comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Salorus iste tuorori suebis
medicinã humilitatis asportat.¬
Humiles autẽ consolat᷑ in spe.
hoc agens: ut neq quisquã suꝑbe
de se presumat. nec quisquã humi¬
lis de dño desper&. Est enĩ ꝓmissio dĩ rati certa.
fixi. & in concussa. fidelis & om̃i dubitatione
carens quȩ consolat᷑ afflictos. Tota enĩ uita suꝑ
prospera eligenda est & sola aduersa deuitanda.
sed utraque cauenda est. Illa ne corrũpat. ista¬
÷ ne fringat. Ut unicuiq hominũ in quocumq
statu reũ in hac uita egerit. non sit refugium
nisi ds̃. nec ullũ gaudiũ. nisi in promissis eius
Uita ciũ hȩc quilib& redundans felicitate mul¬
tos fallit. ds̃ neminẽ. Quia ergo om̃i homini
conuerso ad dm̃. mutat᷑ delectatio: mutantur
deliciȩ. Nou enĩ subtrahunt᷑: sed mutant᷑. Om̃s
autẽ delitiȩ nr̃ȩ in hac uiti non dũ sunt in re: sed
ipsa spes tim certi est: ut om̃ib huius scłi delitus
preponenda sit. Scriptũ est. delectare in dño.

Expanded text:
salmus iste tumori superbiae medicinam humilitatis apportat,humiles autem consolatur in spe: hoc agens, ut ne quisquam superbe de se praesumat, ne quisquam humilis de Domino desperet. Est enim promissio Dei rata, certa, fixa et inconcussa, fidelis et omni dubitatione carens, quae consolatur afflictos. Tota enim vita humaprospera eligenda est, et sola adversa devitanda: sed utraque cavenda est; illa ne corrumpat, ista ne frangat; ut unicuique hominum, in quocumque statu rerum in hac vita egerit, non sit refugium nisi Deus, nec ullum gaudium nisi in promissis ejus. Vita enim haec qualibet redundans felicitate multos fallit; Deus neminem. Quia ergo omni homini converso ad Deum mutatur delectatio, mutantur deliciae non enim subtrahuntur, sed mutantur: omnes autem deliciae nostrae in hac vita, nondum sunt in re; sed ipsa spes tam certa est, ut omnibus hujus saeculi deliciis praeponenda sit, sicut scriptum est, Delectare in Domino.
Abbreviated transcription (Latin):
populus iactabat merita sua. gentiũ confite¬
batur peccata sua. Qui nouit in litterisscĩs.
& epistolas apostolicas. & actus a postolorũ :
uid& ibi quod dico. Ne longum faciam quo¬
modo apostoli exhortabant᷑ gentes ne despe¬
rarent. quod in magnis peccatis iacuissent:¬
& reprimebant iudeos ne se eatollerent quasi
ex iustificationib legis : & ideo se putarent
iustos. gentiles autẽ peccatores esse: Quia
in indeis & lex erat. & tẽpłu erat. & sacer¬
dotium erat. Illi autẽ om̃s cultores idolo¬
rũ. ueueratores demoniorũ. longe quidẽ
positi. sicut publicanus ille de longinquo
stabant: Sicut illi suꝑbiendo recesserunt.
sic isti confitendo propinquauerunt: Calix
ergo uini meri plenus in manu dñi: Quan¬
tũ donat ds̃ ut intelligã potest enĩ melius¬

