comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Obid aũ om̃s mote st̃ naciones. ui
ex earũ motu uenirent electa gen
rat inea popłs dei. Electa de maci¬
donia: qͥa grandis inthessalonica da
eccła c̃gregata. ñ hab ebat necessan¬
ũ ut de caritate doceret᷑. Electa de
epheso:ut archana dei . &. nulli ante
reuelata sacram̃ta cognoscerent. ¶
plura: Om̃s gentes cõmote st̃. aqd qua
saluator apłos miserat dicens. eunt
docete om̃s gentes. & ex multis uoci¬
tis pauci electi. pͥmitiuoꝵ. eccłan
c̃struxert̃. Unde & apłs petrus. Sali¬
tat uos inqͥt eccła q̃ mbabilone ẽ ꝙ
electa & marcus filius meus. Cẜ ioha¬
nes. Semior inqͥt electȩ dñe: ac der¬
de filius memorat ȩlecte. Cõmors
gͦ gentibꝰ quas qͥdẽ possumꝰ & ẽtrarias
acciꝑe fortitudines. ñ ualentes splen¬
ꝗorẽ dni sustinere. uenert̃ electa om¬
niũ genciũ: &. repleta ẽ gła domꝰ dñi q̃¬

Expanded text:
Ob id autem omnes motae sunt nationes, ut ex earum motu veniret electa genterat in ea populus Dei. Electa de Macedonia, quia grandis in Thessalonica Dei Ecclesia congregata, non habebat necessarium ut de charitate doceretur . Electa de Epheso, ut arcana Dei et nullis antea revelata sacramenta cognoscerent. Quid plura? omnes gentes commotae sunt, ad quas Salvator apostolos miserat, dicens: Euntes, docete omnes gentes , et ex multis vocatis pauci electi, primitivorum Ecclesiam construxerunt. Unde et apostolus Petrus: Salutat vos, inquit, quae in Babylone est electa, et Marcus filius meus , et Joannes: Senior, inquit, electae dominae; ac deinde filios memorat electae. Commotis ergo gentibus, quas quidem possumus et contrarias accipere fortitudines, non valentes splendorem Domini sustinere, venerunt electa omnium gentium, et repleta est gloria domus Domi
Abbreviated transcription (Latin):
dicit dñs. Lx ͥx. Et nẽ ponite suꝑ
corda ur̃a adie hac &. supͣ. anteꝗͣ. pon¬
ret᷑ lapis suꝑ iapid̃e indomo tẽplidñ
qͥ eratis qͣndo mittebatis in cipselem
cular ut hauriretis qͥnqͣginta amphi¬
ras & fiebat uiginti ꝓcussi uos steri¬
litate & corrupcione aeris & in gran¬
dine om̃ia oꝑa manuũ ur̃arũ. & ñ re¬
uersi estis adme. dicit dñs. Licet om¬
na q̃ obtulistis mͥ maltari. qͥa tẽplũ
ñ ȩdificaueratis. c̃taminata fuerint
sine extructione qͥppe tẽpli donum
omne pollutũ ẽ: tam̃ nͣc te hortor õ
popłȩ. ut sensuad pͣterita reuerta¬
ris. c̃sideres qͦq q̃ facta sint: hoc est
ut cũ deinceps ꝓsꝑa tͥ euenerit.
uĩi. & putares uiginti ħabere mods
ĩne uix mediã partẽ colligere poteras.
ginti modios or dei inuas qͦd uocatur
cipseles. & estimares te quãꝗͣ. horde ũ
mitteres ium̃tor. cibũ. uel de ipsis ui¬
ginti modiis eẽ securũ: ñne postea re¬
uersus ad uas uix decẽ modios repꝑisti

Expanded text:
te super corda vestra a die hac et supra, antequam poneretur lapis super lapidem in templo Domini, qui eratis quando mittebatis in cypselem cular, ut hauriretis quinquaginta amphoras, et fiebant viginti. Percussi vos sterilitate, et corruptione aeris, et grandine omnia opera manuum vestrarum: et non reversi estis ad me, dicit Dominus. Licet omnia quae obtulistis mihi in altari, quia templum, non aedificaveratis, contaminata fuerint sine exstructione quippe templi, donum omne pollutum est; tamen nunc te hortor, o popule, ut sensu ad praeterita revertaris, consideresque quae facta sint, hoc est,ut cum deinceps prospera tibi evenerint, vum, et putares viginti te habere modios, nonne vix mediam partem colligere poteras? ginti modios hordei in vas quod vocatur cypseles, et existimares te quamquam hordeum mitteres, jumentorum cibum, vel de ipsis viginti modiis esse securum, nonne postea reversus ad vas vix decem modios reperisti?
Abbreviated transcription (Latin):
de & iustꝰ lȩtat᷑ & dicit. Incorde meo ab¬
s ẽdi eloqͥa tua: ut ñ peccẽ tͥ. Hoc palli¬
ũ de muitiplicis sapiencie sensib
uerbisq c̃textũ. ñ sinit feruentes
sꝑs refrige rari: nec dilectionis ca¬
lorẽ. borea flante frigescere. Qui
uͦ medius ẽ. & hab et qͥdẽ pallũ s qͦ
ñ totꝰ oꝑiat᷑: qͦmͦ parũ inhorrea cõ¬
portauit. & comedit. & ñ insacieta¬
tẽ & bibit. & ñ inebrietatẽ: sic opiet᷑¬
qͥdẽ sensuũ oꝑũq suoꝵ pallio: ħ ñ ca¬
le fiet. Qͥ aũ. ꝓptͣ nimiã animȩ pauꝑt¬
tẽ ñ habet palliũ: id̾o ñ habet. quia
multiplicata iniqͥtate. caritas refri¬
xit in eo. Unde de istiusmodi hom¬
ne cuiꝰ ab alio palliũ possidet᷑. inle¬
ge p̃cipit᷑ Reddes ei uestim̃tũ antn
bet spem. Sed hoc eis accidit qͥ habi
uandas. mansurasq mercedes: & ui¬
tutibꝰ uirtutes sẽꝑ adiungens. coace¬
uat pęcunias in sacculũ ñ ꝑtusir e¬

Expanded text:
de et justus laetatur, et dicit: In corde meo abscondi eloquia tua, ut non peccem tibi . Hoc pallium de multiplicis sapientiae sensibus verbisque contextum, non sinit ferventes spiritu refrigerari, nec dilectionis calorem, Borea flante, frigescere: Qui vero medius est, et habet quidem pallium, sed quo non totus operiatur: quomodo parum in horrea comportatem, et bibit, et non in ebrietatem: sic opequidem sensuum operumque suorum pallio, sed non calefiet. Qui autem propter nimiam animae paupertatem non habet pallium: ideo non habet, quia, multiplicata iniquitate, charitas refrixit in eo . Unde et de istiusmodi homine, cujus ab alio pallium possidetur, in lege praecipitur: Reddes ei vestimentum antequam bet spem . Sed et hoc eis accidit qui habiervandas mansurasque mercedes, et virtutibus virtutes semper adjungens, coacervat pecunias in sacculum non
Abbreviated transcription (Latin):
̃ insacram̃tis panẽ & uinũ ꝙ oleũ .&
omnẽcibũ. s sacram̃ta eor qͣsi panis
luctꝰ. Om̃s qͥ ea tetigerĩt. c̃taminabun
t᷑. Legunt & ipsi scͥpturas. s qͣsi de scͥptu¬
rarũ testimoniis c̃sꝑgunt panẽ & to¬
ta nocte inclibano eoquunt illũr seo
cũ aduescendũ datꝰ fuerit. comeden¬
te s ad insamiã. ꝓuocat. Habent pul-¬
m̃tũ excoctione: conantes iuxta ꝑ¬
uersitatis suȩ sensũ mystica quȩq
de scripturis texere: & qͣsi coq̃re & c̃dire
carnes agni: s coctio illa ꝑdicio ẽ. Ba¬
bent & uinũ. s ñ de uinea sorecha&s quã
plantauit dñs in iheremia. electã. to¬
tã uerã: s de uinea sodomor. Habent
& oleũ. qͦd de ueteris & nouȩ scͥpture
testimoniis uiolent̃ expͥmunt . & qͣsire

