comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lapides p̾ciosi describuntur. dum p̾ciosos
ñ cognoseimus. in eoꝵ intelligentia aliud
exquiramꝰ. Sardonicus quippe terrȩ rubrȩ
similitudinẽ tenet. saphirus uͦ aereã habet
speciẽ. Possunt gͦ in sardonico ꝑ terrã ru-¬
bram homines. in saphiro autẽ ꝑ aeream
uisionẽ angłi designari. Nam cũ t̾rȩrubrȩ
speciẽ lapis sardonicus habeat ñ immerito
hominẽ designat. quia & adam qui primꝰ ẽ
conditus. latino sermone. terra rubra nominat᷑.
Quid est gͦ qd̃ dicitur. quia hȩc sapientia. la¬
pidi sardonico uel saphiro ñ confertur. nisi
qd is qui est di uirtus & dĩ sapientia media
magnitudine excellat om̃ia. ut ei nec in terra
primi homines. nec in cęlo angłi comparent᷑.
Unde & ꝑ psalmistam dicit᷑. quis in nubibus
ȩquabitur dño. aut quis similis erit int̾ filios

Expanded text:
lapides qui pretiosi describuntur, dum pretiosos lapides qui pretiosi describuntur, dum pretiosos non esse cognoscimus, in eorum intelligentia aliud exquiramus. Ssimilitudinem tenet, sapphirus vero aeream habet speciem. Possunt ergo in Sardonico, per terram rubram homines, in sapphiro autem per aeream visionem angeli designari. Nam cum terrae rubrae speciem lapis Sardonicus habeat, non immerito hominem significat, quia et Adam, qui primus est conditus, Latino sermone terra rubra nominatur. Quid est ergo quod dicitur, quia haec sapientia lapidi Sardonico vel sapphiro non confertur, nisi quod is qui est « Dei virtus et Dei sapientia , » mediats , » tanta magnitudine excellat omnia, ut ei nec in terra primi homines, nec in coelo angeli comparentur? Unde et per Psalmistam dicitur: « Quis in nubibus aequabitur Domino, aut quis sim
Abbreviated transcription (Latin):
sapientiȩ. & p̾dicatione pulcra est & pura
ueritate conspicua. Nec aliud se ꝑfallaciã
p̃tendit exteriꝰ. & aliud reseruat interius.
neq in dictis suis pulera uideri appetit nito-¬
re sermonis. sed integritate ueritatis. In
mandatis gͥ suis dĩ sapientia ñ confertur
tinctis in diȩ colorib. quia dũ fucata elo¬
quentiȩ ornamenta ñ habet. quasi uestis sine
tinctura placet. Quã fucationem tincturȩ.
bene Paulus despexerat cũ dicebat. quȩ &
loquimur ñ indoctis humanȩ sapientiȩ
uerbis. sed in doctrina sp̃s. Malebat qͥppe
hanc sapientiã sola puritate ueritatis osten¬
dere. ñ autẽ eloquii tinctione fucare. Seqͥt᷑.¬
p̃ciosos ñ esse quis nesciatꝰ Et dũ multi
alii p̃ciosi sint lapides. qui longe istos esti¬
matione magnitudinis antecellant. cur
saphirus uel sardonicus potissimũ p̾ciosos
nominat. cũ uterq lapis iste alioꝵ lapidũ
comparatione uilissimꝰ sit. nisi ut eos qui¬

Expanded text:
sapientiae et praedicatione pulchra est, et pura sapientiae et praedicatione pulchra est, et pura veritate conspicua; nec aliud se per fallaciam praetendit exterius, et aliud reservat interius; neque in dictis suis pulchra videri appetit nitore sermonis, sed integritate veritatis. In mandatis igitur suis Dei sapientia non confertur tinctis Indiae coloribus, quia dum fucata eloquentiae ornamenta non habet, quasi vestis sine tinctura placet. Quam fucationem tincturae bene Paulus despexerat, cum dicebat: Quae et loquimur non in doctis humanae saplentiae verbis, sed in doctrina spiritus . Malebat quippe hanc sapientiam sola puritate veritatis ostendere, non autem eloquii tinctione fucare. Sequitpretiosos non esse quis nesciat? Et dum multi alii pretiosi sint lapides, qui longe istos aestimatione magnitudinis antecellant, cur sapphirus vel sardonychus potissimum pretiosus nominatus est, cum uterque lapis iste aliorum lapidum comparatione vilissimus sit? nisi ut eos
Abbreviated transcription (Latin):
rem dĩ & hominũ quęrerent. cũ qͣsi sufficientẽ
sibi philosophoꝵ doctrinã tenerent. In quoꝵ
indiȩ colorib. Quid ẽnĩ ꝑ indiam quȩ nigrũ
popłm mittit. nisi hic mundus accipit᷑. in quo
uita hominũ ꝑ culpã obscura generat᷑. Tincti
autẽ colores sunt indiȩ huiꝰ mundi sapientes.
qui quãuis ꝑ infidelitatẽ pͣlerũq ꝑ actionẽ
fȩddi sint. ante humanos tam̃ oculos supductȩ
honestatis colore fucantur. Sed coȩterna di
sapientia tinctis indiȩ colorib ñ confertur.
quia quisꝗͥs hanc ueraciter intelligit. ab his
hominib quos mundus sapientes coluit.
qũa longe distet agnoscit. ipsaq eiꝰ manda¬
toꝵ uerba ab huiꝰ mundi sapientib differt̾.
qui dum intendunt eloquertiȩ eoꝵ dicta qͣsi
pulcra apparent specie. & fucatione tincturȩ.
sunt uerboꝵ compositionib. qͣsi suꝑductis
colorib mentiuntur. At contra doctrina

Expanded text:
rem Dei et hominum quaererent, cum quasi sufficientem rem Dei et hominum quaererent, cum quasi sufficientem sibi philosophorum doctrinam tenerent. In quorum Indiae coloribus. - Quid enim per Indiam, quae nigrum populum mittit, nisi hic mundus accipitur, in quo vita hominum per culpam obscura generatur? Tincti autem colores sunt Indiae, hujus mundi sapientes, qui quamvis per infidelitatem et plerumque per actionem foedi sunt, ante humanos tamen oculos superductae honestatis colore fuscantur. Sed coaeterna Dei sapientia tinctis Indiae coloribus non confertur, quia quisquis hanc veraciter intelligit, ab his hominibus quos mundus sapientes coluit quam longe distet agnoscit. Ipsaque ejus mandatorum verba ab hujus mundi sapientibus differunt, qui dum intendunt eloquentiae, eorum dicta quasi pulchra apparent specie, et fucatione tincturae; sunt, verborum compositionibus, quasi superductis coloribus, me
Abbreviated transcription (Latin):
cordib hominũ uiã huic sapientiȩ p̃dicando
prȩpararent. neq ut ꝓ ea sed ꝑ eam subiectos
popłos regerent. Quia enĩ certũ erat qđ ꝑ acces¬
sum tempoꝵ deficientes scłi languores excre¬
scerent. actũ est. ut ȩterna dĩ sapientia in fine
scłoꝵ ꝑ semetpsam ueniret ad grandẽ hunc
& nimiȩ infirmitatis egratũ. idest ꝑ totum
mundũ iacens languidũ genus humanũ. ut
transmissis priꝰ p̃dicatorib qͣsi quib dam uisi¬
tatorib. tanto postmodũ maior ueniret po¬
tentia medici. qnͣtomagis morbus creuisset
egroti. Quia uͦ nullus uice eiꝰ ad saluandos
mittitur. dicat᷑ recte. nec appendet᷑ argentũ
nobis suꝑnȩ sapientiȩ ꝑ suã presentiam non
cõmutat. Sed fuere multi gentiliũ qͥ mundi
huiꝰ sapientũ disciphns dediti. ea quȩ sunt
inter homines honesta seruarent. & saluandos
seruata honestate se crederent. nec iã mediato¬