Expanded text:
populus jactabat merita sua; Gentium confitepopulus jactabat merita sua; Gentium confitebatur peccata sua. Qui novit in Litteris sanctis et Epistolas apostolicas, et Actus Apostolorum, videt ibi quod dico: ne longum faciam quomodo Apostoli exhortabantur Gentes ne desperarent, quod in magnis peccatis jacuissent; et reprimebant Judaeos, ne se extollerent quasi ex justificationibus Legis, et ideo se putarent justos, Gentiles autem peccatores esse, quia Judaeis et Lex erat, et templum erat, et sacerdotium erat . Illi autem omnes cultores idolorum, veneratores daemoniorum, longe quidem positi; sicut Publicanus ille de longinquo stabat. Sicut illi superbiendo recesserunt, sic isti confitendo propinquaverunt. Calix ergo vini meri plenus in manu Domini, quantum donat Dominus ut intelligam . Calix vini meri
Abbreviated transcription (Latin):
cordibus fabricetis. Calix ergo iste. aliquid
significat. Inueniemius hoc. In manu autẽ
dm̃ est. in potestate dni. Manus autem dĩ.
potestas di cõmendata est. Nam & de homi¬
itibus plerũq dicitur. in manu hoc hab&. hoc
est in potestate hab&. cũ uult facit. Uem
meri plenus est mixto. consequenter ipse
exposuit. Inclinauit inquit exhoc in hunc:
uerũ tamen fex eius non est exinanita. Ecce
unde nuato mino plenus erat. Non ergo uos
terreat. quia & merũ & mixtũ. Merum
ꝓpt̾ sinceritatẽ. mixtũ propter fecem.
Quid ergo ibi uinũ & quid fea. & quid est
inclinauit ex hoc in hoc. ita ut fex non ess&
exinanita. Vnde uenerit adhoc recordamini.
bunc humiliat & hunc exaltat. Quid figura¬
tũ est nobis in euangelio per duos homines
phariseum & publicanũ. hoc latius accipien¬
tes intelligamus duos populos uideorum &
gentium. Iudeorũ populus. phariseus ille.
Gentiũ populus. publicanus ille. Iudeorum

Expanded text:
cordibus fabricetis. Calix ergo iste aliquid cordibus fabricetis. Calix ergo iste aliquid significat. Inveniemus hoc. In manu autem Domini, est in potestate Domini: manus enim Dei potestas Dei commendata est. Nam et de hominibus plerumque dicitur, In manu hoc habet; hoc est, in potestate habet, cum vult facit. Vini meri plenus est mixto. Consequenter ipse exposuit: Inclinavit, inquit, ex hoc in hunc; verumtamen faex ejus non est exinanita. Ecce unde mixto vino plenus erat. Non ergo vos terreat, quia et merum et mixtum: merum propter sinceritatem, mixtum propter faecem. Quid ergo ibi vinum, et quid faex? Et quid est, Inclinavit ex hoc in hunc, ita ut faex ejus non esset exinanita? 12. Unde venerit ad hoc, recordamini: Hunc humiliat, et hunc exaltat. Quod figuratum est nobis in Evangelio per duos homines, Pharisaeum et Publicanum, hoc latius accipientes, intelligamus duos populos, Judaeorum, et Gentium: Judaeorum populus, Pharisaeus ille; Gentium populus, Publicanus ille. Judaeorum
Abbreviated transcription (Latin):
qui se exaltat humiliabit᷑. & qui se humiliat
exaltibit᷑. Expositus est uersus psalmi hu¬
ius. Ds̃ iudex quid facit: Hunc humiliat
& hunc exaltat. humiliat suꝑbũ. exaltat
hoc & in hunc. uerũtamen fex eius non est
exinanita. bibent om̃s petcatores terre.
Renouamini paululũ. obscurũ aliquid est.
Sed quomodo audiuimus in euangeluꝰ lecti¬
onẽ recentissimã. petite & dabit᷑ uobis:
querite & inuemetis. pulsate & aperiet᷑ uobis.
Sed dicis. Quo pulso ut aperut᷑ mihi. neq
ex oriente. neq ex occidente. neq adesertis
montiũ. qm̃ ds̃ iudea est. Si presens est hic
atq illic erabsens nusquã. ubi stas ibi pulsa.
Ibi tantũ sta. quia stando pulsatur. Quid ergo
est hoc : Prima questio ista occurrit. uini
meri plenus est mixto. Quomodo meri si
mixto: Ceterũ calix in manu dñi cũ dicit.
eruditis in accła xp̃i loquor. non utiq ueluti
forma huiana circũscriptũ dm̃ debetis uobis
in corde pingere. ne clausis tẽplᷤsimulacra in

