comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
de uirgine .i. natus. ubi occurrit᷑
impietati ħeticoꝵs. qui obtuso
corde hoc capitulũ intelligen¬
tes: xp̃m tantum hominem ac-¬
cipiunt. diuinitatẽ uͦ in eo non
intelligunt. addendo scm
carnem: seruauit diuinitati
u̾bũ dei est ꝑ qd̾ facta st̃ omĩa.
non est enĩ factꝰ scdm qd̾ u̾bũ

Expanded text:
de Virgine, id est natus. Ubi occurritur impietati haereticorum, qui obtuso corde hoc capitulum intelligentes, Christum tantum hominem accipiunt; divinitatem vero in eo non intelligunt. Addendo enim, secundum carnem, servavit divinitati Verbum Dei est, per quod facta sunt omnia. Non enim fact
Abbreviated transcription (Latin):
saulꝰ qͥ ⁊paulus ubi euident̃
ostendit scͥpt᷑a: non iam tunc
pͥmũ pauli nom̃ impositum.
s uet̾is appellationis id fuisse
assignãt. ¶A ieꝵ autẽ in libro
hebraicoꝵs nominũ: paulus
mirabilis. siue electus int̾p̃tari
dicitur. quem et dñs ipsum
uas electionis uocauit. et cam
uita qͣm doctͥna mirabilem
Non enĩ accepistis sp̃m seruitutis

Expanded text:
ui et Paulus . Ubi evidenter ostendit Scriptura non ei tunc primum Pauli nomen impositum, sed veteris appellationis id fuisse assignat. A Hieronymo autem in libro Hebraicorum nominum Paulus mirabilis sive electus interpretari dicitur, quem et Dominus ipse vas electionis vocavit , et tam vita quod doctrina mirabilem Non enim accepistis spiritum servitutis
Abbreviated transcription (Latin):
ait. Ecce dies ueniunt et consũ
ternum. idest et alii. suos. Qui
non ex se s ex deo magni sunt.
ut non ex se mendatiũ s exdeo
uera et magnifica ꝓmissio. Ne-¬
mo enĩ rem uilem magnis p̃cur¬
sorib nuntiat. Ecce cõmendatio¬
tionem: ad dit. in scͥp. quasi non
ne daret᷑ obliuioni et ad cumu¬
lum uere ꝓtectionis: ad dit. scĩs.
non hernicis sce sunt: quia et¬
uitia dampnant. ⁊ sacramentũ
uniꝰ dei. et incarnationis filii
dei continent. scͥpt̾is dico factis
ad filium ducunt. de filio di¬
et est hic cõmendatio a mat̾ia.¬
Seqͥtur. Qui factus est . ic̃. Ecce
cõmendatio auctoris. quem cõ¬
mendat. iiͦiͦi. mͦis. ab origine:
ibi. ex se. dd̾. a uirtute: ibi. qͥ .p̃.¬

Expanded text:
ait: Ecce dies veniunt et consummternum . Idem et alii, qui non ex se, sed ex Deo magni sunt, ut non ex se mendacium loquerent quam vera et magnifica promissio. Nemo enim rem vilem magnis praecursoribus nuntiat. Et ad majotionem addidit, in Scripturis, quasi non ne daretur oblivioni. Et ad cumulum verae protestationis, addit, sanctis, non ethnicis. Sanctae sunt, quia vitia damnant, et sacramentum unius Dei et incarnationem Filii Dei continent. Scripturis dico sanctis, ad Filium ducunt. De Filio diEt est haec, commendatio a materia. Qui factus est, etc. Ecce commendatio auctoris, quem commendat quatuor modis; ab origine, ibi, ex semine David; a virtute, ibi, qui p
Abbreviated transcription (Latin):
ciam hominũ eoꝵ qͥ uĩtatem¬
ta pietate fidei qua iustificati
grati dõ eẽ debemꝰ: contrariũ
detestando .i. impietatẽ: subin¬
fert. qd̃ gentiles inflati & leues
deciderunt. ubi non reqͥescẽnt.
s confracti de silirent in lapides.
hic enĩ sp̃alit̃ aggredit᷑ gentiles
scd̾m pͥorem statum. qͥa iactabats
bonam nat᷑am: et excusabant cur¬
pitudinẽ ꝑ ignorantiam. E contͣ
autẽ apłs dic̃ eos e pͥus habuisse
noticiam: & ꝑdidisse ꝑculpã.
ibonã nat᷑am sibi ipsis adõ
relictam: in omĩa mala p̃cipita¬
tam quasi dicẽt ex fide est iusti¬
cia. & inde salus qͥa ex impieta¬
te est iniusticia. ⁊ iñ ira .i. pena.

Expanded text:
videre quod credidimus antequam videreta pietate fidei, qua justificati grati Deo esse debemus, contrarium detestando, id est impietatem, subinfert, quod gentiles inflati, et leves deciderunt, ubi non requiescerent, sed confracti desilirent in lapides. Hic enim specialiter aggreditur gentiles, secundum priorem statum, quia jactant bonam naturam, et excusant turpitudines per ignorantiam. Econtra autem Apostolus dicit eos, et prius habuisse notitiam, et perdidisse per culpam, et bonam naturam sibi ipsis a Deo relictam in omnia mala praecipitatam. Quasi dicat: Ex fide est justitia, et inde, salus, quia ex impietate est injustitia, et inde ira, id est
Abbreviated transcription (Latin):
potest intelligi hic tͥnitas. ut ꝑ
inuisibilia intelligat᷑ pater.
ꝑ uͥtutem: filius. ꝑ diuinitatẽ:
sp̃c sanctus. ut sit sensus. In ui¬
sibilia ipsiꝰ .i. pat᷑. Sempit̾na

Expanded text:
potest hic intelligi Trinitas ut per invisibilia intelligatur Pater; per virtutem, Filius; per divinitatem, Spiritus sanctus: ut sit sensus, invisibilia ipsius, id est Pater; sempiterna
Abbreviated transcription (Latin):
gentib gc̾os p̃posuit. qͣa abeis
omis philosophia mundana ex¬
ordiũ sũpsit. Barbaros uͦ eos di¬
cit: qͥ sunt qͣsi exleges. qͥa nec
hebrei. nec gc̃i. nec latini sunt.
Insipientes: qui illarũ rerum
imꝑiti sunt. his autẽ om̃ĩb se
debitorem testat᷑. qͥa missus ad
om̃s. Nulli enĩ gentiũ popło
sp̃aliꝰ debet᷑ hec p̃dicatio. qͣr ad
hoc missus fuit ut omĩb p̃dica¬
ret qͥ ad hoc accepit doctͥnam
ut aliis traderet. de iudeis autẽ
tacet: qr magister gentiũ erat.
et sicut aliis debeo: ita iio. qui
est. et si ego ad hoc paratus sum:
gͦ alt̾ius culpa remansit. Qmuiᷤᷤ
missum se dicat p̃dicare omĩb
gentib ꝓmptũ t̾n romanis se
asserit euangłirare. apud quos
regni romai caput est: ⁊ sedes.
ad menbra enĩ ꝑtinet: si capd̃
inqͥetũ non fuit. Id̾eo romanoꝵ
pacem optat. ut non multum
se iactet sathanas: & ut melio¬

