comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ipse mundi delectationes a consideratione futuro¬
rum malorũ cor auertere possunt: s a p̃ssura su¬
ꝑuententiũ liberare ñ posiunt. Frustra etiã deci¬
pitur: quia fallacis boni gaudia in quib exultat.
tantis amaritudinib admixta sunt: ut iure displi¬
cere debeant. etiam si debeant semꝑ ꝑmanere. Fru¬
stra gͦ utrobiq decipitur. uidelicet et cum malũ ñ
uidet. quod patitur. et cũ non p̾uidet malũ quod pa¬
tietur : qm̃ et ratio manifesta est. quȩ illud bene
consideranti indicare ualeat. et exꝑientia p̃sens
quȩ hoc pacienti ostendat. Propt̾ea infert et dicit.
Cogitaui in corde meo abstrahere a uino carnem
meam ut animũ meũ tͣnsferrẽ ad sapientiã deuitarẽ¬
q stulticiã: donec uiderẽ quid esset filiis hominũ¬
utile quo facto opꝰ ẽ sub sole numero dierũ uitȩ suȩ.
Ocor humanũ ubi es: Quomͦ huc uenistiꝰ ut hoc

Expanded text:
ipse mundi delectationes a consideratione futuroipse mundi delectationes a consideratione futurorum malorum cor avertere possunt; sed a pressura supervenientium liberare non possunt. Frustra etiam decipitur, quia fallacis boni gaudia in quibus exsultat, tantis amaritudinibus admista sunt ut jure displicere debeant, etiamsi debeant permanere. Frustra ergo utrobique decipitur; videlicet et cum malum non videt quod patitur, et cum non praevidet malum quod patietur; quoniam et ratio manifesta est, quae illud bene consideranti judicare valeat; et experientia praesens, quae hoc patienti ostendat. Propterea infert et dicit: Cogitavi ergo in corde meo abstrahere a vino carnem meam, ut animum meum transferrem ad sapientiam, devitaremque stultitiam, donec viderem quid esset utile filiis hominum: quo facto opus est sub sole numero dierum vitae suae. O cor humanum, ubi es? quomodo huc venisti, ut hoc
Abbreviated transcription (Latin):
excrescentẽ intus leticiã eiciat. cuius integritatis
claustra rupta sunt. quando eam concipiebat.
Primũ ergo decipitur. quando blandientis mundi
illecebras intus ad gaudium suscipit: postea errat
quando conceptũ intus gaudiũ ad lasciuiã mundi
per risũ effundit. Hotandũ autẽ ꝙ gaudiũ tantũ
arguitur. risus uero omĩno reꝓbatur: quia risus
omnim᷑ malus est. gaudiũ ñ semꝑ malũ est. nͥ qñ
de malo est: et idcirco illũ reprobat. hoc castigat:.
quatimis et id qđ ꝓrsus malum ẽ caueatur. etꝰ iđ
quod bonũ esse potest corrigatur. Propt̾ea inquit.
risum reputaui errorẽ: et gau̾dio dixi. quid frustra
deciperis : Decipitur ergo cum delectatur in rebus
noxiis. et bene sibi esse putat cũ male est: decipi¬
tur etiã cum p̃sentiũ occupatione delectationum
in uoluitur. et ne futura mala considerare ualeat
p̾peditur. S qr frustra: Frustra decipitur: quia

Expanded text:
excrescentem intus laetitiam ejiciat, cujus integritatis excrescentem intus laetitiam ejiciat, cujus integritatis claustra rupta sunt, quando eam concipiebat. Primum ergo decipitur, quando blandientis mundi illecebras intro ad gaudium suscipit; postea errat, quando conceptum introrsum gaudium ad lasciviam mundi per risum foras effundit. Notandum quod gaudium tantum arguitur, risus vero omnino reprobatur; quia risus omnimodo malus est: gaudium non semper malum est, nisi quando de malo est; et idcirco illum reprobat, hoc castigat, quatenus et id quod prorsus malum est caveatur, et id quod bonum esse potest corrigatur. Propterea, inquit: Risum reputavi errorem et gaudio dixi: Quid frustra deciperis? Decipitur ergo, cum delectatur in rebus noxiis; et bene sibi esse putat, cum male est. Decipitur etiam cum praesentium occupatione delectationum involvitur, et ne futura mala considerare valeat, praepeditur. Sed quare frustra? Frustra decipitur, quia
Abbreviated transcription (Latin):
modo concepta leticia foras trahit᷑: et quod de gau¬
dio intus latuit. ruptis uelut modestiȩ clausfris
quadã leuitate et in continentia lubrice mentis
propalatur. Et idcirco recte risus error dicitur:
quia cum mens gaudiũ suũ ꝑ ineptã leticiã fo¬
ras fundit. quasi ad sinistrã ꝑͥgens iter rectum
quo in dm̃ gaudendo ꝑgere debuerat derelinqͥt.
S sciendum est quod gaudiũ spiritale nequaquã
animũ ad risũ dissoluit᷑: sed ea tantũ leticia quȩ
a carnis blandim̃to concipitur. etiam ꝑ carnis
notũ facile aꝑitur. Ham quia primũ ad animũ
ingrehendo inordinatũ gaudiũ claustra continen¬
te rupit: eadem pꝰmodum uia qua illapsum est
uim introrsũ excrescere ceꝑit. sine modestia facile
erũpit. Lubrica enĩ mens semen ꝑuersũ qd̾ primũ
sine modestia concipit. quasi parturiens postiodũ
sine pudiciaia effundit: nec se continere pocest qͥn

Expanded text:
modo concepta laetitia foras trahitur, et quod de gaumodo concepta laetitia foras trahitur, et quod de gaudio intus latuit, ruptis velut modestiae claustris, quadam levitate et incontinentia lubricae mentis propalatur. Et idcirco recte risus error dicitur; quia cum mens gaudium suum per ineptam laetitiam foras fundit, quasi ad sinistram pergens rectum iter, quo in Deum gaudendo pergere debuerat, derelinquit. Sed sciendum est quod spiritale gaudium nequaquam animum ad risum dissolvit; sed ea tantum laetitia quae a carnis blandimento concipitur etiam per carnis motum facile aperitur. Nam quia primum ad animum ingrediendo inordinatum gaudium claustra continentiae rupit: eadem postmodum via qua illapsum est, cum introrsum excrescere coeperit, sine modestia facile erumpit. Lubrica enim mens semen perversum, quod primum sine modestia concipit, quasi parturiens postmodum sine pudicitia, effundit; nec se continere potest, quin
Abbreviated transcription (Latin):
uoluptatẽ ꝓicit. et carnis blandim̃ta iam solum
bona uocat᷑. quia in eis laborẽ et afflictionẽ non
inuenit. quasi malã reputans inquisitionẽ ueri¬
tatis. in qua prius plus nusto ꝑ euriositatẽ se ꝙ¬
stendens laborauit. S hȩc rursum estimatio qͥa
manifestã stulticiã p̾fert̾ citius dephenditur:
quia carnis uoluptas quȩ appetenti dulcis insa
est. statim ab exꝑto reprobatur. Unde continuo
infert dicens. Et uidi quod hoc quoq esset uani¬
tas. Risum reputaui errorem: et gaudio dixi. qͥd
frustra deciꝑis: Quanta autẽ uanitas in ddelicũs
carnis sit : supra dixisse memini. Unde reliqͣ quȩ
secunt᷑ consideranda nobis sunt: quia et ips̃a li¬
cet plana per se uideantur. habent fortasse ali¬
quid qd diligens inuestigatio adicere possit. Ait
ergo. Risum reputaui errorẽ: et gaudio dixi. qd¬
frustra deciperis. Cunctis liquet  ꝑ risum qͦdam¬

