comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lieres illoꝵ inp̃dam. & filias eoꝵ in
captiuitatẽ. & omnẽ p̃dam indiui¬
sionem seruis tuis. qui zelauerunt
zelum tuũ: subueni queso te dñe
ds̃ m̃s mͥ uidus. Tu enim fecisti
pͥora : & illa post illa cogitasti: &
hoc factum ẽ quod ipse uoluisti. Om¬
nes enim uiȩ tuȩ parate sunt: &
tua iudicia in prouidentia tua po¬
suisti. Respice castra assyrioꝵ nc̃
sicut tunc castra uidere egiptioꝵ
dignatus es: quando post seruos tu¬
os armati currebant. confidentes in
quadrigis. & in equitatu suo: & in
multitudine bellatoꝵ. S aspexisti
suꝑ castra eoꝵ : & tenebre fatigaue¬
runt eos. Tenuit pedes eoꝵ abyssus.
& aquȩ oꝑuerunt eos. Sic fiant &
isti dñe: qui confidunt inmultitu¬
dine sua. & incurrib suis. & incon¬
tis. & in sagittis suis & lanceis głantur:
& nesciunt quia tu ipse es ds̃ nr̃. qui
conteris bella abinitio. & dñs ẽ nomen
tibi. Erige brachium tuũ sicut ab ini¬

Expanded text:
lieres eorum in praedam et filias eorum in lieres eorum in praedam et filias eorum in captivitatem et omnem praedam in divisionem servis tuis qui zelaverunt zelum tuum subveni quaeso te Domine Deus meus mihi viduae tu enim fecisti priora et illa post illa cogitasti et hoc factum est quod ipse voluisti omnes enim viae tuae paratae sunt et tua iudicia in providentia tua posuisti respice castra Assyriorum nunc sicut tunc castra videre Aegyptiorum dignatus es quando post servos tous armati currebant confidentes in quadrigis et in equitatu suo et in multitudine bellatorum sed aspexisti super castra eorum et tenebrae fatigaverunt eos tenuit pedes eorum abyssus et aquae operuerunt eos sic fiant et isti Domine qui confidunt in multitudine sua et in corribus suis et in contis et in sagittis suis et in lanceis gloriantur et nesciunt quia tu ipse es Deus noster qui conteris bella ab initio et Dominus nomen est tibi erige brachium tuum sicut ab ini
Abbreviated transcription (Latin):
dñm. Et clixit illis iudith. Sicut qd̾
loqui potui. dei ẽẽ cognoscitis: ita
qd̾ facere disposui probate si exdeo
ẽ. & orate ut firmũ faciat consiliũ
meũ ds̃. Stabitis uos ad portam noc¬
te ista: & ego exeam cum abra mea:
& orate ut sicut dixistis indieb
quinq respiciat dñs popłm suum
isrł. Uos autem nolo ut scrutemini ac¬
tum meum: & usq dum renuntiem uo¬
bis nichil aliud fiat nisi oratio prome
ad dñm dm̃ nr̃m. Et dixit ad eam orias
puceps uidẽe. Uade in pace: & dñs sit
tecum inultione inmicoꝵ nr̃oꝵ. Ee re¬
uertentes abierunt. Quib absceden¬
tib. iudith ingressa ẽ oratoriũ suũ:
& induens se cilitio. posuit cinerem
suꝑ caput suũ : & prosternens se dño.
clamauit ad dñm dicens. Dñe ds̃ pa¬
tris mei symeon qui dedisti illi gladi¬
um indefensionẽ alienigenarũ: qui
iuolatores exstiterunt incoinqirina¬
tione sua. & denudauerant femur
uirginis in confusionẽ. & dedisti mu¬

Expanded text:
Dominum et dixit illis Iudith sicut quod Dominum et dixit illis Iudith sicut quod loqui potui Dei esse cognoscitis ita quod facere disposui probate si ex Deo est et orate ut firmum faciat consilium meum Deus stabitis vos ad portam nocte ista et ego exeam cum abra mea et orate ut sicut dixistis in diebus quinque respiciat Dominus populum suum Israhel vos autem nolo scrutemini actum meum et usque dum renuntiem vobis nihil aliud fiat nisi oratio pro me ad Dominum Deum nostrum et dixit ad eam Ozias princeps Iudaeae vade in pace et Dominus sit tecum in ultione inimicorum nostrorum et revertentes abierunt quibus abscedentibus Iudith ingressa est oratorium suum et induens se cilicio posuit cinerem super caput suum et prosternens se Domino clamavit ad Dominum dicens Domine Deus patris mei Symeon qui dedisti illi gladium in defensione alienigenarum qui violatores extiterunt in coinquinatione sua et denudaverunt femur virginis in confusionem et dedisti mu
Abbreviated transcription (Latin):
uos qui estis prb̃ri inpopło dei: exuobis
pendet anima illoꝵ: ad eloquiũ ur̃m
torda eoꝵ erigite. ut memores sint qͥa
temptati sunt patres nr̃i. ut proba¬
rentur si uere colerent dm̃ suũ. Me¬
mores ẽẽ debent. quomͦ pater nr̃ abra¬
ham temptatus ẽ: & ꝑ multas tribula¬
tiones probatus. dei amicus effectus ẽ.
Sic ysaac. sic iacob. sic moyses. & om¬
nes qui placuerunt deo: ꝑmultas tri¬
bulationes transierunt fideles. Illi
autẽ qui temptationes non suscepe¬
runt cum timore dñi: & impatien¬
tiam suam & improꝑium murmu¬
rationis sue contra dñm ꝓtuler̃t:
ex terminati sunt ab exterminato¬
re. & a serpentib ꝑierunt. Et nos gͦ
non ulciscamur nos ꝓhis quȩ patim̃:
s reputantes peccatis nr̃is hec ipsa
minora ẽẽ supplicia. Flagella dñi
quasi serui qui corripimur. adem̃¬
dationẽ non ad ꝑditionẽ nr̃am eue¬
nisse credamus. Et dixerunt illi.
es uera sunt: & non ẽ in sermonibꝰ
tuis ulla reprehensio. Nunc g ora

Expanded text:
os estis presbyteri in populo Dei, et ex vobis pendet anima illorum, ad eloquium vestrum corda eorum erigite, ut memores sint, quia tentati sunt patres nostri, ut probarentur, si vere colerent Deum suum. Memores esse debent quomodo pater noster Abraham temptatus est et per multas tribulationes probatus Dei amicus effectus est sic Isaac sic Iacob sic Moses et omnes qui placuerunt Deo per multas tribulationes transierunt fideles illi autem qui temptationes non susceperunt cum timore Domini et patientia sua inproperium murmurationis suae contra Dominum protulerunt exterminati sunt ab exterminatore et a serpentibus perierunt et nos ergo non ulciscamur nos pro his quae patimur sed reputantes peccatis nostris haec ipsa minora esse supplicia flagella Domini quasi servi qui corripimur ad emendationem non ad perditionem nostram evenisse credamus et dixerunt illi es vera sunt et non est in sermonibus tuis ulla reprehensio nunc ergo ora
Abbreviated transcription (Latin):
qui sapientia salomonis inscribitur.
Quoꝵ pͥorem. & hebraicũ repꝑi. ñ eccła¬
sticũ ut apud latinos. s parabolas pre¬
notatũ. Coniuncti erant eccłastes &
canticũ canticoꝵ: ut similitudinẽ sa¬
lomonis. non solum libroꝵ numero:
s etiam materiarũ genere coequaret.
Scd̾s apud hebreos nusquã ẽ: quia &e
ipse stilus grecam eloquentiã redolet:¬