Expanded text:
gentibus. Graecos praeposuit, quia ab eis omnis philosophia mundana exordium sumpsit; barbaros vero eos dicit, qui sunt quasi exleges, qui nec Hebraei, nec Graeci, nec Latini sunt. insipientes qui illarum rerum imperiti sunt. His autem omnibus se debitorem testatur, quia missus ad omnes; nulli enim gentium populo specialius debetur haec praedicatio, quia ad hoc missus fuit, ut omnibus praedicaret, qui ad hoc accepit doctrinam ut aliis traderet. De Judaeis autem tacet, quia magister gentium erat; et sicut aliis debeo, ita et vobis qui me promptum est. Et si ego ad hoc paratus sum, ergo alterius culpa remansit. Quamvis missum se dicat praedicare omnibus gentibus promptum tamen Romanis se asserit evangelizare, apud quos regni Romani caput est, et sedes. Ad membra enim pertinet, si caput inquietum non fuerit. Ideo Romanorum pacem optat, ut non multum se jactet Satanas, et ut melio
Abbreviated transcription (Latin):
phylosophati sunt. s in t̾tio sig¬
no defeterunt magi qͥa usq ad
tc̃iam ꝑsonam non potuerunt
ꝑuenire philosophi. Quomͦ gͦ
hic dicit᷑ qd̾ tres ꝑsonas ꝑfectas in¬
tellexert̃. ł cognouert̃: Ad qd̾ dici¬
mus. eos hanc distinctionẽ sũme
tͥnitatis qͣm fides catholica confi¬
tet᷑: nullatenꝰ habuisse. ł hab̾e po¬
tuisse. absq doctͥne. ł int̾ne inspi¬
rationis reuelatione. fit enĩ reue¬

Expanded text:
philosophati sunt. Sed in tertio signo defecerunt magi, quia usque ad tertiam personam non valuerunt pervenire philosophi. Quomodo ergo hic dicitur, quod tres personas per facta intellexerunt, vel cognoverunt? Ad quod dicimus eos hanc distinctionem summae Trinitatis, quam fides Catholica profitetur nullatenus habuisse, vel habere potuisse absque doctrinae, vel internae inspirationis revelatione. Fit enim reve
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ de longinquo ueritatẽ. s non
apppinquauert̃ ꝑ humilitatem.
Non gͦ illas tres ꝑsonas dicunt᷑
intellexisse: qd̾ eas distincte et ue¬
racit᷑ ⁊ ꝓpͥe intellexert᷑. s qͥa illa
cognouerunt ẽẽ in dõ que illis
tͥb ꝑsonis in sacra scͥptã frequent̃
tia enĩ patͥ. sap̃ia: filio. bonitas
spũi scõ sepe attͥbuit᷑. Cũ tam̃ una
ead̾q sit potentia. Sapĩa bonitaᷤᷤ
pientia. & bonitas sunt. qd̾ quare
fiat: non est otiosũ quer̃e. Scien¬

Expanded text:
eritatem, sed non appropinquaverunt per humilitatem. Aug. Non ergo illas tres personas ideo dicuntur intellexisse, quod eas distincte veraciter et proprie intellexerint: sed quia illa esse cognoverunt in Deo, quae illis tribus personis in sacra Scriptura frequenter tia enim Patri, sapientia Filio, bonitas Spiritui sancto saepe attribuitur: tum una eademque sit potentipientia et potentia sunt: quod quare fiat, non est otiosum inquirere. Si
Abbreviated transcription (Latin):
& caritate. in quo seruio: in
euangłio. p̃dicando. non in lege.
non in cͥcucisione. non in eo qd
moy ses seruus tradidit s in eo
qd filius unicus docuit. Qñcũ
enĩ distat seruis adño: tantũ
non scribendo. s m̃tib inspiran¬

Expanded text:
et charitate: In quo servio? In Evangelio, praedicando, non in lege, non in circumcisione, non in eo quod Moyses servus tradidit, sed in eo quod Filius unicus docuit. Quantum enim distat servus a domino, tantum non scribendo, sed mentibus inspiran
Abbreviated transcription (Latin):
tabilis spẽs. Idõq incõꝑabiliᷤ
rectissime credid̾unt. qd̾ factũ
non ẽẽt: ⁊ ex quo cuncta facta
est qd̃ dixit eẽ inuisibilia. &
rursus dixit conspiciuntur.
s addendo intellecta det̾mina¬
uit modũ uisionis. Tria enĩ
genera uisionis in scͥptis scĩs
inueniuntur. Est enĩ uisio
corꝑalis spũalis. ł imaginaria.
et intellectualis. De t̾cio gn̾e est
uisio ista qͣm hic cõmemorat
apłs. Hac enĩ uisione: iudetur
ds̃. cũ ꝑ pietatẽ fidei. ⁊ agnitio

Expanded text:
tabilis species, ideoque incomparabilis; rectissime crediderunt, quod factum non esset, et ex quo cuncta facta est quod dixit esse invisibilia; et rursus dixit, conspiciuntur; sed addendo intellecta, determinatur modus visionis. Tria enim genera visionis in Scripturis inveniuntur. Est enim visio corporalis, spiritualis vel imaginaria, et intellectualis. De tertio 8 genere est ista visio, quam hic commemorat Apostolus. Hac enim visione videtur Deus, cum per pietatem f
Abbreviated transcription (Latin):
notũ est .i. qd̃ de deo noscibile
est. ma. est ĩ illis. ductu rõnis
possunt qd̾ cognoscibile est de
deo.s.naturalem rationem.
Ideo dico qd̾ de deo noscibi¬
le est quia multa sunt que
de deo ꝑnaturam sciri non
possunt: ut de mist̾i̾o redẽptio¬
nis & incarnationis. oR. Notũ
dei est hoc: qd̃ huiꝰ mundi
dispõne & naturali rõne asseqͥ
possumꝰ. Ignotum uͦ dei est:
bile dedeo. quia non solũ ratio
naturalis ad hoc ꝓfuit. s & ds̃
illis reuelauit. ante. ł manif᷑. ꝑ o
pus suũ. ꝑ qd̃ eos adiuuit coti¬
die hoc dicit ne sola natura
suffic̾ẽ uid̾et᷑. Ut Lenĩ ds qͥ
nat᷑a inuisibilis est. S etiam¬
ut a uisibilib posset sciri: opuͤ
fecit. qd̃ opificẽ uisibilitate sui
manifestauit. ut ꝑ certum: in¬
certum posset sciri ⁊ ille eẽ ds̃
omiũ credet᷑: qui hoc fecit qd̾
ab aliis est impossibile fieri.
Hõc &e phylosophi nobiles quesi¬
erunt. quasi int̾rogantes creatas:

Expanded text:
notum est, id est quod de Deo noscibile notum est, id est quod de Deo noscibile est, manifestum est in illis, ductu rationipossint. Quod cognoscibile est de Deo, scilicet naturalem rationem. Ideo dicit quod de Deo cognoscibile est, quia multa sunt quae de Deo per naturam sciri non possunt, ut de mysterio redemptionis et incarnationis. Orig. Notum Dei est, hoc quod ex hujus mundi dispositione, et naturali ratione assequi possumus. Ignotum vero Dei, est rbile de Deo, quia non solum ratio naturalis ad hoc profuit, sed et Deus illis revelavit, vel manifestavit per opus suum, per quod eos adjuvit. Hoc dicit, ne sola natura sufficere videretur. Ut enim Deus, qui natura invisibilis est, etiam a visibilibus posset sciri, opus fecit quod opificem visibilitate sui manifestavit, ut per certum incertum posset sciri, et ille esse Deus omnium crederetur qui hoc fecit quod ab his impossibile est fieri. Haec philosophi nobiles quaesierunt, quasi interrogantes creaturas
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ tenent. s ma Qum est sic
deneri. Heritatem enĩ tenent. s
ininiqͥtate. Inuenisti enĩ dĩn
ogentilis. o phylosophe ⁊ydo¬
lum colis. Inuenisti ueritatẽ.
uip̃am detines ĩ in iusticia. &
qd̃ ꝑ dei oꝑa cognouisti: ꝑ hoĩs
oꝑa ꝑdidisti. Tocũ consid̾asti
qd̃ mundꝰ opus dei sit: idolũ
opus fabri. Si faber idolo sic̃
dedit figam: daret et cor abipso
idolo faber ad oraret᷑. Quo mͦ gͦ¬
o homo: faber tuus ds̃ non est.
si homo idoli faber est: quis est
ds̃ tuus: qui fecit te. quiꝰ est ds
fabri: qui fecit illũ. gͦ si idolũ
cor hab̾et: non ne fabrũ adora¬
ret qui fecit illud: Ecce qͦ mͦ
detinent u̾tatem dĩ ĩ inusticia.
Occurrebat autẽ apło ut ei di¬
ceret᷑. unde illi u̾itatem deti¬
nent ad quos locutus non est
ds̃: nec legem acceꝑunt. sicut
ꝑopłs isrł : respondit  ostendit uñ.
uia quod notũ est dei: ma¬
nifestum est in illis. ds̃ enĩ
Quasi dicẽt. uere detinent ue¬
ritatẽ dei. quia hoc dei quod