Expanded text:
qui se exaltat, humiliabitur; et qui se humiliat, exaltabitur » . Expositus est versus psalmi hujus. Deus judex quid facit? Hunc humiliat, et hunc exaltat; humiliat superbum, exaltat hoc in hunc; verumtamen faex ejus non est exinanita: bibent omnes peccatores terrae. Renovamini paululum; obscurum aliquid est: sed, quomodo audivimus Evangelii lectionem recentissimam, Petite, et dabitur vobis; quaerite et invenietis, pulsatet aperiatur mihi? Neque ab oriente, neque ab occidente, neque a desertis montium; quoniam Deus judex est. Si praesens est hic atque illic, et absens nusquam, ubi stas, ibi pulsa; ibi tantum sta, quia stando pulsatur. Quid ergo est hoc? Prima quaestio ista occurrit, Vini meri plenus est mixto: quomodo meri, si mixto? Caeterum, Calix in manu Domini, cum dicit, eruditis in Ecclesia Christi loquor, non utique veluti forma humana circumscriptum Deum debetis vobis in corde pingere, ne clausis templis simulacra in
Abbreviated transcription (Latin):
quit̾ ex ꝑsona corporis. Sed quid dictũ est: Erunt
duo in carne una. Sacramentũ hoc magnũ est.
Ego inquit dico. in xp̃o & in aeccła. E ipse in eu¬
angelio. Igit᷑ iam non duo. sed una cato. Nam
ut noueris has duas quodã modo esse personas : &
rurfũ unã copulationẽ coniugii: tamquam unus
loquit᷑ apud esaiam & dicit. Sicut spouso alliga¬
uit mili mytr̃a. & sicut sponsani iuduit me orna¬
mento. Sponsũ se dixit ex capite. sponsa ea cor¬
pore. Loquit᷑ ergo unus. Audiamus eum. & in
eo nos quoq loquam̃. simus m̃ebra eius. ut hȩc uax
& nr̃a esse possit. Enarrabo inquit om̃a mirabilia
tua. Euangelitat xp̃s se ipsũ. euangelitat se &iã
in mẽbris suisiam excistentibus. ut & alios adducat.¬
& accedant qui non erant. & copulent᷑ mẽbris eius
per quȩ mẽbra eius predicitũ est euingeliũ. & fiat
unũ corpus sub uno capite. in uno spũ in una uita
acceperit tẽpus. Non dũ est ipsũ tempus. Grãs

Expanded text:
 ex persona corporis. Sed quid dictum est? Erunt duo in carne una. Sacramentum hoc magnum est; ego, inquit, dico, in Christo et in Ecclesia . Et ipse in Evangelio: Igitur jam non duo, sed una caro . Nam ut noveritis has duas quodammodo esse personas, et rursus unam copulatione conjugii, tanquam unus loquitur apud Isaiam, et dicit: Sicut sponso alligavit mihi mitram, et sicut sponsam induit me ornamento . Sponsum se dixit ex capite, sponsam ex corpore. Loquitur ergo unus; audiamus eum, et in eo nos quoque loquamur: simus membra ejus, ut haec vox et nostra esse possit. Enarrabo, inquit, omnia mirabilia tua. Evangelizat Christus seipsum, evangelizat se etiam in membris suis jam existentibus, ut et alios adducat, et accedant qui non erant, et copulentur membris ejus, per quae membra ejus praedicatum est Evangelium; et fiat unum corpus sub uno capite, in uno spiritu, in una vacceperit tempus. Nondum est ipsum tempus. Gratias
Abbreviated transcription (Latin):
quando faciunt aliquid boni diñ laudant. quando
mali se accusant. Suꝑ quẽ requiesc& sp̃sm̃s ait
propheta. nisi suꝑ humilẽ & quictũ & trementẽ
uerba mea : lam ergo asaph intellexit. ia terrȩ
non hȩr&. iam proiissa terrena ex ueteri testa¬
mento non expetit. Mendicus tuus factus est.
pauꝑ factus est. Fluuios cuossitit. quia sui siccati
sunt. Quia ergo talis factus est. non fraudet᷑ spe.
Quȩsiuit manib nocte corã te. non decipiatur.
Nle auertat᷑ bumilis confusus egenus & in ops lau¬
dabunt nomen tuum. Confitentes peccita sua.
laudabunt nom̃ tuũ. Desiderantes aeterna pro¬
missa tua. laudabunt nom̃ tuũ. Nonde tẽporalib
turgidi. non de ꝓpria iusticia in supbiã elati& in¬
flati. non ipsi. Sed qui: Egenus & in obs liudi¬

