comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
annis septuaginta redierunt: uł potius. lxxͦunͦ. quem¬
reñsi inierłm ꝓ qͥnquagesimo qui iubileus dr᷑. obseruart̃.
Timeo. Quasi. Iam hoc facitis. peius autem timeo scił ne
forte laborauerim in uob̾ sine causa id est in utiliter. quod
leuitatem timeo non
ut hoc de errore genti
gentilib loquitur. quib hanc scͥbit epłam. nec ad cͥcumci¬
sionem uł legem dicit eos reuerti. inqua numqͣm fue¬
rant: sel ad infirma &e egena elementa. quib rursus
agendis rebus uł in expectandis euentib uite. & nego¬
tiorum suorum ut ab astrologis & caldeis notatos dies
& menses & annos. & tempora obsernent: quos redar
conũtimini ad infirma & egena elementa. quib denuo
seruire uultis. idest ad suꝑsticiosas temporũ obseruatio¬
nes : Manifestum enim temꝑum uolumina est ꝑelem̃ta
huiꝰ mundi. hoc est celum & t̾ram. & motus atq ordinem
sicdum amministrari. que infirma appellat. ex eo quod

Expanded text:
annis septuaginta redierunt. Vel potius septuageannis septuaginta redierunt. Vel potius septuageem pro quinquagesimo qui jubileus dicitur observarunt. Timeo. Quasi dicat: Hoc jam facitis, pejus autem timeo, scilicet ne forte laboraverim in vobis sine causa, id est inutiliter, quod levitatem timeo, non ut hoc de errore gentilgentibus loquitur, quibus hanc scribit Epistolam. Nec ad circumcisionem vel legem dicit eos reverti, in qua nunquam fuerant, sed ad infirma et egena elementa, quibus rursus agendis rebus, vel in exspectandis vitae et negotiorum suorum, ab astrologis et Chaldaeis notatos dies, et menses, et annos, et tempora observent. Quos redargodo iterum convertimini ad infirma et egena elementa quibus denuo vultis servire, id est ad superstitiosas temporum observationes. Manhujus mundi, hoc est coelum et terram, et motus, atque ordinem siderum administrari. Quae infirma appellat, ex eo quod
Abbreviated transcription (Latin):
quib denuo seruire uultis: Ideo dicit denuo. ut ostendat
qd non distat mͦ lex post xp̃m ab antiqua ẏdolatͥa. Dies.
uatis dies iudaico ritu ut sabbata. & decimam mensis pͥmi
usq ad quartam decimam qua agnus immolabat᷑. & a
aõn etiam septimanas qͣs ritu uida ico post arimam com¬
&e clangorem tubarũ¬
u̾atis. ut neomenias. Menses etiam custodiunt. qr pͥmũ
&e septimum mensem obseruant: & temꝑa. ut tempꝰ eg̃s¬
sionis de egypto. Temꝑa etiam colebant. qui ꝑannos sin¬
gulos ierosolimam ueniebant. putantes se implere pre¬
ceptum dñi dicentes: t̾bus temporib anni diem festum
agetis mͥ. & apparebit masculmũ tiuim inconspectu dei
tui. Et annos. uii. Puto eqͥdem hoc. de .uͦii. remissionis anno
dici. & de quinquagesimo. qui ab illis iubileus dicit᷑. quẽ
indei aliq̃n suo ordine seruare nequierunt captiuitate p̃ssi
qua soluta: ꝓ eo septimum annum septime decadis coluer̃t.
aciro & dario licentia redeundi de babilonia. uñ compled̃

Expanded text:
quibus denuo servire vultis? Ideo dicit denuo, ut ostendat quod non distat modo lex post Christum ab antiqua idololatria. Dies.  jam observatis dies, Judaico ritu, ut Sabbata et decimam mensis primi usque ad quartam decimam, qua agnus immolabatur, et septem etiam septimanas, quas ritu Judaico post azyma comet clangorem tubarumrvatis, ut neomenias. Menses etiam custodiunt, quia primum et septimum mensem observant; et tempora, ut tempus egressionis de Aegypto: tempora etiam colebant qui per annos singulos Hierosolymam veniebant, putantes se implere Domini praeceptum, dicentis: Tribus temporibus anni, diem festum agetis mihi, et apparebit masculinum tuum in conspectu Dei tui . Et annos septimos. Puto equidem hoc de septimo remissionis anno dici, et de quinquagesimo qui ab illis jubileus dicitur, quem Judaei aliquando suo ordine servare nequiverunt captivitate pressi, qua soluta pro eo septimum annum septimae decadis coluerunt,a Cyro et Dario licentia redeundi de Babylonia, unde completis
Abbreviated transcription (Latin):
At cum hoĩes nati pecc̾ores sine mandato urueret᷑
tamqͣm mortuũ latebat. seq̃bat᷑q concupiscentias
carnis sine cogitatione. qr sine cohibitione. s data le¬
ge pecc̃m in noticiã nati hoĩs reuixit. qd̾ in noticiã
dm̃ ex his que peccabat. Ante enim erat sͥ ignotus d
erat ad uitã obedienti ⁊ obseruanti. ł erat ad intam
intentione dantis. qr bonum erat hoc idem ñ aliud
esse ad mortẽ et̾nã mͥ ñ obseruanti & peccanti. Ad
mortẽ aũ ñ ẽ ex sui uicio: s ratione p̃dicte occasioĩs.¬
Sequit᷑. Nam peccatum. Qͥa dixat mandatũ eẽ ad

Expanded text:
sed cum homines nati peccatores sine mandato viverent, tanquam mortuum latebat, sequebaturque concupiscentias carnis sine cognitione, quia sine cohibitione; sed, data lege, peccatum in notitiam nati hominis revixit quod in notitiam eum ex his quae peccabat. Ambrosius Ante enim erat sibi ignotus erat ad vitam obedienti vel observanti, vel erat ad vitam intentione dantis, quia bonum erat, hoc idem non aliud esse, ad mortem aeternam, mihi non observanti, et peccanti. Ad mortem autem non est ex sui vitio, sed ratione praedictae occasionis. Nam peccatum. Quia dixerat peccat
Abbreviated transcription (Latin):
scił fomes peceati reuixit
.i. cepit appare̾ ⁊ rebellare. A¬
Ego aũ int̾ior ho mortuus¬
sum aucto pecc̃o. ⁊ addita
p̾uaricatõne. Uł ita ab il¬
lo locosñ lege ⁊agit de pec¬
cato concupiscentie. ⁊ deali
isq̃ ꝑ legẽ nota fuerunt. ⁊

Expanded text:
ti, revixit, epit apparere et rebellare. Ego autem interior homo morsum aucto peccato et addita praevaricatione; vel ita ab illo loco, sine lege, et agit de peccato concupiscentiae, et de ae per legem nota fuerunt, et
Abbreviated transcription (Latin):
ra etatis. hoc gͥ. hic
ammonet ephesios
ut caueant sibi. a cõ
domini. hoc scił ut
tate sensus sui quia
transitoria amant
que sensualitas sug

