comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lum. gentib stulticia: & ipsis uocatis
iudeis & grecis. dĩ uirtus & di sapien¬
tia: s carnalib paruulis id tantum
credendo tenentib. spiritalib autẽ
capatioribus. id etiam intelligendo
cernentib Ilis gͦ tanqm̃ lacteus potꝰ.
istis tamqũa solidus cibus: ñ quia hoc
illi aliter in populis. isti alit̾ in cubi¬
eulis cognouerunt: sed quod eodem
mͦ utriq cum palam diceretur audi¬
ebant: ꝓ suo mͦ quiq capiebant. Cũ
enim xpc ꝓpterea sit crucifixus. ut
in remissionẽ peccatorum sanguine
funderet: quia eius unigeniti pas¬
sione diuina gr̃a cõmendatur. ut
nemo in homine głetur: quomͦ intel¬
ligebant xꝑm erucifixum qui ad¬
huc dicebant. ego sum ꝑauli: Nũqͥd
quomꝰ ipse paulus qui dicebat: mͥ au¬
tem absit głari. nisi in cruce dni nr̃i¬
& illos lacte ꝓ eorum infirmitate nu¬
triebat. Deniq illa quȩ scͥpsit ad cho¬
rinthios. aliter utiq ab ipsis paruu¬
lis. aliter a capatiorib ꝑosse intelli¬

Expanded text:
 Gentibus stultitia, et ipsis vocatis Judaeis et Graecis Dei Virtus et Dei Sapientia : sed carnalibus parvulis id tantum credendo tenentibus, spiritualibus autem capacioribus id etiam intelligendo cernentibus; illis ergo tanquam lacteus potus, istis tanquam solidus cibus: non quia hoc illi aliter in populis, isti aliter in cubiculis cognoverunt; sed quod eodem modo utrique cum palam diceretur audiebant, pro suo modo quique capiebant. Cum enim Christus propterea sit crucifixus, ut in remissionem peccatorum sanguinem funderet, qua ejus Unigeniti passione divina gratia commendatur, ut nemo in homine glorietur; quomodo intelligebant Christum crucifixum qui adhuc dicebant, Ego sum Pauli ? Numquid quomodo ipse Paulus qui dicebat, Mihi autem absit gloriari, nisi in cruce Domin illos lacte pro eorum infirmitate nutriebat. Denique illa quae scripsit ad Corinthios, aliter utique ab ipsis parvulis, aliter a capacioribus posse intelli
Abbreviated transcription (Latin):
x uerbis dni nr̃i ubi
dicit. adhuc multa
habeo uobis dicere.s
ñ potestis portare mͦ.
exortam difficilem
questionem me recolo distulisse: ut
de spacio tractaretur: quia illũ modꝰ
competens compellebat finiri sermo
dendi: ꝑtractetur ut dñs ipse dona¬
uerit: qui cordi nr̃o ut ꝓponeretur
ingessit. Hȩc ẽ autem questio: utrũ
spiritales homines habeant aliquid
in doctrina quod carnalib taceant.
& spiritalib dicant: quia si dixeri¬
mus ñ habent: respondebitur nobis.
Quid ẽ gͦ quod dicebat apłs scribens
ad corinthios. ñ potui uobis loqui qͥ¬
si spiritalib s quasi carnalib: quasi

Expanded text:
x verbis Domini nostri, ubi dicit, Adhuc multa habeo vobis dicere, sed non potestis portare modo, exortam difficilem quaestionem me recolo distulisse, ut inde otiosius tractaretur, quia illum modus competens compellebat finire sermondendi, pertractetur ut Dominus ipse donaverit, qui cordi nostro ut proponeretur ingessit. Haec est autem quaestio: utrum spirituales homines habeant aliquid in doctrina, quod carnalibus taceant, et spiritualibus dicant. Quia si dixerimus, Non habent; respondebitur nobis, Quid est ergo quod dicebat Apostolus scribens ad Corinthios: « Non potui vobis loqui quasi spiritualibus,
Abbreviated transcription (Latin):
impios. S & mͦ om̃is infidelis quando
moritur: illa nocte suscipitur. Non est
ut illic aliquid oꝑetur. In illa nocte
diues ardebat: & stillam aquȩ de di¬
gito pauꝑis requirebat. Dolebat: an¬
gebatur: fatebatur: nec ei subuenie¬
batur. Et conatus est benefacere. Ait
enim abrahȩ. Pater abraham. mitte
lazarum ad fr̃es meos. ut dicat illis
quid hic agitur: ne & ipsi ueniant
in hunc locum torm̃torum. O infelix:
quando uiuebas. tunc erat tempꝰ oꝑan¬
di. Modo iam in nocte es: in qua nemo
possit oꝑari. hȩc cum dixisset: expuit
in t̾ram. & fecit lutum ex sputo. & li¬
Sniuit lutum suꝑ ocłos eius: & dixit

Expanded text:
impios. Sed et modo omnis infidelis, quando impios. Sed et modo omnis infidelis, quando moritur, illa nocte suscipitur: non est ut illic aliquid operetur. In illa nocte dives ardebat, et stillam aquae de digito pauperis requirebat: dolebat, angebatur, fatebatur, nec ei subveniebatur; et conatus est benefacere. Ait enim Abrahae: Pater Abraham, mitte Lazarum ad fratres meos, ut dicat illis quid hic agatur, ne et ipsi veniant in hunc locum tormentorum . O infelix! quando vivebas, tunc erat tempus operandi; modo jam in nocte es, in qua nemo possit operari. 7. « Haec cum dixisset, exspuit in terram, et fecit lutum ex sputo, et linivit lutum super oculos
Abbreviated transcription (Latin):
De quodam seruo dicit. Ligate illi ma¬
nꝰ & pedes: & ꝓicite eum in tenebras
exteriores. Operetur gͦ homo du uiuit:
ne illa nocte preueniatur. ubi nemo
possit oꝑari. Modo ẽ: ut operetur fi¬
Ecce ego uobiscum sum. Quã dii non
sit in nobis sollicitudo qua uiuimus.
si fieri posset. de hac uoce etiam poste¬
ros qui futuri sunt securissimos face¬
remus. Eece inquit ego uobiscum sũ:
usq in consummationem scłi. Dies
iste qui circuitu solis huius implet᷑.
paucas horas habet. Dies presentiȩ
xꝑi: usq in consummationẽ scłi exten¬
oitur. Post resurrectionem uͦ uiuoꝵ
& mortuorum. cũ positis ad dexter̃ã
dixerit. uenite benedicti patris mei.
ꝑcipite regnũ. positis autem ad sini¬
stram dixerit. ite in ignem ȩternum.
qui paratus est diabolo & angelis eiꝰ:
ibi erit nox. ubi nemo potest oꝑari:
s reciꝑe quod oꝑatus est. Aliud est
tempus oꝑationis: aliud receptionis.
enim tunc nox ualida: quȩ inuoluat

