comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
regionẽ suã ꝑ aliã uiã reuer¬
tuntur: In eo nãq quod ad mo¬
niti faciunt  nobis ꝓfecto insi¬
nuant quid faciamus: Regio
quippe nr̃a paradysus est: Ad
quam iħu cognito: redire per
uiã qua uenimus ꝓhibemur:
Aregione & enĩ nr̃a. suꝑbiendo.
in obȩdiendo. uisibilia sequen¬
do. cibũ uetitũ gustando disces¬
simus: Sed ad eã necesse est
ut flendo. obȩdiendo. uisibi¬
lia contempnendo. atq appeti-¬
tum carnis refrenando redea-¬
amus: ꝑaliã ergo uiã ad regio¬
nẽ nr̃am regredimur.l qm̃ qui
aparacdysi gaudiis ꝑ delectamen¬
ta discessimus. ad hȩc ꝑ lamen¬
ta reuocamur: Unde necesse
te oculos cordis. hinc culpas
operis. illinc iudiciũ extreme
districtionis: Pensemus quã
districtus uidex ueniat. qui
uidiciũ minatur & latet: ter.¬
rores pecatorib intentat & ta¬
men sustinet : Et ideirco ue

Expanded text:
regionem suam per aliam viam revertuntur. In eo namque quod admoniti faciunt, nobis profecto insinuant quid faciamus. Regio quippe nostra paradisus est, ad quam, Jesu cognito, redire per viam qua venimus prohibemur. A regione etenim nostra superbiendo, inobediendo, visibilia sequendo, cibum vetitum gustando, discessimus; sed ad eam necesse est, ut flendo, obediendo, visibilia contemnendo, atque appetitum carnis refrenando, redeamus. Per aliam ergo viam ad regionem nostram regredimur, quoniam qui a paradisi gaudiis per delectamenta discessimus, ad haec per lamenta revocamur. Unde necesse te oculos cordis hinc culpas operis, illinc judicium extremae districtionis. Pensemus quam districtus judex veniat, qui judicium minatur et latet; terrores peccatoribus intentat, et tamen adhuc sustinet; et idcirco ve
Abbreviated transcription (Latin):
deuotionẽ sc̃ẽ quadra¬
gesimȩ predicantes.
sacrarũ litterarũ exempla ꝓ¬
tulimus. quib approbaremꝰ
hunc quadragenariũ nume¬
rũ non esse ab hominib con¬
stitutũ. sed diuinitus conse¬
cratũ nec terrena cogitati¬
one initũ. sed cȩlesti maiesta

Expanded text:
devotionem sanctae Quadragesimae praedicantes sacrarum litterarum exempla protulimus, quibus approbaremus hunc quadragenarium numerum non esse ab hominibus constitutum, sed divinitus consecratum; nec terrena cogitatione inventum, sed coelesti majesta
Abbreviated transcription (Latin):
cit: Quanto enim sanctius
quisq hos diȩs inueniet᷑ egis¬
se:l tanto ꝓbabitur paschã
dñi religiosius honorasse: In .t̾.
dieb igitur scõꝵ ieuniorũ
pietatis opera quib semper
studendũ est abundantius
exsequamur. misericordes si¬
mus ad om̃s . maxime autem
ad domesticos fidei ut in ip¬
sis quoq elemosinarũ distri¬
butiõnib bonitatẽ patris cȩ¬
lestis imitemur. qui solem
suũ orirt facit suꝑ bonos &
malos. & pluit suꝑ iustos &
iniustos: Quãuis ergo fide¬
lium sit precipue adiuuãda
pauꝑtas. etiã illi tam̃ qui ñ¬
dũ euangeliũ receperunt. in¬
suo labore miserandi sunt: quia
in om̃ib hominib naturȩ est
diligenda cõmunio. quȩ nos
etiam his benignos debet effi¬
cere. qui nobis quacũq sunt

Expanded text:
cit. Quanto enim sanctius cit. Quanto enim sanctius quisque hos dies invenietur egisse, tanto probabitur Pascha Domini religiosius honorasse. CAP. III. In diebus igitur sanctorum jejuniorum pietatis opera, quibus semper studendum est, 155 abundantius exsequamur: Misericordes simus ad omnes, maxime autem ad domesticos fidei : ut in ipsis quoque eleemosynarum distrbutionibus, bonitatem Patris coelestis imitemur, qui solem suum oriri facit super bonos et malos, et pluit super justos et injustos . Quamvis ergo fidelium praecipue sit adjuvanda paupertas, etiam illi tamen, qui nondum Evangelium receperunt, insuo labore miserandi sunt: quia in omnibus hominibus naturae est diligenda communio, quae nos etiam iis benignos debet efficere, qui nobis quacumque sunt
Abbreviated transcription (Latin):
scentiã carnis exclusam: & ta¬
men non desperauit de artib
suis malitiȩ spiritalis imꝓbitas.
tantũq sibi de nature nr̃ȩ
mutabilitate ꝓmisit.: l ut quẽ
uerũ experiebatur hominem.
rem: Si ergo ab ipso dño salua¬
tore nr̃o deceptionũ suarum
diabolus non reuocauit insi.¬
dias:l quantomagis fragilitatẽ
nr̃am impugnarẽ prȩsumit:
Quos exinde uehementiori
odio. & inuidia seuiori ꝑsequi¬
tur. ex quo ei in baptismo re¬
nunciauimus: & ab illa cui
dominabatur origine. in no¬
uã creaturã diuina regenera¬
tione transiuimus: Inde qͥa
dũ mortali çarne circumda¬
mur. non desinit nobis hostis
antiquus laqueos peccati ubiꝙ
prȩtendere. & tunc maxime
aduersum xp̃i membra seuire.
quando ab eis sacratiora sunt¬
celebranda mysteria: merito
doctrina sp̃sscĩ hac eruditiõne
imbuit popłm xp̃ianũ. ut ad
paschale festũ se ꝑ quadragin¬
ta dierũ continentiã prepara¬
ret. cuius purificationis ratio
nobis ꝓpositi castigatioris indi¬

Expanded text:
em carnis exclusam, et tamen non desperavit de artibus suae malitiae spiritalis improbitas; tantumque sibi de naturae nostrae mutabilitate promisit, ut quem verum experiebatur hominem, rem. Si ergo ab ipso Domino et Salvatore nostro deceptionum suarum diabolus non revocavit insidias, quanto magis fragilitatem nostram impugnare praesumet, quos exinde vehementiore odio et invidia saeviore persequitur, ex quo ei in baptismo renuntiavimus, et ab illa cui dominabatur origine, in novam creaturam divina regeneratione transivimus! Unde quia dum mortali carne circumdamur, non desinit nobis hostis antiquus laqueos peccati ubique praetendere, et tunc maxime adversus Christi membra saevire, quando ab eis sunt sacratiora celebranda mysteria, merito doctrina Spiritus sancti hac eruditione imbuit populum Christianum, ut ad paschale festum quadraginta dierum se continentia praepararet. Cujus purifinobis propositae castigationis indi
Abbreviated transcription (Latin):
dñi ꝑ quã reconciliatus fuerat:
alaborib suis beato fine quie¬
Canuit: Talib gͦ factis approbat᷑.
quia dñi mat̾ ubiq imꝑiosa ẽ.
ubiq magnifica: certe eui ꝓnũ
ẽ scõs angłos in ministerium
mutere. & ad beneplacitũ su¬
ũ inferoꝵ pacta cassare: His
quoq & aliis infiniti numeri
beneficiis. quȩ uel scͥpta st̃. ił
passim iugi sentiunt᷑ effectu:
torib fidelit̾ inuocantib se.
presto ẽ. & nũquã eis opitula¬
ri desistit: Heniant igitur
ad eã iusti cũ basilio laudan¬
tes ac benedicentes: effectũꝙ
celerẽ suis scĩs desideriis pos¬
tulantes sine dubio ꝑcepturi
Heniant peccatores cũ theophi¬
lo tundentes rea pectora cum
interno fletuꝰ ipsi quoq si ue¬
re peniteant. desideratã ue¬
niam adepturi: De quoꝵ nu¬
mero tibi asistentib nobis ut
subuenire iã & auxiliari cdig¬
neris imploramus: Opreelecta.
osc̃a. ouenerabilis. & imperio¬
sa oclemens & ꝓpitia dña no¬
stra. quo possimus recuperare