Expanded text:
quando faciunt aliquid boni, Deum laudant; quando quando faciunt aliquid boni, Deum laudant; quando mali, se accusant. Super quem requiescet Spiritus meus, ait propheta, nisi super humilem, et quietum, et trementem verba mea ? Jam ergo Asaph intellexit; jam terrae non haeret, jam promissa terrena ex Veteri Testamento non expetit: mendicus tuus factus est, pauper tuus factus est; fluvios tuos sitit, quia sui siccati sunt. Quia ergo talis factus est, non fraudetur spe: quaesivit manibus nocte coram te; non decipiatur . Ne avertatur humilis confusus: egenus et inops laudabunt nomen tuum. Confitentes peccata sua, laudabunt nomen tuum; desiderantes aeterna promissa tua, laudabunt nomen tuum: non de temporalibus turgidi, non de propria justitia in superbiam elati et inflati, non ipsi; sed qui? Egenus et inops lauda
Abbreviated transcription (Latin):
eorũ semꝑ incurua. Terra ergo repleti sunt qui o¬
scurati sunt terrȩ domorũ iiuquorũ. quia corda ha¬
bebant iniqua. Domus enĩ nr̃a sicut supia diximus.
corda nr̃a sunt. Ibi libent̃ habitamus si ea ab iniqui¬
tite mundemus. Ibi est mali conscientia quȩ inde
repellit hominẽ qui iubet᷑ ire portans grabatũ suuni
cui peccita dimissi sunt. dicente dño. tolle grabatũ
tuũ & uade in domũ tuã. Porta ciruẽ tuã. & intra
ad sanatã conscientiã tuã. Qm̃ repleti sunt qui ob¬
scurati sunt terrȩ domorũ iniquorũ. obscurati sunt
repleti sunt terra. Illi obscurati qui sunt: qui corda
Egenus & in obs laudabunt nomen tuũ. Andetis
fratres quã debeit dulcis esse pauꝑtas: Videtis piu¬
peres & in opes ꝑtincre ad dm̃: Sed pauperes spũ:
qm̃ ipsorũ est regnũ celorũ. Qui sunt pauperes spũ:
humiles. Etrementes uerba dĩ confitentes
peccata sua non de suis meritis. nec de sua iuis¬
ticia pręsumentes. Qui sunt pauperes sp̃ũ : Qui

Expanded text:
eorum semper incurva . Terra ergo repleti sunt qui obscurati sunt terrae domorum iniquarum, quia corda habebant iniqua. Domus enim nostrae, sicut supra diximus, corda nostra sunt: ibi libenter habitamus, si ea ab iniquitate mundemus. Ibi est mala conscientia, quae inde repellit hominem quo jubetur ire portans grabatum suum, cui peccata dimissa sunt, dicente Domino, Tolle grabatum tuum, et vade in domum tuam : porta carnem tuam, et intra ad sanatam conscientiam tuam. Quoniam repleti sunt qui obscurati sunt terrae domorum iniquarum: obscurati sunt, repleti sunt terra. Illi obscurati, qui sunt? Qui corda Egenus et inops laudabunt nomen tuum. Videtis, fratres, quam debeat dulcis esse paupertas: videtis pauperes et inopes pertinere ad Deum; sed pauperes spiritu, quoniam ipsorum est regnum coelorum . Qui sunt pauperes spiritu? Humiles, trementes verba Dei, confitentes peccata sua; non de suis meritis, nec de sua justitia praesumentes. Qui sunt pauperes spiritu? Qui
Abbreviated transcription (Latin):
in finẽ. Diuites eramus. fortes cramus. sed ficcasti
fluuios aetham. lam inodo non constituimꝰ iusti¬
ciã nr̃am. sed agnoscinus gr̃am tuã. Pauperes
sumus. exaudi mendicostuos. lim oculos non
audemus ad cȩlos leuare. sed ꝑcutientes pectus
nũ m dicimus. dñe propitius esto mihi peccatori
Animas pauperũ tuorũ ne obliuiscaris in finem
Respice in testimentũ tuũ. Redde q̾đ ꝓmisisti
tibulas tenemus hereditatẽ easpectimus. Respice
in testamentũ tuũ. non illud uetus. Non propt̃
terrã chanaan rogo. non ꝓpt̾ in imicorũ tẽporalẽ
subiectionẽ. non ꝓpt̃ filiorũ cirnalẽ fȩcunditatẽ:
non ꝓpt̃ diuitias terrenas non ꝓpt̾ salutẽ tepora¬
lẽ. Respice in testimentũ tuũ quod ꝓmisisti reg¬
nũ cęlorũ. lam agnosco testimentũ tuũ: lam
intellectus a saph est. non est pecusasaph lam
uid& quod dictũ est. Eece dies ueniunt dicit dñs:

Expanded text:
in finem. Divites eramus, fortes eramus; sed siccasti in finem. Divites eramus, fortes eramus; sed siccasti fluvios Etham: jam modo non constituimus justitiam nostram, sed agnoscimus gratiam tuam; pauperes sumus, exaudi mendicos tuos. Jam non audemus oculos ad coelum levare, sed percutientes pectus nostrum dicimus: Domine, propitius esto mihi peccatori ; Animas pauperum tuorum ne obliviscaris in finemRespice in testamentum tuum. Redde quod promisisti: tabulas tenemus, haereditatem exspectamus. Respice in testamentum tuum; non illud vetus: non propter terram Chanaan roge; non propter inimicorum temporalem subjectionem, non propter filiorum carnalem fecunditatem, non propter divitias terrenas, non propter salutem temporalem; Respice in testamentum tuum, quo promisisti regnum coelorum. Jam agnosco testamentum tuum; jam intellectus est Asaph, non est pecus Asaph, jam vid
Abbreviated transcription (Latin):
tu asapħ ⁊im in intellectu : Ne tradideris bestus
animas confitentes tibi Agnosco inquit a saph.
quia sicut in alio psalino dicit᷑: peccatũ meũ cog¬
noui & facinus meũ non operui. Quare : Quia
locutus est petrus mrautib linguas israbelitis
Hoc audito cõpuncti sunt corde. & dixert̃ ad
apostolos. Ouid ergo faciemus: Dicite nobis
Et apostoli. Agite pęnitentiã & baptiret᷑ unus¬
sio facta est: ne tradideris bestus anima confiten¬
nisi quarũ capita contrita sunt suꝑ aqu̾a: Quia
dictus est bestia: leo & draco. ipse diabolus. Noli
inquit dare diabolo & angelis cius animã confiten¬
tẽ tibi. Deuor& serpens. si adhuc terrena sapio
si terrena desidero si adhuc in promissis ueteris
testimenti. nouo reuelato ꝑmaneo Cũ autẽ iam
deposuerim suꝑbiam. & iusticiã non agnosc̃i meĩ.
sed grãm tuã : nou habeant in me suꝑbe bestie
potestatẽ Ne tradideris bestus animã confiten¬
tẽ tibi. Animas pauperũ tuorũ ne obliuiscaris

Expanded text:
tu, Asaph, jam in intellectu? Ne tradideris bestiis animam confitentem tibi. Agnosco, inquit Asaph; quia, sicut in alio psalmo dicitur, Peccatum meum cognovi, et facinus meum non operui . Quare? Quia locutus est Petrus mirantibus linguas Israelitis, Hoc audito, compuncti sunt corde, et dixerunt ad Apostolos, Quid ergo faciemus? dicite nobis. Et Apostoli: Agite poenitentiam, et baptizetur unussi saeviendo. Ne tradideris bestiis animam confitennisi quarum capita contrita sunt super aquam? Quia dictus est bestia, leo, et draco, ipse diabolus. Noli, inquit, dare diabolo et angelis ejus animam confitentem tibi. Devoret serpens, si adhuc terrena sapio, si terrena desidero, si adhuc in promissis Veteris Testamenti, Novo revelato, remaneo. Cum autem jam deposuerim superbiam, et justitiam meam non agnoscam, sed gratiam tuam; non habeant in me superbae bestiae potestatem. Ne tradideris bestiis animam confitentem tibi. Animas pauperum tuorum ne obliviscaris
Abbreviated transcription (Latin):
eorũ. Respice in testamentũ tuũ. qm̃ repleti
sunt qui obscurati sunt terrę domib iniqͥtitũ.
quia corda habebant iuiqua. Domus nr̃e corda
nr̃a. ibi libenter habitant beiti mundo corde.
Respice ergo intestamentũ tuũ. & reliquiȩ
salue fiant. Quia multi qui adtendunt ad
terrã obscurati sunt. & repleti sunt terra.
Intrauit in oculis eorũ puluis & excecauit eos
& facti sunt puluis quẽ ꝓicit uentus a faciae
terrȩ Repleti sunt qui obscurati sunt terrȩ.
domorũ iniquorũ. Ad tendendo enĩ terram
obscurati sunt. de quib dictũ est in alio psalmo.
Obscurent᷑ oculi eorũ ne uideant & dorsum

