comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
is anima informetur: ce sc̃ificettir. Sine qua amnme
qualitas ñ dicitur untus. qr ñ ualet sanare amim̃ã.
De munecib unritutũ. et de grã que ñ ÷. s fac̃ meri
Ie muneub itaq untucũ boni sumꝰ. &e ex grã q̃
ñ ÷ meritũ. s facit. ñ tñ sine libero arbutio ꝓueni¬
q bona oꝑa que ds̃ remunerat in nob̃. ce ħ ip̃a st̃
rita nr̃a. incħ aliud coronat quã munera sua. Uñ
uita et̃na que in fine a dõ mentis p̃cedentib teddi¬
tur. qr et eadem merita quib reldit᷑ ñ a nob̃ fc̃. s ĩ
a cdara sunt ꝑ grãm. ce ip̃a merita quib datur.

Expanded text:
is anima informetur et sanctificetur; sine qua animae qualitas non dicitur virtus, quia non valet sanare animam. 7. De muneribus virtutum, et de gratia quae non est, sed facit meritum. Ex muneribus itaque virtutum boni sum meritum, sed facit; non tamen sine libero arbitrio provenique bona opera, quae Deus remunerat in nobis; et haec ipsa sunt rita nostra, nihil aliud coronat quam merita sua. Unde vita aeterna quae in fine a Deo meritis praecedentibus redditur, quia eadem merita quibus redditur non a nobis sunt, sed in a data sunt et ipsa merita, quibus datur.
Abbreviated transcription (Latin):
la gr̃ã cẽ dicantut: ñ excludit᷑ lib̃m arbit̾am. qr
uullũ meritũ: in homine. qđ ñ sit ꝑ lib̃m arbit̾¬
um. S in bonis merend. causȩ pͥncipalitas gr̃e at¬
qua excitatur lib̃m arbit̾um. &e sanatut. atꝙ ui
uatut uoluntas hominis ut sit bona. Qd bona

Expanded text:
icantur, non excluditur liberum arbitrium, quia nullum meritum est in homine quod non sit per liberum arbitrium. Sed in bonis merendis causae principalitas gratiae atqua excitatur liberum arbitrium et sanatur, atque juvatur voluntas hominis ut sit bona. 5. Quod bona
Abbreviated transcription (Latin):
redeamꝰ. s. ad lib̃i arbit tractatũ. QUod philo¬
sophi diffinientes dixert̃. lib̃m oe uoluntate in¬
dicium. qr pocestas ip̾a &e  abilitas uoluntatis et
t̃. ad ea quȩ bona ut mala iudicat. ut idicare ua¬
let. Qd libm arbitͥm ñ ꝑtinet niss ad futir̃. nec ad¬

Expanded text:
et, ad liberi arbitrii tractatum, quod philosophi definientes dixerunt liberum de voluntante judicium, quia potestas ipsa et habilitas voluntatis et test ad ea quae bona vel mala judicat, vel judicare valet. 2. Quod liberum arbitrium non pertinet nisi ad futur
Abbreviated transcription (Latin):
sufficiences simꝰ cogitare aliquio boni .s. ex nob̃.
¶uis aũ ñ uideat priꝰ eẽ cogitare. quã credere:
Nullus quippe credit aliquid nisi pus cogitaue¬
rit et̃ ccedendũ. Si gͦ cogitare bonumñ÷ ex nob̃
ut hic apłc tradit. nec cradere. qͣdquã. ce ip̃m cre¬
dere nichil ÷ altud quã cũ assensiõe m̃tis cogita¬
re. hic uidetut insinuare qđ cogitatiobona p̃¬
cadat fidem. & ita bona uoluntas p̃ueniat fi¬
dem. ñ p̃nematur. qđ p̃dictis adũsari indetur.
os aut̃ dicimꝰ qđ aliqñ cogitatio bona siueuo¬
luncas p̾uent fidẽ. s ñ ÷ illa bona uoluntas
uł cogitatio qua tocte uinit. Iila enĩ sine fioe

Expanded text:
ntes simus cogitare aliquid boni, scilicet ex nobis. Quis autem non videat prius esse cogitare quam credere? Nullus quippe credit aliquid, nisi prius cogitaverit esse credendum. Si ergo cogitare bonum non est ex nobis, ut hic Apostolus tradit, nec credere; quanquam et ipsum credere nihil est aliud, quam cum assensione mentis cogitare. Hic videtur insinuare quod cogitatio bona praecedat fidem, et ita bona voluntas praeveniat fidem, non praeveniatur; quod praedictis adversari videtur. Ad hoc autem dicimus, quod aliquando cegitatio bona sive voluntas praevenit fidem; sed non est illa bona voluntas vel cogitatio qua recte vivitur. Illa enim sine
Abbreviated transcription (Latin):
dum extimo: uelut lignũ uecitum mulier sola co¬
medit. Si aũ inconsensu illo ita oecctint᷑ qđq per¬
catũ. ut si potestas sit etiam oꝑe impleat᷑. incelligẽ
daz mulier dalisse uiro suo simul edenoũ illicitũ
cybum. Neq enĩ pot̃ pcc̾m ñ solum cogitandũ sua¬
uit̾ uer̾ etiam ꝑpectãdũ efficacit̾ m̃te decetni: uisi et
illa m̃tis intentio penes quã suma potestas÷ m̃bra
in opꝰ mouendi uł ab oꝑe cohibendi. male actioĩ cedat.
et sãnecum sola cogitatiõe mens oblectat᷑ illicitiᷤᷤ
ñ quidẽ decernens ẽ facienda. tenens cñ &e uolens li-¬
bent̃. q̃ statim atuigett̾ animũ. respui debuert̃. ne

Expanded text:
dum existimo, velut lignum vetitum mulier sola comederit. Si autem in consensu illo ita decernitur quodque peccatum, ut, si sit potestas, etiam opere impleatur; intelligenda est mulier dedisse vi. Neque enim potest peccatum non solum cogitandum suaviter, verum etiam perpetrandum efficaciter mente decerni, nisi et illa mentis intentio, penes quam summa potestas est membra in opus movendi, vel ab opere cohibendi, malae actioni cedat. §. Nec sane cum sola cogitatione mens oblectatur illicitis, non quidem decernens esse facienda, tenens tamen et volens libenter quae statim ut attigerunt animum respui debuerunt, ne
Abbreviated transcription (Latin):
bom agebat. s qr nichil bomageret. siilla ñ adiuina¬
ret. his testimoniis aꝑte insimiatur. qr uoluntas ho¬
minis grã dĩ p̃nenitur atq p̃patatur ut fiat bona.
ñ ut fiat uoluntas. qr et añ grãm uoluntas erat. s
ñ erat bona et recta uoluntas. Qmosit uoltintas.

