comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
beret ẽẽ. It si stultꝰ es ea re taces nõ
si taces ea re stultꝰ es nõ p̃t dici qͥu cõ¬
mode fiat cũ contrarie siue relatione uer¬
ba quoq ꝯu̾tantur. plura hic subiecimꝰ
exempla. ut qui difficile est hoc genus
exornatiois inuentu diluodũ esset ut
cũ bũ eet intellectũ faciliꝰ iudicendo in¬
ueniret᷑. ¶ Permissio ẽ cũ ostenduꝰ

Expanded text:
bet esse.» Item: «Si stultus es, ea re taceas: non bet esse.» Item: «Si stultus es, ea re taceas: non tamen si taceas, ‹ea re› stultus es.» Non potest dici, quin commode fiat, cum contrariae sententiae relatione verba quoque convertantur. Plura subiecimus exempla, ut, quoniam difficile est hoc genus exornationis inventu, dilucidum esset, ut, cum bene esset intellectum, facilius in dicendo inveniretur. Permissio e
Abbreviated transcription (Latin):
iouis aut ꝯmiseratioĩs eiusde unius aut
tus. u. Gratꝰ cumultꝰ ⁊ domesticrs et
intestinos comꝑat. Ite cõmotꝰ nõ es
cũ tibi mat̾ pedes amplexaretur non
hoꝵ cõspectũ. uehemẽt̾ auditorẽ cõ¬
mouet eiusdem rertegcatio uerbi et
uulnꝰ manꝰ efficit in contracio cause
quasi si aliquod telum sepiꝰ ꝑuemat in
tatio est que nõ iterans idem reiite¬
grat uerbũ s id cõmutat quod posi¬
tũ est alio uerbo ꝙ ide ualet hoc modo
R. p. radicitꝰ eũtisti ciuitates funditꝰ
deieasti. Ite patre uefarie uerbe rasti. pa¬
renti manus nefarie intulisti. Neccesse
e eius qui audit ammũ ꝯmoueri curu
grauitas prioris dicti renouat᷑ int̾pre
efferuntur ut a priore post̾ior contraria
uiu̾e ut edas. Itẽ ea re poemata nõ facio¬
quia cuuismoi uolo nõ possum ⁊ auꝰmoi
possuui nolo. It q̃ de illo dicunt᷑ dici nõ
possunt que dici possunt nõ diꝯͣ. It̃ poe¬
ma loquens est pictura cacitũ pena de¬

Expanded text:
ationis eiusdem unius aut tus, Gai Gracce, tumultus domesticos et intestinos conparas !» Item: «Commotus non es, cum tibi pedes mater amplexaretur, non rum conspectum?» Vehementer auditorem commovet eiusdem redintegratio verbi et vulnus maius efficit in contrario causae, quasi aliquod telum saepius perveniat in tatio est, quae non iterans idem redintegrat verbum, sed id commutat, quod positum est, alio verbo, quod idem valeat, hoc modo radicitus evertisti, civitatem funditus deiecisti.» Item: «Patrem nefarie verberasti, parenti manus scelerate attulisti.» Necessum est eius, qui audit, animum commoveri, cum gravitas prioris dicti renovatur interprita efferuntur, ut a priore posterior contraria vivere, ut edis.» Itequia cuiusmodi volo non possum, cuiusmodi possum nolo'. Item: 'Que de illo dicuntur dici non possunt, que dici possunt utique noma loquens pictura, pictura tacitum poëma de
Abbreviated transcription (Latin):
ab eo qui facit ut si quis cũ bello uelit o¬
stendere aliquod ꝙͣpiã fecisse dicat. Mars
istud te fac̾e̾ neccessario coegit aut si quod
facit ab eo quod fit ut cũ de sidiosã arte
diũs que desidiosos facit ⁊ frigus pigrũ
quia pigros facit. Ab illo quod contiuet
illud quõd ꝯtinetur hoc mo denõĩabitur
Arnus italia no pt̃ uinci nũt grecia
discipliuis. Nar hic ꝓ grrcis ⁊ italis q̃
continẽt notata sunt ab eo quod cõtine¬
tur id ꝙ continet ut si quis aurũ uł
argentũ aut ebur noiet cũ duncias

Expanded text:
ab eo, qui facit, ut si quis, cum bello velit oab eo, qui facit, ut si quis, cum bello velit ostendere aliquid quempiam fecisse, dicat: «Mars istuc te facere necessario coegit»; aut si, quod facit, ab eo, quod fit, ut cum desidiosam artem dicimus, quia desidiosos facit, et frigus pigrum, quia pigros efficit. Ab eo, quod continet, id, quod continetur, hoc modo denominabitur: «Armis Italia non potest vinci nec Graecia disciplinis» - nam hic pro Graecis et Italis, quae continent, notata sunt - ab eo, quod continetur, ‹id, quod continet,› ut si quis aurum aut argentum aut ebur nominet, cum divitias
Abbreviated transcription (Latin):
assiduitas odiũ pariat S si ꝯmode quis p
ferat et raro no mõ no offendat nouitate
s eciã exornabit oronem/ ¶ Pronoiatio
e q̃ sicuti cognomine quodã extraneo demo¬
strat id quod suo noie no pt appellari. ut
si quis cũ loquitur de grachis anno afri¬
cani nepotes istus modi fuerũt. Ite si quis
de adu̾sario dicat. uidete nic inquit ut di¬
ces ꝙͣ ad modũ iste plagioxippꝰ me tractarit
hoc mo nõ mornate poterimꝰ ⁊ in laudã¬
do ⁊ in legendo aut corpore aut aĩo aut
ne qua possit intelligi res que nõ suo uo¬
cabulo sit appellata. Ista aut ab muetore
conficitur, ut si quis de carpeio loquens
eũ capitoliũ noiet aut ab inueto ut si qs
pro libero uinũ procerere frugẽ appellet
aut ab instrumento dñm ut quasi quis
macedones appellat hoc mo. Non tã cito
sarisse grecia potite sunt aut i deui gallos
significans nũc tam facile ex italia. arma¬
crix trasalpina depulsa est. aut id quod fit

Expanded text:
de quis eo utatur et raro, non modo non offendet novitate, sed etiam exornat orationem. Pronominatio est, quae sicuti cognomine quodam extraneo demonstrat id, quod suo nomine non potest appellarei; ut si quis, cum loquatur de Graccis: «At non Africani nepotes», inquiet, «istiusmodi fuerunt.» Item si quis, de adversario cum dicat: «Videte nunc», inquit, «iudices, quemadmodum me Plagioxiphus iste tractarit.» Hoc pacto non inornate poterimus, et in laudando et in laedendo, in corpore aut animo aut nem, qua possit intellegi res, quae non suo vocabulo sit appellata. Id a ut ventorum conficitur, ut si quis, de Tarpeio loquens, eum Capitolinum nominet, aut invento, ut si quis pro Libero vinum, pro Cerere frugem appellet, aut instrumento dominum, ut si quis Macedones appellarit hoc modo: «Non tam cito sarisae Graeciae potitae sunt», aut idem Gallos significans: «nec tam facile ex Italia materis Transalpina depulsa est»; aut id, quod fit,
Abbreviated transcription (Latin):
nulitari te infrequetem tradidisti. deuide
ꝙ ĩiuiriã satis fecisti. l. labori inchil ad hac
rem puto ꝑtin̾e̾. hoꝵ nichil dico reuer¬
tor ad illud de quo udicũ est. It cũ dico
te a socus pecumas accepisse nõ sũ ni eo oc¬
cupatꝰ ꝙ cuntates. regna. domos omes
depeculatꝰ es furta rapinas tuas omitto
dest. Aut si longũ est aut ignobile aut
plauũ nõ yt fieri aut facile ꝑt rep̾hen¬
di. Aut utiliꝰ sit occulte fecisse suspitione
quã hr̃oi intendisse accione que redargu¬
uit kartagine sustulit. Cornithii disiecit
fregellas eu̾tit. Nichil munantis uiree
corporis auxiliate sunt. Nichil cartagiie¬
sib scientia Rei nilitas adiumeto fuit
Nichil cornichus erudita calliditas p̃sidi
ta est. Ite forme dignitas aut morbo defle¬
rescit aut uetustate extrnguitur. hic utrãq¬
⁊ i suꝑiori exemplo unãquaq rrm certo
tas aut morbo deflorescit aut uastitate po¬
stremũ fit aut morbo aut netustate for¬

