comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
derelinquit ds. Flagellat omnẽ filiũ quẽ recipit.
Contẽpnis illũ quando flagellat᷑: & parcis qͣndo
ditat᷑. Unde enĩ flagellat᷑: Pressuris tẽporalibꝰ.
Quando ditabit᷑: quando audiet. Uenite bene¬
dicti patris mei ꝑcipite regnũ qđ uobis paratũ
est ab initio mundi. Noli gͦ piger esse flagella¬
ri: ut sis int̾ eos qui merent᷑ recipi. Usq adeo
ille amat iudiciũ. & ñ derelinquet sc̃os suos:
quos flagellat ad tempus. Et qm̃ flagellat om¬
nẽ filiũ quẽ recipit: nec unico peꝑcit in quo
delictũ ñ inuenit. Qm̃ dñs amat iudicium
& ñ derelinquet scõs suos. Quia gͦ ñ de relinqͣt¬
eos. forte hoc eis dabit quod hic amas. multos
annos. uiuere. senescere : Non attendis quia si
senectutẽ optas. uenire hanc optas. de qua cũ
uenerit conquereris. Non tͥ gͦ dicat anima
quomͦ uerũ ẽ. dñs anat iudiciũ & ñ derelin¬
quet scõs suos. Re uera ñ dereliquit tres pue¬

Expanded text:
derelinquet Deus: flagellat omnem filium, quem recipit . derelinquet Deus: flagellat omnem filium, quem recipit . Contemnis illum quando flagellatur, expavescis quando ditatur. Unde enim flagellatur? Pressuris temporalibus. Quando ditabitur? Quando audiet, Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum, quod vobis paratum est ab initio mundi. Noli ergo piger esse flagellari, ut sis inter eos qui merentur recipi. Usque adeo ille amat judicium, ut non derelinquat sanctos, quos flagellat ad tempus. Et quoniam flagellat omnem filium, quem recipit, nec Unico pepercit, in quo delictum non invenit. Quoniam Dominus amat judicium, et non derelinquet sanctos suos. Quia ergo non eos derelinquet, forte hoc eis dabit quod hic amas, multos annos vivere, senescere? Non attendis quia si senectutem optas venire, hanc optas de qua cum venerit conqueraris. Non tibi ergo dicat anima, Quomodo verum est, Dominus amat judicium, et non derelinquent sanctos suos? Revera non dereliquit tres pue
Abbreviated transcription (Latin):
tes: thesaurũ ñ deficientẽ in cęlis: quo fur
ñ accedit. Hoc gͦ cõmemora quando plangis in
đano. Quid ploras stulte parui cordis. aut ñ
sani cordis: Quare ꝑdidisti. nisi qr mͥ non
cõmodasti: Quare ꝑdidisti: Quis tibi abstulit:
Respondebis : fur. Nonne hoc te p̃monuerã.
ne ibi poneres quo fur poss& accedere : Si gͦ
dolet qui ꝑdidit: hoc doleat. quia ñ ibi po¬
patiunt᷑ labores scĩ. nolite putare qͥa ñ iudi¬
cet ds̃. aut ꝑuersȩ iudic&. Qui te monet ut
iuste iudices. ipse ꝑuerse iudicaturus est:
Amat ille iudiciũ. & ñ derelinquet scõs suos.
S quomͦ sit abscondita apud illũ uita sc̃oꝵ.
Ut qui modo laborant in t̾ra quasi tempore
hiemus arbores ñ habentes fructũ & folia:
illo apparente tamquã nouo sole exorto.
illud quod in radice uiuebat. in fructibus
appareat.: Amat g ille iudiciũ a ñ dere¬
linquet scõs suos. S laborat sc̃s in fame: non illũ

Expanded text:
tes, thesaurum non deficientem in coelis, quo fur tes, thesaurum non deficientem in coelis, quo fur non accedit . Hoc ergo commemora, quando plangis in damno. Quid ploras stulte parvi cordis, aut non sani cordis? Quare perdidisti, nisi quia mihi non commodasti? Quare perdidisti? Quis tibi abstulit? Respondebis: Fur. Nonne hoc te praemonueram, ne ibi poneres quo fur posset accedere? Si ergo dolet qui perdidit, hoc doleat, quia non ibi popatiuntur labores sancti, nolite putare quia non judicat Deus, aut perverse judicat. Qui te monet ut juste judices, ipse perverse judicaturus est? Amat ille judicium, et non derelinquet sanctos suos. Sed quo modo sit abscondita apud illum vita sanctorum, ut qui modo laborant in terra, quasi tempore hiemis arbores non habentes fructum et folia, illo apparente tanquam novo sole exorto, illud quod in radice vivebat, in fructibus appareat. Amat ergo ille judicium, et non derelinquet sanctos suos. Sed laborat sanctus in fame? Non illum
Abbreviated transcription (Latin):
bita in scła scloꝵ. Et noli putare cũ das: quod
nemo te uideatꝰ. aut quia deserit te ds quando
forte dederis pauꝑi. & consecutũ fuerit aliqđ
damnũ. aut aliqua tristitia rei amisse: & dicas
tibi. Qͥd ꝓfuit bona me fecisse oꝑa: puto non
amat ds homines qui bene faciunt. Unde ista
ur̃a fit murmuratio : unde iste strepitꝰ. nisi qͥa
abundant iste uoces: Unꝰqͥsq mͦ cognoscit has
uocesraut inore suo. aut more uicini sui: aut
in ore amici sui. deleat illas ds & exstirpet spinas
de agro suo: plantet frugem bonã & arborem
fructiferã Qd eñi contristatꝰ es ohomo qͥa dedi¬
sti pauꝑi. & talia ꝑdidisti: Nonne uides quia
ꝑdidisti qł ñ dedisti: Quare ñ respicis ad dm̃
tuũ: Ubi ẽ fides: Quare sic dormit : Excita
illam in corde tuo. Attende qͥd tibi dixerit
ipse dñs. quando te ad huiusmodi bona oꝑa
exortabat᷑. fãcite uobis sacculos ñ ueterescen¬

Expanded text:
bita in saecula saeculorum. Et noli putare cum das, quod bita in saecula saeculorum. Et noli putare cum das, quod nemo te videat; aut quia deserit te Deus, quando forte dederis pauperi, et consecutum fuerit aliquod damnum, aut aliqua tristitia rei amissae, et dicas tibi: Quid profuit bona me fecisse opera? Puto non amat Deus homines qui benefaciunt. Unde ista vestra submurmuratio, unde iste strepitus, nisi quia abundant istae voces? Unusquisque modo cognoscit has voces, aut in ore suo, aut in ore vicini sui, aut in ore amici sui. Deleat illas Deus, et exstirpet spinas de agro suo: plantet frugem bonam, et arborem fructiferam. Quid enim contristatus es, o homo, quia dedisti pauperi, et alia perdidisti? Nonne vides quia perdidisti quod non dedisti? Quare non respicis ad Deum tuum? Ubi est fides? quare sic dormit? Excita illam in corde tuo. Attende quid tibi dixerit ipse Dominus, quando te ad hujusmodi opera bona exhortabatur: Facite vobis sacculos non veterascen
Abbreviated transcription (Latin):
cui porrigas panẽꝰ. nullus sitiet cuides po¬
tum. nullus nudus erit quẽ uestias: nullus
ꝑegrinus quẽ suscipias. Hic aut̃ int̾ erũnas.
tẽptationes. dolores. gemitꝰ. mittimus sem̃
S respice ad psalmũ aliũ. Cuntes ibant &
flebant. mittentes semina sua. Attende
quia sem̃ eiꝰ in benedictione erit. uenien¬
tes eñi uenient cũ excultatione portantes ma¬
nipulos suos. Uide gͦ qͥd sequit᷑. et noli esse
piger. Declina a malo & fac bonũ. Noli tͥ pu¬
tare sufficere. si ñ spolias uestitũ. Ñ expolian¬
do enĩ uestitũ. declinasti a malo. S noli ares¬
cere & sterilis ẽẽ. Sic noli spoliare uestitũ: ut
uestias nuđu. Hoc ẽ enĩ declinare a malo. & fa¬
cere bonũ Et qͥd inde habebo dicturus es:
lã cõm̃dauit ille quẽ feneras. Qͥa tͥ dabit
Uitã ȩternã dabit tͥ. Da illi securus. Audi & id
qđ sequit᷑. declina a malo. & fac bonũ: & in ha¬

