comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
impiꝰ. S ad quid: Uolo ñ concupisce¬
re: & concupisco. Lex inqͥt dixit ñ con¬
cupisces. Homo legẽ audiuit: uitium
agnouit. Bellũ indixit. captiuitatem
inuenit. S forte aliquis homo ñ apls.¬

Expanded text:
ia. Sed ad quid? Volo non concupiscere, et concupisco. Lex quid dixit? Non concupisces. Homo Legem audivit, vitium agnovit: bellum indixit, captivitatem invenit. Sed forte aliquis homo, non Apos
Abbreviated transcription (Latin):
dnmn nr̃m. Liberabit te a lege mortis
habebis: ubi nulla concupiscentia rema-¬
nebit: Cũ mortale. hoc induerit ĩmor¬
talitatẽ. & corruptibile hoc induerit in-¬
corruptionẽ. & dicet᷑ morti. Ubi ẽ mors

Expanded text:
nostrum. Liberabit te a lege mortis strum. Quando corpus habebis, ubi nulla concupiscentia remanebit? Cum mortale hoc induerit immortalitatem, et corruptibile hoc induerit incorruptionem,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfecto. nulla substantia inuenitur malũ.
Neq lex mala est quȩ ostendit homim in
quib peccatoꝵ uinculis iaceat: ut ꝑ fidẽ
implorato liberatoris auxilio & solui &
erigi. & firmissime constitui inereatur.
In prima gͦ actione quȩ est ante legem
nulla pugna est cũ uoluptatib huiꝰ scłi.
In scdã que sub lege est: pugnamus s
uincimur. In t̾cia pugnamꝰ & uncimꝰ.
In quarta ñ pugnamꝰ. s ꝑfecła & ȩterna
pace. requiescimus. Subiuingitur
enĩ nobis qd̾ inferius nr̃m est. Qd̃ ꝓpt̾ea
ñ subiungebat᷑. quia suꝑiorẽ nobis de¬

Expanded text:
perfecto, nulla substantia invenitur malum: neque Lex mala est, quae ostendit homini in quibus peccatorum vinculis jaceat, ut per fidem implorato Liberatoris auxilio, et solvi, et erigi, et firmisse constitui mereatur. In prima ergo actione, quae est ante Legem, nulla pugna est cum voluptatibus hujus saeculi: in secunda, quae sub Lege est, pugnamus, sed vincimur: in tertia pugnamus et vincimus: in quarta non pugnamus, sed perfecta et aeterna pace requiescimus. Subditur enim nobis quod inferius nostrum est, quod propterea non subdebatur, quia superiorem nobis de
Abbreviated transcription (Latin):
peccator. s ctiã p̃uaricator. Peccator enĩ
& antea erat. S anteqͣm legem audiret.
peccatorẽ se cẽ nesciebat. Dũ audiuit pec¬
catũ uidit. Conatus est uincere. sꝑatus
atq ꝓstratus est. Eactus est & legis p̾uari.¬
cator: qui fuit antea nescius peccator.
concupiscentiam. Minor erat concupis¬
centia: qnͣdo ante legem securus peccabas:
Nunc autẽ oppositis tͥ obicib legis. fluuiꝰ
concupiscentiȩ frenatus est. ñ siccatus.
Quȩ te ducebat obicib nullis. obruit te obi¬
cib ruptis. Concupiscentia tua minor
erat. qnͣdo tuam mouebat libidinem.
Maior est: qnͣdo transcendit legẽ. Uis nos¬
se qmͣ magna sit: Uide qd̃ rupit. ñ con¬
cupisces. Non homo dixit. ds dixit. S¬

Expanded text:
peccator, sed etiam praevaricator. Peccator enim peccator, sed etiam praevaricator. Peccator enim et antea erat: sed antequam Legem audiret, peccatorem se esse nesciebat. Legem audivit, peccatum vidit; conatus est vincere, superatus atque prostratus est; factus est et Legis praevaricator, qui fuit antea nescius peccator. tinus dixit: « Minor erat concupiscentia, quando ante legem securus peccabas; nunc autem, oppositis tibi obicibus legis, fluvius concupiscentiae frenatus est, non siccatus: quae te ducebat obicibus nullis, obruit te obicibus ruptis. Concupiscentia tua minor erat quando tuam movebat libidinem; omnis est, quando transcendit legem. Vis nosse quam magna sit? Vide quid rupit. Non concupisces; non homo dixit, Deus dixit,
Abbreviated transcription (Latin):
michi. Mala est lex quȩ dicit ñ concu¬
pisces: Hoc nec luxuriosus mͥ & nequã
aliqͥs responderet. Et enĩ ipsi homines
ftagitiosi qñdo rep̃henduntur. erubes-¬
cunt. & qnͣdo sunt inter castos. lasciui¬
bam. nͥ lex diceret ñ concupisces. Ibam
enĩ post concupiscentiam meã. & qua
trahebat currebam. eiusq illecebras
blandas & ex carnali suauitate iocundas
magnã felicitatẽ arbitrabar. Procedit
lex dĩ & dicit. ñ concupisces. Ille homo
qui putabat magnũ bonũ ẽẽ. magnãq
felicitatem existimabat. ea quȩ posset con¬
cupiscentiȩ suȩ ñ negare. sequit᷑ qua tra¬
hit. audit ñ concupisces. & cognoscit eẽ
peccatũ. Lex dicit. homo audiuit. Deo
credidit. peccatũ suũ uidit. Qd̃ bonum
putabat: malũ eẽ cognouit. Uoluit fre¬
nare concupiscentiã suam. ñ ire post eam.
Strinxit se. conatus est. uictus est. Qui fuit
ante ignarus maloꝵ suoꝵ. factus est do¬
ctus. & pciꝰ est uictus. Cepit eẽ ñ solum

Expanded text:
mihi. Mala est Lex quae dicit, Non concupisces? Hoc nec luxuriosus mihi et nequam aliquis responderit. Etenim et ipsi homines flagitiosi quando reprehenduntur, erubescunt; et quando sunt inter castos, lascivibam, nisi Lex diceret, Non concupisces. Ibam enim post concupiscentiam meam, et qua trahebat currebam, ejusque illecebras blandas, et ex carnali suavitate jucundas magnam felicitatem arbitrabar. lex Dei, et dicit, Non concupisces. Ille homo qui putabat magnum bonum esse, magnamque felicitatem existimabat, ea quae posset, suae concupiscentiae non negare, sequi qua trahit; audit, Non concupisces; et cognoscit esse peccatum. Deus dixit, homo audivit, Deo credidit, peccatum suum vidit; quod bonum putabat, malum esse cognovit: voluit frenare concupiscentiam, non ire post eam, strinxit se, conatus est, victus est. Qui fuit antea nescius malorum suorum, factus est doctus, et pejus est victus: coepit esse non solum
Abbreviated transcription (Latin):
mors aculeus tuus. Nusqm̃ erit. Modo
quid: Audi. Igitur ipse ego m̃te seruio le¬
gi dĩ: carne autẽ legi peccati. Mente ser-¬
uio legi dĩ ñ consentiendo: carne autem
legi peccati concupiscendo. Et m̃te legi
dĩ: & carne legi peccati. Et hac delector.
& ibi concupisco. s ñ uincor. Titillat.
insidiatur. pulsat. trahere conat᷑. Mi-¬
ser ego homo. quis me liberabit de cor-¬
port mortis huiꝰ: Nolo semꝑ uincere.¬

