comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cionẽ. Uolueres q̃ descendebãt suꝑ cadauera. demones
significant: qͥ exdiuisione carnaliũ quendã sibi pastũ
reqͥrt᷑. Qꝰ a uͦ abraha manu eas abigebat: significat qͥa sc̃i pa-¬
tres plebẽ illã manu sc̃ȩ oꝑaciõis ꝓtegebãt ab incursu sꝑua
bitꝰ. finẽ secłi significat: quando ꝑ antix ꝑm tenebrosus hor
gentos annos afflictist᷑ ab egypciis. s ultima parte tantũ isti
generacione egressi st̃ filii isrł de egypto: hic uͦ dr. generacio
quarta.S utrũq uerũ ẽ. Na si ꝑ leui cõputes: quartã genera
genuit aaron: a aron genuit elearar: eleatar genuit finees.
Caar ingressus ẽ megyptũ cũ patre suo leui: finees uͦ filius
neracione hoc factũ sit uelis scire: ꝑ iudã cõputare debebis
Iuda genuit phares: pbares genuit esrom: esrom genuit ami¬
nad ab: aminadab genuit naason: naason genuit salmon. Iuda
ingressus ẽ cũ filio suo phares in egyptũ. Naason uͦ pͥnceps fir¬

Expanded text:
cadavera, daemones significant qui ex divisione carnalium quemdam sibi pastum requirunt. Quod vero Abraham manu eas abigebat significat quia sancti Patres plebem illam, manu sanctae operationis, protegebant ab incursu spiribitus finem saeculi significat, quando per Antichristum tenebrosus horrgentis annis. Afflicti sunt ab Aegyptiis, sed ultima parte tantum istiugeneratione egressi sunt filii Israel de Aegypto. Hic vero dicit: generatione quarta. Sed utrumque verum est. Nam si per Levi computes, quartam inventes genuit Aaron, Aaron genuit Eleazar, Eleazar genuit Phinees. Caaz ingressus est Aegyptum cum patre suo Levi: Phinees vero filius inta generatione hoc factum sit velis scire, per Judam computare debebis. Judas genuit Phares, Phares genuit Esrom, Esrom genuit Aminadab, Aminadab genuit Naason, Naason genuit Salmon. Judas ingressus est cum filio suo Phares in Aegyptum. Naason vero princeps fu
Abbreviated transcription (Latin):
llegauit enĩ .&. dix̃. Non risi. Mystice ab raham triplicem
gestat figur̃ã. dei uidelicet patris in eo qͦd ysaac obtulit
gestat. .&. figurã filii. in eo qͦs de domo sua & de cognacione

Expanded text:
Negavit enim, et dixit: Non risi. Mystice Abraham triplicem Negavit enim, et dixit: Non risi. Mystice Abraham triplicem gessit figuram, Dei videlicet Patris in eo quod Isaac obtulit. Gestat et figuram Filii in eo quod de domo sua et cognatione
Abbreviated transcription (Latin):
dicit. fide purificans cordaeoꝵ. Aparuit aũ ei dñs in con¬
ualle mãbre. Quęri potest uixta luterã. si ab raha angelos
intelligebat ẽẽ qͥ infigura hominũ apparebãt. cur ea quȩ
mortalibꝰ c̃ueniunt obseqͥa preꝑauit : Fortassis qͥa pͥmo ho¬
mines credidit: postea uͦ ex his q̃ ab illis dicta st̃ uel facta.
angelos intellexit. Intelligebant aũ eos angelos e̾e̾. cũ illos
ad cȩlũ redire uidebant: sic̃ in libro iudicũ de manue le¬
gimꝰ. qͥ pͥmo uidens angelũ. hominẽ putauit dicens. lu ne¬
es ille iir: qͥ locutꝰ es mulieri : Cũq ei humanitatis causa
hedũ facere uoluisset: dix̃ ei angelus. Si cogis me: ñ come¬
dã. Sin aũ: offer illũ dño. Cũq hoc fecisset. & flãma sacri¬
ficii ascendet: angelus in flãma parit̃ ascendit. Ceterũ de
sara: nulli dubiũ qͦd homines e̾e̾ putabat. slã & negare au-¬
sa ẽ. qͦd angelus dix̃ ad abraham. Cur risit sara uxor tua:

Expanded text:
nus in convalle Mambre. Quaeri potest juxta litteram, si Abraham angelos intelligebat esse qui in figura hominum apparebant, cur eis ea quae mortalibus conveniunt obsequia praeparavit? Fortassis quia primo homines esse credebat, postea vero ex his quae ab illis dicta sunt vel facta angelos intellexit. Intelligebat eos esse angelos, cum eos ad coelum redire videbat, sicut in libro Judicum de Manue legimus, qui primo videns angelum hominem esse putavit, dicens: Tu es ille vir qui locutus es mulieri ? Cumque ei humanitatis causa haedum fecisse voluisset, dicit ei angelus: Si cogis me, non comedam. Sin autem: offer illud Domino. Cumque hoc fecisset, et flamma sacrificii ascenderet, angelus in flamma pariter ascendit. Caeterum de Sara nulli dubium quod homines esse putabat. Nam et negare ausa est quod angelus dixit ad Abraham: Cur risit Sara uxor tua?
Abbreviated transcription (Latin):
sũ orando obtinuit. Nã & om̃ibꝰ iustis preparatũ
ẽ ante secła regnũ. s ita ut orando & laborando
Septuaginta dicunt : ludebãt & caleitrabant.¬
Perrexitq ut c̃fuleret dñm. Quęrit᷑ qͦ ꝑrexerit
c̃sulere dñm. Necdũ eñĩ tabernacłm: nec dũ tẽ¬
plũ dei edificatũ erat. Anforte illuc ꝑrexit ubi
abrabam altare d nõ edificauerat: aut ut qͥdã
putant. ad huc melchisedech sacerdos dei inue¬
bat : quã uis possit credi fuisse tẽ tẽporis aliquẽ
scm̃ uirũ adquẽ ẽsulendu̾ soliti erant ꝑgere.
Potest & illud dici. qͦd mente & cogitacione ad
deũ ꝑrexerit .& actis peticionib in loco dormie¬
rit. ibiq ꝑ uisionẽ responsũ diuinũ acceꝑit.¬

Expanded text:
sum orando obtinuit. Nam et omnibus justis praeparatum sum orando obtinuit. Nam et omnibus justis praeparatum est ante saecula regnum Dei, sed ita ut orando et laborando Septuaginta dicunt: Ludebant et calcitrabant.--Perrexitque ut consuleret Dominum. Quaeritur quo perrexerit consulere Dominum. Necdum enim tabernaculum, necdum templum Dei aedificatum erat. An forte perrexit illuc ubi Abraham altare Domino aedificaverat, aut, ut quidam putant, adhuc Melchisedech sacerdos Dei vivebat, quamvis possit credi fuisse tunc temporis aliquem sanctum virum ad quem consulendum soliti erant pergere? Potest et illud dici, quod mente et cogitatione ad Deum perrexerit, et allegatis petitionibus in loco dormierit, ibique per visione
Abbreviated transcription (Latin):
Corã cunctis fr̃ibꝰ obiit. idest in manibꝰ fratrũ
suoꝵ. om̃ibꝰ uidelicet ad huc suꝑstitibꝰ.&. nullo
ante eũ morte prȩrepto. Fr̃s dũ ꝓ filiis posuit
sic̃ & eo loco ubi in sequentibꝰ iacob dix̃ ad la¬
ban. Quid peccaui tͥ. ut seq̃reris post me : Pone
eorã fr̃ib meis: & corã fr̃ib tuis. sleq enĩ iacob
mesop otamia. Mesopotamia regio feralissima ẽ.
duo flumina. tigrin uidelicet &. eufraten. Nã
mesos. medius: potamos fluuius d̾r. Kinc ypo¬
semen eiꝰ sic̃ stellas cȩli: &. sic̃ arena maris. Quȩ
multiplicac io ꝑ ysaac futura erat: uixta qͦd abrahȩ
dictũ ẽ. In ysaac uocabit᷑ tͥ semen. Quid gͦ ẽ qͦd ysa¬
ac sterilẽ uxorẽ sortitꝰ ẽ. si ꝑ eu̾̃ seme n abrahȩ mul¬
tiplicandũ erat : S sciendũ qͥa sc̃ĩ ea q̃ orando obtnei
sic predestinati st̃ ut prȩcib impetrent. Ninc ẽ qͦd
ꝑ ysaac multiplicandũ erat sem̃ abrahȩ: s hoc ip¬

