comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
loco dicit᷑. extendit cęlũ sicut pellẽ. Si exten¬
dit᷑ sicut pellis: tãquã liber est extentus ut
legat᷑ Transacto autẽ tẽpore quo legit᷑. ꝓp¬
terea enĩ legit᷑ lex qͥa. ñ . uenimꝰ ad illã sapien¬
tiã quȩ impl& corda & m̃tes intuentiũ: &. ñ.
opuserit ut aliqͥđ ibi nob legat᷑ qͥa in eo qͦđ nob̃
legit᷑. syllabȩ sonant & transeunt. Illa luxue¬
ritatis ñ prȩterit sed fixa ꝑmanens. in ebriat
corda uidentiũ. quomodo dictũ ẽ. inebriabun¬
t᷑ abubertate domꝰ tuȩ. & torrente delitiarum
Et uide ipsũ fontẽ. In lumine inqͥt tuo. uide¬
bimꝰ lum̃. Modo gͦ lectio necessaria. ẽ. quã diu
ex parte cognoscimꝰ & ex parte ꝓphetamꝰ. sicut
dicit apłs. Cũ autẽ uenerit qͦđ ꝑfectũ . ẽ. aufe¬
ret᷑ qͦđ ex parte.ẽ. Non enĩ in illa ciuitate hie¬
rusalẽ ubi angłi uiuunt. unde nos modo pe¬
regrinam & peregrinatio ur̃a gemit. gemit

Expanded text:
loco dicitur, «Extendit coelum sicut pellem» . Si extenloco dicitur, «Extendit coelum sicut pellem» . Si extenditur sicut pellis, tanquam liber est extentus, ut legatur. Transacto autem tempore non legitur. Propterea enim legitur Lex, quia nondum venimus ad illam Sapientiam quae implet corda et mentes intuentium: et non opus erit ut aliquid ibi nobis legatur. Quia in eo quod nobis legitur, syllabae sonant et transeunt: illa lux veritatis non praeterit, sed fixa permanens inebriat corda videntium; quomodo dictum est, «Inebriabuntur ab ubertate domus tuae, et torrEt vide ipsum fontem: «In lumine,» inquit, «tuo videbimus lumen» . Modo ergo lectio necessaria est, quamdiu «ex parte cognoscimus, et ex parte prophetamus,» sicut dicit Apostolus: «cum autem venerit quod perfectum est, auferetur quod ex parte est» . Non enim in illa civitate Jerusalem, ubi Angeli vivunt, unde nos modo peregrinamur, et peregrinatio nostra gemit; gemit
Abbreviated transcription (Latin):
illȩ cũ audiunt tanta conuitia. nũquid mo¬
uent᷑ aut . ñ. eocercent cursus suos: Sic &
homo qͥ in natione ꝑuersa & tortuosa hab&
uerbũ dĩ. sic̃ luminare .ẽ. fulgens in scło Iuan¬
ti qͥ sibi uident᷑ honorare solẽ: de illo iñtiunt᷑:
suũ. & si indignari potest acerbius indignat᷑
contra falso honorantẽ. quã contra contumeliosũ.
Seruo enĩbono. maior contumelia. ẽ. iniurgiadñi.
Quanta falsa de ipsis luminarib quidã dicunt :¬
& fert̃. tolerant. & .ñ. mouent᷑. Quare : Quia
in cȩlosunt. Cȩlũ autẽ qͦđ est. ne hoc p̃t̾mitta¬
m̾ quantũ mentiunt᷑ bomines. quando uident
obscurari lunã. & dicunt. malefiai illã deponunt.
cũ certis tẽporib defectũ suũ habeat. scđm dĩ
dispositionẽ. non curat tam̃ ista uerba bominũ
illa quȩ in cęlo est. Sed quid est in cęlo : In
firmam̃to cęli est. Cuius gͦ cor infiriam̃to

Expanded text:
illae cum audiunt tanta convicia, numquid moillae cum audiunt tanta convicia, numquid moventur, aut non exercent cursus suos? Sic et homo qui in natione perversa et tortuosa habet verbum Dei, sicut luminare est fulgens in coelo. Quanti qui sibi videntur honorare solem, de illo mentiuntur? . Et si indignari potest, acerbius indignatur contra falso honorantem, quam contra contumeliosum. Servo enim bono major contumelia est injuria Domini. Quanta falsa de ipsis luminaribus quidam dicunt? Et ferunt, tolerant, et non moventur. Quare? Quia in coelo sunt. Coelum autem quid est? Nec hoc praetermittas: quanta mentiuntur homines, quando vident obscurari lunam, et dicunt, Malefici illam deponunt? cum certis temporibus defectum suum habeat secundum Dei dispositionem. Non curat tamen ista verba hominum illa quae in coelo est. Sed quid est, In coelo? In firmamento coeli est. Cujus ergo cor in firmamento
Abbreviated transcription (Latin):
cęlis est. Quia gͦ sunt in suꝑnis & de suꝑnis co¬
gitant sicut dictũ est. ubi est thesaurus tuus
ibi & cor tuũ: de ipsis cogitationib supernoꝵ
patientes fiunt: & quicquid in terra cõmittit᷑ :
sic non curant donec ꝑagant itinera sua: quẽ¬
admodũ non curant luminaria cęli. quomodo
exerteant᷑ dies & noctes. quãuis tanta mala ui¬
deant fieri suꝑ terrã. Sed faale est forte. ut¬
quo modo ferunt iusti iniquitates malorũ quȩ
Non enĩ ꝓpterea debent ferre & tolerare quia
in alios fiunt. & si in se fiant . ñ. debent ꝑdere
tolerantiã. Nã qͥ ꝑdiderait tolerantiã cecidit de glo
Qui autẽ fixũ cor hab& in cęlo. terra ipsius labo¬
rat in t̾ra. Quanta & de ipsis luminarib fingunt
homines. & patient̃ ferunt: Quomodo iusti
patienter debent ferre om̃s &iã de sȩ falsas
stella mercurii est. & illa stella saturm est: &
illa stella iouis est. conuitia funt stellis: Quid

Expanded text:
coelis est» . Quia ergo sunt in supernis, et de supernis cocoelis est» . Quia ergo sunt in supernis, et de supernis cogitant, sicut dictum est, «Ubi est thesaurus tuus, ibi est et cor tuum» ; de ipsis cogitationibus supernorum patientes fiunt; et quidquid in terra committitur, sic non curant, donec peragant itinera sua, quemadmodum non curant luminaria coeli, nisi quomodo exerceant dies et noctes, quamvis tanta mala videant fieri super terram. Sed facile est forte, ut ferant justi iniquitates malorum, quae Non enim propterea debent ferre et tolerare, quia in alios fiunt: et si in se fiant, non debent perdere tolerantiam. Nam qui perdiderit tolerantiam, cecidit de coelo: qui autem fixum habet cor in coelo, terra ipsius laborat in terra. Quanta et de ipsis luminaribus fingunt homines, et patienter ferunt? Quo modo justi patienter debent ferre omnes etiam de se falsas stella Mercurii est, et illa stella Saturni est, et illa stella Jovis est, convicia fiunt stellis. Quid?
Abbreviated transcription (Latin):
hominẽ : in corde inluminat. ubi intellectũ
solũ hab&. Intelligat ergo caritas ur̃a. quibus
dixcit apłs. in natione tortuosa & pernitiosa.
idest int̃ iniquos in quib apparetis sicut lu¬
minaria in mundo. uerbũ uitȩ habentes. Quo¬
dã modo ammonuit nos & ipsũ psalmũ iutelli¬
gere. & prenoscere titulũ ipsius. Tales enĩ scĩ
in quib est uerbũ uitȩ de conuersatione qua
habent in cęlo. despiciunt oma iniqua quae
fiunt in terra. Et quomodo luminaria incelo
ꝑ diem & ꝑ noctẽ ꝓcedunt. ꝑagunt itinera
sua. cursus suos certos habent. & cõmittunt᷑
tanta mala. nec deuiant de suꝑ stellȩ fixȩ in
cęlo. agentes ꝑ tractus cȩlestes quȩ illis pre¬
stituit & constituit creator ipsorũ. sic debent
scĩ. Sed si in cęlo figant᷑ corda ipsoꝵ. si .ñ. frustra
audiant & respondeant sursũ se habere cor. si
imitent᷑ eũ qui ait. nr̃a autẽ conuersatio in