Expanded text:
pientia Salomonis inscribitur, quorum priorem Hebraicum reperi, non Ecclesiasticum apud nos, sed parabolas praenotatum. Cui juncti erant Ecclesiastes et Cantica canticorum, ut simitudinem Salomonis, non solum librorum numero, sed etiam materiarum genere coaequarent. Secundus apud Hebraeos nusquam est, quia et ipse stylus Graecam eloquentiam redolet
Abbreviated transcription (Latin):
innumero feminarũ. Quȩ placuit ei:
&e traderet ei partes suas. & septem
puellas speciosissimas de domo re¬
gis. & tam ipsam quã pedissequas
nius ornaret. atq excoleret. Quȩ no¬
luit ei indicare popłm. & patriam
suam.Mardocheus enim ei p̃ceperat
ut de hacre. omnino reticeret. Qui
deambulabat condie ante uestibulũ
domus. in qua electe uirgines serua¬
bantur: curam agens salutis hester.
&e scire uolens quid ei accideret. Cum
autẽ uenisset tempꝰ singłarum ꝑor¬
dinem puellarũ ut intrarent adregẽ:
expletis omnib que ad cultum mule¬
brem ꝑtinebant. mensis duodecimꝰ ucc¬
tebatur ita dum taxat: ut sex men¬
ses oleo ungerent᷑ myrtino: & aliis
sex quibclam pignentis. & aroma¬
tib uterenttur. Ingredientesq ad re¬

Expanded text:
in numero feminarum. Quae placuit ei, in numero feminarum. Quae placuit ei, et traderet ei partes suas, et septem puellas speciosissimas de domo regis, et tam ipsam quam pedissequas ejus ornaret atque excoleret. Quae noluit indicare ei populum et patriam suam: Mardochaeus enim praeceperat ei, ut de hac re omnino reticeret: qui deambulabat quotidie ante vestibulum domus, in qua electae virgines servabantur, curam agens salutis Esther, et scire volens quid ei accideret. Cum autem venisset tempus singularum per ordinem puellarum, ut intrarent ad regem, expletis omnibus quae ad cultum muliebrem pertinebant, mensis duodecimus vertebatur: ita dumtaxat, ut sex mensibus oleo ungerentur myrtino, et aliis sex quibusdam pigmentis et aromatibus uterentur. Ingredientesque ad re
Abbreviated transcription (Latin):
&e traciant indomũ feminarũ subna¬
ni egei eunchi: qui ẽ p̃positus &
custos mulierũ regiarũ. & accipiant
mundũ muliebrem: & cetera ad usus
necessaria. Et quecũq inter om̃s ocu¬
lis regis placuerit: ipsa regnet pro
uasthi. Placuit sermo regi: & ita ut
suggesserãt iussit fieri. Frat uir iudẽ¬
us insusis ciuitate uocabulo mardo.¬
cheus: filius iair: filii semei. filii cis.
destirpe iemini. qui tͣnslatus fuerat
de ierłm. eo tẽpore quo iechonia m
regem uida nabugodonosor rex baby¬
lonis transtulerat. qui fuit nutri¬
cius filie frĩs sui edisse. quȩ altero
nomine hester uocabatur: & utrũq
parentẽ amiserat. pulchra nimis &
decora facie. mortiisq patre eius ac
matre. mardocheus sibi eam ad op¬
tauit infiliam. Cumq ꝑ crebruisset
regis imꝑium. & iuxta mandata il¬
lius multȩ uirgines pulchrȩ addu¬
cerentur susan. & egeo traderent᷑
cunucho: hester quoq inter eet̾as
puellas er tradita ẽ: ut seruaret

Expanded text:
sub manu Egei eunuchi, qui est praepositus et custos mulierum regiarum: et accipiant mundum muliebrem, et caetera ad usus necessaria. Et quaecumque inter omnes oculis regis placuerit, ipsa regnet pro Vasthi. Placuit sermo regi: et ita, ut suggesserant iussit fieri erat vir iudaeus in Susis civitate vocabulo Mardocheus filius Iair filii Semei filii Cis de stirpe Iemini qui translatus fuerat de Hierusalem eo tempore quo Iechoniam regem Iuda Nabuchodonosor rex Babylonis transtulerat qui fuit nutricius filiae fratris sui Edessae quae altero nomine Hester vocabatur et utrumque parentem amiserat pulchra nimis et decora facie mortuisque patre eius ac matre Mardocheus sibi eam adoptaviregis imperium, et juxta mandatum illius multae virgines pulchrae adducerentur Susan, et Egeo traderentur eunucho: Esther quoque inter caeteras puellas ei tradita est, ut servaretur
Abbreviated transcription (Latin):
sem si licuisset p̃ualitudine. Mittitis so¬
latia sũptuũ: notarios nr̃os & librarios
sustentatis: ut uobis potissimũ nr̃m le¬
sudet ingenium. Et ecce ex latere fre¬
quens turba diuersa poscentiũ: quasi
aut equũ sit me uob esurientib. aliis
laborare. aut inratione dati & accepti.
cuiquã preter uos ob noxius sim. Itaq¬
longa egrotatione fractus. ne penitus
hoc anno reticerem. & apud uos mutꝰ
ẽem: tridui opus ur̃o nomini conse¬
craui. interp̃tationẽ uidelicet triũ sa¬
lomonis uoluminũ: masloth quas he¬
brei parabolas. uulgata editio ꝓuerbia
uocat. Coeleth. quod grece eccłasten. la¬
tine concionatorẽ possumꝰ dicere. Syras¬
sirim: quod in nr̃a lingua uertitur canti¬

Expanded text:
itis solatia sumptuum: notarios nostros et librarios sustentatis, ut vobis potissimum nostrum desudet ingenium. Et ecce ex latere frequens turba, diversa poscentium: quasi aut aequum sit, me, vobis esurientibus, aliis laborare: aut in ratione dati et accepti, cuiqualonga aegrotatione LXXIV fractus, ne penitus hoc anno reticerem, et apud vos mutus essem, tridui opus nomini vestro consecravi, interpretationem videlicet trium Salomonis voluminum, Masloth, quas Hebraei Parabolas, vulgata autem editio Proverbia vocat: Coeleth, quem Graece Ecclesiasten, latine Concionatorem possumus dicere: Sir Assirim, quod in nostra lingua vertitur Canti
Abbreviated transcription (Latin):
tis suȩ. Tunc audientes hec filii isrł
qui habitabant terram iudȩ: timu¬
erunt ualde a facie eius. Tremor eti¬
am & horror inuasit sensus eoꝵ: ne
hoc faceret ierłm & templo dñi. qd̾
fecerat cet̃is ciuitatib. & templis ea¬
rum. Et miserunt in omnẽ samariã
ꝑcircuitũ usq ihericho: & p̃occupa¬
uerunt om̃s uertices montiũ: & mu¬
ris circũdederunt uicos suos. & con¬
gregauerunt frumenta in p̃parati¬
onem pugnȩ. Sacerdos etiam elia¬
chim. scripsit ad uniuersos qui e¬
rant contra hesdrelon. quȩ ẽ contͣ
faciem campi magni. iuxta dotha¬
im: & uniuersis ꝑ quos transitus
ẽẽ poterat. ut obuinerent ascensus
montiũ. ꝑ quos uia ẽẽ poterat adihe¬
rusalem: ut illic custodirent. ubi an¬
gustum iter ẽẽ poterat inter montes.
Et fecerunt filii isrł scdđm quod con¬
stituerat eis. sacerdos dñi eliachim:
& clamauit om̃is popłs ad dñm in¬
stantia magna. & humiliauerunt

