comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
adiungens. In illo enĩ iuiuimꝰ: &
diceret: ẽtiã de isto corporeo mun¬
do poss intelligi. Nã ⁊ in illo scđm
corpꝰ uiuimꝰ. & mouem᷑ ⁊ sumus.
Un de scđm mtẽ quȩ facta ẽ ad y
maginẽ di. debet hoc accipi: ex¬
cellentiori qͦdã eodẽq nͥuifibi¬
li s intelligibili mͦ. Nã qͥd ñ ẽ in
ipso: de qͦ diuinȩ scriptũ ẽ. qm̃

Expanded text:
adjungens, In illo enim vivimus, et diceret, etiam de isto corporeo mundo posset intelligi. Nam et in illo secundum corpus vivimus, movemur, et sumus. Unde secundum mentem quae facta est ad ejus imaginem, debet hoc accipi, excellentiore quodam, eodemque non visibili, sed intelligibili modo. Nam quid non est in ipso, de quo divine script
Abbreviated transcription (Latin):
rursus si dĩ nͣ nͥ omia simul tria. qͦ
cũ in tͥnitate sit xp̃c. ut sit trinitas:
An qđ ẽ patͣ cũ filio. cap̃t ẽ e qđ est
solus filius: Cũ filio enĩ pat̾ ds̃. so.¬
lus autẽ filiꝰ xp̃c ẽ: maxime qr iã uer¬
bũ caro factũ loquit᷑. scđm quã hu¬
militatẽ eiꝰ etiã maior ẽ pat᷑. sic̃ dicit.

Expanded text:
rursus si Deus non nisi omnia simul tria, quocum in Trinitate sit Christus ut sit Trinitas? An quod est Pater cum Filio, caput est ei quod est solus Filius? Cum Filio enim Pater Deus, solus autem Filius Christus est: maxime quia jam Verbum caro factum loquitur, secundum quam humilitatem ejus etiam m
Abbreviated transcription (Latin):
rat: ad quẽ loquebat᷑ cũ ait. hec ẽ
autẽ uita ȩt̃na: ut cognoscant te u¬
nũ uerũ dm. Qđ qͥd̾ẽ arriani sic so¬
lent acciꝑe: quasi ñ sit filius uerus¬
dͣs. Quib exclusis uidendũ ẽ anin¬
telligere cogam᷑ cũ dictũ ẽ patri. ut
cognoscant te unũ uerũ d̃m. tanꝗͣ.
hoc insinuare uoluerit.qi ⁊ solus
pãt ds̃ uerus ẽ: ne ñ intelligeremꝰ
dm̃ nͥ ipsa tria simul. patrẽ ⁊ filiũ.¬

Expanded text:
at, ad quem loquebatur, cum ait: haec est autem uita aeterna, ut cognoscant te unum uerum deum. quod quidem Arriani sic solent accipere, quasi non sit filius dei uerus. quibus exclusis uidendum est, an intellegere cogamur, cum dictum est patri: ut cognoscant te unum uerum deum, tamquam hoc insinuare uoluerit, quia et solus pater deus est, ne non intellegeremus deum nisi ipsa tria simul, patrem et 25 filiu
Abbreviated transcription (Latin):
nullom triplex dicendus ẽ. Corpora
quippe adiunctione sua crescunt.
Quãuis enĩ qͥ adheret uxori suȩ. unum
corpꝰ sit: marus tam̃ corpꝰ fit. quã si soliꝰ
uiri ee̾t aut solius uxoris. In reb autẽ
sp̃ualib cũ minor maiori adherescit.
sic̃ creatura creatoꝵ: illa fit maior
quã erat. ñ ille. Inhis eñĩ quȩ ñ mole
magna sunt: hoc ẽ maiuis ẽe. qł est.
melius ẽẽ. Ad elior autẽ fit sp̃c alicuiꝰ
creatiue cũ adheret creatori. quã si nͣ

Expanded text:
triplex dicendus est. Corpora quippe adjunctione sua crescunt. Quamvis enim qui adhaeret uxori suae, unum corpus sit; majus tamen corpus fit, quam si solius viri esset, aut solius uxoris. In rebus autem spiritualibus, cum minor majori adhaerescit, sicut creatura Creatori, illa fit major quam erat, non ille. In iis enim quae non mole magna sunt, hoc est majus esse quod est melius esse. Melior autem fit spiritus alicujus creaturae, cum adhaeret Creatori
Abbreviated transcription (Latin):
dũ ẽ. unũ uerũ d̾m. Ec ordo uerboꝵ
ẽ. Ut te ⁊ quẽ misisti ibm xp̃m cog¬
noseant unũ uerũ dm . Cur gͦ tacuit
bicũq nominat᷑ unũ. tanta pace uni
moret᷑: Nã ⁊ illo loco apłs uidet᷑ qͣsi

Expanded text:
unum verum Deum; et ordo verborum est, Ut te et quem misisti Jesum Christum, cognoscant unum verum Deum? Cur ergo tacuit ubicumque nominatur unum tanta pace uni moretur? Nam et illo loco Apostolus videtur quasi
Abbreviated transcription (Latin):
hoc difficile in ea dinoscit᷑ memo¬
ria sui ⁊ intelligentia sui. Quas eni
ñ sint hȩc duo .s. unũ. duob uocabu¬
lis appellet᷑: sic apparet in ea re ubi is¬
ta ualde coniuncta st̃: & aliud alio

Expanded text:
Difficile in mente dinoscitur memoria sui et intelligentia sui. Quasi enim non sint haec duo, sed unum duobus vocabulis appelletur, sic apparet in ea re, ubi valde ista coniuncta sunt, et aliud alio
Abbreviated transcription (Latin):
aliȩ cerebrũ. aliȩq aliud corpͦ. ⁊ ali¬
ud aliȩ. si c̃ supra cõmemoraui
Om̃s tam̃ se intelligere nouerunt:
& ẽẽ: ⁊ uiuere. S intelligere ad id
qd intelligunt referunt: ẽẽ autẽ
⁊ uiuere ad seipsas. Et nulli ẽ du¬
biũ. nec quẽquã intelligere qͥ ñ uiuat.
nec quẽquã uiuere qͥ ñ sit: ergo
consequent᷑ ⁊ ẽẽ ⁊ uiuere id quod
intelligit.: ñ sicuti ẽ cadauer qđ ñ
uiuit: nec sic̃ uiuit anima quȩ ñ in¬
telligit: sed ꝓpͥo quodã eodẽq pͣstan.¬

Expanded text:
 aliud aliae, sicut supra commemoravi: omnes tamen se intelligere noverunt, et esse et vivere; sed intelligere ad id quod intelligunt referunt, esse autem et vivere ad se ipsas. Et nulli est dubium, nec quemquam intelligere qui non vivat, nec quemquam vivere qui non sit. Ergo consequenter et esse et vivere id quod intelligit, non sicuti est cadaver quod non vivit, nec sicuti vivat anima quae non intelligit, sed pro
Abbreviated transcription (Latin):
etiã tardiorib dilucescere hȩc pos¬
sunt: dũ ea tractant᷑ quȩ ad animũ
tp̃re accedunt. ⁊ quȩ illi tp̃raliter
acceͥdunt: cũ meminit qđ antea ñ
meminerat: & cũ uidet qđ antea
ñ uidebat: & cũ amat qđ antea nͣ
amabat. S aliud hȩc tractatio iã
poscit ex ordiũ: ꝓpter huius libel¬

Expanded text:
etiam tardioribus dilucescere haec possunt, dum ea tractantur quae ad animum tempore accedunt et quae illi temporaliter accidunt, cum meminit quod antea non meminerat, et cum videt quod antea non videbat, et cum amat quod antea non amabat. Sed aliud haec tractatio jam poscit exordium, propter hujus libel
Abbreviated transcription (Latin):
formabiliora st̃ pͥmordia seminum:
tã efficacit᷑ ⁊ capacit̾ sequunt᷑ in¬
tentione mat̾nȩ mat̾nȩ animȩ : &
quȩ in ea facta ẽ phantasiã ꝑ corpus
qđ cupidȩ aspexit. Sunt exẽpla quȩ
copiosȩ cõmemorari possint: sed unũ
sufficit de fidelissimis libris. qđ fecit
iacob. ut oues ⁊ caprȩ uarios colorib
parerent. supponendo eis uariata uir-¬
gulta in canalib aquarũ: quȩ potan¬
tes intuerent᷑ eo tp̃re qͦ conceͥpertiit.
cũ scđ̾m trinitatẽ exterioris hominis
uiuit: id: cũ ad ea quȩ forisecus sen¬
sũ corporis formant. ñ laudabilem
uoluntatẽ qua hȩc ad utile aliqͥd re¬
ferat: s turpẽ cupiditate qua his
in herescat accõmodat. Quia etiã de¬
tracta speciȩ corporis quȩ corporalit̃
sentiebat᷑: remanet in memoria suni.¬
litudo eiꝰ. qͦ rursus uoluntas conuer¬
tat aciem ut inde formet᷑ intrinse¬
cus: Sicut ex corpore obiecto. sensi.¬

Expanded text:
formabiliora sunt primordia seminum, formabiliora sunt primordia seminum, tam efficaciter et capaciter sequuntur intentionem maternae animae, et quae in ea facta est phantasiam per corpus quod cupide aspexit. Sunt exempla quae copiose commemorari possint: sed unum sufficit de fidelissimis Libris, quod fecit Jacob, ut oves et caprae varios coloribus parerent, supponendo eis variata virgulta in canalibus aquarum, quae potantes intuerentur eo tempore quo conceperant cum secundum trinitatem exterioris hominis vivit; id est, cum ad ea quae forinsecus sensum corporis formant, non laudabilem voluntatem, qua haec ad utile aliquid referat, sed turpem cupiditatem qua his inhaerescat, accommodat. Quia etiam detracta specie corporis quae corporaliter sentiebatur, remanet in memoria silitudo ejus, quo rursus voluntas convertat aciem, ut inde formetur intrinsecus, sicut ex corpore objecto sensi
Abbreviated transcription (Latin):
neq sine anima : terciũ uͦ solius animȩ
sȩ substantiȩ sint: tam̃ in tantam co¬
eunt unitatẽ: ut duo pͥora iuix intͣce¬
dente iuidice ratione discerni uale.¬
ant: species uidelicet corporis qđ
uidet᷑. ⁊ ymago eiꝰ quȩ fit insensu:
id÷ uisio. Uoluntas autẽ tantã habes¬
uim copulandi hȩc duo: ut ⁊ sensũ
formandũ admoueat ei rei quȩ cer¬
nit᷑. ⁊ in ea formatũ teneat & si tam
uiolenta ẽ ut possit uocari amor.
aut cupiditas. aut libido: etiã cȩterũ
corpꝰ animantis uehemͣt᷑ afficit &
ubi ñ resistit pigrior duriorq mate¬
ries. in similẽ speciem colorẽq com¬
mutat. Licet iudere corpusculum
cameleontis: ad colores qͦs uidet fa.¬
cillima conu̾sione uariari. Aliorũ
aut̃ animaliũ qi ñ ẽ facił ad conuer¬
sionẽ corpulentia. fȩtus plerũq ꝓ¬
dunt libidines matrũ: quales cum
magna delectatione conspexerint.
Quã enĩ teriora atq ut ita dixerĩ

Expanded text:
neque sine anima. Tertium vero solius animae neque sine anima. Tertium vero solius animae rsae substantiae sint, tamen in tantam coeunt unitatem, ut duo priora vix intercedente judice ratione discerni valeant, species videlicet corporis quod videtur, et imago ejus quae fit in sensu, id est, visio. Voluntas autem tantam vim habet copulandi haec duo, ut et sensum formandum admoveat ei rei quae cernitur, et in ea formatum teneat. Et si tam violenta est, ut possit vocari amor, aut cupiditas, aut libido, etiam caeterum corpus animantis vehementer afficit: et ubi non resistit pigrior duriorque materies, in similem speciem coloremque commutat. Licet videre corpusculum chamaeleontis ad colores quos videt facillima conversione variari. Aliorum autem animalium quia non est ad conversionem facilis corpulentia, fetus plerumque produnt libidines matrum, quid cum magna delectatione conspexerint. Quam enim teneriora, atque, ut ita dixerim,
Abbreviated transcription (Latin):
clauserimꝰ: ñ geminũ ignẽ. s sicuti
ẽ unũ uidebimus. Cur autẽ sinis¬
tro clauso illa species uideri. desi¬
nit. quȩ ad dextrũ erat: uicissimq
dextro clauso. illa intͣ morit᷑ quȩ
ad sinistrũ erat. & longũ ẽ ⁊ rei pꝰ¬
senti ñ necessariũ m querere. atq
disserere. Qd enĩ ad susceptã ques¬
tione̾ sat ẽ: nͥ fieret in sensu nr̃o
quȩdã ẏmago simillima rei eius
cernendi modus adhibitꝰ fuerit. qͥ
possit concursũ separare radioꝵ.
Ex uno quippe ocło. quolibet mͦ de¬
ducto. aut ĩpresso aut intorto: si altͣ
sint: tria hȩc quãuis diuersa natura.
quẽ admodũ in quandã unitatẽ con
& uoluntas animi quȩ rei sensibili
sensũ ad mouet: in eoq ipsã uisionem
ꝑtinet ad animantis naturã nͥ cũ corpꝰ
nr̃m cernimꝰ: alterũ aut̃ ita ꝑtinet.
ut ⁊ in corpore fiat. ⁊ ꝑ corpꝰ in animaͦ:
fit enĩ insensu qͥ neq sine corpore ẽ.

Expanded text:
clauserimus, non geminum ignem, sed sicuti clauserimus, non geminum ignem, sed sicuti est unum videbimus. Cur autem sinistro clauso illa species desinit videri quae ad dextrum erat, vicissimque dextro clauso illa intermoritur quae ad sinistrum erat, et longum est et rei praesenti non necessarium modo quaerere atque disserere. Quod enim ad susceptam quaestionem satis est; nisi fieret in sensu nostro quaedam imago simillima rei ejus cernendi modus adhibitus fuerit, qui possit concursum separare radiorum. Ex uno quippe oculo quolibet modo deducto, aut impresso, aut intorto, si altersint, tria haec quamvis diversa natura, quemadmodum in quamdam unitatem contet voluntas animi quae rei sensibili sensum admovet, in eoque ipsam visionem pertinet ad animantis naturam, nisi cum corpus nostrum cernimus. Alterum autem ita pertinet, ut in corpore fiat, et per corpus in anima: fit enim in sensu, qui neque sine corpore est,
Abbreviated transcription (Latin):
reliqͥas ẽẽ formȩ illius. quȩ facta erat
in sensu cũ corpꝰ lucidũ uideret᷑: pau¬
latĩq ⁊ qͦdãmͦ gradatĩ deficiendo ua¬
riari. Nã ⁊ insertarũ fenestrarum
cancellr si eos forte intuebam: sepe in
illis apparuere colorib ut manifestũ
sit hanc affectionẽ nr̃o sensui ex ea
re quȩ uidebat᷑ in pressã. Erat gͦ etiã
cũ uideremꝰ: ⁊ illa erat clarior ⁊ exp̃s.¬
sior:. s multũ coniuncta cũ specie
rei eius quȩ cernebat᷑ ut discerni
omĩno ñ posset. & ipsa erat uisio.
Qum etiã cũ lucernȩ flãmula mͦ
qͥdã diuaricatis radiis ocłoꝵ quasi
geminat᷑. duȩ uisiões fuint: cũ sit
res una quȩ uidet᷑. Singulatim
quippe afficiunt᷑ idem radii. de suo
qͥsq ocło emicantes: dũ nͣ sinuntur
in illud corpꝰ intuendũ parit con-¬
iunctȩq concurrere. ut unꝰ fiat ex
utroq contuitꝰ. Et id̾o siunũ ocłm

