comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
laudauerunt dm̃: Non eis displicuit. nector¬
quens Hoc est gratis amare Non quasi ꝓpo¬
si ta acceptione mercedis. quia ipsa merces tua
summa. dsipse erit quẽ gratis diligis: Et sic
amare debes ut ipsũ ꝓ mercede de siderare.
debeas. qui solus te saciet sicut philippus deside¬
rabat cũ dicer& ostende nobis patrem: & sufficit
nobif: Merito quia boc de libera uoluntate faci¬
mus. & delibera uoluntate facere debemus quia
delectati facimus: de hic amando facimus. quia
& sicorripimur ab illo: nobis numquã displice¬
re deb&. qui semꝑ est iustus. Hoc dixit ille
laudator eius: in me sunt ds̃ uota. quȩ reddã
laudationes tibi: Et alio loco. uoluntariȩ sa¬
crificabo tibi. Quid est uoluntarię sacrifi¬
cabor uoluntarię laudabote. quia sacrificiũ
inquit laudis. glorificauit me: Si cogereris
offerre dño tuo sacrificiũ gratũ illi & ac cep¬
tũ. sicut antea iubebatur sacrificiũ inumbra

Expanded text:
laudaverunt Deum: non eis displicuit nec torlaudaverunt Deum: non eis displicuit nec torquens. Hoc est gratis amare, non quasi proposita acceptione mercedis; quia ipsa merces tua summa Deus ipse erit, quem gratis diligis: et sic amare debes, ut ipsum pro mercede desiderare non desinas, qui solus te satiet; sicut Philippus desiderabat, cum diceret, «Ostende nobis Patrem, et sufficit nobis» . Merito, quia hoc de libera voluntate facimus, et de libera voluntate facere debemus, quia delectati facimus, amando facimus; quia etsi corripimur ab illo, nobis nunquam displicere debet, qui semper est justus. Hoc dixit ille laudator ejus: «In me sunt, Deus, vota tua, quae reddam laudationis tibi» . Et alio loco: «Voluntarie sacrificabo tibi» . Quid est, «Voluntarie sacrificabo?» Voluntarie laudabo te. Quia, «Sacrificium laudis,» inquit, «glorificabit me» . Si cogereris offerre Domino tuo sacrificium gratum illi et acceptum, sicut antea vovebantur sacrificia in umbra
Abbreviated transcription (Latin):
remaneres : Necessitas coegit te facere domũ:
non libera uoluntas: facis uestem: qui asi non
faceres: nudus ambulares : Ad faciendũ ergo
uestẽ. necessitate duceris. non libera uoluntate
Conseris montẽ uitibs. semen spargis. quia
nisi feceris. alimenta non habebis : Omnia hȩc
necessitate facis: Ds bonitate fecit nullo qđ
fecit eguit: ⁊deo om̃ia quȩcũque uoluit fecit:
Putas habemus & nos. quod libera uoluntate
faciamus : ꝑa eni quȩ diximus ex necessitate
facimus. quia si non faceremus. egentes &
in opes remaneremus: luuenimus aliquid
quod libera uoluntate faciamuse Inuenimꝰ
plane. cũ ipsũ dm̃ amando laudamus. Hoc
eñi libera uoluntate facis. quando amas quod
laudas: Non em̃ ex necessitate. sedqria plac&:
Unde iustis & sc̃isdĩ placuit ds: etiam flagel¬
ians eosꝰ Quando iniquis omnib displic&.
placuit illis & sub flagello eius in erumnis. in
laboribus inuulneribus. i negestate constitim.

Expanded text:
remaneres: necessitas cogit te facere domum, remaneres: necessitas cogit te facere domum, non libera voluntas. Facis vestem, quia si non faceres, nudus ambulares: ad faciendam ergo vestem necessitate duceris, non libera voluntate. Conseris montem vitibus, semen spargis, quia nisi feceris, alimenta non habebis: omnia haec necessitate facis. Deus bonitate fecit, nullo quod fecit eguit; ideo «omnia quaecumque voluit, fecit.» 11. Putas, habemus et nos quod libera voluntate faciamus? Ea enim quae diximus, ex necessitate facimus; quia si non faceremus, egentes et inopes remaneremus. Invenimus aliquid quod libera voluntate faciamus? Invenimus plane, cum ipsum Deum amando laudamus. Hoc enim libera voluntate facis, quando amas quod laudas; non enim ex necessitate, sed quia placet. Unde justis et sanctis Dei placuit Deus, etiam flagellans eos. Quando iniquis omnibus displicet, placuit illis; et sub flagello ejus, in aerumna, in laboribus, in vulneribus, in egestate constituti
Abbreviated transcription (Latin):
& filii altissimi om̃s. Nonne suꝑ homines do
seel quid magnũ suꝑ homines ds̃ : & suꝑ angelos
ds̃: quia angłi non fecerunt dm̃. angelos fecit
ds̃: Et necesse est. suꝑ omĩa quȩ fecit. sit ipse
dñi. & uidens eum suꝑ om̃ nẽ esse creaturã
non tantũ corporalem. sed etiam sp̃ualem.
rex magnus inquit suꝑ om̃s deos: Ipse est
sũmus cds̃. qui suꝑse non hab & dm̃. Opera
dicant ipsa capiuntur. OmNia guCcũ¬
in mari & om̃ib abyssis : Quis autẽ conp̃hendat
baec. quis enumeret opera dñi incȩlo ꝙ int̾ra
in mari & iom̃ib abyssis : Tamen si conprȩ¬
bendere. om̃ia non possumus. incoucusse tenere¬
sis : adño factũ est. quia om̃ia quȩ uoluit fecit
uicelo & interra. & in mari & in om̃ib abyssis:
Sicutiam diximus non omĩa quȩ fecit coactus
est facere : sed om̃ia quȩ cũque uoluit fecit:
Causa eorũ quȩ fecit: uoluntas eius est: facis
tudomũ. quia si nolles facere. sine habitatione

Expanded text:
ssimi omnes» : nonne super homines Deus? Sed quid magnum, si super homines Deus? Et super Angelos Deus: quia Angeli non fecerunt Deum, Angelos fecit Deus; et necesse est super omnia quae fecit, sit ipse i iste, et videns eum super omnem esse creaturam, non tantum corporalem, sed etiam spiritualem: «Rex magnus,» inquit, «super omnes deos.» Ipse est summus Deus qui super se non habet deum. Opera ejus dicat, ipsa capiuntur. 10. in mari et in omnibus abyssis.» Quis autem comprehendat haec? quis enumeret opera Domini in coelo et in terra, in mari et in omnibus abyssis? Tamen si comprehendere omnia non possumus, inconcusse crefactum est; quia «omnia quae voluit, fecit in coelo et in terra, in mari et in omnibus abyssis,» sicut jam diximus. Non omnia quae fecit, coactus est facere, sed «omnia quaecumque voluit, fecit:» causa omnium quae fecit, voluntas ejus est. Facis tu domum, quia si nolles facere, sine habitatione
Abbreviated transcription (Latin):
quomodo scripra sunt uidemus. nouimus. laudanus
Si autem aliquid significant. non sim onerosus.
dum explico ut potero. Ecce in ipsis hominibus
possum agnoscere. quia incȩlo & interra. om̃ia
quȩ cumque uoluit fecit Caelum eni aetbereũ:
spũales accipio: terrã carnales. Ex his duobus.
tam quã cȩlo & terra. constat aecclesia dĩ. E ⁊
ad spuales ꝑtinet p̃dicatio ad carnales ꝑtin& ob¬
secundatio: Nam caeli enarrant gloniam dĩ
& facta manuum eius ad nunciant firmamentũ.
chitectus. fundamentũ posui: alius suꝑaedificatꝰ
Ergo edificiũ dĩ sumus & ager dĩsumus: Quis

