comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
totũ bonũ quod &iam in litteris legis non intellegit.
hab&. Quisquis autẽ est alienus axp̃o: nec intelle¬
⁊ git nec bab&. Suscitauit ergo testimonium in
iacob. & legẽ posuit in ifrł. More suo repetit.
llam quod suscitauit testimoniũ. hoc est legen
posuit. & quod est in iacob: hoc est in isrł. Nlam
sicut ista duo nomina sunt hominis unius: i talex
& testimoniũ duo sunt nomiuarei unius Inter¬
est aliquid ait quispiã. int̾ suscitauit & posuit.
lti sane quẽadmodũ inter est &iam inter iacob
& isrł. Non quia homines erant duo. sed eadem
duo nomina diuersis causis uni homini sunt im¬
posita. lacob ꝓpt̃ supplantationẽ. qm̃ nascentis
tenuit plantã fratris: isrł utẽ ꝓpt̾ uisionẽ dĩ.
Sic aliud est suscitauit. aliud posuit. Nam sus¬
citauit testimoniũ quantũ existimo dictũ est.
quod illo aliquid fuscitatũ est. Sine lege enĩ
ait apostolus. peccatũ mortuũ est Ego autem

Expanded text:
totum bonum quod etiam in litteris Legis non intelligit, totum bonum quod etiam in litteris Legis non intelligit, habet; quisquis est autem alienus a Christo, nec intelligit, nec habet. Suscitavit ergo Testimonium in Jacob, et Legem posuit in Israel. More suo repetit. Nam quod est, Suscitavit Testimonium; hoc est, Legem posuit: et quod est, in Jacob; hoc est, in Israel. Nam sicut ista duo nomina sunt hominis unius, ita Lex, et Testimonium duo sunt nomina rei unius. Interest aliquid, ait quispiam, inter suscitavit et posuit. Ita sane; quemadmodum interest etiam inter Jacob, et Israel: non quia erant duo homines, sed eadem duo nomina diversis causis uni homini sunt imposita; Jacob propter supplantationem, quoniam nascentis tenuit plantam fratris; Israel autem propter visionem Dei . Sic aliud est, suscitavit, aliud posuit. Nam, suscitavit Testimonium, quantum existimo, dictum est, quod illo aliquid suscitatum est. Sine Lege enim, ait Apostolus, peccatum mortuum est. Ego autem
Abbreviated transcription (Latin):
ab initio. lnitiũ est ergo uetus testamentũ. fuus
nouũ. Timor enĩ preual& in lege. & initium
sapientiȩ timor dĩ. Finis autẽ legis xp̃c. adius¬
tiam om̃i credenti. Quo donante diffunditur
& consummata caritas foras mittit timorẽ. qm̃¬
⁊ nunc sine lege iusticia dĩ manifestata est. Sed
citauit testimoniũ in aucob. & legẽ posuit in isrł.
Nam & illud quod tam insigni & pleno tantis signi¬
ficationibus opere tabernaculũ constitutum est.
tabernaculũ testimonii nominat᷑. in quo erat
uelamen contra archã legis. sicut uelamen cot¬
tra faciem ministri legis. quia in illa dispensatio¬
ne parabolȩ & propositiones erant. Ca quippe
quȩ predicabant᷑ & fiebant uelatis signuficationib
condebant᷑. & non reuelatis manifestationib cer¬
nebant᷑. Cũ autẽ transierit ad xp̃m ait aposto¬
lus. auferet᷑ uelamen. Quotquot enĩ sunt ꝓmissi¬
ones dĩ. in illo &iam amen. Quis igit᷑ axp̃o adber&:

Expanded text:
ium est Vetus Testamentum, finis Novum. Timor enim praevalet in lege, et initium sapientiae timor Domini. Finis autem legis Christus ad justitiam omni credenti: quo donante diffunditur ; et consummata charitas foras mittit timorem , quoniam nunc sine Lege justitia Dei manifestata est. Sed citavit Testimonium in Jacob, et Legem posuit in Israel. Nam et illud quod tam insigni et pleno tantis significationibus opere tabernaculum constitutum est, tabernaculum Testimonii nominatur , in quo erat velamen contra arcam Legis, sicut velamen contra faciem ministri Legis; quia in illa dispensatione parabolae et propositiones erant. Ea quippe quae praedicabantur et fiebant, velatis significationibus condebantur, et non revelatis manifestationibus cernebantur. Cum autem transieris ad Christum, ait Apostolus, auferetur velamen . Quotquot enim sunt promissiones Dei, in illo Etiam, Amen . Quisquis igitur Christo adhaeret,
Abbreviated transcription (Latin):
dño uniuersa subiecta sunt. & ipso angelo & ho¬
mine utit᷑. ut quod ei plac& adnunti&: Qũa¬
uis itaq iam homo dicat. quanta audiuimus &
cognouimus. & patres nr̃i narrauerunt nobis.
tamen tãquã dĩ uerba: non tãquã humanas fabu¬
las audiamus. Propt̾ hoc ciũ pręmissũ est. Ad¬
tendice populus m̃s legẽ meã. inclinate aurem
ur̃am in uerba oris mei. aperiã in parabolis os
me ñ eloquar ꝓpositiones ab initio. Quanta ergo
audiuimus inquit & cognouimꝰ ea & patres nr̃i
narrauerunt nobis sic est audiuimꝰ & cognoui¬
mus. quomodo audi filia & uide. Audita enĩ sunt
in ueteri testamento. quȩ cognoscunt᷑ in nouo.
Audita cũ prophetarent᷑. cognita cũ implerent᷑
Ubi promissio redit᷑. non fraudat᷑ auditio. Et
altera. Het est nr̃a generatio. in qua nobis
donata est regeneratio. Adnuntiantes laudes
dñi & potentias eius. & mirabilia eis quę fecit.

Expanded text:
Domino universa subjecta sunt, et ipso angelo et hoDomino universa subjecta sunt, et ipso angelo et homine utitur, ut quod ei placet annuntiet! Quamvis itaque jam homo dicat, Quanta audivimus, et cognovimus ea, et patres nostri narraverunt nobis; tamen tanquam Dei verba, non tanquam humanas fabulas audiamus. Propter hoc enim praemissum est, Attendite populus meus, legem meam, inclinate aurem vestram in verba oris mei. Aperiam in parabolis os meum, eloquar propositiones ab initio. Quanta ergo audivimus, inquit, et cognovimus ea, et patres nostri narraverunt nobis. Sic est, audivimus, et cognovimus; quomodo, Audi, filia, et vide . Audita enim sunt in Veteri Testamento quae cognoscuntur in Novo; audita cum prophetarentur, cognita cum implerentur. Ubi promissio redditur, non fraudatur auditio. Et altera. Haec est nostra generatio, in qua nobis donata est regeneratio. Annuntiantes laudes Domini, et potentias ejus, et mirabilia ejus quae fecit.
Abbreviated transcription (Latin):
& patres nr̃i uarrauerunt nobis. Nimirum ds̃ nͨ¬
iam ex hominis miiusterio locuturus sicut ait
uerba fieri uoluit : ne uerba eius loquens ho¬
mo: contẽpneret᷑ ut homo. Ita enĩ se habent
locutiones dĩ. quȩ nobis insinuant᷑ ꝑ sensũ corpo¬
ris nr̃i. Creaturã subditã. opere inuisibili creator
mou&. Non eius substantia in aliquid corporale.
& tẽporale conuertit᷑: ut corporalib & tẽporalib
signis. siue ad oculos siue ad aures ꝑtinentibus :
quantũ capere homines possunt. suam faciat in¬
notescere uoluntatẽ. Si enĩ angelus uti potest
ethere. aere. nube. igne. & alia qualib& natura
uel spetie corporali. & homo uultu. lingua manu
calamo. litteris. aliisue significantib rebus ad sue
metitis indicanda secreta: postremo cũ homo sit.
nuntios homines mittit : dicit alii uade & uadit.
alii ueni & uenit. & seruo meo fac hoc & facit:
quanto maiore & efficatiore potestate dp̃ cui

