comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
aliud agunt tanta & tã multa miracula: ipso &iam dicente
illa fieri non ob aliud nisi ut sibi: crederetur : fide ille stul¬
tos ducebat: uos ratione ducitis. Clamabat ille ut credere¬
tur: uos reclamatis: laudabat credentes ille: uos obiurgatis.
Nisi uͦ aut inxunũ aqũa conuerter& ut alia omit tãsinihil
tale facientẽ sed docentẽ homines seqͥ possent: aut nihil
pendenda uox illa est credite dõ & mͥ credite : aut temeri¬
tatis ille culpandus est. qui eũ domũ suã uenire noluit:
solo eiꝰ Imperio pueri sui morbũ credens esse cessurum:
ergo ille afferens medicinã quȩ corruptissimos mores sana¬
tura ess&. miraculis conciliauit auctoritatẽ: auctoritate
meruit fidem: fide contraxit multitudinẽ: multitudine
obtinuit uetustatẽ: uetustate roborauit religionẽ: quã
ñsolũ hereticorũ ineptissima nouitas fraudibꝰ agens.
Sed nec gentiũ quidẽ ueternosus error uiolenter aduersanᷤ

Expanded text:
aliud agunt tanta et tam multa miracula, ipso etiam dicente aliud agunt tanta et tam multa miracula, ipso etiam dicente illa fieri non ob aliud, nisi ut sibi crederetur? fide ille stultos ducebat, uos ratione ducitis; clamabat ille, ut crederetur, uos reclamatis; laudabat credentes ille, uos obiurgatis. nisi uero aut in uinum aquam conuerteret, ut alia omittam, si nihil tale facientem sed docentem homines sequi possent, aut nihil pendenda uox illa est: credite deo, et mihi credite, aut temeritatis ille culpandus est, qui eum domum suam uenire noluit, solo eius imperio pueri sui morbum credens esse cessurum. ergo ille adferens medicinam. quae corruptissimos mores sanatura esset. miraculis conciliauit auctoritatem, auctoritate meruit fidem, fide contraxit multitudinem, multitudine obtinuit uetustatem, uetustate roborauit religionem: quam non solum haereticorum ineptissima nouitas fraudibus agens, sed nec gentium quidem ueternosus error uiolenter aduersans
Abbreviated transcription (Latin):
admultitudinẽ famãq reuocabis. Cohibe tandem ꝑtinatiam.
& nescio quã in domitã ꝓ pagandi nominis libidinẽ: & mone
potius. ut huiꝰ multitudinis pͥmates queram. Et quęrã diligen¬
tissime ac laboriosissime: ut abhis potius dehis litteris aliqͥd
discam: qͥsi ñ essent. discendũ om̃ino esse nescirem. Tu uͦ in
latebras tuas redi: Nec quicquã insidiare sub nomine ueri¬
tatis: quã conaris eis adimere quibꝰ aut toritatẽ ipse c̃cedis.¬
Si aut̃ xp̃o &iam credendũ negant. nisi indubitata ratio red¬
Hos uͦ quis ferat ad xp̃m se ꝑtinere ꝓfiteri: qͥnisi aꝑtissimam
rationẽ: stultis de dõ ꝓtulerint. nihil credendũ esse contendt̃.
at ipsũ uidemꝰ quantũ illa cui & ipsi cedunt docet istoria :¬
nihil pͥus neq fortius quã credi sibi uoluisse: cũ illi ñdũ eẽnt
idonei cũ quibꝰ ei resess& ad diuna ꝑcipienda secreta. Quidenĩ

Expanded text:
ad multitudinem famamque reuocabis. cohibe tandem pertinaciam ad multitudinem famamque reuocabis. cohibe tandem pertinaciam et nescio quam indomitam propagandi nominis libidinem et mone potius, ut huius multitudinis primates quaeram et quaeram diligentissime ac laboriosissime, ut ab his potius de his litteris aliquid discam, qui si non essent, discendum omnino esse nescirem. tu uero in latebras tuas redi nec quicquam insidiare sub nomine ueritatis, quam conaris eis adimere, quibus auctoritatem ipse concedis.tiam credendum negant, nisi indubitata ratio redhos uero quis ferat ad Christum se pertinere profiteri, qui nisi apertissimam rationem stultis de deo protulerint, nihil credendum esse contendunt? at ipsum uidemus, quantum illa, cui et ipsi cedunt, docet historia nihil prius neque fortius quam credi sibi uoluisse: cum illi nondum essent idonei, cum quibus ei res esset, ad diuina percipienda secreta. quid enim
Abbreviated transcription (Latin):
abhis ꝑ quos ei credidissem. discendũ. Oingentẽ confidentiã:
uel potius ineptiã. Ego te doceo quid xp̃s p̾cepit: cui crediᷤ.
Quid si non ei credere non aliqͥd de illo me docere posses:
Sed oport& inquit ut credas. Noͣn uobis eum cõmendantibꝰ:
non inqͥt. Nam nos illos qͥei credunt: ratione ducimꝰ. Cur gͥ
illi credam: quia fama fundata est. Utrũ ꝑuos anꝑ alios:
nie hoc illi p̃cipue monerent: ut om̃ino adte non accederem.
Dicunt enĩ ꝑnitiosas uos habere doctrinas. Respondebis.
credã. quẽ nolunt uidere : scriptis ait crede. At scriptura
om̃is. si noua & inaudita ꝓferat᷑ uł cõm̃detur a paucis. nulla
confirmante ratione: non ei sed illis qͥ eã ꝓferunt creditur.
Quã obrem scripturas istas siuos ꝓfertis tam pauci & in cog¬
niti: non lib& credere. Simul &iam contra ꝓmissũ facitis
fidem potius imperando. quã reddendo rationẽ. Rursus me.

Expanded text:
ab iis, per quos ei credidissem, discendum. o ingentem confidentiam ab iis, per quos ei credidissem, discendum. o ingentem confidentiam uel potius ineptiam! ego te doceo, quid Christus praeceperit. cui credis. quid ? si non ei crederem, num aliquid de illo me docere posses ? sed oportet, inquit, ut credas. num uobis eum commendantibus ? non, inquit; nam nos illos, qui ei credunt, ratione ducimus. cur igitur illi credam? quia fama fundata est. utrum per uos, an per me hoc illi praecipue monerent, ut omnino ad te non accederem; dicunt enim perniciosas uos habere doctrinas. respondebis: credam, quem nolunt uidere? scriptis, ait, crede. at scriptura omnis, si noua et inaudita proferatur uel commendetur a paucis nulla confirmante ratione non ei, sed illis, qui eam proferunt, creditur. quamobrem scripturas istas si uos profertis, tam pauci et incogniti, non libet credere. simul etiam contra promissum facitis fidem potius imperando quam reddendo rationem. rursus me
Abbreviated transcription (Latin):
iam tali fide. p̃structus accedã. Nullis me uideo credidisse.
nisi popłoꝵ atq gentiũ confirmate opimoni. ac fame ad mo¬
dum celeberrime: hos aut̃ populos ȩccłȩ catholicȩ miste¬
ria usq quaq occupasse. Cur non gͥ apud eos potissimũ dili
motus xp̃m aliqͥd utile p̃cepisse iam credidi: tune mͥ meliuᷤ
expositurus es qͥd ille dixerit: quẽ fuisse aut esse nõ putarẽ
si ate mͥ hoc cõm̃daret᷑ nonesse credendũ : hoc gͦ credidi
ut dixi: fame celebritate: consensione: uetssta roborata.
Uos aut̃ & tam pauci & tã turbulenti. & tã noui: nemini
dubiũ est quin nihil dignũ auctoritate p̃feratis. Quȩ gͥ¬
tanta ista dementia est : illis credo: xp̃o esse credendum
Et anobis disce quid dixerit. Cur obsecrote : nã sulli defi-¬
cerent: nec me quicquã docere possent. Multo facilius mihi
ꝑsuaderem xp̃o nonesse credendũ : quam de illo quicquã nisi