Expanded text:
leus tuus ? et nusquam erit. Modo quid? Audi: Igitur ego ipse mente servio legi Dei, carne autem legi peccati. Mente servio legi Dei, non consentiendo: carne autem legi peccati, concupiscendo. Et mente legi Dei, et carne legi peccati. Et hac delector, et ibi concupisco; sed non vincor: titillat, insidiatur, pulsat, trahere conatur: Miser ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus? Nolo semper vincere
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ lex iubet. S si spiritalia bona desi¬
aerare ceꝑit & tẽporalia contẽnere. desi¬
net carnis eẽ prudentia. & spui ñ resistet.
E adem namq anima cũ inferiora appetit.¬
carnis prudentiã habere dicit᷑. cũ suꝑio¬
ra. prudentiam sp̃c. ñ quia prudentia
carnis substantia est. qua induit᷑ anima
uł exuitur. s ipsiꝰ anime affectio quȩ om̃i¬
no eẽ desinet. cũ se totam ad suꝑna con-¬
uerterit. Qui autẽ in carne sunt in¬
quit. dõ placere ñ possunt: id est qui uo¬
luptatib carnis adquiescunt. Ne quis
cĩ de his dictũ putaret qui de hac uita
ñdum excesserunt: oportunissime sub
loquitur. In spũ enĩ erant. quia in fide¬
& spe & caritate spiritaliũ rerum ad qui¬

Expanded text:
quae lex jubet. Sed cum spiritualia bona desiquae lex jubet. Sed cum spiritualia bona desiderare coeperit, et temporalia contemnere, desinet esse carnis prudentia, et spiritui non resistet. Eadem namque anima cum inferiora appetit, prudentiam carnis habere dicitur; cum superiora, prudentiam spiritus: non quia prudentia carnis substantia est, qua induitur anima vel exuitur; sed ipsius animae affectio est, quae omnino esse desinet, cum se totam ad superna converterit. Qui autem in carne sunt, inquit, Deo placere non possunt: id est, qui voluptatibus carnis acquiescunt. Ne quis enim de his dictum putaret, qui de hac vita nondum excesserunt, opporloquitur. In spiritu enim erant, quia in fide, spe et charitate spiritualium rerum acqui
Abbreviated transcription (Latin):
tia carnis inimica est in dm̃. Ipse ostendit
cur dixerit mimica: ne qͥs putaret ex ad¬
uerso aliud uenire pͥncipiũ. Subiunga
enim & dicit. Legi enĩ dĩ ñ est subieda
nec enĩ potest. Ergo facere. contra legem
hoc est inimicũ c̃e in dm̃. ñ quia dõ ali¬
quid noceri potest. s sibi nocet quisqͥ
risistit uoluntati dĩ. Hoc est enĩ adũsꝰ
stimulũ calces mittere: ut paulo apło
cũ adhuc ȩccłiam ꝑsequeret᷑ diuinitus di¬
aũ est. Sic est autẽ dictũ. legi autẽ dĩ ñ
et subiccła. nec enĩ potest: tanqm si dice¬
retur. Nix ñ calefacit: nec enm potest
Q m̃diu cnĩ nix est: ñ calefacit. S resolui
potest & feruere: ut calesaciat. S cũ hoc
facit: iam nix ñ est. Sic & prudentia
carnis dicit᷑. cũ anima ꝑ magnis bonis
tẽporalia bona concupiscit. Qmͣdiu enĩ
appetitus talis in est animȩ. legi dĩ subie¬
ta esse ñ potest. id est ñ potest implere.

Expanded text:
tia carnis inimica est in Deum. Ipse ostendit tia carnis inimica est in Deum. Ipse ostendit quid dixerit, inimica: ne quis putaret ex adverso aliud venire principium. Subjungit enim, et dicit, Legi enim Dei non est subjecta; nec enim potest. Ergo facere contra legem, hoc est inimicum esse in Deum: non quia Deo aliquid nocere potest, sed sibi nocet quisquis resistit voluntati Dei: hoc est enim adversus stimulum calces mittere, ut Paulo apostolo, cum adhuc Ecclesiam persequeretur, divinitus dictum est . Sic est autem dictum, Legi enim Dei non est subjecta; nec enim potest: tanquam si diceretur, Nix non calefacit; nec enim potest. Quamdiu enim nix est, non calefacit: sed resolvi potest et fervere, ut calefaciat; sed cum hoc facit, jam nix non est. Sic et prudentia carnis dicitur, cum anima pro magnis bonis temporalia bona concupiscit. Quamdiu enim appetitus talis inest animae, legi Dei subjecta esse non potest; id est, non potest implere
Abbreviated transcription (Latin):
ciȩ ñdum erat caritas quȩ dilectione tene¬
ret interiora m̃tis. ne ad peccatũ delecta¬
tione rerũ temꝑaliũ traheret᷑. Ergo in¬
firmabatur lex ꝑ carnem. id est ñ efficie¬
bat iustos deditos carni. Sed ds̃ filiũ
suũ misit in similitudinẽ carnis peccati.
Non enĩ caro peccati erat. quȩ ñ carnali de¬
lectatione nata erat: s tam̃ inerat in ca¬
similitudo carnis peccati. quia mortalis
erat caro. Mortẽ autẽ ñ meruit adam:
nͥ peccando. S qͥd fecit ds̃: De peccato
damnauit peccatũ in carne. id est suscipi¬
endo carnẽ hominis peccatoris. & docen¬
do quẽ ad modũ uiueremus. peccatũ in
ipsa carne damnauit. ut et̾noꝵ caritate
sp̃c flagrans. ñ duceret᷑ captiuus in con-¬
sensionẽ libidinis. Ut iusticia inquit
sunt quȩ carnis st̃ sapiunt. id est carna¬
lia bona ꝓ sũmis bonis concupiscunt.
unt. Prudentia enĩ carnis. mors est. Pra¬
dentia autẽ spc̃ uita & pax: quia pruden¬

Expanded text:
e delectatione teneret mentem, ne ad peccatum delectatione rerum temporalium traheretur. Ergo infirmabatur lex per carnem, id est, non efficiebat justos deditos carni. Sed Deus Filium suum misit in similitudinem carnis peccati. Non enim caro peccati erat, quae non de carnali delectatione nata erat; sed tamen inerat ei similitudo carnis peccati, quia mortalis caro erat: mortem autem non meruit. Adam nisi peccando. Sed quid fecit Dominus? De peccato damnavit peccatum in carne: id est, suscipiendo carnem hominis peccatoris, et docendo quemadmodum viveremus, peccatum in ipsa carne damnavit, ut aeternorum charitate spiritus flagrans non duceretur captivus in consensionem libidinis. Ut justitia, inquit,sunt, quae carnis sunt sapiunt: id est, carnalia bona pro summis bonis concupiscunt. unt. Prudentia enim carnis mors est: prudentia autem spiritus vita et pax. Quia pruden
Abbreviated transcription (Latin):
interĩ qd̃ ñ intelleximꝰ paululũ sepona¬
mꝰ. ut ad laudẽ legis quȩ aꝑta est ueni¬
amus. Passiones inquit peccatoꝵ quȩ ꝑ
legem sunt oꝑabant᷑ in m̃bris nr̃is: ut
fructũ ferrent morti. Nunc gͦ euacua¬

Expanded text:
interim quod non intelligimus, paululum seponainterim quod non intelligimus, paululum seponamus, ad laudem Legis quae aperta est veniamus. Passiones, inquit, peccatorum, quae per Legem sunt, operabantur in membris nostris, ut fructum ferrent morti. Nunc
Abbreviated transcription (Latin):
ñ intelligunt conuincere conant᷑. Quid
dicã catholicos. ñ intelligentes. & ñ potiꝰ
negligentes: Non est enim multũ siqͥs
uelit eẽ diligens post calũnias ab heretico
auditas. saltẽ considerare in codice cirtũ¬
stantiã lectionis. Qd̃ si forte fecerit. ibi
mox inueniet unde adũsariũ loquacẽ
conuincat. unde hostes legis rebellesq
psternat. Et si enĩ tardus est ad intelli-¬
genda u̾ba apłi. manifeste ibi exp̃ssa
tat cornua. Impetit te: facit impetum.
Ecce inqͥt passiones peccatoꝵ quȩ ꝑ legẽ
nobis passiones peccatoꝵ. & oꝑantur in
m̃bris nr̃is ut fructũ ferant morti:
Lege. aliqͣntũ ꝓgredere. Totũ audi pati¬
enter. & si ñ intelligent̾. Hoc enĩ qd̃ ait
passiones peccatoꝵ quȩ ꝑ legẽ sunt oꝑa¬
bantur in m̃bris nr̃is. multũ est ut in¬
telligas. S pͥus esto mecũ legis auditor:
& tunc fieri mereberis intellector. Clau-¬
sũ cor habes. & clauem accusas: Ecce