Expanded text:
 quam reconciliatus fuerat, a laboribus suis beato fine quievit. Talibus ergo factis approbatur quia Domini Mater ubique imperiosa est, ubique magnifica, certe cui pronum est sanctos angelos in ministerium mittere, et ad beneplacitum suum inferorum pacta cassare; his quoque et aliis infiniti numeri beneficiis quae vel scripta sunt, vel passim jugi sentiuntur effectu, toribus fideliter invocantibus se praesto est, et nunquam eis opitulari desistit. Veniant igitur ad eam justi cum Basilio laudantes ac benedicentes, effectumque celerem suis sanctis desideriis postulantes sine dubio percepturi. Veniant peccatores cum. Theophilo tundentes rea pectora cum interno fletu, ipsi quoque, si vere poeniteant, desideratam veniam adepturi, de quorum numero tibi assistentibus nobis ut subvenire jam et auxiliari digneris, imploramus, o praeelecta! o sancta! venerabilis et imperiosa! o clemens et propitia Domina nostra, quo possimus recuperare
Abbreviated transcription (Latin):
ui quilibet iniuste delecta¬
ti quasi ꝓfundis decditi pis¬
ces mentem ad suꝑna gaudi¬
a non intencdunt: Unde be¬
ne idem mare galileȩ id est
rotȩ cognominatur. quia ni¬
mirũ amor labentis scłi. quasi
in uertiginẽ corcda muttit:
quȩ ad perennis uitȩ deside

Expanded text:
i quilibet, injuste delectati, quasi profundi dediti pisces, mentem ad superna gaudia non intendunt. Unde bene idem mare Galilaeae, id est, rota cognominatur. Quia nimirum amor labentis saeculi, quasi in vertiginem corda mittit, quae ad perennis vitae deside
Abbreviated transcription (Latin):
uero qui nec dũ mortis debi¬
tum soluit : hi qui in aduen¬
tu iudicis uiui inueniendi
sunt in carne: Qui utriq
pariter uno eodẽq momento
quod moyses & helias in maie¬
state fuisse ꝑhibentur: ꝑ excel¬

Expanded text:
ero, qui necdum mortis debitum solvit, hi qui in adventu judicis vivi inveniendi sunt in carne. Qui utrique pariter in uno eodemque momento quod Moyses et Elias in majestate fuisse visi perhibentur; per e
Abbreviated transcription (Latin):
gione orientis stella nouȩ cla¬
ritatis apparuit: quȩ illustri¬
or cȩteris pulchriorq syderib
facile in se intuentũ oculos ani¬
mosq conuerteret: ut confe¬
stim aduerteretur non esse
ociosum. quod tã insolitũ ui¬
debatur: Dedit ergo aspicien . iͭ.¬
tib intellectũ qui prestitit
signũ ÷ & quod fecit intelligi.
dũ obtulit requisitus: Secun
ductũ. & preuii fulgoris indi¬
tium intenta contemplatione
comitantes : ad agnitionẽ ue¬
ritatis gr̃ȩ splendore ducunt᷑.
qui humano sensu significatũ
sibi regis ortum. estimauerunt
in cuutate regia esie quȩren¬
dũ: Sed qui serui susceperat
formã. & non udicare uenerat
sed udicari: bethleem prȩele¬
git natiuitati. ierosolimã pas¬
sioni: Herodes uero audiens
iudȩoꝵ principẽ natũ. succes¬
sorẽ suspicatus expauit: & mo

Expanded text:
gione Orientis stella novae claritatis apparuit, quae illustrior caeteris pulchriorque sideribus, facile in se intuentium oculos animosque converteret: ut confestim adverteretur non esse otiosum, quod tam insolitum videbatur. Dedit ergo aspicientibus intellectum, qui praestitit signum; et quod fecit intelligi, dum obtulit inquisitus. CAP. Iductum, et praevii fulgoris indicium intenta contemplatione comitantes, ad agnitionem veritatis, gratiae splendore ducuntur, qui humano sensu significatum sibi regis ortum aestimaverunt in civitate regia esse quaerendum. Sed qui servi susceperat formam, et non judicare venerat, sed judicari, Bethleem praeelegit nativitati, Jerosolymam passioni. Herodes vero audiens Judaeorum principem natum, successorem suspicatus expavit; et mo
Abbreviated transcription (Latin):
buit. quȩ dĩ sunt dõ. & quȩ
sunt cęsaris cȩsari reddenda
constituit. pauꝑtatẽ elegit.
obȩdientiã suasit. mansuetu
obiectio. discute diligentius
prȩses. quid dñi iħu õperib
notũ sit. quid de potestate
cõꝑtũ: cȩcis uisum. surdis au¬
ditũ. claudis gressũ. mutis
donauit eloquiũ: febres ab¬
egit. dolores dissoluit. de mo¬
nia eiecit. mortuos edificauit.:
mari & uentis ut quiescerent
imperauit: Magnũ prorsus
regẽ ista demonstrant: qui
ñ humana excellat potentia.
sed uirtute diuina: Hanc gͦ
iudei obiciant potestatem.
cõmutent actionẽ suã. &
hoc ꝓferant ore. quod tenent
corde: Quare de terrenis
calumniantur. qui celestia
ꝑsecuntur: Quãuis ergopi¬
latus onerosũ sibi inuidiosũ

Expanded text:
buit, quae Dei sunt Deo, et quae sunt Caesaris Caesari reddenda constituit; paupertatem elegit, obedientiam suasit, mansuetudobjectio, discute diligentius, praeses, quid de Domini Jesu operibus notum sit, quid de potestate compertum. Caecis visum, surdis auditum, claudis gressum, mutis donavit eloquium, febres abegit, dolores resolvit, daemonia ejecit, mortuos vivificavit, mari et ventis, ut quiescerent, imperavit . Magnum prorsus regem ista demonstrant, qui non humana excellit potentia, sed virtute divina. Hanc ergo Judaei objiciant potestatem, commutent actionem suam, et hoc proferant ore, 235 quod tenent corde. Quare de terrenis calumniantur, qui coelestia persequuntur? Quamvis ergo Pilatus onerosum sibi invidiosu
Abbreviated transcription (Latin):
fluenta scĩficaret aquarum:
Sed quia humillimã dñi
dispensationẽ ex lectione e¬
uangelica cognouimus: etiã
serui humillimã obȩdientiã
sollicita intentione uideamꝰ:
Sequitur: Iohes autẽ ꝓhibe
bat eũ dicens: Ego ate debeo
baptirari. & tu uenis ad me:
Expauit illũ ad se uenisse.
ut baptiaretur aqua. cui
nulla inerat quȩ baptismo
tergeretur culpa: l immo qui
ꝑ sui gr̃am sp̃s cunctã creden¬
tibus mundi tolleret culpã:
Unde recte intelligitur qͦd
hic dicit iohes ego ate debeo
baptiari. hoc esse quod aput
euangelistã ioħem illo ad se
ueniente dixisse narratur:¬
Ecce agnus dĩ. ecce qui tollit