Expanded text:
iam tali fide praestructus accedam. nullis me uideo credidisse iam tali fide praestructus accedam. nullis me uideo credidisse nisi populorum atque gentium confirmatae opinioni ac famae admodum celeberrimae, hos autem populos ecclesiae catholicae mysteria usquequaque occupasse. cur non igitur apud eos potissimum diligmotus Christum aliquid utile praecepisse iam credidi ? tunc mihi melius expositurus es, quid ille dixerit, quem fuisse aut esse non putarem, si abs te mihi hoc commendaretur esse credendum ? hoc ergo credidi, ut dixi, famae celebritate, consensione, uetustate roboratae. uos autem et tam pauci et tam turbulenti et tam noui, nemini dubium est, quin nihil dignum auctoritate praeferatis. quae igitur ista tanta dementia est? illis crede Christo esse credendum et a nobis disce, quid dixerit. cur? obsecro te. nam si illi deficerent nec me quidquam docere possent, multo facilius mihi persuaderem Christo non esse credendum quam de illo quicquam nisi
Abbreviated transcription (Latin):
tis ubi p̃sũptio scientie. Sienĩ turpe est sine ratione cui quã¬
credere: qͥd expectas qͥd satagis. ut alicui sine ratione credam.
quo facilius tua ratione duci possim: anfirmũ aliqͥd suꝑ edifica¬
bit ratio tua fundam̃to temeritatis : scđm illos loquor: quibus
credendo displicemꝰ. Nam ego credere ante rationẽ. cũ ꝑcipien¬
de rationi ñsis idoneus. & ipsa fide animũ excolere E ꝑcipidis
seminibꝰ ueritatis. ñsolũ saluberrimũ iudico: sed tale om̃mo sine
quo egris animis salus redire non possit. Quod illis cũ deri-¬
dendũ & plenũ temeritatis uidetur: Profecto ut xp̃o creda¬
mus. agunt inpudenter. Deinde me fateor iã xp̃o crędisse :¬
& inanimũ induxisse id esse uerũ quod ille dixerit: &iã sinulla
ratione fulciatur. Hoc heretice principio me dicturus es.
esse p̃dicatur. Ego non uidi: quibꝰ de illo crederim᷑ ut adte

Expanded text:
tis, ubi praesumptio scientiae. si enim turpe est sine ratione cuiquatis, ubi praesumptio scientiae. si enim turpe est sine ratione cuiquacredere, quid expectas, quid satagis, ut alicui sine ratione credam, quo facilius tua ratione duci possim? an firmum aliquid superaedificabit ratio tua fundamento temeritatis ? secundum illos loquor, quibus credendo displicemus. nam ego credere ante rationem, cum percipiendae rationi non sis idoneus, et ipsa fide animum excolere excipiendis seminibus ueritatis non solum saluberrimum iudico, sed tale omnino, sine quo aegris animis salus redire non possit. quod illis cum deridendum et plenum temeritatis uidetur, profecto ut Christo credamus, agunt inpudenter. deinde fateor me iam Christo credidisse et in animum induxisse id esse uerum, quod ille dixerit, etiamsi nulla ratione fulciatur . hoc, haeretice, principio me ducturus es? esse praedicatur, ego non uidi — quibus de illo crediderim, ut ad te
Abbreviated transcription (Latin):
accedentibꝰ adreligionẽ fides ꝑsuadeat᷑ ante om̃a. Ita que
ille hereticus. siquidẽ de his nob̾ sermoest quise xp̃ianos
dici uolunt: quã mͥ rationẽ afferat queso te : quid ẽ unde
tr acredendo ueluti atemeritate reuoc&: Sinihil me
credere dubitat᷑ hanc ipsã uerã religionẽ ullã in rebus
humanis esse ñcredo. Quã cũ esse ñeredo: ñ quero. At
ille ut opinor: querenti monstraturus est. Ita enĩ scriptũ est.
Querens inueni&. Ad eũ gͥ qͥ me uetat credere ñ uenirẽ:
nisi aliqͥd crederem. Est ne ulla maior dementia. quã ut
ei sola quȩ nulla scienta subnixa est fide displiceã: quȩ ad
eum ipsum me sola ꝑduxit : qͥd qͦd om̃s heretici xp̃o nos
credere hortantur : possunt ne magis sibi ad uersari:
in quo dupliciter arguendi sunt. Primũ querendũ ab his.
ubi sit ratio quã pollicebantur: ubi ob iurgatio temerita¬

Expanded text:
accedentibus ad religionem fides persuadeatur ante omnia. Itaque accedentibus ad religionem fides persuadeatur ante omnia. Itaque ille haereticus — siquidem de his nobis sermo est, qui se christianos dici uolunt — quam mihi rationem adferat, quaeso te? quid est, unde me a credendo ueluti a temeritate reuocet? si nihil me credere iubet, hanc ipsam ueram religionem ullam in rebus humanis esse non credo: quam cum esse non credo, non quaero. at ille, ut opinor, quaerenti monstraturus est; ita enim scriptum est: quaerens inueniet. ad eum igitur, qui me uetat credere, non uenirem, nisi aliquid crederem. estne ulla maior dementia quam ut ei sola, quae nulla scientia subnixa est, fide displiceam, quae ad eum ipsum me sola perduxit? Quid? quod omnes haeretici Christo nos credere hortantur. possuntne magis sibi aduersari? in quo dupliciter urgendi sunt. primum quaerendum ab his, ubi sit ratio quam pollicebantur, ubi obiurgatio temerita
Abbreviated transcription (Latin):
querentis exerc&: quid enĩ oculis nr̃is hac Luce iocundius &
familiarius: quã tam̃ ꝑpeti atq tolerare. post diuturnas tene¬
bras
nequeunt: Quid ex hausto egrotatione corpori accõmodatius.
quã cibus & potio: uideamꝰ tam̃ conualescentes refrenari atq
coiberi. ne saturitati ualentiũ cõmittere sese audeant: cibisq
ipsis agere. ut ad illũ morbũ qͥeos repudiabat reuertantur.
Decõualescentibꝰ loquor. Quid ipsos egrotantes: ñ ne urgemus
ut aliquid sumant: in quo ꝓfecto nob̵ cũ tanta molestia ñ
obtẽꝑarent: sise illũ morbũ euasuros esse non crederent.
Quando gͦ tute operosissime aclaboriosissime inqͥtioni dabis:
quando tantã quantũ ipsa res est digna curã negotiumq
tibi audebis imponere: cũ id qđ queris esse non credas :
Recte gͥ catholicȩ disciplinȩ maiestate institutũ est: ut