Expanded text:
litaris infrequentem tradiderunt; deinde quod iniuriarum satis fecisti L. Labeoni, nihil ad hanc rem pertinere puto. Horum nihil dico: revertor ad illud, de quo iudicium est.» Item: «Non dico te ab sociis pecunias cepisse; non sum in eo occupatus, quod civitates, regna, domos omnium depeculatus es; furta, rapinas omnes tuas omitto.» dest aut longum est aut ignobile aut planum non potest fieri aut facile potest reprehendi, ‹ut› utilius sit occulte fecisse suspicionem, quam eiusmodi intendisse orationem, quae redarguus Numantiam delevit, Kartaginem sustulit, Corinthum disiecit, Fregellas evertit. Nihil Numantinis vires corporis auxiliatae sunt, nihil Kartaginiensibus scientia rei militaris adiumento fuit, nihil Corinthis erudita calliditas praesidta est.» Item: «Formae dignitas aut morbo deflorescit aut vetustate extinguitur.» Hic utrumque, in superiore exemplo unam quamque rem certo tas aut morbo aut vetustate.» Postremum sic: «Aut morbo aut vetustate for
Abbreviated transcription (Latin):
b reb ereptis suꝑest anmiꝰ et corpus
hoc ip̃a que mnͥ de multis relicta sunt¬
sola nobis et ure cõdono ptãti. uos me
tamini licebit. Impune nni me quidquid¬
libet statuite. Dicite ad que obtemꝑabo¬

Expanded text:
animus et corpus, haec ipsa, quae mihi de multis sola relicta sunt, vobis et vestrae condono potestati. Vos me tamini licebit; inpunite in me quidlibet statuite; dicite atque
Abbreviated transcription (Latin):
Exitꝰ hoc pacto. Turpit̾ audes facere
nequit᷑ frudes dice̾ inuis cauidiose deli¬
quis studiose, loqueris odiose, Ite audacit
terres. huilit̾ placas hec duo gena quoꝵ
alterũ in exitꝰ. alterũ in casus suuilitudie
re qui his bñ utuntur plerũq simil ea col¬
locant in hisde partib oronis. Id hoc modo
face̾ oportet ꝑdicissima io est amore pe
t̾e. pudore fuge̾. Dilige̾ formã neglige¬

Expanded text:
nt, hoc pacto: «Turpiter audes facere, nequiter studes dicere; vivis invidiose, delinquis studiose, loqueris odiose.» Item: «Audaciter territas, humiliter placas.» Haec duo genera, quorum alterum in exitum, alterum in casus similitudine re, qui his bene utuntur, plerumque simul ea conlocant in isdem partibus orationis. Id hoc modo facere oportet: «Perditissima tere, pudorem fugere, diligere formam, neglige
Abbreviated transcription (Latin):
contentioe dextre gladiꝰ ad corpus affer¬
ri in hoc aũt crebro et celeri corpꝰ uuln̾e co¬
sauciari iudetur. ¶ Continuatio ẽ deusa¬
freꝙͣtacio u̾boꝵ cũ absolutioe sinaꝵ. Ea u¬
teniur comodissime triꝑtito in smna. ni cotra¬
rio. ra conclusione. In sina hoc pacto. Ei non
multũ pt̃ ob ẽẽ fortuna qui sibi firmiꝰ in uir¬
tute qm in cau p̾sidiũ collocauit. In qͣrio hoc
mo na si quis spei nõ multũ collocarit in
cau quid est quod ei magnope casus obesse
possit In conclusioe hoc pacto ꝙ si in eos for¬

Expanded text:
contortione dexterae gladius ad corpus adfercontortione dexterae gladius ad corpus adferri, in hoc autem crebro et celeri corpus vulnere consauciarei videtur. CAPUT 27 Continuatio esfrequentatio verborum cum absolutione sententiarum. Ea utemur commodissime tripertito: in sententia, in contrario, in conclusione. In sententia hoc pacto: «Ei non multum potest obesse fortuna, qui sibi firmius in virtute, quam in casu praesidium conlocavit.» In contrario hoc modo: «Nam si qui spei non multum conlocarit in casu, quid est quod ei magnopere casus obesse possit?» In conclusione hoc pacto: «Quodsi in eos p
Abbreviated transcription (Latin):
cũ ꝯmodũ est auditu propt̾ breuẽ ⁊ abso¬
lutã conclusionẽ. Tunc uo̾ uehement̾
qd̾ opus ẽ oratori probat contrarias rer
et ex eo quod dubiũ nõ est expedit illud
quod ẽ dubiũ ut aut dilui nõ possit aut
multo difficillume possit ¶Membrũ oro¬
is appellat᷑ res breuit absoluta siuie to¬
aus siñe demostracõne que demde alio
membro oromis excipitur. hoc mo. Et
mimico proderas id est unũ qd̵ appellat
mebru deinde hoc excipiatur oportet ab altero
et amicu ledebas Ex duob mebris suis exor
uatio hec yt constare. S comodisina ⁊ absolu¬
tissima ẽ que ex trib constat hoc pacto. Et
municos proderas et amicũ ledebas ⁊ tͥ non
profusti nec inuncis restitisti ¶Articulus dr̃
cũ singla uerba int̾uallis distinguntur cesa
fidia sustulisti. Int̾ hꝰ gmis et illiꝰ suꝑioris ue¬
hemenciã hoc int̾est quod illud tardiꝰ et ra¬
rius uenit herebrius et cel eriꝰ ꝑuenit ..
Itaq in illo gene ex remotione brachii ⁊

Expanded text:
commodum est auditu propter brevem et absolutam conclusionem tum vero vehementer, id quod opus est oratori, conprobat contraria re et ex eo, quod dubium non est, expedit illud, quod est in dubio, ut dilui non possit aut multo difficillime possit. Membrum orationis appellatur res breviter absoluta sine totius sententiae demonstratione, quae denuo alio membro orationis excipitur, hoc pacto: «Et inimico proderas» Id est unum, quod appellamus membrum; deinde hoc excipiatur oportet altero: «Et amicum lnatio potest constare, sed commodissima et absolutissima est, quae ex tribus constat hoc pacto: et inimico proderas et amicum laedebas et tibi non profuisti nec inimicis restitisti.» Articulus dicitur, cum singula verba intervallis distinguentur caesfidia sustulisti.» Inter huius generis et illius superioris vehementiam hoc interest: illud tardius et rarius venit, hoc crebrius et celerius pervenit. Itaque in illo genere ex remotione brachii et
Abbreviated transcription (Latin):
simile. cui prosim quã postule breui co¬
gnoscetis Nã hic est in quibusdã uerbis
q̃dam sumlitudo nõ tã affectanda quã ille
suꝑiores s taie adhibenda no nũquã.
alterũ genꝰ est hm̃oi Deuꝰ opara quiri
cũst̾pti. hec anumeratio magis accedit ad
tẽpore dempte quoq lr̃ẽ sunt ¶ Terciũ
genꝰ est quod uersatur in casuũ ꝯuurta
nimũ ad uirtutẽ a pu̾icia confirmauit
alexandri uirtutes per orbe terre cũ lau¬