Expanded text:
voluptatem projicit, et carnis blandimenta jam solum voluptatem projicit, et carnis blandimenta jam solum bona vocat, quia in eis laborem et afflictionem non invenit, quasi malam reputans inquisitionem veritatis; in qua prius plus justo per curiositatem se distendens laboravit. Sed haec rursum existimatio, quia manifestam stultitiam praefert, citius deprehenditur; quia carnis voluptas quae appetenti dulcis visa est, statim ab experto reprobatur. Unde continuo infert, dicens: Et vidi quod hoc quoque esset vanitas. Risum reputavi errorem et gaudio dixi: Quid frustra deciperis? Quanta autem vanitas in deliciis carnis sit, me supra dixisse memini. Unde reliqua quae sequuntur consideranda nobis sunt, quia et ipsa licet plana per se videantur, habent tamen fortasse aliquid quod diligens investigatio adjicere possit. Ait ergo: Risum reputavi errorem et gaudio dixi: Frustra deciperis? Cunctis liquet quod per risum quodam
Abbreviated transcription (Latin):
ciis dedignatur. atq ea a se ꝓcellere nititur. ne
ꝑficere ualeat qd uult. prau̾is suis desideriis su¬
ꝑatur. Inde ergo iam ipsam etiã cognitionẽ ue¬
ritatis abhominari incipit: ut quia id qd̾ in semet¬
ipso odit. ꝓpter infirmitatẽ non potest tollere. pos¬
sit saltẽ ꝑ ignorantiã ñ uidere. Eꝓt̾ea cũ dixisset
in sua se sciencia laborẽ et afflictionẽ inuenisse.
atq eadem afflictio et labor unde esset exposuis¬
set dicẽs. eoqd ĩ multa sapientia multa sit indig¬
natio. et qui addit scientiã addit et laborem:
ꝓtinus qualit̾ ꝑ eandem afflictionẽ sp̃c et labo¬
rem et indignationẽ attritus et accidiatus. ipsam
scientiã spreuerit. et animũ suũ ab inquisione
sapientiȩ ubi affligebatur. ad deliciat et uolup¬
tatem conuerterit᷑. subiungit dicens. Onxi ergo
in corde meo. Uadam et affluam deliciis: et fru¬
ar bonis. Eoce qualit̾ desperata mens totã se in

Expanded text:
tiis dedignatur, atque ea a se propellere nititur, ne tiis dedignatur, atque ea a se propellere nititur, ne perficere valeat quod vult, pravis suis desideriis superatur. Inde ergo jam ipsam etiam cognitionem veritatis abominari incipit, ut quia id quod in semetipsa odit, propter infirmitatem, non potest tollere, possit saltem per ignorantiam non videre. Propterea cum dixisset in sua scientia laborem et afflictionem invenisse, atque eadem afflictio et labor unde esset, exposuisset, dicens: Eo quod in multa sapientia multa sit indignatio, et qui addit scientiam, addit et laborem, protinus qualiter per eamdem afflictionem spiritus et laborem et indignationem attritus et accidiatus ipsam scientiam superaverit; et animum suum ab inquisitione sapientiae ubi affligebatur ad delicias et voluptatem converterit, subjungit, dicens: HOin corde meo: Vadam et affluam deliciis et fruar bonis. Ecce qualiter desperata mens totam se in
Abbreviated transcription (Latin):
quatinus in pena saltẽ uiciũ suũ agnosceret.
eumq et si non amor uirtutis uel dolor afflic¬
donis. ad m̃surã cohiberet. Propt̾ea suꝑius curi¬
osus occupationẽ inuenit. hic uero elatus laborẽ
et afflictionẽ: qm̃ dum mala et bona non ad
edificationẽ sed ad elationẽ scire querit. ipsa ei
cognitio testimoniũ sit prauitatis suȩ : ut ipsa ini¬
quum ꝑ conscientiã arguat. quã elatus ad osten¬
tationem querebat. Inde enĩ despicere semet ipsum
cogitur. unde in oculis aliorum magnus fieri co¬
natur : quia dum amplius scire querit qd de ue¬
ritate aliis insinuet. magis in semet ipso uidet de
prauitate quod dampnet. Hinc ergo sibi ipsi ani-¬
mus indignatur. et rixã quandam ac luctã su-¬
mit contra se: quia turpitudinẽ uiciorũ quam
suꝑbia despicit. prauitas defendit. In hac ergo
huiusmodi conflictatione grandis suꝑbie labor
nascitur et indignatio: quia dum subiacere ui¬

Expanded text:
quatenus in poena saltem vitium suum agnosceret, quatenus in poena saltem vitium suum agnosceret, eumque etsi non amor virtutis, vel dolor afflictionis ad mensuram cohiberet. Propterea superius curiosus occupationem invenit; hic vero elatus laborem et afflictionem; quoniam dum mala et bona non ad aedificationem, sed ad elationem scire quaerit: ipsa ei cognitio testimonium fit pravitatis suae, ut ipsa iniquum per conscientiam arguat, quam elatus ad ostentationem quaerebat. Inde enim semetipsum despicere cogitur, unde in oculis aliorum magnus fieri conatur; quia dum amplius scire quaerit quod de veritate aliis insinuet, magis in semetipso videt de pravitate quod damnet. Hinc ergo sibi ipsi animus indignatur et rixam quamdam ac luctam sumit contra se, quia turpitudinem vitiorum quam superbia despicit, pravitas defendit. In hac ergo hujusmodi conflictatione grandis superbiae labor nascitur et indignatio; quia, dum subjacere vi
Abbreviated transcription (Latin):
sibi et infruetuosã fore reputauit. Quodd autem
etiam errores et stulticiã scire se uoluisse fatetur:
nequaꝗͣ ad hoc mala cognoscere uoluit. ut cogni¬
ta uitaret: sed se ut de aliorũ cognitione extoł¬
leret. alios de oꝑe dãpnaret. Error uero ẽ eum
ꝑ ignorantiã malũ cõmittitur: stulticia autẽ cũ
malũ cognitũ non uitatur. Ergo et bona pa¬
riter et mala scire uoluit: et cum scientia utro¬
rumq doctrinã pariter concupiuit : ut totũ
quod mens ꝑ scientiã cõp̃henderet. ꝑ doctrinã
ad ostentatiõnẽ ualeret. S ꝑuersus animus
ubiq nequiciȩ suȩ penã inueniens: totũ qd̾ in¬
ordinate ꝓpter elationẽ appetiit. ꝓpter laborẽ
et afflictionẽ sp̃c refugit. Nam quia hunc pari¬
ter et curiositas ad inquisitionẽ impellebat. et
supbia ad ostentationẽ: dignũ erat ut et tumidũ
labor p̃meret. et curiosũ occupatio dissiparet:

Expanded text:
sibi et infructuosam fore reputavit. Quod autem sibi et infructuosam fore reputavit. Quod autem etiam errores et stultitiam scire se voluisse fatetur: nequaquam ad hoc mala cognoscere voluit, ut cognita vitaret; sed ut et se de malorum cognitione extolleret, et alios de opere damnaret. Error vero est cum per ignorantiam malum committitur, stultitia autem cum malum cognitum non vitatur. Ergo et bona pariter et mala scire voluit, et cum scientia utrorumque doctrinam simul concupivit, ut totum quod mens per scientiam comprehenderet, per doctrinam ad osteenam inveniens, totum quod inordinate propter elationem appetiit, propter laborem et afflictionem spiritus refugit. Nam quia hunc pariter, et curiositas ad inquisitionem impellebat, et superbia ad ostentationem; dignum erat ut et tumidum labor premeret, et curiosum occupatio dissiparet,
Abbreviated transcription (Latin):
resq et stulticiã: unde patet quia suꝑiora ad rerũ
naturã referenda sunt. hȩc uͦ quȩ subiungit ad mo¬
res hominũ: p̃postero quidem ordine usus. quia
prius uita ꝓpria corrigenda erat ꝑ circũspectionẽ
morũ. ac qdͥeinde ceteris quȩ extra ꝓpriã naturam
fuerunt studiũ adhibendum: ut primũ interiores
cordis oculi mundarentur a uiciis. et postea aꝑiren¬
tur in contẽplatione ueritatis. S elatio quȩ foris
magna apparere uoluit. primũ exteriora quesi¬
uit: ut prius ꝑ exteriorem scienciã uiam ractan¬
ciȩ aꝑiret. deinde etiam interiora sua serutando
aci ostentationem. foras ꝓiceret. Unde recte cum
dixisset. prudentiã se quesisse. parit̃ adiunxit. eti¬
am doctrinã: quia mens głȩ et ostentationis eu¬
pidar. nequaꝗͣ prudentiã c̾icũspectionis ad bene
iiendum. sed ad docendũ habere uoluit: et ideo
scientiã prudentiȩ sine scientia ddoctrinȩ inutilem

Expanded text:
resque et stultitiam. Unde patet quod superiora ad rerum resque et stultitiam. Unde patet quod superiora ad rerum naturam referenda sunt; haec vero quae subjungit ad mores hominum, praepostero quidem ordine usus; quia prius vita propria corrigenda erat per circumspectionem morum; ac deinde caeteris quae extra propriam naturam fuerunt, studium adhibendum, ut primum interiores cordis oculi mundarentur a vitiis, et postea aperirentur in contemplatione veritatis. Sed elatio quae foris magna apparere voluit, primum exteriora quaesivit, ut prius per exteriorem scientiam viam jactantiae aperiret, deinde etiam interiora sua scrutando ad ostentationem foras projiceret. Unde recte cum dixisset prudentiam se quaesisse, pariter adjunxit etiam doctrinam; quia mens gloriae et ostentationis cupida, nequaquam prudentiam circumspectionis ad bene vivendum, sed ad docendum habere voluit; et ideo scientiam prudentiae sine scientia doctrinae inutilem,
Abbreviated transcription (Latin):
duciã sumens. dedi cor meũ ut adhuc altiora quererẽ
et ꝓfundiora inuestigarẽ: ut scilicet scirẽ prudentiã
atq doctrinã erroresq et stulticiã. Quod autẽ dieit
dedisse se cor suum. sic intelligendũ est. quia liberũ
illud fecit et expeditũ. ut non ꝑ illa aut illa diuide¬
retur: sed totũ ꝓposite considerationi intenderet. In
quo uerbo etiam typũ suꝑbiȩ et tumorẽ elationis
exprimit: q cor suum contẽplatiomi sapientiȩ dedis¬
se se dicit: Quasi illi possibilitas inuemendi uerũ ꝓti¬
nus subesset: si tm uoluntas querendi non deesset.
Ad quid autẽ dederit cor suum exponit dicens. Ut
scirẽ prudentiã atq doctrinã: erroresq et stulticiã.
Suꝑius multa se sapienter conteplatũ fuisse et didi-¬
eisse testatus est: nunc autẽ post hȩc omĩa inuesti¬
gare disponit. ut sciat sapientiã atq doctrinã erro¬

Expanded text:
duciam sumens dedi cor meum, ut adhuc altiora quaererem, duciam sumens dedi cor meum, ut adhuc altiora quaererem, et profundiora investigarem; ut scilicet scirem prudentiam atque doctrinam, erroresque et stultitiam. Quod autem dicit dedisse se cor suum sic intelligendum est, quod liberum illud fecit et expeditum ut non per illa aut illa divideretur, sed totum propositae considerationi intenderet. In quo verbo etiam typum superbiae et tumorem elationis exprimit: quod cor suum contemplationi sapientiae dedisse se dicit; quasi illi possibilitas inveniendi verum protinus subesset, si tantum voluntas quaerendi non deesset. Ad quid autem dederit cor suum, exponit dicens: Ut scirem prudentiam atque doctrinam, erroresque et stultitiam. Superius multa se sapienter contemplatum fuisse et didicisse testatus est; nunc autem post haec omnia investigare disponit, ut sciat prudentiam, atque doctrinam, erro
Abbreviated transcription (Latin):
p̾iciens agnouerit hanc quoq głationẽ uanã : et ꝓpt̾
hoc subiungat. et agnoui qđ in his quoq esset ua¬
nitas et afflictio sp̃c. eo quod nimulta sapientia mul¬
ta sit indignatio. et qui addit scientiã addit et la¬
borem. Si qͦuis autẽ distinguere uelit sententiã ⁊ ħ qd
postremo intulimꝰ seorsũ a supradictis partiri: potest
sic a p̃cedentib inferre. ut quasi ea quȩ supͣdicta st̃
omĩa locutus sit in corde suo. scilicet quod magnꝰ
effectus est. qđ p̃cessit sapientia om̃s qui fuerunt
ante eũ in ihrłm. qđ mens eiꝰ contẽplata multa est
sapient̃ et didicit: et cũ hȩc omĩa dixisset in cor¬
de suo. deinde altiora adhuc inuestiganda testet᷑.
Ac si diceret Hȩx omĩa quȩ supradicta sunt locu¬
tus sum in corde meo: et cum hȩc uniuersa locutus essẽ
in corde meo. tunc demũ ex p̃cedenti contẽplatione fi¬

