comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dit .S. quid dicit ei dominus: Dartha martha
sollicita es: & turbaris erga pluruna. Porro
unũ ẽ necessarium. Docet xp̃e quid sit neces¬
sarium. unũ inquit: id est ut idem semꝑ sit a¬
imus. ne frangatur aduersis. ne prosperis ele¬
uerur. Hine & de auna dĩ: c uultus eius ñ sũt
amplius in diuersa mutati. Nultus in diuersa
ñ mutantur: quando mens post uirtutes ad
uicia ñ inclinatur. Sic &. post motũ aquȩ in
piscinã multi descendebant: & sanabatur unius
nitas gͥ uitȩ. sanitas ẽ animę. falsa uͦ martha. qd̃
sola ministret ũ conqueritur: s solis exteriori¬
b: delectatur. S quia similis similem querit: uult
tantum habere sociam falsam mariam. Quibus
licet unũ cẽt necessarium. unũ tam̃ est contra¬
riũ : quia cũ unitatem seruare deberent. detrac¬
ciomi student. Tales pielator. dignitatem ñ re¬
uerentur. nec potestatem timent. s abutuntur
lege claustrali: &. claustri statuta turbant. Duo

Expanded text:
diat. Sed quid dicit ei Dominus? Martha, Martha, diat. Sed quid dicit ei Dominus? Martha, Martha, sollicita es, et turbaris erga plurima. Porro unum est necessarium . Docet Christus quid sit necessarium; unum, inquit, id est, ut idem semper sit animus, ne frangatur adversis, ne prosperis elevetur. Hinc et de Anna dicitur: Et vultus ejus non sunt amplius in diversa mutati . Vultus in diversa non mutantur, quando mens post virtutes ad vitia non inclinatur. Sic et post aquae motum in piscinam multi descendebant, et sanabatur unus nitas igitur vitae, sanitas tret, non conqueritur, sed solis exterioribus delectatur. Sed quia similis similem quaerit, vult tamen habere sociam falsam Mariam. Quibus licet unum esset necessarium, unum tamen est contrarium; quia cum unitatem servare deberent, detractioni student. Tales praelatorum dignitatem non reverentur, nec potestatem timent, sed abutuntur lege claustrali, et claustri statuta turbant. CAP.
Abbreviated transcription (Latin):
& egressus eoꝵ dainuant. Causas ignorant: et
si cognouerint turbant. Consilis se ingerũt:
cur. quomͦ. a quo factũ sit querunt. Sic maria
que in silentio deberet ẽẽ marthȩ detrahit: et
quȩ uerba dñi audire consueuerat. uerbosita¬
ti seruit. Hȩc ẽ falsa maria. Est eñi uera maria
& falsa maria: uera martha. & falsa martha.
Hera maria tacet. audit. lacrimatur. falsa ma¬
ria conqueritur quod ñ egrediatur. qd̾ exteri¬
ora ñ ordinet. qd̃ scłarib ñ aminisccatur. Uera
maria cut ungentũ: frequentat sepulchrũ.
ut ungat mortuum. Emit precio boni operis:
fixquentat desiderio deuotionis: ungit uer¬
bo consolationis. Falsa maria. uendit: frequen¬
tat ñ sepulchrũ.s. forum. Timeo autẽ ne cũ
re dierit. cũ fatius uirginib clausam inueniat
ianuam. Hera martha conqueritur: quod sola
iinistret: quod sollicitudine reifamiliaris
turbetu. quod cũ sorore uerba domini ñ au¬

Expanded text:
et egressus eorum damnant. Causas eorum ignorant, et et egressus eorum damnant. Causas eorum ignorant, et si cognoverunt, turbant. Consiliis se ingerunt, cur, quomodo, a quo factum sit quaerunt. Sic Maria, quae in silentio debet esse, Marthae detrahit, et quae verba Domini audire consueverat, verbositati servit. Haec est falsa Maria. Est enim vera Maria et falsa Maria; vera Martha et falsa Martha. Vera Maria tacet, audit, lacrymatur; falsa Maria conqueritur quod non egrediatur, quod exteriora non ordinet, quod saecularibus non admisceatur. Vera Maria emit unguentum, frequentat sepulcrum, ut ungat mortuum. Emit pretio boni operis, frequentat desiderio devotionis, ungit verbo consolationis. Falsa Maria vendit, frequentat non sepulcrum, sed forum. Timeo autem, ne cum redierit, cum fatuis virginibus clausam inveniat januam . Vera Martha conqueritur, quod sola ministret, quod solitudine rei familiaris turbetur, quod cum sorore verba Domini non au
Abbreviated transcription (Latin):
Debet gͥ prelatus sapiens eẽ. non negligens.
Dcłi autc̃ sapientis in capite eius. idẽ in xp̃o:
ut se talem subiectis erhibeat. qualẽ se xp̃e
discipłis prebuit imitandũ: ut cũ apło dicere
possit. imitatores mei estote. sicut & ego. xp̃i. In
trib marime prelati xp̃m unitari debent. qr
in loco. xp̃i sunt: idest dignitate. potestate. of¬
ficio. fuit enĩ xp̃e sacerdos. rex. & minister.da¬
cerdos cũ in ara erucis se ipsũ hostiã daret:
rer cũ a ligno regnaret: muinister cũ petri pe¬
dib aquã ministraret. Sa cerdoti gͥ dignitas:
regi potestas: ministro competit officium. Dig¬
intati debetur reuerentia. potestati obedientia.
subiccti. prelatos imitari debent: Non. S cũ usoe¬
rint prelatos in dignitate humiles: in potes¬
tate mites. in amministratione cure famulia¬
ris seruientes: sint ipsi humiles. mites: nuũc¬
ta officia benigne suscipiant. Sunt eñi quidam
qui prelator occupationes accusant: ingressus

