comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓhibere dm̃: his auditis tacuerunt.
& glorificauerunt dm̃ dicentes. Ergo
& gentib ds̃ pornitentiam dedit adui.¬
tam. Rursum cum multo post tempo¬
re paulus & barnabas irenisfent antio.¬
chiam & congregata arcebesia reculis.¬
sent quanta fecissor ds̃ cũ illis. & quia
aperuisso gentib ostium fidei : Qui.¬
dam descendentes de iudea. docebant
fr̃s atq dicebant. Nisi circũ cidamini
scđm morem moysi. non potestis salui
fieri. Qommota igitur seditione non
minima aduersum paulũ & barnaban.
staturrunt ascendere & ipsi qui accu.¬
sabantur & hi oi accusabant adapłos
& p̃ros hierosolimã super hac questio.¬
ne. Cumq hrero solymã ꝑrexissent
& surrexissent quidam deheresi pha.¬
risȩoꝵ qui crediderant in xp̃o. dicentes
oportre circumcidi eos & prȩcipere
illis ut seruent begem moysi. & mag.¬
na suꝑ hoc uterbo oriretur questio:
Peirus solita libertate. uiri inquit fr̃s.
uos scitis qm̃ ab antiquis dieb in nobis
elegit ds̃ ꝑ os meum audire gentes

Expanded text:
auditis tacuerunt et glorificauerunt deum dicentes: ergo et gentibus deus paenitentiam ad uitam dedit. rursum, cum multo post tempore Paulus et Barnabas uenissent Antiochiam et congregata ecclesia rettulissent, quanta fecisset deus cum illis et quia aperuisset gentibus ostium fidei, quidam descendentes de Iudaea docebant fratres atque dicebant: nisi circumcidamini secundum morem Moysi, non potestis salui fieri. commota igitur seditione non minima aduersus Paulum et Barnaban statuerunt ascendere et ipsi, qui accusabantur, et hi, qui accusabant, ad apostolos et presbyteros Hierosolymam super hac quaestione, cumque Hierosolymam perrexissent et surrexissent quidam de heresi Pharisaeorum, qui crediderant in Christo, dicentes: oportet circumcidi eos et praecipere illis, ut seruent legem Moysi, et magna super hoc uerbo oriretur quaestio, Petrus solita libertate: uiri, inquit, fratres, uos scitis, quoniam ab antiquis diebus in nobis elegit deus per os meum audire gentes
Abbreviated transcription (Latin):
turas. quȩ septuaginta interpretum
auctoritate ꝑhibentur. Perdurũ erit
enĩ si tua in terp̾tatio ꝑ multas arcłas
frequentius cȩperit lectitari. quod
a grecis aeccłiis latinȩ arccłȩ dissona.¬
bunt. maxime quia facibe contradic.¬
tor. conuincitur greco prolato libro.
id est lingue noussimȩ. Quis quis autẽ
ineo quod exhebreo translatũ ẽ. ali quo
in solito ꝑ motus fuerit & falsi crimen
intenderit. uix aut numquã adhebrea
testimonia ꝑuenitur quibus defendatur
obrectum. Quod si &iam ꝑ uentum
firerit. tot latinas & grecas auctorita.¬
tes damnari quis ferat : huc accedit.
quia & iam consulti hebrei possunt
aliud respondere. ut tu solus necessari¬
us uichearis qui &e iam ipsos possis conum¬
cere. sed tanren qui iudicae mirũ si po.¬
tueris inuenire. Nam quidam frater
nr̃ ep̃s cum bectitari instituiss& in aeccła
eui prȩ est in terp̃tationẽ tuam. mouit
quiddam longe aliter abste positũ apud

Expanded text:
turas, quae septuaginta interpretum turas, quae septuaginta interpretum perhibentur. perdurum erit enim, si tua interpretatio per multas ecclesias frequentius coeperit lectitari, quod a Graecis ecclesiis Latinae ecclesiae dissonabunt, maxime quia facile contradictor conuincitur Graeco prolato libro, id est linguae notissimae. quisquis autem in eo, quod ex Hebraeo translatum est, aliquo insolito permotus fuerit et falsi crimen intenderit, uix aut numquam ad Hebraea testimonia peruenitur, quibus defendatur obiectum. quod si etiam peruentum fuerit, tot Latinas et Graecas auctoritates damnari quis ferat? huc accedit, quia etiam consulti Hebraei possunt aliud respondere, ut tu solus necessarius uidearis, qui etiam ipsos possis conuincere, sed tamen quo iudice, mirum si potueris inuenire. Nam quidam frater noster episcopus cum lectitari instituisset in ecclesia, cui praeest, interpretationem tuam, mouit quidd
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ quȩ ingreco inueniuntur & in
hebreo non sunt. tam mirabili diligen.¬
tia ut quib dam in locis aduerba singu¬
la stellas significantes uideamꝰ eadem
urrba esse inhebreo. ingreco autẽ ñ esse.
Porro in hac posteriore interp̃tatione quȩ
uersa ẽ. ex hebreo ñ eadem uerborum
fides occurrit. nec parũ turbat cogi¬
tantem. uel cur in illa prima tanta dili.¬
gentia figantur asterisci. ut minimas
& iam particulas orationis indicent
deesse codicib grecis quȩ sunt inhebreis.
uel cur inhac altera quȩ exhebreis est
neglegentius hoc curatũ sit. ut hȩx eadt̃
particulȩ locis suis inuenirentur. Aliqd
inde exempli gr̃a ponere uolui. sed mͥ
adhoram codex defuit qui ex hebreo
est. Cerũtanen quia p̾uolas ingenio.
non solum quid dixerim. uerũ & iam
quid dicere uolurrim. satis ut opinor
intelligis. ut causa reddita quod mou&
edisseras. Ego sane mallem grecas po.¬
tius canonicas te nobis in terp̾tari serip.¬

Expanded text:
autem, quae in Graeco inueniuntur et in autem, quae in Graeco inueniuntur et in Hebraeo non sunt, tam mirabili diligentia, ut quibusdam in locis ad uerba singula stellas significantes uideamus eadem uerba esse in Hebraeo, in Graeco autem non esse. porro in hac posteriore interpretatione, quae uersa est ex Hebraeo, non eadem uerborum fides occurrit nec parum turbat cogitantem, uel cur in illa prima tanta diligentia figantur asterisci, ut minimas etiam particulas orationis indicent deesse codicibus Graecis, quae sunt in Hebraeis, uel cur in hac altera, quae ex Hebraeis est, neglegentius hoc curatum sit, ut hae eaedem particulae locis suis inuenirentur. aliquid inde exempli gratia ponere uolui, sed mihi ad horam codex defuit, qui ex Hebraeo est. uerum tamen, quia praeuolas ingenio, non solum quid dixerim, uerum etiam quid dicere uoluerim, satis, ut opinor, intellegis, ut causa reddita, quod mouet, edisseras. Ego sane mallem Graecas potius canonicas te nobis interpretari scrip
Abbreviated transcription (Latin):
reseruata sunt. sinminus rursus dicta
quod legam. dum tamen his responde¬
re negaueris quod iam diu ẽ. ut expec¬
to. primas &riam quas adte adhue
presbiter litieras p̃parauerã mittendas
ꝑquendam frẽm nrm ꝓfuturum. qui
postea collega nobis factus iam ex hac
uita migrauit. nec eas tẽ ipse ꝑferre
poruit. quia continuo dum prosicisci
disponit episcopatus sarcina detentus.
ac deinde iubreui defunctus. & iam nẽ
mittere uolui. ut scias in tua conloqͥa
qũa olim iardescam. & quam uim
patiar quod ame tam longe absunt
sensus corporis tui perquos adire possit
ad animũ tuũ animus m̃s mi frater
duleissine & indñi membris honoran.¬
de. In hac autẽ epistola hoc addo
quod postea didicimus. ⁊ob ex hebreo
te interp̃tatũ cum iam quandam ha¬
beremur in terp̃tationẽ tuam eius
prophetę ex greco eloquio uersa in lati¬
nu. ubi tamen asteriscis notasti quȩ
in hebreo sunt & greco desunt. obo liscis