Expanded text:
simulem, cui prosim, quae postulem, brevi cognoscetis.» Nam hic est in quibusdam verbis quaedam similitudo non tam perfecta, quam illae superiores, sed tamen adhibenda nonnumquam. Alterum genus huiusmodi: «Demus operam, QuiritHaec adnominatio magis accedit ad tempore demptae quoque litterae sunt. Tertium genus est, quod versatur in casum commutatnimum ad virtutem a pueritia confirmavit. Alexandri virtutes per orbem terrae cum lau
Abbreviated transcription (Latin):
appelle que uictorib plus calamitatis ꝙͣ
q̃ bonos iisequeris plerũq unũ ad eo inse¬
ctaris. Commouetur hoc geu̾e annmꝰ au¬
ditoris. Res em ꝯmum uerbo elata tiu¬
mo dicta uidetur. Ast ea ꝑ ipius oratoris
corraptione magis idonea sit pronuciatio¬
ne . Non en saciuis eet dicet aliquis ab
micio presarti cũ stribas ad optiuiũ ⁊
electissim uerbũ deuenire ẽ tñ nõ est
satius si ꝯmutati uerbi id erit demostra¬
tura ciꝰmod rem esse. cũ ut eã ꝯrimu
uerbo appellaris leuiꝰ dixisse bidearis cũ ad
electiꝰ uerbũ accedas insiginore facias. Qd¬
si cotinuo uenisses ad id uerbu nec rei nec
tuc maxie dicimꝰ hoc mo. Nã de pu̾icia
quide tua quã tu omi intemꝑancia addu¬
uisti dicen̾i si hoc tempꝰ ydoneũ putarẽ

Expanded text:
appellem, quae victoribus plus calamitatis quaappellem, quae victoribus plus calamitatis quaquae bonos sequeris plerumque atque adeo insectaris !» Commovetur hoc genere animus auditoris. Res enim communi verbo elata  tantummodo dicta videtur; ea post ipsius oratoris correctionem magis idonea fit pronuntiatione. «Non igitur satius esset», dicet aliquis, «ab initio, praesertim cum scribas, ad optimum et lectissimum verbum devenire?» Est, cum non est satius, si commutatio verbi id erit demonstratura, eiusmodi rem esse, ut, cum eam communi verbo appellaris, levius dixisse videaris, cum ad electius verbum accedas, insigniorem rem facias. Quodsi continuo venisses ad id verbum, nec rei nenunc maxime dicimus, hoc modo: «Nam de pueritia quidem tua, quam tu omnium intemperantiae addixisti, dice
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ propria ẽ eis exornatiois. ¶ Disfu¬
tio est que rei aliciuꝰ propͥas amplectit᷑
ptates breuit̾ ⁊ absolute hoc mo. Maie¬
stas rei.p. est in qua continetur digm¬
tas et amplitudo ciuitatis. It iincie
sunt q̃ aut pulsatiõe corpus aut ꝯuicio
autes aut aliqua turꝑitudie uitã cͦpiã
molant. It nõ est ista diligencia s auari¬
çia ideo quod diligençia ẽ accurata ꝯserua¬
tio suoꝵ. Auaricia iniuiriosa appetiçis alie¬
noꝵ. It nõ est ista fortitudo s tenutas
propt̾ea ꝙ fortitudo ꝯtemptio laboris
et ꝑiculi cũ ronẽ utilitatis et ꝯpensa¬
tione ꝯmodoꝵ Temeritas ẽ eũ niconsi¬
derata perpessione gladiatoria peticulo
se dici iudeatur neq bremꝰ potuisse dici
eotiterit considerate. Iterũ mea in istũ
beneficia cognoscitis. Nũc quomo iste iͥ
grani retulit accipite proficit hec aliquã¬
digcũ est ⁊ pro eo id quod magis ydonend
uno adeo ucti sunt nã ea quomo untoriã

Expanded text:
 propria est huius exornationis. Definitio est, quae rei alicuius proprias amplectitur potestates breviter et absolute, hoc modo: «Maiestas rei publicae est, in qua continetur dignitas et amplitudo civitatis.» Item: «Iniuriae sunt, quae aut pulsatione corpus ‹aut› convicio auris aut aliqua turpitudine vitam cuiuspiam violant.» Item: «Non est ista diligentia, set avaritia, ideo quod diligentia est accurata conservatio suorum, avaritia iniuriosa adpetitio alienorum.» Item: «Non est ista fortitudo, sed temeritas, propterea quod fortitudo est contemptio laboris et periculi cum ratione utilitatis et conpensatione commodorum, temeritas est cum inconsiderata dolorum perpessione gladiatoria periculorse dici videatur neque brevius potuisse dici extiterit, considerate.» Item: «Mea in istum beneficia cognoscitis; nunc, quomodo iste mihi gratiam retulerit, accipite.» Proficit haec aliquandictum est, et pro eo id, quod magis idoneum atque adeo victi sunt -, eam quomodo victoriam
Abbreviated transcription (Latin):
cũ int̾rogamꝰ adu̾sarios aut queriꝰ ĩpi
quid ab illis ant contra nos dici possit.
Deunde subicunꝰ id quod oportet diq aut
nõ oportet. Aut nob adiumẽto futurũ
hoc mo. Quero ig̃r unde iste tã peciuo¬
sus sactꝰ sit. Ampłu patͥmoniũ relictũ
est/ an pris bona uenerũt he̾dicas ali¬
qua uenit. Nou p̃t dici s eciã a neccessa¬
riis om̃ib exheredatꝰ est ỹmiũ aliquod
ex lite aut ex iudicio cepit. Non modo
uinctꝰ est. G. si his rationib locupletatꝰ
no est sicut indetis indices.Aut illi do¬
ni nascitur aurũ aut ñi nõn ẽ licitũ¬

Expanded text:
cum interrogamus adversarios aut quaerimus ipsi, quid ab illis aut quid contra nos dici possit; dein subicimus id, quod oportet dici aut non oportet, aut nobis adiumento futurum hoc modo: «Quaero igitur, unde iste tam pecuniosus factus sit. Amplum patrimonium relictum est? At patris bona venierunt. Hereditas aliqua venit? Non potest dici; sed etiam a necessariis omnibus exhereditatus est. Praemium aliquod ex lite aut iudicio cepit? Non modo victus est. Ergo, si his rationibus locupletatus non est, sicut omnes videtis, aut isti domi nascitur aurum, aut, unde non est licitu
Abbreviated transcription (Latin):
in qua nõ an ad ꝯseques uerbũ descend¬
tur quã ad supuis ascensum ẽ hoc mnõ
Nam que reliqua spes manet libertatis si illis
et quolibet licet et quod licet possunt ⁊ qd
possunt audent et quod audent faciunt