Expanded text:
d tenent, sed malum est ubi tenent. Veritatem enim tenent, sed in iniquitate. Invenisti enim Deum, o tu gentilis, o philosophe, et colis idolum; invenisti veritatem, et ipsam detines in injustitia; et quod per Dei opera cognovisti, per hominis opera perdidisti. Totum considerasti quod mundus opus Dei sit; idolum opus fabri. Si faber idolo sicut dedit figuram, daret et cor, ab ipso idolo faber adoraretur. Quomodo ergo homo faber tuus Deus non est, si homo idoli faber est? Quis est Deus tuus qui fecit te? Quis est Deus fabri? Qui fecit illum. Ergo si idolum cor haberet, nonne fabrum adoraret qui fecit illud? Ecce quomodo detinent veritatem Dei in injustitia. Occurrebat autem Apostolo, ut ei diceretur: Unde illi veritatem detinent, ad quos locutus non est Deus? nec legem acceperunt, sicut populus Israel? Respondet, et ostendit unde: Quia quod notum est Dei, manifestum est in illis: Deus quasi dicat: Vere detinent veritatem Dei, qua hoc Dei quod
Abbreviated transcription (Latin):
telligibilem spẽm sensibili p̃¬
tulerunt. Sensibilia dicimus
que uisu tictuq corꝑis senti¬
ri possunt. Intelligibilia: que
conspectu m̃tis posst̃ intelligi.

Expanded text:
 intelligibilem speciem sensibili pretulerunt. Sensibilia dicimus, que usu tactuque corporis sentiri queunt. Intelligibilia, que conspectu mentis intelligi.
Abbreviated transcription (Latin):
tigabant rõnem phisicam. ꝑscru¬
Idẽõq stulti sunt. Si enĩ laudan¬
da hec sunt: qnͣtomagis creator
illoꝵs: Hĩd̾unt gͦ quo ueniendũ
eẽt.s ingrati ei qui illis p̾stiterat.
ut uiderent: sibi uoluerunt tri¬
buere qd̾ uidebant. ⁊ facti suꝑbi
amiserunt etiam qd̃ uidebant.

Expanded text:
im rationem physicam, perscruIdeoque stulti sunt. Si enim haec laudanda sunt, quanto magis Creator illorum? Viderunt ergo quo veniendum esset, sed ingrati ei qui illis praestitit ut viderent, sibi voluerunt attribuere quod videbant; et facti superbi, amiserunt etiam quod videbant;
Abbreviated transcription (Latin):
f. sunt. quia ꝑ celum & t̾ram ce
et ꝑpetuas eẽ intellexerunt: ip̃m
conditorem incõparabilem im¬
mensũ. et̾num m̃te conspexert̃.
Hid̾unt enĩ sũmi phylosophi.
quos cet̾is non inmĩto fama at¬
q gła p̾latos cernimꝰ: nullum
corpꝰ ẽẽ dm̃. & idõ cuncta corꝑa
tͣnscendunt querentes deum.
mam omnẽ & mutabiles sp̃c¬
tnͣscendunt. Dem̃ uid̾unt oem
spẽm in re quacũq mutabili:
que nat᷑alit̾ est: omẽq uniu̾si
mundi corpꝰ non posse eẽ nͥ ab
illo qui incõmutabilit᷑ ⁊ sim¬
plicit᷑ est qͥa non aliud est illi
mutabilitatẽ & simplicitatẽ:
intellexerunt eũ. & omĩa ista
fecisse: & a nullo alio fieri po¬
tuisse. Consid̾auerunt enim

Expanded text:
 sunt, quia per coelum et terram, et et perpetuas esse intellexerunt, ipsum Conditorem incomparabilem, immensum, aeternum mente conspexerunt. Viderunt enim summi philosophi, quos caeteris non immerito fama atque gloria praelatos cernimus, nullum corpus esse Deum, et ideo cuncta corpora transcenderunt, quaerentes Deum. omnem omnesque mutabiles spnscenderunt. Deinde viderunt omnem speciem in re quacunque mutabili, quae naturaliter est, omneque universi mundi corpus non posse esse nisi ab illo qui incommutabiliter et simpliciter est, quia non aliud est illi mutabilitatem et simplicitatem intellexerunt eum et omnia ista fecisse, et ipsum a nullo fieri potuisse
Abbreviated transcription (Latin):
qͦmͦ scire potuerunt. & quasi
qd̃ notũ dei est eẽ manifestũ
in illis qͥ non accepunt legem.
subdit. Inuisi enĩ ⁊c̃. Et notan¬
dum qr cũ ds̃ una sit ⁊ simplex
ẽẽtia: nec ex diu̾sitate aliqua cõ¬

Expanded text:
 quasi quod notum est Dei, manifestum esse in illis qui non acceperunt legem, subdit: Invisibilia enim, etc. Et notandum quia cum Deus una sit et simplex essentia, nec ex diversitate aliqua con
Abbreviated transcription (Latin):
lis non corpea ł imaginaria uisi¬
one. s tm̃ intellecta ea. ui m̃tis
que dicit᷑ intellectus. intellecta
dico ꝑ ea que facta sunt: ⁊ si non
ꝑ legem scͥptam qͣm non habue¬
tiam. qͥa excellit int̾ alias c̾ãtas.
ł qͥa conuenientiã habet cum
omĩ c̾at᷑a. Est enĩ localit̃ in loco.

Expanded text:
non corporea, vel imaginaria visione, sed tantum intellecta ea vi mentis, quae dicitur intellectus. Intellecta, dico, per ea quae facta sunt, et si non per legem scriptam quam non habuetiam, quia excellit inter alias creaturas, vel quia convenientiam habet cum omni creatura. E
Abbreviated transcription (Latin):
creatorem ł saluatorem. ex ipsa
enĩ celi fabrica: iratus illis ds̃
ostendit᷑. qd̾ ideo tã pulchra astͥ
condidit: ut ex his qͣ̃ntus. ⁊ qͣm¬
saM
admirabilis creator est eoꝵs poᷤ¬
sit agnosci. & solus ad orari gͥ
fabrica mundi testificante:
auctorem dm̃ solũ diligendũ.
s iusticia & impietas in eis ap¬
paret: dũ uidentes dissimu¬
lant a uĩtate non fatentes unũ
qui uita. dei ĩ iniusticiã deti.
quasi quis dicẽt. Cur est eis
ira de impietate. Cum non
cognouerunt dm̃: ad qd̃ respõ¬
det. Merito est eis ira de impie

Expanded text:
Creatorem vel Salvatorem. Ex ipsa enim coeli fabrica iratus illis Deus ostenditur, qui ideo tam pulchra astra condidit, ut ex his quantus et quam admirabilis Creator eorum est possit agnosci, et solus adorari. Reufabrica mundi testificante auctorem Deum solum diligendum; sed injustitia et impietas in eis apparet, dum haec videntes dissimulant a veritate, non fatentes unum qui veritatem Dei in injustitia detinent, quasi quis diceret: Cur est eis ira Dei de impietate, cum non cognoverunt Deum? ad quod respondet, merito est eis ira, quia
Abbreviated transcription (Latin):
declaret olĩ ostensum non iusti
pła testimonia que ponit: ab
hebraice uĩtatis tͣnslatione qua
nc̃ utimur uident᷑ discordare
qd̃ iõ est. qͥa aliqñ sumit a sep¬
tuaginta int̾p̃tib aliq̃n sic lo¬
quens eod̃ sp̃u quo ꝓpħe: sensũ¬
euelatur enĩ ira dĩ de celo