Expanded text:
ntum erit, mentem quaerentis exercet? quid enim oculis nostris hac luce iucundius et ntum erit, mentem quaerentis exercet? quid enim oculis nostris hac luce iucundius et familiarius? quam tamen perpeti atque tolerare post diuturnas tenebras nequeunt. quid exhausto aegrotatione corpori adcommodatius quam cibus et potio ? uidemus tamen conualescentes refrenari atque cohiberi, ne saturitati ualentium committere sese audeant. cibisque ipsis agere, ut ad illum morbum, quo eos repudiabant. reuertantur. de conualescentibus loquor. quid? ipsos aegrotantes nonne urgemus, ut aliquid sumant ? in quo profecto nobis cum tanta molestia non obtemperarent, si se illum morbum euasuros esse non crederent. quando ergo tu te operosissimae ac laboriosissimae inquisitioni dabis ? quando tantam, quanta ipsa res digna est, curam negotiumque tibi audebis inponere, cum id, quod quaeris, esse non credas ? recte igitur catholicae disciplinae maiestate institutum est, ut
Abbreviated transcription (Latin):
sapientiã. Non enim oculis eam potest uidere. Non aut̃ potest
uidere. & non habere: neq habere acstultus esse. Nescit hanc
igitur. & dũ nescit: in alio loco cognoscere ñ potest. Nonergo
potest quãdiu stultꝰ est quisquã certissima cognitione inuenire
sapientem: cui obtemperando tanto stultitie malo liberetur.
Huc igitur tã immani difficultati. qm̃ dereligione querimus:
ds̃ solus mederi potest. Quem nisi &esse & humanis mentibꝰ opi¬
tulari credimꝰ: nec quȩrere qudem ipsã uerã religionẽ debemꝰ.
Quidem̃ tandem tanto molimine inuestigare cupimus: quid
optamus attingere: qͦ ꝑuenire desideramꝰ : eo neqͦd esse aut ad
nos ꝑtinere non credimꝰ: nihil est tali mente ꝑuersius. Tune
cum beneficiũ ame petere ñ auderes. aut certe impudenter
esse neq sisit curare nos putes: quidsi tanta res est. quȩ nisi
sedulo atq om̃ibꝰ uiribꝰ quesita. nequeat repperiri: quidsi

Expanded text:
sapientiam non enim oculis eam posset uidere: non autem potest sapientiam non enim oculis eam posset uidere: non autem potest uidere et non habere neque habere ac stultus esse. nescit hanc igitur, et dum nescit, in alio loco cognoscere non potest. non ergo fotest quamdiu stultus est, quisquam certissima cognitione inuenire sapientem, cui obtemperando tanto stultitiae malo liberetur. Huic igitur tam inmani difficultati, quoniam de religione quaerimus, deus solus mederi potest: quem nisi et esse et humanis mentibus opitulari credimus, nec quaerere quidem ipsam ueram religionem debemus. quid enim tandem tanto molimine inuestigare cupimus? quid optamus adtingere? quo peruenire desideramus? eone quod esse aut ad nos pertinere non credimus ? nihil est tali mente peruersius. tune, cum beneficium a me petere non auderes aut certe inpudenter esse neque, si sit, curare nos putes ? quid ? si tanta res est, quae nisi sedulo atque omnibus uiribus quaesita nequeat reperiri? quid? si
Abbreviated transcription (Latin):
derebꝰ ipsis quarũ cognitione constat sapientia. ita inter se
dissentiant. uti aut nullũ eorũ. aut certe unũ necesse sit esse
sapientẽ: Sed qui nam iste sit cũ astulto reqͥratur: quo pacto
queat dinosci plane atq percipi. om̃ino ñ uideo. Neq enim
signis quibꝰlib& cognoscere. aliquid potest: nisi illud ipsũ cuius
ea signa sunt nouerit. At qui sapientiã stultus ignorat. Nonenĩ
ut aurũ & argentũ ceteraq idgenus & cognoscere cũ uideas.
& ñ habere concessum est: ita sapientiã mentis eiꝰ oculo qui ea
careat uiderifas est. Sensu enĩ corporis quecũq attingimus.
forinsecus nobis offerunt᷑. Et idõ lic& qͦq res alienas oculis
cernere: cũ earũ uel eiꝰ generis nos nichil habeamꝰ. Quod aut̃
intellectu capitur: intus apud animũ est. Nec id habere qͥc quã
est aliud: quã uidere. Careat aut̃ stultus sapientia. Nongͥ nouit

Expanded text:
de rebus ipsis, quarum cognitione constat sapientia, ita inter se de rebus ipsis, quarum cognitione constat sapientia, ita inter se dissentiant, ut aut nullum eorum, aut certe unum necesse sit esse sapientem? sed quinam iste sit, cum ab stulto requiratur, quo pacto queat dinosci plane atque percipi, omnino non uideo. neque enim quibuslibet signis cognoscere aliquid potest nisi illud ipsum, cuius ea signa sunt,. nouerit. atqui sapientiam stultus ignorat. non enim ut aurum et argentum ceteraque id genus et cognoscere, cum uideas. et non habere concessum est, ita sapientiam mentis eius oculo qui ea careat, uideri fas est. sensu enim corporis quaecumque adtingimus, forinsecus nobis offeruntur, et ideo licet quoque res alienas oculis cernere, cum earum uel eius generis nos. nihil habeamus. quod autem intellectu capitur, intus apud animum est nec id habere quicquam est aliud quam uidere. caret autem stultus sapientia; non igitur nouit
Abbreviated transcription (Latin):
stulti om̃s uiuerent. si serui possent esse sapientiũ. Atq hoc si
in rebꝰ minoribꝰ ut in mercando. ł colendo agro. in uxore du¬
cenda. insuscipiendis educandisq liberis. in ipsa deniq re fami¬
liari administranda expedire nemo ambigit: multo magis
in religione. Nam & res humane. promptiores ad dinoscendũ
sunt: quã diuine. Et inqͥbꝰ cũq sanctioribꝰ & p̃stantioribꝰ quo
maius eis obseqͥum cultũq debemꝰ: eo sceleratius periculosiusq
peccatur. Nichil gͥ nobis restare ad modum uides. quãdiu
stulti sumꝰ. si nobis uita optima & religiosa cordi est: nisi ut
queramus sapientes. quibꝰ obtemperando. dominationẽ stulti¬
simus IHic rursus oritur difficillima questio. Quo enĩ modo
stulti sapientẽ: inuenire. Noterimꝰ: cũ hoc nom̃ tã &si nemo
fere audeat palam. pleriq tam̃ ex obliquo sibi uendicant: cũ

Expanded text:
stulti omnes uiuerent, si serui possent esse sapientium. atque hoc si stulti omnes uiuerent, si serui possent esse sapientium. atque hoc si in rebus minoribus, ut in mercando uel colendo agro, in uxore ducenda, in suscipiendis educandisque liberis, in ipsa denique re familiari administranda expedire nemo ambigit, multo magis in religione. nam et res humanae promptiores ad dinoscendum sunt quam diuinae et in quibuscumque sanctioribus et praestantioribus, quo maius eis obsequium cultumque debemus, eo sceleratius periculosiusque peccatur. nihil igitur nobis restare admodum uides, quamdiu stulti sumus, si nobis uita optima et religiosa cordi est, nisi ut quaeramus sapientes, quibus obtemperando dominationem stultiliquando possimus. Hic rursus oritur difficillima quaestio. quonam enim modo stulti sapientem inuenire poterimus, cum hoc nomen, tametsi nemo fere audeat palam, plerique tamen ex obliquo sibi uindicant. cum
Abbreviated transcription (Latin):
inesse homini potest ipsius hominis dĩq firmissime ꝑ¬
cepta cognitio: atq huic cognitioni. uita moresq ẽgru-¬
Quȩ cũ itasint: quis mediocrit̾ in telligens ñ plane uiderit
stultis utilius atq salubrius esse p̃ceptis obtẽperare sapien¬
um: quã suo iuditio uitã de gere : nam om̃e factũ. si recte
factum ñ est: peccatũ est. Nec recte factũ esse ullom̃odo
potest: qͦd non a recta ratione proficiscitur. Porro recta
ratio est: ipsa uirtus. Cui aut̃ hominũ uirtus. nisi sapientis
animo p̾sto est : solus gͥ sapiens ñpeccat. Stultus gͦ om̃is peccat:
nisi in his factis inqͥbꝰ sapienti obtẽperauerit. Arecta ͤ Palione :¬
talia facta ꝓficiscunt᷑. Nec ut ita dicam dñs sui facti stultꝰ existi¬
mandus est: cũ est tanꝗͣ. instrum̃tũ ministeriũq sapientis. Quare
si om̃ibꝰ hominibꝰ ñ peccare quã peccare imnelius est: meliuᷤ ꝓfecto