Expanded text:
in qua non ante ad consequens verbum descendin qua non ante ad consequens verbum descenditur, quam ad superius ascensum est, hoc modo: «Nam quae reliqua spes manet libertatis, si illis et quod libet, licet; et quod licet, possunt; et quod possunt, audent; et quod audent, faciunt
Abbreviated transcription (Latin):
unci quid cͥminari possunt sibi presidut
pet̾e. Quoꝵ nchil p̃t adu̾sariꝰ fac̾e̾
Nã an ad patris eiꝰ uirtute confugiet
at eũ uos iurati capitr dampnastis.
bi honeste tractatã. Nam hic quid au¬
ta oulos uros quomo uixerit satis sci¬
tis ouines. an cognatos suos enume¬
rabit quib nos queniat ꝯmoueri. At
ẽ qui sibi nõ putet turpe istiꝰ amicũ noĩa¬
bas in Iudiciũ adduxisti. Non na eũ inde¬
pnatũ necasti leges que id face̾ prohibẽt
uitus es. at ne sc̾ptas quid iudicasti. cũ
ipe te ueteris annicicie ꝯmoueret ꝯmo¬
micarẽ. At cũ parua manu ꝑdurenur¬
locũ quoq mnurntissimũ habeamꝰ. Neq¬
erat qui uitã producerẽ. an castra re¬
luiqu̾enuir. at obsidiebanuir. uitã nili¬
tũ negligem. At eos idebar ea accepis¬
se condicione ut eos quo ad possem mco¬
lumes patrie ⁊ parẽtib ꝯseruare hosti¬
ũ condicione repudiare.at salus an¬
tiquior ẽ militũ ꝙͣ impedimẽtoꝵ huĩoi

Expanded text:
ci quidem criminari possint, sibi praesidium petere. Quorum nihil potest adversarius facere. Nam utrum ad patris eius virtutem confugiet? At eum vos iurati capite damnastis. bi honeste tractatam? Nam hic quidem ante oculos vestros quomodo vixerit, scitis omnes. At cognatos suos enumerabit, quibus vos conveniat commoveri. At t, qui sibi non turpe putet istius amicum nominabas, in iudicium adduxisti? Non: nam indemnatum necasti. Leges, quae id facere prohibent, veritus? At ne scriptas quidem iudicasti. Cum ipse te veteris amicitiae cone, propterea quod, cum quaesitum est, quid oporteat, subicitur id non esse factum. Quare fa qui vitam produceremus.› Castra relinquerem? At obsidebamur. Vitam militum neglegerem? At eos videbar ea accepisse condicione, ut eos, quoad possem, incolumis patriae et parentibus conservarem. Hostium condicionem repudiarem? At salus antiquior est militum quam inpedimentorum.» Eiusmodi
Abbreviated transcription (Latin):
que ĩtecte iundebitur appellari si suffulta no
minab̃r. Nlam ut corporis bonã habitudi¬
ne timor mutatut sepe. Ita grauis oro se¬
pe nꝑitis indetur ea que t̾get ⁊ inflata
⁊ cũ aut nous aut priscis uerbis aut
durit᷑ aliũde translatis a grauiorib quã
res postulat aliquid dr hoc mõ. Ilã qui ꝑ¬
Suellionib uendicat patriã nõ satis suppłi¬
m dederit si p̾ceps in neptumas depussus
belli fabricatur ⁊ cãpos sustulit pacis. In
hoc genꝰ pleriqz cũ declinauissent ab eo qͦ
ꝓ fecti sunt abercauerũt ip̃e grauitatis fal¬
luntur nec perspic̾e possunt orouis tiiuo

Expanded text:
ququtudinem tumos imitatur saepe, item gravis oratio saepe inperitis videtur ea, quae turget et inflata est, cum aut novis aut priscis verbis aut duriter aliunde translatis aut gravioribus, quam res postulat, aliquid dicitur, hoc modo: «Nam qui perduellionibus venditat patriam, non satis subplicii dederit, si praeceps in Neptunias depultus belli fabricatus est, campos sustulit pacis.» In hoc genus plerique cum declinantur et ab eo, quo profecti sunt, aberrarunt, specie gravitatis falluntur nec perspicere possunt orationis tum
Abbreviated transcription (Latin):
u̾so. heus inquit adolescens piu̾ tui mo me pi¬
sisauũt satiffacias oportet. hic quid eͨtatis
ab ignoto pret̾ consuetudine appellatꝰ eẽt
erubuit. Iste clariꝰ eadem et alia de re cepit
Tum uõ iste clamare uoce ista que ꝑfacile
cuiꝰ robores eic̾e posset et ita petulans es
acer ut ne ad salariũ quidẽ ut michi iube¬
tur idoneꝰ es. S pones scenã ⁊ in hmoilo¬
as excitatꝰ sit conturbatꝰ est a dolestens
Nec nurũ eui eciã nuc pedagi lites ad auri¬
istũ iudisset scurrã exhausto rubore qui sepu¬
taret nichil habe quod de existuuatione ꝑ¬
deret ut oĩa sine fame detruueto facere
intelligi poterut. Erat em attenuata uer¬
boꝵ constructio quedã ⁊ item alia ingrau¬
tate. alia posita in mediocritate. Est aut
cauendũ nedũ hec gen̾a cõsectemur infi¬
utima et propinqua uicia ueniamꝰ liber uꝰ.
uu grains figura que laudanda est¬
propiqua est ei que fugienda est

Expanded text:
rso: «Heus», inquit, «adolescens, pueri tui modo me prso: «Heus», inquit, «adolescens, pueri tui modo me pulsarunt; satis facias oportet.» Hic, qui id aetatis ab ignoto praeter consuetudinem appellatus esset, erubuit. Iste clarius eadem et alia dicere coepiTum vero iste clamare voce ista, quae perfacile cuivis rubores eicere potest: ita petulans est atque acerba, ne ad solarium quidem, ut mihi videtur, sed pone scaenam et in eiusmodi locis exercitata. Conturbatus est adolescens: nec mirum, cui etiam nunc pedagogi lites ad oriorum. Ubi enim iste vidisset scurram exhausto rubore, qui se putaret nihil habere, quod de existimatione perderet, ‹ut› omnia sine famae detrimento facere intellegi poterant. Erat enim et adtenuata verborum constructio quaedam et item alia in gravitate, alia posita in mediocritate. Est autem cavendum, ne, dum haec genera consectemur, in finituma et propinqua vitia veniamus. Nam gravi figurae, quae laudanda estpropinqua est ea, quae fugienda;
Abbreviated transcription (Latin):
dũ. Sicut funtisiuis de finib suis bel¬
lũ gererant si tõtũ certaniẽ in płio u¬
no positũ putarent cũ om̃ib rebus ĩ¬
tes. reges. nationes/ partira ui partuu
uoluntate consenserunt, cũ aut armis
aut liberalitate a popło Romano suꝑati
eent / ad se trãfferre tantis lis iurib co¬
narentur. Queret aliquis qui fregiliani
Nou sua sponte conati sunt. Eo ꝙ isti miuꝰ
facile conarentur quo illi ꝙͣ ad modũ dixisset
iudebant. Nam rers impiti qͥnuꝰ cuiusq rei
de reb acĩ gestis exerapla pete nõ possunt
hi ꝑ industriã facillume deducũtur in frau¬
dem / at hi qui sciunt quid alus acciderit/ fa¬
arma sustulerũt. Quis hoc crederet tãtã
temptare auderet ⁊ nullis copus fretus
re gen̾e̾ ꝙ ad infimũ et cotidianũ sermo¬
ne demissũ est hoc erit exemplũ. Namn
ut forte hic in balneas ueuit/ cepit postꝙ̃
perfusus est defricari. Deinde ubi iusum ẽ
ut in alienũ destenderent ecce iͥ iste de trãs¬

