comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Debet᷑ etiã si reddita fuerit. qr nullũ dempus¬
ẽ qͣndoimpendenda iã ñ sit. Nec cũ reddit᷑
amittit᷑. s̃ potiꝰ reddendo multiplicat᷑. Ha¬
bendo ent̃ reddit᷑. ñ carendo. Et cũ reddi ñ
possit. nͥ habeat᷑. nec baberi potest. nͥ reddat᷑.
Imino etiã cũ reddit᷑ ab homine. crescit in ho¬
mine. Et canto maior adquirit᷑. qͣnto pluri¬
b reddit᷑. Quomͦ aũ neget᷑ amicis: q̃ debet᷑
u nimicis: S inmicis cauta ĩpendit᷑: ami¬
cis secura rependit᷑: Agit tam̃ qͣntũ potest.
ut abhis etiã quib nmalis bona recͥbuit.
idrecipiat qd ĩpendit. Optamꝰ qͥppe fieri a-¬
micũ quẽ ueracit᷑ diligimꝰ inimicũ qr nõ
eũ diligimꝰ nͥ uelimus bonũ. Qd̃utiq ñ e¬
rit. nͥ amiserit inimiciciaꝵ malũ Non gͦ sic
ĩpendit᷑ caritas ut pecunia. Excepto enĩ d̃
illa ĩperdendo minuit᷑. hec auget᷑. criã illo
int̃ se differt̃ qd pccuniã cui dederimꝰ tt es

Expanded text:
em, etiamsi reddita fuerit, quia nullum est tempus, quando inpendenda iam non sit. nec. cum redditur. amittitur, sed potius reddendo multiplicatur; habendo enim redditur, non carendo. et cum reddi non possit, nisi habeatur. nec haberi potest, nisi reddatur; immo etiam, cum redditur ab homine, crescit in homine et tanto maior adquiritur, quanto plurius redditur. quo modo autem negatur amicis. quae debetur et inimicis? sed inimicis cauta inpenditur, amicis secura rependitur. agit tamen, quantum potest, ut ab his etiam, quibus pro malis bona retribuet, id recipiat, quod inpendit. optamus quippe fieri amicum, quem ueraciter diligimus inimicum, quia non eum diligimus, nisi uelimus bonum; quod utique non erit, nisi amiserit inimicitiarum malum. Non ergo sic inpenditur caritas ut pecunia. excepto eniiu. quod illa inpendendo minuitur, haec augetur. etiam illo inter se differunt, quod pecuniam cui dederimus, tunc ei
Abbreviated transcription (Latin):
lia inordine uite huiꝰ tanquã in uia.
ne nom̃ dñi ⁊ doct᷑na blasphemet᷑. Et
hoc ñ solũ ꝓpt̃ irã ut effugiamꝰ offen¬
sionẽ hominũ: s etiã ꝓpt̃ conscienciã.
ut ñ simulate quasi ad ocłos hominuo
ista faciamꝰ. s pura dilectioniᷤ coniscien¬
cia ꝓpt̃ d̾m qͥ om̃s homineᷤs uult saluoᷤ¬

Expanded text:
ia in ordine vitae hujus tanquam in via, ne nomen Dei et doctrina blasphemetur. Et hoc non solum propter iram, ut effugiamus offensionem hominum; sed etiam propter conscientiam, ut non simulate, quasi ad oculos hominum ista faciamus, sed pura dilectionis conscientia propter Deum, qui omnes homines vult salvo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̃ ꝑũsitatẽ ppłi. Et de ppło isrł dicit
d̾s. Decl eis regẽ in ira mea. Iniustum
enĩ ñ ẽ ut ĩpbis accipientib nocendi
potestatẽ bonoꝵ patiencia ꝓbet᷑ ⁊ ma-¬
loꝵ iniquitas puniat᷑. Nã ꝑ potestatẽ
diabolo datã ⁊ iob ꝓbatꝰ ĩ ut uistꝰ ap¬
pareret:⁊ petrus temptatꝰ ne de sẽ
meret:⁊ paulꝰ colaphuatꝰ. ne se extolie¬
ret: ⁊ uidas dãpnatꝰ. ut se suspenderet.
Cũ gͦ ꝑpotestatẽ quã diabolo dedit.om¬
que ipsius diaboli fuit. e reddetur in fine

Expanded text:
peruersitatem populi. et de populo Israhel dicit deus: dedi eis regem in ira mea. iniustum enim non est, ut improbis accipientibus nocendi potestatem bonorum patientia probetur et malorum iniquitas puniatur. nam per potestatem diabolo datam et Iob probatus est, ut iustus adpareret, et Petrus temptatus, ne de se praesumeret, et Paulus colaphizatus, ne se extolleret, et ludas damnatus, ut se suspenderet. - cum ergo per potestatem, quam diabolo dedit, omquae ipsius diaboli fuit, ei reddetur in fine
Abbreviated transcription (Latin):
tice cõ mini amalis. Nã hominũ iniguitatẽ¬
tudi etiã apłs paulus ñ cantũ iudicio futuro.
uerũetiã de p̃sentib ur̃is scłarib pote
inqͥt anima potestatib sublimiorib¬
o subdita sit. N on ẽ enĩ potestas nͥ adeo.
Que aũ st̃ ad̾o: ordinata st̃. Qua ppt̃ qui¬

Expanded text:
timemini a malis. nam hominum iniquitatetimemini a malis. nam hominum iniquitatem etiam apostolus Paulus non tantum de iudicio futuro uerum etiam de praesentibus uestris securibus tenis, inquit, anima potestatibus sublimioribus subdita sit: non est enim potestas, nisi a Deo; quae autem sunt, a Deo ordinatae s
Abbreviated transcription (Latin):
ilos: Ablaturꝰ ẽ suꝑflua tua: rasurus
qͥ cqͥdrelicturꝰ es. Tollat qͥcqͥd ꝑmane¬
bit. si potest. Qdtulit potens nocens:
Qͥdmagnũ tulit: Qd̾ fur. qd̾ effractor ut
multũ seuiat. qd̾ latro. Si⁊ ad ipsum
corpꝰ occidendũ ꝑmissus fuerit᷑ qͥd tol¬
lit nͥ qd̾ latro: Honoraui cũ dii. latro
Iã qualiscũq latro. homo ẽ. Qd̃ febͥs.
qd̾ scorpiꝰ. qͦd fungus malꝰ. Ista tota po¬
tencia seuientiũ ẽ. facere qd̃ fungus.
Manducant homines fungũ malũ ⁊ mo¬
riunt᷑ Ecce in qua fragilitate ẽ uita
bumana. Quã quandoq relicturuᷤ es:
noli ꝓ illa sic pugnare. ut cu relinquars.
s ⁊ głificari. Contẽpni. s etia meraltari.
¶ori. s etiã resuirgere. Opus ce t̃ret. mer¬
cedẽ ude. Quare uis ꝑuenire delicatꝰ¬
t adcã rẽ ad quã ñ ꝑducit nisi labor:
ũ sio nr̃a. cuiꝰ ministerio scueritaᷤ temꝑat᷑
gi ⁊ur̃a. Non uobiᷤᷤ displiceat qd̾ rogami¬
li ni abonis. qr nec nobis displicet qd̃ time