Expanded text:
reliquas esse formae illius, quae facta erat reliquas esse formae illius, quae facta erat in sensu cum corpus lucidum videretur, paulatimque et quodam modo gradatim deficiendo variari. Nam et insertarum fenestrarum cancelli, si eos forte intuebamur, saepe in illis apparuere coloribus: ut manifestum sit, hanc affectionem nostro sensui ex ea re quae videbatur impressam. Erat ergo etiam cum videremus, et illa erat clarior et expressior; sed multum conjuncta cum specie rei ejus quae cernebatur, ut discerni omnino non posset; et ipsa erat visio. Quin etiam cum lucernae flammula modo quodam divaricatis radiis oculorum quasi geminatur, duae visiones fiunt, cum sit res una quae videtur. Singillatim quippe afficiuntur idem radii de suo quisque oculo emicantes, dum non sinuntur in illud corpus intuendum pariter conjuncteque concurrere, ut unus fiat ex utroque contuitus. Et ideo si unum oculum
Abbreviated transcription (Latin):
Si aut̃ liqͥdo humori adiungeretur
anulus. eo detracto nichil ymagi¬
nis appareret: nec ido tam̃ discer¬
nere ratio ñ deberet. fuisse in illo
humore ante quã detraheret᷑ anul
formã factã ex anulo: quȩ distin-¬
guenda ẽ ab ea forma quȩ in anulo
ẽ unde ista facta ẽ quȩ detracto anu¬
lo ñ erit: quãuis illa in anulo maneat
unde ista facta ẽ. Sic sensus oculoꝵ
ñ id̾o ñ habet ymaginẽ corporis
qđ uidet᷑ quãdu uidet᷑. qr eo detra¬
cto ñ remanet. Ac ꝑhoc tardiorib
formari in sensu nr̃o ymaginẽ rei
uis ibił cũ eã uidemꝰ: & eandẽ formã
ẽẽ uisionẽ. S qͥ forte aduerterint
qđ cõmemorabo: ñ ita in hac inqͥsi¬
tione laborabunt. Plerũq cũ dius¬
culȩ attenderimꝰ quȩq̃ luminaria.
uersant᷑ in conspectu qͥdã lucidi
colores uariȩ sese cõmutantes: ac
minꝰ minus ꝗ fulgentes donec om¬
nino desistant. Quos intelligendũ ẽ

Expanded text:
Si autem liquido humori adjungeretur Si autem liquido humori adjungeretur annulus, eo detracto nihil imaginis appareret: nec ideo tamen discernere ratio non deberet, fuisse in illo humore, antequam detraheretur, annuli formam factam ex annulo, quae distinguenda est ab ea forma quae in annulo est, unde ista facta est quae detracto annulo non erit, quamvis illa in annulo maneat unde ista facta est. Sic sensus oculorum non ideo non habet imaginem corporis quod videtur quamdiu videtur, quia eo detracto non remanet. Ac per hoc tardioribusformari in sensu nostro imaginem rei visibilis, cum eam videmus, et eamdem formam esse visionem. 4. Sed qui forte adverterint quod commemorabo, non ita in hac inquisitione laborabunt, plerumque cum diuscule attenderimus quaeque luminaria, versantur in conspectu quidam lucidi colores varie sese communicantes, et minus minusque fulgentes, donec omnino desistant, quasi intelligendum est
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. donec ipsũ corpꝰ qđ impͥmit᷑ in est.
qͦ ablato nullũ erit. cũ remaneat
aqua quȩ erat ⁊ ante quã illã formã
corporis caperet. Id̾oq ñ possumꝰ qͥ¬
dẽ dicere. qđ sensũ gignat resuisibił:
gignit tam̃ formã uelut fimilitudi¬
nẽ suã quȩ fit insensu: cũ aliqͥd ui¬
dendo sentimꝰ. S formã corporis qđ
uidemꝰ. ⁊ formã quȩ ab illa in sensu
uidentis fit. ꝑ eundẽ sensũ ñ discer¬
nimꝰ: qm̃ tanta conuinctio ẽ ut ñ
pateat discernendi locus: sed ratio¬
ne colligimꝰ nequaquã nos potuisse
sentire. nͥ fieret in sensu nr̃o aliqua
similitudo conspecti corporis. Neq
enĩ cũ anulus cerȩ ĩprimit᷑. ideo
nulla ymago facta ẽ. qr ñ discernit᷑
nͥ cũ fuerit separata: sed qm̃ pꝰ cerã
separatã manet qđ factũ ẽ ut uide¬
ripossit: ꝓpterea facile ꝑsuadetur
qđ inerat iã cęre forma impͣssa ex
anulo. ⁊ antequã ab illa separaret᷑.

Expanded text:
est, donec ipsum corpus quod imprimitur inest; est, donec ipsum corpus quod imprimitur inest; quo ablato nullum erit, cum remaneat aqua, quae erat et antequam illam formam corporis caperet. Ideoque non possumus quidem dicere quod sensum gignat res visibilis: gignit tamen formam velut similitudinem suam, quae fit in sensu, cum aliquid videndo sentimus. Sed formam corporis quod videmus, et formam quae ab illa in sensu videntis fit, per eumdem sensum non discernimus; quoniam tanta conjunctio est, ut non pateat discernendi locus. Sed ratione colligimus nequaquam nos potuisse sentire, nisi fieret in sensu nostro aliqua similitudo conspecti corporis. Neque enim cum annulus cerae imprimitur, ideo nulla imago facta est, quia non discernitur, nisi cum fuerit separata. Sed quoniam post ceram separatam manet quod factum est ut videri possit, propterea facile persuadetur, quod inerat jam cerae forma impressa ex annulo et antequam ab illa separaretur.
Abbreviated transcription (Latin):
etiã ꝓpt̾ differentiã naturarum.
Atq in his cũ sensus ñ ꝓcedat ex cor¬
pore illo qđ iudet᷑. s ex corpore: sen¬
tientis animantis cui anima suã qͦ¬
dã miro mͦ contemꝑat᷑ . tam̃ ex corpore
qd uidet᷑ gignit᷑ uisio id ÷ sensus ipse
format᷑ ut iã ñ tantũ sensus qͥ etiã in
tenebris integer potest dũ ẽ incolu¬
mitas ocłoꝵ: sed etiã sensus informat᷑
sit: quȩ uisio uocat᷑. Gignit᷑ gͦ ex re
uifibili uisio : sed ñ ex sola nͥ assit &
uidens. Quo circa ex iuusibili ⁊ uden¬
te gignit᷑ uisio: ita sane. ut ex uiden¬
te sit sensus ocłoꝵ. & aspicientis atq
intuentis intentio. Illa tam̃ informa¬
tio sensus q̃ iusio dr. a solo impͥmat᷑
corpore qđ uidet᷑. id ÷ a re aliqua ui¬
sibili qua detracta nulla remanet
forma quȩ inerat sensui dũ ad esset
illud qđ uidebat᷑. sens ustam̃ ipse
remanet qͥ erat ⁊ pͥusquã aliqͥd sen¬
tiret᷑ : ueluti in aqua uestigiũ tãdiu

