comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
plaustrũ honustum feno stri¬
dere se dicit. cũ grauia hominũ
peccata portare se iidicat. Bel
sicut ysaias super solĩ excelsum
sibi ad qd uoluerit subicit. Qͥntꝰ
modus est: parabolarũ qui tam
relatu uerboꝵ quam actu con¬
ficitur operũ. qui initantũ ẽ mł¬
tiplex atq octultus: ut ñ solũ
multa que iuxta licteram rĩo pos¬
sunt admutat. uerũ etiam qui¬
bustam inilocis mystica narra¬
turus testimoniũ de hẏstoria as¬
sumeus: ip̃m littere gestũ ĩmut¬
tet. Parabolis eñi uerboꝵ hic
modis conficit᷑ ex quibus est ilło.
Ierunt lingna ut ungerent su¬
ꝑ se regem ⁊c̾. Neq eñi ligna ã¬
bulare possinit. aut sibi regem
constituere: s aliud quiddam ꝑ
congruam significationẽ mecha¬
forice: talibus scripturaꝵ senten¬
tiis profertur. Immuitatur aũt
ut dictũ ẽ ip̃ius lictere textus: ali¬
quando ꝓpter nisticũ intellectũ. ut
uititulo psalmi tricesimi tercii d̃.

Expanded text:
plaustrum onustum feno striplaustrum onustum feno stridere se dicit, cum gravia hominum peccata portare se indicat, vel sicut Isaias super solium excelsumsibi ad quod voluerit subjecit. Quintus modus est parabolarum, qui tam relatu verborum quam actu conficitur operum, qui in tantum est multiplex atque occultus, ut non solum multa, quae juxta litteram non possunt, admittat, verum etiam quibusdam in locis mysteria narraturus, testimonium de historia assumens, ipsum litterae gestum immutet. Parabolis enim verborum hic modus conficitur, ex quibus est illud: Ierunt ligna ut ungerent super se regem , etc. Neque enim ligna ambulare possunt, aut sibi regem constituere, sed aliud quoddam per congruam significationem metaphorice talibus Scripturarum sententiis profertur. Immutavit autem, ut dictum est, ipsius litterae textus, aliquando propter mysticum intellectum, ut in titulo psalmi tricesimi tertii dicitur,
Abbreviated transcription (Latin):
teram discussa tractent᷑ ludicra
ꝓ tẽpr̃ putabuntur. Sin uero mi¬
steriis applicent᷑ magna uisinu¬
ant sacramenta. Tercius modꝰ
uterq est hystoricꝰ scilicet atq al¬
legoricus. quo scribitur. qm̃ a
braham duos filios habuit. qui
ficut apłs scribit: duo significãt
testamenta. Intra hunc modũ
⁊ illud concludit. ꝙ ysaac pat̾ua
deuotione dispositus: ligna sibi
bauilasse dicit᷑. singularit̾ xp̃i
passionem designans. que pat̾
ꝓoĩbus tradidit. ꝓpriamq ba¬
iulare passus ẽ crucem. Quo e¬
tiam modo de latere dormientis
uiri formata mulier: eccł̃iam
significabat ex latere xp̃i in cru¬
ce pendentis edificãbam. Quartꝰ
modus est: quo nobis aliquãdo
ꝓprie aliqũ uero mystice creato¬
ris nr̃i diuinitas sacris intima¬
tur oraculis. Proprie scilicet: si¬
cut ip̃e moysi dicit. Ego sumaͥ
sum: Et sic dices filiis ifrł qui
est misit me ad uos. Mystice
uero ut oĩpotens dicit deus sic̃

Expanded text:
teram discussa tractentur, ludicra teram discussa tractentur, ludicra pro tempore putabuntur. Si vero mysteriis applicantur, magna insinuant sacramenta. Tertius modus uterque est historicus scilicet atque allegoricus, quo scribitur, quoniam Abraham duos filios habuit, qui, sicut Apostolus scribit , duo significant Testamenta. Intra hunc modum et illum concludit, quo Isaac paterna devotione dispositus, ligna sibi bajulasse dicitur, singulariter Christi passionem designans, quem Pater pro omnibus tradidit, propriamque bajulare passus est crucem. Quo etiam modo de latere dormientis viri formata mulier, Ecclesiam significabat, ex latere Christi in cruce pendentis aedificandam. Quartus modus est, quo nobis aliquando proprie, aliquando vero mystice Creatoris nostri divinitas sacris intimatur opusculis. Proprie scilicet sicut Moysi dicit: Ego sum qui sum, et sic dices filiis Israel: Qui est, misit me ad vos . Mystice vero, ut omnipotens Deus sicut
Abbreviated transcription (Latin):
tertus nobis occurrit. Qui u¬
delicet ea tantũ scripturaꝵ elo¬
quia cõprehendit: que iul my¬
stice significant: sed tantũ sum¬
pliciter reũ causas euoluunt.
ut est illud Audi isrł : dñs deꝰ
tuus deus unus ẽ Dcdus alle¬
goricus gestus occurit. qui li¬
cet aliquid gestũ narret gest᷑
allegoricus: neq nec in usu fͤ¬
quentatur. Hinc ẽ qd̾ in õĩb
finibus isrł puella queritur
regi dauid. ⁊ inuenit᷑ tam fre¬
quens ut algentis senis me¬
bra calefacrat: calefactũ tanĩe
ad libidinẽ non prouocet. per
quam designatur sapientia. q̃
etiam in semibus non senescit.
sed insuper eos igne diuini a¬
moris accendit. Ad hunc ꝑti¬
net etiam modũ qd̾ ppłs isiłi¬
ticus uideserto aserpentibus ꝑ¬
cussus: aspectu enei serpentis
sanabatur. ꝑ quẽ redemptor ĩ
telligitur incruce suspensus
qui a morsu diaboli liberans
beate ĩmortalitatis remedia fi¬
delibus tribuit. Hec eñi si ad lit¬

Expanded text:
textus nobis occurrit, quia vitextus nobis occurrit, quia videlicet ea tantum Scripturarum eloquia comprehendit, quae nil mystice significant, sed tantum simpliciter rerum causas evolvunt, ut est: Audi Israel, Dominus Deus tuus Deus unus est . Secundus allegoricus gestus occurrit. Qui licet aliquid gestum narret, gestus allegoricus, unde nec in usu frequentatur. Hinc est quod in omnibus finibus Israel puella quaeritur regi David, et invenitur tam fervens, ut algentis senis membra calefaciat, calefactum tamen ad libidinem non provocet. Per quam designatur sapientia, quae etiam in senibus non senescit, sed insuper eos igne divini amoris accendit. Ad hunc pertinet etiam modum, quod populus Israeliticus in deserto a serpentis percussu aspectu aenei serpentis sanabatur. Per quem Redemptor noster intelligitur in cruce suspensus, qui nos a morsu diaboli liberans, beatae immortalitatis remedia fidelibus tribuit. Haec enim si ad lit
Abbreviated transcription (Latin):
dem. ⁊ data est. ⁊ reserata. Unde
ta legitur. Et dñs resurgens a
mortius: ⁊ apperiens sensum di¬
scipulis ut intelligerent scrip¬
turas: dicit eis. Accipite sp̃m
septem modos locutionum in¬
telligere quibus om̃is constat
scriptura. Aut eñi indicatiuo
loquira ut illud. Ego dñs deus
tuus docens te utilia. Aut ꝓmis¬
siuo: ut indicabo tibi o homo qͥd
sit bonũ ⁊ c̾. Qut imperatuo:
ut audi iacob serue meus. Et
audi isrł dñs deus tuus deꝰ mꝰ
est. Aut optatiuo: ut utinam
atcendisses uerba mea. Aut
conuicquo: ut si audieritis uo¬
ceni meam: ⁊ custodieritis pac¬
tum meum: eritis mͥ in pecu¬
lisi de cuctis popłis. Aut in fimi¬
minũ inteligentia est. Aut im¬
ꝑsonali : ut quis loquit᷑ potenti¬
as dñi. Ip̾a etiam sacre scriptu¬
re locutio septifornus. quasi sb̃
septem sigillis intelligentie co¬
tiuetur: dũ ꝑ septẽ modos dis¬
tinguitur. Inquirentibus eñi
nobis scripturas : pͥmꝰ geste rei