Expanded text:
ellum gererent, si totum certamen in uno proelio positum putarent, tamen omnibus rebus intes, reges, nationes partim vi, partim voluntate consenserunt, cum aut armis aut liberalitate a populo Romano superati essent, ad se transferre tantulis viribus conarentur. Quaeret aliquis: Quid? Fregellani non sua sponte conati sunt? Eo quidem isti minus facile conarentur, quod illi quemadmodum discessent videbant. Nam rerum inperiti, qui unius cuiusque rei de rebus ante gestis exempla petere non possunt, ii per inprudentiam facillime deducuntur in fraudem: at ii, qui sciunt, quid aliis acciderit, faarma sustulerunt? Quis hoc credet, tantam li Romani temptare auderet nullis copiis fretus? rae genere, id quod ad infumum et cottidianum sermonem demissum est, hoc erit exemplum: «Nam ut forte hic in balineas venit, coepit, postquam perfusus est, defricari; deinde, ubi visum est, ut in alveum descenderet, ecce tibi iste de trave
Abbreviated transcription (Latin):
exornationes de quibz loquenuir. Que
si rare disponũtur distictã sicuti colori¬
bus si crebre collocabuntur obliqua red¬
dunt oratione. S figurã indicendo cõ¬
nutari oportet ut grauẽ mediocris me¬
diocre excipiat attenuata. Deni . dẽtideu
diutetur ut sacietas uarietate iutetur.

Expanded text:
exornationes, de quibus post loquemur; quae exornationes, de quibus post loquemur; quae si rarae disponentur, distinctam, sicuti coloribus, si crebrae conlocabuntur, obliquam reddunt orationem. Sed figuram in dicendo commutare oportet, ut gravem mediocris, mediocrem excipiat attenuata, deinde identidem commutentur, ut facile satietas varietate vitetur.
Abbreviated transcription (Latin):
nobistũ uellent profecto rocinͣati eent eciã
atq eciã quo adpossent face. Si quid sua
sponte faceret au no haberent huic ad¬
uitores multos malos hoĩes et audaces
Solent en dui cogitare omes qui mag¬
na negocia uolebant agere. Nou p̃t hũioi
sermo ten̾e attentũ auditore defluit eni
tonis nec quicquã ꝯphabend s ꝑfectis
uerbis amplectitur./ qui nõ possunt iuil¬
la facecissimia uerboꝵ actenuatioe ꝯmode
uersari uenĩt ad anidum ⁊ ex augue ge¬
nus oroius ꝙ no alienu est exile noiari
Ciꝰ moi ħ est. Nam istic ut in balneas ac¬
cossit. ad hũc postea dicit. hic cuus ser¬
uis pulsauit me. postea dicit hie Illi co¬
siderabo post ille ꝯuiciũ fecit ⁊ magisma¬
gisq pñtib iltisq clauiauit. Friuolus
hic quidẽ et illiberalis sermo ẽ nõ enim
adeptus id quod ħt actenuata figura pu¬
ris et electis uerbis compositã .i. oro¬
uem ¶Ome genꝰ oronis ⁊ graue ⁊ me¬
diocre ⁊ actenuatũ diguitate efficiunt

Expanded text:
ati essent etiam atque etiam, quid possint facere, si quidem sua sponte facerent et non haberent hinc adiutores multos, malos homines et audaces. Solent enim diu cogitare omnes, qui magna negotia volunt agere.» Non potest huiusmodi sermo tenere adtentum auditorem; diffluit enim totus neque quicquam conprehendens perfectis verbis amplectitur. Qui non possunt in illa facetissima verborum attenuatione commode versari, veniunt ad aridum et exangue genus orationis, quod non alienum est exile nominari, cuiusmodi est hoc: «Nam istic in balineis accessit ad hunc; postea dicit: «Hic tuus servus me pulsavit.» Postea dicit hic illi: «Considerabo.» Post ille convicium fecit et magis magisque praesente multis clamavit.» Frivolus hic quidem iam et inliberalis est sermo: non enim est adeptus id, quod habet attenuata figura, puris et electis verbis conpositam orationem. Omne genus orationis, et grave et mediocre et adtenuatum, dignitate adficiunt
Abbreviated transcription (Latin):
nib ⁊ traslationib partiũ sepe nti noccesse ẽ
sterinis cae partib collocare mediocres et ne¬
q ĩutiles ad dicendũ neq neccessarias ad pro¬
bandũ que si seꝑatim ac singule dicantur in¬
firme sunt cũ cetis cõnincte firme et proba¬
biles sunt int̾pomi ⁊ in medio collocari opor¬
tet Nam et statun re narrata expectat ami
Quaꝓpt̾ continuo firmã aliquã oportet infer
desmamꝰ recente aliquã reluqu̾e maurib¬
auditoꝵ firmã argumentationẽ. ħ dipõ loco¬
rũ tanquã instructio mulitũ facillime in

Expanded text:
nibus et translationibus saepe uti necesse est, nibus et translationibus saepe uti necesse est, stremis causae partibus conlocare; mediocris et neque inutiles ad dicendum neque necessarias ad probandum, quae, si separatim ac singulae dicantur, infirmae sint, cum ceteris coniunctae firmae et probabiles fiunt, interponi in medio conlocari oportet. Nam et statim re narrata expectat animpossit - quapropter continuo firmam aliquam oportet inferrdesinamus, recentem aliquam relinquer firmam argumentationem. Haec dispositio locorum, tamquam instructio militum, facillime in
Abbreviated transcription (Latin):
conclusionẽ. hec igr̃ duplex dispositio ẽ/ u¬
na y orones altera ꝑ argumentatioes ab
institucõne artis profecta Est aũt alia dis¬
positio que cũ ab ordine artificioso receden¬
dũ est. oratoris iudicio ad tempꝰ accomoda¬
tur ut si ab narratione dic̾e incipiamus
aut ab aliqua firmissuma argumẽtaciõe aut
cipiũ confirmatioe utamur. Denide narta¬
tioe aut si quã eiusmoi ꝑ mutacõnem ordi¬
muis faciemiꝰ. quoꝵ nichil insi causa postulet
fieri oportebit. Nã si uehemẽter autes au¬
ditoꝵ obtuse indebuntur atq aĩ defatigati
ab adu̾sarus multitudie uerboꝵ comode po¬
tamꝰ pͥncipio suꝑsedere ⁊ exordiri causã
aut a narrationẽ aut ab aliqua firma ar¬
gumetatioe. Deinde si comodũ erit quod non
Sit cã nr̃a magnã dificultate iidebr habere
ut nemo equo aĩo principiũ possit habere
ab narratione cũ incepimꝰ ad principii sũia
reũtemur. Si narratio probabilis exordienu
ab aliqua firma argumetatiõe his cõmutatio¬

Expanded text:
CAPUT 17 Haec igitur duplex dispositio est: una per orationes, altera per argumentationes, ab institutione artis profecta. Est autem alia dispositio, quae, cum ab ordine artificioso recedendum est, oratoris iudicio ad tempus adcommodatur; ut si ab narratione dicere incipiamus aut ab aliqua firmissima argumentatione aut cipium confirmatione utamur, deinde narratione aut si quam eiusmodi permutationem ordinis faciemus; quorum nihil, nisi causa postulat, fieri oportebit. Nam si vehementer aures auditorum optunsae videbuntur atque animi defatigati ab adversariis multitudine verborum, commode poterimus principio supersedere, exordiri causam aut ‹a› narratione aut aliqua firma argumentatione. Deinde, si commodum erit, quod non Si causa nostra magnam difficultatem videbitur habere, ut nemo aequo animo principium possit audire, ab narratione cum inceperimus, ad principii sententiam revertemur. Si narratio parum probabilis, exordiemur ab aliqua firma argumentatione. His commutatio
Abbreviated transcription (Latin):
ta. ⁊ qui in sermonib ⁊ ꝯuentu amico¬
rum uerũ dixerit nũquã eũ sibi in ꝯ¬
tencionib credis a mendatio temꝑatu¬
rii. Ite quos ex collib eiciemꝰ cũ his
campo metiumꝰ dimicare. Qui cũ plu¬
hii postquã pauciores sunt metiumꝰ ut

