comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qui a bea¬
to pam¬
philo mar¬
tyre cogno¬
mentum
sortitꝰ est.
post decẽ
eccłiasticȩ historiȩ libros. post tẽpoꝵ canones.
quos nos latina lingua edidimꝰ. pꝰ diuersaꝵ
uocabula nationũ. q̃ qͦmͦ olim ap̃ hebreos dic̃¬
ta sint. & mnc dicant᷑ exposuit. pꝰ chorografiã
t̃rȩ iudȩ. & distinctas tribuũ sortes. ipsioq ie
rusałe templiq in ea cũ breuissima expositio¬
ne picturã. ad extremũ in hoc opuscło labora¬
uit. ut congregaret nob̾ de sca scͥptura. om̃iũ
pene urbiũ. montiũ. fluuioꝵ. uicu loꝵ. &
diuersoꝵ locoꝵ uocabula. quȩ ł eade ma¬
nent. L imiminũta st̃ postea.ł aliq̃ ex
parte corrupta. Unde & nos ammirabilis uiri
sequentes studiũ. sccłm ordinẽ litt̾ax ut sant
ing̃co posita tnͣstulimꝰ. relinquen es ea q̃ ligi a
memoria ñ st̃. & pleraq mutantes. Semel entm¬
& intẽpoꝵ libro p̃fatꝰ sũ. interp̃tem me esse. uł
noui oꝑis conditorẽ. marime cũ qͥdam uix pri¬

Expanded text:
qui a beato Pamphilo martyre cognomentum sortitus est, post decem Ecclesiasticae Historiae libros: post Temporum Canones, quos nos Latina lingua edidimus: post diversarum vocabula nationum, quae quomodo olim apud Hebraeos dicta sint, et nunc dicantur, exposuit: post Chorographiam terrae Judaeae, et distinctas tribuum sortes, ipsius quoque Jerusalem templique in ea cum brevissima expositione picturam, ad extremum in hoc opusculo laboravit, ut congregaret nobis de sancta Scriptura omnium pene urbium, montium, fluminum, viculorum, et diversorum locorum vocabula: quae vel eadem manent, vel immutata sunt postea, vel aliqua ex parte corrupta. Unde et nos admirabilis viri sequentes studium, secundum ordinem litterarum, ut sunt in Graeco posita, transtulimus: relinquentes ea, quae digna memoria n esse, vel novi operis conditorem: maxime cum quidam vix pri
Abbreviated transcription (Latin):
ntilibanꝰ. ea quȩ st̃¬
supͣ libanũ adorientałe plagã. rispicien¬
tia. Antilil anꝰ appellant᷑ cirea regionẽ urbiᷤ
damasci. q̃ cecidit in sortẽ tͥb manasse Are¬
liam. Aialon. uallis atq p̃̾ruptũ suꝑ quod
ora ite qͦncła nr̃u. luna stetit iuxta uilla
q̃ usq nẽ aialon dicit᷑. contra orientẽ bethe¬
lis. tͥb ab ea mitib distans. haut ꝓcul agabaa

Expanded text:
ntilibanus: ea qusupra Libanum, ad orientalem plagam respicientia, Antilibanus appellantur, circa regionem urbis Damasci, quae cecidit in sortem tribus Manasse. Azeliam. Aialon, vallis atque praeruptum, super quod, orante quondam Jesu, luna stetit juxta villam quae usque nunc Ailon dicitur, contra orientem Bethelis, tribus ab ea millibus distans haud procul a Gabaa
Abbreviated transcription (Latin):
dem iam extructa sit. a cunctis incircuitu
gentib therebinti locꝰ suꝑstitiose colit᷑. eo qł
sub ea abraham angłos qͦnda hosꝑicio susce¬
perit. Hȩc oͦ pͥmũ arbe. postea a chrebron
uno filioꝵ calephsortita uocabulũ ẽ. Lege u̾ba
dierũ. Ahilath. in extremis fimb palestinȩ.
iuncta meridianȩ solitudini. & mari rubro.
inde ex egy uo indiam. & inde ad egy ptũ
nauigat᷑. Sedet aut̃ ibi legio romana. cogno¬
mento decima. & olim. quide ahilath. a uete¬
rib dicebatur. nẽ uͦ appellat᷑ aila. S & elami¬
tarũ quondã natio fuit. cui imꝑauit chodor
Adama. una de qͥnq ciuitatib sodomoꝵ eu̾sa
cũ cęt̾is. Asasom thamar. in hanc habitabais
qͦncła amorrei. qͦs int̾fecit chodorlaomor. iur¬
ta heremũ cades. Est & castellũ thamara uniꝰ¬

Expanded text:
 ecclesia jam instructa sit, a cunctis in circgentibus terebinthi locus superstitiose colitur: eo quod sub ea Abraham angelos quondam hospitio susceperit. Haec ergo primum Arbee postea a Chebron uno filiorum Chaleb sortita vocabulum est. Lege Verba dierum . Ailath, in extremis finibus Palaestinae juncta meridianae solitudini et mari Rubro: unde ex Aegypto Indiam, et inde ad Aegyptum navigatur. Sedet autem ibi legio Romana cognomento Decima: et olim quidem Ailath a veteribus dicebatur, nunc vero appellatur Aila. Sed et Elamitarum quondam natio fuit, cui imperavit Chodo131 Adama, una de quinque civitatibus Sodomorum eversa cum caeteris. Asason-Thamar, in hac habitabant quondam Amorrhaei, quos interfecit Chodorlagomor: juxta eremum Cades. Est et aliud
Abbreviated transcription (Latin):
E st & fons in supͣdicto aenam loco. uude & ae¬
nam. id ÷ nom̃ fontis accepit. in qͦ stans idolũ
maxima regionis illiꝯ ueneratione colit᷑. Por¬
ro hebrei affirmant aenã ñ locũ significare
s biuium. ubi certo intuitu necessariũ sit

Expanded text:
est. Et fons in supra dicto Ena loco. Unde et Ena, id est, fons nomen accepit, in quo stans idolum maxima illius regionis veneratione colitur. Porro Hebraei affirmant Enam non locum significare sed bi
Abbreviated transcription (Latin):
reoꝵ de qͦ nc̃ dictũ ẽ. quẽ phenices uocant sa¬
mor. & amorreus appellauit sanir. dicit᷑ q
cultu ł alct᷑. e regione peneadis & libani. & t̾ra
filioꝵ isrł tnͣsiordanẽ ad solis ortũ. a p̃rupto ar¬
non uiq ad montẽ ermon extendit᷑. Anob. ei¬

Expanded text:
raeorum, de quo dictum est, quem Phoenices vocant Sanior, et Amorraeus appellavit Sanir, diciturquecultui habetur, a regione Paneadis et Libani. Sed et terra filiorum Israel trans Jordanem a solis ortu a praerupto Arnonis usque ad montem Hermon extenditur.
Abbreviated transcription (Latin):
qd ap̃ eos dicitur ai. Astarothearnam. ra
gigantiũ quonda insuꝑcilio sodomoꝵ qͦs int̃fe¬
cit chodorlaomor. Sunt hodieq duo castella
in batanea hoc nomine. nouẽ int̾ se milibus
seꝑata int̾abram & abilam ciuitates. Arboch.¬
& habitaculũ gigantiũ. regnũq postea dauid¬