Expanded text:
cordibus hominum viam huic sapientiae praedicando cordibus hominum viam huic sapientiae praedicando praepararent, neque ut pro ea, sed per eam subjectos populos regerent. Quia enim certum erat quod per accessum temporum deficientis saeculi languores excrescerent, actum est ut aeterna Dei sapientia in fine saeculorum per semetipsam veniret ad grandem hunc et nimiae infirmitatis aegrotum, id est per totum mundum jacens languidum genus humanum, ut transmissis prius praedicatoribus, quasi quibusdam visitatoribus, tanto postmodum major veniret potentia medici, quanto magis morbus crevisset aegroti. Quia vero nullus vice ejus ad salvandos nos mittitur, dicatur recte: Nec appendetur argentumnobis supernae 592 sapientiae per suam praesentiam non commutat. Sed fuere multi gentilium qui, mundi hujus sapientum disciplinis dediti, ea quae sunt inter homines honesta servarent, et salvandos servata honestate se crederent, nec jam mediato
Abbreviated transcription (Latin):
ñ esse defuturoꝰ. qui spem in legislatore po-¬
nerent. & suȩ salutis auctorẽ moysen putareñ.
sicut & cuidam sanato maledicentes dicunt.
tu discipłs eiꝰ sis. nos autẽ moysi discipuli
sumꝰ. Ande adhuc congrue subinfertur.
Nec appendetur argentũ in cõmutatione eiꝰ
Quia enĩ argento sepe eloquia diuina signant᷑.
possunt argenti uocabulo etiã eiꝰdem eloquii¬
scriptores intelligi. quoꝵ uita inter tarbas ho¬
minũ resplenduit luce uirtutũ. S qͥa lex potuit¬
peccata indicare ñ auferre. ñ quisqu̾a ueterũ
patrũ. ñ legis lator moỹses. humani generis
redemptor extitit: Argentũ gͦ in cõmutatione
huiꝰ sapientiȩ ñ appenditur. quia quilibet scĩ
esse potuerunt. in comꝑatione unigeniti filii
nulliꝰ meriti fuisse pensantur. qui nisi hurꝰ
sapientiȩ seruos se cognoscerent. scĩ nullatenꝰ
fuissent. Ad hoc quippe illi missi sunt. ut in

Expanded text:
ea praevidit non esse defuturos qui spem in legislatore poea praevidit non esse defuturos qui spem in legislatore ponerent, et suae salutis auctorem Moysen putarent, sicut et cuidam sanato maledicentes dicunt: Tu discipulus sis ejus, nos enim Moysi discipuli sumus . Unde adhuc congrue subinferNec appendetur argentum in commutatione ejus. - Quia enim argento saepe eloquia divina signantur, possunt argenti vocabulo etiam escriptores intelligi, quorum vita inter turbas hominum resplenduit luce virtutum. Sed quia lex peccata indicare potuit, non auferre, non quisquam veterum patrum, non legislator Moyses humani generis redemptor exstitit. Argentum ergo in commutatione hujus sapientiae non appenditur, quia quilibet sancti esse potuerunt, in comparatione unigeniti Filii Dei nullius meriti fuisse pensantur, qui nisi hujus sapientiae servos se esse cognoscerent, sancti nullatenus fuissent. Ad hoc quippe illi missi sunt, ut in
Abbreviated transcription (Latin):
terrena inhabitatio sensũ multa cogitantẽ
Nam quãuis in hac uita ex magna iusticiȩ
claritate resplendeant: nequaquã tamen ad
stante qui dicit.si dixerimꝰ quia peccatum
ñ habemꝰ. nosipsos seducimꝰ. & ueritas in
dicens. in multis enĩ offendimꝰ om̃s. Eropħa
seruo tuo. quia ñ iustificabitur in conspectu
tuo om̃is uiuens. Aurũ obrizum gͦ illi nun¬
cupantur. qui in ea in qua sunt conditi inno¬
centia ꝑdurantes. & fulgent claritate iusticiȩ.
& nullis uel minimis maculantur sordib
fuit. ne quis spem in his quos in adiutorio
hominũ sepiꝰ apparuisse didicimꝰ angłis
poneret. dictũ est. ñ dabitur aurũ obrizum
ꝓ ea. Ac si aꝑte diceretur: ꝑ semetipsã sapien¬
tia manifestabitur. ut humanũ genus a cul-¬
pa redimatur. Nullus uice eiꝰ angłs mittit᷑.
quia ꝑ creatorẽ necesse est ut creatura liberet᷑.
Unde & in exgłio dñs dicit. si uosfiliꝰ libera¬

Expanded text:
terrena inhabitatiterrena inhabitati quamvis in hac vita ex magna justitiae claritate resplendeant, nequaquam tamen ad olo attestante, qui dicit: Si dixerimus quia peccatum non habemus, ipsi nos seducimus, et veritas in dicens: In multis enim offendimus omnes . Propheta servo tuo, quia non justificabitur in conspectu tuo omnis vivens . Aurum ego obryzum illi nuncupantur, qui in ea qua conditi sunt innocentia perdurantes, et fulgent claritate justitiae, et nullis vel minimis maculantur sordibus fuit, ne quis spem in his, quos in adjutorium hominum saepius apparuisse didicimus, angelis poneret, dictum est: Non dabitur obrizum pro ea. Ac si aperte diceretur: Per semetipsam sapientia manifestabitur, ut humanum genus a culpa redimatur. Nullus vice ejus angelus mittitur, quia per creatorem necesse est ut creatura liberetur. Unde et in Evangelio Dominus dicit: Si vos filius libera
Abbreviated transcription (Latin):
extrinsecus teneatur officio. & hac sapientia ñ
iam turbulenta atq confusa. sed tranquilla
corda repleantur. Bene gͦ de ea dicitur. quia
abyssus dicit ñ est in me. & mare loquit᷑ ñ
est mecũ. Ac si aꝑte diceretur. ꝑturbate m̃tes
longe diuisȩ sunt. quo quiete ñ sunt. Iuia uͦ
hȩc dĩ sapientia manens cũ patre ante secula.
incarnanda erat in fine scłoꝵ. ut ad redimen¬
dum genꝰ humanũ non scõs angłos. ñ iustos
homines mitteret. sed in manifestatione uisi¬
onis ꝑ semetipsam ueniret. recte subingit᷑.
ꝑ aurũ obritum. nisi scĩ angłi designantur
Qui recte & aurũ uocantur. & obrizũ. Aurũ.
quia fulgent claritate iusticiȩ. obrizũ. quia
nullũ habuerunt unquã contagium culpȩ
Homines uͦ iusti quãdui in hac carne corrupti¬
bili mortalit̾ uiuunt. aurũ quidẽ esse possunt.
obrirũ omnino ñ possunt. quia corpus quod
corrumpitur aggrauat animã. & deprimit