Expanded text:
t qui in sermonibus et conventu amicorum verum dixerit numquam, eum sibi in contionibus a mendacio temperaturum?» Item: «Quos ex collibus deiecimus, cum his in campo metuimus dimicare? Qui cum pluhi, pos
Abbreviated transcription (Latin):
hoc poterunt ualere. cũ ex infinita uerboꝵ
copia mo alud mõ alud nos uerbũ menu¬
uisse oportebit. Deinde cũ uolemꝰ queq̃ re
ꝑata quesitaq tradamꝰ. Pretea cũ similitu¬
diue aliꝰ alia magis cõmoneatur. Nã ut se¬

Expanded text:
nim poterunt haec valere, cum ex infinita verborum copia modo aliud modo aliud nos verbum meminisse oportebit? Deinde cur volumus ab indusparata quaesita tradamus? Praeterea similitudine alia alius magis co
Abbreviated transcription (Latin):
idouee sunt partuu imbealles et infirme
q̃ iux memoriã possint exctare qua de cã
utrũq fiat considerandũ est ut cognita
cã quas uitemꝰ et quas sequaaiuir imagi¬
nes scire possimꝰ. docet ig̃r cios ipa natu¬
ra quid oporteat fieri. Nau si quas res ĩ
uita diceremꝰ paruas usitatas cotidianat¬
eas menunuisse nõ solemꝰ proptea de nulla¬

Expanded text:
idoneae sint, partim inbecillae et infirmae, quae vix memoriam possint excitare, qua de causa utrumque fiat, considerandum est, ut cognita causa, quas vitemus et quas sequamur imagines, scire possimus. Docet igitur nos ipsa natura, quid oporteat fieri. Nam si quas res in vita videmus parvas, usitatas, cottidianas, meminisse non solemus propterea quod nulla
Abbreviated transcription (Latin):
nentur. ab uno atq eode uerbo ĩ
reb samilib in diuersis pͥncipia sumũd¬
tur hoc modo uobis illud attribuendũ
est nobis grã e habenda nobis ista res
erit honori. Incͣcipio ninuanciã sustulit.
scipio cartagiẽ deleuit. scipio pacem
conspicere. tu in hoꝵ conspectũ uenire
conaris. Audes uerbũ fac̾e. audes qͥc¬
qũa abistis pet̾e̾. audes suppliciũ dep̃ca¬
ri quid est quod possis postulare quod

Expanded text:
er ab uno atque eodem verbo in rebus similibus et diversis principia sumuntur, hoc modo: «Vobis istuc adtribuendum est, vobis gratia est habenda, vobis ista res erit honori.» Item: «Scipio Numantiam sustulit, Scipio Kartaginem delevit, Scipio pacem conspicere, tu in horum conspectum venire conaris? Audes verbum facere? Audes quicquam ab istis petere? Audes supplicium deprecari? Quid est, quod possis defendere? Quid
Abbreviated transcription (Latin):
aliquatulu demiseriꝰ. Neq tame ad
infuũ discedimꝰ sic. Quib cũ multũ
bellũ gerimꝰ iudices indetiecũsocus qui pro
nobis pugnare et imꝑiũ nr̃m nobistũ si¬
mul uirtute ⁊ industria conseruare so¬
lici sunt. hii cũ se et opes suas ⁊ copiã
neccessarioꝵ norinit cũ uero nichilomiuꝰ
quid in om̃ib reb romanꝰ .pͦ. posset scue
et exiscumare poterat huic deliberassẽt
nobiscũ bellũ gere̾ queso que res erat q̃
freti bellura suscipe conarentur cũ mul¬
to maxuuã parteni socioꝵ in officio ma¬
ne intelligerrnt cũ sibi multitudinẽ imi¬
litũ nõ idoneos imꝑatores nõ idoneos pe¬
cumã rublicã presto ẽẽ iide̾ntur nõ de¬

Expanded text:
rimus neque tamen ad infimum descenderimus, sic: «Quibuscum bellum gerimus, iudices, videtis: cum sociis, qui pro nobis pugnare et imperium nostrum nobiscum simul virtute et industria conservare soliti sunt. Ii cum se et opes suas et copiam necessario norunt, tum vero nihilominus  posset, scire ‹et› existimare poterant. Ii, cum deliberassent nobiscum bellum gerere, quaeso, quae res erat, qua freti bellum suscipere conarentur, cum multo maximam partem sociorum in officio manere intellegerent? Cum sibi non multitudinem militum, non idoneos imperatores, non pecuniam publica
Abbreviated transcription (Latin):
pacto hostes renulsis maioꝵ sepulchris deie¬
ctis mentib ouantes irruere. Quom̃o de¬
seruatis in seruitute mat̾b familias/.
cenius sub hostile libidinẽ subiectis. urbs
acerbissimo concidat incendio ꝯflagrata.
Qui se nõ putant id quod uoluerint ad
exitun produxisse iisi sanctissime patrie
miserandũ scelerati iuderĩt anẽni. Neq̃o
Uerbis consequi iuidices indignitate rei
Snegligenciꝰ id ferro quia nos mei non ĩ¬

Expanded text:
pacto hostis, revulsis maiorum sepulcris, diiepacto hostis, revulsis maiorum sepulcris, diiectis moenibus, ovantes inruerent abreptis in servitutem, matribusfamiliis et ingenuis sub hostilem libidinem subiectis urbs acerbissimo concidat incendio conflagrata; qui se non putant id, quod voluerint, ad exitum perduxisse, nisi sanctissimae patriae miserandum scelerati viderint cinerem. Nequeo verbis consequi, iudices, indignitatem rei; sed neglegentius id fero, quia vos mei non
Abbreviated transcription (Latin):
runt ornatissima uerba reꝑire sue propͥa
biuitur/ ⁊ si graues sine que amplificatiõe¬
et amiseratione tractantur eligentur ⁊
adhibebuntur hoc in gene̾ figure erit hoc
idoneam possit in eũ penã excogitare quid
prod̾e̾ hostib patriã cogitarit. quid male¬
ficiũ cũ hoc scelere comꝑari. Quod huic
maleficio dignũ suppliciũ p̃t inueriri. In
his qui miolassent ingenuã matr̃e famĩbas
cõstrupasset pulsassent, aliquo aut postre¬
mo necassent maxima supplicia maiores¬
nri consumpserũt. huic tuculentissimo ac
nefario facinoꝵ singularẽ penã nõ reli¬
querunt. At in alus maleficns ad sugłos
aut ad paucos ex alieno pc̃co iniuria proue¬
int huiꝰ sceleris qui sunt afines om̃i consi¬
lio uniu̾sis cib a trocissimas calamitates ma¬
chinãtur. O feros anmos. o crudeles cogita¬
tiones. o derelictos hoĩes ab huauitate quid
ag̾e̾ ausi sunt aut cogitare potuerũt. Quo

