comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dũ ẽ qͦd e̾e̾t hominẽ deiec¬
turꝰ iste tẽptator. nͥ p̃cessis¬
set in anima hominis q̃ dã
elacio cõpͥmenda: ut ꝑhu
miliacionẽ peccati. quã de
falso p̃sumpserit disceret.
Uerissime qͥppe dictũ ẽ. An¬
te riunã exaltat᷑ cor &. ante
głam humiliat᷑. e huiꝰ for¬
te hominis: uox ẽ in psalmo.
Ego dixt in habundancia
mea:. ñ mouebor inseculũ.
potestatis .&. qͥd boni adiuto¬
riũ gr̃e dei: dñe inqͥt inuo¬
luntate tua prestitisti deco¬
ri meo uirtutẽ: auertisti auͣ
faciem tuã a me .e. factꝰ sũ
c̃turbatꝰ. Sed siue illud de
hoc homine. siue dẽ alio dic¬
⁊ũ ẽ: extollenti se tam̃ ani¬
iurtute prȩfidenti. etiã ex¬
ꝑim̃to pene fuerat demon¬
strandũ: quã ñ bene se habe¬
at facta natura. si a facien¬
te recesserit. Lme enĩ etiã
maxime cõmendat᷑ quale
quale bonũ sit deus. quan¬
do nulli ab eo recedenti be
tiferis uoluptatibꝰ. ee̾ sine

Expanded text:
dum est quod esset hominem deiecdum est quod esset hominem deiecturus iste temtator, nisi praecessisset in anima hominis quaedam elatio comprimenda, ut per humiliationem peccati quam de se falso praesumserit disceret. uerissime quippe dictum est: ante ruinam exaltatur cor et ante gloriam humiliatur; et huius forte hominis uox est in psalmo: ego dixi in abundantia mea: non mouebor in saeculum. potestatis et quid boni adiutorium gratiae dei: domine, inquit, in uoluntate tua praestitisti decori meo uirtutem, auertisti autem faciem tuam, et factus sum conturbatus. sed siue illud de hoc homine siue de alio dictum est, extollenti se tamen aniuirtute praefidenti etiam experimento poenae fuerat demonstrandum quam bene non se habeat facta natura, si a faciente recesserit. hinc enim etiam maxime commendatur quale bonum sit deus, quando nulli ab eo recedenti bentiferis uoluptatibus, esse sine
Abbreviated transcription (Latin):
sil ii eiꝰ penetrare ñ possũ:
& longe supra uires meas
hoc ee̾ oͣfiteor. Est gͦ aliqua
causa fortassis occulcior.
q̃ melioribꝰ sanctioribꝰq
reseruat᷑. illius gra poeius
quã meritis eoꝵ: s tamen
quantũ uel donat sapere.
uel sinit dicere. nͣ mͥ uidet᷑
magnȩ laudis futurũ fu-¬
isse hominẽ. si ꝓpterea pos¬
set bene uiuiere. qͥa nemo
male iuuere suaderet. cũ
& in natura posse &. in po¬
testate haberet. uel ñcon¬
sentire suadenti: adiuuan¬
te tam̃ illo qͥ suꝑbis resis¬
tit. humilib aũ dat gra¬
ciã. Cur itaq temptari
ñ sineret quẽ consensurũ ẽẽ
prȩsciebat: cũ id facturus
esset ꝓpria uoluntate ꝑ
culpã. & ordinandꝰ ẽe̾t illius
eqͥtate ꝑ penã: ut etiã sic
ostende ret animȩ suꝑbȩ ad
erudicionẽ futuroꝵ. scoꝵ..
quã recte ipse uteret᷑ ani-¬
marũ uoluntatibꝰ etiã ma¬
lis: cũ illȩ ꝑuerse uterent᷑
naturis bonis: Nec arbitͣn¬

Expanded text:
silii eius penetrare non possum silii eius penetrare non possum et longe supra uires meas hoc esse profiteor. est ergo aliqua causa fortassis occultior, quae melioribus sanotioribusque reseratur illius gratia potius quam meritis eorum; sed tamen, quantum uel donat sapere uel sinit dicere, non mihi uidetur magnae laudis futurum fuisse hominem, si propterea posset bene uiuere, quia nemo male uiuere suaderet, cum et in natura posse et in potestate haberet uelle non consentire suadenti, adiuuante tamen illo qui superbis resistit, humilibus autem dat gratiam. cur itaque temtari non sineret quem consensurum esse praesciebat, cum id facturus esset propria uoluntate per culpam et ordinandus esset illius aequitate per poenam, ut etiam sic ostenderet animae superbae ad eruditionem futurorum sanctorum, quam recte ipse uteretur animarum uoluntatibus etiam malis, cum illae peruerse uterentur naturis bonis? Nec arbitran
Abbreviated transcription (Latin):
s pocius sentenciã transfe¬
rentes: astuciorẽ om̃ibꝰ be¬
stiis istũ serpentẽ. quã sa¬
pienciorẽ dicere maluert̃.
Qͥo aũ habeat hebrea ꝓpri¬
etas. utrũ illic in malo ñ
abusiue s ꝓpͥe possit dicr&.
intelligi sapiens: uiderint
qͥ eã. ꝓbe nouert̃. Nos ta¬
m̃ aꝑte legimꝰ alio sc̃arũ
scripturarũ loco. sapien¬
tes ad malũ ñ ad bonũ. &.
dñs dicit sapienciores ẽe̾
filios secłi filiis lucis. ad ẽ¬
sulendũ sibimet in poste
qͦd serpentẽ sibi ꝑ quẽ tẽp¬
taret. ꝑsuaderetq pecca¬
tuͣ diabolꝰ elegerit: s cuͣ
in uidã uoluntatẽ decipi¬
endi cupiditas: ñ nͥ ꝑ illud
animal potuit. ꝑ qͦd posse
ꝑmissus ẽ. Nocendi eñi potest¬
mo praua: ñ ẽ aũ potestas
nͥ adeo .&. hoc abdita altaq
iusticia: qm̃ ñ ẽ iniqͥtas apud
dm. Si gͦ q̃rit᷑ cur d̾s temp¬
tari ꝑmiserit hominẽ. quẽ
tẽp̃tatori cͣsensurũ ee̾ prȩ¬
seiebat: altitudinẽ qͥdẽ con¬

Expanded text:
 potius sententiam transferentes astutiorem omnibus beatus istum serpentem quam sapientiorem dicere maluerunt. quid autem habeat hebraea proprietas, utrum illic in malo non abusiue, sed proprie possint dici et intellegi sapientes, uiderint, qui eam probe nouerunt. nos tamen aperte legimus aliosanctarum loco sapientes ad malum, non ad bonum ; et Dominus dicit sapientiores esse filios saeculi filiis lucis, ad consulendum sibimet in posterquod serpentem sibi, per quem tentaret persuaderetque peccatum, diabolus elegerit; sed cum invidam voluntatem decipiendi cupiditas, nonnisi per illud animal potuit, per quod posse permissus est. Nocendi enim voluntmo prava; non est autem potestas nisi a Deo, et hoc abdita altaque justitia, quoniam non est iniquitas apud  Si ergo quaeritur cur deus temtari permiserit hominem, quem temtatori consensurum esse praesciebat, altitudinem quidem con
Abbreviated transcription (Latin):
s qͥa hoc nec. ꝓptͣ angelos.
nec ꝓpt̾ ałia quȩ creatast.
s ꝓptͣ hominẽ scribebat᷑
ad eũ admonendũ quan¬
tũ ei expediat habere
us ponere uoluit. nͥ ubi
ꝑuentũ ẽ ad eũ in para¬
dyso collocandũ. oꝑandũ.
q custodiendũ: ut ñ dice¬
ret sic̃ cȩtera omĩa suꝑius.
&. sumpsit ds hominẽ quẽ
fecit. s diceret. & sumpsit
dñs deus hominẽ quẽ fe¬
cit. & posuit eũ in paradyso
stodire. ut tutꝰ ẽẽt: ipsa u¬
tiq dñacione sua q̃ ñ ẽ illi
s nobis utilis. Ille qͥppe
nr̃a seruitute ñ indiget.
nos uͦ dnacione ullius in
ñ illi ad suã s ad nrãm uti