Expanded text:
d apud eos dicitur, ain  . Astaroth Carnaim, terra gigantum quondam in supercilio Sodomorum, quos interfecit Chodorlagomor. Sunt hodieque duo castella in Batanaea hoc vocabulo, novem inter se millibus separata inter Adaram et Abilam civitates. 130 Arboc et habitaculum gigantum, regnumque  u
Abbreviated transcription (Latin):
Sedada. ex latere eio. Safan. labiũ. siue barba
pax mea.
T hola. uermiculus. ueł coecineum. de .ł.¬
thersa. complacens sͥ. quod grece meliꝰ dr̃.¬
nequitia. hȩc omĩa quȩ ex littera hac posui

Expanded text:
Sedada, ex latere ejus. Sophan, labium, sive barba Sedada, ex latere ejus. Sophan, labium, sive barba pax mea. Tholae, vermiculus, vel coccinum. Thersa, complacens sibi, quod Graece melius dicinequitia. Haec omnia, quae ex T litter
Abbreviated transcription (Latin):
uberũ lum̃. Salamihel. retͥbuens
michids. ł pax mea cłs. Surisaddai. conti¬
uens mea ub̃a. ł fortis m̃s dñs. Surihel.
continens me ds. ł fortis m̃s ds. Saar. pusil¬
lus. Samoe. audiens. Saphat. uidicans. Sodi.¬
archanũ meũ. ł exclusit me. Susi. equus
nĩs. Sethur. ab sconditꝰ. siue deuertens. Si sai.
longeuus ms̃. Seon. tanis urbs egypti. Seon.¬
quiũ inutile. aut calor. siue temptatio
getum possumo appellare. Sephon. abscon¬
ditus. uel egredere os meroris. aut specula
eoꝵ. Soni. coctꝰ. ł pupilla mea. Sela. peticio
uel petens. Semroth. nom̃ uidit. ł custos
eiꝰ. Sichem. humerus. Semidabe. nomen
siue umbra inidipsũ. idest parit̃. Sutala.
poculũ mixtũ. siue spina uiridis. aut
madida. Sufan. aiterens. siue ad umbracu¬
lũ rostroꝵ. qd hebraice dicit᷑ susafim. Sofar
sio quȩ piã. siue leua meis. ł tolle altitudi
umbra numerauit. aut imago tiꝰ. Sin. si¬
tiens. Senna. uoluntas. siue mandatum enꝰ.

Expanded text:
l, retribuens mihi Deus, vel pax mea Deus. Surisadai, continens mea ubera, vel fortis meus Dominus. Suriel, continens me Deus, vel fortis meus Deus. Soar, pusillus. Samoe arcanum meum, vel exclusit me. Susi, equus meus. Sethur, absconditus, sive divertens. Sisai, longaevus meus. Soon  , Tanis, urbs Aegypquium, aut calor, sive tentatio getum possumus appellare. Sefion  Sephon , absconditus, vel egredere os moeroris, aut speculae eorum. Soni, coccum, vel pupilla mea. Sela, petitio, vel petens. Semron, nomen vidit, vel custos ejus. Sichem, humerus. Semidae, nomen sive umbra in idipsum, id est pariter. Suthale, poculum mistum, sive spina viridis, vel madida. , atterens, sive ad umbraculum 32 rostrorum, quod Hebraice dicitur SAPHAPHIM. Sophar, sio quaepiam, sive leva in eis, vel tolle altitudinumbram numeravit, aut imago ejus. , sitiens. Senna, voluntas, sive mandatum ejus.
Abbreviated transcription (Latin):
tius. ca aoĩ. uocant. Neeman. decus. siue
motus eoꝵ. Namra. pardus. siue amaritu¬
diues. Nabar. ueniemꝰ. ł in conelusione.
Nobe. latrans. Naason. serpentinꝰ . ł auguri
uel thalamo eoꝵ. Ofir. ignominia. s apud he¬
breos. ꝑ heth litterã scribit᷑. Hucusq ꝑ .o.
breuẽ luterã legerimo. ex in pertensũ lega¬
plexus. aut sepes. ori. coquens. ł claudens me
ł appendens. Osee. saluator. aut saluans.
Onam. dolor aut tͥsticia eoꝵ. aut musitatio.
ł murmuratio. Or. lum̃. Obath. magus. uł

Expanded text:
tius Graeci σάλον vocant. Neeman, decus, sive motus eorum. , pardus, sive amaritudines. , veniemus, vel in conclusione. Nobe, latrans. Naason, serpentinus, vel augurvel thalamus eorum. Opher, ignominia  . Sed apud Hebraeos per HETH litteram scribitur. Hucusque per O breplexatus, aut sepes. Ori, coquens, vel excludens me, vel apprehendens. Osee salvator, aut salvans. Onam, dolor, vel tristitia eorum, aut mussitatio, vel murmuratio. Or, lumen. Obath  , magus, vel
Abbreviated transcription (Latin):
cauerunt domũ dauid. Oram qͥ int̾pretat᷑
uiuens excelse. pdicatores p̃sigurauit ex popło
gentiũ qͥ dauid ex lignis cedrinis dño uidelicet
ac redemptori nr̃o idest ex mentib incorruptis
fortitudine. tẽperantia ꝑfecti ñ solũ ꝑ se. uerũ
etiam ꝑ sollertiam discipłoꝵ tanꝙͣ artificibus
suis quib dicit᷑. & uos tanꝙͣ lapides uiui suꝑ¬
ȩdificamini domos sp̃uales: domũ idẽ scãm¬

Expanded text:
runt domum David. » Hiram, qui interpretatur vivens excelso, praedicatores praefiguravit ex populo gentium, qui David ex lignis cedrinis Domino videlicet ac redemptori nostro, id est, ex mentibus incorruptis fortitudine, temperantia perfectis, non solum per se, verum etiam per solertiam discipulorum, tanquam artificibus suis, quibus dicitur: « Et vos tanquam lapides vivi superaedificamini, domus spiritales , » domum, id est sa
Abbreviated transcription (Latin):
liphelech. d̾̃s ñs saluans. Quȩ int̾pretationes
apte ut diximꝰ fidelib congruunt. qͥ diuina
p̃cepta libent̾ audiunt. & ad oꝑationem fidei
conu̾tuntur. His gͦ tactis. ad ea quȩ sequun¬
tur sermonem conu̾tamus.

Expanded text:
liphelet, Deus meus salvans: quae interpretationes liphelet, Deus meus salvans: quae interpretationes aptae, ut diximus, fidelibus congruunt, qui divina praecepta libenter audiunt, et ad operationem fidei convertuntur. His igitur tactis, ad ea quae sequuntur sermonem convertamus.
Abbreviated transcription (Latin):
inua. & sobab. & nathan. & salomon. & ibaar.
lida. & heliphelech. Uerũ quia hȩc no¬
mina subiunximꝰ. ratũ duximꝰ int̾pretatio¬
nes eoꝵ ponere. ut suꝑiori intellectui sp̃ualis
intelligentia uixta prudentiã prudentis
lectoris conueniat. Si enĩ aliquid spũaliter
sermo hystoriȩ innuere nolusset. nequaꝙͣ
addere curasset qͥ essent filii qͥ uati essent
dauid in ierłm. Nam si ide dauid significat
saluatorem. gͦ ñ immerito filii es credentes
significant. ex utͣq eccłia iudeoꝵ scilicet &
nationũ. Unde & inparalipomenonis libro
quattuor fuisse ex betsabee uxore uriȩ le¬
gimꝰ. samua uidelicet. sobab. nathan & sa¬
lomon. Quȩ typũ gessit eccl̃iȩ gentiũ sicuti
in sequentib xp̃o duce latiꝰ dicturi sumꝰ.
Porro samua int̾pretat᷑ auditio. sobab. conuer¬
tens: ibaar. elegit: elisua. dĩ mei salus: nefeg.
applicans ori: iafia alluminat uł ostendit. he¬
lisama ds nĩs audiens. helida. d̃s mĩs scit. he¬