Expanded text:
cui porrigas panem, nullus sitiet cui des pocui porrigas panem, nullus sitiet cui des potum, nullus nudus erit quem vestias, nullus peregrinus quem suscipias: hic autem inter aerumnas, tentationes, dolores, gemitus, mittimus semen. Sed respice ad psalmum alium: Euntes ibant, et flebant, mittentes semina sua. Attende, quia semen ejus in benedictione erit: Venientes autem venient cum exsultatione, portantes manipulos piger: Declina a malo, et fac bonum. Noli tibi putare sufficere, si non exspolias vestitum. Non exspoliando enim vestitum, declinasti a malo: sed noli arescere, et sterilis esse. Sic noli exspoliare vestitum, ut vestias nudum: hoc est enim declinare a malo, et facere bonum. Et quid inde habebo, dicturus es? Jam tibi commendavit ille quem feneras, quid tibi dabit: vitam aeternam dabit tibi; da illi securus. Audi et id quod sequitur: Declina a malo, et fac bonum; et inha
Abbreviated transcription (Latin):
retur & fenerat. Et sem̃ eiꝰ in benedictione erit
Et hic ñ occurrat carnalis cogitatio. Uidemꝰ
multos filios iustoꝵ. fame morientes. Quomͦ
gͦ sem̃ eiꝰ in benedictione erit : Sem̃ eiꝰ reliqͥe
eius. Unde hic seminat: & postea metet Nãq
apłs dicit. Bonũ aut̃ facientes ñ deficiamus:
tẽpore enĩ suo metemꝰ Infatigabiles itaq dũ
tempꝰ habemꝰ ait: oꝑem᷑ bonũ ad om̃s. Hoc ẽ
sem̃ tuũ qđ erit in benedictione. Terrȩ com¬
mittis. & tanto ampliꝰ colligis:. Xp̃o cõmittis.
& ꝑdis: Uide ipsum sem̃ expressius nominatũ
ab apłoͥ cũ de elemosinis diceret. hoc aut̃ ait¬
dico. qui parce seminat. parce & metet. & qͥ
seminat in benedictione in benedictione &
metet.S laboras forte cũ seminas: & dolescũ
misereris qr miseros uides. Melius enĩ aliqͣn¬
do non habebimꝰ qͥb ista demꝰ: cũ om̃s in in¬
corruptione cõmutabunt᷑. Nullus esuriet

Expanded text:
retur, et fenerat. 7. Et semen ejus in benedictione erit. retur, et fenerat. 7. Et semen ejus in benedictione erit. Et hic non occurrat carnalis cogitatio. Videmus multos filios justorum fame morientes: quomodo ergo semen ejus in benedictione erit? Semen ejus reliquiae ejus, unde hic seminat, et postea metet. Namque Apostolus dicit: Bonum autem facientes non deficiamus: tempore enim suo metemus infatigabiles. Itaque dum tempus habemus, ait, operemur bonum ad omnes . Hoc est semen tuum, quod erit in benedictione. Terrae committis, et tanto amplius colligis: Christo committis, et perdis? Vide ipsum semen expressius nominatum ab Apostolo, cum de eleemosynis diceret. Hoc enim ait: Qui parce seminat, parce et metet; et qui seminat in benedictionibus, de benedictionibus et metet . Sed laboras forte cum seminas, et doles cum misereris, quia miseros vides. Melius enim aliquando non habebimus quibus ista demus. Cum omnes in incorruptionem commutabuntur, nullus esuriet
Abbreviated transcription (Latin):
ta lȩtitia tollereris: Audi quã possessionẽ det
quã fenerasti. Uenite benedicti patris mei ꝑci¬
pite. Quid: Quod dedistis. Absit. Terrena de¬
distis. Quȩ si non dedissetis. in t̃ra putresce¬
rent. Quid eñĩ inde facturus esses. si ñ dedis¬
ses: Quod periturũ erat in t̃ra:. seruatũ est
in cȩlo. Ergo quod seruatũ est. hoc accepturi
sumus. Seruatũ est meritũ. factus ẽ thesau¬
rus tuus meritũ tuũ. Nam uide qͥd sis ac-¬
cepturus. ꝑcipite regnũ. quod uobis paratũ
est ab initio mundi. Contra illi qͥ fenerare
noluert̃ qͥd audiunt : Ite in ignẽ eternũ
qui paratus ẽ diabolo & angelis eiꝰ & qͥd uoca¬
tur regnũ qđ accipimꝰ : Attende sequentia
lsti ibunt in cõbustionẽ ęt̾nã: iusti aut̃ in ui¬
tã et̃nã. Ad hoc abite. hoc emite᷑ ad hoc fenera¬
te. Hebetis xp̃m in cęlo sedentẽ: in t̃ra petentẽ
Inuenit quomͦ feneret iustus. tota die mise¬

Expanded text:
ta laetitia tollereris! Audi quam possessionem det ta laetitia tollereris! Audi quam possessionem det quem fenerasti: Venite, benedicti Patris mei, percipite. Quid? quod dedistis? Absit. Terrena dedistis, quae si non dedissetis, in terra putrescerent. Quid enim inde facturus esses, si non dedisses? Quod periturum erat in terra, servatum est in coelo. Ergo quod servatum est, hoc accepturi sumus. Servatum est meritum: factus est thesaurus tuus meritum tuum. Nam vide quid sis accepturus: Percipite regnum, quod vobis paratum est ab initio mundi. Contra, illi qui fenerare noluerunt, quid audient? Ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus. Et quid vocatur regnum quod accipimus? Attendite sequentia: Isti ibunt in combustionem aeternam, justi autem in vitam aeternam . Ad hoc ambite, hoc emite, ad hoc fenerate. Habetis Christum in coelo sedentem, in terra petentem. Invenimus quomodo feneret justus. Tota die mise
Abbreviated transcription (Latin):
in illo remanet beniuolentia orandi prote.
Cũ aut̃ pauꝑ orat ꝓte. tãquã do dicit᷑ꝰ. Dñe
mutuũ accepi. fide mea. Pinde & si non tenes
pauꝑem redditorẽ: sed idoneũ teneto fideuis¬
sorem. Ecce ds tibi de scriptura sua dicit. da
securus. ego reddam. Quomͦ solent dicere fide.¬
iussores. quid dicã: ego reddo. ego accipio. mͥ
das putasne & hoc dicit ds. ego accipio: mͥ dasꝰ
ui. & dedistis mͥ manducare: & cũ illi dicerent.
quando te uidimꝰ esurientẽ. ut ostenderet se
pauꝑũ fideiussorem. omniũ menbroꝵ suorum
sponsorẽ. quia ille caput illi menbra. & cum ac.¬
cipiunt menbra caput accipit: cũ uni inquit
ex his mininus meis fecistis. mͥ fecistis. Eia aua¬
re fenerator: uide qͥd dedisti. uide qͥd accep¬
turus es. Si dedisses paucã peouniã. & ille eui
dederas ꝓparua pecunia tua daret tͥ magnã
uillã incomparabilit̃ amplius ualentẽ quam

