comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
erum mat̾. iose pbautem ñ audebat attin¬
gere. quem sciebat de se ñ ẽe. gen̾atum. Quicumq
es pauꝑ accipe consolationeni. Loseph& Mar ia
mat̃ dñi ñ babent seruulum. ñ ancillam. non
iumentum. ipsi sunt dĩi & famuli. Non audet
pauꝑtas tanida uit̾ diuites accedere. in diuerso¬
num uadunt. nascitur instabulo. qui de stercore
ioꝑem leuat. In stercore iob sedebat. & pꝰea coro¬
natus ẽ.U¬

Expanded text:
erum mater. Joseph autem non audebat attingere, quem sciebat de se non esse generatum. Quicunque es pauper, accipe consolationem. Joseph et Maria mater Domini non habent servulum, non ancillam, non jumentum: ipsi sunt Domini et famuli. Non audet paupertas timida inter divites accedere, in diversorium vadunt; nascitur in stabulo, qui de stercore inopem levat . In stercore Job sedebat, et postea coronatus es
Abbreviated transcription (Latin):
fines tyri&e sydonis. Et
ecce mulier chananea gen¬
tiis syrophenissa genere.
clamauit dicens. Miserere mei dñe fili da
udea ẽ. incoluerunt. Qui uel bello con¬
sumpti. uel in loca uicina disꝑsi. uel in scrui-¬
tutem conditione deuictorum subiecti. nom̃
tantum sine patria sede circumferunt. Ex il¬
ia gͥ dispsione inter cȩtera contigit. quod hec
chananea. ẽ. syrophenissa genere. hoc ẽ. ex sy¬
ris & phenicibꝰ orta. G entilis itaꝙ ẽ. & si ui¬
deis ammixta. ꝓselitorum formam prȩferat.
Merico namq existiatur ex lege cognouis-
sionificat eccsãm degentibꝰ. quȩ ꝓ filia
tur. B ene uxta matheum de finibꝰ suis egres¬
sa fuit. & uxta marcum ad pedes dñi ꝓcidit.
nt ex utroq colligatur. quod illi recte ꝓ erran¬
tib orant. qui priscas suȩ ꝑfidiȩ mansiones
relinquunt. & in ȩccłam se pia deuotione
transferunt. Itĩc autem non responcdit
ei uerbum. Et accedentes discipuli eiꝰ. roga¬
bant eum dicentes. D imite eam quia clamat

Expanded text:
partes Tyri et Sidonis. Et ecce mulier Chananaea gentilis, Syro-Phoenissa genere, clamavit dicens: Miserere mei, Domine, filiJudaea est incoluerunt. Qui vel bello consumpti, vel in loca vicina dispersi, vel in servitutem conditione devictorum subjecti, nomen tamen sine patria sede circumferunt. Ex illa ergo dispersione inter caetera contigit, quod haec Chananaea quae est Syro-Phoenissa genere, hic est ex Syris et Phoenicibus orta. Gentilis itaque est, et si Judaeis admista proselytorum formam praeferat. Merito namque existimatur ex lege cognovissesignificat Ecclesiam de gentibus, quae pro filia tur. Bene, juxta Matthaeum de finibus suis egressa fuit, et juxta Marcum ad pedes Domini procidit , ut ex utroque colligatur quando illi recte pro errantibus orant qui priscas suae perfidiae mansiones relinquunt, et in Ecclesiam se pia devotione transferunt. « Jesus autem non respondit ei verbum. Et accedentes discipuli ejus rogabant eum dicentes: Dimitte eam, quia clamat
Abbreviated transcription (Latin):
ouersarius inuia ẽ. sermo dĩ contrarius
uĩȩ carnalitati inbac nita. a quo ille liberat᷑
qui p̃ceptis eius subditur. Tudex ẽ xp̃c qui repug¬
nantem sermonib euis tradet exac̃tori id ẽ. dia¬
bolo. Diabolus uͦ mitet eum in carcerem. idẽ. in
infernum. qui in hoc ẽ. minister euis ut aninas¬
cruciet in inferno. usq ad diem iudicii. & dein¬
de inferni ignis cruciabit pariter demones ata
animas incorꝑib¬
o utt̾am ita bene potest iuntelligi boc capitu-¬
lum. Dum es inuia. hoc ẽ. dum uailis ad
iudicium cum iniuiria consenti aduersario tuo
aui iustain causam ut contͣ te. ne iude mitaris
in carcerẽ. & redilas ibi cruiciatus quieqͥd
abstulisti usq ad nouissimum quadran¬

Expanded text:
versarius in via, est sermo Domini, contrarius versarius in via, est sermo Domini, contrarius nostrae carnalitati in hac vita. A quo ille liberatur, qui praeceptis ejus subditur. Judex est Christus, qui repugnantem sermonibus ejus tradet exactori, id est diabolo. Diabolus vero mittet eum in carcerem, id est in infernum, qui in hoc est minister ejus, ut cruciet animas in inferno usque ad diem judicii, et deinde inferni ignis cruciabit pariter daemones atque animas in corporilitteram, ita bene potest intelligi hoc capitulum: Dum es in via, hoc est, dum vadis ad judicium cum injuria, consenti adversario tuo qui justam causam habet contra te, ne inde mittaris in carcerem, et reddas ibi cruciatus quidquid abstulisti, usque ad novissimum quadran
Abbreviated transcription (Latin):
e tradat te aduersarius iudici id ẽ.
causa sit. ut puniendus tradaris
in manus xp̃i. cui pater omne iudicium dedit.
Anglicum agnen dicit ministrum. uenturũ
cum eo ail uidicium. Carcerem dicit tenebras
nus nũmi ẽ: qui bt̃ duo minuta. Unde
cum unus euangelista uiduam dicat misisse qua¬
arantem in corbanan & auꝰ duo minuta. ñ est
contrarium. Sensus ẽ. Donec etiam minua pec¬
cata ꝑsoluas. ñ egredieris de carcere. Auoustisꝰ.¬
N nouissimo quadrante intelligitur nichil re-¬
manere impunitum. sicut solemus dicere usq
ad fecem. cum uolumus expͥnere aliquid ita ex¬
actum: ut nichil relinquatur. Uel ꝑ quadrantẽ
possunt intelligi terrena peccata. terra enim q̃r¬
tum elementum ẽ. a celo. Donec quod bic ponitur.
tale ẽ. quale illud. Sede a dextris meis ilonec ponam
inunicos tuos scabellum pedum tuorum. Nongͦ
bic finem penȩ significat. seil semꝑ soluas noiussi¬
mum quadrantẽ. & nunquam ꝑsolues. quia ñ ẽ.
ibi locus ueniȩ. uel aliter. Be da.¬

