comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tans occurrit ut nuntiaturę expectantib disci¬
płis resurrectionẽ. ñ angłi potiꝰ ꝙͣ. xꝑi ore loque
in mulierib solueret᷑. Iste accedunt & tenent
mortuis. & nesciebat adhuc eum resubrexisse.
merito audit. noli me tange̾. Tunc ait. ilł iħo
Nolite timere. & inuet̾i & in nouo testamento
c̃. hoc obseruandũ. qͦd qñ apparuerit aliqͣ an¬
gustior uisio. pͥmũ timor pellatur. ut mente
placata audiat᷑ qd dr. Ite nuntiate fr̃ib meis
ut eant ingalileam ibi me uidebunt. Ñ inuidea
p̃parando. ibi me uidebunt in m̃bris corꝑis mei
quod ẽ ȩccłia. Quia constantiam p̃dicandi ñ ht̃ in¬
ferior sexus. unde mulieribus in eccłia docere
ut & ꝑ eant̃ẽ resurrectionẽ humanitatẽ resũp¬
sisse. & illos idem sꝑare doceat. Lccexxxuiii¬

Expanded text:
tatis occurrit, ut nuntiaturae exspectantibus discipulis resurrectionem, non angeli potius quam Christi ore loquerin mulieribus solveretur. Istae accedunt et tenent mortuis, et nesciebat adhuc eum resurrexisse, merito audit: Noli me tangere. Tunc ait illis Jesus: Nolite timere. Et in Veteri et in Novo Testamento est hoc observandum, quod quando apparuerit aliqua augustior visio, primum timor pellatur, ut mente placida placata audiatur quod dicitur. Ite, nuntiate fratribus meis, ut eant in Galilaeam, ibi me videbunt. Apraeparando, ibi me videbunt in membris corporis mei, quod est ecclesia. Quia constantiam praedicandi non habet inferior sexus, unde mulieribus in Ecclesia docere ut et per resurrectionem eamdem humanitatem resumpsisse, et illos idem sperare doceat. L
Abbreviated transcription (Latin):
locutus sum. Si gͦ discipłis non loquebat᷑ pa¬
lam: qͣm̃ palam locut᷑ ẽ in mundo: PErec̾ea
ut alii testant᷑ eugłistȩ: manifestiꝰ loq̃bat᷑ di¬
scipłis qͣ. turb̃. Uñ remotꝰ a turb̃ aꝑiebat eis
pnrabolas. quas cdlausas ꝓferebat aliis. Quto ẽ
gͦ in occulto lo cutꝰ sũ nicħ. Hoc ẽ muldi me
audierunt. G quodãmͦ palam: qͦtãm᷑ ñ palam
locutꝰ ẽ. Palam qr ñ multi audiebant: ñ palã qi ñ
intelligebant. quod seorsũ discipłis loquebat᷑. Ea
&̃ qͦ ꝑaucis dixerat ũ st̃ mocculto. q ad hoc dix¬
rat ut p̃dicarent suꝑ tecta. ñ ut tacerent.¬
eos qͥ me audiert̃: quit locutꝰ sũ ipsis.
fece hi sciunt que dixeuĩ ego. Quid me int̾ro¬
gas: a quo iuĩcatẽ audire ñ desideras: Int̃roga
magis eos: de quoꝵ dic̃is ñ habeas inuidiam.
Ita temꝑauit responsionẽ. ut nec uitatẽ taceret.

Expanded text:
locutus sum . Si ergo discipulis non loquebatur palam, quomodo palam locutus est in mundo? Praeterea, ut alii testantur evangelistae, manifestius loquebatur discipulis quam turbis. Unde remotus a turbis, aperiebat eis parabolas, quas clausas proferebat aliis. Quid est ergo, in occulto locutus sum nihil? Hoc est, multi me audierunt. Ergo quodammodo palam, quodammodo non palam locutus est. Palam quia multi audiebant; non palam, quia non intelligebant, quod seorsum discipulis loquebatur. Ea etiam quae paucis dixerat, non sunt in occulto; quia ad hoc dixerat, ut praedicarentur super tecta, non ut tacerenteos qui audierunt, quid locutus sum ipsis. Ecce hi sciunt quid dixerim ego. Quid me interrogas, a quo veritatem audire non desideras? Interroga magis eos, de quorum dictis non habeas invidiam. Ita temperavit responsionem, ut nec veritatem taceret,
Abbreviated transcription (Latin):
Pmo ait nescio qͥd dicis: scdo cũ uiram̃to negat.
t̃cio cep̃ detestari & iurare. qi ñ noui hominẽ:
qm̃ ꝑseuerare inpeccõ dat increm̃tũ scȩlerũ.
& qͥ minima sꝑuit in maiora corruit. Post t̃ciã
negationẽ seq̃r gallicant᷑. Sacͣm̃ta rerũ. ꝑ statũ
tẽꝑm designant᷑. Media nocte negat. galli
cantu penitet. pꝰ tesurrectionẽ sub luce quẽ
t̃ negauerat. ter amare confessus ẽ: qi qͦd in
Mistice gallus aliqͥs doctoꝵ ẽ: qͥsomnolentos
increpans ait. Euigilate uisti: & nolite pec¬
care. Qͦ petrꝰ añ pͥmũ gallicantũ negat :
errant. & iõ uitatẽ negant. Primꝰ gallicant᷑
respectio dutinitatis ẽẽ facta. ut petͦ ueniret
pot̾at in negatioĩs tenebris ꝑmane̾. quẽ lux

Expanded text:
scio quid dicis; secundo cum juramento negat; tertio coepit detestari et jurare, quia non novi hominem; quoniam perseverare in peccato, dat incrementum scelerum: et qui minima spernit, in majora corruit. Post tertiam negationem sequitur galli cantus. Sacramenta rerum per statum temporum designantur. Media nocte negat, galli cantu poenitet, post resurrectionem sub luce, quem ter negaverat, ter amare confessus est; quia quodMystice, gallus aliquis doctorum est, qui somnolentos increpans ait: Evigilate, justi, et nolite peccare. Quod Petrus ante primum galli cantum negat, eerrant, et ideo veritatem negant. Primus galli cantus respectio divinitus esse facta, ut Petro veniret Non enim poterat in negationis tenebris permanere, quem lux
Abbreviated transcription (Latin):
Despondit ei iħo. Si male locut᷑ sũ testimo¬
nũ ꝑhibe de malo. Si aut̃ bene. qͥo me ce¬
dis: Male loquit᷑. qͥ contͣ iu̾tatẽ loqͥt᷑. Si ma¬
le locutꝰ sum da testimoniũ quo ꝓbes mñdacem.
satientiã nos docuit humilit̃ respondendo.
hic aliqͥs dic̃. Cuir ñ fec̃ quod ipse alibi p̃cepit:
Ñsic ꝑcutienti debuit respond̾e. s maxillam
alteram p̃parare. Cui respondendũ ẽ. N solũ
alt̾am maxillam ꝑ cussuro. s totũ corpꝰ p̃ꝑauit
crucifigendũ. Frebent namq multi alteram

Expanded text:
Respondit ei Jesus: Si male locutus sum, testimonium perhibe de malo. Si autem bene, quid me caedis? Male loquitur, qui contra veritatem loquitur. Si male locutus sum, da testimonium quo probes mendacem. Patientiam nos docuit humiliter respondendo, Hic aliquis dicit: Cur non fecit quod ipse alibi praecepit? Non sic percutienti debuit respondere, sed maxillam alteram praeparare . Cui respondendum est: Non solum alteram maxillam percussuro, sed totum corpus praeparavit crucifigendum. Praebent na
Abbreviated transcription (Latin):
s quod una queq ꝓitintia. ꝓpͥetates loq̃ndi bt̃.
Et itm̃ negauit cũ uiram̃do. qi ñ nom hoĩem. Pla
petrũ ñ dm̃ negasse s hominẽ. Hoc ꝗͣ friuolum
sit : prudens lector intelligat. Sic em̃ defendut̃
gͦ illo iauuam ut ait matħs animadu̾tit eum
ancilla. & dix̃ his qͥ ad ignẽ stabant. qr hic erat
cũ iħu natareno. Quib rediens petrꝰ urat ũ
noui hominẽ. Et pꝰ pusillũ qͣi hore utuꝰ. dicit
unꝰ ex seruis ponitificis. cũgnatꝰ eiꝰ cuiꝰ abscidit¬