Expanded text:
in illo remanet benevolentia orandi pro te. in illo remanet benevolentia orandi pro te. Cum autem pauper orat pro te, tanquam Deo dicit: Domine, mutuum accepi, fidedic me. Proinde et si non tenes pauperem redditorem, sed idoneum tenes fidejussorem. Ecce Deus tibi de Scriptura sua dicit: Da securus, ego reddo. Quomodo solent dicere fidejussores? quid dicunt? Ego reddo, ego accipio, mihi das. Putamusne et hoc dicit Deus: Ego accipio, mihi das? vi, et dedistis mihi manducare. Et cum illi dicerent, Quando te vidimus esurientem? ut ostenderet se pauperum fidejussorem, omnium membrorum suorum sponsorem; quia ille caput, illi membra, et cum accipiunt membra, caput accipit: Cum uni, inquit, ex his minimis meis fecistis, mihi fecistis. Eia, avare fenerator, vide quid dedisti, vide quid accepturus es! Si dedisses paucam pecuniam, et ille cui dederas pro parva pecunia tua daret tibi magnam villam, incomparabiliter amplius valentem quam
Abbreviated transcription (Latin):
res nouert̃. Rursus aut̃ ego ipse. immo ds¬
non habebis. Si feneraueris hominẽ. idest
mutuã pecuniã tuã dederis. a quo aliquid
plus quã dedisti expectes acciꝑe: ñ pecuniã
solam sed aliquid plus quã dedisti. siue il¬
lud triticũ sit siue uinũ. siue oleũ. siue qđ¬
lib& aliud. si plus quã dedisti expectes acci¬
Attende quid facit fenerator. Minus uult
dare certe. & plus accipere. Hoc facit. Tu
da modica. accipe magna. Uide quam late
crescat fenus tuũ. Da temporalia. accipe
ȩterna. da terrã. accipe cęlũ. Et cui dabo forte
dicis Ipse dñs ꝓcedit quẽ feneres: qui tͥ iube¬
bat ne fenerator esses. Audi scripturã. quomͦ
feneres dñm. fenerat inqͥt dñm. qui miseret᷑
pauꝑis. Non enĩ eget a te dñs: sed habes alium
qui ate egeat. Iili porrigis. ille accipit. Non
enĩ habet pauꝑ qđ tibi retͥbuere: & tamen &¬
ipse uult retribueres& ñ inuenit qͥd. sola

Expanded text:
res noverunt. Rursus autem ego ipse, imo Dres noverunt. Rursus autem ego ipse, imo Dnon habebis? Si feneraveris homini, id est, mutuam pecuniam tuam dederis, a quo aliquid plus quam dedisti exspectes accipere: non pecuniam solam, sed aliquid plus quam dedisti, sive illud triticum sit, sive vinum, sive oleum, sive quodlibet aliud; si plus quam dedisti exspectas acciAttende quid facit fenerator. Minus vult dare certe, et plus accipere: hoc fac et tu; da modica, accipe magna. Vide quam late crescat fenus tuum. Da temporalia, accipe aeterna: da terram, accipe coelum. Et cui dabo, forte dicis? Ipse Dominus procedit quem feneres, qui tibi jubebat ne fenerares. Audi Scripturam, quomodo feneres Dominum: Fenerat, inquit, Dominum, qui miseretur pauperis . Non enim eget a te Dominus, sed habes alium qui a te egeat: illi porrigis, ille accipit. Non enim habet pauper quod tibi retribuat: et tamen ipse vult retribuere, et non invenit quid; sola
Abbreviated transcription (Latin):
tit illud. Quid enĩ gluttit : ut in nulbo appa¬
reat qđ uorauit. oblitꝰ ÷ qđ audiuit. Qui aut̃
ñ ẽ oblitus. cogitat. & cogitando ruminat᷑. ru¬
minando delectat᷑: unde dicit᷑. cogitatio sc̃a
seruabit te. Et ecce si seruat te in ruminati¬
nius hoc aut̃ dicit᷑. si dicamꝰ fenerat. Qͥd ad
nos. quid grãmatici uelint : Meluis in bar¬
barismo nr̃o uos intelligitis. quã in nr̃a di¬
sertudine uos deserti eritis. Ergo iustus iste
tota die miseret᷑ & fenerat: sed ñ gaudeant
feneratores. Inuenimꝰ enĩ quendã feneratorẽ.
sicut inuenimꝰ quenda panẽ: ut ubiq aꝑto
tecto ꝑueniamus ad xp̃m. Nolo sitis fenera¬
tores. & idõ nolo quia ds ñ uult. Nam si ego
nolo. & ds̃ uult. agite. Si aut̃ d̃s non uult.
etiã si ego uellem. malo suo ageret. qͥ ageret
Unde apparet dm̃ hoc nolle: Dictum est
alio loco. Qui pecuniã suã ñ dedit ad usu¬
ram. Et quã detestabile sit. quã odiosum.
quã execranđdu: puto quia & ipsi fenerato.¬

Expanded text:
it illum . Qui enim glutit, ut non in illo appareat quod voravit, oblitus est quod audivit. Qui autem non est oblitus, cogitat, et cogitando ruminat, ruminando delectatur. Unde dicitur: Cogitatio sancta servabit te . Et ecce si servat te in ruminatinius hoc autem dicitur, si dicamus fenerat. Quid ad nos quid grammatici velint? Melius in barbarismo nostro vos intelligitis, quam in nostra disertitudine vos deserti eritis. Ergo justus iste tota die miseretur, et fenerat. Sed non gaudeant feneratores. Invenimus enim quemdam feneratorem, sicut invenimus quemdam panem: ut ubique aperto tecto perveniamus ad Christum. Nolo sitis feneratores, et ideo nolo, quia Deus non vult. Nam si ego nolo, et Deus vult, agite: si autem Deus non vult, etiamsi ego vellem, malo suo ageret qui ageret. Unde apparet Deum hoc nolle? Dictum est alio loco: Qui pecuniam suam non dedit ad usuram . Et quam detestabile sit, quam odiosum, quam exsecrandum, puto quia et ipsi fenerato
Abbreviated transcription (Latin):
lũniosis. litigiosis. uerbosis: Qd dicat sc̃s & pi
us de religione transiliens eos. Quando ipsis
libent̃ audientib discere cupientib. uerita¬
heo uobis dicere. sed ñ potestis illa portare