Expanded text:
hominem, in corde illuminat, ubi intellectum hominem, in corde illuminat, ubi intellectum solum habet. 5. Intelligat ergo Charitas Vestra, quibus dixit Apostolus, «In natione tortuosa et perversa,» id est, inter iniquos, «in quibus apparetis sicut luminaria in mundo, verbum vitae habentes:» quodam modo admonuit nos et istum psalmum intelligere, et praenoscere titulum ipsius. Tales enim sancti in quibus est verbum vitae, de conversatione quam habent in coelo, despiciunt omnia iniqua quae fiunt in terra: et quomodo luminaria in coelo per diem et per noctem procedunt, peragunt itinera sua, cursus suos certos habent, et committuntur tanta mala, nec deviant desuper stellae fixae in coelo, agentes per tractus coelestes, quae illis praestituit et constituit Creator ipsarum; sic debent sancti, sed si in coelo figantur corda eorum, si non frustra audiant et respondeant sursum se habere cor, si imitentur eum qui ait, «Nostra autem conversatio in
Abbreviated transcription (Latin):
randus sol aut luna. aut stellȩ. aut cęlũ. quia
ad significandos scõs quȩ non adorant᷑. Si enim
quicquid est unde similitudo ducit᷑ ad scõs ad¬
orandũ tibi putas: ad ora montes& colles. quia
dictũ est montes exultauer̃ uelut arietes. &
colles uelut agni ouiũ. Tu de sc̃is dicis. ego de
ipso xp̃o dico. Adora leonẽ. quia dictum est.
uicit leo de tribu iuda. Adora petrã qͥa dictũ
est. petra autẽ erat xp̃c. Si autẽ .ñ. adoras in
xp̃o ista terrena: quãuis de illis similitudo quę¬
dã data est. ad significandos scõs: de quacumq
creatura ducta fuerit similitudo: tu intellige
similitudinẽ creaturę: & ad ora artificẽ creatu
cũ uident: Sed de quo dictũ est.
erat lum̃ uerũ qͦđ inluminat omnẽ hominẽ
uenientẽ in hunc mundũ. Nã lux ista. non
hominẽ solũ illuminat. sed & ium̃ta & pecora.
& om̃a animalia. Quod autẽ inluminat omnẽ

Expanded text:
randus sol, aut luna, aut stellae, aut coelum, quia randus sol, aut luna, aut stellae, aut coelum, quia ad significandos sanctos, quae non adorantur. Si enim quidquid est unde similitudo ducitur ad sanctos, adorandum tibi putas; adora montes et colles, quia dictum est: «Montes exsultaverunt velut arietes, et colles velut agni ovium» . Tu de sanctis dicis, ego de ipso Christo dico. Adora leonem, quia dictum est, «Vicit leo de tribu Juda» : adora petram, quia dictum est, «Petra autem erat Christus» . Si autem non adoras inChristo ista terrena, quamvis de illis similitudo quaedam data est ad significandos sanctos, de quacunque creatura ducta fuerit similitudo, tu intellige similitudinem creaturae, et adora artificem creatucum vident? Sed de quo dictum est: «Erat lumen verum, quod illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum» . Nam lux ista non hominem solum illuminat, sed et jumenta et pecora et omnia animalia: quod autem illuminat omnem
Abbreviated transcription (Latin):
die luminaria fecit ds̃ in cęlo. solẽ in potesta¬
tẽ dieclunã & stellas in potestatẽ noctis.
Hoc quarto die fecit. Quid sibi ergo uult
qđ de quarto die accepit psalmus titulũ
In quo psalmo docetur patientia. ad uersus
felicitates malorũ & labores bonorũ : Habes
paulũ apłm dicentẽ scĩs. fidelib roborcͣtis in
xp̃o. Om̃a facite sine murmuratione & sinc
disceptatione. ut sitis in reprehensibiles. &
sinceres. in maculati filii dĩ. in medio nationis
prauȩ & ꝑuersȩ. in quib: apparetis sicut lu¬
minaria in mundo. uerbũ uitȩ habentes.
Similitudo de lumi naribus data ẽ. ad scõs. ut
sine murmuratione sint. in natione tortuosa
& ꝑuersa. Sed ne quisquã propterea put& co¬
lenda c̾e̾. & ad oranda luminaria cęli. qͥa inde
aliqua similitudo ducta est ad significationẽ
scõrũ. prius hoc explicemꝰ in nomine xp̃i quã
non sit consequens ut ꝓpterea tibi uideat᷑ ad o-¬

Expanded text:
die, luminaria fecit Deus in coelo ; solem in potestadie, luminaria fecit Deus in coelo ; solem in potestatem diei, lunam et stellas in potestatem noctis : hoc quarto die fecit. Quid sibi ergo vult quod de quarto die accepit Psalmus titulum; in quo psalmo docetur patientia adversus felicitates malorum, et labores bonorum? Habes Paulum apostolum dicentem sanctis fidelibus roboratis in Christo: «Omnia facite sine murmuratione et disceptatione; ut sitis irreprehensibiles, et sinceres, immaculati filii Dei in medio nationisperversae, in quibus apparetis sicut luminaria in mundo, verbum vitae habentes» . Similitudo de luminaribus data est ad sanctos, ut sine murmuratione sint in natione tortuosa et perversa. 4. Sed ne quisquam propterea putet colenda esse et adoranda luminaria coeli, quia inde aliqua similitudo ducta est ad significationem sanctorum; prius hoc explicemus in nomine Christi, quam non sit consequens, ut propterea tibi videatur ado
Abbreviated transcription (Latin):
quarta sabbatoꝵ. quartus intelligitur adie
dominica. Ad tendat itaq caritas ura quid
sibi uelit iste titulus. Hic grande misteriũ.
& reuera occultũ. Nã pleraq ipsius psalmi.
mani feste sonant. & manifeste mouent.¬
& cito intelligunt᷑. Hic autẽ titulus quod
fatendũ est hab& non parũ obscuritatis.
sed aderit dñs. serenabit nubilũ. & uidebi¬
tis psalmũ. & ex fronte psalmi cognoscetis
cũ. in fronte ciuĩ hab& psalmꝰ iste. psalmꝰ
ipsi dauid. quarta sabbatorũ. In limme
est titulus. in postibus fixus est. Uolunt
homines titulũ cognoscere. & sic aomum
intrare. Recolamus ergo scripturã scãm
in genesi. Primo die quid sit factũ. inue¬
niniꝰ lucem. Secundo die qͦđ sit factũ. in ueni¬
mͦ firmam̃tũ qͦđ appellauit ds̃ celũ. Tertio die
quid sit factũ. in uenimꝰ spetiem terrȩ & maris
& segregationẽ. ut om̃is congregatio aquarũ
uocaret᷑ mare. & arida uocaret᷑ terra. Quarto