Expanded text:
extrinsecus teneatur officio; et hac sapientia non extrinsecus teneatur officio; et hac sapientia non jam turbulenta atqua confusa, sed tranquilla corda repleantur. Bene ergo de ea dicitur quia Abyssus dicit: Non est in me, et mare loquitur: Non est mecum. Ac si aperte diceretur: Perturbatae mentes longe divisae sunt, quo quietae non sunt. Quia vero haec Dei Sapientia, manens cum Patre ante saecula, incarnanda erat in fine saeculorum, ut ad redimendum genus humanum, non sanctos angelos, non justos homines mitteret, sed in manifestatione visionis per semetipsam veniret, recte subjungitur: r aurum obryzum nisi sancti angeli designantur? Qui recte et aurum vocantur, et obryzum: aurum, quia fulgent claritate justitiae; obryzum, quia nullum habuerunt unquam Homines vero justi quandiu in hac carne corruptibili mortaliter vivunt, aurum quidem esse possunt, obrizum omnino non possunt: Corpus enim quod corrumpitur aggravat animam, et deprimit
Abbreviated transcription (Latin):
disponit. Sicut enĩ uigor m̃tis frenandis p̃est
motib carnis. sic sepe suꝑimpositos tumultus
occupationis bene regit amor quietis. quia
exteriores curȩ si puerso amore ñ appetuntur.
ñ confuso sed ordinato animo ministrari quęunt.
Scĩ & enĩ uiri nequaꝗͣ eas appetunt. sed occulto
ordine sibi suꝑ impositas gemunt. & quamuis
illas ꝑ meliorẽ intentionẽ fugiant. tam̃ ꝑ subditã
mentẽ portant. Quas quidẽ sũmoꝑe si liceat
intare festinant. sed timentes occultas dispensa¬
tiones dĩ tenent qđ fugiunt. exercent qd̾ uitant.
Intrant enĩ ad cor suũ. & ibi consulunt quid
occulta uoluntas dĩ. seseq subditos debere esse
sũmis ordinationib cognoscentes. humiliant
ceruicẽ cordis iugo diuinȩ dispensationis.
Quisqͥs uͦ talis est. quilibet tumultꝰ uersentur
extrinsecꝰ. nunqua ad eiꝰ interiora ꝑueniunt.
Itaq agitur. ut aliud intrinsecus uoto. aliud

Expanded text:
disponit. Sicut enim vigor mentis frenandis praeest disponit. Sicut enim vigor mentis frenandis praeest motibus carnis, sic saepe superimpositos tumultus occupationis bene regit amor quietis, quia exteriores curae si perverso amore non appetuntur, non confuso, sed ordinato animo ministrari queunt. Sancti etenim viri nequaquam eas appetunt, sed occulto ordine sibi superimpositas gemunt; et quamvis illas per meliorem intentionem fugiant, tamen per subditam mentem portant. Quas quidem summopere, si liceat, vitare festinant; sed timentes occultas dispensationes Dei, tenent quod fugiunt, et exercent quod vitant. Intrant enim ad cor suum, et ibi consulunt quid velit occulta voluntas Dei; seseque subditos debere esse summis ordinationibus cognoscentes, humiliant cervicem cordis jugo divinae dispensationis. Quisquis vero talis est, quilibet tumultus versentur extrinsecus, nunquam ad ejus interiora perveniunt. Itaque agitur ut aliud intrinsecus voto, aliud
Abbreviated transcription (Latin):
patriã diligunt. terrenȩ patriȩ curis subiacere
uideantur. Quoꝵ tam̃ ministeriũ a prauoꝵ
oꝑib plerũq in actu. ñ nunquã uͦ ante suꝑnũ
iudicem in sola cogitatione discernitur. Plen
quippe suꝑna sapientia discernunt. qualiter
debeant & ad aliud uacare intrinsecꝰ & ad aliud
extrinsecus occupari: ut si forte occulta dĩ ordi¬
natione aliquid eis ñ appetentib de huiꝰ scłi
curis imponit᷑ cedant dõ quẽ diligunt. & prȩ
amore eiꝰ intrinsecus solam illiꝰ desiderent
uisionẽ. p̃timore uͦ eiꝰ impositã sibi extrinsecꝰ
humilit̾ expleant actionẽ. ut & uacare dõ appe-¬
tantex grã dilectionis. & rursũ curas suꝑimpo¬
sitas ex conditione expleant seruitutis. Cũq
occupationes extrinsecꝰ pstrepunt. intrinsecꝰ
in amore pacatissima quies tenet᷑. atq occu¬
pationẽ tumultus exteriꝰ ꝑstrepentis dispen¬
sat interiꝰ p̾sidens udex ratio. & tranquillo
moderamine ea quȩ cirea se minꝰ st̃ tranquilla

Expanded text:
acere videantur. Quorum tamen ministerium a pravorum operibus plerumque in actu, nonnunquam vero ante supernum judicem in sola cogitatione discernitur. Pleni quippe superna sapientia discernunt qualiter debeant et ad aliud vacare intrinsecus, et ad aliud extrinsecus occupari ut si forte occulta Dei ordinatione aliquid eis non appetentibus de hujus saeculi curis imponitur, cedant Deo quem diligunt, et prae amore ejus intrinsecus solam illius desiderent visionem; prae timore vero ejus impositam sibi extrinsecus humiliter expleant actionem, ut et vacare Deo appetant ex gratia dilectionis, et rursum curas superimpositas ex conditione expleant servitutis. Cumque occupationes extrinsecus perstrepunt, intrinsecus in amore pacatissima quies tenetur; atque occupationum tumultus exterius perstrepentes dispensat interius praesidens judex ratio, et tranquillo moderamine ea quae circa se minus sunt tranquilla
Abbreviated transcription (Latin):
quia ipsa naturȩ corruptibilis conditione con¬
stringimur. ut cũ ꝓpheta dicamꝰ. ecce enĩ in¬
iniquitatib conceptus sum. & in delictis pepe¬
rit me mater mea: Ille autẽ solus ueraciter sc̃s¬
natus est. qui ut ipsam conditionẽ naturȩ
corruptibilis uinceret. ex cõmixtione carnalis
copulȩ conceptus ñ est. Huic se sapientiȩ qͣsi
quodam topadio de ȩthiopia. ȩquari uoluit
do facto. si uolo & ipse possũ fieri. Qui im dñm¬

Expanded text:
quia ipsa naturae corruptibilis conditione conquia ipsa naturae corruptibilis conditione constringimur, ut cum iniquitatibus conceptus sum, et in delictis peperit me mater mea. Ille autem solus veraciter sanctus est, qui ut ipsam conditionem naturae corruptibilis vinceret, ex commixtione carnalis copulae conceptus non est. Huic se sapientiae quasi quoddam topadion de Aethiopia aequari voluit, eo facto; si volo,
Abbreviated transcription (Latin):
postmodũ iudea sequeretur. sicut scriptũ est.
donec plenitudo gentiũ introiret. & sic om̃is¬
isrł saluus fieret. dicit. ȩthiopia p̃ueniet manꝰ
eius dõ: idest priꝰ quã iudea credat. saluandam
se offert om̃ipotenti dño peccatis nigra gentili-¬
tas. Topadiũ uͦ. pciosus lapis est. Et quia greca
lingua pan om̃e dicitur. ꝓ eo qđ omni colore
respendet. topadium quasi topandũ uocatur.
Dum uͦ in dm̃ conuersa gentilitas credidit.
ex ea multi ita sunt dono sp̃s locupletati. ut
quasi multis colorib. sic multis uirtatib luce¬
ant. Sed ne acceptis quisq uirtutib extollat᷑.
a scõ uiro nunc dicitur. ñ adȩquabit᷑ e topadiũ
de ȩthiopia. Ac si aꝑte diceretur. nullus scõꝵ
quib libet uirtutib plenꝰ existat. tamen ni¬
gredine mundi collecto se ȩquari potest ei de qͦ.
dictũ est. qđ nascetur ex te sc̃m. uocabit᷑ filiꝰ dĩ
Nos quippe & scĩ efficimur. ñ tam̃ nascimur.