Expanded text:
Coram cunctis fratribus obiit. Id est in manibus fratrum suorum, omnibus videlicet adhuc superstitibus, et nullo ante eum morte praerepto. Fratres autem pro filiis posuit, sicut et eo loco ubi in sequentibus Jacob dixit ad Laban: Quid peccavi tibi, ut insequereris post me? Pone coram fratribus meis et fratribus tuis. Neque enim Jacob Vers. 20. De Mesopotamia. Mesopotamia regio fertilissima est duo flumina, Tigrin videlicet et Euphratem. Nam mesos medius, potamos fluvius dicitur. Hinc hippoposemen ejus sicut stellas coeli et sicut arenam maris. Quae multiplicatio per Isaac futura erat, juxta quod Abrahae dictum est: In Isaac vocabitur tibi semen. Quid ergo est quod Isaac sterilem uxorem sortitus est, si per eum semen Abrahae multiplicandum erat? Sed sciendum quia sancti ea quae orando obtinent sic praedestinata sunt ut precibus impetrent. Hinc est quod per Isaac multiplicandum erat semen Abrahae: sed hoc ip
Abbreviated transcription (Latin):
dit hanc plebẽ triũ tẽpoꝵ. articulis ad regni dignitatẽ
ꝓfecisse sub dauid. Prima enĩ ȩtas fuit ab adã usq adno¬
e: scd̃ã a noe usq ad abrabam: t̃cia ab abraham usq ad

Expanded text:
dit hanc plebem trium temporum articulis ad regni dignitatem dit hanc plebem trium temporum articulis ad regni dignitatem profecisse sub David. Prima aetas fuit sub Adam usque ad Noe, secunda a Noe usque ad Abraham, tertia ad Abraham usq
Abbreviated transcription (Latin):
Gemina species ostenditur seminis abrahe. Nã suꝑius dixit
erit sem̃ tuũ sic̃ arena maris: hic uͦ d̾r. sic erit sem̃ tuũ si¬
c̃ stellȩ cȩli: qͥa in illa plebe qͥdã futuri erãt carnales &.
t̃reni. qͥ arȩne cõparant᷑: aridi &. infecundi a bonis oꝑibꝰ.
alii uͦ sꝑitales &. cȩlestes uirtutũ splendore fulgentes:
qͦs stellis cȩli cõparat. Unde scire possũ: qͦd possessurꝰ sim
eã: Quȩrit signũ ñ quasi dubitans de ꝓmissione dei: s mo¬
dũ int̾rogat qͦ hoc fieri posset. Kinc mos inoleuit uideis.
ta litter̃a manifesta st̃. Mystice ꝑ hȩc animalia plebs ui-¬
daica designata ẽ.q̃ ab abraham ducit originẽ: ꝑ uaceam
qͥdẽ. qͥa iugũ legis trarit : ꝑ caprã olida & fetosam. qͥa pec¬
catrix futura erat: ꝑ arietẽ u qͥ ẽ dux gregis. signabat᷑ qͥa
aliqͦ tẽpore regni imꝑiũ potentissime tenuit. Quod aũ

Expanded text:
Gemina species ostenditur seminis Abrahae. Nam superius dixit: Gemina species ostenditur seminis Abrahae. Nam superius dixit: Erit semen tuum sicut arena maris. Hic vero dicit: Sic erit semen tuum sicut stellae coeli, quia in illa plebe quidam futuri erant carnales et terreni, qui arenae comparantur, aridi, infecundi a bonis operibus, alii vero spiritales et coelestes, virtutum splendore fulgentes, quos stellis coeli comparat. Vers. 8. Unde scire possum quod possessurus sim eam? Quaerit signum non quasi dubitans de promissione Dei, sed modum interrogat quo hoc fieri posset. Hinc mos inolevit Judaeis ta litteram manifesta sunt. Mystice per haec animalia plebs Judaica designatur quae ab Abraham ducit originem. Per vaccam quidem, quia jugum legis traxit: per capram olidam et fetosam, quia peccatrix futura erat: per arietem vero qui est dux gregis significatur quia alio tempore regni imperium potentissime tenuit. Quod vero
Abbreviated transcription (Latin):
matre: sine genealogia. Melchisedech qͥdẽ patrẽ &. matrẽ ha¬
buit: s xꝑs quẽ significat. sine patre fuit ꝑ humanitate. sine
matre ꝑ diuinitatẽ. Natꝰ ẽ enĩ de patre sine matre: de matre
sine patre. Protulit panẽ &. uinũ. Nic iã prȩ signabat᷑: mutacio
egalis sacerdocii. In nouo enĩ testam̃to. sacrificiũ uichmarũ. tran
latũ ẽ insacramentũ corporis & sanguinis xꝑi. Ergo hoc ue¬
rũ xꝑi sacerdociũ: antiqͥus ẽ legali sacerdocio. Melchisedech
enĩ: ante abraham gentilis erat. Leui uͦ pͥnceps legalis sacerdo¬
cii: ad huc erat mlũbis abrahȩ. E qͥ postea accepit decimas a
popło: ipse in abraham decimatꝰ ẽ. Quiq postea p opło benedice¬
bant: iabraham a melchisedech benedicti st̃. Sẽꝑ aũ minor
tera. id est spolia tolle tͥ. A fuo sub tegminis. Stamen dic imꝰ¬
satoris. Eliezer int̃pretat᷑ ds meus adiutor. Ab hoc dicunt

Expanded text:
matre, sine genealogia . Melchisedech quidem patrem et matrem hamatre, sine genealogia . Melchisedech quidem patrem et matrem habuit, sed Christus quem significat sine patre fuit per humanitatem, sine matre per divinitatem. Natus est enim de patre sine matre, de matre sine patre. Protulit panem et vinum. Hinc jam praesignabatur mutatio legalis sacerdotii. In novo enim Testamento sacrifientum corporis et sanguinis Christi. Ergo hoc verum Christi sacerdotium antiquius est sacerdotio legali. Melchisedech enim qui, ut Abraham, gentilis erat, Levi vero princeps legalis sacerdotii adhuc erat in lumbis Abrahae, et qui postea accepit decimas a populo ipse in Abraham decimatus est, quique postea benedicebant in Abraham a Melchisedech benedicti sunt. Semper autem mtera. Id est, spolia tolle tibi. Vers. 23. A filio subtegminis. Stamen fila disatoris. Eliezer interpretatur Deus meus adjutor. Ab hoc dicunt
Abbreviated transcription (Latin):
titudine exercitꝰ. s in txecentos decẽ & octo expeditis uernacubs.
tuor reges. idest contra sꝑitales neqͥcias. sꝑitale bellũ gerat cũ
trecentis decẽ &. octo uernaculis: idest eũ auxilio &. signo scẽ
crucis. Hic enĩ numerꝰ in tau littera q̃ figurã xꝑi habet expri
tradunt hebrei ẽẽ. sem filiũ noe: & cõputantes annos dicunt
eũ iuxisse usq ad tẽpora ysaach. Salem uͦ ciuitas. ipsa ẽ ihrłm:
trinomia. salem. iebꝰ. iherusalẽ. Hanc enĩ tenuert iebusei: &
uocauer̃t eã iebꝰ. Sic c̃iunctis duobꝰ nominibꝰ: dicta ẽ ihrłm.
Erat sacerdos dei altissimi. Om̃s e nĩ pͥmogeniti a noe. sacerdo¬
tes fuer̃t. usq adaaron: qͥ pͥmꝰ legalis sacerdos fuit. Mystice
ficat ꝑ quẽ reconciliati sumꝰ. & qͥ infine secłĩ iuste orbẽ iudica¬
turꝰ ẽ. Iuiꝰ mysteriũ apłs cõmemorat dicens. sine patre. sine