Expanded text:
pter Angelos, nec propter alia quae creata sunt, sed propter hominem scribebatur, ad eum admonendum quantum ei expediat habere us ponere voluit, nisi ubi perventum est ad eum in paradiso collocandum, operandum et custodiendum: ut non diceret sicut et caetera omnia superius, Et sumpsit Deus hominem quem  sumsit dominus deus hominem, quem fecit, et posuit eum in paradiso stodire, ut tutus esset, ipsa utique dominatione sua, quae non est illi, sed nobis utilis. ille quippe nostra seruitute non indiget, nos uero dominatione illius indnon illi ad suam, sed ad nostram uti
Abbreviated transcription (Latin):
ni se ne iat᷑. eligat tenere
ne amittat: supra om̃s ho¬
mines pͣdicandꝰ ẽ. Sed hoc
nͥ euiꝰdã singłaris laudis

Expanded text:
m sentiat, eligat tenere ne amittat, super omnes homines praedicandus est. Sed hoc nisi cujusdam singularis laudis
Abbreviated transcription (Latin):
ant. inferiora st̃ omia gra¬
uiora: ita scđ̾m sꝑm inferi¬
ora st̾ omĩa tristiori: unde
& ingreca lingua origo no¬
minis qͦ appellant᷑ inferi.
exeo qͦd nichil suaue ha¬
beant resonare ꝑhibet᷑.
nec ipsã tam̃ rerũ partẽ.
nr̃ saluator mortuus ꝓ
nobis uisitare c̃tẽpsit ut
inde solueret qͦs soluendos
scđm diuina secretãq u¬
sticiã ignorare ñ potuit.
Qua ꝓpt̃ animȩ illius latro¬
nis cui dix̃. hodie mecũ e¬
ris inparadyso ñutiq in¬
feros prȩstitit. ubi pene suNł
peccator: s aut illã reqͥem

Expanded text:
ant inferiora sunt omnia graant inferiora sunt omnia grauiora, ita secundum spiritum inferiora sunt omnia tristiora: unde et in graeca lingua origo nominis, quo appellantur inferi, ex eo quod nihil suaue habeant, resonare perhibetur. nec ipsam tamen rerum partem noster saluator mortuus pro nobis uisitare comtemsit, ut inde solueret. quos esse soluendos secundum diuinam secretamque iustitiam ignorare non potuit. quapropter animae illius latronis, cui dixit: hodie mecum eris in paradiso, non utique inferos praestitit, ubi poenae sunt peccatorum, sed aut illam requiem
Abbreviated transcription (Latin):
pie uiuentibꝰ. paradẏfus
recte dr pollens affluen¬
cia grãrũ castisq delici¬
is: quando qͥdẽ & intribu¬
lacionibꝰ głat᷑ de ipsa sa¬
pieneia plurimũ gaudens
qͥa scđm multitudinẽ do¬
lor. eiꝰ incorde. ẽsolaciones
dei iocundant anima eiꝰ.
Quantomagis gͦ post hanc
uitã etiã sinꝰ ille abrahȩ.
paradysus dici potest. ubi
iã nulla tẽ ptacio. ubi ton¬
ta reqͥes post om̃s dolores
diues ille de torm̃tis &. te¬
nebris inferoꝵ tã utiq
de longinqͦ. cũ magnũ
chabsma e̾e̾t in medio. sic
tam̃ uidit: ut ibi illũ qͦn¬
dã c̃tẽptũ pauꝑem agno¬
sceret. Que si ita stͥ. ideo
sub terris diciint᷑ inferi
uel credunt᷑: qd c̃gruem̃¬
insꝑu ꝑ illas corꝑaliũ rerũ
similitudines sic de monstran
inferis dignȩ. carnis a mo¬
re peccart hoc eis ꝑ illas
corꝑaliũ similitudines ex¬
hibeat᷑: qͦd ipsi carm mortu¬
e solet. scilicet ut sub t̾ra
recondat᷑. Deniq inferi
eoqͦd infra sint. latine ap

Expanded text:
pie viventibus paradisus recte dicitur , pollens affluentia gratiarum, castisque deliciis: quandoquidem et in tribulationibus gloriatur de ipsa patientia plurimum gaudens, quia secundum multitudinem dolorum in corde eius consolationes dei iucundant animam eius. quanto magis ergo post hanc uitam etiam sinus ille Abrahae paradisus dici potest, ubi iam nulla temtatio, ubi tanta requies post omnes dolores diues ille de tormentis et tenebris inferorum tam utique de longinquo, cum magnum chasma esset in medio, sic tamen uidit, ut ibi illum quondam contemtum pauperem agnosceret. Quae si ita sunt, ideo sub terris dicuntur inferi uel creduntur, quia congrueitu per illas corporalium rerum similitudines sic demonstrantur, inferis dignae carnis amore peccarunt, hoc eis per illas corporum similitudines exhibeatur, quod ipsi carni mortuae solet, ut sub terra recondatur. denique inferi eo, quod infra sint, latine app
Abbreviated transcription (Latin):
si de natura rerũ ueracibꝰ
docum̃tis de monstrare po¬
tuerint. ostendamꝰ nr̃is ht¬
de qͥbꝰ libet suis uoluminibꝰ
his nr̃is litteris idest catho¬
lice fidi c̃trariũ ꝓtule¬
rint. aut aliꝗͣ etiã facul.¬
tate ostendamꝰ. aut nul¬
la dubitacione credamꝰ
eẽ falsissimũ: atq ita te¬
neamꝰ mediatorẽ nrum
in qͦ st̃ om̃s thesauri sapi¬
encie & sciencie abscon¬
diti. ut neq false philoso.¬
phiȩ loquacitate seduca¬
mͣ. neq falsȩ religionis
suꝑsticione t̃reamur: &.
cũ diuinos libros legimꝰ
intanta multitudine ue¬
ror. intellectuũ. qͥ de pau¬
cis uerbis eruunt᷑ &. sa¬
nitate catholicȩ fidi mu¬
niunt᷑: id potissimũ dili¬
gamꝰ qͦd certũ apparuerit
eũ sensisse quẽ legimꝰ. Si

Expanded text:
si de natura rerum ueracibus si de natura rerum ueracibus documentis demonstrare potuerint, ostendamus nostris litde quibuslibet suis uoluminibus his nostris litteris, id est catholicae fidei contrarium protulerint, aut aliqua etiam facultate ostendamus aut nulla dubitatione credamus esse falsissimum, atque ita teneamus mediatorem nostrum, in quo sunt omnes thesauri sapientiae atque scientiae absconditi, ut neque falsae philosophiae loquacitate seducamur neque falsae religionis superstitione terreamur. et cum diuinos libros legimus in tanta multitudine uerorum intellectuum, qui de paucis uerbis eruuntur et sanitate catholicae fidei muniuntur, id potissimum deligamus, quod certum adparuerit eum sensiss
Abbreviated transcription (Latin):
tilit᷑ &. copiose disserere
audiunt. euanescunt &¬
eos sibi cũ suspirio prȩpo¬
nentes .&. magnos putan¬
tes saluberrimȩ pietatis
libros. cũ fastidio repe¬
tunt. & qͦs duleit̃ haurire
deberent. uix pacienter
attingunt: a segetis asꝑi¬
tate ab horrentes.&. spina¬
rũ floribꝰ in hiantes. Nlon
enĩ uaeant uidere quã
suauis ẽ dñs : nec in sab¬
bato esuriunt. atq ido
pigri st̃ potestate a d ño
accepta uellere spicas.
.&. tãdiu uersare manibꝰ
c̃tritasq purgare: do¬
nec adescã ꝑueniant.
Dicet aliqͥs. Qͥd tu tanta
tritura dissereionis huiꝰ
Qͥd granoꝵ eriusti. Qd e¬
uentilasti: Cur ꝓpe mo¬
dũ in q̃stionibꝰ ad huc la¬
tent om̃ia. Affirma aliqͥd
eoꝵ q̃ multa posse intel¬
ligi disputasti. Cui respon¬
deo ad eũ ipsũ me cibũ
ei ñ herere hominẽ in
respondendo scđm fidẽ. qͦa
respondendũ ẽ hominibꝰ.
qͥ calumpniari libris nr̃e sa¬
lutis affectant: ut qͥcqͥd ip¬