Expanded text:
sdem et data est et reserata. Unde sdem et data est et reserata. Unde ta legitur. Et Dominus resurgens a mortuis, et aperiens sensum discipulis ut intelligerent Scripturas, dicit eis: Accipite Spiritem sigillis septem modos locutionum intelligere, quibus omnis constat Scriptura. Aut enim indicativo loquimur, ut illud: Ego Dominus Deus tuus docens te utilia . Aut promissivo, ut. Indicabo tibi, o homo, quid sit bonum , etc. Aut imperativo, ut: Audi Jacob, serve meus. Et: Audi Israel, Dominus Deus tuus Deus unus est . Aut optativo, ut: Utinam attendisses verba mea . Aut conjunctivo, ut Si audieritis vocem meam, et custodieritis pactum meum, eritis mihi in peculium de cunctis populis . Aut infiniminum intelligentia est. Aut impersonali, ut: Quis loquetur potentias Domini? Ipsa enim sacrae Scripturae locutio septiformis, quasi sub septem sigillis intelligentiae continetur, dum per septem modos distinguitur. Inquirentibus enim nobis Scripturas, primus gestae rei
Abbreviated transcription (Latin):
tere: intus ꝓpter allegoricos sensus.
Siue foris ⁊ uitus: qr unũ testamen¬
tum terra pronuttit dicens. Si uo¬
lueritis ⁊ audieritis me: bona terre
comedetis. Et alia multa. Aluid in¬
ternam regni celestis beatitudine:
dum dicit. Beati paupes: qm̃ ip̃oꝵ
tem sigillis ostendit᷑ signari .i. si
gillari. Geptenarius numerus ut
dictum est: aduiuuersitatẽ refert̃
Per septem ergo sigilla: plenitu¬
dinem obscuritatis ⁊ nusteriorũ
que in ueteri latebant testamẽto
debenius accipere. Bnde ⁊ abacuc
dicit. Deus alibano ueniet: et
scũs de monte umbroso ⁊ conden¬
so. Mons quippe libanus umbro¬
sus ⁊condensus libri sunt uete¬
ris testamenti oꝑti figuris alle¬
goriaꝵ. aquibus dũs uenire per¬
hibetur: qr ibi p̾dictus fuisse co¬
gnoscit᷑. Siue septenarius nume¬
rus: ad septiformem sp̃m scm̃
refertur. Septem siquidẽ sigil¬
lis liber signatus erat: qr uidel
om̃is scriptura per grãm spũs eiꝰ¬

Expanded text:
errae, intus propter allegoricos sensus. errae, intus propter allegoricos sensus. Sive foris et intus, quia unum testamentum terram promittit, dicens: Si volueritis et audieritis me, bona terrae comedetis, et alia multa. Aliud internam regni coelestis beatitudinem, dum dicit: Beati pauperes spiritu, tem sigillis ostenditur signari, id est sigillari. Septenarius numerus, ut saepe dictum est, ad universitatem refertur. Per septem ergo sigilla plenitudinem obscuritatis et mysteriorum, quae in Veteri latebant Testamento, debemus accipere. Unde et Habacuc dicit: Deus a Libano veniet, et sanctus de monte umbroso et condenso. Mons quippe Libanus umbrosus et condensus, libri sunt Veteris Testamenti operti figuris allegoriarum, a quibus Dominus venire perhibetur, quia ibi praedictus fuisse cognoscitur. Sive septenarius numerus ad septiformem Spiritum sanctum refertur. Septem siquidem sigillis liber signatus est, quia videlicet omnis Scriptura per gratiam Spiritus eju
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ foris ⁊cͦ. Sedentem in hoc loco de¬
bemus intelligere deũ patrem. Dex¬
sunt. de quo psalmista dicit. Dext̾a
dñ fecit uirtutẽ ⁊cͥ. Liberaũt in dex¬
tera setentis: uetus ⁊ nouũ testamẽ¬
tum significat. Qui bene in dextera
sedentis fuisse dicit᷑. qr pͥncipalis int̃ẽ¬
tio sacre scripture ad xp̃m ꝑtinet cu¬
ius natiuitatẽ: mortem resurrecti¬
onem: ascentionemq ⁊ scd̃m idũe¬
tum ad iudiciũ ꝑtinet. Dequibus oĩb
ultro se querentibus exempla offersit.
Idcrrco aut uetus ⁊ nouũ testamẽtũ
unus liber appellacur: qr nec nouũ
aueteri. nec uetus a uouo ualet dis¬
uingi. S quicquid p̃dictũ ẽ in ueteri:
completũ constat in neuo. Nam uetꝰ
testamentũ. nũtius est ⁊ uelamẽ no¬
ui. Nouũ uero: reuelatio ⁊ adimple¬
tio est ueteris. Qui liber bene uitus
⁊ foris scriptus ẽẽ dicitur. Foris scil
ꝓpter uetus testamentũ: initus ꝓpter
nouũ. Uel foris ꝓpter suꝑficiem lit¬

Expanded text:
 septem. Sedentem in hoc loco debemus intelligere Deum Patrem: dexa facta sunt. De quo Psalmista dicit: Dextera Domini fecit virtutem , etc. Liber autem in dextera sedentis Vetus et Novum Testamentum significat. Qui bene in dextera sedentis fuisse dicitur, quia principalis intentio sacrae Scripturae ad Christum pertinet, cujus nativitatem, mortem, resurrectionem, ascensionemque et secundum adventum ad judicium continet. De quibus omnibus ultro se quaerentibus exempla offerunt. Idcirco autem Vetus et Novum Testamentum unus liber appellatur, quia nec Novum a Vetere, nec Vetus a Novo valet disjungi, sed quidquid praedictum est in Vetere, coTestamentum nuntius est et velamen Novi, Novum vero revelatio et adimpletio est Veteris. Qui liber bene intus et foris scriptus esse dicitur, foris scilicet propter Vetus Testamentum, intus propter Novum, vel foris propter faciem t
Abbreviated transcription (Latin):
ralis eccłia: ita ⁊ hic qd̃ ẽ sedes ħ
est celsi . ⁊ qd celum. hoc est sedes.
Sic itaq dicitur: sedes posita erat
in celo: quasi dicatur. eccłr̾a nec¬
clesia. Et supra sedem sedens. Cõ¬
suetudo est istius ꝓphete: ut aliqñ
ꝑ sedentem deũ patr̃e intelligat
aliquando filium. Patrem quip¬
pe ibi sessorem incelligi nult u¬
bi dicit. Uidi in dextera sedenti
librũ apertũ. Dexteram scilicet
sedentis in throno: filius appellãs
ꝑ qũe facta sunt oĩa. Ip̃m uero ꝑa¬
trem sedencem deũ patrem intel¬
ligens. Hic aũt ꝑ sedentem debe
sicut sequentia uerba aꝑte docebt̃.
Suꝑius legimus ꝙ uiderit ambu¬
lantem similem filii hõĩs in me¬
dio uii candelabroꝵ aureoꝵ: hic
autem dicitur. qd̃ iuderit eli sedẽ¬
tem. Ambulat itaq dn̾̃s in me¬
dio eleccoꝵ suor. qnͣ dona gr̾e sue
illis diffundit. Sedet uero: qñ
singuloꝵ merita diuidicat. de qͦ
subditur Et qui sedebat similis