Expanded text:
e tradat te adversarius judici, id est ne causa sit ut puniendus tradaris in manus Christi, cui Pater omne judicium dedit . Angelicum agmen dicit ministrum, venturum cum eo ad judicium. Carcerem dicit tenebras nus nummi est, qui habet duo minuta. Unde cum unus evangelista viduam dicat misisse quadrantem in corbonam , et alius duo minuta , non est contrarium. Sensus est: Donec etiam minima peccata persolvas, non egredieris de carcere. AUGUST. In novissimo quadrante intelligitur nihil remanere impunitum, sicut solemus dicere, usque ad faecem, cum volumus exprimere aliquid ita exactum, ut nihil relinquatur. Vel per quadrantem possunt intelligi terrena peccata: terra enim quartum elementum est a coelo. Donec quod hic ponitur, tale est, quale illud: Sede a dextris meis, donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum . Non ergo hic finem poenae significat, sed semper solvere novissimum quadrantem, et nunquam persolves, quia non est ibi locus veniae. BEDA. Vel aliter: Ad
Abbreviated transcription (Latin):
R. Et uolebat p̾terire eos. Teronimꝰ.¬
ecte iuiti apsĩ recesserant a dño. ne
piclitarentur. U̾ igiliȩ maitares in
spatia horarum terna diuiduntur. E igo
hic ostenduitur discipłõs tota nocte pieli¬
tatos & in ex tremo noctis quod designat
consummationẽ mundi. auxilium habe¬

Expanded text:
olebat praeterire eos. HIERON. Recte inviti apostoli recesserant a Domino, ne periclitarentur. Vigiliae militares in spatia horarum terna dividuntur. Ergo hic ostenditur, discipulos tota nocte periclitatos, et in extremo noctis, quod designat consummationem mundi, auxilium habe
Abbreviated transcription (Latin):
dem uase in cireuitu eybos cum dño suine¬
bant. in cęnaculo strato quasi iacendo more
antiquo recumbentes. Auoquin ꝓditor
ꝑ intuictionem manus expresse notatus. ẽẽt.
si nullus de aliis ad escam dñi manum ex¬
uod uͦ matheus parapsidem. marcꝰ catinũ
dicit. uniuis quadraturam uasis. alt̃ quia
cẽt fictile designat. Filtus quidem ho¬
minis uadit sicut scriptum. ẽ. de illo.
e autem homuu illi. ꝑ quem filius hominis
ȩna p̃dicitur. ut qui pudore non uineitur
timore corrigatur. Beda in lucam¬
tiam hodie ue illi qui altarib sacrosanictis
malignus accedit. & p̃cordiis aliquo scelere
poliutis B onum erat ei sinatus non fu¬
isset homo ille. Mas⁊ EteR.¬
i in utero matris mortuus. eet. ne uiuus nas¬
ceretur. in compatione mali quod p̾ea ꝓme¬
el usitate & sumplicit̃ dictum.ẽ. multo me¬
uus. ẽẽ. non subsistere. quam male subsiste¬
re. ut si de aliquo pessimo diceretur. Mẽ¬

Expanded text:
dem vase in circuitu cibos cum Domino sumedem vase in circuitu cibos cum Domino sumebant, in coenaculo strato, quasi jacendo, more antiquo recumbentes. Alioquin proditor per intinctionem manus expresse notatus esset, si nullus de aliis ad escam Domini manum exro Matthaeus paropsidem, Marcus catinum dicit, unus quadraturam vasis,, alter quia esset fictile designat. Filius quidem hominis vadit, sicut scriptum est de illo. e autem homini illi, per quem Filius hominis praedicitur, ut qui pudore non vincitur, timore corrigatur. BEDA. Etiam hodie vae illi qui altaribus sacrosanctis malignus accedit, et praecordiis aliquo scelere pollutis. Bonum erat ei, si natus non fuisset homo ille. Si in utero matris mortuus fuisset, ne vivus nasceretur, in comparatione mali quod postea promeel usitate et simpliciter dictum est, multo melius esse non subsistere, quam male subsistere, ut si de aliquo pessimo diceretur: Mel
Abbreviated transcription (Latin):
nitentiam agat.
urbatus. ẽ. dñs potestate. transfigurans
qͥuando turbamur. non desꝑemus. Peant
argum̃ta phẏlosophorum. qui negant in
sapientem catdere ꝑturbationes animorum.
Turbetur animus xp̃ianus. non miseria. sed
miscc̾ia. Quod enim dñs turbatur sp̃u. sig¬
nificat turbandos sp̃uales ex caritate. cum
urgens causa eicania a tritico ante messem
cogit separare. Mcc.I x.xx. RCi
t illi cęꝑunt contristari & dicere ei¬
singillatim. N unquid ego sum dñe:
rouerant undecim. Ieronimus¬
apłi quod nicbil tale cogitarent. sed
plus creduit magistro quam sibi. & timen¬
tes fragilitatem suam tristes querunt de
peccato. ciuiꝰ non babent conscientiam.
uib ait. Qui intingit me. xuiii.¬
cum manum incatino. hic me tͣdet.
Ueteris contristatis & retrabentib ma-¬
nus & interdiceutib cybos ori suo. ui¬
das impudens qua ꝓditurus erat magistrũ
manum misit in parapside. ut audatia
bonam conscientiam mentiretur. Mas̾.¬
t notandum quod omues duodecim de eo¬

Expanded text:
nitentiam agat. Turbatus est Dominus potestate, transfigurans quando turbamur, non desperemus. Pereant argumenta philosophorum, qui negant in sapientem cadere perturbationes animorum. Turbatur animus Christianus, non miseria, sed misericordia. Quod enim Dominus turbatur spiritu, significat turbandos spirituales ex charitate, cum urgens causa zizania a tritico ante messem cogit separare. R. 162 M. 288 t illi coeperunt contristari et dicere singulatim: Nunquid ego sum, Domine? Noverant undecim apostoli quod nihil tale cogitarant, sed plus credunt magistro quam sibi, et timentes fragilitatem suam, tristes quaerunt de peccato, cujus non habent conscientiam. Quibus ait: Qui intingit mecum manum in catino, hic me tradet. Caeteris contristatis et retrahentibus manus, et interdicentibus cibos ori suo, Judas impudentia qua proditurus erat magistrum, manum mittit in paropsidem, ut audacia bonam conscientiam mentiretur. Et notandum quod omnes duodecim de eo
Abbreviated transcription (Latin):
traditorem. fortassis ꝑ panis tinctionẽ
illuis significans fictionem. Non enim omĩa
quȩ intingiuitur abliuntur. sed non nulla
tinguntur ut inficiantur. Si autem bonum
aliquod hec tuictio significat. eidem bono
ingratum non immerito secuta .ẽ. dampna¬
tio. Nota quia intrauerat sathanas in cor
iudȩ. quando pactus. ẽ. cum uideis p̃cium
de sanguine dñi. ut ait lucas. Uenerat gͦ
ad cȩnam habens diabolum in cogitatione.
pꝰ pauem uͦ ittrauit in elim. ñ ad hoc ut
auenum temptaret s ut ꝓpͥum possideret.