Expanded text:
it: ablaturus est superflua tua, rasurus quidquid relicturus es. Tollat quidquid permanebit, si potest. Quid tulit potens nocens? quid magnum tulit? Quod fur, quod effractor; ut multum saeviat, quod latro. Si et ad ipsum corpus occidendum permissus fuerit, quid tollit nisi quod latro? Honoravi, cum dixi, Latro. Nam qualiscumque latro, homo est. Quod febris, quod scorpius, quod fungus malus. Ista tota potentia saevientium est, facere quod fungus. Manducant homines fungum malum, et moriuntur. Ecce in qua fragilitate est vita humana: quam quandoque relicturus es, noli pro illa sic pugnare, ut tu relinquaris.sed et glorificari; contemni, sed etiam exaltari; mori, sed etiam resurgere. Opus te terret, mercedem vide. Quare vis pervenire delicatus ad eam rem, ad quam non perducit nisi labor? sio nostra, cuius ministerio seueritas temperatur et uestra. non uobis displiceat, quod rogamini a bonis, quia nec bonis displicet, quod
Abbreviated transcription (Latin):
noui a siaemo scit niss ipse. id̾o pa-¬
ter neiut hoc nom̃ a quo ẽ inseꝑabilis
filiꝰ. Sicut gͦ seit ⁊ pat᷑. qd̾ nemoscire
dicts ẽ nͥ filius. qr inseꝑabiles sc̃. si:
etiã si dictum esset sol sapienti patri.
simulintelligi deberet ⁊ siliꝰ: qr inseꝑa¬
bilesst. Cũ gͦ ñ sit dictum sol sapien¬
q patri .s soli sapienti do̾: ⁊ d̾s unus sic
iꝯsatͥnitas.: multo facilior nob̾ẽ solutio¬
huiꝰ questionsᷤ : ut sic intelligamꝰ solũ
d̾m sapientẽ. sicut intelleximꝰ solũ po¬
tentẽ. id ẽpatrẽ ⁊ filiũ.⁊ sp̃m sc̃m. quiẽ

Expanded text:
emo scit nisi ipse ; ideo Pater nescit hoc nomen, a quo est inseparabilis Filius? Sicut ergo scit et Pater quod nemo scire dictus est nisi Filius, quia inseparabiles sunt: sic etiam si dictum esset, Soli sapienti Patri; simul intelligi deberet et Filius, quia inseparabiles sunt. Cum vero non sit dictum, Soli sapienti Patri; sed Soli sapienti Deo; et Deus unus sit ipsa Trinitas: multo est facilior nobis hujus solutio quaestionis; ut sic intelligamus solum Deum sapientem, sicut intelleximus solum pote
Abbreviated transcription (Latin):
patiẽ adorabs. ⁊ iliplus serues. ut seruire
ꝑmitterem᷑ slio. pluꝰ tam̃ patͥ. tanquã
maiori. mis aũ filio. tanquã minorideo:
s dictunxẽ. dñm dm̃ tuũ adorabil ⁊ illi sol
serine s: sobscilicet om̃ipotenti. soli sapien¬
t dout ups epelłemini. qͥ nolentes acciꝑe
unũ solux d̾m. patrẽ. ⁊ filiũ ⁊ sp̃m scm:¬
ũos miorẽ unũ. minorẽ alterũ dicitiꝰ : ⁊

Expanded text:
illi plus servies; ut servire permitteremur et Filio, plus tamen Patri tanquam majori, minus autem Filio tanquam minori Deo: sed dictum est, Dominum Deum tuum adorabis, et illi soli servies ; soli scilicet omnipotenti, soli sapienti Deo; ut vos repelleremini, qui nolentes accipere unum solum Deum Patrem et Filium et Spiritumdominos, majorem unum, minorem alterum dicitis: et
Abbreviated transcription (Latin):
suo. Particłam gͦ istam ciutatis ierłi
captiuã teneri inbaby loma ꝓ peccato:
incipere aũ iñ exire pͥus corde ꝑ confessi¬
onẽ iniqͥtatis. ⁊ caritatẽ iusticie: deinde
postea infine scħ etiã corpore seꝑandã.¬

Expanded text:
suo: particulam ergo istam civitatis Jerusalem captivam teneri in Babylonia pro peccato, incipere autem inde exire prius corde per confessionem iniquitatis et charitatem justitiae, deinde postea in fine saeculi etiam corpore separa
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ueniet ad dãpnationẽ. Dicit᷑ enĩ uidi¬
ciũ ꝓ dampnatione sicut dicit apłs. Qͥ
ñ manducat manducantẽ ñ udicet. id
ẽ ñ de illo male eristimet. Et dñs dicit. No¬
lite iudicare. ne iuidicet᷑ de uob̾. Non enĩ
tollit nob̾intelligenciã iudicandi. cũ⁊
ꝓpħadicat. Si uere iusticiã diligitiᷤsᷤ recta
iudicate filii hominũ: ⁊ ipse dñs dicat. no¬
lite iudicare ꝑsonalit̾. s iustũ uidiciũ ui¬
dicate. S illo loco ubi uetat iudicare illud
ãmonet ne dãpnemꝰ aliquẽ tiuꝰ cogitatio
nob̾ ñ aꝑta ẽ uł nescimꝰ qualis postea sit
nib regenerati ᷤᷤ ⁊ pie uiuentib loqueret᷑
apłs dicens. tu qͥs es qͥuidices alienũ ser¬
uũ. suo dño stat. aut cadit: continuota¬
̃ resperit ad p̃destinatoᷤs. ⁊ ait. Stabit
aũ. Et ne hoc s arrogarent potest enĩ
ranciã qͥ statuere potens ẽ eoꝰ qͥstant ut
ꝑseuerantissime stent. uł rescituere qͥ ce

Expanded text:
. dicitur enim iudicium pro damnatione, sicut dicit apostolus: qui non manducat, manducantem non iudicet, id est, non de illo mala existimet. et dominus dicit: nolite iudicare, ne iudicetur de uobis. non enim tollit nobis intellegentiam iudicandi, cum et propheta dicat: si uere iustitiam diligitis, recta iudicate, filii hominum, et ipse dominus dicat: nolite iudicare personaliter, sed iustum iudicium iudicate. sed illo loco, ubi uetat iudicare, illud admonet, ne damnemus aliquem, cuius uel cogitatio nobis non aperta est uel nescimus, qualis postea sit nibus regeneratis et pie viventibus loqueretur Apostolus dicens: Tu quis es qui judicas alienum servum, suo domino stat aut cadit, continuo tamen respexit ad praedestinatos et ait: Stabit autem. Et ne hoc sibi arrogarent, potest enim, rantiam, qui statuere potens est eos qui stant, ut perseverantissime stent, vel restituere illos
Abbreviated transcription (Latin):
di alim̃tis demꝑabant. Q manducat
inqͥt ñ manducantẽ ñ sꝑnat. Et qͥ ñ
manducat. manducantẽ ñ uidicet.
Ibi etiã ait. Tuqͥs es qͥuidicas alienuo
seruũ: Dno suo stat. aut cadit. Deta¬
lib enĩ reb q̃posst̃ bone animo ⁊ sim
plici fieri. qͣmius etiã possint ñ bo
no: uolebant illi cũ homines essent
in occulta cordis ferre sentenciã de qͥb
solus d̾s iudicat. Ad hoc ꝑtinet etiam
illud qd̃ alio loco dicit. Nolite añ tẽ¬
pus qͥoquã iudicare: qͦadusq ueniat

Expanded text:
i alimentis temperabant: Qui manducat, inquit, non manducantem non spernat; et qui non manducat, manducantem non judicet. Ibi etiam ait: Tu quis es, qui judices alienum servum? domino suo stat, aut cadit . De talibus enim rebus quae possunt bono et splici fieri, quamvis possint etiam non bono, volebant illi, cum homines essent, in occus Deus solus judicat. Ad hoc pertinet etiam illud quod alio loco dicit: Nolite ante tempus quidquam judicare, quoad usque veniat
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Extranr̃i. Iocutio ẽ in scͥpturis usita¬
tissima. si quis adũtat qͦd ibi maxi¬
UII. me apparet. ubi etiam ꝓpriũ nom̃
expͥmitur. ut eumdem esse de quo
dicitur dubitari non possit: qualiᷤ
ẽ illa in pentateuco multis locin.
p̃cepit dñs moysi. Non dixit qͦd usi¬
tatum ẽ in locutionib nr̃is. ⁊ fecit
moyses sicut p̃cepit ei dñs: sed fecit
moyses sicut p̃cepit dñs moysi: qͣsi
alius sit moyses cui p̃cepit.⁊ alius
moyses qui fecit. cum idem ipse
sit. Cales locutiones in nouo cesta¬
mento difficillime repperiuntur.