Expanded text:
Debet igitur, praelatus sapiens esse, non negligens. Oculi, autem, sapientis in capite ejus , id est, in Christo, ut se talem subjectis exhibeat, qualem se Christus discipulis praebuit imitandum, ut cum apostolo dicere possit: Imitatores mei estote, sicut et ego Christi . In tribus maxime praelati Christum imitari debent quia in loco Christi sunt, id est, in dignitate, potestate et officio. Fuit Christus sacerdos, rex, et minister. Sacerdos, cum in ara crucis seipsum hostiam daret; Rex cum a ligno regnaret; minister, cum Petri pedibus aquam ministraret. Sacerdoti igitur dignitas, regi potestas, ministro competit officium; dignitati debetur reverentia, potestati obedientia, subjecti praelatos imitari debent? Non. Sed cum viderint praelatos in dignitate humiles, in potestate mites, in administratione curae familiaris servientes, sint ipsi humiles, mites, injuncta officia benigne suscipientes. Sunt enim quidam, qui praelatorum occupationem accusant, ingressus
Abbreviated transcription (Latin):
utilior ẽ equus aut bos in agro: quã in pariete.
Hic saciant ocłos uidendo: ibi laborant necessita¬
ti subueniendo. Hospitũ domos duas c̃ẽ uolumꝰ.
unam quȩ fr̃ib qui religionis habitũ gerunt.
siue etiam quib dã ꝑsonis scłarium. quos abbis
seu fratrum ꝓuidentia ibidem suscipiendos de¬
creuerit deputetur Aliam uͦ domum remotiorẽ
illis suscipiendis uolumus ẽẽ deputatam: qui
lingua. uel habitu claustralium pacem turbare
possent. Sic gͥ seruanda sunt tria in edificus. sdẽ
positio. dispositio. & compositio: ut positione sua
remoneantur a scłarib. dispositione uͦ selares remo¬
ueant: compositione autẽ non suꝑsiua sunit. s uti¬
cus nutriendis piscib aptos. fr̃ibus habendos
concedimus. Hȩc enim uctui necessaria prebent.¬
illis quos meolunt agris. Non uillas. ñ illarum
redditus. ñ uira fori. ñ thelonei nummos. ñ tran¬
seuntium mercator. laboriosos. ut ita dicam reci¬

Expanded text:
utilior est equus, aut bos in agro, quam in pariete. utilior est equus, aut bos in agro, quam in pariete. Hic satiant oculos videndo, ibi laborant necessitati subveniendo. Hospitum domus duas esse volumus: unam, quae fratribus qui religionis habitum gerunt, sive etiam quibusdam personis saecularium quos abbatis, seu fratrum providentia ibidem suscipiendos decreverit deputetur; aliam vero domum remotiorem illis suscipiendis volumus esse deputatam, qui lingua vel habitu claustralium pacem turbare possunt. Sic igitur servanda sunt tria in aedificiis, id est, positio, dispositio, compositio: ut positione sua removeantur a saecularibus, dispositione vero saeculares removeant, compositione non superflua sint sed uticus nutriendis piscibus aptos, fratribus habendos concedimus: haec enim victui necessaria praebent.illis quos incolunt agris, non villas, non earum reditus, non jura fori, non telonei nummos, non transeuntium mercatorum laboriosos, ut ita dicam, reci
Abbreviated transcription (Latin):
in detur: edificia fr̃m. extra cohabitationem se¬
culariũ debere constitui: ne silentium claustri
siue dormitorii quies. tumultuantis ppłi strepi¬
tu conturbetur: ne dum lingua tacet. respondeat
cor. uel dũ eorpus quietẽ rec̾ipit. animus sit inqͥ¬
etus. E dificia fratrũ non suꝑflua sint .s. humilia:
ñ uoluptuosa.s honesta. Iltilis ẽ lapis in structura:
s. quid prodest in lapide celatura: lltile fuit hoc
in constructionẽ templi: erat enim significatiõis¬
forma &. exempli. Legatur genesis in libro ñ in pa¬
riete. Uestitur eua in pariete: pauper aut̃e iuxta
parietẽ nudus accubat. Datur adę tumca pellici¬
a: fratrum uͦ multitudo coartatur hiemali moles¬
tia. liceat hoc si ein licitũ fore debeat. illis qui in
urbib aut in uicis morantur ad quos confluit
ppli frequentia: uͥ simplicitas eor detincatur. de¬
lectatione picturȩ: qui ñ delectantur subtilitate
scripturȩ: Nobis autẽ qui solitudine delectamͣ.

Expanded text:
ur nobis aedificia fratrum extra cohabitationem saecularium debere constitui, ne silentium claustri, sive dormitorii quies tumultuantis populi strepitu conturbetur; ne, dum lingua tacet, respondeat cor, vel, dum corpus quietem recipit, animus sit inquietus. Aedificia fratrum non superflua sint, sed humilia; non voluptuosa, sed honesta. Utilis est lapis in structura, sed quid prodest in lapide, caelatura? Utile hoc fuit in constructione templi, erat enim forma significationis et exempli. Legatur Genesis in libro, non in pariete. Vestitur Eva in pariete, pauper autem juxta parietem nudus accubat. Datur Adae tunica pellicea, fratrum vero multitudo coarctatur hiemali molestia. Liceat hoc si cui licitum esse debeat illis, qui in urbibus aut in vicis morantur, ad quos confluit populi frequentia, ut simplicitas eorum teneatur delectatione picturae, qui non delectantur subtilitate Scripturae. Nobis autem, qui solitudine delectamur,
Abbreviated transcription (Latin):
s. asperitas queri debet. Nide beatus augustinꝰ.
fateor inquit: de ueste preciosa erubesco. Et be¬
atus iheronimus: saccus inquit &. ieuimum arma
sunt penitentie &. remedia peccatoꝵ: quia ma¬
iuis uenter &. habitus luctuosus ambiciosius deũ
lium. cappa. femoralia. calige. pedules. &. ꝓpter la¬
borem scapulare. lectualia uͦ huiusmodi erunt.
culcitra de flocis. linea. capitale. linteum. aurieu¬
larium. eiigulum. cutellus. penten. acus.
abores manuum.
tuarũ quia manducabis: beatus es.
&. bene tibi erit. Quid autem crit illis qui in la¬
bore hominum ñ sunt: Ipsi non flagellabunt᷑.
leuibus pemis: s. cormentis gramorib crucia¬
buntur Quid autem dicam. de his qui uagi et
ociosi uacantes fabulis. & mudantes agmine uer¬
bor. fr̃ib labori manuũ statutis horis instan¬
tib subsannantes detrahunt: Numqͥd labor la¬
bior ipsor. operiet eos : De his mordinate et

Expanded text:
sed asperitas quaeri debet. Unde beatus Augustinus: « sed asperitas quaeri debet. Unde beatus Augustinus: « Fateor, inquit, de veste pretiosa erubesco. » Et beatus Hieronymus: « Saccus, inquit, et jejunium, arma sunt poenitentiae, et remedia peccatorum, quia inanis venter, et habitus luctuosus ambitiosius Deum lium, cappa, femoralia, caligae, pedules, et propter laborem scapulare. Lectualia vero hujusmodi erunt, culcitra de floccis linea, capitale linteum, auricularium, cingulum, cultellus, pecten, acus.abores manuum tuarum quia manducabis. Beatus es, et bene tibi erit . Quid autem erit illis, qui in labore hominum non sunt? Ipsi non flagellabuntur levibus poenis, sed tormentis gravioribus cruciabuntur. Quid autem dicam de eis, qui vagi et otiosi vacantes fabulis, et inundantes animae verborum fratribus labori manuum statutis horis instantibus subsannantes detrahunt? Nunquid non labor labiorum ipsorum operiet eos? De his inordinate, et
Abbreviated transcription (Latin):
bilia: toẽ ulitas s. suꝑfluitas. paucitas.&. precio¬
sitas. In uilitate uana gła & simulatio: in precio¬
sitatẽ suꝑbra aut delectatio: in paucitate intole¬
rantia seu desperatio: in suꝑfluitate uͦ amor scł̃i.
ũ amor cęli: amor palacii. ñ amor paradisi. no¬
tantur Utamur gͥ mediocritatis mensura: & au¬
cdiamus apłm dicentem. ñ in ueste inquit pre¬
ciosa. Et iheronimus contra iouinianum mona¬
chum Grandis inquit exultatio ẽ ammȩ: cum
paruo contentus fueris. mundũ habere sub pe¬
dibus : & omnẽ eius potentiam epulas. libidi¬
ues. ꝓpter quę dunciȩ comparantur: uilibus mnu¬
tare cibis: & grossiori cumca compensarc. De
diuersitate uestiũ a diuersis diuersa dicuntur
llolunt enim quidã inter purpuram & saccũ.
inter sericũ s. cilicium. linum ẽẽ medium. Nos
autem qui ñ sumus de domo regia s. de ȩccłia
ui medio lanã locamus: quȩ nȩc asperitate iu¬
mia quẽquã peringet: nȩc multum recedit a