Expanded text:
tis suae tunc audientes haec filii Israhel tis suae tunc audientes haec filii Israhel qui habitabant in terra Iudaeae timuerunt valde a facie eius tremor etiam et horror invasit sensus eorum ne hoc faceret Hierusalem et templo Domini quod fecerat ceteris civitatibus et templis earum et miserunt in omnem Samariam per circuitum usque Hiericho et praeoccupaverunt omnes vertices montium et muris circumdederunt vicos suos et congregaverunt frumenta in praeparatione pugnae sacerdos etiam Heliachim scripsit ad universos qui erant contra Hesdraelon quae est contra faciem campi magni iuxta Dothain et universis per quos transitus esse poterat ut obtinerent ascensus montium per quos via esse poterat ad Hierusalem ut illic custodirent ubi angustum iter esse poterat inter montes et fecerunt filii Israhel secundum quod constituerat eis sacerdos Domini Heliachim et clamavit omnis popstantia magna et humiliaverunt
Abbreviated transcription (Latin):
tem. & omnẽ in habitantẽ terram.
De uniuersis autẽ urbib assumpsit
sibi auxiliarios. uiros fortes & elec¬
tos ad bellum. Gantusq metus ꝓuin¬
ciis illis incubuit. ut uniuersarũ ur¬
bium habitatores pͥncipes & honora¬
ti. simul cum popłis exirent obuiam
uenienti. excipientes eum cum coro¬
nis & lampadib. ducentes choros in
tẏbiis. & tympanis. Nec ista tamen
facientes: ferocitatẽ eius pectoris mi¬
tigare potuerunt. Nam & ciuitates
eoꝵꝵ destruxit: & lucos eoꝵ excidit.
Preceperat enim illi nabugodonosor
rex. ut om̃s deos terrȩ exterminaret:
uridelicet ut ipse solus diceret᷑ ds̃. ab
his nationib quȩ potuissent olofer¬
nis potentia subiugari. Pertͣnsiens
autem sẏriam sobal. & omnẽ apami¬
am. omnẽq mesopotamiã. uente
ad idumeos interra gabaa: accepit¬
q ciuitates eoꝵ. & sedit ibi ꝑtrigin¬
ta dies: inquib dieb adunari pre¬
cepit uniuersũ exercitum uirtu¬

Expanded text:
tem et omnem inhabitanttem et omnem inhabitantDe universis autem urbibus assumpsit sibi auxiliarios viros fortes, et electos ad bellum. Tantusque metus provinciis illis incubuit, ut universarum urbium habitatores principes, et honorati simul cum populis exirent obviam venienti, excipientes eum cum coronis et lampadibus, ducentes choros in tympanis et tibiis. Nec ista tamen facientes, ferocitatem ejus pectoris mitigare potuerunt nam et civitates eorum destruxit et lucos eorum excidit praeceperat enim illi Nabuchodonosor rex ut omnes deos terrae exterminaret videlicet ut ipse solus diceretur deus ab his nationibus quae potuissent Holofernis potentia subiugari pertransiens autem Syriam Subal et omnem Apamiam omnemque Mesopotamiam venit ad Idumeos in terra Gabaa accepitque civitates eorum et sedit ibi per triginta dies in quibus diebus adunari praecepit universum exercitum virtu
Abbreviated transcription (Latin):
q arbores ac uineas fecit incidi : &
cecidit timor illuis suꝑ om̃s in habi¬
tantes terram. Tunc miserunt lega¬
tos suos. uniuersarũ urbiũ & ꝓumn¬
ciarum reges ac pͥncipes syriȩ scili¬
cet mesopotamie. & syrie sobal. &
libie. atq cilinȩ. Qui uenientes ad
olofernem: dixerunt. Desinat in¬
dignatio tua circa nos : melius ẽ enĩ
ut uiuentes seruiamꝰ nabugodono¬
sor regi magno. & subdit simꝰ tibi:
quã morientes cum interitu nr̃o.¬
ipsi seruitutis nr̃e damna patiamini.
Omnis ciuitas nr̃a. omisq possessio.
om̃s colles & montes. & campi. armen¬
ta boum. greges ouium. caprarũq.
equoꝵ. camelorq. & uniuersȩ facul¬
tates nr̃e atq familiȩ. in conspectu
tuo sunt: sint omĩa sub lege tua. nos
etiam & filii nr̃i serui tui sumꝰ. Ueni
nobis pacificus dñs : & utere seruitio
nr̃o sicut placuerit tibi. Tunc descen¬
dit de montib cum equitib in uirtu¬
te magna: & obtinuit omnẽ ciuita¬

Expanded text:
que arbores ac vineas fecit incidi et que arbores ac vineas fecit incidi et cecidit timor illius super omnes inhabitantes terram tunc miserunt legatos suos universarum urbium et provinciarum reges ac principes Syriae scilicet Mesopotamiae et Syriae Sobal et Lybiae atque Ciliciae qui venientes ad Holofernem dixerunt desinat indignatio tua circa nos melius est enim ut viventes serviamus Nabuchodonosor regi magno et subditi simus tibi quam morientes cum interitu nostipsi servitutis nostrae damna patiamini omnis civitas nostra omnisque possessio omnes colles et montes et campi armenta boum greges ovium caprarumque equorum camelorumque et universae facultates nostrae atque familiae in conspectu tuo sunt sint omnia sub lege tua nos iam et filii nostri servi tui sumus veni nobis pacificus dominus et utere servitia nostra sicut placuerit tibi tunc descendit de montibus cum equitibus in virtute magna et obtinuit omnem civita
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ ipse & omnis exercitus. cum quadri¬
gis & equitib & sagittariis. qui coope¬
ruerunt faciem terrȩ. sicut locuste.
Cumq ꝑtransisset fines assyrioꝵ :
uenit ad montes magnos ange. qͥ suñ
asinistro cilitiȩ: ascenditq oĩa castella eoꝵ:
& obtinuit omnẽ munitionẽ. Effre¬
git autem ciuitatẽ opinatissimã me¬
lothi :÷ p̃dauitq om̃s filios tharsis.
& filios ismahel qui erant contra fa¬
ciem deserti: & ad austrum terre ce¬
leon. & transiit eufraten. & uenit
ad mesopotamiã: & fregit om̃s ciui¬
tates excelsas que erant ibi. atorren¬
te mambre usq quo ꝑuenlatur ad
mare. & occupauit terminos eius. a
cilitia usq ad fines iafech. qui sunt
ad austrum : abduxitq om̃s filios
madian. ac p̃dauit omnẽ locuple¬
tationem eoꝵ: om̃sq resistentes si¬
bi occidit inore gladii. Et post hec
descendit incampos damasci indieb
messis : & succendit om̃ia sata. om̃s¬