Expanded text:
nim in sacramentis panem, et vinum, et oleum, et nim in sacramentis panem, et vinum, et oleum, et omnem cibum; sed sacramenta eorum quasi panis lutur. Legunt et ipsi Scripturas, et quasi de Scripturarum testimoniis conspergunt panem, et tota nocte in clibano coquunt illum; sed cum ad vescendum datus fuerit, comedentes ad insaniam provocat. Habent pulmentum et coctionem, conantes juxta perversitatis suae sensum mystica quaeque de Scripturis texere, et quasi coquere, et condire carnes agni, sed coctio illa perditio est. Habent et vinum, sed non de vinea Sorec, et quam plantavit Dominus in Jeremia, electam et totam veram ; sed de vinea Sodomorum. Habent et oleum quod de veteris et novae Scripturae testimoniis
Abbreviated transcription (Latin):
s indutꝰ ẽ xꝑo: si tulerit de carnib
eiꝰ.&. ligauerit in sũmitate uestim̃ti sui
& ipsa sũmitas tetigerit scͥpturarũ pa¬
nes concidunt & decoquunt. & ẽditas
p̃bent esui: aut uinũ qͦd lȩtificat cor
hominis. aut oleũ in qͦ exhilarat᷑ facies
audientis. aut omnẽ cibũ: lac qͦ alunt᷑
corinthii. & holera qͥbꝰ ueseunt᷑ infir
mi& cet̾a his similia: ñ statĩ qͦsi sc̃ĩfica¬
ta ea comedent. qͥbꝰcũq data fuerint.
Non enĩ ex eo qͦd dicunt᷑. s ex eo qͦd sus¬
cipiunt᷑. sc̃ificant audientes: Q uia mul¬
ti auditores legis st̃. & ñ factores. Sed
& ob hoc puto hȩc uniuersa q̃ dixi ex
tac tu uestim̃ti aduescentes nequaꝗͣ.
scĩficata deferri. qͦd sũmitate tantum
pallii ẽtingunt᷑ & sc̃ificate carnes in¬
trinsecꝰ humorẽ . sanguinẽ. uenas. ner¬
uosq ñ norͣt. Sic̃ gͥ sũmitas uestim̃ti
mederit carnes agni. & sanguinẽ eiꝰ
inmundũ faciant necesse ẽ. Habent e¬

Expanded text:
s est Christo, si tulerit de carnibus ejus, et ligaverit in summitate vestimenti sui, et ipsa summitas tetigerit Scripturarum panes concidunt et decoquunt, et conditas praebent esui; aut vinum quod laetificat cor hominis; aut oleum, in quo exhilaratur facies audientis; aut omnem cibum: lac, quo aluntur Corinthii , et olera quibus vescuntur infirmi , et caetera his similia: non statim quasi sanctificata ea comedent quibuscumque data fuerint. Non enim ex eo quod dicuntur; sed ex eo quod suscipiuntur, sanctificant audientes: quia multi auditores legis sunt, et non factores. Sed et ob id puto haec universa quae dixi, ex tactu vestimenti ad vescentes nequaquam sanctificata deferri, quod summitate tantum pallii continguntur; et sanctificatae carnes intrinsecus, humorem, sanguinem, venas 764, nervosque non norunt. Sicut igitur summitas vestimenti mederit carnes agni, et sanguinem ejus immundum faciant necesse est. Habent e
Abbreviated transcription (Latin):
gentiles eramꝰ cotidie uiciis seruien¬
tes: nec extruxeramꝰ in nob̃ tẽplũ dei.
Qͦmͦ aũ architectꝰ. & scientissimꝰ cemen¬
tarius lapidẽ iungit lapidi. & inferi¬
orẽ suꝑiori calce gypsoq conglutinat.
ita & arc hitectꝰ. quẽ & apłs e̾e̾ se dicit.
qͣsi sapiens architectꝰ fundam̃tũ po¬
sui. & quẽ de ihrłm ablaturũ se dñs cõ¬

Expanded text:
idie vitiis servientes, nec exstruxeramus in nobis templum Deo. Quomodo autem architectus et scientissimus caementarius lapidem jungit lapidi, et inferiorem superiori calce gypsoque conglutinat: ita et architectus quem se et apostolus esse dicit: Quasi sapiens architectus fundamentum posui : et quem de
Abbreviated transcription (Latin):
te nẽ tẽpli fundam̃ta st̃ iacta. Ex hac
gͥ die qua fundam̃ta iecistis. cũ inp̃teri¬
tũ uos sterilitate. & fame. & grandine.¬
& siccitate punierͣi. nec fuerit qͥad me
ꝑ has plagas reuerteret᷑ e uob̃. ponite
corda ur̃a in futurũ & de inceps. & uide¬
te qa om̃ia uob. ꝓsꝑo eursu fluant. Hoc
aũ eueniet. qͥa intẽplũ meũ ȩdificare
cȩpistis. nec insolo altari habentes fidu¬
ciã edificacionẽ meȩ domꝰ ẽtẽpnitis Ax
ta quẽ sensũ breuit possumꝰ dicere fru¬
stra aliqͦs offerre munera deo. & elemo¬
sinis atq oracionibꝰ. putare dñm posse
placari: cũ ipsi ñ extruxerint inse tẽ¬
.ł munera q̃ offerunt᷑ in altari. cũ se¬
ipsũ qͥs ȩdificauerit tẽplũ der & post¬

Expanded text:
amenta sunt jacta; ex hac igitur die qua fundamenta jecistis cum in praeteritum vos sterilitate, et fame, et grandine, siccitate punierim, et non fuerit qui ad me per has plagas reverteretur e vobis, ponite corda vestra in futurum et deinceps, et videte quia omnia vobis prospero cursu fluant. Hoc autem eveniet quia templum meum aedificare coepistis: nec in solo altari habentes fiduciam, aedificationem meae domus contemnitis. ta quem sensum breviter possumus dicere, frustra aliquos munera offerre Deo, et eleemosynis atque oblationibus putare Deum posse placari, cum ipsi non exstruxerint in se temet munera quae offeruntur in altari, cum seipsum quis
Abbreviated transcription (French):
qͥsq uideat qͥd ȩdificet. Alius ȩdificat
aurũ argentũ. lapides p̃ciosos: ali¬
us ligna. fȩnũ stipulã. E tribꝰ bonis.
tria e c̃trario ponunt᷑ mala. Isti sur̃
lapides. de qͥbꝰ extructurũ se dñs¬

Expanded text:
squisque videat quid aedificet: Alius aedificat aurum, argentum, lapides pretiosos; alius, ligna, fenum, stipulam. Et tribus bonis tria econtrario opponuntur mala. Isti sunt lapides de quibus exstructurum se
Abbreviated transcription (Latin):
ponere silenciũ. Hec ꝓhis posui.
ut tã ex ueteri quã ex nouo testam̃¬
to. sacerdotũ ee̾ officiũ nouerimꝰ
scire legẽ dei & respondere ad quȩ
fuerĩt in t̾rogati: nec simplicitatẽ.
& ciboꝵ ẽtinenciã in magistro suf¬
ficere. nͥ qͦd ipse facit. possit & alios
erudire. Certe qͥa responsuros puto.
hoc eoꝵ eẽ qͥ seab adolescencia p̃pa¬
rentad docendũ. frequent aũ iudicio
dñi & popłor. suffragio. insacerdo¬
ciũ simplices eligi: saltẽ illud habe¬
ant. ut postꝗͣ. sacerdotes fuerint or¬
dinati. diseant legẽ dñi ut possint do¬
cere qͦd didicerint .& augeant scien¬
ciã magis quã opes. & ñ erubescant
a laicis discere qͥ nouerint ea q̃ ad
officiũ ꝑtinent sacerdotũ. magisq
dies & noctes insc̃pturarũ tracta¬
tu quã raciociniis & supputaciõe
c̃sumant. Quid est aũ qͦd ex ꝑsona
dñi aggeus int̃rogat sacerdotes:
Si tulerit homo carnẽ sc̃ificatã
in hora siue insũmitate uestim̃ti.