Expanded text:
runt ornatissima verba reperiri, sive propria runt ornatissima verba reperiri, sive propria buntur; et si graves set commiseratione tractantur, eligentur; et adhibebuntur. In hoc genere figurae erit hoc idoneam possit in eum poenam excogitare, qui prodere hostibus patriam cogitarit? Quod maleficium cum hoc scelere conparari, quod huic maleficio dignum supplicium potest inveniri? In iis, qui violassent ingenuum, matremfamilias constuprassent, volnerassent aliquem aut postremo necassent, maxima supplicia maiores consumpserunt: huic truculentissimo ac nefario facinori singularem poenam non reliquerunt. Atque in aliis maleficiis ad singulos aut ad paucos ex alieno peccato iniuria pervenit: huius sceleris qui sunt adfines, uno consilio universis civibus atrocissimas calamitates machinantur. O feros animos! O crudeles cogitationes! O derelictos homines ab humanitate! Quid agere ausi sunt aut cogitare possunt? Quo
Abbreviated transcription (Latin):
poterant ẽẽ usitata. G. hãs suꝑiora pͥmo
ideantur necte est. Idq fiet rei no ur̃a
dificultate. Neliquũ st̃̾pture ꝯsumetur in
exemplis. hec aliena si post fuissemꝰ fem
esset ut quod cõmodius ẽet in hoc libro
id nr̃m nõ eet quod asꝑius et musitacius
id propͥe nobis attribueretur. Gͣ hane quoq
incõmoditate fugunꝰ. his de causis ad artis¬
muentioe grecoꝵ probassemꝰ exemploꝵ ro¬
ne sicuti no sumꝰ ¶lurc tempꝰ postulat
ut ad elocutiõis precepta trãseamꝰ. Biꝑti¬
ta ig̃r̃ erit nobis elocutionis preceptio pri
locio debeat ee/ Deinde ostendemꝰ quas res
que nos siguras appellamiꝰ. Quib om̃is oro
no uiciosa cõsumitur. unã graue alterr̃
mediocrẽ terciã extenuatũ uocamꝰ. Gra¬
uis est que constat ex u̾boꝵ grauiũ magua¬
et ornata cõstructioe. Mediocrs ẽ que cõ¬
stat ex huiliore / neq tñ ex infima et prs¬
uulgatissima uerboꝵ dignitate. Attenua¬
ta est que deruissa est usq ad usitatissimã¬

Expanded text:
ta. Ergo haec asperiora primo videantur necesse est, id quod fiet rei, non nostra difficultate. Relicum scripturae consumetur in exemplis: haec tamen aliena si posuissemus, factum esset, ut, quod commodi esset in hoc libro, id nostrum non esset; quod asperius et inusitatum, id proprie nobis adtribueretur. Ergo hanc quoque incommoditateinventionem Graecorum probassemus, exemplorum rationem secuti non sumus. Nunc tempus postulat, ut ad elocutionis praecepta transeamus. Bipertita igitur erit nobis elocutionis praeceptio. Prilocutio debeat esse; deinde ostendemus, quas res quae genera nos figuras appellamus, in quibus omnis oratio non vitiosa consumitur: unam gravem, alteram mediocrem, tertiam extenuatam vocamus. Gravis est, quae constat ex verborum graviumet exornata constructione. Mediocris, que constat ex humiliore neque tamen ex infima et pervulgatissima verborum dignitate. Attenuata est, que de
Abbreviated transcription (Latin):
sumptis alus exemplis a poetis et historia
scͥptorib necc̃e erit eũ qui discet putare
ab omib omiã ab uno pauca iux potuisse
habebit om̃ia q̃ om̃es habu̾t solũ habe̾
uno exemapla suraisset. Nuc̃ ẽ huiꝰ signi
ip̃os artis scriptores nõ putasse unũ po¬
tuisse in omib elocutionis partib euĩc̾e
qui neq sua protulerũt/ neq uniꝰ alicuiꝰ
aut denq duoꝵ s ab om̃ib oratoribus
et poetis exempla sumpserunt. Deinde
si quis uelit artem demonstrare nichil pro¬
desse ad discendũ nõ male utatur hoc ad¬
iumeto quod insus om̃is artis partes cõ¬
culu est iym scriptores artẽ suo iudicio co¬
probandã uͦ ab uno sumenda fuisse docui¬
mus exempla si semꝑ aliũde ommo sume
da nõ fuisse sic iatelligemꝰ. Primũ om
ꝙ ab artis scriptore trãsfertur exerpłu
eiꝰ artificii debet et ẽẽ ut si quis purpu¬
reã aut aliũ quicpiã uendeus dicat su¬

Expanded text:
sumptis aliis a poetis et historiarum sumptis aliis a poetis et historiarum scriptoribus necesse erit eum, qui discet, putare ab omnibus omnia, ab uno pauca vix potuisse habebit; omnia, quae omnes habuerint, solum habere uno exempla sumpsissent. Nunc hoc signi est ipsos artis scriptores non putasse unum potuisse in omnibus elocutionis partibus enitere, quoniam neque sua protulerunt neque unius alicuius aut denique duorum, sed ab omnibus oratoribus et poetis exempla sumpserunt. Deinde, si quis velit artem demonstrare nihil prodesse ad dicendum, non male utatur hoc adiumento, quod unius omnis artis partes conculum est ipsum artis scriptorem suo iudicio conprobare? Ergo ab uno sumenda fuisse docuimus exempla, si semper aliunde sumenda non fuisse sic intellegemus. Primum omnium, quod ab artis scriptore adfertur exemplum, id eius artificii debet esse. Ut si quis purpuram aut aliud quippiam vendens dicat: «Su
Abbreviated transcription (Latin):
rere et ip̃i gignere et proferre debent
Postremo in eo ium artificii cõsumant¬
ut ipi ab alus pociꝰ eligendi ꝙͣ alioꝵ bom e¬
lectores existrmetur. Contra ea que ab his
dicuntur qui dicũt alienis se exemplis uti
tis exempla sumant. S de eo ꝙ postea di¬
ximꝰ. autea iudeamꝰ. Si concrede aliena
licet eni eligerẽt ⁊ probarent ꝙͣlibet qui
sibi in omes res suppeditaret exempla, ul
portã uł oratore cuiꝰ auͣcte interentur.
Deinde int̾est magra eiꝰ qui dice̾ nult u¬
trũ unũ alique omiã an aliũ pucet con¬
sequi posse. Si enĩ putab posse oĩa penes
unũ consistere ip̃e quoq ad om̃iũ nitetur
facultate. Si id disparuĩt in paucis se ex¬
cebit. Ipĩs eñ cõtemptꝰ erit. Nec nurũ
cũ ip̃e preceptor artis omñiã penes unũ
reꝑire nõ potu̾it. Ablatis igitur exemplis
aͥ catone. a grecis. ab lelio. ab scipioe. Gal¬
ba. Porema. crasso. antonio. ceterisq. Itẽ