Expanded text:
«quarta sabbatorum» quartus dies intelligitur a die «quarta sabbatorum» quartus dies intelligitur a die dominico. Attendat itaque Charitas vestra quid sibi velit iste titulus: hic grande mysterium, et revera occultum. Nam pleraque ipsius Psalmi manifeste sonant, et manifeste movent, et cito intelliguntur; hic autem titulus, quod fatendum est, habet non parum obscuritatis: sed aderit Dominus, serenabit nubilum, et videbitis Psalmum, et ex fronte Psalmi cognoscetis eum. In fronte enim habet psalmus iste, «Psalmus ipsi David, quarta sabbatorum.» In limine est titulus, in postibus fixus est. Volunt homines titulum cognoscere, et sic domum intrare. Recolamus ergo Scripturam sanctam in Genesi, primo die quid sit factum; invenimus lucem: secundo die quid sit factum; invenimus firmamentum, quod appellavit Deus coelum: tertio die quid sit factum; invenimus speciem terrae et maris, et segregationem, ut omnis congregatio aquarum vocaretur mare, te arida vocaretur terra. Quarto
Abbreviated transcription (Latin):
aecclesiasticus ꝓcedit. Tam̃ siqu̾ẽ forte con¬
suctudo traxerit. ut illud exeat ex ore. qͦđ
im probat corde. intelligat illos om̃s de quo¬
rũ nominib appellata sunt sydera. homines
fuisse: nec ex eo esse cępisse ista sydera in
çȩlo. exx quo illi cȩper. Nã & ante ibi fuer᷑
Sed ꝑ benefitia quȩdã mortaliũ mortalia.
illi homines ꝓ tẽpore suo qui aplurimũ
potuer̃ & eminuer̃ in hoc scło. cũ cari essent
hominib. non ꝓpt̾ uitã aet̾nã. sed propter
coiodũ tẽporale. deferebant᷑ eis diuini ho¬
nores. Ueteres enĩ scłi decepti & decipere
uolentes. in eorũ adulationẽ qui sibi aliquid
bant in cęlo. dicentes quod illiusess& illud
sydus. & illud illius. Homines autẽ qͥ antea
non aspexerant. ut uiderent qͥa ibi erant &
illa sydera ante quã nascerent᷑. decepti cre¬
diderunt. & concepta est opinio uanitatis.
Hanc opinionẽ etroris. diabolus confirma¬

Expanded text:
ecclesiasticus procedit. Tamen si quem forte conecclesiasticus procedit. Tamen si quem forte consuetudo traxerit, ut illud exeat ex ore quod improbat corde, intelligat illos omnes, de quorum nominibus appellata sunt sidera, homines fuisse, nec ex eo esse coepisse ista sidera in coelo, ex quo illi coeperunt: et ante ibi fuerunt; sed per beneficia quaedam mortalium mortalia, illi homines pro tempore suo, quia plurimum potuerunt et eminuerunt in hoc saeculo, cum chari essent hominibus, non propter vitam aeternam, sed propter commodum temporale, deferebantur eis divini honores. Veteres enim saeculi decepti, et decipere volentes, in eorum adulationem qui sibi aliquid bant in coelo, dicentes quod illius esset illud sidus, et illud illius: homines autem qui antea non aspexerant, ut viderent quia ibi erant et illa sidera antequam nascerentur, decepti crediderunt; et concepta est opinio vanitatis. Hanc opinionem erroris diabolus confirma
Abbreviated transcription (Latin):
beatus est. & erudiuit eũ ds̃ de lege sua.
& mitigauit eũ adieb malignis. donec
fodiat᷑ peccatori fouea. Qui uͦ nondũ est
talis. audiat ꝑ nos qđ dño placae. Plura autẽ
ipse dicat in corde. qui inelius uid& uulnus qͣd
inscriptionẽ. Psalmꝰ ipsi dauid. quarta sabba¬
torũ. Docturus est psalmus iste patientiam
in laborib iustorũ. Contra iniquoꝵ felicita¬
tes patientiã doc&. patientiã aedificat.
Hoc hab& totus. a capite usq infinẽ. Quare
ergo talẽ hab& titulũ in quarta sabbati:
Una sabbati. dies dominicus est. Setunda
sabbati. secunda feria. quẽ diem seculares.
diem luniͦs uocant. Tertia sabbati. tertia
feria. quẽ diem illi martis uocant. Quarti
ergo sabbatorũ. quarta feria. qui merturii
dies dicit᷑ a paganis & amultis ap̃ianis. Sed
nolumus Atͣq utinã corrigant᷑. & . ñ dicant
sic. Habent enĩ linguã suã. qua utantur
Melius ergo de ore ap̃iano: ritus loquendi

Expanded text:
beatus est, et erudivit eum Deus de lege sua, beatus est, et erudivit eum Deus de lege sua, et mitigavit eum a diebus malignis, donec fodiatur peccatori fovea. Qui vero nondum est talis, audiat per nos quod Domino placet. Plura autem ipse dicat in corde, qui melius videt vulnus quod inscriptionem: «Psalmus ipsi David, quarta sabbatorum». Docturus est psalmus iste patientiam in laboribus justorum: contra iniquorum felicitates patientiam docet, patientiam aedificat. Hoc habet totus a capite usque in finem. Quare ergo talem habet titulum, «in quarta sabbati?» Una sabbati, dies dominicus est; secunda sabbati, secunda feria, quem saeculares diem Lunae vocant; tertia sabbati, tertia feria, quem diem illi Martis vocant. Quarta ergo sabbatorum, quarta feria, qui Mercurii dies dicitur a Paganis, et a multis Christianis: sed nollemus; atque utinam corrigant, et non dicant sic. Habent enim linguam suam qua utantur. Melius ergo de ore christiano ritus loquendi
Abbreviated transcription (Latin):
rietes & audit ꝑ nos uerbũ dni: nulla sint
talia uulnera quę curent᷑ utinã nulla sint.
Non tam̃ rem suꝑfluã facimꝰ dicere. si nulla
ibi sunt uulnera. Instruant᷑ corda ad sanan¬
dos alios cũ audire & alii cȩperint. Credo
enĩ quia unusquisq xp̃ianus cũ audierit
aliquẽ talia dicentẽ:. sibonus fidelis est &
bene credit dõ. & spes cius est in futuro
scło.ñ. in hac terra . ñ. in hac uita: & . ñ.
frustra audit ut sursũ cor habeat. in rid&
& dol& talia murmurantes. & dicit sibi.
Ds nouit quid agit. Nos non possumꝰ nosse
consiliũ ipsius. quare parcit malis ad tẽpus.
uel quare laborent boniad tẽpus. Sufficit
mihi tam̃ hoc scire : quia & ad tẽpus labo¬
rat bonus: & ad tẽpus flor& malus. Qui
gͦ talis est securus est. & pacienter fert
om̃s felicitates malorũ : & labores bonorũ
patient̃ fert. Tolerat donec fimat᷑ hoc
sđm. donec transeat iniquitas. lam talis

