comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sus est ad propria: Ite
congruũ existimo. Alius quoq
uir nomine robertus. pedum officio desti¬
tutus: scabellis ut moris est talium sub¬
nixus: eiusdem dei uirginis sollẽpnitati
gloriose. pro ut potuit festinauit int̾esse.
Qui eadem in ecclesia diu remoratꝰ: grãm
sospitatis infundi sibi petiit. miserabilib
m̃bris. Tandem deo miserante. meritis
beate uirginis et intercessione: ꝑfecte in¬
columitati. palam cunctis meruit restitui.
Sicq factum est: ut qui contractis neruis
curuus aduenerat. eorũdem ꝯpagibus
satis solidatus. postmodũ in gaudio re-¬
mearet. Sufficiat nos pauca narrasse.
Calamus etiã nr̃e descriptionis plura
dicere posset. si licencia tẽporis ꝑmitte¬
ret: quãuis multa miraculorũ opera. ꝑ
incurie culpã sint negligenter omissa.
Agamus ergo grãs deo nr̃o. qui scãm uir¬
ginem suã ita glorificauit in mundo: cuiꝰ
meritis. et obsecratione ꝑducat nos dñs ad
gaudia celestis patrie. in qua ipsa felicit᷑

Expanded text:
sus est ad propria. 12. congruum existimo. Alius quoque vir nomine Rotbertus, pedum officio destitutus, scabellis, ut moris est talium, subnixus, ejusdem Dei virginis solemnitati gloriosae, prout potuit, festinavit interesse. Qui eadem in ecclesia diu remotus, gratiam sospitatis infundi sibi petiit miserabilibus membris. Tandem Deo miserante meritis beatae virginis et intercessione, perfectae incolumitati palam cunctis meruit restitui: sicque factum est, ut qui contractis nervis curvus advenerat, eorumdem compagibus satis apte solidatus, postmodum in gaudio remearet. Sufficiat nos pauca narrasse: calamus etiam nostrae descriptionis plura dicere posset, si licentia temporis permitteret, quamvis multa miraculorum opera per incuriae culpam sint negligenter omissa. Agamus ergo gratias Deo nostro, qui sanctam sui virginem ita glorificavit in mundo, cujus meritis et obsecratione perducat nos Dominus ad gaudia coelestis patriae, in qua ipsa feliciter
Abbreviated transcription (Latin):
quidem iuxta mulierẽ malam et linguo¬
sam: conferri potest. Nam et leo et draco
in malo inferiores sunt. Testificatur huic
sermoni meo: sapientissimꝰ salomon dicens.
Cohabitare cũ leone et dracone melius ẽ:
quam cũ muliere mala et linguosa. Et
xisse: ex ipsis rebus disce manifestius.
Danihelem leones in lacu reueriti sunt:
iustum uero illũ nabuthe ie zabel inter¬
fecit. Cetus ionam in uentre custodiuit:
tradidit. Oracones et aspides et cornute
dita feritate tremuerunt: herodias uero
eidem caput abscidit: et tanti uiri mortẽ
in p̃ciũ saltacionis accepit: I

Expanded text:
quidem juxta mulierem malam et litigioquidem juxta mulierem malam et litigiosam conferri potest. Nam et leo et draco in malo inferiores sunt. Attestatur huic sermoni meo sapientissimus Salomon, dicens: Cohabitare leoni et draconi melius est, quam cum muliere mala et litigiosa. Et xisse, ex his rebus disce manifestius: Danielem leones in lacu reveriti sunt, justum vero illum Naboth Jezabel interfecit. Cetus Jonam in ventre custodivit. tradidit. Dracones et aspides et cornutaedita feritate tremuerunt. Herodias vero eidem caput abscidit, et tanti viri mortem in pretium saltationis accepit.
Abbreviated transcription (Latin):
eu me: quid agam: Unde
sermonis exordium faciam:
Quid dicam: uel quid tacebo:
Non enim ego tantũ in stu¬
pore mentis factus sum. s et
om̃s qui audier̃t̃ euuangelii
uocem. et mirantur mecũ uel ioħis ꝯstan¬
ciam. uel herodis leuitatẽ: uel impiarũ mu¬
lierum ferinam dementiã. Quid enim au¬
diuimus: Herodes inquit apprehensum
iohem: posuit in custodia. Quã obrem:
Propter herodiadem uxorẽ philippi frĩs
sui: et rep̃hendendã forsitan leuitatẽ hero¬
enim. quis dicat: aut quomodo quis enar¬
ret mulierũ illarũ crudelem maliciam:
Equidem existimo nullã in hoc mundo es¬
se bestiã comparabilem mulieri male: s
nunc michi de mala muliere sermo est:
non de bona. et honesta. Noui enĩ multas
bonas et honestas et ordinatas. in omne
opus bonũ promptas: quarũ me uitam
hoc mundo bestia: similis est mulieri male.
Quid inter quadrupedia animalia leone
seuius: S nichil ad hanc. Aut in serpen¬
tibus quid dracone attrocius: Hec hoc

Expanded text:
eu me, quid agam? Unde sermonis exordium faciam? Quid dicam, vel quid taceam? Non enim ego tantum in stuporem mentis factus sum solus, sed et omnes qui audierunt Evangelii vocem, et mirantur mecum vel Joannis constantiam, vel Herodis nequitiam, vel impiarum mulierum ferinam levitatem. Quid enim audivimus? Herodes, inquit, apprehensum Joannem posuit in custodiam. Quamobrem? Propter Herodiadem uxorem Philippi fratris sui. Et reprehendam forsitan levitatem Herouctum? Quid dicam? Quomodo, inquam, enarrem mulierum illarum crudelem malitiam? Et quidem ego existimo nullam in hoc mundo esse bestiam comparabilem mulieri malae. Sed nunc de mihi mala muliere sermo est, non de bona et honesta. Novi enim multas bonas et honestas et ornatas, in omne opus bonum promptas, quarum me vitam hoc mundo bestia similis est mulieri malae. Quid inter quadrupedia animalia leone saevius? Sed nihil ad haec. Aut in serpentibus quid dracone atrocius? Nec hoc
Abbreviated transcription (Latin):
terrena interim terris m̃bra cõmendat:
celestem uero sp̃m emittit ad celum. Prouider̃t̃
tamen fideles tẽporis illius dei serui: ut utrãq
fluminis ripam. geminatis urbib ambiendã.
unius mrĩs tutela muniret. Nam in ipso bea¬
te passionis loco consecrati cruoris uestigia
relinquentes. in alterũ fluuii latus honoratas
reliquias transtulerunt: ut ubiq p̃sens gene¬
sius. illic sanguine haberetur hic corpore.
Hec omĩa fideliter. atq ut gesta sunt uel
dicta. uel comꝑta. libentib deuotisq ani¬
mis. qui noueratis recognoscite. qui ignora
gula annorũ spacia crescentẽ. et in eterna¬
scła ꝑpetuã uicturã mentis oculis ꝯtuentes.
unusquisq pro uirib ad similia. si fides de¬
siderauerit animos preparate : et ut beatꝰ
genesius sub throno dñi. usq in uindicte
uiuit et regnat. deus. per omnia secula

