comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ortũ necesse est Rõ aũt sentientis sapiẽtis s natura nichil¬
et constat ergo adeo facts est Q si est conditor irctor q
mondi deus recte igr̃ ac uere religio constibuta est Auctoni
ciũ reꝵ parẽti q cõi honos ueneratio & debetir
uomiam constitit deprourdencia sequit ut doceanus
diminuitur utiq et mortalis est Si uero mortalis non est
nec minui nec dundi potest Deudigitur unius est In quo
uis et poestas cõsũmata nec miu p̃t uec augere ui aũt
ũlti /uut die habent siuguli poestatis pllrqura ac Ruminis
suima ip̃a decrescit Necͦ poterũs augule habere totũ quod̾
est cõne cũ pluribus Unicuiq cantũ deeris quãtũ cet̾i
possidebũt Non possunt igr̃ In hoc mondo multi esse rtores
Nlec in lina domo multi dũe nec ĩ naui una młte gubtina¬
tores slec ĩ aymẽto aue grege duces multi Nec ĩ huo exa¬
mine multi regos, Sed ne sa celo guid multi soles esse

Expanded text:
ortum necesse est. ratio autem sentientis sapientisque naturaortum necesse est. ratio autem sentientis sapientisque naturanstat, ergo a deo factus est. quod si est conditor rectorque mundi deus, recte igitur ac uere religio constituta est: auctori enim rerum parentique communi honos ueneratioque debetur. Quoniam constitit de prouidentia, sequitur ut doceamus minuitur, utique mortale est, si uero mortalis non est, nec minui nec diuidi potest. deus igitur unus est, in quo uis et potestas consummata nec minui potest nec augeri. si autem multi sint, dum habent singuli potestatis aliquid summa ipsa decrescit: nec poterunt singuli habere totum, quod est commune cum pluribus: unicuique tantum deerit, quantum caeteri possidebunt. Non possunt igitur in hoc mundo multi esse rectores: nec in una domo multi domini, nec in navi una multi gubernatores, nec in armento aut grege duces multi, nec in uno examine multi reges. Sed nec in coelo quidem multi soles esse
Abbreviated transcription (Latin):
roris ac metus gr̃a religionẽ a sapiẽtibus ĩstitutã quo se u ᷤ
sapiẽtibus sumuꝰ Ꝙ si fallendi ñi atq adeo tocius quis bñar
causa cõmẽtati st religionẽ sapiẽtes igõ non fucuũt Quia
ĩsapiẽtem non cadit mendaciũ din suerĩt sapiẽtes que
tanta fuit selicitas mẽtrendi ut non modo ĩdoctos sed plone
quoq et socratem fallerẽs et pithagoya. Ie nonem aristotełe
maxĩaꝵ sectaꝵ p̾ncipes tam fãcile deluderẽt
st igitur dĩna prouidẽtia ut senserũt i hoĩes iss noĩaue
Cuiꝰ ui ac pocestate oĩa que uidenius et facta sues et
Reguntur Nec enĩ tanta reꝵ magnitudo tanta dispositõ tãta
ĩeruandis ordĩbus tp̃ibus ꝙ constancia aut oluui potuit sine pro¬
uido artifice oruri aut cõstare tot srculis sine incola potenti ãt
ĩ ꝑpetuũ gub̾nari sine perito ac sea sentiente rtore Quod
ro ip̃a declarat Quidquid est eiu quod habet uõriũ rõe sit

Expanded text:
roris ac metus gratia religionem a sapientibus institutam, quo se homines atque adeo totius generis humani causa commenti sunt religionem, sapientes igitur non fuerunt, quia in sapientem non cadit mendacium. sed fuerint sapientes: quae tanta felicitas mentiendi, ut non modo indoctos, sed Platonem quoque ac Socratem fallerent et Pythagoram Zenonem Aristotelem, maximarum sectarum principes, tam facile deluderent? est igitur diuina prouidentia, ut senserunt hi omnes quos nominaui: cuius ui ac potestate omnia quae uidemus et facta sunt et reguntur. nec enim tanta rerum magnitudo, tanta dispositio, tanta in conseruandis ordinibus temporibusque constantia aut olim potuit sine prouido artifice oriri aut constare tot saeculis sine incola potenti aut in perpetuum gubernari sine perito ac sentiente rectore: quod ratio ipsa declarat. quidquid est enim quod habet rationem, ratione sit
Abbreviated transcription (Latin):
que per om̃eui ieꝵ natuyam diffusa et ĩtenta uitalem
sensũ cuctis aĩantibus trrbiat ¶ Tntissenes audem
in phisics unuẽ esse naturalem dẽi dixit ꝙuis gentes
et urbes suos habrant populares deos ¶Clademsere
aristoceles cũ siuis peripacethicis Et zeno cum sues

Expanded text:
quae per omnem rerum naturam diffusa et intenta uitalem quae per omnem rerum naturam diffusa et intenta uitalem sensum cunctis animantibus tribuat. Antisthenes autem in Physico unum esse naturalem deum dixit, quamuis gentes et urbes suos habeant populares deos. eadem fere Aristoteles cum suis Peripate io ticis et Zeno cum suis
Abbreviated transcription (Latin):
non potest Qd̾ asse qui uoluit huana prouidentia id
assecatus est ut falsa deregeret Quicqued eiũ sictũ est¬
fut cõmẽtitiũ qr nulla rõe subuĩ ẽ facile dissoluit
Inus est igitur ficeps et obigo reꝵ dous sicut pło
Ain thineo et sersit ⁊ docuit Cuiꝰ maiestate tantam
esse doclaras ut nec mẽte comp̾hendi nec liugna exp̾mi
possit Idem testatur hermes Quẽ cicero ait ẽ nieno
deoꝵ apud egiptios habere eũ scilicet qui ob uir treserg
multaꝵ ꝙ artiũ stiar̃ trimegestus noĩatues ess lterat
nõ modo platone uerũ ⁊ pictagoya septeme ꝙ illis
sapiẽtibus longe ãciquior ¶ ⁊ pud ienophõdem socͤdes
disputãs ait sormã der non oportere conquirr Et plato
ĩ legũ libris Quid dĩo sit deus non esse ardend q̃rend¬
qr uoc ĩuẽiri possit nec enarrari¶ Dictagonis quoq
uniũ dẽũ consitetur dicẽs eĩe ĩcorporaleui esse mentẽ