Expanded text:
traditorem, fortassis per panis tinctionem, traditorem, fortassis per panis tinctionem, illius significans fictionem. Non enim omnia quae intinguntur abluuntur, sed nonnulla tinguntur ut inficiantur. Si autem bonum aliquod haec tinctio significat, eidem bono ingratum non immerito secuta est damnatio. Nota quia intraverat Satanas in cor Judae, quando pactus est cum Judaeis pretium de sanguine Domini, ut ait Lucas. Venerat ergo ad coenam, habens diabolum in cogitatione; post panem vero intravit in eum, non ad hoc ut alium tentaret, sed ut proprium possideret.
Abbreviated transcription (Latin):
rat gͦ recumbens unus ex discipulis eiꝰ in
sinu itĩu. quem diligebat irĩc. Aug̾tinus.
uul dixerit in suui. paulopꝰ ait. ubi dicit
supra pectus itu᷑i. Masisbeꝵ
u̾se.ẽ. iobannes quem diugebat ir̃c. non
plus omnib sed familiarus. ut adolescen¬
tem. ut cognatum. ut uirginem. in quo
formam contemplatiuorum ꝓposuit
ut scͥptor gestorum cum ad se ueniret tan¬
quam de alio loqueretur. ꝑsinum significat᷑
sccretum. de quo bibit diuinitatis factam̃tum.
Innuit g̃ biue symon petrus. & dicit . ei. Qs
ẽ. de quo dicit: Itaq cum recubusset ille supͣ
pectus itĩi. dicit ei. Domine quis est: Res¬
pondit itĩc. Iule. ẽ. eii ego intinctum patiem
porrexero. Interrogat petrus iohannem.
non uerbis sed nutu corꝑis. iobannes dñm
familiari consilio. eui sum missa uoce ex pͥmit
It cum intinxisset panem dedit uidȩ¬
symonis scariothis. Et pꝰ bucellam.
tunc introuut in illum sathanas.
ñs ꝑ bucellam tinctam. suum ex pͥmit

Expanded text:
unus ex discipulis ejus in sinu Jesu, quem diligebat Jesus. AUGUST. Quid dixerit in sinu, paulo post ait, ubi dicit supra pectus Jesu. Ipse est Joannes, quem diligebat Jesus non plus omnibus, sed familiarius, ut adolescentem, ut cognatum, ut virginem, in quo formam contemplativorum proposui ut scriptor gestorum cum ad se veniret, tanquam de alio loqueretur. Per sinum significatur secretum, de quo bibit divinitatis sacramentum. Innuit ergo huic Simon Petrus, et dicit ei: Quis est de quo dicit? Itaque cum recubuisset ille supra pectus Jesu, dicit ei: Domine, quis est? Respondit Jesus: Ille est cui ego intinctum panem porrexero. Interrogat Petrus Joannem non verbis, sed nutu corporis, Joannes Dominum familiari consilio, cui submissa voce exprimit Et cum intinxisset panem, dedit Judonis Iscariotis. Et post buccellam tunc introivit in illum Satanas. Dominus per buccellam tinctam suum exprimit
Abbreviated transcription (Latin):
rius corꝑe conu̾sa putauit quod ñ erat.
num direrit dixerit & itĩm magistrum. lbi
enim rogabat. bic agnoscebat. Ibi bonorabat
hominẽ a quo beueficium postulabat. hic reco¬
lebat doctorem aqno disceruere humana & ili¬
uina discebat. Dicit ei itĩc. Noli me tang̾e.
nondum enim ascendi ad patrcm ineum.
tem tangere non mereris. Si necdum putas
me ascendisse ad patrem. sed hominum frau-¬
de sublatum. meo tactu indigna es. Hoc di¬
cebat. ut sp̃ualit̃ crederet eumn regnare cum
ue enum itĩm ueracit᷑ tangit. qui patͥ filium co¬
eternum eredit. In corde eterum pauli iamad
patrem itĩc ascenderat. cum idem pauliis dice¬
bat. Qui cum informa dĩ ẽẽc. non rapinam
arbitratꝰ ẽ. eẽ. se ȩqualem dõ. Augustinꝰ.¬

Expanded text:
rius conversa corpore, putavit quod non erat: num dixerit Dominum, et Jesum magistrum. Ibi enim rogabat, hic agnoscebat. Ibi honorabat hominem, a quo beneficium postulabat, hic recolebat doctorem, a quo discernere humana et divina discebat. Dicit ei Jesus: Noli me tangere. Nondum enim ascendi ad Patrem meum. tem tangere non mereris. Si necdum putas me ascendisse ad Patrem, sed hominum fraude sublatum, meo tactu indigna es. GREGOR. Hoc dicebat, ut spiritualiter crederet eum regnare cum le enim Jesum veraciter tangit, qui Patri Filium coaeternum credit. In corde etenim Pauli jam ad Patrem Jesus ascenderat, cum idem Paulus dicebat: Qui cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est, esse se aequalem Deo . AUGUST
Abbreviated transcription (Latin):
gentes. quas naturalis legis ardore fere extinc-¬
ło. erroris fumus amarissimus inuoluit. qͥusq
de parua scintilla. in magnum ardorem cari¬
tatis xp̃c illas suscitauit. E quidem p̃dica¬
tio cuis nullis insidiis sirꝑata. tamdiu mun-¬
do lucebit. donec eiciat id ẽ. ostendat ultimũ
iudicium. ad uictoriam de omnibꝰ inimi¬
cis suis plenariam & non retractandam. Ho-¬
men xp̃i ẽ. ipsius noticia in fide xp̃iana. in

Expanded text:
gentes, quas, naturalis legis ardore fere exstincto, erroris fumus amarissimus involvit, quousque de parva scintilla in magnum ardorem charitatis Christus illas suscitavit. Equidem praedicatio ejus nullis insidiis superata, tandiu mundo lucebit, donec ejiciat, id est, ostendat ultimum judicium, ad victoriam de omnibus inimicis suis plenariam et non retractandam. Nomen Christi, est ipsius notitia in fide Christiana. in
Abbreviated transcription (Latin):
cspiuntur. Ibi cobercetur animus. hic incitatur. Idi
fecisse hic ñ fecisse culpabile ẽ. In quo uis ꝓposito.
in quo uis gadu. equale ẽ pecettum. uel ꝓhibita ad¬
mittere. uel ussa non facere.
doctrina rp̃ana docet. Dicit eium de una eademq¬
re magna. & sũmisse dicitur si docetur. & temꝑate
si p̃dlicatur. & gͣnditer si auersus inde animus ut
conũtatur impellitur. At uͦ hi modi in euangelio
manifestissimi sunt. Predicatio namq eũgłica
nundum docuit. quod ipse ignceabat. & suasit
ei quod nolebat. & tandem compulit eũ głari m
cruce xp̃i. quȩ seindalum uideis erat. gentibꝰ uero
stulticia.
Betu Suꝑ matcum.

Expanded text:
ecipiuntur. Ibi coercetur animus, hic incitatur. Ibi ecipiuntur. Ibi coercetur animus, hic incitatur. Ibi fecisse, hic non fecisse culpabile est. In quovis proposito, in quovis gradu aequale peccatum est, vel prohibita admittere, vel jussa non facere. Christiana docet. Dicit enim: « De una eademque magna ot submisse, dicitur, si docetur; et temperare, is praedicatur; et granditer, si adversus inde animus, ut convertatur, impellitur. At vero hi modi in Evangelio manifestissimi sunt. Praedicatio namque evangelica mundum docuit, quod ipse ignorabat; suasit ei, quod nolebat; et tandem compulit eum gloriari in cruce Christi , quae, scandalum Judaeis erat, gentibus vero stultitia . Beda super Marcum
Abbreviated transcription (Latin):
ibrłm mierico: et rursus in parabola uineȩ & agri¬
colarum. Ordo eium eorũ que gerebanturã xp̃o. ue¬
lut imagine ꝑsonȩ & negocii altertus refert᷑ impletꝰ.
Comꝑatio autẽ ẽ. ut illud. Simile ẽ regnũ celoꝵ
sinapi. & cet̾a. Non enim narratio sicut in supiore
eremplo texitut. sed causarum solumm̃ cõꝑatur
effecꝰtus. Puerbium uͦ ẽ. sicut ibi. qui ñ intrat ꝑ
ostium in ouile ouium. sed ascendit aliunde: ille
futẽ. & latro.
implex autem doctrina dicitur. ail differentiã
deterarum. quȩ de fide & moribus docet. ñ
nens: sed m̃ p̃erpit uel ꝓhibet. m̃ ꝑsuadet nel dis-¬
suadet. Preceptum ẽ. dilige dm̃ & ꝓrimum. Phibitio
ẽ. ñ occides. ꝑsuasio uͦ ẽ. uende que lubes & da pau
ꝑib siuis ꝑfectus ẽẽ. Dissuasio ẽ. autẽ. nolite uirare.
Sic de similib De p̃ceptis & ꝓhibitiombꝰ̾ dicit ieroni-¬
mus. in epła. ad cellantiam. quia tota insticia in eis
dr̃. Sicut eim mala ꝓhibentur: ita etiam bona p̃-¬