Expanded text:
etiam propter differentiam naturarum. 3. Atque in his cum sensus non procedat ex corpore illo quod videtur, sed ex corpore sentientis animantis, cui anima suo quodam miro modo contemperatur: tamen ex corpore quod videtur gignitur visio, id est, sensus ipse formatur; ut jam non tantum sensus qui etiam in tenebris esse integer potest, dum est incolumitas oculorum, sed etiam sensus informatus sit, quae visio vocatur. Gignitur ergo ex re visibili visio, sed non ex sola, nisi adsit et videns. Quocirca ex visibili et vidente gignitur visio, ita sane ut ex vidente sit sensus oculorum, et aspicientis atque intuentis intentio: illa tamen informatio sensus, quae visio dicitur, a solo imprimatur corpore quod videtur, id est, a re aliqua visibili: qua detracta, nulla remanet forma quae inerat sensui, dum adesset illud quod videbatur: sensus tamen ipse remanet qui erat et priusquam aliquid sentiretur; velut in aqua vestigium tamdiu
Abbreviated transcription (Latin):
totis singulis. & tota singula simul
om̃ib totis: & hȩc tria unũ: una
uita. una mens: una c̾entia XII.
Am ne gͥ asceudendũ ẽ qualib¬
cũq intentionis uirib ad illã sũ¬
mã ⁊ altissimã ẽẽntiã. cuiꝰ impar
ymago ẽ. humana mens: sedtam̃
ymago: An adhuc eadẽ tria di¬
stinctius declaranda st̃ in ani¬
ma. ꝑ illa quȩ extrinsecus sensu
corporis capimꝰ: ubi tp̃ralit impͥ¬
mit᷑ rerũ corporearũ noticia :
Mentẽ quippe ipsã in memoria ⁊
intelligentia ⁊ uoluntate suimet¬
se nosse. semꝑq seipsã uelle com¬
pͣhendebat᷑. simul etiã semꝑ sui
meminisse. semꝑq se ipsã intelli¬
gere ⁊ amare comp̃henderetur.¬

Expanded text:
totis singulis; et tota singula simul totis singulis; et tota singula simul omnibus totis: et haec tria unum, una vita, una mens, una essentia. qualibuscumque intentionis viribus ad illam summam et altissimam essentiam, cujus impar imago est humana mens, sed tamen imago? an adhuc eadem tria distinctius declaranda sunt in anima, per illa quae extrinsecus sensu corporis capimus, ubi temporaliter imprimitur rerum corporearum notitia? Mentem quippe ipsam in memoria et intelligentia et voluntate suimet semper se nosse semperque se ipsam velle comprehendebatur, simul etiam semper sui meminisse, semperque se ipsam intelligere
Abbreviated transcription (Latin):
moriã ⁊ intelligentiã ⁊ uoluntatẽ
simul memini. Qđ enͣi memoriȩ
meȩ nͣ memini: ñ ẽ in memoria
mea. Nichil autẽ tã in memoria: quã
ipsa memoria ẽ. Totã gͥ memuni.
Ite quicqͥd intelligo. intelligere me
scio: & scio me uelle quicquid uolo:
Quicqͥd autẽ scio memini. Totã gͥ
intelligentiã. totãq uoluntatẽ meã
memini. Similit̃ cũ hȩc tria intel.¬
ligo.: totasimul intelligo. Neq eñĩ
quicquã intelligibiliũ ñ intelligo.
nͥ qđ ignoro. Qđ aute ignoro: nec
memini nec uolo. Quicqd gͥ intelli¬
gibiliũ ñ intelligo: consequent᷑ etiã
nec memini nec uolo. Quicqͥd gͦ
intelligibiliũ ⁊ memini ⁊ uolo: con¬
sequent᷑ intelligo. Uoluntas ennm
mea tota intelligentiã meã totãq
memoriã meã capit: dũ toto utor
qđ intelligo ⁊ memini. Qua ꝓptͣ¬
qñ inuicẽ a singulis ⁊ tota ⁊ omĩa
capiunt᷑. equalia sunt tota singła.

Expanded text:
moriam, et intelligentiam, et voluntatem moriam, et intelligentiam, et voluntatem simul memini. Quod enim memoriae meae non memini, non est in memoria mea. Nihil autem tam in memoria, quam ipsa memoria est. Totam igitur memini. Item quidquid intelligo, intelligere me scio, et scio me velle quidquid volo: quidquid autem scio memini. Totam igitur intelligentiam, totamque voluntatem meam memini. Similiter cum haec tria intelligo, tota simul intelligo. Neque enim quidquam intelligibilium non intelligo, nisi quod ignoro. Quod autem ignoro, nec memini, nec volo. Quidquid itaque intelligibilium non intelligo consequenter etiam nec memini, nec volo. Quidquid autem intelligibilium memini et volo, consequenter intelligo. Voluntas etiam mea totam intelligentiam totamque memoriam meam capit, dum toto quod intelligo, et memini. Cum itaque invicem a singulis et omnia tota capiantur; aequalia sunt tota singula
Abbreviated transcription (Latin):
Rec gͥ tria. memoria intelligentia
uoluntas. qm̃ ñ sunt tres uitȩ sed
una uita. nec tres mͣtess una mens:
consequent᷑ utiq nec tres substantiȩ
sunt. s una substantia. Memoria
ligentia qͦq ⁊ de uoluntate dixerim.
Et̃ intelligentia quippe ⁊ uoluntas.
ad aliqͥd dicit᷑. Uita ẽ aut̃ unaquȩq̃
ad se ipsã. & mens ⁊ c̾entia. Quo cir¬
ca tria hȩc eosunt uni: qͦ una uita.
una mens. una eentia:. Et quicquid
aliud ad se ipsa singula dicuntur.
etiã simul. ñ pluralit̾. s singularit᷑
dicunt᷑: eo uͦ tria qđ ad se inuicẽ re¬
ferunt᷑. Quȩ si equalia n essent: non
solũ singula singuł s etiã omnib
singula. ñ utiq se inuic̾e caperent.
Neq enĩ tantũ a singuł singula:.
uerũ etiã asinguł omĩa capiunt᷑.
Alemini enĩ me habere memoriã
⁊ intelligentiã ⁊ uoluntatẽ: & intel¬
ligo me intelligere. ⁊ uelle. atq me¬
minisse: & uolo me uelle. ⁊ memi¬
nisse. ⁊ intelligere: totãq mea̾ me-¬

Expanded text:
r tria, memoria, intelligentia, voluntas, quoniam non sunt tres vitae, sed una vita; nec tres mentes, sed una mens: consequenter utique nec tres substantiae sunt, sed una substantia. Memoria ligentia quoque et de voluntate dixerim: et intelligentia quippe et voluntas ad aliquid dicuntur. Vita est autem unaquaeque ad se ipsam, et mens, et essentia. Quocirca tria haec eo sunt unum, quo una vita, una mens, una essentia: et quidquid aliud ad se ipsa singula dicuntur, etiam simul, non pluraliter, sed singulariter dicuntur. Eo vero tria, quo ad se invicem referuntur: quae si aequalia non essent, non solum singula singulis, sed etiam omnibus singula; non utique se invicem caperent. Neque enim tantum a singulis singula, verum etiam a singulis omnia capiuntur. Memini enim me habere memoriam, et intelligentiam, et voluntatem; et intelligo me intelligere, et velle, atque meminisse; et volo me velle, et meminisse, et intelligere, totamque meam me
Abbreviated transcription (Latin):
diendo. olfaciendo. Gustando. tangen¬
do. S multũ ẽ ⁊ ñ necessariũ: ut
etiã in cȩteris ualet. Itaq potissimũ
testimonio utam᷑ ocłoꝵ. Is enĩ sen¬
sus corporis maxime excellit: ⁊ est
uisioni m̃tisꝓsu generis diu̾sitate

Expanded text:
diendo, olfaciendo, gustando, tangendiendo, olfaciendo, gustando, tangendo. Sed et multum est, et non necessarium, ut etiam in caeteris valet. Itaque potissimum testimonio utamur oculorum. Is enim sensus corporis maxime excellit, et est visioni mentis pro sui generis diversitate
Abbreviated transcription (Latin):
rẽ. tam̃ fortassis ad dinoscendũ faci¬
liorẽ. Neq enĩ frustra ⁊ iste hõ dicit᷑:
nͥ qđ inẽ ei ñ nulla int̾ioris similitu¬
do: & illo ipso ordine conditioĩs nr̃e
qͦ mortales atq carnales effecti sumꝰ
facilius ⁊ quasi familiarius uisi¬
bilia quã intelligibilia ꝑtractamus.
cũ ista sint exterius. illa interius. &
ista sensu corporis sentiamꝰ illa mñte
intelligamꝰ : nosq ipsi animi ñ sen¬
sibiles simꝰ id÷ corpora. s intelligibi¬
corpoꝵ ablata fuerit. ut in sp̃u mul¬
to certiore ac stabiliore cognitione
figat᷑. refugiat ad ista: & ibi appetat
requiem. unde traxit infirmitatẽ.
Cuiꝰ egritudini congruendũ ẽ: ut si
quando interiora sp̃italia accomo¬
danus distinguere. atq facilius insi¬
nuare conamͦ: de corporalib exteri¬
orib similitudinũ docum̃ta capiamꝰ.
Sensu gͥ corporis exterior homo p̃dit᷑.
sentit corpora: & iste sensus qđ facile
aduertit᷑ qͥnq ꝑtitus ẽ: uidendo au¬