Expanded text:
ipiscens agnoverit hanc quoque gloriationem vanam, et propter ipiscens agnoverit hanc quoque gloriationem vanam, et propter hoc subjungat: Et agnovi quod in his esset quoque vanitas et afflictio spiritus: eo quod in multa sapientia multa sit indignatio; et qui addit scientiam, addit et laborem. Si quis autem distinguere velit sententiam, et hoc quod postremo intulimus seorsum a supradictis partiri, potest sic a praecedentibus inferre, ut quasi ea quae supra dicta sunt, omnia locutus sit in corde suo, scilicet quod magnus effectus est, quod praecessit sapientia omnes qui fuerunt ante eum in Hierusalem, quod mens sua contemplata est multa sapienter et didicit; et cum haec omnia dixisset in corde suo, deinde altiora adhuc investiganda testatur; ac si diceret: Haec omnia quae supra dicta sunt locutus sum in corde meo, et cum haec universa locutus essem in corde meo, tunc demum ex praecedenti contemplatione fi
Abbreviated transcription (Latin):
dentiã atq dodtrinã. erroresq et stuticiã. Quȩ
uerba sub eodem sensu. duob modis. suꝑiorib con¬
iungi possunt. Qͥa enĩ primũ hane elãtionẽ osten¬
surus sic ceperat. locutus sum in corde meo. ac demn¬
de quid locutus sit subiunxit. ecce magnus effectus
sum. et p̾cessi sapientia om̃s qui fuerunt ante me in
ihrłm. et mens mea contẽplata ẽ multa sapienter et
idici. et postea id quod modo ꝓposuimꝰ intulit de
totũ hoc in corde suo dixisie intelligatur. scilicet qd
magnus effectus sit. et qđ om̃s qui ante eum fuer̃t
in iherłm sapientia p̾cesserit. et qd mens eius multa
sapient̃ contẽplata sit. multaq didicerit. et qđ cor
suum dederit ut sciret prudentiã atq doctrinam
erroresq et stulticiã: et quod post hec omĩa cũ ita
locutus esset in corde suo. et se extulisset de inuesti¬
gatione et consideratione tantarũ rerũ. tandẽ res¬

Expanded text:
dentiam atque doctrinam, erroresque et stultitiam. Quae dentiam atque doctrinam, erroresque et stultitiam. Quae verba sub eodem sensu duobus modis superioribus conjungi possunt; quia enim primum hanc elationem ostensurus, sic coeperat. Locutus sum in corde meo; ac deinde quid locutus sit subjungit. Ecce magnus effectus sum, et praecessi sapientia omnes, qui fuerunt ante me in Hierusalem; et mens mea contemplata est multa sapienter et didici; et postea id quod modo proposuimus intulit. Detotum hoc in corde suo dixisse intelligatur scilicet quod magnus effectus sit; et quod omnes qui ante eum fuerunt in Hierusalem sapientia praecesserit; et quod mens ejus multa sapienter contemplata sit multaque didicerit; et quod cor suum dederit ut sciret prudentiam atque doctrinam, erroresque et stultitiam; et quod post haec omnia cum ita locutus esset in corde suo, et se extulisset de investigatione et consideratione tantarum rerum; tandem res
Abbreviated transcription (Latin):
ex ꝑim̃tiꝰ manifeste cõꝓbaret: Heq enim congruere
uidetur trpo tuo ut ab hominib disceres : qͦui in
tm̃ supra homines estimatione eleuatus fueras. ut
ñ solum multa sapient̃ s et uniũsa quȩ sub sole fi¬
unt querere et inuestigare putares. Ergo contẽpla¬
tus es et didicisti. quia cogitasti et ꝓbasti: quatinus
eo maiorẽ uim atq potentiã intelligentiȩ tuȩ de¬
monstrares. quo cuncta argum̃ta rationis tuȩ ad ui-¬
sibilia rerũ exꝑim̃ta ꝑduceres. Et forsitan iste uo¬
luntarie in sapiencia sua stultus factus ẽ: ut mul¬
tos sapientiã doceat: non enĩ uias erroris sui tam
diligenter nobis exponẽt: insi in eodem errore suo.¬
nr̃am eruditionẽ oogitaret. Propt̾ea ingeminat ad¬
huc. et cõmendat malã illã diligentiã suam: atq
eam de qua timuit sapientiã qualit̾ adeptus sit
subiungit dicens: dediq cor meũ ut scirem pru¬

Expanded text:
experienti manifeste comprobaret? Neque enim congruere experienti manifeste comprobaret? Neque enim congruere videtur typo tuo ut ab hominibus disceres, qui in tantum supra homines aestimatione elevatus fueras, ut non solum multa sapienter, sed et universa quae sub sole fiunt quaerere et investigare putares: ergo contemplatus es et didicisti; quia cogitasti et probasti, quatenus eo majorem vim atque potentiam intelligentiae tuae demonstrares quo cuncta argumenta rationis tuae ad visibilia rerum experimenta evidentius produceres. Et forsitan iste voluntarie in sapientia sua stultus factus est, ut stultos sapientiam doceat. Non enim vias erroris sui tam diligenter nobis exponeret nisi in eodem suo errore nostri eruditionem cogitaret. Propterea ingeminat adhuc et commendat malam illam diligentiam suam, atque eam de qua tumuit, sapientiam qualiter adeptus sit, subjungit, dicens: Dedique cor meum ut scirem pru
Abbreviated transcription (Latin):
um. s tumor elationis creuerat in contẽplatione
plurimorũ: ideo adhuc tu miusti et dixisti. Eoce
magnꝰ effectꝰ sũ ⁊ p̃cessi sapĩa om̃s qͥ fuert ante me in iheru¬
salem: ⁊ mẽs mea contẽplata ẽ multa fapient̃ et didici. S
q̃so te si p̃cessisti om̃s qͥ fuer̾t ante te in ĩhrłm. a qͦ didi¬
cisti ut dices mẽs mea contẽplata ẽ multa sapient̃ ⁊ didici: Si
sapientior omĩb fuisti: a qͦ disc̾e potusti qd ipse ñ noueriᷤ:
an ꝑꝓt̾ea & sapientior omib fuisti. qͥa ab omĩb didicisti.
⁊ omĩũ sapĩa ĩte uno collecta est. ut inde precedefis
sapientia de uniuersis singłos. quod discens a singłis.
doctores habuisti uniũsos: An forte ab hominib¬
ñ didicisti s exꝑim̃ta rerũ te docuer̃t quȩ mens tua
contẽplata est sapient: ut inde contẽplatio sapien-¬
tiȩ rationi certior fieret. quod hanc ipse rerũ effectꝰ

Expanded text:
um; sed tumor elationis creverat in contemplatione um; sed tumor elationis creverat in contemplatione plurimorum; ideo adhuc tumuisti et dixisti: Ecce magnus effectus sum, et praecessi sapientia omnes qui fuerunt ante me in Hierusalem sti sapientia omnes qui fuerunt ante te in Hierusalem, a quo didicisti ut diceres: Mens mea contemplata est multa sapienter et didici? Si sapientior omnibus fuisti, a quo discere potuisti quod ipse non noveris? An propterea etiam sapientior omnibus fuisti; quia ab omnibus didicisti et omnium sapientia in te uno collecta est, ut inde praecederes sapientia de universis singulos, quod dicens a singulis doctores habuisti universos? An forte non ab hominibus didicisti; sed experimenta rerum te docuerunt quae mens tua contemplata est sapienter, ut inde contemplatio sapientiae rationi certior fieret quod hanc ipse rerum effectus
Abbreviated transcription (Latin):
eruditũ occupatione pessima. et uidisse uanitatẽ et
afflictionẽ sp̃c. ne amplius de uniu̾sis p̾sumeres: sed
tñ nondũ plene correctũ. ut de plurimis ñ suꝑbires.
Querendo gͥ omĩa. inuenisti plurimna ñ omnia:
et deficiendo ad omĩa. intellexisti ñ debere homi¬
nem de om̃ĩb p̾sumere : sed inueniendo plurima ñ
considerasti ñ debere hominẽ etiã de plurimis suꝑ¬
bire. Ergo scdm aliquid correctus fuisti. et scdm
aliquid incorrectus. eum dixisti. mens mea contem¬
plata est multa sapient̃ et didiciꝰ quia licet multa
fuerint ad pauca : et ipsa tamen pauca fuerunt
ad omĩa. Hoc uero ad humilitatẽ magis spectabat.
ut qui iam defectũ tuum exꝑtus fueras erga omĩa:
inuenta tua plurima. ñ ad pauca aliorũ plurima.
s pauca potius uocares ad ea quȩ non potiusti oĩa.
S quia temeritas curiositatis iam repressa erat ꝑ
defectum et afflictionẽ suã in inuestigatione omñi¬