Expanded text:
lumniosis, litigiosis, verbosis? Quid dicas sanctum lumniosis, litigiosis, verbosis? Quid dicas sanctum et pium, et de religione transiliens eos: quando ipsis libenter audientibus, discere cupientibus, veritabeo vobis dicere, sed non potestis illa portare
Abbreviated transcription (Latin):
meo custodiã. Quare hoc: ꝓpter pios propt̃ stu¬
diosos. ꝓpt̃ fideles & scõs : Absit. Ipsi sic audiunt:
ut qđ laudent ꝓbent. Quod aut̃ imꝓbant
int̾ multa forte quȩ laudant: ueniam dent
potius. quã calũpniã parent. Propt̃ quos ergo
uis custodire uias tuas. ut ñ delinquas in
lingua tua. & ponis ori tuo custodiam :
me. Ñ consistit ad me: sed consistit adũsus
me. Quid dicturus postremo. unde satisfa¬
ciã carnali: De spũalib loquor. foris uiden¬
ti & audienti intus surdo & cȩco. Animalis
enĩ homo. ñ ꝑcipit. quȩ sunt sp̃s dĩ. Nisi en̾i
animalis inueniret᷑. quando calũniaretur :
Beatꝰ qui narrat ũbũ auri audienti. ñ auri
peccatoris astantis adũsũ me. Tales enĩ mul.¬
ti circũstabant & circũfremebant. quando ille
uelut ouis ad immolandũ ductus ẽ: & sicut
agnꝰ coram tondente se sine uoce. sic ñ aꝑuit
os suũ. Quid eñĩ dicat turgidis: turbidis. ca¬

Expanded text:
meo custodiam. Hoc quare? Propter pios, propter stumeo custodiam. Hoc quare? Propter pios, propter studiosos, propter fideles et sanctos? Absit. Illi sic audiunt, ut quod probant laudent: quod autem improbant inter multa forte quae laudant, veniam dent potius quam calumniam parent. Propter quos ergo vis custodire vias tuas, ut non delinquas in lingua tua, et ponis ori tuo custodiam? tor. Non consistit ad me, sed consistit adversum me. Quid dicturus postremo, unde satisfaciam? Carnali de spiritualibus loquor, foris videnti et audienti, intus surdo et caeco. Animalis enim homo non percipit quae sunt Spiritus Dei . Nisi autem animalis inveniretur, quando calumniaretur? Beatus qui narrat verbum auri audienti , non auri peccatoris astantis adversum se. Tales enim multi circumstabant et circumfremebant, quando ille velut ovis ad immolandum ductus est, et sicut agnus coram tondente sine voce, sic non aperuit os suum . Quid enim dicas turgidis, turbidis, ca
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpria quadã nota peccator. Suꝑbus quisquã
& inuidus audit loquentẽ transilientẽ.: cͥaptat
uerba ꝓponit laqueos: difficile est ut non ue¬
niat aliqͥd ita dictũ. ut dici ñ debuiss&. nec
audiendo ignoscit. sed calũniatur inuiden¬
do Contra hos iste idithun transiliens eos. quof¬
silere delegerat: unde ita cantauit. Dixi cus¬
todiã uias meas. ut ñ delinquã in lingua mea
Quãdui capior acalũniosis aut captor :̃ e si
non captor: custodiã uias meas. ut ñ delin¬
quã in lingua mea: Quãuis transilierim dele¬
ctationes trenas: quãuis me non capiant tẽpora¬
liũ rerũ uolatici affectus. quãuis iam hȩc imna
despiciã. & ad meliora consurgã: in ipsis tamen
meliorib sufficit delectatio mͥ intelligentiȩ co¬
ram dõ. Quid mͥ opus est captando loqui. & dare¬
aditum calũpniantibus: Dixi gͥ custodiã uias
meas. ut ñ delinquã in lingua mea. Posui ori

Expanded text:
propria quadam nota peccator, superbus quisquam propria quadam nota peccator, superbus quisquam et invidus; audit loquentem transilientem, captat verba, proponit laqueos; difficile est ut non inveniat aliquid non ita dictum, ut dici debuisset: nec audiendo ignoscit, sed calumniatur invidendo. Contra hos iste Idithun transiliens eos silere delegerat; unde ita cantavit: Dixi, Custodiam vias meas, ut non delinquam in lingua mea. Quamdiu capior a calumniosis, aut captor, et si non capior, Custodiam vias meas, ut non delinquam in lingua mea. Quamvis transilierim delectationes terrenas, quamvis non me capiant temporalium rerum volatici affectus, quamvis jam haec ima despiciam, et ad meliora consurgam; in ipsis tamen melioribus sufficit mihi delectatio intelligentiae coram Deo: quid maditum calumniantibus? Dixi ergo, Custodiam vias meas, ut non delinquam in lingua mea. Posui ori
Abbreviated transcription (Latin):
erhis pecẽis q̃siuit euitare talia: patit᷑ hanc difficul¬
tatẽ transiliens N me iudicet qui ñ ẽ transi¬
liens. Transiliat & experiat᷑ quod loquor: t unc
enĩ erit testis. & filius ueritatis. Cũ eñĩ ei hȩc
contigissẽt. statuerat ñ loqui ne aliqͥd dice¬
ret quod locutũ esse penitẽret. Hoc indicant
prima eiꝰ ũba̾. dici custodiã uias meas. ut non
delinquã in lingua mea: Custodi gͦ uias tuas
o idithun: & noli delinquere in linguatua: Per¬
pende qđ dicturus es: ex amina: consule inte¬
riorẽ ueritatẽꝰ & sic ꝓfer ad exteriorẽ audito¬
rem. Quis ista plerũq in ꝑturbatione rerum.
in occupatione animaꝵ. dum ipsa infirmitas
animȩ quã aggrauat corpus qđ corrũpitur
& audire ult & dicere: Audire intꝰ. dicere fo¬
ris: Foris aliquando ꝑturbata studio dicendi.
deficit indigentia cognoscendi : Et in his dic̃
remediũ melius ẽ silentiũ. Stat enĩ peccator.

Expanded text:
ex his peccatis, quaesivit evitare talia. Patitur hanc difficulex his peccatis, quaesivit evitare talia. Patitur hanc difficultatem transiliens. Non me judicet, qui nondum est transiliens: transiliat, et experiatur quod loquor; tunc enim erit et testis et filius veritatis. Cum ergo haec ei contigissent, statuerat non loqui, ne aliquid diceret quod locutum se esse poeniteret. Hoc indicant prima verba ejus, Dixi, Custodiam vias meas, ut non delinquam in lingua mea. Custodi ergo vias tuas, o Idithun, et noli delinquere in lingua tua: perpende quod dicturus es, examina, consule interiorem veritatem, et sic profer ad exteriorem auditorem. Quaeris ista plerumque in perturbatione rerum, in occupatione animorum, dum ipsa infirmitas animae, quam aggravat corpus quod corrumpitur, et audire vult et dicere, audire intus, dicere foris, aliquando perturbata studio dicendi, deficit indiligentia agnoscendi: et in his dicit remedium melius est silentium. Stat enim peccator,
Abbreviated transcription (Latin):
transiliat eos qͥ delectant᷑ imis. & delectetur
in his. & gaudet in uerbo dĩ: in delectatione
legis altissimi. S qͥd dicimꝰd&e hinc transilien¬
dũ est in aliud : an huc usq hab& quo transili¬
at. qui transilire desiderat. Uoces potius eiꝰ
audiamus. lam enĩ iste transiliens. uidetur
michi qđ habitat in eloquiis dñi. & ibi dicit
meas: ut ñ delinquã in lingua mea. Credas
quod legendo. disserendo. p̃dicando. monen¬
do. obiurgando. hortando. conuersaret᷑ in
oꝑe: cũ exerceret᷑ in qͥbusda difficultatibus
transiliens eos. qui ñ delectant᷑ his: qr difficile
est ut quisq lingua non labat᷑ & non peccet᷑.
sa erant ab ore quȩ uellet reuocare. nec posset
N eñi lingua frustra in udo est: qr facile la¬
bitur Uidens gͦ quã ess& difficile. ut necessita¬
tem loquendi haberet homo. & loquendo ali¬
quid diceret qđ dixcisse nollet⁊ tedio affectus

