comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cerunt sibi adirritandum melibantes bahalim : O¬
liuam inquit uberem pulchram fructi feramte
uocauit dñs ds̃tuus atq plantauit sed quia aduocem loquȩlȩ
grandis dĩ inteflamina descendit & consumpsit omnes ra¬
mostuos propterea quite plantauerat riundo utus est
superte malum non iniquitate sententiae nec subi tapra¬
uitate sermonis sed promalis quae fecerunt sibidomus isrł
& domusiuda & studiose egerunt libantes bahalim ut me ad
iracundiã prouocarent : quumq possit ds̃ facere qua e uult
redditcausas ne facer euideatur inuistȩ secundumillud qđ
scriptum est : ut iusti ficeris in sermo pubustuis &uiptascum
uidicaris: Tuautem dñe demons trastimibi & cognouitane :
ostendi stimibi scudia eorum & ego quasi agnus mansuetus

Expanded text:
cerunt sibi ad irritandum me libantes Bahalim. \'Ocerunt sibi ad irritandum me libantes Bahalim. \'Oliuam\', inquit, uberem. pulchram, fructiferam te uocauit dominus tuus atque plantauit; sed quia ad uocem loquelae grandis dei in te flamma descendit et consumsit omnes ramos tuos, propterea, qui te plantauerat, nunc locutus est super te malum non iniquitate sententiae nec subita prauitate sermonis, sed pro malis, quae fecerunt sibi domus Israhel et domus Iuda et studiose egerunt libantes Bahalim, ut me ad iracundiam prouocarent\'. cumque possit deus facere, quae uult, reddit causas, ne facere uideatur iniuste, secundum illud, quod scriptum est: ut iustificeris in sermonibus tuis et uincas, cum iudicaris. Tu autem, domine, demonstrasti mihi et cognoui; tunc ostendisti mihi studia eorum. et ego quasi agnus mansuetus
Abbreviated transcription (Latin):
eius id est omnis populus aduersariorum gladido
leretur: hic sensus & in alio loco ÷ ubidicitur adhier̃
egote plantaui uineam frugiferam ontiem ueram: quo¬
modo conuersaes in amaritudinem uitis aliena
quando destruuntur maceriȩ illius & uastat eam a¬
perde silua & omnes bestiae dexorant fructus llius :
Dicamus istud capitulumm principibus ecclesiarum:
quid quod dilectus meus in domomea fecit scelera mul¬
da uel certe diuitibus. qui cum aliena diripiant
& non auferant malitias cordissuũputant sedĩ me¬
reri clementiam : numquit carnes sanctȩ auferent
atemalitiassuas inquibus gloriataes. at nuncpublice
recitantur offerentium nomina : & redemptio pec¬
catorum÷ mutatur in laudem : n& meminerunt ui¬
duae illius ineuangelio quae in garo philatium duo
uera mittendo : omnium diuitum uict donaria : Et
dñs exercituum qui plantauitte locut dest superte
malum̃ promalis domus isrł & domus iuda quae fe¬

Expanded text:
eius, id est omnis populus aduersariorum gladio eius, id est omnis populus aduersariorum gladio deleretur. hic sensus et in alio loco est, ubi dicitur ad Hierusalem: ego te plantaui uineam frugiferam, omnem ueram; quomodo conuersa es in amaritudinem uitis aliena? quando destruuntur maceriae illius et uastat eam aper de silua et omnes bestiae deuorant fructus illius, dicamus istud capitulum principibus eccleQuid est quod dilectus meus in domo mea fecit scelera multa? » Vel certe divitibus qui cum aliena diripiant, et non auferant malitias cordis sui, patant se Dei mereri clementiam: « Nunquid carnes sanctae auferent a te malitias tuas, in quibus gloriata es? » At nunc publice recitantur offerentium nomina, et redemptio peccatorum mutatur in laudem, nec meminerunt viduae illius in Evangelio , quae in gazophylacium duo aera mittendo, omnium divitum vicit donaria. « Et Dominus exercituum, qui plantavit te, locutus est super te malum, pro malis domus Israel
Abbreviated transcription (Latin):
alio cum ille non mereatur accipere ꝓ quo rogatur
dĩ : Quid est quod dilectus meus in domome fecit scele¬
ra multa : Num quid carnes sanctae auferent atema¬
litias tuas in quibus gloriata es : oliuam uberem pal¬
chram. fructiferam speciosam uocauit dñs nomentuũ :
aduocem loquelȩ grandis. ex arsit igois in ea & abiesta
sunt frutectaeius: Dilectum & amantissimũ uoait
populum iuda : qui in templo eius posuit & ueneratus
est idola & in eoputat i ram placare dẽ simultas hostias
immol& & gloriatur in sacrificiorum multitudine
quae malitias peccatorum auferre nom possunt : Cent¬
parat autem hierusalem siue onnem populum iudeoꝵ
oliue pul chrȩ atque fructifere : quȩ ex altata persõ¬
perbiam : nequa quamegit humiliter nec intellent
creatorem & donatorem suum sedelataper superbiã
& locuta granditer : dñi igne succens aest it aut combure¬
rentur & redigerenturꝰ ad mlum rami siue frutecta

Expanded text:
alio, cum ille non mereatur accipere, pro quo rogatur alio, cum ille non mereatur accipere, pro quo rogatur deus. Quid est, quod dilectus meus in domo mea fecit scelera multa? numquid carnes sanctae auferent a te malitias tuas, in quibus gloriata e s? oliuam uberem, pulchram, fructiferam, speciosa uocauit dominus nomen tuum; ad uocem loquelae grandis exarsit ignis in ea et combusta sunt frutecta eius. Dilectum et amantissimum uocat\' populum Iuda, qui in templo eius posuit et ueneratus est idola et in eo se putat iram placare dei, si multas hostias immolet, et gloriatur in sacrificiorum multitudine, quae malitias peccatorum auferre non possunt. comparat autem Hierusalem siue omnem populum Iudaeorum oliuae pulchrae atque fructiferae, quae exaltata per superbiam nequaquam egit humiliter nec intellexit creatorem et dominatorem suum, sed elata per superbiam et locuta granditer domini igne succensa est, ita ut conburerentur et redigerentur ad nihilum rami siue frutecta
Abbreviated transcription (Latin):
menon libros & inueniemus iudam & hierusalem :¬
multo quamisrł peiora fecisse ut quot habebant
urbes tothaberentedoforum &idolorum species:
& quot erant in urbehierus alem plateae & ui arum
capita tot haberent aras in confusionem suam in quib:
idolis bahalim uictimas immolarent: Tuergo noli
orare propopuloboc & neassumas proeis laudem &
orationem : qui a non exaudiam intempore ela
monis eorũm adme intem pore afflictionis eorum:
praecipitur hieremiȩ neuelit proeis dnm de prȩ¬
cari in quos iam non est consumata sententia in eui¬
deatur oratio eius infirma & propriis sceleribus
uon ex audiri : Noli inquit orare proeis nec laudẽ
assumere ut replicando ueteris historiȩ clementiã
qua sempereis misertussum & laudando meam
nitaris mutare sententiam : & si enim hoc feceris¬
non exaudiam eos : quime necesfitatis tempore rogareco¬
guntur : ex quibus discimus frustra aliquem rogare ꝓ