Expanded text:
tiliter et copiose disserere tiliter et copiose disserere audiunt, euanescunt et eos sibi cum suspirio praeponentes et magnos putantes saluberrimae pietatis libros cum fastidio repetunt et quos dulciter haurire deberent uix patienter adtingunt, a segetis asperitate abhorrentes et spinarum floribus inhiantes. non enim uacant uidere. quam suauis est dominus, nec in sabbato esuriunt; atque ideo pigri sunt potestate a domino accepta uellere spicas et tamdiu uersari manibus contritasque purgare, donec ad escam perueniant. Dicet aliquis: quid tu tanta tritura dissertationis huius, quid granorum exuisti? quid euentilasti? cur propemodum in quaestionibus adhuc latent omnia? adfirma aliquid eorum, quae multa posse intellegi disputasti. cui respondeo ad eum ipsum me suauiter ci non haerere hominem in respondendo secundum fidem, quod respondendum est hominibus, qui calumniari libris nostrae salutis adfectant, ut, quidquid ip
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ ad testimoniũ ualere
arbitrant᷑. multa inde
telligentes neq q̃ locunt᷑
neꝙq de qͥbꝰ affirmant. Ad
hoc enĩ c̃ sid̾andũ &. obser¬
uandũ. libri genes eas
multiplicit̃ quantũ po¬
tui enucleau. ꝓtulq
sentencias. de uerbis adex¬
ercitacionẽ nram obscu¬
re positis. ñ aliqͥd unũ te¬
mere affirmans cũ preui¬
Aicio alterius exposiciõis
fortasse melioris: ut ꝓsuo
modulo eligat qͥsq qͦd ca¬
ꝑe possit: ubi aũ intelli¬
gere ñ potest. scripture
deidet honorẽ: sibi timo¬
rẽ. Sed cũ tã multis exi¬
tibꝰ uerba scripturȩ q̃
tractauimꝰ exponantur.
cohibeant se tandẽ qͥ lit¬
teris in flati secłarsbꝰ hȩc
ita posita. ut om̃ia pia
corda nutriant. uelut
imꝑitũ atq impolitũ a¬
liq̃o exagitant: sine pen¬
nis interra reptantes &
uolatur arũ auiũ nidos
culosius aũ errant qͥdã
in firmi fr̃s. qͥ cũ istos
imp ios de oelestiũ cor¬
poꝵ. numeris. uel de qͥ¬
di huiꝰ questionibꝰ sub¬

Expanded text:
um ualere arbitrantur, multa inde tellegentes neque quae loquuntur neque de quibus adfirmant. Ad hoc enim considerandum et obseruandum libri Geneseos multipliciter, quantum potui, enucleaui protulique sententias de uerbis ad exercitationem nostram obscure positis, non aliquid unum temere adfirmans cum praeiudicio alterius expositionis fortasse melioris, ut pro suo modulo eligat quisque quod capere possit: ubi autem intellegere non potest scripturam, deo det honorem, sibi timorem. sed cum tam multis exitibus uerba scripturae, quae tractauimus, exponantur, cohibeant se tandem, qui litteris inflati saecularibus haec ita posita, ut omnia pia corda nutriant, uelut inperitum atque inpolitum aliquid exagitant, sine pennis in terra reptantes et uolaturarum auium nidos culosius autem errant quidam infirmi fratres, qui cum istos inpios de caelestium corporum numeris uel de qudi huius quaestionibus sub
Abbreviated transcription (Latin):
errare ẽspiciens. risũ te¬
nere ui x possit: & ñ tã mo¬
lestũ ẽ qͦd errans homo de¬
ridet᷑: s qͦd auctores nr̃i
ab eis qͥ foris st̾. talia sen¬
sisse credunt᷑. & cũ magno
eoꝵ exicio. de quoꝵ salu¬
te satagimꝰ tãꝗͣ. in doch re¬
ũhendunt᷑ atq respuun¬
t᷑. Cũ enĩ quẽquã de nu-¬
mero xꝑianoꝵ in ea requã¬
optimȩ norunt errare cõ¬
prȩhenderint. & uanam
sentenciã suã de nr̃is li¬
bris asserere. qͦ pacto illis
libris crediturist de re¬
surrectone mortuoꝵ & de
spe uite ȩtͣne regniq cȩlo¬
rũ. qͣndo de his rebꝰ quas
iã exꝑiri uel indubitatis
fallacit ꝑ utaueritesse con¬
scriptos: Qͥd enĩ molestiȩ
tristicieq ingerant pru¬
dentibꝰ fr̾̃ibꝰ temerarii p̃¬
sup̃tores satis dici ñ potest
cũ si qͣndo de praua &. fal¬
sa opinione sua rep̃hen¬
di &. ẽiunci cȩꝑint ab eis
qͥ nr̃oꝵ. libroꝵ auctorita¬
te ñ tenent᷑. ad defenden¬

Expanded text:
errare conspiciens risum teerrare conspiciens risum tenere uii possit. et non tam molestum est, quod errans homo deridetur, sed quod auctores nostri ab eis, qui foris sunt, talia sensisse creduntur et cum magno eorum exitio, de quorum salute satagimus, tamquam indocti reprehenduntur atque respuuntur. cum enim quemquam de numero christianorum in ea re quaoptime norunt, errare deprehenderint, et vanam sententiam suam de nostris Libris asserere; quo pacto illis Libris credituri sunt, de resurrectione mortuorum, et de spe vitae aeternae, regnoque coelorum, quando de his rebus quas jam experiri, vel indubitatis fallaciter putaverint esse conscriptos? Quid enim molestiae tristitiaeque ingerant prudentibus fratribus temerarii praesumptores, satis dici non potest, cum si quando de prava et falsa opinione sua reprehendi, et convinci coeperint ab eis qui nostrorum Librorum auctoritate non tenentur, ad defenden
Abbreviated transcription (Latin):
tio sermonis ñ hoc eũ uolu¬
isse ꝓbauerit: ñ ido falsũ erit
al iud qͦd ipse ñ intelligi uo¬
luit: s & uerũ & qͦd ut ilius cog¬
noscat᷑. Si aũ ẽtextio scriptu¬
re hoc uoluisse intelligi scrip¬
torẽ ñ repugnauerit. adhuc
restabit q̃rere. utrũ & aliud
ñ potuerit. Qͦd si & aliud po¬
tiusse inuenerimꝰ: incertũ
erit qͥd nã eoꝵ ille uoluerit:
.& utrũq sentire uoluisse.
ñ inẽuenient̃ credit᷑: si utriq
sentenciȩ cȩtera circũstant̃
suffragant᷑. Plerũq enĩ acci-¬
dit. ut aliqͥd de terra. de cȩlo
de motu &. ẽuersione. uel e¬
tiã magnitudine & int̃ual¬
lis syderũ. de certis defectibꝰ
solis ac lunȩ. de circuitib
anoꝵ. & tẽpoꝵ:: de naturis
animaliũ. fruticũ. lapidũ.
atq huiꝰmodi: de cȩt̾is etiã
tissima tacione uel exꝑi¬
encia teneat. Iurpe ẽ aũ
nimis & ꝑ niciosũ ac ma
ita delirare audiͤat. ut
quẽad modũ dr toto cęlo