Expanded text:
rere et ipsi gignere et proferre debent. rere et ipsi gignere et proferre debent. Postremo in eo vim artificii consumantut ipsi ab aliis› potius eligendi, quam aliorum boni selectores existimentur. Contra ea, quae ab iis dicuntur, qui dicunt alienis exemplis uti tis exempla sumant. Et de eo, quod postea diximus, antea videamus. Si concederem aliena Licet enim eligerent et probarent quemlibet, qui sibi in omnes res subpeditaret exempla, vel poetam vel oratorem, cuius auctoritate niterentur. Deinde interest magni eius, qui discere vult, utrum sequi posse. Si enim putabit posse omnia penes unum consistere, ipse quoque ad omnium nitetur facultatem. Si id desperarit, in paucis se exercebit; ipsis enim contentus erit, nec mirum, cum ipse praeceptor artis omnia penes unum reperire non potuerit. Allatis igitur exemplis a Catone, a Graccis, a Laelio, a Scipione, Galba Porcina, Crasso Antonio, ceteris, item
Abbreviated transcription (Latin):
sine sumo artificio multi. Quisquis em̃
audunt de arte paulo plus in elocutione
p̃utum om̃ia inde̾ poterit que ex partede¬
centur fac̾e̾ pot̾it inisi eruditꝰ. Ita ut si de
tragedus enini ul sinas elig̾e̾ aut de par¬
cumauis peciodes musici quia plane eude
id face̾ nemo poterit. cu feceris te leatissi¬
mũ putes meptus sis propt̾ea quod id
facile faciat quiuis mediocrit̾ lratus.
exempla que ceteris siguis artificii no¬
ta sunt. quia rud id nemo fac̾e̾ poterit
artificiosissime te fecisse putes. Erras
proptẽa ꝙ isto signo indemꝰ ce hꝰ nõ rei¬
nichil stire alus signis multa scire intel¬
liganiꝰ. Quod si artificiosũ est intellige̾
que suit ex arte sẽpta multo est arti¬
ficiosus ip̃m scribero exarte. Qui em¬
ip̃e scribit artificiose ab alus scripta cõ¬
mode facile intellig̾e potit qui eliget
Et si eciã maxĩme artificiosum alio tẽ¬
pore uitantur ea facultate nõ tũ ad pa¬

Expanded text:
sine summo artificio multi. CAPUT 7 Quisquis enim sine summo artificio multi. CAPUT 7 Quisquis enim audivit de arte paulo plus, in elocutione praesertim, omnia videre poterit, quae ‹ex› arte dicentur; facere nemo poterit nisi eruditus. Ita ut, si ‹Etragoediis velis sententias eligere aut de Pacuvianis nuntios, sed quia plane rudis id facere nemo poterit, cum feceris, te litteratissimum putes, ineptus sis, propterea quod id facile faciat quivis mediocriter litteraexempla, quae certis signis artificii notata sunt, quia rudis id nemo facere possit, artificiosissime te fecisse putes, erres, propterea quod isto signo videmus te nonnihil scire, aliis signis multa scire intellegemus. Quod si artificiosum est intellegere, quae sint ex arte scripta, multo est artificiosius ipsum scribere ex arte. Qui enim scribit artificiose, ab aliis ‹commode scripta facile intellegere poterit; qui eliget Et, si est maxime artificiosum, alio tempore utantur ea facultate, non tum, cum pa
Abbreviated transcription (Latin):
moniũ cũ re uenire. Alit̾ enĩ rẽ nõ p̃t
confirinate. Ait id quod illi facuĩt cũ re nõ
conueit. Quid ita. Quia qui pollicentur
arte se scribe̾ exempla proferunt ex his
plerũq qui arte nescierũt. Tũ quis est
qui possit id quod de natura scͥpserint com¬
probare nisi aliquid scriba᷑ ex arte. Con¬
traq faciunt quã polliceri iuidentur. Nã
cũ scribere artera instituũt indentur dic̾e
cogitacone quod alios doceant. Eũ uero¬
scribunt ostendunitur nobis quid alii excogi¬
tarint. At hoc ipra difficile est inquiunt
elige̾ de multis. Quid̃ dicitis difficile. u¬
trũ laboriosura an artificiosum. Si laborio¬
sum nõ statun preclarũ. Sũt em multa
laboriosa que si facitis no cotinuo głienu¬
ni. Misi eciã si ur̃a manu fabulas aut
orones totas trascripsentis glosũ putare¬
tis. Siu istud arcificiosum et egregiũ di¬
citis indete ne insueti rerũ maroꝵ inde¬
amini si uos res sicuti magna delectat

Expanded text:
monium ‹cum re convenire; aliter enim rem non potest confirmare. At id,› quod illi faciunt, quom re non convenit. Quid ita? Quia pollicentur artem scribere, exempla proferunt ab iis plerumque, qui artem nescierunt. Tum quis est, qui possit id, quod de arte scripserit, conprobare, nisi aliquid scribat ex arte? Contraque faciunt, quam polliceri videntur. Nam cum scribere artem instituunt, videntur dicere se excogitasse, quod alios doceant; cum scribunt, ostendunt nobis, alii quid excogitarint. «‹At› hoc ipsum difficile est», inquiunt, «eligere de multis.» Quid dicitis difficile, utrum laboriosum an artificiosum? Laboriosum non statim praeclarum. Sunt enim multa laboriosa, quae si faciatis, non continuo gloriemini; nisi etiam, si vestra manu fabulas aut orationes totas transscripsissetis, gloriosum putaretis. Sin istud artificiosum egregium dicitis, videte ne insueti rerum maiorum videamini, si vos parva res sicuti magna delectabit.
Abbreviated transcription (Latin):
riũ ⁊ condiconem frequetib offerat uerbis
S alias quoq nõ nuquã Non alienu est
tam ⁊ si necce est nõ eloqui res aliquas ꝑ
ꝓħt in se mebra orois de quib andixi¬
eni enumeratioe tirã fiet. nã hic quide
piu̾̾le est. S tr̃ affert bsus et exctacio
facultatis ut ai quodã sensu par mebrũ
alii dat fortuna felicitate huic industrra
ẽẽ uideatur si una aut eciã altera sillaba
T alt̾utraꝵ breuiꝰ aut sicut in altero me¬
bro plures sunt in altero longior, aut lo¬
gores plenior, aut plemores sillabe erunt
ut longitudo. aut plenitudo haꝵ mulcitud¬
ne alteriꝰ assequatur ⁊ exequet .¶ Silt
cadens exornatio appellatur cũ in /eadem
constructiõe uerboꝵ duo aut plura uerba
mõ hõien landas egente uirtutis habun¬
daute felicitatis. Int̾ cuiꝰ om̃is spes in pe

Expanded text:
ionem frequentibus efferat verbis; sed alias quoque nonnumquam non alienum est, tametsi necesse non est, eloqui res aliquas pequod habet in se membra orationis, de quibus ante dixinon denumeratione nostra fiet - nam id quidem puerile est - sed tantum adferet usus et exercitatio facultatis, ut animi quodam sensu par membrum «Alii fortuna dedit felicitatem, huic industria esse videatur, si una aut etiam altera syllaba est alterum brevius, aut si, cum in altero plures sunt, in altero longior aut longiores, plenior aut pleniores syllabae erunt, ut longitudo aut plenitudo harum multitudinem alterius adsequatur et exaequet. Similiter cadens exornatio appellatur, cum in eadem constructione verborum duo aut plura sunt vmodo: «Hominem laudem egentem virtutis, abundantem felicitatis?» Item: «Huic omnis in
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ indicendo leuit̾ unusquisq locus plerũq
tangitur ne ars appareat. In p̾çipiendo ex¬
p̾sse ꝯcͥspa pon̾e oportet exempla ut in ar¬
tis formã cõuenue possuit. Et post in dice¬
do ne possit ars uiu̾e/ et ab om̃ib uideri fa¬
cultate oratoris occultantur. Gͦ. eciã magis
ars cognoscatur. suis exemplis meliꝰ est uti
Postremo hec quoiz res duxit nos ad hauc

Expanded text:
quod in dicendo leviter unus quisque locus plerumque quod in dicendo leviter unus quisque locus plerumque tangitur, ne ars appareat; in praecipiendo expresse conscripta ponere oportet exempla, uti in artis formam convenire possint: et post in dicendo, ne possit ars eminere et ab omnibus videri, facultate oratoris occultatur. Ergo etiam ut magis ars cognoscatur, suis exemplis melius est uti. Postremo haec quoque res nos duxit ad hanc