Expanded text:
sed quod unaquaeque provincia proprietates loquendi habet. Et iterum negavit cum juramento, quia non novi hominem. PlanPetrum non Deum negasse, sed hominem. Hoc quam frivolum sit, prudens lector intelligat. Sic enim defenduntautem illo januam, ut ait Matthaeus, animadvertit eum ancilla, et dixit his qui ad ignem stabant, quia hic erat cum Jesu Nazareno. Quibus rediens Petrus jurat, non novi hominem, Et post pusillum quasi horae unius, dicit unus ex servis pontificis, cognatus e
Abbreviated transcription (Latin):
U rat aut symon petrꝰ. foris inatͥo. stans:
ce calefaciens se. Hoc recapitulat quod
ante dixerat. deiñ que secuta st̃ iungit. Rur¬
sũ aũt uidit eũ alia ancilla: & ait circũstan¬
tib. Et hic erat cũ iħu narareno. Dicto qͦd
antias misit iħm at cayphan. redit᷑ ad nar¬
rationẽ petͥ. ut ex plicet᷑ quid indomo au¬

Expanded text:
rat autem Simon Petrus foris in atrio stans, et calefaciens se. Hoc recapitulat quod ante dixerat, deinde quae secuta sunt jungit. Rursum autem vidit eum alia ancilla, et ait circumstantibus: Et hic erat cum Jesu Nazareno. Dicto quod Annas misit Jesum ad Caipham, reditur ad narrationem Petri, ut explicetur quid in domo A
Abbreviated transcription (Latin):
neq scio quid dicas. Quid sibi uult qd̵ pͥma
cognoscere. nͥ ut & iste sexus peccasse in necẽ
Ido mulier pͥma resurtexisse dnm̃ uidit: ut
credet᷑ uet̾em p̃uaricationis errorẽ abole¬
uisse sexui fȩmineo. Quidã pio erga petrũ
affectui locũ bunc ita int̃pretantus. quasi
bene dixerit se illũ ñ nosse. quẽ nemo ꝑfec¬
te nouit. nͥ pat̃. It̃m quod inqͥsitꝰ dix̃ ohomo
ñ sũ. interp̃tati sunt quia maluit se negare
nescio quod dicis: dict̃ se sacrilegia eoꝵ
nescire. & repbando dampnare. S has expositi¬
ones & dñs friuolas eẽ contestat᷑ qͥ t̃ negandũ se a
pet᷑ p̃dixerat. & ipse petaꝰ qui se ñ de industria ħ lo¬
cutũ subsequentib lacͥmis manifestat. Deniq ñ
quod dixit dns ter me negab̾.a clxxmi
tabant aũt serui & ministri ad płunas qr

Expanded text:
neque novi quid dicas. Quid sibi vult, quod pricognoscere? nisi ut et iste sexus peccasse in necem Ideo mulier prima resurrexisse Dominum vidit, ut crederetur veterem praevaricationis errorem abolevisse etiam in sexu femineo. Quidam pio erga Petrum affectu locum hunc ita interpretantur, quasi bene dixerit se illum non nosse, quem nemo perfecte novit nisi Pater Iterum quod inquisitus dixit: O homo, non sum, interpretati sunt, quia maluit se negare nescio quid dicis, dicunt se sacrilegia eorum nescire, et reprobando damnare. Sed has expositiones et Dominus frivolas esse contestatur, qui ter negandum se a Petro praedixerat; et ipse Petrus, qui se non de industria haec locutum subsequentibus lacrymis manifestat. Denique noquod dixit Dominus, Ter me negabis. A. 169X Stabant autem servi et ministri a
Abbreviated transcription (Latin):
ut udec finẽ. Est dilectionis ignis: ẽ & cupidi¬
tatis. De hoc dr ignẽ ueni mitt̾e int̾rã: & qͥd uolo
nͥ ut ardeat: De illo. ecce uos om̃s accendentes
ignẽ: accincti flaminis. ambulate in lumine ignis
ur̃i. Iste suꝑ credentes incęnado syon descendens.
uariis linguisi dm̃ laudare docuit. ille instinctu
maligni sp̃s. accentꝰ in atrio anne ad negandum
& blasphemandũ dñm. linguas ꝑfidoꝵ arma-¬
bat. Quod eñi intꝰ indomo pͥncipis maligna synodꝰ
sac̃dotũ gerebat. hoc ignis mnatͥo foris int̃ frigora
noctis mat̾ialit accensꝰ typice monstrabat. Fri¬
gore torpens ad horam petr. ꝑsecutoꝵ prunis
calefieri cupiebat. qi temporał cõmodi sola¬
tiũ ꝑfhͥdoꝵ societate que rebat. Sed mox respe¬
ctꝰ ẽ a dño cũ ignẽ eoꝵ reliqͥt. infidelitatem

Expanded text:
dio eorum. Est dilectionis ignis, est et cupiditatis. De hoc dicitur: Ignem veni mittere in terram, et quid volo, nisi ut ardeat ? De illo: Ecce vos omnes accendentes ignem accincti flammis, ambulate in lumine ignisvestri. Iste super credentes in coenaculo Sion descendens, variis linguis Deum laudare docuit. Ille instinctu maligni spiritus accensus, in atrio Annae ad negandum et blasphemandum Dominum linguas perfidorum armabat. Quod enim intus in domo principis maligna synodus sacerdotum gerebat, hoc ignis in atrio foris inter frigora noctis materialiter accensus, typice monstrabat. Frigore torpens ad horam Petrus, persecutorum prunis calefieri cupiebat; quia temporalis commodi solatium, perfidorum societate quaerebat. Sed mox respectus a Domino, cum ignem eorum reliquit, infidelitatem
Abbreviated transcription (Latin):
gͣeymiũ repausans tradidit sꝑm. qͥ poterat
illũ insini fuo fouere & confortare. Uñ alibi
dic̃. Nemo pot̃ tolłe̾ a me animã meã. s ego po¬
no eam. Patrẽ inuocando filiũ dĩ se ẽẽ declarat᷑.
sꝑm uͦ cõmendando ñ defectũ suȩ u̾tutis. s
confidentiã eiꝰdẽ cũ patre potestatis insinuat.

Expanded text:
gremium repausans, tradidit spiritum, qui poterat illum in sinu suo fovere et confortare Unde alibi dicit: Nemo potest tollere a me animam meam, sed ego pono eam . BEDA. Patrem invocando, Filium Dei se esse declarat; spiritum vero commendando, non defectum suae virtutis, sed confidentiam ejusdem cum P
Abbreviated transcription (Latin):
milidate mundam᷑. ꝑ harundinẽ cuni impo¬
sita ẽ spongia scͥpt᷑a significat᷑. que hoc facto
implet᷑. Sic̃ etũ lingua ꝓsono quẽ expͥmit
ponit᷑. uñ g̾cam lingnã uł latinam dicumꝰ sic
barido dici pot̃ lutera. que barundine scͥbit᷑.
Imponunt gͦ spongiã harundini .i. euentũ rei.
tione pleni. hoc aceto milides potant dnm̃
quẽ illoꝵ suggestiõe morti tradunt. Hoc aceto:
succus letalis pomi abstergit᷑. m ecexliu.¬
um gͦ accepisset iħc acetũ. dix̃ consũ¬
matũ ẽ. Nicħ remisit dñs ad faciendũ de hoc¬