Expanded text:
ralis Ecclesia, ita et hic, quod est sedes, hoc ralis Ecclesia, ita et hic, quod est sedes, hoc est coelum, et quod coelum, hoc est sedes. Sic itaque dicitur, sedes posita erat in coelo, quasi dicatur Ecclesia in Ecclesia. Et supra sedem sedens. Consuetudo est istius prophetiae, ut aliquando per sedentem Deum Patrem intelligat, aliquando Deum Filium, Patrem quippe ibi sessorem intelligi vult, ubi dicit: vidi in dextera sedentis librum apertum, dexteram scilicet sedentis in throno Filium appellans, per quem facta sunt omnia, ipsum vero sedentem Deum Patrem intelligens. Hic autem per sedentem debemsicut sequentia verba aperte docebunt. Superius legimus quod viderit ambulantem similem Filio hominis in medio septem candelabrorum aureorum, hic autem dicitur quod viderit eum sedentem. Ambulat itaque Dominus in medio electorum suorum, quando dona gratiae suae illis diffundit, sedet vero quando singulorum merita dijudicat. De quo subditur: Et qui sedebat similis
Abbreviated transcription (Latin):
ros mutere. Si uero ad electos refꝰ¬
re uolumus spũalis ui hoc eoꝵr cõ¬
uersacio declarat᷑ quib ꝑ paulũ
dicitur. Non estis in carne sed in spi¬
Si sedes est eccłia sicut supra dixi
mus aĩa iusti sedes sapientie et̾
celũ etiam ip̃a ecclia: uidendũ ẽ
quẽadmodũ sedes sit incelo. Quod
ita simplicit᷑ dicere possumus: qͥa
ecclłia que est sedes dei licet iuhac
mente celum ini habitat. iuxta il¬
lud apłi. Nostra conuesatio ui ce¬
lis est. Et taliter presens eccłia q̃
ad huc corꝑe peregruratura xp̃o:
in celo est menteq iam regnrat ĩ
celo. Sed melius est ut subtilius
hec uerba ꝑscrutem᷑. Q exemplo
ueteris testamenti melius iuudebi¬
mus. in quo legimus octo aĩas in
Quo i loco occo aĩe mulcitudinẽ
significant fideliũ. Archa qͦ uni¬
uersalem ecclĩam. Sicut itaq ibi
qd᷑ est archa hoc sunt octo aĩe ⁊
qd octo aĩe hoc ẽ archa :.i. gene¬

Expanded text:
ros mittere. Si vero ad electos referos mittere. Si vero ad electos referre volumus, spiritualis in hoc eorum conversatio declaratur, quibus per Paulum dicitur: Non estis in carne, sed in spiSi sedes est Ecclesia, sicut supra dictum est, anima justi sedes sapientiae, et coelum etiam ipsa Ecclesia, videndum est quemadmodum sedes sit in coelo, quod ita simpliciter dicere possumus, quia Ecclesia quae est sedes Dei, licet in hac mente coelum inhabitat. Juxta illud Apostoli: Nostra conversatio in coelis est . Et aliter praesens Ecclesia quae adhuc corpore peregrinatur a Christo, in coelo est mente, quae jam regnat cum illo. Sed melius est ut subtilius haec verba perscrutemur, quod exemplo Veteris Testamenti melius videbimus, in quo legimus octo animas in Quo in loco octo animae multitudinem significant fidelium, arca quoque universalem Ecclesiam. Sicut itaque ibi, quod est arca, hoc sunt octo animae, et quod octo animae, hoc est arca, id est, gene
Abbreviated transcription (Latin):
pleta: que prius sunt ꝓphetas pre¬
nũtiata. Et ostendã tͥ que oportet
fieri cito. i. in presenti tẽpr. qd̃ et̾¬
uitati compatũ. breuissitũ hore
monientũ est. Sciendũ uͦ qr in eo
qd̃ dicitur. ostendam tͥ que oportet
fieri. non qd̵ iam non essent dene¬
gatur: s qm̃ deinceps mansura es¬
sent declaratur. Dignitas em̃i eccłe
iam exaltata erat quando ista io¬
hannes cernebat: quausq infiñe
scli quocũ dño ad iudicandum uẽ¬
tura est hac sententia ꝑduranda
monstratur. Post hec statim fui
ui spũ. Non est ita intelligendũ:
qd̾ sp̃us eius a corpore fuerit abla¬
tus: ⁊ sic uiderit istam uisionem
sed sicut iam suꝑius dictum est
mente totũ hoc uidit. Uis en̾i
spũs scĩ subleuauit mente illius
ad contemplanda myst̾ia celestia.
nichilq per corpus. uel audiuit
uel uidit: s aspũ sc̃o inextasi rap¬
tus eductus est: ut ea uideret et
audiret spũaliter. audiens retine¬
ret. possecq ea scribere ⁊ ad poste¬

Expanded text:
pleta, quae prius sunt per prophetas praenuntiata. Et ostendam tibi quae oportet fieri cito. Id est, in praesenti tempore, quod aeternitati comparatum, brevissimum horae momentum est. Sciendum vero, quia in eo quod dicitur: Ostendam tibi quae oportet fieri cito, non quod jam non essent denegatur, sed quoniam deinceps mansura essent declaratur. Dignitas enim Ecclesiae jam exaltata erat, quando Joannes ista cernebat, quae usque in finem saeculi, quo cum Domino ad judicandum ventura est, hac sententia perduranda monstratur. Post haec statim fui in spiritu. Non est ita intelligendum, quod spiritus ejus a corpore fuerit ablatus, et sic viderit istam visionem, sed sicut jam superius dictum est, mente totum hoc vidit. Vis enim Spiritus sancti sublevavit mentem illius, ad contemplanda mysteria coelestia, nihilque per corpus vel vidit vel audivit, sed a Spiritu sancto in extasi raptus, id est ductus est ut ea videret et audiret, spiritualiter audiens retineret, possetque ea scribere et ad poste
Abbreviated transcription (Latin):
cũ dicit: uidi ⁊ audiui uocem an¬
geloꝵ multoꝵ. Neq eñi uox uide¬
ri potest: sed uidere positum est ꝓ
intelligere: sicut mnexodo dicitur.
Bidebat popłs uoces dei .i. intel¬
ligebat. Dic eñi solebat solemus
⁊ nos dicere. cuiquam aliquid oftẽ¬
dere cupientes: utrũ uideat. iutrũ
iutelligat ea que dicimꝰ: T otus qͥp¬
pe uisus: uł auditus iohanus. in
sp̃u fuit : atq ideo sp̃ualis: In hoc
aũt loco qd̃ significant auimalia
throni ⁊ semores: hoc siguificant

Expanded text:
cum dicit: Et audivi vocem ancum dicit: Et audivi vocem angelorum multorum; neque enim vox videri potest, sed videre positum est pro intelligere, sicut in Exodo legitur, Videbat populus voces, id est intelligebat . Sic enim solemus et nos dicere cui quam aliquid ostendere cupientes, utrum videat, id est utrum intelligat ea quae dicimus. Totus quippe visus vel auditus Joannis in spiritu fuit, atque ideo spiritualis. In hoc autem loco quod significant animalia, throni, et seniores, hoc significant
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ terram. Om̃s electi reges ap¬
pellantur. qr tyramude uitiorũ
in consurgere non sinunt. Iuxu¬
rie appetitsi frenant: iguẽ furo¬
ris extingunt ⁊ cetera huiꝰ mõi
temptamenta inse cõsurgere uo¬
lentia obruunt. Sacerdotes qͦ di¬
cuntur: qr se ip̃os cotidie in ara
cordis sacrificiũ contribulatũ of¬
ferunt: ut hostia uiua fiant se
auitiis ⁊ concupiscentiis morti¬
ficantes. Huic paulus dicit. Ob¬
secro uos ꝑ miscͥõiam dei: ut ex¬
hiheatis corꝑa ur̃a hostiam uiu̾e¬
tem scãm deo placentẽ. Dũq ħ
faciunt: suꝑ terram reges exi¬
stunt. qr carnaliter ⁊ terrena
desideria compͥmũt: ⁊ ueluti suꝑ
subiectam terram lege uirtutis re¬
gnant. Que utiq electoꝵ eccłia. sic̃
redempta est a xp̃o: ita ii illo qui e¬
am redemit. potestatem ut librũ
aperiret accepit. Et uidi ⁊ audi¬
ui uocem angeloꝵ multoꝵ ⁊ c̃. Q¬
hec iusio tota sp̃ualis fuerit: hic
manifestissime iohannes ostend̃