Expanded text:
ecti, locutio est in Scripturis usitatissima, si quis advertat: quod ibi maxime apparet, ubi etiam proprium nomen exprimitur, ut eumdem esse de quo dicitur, dubitari omnino non possit. Qualis et illa in Pentateucho multis locis ipraecepit Dominus Moysi . Non dixit quod usitatum est in locutionibus nostris, Et fecit Moyses sicut praecepit ei Dominus; sed, Fecit Moyses sicut praecepit Dominus Moysi; quasi alius sit Moyses cui praecepit, et alius Moyses qui fecit, cum idem ipse sit. Tales locutiones in Novo Testamento difficillime reperiuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
ex resurrectione morcuoruoi. Scdm̃
hanc gͦ p̃destinationem etiam clari-¬
ficatus ẽ anquã mundus eẽt ut eẽt
claritas eius ex resurrectione mortu¬
oꝵ. aput patrem. ad cuiꝰ dexteram

Expanded text:
ex resurrectione mortuorum . Secundum hanc ergo praedestinationem etiam clarificatus est antequam mundus esset, ut esset claritas ejus ex resurrectione mortuorum apud Patrem, ad cujus dexteram
Abbreviated transcription (Latin):
inueniat se ipsum. fidelis inquã
qui in eo ueram naturam credit
⁊ confitetur humanam. id ẽ nostram
qͣmuis singłarit̃ suscipiente d̾o ũbo
in unicum filiũ sublimatam:ita ut
qui suscepit ⁊ qd̃ suscepit. una esset
in tͥnitate ꝑsona. Neq enĩ homine
assumpto quat̾nitas facta ẽ. s tͥni-¬
tas mansit. assumptione illa inef
chei: nec hominẽ tantum. sic̃ ħeriei
fotinianiꝰ nec ita hominẽ ut aliqͥd
minꝰ habeat qͦd ad humanam natu¬
ram ꝑtinere certum ẽ. siue animã.
siue in ipsa anima m̃tem rationa¬
lem. siue carnem ñ de femina sũp¬
tam. s fact̾am de ũbo in carnẽ con-¬
ũso atq mutato: q̃ omnia tͥa fal

Expanded text:
inveniat et seipsum. Fidelis, inquam, inveniat et seipsum. Fidelis, inquam, qui in eo veram naturam credit et confitetur humanam, id est, nostram, quamvis singulariter, suscipiente Deo Verbo, in unicum Dei Filium sublimatam, ita ut qui suscepit et quod suscepit, una esset in Trinitate persona. Neque enim homine assumpto quaternitas facta est, sed Trinitas mansit, assumptione illa ineffchaei; nec hominem tantum, sicut haeretici Photiniani; nec ita homine, ut aliquid minus habeat, quod ad humanam naturam pertinere certum est, sive animam, sive in ipsa anima mentem rationalem, sive carnem non de femina sumptam, sed factam de Verbo in carnem converso a
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃m unicum di filium. unũ dñm
Quisqͥs in capite nr̃o p̃cedentia me¬
rita singularis illius gn̾ationis
inuenerit: ipse in nob̾ menbͥs eius
p̃cedentia merita multiplicate
regñationis inquirat. Neq emor
recͥbuta ẽ ap̃o illa gn̾atio. s tͥbuta:
ut alienus ab om̃i obligatione pec¬
cati de sp̃u ⁊ uirgine nasceretur.
Sic ⁊ nob̾ ut ex aqua ⁊ spũ renascerem᷑
ñ retͥbutum ẽ ꝓ aliquo merito sed
gratis tͥbutum. Et si nos ad regene¬
rationis lauacrũ fides duxit: non
id̾o putare debemꝰ pͥores nos dedis¬
se aliquid. ut retͥbueret᷑ nob̃ regña¬
tio salutaris. Ille qͥppe nos fecit
c̃dere in ap̃m: qui nob̃ fecit in queo
c̃deremus ap̃m. Ille facit in homini¬
b pͥncipium fidei. ⁊ ꝑfectionem in
iħui: qui fecit hominẽ pͥncipẽ fidi.
⁊ ꝑfeccorem iħm. Sic enim ẽ appel¬
latus in epła que ẽ ad hebreoc.¬
ullum ẽ illustrius p̃destinati¬
onis exemplũ: quã ipse mediator.
re b̃n atcendat ipsum: atq in illo

Expanded text:
rum, unicum Dei Filium, unum Dominum. Quisquis in capite nostro praecedentia merita singularis illius generationis invenerit, ipse in nobis membris ejus praecedentia merita multiplicatae regenerationis inquirat. Neque enim retributa est Christo illa generatio, sed tributa, ut alienus ab omni obligatione peccati, de Spiritu et Virgine nasceretur. Sic et nobis ut ex aqua et Spiritu renasceremur, non retributum est pro aliquo merito, sed gratis tributum: et si nos ad lavacrum regenerationis fides duxit, non ideo putare debemus, priores nos dedisse aliquid, ut retribueretur nobis regeneratio salutaris; ille quippe nos fecit credere in Christum, qui nobis fecit in quem credimus Christum; ille facit in hominibus principium fidei et perfectionem in Jesum, qui fecit hominem principem fidei et perfectorem Jesum: sic enim est appellatusullum est illustrius praedestinationis exemplum, quam ipse Mediator. lligere, attendat ipsum, atque in illo
Abbreviated transcription (Latin):
deo patre sine ullo inicio tempo¬
ris: eumdemq hominem uerum.
natum de homine matre certa ple-¬
nitudine temporis: nec eiꝰ huma¬
nitatem qua maior ẽ pater. minu¬
ere aliquid eius diuinitati q̃ eqͣli
ẽ patri. Hoc aũ utrumq unus est
ego ⁊ pat̾ unum sumꝰ: ⁊ scđm ho¬
minẽ uerissime dixit. pat̃ maior
me ẽ. Qui gͦ hunc fecit ex semi¬
ne dauid hominẽ uistum qͥ ñqm
esset inuistus. sine ullo merito
p̃cedentis uoluntatis eius: ipse ex inui¬
stis facit iustos sine ullo merito p̾ce¬
dentis uoluntatis ipsoꝵ: ut ille caput.
hii m̃bra sint eius. Qui gͦ fecit illũ
hominẽ sine ullis p̃cedentib meritis¬
eius nullum qd̾ ei dimit ceretur uel
origine trahere. uł uoluntate ꝑpetra¬
re peccatum: ipse nullis eoꝵ p̃ceden¬
tib meritis facit ẽdentes in eũ quib
dimittat om̃e peccatum. Qui fecit
illum taleo ut ñqͣm habuerit habi¬
turusq sit uoluntatem malã: ipse fa¬
cit in m̃bris eius exmala uoluntate

Expanded text:
Deo Patre sine ullo initio temporis, eumdemque hominem verum, natum de matre homine certa plenitudine temporis; nec ejus humanitatem, qua major est Pater, minuere aliquid ejus naturae, qua aequalis est Patri. Hoc autem utrumque unus est Ego et Pater unum sumus : et secundum hominem verissime dixit, Pater major me est . Qui ergo hunc fecit ex semine David hominem justum, qui nunquam esset injustus sine ullo merito praecedentis voluntatis ejus; ipse ex injustis facit justos, sine ullo merito praecedentis voluntatis ipsorum, ut ille caput, hi membra sint ejus. Qui ergo fecit illum hominem, sine ullis ejus praecedentibus meritis, nullum quod ei dimitteretur, vel origine trahere, vel voluntate perpetrare peccatum; ipse nullis eorum praecedentibus meritis facit credentes in eum, quibus dimittat omne peccatum: qui fecit illum talem, ut nunquam habuerit habiturusque sit voluntatem malam; ipse facit in membris ejus ex mala voluntate
Abbreviated transcription (Latin):
ctum ẽ ut nullum haberet ille pecca¬
tum. Hec se ds ẽẽ facturum ꝓfec̾to
p̃sciuit. Ipsa ẽ gͥ p̃destinatio scõꝵ: q̃¬
in scõ scõꝵ marime claruit. Quam
negare quis potest recte intelligen¬
tium eloquia ueritatis: Nam ⁊
factus ẽ dĩ filius: p̃destinatũ ẽẽ
didicimus. Clamat doctor genti¬