Expanded text:
fluenta sanctificaret aquarum. Sed quia humillimam Domini dispensationem ex lectione evangelica cognovimus, etiam servi humillimam obeditionem sollicita intentione videamus. Sequitur: Joannes autem prohibbat eum dicens: Ego a te debeo baptizari et tu venis ad me? Expavit illum ad se venire, ut baptizaretur aqua, cui nulla inerat quae baptismo tergeretur culpa, imo qui per sui gratiam spiritus cunctam credentibus mundi tolleret culpam: unde recte intelligitur quod hic dicit Joannes, Ego a te debeo baptizari, hoc esse, quod apud evangelistam Joannem, illo ad se veniente, dixisse narratur,Ecce agnus Dei, ecce qui tollit
Abbreviated transcription (Latin):
lo modo habere: In ꝑsarum
quoq francoꝵq terra reges
ex genere ꝓdeunt: quib ꝓfec¬
to nascentib quis estimet qͣn¬
ti eisdẽ momentis horarũ ac
tempoꝵ ex seruili conditione
nascuntur: Et tamen regum
filii uno eodẽq sydere cũ ser¬
ius nati ad regnũ ꝓficiunt.:
cũ serui qui secũ fuerant nati
in seruitute moriantur: Hec
de stella breuiter diximus:
ne mathematicoꝵ stulticiã
indiscussam preterisse uide¬
amur: Magi uero aurũ. thus.
& myrrã deferunt: Aurum
quippe regi congruii. thus
uero. in dĩ sacrificiũ poneba¬
tur:ł myrra autẽ. mortuoꝵ
corꝑa condiuntur: Eum ergo
magi quẽ adorant etlã mys¬
ticis munerib prȩdicant.
auro regẽ. thure dm̃. myrra
mortalem: Sunt uero non¬
nulli heretici qui hunc dm̃
credunt ͥ sed ubiq regnare
nequaquã credunt: Hi ꝓfec¬
to ei thus offerunt: sed offer¬
re etiã aurũ nolunt: Et sunt
non nulli qui bunc regẽ exi¬
stimant : sed dm̃ negant:
Hi uidelicet ei aurum offe¬

Expanded text:
lo modo habere. In Persarum quoque, Francorumque terra Reges ex genere prodeunt; quibus profecto nascentibus quis aestimet quanti eisdem momentis horarum ac temporum ex servili conditione nascuntur? et tamen regum filii uno eodemque sidere cum servis nati, ad regnum proficiunt, cum servi qui secum fuerant geniti, in servitute moriantur. Haec de stella breviter diximus, ne Mathematicorum stultitiam indiscussam praeterisse videamur. 6. Magi vero aurum, thus et myrrham deferunt. Aurum quippe regi congruit, thus vero in Dei sacrificium ponebatur, myrrha autem mortuorum corpora condiuntur. Eum ergo magi quem adorant etiam mysticis muneribus praedicant, auro regem, thure Deum, myrrha mortalem. Sunt vero nonnulli haeretici qui hunc Deum credunt, sed ubique regnare nequaquam credunt. Hi profecto ei thus offerunt, sed offerre etiam aurum nolunt. Et sunt nonnulli qui hunc regem existimant, sed Deum negant. Hi videlicet ei aurum offe
Abbreviated transcription (Latin):
orationes ur̃as fugit draco qui
me acceperat: Mor autẽ serui¬
turũ se dõ & esse monachũ de-¬
uouit: atq atempore illo nunc¬
usq febrib premitur. dolorib
fatigatur: morti quidẽ subtrac¬
tus est: sed adhuc plenius uite
restitũtus non est Quia enim
longis & duitũrnis iniquitatib

Expanded text:
orationes vestras fugit draco qui me acceperat. Mox autem serviturum se Deo, et esse monachum devovit, atque a tempore illo nuncusque febribus premitur, doloribus fatigatur. Morti quidem subtractus est, sed adhuc plenius vitae restitutus non est. Quia enim longis et diuturnis iniquitatib
Abbreviated transcription (Latin):
uobis. annuncio uobis. prȩdi¬
eo uobis: quod multi uenient
de quib iã prius propħa lo¬
cutus est dicens: Et uenient
gentes multȩ & dicent: Heni¬
te ascendamus in montẽ dñi
& in domũ dĩ iacob ingredi¬
amur: & ostendat nobis uiã
suã. & ambulemus in eaz Mul
adducã. & erit unus grex. &
unus pastor: Multi uenient.¬
illi de quib dictum est: ut
& filii dei qui dispersi sunt
congregentur in unũ: Isti er-

Expanded text:
untio vobis, praedico vobis, quod multi venient de quibus jam prius propheta locutus est, dicens: Et venient gentes multae, et dicent: Venite, ascendamus in montem Domini, et in domum Dei Jacob ingrediamur, et ostendat nobis vias suas, et ambulemus in eis . Muadducam, et erit unus grex et unus pastor . Multi venient, de quibus dictum est: Ut et filii Dei qui dispersi sunt congregentur in unum . Isti er
Abbreviated transcription (Latin):
ne purgatus. templũ dñi
cũ munerib ingreditur. qͥ
gła resurrectionis ab om̃i la¬
be mortalitatis excoctus.
cũ bonoꝵ fructib operum.
suꝑnȩ ciuitatis gaudia sem¬
piterna subit: Difrupisti
inquiens uincula mea: tibi
sacrificabo hostiã laudis:
Nota mea dño reddam. in
atriis domus dñi in conspec¬
tu om̃is populi eus. in me¬
dio tui ierłm: Quod desi¬
derantissimũ tempus cȩlestis
introitus.  illa dies octaua
qua circũcisio cęlebratur:
indicat: Sex etenĩ sunt
huius scł̃i etates. notissimis
tempoꝵ distinctȩ articulis:
in quibus ꝓ dõ laborib insi¬
stere. & ꝓ adipiscenda re¬
quie. sempiderna. ad tẽpus
operari necesse est: Septi¬
ma est etas. non in hac. sed
in alia uita quiescentium:
usq ad tempus resurrectionis
animarũ Octaua autẽ etas
ipsa est dies resurrectionis.
sine ullo temporis fine beata:

Expanded text:
ne purgatus templum Domini cum muneribus ingreditur qui gloria resurrectionis ab omni labe mortalitatis excoctus, cum bonorum fructibus operum supernae civitatis gaudia sempiterna subit. Disrupisti, inquiens, vincula mea, tibi sacrificabo hostiam laudis. Vota mea Domino reddam in atriis domus Domini, in conspectu omnis populi ejus, in medio tui Hierusalem . Quod desideratissimum tempus coelestis introitus illa dies octava, qua circumcisio celebratur, indicat. Sex etenim sunt hujus saeculi aetates notissimis temporum distinctae articulis, in quibus pro Deo laboribus insistere, et pro adipiscenda requie sempiterna ad tempus operari necesse est. Septima est aetas non in hac, sed in alia vita quiescentium usque ad tempus resurrectionis animarum. Octava autem aetas ipsa est dies resurrectionis sine ullo temporis fine beata
Abbreviated transcription (Latin):
sione designauit. quod ꝑ mor¬
tem crucis martyrio coronan¬
dus: in cinctione alterus. qd̾
uinciendus aꝑsecutore: in

Expanded text:
sione designavit quod per mortem crucis martyrio coronandus; in cinctione alterius, quod vinciendus a persecutore; in
Abbreviated transcription (Latin):
natura moraliter interpretan-¬
da humana potest cõperire
sollertia: prestat unum ͥ qd̃
de eius actu mystico sacra nar-¬
rat historia: Cum enĩ dñs in
figurã futuri baptismatis. ori¬
ginalis mundi scelera diluuis
aquis ablueret: transacta in¬
undatione. scire uolens noe
qualiter se facies haberet ter¬
rȩ: emisit coruũ: Qui ad ar-¬
cham redire contempsit: signi-¬
ficans eos qui abluti licet unda
baptismatis. nigerrimũ tam̃
ueteris habitum hominis emen¬
datius uiuendo deponere
negligunt: & ne sc̃ĩ sp̃s uncti¬
onẽ renouari mereantur. sta¬
tim ab intima catholicȩ pacis
& quietis unitate. exteriora
idest scłi desideria sequendo

Expanded text:
natura moraliter interpretanda humana potest comperire solertia, restat unum quod de ejus actu mystico sacra narrat historia. Cum enim Dominus in figuram futuri baptismatis originalis mundi scelera diluvii aquis ablueret, transacta mundatione scire volens Noe qualiter se facies haberet terrae, emisit corvum, qui ad arcam redire contempsit, significans eos qui abluti licet unda baptismatis nigerrimum tamen veteris habitum hominis emendatius vivendo deponere negligunt, et ne sancti Spiritus unctione renovari mereantur, statim ab intima catholicae pacis et quietis unitate, exteriora, id est saeculi desideria, sequendo
Abbreviated transcription (Latin):
dñm maiestatis crucifixissẽt:
Nec ipse itaq diabolus intel¬
lexit quod sȩuendo in xp̃m.
suũ destrueret principatũ:
quia antiquȩ fraudis iura
non ꝑderet. si se adñi iħ̃u
sanguine contineret: Sed
malicia nocendi auida dũ
irruit ruit: dũ capit capta
est: & dũ ꝑsequit᷑ mortalẽ. inci¬
dit in saluatorẽ: Inuenit
sane in illo molimine impru¬
dentis audacie. dignũ coo¬
peratorẽ dignũq consortem.
cũ impius udas maluit mi¬
nister esse diaboli quã apo¬
stolus xp̃i. quẽ non timoris ꝑ¬
turbatione deseruit: sed pe¬
cuniȩ cupiditate distraxit:
riciȩ stirpe nascantur: Quã
merito apl̃s radicẽ esse ma¬
nullũ peccatũ sine cupidita¬

Expanded text:
num majestatis crucifixissent . Nec ipse itaque diabolus intellexit, quod saeviendo in Christum, suum destrueret principatum, quia antiquae fraudis jura non perderet, si se a Domini Jesu sanguine contineret. Sed malitia nocendi avida, dum irruit, ruit; dum capit, capta est; dum persequitur mortalem, incidit in Salvatorem. Invenit sane in illo molimine imprudentis audaciae dignum cooperatorem, dignumque consortem, cum impius Judas maluit minister esse diaboli quam apostolus Christi, quem non timoris perturbatione deseruit, sed pecuniae cupiditate distraxit. ritiae stirpe nascantur, quam merito Apostolus radicem omnium manullum peccatum sine cupidita
Abbreviated transcription (Latin):
dñi maniis explet ministri.
& benignitas serui munus
est dñi: Qui cũ ad effectus
miscđiȩ suȩ adiutore non
egeat. ita suã om̃ipotentiã
temperauit. ut laborib ho

Expanded text:
ni manus explet ministri, et benignitas servi munus est Domini? Qui cum ad effectus misericordiae suae adjutore non egeat, ita suam omnipotentiam temperavit, ut laboribus ho
Abbreviated transcription (Latin):
set inuentus. futurȩ salutis
quodã modo pignus de tanto
miraculo se accepisse prȩsump¬
sit: atq illud uinculũ soluens.
simul cũ eodẽ anulo ꝓiecit in
flum̃: Non credant hoc. etiã
discipulos ostiis clausis ingres¬
sum fuisse non credunt: Sed
hoc certe quȩrant: & si uerũ
inuenerint: illa credant: Cla¬
rissima femina est nobiliter
nata. nobiliter nupta. carcha.¬
gini habitat: ampla ciuitas
ampla ꝑsona rem querentes
latere non sinit: Hnũ ẽ apud
nos factũ. non maus quã illa
quȩ dixi. sed tam clarũ atq
illustre miraculũ: ut nullũ
arbitrer esse hypponiensi¬
um. qui hoc non uel uiderit
uel didicerit. nullũ qui obli¬
iusci ulla ratione potuerit:
Decẽ quidã fr̃s. quoꝵ septem
sunt mares. tres feminȩ. de cȩ¬
sarea capadotiȩ suoꝵ ciuium
non ignobiles maledicto matͥs
recenti patris eoꝵ obitu desti¬
tutȩ. quȩ inuiriam ab eis fac

Expanded text:
set inuentus, futurae salutis set inuentus, futurae salutis quodam modo pignus de tanto miraculo se accepisse praesumsit adque illud uinculum soluens simul cum eodem anulo proiecit in flumen. Non credant hoc, qui etet ad discipulos ostiis clausis ingressum fuisse non credunt; sed hoc certe quaerant et, si uerum inuenerint, illa credant. Clarissima femina est, nobiliter nata, nobiliter nupta, Carthagini habitat; ampla ciuitas, ampla persona rem quaerentes latere non sinit. Manos factum, non majus quam illa quae dixi, sed tam clarum atque illustre miraculum, ut nullum arbitrer esse Hipponensium, qui hoc non vel viderit, vel didicerit, nullum qui oblivisci ulla ratione potuerit. Decem quidam fratres quorum septem sunt mares, tres feminae de Caesarea Cappadociae suorum civium non ignobiles, maledicto matris recenti, patris eorum obitu destitutae, quae injuriam sibi ab eis fac
Abbreviated transcription (Latin):
semus: petronia clarissima fe¬
mina quȩ ibi mirabilit̾ ex mag¬
no atq duiturno in quo me¬
dicoꝵ adiutoria cuncta defe¬
cerant languore. sanata est:
Hortati sumus uolente supra¬
dicti loci ep̃o. ut libellũ daret
qui recitaretur in popło: &
obȩdientissime paruit: In quo
posuit etiã quod hic reticere ñ
sibi fuisse ꝑsuasũ. ut anulũ ca¬
pillatio uinculo insereret: qͦ
sub om̃i ueste ad nuda corꝑis
cingeretur: qui anulus habe¬
ret sub genma lapidẽ in reni¬
bus bouis inuentum: hoc alli¬
gata quasi remedio. ad sc̃ĩ mar¬
tyris limina ueniebat: Sed ꝓ¬
fecta acarthagine cũ in confi¬
nio fluminis bagradȩ in sua
pofsessione mansisset: surgens
ut iter ꝑageret. ante pecdes su¬
os illũ iacentẽ anulũ uidit: &
capillatiã zonã qua fuerat al¬
ligatus. mirata temptauit.
Quã cũ om̃ino suis nodis fir¬
missimis sicut erat cõperisset
astrictã: crepuisse atq exilu¬
isse anulũ suspicata est Qui
etiã ipse cũ integerrimus fuis¬