Expanded text:
salem in Jericho. Et rursus in parabola vineae et agricolarum , Ordo enim eorum quae gerebantur a Christo, velut imagine personae et negotii alterius refertur impletus. Comparatio autem est, ut illud: Simile est regnum coelorum sinapi, etc. . Non enim narratio sicut in superiori exemplo texitur, sed causarum solummodo comparatur effectus. Proverbium vero est, sicut ibi: Qui non intrat per ostium in ovile ovium, sed ascendit aliunde ille fur est et latro . Simplex autem doctrina dicitur, ad differentiam caeterarum, quae de fide et moribus docet, nonnens; sed modo praecipit vel prohibet, modo persuadet vel dissuadet. Praeceptum est: Dilige Deum et proximum . Prohibitio eperibus, si vis perfectus esse . Dissuasio autem est: Nolite jurare . Sic de similibus. » De praeceptis et prohibitionibus dicit Hieronymus in epistola ad Cellantiam, quia tota justitia in eis dicitur. « Sicut enim mala prohibentur, ita etiam bona pra
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ualebunt aduersus eam. & tͥ dabo claues
regnicelorum. Peccata & doctrinȩ hereti¬
corum. sunt portȩ inferi .C laues regni cȩloꝵ
ipsam discernendi scientiam. potentiamq no-¬
minat. qua dignos reciꝑe inregnum. indig¬
nos secludere deberet aregno. Unde subditur.
nusquam dixit absoluendum. Teronimꝰ.
ut uel dampnent innocentes. uel soluere se
noxios arbitrentur. cum apud ilm̃ non sen¬
tentia sacerdotum. s: reorum iuta queratur.
Legius in leuitico de lepsis ubi iubetur ut
ostendant se sacerdotib & ĩmundi fiant si le
ciant & inmundos. s quod habeanit noticiã
iepsi & non lȩpsi & possint discernere qui min¬
itus qui ue inmmundus sit. Quomͦ gͦ ibi leꝓ¬
sum sacerdos inmundum facit. sic & hic al
sontes sunt uel norii.s: ꝓ offitio suo cum pec¬
catorum uarietates audicrit. scit qui ligandꝰ

Expanded text:
praevalebunt adversus eam, et tibi dabo claves regni coelorum. Peccata et doctrinae haereticorum sunt portae inferi. Claves regni coelorum, ipsam discernendi scientiam potentiamque nominat, qua dignos recipere in regnum, indignos secludere deberet a regno. Unde subditur: nusquam dixit absolvendum. Istum t supercilio, ut vel dampnent innocentes, vel solvere se noxios arbitrentur, cum apud tentia sacerdotum, sed reorum vita quaeratur. Legimus in Levitico de leprosis, ubi jubetur ut ostendant se sacerdotibus et immundi fianciant et immundos, sed quod habeant notitiam leprosi et non leprosi, et possint discernere, qui mundus, quive immundus sit. Quomodo ibi leprosum sacerdos immundum facit, sic et hic allsontes sunt vel innoxii, sed pro officio suo, cum peccatorum audierit varietates, scit qui ligandus
Abbreviated transcription (Latin):
mutuum dederitis his a quib sꝑatis acciꝑe.
que gr̃a ẽ. uobis: Nam & peccatores peccato¬
ribꝰ fenerantur. ut recipiant ȩqualia. Et
si salutaueritis frẽs ur̃õs tantum. nonne &
ehnici hoc facuint:¬

Expanded text:
s a quibus speratis recipere, quae gratia est vobis? Nam et peccatores peccatoribus fenerantur, ut recipiant aequalia. Et si salutaveritis fratres vestros tantum, nonne et ethnici hoc faciunt
Abbreviated transcription (Latin):
& de pluua aquȩ. quam de sole iusticiȩ & de
pluina doctrine ueritatis. Sol enim spualis ñ
oritur nisi bonis. quod plangunt iniqui in li¬
bro sapientie salomonis dicentes. Sol ñ ortus
ẽ nobis.
i cnim diligitis eos qui uos diligunt
quam mercedem habebitis:. Nonne &

Expanded text:
et de pluvia aquae, quam de sole justitiae et de et de pluvia aquae, quam de sole justitiae et de pluvia doctrinae veritatis. Sol enim spiritualis non oritur nisi bonis: quod plangunt iniqui, in libro Sapientiae Salomonis dicentes: Sol non ortus est nobis . Si enim diligatis eos qui vos diligunt, quam mercedem habebitis? Nonne
Abbreviated transcription (Latin):
rpianus oppugnat xp̃ianum aduersus grãm
dĩ. & nunquam penitet. Quappt̃ dñs in cruce
ait. Pater ignosce illis quia nesciunt quid fa¬
ciunt. & beatus stephanus oeat ꝓeis qui eum
lapidabant. quia nondum in xp̃o crediderant.
Et. ꝓpterea credo non orat apłs ꝓ alexandro. quia
iam frater erat. iubi dicit. Alexauder erarius
multa mala mnͥ ostendit. readdat illi ds̃ sed̃m
oꝑa illiuo. Hec differentia iudam a petro distin¬
guit. ñ quia penitenti ñ sit ignoscendum. ne
cont̃ dm̃ sententiam. qua semꝑ ignoscendum.
petenti fr̃i p̃cepit ueniamus. sea quia magni¬
tudo peccati misit eum in desꝑationem cum
itixisset. Peccaui tradens sanguinem iustum.
Quod fcetasse ẽ. peccare in sp̃m scm. scilicet op¬
pugnare ꝑ inuidiam tr̃nam karitatem.
Quod peccatum neq hic neq in futuro remit¬
tetur. Qui solem suum oriri facit suꝑ bonos
&e malos. et pluit suꝑ ustos & iniustos. Pro¬
babilnis accipiendum ẽ. hoc de sole cominuni