Expanded text:
De quodam servo dicit, Ligate illi maDe quodam servo dicit, Ligate illi manus et pedes, et projicite eum in tenebras exteriores . Operetur ergo homo dum vivit, ne illa nocte praeveniatur, ubi nemo possit operari. Modo est ut operetur fiEcce ego vobiscum sum. Quamdiu? Non sit in nobis sollicitudo qui vivimus: si fieri posset, de hac etiam voce posteros qui futuri sunt, securissimos faceremus. Ecce, inquit, ego vobiscum sum usque in consummationem saeculi . Dies iste qui circuitu solis hujus impletur, paucas horas habet, dies praesentiae Christi usque in consummationem saeculi extenditur. Post resurrectionem vero vivorum et mortuorum, cum positis ad dexteram dixerit, Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum, positis autem ad sinistram dixerit, Ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus : ibi erit nox ubi nemo potest operari, sed recipere quod operatus est. Aliud est tempus operationis, aliud receptionis: enim tunc nox valida, quae involvat
Abbreviated transcription (Latin):
ascensum dñi facta ẽ nox ista: unde apłi
tanta oꝑati sunt: Numquid ista nex
in uno loco erant adimplens : dedit eiᷤ
loqui om̃ium gentium linguis: Num¬
quid nox erat quando claudus ille ad uer¬
bum petri saluus effectus est. immo ad uer¬
bũ dni habitantis in petro: Num quid nox
erat. quando transeuntib discipulis.
egri cum lectulis ponebantur: ut uel
umbra transeuntium tangerentur:
Dominꝰ autẽ cũ hic eẽt: nemine tͣnsiens
umbra sua saluum fecit. S ipse disci¬
pulis dixerat: maiora horũ facietis. Dix¬
erat quidẽ dñs: maiora horum facietis.
S ñ se extollat: caro & sanguis. Audi¬
at dicentem. Sine me nichil potestis
facere. Quid igitur: Quid dicemꝰ de
nocte ista quando erit: quando nemo
poterit operari: Nox ista impioꝵ erit.
sex ista eorum erit: quibꝰ in fine dicet᷑.
Ite in ignem ȩt̃num: qui paratus ẽ dia¬
bo & angelis eius. S nox dicta ẽ: non
flamma. ñ ignis. Audi quia & nox est.

Expanded text:
ascensum Domini facta est nox ista, unde Apostoli ascensum Domini facta est nox ista, unde Apostoli tanta operati sunt? Numquid ista nox t omnes qui in uno loco erant adimplens, dedit eis loqui omnium gentium linguis ? Numquid nox erat quando claudus ille ad verbum Petri salvus effectus est, imo ad verbum Domini habitantis in Petro ? Numquid nox erat quando transeuntibus discipulis aegri cum lectulis ponebantur, ut vel umbra transeuntium tangerentur ? Dominus autem cum hic esset, neminem transiens umbra sua salvum fecit: sed ipse discipulis dixerat, Majora horum facietis . Dixerat quidem Dominus, Majora horum facietis: sed non se extollat caro et sanguis; audiat dicentem, Sine me nihil potestis facere . 6. Quid igitur? quid dicemus de nocte ista? Quando erit, quando nemo poterit operari? Nox ista impiorum erit: nox ista eorum erit quibus in fine dicetur, Ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus. Sed nox dicta est, non flamma, non ignis. Audi quia et nox est.
Abbreviated transcription (Latin):
int̾ lucem & tenebras. Lucem uocauit
diem: & tenebras uocauit noctem. Quȩ
ẽ illa nox. quȩ cum uenerit. nemo pote¬
rit oꝑari : Audi quid sit dies: & tunc in¬
telliges quȩ sit nox. Unde sumus audi¬
turi quis nam sit dies iste: ipse dicat.
Quamdiu in hoc mundo sum: lux sum
mundi. Ecce ipse est dies. Lauet oculos
cecus in die:ut uideat diem. Quamdiu
inquit in mundo sum: lux sum mun¬
di. Ergo nescio quȩ nox erit. quando ibi
xꝑc ñ erit: ideo nemo poterit oꝑari.
Restat inquirere fr̃s mei: pacient̃ acci¬
pite inquientem me. uob̃cum quero:
uob̾cum inueniam. a quo quero. Constat
exp̃ssum ac definitum diem cõmemo¬
rasse dnm hoc loco se ipsũ: id ẽ lumen
mundi. Quamdiu inquit sum in hoc
mundo: lux sum mundi. Ergo ipse ope¬
ratur quamdui ẽ. Aut in hoc mundo
putamus eum frẽs fuisse. hic tunc. &
modo ñ hic eẽ : Si gͦ hoc putamus: iã
gͦ post ascensum dni facta ẽ nox ista
metuenda. ubi nemo possit oꝑari.Si pꝰ

Expanded text:
inter lucem et tenebras; lucem vocavit diem, et tenebras vocavit noctem . 5. Quae est illa nox, quae cum venerit, nemo poterit operari? Audi quid sit dies, et tunc intelliges quae sit nox. Unde sumus audituri quisnam sit dies iste? Ipse dicat: Quamdiu in hoc mundo sum, lux sum mundi. Ecce ipse est dies. Lavet oculos caecus in die, ut videat diem. Quamdiu, inquit, in mundo sum, lux sum mundi. Ergo nescio quae nox erit, quando ibi Christus non erit; ideo nemo poterit operari. Restat inquirere, fratres mei, patienter accipite inquirentem me: vobiscum quaero, vobiscum inveniam a quo quaero. Constat, expressum ac definitum est, diem commemorasse Dominum hoc loco seipsum, id est lumen mundi: Quamdiu, inquit, sum in hoc mundo, lux sum mundi. Ergo ipse operatur. Quamdiu est autem in hoc mundo? Putamus eum, fratres, fuisse hic tunc, et modo non hic esse? Si ergo hoc putamus, jam ergo post ascensum Domini facta est nox ista metuenda, ubi nemo possit operari: si post
Abbreviated transcription (Latin):
nisi in eis dñs habitaret: Responde¬
runt: & dixerunt ei. In peccatis natuᷤ
es totus. Totus quidem cum ocłis clau¬
sis. S qui aꝑuit oculos: saluat & totũ.
Ipse dabit ad dexteram resurrectionẽ:
qui in faciem dedit illuminationem.
In peccatis natus es totus: & tu doces
nos: Et eiecerunt eum foras. Ipsi illũ
magistrum fecerunt: ipsi ut discerẽt
tociens in terrogauerunt: & ingrati do¬
centem ꝓiecerunt. S quod dixi iam
dudum fres: ili pellunt. excipit dñs.¬

Expanded text:
nisi in eis Dominus habitaret? 14. Respondenisi in eis Dominus habitaret? 14. Responderunt, et dixerunt ei: In peccatis natus es totus. Totus quid est? Cum oculis clausis. Sed qui aperuit oculos, salvat et totum: ipse dabit ad dexteram resurrectionem, qui in facie dedit illuminationem. In peccatis totus natus es, et tu doces nos? Et ejecerunt eum foras. Ipsi illum magistrum fecerunt, ipsi ut discerent toties interrogaverunt, et ingrati docentem projecerunt. 15. Sed quod dixi jam dudum, fratres, illi pellunt, excipit D
Abbreviated transcription (Latin):
nescimus unde sit. Utinam sciretis qͥa
moysi locutus est ds̃: sciretis quia ꝑ
moysen predicatus est ds̃. Habetis enĩ
dnm dicentem. Si crederetis moysi:
crederetis & mͥ. De me enu ille scͥpsit.
Itane sequimini seruum: & dorsum
ponitis contra dñm: S nec seruum
Imus autem: quia d̃s peccatores ñ ex
Saudit. S si quis dĩ cultor ẽ. & uolunta¬
I tem eius facit: hunc exaudit. Ad huc
inunctus loquitur. Nam & peccatorẽ
exaudit ds̃. Si enim peccatores ñ exau¬
diret: frustra ille publicanus oculos
in t̾ram dimittens. & pectus suum per¬
cutiens diceret. Dñe. ꝓpitius esto mͥ
peccatori. Et ista confessio meruit iusti¬
ficationem: quomͦ iste cęcus illumina¬
tionem. A scło ñ est auditum: quia aꝑ¬
uit quis ocłos cȩci nati. Nisi eẽt hic a
deo: ñ poterat facere quicquã. Libere:
constant̃. ueracit̾. Hȩc enim quȩ facta
sunt a dño: a quo fierent nisi a d̾no:
Aut quando a discipulis talia fierent:

Expanded text:
nescimus unde sit. Utinam sciretis quia nescimus unde sit. Utinam sciretis quia Moysi locutus est Deus; sciretis quia per Moysen praedicatus est Deus. Habetis enim Dominum dicentem, Si crederetis Moysi, crederetis et mihi; de me enim ille scripsit . Itane sequimini servum, et dorsum ponitis contra Dominum? Sed nec servum s autem quia peccatores Deus non audit; sed si quis Dei cultor est, et voluntatem ejus facit, hunc exaudit. Adhuc inunctus loquitur. Nam et peccatores exaudit Deus. Si enim peccatores Deus non exaudiret, frustra ille Publicanus oculos in terram demittens et pectus suum percutiens diceret, Domine, propitius esto mihi peccatori. Et ista confessio meruit justificationem, quomodo iste caecus illuminationem. A saeculo non est auditum quia aperuit quis oculosDeo, non poterat facere quidquam. Libere, constanter, veraciter. Haec enim quae facta sunt a Domino, a quo fierent nisi a Deo? Aut quando a discipulis talia fierent,
Abbreviated transcription (Latin):
quia ȩtatem habet ipsum int̾rogate.¬
uocauerunt gͦ rursum hominẽ qui fu¬
erat cȩcus: & dixerunt ei. Da głam dõ.
Quid est dagłam deo: Nega quod acce¬
dm potius blasphemare. Da inquiunt
głam deo. Nos scimus:. quia hic homo
peccator est. Dixit gͦ ille. Si peccator
ẽ: nescio. Unum scio: quia cȩcus cum
eẽm. modo uideo. Dixerunt gͦ illi.
Quid fecit tibi:. Quomͦ aꝑuit tibi o¬
culos: Et ille iam stomachans aduer¬
sus duriciam iudȩorum: & ex oeco uidẽs.
ñ ferens cȩcos: respondit eis. Dixi uob̃¬
Siam & audistis: quid iterum uultis au¬
Sdire: Numquid & uos uultis discipłi
eius fieri: Quid est numquid & uos.
nͥ quia ego iam sum: Numquid & uos
uultis: Iam uideo: s ñ inuideo. Male¬
dixerunt ei: & direrunt. Tu discipłs
Seuis sis. Tale maledictum: suꝑ nos &
suꝑ filios nr̃os. Maledictum ẽ enim si
I cor discutias: ñ si u̾ba ꝑpendas. Nos
Sautem moysi discipłi sumus. Nos scimꝰ¬
Squia moysi locutus est d̾s: istum autẽ

Expanded text:
 ipsum interrogateVocaverunt ergo rursum hominem qui fuerat caecus, et dixerunt ei: Da gloriam Deo. » Quid est « da gloriam Deo? » Nega quod acce, sed Deum potius blasphemare. « Da, inquiunt, gloriam Deo . » « Nos scimus quia hic homo peccator est. Dixit ergo eis ille: Si peccator est, nescio. Unum sciosem, modo video. Dixerunt ergo illi: Quid fecit tibi? quomodo aperuit tibi oculos? Et ille jam stomachans adversus duritiam Judoeorum, et ex caeco videns, non ferens caecos. Respondit eis, Dixi vobivobis, et audistis; quid iterum vultis audire? Numquid et vos vultis discipuli ejus fieri? Quid est, Numquid et vos, nisi, quia ego jam sum? Numquid et vos vultis? Jam video, sed non invideo. 12. Maledixerunt ei, et dixerunt: Tu discipulus ejus sis. Tale maledictum super nos, et super filios nostros. Maledictum enim est, si cor discutias, non si verba perpendas. Nos autem Moysi discipuli sumus: nos scimus quia Moysi locutus est Deus, istum autem
Abbreviated transcription (Latin):
cis de eo qui aꝑuit oculos tuos: Quid
de illo sentis: Quid existimas: Quid
iudicas: Querebant quẽ admodum
homini calumniarent᷑. ut de sinagoga
pelleretur: s axꝑo inueniretur. S ille
constanter quod sentiebat exp̃ssit. Ait
enim: quia ꝓpħa est. Adhuc quidem
inunctus in corde: ñdum dei filium con¬
fitetur: nec mentitur tamen. Ipse enĩ¬
dñs de se ipso ait. Non ẽ ꝓpħa sine hono¬
re: nisi in patria sua. Non crediderunt
gͦ iudei de illo quia cęcus fuiss & uidis¬
s: donec uocauerunt parentes eius
Iqui uiderat. id est qui cȩcus fuerat &

Expanded text:
cis de eo qui aperuit oculos tuos? Quid cis de eo qui aperuit oculos tuos? Quid de illo sentis? Quid existimas? Quid judicas? Quaerebant quemadmodum homini calumniarentur, ut de synagoga pelleretur, sed a Christo inveniretur. Sed ille constanter, quod sentiebat, expressit. Ait enim: Quia propheta est. Adhuc quidem inunctus in corde, nondum Dei Filium confitetur, nec mentitur tamen. Ipse Dominus de seipso ait: Non est propheta sine honore, nisi in patria sua . Non crediderunt ergo Judaei de illo, quia caecus fuisset, et vidisset, donec vocaverunt parentes ejus, qui vider
Abbreviated transcription (Latin):
disset. Ille autem dixit eis. Lutũ posu¬
it mͥ suꝑ ocłas: & laui & uideo. Dice¬
bant gͦ ex phariseis. quidam. Non om¬
nes: s quidam. Iam enim inungeban¬
tur quidã. Quid gͦ dicebant: nec ui¬
dentes nec inuncti: Non ẽ hic homo
a deo: qui sabbatum ñ custodit. Ipse
potius custodiebat: qui sine peccato
erat. Salbatum enim spiritale: hoc
est ñ habere peccatum. Deniq fr̃es hoc
admonet ds quando comm̃dat sabba¬
tum: om̃e opus seruile ñ facietis in eo.
Hȩc sunt uerba dĩ sabbatum cominen-¬
dantis: om̃e opus seruile ñ facietis in eo.
Iam suꝑiores lectiones interrogate. quod
sit opus seruile: & dnm audite. Omĩs
qui facit peccatum: seruus est peccati.
S isti nec uidentes ut dixi nec inuncdi.
salbatum carnaliter obseruabant: spi¬
ritaliter uiolabant. Alii dicebant. Quo¬
mͦ potest homo peccator hec signa facere:
fcce sunt inuncti. Et scisma erat in eis.
Dies ille diuiserat: int̾ lucem & tene¬
bras. Dicunt gͦ cȩco iterum. Tu quid di¬

Expanded text:
isset. Ille autem dixit eis: Lutum posuit mihi super oculos, et lavi, et video. Dicebant ergo ex Pharisaeis quidam. » Non omnes, sed quidam: jam enim inungebantur quidam. Quid ergo dicebant, nec videntes, nec inuncti? Non est hic homo a Deo, qui sabbatum non custodit. Ipse potius custerat. Sabbatum enim spiritale hoc est, non habere peccatum. Denique, fratres, hoc admonet Deus, quando commendat Sabbatum: Omne opus servile non facietis . Haec sunt verba Dei Sabbatum commendantis: Omne opus servile non facietis. Jam superiores lectiones interrogate, quod sit opus servile, et a Domino audite: Omnis qui facit peccatum servus est peccati . Sed isti nec videntes, ut dixi, nec inuncti, Sabbatum carnaliter observabant, spiritualiter violabant. Alii dicebant: Quomodo potest homo peccator haec signa facere? Ecce sunt inuncti. Et schisma erat in eis. Dies ille divisus erat inter lucem et tenebras. Dicunt ergo caeco iterum: Tu quid di
Abbreviated transcription (Latin):
querunt: in sua cȩcitate ꝑmaneant.
Ergo istam discretionẽ uocauit iudi-¬
cium: cum ait. In iudicium ueni in
hunc mundum: quo discernet causã
credentium & confitentium a suꝑbis
se uidere putantibus: & ideo grauius
excȩcatis. Tamqũa dixerit ei peccator
confitens: & medicum quȩrens. Iudi¬
ca me ds̃: & discerne causam meam de
gente ñ scã. Illorum scilicet qui dicũt

