comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nascit᷑ certitudo abusine fideᷤ appellet̃ De illa aut̃ q̃ ꝓpͥe
appellat᷑ fides dictũ ẽ. Nã siuides nõ ẽ. fides. Que sint
uo s̾ in illa in quibꝰ fides ꝯstat.
ł firmitas credendi. In altõ ꝯstat. q ipsa illud ẽ. in altõ
c̃stat q ipsa in illo ẽ. In affectu it sub̾a fid̾i inuenit᷑. in
cognicioẽ. mat̾ia. Alitid ẽ. enĩ fides qͣ credit᷑. aluid qd̾ fide¬

Expanded text:
nascitur certitudo, abusive fides appelletur. De illa autem quae proprie appellatur fides, dictum est: « Nam si vides, non est fides. » CAP. III. uae sint illa in quibus fides constat.vel firmitas credendi. In altero constat quia ipsa illud est; in altero constat quia ipsa in illo est. In affectu enim substantia fidei invenitur; in cognitione, materia. Aliud enim est fides qua credit
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ dirigat.q sinicħ ex his q̃ credenda sũt ꝯgnosceret᷑:
ñ hab̃et fides qͦ se ꝑintentionẽ in bono oꝑe dirigeret.
neq ad qͥd bene oꝑando spẽ suã eaxcitaret. Set aliudẽ.
in qͥb dã ognitionẽ fide trãscende : aliud illa q̃ nunꝗͣ igno¬
randa s̃. credenda nescire. Illio m̾itũ fides habet. nͥ ̃ ꝯg
nicionẽ ñdiscernit. Hic q acognicione oĩno destituit᷑
cadit. ipsa et fides eius desistit. De increm̃to fidei.
no s̃ scđm quȩ fides crefc̾e dr̃. Cognitio ⁊ affectꝰ.¬

Expanded text:
rigat; quia si nihil ex his quae credenda sunt cognosceretur, non haberet fides quo se per intentionem in bono opere dirigeret, neque ad quid bene operando spem suam excitaret. Sed aliud est in quibusdam cognitionem fide transcendere; aliud illa quae nunquam ignoranda sunt credenda nescire. Illic meritum fides habet ubi etiam cognitione non discernit; hic quia a cognitione omnino destituitur cadit ipsa, et fides ejus desistit. CAP. IV. De incremento fidei. Duo sunt secundum quae fides crescere dicitur: cognitio et affect
Abbreviated transcription (Latin):
e fide tractare uolentib uii. in qͥrenda ꝓponimꝰ. d
sit fides. In quo cõstat fides. De in crem̃to fidei. de his q̃
ꝑtinent ad fidẽ. Si ab micio scłm mutationẽ tẽporũ. muta¬
ta sit fides credentiũ. Qͥdsit qd minus nichil unꝗͣ ueri fi¬
des hab̃ȩ potuit. Desac̾m̃to fidei ⁊ uirtute ipsuis. Singu

Expanded text:
De fide tractare volentibus, septem inquirenda proponimus. Quid sit fides. In quo constat fides. De incremento fidei. De his quae pertinent ad fidem. An ab initio secundum mutationem temporum, mutata sit fides credentium. Quid sit quo nihil minus vera fides unquam habere potuit. De sacramento fidei et virtute ipsius. Singula
Abbreviated transcription (Latin):
ñ cõp̃hendimꝰ. sola fide nb credibilia eẽ ⁊ n̾a ꝑsuademus. Qd̾
sihano diffinicionẽ alio mͦ erponimꝰ. possumꝰ dicere. q fide̾
ñ in eo qd̾ sit. sed quid faciat diffinit᷑. Ut sit sens fides est.
nr̃a. qm̃ in ipsis cstat bonũ nr̃m. Est gͦ fides sub̾a rerum
spandarũ. q bona in isibilia q̃ ꝑactũ non dũ p̃sentia st̃.
iã ꝑfidc̃ incordib nr̃is subsistunt. ⁊ ipsa fides eoꝵ in nb ẽ. sub¬
sistentia corũ. Cũ em̃ res quȩ libet apud nos subsistant. ł

Expanded text:
demus. Quod si hanc diffinitionem alio modo exponimus possumus dicere quod fides non in eo quod sit, sed quod faciat diffinitur, ut sit sensus. Fides est nostra, quoniam in ipsis constat bonum nostrum. Est ergo fides substantia rerum sperandarum; quia bona invisibilia quae per actum nondum praesentia, sunt per fidem in cordibus nostris subsistunt; et ipsa fides eorum in nobis subsistentia eorum est. Cum enim res quaelibet apud nos subsistant; ve
Abbreviated transcription (Latin):
sacͣm̃tis dei cõstat scĩficationẽ susciꝑe cõtẽnit. d̾ria gͦ
simł s̃. fides. sac̾m̃tũ. ⁊ opꝰ. In fide xͥ ano fortitudo tribu¬
it᷑. insac̾m̃tis arma. ioꝑib uͦ bonis tela cõtͣ diabolũ

Expanded text:
sacramentis Dei constat sanctificationem suscipere contemnit. Tria ergo sacramentis Dei constat sanctificationem suscipere contemnit. Tria ergo simul sunt, fides, sacramentum, et opus. In fide, Christiano fortitudo tribuitur, in sacramentis, arma; in operibus bonis, tela contra diabolum
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ. uͭi. ad p̃ꝑationẽ cõstituta sunt: His gͥ ꝓut ratio pos¬
tulare uidebat᷑ p̃tractatis. ad ea quȩ restant explicanda
xͥ sine pꝰ. ad salutẽ optinendã necessaria fuer̾. idẽ.
fides ⁊ sac̾m̃ta fidei. ⁊ oꝑa bona: Quȩ tria ita choerent
ut salutis affectũ hab̃e ñ possint sisimł ñ fuerit᷑. fides.n¬
dei susciꝑe renuũt. saluari ñ possunt. quia dilectionẽ
dei non hñt. cuiꝰ p̃cepta insacͣm̃tis eiꝰ cõtẽnunt. Uerũtam̃
uͥfides cũ dilectione ẽ. sic̃ non minuit᷑ mi̾tũ. ⁊̃ si opus
qd̾ inuero ꝓposita denocionis ÷ ext̾iis non ꝑficit᷑. sic salutis
desiderio ẽ articło necessitatis excludit᷑. Ubi aũt tͥa si¬
mł hab̃i p ossunt. sine ꝑiculo salutis nullatenus ab eẽ
posst̃. Quia nec fides. mĩtũ habet. sidũ potest oꝑari
negligit. nec optis bonũ ẽ. aliqd̾. si sine fide sit. Et rur¬
sus fides oꝑans hominẽ sanctificare ñ sufficit. si eã q̃ in

Expanded text:
onem, tertia ad praeparationem constituta sunt. His igitur prout ratio postulare videbatur pertractis, ad ea quae restant explicanda ad salutem obtinendam necessaria fuerunt, id est fides, sacramenta fidei, et opera bona. Quae tria ita cohaerent ut salutis effectum habere non possint si simul non fuerint. Fides eDei suscipere renuunt, salvari non possunt, quia dilectionem Dei non habent cujus praecepta in sacramentis ejus contemnunt. Verumtamen ubi fides cum dilectione est, sicut non minuitur meritum etiam si opus quod in bono proposito devotionis est exterius non perficitur, sic salutis desiderio est, articulo necessitatis excluditur. Ubi autem tria simul haberi possunt, sine periculo salutis nullatenus abesse possunt, quia nec fides meritum habet si dum potest operari negligit, nec opus bonum est aliquid si sine fide fit. Et rursum fides operans hominem sanctificare non sufficit, si eam quae in
Abbreviated transcription (Latin):
incogniciõe. Cognitionẽ aũt hic intelligimis soientiam.
rer̃. ñ illã ꝙ̃ exp̾sentia ipsar̃ c̃p̃hendit᷑. s illã q̃ ⁊audetu
solo ꝑcipit᷑. et exu̾borũ significatione manifestat᷑. c̃ id qͥ¬
ł ñsit ita ut dr̃. scientia tam̃ ẽ in qnͣtũ intelligit. et scit
qͣ res ẽẽ uł nõ eẽ. credit᷑. Ad hanc cognitionẽ sifidos accedat
ut credat᷑ qͥ audiebat᷑. et intelligebat᷑. ẽ. cre dulitas ieog¬
nitioẽ. et inuenit᷑ ineredulitate fid ei sub̾a. anegnitiono mat̾ia.