Expanded text:
est ipse, et omnis exercitus, cum quadriest ipse, et omnis exercitus, cum quadrigis, et equitibus, et sagittariis qui cooperuerunt faciem terrae, sicut locustae. Cumque pertransisset fines Assyriorum, venit ad magnos montes Ange, qui sunt a sinistro Ciliciae ascenditque omnia castella eorum et obtinuit omnem munitionem effregit autem civitatem opinatissimam Meluthi praedavitque omnes filios Tharsis et filios Ismahel qui erant contra faciem deserti et ad austrum terrae Celeon et transiit Eufraten et venit ad Mesopotamiam et fregit omnes civitates excelsas quae erant ibi a torrente Mambre usquequo perveniatur ad mare et occupavit terminos eius a Cilicia usque ad fines Iafeth qui sunt ad austrum abduxitque omnes filios Madian ac praedavit omnem locupletationem eorum omnesque resistentes sibi occidit in ore gladii et post haec descendit in campos Damasci in diebus messis et succendit omnia sata omnes
Abbreviated transcription (Latin):
om̃sq duces bellatores suos. & habuit
cum eis misteriũ consili sui. Dixitq
cogitationẽ in eo ẽẽ : ut omnẽ terram
suo subiugareo imꝑio. Quod dictum
cum placuisset omnib : uocauit na¬
bugodonosor rex. olofernem pͥncipem
militiȩ sue: & dixit ei. E gredere adom¬
nem regionẽ occidentis: & contra eos p̃¬
cipue qui contẽpserunt imꝑium meũ.
Non parcet oculus tuus ulli regno: om¬
nemq urbem munitam subiugabis
gistratus uirtutis assyrioꝵ: & dinume¬
rauit uiros in expeditione sicut p̃ce¬
pit ei rex: centum iuigrniti milia pedi¬
tum pugnatoꝵ. & equites sagittarios
duodetim milia: omnẽq ex peditionẽ
suam fecit p̃ire. in multitudine in nu¬
merabiliũ cameloꝵ: cum his quȩ exer¬
citib sufficerent copiose. Boum quoq
armenta. gregesq ouium. quoꝵ non
erat numerus: & frumentũ ex omni
syria intransitu suo parari constituit.
Aurum u & argentũ de domu regis
assumpsit multum nimis: & ꝓfectus

Expanded text:
bellatores suos, et habuit cum eis mysterium consilii sui. Dixitque cogitationem suam in eo esse, ut omnem terram suo subjugaret imperio. Quod dictum cum placuisset omnibus, vocavit Nabuchodonosor rex Holofernem principem militiae suae, et dixit ei: Egredere adne regnum occidentis, et contra eos praecipue qui contempserunt imperium meum. Non parcat oculus tuus ulli regno, omnemque urbem munitam subiugabis gistratus virtutis Assyriorum et dinumeravit viros in expeditione sicut praecepit ei rex centum viginti milia peditum pugnatorum et equites sagittarios duodecim milia omnemque expeditionem suam fecit praeire multitudinem innumerabilium camelorum cum his quae exerciarmenta gregesque ovium, quorum non erat numerus. Frumentum ex omni Syria in transitu suo parari constituit. Aurum vero et argentum, de domo regis assumpsit multum nimis. Et profectus
Abbreviated transcription (Latin):
sustulerat: in anathema obliuionis.
Erat aut̾ẽ popłs iocundꝰ scłm faciem
sc̃oꝵ: & ꝑtres menses gaudũi huiꝰ uic¬
torie celebratũ ẽ cum iudith. Post di¬
es autẽ illos. unusquisq rediit insua:
& iudith magnificata ẽ in bethulia: &
preclarior erat uniuerse terrȩ isrł. Trat

Expanded text:
sustulerat in anathema oblivionis sustulerat in anathema oblivionis erat autem populus iucundus secundum faciem sanctorum et per tres menses gaudium huius victoriae celebratum est cum Iudith post dies autem illos unusquisque rediit in sua et Iudith magna facta est in Bethulia et praeclarior erat universae terrae Isra
Abbreviated transcription (Latin):
perierunt inp̃lio a facie ilñi mei. Hym¬
num cantemꝰ dño: hymnũ noiũ cante¬
mus deo nr̃o. Adonay dñe magnus es
tu. & p̃clarus inuirtute: & quẽ supa¬
re nemo potest. Tibi seririat om̃is cre
atura tua: quia dixisti & facta sunt.
misisti sp̃m tuum & creata sunt: &
non ẽ qui resistat uoci tue. Montes a
fundamentis mouebunt᷑ cum aquis. pe¬
tre sicut cera liquescent ante faciem tu¬
am: qui aut̃ẽ timent te. magni erunt
apud te ꝑ omnia. Ue genti insurgenti
suꝑ genus meũ: dñs enim om̃ps uin¬
dicabit in eis. indie iuidicii uisitabit il¬
los. Dabit enim ignem & uermes in car¬
nes eoꝵ : ut urantur & sentiant usq in
sempiternũ. Et factum ẽ post hec: om¬
nis popłs post uictoriam uenit adierłm.
ad orare dñm. Et mox ut purificati siii:
obtulerunt om̃s holocausta & uota:
& reꝓmissiones suas. Porro iudith
uniuersa uasa bellica holoferms que
dedit illi popłs. & conopeum qd̃ ipsa

Expanded text:
perierunt in praelio a facie Domini Dei mei. Hymperierunt in praelio a facie Domini Dei mei. Hymnum cantemus Domino, hymnum novum cantemus Deo nostro. Adonai, Domine magnus es tu, et praeclarus in virtute tua, et quem superare nemo potest. Tibi serviet  Al. serviat omnis creatura tua: quia dixisti, et facta sunt: misisti spiritum tuum, et creata sunt, et non est qui resistat voci tuae. Montes a fundamentis movebuntur cum aquis: petrae, sicut cera, liquescent ante faciem tuam. Qui autem timent te, magni erunt apud te prae omnia vae genti insurgenti super genus meum Dominus enim omnipotens vindicabit in eis in die iudicii visitabit illos dabit enim ignem et vermes in carnes eorum ut urantur et sentiant usque in sempiternum et factum est post haec omnis populus post victoriam venit ad Hierusalem adorare Dominum et mox ut purificati sunt obtulerunt omnes holocausta et vota et repromissiones suas porro Iudith universa vasa bellica Holofernis quae dedit illi populus et conopeum quod ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
multitudo obturauit torrentes: &e
qui eoꝵ cooꝑuerunt ualles. Dixit se in¬
censurum fines meos: & iuuenes meos
dare mnp̃dam: & uirgines incaptiuita¬
tem. Dñs autẽ omp̃s nocuit eum: &
tradidit eũ in manꝰ feminȩ. & confudit
eum. Non eñi cetidit potens eoo aui¬
uenib: nec filii titan ꝑcusserunt eũ.
nec excelsi gigantes imposuerunt se
illi: s iudith filia merari: inspecie faci¬
ei sue dissoluit eum. Exuit enim se
uestimento uiduitatis: & inluit se
uestimento leticie in exultatione filioꝵ
isrł. Unixit faciem suam ungento: col¬
ligauit cincinnos suos mitra. ad de¬
cipiendũ illũ. Sandalia eiꝰ rapuerunt
oculos eius: pulcertudo eius captiuam fe¬
cit animã eius. amputauit pugione cer¬
incem eius. Horruerunt pse constantiã
eius: & mecdi audatiam eius. Tunc ulu¬
lauerunt castra assyrioꝵ: quando appa¬
ruerunt humiles mei. arescentes insit.
filii puellarum compunxerunt eos: &
sicut pueros fugientes occiderunt eos.