Expanded text:
quam Judaea sequeretur, sicut scriptum est: quam Judaea sequeretur, sicut scriptum est: Donec plenitudo gentium intraret, et sic omnisrael salvus fieret , dicit: Aethiopia praeveniet manus ejus Deo , id est, priusquam Judaea credat, salvandam se offert omnipotenti Domino, peccatis nigra gentilitas. Topazium vero pretiosus lapis est; et quia Graeca lingua πᾶν omne dicitur, pro eo quod omni colore resplendet topazium, quasi topandium vocatur. Dum vero in Deum conversa gentilitas credidit, ex ea multi ita sunt dono Spiritus locupletati, ut quasi multis coloribus, sic multis virtutibus luceant. Sed ne acceptis quisque virtutibus extollatur, a sancto viro nunc dicitur non adaequabitur ei topazium de Aethiopia. Ac si aperte diceretur: Nullus sanctorum quibuslibet virtutibus plenus, ex ista tamen nigredine mundi collectus aequari potest, de quo dictum est: Quod nascetur ex te sanctum, vocabitur Filius Dei . Nos quippe sancti efficimur, non tamen nascimur,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ laborẽ. quȩ sequenti tendit ad remunerati-¬
onem. Qua exre actũ est ut in ea ñnulli ꝓdi-¬
rent. qui mediatorẽ di & hominũ hominem
xp̃m ĩm purũ hominẽ creatũ dicerent. s ex
grã dificatum: tantũq ei sc̃ĩtatis tribuerent.
quantũ de scĩs cęteris eiꝰ uidelicet famulis
agnouissent. Quos beatus iob ꝓphetiȩ sp̃u
afflatus. sententiȩ suȩ diffinitione redarguit
ethiopia. Quid ȩthiopiã. insi prȩsentẽ mun
dum accipimꝰ : Quȩ coloris nigredine de¬
signat peccatorẽ popłm. feditate meritoꝵ.
Aliqnͣdo uͦ exhiopiȩ nomine specialit̾ gentilitaᷤᷤ desi¬
gnari solet: Infidelitatis priꝰ nigra peccatis.
quã ueniente dño abbacuc ꝓpheta uidit timo¬
re ꝑterntam & ait: tabernacula ȩthiopum.
expauescent tabernacula terrȩ madian. Da-¬
uid qͦ ꝓpheta uidens qd iudeã redimendam
ueniret dñs. sed ante gentilitas cederet &

Expanded text:
per laborem, quae sequenti tendit ad remuneratiper laborem, quae sequenti tendit ad remunerationem. Qua ex re factum est ut in ea nonnulli prodirent, qui mediatorem Dei et hominum, hominem Christum Jesum purum hominem creatum dicerent, sed ex gratia deificatum; tantumque ei sanctitatis tribuerent, quantum de sanctis caeteris, ejus videlicet famulis, agnovissent. Quos beatus Job, prophetiae spiritu afflatus, sententiae suae definitione redarguit, edum accipiamus, quae coloris nigredine designat peccatorem populum, foeditatem meritorum. Aliquando vero Aethiopiae nomine specialiter gentilitas designari solet, infidelitatis prius nigra peccatis, quam veniente Domino Habacuc propheta vidit timore perterritam et ait: Tabernacula Aethiopum expavescent tabernacula terrae Madian . David quoque propheta videns, quod ad Judaeam redimendam veniret Dominus; sed ante gentilitas crederet,
Abbreviated transcription (Latin):
Trahitur enĩ sapientia de occultis: De occultis
sapientia trahitur. quia cũ sit inuisibilis. ñ nisi
inuisibiliter muenitur. Qui recte qͦ trahi
dicitur. quia sicut flatũ trahimꝰ ut corpus
uiuat. sio ab intimis sapientie sꝑs ducit᷑.
ut ad uitã anima subsistat. Unde psalmista
ait. os meũ aperui. & attraxi sp̃m. Suȩ nimi¬
rum sapientia humana carne cũ anima rati¬
onali suscepta. dum ab intimis apparuisset
in promptu. mundus hic qui auctorẽ suum
inuisibilẽ uidere ñ potuit. quem uisibilem
conspexit hominẽ. eũ qͦ & inuisibilẽ agnouit
dm̃. conuersa est ab infidelitatis suȩ tenebris.
suꝑba priꝰ sua auersione gentilitas. Ostensis
signis atq ꝓdigiis. creuit fides ꝓpagata autẽ
fide. in ueneratione omniũ sc̃ȩ ȩccłiȩ culmen-
emicuit. Cui cũ deessent aꝑti aduersarii. tẽ¬
ptari cȩpit a suis: nam multȩ qͦ in ea hereses
exortȩ. contra eã duri certaminis bella para¬
uerunt. Exercenda quippe est hoc tempore

Expanded text:
Trahitur sapientia de occultis. - De occultis sapientia trahitur, quia cum sit invisibilis, non nisi invisibiliter invenitur, quae recte quoque trahi dicitur, qvivat, sic ab intimis sapientiae spiritus ducitur, ut ad vitam anima subsistat. Unde Psalmista ait: Os meum aperui, et attraxi spiritum . Quae nimirum sapientia, humana carne cum anima rationali suscepta, dum ab intimis apparuisset in promptu, mundus hic quia auctorem suum invisibilem videre non potuit, quem visibilem conspexit hominem, eum quoque et invisibilem agnovit Deum. Conversa est ab infidelitatis suae tenebris superba prius sua aversione gentilitas, ostensis signis atque prodigiis crevit fides; propagata autem fide, in veneratione omnium sanctae Ecclesiae culmen emicuit. Cui cum deessent aperti adversarii, tentari coepit a suis. Nam multae quoque in ea haereses exortae contra eam duri certaminis bella paraverunt. Exercenda quippe est hoc tempore
Abbreviated transcription (Latin):
audiuit dolorẽ: Dolor gͦ in precepto fingit᷑.
ei qui a malis oꝑib quasi p̾cepti uice dolore
cohibetur. De his uͦ quos damnant flagella
ñ liberant dicitur. percussisti eos nec doluert̃.
attriuisti eos. & renuerunt accipere disciplinã.
His flagella ab hac uita inchoant. & in eterna

Expanded text:
audit dolorem. Dolor ergo in praecepto fingitur, audit dolorem. Dolor ergo in praecepto fingitur, ei qui a malis operibus quasi praecepti vice, dolore cohibetur. De his vero quos damnant flagella et non liberant, dicitur: Percussisti eos, nec doluerunt; attrivisti eos, et renuerunt accipere disciplinam . His flagella ab ha
Abbreviated transcription (Latin):
quo ꝑ ieremiã dñs ait. dum in conigibiliter
delinquentes popłos uidet. quos ñ iam sub
disciplina filios. sed sub districta ꝑcussione
hostes intuetur. Plaga inimici ꝑcussi te. casti¬
gatione crudeli. Et qđ hic dicitur: ñ parcet.
ibi qͦ uerbis aliis dicitur. quid clamas suꝑ con¬
tritione tua. Insanabilis est dolor tuus. Unde
hoc semꝑ electi ꝓuident. ut ante ad iusticiam
redeant. quã sese ira iudicis in extinguibiliter
accendat. ne ultimo flagello dep̃hensi. simul
eis finiatur uita cũ culpa: Flagellũ namq
tunc diluit culpã. cũ mutauerir uitã. Nam
cuiꝰ mores ñ mutat. ñ expiat actiones. Omnis
gͦ diuina ꝑcussio. aut purgatio in nobis uitę
p̃sentis est. aut initiũ pęnę̧ sequentis. Propt̃
eos enĩ qui ex flagello ꝓficiunt dictũ est. qui
fingis dolorẽ in precepto. quia dum flagellat᷑
iniquus & corrigitur. audire preceptũ noluit.

