comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lierẽ ꝑueniret mandatũ. qr mulier quȩ subiecta
mulieres. domi uiros suos int̾cogẽt. Si q̃tit᷑ qͦ¬
mõ loqui potuert̃ uł loquentẽ incelligere. qui ñ
didicerant int̃ loquentes crescendo. tił magistĩo.
dicimꝰ: qr ds̃ eos tales fecetat.: qui possent loqui
ic uidet᷑ diligent̃ inuestigandũ ẽẽ que fuĩt
Porigo. &e radix illiis pcc̃. ¶uidam putat
quandã elationẽ in animo hom̃inis p̃cessisse. ex
qd nõ deiceretur: ñ p̃cessisset in eo quedã elacio
comp̾m̃da. ut ꝑ humilitatẽ pcc̃i sciret: quã falso
de se p̃sumeret. ce qđ ñ bñ se ht̃ naca. si a faciẽte
ris crecłet muliet dm̃ se a re bona ce utili ꝓhibuis¬
se. nͥ ineẽt eius m̃ti amor ille ꝓp̾e potestatis ce de se
cenda. aut perimenda. Deniq ñ contenta sua¬
sione serpentis aspex̃ lignũ bonũ esu. decorum
aspectu. nec credens se inde posse mori. forte pu¬
tauit dm̃ alicui ca significatiois illa dixisse.Iõ

Expanded text:
lierem perveniret mandatum; quia mulier quae subjecta voluerint, domi viros suos interrogent. Si quaeritur quomodo loqui potuerunt vel loquentem intelligere, qui non didicerant inter loquentes crescendo vel magisterio, dicimus quia Deus eos tales fecerat qui possent loqui, e investigandum, quae fuit origo et radix illius peccati? Quidam putant quamdam elationem in animo hominis praecessisse, ex quod homo dejiceretur, nisi praecessis set in eo quaedam elatio comprimenda; ut per humilitatem peccati sciret quam falso de se praesumpserit, et quod non bene se habet natura si a faciente ris crederet mulier, dum se a re bona et utili prohibuisset, nisi inesset ejus menti amor ille propriae potestatis, et de se cenda, aut perimenda. Denique non contenta suasione serpentis aspexit lignum bonum esu, decorum aspectu; nec credens se inde posse mori, forte putavit Deum alicujus causa significationis illa dixisse; ideo
Abbreviated transcription (Latin):
quã enim mulier seducta manducaũ. eiq dedit ut
simiũ elerent. noluit eam cõt̾stare. quã credebat si¬
ne suo solatio contabescere. & a se alienatã omnino
tntĩre. Non qͥde carnali uictꝰ cõcupiscentia. quã ñ¬
dum senserat: s amicabili quadã beniuolentia. qͣ
pler̃q fit ut offendatur ds̃. neoffendat᷑ amicꝰ. quod
eum facẽ ñ debuisse diuine scatentiȩ instꝰ exitꝰ indi¬
canit. ERso alio quodãmõ ip̃e etiã decept᷑÷. In¬
exꝑtꝰ enim diuinȩ scũtatis in eo falli potuit: ut ue¬
male craderet ẽẽ cõmissũ. s dolo illo serpentino quo
mulier seduicta ÷. nullomõ arbitror illũ pocuisse
seduci. Ex his datut intelligi qđ mulier plus pecca¬
uerit. in qua maioris tumores p̃sup̃cio fint. Quȩ cri¬
am in sece in ꝓximũ. &e indm̃ peccaũ. Uiraũ tm̃

Expanded text:
nim mulier seducta manducavit, eique dedit ut simul ederent, noluit eam contristare, quam credebat sine suo solatio contabescere, et a se alienatam omnino interire; non quidem carnali victus concupiscentia, quam nondum senserat, sed amicabili quadam benevolentia, qua plerumque fit ut offendatur Deus ne offendatur amicus, quod eum facere non debuisse divinae sententiae justus exitus indicavit. Ergo alio quodam modo ipse etiam deceptus est. Inexpertus enim divinae severitatis, in eo falli potuit, ut veniale crederet esse commissum; sed dolo illo serpentino quo mulier seducta est, nullo modo arbitror illum potuisse seduci. Ex his datur intelligi quod mulier plus peccavit, in qua majoris tumoris praesumptio fuit, quae etiam in se
Abbreviated transcription (Latin):
ricatio legis diumȩ. & cȩlestiũ in obeddiantia p̃cep¬
toꝵ: ergo in p̃uaricance pcc̃n ÷. s in mandante
culpa ñ÷. Non enim consisteret tm̃ ꝑcc̃m. sunt̃¬
dictio ñ fuisset. Non consistente añ ꝑcc̃o ñ solũ
malicia:. s etiã uitꝰ fortasse ñ eĩt. que isi aliqua
malicie fuissent semina. ut subsistere.: uł anine¬
re ñ posset. Ecce p̾uaricationẽ iagis ce mobediẽ¬

Expanded text:
ricatio et coelestium inobedientia praeceptorum? Ergo in praevaricante peccatum est, sed in mandante culpa non est. Non enim consisteret peccatum, si interdictio non fuisset. Non consistente autem peccato, non solum malitia, sed etiam virtus fortasse non esset; quae nisi aliqua malitiae fuissent semina, vel subsistere, vel eminere non posset. Ecce praevaricationem legis et inobedien
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntas ratinenoi. uł cõsequendi. qđ iusticia ue¬
tat. Inuttaq assignatione deactuali ꝓcc̃o agiur.
ce mortali. ñ ueniali. Exp̾ma desc̃ptiõe ostenoit᷑
pccm̃ eẽ. uoluntas mala. siue locutio. &e oꝑatio
praua .i. actꝰ malus tam int̾ior. quã exterior. &
altã uero tm̃ ostendit᷑ eẽ actꝰ intĩor. Uolintase¬
nĩ ut in suꝑiorib dictũ: motꝰ animi ẽ. Ambeꝵ

Expanded text:
oluntas retinendi vel consequendi quod justitia vetat. In utraque assignatione, de actuali peccato agitur et mortali, non veniali. Ex prima descriptione ostenditur peccatum esse voluntas mala, sive locutio et operatio prava, id est, actus malus tam interior quam exterior; ex altera vero, tantum ostenditur esse actus interior. Voluntas enim, ut in superioribus di
Abbreviated transcription (Latin):
sa enim spem &e caricatẽ frequent᷑ p̃cedit. ł oe actu
side. qui forte naturalit̃ actum caritatis p̃cedit. sic̃
actum spei. qđ ũba p̃missa diligent᷑ nocata inmi¬
unt.et ea eiam q̃ addit. dicens. Nisi ea inquit q̃ au
dis cretid̃is. ad amandĩ ea que aud̃is. ñ inflamma
tis. q̃ tñ oeñ uisisz. ut añ diximus. Uñ crisostomꝰ.¬
fides in ania nrã fac̃ subsistere ea q̃ ñ identur.

Expanded text:
sa enim spem et charitatem frequenter praecedit; vel de actu fidei, qui forte naturaliter actum charitatis praecedit, sicut actum spei, quod verba praemissa diligenter notata innuunt, et easa enim spem et charitatem frequenter praecedit; vel de actu fidei, qui forte naturaliter actum charitatis praecedit, sicut actum spei, quod verba praemissa diligenter notata innuunt, et ea
Abbreviated transcription (Latin):
ut adhuc ꝓbacur futura resurcõ. Quiaita cred¬
qr fundam̃tũ ⁊ bonoꝵ. qđ nemo mutate pot̾.¬
i ueRo q̃ntr si illa descriptio spei cõueniat.
t̃ utrlibit. Si aũ dicatur conuenut. sunt et ali¬
a plura quib differt̾ fides. & spes s ñ imꝓbe
dici pot̃. soli fiłi conuenire. ñ spe. qr fides sola
fundam̃tũdr̃. nͣ qr fides sola fundamtũ dt̃. ũ qr¬

Expanded text:
ut adhuc probatur futura resurquia fundamentum est bonorum, quod nemo putare potest. 9. Si illa descriptio spei conveniat. test utrumlibet. Si autem dicatur convenire, sunt et alia plura quibus differunt fides et spes; sed non improbe dici potest soli fidei convenire, non spei, quia fides sola fundam
Abbreviated transcription (Latin):
inquiens. quio sͦ uult. ut cum fcm̃ fuant creda¬
tis: hec : laus fidĩ. si quod credit̃ ñ uidet᷑. Nam ce
gebat cainẽ uiuentẽ. quã uiderat morientẽ. &
credebat om̃ in carne ipã latentẽ. Cralebat gͦ
mente qđ ñ uidebat. ꝑ ħ qđ sensib corporisap¬
parebat. S i uero dicuntur crali q̃uidentur. si

Expanded text:
nem: Quid sibi vult, ut cum factum fuerit credatis? Haec est laus fidei, si quod creditur non videtur. Nam et gebat carnem viventem, quam viderat morientem, et credebat Deum in carne ipsa latentem. Credebat ergo mente quod non videbat, per hoc quod sensibus corporis apparebat. Si vero dicunt
Abbreviated transcription (Latin):
t ñ cẽ. si ñ cralit. ñ sic̃ corpora q̃ uidemꝰocłis corpo¬
ris. & ꝑ ip̃oꝵ imagines quas memori̾e tenemis.
caam absaitia cogitamꝰ. nec sic̃ ea q̃ ñ iudemus.
&e ex his q̃uidemus. cogicatioẽ uitũq formamus.
et meniorie cõmendamus. nec sic̃ hominẽ cuiꝰ a¬
etiã cocgtando. Nlon sic iudetur fides in coroe. in qͦ
foris sc̃. intꝰ: fides. & rer̾ que ñ uidentur. in decut

Expanded text:
vel non esse, si non credit. Non sicut corpora, quae videmus oculis corporeis, et per ipsorum imagines quas memoria tenemus, etiam absentia cogitamus; nec sicut ea quae non videmus, et ex his quae videmus cogitationem utcumque formamus, et memoriae commendamus; nec sicut hominem, cujus aetiam cogitando. Non sic videtur fides in corde, in quoforis sunt intus est fides, et rerum quae non videntur videtur
Abbreviated transcription (Latin):
omis suꝑcilio. &e maioris intelligentia p̃iudicio. dicimꝰ.
malentes maꝑtione tam clausoꝵ sermonũ ꝑitiores
audire. quam aliquidaliis influere. Quare in spuscõ
conexa facilior÷ intelligentia nob̃ p̃missa ad mentẽ
reuocantib. Supra enim scd̾ actoritates scõꝵ dictũ:.¬

Expanded text:
onis supercilio et majoris intelligentiae praejudicio dicimus, malentes in apertione tam clausorum sermonum peritiores audire, quam aliquid aliis influere. 11. Quare in Spiritu nexa, facilior est intelligentia nobis praemissa ad mentem revocantibus. Supra enim secundum auctoritates sanctorum dictu
Abbreviated transcription (Latin):
tur.ui.genꝰ. quod et nulli ob. & ꝓdest alicui. Ut si
licui. Ut si quis nolens hominẽ ad mortẽ q̃sitũ ꝓdẽ:
tominus peccat quisq cum iñtit᷑. quantomagisa
pͥmo recalit. Quisqͥs uero aliqͥd̃ genꝰ et̃ mendaci qd̃
pcc̃m ñ sit putauerit: decipiet seip̃m turpit̃. cum
honestum eẽ decẽptorẽ alioꝵ arbitretur. Omne gͦ ge¬
nus m̃datii sũmoꝑe fuge. qr omne m̃datiũ ñ: adõ.
piitum in lingua. Quid sit mentiRi.
eꝵ ⁊ iRi uero. loqui conita ħ qđ animo sentit
quuis. siue illud uer̃ sit. siue ñ Omnisgͦ qui loquit᷑
m̃datiũ menaitur. qr loquitur contra ħ qđ animosea¬

Expanded text:
tur sextum genus, quod et nihil obest, et prodest alicui: ut si licui: ut si quis nolens hominem ad mortem quaesitum prodere, to minus peccat quisque dum mentitur, quanto magis a primo recedit. Quisquis vero aliquod genus esse mendacii quod peccatum non sit putaverit, decipit seipsum turpiter, cum honestum esse deceptorem aliorum arbitretur. Omne ergo genus mendacii summopere fuge, quia omne mendacium non est promptum in lingua. 3. Quid sit mentiri. Mentiri vero est loqui contra hoc quod animo sentit quis, sive illud verum sit, sive non. Omnis ergo qui loquitur mendacium mentitur, quia loquitur contra quod animo sen
Abbreviated transcription (Latin):
derare uolo. utr̃ si quispiam ꝑ deos falsosiraue¬
rit. et fidem ñ seruau̾̃it. ñ tͥ uidetur bis peccasse:
b isutiq peccauit. qr et uirauit ꝑ quos ñ debuit:
et contra pollicitã fec̃fioem: quod ñ debuit. lõq qͥ
utitur fioc illuis quem constat urrasse ꝑ deos fal¬
illiꝰ se sociat: quo ꝑ demonia uirauit. s bono pacto
cius quo fidem seruauit. ce sine dubitatiõe minus
malum÷. ꝑ deos falsos uttare ueracit̾: quã ꝑdm̃
uer̃ fallacit᷑. Quanto enim ꝑ qđ uiratur magis

Expanded text:
derare volo utrum si quispiam per deos falsos juraverit, et fidem non servaverit, non tibi videtur bis peccasse. Bis utique peccavit, quia juravit per quos non debuit, et contra pollicitam fecit fidem quod non debuit. Ideoque qui utitur fide illius quem constat jurasse per deos falcato illius se sociat, quo per demonia iuravit, sed bono pacto eius quo fidem servavit. Verumtamen minus malum est per deos falsos iurare veraciter, quam per deum verum fallacit
Abbreviated transcription (Latin):
modi. quid aliuo hno sant quã homicioe: ac ꝑ
ħ ad penitentiã redigendi. quib penitꝰ denegat᷑
titis. ꝓ alio huiꝰmoĩ. ł adult̾io. uxores suas int̾¬
ficere. s eccłastica disciplina spũali gladio ñ ma¬
t̾iali: criminosos fetur iubet. Uñridẽ nicholaus.
ulteriũ ꝑpetrauerit. uit̾ marito eiꝰ liceat scđm
quã mundanis constringitur legib. Gladiũ nõ
tẽ absq lege. & fine ca interfecerit. aliamq duxe.¬
rit. armis depositis publica agat penitentiã. &
si contumax extic̃it: anathemati: et᷑ usquequo
consentiat.

Expanded text:
modi, quid aliud habendi sunt quam homicidae, ac per hoc ad poenitentiam redigendi? Quibus penitus alio hujusmodi uxores suas interficere; sed ecclesiastica disciplina spirituali gladio, non materiali, criminosos ferire debet. Unde idem Nicolaus: ulterium perpetraverit, utrum marito ejus secundum Ecclesia nunquam mundanis constringitur legibus; gladium non rem absque lege et sine causa interfecerit, aliamque duxerit, armis depositis publicam agat poenitentiam; et si contumax extiterit, anathematizetur usquequo consentiat.
Abbreviated transcription (Latin):
licafetiã loc abolet infamiã. d̾. ñ pot̃ caro añ cort̃¬
da enĩ aconcagione amma. caro ñ peccat. In fine
adũcendũ. Sic̃ inquit sanctius morifamȩ. quã y¬
ddolotitis uesc. ita sanctiꝰ defungi sine lib̃is. quam
ex allicito cottu stitpẽ querete. Uñcq ueto nascant᷑
homines si patentũ ucia si sectent᷑. & om̃ recte co¬
lant. honesti. e salui eit̃. Sem̃ enĩ ex qualic̃q ho¬
mine d creatura. &e eo malcutenti. male erit. ñ ip¬
sum aliqñ malum erit. De ꝑsoms legitimis.¬

Expanded text:
titas etiam loci abolet infamiam. Idem non potest caro corrumdata enim a contagione anima, caro non peccat. In fine dum est: Sicut, inquit, sanctius est mori fame quam idolothytis vesci; ita sanctius est defungi sine liberis, quam ex illicito coitu stirpem quaerere. Undecumque vero nascantur homines, si parentum vitia non sectantur, et Deum recte colant, honesti et salvi erunt. Semen enim ex qualicumque homine, Dei creatura est, et eo male utenti, male erit; non ipsum aliquando malum erit. DISTINCTI
Abbreviated transcription (Latin):
puellȩ añ xii. scłm leges mat̾momũ tnire neq̃¬
unt. Qđ si añ p̾dicta tp̃a copulamimetint: seꝑa¬
ti posst̾. quãuis uoluntate et assensu parentũ minc¬
ti fint. Nuiueto inpuericia copulati. pꝰaos pu¬
b̃tatis nolunt se relinquere. s inconuinctiõe ꝑ ma¬
nere: ia ex ħ efficiuntur comuges. &e deĩcepis ne¬
int̾̃ucinte ñ pot̾. is ab ultetutta paite intelligat᷑
qđ int̾ eos agitur. HUo illa execuici sumꝰ cũ ali¬

Expanded text:
matrimonium inire nequeunt. Quod si ante praedicta tempora copulam inierint, separari possunt, quamvis voluntate et assensu parentum juncti fuerint. Qui vero in pueritia copulati post annos pubertatis nolunt se delinquere, sed in conjunctione permanere, jam ex hoc efficiuntur conjuges, et deinceps neintervenire non potest nisi ab alterutra parte intelligatur quod inter eos agitur.
Abbreviated transcription (Latin):
lectores. hostiarios. exorcistas. acolitos. si extra
uotũ. et habitũ inuemunt᷑. & continentiã ꝓfi¬
teti nolt̃. uixorẽ ducere uirginẽ. eccłia romana ꝑ¬
tittit. ñ uiduã. ł repudiatã. qr deinceps nec ad
subdiaconatũ ꝓuehi pocert̾. nec laicusuxorẽ sor¬
titꝰ. nec uirgine. ł bigamus ao clericatũ. It. ex car
subdiaconos etiã ab uxorib abstinere. Qđ si nõ
fecerint: etiã ab eccłastico temoneant officio. sete¬
tos uero cłicos. ao ħ ñ cogit. It̾ leo. Lex continentiȩ¬
ae̾nt laici lectores. licite uxores dincere potuert̃.s
cum ad p̃dictos ꝑuenert̃ gradꝰ. cepit eis ñ licere qđ
copuilari. ħ añ ordinẽ subdiaconatꝰ

Expanded text:
lectores, ostiarios, exorcistas, acolytos, si extra votum et habitum inveniuntur, et continentiam profiteri nolunt, uxorem ducere virginem Ecclesia Romana permittit, non viduam, vel repudiatam: quia deinceps nec ad subdiaconatum provehi poterunt, nec laicus uxorem sortitus, nisi virginem, vel bigamus ad clericatum. Item ex Cartiaconos, subdiaconos etiam ab uxoribus abstinere; quod si non fecerint, etiam ab ecclesiastico removeantur officio. Caeteros vero cessent laici vel lectores, licite uxores ducere potuerunt; sed cum ad praedictos pervenerunt gradus, coepit eis non licere quod copulari; hoc ante ordinem subdiaconatus
Abbreviated transcription (Latin):
mortuo eo cũ quo finit ner̃ conubiũ fieri pot̃ con¬
iugiũ. cum qua p̃cessit adulteriũ. Iõ. Pocse fieri
Sanelicitas nuptias ex ꝑsons illicite coniunctis he¬
nesto placito subsequente manifestũ:
Saucłoritas de concubinis loquitur. ꝑhibens con¬
cubinã possẽ transire adhonestũ placittĩ nuptiar̃. si
castitatẽ et fidẽ sertare uelit. Prima uͭ actortasa¬
bĩ deisł agit. qui de pcc̃o penituert̃. &e nicħ in mor¬
te uiri machinati sunt. nec uiuente uiro fidẽ adul¬
cere dedit mechus. qđ eam in coniugio duceret si su¬
ꝑ iuueret. Qui ueroħ faciunt. aliis p̃missis auetorita¬
cimꝰ qr ñ negat᷑ ingena posse nub̃e sectio. s sine

Expanded text:
mortuo eo cum quo fuit verum conjugium, fieri potest conjugium cum qua praecessit adulterium. Item: Posse fieri sane licitas nuptias, ex personis illicite conjunctis honesto placito subsequente manifestum ema auctoritas de concubinis loquitur, perhibens concubinas posse transire ad honestum placitum nuptiarum, si castitatem et fidem servare velint. Prima vero auctoritas nihil in mortem viri machinatae sunt, nec vivente viro fidem adulterae dedit moechus, quod eam in conjugio duceret si superviveret. Qui vero haec faciunt, aliis praemissis auctoritacimus quia non negatur in
Abbreviated transcription (Latin):
luntatẽ dñoꝵ. Accende finem hꝰ capidi. uͭ ioetur
imiui: p̃ter uoluntatẽ dominoꝵ int̾ setaũ et an¬
cillam ñ posso conthrai conuigiũ. ł si conthrait᷑
ũ eẽ ratum. Quib dã tñ uidetur mc̃ eos posse fier
coniugiũ. dominis ignorantib. De uiro qui se fa

Expanded text:
luntatem dominorum. Attende finem hujus capituli, ubi videtur innui praeter voluntatem dominorum inter servum et ancillam non posse contrahi conjugium, vel si contrahitur non esse ratum. Quibusdam tamen videtur inter eos posse fieri conjugium dominis ignorantibus. 3. De viro qui se fa
Abbreviated transcription (Latin):
nitentiã pcc̾m delere. Qł si uir scient̃ patit᷑. consenti¬
te uidetur. Sienĩ in adultĩo ꝑseuerate elegit. patro¬
nꝰ turpitudinis &e lenocimi teris maritus habeb¬
tur: nis eam adult̾ii ream facere uoluerit. Si aũ a
ꝑcc̃o recessent. & ꝑpenitentiã illud purgaũ. pote¬
ultetiũ reconcilietur comiux. s fides adsit. ñ crit
out᷑. Cutreñ adhuc deputamꝰ adultetos. quoscre

Expanded text:
nitentiam peccatum delere. Quod si vir scienter patitur, consentire videtur . Si enim in adulterio perseverare elegit, patronus turpitudinis, et lenocinii reus maritus habebitur, nisi eam adulterii ream facere voluerit. Si autem a peccato recesserit, et per poenitentiam illud purgaverit, poteadulterium reconcilietur conjugi conjux; si fides adsit, non erit durum. Cur enim adhuc deputamus adulteros, quos ve
Abbreviated transcription (Latin):
diant addulceros uiros pendere simles adult̾is fe¬
minis penas. eumtanto graritis eos ꝑuiti opor¬
tuerit. quantomagis ad eos ꝑtinet. &e urtute uin¬
cere. de exemplo tegere feminas. Ea his appatet qł
adult᷑ adulterã dimictẽ ñ ualet. & econũso. Qđ¬
lari ñ pot̾. s continere oportet. ł ad dimissã redice.

Expanded text:
diant adulteros viros pendere similes adulteris feminis poenas, cum tanto gravius eos puniri oportuerit, quanto magis ad eos pertinet et virtute vincere, et exemplo regere feminas. Ex his apparet quod adulter adulteram dimittere non valet, et e converso. lari non potest, sed continere oportet, vel ad dimissam redire,
Abbreviated transcription (Latin):
continentiȩ. ł ordo sacer. ł cognatio. ł dispar cultꝰ. ł cõ¬
ditio. ł naturȩ frigiditas. & si qđ ⁊ aliio. Renit᷑ uero il¬
legitimist̃. ꝑ uotũ. ꝑ ordinẽ. ꝑ cognationẽ. ꝑ oisparẽ
cultũ. Medii uero .s. nec plene legicum. nec om̃omle¬
gitimi ꝑ frigiditatẽ. ł conditionẽ. Si eñ tales uin¬
guint᷑ ignorant̃. cõmanere posst̃. quibꝰ accidenibus

Expanded text:
ordo sacer, vel cognatio, vel dispar cultus, vel conditio, vel naturae frigiditas, et si quid est aliud. Penitus vero illegitimae sunt per votum, per ordinem, per cognationem, per disparem cultum. Mediae vero sunt, nec plene legitimae, nec omnino illegitimae, per frigiditatem, per conditionem. Si enim tales junguntur ignoranter, commaner
Abbreviated transcription (Latin):
liere qtt p̃misit oeuiro. nisi qđͣ similem formam
uult intelligi: ut si dimiserit qđ cã formcatioĩs ꝑ¬
mittit᷑. maneat sineuxore. aut tec̃ciliet᷑ uxori. Id̾.
Si nec ill mibe conceditur inuo uiro a quo recessĩt.
nec huic alt̾am ducere unua uxore quã oimisit. mul¬
tominꝰ fas.: alicita cũ quib libet stupta cõmitere. Id̃.

Expanded text:
iro, nisi quod similem formam vult intelligi? ut si dimiserit quod causa fornicationis permittitur, maneat sine uxore, aut reconcilietur uxori. Idem: Si nec nubere illi conceditur, vivo viro a quo recessit, nec huic alteram ducere viva uxore quam dimisit, multo minus fas est illicita cum quibuslibet stupra committere. Id
Abbreviated transcription (Latin):
uii. manu ꝓpinquoꝵ tactis sacros cĩs teliqius iu¬
re uitando dicat ut nunquã ꝑ cõmixtionẽ carnis
comuncti: una cato effecti fussent. ⁊ c̃uidet᷑ muli¬
co: ꝓpt̃ infirmitatẽ catniseoꝵ Uir aut̃ qui frigide na¬
ture ÷: maneat sine comuge. qđ si et ille aliam acce¬
ꝑe conubia. Hoc seruandũ ÷. cum utq idẽ facet᷑
S uir s assẽtit se debitũ tedaioisse uxoꝵ. ce illadif
ficet᷑. cu potiꝰ fides habenoa sit: merito querit᷑. Deħ
ita statutũ z. Si quis accepit uxore e habinit eam
aliquo tꝑe. ce ip̃a famrna dicit q nunquã coisset
cum ea. et ille tur dic̃ qđ sic fecit. inuericate niri cõ¬
tenendii decernit. qd̃ si ꝑ sortiarias et maleficias
concubit᷑ ñ siquit.hortandisunt quib ista cue¬

Expanded text:
ima manu propinquorum tactis sacrosanctis reliquiis, jurejurando dicat ut nunquam per commistionem carnis conjuncti una caro effecti fuis sent, tunc videtur mulico propter infirmitatem carnis eorum. Vir autem qui frigidae naturae est, maneat sine conjuge. Qpere connubia. Hoc servandum est, cum uterque idem fatetur. Sed vir si asserit se debitum reddidisse u cui potius fides habenda sit merito quaeritur. De hoc ita statutum est: Si quis ita acceperit uxorem, et habuerit eam aliquo tempore, et ipsa femina dicit quod nunquam coisset cum eo, et ille vir dicit quod sic fecit, in veritate viri contenendum decernitur: quod si per sortiarias et maleficas concubitus non sequitur, hortandi sunt quibus illa eve
Abbreviated transcription (Latin):
quã s raldidit illicitam: sororẽ eiꝰ cognoscenoo. nec
etiã pꝰ mortẽ uxoris. licet ei ł adultere copulan in cõ¬
ris tue. si fecisti neuitã hãs. &e ucor tua siñ fuecit cõ¬
scia sceleris. & continere ñ mult. mnibat in dño cui
uult: lu ueroet adultã sine sꝑe cõuigu maneatis.
et dum uiuitis.: penitentiã agite. qđ ait cn uult
la aliã uxorẽ accipiet. ł aliũ uir̃. quã admambomi
tiunt. Si uero adultã mortua fir̃it. uir eiꝰ fiuult mi

Expanded text:
quam sibi reddidit illicitam, sororem ejus cognoscendo. Nec etiam post mortem uxoris licet, ei vel adultero alicui coris tuae; si fecisti, neutram habeas; et uxor tua si non fuerit conscia sceleris, et continere non vult, nubat in Domino cui vult. Tu vero et adultera sine spe conjugii maneatis, et dum vivitis poenitentiam agite. Quod ait, cui vult la aliam uxorem accipiat, vel alium virum, quamdiu ambo vivunt. Si
Abbreviated transcription (Latin):
Ii quio sc̃pt̃ in deutetonomio. Non habebat᷑ u
xore purimas q̃ alliciant animã eiꝰ. Suꝑ quẽ locũ
aus̃ ait. Manifestũ ⁊ salemonẽ ħ p̃cept̃ ctansisse. Da¬
musstiplicare. sumtñ aodit᷑. ut ñ elenetur cor eiꝰ. alieni¬
genas phibitũ ẽ idetur. ueruntũ multiplicatio u¬

Expanded text:
udi quid scriptum est in Deuteronomio, c. 17 Non habebit rex udi quid scriptum est in Deuteronomio, c. 17 Non habebit rex uxores plurimas quae alliciant 27: Manifestum est Salomonem hoc praeceptum transisse. Damultiplicare? Cum tamen additur: Ut non elevetur cor ejus, alienigenas prohibitum e
Abbreviated transcription (Latin):
tꝑinrõ. in quõ sines scłoꝵ deueneit᷑. Ex his ap¬
parer qđ scĩ patres añ legẽ fine pcc̃o plures ha¬
duert̃ conuiges. ł concubmas. Fas enĩ nc̃ uxores
appellat scͥptara. nõ concubinas. Rachel et lya
ponat qdđ fidẽ thoriñ seruabant illi patres. di¬
cimꝰ inħ seruasse fidẽ thori. qr ñ aliis. s ꝓpͥis u¬
xorib. ⁊ ancuł miscebantur. Ecce q̃ suierit consu¬
etudo in hac teañ legẽ. Legis uerotꝑe. int̾diẽ
moyses carnalem copuła fier: cũ matre. cum
nouetca. cũ sorore. cum nepti. cum amito. cum
mac̾tera. cũ nurii. et aliis quib̾da. ẜ misit aũ ddinor¬
tiũ fieri. daco libello repucdn. In quo uir sctibebat c̃a
ꝓ quib utorẽ repuciabat. t misit. etiã aliã ducere.
homitidiim.ł mifit fic mala: ne fietent peiora. &¬
ħ ꝑmiendo ñ dĩ iusticiã demonstrauit. s in pcc̃ore
minuit culpã. Cm licebat plures hr̃e uel non.
ed nunco sub lege licebar plures hr̃ẽ uxores: a¬

Expanded text:
x his apparet quod sancti Patres ante legem sine peccato plures habuerunt uxores vel concubinas. Eas enim nunc uxores appellat Scriptura, nunc concubinas. Rachel tamen eponat quod fidem thori non servabant illi patres, dicimus in hoc servasse fidem thori, quia non aliis, sed propriis uxoribus vel ancillis miscebantur. Ecce quae fuerit consuetudo in hac re ante legem. Legis vero tempore interdixit Moyses carnalem copulam fieri cum matre, cum noverca, cum sorore, cum nepte, cum amita, cum matertera, cum nuru, et aliis quibusdam. Permisit autem divortium fieri dato libepro quibus uxorem repudiabat. Permisit autem aliam ducere homicidium. Permisit fieri mala, ne fierent pejora; endo non Dei justitiam demonstravit, sed in peccatore minuit culpam. 4. Cui licebat plures habere, vel non. Sed numquid sub lege licebat habere plures uxores? A
Abbreviated transcription (Latin):
porib quos teliq̃rant. etiã si possibilitas concãbẽ¬
di eis raldita fuerit. reconciliai nequibt̃. QUod
infine hꝰ capidi continet᷑ ex rigore magis dictum
intesligendũ÷. quã ex canonica equicatẽ. Uł incell¬
genoũ ⁊ ñ posse reconciliar pͥorib isiuidicio accłe
quo dirnsio frã fuerit. De furiosis addit: occet¬
Utiosi quoq dum mam̃tia st̃. mat̾moniũ cõ

Expanded text:
ibus quos reliquerant, etiam si possibilitas concumbendi eis reddita fuerit, reconciliari nequibunt . Quod in fine hujus capituli continetur, ex rigore magis dictum intelligendum est, quam ex canonica aequitate. Vel intelligendum est non posse reconciliari prioribus, nisi judicio Ecclesiae, quo divisio facta fuerat. 4. De furiosis addit. Furiosi quoque, dum
Abbreviated transcription (Latin):
mysteriũ uelaretur: nst ofticio ꝓpagand mip¬
tias conthraebant. ñ uicti lybidine. s dnctipie¬
tate. qui multo faciliꝰ contiaere possent: oe uellẽt.
Utebantur qĩ comrigibꝰ. & plures u iu ht̃eli
cebat. quas castiꝰ habebãt. quã nẽ unã quilibet

Expanded text:
mysterium velaretur, justi officio propagandi nuptias contrahebant, non victi libidine, sed ducti pietate, qui multo facilius continere possent et vellent. Utebantur tamen conjugibus et plures uni viro habere licebat, quas castius habebat quam nunc unam quilibet
Abbreviated transcription (Latin):
distributionẽ. xp̃o militanet̃. s continentiam io¬
ħs in oꝑe. abtahã in solo habebat habita. M eli f̃
or  añ castitas clibũ. quã nuptiar̃. Quar̾ unam
abraham habebat mufi. ambas in habitu. sã¬
te eñ comugalit̾ uixit. eẽ aũcastꝰ sine comugio
ta dispensatione dĩ onis retro scõs eiuscł fuisse me

Expanded text:
distributione Christo militaverunt; sed continentiam Joannes in opere, Abraham in solo habebat habitu. Melior est autem castitas caelibum quam nuptiarum; quarum unam Abraham habebat in usu, ambas in habitu. Caste enim et conjugaliter vixit. Esse autem castus sine conjugio ta dispensatione Dei omnes retro sanctos ejusdem fuisse me
Abbreviated transcription (Latin):
tiȩ. sui enim uenia nis pcc̃o conceditur: plane qđ in¬
firmitati ꝑimisit scã ueniã. audeo dic̃e pcc̃m ẽẽ. ueni¬
amnãq concedens apłc. concubitũ aitendit coniui¬
gatoꝵ uͥ÷ incontinentiȩ malum. Incontinentiȩ ma¬
lum÷ qđ ut cognoscit uxorẽ. etiã ultra neces sitatẽ ꝓ¬
creandi liberos. s ce ibi ÷ nuptiar bonũ. Non enĩ qr
p̾ter intentionẽ generatiõis. ñ ÷ bonũ. ñ ꝓpt̃ illud¬

Expanded text:
tiae. Cui enim venia, nisi peccato conceditur? Plane quod infirmitati permisit secundum veniam, audeo dicere peccatum esse, veniam namque concedens Apostolus, concubitum attendit conjugatorum, ubi est incontinentiae malum. Incontinentiae malum est quod vir cognoscit uxorem etiam ultra necessitatem procreandi liberos, sed et ibi est nuptiarum bonum. Non enim quia praeter intentionem generationis non est bonu
Abbreviated transcription (Latin):
uiti et coacti coniuncti sc̃. si pꝰea ab aliquo tꝑis¬
spacio sine contradictiõe &r q̃rimonia eohabita¬
uerint. facultate oiscedendi uł reclamandi ha¬
bita: consentire uidentur. &e consensus ille conseq̃tĩ
supplet: qđ p̃cedens coactio tulerat. In ł pandecta

Expanded text:
nviti et coacte conjuncti sunt, si postea ab aliquo tenviti et coacte conjuncti sunt, si postea ab aliquo tempore sine contradictione et querimonia cohabitaverint facultate discedendi vel reclamandi habita, consentire videntur; et consensus ille consequens supplet quod praecedens coactio tulerat. 2. In libro Pandecta
Abbreviated transcription (Latin):
hȩc ũba. De neptiscuȩ coniugio. quã te cruda mi¬
litidatur̃ neces sitatis instante arcicło. sub fide pol¬
licitatione firmasti. ħ equitate dictante deccruimꝰ.
ut sulla mur̃ illum omuino ut dr̃ renuit. & in ea¬
dẽ uoluntatis auctoritate ꝑsistit. ut uiro illi se ꝓr¬
sus deneget nuptura. nequaquã eam inuitã ac
renitẽtẽ eusde uiri cogas conuigio copulat. Idem.
qm̃ legum ce canonũ auctoritas talia sponsalia
nĩ approbat. neignorantib leges ce canones ni¬
mis dut̃ uudeatur: ita sententiã temꝑamꝰ. ut si pͥn¬
diat: ab ip̃o iordane sacram̃tũ quo constent hec q̃
dicta st̃: accipiat. &e nos canonũ ac legũ scpta se¬
quentez. deinceps ñ ꝓhibemꝰ quin alii uito siuo¬
luerit p̾dicta erus filia tm̃ in dño nibat. Ex his
apparet coniugiũ fieri: int̾ consentientes sponta¬
neos. ñ int̾ renitentes ce inuitos. Uer̃tñ qui m¬

Expanded text:
haec verba: De neptis tuae conjugio, quam te cuidam mihaec verba: De neptis tuae conjugio, quam te cuidam militi daturum necessitatis instante articulo sub fidei pollicitatilla virum illum omnino ut dicitur renuit, et in eadem voluntate persistit ut viro illi se prorsus deneget nupturam, nequaquam eam invitam ac renitentem ejusdem viri cogas conjugio copulari. Idem,quoniam legum et canonum auctoritas talia sponsalia non approbat, ne ignorantibus leges et canones nimis durum videatur, ita sententiam temperamus, ut si prindiat, ab ipso Jordane sacramentum, quo constent haec quae dicta sunt, accipiat. Et nos canonum et legum scripta sequentes, deinceps non prohibemus quin alii viro, si voluerit, praedicta ejus filia tantum in Domino nubat. Ex his apparet conjugium fieri inter consentientes et spontaneos, non inter renitentes et invitos. Verumtamen qui i
Abbreviated transcription (Latin):
cocisensꝰ cohabitatioĩs. ł carnat copulȩ. ñ fac̃ con
ñ onãm. ñ ancillã. s comugẽ. Iuia enĩ ñ ancilla
uel dña datur. iõ nec de sũmo nec de imo ap̾ncipi¬
o formata÷. s de latere tut ob coniugalẽ societa¬
tem.Si de sũmo fieret ut decapite.iuderetur ad
dominationẽ creata. Si uem de imo rit de pedib:
uideretur ad seruitutẽ subicienda. s qr nec in oo¬
tinã nec mancillam assumit. fcãz de medio .i. de
latere. qr ad conuigalem societatẽ assumit. sum gͥ
sic conueniunt ut dicat uit accipiote in meã con¬
iugẽ. & dicat mulier accipio te in meũ uit̾. his ũb̾
ł aliis idẽ significantib expͥmitur consensus ñ copti¬
lȩ catnat. ⁊cohabitatiõi corporat. s conugalis
societatis. Ex qua oportet eos cohabitare. nͥ forte
cã religionis pari uoto corporalit sepatent᷑. uł ad
lib̃m cẽ a coactione. soactꝰ enim consensus qui
nec consensꝰ appellari debet. coniugiũ ñ fac̃. sic̃ tes¬

Expanded text:
conjnon dominam, non ancillam, sed conjugem. Quia enim non ancilla vel domina datur, ideo nec de summo, nec de imo a principio formata est, sed de latere viri, ob conjugalem societatem. Si de summa fieret, ut de capite, videretur ad dominationem creata; si vero de imo, ut de pedibus, videretur ad servitutem subjicienda. Sed quia nec in dominlatere, quia ad conjugalem societatem assumitur. Cum ergo sic conveniunt ut dicat vir: Accipio te in meam conjugem; et dicat mulier: Accipio te in meum virum, his verbis vel aliis idem significantibus exprimitur consensus, non copulae carnalis vel cohabitationis corporalis, sed conjugalis societatis; ex qua oportet eos cohabitare, nisi forte causa religionis pari voto corporaliter separentur, vellem liberum esse a coactione. Coactus enim consensus, qui nec consensus appellari debet, Conjugium non facit, sicut tes
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntatẽ ub̃ ñ exp̃sserant. p̾ea uero exp̃sseit̃. & in
uirginitate ꝑmansett̃. Consensit gͥ maria imati.¬
talem societatẽ. s ñ in carnalẽ copulã. trisi de eodem
spalit̾ d̾s p̃ciꝑet. cuiusctiã consilio in maritalẽ con¬
sensit copulam. qr uuginitatẽ seruare uolebat. &
iõ ñ alit̾ consensisset in conugalem societatẽ. ni¬
si familiare d̃i consiliũ habuisset. de qua aus̃ fica¬
it. Beata maria ꝓposint se seruaturã uotũ nirgini¬
tatis in corde. s tp̃m uocum ñ exp̃ssit in ore. Subie¬
cit se diuine dispositioĩ ꝓposuit se ꝑseueraturam
uirguie: nisi ds̃ alit ei reuelaret. Commitens gͦ uir¬
ginitatẽ suam diuine dispositioi. consensit in car¬
nalem copulã. ñ illam appetendo: s dime inspira¬
tioni in utroq obediendo. Postea uͦ simulcũ uirola¬
bris exp̾ssit. et nt̃q in uirginitate ꝑmansit. Qd ꝑfec¬

Expanded text:
ntatem verbis non expresserant, postea vero expresserunt, et in virginitate permanserunt . Consensit ergo Maria in maritalem societatem, sed non in carnalem copulam, nisi de eodem specialiter Deus praeciperet, cujus etiam consilio in maritalem consensit copulam, quia virginitatem servare volebat; et ideo non aliter consensisset in conjugalem societatem, nisi familiare Dei consilium habuisset, de qua Augusti Beata Maria proposuit se servaturam votum virginitatis in corde, sed ipsum votum non expressit in ore. Subjecit se divinae dispositioni; proposuit se perseveraturam virginem, nisi Deus aliter ei revelaret. Committens ergo virginitatem suam divinae dispositioni, consensit in carnalem copulam, non illam appetendo, sed divinae inspirationi in utroque obediendo; postea vero simul cum viro labiis expressit, et uterque in virginitate permansit. 3.
Abbreviated transcription (Latin):
e scđm concessionẽ. & concubitꝰ nuptiat. qui fit tm̃
c̃ã ꝓt. Concubitꝰ uero qui ÷ p̃ter necessitatẽ generandi
ob incontinẽtiã. indulget᷑ scd̃m ꝑmissionẽ. Quia ib
aliqua culpa÷. s. lenis. lõq ñ iubetut. nec concedit᷑. s ꝑ¬

Expanded text:
ae secundum concessionae secundum concession. Concubitus vero qui est praeter necessitatem generandi ob incontinentiam, indulgetur secundum permissionem, quia ibi est aliqua culpa, sed levis. Ideoque non jubetur, nec conceditur,
Abbreviated transcription (Latin):
soningał concubitꝰ generandi grã. ñ ht̃ culpã. cõ¬
cupnscenciȩ tieto sacianoȩ s tñ cum coniuge ꝓpter
tem liberos ꝓcreandi. ponã mhis. in quib cotidie
st̃. fides .s. et ꝓles. ñ uidet᷑ coitꝰ defendi actimine. uñ
amat coniugẽ. ñ affectu. ñ regnat in eo impetꝰ uolũ¬
tatis. nec p̃ceps fertur ad coitum. Nicħ ÷ fedius quã uxo¬
rẽ amare qĩ adult̃am. Qui dict̃ se cã humami genis
uxorib iungi. imitentur salcẽ pecudes. ce pꝰ quã uen¬
t̃ uxoris incuinuerit. ñ ꝑdant filios. nec amatores se
uxorib exibeant. s matitos. Idẽ. In matͥmonio oꝑa
liboꝵ concessa st̃. uoluptates aũ q̃ de metetriẽ am¬
uolunt: nuptias eẽ pcc̾m.s ut supta dictũ÷. indul¬
gentia aliaz conces sioĩs. alia ꝑmissionis. Egerat apłc
oe nuptus. ce de carnali coitu. &e ad utr̃q retulit illuo.
hocaũ dico scd indulgentiã. Indulgentur enĩ nupti¬

Expanded text:
is concubitus generandi gratia, non habet culpam; conis concubitus generandi gratia, non habet culpam; concupiscentiae vero satiandae, sed tamen cum conjuge propter tem liberos procreandi, ponam in his pro quibus quotidie scilicet, et proles, non videtur coitus defendi a crimine. Unde amat conjugem, non affectu; non regnat in eo impetus voluptatis, nec praeceps fertur ad coitum. Nihil est foedius quam uxorem amare quasi adulteram. Qui dicunt se causa humani generis uxoribus jungi, imitentur saltem pecudes, et postquam venter uxoris intumuerit, non perdant filios, nec amatores se uxoribus exhibeant, sed maritos. Idem: In matrimonio opera liberorum concessa sunt, voluptates autem quae de meretricum amvolunt nuptias esse peccatum. Sed, ut praedictum est, indulgentia alia est concessionis, alia permissionis. Egerat Apostolus de nuptiis, et de carnali coitu; et ad utrumque retulit illud: Hoc autem dico secundum indulgentiam. Indulgentur enim nupti
Abbreviated transcription (Latin):
tatur pecunia. ñ reddit᷑ amma ꝓ aĩa. s iam formato
corpori anma datur. ñ in conceptu corporis nascit᷑.
cum semine diruiata. Nã si cũ semine &e aĩa exis¬
tit de aĩa. tẽ ce multȩ amine cotidie pereunt. cum
sem̃ fluxu ñ ꝓficit natiuitati. srimũ oporcet domũ
compaginari. & sic habitatorẽ induc. Cumgͦ limia¬
na paulacĩ formant᷑ in utero. & tam dici ñ reputat᷑
homicidiũ. donec elem̃ta confecta suas imagine
m̃braq suscipiant. Ex his apparet t̾c homicidas c̃ẽ
qui abortũ ꝓcurant: cũ formatũ÷ ce animatũ pu¬
erperiũ. De excusatione coitꝰ quȩ fit ꝑ hec bona.
Wangͥ hȩc tria bona in aliquoconiugio simul cõ¬
curit᷑. ad excusatione cotus catnat ualent. Qñ enĩ
setuata fide thori. cã ꝓł conuges conueniunt: ficex¬
cusatur coitꝰ. ut culpã ñ hãt. Nñ uero deficiente bo
ñ sic excusatur ut ñ h̃t culpã. s uenialem. uñ ays̃ꝰ.¬

Expanded text:
tatur pecunia, non redditur anima pro anima. Sed jam formato corpori anima datur, non in conceptu corporis nascitur cum semine derivata. Nam si cum semine et anima existit de anima, tunc et multae animae quotidie pereunt, cum semen fluxu non proficit nativitati. Primum oportet domum compaginari et sic habitatorem induci. Cum na paulatim formantur in utero, tamdiu non reputatur homicidium, donec elementa confecta suas imagines membraque suscipiant. Hic apparet tunc eos homicidas esse, qui abortum procurant cum formatum est et animatum puerperium. 6. De excusatione coitus, quae fit per haec bona. Cum ergo haec tria bona in aliquo conjugio simul concurrunt, ad excusationem coitus carnalis valent. Quando etiam servata fide thori causa prolis conjuges conveniunt, sic excusatur coitus, ut culpam non habeat. Quando vero deficiente boninentiae, non sic excusatur ut non habeat culpam, sed venialem. Unde A
Abbreviated transcription (Latin):
concupiscentiã et delectationẽ quȩ ÷ incoitu:
malam eẽ et pcc̃m. qr ex pcc̃o. et in ordinata. et
nosdicimꝰ illam cõcupis centiã semꝑ malam ẽẽ.
escendo pꝰ laborẽ. ed endo pꝰ esuriem. nec tñ cat dele
tatio : pcc̾m. nisi sit immoderata. Sic et delecta¬
tio que ÷ in cori comugal. cui assunt illa tria
bona. a pcc̃o defenditur. uidet tñ bãtꝰ ẜrꝰ. alit̾¬
sentire.s. qd̃ sine pcc̃o si possit fieri carnat com¬
nisi lotꝰ aqua: eocła iniciate ñ debet. quãuis di¬
ũse hominũ nationes. ãe hac re ãiũa sentiant.

Expanded text:
concupiscentiam et delectationem, quae est in coitu, concupiscentiam et delectationem, quae est in coitu, malam esse et peccatum, quia ex peccato est et inordinata. Et nos dicimus illam concupiscentiam semper malam esse, escendo post laborem, edendo post esuriem; nec tamen talis delectatio est peccatum, nisi sit immoderata. Sic et delectatio quae fit in coitu conjugali, cui adsunt illa tria bona, a peccato defenditur. Videtur tamen beatscilicet, quod sine peccato non possit fieri carnalis comnisi lotus aqua ecclesiam intrare non debet. Quamvis diversae hominum nationes de hac re diversa sentiant,
Abbreviated transcription (Latin):
iuges debitum carius exposct̃. ñ ꝓpaginis uolun¬
tate. s lybiduis uoluptate: quȩ tñ uoluptas nõ
ditur. Quo circa. ce hinc laudabiles st̃ nuptiȩ. qr
etiã illud qđ ñ ꝑtinet ad se. ignosci faciunt ꝓpt̾
se. Non eniriste concubitꝰ quoseruitur cõcupiscẽ¬
tie. agitur: ut impleat̃ fecꝰ quẽ postulant ntiptie.
Omnino gͥ in genere suo nuptie bone sc̃. qr fidẽ
thor seruant. &e ꝑł fuscipiende cã utr̃q sexum
cõmiscent. et impietatẽ separationis hortent. Sc̃i¬
tati etiã conrugii. nec comuux infideł obc̃e pot̾.
s potiꝰ fideł. ꝓdest infideh. ut apłe docet. Exhi
ł qui exigentib debitũ reddunt. defendit a pc̃co:
scĩtas comugi. bonũq nuptiale. Siem̃ absq pcc̃o
ñ posset fieri cõcubitus conugat. si p̃cepisset dñs:
pꝰ diluinũ eos copulat. dicens. crescite ce multipl¬
camini. cũ iam sine carnali concupiscentia. non
possent cõmisceri. Qd omnis delectatio carmi

Expanded text:
debitum carnis exposcunt, non propagationis voluntate, sed libidinis voluptate? quae tamen voluptas non ditur. Quocirca et hinc laudabiles sunt nuptiae, quia etiam illud quod non pertinet ad se, ignosci faciunt propter se. Non enim iste concubitus, quo servitur concupiscentiae, agitur ut impleatur foetus quem postulant nuptiae. Omnino ergo in genere suo nuptiae bonae sunt, quia fidem thori servant, et prolis suscipiendae causa utrumque sexum commiscent et impietatem separationis horrent . Sanctitati etiam conjugii nec conjux infidelis obesse potest, sed potius fidevel qui exigentibus debitum reddunt, defendit a peccato sanctitas conjugii, bonumque nuptiale. Si enim absque peccato non posset fieri concubitus conjugalis, non praecepisset Dominus post diluvium eos copulari, dicens, Gen. 9: Crescite et multiplicamini, cum jam sine carnali concupiscentia non possint commisceri. 8. Quod non omnis delectatio carnis
Abbreviated transcription (Latin):
dit. Quȩ enĩ mibit pauꝑi putans illum eẽ duuicẽ.
si pot̾ renunciare pͥori conditioni. quãuis erraue¬
rit. Nec error qualitatis. ut si quis ducat in uxor̃e.
metet̾cem. ł coeruptã. quã putat eẽ castam. ł uirgi¬
nẽ. ñ pot̾ eam dimutere. De coniugio marie &¬
Remissis aliquidaodendũ: ioseph
d̾e mõ illiꝰ consensus. qui int̾ mariã et iosephin¬
t̾cessit. Sa necreli pot̾. ñ solum mariã s etiã ioseph
ap̃ se disposuisse uirginitatẽ seruare. nisi ds̃ alicer
iuberet. eosq sic consensisse in comugalẽ societatẽ:

Expanded text:
dit. Quae enim nubit pauperi, putans illum esse divitem, dit. Quae enim nubit pauperi, putans illum esse divitem, non potest renuntiare priori conditioni, quamvis erraverit. Nec error qualitatis, ut si quis ducat uxorem meretricem vel corruptam, quam putat esse castam vel virginem, non potest eam dimittere. 2. emissis aliquid addendum est de modo illius consensus qui inter Mariam et Joseph intercessit. Sane credi potest non solum Mariam, sed etiam Joseph apud se disposuisse virginitatem servare velle, nisi Deus aliter juberet, eosque sic consensisse in conjugalem societatem,
Abbreviated transcription (Latin):
ñ imꝓbe tradicur. Iu tñ et siñ p̾cessit. secutus con¬
sensus. Nec ex illo concubitu qui consensũ p̃sefisit:
fornicarii iudicantur. cum ille maritali affectu eam
cognouerit. et illa uxorio affectu debitum ꝑsoluecit.
putans lege p̾moienitat᷑. & pat̾ns imꝑus. Se ill u¬
recopulacam. Excusatur etiã qr dĩ consilio in myste¬
rioita actũ÷. hodieeti am excusaretur ille. cu insci¬
ouxoris soror lectulũ eiꝰ ingressa se subiceret. qͥ cũ si¬
nespe comugii ꝑpetuo maneret censeat᷑: ille tñ qui
cognoũ eamꝑ ignorantiã excusatur. qđ ꝑ sumile ꝓ¬
beitur. Sienĩ diaboł transfigurans se in angłm lucis
credatur bonꝰ: ñ ÷error ꝑicłosus. Qd aũ uir ille i illã
ret. eumq ad suȩ fidĩ imitationẽ uocaret. sulleas¬
sentiret. incuiꝰ sententiã fidĩ diceretur consenfissẽ: ñ
in herenicoꝵ sectã s in incegritatẽ fidĩquã ille hece¬
ticꝰ se m̃tiebatur hr̃e. Error fortunȩ consensũ ñ exclu¬

Expanded text:
non improbe traditur, ibi tamen etsi non praecessit, secutus est consensus; nec ex illo concubitu qui consensum praecessit, fornicarii judicantur, cum ille maritali affectu eam cognoverit, et illa uxorio affectu debitum persolverit, putans lege primogenitarum, et paternis imperiis se illi jure copulatam; excusatur etiam, quia Dei consilio in mysterio ita actum est. Hodie etiam excusaretur ille, cui inscio uxoris soror lectulum ejus ingressa se subjiceret; quae cum sine spe conjugii perpetuo manere censeatur, ille tamen qui cognovit eam per ignorantiam, excusatur, quod per simile probatur. Si enim diabolus transfigurans se in angelum lucis credatur bonus, non est error periculosus. Quod autem vir ille in illam ret, eumque ad suae fidei imitationem vocaret: si ille assentiret, in cujus sententiam fidei diceretur consensisse? Non in haereticorum sectam, sed in integritatem fidei, quam ille haereticus se mentiebatur habere. Error vero fortunae consensum non exclu
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ. uacate a carnalib operib debeamꝰ. hoc capiłin
ꝓp̾e ad ministros acłe ꝓtinere uidetut. quib ñ ticebat
sacra officia celebrare atq mysteria tpe conugalis
quo conuigales actꝰ geruntur: p̃sentia scĩ sp̃c dab¬
tur. etiã si ꝓpħa eẽ uideatur: qui officio generatiõĩs
in celebrandis nuptiis scdmilluo. Non oporet a¬

Expanded text:
vacare a carnalibus operibus debeamus. Hoc capitulum maxime ad ministros Ecclesiae pertinere videtur, quibus non licebat sacra officia celebrare atque mysteria tempore conjugalis quo conjugales actus geruntur, praesentia Spiritus sancti dabitur, etiamsi propheta esse videatur, qui officio generationis oin celebrandis nuptiis; secundum illud, 38, q.
Abbreviated transcription (Latin):
r̾ ÷. tit eciã qđ ñ filioꝵ ꝓcreandoꝵ. s infirmita¬
tis et incontinentie cã expecit. ł ille de matͥmo¬
nio. uł illa ñ sͥ alcerutr nagent. ne ꝑ ħ incidant
in dap̃nabiles corruptelas. Redde enĩ debitũ cõ¬
iugalem. nulliꝰ ctiminis. exigere aũ ulita ge¬

Expanded text:
mitatis et incontinentiae causa expetit, vel ille de matrimonio, vel illa non sibi alterutrum negent, ne per hoc incidant in damnabiles corruptelas. Reddere enim debitum conjugale nullius est criminis; exigere autem ultra ge
Abbreviated transcription (Latin):
ñcogunt fier. s impetrant ignosci. si tñ ñ ita sit
nums: ut impediat tp̃a q̃ ordni debenuit. nec im¬
mutetur in eu̾ usum qui ÷ contra nattirã. soncu¬
bitꝰ enĩ necessatiꝰ cã generandi. inculpabit. & solus ip¬
se nuptial ẽ. Illeuero qui ultra necess itatẽ ꝓgredit.
ñ rõni. s lybidin obsequit᷑. &e hc̃ ñ exigeie. s redd̾ẽ
comugi ne fornicetur. ad comtigẽ ꝑtinet. Si uero ã¬
botali cõcupiscentiȩ subigantur. s̃t facunt quȩ
ñ ÷ nuptiat̃. Cuiꝰ delicti ñ sunt nuptie hortat̾ces. s
dep̃catrices. Decꝰ quidẽ comugale÷ castitas ꝓcrean¬
di. oe teddend carnał debiti fides. hoc ẽ op̾ nupti¬

Expanded text:
n cogunt fieri, sed impetrant ignosci; si tamen non ita sit nimius, ut impediat tempora quae orationi debentur, nec immutetur in eum usum qui est contra naturam. Concubitus enim necessarius causa generandi inculpabilis, et solus ille nuptialis est. Ille vero qui ultra necessitatem progreditur, non rationi, sed libidini obsequitur; et hunc non exigere, sed reddere conjugi ne fornicetur, ad conjugem pertinet. Si vero ambo tali concupiscentiae subiguntur, rem faciunt quae est nuptiarum, cujus delicti non sunt nuptiae exhortatrices, sed deprecatrices. Decus quidem conjugale est castitas procreandi et reddendi carnalis debiti fides. Hoc est opus nupti
Abbreviated transcription (Latin):
muni. ce si p̃proꝑe fc̃m fuerit. magis ÷ corrigenda ce¬
meritas. quam ꝑsoluenda ꝓmissio. Non enĩ ds̃ exigit
siquis ex alieno aliquid uou̾it. s potiꝰ ufurpate ue¬
consensu uoluit coniuges: carnali inuicẽ fraudari
utro eẽ ut nulla eiꝰ uota q̃ abstinentie cã uouerint:
reddant᷑ ab ca. nisi auctor fuerit uir ꝑmitendo. ssã
cum ad pcc̃m eiꝰdẽ uiri ꝑtinere uoluerit lex. si pͥus
t ex ħ iussum dedit. ut cum p̾us uir ei concesserit. pꝰ¬
ea si ꝓhibucrit condẽpnat᷑. Ex his apparet qđ
urt mulier continentiã dõ offerre ñ pot̾. sine coͥ¬
mum consensu. nec alt̃ alti debitũ negare debet.
Si uͦ quilibet eoꝵ alt̾m a suo iure absolu̾it. ad p̾teri¬
tã seruitutẽ nunqͥdreuocare poc̃ĩt: ħenĩ uidetur

Expanded text:
muni et, si praepropere factum fuerit, magis est corrigenda temuni et, si praepropere factum fuerit, magis est corrigenda temeritas quam persoluenda promissio. neque enim deus exigit, si quis ex alieno aliquid uouerit, sed potius usurpare ueconsensu voluit conjugem carnali invicem fraudari viro esse, ut nulla vota ejus quae abstinentiae causa voverit, reddantur ab ea, nisi auctor fuerit vir permittendo. Nam, cum ad peccatum ejusdem viri pertinere voluerit lex, si prius lieri ex hoc jussum dedit, ut cum prius vir ei concesserit, postea si prohibuerit contemnatur. Ex his apparet quod vir vel mulier continentiam Deo offerre non potest sine communi consensu, nec alter alteri debitum negare debet. Si vero quilibet eorum alterum a suo jure absolverit, ad praeteritam servitutem numquid revocare pote