Expanded text:
inesse homini potest, ipsius hominis deique firmissime pinesse homini potest, ipsius hominis deique firmissime percepta cognitio atque huic cognitioni uita moresque congruquae cum ita sint. quis mediocriter intellegens non plane uiderit stultis utilius atque salubrius esse praeceptis obtemperare sapientium quam suo iudicio uitam degere? nam omne factum, si recte factum non est, peccatum est; nec recte factum esse ullo modo potest, quod non a recta ratione proficiscitur. porro recta ratio est ipsa uirtus. cui autem hominum uirtus nisi sapientis animo praesto est? solus igitur sapiens non peccat. stultus ergo omnis peccat. nisi in iis factis, in quibus sapienti obtemperauerit; a recta enim ratione talia facta proficiscuntur nec, ut ita dicam, dominus sui facti stultus existimandus est, cum est tamquam instrumentum ministeriumque sapientis. quare si omnibus hominibus non peccare quam peccare melius est, melius profecto
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd scire ñ posse c̃fitem᷑. Quis enĩ ñuideat pietatẽ. nisi itasit
sc̃issimũ humani generis uinculũ: suꝑbissimo scelere uiolari:
nãquis uel insanꝰ eũ culpandũ put&. qͥ eis offitia debita ini¬
pẽderit: quos parentes eẽ crediderit. &iã si ñ eẽnt : qͥs contra.
ñ exterminandũ iudicauerit. qͥ ueros fortasse parentes
minime dilexerit: dũ ne falso diligat metuit : multa posst̃
re manere : si nihil credere statuerimꝰ. qͦd ñpossum tenere
ꝑceptũ. Sed nc̃ accipe: qͦd iã facilius me tibi ꝑsuasurũ esse con¬
fido. Cũ de religione id ÷ cũ de colendo atq intelligendo
dõ agitur : hĩ minꝰ sequendi st̃. qͥ nos credere uetant ratio¬
nem ꝓmtissime pollicentes. Nã nemini dubiũ est: omnes
homines aut stultos aut sapientes esse. Nc̃ aut̃ sapientes uo
co ñ cordatos & ingeniosos homines: sed eos quibꝰ ⁊ qͣnta

Expanded text:
quod sciri non posse confitemur. quis enim non uideat pietatem, nisi ita sit, quod sciri non posse confitemur. quis enim non uideat pietatem, nisi ita sit, sanctissimum generis humani uinculum. superbissimo scelere uiolari? nam quis uel insanus eum culpandum inputet, qui eis officia debita inpenderit, quos parentes esse crediderit, etiamsi non essent? qui contra non exterminandum iudicauerit, qui ueros fortasse parentes minime dilexerit, dum, ne falsos diligat, metuit? multa possunt remanere, si nihil credere statuerimus, quod non possumus tenere perceptum. Sed nunc accipe, quod iam facilius me tibi persuasurum esse confido. cum de religione, id est cum de colendo atque intellegendo deo agitur, ii minus sequendi sunt, qui nos credere uetant, rationem promptissime pollicentes. nam nemini dubium est omnes homines aut stultos aut sapientes esse. nunc autem sapientes uoco non cordatos et ingeniosos homines, sed eos, quibus inest, quanta
Abbreviated transcription (Latin):
dum cõp̃hendimꝰ. a temeritate opinantiũ uendicari. Namqͥ
dicunt nihil esse credendũ nisi qͦd scimꝰ: hi unũ cauent nom̃
opinationis. qđ fatendũ esti turpe ac miserrimũ. Sed siquis
diligent̃ consider& plurimũ inter esse utrũ se scire qͥs put&.
aut qͦd nescire sẽ intelligit. credat alictoritate cõmotus: pro¬
fecto erroris & inhumanitatis atq suꝑbie crim̃ uitauut.
Quero enĩ siqͦd nescitur credendũ ñest: qͦmͦ seruiant paren¬
tibus liberi:. eosq mutua pietate diligant. qͦs parentes suoᷤ
esse ñ credant. Non enĩ ratione ullo ue pacto scire̾ potest.¬
Sed inter posita matris auttoritate de patre credit᷑: de ipsa uͦ
matre plerũq nec matri: nee obstetricib nutricibꝰ. famulis.
Nam cui furari filius potest aliusq subponi: nonne potest de¬
cepta decipere: credimꝰ tam̃ . & sine ulla dubitatione credimꝰ:

Expanded text:
dum conprehendimus. a temeritate opinantium uindicari. nam qui dum conprehendimus. a temeritate opinantium uindicari. nam qui dicunt nihil esse credendum nisi quod scimus, hi unum cauent nomen opinationis, quod fatendum est turpe ac miserrimum; sed si diligenter considerent plurimum interesse, utrum se scire quis putet, an quod nescire se intellegit. credat aliqua auctoritate commotus, profecto errores et inhumanitatis atque superbiae crimen euitabunt. Quaero enim, si quod nescitur, credendum non est, quomodo seruiant parentibus liberi eosque mutua pietate diligant, quos parentes suos esse non credant. non enim ratione ullo pacto sciri potest,ed interposita matris auctoritate de patre creditur; de ipsa uero matre plerumque nec matri, sed obstetricibus, nutricibus, famulis. nam cui furari filius potest aliusque subponi, nonne potest decepta decipere? credimus tamen et sine ulla dubitatione credimus,
Abbreviated transcription (Latin):
duoꝵ generibꝰ. laudabilit̾ credit᷑. In pͥmo aut̃ uitiosorũ id est
eoꝵ qͥopinant᷑ se scire qͦd nesciant: Est ꝓfecto uitiosa credulitaᷤᷤ.
Cetera duo imꝓbanda genera nihil credt̃: & illi qͥ uerũ quer̃
cũ desperatione inueniendi: & illi qͥ om̃ino ñquer᷑. Et hoc¬
dũ taxat dũ taxat inrebꝰ ad aliquã ꝑtinentibꝰ disciplinam.
Nam in alio uitȩ actu: ꝓrsus nescio qͦ pacto possit homo nihil
credere. Quãquã in illis &iam qͥ sẽ in agendo. ꝓbabiliora seqͥ
dicunt: scire potius nichil posse. quã nichil credere uolunt ui¬
deri. Quis enĩ qͦd ꝓbat ñcredit: aut qͦmͦ est illud qͦd secuntur:
sinon ꝓbatur ꝓbabile: quadere duo genera possunt esse aduer¬
santiũ ueritati. Unũ eorũ qͥscientiã tantũ opugnant ñfidẽ:
alterũ eorũ qͥutrũq condẽp̃nant. Qui tam̃ utrũ in rebus
humanis inueniri possint: rursus ignoro. Hȩc dicta sunt:
ut intelligeremꝰ nos retenta fide illarũ &iam rerũ quas non¬