Expanded text:
ra aetatis. Hoc. Hic admonet Ephesios ut caveant sibi a consuDomini, hoc scilicet tate sensus sui, quia transitoria amant: quae sensualitas sug
Abbreviated transcription (Latin):
cellentia eius scłm utramq naturam: Dem̃ comꝑat eũ
moysi &e prefert. deiide multis rationib & auctoritatib
gr̃am fidei umbre legis p̃ferendam declarat. & sacerlo
dit. quia ibi umbra hic u̾itas. tandem ponit fidei dͥescqo¬
tionem eam multis testimoniis commendans. tirca finem
uͭ moralem subdit in structionem. Primo gͥ comꝑans¬
eum ꝓpħis ate. Olimdeus loquens patrib in pphis mult¬
pħariam multisꝙ modis. nonissime dieb istis locutus.
est nobin filio. attende singula. & confer inuicem Di¬
qͣa deus loquitur. Olim gͦ idẽ. non nouiter deusqui est i¬
uariabił ce tunc & nunc loquens. Iungit p̃senscum pre¬
tertto. quia quod tunt locutus est & nint loquitur. pob¬
tribus. atquis quiincene &e culm dei patces sunt nob̾.
c hot in ꝓphis. N onenim ip̃i er se loquebantur sedaeus
indis. ñ enim ex intellectu ꝓprio loquebantur. nec humani

Expanded text:
cellentia ejus secundum utramque naturam. Deinde comparat eum cellentia ejus secundum utramque naturam. Deinde comparat eum Moysi et praefert. Deinde multis rationibus et auctoritatibus gratiam fidei, umbrae legis perferendam declarat; et sacerdodit; quia ibi umbra hic veritas. Tandem ponit fidei descriptionem; eam multis testimoniis commendans. Circa finem vero moralem subdit instructionem. QUAESTIO I. InOlim Deus loquens patribus in prophetis multifaria, vel multifarie, novissime diebus istis locutus est nobis in Filio. Attende singula, et confer invicem; diquod Deus loquitur. Olim, ergo non noviter, Deus, qui est invariabilis, et tunc et nunc loquens, jungit praesens cum praeterito, quia quod tunc locutus est et nunc loquitur, patribus antiquis qui in carne et cultu Dei patres sunt nobis, et hoc in prophetis. Non enim ipsi ex se loquebantur, sed Deus in eis. Non enim ex intellectu proprio loquebantur, nec humano
Abbreviated transcription (Latin):
tatuit. ne prescripti nominis inuidia sequentis utilita¬
tem excluderet lectionis. Sciens quoꝙ eorum suꝑbiam
suamq humilitatem ip̃e demonstrans suuoramis digni¬
tatem noluit añ ferre nominando se apłm. secd m̃itum
sin officiitacens suꝑbis ip̃e humilis ñ se apłm nominaũ.
cec facundia quam alie sane mirandum ũ est cum natu¬
rale sit iunciq plus in sua quam in aliena ualere li¬
gua. Ceteras enim epł̃as apłs ꝑegrino idest grecosermo¬
ne composint. Hanc autem scripsit ebraica lingna: tuiꝰ
fulget eloquio. Propulsatis gͥ calumpniis. adũsantiũ
ueritati. nullatenus ambigendum est & hanc pauli fo¬
re epłam. inqua intũdit xp̃ieminentiam. & fidei suffi¬
cientiam. nec ñ &e legis in sufficientiam & inutilitatem
ostendere. Modus tractanditalis est. p̃rimo ꝓpouit
rendo eum ꝓpħis. & preferendo. quia ineo locutus est ũs
nt inꝑoħis. & maiorest eis: deinde commendat eum alter¬

Expanded text:
eis tacuit, ne praescripti nominis invidia sequentis utilitaeis tacuit, ne praescripti nominis invidia sequentis utilitatem excluderet lectiosuamque humilitatem demonstrans, sui ordinis dignitatem noluit anteferre nominando se Apostolum, sed meritum sui officii tacens, superbis ipse humilis non se apostolum nominavit, cet facundia quam aliae, sane mirandum non est, cum naturale sit unicuique plus in sua quam in aliena valere lingua. Caeteras enim Epistolas Apostolus peregrino, id est Graeco, sermone composuit. Hanc autem scripsit Hebraica lingua, cujus tanto doctrinae fulget eloquio. Propulsatis igitur calumniis adversantium veritati, nullatenus ambigendum est et hanc Pauli fore Epistolam, in qua intendit Christi eminentiam, et fidei sufficientiam, nec non legis insufficientiam et inutilitatem ostendere. Modus tractandi talis est. Primo proponirendo eum prophetis, et praeferendo; quia in eo locutus est Deus ut in prophetis, et major est eis. Deinde commendat eum alter
Abbreviated transcription (Latin):
existere. Ideoq ut ẽos consoletur atq erigat. maiori
gr̃a p̃litos minitio epłe sue declarat. quia antiquis qͥ¬
dem ꝓpħe missi sunt. nͥob̾ autera filius: & illis serui &
conserui locutisunt. nobis autem dñs. Quidam tam̃
ũitatis calumpniatores hanc epłam nonesse pauli ditẽ
ausi sunt. eo quod nomen euis intitulo ñ habeat. & lon¬
ge splendidiore atq facundiore stilo qͣm alie resplende-¬
at. secl aut barnabe aut luce. aut dementis. uł tertul¬
liani. quib impromptu est nob̃ responde. Si enim ideo
ñ est dicenda pauli. quia nomine eiis p̾titulata ñ est:
gͦꝰ nec alituius illorum. immo nullius om̃no cum nul¬
lius nom̃ habeat intitulo. Ideo autem nomen suum
huic epłe sicut teceris ñ preposint. quia hibreis odiosus
erat quib legis destrucor uidebatur. Quia ergo non
cornm sed gentium apłs erat. nomensuum essodiosũ

Expanded text:
existere. Ideoque ut eos consoletur atque erigat, majori existere. Ideoque ut eos consoletur atque erigat, majori gratia praeditos in initio Epistolae suae declarat, quia antiquis quidem prophetae missi sunt, nobis autem Filius, et illis servi et conservi locuti sunt, nobis autem Dominus. Quidam tamen veritatis calumniatores hanc Epistolam non esse Pauli dicere ausi sunt, eo quod nomen ejus in titulo non habeat, et longe splendidiore et facundiore stylo quam aliae resplendeat; sed aut Barnabae, aut Lucae, vel Clementis, vel Tertulliani; quibus in promptu nobis est respondere. Si enim ideo non est dicenda Pauli, quia nomine ejus praetitulata non est, ergo nec alicujus illorum, imo nullius omnino, cum nullius nomen habeat in titulo. Ideo autem nomen suum huic Epistolae sicut et caeteris non praeponit, quia Hebraeis odiosus erat, quibus legum destructor videbatur. Quia ergo non eorum, sed gentium Apostolus erat, nomen suum odiosum
Abbreviated transcription (Latin):
utram̃q naturam.
ce legis moysaice
mutilitate. astruens mułtis modis fidem iħu xp̃i absq
post passionem xp̃i non modo non ꝑficere. sed etiam of¬
ficere. quorumdam ebreorum suꝑͣsticiosam traditio¬
nem exludens. qui xp̃m confitentes legales aduersantias
tenendasputabant.  in hunc errorem quosdam. & qui
degentilitate uenerant adxp̃m sua auitoritate induxerãt
Ideo apłs ꝓuidens gentibus ue deinceps in hunc errorem
ebreorum auctoritate trahantur iudeos quoq ademu¬
landum ꝓuocans quod est honor ministerii sui. grãm
dei hic commendat. ꝑrp̃muerum pontificem. hoc temꝑe
fidelib fact̾am legem ostendens repbatam. adultimum
am ostendit. dicens am̃ unigenitum suum nob̾ misisse.
&e ineo locutum nobis. ut auditorum mentes erigeret.
idest fidelium quib fidelium scribit iudeorum. ne quia
multis malis que illis acciderant ualde afflicti & contri¬
tierant putarent seex hoc cet̾is in feriores ac miseriores

Expanded text:
utramque naturam, legis Mosaicae inutilitate, astruens multis modis fidem Jesu Christi abpost passionem non modo non proficere, verum etiam officere. Quorumdam Hebraeorum superstitiosam traditionem excludens, qui Christum confitentes legales observantias tenendas putabant, et in hunc errorem quosdam etiam qui de gentilitate venerant ad Christum sua auctoritate induxerant. Ideo Apostolus providens gentibus ne deinceps in hunc errorem Hebraeorum auctoritate trahantur, Judaeos quoque ad aemulandum provocans, quod est honor ministerii sui, gratiam Dei hic commendat per Christum verum pontificem, hoc tempore fidelibus factam legem ostendens reprobatam. Ad ultimum am ostendit, dicens Dominum unigenitum suum nobis misisse, et in eo nobis locutum ut auditorum mentes erigeret, id est fidelium quibus scribit Judaeorum, ne quia multis malis quae illis acciderant valde afflicti et contriti erant, putarent ex hoc se inferiores caeteris ac miseriores
Abbreviated transcription (Latin):
Modus talis. Primo salu¬
tat. dem̃ grãs agit debo¬
no quod habet. uͭ suum ui¬
dendi eum desid̾ium osten¬
dit. postia monet adp̃dican¬
dum. & ad penitentiam martyrii. suo exemplo & aliis mo¬
dis. indedicit quales futtri sint in nouissimis dieb tan¬
dem de temꝑe resolutionis sue instanti. Premttit autem
particeps. ꝑfice gͦ debitũ officiiopꝰ. apłs dico ꝑuolũtatẽ di.¬

Expanded text:
Modus talis: Primo salutat, deinde gratias agit dno quod habet, ubi suum videndi eum desiderium ostedit. Postea monet eum ad praedicandum, et ad patientiam martyrii, suo et aliis modis. Inde dicit, quales futuri sunt in novissimis diebus, tandem de tempore resolutionis suae instanti. Praemittit auteparticeps. Perfice ergo debitum officii opus. Apostolus, di
Abbreviated transcription (Latin):
dam cognoscentiũ dm̃. Illi enĩ ad templũ dĩ ñ ꝑtinet̾
qui cognoscentes dm̃ ñ sic̃ dm̃ głificant. & ad tẽplũ di
ꝑtinent. paruuli scĩficati sacram̃to .xͥ. & regenerati
potuert̃ illi nosse uͦ hr̃e. isti potucrt̾ hr̃e añ qͣm nosse
beatissimi aũ st̃ illi qͥb hoc ẽ dm̃ hre quod nosse. X pĩa¬
inuentes corpora sua uiolant. maxime ille qui uxo¬
nemo seducat se.ł¬

Expanded text:
umdam cognoscentium Deum. Illi enim ad templum Dei non pertinent, qui cognoscentes Deum, non sicut Deum glorificant. Ad templum Dei pertinent parvuli sanctificati sacramento Christi, et regenerati potuerunt illi nosse nec hBeatissimi autem sunt illi quibus hoc est Deum habere quod nosse. Christiaviventes corpora sua violant, maxime illi qui uxonemo seducat se
Abbreviated transcription (Latin):
tͣint̾ uos sapiẽs esse
scłi stultus fiat apd̃
credat posse ut ita sit
tiere sapiens. ꝙr stul¬
tus scło. prudens ẽ dõ. Q mĩto apd̾ se stultus ẽ. qr ita
sapĩam illam stulti¬
tiam ds ꝓbat qui facit qd̾ mũ¬
Et nota qd̾ aliqñ in scͥpturis sapĩa ponit᷑ ꝓ astucia

Expanded text:
tur sapiens esse uli, stultus fiat apud credat posse. Ut ita sit vere sapiens, quia stultus saeculo prudens est Deo. Et merito apud se stultus est, quia iam illam stultitiam Deus probat, qui facit quod muEt nota quod aliquando in Scripturis sapientia ponitur pro astutia
Abbreviated transcription (Latin):
niinc ostñdit gen¬
tes fuisse indignio¬
orum ꝑpessas. ut¬
mͦ equales indis ma¬
gis sint obnoxii gr̃a¬
di. Aiͣ. Predicta bo¬
na habetis adeo põ¬
qđ idẽ quia hec ha¬
betis. & ut sciatis¬
omnia esse agr̃a
dei memores estote¬
ut magis gratis si¬
tis. quod uos ephe¬
sii aliqnͣdo idest aũ
ꝯuersionem eratis

Expanded text:
nunc ostendit gentes fuisse indigniorum perpessas, utaequales Judaeis magis sint obnoxii gratdicat: Praedicta bona habetis a Deo, prod est quia haec habetis, et ut sciatomnia esse a gratia Dei, memores estoteut magis grati sitis, quod vos, Ephliquando, id est ante conversionem, eratis
Abbreviated transcription (Latin):
insp̃u. Et memores estote quod uos qui nunc tales estis.
que tunc fiebat ucłis. Eratis etiam alienati a ꝯu̾satione
isrł quib scił non contebantur uid̃ri: & si aliqͣndo legẽ
& ꝓpħas accepistis. dicebamini uł eratis hospites testamen¬
torum id est aduenticii. Hospes dr̃. quasi hostii pes. eo qd̃
cum suscipiebatur indomum. ponebat dominus domꝰ
& qui suscipiebatur pedem suꝑ hostium. &e latis dextris
inrabat quod pacifieus eẽt in gressus. Eratis etiam ñ ha¬
bentes spem ꝓmissiomis facte filiis habrahe. ut de eterna
herałitate. & sine deo idest sine dei noticia eratis in hoc
mundo tam malo. Nunt autem scił in hoc temipe gr̃e.
uos qui aliq̃n era

Expanded text:
iritu, et memores estote quod vos, qui nunc tales estis, omissione Christi, quae tunc fiebat Judaeis Eratis etiam alienati a conversationes scilicet non coutebantur Judaei. Et si aliquando legem et prophetas accepistis, dicebamini, vel eratis hospites testamentorum, id est adventitii. Haimo Hospes quasi hostii pes, eo quod, cum suscipiebatur in domo ponebat dominus domus, et qui suscipiebatur pedem super hostium, et datis dextris, jurabat quod pacificus ejus esset ingressus. Eratis etiam non habentes spem promissionis factae filiis Abrahae, ut de aeterna haereditate. Et sine Deo, id est sine dei notitia, eratis in hoc mundo, tam malo. Nunc autem, scilicet in hoc tempore gratiae, vos qui aliquando era
Abbreviated transcription (Latin):
de utͦq igne securi st̃. ñ solum de illo et̾no qui in cc̃¬
nũ cruciatũs t̃ impios: s cẽ de illo emundatorio qͦ
purgabunt᷑ qͥdam saluandi. Ignis enĩ extiemi uidicii
tamdui durab̾. quousq purgati sint qui saluandi
ert̾. Et si cuius opꝰ manserit in consũptũ in illo igne¬

Expanded text:
illo aeterno quo in aeternum cruciaturus est impios, sed etiam de illo emendatorio quo purgabuntur quidam salvandi. Ignis enim extremi judicii tandiu durabit, quousque purgati sint qui salvandi erant. Et si cujus opus manserit inconsumptum in illo igne
Abbreviated transcription (Latin):
tionis mͦ dr᷑ dens scire qͣndo uos scire facit. & requiescere
ab oꝑib que ualde bona tͥecerat. quia nos facit requiesc̃e
nr̃is. Gaudet gͦ idest habitator manet innobis. si de eo
ꝓficimus. aliter tͥstatur. idẽ deserit nos. Nonenim sict̾stat᷑¬
passibilis sit. sed tͥstari dicitur quia a nob̾ recedit. Siẽ contin¬
statur homo. cum deppria domo expellit᷑ qm sibi edificauit.
ita sp̃c sanctus contristari dr᷑. cum de homine quem sibi
mundauit inbaptismo. ꝑ pͣua oꝑa eiciet᷑. Inquo. Quasi: no¬
lite contristari sp̃m sanctum qd̃ non debetis. quia ip̃e est
nis idẽ baptismi. Omnis etiam a maritudo indictis uł fa
& indignatio q̃ne
est siminor subli
nit de indignatiõe¬
& est uox quasi m¬
sani. & blasphemia¬

Expanded text:
tionis modo dicitur Deus scire, quando nos scire facit, et quiescere tionis modo dicitur Deus scire, quando nos scire facit, et quiescere ab operibus, quae valde fecerat bona, quia nos facit requiescere nostris. Gaudet ergo, id est habitator manet in nobis, si de eo proficimus. Aliter tristatur, id est deserit nos. Non enim sic trpassibilis sit, sed tristari dicitur, quia a nobis recedit. Sicut contristatur homo cum de propria domo expellitur quam sibi aedificavit, ita Spiritus sanctus contristari dicitur cum de homine quem sibi mundavit in baptismo, per prava opera ejicitur, in quo. Quasi dicat: Nolite contristare Spiritum sanctum, quod non debetis, quia ipse est nis, id est baptismi. Omnis etiam amaritudo, in dictis vel in et indignatio, quae est si minor sublimnit de indignatione est vox quasi insani: et blasphemi
Abbreviated transcription (Latin):
idẽ sit gratus audientisꝰ¬
obedientiam spm̃ sc̃m aei id est predicatorem u̾itatis: quod
est sp̃m sẽm contristari qͣnͣtum aduos. Nam sp̃c sci substan¬
tia qua est quicqͥd ip̃e est non potest cont̾stari eum ip̃a sit
et̃na & incomnuitabił beatitudo: sed quod am locutionis
tropo usus est apłs. quoea que non attidunt deo. tanqͣm illi
accidant loquimur significantes eum facere. ut nob̾ accidãt
Nongͦ tenendum est aliquid tale accie spũi sc̃o qui in se
immutabił est: sedinsancdis habitat ut eos impleat carita¬
te. qua facit oos gaud̾e deꝓfectib aliorum. & iͥstari depecca¬
tis uł lapsib eorum. dequorum fide & pietate gaudebãt.
que tͥsticia laudabilis est. quia uenit excaritate qmͣ infun
die sp̃c sc̃s. Et ideo dicit᷑ cont̾stari. quia hoc facit insuis. cuiꝰ
dono tam bonisunt ut eos mestificent mali: & hii maxime
quos bonos fuisse uł nouerunt uł crediderunt. hoc locu¬

Expanded text:
id est ut sit gratus audientibuobedientiam Spiritum sanctum Dei, id est praedicatorem veritatis, quod est Spiritum sanctum contristare, quantum ad vos. Nam Spiritus sancti substantia qua est quidquid ipse est, non potest contristari cum ipsa sit aeterna et incommutabilis beatitudo; sed quodam locutionis 173 tropo usus est Apostolus, quo ea quae non accidunt Deo tanquam illi accidant, loquimur, figurantes eum facere ut nobis accidant. Non ergo tenendum est aliquid tale accidere Spiritui sancto, qui in se immutabilis est, sed in sanctis habitat, ut eos impleat charitate, qua facit eos gaudere de profectibus aliorum, et contristatis eorum, de quorum fide ac pietate gaudebant — quae tristitia laudabilis est, quia uenit ex dilectiondit Spiritus sanctus. Et ideo dicitur contristari, quia hoc facit in suis, cujus dono tam boni sunt ut eos moestificent mali, et hi maxime quos bonos fuisse vel noverunt, vel crediderunt. Hoc locu
Abbreviated transcription (Latin):
dilexit nos & tradi¬
oblationem. dum
iniuriatus ẽ. sputis.
colaphis. & huiꝰ mo¬
di. & hostiam dum
occisus est meruce.
ce illa hostia non
figuraliter sic̃t le¬
gis sacͥficia. s uere
est deo modorem
suauitatis. Uerbo legis alludit. quia hic est de quo dicebat᷑
suauitatis. sed quia illum figurabant. qui uere offertur
modorem suauitatis quia ꝑ iusticia est occisus. qͣm exeque¬
suauis odor. gͦ mortem eiꝰ libenter accepit. non gͦ peccaue¬
runt qł illum crucifixerunt. S ũ ita est. quia in iuiste in¬
stum occidunt. qui patris & sua uoluntate oblatus ẽ. Sit ce
iudas quid habet nͥ peccatum in tradendo xp̃m: Nisi tam̃
se traderet xp̃c. ñ eum traderet iuudas. ł radidit iudas xp̃m.
tͣaidit se xp̃c : sed ille agebat negotium sue uenditionis. iste
nr̃e redenptionis. Ideo ille impie deliquit. hic misericordit

Expanded text:
nos, et tradioblationem Deo, dum injuriatus est sputis, colaphis et hujusmodi; et hostiam, dum occisus est in cruce. Et illa hostia non figuraliter sicut legalia sacrificia, sed vere est Deo in odorem suavitatis. Verbo legis alludit, quia hic est de quo dicebatursuavitatis, sed quia illum significabant, qui vere offertur in odorem suavitatis, quia pro justitia est occisus quam exsequesuavis odor, ergo mortem ejus libenter accepit. Non ergo peccaverunt qui illum crucifixerunt? Sed non est ita, quia injuste justum occiderunt: qui Patris et sua voluntate oblatus est. Sicut et Judas, quid habet nisi peccatum in tradendo Christum? nisi tamen se traderet Christus, non eum traderet Judas. Tradidit Judas Christum, tradidit se Christus. Sed ille agebat negotium suae venditionis, iste nostrae redemptionis. Ideo ille impie deliquit, hic misericordit
Abbreviated transcription (Latin):
ius est blasphemare qmͣ peierare: quia peierando false rei
ad hibetur testis deus. blasphemancio de ip̃o deo falsa dicũ¬
sunt p̃stare. nͥ amoneantur. hec etiam si fiant accalentib
causis. tamen temꝑanda sunt. Et quia ilis p̾ssis poterat
malum incorde retnieri: addit: tollantur dico cum omni
malicia cordis. Estote. Uere partes noui hominis hic ostudun¬
tur. Quasi. Illa tol¬
lantur a uob̾. estote¬
autẽ in incem beni¬
gni idẽ largi defa¬
sericordes affectu &
compassione m̃tis
ce si non est quid
dent. Et donate in¬
uicẽ ĩ uos cõmissa.
scił si alter in alte¬
rum peccet condo¬
rat: sicut in euingłio de neqͣm seruo legitur. qł in consernũ
uit. Estote gͦ imitatores dei. inuicem donando uob̾. & tc̃
exitis sic̃t filii karis¬
simi: ce ñ solum
condonetis sed etiã
ambulate oꝑm ex¬
ibitione in dilectio¬
ne ponentes etiam¬
animas ꝓ fratrib
siopus est & hoc¬

Expanded text:
ius est blasphemare quam peierare, quoniam peierando falsae rei adhibetur testis deus, blasphemando autem de ipso falsa dicunsunt praestare, nisi amoveantur. Haec etiam, si fiant accidentibus causis, tamen temperanda sunt. Et quia illis pressis poterat malum in corde retineri, addit, tollantur cum omni malitia cordis. Estote. Item partem novi hominis hic ostendit. Quasi dicat: Illa tollantur a vobis, estote invicem benigni, id est largi de fasericordes, affectu et compassione mentis. Etsi non est quod detur, et donantes invicem, in vos commissa, scilicet si alter in alterum peccet condorat, sicut in Evangelio de nequam servo legitur, qui in conservum vit, estote igitur imitatores Dei, invicem vobis donando. Et tunc eritis sicut filii charissimi. Et non solum condonate, sed etiam ambulate, operum exhibitione, in dilectione, ponentes animas pro fratribus, si opus est
Abbreviated transcription (Latin):
gitur. om̃s inxp̃o uiuificantur. quia sine eo nulli uinifi¬
cantur. ł ita: qui uult om̃s hommes saluos fieri. ñ qͦd
nullus hommum esset quem saluum fieri nollet. qui uir¬
tutes miracłorum facere noluit apud eos quos dicit acturos
fuisse penitentiam sifecisset: sed ut om̃s homines omne
genus hominum intelligamus. ꝑ quascumq differenti¬
reges. pͥuatos. diuites. pauꝑes. doc̾tos. indoctos. & si quid
aluid differentiarum inom̃ib colligit eccłia. Isto locutio
rutam. & om̃e olus adest om̃e olerum genus. Potest eiam
sic intelligi. Uult om̃s homines saluos fieri. id est facit om̃s
q ñ esse. quia omps uelle inaniter ñ potest quodcumq

Expanded text:
gitur: Omnes in Christo vivificantur , quia sine eo nulli vivifigitur: Omnes in Christo vivificantur , quia sine eo nulli vivifictum est, qui vult omnes homines salvos fieri, non quod nullus hominum esset, quem salvum fieri nollet, qui virtutes miraculorum facere noluit apud eos, quos dicit acturos tuisse poenitentiam, si fecisset , sed ut omnes homines, omne genus hominum intelligamus, per quascunque differentireges, privatos, divites, pauperes, doctos, indoctos, et si quid aliud differentiarum est in hominibus colligit Ecclesia. Isto locutioum et omne olus , id est omne olerum genus. Potest etiam sic intelligi: vult omnes salvos fieri, id est facit omnesque non esse, quia omnipotens velle inaniter non potest, quodcunque
Abbreviated transcription (Latin):
& nos. & uenire ad agnitionem ueritatis. id est xp̃i qui est
locutione sensus ce conditio latet. Nñ petrus ait: om̃is scͥp¬
tura in diget interp̃tatione. Uult gͦ deus om̃s saluos fieri.¬
sed si accedant adeum. Non enim sic nult ut nolentes sal¬
uentur. sed uult eos saluari si &e ip̃iuelint. Aliter ñ nullũ
homines saluos fieri. qͣmius certum nob̾ sit ñ omnes sal¬
uos fieri. ñ tam̃ ideo debemus om̃ipotentissime deiuolũ¬
tati aliquid derogare. Non est erum credendus om̃ps
aliquid noluisse fieri quod factum ñ sit. sed ita intelligẽ
oebemus quod scͥptum est. uult om̃s homines saluos fieri.
idest nullus fit saluus nͥ quem nult ñ quod nullus homi¬
num sit. nͥ quem saluum fierinelit. sed qͦd nullus salus
fiat. nͥ quem uelit. & ideo rogandus est ut uelit.quia ne¬
cesse est fieri si ip̃e uolu̾it. Sic etiam intelligimus & illud:
qui illuminat omnem hominem. ñ qͦd omnes illuminet.
sed qͥa nullus illumi natur nͥ adeo. & illud similiter intelli¬

Expanded text:
 et venire ad agnitionem veritatis, id est Christi qui elocutione sensus et conditio latet. Unde Petrus ait: Omnis scriptura indiget interpretatione. Vult ergo Deus omnes salvos fieri, si accedant ad eum. Non enim sic vult ut nolentes salventur, sed vult eos salvari, si et ipsi velint. Aliter non ullum homines salvos fieri, quamvis certum sit nobis non omnes salvos fieri: non tamen ideo debemus omnipotentissimae Dei voluntati aliquid derogare. Non est enim credendus Omnipotens aliquid voluisse fieri quod factum non sit. Sed ita intelligere debemus quod scriptum est. Vult omnes homines salvos fieri, id est nullus sit salvus, nisi quem vult, non quod nullus hominum sit nisi quem salvum fieri velit, sed quod nullus salvus fiat nisi quem velit: et ideo rogandus ut velit, quia necesse est fieri, si ipse voluerit. Sic etiam intelligimus et illud: Qui illuminat omnes homines , non quod omnes illuminet, sed quia nullus illuminatur nisi a Deo. Et illud similiter intelli
Abbreviated transcription (Latin):
bum quod semꝑerat. sed carnẽ factum. Insiste litere. &
homines uult saluoᷤᷤ
fieri. quia unꝰ est ds¬
creator om̃iuim scił¬
est mediator dei &

Expanded text:
bum quod semper erat, sed carnem factum. Insiste litterae, mines vult salvos fieri, quia unus escreator omnium scilest m
Abbreviated transcription (Latin):
głio ego pofitus sũ
quasi immobilis p̾¬
dicator. nomenat
Ob qͣm causam scił quia predico & hec patior que rome
modo sustineo. sed ñ confundor id est deficio ułerubesco.
Securus quia ꝓtͥbulationib magna ei ꝓmissa mertes est.
ñ confunditur seã głatur intribulationib. Quo autem

Expanded text:
lio, ego positus sum, quasi immobilis dicator, nomen acOb quam causam, scilicet quia praedico, et haec patior, quae modo Remae sustineo, sed non confundor, id est deficio vel erubesco. Securus quia pro tribulationibus magna ei promissa merces est, non confunditur sed gloriatur in pressuris. Quo au
Abbreviated transcription (Latin):
nestis ad purgationem. Uñ subdit.
Et quedam quidam
sunt in honorem scił boni qui purgai¬
itur ꝑmalos: qͥdam
aut̾em in contume¬
liam idest mali qui

Expanded text:
nestis ad purgationem. Unde subdit: Et quaedam quidem sunt in honorem, scilicet boni qui purgantur per malos; quaedam autem in contumeliam, id est mali qui
Abbreviated transcription (Latin):
plationem u̾itatis uł adbonos mores refertur. Contempla¬
tio u̾itatis in soliꝰ dei dilectione. & cognitione fundata ẽ.
bonimores indilectione dei & ꝓximi: in quib duob tota

Expanded text:
plationem veritatis, vel ad bonos mores refertur. Contemplaplationem veritatis, vel ad bonos mores refertur. Contemplatio veritatis in solius Dei dilectione et cognitione fundata est. Boni mores in dilectione Dei et proximi. In quibus duobus tota
Abbreviated transcription (Latin):
est. S̾ iꝑtita enim sunt oꝑa legis. nam partim insatram̃tis:
partiminmorib accipinntur. Ad satram̃ta ꝑtinent cͥcum¬
cisio. sabbatum. neomeniȩ. sacͥficia. ce huiꝰ modi innumere
obseruantiȩ. admores autem. ñ octides. ñ mechaberis: &e
huiꝰ modi. In obseruantiis autem. si ñ intelligaritur. seruit
sola est quał erat inpopło ndorum. & ẽ usq ad huc. Si
aũ obseruentur illa &e intelligantur. ñ mͦ nich obsunt s
etiam ꝓsunt si tempori congruant. sic̃t a moyse & ꝓphis
obseruata sunt congruentia illi popło cui adhuc talis serui¬
tus utił erat ut subtimore custodireare. N ichilenm tam
piȩ terret animũ. quam sacrañitum ñ intellectum. intelle¬
ctum uͦ pium gaudium parit &e celebratur lib̾e. si opus ẽ
temꝑi: si uͦ non est opus. cum suauitate sp̃uali tm̃ legitur &
tractatur. Omne aũ satͣm̃tum eum intelligit᷑ uł ad contem¬

Expanded text:
est. Bipertita enim sunt opera legis. Nam partim in sacramentis, est. Bipertita enim sunt opera legis. Nam partim in sacramentis, partim in moribus accipiuntur. Ad sacramenta pertinent circumcisio, Sabbatum, neomeniae, sacrificia, et hujusmodi innumerae observantiae. Ad mores autem: Non occides; non moechaberis , et hujusmodi. In observantiis autem si non intelligantur, servitus sola est, qualis erat in populo Judaeorum, et est usque adhuc. Si autem observentur illa et intelligantur, non modo nihil obsunt, sed etiam prosunt, si tempori congruant: sicut a Moyse et prophetis observata sunt congruentia illi populo, cui adhuc talis servitus utilis erat, ut sub timore custodiretur. Nihil enim tam praeterret animum quam sacramentum non intellectum; intellectum vero pium gaudium parit, et celebratur libere, si opus est tempori; si vero non est opus, cum suavitate spiritali tamen legitur, et tractatur. Omne autem sacramentum, cum intelligitur, vel ad contem
Abbreviated transcription (Latin):
dum. qđ intendo sufficeret. Quid est illud: Ecce constat qͥ
accepistis sp̃m sc̃m in habitantim. Et cum hoc constet. qd̾
sp̃m accepistis an exoꝑib legis uͥ labor est que numqͣm ha¬
buistis accepistis eum an exauditu fidei idẽ exfide quȩ au¬
euim p̾dicata est fides eis in qua p̃dicatione aduentum &e p̃¬
sentiam sp̃s scĩ senserant. sicut illo temꝑe innouitate inia¬
tionis ad fidem etiam sensibilib miraculis p̃sentia sci sp̃s ap¬
parebat sicut in actib apłorum legit᷑. Hoc aũ factum erat
apud galathas. aũquam isti adeos ꝑũtendos uenissent. Hic
gͣ sensus est. Si milł oꝑib legis ẽet salus nr̃a. ñ daretur nob̾¬
sp̃e sẽs nͥ cͥcumtsis: sed fuit datus uob̾. ante quam oꝑa legis
hab̾ccis. Et sciendum qͦd mine de oꝑib legis maxime trat̾tat
que sunt insacram̃tis que ñ sunt necessaria uͭ iam gr̃a fidei

Expanded text:
dum quod intendo sufficeret. Quid est illud? Ecce constat quia dum quod intendo sufficeret. Quid est illud? Ecce constat quia accepistis Spiritum sanctum inhabitantem. Et cum hoc constet quod Spiritum accepistis, an ex operibus legis, ubi labor est, quae nunquam habuistis, accepistis eum, an ex auditu fidei? id est ex fide quae auenim praedicata est eis fides, in qua praedicatione adventum et praesentiam Spiritus sancti senserant. Sicut illo tempore in novitate vocationis ad fidem, etiam sensibilibus miraculis praesentia sancti Spiritus apparebat sicut in Actibus apostolorum legitur. Hoc autem factum erat apud Galatas, antequam isti ad eos pervertendos venissent. Hic ergo sensus est: Si in illis operibus legis esset salus vestra, non daretur vobs, nisi circumcisis; sed fuit datus vobis antequam opera legis haberetis. Et sciendum quod nunc de operibus maxime tractat quae sunt in sacramentis, quae non sunt necessaria, ubi jam gratia fidei
Abbreviated transcription (Latin):
& ħeditatem suam amitteret. nedum in uob: sed in uob̾ etiam
ꝓ scͥptus est. idẽ hereditatem suam amisit inuob̾. idẽ uos ipses.
lore quod adaidit ut hinc maxime moueret eos. cũ consi¬
d̾arent quo p̃cio emerit possessionem qͣm incis amitebat. Uł
ita: ucre fastinati estis. ante quorum ocłos xp̃c iħs ꝓ scͥptus ẽ.¬
idest dum ꝑ legem xp̃m deseritis. xp̃c est auobis ꝓscriptus. sit̃
apilato. idẽ ita peccatis sic̃t peccauit pilatus ꝓstribendo eñ:
& dum insufficientem creditis crucitirus est in nob̾. idẽ acru¬
cifixorib peccati qͣntitate ñ differtis. Hocsolum uolo. Post¬
quam gasathas increpando cõmoit. cõmotis eis ꝑ increpatio¬
nemꝓbat quod lex non est obseruanda. qͥa ñ ex ea sedex fide
Amuis sitis fascinati ce stulti. tam̃ hoc uolo a uob̾ discere qͥa
hoc adeo euidens est. ut o stulti docere quȩant: e hoc solũ
uolo auob̾stire. qͥa si nicħ aliud esset hoc solum ad ꝓban.¬

Expanded text:
et haereditatem proscriptus est, id est haereditatem suam amisit in vobis, id est in vos lore, quod addidit, ut hinc maxime moveret eos, cum considerarent quo pretio emerit possessionem quam in eis amittebat. Vel ita: Vere fascinati estis, ante quorum oculos Christus istum Jesum deseritis, Christus est a vobis proscriptus, sicut a Pilato, id est ita peccatis, sicut peccavit Pilatus Jesus proscribendo eum, et dum insufficientem creditis, crucifixus est in vobis, id est a crucifixoribus, peccati quantitate non differtis. Hoc solum volo. Postquam Galatas increpando commovit, commotis eis per increpationem probat quod lex non est observanda, quia non ex ea, sed ex fid dicat: Quamvis sitis fascinati et stulti, tamen hoc volo a vobis discere, quia hoc adeo evidens est, ut et stulti docere queant; et hoc solum volo a vobis scire, quia si nihil aliud esset, hoc solum ad proban
Abbreviated transcription (Latin):
sũmus sacerdos in lege. in
cuiꝰ morte qui sanguinem¬
ꝓrimi fuderant ignoran¬
tur. c ob idmetuentes qui¬
ad cuntatem refugii se contułant absoluebant᷑. & securi fie¬
bant a metu. Itamorte xͥ dampnato suꝑbo. salus nr̃a ꝓcurata
est. quod insinuabat in effabile nomen dñi scͥptum in lami¬
na aurea simmi pontifics. qͦd erat tetragͣmaton. idẽ. unͬ.
lict̾arum. quȩ sunt. ioth. he. uau. eth. idẽ pͥncipium passio¬
nis uite: iste. Acsi dicetur. Ille cuiꝰ iste legalis sacerdos gerit
ꝑsonam. est nob̾ ꝑ passionem auctor & reꝑator inite ꝑ adam
amisse. Uñ: qui astendit suꝑ occasum dominꝰ nom̃ illi. Occa su
enim mortis xp̃c ascñdit. idest tͥumphauit. diabolum ce mor¬
tem dampnando. Sed ocłis stultorum uidetur dampnatꝰ tantũ
& meoiũ sensu crucifixꝰ ut ħo. inquo nulla spes salutis sit. In

Expanded text:
summus sacerdos in lege, in cujus morte qui sanguinemximi fuderant ignoranter, et ob id metuentes ad civitatem refugii se contulerant, absolvebantur, et securi fiebant a metu. Ita Christi morte damnato superbo salus nostra procurata est, quod insinuabat ineffabile nomen Domini, scriptum in lamina aurea summi pontificis, quod erat tetragrammaton, id est quatuor litterarum, quae sunt ioht, he, vau, eth, id est principium passionis vitae iste; ac si diceretur: Ille cujus iste legalis sacerdos gerit personam, est nobis per passionem auctor, et reparator vitae per Adam amissae. Unde: Qui ascendit super occasum Dominus nomen illi . Occasum enim mortis Christus ascendit, id est triumphavit, diabolum et mortem damnando. Sed oculis stultorum videtur damnatus tantum, et in eorum sensu crucifixus ut homo, in quo nulla spes salutis sit. In
Abbreviated transcription (Latin):
ditas significata ꝑ
sabbatum quo requi¬
eutt dominus. & in lege obseruabatur. Tune enim¬
ꝑfecte uacabimus gr̃a maiore refecti & deo pleni. &e scie¬
mus ꝑfecte. quia ip̃e est dens. Ibi uacabumis. & uidebi
ꝑuenire ad regnum euius non est finas: Et uere requi