Expanded text:
ui, ut tam ex veteri, quam ex novo Testamento, sacerdotum esse officium noverimus, scire legem Dei, et respondere ad quae fuerint interrogati. Nec simplicitatem et ciborum continentiam in magistro sufficere: nisi quod ipse facit, possit et alios erudire. Certe quia responsuros puto: hoc eorum esse qui se ab adolescentia praeparant ad docendum, frequenter autem judicio Domini, et populorum suffragio in sacerdotium simplices eligi: saltem illud habeant, ut postquam sacerdotes fuerint ordinati, discant legem Dei, ut possint docere quod didicerint, et augeant scientiam magis quam opes, et non erubescant a laicis discere, qui noverint ea quae ad officium pertinent sacerdotum: magisque noctes et dies in Scripturarum tractatu, quam in ratiociniis et supputatione consumant. Quid est autem quod ex persona Domini Aggaeus interrogat sacerdotes? Si tulerit homo carnem sanctificatam in ora, sive in summitate vestimenti sui,
Abbreviated transcription (Latin):
sis qͦq qͥ ante regnauerant. & gentes
sub sua tenuerãt dicione. ꝓsit regni
eor. destructio. & om̃i pͣliandi studio
dissipato. seqͥt᷑ par. Hoc ẽ enĩ qͦd ait.
& subuertã qͣdrigã. siue eit̃ qͥdri¬
gas & ascensores earũ. & one qͥes¬
cendent ȩqͥ & ascensores eoꝵ: Eut
sciatis in subuersione qͦdrigarũ &
currenciũ ȩqͥtũ hoc qͦd diximꝰ signi

Expanded text:
sis quoque qui ante regnaverant, et gentes sis quoque qui ante regnaverant, et gentes sub sua tenuerant ditione, prosit regni eorum destructio, et omni praeliandi studio dissipato, sequatur pax; hoc est enim quod ait: Et subvertam quadrigam, sive quadrigas, et ascensores earum, et descendent equi et ascensores eorum. Et ut sciatis in subversione quadrigarum et corruentium eq
Abbreviated transcription (Latin):
inmami eiꝰ ut pͥus: neq ad aggeũ
ꝓpħam. ut inuisione qͣrta: s tantũ
ad aggeũ. idest ad dñi festa celebran¬
tẽ: qͥ neqͦꝗͣ uenturũ sed uenientem
le & ille uidens regnũ filii dei. ha-¬
beret inse uniuersas sollempnita¬
tes. In hoc loco apud plerosq diuer¬
sa sentencia ẽ. Alii enĩ suspicantur
de fine mundi uoluerimꝰ acciꝑe. illud
dicemꝰ qͦd apłs ad corinthios loqͥt᷑. des¬
truendũ omnẽ pͥncipatũ. & omñe po¬
testatẽ & uirtutẽ: ut sit d̾s omnia in
rerũ ꝑtinet: iccirco iubet᷑. ꝓpħȩ ad solũ
⁊orobabel loqui.quẽ in typo xyi ꝓpt̃
assup̃cionẽ corporis. ex semine dauid
p̃cessisse monstrauimꝰ. Huic gͦ dicunt᷑
q̃ infine uentura sint: qͦd transeat fi¬
gura huiꝰ mundi & fiat cȩlũ nouu &
& destruat omnẽ pͥncipatũ. &. potesta¬
tẽ & uirtut᷑e. & dissipet sedes regũ. si¬
ue ut habet᷑ in hebreo. regnoꝵ: & int̃fi¬
ciat omnẽ fortitudinẽ ẽtrariã. ut ip¬

Expanded text:
in manu ejus ut prius, neque ad Aggaeum prophetam, ut in visione quarta, sed tantum ad Aggaeum, id est, ad Domini festa celebrantem: quia nequaquam venturum, sed venientem sic et ipse videns regnum Filii Dei, haberet in se universas solemnitates. In hoc loco apud plerosque diversa sententia est: Alii enim suspicantur de fine mundi voluerimus accipere, illud dicemus quod apostolus ad Corinthios loquitur: Destruendum omnem principatum et omnem potestatem et 772 virtutem, ut sit Deus omnia in rerum pertinet; idcirco jubetur propheta ad solum Zorobabel loqui, quem in typo Christi propter assumptionem corporis ex semine David processisse monstravimus. Huic ergo dicuntur quae in fine ventura sint, qgura hujus mundi, et fiat coelum novum et et destruat omnem principatum, et potestatem, et virtutem, et dissipet sedes regum, ve ut habetur in Hebraeo, regnorum, et interficiat omnem fortitudinem contrariam, ut ip
Abbreviated transcription (Latin):
ibi ẽtaminabuntur. Propt᷑ mune¬
ra eoꝵ. matutma dolebut a facie
maliciatũ suarũ. & oderatis in
portis arguentes. P ropt̾ea &
septuaginta int̃p̃tũ edicionẽ
posiumꝰ. qͥa inqͥbꝰdã uerbis disso¬
nare uidebant᷑ ẜ hoc qͦd dr. ꝓpt̃¬
munera eoꝵ matutina dolebũt
a facie malic iarũ suarũ & odera¬
tis in portis arguentes. nec inhe¬
brȩo nec apud alios int̃p̃tes inue¬
nit᷑ Notandũ aũ qͦd qͦrto loco inui¬
cesima & qͣrta de mensis noni an¬
no scđo. ñ ut supͣ t̃̾cia uice factũ¬
pienciã receꝑat. siue qͥa habitabat
adhuc int̾ illos qͥ dic ebãt . ñdũ ue¬
nit tẽpꝰ domꝰ dni edificande: in oꝑi¬

Expanded text:
taminabitur, propter munera eorum matutina, dolebunt a facie malitiarum suarum, et odoratis in portis arguentes. Propterea et Septuaginta interpretum editionem posuimus, quia in quibusdam verbis dissonare videbantur. Et hoc quod dicitmunera eorum matutina, dolebunt a facie malitiarum suarum, et odoratis in portis arguentes, nec in Hebraeo, nec apud alios interpretes invenitur. Notandum quod in isto loco: In vicesima et quarta die mensis noni anno secundo, non ut supra tertia vice dicitupientiam receperat; sive quia habitabat adhuc inter eos, qui dicebant: Nondum venit tempus domus Domini aedificandae  in o
Abbreviated transcription (Latin):
draconũ ẽe̾ uinũ eoꝵ: furorẽ aspidũ
in sanabilẽ. Oleũ qͦq reꝓmissionẽ de
cȩlestibꝰ. qua qͦsi ungunt discipłos &
labor p̃mia pollicent᷑ qͦd detestat᷑ ꝓ¬
pba dicens. Oleũ aũ peccatoris: ñ inpin¬
guet caput meũ Sed & alia q̃ absq
auctoritate &. testimonio scͥpturarũ.