Expanded text:
et patres nostri narraverunt nobis. Nimirum jam Det patres nostri narraverunt nobis. Nimirum jam Deus ex hominis ministerio locuturus, sicut aitverba fieri voluit, ne verba ejus loquens homo, contemneretur ut homo. Ita enim se habent locutiones Dei, quae nobis insinuantur per sensum corporis nostri. Creaturam subditam opere invisibili Creator movet; non ejus substantia in aliquid corporale et temporale convertitur, ut corporalibus et temporalibus signis, sive ad oculos sive ad aures pertinentibus, quantum capere homines possunt, suam faciat innotescere voluntatem. Si enim angelus uti potest aethere, aere, nube, igne, et alia qualibet natura vel specie corporali; et homo vultu, lingua, manu, calamo, litteris, aliisve significantibus rebus ad suae mentis indicanda secreta; postremo cum homo sit, nuntios homines mittit, et dicit alii, Vade, et vadit; et alii, Veni, et venit; et servo suo, Fac hoc, et facit : quanto majore et efficaciore potestate Deus, cui
Abbreviated transcription (Latin):
neat ad asaph quod interpretat᷑ congregatio
Sed utinã qui dixit aperiã in parabolis os meũ.
&iam intellectũ nr̃m in eas aperire dignet᷑.
Si enĩ sicut os suũ aperuit in parabolis : ita
aperir& &iam apsiu̾s parabolas. & sicut elo¬
quit᷑ propositiones. ita eloqueret᷑ ex earum
expositiones ñ. hnc estuaremus. Nunc uero
ita obtrecta & clausi sunt om̃i. ut &tiam si
ad aliquid ipso adiuuante unde silubrit̾ pascamur:
ꝑuenire possimus in sudore tamen uultus nr̃i eda¬
mus panẽ: & pęnã diffinitionis antique: non
corporis tantũ sed & cordis labore pendamus.
Dicat ergo & audiamus parabolas & ꝓpositiones.
Quinta audiuimus & cognouunus ea. & patres
nr̃i narrauerunt nobis: Dñs superius loquebat᷑.
Nam cuius alterius uerba credenda sunt. ad tendi¬
te populus m̃s legẽ meã. Quid est ergo quod:
nunc repente bomo loquit᷑: lam enĩ homins
uerba sunt. quanta audiuiinus & cognouimꝰ ea:

Expanded text:
neat ad Asaph, quod interpretatur Congregatio. neat ad Asaph, quod interpretatur Congregatio. Sed utinam qui dixit, Aperiam in parabolis os meum, etiam intellectum nostrum in eas aperire dignetur! Si enim sicut os suum aperuit in parabolis, ita aperiret etiam ipsas parabolas; et sicut eloquitur propositiones, ita eloqueretur et earum expositiones; non hic aestuaremus: nunc vero ita obtecta et clausa sunt omnia, ut etiamsi ad aliquid ipso adjuvante, unde salubriter pascamur pervenire possimus, in sudore tamen vultus nostri edamus panem ; et poenam definitionis antiquae, non corporis tantum, sed et cordis labore pendamus. Dicat ergo, et audiamus parabolas et propositiones.imus, et cognovimus ea, et patres nostri narraverunt nobis. Dominus superius loquebatur. Nam cujus alterius verba credenda sunt, Attendite, populus meus, legem meam? Quid est ergo quod nunc repente homo loquitur? Jam enim hominis verba sunt, Quanta audivimus, et cognovimus ea,
Abbreviated transcription (Latin):
figuris cũ tanta mala sint &iam significantes
figurę. Nam sicut terra promissionis quo ille
populus ducebat᷑ in cõparatione regni cȩ̨lorũ
nihil est. quo xp̃ianus populus ducit᷑: ita &
penȩ illȩ quȩ figurȩ fuerunt. cũ tam sint
atroces in cõparatione pęnarũ quas significant
nihil sunt. Quas autẽ figuras dixit a postolus:
Cas dicit iste psalmus. quantũ existimare pos¬
sumus parabolas & propositiones. Non in eo ha¬
bentes fidẽ quod contigerunt: sed in eis rebus
ad quas rationabili cõparatione ferunt᷑. Ad¬
tendamꝰ ergo legẽ dĩ populus eius. & inclinemꝰ
aurẽ nram in uerbis oris eius. Aperiã inquit
in parabolis os meũ. eloquar propositiones ab
initio. Aquo mnitio dicat satis appar& in con¬
sequentibus. non enĩ ex quo factũ est celũ &
terra. uel ex quo creatũ est in primo homine
geniis humanũ. sed ex quo populi congrega¬
tio quȩ adducta est ex egypto ut sensusꝑti¬

Expanded text:
figuris, cum tanta mala sint etiam significantes figuris, cum tanta mala sint etiam significantes figurae. Nam sicut terra promissionis, quo ille populus ducebatur, in comparatione regni coelorum nihil est, quo christianus populus ducitur: ita et poenae illae quae figurae fuerunt, cum tam sint atroces, in comparatione poenarum quas significant nihil sunt. Quas autem figuras dixit Apostolus, eas dicit iste psalmus, quantum existimare possumus, parabolas et propositiones: non in eo habentes finem, quod contigerunt; sed in eis rebus ad quas rationabili comparatione referuntur. Attendamus ergo legem Dei, populus ejus, et inclinemus aurem nostram in verin parabolis os meum; eloquar propositiones ab initio. A quo initio dicat, satis apparet in consequentibus. Non enim ex quo factum est coelum et terra, vel ex quo creatum est in primo homine genus humanum; sed ex quo populi congregatio quae adducta est ex Aegypto: ut sensus perti
Abbreviated transcription (Latin):
tẽptauerunt: & aserpentibus perierunt
Neq murmuraueritis sicut quidã eorũ mur¬
murauerunt. & perierunt ab exterminatore.
Om̃a autẽ hȩc infigura contingebant illis.
Scripta autẽ sunt ad correptionẽ nrãm. in qos¬
⁊ fines scłoꝵ obuenit. nobis ergo potius ista can¬
tata sunt. Unde in hoc psalmo int̾ cetera dic¬
tũ est. ut cognoscat generatio altera filii qui
nascunt᷑ et exurgent. Porro si ille interitus
aser pentibus & ab exterminatore illa ꝑdicio.
& gladu trudatio. figure fuerunt. sicut eui¬
denter dicit apostolus: cũ illa om̃a contigisse
manifestũ sit. Non enĩ ait in figura dicebant᷑.
uel in figura scripta sunt. sed in figura inquit
contingebant in illis: quanto maiore diligentia
pietatis canende sunt penȩ quarũ figurę illae
fuerunt: Proculdubio quippe sicut certe in
bonis rebus multo amplius boni est in eo qͦđ
per figurã significat᷑ quã in ipsa figura: ita &
in malis longe utiq peiora sunt quȩ significant᷑:

Expanded text:
a serpentibus perierunt. Neque murmuraveritis, sicut quidam eorum murmuraverunt, et perierunt ab exterminatore. Omnia autem haec in figura contingebant illis: scripta autem sunt ad correptionem nostram, in quos finis saeculorum obvenit » . Nobis ergo potius ista cantata sunt. Unde in hoc psalmo inter caetera dictum est: Ut cognoscat generatio altera, filii qui nascentur et exsurgent. Porro si ille interitus a serpentibus, et ab exterminatore illa perditio, et gladii trucidatio, figurae fuerunt, sicut evidenter dicit Apostolus, cum illa omnia contigisse manifestum sit; non enim ait, In figura dicebantur, vel, In figura scripta sunt; sed, In figura, inquit, contingebant illis: quanto majore diligentia pietatis cavendae sunt poenae quarum figurae illae fuerunt! Procul dubio quippe, sicut in bonis rebus multo amplius boni est in eo quod per figuram significatur, quam in ipsa figura; ita et in malis longe utique pejora sunt quae significantur
Abbreviated transcription (Latin):
gunt: & non sum deceptus. Quid est enĩ. ñ
sũ deceptus : In ueni quod querebã. Tribu¬
latio non illa uel illa cogitanda est. Et enim
unusquisq non dũ transiliens: non dũ putat
esse tribulationẽ. nisi quȩ acciderit. ut huic
uitȩ ex aliquo tristi tẽpore. At uero ille tran¬
siliens t̃otã uitã istã tribulitionẽ suã reputat.
Hic enĩ amat patriã suꝑnã. ut terrena pere¬
grinatio ipsa sit maxima tribulatio. Quo¬
modo enĩ nonfit tribulatio. uita ista rogo
uos: Qudinodo non sit tribulatio quȩ dicta
est tota tẽptatio : Scriptũ habes in libro

Expanded text:
gunt, Et non sum deceptus. Quid est enim, Et non gunt, Et non sum deceptus. Quid est enim, Et non sum deceptus? Inveni quod quaerebam. 4. Tribulatio non illa vel illa cogitanda est. Etenim unusquisque nondum transiliens, nondum putat esse tribulationem, nisi quae acciderit huic vitae ex aliquo tristi tempore: at vero ille transiliens, totam vitam istam tribulationem suam reputat. Sic enim amat patriam supernam, ut terrena peregrinatio ipsa sit maxima tribulatio. Quomodo enim non sit tribulatio vita ista, rogo vos? quomodo non sit tribulatio, quae dicta est tota te
Abbreviated transcription (Latin):
natio facit tribulationẽ. ciuitatẽ tuȩ carnis
exquiris. E quid cuncta cõmemorẽ : Aut
quando cuncta cõmemorẽ : Vis esse transiliens:
In die tribulationis tuȩ dm̃ exquire. Non per
dm̃ aliud: sed ex tribulatione dm̃. Ut ad hoc
ds̃ remoueat tribulationẽ: ut securus inhereas
dõ. In die tribulationis meȩ dm̃ exquisiui.
Non aliud aliquid. sed dm̃ exquisiui. E quomo¬
do exquisisti : Manib meis nocte coram eo.
De hoc rursus uideamus. Intelligamꝰ imitem᷑
si possumus. In die tribulationis tuȩ quid ex¬
quisisti: Dm̃. Quornodo exquisisti: Manib
meis. Quando exquisisti: Nocte. Vbi exqui¬
sistrcorã eo. Ꝙ que fructũ exquisisti: De non
sũ deceptus. Om̃a ergo uideamus fr̃s: omĩa
consideremus. om̃a in terrogemus. & quid sit
tribulatio in qua iste dm̃ exquisiuit. & quid
sit manib inquirere dm̃: & quid sit nocte.
& quid sit corã illo & sequit᷑. quod om̃s intelli¬

Expanded text:
natio facit tribulationem, civitatem tuae carnis natio facit tribulationem, civitatem tuae carnis exquiris. Et quid cuncta commemorem, aut quando cuncta commemorem? Vis esse transiliens? In die tribulationis tuae Deum exquire: non per Deum aliud, sed ex tribulatione Deum; ut ad hoc Deus removeat tribulationem, ut securus inhaereas Deo. In die tribulationis meae Deum exquisivi: non aliud aliquid, sed Deum exquisivi. Et quomodo exquisisti? Manibus meis nocte coram eo. Dic hoc rursus: videamus, intelligamus, imitemur, si possumus. In die tribulationis tuae quid exquisisti? Deum. Quomodo exquisisti? Manibus meis. Quando exquisisti; Nocte. Ubi exquisisti? Coram eo. Et quo fructu exquisisti? Et non sum deceptus. Omnia ergo videamus, fratres, omnia consideremus, omnia interrogemus; et quid sit tribulatio, in qua iste Deum exquisivit, et quid sit manibus inquirere Deum, et quid sit nocte, et quid sit coram illo: et sequitur, quod omnes intelli
Abbreviated transcription (Latin):
cauerunt. Ad illũ clamare non cessauert̃.
& tamen dum̃ non inuocauerunt. Quid
est dnm̃ non inuocauerunt: Dnm̃ in se. ñ.
uocauerunt. Ad cor suũ dnm̃ tron inuitaue¬
runt. ad nõ se babitari noluerunt. E ideo
quid eis contigit: Ibi trepidauer̃ timore
ubi non erat timor. Ideo de rerũ prȩsentiũ
amissione treiuerunt. qm̃ non erant pleni
illo quẽ non inuocauerunt. non gratis ama¬
uerunt. ut amassis tẽporalibus rebus posset
dicere. sicut dño placuit ita factũ estꝰ sit nomen
dñi benedictũ. Ergo iste uox inea inquit ad
dm̃. & intendit mihi. Doceat nos quomodo id
Quis es qui hoc facis in die tribulationis tuae :
Vide quid exquiras. Si carter facit tribulatio¬
nẽ. exire de carcere exquiris. Si febris facit
tribulationẽ. sanitatẽ exquiris. Si fames ficit
tribulationẽ. saturitatẽ exquiris. Si dãpna fa¬
ciunt tribulationẽ. lucrũ exquiris. Si peregri¬