Expanded text:
in cognitione est. Cognitionem autem hic intelligimus scientiam rerum non illam quae ex praesentia ipsarum comprehenditur, sed illam quae auditu solo percipitur, et ex verborum significatione manifestatur. Cum non sit ita ut dicitur; scientia tamen est inquantum intelligit et scit qqua res esse vel non esse creditur. Ad hanc cognitionem si fides accedat ut credatur quod audiebatur et intelligebatur, est credulitas in cognitione, et invenitur in credulitate fidei
Abbreviated transcription (Latin):
estat nunc t̾ria pars de unͬ. q̃ ꝓpositȩ fuerãt discu¬
cienda. In tͥplici mat̾ia. omĩa diuina sacͣm̃ta cõficiunt᷑.
scł aut in reb. aut infactis. aut in u̾bis. Quia .n. totus
homo corruptus erat. totũ qd̾ hoĩs foris erat. ad sacͣm̃tũ
sum̃dũ erat. ut totũ in sacm̃to foris sanctificet᷑. ⁊ into¬
to uirtus sacͣm̃ti intꝰ remediũ oꝑet᷑. Itaq in reb sacm̃ta
sanctificanda erant. ut sanctificaret᷑ hoĩs mat̾ia. infactis
ut oꝑa. indictis ut u̾ba. ut totũ indelicet scĩnsit: ⁊ qd̾ hõ

Expanded text:
fuerant, discutienda. In triplici materia omnia divina sacramenta conficiuntur, scilicet aut in rebus, aut in factis, aut in verbis. Quia enim totus homo corruptus erat, totum quod hominis foris erat ad sacramentum sumendum erat, ut totum in sacramento foris sanctificetur, et in toto virtus sacramenti intus remedium operetur. Itaque in rebus sacramenta sanctificanda erant. Ut sanctificaretur hominis materia, in factis ut opera; in dictis ut verba, ut totum videlicet sanctum sit,
Abbreviated transcription (Latin):
susceptio uͦ quantũ ad obedientẽ necessitatis. Uis scire quia
inistis uisibilib speciebꝰ. ad curandos morbos spales. remediũ
as̃ ñ sumit.s solũ sac̾m̃tũ c̃stituit: Accipe sac̾m̃tũ desacͣm̃¬
to. E gͦtauit ezechias : ⁊ missus ẽ. ad eũ ysaias ꝓpħa. qͥ eimor¬
tẽ inminentẽ p̃diceret. Quo auditu t̾ritus ⁊ t̾ro recompnc̃¬
cõtinuo ysaias. nt xU. annos uitȩ illuis adiciendos annim
rando nouam nouo mͦ medicinã p̃paret. A pposita ẽ. medi¬
cina foris : ut uirtus occulta intus oꝑaret᷑. et ñ erat sani¬
tas ex medicina : qm̃ scd̃ se cõtraria sanitati erat medi¬
cina. nt aꝑte monstraret᷑ : qm̃ ex illa ñ erat. qd̾. ꝑ illã
erat. Magnũ de sacͣm̃tis sac̾m̃tũ cõm̃datũ ẽ. E ger ẽ.

Expanded text:
susceptio vero quantum ad obedientem necessitatis. Vis scire quod susceptio vero quantum ad obedientem necessitatis. Vis scire quod in istis visibilibus speciebus ad curandos morbos spiritalis remedium Deus non sumit, sed solum sacramentum constituit? Accipe sacramentum de sacramento. Aegrotavit Ezechias et missus est ad eum Isaias propheta, qui ei mortem imminentecontinuo Isaias, ut quindecim annos vitae illius adjiciendos annuntrando novam novo modo medicinam praeparet. Apposita est medicina foris, ut virtus occulta intus operaretur et non erat sanitas ex medicina, quoniam secundum se contraria sanitati erat medicina, ut aperte monstraretur, quoniam ex illa non erat quod per illam erat. Magnum de sacramentis sacramentum
Abbreviated transcription (Latin):
et ego dico. qm̃ qͥhoc fac̃ ñ clamnat᷑. Ꝙuis gͦ medius locꝰ¬
erit. eiꝰmodi. homines capiens nec saluiandos q aqu̾a ñ ha¬
bent. nec damnandos q fidẽ habẽt. E st homo qͥfidẽ ha¬
bet. ⁊ cũ fide dilectionẽ. aquã ñ ht̃: ñ tam̃ aquã cõtem¬
nẽs. s aquã hab̾e uolens ⁊ ñ ualens. Hunc gͦ aqua absens
tutes alias. ⁊ bonis ero ⁊ sufficiet mͥ. Uide gͦ si dilectionẽ
dĩ hab̾e potes. ⁊ p̃cepta euis cõtẽnere. Sigͦ dilectionẽ dĩ
habes. stude. satage. conare quantũ potes ꝑfic̾e manda
ta. ⁊ si incidis in necessitatẽ. quere pietatẽ. Si enĩ necessi¬
tas nõ ẽ quȩ p̃tendat᷑ cõtemptꝰ nõ excusat᷑. Uide gͦo quia¬
sacͣm̃ta a̾ci medicinȩ s̃ spales. quȩ foris corꝑibus adhibentur
ꝑuisibilẽ speciẽ: s intꝰ animas sanant ꝑ inuisibilẽ u̾itatem.
Quorũ qͥdẽ institutio quantũ ad pcipientẽ dispensationis ÷.

Expanded text:
et ego dico quod qui hoc facit non damnatur. Quis ergo erit medius locus ejusmodi homines capiens, nec salvandos quia aquam non habent, nec damnandos quia fidem habent? Est homo qui habet fidem, et cum fide dilectionem, aquam non habet; non tamen aquam contemnens, sed aquam habere volens et non valens. Hunc ergo aqua absens tutes alias; et bonus ero, et sufficiet mihi. Vide ergo si dilectionem Dei habere potes, et praecepta ejus contemnere? Si ergo dilectionem Dei habes, stude, satage, conare, quantum potes perficere mandata ejus; et si incidis in necessitatem, quaere pietatem. Si enim necessitas non est quae praetendatur: contemptus non excusatur. Vide sacramenta Dei medicinae sunt spiritales; quae foris corporibus adhibentur per visibilem specimen, sed intus animas sanant per invisibilem vitutem. Quorum quidem institutio quantum ad praecipienten, dispensationis est,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑministeriũ ministrantis qd̾ sc̃ificandũ ẽ scificatur. Ut sit
qͥdẽ una uirtus ꝑunũ opꝰ. ad unũ effectũ. Quȩ qͥd ẽ uirtus
mueris. s ñ similit̾ ab illo uenit ꝑ quẽ uenit. qr auctor

Expanded text:
per ministerium ministrantis quod sanctificandum est sanctificatur, ut sit per ministerium ministrantis quod sanctificandum est sanctificatur, ut sit quidem una virtus per unum opus ad unum effectum, quae quidem virtus muneris, sed non similiter ab illo venit per quem venit, quia auctor
Abbreviated transcription (Latin):
tinta ꝑ dispensatorẽ. Prunũ creator ꝑmaiestatẽ uasa for¬
mauit. pea salnator ꝑinstitutionẽ ead ꝓposint. postremo
dispensator ꝑbenedictionẽ ħ ipsa mundauit: ⁊ gr̃a imple¬
uit. Et apparet mirabile. q qͥmaior fuit. qd̾ minꝰ erat
.fec̃. et qͥ minor fuit fec̃ qd̾ mauis funt. Plus .N. sanctifica
tio cõtalit quã creatio. qm̃ mereatione naturã acceꝑunt
ut eeñt. in sanctificatione gr̃am ut bona scã eent. Sigͦ
Deus .n. sine homine creat. s hõ sine deo ñ scificat. Ut gr̃a
qͦdã modo asũmo incipiat. ⁊ in uno ꝯsũmet᷑. et inhoc ipso
descensꝰ grẽ nb̃ significet᷑. q nͥ grã descendet. iacentes ñ ele¬
instituit. pꝰea saluator ꝑse qͥdẽ. s in nr̃o. hoc ẽ. solus ⁊ in
humanitate. Scificat postremo sac̾dos. neq ꝑse. neq in
suo. q neo solus ipse ẽ qͥ oꝑatur. nec uirtus ipsiuis ẽ. q̃ ad scĩ¬
ficationẽ tͥbuit᷑. Ipse enĩ ministranti eooꝑat᷑. enus uirtute