Expanded text:
draconum esse vinum eorum, et furorem aspidum insanabilem: Oleum quoque, repromissionem de coelestibus, quo quasi ungunt discipulos, et laborum praemia pollicentur, quae detestatur propheta, dicens: Oleum autem peccatoris non impinguet caput meum , Sed et alia quae absque auctoritate et testimoniis Scriptur
Abbreviated transcription (Latin):
dam̃tũ xꝑi ȩdificant sensisse ꝑspicu¬
ũ ẽ aurũ argentũ. lapides p̃ciosos:
ut in auro. sensus occultꝰ sit: in argen¬
to sermo docens: in lapide prȩc ioso.
oꝑa deo placencia. His metallis. illus¬
trior fit eccła saluatoris: que qͦndã sy¬
nagoga fuerat. His lapidibꝰ uiuis edi¬
Porro qͦd seqͥt᷑ in septuaginta . &. pacẽ

Expanded text:
damentum Christi aedificant, sensisse perspicuum est, aurum, argentum, lapides pretiosos ; ut in auro sensus occultus sit, in argento sermo decens, in lapide pretioso, opera Deo placentia. His metallis illustrior fit Ecclesia Salvatoris, quam quondam synagoga fuerat; his lapidibus vivis aediPorro quod sequitur in Septuaginta: Et pacem
Abbreviated transcription (Latin):
cancius habet ut supra posuimꝰ & mo¬
uebo om̃s gentes. & ueniet de sideratꝰ
cunctis gentibꝰ. Uere enĩ postq̃. ille
melior est. eui prȩ ẽ dñs: adomo pͥore
cui p̃ fuit seruus. Qͦ d aũ ait. meũ ẽ ar

Expanded text:
supra posuimus: Et movebo omnes gentes, et veniet desideratus cunctis gentibus. Vere enim postquam ille melior est, cui praeest Dominus, a domo priore cui praefuit servus. Quod autem ait: M
Abbreviated transcription (Latin):
uicesima die m̃sis. idest cõpletis t¬
bꝰ ebdomadibꝰ. & ꝑfecta in mysteriot¬
nitatis reqͥe. t̃cio factũ ẽ uerbũ ans
in manu aggei. ꝓpħȩ: qͥ c̃tinuo labo¬
re sudabat. ut sẽ ꝑ in eo sermo deihi¬
beret ascensũ. Preteritoꝵ eñi obi¬
uiscens & infuturũ se extendens
ita cotidie laborabat. qͣsi p̃ceqͥencĩ
oꝑũ nil haberet. Dicit᷑ gͥ ei. Loq̃ri
quũ popłm qͥ uider̃t antiꝗͣ. domũ

Expanded text:
icesima die mensis, id est, completis tribus hebdomadibus, et perfecta in mysterio Trinitatis requie, tertio factum est verbum Domini in manu Aggaei prophetae, qui continuo labore sudabat, ut semper in eo sermo Dei haberet accessum. Praeteritorum enim obliviscens, et in futurum se extendens , ita quotidie laborabat, quasi praecedentium operum nihil haberet. Dicitur ergo ei: Loquere quum
Abbreviated transcription (Latin):
uixta hebraicũ. sacerdotes accedebãt
administeriũ dei & relinq̃bant᷑ iuiguri
quẽ numerũ amat ȩsau. Unde .& ia cob
sciens eũ hoc numero delectari: mittit
ti& iiginti. Simulq cerne. qͦd &. ipse u¬
cob licet sc̃s. tamͣ eo tẽ ꝑe qͦñ erat cun
patre suo ysaac. idest risu & matre suare¬
becca idest paciencia. s uicinos habeba
assyrios &. babitabat in mesopotamia. hui
atq inde se cingentibꝰ fluuiss. inginti an¬
nor. spacio. crude lissimo atq amarissim
seruiuit laban Nec moueat quẽ piã sidi¬
camꝰ aliqͦs ante fide̾ xꝑi & extructionẽ
tẽpli eiꝰ. mediã partẽ laboris sui posse
ꝑciꝑe: cũ apud incredulos nullus frue¬
⁊ꝰ sit bonor. oꝑũ. Ñ enĩ uiginti repont

Expanded text:
uxta Hebraicum sacerdotes accedebant ministerium Dei, et relinquebantur viginti. Quem numerum amat Esau, unde et Jacob sciens eum hoc numero delectari, mittit t viginti. Simulque et cerne quod ipse Jacob licet sanctus tamen eo tempore quo non erat cum patre suo Isaac, id est, risu; et matre sua Rebecca, id est, patientia; sed vicinos habebat Assyrios, et habitabat in Mesopotamia, hinc atque inde se cingentibus fluviis, viginti annorum spatio, crudelissimo et avarissimo servivit Labano . Nec moveat 768 quempiam, si dicamus aliquos ante fidem Christi et exstructionem templi ejus, mediam partem se laboris sui posse percipere, cum apud incredulos nullus fructus sit bonorum operum. Non enim viginti reponit
Abbreviated transcription (Latin):
domꝰ dei.ꝗͣ nẽ ita deserta ẽ: ut nec
facta ẽ nẽ ñ dilecta: & qͥ ñ popł dei.
cȩpit ee̾ popłs der Eẜ ẽ domꝰ illa qͦndã
& reliqͥarũ popłi qͣsi ñ sit. Hoc aũ
ñ solũ de tẽ pli ȩdificiis q̃ cernimꝰ corru¬
isse acciꝑe debemꝰ: s de om̃ibꝰ q̃ qͦnda
pͣclara habuere iuidi. Uerũtam̃ qͥa fac¬
ta ẽ pͥor domꝰ qͦsi ñ subsistens ꝓuocat᷑
zorobabel dux. & iłis sacerdos. ut x ꝑi

Expanded text:
domus Dei qui nunc ita deserta est, ut nec domus Dei qui nunc ita deserta est, ut nec facta est non dilecta, et qui non populus Dei, coepit esse populus Dei. Et est domus illa quondam et reliquiarum populi quasi non sit. Hoc autem non solum de templi aedificiis quae cernimus corruisse, accipere debemus; sed de omnibus quae quondam praeclara habuere Judaei. Verumtamen quia facta est prior domus quasi non subsistens, provocatur Zorobabel dux, et Jesus sacerdo
Abbreviated transcription (Latin):
omp̃s sũ. Porro qͥa scio ad edificacio¬
nẽ inclite domꝰ &. q̃ suꝑatura sit do¬
mũ pͥstinã nichil ita facere ut pacẽ :
iccirco & hanc spondeo. Pabo eñĩ in
loco isto pacẽ dicit dñs exercituũ.
ut pax q̃ ex suꝑat omnẽ sensũ. cus¬
todiat domũ meã. & sit in pace locꝰ
posiciõis lineas duxeri: ut ex his ad
sublimiorẽ intelligenciã etiã nob̃̾
tacentibꝰ. prudens lector ascendat.
Fit gͦ sermo dei ad eosqͥ oꝑari cȩꝑant
indomo dñi om̃ipotentis. ĩa in reqͥȩ
idest inm̃se septimo & intrinitatis
plenissimo sacram̃to. uicesima pͥma
m̃sis. ad aggeũ de i festa celebrantẽ:
qͥ rursũ manũ suã sermoni dei pre¬
ꝑauerat. &. dicit ad eũ. Loq̃re adzo¬
robabel de tribu uida & ad iħm sacer
dotẽ magnũ. qͥ ꝓ nob̃ & homo fieri
dignatꝰ ẽ & sacerdos. & ad reliqͥas popłi.
Ad cõparacionẽ enĩ toeus orbis. qͦta
pars fuit in pͥncipio credenetũ. Igit᷑
qͥd locutꝰ sit audiamꝰ. Fuit qͦndã in ifrł

Expanded text:
otens sum. Porro quia scio ad aedificationem inclytae domus, et quae supernatura sit domum pristinam, nihil ita facere, ut pacem, idcirco et hanc spondeo. Dabo enim in loco isto pacem, dicit Dominus exercituum: ut pax quae exsuperat omnem sensum, custodiat domum meam, et sit in pace locus positionis lineas duxerim, ut ex his ad sublimiorem intelligentiam, etiam nobis tacentibus, prudens lector ascendat. Fit ergo sermo Dei ad eos qui operari coeperant in domo Domini omnipotentis, jam in requie, id est, in mense septimo, et in Trinitatis plenissimo sacramento, vicesima prima mensis, et ad Aggaeum Dei festa celebrantem, qui rursum manum suam sermoni Domini praeparaverat, et dicit ad eum: Loquere ad Zorobabel de tnobis et homo fieri dignatus est et Sacerdos, et ad reliquias populi: ad comparationem enim totius orbis, parva pars fuit in principio credentium. Igitur quae locutus sit audiamus. Fuit quondam in Israel
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ ad torcular. & qͥnqͣginta uini ãpho¬
ras supputaremꝰ. quẽ numerũ cõple-¬
tis septẽ ebdomadibꝰ. unio diuinitatis
includit. & putaremꝰ nos habere ui¬
nũ qͦd lȩtificat cor hominis. subtra¬