Expanded text:
quomodo scripta sunt videmus, novimus, laudamus. quomodo scripta sunt videmus, novimus, laudamus. Si autem aliquid significant, non sim onerosus, dum explico ut potero. Ecce in ipsis hominibus possum agnoscere quia «in coelo et in terra omnia quaecumque voluit, fecit.» Coelum enim aethereum, spirituales accipio; terram, carnales: ex his duobus tanquam coelo et terra constat Ecclesia Dei; et ad spirituales pertinet praedicatio, ad carnales pertinet obsecundatio. Nam et «coeli enarrant gloriam Dei, et facta manuum ejus annuntiat firmamentum» . chitectus fundamentum posui; alius superaedificat.» Ergo aedificium Dei sumus, et ager Dei sumus
Abbreviated transcription (Latin):
uideri quando peccas neputes te contempni: ne
putes dm̃ clormire. Ad tende exemplabenefi¬
ciorum dĩ cum ea recolis & cũ uiudictam dĩ recolis
time: Omp̃s est & ad consolandum. & ad castigan¬
dum. ideo sunt ista utilia. cum leguntur. Quando
autẽ pius uidet quod passus est impius. purgat se
ab om̃um pietate. neueniatꝰ ipse intalem pęnam.
talemq uindictam. Bene ergo haec accepistis:
Quid deinde fecit ds : Expulit impios: Et dedit
terram eoruorheneditateorhereditateo isna¬
quid eñĩ uideo quia fecistis inspitio ereaturamtuã
quã fecisti incȩlo. inspiero hanc imam partem. ubi
habitamus: & hinc uideo beneficia tua. nubiũ.
uentorum. pluiuarum: Populum tuum adtendo.
eduxisti eos de domo seruitutis. signaꝙ ꝓdigia
fecisti inter iunicos eorumꝰ. Punisti eos quos
molestos patiebantur. impios de terrasua eiecit
reges eorum occidisti. terrã eorum populo tuo
dedistiꝰ. Uidi om̃ia & impletus laude dixi. dñe

Expanded text:
videri quando peccas, ne putes te contemni, ne videri quando peccas, ne putes te contemni, ne putes Dominum dormire: attende exempla beneficiorum Dei, cum ea recolis; et cum vindictam Dei recolis, time. Omnipotens est, et ad consolandum, et ad castigandum. Ideo sunt ista utilia cum leguntur. Quando autem pius videt quod passus est impius, purgat se ab omni impietate, ne veniat et ipse in talem poenam talemque vindictam. Bene ergo haec accepistis. Quid deinde fecit Deus? Expulit impios: «Et dedit terram eorum haereditatem, haereditatem IsraQuid enim video quae fecisti? Inspicio creaturam tuam quam fecisti in coelo, inspicio hanc imam partem ubi habitamus; et hinc video beneficia tua, nubium, ventorum, pluviarum. Populum tuum attendo: eduxisti eos de domo servitutis, et signa et prodigia fecisti inter inimicos eorum, punisti eos quos molestos patiebantur, impios de terra sua ejecisti, reges eorum occidisti, terram eorum populo tuo dedisti; vidi omnia, et impletus laude dixi: «Domi
Abbreviated transcription (Latin):
res. & uonerant dicta quȩ timeres : Ad tende
quia & quando irascitur. facit quod uult. Per¬
cussit prioo cenita. ac cypti. ab homine
usque ad pecus: INMSIT SIQNA ET ProdicIa
in medio tui aegyptae. Nostis. legistis. quanta
per moysen fecerit manus dñi in aegypto. ad
terrendos. ad contundendos. ad de iciendos
suꝑbos aegyptios: Ixphara one met ixo oĩs
Sertos eitis : Parum est inȩgypto. quid postea¬
quã eductus est inde populus : QUIERCUSSIT
GeNt es orultas. Quȩ possedebant terram.
quã uolebat ds clare populo suo. Et occidit
reqes fortes: Seon reqe o amor eorum &
ogregembasan. & om̃ia regna cͥanaan: Omĩa ista
quo modo cõmemorat breuiter psalmus. sic ea
legimus in aliis libris dominicis. & magna ibi
manus dñiꝰ. Quando tu uides quȩ facta sunt in
impios. caue nefiant inte. Ad hoc em̃ in illos
facta sunt. ut tu trausires. & eos non imitareris.
& talia non patereris. Tamen uide. quia flagel¬
lum dñi est. suꝑ omnẽ carue̾. Ne putes te non

Expanded text:
res, et non erant dicta quae timeres: attende, quia et quando irascitur, facit quod vult. «Percussit primogenita Aegypti, ab homine usque ad pecus. Immisit signa et prodigia in medio tui, Aegypte.» Nostis, legistis quanta per Moysen fecerit manus Domini in Aegypto ad terrendos, ad contundendos, ad dejiciendos superbos Aegyptios. «In Pharaone et in omnibus servis ejus.» Parum est in Aegypto; quid posteaquam eductus est inde populus? «Qui percussit gentes multas:» quae possidebant terram quam volebat Deus dare populo suo. «Et occidit reges fortes; Seon regem Amorrhoeorum, et Og regem Basan, et omnia regna Chanaan.» Omnia ista quomodo commemorat breviter Psalmus, sic ea legimus in aliis Libris dominicis, et magna ibi manus Domini. Quando tu vides quae facta sunt in impios, cave ne fiant in te: ad hoc enim in illos facta sunt, ut tu transires, et eos non imitareris, et talia non patereris. Tamen vide quia flagellum Domini est super omnem carnem. Ne putes te non
Abbreviated transcription (Latin):
ecclesiae figurabat Merito insultant nomini
unitatis. quise ab unitate p̃cidorunt. Merito
illis displicet nom̃ monachorũ. quia illi nolunt
xp̃m dimiserunt. Hoc deuno et deuno solo au¬
diuit caritas ur̃a. Iam iocundet᷑ cũ psalmo ut se¬
quentia uideamus. Preuis. ẽ potest a nobis cur¬
ri quantũ dñs suggerit. Puto enĩ exhis quae
dicta sunt patere posse quaesequntur. quãuis

Expanded text:
Ecclesiae figurabat. Merito insultant nomini Ecclesiae figurabat. Merito insultant nomini unitatis, qui se ab unitate praeciderunt. Merito illis displicet nomen monachorum, quia illi nolunt Christum dimiserunt. Haec de uno, et uno solo audivit Charitas vestra; jam jucundemur cum Psalmo, ut sequentia videamus. Brevis est; potest a nobis curri, quantum Dominus suggerit. Puto enim ex his quae dicta sunt, patere posse quae sequuntur, quamvis
Abbreviated transcription (Latin):
agonẽ certaui: Quare ergo et nos non appellemꝰ
monachos. cũ dicat psalmꝰ : Ecce quã bonũ etquam
iocundũ. habitare fr̃s in unũ Monos enĩ unus
dicitur : et nonunus quomodocumq Nam et in
turba .ẽ. unus: sed una cũ multis unus dioi potest.
Monos non potest: id ẽ. solus Monos enĩ unus
solus. ẽ Quiergo sic uiuunt inimũ. ut unũ hominẽ
faciant: ut sit illis uere quomodo scriptum. ẽ. una
anima. et unũ cor: multa corpora. sed non multe
animae : multa corpora sed non multa corda.
recte dicitur monos. id est ums solus: Vnde ille
unus sanabatur inpiscina. Respondeant nobis
& exponant qui insultant nomini monachorum:
quare ille qui muentus ẽ. triginta  octo habens
in infirmitate hoo respondit dño cũ mota fue¬
rit aqua: non habeo quime deponat alius ante
me descendit: Descenderat iam unus: alius non
descendebat: Unus solus sanabatur: unitatem