Expanded text:
id dicam, catholicos non intelligentes, et non potius negligentes? Non enim multum est, si quis velit esse diligens, post calumnias ab haeretico auditas, saltem considerare in codice circumstantiam lectionis. Quod si fecerit; ibi mox inveniet unde adversarium loquacem redarguat, unde hostes Legis rebellesque prosternat. Etsi enim tardus est ad intelligenda verba Apostoli, manifesta ibi laus est tat cornua, impetit te, facit impetum: Ecce, inquit, passiones peccatorum quae per Legem nobis sunt passiones peccatorum, et operantur in membris nostris, ut fructum ferant morti? Lege, aliquantum progredere, totum audi patienter, et si non intelligenter. Hoc enim quod ait, Passiones peccatorum quae per Legem sunt, operabantur in membris nostris, multum est ut intelligas: sed prius esto mecum Legis laudator, et tunc fieri mereberis intellector. Clausum cor habes, et clavem accusas? Ecce
Abbreviated transcription (Latin):
sit se ñ intelligi. & contra obscuritatẽ
ũboꝵ suoꝵ cogitationes hominũ com¬
dicere. & pͥor hoc uoluit contradicere.
ut tu ñ inuenias quid dicere. Qͥd gͦ di-¬
cemꝰ inquit: Hoc sequitur. Quid gͦ di¬
cemus: Lex peccatũ est. Absit. Uno uer¬
bo legem soluit. legis accusatorẽ damna¬
uit. Auctoritatẽ apłi contra me ferebas
o manichee: Si apłi sequebaris auctori-¬
tatem. appende u̾bum. & cape inde con¬
siliũ. Audi. Lex peccatũ est: Absit. Au¬
xi passiones peccatoꝵ quȩ ꝑ legem sunt
oꝑabantur in m̃bris nr̃is ut fructũ fer¬
rent morti. qͥa dixi euacuati sumꝰ a le-¬
ge mortis in qua detinebam᷑. quia dixi
seruiamꝰ in nouitate sp̃c & ñ in uetusta¬
te littere. lex peccatũ est. Absit ut sit¬

Expanded text:
sit se non intelligi, et contra obscuritatem verborum suorum cogitationes hominum comdicere; et prior hoc voluit dicere, ut tu non invenias quod diceres. CAPUT Icemus, inquit? Hoc sequitur. Quid ergo dicemus? Lex peccatum est? Absit. Uno verbo Legem absolvit, Legis accusatorem damnavit. Auctoritatem Apostoli contra me proferebas, o Manichaee, et tatem, appende verbum, et cape inde consilium. Audi, Lex peccatum est? Absit. Auxi, Passiones peccatorum quae per Legem sunt, operabantur in membris nostris, ut fructum ferrent morti; quia dixi, Evacuati sumus a Lege mortis, in qua detinebamur; quia dixi, Serviamus in novitate spiritus, et non in vetustate litterae: Lex peccatum est? Absit.
Abbreviated transcription (Latin):
stionẽ sibi ipse. ꝓposuit. utrũ ꝓpt̾ ab un¬
dantiã gr̃ȩ consequendã in peccato sit ꝑ¬
manendũ. S respondit absit: atq sub¬
iecit. Si enĩ mortui sumꝰ peccato: quomͦ
Iichil dici potuit breuiꝰ & meliꝰ Qͥa
enĩ nobis gr̃a dĩ utiliꝰ confert in hoc
p̃senti scło maligno: nisi ut moriamur
peccato: Ac ꝑ hoc ipsi grẽ inuenietur in¬
gratus. qui ꝓpt̾ illam uult uiuere in pec¬
cato: ꝑ qm morim᷑ peccato. Deinde ut¬

Expanded text:
sibi ipse proposuit, utrum propter abundantiam gratiae consequendam, in peccato sit permanendum. Sed respondit, absit, atque subjecit: Si mortui sumus peccato, quomodo ihil dici potuit brevius et melius; quid enim nobis gratia Dei utilius confert in hoc praesenti saeculo maligno, nisi ut moriamur peccato ? ac per hoc ipsi gratiae inuenietur ingratus qui propter illam uult uiuere in peccato, per quam morimur peccato.
Abbreviated transcription (Latin):
quit in carne. id est carnalib desideriis
obstricti tenerem̃. passiones peccatoꝵ
quȩ ꝑ legem sunt oꝑabant᷑ in membris
nr̃is. ut fructũ ferrent morti. Aucta
concupiscentia cũ lex ꝓhibet ubi ñ erat
fides. & ad cumulũ peccatoꝵ p̾uaricatio¬
nis crim̃ adiectum. quia ubi ñ est lex nec
p̃uaricatio: has dicit passiones. quȩ ꝑ le¬
gẽ sunt oꝑate in m̃bris nr̃is: ut fructum
ferrent morti. Sub istis passionib. tam¬
qͣm sub uiro dñante agebat anima ante¬
moritur qui iã seruit m̃te legi dĩ. qmuis
ipsȩ passiones ñdum mortuȩ sunt. qmͣdiu
carne seruit legi peccati. Restat gͦ ad huc
aliqͥd ei qui est sub gr̃a. qd̾ eũ ñ uincat nec
captiuũ ducat. donec mortificetur totum
qd̾ consuetudine praua roboratũ est. Qͥd¬

Expanded text:
carne, inquit, id est, carnalibus desideriis carne, inquit, id est, carnalibus desideriis obstricti teneremur, passiones peccatorum quae per legem sunt, operabantur in membris nostris, ut fructum ferrent morti. Aucta concupiscentia, quam lex prohibet, ubi non erat fides, et ad cumulum peccatorum praevaricationis crimen est adjectum: quia ubi non est lex, nec praevaricatio. Has dicit passiones, quae per legem sunt, operatas in membris nostris, ut fructum ferrent morti. Sub istis passionibus, tanquam sub viro dominante, agebat anima antemoritur, qui jam servit mente legi Dei; quamvis ipsae passiones nondum mortuae sint, quamdiu carne servit legi peccati. Restat ergo adhuc aliquid ei qui est sub gratia, quod eum non vincat, nec captivum ducat, donec mortificetur totum quod consuetudine prava roboratum est
Abbreviated transcription (Latin):
tem. & serui iusticie unde. illa lex ꝓmul¬
gata est. Iusticiȩ autẽ ñ seruilit̾ s libera¬
lit̾ seruiendũ. idẽ caritate potiꝰ qm timo¬
re. Ideoq uerissime dictũ est. Legem gͦ
cuacuamꝰ ꝑ fidem. Absit. S legem
statuimꝰ. Hoc enĩ efficit fides. qd̾ lex iu-¬
bet. Statuitur gͦ ꝑ fidem. Quȩ fides si
ñ sit. iubet tantũ lex & ñ implentes iussa
reos tenet. ut eos gem̃tes & ñ ualentes im¬
plere quȩ iussa sunt. ad grãm liberatoris
aliqndo conu̾tat. Cum gͦ tria quȩdam
in illa similitudine uideamꝰ. mulierẽ
uirũ & legem. & rursũ in hac ꝓpt̾ quã si¬
militudo adhibita est tria. animã. pecta-¬
tum. & legẽ peccati. hoc solũ hic diu̾sum
est. qd̾ in illa similitudine uir moritur
ut nubat mulier cui uolet. & a lege uiri
soluatur: hic autẽ ipsa anima morit᷑ pec
mei. & uos mortui estis legi ꝑ corpus xp̃i
ut sitis alt̾iꝰ qui ex mortuis resurrexit.
ut fructificemꝰ dõ. Cum enĩ essemꝰ in