Expanded text:
numquam potest: quod adsequi ualuit humana prouidentia, id numquam potest: quod adsequi ualuit humana prouidentia, id adsecutus est, ut falsa detegeret. quidquid est enim fictum et commenticium, quia nulla ratione subnixum est, facile dissoluitur. unus est igitur princeps et origo rerum deus, sicut Plato in Timaeo et sensit et docuit: cuius maiestatem tantam esse declarat, ut nec mente conprehendi nec lingua exprimi possit. idem testatur Hermes, quem Cicero ait in numero deorum apud Aegyptios haberi, eum scilicet qui ob uirtutem multarumque artium scientiam Termaximus nominatus est, et erat non modo Platone, uerum etiam Pythagora septemque illis sapientibus longe antiquior. apud Xenophontem Socrates disputans aitin Legum libris: « Quid omnino sit Deus, non esse quaerendum: quia nec inveniri possit, nec enarrari.; » Pythagoras quoque unum deum conStetur dicens incorporalem esse mentem
Abbreviated transcription (Latin):
uenit: Nuuitiẽ hu om̃es qui colũtuy ut die hoirs
suerũt et ideui p̾mi et max̃i reges Sed eos aut ob uirtũtẽ
post mortm aut ob beuesicia et ĩuẽt᷑a quelus ouãnã bitã
exco luerãt ĩ mortaleni mẽo ͫ cõ secutos quis ignorit.
Nec tantũ mares sed ⁊̃ seiũs Quod cũ uetustissĩ gͤcie
scriptores quos illi theo logos nuĩcupãt tũ eciã romani
grecas secuti et imitati docẽt Quoꝵ p̾cipue enhenerꝰ
aut ñr̃ en niꝰ que eoꝵ oĩci natales cõiugia pro griẽs
ĩperia ros gestas obitus simulat᷑ demonstrãs Et srcu¬
cus eos culluis de nacura deoꝵ libis dissoluit perblicas
religiones Sed ueram taĩ quã ignorabat nec ipẽ nec
alius quisquã potuit ĩdur̾e ideo ⁊ ip̃e sestatus est falsiẽ
quid appatere uitatem tami latere Utmã inquie tam
facile bera ĩueire posem ꝙ falsa cõuĩce Quod quidem
non dissimulãte ut achademicus sed uere atq ex animi
sentencia proclauiauit Quia uitas hũais seusibus eriu

Expanded text:
uenit? nimirum ii omnes qui coluntur ut dii, homines fuerunt et idem primi ac maximi reges, sed eos aut ob uirtutem post mortem aut ob beneficia et inuenta quibus humanam uitam excoluerant inmortalem memoriam consecutos quis ignorat? nec tantum mares, sed et feminas. quod cum uetustissimi Graeciae scriptores, quos illi theologos nuncupant, tum etiam Romani Graecos secuti et imitati docent : quorum praecipue Euhemerus ac noster Ennius, qui eorum omnium natales coniugia progenies imperia rtus eos Tullius tertio de Natura deorum libro dissolvit publicas religiones: sed tamen veram, quam ignorabat, nec ipse, nec alius quisquam potuit inducere. Adeo et ipse testatus est, falsum quidem apparere, veritatem tamen latere. Utinam facile uera inuenire possem quam falsa conuincere! quod quidem non dissimulanter ut Academicus, sed uere atque ex animi sententia proclamauit, quia ueritas humanis sensibus erui
Abbreviated transcription (Latin):
idit. Alu putauerũt posse sciri oĩa et sapietes uitis nõ fue¬
rũt Alii ichil et ne hii quid sapieas slerũt Illi quia plus soi
dederũt hii quia nuuus Utrrsq in utrm̃q parte modus defuit
Ubi ergo sapĩa est: It neq oĩa seire putes qd̾ est dee neq oĩa
nestirr quod pecudis. Est oñi alisuid iurdiũ quod it hõĩs idest
scia cũ ignoratõe cõlũtta et tiuperata Sciã in nobis ab aĩo
est qui oritur e celo Iguoratio a corpore quodorit᷑ ex terra
Unde nolis et cũ deo ⁊cũ aĩalibus est aliqua coitas Ita quĩ
ex lus duolus cõstamius eleuẽtis quoꝵ alterũ luce preditũ
alterũ tenebris. pars nobis data est sc̃re pars ignor antre

Expanded text:
idit. alii putauerunt posse sciri omnia: sapientes utique non fueidit. alii putauerunt posse sciri omnia: sapientes utique non fuerunt; alii nihil: ne hi quidem sapientes fuerunt: illi, quia plus homini dederunt, hi, quia minus; utrisque in utramque partem modus defuit. ubi ergo sapientia est? ut neque omnia scire te putes, quod est dei, neque omnia nescire, quod pecudis. est enim aliquid medium quod sit hominis, id est scientia cum ignoratione coniuncta et temperata. scientia in nobis ab animo est, qui oritur e caelo, ignoratio a corpore, quod ex terra; unde nobis et cum deo et cum animalibus est aliqua communitas. ita quoniam ex his duobus constamus elementis, quorum alterum luce praeditum est, alterum tenebris, pars nobis data est scientiae, pars ignorantiae.
Abbreviated transcription (Latin):
que strre nos nãtura ip̃a et uslis firques et uite nec ssitas aogit
Itaq pareudum est: iusi stias que ad intam auus utilia ut apetas
tlieuit Nam solis ac luno uarri cursus ac meatus siderauq et iõ
tp̃i depichensa est et natura corpoꝵ a medicis herbaꝵ q uires
ab agricalis nauura terraꝵ necuõ imbyeũ futuroꝵ ac tẽpestatũ
sigua collicta sius Uulla deiiq ars est quę non scra constit de¬
niterdũ plus sãpit quia tartũ quãtũ plus opus est sapit asͦ
si queras utrũ stiat aliquid an ne: Nichil dicet se stire q̃ nestiat
fatẽbr nestire que nestiat Recte ergo alieꝵ sustalit disciplinas
ad non recte sidaiut suam Iguoratio oiũ reꝵ oñq non porest
esse sãpoĩa cuꝰ est scire ꝓriũ Ita cũ phos ex puguauer. ucdo¬
Cũ aũs nchil sc̃ĩat que peru̾sitas que ue isolencia est / ab id ipia
nos scure cõiuncis etideo non osse sapiẽtes quia auchil sciamus ig̃r
ne tue quid sapieus oti qr ie quoq cõslaris uichil scire Quidergo

Expanded text:
re, et usus frequens, et vitae necessitas cogit. Itaque pereundum est, nisi scias, quae ad vitam sunt utilia, ut appetat, quae usus invenit. Nam solis ac lunae varii cursus, et meatus siderum, et ratio temporum deprehensa est, et natura corporum a medicis, herbarumque vires, et ab agricolis natura terrarum, nec non imbrium futurorum, ac tempestatum signa collecta sunt. Nulla denique ars est, quae non scientia constet. Deinterdum plus sapit; quia tantum, quantum opus est sapit. A quo si quaeras, utrum sciat aliquid, an nihil, dicet se scire, quae sciat, fatebitur se nescire, quae nesciat. Recte ergo aliorum sustulit disciplinas, sed non recte fundavit suam. Ignoratio enim rerum omnium non potest esse sapins esse: cum autem nihil sciat, quae peruersitas quaeue insolentia est ob id ipsum nos scire conuincis et ideo non esse sapientes, quia nihil sciamus, ergo ne tu quidem sapiens es, quia te quoque confiteris nihil scire: quid ergo
Abbreviated transcription (Latin):
magna tam magiusica oprra deus fecerit Dia eiũ
Recit ex iucͥnlo. Nec audiendi auit poete qui auĩt chaos
ĩp̾ncipio suisse idest cõfusionẽ reꝵ atq elementarun.
postea uero deũ diremisse om̃eia illam congeriem siugu¬
lis q rebus ex cõfuso aceruo separatis In ordiue pdiꝰ tore¬
tis inscruxisse mondr̃ pariter ⁊ ornasse Quibus facile
est rũde̾ potestatẽ dei non ĩtelligẽtibus quẽ credãt nichil
esficere posse insi exmat̾ia Iiacente ac parata. In quo ex¬