Expanded text:
declaret olim ostensum non justifplura testimonia quae ponit, ab Hebraicae veritatis translatione, qua nunc utimur, discordare videntur, quia aliquando sumit a septuaginta Interpretibus, aliquando sicut loquens eodem spiritu quo prophemerces fidei. Merces enim fidei est
Abbreviated transcription (Latin):
erunt. Sicut enĩ ex motib &
administratione corꝑis: aĩam
qͣm non uides intelligis. sic ex
administratione totiꝰ mũdi
& regimine om̃iũ creatorem
intellexerunt. ita ut sint in¬
excusabiles. Illõs quippe scͥpta
in excusabiles dicit: quos non
latet ueritas. & in eis ꝑ seuerat

Expanded text:
ere. Sicut enim ex motibus et administratione corporis animam, quam non vides, intelligis, sic ex administratione totius mundi, et regimine omnium Creatorem intellexerunt. Ita ut sint inexcusabiles. Illinexcusabiles dicit, quos non latet ueritas et in eis perseuerat
Abbreviated transcription (Latin):
a creatã .m. Scd̾m hoc uidetur
qd̃ ꝑ ea que facta sunt: illiuᷤᷤ
sũme tͥnitatis noticiam habu¬
erint gentium philosophi. A¬
libi uͦ dicit ausꝰ. phy losophos.
loco suꝑ exodum ubi magi pha¬
raonis defecerunt in t̾cio signo.
non inpͥmo. ł in scd̃o. quia sũmi

Expanded text:
a creatura mundi. Secundum hoc videtur quod per ea quae facta sunt illius summae Trinitatis notitiam habuerint gentium philosophi. Alibi vero dicit Augustinus philosophos t loco super Exodum, ubi magi Pharaonis defecerunt in tertio signo, non in primo vel secundo, quia summi
Abbreviated transcription (Latin):
uelat᷑ ex fide dĩ ꝓmutentis: ten
ꝓcede. Iusticia dei est ex fide. ħ
autẽ iusticia fidĩ: est eĩ homini
uult ꝑfidem iustificari: uniu̾soᷤᷤ
articłos fidei sẏmboli habeat.
ut tnseat iudeus & qͥcũq alius
ex fide. u̾et̾is testam̃ti ubi unꝰ
ds colebatur. in fidem noui. uͥ
credat. Ex fide pͥme resurrectio¬
nis que est in anima. infidem
scd̾e que erit in corꝑibꝰ. Ex fide
ꝓmissionis: in fidem redditioniꝰ.
Ut sciat dm̃ ꝓmisisse ac reddidiᷤ¬
se. ł redditurũ fore. Ex fide p̃di¬
cators infidẽ popłoꝵ ut tredãt
qd̃ credunt maiores: ⁊minores.
Ex fide seminantiũ .i. ꝓpħarum.¬

Expanded text:
ens ex fide Dei promittentis in procede: Justitia Dei est ex fide, haec autem justitia fidei, est ei homini vult per fidem justificari universos articulos Symboli habeat, ut transeat Judaeus et quicunque alius ex fide Veteris Testamenti, ubi unus Deus colebatur, in fidem Novi Testcredat ex fide primae resurrectionis, quae est in anima, in fidem secundae quae erit in corporibus; ex fide promissionis, in fidem redditionis, ut credat Deum promisisse ac reddidisse, vel redditurum fore; ex fide praedicatorum in fidem populorum, ut credat quod credunt majores et minores; ex fide seminantium, id
Abbreviated transcription (Latin):
misit dedit. que iusticia reuela¬
t᷑. in eo .s. homine qͥ credit se con
suos. Qui enĩ hoc credit᷑ .i. con¬
fitetur: iustum dm̃ ꝓbat. & uera
nedixi eẽ in salutẽ omĩ credenti.
qr in eo qui credit siue uideus

Expanded text:
omisit dedit, quae justitia revelatur, in eo qui credit se conssuos. Qui enim hoc credit et confitetur, justum Deum probat, et ne dixi esse in salutem omni credenti, quia in eo qui credit, sive Judaeus
Abbreviated transcription (Latin):
re. in eo. euangłio. Iusticia dĩ est:
qua gratis iustificat impium
ꝑ fidem sine oꝑib legis. ut alibi
dicit apłs. Inueniar in illo non
habens meã iusticiã que ex le¬
hec est iusticia dĩ que in uet̾i¬
testam̃to uelata: in nouo reuela
imꝑtiendo eam iustos faciat. hãc

Expanded text:
icet Evangelio. Justitia Dei est qua gratis justificat impium per fidem sine operibus legis, ut alibi dicit Apostolus: Inveniar in eo non habens meam justitiam quae ex leest iustitia dei, quae in testamento uetere uelata in nouo reuelat quod inpertiendo eam iustos facit, sic
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa ab eis credita est eẽ. obscu.
est. tumore suꝑbie obumbran-¬
tum est. Nebula enĩ erroris
contexit cor illoꝵ. qͥa cũ crea¬
torem ex creat᷑is cognouissent:¬
et non sicut dm̃ głificassent :
ampliꝰ obtusi sunt. Axs̾ Uñ
obscuratũ est cor eoꝵ. Ecce
ex hac suꝑbia. Dicentes

Expanded text:
a ab eis credita est esse, obscuratum est, tumore superbiae obdurantum est. Nebula enim erroris contexit cor illorum, quia cum Creatorem ex creaturis cognovissent, nec sicut Deum glorificassent, amplius obtusi sunt. Unde obscuratum est cor eorum? Ecce ex hac superbia, dicentes
Abbreviated transcription (Latin):
hoc enĩ dicto: tangit illos qui
non retta tradid̾ant . ł qui de
crũce confundebant᷑. de qua
potiꝰ głari deb̾ent cũ ipso apło
iõ non erubesco euangłiũ. qͥa
ipsũ euangłiũ est. uirtus dei
.i. uirtutẽ dei enũtiat non infir¬
mitatẽ. Sapientiam non in si¬
pientiam. Qd̾ enĩ est infirmũ
dĩ fortiꝰ est hominib ⁊ qd̃ stul¬
tum dei est: sapientiꝰ est hoib
credentib non aliis. quia ꝑ doc¬
trinam euangłicam peccatum
mabatur. ne diffid̾ent homineᷤ
de his que dicebant. qͥ tanta fa
dicit apłs erubescẽ de euangłio
dĩ. Illos autẽ erubescẽ sigc̃at qͥ
qd̾ tradid̾ant: in rep̃hensionẽ
testimonio firmabat᷑. & discor¬
dabat a doctͥna apłica. Euan
inuitat ad fidem: i dat salutẽ
omĩ credenti: dum peccata re-¬
mittit & iustificat. ut a scd̾a mor¬
te detineri non ualeat. signat᷑
mist̾ĩo crucis. Uñ subdit. euan¬

Expanded text:
Hoc enim dicto tangit eos qui non recte tradiderant; vel qui de cruce confundebantur, de qua potius gloriari deberent cum ipso Apostolo. Ideo non erubesco Evangelium, quia ipsum Evangelium est virtus Dei, id est virtutem Dei annuntiat, non infirmitatem; sapientiam non insipientiam. Quod enim infirmum Dei, fortius est hominibus; et quod stultum Dei est, sapientius est homincredentibus, non aliis: quia per doctrinam evangelicam peccatum mabatur, ne diffiderent homines de his quae dicebant qui tanta facdicit Apostolus erubescere de Evangelio Dei, illos autem erubescere, quia quod illis tradiderat in reprehensionem testimonio firmabatur, et discordabat a doctrina apostolica; invitat ad fidem, et dat salutem omni credenti, dum peccata donat, et justificat, ut a ste detineri non valeat, signatus mysterio crucis. Unde subdit: Evan
Abbreviated transcription (Latin):
lit̾ate gͦ cõmuni cupidum se
ueniendi ad hos declarat: iut
hui salutẽ spualis gr̃e conseqñt᷑:
rectam habentes fidei ꝓfessionẽ.
& hic fructũ habeat apud dm̃
dem rectam. ꝓmptior enĩ fit qͥs
ad rem sͥ traditam: si illi uideat