Expanded text:
boni agebat, sed quia nihil boni ageret, si illa non adjuvaret. His testimoniis aperte insinuatur, quia voluntas hominis gratia Dei praevenitur atque praeparatur ut fiat bona, non ut fiat voluntas; quia et ante gratiam voluntas erat, sed non erat bona et recta voluntas. 2. Quid sit voluntas.
Abbreviated transcription (Latin):
termutendũ ñ ÷. quodtat nunc in uno homine
temptatioĩs ÷ ordo &e ꝓgressio. quał tunc in pri¬
mis p̾cessit parentib. ut enum ic serpens mulie
dedit. sicq consũmatũ ÷ pcẽmrita ce nẽ in nob̃ ꝓ ser¬
pente ÷ sensuał motꝰ animȩ ꝓmuliere. inferior por¬
tio rõmis. ꝓuiro: suꝑior rõtuis pootio. Et hic ÷ iuir. qͥ¬

Expanded text:
ttendum non est, quod talis nunc in uno homine tentationis est ordo et progressio, qualis tunc in primis praecessit parentibus. Ut enim tunc serpens malum dedit, sicque consummatum est peccatum; ita et nunc in nobis pro serpente est sensualis motus animae, pro muliere inferior portio rationis, pro viro superior rationis portio. Et hic est vir q
Abbreviated transcription (Latin):
Ix p̾dictis iam apparet in quo ꝑ pcc̃m dat alia.
sit immmutũ uł corruptũ lib̃m arbitum. qr
añ pcc̃m nulla erat homini difficultas. mlltq
impedim̃tũ oe lege m̃broꝵ aobonũ. millam¬
pulsio ł instigatio ao maluĩ. Nunc aũ ꝑlegem
carnis ad bonum impeditur. et ad malum ĩstiga¬
tur. ut ñ possit uelle et ꝑficete boñ. msi ꝑ gr̃am
liberetur. &e adiuuetur. qr ut ait apłe pc̃cm habi

Expanded text:
dictis jam apparet in quo per peccatum sit imminutum vel corruptum liberum arbitrium, quia ante peccatum nulla erat homini difficultas nullumque impedimentum de lege membrorum ad bonum, nulla impulsio vel instigatio ad malum. Nunc autem per legem carnis ad bonum impeditur, et ad malum instigatur, ut non possit velle et perficere bonum, nisi per gratiam liberetur et adjuvetur, quia, ut ait Apostolus, Rom.
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃a. nisi dĩ grã liberetur a serintute. qua pcc̃i ser¬
ua fcã ÷: et ut uiciã superet adiuuetur: recte pieq
cẽt gr̃ã. quȩ utiq gratis dat᷑. ẜreuenit gͦ bona ho¬
minis uoluntas illo gr̃e bñficio. quo lib̃at̃ et p̃¬
paratur. Ꝙ illud bñficuim fides xͥ iecte incelligit᷑¬

Expanded text:
ipsa nisi Dei gratia liberetur a servitute qua peccati serva est, et ut vitia superet adjuvetur, recte piequeon gratia, quae utique gratis datur. Praevenitur ergo bona hominis voluntas illo gratiae beneficio, quo liberatur, et praeparatur. Et illud beneficium fides Christi recte intelligit
Abbreviated transcription (Latin):
cet pocestate ÷. eligere bonũ uł malum. ce ucr̃li¬
bet scłm electionẽ facere. uł dimutere. Sodđ qđ nͦ
in dõ nec in his omnib qui tanta bãtitud inisgͣ
sunt roborat. utiam parare nequeant. lib̃m ar.¬
ens. Certed̾s ip̃e nunqͥd qm̃ parare ñ pot̃. iõ libe¬

Expanded text:
estate est eligere bonum vel malum, et utrumlibet secundum electionem facere vel dimittere. Secundum quod nec in Deo, nec in his omnibus qui tanta beatitudinis gratia sunt roborati ut jam peccare nequeant, liberum arens: Certe Deus ipse numquid quoniam peccare non potest, ideo libe
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ arbiccii ꝑdidit. ñ quidẽ omnẽ. s lib̃tatẽ a mi¬
setia et a pcc̃o. De trib mo̾ lib̾tatis arbittn.
at nanq lib̾tas triplex .s. a necessitate. a pcc̃o. a
luntas merito ap̃ dm̃ iudicatur. q̃ semꝑ a neces sita¬
te lib̾a. & minquã cogi pot̃. Y neces sitas. ib ñ li
nec meritũ. hec lib̾cas in oĩb: tam in mat quã in
bonis. Et et alia libtas a pcc̃o.s. de qua dic̃ apłc.

Expanded text:
n quidem omnem, sed libertatem a miseria et a peccato. 9. De tribus modis libertatis arbitrii. Est namque libertas triplex, scilicet a necessitate, a peccato, a luntas merito apud Deum judicatur, quae semper a necessitate libera est, et nunquam cogi potest. Ubi necessitas, ibi non est nec meritum. Haec libertas in omnibus est, tam in malis quam in bonis. Est et alia libertas, a peccato, scilicet,
Abbreviated transcription (Latin):
ut̾risq qõnis. quȩ dicitur lib̾tas ad bonum. &e ao ma
placet ut ip̃a libtas arbitrii sit. &e illa: quaqͥs¬
bula. Dicitur enuim lib̃tas ad malũ faciendit. añ¬
quã ꝑ grãm sit repatata. s cum ꝑ grãm fic̃ĩt re¬
parata: dt̃ lib̾tas ad bonum faciendũ. qi añ gr̃ã
liba  uoluntas ad malũ. ꝑ grãm uero libera fit
ad bonũ. Semꝑ gͥ uoluntas hominis aliquo mõ

Expanded text:
utriusque quaestionis, qua dicitur libertas ad bonum et ad maluagis placet ut ipsa libertas arbitrii sit, ebula. Dicitur enim libertas ad malum faciendum, antequam per gratiam sit reparata; sed cum per gratiam fuerit reparata, dicitur libertas ad bonum faciendum, quia ante gratiam libera est voluntas ad malum, per gratiam vero libera fit ad bonum. Semper ergo voluntas hominis aliquo modo
Abbreviated transcription (Latin):
lib bonis. quib ñ ÷ p̾uat᷑. Aloqͥn ñ possec fieri re¬
ꝑatio. Spoliatꝰ uero gratuitis q̃ ꝑ grãm naturali¬
ingemũ. memoria. incellectꝰ. alia subtracta.i. gra¬
tunita. quãquã et naturalia ex grã sint. Ad gene¬
ralem quippegrãm dĩ ꝑtinent. sepetñ huiuismõs
tit oisinctio. cum gr̃ȩ uocabulũ ad spẽm ñ ad
genꝰ refeit᷑. sorrupta g lib̾tas arbictui ꝑ pcc̾m et
ex parte ꝑoita. Uñ axõ in enchetidion. libero arbi¬
trio male utens nõ. & se ꝑdioit et ip̃m. sum enim
libero arbitrio peccaretur. uictore pcc̃o amissũ:
uus addictꝰ:. Ecce libm arbitriũ diẽ hominẽ ami

Expanded text:
libus bonis, quibus non est privatus, alioquin non posset fieri reparatio; spoliatus vero gratuitis, quae per gratiam naturaliingenium, memoria, intellectus; alia subtracta, id est, gratuita, quanquam et naturalia ex gratia sint. Ad generalem Dei quippe gratiam pertinent. Saepe tamen hujusmodi fit distinctio, cum gratiae vocabulum ad speciem, non ad genus refertur. Corrupta est ergo libertas arbitrii per peccatum, et ex parte perdita, unde Aug. in Ench., cap. 30: Libero arbitrio male utens homo, et se perdidit, et ipsum. Cum enim libero arbitrio peccaretur, victore peccato amissum est vus addictus e
Abbreviated transcription (Latin):
illud. ad potestatẽ liberi arbit̾ spectat. Nec tñ õĩa
futirra sub potestate libers arbitrii ueniunt. s ea
tm̃ que ꝑ lib̃m arbit̾um possunt fier. uł ñ fieri.
Si quis enim talequid uelit. ac disponat facẽ. qđ¬
lla in eius nulla sit pocestate ut qđ sine ip̃iꝰ oispont¬
õe eque fieret. in ħ tp̃e lib̃m ñ ht̃ arbitrium. Qđ
sup̃ posita descͥptio lib arbit̃. ñ conuenos nis qui¬

Expanded text:
illud, ad potestatem liberi arbitrii spectat. Nec tamen omnia futura sub potestate liberi arbitrii veniunt, sed ea tantum quae per liberum arbitrium possunt fieri vel non fieri. Si quis enim tale quid velit ac disponat facere, quod in ejus nullatenus sit potestate, vel quod sine ipsius dispositione aeque fieret, in hoc ipse liberum non habet arbitrium. 3. Quod supraposita descriptio liberi arbitrii non convenit
Abbreviated transcription (Latin):
ut ip̃iꝰ anime natura plemꝰ cognosceret᷑. &e scđ
quam sui portionẽ in ea sit lib̃m arbit̾um in tel
sualitatis existit. Qͥ senisualitas sepe in scͥptura alit̃
quã supra accipit.s. ut etiã inferior rationis portio. e
io solum in anima qđ ÷ nob̃ cõmunecum peco¬
re. s etiam inferior portio rõnis q̃ tꝑalium disposi¬