Expanded text:
menon libros et inueniemus ludam et Hierusalem menon libros et inueniemus ludam et Hierusalem multo quam Israhel peiora fecisse, ut, quot habebant urbes, tot haberent et idolorum species et. quot erant in urbe Hierusalem plateae et uiarum capita, tot haberent aras in confusionem suam, in quibus idolis Bahalim uictimas immolarent. Tu ergo noli orare pro populo hoc et ne assumas pro eis laudem et orationem. quia non exaudiam in tempore clamoris m oris eorum ad me, in tempore afflictionis eorum! Praecipitur Hieremiae, ne uelit pro eis dominum deprecari, in quos iam est consummata sententia, ne uideatur oratio eius infirma et propriis sceleribus non exaudiri. \'noli\', inquit, \'orare pro eis nec laudem assumere, ut replicando ueteris historiae clementiam, qua semper ei misertus sum, et laudando meam nitaris mutare sententiam! etsi enim hoc fecerisnon exaudiam eos, qui me necessitatis tempore rogare coguntur\'. ex quibus discimus frustra aliquem rogare pro
Abbreviated transcription (Latin):
& non saluabunt eos intempore adflictionis eoꝵ
Ion ex audit᷑ ds̃ intempore necessitatis & angustiae
quia & illi audire uocem dñi nolueruntꝰ quod
& saul passus est: cum enimphilistum agminare¬
formidans uerbum dñi non meruiss& accipere cõnuer¬
sus adphithonissam: ut abidolis disceret q̃uod instantia
orationis ac flecuum : ad ño debuit extorquere: per quȩ
dis cimus etiamsi dñs non ex audierit: nequaquamesse
cessandum nec confugiendum ad demonas. quicultores
suos adiuuare nom possunt Sed addñi auxilium:
quicito iratus flectitur & mutat sententiam. si & hiqui¬
bus iratus fuerit commutentur: Totum autem pumo
qđ ÷ dicitur ad tribum iuda pertinec & urbem hiers
quibus instat captiuitas : secundum Numerum emĩ
ciuitatem tuarum erant du cui iuda: & secundum
Numerum uiarum hier̃im posustis aras confusionis ad
libandum bahalim: Legamus regum & parali po¬

Expanded text:
et non saluabunt eos in tempore afflictionis eorum. et non saluabunt eos in tempore afflictionis eorum. Non exaudit deus in tempore necessitatis et angustiae, quia et illi audire uocem domini noluerunt. quod et Saul passus est; cum enim Philistiim agmina reformidans uerbum domini non meruisset accipere, conuersus est ad pythonissam, ut ab idolis disceret, quod instantia orationis ac fletuum a domino debuit extorquere. per quae discimus, etiamsi dominus non exaudient, nequaquam esse cessandum nec confugiendum ad daemonas. qui cultores suos adiuuare non possunt, sed ad domini auxilium, qui cito iratus flectitur et mutat sententiam, si et hi, quibus iratus fuerit, commutentur. totum autem, nunc quod dicitur, ad tribum Iuda pertinet et urbem Hierusalem; quibus instat captiuitas. Secundum numerum enim ciuitatum m tuarum erant di tui, Iuda, et secundum numerum uiarum Hierusalem posuistis aras confusionis ad libandum Bahalim. Legamus Regum et Paralipo
Abbreviated transcription (Latin):
CrudecMON transtulerunt quamnos colligatio¬
nem possumus dicere unde & otholia cum in templo
sibi parari insidias deprebendis sec eodem uerbo lo¬
cutaest coniuratio. coniuratio proprie autem hoc
uerbo scriptura ab utitur quando non subito for¬
tuitoq: peccato sed preparatis insidus & coniuratio¬
ne tenditur ad delictum & parimente unoque stu¬
dio iddgunt ut dĩmandata contempnant dicit¬
que & patres & filios unamente parique sententia
neglecto dõ idola ueneratos tamisrł uidelic& quã
demũ iuda hoc est tam decemtribus quam duasqua¬
rum imperium erat inhierus alem ut quorum in
contemptudĩ unum studium fuit parsit in susti¬
nenda captiuitate supplicium: quam obrem haec
dicit dñs Ecceego inducam suꝑ eosmala de quib:
exire non poterunt : & clamabant adme & non ex¬
audia meos: & ibunt ciuitates iuda & habitatores
hierus alem : & clamabunt addeos equibus libant

Expanded text:
σόνδεσμον | transtulerunt, quam nos \'colligatioσόνδεσμον | transtulerunt, quam nos \'colligationem\' possumus dicere. unde et Otholia, cum in templo sibi parari insidias deprehendisset, eodem uerbo locuta est: coniuratio, coniuratio. proprie autem hoc uerbo scriptura abutitur, quando non subito fortuitoque peccato. sed praeparatis insidiis et coniuratione tenditur ad delictum et pari mente unoque studio id agunt, ut dei mandata contemnant. dicitque et patres et filios una mente parique sententia neglecto deo idola ueneratos. tam Israhel uidelicet quam domum luda, hoc est tam decem tribus quam duas. quarum imperium erat in Hierusalem, ut, quorum in contemtu dei unum studium fuit, par sit in sustinenda captiuitate supplicium. Quamobrem haec dicit dominus: ecce ego inducam super eos mala, de quibus exire non poterunt; et clamabunt ad me et non exaudiam eos. et ibunt ciuitates luda et habitatores Hierusalem et clamabunt ad deos, quibus libant;
Abbreviated transcription (Latin):
induxis super eos omnuia uerba pacuihuius qđ
p̃cepiee facerent: hucusq ilex non habe¬
tur : quod sequitor & non fecerunt ab eis post¬
tum est : & cum superi ors capituli fine sotia tum
inquoscriptum est : audite uerba pactihuius &
facite illa  non fecerunt : quid sit autem dema¬
ne consurgere & dĩ uerba ꝑ prophetas eis frequent̃
ingerere & educere eos d eȩgrpto & sepius amino¬
pere & dicere audite uocam meam & illo abi sscȩ
post prauitatem cordissui & postea eis reddere quaemerentur
accipere anteiam diximus. & dixit dñs adme inuenta est
coniuratio inuirisiuda & in habitatoribus hierusalem re¬
uersi sunt adimi quitates patrum suorum priores qui no¬
iuerunt audire uerbamea &hiergo habierunt postde¬
os alienos ut seruirent eis irritum fecerunt domusisrł
& domus iuda pactumineum quod pepigi cum patribus
eorum. Proconiuratione quam nos iuxta simma¬
chum interpretati sumus aquila & lxx & theo dotio