Expanded text:
rietes, et audit per nos verbum Domini, nulla sint rietes, et audit per nos verbum Domini, nulla sint talia vulnera quae curentur; utinam nulla sint. Non tamen rem superfluam facimus dicere, si nulla ibi sunt vulnera. Instruantur corda ad sanandos alios, cum audire talia coeperint. Credo enim quia unusquisque christianus, cum audierit aliquem talia dicentem, si bonus fidelis est, et bene credit Deo, et spes ejus est in futuro saeculo, non in hac terra, non in hac vita est, et non frustra audit ut sursum cor habeat; irridet et dolet talia murmurantes, et dicit sibi: Deus novit quid agat, nos non possumus nosse consilium ipsius, quare parcit malis ad tempus, vel quare laborant boni ad tempus; sufficit mihi tamen hoc scire, quia et ad tempus laborat bonus, et ad tempus floret malus. Qui ergo talis est, securus est; et patienter fert omnes felicitates malorum, et labores bonorum patienter fert, tolerat, donec finiatur hoc saeculum, donec transeat iniquitas. Jam talis
Abbreviated transcription (Latin):
ta fecit mala. quomodo illi redditũ est
Qualẽ exitũ habuit: Incipiunt illi cogita¬
re iustos quib mala euener̃. & opponunt
nobis & dicunt. Si illi ꝓpterea mali aliqͥd
accidit quia iniquus fuit: illi quare accidit
qui tã iuste uixit. qui elemosinas tantasfe¬
cit qui tã multa bona operatus. ẽ. in aecła:
quare talẽ sortẽ inuenit : Quare talẽ eoci¬
tũ habuit qualẽ ille homo. qui multa ini¬
qua cõmisit : Ad hoc autẽ ista dicunt: ut
ostendant se ꝓpterea . ñ. facere mala. qͥa. ñ.
possunt. aut quia non audent. Nã qͥđ uelit
cor. lingua testat᷑. & quidẽ & iã si lingua
obmutescer& & timore conpressa. ds uide¬
r& intus quid cogitar& homo. & iã si aliũ
hominẽ later&. Tacitas gͦ cogitationes ho¬
minũ tales aut &iã erũpentes in uerba uł
facta curat iste psalmꝰ: Si curari uelint in¬
tendant ergo & curent᷑. Atq utinã in hac
multitudine tota quȩ nunc est int̾ istos pa¬

Expanded text:
ta fecit mala, quomodo illi redditum est? ta fecit mala, quomodo illi redditum est? qualem exitum habui? Incipiunt illi cogitare justos quibus mala evenerunt, et opponunt nobis, et dicunt: Si illi propterea mali aliquid accidit, quia iniquus fuit; illi quare accidit, qui tam juste vixit? Qui eleemosynas tantas fecit, qui tam multa bona operatus est in Ecclesia, quare talem sortem invenit? quare talem exitum habuit, qualem ille homo qui multa iniqua commisit? Ad hoc autem ista dicunt, ut ostendant se propterea non facere male, quia non possunt, aut quia non audent. Nam quid velit cor, lingua testatur: et quidem, etiamsi lingua obmutesceret et ipsa timore compressa, Deus videret intus quid cogitaret homo, etiamsi alium hominem lateret. Tacitas ergo cogitationes hominum tales, aut etiam erumpentes in verba vel facta, curat iste psalmus, si curari velint. Intendant ergo, et curentur. Atque utinam in hac multitudine tota quae nunc est inter istos pa
Abbreviated transcription (Latin):
cuiuslib&. ut corpori noceat. ut rẽ familia¬
rẽ ledat. ut uillã inuadat. ut mancpium
abducat. ut aurũ auferat. ut argentum
uł siquid aliud possid&. Ad hoc ꝓfertͣ ad
alterũ illa iniquitas. Ergo iniquitas tua.
alieno corpori noc&. tuo animo . ñ. noc&:
Contra istã simplicẽ ueracẽq doctrinã qua
insinuat᷑ hominib bonis. ut ipsã iusticiam
diligant: eo ea placere dõ uelint: Ab illo in¬
telligant luce quadã in telligibili perfundi
animũ suã. ut faciant iusta opeta & illam
lucẽ sapientiȩ: om̃ib quȩ in sđo diligunt᷑
prȩponant. Contra istã doctrinã : talia mur¬
mura sunt hominũ: & si non ꝓcedunt in
uoce. rodunt̾ in corde. Quid ergo dicunt :
Uere placiturus sũ dõ ꝑ iusticiã: Aut iusti
illi placent sub cuius imperio mali florent:
Tanta mala cõmittunt. & nihil illis euenit
mali: Aut si forte euenit aliquid mali. qͥđ
sibi dicunt illi cũ eis cȩperis dicere. etce quan¬

Expanded text:
cujuslibet, ut corpori noceat, ut rem familiacujuslibet, ut corpori noceat, ut rem familiarem laedat, ut villam invadat, ut mancipium abducat, ut aurum auferat, aut argentum, vel si quid aliud possidet. Ad hoc profertur ad alterum illa iniquitas. Ergo iniquitas tua alieno corpori nocet, tuo animo non nocet? 2. Contra istam simplicem veracemque doctrinam, qua insinuatur hominibus bonis, ut ipsam justitiam diligant, et ex ea placere Deo velint; ab illo intelligant luce quadam intelligibili perfundi animam suam, ut faciant justa opera, et illam lucem sapientiae omnibus quae in saeculo diliguntur praeponant: contra istam doctrinam talia murmura sunt hominum; et si non procedunt in voce, roduntur in corde. Quid ergo dicunt? Vere placiturus sum Deo per justitiam? aut justi illi placent, sub cujus imperio mali florent? Tanta mala committunt, et nihil illis evenit mali. Aut si forte evenit aliquid mali; quid tibi dicunt illi, cum eis coeperis dicere: Ecce quan
Abbreviated transcription (Latin):
pus enĩ tantũ uult nocere. quantũ leo. Dissi¬
milit̾ nocent. sed .ñ. dissimilit̾ cupiunt.
Leo eñ . ñ. solũ contẽpnit canẽ latrantem.
sed & iã fugat & uenit ad ouile. & obmutes¬
centib canibus. rapit qͦđ potest. Lupus non
aud& int̾ latrantes canes. Nũquid ꝓpterea
quia . ñ. potuit auferre a canib territus in¬
nocentior remeauit: Doc& gͦ dĩ in nocen¬
tiã. ut quisq in nocenssit. non timore
pęnȩ. sed amore iusticiȩ. Tunc enĩ liber est
in nocens. & uerus est in nocens. Qui autẽ
timore in nocens fit. non est in nocens qũãuis
non noceat cui uult nocere. Non enĩ nocet
alteri ꝑ factũ malũ. sed sibi plurimũ ꝑ cupi¬
ditatẽ malã. Nã quomodosibi noceat. audi
scripturã. Qui autẽ amat iniquitatẽ. odit
animã suã. Et reuera multũ errant homi¬
nes. qui putant iniusticiã suã aliis nocere.
& sibi ñ. nocere. Ad alios ꝓcedit iniquitas

Expanded text:
pus enim tantum vult nocere, quantum leo: dissipus enim tantum vult nocere, quantum leo: dissimiliter nocent, sed non dissimiliter cupiunt. Leo enim non solum contemnit canem latrantem; sed etiam fugat, et venit ad ovile, et obmutescentibus canibus rapit quod potest: lupus non audet inter latratus canum. Numquid propterea quia non potuit auferre a canibus territus, innocentior remeavit? Docet ergo Deus innocentiam, ut quisque innocens sit non timore poenae, sed amore justitiae. Tunc enim liber est innocens et verus est innocens. Qui autem timore innocens, fit, non est innocens, quamvis non noceat cui vult nocere. Non enim nocet alteri per factum malum, sed sibi plurimum per cupiditatem malam. Nam quomodo sibi noceat, audi Scripturam: «Qui autem amat» «iniquitatem, odit animam suam» . Et revera multum errant homines qui putant injustitiam suam aliis nocere, et sibi non nocere. Ad alios procedit iniquitas
Abbreviated transcription (Latin):
bauer̾ &iã quid tarde intelligunt. Erat enĩ
hic una domꝰ potentissima ad tẽpus. de qua
flagellũ fecerat ds̃ generi humano. Et castigi¬
tũ est inde genus humanũ. si cognoscat flagel¬
lũ patris. & timeat sententiã iudicis. Cũ ergo
ess& hic eadẽ domꝰ magna. multi sub illa ge¬
mebant. murmurabant. rep̃hendebant detes¬
tabant᷑. blasphemabant. Quomodo se artant
homines & dant᷑ diuino illo̾ iudicio. Multi
in concupiscentiã cordis sui. subito fiebant
ipsius domꝰ. illi qui murmurabant de ipsa do¬
mo & ab eis talia homines patiebant᷑. qualia
se pati ipsi atalib paulo ante quȩ rebantur.
Bonus gͦ ille est qui & quando potest male face¬
re .ñ. facit. De quo scriptũ est. Qui potuit
trans gredi & non ẽ. transgressus. & facere
malũ & .ñ. fecit. Quisẽ. hic ÷ & laudabimꝰ
eũ . fecit enĩ mirabilia in uita sua. Loquebat᷑
scriptura de potentibus in nocentibus: Et lu¬