Expanded text:
caverunt. Ad illum clamare non cessaverunt; caverunt. Ad illum clamare non cessaverunt; et tamen Dominum non invocaverunt. Quid est, Dominum non invocaverunt? Dominum in se non vocaverunt: ad cor suum Dominum non invitaverunt; a Domino se habitari noluerunt. Et ideo quid eis contigit? Ibi trepidaverunt timore, ubi non erat timor . Ideo de rerum praesentium amissione tremuerunt, quoniam non erant pleni illo quem non invocaverunt. Non gratis amaverunt, ut amissis temporalibus rebus possent dicere: Sicut Domino placuit, ita factum est; sit nomen Domini benedictum . Ergo iste, Vox mea, inquit, ad Dominum, et attendit mihi. Doceat nos quomodo id eum exquisivi. Quis es, qui hoc facis? In die tribulationis tuae, vide quid exquiras. Si carcer facit tribulationem, exire de carcere exquiris: si febris facit tribulationem, sanitatem exquiris: si fames facit tribulationem, saturitatem exquiris: si damna faciunt tribulationem, lucrum exquiris: si peregri
Abbreviated transcription (Latin):
ad dnm̃ clamaui. Ꝙ ne arbitreris uocẽ ipfiuꝰ
qua clamauit ad dnm̃ ꝓpt̾ aliud emissam quã
ꝓpt̃ ipsũ dñm. secutus ait. Et uax mea ad
dñm. Emittit᷑ enĩ uax qua clamenus ad
dñm. & ipsa uox ad aliud est non ad dñm.
Hoc enĩ est uox ꝓpt̃ quod editur uex. Iste uͦ¬
eñ qui dm̃ gratis amabat: qui uoluntariae
dõ sacrificabat. qui transilierat quicquid infra
est. nihilq aliud supra se uiderat quo effun¬
der& anmã suã. nisi ex quo & ꝑ quẽ & in quo
creatus erat: ad quẽ clamauerat uoce sua: ad
illũ efse fecerat ipsã uocẽ suã. Uox mea inqiͣt
ad dñm. Et nũquid sine causa: Tide qiđ
sequit᷑. Ꝙ ad tendit mibi. Uere tunc tibi
ad tendit quando ipsũ quęris. non quando ꝑ
ipsũ aliud quęris. Dictũ est de quibusdam
clamauerunt nec erat qui saluos facer&: ad
dñm. nec exaudiuit eos. Quare : Quia uox
ubi dicit alio loco de talibus dñm non inuo¬

Expanded text:
ad Dominum clamavi. Et ne arbitreris vocem ipsius ad Dominum clamavi. Et ne arbitreris vocem ipsius qua clamavit ad Dominum, propter aliud emissam quam propter ipsum Dominum, secutus ait: Et vox mea ad Deum. Emittitur enim vox qua clamemus ad Deum, et ipsa vox ad aliud est, non ad Deum. Ad hoc enim est vox, propter quod editur vox. Iste vero qui Deum gratis amabat, qui voluntarie Deo sacrificabat , qui transilierat quidquid infra est, nihilque aliud supra se viderat quo effunderet animam suam, nisi ex quo, et per quem, et in quo creatus erat, ad quem clamaverat voce sua, ad illum esse fecerat ipsam vocem suam: Vox mea, inquit, ad Deum. Et numquid sine causa? Vide quid sequitur: Et attendit mihi. Vere tunc tibi attendit, quando ipsum quaeris, non quando per ipsum aliud quaeris. Dictum est de quibusdam: Clamaverunt, nec erat qui salvos faceret, ad Dominum, nec exaudivit eos . Quare? Quia vox ubi dicit de talibus: Dominum non invo
Abbreviated transcription (Latin):
tr̃e. Quisquis ergo psalmi huius animã senti¬
re. umnitari. tenere uult: om̃a desideria carnalia
transiluat. scłiq huius pompã & illecebr̃i calco.
Fdihilq sibi abud proponat tibi confistat. nisi
ea quo sunt om̃a. in quib om̃ib &iam ipse
lborãt. donet ad finẽ ꝑueniat Quid ergo
nobis indicat iste transiliens:
ad dnm̃ pro diuitus ad quirendis.
dampnisq deuitandis. pro suorum
salute. pro stabilitate domus suȩ. pro
felicitate tẽporali. pro dignitate seculari.
Postremo pro ipsa &iam salute corporis. quȩ pa¬
trimoniũ est pauperis. Iro his atq huiuscemo¬
di rebus multi cdamant ad dnm̃. uix quisquam
ꝓpt̃ ipsũ dñm. Facile quippe homun est quod¬
lib& desiderare adñõ. & ipsũ dnm̃ nou deside¬
rare. Quasiero suauius esse possit qͦđ dat:
quã ipse quidat. Quisquis ergo pro alia re
qualib& clamat ad dũm. non dũ est transiliens.
Hic uero transiliens quid dicit : Uoce mea

Expanded text:
trem . Quisquis ergo psalmi hujus animum sentitrem . Quisquis ergo psalmi hujus animum sentire, imitari, tenere vult, omnia desideria carnalia transiliat, saeculique hujus pomnisi ex quo sunt omnia: in quibus omnibus etiam ipse laborat donec ad finem perveniat. Quid nobis ergo indicat iste transiliens? ad Dominum pro divitiis acquirendis damnisque devitandis, pro suorum salute, pro stabilitate domus suae, pro felicitate temporali, pro dignitate saeculari; postremo pro ipsa etiam salute corporis, quae patrimonium est pauperis. Pro his atque hujusmodi rebus multi clamant ad Dominum; vix quisquam propter ipsum Dominum. Facile quippe homini est quodlibet desiderare a Domino, et ipsum Dominum non desiderare; quasi vero suavius esse possit quod dat, quam ipse qui dat. Quisquis ergo pro alia re qualibet clamat ad Dominum, nondum est transiliens. Hic vero transiliens quid dicit? Voce mea
Abbreviated transcription (Latin):
inter pretat᷑ transiliens eos
a saph interpretat᷑ congregatio. Loquit᷑ hic
ergo congregatio transiliens ut ꝑuenunt ad
quod transiliamus non babebimus: Psalmi
textus ipse de monstrat. Et enĩ tamdiu tran¬
silire debemus quicquid nos impedit. quicqiđ
irretit. quicquid uisco quodã illigat. & onere
aggrauat uolatũ nr̃m. donec ꝑueniamus ad
id quod sufficit. ultra quod nihil est. infra
quod sunt om̃a. ex quo sunt om̃a. Patrem
quippe ipsũ uolebat philippus intueri. & di
sufficit nobis. Tamquã diu illi transiliendum
ess& quicquid aliud ess& donec uenir& ad pa¬
tr̃e. ubi iam securus ad sister&: & quid ei ultra
requirendũ ess& non haber&. Hoc est enim
sufficit. Uerũ ille qui uerissime dixerit ego
& pat̃ unũ sumus ammonuit philippũ. docuitq
omnẽ bominẽ qui xp̃m intelliger&. &iam in
eo babere finẽ. quia ipse & pater unũ sunt.
Tanto inquit tẽpore uobiscũ sum & non cogno¬
uistis me pbilippe : Qui me uid&. uid& & pa¬

Expanded text:
interpretatur Transiliens eos; Asaph interpretatur Congregatio. Loquitur hic ergo congregatio transiliens, ut perveniat quod transiliamus non habebimus, Psalmi textus ipse demonstrat. Etenim tamdiu transilire debemus quidquid nos impedit, quidquid irretit, quidquid visco quodam illigat, et onere aggravat volatum nostrum, donec perveniamus ad id quod sufficit, ultra quod nihil est, infra quod sunt omnia, et ex quo sunt omnia. Patrem quippe ipsum volebat Philippus intueri, et diem, et sufficit nobis; tanquam tamdiu illi transiliendum esset quidquid aliud esset, donec perveniret ad Patrem, ubi jam securus assisteret, et quid ei ultra requirendum esset non haberet: hoc est enim, Sufficit. Verum ille qui verissime dixerat, Ego et Pater unum sumuomnem hominem qui Christum intelligeret, etiam in eo habere finem, quia ipse et Pater unum sunt: Tanto, inquit, tempore vobiscum sum, et non vidistis me? Philippe, qui me videt, videt et Pa
Abbreviated transcription (Latin):
uoue dõ castitatẽ coniugalẽ. ut pret̃ uxorẽ
suã non nouerit aliam. Sic & femina ut
preter uirũ suũ non nouetit aliũ. Aln autẽ
uouent & si eocperti tale coniugiũ. ultra n¬
hiltale pati. nihil tale concupiscere aut sus¬
tinere. Ex ipsi uouerunt aliquid maius quã
illi. Alii uirginitatẽ ipsã ab in eunte etite