Expanded text:
quaerunt, in sua caecitate permaneant. quaerunt, in sua caecitate permaneant. Ergo istam discretionem vocavit judicium, cum ait, In judicium veni in hunc mundum, quo discernit causam credentium et confitentium a superbis, se videre putantibus, et ideo gravius excaecatis; tanquam dixerit ei peccator confitens et medicum quaerens, Judica me, Deus, et discerne causam meam de gente non sancta : illorum scilicet
Abbreviated transcription (Latin):
& qui uident cȩci fiant. Ergone quia
uenisti: cȩci fiunt qui uidebant: Au¬
di quid sequitur: & fortasis intelligis.
Commoti sunt gͦ uerbis istis quidã ex
I phariseis: & dixerunt ei. Numquid
& nos cȩci sumus: Audi iam quid ẽ
quod mouebat: & qui uident cȩci fi¬
ant. Dixit eis iħc. Si cȩci eẽtis. ñ ha¬
beretis peccatum: cum sit cȩcitas ipsa
peccatum. Si cȩci eẽtis. id ẽ si uos cȩcos
aduerteretis: si uos cȩcos diceretis. &
ad medicum curreretis. Si gͦ ita cȩci
ẽẽtis. ñ haberetis peccatum: quia e¬
manet. Quare: Quia dicendo iudemꝰ.
medicũ ñ queritis: in cęcitate ur̃a re¬
manetis. Hoc ẽ gͦ quod paulo ante
ñ intellexeramꝰ: quod ait ego ueni.
ut qui ñ uident uideant. Quid est.
ut qui ñ uident uideant: Qui se ñ
uidere confitentur: & medicũ que¬
runt ut uideant. Et qui uident. cȩ¬
ci fiant. Quid ẽ qui uident cȩci fiãt :
Qui se putant uidere. & medicum ñ

Expanded text:
Et qui vident, caeci fiant? Ergone quia Et qui vident, caeci fiant? Ergone quia venisti, caeci fient qui videbant? Audi quid sequitur, et fortassis intelliges. 17. Commoti sunt e Pharisaeis: Et dixerunt ei: Nunquid et non caeci sumus? Audi jam quid est quod eos movebat: Et qui vident, caeci fiant. Dixit eis Jesus: Si caeci essetis, non haberetis peccatum. Cum sit caecitas ipsa peccatum, si caeci essetis, id est, si vos caecos adverteretis, si vos caecos diceretis, et ad medicum curreretis; si ergo ita caeci essetis, non haberetis peccatum. Nunc vemanet. Quare? Quia dicendo, Videmus, medicum non quaeritis, in caecitate vestra remanetis. Hoc est ergo quod paulo ante non intellexeramus quod ait, Ego veni, ut qui non vident, videant: quid est, ut qui non vident, videant? Qui se non videre confitentur, et medicum quaerunt, ut videant. Et qui vident, caeci fiant: quid est, qui vident, caeci fiant? Qui se patant videre, et medicum non
Abbreviated transcription (Latin):
S eum foras: & cum inuenisset eũ. dixit.
ei. Tu credis in filium dei: Modo lauat
Ifaciem cordis. Respondit ille & dixit:
Iquasi adhuc inunctus. Quis ẽ dnẽut
Icredam in eum: Et dixit ei ihc. Et
uidisti eum: & qui loquitur tecum.
ipse est. Missus est ille: iste lauans fa¬
ciem in siloa. quod int̾pretat᷑ missus.
Deniq iam facie lota cordis. & munda¬
ta conscientia. agnoscens eum ñ filiũ
hominis tantum quod ante credide¬
rat: s iam filium dĩ qui carnem fusce¬
perat: ait. Credo d̾ne. Parum ẽ credo.
uis uidere qualem credat: Procidens
ille ẽ: int̾ lucem & tenebras discernens.
S ni: ut qui ñ uident uideant: & qui
uident cȩci fiant. Quid ẽ hoc dñe:
Magnam q̃stionem fessis intulisti: s
erige uires nr̃as ut possimus intelli¬
gere. quod dixisti. uenisti: ut qui ñ
uident uideant. Recte quia lum̃ es:
recte quia dies es: recte quia de tene¬
bris liberas. Hoc om̃is anima accipit:
om̃is intelligit. Quid est quod sequit᷑:

Expanded text:
 eum foras, et cum invenisset eum dixit ei: Tu credis in Filium Dei? Modo lavat faciem cordis. Respondit ille, et ait, quasi adhuc inunctus, Quis est, Domine, ut credam in eum? Et dixit ei Jesus: Et vidisti eum, et qui loquitur tecum, ipse est. Missus est ille, iste lavans faciem in Siloe, quod interpretatur Missus. Denique jam facie lota cordis et mundata conscientia, agnoscens eum non filium hominis tantum, quod ante crediderat, sed jam Filium Dei qui carnem susceperat, ait: Credo, Domine. Parum est, Credo; vis videre qualem credat? Procidens ille est, inter lucem etni, ut qui non vident, videant; et qui vident, caeci fiant. Quid est hoc, Domine? Magnam quaestionem fessis intulisti: sed erige vires nostras, ut possimus intelligere quod dixisti. Venisti ut qui non vident, videant: recte, quia lumen es; recte, quia dies es; recte, quia de tenebris liberas: hoc omnis anima accipit, omnis intelligit. Quid est hoc quod sequitur,
Abbreviated transcription (Latin):
manifestentur oꝑa dei in illo. Deinde
quid sequit᷑ Me oportet oꝑari: oꝑa
eius qui misit me. Ecce est ille missus:
in quo faciem lauit cȩcus. Et uidete
quid dixerit. Me oportet oꝑari oꝑa eiꝰ
qui misit me: donec dies ẽ. Memento
te quomͦ uniu̾sam głam illi dat: de
quo est. Quia ille habet filium qui
de illo sit: ipse ñ habet de quo sit. S
quare dixisti dne : donec dies ẽ : Audi
qͣre. ueniet nox: quando nemo potest
oꝑari. Nec tu d̾ne. itane tantum ualebit
nox illa÷ ut nec tu possis in illa oꝑari. cuiꝰ
opus est nex: Puto enim d̾ne iħu. immo
ñ puto s credo atq confirmo: te ibi fuis¬
se quando dixit ds fiat lux. & facta ẽ
lux. Si enim uerbo fecit. ꝑ te fecit: &
ido dictum est. om̃ia ꝑ ipsum facta sũt:

Expanded text:
manifestentur opera Dei in illo. 4. Deinde manifestentur opera Dei in illo. 4. Deinde quid sequitur? Me oportet operari opera ejus qui misit me. Ecce est ille missus in quo faciem lavit caecus. Et videte quid dixerit, Me oportet operari opera ejus qui misit me, donec dies est. Memento te quomodo universam gloriam illi dat de quo est: quia ille habet filium qui de illo sit, ipse non habet de quo sit. Sed quare dixisti, Domine, donec dies est? Audi quare. Venit nox quando nemo potest operari. Nec tu, Domine? Itane tantum valebit nox illa, ut nec tu possis in ea operari, cujus opus nox est? Puto enim, Domine Jesu, imo non puto, sed credo atque confirmo te ibi fuisse, quando dixit Deus, Fiat lux; et facta est lux . Si enim Verbo fecit, per te fecit: et ideo dictum est, Omnia
Abbreviated transcription (Latin):
sine peccato erant: Numquid ipse uł
uiuendo nichil addiderat: An quia
ocłos clausos habebat: concupiscentiȩ
minime uigilabant: Quanta mala cȩ¬
ci cominittunt: A quo malo abstinet
mens mala: etiam oculis clausis: Nõ
poterat uidere: s nouerat cogitare.
& forte concupiscere aliquid quod cȩcꝰ
ñ posset implere: s in corde iudicari.
a cordis ꝑscrutatore. Si gͦ & parentes
eius habuerunt peccatum. & iste ha¬
buit peccatum: quare dñs dixit neq
hic peccauit. neq parentes eius. nisi
ad rem de qua int̾rogatus est. ut cęcꝰ
nasceretur: Habebant enm peccatũ
parentes eius : s ñ ipso peccato factũ ẽ.
ut cȩcus nasceretur. Si gͦ ñ peccato fa¬
ctum ẽ parentũ. ut cȩ̨cus nasceretur:
quare cecus natus est: Audi magistrũ
docentem. Quęrit credentem: ut fa¬
ciat intelligentem. Ipse causam dicit:
quare ille cęcus sit natus. Neq hie pec¬
cauit inquit neq parentes enis: s ut

Expanded text:
sine peccato erant? Numquid ipse vel sine peccato erant? Numquid ipse vel vivendo nihil addiderat? An quia oculos clausos habebat, concupiscentiae minime vigilabant? Quanta mala committunt caeci! A quo malo abstinet mens mala, etiam clausis oculis? Non poterat videre, sed noverat cogitare, et forte concupiscere aliquid quod caecus non posset implere, sed in corde judicari a cordis perscrutatore. Si ergo et parentes ejus habuerunt peccatum, et iste habuit peccatum; quare Dominus dixit, Neque hic peccavit, neque parentes ejus: nisi ad rem de qua interrogatus est, ut caecus nasceretur? Habebant enim peccatum parentes ejus, sed non ipso peccato factum est ut caecus nasceretur. Si ergo non peccato factum est parentum ut caecus nasceretur, quare caecus natus est? Audi magistrum docentem: quaerit credentem, ut faciat intelligentem. Ipse causam dicit quare ille caecus sit natus: Neque hic peccavit, inquit, neque parentes ejus: sed ut
Abbreviated transcription (Latin):
& respondet. Quere ab illo in quẽ cre¬
dat. eo ipso quo catecuminus ẽ: dicit
in xꝑm. Ecce mͦ loquor: & fidelibꝰ & ca¬
tecuminis. Quid dixit: De sputo &
luto: quia u̾bum caro factum est. Hoc
& caticumini audiunt: s ñ eis sufficit
ad quod inuncti sunt. festinent ad la¬
uacrum: si lumen inquirunt. Iam gͦ
ꝓpt̾ quasdam in hac ipsa lectione q̃sti¬
oneᷤ. uerba dni & ipsius uniu̾sȩ lectio¬
nis ꝑcurramus. potius quã tractemus.
Exiens uidit hominẽ cęcũ: ñ ut cũq
cȩcum: s a natiuitate. Et int̾rogauer̃t
eum discipuli eius. Rabbi: Scitis rab¬
bi: quia magister est. Magistrum ap¬
pellabant: quia discere desiderabant.
Questionẽ quippe dño ꝓposuerunt :¬
tanqͣm magistro. Quis peccauit hic.
an parentes eius: ut cȩcus nasceretur:
Respondit iħc. Neq hic peccauit neq
parentes enus: ut cȩcꝰ nasceretur. Quid
ẽ quod dixi: Si nullus homo sine pec¬
cato: numquid parentes hunis cȩci.

Expanded text:
t respondet; quaere ab illo in quem cret respondet; quaere ab illo in quem credat: eo ipso quo catechumenus est, dicit, In Christum. Ecce modo loquor et fidelibus et catechumenis. Quid dixi de sputo et luto? Quia Verbum caro factum est. Hoc et catechumeni audiunt: sed non eis sufficit ad quod inuncti sunt; festinent ad lavacrum, si lumen inquirunt. 3. Jam ergo propter quasdam in hac ipsa lectione quaestiones, verba Domini et ipsius universae lectionis percurramus potius quam tractemus. Exiens vidit hominem caecum: non utcumque caecum, sed, a nativitate. Et interrogaverunt eum discipuli ejus: Rabbi. Scitis Rabbi quia magister est. Magistrum appellabant, quia discere desiderabant: quaestionem quippe Domino proposuerunt tanquam magistro, Quis peccavit, hic, an parentes ejus, ut caecus nasceretur? Respondit Jesus: Neque hic peccavit, neque parentes ejus, ut caecus nasceretur. Quid est quod dixit? Si nullus homo sine peccato, numquid parentes hujus caeci
Abbreviated transcription (Latin):
est gͦ a natiuitate. Uenit d̾ns. Quid fec̃:
Magnũ misterium cõmendauit. Spu¬
it in t̾ram: de saluia sua lutum fecit.
qui u̾bum caro factum ẽ: & inunxit
ocłos cȩci. Inunctus erat: & ñdum ui¬
debat. Mittit illum ad piscinã: quȩ
uocatur siloe. Pertinuit autẽ ad eugłi¬
stam commendare nobis nom̃ huiꝰ pisci¬
nȩ: & ait. Quod int̾pretatur missus.
Iam qui sit missus: agnoscitis. Nisi enĩ
ille fuisset missus: nemo nr̃m eẽt ab
iniquitate dimissus. Lauit gͦ ocłos
in ea piscina quȩ int̾pretatur missus:
baptizatus ẽ in xꝑo. Si gͦ quando eũ
in se ipso quodammͦ baptizauit. tc̃
illuminauit: quando inunxit. for¬
tasse catecuminum fecit. Potest qͥ¬
dem alit̾ atq alit̾ tanti sacramenti
mist̾ium: int̾roga hominẽ. Yꝑianus es:
Respondet tibi. Non sum. Si paganꝰ es.
aut uideus: Si autem dixerit ñ sum:
adhuc queris ab eo. Catecuminꝰ aut fide¬
lis: Si responderit catecuminꝰ: inunctꝰ
ẽ. nondũ lotus. S unde inunctꝰ quere :¬