Expanded text:
semus, Petroniam, clarissimam feminam. quae ibi mirabiliter ex magno adque diuturno, in quo medicorum adiutoria cuncta defecerant, languore sanata est, hortati sumus, uolente supradicto loci episcopo, ut libellum daret, qui recitaretur in populo, et oboedientissime paruit. In quo. posuit etiam, quod hic reticere nonsibi fuisse persuasum, ut anulum capillacio uinculo insereret, quo sub omni ueste ad nuda corporis cingeretur; qui anulus haberet sub gemma lapidem in renibus inuentum bouis. Hoc adligata quasi remedio ad sancti martyris limina ueniebat. Sed profecta a Carthagine, cum in confinio fluminis Bagradae in sua possessione mansisset, surgens ut iter perageret ante pedes suos illum iacentem anulum uidit et capillaciam zonam, qua fuerat adligatus, mirata tentauit. Quam cum omnino suis nodis firmissimis, sicut erat, conperisset adstrictam, crepuisse adque exsiluisse anulum suspicata est; qui etiam ipse cum integerrimus fuis
Abbreviated transcription (Latin):
lemnitatẽ natiuitatis xp̃i festi¬
uitas declarationis eius illuxit:
& quẽ in illo die uirgo pepe¬
rit. in hoc mundus agnouit:
llerbũ enĩ caro factum sic suscep¬
tionis nr̃ȩ temperauit exordia:
ut iħs natus. & credentibus
manifestus. & ꝑsequentib esset
occultus: Iam tunc ergo cȩli
enarrauerunt głam clĩ. & in
om̃em terrã sonus ueritatis
exiuit: quando & pastoribus
exercitus angłoꝵ saluatoris
ẽditi annunciator apparuit.¬
& magos ad eum adorandũ
prȩuia stella ꝑduxit: ut ãso¬
lis ortu usq ad occasum. ue¬
ri regis generatio coruscaret:
cum rerum fidem & regna
orientis per magos discerent.
& romanum imperium non la¬
teret: Nam seuitia herodis
uolens primordia suspecti sibi
regis extinguere. huic dispen¬
sationi nesciens seruiebat ut
sioni: Herodes uero audiens
iudȩoꝵ principẽ natũ. succes¬
sorẽ suspicatus expauit & mo¬
litus necẽ salutis auctori. falsũ
spopondit obsequiũ: Quã fe¬
lix foret. si magoꝵ imitaret᷑

Expanded text:
lemnitatem nativitatis Christi, festivitas declarationis ejus illuxit; et quem in illo die virgo peperit, in hoc mundus agnovit. Verbum enim caro factum sic susceptionis nostrae temperavit exordia, ut natus Jesus, et credentibus manifestus, et persequentibus esset occultus. Jam tunc ergo coeli enarraverunt gloriam Dei , et in omnem terram sonus veritatis exivit , quando et pastoribus exercitus angelorum Salvatoris editi annuntiator apparuit , et magos ad eum adorandum praevia stella perduxit : ut a solis ortu usque ad occasum veri regis generatio coruscaret, cum rerum fidem et regna Orientis per magos discerent, et Romanum imperium non lateret. Nam et saevitia Herodis, volens primordia suspecti sibi regis exstinguere, huic dispensationi nesciens serviebat; ut sioni. Herodes vero audiens Judaeorum principem natum, successorem suspicatus expavit; et molitus necem salutis auctori, falsum spopondit obsequium. Quam felix foret, si magorum imitaret
Abbreviated transcription (Latin):
& prestet auxilium. dicente
ꝓpheta Iacta in dñm cogita¬
tionẽ tuã. & ipse te enutriet
An forte quisquã tam insolen¬
ter suꝑbit. & ita se illesum
ita immaculatũ esse prȩsumit:
ut nullius iã renouationis
indigeat : Fallitur prorsus
ista ꝑsuasio. & nimia uanita¬
te ueterascit: quisq inter
temptationes istuis uitȩ ab

Expanded text:
 praestet auxilium, dicente propheta: Jacta in Deum cogitationem tuam, et ipse te enutriet . An forte quisquam ita insolenter superbit, et ita se illaesum, ita immaculatum esse praesumit, ut nullius jam renovationis indigeat? Fallitur prorsus ista persuasio, et nimia vanitate veterascit quicumque inter tentationes hujus vitae ab
Abbreviated transcription (Latin):
uiuit & credit in me: non
morietur in eternũ: Sed ñ
minus terribiliter sonat qd
prȩmittitur: Ecce positus est
hic in ruinã: Infelix nãq sa¬
tis est. qui agnita resurrec¬
tionis gła deterius cadit:
qui uisa luce ueritatis gra

Expanded text:
ivit et credit in me, non morietur in aeternum . Sed non minus terribiliter sonat quod praemittitur, Ecce positus est hic in ruinam. Infelix namque satis est, qui agnita resurrectionis gloria deterius cadit, qui visa luce veritatis gra
Abbreviated transcription (Latin):
tunc consensit. tunc passus ẽ
eũ ase baptirari: cum tali
ordine cognouisset omnem
me modo inquit: Sine me mͦ.
ut ussi ate baptirari in aqua:
& tu postmodũ ame quod
queris baptiraberis in sp̃u:

Expanded text:
tunc consensit, tunc passus est eum a se baptizari, cum tali ordine cognovisset omnem me mout jussi, a te baptizari in aqua, et tu postmodum a me quod quaeris, baptizaberis in sp
Abbreviated transcription (Latin):
ueniã: Auctor etenĩ mortis no¬
strȩ ꝑfructũ ligni uetiti ui¬
tȩ precepta transgressus est:
Qui ergo aparadisi gaudiis per
cibũ cecidimus ad hec inquan¬
tum possumus ꝑ abstinentiã
resurgamus Sed nemo eandẽ¬
sibi abstinentiã solã posse cre¬
dicat: nonne hoc est maius
ieiuniũ quod elegi: Frange¬
esurienti panẽ tuum & ẽge¬
nos uagosq induc in domum
tuã Cum uideris nudũ operi
eũ & carnẽ trã ne despexeris:
Illud ergo ieiuiniũ approbat ds.
quod ad euis oculos manus ele¬
mosinarũ leuat. quod cũ ꝓxi¬
mi dilectione agitur:l quod
ex pietate conditur: Hoc ergo
quod tibi subtrabis. alteri lar¬
gire:l & unde tua caro afligi¬
tur: inde egentis ꝓximi caro
reparetur: Hinc ecem̃ ꝑꝓphe¬
tam dñs dicit Cũ ieuinarecis
& plangeretis. nũquid ieiunt¬
um ieiunastis michi: Et cũ co¬
meditis & hibitis: nũquid ñ
uobis comeditis. & uobismet