Expanded text:
agonem certavi.» Quare ergo et nos non appellemus agonem certavi.» Quare ergo et nos non appellemus monachos, cum dicat Psalmus, «Ecce quam bonum et quam jucundum habitare fratres in unum?» Μόνος enim unus dicitur: et non unus quomodocumque; nam et in turba est unus, sed una cum multis unus dici potest, μόνος non potest, id est, solus: μόνος enim unus solus est. Qui ergo sic vivunt in unum, ut unum hominem faciant, ut sit illis vere quod scriptum est, «una anima et unum cor;» multa corpora, sed non multae animae; multa corpora, sed non multa corda; recte dicitur μόνος, id est unus solus. Unde et ille unus sanabatur in piscina. Respondeant nobis et exponant, qui insultant nomini monachorum, quare ille qui inventus est triginta octo annos habens in infirmitate, hoc respondisset Domino: «Cum mota fuerit aqua, non habeo qui deponat me; alius ante me descendit» . Descenderat unus, jam alius non descendebat. Unus solus sanabatur; unitatem
Abbreviated transcription (Latin):
Ostendant ubi scriptũ sit nom̃ a gonesticorũ.
quicertent aduersus diabolũ. et p̃ualent. milito ᷤ
xp̃i. agonestici appellantur. Utinã ergo milite ᷤ¬
xp̃i essent. nonmilites diaboli: aquib plus tunet᷑
dõ laudes: quã fremitus leonis. Etiã insultare
nobis audent. quia fẽs cũ uident homines dõ
grãs dicunt. Quid ẽ. in quiunt dõ gr̃as.  ita
ne surduses ut nescias quid sit dõ gras: qui diẽ
dõ gr̃as. gr̃as agit dõ. Uide si non debet fr̃ dõ
grãs agere. quando uidet fr̃m suũ. Nonenĩ
non .ẽ. locus gratulationis: quando se inuicẽ ut¬
sed certe reddidistirationẽ de nomine : quare
appelles agonosticos.: Ita fut ut appelas. ita fiat
omnino fauemꝰ. Prestet dñs ut illi contra diabo¬
lũ certent. et non contra xp̃m cuius persecunt᷑
eccłam. Tamen quia certant dicis agonesticos:
et inuenistis unde appelletis. quia dix apłs. bonũ

Expanded text:
ostendant ubi scriptum sit nomen agonisticorum. ostendant ubi scriptum sit nomen agonisticorum. qui certant adversus diabolum, et praevalent, milites Christi agonistici appellantur. Utinam ergo milites Christi essent, et non milites diaboli, a quibus plus timetur, Deo laudes, quam fremitus leonis. Hi etiam insultare nobis audent, quia fratres, cum vident homines, Deo gratias dicunt. ne surdus es, ut nescias quid sit, Deo gratias? Qui dicit, Deo gratias, gratias agit Deo. Vide si non debet frater Deo gratias agere, quando videt fratrem suum. Num enim non est locus gratulationis, quando se invicem viSed certe reddidistis rationem de nomine, quare appelletis agonisticos. Ita fiat, ut appellatis; ita fiat, omnino favemus. Praestet Dominus ut illi contra diabolum certent, et non contra Christum, cujus persequuntur Ecclesiam. Tamen quia certant, dicitis agonisticos: et invenistis unde appelletis, quia dixit Apostolus, «Bonum
Abbreviated transcription (Latin):
tione amissa hereditate. amissis heredibus:
sola conuige sibi relicta non ad consolationem
sed ad temptationẽ : ait quod nostis. Dñs dedit
dñs abstulit. sic̃ dño placuit ita factũ . ẽ. sit nom̃
dñ benedictũ . Impletũ .ẽ. in eo quod cotidie
cantamus. siet morib consonemꝰ. Benedicam
dño in om̃i tempore. semꝑ laus eius inore meo.
Ergo in istis tribus nominibus. significata sunt
tria genera hominũ. et in illis trib rursus
meuangelio quȩ cõmemoraui. Quid ergo illi
diotint qui nobis denomine monachorũ in¬
sultant & fortasse dicturi sunt. Nri non uo¬
cantur circum colliones : Uos illos ita appel¬
latis contumelioso nomine. namnos eos ita
non uocamus: Dicant quid eos uocent. et au¬
dictis. A gonesticos uocant: Fatemur et nos
honesto nomine. si etres conueniret. Sed
interĩ illud uideat caritas ur̃a. qiđ nob̵ dic̃t.
Ostendite ubi scriptum: nomen monachorũ:

Expanded text:
tione, amissa haereditate, amissis haeredibus, tione, amissa haereditate, amissis haeredibus, sola conjuge sibi relicta, non ad consolationem, sed ad tentationem, ait quod nostis, «Dominus dedit, Dominus abstulit; sicut Domino placuit, ita factum est: sit nomen Domini benedictum» . Impletum est in eo quod quotidie cantamus, si et moribus consonemus: «Benedicam Dominum in omni tempore; semper laus ejus in ore meo» . Ergo in istis tribus nominibus significata sunt tria genera hominum, et in illis tribus rursus in Evangelio, quae commemoravi. 6. Quid ergo dicunt illi qui nobis de nomine monachorum insultant? Fortasse dicturi sunt: Nostri non vocantur circumcelliones: vos illos ita appellatis contumelioso nomine; nam nos eos ita non vocamus. Dicant quid eos vocent, et audietis. Agonisticos eos vocant. Fatemur et nos honesto nomine, si et res conveniret. Sed interim illud videat Sanctitas vestra: qui nobis dicunt, Ostendite ubi scriptum sit nomen monachorum,
Abbreviated transcription (Latin):
Damhel autẽ uitã quietã elegit incelibatũ sor¬
uire dõ id .ẽ uxorẽ nonquerens. Erat uir sõs
in desideriis cȩlestib uitã gerens. temptatus
inmultis. etinuentus aurũ obritũ: Quam quietus¬
et auserat qui et interleones securus erat . ergo
in nomine danihelis. quictiã uir desideriorũ ap
pellatus . ẽ. sedutiq castorũ et scõrũ. significant᷑
serui dĩ de quibus dicitur. ecce quã bonũ etquam
iocundũ. habitare fr̃s in unũ. In nomine iob: signi¬
ficatur una illa demolendino quae assumetur.
Habebat enim uxorẽ. habebat filios. habebat
multas diuitias . Et tamen multa habebat inisto
scło. ut diabolus hoc ei obiecerit. quia nongratis
sed propt̃ quȩ acceperat. colebat dm̃. Hoc obiecit
aduersarius sc̃o uiro : & intemptationibus suis
probatus .ẽ. quã gratis coleret dm̃. ñ propt̃ illa
quȩ acceperat sed propt̃ eũ qui dederat. Amissis
itaq om̃ib repentina afflictione. et intẽpta¬