Expanded text:
ut ipsius animae natura plenius cognosceretur, et secundum quam sui portionem in ea sit liberum arbitrium intesualitatis existit. 11. Quod sensualitas saepe in Scriptura aliter quam supra accipitur, scilicet, ut etiam inferior rationis portio ejuid solum in anima quod est nobis commune cum pecore, sed etiam inferior portio rationis quae tempo
Abbreviated transcription (Latin):
qua instificat᷑ impiꝰ.i. fit iuistꝰ. qui pͥus erat impiꝰ.
meritis aũ impis nongrã. s pena oebetut. noc ista
cẽt grã. si ñ darctur graticita. Datur aũ gratuita qr
tñ multa an hane giai. ue p̾ter hane gr̃am ab
homine fieri bona ꝑlib̃m arbit̾um. ut tradit arõ.
ꝑ lib̃m arbit̾um agroscolere. domos edificare. et a¬
lia plura bona facere. sine grã cooꝑante. Utr̃ una¬
considerandũ ÷ cum p̃dictũ sit ꝑ grãm oꝑantẽ¬

Expanded text:
qua justificatus impius fit justus, qui pius erat impius: qua justificatus impius fit justus, qui pius erat impius: meritis autem impii, non gratia, sed poena debetur; nec illa esset gratia, si non daretur gratuita. Datur atamen multa ante hanc gratiam, et praeter hanc gratiam, ab homine fieri bona per liberum arbitrium, ut tradit Aug. dr liberum arbitrium, agros colere, domos aedificare, et alia plura bona facere sine gratia cooperante. 9. Utrum unaconsiderandum
Abbreviated transcription (Latin):
nem. quoꝵ potuit iudere rõnẽ. Ostendit itaq qͥb
qĩ gradib ad eas ꝑueniatur. Ptiꝰ enim ÷ ut uide¬
antur quã sint utiles &e honeste. Dem̃ ut ear̃ de¬
sideriũ cõcupiscatur. Postremo. ut ꝓficiente grã
ddelectet ear oꝑatio. quar̾ sola rõdelectabat. at¬
dende hc̃ oroiẽ gr̃arum. quẽ hicdestuncte assig
piscentiã eoꝵde. ce ip̃a cõcupiscentia oelectacio¬
nã ⁊ uoluntas. qua recte inuitur. Ip̃ãq fides come̾
tionẽ considerat. nullã ib repugnantiã fore aĩa¬
ũcit. ñ ignorans etiam añ gr̾am p̃uenientẽ. re
oꝑantẽ qua noluntas bona ĩparatur. in homine
p̃cedere q̃dã bona. ex dĩ grã et lib̃o arbit̾o. q̃dã et¬
am ex sololibero arburio. quib tñ uitã ñ mere¬
tur. nec gr̃am qua iustificatur. Illiꝰ enĩ gr̃e ꝑcipi¬
endȩ q̃ uoluntatẽ hominis sanat. ut sanatale¬
gemimpleat: nulla merita p̾̃cedũt. Ip̃a÷ enim

Expanded text:
nem, quorum potuit videre rationem. Ostendit itaque quibus nem, quorum potuit videre rationem. Ostendit itaque quibus quasi gradibus ad eas perveniatur; prius enim est ut videantur, quam sint utiles et honestae; deinde, ut earum desiderium concupiscatur; postremo ut proficiente gratia delectet earum operatio, quarum sola ratio delectat. Attende hunc ordinem gratiarum, quem hic distincte assignpiscentiam eorumdem, et ipsa concupiscentia, delectatioqua recte vivitur. Ipsaque fidei comes tionem considerat, nullam ibi repugnantiam forte animadvertit, non ignorans etiam ante gratiam praevenientem et operantem, qua voluntas bona praeparatur in homine, praecedere quaedam ex bona Dei gratia et libero arbitrio, quaedam etiam ex solo libero arbitrio, quibus tamen vitam non meretur, nec gratiam qua justificatur. Illius enim gratiae percipiendae, quae voluntatem hominis sanat, ut sanata legem impleat, nulla merita praecedunt. Ipsa est enim
Abbreviated transcription (Latin):
nemꝰ. et illa sufficient̃ &e uere bona÷. Non÷ enim
fructꝰ bonꝰ. qui de caritatis radice ñ surgit. Siueto
adsit fides oꝑans ꝑ dilectionẽ. fit delectatio boni.
aliasq instificationes p̃cedit. ñ susficit ad salutẽ
nec recte uiuit᷑ ea. hac uoluntate concupiscitur.
illa bona uoluntas q̃ ÷ magnũ bonũ. ista uero ñ.
Ana gͦ ÷ illa uoluntas siune cogitatio alia ista. Et
sic̃ illa istam p̃cedit: ĩta illam p̾uenit in tellectus.
lñ auõ. ista distinguens suꝑ illũ locũ psalmi. ait.
cupiuit aĩa mea desid erare iustificioẽs cuasait. sõ¬
cupini desiderare inquit. ñ desidetaui. Uidemꝰ e¬
nim rõne ñ nunquã. quã utiles sint tustificatio¬
nes dĩ. s infiriitate p̃pediti aliqñ ñ desidctamꝰ.
ẜtenolat gͦ intellectus. Seqtutur cardus. aut nult
affectꝰ. Scimꝰ bonũ nec delectat agere. &e cuptinus
ut delectet. Sic iste olim desiderare cõcupiscebat.
que bona eẽ cernebat. cupicnis coꝵ hr̃e delectatio¬

Expanded text:
nem; et illa sufficienter et vere bona est. Non est enim fructus bonus, qui de charitatis radice non surgit. Si vero adsit fides operans per dilectionem, fit delectatio boni. aliasque justificationes praecedit, non sufficit ad salutem, nec recte ea vivitur. Hac voluntate concupiscitur illa bona voluntas quae est magnum bonum, ista vero, non. Alia est ergo illa voluntas sive cogitatio, alia ista. Et sicut illa istam praecedit, ita illam praevenit intellectus. Unde August., ista distinguens super illum locum psal. 118: Concupivit anima mea desiderare, ait, in fine enarratiodesideravit. Videmus enim ratione nonnunquam quam utiles sunt justificationes Dei: sed infirmitate praepediti aliquando desideramus. Praevolat ergo intellectus, sequitur tardus aut nullus effectus. Scimus bonum, nec delectat agere; et cupimus ut delectet. Sic iste olim desiderare concupiscebat, quae bona esse cernebat, cupiens eorum habere delectatio
Abbreviated transcription (Latin):
qui ẽ oñõ st̃ & tanto utiq libiꝰ. qͣuanto a pcc̾o
immuniꝰ &e adbonũ ꝓmꝰ. Quo enĩ quisq ab illa per¬
ht̃ uoicium. Uñ si diligent̾ inspiciatur. lib̃m ui¬
decur dic arbitum. qr sine coactioe ce necessitate
ualet appetere. uł eligere. quod exrõne decreu̾it.
x p̃dictis ꝑspicuũ fit. qđ maior fuit lib̃casar¬
bitii pͥma. quam scoã. et t̃cia. mulco maior quã
scda. ł pͥma. P rima enĩ lib̃tas arbitͥ fuit. in qua
potat pecrare. & ñ peccare. Ultima uero erit qñ
potit ñ pecrare. et ñ potĩt peccare. Media uero ĩ
qua pot̾ peccare. & n pot̃ non peccare. añ reꝑa¬
tionẽ imortalit̾. p̾ reparationẽ uem saltĩ uenia¬
liceꝵ. De un. statib lib̃i arbitrii.
arbitrii. Añ pcc̾m enim ad bonũ nilimpedie¬
bat. ad malũ nil impellebat. Non hũit infirmi¬
tatẽ ad malũ. et habuit adiutoriũ ad bonũ. ł c̃ sine
errore rõuidicare. et uoluntas sine difficultate bo¬