Expanded text:
Salomon et Ibaar lida et Eliphelet. » Verum quia haec nomina subjunximus, ratum duximus interpretationes Judaeorum ponere, ut superiori intellectui spiritales intelligentiae juxta prudentiam prudentis lectoris conveniant. Si enim aliquid spiritaliter sermo historicus innuere noluisset, nequaquam addere curasset qui essent filii, qui nati essent David in Hierusalem. Nam si idem David significat salvatorem, ergo non immerito filii ejus credentes significant, ex utraque Ecclesia, Judaeorum scilicet et nationum. Unde et in Paralipomenon libro quatuor fuisse ex Bethsabee uxoris Uriae Hethaei: Samua videlicet et Sobab, Nathan et Salomon, quae typum gessit Ecclesiae gentium, sicut in sequentibus, Christo duce, latius dicturi sumus. Porro Samua interpretatur audacia: Sobab, convertens: Ibaar, elegit: Elisua, Dei mei salus: Nepheg, applicans ori: Japhia, illuminat vel ostendit: Elisama, Deus meus audiens: Elida, Deus meus scit: E
Abbreviated transcription (Latin):
imaginẽ xp̃i gerebat. qͦmͦ multas uxores & concu¬
binas habuisse dicat᷑. cũ has rex xp̃c ex horrescat
& dãnet. S figurate gestũ est. Qđ uͦ dauid uxo¬
nationib ꝑ fidẽ ȩccliȩ  sub septenario numero
sacram̃ti copulaturus erat. Multȩ enĩ uxo¬

Expanded text:
ebat, quomodo multas uxores et concubinas habuisse dicatur, cum has rex Christus et horrescat et damnet? Sed figurate gestum est. Quod vero David uxonationibus, per fidem Ecclesiae, sub septenario numero sacramenti copulaturus erat. Concubinae ve
Abbreviated transcription (Latin):
lia lucra xp̃m sectant᷑. merito ñ coniuges s
concubinȩ uocant᷑. Deniq nunc reges si plu¬
res habeant uxores uel concubinas in cͥmine
reputat᷑. qͥa iam tͣnsierunt figurȩ. ꝓ quib
uxoꝵ uel concubinarũ uenia concedebat᷑.
At nc̃ quia figurȩ tͣnsierunt. uenia nulla

Expanded text:
lia lucra sectantur Christum, non conjuges, sed concubinae vocantur. Denique nunc reges si plures habeant uxores, vel concubinas, crimen est, quia jam transierunt figurae, pro quibus uxorum vel concubinarum venia concedebatur. At nunc quia figurae transierunt, venia nulla
Abbreviated transcription (Latin):
isrł. idest suꝑ unctos credentes ac m̃te uidenteᷤᷤ
dm̃. ñ solũ iudeos maxime etiã & gentes. de
quib reꝓmiserat ei pat̃ dicens. postula a me
& dabo tͥ gentes hereditatẽ tuam. & possessio¬
nem tuam t̾minos t̾rȩ. Unde & iure sequitun.

Expanded text:
Israel, id est, super cunctos credentes, ac mente videntes Deum, non solum Judaeorum, maxime etiam et gentium de quibus repromiserat ei Pater dicens: « Postula a me et dabo tibi gentes haereditatem tuam, et possessionem tuam terminos terrae . » Unde
Abbreviated transcription (Latin):
Quod in libro hebraicoꝵ nominũ diximꝰ hoc
etiã nc̃ in .slitterȩ titulo uidet᷑ p̃notandũ. ap̃
hebreos tria ẽẽ .s. hoc ẽ sam ech. & sade. & sin.
Quȩ cũ apud grecos & latinos sono simili ꝓferant᷑.
in sua lingua alit̾ atq alit̾ resonant. Unde acci¬
dit ut eadem nomina apud nos diuersũ sonare
uideant᷑ & plusꝙͣ cȩterȩ littere hec habeant.
Non ex una s extrib litteris loca & urbes &

Expanded text:
Quod in libro Hebraicorum nominum diximus, hoc etiam nunc in S litterae videtur titulo praenotandum: apud Hebraeos tria esse S, hoc est samec, sade, et sin. Quae cum apud Graecos et Latinos sono simili proferantur, in sua lingua aliter atque aliter resonant. Unde accidit, ut eadem nomina apud nos diversum sonare videantur, et plus quam caeterae litterae haec habeat. Non enim ex una, sed ex tribus litteris, loca
Abbreviated transcription (Latin):
fortium suoꝵ Uerũ siquis aliã expositionem
inuenerit. ꝓmulgare studeat. & nos libent̃
ei obsecundabimus. quia aliam profecto
inuenire ñ potumꝰ. His enĩ expletis. quid
sp̃ualit̾ significet innuamꝰ. Iste enĩ abisa qͥ
leuauit manũ suam contͣ trecentos. figurã
p̃tendisse saluatoris siue scõꝵ p̃dicatoꝵ non
dubiũ est. qͥ uex illo crucis atq hasta p̃dica¬
tionis inimicos fidi uelut trecentos uiros¬
fiuꝰ iodadȩ uiri fortissimi magnoꝵ oꝑura de

Expanded text:
fortium suorum. Verum si quis aliam expositionem fortium suorum. Verum si quis aliam expositionem invenerit, promulgare studeat et nos libenter ei obsequium dabimus, qui profecto aliam invenire non potuimus: his enim expletis, quid spiritaliter significet, innuamus. Iste enim Abisai, qui levavit manum suam contra trecentos, figuram praetendisse Salvatoris sive sanctorum praedicatorum non dubium est: qui vexillo crucis atque hasta praedicationis, inimicos fidei, velut trecentos virosfilius Joadae viri fortissimi magnorum operum de
Abbreviated transcription (Latin):
dicitur. neq in hoc uolumine neq in parali¬
pomenonis libro qͥ fueruit legunt᷑. Nec ñ
etiam feruenti studiͦ libros antiquitatũ iose¬
phi ꝑlustrantes minie inuenire potuimꝰ.
narrat aquã dauid de cisterna bethleemi¬
tica attulisse. qͦs nominat iesbaam filiũ
accamoni quẽ alibi eusebium filiũ achimȩ
noncupat. & ele ararũ filiũ achoi quẽ dicit
esse filiũ dodĩ. atq semina filiũ agge quẽ
appellat alibi semegem filium heli. De qͥb
sacra scͥptura nil loquitur. Unde ñ nulli ñ
solum hebreoꝵ. uerum etiam latinoꝵ. tropi¬
ce tres pͥmos tres uirtutes dauid intelligi uo¬
lunt. sapientiam uidelicet. humiͥtatẽ. & for¬
titudinem. sicut in p̾cedentib dicitur. sedens
in cathedra sapientissimꝰ. Ecce sapientiam.
Ipse est qͣsi tenerrimus ligni uermiculꝰ. Ecce
huimilitatẽ. Qui octingentos int̾̃fecit impe¬
tu uno. Ecce fortitudinẽ. Ad has tres uirtuteᷤᷤ
neno fortiũ dauid ꝑuenit. ideoq ipse ẽ pͥncepᷤ