Expanded text:
ianus oppugnat Christianum adversus gratiam Dei, et nunquam poenitet. Quapropter Dominus in cruce ait: Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt , et beatus Stephanus orat pro eis qui eum lapidabant, quia nundum in Christum crediderant . Et propterea credo non orat Apostolus pro Alexandro, quia jam frater non erat, ubi dicit: Alexander aerarius multa mala mihi ostendit: reddet illi Deus secundum opera illius . Haec differentia Judam a Petro distinguit, non quia poenitenti non sit ignoscendum, ne contra Domini sententiam, qua semper ignoscendum petenti fratri praecepit, veniamus; sed quia magnitudo peccati misit eum in desperationem, cum dixisset: Peccavi tradens sanguinem justum . Quod fortasse est peccare in Spiritum sanctum, scilicet oppugnare per invidiam fraternam charitatem. Quod peccatum neque hic, neque in futuro remittetur. Qui solem suum oriri facit super bonos et malos, et pluit super justos et injustos. Probabilius accipiendum est hoc de sole communi
Abbreviated transcription (Latin):
Noe dñs alibi dde boc interrogatus respondit.
cogitaret libello repudii dato. iam sine ꝑiculo
eam posse alt̾i nubere. temerariam iracundiam
facile temꝑaret. ut & uxorem nullatenus occi¬
deret. & eam abicere uel penitus omitteret.
uel differret. Quig̃ dimite nili moras quesi¬
uit. significauit se nolle discidium. Micͤ.¬
ioetur quia libellus uit̃ cettra causas repudu
& licẽtitiam nubendi alteri continebat. cum do¬
minus oꝑa legis excedenis omnes molestias excep¬
ta causa fornicationis ꝓfide coniugii sustine su¬
stineri uibeat. & adulterȩ sciło nubere uiro ꝓhi¬
beat. Quod si quis talem duxerit pͥore uiro unien¬
te. sub adulterii crunine sit. Propt̃ea in causa
fornicationis licet dimildere uxorem. quia illa
pͥmo. ẽẽ. uxor noluit. que  fidem marito
ñ seruauit. & quia scripturailicit. Qui
adulteram tenet. stultus& impuisẽ. Quisquis
tam̃ causa fornicationis uult abicere urorem:
pͥor debet. ẽẽ. a fcenicatione purgatus. Leronioꝰ.

Expanded text:
ominus alio loco interrogatus, ita respondit: cogitaret libello repudii dato, jam sine periculo eam posse alteri nubere, temerariam iracundiam facile temperaret, ut et uxorem nullatenus occideret, et eam abjicere vel penitus omitteret vel differret. Qui ergo dimittendi moram quaesivit, significavit se nolle dissidium. Videtur quia libellus inter caetera, causas repudii et licentiam nubendi alteri continebat: cum Dominus opera legis excedens, omnes molestias, excepta causa fornicationis, pro fide conjugii sustineri jubeat, et adulterae secundo viro nubere prohibeat. Quod si quis talem duxerit, priore viro vivente, sub adulterii crimine sit. Propterea in causa fornicationis licet dimittere uxorem; quia illa primo esse uxor noluit, quae fidem marito non servavit, et quia Scriptura dicit: Qui adulteram tenet, stultus et impius est . Quisquis tamen causa fornicationis vult abjicere uxorem, prior debet esse a fornicatione purgatus. Hieronymus
Abbreviated transcription (Latin):
antem iłx dix ei. Sine modo. Sic eium lecet nos
implere omnem iusticiam. Tunc dimisit eum.¬
titari. ut nobis uisinuaret mysitrium bap¬
tismi. & scĩficaret aquas. Serinis antẽ expauit
illum ad se uenisse ut bapticaretur. cum nulla
in eo culpa ẽẽt. Unde iutelligitur quod hic di¬
cit iobannes. ego atc debeo baptrari. hoc. ẽẽ. quod
ipse alibi ait. E cce agnuis dĩ. ecce qui tollit peccata
mundi. Ab illo g̾ debuit ipse iohannes baptitari.
id ẽ. a peccato originali mundari. Sine mͦ inquit
dñs me ã te baptrari in aqua. ut tu pꝰmodum¬
a me baptiaeris in sp̃u. Sic eium decet nos implere
omnẽ iusticiam. ul ẽ. docere et exemplum dare
omns iusticiȩ.

Expanded text:
do. Sic enim decet nos implere omnem justitiam. Tunc dimisit eum.baptizari, ut nobis insinuaret mysterium baptismi, et sanctificaret aquas. Servus autem expavit illum ad se venisse ut baptizaretur, cum nulla in eo culpa esset. Unde intelligitur quod hic dicit Joannes, Ego a te debeo baptizari, hoc esse quod ipse alibi ait: Ecce agnus Dei, ecce qui tollit peccata mundi. Ab illo ergo debuit ipse Joannes baptizari, id est a peccato originali mundari. Sine modo, inquit Dominus, me a te baptizari in aqua, ut tu postmodum baptizeris a me in spiritu. Sic decet nos implere omnem justitiam, id est docere et exemplum dare omnis justitiae.
Abbreviated transcription (Latin):
tis tribꝰ. tres dñici seminis fructus. ł ce simus
scilicet & sȩiagesimus & cente simus intelligi:
il ẽ. conugatoꝵ. continentium. uirginum.
U̾e sata tria. sunt tria genera hominum. Noe.
daniel. ios. Tamdui autẽ caritas inmente
recondita crescere debet. donec mentem totã
in sui ꝑfectionem comniutet. ut nichil pret̾
dm̃ diugat. recolat. Qd hic inchoat. s in alra
Ra sata farine genus humanum ẽ. ex tͥbꝰ
filiis noe reparatum. Cui sapientia dĩ fudẽ.
dilectionem. sanam doctrinam commendat.
donec totum fermentetur. idẽ. donec in fine
mundi om̃s fideles adgłam ꝑfectȩ resurre-¬
cꝰtionis ueniant.M. cxXXYIIII .R.XIU.
ec omnia locutus ẽ. it̃c in parabolis ad tur¬
bas. R. E t talib multis parabolis loque¬
batur. eis uerbum ꝓ ut poterant audire.
M. Et sine parabolis non loquebatur eis.
ut implerctur quod dictum ẽ. ꝑ ꝓpbam dicen¬
tẽ. A ꝑiam in parabolis os meum eruetuabo

Expanded text:
tis tribus tres Dominici seminis fructus, trigesimus tis tribus tres Dominici seminis fructus, trigesimus scilicet et sexagesimus et centesimus intelligi, id est, conjugatorum, continentium, virginum. Vel sata tria sunt tria genera hominum, Noe, Daniel, Job. Tam diu autem charitas in mente recondita crescere debet, donec mentem totam in sui perfectionem commutet, ut nil praeter Deum diligat, recolat. Quod hic inchoat, sed in alia Tria sata farinae, genus humanum est, ex tribus filiis Noae reparatum. Cui sapientia Dei fidem, dilectionem, sanam doctrinam commendat, donec totum fermentetur, id est, donec in fine mundi omnes fideles ad gloriam perfectae resurrectionis perveniant. M. 139VI R. 45 Haec omnia locutus est Jesus in parabolis ad turbas. R. Et talibus multis parabolis loquebatur eis verbum prout poterant audire. M. Et sine parabolis non loquebatur eis, ut impleretur quod dictum est per Prophetam dicentem: Aperiam in parabolis os meum ; eructabo
Abbreviated transcription (Latin):
tͥa sata farinȩ in unum saporem rediguntur.
cum ꝑ noticiam scripturȩ possidemus in
ratione prudentiam. ĩ ira odium contͣ uitia.
in desiderio cupiditatem uirtutum. Aut̃.
Eccłã fidem hominis farinȩ satis tribꝰ mis¬
cet. id ẽ. credulitati patris & filii & sp̃c sc̃i.
Cumq ĩ unum fuerit fermentatum ñ nos
ad tͥplicem dm̃ .s. adunuis deitatis noticiã
ꝑducit. Parma dr̃ duunitas. quia satiat
fideles animas. Tria uͦ sata sunt tres ꝑ¬
sonȩ. quia mensurabilit̃ ẽ. loquendum de eis.
dium capiens. Uel ita.
ermentum significat dilectionem. quȩ ferue-¬
re facit mentem. Nos uͦ quotquot timoris
& spei exercitio quasi mola supiore & inferiore
conterimur: ꝑ farmam significamur. ut unꝰ
panis multi simus in xp̃o. Apscondit g̃ ecela
fermentum dilectionis in farinȩ sata tͥa. quia
p̃cipit ut diganius dm̃ toto corde. tota ami¬
ma. tota iurtuit. Possunt etiam in farine sa-¬