Expanded text:
magna, tam mirifica opera deus fecerit: omnia enim magna, tam mirifica opera deus fecerit: omnia enim fecit ei nihilo. nec audiendi sunt poetae, qui aiunt chaos in principio fuisse, id est confusionem rerum atque elementorum, postea uero deum diremisse omnem illam congeriem singulisque rebus ex confuso aceruo separatis in ordinemque discriptis instruxisse mundum pariter et ornasse. quibus facile est respondere potestatem dei non intellegentibus, quem credant nihil efficere posse nisi ex mat
Abbreviated transcription (Latin):
permãsit Itaq sua ip̃e ĩiudia tanquã ueneno infectus ẽ
et ex bono ad matũ tũ scendit suoq arbitrio quod illi adeo
liberũ suerat datuẽ cõtrariũ sibi nomen ascieui Uude aꝓ¬
pares cuctoꝵ malaꝵ fontem esse luoreni Iuui dit eiũ
illi ãteressori suo qui deo patri per seucrando cõproba¬
tus tũ cciam et carus est. Hũc cego exlono pteser
malu esfectũ q̃reti dyabolon appellant nos cͥmĩatore
uotanus ꝙ criina In que ipe illicit ad deu deserut¬
S ponsus igitur deus fabricani mondi Illũ p̾ͥmũ et maxi¬
nũ filiũ prefecit operi unnuiso eoꝙ suũł et cõciliatore¬
usus est et arti sice In excogitandis ordmãdis per ficiẽdis¬
q rebus Qũi is et proridencia et uõe et potestate perstꝙ
De quo nũc parcius ꝙ alio loco et uirtus eius et nõm̃ et ĩo
enarranda nobis eoit¬
emo querat ex quibus At istamaties aus unde tam

Expanded text:
permansit. itaque suapte inuidia. tamquam ueneno infectus est permansit. itaque suapte inuidia. tamquam ueneno infectus est et ex bono ad malum transcendit suoque arbitrio, quod illi a deo liberum fuerat datum, contrarium sibi nomen a.dsciuit. unde apparet cunctorum illi antecessori suo, qui Deo Patri perseverando, cum probatus, tum etiam malum enectum Graeci διβολον appellant, nos criminatorem uocamus, quod crimina in quae ipse inlicit ad deum deferat. exorsus igitur deas fabricam mundi illum primum et maximum filium praefecit operi uniuerso eoque simul et consiliatoreusus est et artifice in excogitandis ordinandis perficiendisque rebus, quoniam is et prouidentia et ratione et potestate perfectus est; de quo nunc parcius, quod alio loco et uirtus eius et nomen et ratio enarranda nobis eritemo quaerat ei quibus ista materiis tam
Abbreviated transcription (Latin):
die a bruco castra capta sunt
ulta pterea posiuit iłia exempla prosear. Sed bercor
ne si fuero in ꝓpositõe ioꝵ contraruꝵ diutiꝰ ĩmora¬
tus aũt oblitus est ꝓoi ti mer uidear aut cruncu loquacitu
pͥstigias reuelabo quibus ĩducti hõies a ura heritatis mia
Iongius recesseoũt. Sed repetam longe altius ut squis ad
legendu ueri mexpers et ignarus accesserit ĩstruatur
atq ĩ telligat quod tandem sit horĩ caprit ⁊ causa maliꝵ
Et liur accepto suos ac totius gilis hũani ꝑꝑiciat cupies.
sum esset deus ad excogitandum ¶S¬
prouidentissimius et ad faciendeẽ sollerti suue site
Sorditetur hoc opus mondi quĩ plem ac dõ sũmatibom
fous ĩ ip̃o erat sicut est semper ut abeo bonũ aliquod¬
taqua rius oriretur ougeq proflueret produxit a¬
milem sui spm qui esset uirtrtibus patris dei preditus
oruoniꝰ aut id uoluerit in qrt̃o libro docere conabimer
Duandesiat alterũ in quo indoles dĩne scupis non

Expanded text:
die a Bruto castra. capta sunt. multa practerea. possunt similia exempla proferri, sed uereor ne si fuero in propositione rerum contrariarum diutius inmoratus, aut oblitus esse propositi uidear aut crimen loquacitatpraestrigias reuelabo, quibus inducti homines a ueritatis uia longius recesserunt. sed repetam longe altius, ut si quis ad legendum ueri expers et ignarus accesserit, instruatur atque intellegat quod tandem sit caput horum et causa malorum, et lumine accepto suos ac totius generis humani perspiciat errores. cum esset deus ad eicogitandum prouidentissimus, ad faciendum sollertissimus, antequam ordiretur hoc opus mundi, quoniam pleni et consummati boni fons in ipso erat, sicut est semper, ut ab eo bonum tamquam riuus oreretur longeque proflueret, produxit similem sui spiritum, qui esset uirtutibus patris dei praeditus. quomodo autem id uoluerit, in quarto libro docere conabimur. deinde fecit alterom, in quo indoles diuinae stirpis non
Abbreviated transcription (Latin):
ait sic. Pmũ igr nõ ẽ probabłe eam mat̾ian reꝵ hnde
oĩa orta sunt ese dĩna prouidẽtia esfectam ed et hr̃e
et habuisse uim et naturã suam Unde igr̃ faber cr̃ quid
edificaturus est non ĩp̃e facit materĩa sd ueitur ea que
sit parata tictorq item cera sic isti prouidẽtie dĩne
materia presto ese oportuit. Nõ quẽ ip̃e faceret srd quũ
haberet paratam Q si matia non est adeo facta ne tra¬
quid et aqua ⁊ aer et iguis adeo factus est O qũã ułta
tatõibus et libris fere oñibus prouidencie fuerit asertor
et aui acerrimis argunũtis ĩpugnauerit eos qui proiai¬
denciã non esse dixeiũt Idem nũc giͣ proditor aliquis aus
tũ fiuga prouidencia conatus est tolle. In quo si contͣ
dit̾e uelis nec cogitatõe opus est nec labore Sua illi dicta
iecitanda sunt. Nec c̃ĩ poterit ab ullo ticero ꝙͣ a citerone¬
Uehemẽtius refubari.
ed concedamus hoc mori et ĩstituto achademecoꝵ ut¬

Expanded text:
itur non est probabile eam materiam rerum unde omnia orta sunt esse divina providentia effectam, sed et habere et habuisse vim et naturam suam. ut igitur faber cum quid aedificaturus est non ipse facit materiam sed utitur ea quae sit parata, fictorque item cera, sic isti providentiae divinae materiam praesto esse oportuit non quam ipse faceret sed quam haberet paratam. quod si matquidem et aqua et aer et ignis a deo factus est. o quam multais disputationibus et libris fere omnibus pronidentia-e fuerit adsertor et qui acerrimis argumentis inpugnauerit eos qui prouidentiam non esse dixerunt, idem nunc quasi proditor aliquis aut trans fuga prouidentiam conatus est tollere. in quo si contra dicere uelis, nec cogitatione opus est nec labore: sua illi dicta recitanda sunt; nec enim poterit ab ullo Cicero quam a Ciceronmentius refutari. sed concedamus hoc mori et instituto Academicoru
Abbreviated transcription (Latin):
singulare iusticie sugerat exeiupłũ Hit cũ sexcentoꝵ esset ãuoꝵ
fabritauit archã sicut p̾deperat eideus In qua ip̃e cũ c̃ige etꝰ
filus tribus cotidem q nuribus restruatus est cũ aqua uniu̾sos
mõtes alti ssuuos operui set Deinde orbe sictato execratus ĩ¬
iusticĩã p̾oris seculi deus ne rur sus longitudo uite cã eẜet &x¬
cogitandoꝵ maloꝵ paulatiu per suigulas progerẽs dimineut
hõis etatem atq in centũ ⁊ uigĩti ãnos metham collotaaͭ
qriam tũ sgredi non liceret