Expanded text:
um generibus laudabiliter creditur. In primo autem vitiosorum, id est, eorum qui opinantur se scire quod nesciant, est profecto vitiosa credulitas. Caetera duo improbanda genera nihil credunt, et illi qui verum quaerunt cum desperatione inueniendi, et illi qui omnino non quaerunt. et hoc dumtaxat in rebus ad aliquam pertinentibus disciplinam. nam in alio uitae actu prorsus nescio quo pacto possit homo nihil credere. quamquam in illis etiam qui se in agendo probabilia sequi . dicunt, scire potius nihil posse quam nihil credere uolunt uideri. quis enim quod probat non credit? aut quomodo est illud quod sequuntur, si non probatur, probabile? quare duo genera possunt esse aduersantium ueritati: unum eorum, qui scientiam tantum obpugnant, non fidem, alterum eorum, qui utrumque condemnant: qui tamen utrum in rebus humanis inueniri possint, rursus ignoro. haec dicta sunt, ut intellegeremus nos retenta fide illarum etiam rerum, quas non
Abbreviated transcription (Latin):
adhibeat᷑ : mutabilis tamen natura est. Illa est aut̃ uera ȩt̾nitas.
quȩ uera in mortalitas. Hoc est illa sũma. in cõmutabilitas. ꝗͣ solus
ds̃ hab& qͥ mutari om̃ino ñ potest. Aliud est enĩ ñ mutari cum
possit mutari: aliud aut̃ ꝓrsus ñ posse mutari. Sic̃ gͦ dr̃ homo
bonꝰ. ñ tam̃ sic̃ ds̃. Deqͦ dictũ ÷ nemo bonꝰ nisi unꝰ ds & sic̃ dicit᷑¬

Expanded text:
adhibeatur, mutabilis tamen natura est. illa est autem uera aeternitas, adhibeatur, mutabilis tamen natura est. illa est autem uera aeternitas, quae uera inmortalitas; hoc est illa summa incommutabilitas, quam solus deus habet, qui mutari omnino non potest. aliud est enim non mutari. cum possit mutari, aliud autem prorsus non posse mutari. sicut ergo dicitur homo bonus non tamen sicut deus, de quo dictum est : nemo bonus nisi
Abbreviated transcription (Latin):
fecerit. creatori facit iniuriã: sed eos qͥ male usist̃ bono. meliore
deserto. Proinde si custodiant om̃s naturȩ modũ & speciẽ & or¬
dinẽ ꝓpͥũ: nullũ erit malũ. Siaut̃ his bonis qͥsq male uti uo¬
luerit: nec sic uincit uoluntatẽ dĩ. qui &iã iniustos iuste ordi¬
nare nouit. Ut supsi ꝑ iniqͥtatẽ uoluntatis suȩ: male usi fuerint
bonis illus: ille ꝑ iustitiã potestatis suȩ. bene utat᷑ malis ipsorũ:
Recte ordinans inpęnis. qͥse ꝑ uerse ordinauerut inpeccatis.
Nam nec ipse ignis ȩt̃nꝰ qͥ cruciaturꝰ est impios. mala natura ẽ
habens modũ & speciẽ & ordinẽ suũ. nulla iniqͥtate de praua¬
tũ sed cruciatꝰ est dãpnatis malus: qͦꝵ. peccatis est debitꝰ. Neq
enĩ & lux ista qr lippos cruciat: mala natura est. Let̾nꝰ aut̃
sine initio ẽ. Deinde qr licet ꝑ petuus peccatoꝵ suppliciis

Expanded text:
fecerit, creatori facit iniuriam — sed eos, qui male usi sunt bono meliore fecerit, creatori facit iniuriam — sed eos, qui male usi sunt bono meliore deserto. Proinde si custodiant omnes naturae modum et speciem et ordinem proprium, nullum erit malum; si autem his bonis quisque male uti uoluerit, nec sic uincit uoluntatem dei. qui etiam iniustos iuste ordinare nouit, ut si ipsi per iniquitatem uoluntatis suae male usi fuerint bonis illius, ille per iustitiam potestatis suae bene utatur malis ipsorum recte ordinans in poenis, qui se peruerse ordinauerint in peccatis. Nam nec ipse ignis aeternus, qui cruciaturus est impios, mala natura est habens modum et speciem et ordinem suum nulla iniquitate deprauatum: sed cruciatus est damnatis malum, quorum peccatis est debitus. neque enim et lux ista, quia lippos cruciat. mala natura est. Aeternus autdeinde quia licet perpetuus peccatorum suppliciis
Abbreviated transcription (Latin):
tetigiss&: ex ꝑiret᷑ pęnã peccati. & eo mͦ dinoscer& qͥd int̃ eet
in t̾ obȩdientiȩ bonũ. & in obȩdientiȩ malũ. Nã qͥs ita desipiat.
ut dĩcreaturã maxime in parad yso plantatã. uituperandã
put&: quandoqͥdẽ nec ipsȩ spinȩ ac tribuli qͦs peccator in labo¬
re c̃terendo. scđm dĩ iuditiariã uoluntatẽ t̾ra repperit. recte
uituꝑent᷑ : habent enĩ & tales herbe modũ & speciẽ & ordinẽ
suũ : quȩ qͥsqͥs sobriȩ considerauerit. laudanda repperi&.
Sedei naturȩ ista mala st̃. quã peccati merito. sie coherceri
oportebat. Ñ est gͦ ut dixi peecatũ malȩ naturȩ appetitio:
sed melioris desertio. Et idõ factũ ipsũ malũ est: non illa natura
qͣmale utit᷑ peccans. Malũ est enĩ. male uti bono. Unde apł̃s
dãpnatos qͦsdã diuino iuditio rep̃hendit: qͥcoluer̃ & seruier̃
creaturȩ potius ꝗͣcreatori. Neq enĩ creaturã rep̃hendit: qd qui

Expanded text:
interesset inter oboedientiae bonum et inoboedientiae malum. Nam quis ita desipiat, ut dei creaturam maxime in paradiso plantatam uituperandam putet, quandoquidem nec ipsae spinae ac tribuli, quos peccatori in labore conterendos secundum dei iudiciariam uoluntatem terra peperit, recte uituperentur r habent enim et tales herbae modum et speciem et ordinem suum, quae quisquis sobrie considerauerit, laudanda reperiet; sed ei naturae ista mala sunt, quam peccati merito sic coherceri oportebat. non est ergo. ut dixi, peccatum malae naturae adpetitio, sed melioris desertio et ideo factum ipsum malum est, non illa natura. qua male utitur peccans. malum est enim male uti bono. unde apostolus damnatos quosdam diuino iudicio reprehendit, qui coluerunt et seruierunt creaturae potius quam creatori. neque enim creaturam reprehendit — quod qui
Abbreviated transcription (Latin):
nimoꝵ: cũ om̃is caro inbonis t̾rȩnis. Ac ꝑhoc minimis de¬
putetur. Itẽ q cuiq culpȩ qualis & quanta pęna debeatur
diuin iudicuest ñ humani. sic scriptũ est. Oaltitudo diui¬
tiarũ sapientiȩ & scientiȩ dĩ:. quã inscrutabilia st̃ uditia
eiꝰ. & in uestigabiles uiȩ eiꝰ. Itẽ qr bonitate dĩ donantur
peccata c̃ uersis. hoc ipsũ qͦd xp̃s missus est satis ostendit.
qͥ ñ in sua natura qua ds̃ ÷. sed innr̃a quã de femina assũp-¬
sit: ꝓ nob̾ mortuus ẽ Quã dĩ bonitatẽ circanos & dilectionẽ
sic p̃dicat apł̃s. Cõm̃dat inqͥt suã caritatẽ ds̃ in nobis.