Expanded text:
vovet Deo castitatem conjugalem, ut praeter uxorem vovet Deo castitatem conjugalem, ut praeter uxorem suam non noverit aliam; sic et femina, ut praeter virum suum non noverit alium. Alii etiam vovent, etsi experti tale conjugium, ultra nihil tale pati, nihil tale concupiscere aut sustinere: et ipsi voverunt aliquid majus quam illi. Alii virginitatem ipsam ab ineunte aetate
Abbreviated transcription (Latin):
quod potest uoueat & reddat. Ne uoueatis.
& non reddatis. Sed quis quod potest uoue
at & reddat. non sitis pigti ad uouenduni.
Non enĩ uirib ur̃is impletis. deficietissi ñ
ae uobis prȩsumitis. Si autẽ de illo eui uo¬
uetis. securi reddetis. Uouete & reddite
dño dõ ur̃o. Oñs cõmuiuter quid debemꝰ
uouere : Credere in illũ. sperare ab illo u¬
tã acteruã. bene uiuere. scđ̾m cõmunẽ io¬
dũ. Est enĩ quidã modus cõmunis om̃ibus.
furtũ non facere. Non castimoniali preci¬
pitur. & nuptȩ non precipit̾: Adulteriũ
non facere om̃ibus precipit᷑. Non amare
in nolentiam qua ingurgitat᷑ auima. &
corrũpit in se tẽpłu dĩ: om̃ibus ȩqualiter
om̃ibus in cõmunie precipit᷑. NNon hominẽ
occidere. non edisse fratr̃e. Non aduersus
alique tenere pernitiem. om̃ib incomune
precipit᷑. Hoc totũ om̃s uouere debemus
Sunt cͣm uota propria singulorũ. Alius

Expanded text:
quod potest voveat, et reddat. Ne voveatis, quod potest voveat, et reddat. Ne voveatis, et non reddatis; sed quisque quod potest voveat, et reddat. Non sitis pigri ad vovendum; non enim viribus vestris implebitis. Deficietis, si de vobis praesumitis; si autem de illo cui vovetis, vovete, securi reddetis. Vovete, et reddite Domino Deo nostro. Omnes communiter quid debemus vovere? Credere in illum, sperare ab illo vitam aeternam, bene vivere secundum communem modum. Est enim quidam modus communis omnibus. Furtum non facere, non castimoniali praecipitur, et nuptae non praecipitur: adulterium non facere, omnibus praecipitur: non amare vinolentiam, qua ingurgitatur anima, et corrumpit in se templum Dei, omnibus aequaliter omnibus aequaliter praecipitur: non hominem occidere, non odi se fratrem, non adversus aliquem tenere perniciem, omnibus in commune praecipitur. Hoc totum omnes vovere debemus. Sunt etiam vota propria singulorum: alius
Abbreviated transcription (Latin):
gitatio hommis confitebit᷑ tibi. Quȩ eruͥnt
teliquiȩ cogitationis : Quando ait & pec¬
catũ meũ contra me est semꝑ. Quȩ fuit
ergo prima cogitatio: ut receder& a pecca¬
to. Ꝙ si iam recessit apeccato: quomodo
peccatũ illius ante illũ semꝑ est: Si tna
cogitatio illa transut : sed reliquiȩ cogita¬
tionis sollẽpia cclebrant. Meminerimꝰ
tus est apeccato meminerit quid fuit:
sint in illo reliquiȩ cogitationis. Tunc enĩ
portat aliũ sinandũ: si se meminerit esse
sanatũ. Ergo unusquisq recordetur quid
fuit & utrũ iam nonsit & tunc subueni&
ei qui adhuc est. quod ille iam non est
Si autẽ iactat se quasi de meritis suis: &
repellit tãquã indignos peccatores: & sine
miscđa sȩuit: equũ ascendit uideat ne dor¬
miat. dormitauerunt enĩ qui ascender̃
equos. iam tunc dimisit equũ. humiliauit
se. non iterũ ascendat equũ. idest non se
rursũ erigat in suꝑbiam. Unde fit illi
hoc si reliquiȩ cogitationis sollẽpnia celebrent

Expanded text:
tebitur tibi. Quae erant reliquiae cogitationis? Quando ait: Et peccatum meum ante me est semper . Quae fuit ergo prima cogitatio? Ut recederet a peccato. Et si jam recessit a peccato, quomodo peccatum illius ante illum est semper, nisi quia cogitatio illa transiit, sed reliquiae cogitationis solemnia celebrant? Meminerimusus est a peccato, meminerit quid fuit; sint in illo reliquiae cogitationis. Tunc enim portat alium sanandum, si se meminerit esse sanatum. Ergo unusquisque recordetur quid fuit, et utrum jam non sit; et tunc subveniet ei qui adhuc est quod ille jam non est. Si autem jactat se quasi de meritis suis, et repellit tanquam indignos peccatores, et sine misericordia saevit; equum ascendit, videat ne dormiat: dormitaverunt enim qui ascenderunt equos. Jam tunc dimisit equum; humiliavit se: non iterum ascendat equum, id est, non se rursus erigat in superbiam. Unde illi hoc fit? Si reliquiae cogitationis solemnia ce
Abbreviated transcription (Latin):
sint om̃s qui diligunt ueritatẽ Quicquid enĩ
om̃ib cõmune est. in medio est. Quare in
medio dicit᷑: Ut tintũ dist& ab om̃ibus. &
tantũ propinqu& om̃ibus quod non est in
medio quasi priuitũ fit. Quod publicũ est.
in medio ponit᷑ ut om̃s qui ueniunt ꝑcipiant
illuminent᷑. Nemo dicat meũ est. ne i parte sua
uelit facere quod in medio est om̃ibus. Quid est gͦ
om̃s qui in circuitu etus sunt offerent inuncra:
Om̃s qui intelligunt cõmunẽ esse om̃ib uerita¬
tẽ: & non illĩ faciunt quasi suã suꝑbiendo de illi:
ipsi offerunt inunera quia huinilitatẽ habent.

Expanded text:
sint omnes qui diligunt veritatem. Quidquid enim sint omnes qui diligunt veritatem. Quidquid enim omnibus commune est, in medio est. Quare in medio dicitur? Ut tantum distet ab omnibus, et tantum propinquet omnibus. Quod non est in medio, quasi privatum fit. Quod publicum est, in medio ponitur, ut omnes qui veniunt, percipiant, illuminentur. Nemo dicat, Meum est; ne in parte sua velit facere quod in medio est omnibus. Quid est ergo, Omnes qui in circuitu ejus sunt, offerent munera? Omnes qui intelligunt communem esse omnibus veritatem, et non illam faciunt quasi suam superbiendo de illa, ipsi offerent mune
Abbreviated transcription (Latin):
suam mundiciam. Si autẽ filiũ sic intelligas. scđ̃m
quod assũpsit carnẽ. & uisus est int̾ homines: &
erucifirus est & resurrexit: nouimus quia ascendit
in celũ. Qui sunt in cutuitu eius: Angeli
Ergo nos non offerimus munera. quia om̃s qui in
arcuitu eius sunt dixit offerent munera: Si
sepultus dñs nr̃ bic ess& in terra & iacer& corpus
ipsius. quomodo alicuius martyris. uel apłi: adten¬
deremus eos qui in cirtuiti eiusessent. quȩcũq uł
gentes essent circa ipsũ locũ undiq uł conuenien¬
tes ad illã sepulturã cũ muneribus: Nunc ascendit:
sursũ est. Quid est hoc om̃s qui in circuitu eius
sunt offerent munera Hoc interim quod
as ammon& dicim uobis. quoͥd ex hnis uerbis mͥ
ipse inspirare dignatus sit. Si melius aliquid
postea uisũ fuerit: & hoc urm̃ est: quia cõmunis
est om̃ib ueritis. Nlon est. nec mea. nec tua.
nec est illius. aut illius om̃ib cõmunis est
Q fortisse ideo meda est. ut in circuitu eius

Expanded text:
ntelligas, secundum quod assumpsit carnem, et visus est inter homines, et crucifixus est, et resurrexit, novimus quia ascendit in coelum. Qui sunt in circuitu ejus? Angeli. Ergo nos non offerimus munera, quia Omnes qui in circuitu ejus sunt, dixit, offerent munera. Si sepultus Dominus noster hic esset in terra, et jaceret corpus ipsius, quomodo alicujus martyris vel apostoli, attenderemus eos qui in circuitu ejus essent, quaecumque vel gentes essent circa ipsum locum undique, vel convenientes ad illam sepulturam cum muneribus: nunc autem ascendit; sursum est. Quid est hoc, Omnes qui in circuitu ejus sunt, offerent munera? Hoc interim quod Deus admonet dicam vobis, quid ex his verbis mihi ipse inspirare dignatus sit: si melius aliquid postea visum fuerit, et hoc vestrum est quia communis est omnibus veritas. Non est nec mea, nec tua; non est illius, aut illius: omnibus communis est. Et fortasse ideo media est, ut in circuitu ejus
Abbreviated transcription (Latin):
Ergo & hic inimicus ea probrauit dño & populus
imprudeis ex icerbabit nomen tuũ. Om̃s ergo
perierunt: Absit. Et si aliqui ex ramis fracti
suit manent tamen aliqui. quo insereretur
olcaster. E radix man&. & ex ipsis ramis ꝑuifi¬
delititẽ fractis ÷ euocati sunt quidã ꝑfidẽ: Na
& ipse apostolus paulus ꝑ infidelitatẽ fractus erat.

Expanded text:
Ergo et hic, Inimicus exprobravit Domino; et populus Ergo et hic, Inimicus exprobravit Domino; et populus imprudens exacerbavit nomen tuum. Omnes ergo perierunt? Absit. Etsi aliqui ex ramis fracti sunt, manent tamen aliqui quo insereretur oleaster ; et radix manet, et ex ipsis ramis per infidelitatem fractis revocati sunt quidam per fidem: nam et ipse apostolus Paulus per infidelitatem f
Abbreviated transcription (Latin):
tes sp̃u aestis est. Tu inquã fecisti spũ ferueutes
Tu fecisti & nouellos infide uer est. Aestatẽ
& uer tu plasmisti ea. non glorient᷑ quasi non acce¬
tẽ tuã. In imicus exprobrauit dño. Dictũ est
xp̃o ingente sua peccator est iste non nouimꝰ
unde sit. Nos moysen nouimꝰ. illi locutus est dĩ.
iste samiritinus est. Inimicus ex probrauit dño.
E populus imprudens exacerbauit nomen cuũ
Populus iprudens tunc asaph. Sed non intel¬
lectus asapħ tunc. Quid dicit᷑ in superiore psal¬
mo: Quasi pecus factus sũ ꝓteꝰ. & ego semper
tecũ. Quia non id ad deos & idola gentiũ: & si
non cognouit ut pecus. tamen recognouit ut
homo. Dixit enĩ semꝑ tecũ. quasi pecus. Et
quid postea ibi in ipso psalmo ubi asaph: Tenu¬
isti manũ dexterȩ meȩ in uoluntate tua dedux¬
isti me & cũ gła assũpsisti me. In uoluntite tua
non in iustici mea. dono tuo non opere meo.

Expanded text:
tes spiritu aestas est. Tu, inquam, fecisti spiritu ferventes: tes spiritu aestas est. Tu, inquam, fecisti spiritu ferventes: tu fecisti et novellos in fide; ver est. Aestatem et ver tu fecisti ea. Non glorientur quasi non accetem tuam! Inimicus exprobravit Domino. Dictum est Christo in gente sua, Peccator est iste; non novimus unde sit: nos novimus Moysen, illi locutus est Deus; iste Samaritanus est . Inimicus exprobravit Domino; et populus imprudens exacerbavit nomen tuum. Populus imprudens tunc Asaph; sed non intellectus Asaph tunc. Quid dicitur in superiore psalmo? Quasi pecus factus sum ad te; et ego semper tecum: quia non iit ad deos et idola Gentium. Etsi non cognovit ut pecus, tamen recognovit ut homo, dixit enim, Semper tecum, quasi pecus: et quid postea ibi in ipso psalmo, ubi Asaph? Tenuisti manum dexterae meae; in voluntate tua deduxisti me, et cum gloria assumpsisti me . In voluntate tua, non in justitia mea; dono tuo, non opere meo.
Abbreviated transcription (Latin):
babitabit in nobis. Tuus est dies & tua est noox. tu
ꝑfecisti sole & lunã. Sole spũales. lunã carnales.
ꝑman& sicut sol: stultus autẽ sicut luna mutat᷑
Quid ergo quia sol ꝑmana. idest quia sapiens per¬
man& sicut solstultus sicut luna mutat᷑: ad huc car¬
nalis adhuc insipiens deserendus est: Et ubi est
quod dictũ est ab apostolo sipientib & insipientib
dauit terra: Sed quomodo fecit terminos tertȩ
qui operatus est salutẽ in medio terrȩ  Quomodo
nisi quomodo dicit apostolus. gra autẽ salui facti
sumus: Se hoc non ex nobis. sed dĩ donũ est.
Non ea operibus. ne forte quis eatollat᷑. Ergo
non erant opcrabona: Erant. Sed quomnodo
Gra dr̃. Sequere uideamus. Ipsius enĩ sumꝰ fig¬
mentũ creiti in xp̃o iħu in operib bonis. Ecce
quomodo fecit terminos terre. qui operatꝰ est
silute ia medio terrȩ. Tu fecisti om̃s teriminos
terrȩ. Aestatẽ & uernũ tufecisti ea. Feruen¬