Expanded text:
ctum est ut nullum haberet ille peccactum est ut nullum haberet ille peccatum. Haec se Deus esse facturum profecto praescivit. Ipsa est igitur praedestinatio sin Sancto sanctorum maxime claruit: quam negare quis potest recte intelligentium eloquia veritatis? Nam etfactus est Dei Filius, praedestinatum esse didicimus. Clamat Doctor Genti
Abbreviated transcription (Latin):
Est etiam p̃clarissimum lum̃ p̃desti¬
nationis ⁊ gr̃e ipse saluator: ipse medi
tatem ꝑsone assumptꝰ filius di unige¬
nitꝰ eẽt: unde hoc meruit: Q d̾ euis bo¬
num qualecumq p̃cessit: ut ad hanc
ineffabilem excellenciam ꝑueniret:
Faciente ac suscipiente ũbo ipse homo
ex quo esse cepit. filius di unicus esse ce¬
pit: filium di unicum femina illa gr̃a¬
plena concepit. De sp̃u sc̃o ex maria
uirgine di filius. dl unicus natus est:
ñcarnis cupidine. s solo d̾i munere.
Libera in illo uoluntas erat: ac tan¬
tõmagis erat. qntomagis seruire pec¬
cato ñ poterat. Apparcat itaq nobis
in nr̃o capite ipse fons gr̃e: unde scd̃m
uniusciuiusq m̃suram se ꝑ cunc̾ta etꝰ¬
eius m̃bra diffundit. Ea gr̃a fit ab
Finicio fidei sue homo quicumq xp̃ia¬
nus: qua gr̃a ille homo ab micio suo¬
factus ẽ xp̃s. De ipso sp̃u ⁊ hic renatꝰ.
de quo ille ẽ natus. Fodem sp̃u fit in
nobis remissio peccatoꝵ: quo sp̃u fa¬

Expanded text:
Est etiam praeclarissimum lumen praedestinationis et gratiae ipse salvator, ipse mediatatem personae assumptus Filius Dei unigenitus esset; unde hoc meruit? quod ejus bonum qualecunque praecessit, ut ad hanc ineffabilem excellentiam perveniret? Faciente ac suscipiente Verbo, ipse homo, ex quo esse coepit, Filius Dei unicus esse coepit. Filium Dei unicum femina illa gratia concepit. De Spiritu sancto et virgine Maria Dei Filius unicus natus est; non carnis cupidine, sed solo Dei munere. Libera in illo voluntas erat, ac tanto magis erat, quanto magis servire peccato non poterat. Apparet itaque nobis in nostro capite ipse fons gratiae, unde secundum uniuscujusque mensuram se per cuncta ejus membra diffundit. Ea gratia fit ab initio fidei suae homo quicunque Christianus, qua gratia homo ifactus est Christus: de ipso Spiritu et hic renatus, de quo est ille natus; eodem Spiritu fit in nobis remissio peccatorum, quo Spiritu fa
Abbreviated transcription (Latin):
Iscdin sp̃m scĩficationis ex resurre¬
Ictione mortuoꝵ. Predestinatus
ẽ gͦ iħs. ut qui futuruᷤᷤ erat scdm
carnem filsꝰ dauid: esset tam̃ in
uirgine maria. Ipsa ẽ in effabili¬
ter illa facta hominis a d̾o ũbo
susceptio singularis: ut filius
di ⁊ filiꝰ hominis. simul ⁊ filius
hominis ꝓpt̃ susceptum homi¬
nem. ⁊ filius di ꝓpt̃ suscipientẽ
unigenitum dm̃ ueracit᷑ ⁊ ꝓprie
diceretur. ne ñ trinitas s quater¬
nitas c̃deretur. Predestinata ẽ
ista nature humane tanta tã
q celsa ⁊ summa subuectio. ut ¶Lx li
quo atcolleret᷑ alciꝰ ñ haberet:
sicut. ꝓ nob̾ ipsa diuinitas. qusq ꝑ seuerar
se deponeret humiliꝰ ñ habuit. ce.¬
quã suscepta natura hominis
cũ infirmitate carnis usq ad
mortem crucis. Sicut gͦ p̃destinatꝰ
ẽ ille unꝰ ut caput nr̃m eẽt: ita mul¬
ti p̃destinati sumꝰ. ut m̃bra eius es¬
semus. Humana hic merita con

Expanded text:
itum sanctificationis ex resurrectione mortuorum . Praedestinatus est ergo Jesus, ut qui futurus erat secundum carnem filius David, esset tamen invirgine Maria. Ipsa est illa ineffabiliter facta hominis a Deo Verbo susceptio singularis, ut Filius Dei et filius hominis simul, filius hominis propter susceptum hominem, et Filius Dei propter suscipientem unigenitum Deum veraciter et proprie diceretur; ne non trinitas, sed quaternitas crederetur. Praedestinata est ista naturae humanae tanta et m celquo attolleretur altius, non haberet: sicut pro nobis ipsa divinitas quo usque se deponeret humilius, non habuit, quam suscepta natura hominis cum infirmitate carnis usque ad mortem crucis. Sicut ergo praedestinatus est ille unus, ut caput nostrum esset: ita multi praedestinati sumus, ut membra ejus ess
Abbreviated transcription (Latin):
angłii babui pͥusquã mundꝰ esset aput te.¬
od̾m ioħ intelligamꝰ p̃destinationẽ claritatis.
humane q̃ in illo ẽ nature. ex morta¬
li ĩmortalis aput patrem future:⁊
hoc iam p̃destinando factum fuisse
anteqͣm mundus esset. qͦd in mundo
etiam suo tempore fieret. Si enim de
nobis dixit apłs. sicut elegit no ᷤᷤ in ipso
ante mundi constitutionẽ: cur abhor¬
rere putatur a uero. si timc pater
caput nr̃m glificauit. qͣndo nos in
ipso ut m̃bra eius essemꝰ elegitꝰ Sic
enim no ᷤ electi. quomͦ ipse clarifica¬

Expanded text:
mundus esset apud te, intelligamus praedestinationem claritatis humanae quae in illo est naturae, ex mortali immortalis apud Patrem futurae; et hoc jam praedestinando factum fuisse antequam mundus esset, quod in mundo etiam, si toto tempore fieret. Si enim de nobis dixit Apostolus: Sicut elegit nos in ipso ante mundi constitutionem , cur abhorrere putatur a vero, si tunc Pater caput nostrum glorificavit, quando nos in ipso, ut membra ejus essemus, elegit? Sic enim nos electi, quomodo ipse clarifica
Abbreviated transcription (Latin):
uiderunt ⁊ p̃dicauert̃. Qui erat. fa¬
ctus ẽ. Quid erat: Qͥd ẽ factus:
Nerbum erat: caro factus ẽ: filius
dei erat: filius hominis fac̾tus est:
d̾s erat: homo fac̾tus ẽ. Suscepit hu¬
manitatem ñ amisit diuinitatemꝰ
factus ẽ humilis. mansit sublimiᷤ:¬
natus ẽ homo. ñ destitit esse deus.
Qui factiis ẽ ei ex semine dauid scd̃m
carnem. Et si enĩ in quibusdam
slatinis exemplarib ñ legit᷑ fac̾tus.
s natus ex semine dauid. cum g̃ca
fact̾us habeant: unde ñ ad ũbum.
sed ad sentenciam tͣnsferre uoluit.
dicendo natum latinus interpres:
tam̃ ap̃m ex semine dauid esse secũ¬
dum carnẽ omniũ libroꝵ atq lin-¬
guaꝵ concordat auctoritas

Expanded text:
iderunt et praedicaverunt, qui erat, factus est; qui erat, quid factus est? Verbum erat, caro factus est; FiliDei erat, filius hominis factus est; Deus erat, homo factus est; suscepit humanitatem, non amisit divinitatem; factus est humilis, mansit sublimiaeus . . . destitit esse Deus. Qui factus est ei ex semine David secundum carnem. Et si enim in quibusdam latinis exemplaribus non legitur: factus, sed natus ex semine Dauid, cum graeca factus habeant, unde non ad uerbum, sed ad sententiam transferre uoluit dicendo "n at u m" latinus interpres, tamen Christum ex semine Dauid esse secundum carnem, omnium librorum atque linguarum concordat auctoritas
Abbreviated transcription (Latin):
monet eos ipse dñs ex ꝓpħia eiusdẽ
dauid: querens ab eis. quid eis uide¬
retur de xp̃o. cuius eum dicerent esse¬
filium. Qui cum respondissent da¬
uid. ne hoc solum ut dixi putaret᷑.¬
⁊ non respicerent ademmanuhel.
qd̾ ẽ int̾pretatum nobiscum deus.

Expanded text:
monet eos ipse dominus ex prophetia eiusdem Dauid quaerens ab eis, quid eis uideretur de'" Christo. cuius eum esse dicerent filium. qui cum respondissent: Dauid, ne hoc solum, ut dixi. putaretur et non respicerent ad Emmanuhel, quod est interpretatum "nobiscum deus,"
Abbreviated transcription (Latin):
men ꝓprium nomen ẽ illi quomͦ
moyses ꝓprio nomine appellatus
ẽ. quomͦ helẏas. quomͦ abraham:
Quomͦ si dicatur ꝓpħa. quomͦ si di¬
catur sacerdos: sic ap̃c comm̃dat᷑.
unus. in quo esset redemptio tociꝰ
turus a ppło iudeoꝵ. Et qr humi¬
lis uenit non ẽ agnitus: qr lapis¬
apłi. latine missi appellant᷑. hereses¬

Expanded text:
men proprium nomen est illi. Quomodo Moyses proprio nomine appellatus est, quomodo Elias, quomodo Abraham; Quomodo si dicatur propheta, quomodo si dicatur sacerdos; sic Christus commendatur unctus, in quo esset redemptio totius turus a populo Judaeorum; et quia humilis venit, non est agnitus; qoli, latine missi appellantur
Abbreviated transcription (Latin):
escit sp̃s m̃s: Suꝑ humilẽ ⁊ quie¬
tum. ⁊ trem̃tem ũba mea. Id̾o al¬
tus habitat in humili: ut humi¬
lem exaltet. Excelsus ẽ dñs ⁊ hu-
ge cognoscit. Humilia te. ⁊ pro¬
pinquat tͥ: extolle te.⁊ recedit
confessio bernaculo tuo pre pauperibus¬
num . Uiiaccipiantur ꝑsone diuitũ. aut p̃
ignobilib nobiles: qͣndo potius
infirmamnundi elegisti ut confun¬
deres forcia:. ⁊ ignobilia huiꝰ mun¬
di elegisti.⁊ contemptibiliora. et
ea que ñ sunt tanqͣm sint ÷ ut q̃
sunt euacuares. Et tam̃ idẽ ipse
paulꝰ ꝓconsul ꝑ eius miliciam
debellata suꝑbia sub lene iugũ e¬

Expanded text:
escet spiritus meus? Super humilem, et quietum, et trementem verba mea . Ideo altus habitat in humili, ut humilem exaltet. Excelsus enim est Dominge cognoscit . Humilia te, et propinquabit tibi: extolle te, et recedetbernaculo tuo prae pauperibus accipiantur personae diuitum aut prae ignobilibus nobiles, quando potius infirma mundi elegisti, ut confunderes fortia, et ignobilia huius mundi elegisti et contemtibilia et ea quae non sunt, tamquam sint, ut ea quae sunt euacuares. et tamen idem ipsePaulus pro consule per eius militiam debellata superbia sub lene iugum
Abbreviated transcription (Latin):
Et sequit᷑. qui ñ sum dignꝰ uocari
apłs. Quare: Quia fui saulus.
Quid ẽ fui saulꝰ: Ipse dicat. Quia
ꝑsecutꝰ sum inquit eccłiam dei
S gr̃a cłi ait sum id qͦd sũ. Abstulit
s omnẽ gͣnditatem suã. Minimꝰ
iam in se: gͣndis in xp̃o.¬
sauile. Recordamini enĩ qui nos¬
tis litteras der: quis erat saul Rex
pessimꝰ: ꝑsecutor sci serui d̾i dauid.
Et ipse si meministis: de tͥbu benia¬
min. Inde iste saulus ducto secũ
tramite seiuendi: s in seuicia nõ
ꝑmansurus. Postea si saulꝰasaule.
paulus undes Saulus a rege se¬
uo: cum suꝑbꝰ. cum seuiens. cuo
cedes anhelans. Paulus aũ unde:
Paulus. qr modicus. Paulꝰ. humili¬
tatis nomen ẽ. Paulꝰ postea quam
adduc̾tus ẽ ad magistrum qui ait.
Discite a me. qr mitis suo. ⁊ humiliᷤ
corde. Inde paulꝰ. Tisum latine lo¬
cutionis aduertite. qr paulũ mo¬
dicum dicit᷑. Paulopꝰ uidebo te.
paulum hic expecta: id ẽ. pꝰ modi¬
cum uidebo te. modicũ hic expecta.

Expanded text:
Et sequitur: Qui non sum dignus vocari apostolus. Quare? Quia fui Saulus. Quid est, fui Saulus? Ipse dicat: Quia persecutus sum, inquit, Ecclesiam Dei; sed gratia Dei, ait, sum id quod sum . Abstulit sibi omnem granditatem suam; minimus jam in se, grandis in ChriSaüle. Recordamini enim qui nostis Litteras Dei, quis erat Saül. Rex pessimus, persecutor sancti servi Dei David: et ipse, si meministis, de tribu Benjamin. Inde iste Saulus, ducto secum tramite saeviendi, sed in saevitia non permansurus. Postea, si Saulus a Saüle, Paulus unde? Saulus a rege saevo, cum superbus, cum saeviens, cum caedes anhelans: Paulus autem unde? Paulus, quia modicus. Paulus humilitatis nomen est. Paulus, posteaquam adductus est ad Magistrum, qui ait, Discite a me quoniam mitis sum, et humilis corde. Inde Paulus. Usum latinae locutionis advertite: quia paulum, modicum dicitur. Paulo post videbo te, paulum hic exspecta; id est, Post modicum videbo te, modicum hic exspecta.
Abbreviated transcription (Latin):
his qui scd̃m ꝓpositum uocati st̃¬
sc̃i. Quos enim p̾sciuit.⁊ p̃destina¬
uit conformes fieri imaginis filii
eius: ut sit ipse pͥmogenitus in
multis fr̃ib. Quos aũ p̃destina¬
uit: illos ⁊ uocauit. Nisi forte ip¬
sum p̃destinatum dicere formida¬
bimus: qr de nob̃ cantum ut efficia ¶ Ecit¬
mur conformes imaginis eus hoc etati¬
dixisse uidetur apłs. Quasi uero
quisqͣm regulam fidelit intuens.
filium di negaturus ẽ p̃destinatũ:
qui eum hominem negare ñ potest.
Recte qͥppe dicitur ñ p̃destinatus:
scd̾m id qͦd ẽ ũbum di. d̾s aput dm̃.
Ũt qͥd enim p̃destinaret᷑: cum iã eẽt
qd̾ erat sine inicio sine t̾mino sempi¬
ternus:. Illud aũ p̃destinandum
erat qͦd ñdum erat: ut sic suo tem¬
pore fieret quẽadmodum añ om̃ia
tempora p̃destinatum erat ut fre¬
ret. Quisquis gͥ dĩ filium p̃desti¬
natum negat: hunc eumdẽ filiũ
hominis negat. Sed ꝓpter conten¬
ciosos etiam hinc audiamus apłm

