic credo; nec ob aliud lego illos Libros, nisi quod ibi omnia christianae fidei concinere video. Illud potius dic, si audes et adversus me dicere cogitas, non esse credendum quod Apostoli et martyres propter Christum affecti gravibus aerumnis dicuntur, quod a persecutoribus
Abbreviated transcription (Latin):
uoluerint. respicere aliquantũ ⁊ considare qͥdodi¬
ctũ sit: aut eos intelligentia ceteroꝵ qͥ sinẽ cupi¬
ditate iudicant insectabor. Quid eñi potest amici¬
us: quã iste sibi consonare sententiȩ. Nã tribula
ne in hac uita constitutũ grauit᷑ afficiunt. Dec itaq
om̃ia uerbo illo uno concluditat᷑ testimonio uet̾is
legis: qđ dictũ ẽ ꝓpt̾ te afficim᷑. Oladius restabat qͥ
ñ erunosã uitã affert: sed quã inuenerit adimit.
ħuic gͥ respondet: estimati sumꝰ ut oues occisionis.
Paritas uͭ ipsa ñ potuit significari p̃ssius. quã qcđ
dictũ ẽ ꝓpt̾ te. Eac gͦ ñ in paulo apło istud cestimo
mũ comꝑtũ: sed a me ẽẽ ꝓlatũ. ꝓ ũqͥdnã tͥ demons¬
trandũ ẽ heretice nͥ aut scriptũ in ueteri lege ñ ẽe
aut apło ñ conuenire: Auoꝵ si nichil dicere audes
urgeris enĩ cũ ⁊ codex legit᷑ qͦ planũ sit scriptũ eẽ.

Expanded text:
voluerint respicere aliquantum, et considerare quid divoluerint respicere aliquantum, et considerare quid dictum sit; aut eos intelligentia caeterorum, qui sine cupiditate judicant, insectabor. Quid enim potest amicius quam istae sibi consonare sententiae? Nam tribulatnem in hac vita constitutum graviter afficiunt. Haec itaque omnia verba illo uno concluduntur testimonio veteris Legis, quo dictum est, Propter te afficimur. Gladius restabat, qui non aerumnosam vitam affert, sed quam invenerit adimit. Huic ergo respondet, Aestimati sumus ut oves occisionis. Charitas vero ipsa non potuit significari expressius, quam quo dictum est, Propter te. Fac ergo non in Paulo apostolo coemonstrandum est, haeretice, nisi aut scriptum in vetere Lege non esse, aut Apostolo non convenire? Quorum si nihl dicere audes urgeris enim cum et codex legitur, quo planum sit scriptum esse,
Abbreviated transcription (Latin):
dm tuũ ex toto corde tuo ⁊ ex tota anima tua: & ex
tota m̃te tua. Qđ autẽ illi qđ ab apło dictũ ẽ cõpa¬
rare de ueteri testam̃to possim ne diutius quererẽ:
ipse subiecit. Sũ enĩ dixisset nulla tribulatione
nulla angustia nulla ꝑsecutione nulla necessitate
in opie corporalis. nullo ꝑiculo nullo gladio nos a
karitate ꝙͥ separari: statĩ subiunxit. Dic̃ scriptũ est.
Quia ꝓpt̃ te afficim᷑ totadie. estimati sumꝰ ut oues oc¬
cisioĩs. bȩc illi solent a corruptorib scripturarum
inmissa eẽ dicere. Usq ad eo nichil habent qđ contͣ¬
dicant: ut hȩc miseri respondẽ cogant᷑. D qͥs non
intelligat conuictoꝵ hominũ aliã ñ ẽẽ potuisse ul¬
timã uocẽ: Aquib tam̃ quęro utrũ istã senten¬
tiã in ueteri testam̃to ẽẽ negent: an ñ congruere
sententiȩ apłicȩ affirment. At illud pͥmũ libris
docebo : in hoc autẽ altero terguiersantes hoĩnes
⁊ ꝑ abrupta fugientes aut in pacẽ reuocabo si

Expanded text:
tota anima tua, et ex tota mente tua . Quid autem illi quod ab Apostolo dictum est, comparare de Veteri Testamento possim, ne diutius quaererem ipse subjecit. Cum enim dixisset nulla tribulatione, nulla angustia, nulla persecutione, nulla necessitate inopiae corporalis, nullo periculo, nullo gladio nos a charitate Christi separari; statim subjunxit: Sicut scriptum est, Quia propter te afficimur tota die, aestimati sumus ut oves occisionis . Haec illisolent a corruptoribus Scripturarum immissa esse dicere, usque adeo nihil habent quod contradicant, ut haec miseri respondere cogantur. Sed quis non intelligat convictorum hominum aliam non esse potuisse ultimam vocem? 15. A quibus tamen quaero, utrum istam sententiam in Veteri Testamento esse negent, an non congruere sententiae apostolicae affirment? At illud primum libris docebo: in hoc autem altero tergiversantes homines, et per abrupta fugientes, aut in pacem revocabo, si
Abbreviated transcription (Latin):
anioi. castus innitit᷑. nisi uͦ amatores auri. amato¬
res laudis. amatores feminarũ. amatorib suis ds̃
sinẽt ẽẽ fortiores. cũ ille nͣ amor s congruentius
cupiditas ł libido nominet᷑. In qua tam apparet
quantus sit ĩpetꝰ animi. ad ea qͣ diligunt᷑ deflexo
cursu ꝑ iͥmania queq tendentis. Argumtoq
nob̾ ẽ quã sint omĩa ꝑferenda ne deseramꝰ dm̃:

Expanded text:
amor castus innititur. Nisi vero amatores auri, amatoamor castus innititur. Nisi vero amatores auri, amatores laudis, amatores feminarum, amatoribus suis Deus sinet esse fortiores; cum ille non amor, sed congruentius cupiditas vel libido nominetur. In qua tamen apparet quantus sit impetus animi ad ea quae diliguntur indefesso cursu per immania quaeque tendentis, argumentoque nobis est, quam sint omnia perferenda, ne deseramus Deum,
Abbreviated transcription (Latin):
S int̾ om̃ia quȩ in hac uita possident᷑: corpꝰ hõins
grauissimũ ẽ uinculũ. iustissimis legib dĩ ꝓpter
antiquũ peccatũ: qͦ nichil ẽ ad p̃dicandũ notius.
nichil ad intelligendũ secretius. Hoc gͦ uinculũ
ne concutiat᷑ atq uexet᷑. laboris ⁊ doloris: ne au¬
ferat᷑ atq ꝑimat᷑ mortis t̾rore animã quatit. Amat
enĩ illud ui consuetudinis. ñ intelligens si eo bene
atq scienter utat᷑ resurrectione reformationẽq
eiꝰ ope ac lege diuina sine ulla molestia uiro suo
subditã fore. D cũ hc amorẽ totũ in dm̃
con¬
uerterit. his cognitis mortẽ ñ mͦ contẽp¬
net.
uerũ etiã desidabit. D restat cũ do¬
lore.
magna cõnflictio. Nichił ẽ tam̃
tã durum¬
atq ferreũ. qđ ñ amoris ignẽ.
uincat᷑. Quo cũ se anima rapiet in dm̃ suꝑ omne
carnficinã lib̾a ⁊ admiranda uolitabit pennis
puscherrimis ⁊ integerrimis. qͥb ad dĩ amplexũ

Expanded text:
 omnia quae in hac vita possidentur, corpus homini gravissimum vinculum est, justissimis Dei legibus, propter antiquum peccatum, quo nihil est ad praedicandum notius, nihil ad intelligendum secretius. Hoc ergo vinculum ne concutiatur atque vexetur, laboris et doloris; ne auferatur atque perimatur, mortis terrore animam quatit. Amat enim illud vi consuetudinis, non intelligens, si eo bene atque scienter utatur, resurrectionem reformationemque ejus ope ac lege divina sine ulla molestia juri suo subditam fore: sed cum se hoc amore tota in Deum converterit, his cognitis mortem non modo contemnet, verum etiam desiderabit. 41. Sed restat cum dolore magna conflictio. Nihil est tamen tam durumatque ferreum, quod non amoris igne vincatur. Quo cum se anima rapiet in Deum, super omnem carnificinam libera, et admiranda volitabit pennis pulcherrimis et integerrimis, quibus ad Dei amplexum
Abbreviated transcription (Latin):
dicta ẽe arbitret᷑. Quid gͦ aliud ostendit qđ dictũ
ẽ. generositatẽ magnificat contub̾niũ habens dĩ.:
An uͦ generositas solet significare aliud quã paren¬
tes: Sontuberniũ uͦ. ñne cũ ipso patre ęqualita¬
tẽ clamat atq asserit: Deinde cũ paulus dicat
filiũ dĩ. d̃i ẽẽ sapientiã. ⁊ ipse dns nemo noũ patrẽ
nͥ unigenitꝰ filiꝰ. qͥd potuit a ꝓpħa congruentiꝰ dici

Expanded text:
etur. Quid ergo aliud ostendit quod dictum est, Generositatem magnificat, contubernium habens Dei? . An vero generositas solet significare aliud quam parentes? Contubernium vero nonne cum ipso patre aequalitatem clamat atque asserit? Deinde, cum Paulus dicat Filium Dei esse Dei Sapientiam ; et ipse Dominus, Nemo novit Patrem, nisi unigenitus Filius ; quid potuit a pro
Abbreviated transcription (Latin):
ipse. xp̃cͦ Nonne inqͥt ego sũ ueritas: di gͦ que¬
rimꝰ qͥd sit bene uiuere: id ÷ ad beatitudinẽ iũ
uendo tendẽ: id erit ꝓfecto. amare uirtutẽ am̃a¬
re sapientiã. amare ueritatẽ: & amare ex toto
corde. ⁊ ex tota anima ⁊ ex tota m̃te: Uirtutẽ q̃
inuiolabił ⁊ inuicta ẽ: sapientiã cui stulticia ñ¬

Expanded text:
go sum Veritas? Si ergo quaerimus quid sit bene vivere, id est ad beatitudinem bene vivendo tendere, id erit profecto amare Virtutem, amare Sapientiam, amare Veritatem, et amare ex toto corde, et ex tota anima, et ex tota mente; Virtutem quae inviolabilis et invicta est, Sapientiam cui stulti
Abbreviated transcription (Latin):
tute ari prudentia disceruendas ẽe iã dictũ ẽ Apcł
uos autẽ qͥ dẽ nemo repperit᷑ qͥ d̾i substantiã huma.¬
nieorporis figuratione describat: setl rursus nemo
qͥse ab human erroris labe seiungat. Itaq il lieqio
hereticis ñ fueruit dep̃dati ꝓ suo qͥsq captu uiri
hot nutuut᷑  ꝓducupturq alius sic alius autẽ sc
omũ in urũ ꝑfectũ. deinde ad maturitatẽ canici¬
emiq sapientie ꝑueniunt: ut eis quantũ uolunt
muenu:e ac beltissime uiuere liceat. Secutio gͥ d̃.

Expanded text:
am dictum est. Apud vos autem nemo quidem reperitur qui Dei substantiam humani corporis figuratione describat: sed rursus, nemo qui ab humani erroris labe sejungat. Itaque illi quoshaereticis non fuerint depraedati, pro suo quisque captu virintur, perducunturque alius sic, alius autem sic, primum in virum perfectum; deinde ad maturitatem canitiemque sapientiae perveniunt, ut eis quantum volunt, vivere ac beatissime vivere liceat. CAPUT XI.
Abbreviated transcription (Latin):
incorruptioĩs ẽ: incorruptio autẽ facit ꝓxrimũ do.
Concupis centia itaq sapientiȩ: deducit ad regnum.
aue tande̾ aduersũ ista latrabitis. Nonne ita po¬
sita ⁊ ñdũ intellecta. cuiuis significant altũ se qͥd¬
dã ⁊ ineffabile continere  O. utinã possetis intel¬
ligere quȩ dicta st̃: confestĩ abiceretis om̃s in eptias
fabellarũ ⁊ uanissimas imaginatioẽs corpoꝵ. totosq
uos magna alacritate sincero amore firmissima fide
sc̃issimo eccłiȩ catholicȩ gremio conderetis. Poterã¬
ꝓ mea mediocritate discutere singula. ⁊ eruere ac de¬
monstrare quȩ accepi. in quoꝵ excellentia ⁊ altitudi¬
ne plerũq uerba deficiunt: sed quãdiu latratis. ñ eͣ
iu̾re mecũ ñ docendi cybo s refellendi fustib age¬
bat᷑. Si autẽ in uob̃ eẽt karitas de qͣ nc̃ agit᷑ ł si etiã
fuerit aliq̃n. quantã cognoscende ueritatis magni