Expanded text:
est ergo a nativitate. 2. Venit Dominus: quid fecit? Magnum mysterium commendavit. Exspuit in terram, de saliva sua lutum fecit: quia Verbum caro factum est . Et inunxit oculos caeci. Inunctus erat, et nondum videbat. Misit illum ad piscinam quae vocatur Siloe. Pertinuit autem ad Evangelistam commendare nobis nomen hujus piscinae; et ait, Quod interpretatur Missus. Jam quis sit missus agnoscitis: nisi enim ille fuisset missus, nemo nostrum esset ab iniquitate dimissus. Lavit ergo oculos in ea piscina quae interpretatur Missus, baptizatus est in Christo. Si ergo quando eum in seipso quodammodo baptizavit, tunc illuminavit; quando inunxit, fortasse catechumenum fecit. Potest quidem aliter atque aliter tanti sacramenti mysterium. Interroga hominem, Christianus es? Respondet tibi, Non sum, si Paganus est aut Judaeus. Si autem dixerit, Sum; adhuc quaeris ab eo, Catechumenus, an fidelis? Si responderit, Catechumenus; inunctus est, nondum lotus. Sed unde inunctus? Quaere, e
Abbreviated transcription (Latin):
Idicabat: Alii dicebant quia hic est:
alii autem nequaqua: s similis ẽ eius.
SAperti ocłi uultum mutauerant. Ille dicebat:
Iquia ego sum. uox grata: ne damna¬
Iretur ingrata. Dicebant gͦ ei. Quomͦ
Saꝑti sunt ocłi tui: Respondit. Ille ho¬
I mo qui dicitur iħc. lutum fecit &
Sunxit ocłos meos: & dixit mͥ. uade ad
natatoriam siloȩ: & laua. Et abii: &
laui. & uidi. Ecce adnuntiator factus
est gr̃ȩ: ecce eugłizat: confitetur ui¬
dens. Cȩcus ille confitebatur: & cor
impiorum frangebatur: quia ñ habe¬
bant in corde. quod iam ille habebat
in facie. Dixerunt ei. ubi ẽ ille qui ape¬
ruit tibi ocłas: Ait. Nescio. In his uer¬
bis animus ipsiuᷤᷤ adhuc inunctosimi
lis erat: ñdum uidenti. Sic ponamꝰ
fr̃es: tanquã illam inunctionem in
animo habuerit. Predicat: & nescit
quem predicat. Ad ducunt eum ad
phariseos: qui cȩcus fuerat. Erat autẽ
salbatum. quando lutum fecit ihc:
& aꝑuit oculos eius. Iterum gͦ int̾ro

Expanded text:
abat? Alii dicebant, Quia hic est: alii, Nequaquam, sed similis est ejus. » Aperti oculi vultum mutaverant. « Ille dicebat, Quia ego sum. » Vox grata, ne damnaretur ingrata. « Dicebant ergo ei: Quomodo aperti sunt oculi tui? Respondit: Ille homo qui dicitur Jesus, lutum fecit, et unxit oculos meos, et dixit mihi, Vade ad natatoriam Siloe, et lava. Et abii, et lavi, et vidi. » Ecce annuntiator factus est gratiae; ecce evangelizat, confitetur videns. Caecus ille confitebatur, et cor impiorum frangebatur; quia non habebant in corde, quod jam ille habebat in facie. Dixerunt ei: Ubi est ille qui tibi aperuit oculos? Ait: Nescio. In his verbis animus ipsius adlis erat nondum videnti. Sed ponamus, fratres, tanquam illam inunctionem in animo habuerit, et praedicat, et nescit, quem praedicat. Adducunt eum ad Pharisaeos, qui caecus fuerat. Erat autem Sabbatum quando lutum fecit Jesus, et aperuit oculos
Abbreviated transcription (Latin):
sum interrogate: ȩtatem habet: ipse de
se loquatur. Filuis quidem nr̃ est. S
iuste cogeremur loqui pro infante:
si ipse ꝓ se loqui non posset. Olim lo¬
quitur: modo uidet. Cȩcum a natiui¬
tate nouimꝰ: loquentem olim scimus:
uidentem mͦ uidemus. Ipsum in t̾ro¬
gate: ut instruamini. Quid nobis ca¬
lumniamini: Hȩc dixerunt paren¬
tes eius: quia timebant iudȩos. Iam
enim conspirauerant iudei: ut siquis
eum confideretur. xꝑm. extra sinago

Expanded text:
sum interrogate, aetatem habet, ipse de se loquatur. » Filius quidem noster est, sed juste cogeremur loqui pro infante, quia ipse pro se loqui non posset: olim loquitur, modo videt; caecum a nativitate novimus, loquentem olim scimus, videntem modo videmus: ipsum interrogate, ut instruamini; quid nobis calumniamini? Haec dixerunt parentes ejus, quia timebant Judaeos. Jam enim conspiraverant Judaei, ut si quis eum c
Abbreviated transcription (Latin):
e homine quem dñs iħo
illuminauit. qui cȩcus
natus fuit: ꝓlixa lectio
recitata est.. Quam si
uniu̾sam ꝑtractare conemur: ꝓ sui
dignitate sicut ualemus singuila con¬
siderantes. non sufficit dies. Proinde
peto & admoneo caritatem urãm: ut
mhis quȩ aꝑta sunt. sermonem nr̃m
ñ requiratis. Nam minis longũ erit:
in singulis inmorari. Breuit gͦ ceci
huius illuminati: commendo miste¬
rium. Ea quippe quȩ fecit dns nr̃ iħc
& uerba sunt. Oꝑa. quia facta sunt:
uerba quia signa sunt. Si gͦ quid sig¬
nificet hoc quod factum ẽ. cogitemꝰ:
genus humanũ ẽ iste cecus. Hȩc enim
cecitas contigit in primo homine ꝑ pec¬
catum: de quo om̃s originem duximus.
ñ solum mortis. s etiam iniquitatis. Si
enim cecitas ẽ. infidelitas. & illumina¬
tio fides: quẽ fidelem quando uenit
natus in gente ꝓpħarum: dicit. Fuimꝰ
enim & nos aliquando natura filii irȩ:
sicut & cȩteri. Si filii irȩ filii uindicte:
filii penȩ. filii gehennȩ. Quomͦ natura :̃

Expanded text:
e homine quem Dominus Jesus illuminavit, qui caecus natus fuit, prolixa lectio recitata est: quam si universam pertractare conemur, pro sui dignitate, sicut valemus, singula considerantes, non sufficit dies. Proinde peto et admoneo Charitatem vestram, ut in iis quae aperta sunt, sermonem nostrum non requiratis: nam nimis longum erit in singulis immorari. Breviter ergo caeci hujus illuminati commendo mysterium. Ea quippe quae fecit Dominus nostet verba sunt: opera, quia facta sunt; verba, quia signa sunt. Si ergo quid significet hoc quod factum est cogitemus, genus humanum est iste caecus: haec enim caecitas contigit in primo homine per peccatum, de quo omnes originem duximus, non solum mortis, sed etiam iniquitatis. Si enim caecitas est infidelitas, et illuminatio fides; quem fidelem quando venit natus in gente Prophetarum dicit: Fuimus et nos aliquando natura filii irae, sicut et caeteri . Si filii irae, filii vindictae, filii poenae, filii gehennae. Quomodo natura,
Abbreviated transcription (Latin):
iulantem lignum ad semet ipsum
figendu. quod fixurus fuerat in fron-¬
tibus regum: in eo spernendus ocłis im¬
piorum. in quo erant głatura corda
ipsam crucem suam suo gestans hume¬
ro comm̃dabat: & lucernȩ arsurȩ quȩ
sub modio ponenda ñ erat. candela¬
brũ ferebat. Bauilans gͦ sibi crucem
Sexiit in eum qui dicit᷑ caluariȩ locũ
hebraice golgotha: ubi eum crucifix
Serunt: & cum eo alios duos. hinc &
hinc: medium autẽ iħm. Isti duo la¬
trones erant sicut alioꝵ eugłistarũ
narratione didicimus. cum quibus
de quo premissa dixerat ꝓphetia. &¬
S inter iniquos deputatus ẽ. Scͥpsit