Expanded text:
singulare iustitia supererat exemplum. hic cum sescentorum esset annorum, singulare iustitia supererat exemplum. hic cum sescentorum esset annorum, fabrica-uit arcam, sicut ei praeceperat deus, in qua ipse cum coniuge ac tribus filiis totidemque nuribus reseruatus est, cum aqua uniuersos montes altissimos operuisset. deinde orbe siccato exsecratus iniustitiam prioris saeculi deus, ne rursus longitudo uitae causa esset excogitandorum malorum, paulatim per singulas progenies deminuit hominis aetatem atque in centum et uiginti annis metam conlocauit, quam transgredi non liceret
Abbreviated transcription (Latin):
mille ãnos prorogaretur Quod dĩnis sris proditũ et per
on stieucia publit atũ Cũ uaro non ignorarot / arguuoẽtaꝵ
nisus est cur putarẽtur antique melle anis uictitasse
Ait cũi apud egiptios pro ãnis mẽses hr̃e. Ut non solis per
duo uciui signa circuitus faciat ãnũ ad liue que orbẽ illũ
agui ferũ .xxx. dieꝵ spacio lustrat Quod arguniẽtũ pcippitue
falsũ est Nemo euĩ tũc millesuuũe ãnũ cu̾stressus est llũc
uero qui ad cẽtesmiũ peruẽiũt quod fit rpisslme nulle certe
⁊ ducẽtis mensibus uniũt Et auctores idonei tradũt ad cẽ¬
tũ mugĩti ãnos peruẽi solere Sod quia ignorabat uarro
cur aut quãdo eset uita hõis dimi nuta ip̃e deminuit cũ
sciret mille t quadrigẽtis mẽsibus pose hõieca unie ¶ Deus
aũt posta cũ uideret orbem tcur malicia ł steleridus ieple¬
tũ statuit huanũ genus diliuuo perdere. Sed tameq ad
nultitudinẽ irparandã delegit unũ quod corruptis oĩb¬

Expanded text:
mille annos prorogaretur. quod diuinis litteris proditum et per omnium scientiam publicatum cum Varro non ignoraret, argumentari nisus est, cur puta-rentur antiqui mille annos uictitasse. aitenim, aput Aegyptios pro annis menses haberi, ut non solis per duodecim signa. circuitus faciat annum, sed luna, quae orbem illum signiferum triginta. dierum spatio lustrat. quod argumentum perspicue falsum est: nemo enim tunc millesimum annum trans- gressus est, nunc uero qui ad centesimum perueniunt, quod fit saepissime, mille certe ac ducentis mensibus uiuunt. et auctores idonei tradunt ad centum uiginti annos perueniri solere. sed quia ignorabat Varro cur aut quando esset uita hominis deminuta, ipse deminuit, cum sciret, mille et qua.drmgentis mensibus posse hominem uiuere. Deus autem postea cum uideret orbem terrae malitia et sceleribus obpletum, statuit humanum genus diluuio perdere. sed tamen ad multitudinem reparandam delegit unum, quod corruptis om
Abbreviated transcription (Latin):
ranus i tundat Illuis est totũ quidquid umus Quo nedo iou
esteceiit s nos oporteret stire docuissit sicut decius cetã que
cogaitoem nobis et pristim erroris et ueri luĩs attulerunt
En eigo marem pm̃u ad similitudinẽ suã smpiset cũ etĩã
Iiam figurauit ad ip̃iꝰ foĩs essigiem It duo nieerse permrsi
uxus poopagare sobolem possent et om̃eu terrã młtituedĩe
camplere In ip̃ĩ ꝰ aũt hõis fictione illaꝵ duaꝵ mat̾iaꝵ qe

Expanded text:
ramus infudit, illius est totum quidquid sumus. quomodo id fecerit si nos oporteret scire, docuisset, sicut docuit cetera quae cognitionem nobis et pristini erroris et ueri luminis adtulerunt. Cum ergo marem primum ad similitudinem suam finxisset, tum etiam feminam configurauit ad ipsius hominis effigiem, ut duo inter se permixti sexus propagare subolem possent et omnem terram multitudine opere. m ipsius autem hominis fictione illarum duarum mate
Abbreviated transcription (Latin):
offictretur Id aũs p̾ceptũ fuit ut ex arbore una que fuerat
i medio paradisi non gustaret In quia posuerat boni ⁊ male iu
cias et calliditates suas ad deiciendũ hoĩtĩ incendit ut er
admieret ĩmortalitatem Et pͥmo nuelierẽ dolo illexit ut̾ue¬
titũ cibũ sumeret et per ẽã ip̃i quoq hõi per fuasit ut tũsten¬
deret dei legem. Percepta igr scia homi ⁊ mali pudere eum
nuditatis sue cepit bstondit q se a facie dei qd̾ antea nõ sole¬
bat Tũc deus sentencia In pccores data eiecit hoĩem depara¬
diso ut uitani sibi labore cõquire̾t Ipm̃q paradisũ igne
cucũ uallaut ne homo poset accẽdere donet Ilrmũ̃ Iudiciũ
faciat in terra et iustos unos cultores suos in eũd̾ locũ yeuo¬
cot morte sublata Sicut sacre uoces docẽt Et sibilla critrea

Expanded text:
adficeretur. id autem praeceptum fuit, ut ex arbore una quae fuerat adficeretur. id autem praeceptum fuit, ut ex arbore una quae fuerat in medio Paradiso non gustaret, in qua posuerat intellegentiam cias et calliditates suas ad deiciendum hominem intendit, ut ei adimeret inmortalitatem. et primo mulierem dolo inlexit ut uetitum cibum sumeret, et per ea.m ipsi quoque homini persuasit ut transcenderet dei legem. percepta igitur scientia boni et mali pudere eum nuditatis suae coepit absconditque se a facie dei, quod antea non solebat. tum deus sententia in peccatores data eiecit hominem de Paradiso, ut uictum sibi labore conquireret, ipsumque Paradisum igni circumuallauit, ne homo posset accedere, donec summum iudicium faciat in terra et iustos uiros cultores suos in eundem locum reuocet morte sublata, sicut sacrae uoces docent et Sibylla Erythra
Abbreviated transcription (Latin):
animi imperio corporis ꝙb seriucio magis utimia. Recte
si Ita uixisset ut locutus Est Serruit eiũe sedissmus uolaa¬
ptatibus suami q ip̃am scubentia uite prarutate disẜuluit
Q s aĩa iguis est ut o tendimus in celeẽ debet eniti s
igius ne ex tuignatur. hoc est. ad ĩmortalitatẽ que est in
celo Et sicut ardere ac uiu̾e nõ p̃t̃ iguis inisi aliqua piugior
mat̾ia teneatemꝰ in qua habeat aliuietũ sic aĩe mat̾ta
et cibus est iustĩa qua tenetur ad uitaii. ¶ ca.luiĩ.¬
ost hec deus hõiem ea qua exposti ñe generatũ po¬
aut in peradiso Id est in orto fecuudissimo amenisi¬
do q quem in partibrs oriẽtis onũ gu̾e ligni artoꝵ e
conseuit ut ex ear uarus fructibus aleretur expersq om̃ila
boꝵ deo pĩq sũma deuõtõe seruiret. Tũ dedit ei certa manda¬
ta que si obseruasset ĩ mortalis maneret, si tũscendisset morte