Expanded text:
alipomenon libro qui fuerint leguntur: necnon etiam ferventi aestu, libros Antiquitatum Josephi perlustrantes, minime invenire potuimus, narrat aquam David de cisterna Bethlehem attulisse, quos nominat Jesbaam filium Accamoni, quem alibi Eusebius filium Achimei nuncupat, et Eleazarum filium Ochoi, quem dicit esse filium Dodim, atque Semma filium Age, quem appellat alibi filium Heli, de quibus sacra Scriptura nil loquitur. Unde nonnulli non solum Hebraeorum, verum etiam Latinorum, tropice tres primos, tres virtutes David, intellige volunt, sapientiam videlicet, humilitatem, et fortitudinem, sicut in praecedentibus dicitur, « sedens in cathedra sapientissimus, » ecce sapientiam. « Ipse est quasi tenerrimus ligni vermiculus, » ecce humilitatem. « Qui octingentos interfecit impetu uno, » ecce fortitudinem. Ad has tres virtutes nemo fortium David pervenit, ideoque ipse est princeps
Abbreviated transcription (Latin):
eiũ timore fuerat ꝑterritꝰ. uidens gladiũ angłi
diũ. Dixitq dauid. Hȩc est domꝰ dñi. & hoc¬
altare in holocaustũ isrł. Et p̃cepit ut congre¬
garentur om̃s ꝓseliti de t̾ra isrł. ⁊ constituit ex
eis latomos ad cedendos lapides ⁊ poliendos. ut
ȩdificaretur domꝰ dñi. In illo siquidem loco ut
hebrei autumant aliqͣndo contigerat habra¬
ham offerre filiũ suũ ysaae. qͣndo cũ iam paratꝰ
eẽt occidere filiũ & in holocaustũ exhibere. imꝓui¬
se aries apparuit & altare circu̾stetit. quẽ abra¬
ham ꝓ filio immolauit. Potest area areunȩ ubi
dauid altare construxit altiꝰ intelligi. Quid ꝑ
aream areunȩ iebusei. nͥ eccł̃iam ex gentib col¬
lectam significat. In qua ȩccłia postꝗ̃ altare fi¬
dei uerus daiuid hoc ẽ saluatde nr̃ erexit. con¬
festim mors impietatis quȩ in ppło di grassaba¬
tur cessit. Hanc aream dauid qͥnqͣginta argen¬
domum sibi sempiternam scificauit
XPLETIS

Expanded text:
 angeli Domini. Dixitque David: Haec domus Domini, et hocaltare in holocaustum Israel. Et praecepit ut congregarentur omnes proselyti de terra Israel, et constituit ex eis latomos ad caedendos lapides et poliendos, ut aedificaretur domus Domini. » In illo siquidem loco, ut Hebraei autumant, aliquando contigerat Abraham offerre filium suum Isaac, quando, cum jam paratus esset occidere filium, et in holocaustum exhibere, improviso aries apparuit, et altare circumstetit, quem Abraham pro filio immolavit. Potest vero area Areuna ubi David altare construxit altius intelligi. Quid per aream Areuna Jebusaei, nisi Ecclesiam ex gentibus collectam significat? In qua Ecclesia postquam altare fidei verus David, hoc est, Salvator noster erexit, confestim mors impietatis, quae in populo Dei grassabatur, cessit. Hanc aream David quinquaginta argendomum sibi sempiternam sanctificavit. Expletis
Abbreviated transcription (Latin):
uit ibi daud altare dño. & optulit holocansta
& pacifica. & reꝓpitiatus est dñs t̾rȩ. ⁊ cohibita
est plaga ab isrł. inc qͦq uerba dierum
ita narrant. Tab̾naculum autẽ dñi qd̃ fecerat
moyses in deserto & altare holocaustoꝵ ea tem¬
pestate erat in excelso gabaon. & ñ p̃ualuit dd

Expanded text:
vit ibi David altare Domino, et obtulit holocausta vit ibi David altare Domino, et obtulit holocausta et pacifica. Et repropitiatus est Dominus terrae, et cohibita est plaga ab Israel. » Hinc quoque Verba dierum ita narrant: « Tabernaculum autem Domini quod fecerat Moyses in deserto et altare holocaustorum ea tempestate erat in exce
Abbreviated transcription (Latin):
Ireuna naq int̾pretatur archa. & ornan la¬
tine resonat lum̃ nobis. Bene cͦ dauid cũ dm
ꝓ offensa qua peccauit placare uellet altare
iubetur in area areunȩ uł ornan construere.
ut inde unꝰ qͥsq coniciat quia alit̾ diuinitas
ab homine placari ũ potest. nͥ in archa cordis
ꝑ lum̃ recte fidi ⁊ uere dilectionis altare illi
deuotȩ humilitatis constituat in qͦ sacrificium
piȩ confessionis ⁊ laudis d̾o acceptabile offerat.
Q uod recte ꝑeundẽ ꝓpħam in psalmiꝰ manifesta¬
tur. ubi dicitur ex ꝑsona dñi: sacrificiũ laudiᷤ
honorificabit me. Et itẽ. sacrificium inqͥt dõ
sp̃e contribulatꝰ. cor contritũ & humiliatũ d̾s
ñ spernit. Emit gͦ dauid aream ⁊ boues
argenti siclis qͥnquaginta. Qd in paralipome¬
non ita legitur: dedit gͦ dauid ornan ꝓ loco
siclos auri iustissimi ponderis sexcentos. Intel¬
ligendũ nãq est boues argenti siclis qͥnqͣginta.
aream uͦ sexcentis aureis emisse. Et ȩdifica¬

Expanded text:
reuna namque interpretatur arca, et Ornan Latine resonat lumen nobis. Bene ergo cum Deum pro offenso quo peccavit placare vellet, altare jubetur in area Areuna vel Ornan construere, ut inde unusquisque conjiciat quia aliter divinitas ab homine placari non potest, nisi in arca cordis, per lumen rectae fidei et verae dilectionis, altare illi devotae humilitatis constituat, in quo sacrificium piae confessionis ac laudis Deo acceptabile offerat. Quod recte per eumdem prophetam in Psalmis manifestatur, ubi dicitur ex persona Domini: « Sacrificium laudis honorificabit me . » Et iterum: « Sacrificium, inquit, Deo spiritus contribulatus, cor contritum et humiliatum Deus non spernit . » « Emit ergo David aream et boves argenti siclis quinquaginta. » Quod in Paralipomenon ita legitur: « Dedit ergo David Ornan pro loco siclos auri justissimi ponderis sexcentos. » Intelligendum namque est boves argenti siclis quinquaginta, aream vero sexcentis aureis emisse. « Et aedifica
Abbreviated transcription (Latin):
uenerareͥ contemnas. Suptilis & enĩ uia tenen¬
da est rectitudinis & humilitatis. ut sic rep̃¬
hensibilia magistroꝵ facta displiceant. qͣtinꝰ
subditoꝵ mens a seruanda magisterii reuerentia
ñ recedat. Erat autẽ angłs dñi iuxta aream
ita scriptũ est. Porro angłs dñi stabat iuxta
aream ornan iebusei. Leuansq dauid oculos
suos uidit angłm dñi stantẽ int̾ celũ & t̾ram.¬