Expanded text:
seruata sunt; sin minus, rursus dicta, seruata sunt; sin minus, rursus dicta, quod legam, dum tamen his respondere ne graueris, quod iam diu est ut expecto. primas etiam quas ad te adhuc presbyter litteras praeparaueram mittendas per quendam fratrem nostrum Profuturum, qui postea collega nobis factus iam ex hac uita migrauit nec eas tunc ipse perferre potuit, quia continuo, dum proficisci disponit, episcopatus sarcina detentus ac deinde breui defunctus est, etiam nunc mittere uolui, ut scias, in tua conloquia quam olim inardescam et quam uim patiar, quod a me tam longe absunt sensus corporis tui, per quos adire possit ad animum tuum animus meus, mi frater dulcissime et in domini membris honorande. In hac autem epistula hoc addo, quod postea didicimus, Iob ei Hebraeo te interpretatum, cum iam quandam haberemus interpretationem tuam eius prophetae ex Graeco eloquio uersam in Latinum, ubi tamen asteriscis notasti, quae in Hebraeo sunt et Graeco desunt, obeliscis
Abbreviated transcription (Latin):
cxpi ad te seribere ac tua scripta desidera.¬
re. nmquã mͥ melior occurrit occasio.
quã ut ꝑdĩ feriũ ac ministrũ fidissimũ
mihiq carissimũ mea tibi afferretur
epistola. qualis ẽ. filius nr̃ eyprianus
diaconus. Per hunc certe ita spero lute.¬
ras tuas. ut certius in hoc rerũ genere
quicquã sperare ñ possim. Nam nec
studium inpetendis rescriptis memora¬
to filio nr̃o deerit. nec gr̃a in ꝓmeren.¬
dis. nec diligentia in custodiendis. nee ala¬
critas inꝑferendis. nec fides inreddendis.
tantũ sialiquomodo merear adun& dñs
& adsit cordi tuo & desiderio mẽo. ut fra¬
ternam uoluntatẽ nulla uoluntas maior
impediat. Quia ergo duas ia epistolas
misi nullam autem tuam postra rece.¬
pi. rasdem ipsas rursus mutere uolui.
crecdens eas ñ ꝑurnisse. Quod si &e ꝑue¬
nerunt ac fortasse tue potius ad me
ꝑuemire minime poruert̃. ea ipsa scrip¬
ta que iam mifisti iterũ mitte. si forte

Expanded text:
coepi ad te scribere ac tua scripta desideracoepi ad te scribere ac tua scripta desiderare. numquam mihi melior occurrit occasio, quam ut per dei seruum ac ministrum fidelissimum mihique carissimum mea tibi adferretur epistula, qualis est filius noster Cyprianus diaconus., per hunc certe ita spero litteras tuas, ut certius in hoc rerum genere quicquam sperare non possim. nam nec studium in petendis rescriptis memorato filio nostro deerit nec gratia in promerendis nec diligentia in custodiendis nec alacritas in perferendis nec fides in reddendis. tantum, si aliquo modo mereor, adiuuet dominus et adsit cordi tuo et desiderio meo, ut fraternam uoluntatem nulla uoluntas maior impediat. Quia ergo duas iam epistulas misi, nullam autem tuam postea recepi, easdem ipsas rursus mittere uolui credens eas non peruenisse. quod si et peruenerunt ac fortasse tuae potius ad me peruenire minime potuerunt, ea ipsa scripta, quae iam misisti, iterum mitte, si forte
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ aetatis mrȩ putari maliuolũ. erga
eum cui magis fauere debro. Et si in
euangeliis ac ꝓphetis ꝑuersi homines
inueniunt quod nitantur rep̾hendere.
miraris si intuis libris &e maxinte in
scripturarũ expositione quȩ uel obseu.¬
rissime sunt quȩdam arecti linea dis.¬
prepare uideantur: Et hoc dico ñ qđ
inoperib tuis quȩdam rep̾hendenda
iam censeam. neq enĩ bectioni rorum
umꝗ operã dedi. irec hoꝵ exemplario.¬
rum apud nos copia ẽ. prȩter soli loqui¬
orum tuoꝵ libros. & quosdam cõmen.¬
tarios inpsalmos. quos siirellem discute.¬
re. ñ dicã ane qui nihil sum. sed aue.¬
terũ grecoꝵ docerẽ interp̾tationib dis.¬
crepare. Uale amice carissime. artate
fili. dignitate parens. & hoc ame rogatus
obserua. ut quicquid mͥ scripferis. ad ne
primũ facias pirenire. EPEA scĩ
omino uenerabili & desiderabili
sc̃o fr̃ĩ &e conpresbitero hreroni.¬
mo. Augustinus in dño salutẽ. Ex quo

Expanded text:
autem aetatis meae putari maliuolum erga autem aetatis meae putari maliuolum erga eum, cui magis fauere debeo. et si in euangeliis ac prophetis peruersi homines inueniunt, quod nitantur reprehendere, miraris, si in tuis libris et maxime in scripturarum expositione, quae uel obscurissimae sunt, quaedam a recti linea discrepare uideantur ? et hoc dico, non quod in operibus tuis quaedam reprehendenda iam censeam. neque enim lectioni eorum umquam operam dedi nec horum exemplariorum apud nos copia est praeter Soliloquiorum tuorum libros et quosdam commentariolos in psalmos, quos si uellem discutere, non dicam a me, qui nihil sum, sed a ueterum Graecorum docerem interpretationibus discrepare. uale, mi amice carissime, aetate fili, dignitate parens, et hoc a me rogatus obserua, ut, quicquid mihi  scripseris, ad me primum facias peruenire. 1 CVI. SIDERABILI SANCTO FRATRI ET CON- PRESBVTERO HIERONVMO AUGUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. Ex quo
Abbreviated transcription (Latin):
re materiam contendendi. Hȩc scribo.
quia re pure & xp̃ianae diligere cupio.
irec quicquam in mea mente retinere
quod distoe alabiis. Non enĩ conuepit
ut ab adobescentia usq adhanc aetatem
inmonasteriolo eum scĩs fr̃ib labore desũ.¬
dans aliquid contra ep̃m cõmunionis
meȩ scribere audeam. & eũ ep̃m quem
ante cȩpi amare quã nosse. qui me primꝰ
adamicitias ꝓuocauit. que̾ post nre orien
tuus ẽ. & desire flagitare rescriprum
ad ea quȩ ñ seripsisti. Aut si tuus est
ingenue confitere. ut si in defensione mri
aliqua scripsero. inte eulpa sit oui ꝓuocasti.
non inme qui respondere conpulsus sum.
A ddis prȩterea te paratũ effe ut siquid
me intuis scriptis mouerit. aut corrigere
uoluero fraterne accipias. & non solum
in mra te beniuolentia gauisurũ. sed ut
hoc ipsum faciam dep̃caris. Rursũ dico¬
quod sentio. Prouocas fene̾. tacentem
stimulas. uideris iactare doctrinã. Non ẽ