Expanded text:
ditas significata per Sabbatum quo requievit Dominus, et in lege observabatur. Tunc efecte vacabimus gratia majore referti et Deo pleni. Et sciemus perfecte quia ipse est Deperuenire ad regnum, cuius nullus est finis? CLVI
Abbreviated transcription (Latin):
mortem non uidebit
ineternum. Et est
omne quod uult
facere saluando uł
bilior idest ꝑspica¬
tior omni gladio¬
ancipiti id est om̃i
carnalia uł sp̃ualia.
id est otrniingemo

Expanded text:
mortem non videbit eternum. Iste est omne quod vult facere salvando velbilior, id est perspicacior, omni gladiancipiti, id est omni carnalia et spiritualia, id est in omni ingenio
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ ingredi ꝑfidem &
em. & nequis idest ut non aliquis nostrũ
exemplum. unde penis est nisi caueatis. Gł incidat in id¬
ipsum in crelulitatis exemplum. idest inpenam talem
qualem illi ꝑinc relulitatem mernerunt. Exemplum
autem dicit. ut m̃tem nr̃am illic habeamꝰ. ne similiten
extidamus. Et ut magis terreant. addit. Uiuus enim ce¬
festinare in illam re

Expanded text:
go ingredi, per fidem et e quis, id est ut non aliquis nostrum,exemplum; unde pejus est nisi caveatis. Vel, incidat in idipsum incredulitatis exemplum in poenam talem qualem illi per incredulitatem meruerunt. Exemplum autem dicit, ut mentem nostram illic habeamus, ne similiter excidamus. Et ut magis terreat addit: Vivus enim festinare in illam re
Abbreviated transcription (Latin):
fit. s ũq ñ sit ibi alia sub̾a qm corpꝰͥ si i aliqua sub̾a ẽ. in ip̃o
corpore eẽ iuidr. S econt᷑ cum ip̃m corpꝰ incorruptibłe sit. qi
redarguit carnałe sensũ discipłoꝵ qͥ putaba̾t. xͥ carnẽ sicut
aliam in partes ẽẽ diuidendã & morsib lacerandã. Idõ plu¬
p̾stigiis. uͥ delusione quadã fallunt᷑ ocłi. ut uideant eẽ qd̾ ñ ẽ.
Ad qd illi dict̾ ñ fallit nos iuisꝰ neq fallit᷑. qd̾ eẽt si cred̾etur sic
frangi ut uidr. nͨ illusio ẽ. qr ad utilitatẽ fidĩ ñ ad decept̃õnẽ
sic fit. Alii dict̾ qd̾ ibi sit fractio ñ quidẽ in corꝑe s in ip̃a forma
partes de illo facimꝰ. & qͥdem in sacm̃to sic fit. Itẽ. Unusqͥsꝙ
partẽ suã accipit. ꝑ parces ianducat᷑ & manet integer.
E ccȩ ex his patet qd̾ integrũ & incorruptũ corpꝰr mandu¬

Expanded text:
est, in ipso corpore esse videtur, sed contra, cum ipsum corpus incorruptibile sit, quia t Christus redarguit carnalem sensum discipulorum, qui putabant Christi carnem sicut aliam in partes esse dividendam et morsibus lacerandam. Ideo plupraestigiis, ubi delusione quadam falluntur oculi, ut videant esse quod non est. Ad quod illi dicunt: Non fallit nos visus nec fallitur: quod esset, si crederetur sic frangi, ut videtur; nec illusio est, quia ad utilitatem fidei, non ad deceptionem sic fit. Alii dicunt quod ibi fit fractio, non quidem in corpore, sed in ipsa forma nec partes de illo facimus, et quidem in sacramento sic fit. Item: Unusquisque partem suam accipit, per partes manducatur et manet integer. Ecce ex his patet quod integrum et incorruptum corpus
Abbreviated transcription (Latin):
Alii dicunt qd̾ ibi sit fractio ce nulliꝰ rei. qi nicħ ibi frangit᷑.
Sic̃ enim st̃ ibi accidentia fñ subiecto. sic mirabłit̾ potest
eẽ ibi fractio in accidenti. ł sñ omĩ re q̃ frangat᷑. Magnũ . ii.
& inscrutabłe ẽ istud mistium. Unde ambiꝵ. Qd q̃ris nat᷑e
ordinem in xͥ corpore. cũ p̃t̾ nat᷑am sit ip̃e dm̃ partꝰ ex uir¬
gine: Crede iubemͣ. discutẽ ñ ꝑmittimͣ. Sciendũ ẽ qd̃ licet¬

Expanded text:
icunt quod ibi fit fractio et nullius rei, quia ibi nihil frangitur. Sicut enim sunt ibi accidentia sine subjecto, sic mirabiliter potest ibi esse fractio in accidenti, et sine omni re quae frangatur. Magnum est enim et inscrutabile istud mysterium. Unde Ambrosius: Quid quaeris naturae ordinem in Christi corpore, cum praeter naturam fit ipse Domini partus ex Virgine, crede
Abbreviated transcription (Latin):
mat᷑. & panis in corpꝰ xͥ uiitit᷑. Solet ẽ q̃ri qͣle dedit apłis.
Dicimꝰ. quale tũc erat .i. passibłe ⁊ mortale. Pretẽa q̃ri solet
si ñ ibi substantiał conuĩsio ut qͥb dã placet. s qͦdã locutõns
tropo dicat᷑ tͣnsire ł ꝯu̾ti hoc in illd̃. eo scił ꝙ sub illis acciden¬
tib sumat᷑ sub qͥb erat sub̃a panis ł̃ uimi. qͥd de ip̃a sub̾a pa¬

Expanded text:
itur. Solet etiam quaeri quale dederit apostolis, dicemus quale tunc erat, id est passibile et mortale. Praeterea quaeri solet si non est ibi substantialis conversio uti quibusdam placet, sed quodam locutionis tropo dicatur transire vel converti hoc in illud, eo scilicet quod sub illis accidentibus sumatur, sub quibus erat substantia panis et vini, quod 100 de ipsa sub
Abbreviated transcription (Latin):
tur idest extollatur exoꝑib. Non hoc ideo dicit. quod
oꝑa bona pia cogitatione facta frustrentur. cumdeus reldat
oꝑatur fides bone dĩ
nob̾ id est ex ui natu
re ur̃e quia domim
dei est pure ñ partĩ
ex opib ita ut neqͥs¬
oꝑa ex gr̃a non exoꝑib gr̃a. botnim est gͥ homini ut dͥe
uirib liberi arbitrii sui non p̃sumat. quia ille qui prita¬
uit sine eiꝰ ad uitorio se posse custodire quod dedit. ꝓfectꝰ
in longinqua &e uiuens ꝓdige cuncta consumpsit. & mi¬
seria attritus & inse reũsus. Dixit: surgam & ibo ad patrẽ
meum. Qm cogitationem bonam ñ haberet. nͥ in ip̃am illi
inocculto pater misericordissimꝰ inspirasset. Ideo recte ait
& hec ñ ex sno. sed dei donum est ñ exoꝑib ne forte dicas
ꝓ merui & ideo accepi. Non putes te ꝓmerendo accepisse.¬
qui non ꝓmer̃eris nͥ accepisses. Grã enĩ p̃cessit m̃itũ tuũ. ñ gr̃a
ex m̃ito. s m̃itũ exgr̃a. Nã si gr̃a exm̃ito emisti ñ gͣti actepisti. Dĩa m̃it.¬

Expanded text:
tur, id est extollatur de operibus. Non hoc ideo fecit quod opera bona pia cogitatione facta frustrentur, cum Deus reddat atur fides bona Dei vobis, id est ex vi naturae vestrae, quia donum Dei est pure; non partim ex operibus, ita ut neopera ex gratia, non ex operibus gratia. Bonum est igitur homini ut de viribus liberi arbitrii sui non praesumat, quia ille qui putavit sine ejus adjutorio se posse custodire quod dedit, profectus in longinquam, et vivens prodige cuncta consumpsit, et miseria attritus, et in se reversus dixit: Surgam et ibo ad patrem meum . Quam cogitationem bonam non habet, nisi et ipsam illi in occulto Pater misericordissimus inspirasset. Ideo recte ait: Et hoc non ex vobis, sed Dei donum est, non ex operibus, ne forte dicas: Promerui, et ideo accepi. Non putes te qui non promerereris, nisi accepisses. Gratia praecessit meritum tuum: non gratia ex merito, sed meritum ex gratia. Nam si gratia ex merito; emisti, non gratis accepisti. Pro ni
Abbreviated transcription (Latin):
que p̃destinatio sine p̃scientia ñ potest ẽe. potest autem esse¬
uit. que fuerat ip̃e facturꝰ. Prescire autem potens est etiam
que ip̃e ñ facit. sicut peccata quecumq quia & si sint que¬
dam que ita pectata sunt. ut sint etiam pene pecc̃orum: unde
dictum est trad̾idit eos deus in repbum sensum &e cẽt̾a: non
ibi pccentum dei est sedidicuum᷑. Predestinatio gͥ dei bom̃
est eiꝰq effectus bonus est. Ille itaq oꝑatur hominem bonũ
& casfodit. qui in commutabilit̃ bomis est semꝑq ab illo fie¬
ri &e ꝓfici debemus ei inherentes. ꝓpter quod. Contulerat¬
ropter qđd memo

Expanded text:
edestinatio sine praescientia esse non potest; potest autem essns est etiam quae ipse non facit, sicut quaecunque peccata, quia etsi sint quaedam ita peccata ut sint etiam poenae peccatorum, unde dictum est: Tradidit eos Deus in reprobum sensum : non ibi peccatum Dei est, sed judicium. Praedestinatio igitur Dei in bono est, ejusque effectus bonus est. Ille itaque operatur hominem bonum et custodit qui incommutabiliter bonus est, semperque ab illo fieri et perfici debemus ei inhaerentes. VERS. ropter quod memo
Abbreviated transcription (Latin):
s tanquam seruus cui dispensatio credita e̾. ut tanqͣm alienũ
erogans. nich̃ in de ipe caprat p̃t᷑ cibaria. Alibi tũ &e se dispensa¬
torem dicit apłs. Potest enim ce seruus in filioꝵ nimero ad¬
optatus eandem iem in qua coħedis sortẽ meruit fidelit̃ dis¬
pensare participib suis. hic aũ dispensatõ tał intelligit᷑
ut qͣi seriuus alienuim dispenset unde tp̃e ml capiat. ptͣciba¬
ria. dibi nͦ ut dictum ẽ dispensator dĩ. qui ut filiꝰ minis¬
trat eĩngłium coħedib suis. Ergo simplici corde debemus
oꝑari bonum. Non gͦ debemꝰ idõ ennglizare ut manducemꝰ
s ido manducare ut eũngłizemꝰ. ut cib ñ sit bonmi qd̾ appetit᷑
s necessarium qd̾ adicitur. ut illud impleat᷑. q̃rite pͥmũ regnũ

Expanded text:
sed tanquam servus cui dispensatio credita est, ut tanquam alienum erogans, nihil inde ipse capiat praeter cibaria. Alibi tamen et se dispensatorem dicit Apostolus. Potest enim et servus 90 in filiorum numero adoptatus eamdem rem, in qua cohaeredi sortem meruit, fideliter dispensare participibus suis. Hic autem dispensator talis intelligitur, ut quasi servus alienum dispenset, unde ipse nil capiet prbi vero, ut dictum est, dispensator dicitur, qui ut filius ministrat Evangelium cohaeredibus suis. Ergo simplici corde debemus operari bonum. Non ergo debemus ideo evangelizare, ut manducemus; sed ideo manducare, ut evangelizemus, ut cibus non sit bonum quod appetitur, sed necessarium quod adjicit
Abbreviated transcription (Latin):
adiungit᷑ necessitati. ut
ex dilectione p̃dicem. ha¬
GO. Si aũ inuitꝰ ago. dispen¬
si mercede ñ habeo. aliis
pͥit remuneratioẽm apd̃ dm̃ eiꝰ ei qͣm iuitꝰ fac̾. si aũ uo¬
luntariꝰ fac̾ dignꝰ ẽ mercede qr ꝯsentit dõ. & qd̾ uoluntate¬

Expanded text:
adjungatur necessitati, ut ex dilectione praedicem, ha. Si autem invitus ago, dispensi mercedem non habeo, aliis pit remunerationem apud Deum ejus rei quam invitus facit. Si autem voluntarius facit, dignus est mercede, quia consentit Deo,
Abbreviated transcription (Latin):
tũ. scił fomes pecc̃i. q̃d̾ dr¬
upiscentia. uel. cupiscibilitas. siue lex m̃broꝵ. siue
languor nature. ⁊ aliis nõib. Illa aũ ꝯcupiscentia ł
ꝯcupiscibilitas q̃ dr fomes pecc̃i. ante haptismũ culꝑa ẽ
⁊ pena. post baptismũ aũ pena ẽ ⁊ ñ culpa. q̃ paruulũ
habiłe cupiscere. s ñ ꝯcupiscere facit. adultũ uͦ ⁊̃ ꝯeu
s ut ñ imputetur pecẽm. Hoc ẽ enĩ ñ habere peccm̃. ñ ẽẽ
neat actu. De hac ita ait augtinꝰ Mãnet qͥppe in corpo
nuitur in ꝑficientib ⁊ ꝯtinentib. Quia enĩłu sͥ inuic̃ẽ
uir mulierq miscent᷑. sine libidine ñ ẽ parentũ ꝯcubitꝰ.
ob hoc filioꝵ ex eoꝵ carne nascentiũ. ñ pot̃ sine peccõ ẽe
ꝯceptꝰ. uͥ pecc̃m in paruulos ñ transmittit. ꝓpagatio s¬

Expanded text:
fomes peccati, qui dupiscentia, vel concupiscibilitas, sive lex membrorum, sive languor naturae, et aliis nominibus. Ista aut concupiscentia, vel concupiscibilitas quae dicitur fomes peccati, ante baptismum culpa est et poena; post baptismum autem poena est et non culpa, quod parvulum habilem concupiscere, vel non concupiscere facit. Adultum vero etiamsed ut non imputetur peccatum, hoc est enim non habere peccatum, non esse ereat reatu, et maneat actu. De hac ita ait Augustinus: Manet quippe in corpornuitur in proficientibus et continentibus. Quia enim dum sibi invicem ut filios generent, sine libine non est parentum concubitus; ob hoc filiorum ex eorum carne nascentium non potest sine peccato esse conceptus, ubi peccatum in parvulos non transmittit