Expanded text:
et induxi super eos omnia uerba pacti huius, quod et induxi super eos omnia uerba pacti huius, quod praecepi, ut facer ent. Hucusque in LXX non habetur, quodque sequitur: et non fecerunt, ab eis positum est et cum superioris capituli fine sociatum. in quo scriptum est: audite uerba pacti huius et facite illa! et non fecerunt. quid sit autem de mane consurgere et dei uerba per prophetas eis frequenter ingerere et educere eos de Aegypto et saepius ammonere et dicere: audite uocem meam. et illos abisse post prauitatem cordis sui et postea eis reddere, quae merentur aconjuratio in viris Juda et in habitatoribus Hierusalem. Reversi sunt ad iniquitates patrum suorum priores, qui noluerunt audire verba mea. Et hi ergo abierunt post deos alienos, ut servirent eis. Irritum fecerunt domus Israel et domus Juda pactum meum, quod pepigi cum patribus eorum. » Pro conjuratione, quam nos juxta Symmachum interpret
Abbreviated transcription (Latin):
manentem sicutrebus ipsis hodie conprobatur : prophe¬
tadiligens populum suum: occupatuocem dñi &cupitus¬
raee & inperpetuum permanere quaed ata sunt :
undeait: uere dñe implesti quꝰ dpollicitus es ÷ siue fiat
dñe. hocẽ sãpermaneat quod de disti: & dixio dñs adme :
uociferare uellegeqminia uerba hec inciuitatibus
iuda &foris merusalem dicens : audite uerba pacti
huius & facite illa: clementissimls ds̃ frequent̃
uentora praedicit ut tandem durus ad credendũ
animus molliatur: praedicitaũ tam in uerbe
hierusalem quam forisi nagro ut quorũ communs
discrimen ÷ eadem penitudosit : quia contestans
contestatussum patresurõs : indie quaedixieos
detra aegipti usq ad diem hanc manesurgens
contestatus sum &dixi: Auditeuo cemineam:
& non audier̃ neo indinauer̃ aurem suam : sed ha¬
bier̃ unusquisq: in prauitate cordisfui mali&

Expanded text:
manantem, sicut rebus ipsis hodie conprobatur. prophemanantem, sicut rebus ipsis hodie conprobatur. propheta diligens populum suum occupat uocem domini et cupit uera esse et in perpetuum permanere, quae data sunt. unde ait: \'uere, domine. implesti, quod pollicitus es, siue fiat, domine, hoc est: semper maneat, quod dedisti!\' Et dixit dominus ad me : uociferare - uel lege — omnia uerba haec in ciuitatibus Iuda et foris Hierusalem dicens : audite uerba pacti huius e t facite illa! Clementissimus deus frequenter uentura praedicit, ut tandem durus ad credendum animus molliatur. praedicit autem tam in urbe Hierusalem quam foris in agro, ut, quorum commune discrimen est, eadem paenitudo sit. Quia contestans contestatus sum patres uestros in die, qua eduxi eos de terra Aegypti, usque ad diem hanc; mane surgens contestatus sum et dixi: audite uocem meam! et non audierunt nec inclinauerunt aurem suam, sed abierunt unusquisque in prauitate cordis sui mali;
Abbreviated transcription (Latin):
bitatem & bioboedieati a mapdatorum est mcsimi¬
be pdo dĩq uodq ait indie quaedix uos de ter acgipti
defornace ferroa : Datuobis intollegentiam ⁊ od
ea morns s& fornax ferrea atq succonsa tribulationis¬
quodiuraui patribus uris daturum mecis tertam
flugitra ł uce & melle sicut est dieshaec : patre
udetur accipere quando accipiuntfilii & ubrabe
repromissio cõpletur inposteris: terram aũlacte
lecpere prorerum omnium ab undantia ut est
Vudmella fluontillis ferat & rubus asperanonũ:
&iterum & passimriuis currontia uina repressit:
dutieine espo logice terram lacte & mellemn
tem xp̃iecolesiam᷑ sentiamus in qua paruuli atque
lactantes educaniur per fidem ut possimus solidum cibum
capere: et respondi & dixi a mendñ e proquolax : fiat dñe:
hocenim amensignificat transtulerunt : dixerat dñs iura¬
ui patribu surĩs daturum meeis terram lacte & melle

Expanded text:
litatem. Et ibi obedientia mandatorum est, hic similitatem. Et ibi obedientia mandatorum est, hic similitudo Dei. Quodque ait, « in die qua eduxi eos de terra Aegypti, de fornace ferrea: » dat nobis intelligentiam, quod caminus et fornax ferrea atque succquod iuraui patribus uestris, daturum me eis terram fluentem lacte et melle, sicut est dies haec. Patres uidentur accipere, Quando accipiunt filii, et Abrahae repromissio conpletur in posteris. terram autem lacte accipere pro rerum omnium abundantia, ut est illud: mella fluant illis, ferat et rubus asper amomum, et iterum: et passim riuis currentia uina repressit; aut certe tropologice terram lacte et melle manantem Christi ecclesiam sentiamus, in qua paruuli atque lactantes educamur per fidem, ut possimus solidum cibum capere. Et respondi et dixi: omen, domine, pro quo LXX: fiat, domine - hoc enim \'omen\' significat - transtulerunt. Dixerat dominus: iuraui patribus uestris daturum me eis terram laete et melle
Abbreviated transcription (Latin):
& tempori haeceẽ iungenda : ał certopostaliqusd tam¬
poris interuallum prioris prophetiae hunedñ ado¬
phetam factum eẽ sermonem notandum ẽ auteper
quod uerbum berith aquila & srmmachus semper
pactum : lxx & theo dotio testa meritum interpre¬
tatisint: propriae autem nunc adhierusalem & ad
uirostrib iudȩ sermo dirigitur : maledictus uir
quinon audierit uerba pactihuius quod praec ipi
patrib ur̃is indie quae duxieos de terra aegipti÷
deforaaro serrea dicens : Audite uo cemimeam & faciteompia¬
inonpptor generis priuilegia non propter crcumcisionis
aqrueriamu teeotium sabbati s ed propter obedienta noros
ego p̃cipio uobis:iam nondico uosseruos seruus nescit
quid faciatdũs eius : uos autem dixi amicos qui dompia
quaecumq audiui apatremeo notafeo uobis : Cumque
a macenim fuerint : de amicis transeune infiltos: quot¬
qu et eñim recepenunt eum : dediteis potestatem filios