Expanded text:
us ad torcular, et quinquaginta vini amphous ad torcular, et quinquaginta vini amphoras supputaremus quem numerum, completis septem hebdomadibus, unio divinitatis includit, et putaremus nos habere vinum, quod laetificat cor hominis
Abbreviated transcription (Latin):
& portas tuas de lapide christallo: &.
murũ tuũ de lapidibꝰ electis. Neq enim
putandũ ẽ scđm uidaicas fabulas & inep¬
ta figm̃ta. d̾m auro gẽmisq edificaturũ
suꝑ t̾rã. & iuxta naturas lapidũ uel ig¬
niti fide st̾ ut carbunculus. uel toti cȩ¬
lestes & inthronũ dei redacti ut saphi¬
rus: uel innocencia & bonoꝵ oꝑũ sim¬
plicitate lucentes ut christallus Dicit᷑
gͦ nob̃. ut c̃sideremꝰ q̃ retro passi fueri¬
mꝰ: anteꝗͣ in nob̾ edificaremꝰ tẽplũ dei.
Cũ accederetis inqͥt ad aceruũ uginti
modior & fierent decẽ: siue iuxta sep¬
tuaginta. cũ mitteretis in cipselen ui¬
ginti modios horder: & fierẽt decẽ mo¬
dii hordei. Q cqͥd enĩ ante xꝑm uide¬
bant᷑ habere uirtutũ bonorꝙ oꝑũ.
ñ erat frum̃tũ s hordeũ: & ipsũ horde¬
legimꝰ centenas fruges dabat: s uix
mediã partẽ laboris nrͣi. ex eo inueni¬
re poteramꝰ. & dicebat᷑ adnos. tanta
passi estis sme causa. Sed & eũ intrare.¬

Expanded text:
 portas tuas de lapide crystallo, et murum tuum de lapidibus electis . Neque enim putandum est secundum Judaicas fabulas et inepta figmenta, Deum auro et gemmis aedificaturum  terram, et juxta naturas lapidum, vel igniti fide sunt, ut carbunculus; vel toti coelestes, et in thronum Dei redacti, ut sapphirus; vel innocentia et bonorum operum simplicitate lucentes, ut crystallus. Dicitur ergo nobis ut consideremus quae retro passi fuerimus antequam in nobis aedificaremus templum Dei. Cum accederetis, inquit, ad acervum viginti modiorum, et fierent decem: sive juxta LXX: Cum mitteretis in cypselem viginti modios hordei, et fierent decem modii hordei. Quidquid enim ante Christum videbamur habere virtutum bonorumque operum, non erat frumentum, sed hordeum: et ipsum hordelegimus, centenas fruges dabat , sed vix mediam partem laboris nostri ex eo invenire poteramus, et dicebatur ad nos: Tanta passi estis sine causa ? Sed et cum intrarem
Abbreviated transcription (Latin):
fuerat ȩdificata ẽ. Sed & hoc possumꝰ
dicere. qͥa octauus numerꝰ qͥ sc̃s ẽ.
& inuere circũcisiõis tẏpo accipit᷑.
triplicatꝰ uicesimũ qͦrtũ numerũ
facit: figuralit᷑ nos doceri ut ȩdifi¬
cemꝰ domũ dñi in amputaciõe car¬
nis & uicioꝵ circũcisiõe. ꝙ uer̾a pu¬
ritatẽ e̾ẽ credamꝰ. in nomine patris
& filii & sꝑs sc̃i. Porro alius sexies
refert adelem̃ta mundi ex qͥbꝰ sub¬
sistimꝰ. sexto uͦ ad ẽdicionẽ mundi in
qͦ ipsa elem̃ta uersant᷑: & dicit qͥa
adhuc in materia sumꝰ & graui cor¬
pore circũdam᷑ .&. seruimꝰ generacio¬
nibꝰ. extruere qͥdẽ nos tẽplũ & intra¬
re indomũ dei. & qͣsi de somno sus

Expanded text:
fuerat, aedificata est. Sed et hoc possumus dicere, quia octavus numerus qui sanctus est, et in verae circumcisionis typo accipitur, triplicatus vicesimum quartum numerum facit, figuraliter nos docemur, ut aedificemus domum Domini in amputatione carnis, et vitiorum circumcisione, et veram puritatem esse credamus in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti. Porro alius sexies refert ad elementa mundi, ex quibus subsistimus; sex vero ad conditionem mundi, in quo ipsa elementa versantur. Et dicit: quia adhuc in materia sumus, et gravi corpore circumdamur, et servimus generationibus, exstruere quidem nos templum, et intrare in domum Dei, et quasi de
Abbreviated transcription (Latin):
t̃rã . &. mare rubrũ .a. desertũ: ut uo¬
biscũ ponerẽ testam̃tũ. Nũe aũ pol¬
liceor uob me adhuc semel cȩlũ &
t̾rã. & mare .&. aridã cõmoturũ: ut
illis cõmotis. moueant᷑ om̃s gentes:
lecta st̃ dñi de cunctis gentibꝰ. iux¬
ta hebraicũ uͦ ueniat desiddatꝰ eunc¬
lis gentibꝰ. dñs nr̃ atq saluator. Iunc

Expanded text:
ram, et mare Rubrum, et desertum, ut vobiscum ponerem Testamentum; nunc autem polliceor vobis me adhuc semel coelum et terram, et mare et aridam commoturum, ut illis commotis, moveantur omnes gentes, lecta sunt Domini de cunctis gentibus; juxta Hebraicum vero, veniet desideratus cunctis gentibus Dominus noster atque Salvator. Tunc
Abbreviated transcription (Latin):
fuerãt: faciebãt oꝑa q̃ digna erant pe¬
netralibꝰ domꝰ dñi. In eodẽ anno darii
regis qͦ & supra. in eo mense qͥ &. in pͥn¬
cipio positꝰ ẽ. s ñ in eodẽ die: ibi enĩ
unꝰ dies m̃sis ponit᷑. hic uͦ uice simꝰ qͣrtꝰ.¬

Expanded text:
fuerant, faciebant opera, quae digna erant penetralibus domus Domini: in eodem anno Darii regis quo et supra, in eo mense qui et in principio positus est; sed non in eodem die. Ibi enim unus dies mensis ponitur: hic vero vicesim
Abbreviated transcription (Latin):
in multa & facta st̃ pauca. e intulistis
indomũ & ex sufflaui illa. Ut abiec¬
ta mora. & om̃i ambiguitate de posita.
studiosius ȩdificetis domũ meã. dico &
aliud. qͥd uob̾ acciderit qͥ distulistis edi¬
ficare domũ meã Ñ ut supra seminas¬
tismultũ. & qͥa sem̃tẽ t̾ra ñ reddidit.
intulistis parũ: s cũ ĩa canderent sege¬
tes & messiũ tẽpꝰ instaret. & frumenta
uos tenere inmanibꝰ putaretis. messu¬
istis uacuos culmos & in anes stipulas
sine spicarũ frugibꝰ ẽgregastis. Plenȩ
erãt aree: spes in ocłis. luctꝰ in manibꝰ¬
Sed .&. hoc qͦq ipsũ qͦd uix de multa se¬
gete. & infinitis acerius fuerat ȩlecꝰtũ.
intulistis in domũ & mea uirtut e
disꝑsũ ẽ. Ex sufflaui enĩ illud. &. re¬
degi in nichilũ. Quia frum̃tũ emor