Expanded text:
bilia, id est vilitas et superfluitas, paucitas et pretiositas. In vilitate vana gloria et simulatio, in pretiositate superbia aut delectatio; in paucitate intolerantia aut desperatio; in superfluitate vero amor saeculi, non amor Dei, amor palatii, non amor paradisi notantur. Utamur igitur mediocritatis mensura, et audiamus Apostolum dicentem: Non in veste, inquit, pretiosa . Et Hieronymus contra Jovinianum monachum: « Grandis, inquit, exsultatio est animae, cum parvo contentus fueris, mundum habere sub pedibus, et omnem ejus potentiam, epulas, libidines, propter quae divitiae comparantur vilibus mutare cibis, et grossiori tunicae compensare. » De diversitate vestium a diversis diversa dicuntur. Volunt enim quidam inter purpuram et saccum, inter sericum et cilicium linum esse medium. Nos autem, qui non sumus de domo regia, sed de Ecclesia, in medio lanam locamus; quae nec asperitate nimia quemquam perurget, nec multum recedit a
Abbreviated transcription (Latin):
ossunt hȩc oñia quȩ supcrius diximꝰ
ordinari: ordinata seruari: nͥ negligen¬
tia prelator p̃pediantur: Si eñi caput
& mentis. In singulis si quidem capitib auies st̃.
& ocłi. Habet enĩ prelatus ocłos quoslibet frẽs
discretos: qui quod in subicctis uiderut renm¬
tient. Habet & ratio mentis oculos: acturũ scili¬

Expanded text:
ossunt haec omnia, quae superius diximus, ordinari, ordinata servari, nisi negligentia praelatorum praepediantur. Si enim caput ationis et mentis. In singulis siquidem capitibus aures sunt et oculi, habet enim praelatus oculos, quoslibet fratres discretos, qui quod in subjectis vident, renuntiant. Habet et ratio mentis oculos, actuum scili
Abbreviated transcription (Latin):
imus. s. in labore & fatigatione die ac nocte
uobis ad unitandũ nos. slam cũ eẽmus apud uos
hoc denuntiabamus uobis quod si quis ñ uult
operari. ñ manducet. Audiuimus em̃ inter uos
quosdã ambulare inquiete: nichil operantes.
s. curiose agentes. His utiq qui cius modi sunt.
denuntiamus. ut cũ silentio operantes panẽ suũ

Expanded text:
iquo, sed in labore et fatigatione, die ac nocte uobis ad imitandum nos. nam et cum essemus apud uos, hoc denuntiabamus uobis, quoniam, si. quis non uult operari, nec manducet. audiuimus enim inter. uos quosdam ambulare inquiete, nihil operantes, sed curiose agentes. his autem qui eiusmodi sunt de
Abbreviated transcription (Latin):
reddat: Non obtineant iudicis inces: nȩc more
principum militibus dñentur: s oppressis subueni¬
ant. & pauperum fr̃m ministrent obsequus. Qua¬
tuor sunt in reb possessis obseruanda: scilicet ne
licita iniuste adquiramus. aut iuste ad quisitis illi¬
cite ꝑfruamur: ne multa quauis licita possideamꝰ
aut illicite illicita defendamus. Male. eium ad qͥ¬
rere. aut male uti adquisitis. de licito facit illici¬
tũ. Multa uͦ possidere ꝓpinquum ẽ cupeoitati: et
sic quandoq quod minium diligitur. male de¬
fendi solet. Duo sunt quę illicite solent ad qui¬
rere: ioest cupiditas & suꝑbia. Et duo quȩ ma¬
le fruuntur adquisitis: toest gula & luxuria.
Duo qui male possidere uolunt. eo est ꝓdigus
&s auarus: unus ut congreget. alter ut dissi¬
pet. Et duo quę possessa defendunt: idest intẽ¬
perantia. & prudentia mundi. Suꝑbia diabolo
clausit cȩlum: gula primo parenti abstulit pa¬
radisum: auaricia diuiti aperuit infernum: in¬

Expanded text:
r? Non obtineant judicis vices, nec more principum militibus dominentur, sed oppressis subveniant, et pauperum fratrum ministrent obsequiis. Quatuor sunt nobis in rebus possessis observanda, scilicet ne licita injuste acquiramus, aut juste acquisitis illicite perfruamur, ne multa quamvis licita possideamus, aut illicita licite defendamus. Male enim acquirere, aut male uti acquisitis, de licito facit illicitum. Multa vero possidere propinquum est cupiditati, et sic quandoque quod nimium diligitur, male defendi solet. Duo sunt, quae illicite acquirere solent, id est cupiditas et superbia, et duo, quae male fruuntur acquisitis, id est, gula et luxuria: duo sunt quae male possidere volunt, id est, prodigus et avarus, unus ut congreget, alter ut dissipet; et duo, quae possessa defendunt, id est, intemperantia et prudentia mundi. Superbia diabolo clausit coelum, gula primo parenti abstulit paradisum, avaritia diviti aperuit infernum, in
Abbreviated transcription (Latin):
ne uel dissoluti uiuamus in delicus:
aut arduitate ꝓpositi desistamus a cepto. ait em̃i
quit de his. sunt eñi in nobis qui habent timo
rem dĩ. s non scđm scientiam: statuentes duriora
precepta. quȩ ñ possit humana condicio susti¬
nere: Timor in eo ẽ. quod uidentur sibi consule
re: nęc estimant possibilitatem. Compaeiamur
pati: nec sic tam̃. ut sit ad delectationem carius
compassio. s: ad sustentationẽ. Est & compassio de
ꝓposito nr̃o. Ait enĩ beatus augustinus. in regu¬
la quã nobis tenendam ꝓposuit. Si his qui uene
runt inquit ex morib delicatioribus. ad monas¬
tor. datur: quod alus fortioribus. & ido felicio¬
rib ñ datur: cogitare debent. quib: ñ datur. qͣn¬
tũ de sua singulari uita. illi ad istam descende