Expanded text:
et tempori haec esse iungenda uel certe post aliquod temet tempori haec esse iungenda uel certe post aliquod temporis interuallum prioris prophetiae hunc domini ad prophetam factum esse sermonem. notandum est autem. quod uerbum \'berith\' Aquila et Symmachus semper \'pactum\', LXX et Theodotio \'testamentum\' interpretati sint. proprie autem nunc ad Hierusalem et ad uiros tribus Indae sermo dirigitur. Maledictus uir, qui non audierit uerba pacti huius, quod praecepi patribus uestris in die, qua eduxi eos de terra Aegypti, de fornapropter generis privilegia, non propter circumcisionis injuriam 918, et otium sabbati, sed propter obedientiam, et Deus nescit quid faciat Dominus ejus. Vos autem dixi amicos, quia omnia quaecunque audivi a Patre meo nota feci vobis . » Cumque amici fuerint, de amicis transeunt in filios. « Quotquot enim receperunt eum, dedit eis potestatem filios
Abbreviated transcription (Latin):
sarius ut meemendes quasi filium & ponpunias quasiine¬
micuns castiga senim ompem filium quem recipis & per
omnem dolorem acflagellum emendas hierus alen:
hoste s autem qui non noueruntte & prouinciae siuere¬
giones quae non inuoca uerunt nomentuum : ne qua¬
quam tuum debene sentirae iudicium sed indignatio¬
pem: tradidistienim nos ut ent̃ daremus: illiaatemo ag¬
ꝗrauauerunt iugum suu soni non pepercerunt & par¬
uulo sad flixerunt comederuntnos & penitus deuora¬
runt & intantam solitudinem redegerunt hierusalẽ
ut & publicarũ & priuatarum aedium ompia dissipa¬
rent & populumtuum inter ficerent: Verbum qđ
factum est adhieremiam adñodicens: auditeuersbd
pactisiue testamonti huius. & loquimini ad uro siuda
& babitatores hierusalem: & dicesadeos: hacedic̃
dñs ds̃ isrł : Non quidemẽ positum intitulo subquo
tempore uel sub quorege & quoto annoeius haee ꝓ¬
phetia factasit sed intellegim̃ uel priori propheiȩ

Expanded text:
sarius, ut me emendes quasi filium et non punias quasi inisarius, ut me emendes quasi filium et non punias quasi inimicum: castigas enim omnem filium, quem recipis, et per omnem dolorem ac flagellum emendas Hierusalem. hostes autem. qui non nouerunt te. et prouinciae siue regiones, quae non inuocauerunt nomen tuum, nequaquam tuum debent sentire iudicium, sed indignationem. tradidisti enim nos, ut emendaremur. illi autem aggrauauerunt iugum suuvulos afflixerunt: comederunt nos, et penitus devoraverunt et in tantam solitudinem redegerunt Jerusalem, ut et publicarum et privatarum aedium omnia dissiparent, et populum tuum interficerent. Verbum quod factum est ad Jeremiam a Domino dicens: Audite verba pacti sive testamenti hujus, et loquimini ad viroet habitatores Hierusalem et dices ad eos: haec dicit dominus deus Israhel. Non quidem est positum in titulo, sub quo tempore uel sub quo rege et quoto anno eius haec prophetia facta sit; sed intellegimus uel priori prophetiae
Abbreviated transcription (Latin):
arbitrio regĩcum& hic proph&adicat: non ÷ homi¬
pis uia eius & dauidin lrrico canat carmine:
Ad ño gressus hominis dirigentur :& uiameĩ uol&
pimisisi uehio sensus ẽ quod ab abꝓ lonus fustinemi
non eeorum formidinis sed nr̃i meriti & indig¬
nationis tuae : corripeme dnẽ : uerum tamd eriia
iniuditio & non in furoretuo ne force adnihiluma
redigasme : effunde indignationemtuam suꝑ
gentes quae non cognouerunt te : & super proum¬
cias siue generationes quȩ nomentuum Non inuo¬
cauerunt qui ad euorauerunt ia cob. & locum eĩ
cam sumpserunt. & decuseius uel pascua dissipa¬
uerunt : siue ad solitudinem redegerunt : hunc
locum in psalmolegimus: Dñene in furore tuo
arguasme neque iiratua corripiasme
& ẽsensus meremur qui demominia quae sustine musẽte
multo meremur maiora quam patimus: uerum tame p
hoo obsecro ut quasi pater mecorripias nonquas ad uer¬

Expanded text:
arbitrio regi, cum et hic propheta dicat: non est homiarbitrio regi, cum et hic propheta dicat: non est hominis uia eius, et Dauid in lyrico canat carmine: a domino gressus hominis dirigentur et uiam eius uolet nimis is. siue hic sensus est: <quod a Babyloniis sustinemus. non est eorum formidinis, sed nostri meriti et indignationis tuae\'. Corripe me, domine: uerumtamen in indicio et non in furore tuo, ne forte ad nihilum redigas me! effunde indignationem tuam super gentes, quae non cognouerunt te, et super prouincias - siue generationes —, quae nomen tuum non inuocauerunt, quia deuorauerunt Iacob et locum eius consumserunt et decus eius - uel pascua - dissipauerunt siue ad solitudinem redegerunt. Hunc locum in Psalmo legimus: domine, ne in furore tuo arguas me neque in ira tua corripias me! et est sensus: \'meremur quidem omnia, quae sustinemus, et multo meremur maiora quam patimur, uerumtamen hoc obsecro, ut quasi pater me corripias, non quasi aduer
Abbreviated transcription (Latin):
mitus babrlonii uenientis auditur : mognaque
cominocio sue terrȩ motus de terra aquilonis
ut om̃s orbes uideae habitatoribus interfectis
redigat insolitudinem : & faciat prohominibus dracones
habitare : &cuncta uenenata animantia si uestrutiones
quod& ipsum animal solitudinis familia reest. & inde¬
sertis pascitur ac nutritur : aut certesi re nasmonstra
qua edam & demonum phantas mata possumus intel¬
legere : hae comnia quae & preceritus & praesens
sermo descripsit adpersecutionis ecclesi ae refera¬
mus tempora : quando tabernacula dñi subuertu¬
tur: &omnis habitatio ecclesie redigitur in soli¬
tudinem: & utista uniuersa eueniant : colpapastorũ
quistulte egerunt & dñm non quesierunt nec in tel¬
lexerunt ẽum &idcirco grex om̃is disꝑsus est :
scio dñe quia non est hominis uia eius Necuiriest
ut ambul& & dirigat gressussuos: erubes cant
Noui praedicatores quiaint unumquem que suo

Expanded text:
mitus Babylonii uenientis auditur magnaque mitus Babylonii uenientis auditur magnaque commotio siue terrae motus de terra aquilonis, ut omnes urbes Iudaeae habitatoribus interfectis redigat in solitudinem et faciat pro hominibus dracones habitare et cuncta uenenata animantia siue struthiones\', quod et ipsum animal solitudinis familiare est et in desertis nascitur ac nutritur; aut certe sirenas, monstra quaedam et daemonum phantasmata, possumus intellegere. haec omnia, quae et praeteritus et praesens sermo descripsit, ad persecutionis ecclesiae referamus tempora, quando tabernacula domini subuertuntur et omnis habitatio ecclesiae redigitur in solitudinem. et ut ista uniuersa eueniant, culpa pastorum est, qui stulte egerunt e t dominum non quaesierunt nec intellexerunt eum: et idcirco grex omnis dispersus est. Scio. domine. quia non sit hominis uia eius, nec uiri est, ut ambulet et dirigat gressus suos. Erubescant noui praedicatores. qui aiunt unumquemque suo
Abbreviated transcription (Latin):
deam : sed magna parseorum interfectapenitus quȩ
dcleta ÷: ponẽ qui ex tendat altratentorium meum: non
e quime in staur& & murorum meorum iaciat funda¬
menta : qui ad solumusque prostat sunt: quia stulte
eger pastores & dnm non que sierunt: ꝓptereapion
incellexer̃ & om̃is grex eorum dispersos est: pertrans¬
lationem pastorum atq euium principum culpa
& dispersio populi describitor : quia enim princi¬
pes sculte egor necquesi er̃ dñm quem toto debue¬
rant andeperquirere : id arco &imala uenientia
penuider siue nonintellexer̃ dñm : &omnis molo¬
tudo łuerusalẽ hoc illucq disꝑsa ẽ: uox auditionis
ecceuenit & commotiomagna de tra aquilonis
utponat ciuitates iada in solitudinem : & habitaculũ
draconum siue cubile strutionum ut & simmachus
interp̃tatis ÷ sirenarum ꝓquo inebraico T HANNIM
positum ÷ serba prophetȩ ecce inquit sonitus & fre¬

Expanded text:
aldaeam, sed magna pars eorum interfecta penitusque aldaeam, sed magna pars eorum interfecta penitusque deleta est. \'non est, qui extendat ultra tentorium meum. non est, qui me instauret et murorum meorum iaciat fundamenta, qui ad solum usque prostrati sunt\'. Quia stulte egerunt pastores et dominum non quaesierunt, propterea non intellexerunt et omnis grex eorum dispersus est. Per translationem pastorum atque ouium principum culpa et dispersio populi describitur. quia enim principes stulte egerunt nec quaesierunt dominum, quem toto debuerant corde perquirere, idcirco et mala uenientia non uiderunt siue non intellexerunt dominum et omnis multitudo Hierusalem huc illucque dispersa est. Uox auditionis ecce uenit et commotio magna de terra aquilonis, ut ponat ciuitates Iuda in solitudinem et habitaculum draconum - siue cubile struthionum et, ut Symmachus interpretatus est sirenarum —, pro quo in Hebraico \'thannim\' positum est. Uerba prope \'ecce\', inquit, \'sonitus et fre
Abbreviated transcription (Latin):
meum statutũ est . omnes funiculimei diruptis : siue om̃s
pelles meae conscissesunt : filiim ei exier a me : siue oues
meae & non sunt inon est qui extendat ultra tentoriũ
meum : siue none locus ultra tab̵ naculotuo meo & quie¬
rigat pelles meas : sub uersionem urbissuae tam facile
plangit bierusalemiutne qua quam maros &omnia moenute
funditus eruta: sed tib̵ naculi atq tentorii ab lationem putes
tabernaculum inquit hoc est habitano mea repento sub¬
lataestiaminei finiculimer difruptifunt seruatta bnacuili
uera qopun : siue onines polles meue consosse suntifu¬
lumei exieruntame siue peccoramea quoda hox addit̃o
uonstat uxtahistoriã: in longaen ĩ obsidione quomođo
oues & pectora auferri poterant dehierus alemiqsab
etiã si fuissent : famos consumpserat : & noninquit sub¬
sistunt siue non sunt: nequeenim trans latisunt inech¬

Expanded text:
meum statutum est, Omnes funiculi me dirrupti sunt - siue omnes meum statutum est, Omnes funiculi me dirrupti sunt - siue omnes pelles meae conscissae sunt —, filii mei exierunt a me - siue oues meae - et non sunt; non est, qui extendat ultra tentorium meum - siue non est locus ultra tabernaculo meo - et qui erigat pelles meas. Subuersionem urbis suae tam facilem plangit Hierusalem, ut nequaquam muros et omnia moenia funditus eruta, sed tabernaculi atque tentorii ablationem putes. \'tabernaculum\', inquit, hoc est habitatio mea, repente sublata est. omnes funiculi mei dirrupti sunt - seruat tabernaculi μεταφοράν - siue omnes pelles meae conscissae sunt. filii mei exierunt a me siue pecora mei\', quod a LXX additum non stat iuxta historiam; in longa enim obsidione quomodo oues et pecora auferri poterant de Hierusalem, quae, etiamsi fuissent, fames consumserat? <et non\', inquit, \'subsistunt siue non sunt\'; neque enim translati sunt in Ch
Abbreviated transcription (Latin):
dicta cognosce: ecce ego in hacuice in isto tempore proiciam
siue instar funde: aciam longe habitatores terre huius
interprecati sunt  qENdiNiCΙΑ: & ẽsensus : instar fundȩ
cumomini impetu abiciam & siceo sobsideri faciam sicq
tribulabo & coangustabo ut om̃s in urbe repperiantur
& effugere nequeant malum: uȩmihi supercontritione
mea pessima plagamea : hox : uae su ꝑ contritione tua :
pessim a plagatua : Iuxta bebraicum ipsa hierus alem lo¬
quitur quod uehementer afflictasit & plagã sustineat
insanabilem iuxta baxuero proph&aloquitur adhieru¬
salem : & plangiteam super contritione & plaga sui
ego autem dixĩ ꝓlanehaec in firmitas mea est si ue uulnus
meum : & portabo illam siue apprehenditine : ipsa
loquitur hierus alem : quicquid patioriea culpa patior:
intellego uulnus meum quod apprehenditie : siue
iram dñi sustinebo quoniam peccaui ei : T ab̵ naculum

Expanded text:
dicta cognosce: ecce ego in hac uice, in isto tempore, proiciam dicta cognosce: ecce ego in hac uice, in isto tempore, proiciam siue instar fundae iaciam longe habitatores terrae huiusinterpretati sunt σφενδονίσω et est sensus: \'instar fundae cum omni impetu abiciam et sic eos obsideri faciam sicque tribulabo et coangustabo, ut omnes in urbe repperiantur et effugere nequeant malum\'. Uae mihi super contritione mea, pessima plaga mea! LXX: uae super contritione tua, pessima plaga tua! Iuxta Hebraicum ipsa Hierusalem loquitur, quod uehementer afflicta sit et plagam sustineat insanabilem; iuxta LXX uero propheta loquitur ad Hierusalem et plangit eam super contritione et plaga sui. Ego autem diri: plane haec infirmitas mea est — siue uulnus meum — et portabo illam siue apprehendit me. Ipsa loquitur Hierusalem: quicquid patior, mea culpa patior; intellego uulnus meum, quod apprehendit me, siue iram domini sustinebo, quoniam peccaui ei\'. Tabernaculum
Abbreviated transcription (Latin):
potens ẽ siue uirtutum: hocenim sonatdñs exercituũ :
quod inebraico scriptum est dñs sabaoth: congre¬
gade terra confusionemtuam quȩ habitas in obsidio¬
uo : qui abecdicit dñs: ecceego longe proiciam habi¬
tatorescerre in hacuice : & tribulabo eos atinuenia¬
tur : Ix̃e : congregauit deforis substantiam suam
quȩ habitat inmanione : quia hec dicit dñs: ecce
ego sub plantabo habitatores terre huius: &tri¬
bu labo eos ut inueniantur: precipitur hierusalẽ
ut quicquid foris substantiae in urbem minutissimam con¬
greg& & longeobsidion. par& alimenta : scenim ne qua¬
quã ut prius defuturo & longo tempore comminari : sed
ia deuicina captiuitate quaeiam iam que uentura sit :¬
congrega inquit & deforis & deterra : hocẽ exagris sub¬
stanciamtuam in confusionem : quio quid enim habes: con¬
fusione dignum est : quaelic& prae pares : haeo suꝑhis dñi

Expanded text:
potens\' est siue uirtutum\'; hoc enim sonat \'dominus exercituum\', potens\' est siue uirtutum\'; hoc enim sonat \'dominus exercituum\', quod in Hebraico scriptum est \'dominus sabaoth\'. Congrega de terra confusionem tuam, quae habitas in obsidione, quia haec dicit dominus: ecce ego longe proiciam habitatores terrae in hac uice et tribulabo eos, ut inueniantur. LXX: congregauit de foris substantiam suam, quae habitat in munitione, quia haec dicit dominus: ecce ego supplantabo habitatores terrae huius et tribulabo eos, ut inueniantur. Praecipitur Hierusalem, ut, quicquid habet foris substantiae, in urbem munitissimam congreget et longae obsidioni paret alimenta; se enim nequaquam ut prius de futuro et longo tempore comminari, sed iam de uicina captiuitate, quae iam iamque uentura sit. \'congrega\', inquit, <et de foris et de terra, hoc est ei agris, substantiam tuam in confusionem. quidquid enim habes, confusione dignum est; quae licet praepares, haec super his domini
Abbreviated transcription (Latin):
potest inueniri : uana sunt &opus risu dignum: qui senim
uonrideat cumherecicorum simulacra ꝑspexerit: aut
enimrustica sunt quȩ dicuntur lignum ẽ autpulchro
sermone composita & repperitur argentum : aut certe
deproprio simulata sensu & frustra auriimaginem
pollicentur : intemporeuisi tationissuae peribunt :
Adtempus ual& heresifutelecti quiquem anifesti fiant¬
& probatisint : cumaũ uisitatio dĩ uenerit & oculuse ̃
stulta respexeritiomnia contiescunt: Mon ẽ hissimilis
parsia cobieorum qui sub plantauere iud eos & cotidie
destruunt herecicos: parsautem scõrum ds est : de
quo propheta dicit : parsmea dñs: qui enim form auit
omnia upse est quifeci tomnia atqueplas mauitĩtã
in animo quam in corporo: &isrł uirga hereditatis eĩ
estomnis quidi rectus indõ est uel sensu cernit dm̃
sceptrum est hereditatis eius : cuius nomen dñs omni¬

Expanded text:
potest inueniri. uana sunt et opus risu dignum. quis enim potest inueniri. uana sunt et opus risu dignum. quis enim non rideat, cum hereticorum simulacra perspexerit? aut enim rustica sunt, quae dicuntur, et lignum est; ant pulchro sermone con-. posita, et repperitur argentum; aut certe de proprio simulata sensu, et frustra auri imaginem pollicentur. in tempore uisitationis suae peribunt. ad tempus ualet heresis, ut electi quique manifesti fiant et probati sint: cum autem uisitatio dei uenerit et oculus eius stulta respexerit, omnia conticescunt. non est his similis pars Iacob, eorum. qui supplantauere Iudaeos et cotidie destruunt hereticos. pars autem sanctorum deus est, de quo propheta dicit: pars mea dominus. qui enim formauit omnia, ipse est, qui fecit omnia atque plasmauit tam in animo quam in corpore, et Israhel uirga hereditatis eius est. omnis, qui directus in deo est uel sensu cernit deum, sceptrum est hereditatis eius, cuius nomen \'dominus omni
Abbreviated transcription (Latin):
ab extremitatibus terraȩ quorum nebu launalo¬
q batur: Puto enimnosds̃ a postolas ostendit nouis¬
simotamquam morti destinatos: quia spectaculum
facti sumus huiomundo & angelis & hominibus : ful¬
gorampluuiam fecit: Cum enim imber decelo
uenerit doctrinarum & arentia hominum corda
satiarit tunc coruscationes inuenies & dara ful¬
gđra sapientiae : & educituentos dethes aurissuis
in quibus suntomnes thesauri sapientiȩ & scientiȩ
absconditi: stultus faccus t̃ omnis homo ascienia
lic& ille paulus lic& petrus lic& mõses & habra¬
ham sintadconparationem dĩ cunc taeorum
sapientia innihilum deputabit᷑: unde & facͥtuũ
dĩ sapientius est hominibus : confusus ẽ omnis
aruifex insculptili quide suo corde simulã cra
confixit falsum que ẽ quod conflauit : si autem stoltus ẽ emis
homo ascientia stultum ẽ omne n falsumque quod fecet: &
none stsp̃sineis : Notandum quod & inisto capitulo uentus

Expanded text:
ab extremitatibus terrae. quorum una nebula loab extremitatibus terrae. quorum una nebula loquebatur: puto enim, nos deus apostolos ostendit nouissimos tamquam morti destinatos, quia spectaculum facti sumus huic mundo et angelis et hominibus. fulgura in pluuiam fecit. cum enim imber de caelo uenerit doctrinarum et arentia hominum corda satiarit, tunc coruscationes inuenies et clara fulgura sapientiae. et educit uentos de thesauris suis, in quibus sunt omnes thesauri sapientiae et scientiae absconditi. stultus factus est omnis homo a scientia. licet ille Paulus, licet Petrus, licet Moses et Abraham sint, ad conparationem dei cuncta eorum sapientia in nihilum deputabitur; unde et fatuum dei sapientius est hominibus. confusus est omnis artifex in sculptili, qui de suo corde simulacra confinxit, falsumque est, quod conflauit. si autem stultus est omnis homo a scientia. stultum est omne falsumque, quod fecit. et non est spiritus in eis. notandum, quod et in isto capitulo \'uentu
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃s in eis : uana sunt &opera risudigna : intempore
iusitationissuae peribunt: non est similis parsi a cob: quie¬
nim formauitomnia i pseest & i srł uirga hereditatis eĩ
dñs exercituum nomenest illi: qui facit terram in for¬
uitudinesu& ds̃ paterest: facit autem in fortitudine
sua : dño saluatore : xp̃s enim d̃ uirtus & dĩ sapientia
quii psgest & prudentia in quo extendit caelum uꝑse
enim dixit & facta sunt ipsemandauit &ereata sunt :
Loquens ad filium : faciamus hominom adimaginen
& similitudinem prãm: aduocem suã t dat inu̾laitu¬
dinem aquarum in duelo : omnisenim doctrina dm̃
de raelestibus fluit : dicente dauid ꝑluuiam uolun¬
tariam segregabis ds̃ hereditatituae : & infirma¬
taẽ tuuero perfecistieam : &eleuat si ue educit nebu¬
la s ab extremis terrae: nebulȩ si uenubes quibus man¬
dauit dñs nepluerent suꝑ isrł imbreme ducuntur