Expanded text:
tio sermonis non hoc eum uolutio sermonis non hoc eum uoluisse probauerit, non ideo falsum erit aliud, quod ipse intellegi uoluit, sed et uerum et quod utilius cognoscatur. si autem contextio scripturae hoc uoluisse intellegi scriptorem non repugnauerit, adhuc restabit quaerere, utrum et aliud non potuit. quodsi et aliud potuisse inuenerimus, incertum erit, quidnam eorum ille uoluerit; et utrumque sentiri uoluisse non inconuenienter creditur, si utrique sententiae cetera circumstantia subfragantur. Plerumque enim accidit, ut aliquid de terra, de caelo, de motu et conuersione uel etiam magnitudine et interuallis siderum, de certis defectibus solis ac lunae, de circuitibus annorum et temporum, de naturis animalium, fruticum, lapidum atque huiusmodi ceteris etiam tissima ratione uel experientia teneat. turpe est autem nimis et perniciosum ac maxita delirare audiat, ut, quemadmodum dicitur, toto caelo
Abbreviated transcription (Latin):
ueritas eã recte labefactaue¬
rit corruamꝰ: ñ ꝓsentencia
diumarũ scripturarũ. s ꝓña
ita dimicantes. ut eã uelimꝰ
scripturarũ ee̾ q̃ nr̃a ẽ: cũ po¬
cius eã q̃ scripturarũ ẽ. mãm
namꝰ enĩ in eo qͦd scriptũ est.
dix̃ ds. fiat lux. &. facta ẽ lux.
aliũ sensisse lucẽ corꝑalẽ fac¬
tã. & aliũ sꝑitalẽ. Esse sꝑita¬
lẽ lucẽ increatura sꝑitali: fi¬
des nr̃a ñ dubitat. Esse aũ lu¬
cẽ corꝑalẽ cȩlestẽ. aut etiam
supra cęlũ. uel ante cȩlĩr eui
succedere nox potuerit tã¬
diu ñ ẽ ẽtra fidẽ. donec ueri¬
tate certissima refellat᷑ Qs
si factũ fuerit: ñ hoc habebat
scriptura diuma: s hoc sense¬
rat humana ignorancia. Si aũ
hoc uerũ ee̾ certa racio de¬
monstrauerit: adhuc incer¬
tũ erit utrũhoc in illis uer¬
bis scoꝵ libroꝵ scriptor sen¬
tiri uoluerit: an aliud aliqͥd.
ñ minꝰ uerũ. Qͦa si cȩt̾a ẽtex¬

Expanded text:
ueritas eam recte labefactaueueritas eam recte labefactauerit, corruamus, non pro sententia diuinarum scripturarum, sed pro nostra ita dimicantes, ut eam uelimus scripturarum esse, quae nostra est, cum potius eam, quae scripturarum est, nostram namus enim in eo, quod scriptum est: et dixit deus: fiat lux. et facta est lux, alium sensisse lucem corporalem factam et alium spiritalem. esse spiritalem lucem in creatura spiritali fides nostra non dubitat; esse autem lucem corporalem caelestem aut etiam super caelum uel ante caelum, cui succedere DOX potuerit, tamdiu non est contra fidem, donec ueritate certissima refellatur. quod si factum fuerit. non hoc habebat scriptura diuina, sed hoc senserat humana ignorantia. si autem hoc uerum esse certa ratio demonstrauerit, adhuc incertum erit, utrum hoc in illis uerbis sanctorum librorum scriptor sentiri uoluerit, an aliud aliquid non minus uerum. quodsi cetera contex
Abbreviated transcription (Latin):
nã & a qͦdã docto xꝑiano syro¬
hoc fertissex positũ ñ suꝑ¬
ferebat᷑. s fouebat pocius
intelligi ꝑhibet᷑: nec sicut
fouent᷑ tumores aut uul¬
nera in corꝑe. aqͥs uel frigi¬
tis s sic̃ oua fouent᷑ ab al¬
tibꝰ: ubi calor ille matͣnicor¬
ꝑis etiã formandis pullis
qͦdãmͦ adminculat᷑ ꝑ quen¬
dã insuo genere dilectionis
affectũ. Non itaq ꝑ singłos
tẽ porales uoces di carnalit᷑
cogitemꝰ. Non enĩ ad hoc ip¬
sa di sapiencia. nr̃a infirmi¬
tate suscepta. uenit ad colli¬
gendos sub alas suas filios
ihrłm quẽadmodũ gallina
pullos suos. ut semꝑ paruuli
simꝰ. s ut malicia infantes. m̃¬
te eẽ pueri desinamꝰ. & inre¬
bꝰ obseuris atq a nr̃is ocłisre¬
motissimis. si qua inde serppta
etiã diuina legerimꝰ q̃ possit
salua fide qua inbuim. alias
atq alias parere sentencias.
innullã earũ nos p̃cipiti ad¬
firmacione ita ꝓiciamꝰ: ut
si forte diligeneius discussa

Expanded text:
dam docto christiano Syro fertur expositum — non superferebatur, sed fouebat potius intellegi perhibetur, nec sicut fouentur tumores aut uulnera in corpore aquis uel frigitis, sed sicut oua fouentur ab alitibus, ubi calor ille materni corporis etiam formandis pullis quodammodo adminiculatur per quendam in suo genere dilectionis adfectum. non itaque per singulos tamquam temporales uoces dei carnaliter cogitemus. non enim ad hoc ipsa dei sapientia nostra infirmitate suscepta uenit ad conligendos sub alas suas filios Hierusalem quemadmodum gallina pullos suos, ut semper paruuli simus, sed ut malitia infantes mente esse pueri desinamus. Et in rebus obscuris atque a nostris oculis remotissimis, si qua inde scripta etiam diuina legerimus, quae possint salua fide, qua inbuimur, alias atque alias parere sententias, in nullam earum nos praecipiti adfirmatione ita proiciamus, ut, si forte diligentius discussa
Abbreviated transcription (Latin):
ita ꝑ fecerat: uidit ds in qͥt lu¬
cẽ qͥa bona ẽ. &. dunsione ac
nominibꝰ discreuit a tenebͥs.
Neq tẽ dix̃: uidit ds qͥa bonũ
ẽ. Ad hoc enĩ erat informitas
illa discreta: ut adhuc inde
alia formarent᷑. Nãq ista noꝵ
q̃ nob̃ notissima ẽ. facit eñ eã
suꝑ terras solis circuitꝰ qͣndo
ꝑ luminariũ distribucionẽ
informis aliqͣ substancia erat.
unde adhuc alia formarent᷑:
s spaciũ loci plenũ aere ca¬
rens lumine diurno: eui u¬
tiq nocti iã nichil addendũ
ee̾t ingenere suo. qͦ ee̾t speci¬
osior siue distinctior. Uesꝑa
aũ in toto illo triduo anteꝗͣ
fierent luminaria. c̃sũmati
oꝑis t̃minꝰ ñ ab surde fortasse
intelligit᷑: mane uͦ tãꝗͣ. futu¬
rȩ oꝑaciõis significacio. Sed
ante om̃ia meminerimꝰ unde
iã multa diximꝰ. ñ tẽporalib
qͥsi animi sui aut corporeis
motibꝰ oꝑari đm sicuti oꝑat᷑
homo uel angelus. si ȩt̾nis atq
in cõmutabilibꝰ & stabilibꝰ ra¬

Expanded text:
ita perfecerat, uidit deus, inquit, lucem quia bona est et diuisione ac nominibus discreuit a tenebris. neque tunc dixit: uidit deus, quia bonum est; ad hoc enim erat informitas illa discreta, ut adhuc inde alia formarentur. namque ista nox, quae nobis notissima est — facit enim eam super terras solis circuitus —, quando per luminarium distributionem enim haec nox informis aliqua substantia erat, unde adhuc alia formarentur, sed spatium loci plenum aere, carens lumine diurno: cui utique nocti iam nihil addendum esset in genere suo, quo esset speciosior siue distinctior. uespera autem in toto illo triduo, antequam fierent luminaria, consummati operis terminus non absurde fortasse intellegitur; mane uero tamquam futurae operationis significatio. Sed ante omnia meminerimus, unde iam multa diximus, non temporalibus quasi animi sui aut corporis motibus operari deum, sicut operatur homo uel angelus, sed aeternis atque incommutabilibus et stabilibus ra
Abbreviated transcription (Latin):
alnuid ex corꝑe. ut a carnis
sensibꝰ alienaret᷑ pacienti.
Cigilantibꝰ etiã. neq ullo
morbo afflictis. nec furo¬
re ex agitatis occulto qͦdã
instinctu ingestas eẽ cogi¬
taciones quas ꝓmendo di¬
uinarent. ñ solũ aliud a¬
gentes sic̃ caiphas pontifex
ꝓphauit. cũ eiꝰ intencio
ñ haberet uoluntatẽ. ꝓ¬
pħandi: uerũ etiã id susci¬
pientes. ut diuinandi modo
aliqͥd qͥicerent: nouimus.
Nam qͥdã iuuenes locan¬
do ut fallerent ubi ꝑegrimi
it̃ agebant. mathe maticos se
e̾e finxer̃t: ignorantes om̃i