Expanded text:
 ea. Omnes electi reges appellantur, quia tyrannidem vitiorum in se consurgere non sinunt. riae appetitum frenant, ignem furoris exstinguunt, et caetera hujusmodi tentamenta in se consurgere volentia obruunt. Sacerdotes quoque dicuntur, quia seipsos quotidie in ara cordis sacrificium contribulatum offerunt, ut hostia viva fiant, se cum vitiis et concupiscentiis mortificantes. Hinc Paulus dicit: Obsecro vos per mishibeatis corpora vestra hostiam viventem, sanctam, Deo placentem . Dumque hoc faciunt, super terram reges existunt, quia carnaliter et desideria terrena comprimunt, et veluti super subjectam terram lege virtutis regnant. Quae utique electorum Ecclesia, sicut redempta est a Christo, ita in illo qui eam redemit potestatem ut librum aperiret accepit. Et vidi et audivi vocem angelorum multorum in ec visio tota spiritalis fuerit, hic manifestissime Joannes ostendit,
Abbreviated transcription (Latin):
oñs iusti. qui bonũ qd̵ incelligunt
alis manifestare student. ¶Iam
idem iohannes dicit in suo ewan¬
gelio: qr quotqd̃ crediderunt in e¬
um: dedit eis potestatem filios dei
fieri. Et psalmista. Ego dixi estiᷤᷤ
autem qui dii estis. qũe me ẽẽ dici¬
tis. Siergo sc̃i cilii dei uocantur:
uec solui filii dei sed etiam dii qui
nurũ si appellantur angłi s De hiiᷤ
quippe angelis ysaias dicit. ange¬
li pacis amare flebunt. Et za¬
charias/ Labia sacerdotis custodi¬
unt scientiam. ⁊ legem reqͥrũt
ex ore eius. qr angłs dñi exerci¬
tuũ est. Isti in circuitu throni et
aĩalium sunt : qr ip̃i sunt throni
⁊ aĩalia. ip̃i quoq angłi ⁊ semores
Possumus ⁊ hos angłos incelli¬
gere super nos spũs qui incircu
eccłie consistunt. ipamq custo¬
diunt. Iuxta illud apłi. Mlonne
oñis spiritus iinistratorii sunt
letati qui prius hoĩes a suo consor¬
tio deputabant extraneos. Unde
nato dño affuit multitudo nulitie

Expanded text:
omnes justi, qui bonum quod intelligunt, aliis manifestare student: nam et idem Joannes dicit in suo Evangelio, quia quotquot crediderunt in eum, dedit eis potestatem filios Dei fieri , et Psalmista, Ego dixi, dii esus ait, Vos autem qui dii estis, quem me esse dicitis ? Si ergo sancti, filii Dei vocantur, nec solum filii Dei, sed etiam dii, quid mirum si appellantur angeli? De his quippe angelis Isaias dicit: Angeli pacis amare fiebunt; et Zacharias: Labia sacerdotis custodiunt scientiam, et legem requirunt ex ore ejus, quia angelus Domini exercituum est. Isti in circuitu throni et animalium sunt, quia ipsi sunt throni et animalia, ipsi quoque angeli et seniores. Possumus et hos angelos intelligere supernos spiritus, qui in circuitu Ecclesiae consistunt, ipsamque custodiunt, juxta illud Apostoli: Nonne omnes spiritus ministratorii sunt,angeli sunt laetati, qui prius homines a suo consortio deputabant extraneos. Unde nato Domino, adfuit multitudo militiae
Abbreviated transcription (Latin):
fusus: qubuscã etiam gestũ littẽ
imuittans ⁊ de pectatis ⁊ adult̾iis
hõi uł ꝓphetiam opersi. uel secre¬
ta spualium sensuum multa p̃¬
signans: iutus modis õibus est
reputandus. Sextus etiam de ge¬
mino saluatoris aduentu certis
daret testimoniis foris in prõptu
positus certis uitus latet occultus
ut ⁊ dubitationẽ auferat: ⁊ fideles
exerceat Septimus ad extremũ
hos modos ante redemptionis qͥ¬
dem tempus absconditos: ip̃o uͦ
quibus beatus ambrosius: lucu¬
lenti ⁊ pulchro stilo quam plura
loquitur. Et uidi angłmi forte
predicantem uoce magna et cͦ¬
Quis est iste angelus: nimirum

Expanded text:
fusus, quibusdam etiam gestum litterae fusus, quibusdam etiam gestum litterae imitans, et de peccatis et adulteriis hominum, vel prophetiam operum, vel secreta spiritualium sensuum multa praesignans, intus modis omnibus est reputandus. Sextus etiam de gemino Salvatoris adventu, certis claret testimoniis, foris in promptu positus, certis intus latet occultus, ut et dubitationem auferat, et fideles exerceat. Septimus ad extremum Hos modos ante Redemptionis quidem tempus absconditos, ipso verquibus sanctus Ambrosius luculento et pulchro quamplura loquitur stylo. Et vidi angelum fortem, praedicantem voce magna: Quis est dignus aperire librum
Abbreviated transcription (Latin):
proximũ tuũ sicut te ip̃m: uel ce¬
tera talia que etiam nũc ewange¬
lica auctoritate seruari iubentur.
Dite uero figurande: manifestata
ueritate transierunt ut est. cirtũ¬
cisio salbatũ oblatio uictunarũ
q̃ sicut dictũ ẽ: cessante umbra in
ueritate spũalit̾ ꝑaguntur. S qi
hic liber iitus ⁊ foris scriptus fu¬
isse asseritur: uidendũ est de hiis
uii. modis. qui debeant uitus. qͥ
foruisecus reputari. Primus itaq
hystoricus idemq simplex: nichil
in se inysticũ retiuens: totus ẽ foris
Scd̾us allegoricus: totus õino intꝰ
Tertius uero: utriusq geminam
uise continens formã: ex parte fo¬
ris. ex parte deputatur uitus. Qrͣ¬
tus quoq de deo. apud qu̾e non ẽ
tnͣsmutatio. nec iicissitudinuis ob¬
umbratio: uterq sensus uitus de¬
bet accipi. Pax eñi dei exupat
onsem sensumi: ⁊ eius clemẽtia
que de se figuratim multa narraũ
nulłus competenter detingit. En¬
tus porro in paralolis uerboꝵ dif¬