Expanded text:
 tanto utique liberius, quanto a peccato immunius, et ad bonum pronius. Quo enim quisque ab illa pechabet judicium. Unde si diligenter inspiciatur, liberum videtur dici arbitrium, quia sine coactione et necessitate valet appetere vel eligere quod ex ratione decreverit.spicuum fit quod major fuit libertas arbitrii prima quam secunda, et tertia multo major quam secunda vel prima. Prima enim libertas arbitrii fuit in qua poterat peccare. Ultima vero erit in qua poterit non peccare, et non poterit peccare. Media vero, in qua potest peccare, et non potest non peccare; ante reparationem etiam mortaliter, post reparationem vero saltem venialiter. 7. De quatuor statibus liberi arbitrii arbitrii. Ante peccatum enim ad bonum nil impediebat, ad malum nil impellebat. Non habuit infirmitatem ad malum, et habuit adjutorium ad bonum. Tunc sine errore ratio judicare, et voluntas sine difficultate bo
Abbreviated transcription (Latin):
si malũ ñ facimꝰ. s resistunꝰ. Ibi dũtaxat. u̾cã sub.
que nos facere mouet. qr ex poc̃i corruptela ꝓni
ad malũ impellens. ñ merem᷑: si ab eo declinamu.
Declinate enim a malo semꝑiaitat penã. s ñ sem¬
ꝑ meretur palmã. De aduitori o hoĩ increatiõe dato.¬

Expanded text:
um non facimus, sed resistimus; ibi duntaxat, ubi causa subest quae nos id facere movet, quia ex peccati corruptela proni ad malum impellens, non meremur si ab eo declinamus. Declinare enim a malo semper vitat poenam, sed non semper meretur palmam. 4. De adjutorio homini in creatione dato
Abbreviated transcription (Latin):
q enĩ sic̃ in ilł duob pͥmis hominib ꝑsonã suã qͥs¬
q portabat. & iõ si sola mulier cibũ adisset illicitũ
sola utiq mortis supplicio plecteret᷑: ita dicipot̃ ĩ
homine uno si delectatiõib illicitis aquib cõci¬
nuo se deberet auertere. cogitatio libent᷑. sola pasca¬
tut. nec facienda deocr nantur mala. s tm̃ suauit̃ in
recordatiõe teneant᷑. qĩ mulierẽ sine uico posse dap̃¬
nari. Absit ħ credere. ħ quippe una ꝑsona÷. unꝰ hõ
uoluntate animũ talib oblectandi. soliꝰ cogitati.¬
onis sentuint᷑ eẽ pcc̃a: ꝑmediatoris grãm remit¬

Expanded text:
ue enim sicut in illis duobus primis hominibus personam suam quisque portabat, et ideo si sola mulier cibum edisset illicitum, sola utique mortis supplicio plecteretur; ita dici potest in homine uno, si delectationibus illicitis, a quibus continuo se deberet avertere, cogitatio libenter sola pascatur, nec facienda decernantur mala, sed tamen suaviter in recordatione teneantur, quasi mulierem sine viro posse damnari. Absit hoc credere voluntate animum talibus oblectandi, solius cogitationis sentiuntur esse peccata, per mediatoris gratiam remit
Abbreviated transcription (Latin):
grã que sanat &e liberat uoluntatẽ nomini
uirtꝰ ÷. uł una. uł plures. cum ip̃a grã ñ fit ex
arbit̾o uoluntatis. s eã potiꝰ sanet ac p̃paret. ut
bona sit. consequitur: ut iurtus ñ sit ex libcto ar¬
bit̾o. & ita ñ sit mot᷑ uł affẽctꝰ m̃tis. Cum oĩs motꝰ¬
uł affẽctꝰ m̃tis sit ex libero arbitͥo. s bonꝰ ex grã

Expanded text:
a quae sanat et liberat voluntatem hominis, virtus est, vel una, vel plures; cum ipsa gratia non sit ex arbitrio voluntatis, sed eam potius sanet ac praeparet ut bona sit, consequitur ut virtus non sit ex libero arbitrio, et ita non sit motus vel affectus mentis, cum omnis motu
Abbreviated transcription (Latin):
luncate ꝑficiends teneat᷑. ĩnulier sola manduca¬
uit. ñ iur. cunis auctoritate cohibet᷑ uoluntas: ne
adopꝰ usq ꝑueniat. Si uero adsit plena uolũtas
ꝑficiendi. ut si adsit facultas ad efetti ꝑducatur:
uir quoq manducat. qr suꝑior pars rõnis illece¬
bre consensit. ce t̃c̃÷ dap̃nabile. &e graue pcc̃m. Q¬
Uando aũmulier sine uuo gustat. aliqñ morta¬
le.: aliqñ ueniale pcẽm. Ut enim dictũ⁊ tr̃ mulier
sine uito gustat. cũ ita oelectatiõe cogitatioĩs pcc̃m
tenetur: nt faciendũ ñ decernat᷑. uł cũ quidã t̃minꝰ
ce m̃suta pcc̃o adhibet᷑ a utro. ut ñ liceat mulieri:
effrrnata lib̃tate in poc̾m ꝓgred. Sigͦ pcc̃m ñ dui
teneatur delectatiõe cogitatioĩs s statĩut mulierẽte¬
tigit. uiri actoritate repellatut: ũemialez. Si uͦ oui¬

Expanded text:
luntate perficiendi teneatur, mulier sola manducavit, non vir, cujus auctoritate cohibetur voluntas, ne ad opus usque perveniat. Si vero adsit plena voluntas perficiendi, ut, si adsit facultas, ad effectum perducatur, vir quoque manducat, quia superior pars rationis illecebrae consensit, et tunc est damnabile et grave peccatum. Quando autem mulier sine viro gustat, aliquando est mortale, aliquando veniale peccatum. Ut enim dictum est, tunc mulier sine viro gustat, cum ita delectatione cogitationis peccatum tenetur, ut faciendum non decernatur; vel cum quidam terminus et mensura a peccato adhibetur a viro, ut non liceat mulieri effrenata libertate in peccatum progredi. Si ergo peccatum non diu teneatur delectatione cogitationis, sed statim ut mulierem tetigit, viri auctoritate repellatur, veniale est. Si vero
Abbreviated transcription (Latin):
uelut quiddã spũale coniugium. nat̾abq cõttac¬
ri. Inferiꝙ uero qĩ mulier debet subeẽ. et obedire. Iõ¬
uit scđm apłm ñ debet hr̃e uelamen. s mulier. Et
sic̃ incunctis aĩalib ñ ÷ teꝑtum homini adiutori¬
um tractandoꝵ ita u̾satur ut ñ sit nob̃ cõmunecũ
perore. rõnale÷ quid̃e. s ex illa rõnali m̃te qua

Expanded text:
est velut quoddam spirituale conjugium naturalisque contracri; inferior vero, quasi mulier, debet subesse et obedire. Ium non debet habere velamen, sed mulier . Et sicut in cunctis animalibus non est repertum homini adjutorium tractandorum ita versatur, ut non sit nobis commune cum pecore, rationale quidem est, sed ex illa rationali nostra
Abbreviated transcription (Latin):
scłia d̃i si ñ sit uoluntas hominis. Ac ꝑ ħ si rec¬
te ddictũ illud. qr ic̃ uoluntas hominis sola ñ im¬
plet. cur ñ eciã a contrario recte dr. ñ miserentis:
dĩ. s uolentis ÷ hominis cum id mĩa d̃ sola non
impleat: hõ enĩ credeł spare ñ potit nis uelit.
nec ꝑuenite ad palmã. nisi uoluncatecurrat. Nes¬