Expanded text:
baverunt etiam qui tarde intelligunt. Erat enim baverunt etiam qui tarde intelligunt. Erat enim hic una domus potentissima ad tempus, de qua flagellum fecerat Deus generi humano, et castigatum est inde genus humanum; si cognoscat flagellum patris, et timeat sententiam judicis. Cum ergo esset hic eadem domus magna, multi sub illa gemebant, murmurabant, reprehendebant, detestabantur, blasphemabant. Quomodo se arctant homines, et dantur divino illo judicio multi in concupiscentias cordis sui ? Subito fiebant ipsius domus illi qui murmurabant de ipsa domo; et ab eis talia homines patiebantur, qualia se pati ipsi a talibus paulo ante querebantur. Bonus ergo ille est, qui et quando potest male facere, non facit; de quo scriptum est: «Qui potuit transgredi, et non est transgressus; et facere mala, et non fecit. Quis est hic, et laudabimus eum? Fecit enim mirabilia in vita sua» . Loquebatur Scriptura de potentibus innocentibus. Et lu
Abbreviated transcription (Latin):
tiones eorũ iniquas. pretipue caput iniqͥtatis
illa ten& impietas qu̾a uidet᷑ eis ds̃ neglegere
& .ñ. curare res humanas. & aut ęqualit̾ habe¬
re bonos & malos. aut &iã qͦđ est ꝑnitiosius
cogitare: insectare bonos. malis fauere. Qui
talia cogitat. & si nihil mali alicui faciatꝰ. facit
plurimũ sibi . Et in se ipso impius est. & iniqͥ¬
tate sua non ledit dm̃. sed int̾ficit se. Neq
nocent hominibus quia timidi sunt. qͥ talia co¬
gitant. sed tam̃ homicidia eorũ. adulteria
eorũ. fraudes & rapinas eorũ uid& ds̃. & punit
in cogitationib eorũ. Quid enĩ uelint. ille ad¬
tendit: cuius oculus. ñ. repellit᷑ carne. ut non
uideat uoluntatẽ. Tales si occasiones inueni¬
ant: non mali fiunt. sed manifestant᷑. non
ut sentias qđ natũ sit manifestũ. sed ut intel¬
ligas quiꝰd latebat inclusũ. Paucis his annis.
& ꝓpe hest̾no die: uiderͣ hȩc homines. & pro¬

Expanded text:
tiones eorum iniquas, praecipue caput iniquitatis tiones eorum iniquas, praecipue caput iniquitatis illa tenet impietas, qua videtur eis Deus negligere et non curare res humanas; et aut aequaliter habere bonos et malos; aut etiam, quod est perniciosius cogitare, insectari bonos et malis favere. Qui talia cogitat, etsi nihil mali alicui faciat, facit plurimum sibi, et in seipsum impius est; et iniquitate sua non laedit Deum, sed interficit se. Neque nocent hominibus, quia timidi sunt qui talia cogitant; sed tamen homicidia eorum, adulteria eorum, fraudes et rapinas eorum videt Deus, et punit in cogitationibus eorum. Quid enim velint, ille attendit, cujus oculus non repellitur carne, ut non videat voluntatem. Tales si occasiones inveniant, non mali fiunt, sed manifestantur: non ut sentias quod natum sit manifestum, sed ut inteligas quod latebat inclusum. Paucis his annis, et prope hesterno die viderunt haec homines, et pro
Abbreviated transcription (Latin):
terra. uł & iã plurimũ posse. & qͦđ ẽ. amplius
plerũq plurimũ posse malos aduersus bonos.
& sepe malos prȩmere bonos. Malos exultare.
bonos laborare. Malos suꝑbire. bonos humiliari
Ad tendentes talia uigenere humano. ab un¬
dant cnĩ. ꝑuertunt᷑ in patientes. & infirmi
animi quasi frustra sut boni. quia ds̃ auertit
uł auertere uidet᷑ oculos suos ab onis operibus.
piorũ & fideliũ. & augere malos in his quȩ dili¬
gunt. Putantes gͦ infirmi frustra se bene uiue¬
re. aut inuitant᷑ ad imitandã malitiã eorum
qͦs quasi falsiᷤ florere conspiciunt. aut si ꝑ infir¬
mitatẽ uł ꝑsonȩ suȩ uł animi timent male
faccre. ne aliqͥđ illis scđm leges sđłi mali acci¬
dat. ñ quia iusticiã diligunt. sed ut dicã aꝑ¬
tius. timentes dãpnari int̾ homines ab homini¬
bus: abstinent quidẽ afactis malis. sed non se
abstinent acogitationib malis & int̾ cogita¬

Expanded text:
terra, vel etiam plurimum posse; et quod est amplius, terra, vel etiam plurimum posse; et quod est amplius, plerumque plurimum posse malos adversus bonos, et saepe malos premere bonos; malos exsultare, bonos laborare; malos superbire, bonos humiliari. Attendentes talia in genere humano abundant enim, pervertuntur impatientes et infirmi animi, quasi frustra sint boni; quia Deus avertit vel avertere videtur oculos suos a bonis operibus piorum et fidelium, et augere malos in his quae diligunt. Putantes ergo infirmi frustra se bene vivere, aut invitantur ad imitandam malitiam eorum quos quasi florere conspiciunt: aut si per infirmitatem vel personae suae vel animi, timent male facere, ne aliquid illis secundum leges saeculi mali accidat; non quia justitiam diligunt, sed, ut dicam apertius, timentes damnari inter homines ab hominibus, abstinent se quidem a factis malis, sed non se abstinent a cogitationibus malis. Et inter cogita
Abbreviated transcription (Latin):
totã domũ tuã non hic. aut hic. aut ibi. sed
domũ tuã tantũ. per totũ orbem terrarũ.
Quare ꝑ totũ orbẽ terrarũ: Quia correxit
orbẽ terrę qui non cõmouebit᷑. Domus diũi
fortis erit. per totũ orbẽ terrarum erit
Multi cadunt. sed domus illastat. Multi tur¬
bant᷑ . sed domꝰ illa . ñ. mouebit᷑. Domũ tuã
dec& scificatio dne. Nũquid paruo tẽpore :
Absit. In longitudinẽ dierum.¬
ICUT INTENTISSIME AUDI¬
intente audiamꝰ cũ reuelat dñs.¬
S
quȩ hic dignatꝰ. ẽ. opacare mis¬
teria. Ad hoc enĩ clauduntur
quȩdã sacram̃ta scripturarum.
non ut denegent᷑. sed ut pulsantib aperiant᷑.
Si gͦ affectu pio & sincera cordis caritate pulsctis.
ille aperi& qui uid& unde pulsatis. Notum est
om̃ib nobis atq utinã de numero eorũ. ñ. sunꝰ
multos murmurare aduersus dĩ patientiã & do¬
lere iniqͦs homines & impios uł uiuere in hac