Expanded text:
venerari contemnas. Subtilis etenim via tenenvenerari contemnas. Subtilis etenim via tenenda est rectitudinis et humilitatis, ut sic reprehensibilia magistrorum facta displiceant, quatenus subditorum mens a servanda magisterii reverentia non recedat. « Erat autem angelus Domini juxta aream quoque ita scriptum est: « Porro angelus Domini stabat juxta aream Ornan Jebusaei, levansque David oculos suos, vidit angelum Domini stantem inter terram
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ. Singula hȩc mala suit. quȩ a subditis
sepe in p̾latis sepe a p̾latis in subditis com¬
mittunt᷑. quia & om̃s subditos hi qͥ p̾sunt
minꝰ ꝗͣ. ipsi sunt sapientes arbitrant᷑. ⁊ rur¬
sum qͥ subiecti sunt rectoꝵ suoꝵ actiones iu¬
dicant. & si ipsos regimen tenere continge¬
ret. se potuisse agere meliꝰ putant. Unde
plerumq fit. ut & rectores minꝰ prudenter ea
quȩ agenda sunt uideant. quia eop oculos
ipsa nebula elationis obscurat. & ñ nunquam
is qͥ subiectꝰ est. hoc eum p̃latus fuerit faciat.
qd dudũ fieri subiectus arguebat. & pro eo
qd̃ illa quȩ iudicauerat ꝑpetrat. saltem qͦuuia
iudicauit erubescat. Igitur sicur p̃latis cu¬
randum est. ne eoꝵ corda estimatione singu
laris sapientię locus suꝑior extollat. ita sub¬
iectis ꝓuidendum est. ne ͥ rectoꝵ facta dis¬
pliceant. Si autẽ magistroꝵ uita iure rep̃¬
henditur. oportet ut en subditi etiam cũ dis¬

Expanded text:
emus. Signa haec mala sunt, quae a subditis emus. Signa haec mala sunt, quae a subditis saepe in praelatis, saepe a praelatis in subditis committuntur, quia et omnes subditos hi qui praesunt minus quam ipsi sunt sapientes arbitrantur; et rursum qui subjecti sunt, rectorum suorum actiones judicant; et si ipsos regimen tenere contingeret, se potuisse agere melius putant. Unde plerumque fit ut et rectores minus prudenter ea quae agenda sunt videant, quia eorum oculos ipsa nebula elationis obscurat; et nonnunquam is qui subjectus est hoc, cum praelatus fuerit, faciat quod dudum fieri subditus arguebat, et pro eo quod illa quae judicaverat perpetrat, saltem quia judicavit, erubescat. Igitur sicut praelatis curanlaris sapientiae locus superior extollat, ita subjectis providendum est, ne sibi rectorum facta displiceant. Si autem magistrorum vita vere reprehenditur, oportet utique subditi, etiam cum dis
Abbreviated transcription (Latin):
a magistris mͦ uł dissimulant᷑ iudicari uel
nequeunt. eiꝰ ꝓcul dubio iudicio reseruantur.
Igitur dũ salua fide res agitur. uirtutis est me¬
ritũ. si qͥcqͥd pͥoris est tolerat᷑. Bebet tantũmͦ
humilit̾ suggeri si fortasse ualeat qd̃ dĩplicet
emendari. S curandũ sũmoꝑe ẽ. ne in suꝑ¬
biam tͣnseat iusticiȩ mordinata defenisio. ut
dum rectitudo in caute diligitur. ipsa magis¬
tra rectitudinis humilitas amictat᷑. ne eum
sibi p̃esse qͥsq despiciat. quẽ fortasse contingit
ut in aliqua actione rep̃hendat. Cont᷑ hunc¬
tumor̃e suꝑbiȩ subditoꝵ mens ad custodiam
humilitatis edomat᷑. si infirmitas ꝓpria in¬
cessant̃ edomat᷑. Has uires nr̃as ueracit̾ exa¬
minare negligimꝰ.⁊ quia de nob̾ fortiora cre¬
dim. icciico eos qui nob̾ p̾lati sunt districte
iudicams. Quo enĩ nosmetipsos minꝰ agnosci¬
mꝰ. eo illos qͦs rep̃hendere nitimur plus uis¬

Expanded text:
a magistris modo vel dissimulantur judicari, vel a magistris modo vel dissimulantur judicari, vel nequeunt, ejus procul dubio judicio reservantur. Igitur dum salva fide res agitur, virtutis est merito, si quidquid prioris est tolleretur. Debet tamen humiliter suggeri, si fortasse valeat, quod displicet emendare. Sed curandum summopere est, ne in superbiam transeat justitiae inordinata defensio, ne, dum rectitudo incaute diligitur, ipsa magistra rectitudinis humilitas amittatur: ne eum sibi praeesse quisque despiciat, quem fortasse contigit, ut in aliqua actione reptumorem superbiae subditorum mens ad custodiam humilitatis edomatur, si infirmitas propria incessanter attenditur. Has vires nostras veraciter examinare negligimus, et quia de nobis fortiora credimus, idcirco eos qui nobis praelati sunt districte judicamus. Quo enim nosmetipsos minus agnoscimus, eo illos, quos reprehendere nitimur, plus vid
Abbreviated transcription (Latin):
ritũ plebium disponunt᷑ corda rectoꝵ. iustꝰ uͦ
uidex peccantis uiciũ ex ipsoꝵ animaduersione
corripuit. ex quoꝵ causa peccauit. S quia ipse¬
sua scilicet uoluntate suꝑbiens a culꝑa alienꝰ ñ
fuit. uindictam culpȩ etiã ipse suscepit. Nam
ira sȩuiens quȩ corporalit̃ ppłm ꝑculit. rectorem
q̃q ppłi intimo cordis dolore ꝓstrauit. Certũ uͦ
est. qd̾ ita sibi inuicem & rectoꝵ merita conec¬
tant᷑ & plebiũ. ut sepe ex culpa pastoꝵ deterior
fiat uita plebium. & sepe ex merito plebium
mutetur uita pastoꝵ. S quia rectores habent
iudicẽ suũ. magna cautela subditoꝵ est non
temere uitam iudicare regentiũ. Neq enim
frustra ꝑ semetipsum dñs & nũmularioꝵ es fu¬
dit. & cathedras uendentiũ colũbas euertit. ni¬
mirũ significans. quia ꝑ magistros qͥdem uitã
iudicat plebiũ. s ꝑ semetipsum facta examinat
magistroꝵ. quauis etiam subditoꝵ uicia quȩ

Expanded text:
ritum plebium disponuntur corda rectorum. Justus vero ritum plebium disponuntur corda rectorum. Justus vero judex peccantis vitium ex ipsorum animadversione corripuit, ex quorum causa peccavit. Sed quia ipse scilicet sua voluntate superbiens, a culpa alienus non fuit, vindictam culpae etiam ipse susira saeviens, quae corporaliter populum perculit, rectorem quoque populi intimo cordis dolore prostravit. Certe verum est, quod ita sibi invicem et rectorum merita connectantur et plebium, ut saepe ex culpa pastorum deterior fiat vita plebium, et saepe ex merito plebium mutetur vita pastorum. Sed quia certiores habent judicem suum, magna cautela subditorum est non temere vitam judicare regentium. Neque enim frustra per semetipsum Dominus aes nummulariorum fudit, et cathedras vendentium columbas evertit : nimirum significans, quia per magistros quidem vitam judicat plebium, sed per semetipsum examinat magistrorum. Quamvis etiam subditorum vitia, quae
Abbreviated transcription (Latin):
morbum & interitũ misit in exercitũ hebreoꝵ.
Aloriebant᷑ enĩ ut idem hystoriographꝰ ait ñ uno mͦ
ut facile languor potuisset agnosci. s mors qͥde
in om̃ib. multis uͦ languoꝵ occasionib & quę
ñ possent agnosci facile ꝑibant. Aliꝰ enĩ super
alium moriebatur. alii suꝑ mortuos quos sepelie¬
bant ipsi qͦq moriebantur. Sic diuersis morbis
sicut ille refert interibant. Incipiente itaq
pestifero languore. eos ab hora matutina ꝑime¬
re. usq ad horam prandii consũmata sunt sep-¬
tuaginta milia. Fic enĩ nichil aliud dicere ua¬
lemsꝰ. nͥ qd̾ papa gregoriꝰ moraliter egregiꝰ trae¬
tator in hoc facto dauid ꝓtulit. A it enĩ. Pro
qualitatib subditoꝵ disponunt᷑ acta regentiũ.
ut sepe ꝓ malo gregis etiam uere boni delinqͣt
uta pastoris. Ille enĩ do attestante laudatus.
peccauit. & tam̃ uindictam ppłs dauid peccan¬
te suscepit. Cur hoc: Quia uidelicet scđm me¬