Expanded text:
nimorum, cum omnis caro in bonis terrenis ac per hoc minimis denimorum, cum omnis caro in bonis terrenis ac per hoc minimis deputetur. Item quia cuique culpae qualis et quanta poena de-. beatur. diuini iudicii est, non humani, sic scriptum est: o altitudo diuitiarum sapientiae et scientae dei! quam inscrutabilia sunt iudicia eius et inuestigabiles uipeccata conversis, hoc ipsum quod Christus missus est, satis ostendit; qui non in sua natura qua Deus est, sed in nostra quam de femina assumpsit, pro nobis mortuus est: quam Dei bonitatem circa nos et dilectionem sic praedicat Apostolus: Commendat, in
Abbreviated transcription (Latin):
thesaurizas tibi irã indie irȩ . & reuelationis iusti iudici dei.
qͥ redd& unicuiq scdm oꝑa sua. Nec tam̃ cũ indõ sint uniuersa
quȩ condidit: inqͥnant eũ qͥ peccant. Decuiꝰ sapientia dicit᷑.
Attingit aut̃ om̃a ꝓpt̾ suã munditiã: & nihil inquinatũ in
eã incurrit. O port& enĩ ut sic̃ dm̃ incorruptibilẽ & in cõ¬
mutabilẽ: ita consequent̃ &iã incoinqͥ nabilẽ credamꝰ. Quia¬
uͦ & minima bona hoc est terrena. atq mortalia ipse fec̃:
illo apłi loco sine dubitatione in telligitur. ubi loquens
de menbris carnis nr̃ȩ quia siglorificat᷑ unũ m̃brũ c̃gauden
om̃a m̃bra & si patitur unũ m̃brũ cõpaciunt᷑ om̃a m̃bra.
&iã hoc ibiait. Ds̃ posuit m̃bra. singulũ qͦdq
incorpore. sed idem ipsũ: ut ꝓ inuicẽ sollicitasint m̃bra: hoc
aut̃ qͦd sic inmͦ & specie. & ordine. m̃broꝵ carnis laudat
apłs: in om̃iũ animaliũ carne inuenis. & maximoꝵ. & mi¬

Expanded text:
thesaurizas tibi iram in diem irae et reuelationis iusti iudicii dei, qui reddet unicuique secundum opera sua. Nec tamen, cum in deo sint uniuersa, quae condidit, inquinant eum, qui peccant, de cuius sapientia dicitur: adtingit autem omnia propter suam munditiam, et nihil inquinatum in eam incurrit. oportet enim, ut sicut deum incorruptibilem et incommutabilem, ita consequent minima bona, hoc est, terrena atque mortalia ipse fecit, illo Apostoli loco sine dubitatione intelligitur, ubi loquens de membris carnis nostrae, Quia si glorificatur unum membrum, congaudent omnia membra; et si patitur unum membrum, conpatiuntur omnia membra" tiam hoc ibi ait: deus posuit membra, singulum quodqut scissurae in corpore, sed idem ipsum ut pro inuicem sollicita sint membra. hoc autem, quod sic in modo et specie et ordine membrorum carnis laudat apostolus, in omnium animalium carne inuenis, et maximorum et mi
Abbreviated transcription (Latin):
bono qͦd ds̃ est. Cõmemoremꝰ gͦ bona quanta potuerimꝰ: quȩ
dignũ est ut dõ auctori tribuam. Et his sublatis: uideamꝰ utrũ
aliqua natura remanebit. Om̃is uita & magna & parua. om̃is
potentia & magna & parua. om̃is salus & magna & parua. om̃is¬

Expanded text:
bono, quod deus est. Commemoremus ergo bona quanta potuerimus. quae bono, quod deus est. Commemoremus ergo bona quanta potuerimus. quae dignum est ut deo auctori tribuamus. et his sublatis uideamus, utrum aliqua natura remanebit. omnis uita et magna et parua, omnis potentia et magna et parua, omnis salus et magna et parua
Abbreviated transcription (Latin):
nihil & ds̃ siquale est illud qͦd de dõ natum est. tale uelimus
eeᷤᷤ illud qͦd abeo de nihilo factũ est. Qua ꝓpt̃ nec naturȩ dĩ
noceri om̃ino potest: nec alicui nature sub dõ. noceri iniustȩ potest
Quia & cũ peccando iniustȩ aliqͥ nocent. uoluntas iniusta eis in¬
putatur: Potestas aut̃ qua nocere ꝑmittunt᷑ ñ est nisi adeo
Qui & ipsis nescientibꝰ nouit. qͥd illi patidebeant. qͥbꝰ eos nocere
ꝑmittit. Hȩc om̃a tã ꝑspicua tam certa siuellent aduertere
qui aliam naturã inducunt quã ñfec̃ ds̃. ñ tantis blasphemiis
implerentur: ut & insummo malo tanta bona ponerent. & indeo
tanta mala. Sufficit enim ut supͣ dixi adȩoꝵ correctionẽ siue.¬
lint attendere: quod eos &iam inuitos cogit ueritas confiteri:. om̃a
prorsus bona ñ eẽ nisi adõ. Non gͦ abalio sunt magna bona &
ab alio parua bona: sed & magna & parua bona. ñ nͥ asumio

Expanded text:
nihil et deus, si quale est illud, quod de deo natum est, tale uelimus nihil et deus, si quale est illud, quod de deo natum est, tale uelimus esse illud, quod ab eo de nihilo factum est. Quapropter nec naturae dei omnino noceri potest nec alicui naturae sub deo noceri iniuste potest, quia et cum peccando iniuste aliqui nocent, uoluntas iniusta eis inputatur; potestas autem, qua nocere permittuntur. non est nisi a deo, qui et ipsis nescientibus nouit, quid illi pati debeant. quibus eos nocere permittit. Haec omnia tam perspicua, tam certa si uelint aduertere, qui aliam naturam inducunt, quam non fecit deus, non tantis blasphemiis implerentur, ut et in summo malo tanta bona ponerent et in deo tanta mala. sufficit enim, ut supra dixi, ad eorum correctionem, si uelint adtendere, quod eos etiam inuitos cogit ueritas confiteri omnia prorsus bona non esse nisi a deo. non ergo ab alio sunt magna bona et ab alio parua bona, sed et magna et parua bona nonnisi a summo
Abbreviated transcription (Latin):
Qualis aut̃ & quanta pena cuiq culpe debeat᷑: diuini iudicui ẽ
non humani. Quȩ utiq & cũ conuersis remittitur. magna est
bonitas apud dm̃: & cũ debita redditur. nulla est iniquitas
apud đm. Quia melius ordinatur natura ut iustȩ doleat in
supplitio: quã ut impune gaudeat inpeccato. Quȩ tam̃ & iam
sic habens ñnullũ modũ & speciẽ & ordinẽ inquacũq extremi¬
tate: adhuc aliqͦd bonũ est. Quȩ si om̃ino de trahantur & poͤnit᷑
consumantur: idõ nullũ bonũ erit quia nat᷑ura remanebit
Om̃s gͥ naturȩ corruptibiles. nec om̃ino naturȩ eent nisi adi
eent: nec corruptibiles ee̾nt side illo eent: quia hoc qͦd ipse est
eent. Idõ gͦ quocũq mͦ quacũq speciȩ. quocũq ordine sunt.
quia d s a qͦ facte sunt. Idõ aut̃ incõmutabiles ñsunt: qr nihil
est unde factȩ sunt. Sacrilega enim audatia coequantur