Expanded text:
eruditum occupatione pessima, et vidisse vanitatem et eruditum occupatione pessima, et vidisse vanitatem et afflictionem spiritus, ne amplius de universis praesumeres, sed tamen nondum plene correctum ut de plurimis non superbires. Quaerendo igitur omnia invenisti plurima, non omnia, et deficiendo ad omnia intellexisti non debere hominem de omnibus praesumere; sed inveniendo plurima non considerasti non debere hominem etiam de plurimis superbire. Ergo secundum aliquid correctus fuisti, et secundum aliquid incorrectus, cum dixisti: Mens mea contemplata est multa sapienter et didici; quia licet multa fuerint ad pauca, et ipsa tamen pauca fuerunt ad omnia. Hoc vero ad humilitatem magis spectabat, ut qui jam defectum tuum expertus fueras erga omnia; inventa tua plurima non ad pauca aliorum plurima; sed pauca potius vocares ad ea, quae non potuisti, omnia. Sed quia temeritas curiositatis jam repressa erat per defectum et afflictionem sui in investigatione omni
Abbreviated transcription (Latin):
magni illi fuerint ante me quib factus sum cõꝑa¬
tione p̾cipuus: uidi tamen multos post me uenire
posse sapientes in ihrłm. quib fierem exemplo sapi¬
entiȩ primus. Quod gͦ me sapientia p̾tuli in cõꝑa¬
tione p̃cedentiũ. ad hoc quoq spectabat quod
głabar exemplo p̾cipuo in auctoritatẽ comstitui
futurorũ : ut p̃cedentib quidẽ sũmus. subsequen¬
tibus uero primus sapientiȩ auctor inuenirer.
Et ideo locutus sum in corde meo dicens. Eoce
magnꝰ effectus sum : et p̾̃cessi sapientia om̃s qui
fuerunt ante me in ihrłm. Et mens mea contẽ¬
plata est multa sapienter. et didici. Ergo aliquantu¬
lum iam correctus eras: quia non dixisti mens mea
contẽplata est omĩa sapienter. sicut suꝑus ꝓposueraᷤᷤ
querere et inuestigare sapienter qde omĩb quȩ fiũt
sub sole : s moderatius aliquid intulisti dicens. mens
mea contẽplata est multa sapient̃: ut ostenderes te

Expanded text:
magni illi fuerunt ante me, quibus factus sum compamagni illi fuerunt ante me, quibus factus sum comparatione praecipuus: vidi tamen multos post me venire posse sapientes in Hierusalem quibus fierem exemplo sapientiae primus. Quod ergo me sapientia praetuli in comparatione praecedentium: ad hoc quoque spectabat quod gloriabar exemplo praecipuo in auctoritatem constitui futurorum, ut praecedentibus quidem summus, subsequentibus vero primus sapientiae auctor invenirer. Et ideo locutus sum in corde meo, dicens: Ecce magnus effectus sum et praecessi sapientia omnes qui fuerunt ante me in Hierusalem. Et mens mea contemplata est multa sapienter et didici. Ergo aliquantulum jam correctus eras, quia non dixisti, mens mea contemplata est omnia sapienter, sicut superius proposueras quaerere et investigare sapienter de omnibus quae fiunt sub sole; sed moderatius aliquid intulisti, dicens: Mens mea contemplata est multa sapienter, ut ostenderes te
Abbreviated transcription (Latin):
in corruptionẽ: et mens praua ex crescente tumo¬
re. in deterius semꝑ p̾cipitatur. Primũ de se plus¬
quam debuit sensit: deinde usq ad aliorũ con-¬
temptũ uenit. Precessi sapientia om̃s qui fuer̃t
ante me in ihrłm. Propt̾ea ergo tumuisti: et infla¬
tus eras. quia p̃cessisti sapientia om̃s qui fuer̃t ante
te in ihrłm. Et quantũ hoc fuit. ut ideo ceruicem
erigeres. quia p̃cenisti sapientia om̃s qui fuer̃t ante
te in ihrłm. Ne mireris inquit: sepe suꝑbia sin¬
gularitate magis gaudet quã cõꝑatione. Neq enĩ semꝑ
attendere curat elatio quales illi sint quos in cõꝑatio¬
ne p̃̾cedit: quia hoc solum ñ nũquã illi ad exaltationẽ
cessi sapientia om̃s qui fuerunt ante me in ihrłm.
et si paueos cernerẽ fuisse ante me in ihrłm sapien¬
tes. uehem̃ter tam̃ głatus sum illis me suꝑiorem
in sapientia considerans: qm̃ licet nec plurum nec

Expanded text:
in corruptionem, et mens prava excrescente tumoin corruptionem, et mens prava excrescente tumore in deterius semper praecipitatur. Primum de se plusquam debuit, sensit; deinde usque ad aliorum contemptum venit. Praecessi sapientia omnes qui fuerant ante me in Hierusalem. Propterea ergo tumuisti et inflatus eras; quia praecessisti sapientia omnes qui fuerunt ante te in Hierusalem. Et quantum hoc fuit ut ideo cervicem erigeres; quia praecessisti sapientia omnes qui fuerunt ante te in Hierusalem? Ne mireris, inquit. Saepe superbia singularitate magis gaudet quam comparatione. Neque enim semper attendere curat elatio quales illi sint, quos in comparatione praecedit; quia hoc solum nonnunquam illi ad exaltationem cessi sapientia omnes qui fuerunt ante me in Hierusalem; et si paucos cernerem fuisse ante me in Hierusalem sapientes, vehementer tamen gloriatus sum illis me superiorem in sapientia considerans; quoniam licet nec plurimi, nec
Abbreviated transcription (Latin):
difficile enĩ ꝑuersi corrigunt᷑ ut correctionẽ et pur¬
gationẽ aut non admitt᷑ant omĩno: uel ad ꝑfectũ
non recipiant. Proptea ego iam corrigi ceꝑam. sed
nondũ adhuc ꝑfecte correctus eram: et ideo cogno¬
ui laborẽ p̃sũptionis meȩ. s inuentionis meȩ usum
non cognoui. Cognoui uanã esse afflictionẽ non ꝓ¬
futura saluti querere: s nondũ cognoui uanã eĩse
elationẽ de inuentis suꝑbire. Propt̾ea locutꝰ sum
in corde meo. Eoce magͥnus effectus sũ. Quam¬
magnus: Hesciui qm̃ inflatione tumuerã: et io
magnus mͥ uidebar : et dixi in corde meo. Eece
magnus effectus sũ. In corde dixi. De corde enim
tumui: et ideo in corde dixi: quia in corde uidi
unde tumui: ut ibi esset elatio. ubi erat causa ela¬
tionis. Locutus sum in corde meo. Eoce magnus
effectus sum. Quã magnus : Precessi ait sãpientia
om̃s qui fuert ante me in ihrłm. Paulatĩ ꝑgitur

Expanded text:
difficile enim perversi corriguntur, ut correctionem et purdifficile enim perversi corriguntur, ut correctionem et purgationem aut non admittant omnino, aut ad perfectum non recipiant. Propterea ego jam corrigi coeperam; sed nondum adhuc perfecte correctus eram; et ideo cognovi laborem praesumptionis meae, sed inventionis meae usum non cognovi. Cognovi vanam esse afflictionem, non profutura saluti quaerere; sed nondum cognovi vanam esse elationem de inventis superbire. Propterea locutus sum in corde meo dicens: Ecce magnus effectus sum. Nescivi enim, quoniam inflatione tumueram, et ideo magnus mihi videbar, et dixi in corde meo: Ecce magnus effectus sum. In corde dixi: De corde enim tumui, et ideo in corde dixi; quia in corde vidi unde tumui, ut ibi esset elatio, ubi erat causa elationis. Locutus sum in corde meo: Ecce magnus effectus sum. Quam magnus! Praecessi, ait, sapientia omnes qui fuerunt ante me in Hierusalem. Paulatim pergitur
Abbreviated transcription (Latin):
ut quererẽ et inuestigarẽ de cunctis quȩ fiunt sub
sole. et ñ ualui. Et cepi laborare. et tedio uehem̃t̃
affligi. et uidi quod mens mea quocũq se u̾tebat.
dolore et amaritudine et sollicitudine replebatur:
et erat labor querendi ĩmensus: et inuentionis fru¬
ctus exiguus. Fiebat ergo ut tandẽ aliquando
pena ipsa et afflictio magna prudentẽ me faceret:
et uidi cuncta quȩ fiunt sub sole. et ecce uniuersa
uanitas et afflictio sp̃c. Cognoui ergo ueritatẽ. et re¬
probaui uanitatẽ : quia sensi afflictionẽ. Et uidebar
iam in totũ correctus de ꝑuersitate meaꝰ sed erat ad¬
huc aliud in uolum̃tũ et nesciui: quia ꝑuersi diffici¬
le corriguntur. Eram iam tunc correctus ut de ua¬
nitate ueritatẽ cognoscerẽ: et non erã correctus ad¬
huc ne de ueritatis cognitione suꝑbirẽ. Eoccussa
iam fuerat una erroris palea: et restabat ad huc
alia magis tenax atq inherens palea elationis. Tã

Expanded text:
ut quaererem et investigarem de cunctis quae fiunt sub ut quaererem et investigarem de cunctis quae fiunt sub sole: at non valui. Et coepi laborare et taedio vehementer affligi; et vidi quod mens mea quocunque se vertebat, dolore et amaritudine et sollicitudine replebatur, et erat labor quaerendi immensus, et inventionis fructus exiguus. Fiebat ergo ut tandem aliquando poena ipsa et afflictio magna, prudentem me facerent. Et vidi cuncta quae sub sole fiunt et ecce universa vanitas et afflictio spiritus. Cognovi ergo veritatem, et reprobavi vanitatem, quia sensi afflictionem. Et videbar jam in totum correctus de perversitate mea; sed erat adhuc aliud involumentum; et nescivi quod perversi difficile corriguntur. Eram jam tunc correctus, ut de vanitate veritatem cognoscerem, et non eram correctus adhuc ne de veritatis cognitione superbirem. Excussa jam fuerat una erroris palea et restabat adhuc alia magis tenax atque inhaerens palea elationis. Tam
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑuersi et stulti. tam sunt ad correctionẽ ꝑuersitate
difficiles. quã multitudine contra ueritatẽ audaces:
et ideo ꝑuersi difficile corrigunt᷑. et stultorũ infini¬
tus ẽ numerus. Uis inquid scire quã difficile ꝑu̾si
corriguntur: Cape me. Ego hodie tͥ omĩum exem¬
plumꝰ fiam. Nam et ego aliquando ꝑuersus fui. et
non intellexi ꝑuersitatem meã: s putaui me rectum
esse et recte agere. quando ꝓposui in animo meo
querere et inuestigare sapienter de cunctis quȩ fu̾it
sub sole. Nec erat tunc aliqua consideratio ueritatis
in me: quȩ me corrigeret et cohiberet. ne excedere
tẽptarẽ mensurã meam: neq appetere p̾sumerem
quȩ ñ funt data hominib scire et inuestigare. Des¬
cendi ergo in occupationẽ pessimã quã dedit deus
filiis hominũ ut distendantur in ea. et disꝑsi animũ
meũ in omĩa: et cogitatione cepi ꝑ cuncta discurrere

Expanded text:
perversi et stultitam sunt ad correctionem perversitate perversi et stultitam sunt ad correctionem perversitate difficiles, quam multitudine contra veritatem audaces; et ideo perversi difficile corriguntur, et stultorum infinitus est numerus. Vis, inquit, scire quam difficile perversi corrigantur? Cape me. Ego hodie tibi omnium exemplum fiam. Nam et ego aliquando perversus fui et non intellexi ipse perversitatem meam; sed putavi me rectum esse, et recte agere quando proposui in animo meo quaerere et investigare sapienter de cunctis quae fiunt sub sole; nec erat tunc aliqua consideratio veritatis in me, quae me corrigeret et cohiberet; ne excedere tentarem mensuram meam, neque appetere praesumerem quae non sunt data hominibus scire et investigare. Descendi ergo in occupationem pessimam quam dedit Deus filiis hominum, ut distendantur in ea, et dispersi animum meum in omnia, et cogitatione coepi per cuncta discurrere,
Abbreviated transcription (Latin):
fiunt sub sole: quia ꝑuersi sunt et difficile corrigũ¬
tur. et stultorũ infinitus est numerus. Non solum
enĩ auersi sunt. s etiam ꝑuersi: auersi a deo. in se¬
metipsis ꝑuersi: et au̾si non facile conuertunt᷑. qͥa
ꝑuersi difficile corrigunt᷑. Nam si in semet ipsis
corrigerent᷑. ꝑ semet ipsos conuerterent᷑: quia si pri
iudiciũ ueritatis in semet ipsis reciꝑent. suo p̾modũ
iudicio uanitatẽ fugiendã et ueritatẽ sequendam
esse uiderent. Nunc autẽ nec auersi lumen ueri¬
tatis uident. nec ꝑuersi ꝑ lum̃ ueritatis uident:
et ideo difficile oorriguntur. quia rectitudinẽ et
ueritatẽ nec absentẽ  querere sciunt. nec appbare
infinitus ẽ numerus. Tam multi enĩ non essent
si facile corrigi potuissent: et in hoc manifeste os¬
tenditur. quam difficilis sit ꝑuersorũ correctio.
quod infinita est stultorũ multitudo. Nunc ergo