Expanded text:
re materiam contendendi; haec scribo, re materiam contendendi; haec scribo, quia te pure et Christianae diligere cupio, nec quidquam in mea mente retinere. quod distet a labiis. Non enim convenit, ut ab adolescentia usque ad hanc aetatem in monasteriolo cum sanctis Fratribus labore desudans, aliquid contra Episcopum communionis meae scribere audeam: et eum Episcopum, quem ante cepi amare quam nosse; qui me prior ad amicitias provocavit; quem post me orienttuus est, et desine flagitare rescriptum ad ea quae non scripsisti: aut si tuus est, ingenue confitere; ut si in defensionem mei aliqua scripsero, in te culpa sit qui provocasti, non in me, qui respondere compulsus sum. 5. Addis praeterea te paratum esse, ut si quid me in tuis scriptis moverit, et corrigere voluero, fraterne accipias, et non solum mea in te benevolentia gavisurum; sed ut hoc ipsum faciam, depquod sentio: prouocas senem, tacentem stimulas, uideris iactare doctrinam. non est
Abbreviated transcription (Latin):
delegans filio. ostendit senectutẽ. hec appe¬
tere non debere. nec oblata suscipere.
Quod autẽ iuras te aduersum me librũ
non scripsisse neq romã misisse quem ñ
scripseris. fed si forte aliqua intuis scriptis
reprriautur. quȩ aneo fensu discrepent
non nre a te lȩsimi sed ate seriptũ quod
tibi rectũ uidebatuir. quȩso ut ie paci.¬
enter audias. Non scripsisti librum. &
quomodo mihi rephensionis ate nirȩ̨¬
ꝑ alios scripta delata sunt: Qur haboe
italia quod tu ñ seripsisti: Qua ratione
poscis uere scribani ad ea quȩ scripsisse
te cdenegas : Nec tamen hebes sum
ut si diuersa senseris me ate bȩsimi
putẽ. sed si nrea cõ. Ominus dicta
reprehendas & rationẽ scriptoꝵ exprtas
& quȩ scripserif emendare compellas.
mihi reddas. In hoc będitur amicitia.
in hoc necessitudinis iira uolantur.
ne uidramur certare purriliter & fau-¬
torib in uicẽ uel tractoribus nr̃is tribur.¬

Expanded text:
delegans filio ostendit senectutem haec appedelegans filio ostendit senectutem haec appetere non debere nec oblata suscipere. Quod autem iuras te aduersum me librum non scrscripseris, sed, si forte aliqua in tuis scriptis repperiantur, quae a meo sensu discrepent, non me a te laesum, sed a te scriptum, quod tibi rectum uidebatur, quaeso, ut : me patienter audias. non scripsisti librum. et quomodo mihi reprehensionis a te meae per alios scripta delata sunt ? cur habet Italia, quod tu non scripsisti? qua ratione poscis, ut rescribam ad ea, quae scripsisse te denegas ? nec tam hebes sum, ut, si diuersputem. Sed si mea cominus dicta reprehendas, et rationem scriptorum expetas, et quae scripserim, emendare compellas, mihi reddas, in hoc laeditur amicitia, in hoc necessitudinis jura violantur. Ne videamur certare pueriliter, et fautoribus invicem vel detractoribus nostris tribue
Abbreviated transcription (Latin):
meliam : Igitur ut ante iam scripsi.
aut mitte eandem epistolam tua scriptã
manu. aut fenem latitantẽ incellula
lacesfere desine. Sin autẽ tuã uis uel
ostendere irel exercere doctrinã. quare
iuuenes & disertos & nobiles quoꝵ ro¬
mȩ dicuntur esse quã plurimi qui
possint & audeant tecũ congredi. &
indisputatione scãrũ scripturarũ iugũ
cũ ep̃o ducere. Ego quondam mibes
nc̃ ueteranus. & tuas & alioꝵ debro lau.¬
dare uictorias. ñ ipse rursus effeto cor-¬
pore dimicare. ne sime ad scribendum
frequenter impuleris. illius recorder
historiȩ quod hanibalem iuueniliter
exultantẽ. quintus maximus patiencia
sua fregerit. Omĩa fert artas. animũ
quoq sepe ego longos. cantando puerũ
me minime condere soles. nunc oblita
mihi tot carmina uox quoq mocrim
iam fugit. Et ut magis deseripturis
sc̃ĩs loquar berzellat ille galaadites regis
dauid brreficia om̃sq delicias iuireni

Expanded text:
meliam?\' igitur, ut ante iam scripsi, meliam?\' igitur, ut ante iam scripsi, aut mitte eandem epistulam tua subscriptam manu aut senem latitantem in cellula lacessere desine. sin autem tuam uis uel ostentare uel exercere doctrinam, quaere iuuenes et disertos et nobiles, quorum Romae dicuntur esse quam plurimi, qui possint et audeant tecum congredi et in disputatione sanctarum scripturarum iugum cum episcopo ducere. ego quondam miles nunc ueteranus et tuas et aliorum debeo laudare uictorias, non ipse rursus effeto corpore dimicare, ne, si me ad scribendum frequenter inpuleris, illius recorder historiae, quod Hannibalem iuueniliter exultantem Quintus Maximus patientia sua fregerit. Omnia fert aetas, animum quoque. saepe ego longos cantando puerum memini me condere soles. nunc oblita mihi tot carmina; uox quoque Moerim iam fugit. et, ut magis de scripturis sanctis loquar, Berzelli ille Galaadites regis Dauid beneficia omnesque delicias iuueni
Abbreviated transcription (Latin):
mis & in sc̃ĩs locis ꝑ magna copia est.
suggerebant ñ simplicitate animo factũ.
sed laudẽ atq rumusculos & gloriolam
populi requirentẽ. ut de nobis cresceres.
ut multi cognoscerent te ꝓuocare mre
timere. te scribere ut doctũ. me tacere
ut imperitũ. & tandem reperisse qui
garrulitati neȩ modũ inponer&e.
Ego autem simpliciter fatear digna.¬
tioni tuȩ. primũ ideireo respondere
nolui. quia tuam liquido epistolam
non credebam. nec ut uulgi dequib dã
prouerbium ẽ. litũ melle gladiũ. De.¬
inde illud cairebam. ne rpiscopo com¬
munionis meȩ uiderer ꝓcaciter respon.¬
dere. & aliqua in rep̃hendentis epistola
rep̾henderẽ. p̾sertim cũ quȩdã milla
herenca iudicarẽ. Adextremũ. ne tu
iure expostulares & diceres. Quid enĩ
epistolã meam uideras. & notȩ tibi ma.¬
nus insubseriptione signa dep̾henderas.
ut tam facile amicum lȩderes & alteri.¬
us malitiam in meam uerteres contu.¬