Expanded text:
Qualis autem et quanta poena cuique culpae debeatur, diuini iudicii est, Qualis autem et quanta poena cuique culpae debeatur, diuini iudicii est, non humani: quae utique et cum conuersis remittitur, magna est bonitas apud deum. et cum debita redditur, nulla est iniquitas apud deum, quia melius ordinatur natura, ut iuste doleat in supplicio quam ut inpune gaudeat in peccato. quae tamen etiam sic habens nonnullum modum et speciem et ordinem in quacumque extremitate adhuc aliquod bonum est: quae si omnino detrahantur et penitus consumantur, ideo nullum bonum erit, quia nulla natura remanebit. Omnes igitur naturae corruptibiles nec omnino naturae essent, nisi a deo essent, nec corruptibiles essent, si de illo essent, quia hoc, quod ipse est, essent. ideo ergo quocumque modo, quacumque specie. quocumque ordine sunt. quia deus est, a quo factae sunt; ideo autem non incommutabiles sunt, . quia nihil est, unde factae sunt. sacrilega enim audacia coaequantur
Abbreviated transcription (Latin):
ideo pena est. Sed quia culpe cõpetit: idõ iustitia est. Cȩtera
uͦ quę sunt facta de nihilo. quȩ utiq inferiora sunt quã sp̃s
rationalis: nec beata possunt e̾e nec misera. Sed quia ꝓmodo
& speciȩ sua &iam ipsabona sunt. nec ẽẽ quãuis minora & mini¬
ma hona nisi asũmo bono dõ potuerunt᷑. sic ordinata sunt.
ut cedant infirmiora firmioribꝰ. & in ualdiora fortioribꝰ. &
impotentiora potentioribꝰ: Atq ita celestibꝰ terrena concor¬
dent. tanquã p̃cellentibꝰ subdita. fit aut̃ de cedentibꝰ & suc¬
cedentibꝰ rebꝰ. tẽporalis quȩdã insuo genere pulchritudo: ut nec
ipsa quȩ moriuntur uel qͦd erant e̾ẽ desinunt. turpent aut
turbent modũ & speciem. & ordinẽ uniuersȩ crẽturȩ: Sicut
sermo bene cõpositus. utiq pulcher est: quãuis ineo sillabae
atq om̃s soni tanqu̾a nascendo & moriendo transcurrant.

Expanded text:
ideo poena est; sed quia culpae competit, ideo iustitia est. Cetera ideo poena est; sed quia culpae competit, ideo iustitia est. Cetera uero, quae sunt facta de nihilo, quae utique inferiora sunt quam spiritus rationalis, nec beata possunt esse nec misera. sed quia pro modo et specie sua etiam ipsa bona sunt nec esse quamuis minora et minima bona nisi a summo bono deo potuerunt, sic ordinata sunt, ut cedant infirmiora firmioribus et inualidiora fortioribus et inpotentiora potentioribus, atque ita caelestibus terrena concordent tamquam praecellentibus subdita. fit autem decedentibus et succedentibus rebus temporalis quaedam in suo genere pulchritudo. ut nec ipsa, quae moriuntur uel quod erant esse desinunt, turpent ac turbent modum et speciem et ordinem uniuersae creaturae: sicut sermo bene compositus utique pulcher est, quamuis in eo syllabae atque omnes soni tamquam nascendo et moriendo transcurrant.
Abbreviated transcription (Latin):
modum. omnẽ speciem. om̃em ordinẽ rebꝰ corruptibilibꝰ auferat.
nulla natura remanebit. Ac ꝑhoc om̃is natura quȩ corrũpi
ñ potest. sũmũ bonum est. sicut ds̃ est. Om̃is aut̃ natura quȩ
corrũpi potest: &iam ipsa aliqͦd bonũ est. Non enĩ poss& ei no¬
cere corruptio: nisi ad im̃do & minuendo quod bonum est.
ds̃. ut si nolint corrũpi non possint Idest si obȩdientiã conser¬
uauerint sub dño dõ suo. acsic incorruptibili pulchritudinẽ
eiꝰ ad heserint: Siaut̃ obȩdientiã conseruare noluerint. qm̃
uolentes corrũpunt᷑ inpeccatis: nolentes corrũpantur inpęniᷤᷤ
Tale quippe bonumest ds̃: ut nemini eum deserenti bene sit.
Et in rebus adõ factistã magnũ bonũ est natura rationalis:
ut nullũ sit bonũ quo beata sit . nisi ds̃. Peccantes gͥ insupli s¬
cus ordinantur. Quȩ ordinatio quia eorũ naturae ñ cõpetit

Expanded text:
modum, omnem speciem omnem ordinem rebus corruptibilibus auferat, modum, omnem speciem omnem ordinem rebus corruptibilibus auferat, nulla natura remanebit. ac per hoc omnis natura, quae corrumpi non potest, summum bonum est, sicut deus est. omnis autem natura, quae corrumpi potest, etiam ipsa aliquod bonum est: non enim posset ei nocere corruptio nisi adimendo et minuendo quod bonum est. c praestitit deus, ut si nolint, corrumpi non possint, id est, si oboedientiam conseruauerint sub domino deo suo ac sic incorruptibili pulchritudini eius adhaeserint; si autem oboedientiam conseruare noluerint. quoniam uolentes corrumpuntur in peccatis, nolentes corrumpantur in poenis. tale quippe bonum est deus, ut nemini eum deserenti bene sit; et in rebus a deo factis tam magnum bonum est natura rationalis, ut nullum sit bonum, quo beata sit, nisi deus. peccantes igitur in suppliciis ordinantur: quae ordinatio quia eorum naturae non competit.
Abbreviated transcription (Latin):
Fieri aut̃ potest. ut quȩdã natura quȩ mͦ & specie naturali
rexcellentius ordinata est. &iam corrupta melior sit adhuc
quã est in corrupta altera. quȩ minore mͦ. & specie natural
inferius ordinata est: sicut in hominũ estimatione scd̃m
qualitatẽ quȩ aspectib ad iac&. melius est utiq &iam corruptũ
aurũ quã iucorruptũ argentũ: & melius est &iam corruptum
atq sp̃ualibꝰ. melior est &iam corruptuᷤ ꝑ malã uoluntatem
sp̃s rationalis: quã irrationalis incorruptus. Et melior est
quilib& sp̃s eiam corruptꝰ: quã corpꝰ qđ lib& in corruptum.
Melior est enĩ natura quȩ cũ presto est corpori p̾b& ei uitã:
qũa la illa cui uita p̃betur. Quantũ lib& aut̃ corruptus sit sp̃s
uitȩ qui factus est: uitã p̃bere corpori potest. Ac ꝑhoc melior
illo est: quã uis incorrupto corruptus. Corruptio aut̃. siomnẽ