Expanded text:
animi imperio, corporis seruitio magis utimur. recte, animi imperio, corporis seruitio magis utimur. recte, si ita uixisset ut locutus est. seruiuit enim foedissimis uoluptatibus suamque ipse sententiam uitae prauitate dissoluit. quodsi anima ignis est ut ostendimus, in caelum debet eniti sicut ignis, ne exstinguatur, hoc est ad inmortalitatem, quae in caelo est: et sicut ardere ac uiuere non potest ignis, nisi aliqua pingui materia teneatur in qua habeat alimentum, sic animae materia et cibus est sola iustitia, qua tenetur ad uitam. post haec deus hominem qua exposui ratione generatum posuit in Paradiso id est in horto fecundissimo et amoenissimo: quem in partibus orientis omni genere ligni arborumque conseuit, ut ex earum uariis fructibus aleretur expersque omnium laborum deo patri summa deuotione seruiret. tum dedit ei certa mandata, quae si obseruasset, inmortalis maneret, si transcendisset, morte
Abbreviated transcription (Latin):
Ad ut puniat inet̾nũ. Eam penã mortem tdar̃ nõĩanies
que est et ip̃a ꝓpetua sicut ĩmortalitas Onaui at difsimi¬
mus Mors est nature aĩantiũ dissolutio Uel Ita Mlors ẽ
corporis aĩcq srductio Secũdam uosic Mors est etcrni
doloris ꝑessio Uel Ita. Mors est aĩaꝵ pro meritis ad ecna
supplicia dãpnatio. Hec mutas pecudes non act ingit qͣͣ
aĩs non ex deo cõstãt sed excõi aere morte/ uluuatur
n hac ig̃r societate cele atirteire quor ¶ca.
esfigies exp̾ͥssa est in hoĩe superiorẽ parte tẽnẽt cã que
que sunt dyaboli. Corpus utiq. Qd̾ quia terrenũ est aĩe
debet esse subiectũ sicut terra celo Est eiũ uasculũ quo tãgͣ
domicilio tp̃ale/pũs hnc celestis utatur. ł uiusit sẜicia sũs
ut hac qd̾ est ecelo ⁊deo ẽperet. Alud ucra quod o ter
et dyabolo seruiat Quod quideni non fugit hoiẽm oirquã
salustiũ Qui ait ued oĩs nr̃a uis Ia aĩo et corpore Ata esti

Expanded text:
ernum. eam poenam mortem secundam nominamus, quae est et ipsa perpetua. sicut et inmortalitas. primam sic definimus: mors est naturae animantium dissolutio, uel ita: mors est corporis animaeque seductio; secundam uero sic: mors est aeterni doloris perpessio, uel ita: mors est animarum pro meritis ad aeterna supplicia damnatio. haec mutas pecudes non adtingit, quarum animae non ex deo constantes, sed ex communi aere morte soluuntur. in hac igitur societate caeli atque terrae, quorum effigies expressa est in homine, superiorem partem tenent ea quae quae sunt diaboli, corpus utique: quod quia terrenum est, animae debet esse subjectum, sicut terra coelo. Est enim quasi vasculum, quo tamquam orali spiritus hic caelestis utatur. utriusque officia sunt, ut hoc quod est ex caelo et deo, imperet, illut uero quod ex terra et diabolo, seruiat. quod quidem non fugit hominem nequam Sallustium, qui ait: sed nostra omnis uis in a.nimo et corpore sita, est:
Abbreviated transcription (Latin):
rorui Ficto ciu copore ⁊̃ sprrnuit ei aiaui de uitali fonte
ppus suui qui est perennus ut ipĩꝰ mondi ex contranis constã
esse sonnatu. Ampedocles que mescias utrũ ne init̾ poetas
corpora ex hus quatuor eleuir̃tis cõstituta ẽẽ dixit adea. ha¬
Et neq igne esse neq aciẽ neq aquã neq teriũ Quequid
falia non suut. Name terre uõ incarne est. Humoris ĩ sauetius
acris in spore iggus ha calorr bitale Sed neq sauguis acosrnie
secerm potest sicut humor a terra. Neq calor uitalis a spr̃e
sicut igius ab arie. Adeo reꝵ omi duo sola reperũtur elem̃ta
diu̾sis ac repugnãtibus sactus est hõ sicut ip̃e mondus exlu¬
ce ⁊ tonebrs et uita et morte Que duo nrter /pugguare
ĩ hõie precepis Ut si aĩo suꝓauerit que ontur exdoo At ĩ¬

Expanded text:
 Ficto enim corpore, spiravit ei animam de vitali fonte spiritus sui, qui est perennis, ut ipsius mundi ex contrariis constanesse formatum. Empedocles, quem nescias utrumne inter poetas,corpora ex his quatuor elementis constituta esse dixit a Deo: haet neque ignem esse, neque aerem, neque aquam, neque terram: quae quidem falsa non sunt. Nam terrae ratio in carne est; humoris, in sanguine; aeris, in spiritu; ignis, in calore vitali. Sed neque sanguis a corpore secerni potest, sicut humor a terra; neque calor vitalis a spiritu, sicut ignis ab aere: adeo rerum omnium duo sola reperiuntur elementdiversis ac repugnantibus homo factus est, sicut ipse mundus ex luce ac tenebris, ex vita et morte: quae duo inter se pugnare in homine praecepit, ut si anima superaverit, quae
Abbreviated transcription (Latin):
Mauri Iubam Macedones scabriũ peni uraniam latini
faunũ sabmi faucũ Romam quirinũ. Eodem utiq modo
athene mineruã. Samos Iunoneri. Paphos uenerem Uulca¬
nũ lemnos liberũ naxos apollinem delos sic per ppłos
atq regiones uarias sacra suscepta sũt dũ hoĩes gratiẽe
iii suos pͥncipes cupũt et quos alios honores uita carẽtib
deferant ĩuerre non possant. Pretea pietas eoꝵ qui succe¬
Ieuãt plurmiu cõtulit ad honorem qͣui ut dĩna scirpe nato
uiderẽtur dĩnos honores parẽtibus detulerũt de ferre ꝙ¬

Expanded text:
Mauri Iubam, Macedones Cabirum, Poeni Uraniam, Latini Mauri Iubam, Macedones Cabirum, Poeni Uraniam, Latini Faunum, Sabini Sancum, Romani Quirinum, eodem utique modo Athenae Mineruam, Samos Iunonem, Paphos Venerem, Vulcanum Lemnos, Liberum Naxos, Apollinem Delos. sic per populos atque regiones uaria sacra suscepta sunt, dum homines grati esse in suos principes cupiunt et quos alios honores uita carentibus deferant, inuenire non possunt. praeterea pietas eorum qui successerant plurimum contulit ad errorem: qui ut • diuina stirpe nati uiderentur, diuinos honores parentibus detulerunt deferr
Abbreviated transcription (Latin):
aũt uita hõm cõsuetudo ꝙ cõmunis ut beneficis excellentes
unos in celũ fama ac uolũtate tollerẽt. Huic hercules. hĩc
castor. hĩc pollux. Hĩc esculapius. hĩc liber. Et alio loco atq
in plerisq ciitatibus intelligi potest acuiende uirtritis gr̃a
aut quo libẽtius reipuͭ ͤ causa periculũ adurt unusquiis
optauꝰ uiroꝵ forcũ honoce memoriã honore deoꝵ ĩmoꝵ¬
taliũ consecratam. ac scilicet rõe romani cesares sos
cõsecrauerũt et mauri suos reges. Sic paulatiu ieligi¬
nes esse ceperũt dũ ille pͥmi qui eos nouerãt eo ritu suos
liberos ac nepotes deinde oñres posterrs imbuerũt Et hu
tñ sũmi yeges ob celebritatem nõis in prorũcuis omidus
colebant᷑: Priuatui uero siuguli ppu gen̾is aut urbis sue cõ¬
ditores seu uiri fortitudĩe insignes erãt seu frĩe cascita¬
te mirabiles sũma ueneratione coluerut. Ut egiptu ysidemi