Expanded text:
mis et in sanctis locis permagna copia est, mis et in sanctis locis permagna copia est, suggerebant non simplici a te animo factum sed laudem atque rumusculos et gloriolam populi requirente, ut de nobis cresceres, ut multi cognoscerent te prouocare, me timere, te scribere ut doctum, me tacere ut inperitum et tandem repperisse, qui garrulitati meae modum inponeret. ego autem, ut simpliciter fatear, dignationi tuae primum idcirco respondere nolui, quia tuam liquido epistulam non credebam nec, ut uulgi de quibusdam prouerbium est, litum melle gladium; deinde illud cauebam, ne episcopo communionis meae uiderer procaciter respondere et aliqua in reprehendentis epistula reprehendere, praesertim cum quaedam in illa haeretica iudicarem; ad extremum, ne tu iure expostulares et diceres: \'Quid enim? epistulam meam uideras et notae tibi manus in subscriptione signa deprehenderas, ut tam facile amicum laederes et alterius malitiam in meam uerteres contu
Abbreviated transcription (Latin):
omino uere scõ & beatissimo
pape augustino hueronimus in¬
dirigis. & sepe conpellis ut respondeam
cuidam epistolȩ turȩ. cuius ad me ut
ante iam scripsi ꝑsisinniũ diaconum
exemplaria ꝑuenerint absq subseriptio.¬
ne tua. & quȩ primũ ꝑ frem ꝓfuturũ
secundo ꝑ quendam alium te misisse
significas. & interim ꝓfuturũ retractũ
de itinere. & xp̃m constitutũ ueloci mor.¬
te subtractũ illum cuius nom̃ retices.
maris timuisse discrimina & nauigatio.¬
nis mutasse consiliũ. Quȩ cum ita
sint satis mirari nequeo quomodo ipsa
epistola & romȩ & initalia haberi aple¬
risq dicatur. & adme solum ñ ꝑuenerit
cui soli missa ẽ. pręstrtĩ cum idẽ frater
sisinnius inter ceteros tractatus tuos
dixerit se eam non inafrica ñ apud te.
sed in insula hadriȩ ante hoc ferme quin¬
quennium repperisse. De amicitia
om̃is tollenda fuspitio ẽ: & sic cũ amico
quasi cũ altero eẽ. loguendũ. Nonnulli
familiares mei & uasa xp̃i quoꝵ hirrosoly.¬

Expanded text:
OMINO VERE SANCTO ET BEATISSIMO PAPAE AUGUSTINO HIERONVMUSdirigis et saepe compellis, ut respondeam cuidam epistulae tuae, cuius ad me, ut ante iam scripsi, per Sisinnium diaconum exemplaria peruenerunt absque subscriptione tua et quae primum per fratrem Profuturum, secundo per quendam alium te misisse significas; et interim Profuturum retractum de itinere et episcopum constitutum ueloci morte subtractum, illum, cuius nomen retices, maris timuisse discrimina et nauigationis mutasse consilium. quae cum ita sint, satis mirari nequeo, quo modo ipsa epistula et Romae et in Italia haberi a plerisque dicatur et ad me solum non peruenerit, cui soli missa est, praesertim cum idem frater Sisinnius inter ceteros tractatus tuos dixerit eam se non in Africa, non apud te, sed in insula Hadriae ante hoc ferme quinquennium repperisse. De amicitia omnis tollenda suspicio est et sic cum amico quasi cum altero se loquendum. nonnulli familiares mei et uasa Christi, quorum Hierosoly
Abbreviated transcription (Latin):
recte ingrediuntur adueritatẽ eua.¬
gelii. Si enĩ recte illi ingrediebantur.
iste mentitus ẽ. Si autẽ mentitus ẽ.¬
ibi ubi urrũ dixit. anibi urrũ dixifse
uichebitur ubi hoc dixerit qđ lector
sapit. cum uero contra sensũ bectoris
aliquid occurrerit officioso mendatio
deputabitur. Non enĩ deeffe po.¬
tert̃ causȩ cur existimetur ñ solum
potuisse. uerũ &eiam debuisse mentiri
Si huic regulȩ conceditur locus. non
opus ẽ. hanc causam multis uerbis age¬
re. p̃sertim apud te cui sapienter pro¬
uidenti sat est dictũ. Nequaꝗ uero
mihi arrogauerini ut ingenium tuũ
diuino dono aureũ meis obolis ditare
contendam. nec ẽ. quisꝗ te magis ido.¬
neis qui opus illud emendo. Neq
enĩ amir docendus es quomodo intel¬
leganir quod idem dicit. factus sum¬

Expanded text:
recte ingrediuntur ad ueritatem euanrecte ingrediuntur ad ueritatem euangelii? si enim recte illi ingrediebantur, iste mentitus est; si autem ibi mentitus? est, ubi uerum dixit? an ibi uerum dixisse uidebitur, ubi hoc dixerit, quod lector sapit, cum uero contra sensum lectoris aliquid occurrerit, officioso mendacio deputabitur? non enim deesse poterunt causae, cur existimetur non solum potuisse, uerum etiam debuisse mentiri, si huic regulae conceditur locus. non opus est hanc causam multis uerbis agere praesertim apud te, cui sapienter prouidenti dictum sat est. nequaquam uero mihi adrogauerim, ut ingenium tuum diuino dono aureum meis obolis ditare contendam, nec est quisquam te magis idoneus, qui opus illud emendet. Neque enim a me docendus es, quomodo intellegatur, quod idem dicit: factus sum
Abbreviated transcription (Latin):
qur̃ inuentꝰ ẽ. quod ei nom̃ tibi placu.¬
isse ut inderetur. Crederemꝰ. si eorũ
tantũ uel uitas uel scripta ibi begissemꝰ
qui iam defuncti effent. Cum uero
multoꝵ & eo tẽpore quo scribebatur¬
opuscula. miramur cur hunc ei titulũ
uel imposueris uel imposuisse credari
Sane utiliter ate conscriptũ eundem
moueat. Si rñi ad scripturas scãs
ad missa furrint officiosa mendatia
quid in ris remanebit auctoritatis
quȩ tancdẽ descripturis illis sententia
ꝓferatur. cuius pondere contentiosȩ
falsitatis obreratur in ꝓbitas: Statim
enĩ ut ꝓtuleris si aliter sapit qui con-¬
tra nititur. dicit illud quod ꝓlatum
erit honesto aliquo officio scriptorẽ
fuisse mentitũ. Ubi eiii hoc ñ poterit
si potuit inea narratione quã exorsus
a postolus ait. quȩ autẽ scribo uobis
ecce coram dõ quia ñ mentior: Qredi
affirmariq mentitur eo loco ubi dixit
de petro & barnaba. cũ uiderẽ quia non