Expanded text:
spiritus in eis. uana sunt et opera risu digna; in tempore spiritus in eis. uana sunt et opera risu digna; in tempore isitationis suae peribunt. non est similis his pars Iacob; qui enim formauit omnia, ipse est et Israhel uirga hereditatis eius; dominus exercituum nomen est illi. Qui facit terram in fortitudine sua, deus pater est. facit autem in fortitudine sua, domino saluatore; Christus enim dei uirtus et dei sapientia. qui ipse est et prudentia, in quo extendit caelum. ipse enim dixit et facta sunt; ipse mandauit et creata sunt, loquens ad filium: faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram: ad uocem suam dat multitudinem aquarum in caelo. omnis enim doctrina domini de caelestibus fluit dicente Dauid: pluuiam uoluntariam segregabis, deus, hereditati tuae et infirmata est; tu uero perfecisti eam. et - eleuat — siue educit - nebulas ab extremis terrae. nebulae siue nubes, quibus mandauit dominus, ne pluerent super Israhel imbrem, educuntur
Abbreviated transcription (Latin):
habent opera & terrena simulacra confingunt :
& non sustinebunt gentes : nequa quam populus dñi
sed gentium multitudo : quaedĩ comminationem
ferre non p̃ualent: siergo dicetis eis : di qui caelos
& terram non fecerunt pereant de cerra : & dehis quȩ
subcelo sunt: falsisduis & qui artificiore cõnpositi sunt :
istad cenda sunt: illi enim nec caelos fecẽre nec t̃rami
quaeco operatores xp̃i quidii uocantur & dñi ꝑ doc¬
trinam ecclesi asticã magna exparte fabricantur
Oñs qui facit siue fecit terram in forcitudine sua pre¬
parat orbem in sapientiasua : & prudentia sua
extendit caelos ad uocem suã datmultitudinem
aquarum incaclo &e leuat siueeducit nebulas ab ex¬
tremis terrae : fulgera in pluuiam fecit : &educit
uentum siue uentos dethesauris suis: stultus factus
est om̃is homo ascientia : confusus est omnis arti¬
fex insculptili : qm̃ falsum ÷ : quod conflauit. & non ÷

Expanded text:
habent opera et terrena simulacra confingunt, - habent opera et terrena simulacra confingunt, - et non sustinebunt gentes, nequaquam populus domini, sed gentium multitudo, quae dei comminationem ferre non praeualent. Sic ergo dicetis eis: di, qui caelos et terram. non fecerunt, pereant de terra et de his, quae subb caelo sunt! Falsis dis et, qui artificio reconpositi sunt, ista dicenda sunt - illi enim nec caelos fecere nec terram -, quaeque cooperatores Christi, qui dei uocantur et domini, per doctrinam ecclesiasticam magna ex parte fabricantur. Dominus. qui facit - siue fecit - terram in fortitudine sua, praeparat orbem in sapientia sua et prudentia sua extendit caelos. ad uocem suam dat multitudinem aquarum in caelo et eleuat — siue educit - nebulas ab extremis terrae, fulgura in pluuiam fecit et educit uentum — siue uentos — de thesauris sius. stultus factus est omnis homo a srientia, confusus est omnis artifex in sculptili, quoniam falsum est, quod conflauit. et non est
Abbreviated transcription (Latin):
uelterte omne pelagus tharsis appellatar ⁊ ge¬
lhabet simistudinem &tameo rnuolaea eẽ
uerborum artificio sienim prenera decperu
non poterit: & aurure decrebat septema mnum¬
ienr apudhebreos appellatur aurũ quorum
unum ophat dicitor quod nos dicere possumus obritumiut
splendeat in suꝑficiae idolorum quod intrinsetus lignõ est
uilis que materiae : hracintho operiuntur & porpura :
ut superficiesui oculos decipiant dum caelorum sibi co¬
lorem & regna caelestia pollicentur: & tamenopera
sapientium sunt uniuersahaec : qua e in seculo sapientes
putantur ceterum a puddm̃ stulti sunt : Dsautem
ds̃ noster : ds̃ uerus ẽ : Illaergo uniuersa mendacia :
& ip seds̃ uiuens : igitur illa mortua quae finguntur :
& rex sempiternus: here ticorum umbrae ad tempus
praeualent sed longo tempore corrum puntur: ab
indignatio ei comino uebitur terra : hiqui terren a

Expanded text:
uel certe omne pelagus Tharsis appellatur et caeuel certe omne pelagus Tharsis appellatur et caeli habet similitudinem — et tamen inuoluta est uerborum artificio; si enim patuerit, decipere non poterit. et aurum de Ophaz. septem nominibus apud Hebraeos appellatur aurum, quorum unum \'ophaz\' dicitur, quod nos dicere possumus \'obryzum\', ut splendeat in superficie idolorum, quod intrinsecus lignum est uilisque materiae. hyacintho operiuntur et purpura, ut superficie sui oculos decipiant, dum caelorum sibi colorem et regna caelestia pollicentur; et tamen opera sapientum sunt uniuersa haec, qui in saeculo sapientes putantur, ceterum apud deum stulti sunt. dominus autem deus noster deus uerus est - illa ergo uniuersa mendacia - et ipse deus uiuens - igitur illa mortua, quae finguntur, - et rex sempiternus - hereticorum umbrae ad tempus praeualent, sed longo tempore corrumpuntur — ; ab indignatione eius commouebitur terra - hi, qui terrena
Abbreviated transcription (Latin):
uebitur terra : & non sustinebunt gentes commi¬
nationem eius: haeo inlxx non habentur
sedtheo dotionis editione inpleris quȩ addita
sunt & cumiuxta litteram uidente ꝑ sꝑuena
cul tatem: pullus enim similis est đẽ uero: earã
deorum qui heretica ettefinguntur: manes
timebunt eum qui rex geruuta en ꝓrincipiũ
enim sapientiae timor hm̃ & ded ea proficao¬
mus ad caritatem: tuum est inquit decus inus¬
pitate decor inmen datio turpitudo: quato¬
us heretici iuxta sapientiam uundi quaedos¬
truitur sibi sapentes ent uideantur: tamienin
ominibus regnis quibus lacerant ecdesiam
mullus est similistur dicente sermone diuino
pdam sapientiam sapientium : & poederadi
prudentium reprobabosimul sapientes afae¬
tiusunt: doc trinaeoram proqua litate inge¬
nii uel uilis est & ligno conpatatur ulsemilis
argento propt̃ eloquis uerinstare aesogtus
dostar qs puelin diȩ fegio est at uull uo soplu