Expanded text:
lla lex promulgata est. Justitiae autem non serviliter, sed liberaliter serviendum est, id est, charitate potius quam timore. Ideoque verissime dictum est, Legem ergo evacuamus per fidem? Absit: sed legem statuimus . Hoc enim efficit fides, quod lex jubet. Statuitur ergo lex per fidem: quae fides si non sit, jubet tantum lex, et non implentes jussa, reos tenet, ut eos gementes et non valentes implere quae jussa sunt, ad gratiam Liberatoris aliquando convertat. 2. Cum ergo tria quaedam in illa similitudine videamus, mulierem, virum, et legem; et rursum in hac re propter quam similitudo adhibita est, tria, animam, peccatum, et legem peccati: hoc solum hic diversum est, quod in illa similitudine vir moritur, ut nubat mulier cui volet, et a lege viri solvatur; hic autem ipsa anima moritur pecmei, et vos mortui estis legi per corpus Christi, ut sitis alterius qui ex mortuis resurrexit, ut fructificemus Deo. Cum enim essemus in
Abbreviated transcription (Latin):
reb ñ mystice tantũ dictis s etiã gestis
configuraretur uita xp̃iana quȩ hic ge¬
ritur. Nam ꝓpt̾ eiꝰ crucem dictũ est. Qui
autẽ uĩu xp̃i sunt : carnẽ suam crucifixe¬
runt cum passionib & concupiscentiis.
Propter sepulturã: consepulti enĩ sumus
cũ xp̃o ꝑ baptismũ in mortẽ. Propter
resurrectionẽ: ut quẽ ad modũ resurrexit
xp̃c a mortuis ꝑ glam patris: ita & nos
in nouitate. uite ambulemus. Propter
ascensionẽ in celum. sedemq ad dexterã
patris. si autẽ resurrexistis cũ xp̃o quȩ
sursũ sunt querite ubi xp̃c est in dexte¬
ra dĩ sedens. quȩ sursũ sunt sapite: non

Expanded text:
rebus non mystice tantum dictis, sed etiam gestis rebus non mystice tantum dictis, sed etiam gestis configuraretur vita Christiana quae hic geritur. Nam propter ejus crucem dictum est . Qui autem Jesu Christi sunt, carnem suam crucifixerunt cum passionibus et concupiscentiis; propter sepulturam: Sepulti enim sumus cum Christo per baptismum in mortem; propter resurrectionem: Ut quemadmo a mortuis in gloriam Patris, ita et nos in novitate vitae ambulemus. Propter ascensionem in coelum, sedemque ad dexteram Patris: Si autem consurrexistis cum Christo, quae sursum sunt quaerite, ubi Christus est in dextera Dei sedens; quae sursu
Abbreviated transcription (Latin):
uiuere autẽ dõ in xp̃o ũu. Hinc enĩ ꝓba¬
re ceꝑat ñ esse nobis ꝑmanendũ in pec-¬
cato ut grã abundet. quia dixerat. Si
mortui sumꝰ peccato. quomͦ uiuemꝰ in
co: Atq ut ostenderet nos mortuos
eẽ peccato: subiecerat. An ignoratis.
qm̃ quicũq baptizati sumꝰ in xp̃o iũu:
in morte ipsiꝰ baptizati sumꝰ: Sic
itaq locũ istum clausit. ut cepit. Mor
tem qͥppe xp̃i sic insinuauit. ut etiam
ipsũ mortuũ diceret ẽẽ peccato. Cui pec¬
cato nisi carni: In qua erat ñ peccatum
s similitudo peccati: & ido nomine ap
pellata peccati. Baptrzatis itaq in mortẽ
xp̃i. in qua ñ solũ maiores uerũ etiã par-¬
uuli baptrzantur. ait. Sic & uos id est¬
quẽ admodũ xp̃c. sic & uos existimate
uos mortuos cẽ peccato. uiuere autẽ do
in xp̃o ũu. Quicqͥd gͥ gestum est incru
ce xp̃i. in sepultura. resurrectione tercio
die. in ascensione in celum. & sedere ad
dexteram patris. ita gestum est ut his

Expanded text:
o in Christo Jesu. Hinc enim probare coeperat non esse nobis permanendum in peccato, ut gratia abundet, ut dixerat: Si mortui sumus peccato, quomodo vivemus in eo? Atque ut ostenderet nos mortuos esse peccato, subjecerat: An ignoratis, quia quicunque baptizati sumus in Christo Jesu, in morte illius baptizati sumus? Sic itaque totum tem quippe Christi insinuavit sic, ut etiam ipsum mortuum diceret esse peccato. Cui peccato, nisi carni, in qua erat non peccatum, sed similitudo peccati, et ideo nomine est appelata peccati? Baptizatis itaque in mortem Christi, in qua non solum majores, verum etiam et parvuli baptizantur, ait: us, sic et vos existimate vos mortuos esse peccato, vivere autem Deo in Christo Jesu. Quidquid igitur gestum est in cruce Christi, in sepultura, in resurrectione, tertio die, in ascensione in coelum, et sedere ad dexteram Patris, ita gestum est, ut his
Abbreviated transcription (Latin):
Nunqͥd uberiꝰ laudari potest: Paulo
ante u̾bo illo qd̃ dixit absit. defende-¬
rat a crimine. ñdũ laudauerat. Ali-¬
ud est a crimine obiecto defendere. ali-¬
ud est debito p̃conio p̃dicare. Crimen
obiectũ fuit. Quid gͦ dicemꝰ.ex pec¬
catum est: Defensio. Absit. Uno u̾bo
defendit᷑ ueritas: quia magna est aplĩ
defendentis auctoritas. Quid diu de-¬
fendat: Sufficiat absit. An uultis in¬
quit exꝑim̃tũ acciꝑe eiꝰ qui in me loqui¬
tur xp̃c: Modo autem itaq lex quidẽ

Expanded text:
Numquid uberius laudari potest? Paulo Numquid uberius laudari potest? Paulo ante verbo illo quod dixit, Absit, defenderat a crimine, non laudaverat. Aliud est a crimine objecto defendere, aliud debito praeconio praedicare. Crimen objectum fuit, Quid ergo dicemus? Lex peccatum est? Defensio, Absit. Uno verbo defenditur veritas; quia magna est Apostoli defendentis auctoritas. Quid diu defendat? Sufficit. Absit. An vultis, inquit, experimentum accipere ejus qui in me loquitur Christus ? Modo autem: Itaque lex quidem
Abbreviated transcription (Latin):
uitate doce me. Suauis sit ueritas. dul¬
cedo conteminat᷑ iniquitatis. Multo me¬
lior est & suauior ueritas: s sanis suauis
est panis. Ergo ut eius panẽ quẽ laudas
cũ suauitate id est cũ sanitate manduces:
dic illi. Ego dixi dñe miserere mei. sana
animã meã quia peccaui tibi. Ergo inqͥt
ĩuentũ est mͥ mandatũ qd erat in uitam.
hoc ẽẽ in mort̃ẽ. Erat enĩ antea sibi igno¬
tus peccator. factus est manifestus p̃ua¬
ricator. Ecce inuentũ est illi in mortem:
catũ ꝑ mandatũ fefellit me. & ꝑ illud
occidit. Gladio quẽ portabas: te mini-¬
cus occidit. Armis tuis te uicit: armis
tuis te interemit. Recipe mandatũ. sci-¬
to ẽẽ arma ñ quib te occidat. s quib a
te occidatur inimicus. S noli p̃sume-
re uirib tuis. Uide paruũ dauid contͣ¬
mentẽ. Tu uenis inquit ad me. cũ clipeo
& lancea. ego in nomine dñi omĩpoten¬
ꝓsternitur inimicus. Itaq lex quidẽ.¬