Expanded text:
si non sit etiam voluntas hominis. Ac per hoc si recte dictum est illud, quia id voluntas hominis sola non implet; cur non etiam a contrario recte dicitur: Non miserentis est Dei, sed volentis est hominis, cum id misericordia Dei sola non impleat? Homo enim credere vel sperare non poterit, nisi velit; nec pervenire ad palmam, nisi voluntate currat. Res
Abbreviated transcription (Latin):
nate ot̃ ad excĩorẽ hominẽ ꝑcinere. Non enĩ solũ
uita sua qua compages corporis &e om̃s sensus
uigent. quib instruetꝰ: Ad exc̃iora sentienda. as¬
cendentib gͥ introrsum quibꝰdã gradib cõsioe
tatioĩs. ꝑ anime partes. ũ incipit aliquid occur¬
tere. quod ñ sit nob̃ cõmune cum bestos. ibi inci¬
pit cõ uͥ hõ interior iam possit agnosci. Rõnis aũ
pars suꝑior et̃ms rõuib cõspiciendis. uł cõsulen¬
dis adherescit. fortio inferior. ad tꝑalia gub̃nan¬
niur ec̃na sapĩe deputatut. Iila uero qua bñ utim̃
teb tꝑalib scientiȩ deputatur: sum nero dissẽri¬
mꝰ de nacura m̃tis humanȩ oe uua quadã te dis¬
scetimus nec eam in hȩcduo qͥ comemorati nis
ꝑ officia geminamꝰ. Carnał aũ uł sensuał aĩȩ
motus. quim corporis sensꝰ incenditur. nob̃ p̾eco¬
ribq cõmunis ÷. qui seclusus ÷ a rõne sap̃ie. et¬

Expanded text:
 ad exteriorem hominem pertinere. Non enim solum vita sua, qua compages corporis et omnes sensus vigent, quibus instructus est ad exteriora sentienda. Ascendentibus rationis per anime partes, ubi incipit aliquid occurrere quod non sit nobis commune cum bestiis, ibi incipit ratio; ubi homo interior iam possit agnosci. Rationis autem pars superior eternis rationibus conspiciendis vel consulendis adherescit, portio inferior ad temporalia gubernanmur aeterna, sapientiae deputatur; illa vero qua bene utimur rebus temporalibus, scientiae deputatur . Cum vero disserimus de natura mentis humanae, de una quadam re disserimus, nec eam in haec duo quae commemoravimus, nisi per officia, geminamus. Carnalis autem vel sensualis animae motus, qui in corporis sensus intenditur, nobis pecoribusque communis
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ manima nr̃a nob̃ confiderantib occurrit. qđ
ñ sit cõmune cum bestus. ad rõnem ꝑcinet. Qd au
in ea repperis cõmune cum beluis. ad sensualitatẽ
ꝑtinet. Et uͥ nob̃ gradatĩ in consiłatioẽ partium
aniiȩ ꝓgredientib. p̾mũ aliquid occutrit qđ ñ÷
cõmine cum bestis ĩb incipit rõ. hec aũ auõ do

Expanded text:
 considerantibus occurrit quod non sit commune cum bestiis, ad rationem pertinet. Quod autem in ea reperis commune cum belluis, ad sensualitatem pertinet. Et ubi nobis gradatim in consideratione partium animae progredientibus, primum aliquid occurrit quod non est commune cum bestiis, ibi incipit ratio. Hoc autem Aug. d
Abbreviated transcription (Latin):
uuilt bonũ hot tenuit̃ ce exilit̃. nisi grã iuuet. q̃
adueniens uiuat eã et erigit. ur efficacit᷑ uelic boñ.
utr̃q discernens lib̃m arbit̾um nuncupat᷑. quod
bruta aĩalia ñ nabent. qr rõne carent. hñt cũ sensũ
& appetitũ sensualitatis. De sensualitate.
¶Et enim sensualitas q̃dã nis ammȩ inferior. ex
qua motꝰ qui intenditur in corporis ext̾ĩoris sen¬
sus. acq appetitꝰ rer̃ ad corpꝰ ꝑtinentuim. Rõ uero¬

Expanded text:
xiliter, nisi gratia juvet; quae adveniens juvat eam, et erigit ut efficaciter velit bonum. le, utrumque discernens, liberum arbitrium nuncupatur, quod bruta animalia non habent, quia ratione carent; habent tamen sensum et appetitum sensualitatis. 6. De sensualitate. Est enim sensualitas quaedam vis animae inferior, ex qua est motus qui intenditur in corporis sensus, atque appetitus rerum ad corpus pertinentium. R
Abbreviated transcription (Latin):
t anime sincetitas. atq unuacitas. De lib̾o aibito.
ib̾m uero arbitum⁊ facultas rõnis. &e uoluntatĩ.
qlia bonũ eligitur: grã assistente. uł malũ eadem
ddesistente. Et dicit᷑ libm quantũ ad uoluntatẽ
tiam÷ discernere int̾ bonũ ce maltim. Et aliqñ qui¬
dẽ disccetionẽ habens boni et mali. qđ malum:
adcuta: ñ eligit. Malum uero ꝑ seeligit. Est entm ĩ¬

Expanded text:
tas atque vivacitas. 5. De libero arbitrio. Liberum verum arbitrium est facultas rationis et voluntatis, qua bonum eligitur gratia assistente, vel malum eadem desistente. Et dicitur liberum, quantum ad voluntatem, etiam est discernere inter bonum et malum, et aliquando quidem discretionem habens boni et mali, quod malum est adjuta non eligit, malum ver
Abbreviated transcription (Latin):
meret ꝑ grãm crtationis. solet opponisic. E. illuo
Auxiliũ grȩ creationis potuit state in bono qđ ac¬
ceꝑat. Potuit gͦ resistere tẽptatiõi. S resistere temp¬
cationib atq suggestionib mał. meritũ ÷ ac bo¬
one alt̃ius grẽ. Ad quod dicimꝰ qr resistere ma¬
lo et ñ consentire tẽp̃tationi. ñ fecisset illi meritũ.
ce si ñ concessisset. qr nicħ in eo erat qđ ad malĩ ten¬
pellera. sic̃ angłis qui ñ cecidert̃. ñ fuit meritũ qđ¬

Expanded text:
mereri per gratiam creationis solet opponi sic: Per illud auxilium gratiae creationis potuit stare in bono quod acceperat. Potuit ergo resistere tentationi. Sed resistere tentationibus atque suggestionibus malis, meritum est ac boone alterius gratiae. Ad quod dicimus quia resistere malo, et non consentire tentationi, non fecisset illi meritum, etsi non consensisset, quia nihil in eo erat quod ad malum impelleret, sicut angelis qui non cecider
Abbreviated transcription (Latin):
quam di: de illo fcã÷ uoluntas đi. Iteorineodẽ.
Sic oporcebat pͥus nominẽ fieri. ut &e bñ posset uel¬
le: &e male. Nec frustra si bene: nec impune si ma-¬
ħ adiutoriũ ut angło uł homini cum pͥmũ fr̃i
sunt defuisset. qm̃ non tał natura frã erat. ut
sine diuicio arixilio posset manere. si uellet. ñ u¬
tiq sua culpa ocilisset. Defuisset quippe adiutori¬
homini bonãtioluntatẽ. in illa quippe eũ feretat
rectum. decsat adiutoriũ sine quo ñ posset in ea
manere si nellet. ce ꝑ qđ posset. Ut aũ ħ uellet in gꝰ
dimisit arbitrio. In eodẽ. acceꝑat possosi uellet. s ñ
habuit uells quo posset. Nam si habuisset: ꝑseũas¬
sct. his cestimoniis ciudeat̃ monstratur. quod hõ
tectitudinẽ &e bonã uoluntatẽ in creatiõe accep̃.
atq anxilium quo stare poterat. Alioquin ñ su¬
a culpa uidecetur cecidisse. Qual fuetit illa rectitudo¬
ce nonã uoluntatẽ habuerit hõ si ꝑ eam nec