Expanded text:
transiliat eos qui delectantur imis; et delectetur transiliat eos qui delectantur imis; et delectetur in his, et gaudeat in verbo Domini, in delectatione legis Altissimi. Sed quid dicimus? Et hinc transiliendum est in aliud? An huc usque habet quo transiliat qui transilire desiderat? Voces potius ejus audiamus. Jam enim iste transiliens videtur mihi quod habitabat in eloquiis Dei, et ibi didicit meas, ut non delinquam in lingua mea. Credas quod legendo, disserendo, praedicando, monendo, objurgando, hortando, cum versaretur in opere, cum exerceretur in difficultatibus transiliens eos qui non delectantur his quia difficile est ut quisque lingua non labatur et peccet, et sa erant ab ore quae vellet revocare, nec posset. Non enim lingua frustra in udo est, nisi quia facile labitur. Videns ergo quam esset difficile, ut necessitatem loquendi haberet homo, et in loquendo non aliquid diceret, quod se dixisse nollet; et taedio affectus
Abbreviated transcription (Latin):
dñi gratia multi agnoscunt᷑. qͥ forte iã uilem
habentes mundu. & omnia quȩ delectant᷑ in
mundo: eligunt uiuere dũ hic uiuunt. in gau¬
diis quibꝰda sp̃ualibꝰ. Et hȩc unde erunt adhuc
ambulantib suꝑ t̾rã. nisi ex diuinis eloquus. etx
uerbo di ex parabola aliqua scripturarũ scru¬
tata & inuestigata. ex dulcedine inuentionis.
quã p̃cessit labor inqͥsitionis: Sunt quȩdã de¬
litiȩ sc̃ȩ & bonȩ in libris. Neq eni sunt in auro
& argento. in epulis atq luxxuria. in uenatio¬
nibus & piscationibus. in ludo & in ioco. in thea¬
tricis nugis: in affectandis & app̃hendendis rui¬
nosis honoribus. Neq enĩ uera sunt gaudia
in his omnib. & in his libris nulla sunt : imitio
uero anima illa ima transiliens. et in his de¬
lectata dicat. quia uerũ dicit. & secura dicit
Narrauert̃ mͥ iniusti delectationes : sed non
sicut lex tua dñe. Ueniat adhuc iste idithun.

Expanded text:
Domini gratia multi se agnoscunt, qui forte jam vilem Domini gratia multi se agnoscunt, qui forte jam vilem habentes mundum, et omnia quae delectant in mundo, eligunt recte vivere, dum hic vivunt in gaudiis quibusdam spiritualibus. Et haec unde erunt adhuc ambulantibus super terram, nisi ex divinis eloquiis, ex verbo Dei, ex parabola aliqua Scripturarum scrutata et investigata, ex dulcedine inventionis, quam praecessit labor inquisitionis? Sunt quaedam deliciae sanctae et bonae in libris. Neque enim sunt in auro et argento, in epulis atque luxuria, in venatibus et piscatibus, in ludo et joco, in theatricis nugis, in affectandis et apprehendendis ruinosis honoribus; neque enim vera sunt gaudia in his omnibus, et in his libris nulla sunt: imo vero anima illa ima transiliens, et in his delectata dicat, quia verum dicit et secura dicit, Narraverunt mihi injusti delectationes, sed non sicut lex tua Domine . Veniat adhuc iste Idithun,
Abbreviated transcription (Latin):
bȩ. & uolabo & requiescã : S in rebus corpora¬
libus aliud sunt pedes: aliud scalȩ. aliud pen-¬
nȩ Intus aut̃ & pedes & scalȩ. & pennȩ. affectꝰ
sunt & bonȩ uoluntates. His ambulemꝰ. his as¬
cendamus. his uolemus. Cum gͦ audit quis
transilientẽ hunc & imitari eligit: ñ querat
leuitate corporis transilire fossas. aut aliqua
altiuscula p̃uolare saliendo: sed quod ad
corpora attinet dico. Nam fossas etiã transilit.
succensa igni & fossa ab increpatione uultꝰ tui
ꝑibunt. Quȩ sunt eñi succensa igni & effossa. quȩ
ab increpatione dñi ꝑibt̃ͣ nisi peccata succensa
igni sunt. quȩ facit male ardens cupiditas:
& effossa sunt. quȩ facit male iacens timiditas
Hinc enĩ peccata omĩa. aut cupiendo. aut trem̃¬
do Transiliat gͥ iste omĩa qͥb teneri possit in
t̃raꝰ. erigat scalas suas. exerat pennas suas. Uide¬
at utrũ quisquã agnoscat hic se. immo uͦ in

Expanded text:
bae, et volabo, et requiescam . Sed in rebus corporabae, et volabo, et requiescam . Sed in rebus corporalibus aliud sunt pedes, aliud scalae, aliud pennae. Intus autem et pedes, et scalae, et pennae affectus sunt bonae voluntatis. His ambulemus, his ascendamus, his volemus. Cum ergo audit quisque transilientem hunc, et imitari eligit, non quaerat levitate corporis transilire fossas, aut aliqua altiuscula praevolare saliendo: sed quod ad corpora attinet dico: nam fossas etiam transilit. Succensa igni et effosa, quae ab increpatione vultus tui peribunt . Quae sunt enim succensa igniab increpatione Domini peribunt, nisi peccata? Succensa igni sunt, quae facit male ardens cupiditas: et effossa sunt, quae facit male jacens timiditas. Hinc enim peccata omnia, aut cupiendo, aut timendo. Transiliat ergo iste omnia quibus teneri posset in terra: erigat scalas suas, exserat pennas suas, videat utrum quisquam agnoscat hic se: imo vero in
Abbreviated transcription (Latin):
duũ. Et ibi quidẽ in greca lingua satis eu¬
dens ẽ quid dicat añabadinon. Anababinon enĩ
gradus sunt: sed ascendentiũ. ñ descendentiũ
Latinus qr ñ potuit ꝓprie dicere: generaliter
diã. & qm gradus appellauit: ambiguũ reliqͥt
utrũ ascendentiũ essent. an descendentiũ. S
quia ñ sunt loquelȩ neq sermones quoꝵ ñ au¬
diant᷑ uoces eoꝵ. exponit sequentẽ lingua p̃ce¬
dens. & fit certum in alia. qđ ambiguum erat
in alia. Quomͦ gͦ ibi ascendens quida cantat:
sic & hic transiliens. Est aut̃ hec ascensio & ista
transiliatio: non pedibus. ñ scalis. non pennis
Et tam̃ si interiorẽ hominẽ attendas: & pedibꝰ
& scalis & pennis. Nam si ñ pedibus. quomͦ dicit
homo interior. ñ ueniat mͥ pessuꝑbiȩ : Si non
scalis: quid sunt quas uidit iacob ubi erant
ascendentes angeli & descendentes: Si ñ pennis:
qͥs ẽ qui dicit quis dabit mͥ pennas sicut colũ¬