Expanded text:
aliud ex corpore, ut a carnis aliud ex corpore, ut a carnis sensibus alienaretur, patienti. uigilantibus etiam neque ullo morbo adflictis nec furore exagitatis occulto quodam instinctu ingestas esse cogitationes, quas promendo diuinarent, non solum aliud agentes, sicut Caiphas pontifex prophetauit, cum eius intentio non haberet uoluntatem prophetandi, uerum etiam id suscipientes, ut diuinandi modo aliquid dicerent, nouimus. Nam quidam iuuenes iocando, ut fallerent, ubi peregrini iter agebant, mathematicos se esse finxerunt, ignorantes omni
Abbreviated transcription (Latin):
quondo sano corꝑe uigi¬
lantis. occulta quadã is
sꝑitali anima rapit᷑. ut ui¬
ce corpor. expressas corpo¬
raliũ rerũ similitudines
in sꝑu uideat: eadẽ tam̃ ẽ
natura insoꝵ. Neq enĩ di-¬
ei potest. cũ causa in corpo¬
re ẽ. tẽ animã sine ulla prȩ¬
sensione futuroꝵ. ex se ip¬
sa uersare imagines corpor
sic̃ etiã cogitando assolet:
cũ uͦ inea uidenda sꝑu as¬
sumit᷑. diumitꝰ hec de mon¬
strari: quandoqͥ dẽ aꝑte seͥp¬
tura dicit. effundã de sꝑu
meo suꝑ omnẽ carnẽ . & iu¬
uenes uisa uidebunt . &. se¬
nes somnia somniabunt.
diuinȩ oꝑacioni utrũq
tribuens. &. angelus ani
apparuit homini in somnis
dicens. noli timere acciꝑe
Mariam coniugẽ tuam.
& iterũ. tolle puerũ . & uade
inȩgyptũ. Itaq bono qͥdem
sꝑu assumi sꝑm hominis ad
has indendas unagines nͥ a
liqͥd significent ñ puto. Cũ
uͦ in corꝑe causa ẽ. ut in e¬
as expressius intuendas bu
siue dormienti. siue aliqͥd

Expanded text:
quando sano corpore uigilantis occulta quadam ui spiritali anima rapitur, ut uice corporum expressas corporalium rerum similitudines in spiritu uideat, eadem tamen est natura uisorum. neque enim dici potest, cum causa in corpore est, tunc animam sine ulla praesensione futurorum ex se ipsa uersare imagines corporum, sicut etiam cogitando adsolet, cum uero in ea uidenda spiritu adsumitur, diuinitus haec demonstrari, quandoquidem aperte scriptura dicit: effundam de spiritu meo super omnem carnem, et iuuenes uisa uidebunt, et senes somnia somniabunt, diuinae operationi utrumque tribuens, et: angelus domini adparuit homini in somnis dicens: noli timere accipere Mariam coniugem tuam, et iterum: tolle puerum et uade in Aegyptum. Itaque bono qu adsumi spiritum hominis ad has uidendas imagines, nisi aliqua significent, non puto; cum uero in corpore causa est, ut in eas expressius intuendas humsiue dormienti siue aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
hã si sedm animã fuisset.
etiã ipse decimatꝰ esset.
ñ eẽ aũ decimatũ serip¬
tura testat᷑ q̃ hinc qͦq
sacerdociũ eiꝰ a leuitico
sace rdocio distinguit. An
forte dicent sic̾ potuit ibi
ri: eur ñ etiã scđ̾m animã
sine decimacione potue¬
rit. ⁊ lic respondetur. qͥa
utiq simplicẽ animȩ sub¬
stanciã incremͣtis augeri
corꝑalibꝰ. nec illi putaue¬
rint᷑ qͥ eã corpꝰ existimant.
quoꝵ in parte st̃ maxime
h eã ex parentibꝰ creari o¬
pinant᷑. Proinde incorpo¬
ris se mine potest ẽẽ uis in¬
iusibilis. qͦ in corꝑalit̃ nu¬
meros agit. ñ ocłis s intel¬
lectu discernenda ab ea
corpulencia q̃ insu tactuq
sentit᷑ & ipsa quantitas
corꝑis humani ꝗͣ utiq mo¬
dulũ seminis incõparabi¬
lit̾ excedit. satis ostenadit
posse inde aliqͥd sumi qͦd
ñ habeat illã uim semina¬
lẽ. s tantũ corꝑalẽ substan¬
ne concũbenciũ in carne
.xꝑi assumpta. atq formata

Expanded text:
ham si secundum animam fuisset, ham si secundum animam fuisset, etiam ipse decimatus esset: non esse autem decimatum scriptura testatur, quae hinc quoque sacerdotium eius a leuitico sacerdotio distinguit. An forte dicent: ,,sicut potuit ibi ri, cur non etiam secundum animam sine decimatione potuerit?" hic respondetur, quia utique simplicem animae substantiam incrementis augeri corporalibus nec illi putauerunt qui eam corpus existimant, quorum in parte sunt maxime qui eam ex parentibus creari opinantur. proinde in corporis semine potest esse uis inuisibilis, quae incorporaliter numeros agit, non oculis, sed intellectu discernenda ab ea corpulentia, quae uisu tactuque sentitur. et ipsa qucorporis humani, quae utique modulum seminis incomparabiliter excedit, satis ostendit posse inde aliquid sumi quod non habeat illam vim seminalem, sed tantum corporalem substanne concumbentium in carnem Christi assumpta atque formata
Abbreviated transcription (Latin):
materiã medicaminis
traxit.Nã cũ & ipsa de¬
cuacio ad prȩfigurandã
medicinã ꝑtinuerit: illud
inabrahe carne decima¬
bat᷑ qͦd eurabat᷑ nͣ illud
unde curabat᷑. Eadẽ naq
caro nͣ abrahȩ tantuͣ s ip¬
sius pͥmi tͣreniq hominis
simul habebat a. uulnꝰ pre¬
uaricacionis .ꝙ medica¬
mͣtũ nul neris: uulms
puaricaeionis in le ge
mebror. repugnante legi
pagat᷑a carne̾ seminali
racione quasi transeri¬
bit᷑ medicam̃tũ aũ uul¬
neris in eo qͦd inde sine o¬
ꝑe concupiscenciali in
sola materiȩ corꝑali. ꝑ
diuina concepcionis for¬
macionisq racionẽ de
uirgine assumptũ ẽ. ꝓptͣ
mortis sine iniqͥtate con¬
sorciũ: & sine falsitate re¬
surrectionis exemplum.
ñ sit ex traduce animȩ il¬
lius pͥmȩ pͣuaricatricis.
pito qͦd etiã ipsi qͥ anima¬
rũ traducẽ defendunt. ẽ¬
senciant. Per sem̃ qͥppe ẽ¬
eũbentis patris transfun¬
dietiã sem̃ animȩ uoluts
a qͦ genere concȩpeionis