Expanded text:
autem uita hominum consuetudoque communis, ut beneficiis excellentis autem uita hominum consuetudoque communis, ut beneficiis excellentis uiros in caelum fama ac uoluntate tollerent. hinc Hercules, hinc Castor, hinc Pollux, hinc Aesculapius, hinc Liber. et alio loco: atque in plerisque ciuitatibus intellegi potest acuendae uirtutis gratia aut quo libentius rei publicae causa periculum adiret optimus quisque, uirorum fortium memoriam honore deorum inmortalium consecratam. hac scilicet ratione Romani Caesares suos consecrauerunt et Mauri suos reges. sic paulatim religiones esse coeperunt, dum illi primi qui eos nouerant eo ritu suos liberos ac nepotes, deinde omnes posteros imbuerunt, et hi tandem summi reges ob celebritatem nominis in prouinciis omnibus colebantur. priuatim uero singuli populi gentis aut urbis suae conditores, seu uiri fortitudine insignes erant seu feminae castitate mirabiles, summa ueneratione coluerunt, ut Aegyptus Isidem,
Abbreviated transcription (Latin):
obscurum qua rãtõe dii ceperĩt noĩan. Si eĩ nulli
regẽs atesaturnũ uel uranũ fuerũt p̃p hõmi raritate¬
qui agrestem untã sine ullo rectore uiuebãt non est dubium
qui illis tp̃ibus hoĩes regem ip̃m totam q gentẽ iactare
sũmis laudibus ac nouis honoribus ceperĩt ut eciã deos ap¬
pellarẽt Sĩe ob imracłiu uirtutis hoc uere putabãt rudes
adhuc ⁊ simplices Sĩe ut fieri solet in adulatõnem presẽtis
potencie sĩe ob benesicia quibus erãt ad hũaitatẽ cõpositi.
Deinde ip̃i reges cr̃o cari fuissẽt hus quoꝵ uitã cõposueiũt
magnũ sui desidenũ mortri reliquerũt. Itaq hores eorum
simulacra fixerũt ut haberet aliquid ex ymagmũ cõtempla¬
cione solaciũ. progress q lougiꝰ per amorẽ memoriã defr̃¬
ctor colere ceperũt ut et graui referre bene meritis uide¬
rentur et successores eoꝵ adlicerẽt ad bene oꝑandi cupidi¬
tatem. Quod cicero denatura deo docet dicens Suscepit

Expanded text:
obscurum qua ratione dii coeperint nominari. si enim nulli reges ante Saturnum uel Uranum fuerunt propter hominum raritatequi agrestem uitam sine ullo rectore uiuebant, non est dubium quin illis temporibus homines regem ipsum totamque gentem mactare summis laudibus ac nonis honoribus coeperint, ut etiam deos appellarent siue ob miraculum uirtutis — hoc uere putabant rudes adhuc et simplices — siue, ut fieri solet, in adulationem praesentis potentiae siue ob beneficia quibus erant ad humanitatem conpositi. deinde ipsi reges cum cari fuissent iis quorum uitam composuerant, magnum sui desiderium mortui reliquerunt. emplatione solacium, progressique longius per amorem memoriam defunctorum colere coeperunt, ut et gratiam referre bene meritis uiderentur et successores eorum adlicerent ad bene imperandi cupiditatem. quod Cicero de natura deorum docet dicens: suscepit
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ utras igitur parte et sũma stulticia ĩuẽitur et odor qrudã
sapĩe ut possis dubitare quos dicas potissũ stultiores. Iles¬
ne qui falsam religionẽ sustipiũs an eos qui nullã. Red̾
Ut dixi uenia cõcedi potest ĩperitis ot qui non se sapientes
esse fateantur hus uo nõ p̃t qui sapĩau proses ⁊ stultitiam
potius exhibẽt. Non sũ equidem tã inquus ut eos putem
diuinare potuise ut ueritatẽ peoseipõs ĩuenirẽt quodego
fieri non posse cõsiteor. Sed hoc ab hiis exigo qui uõe pp̃a
eam que uera ẽẽt ab hõibus non tenen¬
ed mouerit eos fortasse illud ꝙ a qua ẽẽt bera reagio

Expanded text:
n utraque igitur parte, et summa stultitia invenitur, et odor quidam sapientiae: ut possis dubitare, quos dicas potissimum stultiores, illosne qui falsam religionem suscipiunt, an eos qui nullam. Sed ut dixi venia concedi potest imperitis, et qui se sapientes non esse fateantur: his vero non potest qui, sapientiam professi, stultitiam potius exhibent. Non sum equidem tam iniquus, ut eos putem diuinare debuisse ut ueritatem per se ipsos inuenirent, quod ego fieri non posse confitear, sed hoc ab iis exigo quod ratione ipsa eam quae uera esset ab hominibus non teneed mouerit eos fortasse illut, quod si qua esset uera religio
Abbreviated transcription (Latin):
purem formauit in ere hospitis aduẽtũ teste ficata dei
historiaꝵ quoq ac reꝵ antiqua seuptores hõiem
fuisse consentuit. qui res eius In Iealia gestas memorie
prodiderũt. tradideiũt. greci dyodorus et thallus. latim
nepos et cassius et uario. Nam cũ agresti quodam moie
in Italia uiueretur is genus ĩdocile ac dispersũ mõtib
altis cõposuit leges qͣ dedit. latiũ q uocari maluit
Hus quĩ latiusset tutus in oris. Censet ne aliquis deũ
esse qui pulsus est. qui fuggit qui laluit: Nemo tam
stultus est. Qui eñi fugit aut latet ꝙ mortẽ enuait
necesse est. Orpheus quia tpĩbus eius fuit recẽtior
aperte saturnũ in terra et apud hõus regnasse com

Expanded text:
puppem formauit in aere hospitis aduentum testificata dei. puppem formauit in aere hospitis aduentum testificata dei. historiarum quoque ac rerum antiquarum scriptores hominem fuisse consentiunt, qui res eius in Italia gestas memoriae prodiderunt, Graeci Diodorus et Thallus, Latini Nepos et Cassius et Varro. nam cum agresti quodam more in Italia uiueretur, is genus indocile ac dispersum montibus altis composuit legesque dedit Latiumque uocari maluit, his quoniam latuisset tutus in oris. censetne aliquis deum esse qui pulsus est, qui fugit, qui latuit? nemo tam stultus est. qui enim fugit aut latet, et uim et mortem timeat necesse est. Orpheus, qui a temporibus eius fuit recentior, aperte Saturnum in terra et apud homines regnasse com
Abbreviated transcription (Latin):
edicto prohibuisse ne liceret eo cibo besci. Qd̾ a beꝵ
est que potest in eo fuisse iustĩa: Sed fictũ sane pri¬
temus saturuũ filios deuorasse modo cũ aliqua rr̃e. Nuri
idcirco qd̾ ait uulgus comedisse filios suos eũ qui extuler᷑
sepulture q mandauerit. Ops aus cũ ioue peperesset
subtraxit ĩfantem eũ q mitriendũ furtini misĩt in
cretam. Rursus imprudenciã reprehendam necest est
scitutu in terra non udebat: cur eũ coribãtes cymbalis
sefellerũt. Postremo cuo extitit uis aliqua maior que illues
uiiceret potestatem: Ninurũ seuex a Iuuene facile uictres¬
refeit. Causa ratis superest tuscũ rate uenit ad amnem
aute pererrato falcifer orbe deus. Hũc errãtem atq hi¬
opemi Ianus excepit. Ciuis rei argumirta sut nũmi bete¬
Les In quibus est cũ duplici fronte Iame et in altera
parte Nauis. sicut idem pocta subiecit. At bona postitas¬