Expanded text:
 facta sunt pauca: et intulistis in domum, et exsufflavi illa. Ut abjecta mora, et omni ambiguitate deposita, studiosius aedificetis domum meam, dico et aliud quod vobis acciderit, qui distulistis aedificare domum meam, non ut supra: Seminastis multum, et quia sementem terra non reddidit, intulistis parum; sed cum jam candescerent segetes, et messium tempus instaret, et frumenta vos tenere in manibus putaretis, messuistis vacuos culmos, et inanes stipulas sine spicarum frugibus congregastis. Plenae erant areae: spes in oculis, luctus in manibus. Sed hoc quoque ipsum quod vix de multa segete et infinitis acervis fuerat electum, intulistis in domum, et mea virtute dispersum est. Exsufflavi enim illud, et redegi ad nihi
Abbreviated transcription (Latin):
plicit᷑. ꝓpħam dictũ accipiamꝰ. ab eo
qͦd dñi uoluntatẽ popło nunciaueri
Siue qͥa in multis locis dñs nrͣ atq sal¬
uator angelus dei dr. sic̃ ibi. magni ẽ¬
silii angelus. typũ saluatoris dice mis
in aggeo pͣcucurrisse. Porro qͦd ait. mu¬
cius dñi de nunc iis dñi tale ẽ qͣsi dni

Expanded text:
cipiamus ab eo, quod Domini voluntatem populo nuntiaverit, sive quia in multis locis Dominus noster atque Salvator angelus Dei dicitur, sicut ibi; Magni consilii Angelus , typum Salvatoris dicimus in Aggaeo praecurrisse. Porro quod ait, nuntius Domini, de nuntiis Domini, tale est quasi di
Abbreviated transcription (Latin):
huc in secło sumꝰ & tẽpꝰ edificacionis
nr̃e sub dario rege uersat᷑. in qͦ gene¬
raciõi comugiis carniq seruit᷑. iccir¬
co insexto numero qͦ factꝰ ẽ mundꝰ.
&. in scđ̾o anno qͥ diuidit unionẽ.
materia enĩ inqua mundi repara¬
cio sobolesq c̃sistit. duplicẽ nume¬
rũ diligit in gredim᷑ domũ dñ r&.
utroq popło ẽgregato: extruimꝰ tẽ¬
plũ dei. Ex duobꝰ eñi duodeci nu¬
meris. uicesimi qͣrti. numeri sũma

Expanded text:
huc in saeculo sumus, et tempus aedificationis nostrae sub Dario rege versatur, in quo generationi, conjugiis carnique servitur: idcirco in sexto numero quo factus est mundus, et in secundo anno qui dividit unionem materia enim in qua mundi reparatio sobolisque consistit, duplicem numerum diligit, ingredimur domum Domini, et utroque populo congregato, exstruimus templum Dei. Ex duobus enim duodecim numeris, vic
Abbreviated transcription (Latin):
in anno scdõ darii regis: & faciebat
opꝰ indomo dñi exercituũ dei sui.
Precipit᷑ aũ nob̃. ut edificari possit
domꝰ sꝑualis in sacerdociũ scm̃. ad of¬
ferendas sꝑuales uictimas placentes
deo: tales nos p̃bere ut suscitet᷑ in nob̾¬

Expanded text:
no secundo Darii regis, et faciebant opus in domo Domini exercituum Dei sui. Praecipitur autem nobis, ut aedificari possit domus spiritualis in sacerdotium sanctum, ad offerendas spirituales victimas placentes Deo, tales nos praebere, 753 ut suscitetur in nob
Abbreviated transcription (Latin):
ũ. & uicesimũ qͦ ingressi st̃ & faciebãt
opꝰ indomo dñi. uiginti uͦ dies medii
fuerint: quot & lutere st̃ apud he¬
breos. Necesse enĩ habuer̃t doceri. q̃
eẽnt elem̃ta pͥncipii sermonũ dei. q̃
eos ꝓhiberent dicere. necdũ uenit tẽ¬
pus domꝰ dei ȩdificandȩ &. habitare in
domibꝰ concauis. & ut supͣ dixi. inima
demergi Prouocarent᷑ uͦ ponere cor¬
da sua suꝑ uias suas & meminissent
ꝓpͣt negligenciã qͣnta ꝑpessi fuerint:
& ut ascenderent in montẽ & cederent
ligna. & edificarent domũ dñi & ñ pa¬
terent᷑ ea q̃ fuerãt ante ꝑpessi. Peniq
in his uiginti & duobꝰ diebꝰ. timuit

Expanded text:
um quartum, quo ingressi sunt, et faciebant opus in domo Domini, viginti duo dies medii fuerint, quot et litterae sunt apud Hebraeos. Necesse enim habuerunt doceri quae essent elementa principii sermonum Dei, quae eos prohiberent dicere, Nec dum venit tempus domus Domini aedificandae, et habitare in domibus concavis, et ut supra dixi, in ima demergi. Provocarentur vero ponere corda sua super vias suas, et meminissent propter negligentiam quanta perpessi fuerint. Et ut ascenderent in montem, et caederent ligna, et aedificarent domum Domini, et non paterentur ea quae fuerant ante perpessi. Denique in his viginti et duobus diebus, timuit
Abbreviated transcription (Latin):
biẽ e̾ẽ debere. & unius uxoris uirũ
&. sapientẽ. & pudicũ. ꝙ ornatũ . &.
hospitalẽ.: s etiã doctorẽ. Cẜ ne casu
nandis: eade cautela seruat᷑. Fropt̃
hoc dereliqͥ te crȩte. ut qͣ residua e¬
rãt corrigeres. &. or dinares ꝑciuita¬

Expanded text:
re, et unius uxoris virum, et sapientem, et pudicum, et ornatum, et hospitalem, sed etiam doctorem . Et ne casu nandis, eadem cautela servatur . Propter hoc reliqui te Cretae, ut quae residua erant corrigeres, et ordinares
Abbreviated transcription (Latin):
magni .&. sꝑm reliquor. de omni popło.
C ingressi stͥ & faciebãt opꝰ indomo dñi
exercituũ dei sui: in die uicesima & qͦr¬
ta m̃sis. insexto m̃se. in anno scđo darii
regis. Pro duce iuda. septuaginta tͣns¬
tulerͣt. de tribu iuda: &. ꝓ oꝑe. oꝑ a.
cet̾a similit᷑. Ubicũq aũ nos ponimꝰ.
dñm exercituũ. illi diuersȩ. aut dnͣm

Expanded text:
spiritum reliquorum de omni populo: et ingressi sunt, et faciebant opus in domo, Domini exercituum Dei sui: in die vicesima quarta mensis, in sexto mense, in anno secundo Darii regis. Pro duce Juda, Septuaginta transtulerunt, de tribu Juda, et pro opere, opera: caetera similiter. Ubicumque autem nos ponimus, Dominum exe
Abbreviated transcription (Latin):
& ehame isuas. qͥ tribꝰ qͣdragesimis
liantes animã suã: & uel maxime
de taciani radice crescentes. suꝑ huiꝰ¬
cemodi laboribꝰ audiunt. Tanta passi
estis sine causas Hec aũ unuersa q̃ di¬
.xi. posst̾ de eccłȩ rectoribꝰ intelligr
qͥ edificantes carnalẽ domũ. liberisq
suis & possessionibꝰ ꝓuidentes. ñ cu¬
rant uel in se ipsis extruere tẽplũ di.
in staurare. Quor sepe uita. & uitȩ
sermo ẽgruus scandalizat plurimos.
& de eccła eicit. & ad solitudinẽ ꝑ¬
ducit domũ dei. Nec hoc dicimꝰ qͦd u.¬
niuersos generalit accusemꝰ s qͦ in
om̃i officio & gradu. sint alii qͥ edifi¬
cent. & alii qͥ destruant tẽplũ deiꝰ &
ꝓpt̃ eor. uiciũ. nec cȩli ror̃ẽ. nec t̃ra det
germen: siccet᷑ humꝰ. montes arescant.
gignit. homines qͦq ipsi & iumͣta. & u¬
niuersus labor manuũ. secante gladio
& siccitate. uel uento urente disꝑeant.
Et audiuit zorobabel filius salathiel.
& ihes filius iosedech sacerdos magnꝰ &