Expanded text:
materiam medicaminis materiam medicaminis traxit. nam cum ipsa decimatio ad praefigurandam medicinam pertinuerit, illud in Abrahae carne decimabatur, quod curabatur, non illud, unde curabatur. eadem namque caro non Abrahae tantum, sed ipsius primi terrenique hominis simul habebat et uulnus praeuaricationis et medicamentum uulneris: uulnus praeuaricationis in lege membrorum repugnante legi opagatam carnem seminali ratione quasi transcribitur; medicamentum autem uulneris in eo, qpere concupiscentiali in sola materie corporali per diuinam conceptionis formationisque rationem de uirgine assumtum est propter mortis sine iniquitate consortium et sine falsitate resurrectionis exemplum. non sit ex traduce animae illius primae praeuaricatricis, puto quod etiam ipsi qui animarum traducem defendunt consentiant: per semen quippe concumbentis patris transfundi etiam semen animae uolunt, a quo genere conceptionis
Abbreviated transcription (Latin):
solã substanciã corporalẽ.
Cũ eni sit insemine & ui¬
currit ex abrab̃a uel etiã
ex ipso adã usq ad corpus
Maẜiẜ. qͥa & ipsũ eo modo
c̃ceptũ & exortũ ẽ. ł ꝑs
auͣ uisibilẽ carnis substan¬
ciã de carne uirginis sũp¬
sit: racio uͦ c̃cepcionis eiꝰ
nͣ a semine uirili. s longe
alitͣ ac de suꝑ uenit. Pro¬
inde scđm hoc qͦd de ma¬
tre accepit: etiã in lũbis
abrahe fuit . Ille ẽ gͦ deci¬
matꝰ in abrahã. qͥ licet se¬
cundũ carnẽ tantũ. sic
tam̃ fuit inlũbis eius.
quẽadmodũ in sui patris
etiã ipse abrahã. id est qͥ
sic eͣ natꝰ de patre abrã¬
hã. quẽadmodũ de suo
patre natꝰ ẽ abraha. ꝑ le¬
g̾e scilicet in membris
repugnantẽ legi mentis.
&. inuisibilẽ concupiscen¬
cia᷑. quãuis eã casta & bo¬
na iura nupciarũ nͣ sinar
ualere nͥ quantũ ex ea
possunt generi substitu¬
e ndo ꝓspicere.: ñ auͣ & ille
ibi decimatꝰ ẽ. cuiꝰ caro
ñ feruore̾ uulneris. sed

Expanded text:
solam substantiam corporalem. Cum enim sit in semine et virit concurrit ex Abraham vel etiam ex ipso Adam usque ad corpus Mariae, quia et ipsum eo modo conceptum et exortum esautem uisibilem carnis substantiam de carne uirginis sumsit; ratio uero conceptionis eius non a semine uirili, sed longe aliter ac desuper uenit. proinde secundum hoc, quod de matre accepit, etiam in lumbis Abrahae fuit. Ille est ergo decimatus in Abraham, qui, licet secundum carnem tantum, sic tamen fuit in lumbis eius, quemadmodum in sui patris etiam ipse Abraham, id est qui sic est natus de patre Abraham, quemadmodum de suo patre natus est . Abraham, per legem scilicet in membris repugnantem legi mentis et inuisibilem concupiscentiam, quamuis eam casta et bona iura nuptiarum non sinant ualere, nisi quantum ex ea possunt generi substituendo prospicere . non autem et ille ibi decimatus est, cuius caro inde non feruorem uulneris, sed
Abbreviated transcription (Latin):
dm. unde iã illi sex uel septẽ
dies unius huiꝰ repeticione
numerari potuerint: quan¬
doqͥdẽ aꝑcius sc̃a scriptura

Expanded text:
m, unde iam illi sex uel septem dies unius huius repetitione numerari potuerint, quandoquidem apertius sancta scriptura
Abbreviated transcription (Latin):
diuideret societatẽ. Quecũq
aũ illa lingua fuerit: quid
actinet q̃rere. Illa certe tẽ
loq̃bat᷑ ad̃a: & in ea lingua
si adhuc usq ꝑmanet. sunt
iste uoces articulatȩ qͥbꝰ pͥmꝰ
homo animalibꝰ t̃restrib
&. uolatilibꝰ nomina impo¬
suit. Nũ gͥ ullomͦ credibile
ẽ. ineadẽ lingua nomina
pisciũ ñ ab homine s diui¬
nitꝰ instituta: q̃ deo docen¬
te homo postea disceret:
Quod si ita etiã factũ esset.
quare ita factũ esset ꝓcul
dubio mistica significacio
resonaret.¶xUIi. Sedcre¬
dendũ ẽ. paulati cognitis
pisciũ generibꝰ nomina
imposita. Iunc aũ cũ pecora
&. bestiȩ. & uolatilia adhominẽ
adducta st̃. ut eis ad se congre¬
gatis generatĩq distinctis
nomina imponeret: qͥbꝰ etiã
ipsis paulatim & multo cici¬
us quã piscibꝰ si hoc factũ
ñ esset. posset nomina impo¬
nere: quid fuit causȩ nͥ ra-¬
cio aliqͥd significandi. qͦd ad
prȩnnciacionẽ futur or ua¬

Expanded text:
diuideret societatem, quaecumque diuideret societatem, quaecumque autem illa lingua fuerit, quid adtinet quaerere? illa certe tunc loquebatur Adam et in ea lingua, si adhuc usque permanet, sunt istae uoces articulatae, quibus primus homo animalibus terrestribus et uolatilibus nomina inposuit. num igitur ullo modo credibile est in eadem lingua nomina piscium non ab homine, sed diuinitus instituta, quae deo docente homo postea disceret? quod si ita etiam factum esset, quare ita factum esset, procul dubio mystica significatio resonaret. sed credendum est paulatim cognitis piscium generibus nomina inposita; tunc autem, cum pecora et bestiae et uolatilia ad hominem adducta sunt, ut eis ad se congregatis generatimque distinctis nomina inponeret, quibus etiam ipsis paulatim et multo citius quam piscibus, si hoc factum non esset, posset nomina inponere, quid fuit causae, nisi ratio aliquid significandi, quod ad praenuntiationem futurorum ua
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ: illud ia uideamꝰ quare
sit factũ. qͦd adducte sunt
ad ada om̃s bestiȩ agri &
om̃ia uolatilia cęli. ut eis
nomina imponeret: atq
ita uelut necessitas oriret᷑
creandi ei feminã ex eiꝰ la¬
tere: cũ intͣ illa animalia
simile illi adiutoriũ ñ fuis
set inuentũ. Uidet᷑ eñĩ mͥ
ut re gesta c̃firmata. figu¬
rȩ int̾pretacio libera relin¬
quat᷑. Qͥd ẽ eñĩ hoc ipsum
qͦd uolatibbꝰ t̃restribꝰq ani¬
mantibꝰ. ñ etiã piscib atq
om̃ibꝰ natatilib adͤa nomi¬
na inposuit: Si eni linguȩ
humane c̃sulant᷑: sic ap̃¬
pellant᷑ hȩc om̃ia quẽad¬
modũ eis homines loquen¬
do nomina posuert ñ solũ
hȩc q̃ st̃ in aqͥs & terris ue¬
rũ etiã ipsa tȩrra & aqua
diuersitate linguarũ gen¬
tiliũ. diuersis nominibꝰ ap¬
pellant᷑. Uñã sane linguarũ
primitꝰ fuisse didicimꝰ: an¬
teqͣ. suꝑbia turris illius post
diluuiiũ fabricate. in diuer¬
sos signoꝵ sonos. humanã