Expanded text:
dum propositum vocati sunt. Quos enim praescivit, et praedestinavit conformes fieri imaginis Filii ejus, ut sit ipse primogenitus in multis fratribus: quos autem praedestinavit, illos et vocavit » . 8. Nisi forte ipsum praedestinatum dicere formidabimus, quia de nobis tantum ut efficiamur conformes imaginis ejus, hoc dixisse videtur Apostolus. Quasi vero quam regulam fidei fideliter intuens, Filium Dei negaturus est praedestinatum, qui eum negare hominem non potest. Recte quippe dicitur non praedestinatus secundum id quod est Verbum Dei, Deus apud Deum. Utquid enim praedestinaretur, cum jam esset quod erat, sine initio, sine termino sempiternus? Illud autem praedestinandum erat, quod nondum erat, ut sic suo tempore fieret, quemadmodum ante omnia tempora praedestinatum erat ut fieret. Quisquis igitur Dei Filium praedestinatum negat, hunc eumdem filium hominis negat. Sed propter contentiosos etiam hinc audiamus Apostolum
Abbreviated transcription (Latin):
in sua ꝓmissione fraudauitꝰ Fui
di qͦd illic positum ẽ in nomine
meo. Ipsum enĩ qd̾cumq non ait. pe¬
tieritis utcumq. sed in nomine meo.
Qui ꝓmisit gͦ tam magnũ bnficiuor.

Expanded text:
in sua promissione fraudavit? 3. Elanter audi quod illic positum est, in nomine meo: ipsum enim quodcumque, non ait, petieritis utcumque; sed, in nomine meo. Qui promisit ergo tam magnum beneficium,
Abbreviated transcription (Latin):
Nem̃to de synagoga fuisse de apłe
arietes: quoꝵ. filii sumꝰ. Unde paulo¬
dicit᷑ in psalmo. Afferte dño
filios arietum. Qui inde ari¬
etes: Petrus. Ioħs. lacobuan¬
dreas. bartholomeus. ⁊ ceteri
apłi. Hinc ⁊ ipse primo saulꝰ.
postea paulus: idẽ pͥmo suꝑbꝰ.
postea humilis. Sauł enim
dict᷑us ẽ. Nomen saul nostis:
quia rex suꝑbꝰ ⁊ infrenis fuit.
Non quasi iactancra aliqͣ nomen
sͥ mutauit apłs: sed ex saulo fa¬
ctus ẽ paulus: ex suꝑbo modicꝰ.
p aulum enĩ modicum ẽ. Uis
nosse qͥd sit saulus: Ipsũ audi
iam paulum recordantẽ quid
fuerit ꝑ maliciam suã: ⁊ quid
iam sit ꝑ grãm dei pludi quo¬
mͦ fuerit saulus: ⁊ quomͦ sit¬

Expanded text:
ento de Synagoga fuisse arietes, quorum filii sumus. Unde dicitur in psalmo: Afferte Domino filios arietum . Qui inde arietes? Petrus, Joannes, Jacobus, Andreas, Bartholomaeus, et caeteri Apostoli. Hinc et ipse primo Saulus, postea Paulus: id est, primo superbus, postea humilis. Saül enim, unde dictum est nomen Sauli, nostis quia rex superbus et infrenis fuit. Non quasi jactantia aliqua nomen sibi mutavit Apostolus; sed ex Saulo factus est Paulus, ex superbo modicus. Paulum enim Modicum est. Vis nosse quid sit Saulus? Ipsum audi jam Paulum recordantem quid fuerit per malitiam suam, et quid jam sit per gratiam Dei; audi quomodo fuerit Saulus, et quom
Abbreviated transcription (Latin):
debetur istis oꝑib ds redd̾et. utiq
dampnaret. Stipendium enĩ pec¬
penam: s donat indebitam grãm.
Debebat undictam: dat indulgenci¬
tatur. ñ meritis nr̃is: beati quorũ
remisse sunt iniquitates: ⁊ quoꝵ ¶N trac
tecta sunt peccata. Non in quib catu. p̃s̃.¬
ñ sunt inuenta peccata. s quoꝵ
tecta sunt peccata. Si texit pecca
ta d̾s: noluit adũtere. Si noluit
maluit ignoscere. Nec sic intelli
gatis qd̃ dixi peccata cooꝑta sunt:
qr ibi st̃. ⁊ uiuunt. Tec̾ta gͦ peccata
quare dirit: eͥt ñ uid̾entur. Qͥd¬
enim erat d̃ uid̾e peccata: nͥ pu¬
nire peccata: Ut nouis qr d hoc
ẽ d̾i uid̾e peccata qd̾ punire pec¬
cata: quid ei dicitur.ũte faci¬
em tuam apeccatis meis. Pecca¬
ta gͦ tua non uideat ut te uide

Expanded text:
debetur illis operibus, Deus redderet, utique debetur illis operibus, Deus redderet, utique damnaret: Stipendium enim pecpoenam, sed donat indebitam gratiam. Debebat vindictam, dat indulgentitatur, non meritis nostris, Beati quorum remissae sunt iniquitates, et quorum tecta sunt peccata: non in quibus non sunt inventa peccata, sed quorum tecta sunt peccata. ta Deus, noluit advertere; si noluit maluit ignoscere. gatis quod dixit, peccata cooperta sunt, quasi ibi sint et vivant. Tecta ergo peccata quare dixit? Ut non viderentur. Qenim erat Dei videre peccata, nisi punire peccata, ut noveris quia hoc est Dei videre peccata, quod punire peccata. Quid ei dicitur : Averte faciem tuam a peccatis meis? Peccata ergo tua non videat, ut te vide
Abbreviated transcription (Latin):
et̾nam posse ꝑuenire ꝑuenire ꝑ mi¬
liciam cȩli. ꝑ solem ⁊ lunam. ꝑ pote¬
states aeris. ⁊ maris. ⁊ t̾re ⁊ siderum:
impius es. S c̃de in eum qui iusti¬
ficat impuim: ut possint ⁊ bona oꝑa
tua esse oꝑa bona .tIam nec bona
illa appellauerim: quandui ñ radice
bona ꝓcedunt. Quid gͦ: Qui sunc be¬
atꝰ Non in quib ñ inuenĩt d̾s pecca¬
tum. nam inuẽnit. in om̃ib. om̃s enĩ pec¬
cauerunt. ⁊ egent gła d̾i: si gͦ in omnib
peccata inueniuntur: remanet ut ñ
sint beati. nisi quoꝵ remissa st̃ pecca¬
ta. Hoc gͦ apłs sic commendauit. C̃re¬
didit abraham d̾o. ⁊ deputatum ẽ ei
ad iusticiam. Ei aũ qui oꝑatur. idẽ
tur scdm gr̃ãm. s scd̃m debitum. qd
ẽ hoc nisi qd̾ merces nr̃a gr̃a uocaturꝰ
Sigracia ẽ: gratis datur. Quid est
gͣcis datura Tratis constat. Nichil
b̾n fecisti.⁊ datur tͥ remissio pecca¬
torum. Attenduntur oꝑa tua. ⁊ in¬
ueniuntur omnia mala. Si quod