Expanded text:
morbum et interitum misit in exercitum Hebraeorum. morbum et interitum misit in exercitum Hebraeorum. Moriebantur enim ut idem historiographus ait non uno modo, ut facile languor potuissin omnibus, multis vero languorum occasionibus, et quae non possent cognosci facile, peribant. Alius enim super alium moriebatur, et bant, ipsi quoque moriebantur. Sic diversis morbis sicut ille refert interibant. Incipiente itaque pestifero languore eos ab hora matutina perimere usque ad horam prandii, consumpta sunt septuaginta millia. Hic enim nihil aliud dicere valemus, nisi quod papa Gregorius moraliter, egregius tractator, in hoc facto David protulit. Ait enim: Pro qualitatibus subditorum, disponuntur acta regentium: ut saepe pro malo grege, etiam vere boni delinquat ta pastoris. Ille enim, Deo attestante, laudatus, peccavit, et tamen vindictam populus, David peccante, suscepit . Cur hoc? quia videlicet secundum me
Abbreviated transcription (Latin):
eligeret. utrũ uellet famem inꝓuincia gene¬
rari seꝑtẽ annis. aut trib mensib pugnando uin¬
ceretur ab hostib. aut certe morbꝰ & languor ac¬
cideret trib dieb hebreis. Cumq ille esset in
anxietate & uehement̾ animo confusus. & ꝓpħa
diceret hoc om̃imodis ĩminere. & responsum
exigeret. ut electam ab ed conditionẽ renuntu¬
ret dõ. cogitans rex quia si famem eligeret contra
alios hoc facere uideretur. qͣndo ipse quidem ha¬
bens multa frumenta ñ pateretur inopiam. re¬
liqui uͦ ẽẽnt in angustia. item si eligeret trium
mensiũ uictoriam hostium. ipse quidẽ habens
circa se uiros fortissimos & custodes nichil om̃ino
metueret. neci uͦ eiꝰ exercitꝰ subiaceret. inter
hec communẽ potio passionẽ ⁊ regũ ⁊ subiectoꝵ
elegit. in qua timor om̃ib est ȩqualis dicens. qͥa
multo meliꝯ est in di quã in hostiũ manꝰ inci¬
dere. Hȩc audiens ꝓpħa renuntiabat dõ. Qui

Expanded text:
eligeret, utrum vellet famem in provincia geneeligeret, utrum vellet famem in provincia generari septem annis, aut tribus mensibus pugnando vinceretur hostibus, aut certe morbus et languor accideret tribus diebus Hebraeis. Cumque ille esset in anxietate et vehementer animo confusus, et propheta diceret hoc omnimodo imminere, et responsum velociter exigeret, ut electam ab eo conditionem renuntiaret Deo, cogitans rex, quia si famem eligeret, contra alios hoc facere videretur, quando ipse quidem habens multa frumenta, non pateretur inopiam, reliquis vero esset angustia; item si eligeret trium mensium victoriam hostium, ipse quidem habens circa se viros fortissimos et custodes, nihil omnino metueret, neci vero ejus exercitus subjaceret; inter haec autem communem potius passionem et regum et subjectorum elegit, in qua timor omnibus est aequalis, dicens: Quia multo melius in manus Dei, quam in hostium manus incidere. Haec audiens propheta renuntiabat Deo: qui
Abbreviated transcription (Latin):
in t̾ra tua. & cęt̾a. Sed mẏstice hic intelligi
potest fames septẽ annoꝵ. & cȩt̾a: si cui placuerit.
Septem annis infideles iudei famem sustinent. qͥa
paseit. Ipsi enim trib mensib inimicis suis se
sunt. hostib hoc est immundis spiritib resis-¬
tere ñ ualentes terga dant. Ipsos deniq angłs
ꝑcutiens quasi trib dieb flagellat. quia negan
poterant in impietate sua inereduli moriuntur.
mmisitq ds̃ pestilentiã in isrł de mane usq ad
tempꝰ constitutũ. & mortui sunt ex ppło a dan
usq ad bersabee septuaginta milia uiroꝵ.
t hoc qualiter gestum sit. iosephꝰ refert u̾bis
plurib dicens. Prophetis itaq declarantib dauid.
qd̃ ei ds irasceretur. supplicare cępit eũq rogare
ut ꝓpitius esset & ueniam peccati conceder&.
Tunc gͦ gad ꝓpħam misit ad eum d̾s. tres suppli¬
cii conditiones portantẽ. ut earũ quã ꝓbaret

Expanded text:
in terra tua, » etc. Sed mystice hic intelligi in terra tua, » etc. Sed mystice hic intelligi potest fames septem annorum, etc., si cui placuerit. Septem annis infideles Judaei famem sustinent, quias nequaquam pascit. Ipsi enim tribus mensibus inimicis suis se sunt: hostibus, hoc est immundis spiritibus resistere non valentes, terga dant. Ipsos denique angelus percutiens, quasi tribus diebus flagellat: quia negantide vivere poterant, in impietate sua increduli moriuntur. « Immisitque Deus pestilentiam in Israel, de mane usque ad tempus constitutum, et mortui sunt ex populo, a Dan usque Bersabee, septuaginta millia virorum. » Et hoc qualiter gestum sit, Josephus refert verbis plurimis dicens: Prophetis itaque declarantibus David quod ei Deus irasceretur, supplicare coepit eumque rogare, ut propitius esset, et veniam peccati concederet. Tunc ergo Gad prophetam misit ad eum Deus, tres supplicii conditiones portantem, ut earum quam probaret,
Abbreviated transcription (Latin):
hoc facto. s p̾cor dñe ut tnsferas iniquitatẽ
serui tui. quia stulte egi ninus. & reliqua.
N libro qͦꝙ exodͥ p̃cepit dñs moy si dicens. Qn¬
do tuleris summã filioꝵ isrł iuxta numerum.
dabunt singłi p̃cium ꝓ animab suis dño. &
ñ erit plaga in eis cum fuerint recensiti. Hoc
autẽ dabit om̃ĩs qͥ tͣnsit ad nomen. dimidium
sicli iuxta mensuram tẽpli. Siclus .xxͣ. habet
obolos. Media pars sicli offertur dño. qui ha¬
betur innumero a.xx. annis ⁊ supͣ dabit p̾ci¬
um. Diues ñ addet ad medium sicli. ⁊ pauꝑ
nichil minuet. Susceptãq pecuniam quȩ col¬
lata est a filiis isrł trades in usus tab̾naculi
testimonii. ut sit monimentũ eoꝵ corã dño. &
ꝓpitietur animab eoꝵ. Hoc gͦ oblitus ẽ dauid
facere. iccirco offendit dm̃ ⁊ ob hoc plaga uenit
uisrł. Cumq uenisset gad ad dauid. nuntia¬
uit ei dicens: aut septẽ annis ueniet tͥ fames