Expanded text:
tu servire Deo, id est, uxorem non quaerens. Erat vir sanctus, in desideriis coelestibus vitam gerens; tentatus in multis, et inventus aurum obrizum. Quam quietus erat, qui et inter leones securus erat ! Ergo in nomine Danielis, qui etiam «vir desideriorum» est appellatus ; sed utique castorum atque sanctorum, significantur sejucundum habitare fratres in unum.» In nomine Job significatur una illa de molendino quae assumetur. Habebat enim uxorem, habebat filios, habebat multas divitias; et tam multa habebat in isto saeculo, ut diabolus hoc ei objiceret, quia non gratis, sed propter ea quae acceperat, colebat Deum. Hoc objecit adversarius sancto viro: et in tentationibus suis probatus est quam gratis Job coleret Deum, et non propter illa quae acceperat, sed propter eum qui dederat. Amissis itaque omnibus repentina afflictione et tenta
Abbreviated transcription (Latin):
niorũ. Si ergo nusquã indiuinis eloqui is
repperit᷑ scõs angelos appellatos dȩoss ea mihi¬
causa potissunũ occurrit ne isto nomine
homines ad boc aedificarent᷑. ut ministeriũ
uel seruitiũ religionis. quȩ grecȩ liturgia
uel latria dicit᷑ sc̃is angelis exhiberent qđ
nec ipsi exhiberi ab onuibus uolunt: nisi illi
dõ qui & ipsorũ & hominũ ds̃ est Unde inulto
utilius angeli uocant᷑: qui latinȩ nunti non¬
cupant̾. ut ꝑ nomen non substantiȩ. sed
officiis actis intelligamus illũ dm̃ a nobis
eos coli uelle quẽ nuntiant Totã igit᷑ istam
quȩstionẽ breuit̃ apłs soluit. ubi ait . Nam
& si sunt qui dicant᷑ dii. siue incęlo siue int̾ra.
quẽ ad modũ ft̃ di multi . & dñi multi : sed

Expanded text:
niorum» . Si ergo nusquam in eloquiis divinis niorum» . Si ergo nusquam in eloquiis divinis reperitur sanctos Angelos appellatos deos, ea mihicausa potissimum occurrit, ne isto nomine homines ad hoc aedificarentur, ut ministerium vel servitium religionis, quae graece liturgia, vel latria dicitur, sanctis Angelis exhiberent; quod nec ipsi exhiberi ab hominibus volunt, nisi illi Deo qui et ipsorum et hominum Deus est. Unde multo utilius Angeli vocantur, qui latine nuntii nuncupantur; ut per nomen non substantiae, sed officii, satis intelligamus illum Deum a nobis eos coli velle, quem nuntiant. Totam ergo istam quaestionem breviter Apostolus solvit, ubi ait: «Nam etsi sunt qui dicantur dii, sive in coelo, sive in terra; quemadmodum sunt dii multi et» «domini mul
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃ũ int̃p̃tati. quospũ & illa dicta st̃ quȩ in be¬
brers litteris sunt Eodem nãque operante sp̃u
etiam hoc dici oportuit: qo dictũ est dugentiũ
de monia. ut intelligeremꝰ sic etiã in bebreo pa¬
sitũ dugentiũ siniulachra: ut dęmonia potiũ
quȩ st̃ insimulacris significarent᷑ Nam qđ¬
ad tin& ad ipsa simulacra. quȩ appellant᷑ idola.
quo nomine iã utimꝰ ꝓ latino. oculos habert
& non uident. & cȩtera quȩ dehis ideo dicunt᷑.
quia om̃i sensu carent. Quo circa nec terreri
possunt. quia nisi ea quȩ scentiunt. t̾reri utique non
possunt Quo modo ergo dictum est de dño
t̃ribilis suꝑ om̃s dȩos. qm̃ dii gentiũ simulacra.
nihil est idolum: Hoc eni retulit ad mate¬
riã t̾renã sensu carentẽ Itẽ nequisquã puta¬
ret non esse aliquã uiuentẽ sentientẽq na¬
turã quȩ gentiũ sacrificiis delectet᷑ aduxit
Sed quȩ iminolant gentes: dȩ moniis immo¬
lant & non dõ Nolo uos sotios fieri de mo¬

Expanded text:
Spiritu intepretati, quo Spiritu et illa dicta sunt quae in hebraeis litteris sunt. Eodem namque operante Spiritu, etiam hoc dici oportuit quod dictum est, «Dii Gentium daemonia:» ut intelligeremus sic etiam in hebraeo positum, «Dii Gentium simulacra;» ut daemonia potius quae sunt in simulacris, significarentur. Nam quod attinet ad ipsa simulacra, quae graece appellantur idola, quo nomine jam utimur pro latino, oculos habent et non vident; et caetera quae de his ideo dicuntur, quia omni sensu carent: quocirca nec terreri possunt, quia nisi ea quae sentiunt, terreri utique non possunt. Quomodo ergo dictum est de Dot super omnes deos, quoniam dii Gentium simulacra,» mus quia nihil est idolum:» hoc enim retulit ad materiam terrenam sensu carentem. Item ne quisquam putaret non esse aliquam viventem sentientemque naturam, quae Gentium sacrificiis delectetur, adjunxit: «Sed quae immolant Gentes, daemoniis immolant, et non Deo. Nolo vos socios fieri daemo
Abbreviated transcription (Latin):
do uersantur Ubi molendinũ intelligitur.
quia sic uercitur mundus iste quomodo mola
Uae enim quos conterit. Sic ibi uersantur
fideles bom. ut una ex eis consumatur altera
assumatur. Quasdã enĩ actiones mundi faciutł
dilectores scli. fraudatores. simulatores. Alit
autẽ sic ibi sunt. quomodo ait apłs. et quiutunt᷑
hoc mundo tamquã nonutentes sint. Prȩterit
enĩ figura huius mundi. Uolo uossine sollicitu¬
dine eẽ. Audis quae assument᷑ de molendino.
certe enĩ multa peccata uidentur addiuites
ꝑtinere. Cum enĩ plus agunt etplus amminis¬
trant. et plus ad eos pendet res familiaris ampla:
difficile. ẽ ut non plura peccata contrahant: Et
deillis dictum ẽ : quia facilius . ẽ. camelũ intrare
perforamen acus. quã diuitẽ in regnũ caelorum.
Et cũ contristati essent discipuli pro illis dequib
um desperabunt. consolatus . ẽ. eos ds dicens. Quȩ
hominibus in possibilia st̃. dõ facilia sunt. Quomͦ