Expanded text:
edicto prohibuisse, ne liceret eo cibo uesci. quod si uerum edicto prohibuisse, ne liceret eo cibo uesci. quod si uerum est, quae potest in eo fuisse iustitia? sed fictum sane putemus Saturnum filios deuorasse, modo cum aliqua ratione: num idcirco, quod ait uulgus comedisse filios suos eum qui extulerit sepulturaeque mandauerit? Ops autem cum Iouem peperisset, subtraxit infantem eumque nutriendum furtim misit in Cretam. rursus inprudentiam reprehendam necesse est. stitutus in terra non uidebat? cur eum Corybantes cymbalis fefellerunt? postremo cur extitit uis aliqua maior quae illius uinceret potestatem? nimirum senex a iuuene facile uict libro primo  refert: Causa ratis superest. Thuscum rate venit ad amnem Ante pererrato falcifer orbe Deus. Hunc errantem atque inopem Janus excepit. Cujus rei argumenta sunt nummi veteres, in quibus est cum duplici fronte Janus, et in altera parte navis; sicut idem poeta
Abbreviated transcription (Latin):
a celogigni aut celũ a tp̃e abscidi aut postea tprs imꝑio
spoliori a fileo ioue aut qmodo Iupr̃ natus ex tempore est.
aut quibus ãnis saturare possit eternitas cui nullus est f
ut uere factũ esse credamus idest hõien ab hoĩe abscisie
Nisi forte aliquis exist miet deũ fuisse qui timt cohedẽ
cũ siquid dĩnitatis habuisset non pr̃is genitalia debuerit
ãputate sto ẜẜa ne iupiter nasceretur qui eũ regni sose¬
¶ione priuauit. Idemi sororem suamłheam quã latmne
opemi dicimus cũ haberet uxorem responso uetitus ẽẽ dr̃
mares liberos ẽducare ꝙ futurũ eset ut a filio pellexet ᷑
Quã rem metuẽs natos abi flłios non utiq deuorabas ue
ferut fabule srd necabat Qũi scriptũ sit ini historia sacͣ
saturnũ et opem ceteros q tũt hõies hũana carne solitos
uesti uꝰ erũi prnũ hũõ leges hõibus mores q condentem

Expanded text:
e Caelo gigni aut Caelum a tempore abscidi aut postea tempus imperio e Caelo gigni aut Caelum a tempore abscidi aut postea tempus imperio spoliari a filio Ioue? aut quomodo Iuppiter natus ex tempore est? aut quibus annis saturari possit aeternitas, cui nullus est fiuid superest nisi ut uere factum esse credamus, id est hominem ab homine abscisum? nisi forte aliquis existimat deum fuisse qui timuit coheredem, cum si quid diuinitatis habuisset, non patris genitalia debuerit amputare, sed propria, ne Iuppiter nasceretur, qui eum regni possessione priuauit. idem sororem suam Rheam quam latine Opem dicimus cum haberet uxorem, responso uetitus esse dicitur mares liberos educare, quod futurum esset ut a filio pelleretur. quam rem metuens natos sibi filios non utique deuorabat ut ferunt. fabulae, sed necabat, quamquam scriptum sit in Historia Sacra Saturnum et Opem ceterosque tunc homines humanam carnem solitos esitare: uerum primum Iouem leges hominibus moresque condentem
Abbreviated transcription (Latin):
elemẽto magis opus sit genitalibus ꝙ calori. cruꝰ fotr cõdipe¬
ũtur nascũtur sustentant᷑ oĩa. Postremo eciã si ita esser
ut uolũt ꝙ magis abscisũ celũ esse putenus ꝙͣ oĩo sine ge
intalibus natũ Nã ⁊ peose gignit non indigebat uerq geĩ¬
talibus cũ satur nũ ip̃m procrearet. Si uo habuit et a filio
abscisa sunt ortus eeꝵ et na᷑ õs interisset. Qud ꝙ ip̃e sa¬
turno non dĩnũ modo sensũ sed hũanũ quoq adimũt cum
affirmãt eũ esse saturnũ qui cursũ et cõuersionẽ spacioꝵ
ac cp̃m cõtinet tũq grece id ip̃m̃ nomen hr̃e Cionosẽiũ
dr̃ quod idem est quod spaciũ ep̃is saturnꝰ aũt est apellatus
ꝙ saturetur anis. Hec ciceronis uerba sunt exponẽtis sen¬
tenciã stoitoꝵ que ꝙ uana sit cuiuis intelligere proptis sc̃e
est. Si eñĩ saturnꝰ celi est filius quom ꝰ potuit aus tempꝰ

Expanded text:
elemento minus opus sit genitalibus quam calori, cuius fotu concipielemento minus opus sit genitalibus quam calori, cuius fotu concipiuntur nascuntur sustentantur omnia. postremo etiamsi ita sit ut uine genitalibus natum? Nam si per se gignit, non indigebat utique genitalibus, cum Saturnum ipsum procrearet. Si vero habuit, et a filio abscissa sunt, ortus rerum, et natura omnis interisset. Quid, quod ipsi Saturno non divinum modo sensum, sed humanum quoque adimunt, cum affirmant eum esse Saturnum, qui cursum et conversionem spatiorum et temporum continet; eumque graece id ipsum nom id est spatium temporis, Saturnus autem est appellatus, quod saturetur annis. haec Ciceronis uerba sunt exponentis sententiam Stoicorum; quae quam uana sit, cuiuis intellegere promptissimum est. si enim Saturnus Caeli est filius, quomodo potuit aut tempus
Abbreviated transcription (Latin):
traducere Quoꝵ sentenciã citero de natura deoꝵ disse¬
res posuit. Celestem ĩ quit altissimã etherẽã ꝙ nara
idest iguram que per sest oĩa gigneret uocare uolurrĩt
ea parte corporis que cõmctione alteruis egeret ad
procreandũ. Que iõ ini uestam poturt c̃õuẽire si mes
dic̾etur. Idcirco eĩa urogne pritant uestam qr ignis
ĩuiolable sit elemẽtũ nichal q nasce possit exxo. quispe
que arripuerit absumat QOuiduos in fastis Nec tu aliuid uestam
ꝙͣ uiuã intellige fłãmã. Nataq de flãma corpora nuella bides
Iure igitur uirgo est que sẽĩa nulla remittit. Nec capit lt comi¬
tes urgĩtatis amat. Uulcano quoq id potuit ascribi quĩ idem
putatur igius et tamen igius porte non absciderũs genitalia
Dotuit et sol in quo est natura et causa gignentiũ Nãsme
solis igneo calore neq nasci quicꝙͣ neq augeri potest ut nulli alli