Expanded text:
militate mundamur. Per arundinem cui imposita est spongia, Scriptura significatur, quae hoc facto impletur. Sicut enim lingua pro sono quem exprimit ponitur, unde Graecam linguam vel Latinam dicimus; sic arundo dici potest littera quae arundine scribitur. Imponunt ergo spongiam arundini, id est eventum rei tione pleni. Hoc aceto milites potant Dominum, quem illorum suggestione morti tradunt. Hoc aceto succus lethalis pomi abstergitur. M. 344 R.ergo accepisset Jesus acetum, dixit: Consummatum est. Ni
Abbreviated transcription (Latin):
ina ne corruptitionis hausisset. M.R
Cet̾i uͦ dicebant. Sine uideam᷑ an ueniat
helyas lib̾ans eũ. Quia uocem dm male
intellexerant. frustra aduentũ heliȩ expec¬
tabant. Marcꝰ dic̃ illũ qui impleuit spongiã

Expanded text:
hausisset. M. R. Caeteri vero dicebant: Sine, videamus an veniat Elias, liberans eum. Quia vocem Domini male intellexerant, frustra Eliae adventum exspectabant. Marcus dicit illum qui implevit spongiam,
Abbreviated transcription (Latin):
discipłos & timuit omĩs hõ. Qui pꝰ erant
saxei & qiͣ mortui in inteĩlectu. pꝰ ea cordis e¬
iine legis claisum erat. scissum pateret.
resurgentẽ & tam̃ cũ monum̃ta aꝑta sunt.
ñ añ resurrexerunt ꝙͣ dñs. ut eẽt pͥmogenitꝰ¬

Expanded text:
isti, et timuit omnis homo . Qui prius erant saxei et quasi mortui in intellectu, postea cordis emine legis clausum erat, scissum pateret gresurgentem, et tamen cum monumenta aperta sunt, non ante resurrexerunt quam Dominus, ut esset p
Abbreviated transcription (Latin):
enturio aũt & qui cũ eoerant cu¬
stodientes iħm iuso terrȩmotii . &. his que fi¬
ebant cunuert̃ ualde. głificantes dm̃ & dicen¬
tes. hic hõ uistꝰ ẽ uere dĩ filtus. Cencurio
confitebat᷑ eũ ẽẽ d̃ĩ filiũ. & arriꝰ p̃dicat eũ eẽ
creaturam. Non solus aut̃ centurio głi ficauit
dm̃. s & milites qͥ cũ eo erant custodientes
iħm. fiuut itaq nouissum pͥmi. qi confitent᷑¬

Expanded text:
erant custodientes Jesum, viso terrae motu et his quae fiebant, timuerunt valde, glorificantes Deum, et dicentes: Hic homo justus est vere Dei Filius. BEDA. Centurio confitetur eum esse Dei Filium, et Arius praedicat eum esse creaturam. Non solus autem centurio glorificavit Deum, sed et milites qui cum eo erant custodientes Jesum. Fiunt itaque novissimi p
Abbreviated transcription (Latin):
Tanꝗͣ dice̾t. hoc minꝰ fecistis. date qͦo estis.
de iniquitate mundi huiꝰ impleti. Omia
quidẽ iam consimmati erant q̃ oportebat
fieri anteqͣ accipet acetũ. M ccexliii. Recxni.¬
t continuo currens unꝰ Icccxxiii.
exeis acceptã spongiã impleuit aceto.
& imposuit harumdini & dabat ei bibere.
Imuenit similitudinẽ eoꝵ spongiã cauam. Nõi.¬
infirmã aridã. ignib aptã. Implet aceto. hoc ẽ
soreth. &. quomͦ conu̾sa es in amaritudinem
uitis aliens ͤ Et expectaui ut fac̾e̾t uuias et
fecit spinas. Iudei cor habebant uelut spon¬
giam. cauernosis qͦtãm atq tortuosis latibu¬
lis fraudulentũ. Ysopũ aut̃ cti scđm ioħor¬

Expanded text:
am diceret: Hoc minus fecistis, date quod estis. de iniquitate mundi hujus impleti. Omnia quidem jam consummata erant quae oportebat fieri, antequam acciperet acetum. M. 342IIcontinuo currens unus ex eis, acceptam spongiam implevit aceto, et imposuit arundini, et dabat ei bibere. Invenit similitudinem eorum spongiam cavam, infirmam, aridam, ignibus aptam. Implet aceto, hoc estSoreth, et quomodo conversa es in amaritudinem vitis alienae? Et: Exspectavi ut faceret uvas, et fecit spinas . AUGUST. Judaei cor habebant velut spongiam, cavernosis quodammodo atque tortuosis latibulis fraudulentum. Hyssopum autem cui se
Abbreviated transcription (Latin):
Hic ẽ in hoc loco ⁊ suꝑiꝰ adu̾bium. Regina au¬
stri surget inuidicio cum repbis. in qͦ quia ip¬
sa electa it̃ non dubitat᷑. resurrectio bonoꝵ ⁊
maloꝵ ostend̾r. Refert scͥptura ꝑ qͣntas difficul¬
tate irgina saba ucñ audut sapientiã salomoniꝰ
⁊ ei multa munera deferens. ab eo plura recep̃.
Que iõ uideos incomꝑatione sui. depnabit.
qm̃ ab ultimis t̾re finib in sapientia famosũ
ẽt cognouit. & quesuut. illi uͦ int̾ se hñtes di sa¬
pientiam et uirtutẽ. ñ mͦ ñ audiebant. s blas
phemabant. ⁊ insidias ei tendebant. Alulti si¬
o quidẽ uencrant a finib tre audire sapientiã
salomonis. ut libertͥcius regũ refert. & destre¬
bant ei munera. In niniuitis ꝑ penitentiã qͥ pec¬
catum abolet in regina saba. ꝑ studium ꝑcipien¬
de. sapiende sapieutie. que peccatũ cauet. p̃fer¬
tur eccłia synagoge. Ex duob enim constat ec¬
cłia. ut aut peccare desistas. aut peccare nesciã.

Expanded text:
est in hoc loco et superius adverbium. Regina austri surgit in judicio cum reprobis: in quo, quia ipsa electa esse non dubitatur, resurrectio bonorum et malorum ostenditur. Refert Scriptura, per quantas difficultates regina Saba venit audire sapientiam Salomonis , et ei multa munera deferens, ab eo plura recipit. Quae ideo Judaeos in comparatione sui condemnabit, quoniam ab ultimis terrae finibus in sapientia famosum esse cognovit et quaesivit; illi vero inter se habentes Dei sapientiam et virtutem, non modo non audiebant, sphemabant, et insidias ei tendebant. Multi siquidem venerunt a finibus terrae audire sapientiam Salomonis , ut liber Regum tertius refert: et deferebant ei munera. In Ninivitis, per poenitentiam quae peccatum abolet; in regina Saba, per studium percipiendae sapientiae, quae peccatum cavet, praefertur Ecclesia Synagogae. Ex duobus enim constat Ecclesia, ut aut peccare desistas, aut peccare nescias.
Abbreviated transcription (Latin):
quia ionas tͥduo p̃dicauit. xp̃c multo tẽꝑe.ui¬
ri niniuite. qui sunt assirii ido condẽpnabt̃
ñ sentẽtie potestate. s comꝑationis cremplo
ttatiomi sue In uet̾ibꝰ libris inuenitur nineui¬
te. ñ ninuute. ut quidã legunt. Regina austri

Expanded text:
quia Jonas triduo praedicavit, Christus multo tempore. Viri Ninivitae qui sunt Assyrii, ideo condemnabunt non sententiae potestate, sed comparationis exemploationi suae. In veteribus libris invenitur Ninivitae, non Ninivitae, ut quidam legunt
Abbreviated transcription (Latin):
b nocdib .i. infra tria spacia. que constant
ex tͥb dieb. ⁊ tͥb noctib fuit filus hominꝰ
in sepulchro. quasi incorde t̾re Be d a
Ion erant istiuidĩ digni uidere signũ
de clo. s de ꝓfundo infermi. qͦd signifi¬
cauit ionas. in ħ qd̾ naufragꝰ fuit. cetoq sor¬
bente uoratꝰ. In couͦ quod de maris abysso. ac
mortis fauce lib̾atꝰ suit. dedit signũ incarna¬
tionis. xp̃i a morte resuscitandi. Discipłis au̾t
sius. dedit dñs signũ de celo. qñ in monte tͣnͣs¬
figuratꝰ ẽ. Ex hac quippe similitudine ostend̾
uideos ad instar miniuitaꝵ peccatis gͣuib inuo¬
lutos. & subu̾sioni si non penittieruit ẽẽ ꝓrunoᷤ.
Qd̾ si penituerint indulgentiã ꝯsecuturos. Io¬
nas quidẽ fuit signũ niniuitis. qd̾ sicut ipse li¬
b̾atus suit. a morte corꝑis de ceto. ita ipsi lib̾aren¬
tur a morte anime penitendo. filiꝰ ꝙͦ hominis
morte si peniterent. Uiri ninuite surgent