Expanded text:
vitate doce me: ut suavis sit veritas, dulvitate doce me: ut suavis sit veritas, dulcedine tua contemnatur iniquitas. Multo melior est et suavior veritas, sed sanis suavis est panis. Quid cum suavitate, id est, cum sanitate manduces, dic illi: Ego dixi, Domine, miserere mei; sana animam meam, quoniam peccavi tibi . Ergo, inquit, inventum est mihi mandatum quod erat in vitam, hoc esse in mortem. Erat enim sibi antea ignotus peccator, factus est manifestus praevaricator. Ecce inventum est illi in mortem, catum per mandatum fefellit me, et per illud occidit. Gladio quem portabas, te inimicus occidit; armis tuis te vicit, armis tuis te interemit. Recipe mandatum: scito esse arma, non quibus occidat te, sed quibus a te occidatur inimicus. Sed noli praesumere de viribus tuis. Vide parvum David contis: Tu venis, inquit, ad me cum clypeo et lancea, ego in nomine Domini omnipotenosternitur inimicus. Vel i
Abbreviated transcription (Latin):
ũ est mͥ mandatũ. qd̾ erat in uitã. Ui¬
est qͣsi uoluptas concupiscentię. Ue-¬
rũ est. nec ambo homines sequerentur.
nusi aulcis esset. Theathrũ. spectaculũ.
meretrix. lasciua. turpissima. cantile¬
na. dulcia sunt ista concupiscentiȩ. Dul¬
cia plane. suauia. delectabilia. S nar
S audi meliora. Narrauerunt mͥ iniusti
delectationes: s ñ sicut lex tua dñe. Re¬
lix anima. quȩ huiꝰ modi delectationib
oblectatur. ubi turpitudine nulla inqͥ¬
natur. & ueritatis serenitate purgatur.
Qnͣdo autẽ delectat lex dĩ. & sic delectat ut
ñ sibi arroget istam delectationẽ. Dabit
dñs suauitatem. Quid dicã dñe: Das
mͥ illam suauitatem. uł illam: Suauis
es dñe. & in tua suauitate doce me iusti-¬
ficationes tuas. In tua suauitate doce
me. & doces me. Tunc disco ut faciam:
sin tua suauitate doceas me. Ceterum
qͣmdiu blandit᷑ iniquitas. & dulcis est
iniquitas: amara est ueritas. In tua sua-¬

Expanded text:
um est mihi mandatum quod erat in vitam. Vium est mihi mandatum quod erat in vitam. Viest quidem voluptas concupiscentiae: verum est, nec eam homines sequerentur, nisi dulcis esset. Theatrum, spectaculum, meretrix lasciva, turpissima cantilena, dulcia sunt ista concupiscentiae; dulcia plane, suavia, delectabilia: sed, Nased audi meliora, Narraverunt mihi injusti delectationes, sed non sicut lex tua, Domine. Felix anima quae hujusmodi delectationibus oblectatur, ubi turpitudine nulla inquinatur, et veritatis serenitate purgatur. Quem autem delectat lex Dei, et sic delectat, utnon sibi arroget istam delectationem: Dominus dabit suavitatem . Quam dicam? Domine, da mihi illam suavitatem, vel illam? Suavis es, Domine, et in tua suavitate doce me justitias tuas . In tua suavitate doce me, et doces me. Tunc disco ut faciam, si in tua suavitate doceas me. Caeterum quamdiu blanditur iniquitas et dulcis est iniquitas, amara est veritas. In tua sua
Abbreviated transcription (Latin):
re ut moriaris. Si mortui estis cũ xp̃o:
quȩ sursum sunt querite. In carne ui-¬
uens. noli eẽ in carne. Omĩs caro fȩnũ:
u̾bũ autẽ manet in ęt̾num. Dñs fiat
esto. Quid est in spũ esto: In deo spem
pone. Nam si posueris in ipso sp̃u quo
homo es. iterũ sp̃c tuus in carnẽ relabit᷑.
quia ñ eum dedisti illi a quo suspendat᷑.
Ion se continet. si ñ continet᷑. Noli rema¬
nere in te. Franscende & te: in illo pone
qui fecit te. Nam si in te spem habucris.
accepta lege p̃uaricator eris. Inueniet
te hostis nudũ refugio. inuadet te. Ne
forte rapiat ut leo: & ñ est qui eruat.¬
Sine lege enĩ peccatũ mortuum est. Oͥd
est mortuũ est. Latit. ñ apparet. omĩno
tanqͣm sepultũ ignoratur. Aduenien¬
ie autẽ mandato. peccatum reuixit.
Qa est reuixit: Apparere cepit. sentiri
cepit. rebellare adu̾sum mecepit. Ego¬
autem mortuus sũ. Quid est mortuus
sũ: Preuaricator factus sũ. Et inuen-¬

Expanded text:
dixi ut moriaris. Si mortui estis cum Christo, dixi ut moriaris. Si mortui estis cum Christo, quae sursum sunt quaerite. In carne vivens, noli esse incarne. Omnis caro fenum, Verbum autem Domini manet in aeternum . Dominus fiat esto. Quid est in sppone. Nam si spem posueris in eo spiritu, quo homo est, iterum spiritus tuus in terram relabitur, quia non eum dedisti Non se continet, si non continetur. Noli remanere in te, transcende et te: in illo te pone qui fecit te. Nam si spem in te habueris, accepta Lege praevaricator eris. Invenit te hostis nudum refugio, invadit te: vide ne forte rapiat, velut leo, et non sit qui eruatSine lege enim peccatum mortuum est. Quid est, mortuum est? Latet, non apparet omnino, tanquam sepultum ignoratur. Adveniente autem mandato, peccatum revixit. Quid est, revixit? Apparere coepit, sentiri coepit, rebellare adversum me coepit. autem mortuus sum. Quid est, mortuus sum? Praevaricator factus sum, Et invent
Abbreviated transcription (Latin):
essemus in carne. Quid est essemus in
carne. nisi p̃sumeremꝰ de carne: Non
enĩ qui loquitur apłs iã exierat
de ista carne: aut eis loquebatur qui iã
exierant de ista carne. Non utiq. Ad
ne. nͥ cũ de carne p̃sumeremꝰ. hoc est al
nobis confideremus: Homini enĩ dictũ
est. & de hominib dictũ est. uidebit om¬
nis caro salutare dĩ. Quid est uidebit
ouĩis caro. nisi uidebit omĩs homo: Ex¬
go cũ essemꝰ in carne id est in concupis¬
centiis carnis u̾sarcmur. ibi totã spem no¬
strã tanqm in nobis poneremꝰ. passiones
peccatoꝵ quȩ ꝑ legẽ sunt: auctȩ sunt ꝑ
legẽ. Prohibendo enĩ fecerunt legis pre¬
uaricatorẽ: quia ille qui p̃uaricator est
factus. dm̃ ñ habuit adiutorẽ. Opera¬
bant᷑ gͦ in m̃bris nris. ut fructũ ferrent.
Cui nͥ morti: Si damnandus erat pecca¬
quia in malo loco te inuenit. Inuenit
te in carne: idõ uicit. Migra de carne
tua dixi. ñ ut moriaris. ĩmo audeo dice