Expanded text:
quem inuentus est. quod ei nomen tibi placuquem inuentus est. quod ei nomen tibi placuisse ut inderetur, crederemus, si eorum tantum uel uitas uel scripta ibi legissemus, qui iam defuncti essent; cum uero multorum et eo tempore, quo scribebaturopuscula; miramur cur hunc ei titulum vel imposueris, vel imposuisse credaris. Sane utiliter a te conscriptum eumdem moveat. Si enim ad Scripturas sanctas admissa fuerint velut officiosa mendacia, quid in eis remanebit auctoritatis? quae tandem de Scripturis illis sententia proferetur, cujus pondere contentiosae falsitatis obteratur improbitas? Statim enim ut protuleris; si aliter sapit qui contra nititur, dicet illud, quod prolatum erit, honesto aliquo officio scriptorem fuisse mentitum. Ubi enim hoc non poterit, si potuit in ea narratione, quam exorsus Apostolus ait, Quae autem scribo vobis, ecce coram Deo quia non mentior , credi affirmarique mentitus eo lde Petro et Barnaba: cum uiderem, quia non
Abbreviated transcription (Latin):
epistolam. nec tam̃ de xp̃o dixisse omnia.
quȩ uel eis quiuel tardiori ingenio diuina
ñ ualent ad sequi uel tis qui licoe acure
mourantur. contentiosũ tam̃ studium
& p̃occupatio diuiurni erroris ab intel¬
legendo impedit possint utcũq suffice¬
re. Uerũ tam̃ cognosce quid eos contra
moueat atq rescribe. ut uel epistolis
uel libris adiuuerit ds̃ adomĩa respon¬
dere euremꝰ. Sis in dño felix gr̃a oe mi¬
sericordia eius. dnẽ eximir & merito
in signis carissime ac desideratissimar fili.

Expanded text:
epistulam nec tamen de Christo dixisse omnia, epistulam nec tamen de Christo dixisse omnia, quae uel eis, qui uel .......... tardiore ingenio diuina non ualent adsequi, uel eis, quos, licet acute moueantur, contentiosum tamen studium et praeoccupatio diuturni erroris ab intellegendo impedit, possint utcumque sufficere. uerum tamen cognosce, quid eos contra moueat, atque rescribe, ut uel epistulis uel libris, si adiuuerit deus, ad omnia respondere curemus. sis in domino felix gratia et misericordia eius, domine eximie et merito insignis, carissime ac desiderantissime fili.
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃ testes esse conari. sed uiderint utrum
ipsi uerũ ꝑhibeant testimonium. & ille
falsam defensionẽ illud si saprunt atten.¬
dant. qui magicas artes non utique
nisi ꝓfelieitate terrena uel damnabili
curiositate conquirt᷑. uel ab ris innocentes
periculosa tamen eas admiratione con.
artib expastore ouiũ ꝑuenire ad regiam
dignitatẽ. cuius & peccata & merita
fidelis scriptura ñ tacuit. ut sciremus
& quib modis offenderetur ds̃. & quib
modis placaretur offensus. quantũ autẽ
atunce ad mracula quȩ humanis sensib
stupenda monstrantur. Multũ enim
errant qui ꝓphrtis seĩs miraculoꝵ magioꝵ
nolulitate p̾stantib magos cõparant.
quantomagis si eos cõparent xp̃o quem
ꝓphetȩ illi quib magi quiliboe nullomodo
sunt cõparandi p̾mntiauert̃ esse uentu.¬
rũ. & scđm carnẽ quã sũpsit ex uirgine.
& scđm diuinitatẽ qua mĩꝗ separatur
apatre: Cideo me fecisse plixissimam

Expanded text:
nem testes esse conari. sed uiderint, utrum nem testes esse conari. sed uiderint, utrum ipsi uerum perhibeant testimonium et ille falsam defensionem. illud, si sapiunt, adtendant., qui magicas artes non utique nisi pro felicitate, terrena uel damnabili curiositate conquirunt uel ab eis innocentes periculosa tamen eas admiratione conlaartibus ex pastore ouium peruenisse ad regiam dignitatem, cuius et peccata et merita fidelis scriptura non tacuit, ut sciremus, et quibus modis non offenderetur deus et quibus modis placaretur offensus. Quantum autem adtinet ad miracula. quae humanis sensibus stupenda monstrantur, multum errant. qui prophetis sanctis miraculorum magnorum nobilitate praestantibus magos comparant. quanto magis, si eos comparent Christo. quem prophetae illi, quibus magi quilibet nullo modo sunt comparandi, praenuntiauerunt esse uenturum et secundum carnem. quam sumpsit ex uirgine, et secundum diuinitatem, qua numquam separatur a patre! Video me fecisse prolixissimam
Abbreviated transcription (Latin):
ñ dico ad regnum sed ne adaliquã quidẽ
iudiciariam rei publicę potestatẽ eũ om̃ib
suis marestatib potuit ꝑuenire honesto
patriȩ suȩ loco nanis & liberaliter educatꝰ.
magnaq p̃ditus eloquentia: An forte
ista ut philosophus uoluntate contenisit.
quia sacerdos prouinerȩ ꝓ magno fuit
ut munera eder&e uenatoresq uestiroe &
ꝓstatua sibi apud oeenfes locanda ex quai
eiuitate habrbat uxorẽ. aduersus contra.¬
dictionẽ quorũdam ciuiũ litigar&. quod
aposteros ne later& eiusdẽ litis orationẽ
scriptam memoriȩ cõm̃dauit. Quod
ergo adistam terrenã ꝑtin& felicitatem.
fuit magus ille quod potuit unde appa.¬
rer&& nihil eum amplius fuisse. ñ quia
noluit. sed quia ñ potuit. Quam quã
& aduersus quosdam qui ri magicarũ
artium crinen intenderant eloquentissi.¬
me se defendit. Uncde nuror laudatores
eius qui eũ nescio quȩ fecisse miracula
illis artib p̃dicant contra eius defensio.¬

Expanded text:
non dico ad regnum sed ne ad aliquam quidem non dico ad regnum sed ne ad aliquam quidem iudiciariam rei publicae potestatem cum omnibus suis magicis artibus potuit peruenire honesto patriae suae loco natus et liberaliter educatus magnaque praeditus eloquentia. an forte ista ut philosophus uoluntate contempsit, qui sacerdos prouinciae pro magno fuit ut munera ederet uenatoresque uestiret et pro statua sibi apud Oeenses locanda, ex qua ciuitate habebat uxorem, aduersus contradictionem quorundam ciuium litigaret? quod posteros ne lateret, eiusdem litis orationem scriptam memoriae commendauit. quod ergo ad istam terrenam pertinet felicitatem, fuit magus ille, quod potuit. unde apparet nihil eum amplius fuisse, non quia noluit, sed quia non potuit. quamquam et aduersus quosdam, qui ei magicarum artium crimen intenderant. eloquentissime se defendit. unde miror laudatores eius, qui eum nescio qua fecisse miracula illis artibus praedicant. contra eius defensio
Abbreviated transcription (Latin):
cebebratione placantur: hoꝵ dȩnonum
ꝑuersitatẽ atq fallatiam per quos & magi¬
ce artes humanas mentes decipiunt.
qua ꝓdidit doctrina xp̃iana quia nim.¬
do uniuerso patefecit. quia scõs angłos
ab eoꝵ malignitare distinxit. quia cauen¬
dos potius. & quẽ ad modum cauerent᷑
ammonuit. rei publicę dicitur inimi.¬
ca. quasi ñ si omnino per ista eẽt tẽpora¬
lis opturenda felicitas. quelibo ptius
fuerat infelicitas rligenda Sed neque
hinc ds̃ uoluit dubitari. qui primũ popu.¬
lum unum dm̃ uerũ colentẽ. deos autẽ
falsissimos contẽnentẽ. quã diu oportuit
testam̃tũ uetiis. ubi uelam̃tũ testamenti
noui ẽ. obumbrari tanta rertĩ terrena¬
rum felicitate homistauit. ut qui uis
intellegat nec ipsam eẽ. indȩmonum
potestate. sed in illius unius cui angeli
seruiunt. quos dȩmones contrentescunt.
Apuleius eñĩ ut de illo potissimuni
loquaniur qui nobis afris afer est notior.