Expanded text:
d est infra tria spatia, quae constant ex tribus diebus et tribus noctibus fuit Filius hominis in sepulcro, quasi in corde terrae. BEDA. Non erant isti Judaei digni videre signum de coelo, sed de profundo inferni: quod significavit Jonas in hoc, quia naufragus fuit, cetoque sorbente voratus. In eo vero quod de maris abysso ac mortis fauce liberatus fuit, dedit signum incarnationis Christi a morte resuscitandi. Discipulis autem suis dedit Dominus signum de coelo, quando in monte transfiguratus est . Ex hac quippe similitudine ostendit, Judaeos ad instar Ninivitarum peccatis gravibus involutos, et subversioni si non poenituerint esse proximos. Quod si poenituerint, indulgentiam consecuturos. Jonas quidem signum fuit Ninivitis, quod sicut ipse liberatus fuit a morte corporis de ceto, ipsi liberarentur de morte animae poenitendo. Filius quoque hominis animae, si poeniterent. Viri Ninivitae surgent
Abbreviated transcription (Latin):
iħu. Quis ille discipłs fuerit. qi hic tacet᷑. ñ
temere diffiniat᷑. Fortasse ioħs fuit: solet etũ

Expanded text:
UST. Quis ille discipulus fuerit, quia hic tacetur non temere diffiniatur. Fortasse Joannes fuit. Solet e
Abbreviated transcription (Latin):
set si aꝑo ꝓximꝰ eẽt. Nunc aũt uir duplex a¬
nimo incostans s̃. inoĩb uiis suis. & timor re¬
trahit.ꝗ̃ caritas tͣhit. Quod iħm sequit᷑ deuo¬
tionis ẽ. quod timet nature. qͦd negat obreptiõĩs.
qͦd penitet ficdi. Sig̃cat aut̃ ȩccłiam secuturam
qͥdẽ hoc ẽ iinitaturã dũi passiones: sed longe
different̃. Eccł̃ia enĩ ꝓse patit᷑: aꝑcꝓeccłia.¬

Expanded text:
sto proximus esset. Nunc autem vir duplex animo, inconstans est in omnibus viis suis , et timor retrahit quem charitas trahit. Quod Jesum sequitur, devotionis est; quod timet, naturae; quod negat, obreptionis; quod poenitet, fidei. Significat autem Ecclesiam secuturam quidem, hoc est, imitaturam Domini passiones, sed longe differenter. Ecclesia enim pro se patitur, Chri
Abbreviated transcription (Latin):
sẏndone suꝑ nudo. & tenuert̃ cũ. At ille
reiecta syadone nudꝰ ꝓfugit ab eis. Hic subau¬
dit᷑ corpore. ut intelligat᷑ corꝑe suꝑ nudo. q
ñ aluio indumentũ habebat suꝑuis. ꝙͣ solam
sndonẽ. Qͥs iste ad olesceus fuerit eugłista ñ

Expanded text:
sindone super nudo, et tenuerunt eum. At ille rejecta sindone, nudus profugit ab eis. BEDA. Hic subauditur corpore, ut intelligatur corpore super nudo; quia non aliud indumentum habebat superius, quam solam sindonem. Quis iste adolescens fuerit, evangelista non
Abbreviated transcription (Latin):
possunt intelligi uirtutes naturales. qͣs mul¬
ti secum defer̾t ad dnm uenientes. De quibꝰ ĩ
laude cornelii centurionis dr qͥ erat uir iuistꝰ¬
& timens d̾m cum om̃i domo sua. faciens ele¬
mosinas multas plebi. ⁊ dep̾cans dm sẽꝑ. Qui
dũt non bene utunt᷑ ilł. minime sunt digns
uisione di. Centurio electos ex gentibꝰ ostendit.
qͥ qͣsi contenario milite stipati. uͥtutũ sp̃ualiũ
st̾ ꝑfectione sublimes. ⁊ sola et̾ne salutis gau¬
dia.s suisq reqͥr̃t. Nuincrꝰ enum centenariꝰ qͥ¬

Expanded text:
possunt intelligi virtutes naturales, quas mulpossunt intelligi virtutes naturales, quas multi secum deferunt ad Dominum venientes. De quibus in laude Cornelii centurionis dicitur, quia erat vir just timens Deum cum omni domo sua, faciens eleemosynas multas plebi, et deprecans Deum semper . » Qui autem non bene utuntur illis, minime sunt digni visitatione Dei. Centurio electos ex gentibus ostendit, qui quasi centenario milite stipati virtutum spiritualium sunt perfectione sublimes, et sola aeternae salutis gaudia sibi suisque requirunt. Numer
Abbreviated transcription (Latin):
iudeos. in qͥbante regnaũ ds. Tenebre sc̃ꝑ st̃
int̾iores ñ ext̾iores. s ext̾iores ido dicte st̃ q̃m
lum̃ reliquit. qͥ a dño foras expellitur. udic̃
fletus astridor. dentiũ. ueram ostendit resur¬
rectionẽ. cum fletus sit ocłoꝵ. ⁊ dentes ossa.
uade. et sicut credidisti. fiat tͥ. E sana¬
tꝰ ẽ puer in illa hora. E reu̾sꝰ ẽ centurio in do¬
mũ suã. ⁊ inuen̾ seruũ qͥ languerat sanum.
Aleritũ d̾ni. famulo suffragatur. Intelli¬
gamꝰ centurionẽ corꝑe tande ꝑuenisse ad
dñm. ⁊ cũ hiis qͥ missi fuerant. rediisse do¬
mũ. cũ dns dixerit ei uade. uł sic̃ ꝑ nuncioᷤ
accesieͤ sic⁊ ꝑ nuncios reu̾sus suisse attẽdat᷑
Diuina ꝓuidentia uidi missi st. ut mercusa
bile ficrent si uiso miracło. ⁊ credente gentili
uiro ñ cred̾ent. Soniores ꝓ centurione ⁊ sc̃i ꝓ
nob̃ int̾cedunt ad dũm. Milites centurionis

Expanded text:
Judaeos in quibus ante regnavit Deus. Tenebrae supersunt Judaeos in quibus ante regnavit Deus. Tenebrae supersunt interiores, non exteriores. Scilicet exteriores ideo dictae sunt, quomodo lumen reliquit qui a Domino foras expellitur. Ubi dicit fletus et stridor dentium, veram ostendit resurrectionem, cum fletus sit oculorum, et dentes et ossa. Vade, et sicut credidisti fiat tibi. Et sanatus est puer in illa hora. » Et reversus est centurio in domum suam, et invenit servum qui languerat sanum . Meritum Domini famulo suffragatur. Intelligamus centurionem corpore tandem pervenisse ad Dominum, et cum his qui missi fuerant rediisse domum, cum Dominus dixerit ei: Vade; vel sicut per nuntios accessisse, sic et per nuntios reversus fuisse attendatur. Divina providentia Judaei mibiles fierent, si viso miraculo et credente gentili viro, non crederent. Seniores pro centurione, et sancti pro nobis intercedunt ad Dominum. Milites centurionis,
Abbreviated transcription (Latin):
tib credidit. humilitatẽ. qͦd se iudicaũ indignũ
cuiꝰ tectũ d̾ns intͣret. prudentiã. qͦd diuinitatẽ
corꝑe tectam agnoũ. Q prudentta ⁊̃ dix̾ hõ
sũ.⁊ mitto homines. sciens d̃nmangłos mitt̾e
posse. uñ sequit᷑. Audiens au̾̃t iħc miratꝰ est
ficat ec̃. quia tales motus cũ de d̾no dicuntur
ñ ꝑturbati animi signa sunt. s docentis ma¬
gistri. De p̃sentib dicit. ñ inueni tantã fide
in isrł. ñ de patͥarchis ⁊ ꝓpħis. nͥ forte in cen¬
ico aũt uob̾. qͦd multi ab oriente. ⁊ occi¬
dente uenient. ⁊ recubent cũ abrahã
⁊ ysaac et iacob in regno celoꝵ. Filii aut regni ei¬
cientur in tenebras ext̾iores. ibi erit fletus
M⁊ sttidor dentiũ. N solũmͦ iste centurio de
gentib recte credit in d̾m. s multi gentiles
adhuc uement ad rectã cradulitatẽ. De nati¬
onib credituris dicit. multi uenient et reqͥes¬
cent felicit̾ epulaturi. filios aũt regni dic̃

Expanded text:
it; humilitatem, quod se judicavit indignum cujus tectum Dominus intraret; prudentiam quod divinitatem corpore tectam agnovit. Qua prudentia etiam dixit: Homo sum et mitto homines, sciens Dominum angelos mittere posse. Unde sequitur: « Audiens autem Jesus miratus est, ficat, quia tales motus, cum de Deo dicuntur, non perturbati animi signa sunt, sed docentis magistri. De praesentibus dicit: Non inveni tantam fidem in Israel, non de patriarchis et prophetis, nisi forte in cenico autem vobis, quod multi ab Oriente et Occidente venient, et recumbent cum Abraham . Filii autem regni ejicientur in tenebras exteriores: ibi erit fletus et stridor dentium. » Non solummodo iste centurio de gentibus recte credit in Deum, sed multi gentiles adhuc venient ad rectam credulitatem. De nationibus credituris dicit: multi venient et requiescent feliciter epulaturi. Filios autem regni dicit
Abbreviated transcription (Latin):
tuenda ẽ matħi mystica locutio. scđ̃m ꝗͣ scͥptũ ẽ
in psalmo. Accedite ad eũ et illuminamini::
corꝑe uen̾it. ⁊ semorib uideis tãꝙͣ familiaribꝰ
xp̃i qͦd lucas explicat u̾bũ suũ cõmiserit: ut
cotidie fieri solet ante potentes. Iacet ꝑalyticꝰ
torquet᷑. acuta scł passione. ħ ita expͥmit. ut
et amme sue angustias indicet. ⁊ xꝑm ad mm̃am
cas ait. moriturꝰ erat seruꝰ. si si d̾ni sui fide.⁊
aꝑi pietate reddetur uite. sic̃ erechias rex cui
dñs ter quinos addidit annos. Ait illi iħc
Ego ueniam &e curabo eũ. ad sanandũ regłi si¬
liũ ire noluit. ne diuitias honorasse uidet᷑
ad seruũ ire consensit. ne serulẽ ꝯditionẽ
spreuisse putaret᷑. s in itin̾e u̾bo eũ sanauit.
ne putaret᷑ ire ob impotentiã. ⁊ ñ ob humili¬
tatẽ. E respondens centurio ait. Dñe ñ sĩ
dignus. ut intres sub tectũ meũ. s tantũ dic¬

Expanded text:
t etiam Matthaei mystica locutio, secundum quam scriptum est in psalmo: Accedite ad eum, et illuminamini . corpore venerit, et senioribus Judaeis tanquam familiaribus Christi quod Lucas explicat verbum suum commiserit, ut quotidie fieri solet ante potentes. Jacet paralyticus, torquetur acuta scilicet passione. Haec ita exprimit, ut et animae suae anguscas ait, moriturus erat servus, si non Domini sui fide et Christi pietate redderetur vitae, sicut Iezechias rex, cui Dominus ter quinos addidit annos . Ait illi Jesus: Ego veniam, et curabo eum. Ad sanandum reguli filium ire noluit, ne divitias honorasse videretur, ad servum ire consensit, ne servilem conditionem sprevisse putaretur: sed in itinere verbo eum sanavit, ne putaretur ire ob impotentiam, et non ob humilitatem. Et respondens centurio, ait: Domine, non sum dignus ut intres sub tectum meu
Abbreviated transcription (Latin):
cito faciet uindictam illoꝵ. Si quẽ mouet
cut electi se iundicari dep̃cent᷑. cũ aꝑtissi¬
me moneami ꝓ ꝑsequentib orare. intelligẽ¬
dũ ẽ eam uindictam ẽẽ uistoꝵ ut mali ꝑeãt.
feunt aut̃ duobus modis. aut conu̾sions ad iusti¬
ciam. aut amissapotestate q̃ tẽꝑalit̾ ualent adũsꝰ
bonos. Uerũtarñ faiꝰ homuns ueniens putas
inueniet froẽ int̾ra: Quãuis om̃iꝑs ꝯditor sc̃ꝑ sit¬
ꝑatꝰ adundictã. in dic cam̃ iudicii seueriꝰ aꝑałe¬
bit riuna maloꝵ. Futas ñ ẽ hic dictũ dubitando
s arguendo nã & nos aliq̃n dexebꝰ certis ponimꝰ
increpando u̾bũ dubitationis. ut si indignant̃
seruo tuo dicas. Contẽpnis me. consid̾a. forsitan

Expanded text:
cito faciet vindictam illorum. Si quem movet cur electi se vindicari deprecentur, cum apertissime moneamur pro persequentibus orare : intelligendum est, eam vindictam esse justorum, ut mali pereant. Pereunt autem duobus modis, aut conversione ad justitiam, aut amissa potestate, qua temporaliter valent adversus bonos. Verumtamen Filius hominis veniens putas inveniet fidem in tervindictam, in die tamen judicii severius apparebit ruina malorum. Putas non est hic dictum dubitando, sed arguendo, nam et nos aliquando de rebus certis ponimus increpando verbum dubitationis, ut si indignanter servo tuo dicas: Contemnis me? considera; forsitan
Abbreviated transcription (Latin):
remisit ad pilatum. Et facti funt amici hero.¬
des & pilat᷑ in ipsa die. nam antea inimici eratt̃
ad iniucẽ. Eo ueste alba induit᷑ dñs. indicium
ẽ immacłate passioĩs. qm̃ agnꝰ di abluiturꝰ sit
peccata mundi. In asba ueste ẽ illusꝰ qi incasta
carne ẽ passus. Uł ita. Qdͦ hic alba ueste illudit᷑
& iuxta alios eugłistas purpurea uł coccinea
geminũ ex pͥmit martyrii genꝰ. uñ eccłia dic̃
admirando. Dilectꝰ tñs caudioꝰ & rubicundus.
canditꝰ scił actio̾e. rubicũdꝰ sanguine. & ipsa
eccłia uariis m̃broꝵ suoꝵ floscuł uernans. in
pace lilia gignit. in bello rosas. Nefandissimũ
fetꝰ herodis & pilati in occisiõe x ꝑi successores
eoꝵ hereditario iute custodiunt. qñ gentiles
& uidi gen̾e & religione dissidentes inxꝑianis

Expanded text:
tum. Et facti sunt amici Herodes et Pilatus in ipsa die; nam antea inimici erant ad invicem. Quod veste alba induitur Dominus, indicium est immaculatae passionis, quoniam Agnus Dei ablaturus sit peccata mundi. In alba veste est illusus, quia in casta carne est passus. Vel ita: Quod hic alba veste illuditur, et juxta alios Evangelistas purpurea vel coccinea, geminum exprimit martyrii genus. Unde Ecclesia dicit admirando: Dilectus meus candidus et rubicundus , candidus scilicet actione, rubicundus sanguine. Et ipsa Ecclesia variis membrorum suorum flosculis vernans, in pace lilia gignit, in bello rosas Nefandissimum foedus Herodis et Pilati in occisione Christi successores eorum haereditario jure custodiunt quoniam gentiles et Judaei genere et religione dissid
Abbreviated transcription (Latin):
& scͥb dnm ap̃ pilatũ respondit pauca. apud
herodẽ nulla. ne dimitt̾et᷑ & crucis utilitas
differret᷑. & iustũ erat ut pilato qui inuit᷑
sententiã ferebat. ex aliqͣ parte responderet.
herodi uͦ & cetͥis qui contͣ legẽ innoxiũ. dãp¬
nabant. sic̃ iundignis: nicħ. U uͦ tacet qͣi agnꝰ¬

Expanded text:
s Dominum apud Pilatum, respondit pauca, apud Herodem nulla, ne dimitteretur, et crucis utilitas differretur Et justum erat ut Pilato, qui invitus sententiam ferebat, ex aliqua parte responderet; Herodi vero et caeteris, qui contra legem innoxium damnabant, sicut indignis, nihil. Ubi vero tacet, quasi agn
Abbreviated transcription (Latin):
existebat. sil uł absolueret. uł puturet. Uerũ
diuina ꝓuidentia ne qͣ uideis excusatio ramane¬
ret. qͣi ñ ipsi seo romani. rꝑm crucifigerint.
herodes qͥ iudcus erat remisit eũ pilato. He¬
rodes aut̃ iuso iħu: gauisꝰ ẽ ualde. Erat enim
cupiens ex multo tẽꝑe uidẽ eũ. eo qͦs audiret
multa de illo. & sꝑabat signũ aliqͦd uide ab eo

Expanded text:
t. Verum divina providentia, ne qua Judaeis excusatio remaneret, quasi non ipsi, sed Romani Christum crucifixissent, Herodes, qui Judaeus erat, remisit eum Pilato. Herodes autem, viso Jesu, gavisus est valde. Erat enim cupiens ex multo tempore videre eum, eo quod audiret multa
Abbreviated transcription (Latin):
incipiens agalilea usq hiic. Hic sermo accusanti¬
ũ & cũ qͥ accusat᷑ docet innoriũ. & accusatores
ꝑu̾sos. Docuisse enĩ popłm. ñ crititus. s indi¬
ciũ constat eẽ u̾ͥtutis. Pilatꝰ aut̃ audiens gallleã.
infrogauit si hõ galileus eẽt. Et ut cognouit qͦd
de herodis potestate eẽt. remisit eũ ad herodẽ.

Expanded text:
incipiens a Galilaea usque huc. Hic sermo accusantium et eum qui accusatur docet innoxium, et accusatores perversos. Docuisse enim populum, non criminis, sed indicium constat esse virtutis. Pilatus autem audiens Galilaeam, interrogavit si homo Galilaeus esset. Et ut cognovit quod de Herodis potestate
Abbreviated transcription (Latin):
.i. sꝑualẽ legis intelligentiã. retenta si nistra.
id est sola lict̾a. Que auris petͥ gladio decidit᷑.
ñ qd̾ ipse sensum  abstulerit. s qͦd eis ablacũ
diuino iudicio ostend̾it. Quȩ auris ado re
stituda ẽ. credentibus exgente illa. duris
itaq restituta. & pͥ amputata significat au¬
dicum amputata uetustate renouatũ. ut

Expanded text:
itualem legis intelligentiam, retenta sinistra, id est sola littera. Quae auris Petri gladio deciditur, non quod ipse sensum eis abstulerit, sed quod eis ablatum divino judicio ostendit. Quae auris a Deo est restituta credentibus ex gente illa. Auris itaque restituta et prius amputata, significat auditum amputata vetustate renovatum, ut
Abbreviated transcription (Latin):
ciũ legio apud uet̾es. sex milib cõplebat᷑ hoĩũ.
sa ẽ. inuuit ñ eẽ uerendũ. si cont᷑ cũ om̃s natiões
insurgt̃. cũ mnulto fortiores possit hab̾e exercit᷑
angłoꝵ. Cũ gͦ posset acciꝑe legiones. nolebat
acciꝑe. ut ꝑ patientiam eiꝰ implerent᷑ scͥpturȩ
ꝓꝓħantes ̾e ipso. qm̃ ita eũ pati conueniebat.
Et hoc ẽ quod seqͥt᷑. Quomͦ gͦ implebunt᷑ scͥpt᷑e
quȩ de me scripta sunt.
t cũ tetigisset auricłam eiꝰ. sanauit eũ
r̃ꝙͣ pietatis suȩ dñs obliuiscit᷑. qͥ &̃ ho¬
stem suũ sanat. docens ipsos si conu̾tant᷑ pos¬
se sanari. qui insuamorte sunt iitenti. Iuxta
quio sac̃dotũ. a deo ut baraban pet̾ent dimit

Expanded text:
enim legio, apud veteres, sex millibus complebatur hominum. sa est, innuit non esse verendum, si contra eum omnes nationes insurgant, cum mues, nolebat accipere, ut per patientiam ejus implerentur Scripturae prophetantes de ipso, quoniam ita eum pati conveniebat. Et hoc est quod sequitur: Quomodo ergo implebuntur Scripturae, quae de me scripta sunt. t cum tetigisset auriculam ejus, sanavit  pietatis suae Dominus obliviscitur, qui etiam hostem suum sanat, docens ipsos, si convertantur, posse sanari, qui in sua morte sunt intenti. Juxta quio sacerdotum, adeo ut Barabbam peterent dimit
Abbreviated transcription (Latin):
stigare quasi latentẽ ac uros ocłos declinantẽ
eũ qͥ codidie docet intemplo. S iõ adu̾sũ me
in tenebris congregamini. quia potestas ur̃a qͣ
cũ ñ ipsi uenisse. uerũ ministros misisse ꝑhibe¬
ant᷑. S q de dñi nece ita agebant. tit qͣi innoxii
uiderent᷑. cũ ꝑ discipłm traditꝰ sit. a tͥbuno
& turb̃ ꝯp̃henitꝰ. a p̃side dãpnat᷑. a romanis
crucifixus. a popłis c̃ barabas elect᷑ uolens
eos lucas maxime reos ostende. quoꝵ consilio
coͥncta gerebant᷑. dic̃ eosdẽ uenisse ad cõp̃hen¬
dendũ saluatorẽ. ñ ꝑ se ipsos. s ꝑ eos qͦs mise¬

Expanded text:
stigare, quasi latentem ac vestros oculos declinantem, eum qui quotidie docet in templo. Sed ideo adversum me in tenebris congregamini, quia potestas vestra, qua cum, non ipsi venisse, verum ministros misisse, perhibeantur. Sed quia de Domini nece ita agebant, ut quasi innoxii viderentur, cum per discipulum sit traditus, a tribuno et turbis comprehensus, a praeside damnatus, a Romanis crucifixus, a populis etiam Barabbas electus: volens Lucas eos maxime reos ostendere, quorum consilio cuncta gerebant, dicit eosdem venisse ad comprehendendum Salvatorem, non per seipsos, sed per eos quos mise
Abbreviated transcription (Latin):
uisticiȩ & sac̃dotii ꝑbennis acceꝑit. a clxi.
unc ait iħc pet᷑. Calicẽ quẽ dedit mͥ
pat̃ ñ bibam illum: Micte gladiũ in uaginiã
Recondi gladiũ p̃cep̃. ut ꝑatientiã nrõs
doceamus ñ uindictã. Uocabulo calicis.
passionẽ corꝑis declarat. Corpora enĩ nr̃a
t̃renoꝵ & fragilium exp̃sione signantur.
q̃ breui lapsu p̃cipitata frangunt᷑. Uñ dñs
alibi. uos pharisci pͥꝰ quod deforis ẽ cali¬
cis & catini mundatis. facile &̃ eã quȩ
niens uoluit int̾̃na ꝑ corꝑiᷤ gesta ꝓdunt᷑.
sic̃ ea que uitreus calix continet inceriꝰ.
foris lucetit. Bibit gͦ calicẽ coꝑis sui. qui
corporalem fragilitatẽ sꝑuali absorbet
affectu. & qᷤ in inencem animũq transfundit̃.
ut interiorib ext̾ioꝵ imbecillitas hauriat᷑.
igneus u̾tit᷑ añ ꝑadisũ. gladio sꝑc qͥ indi descͥbit᷑
armatura. uł ita. Qcumq molit᷑ led̾e aliũ. sc iꝑsũ

Expanded text:
ennis acceperit . A. 161I Tunc ait Jesus Petro: Calicem quem dedit mihi Pater, non bibam illum? Mitte gladium in vaginam. AUGUST. Recondi gladium praecepit, ut patientiam nostros doceamus, non vindictam. Vocabulo calicis, passionem corporis declarat. Corpora enim nostra terrenorum et fragilium expressione signantur, quae brevi lapsu praecipitata franguntur. Unde Dominus alibi: Vos, Pharisaei, prius quod deforis est calicis et catini, mundatis . Facile etiam ea quae mens voluit interna, per corporis gesta produntur, sicut ea quae vitreus calix interius contitinet, foris lucent. Bibit ergo calicem corporis sui, qui corporalem fragilitatem spirituali absorbet affectu; et quasi in mentem animumque transfunditur, ut interioribus exteriorum imbecillitas hauriatur.igneus vertitur ante paradisum, gladio spiritus qui in Dei describitur armatura. Vel ita: Quicunque molitur al
Abbreviated transcription (Latin):
istũ caypham uniꝰ anii pontificatũ a romano
pͥncipe p̃cio emisse. Nongͦ mnirũ ẽ si iniquus
pontifex iique udicet. Annas. qͥppe & cayphas
ut lucas sexto capło refert ambo pͥncipes saccr¬
dotũ. ꝑ uices suos annos eger̃t. & erat annus
s prius ad aunam. ñ qi collega. s qr socer euis¬

Expanded text:
istum Caipham unius tantum anni pontificatum ab Herode pretio redemisse. Non ergo mirum est si iniquus pontifex inique ut Lucas sexto capitulo refert, ambo principes sacerdotum, per vices suos annos egerunt; et erat annus sed prius ad Annam, non quia collega, sed quia soce
Abbreviated transcription (Latin):
hominẽ. s qd ꝓcedit ex ort. h coinqͥnat homiñe.
Hsententia si tota de ore corꝑis accipiatur. ob¬
surda ẽ. Neꝙ em̃ quẽ ñ coinquinat cib. coĩ¬
quinat uomitꝰ. Ciꝰ qtuppe mos intrat. uo¬
mitꝰ ex ore ꝓcedit. s ꝓculdubio. ꝓpͥora u̾ba ꝑti¬
nent ad os carnis uͥdicit. ñ qd̾ intrat in os comqͥ

Expanded text:
hominem; sed quod procedit ex ore, hoc coinquinat hominem. quae sententia si tota de ore corporis accipiatur, absurda est. neque enim quem non coinquinat cibus, coinquinat uomitus. cibus quippe in os intrat, uomitus ex ore procedit. sed procul dubio priora uerba pertinent ad os carnis, ubi ait: non quod intrat in os, co
Abbreviated transcription (Latin):
& alia similia his faciunt multa. Aforo subau¬
dis redeuntes. ñ lauent᷑. ñ comedunt. Frustͣ
sic baptizant᷑. du in nomine saluatoris ñ ab¬
luunt᷑. Baptisina urceoꝵ. ⁊ calicũ dicit. ablu¬
tionss uasoꝵ. quas faciunt uidi. ut ipsimun¬
di uideant᷑ in corꝑe. ñ curantes peccata infi¬
delitatis a se expellere. at uͦ in uanũ uasoꝵ
baptismata seruant. qͥ cordiũ suoꝵ & corꝑm
sordes negligunt. Uñ paulus. Uoluntas dĩ est.
ut abstineatis a fornicatione. ut sciat unusqͥsq
ur̃m suũ uas possidere. in scĩficatione & honore.
Suꝑstitiosa hõiũ tͣditio. p̃cip̃ crebriꝰ lauari ad
manducandũ. &e alia huiꝰ modi inutilia. s ne¬
cessaria doctrina. u̾itatis. iubet eos qͥ pañe uite
manducare desid̾ant. crebro elemosinaꝵ. lac̃¬
maꝵ. alioꝵq iustitie ftuctũ. fom̃to sua oꝑa pͣget.¬
rritũ fecistis mandatũ di. ꝓpt̾ tͣditionẽ ur̃am.

Expanded text:
 alia similia his faciunt multa. BEDA. A foro, subaudis redeuntes, nisi laventur, non comedunt; frustra sic baptizantur, dum in nomine Salvatoris non abluuntur; baptismata urceorum et calicum dicit ablutiones vasorum, quas faciunt Judaei, ut ipsi mundi videantur in corpore, non curantes peccata infidelitatis a se expellere. At vero in vanum vasorum baptismata servant, qui cordium suorum et corporum sordes negligunt. Unde Paulus: Voluntas Dei est, ut abstineatis vos a fornicatione, ut sciat unusquisque vestrum suum vas possidere in sanctificatione et honore . Superstitiosa hominum traditio praecepit saepius lavari ob manducandum, et alia hujusmodi inutilia; sed necessaria doctrina veritatis jubet eos qui panem vitae manducare desiderant, crebro eleemosynarum, lacrymarum, aliorumque justitiae fructuum fomento sua opera purgaIrritum fec
Abbreviated transcription (Latin):
crede quod xꝑc latitet. s qͦd fides eiꝰ ab oriente
usq ad occidentẽ inȩccłiis fulgeat. De ipso nãq
ent fide. & ad orabunt coram te dñe. De eodẽ
sophonias. Ad orabunt eũ unsqͥsq iͦfloco suo
cẽ om̃s insule gentium. Noĩe fulgis seu ful¬
goris indellige manifestationẽ soł siue alt̾uis
splendoris mundi tenebras fugantis. sic̃ eccłiam

Expanded text:
credere quod Christus latitet, sed quod fides ejus ab oriente usque ad occidentem in Ecclesiis fulgeat. De ipso namque ent fide, et adorabunt te, Domine . De eodem Sophonias: Adorabunt eum unusquisque de loco suo, etiam omnes insulae gentium . Nomine fulguris, seu fulgoris intellige manifestationem solis, sive alterius splendoris, mundi tenebras fugantis. sicut Ecclesiam
Abbreviated transcription (Latin):
exigant hoc qͦo nos mͦ inuisibilis conditor eqͣ¬
nimit̃ portat: Qd mirũ trem̾e homines cũ
aspectu iudicii tremant angłicȩ potesiates :
Uñ iob. Colũpnȩ cęli contremisc̃t. s pauent
aduenͥtũ eiꝰ. Quid gͦ faciunt tabule q̃n tre¬
munt colũpnȩ : Qd uͥgulta deserti patit᷑: cũ
cedrus paradisi concutitur.: Meclix. Rcli.

Expanded text:
erigant hoc quod nos modo invisibilis conditor aequanimiter portat? Quid nimirum tremere homines cum aspectu judicii tremant angelicae potestates. Unde Job: « Columnae coeli contremiscunt et pavent ad nutum ejus . » Quid ergo faciunt tabulae quando tremunt columnae. Quid virgula deserti patitur cum cedrus paradisi concutitur. «
Abbreviated transcription (Latin):
lige crucẽ. aut uexillum uictoriȩ. Ndiminu¬
tione luminis. s cõꝑatiõe uere lucis oĩ er̃t tene¬
brosa indiȩ uidicii. deqͦ ꝓpħauit ysaias diceis:
frubescet luna & ꝯfundet᷑ sol. cũ regnauĩt dñs
exercituũ. in monte syon. & iuherłm. & in conspe¬
ctu senũ suoꝵ fuerit głificat᷑. Cet̾mi ꝑacto diȩ

Expanded text:
lige crucem aut vexillum victoriae. Non diminutione luminis, sed comparatione verae lucis omnia erunt tenebrosa in die judicii, de quo prophetavit Isaias, dicens: Erubescet luna et confundetur sol, cum regnaverit Dominus exercituuctu senum suorum fuerit glorificatus . Caeterum peracto die
Abbreviated transcription (Latin):
i gͦ dixerint uob̾ ecce indeserco ẽ. nolite
exire. ecce inpenet᷑bilibꝰ: nolite crede. an¬
tixꝑc cerimonias legis tẽptabit restaurare ut
engłm soluat. Que res uideos eũ ꝓ xp̃o susciꝑe
suadebit. Igit᷑ m̃bra eiꝰ. qͥ se efferet supͣ onine
dogmate. aut in hereticoꝵ penet᷑bilib qͥd̾i pol¬
licent᷑ archana. nolite exire aside ura ut illi
credatis. Penetͣbilia sunt hic camere hereti¬
ic̃t enĩ fulgur exit aboriente. & paret usꝙ
Iin occidentẽ. ita erit & ad uentꝰ silii hoĩs.
Subitꝰ & choruscus ueniet. ut nullus in sua
m̃te latere ꝑmittat᷑. qͥn uidicis fulgore pe
lucas ait de sub cęlo. qr iudicii discrim̃ erit
in aere. apło dicente. Simul rapiem᷑ cum
illis innubib obuiam xꝑo in aera. Pot̃ hoc¬

Expanded text:
go dixerint vobis: Ecce in deserto est, nolite exire, ecce in penetralibus, nolite credere. Antichristus caeremonias legis tentabit restaurare, ut Evangelium solvat. Quae res Judaeos eum pro Christo suscipere suadebit. Igitur membra ejus qui se efferet supra omne dogmate, aut in haereticorum penetralibus, qui Dei pollicentur arcana, nolite exire a fide vestra, ut illi credatis. Penetralia sunt hic camerae haeretiSicut enim fulgur exit ab oriente, et paret usque in occidentem, ita erit et adventus Filii hominis. Subitus et coruscus veniet, ut nullus in sua mente latere permittatur, quin judicis fulgore penLucas ait, de sub coelo; quia judicii discrimen erit in aere, Apostolo dicente: Simul rapiemur cum illis in nubibus obviam Domino in aera .
Abbreviated transcription (Latin):
quia neq uidi. neq gentiles pacẽ habent. ñ
ẽ enim pax impiis dicit dns. ido det̾minate
neos nos angłi deputabant. S quia recogno¬
umꝰ regem nr̃m. angłi recognonierunt nos
ciuies suos & timet angłs ad orari ab humana
natura. quam in suo rege considerat. binc
loth ce iosue ñ ꝓhibiti st̃ adorare angłos. ⁊ o¬

Expanded text:
quia neque Judaei, neque gentiles pacem habent, non quia neque Judaei, neque gentiles pacem habent, non est enim pax impiis, dicit Dominus ideo determinate neos nos angeli deputabant. Sed quia recognovimus regem nostrum angeli recognoverunt nos cives suos; et timet angelus adorari ab humana natura, quam in suo rege considerat . Hinc Lot et Josue non prohibiti sunt adorare angelos, Jo
Abbreviated transcription (Latin):
reclinauit eum in p̃sepio. quia ñ erat eis locꝰ¬
in diu̾sorio. Qui mundũ uario uestit ornatu
ulibꝰ indutur. ut stolam immortalitatis
reciꝑemus. Manus pedesq cunis astringun¬
tur: ut ñie manus ad bene oꝑandũ pedes¬
nr̃i in uiam pacis dirigantur In p̃sepio redi¬
natur. ut fideles omnos sc̃a udelicet animalia
carnis sue frum̃to reficet. qͥ panis ẽ angłoꝵ. In
angusto p̃sepi continctur. ut nos ꝑ celesti̾ re¬
gni gaudia dilatet. Non in domo parentum
natꝰ ẽ dns. ut ostenderet q ꝑ humanitatẽ
assũptã qͣsi in alieno nascebatur. ñ scd̾m pote¬
statem. s scdmnaturã humanitatis. Nam de¬
potestate eius scͥptum ẽ. In ꝓpͥa uenit. Et qͥa
om̃is caro fenum. factus hõ d̾s. fenum nr̃mu̾
tit in frum̃tũ. de scipso dictns. Nisi gͣnũ fru¬
m̃ti cadens in t̾rã mortuũ fu̾it. ipsũ solum
manet. Uñ & natus in p̃sepi reclinatur. Re¬

Expanded text:
reclinavit eum in praesepio, quia non erat ei locreclinavit eum in praesepio, quia non erat ei loc BEDA. Qui mundum vario vestit ornatu, vilibus induitur, ut stolam immortalitatis reciperemus. Manus pedesque cunis astringuntur, ut manus nostrae ad bene operandum, pedestri in viam pacis dirigantur. In praesepio reclinatur, ut fideles omnes, sancta videlicet animalia, carnis suae frumento reficeret qui panis est angelorum. In angusto praesepi continetur ut nos per coelestis regni gaudia dilatet. Non in domo parentum natus est Dominus, ut ostenderet quia per humilitatem assumptam quasi in alieno nascebatur, non secundum potestatempotestate ejus scriptum est: In propria venit . Et quia omnis caro fenum factus homo Deus, fenum nostrum tit in frumentum qui de semetipso ait: « Nisi granum frumenti cadens in terram mortuum fuerit ipsum solum manet . » Unde et natus in praesepio reclinatur. Re
Abbreviated transcription (Latin):
conceꝑisse de spu scõ. in bethleem peꝑisse.
quoꝵ om̃ium testimonia in ꝓpħis legerat.
habet argum̃ta sidi. Si maria a pastoribus¬
didicit. discamꝰ & nos a sacdotib. Et rel̾isi st̃
pastores głificantes. & laudantes d̃m. in om̃ib
que audierant & uyderant. sic̃ dictum ẽ ad us.

Expanded text:
concepisse, in Bethlehem peperisse, quorum omnium testimonia in prophetia legerat. habet argumenta fidei. Si Maria a pastoribusdidicit, discamus et nos a sacerdotibus. « Et reversi sunt pastores glorificantes et laudantes Deum in omnibus quae audierant
Abbreviated transcription (Latin):
e differentia ipsius ad legem. de figuris eugłi¬
staꝵ & eoꝵ modo scͥbendi. de mat̾ia euuangłi in¬
tentione. fine ⁊ ad quas parte philosophie spe¬
der: dictat ratio p̾scribere
at̾ia cuuangłi sunt. scẽ trinitatis my
nat̾uram. dicta e facta euis: alioꝵq facta ce
dicta ad ipsum. Intentionẽ uͦ & sinem aꝑit¬
ioħs dicens. ħ autem scͥpta sunt. ut credatis
quia iħc ẽ. rꝑc filius di nt credentes uitã ba¬
beatis in nomine cuis. finis enim id ẽ finat
cansa euuangłii ẽ: sane credere ꝑfecte dilig̾e
sacitis insigniri. & horum trium sinalis cati¬
sa ẽ uta etͥna. Ad ħ quippe adipiscenda fuit
intentio etuangłica p̃dicare & sctibere.
unc de excellentia. & differentia eũgłiz
dicamus. Angu̾stinꝰ d̾ ꝯcordia eugłistaꝑ

Expanded text:
 differentia ipsius ad legem, de figuris evangelistarum et eorum modo scribendi, de materia Evangelii, intentione, fine et ad quas partes philosophiae spectet, dictat ratio praescribere. Materia Evangelii sunt sanctae Trinitatis mynaturam, dicta et facta ejus, aliorumque facta et dicta ad ipsum. Intentionem vero et finem aem scripta sunt, ut credatis quia Jesus est Filius Dei, et ut credentes vitam habeatis in nomine ejus . Finis enim id est finalis causa Evangelii est sane credere, perfecte diligere, sacramentis insigniri; et horum trium finalis causa est vita aeterna. Ad haec quippe adipiscenda fuit intentio evangelica praedicare et scribere. Nunc de excellentia et differentia Evangelii dicamus. Augustinus de concordia evangelista