Expanded text:
quo per Jeremiam Dominus dicit, dum incorrigibiliter quo per Jeremiam Dominus dicit, dum incorrigibiliter delinquentes populos videt, quos non jam sub disciplina filios, sed sub districta percussione hostes intuetur: « Plaga inimici percussi te, castigatione creduli. » Et quod hic dicitur « non parcet, » ibi quoque verbis aliis declaratur: « Quid clamas ad me super contritione tua? insanabilis est dolor tuus . Unde hoc semper electi provident, ut ante ad justitiam redeant, quam sese ira judicis inexstinguibiliter accendat, ne ultimo flagello deprehensi simul eis finiatur vita cum culpa. Flagellum namque tunc diluet culpam, cum mutaverit vitam. Nam cujus mores non mutat, non expiat actiones. Omnis ergo divina percussio, aut purgatio in nobis vitae praesentis est, aut initium poenae sequentis. Propter eos enim qui ex flagello proficiunt dictum est: Qui fingis dolorem in praecepto . Quia dum flagellatur iniquus, et corrigitur; audire praeceptum noluit,
Abbreviated transcription (Latin):
flaminas gehennȩ. Sequitur Et uelut turbo¬
rapiet eũ de loco suo. Locus ꝑuersoꝵ ẽ tempo¬
ralis uitȩ delectatio. & carnis uoluptas. Quasi
turbine gͥ unꝰ quisq de loco suo rapitur. cum
a cunctis suis delectationib extremo territꝰ
die separatur. De quo extremo die apte
Peccatorem as quotiens feriendo corrigit. ad
hoc flagellũ emiitit ut parcat. Cum uero eiꝰ
uitã in peccato ꝑmanentem feriendo concludit.
fagellum emittit.s nequaꝗͣ parcit. Qui enim
flagellũ emisit ut parceret. ad hoc emittit
qnͣdoq ne parcat. In hac namq uita dñs tan-¬
tomagis studet ut parcat. quantomagis expe-¬
ctando flagellat. sicut ipse uoce angłi ad ioħem
ait. ego quos amo. redarguo & castigo Et sicut
alias dicitur. quem diligit dñs castigat. flagel
lar omnẽ filium quẽ recipit. Econtra autẽ
de flagello damnationis scriptũ est. in oꝑib
manuũ suarũ comp̃hensus ẽ peccator. De

Expanded text:
flammas gehennae. Sequitur: CAPUT flammas gehennae. Sequitur: CAPUT rapit eum de loco suo. Locus perversorum est temporalis vitae dilectio, et carnis voluptas. Quasi turbine igitur unusquisque de loco suo rapitur, cum a cunctis suis delectationibus, extremo territus die, separatur. De quo extremo die apte Peccatorem quotiens Deus feriendo corrigit, ad hoc flagellum mittit, ut parcat. Cum vero ejus vitam in peccato permanentem feriendo concludit, flagellum emittit, sed nequaquam parcit. Qui enim flagellum emisit ut parceret, ad hoc emittit ndoque ne parcat. In hac namque vita Dominus tanto magis studet ut parcat, quanto magis exspectando flagellat. Sicut ipse voce angeli ad Joannem ait: « Ego quos amo redarguo et castigo . » Et sicut alias dicitur: Quem enim diligit Dominus, castigat: flagellat autem omnem filium quem recipit . » Econtra autem de flagello damnationis scriptum est: « In operibus manuum suarum comprehensus est peccator . » De
Abbreviated transcription (Latin):
uitioꝵ ad cogitationũ temperiem tranquilli¬
tatemq pueniunt. dum iam terrena ñ appe¬
tunt. dum flaminas carnis desideriis cȩlestib
extingunt. Propter hoc qͦ mentis refrigeriũ
celitus datum mariȩ dicitur. uirtus altissimi
obumbrabit tibi. quamuis hac mnrs ꝑumbra¬
tionis uocabulũ. incarnandi dĩ utraq potuit
natura signari. Tmbra enĩ a lumine format᷑
& corpore. Dñs autẽ ꝑ diuinitatẽ lumen est.
qui mediante anima in exꝰ utero fieri dignatus
est phumanitatẽ corpus. Quia gͦ lumen in¬
corporeũ in eiꝰ erat utero corporandũ. & que in¬
corporeũ concepit ad corpꝰ dicitur. uirtus al¬
tissimi obumbrabit tibi. id est corpꝰ in te huma¬
nitatis accipit incorporeũ lumen diuinitatiᷤ.
Sed iam de iniquo quolibet. qdđ cȩpimꝰ exequa¬
mur. Tollet gͦ eũ uentꝰ urens. quia uidelicet
malignꝰ sp̃s eũ quem nunc succenderit igne
puersȩ concupiscentiȩ. rapit postmodum ad

Expanded text:
vitiorum ad cogitationum temperiem tranquillivitiorum ad cogitationum temperiem tranquillitatemque perveniunt, dum jam terrena non appetunt, dum flammas carnis coelestibus desideriis exstinguunt Propter hoc quoque mentis refrigerium coelitus datum Mariae dicitur: Virtus Altissimi obumbrabit tibi . Quamvis hac in re per obumbrationis vocabulum, incarnandi Dei utraque potuit natura signari. Umbra enim a lumine formatur et corpore. Dominus autem per divinitatem lumen est; qui mediest per humanitatem corpus. Quia ergo lumen incorporeum in ejus erat utero comparandum, eique corporeum concepit, ad corpus dicitur: Virtus Altissimi obumbrabit tibi. Id est, corpus humanitatis in te accipit incorporeum lumen divinitatis.Sed jam de iniquo quolibet quod coepimus exsequamur. Tollit ergo eum ventus urens, quia videlicet malignus spiritus eum quem nunc succenderit igne perversae concupiscentiae, rapit postmodum ad
Abbreviated transcription (Latin):
Quȩ a facie aquilonis succenditur. idest dia¬
boli suggestionib inflammatur. Ipse enim
uocari nomine aquilonis solet qui dixit.
sedebo in monte testamenti. in laterib aqui¬
lonis. ascendam suꝑ altitudinem nubium.
Ab muꝰ gͥ urentis uenti uniꝰcuiq electimens
adustione temperatur. qnͣdo in ea uitioꝵ
feruor extinguitur. & desiderioꝵ carnaliũ
flamma frigescit. Qnde & sc̃a eccłia in spon-¬
si sui laudib lȩta clamat. sub umbra illius
quã desideraueram sedi: De huiꝰ ardoris
temperie ei ꝑ ysaiam ꝓmittente dño dicit᷑.
ꝓ saliunca ascendit abies. & ꝓurtica crescit
myrtus. Pro saliunca namq in ea ascendit
abies. dum in scõꝵ corde ꝓ abiectione ter¬
renȩ cogitationis. altitudo suꝑnȩ contẽpla.¬
tionis exoritur. Urtica uͦ. igneȩ õmnino
naturȩ est. Moyrtum namq t̾emperatiu ȩ
ferunt esse uirtutis. Ero urtica gͥ crescit myr¬
tus. cum iustoꝵ mentes a prurigine & ardore