Expanded text:
am posse pervenire per militiam coeli, per solem et lunam, per potestates aeris, et maris, et terrae, et siderum? Impius es. Crede in eum qui justificat impium, ut possint et bona opera tua esse opera bona. Nam nec bona illa appellaverim, quamdiu non de radice bona procedunt. Quid est hoc? Aut ati? Non in quibus non invenerit Deus peccatum: nam in omnibus invenit. Omnes enim peccaverunt, et egent gloria Dei . Si ergo in omnibus peccata inveniuntur, remanet ut non sint beati, nisi quorum remissa sunt peccata. Hoc ergo Apostolus sic commendavit: Credidit Abraham Deo, et reputatum est ei ad justitiam. Et ei qui operatur id est, tur secundum gratiam, sed secundum debitum . Quid est hoc, nisi quod merces nostra gratia vocatur? Si gratia est, gratis datur. Quid est, gratis datur? Gratis constat. Nihil boni fecisti, et datur tibi remissio peccatorum. Attenduntur opera tua, et inveniuntur omnia mala. Si quod
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ sꝑandũ ñẽ. etiam ab illo a quo eterna
uita sꝑanda ẽs ꝓ bonis oꝑib spera ᷤ tͥ
t̃renam quamdam felicitatem: impius
es. Non ẽ tͥ ista merces fidei. Cara res ẽ
fides: uili illam addiristi. Impuis gͦes.
nulla sunt ista oꝑa tua. Qd̃ si qd̃ spe

Expanded text:
erandum non est, etiam ab illo a quo aeterna vita speranda est? Pro bonis operibus sperasti terrenam quamdam felicitatem, impius es. Non est ista merces fidei. Cara res est fides, vili illam addixisti. Impius ergo es, et nulla sunt ista opera tua. Moveas lice
Abbreviated transcription (Latin):
no ut erret. aut ut remaneat: s pro¶e.¬
grediatur ⁊ si paulatim. fortasse
nim sꝑandum ẽ eum quo tendit eti¬
am tardius ꝑuenturum. Ergo fr̃s
ex fide iustificatus ẽ abraham: s si rome¬
fidem oꝑa ñ p̃cesserunt. tamen secuta

Expanded text:
no ut erret, aut remaneat, sed prono ut erret, aut remaneat, sed progreditur etsi paulatim. Fortasse enim sperandum est, eum quo tendit etiam tardius perventurum. 5. Ergo, fratres, ex fide justificatus est Abraham: sed si fidem opera non praecesserunt, tamen
Abbreviated transcription (Latin):
Ita mͥ uidentur esse. ut magne uires
⁊ cursus celerrimus p̃ter uiam. Nemo
gͦ computet bona oꝑa sua añ fidem.
Ubi fides ñerat: bonum opus ñ erat.¬
N Bonum enim opus intentio facit: in¬
centionem fides dirigit. NNon ual¬
de atdendas quid homo faciat: sed
quid cum facit aspiciat: quo lacer¬
dos optime gubnationis dirigat.
fac enim hominem optime guberna¬
re nauem.⁊ ꝑdidisse quo dendit: nom¬
ne iste quanto s uidetur in naui gu¬
bernanda agilior ⁊ efficacior tanto
ꝑiculosius eam sic gub̃nat. ut ad
naufragium ꝓperando ꝑducate Ta¬
lis ẽ ⁊ qui optime currit p̃der uiam.
Non gͦ erat meluis ⁊ tołabiliu ᷤ ut es¬
set gub̾nator ille aliquanto inuali¬
dior.⁊ cum labore ⁊ aliqua difficulta¬
te gub̾nacula regeret. ⁊ tamen re¬
ctum debitumq cursum teneret:
ter uiam fortiter curreretꝰ Opti¬
mus g ille. qui ⁊ iuam tenet. ⁊ bn
ibi ambulat. Sequentis audem spez
qui ⁊ si aliq̃ntum claudicat. ñ omni¬

Expanded text:
Ita mihi videntur esse, ut magnae vires Ita mihi videntur esse, ut magnae vires et cursus celerrimus praeter viam. Nemo ergo computet bona opera sua ante fidem: ubi fides non erat, bonum opus non erat. Bonum enim opus intentio facit, intentionem fides dirigit. Non valde attendas quid homo faciat, sed quid cum facit aspiciat, quo lacertos optimae gubernationis dirigat. Fac enim hominem optime gubernare navim, et perdidisse quo tendit; ne iste quanto sibi videtur in navi gubernanda agilior et efficacior, tanto periculosius eam sic gubernat, ut ad naufragium properando perducat? Talis est et qui optime currit praeter viam. Nonne ergo erat melius et tolerabilius, ut esset gubernator ille aliquanto invalidior, ut cum labore et aliqua difficultate gubernacula regeret, et tamen rectum debitumque cursum teneret; ter viam fortiter curreret? Optimus ergo ille qui et viam tenet, et bene ibi ambulat: sequentis autem spei, qui etsi aliquantum claudicat, non omni
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ inuenimus etiam in epła alteri¬
us apħ. qui uolebat corrigere ho¬
mines qui male intellererunt istũ
apłm. Iacob enim in epła sua con¬
tra eos qui nolebant b̃n oꝑari de
sola fide p̃sumentes. ipsius abrahe
oꝑa comm̃dauit. cuius paulus fi¬
dem: ⁊ ñ sunt sibi adũsi apħ. Dicit
aũ opus omnib notum abrahe.¬
qd̾ filium suum immolanduoi do
optulit. Magnum opus: s ex fide.
Laudo suꝑ edificationem oꝑis: s ui¬
deo fidei fundamentum. Laudo
fructum boni oꝑis: s in fide agno¬
sco radicem. Si aũ hoc p̃ter rectam
fidem faceret abraham: nichil illi
ꝓdesset. qualecumq illud opusᷤ es¬
set. Rursum si sic teneret fidem
abraham. ut cum ei d̾s imꝑaret¬
ceret aput semet ipsum ñ facio:
⁊ tamen credo qr me contempnenteos
iussa sua lib̾at d̾s. fides sine oꝑibus
mortua esset. ⁊ tanqͣm radix sine fru¬
ctu sterilis atq arida remaneret. Qd
gͦͦ Debemus nulla oꝑa p̃ponere fi¬
dei: idẽne añ fidem quamuis uide¬

Expanded text:
quod invenimus etiam in Epistola alterius apostoli, qui volebat corrigere homines, qui male intellexerant istum apostolum. Jacobus enim in Epistola sua, contra eos qui nolebant bene operari de sola fide praesumentes, ipsius Abrahae opera commendavit, cujus Paulus fidem: et non sunt sibi adversi Apostoli. Dicit autem opus omnibus notum, Abraham filium suum immolandum Deo obtulit . Magnum opus, sed ex fide. Laudo superaedificationem operis, sed video fidei fundamentum: laudo fructum boni operis, sed in fide agnosco radicem. Si autem hoc praeter fidem rectam faceret Abraham, nihil illi prodesset qualecumque illud opus esset. Rursum si sic teneret fidem Abraham, ut cum ei Deus imceret apud semetipsum: Non facio et tamen credo, quia me etiam contemnentem jussa liberat Deus: Fides sine opere mortua esset, et tanquam radix sine fructu sterilis atque arergo? Debemus nulla opera praeponere fidei, id est ut ante fidem, quisqu
Abbreviated transcription (Latin):
s ñ ad dm. Hec ẽ ad dm gloria qua
głficatur non homo sed d̾: si non ex
oꝑib s ex fide iustificatur. ut ex deo
illi sit etiam qd̾ b̾n oꝑatur. Non gͦ¬
hoc nr̃e głe tͥbuamus. tanquam hoc
ex nobis ipsis habeamus. eius ẽ enĩ
hec gr̃a: ⁊ id̾o in hoc non nr̃a. s eius