Expanded text:
multitudo obturavit torrentes, et multitudo obturavit torrentes, et equi eorum cooperuerunt valles. Dixit se incensurum fines meos, et juvenes meosdare in praedam et virgines in captivitatem Dominus autem omnipotens nocuit eum et tradidit eum in manus feminae et confudit eum non enim cecidit potens eorum a iuvenibus nec filii Titan percusserunt eum nec excelsi gigantes inposuerunt se illi sed Iudith filia Merari in specie faciei suae dissolvit eum exuit enim se vestimenta viduitatis et induit se vestimenta laetitiae in exultatione filiorum Israhel unxit faciem suam unguento conligavit cincinnos suos mitra ad decipiendum illum sandalia eius rapuerunt ius pulchritudo eius capticit animam ejus, amputavit pugione cervicem ejus. Horruerunt Persae constantiam ejus, et Medi audaciam ejus. Tunc ululaverunt castra Assyriorum, quando apparuerunt humiles mei, arescentes in siti. Filii puellarum compunxerunt eos, et sicut pueros fugientes occiderunt eos:
Abbreviated transcription (Latin):
uiiliter: & confortatũ ẽ cor tuũ. eoq
castitatẽ amaueris: & post uirũ tuũ
alt̾um nescieris. Ideo & manus dĩ¬
confortauit te: & ideo eris benedicta met̃¬
num. Et dixit om̃is popłs: fiat fiat. Per
dies autem triginta. uix collecta sunt
spolia assyrioꝵ: apopło isrł. Porro autẽ
umuersa que holofernis peculiaria fu¬
isse probata sunt. dederunt iudith: in
auro & argento. & uestib. & geminis. &
omna suppellectili: & tradita st̃ illi omĩa
apopło. & om̃s popłi gaudebant cum mu¬
lierib & uirginib. & iuuenib. morga¬
nis & cytharis. Gunc cantauit canticum
hoc dño. iudith dicens. Incipite dño in
tympanis : cantate dño in tymbalis. mo¬
oulamim illi psalmũ nouũ: exultate
rens bella. dñs nomen ẽ illi: qui posu¬
it castra sua in medio popłi sui. ut eripe¬
ret nos de manu omĩum inimicoꝵ nr̃oꝵ.
Uenit assur exmontib ab aquilone.
in multitudine fortitudinis suȩ: cuiꝰ

Expanded text:
viriliter et confortatum est cor tuum eo quod viriliter et confortatum est cor tuum eo quod castitatem amaveris et post virum tuum alterum nconfortavit te, et ideo eris benedicta in aeternum. Et dixit omnis populus: Fiat, fiat. Per dies autem triginta, vix collecta sunt spolia Assyriorum a populo Israel. Porro autem universa, quae Holofernis peculiaria fuisse probata sunt, dederunt Judith in auro, et argento, et vestibus, et gemmis, et omni supellectile et tradita sunt illi omnia a populo et omnes populi gaudebant cum mulieribus et virginibus et iuvenibus in organis et citharis tunc cantavit canticum hoc Domino Iudith dicens incipite Domino in tympanis cantate Deo in cymbalis modulamini illi psalmum novum exaltate rens bella, Dominus nomen est illi. Qui posuit castra sua in medio populi sui, ut eriperet nos de manu omnium inimicorum nostrorum. Venit Assur ex montibus ab aquilone in multitudine fortitudinis suae: cujus
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ assyrii non adunati infugam ibañ
p̃cipites. filii autem isrł uno agmine
ꝑsequentes: debilitabant om̃s quos in¬
uenire potuissent. Misitq orias nun¬
tios ꝑ om̃s cruitates: & regiones isrł.
Omnis itaq regio omnisq urbs. elec¬
tam nuentutem misit armatam post
eos: & ꝑsecuti sunt eos inore gladii. qͦ¬
usq ꝑuenirent ad extremitatẽ fimũ
suoꝵ. Reliqui autẽ qui erant inbethu¬
lia ingressi sunt castra assyrioꝵ: & pre¬
dam quã fugientes assyrii reliquerañ
abstulerunt. & onustati sunt ualde.
Hii u qui uictores reuersi sunt adbe¬
thuliam. omĩa queq erant illoꝵ abstu¬
lerunt secum: ita ut non ẽet numerꝰ
in pecorib. inurmentis. & umuersis
mobilib eo: ut aminimo usq ad
inagnũ om̃s diuites fierent de predati¬
onib eoꝵ. Ioachim autem summꝰ poi¬
tifex. de ierłm uenit in bethuliam.
tum uniuersis prb̃is suis: ut uidere
uidith. Quȩ cum exisset ad illum: be¬

Expanded text:
quoniam Assyrii non adunati in fuga ibant quoniam Assyrii non adunati in fuga ibant praecipites filii autem Israhel uno agmine persequentes debilitabant omnes quos invenire potuissent misitque Ozias nuntios per omnes civitates et regiones Israhel omnis itaque regio omnisque urbs electam iuventutem misit armatam post eos et persecuti sunt eos in ore gladii quousque pervenirent ad extremitatem finium suarum reliqui autem qui erant in Bethulia ingressi sunt castra Assyriorum et praedam quam fugientes Assyrii reliquerant abstulerunt et honestati sunt valde hii vero qui victores reversi sunt ad Bethuliam omnia quaeque erant illorum abstulerunt secum ita ut non esset numerus in pecoribus in iumentis et universis mobilibus eorum ut a minimo usque ad magnum omnes divites fierent de praedationibus eorum Ioachim autem summus pontifex de Hierusalem venit in Bethuliam cum universis presbyteris suis ut videret Iudith quae cum exisset ad illum be
Abbreviated transcription (Latin):
maute uoce magna cum fletu. & scidit
uestimenta sua: & ingressus taberna¬
culũ iudith non inuenit eam : & ex¬
siliuit foras ad popłm: & dixit. Una
mulier hebrea: fecit confusionẽ in
domu regis nabugodonosor. Ecce enĩ
holofernis iacet interra: & caput ip¬
sius non ẽ in illo. Quod cum audisseñ
pͥncipes uirtutis assyrioꝵ. sciderunt
om̃s uestimenta sua: & intolerabilis
timor & tremor cecidit suꝑ eos. &
turbati sunt anmi eor ualde: &
factus ẽ clamor incõparabilis in
mecdia castra eoꝵ. Cumq omnis
exercitus decollatum holofernẽ
audisset: fugit mens & consiliũ
ab eis. & solo tremore & metu agi¬
tati. fuge p̃sudium sumunt. ita
ut nulsus loqueretur cum ꝓoeimo
suo: s inclinato capite relictis om̃ib
matos uenire suꝑ se audierant:
fugientes ꝑuias campoꝵ & senri¬
tas collium. Uidentes itaq filii isrł
fugientes illos: descendentes clangen¬
tesq tubis. & ululantes post ipsos. &