Expanded text:
habitavit in nobis : Tuus est dies, et tua est nox. Tu habitavit in nobis : Tuus est dies, et tua est nox. Tu perfecisti solem et lunam: solem, spirituales; lunam, carnales. permanet sicut sol; stultus autem sicut luna mutatur . Quid ergo, quia sol permanet, id est, quia sapiens permanet sicut sol, stultus sicut luna mutatur, adhuc carnalis, adhuc insipiens deserendus est? Et ubi est quod dictum est ab Apostolo: Sapientibus et insipientibus davit terram? Sed quomodo fecit terminos terrae, qui operatus est salutem in medio terrae? Quomodo, nisi quomodo dicit Apostolus: Gratia autem salvi facti sumus, et hoc non ex nobis, sed Dei donum est; non ex operibus, ne forte quis extollatur? Ergo non erant opera bona Erant; sed quomodo? Gratia Dei. Sequere; videamus. Ipsius enim sumus figmentum, creati in Christo Jesu in operibus bonis . Ecce quomodo fecit terminos terrae, qui operatus est salutem in medio terrae: Tu fecisti omnes terminos terrae. Aestatem et ver tu fecisti ea. Ferven
Abbreviated transcription (Latin):
uerbu  Sed tu ista ucrba cogitis. Om̃a ꝑ ipsũ facta
sunt & ꝑ ipsũ facti sunt & qui uerba faciunt. Quale
em̃ illud uerbũ est: Capis ocarualis: Reponde
Capis: Non capis. Adhuc ad noctẽ ꝑtines: luna
tibi necessaria est: ne in tenebris maͦriaris. Eenĩ
quidã peccatores intenderunt arcũ. ait sagittarent
in obscura luna rectos corde. Obscurata est enum
caro ap̃i de cruce deposita & in sepuldro posita
Ꝙ illi qui occider̃ insultauerunt. & non dũ resur¬
resurrexerat. & sagittati sunt discpłi recti corde.
sed in obscura luna. Ergo ut non solũ dies diei eruc¬
tar& uerbũ : sed &iam nox nocti annunti& scien¬
tiam: Om̃ ruus est dies & tua est nax Dignare
descenders manens apud cũ aquo descendis sed ue¬
nenꝰ ad quos descendis. Dignare descendere qui
in hoc mundo eras. & mundus ꝑte factus est. &¬
mundus te non cognouit. Habeat & nox consolati¬
onẽ suã: habeat inquit Uerbũ caro factũ est. &

Expanded text:
Verbum? Sed tu ista verba cogitas, Omnia per ipsum facta Verbum? Sed tu ista verba cogitas, Omnia per ipsum facta sunt: et per ipsum facti sunt et qui verba faciunt. Quale ergo illud Verbum est? Capis, o carnalis? responde; capis? Non capis, adhuc ad noctem pertines; luna tibi necessaria est, ne in tenebris moriaris. Etenim quidam peccatores intenderunt arcum, ut sagittarent in obscura luna rectos corde . Obscurata est enim caro Christi de cruce deposita, et in sepulcro posita: et illi qui occiderunt insultaverunt; et nondum resurrexerat, et sagittati sunt discipuli recti corde, sed in obscura luna. Ergo ut non solum dies diei eructet verbum, sed etiam nox nocti annuntiet scientiam; quoniam tuus est dies, et tua est nox; dignare descendere, manere apud eum a quo descendis, sed venire ad quos descendis. Dignare descendere qui in hoc mundo eras, et mundus per te factus est, et mundus te non cognovit. Habeat et nox consolationem suam; habeat, inquit, Verbum caro factum est, et
Abbreviated transcription (Latin):
Nondũ capiunt istã sapientiã eiruales. Non potui
loqui uobis quasi spũ alibus: sed quasi carnalibus. Ergo
cũ spuales spirituilib locunt᷑. dies diei eructit uerbũ
Cñ uero & ipsi cirnales non ticent fidẽ crucifici ap̃i.
quã possunt capere parui. nax nocti indicat scientiã
Tuus est dies & tui est nox. Ad te ꝑtinent spirituales
ad te ꝑtinent carnales. Ilos inlusttasi ncõmutibili sapi¬
entia & ueritate. ilos consolaris carnis manifestatione
tãqu̾a luna consolans nocte. Tuus est dies & tua est
noe. Uis audire dicm: Uide si cipis. erige quantũ
potesmentẽ tuã: Uideamus si ꝑtines ad diem. iam
udeamus si non palpitat aspectus tuus lo¬
tes uudere quod audisti modo ex euangelio.
In principio erat uerbũ & uerbũ erat apud dm̃ & as
erat uerbũ : Noti nosti enĩ tu cogitare uerba nisi
quȩ sonant & transcunt. Potes iam capere uerbũ
non sonũ sed dm̃: An non ibi audisti & dĩ erat

Expanded text:
. Nondum capiunt istam sapientiam carnales: Non potui . Nondum capiunt istam sapientiam carnales: Non potui vobis loqui quasi spiritualibus, sed quasi carnalibus . Ergo cum spirituales spiritualibus loquuntur, Dies diei eructat verbum: cum vero et ipsi carnales non tacent fidem crucifixi Christi, quam possunt capere parvi, Nox nocti annuntiat scientiam . Tuus est dies, et tua est nox. Ad te pertinent spirituales, ad te pertinent carnales: illos illustras incommutabili sapientia et veritate; illos consolaris carnis manifestatione, tanquam luna consolans noctem. Tuus est dies, et tua est nox. Vis audire diem? Vide si capis; erige quantum potes mentem tuam. Videamus si pertines ad diem; jam videamus, si non palpitat aspectus tuus. Potes videre quod audisti modo ex Evangelio: In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum? Non nosti enim tu cogitare verba, nisi quae sonant et transeunt. Potes jam capere Verbum, non sonum, sed Deum? Annon ibi audisti: Et Deus erat
Abbreviated transcription (Latin):
est. iã infirmitatẽ confitet᷑ non est fortis drida
terra est. riget᷑ fontib & torrentib Illi ad huc
fortes sunt. qui de uirtute sua p̃sumunt.
Siccent᷑ flumina eoꝵ. non ꝓficiant doctrinȩ
gentiũ aruspicũ. Mathemathȩcoꝵ magicȩ artes.
qm siccati sunt fluuii fortes: Tu sic casti fluiui¬
os & hã. Arescat illa doctrna. inundent᷑ mentes
nox. Quis hoc ignorat quando ipse fecit hȩc
om̃ia. quia uerbo facta sunt omnias. Ille ipse
qͥ operatꝰ est salutẽ in medio terrȩ. illi dicit᷑.
luus est dies & tua est nax. Aliquid hic intellgere
debemus. quod ꝑtincit ad ipsi salutẽ qũa operatus
est in medio cerrȩ. Tuus est dies. Qui sunt isti: Syi¬
eitualos Q tui est nar. Qui sunt isti: Carnales.
tuus est dies & tua est nax. Loquant᷑ spũ ales spi¬
rituilia spiritualibus. Dictũ est enĩ spiritualibus
spũalia cõparantes sapientũ loquam̃ int̾ ꝑfectos