Expanded text:
uum sicut teipsum , vel caetera talia, quae etiam nunc evangelica auctoritate servari jubentur. Vitae vero figurandae manifesta veritate transierunt, ut est circumcisio, sabbatum, oblatio victimarum, quae sicut dictum est, cessante umbra, in veritate spiritualiter peraguntur. Sed quia hic liber intus et foris scriptus fuisse asseritur, videndum est de his septem modis, qui debeant intus, qui forinsecus reputari. Primus itaque historicus, idemque simplex, nihil in se mysticum retinens, totus est foris. Secundus allegoricus, totus omnino intus. Tertius vero utriusque geminam in se continens formam, ex parte foris, ex parte deputatur intus. Quartus quoque de Deo, apud quem non est transmutatio, nec vicissitudinis obumbratio, uterque sensus intus debet accipi. Pax Dei exsuperat omnem sensum , et ejus clementiam, quae de se figuratim multa narravit, nullus competenter attingit. Quintus porro in parabolis verborum dif
Abbreviated transcription (Latin):
Et uenit ⁊ accepit lilrũ de dexta
sedentis iuthrono. Cũ pater spũs
scũs ⁊ filius indiuinitate unius
substantie sint. quare dicit agnũ
accepisse librũ de dextera sedentis:
Propter hoc iuidelicet: qr qͥ aguꝰ
factus est tanqũa occisus. Ip̃e eñi¬
homo assũptus adei uerbo non

Expanded text:
Et venit, et accepit librum de dextera Et venit, et accepit librum de dextera sedentis in throno. Cum Pater Spiritus sanctus, et Filius in divinitate unius substantiae sint, quare dicit agnum accepisse librum de dextera sedentis? Propter hoc videlicet, quia qui agnus factus est tanquam occisus, ipse homo assumptus de Dei verbo n
Abbreviated transcription (Latin):
qui se mortificant cũ utiis et
concupiscentiis. Habentem coꝵ¬
nifestat cũ subuingit. Qui sunt
septem spũs dei nussi in omuem
terraui. Et cũ inius sit spũs iuxta
illud. spũs dñi repleuit orbem t̾ra¬
rum: dicũtur uii oculi. uł septem
cornua ꝓpter septiferne ip̃ius gͣ¬
tiam. Qui bene ꝑ septem oculos
figuratur: qr suos electos illur̃at
discurrens sicut zacharias dicit
ꝑ uniuersam t̾ram. S hoc consi¬
derandũ. quia cornua in capite st̾¬
⁊ carnem excedunt. Ideoq per cor
⁊ regnũ perteperunt. ⁊ lam per cor¬
nua etiam regna intelliguntur:.
sicut in zacharia leginus qr iiͦiͦi cor¬
nua quatuor sunt regna principa¬
lia. Hinc paulus fpũs sc̃i munere
q̃dam memibra ceteris eminere ꝓ¬
spiciens ait. Uos in carue non e¬
stio: sed in spũ. Ac si aliis uerbis di¬
ceret. Nequaqũa ut cetera corpo¬
ris ossa carũe circũdamum sed t̾aꝙͣ
cornua suꝑ carnẽ ⁊ ossa erigunini.

Expanded text:
qui se mortificant cum vitiis et qui se mortificant cum vitiis et concupiscentiis. Habentem cornifestat, cum subjungit: Qui sunt septem spiritus Dei missi in omnem terram. Et cum unus sit spiritus juxta illud: Spiritus Domini replevit orbem terrarum . Dicuntur septem oculi vel septem cornua propter septiformem ipsius gratiam. Qui bene per septem oculos figuratur, quia suos electos illuminat discurrens, sicut Zacharias dicit, per universam terram. Sed hoc considerandum, quia cornua in capite sunt, et carnem excedunt, ideoque per coret regnum perceperunt. Nam per cornua etiam intelliguntur regna, sicut in Zacharia legimus, quia quatuor cornua, quatuor sunt regna principalia. Hinc Paulus Spiritus sancti munere quaedam membra caeteris eminere prospiciens ait: Vos in carne non estis, sed in spiritu , ac si aliis verbis diceret: Nequaquam ut caetera corporis ossa circumdamini, sed tanquam cornua super carnem et ossa erigimini.
Abbreviated transcription (Latin):
uenire dieu extreim iudicii. et
resurrectiore suoꝵ corpoꝵ p̃stola¬
ri. Et date sunt illis singule stole
albe. ⁊c̾. Per stolas albas debenuᷤᷤ
intelligere mercedẽ baptismi pre¬
miũ martyrii. mercedem eternoꝵ
⁊ gaudiũ celestis patrie. Habent
ergo ante resurrectionẽ sc̃i stolas
do receptis corꝑib ĩmutabiles
erunt u aĩa. ⁊ incorruptibiles in
corpore. De hoc ysaias. In terra sua
duplicia possidebunt. Et dcm̃ est¬

Expanded text:
venire diem extremi judicii, et venire diem extremi judicii, et resurrectionem suorum corporum praestolantur. Et datae sunt illis singulae stolae albae. Per stolas albas debemus intelligere mercedem Baptismi, praemium martyrii, mercedem aeternorum, et gaudium coelestis patriae. Habent ergo ante resurrectionem sancti singuas, quando receptis corporibus immutabiles erunt in anima, et incorruptibiles in corpore. De hoc Isaias, In terra sua duplicia possidebunt . 3.
Abbreviated transcription (Latin):
scĩ illi iam inconspcũ creatoris fui
consistentes. uident uoluntatem
illius. ⁊ illius ⁊ ideo ab ip̃o accipi¬
unt qd̾ eũ eũ uelle facere noue¬
runt: ⁊ de ip̃o bibunt qd ab ip̃o
sitiunt. Petunt aut iundictã
deuumicis duobus modis ⁊ hoc
causa causa caritatis: ut scilis
qui ad iutam eternam sunt pri¬
destinati conuertant᷑ amalo ad
bonũ. Qui uero presciente deo
dampũadi sunt: moriant᷑ es
pectare desistant. ut per hoc n¬
norẽ penã in inferno habeans.
ubi uniquisq scd̃m qualitatẽ
nperũ sustinebit magnitudinẽ
penaꝵ. Q petere utiq caritatis
est: ⁊ miscd̾ie. Non aũt putan¬
dũ est ꝙ illi corpeo modo uocem
emutaut. sicut nos qui aereũ
Natũ infolle uentris trahunꝰ per or¬
ganimmi gutturis sed uor illoꝵ desi¬
derium est ip̃oꝵ. Et tauto magis
quisq ilłoꝵ clamat. quancourag̃
desiderio flagrat. De hoc psalmi¬
sta ad deũ. Desideriũ cordis eorũ
audiuit auris tua. Petunt aũt
de reprobis iudictam: qr optant

Expanded text:
atoris sui consistentes, vident voluntatem illius, et ideo ab ipso accipiunt, quod eum velle facere noverunt, et de ipso bibunt quod ab ipso sitiunt. Petunt autem vindictam de inimicis duobus modis, et hoc causa charitatis, ut scilicet qui ad vitam aeternam praedestinati sunt, convertantur a malo ad bonum. Qui vero praesciente Deo damnandi sunt, moriantur et peccare desistant, ut post hoc minorem poenam in inferno habeant, ubi unusquisque secundum qualitatem operum sustinebit magnitudinem poenarum. Quod petere utique charitatis est et misericordiae. Non autem putandum est, quod illi corporeo modo vocem emittant, sicut nos qui aereum flatum in follem ventris trahimus per organum gutturis, sed vox illorum desiderium est ipsorum. Et tanto magis quisque illorum clamat, quanto magis desiderio flagrat. De hoc Psalmista ad Dominum: Desiderium cordis eorum audivit auris tua . Petunt autem de reprobis vindictam; quia optant
Abbreviated transcription (Latin):
tribulatiõib istius iuite p̃mũtur.
⁊ in apotecis dñici cellarii condũt᷑
tiquũ hostem ne eos ledat. ut suadẽdo
mala. aliquando eos ad peccatũ pertͣ¬
hat. Et cũ aꝑuisset sigillũ quartum
⁊c̾. usq equus pallidus. Qui suptrius
per equũ rufũ ⁊ iugrũ ip̃i designant᷑¬
⁊ hic per pallidũ id ẽ om̃s reprobi. ad
pallore eterne mortis uenturi. Mor¬
tius eñi ꝓpͥe pallor accidit. łlec iꝑꝵ
si per equi pallor mors exprimit᷑: cũ
etiam ip̃e sessor mors uocetur. Unde
subdit᷑. Et qui sedebat suꝑ illũ: nom̃
illi mors. Quo noĩe diabolus intelligi¬
tur: qr inuidia diaboli mors introi
morbem terraꝵ. Qui super eos sedet qͥ
pallidi sunt: hoc ẽ qͥ opa mortis hũt.
⁊ cũ ip̃i sint mortui etiam alios extui¬
guere querũt. Unde ⁊ sequit᷑ quia ui
ferꝰ sequebat᷑ illũ. Ip̃i eñi bene inferꝰ
appellant᷑ qr sicut inferus nequaqu̾ã