Expanded text:
mus in carne. Quid est, quia eramus in carne? Praesumebamus de carne. Num enim qui loquebatur Apostolus, jam exierat de ista carne, aut eis loquebatur qui jam exierant morte de ista carne? Non utique; sene; nisi, cum de carne praesumeremus, hoc est, de nobis consideremus? Homini enim dictum est, et de hominibus dictum est, Videbit omnis caro salutare Dei . Quid est, Videbit omnis caro; nisi, videbit omnis homo? Ego cum essemus in carne, id est, in concupiscentiis carnis versaremur, et ibi totam spem nostram tanquam in nobis poneremus, passiones peccatorum quae per legem sunt auctae, sunt enim per legem: prohibendo namque fecerunt legis praevaricatorem; quia ille qui praevaricator est factus, Deum non habuit adjutorem. Operabantur ergo in membris nostris, ut fructum ferrent, cui, nisi morti? Si damnandus erat peccaquia in malo loco te invenit: invenit te in carne, ideo te vicit. Non tibi dixi ut moriaris, imo audeo dicere,
Abbreviated transcription (Latin):
pls in hac similitudine in qua de ui-¬
ro ac muliere loquit᷑. qm̃ mulier te¬
nctur lege uiri. tria quedã consideranda
cõmendat. mulierẽ. uirũ. & legẽ. Muli¬
erẽ scilicet subiugatã uiro ꝑ unculũ le¬
gis. quȩ a uinculo morte uiri liberatur.
nt cui uult nubat. Sic enĩ dicit. Muli¬
ꝙ enim sub uiro: uiuo marito iuncta ẽ
legi. Si autẽ mortuus fuerit uir ciꝰ. cua¬
cuata est a lege uiri. Igitur uiuente uiro.
uocabit᷑ adultera si fuerit cũ alio uiro.
Si autẽ mortuus fuerit uir eiꝰ. liberata
est a lege. ut ñ sit adultera si fuerre cũ
uc usq similitudo est. Deinde inci¬
pit rem loqui. cui explanande ac ꝓ-¬
bandȩ similitudinẽ induxcit. In qua euã
re tria similit̾ attendenda sunt. homo.
peccatũ. lex. Tamdiu cnĩ dicit eẽ sub le-
ge hominẽ qmͣdiu uiuit peccato. quẽ ad¬
modũ tamdiu mulier sub lege uiri est.
qmͣdiu uiuit uir. Hoc autẽ peccatũ hic in¬
telligendũ est: qd̾ accessit ꝑ legem. Qd̃ pec¬

Expanded text:
s in hac similitudine, in qua de viro et muliere loquitur, quoniam mulier tenetur lege viri, tria quaedam consideranda commendat; mulierem, virum, et legem: mulierem scilicet subjugatam viro per vinculum legis, quo vinculo morte viri liberatur, ut cui vult nubat. Sic enim dicit: Mulier enim sub viro, vivo marito, juncta est legi: si autem mortuus fuerit vir ejus, evacuata est a lege viri. Igitur vivente viro vocabitur adultera, si fuerit cum alio viro: si autem mortuus fuerit vir ejus, liberata est a lege, ut non sit adultera, si fuerit cum uc usque similitudo est. Deinde incipit rem loqui, cui explanandae ac probandae similitudinem induxit. In qua etiam re tria similiter attendenda sunt; homo, peccatum, lex. Tamdiu enim dicit sub lege esse hominem, quamdiu vivit peccato; quemadmodum tamdiu mulier sub lege viri est, quamdiu vivit vir. Hoc autem peccatum hic intelligendum est, quod accessit per legem. Q
Abbreviated transcription (Latin):
tis: quia stipendiũ peccati mors. Acule¬
us mortis peccatũ. uirtus autẽ peccati.
lex. Peccando enĩ ad mortẽ labim᷑. Uehe¬
mentiꝰ enĩ peccamꝰ lege ꝓhibente. quã
si nulla lege. phiberemur. Accedente
autẽ grã. idipsũ qd̃ lex oncrose iusserat.
iam sine onere ac libentissime. implemꝰ.
Lex gͦ peccati & mortis. id est quȩ imposita
est peccantib atq morientib. iubet tan¬
tũ ne concupiscamꝰ. & tam̃ concupiscimꝰ.

Expanded text:
tis, quia stipendium peccati, mors ; aculetis, quia stipendium peccati, mors ; aculeus mortis, peccatum; virtus autem peccati, lex . Peccando enim ad mortem labimur. Vehementius enim peccamus lege prohibente, quam si nulla lege prohiberemur. Accedente autem gratia, idipsum quod lex onerose jusserat, jam sine onere ac libentissime implemus. Lex ergo peccati et mortis, id est, quae imposita est peccantibus atque morientibus, jubet tantum ne concupiscamus, et tamen concupiscimus.
Abbreviated transcription (Latin):
p̃uaricatio. Et hoc est qd̾ dicitur. ut fiat
supͣ modũ peccator: aut peccatũ ꝑ manda¬
tum. Qua ꝓpt̾ legem qͣmuis a peccando
ꝓhibeat. tam̃ ñ sic dicit datam ut libera¬
ret a peccato. s ut demonstraret peccatũ.
Cui seruiens anima debet se ad grãm libe¬
ratoris conu̾tere. ut a peccato liberetur.
er legẽ enim cognitio peccati. Et alio lo¬
codicit. S peccatũ ut appareat peccatũ.
ꝑ bonũ mͥ oꝑatum est mortem. Ubi gͦ
ñ est grã liberatoris. auget peccandi de¬
siderium ꝓhibitio pectatoꝵ. Qd̃ quide
adhioc uttile est. ut sentiat anima se ipsã
ñ sufficere ad extrahendũ se de scruitute.
peccati: atq hoc modo detumescente atq
extincta omĩ suꝑbia subdatur liberatori
suo. sincerit̃q homo dicat. adhesit ani-¬
ma mea post te: qd̾ est iam ñ eẽ sub lege
peccati. s in lege iusticiȩ. Lex autẽ pecca¬
ti dicit᷑. ñ quia lex ipsa peccatũ est: s qͥa
peccatorib imponitur. Idõ etiã lex mor-¬

Expanded text:
fiat supra modum peccator, aut peccatum per mandatum. Quapropter legem, quamvis a peccando prohibeat, non tamen sic dicit datam, ut liberaret a peccato; sed ut demonstraret peccatum, cui serviens anima debet se ad gratiam Liberatoris convertere, ut a peccato liberetur. Per legem enim cognitio peccati . Et alio loco dicit: Sed peccatum, ut appareat peccatum, per bonum operatum est mihi mortem. Ubi ergo non est gratia Liberatoris, auget peccandi desiderium prohibitio peccatorum. Quod quidem ad hoc utile est, ut sentiat anima se ipsam non sibi sufficere ad extrahendum se de servitute peccati; atque hoc modo detumescente atque exstincta omni superbia, subdatur Liberatori suo, sinceriterque homo dicat, Adhaesit anima mea post te : quod est jam non esse sub lege peccati, sed in lege justitiae. Lex autem peccati dicitur, non quia lex ipsa peccatum est, sed quia peccatoribus imponitur. Ideo etiam lex mor
Abbreviated transcription (Latin):
in finẽ scłi uoluntate peccantes. qui coꝵ
multo plures: euidenter apparet. ut & ur̃a
gͥ qͥd nisi delicto: Quia seqͥtur. Gr̃a au¬
tẽ ex multis delictis in iustificationem.¬
Dicant isti quomͦ ex uno delicto in condẽ-¬
nationẽ: nisi qͥa sufficit ad condemnati-¬
onẽ etiã unũ originale peccatũ. qd̾ in om̃s
homines ꝑtransut. Gr̃a uͦ ideo ex multis
delictis in iustificationẽ: quia ñ solum¬
unũ illud soluit qd̃ originalit̾ trahitur.
s etiã cetera quȩ in uno quoq homine¬