Expanded text:
Quae a facie Aquilonis succenditur, id est diaQuae a facie Aquilonis succenditur, id est diaboli suggestionibus inflammatur. Ipse enim vocari nomine Aquilonis solet, qui dixit: Sedebo in monte testamenti, in lateribus Aquilonis, ascendam super altitudinem nubium . Ad hujus igitur urentis venti uniuscujusque electi mens adustione temperatur, quando in ea vitiorum fervor exstinguitur, et desideriorum carnalium flamma frigescit. Unde et sancta Ecclesia in sponsi sui laudibus laeta clamat: Sub umbra illius quem desideraveram sedi . De hujus ardoris temperie ei per Isaiam promittente Domino dicitur: Pro saliunca ascendet abies, et pro urtica crescet myrtus . Pro saliunca namque in ea ascendit abies, dum in sanctorum corde pro abjectione terrenae cogitationis altitudo supernae contemplationis exoritur. Urtinaturae est; myrtum vero temperativae ferunt esse virtutis. Pro urtica crescet myrtus, cum justorum mentes a prurigine et ardore
Abbreviated transcription (Latin):
uos filii lucis estis. & filii diei. ñ sumꝰ noctis.
neq tenebrarũ. Einc supbienti diuni di uoce
dicitur. stulte hac nocte repetunt animã tuã
ate. quȩ autẽ p̃parasti cuiꝰ erunt: Nocte ani¬
mam reddere phibetur. qui mortẽ ñ p̃uidens
in tenebris cordis abstrahitur. Att gͦ. nocte
opprimet eũ tempestas. Quia enĩ non uułta
agere uona quȩ uidet. dep̃henditur interitꝰ
sui tempestate quã ñ uidet. De quo adhuo
hoc loco uentus urens. nisi malignꝰ sp̃s uoca¬
tur. qui desiderioꝵ flammas in corde excitat.
ut ad eternitatẽ supplicioꝵ trahat: Peruersũ
gͦ quẽlibet uentus urens tollere dicit᷑. quia
insidiator malignꝰ sp̃s. qui uiuentẽ qu̾eq
gi. qui malȩ suggestionis flatu ad terrena desi¬
deru miquoꝵ corda sucendit ⁊eremias ꝓpheta
testatur dicens. ollam succensam ego uideo.
& faciem eiꝯ a facie aquilonis.Olla namq
succensa ẽ cor humanũ. scłarium curarum
ardorib. desiderioꝵq anxietatib feruens.

Expanded text:
s filii lucis estis, et filii diei: non sumus noctis neque tenebrarum . Hic superbienti diviti Dei voce dicitur: Stulte, hac nocte animam tuam repetunt a te; quae autem praeparasti, cujus erunt ? Nocte animam reddere perhibetur qui, mortem non praevidens, in tenebris cordis abstrahitur. Ait ergo: Nocte opprimet eum tempestas. Quia enim non vult agere bona quae videt, deprehenditur interitus sui tempestate quam non videt. De quo adhuc hoc loco ventus urens, nisi malignus spiritus vocatur, qui desideriorum flammas in corde excitat, ut ad aeternitatem suppliciorum trahat? Perversum ergo quemlibet ventus urens tollere dicitur, quia insidiator malignus spiritus, qui viventem quemque gi, qui malae suggestionis flatu ad terrena desideria iniquorum corda succendit, Jeremias propheta testatur, dicens: Ollam succensam ego video, et faciem ejus a facie Aquilonis . Olla namque succensa est cor humanum, saecularium curarum ardoribus, desideriorumque anxietatibus fervens.
Abbreviated transcription (Latin):
Ac si apte dicat. terenarũ rerũ me nec ab im¬
dantia refouet. auctoris autẽ mei qu̾e adhuc
uidere ñ ualeo. uel sola memoria delectat.
Nȩc est gͥ amaritudo sapientiũ. quia dũ spe
in alta erecti sunt. nullis hic gaudiis animũ
sternunt. Hinc enĩ scriptũ est. cor sapientiũ
ubi tristicia est. cor stultoꝵ ubi lȩticia. Ninc
iacobꝰ dicit. miseri estote & lugete & plorate.
risus ur̃ in luctũ conuertatur. & gaudiũ in
merorem: Hinc ꝑ semetipsam ueritas attesta¬
tur dicens. beati qui lugent. qm ipsi conso¬
ñ potest qui suauiter uiuunt. quia tanto
ueriꝰ stulti sunt. qnͣto maiora ꝑdentes in
minimis lȩtantur. Ninc Petrus eandẽ prauoꝵ
stulticiã rep̾hendit dicens. uoluptatẽ existi¬
mantes diei delicias. conquinationis & ma-¬

Expanded text:
Ac si aperte dicat: Terrenarum rerum me nec abunAc si aperte dicat: Terrenarum rerum me nec abundantia refovet, auctoris autem mei quem adhuc videre non valeo. vel sola memoria delectat. Haec est igitur amaritudo sapientiam, quia dum spe in alta erecti sunt, nullis hic gaudiis animum sternunt. Hinc enim scriptum est: Cor sapientium ubi tristitia est, et cor stultorum ubi laetitia . Hinc Jacobus dicit: Miseri estote, et lugete, et plorate, et risus vester in luctum convertatur, et gaudium in moerorem . Hinc per semetipsam Veritas attestatur, dicens: Beati qui lugent, quoniam ipsi consonon potest, qui suaviter vivunt, quia tanto verius stulti sunt, quanto majora perdentes, in minimis laetantur. Hinc Petrus eamdem pravorum stultitiam reprehendit, dicens: Voluptatem existimantes diei delicias, coinquinationis
Abbreviated transcription (Latin):
tionis admittit dicens. negaui consolari ani-¬
mam meã. Nam plerũq huiꝰ scłi diuites
solent mentis tedio affecti bona temporalit̃
accepta conspicere. & tristiciam delinire.
Cum enĩ merore quodam tangi se sentiunt
quos aspiciunt. auri argentiq uascula con-¬
templantur. p̃dia circum eunt. Cumq ꝑhȩe
temporalia oculos libenter trahunt: obortum
animȩ merorẽ uincunt. Unde eis & in eugłio
ueritas dicit. uę uobis diuitib. qui habetis
consolationẽ ur̃am. Sed sc̃s uir qui hoc luget.
qui ab ȩternis gaudiis cecidit. consolationẽ
de temporalib ñ admitut dicens. negaui
consolari animã meã. Ac si aꝑte dicat. qui de
tẽporalium amissione. ñ lugeo. de tẽporalium
abundantia nequaꝗͣ ꝯsolari possũ. Cui tanꝗͣ. si
nos audientes ista diceremꝰ. quid gͥ queris.
qui consolari in his quȩ mundi sunt renuis:
llico adiecit. memor fui dĩ. & delectatꝰ sum.

Expanded text:
tionem admittit, dicens: Negavi consolari anitionem admittit, dicens: Negavi consolari animam meam . Nasolent mentis taedio affecti bona temporaliter accepta conspicere, et tristitiam delinire. Cum enim moerore quodam tangi se sentiunt, equos aspiciunt, auri, argentique sui vascula contemplantur, praedia circumeunt, cumque per haec temporalia oculos libenter trahunt, obortum animae moerorem vincunt. Unde eis in Evangelio Veritas dicit: Vae vobis divitibus, qui habetis consolationem vestram. Sed sanctus vir, qui hoc luget, quia ab aeternis gaudiis cecidit, consolationem de temporalibus non admittit, dicens: Negavi consolari animam meam. Ac si aperte dicat: Qui de temporalium amissione non lugeo, de temporalium abundantia consolari nequaquam possum. Cui tanquam si nos audientes ista diceremus: Quid igitur quaeris, qui consolari in his quae mundi sunt renuis? illico adjecit: Memor fui Dei, et delectatus sum .
Abbreviated transcription (Latin):
lugere incipit corruptionis suȩ sententiã ꝗͣ
inuenit. Considerat namq unde. qͦ lapsus ẽ.
Quoꝰ Aparadisi gaudiis ad erumnas uitȩ
p̾sentis. ab angłoꝵ societatib. uenit ad
curas necessitatũ. Pensat in quo iã periculo
iacet. qui priꝰ sine periculo stare contempsit.
Luget exiliũ qd damnatus patit᷑. & suspirat
ad celestis głȩ statũ. quo ꝑfrui securus posset
si peccare noluisset. Qd bene psalmista consi¬
derans ait. ego dixi in pauore meo. ꝓiectus sũ
a uultu ocułoꝵ tuoꝵ. Contemplatus quippe
interna gaudia uisionis dĩ & socialem fre-¬
quentiã angłoꝵ ꝑsistentium. reduxit oculos
ad ima. uidit quo iaceret. qui ad hoc conditus
fuerat. ut in celestib stare potuisser. Pensauit
ubi esset. & quo deesset ingemuit: Proiectũq
se a uultu oculoꝵ di doluit. qui in comparati¬
one lucis intimȩ grauiores senserat exilii si
mum suũ ex p̃senti uita nulliꝰ grãm consola¬