Expanded text:
io autem facit proximum Deo. Concupiscentia itaque sapientiae deducit ad regnum . Itane tandem adhuc adversum ista latrabitis? Nonne ita posita et nondum intellecta, cuivis significant altum se quiddam et ineffabile continere? O utinam possetis intelligere quae dicta sunt! Confestim abjiceretis omnes ineptias fabellarum, et vanissimas imaginationes corporum, totosque vos magna alacritate, sincero amore, firmissima fide, sanctissimo Ecclesiae catholicae gremio conderetis. CApro mea mediocritate discutere singula, et eruere ac demonstrare quae accepi, in quorum excellentia et altitudine plerumque verba deficiunt: sed quamdiu latratis, non esdo mecum jure non docendi cibo, sed refellendi fustibus agebatur. Si autem in vobis esset charitas, de qua nunc agitur, vel etiam si fuerit aliquando, quantam cognosc
Abbreviated transcription (Latin):
ista ꝑducit. Incipit enĩ sic. Uanitas uanitantiũ dix
eccłiastes: uanitas uanitatũ ⁊ õia uanitas. Quȩ ha¬
bundantia hoĩni in om̃i labore suo: quẽ ipse la¬
borat sub sole Hec uerba oĩa si attendantur. si
principio constituto exequit᷑ omĩa: uanitante
subiecta st̃. Qͥd est enĩ aliud falsis bonis
bonis
illudi atq decipi. quã te ipso in.¬
feriora.mi¬
randa ⁊ appetenda arbitears
Habet igit᷑¬
uir tẽperans in huiuscemodi reb tp̃ralib ⁊ fluen¬
tib uitȩ regulã utroq testam̃to firmatã: ut eoꝵ
nichil diligat nichil ꝑ se appetendũ putet : sed
ad uite huius atq officioꝵ necessitatẽ quantũ
sat ẽ usurpet utentis modestia ñ amantis affe¬
ctii. Hec dicta st̃ de temꝑantia ꝓ rerũ magni¬
tudine breuit᷑ : ꝑ instituto tam̃ oꝑe fortasse copi¬

Expanded text:
as vanitantium, dixit Ecclesiastes, vanitas vanitantium, et omnia vanitas. Quae abundantia homini in omni labore suo, quem ipse laborat sub sole? Haec verba omnia si attendantur, si principio constituto, exsequitur omnia, vanitantes esse subjectae sunt. Quid est enim aliud, falsis bonis illudi atque decipi, quam teipso inferiora, miranda et appetenda arbitrari? Habet igitvir temperans in hujuscemodi rebus mortalibus et fluentibus, vitae regulam utroque Testamento firmatam; ut eorum nihil diligat, nihil per se appetendum putet, sed ad vitae hujus atque officiorum necessitatem quantum sat est, usurpet, utentis modestia, non amantis affectu. Haec dicta sint de temperantia, pro rerum magnitudine breviter; pro instituto tamen opere fortasse copi
Abbreviated transcription (Latin):
tregrari ꝑ sp̃m sc̃m possemꝰ. nͥ ⁊ ipse seꝑ integer ⁊ incõ¬
mutabilis ꝑ maneret: qđ ꝓfecto ñ posset n d̃i nature
ẽet ac̃ substacitiȩ: cui soli incomutabilitas. atꝙ ut ita
dica in conuertibilitas semꝑ t̃. Oreatura eñ neꝗ hoc
ego s iõẽ paulus clamat uanitati subiecta ẽ neq nos

Expanded text:
per et integer et incommutabilis permaneret. Quod profecto non posset, nisi Dei naturae esset ac ipsius substantiae, cui soli incommutabilitas atque ut ita dicam, invertibilitas semper est. Creatura enim neque hoc ego, sed idem Paulus clamat, vanitati subjecta est . Neque nos
Abbreviated transcription (Latin):
gunt᷑ ut littera sonat. ⁊ simplicitatẽ corrigimꝰ s
ptinatiã deridemꝰ. M alia multa que uos intelbl¬
gere ñ potestis uetat eos crede catholica deserpli¬
na: qͥñ annis s studio atq intellectu excedentes
quandã m̃tis pueritiã. in canos sapientiȩ ꝓmouent
Nã ⁊ credere dm̃ loco aliq̾ quãuis infinito ꝑ quan¬
titatis quecũq spacia contineri quã sit stultũ do

Expanded text:
nat, et simplicitatem corrigimus, et pertinaciam deridemus. Et alia multa, quae vos intelligere non potestis, vetat eos credere catholica disciplina, qui non annis, sed studio atque intellectu excedentes quamdam mentis pueritiam, in canos sapientiae promoventur. Nam et credere Deum loco aliquo quamvis infinito, per quantitatis quaecumque spatia continer
Abbreviated transcription (Latin):
aliqͥd eiꝰ substantiȩ atq. naturȩ cõmutatione uel
conuersionẽ qͣlibet mͦ pati siqͥs posse opinẽt: ini¬
rȩ dem̃tiȩ ĩpietatisq dampnabit᷑. Ita fit ut apa
nos inueniant᷑ pueri qͥdã qͥ humana forma dm̃
cogitent. atq se ita habere suspicent᷑. qua opiniõe
niebil ẽ abiectius: sed inueniant᷑ itẽ mult fenes
qui eus maiestatẽ ñ solũ suꝑ humanũ corpꝰ setiã

Expanded text:
onem vel conversionem quolibet modo pati posse si quis opinetur, mirae dementiae impietatisque damnabitur: ita fit ut apud nos inveniantur pueri quidam, qui humana forma Deum cogitent, atque ita se habere suspicentur; qua opinione nihil est abjectius: sed inveniantur item multi senes, qui ejus majestatem, non solum s
Abbreviated transcription (Latin):
qͥt nos separabit a caritate xp̃iꝰ Tribulatio an
angustia. an ꝑsecutio. an fames. an nuditas. an
ꝑiculũ. an gladius Audiuimꝰ qͥd diligere. &
quantũ diligere debeamꝰ. So ẽ omino tenden¬
dũ: ad id̾ omĩa consilia nra referenda. Bonoꝵ
manendũ nob̾ ẽ. neq ultra querendũ. Alterũ eni ꝑicu¬
attendamus. Presto enĩ ẽ ⁊ facillime uidet᷑ utrũ ho
sententiis ex eũglio atq: apło ꝓlatis: etiã testam̃ti ue¬
teris auctoritas congruat. Ed dicã de suꝑiore senten