Expanded text:
totam domum tuam: non hic, aut hic, aut ibi; sed totam domum tuam: non hic, aut hic, aut ibi; sed domum tuam totam, per totum orbem terrarum? Quare per totum orbem terrarum Quia correxit orbem terrae, qui non commovebitur . Domus Domini fortis erit; per totum orbem terrarum erit: multi cadent, sed domus illa stat; multi turbabuntur, sed domus illa non movebitur. «Domum tuam decet sanctificatio, Domine.» Numquid parvo tempore? Absit. «In longitudinem dierum.icut intentissime audiintente audiamus, cum revelat Dominus quae hic dignatus est opacare mysteria. Ad hoc enim clauduntur quaedam sacramenta Scripturarum, non ut denegentur, sed ut pulsantibus aperiantur. Si ergo affectu pio et sincera cordis charitate pulsetis, ille aperiet qui videt unde pulsetis. Notum est omnibus nobis atque utinam de numero eorum non simus, multos murmurare adversus Dei patientiam, et dolere iniquos homines et impios vel vivere in hac
Abbreviated transcription (Latin):
& confirmauer̃ i se quod illis prȩdixerat dñs.
& magis fortes sunt facti. Cũ enĩ uidebant
impleri in se passiones. sperabant cõpleri in
se & coronas. Et ideo mirabiles suspensurȩ
maris. mirabilis in excelsis dñs. Ut in me in¬
quit pacẽ habeatis. in mundo pressurã. Ergo
quid facimus : Sȩuit mare:ꝰ extollunt᷑ fluc¬
tus. & rabidi fremunt. pressuras patimur.
Nonne forte deficimus : Absit. Mirabilis
in exccelsis dñs. Ideo & ibi cum dicer&. ut
in me pacẽ habeatis. in mundo pressuram.
quasi dicerent. putas non prema nos mun¬
dus: ex tingu& nos. stat̾i subiecit: sed gau¬
dete quia uici scłm. Si ergo ait ego uicise¬
culũ: adherete ei qui uine& słm. qui uincoe
mare. Gaudete ad eum qui mirabilis est in
excelsis dñs. & testimonia tua credita facta
sunt nimis. Et quid factũ est de his om̃ibus:
Domũ tuã dec& scĩficatio dñe. Domũ tuam.

Expanded text:
et confirmarunt in se quod illis praedixerat Dominus, et confirmarunt in se quod illis praedixerat Dominus, et magis fortes sunt facti. Cum enim videbant impleri in se passiones, sperabant compleri in se et coronas: et ideo «mirabiles suspensurae maris; mirabilis in excelsis Dominus. Ut in me,» inquit, «pacem habeatis, in mundo autem pressuram.» Ergo quid facimus? Saevit mare, extolluntur fluctus, et rabidi fremunt; pressuras patimur: nonne forte deficimus? Absit. «Mirabilis in excelsis Dominus.» Adeo et ibi cum diceret, «ut in me pacem habeatis, in mundo autem pressuram;» quasi dicerent, Putas non premet nos mundus, et exstinguet nos? statim subjecit, «Sed gaudete, quia ego vici saeculum» . Si ergo ait, «ego vici saeculum,» adhaerete illi qui vicit saeculum, qui vicit mare. Gaudete ad eum, quia mirabilis est in excelsis Dominus, et «testimonia tua credita facta sunt nimis.» Et quid factum est de his omnibus? «Domum tuam decet sanctificatio, Domine.» Domum tuam,
Abbreviated transcription (Latin):
maris. Suspensurȩ exaltationes st̃. qͥa qͦndo
ira scit᷑ mare. suspendunt᷑ fluctꝰ. Suspendant᷑
fluctꝰ quantũ uolunt. fremat mare quantũ uult:
mirabiles quidẽ suspensurȩ maris. girabiles ming
tranquillet᷑. detur pax xp̃ianis. Turbabat᷑ ma¬
re. fluctuabat nauicula. Nauicula aeccła est.
mare scłm est. Uenit dñs ambulauit suꝑ mare.
& pressit fluctus: Quomodo ambulauit dñs suꝑ
mare: Suꝑ capita istorũ fluctuũ magnorũ:
spumantiũ potestates & Reges credider̃: sub¬
iugati sunt xp̃o: Ergo .ñ. terream᷑. qͥa nura¬
biles suspensure maris. mirabilis in excelsis dñs.
Testimonia tua credita facta st̃ nims Magis qͥa
mirabiles erant suspensure maris: & mirabilis
in excelsis dñs: testimonia tua credita facta st̃
nimis. Testimonia tua. quia dixerat illud ante
Hȩc dico uobis. ut in me pacẽ habeatis. in mun¬
do autẽ pressurã. Ergo quia mundus pressu¬
rã uobis facturꝰ . ẽ: dico uobis. Cępert̃ pati

Expanded text:
ensurae, exaltationes sunt; quia quando irascitur mare, suspenduntur fluctus. Suspendantur fluctus quantum volunt, fremat mare quantum vult; «mirabiles» quidem «suspensurae maris,» mirabiles minaetranquilletur, detur pax Christianis. Turbabatur mare, fluctuabat navicula. Navicula Ecclesia est, mare saeculum est. Venit Dominus, ambulavit super mare, et pressit fluctus . Quomodo ambulavit Dominus super mare? Super capita istorum fluctuum magnorum spumantium. Potestates, et reges crediderunt, subjugati sunt Christo. Ergo non terreamur, quia «mirabiles suspensurae maris: Mirabilis in excelsiTestimonia tua credita facta sunt nimis.» Magis quam mirabiles erant suspensurae maris, et mirabilis in excelsis Dominus. «Testimonia tua credita facta sunt nimis. Testimonia tua,» quia dixerat illud ante: «Haec dico vobis, ut in me pacem habeatis, in mundo autem pressuram.» Ergo quia mundus pressuram vobis facturus est, dico vobis. Coeperunt pati,
Abbreviated transcription (Latin):
sit nr̃a receptio. & xp̃i uenditio sit nr̃a redẽptio.
Sic & illi qui martyres ꝑsecuti sunt. ꝑsequendo
in terra. in cęlũ mittebant. E scientes quidẽ
presentis uitȩ dãpnũ inferebant: nescientes
autẽ futurȩ uitȩ lucrũ conferebant. Quicũq
tam̃ ꝑseuerauerant in odio in iusto iustorũ.
redd& illis dñs scđm iniquitates eorũ. & scđm
malitiã eorũ disꝑd& eos. Sicut enĩ malis obest
bonitas iustorũ: sic bonis prodest iniquitas
impiorũ. Nã & dñs dicit. Ego ueni ut qui
ñ uident uideant: & qui uident cȩcifiant.
Et apłs. aliis quidẽ inquit sumꝰ odor uitȩ in

Expanded text:
stra receptio, et Christi venditio sit nostra redemptio. Sic et illi qui martyres persecuti sunt, persequendo in terra, in coelum mittebant; et scientes quidem praesentis vitae damnum inferebant, nescientes autem futurae vitae lucrum conferebant: quicumque tamen perseveraverunt in odio injusto justorum, reddet eis Dominus secundum iniquitates eorum, et secundum malitiam eorum disperdet eos. Sicut enim malis obest bonitas justorum, sic bonis prodest iniquitas impiorum. Nam et Dominus dicit, «Ego veni, ut qui non vident videant, et qui vident coeci fiant» : et Apostolus, «Aliis quidem,» inquit, «sumus odor vitae in
Abbreviated transcription (Latin):
redd& unicuiq sciłm oꝑa sua. Ille gͦ aug& lon¬
ganimitatẽ. & tuauges iniqͥtatẽ: Erit illius
thesaurus in sẽpit̾na miscda. in eos qͥ ñ. contẽp¬
serunt miscđam tuus autẽ thesaurus in ira
inueniet᷑. & qͦđ ponis cotidie ꝑ modicũ. postea
massã inuenturus es. Minutatĩ ponis. sed cu.¬
mulũ inuenies. Noli ad tendere minuta pec¬
cata cotidiana. De minutissimis guttis. flu.¬