Expanded text:
ne vel dissoluti vivamus in deliciis, ne vel dissoluti vivamus in deliciis, aut arduitate propositi desistamus a coepto. Ait enim de his? Sunt enim irem Dei, sed non secundum scientiam, statuentes duriora praecepta quae non possit humana conditio sustinere. Timor in eo est, quia videntur sibi consulerrae, non aestimant possibilitatem. Non sit erpati, nec hi tamen ut sit ad nimiam delectationem carnis compassio, sed ad sustentationem. Est et compassio, de proposito nostro. Ait enim beatus Augustinus in regula, quam nobis tenendam proposurunt ex moribus delicatioribus, a datur, quod aliis fortioribus et ideo felicioribus non datur, cogitare debent quibus non datur, quantum illi a sua seculari vita ad istam descender
Abbreviated transcription (Latin):
qui ordinate inuere possint: ne uel exeusante
paucitate irregulariter iuant. uel ꝓ multitudi¬
ne cohabitantiũ. necessitati eor illicita querãt.
Qui cñi multos congregãt. necesse ẽ ut eor me
tui necessaria querant. S: dũ querunt pluruna.
crescit exterior. cura: sparginitur ꝑ diuersas re¬
giones ȩccłie beneficia. sparguntur & fr̃s: soli
inter scłares habitant: nolentes pati fraudem:
s: indicio contendere parati. Qui uͦ ꝑ cellulas du¬
O uel tres. uel etiam quatuor. aut quinq simul
habitant: claustrali ñ coartantur lege: loquun¬
tur & quando. & cui. & quod uolunt. Nȩc hor tam̃
siue illor uita accuso: s. qͥd in utrisq periculi
late. at annuntio. In his aut̃e quidam monachi
quos heredes beati benedicti nouimus cẽ. dis¬
cretionem seruant: ut si fr̃m suꝑabundet nume¬
rus. &. detur eis possessionis locus remotior. non
minus quã duodecim fratres transmittunt: ne re¬
ligionis opus paucitatis negligentia corrũpat᷑.

Expanded text:
qui ordinate vivere possint, ne vel excusante paupertate irregulariter vivant, vel pro multitudine cohabitantium, necessitati eorum illicita quaerant. Qui enim multos congregant, necesse est, ut eorum victui multa quaerant. Sed dum quaerunt plura, crescit exteriorum cura, sparguntur per diversas regiones ecclesiae beneficia, sparguntur et fratres, soli inter saeculares habitant nolentes pati fraudem, sed judicio contendere parati. Qui vero per cellulas duo, vel tres, vel etiam quatuor, aut quinque simul habitant, claustrali non coarctantur lege, loquuntur et quando, et cui, et quomodo volunt. Nec horum tamen, sive illorum vitam accuso. sed quid in utrisque periculi lateat, annuntio. In his autem quidam monachi, quos haeredes beati Benedicti novimus esse, discretionem servant, ut si fratrum superabundet numerus, et detur eis possessionis locus remotior, non minus quam duodecim fratres transmittunt, ne religionis opus paucitatis negligentia corrumpatur.
Abbreviated transcription (Latin):
nobis quatuor. occurrunt. Scilicet qui sint
tencant ordinem. aut quid tencant: uł tma¬
neant. . unde uiuant. Ut plures sint. &. boiu
ꝓpositi: ut cohabitandi suppetant eelificia. e
uctii habeant necessaria.Sit tam̃ in numero
discretio: in ꝓposito deuotio. in edificus med¬
deritas: in reb possessis frugalitas: ne li ser¬
uerit turba. nascatur turbatio. aut pro difficul¬
tate ꝓpositi. subrepat desperatio: nc ex editicior
magnitudine subuntet clatio: aut ex habun¬
dantia rerum se interserit temptatio. Qui enun

Expanded text:
obis quatuor occurrunt, scilicet qui sint, qui teneant ordinem, aut quid teneant, ubi maneant et unde vivant, ut plures sint et boni propositi, ut cohabitandi suppetant aedificia, et victui habeant necessaria. Sit tamen in numero circumspectio, in proposito devotio, in aedificiis mediocritas, in rebus possessis frugalitas, ne si creverit turba, nascatur turbatio, aut pro difficultate propositi subrepat desperatio, ne ex aedificiorum magnitudine subintret elatio, aut ex abundantia rerum se inserat tent
Abbreviated transcription (Latin):
hic de merito nostro. Si uero eos quos nunc ad saluaci¬
merita sua reciperent iusticiã equitatis. Si autem eos
quos nunc deserit assumeret. iniustiera non esset sumi
liter: quia in eorum saluatione uteretur iusticia potes¬
tatis. Siue igitur in his qui saluantur. siue in his qui
dãpnantur. iusticia paciens est: qua illud quod fit sic
iustum est. ut etiam si aliter fieret. iniustum non esset.
Nam et hi qui scd̃m merita sua iuste dãpnantur: per
grãm dei iuste saluari potuissent. si deus uoluisset. Et
rursum qui per grãm dei iuste saluantur: scd̾m meri¬
ta sua iuste dãpnari potuissent. si deus eos saluare nolu¬
isset. Sic ergo quod uoluit utrimq iustum fuit: ut
etiam si aliter uoluisset iniustũ non fuisset: qr potestas
est in uoluntate eius. qua sine iniusticia facere illi li

Expanded text:
hic de merito nostro. Si vero eos quos nunc ad salvatihic de merito nostro. Si vero eos quos nunc ad salvatiundum merita sua reciperent justitiam aequitatis. Si autem eos quos nunc deserit assumeret, similiter injustitia non esset; quia in eorum salvatione uteretur justitia potestatis. Sive igitur in his qui salvantur sive in his qui damnantur justitia patiens est per quam illud quod fit sic justum est, ut etiam si aliter fieret injustum non esset. Nam et ii qui secundum merita sua juste damnantur, per gratiam Dei juste salvari potuissent si Deus voluisset. Et rursum qui per gratiam Dei juste salvantur, secundum merito sua juste damnari potuissent si Deus eos salvare noluisset. Sic igitur quod voluit utrumque justum fuit, ut etiam si aliter voluisset injustum non fuisset, quia potestas est in voluntate ejus, quia sine injusti
Abbreviated transcription (Latin):
iuste agit. et iustus est iusticia potestatis. qua ei hoc
licet: qui uero iustificatur iustus est iusticia quam
accipit. sed non in eo quod contra meritũ suũ accipit:
sed tamen iniustus non est. quia non facit ipse quod
accipit. quia per se non accipit. sed patitur tantũ qd
accipit: et est iustus qui facit quia facit. et est iusticia
qua facit. et est iustus qui accipit iusticia qua accipit. ñ
tamen quia accipit: quia sine iusticia sua. per solam
cogens. Iusticia paciens est. qua si fiat aliquid iustũ
est: si non fiat in iustum non est. Iusticia cogens est.
qua sic aliquid iuste fit: ut si non fieret inustũ esset
ꝓpter quod iusticia patiens dispensationẽ habet: iusti¬
cia cogens necessitatẽ. Sic igitur deus de massa generis
humani. quosdam ad saluacionẽ assumens. iusticia uti¬
tur debite potestatis: quosdam uero ad ꝑdicione dese¬
rens. iusticia utitur licite equitatis. Illic de debito suo:

Expanded text:
juste agit, et justus est justitia potestatis qua ei hoc juste agit, et justus est justitia potestatis qua ei hoc licet. Qui vero justificatur justus est justitia quam accipit, sed non in eo quod contra meritum suum accipit; sed tamen injustus non est, quia non facit ipse quod accipit, quia per se non accipit, sed patitur tantum quod accipit, et est qui facit quia facit, et justitia qua facit: et est justus qui accipit justitiam quam accipit, non tamen quia accipit, quia sine justitia sua per solam gcogens. Justitia patiens est qua si fiat aliquid justum est; si non fiat, injustum non est. Justitia cogens est qua sic aliquid juste fit, ut si non fieret injustum esset. Propter quod justitia patiens dispensationem habet, justitia cogens necessitatem. Sic igitur Deus de massa generis humani quosdam ad salvationem assumens justitia utitur debitae potestatis, quosdam vero ad perditionem deserens, justitia utitur licitae aequitatis. Illic de debito suo,
Abbreviated transcription (Latin):
iuste facere posset. quos tamen si non saluasset iuste
fecisset : quia in eorum merito erat. ut si hoc faceret
usticia enim alia est scd̾m debitum facientis: alia est¬
scd̾m meritũ pacientis. Iusticia scd̃m debitũ facientis
est potestatis: iusticia secundũ meritũ pacientis est
equitatis. Iusticia est potestatis. qua sine iniusticia
licet facienti si uelit quod eius potestati debetur: iusti¬
cia equitatis est. qua retribuitur pacienti. etiam si no¬
lit quod eius merito debetur. Cum ergo deus punit pec¬
catorem iuste facit. quia eius potestati debetur ut hoc
possit si uelit: et iuste punitur qui patitur: qr sed̃m
meritũ suum ei retribuitur quod eius merito debetur.
Et est illic potestas iusta. quia deus iuste facit ⁊ ipse
iustus est: hic autem retributio iusta. qua peccator
iuste patitur: qua tamen ipse non est iustus: s pena
eius iusta est. Cum uero deus iustificat peccatorem

Expanded text:
juste facere posset, quos tamen si non salvasset juste juste facere posset, quos tamen si non salvasset juste fecisset; quia in eorum merito erat ut si hoc faceret quitatis. Justitia enim alia est secundum debitum facientis, alia secundum meritum patientis, justitia secundum debitum facientis est potestatis, justitia secundum meritum patientis est aequitatis. Justitia potestatis est qua sine injustitia licet facienti si velit quod ejus potestati debetur. Justitia aequitatis est qua retribuitur patienti etiam si nolit quod ejus merito debetur. Cum ergo Deus punit peccatorem, juste facit; quia ejus potestati debetur ut hoc possit si velit, et juste punitur qui patitur; quia secundum meritum suum ei retribuitur quod ejus merito debetur, et est illic potestas justa qua Deus juste facit et ipse justus est. Et hic retributio aequa qua peccator juste patitur, qua tamen ipse non est justus, sed poena ejus justa est. Cum vero Deus justificat peccatorem
Abbreviated transcription (Latin):
fecerat liberaret: ut idem creator hominis ẽẽt.¬
et redẽptor. Misus est filius: ut in adopti¬
one paterna assensum suum demostraret. Uenit sapi¬
encia ut uinceret maliciã: ut hostis qui astucia uicerat.
pro natura. ut de nostro esset holocaustũ offerendum
pro nobis: ut in hoc ipso ad nos ꝑtineret redẽptio. qr de
nostro sũpta erat immolacio. Cuius quidem redẽptio¬
nis participes efficimur: si ipsi redẽptori ꝑ carnẽ nobis
sociato. per fidem unimur. Natura quidem humana
tota per peccatũ corrupta fuerat. et tota ꝓpter pecca¬
tum dãpnacioni dedita erat: et idcirco si tota dãpnata
fuisset. iniusticia non fuisset. Uenit autem gr̃a. et ele¬
git quosdam de massa uniuersitatis per miscd̾iam ad
salutem quosdam autem per iusticiã deseruit ad dãp¬
nacionem. Et quos per miscðiam saluauit. non sine
iusticia saluauit: quia in eius potestate erat ut hoc

Expanded text:
fecerat liberaret, ut idem esset creator hominis fecerat liberaret, ut idem esset creator hominis et redemptor. Missus itaque Filius, ut in adoptione paterna assensum suum demonstraret. Venit sapientia ut vinceret malitiam, ut hostis qui astutia vicerat, pro natura, ut de nostro esset holocaustum offerendum pro nobis, ut in hoc ipso ad nos pertineret redemptio; quia de nostro sumpta erat immolatio. Cujus quidem redemptionis participes efficimur, si ipsi redemptori per carnem nobis sociato per fidem unimur. Natura quidem humana tota per peccatum corrupta fuerat, et tota propter peccatum damnationi debita erat; et idcirco si tota damnata fuisset, injustitia non fuisset. Venit autem gratia et elegit quosdam de massa universitatis per misericordiam ad salutem; quosdam autem per justitiam deseruit ad damnationem. Et quos per misericordiam salvavit, non sine justitia salvavit, quia in ejus potestate erat ut hoc
Abbreviated transcription (Latin):
cundũ retributionẽ: quia illud manifestat causam et
p̃scientiã innuit: hoc uero manifestabit causam. et
confiriabit p̃scientiã. Item considerandũ est qd̾ iudi¬
cium aliter fit ubi sentencia dictatur: aliter ubi pro¬
fertur. In dictanda quidem sentencia omis iudicii. iu¬
dicat fimul pater et filius et sp̃c sanctus: in ꝓferenda
autem iudicat solus filius: quia in diuinitate sua
cum patre et sp̃u sc̃õ om̃is iudicii sentenciã dictare
habuit: in humanitate uero sua om̃is iudicii sentenciã
proferre solus accepit. Propterea humanitas que sen¬
tenciam dictare non habet: quantũ ad dictandã sen¬
tenciam dixit. Ego non iudico quẽquã. Et tamen
quia proferre habet scd̾m quod dictata est: subdit.
Sicut audio iudico. Quod exim intus audit ubi sen¬
tencia dictatur. foris iudicat ubi profertur. His gͥ
breuiter de discretione iudiciorũ propositis: nunc
actus est itaq deus homo. ut hominẽ quem