Expanded text:
terrena interim terris mem| bra comendat . terrena interim terris mem| bra comendat . caelestem spiritum emittit ad celum| Prouiderunt tamen fidelis temporis illius dei ser| ui ut utramque fluminis ripam . geminates| urbibus . ambienda unius martiris tutelam mu| niret. Nam in ipso beata passionis loco consecrati| cruoris uestigia. Relinquentes in alterum fluuii| latus honoratas reliquias transtullerunt . ut| utrubique praesens genesius . illic sanguine habe| retur hic corpore. Haec omnia fidiliter atque ut ges| ta sunt . uel conperta uel dicta libentibus deuotis| que animis qui noueratis recognuscite . que ignora|gula annorum spacia crescentem . et in secula| eterna uicturia. Mentis oculis contuentes . uni| usquisque pro uiribus ad similia si fides desideraue| rit . animos praepa\ra/te . et ut beatus genesius th\r/ono| domini usque in uendictae uiuit et regnat deus per omnia secula
Abbreviated transcription (Latin):
coronã: cum uideret paratã esse uictoriam.
Ideoq ꝑcussorib eum suis optulit. et his
quorũ in eundem auida crudelitas inhiabat
ostendit: atq is ubi se ꝑspicit dep̾hensum
instinctu dei rodanũ petit. et scã fluuio m̃¬
bra cõmittit: ut eum illic a congregatione
mortali uelut alterius iordanis undis occultꝰ
baptista purgaret: et mutuo alternoq
iisterio. et aquis corpus. et aquas corpore
consecraret. Atq hec causa ꝓfecto extrait.
ut natandi adminiculo ꝑueniret: quo ex¬
emplo beatissimi petri ad xp̃m tendens.
per sũma gurgitũ ambulare potuisset. Trans¬
gressum in ulteriora fluminis. et subeunte
premiis passionis xp̃o sponsore securum.
et uotis nũquã irritis frequentat᷑. ꝑcussor
assequitur: exoptatoq gladii ictu. festinan¬
tem ad cim̃ animã. uinculis corporis quib
tenebatur absoluit: et utramq substanciã
proprie originis elementa repetentem.

Expanded text:
coronam . cum uideret paratam esse uictoriam| coronam . cum uideret paratam esse uictoriam| Itaque percussoribus eum suis optulit et his coram+.| in eundem auida cridilitas inhiabat . ostendit| Atque is ubi se . perspecit adpraehensum instinctu| dei rhodanum petit et sancta fluio membra commit| tit ut eum illic a congregacionem mortali .| uelut alterius iordanis undis occultus baptista| purgaret et mutuo alternoque mistirio . et aquis| corpus . et aquas corpore consecraret. Adque hec| causa profecto extetit . ut natandi adminicolo| perueniret qui exemplum beatissimi petri ad christum| tendens Per summa gurgitum ambulare potuis| set transgressum . in ulteriora fluminis et subeunde| praemiis passionis christo sponsore securum. et uotis . numquam| inritus frequentatur . percussor adsequitur| exoptatoque gladii . ictu festinantem ad deum| animam . uinculis corporis quibus tenebatur absol| uit. Et utraque substanciae proprior ignis ele| menta repetentem
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑueniret: crudelissimis pene ministris.
ut ubi reꝑtus fuisset gladio interficerent
imꝑaiit. Quo ubi beato genesio uel occul¬
tis nunciis. uel rumore comꝑtũ est: di¬
uersa latendi loca ut exitus docet. ñ infir¬
mitate sp̃c sed carnis trepidatione mutauit:
atq interim licet suꝑfluo de p̾sũpta fidei
confirmatione sollicitus. qm̃ necdum erat
ex aqua et spu scõ renatus: per fidos¬
internuntios a catholice religionis antistite
donum baptismatis postulauit. S ille uel tẽporis
angustiis impeditus. uel iuuenili etate diffidens.
ardencia uota distulit: ac fideliter indicauit.
quidem cunctacio sacerdotis. diuino ut estima¬
re ꝓmptũ est. nutu atq iudicio prouocata.
dispositaq est: ut circa eius sollẽpnem conse¬
crationẽ officia humana cessarent: cui unius
baptismatis dupplex gracia. ex utroq scilicet
xp̃i latere. et aqua et sanguis parabat᷑. Sed
fecerat. uel uidebat. Neq patiebat᷑ differri

Expanded text:
perueniret, crudelissimis poenae ministris, perueniret, crudelissimis poenae ministris, ut ubi repertus fuisset gladio eum interficerent, imperauit. quod ubi beato Genesio uel occultis nuntiis uel rumore compertum est, diuersa latendi loca, ut exitus docet, non infirmitate spiritus sed carnis trepidatione mutauit. Atque interim, licet superfluo de praesumpta fidei confirmatione sollicitus, quoniam necdum erat ex aqua et spinternuntios . a catholici| relegionis antestite donum baptismatis postola| uit Sed illi uel tempores angustiis inpeditus uel in| iuuenali aetate defidens . ardentia uota distulit| hac fideliter indecauit. quidem cunctacio . sacerdotis| diuino ut estimare prumtus est . nuu adque iu| dicio prouocata . dispositaque est ut circa eius| solempnem consecracionem . officia humana cessarent| Cui unius baptismatis duplex gracia ex utroque| scilicit christi latere . et aqua et sanguis parabatur| Sedfecerat uel uidibat. Neque paciebatur differri|
Abbreviated transcription (Latin):
manu raperet. et memorie uelocitate. et dex¬
tere sonum uocis equaret. sp̃ualem future
glorie imaginẽ p̃figurans: ut qui p̃cepta
diuina celeriter audiret. et fidelib notis pie
mentis exciperet. Accidit itaq ut eodem
hoc munus implente: impia atq sacrilega
mandata ꝑsecutionis iussa legerent᷑. Que
cum deuotus deo repudiaret auditus. et im¬
primere ceris manus scã respueret: abiectis
ante pedes iudicis tabulis. triste ministeriũ
sacrata iam dño mens refugit: et ut in
nullo a p̃ceptis eugłicis actus mr̃is deuia¬
ret. quib declinare ꝑsecutionis impetum
uel ꝑmittimur uel iubemur: alia atq alia
non solũ latebra. uerũ etiam ciuitate mutata
cum alio loco scriptũ sit. sp̃c quidẽ prõptus¬
est caro autẽ infirma: ab ira se furentis
iudicis paulisꝑ occultauit. Qui cũ eum
corripi ꝓtinus. offerriq sibi iussisset: neq
facilis inuestigatio ad procuratã latebrã