Expanded text:
litate ergo communi, cupidum se veniendi ad hos declarat, ut et hi salutem spiritualis gratiae consequantur, rectam habentes fidei professionem: et hic fructum habeat apud Deumdem rectam, promptior enim, fit quis ad rem sibi traditam, si illi multos
Abbreviated transcription (Latin):
mines. qui etiam formauit. ⁊ scĩ¬
ficauit. ipsũ hoĩem inut̾o uirgi¬
nali ex semine mulieris. si ne uui
cui humana nat᷑a unita est:
s dicit alt̾m ordinem certiorem
et meliorẽ uideri. Nel alit̾ pot̃
legi. ut p̃destinatus: sic̃ p̃scituᷤᷤ
accipiatur. et refert᷑ hoc ad cogni¬
tionẽ hominũ: sicut illud. ero
carne qͥd eẽt. p̃destinatus est .i.
p̾scitus ab et̾no manifestari. filiꝰ
dei ĩ .ii. resurgendi .s. cũ resurgit

Expanded text:
mines, qui etiam formavit et sanctificavit ipsum hominem in utero virginali ex semine mulieris, sine semincui humana natura unita est, sed dicit alterum ordinem certiorem et meliorem videri. Vel ita potest legi, ut praedestinatus sicut praescitus accipiatur et referatur hoc, ad cognitionem hominum, sicut et illud: Ero carne quid esset, praesdestinatus est id est, praescitus ab aeterno, manifestari Filius Dei in virtute resurgendi
Abbreviated transcription (Latin):
ł confinib ciuitatib causa aliqͣ
siue religionis grã: romam ue¬
niebant. Cũq sepe uellet ueni¬
re & ꝓhib̾et᷑: sic factũ est ut scri¬
beret epłam. ne diu in malo de¬
tenti: difficiliꝰ corrig̾ent᷑ quasi qͥᷤᷤ
dicẽt. desid̾as uenire. cur gͦ non

Expanded text:
usa aliqua sive religionis gratia Romam veniebant. Cumque saepe vellet venire, et prohiberetur, sic factum est, ut scriberet Epistolam, ne diu in malo detenti difficilius corrigerentur, quasi quis diceret: Desideras venire, cur ergo non
Abbreviated transcription (Latin):
qd̵ ing̾co manifestũ est. In g̾co
enĩ gentilem sigcat. haimo. Qm¬
iũ̾s autem pponat iudeum cau¬
sa patrum. t̾n & ip̃m simili mͦ
indige̾ dicit dono euangłii xͥ.
Si itaq & iudeus non iustifica¬

Expanded text:
quod in Graeco manifestum est. In Graeco enim gentilem significat. Quamvis autem praeponat Judaeum causa patrum, tamen et ipsum simili modo indigere dicit dono Evangelii Christi. Si itaque et Judaeus non justifica
Abbreviated transcription (Latin):
uolo ut sciatis. s putetis culpa
ur̃a fieri ut mͦ dignos uos pare¬
tis. Non gͦ se otiose ꝓhibitum
dicit. s ⁊ causas morarũ disc̾nit.¬
et hos ut se p̃parent ad hortatuᷤᷤ
est. ut audientes grãm sibi spu̾a-¬
lem ministrandam fore: dignoᷤᷤ
se efficerent. a uiciis carnalib
abstinentes ad accipiendã eam.
ꝓhibitus sum dico: usq adhuc
id est usq in p̃sens. ꝑ hoc osten¬
ditur id et̾iam cure eẽ deo: quo
dicare u̾bũ dei: aliis ꝓhibeat.
fr̾s autẽm uocat. non solum
quia fide renati erant: s etiã
qͥa erant int̾ eos qui recte sen¬
turent: licet pauci. Unde supra
duixit. uocatis sanctis. Sequitur.¬
t aliquem fructũ habeam ĩ
uobis sicut et in cet̾is gentib Ut

Expanded text:
mbrosius sed putetis culpa vestra fieri, ut modo dignos vos paretis. Non ergo otiose se prohibitum dicit, sed et causas morarum discet hos ut se praepararent adhortatus est, ut audientes gratiam sibi spiritalem minse efficerent a vitiis carnalibus abstinentes ad excipiendam eam. Prohibitus sum dico usque adhuc, id est usque in praesens. Per hoc ostenditur, id etiam esse curae Deo, quo aedicare verbum Dei, aliis prohibeat. Fratres, autem eos vocat, non solum, 6 quia renati erant, sed etiam, quia erant inter eos qui recte sentirent, licet pauci; unde supra dixit, vocatis sanctis. Ut aliquem fructum habeam in vobis, sicut et in caeteris ge
Abbreviated transcription (Latin):
der̃o uob̃ imꝑtiri grãm ad con¬
firmationẽ: que confirmatio
firmari: est me consolari ĩ uob̾.
cilitati fidĩ illoꝵs gaudet: dolet
tñ de non recta fide. aliena enĩ
dolebat uitia. quasi sua. addit
fiet. simul uob̾cũ. qͥa ⁊ uos con¬
solabimim. Modo enĩ sum de¬
solatus ego sic et uos. ⁊ si non sen¬
titis. s sic consolaremur simul.
ł scd̃m aliam litt̾am sie potest
legi. eod̾ sensu manente. q.d. de
sidero uenire. ut imꝑtiar uob̾
gr̃am ad confirmationẽ. id̾ est uͭ
consolemur uob̾cũ. demñ ꝑ qͥd
fiat consolatio: subdit. consola¬
ri dico ꝑ eam fidem. non utiq

Expanded text:
dero vobis impertiri gratiam ad confirmationem, quae confirmatio t vos confirmari, est me consolari in vobis.cilitati fidei illorum, dolet tamen de non recta fide. Aliena enim dolebat vitia, quasi sua. Addit fiet simul vobiscum, quia et vos consolabimini. Modo enim ego sum desolatus, sicut et vos, etsi non sentitis, sed sic consolaremur simul. Vel secundum aliam litteram sic potest legi, eodem sensu manente; quasi dicat: Desidero venire, ut impertiar vobis gratiam ad confirmandos vos, id est ut consolemur vobiscum. Deinde per quid fiat consolatio, subdit, consolari dico per eam fidem non utique
Abbreviated transcription (Latin):
gras ago & oro. ego dico obsecranᷤ
i ꝑ obsecrationes tẽptans. obsecra
causa. facili ł difficili. habeã tand̾
dico ꝓsperũ qd̾ nõn reputat apłs
ẽẽ nisi ita sit: ut ꝑueniat ad illos
quib desiłat donum dei p̃dica¬
re ꝓsꝑum eñĩ iter est: non in¬
cassum laborem itim̾s subire
dei. non sicut mali qͥ reputant
ꝓsꝑitatem sibi eẽ in suõ maloꝑpe¬
trato. Sunt enĩ qͥdam qͥ ꝑ dĩ ꝑ-¬
missionem. non uoluntatẽ: ꝓsꝑũ
si aliqd̃ scelus ꝑpetrauerunt.¬

Expanded text:
as ago et oro. Ego dico obsecrans, id est per obsecrationes tentans. Obsecratcausa, facili vel difficili, habeam tandem, dico prosperum, quod non reputat Apostolus esse, nisi ita sit ut perveniat ad illos quibus desiderat donum Dei praedicare. Prosperum enim iter est, non incassum laborem itineris subirndum voluntatem Dei, non sicut mali qui reputant prosperitatem sibi esse in suo malo perpetrato. Sunt enim quidam, qui per Dei permissionem non voluntatem prosperum si aliq
Abbreviated transcription (Latin):
ta est ista nat᷑e̾ humane tanta &
tã excelsa. et sũma subuectio: ut
quo attolleret᷑ altius. non hab̃et.
sicut ꝓ nob̾ ipsa diuinitas quo
usq se deponẽt: humiliꝰ non
habuit. ꝙ̃ suscepta nat᷑a hominis
cũ infirmitate carnis usq ad
mortẽ crucis. De hoc eod̾ haimo¬
ita ait. Non de u̾bo loquit᷑ hic
apłs: s de hoĩe qͥ non erat anteꝙ̃.
factꝰ eẽt. humanitas enĩ que non
erat antẽa illa p̃destinata est.
Scdm hoc sic lege litt̾am dico

Expanded text:
ta est ista humanae naturae tanta et tam excelsa et summa subvectio, ut quo attolleretur altius non haberet, sicut pro nobis ipsa divinitas quo usque se deponeret humilius non habuit, quam suscepta natura hominis cum infirmitate carnis usque ad mortem crucis. De hoc eodem Haimo ait: Non de Verbo loquitur hic Apostolus, sed de homine, qui non erat antequam factus esset: humanitas enim, quae non erat antea, illa praedestinata est, secundum hoc sic lege litteram:
Abbreviated transcription (Latin):
mediatorẽ dei ⁊ hominũ ꝑ quẽ
nob̃ ds̃ dedit omĩa bona. quia
ip̃e est minist᷑ omĩũ bñficioꝵ
dei. deinde quare ꝓeis pcipue.
ł ante omĩa gr̾as agat ostendit
i disciplina mirabiles: i boni
oꝑis cupidi. studiosiq magis
agendi bene: qm loquendi.
In hoc tñ p̃cipue gras ago: qura

Expanded text:
mediatorem Dei et hominum, per quem Deus vobis dedit omnia bona, quia ipse est minister 5 omnium beneficiorum Dei. Deinde quare pro eis praecipue vel ante omnia gratias agat, ostendit  disciplina mirabiles, et boni operis cupidi, studiosique magis agendi bene quam loquendi in hoc tamen praecipue gratias ago, quia
Abbreviated transcription (Latin):
mul consolari in nob̾ ꝑ eam q̃
inuicẽ fidem urãm atq meam.
uos. his quos scͥpto corrigebat
et acarnali sensu abstrahebat.
Ideo enĩ p̃sentiam sui necessa¬
riam dicit: qͥa ea que scribit
etiam ꝑu̾se possunt accipi. qͥa
alit᷑ dicta: solent ad aluid refer¬
ri: abħeticis. iõ gͦ desicłat eos
uide. ut p̃sens doctͥnã euangłi¬
cam sensu quo scribit eis tͣdat.
ne sub auctoritate litt̾arum eiꝰ
non auferret᷑ s confirmaretur
suadere non pot̾at p̾sens suad̾et
uirtute miracłoꝵs deinde desi¬
derĩ fui causam exponens: ad¬

Expanded text:
 eam quae invicem est fidem vestram atque meam. ero videre vos. His, quos scripto corrigebat, et a carnali sensu abstrahebat, ideo sui praesentiam necessariam dicit, quia ea quae scribit etiam perverse possunt accipi, quia aliter dicta solent ad aliud referri ab haereticis. Ideo ergo desiderat eos videre, ut praesens doctrinam evangelicam sensu quo scribit eis tradat, ne sub auctoritate litterarum ejus non auferretur, sed confirmaretur suadere non poterat, praesens suaderet virtute miraculorum. Sed deinde desiderii sui causam exponens, ad
Abbreviated transcription (Latin):
credit: accedente caritate. rema¬
neat. ⁊ uirtus fiat: an ipsa elimi¬
net᷑. i alia succedat qualitas. q̃
uirtus sit. ad qd̾ potiꝰ diuinum
oraculum implorandũ uidet᷑:
qͣm aliqͥd a nob̃ diffimendũ.
Utrũlibet t̾n sine ꝑicło potest

Expanded text:
credit, accendente charitate, remaneat, et fiat virtus, an ipsa eliminetur, et alia succedat qualitas quae virtus sit. Ad quod potius divinum oraculum implorandum videtur, quam aliquid a nobis diffiniendum. Utrumlibet tamen sine periculo
Abbreviated transcription (Latin):
de quib magna utilitas uenit
sicut ante dictũ est: cui ago
cio. qd̾ non uos romani facitiᷤ.
Non est hoc accipiendũ otiose¬
qd̾ ait. d .ii. Non i uox ista po¬

Expanded text:
de quibus magna utilitas venit, sicut ante dictum est, cui ago cio, quod non vos, Romani facitis. Non est otiose accipiendum, quod ait, Deo meo, non enim vox ista po
Abbreviated transcription (Latin):
semꝑ genita manet expatre:
naturam nr̃am sine peccato sus¬
cepit ut nasceret᷑ ex uirgine.
nullatenꝰ posset. nisi scd̾m sus¬
ceptionẽ ueritatis humane ue-¬
ram conceptionẽ. atq natiuita¬
tem in effabilis in se diuinitas¬
tẽꝑalit̾ accepisset. Ex hac aucto¬
ritate uidet᷑ qd diuina nat᷑a
humanã assũpserit. S uehem̃t̃
nos mouet. qd eã genitã ex patͤ

Expanded text:
semper genita manet ex Patre, naturam nostram sine peccato suscepit, ut nasceretur ex Virgine. ullatenus posset, nisi secundum susceptionem veritatis humanae veram conceptionem atque nativitatem ineffabilis in se divinitas accepisset. Ex hac auctoritate videtur quod divina natura humanam assumpsit. Sed vehementer nos movet quod eam genitam ex Pa
Abbreviated transcription (Latin):
⁊c̃ q.d. apłs scribit romanis & in
scribendo: pͥus salutat sic optan¬
ficat᷑ impiꝰ .i. sit uistus. qui pͥus
fuerat impiꝰ et iõ ꝑcipiende huiꝰ
gr̾e mĩta nr̃a p̾cedunt. qi mĩtis
gratuita. s debita redderetur.
liatio ad dm̃. et tnquillitas m̃tis.
Sicu̾t i grã cdei est qua donant᷑
nob̾ peccata ita pax est qua ex
inimicis reconciliamur deo. tñ
si ita distincti sint: iut osten¬
dat umũsum bonũ eẽ ad eo:

Expanded text:
 Apostolus scribit Romanis, et in scribendo salutat, sic optanficatur impius, id est fit iustus, qui prius fuerat impius. et ideo percipiendae huius gratiae merita nulla praecedunt. quia meritis gratuita, sed debita redderetur.liatio ad Deum et tranquillitas mentis. Sicut enim gratia Dei est, qua donantur nobis peccata, ita pax est qua ex inimicis reconciliamur Deo; tamesi ita distincta sint. Et, ut ostendat universum bonum esse a Deo,
Abbreviated transcription (Latin):
ratio uidet᷑. nisi qi ipsũ donũ
dei sp̃m scm̃ intelligimꝰ. Grã
porro et pax qͥd aliud est qͣm
donum dei: Unde nullo mͦ
hominib dari grã potest qua
lib̾amur apeccatis: & pax qua
reconciliamur deo: nisi in spũ
scõ. et iõ ipsa tͥnitas pariterq
incõmutabilis unitas in ista sa¬
lutatione cognoscit᷑. Unĩtas appa¬
ret: ꝑ hoc qd̾ ait adeo. de hoc eod̾
ita ait haimo. Sp̃c scĩ nom̃ non
posuit: qm̃ in donis suis eũ com¬

Expanded text:
ratio videtur, nisi quia ipsum donum Dei Spiritum sanctum intelligimus. Gratia porro et pax quid aliud est quam donum Dei? Unde nullo modo hominibus gratia dari potest, qua liberamur a peccatis, et pax qua reconciliamur Deo, nisi in Spiritu sancto: et ideo ipsa Trinitas pariterque incommutabilis unitas in ista salutatione cognoscitur. Haimo Unitas appaper hoc quod ait, a Deo. De hoc eodem ita ait Haimo: Spiritus sancti nomen non posuit, quoniam in donis suis com
Abbreviated transcription (Latin):
cred̾e qd̾ est eis utile non est iu¬
ratio bona .i. appetenda .i. remu¬
cũ est necessaria. licet sit ama¬
lo infirmitatis eoꝵ: quib dicit᷑
aliqͥd. Si enĩ iurare cog̾is: scias
de necessitate uenire infirmi¬
tatis eoꝵs: quib aliqͥd ꝑsuades
que infirmitas utiq malum
est. Uñ nos cotidie lib̾ari p̃ca¬
mur dicentes. lib̾a nos amalo.
Ideoq non dix̃ dñs qd̃ ampliꝰ
est. malũ est. Tu enĩ non facis
malii qui ut̾is iuratione. ut
alt̾i suadeas ꝗd̾ utile est. s a
malõ est. illiꝰ et notandũ qͥa
onẽ: si nouit illũ iurare falsũ.
Iura mͥ ut ei fides sit: non au¬
deo dicẽ peccatũ non eẽ tn hu¬
mana tẽptatio est. Si autem
nouit fecisse et cogit uirare: ho¬
micida est. Iurat gͦ sine peccato

Expanded text:
credere quod eis est utile; non est jucredere quod eis est utile; non est juratio bona, id est appetenda, non tamecum est necessaria, licet sit a malo infirmitatis eorum quibus aliquid dicitur. Si enim jurare cogeris, scias de necessitate venire infirmitatis eorum quibus aliquid persuades, quae infirmitas utique malum est unde nos quotidie liberari precamur, dicentes: Libera nos a malo . Ideoque non dixit Dominus quod amplius est, malum est: tu enim non facis malum qui bene uteris juratione, ut alteri suadeas quod utile est, sed a malo est illius. Et notandum quia nescit illum jurare falsum, Jura mihi, ut fides ei sit, » non audeo dicere esse peccatum, tamen humana tentatio est. Si autem nomicida est. Jurat ergo sine peccato
Abbreviated transcription (Latin):
Dix̃ se ꝓillis gr̾as agẽ. nc̃ dicit
se ꝑeisd̾ orare. in qͦ etiam affectũ
suũ cͥca illos ostendit. ut sua¬
deat eis caritatẽ. ad hoc autem
dm̃n testem dat: cui seruit di¬
cens. Testis mͥ est ds̃. ut meliꝰ
sibi credatur qd̃ dicturus est.
p̃missa est hic auctoritas id est
iuram̃tũ. quo fit fides dicendiᷤᷤ.
Nisi forte qͥs dicat qd non iura¬
testis est mͥ ds̃. ridiculum est
et qui ꝑ lapidem iurat falsũ:
ꝑuirus est. quia creatorem dm̃
adhibet cestem. Nec facit apłs
qd̾ hic et alibi sepe iurauit: contͣ
dñi mandatum. qͥ uolens iusti¬
ciam nr̃am abundare plusq̃m
scribarũ & phariseoꝵs: dicit in
rare omĩno. Et item. Sit sermo
ur̃ est est. non non. Qd̃ ampliꝰ
est: amalo est. Ibi enĩ ꝓhibuit
dñs qd̃ malum est. suasit bo
num: qd̾ est appetendũ. Indul
falsum: ł sine necessitate iura¬
re suasit uerum loqui. Indul¬
sit uram̃tũ: qd est necessariũ.
Iuram̃tũ enĩ faciendum est in
necessariis .s. cũ pigri sunt hoĩe

Expanded text:
Dixit se pro illis gratias agere, nunc dicit se pro eisdem orare, in quo etiam affectum suum circa illos ostendit, ut suadeat illis charitatem. Ad hoc autem Deum testem dat cui servit, dicens: Testis est enim Deus ut melius sibi credatur quod dicturus est. Praemissa est igitur auctoritas, id est juramentum quo sit fides dicendis: Nisi forte quis dicat quod non juratestis est Deus: ridiculum est et qui per lapidem jurat falsum, perjurus est, quia creatorem Deum adhibet testem. Nec facit Apostolus qui hic et alibi saepe juravit, contra Domini mandatum, qui volens justitiam nostram abundare plus quam Scribarum et Pharisaeorum, dicit in rare omnino . Et item: Sit sermo vester, est, est, non, non. Quod amplius est, a malo est . Ibi enim prohibuit Dominus quod est malum, suasit bonum, quod est appetendum, indulsfalsum, vel sine necessitate jurare, suasit verum loqui: indulsit juramentum, quod est necessarium, Juramentum enim faciendum est in necessariis, cum pigri sint homines
Abbreviated transcription (Latin):
salutatione ante alia de bonis
quib scribit. post grauit̾ eos in¬
crepaturꝰ. Congaudet hic it de
bono incepto eoꝵs et p̃cipue in
hoc gaud̾e se dicit qi fides illoꝵ
in omi loco currebat qm̃ius enĩ
fidem non accepissent scd̾ regłam
ab auctorib traditã uĩtatis: tñ
qͥa qd̃ de uno deo audierant. in¬
t̃posito noĩe xp̃i cepant uen̾ari:
gratulat᷑ apłs. sciens illos posse
ꝓficẽ. ꝑ qd̾ etiam caritatem suã
cͥca illos ostendit. & hortatur ad
ꝓfectũ ita dicens. Pmũ qͥd̾ .q.d.

Expanded text:
salutatione, ante alia de bonis quibus scribit, post graviter eosdem increpaturus. Congaudet enim hic de bono incoepto eorum, et praecipue in hoc gaudere se dicit, quia fides illorum in omni loco currebat, quamvis enim fidem non accepissent, secundum regulam ab auctoribus traditam veritatis, tamen, quia quod de uno Deo audierant, interposito nomine Christi coeperant venerari, gratulatur Apostolus, sciens illos posse proficere. Per quod etiam charitatem suam erga illos ostendit, et hortatur ad profectum, ita dicens: Primum
Abbreviated transcription (Latin):
quia rõma caput mundi erat:
et idõ fidei illoꝵ fama omẽm
locũ ꝑagrabat: unde ꝓficerent
multi. Et nota qd̃ non laudat
s facilitatẽ fidei qr in auditu
auris credidunt. i uotum erga

Expanded text:
quia Roma caput mundi erat, et ideo fidei illorum fama omnem locum peragrabat, unde proficerent multi. Et nota quod non laudat sed facilitatem fidei, quia in auditu auris crediderunt, et votum erga
Abbreviated transcription (Latin):
grue non tantũ mͦ apłatum dicit
se accepisse. s et gram ne ingratu̾
existeret gre: qua illi peccata di¬
missa sunt ut nemo andeat dicẽ¬
eẽ ꝑductum. cũ nec ipsi apłi qͥ
cet̾is suꝑeminent apłatũ acciꝑe
potuissent. nisi pͥus cũ cet̾is gra̾m
que peccatores sanat. atq iustifi
sunt in gentib ł accepimꝰ apła-¬
tum non solum in una gente

Expanded text:
grue non tantummodo apostolatum dicit se accepisse, ne ingratus existeret gratiae, qua illi peccata dimissa sunt, ut nemo audeat dicenec ipsi Apostoli qui caeteris supereminent apostolatum accipere potuissent, nisi prius cum caeteris gratiam, quae peccatores sanat et justificsunt, in gentibus. Vel accepimus apostolatum, non solum in una gente
Abbreviated transcription (Latin):
surrexit. ꝑ qd̾ et nos in anima .i
corꝑe resurg̾e fecit. Uñ uidetur
mortem destruxisse ut nos redi¬
qua oꝑatus fuerat: uiuus.
e quem accepimꝰ grãm ⁊¬

Expanded text:
resurrexit; per quod etiam nos in anima et corpore resurgere fecit. Unde videtur mortem destruxisse ut nos rediqua operatus fuerat vivus. Per quem accepimus.
Abbreviated transcription (Latin):
semꝑ habitis in horis constitutiꝰ
memorem. Memor dicit᷑ ds̃ eẽ
cũ dat. oblitus: cũ cessat. & hoc
rem illors in orõnib ut seminet
in illis caritatem .i. ut eum a¬
ment. et desid̾ent audire. Qͥs
enĩ non amet eũ quem audit
memorem sui eẽ: Qd̃ autẽ ita
sit. uiram̃to affirmat. testis.ic̾.
dico. enĩ .i. qr testis est in ds̃ mͥ.
et idõ non est tutum m̃tiri cũ

Expanded text:
semper habitis in horis constitutis memorem. Memor dicitur Deus esse cum dat, oblitus cum cessat. Et hoc, rem illorum in orationibus, ut seminet in illis charitatem, id est ut eum ament, et sic desiderent eum audire. Quis enim non amet eum quem audit memorem sui esse! Quod autem ita sit, juramento affirmat, testis, etc.dico. Enim id est quia testis est mihi Deus, et ideo non est tutum mentiri, cum
Abbreviated transcription (Latin):
clarescit. ds unigenitus dum
conciꝑet᷑: ueritatẽ carnis acce¬
pit de uirgine. et cũ nasceret᷑:
uit in matre. istaq causa est qͣ
ds̃ factꝰ est filius uirginis ma¬
est unigeniti deĩ ut quẽ pat̾
genuit exet̾nitate: ipsũ uirgo
conceptum ꝓferret intempore.