Expanded text:
do versantur, ubi molendinum intelligitur; do versantur, ubi molendinum intelligitur; quia sic vertitur mundus iste, quomodo mola: vae enim quos conterit. Sic ibi versantur fideles boni, ut una ex eis consumatur, altera assumatur. Quasdam enim actiones mundi faciunt dilectores saeculi, fraudatores, simulatores. Alii autem sic ibi sunt, quomodo ait Apostolus, «Et qui utuntur hoc mundo, tanquam non utentes sint; praeterit enim figura hujus mundi: volo vos sine sollicitudine esse» . Audis quae assumetur de molendino? Certe enim multa peccata videntur ad divites pertinere. Cum enim plus agunt, et plus administrant, et plus ad eos pendet res familiaris ampla, difficile est ut non plura peccata contrahant; et de illis dictum est quia «facilius est intrare camelum per foramen acus, quam divitem in regnum coelorum.» Et cum contristati essent discipuli pro illis, de quibus jam desperabant, consolatus est eos Dominus dicens: «Quae hominibus impossibilia sunt, Deo facilia
Abbreviated transcription (Latin):
falsi quã etclerici falsi sunt et fideles falsi. Om̃a¬
los suos. de tribus enĩ ipsis generibus dictum . ẽ.
Duo inagro unus assumetur et unus relinquet᷑
Ec duo inlecto unus assumetur etunus relinquet᷑
et duae in molendino una assumet᷑ et una relin¬
quet᷑. in agro sunt quigubernant ecolãm. Unde
dicit apłs. Uidete. si non in agro erant. Ego
plantaui apollorigauit. sed ds̃ increm̃tũ dedit.
In lecto autẽ eos intelligi uoluit. qui amauerunt
quietẽ. Perlectũ enĩ quietẽ uoluit intelligi.
Non semiscentes turbis. non tumultui generis
iumani inotio seruientes dõ. Et inde tamen.
unus assumetur etunus relinquet᷑. Sunt ibi
probi. et sunt ibi reprobi. Ne expauescatis
quando ibi inueniuntur reprobi: Nam et lateđ
quidã qui non inueniuntur nisi in finẽ. Duae
itẽ in molendino. In molendino ex nomine ge¬
neris femini apellauit. Plebes enĩ intelligi
uoluit. Quare in molendino: quia in isto mun¬

Expanded text:
falsi, quam et clerici falsi, et fideles falsi. Omfalsi, quam et clerici falsi, et fideles falsi. Omlos suos. De tribus enim ipsis generibus dictum est: «Duo in agro; unus assumetur, et unus relinquetur: et duo in lecto; unus assumetur, et unus relinquetur: et duae in molendino; una assumetur, et una relinquetur» . In agro sunt qui gubernant Ecclesiam. Unde dicit Apostolus videte si non in agro erat: «Ego plantavi, Apollo rigavit; sed Deus incrementum dedit» . In lecto autem eos intelligi voluit, qui amaverunt quietem; per lectum enim quietem voluit intelligi; non se miscentes turbis, non tumultui generis humani, in otio servientes Deo: et inde tamen unus assumetur, et unus relinquetur. Sunt ibi probi, et sunt ibi reprobi. Ne expavescatis quando ibi inveniuntur reprobi; nam et latent quidam, qui non inveniuntur nisi in fine. Duae item in molendino ex nomine generis feminini appellavit; plebes enim intelligi voluit. Quare in molendino? Quia in isto mun
Abbreviated transcription (Latin):
dist̃. Vosuidete: si uerbis ur̃is opus. ẽ. iam laboratis
Non opus ẽ nisi ut ad moncas unũ quẽq ut atten¬
dat solũ: attendat et comparet. Quid opus . ẽ.
uerbis nr̃is conparentur ebriosicũ sobrus. p̃cipites
cum consideratis. furentes cum simplicibus. uagan¬
tes cũ congregatis. sed tamen dicere consueuert᷑.
Quid sibi uult nom̃ monachorũ : quanto melius
dicimus nos. quid sibi uult nom̃ circ ellionũ.
sono. nomineos apelle̾mus. dicturi sunt nobis
integrũ nom̃ ipsorũ forte circumoilliones uo¬
cantur non circelliones. Plane si hoc uocantur
exponunt quid sint. Nam circũ cilliones quod
quã habentes sedes : et facere quae nostis ot quae
illi norunt: uelint nolint. Ueruntam̃ carissimi:
sunt et qui monachi falsisunt. Et nos nouimus
tales. sed non perit fr̃nitas pia. propt̾ eos qui pro¬
fitentur quod non sunt. Tam sunt enĩ monachi

Expanded text:
di sunt, vos videte; si verbis vestris opus est, jam laboratis. di sunt, vos videte; si verbis vestris opus est, jam laboratis. Non opus est, nisi ut admoneatis unumquemque ut attendat; solum attendat, et comparet. Quid opus est verbis vestris? Comparentur ebriosi cum sobriis, praecipites cum consideratis, furentes cum simplicibus, vagantes cum congregatis. Sed tamen dicere consueverunt: Quid sibi vult nomen monachorum? Quanto melius dicimus nos: Quid sibi vult nomen circellionum? sono nominis eos appellamus. Dicturi sumus vobis integrum nomen ipsorum? Forte circumcelliones vocantur, non circelliones. Plane si hoc vocantur, exponant quid sint. Nam circumcelliones dicti squam habentes sedes; et facere quae nostis, et quae illi norunt, velint, nolint. 4. Verumtamen, charissimi, sunt et qui monachi falsi sunt; et nos novimus tales: sed non periit fraternitas pia, propter eos qui profitentur quod non sunt. Tam sunt enim monachi
Abbreviated transcription (Latin):
communia. Et quid ẽ. in unũ: eterat illis inquit
anima una etcor unũ indm̃. Ergo ipsi prius audi¬
erunt. ecce quã bonũ etquã iocundũ. habitare fr̃s
in unũ. Prumi audierunt. sed non soli audierunt:
Non enĩ usq ad illos ista dilectio et unitas fr̃m
Uenit enim et aposteros ista caritatis exultatio
et uotũ dõ. Uouetur enĩ aliquid dõ. Et dictum ẽ:
nouete etreddite dño dõ ur̃o. Melius. ẽ autẽ non
uouere quã uouore ot non reddere. Sed debet eẽ
inpiger animus. ut et uoueat etreddat : Necum
seminus idoneũ putat putat ad reddendũ. piger
sit aduouendũ. Plane nĩquã reddet. si de suo puta¬
bit redditurũ. Ex uoce huius psalmi apellatist̃
et monachi Nequis uobis deisto nomine insultet
catholicis : Quando uos recte hereticis decirclllio¬
nibus insultare coeperitis. uterubescendo sanent᷑:
illi uobis insultant. Demonachis primo si conparat¬

Expanded text:
communia.» Et quid est, «in unum? Et erat illis,» inquit, communia.» Et quid est, «in unum? Et erat illis,» inquit, «anima una et cor unum in Deum» . Ergo ipsi prius audierunt, «Ecce quam bonum et quam jucundum habitare fratres in unum.» Primi audierunt, sed non soli audierunt. Non enim usque ad illos ista dilectio et unitas fratrum venit. Venit enim et ad posteros ista charitatis exsultatio, et votum Deo. Vovetur enim aliquid Deo, et dictum est: «Vovete, et reddite Domino Deo vestro» . Melius est autem non vovere, quam vovere et non reddere . Sed debet esse impiger animus, ut et voveat, et reddat; ne cum se minus idoneum putat ad reddendum, piger sit ad vovendum. Plane nunquam reddet, si de suo se putaverit redditurum. 3. Ex voce hujus psalmi appellati sunt et Monachi, ne quis vobis de isto nomine insultet Catholicis. Quando vos recte haereticis de Circellionibus insultare coeperitis, ut erubescendo salventur; illi vobis insultant de monachis. Primo si comparan
Abbreviated transcription (Latin):
bus inuenti sunt dequibus dictum .ẽ. quib non ẽ.
nuntiatũ de illo uiderunt. et qui non audierunt
intelligent. Uerumtam̃ dilectissimi si conside¬
remus. de illo pariete circumcisionis : prius nata
est ista benedictio Nonenim om̃s uidei perier̃.
Etunde apłi filii prophetarĩ. filii excussorũ. sic̃
iam scientib loquim᷑. Unde illi quingenti qui
dñm post resurrectionẽ uiderunt. quos cõmemo¬
rat apłs paulus. Unde illi centũ uinginti qui
simul erant inimno loco post resurrectionẽ dñi et
a scensionẽ in caelũ quibus in uno loco constitutis
missus sic̃ promissuse Om̃s inde erant. et ipsi pri¬
mo habitauerunt in unũ. quia om̃ia quae habeban
uendiderunt. rerumq suarũ p̃tia ad pedes apłorã
posuerunt sic̃ in accibus apłorũ legitur. Et difcri¬
buebatur inquit unicuiq sic̃ cuiq opus erat . et
nemo dicebat aliquid propriũ. sederant illis om̃a