Expanded text:
hoc facto: sed precor, Domine, ut transferas iniquitatem hoc facto: sed precor, Domine, ut transferas iniquitatem servi tui, quia stulte egi nimis, » et reliqua. In libro quoque Exodi, praecepit Dominus Moysi, dicens: « Quando tuleritis summam filiorum Israel, juxta numerum dabunt singuli pretium pro animabus suis Domino, et non erit plaga in eis cum fuerint recensiti . » Hoc autem dabit omnis qui transit ad nomen dimidium sicli, juxta mensuram templi. Siclus viginti habet obolos. Media pars sicli offeretur Domino, qui habetur in numero, a viginti annis et supra dabit pretium. Dives non addet ad medium sicli, pauper nihil minuet. Susceptamque pecuniam quae collata est a filiis Israel, trades in usus tabernaculi testimonii, ut sit monumentum eorum coram Domino, et propitietur animabus eorum. Hoc ergo oblitus est David facere, idcirco offendit Deum, et ob hoc plaga venit « Cumque venisset Gad ad David, nuntiavit ei dicens: Aut septem annis veniet tibi fames
Abbreviated transcription (Latin):
ssrł. cõmouitq daiud in eis dicentem. ad Ioab¬
Uade numera isrł & iudam. Dixitq rex ad
ioab pͥncipem exercitus sui. Perambula om̃s
tͥb isrł ã dan usq bersabee. & numera ppłm.
no tumore el ationis inflatus ꝓ culpa ppłi max¬
ime qͥa eũ in ꝑeundo uria ñ redarguit. occul¬
to iudicio di contͣ uoluntatẽ dñi eundem
ppłm numerare compulit. Culpa enĩ illius
punita fuerat s peccatũ ppłi ut dictum est
multũ manebat. Dedit gͦ ioab numerũ
descͥptionis ppłi regi. & inuenta sunt de
isrł octingenta milia uiroꝵ fortiũ qͥ edu¬
cerent gladium.⁊ de iuda quingenta milia
pugnatoꝵ. Notandum autẽ qd̵ in para¬
lipomenon legitur mille milia. & centum
milia de isrł. de iuda quadringenta sep¬
tuaginta nulia. qͦs quidem ab ioab intelli¬
luisse ostendere dauid. nͥ tantum quantum
in samuhelis libro scribituꝵ.
Percussit autẽ cor dauid postꝗ̃ numeratus ẽ
ppłs. ⁊ dixit dauid ad dñm. Peccaui ualde in

Expanded text:
 Commovitque David in eis dicentem: Vade, numera Israel et Judam. Dixitque rex ad Joab principem exercitus sui: Perambula omnes tribus Israel a Dan usque Bersabee. Et numerate no tumore elationis inflatus pro culpa populi, maxime qui eum in proditione Uriae non redarguit, occulto judicio Dei contra voluntatem Domini eumdem populum numerare compulit: culpa enim illius punita fuerat, sed peccatum populi ut dictum est inultum manebat. « Dedit ergo Joab numerum descriptionis populi regi, et inventa sunt de Israel octingenta millia virorum fortium, qui educerent gladium. Et de Juda quingenta millia pugnatorum. » Notandum autem quod in Paralipomenon legitur mille millia et centum millia de Israel: de Juda quadringenta septuaginta millia, quos quidem ab Joabluisse ostendere David, nisi tantum quantum in Samuelis libro scribitur. « Percussit autem cor David postquam numeratus est populus, et dixit David ad Dominum: Peccavi valde in
Abbreviated transcription (Latin):
subsequenternarratur. ipse qͦq int̾fecit uir um
egyptium uirũ dignũ spectaculo: uirum
istũ egyptiũ semei filiũ iera ẽẽ arbitrãtur qͥ
maledixit dauid. Seiendum ẽ qd̃ idẽ semei
de baurim fuerit. idõ egẏptiꝰ dictus. quia
oꝑa illiꝰ egẏptii dm̃ blaspemantis quẽ moy ses
iubente dño int̾fecit in heremo. imitatus fuit.
Ille enĩ blasphemauit đm. & iste maledixit
enim. ut si egrederetur ierłm int̾ficeretur.
Habentẽ in manu hastam. idest legem cłi. Quã
exeundo foras ierłm. iocirco in eum a banaia
in uirga idest rectitudine iusticiȩ descensũ
est. ⁊ hasta quã iam ñ rectam tenebat. ui ab
eo extorsa est. Quem sensum ñ refragam᷑pꝵ.
s diligenti lectori relinquima. Descptus est enĩ
ex parte cathalogꝰ uiroꝵ fortium in figurã sc̃oꝵ.
qͥ qu̾auis uirtututũ sublimitite ꝓficiant. ta¬
men usq ad excellentiam diuinȩ tͥnitatis ne¬

Expanded text:
subsequenter narratur: « Ipse quoque interfecit virum subsequenter narratur: « Ipse quoque interfecit virum Aegyptium, virum dignum spectaculo. » Virum istum Aegyptium Semei filium Jera esse arbitrantur, qui maledixit David. Sciendum est quod idem Semei de Bahurim fuerit ideo Aegyptius dictus, quia opera illius Aegyptii, Deum blasphemantis quem Moyses, jubente Domino, interfecit in eremo imitatus fuit. Ille enim blasphemavit Deum, et iste maledixit enim, ut si egrederetur Jerusalem, interficeretur. « Habentem in manu hastam, » id est legem Dei, quam exeundo foras Hierusalem, idcirco in eum a Bannia, « in virga, » id est rectitudine justitiae, descensum est: et hasta, quam jam non rectam tenebat, vi ab eo extorta est: quem sensum non refragamus, sed diligenti lectori relinquimus. Descriptus enim exitur catalogus virorum fortium, in figura sanctorum: qui quamvis virtutum sublimitate proficiant, tamen usque ad excellentiam divinae Trinitatis ne
Abbreviated transcription (Latin):
seder &. aquam bibere ex eoꝵ eisterna ex deside¬
rio uoluit. cuiꝰ electi milites int̾ cateruas adu̾¬
santium medias erumpentes. aquã quã rex de¬
siderabat illesi detulerunt. S uir flagellis
eruditꝰ semetipsum ꝓtinꝰ eum ꝑiculo militũ
aquã defiderasse rep̃hendit. eamq dño fundens
libauit. sicut illic scͥptum est: libauit eam dño.
In sacrificium qͥppe dm̃ effusa aqua conu̾sa est.
quia culpam concupiscentiȩ mactauit ꝑ pȩni-¬
tentiam rep̃hensionis suȩ. Qui gͦ quondã con¬
cupiscere alienam coniugẽ nequaquã timuit.
post etiam quia aquã concupiscet expauit.Qia
enĩ illicita ꝑpetrasse se meminerat. cntͣ semet¬
ipsum iam rigidus etiã a licitis abstinebat.
Sic agamꝰ pęnitentiam. ut ea quȩ cõmisimꝰ
ꝑfecte defleamꝰ. Uerum uxta hẏstoriam qd̃
oblatam aquam bibere noluit s eam domino
libauit. exemplũ p̾buit militib suis foctitudi.¬

