comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
usyam grece. aut latine substantiam
dicimꝰ. cum ex alia dicendo substan¬
tia dei esse filium. etiam ipsi substan¬
tiam dei esse confirment: Sed si de
nomine substantiȩ aut naturȩ diui¬
ne uolunt dicere. facile reuincun¬
tur. quia & usyam grece. & latine
substantiam frequenter scriptura
memorauit. Et petrus uult nos ut
legnno diuinę consortes fierinaturę.
Quod si ex alia substantia filiũ dicent:
ipsi fe reuincunt. & uerbum substan¬
tiȩ quod metuunt confitendo. & filiũ
creaturis quib p̃ferre se simulant co¬
ȩquabunt. Arrius dicit creaturam di
filium. non sicut cęteras creaturas.
Quȩ enim creatura non sicut alia cre¬
atura est: Homo non ut angłs. ter¬
ra ñ ut celum. sol ñ ut aqua. lumen
ñ tenebiȩ. Nichil gͦ prȩferendo dona¬
uit. sed ad simplices decipiendos mi¬
sero colore fraudem suȩ impietatis ob¬
durit. Arrius dixit mutabilem & con¬
uertibilem di filium. Quomͦ ergo ds

Expanded text:
οὐσίαν Graece, aut Latine substantiam οὐσίαν Graece, aut Latine substantiam dicimus, cum ex alia dicendo substantia Dei esse Filium, etiam ipsi substantiam Dei esse confirment? 129. Sed si de nomine substantiae aut naturae divinae voluerint dicere, facile revincentur; quia et οὐσίαν Graece, et Latine substantiam frequenter Scriptura memoravit. Et Petrus vult nos, ut legimus , divinae consortes fieri naturae. Quod si ex alia substantia Filium dicent, ipsi se revincunt, et verbum substantiae quod metuunt confitendo, et Filium creaturis quibus praeferre se simulant, conferendo. 130. Arius dicit creaturam Dei Filium, non sicut caeteras creaturas. Quae enim creatura non sicut alia creatura non est? Homo non ut Angelus, terra non ut coelum, sol non ut aqua, lumen non ut tenebrae. Nihil ergo praeferendo donavit, sed ad simplices decipiendos misero colore fraudem suae impietatis obduxit. 131. Arius dicit mutabilem et convertibilem Dei Filium. Quomodo ergo Deus,
Abbreviated transcription (Latin):
& ante & aliquando ñ fuisse sit tem¬
poris: Arrius dixit ex nichilo dei fi¬
lium. Quomͦ eigo dei filius. quomͦ
pater no generatus ex utero. quomͦ e
nictuatum excoide uerbum legitur.
nisi ut ex uitimo & inȩstimabili patris
intelligatur ut scriptum est ꝓdiisse
secreto: Filiꝰ enim. aut ꝑ adoptionẽ
aut ꝑ naturam est. Per adoptionem
nos filii diciiur. ille ꝑueritatem na¬
ture est. Quomͦ ergo ex nchilo. ille
qui ex nichilo fecit omĩa: Non habet
filium. qui nescit unde sit. Demq
nec iudei habebant filium. quia un¬
de esset nesciebant. Et ideo dixit his
dñs. Nescitis unde ueni. Et infra.
Neq me nostis. neq patrem meum
scitis. Qui enim negat ex patre fili¬
um. nec patrem a quo est filius nouit.
neq filium nouit quia patrem nescit.
Niruis dixit ex alia substantia. Quȩ
igitur alia substantia equatur diꝰ fi¬
lio. ut ex ipsa dei filius sit: Aut quo¬
mͦ rep̾hendunt. quia nos in deo aut

Expanded text:
et ante et aliquando non fuisse, sit temet ante et aliquando non fuisse, sit temporis? 469 126. Arius dicit ex nihilo Dei Filium. Quomodo ergo Dei Filius? quomodo paterno generatus ex utero? quomodo eructatum ex corde Verbum legitur, nisi ut ex intimo et inaestimabili Patris intelligatur, ut scriptum est, prodiisse secreto? Filius enim aut per adoptionem, aut per naturam est: per adoptionem nos filii dicimur, ille per veritatem naturae est. Quomodo ergo ex nihilo ille, qui ex nihilo fecit omnia ? 127. Non habet Filium, qui nescit unde sit. Denique nec Judaei habebant Filium, quia unde esset nesciebant. Et ideo dixit his Dominus: Nescitis unde veni ; et infra: Neque me nostis, neque Patrem meum scitis . Qui enim negat ex Patre Filium, nec Patrem ex quo est Filius, novit: neque Filium novit; quia Patrem nescit . 128. Arius dicit: Ex alia substantia. Quae igitur alia substantia aequatur Dei Filio, ut ex ipsa Dei Filius sit? Aut quomodo reprehendunt quia nos in Deo aut
Abbreviated transcription (Latin):
crat. Cui gͦ credimus. ioħi in xp̃i pe¬
ctore iecumbenti. an arrio inter effu¬
sa se sua uiscera uolutanti. Ut agnos¬
cereinus similem uide ꝓditoris arrii
quoq fuisse ꝑfidiam: quem similis
pena damnauit. effusa sunt enum &
arrii uiscera. pudet dicere ubi: atq ita
crepuit medius ꝓstratus in faciem. ea
quib xp̃i negauerã fedora pollutus.
Crepuit enim sicut etiam de uida
petrus apłs dixit. quia possedit agrũ
de mercede iniusticiȩ. & in faciem pro¬
stratus crepuit meduis. & effusa sunt
onnia uiscera eius. Non est fortuita mors
ubi in sacrilegio pari. penę parilis ꝓ¬
cessit exemplum. ut idem subirent
Uemamus ad alia. Airius dicit. Ante¬
quam nasceretur non erat. Sed scrip¬
Quomͦ gͦ aliis dedit esse qui ñ erat:
Cam autem dicit impius quando. &
ante. hȩc utiq duo uerba tempus os¬
tendunt. Qruom̾ ergo negant tempꝰ
ante filium. & uolunt pͥus suisse quȩ
temporis sunt. cum id ipsum quando

Expanded text:
erat. Cui ergo credimus? Joanni in Christi peerat. Cui ergo credimus? Joanni in Christi pectore recumbenti, an Ario inter effusa se sua viscera volutanti; ut agnosceremus similem Judae proditoris Arii quoque fuisse perfidiam, quem similis poena damnavit? 124. Effusa sunt enim et Arii viscera, pudet dicere ubi, atque ita crepuit medius, prostratus in faciem; ea quibus Christum negaverat, foeda ora pollutus. Crepuit enim, sicut etiam de Juda Petrus apostolus dixit , quia possedit agrum de mercede injustitiae, et in faciem prostratus crepuit medius, et effusa sunt omnia viscera ejus. Non est fortuita mors, ubi in sacrilegio pari poenae parilis processit exemplum; ut idem subirent derunt. 125. Veniamus ad alia. Arius dicit: Antequam nasceretur, non erat: sed ScripQuomodo ergo aliis dedit esse, qui non erat? Cum autem dicit impius, quando et ante, haec utique duo verba tempus ostendunt. Quomodo ergo negant tempus ante Filium, et volunt prius fuisse quae temporis sunt: cum idipsum, quando
Abbreviated transcription (Latin):
rat quando uonerat. &
antequam nasceretur non
erat. & qui ex nichilo factũ.
aut ex alia substantia uel usia dicũt
esse. aut mutabilem & conuertibilẽ.
dei filium: anathematizat catholi
ꝑator eos qui talia asserunt iure ẽẽ
damna tos. non humana industri¬
a. non compositione aliqua. sed tre¬
concilium conuenerunt. Sed ut in nu¬
mero corum ꝑ signum sue passionis.
& nominis. dñs ut̾e suo ꝓbaret se ad¬
esse concilio: crux un trecentis. itĩa no¬
men in decem & octo est sacerdotibus.
Hoc & in ariminensi consilio habuit pͥ¬
ma confessio. & post aruninense concili¬
um sccła correctio. confessione epła ad
imꝑatorem constantium missa testa¬
tur. correctionem secuta concilia con¬
fitentur. Anuis gͦ dicit. Erat quan¬
do non erat. Sed scriptura dicit erat.
non dicit ñ erat. Demq ioħs scripsit.
In principio erat uerbum. & uerbum
erat apud dm. & ds erat uerbũ. Hoc
erat i principio apud đm. Ecce quo¬
ciens erat. & nusquam dixit quod non

Expanded text:
erat, et antequam nasceretur non erat: et qui ex nihilo factum, aut ex alia substantia vel οὐσίᾳ dicunt esse, aut mutabilem, aut convertibilem Dei Filium, anathematizat catholicti, sancte Imperator, eos qui talia asserunt, jure damnatos. Non humana industria, non composito aliquo treconcilium convenerunt: sed ut in numero eorum 468 per signum suae passionis et nominis Dominus Jesus suo probaret se adesse concilio; Crux in trecentis, Jesu nomen in decem et octo est sacerdotibus. 122. Hoc et in Ariminensi concilio habuit prima confessio, et post Ariminense concilium secunda correctio. Confessionem epistola ad imperatorem Constantium missa testatur, correctionem secuta concilia confitentur. CAPUT do non erat; sed Scriptura dicit, Erat, non dicit, non erat. Denique Joannes scripsit: In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum: hoc erat in principio apud Deum . Ecce quoties erat et nusquam dixit quod non
Abbreviated transcription (Latin):
lec tum istius flatus qui uiuendo hau¬
ritur. aut ad mysterium dominici
corporis referre debemus : quia si
hic creatum dirisset sp̃m sc̃m. utiq &
alibi idem scriptura declarare potuissẽt.
sicut de filio di frequenter legimus
quia scđm carnem & factus est et cre¬
atus. Cuius tam̃ inaiestatem in eo ip¬
so quod carnem pro nobis suscepit con¬
siderare nos conuenit ut diuinam po¬
tentiã in ipsa corporis assũptione uide¬
amus.C¬

Expanded text:
lectum istius flatus qui vivendo haulectum istius flatus qui vivendo hauritur, aut ad mysterium Dominici corporis referre debemus, nam si hic creatum dixisset Spiritum sanctum, utique et alibi idem Scriptura declarare potuisset, sicut de Filio Dei frequenter legimus quia secundum carnem et factus est et creatus . 59. Cujus tamen majestatem in eo ipso quod carnem pro nobis suscepit, considerare nos convenit; ut divinam potentiam in ipsa corporis assumptione videamus
Abbreviated transcription (Latin):
quoq tomtrui sui quis scit quando
faciet: Utiq si ad hec commnotionum
cȩlestium tontrua ꝑtinerent: non
futura eorum firmam̃ta sed facta
dirisset. Ergo tonitrua ad sermo¬
nes dñi retulit: quorũ in omnem ter¬
ram erut sonus. S p̃s auteni hoc loco
anima quã suscepit rationabilem
atq ꝑfectam intelligitur : qͥa scrip¬
tura frequenter & aniiam hominis
sp̃s uocabulo designauit. sicut habes.
Qui creat sꝑm hominis in ipso. Un¬
de & dñs animam suã sꝑs appellati¬
one si sicuis ait. In manus tuas
adidit quod nunciaret int̃ homines
rp̃m suum. Annunciauit enim in
baptismate dicens. Tues filius m̃s
dilectus in quo bene complacui.
Annunciauit in monte dicens. Hic ẽ
filius meus dilectus: ipsum audite.
Annunciauit in passione cum sol re¬
cessit: maria terrȩq tremuerunt.
Annunciauit in centur ione. qui ait.
U ere dĩ filius erat iste. N otũ igitur
hunc locum aut ad simplicem intel¬

Expanded text:
quoque tonitrui sui quis scit quando quoque tonitrui sui quis scit quando faciet ? Utique si ad haec commotionum coelestium tonitrua pertinerent, non futura eorum firmamenta, sed facta dixisset. 56. Ergo tonitrua ad sermones Domini retulit, quorum in omnem terram exivit sonus: spiritum autem hoc loco animam, quam suscepit rationabilem atque perfectam, intelligimus; quia Scriptura frequenter et animam hominis 645 spiritus vocabulo designat, sicut habes: Qui creat spiritum hominis in ipso . Unde et Dominus animam suam spiritus appellatione significans ait: In manus tuas one memoravit, addidit quod nuntiaret in homines Christum suum ; annuntiavit enim in baptismate, dicens: Tu es Filius meus dilectissimus, in quo bene complacui . Annuntiavit in monte, dicens: Hic est Filius meus dilectus, ipsum audite . Annuntiavit in passione, cum sol recessit, maria terraeque tremuerunt. Annuntiavit in centurione, qui ait: Vere Dei Filius erat iste . 58. Totum igitur hunc locum aut ad simplicem intel
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃s scĩ quia habet annuntuns uter
homines xp̃m suum: is ad incarnati¬
onis dominicȩ mysteria dictum faci¬
lius diriuabit. Namsi te mouet qͥ a
sꝑm dixit & ideo hoc non putas di¬
riuandum ad mysteriuni assumptio¬
nis humanȩ. ꝑsequere scripturas
& inuenies op̾time congrueq de xp̃o:
de quo bene conuenit ȩstimari quia
firmauit tomitrua aduentu suo. uim̾
uidelicet & sonum cȩlestium scriptu¬
rarum. ꝑ quarũ uelut quędam tom¬
trua m̃tes nr̃e redduntur attonite
ut timere discamius & reuerentiam
in euangelio fr̃s dñi filii tonitr ui di¬
cebantur. Et cum uor patris facta
esset dicentis ad filium & honorificaui
et iterum honorificabo: iudei dicebant.
Tonitruum factum est illi. Nam
licet grãm ueritatis haurire non pos¬
sent. tam̃ confitebantur uuiti & ig¬
nari mysterium loquebantur: eo
quod magnum patris de filio testi¬
monium resultabat. In iob quoq
libro scriptura dicit. Firmamentũ

Expanded text:
itus sancti, quia habet: Annuntians in itus sancti, quia habet: Annuntians in homines Christum suum ; is ad incarnationis Dominicae mysterium dictum facilius derivabit. Nam si te movet quia spiritum dixit, et ideo non hoc putas derivandum ad mysterium assumptionis humanae; prosequere Scripturas, et invenies optime congruere de Christo, de quo bene convenit aestimari quia firmavit tonitrua adventu suo, vim videlicet et sonum coelestium Scripturarum, quarum velut quodam tonitruo mentes nostrae redduntur attonitae, ut timere discamus, et reverentiam in Evangelio fratres Domini filii tonitrui dicebantur; et cum vox Patris facta esset dicentis ad Filium: Et honorificavi, et iterum honorificabo ; Judaei dicebant: Tonitruum factum est illi . Nam licet gratiam veritatis haurire non possent, tamen confitebantur inviti, et ignari mysterium loquebantur; eo quod magnum Patris de Filio testimonium resultabat. In Job quoque libro Scriptura dicit: Firmamentum
Abbreviated transcription (Latin):
test uideri creari posse pꝰ mundũ.
aut multos esse sꝑs scõs estimari fas
ẽ. qui ueluti cotidiana generatione
generentur. Absit ut se quisquam
cali impietate contaminet: ut dicat
frequenter aut unquam creari sp̃m
scm̃. Cur enim frequenter creari
uideatur non intelligo: nisi forte &
mori eum credant frequenter. et
frequenter recreari. Sed quemad¬
modum mori potest spiritꝰ uitę ÷¬
Ergo si mori ñ potest: causam non
habet cur sepius sit creandus. At
qui aliter putant in illud sacrile¬
gium recidunt ut ñ distinguant
sꝑm scm: qui prolatiuũ uerbum
putant in patrem redire. prolati¬
uum sp̃m in dm refundi. ut unius
refusio sit & que dimuicissitudo
in uarias formas sepe mutetur cum
patris & filii et sp̃s sc̃i manens semꝑ
immutabilisq distinctio unitatem
suȩ teneat potestatis. Siquis tam̃
propħicum dictum ideo diriuan¬
dum putat ad inter pretatione in¬

Expanded text:
test videri coepisse post mundum: test videri coepisse post mundum: aut multos esse Spiritus sanctos aestimari fas est, qui veluti quotidiana generatione generentur. Absit ut se quisquam tali impietate contaminet; ut dicat frequenter creari, aut umquam creari Spiritum sanctum. Cur enim frequenter creari videatur, non intelligo; nisi forte et mori eum credant frequenter, et frequenter creari. Sed quemadmodum mori potest Spiritus vitae? Ergo si mori non potest, causam non habet cur saepius sit creandus. 53. At qui aliter putant, in illud sacrilegium recidunt, ut non distinguant Spiritum sanctum, qui prolativum Verbum putant in Patrem redire, prolativum Spiritum in Deum refundi; ut unius refusio sit, et quaedam vicissitudo in varias formas se saepe mutantis: cum Patris et Filii et Spiritus sancti manens semper immutabilisque distinctio, unitatem suae teneat potestatis. 54. Si quis tamen propheticum dictum ideo derivandum putat ad interpretationem Spir
Abbreviated transcription (Latin):
cimus. Nam etiam flatus uentorũ
quia hunc sꝑm dirit: ait. Formans
tonitriũ. & creans sp̃m: quia freqͤn¬
ter creantur ista cũ funt. sp̃s autem
sanctus ȩternus. Quem siquis audet
dicere creatum: non potest tam̃ dice¬
re quod cotidie creatur sicut flabra
uentorum. Deniq ipsa sapientia
scđm suscepti locuta corporis sacra¬
mentum:ait. Dñs creauit me. Quã¬
uis uentura propħaret: tam̃ quia
predestiuatus erat dñi bsaluatoris
aduentus non derit creat me s cre¬
auit me: ne frequenter sed semelcre¬
derent er uirgine maria ĩu corpꝰ
esse gene randum. Ex hoc gͥ quod
uel ut cotidianam oꝑationem di in
tonitrui firmamento & in spiritus
creatione propħa declarauit. intel¬
ligere nefasesse ut de spũ scõ tale a¬
liquid estimemus. quem ipsi impii
ante scła negare non possunt. Unde
& semꝑ eum esse & semꝑ manere pia
assertione testamur. N eq enun qͥ ante
mundum suꝑferebatur suꝑ aquas po¬

Expanded text:
cimus. Nam etiam flatus ventorum cimus. Nam etiam flatus ventorum quia hunc spiritum dixit, ait: Firmans tonitruum, et creans spiritum; quia frequenter creantur ista, cum fiunt: Spiritus autem sanctus aeternus est; quem si quis audet dicere creatum, non potest tamen dicere quod quotidie creatur, sicut flabra ventorum. Denique ipsa Sapientia secundum suscepti locuta corporis sacramentum, ait: Dominus creavit me . Quamvis ventura prophetaret, tamen quia praedestinatus erat Domini Salvatoris adventus; 644 non dixit, creat me, sed creavit, ne frequenter, sed semel crederent ex virgine Maria Jesu corpus esse generandum. 52. Et hoc igitur quod velut quotidianam operationem Dei in tonitrui firmamento, et in Spiritus creatione propheta declaravit, intelligere nefas est, ut de Spiritu sancto tale aliquid aestimemus, quem ipsi impii ante saecula esse negare non possunt; unde et semper eum esse, et semper manere pia assertione testamur. Neque enim qui ante mundum superferebatur super aquas , po
Abbreviated transcription (Latin):
tonitrua & creaus
spiritũ
& nuncians in ho¬
mines
x̃ꝑi suum. et faciens lucem &¬
nebulam. & ascendens suꝑ excelsa do¬
minus ds omp̃s nomen est ei. S ihine
faciunt questionem quod crearum spi¬
ritum dixit: quia creatur spiritus
hesdra nos docuit dicens in tercio libro:
et in die scdo iterum creasti sp̃m fir¬
mamenti. Tamen ut propositis in¬
hereamus his uidelicet quȩ amos
dixit. nonne euidenter dic torum testi¬
ficatur series de istius creatura niun
si de spũ sancto dicere uoluisset: non
de tonitruo utiq premisisset. N eq
enim antiquiora tonitrua sunt quã
sp̃s sc̃s. quamuis impii sit. tamen id
non audent dicere. Deniq cum sub¬
iectum uideamus esse de luce & nebu¬
la. nonne manifestum est quod de cre¬
atura mundi dictum intelligendum
sit: Cum enini fiunt aliquę tempes¬
tates istius mundi. p̃cedere tonitrua.
sequi uentorum flatus. celũ nebulis
caligare. lucem refundi ex tenebris.
ipso usu cotidiano exemploq cognos¬

Expanded text:
tonitruum, et creans spiritum, et nuntians in homines Christum suum, faciens lucem nebulam, et ascendens super excelsa, Dominus Deus omnipotens nomen est ei . 49. Si hinc faciunt quaestionem, quod creatum Spiritum dixit, quia creatur Spiritus Esdras nos docuit, dicens in quarto libro: Et in die secundo iterum creasti spiritum firmamenti ; tamen ut propositis inhaereamus, his videlicet quae Amos dixit, nonne evidenter dictorum testificatur series de istius creatura mundsi de Spiritu sancto dicere voluisset, non de tonitruo utique praemisisset. Neque enim antiquiora tonitrua sunt, quam Spiritus sanctus: quamvis impii sint, tamen id non audent dicere. Deinde cum subjectum videamus esse de luce et nebula, nonne manifestum est quod de creatura mundi dictum intelligendum sit? Cum enim fiunt aliquae tempestates istius mundi, praecedere tonitrua, sequi ventorum flatus, coelum nebulis caligare, lucem refundi ex tenebris, ipso usu quotidiano, exemploque cognos
Abbreviated transcription (Latin):
quod omp̃s & speculator sit omiũ
sicut lectum esse in libro sapientię
supra ẽ de monstratũ. Ergo & sp̃s in
honore ẽ. et maiestate. Intuere nẽ
ne quid forte d̾i non deceat. Aut
si ł displicet arriane: de trahe eũ
de patris filiiq consortio. Sed si de¬
trahere uolueris cęlũ suprate uer¬
ti uidebis. quia uir tꝰ eoꝵ omnis ab
spũ est. Si de trahere uolueris indi
tibi prius mittenda ẽ manus. quia
d̾s sꝑs est. Sed quomͦ degrahes euñ.
qui alta serutatur dei

Expanded text:
quod omnipotens et speculator sit omnium, sicut lectum esse in libro Sapientiae supra est demonstratum . Ergo et Spiritus in honore est et in majestate. 170. Intuere nunc, ne quid eum forte non deceat: aut si tibi displicet, Ariane, detrahe eum de Patris Filiique consortio. Sed si detrahere volueris, coelos supra te reverti videbis; quia virtus eorum omnis ab Spiritu est . Si detrahere volueris, in Deum tibi prius mittenda est manus; quia Deus Spiritus . Sed quomodo detrahes eum, qui alta scrutatur Dei
Abbreviated transcription (Latin):
& renunciant questionem. Rursus
hic alia oboriuntur misteria. quod
uror eius aufertur: & ideo uulpes in¬
cendunt manipulos alienigenarum.
Fos enim qui aduersus diuina sacram̃¬
ta contendunt: deciꝑe sua consueuit
astutia. Unde iterum dicit in canticis
canticorum. Prendite nobis uulpes
pusillas ex terminantes uineas. ut ui
neȩ nr̃ȩ floreant. B ene pusillas uul¬
pes dixit: quia maiores uineas er ter¬
minare non poterant: licet fortib
diabolus sit pusillus. Orgo ille ut
compendium faciamus historię suo e¬
nim tempore totius lectionis digestio
reseruanda est: inuictus quamdiu ha¬
buit grãm sꝑitalem sicut dĩ populus
ille electus a dño. ille nazareus in lege.
nuictus gͦ samson atq ita insuꝑabilis
ut in max illa asini uiros mille ꝑcute¬
ret: ita plenus grẽ celestis ut etiam
aquam in max illa asini sitiens reppe¬
riret. S iue hoc ad miraculum con¬
feras siue ad misterium uertas: quod
in populi foret humilitate gentilis:

Expanded text:
et renuntiant quaestionem. 11. Rursus et renuntiant quaestionem. 11. Rursus hic alia oboriuntur mysteria, quod uxor ejus aufertur; et ideo vulpes incendunt manipulos alienigenarum . Eos enim qui adversus divina sacramenta contendunt, decipere sua consuevit astutia. Unde iterum dicit in Canticis canticorum: Prendite nobis vulpes puneae nostrae floreant . Bene pusillas vineas dixit, quia majores vineas exterminare non poterant, licet fortibus, et diabolus sit pusillus; ergo ille ut compendium faciamus historiae, suo enim tempori totius lectionis digestio reservanda est invictus quandiu habuit gratiam spiritalem, sicut Dei populus ille electus a Domino, ille Nazareus in lege. Invictus ergo Sampson, atque ita insuperabilis, ut in maxilla asini viros mille percuteret, ita plenus gratiae coelestis, ut etiam aquam in maxilla asini sitiens reperiret sive hoc admiraculum conferas, sive ad mysterium vertas, quod in populi foret humilitate gentilis
Abbreviated transcription (Latin):
ñ inuenissetis questionem meam. O di
diuinum misterium: o euidens sacra¬
m̃tum. Euasimus int̾emptorem.
potentem uicimꝰ. Ibi nunc cibus ẽ.¬
uitȩ: ubi erat ante miserȩ fames mor¬
tis. In salutem ꝑicula: in suauitatem
amaritudo conuertitur. Gratia ex
offensione ꝓcessit: potentia ex infir-¬
mitate. uita de morte. Sunt tam̃ qui
econtrario putent fundari ñ potuisse
coniugium: nͥ occiso leone de tribu u¬
da. & ideo in corpore eius hoc ẽ eccłia
apes reꝑtas quȩ con dunt mella sa¬
pientię: quia post dñi passionem ma¬
gis apłi crediderunt. Hunc gͥ leonẽ
samson quasi uideus occidit sed in eo
mel in figura redimendȩ hereditatis in¬
uenit: ut reliquie saluȩ fierent scđi
electionem gr̃ȩ. Et decidit inquit
nem et ꝑcussit inde triginta uiros.
Neq enim potuerat uictoriam ñ tene¬
re: qui sacramenta cernebat. Accipi¬
ant itaq in stolis premium sapientię
conuersationis insigne: qͥ absoluunt

Expanded text:
non invenissetis quaestionem meam . O non invenissetis quaestionem meam . O divinum mysterium! O evidens sacramentum! Evasimus interemptorem, potentem vicimus. Ibi nunc cibus vitae est, ubi erat ante miserae fames mortis. In salutem pericula, in suavitatem amaritudo convertitur. Gratia ex offensione processit, potentia ex infirmitate, vita de morte. 9. Sunt tamen qui e contrario putent fundari 636 non potuisse conjugium, nisi occiso leone de tribu Juda: et ideo in corpore ejus, hoc est, Ecclesiae, apes repertas, quae condunt mella sapientiae; quia post Domini passionem magis apostoli crediderunt. Hunc igitur leonem Samson quasi Judaeus occidit, sed in eo mel quasi in figura redimendae haereditatis invenit; ut reliquiae salvae fierent secundum electionem gratiae . 10. Et decidit, inquitnem, et percussit inde triginta viros . Neque enim potuerat victoriam non tenere, qui sacramenta cernebat. Accipiunt itaque in stolis praemium sapientiae, conversationis insigne, qui absolvunt
Abbreviated transcription (Latin):
sapientiȩ misterium: prophetiȩ ora¬
culum fuit. N eq enim ociosum uide¬
tur quod cum tenderet ad misterium
nuptiarum leo rugiens occurrit ei.
quem manibus ille discerpsit: in cuiꝰ
corpore conubium petiturus optatũ
congregationem apũ repperit. & mel
sustulit de ore eius. quod patri eden¬
dum tribuit & matri. Habebat gen¬
tium populus mella qui credidit: qui
corpus feritatis erat ante. nunc xp̃i
est. Nec ipsa uacat questio a sacram̃¬
tis: quam proposuit sodalibus suis
dicens. De edente eriuit esca: & de po¬
tente exiuit dulce. Deniq eousq mis¬
tica ut trib diebꝰ eiꝰ reuelatio quere¬
retur: quȩ ñ potuit nisi ꝑ fidem eccłie
die septima completo legis tempore
post passionem dñi reuelari. S ic enĩ
habes: quia et apłi ideo non intellige¬
bant quia iñc nondum fuerat głifica¬
tus. Quid inquit dulcius melle. et
quid fortius leone: Atq ille respon¬
dit. Si non domassetis uitulam meã:

Expanded text:
sapientiae mysterium, prophetiae orasapientiae mysterium, prophetiae oraculum fuit. Neque enim otiosum videtur quod cum tenderet ad mysterium nuptiarum, leo rugiens occurrit ei, quem manibus ille discerpsit, in cujus corpore, connubio potiturus optato, congregationem apum reperit, et mel sustulit de ore ejus, quod Patri edendum matrique tribuit . Habebat gentium populus mella, qui credidit: qui populus feritatis erat ante, nunc Christi est. 7. Nec ipsa quaestio vacat sacramentis, quam proposuit sodalibus suis, dicens: De edente exivit esca, et de potente exivit dulce . Denique eo usque mystica, ut tribus diebus ejus revelatio quaereretur, quae non potuit nisi per fidem Ecclesiae. die septima, completo Legis tempore, post passionem Domini revelari. Sic enim habes, quia et apostoli ideo non intelligebant, quia Jesus nondum fuerat honorificatus . 8. Quid, inquiunt, dulcius melle, et quid fortius leone? Ad quae ille respondit: Si non domuissetis vitulam meam,
Abbreviated transcription (Latin):
filius dicit. Pater oꝑatur sicut scrip¬
tum ẽ pater meus usq mͦ oꝑatur. pa¬
ter dicit. sicut habes dictum ad fi¬
lium. Dic uerbo & sanabitur. Et
filius dicit patri. U olo ut ubie¬
go sum & isti mecum sint. F ecit
pater quod filius dixit. Sed nec
spiritus. Et ideo unitas honoris:
quia unitas potestatis. Et quid de
singulis loquar: Samson diuina ꝓ¬
missione generatus: sp̃m comitantem
habebat. Sic enim legimus quia
benedix it eum dñs. & cȩpit spiritꝰ
ideo futurum p̃uidens sacram̃tum
ex alienigenis poscebat urorem:
Quod pater eius ac mater ut scrip¬
tum est ignorabant: qm̃ a deo est.
quia eum sps dñi dirigebat. Quo dux:
solus nunc alienigenarum fugabat po¬
pulos: nunc leonem morsu in uiolabilis
fortitudine insuꝑ abilis. discerptum ma¬
nibus diuidebat: utinam tam caucus ad
seruandam grãm. quam fortis ad su¬
perandam bestiam. Et fortassis hoc
non solum uirturis miraculũ sedetiã

Expanded text:
Filius dicit. Pater operatur, sicut scripFilius dicit. Pater operatur, sicut scriptum est: Pater meus usque modo operatur . 635 Habes dictum ad Filium: Dic verbo et sanabitur . Et Filius dicit Patri: Volo ut ubi ego sum, et isti sint mecum . Fecit Pater quod Filius dixit. 4. Sed nec ominus, et unus Spiritus. Et ideo unitas honoris; quia unitas potestatis. 5. Et quid de singulis loquar? Samson divina promissione generatus, Spiritum comitantem habebat; sic enim legimus: Quia benedixit ei Dominus, et coepit Spiritus ideo futurum praevidens sacramentum, ex alienigenis poscebat uxorem : quod Pater ejus ac mater, ut scriptum est, ignorabant, quoniam a Domino est. quia eum Spiritus Domini dirigebat, quo duce, solus nunc alienigenarum fugabat populos, nunc leonem morsu inviolabilis, fortitudine insuperabilis, discerptum manibus dividebat . Utinam tam cautus ad servandam gratiam, quam fortis ad superandam bestiam! 6. Et fortasse hoc non solum virtutis miraculum, sed etiam
Abbreviated transcription (Latin):
scm̃ cęlestium sacramentorum
reuelata mysteria: quem moy ses
non ignorauit ȩternum. Deniq
statimꝰ in pr incipio mundi immo
ante principium cum do iunxit:
quem ante mundi principium
sempiternũ esse cognouit. Nam
si quis diligenter aduertat: & pa¬
crem in principio et filium cog¬
noscet & sp̃m. De patre enĩ scrip
bene in gordio creature baptismi
figs signatur: ꝑ quod habuit cre
mundari. D ictum etiam de fi¬
s. quia ipse est qui discreuit inter me¬
dium lucis & tenebras. Unus est enim d̾s
pater qui dicit: & unus dñs ir̃c qui fe¬
cit. Sed ne rursus aut arrogans pu-¬
tes dicentis imꝑium aut uile facientis
obsequium: ȩqualem sibi pater filium
conficetur oꝑis unitate dicens. Eaci¬
amus hominem ad imaginem & simili¬
tudinem nr̃am. Et imago enim et o¬
peratio & similitudo cominunis quid
aliud nͥ maiestatis eiusdem significat u¬
nitatem: Tamen ut ęqualitatem pleniꝰ
patris filiiq cognoscas: sicut dixit pa¬
ter filius fecit. ita oꝑatur & pater. et

Expanded text:
m coelestium sacramentorum revelata mysteria, quem Moyses non ignoravit aeternum. Denique statim in principio mundi, immo ante principium, cum Deo junxit, quem ante mundi principium sempiternum esse cognovit. Namque si quis diligenter 634 advertat, et Patrem in principio et Filium cognoscet et Spiritum. De Patre enim scriptbene in exordio creaturae baptismi figura signatur, per quod habuit creatura mundari. Lectum etiam de Filio quod ipse est, qui discrevit inter medium lucis et tenebrarum; unus est enim Deus Pater qui dicit, et unus Dominus Jesus qui facit. 2. Sed ne rursus aut arrogans putes dicentis imperium, aut vile facientis obsequium; aequalem sibi Pater Filium confitetur operis unitate dicens: Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram . Imago enim et operatio et similitudo communis quid aliud nisi majestatis ejusdem significat unitatem? 3. Tamen ut aequalitatem plenius Patris Filiique cognoscas, sicut dixit Pater et Filius fecit; ita et Pater operatur, et
Abbreviated transcription (Latin):
dicitis: Capillatura tua sicut gre¬
sciprarum: ex illo capite pullulan.¬
es de quo dictum est. Caput autem
uiti xp̃c. Et alibi. Caput eius au¬
rum ophar.crines eius abietes nigrȩ
fluctib suꝑnatent mundi. et totum
remigium salutis exhibeant. Unde &
telligibiles capillos quosdam esse sig¬
nificans ait. S ed & capilli capitis ur̃i
omnes numerati sunt: sp̃italium ui¬
delicet significans facta uirtutum.
N eq enim de capillis nr̃is cura est deo:
quamquã & illud non absurdũ sit
estimare quia pro maiestate diuina
eum latere nichil possit. S ed quid
uit capillos: Illud mͥ redundat et
ꝓficit: si bonorum operũ peruigil
testis remunerationem głȩ donet ȩ¬
terne. Deniq et ipse samson corpo¬
rales sed intelligibiles hos capillos ẽẽ¬
declarans: ait. Si tonsus fuero: di¬
scedet a me uirtus mea. Hoc de mis¬
terio: nunc lectionis seriem conside̾mꝰ.¬

Expanded text:
dicitur: Capillatura tua ut gredicitur: Capillatura tua ut greges caprarum ; ex illo capite pullulantes, de quo dictum est: Caput viri, Christus ; et alibi: Caput ejus aurum cephas, et crines ejus abietes nigrae . fluctibus supernatent mundi, et tutum remigium salutis exhibeant. 15. Undtelligibiles capillos quosdam esse significans, ait: Sed et capilli capitis vestri omnes numerati sunt , spiritalium videlicet significans facta virtutum; neque enim de capillis nostris cura est Deo. Quamquam et illud non absurdum sit aestimare, quia pro majestate divina eum latere nihvit capillos? Illud mihi redundat et proficit, si bonorum operum pervigil testis remunerationem gloriae donet aeternae. Denique et ipse per Sampson non corporales, sed intelligibiles hos capillos declarans ait: Et si tonsus fuero, discedet a me virtus mea. Hoc de mysterio est. Nunc nos lectionis seriem conside
Abbreviated transcription (Latin):
morte obita resurrectionis requiem
consequamur. Ille ne gͦ samson qui
funes ntertos neruis qui nouas res¬
tes sicut mollia fila dissoluit. ille ne¬
samson qui crinium suorũ defixo con¬
stricta uincula non sensit quamdiu
habuit grãm sꝑitalem: is inquam
postea quam sp̃s dĩ discessit ab eo
longe mutatus ab illo samson qui
redit allo philorum indutus ex uuiis
in mulieris genib uirtutis suȩ de¬
gener palpatus & captus sacro cri¬
ne tondetur. Tantum ne ergo mom̃¬
ti crines habuere capitis. ut manentib
his uirtus inuicta duraret: tonso au¬
tem capite fortitudo omĩs & uirtus
subito solueretur. Non ita est ut
tantam uuim corporaliũ capillorum
putemus. S unt quidam crines re¬
ligionis & fidei. crines nazarei in le¬
ge ꝑfecti. in parsimonia et absti¬
nentia consecrati: quib illa in typo
eccłiȩ quȩ dñi pedes oleo ꝑfuderat
uerbi cȩlestis uestigia de tergebat.
Tunc enim & scdin carnem nouerant
xp̃m st uidelicet crines: de quib

Expanded text:
morte obita resurrectionis requiem consequamur. Ille ergo Sampson, qui funes intextas nervis, qui novas restes, sicut mollia fila, dissolvit; ille Sampson, qui crinium suorum palo conscripta defixo vincula non sensit, quandiu habuit gratiam spiritalem; is, inquam, posteaquam spiritus Dei discessit ab eo, longe mutatus ab illo Sampsone, qui rediit Allophylorum indutus exuvias, in mulieris genibus virtutis suae degener colligatus et captus in justo crine tondetur. Tantumne ergo momti crines habuere capitis, ut manentibus his, virtus invicta duraret: tonso autem capite, fortitudo omnis viri 637 subito solveretur? Non ita est, ut tantam vim corporalium capillorum putemus. Sunt quidam crines religionis et fidei: crines Nazaraei in Lege perfecti, in parcimonia et abstinentia consecrati, quibus illa in typo Ecclesia, quae Domini pedes oleo perfuderat, Verbi coelestis vestigia detergebat ; tunc enim et secundum carnem noverat Christum. Isti videlicet crines, de quibus
Abbreviated transcription (Latin):
tenim si de loco procedit sp̃s &
ad locũ transit : et ipse pater in
q de loco transiens sp̃s atq ꝓgredi¬
ens patrem sicut corpus seđm impias
interp̃tationes relinquere uidetur &
filiũ. Hoc scđdm eos loquor qͥ putant
quod habeat sp̃s descensoriũ motum
sed neq in loco aliquo pater circum¬
scribitur qͥ est suꝑ omĩ.i. non solum
corporeę naturę sed etiam inuisibi¬
lis creaturę. neq filiꝰ suorũ oꝑum lo¬
cis temporibq concluditur. qui suꝑ
omẽm est creatutã totius opifex cre¬
aturȩ: neq sp̃s ueritatis ut pote di sp̃s.
circũscribitur aliquib finib corpo¬
ralibus. Qui cũ sit incorporeus omẽm
intelligibile i substantiam creature
inen ar rabili diuinitatis plenitudine
suꝑemm spirandi ubi uelit. & inspi¬
rrq quomͦ uelit. habens suꝑ omnia
porestatem. Non gͦ quasi ex loco mitti¬
tr sꝑs aut quasi er loco procedit.
quando ꝓcedit ex filio: sicut ipse filiꝰ
possunt siç ut in aliquib corporalib

Expanded text:
tenim si de loco procedit Spirituad locum transit, et ipse Pater in que de loco transiens Spiritus atque progrediens, et Patrem sicut corpus secundum impias interpretationes relinquere videtur et filium. Hoc secundum eos loquor qui putant quod habeat Spiritus descensorium motum. Sed neque in loco aliquo Pater circumscribitur, qui est super omnia, non solum corporeae naturae, sed etiam invisibilis creaturae. Neque Filius suorum operum locis temporibusque concluditur, qui super omnem est creaturam, totius opifex creaturae. Neque spiritus veritatis, ut pote Dei spiritus, circumscribitur aliquibus finibus corporalibus, qui cum sit incorporeus, omnem intelligibilem substantiam creaturae inenarrabili divinitatis plenitudine pereminet, spirandi ubi velit, et inspirandi quomodo velit, habens super omnia potestatem. Non ergo quasi ex loco mittitur spiritus, aut quasi ex loco procedit quando procedit ex Filio; sicut ipse Filiuspossunt sicut in aliquibus corporalibus
Abbreviated transcription (Latin):
gimus facta pleraq per sp̃m: sicut
habes. Nobis autem reuelauit ds
ad ephesios. Confortari per sp̃m
eius. Et ad corinthios. Alii enim da¬
tur ꝑ sp̃m sermo sapientiȩ. Et ali¬
bi.Si autem ꝑ sp̃m facta carnis
mortificaueritis. uiuetis. Et supra.
Qui suscitauit xp̃m ex mortuis uiui¬
ficabit & mortalia corpora ur̃a ꝑ
inhabitantem spiritũ euis in uobis.
S ed fortasse aicant. O stende michi
specialiter lectum quia ex filio omĩa
uel ex spũ omnia. At ego refero ut &
illud michi lectum esse ostendant quia
ꝑ patrem omma.S ed cum heç uel pa¬
tri ꝓbauerimus uel filio uel spiritui
scõ conuenire. nec ullam ex huiusmi
sillabis nasci posse diuinę distantiã
potestatis. non ẽ dubium quia per
quem omnia ex eo omĩa.& ex quo oĩa.
ꝑ eum omnia. et in quo omnia ꝑ eũ
uel ex eo omnia esse intelligere debemꝰ¬

Expanded text:
gimus facta pleraque, sicut gimus facta pleraque, sicut habes: Nobis autem revelavit Deus ad Ephesios: Confortari per Spiritum ejus ; et ad Corinthios: Alii enim datur per Spiritum sermo sapientiae ; et alibi: Si autem per Spiritum facta carnis mortificaveritis, vivetis ; et supra: Qui suscitavit Christum ex mortuis, vivificabit et mortalia corpora vestra per inhabitantem Spiritum ejus in vobis . 100. Sed fortasse dicat: Ostende mihi specialiter lectum, quia ex Filio omnia, vel ex Spiritu omnia. At ego refero, ut et illi mihi lectum esse ostendant quia per Patrem omnia. Sed cum haec vel Patri probaverimus, vel Filio, vel Spiritui sancto convenire, nec ullam ex hujusmodi syllabis nasci posse divinae distantiam potestatis; non est dubium quin per quem omnia, ex eo omnia: et ex quo omnia, per eum omnia: et in quo omnia, per cum 653 vel ex eo omnia esse intelligere debe
Abbreviated transcription (Latin):
corpus ꝑ compaginationis & colliga¬
tiones subministratum et copulatũ
crescit in incrementum dĩ. Caput
enim xꝑm esse eccłiȩ supra dirimus:
& alibi habes quia de plenigudine
eiꝰ nos omnes accepimus. Et ipse
dñs dirit. De meo accipiet & an¬
nuntiabit uobis. Et supra ait. Cog¬
noui uirtutem exisse de me. Simili¬
ter ut cognoscas unitatem etiam de
nobis. Et angłs dicit. Quod enim¬
ex ea nascetur. de sꝑu scõ est. Et
dñs ait: quia quod natum ẽ de spi¬
riti. sp̃s est. Ergo sicut ex patre
legimus esse omnia: ita ex filio pos¬
se diciomnia: ꝑ quem omnia sunt
& ex spũ esse omnia in quo omnia
sunt: testimoniis edocetur. N unc
consideremus utrum ꝑ patrem es¬
se aliquid docere possimus. Sed
scriptum est. Paulis seruus xꝑi
proseliti ueniunt ad te per me.
Multa reperies alia si queras. ꝑ pa¬
trem facta. N unquid ido minor
gimus: &ł patrem facta uel data
plurima in scripturis cȩlestibus

Expanded text:
corpus per compaginationes et colligacorpus per compaginationes et colligationes subministratum et copulatum crescit in incrementum Dei ; caput enim Christum esse Ecclesiae supra diximus . Et alibi habes quia de plenitudine ejus nos omnes accepimus . Et ipse Dominus dixit: De meo accipiet, et annuntiabit vobis . Et supra ait: Cognovi virtutem exisse de me . 95. Similiter ut agnoscas unitatem, etiam denobis . Et Angelus dicit: Quod ex ea nascetur, de Spiritu sancto est . Et Dominus ait quia quod natum est de Spiritu, Spiritus est . 96. Ergo sicut ex Patre legimus esse omnia, ita et ex Filio posse dici omnia, per quem omnia sunt: et ex Spiritu esse omnia, in quo omnia sunt, testimoniis edocemur. 97. Nunc consideremus utrum per Patrem esse aliquid docere possimus. Sed scriptum est: Paulus servus Chriproselyti venient ad te per me . 98. Multa reperies alia, si quaeras per Patrem facta. Numquid ideo minor gimus: et per Patrem facta vel data plurima in Scripturis coelestibus
Abbreviated transcription (Latin):
neris intuentur: scđm quod scriptũ
est. Oculi omnium in te sperant¬
dñe & aperies manum tuam et imi¬
De patre quoq si dicas ideo ex ipso
quia ex ipso operatrix sapientia quę¬
& omnibus ex sua et patris uolunta¬
te dedit esse quȩ non erant: ꝑ ipsum
quia ꝑ sapientiam eius facta sunt
omnia: in ipso. quia ipse est uiuifica¬
uitȩ capimus munus ȩterne. Cum
hec igitur uel patri uel filio uel spi¬
ritui scõ conuenire uideantur: ni¬
chil utiq humle in his certum est
declarari: cum et de filio dicamus
esse pleraq & multa ꝑ patrem. sic ut
habes de filio dictum. Ut augeam᷑
in ipso ꝑ omnia qui ẽ caput xꝑc:
ex quo totum inquit corpus com¬
pactum & connexũ per omnem
iunc turam ministrationis in m̃¬
suram uniuscuiusq partis aug¬
mentum corporis facit in edifica¬
tionem sui in caritate. Et iterum
ad colossenses de his qui non haberent
cognitionem unigeniti filii di: quia
non tenent inquit caput ex quo om̃e

Expanded text:
neris intuentur, secundum quod scriptum neris intuentur, secundum quod scriptum est: Oculi omnium in te sperant; et: Aperis manum tuam, et im . 92. De Patre quoque si dicas: ideo ex ipso, quia ex ipso operatrix Sapientia, quae omnibus ex sua et Patris voluntate dedit esse, quae non erant: Per ipsum, quia per Sapientiam ejus facta sunt omnia: In ipso, quia ipse est vivificavitae capiamus munus aeternae. 94. Cum haec igitur vel Patri vel Filio vel 652 Spiritui sancto convenire videantur, nihil utique humile in his certum est declarari; cum et ex Filio dicamus esse pleraque, et multa per Patrem, sicut habes de Filio dictum: Ut augeamur in ipso per omnia, qui est caput Christus, ex quo totum, inquit, corpus compactum et connexum per omnem juncturam ministrationis in mensuram uniuscujusque partis, augmentum corporis facit in aedificationem sui in charitate . Et iterum ad Colossenses de his qui non haberent cognitionem unigeniti Filii Dei: Quia non tenent, inquit, caput, ex quo omne
Abbreviated transcription (Latin):
alius sit pater alius filius edoceret.
Non igitur tanquan compugnantes
sillabȩ istę sed tanquam sociȩ atq con¬
de filio dictum esse non ambiges. di¬
cit enim apłs scđ̾m prophetiam isaię.
Quis cognouit sensum dñi. aut quis con¬
siliarius eius fuit. Et addidit quia
ex ipso & ꝑ ipsum et in ipso omnia.
Quod isaias de operatore omniũ dir¬
it sicut habes. Quis m̃sus est manu
aquam & cȩlum palmo. et uniuersã
terram clausa manu᷑. Quis statuit
montes in libra. & rupes in statera᷑
Quis cognouit sensum dñi. aut quis con¬
siliarius eiꝰ fuit : Et addidit apostolꝰ
Quid est ex ip̃so Quod ex ipsius uo¬
luntate natura sit omnium: & ipse
sit auctor omnium quȩ ẽẽ ceꝑunt.
Per ipsum quid est: Quia ꝑ ipsũ con¬
stitutio & ꝑseuerantia omnibus im¬
ꝑtita uideatur. In ipso quid ẽ: Quia
omnia admirabili quodam desiderio
& inenar rabili amore auctorem ui¬
tȩ et ministratorem gr̃e suȩ ac mu-¬

Expanded text:
alius Pater, alius sit Filius, edoceret. alius Pater, alius sit Filius, edoceret. Non igitur tamquam compugnantes syllabae istae, sed tamquam sociae atque conde Filio dictum esse non ambiges. Dicit enim Apostolus secundum prophetiam Esaiae: Quis cognovit sensum Domini, aut quis consiliarius ejus fuit ? Et addidit: Quia ex ipso, et per ipsum, et in ipso sunt omnia. Quod Esaias de operatore omnium dixit, sicut habes: Quis mensus est manu aquam, et coelum palmo, et universam terram clausa manu? Quis statuit montes in libra, et rupes in statera? Quis cognovit sensum Domini, aut quis consiliarius ejus fuit ? 91. Et addidit ApostolusQuid est, ex ipso? Quod ex ipsius voluntate natura sit omnium, et ipse sit auctor omnium, quae esse coeperunt. Per ipsum, quid est? Quia per ipsum constitutio et perseverantia omnibus impertita videatur. In ipso, quid est? Quia omnia admirabili quodam desiderio, et inenarrabili amore auctorem vitae et ministratorem gratiae suae ac mu
Abbreviated transcription (Latin):
ex natura dĩ esse materiam: ut si
dicas ex ligno arcam esse factam.
er lapide statuam: ita er do inate¬
riam ꝓcessisse. & eandem mater iam
tanquam ꝑ instrumentum aliquod
factam esse ꝑ filium: ut non tamo¬
peratorem filium quã instrum̃tum
oꝑis esse declarent: & omnia ita fac¬
ta in spũ tanquam in aliquo locofac¬
ta uel tempore: et singula singulis
tribuunt. in commune omina ne¬
gant. Uerum nos ostendimus ita ex
đo patre esse omnia ut nec amiserit
d̾s pater quod uel ꝑ ipsum et in ipso
omĩa sint: nec tanquam ex materia
ex ipso omnia sint: ita quoq ꝑ d̾nifi¬
lium esse omnia ut non priuatus sit
omnia esse in sꝑu. ut doceamus omĩa
esse ꝑ sp̃m: & onnia esse de spiritu.
Nam istę sillabȩ sicut illȩ de quib su¬
perius dirimus: se inuicem signant.
Non enun ita dirit apłs ex do omnia
& ꝑ filium omnia: ut se parabile in
substantiam patris filiiq signaret:
sed ut in confusibili distinctione qđ

Expanded text:
ex natura Dei esse 651 materiam, ut si ex natura Dei esse 651 materiam, ut si dicas ex ligno arcam esse factam, ex lapide statuam: ita ex Deo materiam processisse, et eamdem materiam tamquam per instrumentum aliquod factam esse per Filium; ut non tam operatorem Filium, quam instrumentum operis esse declarent: et omnia ita facta in Spiritu, tamquam in aliquo loco facta vel tempore: singula singulis tribuunt, in commune omnia negant. 88. Verum nos ostendimus ita ex Deo Patre esse omnia, ut nec amiserit Deus Pater, quod vel per ipsum et in ipso omnia sint, nec tamquam ex materia ex ipso omnia sint: ita quoque per Dominum Filium esse omnia, ut non privatus sit omnia esse in Spiritu, ut doceamus omnia esse per Spiritum, et omnia esse de Spiritu. 89. Nam istae syllabae, sicut illae de quibus superius diximus, se invicem signant. Non enim ita dixit Apostolus: Ex Deo omnia, et per Filium omnia; ut separabilem substantiam Patris Filiique signaret: sed ut inconfusibili distinctione quod
Abbreviated transcription (Latin):
usu sermonis calumnia esse ñ possit:
& ex ser mone calumnia diuinitati ñ
debeat excitari: opus est ut ad usti¬
ciam corde credatur: & ex fide cor¬
dis fiat ad salutem in ore confessio.
Sed qui corde non credunt: calumni¬
lud est: quod aiunt discretionem
esse quia scriptum ẽ. N obis autem unꝰ.
ds pater ex quo omnia & nos in illum.
ex illo. materiam designari: & cũ dicitur
ꝑ illum. quodlam uel iustr umentum
oꝑis. uel mnisterium declarari. Cum
dicitur autem in illo: quod aut locus
significetur aut tempus. in quo omĩa
facta uideantur. Ita igitur distantiã
quandam substantiȩ probare deside
rant tanquam instrumentum ab au
ab instrumento dirimere gestientes.
Nunquid gͦ alienus scđm naturam
filius a patre: quia alienum instru¬
mentum ab oꝑatore proprio uel
auctore: Aut nunquid alienus fi¬
lius a sꝑu. quia ab instrumenti ge¬
nere aut locus separatur aut tem¬
pus: Compata nunc assertio nes
nr̃as. Illi uolunt ex dõ tanquam

Expanded text:
usu sermonis calumnia esse non possit, usu sermonis calumnia esse non possit, et ex sermone calumnia divinitati non debeat excitari, opus est ut ad justitiam corde credatur, et ex fide cordis fiat ad salutem in ore confessio . Sed qui corde non credunt, calumniillud est, quod aiunt discretionem esse, quia scriptum est: Nobis autem unus Deus Pater, ex quo omnia, et nos in illum: ex illo, materiam designari: cum dicitur, per illum, quoddam vel instrumentum operis, vel ministerium declarari: cum autem dicitur, in illo, aut locus significetur aut tempus, in quo omnia facta videantur. 86. Ita igitur distantiam quamdam substantiae probare desiderant, tamquam instrumentum ab opeab instrumento dirimere gestientes. Numquid ergo alienus secundum naturam Filius a Patre; quia alienum instrumentum ab operatore proprio vel auctore? aut numquid alienus Filius a Spiritu; quia ab instrumenti genere aut locus separatur aut tempus? 87. Compara nunc assertiones nostras. Illi volunt ex Deo tamquam
Abbreviated transcription (Latin):
srpi dissociet. sempiternam: cum
piritus etiam disiuncta connectat:
ꝑ quem xp̃i efficimur coheredes : Si
tamen inquit compatiamur: ut et
glorificemur. S i nos gͦ conglorifica¬
mur cum xp̃o per sp̃m: quomodo &
ipsum conglorificare xp̃o spiritum
recusamus : D issociamus uitam xp̃i
uicturi simus cum dĩ filioͤ Dicit e¬
nim apostulus. Si autem mortui
sumus cum xp̃o: credimus quod e¬
tiam simul uiuemus cum illo. De¬
inde alibi. Si enim compatimur in¬
quit: & conuiuemus. N ec solum con¬
uiuemus: sed etiam congłificabimur.
Nec solum conglorificabimur: sed eti¬
am conregnabimus. Non est igitur
in sillabis istis ulla discretio: utraq
enim sillaba coniunctionis ẽ. D eniq
sepe repperimus in scripturis alte¬
ram inter positam: & alteram intel¬
lectam sicut scriptum est. Introibo
in domum tuam in holocaustis: hoc est
cum holocaustis. Et alibi. Edurit
eos in argento & auro: hoc est cum
Non egredieris in uirtutib nob̃cũ. qͦd

Expanded text:
sti dissociet sempiternam; cum Spiritus etiam disjuncta connectat, per quem Christi efficimur cohaeredes? 650 83. Si tamen, inquit, compatimur, ut et conglorificemur . Si nos ergo conglorificabimur cum Christo per Spiritum, quomodo et ipsum conglorificari Christo Spiritum recusamus? Dissociamus vitam Chrisvicturi sumus cum Dei Filio? Dicit enim Apostolus: Si autem mortui sumus cum Christo, credimus quod etiam simul vivemus cum illo ; deinde alibi: Si enim compatimur, inquit, et convivemus: nec solum convivemus, sed etiam conglorificabimur: nec solum conglorificabimur, sed etiam conregnabimus . 84. Non est igitur in syllabis istis ulla discretio; utraque enim syllaba conjunctionis est. Denique saepe reperimus in Scripturis alteram interpositam, et alteram intellectam, sicut scriptum est: Introibo in domum tuam in holocaustis , hoc est, cum holocaustis; et alibi: Eduxit, inquit, eos in argento et auro , hoc est, cumNon egredieris in virtutibus nobiscum ; p