Expanded text:
Fieri autem potest, ut quaedam natura, quae modo et specie naturali Fieri autem potest, ut quaedam natura, quae modo et specie naturali excellentius ordinata est, etiam corrupta melior sit adhuc quam est incorrupta altera. quae minore modo et specie naturali inferius ordinata est . sicut in hominum aestimatione secundum qualitatem, quae aspectibus adiacet, melius est utique etiam corruptum aurum quam incorruptum argentum et melius est etiam corruptum atque spiritalibus melior est etiam corruptus per malam uoluntatem spiritus rationalis quam inrationalis incorruptus; et melior est quilibet spiritus etiam corruptus quam corpus quodlibet incorruptum melior est enim natura, quae cum praesto est corpori, praebet ei uitam, quam illa, cui uita praebetur. quantumlibet autem corruptus sit spiritus uitae, qui factus est, uitam praebere corpori potest; ac per hoc melior illo est quamuis incorrupto corruptus. Corruptio autem si omnem
Abbreviated transcription (Latin):
generalia bona st̃ in rebꝰ adõ factis. siue in spũ siue incorpore.
Ds itaq sup̃ omnẽ creaturȩ modũ est : supͣ omnẽ or̃dinẽ. supra
omnẽ speciẽ. Nec spaciis locorũ supͣ est. sed in effabili. & singu¬
lari potentia: Aquo om̃is mod̃ om̃is species. om̃is ordo. Hec
tria ubi magna sunt magna bona sunt: Ubi parua sunt
parua bona sunt. Ubi nulla sunt. nullũ bonũ est. Et rursus
hȩc tria ubi magna sunt. magnȩ naturȩ sunt: ubi parua sunt.
paruȩ naturȩ sunt: ubi nulla st̃ nulla natura est. Om̃is ergo
natura bona est. Prunde cũquerit᷑ unde sit malũ: prius
querendũ est qͥd sit malũ: qͦd nuhil aliud est quã corruptio
uel modi. uł speciei. uł ordinis Mala itaq natura dr̃. quȩ cor¬
rupta est: Nam incorrupta utiq bona est. Sed & iam corrupta
in quantũ natura est. bona est: In quantũ corruptaẽ. mala ẽ:

Expanded text:
generalia bona sunt in rebus a deo factis siue in spiritu siue in corpore. generalia bona sunt in rebus a deo factis siue in spiritu siue in corpore. deus itaque supra omnem creaturae modum est, supra omnem speciem, supra omnem ordinem: nec spatiis locorum supra est, sed ineffabili et singulari potentia; a quo omnis modus, omnis species, omnis ordo. haec tria ubi magna sunt, magna bona sunt; ubi parua sunt, parua bona sunt; ubi nulla sunt. nullum bonum est. et rursus haec tria ubi magna sunt, magnae naturae sunt; ubi parua sunt, paruae naturae sunt; ubi nulla sunt, nulla natura est. omnis ergo natura bona est. Proinde cum quaeritur, unde sit malum, prius quaerendum est, quid sit malum . quod nihil aliud est quam corruptio uel modi uel speciei uel ordinis naturalis. mala, itaque natura dicitur, quae corrupta est; nam incorrupta utique bona est. sed etiam ipsa corrupta, in quantum natura est, bona est; in quantum corrupta est, mala est.
Abbreviated transcription (Latin):
spm̃. & om̃e corpꝰ. natura bonũ esse. mouentur sp̃s iniqͥtate
& corporis mortalitate: & obhoc aliã naturã maligni sp̃s
& mortalis corporis quã ds̃ ñ fecerit conantur inducere.
Sic arbitram᷑ adeorũ intellectũ qͦd dicimꝰ posse ꝑduci
fatent᷑ enĩ omne bonũ ñesse posse: nisi asũmo & uero deo.
Quod & uerũ est. & ad eos corrigendos siuelint aduertere
sufficit. Nos enĩ catholici xp̃iani dm̃ colimꝰ. aqͦ omnã
bona sunt. seu magna seu parua: aqͦ est om̃is modus siue
magnꝰ siue paruus: aqͦ om̃is species. siue magna siue parua.
aqͦ om̃is ordo siue magnꝰ siue paruus. QOm̃a enĩ quan¬
tomagis moderata speciosa. ordinata. sunt: tantõ magi
utiq bona sunt. Quanto aut̃ munꝰ moderata mi nus
speciosa. minꝰ ordinata st̃: mi nꝰ bona sunt. Hȩc itaq tria mod̾.
species & ordo. ut de innumerabilib taceã quȩ ad ista ꝯtria
ꝑtinere monstrantur: Hȩc gͦ tria. modus. species ordo. tanquã

Expanded text:
itate et corporis mortalitate et ob hoc aliam naturam maligni spiritus et mortalis corporis, quam deus non fecerit, conantur inducere: sic arbitramur ad eorum intellectum, quod dicimus, posse perduci. fatentur enim omne bonum non esse posse nisi a summo et uero deo, quod et uerum est et ad eos corrigendos, si uelint aduertere, sufficit. Nos enim catholici christiani deum colimus, a quo omnia bona sunt seu magna seu parua; a quo est omnis -modus, siue magnus siue paruus; a quo omnis species, siue magna siue parua; a quo omnis ordo, siue magnus siue paruus. omnia enim quanto magis moderata, speciosa, ordinata sunt, tanto magis utique bona sunt; quanto autem minus moderata, minus speciosa, minus ordinata sunt, minus bona sunt. haec itaque tria: modus, species et ordo, ut de innumerabilibus taceam, quae ad ista tria pertinere monstrantur, haec ergo tria : modus, species, ordo, tamquam
Abbreviated transcription (Latin):
& quȩ de nihil fec̃ ñ equauit. Quia gͦ bona om̃ia siue magna
siue parua. ꝑquos lib& rerũ gradꝰ nonpossunt esse nisi adeo:
asũmo & uͦ dõ. Quia omĩa &iam ñ sũma bona. sed ꝓpinqua
summobono. Et rurs om̃a &iã nouissima bona quȩ longe
sunt asũmo bono: ñ posst̃ esse nisi abipso sũmo bono. Om̃is
gͦ sp̃s &iam mutabilis: & om̃e corpꝰ adõ. Et hȩc est om̃is facta
natura. Om̃is quippe natura: aut sp̃s. aut corpꝰ est. Sp̃s in cõ¬
mutabilis dĩ est: sp̃s mutabilis. facta natura est: sed corpore
melior. Corpꝰ aut̃. sp̃s ñest. nisi cũ uentꝰ qͥ nobis inuisibi¬
lis est. & tam̃ ius eiꝰ ñ parua sentitur. alio qͦdãmͦ sp̃s dr̃ Propt̃¬

Expanded text:
ea, quae de nihilo fecit, non aequauit. quia ergo bona omnia, siue magna ea, quae de nihilo fecit, non aequauit. quia ergo bona omnia, siue magna siue parua, per quoslibet rerum gradus non possunt esse nisi a deo;a summo et uero deo, quia omnia etiam non summa bona, sed propinqua summo bono et rursus omnia etiam nouissima bona, quae longe sunt a summo bono, non possunt esse nisi ab ipso summo bono. omnis ergo spiritus, etiam mutabilis, et omne corpus a deo: haec est omnis facta natura. omnis quippe natura aut spiritus aut corpus est. spiritus incommutabilis deus est, spiritus mutabilis facta natura est, sed corpore melior; corpus autem spiritus non est, nisi cum uentus, quia nobis inuisibilis est, et tamen uis eius non parua sentitur, alio quodam modo sp