Expanded text:
illo facta est voluntas Dei. Item in eodem: Sic hominem prius oportebat fieri, ut et bene posset velle, et male; nec frustra si bene, nec impune si ma adjutorium vel angelo vel homini cum primum facti sunt defuisset, quoniam non talis natura facta erat, ut sine divino auxilio posset manere si vellet, non utique sua culpa cecidisset, defuisset quippe adjutorihomini bonam voluntatem, in illa quippe eum fecerat rectum; dederat adjutorium sine quo non posset in eo manere si vellet, et per quod posset. Ut tamen hoc vellet, in ejus dimisit arbitrio. In eodem: Acceperat posse si vellet, sed non habuit velle quo posset; nam si habuisset, perseverasset. His testimoniis evidenter monstratur quod homo rectitudinem et bonam voluntatem in creatione accepit, atque auxilium quo stare poterat; alioquin non sua culpa videretur cecidisse. 2. Qualis fuerit illa rectitud bonam voluntatem habuit homo, si per eam nec
Abbreviated transcription (Latin):
s̾ corporis. uł uidendo uł tangendo. ł audiendo.ł
gustando. ł olphaciendo. quȩ suggestio cũ fc̃a fue¬
tit. sicupiditas nra n moueatur ad peccandum:
excluditur serpentis astutia. Si aũ mota fuĩt. qua¬
si mulieri iam ꝑsuasũ erit. s aliqñ rõuitilit̾ eti¬
ã cõmotã cupiditatẽ refrenat. atq cõpescit. Nuod
cum fit. ñ labim̃ in pcc̾m. s cam aliquanta lucta¬
tiõe coronamur. Si aũ rõconsentiat. ec qđ iybi¬
do cõmou̾it faciendũ eẽ oecernat. ab oĩ bãca uita.
tanquã de ꝑadyso expellit̾ hõ. Iamenĩ pc̃cmĩ
putat᷑ etiã si ñ subsequat᷑ stm. qñ rea tenetur in¬

Expanded text:
orporis, vel videndo, vel tangendo, vel audiendo, vel gustando, vel olfaciendo: quae suggestio cum facta fuerit, si cupiditas nostra non movebitur ad peccandum, excludetur serpentis astutia; si autem mota fuerit, quasi mulieri jam persuasum erit. Sed aliquando ratio viriliter etiam commotam cupiditatem refrenat atque compescit. Quod cum fit, non labimur in peccatum, sed cum aliquanta luctatione coronamur. Si autem ratio consentiat, et quod libido commoverit, faciendum esse decernat, ab omni vita beata tanquam de paradiso expellitur homo. Jam enim peccatum imputatur, etiamsi non subsequat
Abbreviated transcription (Latin):
Nc diligent᷑ inuestigari et potentia añ casũ.
hõ ante casum. ce uir̃ ꝑ eam potuerit stare uł nõ.
Sciendũ ÷ gͥ quod homini increatiõe sic̃ de ange
łdiximꝰ datum ÷ ꝑ grãm auxilium. et collata
potentia. ꝑ quã pocerat stare .i. ñ declinare abe¬
a quod acceꝑat. s ñ poterat ꝓficere intm̃. ut per
gr̃am creatiois sine abia maxt salutẽ ualeret. Po

Expanded text:
nc diligenter investigari oportet quam o ante casum; et utrum per eam potuerit stare vel non. Sciendum est ergo quod homini in creatione, sicut de angelis diximus, datum est per gratiam auxilium, et collata est potentia per quam poterat stare, id est, non declinare ab eo quod acceperat; sed non poterat proficere in tantum, ut per gratiam creationis sine alia
Abbreviated transcription (Latin):
osRo sui cognitionẽ idem homo intione.¬
talem accepisse uidet᷑. ut et quid deberet suꝑiors.
ce quid equali. & inferiori. ñ ignoraret. sonditionẽ
Si hoꝵ noticiam ñ habuisset: ñ cẽt retis p̃uaticati¬
oms. na se ip̃m cognouisset. Utr̃ hõ p̾scius fuctit
bona quȩ habuurꝰ fuisset. si in obedientia ꝑstitisset
responder pot̃. qđ ei mag̃ facienda indicta sunt ꝗͣ
fucura reuelata. Accepit enim scĩam ce p̃ceptũ eo¬

Expanded text:
orro sui cognitionem idem homo talem accepisse videtur, ut et quid deberet superiori, et quid aequali, et inferiori non ignoraret. Conditionem Si horum notitiam non habuisset, non esset reus praevaricationis, neque seipsum cognovisset. Utrum homo praescius bona quae habiturus fuisset, si in obedientia perstitisset, responderi potest quod ei magis facienda indicta sunt, quam futura revelata. Accepit enim scientiam et praeceptum eo
Abbreviated transcription (Latin):
lam. que tat fcã ÷ ut posset ñ perrate si uellet. ce iͦte
punitam: q̃ uoluntate ñ necessitate patauit. sũ gͦ
hec bona sit. illa melior curñ utrãq faceret. ut u¬
ut qđ uellent eẽnt. st bom quidẽ ñ infructuose: ma¬
inus plus sacere quã oportet. hic qual seđm animũ.¬

Expanded text:
lam quae talis facta est, ut posset non peccare si vellet; et juste lam quae talis facta est, ut posset non peccare si vellet; et juste punitam, quae voluntate non necessitate peccavit. Cum ergo haec bona sit, illa melior, cur non utramque faceret, ut uut quod uellent essent; sed boni infructuose, mamus plus sapere quam oportet . 2. Hic qualis secu
Abbreviated transcription (Latin):
pcc̃m illud et in uoluntate ce in actu confistit. et
uoluntas actũ p̾cesit. s ip̃am noluntatẽ alia ho¬
minis uoluntas mala non p̃nt. atq ex diabol
ꝑ fuasione. ce hominis arbitrio illa uoluntas ma¬
la ꝓdiit. qua tusticiam desetuic. e iniquitatẽ in¬
choauit. et ip̃a uoluntas iniquitas ftut. ¶t̾ ds̃ ꝑ¬
Rerea e a queri solet car õs hominẽ temptari
ꝑmiserit. quem decipiendũ ẽẽ p̃sciebat. Si il eẽt
laudabile homini si iõ bñ itiuere posset: qr nemo
futitros malos p̃sciebat: qr p̃udit quioboni de ma¬
ł eoꝵ eẽt factut᷑. Sic enim eos fec̃ iit celinq̃ret eis un̾
aliquid facerent. & si culpabilit̾ aliquid facerent.
illum de se laudabilit̾ oꝑantẽ inuenirent. A se ha¬
bent uolutitatẽ malam. ab illo nattrã botiam. et
uiste ꝓ mala uoluncate pumendos. Addunt etiã.
talem hominẽ deberet facere. qui nollet omntno
perare. soncodimus quid̃c̃ meliorẽ natitrã ẽẽ. que
omnino peccare nollet. soncedant oe ip̃i ñ cẽ ma¬

Expanded text:
in voluntate, et in actu constitit; et voluntas actum praecessit, sed ipsam voluntatem alia hominis voluntas mala non praecessit, atque ex diaboli persuasione, et hominis arbitrio illa voluntas mala prodiit, qua justitiam deseruit, et iniquitatem inchoavit; et ipsa voluntas iniquitas fuit. DPraeterea quaeri solet cur Deus hominem tentari permiserit, quem decipiendum fore praesciebat. Sed non esset laudabile homini, si ideo bene vivere posset, quia nemo futuros malos praesciebat? Quia praevidit quid boni de malis eorum esset facturus. Sic enim eos fecit, ut relinqueret eis unde aliquid facerent; et si culpabiliter aliquid facerent, illum de se laudabiliter operantem invenirent. A se habent voluntatem malam, ab illo naturam bonam, et juste pro mala voluntate puniendos. Addunt etiam talem hominem debere facere, qui nollet omnino peccare. Concedimus quidem meliorem naturam esse quae omnino peccare nollet. Concedant et ipsi non esse ma
Abbreviated transcription (Latin):
ce creatoris. et sui. Rerũ quippe cognitionẽ hominẽ
accepisse ꝑspicirum ÷. cũ ñ ip̃e creator uł angłs a¬
liquis s hõ omnib animantib nomina iposu̾it.
ut ostenderet᷑ qđ singłoꝵ noticiam hõ ipẽ habuit.
Quȩ enim ꝓpt̃ illum creata erant. ce ab illo regen¬
da et disponenda erant: hoꝵ omniũ ds̃ illi. & sien¬
tiam tribuit et ꝓidentiã. acq cutram reliquit. qr

Expanded text:
r se factarum, et Creatoris, et sui. Rerum quippe cognitionem hominem accepisse perspicuum est, cum non ipse Creator vel angelus aliquis, sed homo omnibus animantibus nomina imposuerit; ut ostenderetur quod singulorum notitiam homo ipse habuerit. Quae enim propter illum creata erant, et ab illo regenda, et disponenda erant, horum omnium Deus illi et scientiam tribuit, et providentiam atque curam reliquit, quia,
Abbreviated transcription (Latin):
hõ nabuisse cralitur. sognoũ eium a quo creatꝰ fue¬
rat. ñ eo mõ cognoscendi quo ex auditu solo ꝑcipitur.
quomõ a cirdentib absens queritur. s quadã inc̃i¬
ori aspiratiõe. qua dĩ p̾sentiam contẽplabat᷑. non
tñ ita exceslent̃ sic̃ pꝰhancuitã sc̃ĩuisim sunt. neq¬

Expanded text:
homo habuisse creditur. Cognovit enim a quo creatus fuerat; non eo modo cognoscendi quo ex auditu solo percipitur, quo modo a credentibus absens quaeritur, sed quadam interiori aspiratione qua Dei praesentiam contemplabatur; non tamen ita excellenter sicut post hanc vitam sancti visuri sunt, neq
Abbreviated transcription (Latin):
sat. s sic fortasse ut minus pumat᷑. uñ axs̃. adua¬
lentinũ. Eis aufertur excusatio qui mandata des
nouert̃. quã solent hr̃e homines deignorantia. ce
licet grauius sit percare scient̃ quã nescient᷑. ñ iõ
tñ confugiendũ ÷ ad ignorantiȩ tenebras. ut ĩ eis
quisquã excusacionem requirat. Aliud÷ enĩ nẽ¬
cisse: aliuo scire noluisse. qr m eis qui intelligere

Expanded text:
sat, sed fortasse ut minus puniatur. Unde Aug. ad Valentinum: Eis aufertur excusatio qui mandata Dei noverunt; quam solent habere homines de ignorantia. Et licet gravius sit peccare scienter quam nescienter, non ideo tamen confugiendum est ad ignorantiae tenebras, ut in eis quisquam excusationem requirat. Aliud est enim nescisse, al
Abbreviated transcription (Latin):
scire uolunt. s eoꝵ qui tanquã simplicit̃ nescuĩt:
nullũ sic excusat. ut et̃no igne ñ ardeat. s fortasse
ut micius audeat. Non gͥ mulier excusationẽ ha¬
binc de ignorantia. cũ et mandatũ nou̾it. et pec¬
catũ eẽ secus agere ñ ignorauerit. Uñ ꝓcesserit cõ¬
sensus illtus pcc̃i. cum natura hominis eẽt ĩ corrupta
ole ⁊ etam queri. cum sine uicio eẽt nat᷑a
homunis. uñ consensꝰ mali ꝓcesserit. Ad qđ̃
relponder pot̾ qr ex libero arbitrio noluntatis
fuit. & in ip̃o enim ce malio cã exticit. ut fieret
decerior. In alio: qr in diabolo qui suasit. In ip̃o
qr uoluntate liberi arbitͥ consensit. & cũ lib̃mar¬
bit̾um sit bonũ. ex reuaq bona: mat ille con

Expanded text:
pliciter nesciunt, nullum sic excusat ut aeterno igne non ardeat, sed fortasse ut minus ardeat. Non igitur mulier excusationem habuit de ignorantia, cum et mandatum noverit, et peccatum esse secus agere non ignoraverit. 11. Unde processerit consensus illius peccati, cum natura hominis esset incorrupta. Solet etiam quaeri, cum sine vitio esset natura hominis, unde consensus mali processerit. Ad quod responderi potest quia ex libero arbitrio propriae voluntatis fuit. In ipso enim et in alio causa extitit ut fieret deterior. In alio, quia in diabolo qui suasit; in ipso, quia voluntate liberi arbitrii consensit, et cum liberum arbitrium sit bonum, ex re utique bona malus ille
Abbreviated transcription (Latin):
disti michi. oedit m̾et comedi. Non oiẽ pectaui.
Suꝑbia enim ht̃ confusioĩs ocfornicatẽ. ñ confes¬
nionis humilitatẽ. Nec etiã mulier confitet᷑ ꝑcc̃m.
s refeit inalc̃m dicens. Sexpens decepit me⁊ come¬
di. impari sexii. s pari fastu. Eoce hicdiẽ ays̃ quia
parẽ fastum hũit mulier cum i. sarit̃ gͦ suꝑ¬
bieit̃. & parit̃ peccauert᷑. Seoħ ita dec̃minati
pot̾. ut dicamus parem fu̾isse nc̾uiq fastũ: inexeti¬
saciõe pcc̾i ce cuã mesu ligniueati. s disparẽ. et in
muliere multo maiorẽ: in eo qđ credidit: et uoluit᷑¬

Expanded text:
on dicit peccavi. Superbia enim habet confusionis deformitatem, non confessionis humilitatem. Nec etiam mulier confitetur peccatum, sed refert in alterum, dicens: Serpens decepit me, et comedi; impari sexu, sed pari fastu. Ecce hic dicit Aug. quia parem fastum habuit mulier cum viro; pariter ergo suet pariter peccaverunt. §. Sed hoc ita determinari potest, ut dicamus parem utriusque fuisse fastum in excusatione peccati, et etiam in esu ligni vetiti; sed disparem, et in muliere multo majorem, in eo quod credidit et voluit
Abbreviated transcription (Latin):
seductꝰ. ut apłeait. ¶ Id qđ dicimꝰ qr licet eua in
ħ ꝑ ignorantiã deliquerit qđ putauerit uer̾ ẽẽ
quod diabolus suadebat. non tũ in ħ quin no¬
uerit illuddi eẽ mandatũ. &e pcc̾mõe contra agere.
ce iõ ercusari a pcc̃o ꝑ ignoranciã ñ pocuit. De iti¬

Expanded text:
ait. §. Ad quod dicimus quia, licet Eva in hoc per ignorantiam deliquerit, quod putavit verum esse quod diabolus suadebat, non tamen in hoc quin noverit illud Dei esse mandatum, et peccatum esse contra agere. Et ideo excusari a peccato per ignorantiam non potuit.
Abbreviated transcription (Latin):
etiam adã ambicrit ẽẽ sicut d̾s. ñ tñ credidit io fie¬
ri posse. ce iõ falsum cẽ qđ diabolus ꝓmittebat
cognonit. ce licet diuinitatis equalitatẽ cõcupie¬
tit. ñ tũ ad eo exarsit. nec tanta affẽctꝰ ambitiõe
sic̃ mulier. quȩ illud fieri posse pucauit. & iõ ma¬
gis illuo ambiendo suꝑbunt. uir̃ aũ aliqua for¬
ie ambitiois subreptio motit. s ñ ita ut illud pu¬

