comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hõum constituere d̾s. ab uno principio cre¬
at̾e huiꝰ incipiens. multarum & disparium
nat᷑arũ eripuit facultatẽ. Faciamꝰ ĩ qͥd ei
adiutoriũ simile sͥ. Adiutoriũ ad generatiõ em
institutionis humanȩ intellimꝰ. & uere
bonum adiutoriũ. Nãsi ꝓ meliore accipis
adiutoriũ: maior queda incausa generatiõis
oꝑatio mulieris repꝑit᷑. sic̃ istius t̾rȩ. quȩ
semina pͥmo accepta. cohibendo paulatin
fotu suo coaleᷤᷤ¬
icere facit: & ꝓduc̃
in segetẽ. In eo
gͥ adiutorium bonũ
mulieris. qͣ qͣm¬
etiã inferior dicat᷑
adiutor. ut inusu reꝑimuᷤᷤ humano: qr dig¬
nitate potiores plerũq adiutorẽ meriti
inferioris ad sciscunt. Ex pecta nc̃ cͦ d̾s ad huc
finxerit de t̾ra om̃s bestias agͥ. & om̃a uo¬
latilia cęli & adduxerit ea ad adam. ut ui¬
deret. quid uocaret ea. Qua ratione hoc
factum ẽ. cũ tantũmͦ bestias agͥ & uolatilia

Expanded text:
hominum constituere deus ab uno principio crehominum constituere deus ab uno principio creaturae huius incipiens multarum et disparium naturarum eripuit facultatem. faciamus inquit ei adiutorium simile sibi. adiutorium ad generationem constitutionis humanae intellegimus, et uere bonum adiutorium. nam si pro meliore accipis adiutorium. maior quaedam in causa generationis operatio mulieris repperitur sicut istius terrae, quae semina primo accepta cohibendo paulatim fotu suo adolescere facit et producit in segetem. in eo igitur adiutorium bonum mulieris, quametiam inferior dicatur adiutor, ut et in usu repperimus humano, quia dignitate potiores plerumque adiutorem menti inferioris adsciscunt. I Specta nunc cur deus adhuc finxerit de terra omnes bestias agri et omnia uolatilia caeli et adduxerit ea ad Adam, ut uideret quid uocaret ea. qua ratione hoc factum est, cum tantummodo bestias agri et uolatilia
Abbreviated transcription (Latin):
e̾et acuppa. Demq qr id̾e utusq auctor ẽ oꝑiͦ.
uenit ĩ ħc mundũ ut saluos fac̾e̾t peccatoreᷤᷤ.
Postremo nec cain parricidii reum. pͥꝰquam
generaret filios. passus ẽ ĩ terire. Ergo ꝑꝑge
neratiõem fuccessiõis humanȩ. debuit mulier
adiciuiro. Deniq hoc ipsa uerba declarant di¬
centis di : ñ ẽ bonum solum hominem. Namsi
mulier peccat᷑a erat : t̃nredemptiõem sͥ pari¬
t᷑a: ñ debuit abusu diuine oꝑationis excludi.
Qũa uis em̃ adam ñ ẽ seductꝰ mulier aũ seducta
ĩp̃uaricationẽ fuerit: salua tñ inqͥd erit ꝑ
filioꝵ generatioem. inter quos generauit &
xp̃m. Nec illud otiosũ. qd̾ ñ de eadem t̃ra. d̾qͣ
plasmatꝰ ẽ adam . s de ipsius adȩ costa factasit
mulier: ut sciremᷤ unã ĩ uiro & muliere cor¬
porise̾e nat᷑am: unũ fontẽ generis humani.
sdo ñ duo a prmcipio facti uir &e mulier.
neq duo uiri. neq due mulieres: s pͥmum
uir. deinde ex eo mulier. Una enĩ nat᷑am uolenᷤᷤ

Expanded text:
et a culpa. denique quia idem utriusque auctor est operis, uenit in hunc mundum, ut saluos faceret peccatores. postremo nec Cain parricidii rerum, priusquam generaret filios, passus est interire. ergo propter generationem successionis humanae debuit mulier adici uiro. denique hoc ipsa uerba declarant dicentis dei non bonum esse solum hominem esse. nam si mulier prior peccatura erat, tamen redemptionem sibi paritura non debuit ab usu diuinae operationis excludi. quamuis enim Adam non est seductus, mulier autem seducta in praeuaricatione fuerit, salua tamen inquit erit per filiorum generationem, inter quos generauit et Christum. i Nec illud otiosum, quod non de eadem terra, de qua pla- smatus est Adam, sed ae ipsius Adae costa facta sit mulier, ut sciremus unam in uiro et muliere corporis esse naturam, unum fontem generis humani. ideo non duo a principio facti uir et mulier neque duo uiri neque duae mulieres, sed primum uir, deinde ex eo mulier. unam enim naturam uolens
Abbreviated transcription (Latin):
Uolt enĩ hac qͣdam contentiõe noᷤᷤ frangere.
& ueluti qͣddam ammȩ nr̃ȩ corpꝰ elidere.
Uñ & paulus qͣsi bonꝰathleta. ñ solum ictꝰ
adu̾santium potestatũ uitare cognoua̾t:
uerũ etiam adu̾santes ferire. Un̾ & ait.
ꝑcutio pugnis. ñ qͣsi aera cedens. Et i deo
qͣsi bonꝰ athleta. adcoronam meruit per¬
uenire. ł rgo multiplicia st̃ tẽ ptam̃ta dia¬
boli. & ido bilinguis serpens habet᷑ atq
lȩtalis. eo qd̃ diaboli minister aliud lingͣ
łoquit᷑: & aliud corde meditat᷑. St̃ & alii
ministri. qͥ & cordis & uocis suȩ infectas
ueneno uelud u̾boꝵ suoꝵ iactant sagittaᷤ.
Quib dñs ait. Generatio uiꝑarum: qͦmͦ
potestis bona loqui cum sitis mali: Et dix̃
serꝑ ens mulieri: Qdutiq dix̃ d̾s. ne eda¬
tis ex om̃i ligno qd ẽ in paradiso: łt dix̃
mulier serpenti. Ex om̃i ligno paradisi
manducabimꝰ : de fructu aũ ligni qd̾ ẽ
ĩ medio paradysi. dix̃. non manducabitiᷤᷤ

Expanded text:
angere et ueluti quoddam animae nostrae corpus elidere. unde et Paulus quasi bonus athleta non solum ictus aduersantium potestatum uitare cognouerat, uerum etiam aduersantes ferire. unde et ait: percutio pugnis, non ut aera caedens. et ideo quasi bonus athleta ad coronam meruit peruenire. ergo multiplicia temptamenta sunt diaboli. et ideo bilinguis serpens habetur atque letalis, eo quod diaboli minister aliud lingua loquitur aliud corde meditatur. sunt et alii ministri, qui et cordis et uocis suae infectas ueneno ueluti uerborum suorum iactant sagittas, quibus dominus ait: generatio uiperarum, quomodo potestis bona loqui, cum sitis mali? Et dixit serpens mulieri: quid utique dixit deus: ne edatis ex omni ligno quod est in paradiso? et dixit mulier serpenti: ex omni ligno paradisi manducabimus, de fructu autem ligni quod est in medio paradisi dixit deus: non manducabi
Abbreviated transcription (Latin):
ingͣdit᷑: s st̃ quedã potestates. quȩ amore
simulent. grãmq p̃tendant. ut p̾aulatĩ
cogitatiõib nr̃is. uenenũ suȩ ĩiquitatis
infundant: a quib oriunt᷑ illa peccata
qͣ uł ex delectatiõe. uł ex qͣda mentis fa¬
cilitate nascunt᷑. St̃ etiã alie potestateᷤᷤ