Expanded text:
dispensatorem. Primum Creator per majestatem vasa formavit, postea Salvator per institutionem eadem proposuit; postremo dispensator per benedictionem haec ipsa mundavit; et gratia implevit. Et apparet mirabile, quod qui major fuit, quod minus erat fecit; et qui minor fuit, fecit quod majus fuit. Plus enim contulit sanctificatio quam creatio, quoniam in creatione naturam acceperunt uDeus enim sine homine creat, sed homo sine Deo non sanctificat. Ut gratia quodammodo a summo incipiat, et in imo consummetur; et in hoc ipso descensus gratiae nobis significetur, quia nisi gratia descenderet, jacentes non eleInstituit postea Salvator per se quidem sed in nostro, hoc est solus et in humanitate. Sanctificat postremo sacerdos neque per se neque in suo, quia nec solus ipse est qui operatur, nec virtus ipsius est quae ad sanctificationem tribuitur. Ipse enim ministranti cooperatur, cujus virtute
Abbreviated transcription (Latin):
saluare potest : qͥ uirtutẽ suã ⁊ scificationẽ ⁊ salutẽ. qͦtũq
ipse uoluerit mͦ hõĩ largiri pot̾. Illo nãq spũ. quo docet ho¬
minẽ sine u̾bo: iustificate ⁊̃ ualet siuoluerit sine sacͣm̃to.
q nͥtꝰ dei ex necessitate elem̃tis non subdit᷑ : ⁊̃ si grã dei
ex dispensatione ꝑsacͣm̃ta donet᷑. hinc ẽ. qd̾ qͦsdã ⁊̃ sine
huiꝰ modi sacm̃tis iustificatos legimꝰ. ⁊ credimus saluatos:
quẽ ad modũ ieremias inutero scĩficatus legr̃. ⁊ ioħs bap
turali lege iusti deo placuer᷑. ħ sacram̃ta h abuissȩ ñlegimꝰ:
dequorũ tam̃ salute nequaquã dubitamꝰ. ⁊ qͥ exillis sacm̃ta
ista pꝰ iistificationẽ susceꝑũt: signa mag̃ uisticiȩ suȩ habuer̃
in istis. quã causã existis. Qͥ uͦ ꝑ sp̃m dei qͥcqͥd c̃fert᷑ mistis sine¬

Expanded text:
salvare potest, qui virtutem suam et sanctificationem et salutem quocunque salvare potest, qui virtutem suam et sanctificationem et salutem quocunque ipse voluerit modo homini largiri potest. Illo namque spiritu quo docet hominem sine verbo, justificare etiam valet si voluerit sine sacramento; quia virtus Dei ex necessitate elementis non subditur, etiam si gratia Dei ex dispensatione per sacramenta donetur. Hinc est quod quosdam etiam sine hujusmodi sacramentis justificatos legimus et credimus salvatos. Quemadmodum Jeremias in utero sanctificatus legitur, et Joanneturali lege justi Deo placuerunt: haec sacramenta habuisse non legimus, de quorum tamen salute nequaquam dubitamus, et qui ex illis sacramenta ista post justificationem susceperunt signa magis justitiae suae habuerunt in istis quam causam ex
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. qͣntũ ad hominẽ uͦ obedientẽ necessitatis. qm̃ inpotesta¬
te d̾ei ẽ. ⁊ p̃t̃ ista hominẽ saluare. s inpotestate hoĩs ñ ẽ. siñ
istis ad salutẽ ꝑuenire. Potuit .n. dĩ hominẽ saluare ⁊̃ si ista
ñ instituisset. s hõ nullatenꝰ saluari posset. si ista cõtemneret.
Dicit scͥpturi ñ pot̃ saluari qͥbaptizatus non fu̾it. qui hoc uł hoc
ñfec̾it. saluari ñ pot̃. Et cõfitemur q uerũ ẽ. et q saluari
ñ pot̾ hõ qͥ caret his. sine qͥb ab hoiẽ salus hab̃i ñ pot̃. homosiñ
his saluari ñ pot̾. set ds̃ siñ his salnare pot̃. Homo quippe sine
his saluari poss. fisine his saluari inpotestate hominis eẽt. ⁊si
posset homo ꝓ arbitͥo suo ista q̃ ad salutẽ optinendã ꝓpositas
relinquere. ⁊ scd̾m suã electionẽ. alia ad salutẽ ia ꝑuenire.
Q uod q hõĩ omnino impossibile ẽ : ꝓptea rectissime dr̃. quia
hõ sine his omnino saluari ñ pot̃. Ds aut̃ sine his hominẽ

Expanded text:
cessitatis. Quoniam in potestate Dei est praeter ista hominem salvare, sed in potestate hominis non est sine istis ad salutem pervenire. Potuit enim Deus hominem salvare etiam si ista non instituisset, sed homo nullatenus salvari posset si ista contemneret. Dicit enim Scriptura: Non potest salvari qui baptizatus non fuerit ; qui hoc vel hoc non fecerit salvas sine quibus ab homine salus haberi non potest. Homo sine his salvari non potest, sed Deus sine his salvare potest. Homo quippe sine his salvari posset si sine his salvari in potestate hominis esset, etsi posset homo pro arbitrio suo ista quae ad salutem obtinendam proposita sunt relinquere, et secundum suam electionem alia ad salutem via pervenire. Quod quia homini omnino impossibile est, propterea rectissime dicitur, quod homo sine his omnino salvari non potest. Deus autem sine his hominem
Abbreviated transcription (Latin):
c̃iuncam᷑. St̃ hoĩes qͥqͣsi pietate qdã. impii in deũ ef¬
ficiunt᷑. et dũ ultͣ id qd̾ inu̾itate᷑ sentuĩt. in ipsã u̾tatẽ
offendut. H aut̃ ignorantia multoᷤᷤ parit errores.tã
de bonitate ꝗͣ deu̾itate. Dicũt alii bonitati diinȩ ñ
ẽẽ ꝯueniens. ut moꝑa sua crudelis eẽ dicat᷑. et ut ali¬
qͥd ex his q̃ fec̃ ꝑire ꝑmitat. qͥ nicħ ad ħ fec̃ ut ꝑeat. Ita¬
dũ se honorare putãt bonitatẽ : offendũt u̾itatẽ. Q ͥ
i.piꝰ fuit ut ñ eristentia crearet. iustꝰ ẽ. ut errantia
et delinquentia uidicet. Alii dict̃ adiusticiã hoĩs ꝑti¬
n̾e. ut in hac uita sine pugna uiuat. cũ potiꝰ iustus
eẽ ñ possit.si ñ pugnat. N eq i. adiusticiã ħꝰ uitȩ
ꝑtinet ñ tẽptari. s atẽptatione ñ suꝑari. Nec ut qͥbo