Expanded text:
tiam Adam ambierit esse sicut Deus, non tamen crediderit id fieri posse; et ideo falsum esse quod diabolus promittebat cognovit. Et licet divinitatis aequalitatem concupierit, non tamen adeo exarsit, nec tanta est affectus ambitione sicut mulier, quae illud fieri posse putavit, et ideo magis illud ambiendo superbivit. Virum autem aliqua forte ambitionis surreptio movit; sed non ita, ut illud
Abbreviated transcription (Latin):
Diabolus tep̃cando dix̃. Si comeditis eritis sic̃ dii.
scientes uoũ et malũ. quo audito statĩ m̃t mulie¬
tis subcepsit elatio q̃dam. &e amor ꝓp̾e pocestatis.
E.x quo placuit e facere qđ oiaboliis suadebat. et
utiq fec̃. Suggestiõe gͥ peccaũ. qi temptatio p̃cẽ¬
sit. ex qua inm̃te eiꝰ orta ÷ elatio. quã pcc̃m oꝑis

Expanded text:
do dixit: Si comederitis, eritis sicut dii, scientes bonum et malum; quo audito statim menti mulieris surrepsit elatio quaedam et amor propriae potestatis, ex quo placuit ei facere quod diabolus suadebat, et utique fecit. Suggestione igitur peccavit, quia tentatio praecessit, ex qua in mente ejus orta est elatio, quam peccatum operis
Abbreviated transcription (Latin):
ce tał tep̃tatio. tm̃ fit ab adũsario. Inti̾or uͦ tep̃ta¬
tio ÷: qñ inuisibilit malũ nob̃ int̾nsecꝰ suggerit᷑.
Et ħ cep̃tatio aliqñ fit ab hoste: aliqñ a carnesl̃
et diabolus inuisibilit̾ mala suggerit. &e ex carnis
corruptiõe suborit᷑ motꝰ illicitꝰ. ce tintillatio ptaua
Iõq tep̃tatioq̃ ÷ ex carne: ñ fit sine pcc̃o. Que aũ
ecercendȩ iurtutis: Lep̃tatio aũ carnis int̾ior diffĩ¬
cilius uincitur. qr int̾ius obpugnans de nrõ. con¬
tra nos roboratur. Homo g qui sola ext̃ioritẽ¬
ptatõne pulsatꝰ cecidit. tanto grauiꝰ plectendꝰ crat.
quanto leuiori impulsu fuerat ꝓstratꝰ. Et qr ali
co ꝑdĩ gr̃am uiuari potuit ad ueniã. ut qui ꝑ a
liuĩ ceciderat: ꝑ alium engeretur. qui gͦ incicatorem
habuit ad malũ. ñ iniuste reꝑatorẽ habuit ad bo¬
nũ. Diaboł nero q sine alicꝰ tempcõne peccauit.
ꝑ alium ut surgeret uiuari ñ debuit. nec ꝑ se pocu¬

Expanded text:
io. Interior vero tentatio est quando invisibiliter malum nobis intrinsecus suggeritur, et haec tentatio aliquando fit ab hoste, aliquando a carne. Nam et diabolus invisibiliter mala suggerit, et ex carnis corruptione suboritur motus illicitus et titillatio parva. Ideoque tentatio quae ex carnexercendae virtutis. Tentatio enim carnis interior difficilius vincitur, quia interius oppugnans de nostro contra nos roboratur. Homo ergo qui sola exteriore tentatione pulsatus cecidit, tanto gravius plectendus erat, quanto leviori impulsu fuerat prostratus. Et tameco per gratiam juvari potuit ad veniam, ut quod per alium ceciderat, per alium erigeretur. Qui ergo incitatorem habuit ad malum, non injuste reparatorem habuit ad bonum. Diabolus vero quia sine alicujus tentatione peccavit, r alium ut surgeret juvari non debuit, nec per se potu
Abbreviated transcription (Latin):
quo mulier. Nonenim putaũ ẽẽ uer̃ qđ diabo¬
lus suggerebat. n eo tñ fuisse seductũ credi pot᷑ qđ
cõmissum ueniale putaũit. qrͣ ꝑemptoriũ erat.
S nec pͥor seductꝰ fuit. nec in eo in quo mulier.
ut ccederet am alud ugnĩ ĩo tangete ꝓbibuis Se.
qm̃ si tangerent: fierent sic̃ dii. Uer̾m̃ p̃naticator fu
eius meẽ.: illico pꝰ cẽptationẽ. ex qua uolitit lignũ
netitum exꝑiri. cum mulierẽ ñ uideret mortuam es
p̃uaricatorẽ fuisse ostendat dicens. In similitudinẽ
p̃uaricatioĩs ade. seductũ tñ negat ut ait. Ad amñ:

Expanded text:
Non enim putavit esse verum quod diabolus suggerebat. In eo tamen fuisse seductum credi potest, quod commissum veniale putaverit, quod peremptorium erat. Sed nec prior seductus fuit, nec in eo quo mulier, ut crederet Deum illud lignum ideo tangere prohibuisse, quoniam si tangerent fierent sicut dii. Verumtamen praevaricator fuiejus inesse illico post tentationem, ex qua voluit lignum vetitum experiri, cum mulierem non vidpraevaricatorem fuisse ostendat, dicens: In similitudinem praevaricationis Adae , seductum tamen
Abbreviated transcription (Latin):
tror siiam spũalim̃te p̃oitꝰ erat. ullo mõ credidisse:
qđ diabolus suggerebat. Quis plus peccaũ adã łeua
Ix quo manifeste animadũti pot̃ quis eoꝵ plus
peccaũit. adams. uł eua. Plus enimuideair pec¬
casse mulier quȩ uoluit ufurpare diuinitatis equa¬
litatẽ. & nimia p̃sumptione elata: cradidit ita eẽ fu¬
tur̃. Adam uero nec illud cralidit. et oe penitentia
et dĩ mĩa cogitauit. dum uxori morẽ gerens. eis ꝑsu¬
asioni consensit. nolens eam cõt̾stare. &e a se alienatã
relinq̃re ne ꝑuret. arbitrat᷑ illud eẽ ueniale ñ mor¬

Expanded text:
 spirituali mente praeditus erat, ullo modo credidisse quod diabolus suggerebat. 5. Quis plus peccavit, Adam vel Eva. Ex quo manifeste animadverti potest quis eorum plus peccaverit, Adam vel Eva. Plus enim videtur peccasse mulier, quae voluit usurpare divinitatis aequalitatem, et nimia praesumptione elata crediderit ita esse futurum. Adam vero nec illud credidit, et de poenitentia et Dei misericordia cogitavit, dum uxori morem gerens, ejus persuasioni consensit, nolens eam contristare, et a se alienatam relinquere, ne periret; arbitrans illud esse veniale non mor
Abbreviated transcription (Latin):
acori ce moderator. lit qm̃ ñ cota mulcituoo an¬
gło. ꝑ dm̃ deserendo ꝑierat. ea que ꝑierat in ꝑ¬
petua ꝑditione remaneret. Quȩ aũ cum dõ illa de¬
serente ꝑstit̾at. de sua certissime cognita semꝑ feli¬
citate gauderet. At uem creacã rõnał q̃ in nomini¬

Expanded text:
tudo angelorum Deum deserendo perierat, ea quae perierat in perpetua perditione remaneret, quae autem cum Deo, illa deserente, perstiterat, de sua certissime cognita semper felicitate gauderet. At vero creatura ration
Abbreviated transcription (Latin):
manducaũ & dedit uiro suo. fortassis cũ ali.¬
qua suasiõe. quam sc̃ptura intelligendã reli¬
quit. uł forte ñ fuit suaderi neceẽ cum illã mor¬
tuam eẽ illo cibo ñ iuderet uir. Sic̃ gͦ ñ÷ ꝑmis sͦ¬

Expanded text:
manducavit, et dedit viro suo fortassis cum alimanducavit, et dedit viro suo fortassis cum aliqua suasione, quam Scriptura intelligendam reliquit. Vel forte non fuit suaderi necesse, cum eam mortuam esse illo cibo non videret vir. Sicut ergo non es