Expanded text:
duum: et ibi quidem in graeca lingua satis evduum: et ibi quidem in graeca lingua satis evidens est, quid dicat ἀναβαθμῶν. Anabathmi enim gradus sunt, sed ascendentium, non descendentium. Latinus quia non potuit proprie dicere, generaliter dixit: et quoniam gradus appellavit, ambiguum reliquit utrum ascendentium essent, an descendentium. Sed quia non sunt loquelae neque sermones, quorum non audiantur voces eorum , exponit sequentem lingua praecedens; et fit certum in alia, quod ambiguum erat in alia. Quomodo ergo ibi ascendens quidam cantat, sic et hic transiliens. Est autem haec ascensio et ista transilitio, non pedibus, non scalis, non pennis; et tamen si interiorem hominem attendas, et pedibus, et scalis, et pennis. Nam si non pedibus, quomodo dicit homo interior, Non veniat mihi pes superbiae ? Si non scalis, quid sunt quas vidit Jacob, ubi erant ascendentes Angeli et descendentes ? Si non pennis, quis est qui dicit, Quis dabit mihi pennas sicut colum
Abbreviated transcription (Latin):
tatur hoc nom̃. & in ipsa int̃p̃tatione nominis.
queramꝰ intelligentiã ueritatis. Sicut gͦ inqͥ¬
rentes repperire potiumꝰ in eis nominib quȩ
nobis ab studiosis litterarũ diuinarũ. ex he¬
breo eloquio in latinũ int̃pretata sunt: idi.¬
thun. interp̃tat᷑ transiliens eos. Qs ẽ g iste tran¬
siliens eos uł qͦs transiliuit : qr transiliens non
nude positũ est: sed transiliens eos. Transilien¬
do enĩ cantat. an cantando transilit : Siue
transiliendo cantet. siue cantando transiliat:
tͣnsilientis tam̃ canticũ paulo añ cantauimꝰ: utrũ ⁊ nos
tͣnsilientes. uidit d̾s eui cantauimꝰ s si quis tͣnsiliens
cantauit. gaudeat se e̾e qͦd cantaũ. Si bn cantat¬
oportet ẽe q cantaũ. ¶ dã .Ni. inbentes humo cuatoᷤ int̾rã.
ea q̃ima st̃ cogitantes. iureb tͣuseuntib spem ponentes:¬
tes. transiliuit iste qui uocatur transiliens
eos. Quos enĩ transiliuit. nisi remanentes:
Nostis quosda psalmos inscribi canticũ gra-¬

Expanded text:
sa interpretatione nominis quaeramus intelligentiam veritatis. Sicut ergo inquirentes reperire potuimus in eis nominibus, quae nobis a studiosis litterarum divinarum ex hebraeo eloquio in latinum interpretata sunt, Idithun interpretatur, Transiliens eos. Quis est ergo iste transiliens? vel quos transilivit? quia, Transiliens, non nude positum est; sed, Transiliens eos. Transiliendo enim cantat, an cantando transilit? Sive transiliendo cantet, sive cantando transiliat, transilientis tamen Canticum paulo ante cantavimus: utrum et nos simus transilientes, viderit Deus cui cantavimus. Sed si quis transiliens cantavit, gaudeat se esse quod cantavit: si quoptet esse quod cantavit. Quosdam enim inhaerentes humo curvatos in terram, ea quae ima sunt cogitantes, in rebus transeuntibus spem ponentes, transilivit iste qui vocatur Transiliens eos. Quos enim transilivit, nisi remanentes? 2. Nostis quosdam psalmos inscribi Canticum gra
Abbreviated transcription (Latin):
litur. tanto ampliꝰ intumescit. S cũ transie¬
ris. attende post te. Post te eñi fumꝰ: si est ante
te ds. Noli posteriora eoc desiderio attendere.
sicut attendit uxor loth: & remansit in uia
S respice ex despectu. & uidebis impiũ nusqͣ
esse. Et queres locũ eiꝰ. Quis ẽ locus eiꝰ: Qui mͦ
hab& potestatẽ: hab& diuitias. habet quenda
ordinẽ suũ in rebus humanis. ut multi ei ob¬
sequant᷑. ut iubeat & audiat᷑. iste locꝰ ñ erit.
sed transit ut tu possis dicere. transiui & eccẽ
ñ erat. Quid ẽ transiui : Profeci. ꝑueni ad spi-¬
ritalia Intraui in scũariũ dĩ. ut intenderẽ
in nouissima: & ecce ñ erat Et quesiui eũ &
non ẽ inuentus locꝰ eiꝰ Custodi innocentiam¬
Tene: quomͦ: cũ auarus esses sacellũ tenebas.
Quomͦ tenebas sacellũ ne tibi extorqueretur
afure: sic custodi innocentiã. ne tibi extor¬
queat᷑ a diabolo. Sit illa certũ patrimoniũ

Expanded text:
litur, tanto amplius intumescit. Sed cum transielitur, tanto amplius intumescit. Sed cum transieris, attende post te: post te enim fumus, si est ante te Deus. Noli posteriora ex desiderio attendere, sicut attendit uxor Lot, et remansit in via : sed respice ex despectu, et videbis impium nusquam esse, et quaeres locum ejus. Quis est locus ejus? Quo modo habet potestatem, habet divitias, habet quemdam ordinem suum in rebus humanis, ut multi ei obsequantur, ut jubeat et audiatur. Iste locus non erit, sed transiet, ut tu possis dicere: Transivi, et ecce non erat. Quid est, transivi? Profeci, perveni ad spiritualia, intravi in sanctuarium Dei, ut intenderem in novissima : et ecce non erat, et quaesivi eum, et non est inventus locus ejus. Tene, quomodo cum avarus esses, saccellum tenebas: quomodo tenebas saccellum, ne tibi extorqueretur a fure; sic custodi innocentiam, ne tibi extorqueatur a diabolo. Sit illa certum patrimonium
Abbreviated transcription (Latin):
pioꝵ: & putant sine causa ẽẽ iustos: qr uident
hic florere impios. Qui aut̃ habet oculũ illũ
fidei. qͥd dicit: Uidi impiũ suꝑ exaltari : & ele¬
uari suꝑ cedros libani. Et puta quia suꝑ exal¬
tatus est. puta qr eleuatꝰ est. Qͥd sequitur :¬
& transiui. & ecce ñ erat: quesiui eũ. & ñ est
inuentꝰ locus eiꝰ. Quare non erat᷑. & non est in¬
uentus locus eiꝰ : Quia transĩt. Si aut̃ carna¬
liter cogitas. & ista t̃rena felicitas uera felici¬
tas tͥ uidetur. ñdũ transisti aut ęqualis illi
es. aut infra es. Profice & transi. & cũ ꝓficien¬
do transieris: attendis eũ fide. Uides nouissi¬
ma ipsuis. & dices tibi. Ecce ñ est iste qui sic
tumuerat: quomͦ si transires iuxta fumũ. Nã
& hic dictũ ẽ in isto psalmo suꝑius: deficientes.
uelut fumꝰ deficient. Frigitur in altũ fumꝰ.
& in globũ tumidũ ꝑgit: Quantomagis attol¬