Expanded text:
reddet unicuique secundum opera sua» . Ille ergo auget lonreddet unicuique secundum opera sua» . Ille ergo auget longanimitatem, et tu auges iniquitatem. Erit illius thesaurus in sempiterna misericordia in eos qui non contempserunt misericordiam; tuus autem thesaurus in ira invenietur, et quod ponis quotidie per modicum, postea massam inventurus es: minutatim ponis, sed cumulum invenies. Noli attendere minuta peccata tua quotidiana; de minutissimis guttis flu
Abbreviated transcription (Latin):
nit iustus aliquis. & dicit. noli facere iniqͥtatẽ.
Quare : Ne moriaris. Ecce feci iniquitatẽ
Quare .ñ. morior: Ille fecit iusticiã: mortu¬
us est. Quare mortuus est: Egofeci iniqͥtatẽ
iusticiã. & quare sic in illũ uindicauit :
Quare ille sic laborat: Respondent. Hoc
est respondent. qui habent qͦđ dicant. quia
partit᷑ illis. De patientia dĩ. inueniunt ar¬
gumentũ responsionis suȩ. Parcit ille propt̃
aliud. respondent illi ꝓpt̾ aliud. quia uiuunt.
Quare enĩ parcat illis. dicat apłs. Expone con¬
siliũ patientiȩ dĩ. Ex istimas inquit qui talia
agis. quia tueffugies iudiciũ dĩ: An diuitias
benignitatis & longanimitatis eius contẽpnis :
Ignoras qͥa patientia dĩ ad pęnitentiã te addu¬
cit: Iuautẽ id ÷ ille qui respondot & dicit.
si displicẽtẽ dõ non mibi parcer& ds̃. uide quid
sibi facit. Audi apłm. Tu autẽ scđm duriciã

Expanded text:
nit justus aliquis, et dicit: Noli facere iniquitatem. nit justus aliquis, et dicit: Noli facere iniquitatem. Quare? Ne moriaris. Ecce feci iniquitatem; quare non morior? Ille fecit justitiam, et mortuus est: quare mortuus est? Ego feci iniquitatem; t quare sic in illum vindicavit? quare ille sic laborat? respondent; hoc est, «respondent,» quia habent quod dicant; quia parcitur illis, de patientia Dei inveniunt argumentum responsionis suae. Parcit ille propter aliud, respondent illi propter aliud, quia vivunt. Quare enim parcat ille, dicit Apostolus, exponit consilium patientiae Dei: «Existimas,» inquit, «qui talia agis, quia tu effugies judicium Dei? An divitias benignitatis et longanimitatis ejus contemnis, ignorans» «quia patientia Dei ad poenitentiam te adducit? Tu autem,» id est, ille qui respondet et dicit, Si displicerem Deo, non mihi parceret Deus: vide quid sibi facit, audi Apostolum: «Tu autem secundum
Abbreviated transcription (Latin):
tamus. uitare possumꝰ oculos dĩ: Ergo placent
tibi placoe factũ tuũ malũ. sic putes quia &
miln plac&. Et minat᷑ in posterũ. arguam te
Ergo non tacce. Quid dixit: Lacui. Cum
dicit hȩc fecisti & tacui. suspicatus es iniqͥtatẽ
qͦđ ero tibi similis. & non tacuit. Cũ enĩ nos
ꝑ orbẽ terrarũ funt. Quomodo ergo tacoe :
Quomodo ñ. tacoe: Non tacoe in uerbo. tac&
in uindicta. Quid est ergo hȩc fecisti & ta¬
cui: Hȩc fecisti. & ñ uindicaui: Suspicatꝰ
esiniqͥtatẽ. qđ ero tͥ similis. De ipsa uindictȩ ta¬
citurnitate: id ÷ de cessasione uindictȩ. alio
loco dicit. lacui. nũqͥđ sẽꝑ tacebo: Usquequo
peccatores dnẽ : usque quo peccatores głabunt᷑:
Respondent & loquent᷑ iniquitatẽ. loquent om̃s
qͥ operant᷑ iniusticiã. Et dicit. om̃a opera respon¬
dent & locunt᷑ iniqͥtatẽ. Quid .ẽ. respondent :
Contra iustũ habent quid respondeant: Ve¬

Expanded text:
tamus, vitare possemus oculos Dei? Ergo placent tamus, vitare possemus oculos Dei? Ergo placent tibi placet factum tuum malum, sic putes quia et mihi placet. Et minatur in posterum: «Arguam te» . Ergo non tacet qui dixit, «tacui.» Cum diceret, «Haec fecisti, et tacui; suspicatus es iniquitatem, quod ero tui similis;» et non tacuit. Cum enim nos orbem terrarum fiunt. Quomodo ergo tacet, quomodo non tacet? Non tacet in verbo, tacet in vindicta. Quid est ergo, «Haec fecisti, et tacui?» Haec fecisti, et non vindicavi. «Suspicatus es iniquitatem, quod ero tui similis.» De ipsa vindictae taciturnitate, id est, de cessatione vindictae, alio loco dicit: «Tacui; numquid semper tacebo» . «Usquequo peccatores, Domine, usquequo peccatores gloriabuntur; respondent, et loquentur iniquitatem; loquentur omnes qui operantur injustitiam?» Et dicit omnia opera. «Respondent, et loquentur iniquitatem.» Quid est, «respondent?» Contra justum habent quod respondeant. Ve
Abbreviated transcription (Latin):
& loquent᷑ iniquitatẽ. Ioquent᷑ om̃s qui operant᷑
iniusticiã. Quid loquent᷑. nisi contra dm̃ qui dicunt.
quid nobis prodest quia sic uiuimus: Quid dictu¬
rus es: Uere curat ista quȩ facimꝰ dõ Quia enĩ
uiuunt putant dm̃ nescire quid faciunt. uide
quid mali illis contingat. quia si stationarius
sar& tener& illos Et ideo uitant oculos statio¬
narii. ne statim teneant᷑. Oculos enĩ dĩ deui¬
tare nemo potest: quia ñ. solũ in cubiculo ui¬
dent. sed & intima cordis tui. Cogitant & ipsi
quia nihil potest latere dm̃. Et qͥa faciunt.
& sciunt quid fetert̃ : & uident se uiuere sci¬
ente dõ: quod .ñ. uiuerent sciente stationario.
dicutit sibi. Placent ista dõ. Et reuera si illi dis¬
plicerent facta nr̃a. quomodo displicent iudici¬
bus: quomodo displicent legibus. quomͦ displi¬
cent imperatoribus: & quomͦ displicent cõmen¬
tariensibus : nũquid quomodo illoꝵ oculos ui¬