Expanded text:
titudine exercitus, sed in trecentis decem et octo expeditis vernaculis. titudine exercitus, sed in trecentis decem et octo expeditis vernaculis. quatuor reges, id est, contra spiritales nequitias spiritale bellum gerat cum trecentis decem et octo vernaculis, id est cum auxilio sanctae crucis. Hic numerus in Tau littera, quae figuram Christi habet exprimtradunt esse Sem filium Noe, et computantes annos dicunt eum vixisse usque ad tempus Isaac. Salem vero civitas ipsa est Hierusalem, trionyma, Salem, Jebus, Hierusalt eam Jebus: sic conjunctis nominibus dicta Hierusalem. Erat sacerdos Dei altissimi. Omnes enim primogeniti a Noe sacerdotes fuerunt usque ad Aaron qui primus legalis sacerdos fuit. Mystice  conciliati sumus, et qui in fine saeculi juste orbem judicaturus est. Hujus mysterium Apostolus commemorat dicens: Sine patre et sine
Abbreviated transcription (Latin):
ipse ẽ edom: qͥ &. esau. Int̃pretat᷑ hispidꝰ fetosus.: qͥa in modũ pel¬
lis hispidꝰ natꝰ ẽ: a qͦ regio quã possedit. seir uocata ẽ. Ad fon¬
tẽ mesphat: ipsa ẽ cades. Cades. iudiciũ int̃pretat᷑. Ibi eñ iu-¬
dicatꝰ ẽ murmurans populꝰ. Int̃pretat᷑ etiã sc̃ã. Cata antifra¬
sin. idest ꝑ contrariũ. Fontẽ. petrã dicit: de qua moyses aquã
ꝓduxit. Percussert amorreu qͥ habitabat in asasonthaniar.
tos: idest sine uxoribꝰ. ꝑsecutꝰ ẽ eos usq dan. Dan. fontẽ ex qͦ
iordanis efficitur. Nã duo fontes st̃ ad radices montis libani.
ior. & dan: qͥ iuncti. iordanẽ efficiunt. Dan aũ iudiciũ: ior.
riuus int̃pretat᷑. Usq ad fenicẽ. Fenicẽ. syriã dicit. Allego¬
rice hoc bellũ abrahȩ contra quatuor reges: bellũ signifi¬
cat uirtutũ q. uicioꝵ. Pat̃ gͦ fidi. & pͥma uia credendi abraham ꝓ¬

Expanded text:
ipse est Edom, qui et Esau interpretatur hispidus, setosus, qui in modum pelipse est Edom, qui et Esau interpretatur hispidus, setosus, qui in modum pellis natus est, a quo regio quam possedit Seir vocata es Vers. 7. Ad fontem Misphat, ipsa est Cades. Cades judicium interpretatur. Ibi enim judicatus est murmurans populus. Interpretatur etiam sancta cata antiphrasin, id est per contrarium. Fontem petram dicit de qua Moyses aquam produxit. Percusserunt Amorrhaeum qui habitabat in Asasonthamar. tos, id est sine uxoribus. Persecutus est eos usque Dan. Dan fons est ex quo Jordanis efficitur. Nam duo fontes sunt ad radices montis Libani, Jor et Dan, qui juncti Jordanem efficiunt. Dan autem judicium, Jor rivus interpretatur. Usque ad Phoenicem. Phoenicem Syriam dicit. Allegorice hoc bellum Abrahae contra quatuor reges bellum significat virtutum et vitiorum. Pater ergo fidei et prima via credendi Abraham
Abbreviated transcription (Latin):
int̃pretat᷑ sciens iugũ: prȩsignat auariciã. Cuiꝰ iugũ: sciunt aua¬
ri libent᷑ ferre. Est rex genciũ: qͥa auaricia maxime gentibꝰ do
minat᷑. Inirent bellũ contra hara. Bara. malicia uel creatura
int̃pretat᷑. Est rex sodomor: idest pecudis silentis. Bersa: int̃¬
pretat᷑ in angustia. Et ẽ rex gomorre: q̃ intͣpretat᷑ popłs tmens
hominis. Est rex ad ame: q̃ int̃pretat᷑ terrena. Semeber ibi ꝑ¬
dicio int̾pretat᷑. Est rex sebon. q̃ int̃pretat᷑ uinculũ meroris
B̾alȩ: enutacula int̃pretat᷑ uorago uel p̃cipitacio. uocat᷑ etiã
uitula c̃sternans. Fert enĩ hebrei. hanc t̃cio t̃re motu corruis
ẽ mare salis. lacus uidelicet q̃ post cõbustionẽ ignis cȩlestis. in
lacũ uersa ẽ. Inquẽ lacũ cadit iordanis: & ibi ꝑdit laudabi
ciũ. Seir ꝓplensin dicit. Necdũ enĩ locꝰ ille sic uocabat᷑. Seir.

Expanded text:
interpretatur sciens jugum. Praesignat avaritiam cujus jugum sciunt avainterpretatur sciens jugum. Praesignat avaritiam cujus jugum sciunt avari libenter ferre. Est gentium rex, quia avaritia maxime gentibus dominatur. Vers. 2. Inirent bellum contra Bara. Bara malitia vel creatura interpretatur. Est rex Sodomorum, id est pecudis silentis. Bersa interpretatur in angustia, est rex Gomorrhae quae interpretatur populus timens.m, et est proprium nomen hominis. Est rex Adamae, quae interpretatur terrena. Semeber ibi perditio interpretatur. Est rex Sebon quae interpretatur vinculum moeroris. Bale civitatula interpretatur vorago vel praecipitatio. Vocatur etiam vitula consternans. Ferunt enim Hebraei hanc tertio terrae motu corruisscit quae nunc est mare salis, lacus videlicet, quae post combustionem ignis coelestis in lacum versa est, in quem lacum cadit Jordanis, et ibi perdit laudabiltium. Seir per prolepsin dicitur, necdum enim locus ille sic vocabatur. Seir
Abbreviated transcription (Latin):
be dr: id est ciuitas quatuor. Chariath enĩ hebraice ciuitas:
harbe quatuor. Ibi enĩ sitꝰ ẽ adam maximꝰ. & abraham . ysaac.
& iacob. Conuallis mnabre: ab uno amicoꝵ abraham dicta ẽ.
quatuor reges miert̃ bellũ contra qͥnq. Ki quatuor reges. my
phel int̃pretat᷑. drͣ ut caderet. E ẽ rex sennaar: quȩ ut su¬
ꝑius diximꝰ intͣpretat᷑ excussio uel fetor denciũ: signifi¬
cat hereticos qͥ exꝓposito peccant & cadunt. contra qm ꝑuer¬
sa loquentes: & obsceni dogmotis fetorẽ emittentes. Arioe. e¬
brius. uel ebrietas int̃pretat᷑ Significat gentiles. qͥ poculo er¬
roris debriati. ereaturã ꝓ creatore colunt. Eodorlaomor. in¬
tͣpretat᷑ decorꝰ uel inamplus. Pbnit᷑ in significacione hẏpo¬
critarũ qͥ cũ sint plem malicia. uulgo decori uirtutib¬
putant᷑. Est rex elamitarũ:. id est secłi. uel orbis. Gadal