Expanded text:
bus inventi sunt, de quibus dictum est: «Quibus non est bus inventi sunt, de quibus dictum est: «Quibus non est nuntiatum de illo, videbunt; et qui non audierunt, intelligent» . Verumtamen, dilectissimi, si consideremus, de illo pariete circumcisionis prius nata est ista benedictio. Num enim omnes Judaei perierunt? Et unde Apostoli, filii Prophetarum, «filii excussorum» ? Sicut jam scientibus loquimur. Unde illi quingenti qui Dominum post resurrectionem viderunt, quos commemorat apostolus Paulus ? Unde illi centum viginti qui simul erant in uno loco post resurrectionem Domini et ascensionem in coelum, quibus in uno loco constitutis missus, sicut promissus? Omnes inde erant: et ipsi primi habitaverunt in unum, qui omnia quae habebant vendiderunt, rerumque suarum pretia ad pedes Apostolorum posuerunt, sicut in Actibus Apostolorum legitur; «et distribuebatur unicuique sicut cuique opus erat; et nemo dicebat aliquid proprium, sed erant illis omnia
Abbreviated transcription (Latin):
intinũ. Sed ea quae sequuntur. habent aliquid qđ
pulsantibus aperiatur. Uerum tamen ab isto uer¬
su descendat nobis intellectus unuierse texturȩ
psalmi. hoc primũ etiã atque etiã consideremus.
utrũ de om̃ib xp̃ianis dictũ sit. quã bonũ etquã
iocundũ habitare fr̃s in unũ. analiqui sint corci
atq perfecti. qui habitant mnimũ. Nec ad om̃s
pertinet ista benedictio sed ad quosdõ a quibus
tamen descendat ad ceteros. Ista enĩ uerba psalte¬
rii: iste dulcissonus. ista suauis melodia tam in
cantico quam in intellectu: etiã monasteria pepe¬
rit. Adhunc sonũ excitati sunt fr̃s. qui habita¬
re inunũ concupierunt. Iste uersus fuit tuba
ipsorũ sonuit perorbẽ terrarũ. etqui diuisi orant
congregatisunt. Clamor dĩ. clamor sp̃s sõi. cla¬
mor propheticus. non audiebatur in iudea : et au¬
ditus .ẽ in orbe terrarũ. Aduersus istũ sonum
surdi erant int̃ quos cantabatur. et apertis auri¬

Expanded text:
in unum; sed ea quae sequuntur, habent aliquid quod pulsantibus aperiatur. Verumtamen ut ab isto versu descendat nobis intellectus universae texturae Psalmi, hoc primum etiam atque etiam consideremus: utrum de omnibus Christianis dictum sit, «Quam bonum et quam jucundum habitare fratres in unum;» an aliqui sint certi atque perfecti qui habitant in unum, nec ad omnes pertineat ista benedictio, sed ad quosdam, a quibus tamen descendat ad caeteros. 2. Ista enim verba Psalterii, iste dulcis sonus, ista suavis melodia, tam in cantico quam in intellectu, etiam monasteria peperit. Ad hunc sonum excitati sunt fratres qui habitare in unum concupierunt; iste versus fuit tuba ipsorum. Sonuit per omnem orbem terrarum, et qui divisi erant, congregati sunt. Clamor Dei, clamor Spiritus sancti, clamor propheticus non audiebatur in Judaea; et auditus est in toto orbe terrarum. Adversus istum sonum surdi erant, inter quos cantabatur; et apertis auri
Abbreviated transcription (Latin):
trans actas tribulationes. manifestũ .ẽ. quia benedie¬
tioni dm̃ uacabimꝰ. & dictũ . ẽ. Beati qui habitant
indomo tua in scła scłorũ laudabunt᷑. Quitunc
benedicturist̃ sine dofectu. hic incipiunt benedi¬
cere dnm̃. Hic intribulationib: intẽptationibus
in molestus. int̃ aduersitates scłi. int̃ insidiasimmici
int̃ fraudeas et impetꝰ diaboli : hoc ẽ eoce nc̃ benedi¬
cite dnm̃ om̃s serui dm̃: qͥstatis indomo dm̃i. Quid
ẽ. qͥstatis : quiꝑseueratis. Quia dictũ ẽ. de quodam
qͥarchangelus fuit. et inueritate nonstetit. Et dictũ c̃
de amico sponsi. Amicꝰ aut̃ sponsi qͥstat et audit eũ et

Expanded text:
enedictioni Domini vacabimus, ut dictum est: «Beati qui habitant in domo tua; in saecula saecuculorum laudabunt te» . Qui tunc benedicturi sunt sine defectu, hic incipiunt benedicere Dominum; hic in tribulationibus, in tentationibus, in molestiis, inter adversitates saeculi, inter insidias inimici, inter fraudes et impetus diaboli. Hoc est, «Ecce nunc benedicite Dominum, omnes servi Domini, qui statis in domo Domini.» Quid est, «qui statis?» Qui perseveratis. Quia dictum est de quodam, qui archangelus fuit, «Et in veritate non stetit» : et dictum est de amico sponsi, «Amicus autem sponsi stat, et audit eum, et
Abbreviated transcription (Latin):
gimus. Cũ miserit ds̃ gladiũ in terra. et si fuerint
in medio eorũ . noe. daniel: iob. non liberabunt
filios neq filias. sed ipsi soli salui erunt. Iam illi
olim liberatisunt : Sed intribus istis nominibus
tru genera quaedã significauit. Noesrectores

Expanded text:
gimus: «Cum miserit Dominus gladium in terram, etsi fuerint gimus: «Cum miserit Dominus gladium in terram, etsi fuerint in medio eorum Noe, Daniel et Job, non liberabunt filios neque filias; sed ipsi soli salvi erunt» . Jam illi olim liberati sunt, sed in istis tribus nominibus tria genera quaedam significavit. Noe s
Abbreviated transcription (Latin):
scłi. non suꝑbe sapere. Inuenis enĩ pauperẽ sitꝑ¬
bientẽ : diuitẽ humilẽ. xp̃ianũ bene considerantẽ :¬
quia illa om̃ia pretereunt et pret̃ fluunt: quia
nibil attulit in hunc mundũ nihil potest demũ¬¬
do auferre cogitantẽ. quẽ amodũ diues ille
qui ardebat inflamma apud inferos. guttam
sibi stillari dedigito desiderauit eius quimicas
demensa eius concupiscebat Cogitantes ista. fa¬
ciunt quod ait apłs. Neq sperare in incerto
diuitiarũ. sed indõ uiuo: qui prestat nobis om̃a
abundant̃ ad fruendũ: diuites sint inquit
fundamentũ cũ bonũ infuturũ. ut adp̃hendant
uerã uitã. Ecce quae ad sumetur demolendino.
Qualis autẽ diues erat. qui induebat᷑ purpura
etbisso. etepulabatur cotidie splendide. et iacen¬
tẽ adianuã suã pauperẽ contemnebat. relinquet᷑.
Quia demolendino una assumetur: et una relin¬
quetur. Sic dicit hiezechiel de tribus personis.
in quibus non absurde tria haec genera intelli¬