Expanded text:
tria sata farinae in unum saporem rediguntur, tria sata farinae in unum saporem rediguntur, cum per notitiam Scripturae possidemus in ratione prudentiam, in ira odium contra vitia, in desiderio cupiditatem virtutum. Aliter: Ecclesia fidem nominis farinae satis tribus miscet, id est credulitati Patris et Filii et Spiritus sancti. Cumque in unum fuerit fermentatum, non nos ad triplicem Deum, sed ad unius Deitatis notitiam perducit. Farina dicitur divinitas, quia satiat fideles animas. Tria vero sata, sunt tres personae quia mensurabiliter est loquendum de eis, dium capiens. BEDA. Vel ita: Fermentum significat dilectionem, quae fervere facit mentem. Nos vero quotquot timoris et spei exercitio quasi mola superiore et inferiore conterimur, per farinam significamur, ut unus panis multi simus in Christo. Abscondit ergo Ecclesia fermentum dilectionis in farinae sata tria; quia praecipit ut diligamus Deum toto corde, tota anima, tota virtute. Possunt etiam in farinae sa
Abbreviated transcription (Latin):
erinentum de farina ẽ. qͦd
aceruo generis sui urtutẽ
licet synagoga ꝑ iudicium mortis abscondit.
arguens iegem & ꝓpb̃as euangłio cussolui.
Ipse autem farinȩ menfuris trib. id ẽ. legis.
unum facit. ut auod lex constituit. ꝓph̾ȩ
nuntiauerunt. id ipsum euangłii ꝓtectibꝰ
expleatur. Eiunt namq omnia ꝑdĩ sp̃m.
eiusdem & uirtutis & sensus. nicbilq aliud
ab alio mensuris equalibꝰ fermentatum dis¬
siiens reꝑietur. Harina idõ dr̃ sacra scͥptura
quia reficit legentes. Aliter. Teronimꝰ.¬
ilier ista intelligitur ȩccłã uel dĩ sapi¬
entia. quȩ fermentum id ẽ. noticiã
Sccipturarum abscondit in tribꝰ satis fari¬
nȩ. id ẽ. in spũ & anima & corꝑe poplĩ. donec fer¬
mentatum ẽ. totum. ut illa tͥa ui unum di¬
recta. ñ discepent int̃ se. Sp̃c ẽ. mens & ratio
amunȩ. Baruia similis ẽ. poplõ. quia sicut ip¬
sa ex diuersis granis conficitur. sic popłs ex
diuersis ȩtatib. Uel tres animȩ uirtutes qͣsi

Expanded text:
ermentum de farina est, quod acervo generis sui virtutemlicet, per judicium mortis abscondit, arguens legem et prophetas evangeliis dissolvi. Hoc autem farinae mensuris tribus, id est, legis, unum facit: ut quod lex constituit, prophetae nuntiaverunt, id ipsum evangeliorum profectibus expleatur. Fiuntque omnia per Dei Spiritum ejusdem et virtutis et sensus: nihilque aab alio mensuris aequalibus fermentatum, dissidens reperietur. Farina ideo dicitur sacra Scripturam, quia reficit legentes. Aliter: Mulier ista intelligitur Ecclesia vel Dei sapientia, quiae fermentum id est: notitiam Scripturarum abscondit in tribus satis farinae, id est, in spiritu et anima et corpore populi, donec fermentatum est totum, ut illa tria in unum directa, non discrepent inter se. Spiritus est mens et ratio animae; farina similis est populo, quia sicut ipsa ex diversis granis conficitur, sic populus ex diversis aetatibus. Vel tres animae virtutes, quasi
Abbreviated transcription (Latin):
prilis sis in epbeso. descendit in defossum sepul-¬
turȩ suȩ locum facta cratione. & positus ẽ. ad pa-¬
tressuos seragesimo octauo anno a passione dñi.
tam ertraneus ã dolore mortis. quam alienus ã cor¬
ruptione caruis. Igitur in euangelio ꝑutile ẽ. de-¬
siderantib dm̃. sic pͥma uel media. uel ꝑfecta cog

Expanded text:
t in defossum sepult in defossum sepulturae suae locum, facta oratione, et positus est ad patres suos, sexagesimo octavo anno a passione Domini, tam extraneus a dolore mortis, quam alienus a corruptione carnis. Igitur in Evangelio perutile est desiderantibus Deum, sic prima vel media vel perfecta
Abbreviated transcription (Latin):
medicina. Hic neq urorem iunquam habens.
neq filios. octoginta & quatuoe annorum obut
in bitbinia. plentis sp̃u sc̃õ
dõ. quem de nuptiis uolentem nubere uocauit.
pꝰ omues enangelium scripsit inasia. p̾quam se̾p¬
serat. apocbalipsim in pathinos insula. Cuius uir¬
ginitatis duplex testimonium in enangłio datur.
suam de cruce commnendauit. ut uͥgnem uirgo
seruaret. Deniq manifestans in euangło. quod
erat ipse. opiis incorruptibilis uerbi solus uichoats.
nerbum carnem factum ẽẽ. nec lumena tenebris
comp̃bensum fuisse testatur. pͥmum signum po¬
nens quod in nuptiis fecit d̃s. nt ueterib immuta¬
tis noua omnia quȩ a xp̃o iustituuntur appare¬
ant. Itaq cui in pͥncipio canonis incorruptibile
pͥncipium erat in genesi. etiam incorruptibilis
finis redilitur. ꝑ uirginem in apocalipsi. dicente
xp̃o. ego sum alpha & us. Hic ẽ. iobannes qui sci¬
ens suꝑuenisse diem recessus sui. cduocatis disei

