comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cabinntur. Si aut̃e pax humana tam
dulcis ẽ. ꝓtr̃porali salute mortalium.
quanto ẽ. dulcior pax diuina ꝓ ȩterna
salute angłoꝵ: Itao hostẽ pugnan¬
tẽ uecessitas perimat. ñ uoluntas.
Sicut rebellanti & refistenti uioben¬
tia redelitur. ita uicto uel capto miscdia
iam debetur. maxime inquo pacis
perturbatio ñ timet᷑. Ornet mores
tuos pudicitia coniugalis. ornet sobri¬
etas & frugalitas. Ualde enĩ turpe est
ut quẽ non uincit homo uineat libido.
& obruatur uino. qui ñ uincit᷑ ferro
Diuitȩ sȩculares fide funt. ñ ꝑ mala
opera querantur in munda S iautem
ad sunt ꝑ bona opera seruentur incȩlo
Animũ uirilẽ & xp̃ianũ uec debent
si accedunt extolbere. nec debent fran¬
gere si recedunt. Illud potius cogite¬
mus quod dñs ait. ubi est thesairus tuuᷤ.
illic erit & cortuũ. Eit utiꝙ cũ audimꝰ
ut cor sursũ habeamꝰ. non mendaciter
respondere debemꝰ qđ nosti. quia respon¬

Expanded text:
cabuntur. si autem pax humana tam cabuntur. si autem pax humana tam dulcis est pro temporali salute mortalium, quanto est dulcior pax diuina pro aeterna salute angelorum! itaque hostem pugnantem necessitas perimat, non uoluntas. sicut rebellanti et resistenti uiolentia redditur, ita uicto uel capto misericordia iam debetur. maxime in quo pacis perturbatio non timetur. Ornet mores tuos pudicitia coniugalis, ornet sobrietas et frugalitas; ualde enim turpe est, ut, quem non uincit homo, uincat libido et obruatur uino, qui non uincitur ferro. diuitiae saeculares si desunt, non per mala opera quaerantur in mundo: si autem adsunt, per bona opera seruentur in caelo. animum uirilem et Christianum nec debent, si accedunt, extollere nec debent frangere, si recedunt. illud potius cogitemus, quod dominus ait: Ubi est thesaurus tuus, illic erit et cor tuum. et utique. cum audimus. ut cor sursum habeamus, non mendaciter respondere debemus. quod nosti quia respon
Abbreviated transcription (Latin):
biles inimicos ꝓris pugnando labora¬
tis contra uisibiles barbaros. Utinam
una fides esset in om̃ib quia minus
laboraretur & facilius diabolus cũ suis
errantes & impios tẽptationib agiten¬
tur ut exerceant & tamoũa inforna¬
ce sicut aurũ ꝓbant᷑. Non debenꝰ ante
tẽpus uel cũ solis sc̃is & iustis uiuere. ut
hoc suo tẽpore mereamur accipere.
Hoc ergo primũ cogita qñdo armaris
adpugña. quia uirtꝰ tua etiã ipsa cor¬
poralis doniũ dĩ ẽ. Sic eñi cogitabis
dedono dĩ ñ facere contra dm̃. Fides
eñĩ qnͣdo ꝓmittitur etiã hosti seruan¬
da ẽ. contra qur̃ bellũ geritur. quanto
magis amico ꝓquo pugnat᷑. Pacem
habere debet uoluntas. bellũ necessitas.
ut librret ds̃ anecessitate. & conserurt
in pace. Non eñi pax queritur ut bel¬
lũ excitetur. sed bellũ ꝑagunt ut pax
adquiratur. Eistote ergo etia bellan¬
eñ pacifici ait dñs. qm̃ ipsi filii dĩuo¬

Expanded text:
biles inimicos: uos pro eis pugnando laborabiles inimicos: uos pro eis pugnando laboratis contra uisibiles barbaros. utinam una fides esset in omnibus, quia et minus laboraretur et facilius diabolus cum suis errantes et impios temptationibus agitentur. ut exerceantur et tamquam in fornace sicut aurum probentur, non debemus ante tempus uelle cum solis sanctis et iustis uiuere, ut hoc suo tempore mereamur accipere. Hoc ergo primum cogita, quando armaris ad pugnam, quia nirtus tua etiam ipsa corporalis donum dei est; sic enim cogitabis de dono dei non facere contra deum. fides enim quando promittitur, etiam hosti \'seruanda est, contra quem bellum geritur; quanto magis amico. pro quo pugnatur! pacem habere debet uoluntas, bellum necessitas, ut liberet deus a necessitate et conseruet in pace. non enim pax quaeritur, ut bellum excitetur, sed bellum geritur. ut pax adquiratur. esto ergo etiam bellanenim pacifici, ait dominus. quoniam ipsi filii dei uo
Abbreviated transcription (Latin):
& seruo mro fac hoc & facit. De quo a
dñs.YUñ dico uob̾. ñ inireni tantam
fidẽ in isrł. In hiserat & ille cornelus
ad quẽ missus angłs dixit. Corneli ae¬
ceptȩ st̃ elemosynȩ ture & ex auditȩ sĩ
orationes tuȩ ubi eũ ammonuit ut ad
beatũ petrũ apłm mitteret & ab illo au¬
diret quȩ facere deberet. Ad qu̾e apͥmn
ut adeũ ueniret. etĩa religiosũ militẽ
misit. Inhiserant & illi qͥ baptizandi
& amicũ sponsi. deoͦ ipsedñs ait. In nai
mulrerũ ñ surrexit maior ioħe baptib
Et quesissent ab eo qͥđ facerent. respo¬
dit eis. Neminẽ c̃cufferitis. nulli calis¬
niã feceritis. sufficiat uobis stipendiũ
urm̃. Non eosutiq subarmi smilitas
prohibuit qͥib suũ stipendiũ sufficere
debere precepit. Maiores quidẽ loci
sunt apud dm̃ qui om̃ib istis seculari¬
b actionib derelictis etiã sũma con¬
timentia castitatis ẽẽ.¬
adõ. alius sic alius aute sic. Alii ergo
ꝓ uobis orando pugnant contra inuisi¬

Expanded text:
seruo meo: \'Fac hoc\' et facit. de quo et dominus: Amen dico uobis; non inueni tantam fidem in Israhel. in his erat et ille Cornelius, ad quem missus angelus dixit: Corneli, acceptae sunt elemosynae tuae et exauditae sunt orationes tuae: ubi eum admonuit, ut ad beatum Petrum apostolum mitteret et ab illo audiret, quae facere deberet; ad quem apostolum, ut ad eum ueniret, etiam reiigiosum militem misit. in his erant et illi, qui baptizandi et amicum sponsi. de quo ipse dominus ait: In natis mulierum non exsurrexit maior Iohanne Baptista, et quaesissent ab eo. quid facerent. respondit eis: Neminem concusseritis, nulli c alumniam feceritis. sufficiat uobis stipendium uestrum. non eos utique sub armis militare prohibuit, quibus suum stipen dium sufficere debere praecepit. Maioris quidem loci sunt apud deum, qui omnibus istis saecularibus actionibus derelictis etiam summa continentia castitatis ea deo alius sic alius autem sic. alii ergo pro uobis orando pugnant contra inuisi
Abbreviated transcription (Latin):
plenitudo legis caritas. Ipsa ẽ. ꝑ quã fides
oꝑat᷑. Unde iterũ dicit. Neq circũcisio
quicq ualet neq p̃putiũ. sed fides quȩ
ꝓdilectionẽ oꝑatur. In hac om̃s gͦ scĩ
usopad sanguinẽ c̃tͣ diabolũ certauert᷑.
Et qr inħis ñ refriguit nec defecit.
ideo fecertꝰ in hac om̃s boni fideles coti¬
die ꝓficiunt ꝑuenire cupientes. ñ ad
regnũ mortaliũ. sed ad regnũ cęloꝵ.
Non ad tẽporalẽ. sed ad sẽpit̃nã heredi