Expanded text:
celebratione placantur? horum daemonum celebratione placantur? horum daemonum peruersitatem atque fallaciam, per quos et magicae artes humanas mentes decipiunt, quia prodidit doctrina Christiana, quia mundo uniuerso patefecit, quia sanctos angelos ab eorum malignitate distinxit, quia cauendos potius et quem ad modum cauerentur admonuit, rei publicae dicitur inimica, quasi non, si. omnino per istos esset temporalis obtinenda felicitas, quaelibet potius fuerat infelicitas eligenda. sed neque hinc deus uoluit dubitari, qui primum populum unum deum uerum colentem deos autem falsissimos contemnentem, quam diu oportuit testamentum uetus, ubi uelamentum testamenti noui est, obumbrari, tanta rerum terrenarum felicitate honestauit, ut quiuis intellegat nec ipsam esse in daemonum potestate sed in illius unius, cui angeli seruiunt, quem daemones contremescunt. Apuleius enim, ut de illo potissimum loquamur, qui nobis Afris Afer est notior,
Abbreviated transcription (Latin):
rius ciuitatis euius rex ueritas cuius bex
caritas cuius modus art̾nitas. Quas autẽ
uel risu dignum purte quod apollonium
& apubegiũ. eeterosq magicarum arnum
peritssimos conferre xp̃o uel &iam p̾ferre
conanr : Quãꝗ tolerabilius ferendũ sit.
quando istos ei ponus cõparant quã deos
suos. Multo enĩ melior quod farendũ ẽ.
apollinius fuit. quã tot stuproꝵ auctor
& perpitrator qurẽ iouẽ nominant. Ista
inquiunt fabulosa sunt. Adhuc ergo lau.¬
dent rei publicȩ luxuriosam licentiosam
planeq sacrilegam felicitatẽ quȩ ista deoꝵ
probra confinxit. quȩ ñ solum infabulis
audienda posuit. uerũ &iam intheatris
spectanda ꝓposuit. ubi erimina essent
plura. quã nomina quȩ ipsi dii sibi exhibe.¬
ri habebant libenter. qui in suos cultores
uindicare debuert̃. quod ra uiderent saltim
pacienter. Sed ñ sunt ipsi inquiunt qui
talium fabularũ mendatio celebrantur.
Qui ergo sunt isti qui talium turpitudinũ

Expanded text:
rius ciuitatis, cuius rex ueritas, cuius lex rius ciuitatis, cuius rex ueritas, cuius lex caritas, cuius modus aeternitas. Quis autem uel risu dignum putet, quod Apollonium et Apuleium ceterosque magicarum artium peritissimos conferre Christo uel etiam praeferre conantur? quamquam tolerabilius ferendum sit, quando istos ei potius comparant quam deos suos; multo enim melior, quod fatendum est, Apollonius fuit quam tot stuprorum auctor et perpetrator, quem Iouem nominant. ista, inquiunt, fabulosa sunt. adhuc ergo laudent rei publicae luxuriosam, licentiosam planeque sacrilegam felicitatem, quae ista deorum probra confinxit, quae non solum in fabulis audienda posuit, uerum etiam in theatris spectanda proposuit, ubi crimina essent plura quam numina, quae ipsi dii sibi exhiberi habebant libenter, qui in suos cultores uindicare debuerunt, quod ea uiderent saltem patienter. sed non sunt ipsi, inquiunt, qui talium fabularum mendacio celebrantur. qui ergo sunt isti, qui talium turpitudinum
Abbreviated transcription (Latin):
non tantũ ꝑpt̃ istam uitam honestissimȩ̃
gerendam. nec tantũ ꝑpt̾ ciuitatis terre.¬
ne concordisfimã societatẽ uerum &iam
ꝑpt̃ adipiscendam sempiternã saluten
& sempiterni cuiusdam popłi cębestem
diuiamq rem publicã cui nos ciues
ad sciuit. fides. spes. caritas. ut quamdiu
inde peregrinamur feriamus eos. si
corrigere ñ ualemꝰ. qui uitis inpunitis
uolunt stare rem publicam quã primi
romani constituer̃t auxertꝰq uirtutib
& si ñ habentes ueram pretatẽ erga dm̃
urrum quȩ illos & iam inȩternã ciui.¬
tatẽ possef salubri religione perducere
custochentes tam̃ quandam fui generis
ꝓbitarem quȩ possoe aeterne eiuitati
constituende augendȩ conferuandeque
sufficerte. Ds em̃ si ostendit inopuben.¬
tissimo & p̾claro imperio romanorum
quantũ ualerent eiuibes &iã sine uera
religione uirtutes. ut intellegeretur hȩc
addita religione fueri homines ciues alte.¬

Expanded text:
non tantum propter istam uitam honestissime non tantum propter istam uitam honestissime gerendam nec tantum propter ciuitatis terrenae concordissimam societatem uerum etiam propter adipiscendam sempiternam salutem et sempiterni cuiusdam populi caelestem diuinamque rem publicam, cui nos ciues adsciscit fides, spes, caritas, ut, quam diu inde peregrinamur, feramus eos, si corrigere non ualemus, qui uitiis inpunitis uolunt stare rem publicam, quam primi Romani constituerunt auxeruntque uirtutibus etsi non habentes ueram pietatem erga deum uerum, quae illos etiam in aeternam ciuitatem posset salubri religione perducere, custodientes tamen quandam sui generis probitatem, quae posset terrenae ciuitati constituendae, augendae conseruandaeque sufficere. deus enim sic ostendit in opulentissimo et praeclaro imperio Romanorum, quantum ualerent ciuiles etiam sine uera religione uirtutes, ut intellegeretur hac addita fieri homines ciues alte
Abbreviated transcription (Latin):
opubentiam perisse romanã. In illa enim
moꝵ integritas seruabatur. ꝑ hane autem
ñ muros urbis sed mentis ipsius eiuitatis
dira nequitia om̃i hoste peior inrupit.
Grãs dño dõ nr̃o. qui contra ista mala misit
nobis adiutorium singularae. Quo enim
non toller& quẽ ñ inuoluerte in quod
ꝓfundum ñ diniergerae fluurus iste hor.¬
rendȩ nequitrȩ generis humani. nisi crux
xp̃i intanta uelut mobe auetoritatis
eminentius firmiusq figeretur: Quius
app̃henso robore stabiles effemus. ne mabe
fuadentium uel inmala impelbentiũ. tam
uasto mundi huius abrepti gurgite sorbe.¬
remur. Inista enĩ conhiure moꝵ pessimoꝵ
& ueitris ꝑditȩ discipliux̧ maxime uenire
ac suburnire debuit celestis auctoritas.
quȩ uoluntariam pauꝑtatẽ quȩ contiuen.¬
tiam beniuolentiam iustitiam atq con-¬
cordiam ueramq pretatẽ persuaderoe.
ceterasq uitȩ luminosas ualidasq uirtutes