Expanded text:
medicina. Hic neque uxorem unquam habens medicina. Hic neque uxorem unquam habens neque filios, octoginta et quatuor annorum obiit in Bythinia, plenus Spiritu sancto. entem nubere vocavit, post omnes Evangelium scripsit in Asia, postquam scripserat Apolycapsin in Pathmos insula . Cujus virginitatis duplex testimonium in Evangelio datur, c matrem suam de cruce commendavit, ut virginem virgo servaret . Denique manifestans in Evangelio quod erat ipse, opus incorruptibilis Verbi solus inchoans, Verbum carnem factum esse, nec lumen a tenebris comprehensum fuisse testatur , primum signum ponens quod in nuptiis fecit Deus, ut veteribus immutatis, nova omnia quae a Christo instituuntur, appareant. Itaque cui in principio canonis incorruptibile principium erat in Genesi, etiam incorruptibilis finis redditur per virginem in Apocalypsi, dicente Christo: Ego sum alpha et ω . Hic est Joannes, qui sciens s
Abbreviated transcription (Latin):
ret. & euangelii in se dicta disponere. & diserpli¬
nam legis agnoscere. & diuinam incarne dĩ natu¬
rm intelligere. Ibiq octauo neronis auno iortuus
et sepultus esł.
Ucas autem sirꝰ antiotensis. arte medicus
discipius apostolorum. postea paulum secu-¬
tus usq ad passionem eius. seruiens dño sine erimi¬
ne. post matheum & marcum scõ instigante sp̃u.
in acbaia scripsit enangłm. Ciu ertͣ ea quȩ cedo
eũgłicȩ dispositionis exposcit. ea maxime neces¬
sitas laboris fuit. ut pruum grecis fidelib ne ui¬
daicis attenti fabulis in solo legis desiderio teneren¬
tut. ne uelbereticis fabulis seducꝰti exeiderent a
ueritate elaboraret. deinde int in pͥncipio eũgelĩ
natiuitate iolannis p̃sumpta. cui seriberet indica¬
ret. contestans in se completa ẽẽ. quȩ ẽe̾nt. a plerisq
p̃sumptuose inchoata. Huic lucȩ ñ inmerito etiã
scribendorum actuum apłorum grã data ẽ. ut po¬
te illi cius omnia uerba languentis animȩ sunt

Expanded text:
ret et Evangelii in se dicta disponere, et disciplinam legis agnoscere, et divinam in carne Domini naturam intelligere. Ibique octavo Neronis anno mortuus et sepultus est. Lucas autem Syrus Antiochensis, arte medicus, discipulus apostolorum, et postea Paulum secutus usque ad passionem ejus, serviens Domino sine crimine, post Matthaeum et Marcum, sancto instigante spiritu, in Achaia scripsit Evangelium. Cui extra ea quae ordo Evangelicae dispositionis exposcit, ea maxime necessitas laboris fuit, ut primum Graecis fidelibus, ne Judaicis attenti fabulis, in solo legis desiderio tenerentur, ne vel haereticis fabulis seducti, exciderent a veritate, elaboraret: deinde, ut in principio Evangelii nativitate Joannis praesumpta, cui scriberet, indicaret, contestans in se completa esse, quae essent a plerisque praesumptuose inchoata. Huic Lucae non immerito etiam scribendorum Actuum apostolorum gratia data est, utpote illi, cujus omnia verba languentis animae sunt
Abbreviated transcription (Latin):
in xꝑm diffimens. decursam aduentus dñi osten¬
dit generationem:
De inde marcus euangelista dei. petri in baptis¬
mate filius. & in diuiuo sermone discipulus. gene.¬
re leuiticus. euangłm greco sermone in italia scͥp¬
sit. ostendens in eo quid & generi suo deberet &
rp̃o. Nam in uoce ꝓpħicȩ exelamationis instituens
initium euangelicȩ p̃ilicationis. cedinem leniticȩ
electionis ostendit. p̃dicens emissrm iohaunem
filium ⁊achariȩ inuoce angeli annuntiantis
uerbum carnem factum. & coepꝰ dñi ꝑ uerbum
diuinȩ uocis animatum. ut in se caro uerbum
quod inconsonantib ꝑdiderat inueniret.
Abaptismo diũi p̃dicare dm̃ in cohans deserti
ieumium. temptationem diaboli. congregatio¬
nem bestiarum. & ininisterium angelorum. cȩt̃aq
sic in breui conpingens ꝓtulit. ut nec auc̃toritatẽ
facti demeret. & ꝑficiendi oꝑis plenitudinem ñ
negaret. Deniq pꝰ fidem amputasse sͥ pollicem dr̃.
ut sacendotio reꝓbus haberetur. S tantũ consenti¬

Expanded text:
 definiens, decursam adventus Domini ostendit generationem. Deinde Marcus, evangelista Dei, Petri in baptismate filius, et in divino sermone discipulus, genere leviticus, Evangelium Graeco sermone in Italia scrispsit, ostendens in eo quid et generi suo deberet et Christo. Nam in voce propheticae exclamationis instituens initium evangelicae praedicationis ordinem leviticae electionis ostendit, praedicens emissum Joannem filium Zachariae in voce angeli, annuntiantis Verbum carnem factum, et corpus Domini per verbum divinae vocis animatum, ut in se caro Verbum, quod in consonantibus perdiderat, inveniret. A baptismo Domini praedicare Deum inchoans, deserti jejunium, tentationem Diaboli, congregationem bestiarum, et ministerium angelorum, caeteraque sic in brevi compingens, protulit, ut nec auctoritatem facti demeret, et perficiendi operis plenitudinem non negaret. Denique post fidem amputasse sibi pollicem dicitur, ut sacerdotio reprobus haberetur. Sed tantum consenti
Abbreviated transcription (Latin):
SATEEUS
cognomento
leui cuius uo¬
catio ad dm̃ ex
publicanis ac¬
tibus fuit. eũ¬
gelium hebreo
sermone in ui-¬
slea primus scripsit. duoeum in generatione rꝑi
pͥncipia p̃sumens. umit. cius pria cureumeisio
in carne. alterus ciuius scđ̃m cor electio fuit.¬

Expanded text:
aeus cognomento Levi, cujus vocatio ad Deum ex publicanis actibus fuit, Evangelium Hebraeo sermone in Judaea primus scripsit, duorum in generatione Christi principia praesumens: unius, cujus prima circumcisio in carne; alterius, cujus s
Abbreviated transcription (Latin):
creaturas habitus. ꝓcedit a patre ꝓcedit & a filio.¬
ñ ut natus. sed ut datus ꝑ collatam creaturis gr̃ãm.
filins uͦ ꝓcedit ã patre ut natus. Cumg̃ bonitas
dĩ sit causa tocius diuinȩ creationis. & cooꝑetur
potentiȩ ac sapientiȩ in omni oꝑatione diuina.
patet ex sup̃dictis aucloritatibus. quia unius es
potentem. aliud ẽẽ. sapientem. & aliud ẽẽ. benig¬
num. cum bȩc t̾a ꝓpͥetatibus diuersa. sint unius
iubstantiȩ diuinitatis in dõ. constat quia tota tͥuitas
ẽ sum : ma potentia. tota ẽ. summa sapientia. tota
summa bonitas. Non enim aliud ẽ dicere dm̃. ẽẽ. sapi¬
entiam. potentiam. bonitatem. Sidicere dm̃. eẽ. po¬
tenteni. sapientem. benignum. Est enim potens. sa¬
piens. bomis. ñ participatione. sed natura. Nere itaq
scdm substantiam dr̃. quod pater ẽ. filius ẽ. sp̃c sc̃s ẽ.¬