Expanded text:
i in Deum efficiuntur, et dum ultra id quod in veritate est sentiunt in ipsam veritatem offendunt. Haec autem ignorantia multos parit errores, tam de bonitate quam de veritate. Dicunt alii bonitati divinae non esse conveniens ut in opera sua crudelis esse dicatur, et ut aliquid ex his quae fecit perire permittdum se honorare putant bonitatem, offendunt veritatem. Qui enim pius fuit ut non existentia crearet, justus est ut errantia et delinquentia judicet. Alii dicunt ad justitiam hominis pertinere ut in hac vita sine pugna vivat, cum potius justus esse non possit si non pugnet. Neque enim ad justitiam hujus vitae pertinet non tent
Abbreviated transcription (Latin):
quando nult. sic sepe etiã. qn non uult moneatur. E xrm̃ gͦ
carnale ꝯm̾ciũ ab hoĩe ererceri ñ debuit. ex quo illud sine
turpi cõcupiscentia et carnus libidine exerceri ñ potuit.
Ipse em̃ s̃ hoc illicitũ fec̃. ex qͦ setalẽ fec̃. qͥ illud licite implere
ñ possit. S q carnis humanȩ infirmitas turpuis ad onꝑiẽ
cõcupicentiã efflueret. siñ in parte aliqua licite exci¬
ꝑet᷑. cõcessũ ẽ pꝰ ea ad remediũ qd̾ pͥꝰ ad officiũ solũ suerat
institutũ. ut cdũ ꝑ in dulgentiã ꝓmaiori malo euitando
agit᷑. ipsũ qd̾ ei in ẽ malũ infirmitatis ꝑpudiciciã cõuiga¬
lẽ excuset᷑. Et de pͥma qͥd ẽ institutiõe c̃iugii. hȩo inp̃sen

Expanded text:
quando vult, sic saepe etiam quando non vult moveatur. Exinde ergo quando vult, sic saepe etiam quando non vult moveatur. Exinde ergo carnale commercium ab homine exerceri non debuit; ex quo illud sine turpi concupiscentia et carnis libidine exerceri non potuit. Ipse enim sibi hoc illicitum fecit, ex quo se talem fecit qui illud licite implere non possit. Sed quia carnis humanae infirmitas turpius ad omnem concupiscentiam efflueret si non in parte aliqua licite exciperetur; concessum est postea ad remedium, quod prius ad officium solum fuerat institutum. Ut dum per indulgentiam pro majori malo evitando agitur, ipsum quod inest ei malum infirmitatis, per pudicitiam conjugalem excusetur. Et de prima quidem instit
Abbreviated transcription (Latin):
festa fieret. unũ in corꝑe humano m̃brũ potestati anime
subtrarit. ꝑ quod posteritas in carne seminanda fuit. ut.
õs qͥ ꝑ illud generant᷑ se filios mobedientiȩ eẽ intelligãt.
et exsua. origine qͣles. et ex qͥlib genenĩt᷑ agnoscãt. Quia
g᷑ in hoc membro ꝑ qd̾ humana ꝓpagatio transire debuit
signũ mobedientie positũ ẽ. cunctis ꝑ illu̾d transeuntibus
manifeste ostendit᷑. qm̃ cũ culpa inobedientiȩ gen̾antur.
Quasi .n. in ipso titulo qui portȩ inscͥptꝰ ẽ ꝑ quã transeunt ag¬
noscunt unde uenuĩt ⁊ quo nadunt. ꝑ ropt᷑ hoc gͦ cet̾a
m̃bra corꝑis quȩ imperiũ rõnis sequunt᷑. sine culpa oꝑari
posst̃. Hoc uͦ m̃brũ in qͦ cõcupiscentia p̾cipue regnat. qr
nutũ uoluntatis ñ seqͥt᷑. sine culpa ñ oꝑat᷑. Intantũ .n. ħ
m̃brũ corꝑis imperiũ am̃ȩ ñ seqͥt᷑. ui sic̃ aliqñ ñ mouet᷑¬

Expanded text:
festa fieret unum in corpore humano membrum potestati animae festa fieret unum in corpore humano membrum potestati animae subtraxit, per quod posteritas in carne seminanda fuit, ut omnes qui per illud generentur se filios inobedientiae esse intelligant, et ex sua origine quales et ex qualibus generentur agnoscant. Quia ergo in hoc membro per quod humana propagatio transire debuit signum inobedientiae positum est, cunctis per illud transeuntibus manifeste ostenditur quod cum culpa inobedientiae generantur. Quasi enim in ipso titulo qui portae inscriptus est per quam transeunt, agnoscunt unde veniunt et quo vadunt Propter hoc ergo caetera membra corporis quae imperium rationis sequuntur sine culpa operari possunt; hoc vero membrum in quo concupiscentia praecipue regnat, quia nutum voluntatis non sequitur; sine culpa non operatur. In tantum enim hoc membrum corporis imperium animae n
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ: iã post peccatũ carnis cõmixtio sine carnali cõcupiscentia
fieri ñ pot̃. Fortasis aut̃ alique̾ mouere pot᷑. qͣre pꝰ peccatũ hõ
ħ potissimũ opꝰ sine peccato explere ñ pot̾. S diligent᷑ consi¬
tori suo subiectus fuit nullã in carne sua contradicionẽ inue¬
nit ⁊ erãt m̃bra corporis ĩꝑio animȩ subiecta. ut nec p̃t̃ ip¬
sã aliqñ mouerentur neq ad aliqͥd contra ipsã. Post quã aũt
sp̃s adu̾sus creatorẽ suũ ꝑ suꝑbiã intumuit. mi̾to in suo inferi¬
ori uis antiq dominationis amifit. ut membra corꝑis. iã
eiꝰ ĩꝑio ad iniuriã creatoris uloiscendã contradicerẽt. quȩ
illi nͥ ꝑcreatorẽ subiecta eẽ ñ deberẽt. Quia uͦ uita humana
rõnał potestatẽ haberet. uindictã suã ds̃ in parte ꝑiusticiã
pa plecteretur et natura fou̾et᷑. Ut gͥ mobedientia mani¬

Expanded text:
est, jam post peccatum, carnis commistio sine carnali concupiscentia est, jam post peccatum, carnis commistio sine carnali concupiscentia fieri non potest. Fortassis autem aliquem movere potest, quare post peccatum homo hoc potissimum opus sine peccato explere non potest. Sed diligenter consilis creatori suo subjectus fuit, nullam in carne sua contradictionem invenit; et erant membra corporis imperio animae subjecta, ut nec praeter ipsam aliquando moverentur, nec ad aliud contra ipsam. Postquam autem spiritus adversus creatorem suum per superbiam intumuit, merito in suo inferiori jus antiquae damnationis amisit, ut membra corporis jam ejus imperio ad injuriam creatoris ulciscendam contradicerent, quae illi nisi per creatorem suum subjecta esse non deberent. Quia vero vita humana onalis potestatem haberet, vindictam suam Deus in parte per justitiam pa plecteretur, et natura foveretur. Ut igitur inobedientia mani
Abbreviated transcription (Latin):
tation̾e peccati suggerit. Dem̃ prudencia carnis ꝑ delec tatio¬
nẽ peccati decepta. nitionẽ ad consensũ iniquitatis trahit.
Propt̃ has ⁊ huiꝰ cemodi rõnes. discreta ẽ. humana nat᷑a.
ut in alt̾a parte robustior eet. in alt̾a uͦ infirmior aemõ¬
staͣret᷑. ut inea unum inueniret᷑ qd̾ regeret: et aliud qd̾ rege¬
rot᷑. Adiuncta ẽ deinde foris in carne ⁊̃ discrecio sensim̃. Quȩ
qͥdẽ qnͣtũ adurtutẽ sac̾m̃ti inconuigio necessaria non fuit. s
q sine ea in officio conuigii ministeriũ gena̾ndi impleri. ñ po¬
tuit. Sic gͥ ante peccatũ institutũ fuit cõuigiũ. et conugii
officiũ utr̃q ad sacͣm̃tũ. ut coniugiũ. qͥd ẽ sanctificaret᷑. pura
m̃tis dilectione. officiũ qͦq conugii impleret᷑. sine cariis pol¬
lutione. Nunc u q perpeccatũ hoĩs raro humana corrupta