Expanded text:
et loquentur iniquitatem; loquentur omnes qui operantur et loquentur iniquitatem; loquentur omnes qui operantur injustitiam?» Quid loquentur, nisi contra Deum, qui dicunt: Quid nobis prodest quia sic vivimus? Quid dicturus es? Vere curat ista quae facimus Deus? Quia enim vivunt, putant Deum nescire quod faciunt. Vide quid mali illis contingat! Quia si stationarius sciret, teneret illos; et ideo vitant oculos stationarii, ne statim teneantur: oculos enim Dei vitare nemo potest; quia non solum in cubiculo videt, sed et intima cordis tui. Cogitant et ipsi quia nihil potest latere Deum; et quia faciunt, et sciunt quid fecerunt, et vident se vivere sciente Deo, qui non viverent sciente stationario, dicunt sibi: Placent ista Deo; et revera si illi displicerent facta nostra, quomodo displicent judicibus, quomodo displicent regibus, quomodo displicent imperatoribus, et quomodo displicent commentariensibus , numquid quomodo illorum oculos vi
Abbreviated transcription (Latin):
Exaltare qui udicas terrã. redde retributionẽ
suꝑbis. Ergo redditurus est retributionem:
redd& : Iterĩ mali triumphant. & exultant
mali. blasphemant mali. om̃a mala faciunt.
Mou& te cũ pietate quęre : non cũ suꝑbia rep̃¬
heude. mou& te cõpatit᷑ tibi & psalmꝰ. quęrit
tetũ. non quia nescit. sed ideo tecũ quęrit. quia¬
qͦđ scit. ut in illo inuenias qͦđ nesciebas. Quomͦ qui
uult aliquẽ consolari. nisi condoleat cũ illo. ñ.
illũ erigit: Prius cũ illo dol&. & sic eũ reficit
sermone consolatorio: Si autẽ intro ad illũ
ridens luctũ eiꝰ .ñ. facit qͦđ modo lectũ est
dicente apło gaudere cũ gaudentib flere
cũ flentibus. Ergo ut gaudeat tecũ : prius
fles cũ illo. contristaris cũ illo. ut reficias eũ
Sic & psalmꝰ & sp̃s dĩ utiq om̃a sciens quęrit
tecũ: quasi uerba tua dicit. Usquequo peccatores
dñe usque quo peccatores gloriabunt᷑ : Respondent

Expanded text:
«Exaltare, qui judicas terram; redde retributionem «Exaltare, qui judicas terram; redde retributionem superbis.» Ergo redditurus est retributionem? reddet? Interim mali triumphant, et exsultant mali, blasphemant mali, omnia mala faciunt. Movet te? Cum pietate quaere, non cum superbia reprehende. Movet te? Compatitur tibi et Psalmus, quaerit tecum, non quia nescit; sed ideo tecum quaerit quod scit, ut in illo invenias quod nesciebas. Quomodo qui vult aliquem consolari, nisi condoleat cum illo, non illum erigit: prius cum illo dolet, et sic eum reficit sermone consolatorio. Si autem intret ad illum ridens luctum ejus, non facit quod modo lectum est, dicente Apostolo: «Gaudere cum gaudentibus, flere cum flentibus» . Ergo ut gaudeat tecum, prius fles cum illo; contristaris cum illo, ut reficias eum: sic et Psalmus et Spiritus Dei, utique omnia sciens, quaerit tecum, quasi verba tua dicit. «Usquequo peccatores, Domine, usquequo peccatores gloriabuntur; respondent,
Abbreviated transcription (Latin):
urderent multa mirabilia fieri ꝑ nomen xp̃i.
quẽ se putabant interfecisse: cõmoti mniraculis
audier̃ a petro in cuius nomine illa fierent.
Non enĩ sibi abrogare serui uoluer̃ potentiã
dñi sui. ut dicerent afe factũ. eẽ. quod ille in
ipsis faciebat. Honorẽ gͦ deder̃ serui dño suo.
Dixer̃ quia illi quȩ mirabant᷑: in nomine fi¬
erent cius quẽ illi crucifixer̃. Et facti sunt
humiles. conpucti sunt corde. ꝑturbati sunt
confitentes peccatũ suũ : & consiliũ quęsierunt
dicentes. Quid gͦ faciemꝰ : Non desperant de
salute. sed quęrunt medicinã. Tunc ait illis pe¬
penitentiã humiles fuer̃. Nongͦ illis redditũ ẽ.
Quare : Uide quid dicat psalmꝰ iste. Ex altare
qui uidicas terrã. redde retributionẽ suꝑbis.
Ab illo numero gͦ. excepti erant illi In illis
ualuit uox illa dñi pendentis in cruce & dicentis.
pat̾ ignosce illis quia nesciunt quid faciunt.

Expanded text:
viderent multa miracula fieri per nomen Christi, viderent multa miracula fieri per nomen Christi, quem se putabant interfecisse; commoti miraculis, audierunt a Petro in cujus nomine illa fierent: non enim sibi arrogare servi voluerunt potentiam Domini sui, ut dicerent a se factum esse quod ille in ipsis faciebat. Honorem ergo dederunt servi Domino suo: dixerunt quia quae illi mirabantur, in nomine fierent ejus quem illi crucifixerunt. Et facti sunt humiles, compuncti sunt corde, conturbati sunt confitentes peccatum suum; et consilium quaesierunt, dicentes: «Quid ergo faciemus?» Non desperant de salute, sed quaerunt medicinam. Tunc ait illis Pepoenitentiam, humiles fuerunt: non ergo illis redditum est. Quia, vide quid dicat psalmus iste: «Exaltare, qui judicas terram; redde retributionem superbis.» Ab illo numero ergo excepti erant illi; in illis valuit vox illa Domini pendentis in cruce, et dicentis: «Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt» .
Abbreviated transcription (Latin):
Nãq de bis qui crucifixer̃ xpm̃. facta sunt
postea miracula. quando de ipso numero
iudȩorũ credider̃. & donatus est illis sanguis
xp̃i. Impias manus & cruentas de singuine
xp̃i portibant. lauit eas ipse cuius sanguinẽ fu¬
derant: ad iuncti sunt corpori ipsius idest aeccłȩ :
Qui corpus cius mortale qͦđ uider̃ ꝑsecuti sunt:
fuder̃ preciũ suũ: ut biberent pretiũ suum.
Nãq postea plures conuersi sunt cũ multi mi¬
randa facerent ab apostolis. Nã quattuor milia
hominũ una die crediderunt. & in ꝓpinquo
inuenti sunt. ut om̃a sua quȩ babebant uende¬
rent. & preciũ rerũ suarũ ad pedes apłoꝵ pone¬
rent. & unicuiq distribuebat᷑ quomͦ opus erat.
& erat illis anima una & cor unũ in dm̃ de ipsis
crucifixorib dñi. Sed quare non illis redditũ
est᷑ Quia redder& retributionẽ suꝑbis. dic¬
tũ est Illi autẽ noluer̃: eẽ. suꝑbi. Et enĩ cũ

Expanded text:
Namque de his qui crucifixerunt Christum facta sunt Namque de his qui crucifixerunt Christum facta sunt postea miracula, quando de ipso numero Judaeorum crediderunt, et donatus est illis sanguis Christi. Impias manus et cruentas de sanguine Christi portabant: lavit eas ipse cujus sanguinem fuderant. Adjuncti sunt corpori ipsius, id est Ecclesiae, qui corpus ejus mortale, quod viderant, persecuti sunt. Fuderunt pretium suum, ut biberent pretium suum. Namque postea plures conversi sunt. Cum multa miracula fierent ab Apostolis, aliquot hominum millia una die crediderunt: et tam in propinquo inventi sunt, ut omnia sua quae habebant venderent, et pretium rerum suarum ad pedes Apostolorum ponerent; et unicuique distribuebatur quomodo opus erat; et erat illis una anima et cor unum in Deum; de ipsis crucifixoribus Domini. Sed quare non illis redditum est? Quia, «Redde retributionem superbis,» dictum est; illi autem noluerunt esse superbi. Etenim cum