Expanded text:
opulentiam perisse Romanam? in illa enim opulentiam perisse Romanam? in illa enim morum integritas seruabatur, per hanc autem non muros urbis sed mentes ipsius ciuitatis dira nequitia omni hoste peior inrupit. Gratias domino deo nostro, qui contra ista mala misit nobis adiutorium singulare. quo enim non tolleret, quem non inuolueret, in quod profundum non demergeret fluuius iste horrendae nequitiae generis humani, nisi crux Christi in tauta uelut mole auctoritatis eminentius firmiusque figeretur, cuius adprehenso robore stabiles essemus, ne male suadentium uel in mala inpellentium tam uasto mundi huius abrepti gurgite sorberemur? in ista enim conluuie morum pessimorum et ueteris perditae disciplinae maxime uenire ac subuenire debuit caelestis auctoritas, quae uoluntariam paupertatem, quae continentiam, beniuolentiam, iustitiam atque concordiam ueramque pietatem persuaderet ceterasque uitae luminosas ualidasque uirtutes
Abbreviated transcription (Latin):
nec hominib nec ipsis &eiã quos dȩos
rapacitasq parcebat. tunc cępit perire
laudabile illud decus salusq rei publicȩ.
Quos deinde uitia pessima successus
haburrint & quanto humanarum rerũ
malo illa iniquitas ꝓsperata sit. nc̃ longũ
ẽ. dicere Audiant satyricum suum
gariando uera dicentẽ. Seruabat eastas
humilis fortuna latinas. quondam nec
uitus contingi parua fuiebat. tecta labor
somniq breires & uellere tusco. urxate
durȩque manus & proximus urbi. hani-¬
bal & stantes collina turre mariti. Nẽ pati¬
mur longe pacis mala seuior armis: luxu¬
ria incubuit uictamq ulciscitur urbem.
Nullũ erimen ab est facinusq libidinis ex qͦ.
pauꝑtas romana perit. Quid igitur expr.¬
tas ut ego exaggerẽ quanta mala importa.¬
uerit successu prospero iniquitas ꝓspero¬
iniquitas fubleuata quandoquidẽ & ipsi
qui aliquanto prudentius attenderunt
plus dolendũ uiderunt pauꝑtatẽ quam

Expanded text:
nec hominibus nec ipsis etiam, quos deos nec hominibus nec ipsis etiam, quos deos rapacitasque parcebat, tunc coepit perire laudabile illud decus salusque rei publicae. quos deinde uitia pessima successus habuerint et quanto humanarum rerum malo illa iniquitas prosperata sit, nunc longum est dicere. audiant satiricum suum garriendo uera dicentem: Seruabat castas humilis fortuna Latinas quondam nec uitiis contingi parua sinebat tecta labor somnique breues et uellere Tusco uexatae duraeque manus et proximus urbi Hannibal et stantes Collina turre mariti. nunc patimur longae pacis mala, saeuior armis luxuria incubuit uictumque ulciscitur orbem. nullum crimen abest facinusque libidinis, ex quo paupertas Romana perit. quid igitur expectas, ut ego exaggerem, quanta mala inportauerit successu prospero iniquitas subleuata, quando quidem et ipsi, qui aliquanto prudentius adtenderunt, plus dolendum uiderunt paupertatem quam
Abbreviated transcription (Latin):
Ut quid autẽ ad illud respondram qđ dicunt
ꝑ quosdam imperatores xp̃ianos multa mala
imperio inferi romano : hȩc generalis
conquestio calũpinosa ẽ. Nam si aꝑtrits
certe dep̃teritis imperatorib aligna com¬
mremorarentur. possem similia iel fortas.¬
se & iam grauiora de imperatorib ñ xp̃iani¬
sed ego cõmemorari ut intelligerent uel
hominũ hec et̃ uitia ñ doctrinȩ. uel ñ im.¬
peratoꝵ sed alioꝵ sine quib imperatores
agere nihil possunt. Ex quo eñi tẽpore
pessũ ire ceperit romana res publica. satis
Ourbem uenalem & maturȩ perituram.
si empiorem inurnerit. In libro &iam
belli catilinȩ ante adueniũ utiq xp̃i idẽ
nobilissimus instoricus eoꝵ non tacoe:
quando primum his uenerit exercitus
populi romani amare potare signa tabu¬
las pirtas uasa ex̧lata mirari ea priuatim
& publicę rapere delubra spoliare sacra
prophanaq omĩa polluere. Quando gͦ

Expanded text:
Ut quid autem ad illud respondeam, quod dicunt, Ut quid autem ad illud respondeam, quod dicunt, per quosdam imperatores Christianos multa mala imperio accidisse Romano? haec generalis conquestio calumniosa est. nam si apertius certe de praeteritis imperatoribus aliqua commemorarent, possem similia uel fortasse etiam grauiora de imperatoribus non Christianis et ego commemorare, ut intellegerent uel hominum haec esse uitia non doctrinae uel non imperatorum sed aliorum, sine quibus imperatores agere nihil possunt. ex quo enim tempore pessum ire coeperit Romana res publica, satis \'0 urbem uenalem et mature perituram, si emptorem inuenerit!\' in libro etiam belli Catilinae ante aduentum utique Christi idem nobilissimus historicus eorum non tacet, quando \'primum insueuerit exercitus populi Romani amare, potare, signa, tabulas pietas, uasa caelata mirari, ea priuatim et publice rapere, delubra spoliare, sacra profanaque omnia polluere\'. quando ergo
Abbreviated transcription (Latin):
uel premi debuerunt. Nam si xp̃iana disci.¬
plina omĩa bella culpar&. hoc potius militi.¬
bus consilium salutis petentib ineuangelio
diceretur. ut abicerent arma feq militiȩ
omnino subtraherent. Dictũ ẽ. autem eis.
neminẽ concusseritis. nulli calũpniam fẽ¬
ceritis. sufficiat uobis stipendium ur̃m.
Quib ꝓprium stipendium sufficere debere
prȩcepit. militare utiq ñ ꝓhibuit. Prom.¬
de qui doctrinam xp̃i aduersam dicunt
esse rei publicȩ. dent exercitũ talẽ quales
doctrina xp̃i esse milites iussit. dent tales
ꝓuinciales. tales maritos. tales coniuges.
tabes parentes. tabes filios. tabes dominos.
tales seruos. tabes reges. tales udices. tales
cdeniq debitoꝵ ipsius fisici redditores & ac.¬
tores. quales esse p̾cepit doctrina xp̃iana.
Et auchent eam dicere aduersam ẽẽ. rei
publicȩ. Immo uͦ dubitent confiteri magnã
siei obtemperetur salutẽ efse rei publicȩ.