Expanded text:
tationem peccati suggerit: deinde prudentia carnis per delectatiotationem peccati suggerit: deinde prudentia carnis per delectationem peccati decepta, rationem ad consensum iniquitatis trahit. Propter has et hujusmodi rationes discreta est humana natura ut in altera parte robustior esset, in altera vero infirmior demonstraretur, ut in ea unum inveniretur quod regeret, et totum quod regeretur. Adjuncta est deinde foris in carne etiam discretio sensuum, quae quidem quantum ad virtutem sacramenti in conjugio necessaria non fuit, sed quia sine ea in officio conjugii ministerium generandi impleri non potuit. Sic igitur ante peccatum institutum fuit conjugium et conjugii officium, utrumque ad sacramentum, ut conjugium quidem sanctificaretur pura mentis dilectione; officium quoque conjugii impleretur sine carnis pollutione. Nunc vero quia per peccatum hominis caro humana corrupta
Abbreviated transcription (Latin):
diinis ⁊ ininisibilibꝰ intendens. et diinȩ uoluntati se confor¬
mans. Post hȩc alia quȩdã tr̃ ad corporilia. et insibilia respiciẽs
sualitati dominabat᷑. q̃ t̾cio ⁊ imo loco fuenat costituta. Sic
itaq tͥa inuenta s̃ in homine. sapientia. prudentia. et sensua
ad humana ⁊ sensualitas uͦ ħ ẽ. affectus siue appetitus ad teͬre
gebat᷑. unferuis regebat. Adhanc similitudinẽ tͥa anima¬
lia foris facta st̃. unũ rõnale qd̾ dominabat᷑. aliud irrõnale
qd̾ subiciebat᷑. t̾ciũ rõnale similit̾ qd a suꝑiori qͥd ẽ regebat᷑.
et cũ suꝑiore inferiori dominabat᷑. Erat gͥ uir inago
sapientiȩ. femina forma prudentiȩ bestie aũ similitudo sen¬
sualitatis: et cõcupiscentiȩ. ꝑroptea serpens feminã pecca¬
tũ suadendo decep̃. femina uͦ uirũ decepta ad cõsensũ in¬
clinauit: q concupiscentia prudenciȩ carnis primũ deleo¬

Expanded text:
divinis et invisibilibus intendens et divinae voluntati se confordivinis et invisibilibus intendens et divinae voluntati se conformans. Post haec al a quaedam ratio ad corporalia et visibilia respiciens,sualitati dominabatur, quae tertio et imo loco fuerat constituta. Sic itaque tria inventa sunt in homine: sapientia, prudentia et sensualad humana; sensualitas vero hoc est affectus sive appetitus ad terrengebatur et inferius regebat. Ad hanc similitudinem tria animalia foris facta sunt. Unum rationale quod dominabatur, secundum irrationale quod subjiciebatur, tertium rationale similiter quod a superiori quidem regebatur, et cum superiore inferiori dominabatur. Erat igitur vir imago sapientiae, femina forma prudentiae, bestia autem similitudo sensualitatis et concupiscentiae. Propterea serpens feminam peccatum suadendo decepit, femina vero virum. Decepta ad consensum inclinavit, quia concupiscentia prudentiae carnis primum delec
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ eccłiȩ suȩ. Iter̾ ne ociosa eẽt societas conuigał int̃ mas¬
culũ ⁊ feminã. ꝓptẽa pꝰ sac̾m̃tũ ꝯiugii additũ ẽ. ofsicium
qd̃ in c̃mirtione carnis expleri debuerat. Ut meo ꝯmncti¬
⁊ exercerentur ꝑ obedientiã admrtutẽ. ⁊ fructificarẽt
ꝑpłi gena̾tionẽ. In quo officio masculo quidẽ qͥ suꝑior erat
datũ ẽ qd̾ ꝓpagandũ fuisset. de suo seminare. femine añ c̃ciꝑe
et parere. Ut meadẽ similitudine demonstraret᷑ qm̃ in illa
inuisibili societate. anima rõnał nullatenꝰ fruetificare pos¬
set. nͥ pͥꝰ sem̃ nͥtutis adeo ꝯciꝑet. Erat ad huc alud innatua
humana. qd̵ ꝑsocietatẽ ꝯuigii monstrari debuisset. Sic qͥpe
conilitus ẽ. homo ut qͥddã in eo supp̾inũ eẽt. et in homine
nichil altiꝰ eẽt. ꝑ ost illud aũt aliud subillo eẽt. et subiectũ
illi. dem̃ alind nouissimũ. et inimo ꝯstitutũ. et eet̾is duobus
subiectũ. E ut qͥppe in homine ratio supp̃mo loco cõstituta. soł

Expanded text:
e suae. Iterum ne etiosa esset societas conjugalis inter masculum et feminam, propterea post sacramentum conjugii additum est officium quod in commistione carnis expleri debuerat, ut in eo conjuncti exercerentur per obedientiam ad virtutem, et fructificarent per prolis generationem. In quo officio masculo quidem qui superior erat datum est quod propagandum fuisset de suo seminare, feminae autem concipere et parere, ut in eadem similitudine demonstraretur quod in illa invisibili societate anima rationalis nullatenus fructificare posset, nisi prius semen virtutis a Deo conciperet. Erat adhuc aliud in natura humana quod per societatem conjugii monstrari debuisset. Sic quippe conditus est homo, ut quiddam in eo supremum esset, et in homine nihil altius esset. Post illud autem aliud sub illo esset et subjectum illi; deinde aliud novissimum in imo constitutum, et in caeteris duobus subjeetum. Erat quippe in homine ratio supremo loco constituta, solis
Abbreviated transcription (Latin):
Sius dicere uerũ : dic fides. Si gͦ sacͣm̃tũ aquȩ qd̾ minus
ẽ. saluat qͦsdã ñ habentes fidẽ. ⁊ ñ imputatur eis q fidẽ ñ
habent. q eã hab̾e non possunt.: quomodo fides quȩ
maior ẽ ñ lib̾at habentes fidẽ ⁊ sacͣm̃tũ aquȩ. ñ habentes.
⁊ nõ multo mag̃ parcet᷑ eis. ꝓeo qd̾ sac̾m̃tũ aq̃ ñ habent. q̃¬

Expanded text:
ere verum, dic fides. Si ergo sacramentum aquae quod minus est salvat quosdam non habentes fidem; et non imputatur eis quod fidem non habent, quia eam habere non possunt. Quomodo fides quae major est non liberat habentes fidem et sacramentum aquae non habentes; et non multo magis parcetur eis
Abbreviated transcription (Latin):
diximꝰ. ad hȩc ꝑcipienda rõ tẽꝑis ñ c̃stringĩs. Quẽ ad modũ
hi qͥ sub natunili lege erant uisti. eiꝰmodi sacͣm̃tis ñ imbueban¬
t᷑ : sic̃ ⁊ p̃ceptis eiꝰmodi ñ tenebãt᷑. Quicũq gͦ rẽ sac̾m̃ti. in
fide recta ⁊ caritate uera habuer̃: sacͥm̃tis istis dãnabilit᷑
necessitate susciꝑe ñ potuer̃. Quid gͦ tibi udet᷑ tuqͥcũq sa¬
cͣm̃ta dei nen̾aris. ⁊cũ te sacͣm̃ta dĩ honorare putas. dm̃
inhonoras : Sacͣm̃tis indicis necessitatẽ. ⁊ auctori sacm̃to¬
rũ tollis potestatẽ. ⁊ negas pietatẽ. Dicis mͥ q qͥñ ht̃ sacm¬

Expanded text:
nda ratio temporis non constringit. Quemadmodum ii qui sub naturali lege erant justi, ejusmodi sacramentis non imbuebantur, sicut et praeceptis ejusmodi non tenebantur. Quicunque ergo rem sacramenti in fide recta et charitate vera habuerunt, sacramentis istis damnabiliternecessitate suscipere non potuerunt. Quid igitur tibi videtur, tu quicunque sacramenta Dei veneraris, et cum te sacramenta Dei honorare putas Deum inhonoras? Sacramentis indicis necessitatem, et auctori sacramentorum tollis potestatem, et negas pietatem. Dicis mihi quod qui
Abbreviated transcription (Latin):
suo sanant. q nasa egͦtũ noneurant. s medicina. łꝰ gͦ ad
hoc instituta sunt sacm̃ta ut ex eis eẽt qd̾ ineis eẽt. s ut ꝑi¬
ciã suã medicus ostendet. in illo remediũ p̃parauit. aquo lan¬
guidus occasionẽ morbi accep̃. Quia enĩ homo insibilia cõcupiᷤ¬
cens corruptus fuerat. cõgrue reparandus ineisdẽ infibilib salu¬
tis occasionẽ reciꝑe debebat. ut ꝑ eadẽ resurgeret : ꝑquȩ corruerat.