Expanded text:
eniam. Auctor etenim mortis nostrae per fructum ligni vetiti vitae praecepta transgressus est. Qui ergo a paradisi gaudiis per cibum cecidimus, ad haec, in quantum possumus, per abstinentiam resurgamus. Sed nemo sibi eamdem abstinentiam solam credicat: Nonne hoc est magis jejunium quod elegi i panem tuum, et egenos vagosque induc in domum tuam: cum videris nudum, operi eum, et carnem tuam ne despexeris . Illud ergo jejunium approbat Dominus, quod ad ejus oculos manus eleemosynarum levat, quod cum proximi dilectione agitur, quod ex pietate conditur. Hoc ergo quod tibi subtrahis, alteri largire; et unde tua caro affligitur, inde egentis proximi caro reparetur. Hinc enim per prophetam Dominus dicit: Cum jejunaretis et plangeretis, nunquid jejunium jejunastis mihi? Et cum comedistis et bibistis, nunquid non vobis comedistis, et vobis
Abbreviated transcription (Latin):
erigit elisos:l dñs soluit com¬
peditos: Qui ergo uenerat
non decipi sed decepta salua
re. explorantis artem tanta
mensura cautissimȩ responsi¬
onis euacuat: ut tenebrosus
hostis non solum mysterium
ꝓ nobis ꝓpositũ uidere non
posset: sed magis magisq re¬
sponsis dominicis circũactus
obseuriore confunderetur
incerto: Ait enĩ illi spiritalis
prȩlii bellator inuictus: Scͥp¬
tum est non temptabis dñm
dm̃ tuum: Quã simplex in
hac responsione prudentia.
& quã circũspecta simplicitas:
ꝑ quã nec ueritas reticetur:
nec repbus potest ꝓbare quȩ
uera sunt: Uere ut scriptũ ẽ

Expanded text:
erigit elisos, Dominus solvit compeditos . Qui ergo venerat non decipi, sed decepta salvare, 127 explorantis artem tanta mensura cautissimae responsionis evacuat, ut tenebrosus hostis non solum mysterium pro nobis propositum videre non possit, sed magis magisque responsis dominicis circumactus obscuriore confunderetur incerto. Ait enim illi spiritualis praelii bellator invictus: Scriptum est: Non tentabis Dominum Deum tuum . Quam simplex in hac responsione prudentia, et quam circumspecta simplicitas, per quam nec veritas reticetur, nec reprobus potest probare, quae vera sunt. Vere, ut scriptum e
Abbreviated transcription (Latin):
tatus est. an ipse esset substan¬
tiarũ creator: qui rerũ corpo¬
rearũ posset in quo uellet mu¬
tare naturas: Secdo au sub
humanȩ carnis specie diuini¬
tas obumbrata degeretur:
cui facile esset ꝑuiũ sibi ae¬
ra facere : & terrena ꝑ uacu¬
um membra librare: Sed cũ
illi dñs iusticiã maluisset ob¬
ponere ueri hominis. quam
potentiã manifestare dĩtatis:
ad hoc conuertit terciȩ frau¬
dis ingeniũ. ut eũ in quo diui¬
nȩ potestatis signa cessauerant.
dominandi cupiditate temp¬
taret: & ad uenerationẽ sui
regna mundi pollicendo tra¬
duceret Sed prudentiã di
aboli. stultã fecit sapientia
dĩ. ut suꝑbus hostis hominẽ
uidens quẽ aliquando supe-¬
rauerat:⁊ non metueret eũ
ꝑsequi quẽ ꝓ om̃ib oportebat
rii dolos non solũ illecebris
gulȩ. sed etiã in ꝓposito absti

Expanded text:
tatus est an ipse esset substantiarum creator, qui rerum corporearum posset in quas vellet mutare naturas; secundo, an sub humanae carnis specie Divinitas obumbrata tegeretur, cui facile esset pervium sibi aerem facere, et terrena per vacuum membra librare. Sed cum illi Dominus justitiam maluisset opponere veri hominis, quam potentiam manifestare Deitatis, ad hoc convertit tertiae fraudis ingenium, ut eum in quo divinae potestatis signa cessaverant, dominandi cupiditate tentaret, et ad venerationem sui regna mundi pollicendo traduceret. Sed prudentiam daboli stultam fecit sapientia Dei, ut superbus hostis hominem videns quem aliquando superaverat, non metueret eum sequi, quem pro mundo oportebat rii dolos, non solum in illecebris gulae, sed etiam in proposito absti
Abbreviated transcription (Latin):
speciali gr̃a copulauerat: in-¬
carnari dignatus est: In mun¬
do ergo erat. & in mundũ
uenit: In mundo erat ꝑ di¬
uinitatem: in mundum ue¬
nit ꝑ incarnationẽ: Clenire
quipͥpe uel abire. humanita¬
Quia ergo cũ in mundo ess&
ꝑ diuinitatẽ. mundus eum
non cognouit: dignatus est
uenire in mundum ꝑhuma¬
nitatẽ:⁊ ut uel sic eum mun¬
dus cognosceret: Sed uide¬
amus quid sequitur: In pro¬
pria uenit.ł & sui eum non
receperunt: Quẽ enĩ in po
tentia deitatis cuncta crean¬
tẽ regentẽq non cognouerãt:
ipsum in carnis infirmitate
miraculis coruscantẽ recipe

Expanded text:
speciali gratia copulaverat, inspeciali gratia copulaverat, incarnari dignatus est. In mundo ergo erat, et in mundum venit. In mundo erat per divinitatem, in mundum venit per incarnationem. Venire quippe vel abire humanitaitatis est. Quia ergo cum in mundo esset per divinitatem, mundus eum non cognovit, dignatus est venire in mundum per humanitatem, ut vel sic eum mundus cognosceret; sed videamus quod sequitur: In propria venit, et sui eum non receperunt. Quem enim in potentia Deitatis cuncta creantem et regnantem non cognoverunt; ipsum in carnis infirmitate miraculis coruscantem recipere
Abbreviated transcription (Latin):
entia adño dõ est: Cuius u¬
trãq naturã. & diuinã uide¬
licet qua semꝑ ubiq manet
totus. & humanã ex qua in
tempore natus loco inclusus
apparuit: cõ. sequenter
ȩuangłista: describit. dicens
In mundo. erat. & mundus ꝑ¬
ipsum factus est: & mundas
eum non cognouit: In ꝓpria
uenit.l & sui eũ non recepe¬
runt: In mundo quippe erat
& mundus ꝑ ipsum factus ẽ:
quia ds erat᷑. quia totus ubiq:
quia suȩ presentia maiestatis
sine labore regens. & sine one¬
re continens quod fecit : Et
mundus. eum non cognouit:
quia lux in tenebris lucet:
& tenebrȩ eam non cõprehen¬
derunt: Mundum nãq hoc
loco licit. homines mundi¬
amore deceptos: atq inhȩ¬
rendo creaturȩ. ab agnoscen¬
da ereatoris sui maiẽstate
reflexos: In ꝓpria uenit:
quia in mundo quẽ ꝑ diui¬
nitat̾e fecit: ꝑ humanitatẽ
apparuit: In ꝓpria uenit.
quia in gente iudȩa quam
sibi prȩceteris nationibus