Expanded text:
creaturas habitus, procedit a Patre, procedit et a Filio, nocreaturas habitus, procedit a Patre, procedit et a Filio, non ut natus, sed ut datus per collatam creaturis gratiam; Filius vero procedit a Patre ut natus. Cum ergo bonitas Dei sit causa totius divinae creationis, et cooperetur potentiae ac sapientiae in omni operatione divina, patet ex supradictis auctoritatibus, quia unius ess aliud sit esse potentem, aliud esse sapientem, et aliud este benignum, cum haec tria proprietatibus diversa, sint unius substantiae divinitatis in Deo, constat quia tota Trinitas est summa potentia tota summa est sapientia, tota summa bonitas. Non enim aliud est dicere, Deum esse potentiam, sapientiam, bonitatem; et dicere, Deum esse potentem, sapientem, benignum. Est enim potens, sapiens, bonus, non participatione, sed natura. Vere itaque secundum substantiam dicitur quod Pater est, Filius e
Abbreviated transcription (Latin):
tentia ẽ. ex qua omnia. nec dicitur omnipotenta.
seu om̃p̃s. quasi ꝑ collectionem potentiarum.
sed quia potest omnia quȩ uult. Filius gͦ ꝑ quem
omnia. eque ẽ. omnpotentia ut pater. cum sit
potentia diuina in eo quod ẽ. potentia. discernen¬
di. & gubernandi uniuersa. Nemireris dm̃ una
potentia posse omnia. uno intuitu mentis uidere
& ordinare omnia. uno affectu benignitatis am-¬
plecti omnia. cum etiam tu uideas uno ictu ocu¬
li lunam. stellas. & alia tam diuersa. Sp̃c sanctus
a patre & filio ꝓcedit. quoniam iocirco uult d̃s
omnia quȩ facit. quia potest & quia scit. Hex aut̃
ꝓcessio inde ẽ. quia benignus diuinitatis affectꝰ
expotentia & sapientia ad creationem & guberna¬
tionem rerum: & ilistributionem g̃arum exten-¬
ditur. Eternalit̾ uult enim d̃s ut unniersa fiant.
quȩ facit temꝑib suis: & uoluntas sua omnium
bonorum causa ẽ. Hic gͥ diuinitatis affecłus. erga

Expanded text:
tentia est, ex qua omnia, nec dicitur omnipotentia tentia est, ex qua omnia, nec dicitur omnipotentia seu omnipotens, quasi per collectionem potentiarum, sed quia potest omnia quae vult. Filius ergo per quem omnia, aeque est omnipotentia ut Pater, cum sit potentia divina in eo quod est potentia discernendi et gubernandi universa. Ne mireris Deum una potentia posse omnia, uno intuitu mentis videre et ordinare omnia, uno affectu benignitatis amplecti omnia, cum etiam tu videas uno ictu oculi lunam et stellas, et alia tam diversa. Spiritus sanctus a Patre et Filio procedit, quoniam idcirco vult Deus omnia quae facit, quia potest et quia scit. Haec autem processio inde est, quia benignus divinitatis affectus, ex potentia et sapientia ad creationem et gubernationem rerum, ad distributionem gratiarum extenditur. Aeternaliter enim vult Deus, ut universa fiant quae facit temporalibus suis; et voluntas sua omnium bonorum causa est. Hic igitur divinitatis affectus erga
Abbreviated transcription (Latin):
cumq uult. & ambrosius in libro de tͥnitate. Quo
inͦ pater genluit filium. etiam angeli nesciunt.
Sedd faetasse senties boc ideo dictum. ẽẽ. quia po¬
tentia cui omnia sunt possibilia. incomp̃ben¬
singła i cõphensibił ẽ. simul etiã gesiatio eiꝰ ĩ ħ qͥd
ẽ. ęt̾na. supͣ intellectum ẽ. Senties autem fortasse
uirta p̃missas similitudines facile intelligi posse
ut dicas. Cum sapientia quia ẽ. potentia discer¬
nendi. sit idipsum quod ẽ. ex potentia. transia¬
tiue sapientiadĩ nata. seu genita dr̃ a potentia idiui¬
na. & appellatur filius. uita quod filii de patribus
sunt. uelut eoeum erpressȩ imagines. & mutuam
dilectionem habentes. Potentia quoq diuina in eo
quod ex ipsa ẽ. sapientia. nimirum ꝑ translatio¬
nen nuncupata ẽ. pater. Permulta namq nomi¬
na de creaturis ad creatorem tͣnslata sunt. Illud
autem firmiter sciendum quia unus d̃s una po¬

Expanded text:
cunque vult, et Ambrosius in libro De cunque vult, et Ambrosius in libro De it Pater Flium, etiam angeli nesciunt. Sed forte senties hoc ideo dictum esse, quia potentia cui omnia sunt possibilia, incomprehensingula, incomprehensibilis est, simul etiam generatio ejus in hoc quod est aeterna, supra intellectum est. Senties autem fortasse juxta praemissas similitudines facile intelligi posse, ut dicas: Cum sapientia, quia est potentia discernendi sit id ipsum quod est ex potentia; translative sapientia Dei nata seu genita dicitur a potentia divina, et appellatur Filius, juxta quod Filii de patribus sunt velut eorum expressae imagines, et mutuam dilectionem habentes. Potentia quoque divina in eo quod ex ipsa est sapientia, nimirum per translationem nuncupata, est Pater. Permulta namque nomina de creaturis ad Creatorem translata sunt. Illud autem firmiter sciendum, quia unus Deus una po
Abbreviated transcription (Latin):
Sunt gͥ in una eadem essentia tͥa ꝓpͥetate diuersa
quia aliud ẽ. ẽẽ. hoc es. aliulẽẽ. hanc imaginem
& aliud ẽe. hoc sigillabile. Scientia quoq siue sa¬
pientia. cum sit potentia discernendi: necessario
erigit adẽe. suum. potentiam: sed potentia ñ exi¬
git sapientiam. quod similituline materiȩ ad ma-¬
teriatum facile uideri pocest. Etenim quia statua
constat exȩxe & forma. es non exigit statuam ad¬
figurate posset dici statuam ex ere genitam. seu
ꝓereatam. ẽẽ. & omne materiatum ex materia. A
potentia uͭ & sapientia ꝓcedit bonȩ uoluntatis affectꝰ.
qͥ hiis erigentib consequenter facere uolitmus: nisi
uitium prepediat. quȩ possumus. & scimus facere.
si cognoscamus ea fieri oportere. Sed quo spectant
ꝓposicȩ similitudines : Nrnquid p̃sumet assig¬
nare quisquam generationem filii a patre: ꝓcessi¬
onem. sp̃c abutroq: Dicit enim ieronimus in qui-¬

Expanded text:
Sunt igitur in una eademque essentia tria proprietate diversa; Sunt igitur in una eademque essentia tria proprietate diversa; quia aliud est esse hoc aes; aliud, esse hanc imaginem, et aliud, esse hoc sigillabile. Scientia quoque sive sapientia cum sit potentia discernendi, neccessario exigit ad esse suum potentiam; sed potentia non exigit sapientiam, quod similitudine materiae ad materiatum, facile videri potest. Etenim quia statua constat ex aere et forma, aes non exigit statuam adfigurate posset dici statuam ex aere genitam seu procreatam esse, et omne materiatum ex materia. A potentia vero et sapientia procedit bonae voluntatis affectus; quia his exigentibus consequenter facere volumus, nisi vitium praepediat, quae possumus et scimus facere, si cognoscamus ea fieri oportere. Sed quo spectant propositae similitudines? Nunquid praesumet assignare quisquam generationem. Filii a Patre, processionem Spiritus ab utroque? Dicit enim Hieronymus in Qui