Expanded text:
be dicitur, id est civitas quatuor. Cariath enim Hebraice civitas, be dicitur, id est civitas quatuor. Cariath enim Hebraice civitas, arbe, quatuor. Ibi enim situs est Adam maximus, et Abraham, et Isaac et Jacob. Convallis Mambre ab uno amicorum Abraham dicta est Quatuor reges inierunt bellum contra quinque. Hi quatuor reges mystphel interpretatur: dixit ut caderet, et est rex Sennaar qui, ut superius diximus, interpretatur excussio vel fetor dentium. Significat haereticos qui ex proposito peccant et cadunt contra Deum, perversa loquentes et obsceni dogmatis fetorem emittentes. Arioch ebrius vel ebrietas interpretatur. Significat gentiles qui poculo erroris ebriati creaturam pro Creatore colunt. Cohdorlachamor interpretatur decorus vel manipulus. Ponitur in significatione hypocritarum qui, cum sint pleni malitia, vulgo decori putantur virtutibus. Est rex Elamitarum, id est saeculi vel orbis. Thadal
Abbreviated transcription (Latin):
aut ipse ꝑgeret illo remanente: aut certe si ille alibi uelle
parady sus dñi. Ex hoc loco dicimꝰ paradysũ ẽẽ t̾renũ cui
t̃rȩna regio cõparat᷑. Hec regio plana erat & cãpestris: &. irriga¬
bat᷑ iordane fluuio. sic̃ egyptꝰ nilo. Elegitq sibi loth regionẽ
cirea iordanẽ: & cȩt̾a Allegorice loth cũ suis pastoribꝰ tẏpũ tenet
hereticoꝵ: qͥ relicta ueritate eccłastici doginatis. eligunt sibi
pulerba & humilia: qͥa ñ recte de ueritate fidi̾ senciunt. nec
addñm cũ moyse in montẽ ascendunt. Sodoma pecus silens in
t̃pretat᷑. Nomines sodomitȩ pessimi erãt & peccatores corã dño.¬
peccator est: qͥ corã hominibꝰ utcũq iustꝰ apparet. Unde & de zacha¬
pice: ꝑ hoc quatuor clẏmata: terra reꝓmissionis ei ꝓmittit᷑. Qͦd
aũ in qͥbꝰdã locis mare ponit᷑ ꝓ occidente: id̾o fit. qͥa tȩrra reꝓ¬

Expanded text:
t, ut aut ipse pergeret illo remanente, aut certe, si ipse alibi vellet t, ut aut ipse pergeret illo remanente, aut certe, si ipse alibi vellet paradisus Domini. Ex hoc discimus paradisum esse terrenum, cui terrena regio comparatur. Haec regio plana erat et campestris, irrigabatur Jordane fluvio, sicut Aegyptus Nilo. Elegitque Lot sibi regionem circa Jordanem, etc. Allegorice Lot cum suis pastoribus typum tenet haereticorum qui relicta veritate ecclesiastici dogmatis eligunt sibi pulchra et humilia, quia non recte de veritate fidei sentiunt, nec ad Deum cum Moyse in montem ascendunt. Sodoma pecus silens interpretatur. Vers. 13. Homines Sodomitae pessimi erant et peccatores coram Dompeccator est, qui coram hominibus utcunque justus apparet. Unde et de Zachapice. Per haec quatuor climata terra promissionis ei promittitur. Quod autem in quibusdam locis mare ponitur pro Occidente, ideo fit quia terra rep
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̃ eã & fuert̃ ei oues & boues. & familiȩ. S ad soluendã hanc
questionẽ. ualet hoc qͦd in libro hester legit᷑. qͥa puellȩ quȩ
assuero regi adducebant᷑ ñ statim introducebant᷑ ad regẽ. seã
anno uno custodiebant᷑. &. sex m̃sibꝰ oleo mẏrtino .&. sex aliis¬
m̃sib. aliis ungentis ungebant᷑. Potuit gͦ fieri ut ꝑ has indu¬
cias. longi tẽporis sara manserit in corrupta: & interĩ bene
usi st̾ abraha egypcii. donec a deo pharao flagellaret᷑. &. cog¬
de egypto grauis ualde.: qͦd bene mysterio ẽuenit. Sc̃o enim
uiro: egypti diuiciȩ graues st̃. Egyptꝰ enĩ tenebre uel meror
int̾pretat᷑. Pr̃s enĩ sumꝰ Aribꝰ modis inscriptura sc̃a fr̃s di¬
cunt᷑. Natura sic̃ iacob ah: cognacione sic̃ abraham
& loth: Loth enĩ filius fuerat fr̃is sui aran: Oente. sic̃ om̃s
iudȩi fr̃s dicunt᷑: dicente lege. Si attenuatꝰ frat̃ tuus he¬
breus uendid̾it se tͥ. Et aitendendũ quanta cura concordie

Expanded text:
s et familiae. Sed ad solvendam hanc quaestionem valet et hoc quod in libro Esther legitur, quia puellae quae Assuero regi adducebantur non statim introducebantur ad regem, sed anno uno custodiebantur, et sex mensibmensibus diversis unguentis . Potuit ergo fieri ut per has inducias longi temporis Sara manserit incorrupta, et interim bene usi sunt Abraham Aegyptii, donec a Deo flagellaretur et, cogde Aegypto gravis valde, quod bene mysterio convenit. Sancto enim viro Aegypti divitiae graves sunt. Aegyptus enim tenebrae vel moeror interpretatvocantur: natura, sicut Jacob et Isaac: cognatione, sicut Abraham et Lot; Lot enim filius fuerat fratris sui Aran: gente, sicut omnes Judaei fratres dicuntur, dicente lege: Si attenuatus frater tuus Hebraeus vendiderit se tibi . Et attendendum quanta cura concordiae
Abbreviated transcription (Latin):
ee̾t iuidelicet patͣ x ꝑi: ꝙ õmniũ in rꝑo credenciũ. S & hoc
notandũ. qͥa iã egressus fuerat de terra sua quando ei dictũ ẽ.
egredere de terra tua: s ibi egressus ẽ corꝑe: hic uͦ mente & uo¬
luntate. Fortassis babebat adbuc effectũ reuertendi illuc:
quando dictũ ẽ egredere. Ute benedicent᷑ uniuersȩ cognaci¬
ones t̾rȩ: qͥo de ipso xꝑs erat nasciturꝰ. ꝑ quẽ cunctȩ nacioes¬
cũ eo loth: scilicet mente diffiniens. ut nũꝙͣ. illuc rediret. Si¬
ꝑius exierat corꝑe: nc uͦ mente p̃cipiente dño ꝑtransut usꝙ¬

Expanded text:
et videlicet pater Christi et omnium in Christo credentium. Sed et hoc notandum quia jam egressus fuerat de terra sua quando ei dictum fuerat: Egredere de terra tua. Sed ibi egressus corpore, hic vero mente et voluntate. Fortassis adhuc habebat affectum revertendi illuc quando dictum est: Egredere.--In te benedicentur universae cognationes tuae: quia de ipso Christus erat nasciturus cum eo Lot. Scilicet mente definiens ut nunquam illuc rediret. Superius exierat corpore, nunc vero mente praecipiente Domino.
Abbreviated transcription (Latin):
mũ. nec posteacũ gentibꝰ fidẽ dñi reciꝑe uoluert̃. Sem uͦ &. ia¬
feth. nuditatẽ patris sibi ninciatã audire uel uidere noluert̃.
s pallio oꝑuert̃. qͥa fideles mysteria passionis rꝑi. ñ cũ ideis
despiciunt: s digna ueneracione honorant. e bene palliũ
inhumeris portant. qͥa ipsã passionẽ. ñ futur̃a.s impletã credunt.¬
Quigilans aũ noe ex uino. cũ didicisset ꝓpħico uidelicet sꝑu
quȩ fecerat ei filius siuis minor: ait. Maledictꝰ chanaan. Notan¬
dũ qͦd ñ ipsũ cham. s chanaam filiũ eiꝰ maledicit. qͥ motꝰ eor
int̃pretat᷑: a qͦ postea dicti st̃ chananei. qͦs dñs ante faciem fi¬
lioꝵ ifrł eiecit. Qͦd gͦ chanaam maledicitur. ꝓphecia erat qͥa
gens illa de loco suȩ habitacionis pellenda erat. Benedictꝰ dñs
riq patres ueteris testam̃ti. De iafeth uͦ: gentiliũ multitudo

Expanded text:
 nec postea gentibus fidem Domini recipere voluerunt. Sem vero et Japheth nuditatem patris sibi nuntiatam audire noluerunt, sed pallio operuerunt: quia fideles mysteria passionis Christi non cum Judaeis despiciunt, sed digna veneratione honorant. Et bene pallium in humeris portant: quia ipsam passionem non futuram exspectantNoe ex vino, cum didicisset. Prophetico videlicet spiritu. Quae fecerat ei filius suus minor, ait: Maledictus Chanaan. Notandum quod, non ipsum Cham, sed Chanaan filium ejus maledicit, qui motus eorum interpretatur, a quo postea dicti sunt Chananaei, quos Dominus ante faciem filiorum Israel ejecit. Quod ergo Chanaan maledicitur, prophetia erat: quia gens illa de loco suae habitationis pellenda erat. Vers. 26, 27. Brique Patres Veteris Testamenti: de Japheth gentilium multitudo
Abbreviated transcription (Latin):
ange lus loth. ut adhunc montẽ conscendat: fugiens
incendia libidinĩ. S qͥ se ui̾it hoc ñ posse seruare.
descendat ad segor. hoc ẽ utat᷑ legitimo ẽiugio:
qͥa melius ẽ hoc medioeri bono uti. quã ꝑ abrup¬
ta libidinũ precipitari. Unde & dñs apłis dicen¬
tibꝰ. si sic ẽ causa uxoris. ñ expedit nubere: res¬
pondit. Non om̃s capiunt uerbũ hoc. s qͥbꝰ datũ
ẽ: qͥ potest caꝑe capiat .& apłs. Propt̃ forncacionẽ
inquit: unꝰ quisq suã uxorẽ habeat. Pluit ignẽ ꝙ
sul phur de cȩlo. Ignis ardorẽ habet: sulphur fe¬
torẽ. Quia gͦ isti flãma libidinis arserant .&. in fe¬
tore carnis uersabant᷑: iuste simul igne & sulphu¬
re ꝑiert̃. Consid̾andũ hoc loco. qͦd pͥmos pecca¬
tores aqua diluuiĩ ext̃minauit. qͥ &. ipsi similit᷑
carnis concupiscencia deu̾ offenderunt: sodo¬
mite uͦ grauiore supplicio. idest ignis & sulphu¬

Expanded text:
angelus Lot ut ad hunc montem conscendat, fugiens angelus Lot ut ad hunc montem conscendat, fugiens incendia libidinum. Sed qui se viderit hoc non posse servare descendat ad Segor, hoc est, utatur legitimo conjugio, quia melius mediocri bono uti quam per abrupta libidinum praecipitari. Unde et Dominus apostolis dicentibus: Si sic est causa uxoris, non expedit nubere, respondit: Non omnes capiunt verbum hoc, sed quibus datum est: qui potest capere, capiat . Et Apostolus: Propter fornicationem, inquisulphur de coelo. Ignis ardorem habet, sulphur fetorem. Quia ergo isti flamma libidinis arserant et in fetore carnis versabantur, juste simul igne et sulphure perierunt. Considerandum hoc loco quod primos peccatores aqua diluvii exterminavit, quia et ipsi similiter carnis concupiscentia Deum offenderant. Sodomitae vero graviori supplicio, id est: ignis et sulphu
Abbreviated transcription (Latin):
concupiscencias secłi. Unde & merito instatuam
salis uersa fuisse qr: qͥa suo exemplo ueluti salis
condimento. mentes legenciũ uel audienciũ ne
gor. q̃ antea bale dicebat᷑: scd̾m qͦd loth dit̃. est ei¬
uitas parua. Uocata ẽ segor: idest paruula. Mysti¬
ce mons celsitudinẽ uirtutũ significat. ad quẽ
nos angelus cohortat᷑ dicens. in monte saluũ tẽ
fac.Siẽ uerbi gr̃ã ẽ contẽptꝰ omniũ facultatũ
Addquã ꝑfectionẽ dñs imiitat dicens. Siuis ꝑfec
bꝰ.&. ueni seq̃re me. & habebis thesaurũ in cęlo.
Qui uͦ se iud̾it ad hunc montẽ ñ posse conscende¬
re. melius ẽ ut in segor. hoc ẽ inparuula rema¬
neat contentꝰ laicali uita & cõmuni ẽuersacio¬
ne: quã post arreptũ uirtutis montẽ. ad humi¬
lia iad est secłaria redeat. Uirginitas qͦq excelsis¬
simꝰ mons ẽ: add quẽ docꝰtoꝵ hortatur dicens. bo¬
nũ e homini si sic ꝑmanserit sic̃ ego. Hortat᷑ gͦ

Expanded text:
concupiscentias saeculi. Unde et merito in statuam concupiscentias saeculi. Unde et merito in statuam salis versa fuisse dicitur, quia suo exemplo, veluti salis condimento, mentes legentium vel audientium ne gor quae antea Bale dicebatur, secundum quod dixit: Est civitas parva, quae vocata est Segor, id est parvula. Mystice mons celsitudinem virtutum significat ad quem nos angelus cohortatur, dicens: In monte salvum te fac, sicut verbi gratia est contemptus omnium facultatum. Ad quam perfectionem Dominus invitat et veni, sequere me, et habebis thesaurum in coelo . Qui vero se viderit ad hunc montem non posse conscendere, melius est ut in Segor, hoc est, in parvula remaneat, contentus laicali vita et communi conversatione, quam post arreptum virtutis montem ad humilia, id est ad saecularia redeat. Virginitas quoque celsissimus mons est ad quem doctor gentium hortatur, dicens: Bonum est homini, si sic permanserit sicut et ego . Hortatur ergo
Abbreviated transcription (Latin):
claustro munito. corruptores menciũ nichil ha
dã putant loth habuisse filias q̃ uiros haberent.
qͦs apellat generos: & illas cũ maritis in sodomis
remansisse. quabꝰ aliis q̃ sine maritis erant. eũ pa¬
tre egressis. S alia trans lacio aꝑte dicit : locutꝰ ẽ
ad sponsos qͥ accepturi erant filias. Ergo ñdũ erãt
generi: s esse uolebant. S alua animã tuã Allego¬
Tric̃e
fuga loth de sodoma. quȩ uixta aliã significacio¬
nẽ cecitas int̾pretat᷑: significat abrenunciacionẽ
cupiditatũ & illece brarũ secħ. Precipit᷑ gͦ loth
ut fugiat incendiũ sodomȩ &. ne retro respiciat.
qͥa omis post ꝑceptã gram̃ uias uitȩ ingressus. ñ
itecto uel in agro: ñ redeat retro. Exemplum
qͦq cõmemorans. uxoris loth. Quȩ cũ retro res¬
pexisset : in statuã salis uersa remansit. Signifi¬
cans eos qͥ post ꝓfessã seruitutẽ dei: relabunt᷑ ađ

Expanded text:
claustro munito corruptores mentium nihil habclaustro munito corruptores mentium nihil habdam putant Lot habuisse filias quae viros haberent quos appellavit generos, et illas cum maritis in Sodomis remansisse, duabus aliis quae sine maritis erant cum patre egressis. Sed alia translatio dicit aperte: Locutus est ad sponsos qui accepturi erant filias. Ergo nondum erant generi, sed esse volebant. Vers. 17. Salva animam tuam. Allegorice Lot fuga de Sodoma, quae juxta aliam significationem caecitas interpretatur, significat abrenuntiationem cupiditatum et illecebrarum saeculi. Praecipitur ergo Lot ut fugiat incendium Sodomae et ne retro aspiciat: quia omnis post perceptam gratiam vias vitae ingressus non in tecto vel in agro non redeat retro . Exemplum quoque commemorans uxoris Lot quae, cum retro respiceret, in statuam salis versa remansit, significans eos qui post professam servitutis Dei relabuntur ad
Abbreviated transcription (Latin):
dicit. hospitalitatẽ nolite obliuisci. Per hane enĩ pla¬
cuert qͥdã angelis hospicio receptis. Habeo duas fi
lias. Quęri solet utrũ hȩc cõpensacio fieri debeat.
ut uidelicet minꝰ peccatũ fieri ꝑmittamꝰ: ut grau¬
us delictũ uitet᷑. Ecce enĩ loth filias suas in cestui
tradere uoluit: ne maiꝰ peecatũ contra naturã in
uiros cõmitteret᷑. S hoc ꝑturbato animo dare de¬
bemꝰ. Nesciens enĩ qͥd ageret. uel qͦmͦ hospites qͦs
homines putabat lib̾aret: hoc egisse credendus ẽ.¬
grece aorosia dr idest auidencia. qua q̃da uident᷑
q̃dã u ñ indent᷑. Sodomitȩ gͦ alia uidebãt: s hostiũ
loth uidere ñ poterãt. Moralit̃ loth. iustos signi¬
ficat. Sodomite in uidos & detractores designant.
qͥ qͦdãm hostiũ quert̃ ꝑ qͦd ad loth inrũpant. qͣndo
hominis bona facta rep̃hendere uolunt. S ñ pos¬
sunt aditũ inuenire rep̃hendendi: qͥa illo uirtutis

Expanded text:
dicit: Hospitalitatem nolite oblivisci. Per hanc enim pladicit: Hospitalitatem nolite oblivisci. Per hanc enim placuerunt quidam angelis hospitio receptis . Vers. i debeat, ut videlicet minus peccatum fieri permittamus, ut gravius delictum devitetur. Ecce enim Lot filias suas incestui tradere voluit, ne majus peccatum contra naturam in viros committeretur . Sed hoc perturbato animo dare debemus. Nesciens enim quid ageret, vel quomodo hospites quos homines putabat, libGraece aorasia dicitur, id est, avidentia, qua quaedam videntur, quaedam non videntur. Sodomitae ergo alia videbant, sed ostium Lot videre non poterant. Moraliter Lot justos significat, Sodomitae invidos et detractores designant, qui quodammodo ostium quaerunt per quod ad Lot irrumpant, quando homines bona facta reprehendere volunt, sed non possunt invenire aditum reprehendendi, quia illo virtutis
Abbreviated transcription (Latin):
tũ cũ uoce ẽ. peccatũ in actione: peceatũ aũ eũ cla¬
more ẽ. peccatũ cũ lib̾tate. Quia gͦ sodomitȩ. libere
ai inuerecunde omnẽ inpudiciciã exercebant im¬
mo in pessimis sceleribꝰ letabant᷑ & erultabant. ido
bo utrũ clamore qͥ uenit ad me. oꝑe cõpleuerint.
¶⁊amor qͥdẽ ad dm ꝑuenerat s ñ statim punirent᷑
nͥ angelus descendisset. & uidisset utrũ clamorẽ
oꝑe ꝓpetrassent. Mox aũ ut hoc inuentũ ẽ absq
dilacione misso celitꝰ ignȩ consũptistͣ. Ubi docem
& ignorans. cũ tam̃ ipse scam & inerratã habeat
quagesimꝰ psalmꝰ in pȩnitencia᷑ cantatꝰ ẽ. Quod
gͦ dicit ñ delebo ꝓpt̃ quin qͣginta: ostendit potuis¬
se eosab inminenti interitu libari. si ad penitenci¬
ã confugere uoluissent. Qͦd uͦ paulatĩ descenden¬
do ad decẽ ꝑuenit: ostendit neminẽ posse saluari.
ñ eũ qͥ cruc̃e xpi ferre. eũq sequi studuerit &.
decẽ legis prȩcepta impleuerit. Denarius enĩ crucẽ

Expanded text:
um in actione: peccatum autem cum clamore est peccatum cum libertate. Quia ergo Sodomitae libere et inverecunde omnem impudicitiam exercebant, imo in pessimis sceleribus laetabantur et exsultabant, ideo um clamorem qui venit ad me opere compleverint. Clamor quidem ad Deum pervenerat, sed non statim puniuntur, nisi Angelus descendisset et vidisset utrum hoc perpetrassent. Mox autem, ut inventum est, absque dilatione misso coelitus igne consumpti sunt. Ubi docemur et ignorans, cum tamen ipse sanctam et ratam habeat quagesimus psalmus in poenitentia cantatus est. Quod ergo dicit: Non delebo propter quinquaginta, ostendit potuisse eos ab imminenti interitu liberari, si ad poenitentiam confugere voluissent. Quod autem paulatim descendendo ad decem pervenit, ostendit neminem posse salvari, nisi eum qui crucem Christi ferre eumque sequi studuerit, et decem legis praecepta impleverit. Denarius enim crucem
Abbreviated transcription (Latin):
ma: friges. I aban filii elisa: aqͦ helisei. idest greci qͥ & hella¬
des apellant᷑. Tarsis: scilices. quoꝵ eiuitas ẽ tarsus nobilis
paulo apło. & him. cithii. quoꝵ hodieq ciuitas. cithiũ apel¬
est ꝑ preoccupacionẽ accipiendũ ẽ: Necdũ enĩ diuisio lingua¬
rũ facta erat. Filii cham: chus ipsa ẽ ȩthiopia. Mesraim : e¬
giptꝰ. Fut : libia. Unde & fluuius mauritame : fut apellat᷑. &.
saba. idest arabia regio turifera. Huila. pars ethiopiȩ occi¬
dentalis. S abata recma. ꝙ sabataca. Noꝵ nomina ab usu re¬
cesser̃t: & quȩ ꝓ eis nc̃ habeant᷑. ignoramꝰ. Filii recina saba
Alia ẽ hec saba. quã illa q̃ suꝑius legit᷑ &. differ inscriptura
Nã illa ꝑ sin: hȩc ꝑ samech seribitur. Nã s in psalmo ubi
nos canimꝰ. reges arabũ & saba : in hebreo habet᷑. reges saba.
ens homines ignẽ ad orare. Alia translacio dicit: contra
illa. idest de terra sennaar egressus assur: idest imꝑiũ assirioꝵ.

Expanded text:
 4. Javan filii, Elisa, a quo Elisei, id est, Graeci qui et Hellades appellantur. Tharsis Cilices quorum civitas est Tharsus nobilis Paulo apostolo inde nato. Cetthim Cithii quorum hodieque civitas Cithium appelest per praeoccupationem accipiendum est. Necdum enim divisio linguarum facta erat. Vers. 6. Filii Cham Chus. Ipsa est Aethiopia, Mesraim Aegyptus, Phuth Libya, unde et fluvius Mauritaniae Phuth appellatur, et Saba. Id est, Arabia regio thurifera. Hevila pars Aethiopiae Occidentalis. Sabatha, Regma et Sabatacha. Horum nomina ab usu recesserunt, et quae pro eis nunc habeantur ignoramus. Filii Regma Saba. Alia est haec Saba quam illa quae superius legitur, et differt in Scriptura. Nam illa per Sin, haec per Samech scribitur. Nam et in psalmo ubi nos canimus: Reges Arabum et Saba , in Hebraeo habetur: Reges Saba ens hominem ignem adorare. Alia translatio dicit: contra illa. Id est de Sennaar. Egressus est Assur. Id est, imperium Assyriorum,
Abbreviated transcription (Latin):
dã. Aries qͥ apparuit abrahe: humanitatẽ x ꝑi significat.
De qͦ bene d̾r. qͦd here bat cornibꝰ int̃ uepres: qͥa xꝑs
cruci affixus ẽ. &. manꝰ eiꝰ in cormbꝰ. idest in brachiis
erucis herebant. Siue herebat int̃ uepres: qͥa spinis
coronatꝰ ẽ. Qͦs aũ aries immolatꝰ ẽ. ysaac aũ euasit
significat qͥa ꝑ humanitatẽ  pͣbtuit. ꝑ diuinitatẽ uͦ
in passibilis mansit. Na duȩ st̃ in xꝑo substanciȩ uel
naturȩ. Iuxta littera qͥa aries cornib herebat int̃
uepres: inde iud̾i in sollẽpnitatibꝰ tubis corneis solen
bit Hoc quasi ꝓuerbiũ obtinuit apud iud̾os: ut qͦci¬
ens aliqͦ necessitate uel angustia tenent᷑ digant. in
monte qͥñs uidebit: uel ut in hebreo habet᷑. in mon¬
te dñs uidebitur: hoc ẽ miserebit᷑ & liberabit nos.