Expanded text:
cundum retributionem. Quia illud manifestat causam et cundum retributionem. Quia illud manifestat causam et praescientiam innuit, hoc vero manifestabit causam, et confirmabit praescientiam. Item considerandum est quod judicium aliter fit ubi sententia dictatur, aliter ubi profertur. In dictanda quidem sententia omnis judicii judicat simul Pater et Filius et Spiritus sanctus. In proferenda autem judicat solus Filius, quia in divinitate sua cum Patre et Spiritu sancto omnis judicii sententiam dictare habuit; in humanitate sua omnis judicii sententiam proferre solus accepit. Propterea humanitas quae sententiam dictare non habet quantum ad dictandam sententiam dixit: Ego non judico quemquam ; sed tamen quia proferre habet secundum quod dictata est subdit: Sicut audio judico . Quod enim intus audit ubi sententia dictatur, foris judicat ubi profertur. His itaque breviter de discretione judiciorum propositis, nunc actus est itaque Deus homo ut hominem quem
Abbreviated transcription (Latin):
tionem iudicamur: quando operib foris ostendimꝰ
quales intus apud nos simus. Scd̾m retributionẽ iudi¬
camur: quando in ꝑcipienda mercede operũ cognos¬
cunus. quales ab eterno apud dm̃ preuisi fuimꝰ. Ex
his quatuor iudiciis duo sunt occulta: iudiciũ scd̾m
iudiciũ humanũ non recipitur. Duo manifesta. idest
iudiciũ scd̾m oꝑationẽ. et iudiciũ scd̾m retributionem:
in quorum altero idest iudicio scd̾m oꝑationẽ. homini¬
bus a deo in presenti iudicandi potestas datur: in alt̾o
uero hoc est iudicit scd̾m retributionẽ. non ab homi¬
nibus. sed a deo coram hominib iudicabitur. S iudi¬
cium scd̾m prescienciã. occultum est et ĩmutabile:
iudicium scd̾m causam. occultũ et mutabile: iudiciũ
scd̾m oꝑationẽ. manifestũ et mutabile: iudiciũ scd̾m
retributionẽ. manifestũ ⁊ ĩmutabile. Iudiciũ scd̾m oꝑa¬
tionem. imago quodammͦ est ⁊ sacramentũ iudicii se¬

Expanded text:
tionem judicamur, quando operibus foris ostendimus tionem judicamur, quando operibus foris ostendimus quales intus apud nos sumus. Secundum retributionem judicabimur, quando in percipienda mercede operum cognoscemus quales ab aeterno apud Deum praevisi fuimus. Ex his quatuor judiciis duo sunt occulta: judicium scilicjudicium humanum non recipitur. Duo manifesta, id est judicium secundum operationem; et judicium secundum retributionem. In quorum altero, id est judicio secundum operationem, hominibus a Deo in praesenti judicandi potestas datur. Alterum vero, hoc est judicium secundum retributionem, non ab hominibus, sed a Deo coram hominibus judicabitur. Sed judicium secundum praescientiam occultum est et immutabile; judicium secundum causam occultum est et mutabile; judicium secundum operationem manifestum et mutabile; judicium secundum retributionem manifestum et immutabile. Judicium secundum operationem imago quodammodo est, et sacramentum judicii se
Abbreviated transcription (Latin):
homini dũari non debuit: et homo liberari dignus fuit
Idem itaq et iudiciũ nr̃m et causam nr̃ãm fecit: sicut
scriptum est. Qm̃ tu fecisti iudiciũ meũ. et causam med.
Causam nr̃am fecit. quia debitum patri ꝓ nobis soluit:
et moriendo reatum expiauit. Iudiciũ uero: qr descendẽs
ad inferos. et portas mortis frangens. captiuitatẽ que
ibidem tenebatur. liberauit. Iudiciũ ergo diaboli aduer¬
sus deum : factum est statim ab inicio seculi. Iudicium
homiuis aduersus diabolum: in passione xp̃i. Iudicium
hominis aduersus deum differtur usq in consũmacionẽ
seculi: et ideo homo si prius per ap̃m reconciliari uo¬
luerit: post iudicium suum sine timore dãpnacionis
expectabit: De discretione iudiciorum.U
uatuor autem sunt iudicia. Scd̾m p̃scienciã
tionem. Scd̾m prescienciã iudicati sumus: pri¬
usquam essemus. Scd̾m eausam iudieamur ex quo ẽẽ
incipimus: quando boni uel mali sumus. Sed̾m opera¬

Expanded text:
homini dominari non debuit, et homo liberari dignus fuit. homini dominari non debuit, et homo liberari dignus fuit. Idem itaque et judicium nostrum et causam nostram fecit. Unde Psalmista: Quoniam fecisti judicium meum et causam meam . Causam nostram fecit; quia debitum Patri pro nobis solvit, et moriendo reatum expiavit. Judicium vero; quia descendens ad inferos et portas mortis frangens captivitatem quae ibidem tenebatur liberavit. Judicium ergo diaboli adsus Deum factum est statim ab initio saeculi. Judicium hominis adversus diabolum, in passione Christi. Judicium hominis adversus Deum differtur usque in consummationem saeculi. Et ideo homo si prius per Christum Deo conciliari voluerit, post judicium sui sine timore damnationis exspectabit. CAP. V. De discretione judiciorum. Quatuor sunt judicia, secundum praescientiam, tionem. Secundum praescientiam judicati fuimus antequam essemus. Secundum causam judicamur ex quo esse incipimus, quando boni vel mali sumus. Secundum opera
Abbreviated transcription (Latin):
hominib bone uoluntatis. Sed adhuc suꝑerat homini.
ut sicut restaurando dãpnum placauerat iram: ita qͦ
pro contẽptu satisfaciendo dignus fieret euadere pe¬
nam. S hoc conuenientius fieri non poterat. nisi ut
penã quã non debebat sponte et obedienter susciꝑet:
ut de pena quã per inobedientiã meruerat. eripi dig¬
nus fieret. Hanc autem penã homo peccator soluere
non poterat: qui quãcumq penam susciperet. ñ nisi
digne et iuste ꝓpter contẽptus primi reatũ sustineret.
Ut ergo homo iuste debitam penam euaderet: neces¬
se fuit ut talis homo pro homine penam susciperet.
qui nichil pene debinsiẽt. Sed talis nullus inueniri poterat
uit. et moriendo reatum hominis expiauit: ut cũ ipse
pro homine mortẽ quam non debebat sustineret. iuste
homo ꝑpter ipsum mortẽ quam debebat euaderet. ⁊ iam
locum calũpniandi diabolus non inueniret: quia ⁊ ĩpse