Expanded text:
 faciliorem. Neque enim frustra et iste homo dicitur, nisi quia inest ei nonnulla interioris similitudo. Et illo ipso ordine conditionis nostrae quo mortales atque carnales effecti sumus, facilius et quasi familiarius visibilia quam intelligibilia pertractamus: cum ista sint exterius, illa interius, et ista sensu corporis sentiamus, illa mente intelligamus; nosque ipsi animi non sensibiles simus, id est, corpora, sed intelligibicorporum ablata fuerit, ut in spiritum multo certiore ac stabiliore cognitione figatur, refugiat ad ista, et ibi appetat requiem unde traxit infirmitatem. Cujus aegritudini congruendum est: ut si quando interiora spiritualia accommodatius distinguere atque facilius insinuare conamur, de corporalibus exterioribus similitudinum documenta capiamus. Sensu igitur corporis exterior homo praeditus sentit corpora: et iste sensus, quod facile advertitur, quinquepartitus est; videndo, au
Abbreviated transcription (Latin):
instruintũ sensus uocat᷑. Qui etiã
passione corporis cũ qͥsq excecat᷑. int̾¬
ceptꝰ extinguit᷑. cũ idem maneat ani¬
mus. ⁊ eius intentio luminib amis.¬
sis. ñ habeat qͥdẽ sens ũ corporis
quẽ uidendo extrinsecus corpori ad¬
iungat. atq in eo uisti figat aspectũ:
nisu tam̃ ipso indicat se adempto
corporis sensu nec ꝑire posie nec mi¬
nui. Manet enĩ qͥdã uidendi appeti¬
tus integer: siue id fieri possit. siue
⁊ ipsa uisio. ⁊ quȩ utrũq coniungit¬

Expanded text:
trumentum sensus vocatur. Qui etiam passione corporis, cum quisque excaecatur, interceptus exstinguitur, cum idem maneat animus, et ejus intentio, luminibus amissis, non habeat quidem sensum corporis quem videndo extrinsecus corpori adjungat atque in eo viso figat aspectum, nisu tamen ipso indicet se adempto corporis sensu, nec perire potuisse, nec minui. Manet enim quidam videndi appetitus integer, sive id possit fieri, sive et ipsa visio, et quae utrumq
Abbreviated transcription (Latin):
aliud ad id qd̾ se ipsa cognoscit: cũ
audit ut seipsa cognoscat. Certe enĩ
nouit sibi dici. Sibi scilicet quȩ ẽ.
uiuit ⁊ intelligit. S ẽ ⁊ cadauer
uiuit ⁊ pecus: intelligit autẽ nec
cacdauer nec pecus. Sic gͦ se esse &
uiuere sçit: quomͦ ẽ ⁊ uunt intelli¬
xgentia. Cũ gͦ uerbi grã mens aerẽ
se putat. aerẽ intelligere putat: Se
tam̃ intelligere scit. aerẽ aut̃ se ẽẽ
ñscit. s putat. Secernat qđ pͤutat:
cernat qđ scit. Hoc illi remaneat.
unde illi qͥdem dubitauerunt.
qͥ aliud atq aliud corpꝰ e̾e̾ mentem
putauert. Neq enĩ om̃is mens ae

Expanded text:
aliud ad id quod se ipsam cognoscit, cum aliud ad id quod se ipsam cognoscit, cum audit ut se ipsam cognoscat. Certe enim novit sibi dici, sibi scilicet quae est, et vivit, et intelligit. Sed est et cadaver, vivit et pecus: intelligit autem nec cadaver, nec pecus. Sic ergo se esse et vivere scit, quomodo est et vivit intelligentia. Cum ergo, verbi gratia, mens aerem se putat, aerem intelligere putat, se tamen intelligere scit: aerem autem se esse non scit, sed putat. Secernat quod se putat, cernat quod scit: hoc ei remaneat, unde ne illi quidem dubitaverunt, qui aliud atque aliud corpus esse mentem pu
Abbreviated transcription (Latin):
utrũq nouit. nouit ⁊ se ipsã: qr ñ
ita dicit᷑ m̃ti cognosce te ipsã. Sic̃
dr̃ cognosce cherubim ⁊ sepaphum.
De absentib enĩ illis credimꝰ. scdm
qd cȩlestes quȩdã potestates e̾ẽ p̃di.¬
cant᷑. neq sic̃ dr̃ cognosce uolun¬
tatẽ illius hominis. quȩ nobis nec
ad sentiendũ ullomͦ. nec ad intelli¬
gendũ p̃sto ẽ nisi corporalib sig¬
nis editis. & hoc ita. ut magis cre¬
damꝰ quã intelligamꝰ: neq ita ut
dicit᷑ homini uide faciẽ tuã. qđ
nͥ in speculo fieri ñ potest. Lã ⁊ ip¬
sa nr̃a facies absens ab aspectu nr̃o
ẽ : qr ñ ibi ẽ. quo ille dirigi potest
S cũ d̾r m̃ti cognosce te ipsã. eo
ictu qͦ intelligit qđ dictũ ẽ te ipsã.
cognoscit seipsã. nec ob aliud quã
eo qđ sibi pͣsens ẽ. Si autẽ qđ dictũ
ẽ ñ intelligit: ñ utiq facit. Hoc gͥ
ei p̃cipit᷑ ut faciat. qđ cũ p̃ceptũ ip¬

Expanded text:
utrumque novit, novit et se ipsam: quia non utrumque novit, novit et se ipsam: quia non ita dicitur menti, Cognosce te ipsam, sicut dicitur, Cognosce Cherubim et Seraphim: de absentibus enim illis credimus, secundum quod coelestes quaedam potestates esse praedicantur. Neque sicut dicitur, Cognosce voluntatem illius hominis: quae nobis nec ad sentiendum ullo modo, nec ad intelligendum praesto est, nisi corporalibus signis editis; et hoc ita, ut magis credamus, quam intelligamus. Neque ita ut dicitur homini, Vide faciem tuam: quod nisi in speculo fieri non potest. Nam et ipsa nostra facies absens ab aspectu nostro est, quia non ibi est quo ille dirigi potest. Sed cum dicitur menti, Cognosce te ipsam, eo ictu quo intelligit quod dictum est, Te ipsam, cognoscit se ipsam; nec ob aliud, quam eo quod sibi praesens est. Si autem quod dictum est non intelligit, non utique facit. Hoc igitur ei praecipit
Abbreviated transcription (Latin):
quasi uestigia multarũ intentio¬
nũ exerit amoris affectũ. Quȩ
uestigia tanquã ĩprimunt᷑ memo¬
riȩ. quando hȩc quȩ foris sunt cor¬
poralia sentiunt᷑: ut etiã cũ absunt
ista. pͣsto sint tam̃ eoꝵ ymagines
cogitantib Cognoscat gͦ semet ip¬
sã ñ quasi absentẽ se quęrat: s
intentionẽ uoluntatis qua ꝑ alia ua¬
gabat᷑  statuat in se ipsa:⁊ se cogitet.
ita uidebit qđ ñ quã se ñ amauerit
nũquã nescierit : sed aliud secum
amando. cũ eo se confundit ⁊ con¬
creuit quodãmͦ: atq ita dũ sicut
unũ diuersa complectit᷑. unum
putauit esse quȩ diuersa sunt:
Ion itaq uelut absentẽ uitu¬
se querat cernere: sed p̃sentẽ se
curet discernere. Nec se quasi ñ
norit cognoscat: sed ab eo qđ alte¬
rũ nouit dinoscat. Ipsũ enĩ qđ au¬
dit cognosce te ipsam: quomͦ agere qͥ¬
curabit. si nescit aut qͥd sit. cognos¬
ce: aut qͥd sit. te ipsã: Si autẽ