Expanded text:
piorum, et putant se sine causa esse justos, quia vident piorum, et putant se sine causa esse justos, quia vident hic florere impios. Qui autem habet oculum illum fidei, quid dicit? Vidi impium superexaltari et elevari super cedros Libani. Et puta quia superexaltatus est, puta quia elevatus est: quid sequitur? Et transivi, et ecce non erat; et quaesivi eum, et non est inventus locus eia transisti. Si autem adhuc carnaliter cogitas, et ista terrena felicitas vera felicitas tibi videtur, nondum transisti: aut aequalis illi es, aut infra es: profice, et transi; et cum proficiendo transieris, attendis eum fide, vides novissima ipsius, et dicis tibi, Ecce non est iste qui sic tumuerat; quomodo si transires juxta fumum. Nam et hoc dictum est in isto psalmo superius, Deficientes velut fumus deficient. Erigitur in altum fumus, et in globum tumidum pergit: quanto magis attol
Abbreviated transcription (Latin):
rena. aliud tribunal cęloꝵ. Ab inferiore ac.
mͦ putare. Tempus laboris ẽ. tempꝰ seminis ẽ:
tempꝰ frigoris ẽ. Et si inter uentos. & si inter
pluuias. semina. noli piger esse: estas ueniet.
quȩ te lȩtificet: in qua te gaudeas seminasse.
Qͥa gͦ facio modo: Earpefa dñm Et cũ expecto.
quid ago ÷ & custodi uias eiꝰ. Et si custodiero qͥd
accipio: Exaltabit te. ut hereditate possideas
terrã. Quã terrã: lterũ ne aliqua uilla occur-¬
rat animo: illã de qua dr̃. uenite benedicti pa¬
tris mei ꝑcipite regnũ qđ uobis paratũ ẽ ab
initio mundi. Qͥd de illis qui nos angustiauer̃.
int̃ qͦs gemuimꝰ. quoꝵ scandala toleraiumus.
ꝓ quib seuientib frustra orauimꝰ: Qa de illis
erit : Sequit᷑. Cũ perierint peccatores. uidebis
Et quã de ꝓximo uidebis : Tu eris ad dexterã.
illi ad sinistrã. Hoc ad fidei oculos ꝑtinet. Quos
fidi oculos qͥ ñ habent. dolẽt felicitatẽ in¬

Expanded text:
rena, aliud tribunal coelorum; ab inferiore accerena, aliud tribunal coelorum; ab inferiore accemodo putare: tempus laboris est, tempus seminis est, tempus frigoris est: etsi inter ventos, etsi inter pluvias, semina; noli esse piger: aestas veniet quae te laetificet, in qua te gaudeas seminasse. Quid ergo facio modo? Exspecta Dominum. Et cum exspecto, quid ago? Et custodi vias ejus. Et si custodiero, quid accipio? Et exaltabit te, ut haereditate possideas terram. Quam terram? Iterum ne aliqua villa occurrat animo: illam de qua dicitur, Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum quod vobis paratum est ab initio mundi . Quid de illis qui nos angustaverunt, inter quos gemuimus, quorum scandala toleravimus, pro quibus saevientibus frustra oravimus; quid de illis erit? Sequitur, Cum pereunt peccatores, videbis. Et quam de proximo videbis: tu eris ad dexteram, illi ad sinistram. Hoc autem ad fidei oculos pertinet. Quos fidei oculos qui non habent, dolent felicitatem im
Abbreviated transcription (Latin):
t̃ra mutabit᷑ in cęlũ. Ñ enĩ aliqͥd de ipsa terra
perit quȩ ad tẽpus traditur in manꝰ impuꝰ. ca¬
pilli capitis ur̃i numerati sunt. Ergo securitas.
sed si intus sit ds̃. Si aut̃ expellat᷑ diabolus: ad¬
mittitur ds. Dñs aut̃ non derelinquet eũ in
manib eiͫ Nec danabit eũ cũ iudicabit᷑ illi
habent aliqua exemplaria: & cũ iudicabit
eũ. iudicabitur illi. lili aut̃ dictũ est: cũ iu¬
dicium fit de illo. Possumꝰ eñisic loqui ut dica¬
mus homini. iudica mͥ idest audi causã meã
Cum gͦ cęperit audire causam iusti sui đs̃.
q̃m oportet om̃s exhiberi ante tribunal xp̃i
& stare ut illic recipiat unusqͥsq quȩ ꝑ corpꝰ
gessit siue bonũ siue malũ: Q uando gͦ uentũ
fuerit ad illud iudiciũ. ñ eũ danabit. Et si
ad tempꝰ uideat᷑ danari ab homine: & si dic̃
sententiã ꝓconsul in ciprianũ: alia ẽ sella t̃.¬

Expanded text:
terra mutabitur in coelum. Non enim aliquid de ipsa terra terra mutabitur in coelum. Non enim aliquid de ipsa terra perit, quae ad tempus traditur in manus impii: Capilli capitis vestri numerati sunt . Ergo est securitas, sed si intus sit Deus. Si autem expellatur diabolus, admittitur Deus. Dominus autem non derelinquet eum in manibus ejus. Nec damnabit eum, cum judicabitur illi. Habent aliqua exemplaria, Et cum judicabit eum, judicabitur illi. Illi autem dictum est, cum judicium fit ac illo: possumus enim sic loqui ut dicamus homini, Judica mihi, id est, audi causam meam. Cum ergo coeperit audire causam justi sui Deus; quoniam oportet omnes exhiberi ante tribunal Christi, et stare, ut illic recipiat unusquisque quae per corpus gessit, sive bonum sive malum ; quando ergo ventum fuerit ad illud judad tempus videatur damnari ab homine. Etsi dixit sententiam proconsul in Cyprianum: alia est sella ter
Abbreviated transcription (Latin):
iustũ suũ ds̃. De carne capta. educit animã
inuictã. Dimitteret ds iustũ suũ in manibus
impii: si illum fecisset consentire impio. Con¬
tra qđ malũ orat in alio psalmo & dicit. Ne
tradas me dñe a desiderio meo peccatori. Opꝰ
est ut a desiderio tuo ñ tradaris peccatori᷑. ne
cũ desideras uitã prȩsentẽ. irruas in illum:
& ꝑdas ȩternã. A quo desiderio non debet
tradi peccatori: Ab illo de quo item dicit᷑:
& diem hominis ñ concupiui tuscis. Qui
enĩ desiderat & concupiscit diem hominis.
quando illi minatus fuerit aduersarius
qđ tollet illi diem humanũ. quia occidet eũ.
& ꝑdet hanc uitã. qui ñ sꝑat aliã uitã: deficit
& consentit inimico. Qui aut̃ audit dñm dicen¬
tẽ. nolite timere eos qͥ corpus occidunt. animã
aut̃ non possunt occidere: & si tradit᷑ terra in
manus impircapta t̃ra: sp̃s euadet. Sp̃u eua¬
dente. & t̾ra resurget. Sp̃s mutabit᷑ ad dñm.