Expanded text:
t Abrahae humanitatem Christi designat de quo bene dicitur quod haereat cornibus inter vepres, quia Christus cruci affixus est, manus ejus in cornibus, id est, in brachiis crucis haerebant. Sive haerebat inter vepres, quia spinis coronatus est. Quod autem aries immolatus est, Isaac autem evasit, significat quia per humanitatem pati potuit, per divinitatem vero impassibilis mansit. Nam duae sunt in Christo substantiae vel naturae. Juxta litteram quia aries cornibus haerebat inter vepres, inde Judaei in solemnitatibus tubis corneis solentbit. Hoc quasi proverbium obtinuit apud Judaeos ut quoties aliqua necessitate vel angustia tenentur, dicant: In monte Dominus videbit, vel ut in Hebraeo habetur: In monte Dominus videbitur, hoc est miserebitur et liberabit nos.
Abbreviated transcription (Latin):
cham: callidꝰ int̃pretat᷑. Kereticienĩ callidi st̃ ñ sapiencia sed
malicia: qua simplices in ȩccła deciꝑe q̃r̃t. Mystice noe qͥ reqͥ¬
es int̃pretat᷑. xꝑm significat: qͥ in ebriatꝰ ẽ calice passionis. Nu¬
datꝰ ẽ: qͥa tẽ manifestata infirmitas mortalitatis eiꝰ &. ut ꝓpħa

Expanded text:
 callidus interpretatur. Haeretici enim callidi sunt, non sapientia, sed  callidus interpretatur. Haeretici enim callidi sunt, non sapientia, sed malitia: quia simplices in Ecclesia decipere quaerunt. Mystice Noe qui requies interpretatur Christum significat qui inebriatus est calice passionis. Nudatus est, quia tunc manifestata est infirmitas mortalitatis ejus, et, ut pr
Abbreviated transcription (Latin):
nis ꝓhibet᷑ comestio. Sanguinẽ de manu bestiarũ reqͥrã. Best¬
Areus. duos habet colores: ex parte cęruleũ. & ex parte igne¬
ũ. Per hoc designant᷑ duo diluuia. unũ aquę qͦd iã prȩteri¬
it: aliud ignis qͦd infine secłi uenturũ credit᷑. Unde & ceru¬
leus color extrinsecꝰ cernit᷑: igneus uͦ intrinsecꝰ. Mystice ar¬
cus qͥ fit sole nubẽ illustrante. significat eũ ad iluuio. id est
ab ȩt̃na dãpnacione posse saluari. qͥ uerũ solẽ x ꝑm innube
c̃spexerint: hoc ẽ qͥ eiꝰ passionẽ & resurrectionẽ ꝑ ꝓphetas
prȩdictã crediđint. Erãt gͥ tres filii noȩ: sem. cham. &. iafeth
Sem intͣpretat᷑ nom̃: uel nominatꝰ. Cahm: callidꝰ. Iafeth: latitu¬
do. Mystice sem & iafeth. significant fideles ex utroq popło
in xꝑm credentes. Cham uͦ: hereticos designat. Unde & bene¬

Expanded text:
nis prohibetur comestio. Vers. 5. Sanguinem de manu bestiarum requiram. Bestinis prohibetur comestio. Vers. 5. Sanguinem de manu bestiarum requiram. BestiArcus duos habet colores, ex parte caeruleum et ex parte igneum; per hoc designantur duo diluvia: unum aquae, quod jam praeteriit, aliud ignis, quod in fine saeculi venturum creditur. Unde caeruleus color extrinsecus cernitur, igneus vero intrinsecus. Mystice arcus, qui fit sole nube illustrata, significat eum a diluvio, id est, ab aeterna damnatione posse salvari qui verum solem Christum nube conspexerit, hoc est, qui ejus passionem et resurrectionem per prophetas rit. Vers. 18. Erant igitur tres filii Noe Sem, Cham et Japheth. Sem interpretatur nomen vel nominatus, Cham callidus, Japheth latitudo. Mystice Sem et Japheth significant fideles ex utroque populo in Christum credentes. Cham vero haereticos designat, unde et bene
Abbreviated transcription (Latin):
S sciendũ. qͥa si p̃senti diei addisi ͤ ͣ qualis hodie luna ẽ: talis
erit post annuͣ ipsa die. Ergo quando noe ingressus ẽ. septima
decima lima uel septima decima dies fuit scdi mensis. E ido
ma sẽptima luna. Non reqͥescent: s seruient homini. Perror
ur̃ & tremor. Non homini p̃posuit d̾s hominẽ: s animantibꝰ.
Neq enĩ dix̃. t̾ror ur̃ sit suꝑ homines. s suꝑ animancia tȩrrȩ
Atq ido ut beatꝰ gregorius dicit supra modũ suꝑbire ẽ: ab e¬
quali uelle timeri. Om̃s homines natura eqͣles genuit: s me¬
ritoꝵ distancia iusto dei iudicio. s occulto alios aliis subiecit.
Om̃s pisces manui ur̃ẽ traditi st̃. id est potestati. Et omne qͦd
mouet᷑ erit uobis incibũ. Post diluuiũ: ꝑmissus ẽ esus carniũ.
cebant᷑. S qͥa in diluiuo. terra uirtutẽ suę fertilitatis amiserat
bete st̃ gentes afornicacione & immolatis: &. suffocato.&. sangui¬
ne. Quia idelicet sedes animȩ in sanguine ẽ: iđo iure sangui¬

Expanded text:
 sciendum est quia si praesenti diei addas undecim, qualis hodie luna est talis est post annum ipsa die. Ergo quando Noe ingressus est decima septima luna, decima septima dies fuit secundi mensis, et ideo ma septima dies, antibus. Neque enim dixit: Terror vester sit super homines, sed super animantia terrae: atque ideo, ut B. Gregorius dicit, supra modum superbire est ab aequali velle timeri. Omnes homines natura genuit aequales, sed meritorum distantia justo Dei judicio, sed occulto, alios aliis subjecit. Omnes pisces manui vestrae traditi sunt. Id est, potestati: Et omne quod movetur erit vobis in cibum. Post diluvium esus permissus est carnium. Sed quia in diluvio terra virtutem suae fertilitatis amiserat, olorum prohibitae sunt gentes a fornicatione, et immolatis, et suffocato, et sanguine : quia videlicet sedes animae in sanguine est, ideo sangui
Abbreviated transcription (Latin):
quã pͥores patres habuer̃t. gentes in xꝑm credentes consecu¬
te stͥ: & nc̃ eũ abrabã. ysaac & iacob reqͥescunt.: fidẽ & bona oꝑ a
illor imitando Pitq chanaan seruus eiꝰ. Chanaan. id est iudȩi
seruiunt mͦ fidelibꝰ erutroq popło: qͥa libros diuinarũ scrip¬
turarũ. ñ sibi. s illis custodiunt: & quasi scrinaris sunt eoꝵ
Filii iafeth. Cõmemorat mͦ gentes septuaginta auas: q̃ atribꝰ
filiis noe disseminatȩ st̃ post diluuiũ. E primũ dicit de ia¬
feth minore: de qͦ nati st̾ septẽ filii. qͥ tenuer̾t septẽtriona¬
lẽ regionẽ: a tauro &. amcino montibꝰ ciliciȩ & syriȩ. Coomer
ut iosephus dicit. ipsi st̃ galathȩ. qͥ latine gallo greci dicunt᷑
Magog. qͥdã putant e̾e̾ massagetas. ꝙadai mȩdi. Iauan: iones
bal: hiberes qͦs hispanos diximꝰ. Mosoch: capadoces. quoꝵ ho-¬
dieq metropolis ciuitas. mazaca dr. Syras. traces. ẜilii gomer:¬