Expanded text:
quasi vestigia multarum intentioquasi vestigia multarum intentionum exserit amoris affectum. Quae vestigia tanquam imprimuntur memoriae, quando haec quae foris sunt corporalia sentiuntur, ut etiam cum absunt ista, praesto sint tamen imagines eorum cogitantibus. Cognoscat ergo semetipsam, nec quasi absentem se quaerat, sed intentionem voluntatis qua per alia vagabatur, statuat in semetipsam, et se cogitet. Ita videbit quod nunquam se non amaverit, nunquam nescierit: sed aliud secum amando cum eo se confudit et concrevit quodam modo; atque ita dum sicut unum diversa complectitur, unum putavion itaque velut absentem se quaerat cernere, sed praesentem se curet discernere. Nec se quasi non norit cognoscat, sed ab eo quod alterum novit dignoscat. Ipsum enim quod audit, Cognosce te ipsam, quomodo agere curabit, si nescit, aut quid sit, Cognosce; aut quid sit, Te ipsam? Si autem
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ: qͦ tendat. ut quęrat. aut qͦ ueniat.
ut inueniat. Qͥd enĩ tã in m̃te. quã
mens ẽ: S q in his ẽ quȩ cũ amore
cogitat.: sensibilib autẽ id÷ corpora¬
lib cũ amore assue facta ẽ: ñ ualet
sine ymaginib eoꝵ ẽẽ insemet ipsa.
Hinc ei oborit᷑ erroris dedecus: dum
rerũ sensarũ ymagines secernere
a se ñ potest: ut se solãuideat. Cohe¬
sert̃ enĩ mirabilit̃ glutin& amoris:
& hȩc ẽ eiꝰ inmunditia: qm̃ dũ se so¬
lã nitit᷑ cogitare: hoc se putat esse.
sine qͦ se ñ potest cogitare. Cũ gͥ ei
p̃cipit᷑ ut seipsã cognoscat: ñ se tã¬
quã sibi detracta sit quęrat: sed id
qđ sibi addidit detrahat. Interior
enĩ ẽ ipsa. ñ solũ quã ista sensibilia.
quȩ maniste foris st̃: sed etiã quã
ymagines eoꝵ quȩ inparte quadã
sunt animȩ : quã habent ⁊ bestiȩ:
quãuis intelligentia careant. quȩ
m̃tis ẽ ꝓpͥa. Cũ gͦ sit mens interior.
quodãm exit a semet ipsa cũ in hȩc

Expanded text:
rat, aut quo veniat ut inveniat. Quid enim tam in mente quam mens est? Sed quia in iis est quae cum amore cogitat, sensibilibus autem, id est corporalibus, cum amore assuefacta est, non valet sine imaginibus eorum esse in semetipsa. Hinc ei oboritur erroris dedecus, dum rerum sensarum imagines secernere a se non potest, ut se solam videat. Cohaeserunt enim mirabiliter glutino amoris: et haec est ejus immunditia, quoniam dum se solam nititur cogitare, hoc se putat esse sine quo se non potest cogitare. Cum igitur ei praecipitur ut se ipsam cognoscat, non se tanquam sibi detracta sit quaerat; sed id quod sibi addidit detrahat. Interior est enim ipsa, non solum quam ista sensibilia quae manifeste foris sunt, sed etiam quam imagines eorum quae in parte quadam sunt animae, quam habent et bestiae, quamvis intelligentia careant, quae mentis est propria. Cum ergo sit mens interior, quodam modo exit a semetipsa, cum in haec
Abbreviated transcription (Latin):
luminib Hoc autẽ distamꝰ qđ nob̾
inẽ ⁊ ñ uidentib qđ uidẽ possimus:
qͥ sensus uocat᷑: illis uͦ ñ in est. nes aliunde
nͥ qd eo carent. ceci appellant᷑ Itẽq illa
animi intentio quȩ in ea re quã uidemꝰ
sensũ tenet. atq utrũq conuingit. ñ¬
solũ tantũ ab ea re iusibili. natura
differt. quandoqͥdẽ iste animꝰ illud
corpꝰ ẽ: sed ab ipso qͦq sensu atq uisio¬
ne: qm̃ solius animi ẽ hȩc intentio.
Sensus autẽ ocłoꝵ ñ ob aliud sensus

Expanded text:
 nobis inest et non videntibus, quo videre possimus, qui sensus vocatur: illis vero non inest; nec aliunde, nisi quod eo carent, caeci appellantur. Itemque illa animi intentio, quae in ea re quam videmus sensum tenet, atque utrumque conjungit, non tantum ab ea re visibili natura differt; quandoquidem iste animus, illud corpus est: sed ab ipso quoque sensu atque visione: quoniam solius animi est haec intentio: sensus autem oculorum non ob aliud sensus
Abbreviated transcription (Latin):
extra se illa sensu tetigere. sic̃ corpo.¬
ralia quȩq̃ tangunt᷑. Ex quoꝵ cogita.¬
tionib si nichil sibi affingat. ut tale
aliqͥd ẽẽ se putet: quicqͥd ei de se re¬
paulisꝑ ceteris quoꝵ mens de se ipsa
certa ẽ: tria hȩc potissimũ conside¬
rata tractemꝰ: memoriã. intelligentiã.
uoluntatẽ. Inhis enĩ trib inspici so.¬
lent etiã omĩa ingenia paruuloꝵ:
cuius modi p̃ferant indolem. Quan.¬
to quippe tenatius ⁊ facilius puer
meminit. qnͣtoq acrius intelligit¬
⁊ studet ardentius. tanto ẽ lauda¬
bilioris ingenii. Cũ uͦ de cuiusq
doctrina querit᷑: ñ quanta firmi¬
tate ac facilitate meminerit. ł qͣn¬
to acumine intelligat: sed qͥd me-¬
minerit ⁊ qͥd intelligat quęritur.
Et qi ñ tantũ quã doctus sit conside¬
rat᷑ laudabił animꝰ s etiã quã bonꝰ:
ñ tantũ qͥd meminerit ⁊ qͥd intelli¬
gat. uerũ etiã qͥd uelit attenditur.

Expanded text:
extra se illa sensu tetigerit, sicut corpoextra se illa sensu tetigerit, sicut corporalia quaeque tanguntur. Ex quorum cogitationibus si nihil sibi affingat, ut tale aliquid esse se putet, quidquid ei de se rePcerta est, tria haec potissimum considerata tractemus, memoriam, intelligentiam, voluntatem. In his enim tribus inspici solent etiam ingenia parvulorum cujusmodi praeferant indolem. Quanto quippe tenacius et facilius puer meminit, quantoque acutius intelligit, et studet ardentius, tanto est laudabilioris ingenii. Cum vero de cujusque doctrina quaeritur, non quanta firmitate ac facilitate meminerit, vel quanto acumine intelligat; sed quid meminerit, et quid intelligat quaeritur. Et quia non tantum quam doctus sit, consideratur laudabilis animus, sed etiam quam bonus: non tantum quid meminerit et quid intelligat, verum etiam quid velit attenditur;
Abbreviated transcription (Latin):
solũ ẽẽ se certa sit. qđ solũse ẽe̾ cer¬
ta ẽ. Sic eñĩ cogitat ignẽ ut aerem:
& quicqͥd aluid corporis cogitat:
Aeq ullomͦ fieri posset. ut ita cogita.¬
ret id qđ ipsa ẽ. quẽ admodũ cogi¬
tat id qđ ipsa ñ ẽ. ꝑ phantasiã qͥp.¬
pe ymaginariã cogitat hȩc omĩa.
siue ignẽ. siue aerẽ. siue illud uel
illud corpꝰ. partẽue ullã seu cõpa¬
ginẽ temꝑationẽq corporis: nec uti¬
q ista omĩa. s aliqͥd hoꝵ eẽ dicitur.
Siqͥd aut̃ hoꝵ eẽt alit̾ id quã cetera
cogitaret: ñ scilicet ꝑ ymaginale
figmentũ. sic̃ cogitant᷑ absentia q̃
sensu corporis tacta st̃. siue omĩno ipsa
siuie eiusdẽ generis aliqua .s quadã
interiore ñsimulata s uera p̾sentia:
Non enĩ quicquã illi ẽ se ipsa p̾senti.¬
us: sic̃ cogitat uiuere se ⁊ meminis¬
se se: & intelligere ⁊ uelle se Nouit
enĩ hȩc inse: nec ymaginat᷑ quasi

Expanded text:
solum esse se certa sit, quod solum esse se cersolum esse se certa sit, quod solum esse se certa est. Sic enim cogitat ignem aut aerem, et quidquid aliud corporis cogitat. Neque ullo modo fieri posset ut ita cogitaret id quod ipsa est, quemadmodum cogitat, id quod ipsa non est. Per phantasiam quippe imaginariam cogitat haec omnia, sive ignem, sive aerem, sive illud vel illud corpus, partemve illam, seu compaginem temperationemque corporis; nec utique ista omnia, sed aliquid horum esse dicitur. Si quid autem horum esset, aliter id quam caetera cogitaret, non scilicet per imaginale figmentum, sicut cogitantur absentia, sensu corporis tacta sunt, sive omnino ipsa, sive ejusdem generis aliqua; sed quadam interiore, non simulata, sed vera praesentia non enim quidquam illi est se ipsa praesentius: sicut cogitat vivere se, et meminisse, et intelligere, et velle se. Novit enim haec in se, nec imaginatur quasi
Abbreviated transcription (Latin):
s compaginẽ aut temꝑationẽ cor¬
poris. Hoc enĩ inter ẽ. qđ illi m̃tẽ
ipsã dicunt ẽẽ substantiã. in quo
subiecto sit intelligentia: isti aut̃
ipsã mentẽ in subiecto ẽe̾ dicunt cor¬
pore. scilicet cuiꝰ cõpositio ł temꝑatio
ẽ. Unde consequent᷑ etiã intelligen¬
tiã qͥd aliud quã in codẽ corpore sub
iecto existimant: qͥ om̃s ñ aduertunt
mentẽ nosse se etiã cũ quęrit se. sic̃
iã ostendimꝰ. Nullomͦ aut̾e recte
dr sciri aliqua res: dũ eiꝰ ignoratur
substantia. Qua ꝓpt̃ dũ se mens no¬
uit: substantiã suã nouit: Ee cũ de
se certa eͣ: de substantia sua certaẽ.
Certa ẽ aut̃ de se sicͣ conuincunt eat
quȩ supͣ dicta st̃: nec om̃ino certã
e utrũ aer an ignis sit. an aliqđ corpꝰ
uł aliqͥd corporis. Non ẽ gͥ aliqͥd eoꝵ.
totuq illud qđ se iubet᷑ ut nouerit.
ad hoc ꝑtinet ut certa sit. ñ se esse
aliqͥd eoꝵ de quib incerta ẽ: idq

Expanded text:
t temperationem corporis. Hoc enim interest, quod illi mentem ipsam dicunt esse substantiam, in quo subjecto sit intelligentia: isti autem ipsam mentem in subjecto esse dicunt, corpore scilicet cujus compositio vel temperatio est. Unde consequenter etiam intelligentiam quid aliud quam in eodem subjecto corpore existimant? 16. Qui omnes non advertunt, mentem nosse se etiam cum quaerit se, sicut jam ostendimus. Nullo modo autem recte dicitur sciri aliqua res, dum ejus ignoratur substantia. Quapropter, cum se mens novit, substantiam suam novit; et cum de se certa est, de substantia sua certa est. Certa est autem de se, sicut convincunt ea quae supra dicta sunt. Nec omnino certa est, utrum aer, an ignis sit, an aliquod corpus, vel aliquid corporis. Non est igitur aliquid eorum: totumque illud quod se jubetur ut noverit, ad hoc pertinet ut certa sit non se esse aliquid eorum de quibus incerta est, idque
Abbreviated transcription (Latin):
considerat᷑ qͥd habeat qͥsq in memoria
⁊ intelligentia: qͦ studiosa uolunta¬
te ꝑuenerit. Iã uͦ usus tͣcius in uolun¬
tate ẽ. ꝑtractante illa quȩ memoria
⁊ intelligentia continent᷑. Siue ad ali¬
qͥd ea referat: siue eoꝵ fine delectata
conquiescat. Uti ẽ eñi assumere a¬
liqͥd in facultatẽ uoluntatis. Uti aut̃¬

Expanded text:
in memoria, et intelligentia, quo studiosa voluntate pervenerit. Jam vero usus tertius in voluntate est, pertractante illa quae in memoria et intelligentia continentur, sive ad aliquid ea referat, sive eorum fine delectata conquiescat. Uti enim, est assumere aliquid in facultatem voluntatis: frui est
Abbreviated transcription (Latin):
uisio quȩ fit insensu ex uisibili
corpore. cũ iã coniunctũ ẽ ⁊ uidet᷑
secus. ad ammantis naturã ꝑtinet.
omĩno aliã quã ẽ illud corpꝰ qđ ui¬
dendo sentimꝰ: qͦ sensus ñ ita format᷑
ut sensus sit: sed ut uisio sit. Nã sen¬
sus ⁊ ante obiectũ rei sensibił nͥ ẽẽt
innob̾. ñ distaremꝰ a cecis: dũ nichil

Expanded text:
visio quae fit in sensu ex visibili visio quae fit in sensu ex visibili corpore, cum jam conjunctum est et videtur; secus ad animantis naturam pertinet, omnino aliam quam est illud corpus quod videndo sentimus, quo sensus non ita formatur ut sensus sit, sed ut visio sit. Nam sensus et ante objectum rei sensibilis nisi esset in nobis, non distaremus a caecis, dum
Abbreviated transcription (Latin):
poterat ⁊ antequã uideret᷑: deinde
uisio. quȩ ñ erat prius quã rem illã
obiectã sensui sentiremꝰ : tercio qđ
in eare quȩ uidet᷑ quãdu uidetur
sensũ detinet ocłoꝵ. id÷ animi intentio.
In his gͥ trib: ñ solũ ẽ manifesta distinc¬
tio: sed etiã discreta natura. Primũ
qiuippe illud corpꝰ uisibile. longe alte¬
riꝰ naturȩ ẽ quã sensus ocłoꝵ: qͦ sibi¬
met int̾cedente. fit uisio. Ipsaq uisio.
quȩ qͥd aliud quã sensus ex eare
quȩ sentit᷑ informatꝰ apparet. quãui
re uifibili detracta nulla sit. nec
ulla omĩno eẽ possit tał uisio. si corpꝰ
ñ sit qđ uideri queat: nullomͦ tam̃
eiusdẽ substantiȩ ẽ corpꝰ qͦ formatur
sensus ocłoꝵ. cũ idem corpꝰ uidet᷑.⁊
ipsa forma quȩ ab eodẽ impͥmit᷑
sensui: quȩ iusio uocat᷑. Corpꝰ enĩ.
auisu in sua natura separabile est.
Sensus autẽ qͥ iã erat in animante.
euã pͥusquã uideret qđ uide posset
cũ in aliqͥd uisibile incurreret. uł

Expanded text:
poterat, et antequam videretur: deinde, visio, quae non erat priusquam rem illam objectam sensui sentiremus: tertio, quod in ea re quae videtur, quamdiu videtur sensum detinet oculorum, id est, animi intentio. In his igitur tribus, non solum est manifesta distinctio, sed etiam discreta natura. Primum quippe illud corpus visibile longe alterius naturae est, quam sensus oculorum, quo sibimet incidente fit visio. Ipsaque visio quid aliud, quam sensus ex ea re quae sentitur informatus apparet? Quamvis re visibili detracta nulla sit, nec ulla omnino esse possit talis visio, si corpus non sit quod videri queat: nullo modo tamen ejusdem substantiae est corpus quo formatur sensus oculorum, cum idem corpus videtur, et ipsa forma quae ab eodem imprimitur sensui, quae visio vocatur. Corpus enim visum in sua natura separabile est: sensus autem qui jam erat in animante, etiam priusquam videret quod videre posset, cum in aliquid visibile incurreret, vel
Abbreviated transcription (Latin):
o ubiũ ẽ sicut
interiorẽ hominẽ
intelligentia. Sic
exteriorẽ sensu
corporis pͣditũ
Nitam igitur
si possumus
in hoc q̃q exteriore indagare quale¬
cũq uestigiũ trinitatis: ñ qi ⁊ ipse eo¬
dẽ mͦ sit ymago di manifesta ẽ qͥp¬
pe apłica sententia. quȩ interiorem

Expanded text:
dubium est, sicut interiorem hominem intelligentia, sic exteriorem sensu corporis praeditum. Nitamur igitur, si possumus, in hoc quoque exteriore indagare qualecumque vestigium Trinitatis, non quia et ipse eodem modo sit imago Dei. Manifesta est quippe apostolica sententi
Abbreviated transcription (Latin):
Uiuere se tam̃ ⁊ meminisse. ⁊ intelli¬
gere ⁊ uelle. ⁊ cogitare :⁊ scire ⁊ iudi¬
care qͥs dubitet: quando qͥdẽ etiã si
dubitat uiuit. Si dubitat. unde
dubit st menunit. Si dubitat dubi¬
tare se intelligit. Si dubitat certꝰ
ẽẽ uult. Si dubitat cogitat. Si dubi¬
tat scit se nescire. Si dubitat. iudicat
ñ se temere consentire oportere:
Quisqͥs gͥ ali unde dubitat: de his
om̃ĩb dubitare ñ debet. Quȩ si ñ
e̾ent:de ulla re dubitare ñ posset.
Hȩc omia qͥ uel corpꝰł cõpositionẽ corꝑiᷤ¬
seu temꝑationẽ corporis e̾e mentẽ
putant. in subiecto ẽe̾. uolunt uide.¬
ri: ut substantia sit aer ł ignis. si¬
ue aluid aliqđ corpꝰ qđ mentẽ pu¬
tant: intelligentia uͦ ita insit huic
corpori sic̃ qualitas eꝰ: ut illud sub¬
iectũ sit. hec in subiecto. Subiectũ
scilicet mens quã corpꝰ arbitrant᷑
in subiecto aut̃ intelligentia. siue

Expanded text:
Vivere se tamen et meminisse, et intelliVivere se tamen et meminisse, et intelligere, et velle, et cogitare, et scire, et judicare quis dubitet? Quandoquidem etiam si dubitat, vivit: si dubitat unde dubitet, meminit; si dubitat, dubitare se intelligit; si dubitat, certus esse vult; si dubitat, cogitat, si dubitat, scit se nescire; si dubitat, judicat non se temere consentire oportere. Quisquis igitur aliunde dubitat, de his omnibus dubitare non debet: quae si non essent, de ulla re dubitare non posset. 15. Haec omnia, qui vel corpus vel compositionem seu temperationem corporis esse mentem putant, in subjecto esse volunt videri, ut substantia sit aer, vel ignis, sive aliquod aliud corpus, quod mentem putant; intelligentia vero ita insit huic corpori, sicut qualitas ejus: ut illud subjectum sit, haec in subjecto; subjectum scilicet mens quam corpus esse arbitrantur, in subjecto autem intelligentia, sive
Abbreviated transcription (Latin):
multarũ rerũ noticia atq scientia
continet᷑. Uoluntas aut̃ adẽ ꝑ quã
fruam᷑ eis ł utam. Fruim enĩ cogni¬
tis: in quib uoluntas ipsis ꝓpt̃ se ip¬
sa delectata conqͥescit. Utim uͦ eis.
quȩ ad aliud referimꝰ qͦ fruendũ ẽ.
Nec ẽ aut̃ alia uita hoĩnis uiciosa
Iatq culpabilis: quã male utens ⁊ ma¬
le fruens. De qua re. ñ ẽ ñc disseren
remoueamꝰ a consid̾atione nr̃a om̃s
noticias. quȩ capiunt᷑ extrinsecus
ꝑ sensus corporis: & ea quȩ posiumꝰ.
om̃s mͣtes de se ipsis uosse. certasq ẽẽ.
diligentius attendamꝰ. Ytrũ enim
aeris sit uis uiuendi. reminiscencd.
intelligendi. uolendi. cogitandi. sci¬
endi. udicandi: an ignis ancerebri
ac sanguinis. an athonoꝵ. an pret᷑
usitata quattuor elemͣta quinti nes.¬
cio cuiꝰ corporis. an ipsius carnis nr̃ȩ
cõpago ł temꝑam̃tũ hoc efficere ua¬
leat. dubitauert̃ homines: & alius
hoc alius illud affirmare conatꝰ ẽ.

Expanded text:
scientia continentur: voluntas autem adest, per quam fruamur eis vel utamur. Fruimur enim cognitis, in quibus voluntas ipsis propter se ipsa delectata conquiescit: utimur vero eis quae ad aliud referimus quo fruendum est. Nec est alia vita hominum vitiosa atque culpabilis, quam male utens et male fruens. De qua re non est nunc disserendiremoveamus a consideratione nostra omnes notitias quae capiuntur extrinsecus per sensus corporis; et ea quae posuimus, omnes mentes de se ipsis nosse certasque esse, diligentius attendamus. Utrum enim aeris sit vis vivendi, reminiscendi, intelligendi, volendi, cogitandi, sciendi, judicandi; an ignis, an cerebri, an sanguinis, an atomorum, an praeter usitata quatuor elementa quinti nescio cujus corporis, an ipsius carnis nostrae compago vel temperamentum haec efficere valeat, dubitaverunt homines: et alius hoc, alius aliud affirmare conatus est.
Abbreviated transcription (Latin):
Nunqͥd enĩ qr scriptũ ẽ. ⁊ dix̃ dñs deus
abrahe. ꝓpterea ista ñ ꝑ angłos facta st̃.
cũ alio loco similit᷑ dicat: Uisus ẽ aut̃
eIdeus ad ylicẽ mabrȩ seden.¬
te eo ad ostiũ tab̾nacłi sui meridiȩ:
&. tam̃ consequent adiungat. Respi¬
ciens aute ocuł suis uidit.⁊ ecce tres
uiri stabant suꝑ eũ: de quib iã dixi.¬
mͦ. Quomͦ eñ poter̃t isti qͥ uł auer¬
b̾ ad intellectũ nolunt assurgere.
uł facile se ab intellectu in uerba
p̃cipitant: quomͦ potert̃ explicare
uisũ esse d̾m in uiris trib nͥ eos fic̃
etiã consequentia docent angłosfu¬
isse fateant᷑ : An qr ñ dictũ est angłs
ei locutus ẽ. ł apparuit.: ꝓpterea dice.
apparuisse. atq sonuisse: Ed qđ nec
apcł abrahã de angło tacitũ ẽ: Nã
ita legitꝰ. cu imolandꝰ eiꝰ filiꝰ peteret᷑.¬

Expanded text:
uid enim quia scriptum est, Et dixit Dominus Deus Abrahae : propterea ista non per Angelos facta sunt? Cum alio loco similiter dicat, Visus est autem ei Deus ad ilicem Mambre, sedenti ad ostium tabernaculi sui meridie; et tamen consequenter adjungat, Respiciens autem oculis suis vidit, et ecce tres viri stabant super eum; de quibus jam diximus . Quomodo enim poterunt isti, qui vel a verbis ad intellectum nolunt assurgere, vel facile se ab intellectu in verba praecipitant, quomodo poterunt explicare visum esse Deum in viris tribus, nisi eos, sicut etiam consequentia docent, angelos fuisse fateantur? An quia non dictum est, Angelus ei locutus est, vel, apparuit; propterea dicereeum apparuisse atque sonuisse? Quid quod nec apud Abraham de angelo tacitum est? Nam ita legitur, cum immolandus filius e