Expanded text:
uel premi debuerunt. Nam si Christiana disciuel premi debuerunt. Nam si Christiana disciplina omnia bella culparet, hoc potius militibus consilium salutis petentibus in euangelio diceretur, ut abicerent arma seque militiae omnino subtraherent. dictum est eis autem: Neminem concusseritis, nulli calumniam feceritis, sufficiat uobis stipendium uestrum. quibus proprium stipendium sufficere debere praecepit, militare utique non prohibuit. proinde, qui doctrinam Christi aduersam dicunt esse rei publicae, dent exercitum talem, quales doctrina Christi esse milites iussit; dent tales prouinciales, tales maritos, tales coniuges, tales parentes, tales filios, tales dominos, tales seruos, tales reges, tales iudices, tales denique debitorum ipsius fisci redditores et exactores, quales esse praecepit doctrina Christiana. et audeant eam dicere aduersam esse rei publicae, immo uero dubitent confiteri magnam, si ei obtemperetur, salutem esse rei publicae.
Abbreviated transcription (Latin):
Nam qui lieentia iniquitatis eripitur. utili.¬
ter inneitur. Qm̃ nhil ẽ. infelicurs felicita¬
te peccantium qua penalis nutritur inpu.¬
nitas & mala uolunntas urlut hostis in terior
roboratur sed ꝑuersa & aduersa corda mor.¬
taliũ. eũ theatroꝵ moles extruuntur & ef.¬
fodiuntur fundam̃ta uirtutũ. cũ gloriosa
est effusionis insania & opera miscđix deri¬
deniur. cum exhis quȩ diuitib ab undant
luxuriantur histriones. & nrcessaria ux
habent pauperes. cum ds̃ qui doctrinȩ sux
publicis uocib contra hoc malũ publicun
clamat ab impis populis blasphematur.
& dii tales requiruntur. inquoꝵ honore illa
nit infestius. Cum uero eurrat fubsidium
uitioꝵ & copiosas libidines inopes reddit.
misericorditer aduersatur. Misericorditer
enĩ si fieri possoe &iã bella geruntur abonis.
ut licentiosis eupiditatib domitis hȩx uitia
perderentur. quȩ iusto imperio uel extirpari

Expanded text:
Nam cui licentia iniquitatis cripitur, utiliNam cui licentia iniquitatis cripitur, utiliter vincitur; quoniam nihil est infelicius felicitate peccantium, qua poenalis nutritur impunitas, et mala voluntas velut hostis interior roboratur. Sed perversa et aversa corda morum, cum theatrorum moles extruuntur et effodiuntur fundamenta uirtutum, cum gloriosa est effusionis insania et opera misericordiae deridentur, cum ex his. quae diuitibus abundant, luxuriantur histriones et necessaria uix habent pauperes, cum deus, qui doctrinae suae publicis uocibus contra hoc malum publicum clamat, ab impiis populis blasphematur t dii tales requiruntur, in quorum honorem illa nit infestius. cum uero euertit subsidium uitiorum et copiosas libidines inopes reddit, misericorditer aduersatur; misericorditer enim, si fieri posset, etiam bella gererentur a bonis, ut licentiosis cupiditatibus domitis haec uitia perderentur. quae iusto imperio uel extirpari
Abbreviated transcription (Latin):
eodẽ populo creuerat. atq ibi bege fuerat
eruditꝰ illũ principẽ sacerdoiũ neseire non
possoe. nec eos quib ita notus erat ullomodo
fallerae quod nesciroe. Sunt gͦ ista p̃cepta
pauentię sempir incordis p̃paratione reti.¬
nenda. ⁊psaq beniuobentia ne redlatur
malum ꝓ malo semꝑ inuoluntate eõ plenla
ẽ. & agenda. Sunt autẽ multa & iam
cum iuins brnigna quadam asperitate¬
plectenis. quoꝵ ponus utilitati consuben.¬
dũ ẽ. quã uoluntati. quod in principe ei.¬
uitans luculentissime illoꝵ litterȩ laudaue.¬
rt̃. Nam incorripiendo filio quã liboe
aspere nũꝗ ꝓfecto amor pat̾nus amittit᷑.
sit tam̃ quod nolit & doleat. quȩ & iam
inuitus uidenir dolore sanandus. Ac per
hoc si terrena ista res publica prȩcepta xp̃i.¬
ana custodiat. & ipsa bella sine beniuo.¬
lentia ñ gerentur. ut ad pietatis iustitieq
pacatã sociitatẽ uictus facilius consulatur.

Expanded text:
eodem populo creuerat atque ibi lege fuerat eodem populo creuerat atque ibi lege fuerat eruditus, illum principem sacerdotum nescire non posset nec eos, quibus ita notus erat, ullo modo falleret, quod nesciret. Sunt ergo ista praecepta patientiae semper in cordis praeparatione retinenda ipsaque beniuolentia, ne reddatur malum pro malo, semper in uoluntate complenda est. agenda sunt autem multa etiam cum inuitis bplectendis, quorum potius utilitati consulendum est quam voluntati; quod in principe civitatis luculentissime illorum litterae laudaverunt. Nam in corripiendo filio quamlibet aspere, nunquam profecto amor paternus amittitur. Fit tamen quod nolit et doleat, qui etiam invitus videtur dolore sanandus. Ac per hoc si terrena ista respublica praecepta christiana custodiat, et ipsa bella sine benevolentia non gerentur, ut ad pietatis justitiaeque pacatam societatem victis facilius consulatur.
Abbreviated transcription (Latin):
eñi p̃buit ꝑcutienti alterã partẽ. sed poti¬
us ꝓhibuit. nequi fecerat augera inuriã
& tamen paratus uenerat non solũ infaci¬
en prrcuti. uerũ &iam ꝓhis quoq aquib
hȩc patiebatur crucifixus occidi. ꝓquib ait
incruce pendens. pat̾ ignosce illis. quia
nesciunt quid faciunt. Nec paulus apos¬
tolus p̃ceptũ dñi & magistri sui uidetur
implesse. ubi &iam ipse ꝑcussus in facie
dixit principi sacerdorũ ꝑeutioe te dñs pa.¬
ries dralbate. sedes iudire mt scd̃m begem.
& conira legẽ iubes me ꝑcuti. Et eum
acrreũstantib diceretur iniuriam facis
principi sacerdotũ. inridenter eos ammo.¬
nere uoluit quid dixerit. ut qui saperent
intellegerent iam destruendũ esse aduen¬
tu xp̃i parietẽ dealbatũ hoc ẽ. ypocrisin
sacerdotii iudeoꝵ. Ait quippe. Neseiui frs
quia princeps ẽ. scriptũ ẽ enĩ. principi po.¬
puli tui ñ maledices. cũ ꝓculdubio qui in

Expanded text:
enim praebuit percutienti alteram partem, sed potienim praebuit percutienti alteram partem, sed potius prohibuit, ne, qui fecerat, augeret iniuriam, et tamen paratus uenerat non solum in faciem percuti uerum etiam pro his quoque, a quibus haec patiebatur, crucifixus occidi, pro quibus ait in cruce pendens: Pater, ignosce illis, quia nesciunt, quid faciunt. nec Paulus apostolus praeceptum domini et magistri sui uidetur implesse, ubi etiam ipse percussus in faciem dixit principi sacerdotum: Percutiet te deus, paries dealbate. sedes iudicare me secundum legem et contra legem iubes me percuti. et cum a circumstantibus diceretur: Iniuriam facis principi sacerdotum, inridenter eos uoluit admonere, quid dixerit, ut, qui saperent, intellegerent iam destruendum fuisse aduentu Christi parietem dealbatum, hoc est hypocrisin sacerdotii Iudaeorum; ait quippe: Nesciui, fratres, quia princeps est; scriptum est enim: Principi populi tui non maledices, cum procul dubio, qui in