Expanded text:
 illud iam uideamus, quare sit factum, quod adductae sunt ad Adam omnes bestiae agri et omnia uolatilia caeli, ut eis nomina inponeret, atque ita uelut necessitas oreretur creandi ei feminam ex eius latere, cum inter illa animalia simile illi adiutorium non fuisset inuentum. uidetur enim mihmen factum, ut re gesta confirmata figurae interpretatio libera relinquatur. quid est enim hoc ipsum, quod uolatilibus terrestribusque animantibus non etiam piscibus atque omnibus natatilibus Adam nomina inposuit? si enim linguae humanae consulantur, sic appellantur haec omnia. quemadmodum eis homines loquendo nomina posuerunt. non solum haec, quae sunt in aquis et terris, uerum etiam ipsa terra et aqua diuersitate linguarum gentilium diuersis nominibus appellantur. unam sane linguam primitus fuisse didicimus, antequam superbia turris illius post diluuium fabricatae in diuersos signorum sonos humanam
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ placentes deo cũ metu
ignis ẽsumens ẽ: qͥ ẽsump¬
turus ẽ aduersarios. Acce¬
damꝰ ad dm anteꝗͣ. ẽsuma¬
mͣ ab illo: postulantes ure
illo ñ urimͣ: illie uelut ad¬
uersarii ẽsumemur. Ait
niat. nemo se sedueat in¬
anibꝰ uerbis. qͥa q̃eũq se¬
minauerit homo. hȩc &r
met et. Non aliud lingua lo¬
quam .&. aliud corde: ne si¬
mꝰ iudas & herodiani. Alii
inꝑdicione. alii inẽfessiõe:
alii in dissimulaciõe. sed
alii inueritatis humilitate.
Id̾o cũ uͦ corde in plenitudi¬

Expanded text:
mus, placentes Deo cum metu ignis consumens est, qui consumpturus est adversarios. Accedamus ad eum antequam consumamur ab illo: postulantes ab eillo non urimur, illic velut adversarii consumemur. Ait niat, nemo se seducat inanibus verbis, quia quaecunque seminaverit homo, haec et metet . Non aliud lingua loquamur, et aliud corde: ne simus Judas et Herodiani: alii in proditione, alii in confessione, alii in dissimulatione, sed alii in veritatis humilitate. Ideo cum vero corde in plenitudi
Abbreviated transcription (Latin):
to uerbo inusitato quȩ¬
r̃t pͥmo qͥd sit. hoc ẽ quid
significet. qͦ cognito de¬
inde qͣrt̃ unde ita die¬
tũ sit. cũ tã multa sine
cura nesciant q̃ in usu
sermonis habent. unde
ita sint dicta: sic eũ aliqͥd
in usitatũ rebꝰ acciderit.
siue corꝑalibꝰ siue sꝑitalibꝰ.
causas racionẽq sollicite
inqͥrunt &. sibi reddi a
doctoribꝰ flagitant. Soleo
aũ cũ me qͥsq int̾rogat.
uerbi gr̃a qͥd sit catus. &
respondeo.prudens uel
acutꝰ. nec ei sufficit .s ꝑ
git q̃rere unde dictꝰ sit
catꝰ uicissim referre ꝙ.
erat. pacient᷑ eiꝰ origi¬
nẽ nesciebat: qͦd aũ no¬
uũ in sonuit auribꝰ parũ
putat nosse qͥd significan¬
do ualet. nͥ etiã unde
dicat᷑ exqͥrat. Quisqͥs gͦ
ex me q̃rit. unde uisa
corꝑalibꝰ similia inexta
si appareant. ꝗͣ raro acci¬
dit animȩ: uicissim q̃ro
unde appareant dormi¬
entib quȩ cotidie sen¬
tit amma: & ne mo is¬
tud. aut ñ multũ curat
inqͥrere. Quasi uͦ iđo mi¬

Expanded text:
to uerbo inusitato quaerunt primo, quid sit, hoc est quid significet, quo cognito deinde quaerunt, unde ita dictum sit, cum tam multa sine cura nesciant, quae in usu sermonis habent, unde ita sint dicta: sic cum aliquid inusitatum in rebus acciderit siue corporalibus siue spiritalibus, causas rationemque sollicite inquirunt et sibi reddi a doctoribus flagitant. Soleo autem, cum me quisque interrogat, uerbi gratia, quid sit catus, et respondeo "prudens uel acutus", nec ei sufficit, sed pergit quaerere, unde dictus sit catus, uicissim referre et erat, patienter eius originem nesciebat; quod autem nouum insonuit auribus, parum putat nosse, quid significando ualet, nisi etiam unde dicatur exquirat. quisquis ergo ex me quaerit, unde uisa corporalibus similia in exsi appareant, quae raro accidit animae, vicissim quaero, unde appareant dormientibus, quae quotidie sentit anima, et nemo istud aut non multum curat inquirere. Quasi vero ideo mi
Abbreviated transcription (Latin):
a ipsa disponimꝰ q̃ in illa ac¬
tione futura st̃ .&. om̃ia eo¬
gitacione antecedimꝰ. siuie
iã in ipso actu ueleũ loqͥm᷑
uel cũ facimꝰ om̃s corꝑales
motꝰ ut exseri possint᷑ prę¬
ueniunt᷑ si militudinibꝰ su¬
is intus infꝑu. neq enĩ ul¬
la uel breuissima sillaba
in ordine suo nͥ ꝓspecta so¬
nuisset: siue cũ adormien¬
tibꝰ somnia uident᷑. uel ni¬
chil uel aliqͥd significancia:
siue cũ ualitudine corꝑali
tͣbatis intrinsecꝰ itmneribꝰ
senciendi.imagines corpor.
sꝑs uleris corꝑibꝰ ita miscet
ut intͣnosei uel uix possin
uel om̃ino ñ possint .&. qut

Expanded text:
a ipsa disponimus quae in illa actione futura sunt, et omnia cogitatione antecedimus; sive jam in ipso actu, vel cum loquimur, vel cum facimus, omnes corporales motus, ut exseri possint, praeveniuntur similitudinibus suis intus in spiritu; neque enim ulla vel brevissima syllaba in ordine suo nnuisset; sine cum a dormientibus somnia uidentur uel nihil uel aliquid significantia; siue cum ualetudine corporali turbatis intrinsecus itineribus sentiendi imagines corporum spiritus ueris corporibus ita miscet, ut internosci uel uix possint uel omnino non possint et aut
Abbreviated transcription (Latin):
Non ẽ ds ista. Scdm id uͦ qͦd
m̃ sura omni rei moduͣ prȩ¬
figit .& numerꝰ om̃i rei spe¬
ciem prȩbet. & pondꝰ omnẽ
rẽ ad qͥetẽ ac stabilitatem
trahit: ille pͥmi e . sieracit᷑ . &
singłarit̃ ista ẽ. qͥ t̃minat
omĩa . &. format omĩa &. or¬
dinat om̃ĩa: nichilq aliud
& linguã humanã potuit.
om̃ia inm̃sura & numerõ &
pondere disposuisti. nͥ om¬
nia inte disposuisti. Mag¬
nũ ẽ paucisq concessũ ex¬
cedere omnia q̃ megri pos¬
sunt. ut uideat᷑ m̃sura sine
mensura: excedere omĩa q̃
numerari possunt. ut uide¬
at᷑ numerꝰ sine numero:
excedere omia q̃ pendi pos¬
sunt. ut uideat᷑ pondꝰ sine
pondere.Neq enĩ mensura
& numerꝰ & pondꝰ. in lapidi¬
bꝰ tantũmꝰ & lignis atq huiꝰ¬
modi molibꝰ. & quantiscũq

Expanded text:
non est Deus ista: secundum id vero quod non est Deus ista: secundum id vero quod mensura omni rei modum praefigit, et numerus omni rei speciem praebet, et pondus omnem rem ad quietem ac stabilitatem trahit, ille primitus et veraciter et singulariter ista est, qui terminat omnia et format omnia, et ordinat omnia; et linguam humanam potuit: omnia in mensura et numero et pondere disposuisti, nisi: omnia in te disposuisti? Magnum est paucisque concessum excedere omnia, quae metiri possunt, ut uideatur mensura sine mensura, excedere omnia, quae numerari possunt, ut uideatur numerus sine numero, excedere omnia, quae pendi possunt, ut uideatur pondus sine pondere. Neque enim mensura et numerus et pondus in lapidibus tantummodo et lignis atque eiusmodi molibus et quantisc
Abbreviated transcription (Latin):
parciũ qͥbꝰ iste numerꝰ ꝑfi¬
cit᷑ appareat quasi grãda¬
ta distincto: ueniat etiã
illud inmentẽ qͦd alio loco
scripturarũ ei đr. omnia
in mensura & numero & pon¬
dere disposiusti:atq ita co¬
gitet anima ꝗ̃ potest inuo¬
cato mauxiliũ deo. & imꝑ¬
ciente atq inspirante ui-¬
res. utrũ hec tria. mensu¬
ra. numerꝰ. pondꝰ. in qͥbꝰ dm
disposuisse omĩa scriptũ est.
erant alicubi anteqͣ. crea¬
ret᷑ uniersa creatura: an
etiã ipsa creata st̃. E si e¬
rant antea: ubi erant: Neq
enĩ ante creaturã erat a¬
liqͥd: nͥcreator: In ipso gͦ erañ
ta st̾ in ipso ee̾ legimꝰ : An
illa sic̃ ipse: ista uͦ sic̃ in illo¬
a qͦ regunt᷑ & gubernant᷑
C qͦmͦ illa ipse: Neq enim
ds menfura ẽ aut numerꝰ.
aut pondꝰ. aut ista omnia.
An scđ̾m id qͦd nouimꝰ men¬
surã in eis q̃ metim᷑ . &. nu-¬
merũ in eis q̃ numeramꝰ. &.
pondꝰ in eis q̃ appendimus