Expanded text:
manu| raperit et memoriae uelocitate et dexmanu| raperit et memoriae uelocitate et dexterae| sonum uocis aequaret . spiritalem futurae et glo| riae imaginem praefigurans ut qui precepta| diuina celeriter audiret  fidelibus notes pia| mente exciperit. Accedit itaque ut eodem| hoc manus implentem impia adque sacrilegam| mandata persecucionis iussa legerentur que| cum deuotus deo . repudiaret auditus et inprime| re . caeris manus sancta respuerit . abiectis ante pedis| iudicis tabulis tristae ministerium sacrata| iam dnullo a praeceptis euangelicis actus martyris deuiaret, quibus declinare persecutionis impetum uel permittimur uel iubemur, alia atque alia non solum latebra uerum etiam ciuitate mutata, cum et alio loco scriptum sit: spiritus quidem promptus, caro autem infirma, ab ira se iudicis furentis paulisper occultauit. qui cum eum corripi protinus offerrique sibi iussisset neque facile inuestigatio ad procuratam latebram
Abbreviated transcription (Latin):
roprium atq indigenam are¬
latensis urbis beatissimũ gene¬
sium mnrẽm alũnum eiusdem
iure nascendi. patronũ uirtu¬
te moriendi. celebrare iam
a principio atq extollere
omia fidelium studia. om̃s religiosorũ lite
debuerunt: ut tanti meriti głosa documenta
consignata scriptorũ fide. et uiuacib ꝯm̃da¬
ta monim̃tis. illibata atq integra ad posteros
ꝑuenirent: que ãmiratio semꝑ faceret nor :.a.
et ueneracio probaret antiqua. S qm̃ suece¬
dentes sibi per incertũ uite tẽpus etates. tra¬
dere hec inuicẽ memorie mutue quã man¬
ddare litteris maluerunt: uel nunc oportet
eadem fidelib scriptis in tempora sequittrra
transmiti: ne ea que adhuc uigent. uiua
recordatione rerum ut gesta sunt uanes cente
per tẽpus. uel tradenciũ uel accipientiũ fide.¬
uentutis flore primeue. prouincialis milicie
tirociniũ suscepit: eam officii partẽ studio
et arte cõplexus. que patronorũ uerba uel
iudicũ. signorũ breuium notata cõpendiis

Expanded text:
roprium atque indigenam Arelatensis urbis beatissimum Genesium martyrem, alumnum eiusdem iure nascendi, patronum uirtute moriendi, celebrare iam a principio atque extollere omnia fidelium studia, omnes religiosorum litterae debuerunt, ut tanti meriti gloriosa documenta consignata scriptorum fide et uiuacibus commendata monumentis illibata atque integra ad posteros peruenirent, quae admiratio semper faceret noua et ueneratio probaret antiqua. sed quoniam succedentes sibi per incertum uitae tempus aetates tradere haec inuicem memoriae mutuae quam mandare litteris maluerunt, uel nunc oportet eadem fidelibus scriptis in tempora secutura transmitti, ne ea, quae adhuc uiua recordatione rerum ut gesta sunt referuntur, euanescente per teuentute| flore . primaeuo prouincialis miliciae tiroci| nium suscepit eam officii partem studio et arte| conplexus . quae patronorum uerba uel iudicum| signorum breuium enotata conpendiis
Abbreviated transcription (Latin):
et crucib induti uestim̃tis albis sicut priꝰ
gloriosum reuisere satagunt loculum.
Nam in principio reuersi fuerant necessitate
cogente. ꝑpaucis inibi relictis qui feretrum
obseruarent. et eulogias atq oblationes sus¬
ciperent: ut pote populo plurimũ grauedi¬
nis. simulq molestie inferente. Sũpto igtur
cum diligentia p̃cioso gestatorio et iam tũ
uulgo in uota grassante. cũ honore digno
et ymndica pompa non modica. turba eos
comitante. scãs reliquias deferentes. in scãm
dei eccłam intronirant: ac in sacro pcribolo
retro altare sanete uirginis hunegundis
intra piramidem quod nos oraculũ dicimus
digno eum obsequio cõponunt: ad honorẽ
et sancto flamine uiuit et regnat deus
per omĩa secula seculorũ amen¬

Expanded text:
et crucibus, induti vestimentis albis sicut prius, et crucibus, induti vestimentis albis sicut prius, gloriosum revisere satagunt loculum. Nam in principio reversi fuerant necessitate cogente, perpaucis inibi relictis, qui feretrum observarent, et eulogias atque oblationes susciperent, utpote populo plurimum gravedinis simulque molestiae inferente. Sumpto igitur cum diligentia pretioso gestatorio, etiam tum vulgo in vota grassante, cum honore digno et hymnidica pompa, non modica turba eos comitante, sanctas reliquias referentes in sanctam Dei Ecclesiam inthronizant, ac in sacro peribolo retro altare sanctae virginis Hunegundis intra pyramidem, quod nos oraculum dicimus, digno cum obsequio componunt, ad honorem et sancto Flamine vivit et regnat Deus per omnia saecula saeculorum
Abbreviated transcription (Latin):
S rursus atrio quod est pro forib ecclesie
gente rusticana redundante: uix cũ ingen¬
t luctamine per portã secus capellam scĩ
archangeli michaelis sitam extrahunt.
Tandemq impenso multo et grandi labore
iamq defessi: in cãpum cultũ prope sceno¬
dochium monachorũ iacentẽ deferunt.
Quo in loco quadam prouidencia mensa
lignea extensa. sc̃m thesaurũ in eã depo¬
nere atq locare festinant. cũ reuerencia
tamen ut dignũ erat : quatinus ab omni
expectancium sed et desideranciũ multi¬
tudine adiri et uenerari absq grauedine
potuisset. Siquidem tanta pullularat fre¬
quens populatio: quod nec tocius uille
capacitas ad capiendũ sufficiens erat: sed
circũquaq populi per agros uagabantur.
incerti quo pacto uel ingenio quaue ex
parte tẽplum adire quirent. Cum ergo
dies iam inclinata esset ad uesperũ. sole
a meridiano feruore tepente. rursus pa¬
tres cum fratrib resũptis teroferariis

Expanded text:
Sed rursus atrio, quod est pro foribus ecclesiae, Sed rursus atrio, quod est pro foribus ecclesiae, gente rusticana redundante, vix cum ingenti luctamine per portam secus capellam sancti archangeli Michaelis sitam extrahunt. Tandemque impenso multo et grandi labore, jamque defessi in campum cultum prope xenodochium monachorum jacentem deferunt: quo in loco quadam providentia mensa lignea extensa, sanctum thesaurum in eum deponere atque locare festinant, cum reverentia tamen ut dignum erat, quatenus ab omni exspectantium, sed et desiderantium multitudine adiri et venerari absque gravedine potuisset. Siquidem tanta pullularat frequens populatio, quod nec totius villae capacitas ad capiendum sufficiens erat, sed circumquaque populi per agros vagabantur incerti, quo pacto vel ingenio quave ex parte templum adire quirent. Cum ergo dies jam inclinata esset ad vesperum, sole a meridiano fervore tepente, rursus Patres cum fratribus resumptis cero ferariis
Abbreviated transcription (Latin):
cereis et thuribulis et crucib de cripta
erũpunt letis ad prime m̃tibus: bis binis
pederibus. id est albis palliatis monachis.
more patrũ feretrũ baiulantib. uerũ quia
basilice capacitas non ad hoc erat sufficiens.
ut confluentis uulgi multitudinẽ recipere
posset: in tantũ quippe copiosa utriusq
sexus extabat ecclesia. referta confluencia.
ut pore prestolante pro quo uenerat sc̃ĩtatis
dona: quod nec gestantes deuotionis pigne¬
ra ualebant egredi per que fuerant ingressi
ostiola. Qua de re consilio inter se habito
perꝰ ostium eiusdem cripte in latere dispo¬
situm quod est ꝑuium euntib ad capellã
sancti nicholai ep̃i mire scitatis confessoris:
per claustrellum efferunt uenerationis lo¬
culum: sieq per quandã posterulã eiuidem
claustrelli in maceria factam egectũ per
pomeriũ atq cimiteriũ fratrũ. ad alium
identidem aditũ ignorante populo ꝑducũt.

Expanded text:
cereis et thuribulis et crucibus de crypta cereis et thuribulis et crucibus de crypta erumpunt, laetis apprime mentibus byssinis poderibus, id est albis, palliatis monachis; more patrum feretrum bajulantibus. 7. Verum quia basilicae capacitas non ad hoc erat sufficiens, ut confluentis vulgi multitudinem recipere posset, in tantum quippe copiosa utriusque sexus exstabat ecclesia referta confluentia, utpote praestolante pro quo venerat sanctitatis dona, quod nec gestantes devotionis pignora valebant egredi per quae fuerant ingressi ostiola. Qua de re, consilio inter se habito, per ostium ejusdem cryptae in latere dispositum, quod est pervium euntibus ad capellam sancti Nicolai episcopi mirae sanctitatis confessoris, per claustrellum efferunt venerationis loculum; sicque per quamdam posterulam ejusdem claustrelli in maceria factam ejectum per pomerium atque cimiterium fratrum, ad alium identidem aditum, ignorante populo, perducunt.
Abbreviated transcription (Latin):
mea. columba mea. ĩmaculata mea: ueni de
libano. ueni coronaberis. O felix inquã uirgo:
que sponso uocanti reciproca uoce cũ uirgi¬
num choris applaudens. refpondere meruisti.
Curremus post te. in odore ungentorũ tuorũ:
id est in fraglancia tuarũ uirtutũ. Igit᷑ duo
militares uiri qui aderant: sollẽpnia ꝑagũt
munuscula. Nam hi sũmopere efflagita¬
uerant. ut eis concederet᷑ mutacioni adesse:
sanctaq ossa propriis conspicere oculis. Alter
igitur eorũ nomine godefridus senior:
pallium decentissimũ scẽ uirgini contulit
in munus. Alter uero nomine robertus cog¬
nomento anguillula se ipsum ob deuotionẽ
per ceruinam corrigiam seruum obtulit:
atq in exhibitione seruitutis hortũ iure
predii tradidit in uilla que marceia fertur.
Fratres autẽ non terrena sed diuina ꝑsol¬
uunt officia: et uenerationi ut decebat
satis idonea. Clauso igitur tandẽ cũ diligen¬
cia sollerciaq honorabili er gasterio. cum

Expanded text:
mea, columba mea, immaculata mea, veni de mea, columba mea, immaculata mea, veni de Libano, veni, coronaberis . O felix, inquam, virgo! quae sponso vocanti reciproca voce cum virginum choris applaudens, respondere meruisti: Curremus post te in odore unguentorum tuorum , id est in fragantia tuarum virtutum. 6. Igitur duo militares viri qui aderant, solemnia peragunt munuscula. Nam hi summopere efflagitaverant, ut eis concederetur mutationi adesse, sanctaque ossa propriis conspicere oculis. Alter igitur eorum nomine Godefridus senior, pallium decentissimum sanctae virgini contulit in munus; alter vero nomine Rotbertus, cognomento Anguillula, seipsum ob devotionem per cervinam corrigiam servum obtulit, atque in exhibitione servitutis hortum jure praedii tradidit in villa quae Marceia fertur. Fratres autem non terrena, sed divina persolvunt officia, et venerationi, ut decebat, satis idonea. Clauso igitur tandem cum diligentia solertiaque honorabili ergasterio, cum
Abbreviated transcription (Latin):
tris cancelli eandem cripiam petentibus
aditum pandunt: circũdant beata mune¬
ra pauitantib animis ob exhibendam
reuerentiã. Hesitabant enim: quisnam
concessa tam p̃ciosa donaria. S demũ ꝯsul¬
ti hanc tradere curant ad ministracionẽ
dõno gerardo abbati insulano: qm̃ erat
natu maior. etate ꝓuectior. morib gra¬
uior. religione deuotior. piisq actibus
prodiuior. Ut quid moras in nectimus:
Suscipiens itaq abbas p̃dictus cum humi¬
litatis subiectione confratrũ imperia:
exerit lacertos: seseq preparat sollẽpnius.
aduersus uotiua officia. Mutantur sũma cũ
reuerencia ossa felicia: locanturq decentiori
incuna. O felix uirgo que quoniã in celo ful¬
gida degis in gła: sic ueneraris in terrena au¬
la. Ouere felix uirguncula: cui sponsus ille
celestis arridens. locutus est in salomonis epi¬
thalamio. Ueni soror mea in hortũ meum:
ut comedas fructũ pomorũ meorũ. Sponsa

Expanded text:
tris cancelli eamdem cryptam petentibus tris cancelli eamdem cryptam petentibus aditum pandunt, circumdant beata munera pavitantibus animis ob exhibendam reverentiam. Haesitabant enim quisnam isto concessa tam pretiosa donaria: sed demum consueti hanc tradere curam administrationem domno Gerardo abbati Insulano, quoniam erat natu major, aetate provectior, moribus gravior, religione devotior, piisque actibus proclivior. Ut quid moras innectimus? Suscipiens itaque abbas praedictus cum humilitatis subjectione confratrum imperia, exerit lacertos, seseque praeparat solemnius adversus votiva officia. Mutantur summa cum reverentia ossa felicia, locanturque decentiori in cuna. O felix virgo, quae quoniam in coelo fulgida degis in gloria, sic veneraris in terrena aula. O vere felix virguncula! cui sponsus ille coelestis arridens locutus est in Salomonis epithalamio: Veni, soror, mea in hortum meum, ut comedas fructum pomorum meorum, sponsa
Abbreviated transcription (Latin):
aut episcopalem p̃sentiã prestolari. uiso p̾ci¬
pue hoc tanto dignoq relatu miraculõ:
ne scilicet populus longa iam mora ꝓtrac¬
tus. diutinaq expectacione iam lassus. pas¬
cere spes uideretur inanes. Cõmuni siqui¬
dem consilio atq decreto. ferunt beata
pignera in criptã scẽ et indiuidue trini¬
tatis in honore dedicatã: retro eiusdem
ipsius monasterii tribunal fabricatã. atq
contiguã. Hoc equidem gemina ꝓ causa
actitare studuer̃t. scilicet ne uel in aliquo
casu offenderent sc̃itatis munera. nimio
tumultu sexus utriusq ĩminente. ac pre¬
mente: uel ne fragmina margari¬
tarum coram idiotis. atq imperitis homi¬
nibus pensare nescientib. homines ꝓpter
homines contrectarent: eo qd̃ dicitur noli¬
te scm dare canib. et ne spargatis marga¬
ritas ur̃as ante porcos. Unde ait ysaias.
Secretũ meũ mͥ: secretũ meũ mͥ. Obseratis
ergo firmiter ostiis que a dextris et a sinis¬

Expanded text:
aut episcopalem praesentiam praestolari, viso praeciaut episcopalem praesentiam praestolari, viso praecipue hoc tanto dignoque relatu miraculo, ne scilicet populus longa jam mora protractus diutinaque exspectatione jam lassus pascere spes videretur inanes. Communi siquidem consilio atque decreto feruntur beata pignora in cryptam sanctae et individuae Trinitatis in honore dedicatam, retro ejusdem ipsius monasterii tribunal fabricatam atque contiguam. Hoc equidem gemina pro causa actitare studuerunt, scilicet ne vel in aliquo casu offenderent sanctitatis munera nimio tumultu sexus utriusque imminente ac premente, vel ne fragmina margaritarum coram idiotis atque imperitis hominibus pensare nescientibus homines propter homines contrectarent, eo quod dicitur: Nolite sanctum dare canibus, et ne spargatis margaritas vestras ante porcos . Unde ait Isaias: Secretum meum mihi, secretum meum mihi . Obseratis ergo firmiter ostiis quae a dextris et a sinis
Abbreviated transcription (Latin):
miserande muliercule darent copiã uisen¬
di alme uirginis hunegundis ossa: si for¬
te fauente xp̃i clementia aliquomͦ mitiga¬
retur incõmoditas tanta. Concesserunt gͥ.
eadem et ipsi ꝑmoti humanitate. Qͥd gͦ:
Dicam: an sileam: Quinĩmo pandam p̃¬
dicande uirtutis euidentiã. Nam statim
ut oculus ossa conspexit intromisso uertice:
totius corporis cõpago recepit optatam
salutẽ. Interiit dolor: sopitus ẽ langor.
Auulsus est luctus: redit pristinꝰ corporis
status. Quod cum uidissent qui astabant
populi. benedicentes. grãs ꝑsoluert dño
deo uniuersorũ. qui suos mirificat scõs:
sicut uult. et quando uult. Huius autem
nrͣ dignatus est ostendere per merita glo¬
riose uirginis hunegundis ad laudem
et głam suam: tot reuera extiterunt
testes. quot contigit tunc ad esse fideles.
Igitur super hoc facto abbates cũ monachis
Cngaudentes. conferebant adinuicem con¬
ueniens non esse mutacionẽ ulteriꝰ differri

Expanded text:
miserandae mulierculae darent copiam visenmiserandae mulierculae darent copiam visendi almae virginis Hunegundis ossa, si forte favente Christi clementia, aliquo modo mitigaretur incommoditas tanta. Concesserunt igitur eadem et ipsi permoti humanitate. Quid ergo? dicam an sileam? quin imo pandam praedicandae virtutis evidentiam. Nam statim ut oculus ossa conspexit, intromisso vertice, totius corporis compago recepit optatam salutem, interiit dolor, sopitus est languor, avulsus est luctus, rediit pristinus corporis status. Quod cum vidissent qui astabant populi, benedicentes gratias persolverunt Domino Deo universorum, qui suos mirificat sanctos sicut vult et quando vult. Hujus autem r dignatus est ostendere per merita gloriosae virginis Hunegundis ad laudem et gloriam suam, tot revera exstiterunt testes, quot contigit tunc adesse fideles. 5. Igitur super hoc facto abbates cum monachis congaudentes conferebant ad invicem, conveniens non esse mutationem ulterius differri,
Abbreviated transcription (Latin):
altario scẽ marie uirginis incõparabilis:
quatinus eius interuenti scẽq hunegun¬
dis dep̃catu. pristinũ consequi mereretur
sospitatis gradũ. Erat enim ipsa de qua
loquimur puella adeo epilensi oppressa:
ut euius ius quietis non admitteret moras
ium uexxationis corporeo monstrans gestu.
Profitebatur enim se pre nuinia grauedine
morti appropinquare: sp̃ĩnq propemodũ
exhalare. Qua de re confluentia populi
in admirationẽ conuersa. pietate simulq
cõpassione cõpuncta. lacrimarũ imbres
fundebat: pugnisq pectus tundens. om̃i¬
potentem cum deuota mente ĩplorabat. pro
miserande mulieris liberatione. At puellul.
inestimabili pena multata. nec ad mom̃tũ
cessabat: diris uocib oratoriũ spargens. se¬
seq manib feriens capite uacillante miran¬
dum cunctis per biduum. nulla occurren¬
te requie spectaculũ prestans. Plebs ergo
fidelium superno afflata spũ. abbates cũ
fr̃ibus exorat: quatinus caritatis obtentu

Expanded text:
Mariae virginis incomparabilis, quatenus ejus interventu sanctaeque Hunegundis intercessu pristinum consequi mereretur sospitatis gradum. Erat enim ipsa, de qua loquimur, puella adeo epilepsi oppressa, ut cujusvis quietis non admitteret moras, vim vexationis corpore monstrans gestu. Profitebatur enim se prae nimia gravedine morti appropinquare, spiritumque propemodum exhalare. Qua de re confluentia populi in admirationem conversa, pietate simulque compassione compuncta, lacrymarum imbres fundebat, pugnisque pectus tundens, Omnipotentem cum devota mente implorabat pro miserandae mulieris liberatione. At puellula inaestimabili poena multata nec ad momentum cessabat, diris vocibus oratorium spargens, seseque manibus feriens, capite vacillante mirandum cunctis per biduum nulla occurrente requie spectaculum praestans. Plebs ergo fidelium supero afflata spiritu, abbates cum fratribus exorat, quatenus charitatis obtentu
Abbreviated transcription (Latin):
fecit mutacionẽ ossium felicium. usq in terciũ¬
diem huius apologie: idest occasionis euentu.
Episcopus quippe in cuius dioceseos ꝓcinctu
situs est lociis nomine humolarias. regio
impeditus obsequio atq negotio: ad p̾fatũ
diem constitutũ minime uenit. Quã obrem
cõpulsi sunt eum p̃stolari per triduũ. Collo¬
catur ergo uenerandũ seriniũ sicut erat re¬
seratũ super geminas bases ligneas intra scã
scõrum: inter altare uidelicet dei genitrieis
semperq uirginis marie et altare sc̃e hune¬
gundis in honore dedicatũ. Inter tot deniq
deuote multitudinis milia ad tam claram
celebritatẽ concurrentia. plurimi corporea
pro incõmodo. Unde accidit diuina quem¬
admodũ fati sumus uoluntate quandam
puellã nomine e melinã epilentico morbo
inuasam. cum amicorũ auxilio spe recupe¬
rande sanitatis ad monasteriũ deductam
esse. in uico natã qui herleius dicit᷑ supra

Expanded text:
fecit mutationem ossium felicium diem usque in tertiufecit mutationem ossium felicium diem usque in tertium, hujus apologiae, id est occasionis eventu. Episcopus quippe, in cujus dioeceseos procinctu situs est locus nomine Humolarias, regio impeditus obsequio atque negotio ad praefatum diem constitutum minime venit: quam ob rem compulsi sunt eum praestolari per triduum. Collocatur ergo venerandum scrinium, sicut erat reseratum, super geminas bases ligneas intra sancta sanctorum inter altare videlicet Dei genitricis semperque virginis Mariae, et altare sanctae Hunegundis in honore dedicatum. Inter tot denique devotae multitudinis millia ad tam claram celebritatem concurrentia, plurimi corporea pro incommodo. Unde accidit divina, quemadmodum fati sumus, voluntate, quamdam puellam nomine Emelinam epileptico morbo invasam, cum amicorum auxilio, spe recuperandae sanitatis ad monasterium deductam esse, in vico natam qui Herleius dicitur, super
Abbreviated transcription (Latin):
et milites. monachos qͦ ac clericos huic actui interesse
ꝯmonet. he scilicet tã carũ pignꝰ absq noticia
testimonioq honestarũ religiosarũq ꝑsonarũ
tanꝗͣ furtiuũ uel ignotũ tͣctari mutariue clan¬
culum uideretur. Ut uentũ est ergo ad
constituti termini diem. in quo agi habe¬
bant hec. fama uolante quo alter non est
uelocior nuncius: fit conuentus semorũ
occursus nobiliũ uirorum: rusticorũ. ac
feminarũ turba. cum paruulis confluit
gratulabunda. Nec ĩmerito. Existimabãt
et enim pro reuerencia et honore debito
tante matri impendendo. simulq intertes¬
sione se patrocinandos: et pro factis suf¬
fragia postulantes. ueniã se fore consecu¬
turos. Interealoci reseratur głosi gaxophi¬
lacii aditus: subleuantur adhibitis malleis
cum cuneis ferreis ligamina. sagaci cura
innexa. Euellunt᷑ oꝑcula : panduntur
occulta dispositionis sue p̃rogatiua differri

Expanded text:
et milites. Monachos quoque ac clericos huic actui interesse et milites. Monachos quoque ac clericos huic actui interesse commonet, ne scilicet tam charum pignus absque notitia testimonioque honestarum religiosarumque personarum tanquam furtivum vel ignotum tractari mutarive clanculum videretur. Ut ventum est ergo ad constituti termini diem, in quo agi habebant haec, fama volante, quo alter non est velocior nuntius, fit conventus seniorum, occursus nobilium virorum rusticorum ac feminarum turba cum parvulis confluit gratulabunda. Nec immerito: existimabant etenim pro reverentia et honore debito tantae matri impendendo simulque intercessione se patrocinandos et pro forfactis suffragia postulantes, veniam se fore consecuturos. Interea loci reseratur gloriosi gazophylacii aditus, sublevantur adhibitis malleis cum cunctis ferreis ligamina sagaci cura innexa, evelluntur opercula, panduntur occulta dispositionis suae praerogativa, differri
Abbreviated transcription (Latin):
expresse: ꝑpulcris atq tabulatis politis
fulgentis auri. et splendentis argenti.
ter ternis utrobiq in ordinẽ digestis ico¬
nibus. S et in una frontiũ imago sc̃ẽ
hunegundis scĩq eligii nouiom̃sis antistras.
eiusdem uirginis in baptismo patroni conspi¬
citur dignius eleuata: in altera uͦ xp̃i dñi
nr̃i maiestas cernitur satis elegant̃ exp̃ssa:
cuius regnũ et imperiũ sine fine ꝑmanet in
secula. Quid plura: Accelerato deniq simulq
ut dictũ est laude consũmato opere. dõnus
abbas macharius qui ea tẽpestate ueluti pͣ¬
libatũ est. loci humolariensis res administra-¬
bat. domnũ ep̃m nouiomensem inuitare
curat: uicinosq assciscit abbates. domnũ
uidelicet girardũ insulanũ. domnũ ramerũ
scĩ p̃iecti uicariũ. atq domnũ bonifaciũ.
walerannũ de monte scĩ quintini: necnon
et alios quãplures uiromandensiᷤ t̃ritorii sat᷑pas

Expanded text:
expressae, perpulchris atque politis tabulatis expressae, perpulchris atque politis tabulatis fulgentis auri et splendentis argenti ter ternis utrobique in ordinem digestis iconibus. Sed et in una frontium imago sanctae Hunegundis sanctique Eligii Noviomensis antistitis, ejusdem virginis in baptismo patroni, conspicitur dignius elevata; in altera vero Christi Domini nostri majestas cernitur satis eleganter expressa, cujus regnum et imperium sine fine permanet in saecula. Quid plura? Accelerato denique simulque, ut dictum est, laute consummato opere, domnus abbas Macarius qui ea tempestate, veluti praelibatum est, loci Humolariensis res administrabat, domnum episcopum Noviomensem invitare curat, vicinosque asciscit abbates, domnum videlicet Girardum Insulanum, domnum Rainerum sancti Praejecti vicarium, atque domnum Bonifacium Walerannum de Monte sancti Quintini, necnon et alios quamplures Viromandensis territorii satrapas
Abbreviated transcription (Latin):
dumtaxat concupitũ iniciare ne more¬
mini. Sinautẽ nequaquã tale inceptare
audetis opificiũ. ipse ego suꝑ me totum
negotiũ accipio: deiq omĩpotentis au-¬
xilio fretus ad finem usq ꝑducam: conces¬
sa michi tantũ populi oblatione. Qd̃ cum
audissent monachi ultra modũ exhilarati.
grates creatori uniuersorũ reddiderunt:
et in ꝓmissione sua uirũ benedixerunt
diuinitatis p̃rogatiuã uenerantes. cum
hoc tanto tam repentino. tamq inspera¬
to gaudio. Quid opus est uerbis: Sũp¬
to siquidẽ uir ille negotio. cõponi fecit
loculum opere anaglifario in longũ m̃su¬
ra duorũ semi cubitorum. altitudine ꝯtinua
ab utraq fronte cubitali: utrimq a late¬
ribus semicubitali. reliqua structura in al¬
tum decentissime uergente instar tabula-¬
rum exp̃ssa: celato atq scuplto elaborata
opificio. In cuius suꝑficie opusculi. scõrũ
apłorũ atq propħarũ imagines cernunt᷑

Expanded text:
duntaxat concupitum initiare ne moreduntaxat concupitum initiare ne moremini. Sin autem nequaquam tale inceptare audetis opificium, ipse ego super me totum negotium accipio, Deique omnipotentis auxilio fretus ad finem usque perducam, concessa mihi tantum populi oblatione. Quod cum audissent monachi ultra modum exhilarati, grates Creatori universorum reddiderunt, et in promissione sua virum benedixerunt, divinitatis praerogativam venerantes cum hoc tanto tam repentino tamque insperato gaudio. Quid opus est verbis? Sumpto siquidem vir ille negotio, componi fecit loculum opere anaglifario, in longum mensura duorum semicubitorum, altitudine continua ab utroque fronte cubitali, utrinque ab lateribus semicubitali, reliqua structura in altum decentessime vergente, instar tabularum expressa, caelato atque sculpto elaborata opificio. In cujus superficie opusculi sanctorum apostolorum atque prophetarum imagines cernuntur
Abbreviated transcription (Latin):
seruabat: sicut rei postinodũ patefecit
exitus. Sũpto enim habitu: eodem in lo¬
co postea deuotus extitit monachus. Hac
deniq familiaritate illectus homo. monas¬
terii frequentare curabat claustra: ut¬
pote quasi alter adam factus ex fratrib.
Unde accidit: ut sepe ueniens. frẽs susur¬
rare suꝑ memorato negotio frequentius
animaduerteret. S qr incipere pauebant
ceu dictũ est. ne uidelicet iuxta eugłin
illuderent eis dicentes quia hi cepert edifica¬
re et non potuerunt consũmare: diuino
ut est humana opinio instinctu cõmotus
prefatus homo. cupiebat enim et ipse ho¬
norare sc̃ẽ uirginis artus: conuocauit se¬
niorum cetũ. hurus allocutionis primordia
ubans. Qm̃ inquit patres uenerandi per¬
pendo ex uobis quosdã uicissim serere col¬
loquia uelle corpus scĩssime uirginis hu¬
negundis nr̃e dñe si facultas suppeteret la¬
ciori ponere locello corde exhilaresco:
opemq meã proposse ꝓmitto: opusculũ

Expanded text:
servabat, sicut rei postmodum patefecit servabat, sicut rei postmodum patefecit exitus. Sumpto enim habitu eodem in loco, postea devotus exstitit monachus. Hac denique familiaritate illectus homo, monasterii frequentare curabat claustra, utpote quasi alter Adam factus ex fratribus. Unde accidit ut saepe veniens fratres susurrare super memorato negotio frequentius animadverteret. Sed quia incipere pavebant, ceu dictum est, ne videlicet juxta Evangelium illuderent eis dicentes: quia hi coeperunt aedificare et non potuerunt consummare; divino, ut est humana opinio, instinctu commotus praefatus homo cupiebat enim et ipse honorare sanctae virginis artus convocavit seniorum coetum, hujus allocutionis primordia libans: Quoniam, inquit, Patres venerandi, perpendo ex vobis quosdam vicissim serere colloquia, velle corpus sanctissimae virginis Hunegundis nostrae dominae, si facultas suppeteret, lautiori ponere loculo, corde exhilaresco, opemque meam pro posse promitto, opusculum
Abbreviated transcription (Latin):
igitur cenobite ut p̃misimus simul cum
patre sp̃uali adinuicẽ ꝑtractarent. si qͦmͦ
ad effectũ ꝑducere possent: qd̾ quidem sũ¬
mo affectabant desiderio. nec tam̃ inchoare
p̃sumebant fortuna loci sũmissius arri¬
dente: dei ꝓuidentia omĩa p̾uidente con¬
tigit quendam uirũ de burgo seĩ qͥntini
gloriosi mr̃is. mercimoniis atq mercatio¬
nibus uitã suã deducentẽ nomine baldui¬
num causa deuotionis. animeq ꝓfectu.
nr̃m adisse cenobiũ: quatimis mutue di¬
lectionis obtentu. frẽs dignarent᷑ sibi suã
largiri societatem. Quam peticionẽ frẽs
cum patre libenti animo amplectentes ꝓpt̾
illud dñi p̃ceptũ quod dr̃. date et dabitur
uobis. et. eadem msura qua m̃si fueritis
remetietur uobis. et omne qd̃ ad me uenit
non eiciam foras: societatẽ et beueficia loci
ut moris est monachis ei gratant̃ impen¬
derunt. Nam uir ille licet scłaris. religio¬
dans. fidei deuotionẽ cordis intencione

Expanded text:
igitur coenobitae, ut praemisimus, simul cum igitur coenobitae, ut praemisimus, simul cum patre spirituali ad invicem pertractarent, si quo modo ad effectum perducere possent, quod quidem summo affectabant desiderio, nec tamen inchoare praesumebant; fortuna loci summissius arridente, Dei providentia omnia praevidente, contigit quemdam virum de burgo sancti Quintini gloriosi martyris, mercimoniis atque mercationibus vitam suam deducentem, nomine Balduinum, causa devotionis animaeque profectu nostrum adiisse coenobium, quatenus mutuae dilectionis obtentu fratres dignarentur sibi suam largiri societatem. Quam petitionem fratres cum Patre libenti animo amplectentes propter illud Domini praeceptum quo dicitur: Date et dabitur vobis; et, eadem mensura qua mensi fueritis, remetietur vobis ; et: Omne quod ad mevenit non ejiciam foras , societatem et beneficia loci, ut moris est monachis, ei gratanter impenderunt. Nam vir ille licet saecularis, religiodans, fidei devotionem cordis intentione
Abbreviated transcription (Latin):
lis. Predari quippe minime cłipit: qui sic
thesaurũ suum occultis atq firmissimis
tecis recondit. Tali siquidem mͦ corpꝰ deo
amabilis uirginis hunegundis fuisse condi¬
tum abhis qui uider̃t nobisq retulerunt
accepimꝰ: a tẽpore scilicet inuentionis atq
trans lationis eiusdem uirginis que celebra¬
ta est anno incarnationis dñice nũgẽtesimo
quadragesimo sexto ludouico reg¬
nante. berta femina deo sacrata tũc tẽpo¬
ris humolariensem regente abbatiã. Cuiꝰ
inuentionis necñ et translationis descrip¬
tionem simulq miraculorũ insignia. inibi
diuinitus declarata uolentib agnoscere.
claro stilo luculentoq sermone studuit
elugubrare pie memorie domnus abbas
bernerus: qui deo disponente primus huic
successit loco pulsis ob obscena carnalis uo¬
luptatis lenocinia que ibi erant monialib.
at nos ista interim omittentes: ceptũ opus¬
culum pro ut ualemus intendamus. Cũ

Expanded text:
lis. Praedari quippe minime cupit, qui sic lis. Praedari quippe minime cupit, qui sic thesaurum suum occultis atque firmissimis tectis recondit. Tali siquidem modo corpus Deo amabilis virginis Hunegundis fuisse conditum ab his qui viderunt nobisque retulerunt, accepimus a tempore scilicet inventionis atque translationis ejusdem virginis, quae celebrata est anno incarnationis Dominicae nongentesimo quadragesimo sexto, Ludovico regnante, Berta femina Deo sacrata tunc temporis Humolariensem regente abbatiam. Cujus inventionis necnon et translationis descriptionem simulque miraculorum insignia inibi divinitus declarata, volentibus agnoscere, claro stylo luculentoque sermone studuit elucubrare piae memoriae domnus abbas BERNERUS, qui Deo disponente primus huic successit locello, pulsis ob obscena carnalis voluptatis lenocinia, quae ibi erant, monialibus. At nos ista interim omittentes, coeptum opusculum prout valemus intendamus. 3. Cum
Abbreviated transcription (Latin):
tari debuisset: ut cuius scilicet ñ ambigebant
animã inter uirginũ choros honorari in ce¬
lesti thalamo. eius gloriosum soma ñ negli-¬
gerent in terris condere honorabili mauso¬
leo. Erat enĩ id etatis sacra margarita ligneo
tantũ inuoluta scrineolo forinsecus aspicien-¬
tibus uile p̃bente domiciliũ: sed intrinsecꝰ
seruante admodũ Rarissimũ thesaurum.
Ipsum uero edificiolũ lãminis ferreis adeo
fuerat circũseptũ atq preclusum. cui in¬
trorsus inherebant ossa deuotissima: ut
uix aliquib pateret ad modũ aꝑtionibus
preter paucis artis mechanice machinatio¬
nibus. Eidem quoq aliud maiusculũ super¬
positũ extabat scrimum. haut quaquam
minori sollercia constructũ ligaminibus
identidem ferreis. et clauis quã plurimis
munitũ attencius : sagaci industria atq cu¬
ra altrinsecus uallatũ: ne uidelicet facile
pateret captiosis. fraudulentisue ingenio¬

Expanded text:
tari debuisset, ut cujus scilicet non ambigebant tari debuisset, ut cujus scilicet non ambigebant animam inter virginum choros honorari in coelesti thalamo, ejus gloriosum soma non negligerent in terris condere honorabili mausoleo. Erat enim id aetatis sacra margarita ligneo tantum involuta scriniolo, forinsecus aspicientibus vile praebente domicilium; sed intrinsecus servante admodum charissimum thesaurum. Ipsum vero aedificiolum laminis ferreis adeo fuerat circumseptum atque praeclusum, cui introrsus inhaerebant ossa devotissima, ut vix aliquibus pateret apertionibus praeter admodum paucis artis mechanicae machinationibus. Eidem quoque aliud majusculum superpositum exstabat scrinium haudquaquam minori sollertia constructum, ligaminibus identidem ferreis et clavis quamplurimis munitum attentius, sagaci cura ac industria altrinsecus vallatum, ne videlicet facile pateret captiosis, fraudulentisve ingenio
Abbreviated transcription (Latin):
absoluta. libero pede. festinat ad gaudia
celestis uite: quatinus deũ deorũ ualeat
uidere in sion: idest in specula pacifice
uisionis. Quo circa ur̃e fratres dilectionis
caritatẽ quoddã non pigeat audire mira
sua dignatione uoluit demonstrare. De
qua uidelicet mutacione. quia occasionis
articulus e uicino sese nobis obtulit. non
fiat tediosum aliquantisꝑ obtentu reue¬
rencie ĩmorari: ut qualiter facta uel con¬
sũmata sit ipsa mutacio. ad fideliũ noticiã
litteris licet imperitis queat ꝑuenire. Ha¬
bet enim mercedẽ suã: pie deuotionis af¬
fectuosa intencio. Anno igitur incarnaci¬
onis dñice millesimo quinqͣgesimo pͥmo
regni francorũ monarchiam gubernan¬
te obtimo principe henrico philippi re¬
gis genitore. abbate quoq machario
humolariensis cenobii curã administran¬
te. uisum est fr̃ibus beati benedicti sub
regula dño militantib. quatinus corpus
dñe sue hunegundis. si facultas suppeteret mu¬

Expanded text:
absoluta, libero pede festinat ad gaudia absoluta, libero pede festinat ad gaudia coelestis vitae, quatenus Deum deorum valeat videre in Sion, id est in specula pacifice visionis. Quocirca vestrae, fratres, dilectionis charitatem quoddam non pigeat audire miracsua dignatione voluit demonstrare. De qua videlicet mutatione, quia occasionis articulus e vicino sese nobis obtulit, non fiat taediosum aliquantisper obtentu reverentiae immorari, ut qualiter facta, vel consummata sit ipsa mutatio, ad fidelium notitiam litteris licet imperitis queat pervenire. Habet enim mercedem suam piae devotionis affectuosa intentio. 2. Anno igitur Dominicae incarnationis millesimo quinquagesimo primo, regni Francorum monarchiam gubernante optimo principe Henrico, Philippi regis genitore, abbate quoque Macario Humolariensis coenobii curam administrante, visum est fratribus beati Benedicti sub regula Domino militantibus, quatenus corpus dominae suae Hunegundis, si facultas suppeteret, mu
Abbreviated transcription (Latin):
cõrum miracula describere
eorumq facta insignia ob
posterorũ noticiã cartulis
imprimere. fidelib non
pigrum iudicari ab omi¬
bus ad prime debet hono¬
rificum: sunulq necessariũ. Nam fabu¬
larum nenie dum recitando fatuorum
aurib in malũ pronis ingerunt᷑. illectꝰ
animus torpet: mens hebet: et ꝓpria¬
luce relicta deorsum fluit: corruptionis ꝑni¬
ciosa lenocinia concupiscens: ꝓbitatis tramitẽ
derelinquens. Sicq fit: ut cor insipientiũ
auditis fatuitatibus per procliuia gradiens.
nectat cathenã qua ualeat trahi: tartarũq
demũ ĩmergi. Uerum scõrum merita dum
diuulgata in auditũ populi proferuntur.
uirtutesq eorum ꝓfectus grã nunciant᷑.
fidelis mens de mortis sõno exurgens ad
uitam. de tenebris infidelitatis exerit bra¬
chia. ad studia scĩtatis: consurgensq ad
prospera. in ardescit ad forcia. malignita¬
tis precipicia precauens. pie intencionis
iter arripiens: taliterq ꝑdicionis nodis

Expanded text:
orum miracula describere, eorumque facta insignia ob posterorum notitiam chartulis imprimere, fidelibus non pigrum judicari ab omnibus apprime debet, honorificum simulque necessarium. Nam fabularum naeniae dum recitando fatuorum auribus in malum pronis ingeruntur, illectus animus torpet, mens hebet, et propluce relicta deorsum fluit, corruptionis perniciosa lenocinia concupiscens, probitatis tramitem derelinquens; sicque fit ut cor insipientium auditis fatuitatibus per proclivia gradiens, nectat catenam, qua valeat trahi, tartarumque demum immergi. Verum sanctorum merita dum divulgata in auditum populi proferuntur, virtutesque eorum profectus gratia nuntiantur, fidelis mens de mortis somno exsurgens ad vitam, de tenebris infidelitatis exerit brachia ad studia sanctitatis: consurgensque ad prospera, inardescit ad fortia, malignitatis praecipitia praecavet piae intentionis iter arripiens. Taliterque perditionis nodis