Expanded text:
sederet, aquam bibere ex eosederet, aquam bibere ex eorio voluit. Cujus electi milites, inter catervas adversantium medias erumpentes, aquam quam rex desiderabat illaesi detulerant. Sed vir flagellis eruditus, semetipsum protinus cum periculo militum aquam desiderasse reprehendit, eamque Domino fundens libavit, sicut illic scriptum est: « Libavit eam Domino. » In sacrificium quippe Domini effusa aqua conversa est, quia culpam concupiscentiae mactavit, per poenitentiam reprehensionis suae. Qui ergo quondam concupiscere alienam conjugem nequaquam timuit, post etiam quia concupiverat expavit. Quia enim illicita perpetrasse meminerat, contra semetipsum jam rigidus, etiam a licitis abstinebat. Sic agamus poenitentiam, ut ea quae commisimus perfecte defleamus. Verum juxta historiam quod oblatam aqeam libavit, exemplum praebuit militibus suis fortitudi
Abbreviated transcription (Latin):
illũ uidelicet fontem sitientes in qͦ est remissio
peccatoꝵ. ñ qͥ ꝑiculis quereret᷑ alienis. s qͥ alie¬
na ꝑicula deleret  Uerum moraliter ex
hoc facto cogitandũ sũmoꝑe est ut qui se illi¬
cita meminit cõmisisse. a quibꝰdam etiam. li¬
citis studeat abstinere. quatinꝰ ꝑ hoc condito¬
ri suo satisfaciat. ut qͥ cõnimisit ꝓhibita. sibim&
abscidere debeat etiam cõcessa. & se rep̾hendat
in mininus. qͥ se meminit in maximis de¬
liquisse. Nimia sunt quȩ loquor. si hȩc ex sacͥ
elequii testimonio ñ affirmo. Lex certe uet̾is
testam̃ti alienam uxorẽ concupisci ꝓhibet.
arege uͦ fortia iuberi militib uł desiderare
aquam ñ penaliter uerat. Et cuncti nouim
qd̃ dauid concupiscentiȩ muerone tnsfixus
alienam coniugem appetiuit & abstulit. Cuiꝰ
culpam digna uerbera sunt secuta. & ma¬
lum qd̃ ꝑpetrauit ꝑ pęiutentiȩ lamenta
correxit. Q cũ longe post contͣ hostiũ cuneos

Expanded text:
Illum videlicet fontem sitientes, in quo est remissio Illum videlicet fontem sitientes, in quo est remissio peccatorum: non qui periculis quaereretur alienis, sed qui aliena pericula deleret. Verum moraliter ex hoc facto cogitandum summopere est, ut qui se illicita meminit commisisse, a quibusdam etiam licitis studeat abstinere; quatenus per hoc Conditori suo satisfaciat, ut qui commisit prohibita, sibimetipsi abscindere debeat etiam concessa; et se reprehendat in minimis, qui se meminit in maximis deliquisse. Nimia sunt quae loquor, si haec ex sacri eloquii testimoniis non affirmo. Lex certe Veteris Testamenti alienam uxorem concupisci prohibet ; a rege vero fortia jubere militibus, vel desiderari aquam, non poenaliter vetat. Et cuncti novimus quod David, concupiscentiae mucrone transfixus, alienam conjugem et appetivit et abstulit, cujus culpam digna verbera sunt secuta, et malum quod perpetravit per poenitentiae lamenta correxit. Qui cum longe post contra hostium cuneos
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ erant pͥncipes int̾ triginta: & uenerunt tẽꝑe
messis ad dauid in speluncam odollam.
res isti uenerunt: abisai siliꝰ saruię. & subo¬
chai usatites: & ionathan filio semmaa frĩs dđ̃.
Hi etiam tres irruperunt castra philistinoꝵ: &
hauseruit aquã de cisterna bethleem.
t de tͥbus istis. abisai qͦq fr̃ ioab filiꝰ sarius. pͥn¬
ceps erat de trib istis: nominatꝰ in illis trib:¬
& inter tres nobilior. Desiderauit sͥ dauid. ⁊ ait.
Siquis mͥ daret potũ aquȩ de cisterna quȩ est in
bethleem: iuxta portã. Iri. uperunt gͦ tres fortes
castra philistinoꝵ: & hauserunt aquam. At ille
noluit bibere: s libauit eam dño. Qui fuert̃¬
isti tres fortissimi: iam suꝑiꝰ inculcauimꝰ. Cȩterũ
spualiter quẽ in hoc desiderio ipse dauid p̃figu¬
rauit. nͥ om̃s scõs patres qui ante legem uel
sub lege fuerunt. qui ad uentũ saluatoris p̾sto¬
lantes ad eiꝰ p̾̃sentiam ꝑuenire nequiuerunt.

Expanded text:
 erant principes in triginta, et venerunt tempore messis ad David in speluncam Odollam. » Tres isti fuerunt, Abisai filius Sarviae et sub hoc Hai Usatites, et Jonathan filius Sammaa fratris David. « Hi etiam tres irruperunt castra Philisthinorum, et hauserunt aquam de cisterna Bethlehem. Et de tribus istis Abisai quoque frater Joab, filius Sarviae, princeps erat de tribus istis nominatis, in tribus illis et inter tres nobilior. Desideravit igitur David et ait: Si quis mihi daret potum de cisterna quae est in Bethlehem juxta portam. Irruperunt ergo tres fortes castra Philisthinorum, et hauserunt aquam. At ille noluit bibere, sed libavit illam Domino. » Qui fuerint hi tres fortissimi, jam superius inculcavimus. Caeterum spiritaliter quem in hoc desiderio ipse David praefiguravit, nisi omnes sanctos Patres, qui ante legem, vel sub lege fuerunt, qui adventum Salvatoris praestolantes, ad ejus praesentiam pervenire nequiverunt?
Abbreviated transcription (Latin):
hystoriam tetigimꝰ s quid spũaliter significet
breuit̾ uidagemꝰ. Ait enini: ipse est qͣsi ten eirri-¬
mus ligni uermiculꝰ. Dauid uermiculꝰ ligni
fuisse scribitur. Qd̃ utiq dñico homini specialiter
congruit: ex cuiꝰ ꝑsona psalmographꝰ cecinit:
ego autẽ sum uernus & ñ homo. Quẽ admodum
enĩ lignum ex se uermiculũ ꝓcreat: ita qͦq bea¬
ta iurgo mania uideluet de radice iesse. absq oꝑe
nuptiali florẽ ꝓtulit dnm̃ & saluatorẽ. Qui
octingentos int̾fecisse impetu uno dicitur. qͥa
ut eũgłista ꝓnuntiat de homine uno qͥ uniu̾sa¬
rum gentiũ trpum p̃ferebat. uno impetu idest
sermonis imꝑio. legionem expulit demonum.
ost hunc semma filiꝰ agge de arari. Et con¬
gregati sunt philistiim instatione: erat qͥppe ager
plenꝰ lente. Cumq fugisset ppłs a facie philis¬
tum. stetit ille in medio agrit̃ꝑcussitq phlistẽ¬
os: & cȩt̾a. Semina audiens: agge. meditans.

Expanded text:
historiam tetigimus, sed quid spiritaliter significet, historiam tetigimus, sed quid spiritaliter significet, breviter indagemus. Ait enim: « Ipse est quasi tenerrimus ligni vertur, quod utique Dominico homini specialiter congruit: ex cujus persona Psalmographus cecinit: « Ego autem sum vermis et non homo . » Quemadmodum enim lignum ex se vermiculum procreat, ita quoque beata Maria virgo, videlicet de radice Jesse, absque opere nuptiali, florem protulit Dominum et Salvatorem: qui octingentos interfecisse impetu uno dicitur: quia ut Evangelista pronuntiat de homine uno, qui universarum gentium typum praeferebat, « uno impetu, » id est sermonis imperio, legionem expulit daemonum. ost hunc Semma, filius Age de Arari, et congregati sunt Philisthiim in statione. Erat quippe ager plenus lente. Cumque fugisset populus a facie Philisthiim, stetit ille in medio agri, percussitque Philist » etc. Semma audiens, Age meditans