Expanded text:
entia a Domino Deo est, cujus uentia a Domino Deo est, cujus utramque naturam, et divinam videlicet, qua semper ubique totus manet, et humanam, ex qua in tempore natus, loco inclusus, apparuit; consequenter Evangelista describit, dicens: In mundo erat. Non ipsum factus est, et mundus eum non cognovit. In propria venit, et sui eum non receperunt. In mundo quippe erat, et mundus per ipsum factus est, quia Deus erat, quia totus ubique, quia suae praesentia majestatis, sine labore regens, et sine onere contmundus eum non cognovit, quia lux in tenebris lucet, et tenebrae eam non comprehenderunt. Mundum namque dicit hoc in loco homines mundamore deceptos, atque inhaerendo creaturae a cognoscenda creatoris sui majestate reflexos. In propria venit, quia in mundo, quem per divinitatem fecit, per humanitatem natus apparuit: in propria venit, quia in gente Judaea quam sibi prae caeteris nationibus
Abbreviated transcription (Latin):
illuminat᷑. & lucẽ. quȩ illumi¬
nat. ł inter eos qui participa¬
tione uerȩ lucis accipiunt ut
luceant. & ipsam lucẽ ꝑpe¬
tuam quȩ non solum lucere
in se ipsa:l sed sua prȩsentia
quoseumq attigerit illustra¬
re sufficit: Ad euuis cõpa¬
rationẽ uerȩ lucis: non tan¬
tum minores quilibet electi.
uerũ etiã ipse ioħes quo ma¬
ior inter natos mulierũ non
surrexit. lux non esse asserit᷑ ⁊
ut uidelicet xp̃s non esse qͦd
pͣtitabatur monstretur Ille
enĩ ut scriptum est. erat lu¬
cerna ardens & lucens: Ar¬
dens scilicet fide & dilectio¬
ne  lucens uerbo & actione:
Orãm uero lucis pectoribus
infundere:l solius est eius de
quo dicitur: Erat lux uera
quȩ illuminat omnẽ hominẽ
uenientẽ in mundũ: Omnem
iudelicet qui illuminatur
siue naturali ingenio: seu
sapientia diuinã: Sicut enĩ
nemo ase ipso esse. ita etiam
nemo ase ipso sapiens esse po¬
test: sed illo illustrante de
quo scriptum est: Om̃is sapi¬

Expanded text:
illuminatur et lucem quae illuminat. Inter eos qui participatione verae lucis accipiunt ut luceant, et ipsam lucem perpetuam, quae non solum lucere in seipsa, sed et sua praesentia, quodcunque attigerit, illustrare sufficit. Ad cujus comparationem verae lucis, non tantum minores quilibet electi, verum etiam ipse Joannes, quo major inter natos mulierum nemo surrexit , lux non esse asseritur, ut videlicet Christus non esse quod putabatur monstretur. Ille enim, ut scriptum est, erat lucerna ardens et lucens . Ardens scilicet fide et dilectione, lucens verbo et actione. Gratiam vero lucis pectoribus infundere, solius est ejus de quo dicitur: Erat lux vera, quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum. Omnem videlicet, qui illuminatur, sive naturali ingenio, sive sapientia divina. Sicut enim nemo a seipso esse, ita etiam nemo a seipso sapiens esse potest, sed illo illuquo scriptum est: Omnis sapi
Abbreviated transcription (Latin):
te & ambitione purgemus.
ut ait ipse saluator: Hoc ge¬
nus non eicitur: nisi ieium¬
is & oracione: Bene autem
ieuinat: quicũq esuriẽ suã
refecti pauperis sacietate
sustentat: Bene ielunat.:⁊
qui diuini recordatione ui¬
dicii semet ipsum refrenans.
ab om̃i se illecebrarũ uolup

Expanded text:
te et ambitione purgemus, ut ait ipse Salvator: Hoc genus non ejicitur, nisi jejuniis, et oratione . Bene autem jejunat quicunque esuriem suam refecti pauperis satisustentat. Bene jejunat qui divini recordatione judicii semetipsum refrenans, ab omni se illecebrarum volup
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i esse uoluerunt. adhuc
quodãmodo sub herodis sunt
principatu: & dominãte sibi
saluatoris inimico alienige
nȩ seruiunt potestati quasi
nescientes ꝓphecatũ. dicente
iacob Non deficiet princeps
ex uid.a. & dux de femorib
eius.ꝰ donec ueniat eui re¬
posita sunt. & ipse erit ex¬
pectatio gentiũ: Sed non¬
dum intelligunt. quod nega¬
re non possunt: & mente ñ
capunt. quod scripturarũ
narratione norunt ͥ qm̃ in¬
sanis magistris. ueritas scan¬
dalũ est: & cȩcis doctorib
fit caligo quod lumen est:
Respondent itaq interro¬
gati quod in bethleem nasci¬
tur xp̃s ͥ & scientiã suã qua
alios instruunt non secunt᷑
Perdiderunt successionem
regũ. placationẽ hostiarum:
locũ supplicationũ. ordinem
sacerdotum: Et cũ om̃ia sibi
clausa. om̃ia experiant᷑ esse
finita ͥ non uident in xp̃m¬
ea esse translata: Unde quod .iiii.¬
illi tres uiri uniuersarũ gen¬
tium ꝑsonã gerentes. adorato

Expanded text:
i esse voluerunt, adhuc quodammodo sub Herodis sunt principatu, et dominante sibi Salvatoris inimico, alienigenae 129 serviunt potestati, quasi nesciant prophetatum, dicente Jacob: Non deficiet princeps ex Juda, et dux de femoribus ejus, donec veniat cui reposita sunt: et ipse est exspectatio gentium . Sed nondum intelligunt quod negare non possunt, et mente non capiunt quod Scripturarum narratione noverunt: quoniam insanis magistris veritas scandalum est, et caecis doctoribus fit caligo, quod lumen est. Respondent itaque interrogati, quod in Bethleem nascitur Christus; et scientiam suam, qua alios instruunt, non sequuntur. Perdiderunt igitur successionem regum, placationem hostiarum, locum supplicationum, ordinem sacerdotum; et cum omnia sibi clausa, omnia experiantur sibi esse finita, non vident ea in Christum esse translata. Unde quod illi tres viri, universarum gentium personam gerentes, adorato
Abbreviated transcription (Latin):
ex igitur annis continuis
exulans: uariis &einnu¬
meris afflictus iniuriis. & qͣs:
lapis uiuus in structuram cȩ¬
lestis edificii. multimodis tun¬
sionib atꝙ pressuris conqua¬
dratus: quo magis impulsus
ẽ ut caderet: eo firmiꝰ & immo¬
bilꝰ stare ꝓbatus est. Neq eñ
aurũ tam anxie examinatũ
exuri potuit: uel domꝰ supra
firmam petram fundata con
tifice. tum rege francoꝵ ꝓcu¬
rante: reformandȩ pacis con¬
stituti sunt dies plurimi. qͣm
quia dei seruus non nisi sal¬