Expanded text:
traducere. quorum sententiam Cicero de natura deorum dissetraducere. quorum sententiam Cicero de natura deorum disserens posuit. caelestem inquit altissimam aetheriamque naturam id est igneam, quae per sese omnia gigneret, uacare uoluerunt ea parte corporis, quae coniunctione alterius egeret ad procreandum. quae ratio in Vestam potuit conuenire, si mas diceretur. idcirco enim uirginem putant Vestam, quia ignis inuiolabile sit elementum nihilque nasci possit ex eo, quippe quae arripuerit absumat. Ouidius in Fastis: nec tu aliud Vestam quam uiuam intellege flammam nataque de flamma corpora nulla uides. iure igitur uirgo est, quae semina nulla remittit nec capit, et comites uirginitatis amat. Vulcano quoque id potuit adscribi, qui quidem putatur ignis, et tamen eum poetae non absciderunt. potuit et Soli, in quo est natura et causa gignentium. nam sine Solis igneo calore neque nasci quicquam neque augeri potest, ut nulli alii
Abbreviated transcription (Latin):
ex isula naxo adu̾ sus tytanas prosicisceretur et sacri¬
ficiu faceret in littore aquolau ee in auspitiũe aduolasse
quã uictor bono omie acceptam tutele sue sõugau ͭ
Satra uo historia eciam ate consedisse illi aquilam
ĩ capite atq regnũ portendisse testatur Cui cigo sacͭ¬
ficare Iup̃r potuit insi celo auo: quẽ dicit enchemers
moceam mortuũ et in oppido aulacia sepultum
¶Qm̃ reuelauimus misteria poetaꝵ ac saturm parẽtes ĩue¬
mamus ad uirtutes eius e facta redeamus. Instus ĩ degno
fuit pͥmũ Ex hoc ip̃o iam deus non est qd fuit deinde ꝙ
ne iustus quid fuit sed impias. non modo in folios quos ne¬
cauit uerũ eciã in pr̃em cuiꝰ dicit᷑ ab scidisse geni talia.
qd̾ forsitan uere acciderit ded hons post̾tu elemẽti quod
dr̃ celũ totaui fabulã exponũs explodũt tãꝙͣ ĩeptissis
fictam Qũa taĩ stoite ut solẽt ad rociq phisicã conãtͦ

Expanded text:
ex insula Naxo aduersus Titanas proficisceretur et sacriex insula Naxo aduersus Titanas proficisceretur et sacrificium faceret in litore, aquilam ei in auspicium aduolasse, quam uictor bono omine acceptam tutelae suae subiugarit. Sacra uero Historia etiam ante consedisse illi aquilam in capite atque ei regnum portendisse testatur. cui ergo sacrificare Iuppiter potuit nisi Caelo auo, quem dicit Euhemerus in Oceania mortuum et in oppido Aulacia sepultum? Quoniam reuelauimus mysteria poetarum ac Saturni parentes inuenimus, ad uirtutes eius et facta redeamus. iustus in regno fuit. primum ex hoc ipso iam deus non est, quod fuit: deinde, quod ne iustus quidem fuit, sed impius non modo in filios, quos necauit, uerum etiam in patrem, cuius dicitur abscidisse genitalia, quod forsitan uere acciderit. sed homines respectu elementi quod dicitur caelum totam fabulam explodunt tamquam ineptissime fictam, quam tamen Stoici ut solent ad rationem physicam conantur
Abbreviated transcription (Latin):
hõie cui nomen uranos fuit Qd̾ esse uerũ t riegestas
auctor est qui cũ diceret ad modũ pauces extitisse in quib
pes fecta doct̾na esset in hus ura nũ saturuũ mercuriũ
Nõ iauit cognatos q suos. Hec ille quia ignoraut alio toa¬
dixit histeriã qui quomiꝰ argumẽtari potu̾it ostẽi ¶sa xxii.
une dicam qmͦ et ubi ⁊ aquo sit hoc factũ nameñ
sacra historia sic enmꝰ tradit Demde paucũ deducit in
montem qui uocatur stella celi. Post ꝙ eo ascendit cõtem¬
platus est late terram sibi q In eo mõte aram creauit
celo Primiꝰ q ini ea ara Iupiter sacrificauit et in ee leco
suspexit in cełũ qd̾ nũc nos nõiamus. Idq quod supra
mondũ erat qd̾ et her uocabatͦ desui aui nõĩe celum
nomeii ĩdidit. Ioq Iupõ quod ether uocat᷑ precans
p̾mus celũ nõiauit. eamq hostiam quã ibo sac̃ fuauᵗ
totam adoleuit Nec hic tantũ sacrificasse iupr duc̃ĩt᷑

Expanded text:
homine cui nomen Urano fuit. quod esse uerum Trismegistus homine cui nomen Urano fuit. quod esse uerum Trismegistus auctor est, qui cum diceret admodum paucos extitisse in quibus esset perfecta doctrina, in his Uranum Saturnum Mercurium nominauit cognatos suos. haec ille quia ignorauit, alio traduxit historiam: qui quomodo argumentari potuerit, ostendi. nunc dicam quomodo, ubi, a quo sit hoc factum: non enim Sacra Historia sic Ennius tradit: deinde Pan eum deducit in montem, qui uocatur Caeli stela. postquam eo ascendit, contemplatus est late terras ibique in monte aram creat Caelo primusque in ea ara Iuppiter sacrificauit. in eo loco suspexit in caelum quod nunc nos nominamus, eique quod supra mundum erat, quod aether uocabatur, de sui aui nomine caelum nomen indidit idque Iuppiter quod aether uocatur placans primus caelum nominauit eamque hostiam quam ibi sacrifiauit, totam adoleuit. nec hic tantum sacrificasse Iuppiter inuen
Abbreviated transcription (Latin):
esse habitũ. Potuit sic arguiuetari. Saturnus cũ potẽti/¬
simꝰ rex esset ad retmendũ peretũ suoꝵ mẽoria noĩa
eoꝵ celo terreq indidisse cũ hec prius alus uocabulis
appellarẽtor. qua uõe ⁊ mõtibus ⁊ flũbus noĩa sc ius
ĩposita. Neq cĩi cũ dicũt poete de progenie athlaus¬
at iachi fliũs hoc potissĩm dicũt hõĩes ex rebas sos
caritibus potri sse generaꝵ srd eos utiꝙ siguisicãt qui
nati sunt ex hus qui uel uiui uel mortue noĩa motibus
aut fluibus ĩdiderũt. Ilami id apiud uet̾es maxie q
grecos fuit usetatũ. Sic maria eoꝵ traxisst noĩa acce¬
pinis ab hus qui deciderãt in ea. Ut egeũ ycareũ ellespõtũ
Et ini latio auẽtius uocabulũ mõti dedit in quo sepultus est
celo terres actributa essent qui reges genuerãt potẽti ¶lõs
A pparet go nõ ex celo esse natũ quod fieri nõ p̃t sed ex eo

Expanded text:
esse habitum. Potuit et sic argumentari: Saturnum, cum potentisesse habitum. Potuit et sic argumentari: Saturnum, cum potentissimus rex esset, ad retinendam parentum suorum memoriam, nomina eorum coelo terraeque indidisse, cum haec prius aliis vocabulis appellarentur; qua ratione et montibus et fluminibus nomina scimus imposita. Neqis, id potissimum dicunt, homines ex rebus sensu carentibus potuisse generari, sed eos utique significant qui nati sunt ex iis hominibus qui uel uiui uel mortui nomina montibus aut fluminibus indiderunt. nam id apud I ueteres maximeque Graecos fuit usitatum. sic maria eorum traxisse nomen accipimus qui deciderant in ea, ut Aegaeum Icarium Hellespontum, et in Latio Auentinus uocabulum monti dedit in quo sepultus est,caelo terraeque attributa essent, qui reges genuerant potentissimos. apparet ergo non ex caelo esse natum, quoa fieri non potest, sed ex eo