Expanded text:
in finem saeculi voluntate peccantes; qui eorum in finem saeculi voluntate peccantes; qui eorum multo plures sint evidenter apparet, ut et vestra ergo quid nisi delicto? quia sequitur: Gratia autem ex multis delictis in justificationem; quomodo ex uno delicto in condemnationem? nisi quia fuit ad condemnationem etiam unum originale peccatum, quod in omnes homines pertransiit. Gratia vero ideo ex multis delictis in justificationem, quia non solum illud solvit quod originaliter trahitur, sed etiam c
Abbreviated transcription (Latin):
erũ est autẽ qd̾ apłs dicit. falsum
qd̾ tu dicis. Et qd̾ suꝑiꝰ dixisti uigi¬
Tanter inculcasse apłm multomagis gr̃a
dĩ & donũ uniꝰ hominis iñu xp̃i in plu¬
res abundabit. uolens intelligi ido plu¬
res dictos. quia ꝑuenit gr̃a ciꝰ ad parul¬
ios. ad quos imitatio pͥmi hominis ñ ꝑ¬
tonet: aut m̃dosus codex tͥ mentitus est:
aut ipse m̃tiris. aut ab aliquo falso. siue
fallente. aut obliuione deceptus es. Non
eũ ait apłs plures s multos. Grecum
se grãm in multos. ñ in magis multos.
hoc est ñ in plures. sicut iam ostendimꝰ.
qm̃ si plures dixisset. ꝓpt̾ paruulos quos
tenet gr̃ã. cũ pͥmi hominis ñ teneat imi-¬
tatio. falsum dixisset. & esset similis uo¬
bis. Si enĩ om̃s imitatores xp̃i post ciꝰ in¬
carnationẽ regeneratis paruulis additis.
conftrant᷑ cum peccatorib quos om̃s uul-¬
tis ꝓpt̾ arbitriũ libertatis ad imitationẽ
pͥmi hominis ꝑtinere. ab ipso adam usq

Expanded text:
erum est autem quod Apostolus dicit: falsum ergo quod tu dicis. Et quod superius dixisti, « vigilanter inculcasse Apostolum, Multo magis gratia Dei et donum unius hominis Jesu Christi in plures abundavit » ; volens intelligi, ideo plures dictos, quia pervenit gratia ejus ad parvulos, ad quos imitatio primi hominis non pertinet: aut mendosus codex tibi mentitus est, aut ipse mentiris, aut ab aliquo falso, sive fallente, aut oblivione deceptus es. Non enim ait Apostolus plures, sed multos. Graecum abundasse gratiam in multos, non in magis multos, hoc est, non in plures, sicut jam ostendimus: quoniam si plures dixisset, propter parvulos quos tenet gratia, cum primi hominis non teneat imitatio; falsum dixisset, et esset similis vobis. Si enim omnes imitatores Christi post ejus incarnationem, regeneratis parvulis additis, conferantur cum peccatoribus, quos omnes vultis propter arbitrium libertatis ad imitationem primi hominis pertinere, ab ipso Adam usque
Abbreviated transcription (Latin):
Itãq existimate uos mortuos eẽ pectato:
hoc est sacram̃tũ in quo hi qui baptizant᷑
uitȩ uet̾is exꝑiuntur occasum: & nouȩ
exordiunt᷑ ingressũ. Unde item dicit.
Consepulti gͥ illi sumꝰ ꝑ baptismũ in mor-¬
tẽ. ut quẽ ad modũ xp̃e resurrexit a mor-¬
tuis: sic & nos in nouitate uite ambulemꝰ.
Per hoc sacram̃tũ agnoscamꝰ nos & peccato
mortuos eẽ cum xp̃o. & iusticie uiuere
in xp̃o. In cruce dolor est confessoꝵ. in se¬
pultura requies absolutoꝵ. Non gͦ reg-¬

Expanded text:
 existimate vos mortuos quidem esse peccato, Hoc est sacramentum, in quo hi qui baptizantur, vitae veteris experiuntur occasum, et novae exordiuntur ingressum. Unde idem dicit: Consepulti ergo illi sumus per Baptismum in mortem; ut quemadmodum tuis, sic et nos in novitate vitae ambulemus . Per hoc sacramentum agnoscamus nos et peccato mortuos esse cum Christo, et justitiae vivere in Christo. In cruce dolor est confessorum: in sepultura requies absolutorum: in re
Abbreviated transcription (Latin):
finem uͦ uitam ȩt̾nam. Hunc in scificati¬
onẽ fructum. qui fructus ꝓculdubio
ctu loquebat᷑ magister ds. qͣndo palmi¬
tib in se manentib dicebat. sine me n¬
chil potestis facere. Unde & ipsam uitam

Expanded text:
finem vero vitam aeternam . Hunc in sanctificatifinem vero vitam aeternam . Hunc in sanctificatione fructum, qui fructus procul dubio ctu loquebatur magister Deus, quando palmitibus in se manentibus dicebat, Sine me nihil potestis facere . Sed stultitiam
Abbreviated transcription (Latin):
ammirabilis doctor etiã u̾ba ipsa discre¬
uit. Cum enĩ serui essetis inquit pecca¬
ti: liberi fuistis iusticiȩ. Quẽ gͦ tunc
fructũ habuistis in his in quib nunc
crubescitis: Nam finis illoꝵ mors est
Nunc autẽ liberati a peccato serui autem
facti deo. habetis fructum urm in scĩfica¬
tionẽ. finc̃ uͦ uitã ęt̾nam. Liberos dixit
iusticiȩ. ñ liberatos. Epeccato autẽ non
liberos ne sibi hoc tribuerent. s uigilan¬
tissime maluit dicere liberatos. referens
hoc ad illam dñi sententiã. si uos filiꝰ li¬
berauerit. tunc uere liberi eritis. S hec¬
lectatur malis. idõ libera in bonis ñ est.
quia liberata ñ est. Nec potest homo ali
qͥd boni uelle. nͥ adiuuetur ab eo qui ma¬
lum ñ potest uelle. Liberos dicimꝰ ad
facienda oꝑa pietatis eos quib dicit apłs.
Nunc autẽ liberati a peccato serui autẽ fac¬
ti dõ habetis fructũ urm̃ in scĩficationẽ.

Expanded text:
admirabilis Doctor etiam verba ipsa discreadmirabilis Doctor etiam verba ipsa discrevit: Cum enim servi essetis, inquit, peccati, liberi fuistis justitiae. Quem ergo tunc fructum habuistis in his, in quibus nunc erubescitis? Nam finis illorum mors est: nunc autem liberati a peccato, servi autem facti deo habetis fructum uestrum in sanctificationem, finem uero uitam aeternam. liberos dixit iustitiae, non \'liberatos\', a peccato autem non liberos, ne sibi hoc tribuerent, sed uigilantissime maluit dicere \'liberatos\' referens hoc ad illam domini sententiam: si uos filius liberauerit, tunc uere liberi eritis. clectatur malis, ideo libera in bonis non est, quia liberata non est. Nec potest homo boni aliquid velle, nisi adjuvetur ab eo qui malum non potest velle. Liberos autem dicimus ad facienda opera pietatis, eos quibus dicit Apostolus. « Nunc autem liberati a peccato, servi autem facti Deo, habetis fructum vestrum in sanctificationem,
Abbreviated transcription (Latin):
ñ sit: s ñ regnet. Qm̃dui peccatum
necesse est cẽ in m̃bris tuis: saltem illi reg¬
nũ auferatur. Non fiat qd̾ iubet. Surgit
ira. noli dare ire linguã ad maledicen¬
dum. noli dare manũ ad pedem ad fe¬
riendũ. Non surgeret ira ista irratio¬
nabilis: nͥ peccatũ esset in m̃bris.S tol¬
le illi regnũ. ñ habeat armaunde contra
te pugnet. Discit etiã ñ surgere. cũ ar
ma ceꝑit ñ inuenire. Non exhibeatis
m̃bra ur̃a arma iniquitatis peccato. Ali-¬
oquin toti captiui eritis. & ñ erit. m̃te
usq adeo in peccatore ñ periit. ut ꝑ
ipsum peccent maxime om̃s qui cũ de¬
lectatione peccant. & amore peccati. &
pis placet qd̾ cis libet. Unde & apłs. Cũ
essetis inquit serui peccati. liberi fuistis
iusticiȩ. Ecce ostendunt᷑ etiã peccato mi¬
nime potuisse. nisi aliqua libertate ser¬
uire. Li beri gͦ a iusticia ñ sunt: nͥ arbi¬
trio libertatis. Liberi autẽ a peccato ñ
fiunt. nisi grã saluatoris. Propter qd̾