Expanded text:
ex igitur annis continuis exsulans, variis et innumeris afflictus injuriis, et quasi lapis vivus in structuram coelestis aedificii, multimodis tonsionibus atque pressuris est quadratus: et quo magis impulsus est, ut caderet, eo firmius et immobilius stare probatus est. Neque enim aurum tam anxie examinatum exuri potuit, vel domus supra firmam petram fundata convtifice, tum rege Francorum procurante, reformandae paci constituti sunt dies plurimi, quam quia Dei servus non nisi
Abbreviated transcription (Latin):
ni moriendo subiit. sed resur¬
gendo dissoluit. & ita ꝑpe¬
tuitatẽ mortis incidit: ut
eã de eterna faceret tẽpora¬
lem: Sicut enĩ om̃s in adam
moriuntur: ita & in xp̃o om̃s
uiuificabuntur: Flat itaq¬
frẽs dilectissimi quod apl̃s¬
& quia uetera transierunt.¬

Expanded text:
ni moriendo subiit, sed resurgendo dissolvit: et ita perpetuitatem mortis incidit, ut eam de aeterna faceret temporalem. Sicut enim omnes in Adam moriuntur, ita et in Christo omnes vivificabuntur . Fiat itaque, dilectissimi, quod apos qui
Abbreviated transcription (Latin):
Quantũlibet enĩ quisq us¬
tificatuis sit : habet tam̃ dũ
in hoc corpore est. quo ꝓba¬
tior esse possit & melior: Qi
autẽ non ꝓficit deficit. &
qui nichil adquirit. ñ nichil
ꝑdit: Currendũ ergo nobis
est fidei gressib. miscđiȩ ope¬
rib. amore uisticiȩ. ut diẽ
redemptionis nr̃e spiritalit
celebrantes. ñ in fermento ue

Expanded text:
Quantumlibet enim quisque justificatus sit, habet tamen, dum in hac vita est, quo probatior esse possit et melior. Qui autem non proficit, deficit; et qui nihil acquirit, nonnihil perdit. Currendum ergo nobis est fidei gressibus, misericordiae operibus, amore justitiae, ut diem redemptionis nostrae spiritaliter celebrantes, non in ferm
Abbreviated transcription (Latin):
soluit: Adest ille dñs. qui iu¬
gũ captiuitatis antiquȩ nr̃is
aceruicib soluens: merorem
mundi eterna libertate lȩti.¬
ficet: Ad est rex ille mansue¬
tus. qui ꝑ spacia totius orbis
cȩlestis uisticiȩ gressibuis ince¬
dens: suꝑbientem furentis in¬
imici conterat tyrannidem:
Hodie nãq parturiente ma¬
ria. natus est nobis dĩ filius:
ut germine carnis nr̃e concep¬
tione ꝓductus: creato ase ho-¬
mini & pietatẽ paternã. &
fraternum largiretur affec¬
tum: Et natus sane ab intac
ta est femina ut eũ pariter
& hominẽ testaretur partus
humanus : & dm̃ ꝓbaret ȩterna
uirginitas: Nam sicut non
poterat nisi caro de carne na¬
sciͥ ita non poterat dĩ caro
de femineo utero nisi sine
generante ꝓdire: Propter
quod ait angłs beatissimȩ ma-¬

Expanded text:
solvit. Adest ille Dominus, qui jugum captivitatis antiquae a nostris cervicibus solvens, moerorem mundi aeterna libertate laetificet. Adest rex ille mansuetus, qui per spatia totius orbis, coelestis justitiae gressibus incedens, superbientem furentis inimici conterat tyrannidem. Hodie namque, parturiente Maria, natus est nobis Dei Filius; ut germana carnis nostrae conceptione productus, creato a se homini et pietatem paternam et fraternum largiretur affectuta est femina; ut eum pariter et hominem testaretur partus humanus, et Deum probaret aeterna virginitas. Nam sicut non poterat nisi caro de carne nasci; ita non poterat Dei caro de femineo utero, nisi sine generante prodire. Propter quod ait angelus beatissimae Ma
Abbreviated transcription (Latin):
dit Seĩficat ieiuniũ: qui
inopias egenoꝵ ꝓ quantitate
substantiȩ suȩ miserantis ma¬
nus humanitate solatur: Ad¬

Expanded text:
dit. Sanctificat jejunium, qui inopias egenorum pro quantitate substantiae suae miserantis manus humanitate solatur. Ap
Abbreviated transcription (Latin):
nos illũ stantes in tẽplo dei
& ꝑseuerantes unanimiter
in oratione: & colloquamur
adinuicẽ psalmis. ymnis. can¬
ticis spiritalib in gr̃a postu¬
lantes ipsum. ut uenire ad
diem festũ nr̃m. & sua nos
prȩsentia illustrare. sua ipse
nobis dona scĩficare dignet᷑.
Dederunt autẽ põtifices &
pharisei mandatũ : ut si qͥs
cognouerit ubi sit. indicet
ut apprehendant eũ: Demus
& nos inuic̃e mandatũ fr̃es
mei. ut si quis cognouerit
in cuius corde fratris uberio¬
ra sint uiscera misediȩ. maior
humilitas. benignitas. mode

Expanded text:
nos illum stantem in templo Dei, et perseverantes unanimiter in oratione, et colloquamur adinvicem psalmis, hymnis, canticis spiritualibus, in gratia postulantes ipsum, ut venire ad diem festum nostrum, et sua nos praesentia illustrare, sua ipse nobis dona sanctificare dignetur. Dederant autem pontifices et Pharisaei mandatum, ut si quis cognoverit ubi sit, indicet, ut apprehendant eum. Demus et nos invicem mandatum, fratres mei, ut si quis cognoverit in cujus corde fratris uberiora sint viscera misericordia, major humilitas, benignitas, mode
Abbreviated transcription (Latin):
stia. patientia. cȩterarũq a¬
bundantior copia uirtutum
prȩsentis uidelicet indicia xp̃i
indicet confestĩ ubi sit talis:
ut uestigia xp̃i quȩ apud eũ
sunt inuenta fideliter imitan

Expanded text:
stia, potentia, caeterarumque abundantior copia virtutum, praesentis videlicet indicia Christi, indicet confestim ubi sit talis, ut vestigia Christi quae apud eum sunt inventa fideliter imitan
Abbreviated transcription (Latin):
rerũ affluentia emollit. nul¬
la aduersitas frangit: sed so¬
la illius aquo salũs speratur
eterna. sui conditoris memo¬
ria delectat: Quȩ cũ om̃ib
ꝑfectis uerba recte conueni¬
ant. maxime tamen ea bea¬
tam dei genitricẽ ꝓferre de¬
cebat: que meriti priuuilegio
singularis spiritali ipsuis di¬
lectione flagrabat. cuius cor¬
porali concẽptione gaudebat:
Quȩ iure in ih̃u id est salua¬
tori suo speciali prȩ cȩteris
ꝑpetuum salũtis auctorẽ nõue¬
rat. hunc ipsũ temporali ortu

Expanded text:
rerum affluentia emollit, nulrerum affluentia emollit, nulla adversitas frangit, sed sola illius a quo salus speratur aeterna, sui conditoris, memoria delectat. Quae cum omnibus perfectis verba recte conveniant, maxime tamen ea beatam Dei genitricem proferre decebat, quae meriti privilegio singularis spirituali ipsius dilectione flagrabat, cujus corporali conceptione gaudebat. Quae jure in Jesu, id est, in salutari suo speciali prae caeteris perpetuum salutis auctorem noverat, hunc ipsum temporali ortu