Expanded text:
suo sanant, quia vasa aegrotum non curant, sed medicina. Non ergo ad hoc instituta sunt sacramenta ut ex eis esset quod in eis esset; sed ut peritiam suam medicus ostenderet in illo remedium praeparavit, a quo languidus occasionem morbi accepit. Quia enim homo visibilia concupiscens corruptus fuerat, congrue reparandus in eisdem visibilibus salutis occasionem recipere debebat, ut per eadem resugeret per quae corruerat.
Abbreviated transcription (Latin):
dissoluta. ad det̾omi sẽꝑ deficeret talib fiudiis nuttͥen¬
da fuerat. in quib et rerũ narierate foris excitata.
et emulatione uirtutũ intus. adcensa ꝓficiendi occasiõẽ
inueniret. Duuisa s̃ tẽpora. ⁊ distincta loca. ꝓposite
species corponiles. inuincta sindia. ⁊ oꝑa erercenda.
ut mediemã int̾ioris hoĩs extĩor homo p̃ꝑaret. et ei sub
cẽ ⁊ ꝓdeẽ ad cdiscet. ħã cũ pͥꝰ uita humana ꝑ aduo er̾titatiom
gen̾a cucurriss. in alt̾o ad necessitatẽ. in alt̾o ad uoluptatẽ.

Expanded text:
dissoluta ad deteriora semper deficeret; talibus studiis nutriendissoluta ad deteriora semper deficeret; talibus studiis nutrienda fuerat in quibus et rerum varietate foris excitata, et aemulatione virtutum intus accensa, proficiendi occasionem inveniret. Divisa sunt tempora et distincta loca, propositae species corporales, injuncta studia et opera exercenda, ut medicinam interioris hominis exterior homo praepararet, et ei subesse et prodesse addisceret. Nam cum prius humana vita per duo exercitationum genera cucurrisset in altero a
Abbreviated transcription (Latin):
querens ꝯsolationẽ. ꝓfugus : inuentã ubiq declinas afflic¬
tionẽ. Ambulat hõ. sisẽꝑ ãbulau̾it : deficit. Sedet gͦ uel
stat ne deficiat. ⁊ tñ siseꝑ sedit deficit. Esurimꝰ et de¬
ficimꝰ. manducanus ne deficiamꝰ. et tñ sisẽꝑ manducare¬
mꝰ deficeremꝰ. Et u̾tͣitur ad dolorẽ. qd̾ q̃sitũ ẽ ad cõsolatio¬
nẽ. Sic oĩs mutabilitas hoĩs dfectũ ht̃ ñ ꝓfectũ. et defici¬
mꝰ. q mutamur. qͥ tñ nũꝗ mutari cessamꝰ ne deficiamus.
Quia gͦ uita hominis hic sine mutabilitate eẽ ñ pot̃. con¬
tra ilłã q̃ defectũ gena̾t mutabilitatẽ alia ei mutabili¬
tas. quȩ ꝓfectũ parit opponit᷑. ut q stare ñ pot̾̃. ut sẽper
idẽ sit. moueatur ⁊ ꝓmoueatur.semꝑ ut melior sit.
ꝑrimũ enim bonũ erit insũmo stare. scdm ẽ. bonũ adsu¬
ꝑiomi ascendẽ. et iccirro uita mutabił. ne sua mobilitate

Expanded text:
rens consolationem. Profugus, inventam ubique declinans afflicrens consolationem. Profugus, inventam ubique declinans afflictionem. Ambulat homo, si semper ambulaverit deficit. Sedet ergo vel stat ne deficiat, et tamen si semper sederit, deficit. Esurimus et deficimus, manducamus ne deficiamus, et tamen si semper manducaremus deficeremus, et vertitur ad dolorem quod quaesitum est ad consolationem. Sic omnis mutabilitas hominis defectum habet non profectum; et deficimus quia mutamur, qui tamen nunquam mutari cessamus ne deficiamus. Quia ergo vita hominis hic sine mutabilitate esse non potest, contra illam quae defectum generat mutabilitatem alia ei mutabilitas quae profectum parit opponitur; ut, quia stare non potest ut semper idem sit, moveatur et promoveatuPrimum enim bonum erat in summo stare. Secundum est bonum ad superiora ascendere. Et idcirco vita mutabilis ne sua mobilitate
Abbreviated transcription (Latin):
Et ꝓpt̾ hoc in ipsa uasis specie uirtus ei expͥmit᷑ me¬
dicinȩ. ut agnoscat qd̾ accip̃. ⁊ ꝑ ipsã agnicionẽ ꝓficiat
ad dilectionẽ. Sic itaq intelligendũ ẽ. qd̾ diximꝰ ꝓpt̃
erudicionẽ sacͣm̃ta instituta.
ropt̃ exercitationẽ similit̾ instituta s̃ sacm̃ta.
ut dũ ms̃ humana ꝑuarias oꝑũ spẽs foris
exercitate colit᷑. admultiplicẽ uirtutis fructũ int̾nus fecunde
cupiscentiã ad multiplicia hȩc et transitoria diuidi ꝑmisit.
stabił eẽ ñ potint. Quia sic̃ multa diligens inhis ꝑ affectũ
dudit᷑. sic mutabilia sequẽs nariat᷑. & iuqͥd .n. inhis oĩbꝰ
ad reqͥẽ et cõsolationẽ appetit. ipsa ei mittabilitatis ꝯdieio
ad laborẽ ⁊ dolorẽ ꝯu̾tit. Unde fit ut sic̃ ad hȩc nedeficiat
ire cõpellit᷑. sic abhis pꝰmodũ ut reqͥescat exire cogat᷑. Ut
appareat alt̃ caiuagꝰ et ꝓfugus suꝑ tnĩ. Uagꝰ : inuariis¬

Expanded text:
Et propter hoc in ipsa vasis specie virtus exprimitur meEt propter hoc in ipsa vasis specie virtus exprimitur medicinae, ut agnoscat quid accipit, et per ipsam agnitionem proficiat ad dilectionem. Sic itaque intelligendum est quod diximus propter eruditionem sacramenta instituta. Propter exercitationem similiter instituta sunt sacramenta, ut dum mens humana per varias operum species foris exercitata colitur, ad multiplicem virtutis fructum interius fecundetcupiscentiam ad multiplicia haec et transitoria dividi permisit; stabilis esse non potuit, quia sicut multa diligens in his per affectum dividitur, sic mutabilia sequens variatur. Quidquid enim in his omnibus ad requiem et consolationem appetit, ipsa ei mutabilitatis conditio ad laborem et dolorem convertit. Unde fit ut sicut ad haec ne deficiat ire compellitur, sic ab his postmodum ut requiescat exire cogatur, ut appareat alter Cain vagus et profugus su
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑista salutẽ p̾bet. qͥ inistis salutẽ q̃rere uibet. Hoc mͦ gͥ
intelligendũ ẽ. qd̾ uisibilia sac̾m̃ta. ꝓpt̃ humiliationẽ hoĩs
dix imus instituta.
ropt̃ erudicionẽ qͦ instituta st̃ sacͣm̃ta. ut ꝑid qd foriᷤᷤ
insatram̃to inspecie uisibili cernitur. ad in uisibilẽ
nͥtutõ q̃ intus inre sacͣiãti ꝯstat agnoscendã. mẽs huma¬
na erudiatur. Homo enĩ qͥuisibilia nouerat. iniusibilia
ñ non̾at. diuina agnoscere nullatenꝰ poss. nͥ humanis ex¬
citatꝰ. ucctreo dũ eibonũ ininsibile qd̾ amiserat reddit᷑. fo¬
ris ei eiꝰ dẽ significatio ꝑ spẽs uisibiles adhibet᷑. Ut foris excite¬
t᷑ uintus reꝑaret᷑. Ut in eo qd̾ tructat ⁊ uidet. agnoscat
si qͥb dã uasculis homini porrigunt᷑. qͥd aliud quã expa¬
tenti spẽ uircus occulta ostendit᷑. E gr .n.medicam̃¬
tũ ude ñ pot̃. s uas in quo medicam̃tũ dat᷑. uide pot᷑.