Expanded text:
uebitur terra et non sustinebunt gentes com- miuebitur terra et non sustinebunt gentes com- minationem eius. Haec in LXX non habentur, sed de Theoaotionis editione in plerisque addita sunt et, cum iuxta litteram uideantur perspicua, cultatem. nullus enim similis est deo uero eorum deorum, qui heretica arte finguntur. omnes timebunt eum. qui rex gentium est; principium enim sapientiae timor domini et de eo proficimus ad caritatem. tuum est. inquit, decus; in ueritate decor, m mendacio turpitudo. quamuis heretici iuxta sapientiam mundi, quae destruitur, sibi sapientes esse uideantur, tamen in omnibus regnis, quibus lacerant ecclesiam, nullus est similis tui dicente sermone diuino: perdam sapientiam sapientium et prudentiam prudentium reprobabo. simul sapientes et fatui sunt; doctrina eorum pro qualitate ingenii uel uilis est et ligno conparatur uel similis argento propter eloquii uenustatem; affertur de Tharsis — uel Indiae regio est, ut uult Iosephus,
Abbreviated transcription (Latin):
ingentia pollicentur & simulaorum uanucultus
de suo corde confingunt: iactant grandia & addecipien¬
dos simplices quosque : q̃uasi aureis sensibus &eloquiis
argenti splendore fulgentib: inperitorum obstrin¬
gunt aciem &asuis inuentoribus sublimantur inquĩ¬
bus nulla est utilitas & quorum cultura proprie
gentiumẽ &eorum qui ignoraire dm̃: Non est simi¬
listuidñe magnustu & magnum nomentuunt anforti¬
tudine : quis nontimeb itte orexgentum tuum ẽenim
decus intercunctos sapientes gentium : & in uni uersis
regnis eorum nullus ẽsimilistuȩ parit̃ sapientes &
fati probabuntur doctrina uanitatis eorum lig¬
num esturgentum inuolutum siue productum : de
tharsis affertori & auruaꝗ deopbat opus artificis
& manus aerarii : hs acintus & purpura in dumentum
torum : opus saftificum siue sapientium uniuer¬
sahaec : Dñs autem dĩ uerus est: ste est ds̃ uiuens
& rex sempiternus: ad in dignatione eius comrao¬

Expanded text:
ingentia pollicentur et simulacrum uani cultus ingentia pollicentur et simulacrum uani cultus de suo corde confingunt; iactant grandia et ad decipiendos simplices quosque quasi aureis sensibus et eloquiis argenti splendore fulgentibus inperitorum obstringunt aciem et a suis inuentoribus sublimantur, in quibus nulla est utilitas et quorum cultura proprie gentium est et eorum, qui ignorant deum. Non est similis tui, domine; magnus tu et magnum nomen tuum in fortitudine. quis non timebit te, o rex gentium? tuum est enim decus, inter cunctos sapientes gentium et in uniuersis regnis eorum nullus est similis tui. pariter sapientes ei fatui probabuntur; doctrina uanitatis eorum lignum est: argentum inuolutum — siue productum — de Tharsis affertur et aurum de Ophax, opus artificis et manus aerarii; hyacinthus et purpura indumentum eorum; opus artificum — siue sapientium — uniuersa haec. dominus autem deus uerus est; iste deus uiuens et rex sempiternus. ab indignatione eius commo
Abbreviated transcription (Latin):
clauis & malleis conpegit : ut non dis soluatur
siue ut non moueatur : quantdidoborum potonti &
quae stare perse neque unti nisiolauis & malleis cpe¬
gantur in similitudinem palmae fabricata habent pul¬
chritudinem metallorum & picturȩ artae decoratas
sedutilitatem non possident : quae pra ebeant aliquos
fructus artifici : & non loquentur nibilenim in se
uitale habent : De quibus scriptum ẽ: os habent
& non loquentur : Aures habent & non audient :
portata tollentus : fortiorille quipor tat quam illa
quae portantur: immo i illo sensus est : in boc sigura
sine sensu: Moliteergo timere ea quia nec bene poss
facere neomale: solent enim pleriq gentilium
de mones colere nenoceant : & alios exorare ut pres¬
tent bene ficia: Vnde &illud uirgilianum e:
Nigram hiemi pecudem : ⁊epbiris felicib albam
quicquid deidolis diximus ã domini a dogmata quae
sunt contraria ueritati referripotest : &ipsi enim

Expanded text:
clauis et malleis conpegit, ut non dissoluatur clauis et malleis conpegit, ut non dissoluatur sine u t non moueatur. quanta idolorum potentia, quae stare per se nequeunt, nisi clauis et malleis conpingantur? in simili. tudinem palmae fabricata habent pulchritudinem metallorum et picturae arte decorata sunt, sed utilitatem non possident, quae praebeant aliquos fructus artifici. et non loquentur — nihil enim in se uitale habent, de quibus scriptum est: os habent et non loquentur; aures habent et non audient -; portata tollentur. fortior ille, qui portat, quam illa, quae portantur; immo in illo sensus est, in hoc figura sine sensu. nolite ergo timere ea, quia nec bene possunt facere nec male. solent enim plerique gentilium daemones colere, ne noceant, et alios exorare, ut praestent beneficia; unde et illud Uergilianum est: nigram Hiemi pecudem, Zephyris felicibus albam. quidquid de idolis diximus, ad omnia dogmata, quae sunt contraria ueritati, referri potest. et ipsi enim
Abbreviated transcription (Latin):
mant regihum anumgenus & ex causis caelestiumt̃¬
rena moderari : quodq ait legessiue legitima po¬
pulorum uana sunt : omnem humanam sapientiam
inuttilem eẽ demonstrante enullã sehabere utilitate
quia lignum desaltũ praeciditopus manuum artifi¬
ciss inascia : argento & auro decorauitillud: claueis &
malleis conpegit ut non dissoluatur: siue non mo¬
ueatur: insimilitudinem palmȩ fabricata sunt & ñ
loquantur : portatatollentur : quia in cedere nonua¬
lent: Noliteergotimere ea qui anec male facere
possunt nec bene: descriptio idolorum quae ueno¬
rantur gentes lignum inquit desaltu praecidit :
materia ergo idolorum uilis & corruptibilis :opus
manuum artificis cumartifex mortalis sit: mor¬
talia ergo & illa quae fabricatur : argento &auro
decorauit illud ut fulgore utriusque materiae
decipiat simplices : qui qui de merror ad nosusq
transiuit utreligionem indiuituis arbitremur

Expanded text:
mant regi humanum genus et ex causis caelestium temant regi humanum genus et ex causis caelestium terrena moderari. quodque ait: leges siue legitima populorum uana sunt. omnem humanam sapientiam futilem esse demonstrat et nullam in se habere utilitatem. Quia lignum de saltu praecidit opus manuum artificis in ascia; argento et auro decorauit illud, clauis et malleis conpegit, ut non dissoluatur siue non moueatur—. in similitudinem palmae fabricata sunt et non loquentur; portata tollentur, quia incedere non ualent. nolite ergo timere ea, quia nec male facere possunt nec bene. Descriptio idolorum, quae uenerantur gentes. lignum, inquit, de saltu praecidit — materia ergo idolorum uilis et corruptibilis — opus manuum artificis — cum artifex mortalis sit, mortalia ergo et illa, quae fabricatur — ; argento et auro decorauit illud, ut fulgore utriusque materiae decipiat simplices. qui quidem error ad nos usque transiuit, ut religionem in diuitiis arbitremur.