Expanded text:
lugere incipit corruptionis suae sententiam quam lugere incipit corruptionis suae sententiam quam invenit. Considerat namque unde quo lapsus est; quod a paradisi gaudiis ad aerumnas vitae praesentis, ab angelorum societatibus venit ad curas necessitatum; pensat in quot jam periculis jacet, qui prius sine periculo stare contempsit; luget exsilium quod damnatus patitur, et suspirat ad coelestis gloriae statum, quo perfrui securus posset si peccare noluisset. Quod bene Psalmista considerans, ait: Ego dixi in pavore meo: Projectus sum a vultu oculorum tuorum . Contemplatus quippe interna gaudia visionis Dei, et socialem frequentiam angelorum persistentium, reduxit oculos ad ima, vidit quo jaceret, qui ad hoc conditus fuerat, ut in coelestibus stare potuisset; pensavit ubi esset, et quo deesset ingemuit; projectumque se a vultu oculorum Dei doluit, quia in comparatione lucis intimae graviores senserat exsilii sui mum suum ex praesenti vita nullius gratiae consola
Abbreviated transcription (Latin):
nuil boni oꝑis dedimꝰ. quo hanc sapientiam
ꝑcipere mereremur. dicatur gͦ recte. nescit
homo preciũ eiꝰ. Qm̃ quisqͥs iam ratione
utitur. tanto altiꝰ sub huiꝰ sapientiȩ intellectu
se despicit. qnͣto eiꝰdem sapientiȩ ueriꝰ intͣna
cognoscit. ut indignũ se ad hanc ꝑuenisse
uideat. ꝑ quã gratinto agitur. ut dignꝰ fiat.
De qua bene mox subditur. nec inuenitur in¬
t̾ra suauiter uiuentiũ. Iuid hoc in loco t̾rȩ
signatur nomine. nisi anima humana:
De qua psalmista dicit. anima mea sicut t̾ra
in terra suauiter uiuentiũ ñ ualet. qͥa quisqͥs
adhuc huiꝰ uitȩ uoluptatib pascit᷑ ab ȩternȩ
sapientiȩ intellectu separatur. Nam si uere
saperet. expulsus ab ȩternis gaudiis. de ea in
qua cecidit exilii sui cȩcitate lugeret: Hinc
namq ꝑ salomonẽ dicitur. qui apponit
scientiã. apponit dolorẽ. quia quanto plus
homo ceperit scire quid ꝑdiderit. tanto plus

Expanded text:
nil boni operis dedimus quo hanc sapientiam nil boni operis dedimus quo hanc sapientiam percipere mereremur, dicatur recte: Nescit homo pretium ejus, quoniam quisquis jam ratione utitur, tanto altius sub hujus sapientiae intellectu se despicit, quanto ejusdem sapientiae verius interna cognoscit, ut indignum se ad hanc pervenisse videat, per quam gratuito agitur ut dignus fiat. De qua bene mox subditur. CAPUT terra suaviter viventium. Quid hoc in loco terrae signatur nomine, nisi anima humana, de qua Psalmista ait: Anima mea sicut terra in terra suaviter viventium non valet, quia quisquis adhuc hujus vitae voluptatibus pascitur, ab aeternae sapientiae intellectu separatur. Nam si vere saperet, expulsus ab internis gaudiis, de ea in quam 587 cecidit, exsilii sui caecitate lugeret. Hinc namque per Salomonem dicitur: Qui apponit scientiam, apponit et dolorem , quia quanto plus homo coeperit scire quid perdidit, tanto plus
Abbreviated transcription (Latin):
dicens. mem̃to mei dum ueneris in regnũ nũ.
Caritatẽ qͦ in morte sua uiuaciter tenuit.
qui frẽm & collatronẽ ꝓ simili scelere morien¬
tem. & de iniquitate sua arguit. & ei uitam
quã cognouerat p̾dicauit dicens. neq tutimes
dm̃. qd̾ in eadem damnatione es: Et nos qͥdẽ
iuste. nam digna. factis recipimꝰ hic uͦ nichil
mali gessit Ille qui talis ad crucem uenit
ex culpa. ecce qualis a cruce recedit ex gr̃a
Confitebatur dñm quẽ uidebat secum hu¬
mana infirmitate morientẽ. qnͣdo nega¬
bant apłi eũ quem miracula uiderant diui.¬
na uirtute facientẽ. Sed hi qui saluari ho-¬
minẽ ꝓpriis uirib astruunt. eandẽ confessio¬
nem hominis. ab ipsiꝰ esse uirtute. hominis
suspicantur. Qđ si ita esset. in dĩ laude psal¬
mista ñ diceret. confessio & magnificentia.
opus etꝰ. Ap eo itaq accipimꝰ recta confiteri.
a quo nobis & magna dantur oꝑari. Quia gͦ

Expanded text:
dicens: Memento mei cum veneris in regnum tuum. dicens: Memento mei cum veneris in regnum tuum. Charitatem quoque in morte sua vivaciter tenuit, qui fratrem et colatronem pro simili scelere morientem de iniquitate sua arguit, et ei vitam quam non cognoverat praedicavit, dicens: Neque tu times Deum, qui in eadem damnatione es. Et nos quidem juste, nam digna factis recipimus: hic vero nihil mali gessit . Ille qui talis ad crucem venit ex culpa, ecce qualis a cruce recedit ex gratia. Confitebatur Dominum quem videbat secum humana infirmitate morientem, quando negabant apostoli eum quem miracula viderant divina virtute facientem. Sed hi qui salvari hominem propriis viribus astruunt, eamdem confessionem hominis ab ipsius esse hominis virtute suspicantur. Quod si ita esset, in Dei laude Psalmista non diceret: Confessio et magnificentia opus ejus . Ab eo itaque accipimus recta confiteri, a quo nobis et magna datur operari. Quia ergo
Abbreviated transcription (Latin):
qd remuneret. qui hoc solũ inuenerat qdđ puni
ret. Libet int̾ hȩc mentis oculos ad illũ latro¬
nem ducere qui de fauce ascendit crucẽ. de quce
paradisũ. Intueamur qͣlis ad patibulũ uene¬
rit. & a paribulo qualis abscessit. Uenit reus
intulit. morientis dm̃ uitã p̃dicauit dicens.
memento mei. dũ ueneris in regnũ tuũ. In cruce
claui manus eiꝰ pedesq ligauerant. nichilq
in eo a penis liberũ. nisi cor & lingua reman¬
serat. Inspirante dõ totũ illi optulit. qđ in se
liberũ inuenit. ut iuxta hoc qđ scriptum est.
corde crederet ad iusticiã. ore autẽ confiteret᷑
manere uirtutes testatur apłs dicens. nunc
autẽ manet. spes. fides. caritas. Quas cunctas
subito repletꝰ gra & accepit latro. & seruauit
in cruce. Fidem namq habuit. qͥ regnaturũ
dnm̃ credidit. quẽ secũ pariter morientẽ uidit.
Spem habuit. qui regni eiꝰ aditum postalauit