Expanded text:
julantem lignum ad semetipsum julantem lignum ad semetipsum figendum, quod fixurus fuerat etiam in frontibus regum: in eo spernendus oculis impiorum, in quo erant gloriatura corda ipsam crucem suam suo gestans humero commendabat; et lucernae arsurae quae sub modio ponenda non erat, candelabrum ferebat . Bajulans ergo sibi crucem, exiit in eum qui dicitur Calvariae locum, hebraice Golgoerunt. Et cum eo duos hinc et hinc, medium autem Jesum. Isti duo latrones erant, sicut aliorum evangelistarum narratione didicimus, cum quibus de quo praemissa dixerat prophetia: Et inter iniquos deputatus est
Abbreviated transcription (Latin):
eligat quisq quã uolet: meluis autẽ
quid eligat iudicabit: qui de consen¬
su eugłistarum quȩ oposissime dispu¬
tata sunt legerit. Quod si & aliȩ solu¬
tiones eius potuerint inueniri: eu¬
mulatius ȩugłicȩ ueritatis constanta
defendetur. ad uersus calumpnias in¬
fidelis atq impiȩ uanitatis. Nunc
ad narrationem ioħis eugłiste: post
Sista breuĩt tractata redeamus. Susceꝑ¬
Sunt autem inquit iħm. & eduxerũt:
S& baiulans sibi crucem. exiit in eum
qui dicit᷑ caluarie locum. hebraice¬
Sautẽ golgotha: ubi eum crucifixer̃t.
Ibat gͦ ad locum ubi fuerat crucifigen¬
dus: portans cruc̃ẽ suam iħe. Grande
spectaculum. S si spectat impietas.
gnde ludibrium: si pietas. gnͣde miste¬
rium. Si spectet impietas. gnͣde igno¬
miniȩ docum̃tum: si pietas. gnͣde fidei
munim̃tum. Si spectet impietas. ridis
regem ꝓ uirga regni. lignũ sui porta¬
re supplicii: si pietas. uidet regem ba¬

Expanded text:
eligat quisque quam volet Melius autem eligat quisque quam volet Melius autem quid eligat judicabit, qui de Consensu Evangelistarum quae operosissime disputata sunt, legerit . Quod si et aliae solutiones ejus potuerint inveniri, cumulatius evangelicae veritatis constantia defendetur adversus calumnias infidelis atque impiae vanitatis. Nunc ad narrationem Joannis evangelistae post ista breviter tractata redeamus. 3. Susceperunt autem, inquit, Jesum, et eduxerunt: et bajulans sibi crucem, exiit in eum qui dicitur Calvariae locum, hebraice Golgotha, ubi crucifixerunt eum. Ibat ergo ad locum ubi fuerat crucifigendus, portans crucem suam Jesus. Grande spectaculum: sed si spectet impietas, grande ludibrium; si pietas, grande mysterium: si spectet impietas, grande ignominiae documentum; si pietas, grande fidei munimentum: si spectet impietas, ridet regem pro virga regni lignum sui portare supplicii; si pietas, videt regem ba
Abbreviated transcription (Latin):
onẽ ueri paschȩ. cuius umbra erat
pascha uideoꝵ. id est immolationis
xꝑi. ex quo a sacerdotib ꝓnuntiatꝰ
ẽ immolandus: ꝓfecto ab ea noctis ho¬
ra quȩ tunc nona fuisse conicitur.
usq ad horam diei t̾ciam qua cruci¬
fixum ẽẽ xꝑm. marcus eugłista testa¬
tur. sex horȩ sunt: tres nocturnȩ. tres
diurnȩ. Unde in hac parascheue pas¬
chȩ. id est in p̃paratione immolationis
xꝑi. quȩ ab hora noctis nona cȩꝑat. qͣsi
sexta agebatur hora: id est ꝑacta qͥn¬
ta. iam sexta currere cȩꝑat. qndo pila¬
tus tribunal ascendit. Ad huc enim
erat ipsa p̃paratio quȩ ab hora noctis
nona cȩꝑat. donec fieret quȩ p̃paraba¬
tur xꝑi immolatio: quȩ facta est hora
scđm marcũ tercia. ñ p̃parationis s diei:
eademq sexta ñ diei s p̃parationis. sex
utiq horis a noctis nona usq ad diei¬
terciam computatis. Harum duarũ
solutionum istius difficilis questionis

Expanded text:
onem veri Paschae, cujus umbra erat onem veri Paschae, cujus umbra erat pascha Judaeorum, id est, immolationis Christi, ex quo a sacerdotibus praenuntiatus est immolandus, profecto ab ea noctis hora, quae nona fuisse convincitur, usque ad horam diei tertiam, qua crucifixum esse Christum Marcus evangelista testatur, sex horae sunt, tres nocturnae, tres diurnae. Unde in hac Parasceve paschae, id est, praeparatione immolationis Christi, quae ab hora noctis nona coepta erat, quasi sexta agebatur hora; id est, peracta quinta, jam sexta currere coeperat, quando Pilatus tribunal ascendit. Adhuc enim erat ipsa praeparatio, quae ab hora noctis nona coeperat, donec fieret quae praeparabatur Christi immolatio, quae facta est, hora secundum Marcum tertia, non praeparationis, sed diei; eademque sexta non diei, sed praeparationis, sex utiqtertiam computatis. Harum duarum solutionum istius difficilis quaestionis,
Abbreviated transcription (Latin):
tuisse. crucifige. crucifige: ut ñ illi
repperiantur tantũ crucifixisse iħm.
id est milites qui eũ ligno sexta hora
suspenderint: uerũ etiam iudȩi qui
ut crucifigeretur hora tercia clama¬
uerunt. Est & alia huius solutio q̃sti¬
onis: ut ñ hic accipiatur hora sexta
diei: quia nec ioħs ait. erat autẽ hora
diei quasi sexta. aut hora quasi sex¬
ta: s ait erat autẽ parascheue pasche
hora quasi sexta. Parascheue autem
latine preparatio ẽ: s isto uerbo gre¬
co libentius utuntur uidei. in huius¬
modi obseruationib: etiam qui ma¬
gis latine quã grece loquuntur. Erat
gͦ p̃paratio paschȩ. Pascha uͦ nr̃m sic̃
dicit apłs: immolatus ẽ xꝑc. Cuius
paschȩ p̃parationẽ si ab hora noctis
nona computemus. tunc enim ui¬
dentur pͥncipes sacerdotum ꝓnun¬
tiasse dñi immolationẽ dicentes. re¬
us ẽ mortis. cum adhuc in domo
pontificis audiretur: unde congru¬
ent̃ accipitur inde cepisse preparati¬

Expanded text:
tuisse, Crucifige, crucifige : ut non illi tuisse, Crucifige, crucifige : ut non illi tantum reperiantur crucifixisse Jesum, id est, milites qui eum ligno sexta hora suspenderunt; verum etiam Judaei, qui ut crucifigeretur, hora tertia clamaverunt. 2. Est et alia hujus solutio quaestionis, ut non hic accipiatur hora sexta diei, quia nec Joannes ait, Erat autem hora diei quasi sexta, aut hora quasi sexta; sed ait, Erat autem parasceve Paschae, hora quasi sexta . Parasceve autem latine Praeparatio est: sed isto verbo graeco libentius utuntur Judaei in hujusmodi observationibus, etiam qui magis latine quam graece loquuntur. Erat ergo praeparatio Paschae. Pascha vero nostrum, sicut dicit Apostolus, immolatus est Chrispaschae praeparationem, si ab hora noctis nona computemus tunc enim videntur principes sacerdotum praenuntiasse Domini immolationem, dicentes: Reus est mortis, cum adhuc in domo pontificis audiretur; unde congruenter accipitur inde coepisse praeparati
Abbreviated transcription (Latin):
&e baulans sibi crucem. exiit in eum qui
dicitur caluariȩ locũ. hebraice gol¬
gotha: ubi eum crucifixerunt. Qd
ẽ gͦ quod marcus eugłista dicit. erat
autẽ hora tercia & crucifixerunt eñ:
nͥ quia hora tercia crucifixus ẽ dns
linguis iudeoꝵ. hora sexta manibus
militum: Ut intelligamus horam
quintã iam fuisse transactã. & ali¬
quid de sexta ceptum qnͣdo sedit ꝑ
tribunali pilatus: quȩ dicta ẽ a ioħe
hora quasi sexta. & cum duceretur.
& ligno cum duob latronib confi¬
tur. quȩ gesta narrantur: hora sex¬
ta integra compleretur. Ex qua hora
usq ad nonam sole obscurato tene¬
bras factas: trium eugłistarum mat¬
hei. marci. lucȩ. contestatur aucto¬
ritas. S qm̃ iudȩi facinus int̾fecti
xꝑi a se in romanos. id est pilatum
& eius milites tnsferre conati sunt:
militib crucifixus est. quȩ agi sexta
iam ceꝑat. terciam potius horam re¬
cordatus expressit: qua hora intelli¬
guntur apud pilatum clamare po¬