Expanded text:
eus unigenitus dum conciperetur, veritatem carnis accepit ex Virgine; et cum nasceretur, vit in matre. Istaque causa est qua Deus factus est filius Virginis,er Unigeniti Dei, ut quem Pater genuit ex aeternitate, ipsum Virgo conceptum proferret in tempore.
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ et uos ipsi faciatis. hec autẽ
omia se age dicit. qr fides illoꝵ
multis ꝓficit. Nam & illi qui
credid̾ant: roborati sunt. uiden¬
tes pͥncipes suos fr̃s factos sͥ¬

Expanded text:
d et vos ipsi faciatis. Haec ante omnia se agere dicit, quia fides illorum multis proficit. Nam et illi qui crediderant roborati sunt, videntes principes suos fratres s
Abbreviated transcription (Latin):
nom̃ ꝓpͥum posuit ꝓ ꝓnomine.
more hebraico. que locutio ĩ scͥptĩs
est usitatissima. et in uet̾ib p̃¬
cipue libris creberrima. ut fecit
moy ses. sicut p̃cepit dñs moy si.

Expanded text:
nomen posuit pro pronomine, more Hebraico, quae locutio in Scripturis est usitatissima, et in veteribus praecipue libris celeberrima, ut: Fecit Moses, sicut praecepit Dominus Mosi .
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i. qui omiũ gentiũ salus est.
cũ audiunt romani int̾ cetõs se
uocatos scire possunt qd̃ non de¬
bent sub lege agẽ. quia sine lege
susceꝑunt: ut cetẽ gentes fidem
xp̃i. cet̾i popłi uocati sunt sine
lege moysi. et hii obseruare eã¬
debent. Seqͥt᷑. Omib qui sunt
littã .q.d. paulus talis et talis:
enĩ romanis scribat: illis tn se
scrib̾e sigc̾at: qui incaritate dĩ
sunt. qui sunt hii: nisi qͥ de
filio dĩ recte sentiunt: Hii sunt

Expanded text:
Christi, qui omnium gentium salus est. Cum audiunt Romani inter caeteros se vocatos, scire possunt quod non debent sub lege agere, quia sine lege susceperunt caeterae gentes fidem Christi, caeteri populi vocati sunt sine lege Moysi, et hi eam servare debent. Omnibus qui sunt icat, Paulus talis et talis s Romanis scribat, illis tamen scribere se significat qui in charitate Dei sunt. Qui sunt hi, nisi qui de Filio Dei recte sentiunt? Isti sancti
Abbreviated transcription (Latin):
ueritatẽ. hoc de ipsa p̃destina.¬
tione sufficiat. Deinde uidea¬
mꝰ. utrũ de eo qui semꝑ fuit.
ł de eo qui non semꝑ fuit: sit
ipsa p̃destinatio. & utrũ de
ꝑsona. an de nat᷑a. E und̾ sane
ipsũ qui scdm carnem factuᷤᷤ
est ex semine dauid: p̃desti¬
natum dicit filiũ dei inuir¬
tute. Item. Rectẽ quippe dicit᷑
filius dei non p̃destinat᷑ scd̃
id qd̾ est u̾bũ dei: ds̃ apud
dm̃. Ut quid enĩ p̃destinaret᷑
cũ iam eẽt qui erat sine initio.
sine t̾mino sempit̾nus.: Illud¬
quẽ admodum ante tempora
p̃destinatum erat: ut fieret. Quis
quis gͥ dei filiũ p̃destinatũ negat:
hunc eund̾ filiũ hominis negat.
p̃dẽstinatus est gͦ iħc ut qͥ fut̾us
erat scłm carnem filius dauid:
eẽt in uirtute filiꝰ dĩ. Itẽ. In q̃ntũ

Expanded text:
veritatem. Hoc de ipsa praedestinaveritatem. Hoc de ipsa praedestinatione sufficiat. Deinde videamus, utrum de re quae semper fuerit, vel de eo quod non semper fuerit sit ipsa praedestinatio, et utrum de persona an de natura. Eumdem sane ipsum, qui secundum carnem factus est ex semine David, praedestinatum dicit Filium Dei in virtute. Item, recte quippe dicitur Filius Dei non praedestinatus, secundum id, quod est Verbum Dei, Deus apud Deum. Ut quid enim praedestinaretur, cum jam esset quod erat, sine initio, sine termino, sempiternus? Illudquemadmodum ante omnia tempora praedestinatum erat ut fquis ergo Filium Dei praedestinatum negat, hunc eumdem Filium hominis negat. Praedestinatus est ergo Jesus, ut qui futurus erat secundum carnem filius David, esset in virtute Filius Dei. It
Abbreviated transcription (Latin):
filiꝰ. Hic enĩ uerus. iꝓpͥus est
filius origine non adoptione.
u̾itate. non nũcupatione. na¬
tiuitate. non creatione. Idem
nat᷑a filiꝰ est: qͥa eand̾ nat᷑am.
qͣm ille qͥ genuit ht̃. Qu̾od¬
unigenitus est equalis patri:
gn̾ationis inuenĩt: ipse in
nob̾ m̃bris eiꝰ p̃cedentia mĩta¬
fidei et regn̾ationis inqͥrat. Neq
enĩ xp̃o retͥbutũ est: nec nobis
qͥ nob̾ fecit in quẽ credimus
xp̃m. Ille facit in hominibus
cipium fidei. et ꝑfectorem iħm.¬
Nullum est gͥ illustriꝰ p̃desti¬
nationis exemplũ qͣm ipse me¬
diator. Quis qͥs gͦ fidelis uult
eam bene intelligẽ: attendat
ipsum. atq in illo inueniat.i
se ipsũ: qui in eo uerã nat᷑am
humanam credit suscipiente
deo u̾bo ita sublimitam: ut
qui suscipit. & qđ suscepit:
una eẽt intͥnitate ꝑsona. Neq
enĩ homine assũpto: qͣternitaᷤᷤ
facta est. s tͥnitas mansit. assũp¬
tione illa ineffabilit̾ faciente:
ꝑsone uniꝰ in deo in homine

Expanded text:
Filius. Hic enim verus et proprius est Filius, origine, non adoptione; veritate, non nuncupatione; nativitate, non creatione. Idem natura Filius est, quia eamdem naturam quam ille qui genuit habet. Nounigenitus est aequalis Patri, generationis invenerit, ipse in nobis membris ejus praecedentia mfidei et regenerationis requirat. Neque enim Christo tributum est, nec nobis  nobis fecit in quem credimus Christum; ille facit in hominibus cipium fidei et perfectionem iNullum igitur est illustrius praedestinationis exemplum, quam ipse mediator. Quisquis ergo fidelis vult eam bene intelligere, attendat Christum atque in illo inveniet, et se ipsum qui in eo veram humanam naturam credit suscipiente Deo Verbo ita sublimatam, ut qui suscepit et quod suscepit, una esset in Trinitate persona. Neque enim in homine assumpto Trinitas facta est, sed Trinitas mansit, assumptione illa ineffabili faciente personae unius in Deo et homine