Expanded text:
partium, quibus iste numerus perfipartium, quibus iste numerus perficitur, adpareat quasi gradata distinctio, ueniat etiam illud in mentem, quod alio loco scripturarum ei dicitur: omnia in mensura et numero et pondere disposuisti, atque ita cogitet anima, quae potest. inuocato in auxilium deo et inpertiente atque. inspirante uires, utrum haec tria, mensura, numerus, pondus, in quibus deum disposuisse omnia scriptum est, erant alicubi, antequam crearetur uniuersa natura, an etiam ipsa creata sunt. et, si erant antea, ubi erant. neque enim ante creaturam erat aliquid nisi creator. in ipso ergo erant. ta sunt, in ipso esse legimus . an illa sicut ipse, ista ua quo reguntur et gubernantur? Et quomodo illa ipse? Neque enim Deus mensura est, aut numerus, aut pondus, aut ista omnia. An secundum id quod novimus mensuram in eis quae metimur, et numerum in eis quae numeramus, et pondus in eis quae appendimus,
Abbreviated transcription (Latin):
sibi c̃gruentibꝰ animalib
ornaturꝰ erat: necessariis
eoꝵ indigenciȩ cibis ante
ditauit. Reliqͥs gͦ tribꝰ diebꝰ
ea. Creata st̃. q̃ intra mun¬
dũ. idest intra istã uniuer¬
sitatẽ uisibilẽ ex elem̃tis
om̃ibꝰ facꝰta uisibilia suis &
ẽgruis motibꝰ agerent᷑: pͥ¬
mo infirmam̃to luminari¬
a. qͥa pͥus erat factũ firma¬
mentũ: deinde inferiora
scebat. uno die aqͦrũ. alio
t̃rarũ. Nec qͥsquã ita demens
ẽ ut audeat dicere. ñ potu¬
isse d̃m facere uno die cu-¬
nct᷑a si uellet. aut si uellet
biduo: uno die sꝑitalẽ
creaturã .&. alio die corpo¬
ralẽ. siue uno die cęlũ cũ
om̃ibꝰ ꝑtinentibꝰ. & alio t̃¬
rã cũ om̃ibꝰ q̃ in ea st̃. & om¬
ẽ qͥ dicat uoluntati eiꝰ aliqͥo
potiusse resistere: Qua. ꝓptͣ¬
cũ eũ legimꝰ sex diebꝰ om̃ia
ꝑ fecisse. & senariũ numerũ
c̃sid̾antes inuenimꝰ e̾e̾ ꝑfec¬
tũ. atq ita creaturarũ or¬
dinẽ currere. ut etiã ipsarũ

Expanded text:
sibi congruentibus animalibus ornaturus erat, necessariis eorum indigentiae cibis ante ditauit. reliquis ergo tribus diebus ea creata sunt, quae intra mundum, id est intra istam uniuersitatem uisibilem ex elementis omnibus factam, uisibilia suis et congruis motibus agerentur . primo in firmamento luminaria, quia prius erat factum firmamentum, deinde in inferiore scebat, uno die aquarum. alio terrarum. nec quisquam ita demens est, ut audeat dicere non potuisse deum facere uno die cuncta, si uellet, aut, si uellet, biduo: uno die spiritalem creaturam et alio die corporalem, siue uno die caelum cum omnibus pertinentibus et alio terram cum omnibus. quae in ea sunt . et omi dicat uoluntati eius aliquid potuisse resistere? Quaproptia perfecisse et senarium numerum considerantes inuenimus esse perfectum, atque ita creaturarum ordinem currere, ut etiam ipsarum
Abbreviated transcription (Latin):
caro exhibet. ñ concu¬
piscenciã mouet. Exuii.¬
His atq huiꝰmodi bonis.
desideriis. qͥbꝰ sola anima
concupiscit. cũ aduer¬
sat᷑ aliqͥd qͦd eandẽ animã
scđm carnẽ delectat: tc̃
r caro concupiscere
dicta ẽ caro mne d quod
sedm ipsã facit anima
cũ ait. caro concupiscit.
quẽ admodũ dictũ ẽ. auris
audit. & ocłs uidet. Quis
enĩ nescit qͦd anima po

Expanded text:
caro exhibet, non concucaro exhibet, non concupiscentiam mouet. his atque huius modi bonis desideriis, quibus sola anima concupiscit, cum aduersatur aliquid, quod eandem animam secundum carnem delectat, tunc dicitur caro concupiscere dicta est caro in eo, quod secundum ipsam facit anima, cum ait: caro concupiscit, quemadmodum dictum est: auris audit et oculus uidet, quis enim nescit, quod anima po
Abbreviated transcription (Latin):
concupiscenciȩ carnalis
causa ñ ẽ manima sola:
s multo minꝰ ẽ incarne
sola. Ex utroq enĩ fit:
ex anima scilicet. qͦd sine
illa delectacio nulla sen¬
tit᷑: ex carne aũ. qͦd sine
illa carnalis delectacio
ñ sentit᷑. Carnẽ itaq con¬
cupiscentẽ aduersus sꝑm
dicit apłs. carnalẽ ꝓcul
dubio delectacionẽ. quã
de carne & cũ carne sꝑs
habet: aduersus delecta¬
cionẽ quã solus habet.
Solus qͥppe habet nͥ fallor
ilud de sidiũ: ñ cũ car¬
nis uoluptate. uel carna¬
liũ rerũ cupiditate cõ¬
mixtũ qͦd desiderat & defi¬
cit anima matria dñiSo¬
lus habet etiã illud: de
qͦ ei dr. Concupisti sapi¬
enciã: serua mandatũ.
corꝑis. ut huic de sidio
seruiant. qͥ solus accen¬
dit᷑ uelut cũ assumit᷑
codex. cũ aliqͥd scribitur.
legit᷑. disputat᷑. auditure
cũ deniq panis frangit᷑
esurienti. & cȩ tera huma¬
nitatis ac miscdiȩ prȩs¬
tant᷑ officia: obȩdienciã

Expanded text:
concupiscentiae carnalis concupiscentiae carnalis causa non est in anima sola: sed multo minus est in carne sola, ex utroque enim erit ex anima, scilicet quod sine illa delectatitur, ex carne autem, quod sine illa carnalis delectatio non sentitur. carnem itaque concupiscentem aduersus spiritum dicit apostolus carnalem procul dubio delectationem, quam de carne et cum carne spiritus habet aduersus delectationem, quam solus habet. solus quippe habet, ni fallor, illud desiderium non cum carnis uoluptate uel carnalium rerum cupiditate conmixtum, quo desiderat et deficit anima in atria domini; solus habet etiam illud, de quo ei dicitur: concupisti sapientiam: serua mandatum, corporis, ut huic desiderio seruiant, quo solus accenditur, uelut cum adsumitur codex, cum aliquid scribitur, legitur, disputatur, auditur, cum denique panis frangitur esurienti et cetera humanitatis ac misericordiae praestantur officia, oboedientiam