Expanded text:
est, jam infirmitatem confitetur; non est fortis: arida est, jam infirmitatem confitetur; non est fortis: arida terra est; rigetur fontibus et torrentibus. Illi adhuc fortes sunt, qui de virtute sua praesumunt. Siccentur flumina eorum: non proficiant doctrinae gentium, haruspiscum, mathematicorum, magicae artes; quoniam siccati sunt fluvii Fortis: Tu siccasti fluvios Etham. Arescat illa doctrina; inundentur mentesnox. Quis hoc ignorat, quando ipse fecit haec omnia; quia per Verbum facta sunt omnia ? Illi ipsi qui operatus est salutem in medio terrae, illi dicitur: Tuus est dies, et tua est nox. Aliquid hic intelligere debemus, quod pertineat ad ipsam salutem quam operatus est in medio terrae. Tuus est dies. Qui sunt isti? Spirituales. Et tua est nox. Qui sunt isti? Carnales, Tuus est dies; et tua est nox. Loquantur spirituales spiritualia spiritualibus; dictum est enim: Spiritualibus spiritualia comparantes, sapientiam loquimur inter perfectos
Abbreviated transcription (Latin):
Quis. nisi ille ipse draco : Nemo enĩ intrat in
domũ fortis ut uasa eius diripiat : nisi prius
alligauerit fortẽ . Ipse est fortis de uirtute
sua p̃sumens & dm̃ descrens. Ipse est fortis qͥ
ait. Ponã sedẽ in eã in aquilonẽ. & ero similis
altissimo. De ipso calice ꝑuersȩ fortitudinis.
homini ꝓpinauit. Fortes esse uoluerunt: qui
se deos futuros de cibo uetito crediderunt.
Factus est adã fortis. cũ ei insultaret᷑. Ecce factꝰ
est adã quasi unus ex nob̵. Fortes & iudci de iusti¬
cia p̃sumentes. Ignorantes eñĩ dĩ iusticia. & suã
iusticiã querentes constituere tãquã fortes.
iusticiȩ dĩ ñ sunt subiecti. Videte hominem
digessisse fortitudinẽ suã & remansisse infirmũ
in opẽ. longe stantẽ. nec oculos suos ad cȩlum
leuare audentẽ. sed ꝑcucientẽ pectus suum &¬
dicentẽ . Dñe ꝓpicius esto mihi peccatori.lã infirmꝰ

Expanded text:
Quis, nisi ille ipse draco? Nemo enim intrat in Quis, nisi ille ipse draco? Nemo enim intrat in domum fortis, ut vasa illius diripiat, nisi prius alligaverit fortem . Ipse est fortis, de virtute sua praesumens, et Deum deserens; ipse est fortis, qui ait: Ponam sedem meam ad aquilonem, et ero similis Altissimo . De ipso calice perversae fortitudinis homini propinavit. Fortes esse voluerunt, qui se deos futuros de cibo vetito crediderunt. Factus est Adam fortis cui insultaretur: Ecce factus est Adam tanquam unus ex nobis . Fortes nim Dei justitiam, et suam justitiam quaerentes constituere, tanquam fortes, justitiae Dei non sunt subjecti . Videte hominem digessisse fortitudinem suam, et remansisse infirmum, inopem, longe stantem, nec oculos ad coelum levare audentem; sed percutientem pectus suumne, propitius esto mihi peccatori . Jam infirmus
Abbreviated transcription (Latin):
estate deficiunt: aquis autẽ hiemalib mundant᷑¬
& currunt. Vides ergo hominẽ bene fidelẽ.
ꝑseueraturũ usq in finẽ. ñ relicturũ dm̃ in om̃i
tẽptacione ꝓueritate ñ ꝓ falsitate & errore
om̃s molestias sustinentẽ. hic unde sic uig& . nisi
quia uerbũ factũ est in eo fons aquȩ salientis
in uitã ȩternã : Alius autẽ accipit uerbum.
p̃dicat. ñ tac&: currit. Sed estas ꝓbat fontẽ aut
torrentẽ. Tamen ex utroq rigat᷑ terra. ab eo
qui operatꝰ est salutẽ in medio terrę. Exundent
fontes. currant torrentes: tu dis rupisti fontes
& torrentes. Tu sic casti fluuios &ham. hac
ritpit fontes & torrentes. hac siccat fluuios. ut
inde currant aquȩ & hinc aquȩ siccent᷑. Fluuios
inquit &hã. Quid est ghãs uerbũ enĩ hebreũ ẽ
Quid int̃pretat᷑ a& hã: fortis. robustus. Quis iste
fortis & robustus. cuius fluuios siccat ds:

Expanded text:
aestate deficiunt, aquis autem hiemalibus inundantur etaestate deficiunt, aquis autem hiemalibus inundantur et currunt. Vides ergo hominem bene fidelem, perseveraturum usque in finem, non relicturum Deum in omni tentatione; pro veritate, non pro falsitate et errore, omnes molestias sustinentem: hic unde sic viget, nisi quia verbum factum est in eo fons aquae salientis in vitam aeternam? Alius autem accipit verbum; praedicat, non tacet, currit: sed aestas probat fontem aut torrentem. Tamen ex utroque rigetur terra, ab eo qui operatus est salutem in medio terrae; exundent fontes, currant torrentes: Tu disrupisti fontes et torrentes. 18. Tu siccasti fluvios Etham. Hac rumpit fontes et torrentes, hac siccat fluvios, ut inde currant aquae, et hinc aquae siccentur. Fluvios, inquit, Etham. Quid est Etham? Verbum enim hebraeum est. Quid interpretatur Etham? Fortis, robustus. Quis est iste fortis et robustus, cujus fluvios siccat Deus?
Abbreviated transcription (Latin):
salutẽ in medio terrę: Tu difrupisti fontes & tor¬
rentes. Ut manarent liquorẽ sapientiȩ. ut ma¬
narent diuitias fidei. ut inrigarent falsitatem
gentiũ. ut om̃s infideles in fidei dulcedine sua
irrigatione conuerterent᷑. Di srupisti fontes
& torrentes. Forte discretũ est. forte unũ est
quia fontes tam largi fuerunt ut flumina face¬
rent. tu disrupisti fontes & torrentes. Si autẽ
ad discretionẽ: in aliissit uerbũ dĩ. fonsaquȩ sali¬
entis in uitã aeternã: alii autẽ audientes uer¬
bũ & non sic habentes ut bene uiuant: tamen
non tacentes lingua: torrentes fiunt: Tor¬
rentes enĩ dicunt᷑ propriȩ : qui non sunt ꝑen¬
nes. Nam aliquando & translate dicitur
torrens ꝓfluio. Sic̃ dictũ est. In ebriabunt᷑
ab ubertate domꝰ tuȩ . & torrente deliciarum
tuarũ potabis eos. Non enĩ ille torrens aliquando
siccabit᷑. Sed torrentes ꝓprie dicunt᷑ fluui. qui

Expanded text:
salutem in medio terrae. Tu disrupisti fontes et torsalutem in medio terrae. Tu disrupisti fontes et torrentes: ut manarent liquorem sapientiae, ut manarent divitias fidei, ut irrigarent salsitatem Gentium, ut omnes infideles in fide dulcedinem sua irrigatione converterent. Disrupisti fontes et torrentes. Forte discretum est; forte unum est, quia fontes tam largi fuerunt ut flumina facerent. Tu disrupisti fontes et torrentes. Si autem ad discretionem: in aliis fit verbum Dei fons aquae salientis in vitam aeternam ; alii autem audientes verbum, et non sic habentes ut bene vivant, tamen non tacentes lingua, torrentes fiunt. Torrentes enim dicuntur proprie, qui non sunt perennes: nam aliquando et translate dicitur torrens pro fluvio; sicut dictum est: Inebriabuntur ab ubertate domus tuae, et torrente deliciarum tuarum potabis eos : non enim ille torrens aliquando siccabitur. Sed torrentes proprie dicuntur fluvii qui