Expanded text:
 Deum . Haec est ad Deum gloria qua glorificatur non homo, sed Deus si non ex operibus, sed ex fide justificatur, ut ex Deo illi sit etiam quod bene operatur, quonloriae tribuamus, tanquam hoc ex nobis ipsis habeamus. Ejus est enim haec gratia, et ideo in hoc non nostra, sed ejus
Abbreviated transcription (Latin):
credimus in paulum. Credimus petro:
s ñ credimus in petrum. Credenti enĩ
in eum qui iustificat impium: depu¬
tatu fides eius adiusticiam. Quidẽ
Ngͦ credere in eum⁊ Tredendo amare.
Ecredendo diligere: c̃oendo in euo nt
reus menbris incorporari. Ipsa ẽ
gͦ fides quam de nobis erigit d̾s:
⁊ ñ inuenit qd ͤigat. nͥ donaũĩt
qd̃ inueniat. Que fides. nisi quã
definiuit alio loco apłs dicens: ne¬

Expanded text:
Credimus in Paulum: Credimus Petro; Credimus in Paulum: Credimus Petro; sed non, Credimus in Petrum. Credenti enim in eum qui justificat impium, deputatur fides ejus ad justitiam . Quid est ergo credere in eum? Credendo amare, credendo diligere, credendo in eum ire, et ejus membris incorporari. Ipsa est ergo fides quam de nobis exigit Deus: et non invenit quod exigat, nisi donaverit quod inveniat. Quae fides, nisi quam definivit alio loco Apostolus
Abbreviated transcription (Latin):
uatoris inuenĩt: qr si aliquid boni ope¬
raturhomo ut gr̃am mereatur ñ ei
merces imputatur sedm gr̃am. s scd̾o
debitum. Si autem c̃oit in eum qͥ uisti¬
ficat impium. ut deputetur fides eus
adiusticiam. iustus enim ex fide uiuit.
ꝓfecto anquam gr̃a iustificetur. hoc ẽ
iustus efficiatuꝵ impius. quid ẽ nisi
impus: Quem si debitum sequeret᷑:
quid eius merito nͥ supplicium reddere¬
tur& Si gͦ gr̃ã iam non exoꝑib: alioqͥn
gr̃a iam non ẽ gr̃a. Oꝑib enim debi
cum redditur: gr̃a gratis datur. unde¬
¶Ex tͣcta etiam nuncupatur. Hoc ẽ opus d̾i
u euugłiiut õdatis in eum quem ille misit. Qit
is scd̃m ios c̃datis in eum: ñ ut õdatis ei. S si cre¬
U Irͦ. ditis in eum: c̃õitis ei. Non aũ conti¬
nuo qui credit er. c̃dit in euoi. NIam:
demones c̃debant ei: ⁊ non c̃debant in
eum. Rursus etiam de apłis ipsuᷤ pos¬
sumus dicere: Credimus paulo:⁊ non

Expanded text:
uatoris inuenerit, quia, si aliquid boni opeuatoris inuenerit, quia, si aliquid boni operatur homo, ut gratiam mereatur, non ei merces inputatur secundum gratiam sed secundum debitum. si autem credit in eum. qui iustificat impium, ut deputetur fides eius ad iustitiam - iustus enim ex fide uiuit —, profecto antequam gratia iustificetur, hoc est iustus efficiatur, impius quid est nisi impius? quem si debitum sequeretur, quid eius merito nisi supplicium redderetur? s i ergo gratia, iam non ex operibus; alioquin gratia iam non est gratia; operibus enim detum redditur, gratia gratis datur, unde etiam nuncupatur. Hoc est opus Dei, ut credatis in eum quem ille misit . Ut credatis in eum; non, ut credatis ei. Sed si creditis in eum, creditis ei: non autem continuo qui credit ei, credit in eum. Nam et daemones credebant ei, et non credebant in eum. Rursus etiam de Apostolis ipsius possumus dicere, Credimus Paulo; sed non,
Abbreviated transcription (Latin):
ciuuitate bum dñi ad abraħam in uisu. Qui
cum ei ꝓtec̾tionem mercedemq ꝓ¬
micteret ualde multam: ille de
posteritate sollicitus quemdã elie¬
zer ũnaculum suum futurum sͥ
dixit heredem. Continuoq illi ꝓ¬
missus ẽ heres: ñ ille uernaculus.
s qui de ipso abraham fuerat exi¬
turus: rursusq semen iminume¬
rabile ñ sicut harena t̃re. s stelle ¶ Ext̃ct
I celi ẽ ibi mͥ magis uidetur ꝓmissa
posteritas cȩlesti felicitate sublimis se
IiIam qͣntum ad multitudinẽ ꝑtinet:
quid sunt stelle &l ad harenã t̾res
Hic sane illa sentencia ponitur cuiꝰ
mendandam. c̃didit abraham deo.
⁊ reputatum ẽ illi ad iusticiam ne
circumcisio głaretuꝵ. gentesq in
circumcisas ad fidem nollet admit¬
t. Hoc enim qͣndo factum ẽ ut
cdenti abrahe deputaretu fides¬
euis ad iusticiam: nondũ fuerat
ti faciũ pa peret eam: mala sua pot̾it homo inue¬
pã urbii nire non bona: etiam si eum unuiᷤᷤ di¬
q uitam habentem suꝑ t̾ram gr̃a sal¬

Expanded text:
bum Domini ad Abraham in uisu. Qui cum ei protectionem mercedemque promitteret ualde multam, ille de posteritate sollicitus quendam Eliezer uernaculum suum futurum sibi dixit heredem, continuoque illi promissus est heres, non ille uernaculus, sed qui de ipso Abraham fuerat exiturus, rursusque semen innumerabile, non sicut harena terrae, sed sicut stellae caeli; ubi mihi magis uidetur promissa posteritas caelesti felicitate sublimis. Nam quantum ad multitudinem pertinet, quid sunt stellae caeli ad harenam teHic sane illa sententia ponitur, cuius mendandam: Credidit Abraham Deo, et deputatum est illi ad iustitiam; ne circumcisio gloriaretur gentesque Hic sane illa sententia ponitur, cuius circumcisas ad fidem Christi nollet admitti: hoc enim quando factum est, ut credenti Abrahae deputaretur fides ad justitiam, nondum fuerat ciperet eam, mala sua poterit homo inuenire, non bona, etiam si eum unius diei uitam habentem super terram gratia sal
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃u: apparuit angłis. p̃dicatum est
gentib: c̃ditum ẽ in mundo: assump¬
tum ẽ in gła. S omnia oꝑa ap̃i intel¬
ligere ubi ait maiora horum faciet.
nulla nos necessitas cogit. Hoꝵ enior
forsitan dixit que ille tunc faciebat.
Tunc autem ũba fidei faciebat:⁊ de hic

Expanded text:
uit Angelis, praedicatum est in gentibus, creditum est in mundo, assumptum est in gloria . Sed omnia opera Christi intelligere ubi ait, Majora horum faciet, nulla nos necessitas cogit. Horum enim forsitan dixit, quae in illa hora faciebat: tunc autem verba fidei faciebat, et de his
Abbreviated transcription (Latin):
dicit scͥptura iustificatum abrahãs
Credidit aũ abraham d̾o ⁊ deputa¬
tum ẽ illi ad iusticiam. Ergo ex
fide iustificatus ẽ abraham. Iam
qui audit ñ ex oꝑib s exfide: ob¬
seruet illam uoraginem. Tides¬

Expanded text:
dicit Scriptura justificatum Abraham? Credidit autem Abraham Deo, et reputatum est illi ad justitiam . Ergo ex fide justificatus est Abraham. 3. Jam qui audit, non ex operibus, sed ex fide; observet illam voraginem, de
Abbreviated transcription (Latin):
denciam. Intelligat qui potest: iudi¬
cet qui potest. utrum mauis sit iustoᷤ
c̃are. quam impios iustificare. Certe
enim si equalis ẽ utrumq potencie:
hoc maioris ẽ miscdie. Hoc ẽ enim
pietatis sacͣmentum qd̾ manifesta

Expanded text:
tentiam. Intelligat qui potest, juditentiam. Intelligat qui potest, judicet qui potest, utrum majus sit justos creare quam impios justificare. Certe enim si aequalis est utrumque potentiae, hoc majoris est misericordiae. Hoc est enim pietatis sacramentum, quod mani