Expanded text:
tribulationibus istius vitae premuntur, tribulationibus istius vitae premuntur, et in apothecis Dominici cellarii conduntur. tiquum hostem ne eos laedat, ut suadendo mala aliquando eos ad peccatum pertrahat. Et cum aperuisset sigillum quartumce equus pallidus. Qui superius per equum rufum et nigrum, ipsi designantur et hic per pallidum, id est omnes reprobi ad pallorem aeternae mortis venturi, mortuis enim proprie pallor accidit. Nec mirum si per equi pallorem mors exprimitur, cum etiam ipse sessor mors vocetur. Unde subditur: Et qui sedebat super illum, nomen illi mors. Quo nomine diabolus intelligitur, quia invidia diaboli mors introivit in orbem terrarum; qui super eos sedet, qui pallidi sunt, hoc est, qui opera mortis habent: et cum ipsi sint mortui, etiam alios exstinguere quaerunt, unde et sequitur, quia et infernus sequebatur eum. Ipsi enim bene infernus app
Abbreviated transcription (Latin):
⁊c̾. Tres aũt bilibres ordei subiectoᷤᷤ¬
significant ⁊ simplices auditores qͥ
sub ternario numero cõprehendũt᷑.
qr fide trinitatis oruantur. Unũ i¬
taq est p̾̃tiũ frumenti ⁊ ordei. quia
⁊ si alius aliũ fortitudine ⁊ dignitate
precellit: tamiẽ om̃s uno xp̃i sangui¬
ne sũt redempti. Et si etiam alius
plus alius iuinus inuinea dñ labo¬
rat: uiũ tauien om̃s post laborem
denariũ recipiunt. Et si eñi erit i¬
bi diuersitas mansionũ: tamen
una erit renumeratio. q omĩs in
cõmune unũ possidebũt deũ ⁊ ꝙ in
se quid non habebit. habebit utiq
in altero: qr erit illis deus oĩa mõib.
Et uinũ ⁊ oleũ non leseris. Ꝙ suꝑi¬
us significat᷑ ꝑ frumentũ: hoc hic
in eccl̃ia generali. Recte eñi ꝑ u¬
nũ ⁊ oleũ ip̃i exprimũt᷑ qr sicut ui¬
nũ ⁊ oleũ ex multis botris inpre¬
lo pressis producit᷑: ita illi multis

Expanded text:
r: Valet. Sed prius ista juxta litter: Valet. Sed prius ista juxta litteram sunt consideranda: Bilibris tritici ita intelligitur: Duo sextarii, ornantur. Unum itaque est frumenti et hordei, quia etsi alius alium fortitudine et dignitate praecellit, tamen omnes uno Christi sanguine sunt redempti. Etsi etiam alius plus, alius minus in vinea Domini laborat, tamen unum omnes post laborem denarium recipiunt. Etsi enim erit ibi diversitas mansionum, tamen una erit remuneratio: quia omnes in commune unum possidebunt Deum, et quod in se quis non habebit, habebit utique in altero, quia erit illis Deus omnia in omnibus. Et vinum et oleum ne laeseris. Quod superius significatur per frumentum, hoc hic isi granum frumenti cadens in tervinum et oleum ipsi exprimuntur, quia sicut vinum et oleum ex multis botris in praelo pressis producitur, ita illi multis
Abbreviated transcription (Latin):
coquũtur igne passionis ⁊ effici¬
uutur pulcherrimus paius xp̃i
eũ imitantes qui dicit dese. N¬
si granũ frumenti cadens inter¬
ra mortuũ fuerit ⁊c̾. Una ergo
bilibris ex duobus sextariis: quia
solet homo uas habere ꝙ capit
duos sextarios: intelligit᷑ una ec¬
clesia ex duobus popłis inunum
collectis iuxta illud. Alias oues
habeo q̃ non sunt ex hoc ouili. ⁊
illas oportet me aducere ⁊ uocẽ
meam audient: ⁊ fiet unũ oui¬
le ⁊ imus pastor. Sub duali aũt
numero cõp̾hendit᷑: ꝓpt̾ duo testa¬
uenta uł ꝓpter gemurũ dilectiõis
preceptũ. Bilibris itaq tritici de¬
Empti estis pretio magno ⁊c̃. Del
per deuariũ possumus intelligere
ip̃m dñm ih̃m xp̃m: qũe acceptu
ri sũt in remunerationẽ. Laborãtes
em̃ em̃ iumea: denariũ acceperũt.
Siue ꝑ denariũ uita eterna intelli
gitur: que cũctis electis dabit᷑ cũ au
dierint. uenite benedicti patris mei¬

Expanded text:
coquuntur igne passionis, et efficicoquuntur igne passionis, et efficiuntur pulcherrimus Christi panis, eum imitantes qui dicit de se: Nisi granum frumenti cadens in terra mortuum fuerit, etc. Una ergo bilibris ex duobus sextariis, quia solet homo vas habere, quod capit duos sextarios, intelligitur una ecclesia ex duobus populis in unum collectis, juxta illud: Alias oves habeo quae non sunt ex hoc ovili, et illas oportet me adducere, et vocem meam audient, et fiet unum ovile et unus pastor . Sub duali autem numero comprehenditur propter duo testamenta, vel propter geminum dilectionis praeceptum. Bilibris itaque tritici deolus: Emptisit, ut euntes baptizarent omnes gentes, docentes eas ut a cultura idolorum ad verum Dei converterentur cultum. Tunc enim diabolus perdidit frumentum, hordeum, vinum et oleum, id est omnes fideles, coepitque comedere paleas, vinacia bibere et amurcam. tritici denario uno, subauditu
Abbreviated transcription (Latin):
sit: ut euntes baptizarent om̃s
gentes. docentes eas ut ab ydoloꝵ
cultura ad uerũ dei cõuerterent᷑
culcũ. Tũc eñi diabolus ꝑdidit
frumẽtũ. ordeũ. uinũ. ⁊ oleum.
.i. om̃is fideles. cepitq comedere
paleas uinacia bibere ⁊ amurtam:
Unde ⁊ ip̃a subdit uox dicẽs. Bilibͥs
beris t̾ccti deuario uuo subaud̃ ua¬
let ⁊ cet᷑. Sed prius ista uirta litte¬
ram sũt consideranda. Bilibris
tricici ita intelligit᷑ duo sextarii.
Et tres bilibres ordei. ui sextarii.
Et p̾cipit̾ illi qui sedebat in equo
nigro hoc ẽ deuaris diabolo ne fͫ¬
mentũ tangat᷑ aut ordeũ: qr duo
sextarii tritici .i. bilibris deuario
umo ualet ⁊ tres bilibres ordei si
nuł denario uno. S iam nunc
uideamius quid ista significent.
Licet om̃is ecclia frumentũ sit
iuxta qd̃ apłs dicit unus panis
uũ corpus multi sumꝰ in xp̃o:
tamen specialit̾ hic frumentum
debemus intelligere predicatores
utriusq testamenti. qui molunt᷑
tribulatione presentis uite. et ex¬