Expanded text:
inquit, nos separabit a charitate Christi? Tribulatio? an inquit, nos separabit a charitate Christi? Tribulatio? an angustia? an persecutio? an fames? an nuditas? an periculum? an gladius? . Audivimus quid diligere, et quantum diligere debeamus: eo est omnino tendendum, ad id omnia consilia nostra referenda. Bonorumanendum nobis est, neque ultra quaerendum: alterum enim pericuattendamus, praesto enim est et facillime videtur, utrum his sententiis ex Evangelio atque Apostolo prolatis, etiam Testamenti Veteris auctoritas congruat. Quid dicam de superiore senten
Abbreviated transcription (Latin):
płoꝵ testimonio ⁊ martẏrũ sanguine. ⁊ gentiũ oe¬
cupatiõe muniuit. Quare deinceps nęmo quȩ
rat ex me sententiã meã. s. potiꝰ audiamꝰ oracła:
nr̃asq ratiunculas diuinis submittamꝰ affatibus.
Uideamꝰ quẽa dmodũ ipse dñs in eu̾głio nob p̃ce¬
perit ẽẽ uidendũ: quomͦ etiã paulus apłs. Has
enĩ scripturas: illi condempnare ñ audent. Au
dubiũ ẽ quin is erit finis qͦ nos sũmo amore ten¬
dere iubes. Diliges inqͥt d̾nm̃ dm̃ tuũ. Dic mn etiã
queso te: qui sit diligendi modus. Hereor eñi ue
plus minusue quã oportet inflãmer in desidio
n amore dñi mei. Ex toto inqͥt corde tuo. Nẽ satiᷤ.
& tota anima tua. Ne id qͥdẽ satis ẽ. & ex tota ñi¬
te tua. Ed uis amplius: Uellẽ fortasse: si uiderẽ
qͥd posset ẽẽ amplius. Qͥd adhȩc paulus. ͣ Scinꝰ
inquit qm̃ diligentib dm̃ omĩa ꝓcedunt in bo¬
nũ. Dicat etiã ipse dilectiõis modũ. Quis g i

Expanded text:
 testimonio, et Martyrum sanguine, et Gentium occupatione munivit. Quare deinceps nemo ex me quaerat sententiam meam, sed potius audiamus oracula, nostrasque ratiunculas divinis submittamus affatibus.emadmodum ipse Dominus in Evangelio nobis praeceperit esse vivendum; quomodo etiam Paulus apostolus: has enim Scripturas illi condemnare non audent. Auddubium est quin is erit finis, quo nos summo amore tendere jubes: Diliges, inquit, Dominum Deum tuum. Dic mihi etiam, quaeso te, qui sit diligendi modus: vereor enim ne plus minusve quam oportet, inflammer desiderio et amore Domini mei. Ex toto, inquit, corde tuo. Non est satis. Ex tota anima tua. Ne id quidem satis est. Ex tota mente tua . Quid vis amplius? Vellem fortasse, si viderem quid posset esse amplius. Quid ad haec Paulus? Scimus, inquit, quoniam diligentibus Deum omnia procedunt in bonum. Dicat etiam ipse dilectionis modum. Quis ergo,
Abbreviated transcription (Latin):
qł idẽ ofstendit᷑ cũ splendor patͥs ñcupat᷑. nõn ẽ eñ
quicꝗ̃ in circuitu solis nͥ splendor ipse quẽ gignit.
qͥd gͦ potuit aꝑtius ⁊ clarus ẽ ueteri testamto hiuc¬
⁊ sententiȩ consonare quã illud qđ dictũ ẽ. ueritas
tua in cireuitu tuo. Postremo dicit ipsa sapientia
lopost. Et quȩ placent didicer̃t hoĩnes: ⁊ ꝑ sapien¬
tia sanati st̃ Dic̃ paulus. Karitas di diffusa ẽ in

Expanded text:
quod idem ostenditur cum splendor Patris nuncupatur ; non est enim quidquam in circuitu solis, nisi splendor ipse quem gignit: quid ergo potuit apertius et clarius ex Vetere Testamento huic sententiae consonare, quam illud quod dictum est, Veritas tua in circuitu tuo? Postremo dicit ipsa Sapientia lo post, Et quae tibi placent, didicerunt homines, et per sapientiam sanati sunt . 29. Dicit Paulus, Charitas Dei diffusa est in
Abbreviated transcription (Latin):
aniles quasda uel etiã pueriles opiniones eo inept.¬
ore q uehem̃tiore oratione ꝑuellitis: qua quisquis
mouet᷑ ⁊ ad uos transit ñ eccłiȩ nr̃ȩ dãpnat. discipli¬
nã: sed eã se ignorare demonstrat. Quã obre siqͥd
humans corde geritis. si cure uob̾ uosmet ipsis es.¬
tis: querite potius diligenter ⁊ pie quom ila dice¬
cant᷑ quęrite miseri. sã talem fidẽ qua do in con¬
ueniens aliqͥd credit᷑: nos uehem̃tius ⁊ uberuis as

Expanded text:
aniles quasdam, vel etiam pueriles opiniones, eo ineptianiles quasdam, vel etiam pueriles opiniones, eo ineptiore, quo vehementiore oratione pervellitis. Qua quisquis movetur et ad vos transit, non Ecclesiae nostrae damnat disciplinam, sed eam se ignorare demonstrat. 17. Quamobrem si quid humani corde geritis, si curae vobis vosmetipsi estis, quaerite potius diligenter et pie quomodo illa dicantur. Quaerite, miseri: nam talem fidem, qua Deo inconveniens aliquid cr
Abbreviated transcription (Latin):
betis. Qđ si dicitis colere uos ⁊ colendũ arbitrari d̾m
a qͦ factus ẽ mundus. ñ tam̃ eũ ẽẽ quẽ ueteris testam̃¬
ti comendat auctoritas. ĩpudent̃ facitis: qui alienũ
animũ atq sententiã quã bene atq utilit̾ acceꝑimꝰ
male interp̃trari conamini. Fustra omĩno. Neq e
ñĩ ur̃ȩ stulte atq ĩpiȩ disputationes. ullomͦ cũ pioꝵ
doctissimoꝵq hominũ sermonib ꝑ qͦs in eccłia ca¬
tholica scripturȩ illȩ uolentib dignisq aperuintur
coparari queunt. Longe ꝓysus alit᷑ longe quã puta¬
tis: lex ⁊ ꝓpħȩ intelligunt᷑ a nob̾. Desinite errare.
n colimꝰ pęnitentẽ dm̃. ñ inuidũ. ñ indignũ. ñ cru¬
delem. ñ quęrentẽ de hominũ uel pecoꝵ sanguine
uoluptatẽ: ñ cui flagitia ⁊ scelera placeant: non
possessionẽ suã tͣre quadã particła tͣminantem.
In has enĩ atq huius modi nugas. grauit᷑ copioseq
inuehi soletis. Qua re nos inuectio ur̃a ñ tangit. s