Expanded text:
hominibus bonae voluntatis . Sed adhuc supehominibus bonae voluntatis . Sed adhuc supeut sicut restaurando damnum placaverat iram; ita quoque pro contemptu satisfaciendo dignus fieret evadere poenam. Sed hoc convenientius fieri non poterat, nisi ut poenam quam non debebat sponte et obedienter susciperet, ut de poena quam per inobedientiam meruerat eripi dignus fieret. Hanc autem poenam homo peccator solvere non poterat; qui quamcunque poenam susciperet, non nisi digne et juste propter primi contemptus reatum sustineret. Ut ergo homo juste poenam debitam evaderet, necesse fuit ut talis homo pro homine poenam susciperet, qui nihil poenae debuisset. Sed talis nullus inveniri poterat vit, et moriendo reatum hominis expiavit; ut cum ipse mortem pro homine quam non debebat sustineret, juste homo pro ipso mortem quam debebat evaderet, et jam locum calumniandi diabolus non inveniret; quia et ipse
Abbreviated transcription (Latin):
homo iusticiam haberet euadendi. Sed hanc iusticiã
homo nũquam habere potuisset: nisi deus illi per
placari posiet: dedit deus gratis homini qd̃ homo
ex debito deo redderet. Dedit igitur homini hominẽ.
quem homo pro homine redderet: qui ut digna re¬
compensatio fieret: priori non solum equalis. sed ma¬
ior esset. Ut ergo pro homine redderetur homo ma¬
ior homine. factus est deus homo pro homine: et
dedit se homo homini. ut se assumeret ab homine.
Incarnatus est deus dei filius. et datus est hominib
qeus homo xp̃c: sicut ysaias ait. Puer natus est nobis.¬
et filius datus est nobis: et cetera. Quod ergo homini
datus est xp̃e. dei fuit miscdia: quod ab homine
te enim xp̃i iuste placatus est deus homini: quia
talis inuentus est homo pro homine. qui non solum
ut dictum est par. sed etiam maior homine esset.
Ideo in natiuitate xp̃i: angeli mundo pacem nunci¬
ant dicentes. Gloria in excelsis deo: et in terra pax

Expanded text:
homo justitiam haberet evadendi. Sed hanc justitiam homo justitiam haberet evadendi. Sed hanc justitiam homo nunquam habere potuisset, nisi Deus illi per placari posset, dedit Deus gratis homini quod homo ex debito Deo redderet. Dedit igitur homini hominem quem homo pro homine redderet, qui ut digna recompensatio fieret priori non solum aequalis sed major esset. Ut ergo pro homine redderetur homo major homine, factus est Deus homo pro homine; et dedit se homo homini, ut se assumeret ab homine. Incarnatus est Deus Dei Deus homo Christus, sicut Isaias ait: Puer natus est nobiser datus est nobis , etc. Quod ergo homini datus est Christus, Dei fuit misericordia. Quod ab homine itate enim Christi juste placatus est Deus homini; quia talis homo inventus est pro homine qui non solum, ut dictum est par, sed etiam major esset homine. Ideo in nativitate Christi angeli mundo pacem nuntiabant, dicentes: Gloria in excelsis Deo, et in terra pax
Abbreviated transcription (Latin):
racionabiliter non poterat: nisi et dãpnum quod intu¬
lerat restauraret: et de contẽptu satisfaceret. Homo uͦ
nchil habuit quod digne deo pro ablato dãpno re¬
compensaret: quia si quid de irracionabili creatura
redderet pro racionabili sublata substancia. creatura¬
minus esset. Sed nec hominẽ prohomine reddere po
tuit: quia iustum et innocentẽ abstulerat: et nemi¬
nem nisi peccatorẽ inuenit. Nichil ergo homo inue¬
nt unde sibi deum placare posset: quia siue sua. siue
se ipsum daret: digna rec̃opensacio non esset. Uidens
ergo deus hominẽ sua uirtute iugum dãpnationis
tuito preuenit eum per solam miscdiam: ut deinde
liberaret per iusticiã. Hoc est quia homo ex se iusti
ciam non habuit: deus homini per miscdiam iusti¬
ciam dedit. Neq enim ereptio hominis ꝑfecte racio¬
nabilis esset. nisi ex utraq parte fieret iusta: hoc est
sicut deus iusticiã habuit hominẽ requirendi : ita ⁊

Expanded text:
rationabiliter placare non poterat, nisi damnum quod inturationabiliter placare non poterat, nisi damnum quod intulerat restitueret, et de contemptu satisfaceret. Homo vero nihil habuit quod digne Deo pro ablato damno recompensaret, quia si quid de irrationabili creatura redderet, pro rationabili sublata minus esset. Sed nec hominem pro homituit, quia justum et innocentem abstulerat, et neminem nisi peccatorem invenit. Nihil ergo homo invenit unde Deum sibi placare posset, quia sive sua, sive seipsum daret digna recompensatio non esset. Videns ergo Deus hominem sua virtute jugum damnationis tuito praevenit eum per solam misericordiam ut deinde liberaret per justitiam. Hoc est quia homo ex se justitiam evadendi non habuit; Deus homini per misericordiam, justitiam dedit. Neque enim ereptio hominis perfecte rationabilis esset, nisi ex utraque parte justa fieret; hoc est sicut Deus justitiam habuit hominem requirendi, ita et
Abbreviated transcription (Latin):
quia diabolus nũquã meruit ut hominẽ sibi subiectũ
premeret: sed homo meruit per culpã suam. ut ab eo
premi ꝑmitteretur. Licet enim ignoraret falsum esse
quod diabolus ꝓmisit: non tamen ignorauit quod
etiam si uerum esset. contra creatoris uoluntatem con¬
cupiscere non debuit. Iuste ergo subiectus est homo
diabolo. quantũ ꝑtinet ad culpam suam: iniuste autẽ
quantũ ꝑtinet ad diaboli fraudulentiã. Si igit᷑ homo
talem patronũ haberet. cuius potencia diabolus in cau¬
sam adduci posset. iuste dominio eius homo contradi¬
ceret: quia nullam diabolus causam iustam habuit:
quare sibi ius in homine uendicare debuerit. Patro¬
nus autem nullus talis inueniri poterat: nisi deus.
Sed deus causam hominis suscipere noluit: quia ho¬
mini adhuc pro culpa sua iratus fuit. Oportuit gͦ
ut prius homo dm̃ placaret: et sic deinde deo patro
cinante. cum diabolo causam miret. S dm̃ placare

Expanded text:
quia diabolus nunquam meruit ut hominem sibi subjectum quia diabolus nunquam meruit ut hominem sibi subjectum premeret, sed homo meruit per culpam suam ut ab eo premi permitteretur. Licet enim ignoraret falsum esse quod diabolus promisit, non tamen ignoravit quod etiam si verum esset contra Creatoris voluntatem concupiscere non debuit. Juste ergo subjectus est homo diabolo quantum pertinet ad culpam suam: injuste autem quantum pertinet ad diaboli fraudulentiam. Si igitur homo talem patronum haberet cujus potentia diabolus in causam adduci posset, juste dominio ejus homo contradiceret; quia nullam diabolus justam causam habuit quare sibi jus in homine vindicare debuerit. Patronus autem nullus talis inveniri poterat nisi solus Deus, sed Deus causam hominis suscipere noluit, quia homini adhuc pro culpa sua iratus fuit. Oportuit ergo ut prius homo Dcinante cum diabolo causam iniret. Sed Deum
Abbreviated transcription (Latin):
p̃stitum est auxiliũ. Consilium erat in racione satisfac¬
tionis: auxilium erat in effectu redẽptionis. Ut ergo
rationem satisfactionis quã propeccato suo homo crea¬
tori ꝑsoluere debebat. euidentius cognoscere possimus:
causam hominis prius necesse est. paulisper attencius
consideremꝰ. Causa uero hec inter tres ꝑsonas agenda
formatur: id est deum. et hominem. et diabolum:
De capͥsa hominis aduersus deum. et diabolum. iiii¬
i ergo tres in causam ueniunt. deus. homo.
et diabolus. diabolus deo iniuriam fecisse
conuincitur: quia seruum eius hominem.
et fraudulenter adduxit. et uiolenter tenuit. Homo
eius contẽpsit. et se sub manu aliena ponens. sue serui¬
tutis dãpnum illi intulit. Item diabolus homini iniu¬
riam fecisse conuincitur: quia illum et prius bona ꝓ¬
tnittendo decepit: et post mala inferendo nocuit. Inius¬
te ergo diabolus tenet hominẽ. sed homo iuste tenet᷑:

Expanded text:
praestitum est auxilium. Consilium erat in ratione satisfacpraestitum est auxilium. Consilium erat in ratione satisfactionis. Auxilium erat in effectu redemptionis. Ut ergo rationem satisfactionis quam pro peccato suo homo debet resolvere Creatori evidentius cognoscere possimus: causam hominis prius necesse est paulisper attentius consideremus. Causa vero haec inter personas tres agenda formatur, scilicet Deum, hominem et diabolum. CAP. IV. De causa hominis adversus Deum et diabolum. Hi ergo tres in causa veniunt, homo, Deus et diabolus. Diabolus Deo injuriam fecisse convincitur; quia servum ejus, id est hominem, et fraudulenter abduxit, et violenter tenuit. Homo ejus contempsit et se sub manum alienam ponens suae servitutis damnum illi intulit. Item diabolus homini injuriam fecisse convincitur, quia illum et prius bona promittendo decepit, et post mala inferendo nocuit. Injuste ergo diabolus tenet hominem, sed homo juste tenetur;
Abbreviated transcription (Latin):
ticia głam sibi preparatã acciperet. Restat ergo ut
dum tempus est. consiliũ exquirat et auxiliũ reqͥrat.
correctionis et liberacionis fue. Sed quia per se ad neutrũ
sufficiens inuenitur. necesse est ut ille qui per gram suã
differt iudiciũ. interim per eandem grãm ostendat
euadendi consilium: et post consiliũ conferat auxiliũ.
Sic itaq oportet ut interim deponat ꝑsonam iudicis.¬
et assumat ꝑsonam prius consiliatoris. postea auxilia¬
toris: ita dumtaxat. ut primo hominẽ totum sibi di¬
mittat: quatinus ipse homo et ignorantiã suam expe¬
riatur. et intelligat se indigere consilio: deinde etiam
defectũ fuum sentiat. et agnoscat se opus habere diui¬
no aurilio. Tali ergo racione in tempore naturalis le¬
gis totus homo dimissus est sibi: postea in tẽꝑe scripte
legis. cognoscenti ignoranciã suam datũ est consilium:
postreino in tempore gracie confitenti defectum suum

Expanded text:
titia gloriam sibi praeparatam acciperet. Restat ergo ut titia gloriam sibi praeparatam acciperet. Restat ergo ut dum tempus est consilium exquirat et auxilium requirat correctionis et liberationis suae. Sed quia ipse per se ad neutrum sufficiens invenitur, necesse est ut ille qui per gratiam suam differt judicium, interim per eamdem gratiam ostendat evadendi consilium; et post consilium conferat auxilium. Sic itaque oportet ut interim deponat personam judicis, assumat personam prius consiliatoris, postea auxiliatoris, ita duntaxat ut primo hominem totum sibi dimittat, quatenus et ipse homo et ignorantiam suam experiatur et intelligat se indigere consilio, deinde etiam defectum suum sentiat, et agnoscat se opus habere auxilio. Tali igitur ratione in tempore naturalis legis totus homo dimissus est sibi; postea in tempore scriptae legis cognoscenti ignorantiam suam datum est consilium; postremo in tempore gratiae confitenti defectum suum
Abbreviated transcription (Latin):
rantium et reparandorũ: et ideo simul bonũ et malũ
in eo ordinatum est: ut per bonum quidem consolacio¬
nem accipiant: per malũ uero correctionẽ. Non tamen
sũmũ bonum aut sũmũ malũ ibi est: ut sit quo et per¬
sistentes in malo deficere. et recedentes a malo ꝓficere
possint. Sic igitur celum in sũino est. post celũ paradi¬
sus. post paradisũ mundus. post mundũ ignis purga¬
torius: post ignem purgatoriũ. infernus. Diabolus gͦ
qui a sũmo ceciderat. in imo detrusus est: ꝑpterea quia
reparandus non erat. Homo autem qui non a summo
corruit. non est positus in imo. sed in medio collocatus¬
est: ut ei locus esset quo ascendere posset per meritum
iusticie. uel descendere per reatum culpe:
ositus est ergo in mundo isto in loco peniten¬
cie. spacio penitendi indulto. ut mala corri¬
geret. bona repararet: ut tandem correctus
ad iudicium ueniens. non pro culpa penam. sed pro ius¬

Expanded text:
rantium et reparandorum; et ideo simul bonum et malum rantium et reparandorum; et ideo simul bonum et malum in eo ordinatum est, ut per bonum quidem consolationem accipiant; per malum vero correctionem. Non tamen summum bonum aut summum malum ibi est, ut sit quo et persistentes in malo deficere, et recedentes a malo proficere possint. Sic igitur coelum in summo est, post coelum paradisus, post paradisum mundus, post mundum ignis purgatorius, post purgatorium infernus. Diabolus ergo qui a summo ceciderat, in imum detrusus est, propterea quia reparandus non erat. Homo autem quia non a summo corruit, non est positus in imo, sed in medio collocatus, ut ei locus esset quo ascendere posset per meritum justitiae, vel descendere per reatum culpae.entiam. Positus est ergo homo in mundo isto in loco poeniteniae, spatio poenitendi indulto, ut mala corriona repararet, ut tandem correctus ad judicium veniens; non pro culpa poenam, sed pro jus