Expanded text:
 dormitiones. Qui tribus quadragesimis liantes animam suam, et vel maxime de Tatiani radice crescentes, super hujuscemodi laboribus audiunt: Tanta passi estis sine causa. Haec autem universa quae dixi, possunt de Ecclesiae rectoribus intelligi, qui aedificantes carnalem domum, liberisque suis et possessionibus providentes, non curant, vel in seipsis exstruere templum Dei,instaurare: quorum saepe vita et sermo incongruus scandalizat plurimos, et de Ecclesia ejicit, et ad solitudinem perducit domum Dei. Nec haec dicimus quo universos generaliter accusemus, sed quod in omni officio et gradu sint alii qui aedificent, et alii qui destruant templum Dei, et propter eorum vitium nec coeli rorem, nec terra det germen, siccetur humus, montes areant, gignit, homines quoque ipsi et jumenta, et universus labor manuum, secante gladio, et siccitate, vel vento urente dispereant. Et audivit Zorobabel filius Salathiel, et Jesus filius Josedec sacerdos magnus, et
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ a sacerdotibꝰ sciseitet᷑ exl¬
ge uenientẽ. & dr ei. Int̃roga saca¬
dotes legẽ dicens. Simulq ẽside¬
ra sacerdotũ e̾ẽ officii: de lege nĩ¬
rogatos responders. Sisacerdos
est. sciat legẽ dm̃i. Si ignorat lege. ip
tis enĩ ẽ scue legẽ: & ad int̾rogacionẽ
respondere de lege. Qͦd qͥde .x. indeu¬
teronomio legimꝰ ut sicubi inurbibꝰ
isrł questio fuerit ex orta int sangui¬
nẽ & sanguinẽ. int̃ iudiciũ & iudiciũ.
leprã &. leprã. c̃tradictionẽ & ẽtradie¬
tionẽ: eant ad sacerdotes & leuitas &
ad pontificẽ qͥ indiebꝰ illis fuerit ẽsti¬
tutꝰ & q̃rant ab eo legẽ dñi: qͥbꝰ respon¬
dentibꝰ. faciant qͦd iubent᷑. Qͦa si ñfe¬
cerint: extͣminent᷑ de popło. ¶. ne
forsitan inueteri solũ instrumento
hec pͣcepta uideant᷑. loqͥt᷑ &. apłsad

Expanded text:
nem a sacerdotibus sciscitetur ex lege venientem, et dicitur ei: Interroga sacerdotes legem, dicens. Simulque considera sacerdotum esse officii, de lege interroganti respondere. Si sacerdos est, sciat legem Domini: si ignorat legem, iptis enim est scire legem, et ad interrogationem respondere de lege. Quod quidem et in Deuteronomio legimus, ut sicubi in urbibus Israel quaestio fuerit exorta inter sanguinem et sanguinem, inter judicium et judicium, lepram et lepram, contradictionem et contradictionem, eant ad sacerdotes atque Levitas, et ad pontificem qui in diebus illis fuerit constitutus, et quaerant ab eo legem Domini; quibus respondentibus, faciant quod jubentur. Quod si non fecerint, exterminentur de populo suo. Et ne forsitan in veteri solum Instrumento haec praecepta videantur; loquitur et Apos
Abbreviated transcription (Latin):
& quarta die. & scd̾o anno. ĩa dixi¬
mꝰ. Nonim̃sis numerꝰ qͥ hic additꝰ n
quã inbonã partẽ legit᷑. Pascha im¬
molat popłs. & alias celebrat fefi¬
uitates: om̃is eiꝰ sollẽ pnitas. die fin¬
t᷑ octauo: nec ad nonũ ꝑuenit. G
agnũ pasche p̃ꝑant: transacta de
nona incipiunt p̃ꝑare. Dies qͦq
piciaciõis. & expiaciõis m̃sis septr
post diem nonã celebrat᷑. ¶ inihe¬
remia sic̃ legentibꝰ poterit ee̾ mi¬
festũ. ihrłm nono anno a babylo¬
is obpugnat᷑. Quia gͦ ꝓphecia dei¬
mundicia popłi futura erat: Iccr¬
eo scdo anno darii. nonꝰ m̃sis iungi
Erursũ qͥa dat᷑ locꝰ penitenciȩ pꝰ
inmundiciȩ correpcionẽ: iice si
qͦrta die sermo dñi fit ad aggeũ

Expanded text:
rta die et secundo anno jam diximus: Noni mensis numerus qui hic additur, numquam in bonam partem legitur. Pascha immolat populus, et alias celebrat festivitates; omnis ejus solemnitas die finitur octavo, nec ad nonum pervenit. Qui agnum paschae praeparant, transacta die nona, incipiunt praeparare. Dies quoque propitiationis et expiationis mensis septimi, post diem nonam celebratur. Et in Jeremia , sicut legentibus poterit esse manifestum, Jerusalem nono anno a Babyloniis oppugnatur. Quia igitur prophetia de immunditia populi futura 760 erat; idcirco secundo anno Darii nonus mensis jungitur. Rursum quia datur locus poenitentiae post immunditiae correptionem, vicesima quarta die se
Abbreviated transcription (Latin):
dictis monitis. pͥnc ipẽ uolui int̃p̃ta¬
ri qe babilone. siue in babilone: ut qͦmͦ
iħs filius naue. qͥ & ipse in typo salua¬
toris fuit. & de solitudine popłm in
trã reꝓmissionis induxit: sic & iste
ꝓpt̾ea ortꝰ in babylone sit. ut eos qͥ erãt
inbabylone reduceret int̾rã reꝓmissi¬
onis. de qua captiui ab ducti fuerãt. &
his qͥ erãt inuincłis. diceret. exite: & qͥ
sedebant intenebris. illuminamini
Sermo uͦ dñi qͥfactꝰ ẽ in manu aggei.
ñ solũ ad rorobabel dirigit᷑ filiũ sala¬
thiel. de qͦ iã diximꝰ: s & ad ihesũ filiũ
iosedech. sacerdotẽ magnũ. Quantũ
ad hẏstoriã ꝑtinet. alt̃ ẽ ⁊orobabel
de tribu regia: & alt̃ ihesus de tribu
sacerdotali ¶ Quantũ uͦi ad intelligen¬

Expanded text:
s minutis, principem volui interpretari de Babylone, sive in Babylone. Ut quomodo Jesus filius Nave, qui et ipse in typo Salvatoris fuit, de solitudine populum in terra repromissionis induxit: sic et iste propterea ortus in Babylone sit, ut eos qui erant in Babylone, reduceret in terram repromissionis, de qua captivi abducti fuerant, et his qui erant in vinculis diceret: Exite. Et qui sedebant in tenebris: Illuminamini . Sermo vero Domini, qui factus est in manu Aggaei, non solum ad Zorobabel dirigitur filium Salathiel, de quo jam diximus; sed et ad Jesum filium Josedec sacerdotem magnum. Quantum ad historiam pertinet, alter est Zorobabel de tribu regia, et alter Jesus de tribu sacerdotali. Quantum vero ad intelligen
Abbreviated transcription (Latin):
tutela. Qͦciens uidi ego tã indoctri¬
na quã ineͣuersacione. de qͥbꝰdã sꝑata
plurmia. & postꝗͣ. uentũ ẽ ut habe¬
rent tẽpꝰ messuũ. idest tẽpꝰ docendi.
de excelso pͣcipitatos. & minꝰ inuentũ
inuentũ meis. quã opinio fibi om̃iũ
ꝓmittebat. Unde accidit ut paulat̃i
negligencia subripiente. parũ qͦq
psũ qͦd uidebant᷑ habere ꝑderent.
Hoc aũ icento ꝑpessist̾ qͥa securi fu¬
er̃t in pͥstinis domibꝰ suis. nec ascende¬
rͣt scͥpturarũ montẽ. edificaciõis de eo
Añicȩ ligna cedentes: nec extruxer̃t
inse cotidie domũ dñi s despicientes
eiꝰ de solacionẽ. etiã id ꝑdidere qͦd se ha¬
bere credebãt. Supͣdicti enĩ mali hec
causa red dit᷑. Quã ob causa dicit dñs¬
exercituũ: qͥa domꝰ mea deserta ẽ. & ui