Expanded text:
m a quo factus est mundus, non tamen eum esse quem Veteris Testamenti commendat auctoritas; impudenter facitis, qui alienum animum atque sententiam quam bene atque utiliter acceperimus, male interpretari conamini, frustra omnino. Neque enim vestrae stultae atque impiae disputationes ullo modo cum piorum doctissimorumque hominum sermonibus, per quos in Ecclesia catholica Scripturae illae volentibus dignisque aperiuntur, comparari queunt. Longe prorsus aliter quam putatis Lex et Prophetae intelliguntur a nobis. Desinite errare; non colimus poenitentem Deum, non invidum, non indigum, non crudelem, non quaerentem de hominum vel pecorum sanguine voluptatem, non cui flagitia et scelera placeant, non possessionem suam terrae quadam particula terminantem. In has enim atque hujusmodi nugas graviter copioseque invehi soletis. Quare nos invectio vestra non tangit; sed
Abbreviated transcription (Latin):
ad disciplinã: iusticia uͦ ⁊ uirtꝰ ad actionẽ atqͣ oꝑa¬
tionẽ. Quib duob id ÷ agendi efficatia ⁊ sobrieta¬
te contẽplandi. quȩ dĩ uirtꝰ ãtq di sapientia id÷ dĩ
filius dilectorib suis donat q̃d cõparandũ sit nes.¬
cio: cũ ĩpse ꝓpħa statĩ dicat quanti sint ista ꝑ̃pen¬
denda. Nã ita positũ ẽ. Sobrietatẽ enĩ sapientia
docet ⁊ iusticiã ⁊ uirtutẽ: quib utilius nichil ẽ

Expanded text:
ad disciplinam: justitia vero et virtus ad actionem atque ad operaad disciplinam: justitia vero et virtus ad actionem atque ad operationem. Quibus duobus, id est agendi efficacia, et sobrietate contemplandi, quae Dei Virtus et Dei Sapientia, id est Dei Filius, dilectoribus suis donat, quid comparandum sit nescio, cum idem propheta statim dicat quanti sint ista pendenda: nam ita positum est, Sobrietatem enim sapientia docet, et justitiam, et virtutem, quibus utilius nihil e
Abbreviated transcription (Latin):
quã illud qđ inueteri dictũ ẽ de sapientia. attin¬
git autẽ a fine usq ad finẽ fortit᷑. ⁊ disponit oĩa
suauit᷑: Nãq attingere fortit̾ magis uirtutem
significat. disponere autẽ suauit̃ quasi artẽ ip¬
sam atq ratioñe. S si hoc uidet᷑ obscurũ: uide
quȩ sequunt᷑. E omniũ inqͥt ds̃. dilexit illam.
doctrix ẽ eñi disciplinȩ dĩ: ⁊ electrix operũ illius.
Uidet᷑ hic nichil adhuc de oꝑatiõe dictũ. Non enĩ hoc
ẽ eligere opera: qđ oꝑari. Ergo. hȩc ad disciplinã ꝑti¬
nent. Opus uirtutis debet᷑ : ut sit plena quã uolumꝰ
demonstrare sententia. Lege gͥ deinceps. qđ ad nexũ ẽ
Qđ si honesta in qͥt possessio quȩ concupiscit᷑ in uita.
qͥd sapientia ẽ honestius. quȩ omĩa oꝑat᷑ Potest ne
qͥcquã p̃clarius aut manifestius aut uero etiã uberi
ꝓferriꝰ Audi aliud si parũ putas qđ ide sonet. Sobri¬
S sobrietas mͥ ad ipsã cognitionẽ uidet᷑ ꝑtinere. id:

Expanded text:
ctum est de sapientia, Attingit autem a fine usque in finem fortiter, et disponit omnia suaviter? Namque attingere fortiter magis virtutem significat: disponere autem suaviter, quasi artem ipsam atque rationem. Sed si hoc videtur obscurum, vide quae sequuntur: Et omniuciplinae Dei, et electrix operum illius. Videtur hic nihil aliud de operatione dictum; non enim hoc est eligere opera, quod operari: ergo haec ad disciplinam pertinent; opus virtuti debetur, ut sit plena, quam volumus demonstrare, sententia. Lege igitur deinceps quod annexum est. Quod si honesta est, inquit, possessio quae concupiscitur in vita, quid sapientia est honestius, quae omnia operatur? Potestne quidquam praeclarius aut manifestius, aut vero etiam uberius proferri? Audi aliud, si parum putas, quod idem sonet: Sobriertinere, id est
Abbreviated transcription (Latin):
oenino qd ẽ ipse : sed ei ꝓoximi. eũq mirifico ⁊ in¬
telligibili m contingñtes: euisq ueritate ⁊ sc̃itate
penitus illustrati atq comp̃hens. Ille nãq ipsũ
lum̃ ẽ. nob̾ autẽ ab eodẽ illuminari licet. M axs¬
mũ ꝗ̃ qđ ad beatã ducit uitã pͥmũq mandatũ est.
sitiges dum d̾m tuũ ex toto corde tuo: &s anima.
ñde. Ueligentib enĩ dm̃. om̃ia ꝓcedunt in bonum.
Q iuã obrẽ paulopꝰ idem paulus. certus sũ inqͥt pa
neq: mors neq uita. neq angłi neq uirtꝰ. neq in¬
stantia neqi futura. neq altitudo neq ꝓfirndũ. neq

Expanded text:
d est ipse, sed ei proximi, eumque mirifico et intelligibili modo contingentes, ejusque veritate et sanctitate penitus illustrati atque comprehensi. Ille namque ipsum lumen est; nobis autem ab eodem illuminari licet. Maximum ergo quod ad beatam vitam ducit, primumque mandatum est, Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo et anima et mente. Diligentibus enim Deum omnia procedunt in bonum. Quamobrem paulo post idem Paulus: Certus sum, inquit, quod neque mors, neque vita, neque Angeli, neque virtus, neque instantia, neque futura, neque altitud
Abbreviated transcription (Latin):
nentẽ ea quib adiuuet in dm̃ ab his quib iͣ¬
hediri potest. His de singulis uirtutib quinã
uiuendi modus ducat᷑ paucis explicabo: si
pus testinoniis noui testam̃ti quib utor iã diu. etiã¬
de ueteri pauca ut pollicitꝰ᷑ su cõparauero. Nũ eni
paulus tantũ dicit dõ nos ẽẽ deb̾e subiunctos. ita
ut in medio qđ separet nichilsit. Nonne ⁊ pro¬
pħa cõmodissime hoc ⁊ breuissime significat cũ
dicit: michi aut̃e adherere dõ bonũ eꝰ Ronne
bo continet᷑: qđ ait inherere: Itẽ qđ addidit bo¬
nũ ẽ: nonne ad illud respicit qđ ibi positũ ẽ dili¬
gentib dm̃ om̃ia ꝓcedunt in bonũ: ita ut una
sententiola duobusq uerbis ꝓpħa ⁊ ium ⁊ fruc¬
tũ karitatis ostendat: Sũq ibi dictũ sit di filiũ
di uirtutẽ ẽẽ. atq sapientiã: cũq uirtꝰ ad oꝑatio¬

Expanded text:
nentem ea quibus adjuvetur in Deum ab his quibus imnentem ea quibus adjuvetur in Deum ab his quibus im 26. His de singulis virtutibus quinam vivendi modus ducatur, paucis explicabo, si prius testimoniis Novi Testamenti, quibus utor jam diu, de Veteri etiam paria, ut pollicitus sum, comparavero. Num enim Paulus tantum dicit, Deo nos esse debere subjunctos, ita ut in medio quod separet nihil sit? Nonne et propheta commodissime hoc et brevissime significat, cum dicit: Mihi autem adhaerere Deo bonum est? Nonne erbo continetur quod ait, inhaerere? item quod addidit, bonum est, nonne ad illud respicit, quod ibi positum est, Diligentibus Deum omnia procedunt in bonum ? ita ut una sententiola duobusque verbis propheta et vim et fructum charitatis ostendat. 27. Cumque ibi dictum sit, Dei Filium, Dei Virtute
Abbreviated transcription (Latin):
uario qͦdã affectu quantũ intelligo dr̃. Etaq
illas quattuor uirtutes quarũ utinã ita fit af.
fectus in mͣtib ur̃is ut nomina in ore stͣ omniũ:
sic etiã diffinire ñ dubite. ut teperantia sit
amor. integrũ se pͥbens ei qđ amat᷑. fortitudo
amor facile tolerans omĩa ꝓptͣ qđ amat᷑. iusti.¬
cia amor soli amato seruiens. ⁊ ꝓpterea recte
dominans: prudentia amor ea a quib adiuua.¬
tur ab eis quib impedit᷑ sagacit᷑ seligens. Ded
hẽ amorem nꝰ cuiuslibet s di eͣe diximꝰ. id ẽ
sũmi boni sume sapientiȩ. sumȩq concordiȩ.
Qua re diffinire etiã sic licet. ut tẽperantiã di¬
camꝰ amorẽ dõ sese integrũ incorruptũq ser¬
uante. fortitudinẽ amore om̃ia ꝓpter dm̃ faci.
le ꝑferente. iusticiã amorẽ dõ tantũ seruien.
t̾e. ⁊ ob hoc bene imꝑantẽ ceteris quȩ homini
subiecta sunt . prudentiã amorẽ bene discer¬

Expanded text:
quantum intelligo, dicitur. Itaque quantum intelligo, dicitur. Itaque illas quatuor virtutes, quarum utinam ita sit in mentibus vis, ut nomina in ore sunt omnium, sic etiam definire non dubitem, ut temperantia sit amor integrum se praebens ei quod amatur; fortitudo, amor facile tolerans omnia propter quod amatur; justitia, amor soli amato serviens, et propterea recte dominans; prudentia, amor ea quibus adjuvatur ab eis quibus impeditur, sagaciter seligens. Sed hunc amorem non cujuslibet, sed Dei esse diximus, id est summi boni, summae sapientiae, summaeque concordiae. Quare definire etiam sic licet, ut temperantiam dicamus esse amorem Deo sese integrum incorruptumque servantem; fortitudinem, amorem omnia propter Deum facile perferentem; justitiam, amorem Dtem, et ob hoc bene imperantem caeteris quae homini subjecta sunt; prudentiam, amorem Dei bene discer
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ spm sc̃m: qđ nichil alud dicã ẽẽ nͥ id ipsũ esse.
s̃ st em̃ uereq sũme ds̃. ex qͦ om̃ĩa. ꝑ que omnia
in qͥom̃ia. hȩc uerba pauli st̃. Qd demde subiecit.
lpss głia. S incerissime enĩinõ. Ieq eĩ ait ipsis
Nate patens fama. Quãnto enĩ meluis atq diffusius
aiffamat᷑: tanto diligit᷑ ⁊ amat᷑ ardentus. La cũ
fit nchil aliud ab humano genere qua certo &
constanti gradu in optimã uitã ⁊ beatissimã ꝑgit
Non arbitror cũ de morib ⁊̃ uita sit questio amphiꝰ
da sĩnt om̃ia. Id eni ẽẽ patuit ⁊ ratione quantũ
ualuimꝰ. ⁊ ea. quȩ nr̃ȩ rationi ante cellit auctori¬
tate diuina: nichil aliud quã ipsũ dm̃. Nã quid
erit aliud optimũ hominis: nͥ cui ẽ herere beatis.
simũ. Id. est autẽ solus dͥs. Qui herere certe non
ualemꝰ. nisi amore dilectione karitate. Qđ si
uirtus ad beatã uitã nos ducit: nichil omĩno
ẽẽ uirtutẽ affirmauerĩ nͥ sũmũ amorẽ di. Nãq

Expanded text:
icam esse, nisi idipsum esse. Est enim vere summeque Deus, ex quo omnia, per quem omnia, in quo omnia: haec verba Pauli sunt. Quid deinde subjicit? Ipsi gloria . Sincerissime omnino. Neque enim ait, ipsislate patens fama? Quanto enim melius atque diffusius diffamatur, tanto diligitur et amatur ardentius. Quod cum fit, nihil aliud ab humano genere quam certo et constanti gradu in optimam vitam et beatissimam pergitur. Non arbitror cum de moribus et vita fit quaestio, amplius da sunt omnia. Id enim esse patuit, et ratione quantum valuimus, et ea quae nostrae rationi antecellit auctoritate divina, nihil aliud quam ipsum Deum. Nam quid erit aliud optimum hominis, nisi cui simum? Id est autem solus deus, cui herere certe non valemus nisi amore, dileccione et caritate. Quod si virtus ad beatam vitam nos ducit, nichil omnino esse virtutem affirmaverim nisi summum amorem dei. Namque
Abbreviated transcription (Latin):
tũ ẽ enĩ. nemo uenit ad patrẽ nͥ ꝑ me. Huic he¬
remꝰ ꝑ sc̃ificationẽ. Dc̃ificati eñ plena ⁊ integra ka¬
ritate flagramꝰ. qua sola efficit᷑ ut a dne ñ reu̾tam.
eiq potius quã huic mundo conformem᷑. Predesti¬
nauit enĩ ut ait ideni apłs. conformes nos fieri
dõ. ⁊ ex eo conformati atq figurati ⁊ circũcisi. ab
hoc mundo: ñ confundam cũ his quȩ nob̾ ẽẽ de

Expanded text:
 Nemo venit ad Patrem, nisi per me . Huic haeremus per sanctificationem. Sanctificati enim plena et integra charitate flagramus, qua sola efficitur ut a Deo non avertamur, eique potius quam huic mundo conformemur: Praedestinavit enim, ut ait idem Apostolus, conformes nos fieri onformemur Deo, et ex eo conformati atque configurati, et circumcisi ab hoc mundo, non confundamur cum iis quae nobis debent
Abbreviated transcription (Latin):
beneficentius. qͥd liberalius diuina ꝓuidentia dici
potest: quȩ a legib suis hominẽ lapsũ. ⁊ ꝓpt̃ cupidi¬
tatẽ rerũ mortaliũ iure ac merito mortalẽ sobolẽ
ꝓpagantẽ ñ om̃ino deseruit: habet eni potestas il¬
la iustissima miris ⁊ in comp̃hensibilib modis ꝑ
quasdã secretissimas successiones rerũ sibi serui¬
entiũ quas creauit ⁊ seueritatẽ uindicandi: ⁊ cle¬
m̃tiã liberandi. Qđ qͥdẽ quã sit pulchrũ. quam
magnũ. quã do dignũ. quã postremo id qđ querit᷑
uerũ: nequaquã intelligere poterimꝰ: nͥ ab hu¬
manis ⁊ ꝓrimis incipientes. uerȩ religionis fide

Expanded text:
beneficentius, quid liberalius divina providentia dici beneficentius, quid liberalius divina providentia dici potest, quae a legibus suis hominem lapsum, et propter cupiditatem rerum mortalium jure ac merito mortalem sobolem propagantem, non omnino deseruit? Habet enim potestas illa justissima, miris et incomprehensibilibus modis, per quasdam secretissimas successiones rerum sibi servientium quas creavit, et severitatem vindicandi, et clementiam liberandi. Quod quidem quam sit pulchrum, quam magnum, quam Deo dignum, quam postremo id quod quaeritur verum, nequaquam intelligere poterimus, nisi ab humanis et proximis incipientes, verae religi
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ cũ stulticiȩ nube obtegat᷑. ualeat illã lucẽ
uel etiã conetꝰ haurire: Sonfugiendũ ẽ gͥ ad eoꝵ
p̃cepta: qͦs sapientes fuisse ꝓbabile ẽ. Hactenꝰ potuit
ratio ꝑduei. Uersabat᷑ nãq ñ ueritate cercior s consu¬
tudinẽ securior: in reb humanis. At ubi ad diuina ꝑ¬
uentũ ẽ. sese auertit. intueri ñ potest. palpitat estuat
inhiat amore. reuerberat᷑ luce ueritatis. ⁊ ad fanulia¬
ritatẽ tenebrarũ suarũ ñ electione s fatigatione con¬
uertit᷑. Quã hic formidandũ ẽ quã trem̃dũ: ne maio¬
rẽ inde concipiat anima in becillitatẽ: ubi qͥetẽ fessa
conquirit. Ergo refugere in tenebrosa cupientib ꝑ
dispensationẽ in effabił sapientiȩ nob̾ illa opacitas
auctoritatis occurrat. & mirabilib rerũ uocibusq
libroꝵ uelut signis temꝑatiorib ueritatis umbrisq
blandiat᷑. Quid potuit ꝓ salute nr̃a fieri amplius: qͥd

Expanded text:
quae cum stultitiae nube obtegatur, valeat illam lucem quae cum stultitiae nube obtegatur, valeat illam lucem vel etiam conetur haurire? Confugiendum est igitur ad eorum praecepta, quos sapientes fuisse probabile est. Hactenus potuit ratio perduci. Versabatur namque, non veritate certior, sed consuetudine securior, in rebus humanis. At ubi ad divina perventum est, avertit sese: intueri non potest, palpitat, aestuat, inhiat amore, reverberatur luce veritatis, et ad familiaritatem tenebrarum suarum, non electione, sed fatigatione convertitur. Quam hic formidandum est, quam tremendum, ne majorem inde concipiat anima imbecillitatem, ubi quietem fessa conquirit. Ergo refugere in tenebrosa cupientibus per dispensationem ineffabilis Sapientiae, nobis illa opacitas auctoritatis occurrat, et mirabilibus rerum, vocibusque librorum veluti signis temperatioribus veritatis, umbrisque blandiatur. 12. Quid potuit pro salute nostra fieri amplius? Quid
Abbreviated transcription (Latin):
quantũ ratio mea fert. ad sapientiã ꝑuenire. Hroc
copos fit: aut hõ sapiens ẽ. aut ds̃. d supra dictũ
est tale qͥddã ẽẽ debere: qđ inuiti amutere neque¬
am᷑. Quis uͦ cunctandũ putet: hominẽ sapientem
si eũ seqͥ satis putauerimꝰ. auferri nob̾ mͦ ñ recu¬
santib sed etiã rẽcusantib posse Ds̃ gͥ restat.
mꝰ. Quẽ siqͥ eẽ negant: qͥd ego cogitẽ qͦ illis sermo¬
ne suadendũ sit. cũ quib utrũ omĩno sermoci¬
nandũ sit nescio: Qđ tam̃ss uidebit᷑ longe aliud
principiũ alia ratio alius ingressus in eundus
ñ ab eo negligi res humanas facent᷑. Nullũ eñi
arbitror aliqͦ religionis nomine teneri: qui non
saltẽ animis nr̃is diuina ꝓuidentia consuli ex¬
quom uidemus: qui ñ solũ hoĩnes. s etiã hoines
insipientes sumꝰ: Quãquã enĩ ñ ocłis s m̃te cer¬
natur: quȩ tandẽ mens idonea repperiri potest.