Expanded text:
enis enim pauperem superbientem, divitem humilem; christianum bene considerantem quia illa omnia praetereunt et praeterfluunt, quia nihil attulit in hunc mundum, nihil potest de mundo auferre; cogitantem quemadmodum dives ille qui ardebat in flamma apud inferos, guttam sibi destillari de digito desideravit ejus qui micas de mensa ejus concupierat. Cogitantes ista, faciunt quod ait Apostolus: «Neque sperare in incerto divitiarum, sed in Deo vivo, qui praestat nobis omnia abundanter ad fruendum. Divites sint,» inquit,fundamentum bonum in futurum, ut apprehendant veram vitam» . Ecce quae assumetur de molendino. Qualis autem dives ille erat qui induebatur purpura et bysso, et epulabatur quotidie splendide, et jacentem ad januam suam pauperem contemnebat , relinquetur. Quia de molendino una assumetur, et una relinquetur. 5. Sic dicit et Ezechiel de tribus personis, in quibus non absurde tria haec genera intelli
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ dĩ quia remota erat illã : & nimis alta.
Tuautẽ mmis abiectus & in imoiacens. In
magna ista separatione. missus est mediator.
Non poteras ad dm̃ homo ds factus est homo:
ut qm̃ homo potes ad hominẽ. qui ñ posses ad
si homo solum ess&. hoc sequendo quod es:
nũ quã ꝑuenires: Si ds solũ ess&: non conpre¬
hendendo quod non es: nũ quã peruenires.
Ds factus est homo ut hominẽ sequendo qđ
potes: ad dm̃ ꝑ uenias quod non poteras. Ipse
est mediator. inde factus est suauis Quid
suauius pane angelorũ e guo modo non est
suauis dñs. quando panẽ angelorũ manducauit
homo: Non enĩ aliunde uiuit homo. & aliunde
uiuit angelus : Ipsa est ueritas. i psa est sapientia.
ipsa est uirtus dĩ Sed quomodo ea ꝑfriunt᷑
angeli: tu non potes Illi em̃ quomodo ꝑ fruunt᷑ e

Expanded text:
tatem Dei; quia remota erat illa et nimis alta, tatem Dei; quia remota erat illa et nimis alta, tu autem nimis abjectus et in imo jacens. In magna ista separatione missus es Mediator. Non poteras ad Deum homo; Deus factus est homo: ut quoniam homo potes ad hominem, qui non posses ad Dsi homo solum esset, hoc sequendo quod es, nunquam pervenires; si Deus solum esset, non comprehendendo quod non es, nunquam pervenires: Deus factus est homo, ut hominem sequendo, quod potes, ad Deum pervenias, quod non poteras. Ipse est Mediator, inde factus est suavis. Quid suavius pane Angelorum? Quomodo non est suavis Dominus, quando panem Angelorum manducavit homo ? Non enim aliunde vivit homo, et aliunde vivit angelus. Ipsa est veritas, ipsa est sapientia, ipsa est virtus Dei: sed quomodo ea perfruuntur Angeli, tu non potes. Illi enim quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
et tu habes in de partem laudando: Non eni
laudares iustũ. nisi amares: Non amares. si
nihil inde haberes: Siergo quid quid aliud
laucdamus. ideo laudamus. qui a bonũ est. nulla
tibi maior causa & melior. & firmior dari
potuit. quare laudes dnm. nisi quiabonus est:
dicanius eĩ bonitatẽ : quis corde ꝑcipiat ut con¬
plectatur quã bonꝰ sit dñs : Sed ad nos redeamꝰ
& in nobis illum agnoscanius & in operibus
artificem laudemius. quia ipsum contẽplari
idonei non sumus: Et si contẽplabimur. ĩdonei :¬
aliquando erimꝰ cũ fuerit mundatũ cor nr̃m
fide : ut postremo gaudeat ueritate. Nunc ñ¬
qm̃ ipse a nobis uideri non potest: o pera eiꝰ uide¬
amus. ne sine eius laude remaneamus: Ergo
essꝙ: si tibi non daret̾ posse gustari: Talem
autẽ se p̃buit hominib ut etiam panem de
caelo miserit. & filium suũ aequalem qui hoc
non es: Multũ en̾i ad te erat gustare suaui¬

Expanded text:
et tu habes inde partem laudando? Non enim et tu habes inde partem laudando? Non enim laudares justum, nisi amares; non amares, si nihil inde haberes. Si ergo quidquid aliud laudamus, ideo laudamus, quia bonum est; nulla tibi major causa et melior et firmior dari potuit quare laudes Deum, nisi quia bonus est. dicamus ejus bonitatem? Quis corde concipiat aut complectatur quam bonus sit Dominus? Sed ad nos redeamus, et in nobis illum agnoscamus, et in operibus artificem laudemus; quia ipsum contemplari idonei non sumus: et si contemplari idonei aliquando erimus, cum fuerit mundatum cor nostrum fide, ut postremo gaudeat veritate; nunc quoniam ipse a nobis videri non potest, opera ejus videamus, ne sine ejus laude remaneamus. Ergo esset, si tibi non daret posse gustare. Talem autem se praebuit hominibus, ut etiam panem de coelo miserit , et Filium suum aequalem, qui hocnon es. Multum enim ad te erat gustare suavi
Abbreviated transcription (Latin):
sic & bonus est ꝓprie. Neque enĩ eaquę fecit
non sunt: aut iniuria illi fit: cũ dicimus non non¬
s̃. ẽe. quȩ fecit. Quare eñĩ fecit si non sunt: quȩ¬
non fecit: Aut quid fecit. si non est quod fecit:
Cũ ergo sint & illa quȩ fecit. uenitur tamen ad
diceret. Sublatis de medio om̃ibus quibus aꝑ¬
pellari poss& & dici ds̃ ipsum ẽẽ se uocari
ut in eius conparatione. ea quȩ facta sunt nonsim.
Illi non conparata sunt . qm̃ ab illo sunt. Illiauit
conparãnon sunt. quia uerum esse incomuta¬
bilem est esse : quod ille solus est Est eñi est:
sicut bonũ bonum est. Cogitate & uidete
qm̃ quid quid aliud lauelatis. ideo lauelatis
quia bonũ est. In sanit qui laudat. quod non
est bonum. Si laudes iniquum eo ipso quo mni¬
quus est : nonne & tu iniquus eriso Si laudes
furem eo ipso quo fur est : nonne & tu particips
eris: Silaudes iustũ eo ipso quo iustus est: nonne