Expanded text:
mavit voce magna cum fletu et scidit mavit voce magna cum fletu et scidit vestimenta sua et ingressus tabernaculum Iudith non invenit eam et exilivit foras ad populum et dixit una mulier hebraea fecit confusionem in domo regis Nabuchodonosor ecce enim Holofernis iacet in terra et caput ipsius non est in illo quod cum audissent principes virtutis Assyriorum sciderunt omnes vestimenta sua et intolerabilis timor et tremor cecidit super eos et turbati sunt animi eorum valde et factus est clamor inconparabilis in media castra eorum cumque omnis exercitus decollatum Holofernem audisset fugit mens et consilium ab eis et solo tremore et metu agitati fugae praesidium sumunt ita ut nullus loqueretur cum proximo suo sed inclinato capite relictis omnibus matos venire super se audierant fugientes per vias camporum et semitas collium videntes itaque filii Israhel fugientes illos descenderunt clangentes tubis et ululantes post ipsos et
Abbreviated transcription (Latin):
si sunt cum grandi strepitu. & ulu¬
latu. quod uidentes exploratores:
ad tabernaculũ cucurrerunt. Por¬
ro hii qui intabernaculo erant ue¬
nientes. & ante ingressum cubicu¬
li ꝑstrepentes: excitandi gr̃a inqui¬
etudinẽ arte moliebant᷑. ut ñ ab
excitantib. s a sonantib holofer¬
nes eugilaret. Nullus enim audebat
cubiculum uirtutis assyrioꝵ pulsan¬
do aut intrando aperire. d cum uenis¬
sent duces eius & tribuni. & uniuer¬
si maiores exercitus assyrioꝵ : dpcert̃
cubiculariis. Intrate re excitate illum:
qm̃ egressi mures de cauernis suis au¬
si sunt ꝑuocare nos ad p̃lium. Tunc
ingressus nagao cubiculũ eius. stecie
ante cortinam: & plausum fecit mani¬
b suis. Suspicabatur enim illum cũ
uidith dormire. S cum nullum mo¬
tum iacentis. sensu aurium caperet:
accessit proximans ad tortinam. &
eleuans eam. uidens cadauer absq
capite holofernis. in suo sanguine
tabefactum iacere suꝑ terram. excla¬

Expanded text:
si sunt cum grandi strepitu et ulusi sunt cum grandi strepitu et ululatu quod videntes exploratores ad tabernaculum cucurrerunt porro hii qui in tabernaculo erant venientes et ante ingressum cubiculi perstrepentes excitandi gratia inquietudinem arte moliebantur ut non ab excitantibus sed a sonantibus Holofernis evigilaret nullus enim audebat cubiculum virtutis Assyriorum pulsando aut intrando aperire sed cum venissent duces eius et tribuni et universi maiores exercitus Assyriorum dixerunt cubiculariis intrate et excitate illum quoniam egressi mures de cavernis suis ausi sunt provocare ad proelium tunc ingressus Bagao cubiculum eius stetit ante cortinam et plausum fecit manibus suis suspicabatur enim illum cum Iudith dormire sed cum nullum motum iacentis sensu aurium caperet accessit proximans ad cortinam et elevans eam videns iacens cadaver absque capite Holofernis in suo sanguine tabefactum iacere super terram et cla
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃ isrł suꝑ te. Dicit autem iudith
ad omnẽ popłm. Audite me fr̃s: sus¬
pendite caput hoc suꝑ muros nr̃os.
et erit cum exierit sol accipiat unus¬
quisq arma sua : & exite cũ impetu.
non ut descendatis deorsum. s quasi
impetũ facientes. Tunc exploratores
necesse erit ut fugiant ad pͥncipem
suũ excitandũ ad pugnam. Cumq
duces eoꝵ cucurrerint ad tabernacu¬
lum holofernis. & inuenerint eum
truncũ in suo sanguine uolutatũ:
decidet suꝑ eos timor. Cumq cogno¬
ueritis fugere illos: ite post illos se¬
turi. qm̃ dñs conteret eos subpedib
ur̃is. Tunc achior uidens uirtutẽ
quã fecit ds̃ isrł: relicto gentilitatis
ritu credidit deo. & tircumcidit
carnem p̃putii sui : & appositus ẽ
ad popłm isrł. & omis successio euis.
usq in hodiernũ diem. Mox autẽ
ut ortus ẽ dies. suspenderunt suꝑ
muros caput holofernis : accepitq
unusquisq uir arma sua: & egres¬

Expanded text:
Deum Israhel super te dixit autem Iudith Deum Israhel super te dixit autem Iudith ad omnem populum audite me fratres suspendite caput hoc super muros nostros et erit cum exierit sol accipiat unusquisque arma sua et exite cum impetu non ut descendatis deorsum sed quasi impetum facientes tunc exploratores necesse erit ut fugiant ad principem suum excitandum ad pugnam cumque duces eorum cucurrerint ad tabernaculum Holofernis et invenerint eum truncum in suo sanguine volutatum decidet super eos timor cumque cognoveritis fugere illos ite post illos securi quoniam Dominus conteret eos sub pedibus vestris tunc Achior videns virtutem quam fecit Deus Israhel relicto gentilitatis ritu credidit Deo et circumcidit carnem praeputii sui et adpositus est ad populum Israhel et omnis successio generis eius usque in hodiernum diem mox autem ut ortus est dies suspenderunt super muros caput Holofernis accepitque unusquisque vir arma sua et egres
Abbreviated transcription (Latin):
die nomen tuũ ita magnificauit. ut
non recedat laus tua de ore hominũ.
qui memores fuerint uirtutis dm̃ in
et̾num: ꝓ quib non peꝑcisti anme
tuȩ. propter angirstias & tribulationẽ
generis tui. s subuenisti ruine ante
conspectum dei nr̃i. Et dixit omĩs
popłs : fiat fiat. Porro achior uoca¬
tus uenit: & dixit ei. Ds̃ ifrł cui tu
testimoniũ dedisti. qd̾ ulciscatur
de inimicis suis: ipse caput omĩum
increduloꝵ incidit in hac nocte in
manu mea. Ut probes quia ita ẽ: ecce
caput holofernis. qui contemptu
bi interitum minabat᷑ dicens. Cum
captus fuerit popłs isrł: glacdio ꝑfo¬
rari p̃cipiam latera tua. Uidens autẽ
achior caput holofernis. angustiatꝰ
p̃pauore cecidit in faciem suam suꝑ
terrã: & estuauit anima eius. Postea
u̾i quã resumpto sp̃u recreatus ẽ: ꝓ¬
cidit adpedes eius. & adorauit eam: &
dixit. B enedicta tu deo tuo inom̃i ta¬
bernaculo iacob: qm̃ in omni gente qͥ
audierit nomen tuũ. magnificabit

Expanded text:
die nomen tuum ita magnificavit, ut non recedat laus tua de ore hominum, qui memores fuerint virtutis Domini in aeternum, pro quibus non pepercisti animae tuae, propter angustias et tribulationem generis tui, sed subvenisti ruinae ante conspectum Dei nostri. Et dixit omnis populus fiat fiat porro Achior vocatus venit et dixit ei Deus Israhel cui tu testimonium dedisti quod ulciscatur de inimicis suis ipse caput omnium incredulorum incidit in hac nocte in manu mea ut probes quia ita est ecce caput Holofernis qui in contemptu bi interitum minabatur dicens cum captus fuerit populus Israhel gladio perforari praecipiam latera tua videns autem Achior caput Holofernis angustiatus prae pavore cecidit in faciem suam super terram et aestuavit anima eius postea vero quam resumpto spiritu recreatus est procidit ad pedes eius et adoravit eam et dixit benedicta tu Deo tuo in omni tabernaculo Iacob quoniam in omni gente quae audierit nomen tuum magnificabit
Abbreviated transcription (Latin):
sunt reddita: ita ego in linguã nr̃ãm
ut audacter loquar: feci eum hab̾e
quȩ amiserat. Igitur & uos & unũquẽ¬
q lectorem solita p̃fatione cõmoneo.
& in pͥncipiis libroꝵ eadem semꝑ an¬
nectens rogo. ut ubicumq semꝑ p̾ce¬
dentes uirgulas uiderits. sciatis ea
quȩ fubiecta sunt in hebraicis uolu¬
minib non haberi. Porro ubi stelle
imago p̃fulserit: ex hebreo in nr̃o ser¬
mone addita. Nec non & illa quȩ habe¬
ri uidebant᷑. & ita corrupta erant ut
sensũ legentib tollerent. orantib
uobis magno labore correxi: magis
turum ratus. quam exalioꝵ nego¬