Expanded text:
ingreditur: sed sunt quaedam potestates quae amorem ingreditur: sed sunt quaedam potestates quae amorem simulent, gratiamque praetendant; ut paulatim cogitationibus nostris venenum suae iniquitatis infundant, a quibus oriuntur illa peccata quae vel ex delectatione, vel ex quadam mentis facilitate nascuntur. Sunt etiam a
Abbreviated transcription (Latin):
tiõe sua maiora desiderat. Hic enini qͥdam
ẽ conatꝰ industriȩ : deinde carnis ẽ qd̃ non
habeat desiderare. Postremo inqͦuideor
ego om̃ib e̾e̾ sapientior: nͥ circũscrib̾a hoĩem.
& u̾sutia & fraude contendã. Itaq machi¬
natꝰ ẽ ut ñpͥmo adam adoriretur: s adam
ꝑmulierem circumscrib̾e conaretur. Non
adorsusẽ eum qͥ coram acceꝑat cęleste man¬
datũ. s eã adorsus ẽ quȩ a uiro didicerat.
ñ ado qͥd obseruaret acceꝑat. Neq enim
habes qr mulieri dix̃ ds: s qr ade dixit.
& ido ꝑ adam cognouisse mulier estiman¬
da ẽ. Cognoscens gͥ hoc loco temptam̃ti
genꝰ: plurima etiam aliis locis tẽptam̃ti
genera repperies Alia st̃ ꝑ pͥncip̾ẽ istiuᷤ
mundi. qͥ qued̾a uenena sapientiȩ ĩ ħc
mundũ euomuit: ut uera putarent hoĩes
ẽẽ quȩ falsa st̃: & speciȩ q̃dam hominũ
caꝑent᷑ affectꝰ. Non enĩ semꝑ qͣsi aꝑtꝰ hostiᷤ¬

Expanded text:
cione sua maiora desiderat. hic enim quidam cione sua maiora desiderat. hic enim quidam est conatus industriae. deinde carnis est quod non habeat desiderare. postremo in quo uideor ego omnibus esse sapientior, nisi circumscribam hominem et uersutia et fraude contendam?1 itaque machinatus est ut non primo Adam adoriretur, sed Adam per mulierem circumscribere conaretur. non adorsus est eum qui coram acceperat caeleste mandatum. sed eam adorsus est quae a uiro didicerat, non a deo quid obseruaret acceperat. neque enim habes quia mulieri dixit deus, sed quia Adae dixit, et ideo per Adam cognouisse mulier aestimanda est. cognoscens igitur hoc loco temptamenti genus plurima etiam aliis locis temptamenti genera repperies. alia sunt per principem istius mundi, qui quaedam uenena sapientiae in hunc mundum euomuit, ut uera putarent homines esse quae falsa sunt et specie quadam hominum caperetur affectus. non enim semper quasi apertus hosti
Abbreviated transcription (Latin):
inminciciarum: nͥ inuidia : Sic̃ salomon ait.
qr ĩuidia diaboli mors ĩtͦunt ĩ orbẽ t̾rarũ.
Inuidiȩ aũ causa. beatitudo hõĩs in paradyso
positi. Et id̾o qm̃ ipsediabolus acceptã gr̾am
tenere ñ potuit. ĩ audit homini: eo qd̃ figatꝰ
ẽ limo. ut incola paradysi e̾e̾t electꝰ. Consi¬
dabat enim diabolus. qd̾ ipse qͥfuiss suꝑioris
pafe. in hec scl̃aria & mundana deciderat.
homo aũ ĩ ferior creat᷑a. sꝑabat ęt̃na: hoc ẽ gͦ
qd inuidit dicens. Iste ĩferior adipiscit᷑. qd̾
ego seruare ñ potui Iste de t̾ris mig̾bit ad
cȩlũ: cũ ego de cȩlo lapsus int̾ras sim. Multaᷤᷤ
habco uias. qͥb hoĩem decipere possim
De limo factꝰ ẽ : t̾ra ei mat̾ ẽ: corruptibilibꝰ
inuolutꝰ ẽ. Et si amma suꝑioris naturȩ ẽ: tñ
& ipsa lapsui potest ẽe̾ obnoxia: ĩ corporis
carcere constituta: qn̾ ego lapsũ uitare ñ
potui. Est gͥ uia pͥma. ut decipiat᷑ dũ condi¬

Expanded text:
rum nisi inuidia? sicut Solomon ait quia inuidia diaboli mors introiuit in orbem terrarum. inuidiae autem causa beatitudo hominis in paradiso positi et ideo, quoniam ipse. diabolus acceptam gratiam tenere non potuit, inuidit homini eo quod figuratus e limo, ut incola paradisi esset, electus est. considerabat enim diabolus quod ipse, qui fuisset superioris naturae, in haec saecularia et mundana deciderat, homo autem inferioris creaturae sperabat aeterna. hoc est ergo quod inuidit dicens: \'iste inferior adipiscetur quod ego seruare non potui? iste de terris migrabit ad caelum, cum ego de caelo lapsus in terras sim? multas uias habeo quibus hominem decipere possim. de limo factus est, terra ei mater est, coruptibilibus inuolutus est. etsi anima superioris naturae, tamen et ipsa lapsui potest esse obnoxia in corporis carcere constituta, quando ego lapsum uitare non potui. est igitur uia prima, ut decipiatur. dum condi
Abbreviated transcription (Latin):
putauerit c̃ẽ mandandum. St̃ eñi qͥputãt
neqͣqͣu mandatum istud conuenire cȩli &
t̃rȩ atq om̃ium creatori: nequaqͣm dignũ
esui fuisse possuniꝰ estiniare: qr qͥ ñbibunt
neq manducant. er̃t sic̃ angłi incelo. Cu gͥ
incibo neq p̃mium sit qr esca nos ñ cõmendat d̾o.
neq magnũ ꝑicłm sit qr ñ qđ intrat in os co

Expanded text:
putauerit esse mandandum. sunt enim qui putant putauerit esse mandandum. sunt enim qui putant nequaquam mandatum istud conuenire caeli et terrae atque omnium creatori nequaquam dignum esui fuisse possumus aestimare, quia qui non bibunt neque manducant erunt sicut angeli in caelo. cum igitur in cibo neque praemium sit, quia esca nos non commendat deo, neque magnum
Abbreviated transcription (Latin):
nullo pacto posset aboleri: & in medicabiliũ
iulnerum m̃ti atq animȩ nr̃ȩ uirꝰ ĩsideret.
Eset enim aptior huiꝰ querelȩ locus: qd̾ cum
oñia possit ds. hominẽ tam̃ ꝑire sit passus.
Uerũ cũ ds nr̃i misericors. respuendi erroris
remedia reseruauerit. abolendiq o̾ĩs ꝯtagii
ñ aboleuerit facultatem. quomꝰ irrationabile
uł qustũ ẽ. si ꝑmisit nr̃m mat̾iale tẽptari. qͣd̾a
trepidatiõe fragilitatis humanȩ. ut fenera¬
tior postea gr̃a ꝑ pęnitentiã delictoꝵ. ĩ hõis
rediret affectũ: & fragilitatis suȩ conscus. qd̾
tã facile adiunoꝵ mandatoꝵ serie deurando
trepidauerit. tãqͣm clainu animȩ fluctuantiᷤᷤ
mandata cȩlestia timeret amittere. diuiuȩ
illlratio consideremꝰ : qͥd sit istud qd̾ cũ man¬
datũ daret homini. de illa admirabili bea¬
taq p̃seribens. ne cont᷑ faciens morte more¬
rotur. de manducando. & ñ manducando

Expanded text:
. nullo pacto posset aboleri et inmedicabilium . nullo pacto posset aboleri et inmedicabilium uulnerum menti atque animae nostrae uirus insideret; esset enim aptior huius querellae locus, quod cum omnia possit deus, hominem tamen perire sit passus. uerum cum deus nostri misericors respuendi erroris remedia reseruauerit abolendique omnia contagii non aboleuerit facultatem, quomodo inrationabile uel iniustum est, si permisit nostrum materiale temptari quadam trepidatione fragilitatis humanae, ut faeneratior postea gratia per paenitentiam delictorum in hominis rediret affectum et fragilitatis suae conscius, quod tam facile a diuinorum mandatorum serie deuiando trepidauerit, tamquam clauum animae fluctuantis mandata caelestia timeret amittere, diuinaeqilla ratio consideremus, quid sit istud quod cum mandatum daret homini de illa admirabili beataque uita praescribens, ne contra faciens morte moreretur, de manducando et non manducando
Abbreviated transcription (Latin):
peccatorẽ fecisse uideat᷑. qr ñ putant barĩ
qͥ fecerit peccatorẽ: dicant utrũ oꝑatora
hominis a do̾ factũ putent. Si enĩ ad̾ote
tꝰ ille ut dic̃t oꝑator hominis: qͦm᷑ bontis
d̾s oꝑatorẽ mali fecit. Utiq ñ bonꝰ. Amqͥ
peccatorem facit. ñ bonꝰ. Cauendim. it
ꝙ uius sit oꝑatorẽ peccatoris fecisse. bcat
ñ ẽt̾ genitũ oꝑatorem: reqͥrendu urrum
bonꝰ as potuit inhib̾e qͦ quomͦ incipiente
malitiã: An ñ potuit. Si enĩ ñ potuit in¬
firmus:si potuit & non uoluit ñ bonis
Ergo sisibiista ñ conguunt: nec suęst
hereticoꝵ con ueniunt opiniões. Reqͥ¬
ramꝰ ne forte ratiois fuerit. qͣ causa d̾s fis
geniti siue ñ geniti illius oꝑatoris. siuert
maliciã int̾ire in hunc mundum: cũ poss
q̃rs itriq conueniat: nec accusatioinis eoꝵ de¬
dinemꝰ inuidiã. qr ita dic̃t. Quomͦ ds bomus.
hec accusatio t̾e locum hab̾et: si ita amniȩ
uim & intimȩ secreta mentis ĩfice ret. ut

Expanded text:
ecisse videatur, quia non putant bonum qui fecerit peccatorem; dicant utrum operatorem hominis a Deo factum putent. Si enim a Deo factus est ille, ut dicunt, operator hominis, quomodo bonus Deus operatorem mali fecit? Utique non bonus, nam qui peccatorem facit non bonus; cavendum ne gravius sit operatorem peccatoris fecisse. Debuit rendum utrum bonus deus potuerit inhibere quoquo modo incipientem malitiam an non potuerit. si enim non potuit, infirmus; si potuit et non fecit, non bonus. ergo si sibi ista non congruunt nec suae sibi haereticorum conueniunt opiniones, requiramus ne forte rationis fuerit qua causa deus siue geniti siue non geniti illius operatoris siuerit malitiam introire in hunc mundum, cum posset gratiae utrique conueniat nec accusationis eorum declinemus inuidiam qui ita dicunt: quomodo deus bonus, haec accusatio tunc locum haberet. si ita animae uim et intimae secreta mentis inficeret, ut
Abbreviated transcription (Latin):
inuenit᷑ hoc e̾e̾ contͣrium: ut hic bonũ ñ et
dic̾et. cum ĩsuperib bonũ ẽẽ dixiss S: hoc
ibi cognosce: ubi solũ adam fecit. Cet̾um uͥ
comunit̾ cõp̃hendit uirũ & mulierẽ factos
licet ne ibi qͥde. dixerit sp̃alrͣ: tam̃ qr posta
ħt. uidit ds̃ om̃ia q̃ fecit. & ecce bona ual
aũ & mulier ex eo facta ẽ. tc ẽe̾ bona om̃ia
cap̃hensum ẽ : licet illic om̃em laudauerit
ereat᷑am. & unu̾sitatis creatio sit ꝓbata. qm̃
ñ solũ neq̃qͣm p̃dicatio boni cõplacito operi
adiecta ẽ: s. etiã dictum sit ñce̾ bonũ solũ
hoi̾em: cum sciamꝰ anteqͣm fieret mulier ñ
errauit adam: postea uͦ qͣm mulier ẽ facta.
d̾o uniu̾sitatis ẽ cura: inuenies plus placere
adño debuisse. id inqͦ eẽt causa umu̾sitatis. q̃m
condempnandum fuisse illud in qͦe̾e̾t causa pec̾ci
& id̾o qr ex uiro solo ñ pot̾at humani c̾e̾ gen̾is

Expanded text:
inueniretur hoc esse contrarium, ut hic bonum non esse diceret, cum in superioribus bonum esse dixisset. sed hoc ibi cognosce, ubi solum Adam fecit. ceterum ubi communiter conprehendit uirum et mulierem factos, licet ne ibi quidem dixerit specialiter, tamen quia postea habet: uidit deus omnia quae fecit, et ecce bona ualdautem et mulier ex eo facta est, tunc esse bona omnia conprehensum est? licet illic omnem laudauerit creaturam et uniuersitatis creatio sit probata, qunon solum nequaquam praedicatio boni conplacito operi adiecta sit, sed etiam dictum sit non esse bonum solum hominem. cum sciamus quia antequam fieret mulier non errauerit Adam. posteaquam uero mulier facta est, deo uniuersitatis est cura, inuenies plus placere domino debuisse id in quo esset causa uniuersitatis quam condemnandum fuisse illud in quo esset causa peccati. et ideo quia ex uiro solo non poterat humani esse generis
Abbreviated transcription (Latin):
Puto em̾ scd̾m seript᷑as. qr uita uiuere. ad¬
mirabilem qͣndã ilła uitam beatamq signi¬
fic&. & hunc uuendi usum. spirandiq munꝰ
cũ beatȩ uitȩ gr̃a ueluti comunctũ. & quad̾a
participatione ꝑmixtum. demonstrare uid¬
at᷑. Hoc ẽ enĩ uita uiuere. uirtute uiuere:
beatȩ uitȩ actꝰ hab̾e ĩ istius corporis uita
Cont᷑ aũ morte mori. qͥd ẽ aliud nͥ cũ morte cor¬
poris. deformitatẽ significare morientis: cuiꝰ
& caro cõmuni uiuendi munere defraudet᷑.
& amina uitȩ ȩ̃t̃nȩ usum habere ñ possit :
Est & iã qͥuita moritur. ut qͥ uiuit corpore
s actu morit᷑ suo: qͣles illi st̃. qͥut ait ꝓpħa¬

Expanded text:
puto enim secundum scripturas quia uita uiuere adputo enim secundum scripturas quia uita uiuere admirabilem quandam illam uitam beatamque significet et hunc uiuendi usum spirandique munus cum beatae uitae gratia ueluti coniunctum et quadam participatione permixtum demonstrare uideatur. hoc est enim uita uiuere, uirtute uiuere, beatae uitae actus habere in istius corporis uita; contra autem morte mori quid est aliud nisi cum morte corporis deformitatem significare morientis, cuius et caro communi uiuendi munere defrudetur et anima uitae aeternae usum habere non possit? est etiam qui uita moritur, ut qui uiuit corpore, sed actu moritur suo, quales 1111 sunt qui, ut ait p
Abbreviated transcription (Latin):
& uita: scd̾m simplicẽ sermonẽ auita uiuiere
dicim̃. a morte mori. Si aũ geminare ueliᷤ
utrũq quia uita uitã fac̃. dr uita uiuit:
sic̃ habes ĩ lege. Etqr mors mortẽ fac̃: dicitur
morte morietur. Nonẽ autẽ suꝑflua istage¬
minatio. Est enim uita admortẽ & ẽ mors
ꝗͥ hȩc se ita habeant. usus & consuetudinis
p̾usdiciũ debemꝰ excludere: qr usus hoc ħt
ut cõmiunt̃ dicat᷑ mori. uł ille qͥmorti morit᷑.
uł ille qͥuitȩ. Itaq ex .iiiͦiͣ. illis. duo significat.
ut dicat unuentẽ uiuere. nec meliꝰ det̾iꝰq
distinguat: dicat morientẽ mori. nec ĩter
bonã & malam mortẽ indeat᷑ c̾e̾ discretio.
Nam ĩdiscreta qͣdam uita significat᷑. qͣlis irra¬
tionabilium aut etiã paruuloꝵ: & ĩdiscreta
mors ȩquȩ. S equestrato gͥ usu cõmum: qͥd
sit uita uiuere. & qͥd sit morte morie & qͥd fit
uiuere morti. & mori uitȩ. consideremuᷤᷤ.

Expanded text:
et uita, secundum simplicem sermonem a uita uiuere et uita, secundum simplicem sermonem a uita uiuere dicimus, a morte mori. si autem geminare uelis utrumque, quia uita uitam facit, dicitur uita uiuit, sicut habes in lege, et quia mors mortem facit, dicitur morte morietur. non est autem superflua ista geminatio; est enim uita ad mortem et est mors haec se ita habeant, usus et consuetudinis praeiudicium debemus excludere, quia usus hoc habet, ut communiter dicatur uuel ille qui uita. itaque ex quattuor illis duos significat, ut dicat uiuentem uiuere nec melius deteriusque distinguat et dicat morientem mori nec inter malam et bonam mortem uideatur esse discretio. nam indiscreta quaedam uita significatur qualis inrationabilium aut etiam paruulorum et indiscreta mors aeque. sequestrato igitur usu communi quid sit uita uiuere et quid sit morte mori et quid sit uiuere morte et mori uita consideremus.
Abbreviated transcription (Latin):
pollicet᷑ suis. Ecce qͥseruiunt mͥ manducabt̃
uos aũ esiurietis hic ẽ em̃ cib inqͦuita dif¬
finit᷑ ȩt̃na. qͦ qͥsq fuerit defraudatꝰ morte mo¬
riet᷑ ȩterna: qñqͥdẽ panis uius atq cȩlestis. ipse
dñs ẽ qͥdat uitam huic mundo. Uñ & ipse ait.
Nisi manducaritis carñe meam & biberitis san¬
gͥne meum. ñ habebitis uitã ȩt̃nã. łrat gͦ paniꝰ
aliqͥs de qͦ p̃scripserat edendũ paradisi incoliᷤ.
Quis ille: Accipe quẽ dicat. Pañe ĩ qͥd angłoꝵ
manducauit homo. E sem̃ bonꝰ panis. si faciaᷤᷤ
uoluntatẽ dĩ. Uisscire qͣm bonus panis: Ipse
filius manducat hunc pañe: deqͦait. Meus
cib ẽ. ut faciam uoluntatẽ patris mei. qͥ ĩ ceł ẽ.
It̃um uideam̃ qͣ ratiõe dñs ds dixerit adę morte
moriemini. qͥd int̃sit utrum aliqͥs dicat mo¬
riemini: an adaat morte moriemini: Ostende̾
eñ debemꝰ. nichil suꝑfluũ ĩdeit̾e̾ mandato.
Itaq hoc arbit᷑ cũ duo sibi sint contͣria morᷤ

Expanded text:
pollicetur suis: Ecce qui serviunt mihi, manducabunt, vos autem esurietis. Hic est enim cibus, in quo vita definitur aeterna, quo quisquis fuerit defraudatus, morte morietur; quandoquidem panis vivus atque caelestis ipse Dominus est, qui vitam dat huic mundo. Unde et ipse ait: Nisi manducaveritis carnem meam, et biberitis sanguinem meum, non habebitis uitam aeternam. erat ergo panis aliqui, de quo praescripserat edendum paradisi incolis. quis ille? accipe quem dicat. panem inquit angelorum manducauit homo; est enim bonus panis, si facias uoluntatem dei. uis scire quam bonus panis? ipse filius manducat hunc panem, de quo ait: meus cibus est ut faciam uoluntatem patris mei, qui in caelis est. Iterum uideamus moriemini, quid intersit utrum aliquis dicat moriemini an addat morte moriemini; ostendere enim debemus nihil superfluum in dei esse mandato. itaque hoc arbitror. cum duo sibi sint contraria mors
Abbreviated transcription (Latin):
admortẽ. Est etiã qͥ in hac uita positꝰ. moriat᷑
uita eoꝵ qͥpec̾co uniunt. Est & etiã media
uita ut animantium cet̃oꝵ: sic̃ habeᷤᷤ scritũ
Pducat t̾ra animã uiuentẽ. scđ̾m genꝰ suum.
Est uita etiã mortuoꝵ. d̾s abrahã. & d̾s y

Expanded text:
n hac uita positus moriaturuita eorum qui peccato uiuunt. est etiam media uita ut animantium ceterorum, sicut habes scriptum: producat terra animam uiuentem secundum genus. est uita etiam mortuorum
Abbreviated transcription (Latin):
qͦs hȩc uita delectat. Sic̃ gͦ uitȩ uiuere qͥd
sit accepimꝰ: qͥd sit morti mori. accipiamꝰ:
uł morte mori. Possunt enĩ e̾ẽ qͥmoriant᷑
morti: & qͥ uiuant uitȩ. Na qͥ ñ uitȩ uiuit.
sca̾m mortẽ animȩ suȩ uiuit. Is morti
morit᷑. qͥ ñ ẽ obnoxius morti: idẽ eũ nẽxus
erũ pnose morgs amisit: ñ constringitur
uinculis mortisȩ t̃nȩ. Mortuus ẽ mortr ħẽ.
mortuus ẽ pecc̾o: mortuꝰ ẽ penȩ. cui con¬

Expanded text:
quos haec uita delectat. sicut ergo uitae uiuere quid quos haec uita delectat. sicut ergo uitae uiuere quid sit accepimus, quid sit morti mori accipiamus uel morti uiuere. possunt enim esse qui moriantur morti et qui uiuant uitae. nam qui non ita uiuit, ut secundum mortem animae suae uiuat, is morti moritur. quia non est obnoxius morti, id est nexus eum aerumnosae mortis amisit, non constringitur uinculis mortis aeternae. mortuus est morti, hoc est mortuus est peccato, mortuus est poenae. cui con
Abbreviated transcription (Latin):
apłs dic̃. qm̃ uiuens mortua ẽ. Quartũ
suꝑ ẽ : qͥsint qͥ etiã morte uiuunt. Marty¬
res scĩ: qͥ utiq moriunt᷑ ut uiuant. Morit᷑
caro. s uiuit gr̃a mortuoꝵ. S absit a nob̾
ut participes mortis uiuam᷑: s contͣ par¬
ticipes uitȩ moriam᷑. Sc̃s enim nec intȩ
istiꝰ se uult e̾e participẽ. ut ait: dissolui
Heu me. qd̾ ĩcolatꝰ m̃s plongatꝰ ẽ. Uolens
utiq cũ consortia uitȩ sꝑet ȩt̃nȩ: istius
uite fragilitate se conteri. Et id̾o possũ
e cont᷑rio dicere. qr & si uita uiuere bonũ ẽ:
uitȩ tam̃ uiuere ambiguum sit. Potest
enĩ dici qͥs uitȩ uiuere: hoc ẽ uitȩ ȩt̃nę
istiꝰ uita corporis militate. Potest etiã dici
uita uiuere. ħ ẽ. uł quecumq uł sc̃m istiꝰ
uitȩ hab̾e defiderium corporalis. Ut. u̾bi
gra. siquis ideo honesit putet e̾e̾ uiuendũ¬
ut hutꝰ gut longeuitatẽ uite bonis actib
conseqͣt᷑. quales pleriq infirmiores st̃.

Expanded text:
s dicit quoniam uiuens mortua est. quartum superest, quod sunt qui etiam morte uiuunt, ut martyres sancti, qui utique moriuntur ut uiuant. moritur caro, sed uiuit gratia mortuorum. ergo absit a nobis, ut participes mortis uiuamus, sed contra participes uitae moriamur; sanctus enim nec uitae istius se uult esse participem, ut ait: dissolui heu me quod incolatus meus prolongatus est, dolens utique cum consortia uitae speret aeternae, istius uitae fragilitate se contineri. et ideo possum e contrario dicere quia, etsi uita uiuere bonum est, uitae tamen uiuere ambiguum sit. potest enim dici quis uitae uiuere, hoc est uitae aeternae istius uita corporis militare, potest etiam dici uitae uiuere, hoc est uel quemcumque uel sanctum istius uitae habere desiderium corporalis, uti uerbi gratia si quis ideo honeste putet esse uiuendum, ut is longaeuitatem uitae bonis actibus consequatur, quales plerique infirmiores sunt
Abbreviated transcription (Latin):
sit lapsus. Nunc autẽ uterq redarguitur. atq
reconuincitur: qr & ille mandatũ ne lab̃et᷑
accepit. & hic etiã in apostolatꝰ minꝰ adscitꝰ ẽ.
ut uł beneficio reuocaret᷑ apditionis affectu.
simul ut dũ mali reuincunt᷑ ꝓ dc̾et om̃ib
Non enĩ consisteret pecẽm: su nt̾dictio non
malitiȩ fuissent semina. uł subsiste̾ uł emi¬
nere ñposs. Quidẽ enim pec̃em. nͥ p̃uarica¬
tio legis diuinȩ: & cȩlestiũ in obȩdientia pre
ceptoꝵ: Non enĩ aurib corporis de mandatiᷤᷤ
illis quȩ semel ado p̃cepta credimus: penȩ
obnoxius estimat᷑. Deiaũ p̃ceptum non
qͣsi in tabulis lapideis at̾m̃to legimꝰ ĩscͥptũ:
Prgo. opmio nr̃a. ipsa sibi legẽ facit. Si

Expanded text:
sit lapsus. nunc autem uterque redarguitur atque sit lapsus. nunc autem uterque redarguitur atque reconuincitur, quia et ille mandatum ne laberetur accepit et hic etiam in apostolatus munus adscitus est, ut uel beneficio reuocaretur a proditionis affectu, simul ut dum alii reuincuntur, prodesset omnibus. non enim consisteret peccatum, si interdictio non malitiae fuissent semina, uel subsistere uel eminere non posset. quid est enim peccatum nisi praeuaricatio legis diuinae et caelestium ceptorum? Non enim auribus corporis de mandatis cillis quae semel a Deo praecepta credimus, poenae obnoxius aestimatur. Dei autem praeceptum non quasi in tabulis lapideis atramento legimus inscriptum, Ergo opinio nostra ipsa sibi
Abbreviated transcription (Latin):
exigt̃ : accipiant etiã ipsi qͣratiõe di filiuᷤᷤ
uł p̾uaricat᷑o mandauerit. uł elegerit
ꝓditͣum. Uenerat dñs iħc om̃s saluos face̾
peccatores: etiam circa inpios ostendere
suã debuit uoluntatẽ. Et id̾o nec ꝓdit᷑um
debuit p̃terire: ut adu̾tent om̃s qͥ ĩ elec¬
tiõe etiã ꝓditoris sui. seruandoꝵ om̃iũ
Insigne p̃tendit: nec ineo lesusẽ. uł adam
mandatũ accepit: uł iudas. qr
edectꝰ c̃. Non eñ neressitatẽ es. uł illi
p̃uaricatiõis. uł huic ꝓditionis imposuit: qr
ut̃q si qd̾ acceꝑat custodisset. apecc̃o potuit
abstinere. Deniq nec uideos om̃s credituros
cante pecc̾m ẽ. Et qđ ind̾o fuit: ostendit oĩb
qđ om̃s uoluit liberare. Nec tñ dico qr p̃ua¬
ricatiõem nesciebat fut᷑am: immo qr sciebat
assero. S ñ id̾o ꝑeuntis ꝓditoris inuidiam. in
se debuit deriuare: uit ascrib̾et᷑ dõ qđ ut̃q

Expanded text:
exigunt, accipiant etiam ipsi qua ratione dei filius exigunt, accipiant etiam ipsi qua ratione dei filius uel praeuaricaturo mandauerit uel elegerit proditurum. uenerat dominus Iesus omnes saluos facere peccatores; etiam circa impios ostendere suam debuit uoluntatem. et ideo nec proditurum debuit praeterire, ut aduerterent omnes quod in electione etiam proditoris sui seruandorum omnium insigne praetendit nec in eo laesus est uel Adam, quia mandatum accepit, uel Iuda, quia electus est. non enim necessitatem deus uel illi praeuaricationis uel huic proditionis inposuit, quia uterque, si quod acceperat custodisset, a peccato potuit abstinere. denique nec ludaeos omnes credituros cante peccatum est, et quod in deo fuit ostendit omnibus quod omnes uoluit liberare. nec tamen dico quia praeuaricationem nesciebat futuram, immo quia sciebat adsero, sed non ideo pereuntis proditoris inuidiam in se debuit deriuare, ut adscriberetur deo quod uterque
Abbreviated transcription (Latin):
d̾s ada mandata sua. an nesciebat: Si nesciebat:
ñ ẽ ista diuinȩ potestatis assertio. Siau̾ sciebat
& nichilominꝰ negligenda ᷤ mandauit: ñ ẽ dĩ¬
plasto illi adȩ. qd̾ eum nou̾at mimme ser¬
uat᷑ũ. Nichil aũ ds suꝑfluo fac̃. E rgo ñ ẽ
script᷑a ex dõ. Hoc enim obiciunt qͥuetus
ñ recipiunt testam̃tũ: & has int̾serunt qͦs¬
tioẽs. Uerũ hi sua sententia & opimone
uincendi st̃. Cũ eñ noui testam̃ti ñ refutant
utrumq liquet ẽẽ credendum
Discant gͥ ñ suꝑfluum ñ in iustũ: etiam
p̃uaricat᷑o p̃scriptũ e̾e̾ mandatũ. Nam
& ipse dñs iħc elegit uidã: que ꝓditorem
sciebat. Quẽ si ꝑ inprudentiã electũ putant.
diuine derogant potestati. S hoc estimare
ñ posst̃. cum script᷑a dicat qr sciebat sħc
qͥ eũ ꝓditͣus e̾e̾t. Conticescant gͥ. repugna¬
si forte istud obieceruit respondendum
uidet᷑. qͥ exemplũ ñ accipiunt. rationem

Expanded text:
deus Adam mandata sua an nesciebat? si nesciebat, deus Adam mandata sua an nesciebat? si nesciebat, non est ista diuinae potestatis adsertio, si autem sciebat et nihilominplasto illi Adae, quod cum noverat minime seruaturum. nihil autem deus superfluo facit; ergo non est scriptura ex deo. hoc enim obiciunt qui uetus non recipiunt testamentum et has interserunt quaestiones. uerum hi sua sententia et opinione uincendi sunt. cum enim noui testamenti non refutant utrumque liquet esse credendum. discant igitur non superfluum, non iniustum etiam praeuaricaturo praescriptum esse mandatum. nam et ipse dominus Iesus elegit Iudam, quem proditorem sciebat. quem si per inpiudentiam electum putant, diuinae derogant potestati. sed hoc aestimare non possunt, cum scriptura dicat quia sciebat Iesus qui eum proditurus esset. conticescant igitur repugnam gentilibus, si forte istud obiecerint, respondendum uidetur, qui exemplum non accipiunt, rationem
Abbreviated transcription (Latin):
Non frustra lignũ scientiȩ boni & mali ꝓduc¬
tũ ẽ in medio paradiso: & siñcuic̃q homini
ꝓductum e̾ẽt. suꝑflua ĩ terdictio: S neq
frustra factum ẽ. neq alii nͥ hõi factum ẽ.
qͥmandatum accep̃. ut ñ solo eo. s eo cum cet̾is
uteretur. Nã si multa discutias ꝗͣm plura
repꝑies. & plane innumera qͤ ei qui uti
nesciat. possint nocere:. s nec ipsas diuitiaᷤᷤ
snunes fructuosas. si hñs diues subsidia
largitatis. neget alim̃ta pauperib exclu¬
dat in opẽ subsidio destitutum. aliena
exͣqͣueat qr p̃ualet potestate. Pulchritudo
ipsa & gratior corporis forma. frequent̃
mutium qͣm deformitaᷤ trahit. Nũqͥs gͥ.
qͥsqͣm deforiiores ꝗͣ pulchrioreᷤ filios hab̾e d̾¬
siderat: & in opes potius lib̾os suos cupit e̾e̾ qͣm
diuites : Plura st̃ huiꝰ mõi qͦ ñ admpudentiã
largitntis referenda st̃. s ad male utentis

Expanded text:
non frustra lignum scientiae boni et mali producnon frustra lignum scientiae boni et mali productum est in medio paradiso, et si cuicumque homini productum esset, superflua frustra factum est neque alii nisi homini factum est, qui mandatum accepit, ut non solo eo, sed eo cum ceteris uteretur. nam si multa discutias, conplura repperies et plane innumera, quae ei qui uti nesciat possint nocere. nec ipsas diuitias inuenies fructuosas, si habens diues subsidia largitatis neget alimenta pauperibus, excludat inopem subsidio destitutum. aliena extorqueat, quia praeualet potestate. pulchritudo ipsa et gratior corporis forma frequenter in uitium quam deformitas trahit. numquid igitur quisquam deformiores quam pulchriores filios habere «lesiderat et inopes potius liberos suos cupit esse quam diuites? plura sunt huiusmodi quae non ad inprudentiam largientis referenda sunt, sed ad male utentis
Abbreviated transcription (Latin):
dicꝰ s utiq ipse sͥ reus mnortis ẽ: fprie itaq ds
q̃si bonus medicꝰ ꝓhibuit : ne adan nocit᷑a gu¬
taret. It̃um accipe. Scire bonũ. melus ẽ. ꝗͣ
nescire: & ei qͥbonũ sciat. pulchrũ ẽ scire
qd malũ ẽ. ut sciat cauere qd̃ malũ ẽ. pru¬
dens subeat custo diȩ cautiõem. Rursus aũ
ñ satis ẽ hoc solũ scire qđ malumẽ: ne cum
malũ sciens. scientia boni incipias defrau
qdđ cognoscimꝰ malũ. boni grãm p̾feramus.
S ita debes utrumq scire. ut ꝓfunde nouis:
& qđ noueris ex eqͣris. actq scientiȩ tuȩ con¬
gruat. Alioqͥn tolerabiliorẽ scͥpt᷑a iudicat
cũ qͥutrumq nesciat. ꝗͣ qͥ ꝑfunctorie utrũq
nouorit. Grauat enim scire qđ uł exequi uł
uitare ñ possis. gͣuat scire sine usu absq oꝑe
qũeadmodum oportet utat᷑. Et ido ñ ẽ cogni¬
tio bona: nͥ ea ita utaris ut oportet. Itẽ accipe.

Expanded text:
dicus, sed utique ipse sibi reus mortis est propriae. itaque deus dicus, sed utique ipse sibi reus mortis est propriae. itaque deus quasi bonus medicus prohibuit ne Adam nocitura gustaret. iterum accipe: scire bonum melius est quam nescire et ei qui bonum sciat pulchrum est scire quod malum est, ut sciat cauere quod malum est et prudens subeat custodiae cautionem. rursus autem non satis est hoc solum scire quod malum est, ne cum malum scieris, scientia boni incipias defraudquod cognoscimus malum boni gratiam praeferamus. sed ita debes utrumque scire, ut profunde noueris et quod noueris exequaris actusque scientiae tuae congruat. alioquin tolerabiliorem scriptura indicat eum qui utrumque nesciat quam qui perfunctorie utrumque cognouit. grauat enim scire quod uel exequi uel uitare non possis, grauat scire sine usu atque operquemadmodum oportet utatur, et ideo non est cognitio bona, nisi ea utaris ut oportet. item accipe:
Abbreviated transcription (Latin):
boni & mali sermo: si etiam postea qͣm de
ea arbore manducaũ. scientiam mali habere
qd̃ diligens uirum ab eo tumuerit separati
& hanc causam cupit᷑atis p̾tendant. qd̾ uoli¬
erit c̾ẽ cũ marito. It̾um alia questio subrips
uñ mors subripuerit adȩ: utrũ a nat᷑a ligi
eiꝰ modi. anuͦ adõ. Si nat᷑e hoc ligni ascribir̃.
stare. Siqͥdem uiuificauerat ĩ sufflatio: ruc¬
tꝰ huiꝰ ligni fͣxitad mortẽ. Aut si d̾m oꝑatii
mortis e̾ẽ menioramur: dicant qđ gemina
opinõe accusemus: qđ aut ita inmitis it
noluerit ignosc̾e cum posset ignoscere
aut si ignosc̾e̾ ñ potuit uideat᷑ infirmus
Uideatã gͥ: qͦmͦ diłuendum sit. Nifallor
qi mortis causa ĩobedientia fuit. &. iđo homo
ipse sibi mortis ẽ causa. ñ hñs dm̃ suȩ mortis
auctorem. Neq eñ si medicꝰ p̃scriplerit egro¬
tan. a qͥb uideat᷑ cauendum: atq ille ab ĩtdictiᷤ
ñ putauerit abstinendũ. causa ei mortisẽ me¬

Expanded text:
boni et mali sermo, si etiam, posteaquam de boni et mali sermo, si etiam, posteaquam de ea arbore manducauit, scientiam mali habere quod diligens uirum ab eo timuerit separari et hanc causam cupiditatis praetendant, quod esse uoluerit cum marito. Iterum alia quaestio subripit, unde mors accident Adae, utrum a natura ligni eiusmodi an uero a deo. si naturae hoc ligni adscribimuspraestare, siquidem quem uiuificauerat insufflatio fructus huius ligni traxit ad mortem. aut si deum operatorem mortis esse memoramus, dicunt quod gemina opinione accusemus, quod aut ita inmitis, ut noluerit ignoscere, cum posset ignoscere, aut si ignoscere non potuit, uideatur infirmus. uideamus igitur quomodo diluendum sit. nisi fallor, quia mortis causa inoboedientia fuit, et ideo homo ipse sibi mortis est causa, non habens deum suae mortis auctorem. neque enim si medicus praescripserit aegrotanti quibus uideatur cauendum atque ille ab interdictis non putauerit abstinendum, causa ei mortis est me
Abbreviated transcription (Latin):
qđ in ꝓbũ nouit: nͥ aut iracundia aut cupi¬
ditate iuncatur. Uñ qđ̃ diximꝰ incentiuium
peccandi. uł ira uł cupiditas ẽ. uł plerumq
formido. licet exformidine oriat᷑ cupidita
dũ unusquisq uult uitare qđ inetuit: &
iđo recte iracundiã & cupiditatẽ duoꝵ ali¬
quoꝵ posuimꝰ incentiua uitioꝵ. Considera
gͥ. utrũ eua hic aduiciũ stimuł incitata sit.
S neq irascebat᷑ merito: neq cupiditate uic¬
ta ẽ. In scđo dum taxat erat. ut edendum uro
daret qd̃ iam ipsa gustauerat. Primo fuera
cupiditas auctor erroris. ut ipsa ederet:
sequens utiq fuit causa peccatr. Qd̃ en̾i ũ
gustauerat desiderare non poterat: & gas¬
tando. mali fuerat scientiam consecuta
Nalum gͥ qd̃ adu̾terat in uirum dermare
non debuit: neq coniugẽ ꝓprium p̾uaricadũ
diuimi facere mandati. Sciens gͥ prudensq
peccauit:. sciens uirũ ĩ suũ tͣxit errorem.
Alioqͥn inueniet᷑ falsus ẽt̾ debigno scientię

Expanded text:
aut cupiditate uincatur. unde quod diximus incentiuum peccandi uel ira uel cupiditas est uel plerumque formido, licet ex formidine oriatur cupiditas, dum unusquisque uult uitare quod metuit. et ideo recte iracundiam et cupiditatem duo reliquorum posuimus incentiua uitiorum. consideremus igitur utrum Eua his ad uitium stimulis incitata sit. sed neque irascebatur marito neque cupiditate uicta est; in secundo dumtaxat errat, ut edendum uiro daret quod iam ipsa gustauerat. primo fuerat cupiditas auctor erroris, ut ipsa ederet, sequentisque fuit causa peccati. quod enim iam gustauerat desiderare non poterat et gustando mali fuerat scientiam consecuta. malum igitur quod aduerterat in uirum deriuare non debuit neque coniugem proprium praeuaricatorem diuini facere mandati. sciens igitur prudensque peccauit, sciens uirum in suum traxit errorem, alioquin inuenietur falsus esse de ligno scientiae
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ cognoscens. consortio uiri quẽ diligebat
noluit defraudari. It̃ um accipe. Non cog¬
nitio mali malum ẽ: s cũ actꝰ implet ma¬
litiam. Non em̃ statim qͥ noũ malũ. qd̃
malũ ẽ facit. s qͥ qđ malum c̃ẽ nouit oꝑat᷑.
Incentiuũ aũ ad oꝑandum id qđ malumẽ

Expanded text:
esse cognoscens consortio uiri quem diligebat esse cognoscens consortio uiri quem diligebat noluit defraudari. iterum accipe: non cognitio mali malum est, sed cum actus inplet malitiam. non enim statim qui nouit malum quod malum est facit, sed qui quod malum esse nouit operatur. incentiuum autem ad o
Abbreviated transcription (Latin):
ẽt̾ p̃uaricari: & id̾o iuste p̃uaricata dãp¬
natur. Accipe aliud. Si assumptio delig¬
no scientiȩ boni & mali. ita oꝑatoria. ut &
bonũ & malum agnosc̾etur. qđ uidet᷑ scͥpt᷑a
ostendere dũ dic̃. quia ubi manducauert̃
ambo aꝑti st̃ ocłi eoꝵ . & cognouer̃t qđ¬
nudie̾e̾nt. ħ ẽ aꝑti st̃ ocłi cordis & cognoue¬
r̃t tͣpe e̾e̾ nudos degere: sine dubio ubi
gustauit mulier de ligno scientiȩ peccaũ.
nẽ inuitare ñ debuit. Illiciendo aũ uirũ
&. dando ei qd̃ ipsa gustauerat: ñ uitaũ. s
it᷑auit peccatũ. Nonutiq siuere ratioem spec¬
tes. eum quẽ diligebat tͣhere ad consortium
pene: s magis ab eo qđ cognouerat ipsat̾e̾
peccatum: uł inscientẽ reuocare debuerat.
Qu̾ã ius uideatur hec mulier sciens qđ post
culpã in paradiso ẽẽ ñ posset: metuisse ne
sola de paradiso eiceret᷑. Deniq absconder̃t
se ambo post culpam. Excludendam gͥ se

Expanded text:
esse praevaricari, et ideo juste praevaricata damesse praevaricari, et ideo juste praevaricata damnatur. 33. Accipite aliud: Si assumptio de ligno scientiae boni et mali ita operatoria erat, ut bonum et malum agnosceretur; quod videtur Scriptura ostendere, dum dicit: Quia ubi manducaverunt ambo, aperti sunt oculi eorum, et cognoverunt qnudi essent, hoc est aperti sunt oculi cordis et cognouerunt turpe esse nudos se degere, sine dubio ubi gustauit mulier de ligno scientiae boni et mnem inuitare non debuit. inliciendo autem uirum et dando ei quod ipsa gustauerat non uitauit, sed iterauit peccatum. nam utique si uere rationem spectes, eum quem diligebat non trahere ad consortium poenae, sed magis ab eo quod cognouerat ipsa esse peccatum uel inscientem reuocare debuerat, quamuis uideatur haec mulier sciens quod post culpam in paradiso esse non posset metuisse ne sola de paradiso eiceretur. denique absconderunt se ambo post culpam. excludendam igitur se
Abbreviated transcription (Latin):
mandatũ: nec ipsum bonum nouit qđ est
obedire mandato. Et ideo quia ñ nouerat:
an memorauimꝰ. Considerare enĩ potuit ħo
ex his qͦ d̾s ante ci contulerat. qđ ĩfufflatiõe m
d̃i accepit: qd̾ erat in paradyso uoluptatis lo¬
cat᷑. sũmã auctori obȩdientiã deferendam.
Et id̾o siuim nesciebat boni & mali: tam̃ qr
tantoꝵ auctor dixerat de ligno scientiȩ boni
& mali ñ e̾e̾ gustandum. fide̾ p̾ceptori seruare
iubentis spectare debuerat. Et si ñ ĩtellige¬
bat uim q̃litatemq iussorumr: sciebat tñ
p̃ceptori deferendam e̾e̾ reuerentiam.
Habebat ĩ nat᷑a hanc opinioem : & si ñ habe¬
bat iudicium boni & mali. Deniq & mulier
serpenti dic̃. Ex om̃i ligno paradisi man¬
ducabimus: de fructu aũ ligni qđ̃ ẽ ĩ me
Ita gͦ sciebat obediendum ee̾ mandato.
ut dice̾t ex om̃i fructu manducabimus
ne morte morerentur. Ergo quȩ scunit
deferendũ ẽe̾ mandato. sciuit utiq malũ

Expanded text:
mandatum, nec ipsum bonum novit, quod est mandatum, nec ipsum bonum novit, quod est obedire mandato. Et ideo quia non noverat, ante memoravimus. Considerare enim potuit homo ex iis quae deus ante ei contulerat, quod insufflationem dei accepit, quod erat in paradiso uoluptatis locatus, summam auctori oboedientiam deferendam. et ideo si uim nesciebat boni et mali, tamen quia tantorum auctor dixerat de ligno scientiae boni et mali non esse gustandum, fidem praeceptori seruare iubentis spectare debuerat. etsi non intellegebat uim qualitatemque iussorum, sciebat tamen praeceptori deferendam esse reuerentiam. habebat in natura hanc opinionem, etsi non habebat iudicium boni et mali. denique et mulier serpenti dicit: ex omni ligno paradisi manducabiIta ergo sciebat obediendum esse mandato, ut diceret: Ex omni fructu manducabimus,ne morte morerentur. Ergo quia scivit deferendum esse mandato, scivit utique malum
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ oꝑat᷑ bonum. etiã siboni & mali scientiã non
adeptꝰ sit: ut multi pͥusꝗͣ accipiant legẽ. ipsi
malũ e̾ẽ concupiscentiam nesciebat. Deniq ipse ait.
Pecc̃m ñ cognoui: nisi ꝑ legem. Nam concupiscen¬
tiam nesciebam : nsi lex dic̾e̾t ñ concupisces. Adꝗͣ
partẽ etiã puer pot̾ e̾e̾ ꝑfectꝰ iure naturȩ. pͥꝰ ꝗͣ
sciat concupiscentiã crim̃ c̾e̾: uł concupiscentiȩ
c̾m̃ admittat. Ergo scd̾m ꝑfunctoriã scientiã
noluit d̾s homin̾e scire qd̃ malum ẽ: ne qͣsi
inꝑfectꝰ uitare ñ post Non obediendo autẽ¬
mandato. culpam incurrimꝰ. Ergo culpam
fatemur. Qurs aũ si altã & ꝓfundam scientiã
dicimꝰ boni & mali. quȩ qͥdẽ ꝓfunda scientia
ꝑfectum facit. ñ statim aũ paruulus qͥ ad altã
& ꝓfundã scientiã ꝑuenire ñ potuit. recte
sic̃ ñ paruulus concdepnat᷑. It̃um qͤstiones
serunt. Qͥ nescit inquiunt bonũ & mału:¬
me & ipsum qͥdem nouit malũ ẽẽ ñ seruare

Expanded text:
qui operatur bonum, etiam si boni et mali scientiam non adeptus sit, ut multi priusquam sciant legem, ipsi malum esse concupiscentiam nesciebat. Denique ipse ait: Peccatum non cognovi nisi per legem. Nam concupiscentiam nesciebam, nisi lex diceret: Non concupisces . Ad quam partem etiam puer potest esse perfectus jure naturae, priusquam sciat concupiscentiam crimen esse, vel concupiscentiae crimen admittat. Ergo secundum perfunctoriam scientiam noluit Deus hominem scire quod malum est, ne quasi imperfectus vitare non posam fatemur. Rursus autem si altam et profundam 158 scientiam dicimus boni et mali, quae quidem profunda scientia perfectum facit; non statim autem parvulus qui ad altam et profundam scientiam pervenire non potuit, recte sicut non parvulus condemnatur. 32. Iterum quaestiones serunt: Qui nescit, inquiunt, bonum et malum, ne ipsum quidem novit esse malum non servare
Abbreviated transcription (Latin):
ipa sibi st̃ lex: quȩ ostenđt opꝰ legis scrip¬
tũ ĩ cordib suis. Opimo gͥ humana . taq̃m
dei lex ẽ. It̾um hinc aliã faciunt questiõem.
ut aduicẽ mandati eiꝰ. qd̾ diximꝰ ⁊̃ hoĩs
opinione consistere. hane ipsã opinõ em
ĩp̃ssam adeo nobis. tãqͣm p̃scriptũ diune le¬
gis accusent. Norat inqͥd hoiẽm peccaturĩ
qͥ creauit eum & hasopimões boni& mali
inp̃sserat: an ñ nouerat: Ut si dixerisqi ̃
nouerat: alienũ a maiestate di sentras. Siai
dixeris qr sciens ds peccat᷑um hominẽ coni¬
munes tam̃ ei opimones boni & mali t̃pst

Expanded text:
i sunt lex, qui ostendunt opus legis scriptum in cordibus suis. opinio igitur humana sibi tamquam dei lex est. \' Iterum hinc aliam faciunt quaestionem, ut ad uicem mandati eius, quod diximus in hominis opinione consistere, hanc ipsam opinionem inpressam a deo nobis tamquam praescriptum diuinae legis accusent. norat, inquit, hominem peccaturum qui creauit eum et has opiniones ei boni et mali inpressit an non nouerat? ut si dixeris quia non nouerat, alienum a maiestate dei sentias; si autem dixeris quia sciens deus peccaturum hominem communes tamen opinione
Abbreviated transcription (Latin):
unꝰ ẽ .&. diliges dñm dñt tuũ. Nec mͥ p̃ni¬
dicat sẏminchi ĩt̃pretatio. qͥ unitatẽ patͥs
& filii uidere ñ potuit: & si aliquotiens in
sermone aquila & ipse confessist̃. Nec qͥs¬
qͣm de eo qđ p̃uaricat᷑um popłm diuina
mandata singłariter alloqͥt᷑. putet suꝑiori
etiã singłarit̃ data p̾scripta uiolauit. Lex
enĩ sꝑalis c̃: & ido alt̾um ĩ sermone. alt̾ũ
ĩ p̃destinatiõe. diumno popłm allo qͤbatur
oraculo. Deniq ait. Non coques oue: ĩ lacte
matͥs sue. ł acilius ab hinc p̾ceptoꝵ cęlestiũ
series uideret᷑ : nͥ questioes pluruni cõmo¬
uerent. Quib respondendũ ẽ a nobis: ne
simplices m̃tes maliciosa ĩtp̃tatiõe tͣn̾du¬
cant. Pleriq enim quoꝵ auctor apelles.

Expanded text:
um. nec mihi praeiudicat Symmachi interpretatio, qui unitatem patris et fili uidere non potuit, etsi aliquotiens in sermone et Acylas et ipse confessi sint. nec quisquam de eo quod praeuaricaturum populum diuina mandata singulariter adloquitur putet superiori etiam singulariter data praescripta uiolauit. lex enim spiritalis est, et ideo alterum in sermone, alterum in praedestinatione diuino populum deus adloquebatur oraculo. denique ait: non quoques ouem in lacte matris suae. Facilis abhinc praeceptorum caelestium series uideretur, nisi quaestionem plurimi commouerent, quibus responderi oportet a nobis, na simplices mentes malitiosa interpretatione transducant. plerique enim, quorum auctor Apelles,
Abbreviated transcription (Latin):
nosc̾e: qͣm uim habeat hoc u̾bũ. si sic ĩtelligan
queadmodi oportet: cognouit enĩ dñs qͥ st eiꝰ.
inqͥb inhabitat. & in quib ambulat. Cognosce̾
utiq ñ ĩsola & ꝑfunctoria scientia sit: s ĩ eoꝵs
oꝑationẽ quȩ oporteat ficri. Oportuit aũ hõiem
obedire mandato. ñ obȩdienao autẽ p̃uaricatꝰ ẽ.
git᷑ qͥñ obediunit. errauit: qr p̃uaricatio pecca¬
tũ ẽ. Uerũ etiã si extenuare uelint. uim cogno¬
tiõis. ut ꝑfunctoriam scientiam boni & mali.
ĩterdictam putent: in eo quoq p̾uaricationis ẽ
culpa. ñ obeditum ẽẽ mandato: quia etiã tumul¬
tuariam scientiã boni & mali dñs d̾s putauit
Inhibendam. Alia questio. Q ñ cognoscit bo¬
nuĩ & malũ: nichil a paruulo distat. Paruuli
aũ ap̃ udicẽ iustũ: nulla culpa. Iustꝰ aũ oꝑator
mundi nuimꝗͣ paruulum uocasset inculpam.¬

Expanded text:
noscere, quam uim habeat hoc uerbum, si sic intellegant noscere, quam uim habeat hoc uerbum, si sic intellegant quemadmodum oportet: cognouit enim dominus qui suntin quibus inhabitat et in quibus ambulat —, cognoscere utique non in sola et perfunctiora scientia sit, sed in eorum operatione quae oporteat fieri. oportuit autem hominem oboedire mandato, non oboediendo autem praeuaricatus est. igitur qui non oboediuit errauit, quia praeuaricatio peccatum est. uerum etiamsi extenuari uelint uim cognitionis, ut perfunctoriam scientiam boni et mali interdictam putent, in eo quoque praeuaricationis est culpa non oboeditum esse mandato, quia etiam tumultuariam scientiam boni et mali dominus deus putauit inhibendam. Alia quaestio: qui non cognoscit bonum et malum nihil a paruulo distat, paruuli autem apud iudicem iustum nulla culpa. iustus autem operator mundi numquam paruulum uocasset in culpam
Abbreviated transcription (Latin):
pallis milii: Qd si in his quȩ irrationabilia st̃
anmantia. qͥdam de aduerso genere animantiũ
nat̾alis ẽ t̃ror: ut etiam irrationabilia sensum
fugiende mortis accipiant: qͣntomag  ĩ pͥmo
hoĩe ratiõis utiq plenissimo. nat̾ał̃ qͣda opinio
mortis debuit ẽẽ uitande: Rursuf faciunt
alias questioes hoc modo. Nlonsemꝑ malum ẽ.
ñ obedire p̃cepto. Si enim bonũ p̃ceptũ: ho¬
nesta ẽ obeditio. Nd̾ siimpbũ p̃ceptum: ñ obe¬
dirt utile. G. ñ semꝑ malumn ẽ. ñ obedire p̃cepto
S hono p̃cepto non obedire: imꝓbum ẽ. Bonũ
aũ c̃oꝑatorium cognitionis boni & mali lignũ:
qñiqͥde & ds bonum & malum nouit. Deniq: ait.
Ecce ada factꝰ ẽ tanꝗ̃ unus nr̃m. Si gͥ bonumẽ
scientiã hab̾e boni & mali: bona aũ ẽ. qͣm etiam
ds ħt: uidet᷑ qͥ int̃dicit eã hominib ñ recte ĩt̃¬
dicere: idq ꝓpoñt. S si intelligant qͥd sit cog¬

Expanded text:
pullis milui? quod si in his quae inrationabilia sunt pullis milui? quod si in his quae inrationabilia sunt animantia quidam de aduerso genere animantium naturalis est terror, ut etiam inrationabilia sensum fugiendae mortis accipiant, quanto magis in primo homine rationis utique plenissimo naturalis quaedam opinio mortis debuit esse uitandae! Rursus faciunt alias quaestiones hoc modo: non semper malum est non oboedire praecepto. si enim bonum est praeceptum, honesta est oboeditio; quodsi inprobum praeceptum, non oboedire utile. ergo non semper malum est non oboedire praecepto, sed bono praecepto non oboedire inprobum est. bonum autem est operatorium cognitionis boni et mali lignum, quandoquidem et deus bonum et malum nouit. denique ait: ecce Adam factus est tamquam unus nostrum. si igitur bonum est scientiam habere boni et mali, bona autem est quam etiam deus habet, uidetur qui interdicit eam hominibus non recte interdicere, idque proponunt. sed si intellegant quid sit cog