Expanded text:
salutem quaerere jubet. Hoc modo igitur salutem quaerere jubet. Hoc modo igitur intelligendum est quod invisibilia sacramenta propter humiliationem hominis diximus instituta. Propter eruditionem quoque instituta sunt sacramenta, ut per id quod foris in sacramento in specie visibili cernitur, ad invisibilem virtutem quae intus in re sacramenti constat agnoscendam mens humana erudiatur. Homo enim qui visibilia noverat, invisibilia non noverat; divina agnoscere nullatenus posset nisi humanis excitatus. Et idcirco dum ei bonum invisibile quod amiserat redditur, foris ei ejusdem significatio per species visibiles adhibetur, ut foris excitetur; et intus reparetur, ut in eo quod tractat et videt, agnoscat libus quasi quibusdam vasculis homini porriguntur, quid aliud quam ex patenti specie virtus occulta ostenditur? Aeger enim medicamentum videre non potest, sed vas in quo medicamentum datur videre potest.
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑbia p̾sentẽ despicere. sic laudabilis humilitas ẽ. ab sentẽ
querere. ⁊ ꝑseueranti amore usq ad inuentionẽ ab in¬
qͥsitione ñ cessare. ut sit ⁊ deuocio in humilitatẽ.⁊ humi¬
litas in deuocione. Nemo siqͥ dẽ ẽ. qͥnesciat hominẽ rõ¬
nalẽ mutis et in sensibilib dem̃tis cõdicione suꝑiorẽ ex¬
istere.: tñ cũ idẽ homo inhis salutẽ querere iubet᷑
ad exꝑiendã obedientie ipsiꝰ nirtutẽ. qͥd alud quã suo infe¬
riori suꝑior subicitur. Hoc ẽ qd̾ infideliũ oculi qͥ uisibilia
solũ uident. sac̾m̃ta salutis uen̾ari despicuĩt. qr meis tantũ
quod foris ẽ. cõtẽptibile in specie uisibili cernentes. in insibi¬
lẽ nirtutẽ intus ⁊ fructũ obedientię non agnosct̃. Nõ .N.
s erillo et abillo q̃r̃. mistis aqͦ iuibentur q̃rere. ⁊ credũt
se ꝑciꝑe mistis. Nõ .ni. ista tͥbuũt. qd̾ tͥbuit᷑ ꝑ ista. s ille¬

Expanded text:
superbia praesentem despicere, sic laudabilis humilitas est absentem superbia praesentem despicere, sic laudabilis humilitas est absentem quaerere, et perseveranti amore usque ad inventionem ab inquisitione non cessare, ut sit devotio in humilitate, et humilitas in devotione. Nemo siquidem est qui nesciat hominem rationalem mutis et insensibilibus elementis conditione superiorem existere; et tamen cum idem homo in his salutem quaerere jubetur ad experiendam obedientiae ipsius virtutem; quid aliud quam suo inferiori superior subjicitur? Hoc propter quod infidelium oculi qui visibilia solum vident sacramenta salutis venerari despiciunt, quia in eis tantum quod foris est contemptibile in specie visibili cernentes, invisibilem virtutem intus et fructum obedientiae non agnoscunt. Non enim sed ex illo et ab illo quaerunt in istis a quo jubentur quaerere et credunt se percipere in istis. Non enim ista tribuunt quod tribuit
Abbreviated transcription (Latin):
ri au̾tebat᷑. ad inferiom cõu̾sꝰ p̃pͤitabat᷑: et illi se subiciebat
qd̾ bonũ siuũ faciebat. Iusta gͥ recompensatione qui suo suꝑio¬
ri ꝑ obedientiã subiectus eẽ noluit. ꝑ c̾cupiscentiã suo se in¬
feriori subiec̃. ut iã ipsũ int̾ se ⁊ dm mediũ inueniat di¬
uisionis. ñ mediatorẽ rec̃ciliationis. Hoc enĩ medio diui¬
dente humana mẽs ⁊ obnubilat᷑ ne creatorẽ suũ
agnosc̾e̾ ualeat. et refrigeseit. ne ipsũ ꝑ dilestionẽ reqͥrt
piscentiã subdidit. nũc ꝑhumilitatẽ dm̃ reqͥres. ut pleniꝰ af¬
fectũ suȩ deuocionis insinnet: oisdẽ se ꝓpt̾ p̃ceptũ dĩ ꝑ obe¬
dientiã inclinet. Sic̃ eni ꝑniciosa fuit elatio. suꝑiori nol¬
le subiei. sic laudabilis ⁊ fructuosa deuocio ẽ : ꝓpt᷑ suꝑiorẽ
ĩ inferiorib inclinari. Et quẽ ad modũ dãnabilis fuit

Expanded text:
ri avertebatur; ad inferiora conversus praecipitabatur, et illi se subjiciebat ri avertebatur; ad inferiora conversus praecipitabatur, et illi se subjiciebat quod bonum suum faciebat. Justa igitur recompensatione qui suo superiori per obedientiam subjectus esse noluit; per concupiscentiam suo se inferiori subjecit, ut jam ipsum inter se Deum medium inveniat divisionis, non mediatorem reconciliationis. Hoc enim medio dividente humana mens et obnubilatur ne Creatorem suum agnoscere valeat: et refrigescit ne ipsum per dilectionem requirat. requirens ut plenius affectum suae devotionis insinuet eisdem se propter praeceptum Dei per obedientiam inclinet. Sicut enim perniciosa fuit elatio superiori nolle subjici, sic laudabilis et fructuosa devotio est propter superiorem etiam inferioribus inclinari. Et quemadmodum damnabilis fuit
Abbreviated transcription (Latin):
I erudinionẽ. ꝓpt̾ exerutacionẽ. ꝑ ropt̾ humiliationẽ
quidẽ. ut dũ hõ ir̃nał creatuni. insensibilib edem̃tis.
it exhac ipsasua humiliatione creatori suo reconciliari mereat᷑.
Hõ nãq ita factus enait ut bonũ eiꝰ solus ille eẽt aqͦ erat. cet̾a
omĩa sub ipso facta s̃. ñ ut in eis eẽt eiꝰ bonũ. s ut ex eis eẽt¬
illiꝰ obseqͥũ. Omẽ .ii. bonũ mauis ẽ illo cuiꝰ c̃ bonũ. q uere bo¬
nũ ñ ẽ nͥ qd̾ bonũ facit illũ cuiꝰ ẽ bonũ. Omĩs gͦ qͥbomis ẽ. et
ex bono suo bonꝰ ẽ. inferior ẽ ipso bono quo bonꝰ ẽ.q sine ipso
bonobonꝰ ñ ẽ. Si gͦ bonũ hominis supͣ hoĩẽ erat. solus ille
bonũ hoĩs erat. qͥ supͣ hominẽ erat. huic gͦ bono hõ quãdu
in ordine condicionis suȩ ꝑstitit. immediate uingebat᷑.
et eo lib̾e fruebat᷑. qr et noluntate ad illud ibat. et lib̾tate
in illo stabat. ꝑostquã aũ ꝑ cõ cupiscentiã abstractus asuꝑio¬