Expanded text:
sic et bonum est proprie. Neque enim ea quae fecit, sic et bonum est proprie. Neque enim ea quae fecit, non sunt; aut injuria illi fit, cum dicimus non esse quae fecit. Quare enim fecit, si non sunt quae fecit? aut quid fecit, si non est quod fecit? Cum ergo sint et illa quae fecit, venitur tamen ad diceret, utique vera diceret. Sublatis de medio omnibus quibus appellari posset et dici Deus, ipsum esse se vocari ut in ejus comparatione ea quae facta sunt, non sint. Illo non comparato, sunt; quoniam ab illo sunt: illi autem comparata, non sunt, quia verum esse, incommutabile esse est, quod ille solus est. Est enim est, sicut bonorum bonum, bonum est. Cogitate, et videte quoniam quidquid aliud laudatis, ideo laudatis quia bonum est. Insanit qui laudat quod non est bonum. Si laudes iniquum eo ipso quo iniquus est, nonne et tu iniquus eris? Si laudes furem eo ipso quo fur est, nonne et tu particeps eris? Si laudes justum in eo ipso quo justus est, nonne
Abbreviated transcription (Latin):
luuenio increatura caelum bonũ. solem bonũ.
lunã bonam. stellas bonas. terrã bonam: Quȩ
gignuntur in terra & rahicibus nixa sunt bona.
quȩ ambulant & mouentur bona : Quȩ uolitant
inaere & natant in aquis. bona dico & homnẽ
bonum homo eñibonus de bono thesauro
cordis sui ꝓfert bonum: dico & angelũ bonũ.
qui non est lapsus superbia. nec diabolus factus
est. sed inher& obȩdiendo ei aquo factus est
Om̃ia ista dicobona. sed tamen cũ suis nominib
caelum bonum. angelum bonum. hominẽ bonũ:
Ad dm̃ autem cũ me refero putonihil melius
dixit. homo bonis & ipse ntem dixit:
Nemo bonus nisi unus ds̃ Non ne stimulauit
nos ad quȩrendum & ad distinguendũ. quid sit
bonũ alio bono bonum & bonum seipso bonũe
Quam ergobonum est. a quosunt om̃iabona.
om̃ino nullũ inuenies bonũ. quod non ab ipso
sit bonũ. Bonũ bona faciens. sicim est ꝓprie:

Expanded text:
Invenio in creatura coelum bonum, solem bonum, Invenio in creatura coelum bonum, solem bonum, lunam bonam, stellas bonas; terram bonam, quae gignuntur in terra et radicibus nixa sunt, bona; quae ambulant et moventur, bona; quae volitant in aere et natant in aquis, bona. Dico et hominem bonum: «Homo» enim «bonus de bono thesauro cordis sui profert bonum» . Dico et angelum bonum, qui non est lapsus superbia et diabolus factus est; sed inhaeret obediendo ei a quo factus est. Omnia ista dico bona, sed tamen cum suis nominibus; coelum bonum, angelum bonum, hominem bonum: ad Deum autem cum me refero, puto melius nihil Christus dixit, «Homo bonus;» et ipse item dixit, «Nemo bonus, nisi unus Deus.» Nonne stimulavit nos ad quaerendum et ad distinguendum quid sit bonum alio bono bonum, et bonum seipso bonum? Quam ergo bonum est a quo sunt omnia bona? Omnino nullum invenias bonum quod non ab illo sit bonum. Bonum bona faciens sicuti est proprie,
Abbreviated transcription (Latin):
siero : & ego ingratus inueniar. Item metuo
ne hoc cũ explicandũ suscepero. sub tanta laudis
sdominicȩ sarcina de fatiger: Sic tamen fr̃s
accipite me & lauclantem & non sufficientem.
ut etiam sinon impletur illius laudis explicatio.
sacceptetur laudatoris deuotõ. Ad ꝓb& me ipse
uoluisse. ignoscat non impleuisse: Et in effabili
dulcedine teneor : cũ audio bonus dñs Conside¬
ratisq: om̃ibus & conlustratis quȩ forinsecus
uideo. qm̃ ex ipsosunt om̃ia. & iam cũ mihi hȩc
placent. ad illum redeo aquo sunt. ut intellegã
÷ qm̃ bonus est dũs. Rursum cũ ad illum quantũ
possum ingressus fuero. ui teriorem mihi & sri¬
periorem inuenio. quia sic bonus est dñs: ut istis¬
s non indigeat quo sit bonus Deniq ista non
laudo sine illo. illum autem sine istis ꝑfectum.
non indiguum. in comutabilem. nullius bonũ
querentem quo augeatur. nullius malũ tim̃tẽ¬
: quo minuat᷑ inuenio. Et quid dicam amplius e

Expanded text:
siero, ego ingratus inveniar: item metuo siero, ego ingratus inveniar: item metuo ne hoc cum explicandum suscepero, sub tanta laudis dominicae sarcina defatiger. Sic tamen, fratres, accipite me et laudantem et non sufficientem, ut etiamsi non impletur illius laudis explicatio, acceptetur laudatoris devotio. Approbet me ipse voluisse, ignoscat non implevisse. 4. Ineffabili dulcedine teneor, cum audio, «Bonus Dominus;» consideratisque omnibus et collustratis quae forinsecus video, quoniam ex ipso sunt omnia, etiam cum mihi haec placent, ad illum redeo a quo sunt, ut intelligam «quoniam bonus est Dominus.» Rursum, cum ad illum, quantum possum, ingressus fuero, interiorem mihi et superiorem invenio; quia sic bonus est Dominus, ut istis non indigeat quo sit bonus. Denique ista non laudo sine illo; illum autem sine istis perfectum, non indigum, incommutabilem, nullius bonum quaerentem quo augeatur, nullius malum timentem quo minuatur, invenio. Et quid dicam amplius?
Abbreviated transcription (Latin):
laus dñi nr̃i Bonus dñs. Sed bonus: non sunt
bona quȩ fecit. Nam fecit ds om̃ia bona ualde.
Non tantũ bona : sed & ualde Cȩlum terram.
& om̃ia quȩ sunt in eis bona fecit: & ualdebona
fecit. Si hȩc om̃iabona fecit. qualis est ille qui
fecite & tamen cũ bona fecerit multoq: sit melio¬
ille qui fecit quam istaquȩ fecit: non inuenis
melius quod de illo dicas. nisi quiabonus est dñs:
Si tamen intellegas ꝓprieboriũ. a quo sunt cetera
bona Omĩa eñ bona ipse fecit. Ipse est bonus:
quẽ nemo fecit Ille debono suo bonus est. non
aliunde participato bono Ille se ipobono. bonꝰ
est. non adherendo alteribono Mihi autem
a dherere dõ. bonuest. Qui non eguit e quo
fier& bonus. sed eguerunt illo cetera. ut fierent
bona. Uultis uidere quã singulariter ille sit
bonuse dñs interroeatus dixit Ne moboniis¬
 nisi unus ds̃ hanc singularitatem bonitatis eĩ.
& p̃terire breuiter nolo. & cõmendare con¬
gruae non sufficio Metuo ne si hine cito trans¬

Expanded text:
 nostri: «Bonus Dominus.» Sed benus, non ut sunt bona quae fecit. Nam fecit Deus omnia bona valde : non tantum bona, sed et valde Coelum et terram et omnia quae in eis sunt bona fecit, et valde bona fecit. Si haec omnia bona fecit, qualis est ille qui fecit? Et tamen cum bona fecerit, multoque sit melior qui fecit, quam ista quae fecit; non invenis melius quod de illo dicas, nisi «quia bonus est Dominus:» si tamen intelligas proprie bonum, a quo sunt caetera bona. Omnia enim bona ipse fecit: ipse est bonus quem nemo fecit. Ille bono suo bonus est, non aliunde participato bono: ille seipso bono bonus est, non adhaerendo alteri bono. Mihi autem adhaerere Deo bonum est , qui non eguit a quo fieret bonus; sed eguerunt illo caetera ut fierent bona. Vultis audire quam singulariter ille sit bonus? Dominus interrogatus dixit, «Nemo bonus, nisi unus Deus» . Hanc singularitatem bonitatis ejus, et praeterire breviter nolo, et commendare congrue non sufficio. Metuo ne si hinc cito tran