Expanded text:
fiunt sub sole; quia perversi sunt et difficile corrigunfiunt sub sole; quia perversi sunt et difficile corriguntur. Et stultorum infinitus est numerus. Non solum enim aversi sunt, sed etiam perversi. Aversi a Deo; in semetipsis perversi. Et aversi non facile convertuntur, quia perversi difficile corriguntur. Nam si in semetipsis corrigerentur, per semetipsos converterentur. Quia si prius judicium veritatis in semetipsis reciperent, suo postmodum judicio vanitatem fugiendam et veritatem sequendam esse viderent. Nunc autem nec aversi lumen veritatis vident, nec perversi per lumen veritatis vident, et ideo difficile corriguntur, quia rectitudinem et veritatem nec absentem quaerere sciunt, nec praesentltorum infinitus est numerus. Tam multi enim non essent si facile corrigi potuissent. Et in hoc manifeste ostenditur quam difficilis sit perversorum correctio quod infinita est stultorum multitudo Nunc ergo
Abbreviated transcription (Latin):
et ñ sentiunt. affliguntur et dissipantur. et disten¬
duntur in occupatione pessima: et non intelligunt ua¬
nitatẽ suã et afflictionem sp̃c in omĩb quȩ fiunt
sub sole: Quia inquit ꝑuersi difficile corriguntur
Idcirco ñ possunt intelligere quia ꝑuersi sunt: et ideo
laborant et ñ sentiunt. et delectantur in afflictione
ꝑuersi sunt. ut iudiciũ ueritatis non sit in eis: putan¬
tes bonũ esse qđ malũ est. et quod bonũ est malũ:
ponentes tenebras lucẽ. et lucem tenebras. existimã¬
tes amarũ dulce. et dulce amarũ. Delicias enim
esse cõputant sub sentib: et idcirco amant dolore ᷤᷤ
suos. et se uoluntarios ingerunt ad occupationẽ
pessimã. et distenduntur in ea: quia dum ce ca m̃¬
te quod falso delectare uidetur appetunt. qđ uere
cruciat et affligit non atcendunt. Propt̾ea ergo ñ
uident uanitatẽ et afflictionẽ sp̃c in om̃ib qͦuȩ

Expanded text:
et non sentiunt; affliguntur ac dissipantur; et distenet non sentiunt; affliguntur ac dissipantur; et distenduntur in occupatione pessima, et non intelligunt vanitatem suam et afflictionem spiritus in omnibus quae fiunt sub sole? Quia, inquit, perversi Idcirco non possunt intelligere, quia perversi sunt, et ideo laborant et non sentiunt, et delectantur in afflictione perversi sunt, ut judicium veritatis non sit in eis; putantes bonum esse quod malum est, et quod bonum est malum ponentes tenebras lucem, et lucem tenebras; existimantesque amarum dulce; et dulce amarum . Delicias enim esse computant sub sensibus; et idcirco amant dolores suos, et se voluntarios ingerunt ad occupationem pessimam et distenduntur in ea; quia dum caeca mente quod falso delectare videtur, appetunt, quod vere cruciat et affligit, non attendunt. Propterea ergo non vident vanitatem suam et afflictionem spiritus in omnibus quae
Abbreviated transcription (Latin):
tatis suȩ pena affligendus. et multiplic̾itate spargi¬
tur. et difficultate reuerberatur. Uidi ergo cuncta
quȩ fiunt sub sole: et eoce uniu̾sa uanit᷑as et af¬
flictio sp̃c. uidi et hoc ipsũ uanũ fuisse : qđ ꝓpo¬
sui in animo meo querere et inuestigare sapͥien¬
ter de cunctis quȩ fiunt sub sole. uidi uanũ esse
quod occupant᷑ filii hominũ occupatione pessima
ut distendantur in ea:. et hoc totum uidi cũ exꝑ¬
tus sum: et uidi quantus labor et afflictio sp̃e es
set in eo quod ꝓposi in animo meo. querere et in¬
uestigare sapienter de cunctis quȩ fiunt sub sole:
et uidi quia uniuersa uanitas. et afflictio sp̃e in
om̃ib quȩ fiunt sub sole. Hȩc gͦ uidi. Quare autẽ
similiter non uident om̃s filii hominũ occupatio¬
nem pessimã quã dedit ens d̾s ut distendantur in ea.
ut intelligant et uideant uanitatẽ et afflictionẽ
sp̃c in omnib quȩ fiunt sub sole: Quare laborãt

Expanded text:
tatis suae poena affligendus; et multiplicitate spargitatis suae poena affligendus; et multiplicitate spargitur, et difficultate reverberatur. Vidi ergo cuncta quae sub sole fiunt, et ecce universa vanitas et afflictio spiritus. Vidi et hoc ipsum vanum fuisse quod proposui in animo meo, quaerere et investigare sapienter de cunctis quae fiunt sub sole. Vidi vanum esse quod occupantur filii hominum occupatione pessima ut distendantur in ea: et hoc totum vidi cum expertus sum, et vidi quantus labor et afflictio spiritus esset in eo quod proposui in animo meo, quaerere et investigare sapienter de cunctis quae fiunt sub sole. Et vidi quia universa vanitas et afflictio spiritus in omnibus quae fiunt sub sole. Haec ergo vidi. Quare autem similiter non vident omnes filii hominum occupationem pessimam, quam dedit eis Deus ut distendantur in ea, ut intelligant et videant vanitatem et afflictionem spiritus, in omnibus quae fiunt sole? Quare laborant
Abbreviated transcription (Latin):
met ip̃sum reuersus. et quasi repulsus ab illo cui
obuiti conabar denso ae ĩmeabili latentis naturȩ
inuio. cogitare cepistultũ esse et uanũ illarũ rerũ
scienciã tam ꝑtinaci studio hominẽ mortalẽ que¬
rere. quȩ non solum extra eius naturã facte sunt:
s nec saluti enus siue sciantur adicere quicquam
possunt. siue nesciantur auferre. Ibi ergo uidi:
quia hanc occupationẽ pessimã dedit deus filiis ho-¬
minũ ut distendantur in ea: quia cuncta quȩ fiu̾̃t
sub sole uniuersa uanitas et afflictio sp̃c. Nam quia
fructũ ñ habent. uana sunt: et quia afflig̃t noxia
Possidentes quippe non adiuuant: et querentes se
affligunt. Sine labore enĩ queri ñ possunt: s pos¬
sunt sine utilitate possideri. Animꝰ nanq statim
ut cura atq desiderio querendi atq inueniendi ea
occupatus fuerit. et se ꝑcuriositatis studiũ ac solli¬
citudinẽ cupiditatis in ea diffuderit: digna temeri¬

Expanded text:
metipsum reversus et quasi repulsus ab illo cui metipsum reversus et quasi repulsus ab illo cui obniti conabar denso ac immeabili latentis naturae invio; cogitare coepi stultum esse et vanum illarum rerum scientiam tam pertinaci studio hominem mortalem quaerere, quae non solum extra ejus naturam factae sunt, sed nec saluti ejus sive sciantur adjicere quidquam possunt, sive nesciantur auferre. Ibi ergo vidi quod hanc occupationem pessimam dedit Deus filiis hominum; ut distendantur in ea, quia cuncta quae fiunt sub sole, universa vanitas et afflictio spiritus. Nam quia fructum non habent, vana sunt, et quia affligunt, noxia. Possidentes quippe non adjuvant, et quaerentes se affligunt. Sine labore enim quaeri non possunt, sed possunt sine utilitate possideri. Animus namque statim ut cura ac desiderio quaerendi atque inveniendi ea occupatus fuerit, et se per curiositatis studium ac sollicitudinem cupiditatis in ea diffuderit digna temeri
Abbreviated transcription (Latin):
te docuit. Faciendo inquit uidi: exꝑiendo cogno¬
ui. Quid fecisti: Posui ait. in animo meo querere
et inuestigare sapienter qͥe cunctis quȩ fiunt sub so¬
le. Et eocẽ querere ceperã et inuestigare: et existi¬
maui me intam oꝑoio studio exitũ aliquẽ inuenire
Exetendi ergo animũ meũ quantũ potui: cogitatio¬
nem meã in omĩa circũ lustranda diffudi. Abtͣtuli sõ¬
num ab oculis meis. nec dedi requiem cordi meo
nocte ac die donec inuenirẽ quod querebat anima
mea: ut inuenirẽ rationẽ de omĩb quȩ fiunt
sub sole. S quis finis in tantis conatib esse potuis¬
set : Feci et defeci. conabar et repellebar. donec con¬
tabuit anima mea et sensus contenebrati sunt:
qm̃ in tanta rerũ multitudine. et ueri latentis ꝓ¬
funditate. qum intellectus et spargi inciperet et
reuerberari. pondus laboris et in extricabilis luc¬
te angustiã. ultra sustinere non ualui. Tunc in me¬

Expanded text:
te docuit? Faciendo, inquit, vidi; experiendo cognote docuit? Faciendo, inquit, vidi; experiendo cognovi. Quid fecisti? Preposui, ait, in animo meo quaerere et investigare sapienter de cunctis quae fiunt sub sole . Et ecce quaerere coeperam et investigare, et existimavi me in tam operoso studio exitum aliquem invenire. Extendi ergo animum meum quantum potui; cogitationem meam in omnia circumlustranda diffudi. Abstuli somnum ab oculis meis, nec dedi requiem cordi meo nocte ac die donec invenirem quod quaerebat anima mea, ut invenirem rationem de omnibus quae fiunt sub sole. Sed quis finis in tantis conatibus esse potuisset? Feci et defeci, conabar et repellebar, donec contabuit anima mea et sensus contenebrati sunt, quoniam in tanta rerum multitudine et veri latentis profunditate, dum intellectus et spargi inciperet et reverberari, pondus laboris et inextricabilis luctae angustiam ultra sustinere non valui. Tunc in me
Abbreviated transcription (Latin):
tur: Quantomagis modo quia fallaciter totũ
promittis. et ueracit totũ tollis. pessima es: distẽ¬
dens et dissipans. affligens et crucians ammos qͥ¬
bus dñaris: illa semper appetenda suggerens quo¬
rum inquisitio aut noxia sit aut uana: inuen¬
tio uero multomagis aut inutił aut ꝑmciosa.
Si ergo dulcis esses. et sine labore animos pos¬
sidere ualeres: quis maliciã tuã u̾quã depre¬
henderet : Hunc autẽ ipse labor et afflictio
quã mentib ingeris odiosam te faciunt: et
facilius quod ꝓmittis uanũ esse agnoseitur.
dum id qđ mnfers durũ esse sentitur. Sic mul¬
tos erudis ad sapientiã: qui tunc demũ plene
dep̃hendunt quanta post te sequatur uanitas:
cum sentire ceperint expiendo quanta in te lateat
laborantib difficultas. Propt̃ea iste adiunxit et ant.
uidi que fiunt cuncta sub sole: et eoce uniuersa ua¬
nitas set afflictio sp̃e. Uidi inquit. Ubi uidisti: Qui

Expanded text:
tur? Quanto magis modo, quia fallaciter totum tur? Quanto magis modo, quia fallaciter totum promittis, et veraciter totum tollis? Pessima es distendens et dissipans, affligens et crucians animos: quibus dominaris illa semper appetenda suggerens, quorum inquisitio aut noxia sit, aut vana; inventio vero multo magis aut inutilis, aut perniciosa. Si ergo dulcis esses, et sine labore animos possidere valeres, quis malitiam tuam unquam deprehenderet? Nunc autem ipse labor et afflictio quam mentibus ingeris odiosam te faciunt, et facilius quod promittis vanum esse agnoscitur, dum id quod infers durum esse sentitur. Sic multos erudis ad sapientiam, qui tunc demum plene deprehendunt, quanta post te sequatur vanitas, cum sentire coeperint experiendo quanta in te lateat laborantibus difficultas. Propterea iste adjunxit et ait: Vidi quae fiunt cuncta sub sole, et ecce universa vanitas et afflictio spiritus . Vidi, inquit, ubi, vidisti? Quis
Abbreviated transcription (Latin):
manes fiant. Nam qd distenditur foris quidem
maius apparet: s unde extrinsecus increm̃tum
accepisse cernitur. inde ueracit interiꝰ soliditatẽ
amisisse cõꝓbatur. Dum enim ultra se ꝑtingere
nititur id in quod ñ est: in semet ipso deficere
incipit. et in anescere ab eo quod est. Sic ni¬
mirum mens humana dũ per curiositatẽ ad
inquirenda ea quȩ extra ipsam sunt tenditur :¬
ne semet ipsam considerare ualeat. ipsa suȩ inqui¬
sitionis occupatione p̾peditur. Hanc gͦ occupa¬
tionẽ pessimã dedit deus filiis hominum: ut
distendantur nec in ea. O pessima occupatio . o
distensio ꝑniciosa: quo tͣhis animũ: Quantũ pro¬
mittis. et quatũ tollis : Promittis homini totũ
quod ipse non est: et tollis totũ qđ ipse ẽ. Quid
si totũ dares quod ꝓmittis: et totũ tolleres qđ
tollis : Qd enim ꝓͣdest homini si uniuersũ mũ¬
dum lucretur: animȩ uero suȩ detrim̃tũ patia¬

Expanded text:
inanes fiant. Nam quod distenditur foris quidem inanes fiant. Nam quod distenditur foris quidem majus apparet; sed unde extrinsecus incrementum accepisse cernitur, inde veraciter interius soliditatem amisisse comprobatur. Dum enim ultra se pertingere nititur in id quod non est, in semetipso deficere incipit, et inanescere ab eo quod est. Sic nimirum mens humana dum per curiositatem ad inquirenda ea quae extra ipsam sunt, tenditur ne semetipsam considerare valeat, ipsa suae inquisitionis occupatione praepeditur. Hanc ergo occupationem pessimam dedit Deus filiis hominum ut distendantur in ea. O pessima occupatio! o distentio perniciosa! quo trahis animum? Quantum promittis, et quantum tollis? Promittis homini totum quod ipse non est, et tollis totum quod ipse est. Quid si totum dares quod promittis, et totum tolleres, quod tollis? Quid enim prodest homini si universum mundum lucretur, animae vero suae detrimentum patia