Expanded text:
qqret. Libet inter haec mentis oculos ad illum latronem reducere qui de fauce ascendit crucem, de cruce paradisum. Intueamur qualis ad patibulum venit, et a patibulo qualis abscessit. Venit reus intulit, morientis Domini vitam praedicavit, dicens: Domine, memento mei cum veneris in regnum tuum. In cruce clavi manusin eo a poenis liberum nisi cor et lingua remanserat, inspirante Deo totum illi obtulit, quod in se liberum invenit, ut juxta hoc quod scriptum est: Corde crederet ad justitiam, ore confiteretur manere virtutes testatur Apostolus dicens: Nunc autem manet fides, spes, charitas ; quas cunctas, subita repletus gratia, et accepit latro et servavit in cruce. Fidem latro habuit, qui regnaturum Dominum credidit, quem secum pariter morientem vidit. Spem habuit, qui regni ejus aditum postulavit
Abbreviated transcription (Latin):
Hinc de semetipso loquitur iterũ dicens. grã
di sum. id qđ sum. Ex cuiꝰ nimirũ aspiratio¬
ne gr̃ẽ. quia uirtutũ oꝑa ꝓtinꝰ in corde gene¬
rantur. ut ex libero qͦ arbitrio subsequatur
actio. cui post hanc uitã retributio ȩterna re¬
spondeat. ilico adiecit. & gr̃a eiꝰ in me uacua ñ
fuit: Sed sunt ñ nulli. qui nosse suis uiribus
exultant. suisq p̃cedentib meritis redemptos
se esse głantur. Quoꝵ ꝓfecto assertio inuenit᷑
sibimetipsi contraria. quia dũ & innocentes se
asserunt & redemptos. hoc ipsũ in se redemptionis
nom̃ euacuant. Om̃is namq qui redimitur. ex
aliqua ꝓculdubio captiuitate liberat᷑. Unde gͦ
quilibet iste redemptꝰ est. si priꝰ ñ fuit sub cub¬
pacaptiuus: Li quet itaq quia multũ desipit.
quisqͥs hȩc sapit. Nominis quippe meritũ suꝑ-¬
na gr̃ã ñ ut ueniat inuenit. sed postꝗͣ uenerit
facit. atq ad indignã mentẽ ueniens ds̃. dignã
sibi exhibet ueniendo. & facit in ea meritum

Expanded text:
 dicens: Gratia Dei sum id quod sum . Ex cujus nimirum aspiratione gratiae, quia virtutum opera protinus in corde generantur, ut ex libero quoque arbitrio subsequatur actio, cui post hanc vitam retributio aeterna respondeat, illico adjecit: Et gratia ejus in me vacua non fuit . Sed sunt nonnulli, qui se sanctos suis viribus exsultant, suisque praecedentibus meritis redemptos se esse gloriantur; quorum profecto assertio invenitur sibimetipsis contraria; quia, dum innasserunt, et redemptos, hoc ipsum in se redemptionis nomen evacuant. Omnis namque qui redimitur, ex aliqua procul dubio captivitate liberatur. Unde ergo quilibet iste redemptus est, si prius non fuit sub culpa captivus? Liquet itaque quia multum desipit quisquis haec sapit. Hominis quippe meritum superna gratia non ut veniat invenit, sed postquam venerit, facit; atque et ad indignam mentem veniens Deus, dignam 586 sibi exhibet veniendo; et facit in ea meritum
Abbreviated transcription (Latin):
buntur ꝓ ea uasa auri excelsa & eminentia. quia
electi quiq scõꝵ uitã & uenerantur ex sublimi¬
tate. & tam̃ ñ suscipiunt ad errorẽ. Iuos enim
puros esse homines sciunt. do homini omnino
ñ conferunt. Unde adhuc subdit᷑. N ec cõme¬
morabuntur comparatione eiꝰ. Om̃s enĩ suꝑnȩ
patriȩ electi. scĩ quidẽ & iusti sunt. sed participa.¬
tione sapientiȩ. ñ comparatione. luid enĩ sunt
homines dõ comparati. lumen. aut sapientia:
illuminans. isti lumen illuminatũ. sicut scnpiũ
est. erat lux uera. quȩ illuminat omnẽ hominẽ
uenientẽ in hunc mundũ: Itis autẽ tantummͦ

Expanded text:
buntur pro ea vasa auri excelsa et eminentia, quia buntur pro ea vasa auri excelsa et eminentia, quia electi quique sanctorum vitam et venerantur ex sublimitate, et tamen non suscipiunt ad errorem. Quos enim puros homines esse sciunt, Deo homini omnino non conferunt. Unde adhuc subditur: Cmorabuntur comparatione ejus. - Omnes enim supernae patriae electi sancti quidem et justi sunt, sed participatione sapientiae, non comparatione. Quid enim sunt homines Deo comparati? Lumen autem sapientia, illuminans, isti lumen illuminatum, sicut scriptum est: « Erat lux vera quae illuminat omnem hominem venientem in hun
Abbreviated transcription (Latin):
ad se uenisse sapientiã uidens. noluit se in
illis aureis uasis figere. sed in eã studurt fide
certissima ꝑtransire: Unde in canticis canticoꝵ
dicit. inuenerunt me uigiles. qui custodiunt
ciuitatẽ. num quẽ dilexit anima mea uidistisꝰ
Paululũ cum ꝑtransissem eos inueni quẽ dili¬
git anima mea. Quos enĩ uigiles qui ciuitatẽ¬
cipimꝰ: Qui studuerunt ad custodiam nr̃am.
scẽ p̃dicationis uoce uigilare: Sed cũ redẽptorẽ
suũ ȩccłia quȩreret. in ipsis antiquis p̃dicatorib
spem figere noluit quȩ dicit. paululũ cũ ꝑtran¬
sissem eos. inueni qu̾e diligit anima mea: Illum
quippe inuemire ñ posset. si istos ꝑtransire nolu¬
isset. In istis se custodib infideles fixerant. qui
xp̃m di filiũ unum qu̾elibet eẽ illoꝵ credebant.
Uoce gͥ ac fide petrus inuentos uigiles sc̃ẽ eccłiȩ
transit. quȩ ꝓphetarũ dñm unũ quẽlibet ex ꝓphe¬
tis credere contempsit. Dicatur gͦ. nec cõmuta¬

Expanded text:
ad se venisse sapientiam videns, noluit se in illis aureis vasis figere, sed in cam studuit fide certissima pertransire. Unde in Canticis canticorum dicit: Invenerunt me vigiles qui custodiunt civitatem. Num quem diligit anima mea vidistis? Paululum cum pertransissem eos, inveni quem diligit anima mea . Quos enim vigiles qui custodiucipimus, qui studuerunt ad custodiam nostram sanctae praedicationis voce vigilare? Sed cum Redemptorem suum Ecclesia quaereret, in ipsis antiquis praedicatoribus spem figere noluit, quae dicit: Paululum cum pertransissem eos, inveni quem diligit anima mea . Illum quippe invenire non posset si istos pertransire noluisset. In istis se custodibus infideles fixerant, qui Christum Dei Filium unum quemlibet esse illorum credebant. Voce igitur ac fide Petri inventos vigiles sancta Ecclesia transiit, quae prophetarum Dominum unum quemlibet ex prophetis credere contempsit. Dicatur ergo: Nec commuta