Expanded text:
ores Patres, gentes in Christum credentes secutae sunt, et nunc cum Abraham, Isaac et Jacob requiescunt, fidem et bona opera illorum imitando. Sitque Chanaan servus ejus Chanaan. Id est Judaei serviunt modo fidelibus ex utroque populo, quia libros divinarum Scripturarum non sibi, sed illigentes septuaginta duas quae a tribus filiis Noe disseminatae sunt post diluvium. Et primum dicit de Japheth minore, de quo nati septem filii qui tenuerunt septentrionalem regionem a Tauro et Amcino montibus Ciliciae et Assyriae. Gomer, ut Josephus dicit, ipsi sunt Galatae qui Latine Gallograeci dicuntur. Magog quos quidam putant Massagetas. Madai Medi, Javabal Iberes quos Hispanos dicimus, Meosoch Cappadoces quorum hodieque metropolis civitas Mazaca dicitur. Thiras Thraces. Ver
Abbreviated transcription (Latin):
t᷑ cȩdis reus: id est auctor sedicionis. Maiores natu.¬
habent᷑. & iudices idest sacerdotes quoꝵ ministeriuͣ
ẽ de singłis iudicare. idest discernere. Et mecient᷑
a loco cadaueris : id est cũ sũma discrecione in ue¬
stigabũt auctorẽ seduc tionis. Tollent uitulã de
id est de patribꝰ sũpsit: q̃ ñ traxit iugũ uidelicet

Expanded text:
seditionis; Majores natu,. Judices, id est sacerdotes, quorum officium est de singulis judicare, id est, discernere. Metientur a loco cadaveris, id est, cum summa discretione investigabunt actorem seditionis. Tollent vitulam de de patribus sumpsit. Quae non tra
Abbreviated transcription (Latin):
iciosũ ex omni genere pisciũ
regare ñ desinit: cũ ꝑ ducta
itꝰ fuerit. malos foras mittens
is solũmodo retinebit. Siqͥdem
ac uta ex omni genere pisciũ
a sinũ suȩ latitudinis carita
ete concludit ubi se ꝓtẽpore
ub conformans. omniũq inse
atit᷑ foras mittens: sola quȩ¬

Expanded text:
iosum, ex omni genere piscium congregare non desinit, cum perducta ad littus fuerit, malos foras mittens, bonos solummundo retinebit. Siquidem in hac vita ex omni genere piscium, intra sinum suae latitudinis, charitatis rete concludit: ubi se pro tempore omnibus conformans, omniumque in patitur, foras mittens, sola qu
Abbreviated transcription (Latin):
iciosũ ex omni genere pisciũ
regare ñ desinit: cũ ꝑ ducta
itꝰ fuerit. malos foras mittens
is solũmodo retinebit. Siqͥdem
ac uta ex omni genere pisciũ
a sinũ suȩ latitudinis carita
ete concludit ubi se ꝓtẽpore
ub conformans. omniũq inse
aduersa siue prospa trahiciens.¬

Expanded text:
iosum ex omni genere piscium congregare non desinit, cum perducta ad littus fuerit, malos foras mittens, bonos solummodo retinebit . Siquidem in hac vita ex omni genere piscium intra sinum suae latitudinis charitatis rete concludit: ubi se pro tempore omnibus conformans, omniumque in se sive adversa, sive prospera trajiciens
Abbreviated transcription (Latin):
rite gentes. ad manũ ẽ salus: effusũ est
Oleũ misit ĩ iacob: ⁊cecidit in isrł. Dicite
fribꝰ ur̃is. date nobis deoleo ur̃o. Si
nolunt: rogate dñm olei ut mittat ⁊ uob̃.
Dicite. Ayfer obꝓbrium nr̃m. Ne queso
insultet maliuolꝰ dilecte tue. qͣm a finib
terre euocare placuit tibi. tanto dignan¬
tius. qͣnto minus dignam. Decet ne obsecͦ
ut benigni patͥs familias inuitatos. seruꝰ
neqͣm excludat: Ego sum ais. ds̃ abrahã.
& d̾s ysaach. ⁊d̾s iacob. Et ñ amplius.
Effunde effunde: aꝑi manũ tuã adhuc tĩple
om̃e animal benedictione. Ueniant ab-
oriente ⁊ occidente. ⁊ recumbant cum
abraham ⁊ ysaach ⁊ iacob ĩ regno celoꝵ.
Ueniant. ueniant. tͥbꝰ tͥbꝰ domini. testi¬
monium isrł ad confitendũ nomini dñ.
Nyeniant ⁊ recũbant ⁊ epulentur. ⁊ delec¬
tent᷑ ĩleticia. ⁊ unusquisq resonet ĩuoce
exultationis : confessionis sonꝰ epulantis.

Expanded text:
rite, gentes; ad manum est salus, effusum est rite, gentes; ad manum est salus, effusum est Oleum misit in Jacob, et cecidit in Israel. Dicite fratribus vestris: Date nobis de oleo vestro . Si nolunt, rogate Dominum olei, ut mittat et vobis. Dicite: Aufer opprobrium nostrum . Ne, quaeso, insultet malevolus dilectae tuae, quam a finibus terrae evocare placuit tibi, tanto utique dignantius, quanto minus dignam. Decetne, obsecro, ut benigni patrisfamilias invitatos servus nequam excludat? Ego sum, ais, Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob. Et non amplius? Effunde, effunde; aperi manum tuam adhuc, et imple omne animal benedictione. Veniant ab oriente et occidente, et recumbant cum Abraham, Isaac et Jacob in regno coelorum . Veniant, veniant tribus, tribus Domini; testimonium Israel ad confitendum nomini Domini . Veniant et recumbant, epulentur et delectentur in laetitia, et unus ubique resonet in voce exsultationis et confessionis sonus epulantis ;
Abbreviated transcription (Latin):
dulce pat̃no. sequentium obtinendaꝵ
petitionum prebet fiduciã. Serui no¬
minant᷑ amici: ⁊ resurrectio ñ saltẽ dis¬
ciput. s fr̾ibꝰ nuntiatur. Nec miror si
cũ uenit plenitudo temporis. facta ẽ
effusio nominis: d̾o qͥppe qđ ꝑ lohelem
ꝓmiserat ad implente. ⁊ effundente de
spu suo suꝑ om̃em carnẽ: cũ tale aliqͥd
⁊ apd̾ hebreos olim contigisse L egam.
Credo uos p̃uolare: & scire iã qͥd dicere
uelim. Quale erat inqͣm. qͦd sciscitanti mo¬
yses caꝑet sic: si ñ uidelicet effunderetur.
S fusum ẽ. ⁊ captum ẽ. Nec mͦ fusum. s
& effusum. Nam infusum ĩa erat. Iam cęli
habebant illud: iã angeł innotuerat. Est
autẽ foris missum: ⁊ qd̾̃ angelis ita erat in-¬
fuiũ. ut ẽet ⁊ pͥuatum: effusũ ⁊ ĩ homines:
ita ut iã tc̃ merito clamaretur de terra.
Oleũ effusũ nom̃ tuum: si ñ ingrate plebi ᷤᷤ
ꝑuicatia exosa obstitisset. Ait enĩ. Egosũ

Expanded text:
dulce paterno, sequentium obtinendarum dulce paterno, sequentium obtinendarum petitionum praebet fiduciam. Servi nominantur amici , et resurrectio non saltem discipulis, sed fratribus nuntiatur . Nec miror, si cum venit plenitudo temporis, facta est effusio nominis; Deo quippe quod per Joelem promiserat adimplente, et effundente de Spiritu suo super omnem carnem ; cum tale aliquid et apud Hebraeos olim contigisse legam. Credo vos praevolare, et scire jam quid dicere velim. Quale erat, inquam, quod sciscitanti Moyses caperet sic, si non videlicet effunderetur. Sed fusum est, et captum est; nec modo fusum, sed et effusum: nam infusum jam erat. Jam coeli habebant illud, jam angelis innotuerat. Est autem foris missum; et quod angelis ita erat infusum ut esset et privatum, effusum et in homines est, ita ut jam tunc merito clamaretur de terra: Oleum effusum nomen tuum : si non ingratae plebis exosa pervicacia obstitisset. Ait enim: Ego sum