Expanded text:
ei sunt reddita: ita ego in lingua nostra ei sunt reddita: ita ego in lingua nostra  audacter loquor feci eum habere quae amiserat. Igitur et vos, et unumquemque lectorem solita Praefatione commoneo, et in principiis librorum eadem semper annectens, rogo, ut ubicumque praecedentes virgulas ÷ videritis, sciatis ea quae subjecta sunt in Hebraeis voluminibus non haberi. Porro ubi stellae imago fulserit + ex Hebraeo in nostro sermone addita. Nec non et illa quae habere videbamur, et ita corrupta erant, ut sensum legentibus tollerent, orantibus vobis, magno labore correxi; magis turum ratus, quam ex aliorum nego
Abbreviated transcription (Latin):
i aut fiscellam iunco texerem.
aut palmarũ folia complicarẽ.
ut insudore uultus mei comederẽ
panem. & uentris opus sollicita men¬
te tractarem: nullus morderes. nemo
rep̃henderet. Nunc autẽ quia iuxta
sententiam saluatoris uolo oꝑari ci¬
bum qui non perit. & antiquã diui¬
noꝵ uoluminũ uiam sentib uirgul¬
tisq purgare: error mͥ genuinꝰ infigi¬
tur. corrector uicioꝵ falsarius uocor.
& errores non auferre: s serere. Tan¬
ta ẽ enim uetustatis consuetudo. ut
etiam confessa plerisq uicia placeant.
dum magis pulchros habere uolunt
codices quã emendatos. Qua ꝓpt̃ o fr̃s
dilectissum unicum nobilitatis et
humilitatis exemplar. ꝓflabello ca¬
lathis sportellisq munusculo mona¬
choꝵ. spiritalia hec & mansura dona
suscipite. & beatũ iob qui ad huc a¬
pud latinos iacebat instercore & uermi¬
b scatebat erroꝵ. integrum in macula¬
tumq gaudete. Quom enim post ꝓbatio¬
nem atq uictoriam duplicia ei uniũsa

Expanded text:
i aut fiscellam junco texerem, aut palmarum folia complicarem, ut in sudore vultus mei comederem panem, et ventris opus sollicita mente tractarem: nullus morderet, nemo reprehenderet. Nunc autem quia juxta sententiam Salvatoris volo operari cibum, qui non perit, et antiquam divinorum Voluminum viam, sentibus virgultisque purgare, mihi genuinus infigitur: corrector vitiorum falsarius vocor, et errores non auferre, sed serere. Tanta est enim vetustatis consuetudo, ut etiam confessa plerisque vitia placeant, dum magis pulchros habere malunt codices, quam emendatos. Quapropter, o Paula et Eustochium, unicum nobilitatis et humilitatis exemplar, pro flabello, calathis, sportellisque, munusculo monachorum, spiritualia haec et mansura dona suscipite: ac beatum Job qui adhuc apud Latinos jacebat in stercore, et vermibus scatebat errorum, integrum, immaculatumque gaudete. Quomodo enim probatione atque victoria dupliciter universa
Abbreviated transcription (Latin):
intoto corde. seruans puero tuo da¬
iid que locutus es illi. & locutus es
pre tuo. & inmanu tua implesti
¶asi cdres iste. Et nunc dñe d̾̃s isrł.
castodi puero tuo dauid patri meo.¬
quȩ locutus es illi dicens. non deerit
tibi uir a facie mea. sedens in thro¬
no isrł. Ueruntamen si custodierui
filii tui legem meã. ut inp̃ceptis me¬
is ambulent. sicut ambulauerunt
inconfpectu meo fideles. Et nunc
locutus es puero tuo dauid: qm̃ si
uere habitabit ds̃ cum hominib
interra. Si celum celi non suffici¬
etlificaui: S respicias ad orationẽ
pueri tui. & precationẽ ds̃. ut ex¬
audias dñe placationẽ orationis.
quã puer tuus orat coram te hodie.¬
ut sint oculi tui suꝑ domũ hanc

Expanded text:
in toto corde servans puero tuo David quae locutus es illi et locutus es in ore tuo et in manu tua supplesti quasi dies iste et nunc Domine Deus Israhel custodi puero tuo David quae locutus es illi dicens non deerit tibi vir a facie mea sedens in throno Israhel verum si custodierint filii tui manum suam ut in praeceptis meis ambulent sicut ambulaverunt in conspectu meo et nunc locutus es puero tuo David quoniam si vere habitabit Deus cum hominibus in terra si caelum caeli non sufficiaedificavi et respicias ad orationem pueri tui et precationem Domine ut exaudias placationem orationis quam puer tuus orat coram te ut sint oculi tui super domum hanc
Abbreviated transcription (Latin):
s ut ea quȩ in illa aut obscura sunt.
aut omissa. aut certe scriptoꝵ uitio
nem ex parte didicimꝰ : & in latino
pene abipsis cunabulis int̾ gramati-¬
cos & rethores. & philosophos detri¬
ti sumꝰ. Quod si apud grecos post sep
ac theodotion iudairantes heretici st̃
recepti. qui multa misteria saluatoris
subdola interp̃tatione celarunt. &
tamen mꝰe ÷ anãme. habentur apud ec¬
clesias. & explanantur ab eccłasticis ui
mea fronte portans. cuiꝰ studiũ fuit
omissa repetere: deprauata corrige¬
re. & sacram̃ta ȩccł̃e puro & fideli aꝑ¬
re sermone: uł afastidiosis. uel ama

Expanded text:
sed ut ea, quae in illa aut obscura sunt, sed ut ea, quae in illa aut obscura sunt, aut omissa, aut certe scriptorum vitinem ex parte didicimus, et in Latino pene ab ipsis incunabulis inter grammaticos et rhetores et philosophos detriti sumus. Quod si apud Graecos, post Sepet Theodotio, judaizantes haeretici, sunt recepti, qui multa mysteria Salvatoris subdola interpretatione celarunt, et tamen in Ἑξαπλοῖς, habentur apud Ecclesias, et explanantur ab ecclesiasticis mea fronte portans, cujus studium fuit omissa repetere, depravata corrigere, et sacramenta Ecclesiae puro ac fideli are sermone, vel a fastidiosis
Abbreviated transcription (Latin):
uoluminis scͥptum ẽ. ic circo ipse me re¬
p̃hendo. & ago penitentiã infauilla &
cinere. exametri uersus sunt dactilo.
spondeoq currentes : & ꝓpt̾ lingueidi¬
oma crebro recipientes & alios pedes ñ
earuidẽ fillabarum. s eoꝵdẽ tempoꝵ.
Int̾̃dum quoq richinus ipse dulcis &
tinnulus fertur numetis lege resolu¬
tis: quod methrici magis quã simplex
lector intelligunt. Asupͣdicto autem
uersu usq ad finem libri paruũ cõma
qd̾ remanet ꝓsaᷤ o̾ratione contexitur.
Quod sicui uidetur incredulum metra
scilicet ẽẽ apud hebreos. & in morem
nr̃i flacci. greciq pindari & alchei.
& saffo. uł psalteriũ. uł lam̃tationes
hieremie. uł omĩa ferme scͥpturarũ
cantica comp̃hendi: legat philemo¬
nem. iosephum.origenem. cesarien¬
sem eusebium : & eoꝵ testimonio
me uerum dicere comꝓbabit. Audi¬
ant qua ꝓpt̾ canes mei iccirco me in
hoc uolumine laborasse. non ut in¬
terp̃tationem antiquã rep̃henderem:

Expanded text:
voluminis scriptum est: Idcirco ipse me reprehendo, et ago poenitentiam in favilla et cinere: hexametri versus sunt, dactylo spondaeoque currentes: et propter linguae idioma, crebro recipientes et alios pedes, non earumdem syllabarum, sed eorumdem temporum. Interdum quoque rhythmus ipse dulcis et tinnulus fertur numeris lege metri solutis: quod metrici magis, quam simplex lector intelligunt. A supradicto autem versu usque ad fidem libri, parvum comma quod remanet, prosa oratione contexitur. Quod si cui videtur incredulum, metra scilicet esse apud Hebraeos, et in morem nostri Flacci, Graecique Pindari, et Alcaei, et Sappho, vel Psalterium, vel Lamentationes Jeremiae, vel omnia ferme Scripturarum cantica comprehendi, legat Philonem, Josephum, Origenem, Caesariensem Eusebium, et eorum testimonio me verum dicere comprobabit. Audiant quapropter canes mei, idcirco me in hoc volumine laborasse, non ut interpretationem antiquam reprehenderem,
Abbreviated transcription (Latin):
beant qui uolunt ueteres libros. uł in
mẽbranis purpureis auro argentoq de¬
scriptos : uł uncialib ut uulgo aiunt
litt̃is onera magis exarata quam codi¬
ces. dum mͦ mͥ meisq ꝑ mittant pau¬
peres habere scedulas: & non tam pul¬
chros codices quam emendatos. Utraq
cditio. & septuaginta iuxta gretos: &
mea iuxta hebreos in latinũ meo la¬
bore trans lata ẽ. Eligat unusquisq
quod uult: & studiosum me magis
quã maliuolum ꝓbet. Explicit᷑ pn¬

Expanded text:
qui volunt veteres libros, vel in membranis purpureis auro argentoque descriptos, vel uncialibus, ut vulgo aiunt, litteris, onera magis exarata, quam codices: dummodo mihi, meisque permittant pauperes habere schedulas, et non tam pulchros codices, quam emendatos. Utraque editio, et Septuaginta juxta Graecos, et mea juxta Hebraeos, in Latinum meo labore translata est. Eligat unusquisque quod vult: et studiosum me magis, quam malevolum probet. INCIPIT
Abbreviated transcription (Latin):
hebraico arabicoq sermone. & int̾dum
sẏro. nunc uerba. nunc sensus. nc̃ simul
utrumq resonabit. Obliquus enim eti¬
am apud hebreos totus liber fertur
& lubricus: & qd̃ greci rethores uocañ
aliud agit: ut si uelis anguillam aut
murenulam strictis tenere manib.
qͣnto fortiꝰ p̃sseris tanto citius elabit᷑.
Memim me ob intelligentiã huiꝰ uolu¬
minis liddeum quendã p̃ceptorem qui
apud hebreos pͥmus haberi putabatur
non paruis redemisse nũmis: cuiꝰ doc¬
tͥna an aliquid ꝓfecerim nescio. hoc
unũ scio. non potuisse me interp̃tari.

Expanded text:
Hebraico, Arabicoque sermone, et interdum Hebraico, Arabicoque sermone, et interdum Syro, nunc verba, nunc sensus, nunc simul utrumque resonabit. Obliquus enim etiam apud Hebraeos totus liber fertur et lubricus: et quod Graece rhetores vocant, aliud agit: ut si vemurenulam strictis tenere manibus, quanto fortius presseris, tanto citius elabitur. it, ob intelligentiam hujus voluminis, Liddeum quemdam praeceptorem, qui apud Hebraeos primus habebatur, non parvis redemisse nummis. Si ejus doctrina aliquid profecerim, nescio: hoc unum scio, non potuisse me nisi
Abbreviated transcription (Latin):
grecos aquila. symmachꝰ & theodotion.
uł uerbum e uerbo. uł sensũ e sensu.
uł exutroq cõmixtim & medie temꝑa¬
tum genus tͣnslationis exp̃sserint: &
omĩa uet̾is instrum̃ti uolumina ori¬
genes obelis asteriscisq distinxerit.
quos uł additos. uł theodotione sũp¬
tos tͣnslationi antique inseruit: pro¬
bans defuisse qd̾ additum ẽ. Discant
qͥ obtrectatores mei reciꝑe in totum
qd̾ in partib receꝑunt: aut interp̃¬
tationem meã cum asteriscis suis ra¬
dere. Neq enim fieri potest ut quos
plura int̾misisse susceꝑint. non eosdẽ
etiam in quibdam errasse fateant᷑.
p̃cipue in iob: cui si ea quȩ subaste¬
tiscis addita sunt subtraxeris. pars
maxima uoluminis detruncabit᷑. &
sub asteriscis & obelis nuꝑ edidimꝰ. sep¬
tingenti ferme aut octingenti uersus
sunt: ut decurtatus & laceratus. corro¬
susq liber feditatẽ sui publice legentib
p̃beat. Hec autem tͣnslatio nullum de
ueterib sequitur interp̃tem: s ex ipso

Expanded text:
ila, Symmachus, et Theodotio, vel verbum e verbo, vel sensum e sensu, vel ex utroque commixtum, et medie temperatum genus translationis expresserint: et omnia veteris Instrumenti volumina Origenes obelis asteriscisque distinxerit, quos vel additos, vel de Theodotione sumptos, translationi antiquae inseruit, probans defuisse quod additum est. Discant igitur obtrectatores mei recipere in toto, quod in partibus susceperunt, aut interpretationem meam cum asteriscis suis radere. Neque enim fieri potest, ut quos plura intermisisse perspexerint, non eosdem etiam in quibusdam errasse fateantur, praecipue in Job: cui si ea quae sub asteriscis addita sunt, subtraxeris, pars maxima voluminis detruncabitur: esub asteriscis et obelis nuper edidimus, septingenti ferme aut octingenti versus desunt; ut decurtatus et laceratus corrosusque liber, foeditatem sui publice legentibus praebeat. Haec autem translatio nullum de veteribus sequitur interpretem; sed ex ipso
Abbreviated transcription (Latin):
die ac nocte. in locum quẽ dixisti in¬
uocari nomen tuum. & exaudias ora¬
tionẽ quã puer tuus orat in hoc loco.
& exaudias precationẽ pueri tui &
popłi tui isrł: si orauerint in loco isto.
& exaudias in loco habitationis tue d̾s¬
iłrł de celo. & exaudias & ꝓpitiꝰ sis:

Expanded text:
die et nocte in locum quem dixisti invocari nomen tuum et exaudias orationem quam puer tuus orat in hunc locum et exaudias precationem pueri tui et populi tui Israhel si oraverint in loco isto et exaudias in loco habitationis de caelo et exaudias et propitius sis