Expanded text:
tationem. Propter humiliationem quidem ut dum homo rationalis creatura insensibilibus elementis i subjicitur, ex hac ipsa sua humiliatione Creatori suo reconciliari mereatur. Homo namque ita factus erat ut bonum ejus solus ille esset a quo erat; caetera omnia sub ipso facta slo cujus est bonum; quia vere bonum non est, nisi quod bonum facit illum cujus est bonum. Omnis ergo qui bonus est, et ex bono suo bonus est; inferior est ipso bono quo bonus est, quia sine ipso bono bonus non est. Si ergo bonum hominis supra hominem erat, solus ille bonum hominis erat qui supra hominem erat. Huic ergo bono homo quandiu in ordine conditionis suae perstitit immediate jungebatur et ex eo libere fruebatur, quia et voluntate ad illud ibat, et libertate in illo stabat. Postquam autem per concupiscentiam abstractus a superio
Abbreviated transcription (Latin):
exercitationẽ instituta. De distinctione triũ oꝑũ¬
institutioĩs sacm̃torũ omiũ. humiliatio. eruditio.
⁊ exertitatio hoĩs. Quȩ causȩ.si non eeñt s acm̃ta om̃ino.
idẽ sacͦrũ signał instrum̃ta. elem̃ta ꝑse ẽẽ non possent.¬

Expanded text:
exercitationem instituta. exercitationem instituta. nstitutionis sacramentorum omnium: humiliatio, eruditio et exercitatio hominis. Quae causae si non essent, sacramenta omnino, id est sacrorum signa vel instrum
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ. nunc hymni ⁊ cantica ad diuinã excitant iocundita¬
tẽ. nc̃ lectiones recitant᷑ ad formã moꝵ. et intȩ bonȩ instrue¬
tionẽ. Ipse ȩtiã actiones nr̃ȩ indiunis obsequiis ñ eadẽ
sẽꝑ in stitutionis forma ꝓcedũt. Nunc erecti. nũc ꝓstrati. nc̃
incdinatione nc̃ cõu̾sione. ex gestu corꝑis statũ m̃tis expͥ¬
mimꝰ. Sed ⁊ ipsa in qͥbus se oꝑando exercet. et diuinũ cul¬
tñ ad ornat fideliũ deuotio. multa ⁊ multipharia simili
rõne ꝓuisa sũt. ut sint plurima ⁊ sacra ⁊ sacm̃ta. qͥtenus
fides in eis et mat̾iã exercitationis. ⁊ causã recreatioĩs per¬
fectã inueniat. Sic enĩ fideł animus dñ foris ad uaria
scẽ exertitatioĩs studia ducit᷑. mag̃ sẽꝑ ac mag̃ intꝰ eoo
ipsa sua deuocione ad scĩtatẽ innonatur. Et ad hunc mo¬
dũ qͥdẽ in telligendũ putamꝰ qd̾ dictũ ẽ. sacram̃ta ꝓpt̃

Expanded text:
nem, nunc hymni et cantica ad divinam excitant jucunditanem, nunc hymni et cantica ad divinam excitant jucunditatem, nunc lectiones recitantur ad formam morum et vitae bonae instructionem. Ipsae etiam actiones nostrae in divinis obsequiis, non eadem semper institutionis forma procedunt. Nunc erecti, nunc prostati, nunc inclinatione, nunc conversione ex gestu corporis statum mentis exprimimus. Sed et ipsa in quibus se operando exercet, et divinum cultum adornat fidelium devotio; multa et multifaria simili ratione provisa sunt, ut sint plurima et sacra et sacramenta, quatenus fides in eis et materiam exercitationis et causam recreationis perfectam inveniat. Sic enim fidelis animus dum foris ad varia sanctae excercitationis studia ducitur, magis semper ac magis intus ex ipsa sua devotione ad sanctitatem innovatur. Et ad hunc modum quidem intelligendum putamus, quod dictum est, sacramenta propter
Abbreviated transcription (Latin):
ñ eiat sufficiẽs. ꝑ roposita s̃ gͦ homini fonis oꝑa uirtutũ ad
ȩdificationẽ int̾iorẽ exercendã. ut illis occupatus. nec
un ꝗͣ uacaret ad oꝑa iniqͥtatis. nec sẽꝑ ad oꝑa necessitatis. In h
aũ uirtirtũ studiis. mirabili dispensatione dĩ.⁊ multipli¬
citatẽ p̃uidit. et narietatẽ ⁊ int̾missionẽ. Ut humana
mens ⁊ inmultiplicitate exercitationẽ.⁊ inuarietate de¬
lectationẽ. etͥ int̾missione recreationẽ inueniat. Sacrata
s̃ q̃dã loca. edificatȩ basilicȩ.⁊ det̾minata tẽꝑa certa. qͥbus
ppłs fideł inunũ cõgreget᷑ ut unitas cõm̃det᷑. ut grãs reddat.
p̃ces offerat : uota ꝑsoluiat. Illic ds nc̃ insilentio suppliciter
exorat᷑. nunc ꝯsonis uocib deuote collaudat᷑. Ut incissĩ fi¬
deliũ corda nunc cõponant᷑ ad reqͥẽ. nuc̃ excitent᷑ ad deuo-¬
cionẽ. In ipsis qͦq diuinis p̃coniis ñ eadẽ sẽꝑ exhibet᷑ for¬
ma collandationis. Hunc psalmodiȩ accendunt ad denocio¬

Expanded text:
iens. Proposita sunt ergo homini foris opera virtutum ad aedificationem interiorem exercendam, ut illis praeoccupatus, nec unquam vacaret ad opera iniquitatis, nec semper ad opera necessitatis. In his autem virtutum studiis mirabili dispensatione Deus et multiplicitatem praevidit, et varietatem, et intermissionem, ut humana mens et in multiplicitate exercitationem, et in varietate delectationem, et in intermissione recreationem inveniat. Sacrata sunt quaedam loca, aedificatae basilicae, et determinata tempora certa, quibus populus fidelis in unum congregetur, et unitas commendetur ut gratias reddat preces offerat, vota persolvat. Illic Deus nunc in silentio simpliciter exoratur, nunc consonis vocibus devote collaudatur, ut vicissim fidelium corda nunc componantur ad requiem, nunc excitentur ad devotionem. In ipsis quoque divinis praeconiis non eadem semper exhibetur forma collaudationis; nunc psalmodiae accendunt ad devotio
Abbreviated transcription (Latin):
debuer̃. uelut medicam̃ta ꝑfecta quȩ morbũ ipsũ ꝯsumerẽt.
et ꝑfectã sanitatẽ plene restaurarẽt. Et ħ omnia facta sunt
scđ̃m indiciũ. ⁊ dispensationẽ medici. qui morbũ ipsũ iudit.
et qualia ei remedia singulis tẽporib adhibelda eeñt eg¬
nouit. ꝑorro unũ sacram̃tũ ⁊. añ peccatũ hoĩs institutũ
ubi teste scͥptua mulier facta uiro inadiutoriũ sociata me¬
moritur. Cuiꝰ tñ institutionis causa tunc adremeduẽ ñ fuit.
s ad officiũ. q morb in homine ñ fuit qͥ sanaret᷑. s uirtꝰ q̃ ex¬
erceret᷑. ꝑ ropt̃ qd̾ extͥbus causis institutionis sacm̃terũ duas
tm̃ hic inuenimꝰ. erudicionẽ scilicet et eu̾titationẽ. Humilia¬
tio enĩ ibi necessaria ñ fuit. ubi suꝑbia nulla fuit. s ratio q̃
erudiret᷑ ad miorẽ cognitionẽ.et uirtꝰ que mou̾et᷑ ad maio¬

Expanded text:
debuerunt. Vel ut medicamenta perfecta quae morbum ipsum consumerent debuerunt. Vel ut medicamenta perfecta quae morbum ipsum consumerent et perfectam sanitatem plene restaurarent. Et haec omnia facta sunt secundum judicium et dispensationem medici, qui morbum ipsum vidit, et qualia ei remedia singulis temporibus adhibenda essent agnovit. Porro unum sacramentum etiam ante peccatum hominis institutum ubi teste Scriptura: Mulier facta in adjutorium viro ei sociata memoratur . Cujus tamen institutionis causa tunc ad remedium non fuit, sed ad officium; quia morbus in homine non fuit qui sanaretur, sed virtus quae exercetur. Propter quod ex tribus causis institutionis sacramentorum duas tantum hic invenimus; eruditionem scilicet et exercitationem. Humiliatio enim ibi necessaria non fuit ubi superbia nulla fuit; sed ratio quae erudiretur ad majorem cognitionem et virtus quae promoveretur ad majo