Expanded text:
Et bajulans sibi crucem, exivit in eum, qui dicitur Calvariae locum, Hebraice Golgotha, ubi cum crucifixerunt. Quid est ergo, quod Marcus evangelista ait, Erat autem hora tertia, et crucifixerunt eum , nisi quia hora tertia crucifixus est Dominus linguis Judaeorum, hora sexta manibus militum? Ut intelligamus horam quintam jam fuisse transactam, 630 et aliquid de sexta coeptum, quando sedit pro tribunali Pilatus; quae dicta est a Joanne hora quasi sexta; et cum duceretur ut in ligno cum duobus latronibus confitur, quae gesta narrantur, hora sexta integra compleretur: ex qua hora usque ad nonam sole obscurato tenebras factas, trium evangelistarum, Matthaei, Marci et Lucae contestatur auctoritas. Sed quoniam Judaei facinus interfecti Christi a se in Romanos, id est, Pilatum et ejus milites transferre conati sunt, militibus crucifixus est, quae agi sexta jam coeperat, tertiam potius horam recordatus expressit, qua hora intelliguntur apud Pilatum clamare po
Abbreviated transcription (Latin):
Slegerunt iudeorum: quia ꝓpe ciuita¬
Stem erat locus ubi crucifixus est iħc.
Et erat scͥptũ hebraice. grece. & latine:
rex iudȩoꝵ. Hȩ quippe tres linguȩ:
ibi pre ceteris eminebant. Hebrea ꝓpt̃
udȩos in dei lege głantes: greca. ꝓpt̃
gentium sapientes: latina ꝓp̃t roma¬
nos multis ac pęne om̃ib iam tunc
gentib imperantes. Dicebant gͦ pi¬
lato pontifices iudeoꝵ. Noli scribere
rex iudeorum: s quia ipse dixit rex

Expanded text:
tatem erat locus ubi crucifixus est Jesus. Et erat scriptum hebraice, graece et latine: Rex Judaeorum. » Hae quippe tres linguae ibi prae caeteris eminebant: hebraea, propter Judaeos in Dei Lege gloriantes; graeca, propter Gentium sapientes; latina, propter Romanos multis ac pene omnibus jam tunc gentibus imperantes. 5. Dicebant ergo Pilato pontifices Judaeorum: Noli scribere, Rex Judaeorum; sed quia ipse dixit
Abbreviated transcription (Latin):
nũ testimonium ꝑhibuerat. magis
eum mori nolebat quẽ mortuũ resur¬
recturum eẽ credebat: unde mox ab
eo appellatus ẽ satanas. fideliores
itaq repperiuntur qui defuncti iã
fuerant. & resurrecturũ xꝑm reue¬
lante sp̃u ñ utiq dubitabant: quã
illi qͥ cũ credidissent ipsũ redemptu¬
rum isrł. uisa eius morte sp̃e totam
quã de illo habuerant ꝑdiderunt.
Nichil itaq melius credimus qũã
post resurrectionẽ imꝑtito sꝑu scõ
& doctis & confirmatis apłis. eisq
in eccłia pͥmitus doctorib constitu¬
tis. ꝑ eorum u̾bum sic alios credi¬
disse quẽadmodu in xꝑm credi
oportebat: id est ut fidem resur¬
rectionis eius tenerent: ac ꝑ hoc
& illos om̃s qui iam in eum credi¬
disse uidebantur. ad eorum nume¬
rũ ꝑtinuisse. ꝓ quib orauit dicens.
Non ꝓ his autem rogo tantũ. s ꝓ
his qui credituri sunt ꝑ u̾bũ eoꝵ¬
m me. S restat nob̾ ad istã questi¬

Expanded text:
num testimonium perhibuerat, magis num testimonium perhibuerat, magis eum mori nolebat, quam mortuum resurrecturum esse credebat; unde mox ab eo appellatus est Satanas . Fideliores itaque reperiuntur, qui defuncti jam fuerant, et resurrecturum Christum, revelante Spiritu non utique dubitabant, quam illi qui cum credidissent ipsum redempturum Israel, visa ejus morte spem totam quam de illo habuerant perdiderunt. Nihil itaque melius credimus, quam post ejus resurrectionem impertito Spiritu sancto, et doctis et confirmatis Apostolis, eisque in Ecclesia primitus doctoribus constitutis, per eorum verbum sic alios credidisse quemadmodum in Christum credi oportebat, id est, ut fidem resurrectionis ejus tenerent. Ac per hoc et illos omnes qui jam in eum credidisse videbantur, ad eorum numerum pertinuisse pro quibus oravit, dicens, Non pro his autem rogo tantum, sed et pro eis qui credituri sunt  4. Sed restat nobis ad istam quaesti
Abbreviated transcription (Latin):
teqũa de uirgine nasceretur. de filio
eorum iohanne precursore enuis ami¬
uit & absentem predicauit. & aliis
agnoscendum cum p̃sens eẽt osten¬
dit: hos omitto. qm̃ responderi po¬
test orandum ꝓ talib mortuis ñ fiuis¬
se: qui cum magnis suis meritis hinc
abierant & recepti quiescebant.
Hoc enim & de antiquis iustis: sumi¬
liter respondetur. Quis enim eoꝵ
a dampnatione totius masse ꝑditio¬
nis quȩ ꝑ unũ hominẽ facta ẽ. sal¬
uus eẽ potuisset: nͥ in unũ mediato¬
rẽ dĩ & hominũ in carne uenturũ
reuelante sꝑu credidisset: S nũqͥd
ei ꝓ apłis orandũ fuit. & ꝓtam mul¬
tis qui in hac uita adhuc erant. nec
cum illo tunc erant. & ante iam
crediderant: orandum ñ fuit: Quis
hoc dixerit: Itelligendu ẽ gͥ quod
ñdum in eum sic crediderant. qͦmͦ
in se credi uolebat: quandoquidẽ
& ipse petrus cui confitenti & dicen¬
ti tu es xꝑc filius dĩ uiui. tam mag¬

Expanded text:
tequam de Virgine nasceretur; de filio tequam de Virgine nasceretur; de filio eorum Joanne, praecursore ejus, ami agnovit, et absentem praedicavit, et aliis agnoscendum, cum praesens esset, ostendit . Hos omitto, quoniam responderi potest orandum pro talibus mortuis non fuisse, qui cum magnis suis meritis hinc abierant, et recepti quiescebant, hoc enim de antiquis justis similiter respondetur. Quis enim eorum a damnatione totius massae perditionis, quae per unum hominem facta est, salvus esse potuisset, nisi in unum Mediatorem Dei et hominum in carne venturum, revelante Spiritu, credidisset? Sed nunquid ei pro apostolis orandum fuit, et pro tam multis qui in hac vita adhuc erant, nec cum illo tunc erant, et ante jam crediderant, orandum non fuit? Quis hoc dixerit? Intelligendum est igitur quod nondum in eum sic crediderant, quomodo in se ipse credi volebat, quandoquidem t ipse Petrus, cui confitenti et dicenti, Tu es Christus Filius Dei vivi , tam mag