Expanded text:
Plenitudo legis caritas: ipsa est, per quam fides operatur, unde iterum dicit: Neque circumcisio quicquam ualet neque praeputium sed fides, quae per dilectionem operatur. In hac omnes sancti usque ad sanguinem contra diabolum certauerunt et, quia in eis non refriguit nec defecit, ideo uicerunt; in hac omnes boni fideles cotidie proficiunt peruenire cupientes non ad regnum mortalium sed ad regnum caelorum, non ad temporalem sed
Abbreviated transcription (Latin):
dinr̃. Eixcedit omnẽ decorẽ animarim
qntũ lib& iustarũ atoꝵ scãrũ. Eixcedt
omnẽ speerem suꝑnoꝵ angłoꝵ atq ur¬
tutũ. Excedit quicqͥd de illo ñ solũ diet
urrũ etiã cogitatur. Neo hanc tã magũi
ꝓmissionẽ or ualde magna ẽ. ideo spi¬
remꝰ sed potius qri ualde magnꝰ eã ꝓmist¬

Expanded text:
orem animarum quantum libet iustarum atque sanctarum. excedit omnem speciem supernorum angelorum atque uirtutum. excedit quicquid de illo non solum dicitur, uerum etiam cogitatur. neque hanc tam magnam promissionem, quia ualde magna est, ideo desperemus, sed potius, quia ualde magnus eam promis
Abbreviated transcription (Latin):
ritales. ad eũ scilicet ꝑtinentes cũ mino¬
ri p̃dictũ ẽ. feruiturũ eẽ maiorẽ. Sȩahȩo
uocabula uob̾ ñ indecent̃ imponimꝰ ea¬
quȩ mysterioꝵ intelligentia continenꝰ
ñ uerboꝵ in solentia uentilamꝰ. Eꝑx a sꝰ¬

Expanded text:
entes, cui minori praedictum est seruiturum esse maiorem. sed haec uocabula nobis non indecenter inponimus eaque mysteriorum intellegentia continemus, non uerborum insolentia uentilamus. CX
Abbreviated transcription (Latin):
nos scđm carnr̃ qũauis scđm fidẽ sumꝰ sem̃
abrahȩ ac ꝑhoc & isrł. sed aliudẽ qđ a
noscit altioris intelligentia sacramen
aliud exposcit cotidiana c̃ surtudo uo¬
buli. Deniq aptꝰ iste mescio qͥs che qͦ serio¬
entia lex ꝑ sem̃ famulũ dĩ moysen dita
ꝓhibebat. & ceteras illiuꝰ tẽporis obscru¬
tiones. Iam ne apud xp̃i anos ab olitas
remotas quȩ ꝑ suadeat. quas umbras fi
ta monstret᷑. Vnde apparet quare se sl
aptꝰ uelit isrłitã iudeũq uocitari. uor
spiritalit᷑ sed omnino carnalit̃. Nos auꝰ
nec ilł obseruationib quȩ nouo testan¬
to reuelato euacuate st̃ tenemͣ obshu¬
ti. & p̾cepta legis huic etiã tẽpore ne¬
cessaria. qualia st̃. ñ ad ulterabis. ñ ho¬
micidiũ facies. ñ c̃cupisces. & fiqđẽ
aliud mandatũ qđ in hoc sermone re¬
capitulatur. diliges ꝓximũ tuũ tãꝗte
ipsũ. ñ uirib humanis quasi nrãm ẽsti
illo ẽ. obseruanda eẽ. didicimꝰ & docemꝰ

Expanded text:
nos secundum carnem, quamuis secundum fidem sumus semen Abrahae ac per hoc et Israhel. sed aliud est, quod agnoscit altioris intellegentia sacramenti, aliud, quod exposcit cotidiana consuetudo uocabuli. Denique Aptus iste nescio quis, de quo scripentia lex per sanctum famulum dei Moysen data prohibebat, et ceteras illius temporis obseruationes iam nunc apud Christianos abolitas remotasque persuadeat, quas umbras futta monstretur. unde apparet, quare se iste Aptus uelit Israhelitam Iudaeumque uocitari non spiritaliter sed omnino carnaliter. nos autem nec illis obseruationibus, quae nouo testamento reuelato euacuatae sunt, tenemur obstricti et praecepta legis huic etiam tempori necessaria, qualia sunt: Non adulterabis, non homicidium facies, non concupisces. et si quod est aliud mandatum, quod in hoc sermone recapitulatur: Diliges proximum tuum tamquam te ipsum, non uiribus humanis quasi nostram consillo est, obseruanda esse didicimus et docemus.
Abbreviated transcription (Latin):
iustitiȩ. in legẽ ñ ꝑuenit. Quare: Quia
ñ ex fide sed quasi ex oꝑib Offenderunt
eñĩ in lapidẽ offensionis. Itẽ ad isrł autẽ
quiddicit : Tota die extendi manꝰ mras
ad popłm ñ credentẽ & contradicentem
Et secutꝰ adiunxit. Dico gͦ. Nũqͥđ ds̃ rep¬
pulit plebẽ suã : Absit. Nã & ego isrłita sũ
exsemine abrahã detribubeniamin. Non

Expanded text:
e in legem non peruenit. quare? quia non ex fide sed quasi ex operibus; offenderunt enim in lapidem offensionis. item: Ad Israhel autem quid dicit? \'tota die extendi manus meas ad populum non credentem et contradicentem\'. et secutus adiunxit: Dico ergo: Numquid reppulit deus plebem suam? absit. nam et ego I srahelita sum ex semine Abraham, tribu Benia
Abbreviated transcription (Latin):
nideis qͥ dẽ scandalũ. gentib autẽ stultitiã.
Ipsis autẽ uocatis iudxis & grecis. xp̃m dĩ
uirtutẽ & dĩ saprentiã. Qđ dixit grecos.
hos etiã gentiũ nomine significauit. eo
qđ hȩc lingua maxime excellit ingentib
Iudȩos tam̃ ipsos uocauit qͦs om̃s hoc no¬
mine appellant. Nam si xp̾iani ipsi st̃
iudȩi. xp̃ianis ẽ. ergo scandalũ xp̃scrucifix¬
us ẽ. de qͦdictũ ẽ. nideis qͥdẽ scandalũ. os
hoc nisi in sanis simꝰ sentiat. Itẽ dicit sure
offensione estote iudȩis & grecis oe eccłȩ
dĩ. Quomodo ista distingueret. si  eccłã
dĩ incotidiana loosñdi c̃suetudine iudȩos
appellare debere. Itẽ ait. Quose uocauit.
Nos ñ solũ ex iudeis. sed etĩa ex gentibus.¬

Expanded text:
tem stultitiam, ipsis autem uocatis Iudaeis et Graecis Christum dei uirtutem et dei sapientiam. quos dixit Graecos, hos etiam gentium nomine significauit eo, quod haec lingua maxime excellit in gentibus; Iudaeos tamen ipsos uocauit, quos omnes hoc nomine appellant. nam si Christiani ipsi sunt Iudaei, Christianis est ergo scandalum Christus crucifixus, de quo dictum est: Iudaeis quidem scandalum. quis hoc nisi insanissimus sentiat? item dicit: Sine offensione estote Iudaeis et Graecis et ecclesiae dei. quo modo ista distingueret, si et ecclesiam dei in cotidiana loquendi consuetudine Iudaeos appellare deberet? item ait: Quos et uocauit nos non solum ex Iudaeis
Abbreviated transcription (Latin):
qđ te ȩdificet ad sẽpit̾nã salutẽ. Cuiꝰ tibi
nanticͦs ut occurrerẽ. malui festinant᷑ ali.¬
qͥđ seribere quã religiosũ tuũ defideriũ
retardare dñr eximie merito insignis
atos honorabilis fili. Quod gͦ breuiter
possũ dicere dilige dnm dm̃ tuũ in toto
corde tuo & in tota anima tua. & in tota
urrtute tua. & dilige ꝓximũ tuũ t̾aquã

Expanded text:
quod te aedificet ad sempiternam salutem, cuius tibi quod te aedificet ad sempiternam salutem, cuius tibi nanti ergo ut occurrerem, malui festinanter aliquid scribere quam religiosum tuum desiderium retardare, domine eximie et merito insignis atque honorabilis fili. Quod ergo breuiter possum dicere: Dilige dominum deum tuum in toto corde tuo et in tota anima tua et in tota uirtute tua, et: Dilige proximum tuum ta
Abbreviated transcription (Latin):
nosquippe c̃t᷑bat. & difficile ẽ. ñ aliqͥđ
qđ magis faciendũ erat omittere. dũ
illud mutare nolumꝰ. in qͦ prius ꝑma¬
nere statureramꝰ. Nonqͥdẽ malũ uerũ
iã icheo malũ qr id qđ potius agendũ ẽ.
occurrens deferit᷑. Qđ si ñ occurreret
ñ solũ sine uituperatione. sed etiã cum
laude in illo pͥore ꝑduraret᷑. hic ñ falli
difficibe ẽ. hic omnino uox ꝓphetica prȩ¬
ualet. delicta qͥs intelligit. Hino oro
participẽ me facias cogitationũ tuarũ
quid intalib irel facere solras. urel faci¬
honorabili filio bonifatio. Augusti¬
nus indño salutẽ. Iã reseripserã caritati
tux̧. sed cũ epłȩ dirigendȩ occasio quere¬
retur. suꝑuenit dilectissimꝰ filius m̃s
faustꝰ ꝑgens ad eximitatẽ tuã. Qui cũ
ipsas litteras quas ĩa fecerat accepisset
tux beniuolentiȩ ꝑferendas suggessit mͥ
multũ te desiderare. ut aliqͥđ tͥ scriberẽ

Expanded text:
nos quippe conturbat et difficile est non aliquid. nos quippe conturbat et difficile est non aliquid. quod magis faciendum erat, omittere, dum illud mutare nolumus, in quo prius permanere statueramus, non quidem malum, uerum iam ideo malum. quia id, quod potius agendum est, occurrens deseritur, quod si non occurreret, non solum sine uituperatione sed etiam cum laude in illo priore perduraretur. hic non falli difficile est, hic omnino uox prophetica praeualet: Delicta quis intellegit? hinc, oro, participem me facias cogitationum tuarum, quid in talibus uel facere soleas uel faciHONORABILI FILIO BONIFATIO AUGUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. Iam rescripseram caritati tuae, sed, cum epistulae dirigendae occasio quaereretur, superuenit dilectissimus filius meus Faustus pergens ad eximietatem tuam. qui cum ipsas litteras, quas iam feceram, accepisset tuae beniuolentiae perferendas, suggessit mihi multum te desiderare, ut aliquid tibi scriberem.
Abbreviated transcription (Latin):
ibi ubi ẽ porestas. ñ mutare sententiã. qũa¬
uis aliud occurrat inoͦ potius appareat
uoluntas dĩ ad mutandã fententiã nos uo¬
cantis. ñ qr nr̃a mala erat. sed in qua recte
ꝑmaneret᷑. nisi ab illo in alterã uocarem᷑.
Neop enĩ malũ fuit abrabre nutrire & edu¬
care filiũ qͦ poffit qntũ in ipso eẽt usq ad
finẽ uitȩ sue. sed repente iussus occidere.
Mutauit utiq ñ prius malã sententiam.
sed que mala eẽt. si potius sub mutata ñ ẽẽt.
Hinc qͦꝙ ñ dubito nihil aliud uidere tibi.
& ad aliud qũa statueramꝰ uocantib cogi¬
mur agnoscere dĩ uoluntatẽ aliã qu̾a erat.
oriret᷑ qđ c̃sulta de officio nr̃o ueritas
uretaret deserere. aut decernentib im
manere. nuntia ret᷑ aliqͥđ qđ eadẽ ue¬
ritate c̃sulta nos cõpelleret ꝓficisci. ex
hoc tercio genere causarũ mutandȩ
fententiȩ. quid tibi uideat᷑ peto mecũ
plenius & enodatius conloquaris. Sepe

Expanded text:
ibi, ubi est potestas non mutare sententiam, quamibi, ubi est potestas non mutare sententiam, quamuis aliud occurrat. in quo potius appareat uoluntas dei ad mutandam sententiam nos uocantis. non quia nostra mala erat, sed in qua recte permaneretur. nisi ab illo in alteram uocaremur. neque enim malum fuit Abrahae nutrire et educare filium, quoad posset, quantum in ipso esset, usque ad finem uitae suae, sed repente iussus occidere mutauit utique non prius malam sententiam, sed quae mala esset, si post iussum mutata non esset. hinc quoque non dubito nihil aliud uideri tibi. et ad aliud, quam statueramus, uocantibus cogimur agnoscere dei uoluntatem aliam, quam erat oriretur quod consulta de officio nostro veritas vetaret deserere, aut decernentibus ibi manere nuntiaretur aliquid, quod eadem veritate consulta nos compelleret proficisci. De hoc tertio genere causarum mutandae sententiae quid tibi uideatur peto mecum plenius et enodatius conloquaris. saepe
Abbreviated transcription (Latin):
possemꝰ. sicorã ur̃is sensib ad essemꝰ. Eicce
illã questumculã quã nuꝑ ꝓposuerã tãq
sip̃sens p̾senti int̃ dulces loquelas obderẽ
plane xp̃iano intellectu & deuocione sol¬
usti sed nimiscursĩ & breuit᷑. Posset
quippe alioͣnto diutius & uberius habi¬
tare grã oris tui. sicũ dixisses ita de illo qͦ
felicit᷑ uteris loco ꝑseuerare decreuisse.
ut siquid dete aliud dño placurerit eiꝰ uo¬
limtatẽ p̃feras tuȩ. Idipsũ aliqͣnto aꝑtius
explicares. qm̃ mͦ uoluntatẽ dĩ quȩ nr̃ȩ
uoluntati p̾porenda ẽ. nouerimꝰ utrum
tantũ in ea re quã ꝓpterea uoluntates
ꝑferre cbebemꝰ. qr & inuiti cogerem᷑. Ibi
enĩ fit quidẽ qđ nolumꝰ. sed ideo nos corri¬
gimꝰ ut uelimꝰ. qr ille uult cuiꝰ uoluntatis
nec excellentiã fasẽ recusare. nec om̃ipo¬
tentiã licet euitare. Sieut petrũ alt̾ cinxit.
& tulit qͦ nolurrat. Uerũtam̃ qͦ nollet ut
sed nolens mortẽ subeget aspera manet

Expanded text:
ram uestris sensibus adessemus. ecce illam quaestiunculam, quam nuper proposueram, tamquam si praesens praesenti inter dulces loquelas obderem. plane Christiano intellectu et deuotione soluisti sed nimis cursim et breuiter. posset quippe ibi aliquanto diutius et uberius habitare gratia oris tui, si, cum dixisses ita te illo. quo feliciter uteris, loco perseuerare decreuisse, ut, si quid de te aliud domino placuerit, eius uoluntatem praeferas tuae. id ipsum aliquanto apertius explicares, quonam modo uoluntatem dei, quae nostrae uoluntati praeponenda est, nouerimus. utrum tantum in ea re, quam propterea uolentes perferre debemus, quia et inuiti cogeremur — ibi enim fit quidem. quod nolumus, sed ideo nos corrigimus. ut uelimus, quia ille uult, cuius uoluntatis nec excellentiam fas est recusare nec omnipotentiam licet euitare, sicut Petrum alter cinxit et tulit, quo noluerat; uerum tamen, quo nollet, iit. sed nolens mortem subegit asperam — an et
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ ꝓpt̃ sp̃m. rem quȩ illo nomine fis¬
nificatur optinuit. Nũ qđ eñĩ ex agr
ancilla sarrȩ nati st̃ isrłitȩ. ñnei sna.¬
heł & ille natꝰ ẽ. &. ñ isrłitarũ sed isme¬
helitarũ gentẽ suo semine ꝓpagauis.
dintellectũ spiritalẽ. & inueniunt᷑ ad
sirra n ꝑtinere carnales isrłitȩ qͥ ex illa
arrc originẽ ducunt. & ꝑtinere adeã
podis xp̃iani. qͥ ñ scdm̃ ismahel filii
ss carnis sed scđm isaac filii st̃ ꝓmissi¬
onis. Non adipsius isaac in carne sem
sed ad spiritale mysteriũ ꝑuinentes. Ita
quippe adgalathas apłs loqͥt᷑. Dicite mͥ
sub lege uolentes et. lege ñ audistis: Scrip¬
tũ ẽ. eni qm̃ habrahã duos filios habuit.
unũ de ancilla & imũ de libera. Sedille
qͥde qͥde ancilla scłm carnr̾ natus est.
Qmi autẽ de liba ꝑ reꝓmissionẽ quȩ st̃
imallegoria. hȩx eni st̃ duo testam̃ta.¬

Expanded text:
 spiritum rem, quae illo nomine significatur, obtinuit. numquid enim ex Agar, ancilla Sarrae, nati sunt Israhelitae? nonne Ismahel ex illa natus est et non Israhelitarum sed Ismahelitarum gentem suo semine propagauit? ad intellectum spiritalem et inueniuntur ad Sarram non pertinere carnales Israhelitae, qui ex illa carnis originem ducunt, et pertinere ad eam potius Christiani, qui non secundum Ismahel filii sunt carnis, sed secundum Isaac filii sunt promissionis non ad ipsius Isaac carnale semen sed ad spiritale mysterium pertinentes. ita quippe ad Galatas apostolus loquitur: Dicite mihi: sub lege uolentes esse legem non audistis? scriptum est enim, quod Abraham duos filios habuit, unum de ancilla et unum de libera. sed ille quidem, qui de ancilla, secundum carnem natus est, qui autem de libera, per repromissionem. quae sint in allegoria. h
Abbreviated transcription (Latin):
ñ st̃ isrł. & multi ñ st̃ filii. cũ sint señ
qrñ st̃ filii ꝓmissionis ad xp̃i grãm p¬
turenres sed filii carnis. nom̃ inane
gestantes. Ac ꝑ hoc neo illi st̃ isrł sic̃
Nos enĩ sumꝰ scđm spiritalẽ regerato¬
nrẽ. illi scđm carnalt̃ generatione᷑. In¬
turndũ ẽ. quippe ac discernendũ a bã¬

Expanded text:
n sunt filii promissionis ad Christi gratiam pertinentes sed filii carnis nomen inane gestantes? ac per hoc nec illi sunt Israhel, sicut nos enim sumus secundum spiritalem regenerationem, illi secundum carnalem generationem. Intuendum est quippe ac discernendum a
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃s nos lib̾auit. Eicce scđm ⁊stã spi¬
ritalẽ atq apłicã intelligentiã. nos po¬
tius ꝑtinemꝰ all lib̾ã sarrã. qͥ exilla nul¬
lã carnis ꝓpaginẽ trahimꝰ. Iudei autẽ
qͥ ex illa carnis ꝓpagine̾ trahunt ad agar̃
potius ancillã ꝑtinere monstrant᷑. De
qua carnis ꝓpaginẽ ñ trahunt. innepo¬
tib etiã abrahȩ &e sarrȩ idẽ. filiis isaac
& rebeccȩ ilł geminis esau & iacob. qui
postea uocatꝰ ẽ. ⁊ srł. hoc ipsũ magnũ &&
ꝓfundũ mysteriũ repperit᷑. de qͦ idẽ
ipłs loqurens. cũ pisaac ꝓmissionis filios

Expanded text:
Ecce secundum istam spiritualem atque apostolicam intelligentiam nos potius pertinemus ad liberam Saram, qui ex illa nullam carnis propaginem trahimus: Judaei autem, qui ex illa carnis propaginem trahunt, ad Agar potius ancillam pertinere monstrantur, de qua carnis propagationem non trahunt. In nepotibus etiam Abrahae et Sarae, id est filiis Isaac et Rebeccae, illis geminis Esau et Jacob, qui postea vocatus est Israel, hoc ipsum magnum et profundum mysterium reperitur. De quo idem apostolus loquens, cu
Abbreviated transcription (Latin):
signaculũ iustitie & fidei q̃ ẽ. inp̃putio.
ut sit pat᷑ om̃iũ credentiũ ꝓp̃putiũ. ut
deputet᷑ & ilł ad iustitiã ut sit pat᷑ cir¬
cũcisionis hisqͥñ solũ excircũcisione st̃.
sed & his qui sequunt᷑ uestigia q̃ ẽ. inp̃¬
putio fidei patris nr̃i abraha. Et paulo
post. Ideo inouit ex fide ut scđ̾m grãm
firma sit ꝓmissio. Om̃iseiũ ñ ea tantũ
qd ex bege ẽ. sed & ei qđ exfide ẽ. abraham.¬

Expanded text:
putio, ut sit pater omnium credentium per praeputium, ut deputetur et illis ad iustitiam. ut sit pater circumcisionis his, qui non solum ex circumcisione sunt. sed et his, qui sequuntur uestigia, quae est in praeputio, fidei patris nostri Abraham. et paulo post: Ideo, inquit, ex fide, ut secundum gratiam firma sit promissio omni semini, non ei tantum, quod ex lege est, sed et ei, quod ex fide est Abra
Abbreviated transcription (Latin):
qđ de carne eiꝰ exorti st̃ & nom̃ sinc un¬
tute tenurit᷑ : Cũ aute ad xp̃m trans¬
unt & inoiptunt er̃. ex fide filii abrab
Tc̃ ert̃ iudei. ñ inmanifesto sed inabseai¬
dito circu̾eisione cordis spũ ñ litteri.
quoꝵ laus ñ sit ex hominib sed ex dõꝰ U
hac autẽ fide alienati. in ramis fractis
de putabunt᷑ ex illa olea in cuiꝰ radic̃
idr̃ dicit apłs. in seri olrastrũ idẽ. grntas
qđ utiq ñ fit ꝑ carnr̾ sed ꝑfidẽ. Nes¬

Expanded text:
de carne eius exorti sunt et nomen sine uirtute tenuerunt? cum autem ad Christum transeunt et incipiunt esse ex fide filii Abrahae, tunc erunt Iudaei non in manifesto ?sed in abscondito, circumcisione cordis, spiritu non littera, quorum laus non sit ex hominibus sed ex deo. ab hac autem fide alienati in ramis fractis deputabuntur ex illa olea. in cuius radicem idem dicit apostolus inseri oleastrum, id est gentes, quod utique non fit per carnem sed per fidem ne
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ p̾nuntiauit abrahȩ qr benedicent᷑ in
te om̃s gentes. ⁊ta ut qͥ ex fide st̃ benedi¬
cant᷑ cũ fideli abrahã. Lam aliqnͣdo post
tũ facit. Aut suꝑordinat. Abrahȩ dic¬
tȩ st̃ ꝓmissiones & semini eiꝰ. Non dicit
& seminib tãꝗ inmultis. sed tãꝙ mnuno

Expanded text:
 benedicentur in te omnes gentes: ita ut qui ex fide sunt, benedicantur cum fideli Abraham. Jam aliquanto post tum facit aut superordinat. Abrahae dictae sunt promissiones et semini ejus. Non dicit, Et seminibus, tan
Abbreviated transcription (Latin):
idẽ. ñ ut omnino ñ c̾eupiscat sed ut pot
c̃cupiscentias suas ñ eat. Qđ qͥdẽ tã magñ
ẽ. ut si om̃imͦ fieret & quauis insint dũ
sumꝰ in corpore mortis huiꝰ desideria per¬
cati. nulli tam̃ eoꝵ adheremꝰ assensũ. Non
eẽt unde diceremꝰ patri nr̃o qͥẽ. incelis. di¬
mitte nob̾ debita nr̃a. Nec tam̃ ideo tales
iã essemꝰ. q̃les erimꝰ cũ mortale hoc indue¬
rit inmortalitatẽ. Tc̃ eñi ñ solũ desiderio¬
nulli peccati obediemꝰ. sed nulla ert̃ deside¬
ria talia qͥb ñ obicere iubeam᷑. Nẽ ergo
ubi dicit᷑. Iã ñ ego operor illud sed id quod
inure habitat peccatũ. de concupiscentia

Expanded text:
id est non ut omnino non concupiscat, sed ut post id est non ut omnino non concupiscat, sed ut post concupiscentias suas non eat. quod quidem tam magnum est, ut, si omni modo fieret et, quamuis insint, dum sumus in corpore mortis huius, desideria peccati, nulli tamen eorum adhiberemus adsensum, non esset, unde diceremus patri nostro, qui est in caelis: Dimitte nobis debita nostra. nec tamen ideo tales iam essemus, quales erimus, cum mortale hoc induerit inmortalitatem; tunc enim non solum nulli desiderio peccati oboediemus, sed nulla erunt desideria talia, quibus non oboedire iubeamur. Nunc ergo, ubi dicitur: Iam non ego operor illud sed id, quod in me habitat, peccatum, de concupiscentia
Abbreviated transcription (Latin):
Uidemꝰ itaꝙ inhisapłicis uerb̃. legẽ ñ solũ
ñ eẽ. peccatũ sed etiã eẽ. scam̃ & manditũ
scm̃ & iustũ & bonũ. Quod dictũ ẽ. non
concupisces. sed peccatũ ꝑ bonũ fillit & ꝑslu
occidit eos. Qui cũ sint carnales pritans.¬
is uirib begẽ spiritalẽ se posse cõplere. as
hoc fiunt ñ solũ peccatores qđ eẽnt etũ sia
ñ accepissent. sed etĩa p̾uaricatores qđ ñ at
nisi legẽ accepissent. Sic enĩ alio loco det
Obi lex ñ ẽ. nec p̃uaricatio. Lex ergo sibm¬
trauit sict᷑ alibi ipse testat᷑. ut habundnes
tatẽ suã. & uideat quead modũ ꝑ ꝓhibito¬
nẽ augeat᷑ potius carnalis c̃cupiscentta qus
sanet᷑ ppetunt᷑ enĩ ardentius quȩ uetus¬
t᷑. dũ id qd spiritalit iubet᷑ carnał obseru¬
re cõpellit᷑. Vt tam̃ sit spiritał qͥ legẽ im¬
pleat spiritabẽ ñ fit ipsa lege sed gr̃a.Hoci
ñ imꝑio sed beneficio. Non iubente litim
qđamat. uec carni c̃sentiatã genti qđodt.

Expanded text:
lum non esse peccatum, sed etiam esse sanctam et mandatum sanctum et iustum et bonum, quo dictum est: Non concupisces. sed peccatum per bonum fallit et per illud occidit eos, qui cum sint carnales, putant suis uiribus legem spiritalem se posse complere. et per hoc fiunt non solum pen accepissent, sed etiam praevaricatores, quod non essent nisi Legem accepissent: sic enim alio loco dicit, Ubi Lex non est, nec praevaricatio . Lex ergo subintravit, sicut alibi ipse testatur, ut abundaretitatem suam et videat quemadmodum per prohibitionem augeatur potius carnalis concupiscentia quam sanettur. dum id, quod spiritaliter iubetur, carnalis obseruare compellitur. ut autem sit spiritalis. qui legem impleat spiritalem. non fit ipsa lege sed gratia, hoc est non imperio sed beneficio, non inbente littera quod amat, nec carni consentiat agenti, quod odit,
Abbreviated transcription (Latin):
&&ec̾tinentiã qũa deseruit repetiuerit te illi
sic̃t̃ decet inom̃ib seruiturũ. ne forte ut
ait apłs det illi ds̃ penitentiã. & resipiscat
de diabolilaquris aqͦ captiuus tenet᷑. scdm̃
legitimiseũ & honestis nuptiis susceptsti.
magis in patris qua intua ẽẽ. potestate qͥs
mesciat. Et ideo ei negari ñ potest ubicũꝙ
illũ eẽ. cognouerit & iure poposeerit. ac ꝑ
hoc ut scđm tuã uoluntatẽ indĩ possit nu¬
triri & erudiri sapientia necessaria illiẽ.

Expanded text:
et continentiam, quam deseruit, repetiuerit, te illi, et continentiam, quam deseruit, repetiuerit, te illi, sicut decet. in omnibus seruituram. ne forte, ut ait apostolus, det illi deus paenitentiam et resipiscat de diaboli laqueis. aquo captiuus tenetur secundquoniam de legitimis eum et honestis nuptiis suscepisti. magis in patris quam in tua esse potestate quis nesciat? et ideo ei negari non potest. ubicumque illum esse cognouerit et iure poposcerit; ac per hoc, ut secundum tuam uoluntatem in dei possit nutriri et erudiri sapientia, necessaria illi est
Abbreviated transcription (Latin):
ritũ habebas. ñ solũ fidelẽ & uerũ dm̃ tetũ
colentẽ sed etiã c̃tinentẽ. qui ꝓculdubio ꝓ¬
positi ur̃i ñ in memor. Et si te adc̃iugalia
cogeret indum̃ta. ad suꝑba tam̃ ornam̾̃ta
ñ cogeret. Hȩe tibi scripsi qm̃ me c̃sulendũ
putasti. ñ ut tuũ rectũ institutũ sermone
meo frangerẽ. sed qđ te in ordinate & in¬
caute agente uiri tui factũ dolerẽ decuiꝰ
reparatione debes urhem̃ussime cogiare
milita tr̃ m̃tis. & ut teds conserurt ꝑseue.¬
rantẽ. nolimaritũ c̃tẽpnere pereuntẽ. fun¬
de ꝓillo pias & ad siduas orationes. sacrifica
lacrimas t̾aꝗ uulnerati sanguinẽ cordis. &
scribe adeũ satisfactionẽ petens urniam
ori in eũ peccasti. qđ p̃t̃ eiꝰ c̃siliũ & uoluntatẽ.
de reb tuis fecisti qd̃ faciendũ putasti. Non
ut te peniteat tribuisse pauꝑib. sed eũ boni
tui oꝑis participẽ & moderatorẽ habere
noluisse. Promitte de cetero in adiutorio
dñi si & illũ suȩ turpitudinis penituerit

Expanded text:
ebas non solum fidelem et uerum deum tecum colentem sed etiam continentem, qui procul dubio propositi uestri non inmemor, etsi te ad coniugalia cogeret indumenta, ad superba tamen ornamenta non cogeret. Haec tibi, scripsi, quoniam me consulendum putasti, non ut tuum rectum institutum sermone meo frangerem, sed quod te inordinate et incaute agente uiri tui factum dolerem. de cuius reparatione debes uehementissime cogitare, militatem mentis et, ut te deus conseruet perseuerantem, noli maritum contemnere pereuntem. funde pro illo pias et assiduas orationes, sacrifica lacrimas tamquam uulnerati sanguinem cordis et scribe ad eum satisfactionem petens ueniam, quia in eum peccasti, quod praeter eius consilium et uoluntatem de rebus tuis fecisti, quod faciendum putasti, non ut te paeniteat tribuisse pauperibus sed eum boni tui operis participem et moderatorem habere noluissepromitte de cetero in adiutorio domini, si et illum suae turpitudinis paenituerit
Abbreviated transcription (Latin):
miqͥtatis peccato. in qͣ iustitia ñdũ ẽsũ¬
mata ꝑseuerant᷑ ꝓficrentes ad eiꝰ c̃sũma¬
tionẽ: qñdoq urniemꝰ ubi peccati ẽcu¬
piscentia ñ cobibenda atꝙ frenanda sed
nulla sit. Hoc eñi lex posuit dicendo ñ con¬
uipisces. Non qđ hic ualeamꝰ sed ad qđ ꝓfi¬
ciendo tendamꝰ. Uerũ hoc fit ñ lenge quȩ
hoc imꝑat. Sed fide quȩ hoc imꝑat. Non
litera qua iubet᷑. sed spũ qͦ sonat᷑. Nongͦ
meritis oꝑantis hõis. sedlargientis gr̃a salua¬
coris. Utilitas itaq legisẽ. ut hominẽ de sua
infirmitate c̃uincat. & gr̃e mediciña quȩ¬

Expanded text:
eccato. in qua iustitia nondum consummata perseueranter proficientes ad eius consummationem quandoque ueniemus, ubi peccati concupiscentia non cohibenda atque frenanda sed nulla sit. hoc enim lex posuit dicendo: Non concupisces, non quod hic ualeamus, sed ad quod proficiendo tendamus. uerum hoc fit non lege. quae hoc imperat, sed fide, quae hoc impetrat, non littera. qua iubetur, sed spiritu, quo donatur, non ergo meritis operantis hominis sed largientis gratia saluatoris. utilitas itaque legis est, ut hominem de sua infirmitate conuincat et gratiae medicinam, qu
Abbreviated transcription (Latin):
quantũ m̃te ac spũ nosci potest. Gre.¬
dicit dm̃ natura in uisibilẽ. quando
patrib uisus ẽ. sicut moysi cũ quo fa¬
crem ad facrem loquebat᷑. alii ciuus
conspicabilis materiȩ dispositione ad¬
sũpta. salua sua inuisibilitate uidere
potursse. hoc ẽ. quod etiã nr̃ dicit
ambrosius & patrẽ & filiũ & spm̃ scm̃¬

Expanded text:
quantum mente ac spiritu nosci potest Gredicit deum natura inuisibilem, quando patribus uisus est sicut Moysi, cum quo facie ad faciem loquebatur, alicuius conspicabilis materiae dispositione adsumpta salua sua inuisibilitate uideri potuisse. hoc est, quod etiam noster dicit Ambrosius et patrem et filium et spiritum
Abbreviated transcription (Latin):
tione misisti. adnre ipse dignatꝰe. mittere.
atout eis responderẽ petendo urbem̃tius
imꝑauit. Quẽ ueritꝰ c̃ tẽpnere. ut possũ
dño adiuuante respondeo. Gratũ existi¬
mans etĩa caritatituꝵ qđ ad te scribendo illi
uiuenti quẽ ꝓ fuis meritis ambo ueneram᷑
obt̾eperare nꝰ rennui. Xp̾iranos maxime
exgentib uenientes iudaizare ñ oportere.
paulꝰ apłs docet ubi ait. Dixi perro coram
om̃ib situcũ sis udȩus gentilit̃ & ñ iudaicȩ
uiuis que ad modũ gentes cogis iudarzare:

Expanded text:
ad me ipse dignatus est mittere atque, ut eis responderem. petendo uehementius imperauit. quem ueritus contemnere. ut possum. domino adiuuante respondeo gratum existimans etiam caritati tuae, quod ad te scribendo illi iubenti, quem pro suis meritis ambo ueneramur. obtemperare non rennui. Christianos maxime ex gentibus uenientes iudaizare non oportere Paulus apostolus docet, ubi ait: Dixi Petro coram omnibus: \'Si tu, cum sis Iudaeus, gentiliter et non Iudaice uiuis, quem ad modum gentes cogis iuda
Abbreviated transcription (Latin):
mus. sed alia causa ẽ. alrenarũ. alia ne¬
cessariarũ insocietate aliqua ꝑsonarũ.
alia fidelis. alia infidelis. alia parentũ
erga filios. alia filioꝵ erga parentes.
alia postremo ea qux inhis reb urel
maxime intuenda ẽ. uiri & uxoris
ubi mulierẽ coniugatã ñ licet dicere
facio qđ uolo demro. cũ & ipsa ñ sit sua
sed capitis sui. hoc ẽ. uiri sui. Nam sic
quȩdã ut cõmemorat apłs petrus mu¬
lieres sc̃ȩ quȩ indm̃ sperabant orna¬
bant se subiectȩ suis uiris sicut sarra
obsegrebatur abrahȩ dnm̃ eũ uocans.
cuius inquit factȩ estis filiȩ eũ ad xp̃i¬
anas ñ adiudeas feminas loqueretur.
Quid autẽ mirũ si patrẽ cõmune fi¬
liũ nolbat huius uitȩ sustentaculis
amatre nudari. ignorans quid secta¬
turus eẽt cũ mnetate grandiuscula ẽẽ.
cȩpisset. utrũ monachi ꝓfessionem
an attobesiasticũ ministeriũ. ang
iugalis necessitudinis uinculum

Expanded text:
mus; sed alia causa est alienarum alia nemus; sed alia causa est alienarum alia necessariarum in societate aliqua personarum, alia fidelis alia infidelis: alia parentum erga filios alia filiorum erga parentes. alia postremo ea, quae in his rebus uel maxime intuenda est, uiri et uxoris, ubi mulierem coniu gatam non licet dicere: \'Facio, quod uolo, de meo\', cum et ipsa non sit sua sed capitis sui, hoc est uiri sui. nam sic quaedam, ut commemorat apostolus Petrus, mulieres sanctae, q u ae in deum sperabant, ornabant se subiectae suis uiris. sicut Sarra obsequebatur Abrahae dominum eum uocans, cuius. inquit, factae estis filiae. cum ad Christianas, non ad Iudaeas feminas loqueretur. Quid autem mirum, si pater communem filium nolebat huius uitae sustentaculis a matre nudari ignorans, quid sectaturus esset, cum in aetate grandiuscula esse coepisset, utrum monachi professionem an ecclesiasticum ministerium an coniugalis necessitudinis uinculum?
Abbreviated transcription (Latin):
elemosynis refecisti. quantũ malũ ẽ.
quod uiri tui mentẽ atã bono ꝓposito
subruisti: An cuius quã tibi tẽpora¬
lis salus cariores se debuerat quã hunius
arterna. Nonne si ampliorẽ miscdia
cogitans. ideo pauperib restuas eroga¬
re differres. ne scandalizatus maritus
tuus deo periret. ubi ores tibi ds̃ elemo.¬
synas imputaret. Pro inde si recolis
quid ad quisiueras quando lucrata fu¬
eras uirũ tuũ. ut te cũ xp̃o scĩ ore cas¬
titate seruiret. Intellige ꝑ illas elemo¬
synas tuas quib cor eiꝰ euersũ ẽ. qͣnto
grauiore dãno ꝑcussa fueris. qua sunt
illa lucra quȩ cȩbestia cogitabas. Si eñi
habet ibi magnũ locũ panis fractus
esurienti. quantũ locũ ibi credenda ẽ.
habere mi scdia. qua homo eripit᷑ diabo¬
lo tãꝗ beoni rugienti & qur̃ deuoret¬
& inquirenti : Neq hoc ita dicimus
ut si quisquã scandalizatꝰ firerit de bo¬
nis operib nr̃is ab eis defistendũ pute¬

Expanded text:
elemosynis refecisti, quantum malum est, elemosynis refecisti, quantum malum est, quod uiri tui mentem a tam bono proposito subruisti? an cuiusquam tibi temporalis salus carior esse debuerat quam huius aeterna? nonne, si ampliorem misericordiam cogitans ideo pauperibus res tuas erogare differres. ne scandalizatus maritus tuus deo periret, uberiores tibi deus elemosynas inputaret? proinde, si recolis. quid adquisiueras, quando lucrata fueras uirum tuum, ut tecum Christo sanctiore castitate seruiret, intellege, per illas elemosynas tuas. quibus cor eius euersum est, quanto grauiore damno percussa fueris, quam sunt illa lucra, quae caelestia cogitabas. si enim habet ibi magnum locum panis fractus esurienti, quantum locum ibi credenda est habere misericordia, qua homo eripitur diabolo tamquam leoni rugienti et. quem deuoret. inquirenti! Neque hoc ita dicimus. ut, si quisquam scandalizatus fueiit de bonis operibus nostris, ab eis desistendum pute
Abbreviated transcription (Latin):
datores putans. tã scam sarcinã quã
tecũ subierat indignatꝰ abrecit. Infir.¬
mus enĩ erat & ideo tibi quȩ in cõmu¬
ni ꝓposito fortior uidebaris. non erat
sas elemosynas largiuis facrendas forte
pigrius mouebatur. posset & ista con¬
discere si tuis ⁊ nopinatis ñ feriretur
expensis. sed expectatis inuitaretur
ob sequiis. ut etiã hoc quod temere
sola fectsti. multo consultius dibectio¬
nr concordi multoop ordinatius & ho¬
nestius ambo faceritis. Neo blasphe¬
marentur serui chĩ. Si tamt̃n hoc fu¬
erunt qui marito absente atq nescren¬
te. & ab ignota mulrere & aliena uxo
ut a uobis cõmuniter teneret᷑. Non
solũ sũma castitas. uerũ etia gloriosa
pauꝑtas. Nc̃ autẽ inconsicherata fes¬
tinatione adtende quid feceris. Ut
sentiã nec homini p̃ira turbatũ oculũ
habenti contra dĩ fortasse famulos
facile consentiam. Nũquid tantũ
bonũ ẽ. quod pauperũ carnẽ largiorib

Expanded text:
datores putans tam sanctam sarcinam, quam datores putans tam sanctam sarcinam, quam tecum subierat, indignatus abiecit. infirmus enim erat et ideo tibi. quae in communi proposito fortior uidebaris, non erat sas elemosynas largius faciendas forte pigrius mouebatur. posset et ista condiscere, si tuis inopinatis non feriretur expensis, sed expectatis inuitaretur obsequiis. ut etiam hoc, quod temere so\'a fecisti, multo consultius dilectione concordi multoque ordinatius et honestius ambo faceretis nec blasphemarentur serui dei. si tamen hoc fuerunt, qui marito absente atque nesciente ab ignota muliere et aliena uxorut a uobis communiter teneretur non solum summa castitas uerum etiam gloriosa paupertas. Nunc autem inconsiderata festinatione adtende quid feceris. ut sentiam nec homini prae ira turbatum oculum habenti contra dei fortasse famulos facile consentiam. numquid tantum bonum est, quod pauperum carnem largioribus
Abbreviated transcription (Latin):
tendo concesserat. Non enĩ quia pa¬
riter tẽperabatis a cõmixtione carna¬
li. ideo tuus maritus eẽ. cdestiterat.
Immo uero tanto sanctius inter uos
coniuges manebatis. quanto scĩora
concorditer placita seruabatis. Nihil
ergo de tua ueste nihil de auro uel
argento uel quacũo pecunia rebus
ullis terrenis tuis sine arbitrio eius
facere debursti. ne scandalizares
hominẽ qui dõ tecũ maiora uouerat.¬
& ab eo quod de tua carnale ne licita
potestate posset exigere continenter
abstulerat. Deniꝙ factũ ẽ. ut uin¬
culum continentiȩ quo se dilectus in¬
nexurrat contẽtꝰ abrũperet. & iratus
tibi ñ parceret sibi. Sicut enĩ mihi
retulit plator epłȩ tur cũ cognouisset
quod omĩa uel pene omĩa quȩ habe¬
bas irescio quib duob transeuntibus
monachis tã pauꝑib eroganda do¬
naurris. tr̃ ille detestans eos tecum
&. ñ dĩ seruos. sed domus alient pene¬
tratores & tuos captiuatores & dep̃¬

Expanded text:
tando concesserat. non enim. quia patando concesserat. non enim. quia pariter temperabatis a commixtione carnali, ideo tuus maritus esse destiterat; immo uero tanto sanctius inter uos coniuges manebatis, quanto sanctiora concorditer placita seruabatis. nihil ergo de tua ueste, nihil de auro uel argento uel quacumque pecunia, rebus ullis terrenis tuis sine arbitrio eius facere debuisti, ne scandalizares hominem, qui deo tecum maiora uouerat et ab eo, quod de tua carne licita potestate posset exigere, se continenter abstinuerat. Denique factum est, ut uinculum continentiae. quo se dilectus innexuerat, contemptus abrumperet et iratus tibi non parceret sibi. sicut enim mihi rettulit perlator epistulae tuae, cum cognouisset, quod omnia uel paene omnia. quae habebas, nescio quibus duobus transeuntibus monachis tamquam pauperibus eroganda donaueris, tunc ille detestans eos tecum et non dei seruos sed domus alienae penetratores et tuos captiuatores et deprae
Abbreviated transcription (Latin):
continentiȩ pacta ipse consensit o&
tecũ continentissime diuuixit. suoꝙ
consensu aprccato illo quo ei debitũ
carnis negabas. ipse te absoluit. Non
ergo iã in tua causa ista uertitur
questio. utrũ redire debras ad concu¬
hitũ uiri. Quod eñĩ dõ pari consensu
ambo uoueratis. ꝑ seueranter usq in
finẽ reddere ambo debuistis. a quo
ꝓposito si lapsus ẽ. ille. tu saltim con¬
stantissime ꝑseuera. Quodte ñ ex¬
hortarer. nisi quia tibi ad hoc ipse con¬
senserat. Nã sinũꝗ tenuisses eius
ad sensũ. numerus te nullus defendis¬
sec annoꝵ. Sed post quantũ libet tẽpꝰ
me consiluisses nihil tibi aliud respon¬
potestate sic tibi iam ꝑmiserat conti¬
nentiam ut eam tecũ & ipse susciꝑet.
Sed illud ẽ. quod minus te obseruasse
contristor. quia tanto humilius &
obedientius & obsequi indomestica
conurersatione debuisti. quanto illo
religiosius tibi rẽ ta magnã etiã mit¬

Expanded text:
continentiae pacta ipse consensit et continentiae pacta ipse consensit et tecum continentissime diu uixit suoque consensu a peccato illo, quo ei debitum carnis negabas, ipse te absoluit. non ergo iam in tua causa ista uertitur quaestio, utrum redire debeas ad concubitum uiri. quod enim deo pari consensu ambo uoueratis, perseueranter usque in finem reddere ambo debuistis. a quo proposito si lapsus est ille, tu saltem constantissime perseuera. quod te non exhortarer, nisi quia tibi ad hoc ipse consenserat. nam si numquam tenuisses eius adsensum, numerus te nullus defendisset annorum, sed post quantum libet tempus me consuluisses, nihil tibi aliud responpotestate sic tibi iam permiserat continentiam, ut eam tecum et ipse susciperet. Sed illud est, quod minus te obseruasse contristor, quia tanto humilius et oboedientius ei obsequi in domestica conuersatione debuisti, quanto ille religiosius tibi rem tam magnam etiam imi
Abbreviated transcription (Latin):
beat suã. & unaquȩq uirũ suũ ha¬
beat. Uxori uir debitũ reddat. fi¬
milit̾ autẽ & uxor uiro. Oxor non
habeat potestatẽ corporis sui sed uir.
Nolite faraudare inuic̾e nisi excon¬
sensu ad tẽpus ut uacetis orationi.
Et iterũ ad idipsũ estote ne uos
tẽptet satanas ꝓpt̾ intẽperantiam
urãm. scđm hȩc uerba apłica etiã
si seipse continere uoluisset & tu
uoluisses. debitũ tibi reddere coge¬
retur. & illi ds̃ inputaret continen¬
tiam si ñ sue sed tux cedens infirmi¬
tati. nrec in adulterii damnabile fla¬
gitiũ cederes maritalẽ tibi concubitũ
ñ negaret. quantomagis te qu̾ã magiᷤ
subrectam eẽ. decuerat. ne ipse quoq
i nadulteriũ diabolica tẽptatione traho¬
Inreddendo huius modi debito uolun¬
an eius obtẽperare conuenerat cum
abi uoluntatẽ continendi acceptaret
as quia ꝓpterea ñ faceres ne periret
maritus. Sed hoc ut dixi omitto qm̃
postea tibi nobenti sibi ad reddenda
coniugalia debita confentire. ad eadẽ

Expanded text:
habeat. uxori uir debitum reddat, similiter autem et uxor uiro. uxor non habet potestatem corporis sui sed uir; nolite fraudare inuicem nisi ex consensu ad tempus, ut uacetis orationi, et iterum ad id ipsum estote, ne uos temptet Satanas propter incontinentiam uestram. secundum haec uerba apostolica. etiam si se ipse continere uoluisset et tu noluisses, debitum tibi reddere cogeretur et illi deus inputaret continentiam, si non suae sed tuae cedens infirmitati, ne in adulterii damnabile flagitium caderes, maritalem tibi concubitum non negaret; quanto magis te, quam magis snbiectam esse decuerat, ne ipse quoque in adulterium diabolica temptatione trahin reddendo huius modi debito uoluntati eius obtemperare conuenerat, cum tibi uoluntatem continendi acceptaret deus, quia propterea non faceres, ne periret maritus! Sed hoc, ut dixi, omitto, quoniam postea tibi nolenti sibi ad reddenda coniugalia debita consentire ad eadem
Abbreviated transcription (Latin):
s repugnare : Quia & site indum̃tũ
monachȩ delectabat. etiã hoc gratius
posset marito obseruato exoratoq sumi
qũa illo ⁊ nc̃sulto c̃tẽptoꝙ p̃sumi. Quod
si omni no ñ sineret quid tuo ꝓposito de¬
beret. ab sit ut hinc displiceres dõ qđ c̃ii.¬
ge tuo ñdũ de functo ñ indueres sicut
anna sed fict᷑ susanna. Neq eñi & ille qui
tecũ iã ceꝑat custodire tã magnũ ẽtinen.¬
tiȩ. bonũ etĩa sic̃ iugabe ñ uiduale uoluis¬
set ut acciꝑes indum̃tũ ad indecentẽ qͦop
te cõpulisset ornatũ. Qđ & łaliqͣ dura con¬
ditione cogereris posses habere in suꝑbo
cultu cor humibe. nr̃pe apud patres hest̃
illa regina dm̃ tinens. dm̃ colens. subdi¬
ta marito regi alienigene. ñ eundẽ secũ
colenti dm̃. tam̃ fubrecta seruiebat. Quȩ
ret᷑ orando. inipsa oratione sua dixit ita
sibi eẽ. ornatũ regiũ sict̾ pannũ menstru¬
alẽ. & ita orantẽ ẽfestĩ exaudiuit. qͥ cordis

Expanded text:
bus repugnare, quia. etsi te indumentum bus repugnare, quia. etsi te indumentum monachae delectabat, etiam hoc gratius posset marito obseruato exoratoque sumi quam illo inconsulto contemptoque praesumi? quod si omnino non sineret. quid tuo proposito deperiret? absit, ut hinc displiceres deo. quod coniuge tuo nondum defuncto non induereri# sicut Anna sed sicut Susanna. Neque enim et ille, qui tecum iam coeperat custodire tam magnum continentiae bonum, etiamsi coniugale non uiduale uoluisset ut acciperes indumentum, ad indecentem quoque te compulisset ornatum, quo etsi aliqua dura condicione cogereris. posses habere in superbo cultu cor humile. nempe apud patres Esther illa regina deum timens, deum colens, deo subdita marito regi alienigenae non eundem secum colenti deum tamen subiecta seruiebat. quae  prosterneretur orando. in ipsa oratione sua dixit ita sibi esse ornatum regium sicut pannum menstrualem; et ita orantem confestim exaudiuit, qui cordis
Abbreviated transcription (Latin):
res eiꝰdẽq ñ spernere uoluntatẽ. qͣnto
magis de habitu ato uestitu. nihil aibi
p̃rer eiꝰ arbitriũ mutandũ irel usurpin¬
dũ fuit : Vnde nihil diuinitꝰ legimꝰ
imꝑatũ. Seriptũ ẽ. quidẽ mulieres
eẽ. debere in habitu ornato auriq cir¬
cũpositõ & in tortio crimiũ. & cetera
huiusmodi que uel adinanẽ pompã
uel ad inlecebrã formȩ adhiberi solent
merito rep̃hensa st̃. Sedẽ. quidã pro
modulo ꝑsonȩ habitus matronalis aui.¬
duali ueste di stinctꝰ qui potest fidelib
coniugatis salua religionis obferuan¬
da conuenire. Hunc te maritus si
de ponere noluit ne te uelut uiduã
llo uiirente iactares: puto. o ñ fuerat
in hacre usq ad dis fensionis scandalum
pducend. magis inobedrentiȩ malo qu̾a
illius abstinentiȩ bono. Quid eñi ẽ. ab¬
surdius quã mulierẽ de humili ireste ui¬
po suꝑbire oui te potius expediret obtẽ.¬
perare candidis morib quã nigelł uesti¬

Expanded text:
res eiusdemque non spernere uoluntatem, quanto res eiusdemque non spernere uoluntatem, quanto magis de habitu atque uestitu nihil tibi praeter eius arbitrium mutandum uel usurpandum fuit, unde nihil diuinitus legimus imperatum! scriptum est quidem mulieres esse debere in habitu ordinato aurique circumpositio et intortio crinium et cetera huius modi, quae uel ad inanem pompam uel ad inlecebram formae adhiberi solent. merito reprehensa sunt. sed est quidam pro modulo personae habitus matronalis a uiduali ueste distinctus, qui potest fidelibus coniugatis salua religionis obseruantia conuenire. hunc te maritus si deponere noluit, ne te uelut uiduam illo uiuente iactares, puto, quia non fuerat in hac re usque ad dissensionis scandalum perducendus magis inoboedientiae malo quam ullius abstinentiae bono. quid est enim absurdius quam mulierem de humili ueste uiro superbire, cui te potius expediret obtemperare candidis moribus quam nigellis uesti