Expanded text:
justum suum Deus: de carne capta educit animam justum suum Deus: de carne capta educit animam invictam. Dimitteret Deus justum suum in manibus impii, si illum fecisset consentire impio: contra quod malum orat in alio psalmo, et dicit: Ne tradas me, Domine, a desiderio meo peccatori . Opus est ut a desiderio tuo non tradaris peccatori, ne cum desideras vitam praesentem, irruas in illum, et perdas aeternam. A quo desiderio non debet tradi peccatori? Ab illo de quo item dicitur: Et diem hominis non concupivi, tu scis . Qui enim desiderat et concupiscit diem hominis, quando illi minatus fuerit adversarius, quod tollat illi diem humanum, quia occidet eum, et perdet hanc vitam; qui non sperat aliam vitam, deficit, et consentit inimico. Qui autem audit Dominum dicentem, Nolite timere eos qui corpus occidunt, animam autem non possunt occidere; etsi tradatur terra in manus impii, capta terra spiritus evadit; spiritu evadente, et terra resurget. Spiritus mutatur ad Dominum,
Abbreviated transcription (Latin):
libro sapientiȩ dicere p̃dictũ est. grauis est
qui de corde ñ recedit. dimittet eũ: Ubi est
qđ suꝑius dictũ est. & ñ derelinquet scõs suos:¬
Ergo considerat peccator iustũ & quęrit mor¬
tificare eũ: dñs aut̃ non derelinquet eũ in
manib eius. Quare gͦ dereliquit martyres
in manib impioꝵ : Quare ferert̃ illis quȩcũq
uoluert̃ : Alios gladio ꝑcussert̃:ꝰ alios crucifi¬
xeruntꝰ alios bestus subrexert. alios ignibus
cremauert̃: alios in catena ducentes tabe di¬
uturna confecert̃. Certe ñ derelinqu& dñs
scõs suos. Dñs aut̃ non derelinquet eum in
manib eiꝰ. Postremo ipsum filiũ suũ quare
dimisit in manib iudeoꝵ: & hic tectũ aꝑi.
Si uis omni interiore menbro constringi. ꝑ¬
ueni ad dñm. Audi qͥd dicat alia scriptura
dñm p̃uidens passurũ ab impus. Quid ait÷
Terra tradita ẽ in manꝰ impii. Quid est t̾ra
tradita ẽ in manus impii: Caro tradita est
in manus ꝑsequentiũ. Non ibi aut̃ dimisit

Expanded text:
est qui de corde non recedit, dimittit eum? Ubi est quod superius dictum est, Et non derelinquet sanctos suosccator justum, et quaerit mortificare eum: Dominus autem non derelinquet eum in manibus ejus. Quare ergo dereliquit martyres in manibus impiorum? Quare fecerunt illis quaecumque voluerunt? Alios gladio percusserunt, alios crucifixerunt, alios bestiis tradiderunt, alios ignibus cremaverunt, alios in catena ducentes tabe diuturna confecerunt. Certe non derelinquet Dominus sanctos suos: Dominus autem non derelinquet eum in manibus ejus. Postremo ipsum Filium suum quare dimisit in manibus Judaeorum? Et hic tectum aperi , si vis omni interiori membro constringi; perveni ad Dominum: audi quid dicat alia Scriptura, Dominum praevidens passurum ab impiis, quid ait? Terra tradita est in manus impii ? Quid est, Terra tradita est in manus impii? Caro tradita est in manus persequentium. Non ibi autem dimisit
Abbreviated transcription (Latin):
dens. pͥmũ uersũ psalmi ipsus ore suo ꝓtulit.
& dixit. ds m̃s. ds m̃s. ut qͥd me dereliqͥsti: Qd
uoluit intelligi. nisi illũ psalmũ totũ ad se
ꝑtinere: qr caput ipsius ipse ꝓnunciauit :
Ibi aut̃ sequit᷑ & dicit. uerba delictoꝵ meoꝵ
N ẽ dubiũ. qr uox xp̃i est. Unde gͦ peccata.¬

Expanded text:
 versum psalmi ipsius ore suo protulit, et dixit: Deus meus, Deus meus, utquid me dereliquisti ? Quid voluit intelligi, nisi illum psalmum totum ad se pertinere, quia caput ipsius ipse pronuntiavit? Ubi autem sequitur et dicit, Verba delictorum meorum, non est dubium quia vox Christi est. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
m̃s ut qͥd me dereliquisti. longe a salute mea
uerba delictoꝵ meoꝵ. Quomͦ hic habes afa-¬
cie peccatoꝵ meoꝵ : sic & ibi habes uerba de¬
lictoꝵ meoꝵ. Et si xp̃c utiq sine peccato et
sine delicto: incipimꝰ non putare ũba illa
psalmi illius ẽẽ. Et ualde durũ & contrari.¬
um est ut ille psalmꝰ ñ ꝑtineat ad xp̃m: ubi
habemꝰ statim aꝑtã passionẽ eiꝰ. tanquam ea
eugłio recitetur. lbi eñĩ habemꝰ. Diuiserunt

Expanded text:
 utquid me dereliquisti? longe a salute mea verba delictorum meorum : quomodo hic habes, a facie peccatorum meorum; sic et ibi habes, verba delictorum meorum. Et si Christus utique sine peccato et sine delicto, incipimus non putare verba illa Psalmi illius esse. Et valde durum et contrarium est, ut ille psalmus non pertineat ad Christum, ubi habemus tam apertam passionem ejus, tanquam ex Evangelio recitetu
Abbreviated transcription (Latin):
cilium maximianistarũ. Et cũ tractauit.¬
idẽ recitauit consiliũ maximianistarum.
Scĩssimis fr̃ibus atq collegis ꝑ unuersã africã¬
ꝑ affricã: sed hic cũ illis ẽ catholica. In aliis
aut̃ orbis partibus ipsi non st̃ cũ catholica. Et¬

Expanded text:
cilium Maximianistarum . 20. Sancticilium Maximianistarum . 20. SanctiMaximianistarum . 20. Sanctissimis fratribus atque collegis per universam Afriper Africam. Sed hic cum illis est Catholica: in aliis autem orbis partibus ipsi non sunt cum Catholica.
Abbreviated transcription (Latin):
tibi aliquid metuendũ. Concedo timorituo
cautelã istam. recte fecisti ad tales non ꝓce¬
dere. Erant enĩ alii. qui de te poterant iudi¬
care. Attende nunc cecilianũ: Tu tibi serua¬
sti numidiã. ille orbem terrarũ. S ualere
iis aduersus ilũ sententias tunc donatista¬
rum ualeant adũsus te sententie maximi¬
anistarũ. Ep̃i illum danauert̃. ep̃i & te. Qua¬
re postea egisti causam tuã. & obtiniusti ibi
maximianistas. sicut ille postea egit causã
suã & obtinuit ibi donatistas: Quod gͦ tunc
factũ ẽ. uidetur ante oculos mirũ & mani¬
festo exemplo reuolutũ : talia maximiani¬
stas conqueri de primiano: qualia omnes
isti conquesti sunt de ceciliano: Mirũ est
fr̃s. Quomͦ moueor. Quomͦ do grãs ago. quia uere
miscdĩa dĩ ad istossi sapiant illuminandos for¬
mauit ecemplũ. Proinde si placa& paululũ fr̃s.
quia & hoc nob̃ ds in manus dedit᷑. audite con¬

Expanded text:
tibi aliquid metuendum. Concedo timori tuo tibi aliquid metuendum. Concedo timori tuo cautelam istam: recte fecisti, ad tales non procedere; erant enim alii qui de te poterant judicare. Attente nunc Caecilianum: tu tibi servasti Numidiam, ille orbem terrarum. Sed si valere vis adversus illum sententias tunc Donatistarum, valeant nunc adversus te sententiae Maximianistarum: episcopi illum damnaverunt; episcopi et te. Quare postea egisti causam tuam, et obtinuisti ibi Maximianistas; sicut ille postea egit causam suam, et obtinuit ibi Donatistas? Quod ergo tunc factum est, videtur ante oculos miro et manifesto exemplo revolutum, talia Maximianistas conqueri de Primiano, qualia omnes isti conquesti sunt de Caeciliano. Mirum est, fratres, quomodo moveor, quomodo Deo gratias ago: quia vere misericordia Dei ad istos, si sapiant, illuminandos formavit exemplum. Proinde si placet paululum, fratres, quia et hoc nobis Deus in manus dedit, audite con