Expanded text:
ies vidi ego tam in doctrina quam in conversatione de quibusdam sperata plurima: et postquam ventum est ut haberent tempus messium, id est, tempus docendi, de excelso praecipitatos, et minus inventum in eis, quam opinio sibi omnium promittebat. Unde accidit ut paulatim, negligentia subrepente, parvum quoque ipsum quod videbantur habere, perderent. Hoc autem idcirco perpessi sunt, quia securi fuerunt in pristinis domibus suis, nec ascenderunt Scripturarum montem, aedificationis de eo dominicae ligna caedentes, nec exstruxerunt in se quotidie domum Domini; sed despicientes ejus desolationem, etiam id perdidere, quod se habere credebant. Supradicti enim mali haec causa redditur. Quamobrem, dicit Dexerci
Abbreviated transcription (Latin):
suũ. Non solũ inqͥt cęli pluuiã ñ q¬
derͣt qͥb irrigatahumꝰ fruges parit.s.
ne rorẽ qͥdẽ matutinũ atq nocꝰturnũ
ut arentes agri saltẽ humore modieo
tẽperarent᷑. Terra qͦq deuorauit agrico¬
las ñ redditura sem̃tẽ: & q̃ sponte gigna
arbitror ẽẽ rorẽ. de qͦ inbenedictiõe di
ad iacob: det tͥ d̾s de rore celi. rorẽ her¬
mon. qͥ descendit in monte syon. e de¬
cendit ñ de aere inqͦ multiplex uolita
aqͥlarũ & accipitrũ & uulturũ nume
s de cȩlo: ut sicuiꝰ anima ardet ꝑt᷑bacu
nibꝰ & iacło diaboli uulnerata ẽ. refr¬
gere t᷑ hoc rore. & estꝰ suos teperet. Qu
retento: t̃ra qͦq ñ affert germensiũ
Neq enĩ sine rore:rꝑo potest ulla anri
afferre frum̃ta. Et uocaui siceitat̃¬

Expanded text:
suum. Non solum, inquit, coeli pluviam non dederunt, quibus irrigata humus fruges facit; sed ne rorem quidem matutinum, atque nocturnum, ut arentes agri, saltem humore modico temperarentur. Terra quoque devoravit, et agricolis non redditura sementem, et quae sponte solet arbitror esse rorem, de quo in benedictione dicitur ad Jacob: Det tibi Deus de rore coeli , et rorem Hermon qui descendit super montem Sion , et descendit, non de aere in quo multiplex volitat aquilarum et accipitrum et vulturum numerus; sed de coelo, ut si cujus anima ardet pertu jaculo diaboli vulnerata est, refrigeretur hoc rore, et aestus suos temperet. Quo retento, terra quoque non affert germen suum. Neque enim sine rore Christi potest ulla anima afferre frumenta. Et vocavi siccitat
Abbreviated transcription (Latin):
uox mea. ¶oui t̃rã qͣndo pͥori popło tra¬
didi testam̃tũ meũ & in aduentu meo.
caligo. turbo. tenebreq cernebant᷑.
Moui mare rubrũ: qͣndo uiã prebui
popło transeunt:. Moui arsdã uel egip¬
tũ ꝑ plagas cultu dei uacuã. uel soli¬
tudiñe ꝓ quã qͥ diaginta annis popłs¬
cireuiuit. Hec adhuc semel mouebi
Qd factũ cernimꝰ in aduentu dñi sa¬
uatoris. Tẽpore qͥppe passionis eiꝰ. fus¬
ente sole. cȩlũ motũ ẽ .&. tenebre fi¬
sepulcra re serata. Motũ ẽ mare: dra
rida: infructuosa qͦndã genciuĩ solt¬
do. In boc aũ uniuersitatis tremon
mote st̃ etiã om̃s gentes: qͥa in omñ

Expanded text:
 » Movi terram, quando priori populo tradidi testamentum meum, et in auditorio meo caligo, turbo tenebraeque cernebantur. Movi mare Rubrum, quando viam praebui populo transeunti. Movi aridam, vel Aegyptum per plagas cultu Dei vacuam, vel solitudinem per quam quadraginta annis populum. Haec adhuc semel movebo. Quod factum cernimus in adventu Domini Salvatoris. Tempore quippe passionis ejus, fugiente sole, coelum motum est et tenebrae fsepulcra reserata; motum est mare dracorida, infructuosa quondam gentium solitudo. In hoc autem universitatis tremore, commotae sunt etiam omnes gentes; quia in omnem
Abbreviated transcription (Latin):
dert̃. Si qͦndo aũ uideris int̃ multa
oꝑa peccatoꝵ. facere quẽpiã ñ nulla
ta mala. paucoꝵ obliuiscat᷑ bonoꝵ: s
faciet eũ illa tantũ metere q̃ inbona
t̃ra seminauerit: & in sua horrea con¬
te om̃ino ñ comedet. s fame ꝑibit.
Porro qͥ seminat multa & infert
parua comedet parũ & ñ insacieta¬
tẽ: iuxta illud qͦd in maledictionibꝰ
leuitici dñs cõminat᷑. Comedetis. &ñ
scͥptũ ẽ. Iustꝰ comedens: replet animã
suã. Similit᷑ qͥ pęnitꝰ ñ bibit. siti pe¬
rit. sic̃ & in iudith: siqͥs tam̃ uult li¬
brũ reciꝑe. mulieres & paruuli sit
ꝑiert. Qͥ aũ parũ bibit: bibit qͥdẽ.
s ñ usq ad ebrietatẽ. Porro qͥ potest
dicere ad dñm. calix tuus in ebri¬
ans quã prȩclarus ẽ. & in ebriat᷑
cũ noe . &s licet in egipto ẽstitutꝰ
tam in c̃uiuio ioseph cũ patriarehis &
fr̃ibꝰ uino madet: ĩste p̃imagnitudine
leticiȩ. & cotidiano gaudio cũ apłis
uersus in extasin. appellabit᷑ musto

Expanded text:
eris inter multa opera peccatorum facere quempiam nonnulla ta mala, paucorum obliviscatur bonorum; sed faciet eum illa tantum metere, quae in bonam terram seminaverit, et in sua horrea conte omnino non comedet, sed fame peribit. Porro qui seminat multa, et infert pauca, comedit parum, et non in satietatem, juxta illud quod in maledictis Levitici Dominus comminatur: Et comedetis et non scriptum est: Justus comedens replet animam suam . Similiter qui penitus non bibit, siti peribit: sicut 745 et in Judith si quis tamen vult librum recipere mulieris: Et parvuli siti perierunt . Qui autem parum bibit, bibit quidem, sed non usque ad ebrietatem. Porro qui potest dicere ad Dominum: Calix tuus inebrians quam praeclarus est ! et inebriatur cum Noe : et licet in Aegypto constitutus, tamen in convivio Joseph cum patriarchis et fratribus vino madet : iste prae magnitudine laetitiae et quotidiano gaudio cum apostolis versus in ecstasin, appellabitur musto
Abbreviated transcription (Latin):
re uersi stͥ. & necdũ ȩdificauer̃t tẽ
plũ dei. s ȩdificacionẽ eiꝰ cotidie dif¬
ferentes. dicͤunt. ñ dũ uenit tẽpꝰ do¬
mꝰ dñi ȩdificandȩ. nec captiui st̃. nec
adhuc plena libertate donati: ue¬
rũ qsi in qͦdã meditullio positi. semi¬
nauer̃t multũ & intuler̃t parũ: co¬
meder̾t. &. ñ st̃ saturati: biber̃t. & ñ
stͥ in ebriati: c̃gregauer̃t mercedes.¬

Expanded text:
reversi sunt, et necdum aedificaverunt reversi sunt, et necdum aedificaverunt plum Dei, sed aedificationem ejus quotidie differentes, dixerunt: Nondum venit tempus domus Domini aedificandae: nec captivi sunt, nec adhuc plena libertate donati: verum quasi in meditullio quodam positi, seminaverunt multum et intulerunt parum: comederunt et non sunt satiati: biberunt, et non sunt inebriati: