comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cibos paulatun igerant: ⁊ ex ip̃s
ea qui intrinsecus sunt humorẽ
sensum susciprant. Aliuis dictus
eoqd̃ in eũ quasi in alueum om̃is
humor cibo ꝑmixtus defluat ac
recurrat: ac menarrabili modo
ciborum suco uniuersũ corpus
quasi e lacere ualles uicinas ir¬
rigando adimpleat. Porro aliꝰ
uender ⁊ uterus. differunt. Uen¬
ter est eñi qui apparet extruise¬
cus: ꝑtingitq apectore ad ingui¬
na. Aluus interior. pars que ci¬
bum recipit. ⁊ purgari solet. U¬
terum sole mulieres hñt. in quo
conciput. Confundũt tamen
hoc auctores: ⁊ uterũ pro utriusq
serus uentre ponũt. Genitalia
aũt sicut nomen ip̃m docet: a
giguendo dicta. Natum caro con¬
globata sedendi officio facta ẽ: ne
premente corꝑis mole ossib cede̾t.
Fenuine sunt femorũ partes. qͥb
mequidando tergis equoꝵ ad he¬
remus: unde ⁊ preliatores. sub fe¬
minib equos amissi se dicuntur.
Genua a genis dicta eo qd̃ inut̃o

Expanded text:
cibos paulatim egerant, et ex ipsis cibos paulatim egerant, et ex ipsis ea quae intrinsecus sunt, humorem sensim suscipiant. Aluus dictus eo quod in eum, quasi in alueum, omnis humor cibo permixtus defluat ac recurrat, et inenarrabili modo ciborum suco uniuersum corpus quasi e latere, ualles uicinas inrigando adimpleat. Porro aluus, uenter et uterus differunt. Venter est enim qui apparet extrinsecus, pertinetque a pectore ad inguinem. Aluus interior pars, qua cibum recipit et purgari solet. Vterum solae mulieres habent in quo concipiunt. Confundunt tamen hoc auctores et uterum pro utriusque sexus uentre ponunt. Genitalia autem, sicut nomen ipsud docet, a gignendo dicta. Natium caro conglobata sedendi officio facta est, ne, premente corporis mole, ossibus cederet. Feminae sunt femorum partes, quibus in equitando tergis equorum adhaeremus. Vnde et praeliatores feminibus equos amisisse dicuntur. Genua a genis dicta, eo quod in utero
Abbreviated transcription (Latin):
utero nutriat᷑. Oplenis aũt el
iecoris uscera: quasi ex contur¬
bato sanguine uident᷑ esse cõcre¬
ta. Iuxta eos aũt qui defensus
disputant: uoluptatis uenere cõ¬
cupiscentiã consisti dicut in ieco¬
re. Affectum aũt iracondie in
felle: pauoris in corde: in splene
leticie. In pulmonibus uero ae¬
rem contineri. qui a corde per
uenas quas arterias uocant dif¬
funditur: ut paulatun in spirã¬
di respirandiq tractatu totum
anmecet corpus. In iecore ignis
habet sedem . qui uell̾it subuolare
ostendit᷑ in excelsum cerebri locũ
tanquam in celum corꝑis nr̃i.
unde ⁊ radu emicant oculorz ⁊ de
cuius medio uelut centro quedã
non solum ad oculos sed ad cere¬
ros sensus tenues fistule dedu¬
cuntur. diquidem in eo officium
uolunt esse. decoctionis ciboꝵ: am¬
pleru ⁊ calefacto suo in sanguinẽ
muitandoꝵ In cestinoꝵ aũt ratio
idcirco an fractibus incirculorũ
ordinata sunt mͦ. ut susceptos

Expanded text:
utero nutriatur. Splenis autem et utero nutriatur. Splenis autem et iecoris uiscera quasi ex conturbato sanguine uidentur esse concreta, iuxta eos autem qui de fisicis disputant. Voluptates ueneriae concupiscentiae consisti dicunt in iecore, affectum autem iracundiae in felle; pauoris in corde; in splene laetitiae. In pulmonibus uero aerem contineri, qui a corde per uenas quas arterias uocant diffunditur, ut paulatim inspirandi respirandique tractu totum animet corpus. In iecore ignis habet sedem, qui uelut subuolare ostenditur in excelsum cerebri locum, tanquam in caelum corporis nostri, unde et radii emicant oculorum, de cuius medio, uelut centro quaedam non solum ad oculos, sed ad ceteros sensus tenues fistulae deducuntur. Siquidem in eo officium uolunt esse decoctionis ciborum amplexu et calefacto suo et in sanguine mutandorum. Intestinarum autem ratio: idcirco longis anfractibus in circulorum ordinatae sunt modo, ut susceptos
Abbreviated transcription (Latin):
decentissimus. Ex hus primus
rector oĩum ⁊ moderator pollex
uocat᷑: eo quod plurimũ int̾ ce¬
deros polleat idest ualeat: Scbus
uidex ⁊ salutaris uocatur: quia eo
fere ostendimꝰ ⁊ salutamꝰ. Terciꝰ
medius. Quartus medicus qd
eo tritum colliriũ: a medicis col¬
ligitur. Quintus auricularis:
quod eo aurem scalpinius. Por¬
ro pectus hominis ab aspeccu
uocatum. In iutis eñl animã¬
tibus ad terram oppressum est
atq ab aspectu remotũ: hoĩs
aũt pacens ⁊ rectum. Plenũ eñl
ratione: non decebat esse latens
uel humile. Papille sunt capitu¬
la mãme. Mamme aũt: tumoreᷤᷤ
pectoris le uiter exurgentes. Hec
feminis ad alendos fetus date:
maribus ad solũ decus. ne infor¬
me pectus esse uderct᷑. Neq .n.
decebant in feminis alibi esse: ꝙͣ
ut aĩal incelligens ex corde ali¬
moniam sumeret. Porro uubi¬
licus est nota inpressa: que me¬
dium uentrem designat Ad ha
factus: ut ꝑ eũ fetus dum ẽ in

Expanded text:
decentissimus. Ex his primus decentissimus. Ex his primus rector omnium et moderator pollex uocatur, eo quod plurimum inter ceteros polleat, id est ualeat. Secundus index et salutaris uocatur, quia eo fere ostendimus et salutamus. Tertius medius. Quartus medicus, quod eo tritum collirium a medicis colligitur. Quintus auricularis, quod eo aurem scalpimus. Porro pectus hominis ab aspectu uocatum. Ιn multis enim animantibus ad terram oppressum est, atque ab aspectu remotum. Hominis autem patens et erectum. Plenum enim ratione non decebat esse latens uel humile. Papillae sunt capitula mammae. Mammae autem tumores pectoris leuiter exurgentes. Haec feminis ad alendos fetus datae, maribus ad solum decus, ne informe pectus esse uideretur. Neque enim decebat in feminis alibi esse, quam ut animal intellegens ex corde alimoniam sumeret. Porro umbilicus est nota inpressa quae medium uentrem designat, ad hoc factus, ut per eum fetus dum est in
Abbreviated transcription (Latin):
distinguit: uel in lisione palati ac
dentimu. uel compressione labroꝵ
Dendes dicti quasi cibos diuidentes.
siquidem escam incidunt ⁊ commi¬
niunit: atq oportunius stomaco
tradunt. Hoꝵ priores qͥ cibũ preci¬
dunt. aduersi deudes dicunt᷑: mo¬
lares intimi qui subigunt. Cani¬
ni qui iucesimo etatis amo exis¬
tunt. Guigiue: a gignendis denti¬
bus noĩate: que magnam pulchri¬
tudiuem ori conferunt: dum nu¬
ditatem dentiũ tegunt. Fauces st̃
anguste fistule quasi faces: ꝑ quas
uocalis spũs. ab intimo pectore exi¬
liens. sonũ uocis enuctit. Maudi¬
bnsle maxillarũ partes sunt. qͥb
mandimus. Dicta aũt maxilla ꝑ
diminutionẽ: sicut parillus a pa¬
lo. collum ad iustar columine. uo¬
catum ẽ eñi rigidũ. ⁊ rotundũ.¬
ip̃is mandimus. Palma manꝰ
est dispansis digitio: sicut ⁊ arbor
dissio ramis. Item sicut contrac¬
ris digitis. ptignus. Digitorũ
quoq numerus: ꝑfectus ⁊ ordo ẽ

Expanded text:
distinguit, uel inlisione palati ac distinguit, uel inlisione palati ac dentium, uel conpressione labiorum. Dentes dicti quasi cibos diuidentes. Siquidem escam incidunt et comminuunt atque oportunius stomacho tradunt. Horum priores, qui cibum praecidunt, aduersi dentes dicuntur; molares intimi, qui subigunt; canini, qui uicesimo aetatis anno existunt. Gingiuae a gignendis dentibus nominatae, quae magnam pulchritudinem oris conferunt, dum nuditatem dentium tegunt. Fauces sunt angustae fistulae, quasi foces, per quas uocalis spiritus ab intimo pectore exiliens sonum uocis emittit. Mandibulae maxillarum partes sunt quibus mandimus. Dicta autem maxilla per diminutionem, sicut paxillus a palo. Collum ad instar columnae uocatum. Est enim rigidum et rotundum.ipsis mandimus. Palma manus est dispansis digitis, sicut et arbor dispansis ramis. Item sicut contractis digitis, pugnus. Digitorum quoque numerus perfectus et ordo est
Abbreviated transcription (Latin):
incutulum orbeniq moueat᷑. Ge¬
neratur nea gembus dicte. Deuiq
complicatum in utero gigni for¬
mariq hoĩem. ita ut genua sursũ
sint. quibus oculi forment᷑: ut ca¬
ui ac re conditi fiant. Ideoq ⁊ qui
aliquibus lacrimas elicere cupiũt
genua tangunt: ac ea deprecant᷑.
quod in utero formauerint oculos.¬
atq nutrieruit. Ipe genarũ tumor
iustar collum leuiter exurgens ab
om̃i parte contra ĩmmentes ictus
oculos efficit tutos. Nares dicte:
quia per eas aer uel spus manare
non desinit. In hus tria sunt offi¬
cia. Dnũ dicendi spñs. alterum
capiendi odores: terciũ purgamẽta
cerebri defluentis. Os dictum qͣsi
corꝑis ostium: cuius species in du¬
obus constat officus. sinuendi iuc¬
tus. ⁊ loquendi lingua. Labia. a
lambiendo noĩata. Qd̃ aũt supiꝰ
est labium dñis: qd inferius la¬
brum. lingue nouiẽ: a ligando ci¬
bos impositũ. Hec interpres aui¬
ini uocem motibus suis in uerba

Expanded text:
in circulum orbemque moueatur. Gein circulum orbemque moueatur. Genae a genibus dictae. Denique conplicatum in utero gigni formarique hominem, ita ut genua sursum sint, quibus oculi formentur, ut caui ac reconditi fiant. Ideoque et qui alicuius lacrimas elicere cupiunt genua tangunt ac per ea deprecantur, quod in utero formauerint oculoatque nutrierint. Ipse genarum tumor instar collium leuiter exsurgens ab omni parte contra inminentes ictus oculos efficit tutos. Nares dictae quia per eas aer uel spiritus manare non desinit. Ιn his tria sunt officia; unum ducendi spiritus, alterum capiendi odoris, tertium purgamenta cerebri defluendi. Os dictum quasi corporis ostium. Cuius species in duobus constat officiis; sumendi uictus et loquendi lingua. Labia a lambendo nominata. Quod autem superius est labium dicimus; quod inferius labrum. Linguae nomen a ligando cibo inpositum. Haec interpres animi uocem motibus suis in uerba
Abbreviated transcription (Latin):
Eo quod feratur: frons uõiata est.
Idem quoq oculi gẽmarũ habentes
similitudiuẽ: mẽbranis ꝑlucẽtib
conteguntur: per quas m̃branas
quasi pro iutro uel speculo refulgẽ¬
te. mẽte ea que foris sunt transpi¬
cit. In medio aũt orbiim sutille
luitimũ concduse tenent̃: quas pu¬
pillas uocamus: quibus ceruendi
gr̃a continet᷑. Et ut oculi inimicio¬
res sint ab inuria. eos apex sũmꝰ
ciliorũ tegnimibus occulit: unde
⁊ oculos ẽẽ dictos. Quib adhibite
sunt palpebre a palpitando dicte:
quia concurrentes mincem oculo¬
rum obtucũ reficuit pilis n or¬
dinem astantibus: ad quoꝵ muni¬
cioneri supcilia quoq pilis breuib
ad orñatur. quasi quibusdam agge¬
ribus oculis prebences custodiam
ne quid suꝑnc uicidat. Aurium
inditũ est nom̃e a uocibus hauri¬
endis: ꝑ ĩmutationẽ lutere aures:
uelut audes sunt nonunate. Per
has eñi sonũ. uocem. que quasi ꝑ
cocleam descendere: quo directus

Expanded text:
a quo foratu frons nominata est. a quo foratu frons nominata est. Idem quoque oculi gemmarum habentes similitudinem membranis perlucentibus conteguntur. Per quas membranas, quasi per uitro uel speculo refulgenti, mens ea quae foris sunt transpicit. Ιn medio autem orbium scintillae luminum conclusae tenentur, quas pupillas uocamus, quibus cernendi gratia continetur; et ut oculi munitiores essent ab iniuria, eos Opifex summus ciliorum tegminibus occulit. Vnde et oculos esse dictos, quibus adhibitae sunt palpebrae a palpitando dictae, quia concurrentes inuicem oculorum obtutum reficiunt, pilis in ordinem adstantibus ad eorum munitionem. Supercilia quoque pilis breuibus adornata sunt, quasi quibusdam aggeribus oculis praebentes custodiam, ne quid superne incidat. Aurium inditum est nomen a uocibus auriendis. Per inmutationem enim litterae aures uelut audes sunt nominatae. Per has enim sonum uocemque quasi per cocleam descendere, quod aer ictus
Abbreviated transcription (Latin):
aũt homo ad contemplationem
celi rigidus ⁊ erectus: uon sicut
pecora in humũ ꝓua atq uergen¬
cia In cuius sũmitate caput ẽ col¬
locatum datũq illi hoc nomen
qd̃ huic capiant uutumi sensus
⁊ nerul. Capilli aũt capitis uel ad
Incapide aũt ut ait scũs augustinꝰ:
tres tanquam uentriculi cerebri cõ¬
stituti sunt. Urius aut̾ior ad faciẽ
a quo sensus om̃is: alter posterius
ceruicem. a quo motus om̃ls. Terciꝰ
stratur: ne cum sensus sequit᷑ mo¬
tus. non couectat fensus homo
quod faciendũ est. si fu̾it quod fec̃
oblitus. Facies dicta est eo qd no¬
ticiam facieat hõĩs. Inter faciem
aũt ⁊ uultum hec differentia est:
quod facies naturalis ⁊ certus oris
qui uultum sepe cõmutant. Iã bar¬
be ratio quantũ uultui conferat
dinoscendum. Barba est decoris si¬
gnũ. uirilitatis indiciũ: ⁊ uiuen¬
tutem significat: ⁊ sexus naturam
distinguit. Oculi aũt in faciem con¬
cauis foraminibus inclusi sunt.

Expanded text:
autem homo ad contemplationem autem homo ad contemplationem caeli rigidus et erectus, non sicut pecora in humum prona atque uergentia; in cuius summitate caput est collocatum, datumque illi hoc nomen, quod hinc capiant initium sensus et nerui. Capilli autem capitis uel ad In capite autem, ut ait sanctus Augustinus, tres tamquam uentriculi cerebri constituti sunt: unus anterior ad faciem, a quo sensus omnis; alter posterior ad ceruicem, a quo motus omnis; tertiusigere demonstratur, ne cum sensus sequitur motus, non connectat homo quod faciendum est, si fuerit quod fecit oblítus. Facies dicta est eo quod notitiam faciat hominis. Inter faciem autem et uultum haec differentia est, quod qui uultum saepe commutant. Iam barbae ratio quantam uultus conferet dinoscentiam! Barba est decoris signum, uirilitatis indicium, quae et iuuentutem significat et sexus naturam distinguit. Oculi autem in facie concauis foraminibus inclusi sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
dicentes. Homo dicit᷑ ab humo.
Hic ex diuersis subsistit substan¬
tus: ex mortali ⁊ ĩmortali. C orpꝰ
autẽ eius ex ossibus ⁊ carmbus
constat. Diuidit᷑ in quatuor ele¬
mentis. Habet eñi in se aliquid
ignis. aeris. aque: terre: Ratio tͥ
re in carne est. humoris est un sã¬
guine. Aerig: in spũ. Ignis in ca¬
lore uitali. Di quidem ⁊ quadriꝑ¬
tida humaul corꝑis ratio: quatu¬
or elementoꝵ desiguat speciem
Caput nauiq ad celum refertur
in quo sunt duo oculi quasi duo
limunaria: solis ac lune. Pertus
aeri conunigitur qr sic inde emit̃¬
titur spiramne flatus: sicut ex aere
uentorũ spũs. Uent aũt mari assi¬
uulat᷑ ꝓpter collectionem õim hu¬
morũ: quasi congregatio aquarũ.
Destigia postremo terre comparant᷑
eo quod sint ultuna membrorũ ari¬
da: siue sicta sicut t̾ra. Ian uero in
capitis arce. mens collocata ẽ tan¬
quam in celo deus: ut ab alto spe¬
culetur om̃ia atq regat. Factus ẽ

Expanded text:
dicentes: "Homo dictus ab humo". dicentes: "Homo dictus ab humo". Hic ex diuersis subsistit substantiis, ex mortali et inmortali. Corpus autem eius ex ossibus et carnibus constat, diuiditur in quattuor elementis. Habet enim in se aliquid ignis, aeris, aquae et terrae. Ratio autem terrae in carne est; humoris in sanguine, aeris in spiritu, ignis in calore uitali. Siquidem et quadripertita humani corporis ratio quattuor elementorum designat speciem. Caput namque ad caelum refertur, in quo sunt duo oculi, quasi duo luminaria solis et lunae. Pectus aeri coniungitur, quia sic inde emittitur spiraminis flatιιs, sicut ex aere uentorum spiritus. Venter autem mari adsimilatur, propter collectionem omnium humorum, quasi congregationem aquarum. Vestigia postremo terrae conparantur, eo quod sint ultima membrorum arida siue sicca, sicut et terra. Iam uero in capitis arce mens collocata est, tamquam in caelo Deus, ut ab alto speculetur omnia atque regat. Factus est
Abbreviated transcription (Latin):
Hoĩes aũt post pectatum idcirco re¬
uerti ad ueniam: ꝓpter quod pon¬
dus infirmitatis ex lutea traxe¬
runt materia. Probat psalmista
ꝓpter carnis conditionem: reditũ
patere homini cid salutẽ. Sic eñi
morare que sit mea substantia. at
uero diabolus uel maligni spũs
nec poscunt ueniain nec merent᷑.
sicut scriptum est de eode apostata.
Cuius cor quasi lapis inourabit᷑.
scilicet ut penitentie conpunctione
nũquã emolliat᷑. Int̾ hoĩem ⁊ pecꝰ
ista discretio est. Homo est aĩal ex
corꝑe aĩaq iuente compositũ atq
spiritali comꝑatione formatum:
subsistens ratione. liberiq arbiti
uoluntate. uicioꝵ capar atq uir¬
tutum. At contra pecus est aĩal
irrationabile. mortale motu san¬
ginis ⁊ carns aĩatum: unde et
aĩa eorũ post mortem simul tũ
carne dissoluitur. Rationẽ autẽ
humaui corꝑis singlo̾rũ. que mẽ¬
brorũ differentiam. Lactantius
siue pleriq auctorũ ita diffinert

Expanded text:
Homines autem post peccatum idcirco reHomines autem post peccatum idcirco reuerti ad ueniam, propter quod pondus infirmitatis ex lutea traxerunt materia. Probat Psalmista propter carnis conditionem reditum patere hominis ad salutem; sic enim morare quae sit mea substantia. At uero diabolus, uel maligni spiritus, nec poscunt ueniam, nec merentur, sicut scriptum est de eodem apostata cuius cor, quasi lapis, indurabitur, scilicet, ut penitentiae conpunctione numquam emolliatur. Inter hominem et pecus ista discretio est. Homo est animal ex corpore animaque uiuenti conpositum atque spiritali conparatione formatum, subsistens ratione liberique arbitrii uoluntate, uitiorum capax atque uirtutum; at contra pecus est animal inrationale, mortale, motu sanguinis et carnis animatum; unde et anima eorum post mortem simul cum carne dissoluitur. Adde et humani corporis singulorumque membrorum differentiam Lactantius siue plerique auctorum ita definierunt
Abbreviated transcription (Latin):
inuocati assunt. uerissimilia men¬
tiuntur. muitantur in diuersis fi¬
guris. interdũ in angłoꝵ miagnũb
tnͣsformantur. Hu quondam a sede ce¬
li ob suꝑbiam collapsi: nũc in acre
comorantur. Homines sunt r̃õne
capaces. intellectu sapientes. ore lo¬
quaces. natura magis quã doctrina
ualentes. statu rigidi. nultu erecti
figura similes unmersi. ⁊ int̾ se
si moribus. pares errorib. astucia
caduci. sollicitudine auxii singil¬
latim mortales. ꝓle iuitabiles.¬
q uitaq soli tempore celeres. tardi
ad sapientiam. ueloces ad mort̃e
de preteritis nudi. de presentibus
exigui. de futuris incerti. concipi¬
untur in iniquitate. in peccato na¬
scuntur. in labore uiuunt. in dolo¬
re moruntur. Qualis sit discre¬
tioius preuaricatio angelice ⁊hu¬
mane nature: cur ista reduitur.
illa siue fine perit. Preuaricato¬
res qͥipe angelos ideo ueniã uou
habere: eo quod fragilitatis caria¬
lis nulla grauentur infirmitate.

Expanded text:
inuocati adsunt, uerisimilia meninuocati adsunt, uerisimilia mentiuntur, mutantur in diuersis figuris, interdum in angelorum imaginibus transformantur. Hii quondam a sede caeli ob superbiam lapsi, nunc in aere commorantur. Homines sunt ratione capaces, intellectu sapientes, ore loquaces, natura magis quam doctrina ualentes, statu rigidi, uultu erecti, figura similes uniuersi, et inter se si moribus, pares erroribus, ad studia caduci, sollicitudine anxii, singillatim mortales, prole mutabiles, uita queruli, tempore celeres, tardi ad sapientiam, ueloces ad mortem, de praeteritis nudi, de praesentibus exigui, de futuris incerti; concipiuntur in iniquitate, in peccato nascuntur, in labore uiuunt, in dolore moriuntur. Quae sit discretio praeuaricationis angelicae et humanae naturae, cur ista redimitur, illa sine fine perit? Praeuaricatores quippe angelos ideo ueniam non habere, eo quod fragilitatis carnalis nulla grauentur infirmitate.
Abbreviated transcription (Latin):
qualitate nature p̾cellunt. ⁊ lam
arbor prefertur lapidi. ⁊ pecus
arbori. ⁊ homo pecori. ⁊ angetus
homini: ⁊ deus p̃ponitur angłis.
Inter angelos hoĩes ⁊ demones hãc
dufferentiam ueteres scripserũt.
quod angeli sunt spritales substã¬
tie sati ante omñe creaturã. cre¬
ati natura. muttabiles conditi:
sed contẽplatione dei ĩmuttabiles
facci: aĩo impassibiles. mente ra¬
tionales. tpr̃e eterm. beatitudine
lentiora sumũt: in celestib cõmo¬
rantur. Demones st̃ impuri sp̃c.
subtiles ⁊ uagi. aĩo passibiles. corꝑe¬
eterni. humanitatis numici. nõ¬
cendi. cupidi. suꝑbi. tudi falla¬
cra. callidi. semper in fraude noui.
cõmouent sensus. fingunt affe¬
ctus. uitam turbant. soros
inquietant. morbos inferunt:
mentes terrent. membra distor¬
quent: sortes regunt prestigus
oracula fingunt cupidinẽ amoris ui¬
liciunt. ardorem cupiditatis infñdũt.
inconsetratis imaginibus delicescũt.

Expanded text:
qualitate naturae praecellunt. Nam qualitate naturae praecellunt. Nam arbor praefertur lapidi, et pecus arbori, et homo pecori, et angelus homini, et Deus praeponitur angelis. Inter angelos, homines et daemones hanc differentiam ueteres scripserunt, quod angeli sunt spiritali substantia sati, ante omnem creaturam creati, natura mutabiles conditi, sed contemplatione Dei inmutabiles facti, animo inpassibiles, mente rationales, tempore aeterni, beatitudine lesti aere sumunt, in caelestibus commorantur. Daemones sunt inpuri spiritus, subtiles et uagi, aeterni, human itatis inimici, nocendi cupidi, superbia tumidi, fallacia callidi, semper in fraude noui. Commouent sensus, fingunt affectus, uitam turbant, somnos inquietant, morbos inferunt, mentes terrent, membra distorquent, sortes regunt, praestigiis oracula fingunt, cupidinem amoris inliciunt, ardorem cupiditatis infundunt, in consecratis imaginibus delitescunt;
Abbreviated transcription (Latin):
idest non iuuentia. inuentia ir¬
rationabili a. mortalia. ĩ morta¬
lia: nouissimꝰ qui est suꝑ oĩa d̃s
Primus gradus est eoꝵ que non
crescunt: uitałque motułque ca¬
rent. qualis est un lapidib. dc̃ds
est in illis qui crescunt. uitamq
motuq sine sensu hñt. qͣlis
est in herbis uel arboribus. qͥb¬
si uita minime uisensibilis metͤ¬
q iesset: nec germure utiq nec
crescere potuissent. Et ista que
uitam sine sensu habent: lapi
uel uuunt: sed etiam sentunt. q̃¬
lis est iupectoribus. Quartus gͣdꝰ
est ui hus que crescunt. iuuũt sen¬
tuint. uel intelligunt: sen tamen
mordales ut aĩatia sunt. qualis ẽ
in hõibus. Quintus est inhus q̃
sentiunt. ⁊ intelligunt ⁊ ĩmorta¬
lia sunt: qualis est in angelis. Dex¬
tum id qd̾ ĩmutabile ⁊ infinitum
⁊ simpler est: quo om̃uis hec nat᷑a
inspiratur. gubernat᷑. ⁊ regitur:
quod est deus. Sed hec quidem oĩa
sicut gradibus crescunt: ita sibi

Expanded text:
id est, non uiuentia, uiuentia, inid est, non uiuentia, uiuentia, inrationabilia, mortalia, inmortalia; nouissimus qui est super omnia Deus. Primus gradus est eorum quae non crescunt, uitaque motuque carent, qualis est in lapidibus. Secundus est in his quae crescunt, uitamque motumque sine sensu habent, qualis est in herbis uel arboribus, quibus si minime uita insensibilis motusque inesset, nec germinare utique nec crescere potuissent; at ista quae uitam sine sensu habent lapidiuel uiuunt sed etiam sentiunt, qualis est in pecoribus. Quartus gradus est in his quae crescunt, uiuunt, sentiunt, uel intellegunt, sed tamen mortales, ut animalia, sunt, qualis est in hominibus. Quintus est in his quae sentiunt, et intellegunt et inmortalia sunt, qualis est in angelis. Sextus id quod incommutabile et infinitum et simplex est, quo omnis haec natura inspiratur, gubernatur et regitur, quod est Deus. Sed haec quidem omnia, sicut gradibus crescunt, ita sibi
Abbreviated transcription (Latin):
cum eris in paradiso. Origina¬
liter aut pͥmi pͥmi ĩ oĩs culpa
nos de ꝑadiso expulit: ⁊ in hac
exila ꝑegrinatione deiecit. Inde
est qd prenaricatioĩs sue reatu
astringrauir: unde ⁊ merito sẽ¬
tentie debite. penam pat̾ne
preuaricationis exsoluimꝰ. slã
ita est primus est homo conditus:
ut per augnientum etatũ. sine
media morte debita. corꝑalis para¬
disus cõmuitaret᷑ ad uitã et̾nam.
& quia hoc bono contentus esse
noluit. ꝓtinus sue condicionis
merito caruit. Mortẽ geminam
aĩe ⁊ carnus inuenit. ignorantiã
dum implicari ualent accuali pͤ¬
cado. Iñ est quod paruulis laua¬
cri gr̃a conceditur: qr ⁊ si nõ est
illis peccatũ ꝓpru operis: inẽ tñ
origmalit̾ noxa paterne p̾uari¬
cationis. Unde ⁊ ꝓph̃a dauid. ex
semet ip̃o humanũ genus deplo¬
rans: conquerit᷑ dicens. In ini¬
quitatib conceptꝰ sum: ⁊ in pec¬
catis peperit me mader mea G¬
dus uel differentie rerũ sex st̃:

Expanded text:
cum eris in paradiso. Originacum eris in paradiso. Originaliter autem primi hominis culpa nos de paradiso expulit et in hac exsilii peregrinatione deiecit. Inde est quod praeuaricationis suae reatu adstringimur. Vnde et merito sententiae debitae poenam paternae praeuaricationis exsoluimus. Nam ita primus est homo conditus, ut per augmentum aetatum sine media morte de uita corporalis paradisi commutaretur ad uitam caelestem. Sed quia hoc bono contentus esse noluit, protinus suae conditionis merito caruit, mortemque geminam animae et carnis inuenit. Ignorantiam dum inplicari ualent actuali peccato. Inde est quod paruulis lauacri gratia conceditur. Quia etsi non est illis peccatum proprii operis, inest tamen originaliter noxa paternae praeuaricationis. Vnde et propheta Dauid ex semetipso humanum genus deplorans conqueritur dicens; in iniquitatibus conceptus sum, et in peccatis peperit me mater mea. Gradus uel differentiae rerum sex sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
rias. formasq ꝓprias ꝑdierunt.
mũdum de materia informi. Sed
materia facta est de nichilo: mũd
aũt species de informi materia.
Proinde duas res ante omuẽ diẽ
⁊ ante om̃e tẽpꝰ cõdidit deus. an¬
gelicam idẽacet creaturã ⁊ ĩtor¬
mem materiã. q̃ quidẽ ex nichilo
facta processit: tamẽ res ex re scã¬
est non et̾nitate sed sola origine.
sic sonus cantum ⁊ lam qͥ nunt
ieternũ creauit om̃ia simul:
Itaq non om̃ia ex nichilo cõdidit
deus. sed quedã fecit ex nichilo:
quedam ex aliquo. Ex nichilo
mũdũ ⁊ angelos ⁊ aĩam: ex aliqͦ
hoĩem ⁊ ceteram mũdi creatu¬
ram. Que sit diffe̾ntia padisorũ.
Unus est terrenus ꝑadisus ⁊ ibni
primoꝵ hoĩm corpaliter extitit.
eter celestis ubi aĩe beatoꝵ sta¬
tun ut a corꝑe exeunt transfe¬
runt᷑ atq digna felicitate le¬
tantes. expectant receptionẽ
corpoꝵ suoꝵ. De hoc paradiso
dñs ad latronẽ dicit: hodie me¬

Expanded text:
rias formasque proprias prodierunt. rias formasque proprias prodierunt. ui fecisti mundum de materia informi. Sed materia facta est de nihilo. Mundi autem species de informi materia. Proinde duas res ante omnem diem et ante omne tempus condidit Deus: angelicam uidelicet creaturam et informem materiam; quae quidem ex nihilo facta, praecessit tamen res ex se factas non aeternitate, sed sola origine, sicut sonus cantum. Nam qui uiuit in aeternum, creauit omnia simul. Itaque non omnia ex nihilo condidit Deus, sed quaedam fecit ex nihilo, quaedam ex aliquo. De nihilo mhominem et ceteras mundi creaturas. Quae sit differentia paradisorum. Vnus est terrenus paradisus, ubi primorum hominem corporaliter uita extitit, alter caelestis, ubi animae beatorum, statim ut a corpore exeunt, transferuntur, atque, digna felicitate laetantes, expectant receptionem corporum suorum. De hoc paradiso Dominus ad latronem dicit: Hodie me
Abbreviated transcription (Latin):
bens in se geminã substantiã. ⁊ di¬
uinitatis sue. ⁊ humanitatis nr̃e.
Item hoc distat inter mortẽ dñi
⁊ nrãm: nos eñi mortem ꝓ meri¬
to p̾uaricationis incurrimꝰ: ille
scõm quod ip̃e testat᷑ dicens. Po¬
testatem habeo ponendi aiãn me¬
am: ⁊ uemo eam a me tollit. sed
quot nobis resurrectiõis tempus
usq in scli fiuem differtur: illius
uero die tercio celebratur. Ille uero¬
ullo eguit ut resurgeret: nos illo
miserante resurgimꝰ. Iuter crea¬
tionem mũdi ⁊ formationẽ eiꝰ:
hec est distantia. quod originali¬
der scd̃m materie substantiam si¬
mul cunita creata sunt: scd̃m di¬
stinctionem uero specieꝵ ꝑ dierũ
alternationẽ formata est. Tociꝰ
eñi creature origo simul extitit
specie tamen ⁊ forma ꝑ tempoꝵ
incrementa ꝓcessit Nam pͥmũ¬
materia facta est celi ⁊ terre cõsu¬
sa atq informis: de qua post mo¬
dum oĩa singillatim ꝑspecies ua¬

Expanded text:
bens in se geminam substantiam, et dibens in se geminam substantiam, et diuinitatis suae et humanitatis nostrae. Item hoc distat inter mortem Domini et nostram: nos enim mortem pro merito praeuaricationis incurrimus, ille secundum et quod ipse testatur dicens: Potestatem habeo ponendi animam meam, et Nemo eam a me tollit, sed quod nobis resurrectionis tempus usque in finem saeculi differtur, illius uero die tertio celebratur; ille nullo eguit ut resurgeret, nos illo miserante resurgimus. Inter creationem mundi et formationem eius haec est distantia, quod originaliter secundum materiae substantiam simul cuncta creata sunt. Secundum distinctionem uero specierum per sex dierum alternationem formata sunt. Totius enim creaturae origo simul extitit, species tamen et forma per temporum incrementa processit. Nam pmateria facta est caeli et terrae confusa atque informis, de qua postmodum omnia singillatim per species ua
Abbreviated transcription (Latin):
mortalis. Leo: ꝓpter regnũ ⁊ poten¬
tiam: pro qua in morte diatolum
unicit. Ditulus: qua ꝓpter salutem
gentiũ ĩ molatꝰ est. Aquila: ꝓ eo qd
resurgens ad astra celi reuolauit :¬
⁊ ad sedem pat̾nam unde uenerat
redut. Inter natiuitatem xp̃i uel
nrãm hoc inter est. quod om̃is homo
ex dulecti lege cenceptus est: ille añ
non ex concupiscentia carnis uel
iuri coror: sed de spã lco natus est.
⁊Lature quippe rcatit originẽ: nõ
culpam preuaricatiõis. Corpus ex
urgine sĩpsit: uargiuitatẽ materie
carnis non abstulit. Item nos ex
una geueratione subsistimꝰ: ille
ex duabus diuiuitatis. ⁊ humana¬
tatis. S ex prima. natiitatem
sumpsit: ex altera creationẽ. Nlatꝰ
eñi diuina generatione: factꝰ hũa¬
na. Prima fuit sine tp̃re: scd̾a in
plenitudine tp̃rm. Item nos ex dua¬
corꝑas. acq aĩe. Inde est qd̾ ꝑfectus
homo ꝑfectus predicat᷑ ⁊ dẽua: ha¬

Expanded text:
mortalis. Leo propter regnum et potenmortalis. Leo propter regnum et potentiam, pro qua in morte diabolum uicit. Vitulus quia propter salutem gentium immolatus est. Aquila pro eo quod resurgens ad astra caeli reuolauit, et ad sedem paternam unde uenerat rediit. Inter natiuitatem Christi uel nostram hoc interest, quod omnis homo ex delicti lege conceptus est, ille autem non ex concupiscentia carnis, uel ex uirili coitu, sed de Spiritu sancto natus est. Naturam quippe traxit originem, non culpam praeuaricationis. Corpus ex Virgine sumpsit, uirginitatem maternae carnis non abstulit. Item nos ex una generazione subsistimus; ille ex duabus, diuinitatis et humanitatis. Sed ex prima natiuitatem sumpsit, ex altera creationem. Natus enim diuina generatione, factus humana. Primum fuit sine tempore, secundum in plenitudine temporum. Item nos ex duacorporis atque animae. Inde est quod perfectus homo perfectus praedicatur et Deus, ha
Abbreviated transcription (Latin):
omẽm celi terreq creaturã guber¬
net. contineat adq regat. Sapien¬
tia est: pro eo qd ip̃e reuelet scien
bens inse iudiscretam naturã siue
essentiam Splendor appellat᷑: quia
dum sit pater lux. rta filius habet
useꝑabilider. quasi splendor ex luce
ꝓcedat: Figura est. qua suscipiens for¬
mam serui: oꝑum uirtutũq simili¬
tudinem in se ymaginẽ atq ĩ mẽ¬
sam magnitudinẽ designauit. me¬
diator est: qr inter deum ⁊ hoĩem
medins est. habeno in se substantiã
tiam. Porro agnus. ꝓpter innocẽ¬
tiam ⁊ passionem caruis appellatur.
Sacerdos: quia semet ip̃m ꝓ nobis
patri hostiam obtulit. Pctͣra: pro
eo quod firmitas sit credentiũ: offen¬
tio ⁊ ruma increduloꝵ. lapis angu¬
laris: quia nonũ ⁊ uetus testamen¬
tum ueluti duos parietes ex adn̾so
uenientes. tanquam angulus sibi¬
met copulauit. ac fidei unitate cõ¬
umxit. Homo: quia scd̃m carnem
ex uirgine uatus est passibilis ato

Expanded text:
omnem caeli terraeque creaturam guberomnem caeli terraeque creaturam gubernet, contineat atque regat. Sapientia est pro eo quod ipse reuelet scientbens indiscretam in se naturam siue essentiam. Splendor appellatur quia dum sit Pater lux, ita Filius ab eo inseparabiliter quasi splendor ex luce procedit. Figura est quia, suscipiens formam serui, operum uirtutumque similitudinem Patris in se imaginem atque inmensam magnitudinem designauit. Mediator est quia inter hominem et Deum medius est, habens in se substantiam tiam. Porro Agnus propter innocentiam et passionem carnis appellatur. Sacerdos quia semetipsum pro nobis Patri hostiam obtulit. Petra pro eo quod firmitas sit credentium, offensio et ruina incredulorum. Lapis angularis quia Nouum et Vetus Testamentum, ueluti duos parietes ex aduerso uenientes, tanquam angulus sibimet copulauit ac fidei unitate coniunxit. Homo quia secundum carnem ex Virgine natus est passibilis atque
Abbreviated transcription (Latin):
scd̃m frat̾nã societatẽ. pͥmogenitꝰ¬
est imiuerse creature. uixta id qd
fratrib. Est ergo unicus in substan¬
tia deitatis: primogenitus in suscep¬
tione humanitatis. Primogenit᷑
uugẽitꝰ tantũ ex deo solus. Inde est
qd̃ frater nũcupat᷑ ⁊ dñs. Frater qr
primogẽitꝰ: dũs qr unigenitꝰ. Iam
uero differentie uel significationes
nominũ eoꝵ que in dei filio distui¬
tiam ꝑtinentia: quedã uero acciden¬
tia sunt ista. agnus. sacerdos. petra
siue lapis. homo. leo. uitulus aquila.
⁊ huo similia. Deus dicit᷑. qr ex deo
genitus est. om̃ipoteus abi om̃ipotẽ¬
te. ꝑfcũs a ꝑfc̃o. Filius dei: qr dum
hoc ip̃e sit quod pater: non est tñ
ip̃e qui pater Uerbũ est. qr ꝓpͥe di¬
uino ore processit: uel qr nichil in
substancia nature sue uasibile uel¬
uel corporeũ est. uel pro es qđ p̃r
chium: quia ab ip̃o omĩa contiuẽt᷑
Dirtus: pro eo quod omem potesta¬
tem patris isemet ip̃o habet: et

Expanded text:
dum fraternam societatem, primogenitus universae creaturae, juxta id quod fratribus. Est ergo unigenitus in substantia deitatis, primogenitus in susceptione humanitatis: primogenitus unigenitus tantum ex Deo solus. Inde est quod Frater nuncupatur et Dominus: Frater quia primogenitus; Dominus quia unigenitus. Iam uero differentiae uel significationes nominum eorum quae in Dei Filio distintiam pertinentia, quaedam uero acciden Accidentia sunt ista: Agnus, Sacerdos, Petra siue Lapis, Homo, Leo, Vitulus, Aquila et his similia. Deus dicitur quia ex Deo genitus est. Omnipotens ab Omnipotente. Perfectus a Perfecto. Filius Dei quia dum hoc ipsud sit quod Pater, non est tamen ipse qui Pater. Verbum est quia proprie diuino ore processit, uel quia nihil in substantia naturae suae uisibile uel corporeum est, uel pro eo quod Pater chium quia ab ipso omnia continentur. Virtus pro eo quod omnem potestatem Patris in semetipso habeat et
Abbreviated transcription (Latin):
pler deor uumerus i illa triuitate
credendus. Scriptum ẽ eñi. Ego sũ
⁊ non est alius preter me. Et illd'.
Audi isrl. dñs deus tuus. deus miꝰ
est. Tres ergo deos credere ꝓfanũ ẽ
trinitatem in ꝑsonis nõ distingue
pater nec factꝰ uec natus ẽ. filius
uatus nõ fcũs. spũs uero scũs nec¬
natus natus ⁊ nec factus: sed ex pa
tem habet siue natiuitate: filius
natuntatẽ cũ eternitate: spũs uero
Pater ex nullo exordium ducit. filiꝰ
ex patre originẽ ducit sumit: spũs
scũs ex pr̃e filioq procedit. Hec
tamen a nobis dicũtur ita de tͥnita¬
te: ut potest intelligentia huama¬
na capere. Nam quis considerare
sufficiat. ip̃ius trinitatis interna
genitus. Quom filius de pr̃e natꝰ ẽ:
pater nũꝙͣ sine filio: ⁊ tamen pater¬

Expanded text:
plex deorum numerus in illa Trinitate credendus est. Scriptum est enim: Ego sum Deus, et Non est alius praeter me, et illud: Audi, Israhel, Dominus Deus tuus, Deus unus est. Tres ergo deos credere profanum est; Trinitatem in personis non distinguerPater nec factus nec natus est; Filius natus, non factus; Spiritus uero sanctus nec natus nec factus, sed ex Pattem habet sine natiuitate, Filius natiuitatem cum aeternitate; Spiritus uePater ex nullo exordium ducit, Filius ex Patre originem sumit, Spiritus uero sanctus ex Patre Filioque procedit. Haec tamen a nobis ita dicuntur de Trinitate, ut potest intellegentia humana capere. Nam quis considerare sufficiat ipsius Trinitatis interna gPater nunquam sine Filio, et tamen sine
Abbreviated transcription (Latin):
titur. Illic sabbati ocuuni ⁊ reqͥes
celebratur: hic ip̃a sabbati reqͥeᷤᷤ
iu xp̃o habetur qui dixit. uenui¬
te ad ie qui laboratis ⁊ hono¬
rati estis. ⁊ ego uos reficiam:
⁊ inuenietis requiem aĩabus
uestris. Illic escam aĩalium
ĩmũdoꝵ ꝓhibetur: hic in cor¬
pore xp̃i ĩdest inscĩs suis nou
admictit᷑ quicquid ꝑ illa ĩ mũda
aĩalia in mores hoim sigiuifi¬
catur. Illic pecoribus ĩmolatis
carius ⁊ sanguinis hostie offe¬
rebantur: hic sacrificiũ caruis
⁊ saugunus xp̃i offertur. quod
ꝑ illa aĩalia siguratur. Illic
ex carue agni pascha celebra¬
bat᷑: hic pascha nr̃ui ĩmuolatꝰ
est xp̃t: qui est uerus agnus uur¬
iuatubatus. Illic ueomeuie.i
noue lune principia coleliant᷑
hic noua creatura in xp̃o. Ue¬

Expanded text:
titur; illic sabbati otium et requies titur; illic sabbati otium et requies celebratur, hic ipsa sabbati requies in Christo habetur, qui dixit: Venite ad me, omnes qui laboratis et onerati estis, et ego uos reficiam, et inuenietis requiem animabus uestris. Illic esca animalium inmundorum prohibetur, hic in corpore Christi, id est in sanctis suis, non admittitur quicquid per illa inmunda animalia in mores hominum significatur. Illic, pecoríbus immolatis, carnis et sanguinis hostiae offerebantur, hic sacrificium carnis et sanguinis Christi offertur, quod per illa animalia figurabatur. Illic ex carne Agni Pascha celebratur, hic Pascha nostrum immolatus est Christus, qui est uerus Agnus inmaculatus. Illic Neomeniae, id est nouae lunae principia colebantur, hic noua creatura in
Abbreviated transcription (Latin):
grum datur: sed singula diui¬
dunt᷑: scilicet ut quasi mebra
corporis singula officia habeãt.
⁊ alter indulgeat alteri. quod
non habet alter. Proinde oĩ¬
um firat cõmunia: dũ fiunt
ria. Inter legem ⁊ exb̾angłiũ
hocꝰ interest: quod in lege lit¬
tera est: in ew̾angłio gratia
Illa habuit umbram. ista una¬
giner. Illa data est ꝓpt̾ tnsgͣs¬
sionem. ista ꝓprer mstificatio¬
neni. Illa ignoranti demonstͣi
peccatũ: ista aguitum adu¬
uat ut uitetur. Illa flagicus
deditos increpat: ista pectan¬
tes bouitate ꝓpͥa Asberat. Illa
talionem reidendam decreuit.
ista etiam ꝓ iucis orare iussit.
Illa comugioꝵ iudultus habẽs
crescere ⁊ multiplicari precepit:
ista continentiam suasit. Iuic
predicat᷑ circuncisio sola cͥarns.
hic lauechrũ in alllusione cor¬
dis ⁊ corpous Iic cauauitidis
reguũ ⁊ prontissiones rerumi
temporaliũ contruent᷑. Hic iu
ta eterna regnũq celoꝵ ꝓnut¬

Expanded text:
grum datur, sed singulis dona singula diuigrum datur, sed singulis dona singula diuiduntur, scilicet ut, quasi membra corporis singula officia habeant, et alter indigeat alteri quod non habet alter; proinde omnium fiunt communia, dum fiunt ria. Inter legem et euangelium hoc interest, quod in lege littera, in euangelio gratia. Illa habuit umbram, ista imaginem. Illa data est propter transgressionem, ista propter iustificationem. Illa ignoranti demonstrat peccatum, ista agnitum adiuuat, ut uitetur. Illa flagitiis deditos increpat, ista peccantes bonitate propria liberat. Illa talionem reddendam decreuit, ista etiam pro inimicis orare iussit. Illa, coniugiorum indultis habenis, crescere et generare praecepit, ista continentiam suasit. Illic praedicatur circumcisio sola carnis, hic lauacrum in ablutione cordis et corporis. Illic Cananitidis regnum et promissions rerum teta aeterna regnumque coelorum promit
Abbreviated transcription (Latin):
alios uero in sius praiuis morib
iusto iudicio derelinquit. Et iũ
uerissimũ est gr̃e mumus. ũ er
humana uirtute uel ex merito
arbitru corsequi. sed solius diu¬
ne pietatis bonitate largiri. Q¬
dami eñi gratissime miscõie eiꝰ
preueniente. dono saluantur ef¬
fecti uasa miscd̃ie: quida uero re¬
probi apti ad penan. predesti¬
natiq dampnantur effecti uasa
ire. Quod eremplum de esai. ⁊
iacob. nec duun natis colligitur.
Qui dum essent conceptione .n.¬
na uel partu editi. pariq neru
peccati originalis astriti. alter
alterũ quadam iusticie seuerita¬
de odio habitum. in massani¬
ꝑdicionis relictum dapnauit:
odio habui. Unde cousequẽs
est. nullis preuenientib meri¬
tis conferi gratiam. sed sola uo¬
tatione diuina. neq quẽ qũa
saluari. siue dampnari. eligi
uel reprobari: uisi ex p̃posito
predestinantis dei qui iustus
est in reprobatis: misericorꝰ
donũ gr̃e. noa om̃ibus ad in¬

Expanded text:
alios uero in suis prauis moribus alios uero in suis prauis moribus iusto iudicio derelinquit. Vnde uerissimum est gratiae munus non ex humana uirtute uel ex merito arbitrii consequi, sed solius diuinae pietatis bonitate largiri. Quidam enim gratissimae misericordiae eius praeuenientis dono saluantur, effecti uasa misericordiae; quidam uero reprobi habiti, ad poenam praedestínati, damnatur, effecti uasa irae. Quod exemplum de Esau et Iacob necdum natis colligiqui dum essent una conceptione vel partu geniti, pariterque nexu peccati originalis astricti, alteralterum quadam severitate justitiae odio habitum, in massa perditionis relictum damnavit:  Esau autem odio habui . Unde consequens est nullis praeuenientibus meritis conferri gratiam, sed sola uocatione diuina, neque quemquam saluari siue damnari, eligi uel reprobari, nisi ex proposito praedestinantis Dei, qui iustus est in reprobatis, misericors donum gratiae non omnibus ad inte
Abbreviated transcription (Latin):
unde corruat. ⁊ non habet unide
surgat: nisi gratia condicoris
ut erigatur manũ iacenti exte¬
dat. Deniq homini ꝑ dei gra¬
tiam liberum restaurat᷑ arbi¬
trium: quod primus ꝑdiderat.¬
I Lam ille habuit inthoanidi
boni liberũ arbitriũ: quotaraẽ
dei aduitorio ꝑficeret᷑. ⁊ los uͦ
⁊ inchoationem liberi arbitͥ
⁊ ꝑfectionẽ de dei siminiis g¬
bonũ de ip̃o habemus. a quo et
gr̃e donum datum: et liberũ¬
arbittiũ in nobis est restauratũ.
Dei est ergo bonũ quod agimus
ꝓpter gram preuemientem ⁊ sub¬
sequentem: nostrũ uero ẽ ꝓꝑter
obsequent̾e liberi arbitru uolũ¬
datem. NLam si dei non ẽ cur
illi gr̃as aginus: ⁊ si uostrũ nõ
est. cur retribunonẽ bouoꝵ ope¬
rum expectamus: Prouide er¬
go ineo quod gr̃a preuenimur
quimur nr̃m est. ⁊ lemo autẽ
deum meritis autecedit ut te¬
nere eum quasi debitorem possit.
sed muiro uͦi equus oĩbus conditor
alios predestinando pre elegit:

Expanded text:
unde corruat, et non habet unde unde corruat, et non habet unde consurgat, nisi gratia Conditoris, ut erigatur, manum jacentibus tendat. Denique homini per Dei gratiam liberum restauratur arbitrium, quod primus homo perdiderat. Nam ille habuit inchoandi boni liberum arbitrium, quod tamen Dei adjutorio perficeretur. Nos vero et inchoationem liberi arbitrii, et perfectionem de Dei sumimus gbonum de ipso habemus, a quo et gratiae donum datum, et liberuarbitrium in nobis est restauratum. Dei est ergo donum quod agimus propter gratiam praevenientem et subsequentem. Nostrum vero est propter obsequentem liberi arbitrii voluntatem. Nam si Dei non est, cur ei gratias agimus? Et si nostrum non est, cur retributionem bonorum operum expectamus? Proinde ergo in eo quod gratia praevenimur,quimur, nostrum est. Nemo autem Deum meritis antecedit, ut tenere eum quasi deSed miro modo aequus omnibus conditor alios praedestinando praelegit,
Abbreviated transcription (Latin):
quod ipsa concupiscentia car¬
nis usq ad huus iite t̾minũ
dimicare non cessat. Sed si cõ¬
cupiscentia spũs usq in finem
superet. uctorie pace setura in
eteruũ cũ suis iuitorib regnat:
quando consumpto concupiscen¬
tie aculeꝰ. nec carui spũs. nec
caro spui aduersabit: sed utͣq
imucem eterne pacio cordia co¬
pulante redemptori suo sine ulla
obpugnatione imꝑpetuũ adhe¬
rebunt. Iuter gr̃e diuine infu¬
sionẽ ⁊ humani arbitru islim¬
tatem hoc interest. Arbitriũ
est uolinntas libere potestatis.
que ꝑ se sponte uel bona uel ma¬
la appetere potest: gr̃a aut̃e ẽ di¬
uine misericordie gratuitũ do¬
nira: ꝑ quod bone uoluntatio
iicium ⁊ operis ꝓmerent᷑ af¬
fectum. Diuina quippe gratia
nec humanũ arbitrium dei gͣ¬
tia manente cedit: sed ip̃a gr̃a
dei uolentem hoĩem preuenit.
ut etiam bene uenit. Nam põ¬
dere caruis homo sic agit᷑. ut
ad penitendum. Habet de se

Expanded text:
quod ipsa concupiscentia carquod ipsa concupiscentia carnis usque in huius uitae terminus dimicare non cessat. Sed si concupiscentia spiritus usque in finem superet, uictoriae pace secura in aeternum cum suis uictoribus regnat. Quando, consumpto concupiscentiae aculeo, nec carni spiritus, nec caro spiritui aduersabitur, sed utraque inuicem aeternae pacis concordia copulatae, Redemptori suo sine ulla oppugnatione in perpetuum adhaerebunt. Inter gratiae diuinae infusionem et humani arbitrii uoluntatem hoc interest: arbitrium est uoluntas liberae potestatis, quae per se sponte uel bona uel mala appetere potest; gratia autem est diuinae misericordiae gratuitum donum, per quod et bonae uoluntatis initium et operis promerefectum. Divina quippe gratia nec humanum arbitrium Dei gratiam antecedit; sed ipsa gratia Dei nolentem hominem praevenit, ut etiam bene velit. Nam pondere carnis homo sic agitur ut ad, etc. poenitendum. Habet de se
Abbreviated transcription (Latin):
merore frarigitur. sed etiã mala
de proximis portans. ab interio¬
re gaudio nori mouet᷑. Illa am¬
bitione bonorũ inficit᷑. et huma¬
nis laudibus uel illecebris uane
głie deliitur: ista himmulitatẽ
amat. ⁊ soli deo suo qui inspec¬
tor est mentis placere delectat
Illa inflata suꝑbie fastu. sor
maserũ eleuat: ista ne a celsitu¬
diue sua corruat usq in infi¬
ma se ipãm humiliat. Sed qͥd
plura : Concupiscentia carnis
u õiun uiciorum nscitudinẽ
sibi consencientes p̾cipitat: cõ¬
cupistentia uero spiritus mẽtẽ
lassam ne deficiat: spe future
głie corroborat. Prouide illa
quauis suꝑet nullatenus despan¬
dum est: qr reꝑato certamine
possumus de eã etiara głiosius
triumphare. Ista quãus iuncat
de uictoria non est secura: quia
callidus hostis ⁊ si deuictus est.¬
interdum tamen iuctoris ulti¬
nia uincit. ⁊ quos prima congͤs¬
sione non ꝑcutit. decipere un
finem tendit. Nuic est etiam

Expanded text:
maerore frangititur, sed etiam mala maerore frangititur, sed etiam mala de proximis portans, ab interiore gaudio non mouetur. Illa ambitione honorum inficitur et humanis laudibus, uel inlecebris uanae gloriae delinitur; ista humilitatem amat, et soli Deo suο, qui inspector est mentis, placere delectat. Illa inflata superbiae fastu cor miserum eleuat; ista, ne a celsitudine sua corruat, usque in infima seipsam humiliat. Sed quid plura? Concupiscentia carnis in omnium uitiorum multitudinem sibi consentientes praecipitat, concupiscentia uero spiritus mentem lassam ne deficíat, spe futurae gloriae corroborat. Proinde illa, quamuis superet, nullatenus desperandum est, quia, reparato certamine, possumus de ea etiam gloriosius triumphare. Ista quamuis uincat, de uictoria non est secura, quia callidus hostis, etsi deuictus interdum, tamen uictores ultima uincit, et quos prima congressione non percutit, decipere in finem tendit. Hinc est etiam
Abbreviated transcription (Latin):
bus oratiõib elaborat. Illa per
inglumem illecebris uentris. et
desiderio gutturis exestuat: istã
semet ip̃am ieuinus ⁊ abstinencis
cruciatibus macerat. Illa luxurie
subdita turpiũ ꝑpetrationũ. af¬
fectus quos iutentione cogitati¬
onis agit. ꝑfeccione uoluntatis
explere coutendit: ista castatẽ ⁊
flãma appetit lucrum ⁊ fugit
dampna tempaliũ rerũ: ista co¬
tempͥnens minidũ solũ sibi uẽ¬
dicat xp̃m. Illa inuidia nullũ
sibi suꝑiorem uel equalem esse
ꝑmutit: sed interno liuore uul¬
neris de cuctorũ ꝓfectu tabescit
ista de cunccoꝵ uirtutibus gau¬
det ⁊ minores sibi ꝑ caritatẽ ppo¬
nit. Illa ira exestuans nichil eqͣ¬
nunit̾ portat. sed ꝑturbatã men¬
tem usq ad uocis tumultũ exl¬
tat: ista nulla exisꝑatione moiel
sed per tranquaillitatis manlue¬
tudinẽ pacienter om̃ia sustinet
Illa tristicia iuficitur dũ q̃libet
aduersa presenserit: ista nullo

Expanded text:
bus orationibus elaborat. Illa per bus orationibus elaborat. Illa per ingluuiem inlecebris uentris et desiderio gutturis aestuat, ista semetipsam ieiuniis et abstinentiae cruciatibus macerat. Illa luxuriae subdita turpium perpetrationum affectus, quos intentione ο cogitationis agit, perfectione uoluptatis explere contendit; ista castitatis  flamma succensa appetit lucrum et fugit damna temporalium rerum; ista contemnes mundum solum sibi uindicat Christum. Illa inuidia nullum sibi superiorem uel aequalem esse permittit, sed interno liuore uulneris de cunctorum profectu tabescit; ista de cunctorum uirtutibus gaudet, et minores sibi per caritatem praeponit. Illa ira exaestuans, nihil aequanimiter portat, sed perturbatam mentem usque ad uocis tumultum exaltat; ista nulla exasperatione mouetur, sed per tranquillitatis mansuetudinem patienter omnia sustinet. Illa tristitia inficitur, dum quaelibet aduersa persenserit; ista nullo