Expanded text:
sit, ut euntes baptizarent omnes gentes, docentes eas ut a cultura idolorum ad verum Dei converterentur cultum. Tunc enim diabolus perdidit frumentum, hordeum, vinum et oleum, id est omnes fideles, coepitque comedere paleas, vinacia bibere et amurcam. Unde et ipsa vox subdidit, dicens: Bilibris tritici denario uno, subauditur: Valet. Sed prius ista juxta litteram sunt consideranda: Bilibris tritici ita intelligitur: Duo sextarii, et tres bilibres hordei sex sextarii. Et praecipitur illi qui sedebat in equo nigro, hoc est, diabolo, ne frumentum tangat aut hordeum, quia duo sextarii tritici, id est bilibris denario uno valet, et tres bilibres hordei similiter uno denario. Sed jam nunc videamus quid ista significent: Licet omnis Ecclesia frumentum sit, juxta quod Apostolus dicit : Unus panis, unum corpus: multi sumus in Christo, tamen specialiter hic frumentum debemus intelligere praedicatores utriusque testamenti, qui moluntur tribulatione praesentis vitae, et ex
Abbreviated transcription (Latin):
sua persona beatus iohannes. s
ex ꝑsona patrũ ueteris testamẽti
flet: qui flebant desiderantes ad¬
uentum filii dei in mũdũ. Quoꝵ
unus dicebat. Utinam disrum¬
peres celos: ⁊ uenires. afacie tua
montes turbarent᷑. Uude ⁊ dñs
in ewangelio discipulis. Beati
inquid oculi qui uident que uos
uidetis. Dico eñi uobis: qr mul¬
ti ꝓphete ⁊ reges uoluerunt uide̾¬

Expanded text:
sua persona beatus Joannes, sed sua persona beatus Joannes, sed ex persona Patrum Veteris Testamenti flet, qui flebant desiderantes adventum Filii Dei in mundum, quorum unus dicebat: Utinam disrumperes coelos, et venires, a facie tua montes turbarentur . Unde et Dominus in Evangelio discipulis: Beati inquit oculi qui vident quae vos videtis: dico enim vobis, quia multi prophetae et reges voluerunt vide
Abbreviated transcription (Latin):
tuit eum iudere: Aut ubi fuit
aut nũqͥd ei soli concessum ẽ ꝙ
nenuini aut hoim aut angelorz
ꝑmissum ẽ: Sed respicere hic po¬
sitũ est: pro eo qd̾ ẽ digne compre¬
hendere. Quis eñi angłoꝵ. uł ho¬
nimũ comprehendere pocest. qͦm
ille incircũscriptus ⁊ iuuificator
est conclusus. Quomͦ ip̃e post resur¬
rectionem uerum corpus ⁊ palpa¬
bile habens: clausis ianuis intra
solidos parietes ad discipulos intͣ¬
uit. Nullus utiq qualit̾ adei si¬
lio complerctur: ratione mentis
poterat comprehendere. Sic ẽ
illud. Generationẽ eius quis e¬
uarrabit: Et ego flebam multũ:
⁊c. Queritur cũ iam quando bea¬
tus iohaunes ista uidebat. ille li¬
ber de quo supra supra dictũ est
ꝑ mysteriũ natiuitatis. passioĩs.
resurrectionis. ascentionis. ⁊ ad¬
uentum spũs sc̃i fuerit reuela¬
tus: cur se flesse dicat. eo qd̃ ulls
sit unientus qui librũ posset a¬
perire. Sed sciendũ: qr non ex

Expanded text:
terat eum videre? Aut ubi fuerit, terat eum videre? Aut ubi fuerit, aut nunquid ei soli concessum est, quod nemini aut hominum aut angelorum permissum est? Sed respicere hic positum est, pro eo quod est digne comprehendere. Quis enim angelorum vel hominum comprehendere potest, quomodo ille incircumscriptus et vivificator sit animatus? Quomodo ille post resurrectionem verum corpus et palpabile habens, clausis januis, intra solidos parietes ad discipulos intravit? Nullus itaque qualiter a Dei Filio compleretur ratione mentis poterat comprehendere, sicut et illud: Generationem ejus quis enarrabit? . Et ego flebam multam . Quaeritur cum jam quando beatus Joannes ista videbat, iste liber de quo supra dictum est, per mysterium nativitatis, passionis, resurrectionis, ascensionis, et adventus Spiritus sancti fuerit revelatus, cur se flevisse dicat? eo quod nullus sit inventus qui librum posset aperire. Sed sciendum est quia non ex
Abbreviated transcription (Latin):
geli quippe ueteris testamenti. i
anxie quis posset legem spũalr
iutelligendam reserare. Quod
aut̾e dicit. quis est dignus aꝑi¬
re librũ ⁊ soluere siguacula eiꝰ:
prius signacula sint reuoluenda:
posteaq liber aperiendus Q tam̃
ita factum ẽ. Quia prius dñs li¬
brũ aperuit I scripturam uete¬
ris testamenti in se factus homo
cõpleuit. Unde ip̃e dicit. Nõ ue¬
ni soluere legem sed adimplere
Et sic demũ resurgens a mortius
reserauit sigilla. quando discipulis
sius aperuit q̃ scripta erant de illo
un lege moysi ⁊ ꝓphetis ⁊ psalmis.
Et nemo poterat neq incelo. i: ĩ
angelis. neq in terra . i. inhõibus.
neq in inferno.i ia aĩabus iam
corpe exemptis aꝑire librũ: i. my
steria scripturaꝵ reserare: qr nec¬
dũ plenitudo temporis aduenerat
quando talia preco regis impleri
flagitabat Q uero dicitur. neq re¬
spicere illũ : mirũ ẽ cũ de se supius¬
terat respicere librũ quora ille po¬

Expanded text:
geli quippe Veteris Testamenti, idanxie quis posset legem spiritualiter intelligendam reserare. Quod autem dicit, quis est dignus aperire librum, et solvere signacula ejus, lvi, cum prius signacula sint resolvenda, posteaque liber aperiendus est. Quod tamen ita factum est, quia prius Dominus librum aperuit, id est Scripturam Veteris Testamenti in se factus homo complevit, unde ipse dicit: Non veni solvere legem, sed adimplere . Et sic demum resurgens a mortuis reseravit sigilla, quando discipulis suis aperuit quae scripta erant de eo in lege Moysi et prophetis et Psalmis. Et nemo poterat, neque in coelo, id est in angelis, neque in terra, id est in hominibus, neque in inferno, id est in animabus jam corpore exemptis, aperire librum, id est mysteria Scripturarum reserare, quia necdum plenitudo temporis advenerat, quando talia praeco legis impleri flagitabat. Quod vero dicitur: Neque respicere illum, mirum est; cum de se terat respicere librum, quomodo ille po
Abbreviated transcription (Latin):
Uude ⁊ subdit᷑. Etce uicit leo de
tribu iuida ⁊ c̾. Leo appellatur xp̃t
ꝑ significationẽ: qr uictor a mor¬
tuis resurrexit. Agnus propt̾
iuctimationem : qr oblatus ẽ pro
nobis incruce. De tribu uida. qr
indelicet ex semine iude descend̾
dauid. de cuiꝰ stirpe fuit beata uir¬
go uarra. ideoq radix dauid ap¬
pellatur: uirta qb̵ ysaias dicit.
Egredietur iurga de radice iesse:
⁊ flos de radice eius ascendet.
Ecce inquit uicit leo. Quid uicit¬