Expanded text:
n sit, sed non regnet, quandiu peccatum necesse est esse in membris tuis, saltem illi regnum auferatur, non fiat quod jubet; surgit ira, noli dare irae linguam ad maledicendum, noli dare manum aut pedem ad feriendum. Non surgeret ira ista irrationabilis, nisi peccatum esset in membris, sed tolle illi regnum, non habeat arma unde contra te pugnet, discit etiam non surgere, cum arma non coeperit invenire: Non exhibeatis membra vestra arma iniquitatis peccato, alioquin toti captivi eritis, et non ue adeo in peccatore non periit, ut per ipsum peccent, maxime omnes qui cum delectatione peccant et amore peccati, et eis placet quod eos libet. Unde Apostolus, Cum essetis, inquit, servi peccati, liberi fuistis justitiae. Ecce ostenduntur etiam peccato minime potuisse, nisi alia libertate, servire. Liberi ergo a justitia non sunt, nisi arbitrio libertatis: liberi autem a peccato non fiunt, nisi gratia Salvatoris. Propter quod
Abbreviated transcription (Latin):
ostendim᷑ mortui ẽẽ peccato quia in
morte ipsiꝰ baptizati sumꝰ: ꝓfecto & par¬
uuli qui bapti ⁊ ant᷑ in xp̃o peccato mori¬
untur. quia in morte ipsiꝰ baptizantur.
Nullo autẽ excepto dictũ est: quicũq bap-¬
tizati sumꝰ in xp̃o iũu: in morte ipsus
baptrzati sumꝰ. Et idõ dictum est: ut
ꝓbaret᷑ mortuos nos ẽe peccato. Cui autẽ
peccato pariuili renascendo moriuntur.
nisi qd̃ nascendo traxerunt: Nc ꝑ hoc
etiam ad ipsos ꝑtinet qd̃ sequitur dicens.
Consepulti enĩ sumꝰ illi ꝑ baptismum in
mortẽ: ut quẽ admodũ surrexit xp̃c a
mortuis ꝑ glam patris. ita & nos in no

Expanded text:
ostendimur mortui esse peccato, quia in morte Christi baptizati sumus, profecto parvuli qui baptizantur in Christo, peccato moriuntur, quia in morte ipsius baptizantur. Nullo enim excepto dictum est, quia quicunque baptizati sumus in Christo Jesu, in morte ipsius baptizati sumus, et ideo dictum est, ut probaretur mortuos esse nos peccato: cui autem peccato parvuli renascendo moriuntur, nisi quod nascendo traxerunt? ac per hoc etiam ad ipsos pertinet quod sequitur, dicens: Consepulti enim sumus illi per baptismum in mortem, ut quemadmodum surrexit Christus a mortuis per gloriam Patris, it
Abbreviated transcription (Latin):
tia ñ ꝑtinet ad pͥmi hominis ꝓpaginem.
s ad conu̾sationis humane p̾uaricatio¬
nẽ. quȩ illi uni delicto quo solo obstridi
tenentur infantes. iam in maiorib ȩta¬
tib ex abundantia iniquitatis adiecta
est. S qm̃ hoc totũ etiã qd̃ ñ ꝑtinet ad
illiꝰ uniꝰ delicti originẽ. tam̃ idonea est
soluere gr̃a saluatoris: idõ cum dixisset
sic & gr̃a regnet ꝑ iusticiam in uitã ȩt̾nam
argum̃tationes. contͣ hec apłica u̾ba im¬
pediant paruulos a salute quȩ est in
qui debemꝰ. qnͣto ipsi ꝓ se loqui ñ possu
De qua ꝑ
unũ hominẽ pena & ꝑ unũ homi¬
ñem gr̃ã cũ locutus fuisset. deinde saqi
baptismatis in cruce xp̃i grande mysteri¬
um cõmendauit. co modo ut intelligamꝰ
nichil aliud ẽẽ xp̃i baptismũ nͥ mortis
xp̃i similitudinẽ. nichil aliud autem
mortẽ xp̃i crucifixi. nͥ remissionis pes¬

Expanded text:
ti non pertinet ad primi hominis propaginem sed ad conuersationis humanae praeuaricationem, quae illi uni delicto. quo solo obstricti tenentur infantes, iam in maioribus aetatibus ex abundantia iniquitatis adiecta est. sed quoniam hoc totum. etiam quod non pertinet ad illius unius delicti originem, tamen idonea est soluere gratia saluatoris, ideo, cum dixisset: Sic et gratia regnet per iustitiam in uitam aeternam. argumentationes contra haec apostolica verba impediant parvulos a salute, quae est inqui debemus, quanto ipsi pro se loqui non possuDe qua per unum hominem poenae, et per unum hominem gratiae cum locutus fuisset, deinde sacri baptismatis in cruce Christi grande mysterium commendavit, eo modo, ut intelligamus nihil aliud esse Christi baptismum nisi mortis Christi similitudinem. Nihil autem aliud mortem
Abbreviated transcription (Latin):
fiunt om̃s peccatores t̾rȩ. Preuaricata gͦ
lege etiã illa quȩ data est ꝑ moysen: mul¬
to ampliꝰ abundat delictum. Lex gͦ sub-¬
intrauit ut abundaret delictũ. siue cũ
homines negligunt qd̃ ds iubet. siue cũ
de uirib suis p̾sumentes adiutoriũ gr̃e.
ñ implorant. & addunt infirmitati suꝑ¬
biam. Cum autẽ uocatione diuina in¬
telligunt cui sit ingemiscendũ. & inuo¬
cant cũ in quẽ credunt recte dicentes.
miserere mei ds̃ scd̾m magnã miscłiam¬
tuam. &. ego dixi dñe miserere mei. sa¬
na animã meam quia peccaui tͥ. cũ gͦ
se homo ad illum extendit. & sic ingemu¬
erit. fiet qd̾ sequitur. Ubi abundauit
delictũ. suꝑ abundauit gr̃a. Et. dimit¬
tunt᷑ ei peccata multa. qm̃ dilexit mul¬
tum. Et diffundit᷑ in corde caritas dei
unde fiat legis plenitudo. ñ ꝑ uires ar
datus est nobis. Ut quẽ ad modũ regna¬
uit peccatũ in mortẽ: sic & gr̃a regnet ꝑ

Expanded text:
fiunt omnes peccatores terrae. Praevaricata ergo fiunt omnes peccatores terrae. Praevaricata ergo lege etiam illa quae data est per Moysen, multo amplius abundat delictum. « Lex ergo subintravit, ut abundaret delictum, » sive cum homines negligunt quod Deus jubet, sive cum de viribus suis praesumentes adjutorium gratiae non implorant, et addunt infirmitati superbiam. Cum autem vocatione divina intelligunt cui sit ingemiscendum, et invocant eum in quem credunt, recte dicentes: « Miserere mei, Deus, secundum magnam miserituam . Et, Ego dixi, Domine, miserere mei, sana animam meam quoniam peccavi tibi . Cum ergo se homo ad illum extenderit et sic ingemuerit, fiet quod sequitur, ubi autem abundavit delictum, superabundavit gratia, et dimittuntur ei peccata multa, quoniam dilexit multum , et diffunditur in corde charitas Dei, unde fiat legis plenitudo, non per vires arbnctum qui datus est nobis, ut quemadmodum regnavit peccatum in morte, sic et gratia regnet per