Expanded text:
quantum ratio mea fert, ad sapientiam pervenire. 10.quantum ratio mea fert, ad sapientiam pervenire. 10.compos fit, aut homo sapiens est, aut Deus. Sed supra dictum est, tale quiddam esse debere quod inviti amittere nequeamus. Quis vero cunctandum putet, hominem sapientem, si eum sequi satis putaverimus, auferri nobis non modo recusantibus, sed etiam repugnantibus posse? Deus igitur restat mus. Quem si qui esse negant, quid ego cogitem quo illis sermone suadendum sit, cum quibus utrum omnino sermocinandum sit, nescio? Quod tamen si videbitur, longe aliud principium, alia ratio, alius ingressus ineundus eno ab eo negligi res humanas fatentur. Nullum enim arbitror aliquo religionis nomine teneri, qui non saltem animis nostris divina providentia consuli exquomodo videmus, qui non solum homines, sed etiam insipientes homines sumus? Quanquam enim non oculis, sed mente cernatur, quae tandem mens idonea reperiri potest,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓculdubio aliqͥd anima seqͥt᷑ ut uixtutẽ assequatur:
id erit aut ipsa anima aut uirtꝰ aut aliqͥd terciũ.
Aũt si se ipsã sequit᷑ ut uirtutẽ adipiscat᷑ stultũ nes¬
cio qͥd sequit᷑: stulticia ẽ enĩ ante adeptã uirtutem.
Dũma st̃ autẽ uota sequentiũ: ut id qd seqͣm asseqͣm.¬
Aut gͥ optabit ñ asseqͥ qđ sequit᷑ animã. qͣ nichił ab¬
surdius ⁊ ꝑuersius dici potest: aut cũ se sequitur
stulta: eandẽ stultitiã quã uitat asseqͥt᷑. Si autem
uirtutẽ sequit᷑. hanc asseqͥ cupiens. quomꝰ sequit᷑
id qđ ñ est: aut quomͦ asseqͥ cupit qđ habet:
Aut gͥ uirtꝰ ẽ pret̾ animã: aut si ñ placet uocare
uirtutẽ nͥ habitũ ipsũ ⁊ quasi sapientis animę
qualitatẽ quȩ nͥ in anima ee̾ ñ potest: oportet ali¬
qͥd aliud sequat᷑ anima ut ei uirt᷑ possit innasci. qr
neq nichil sequentdo neq stulticiã sequendo. potest

Expanded text:
procul dubio aliquid anima sequitur ut virtutem assequatur: procul dubio aliquid anima sequitur ut virtutem assequatur: id erit aut ipsa anima, aut virtus, aut aliquid tertium. At si seipsam sequitur ut virtutem adipiscatur, stultum nescio quid sequitur: stulta est enim ante adeptam virtutem. Summa sunt autem vota sequentium, ut id quod quisqur optabit non assequi quod sequitur anima, quo nihil absurdius et perversius dici potest: aut cum se sequitur stulta, eamdem stultitiam quam vitat assequitur. Si autem virtutem sequitur, hanc assequi cupiens, quomodo sequitur id quod non est? aut quomodo assequi cupit quod habet? Aut igitur virtus est praeter animam; aut si non placet vocare virtutem, nisi habitum ipsum et quasi sapientis animae qualitatem, quae nisi in anima esse non potest, oportet ut aliquid aliud sequatur anima, ut ei virtus possit innasci: quia neque nihil sequendo, neque stultitiam sequendo potest,
Abbreviated transcription (Latin):
etiã si hominẽ corpꝰ uocemus. An uͦ simͥ auriga ob¬
tẽperans. eqͦs quib p̃est alit ac regit cõmodissime.
atq ipse qͦ mͥ ẽ obedientior mea lib̾alitate ꝑfruit᷑.
negare quisquã potest. ñ solũ qđ auriga. uerũ etiã
qͥd equi sese optime habent mͥ deberiꝰ Itaq siue
corpꝰ tantũ siue tantũ anima siue utrũq hõ sit: non mͥ
maxime querendũ uidet᷑ nͥ qđ animã faciat optimam.
Nã eo ꝑcepto: non potest homo ñ aut optime aut certe
multo melius sese habere. quã si hoc unum defuisset.
anima ñ ẽẽ possit. Oborit᷑ iterũ altissima. ⁊ longissi¬
mi sermonis indigens questio. D hoc bene utar fortas¬
se cõpendio. Spero dm̃ adfuturũ: ut quantũ inbe¬
cillitas nr̃a patit᷑ de tantis reb ñ mͦ dilucide. s etiã
breuit᷑ doceamꝰ. Qđ libet enĩ eoꝵ sit. siue etiã ꝑ sese pos
sit uirtus sine anima siue nͥ animȩ inesse ñ possit:

Expanded text:
etiamsi hominem corpus vocemus. An vero, si mihi auriga obetiamsi hominem corpus vocemus. An vero, si mihi auriga obtemperans, equos, quibus praeest, alit ac regit commodissime, atque ipse quo mihi est obedientior, mea liberalitate perfruitur, negare quisquam potest non solum quod auriga, verum etiam quod equi sese optime habent, mihi deberi? Itaque sive tantum corpus, sive tantum anima, sive utrumque homo sit, non mihi maxime quaerendum videtur, nisi quid animam faciat optimam: nam eo percepto, non potest homo non aut optime, aut certe multo melius sese habere, quam si hoc unum defuisset. anima esse non possit. Oboritur iterum altissima et longissimi sermonis indigens quaestio: sed hoc bene utar fortasse compendio; spero Deum adfuturum, ut quantum imbecillitas nostra patitur, de tantis rebus non modo dilucide, sed etiam breviter doceamus. Quodlibet enim eorum sit, sive etiam per sese esse possit virtus sine anima, sive nisi animae inesse non possit,