Expanded text:
unde et subjungitur: Ecce vicit leo de tribu Juda, etc. Leo appellatur Christus per significationem, quia victor a mortuis resurrexit. Agnus propter victimationem, quia oblatus est pro nobis in cruce. De tribu Juda, quia videlicet ex semine Judae descendit David, de cujus stirpe fuit beata virgo Maria, ideoque radix David appellatur, juxta quod Isaias dicit : Egredietur virga de radice Jesse, et flos de radice ejus ascendet. Ecce inquit vicit leo. Quid
Abbreviated transcription (Latin):
aduentu: quo uigilaus discretio¬
est adhibenda. ne aut primus
accipiatur pro scc̃o: aut scdus ꝓ
primo. Cuius iudei ignari: igno¬
rantie cecitate nũc usq laborant
nescientes quid ad primũ quid
ad scõm eius ꝑtiueat aduentum
Primus itaq humilitatis sibi
iundicat locum: ũde est. Prophe¬
tam uobis suscitabit deus de fra
roris obtinet loca: unde scriptũ
legimus. Deus manifeste ueniet.
Et iudebunt filiũ hõis uenientẽ
chiam dicit. Accedam ad uos in
iudicio. et ero testes uelox malefi¬
cis ⁊ adulteris ⁊ ꝑuiris ⁊c̾. Sep¬
timus modus est: qui geminam
preceptoꝵ retinet qualitat̾e .i.
uite agende uiteq figurande. Et
usq manent: ut est Diliges do

Expanded text:
adventu, quo vigilans discretioadventu, quo vigilans discretio adhibenda est, ne aut primus accipiatur pro secundo, aut secundus pro primo. Cujus Judaei ignari, ignorantiae caecitate nunc usque laborant, nescientes quid ad primum, quid ad secundum ejus pertineat adventum. Primus itaque humilitatis sibi vindicat locum, unde est: Prophetam vobis suscitabit Deus de fratroris obtinet loca, unde scriptum legimus: Deus manifeste veniet. Et tunc videbunt Filium hominis venientem chiam dicit: Accedam ad vos in judicio, et ero testis velox maleficis et adulteris et perjuris Israel. Septimus modus est, qui geminam praeceptorum retinet qualitatem, id est vitae agendae vitaeque figurandae. Et usque manent, ut es
Abbreviated transcription (Latin):
reputauimꝰ eum. Dimisit eũ
abimelech ⁊ habiit : qr uidelicet
gentes cũ aplĩs transunt. Unde ip¬
sis paulus dicit. Dobis quidem o¬
portebat loqui uerbũ dei. sed quia
repellitis illud ecce conuertimur ad
gentes. Aliquando uero ide modus
in parabolis reꝵ de ip̃is etiam pecta¬
tis hõi. ⁊ transgressionibus ad¬
ulteroꝵ ꝓphetiam insinuat operũ
futuroꝵ. Sicut factũ in dd̾ constat.
qui uxorem urie sibi assũpsit. quã
de solario uideus concupiuerat:. ip¬
sumq gladio penut. Significat
quippe in hoc loco dd̾ xp̃m: qui de ce¬
lo misericordit̾ cernens eccłiam ĩ
ret legitimꝰ. Sed ut bathsabee dauid
uingat᷑: urias ułr eius int̾ficitur:
qr ut iustoꝵ eccłia celesti sponso ad
hereat. anciqui hostis uirtus tõ¬
fringitur: ⁊ pedibus electoꝵ calcã¬
da prosternitur. Unde ⁊ per ewã¬
geluum illis adño dicit᷑. Ecce dedi
uobis potestat̾e calcandi super om¬
nem iurtutem iminuci. Sextus
modus est de gemino saluatoris

Expanded text:
eum Abimelech et abiit, quia videlicet gentes cum apostolis transivit. Unde ipsis Paulus dicit: Vobis quidem oportebat loqui verbum Dei, sed quia repulistis illud, ecce convertimur ad gentes. Aliquando vero idem modus in parabolis rerum de ipsis etiam peccatis hominum et transgressionibus adulterorum prophetiam insinuat operum futurorum, sicut factum esse in David constat, qui uxorem Uriae sibi assumpsit, quam de solario videns concupierat, et ipsum gladio peremit . Significat quippe in hoc loco David Christum, qui de coelo misericorditer cernens Ecclesiam iret legitimus. Sed ut Bethsabeae David jungatur, Urias vir ejus interficitur, quia ut justorum Ecclesia coelehaereat, antiqui hostis virtus confringitur, confracta pedibus electorum calcanda prosternitur. Unde et per Evangelium illis a Domino dicitur: Ecce dedi vobis potestatem calcandi super omnem virtutem inimici . Sextus modus est de gemino Salvatoris
Abbreviated transcription (Latin):
sufficit: ita ⁊ isti nũquã saciantur
Uude bene subdit᷑. Et qui sedebat su¬
per eũ: habebat staterã in manu su¬
a. Mertatores solent ferre staterã
in manu: qui mercant᷑ ea que sibi
placent. pensantq ea q̃ dant ⁊ acci¬
piunt. Sed diabolus pessimus est
mercator: qui dat uilia ut auferat
p̾ciosa. Statera itaq ꝑuersa eius
suasio intelligitur: qr uitã multor
mercari querit ut suã esuriem sa¬
turare queat. Et ut hoc possit fa¬
cere: prius eis quib temporalia ꝓ¬
nutcit. alimentũ uerbi dei subtͣhit
quo necatos in corpus suũ assumẽs
fameminalitie sue fam̃ auget potiꝰ
quã depellat. Dat uilia quedã ⁊ tem¬
porala: ⁊ aufert p̾ciosa ⁊ eterna. si¬

Expanded text:
ficit, ita et isti nunquam satiantur. Unde bene subditur: Et qui sedebat super eum, habebat stateram in manu sua. Mercatores solent ferre stateram in manu, qui mercantur ea quae sibi placent, pensantque ea quae dant et accipiunt. Sed diabolus pessimus est mercator, qui dat vilia, ut auferat pretiosa. Statera itaque perversa ejus suasio intelligitur, quia vitam multorum mercari quaerit, ut suam esuriem saturare queat. Et ut hoc possit facere, prius eis quibus temporalia promittit, alimentum Verbi Dei subtrahit, quo necatos in corpus suum assumens, famem malitiae suae augeat potius quam depellat. Dat vilia quaedam et temporalia,
Abbreviated transcription (Latin):
ui templo laudantes ⁊ benedicẽtes
dr̃. Quarto loco ponit aquilam:
tus est ut homo: deuide predicau.
⁊ t̾ribilem uocem emisit ut deo: ⁊
sic passus est ut utulus ⁊ resur¬
rexit ac post modii ascendit ad
celos ut aquila ideoq in hoc ordi¬
ne ordo seruatur hystorie. Iohan¬
nes uero pͥmũ ponit leonẽ: quia
xp̃c iam surrexerat amortuis: qr
iudelicet non ideo crediderunt in xͫ
passus ut uitulus. sed qr surrexit a
mortius ut leo. Huic paulus dic̃.
Et si noueramus xp̃m scd̃m carnẽ.
s iam nũc non uouimus. Ac si

Expanded text:
in templo laudantes et benedicentes in templo laudantes et benedicentes Deum. Quarto loco ponit aquilam, tus est ut homo, deinde praedicavit, et terribilem vocem emisit ut leo, et sic passus est ut vitulus, ac postmodum ascendit ad coelos ut aquila. Ideoque in hoc ordine ordo servatur historiae. Joannes vero primum ponit leonem, quia Christus jam surrexit a mortuis, quia videlicet non ideo crediderunt in Chrpassus est ut vitulus, sed quia resurrexit a mortuis ut leo. Hinc Paulus dicit: Et si noveramus Christum secundum carnem, sed jam nunc non