Expanded text:
stamentum tuum; quoniam repleti sunt qui obscurati sunt terrae domorum iniquarum: » quia corda habebant iniqua. Domus nostrae, corda nostra: ibi libenter habitant beati mundo corde . Respice ergo in testamentum tuum; et reliquiae salvae fiant : quia multi qui attendunt ad terram, obscurati sunt, et repleti sunt terra. Intravit in oculos eorum pulvis, et excaecavit eos, et facti sunt pulvis quem projicit ventus a facie terrae . Repleti sunt qui obscurati sunt terrae domorum iniquarum. Attendendo enim terram obscurati sunt, de quibus dictum est in alio psalmo: Obscurentur oculi eorum ne videant et dorsum
Abbreviated transcription (Latin):
& isti forte adiuinis suis audierant. quia de¬
buerunt ire ad hierusalẽ & capere eani & cũ
cepissent atq euertissent eĩ: docerunt sibi
quod ademonib suis factũ sit posuert̃ signa
sua signa & non cognouer̃. Quid non cognoue¬
runt: Sicut u egressũ defuꝑ. Quia nisi de¬
suꝑ egrederet᷑ iussio. nũquã sȩuientib gentib
in iudeorũ populo talia licerent. Sed egressũ
est desuꝑ. quomodo dicit danel: aprincipio
orationis suȩ egressus est sermo. Hoc & dñs
ipsi pilato inflanti se & ponenti signa sua signa
& non cognoscenti: & dicenti ad xpm̃. Michi
non respondes.: nescis quia potestatẽ habeo occi¬
dendi te. & potestatẽ habeo dimittendi te :
& dñs ad inflatũ tãquã uesicã reflandm pun¬
gens. Non baberes inquit in me potestatem:
nisi data tibi ess& desuper Sic & hic posuernt
signa sua signa. & non cognouerunt. Quomodo
ñ cognouert̃ : Sic̃ in egressũ desuꝑ. Quomodo

Expanded text:
et isti forte a divinis suis audierant, quia deet isti forte a divinis suis audierant, quia debuerunt ire ad Jerusalem, et capere eam; et cum cepissent atque evertissent eam, dixerunt sibi quod a daemonibus suis factum sit: Posuerunt signa sua, signa; et non cognoverunt. Quid non cognoverunt? Sicut in egressum desuper. Quia nisi desuper egrederetur jussio, nunquam saevientibus Gentibus in Judaeorum populum talia licerent. Sed egressum est desuper, quomodo dicit Daniel: A principio orationis tuae egressus est sermo . Hoc et Dominus ipsi Pilato inflanti se, et ponenti signa sua, signa, et non cognoscenti, et dicenti ad Christum, Mihi non respondes? nescis quia potestatem habeo occidendi te, et potestatem habeo dimittendi te? Et Dominus ad inflatum, tanquam vesicam reflandam pungens: Non haberes, inquit, in me potestatem, nisi data tibi esset desuper . Sic et hic, Posuerunt signa sua, signa: et non cognoverunt. Quomodo non cognoverunt? Sicut in egressum desuper. Quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
euerterent ciuitatẽ. sed impietas eorũ tãquã
securis dĩ facta est. Facti sunt instrumentũ
irati. non regnũ placati. Eacit hoc ds̃. quod
plerũq facit & homo. Aliquando iratus
homo apprehetidit uirgã iacentẽ in medio
fortasse qualetũq sarmentũ. cedit inde filiũ
suum. Ac deinde proiȩcit sarmentũ in ignẽ
&e filio seruat hereditatẽ. Sic aliquando ds̃ ꝑ
milos erudit bonos & ꝑ tẽporalẽ potentiã dãp¬
nandorũ. exero& disciplinã liberandorũ. Quid
enĩ putatis fr̃s. quia uere sic dati est disciplina
illi genti. ut om̃ino perir&: Quinti inde
postea crediderunt. quanti adhuc credituri
sunt: Aliud est palea aliud frumentum.
Suꝑ utrũq tamen intrat tribula sed sub una
tribula aliud cõminuit᷑. aliud purgatur
quantũ bonũ prestitũ est fidelib gentibus :
Occisus est ap̃c. ut ess& in cruce que ad ten¬
der& qui ess& a serpente ꝑcussus. Sic ergo

Expanded text:
everterent civitatem; sed impietas eorum tanquam everterent civitatem; sed impietas eorum tanquam securis Dei facta est: facti sunt instrumentum irati, non in regnum placati. Facit enim hoc Deus quod plerumque facit et homo. Aliquando iratus homo apprehendit virgam jacentem in medio, fortasse qualecumque sarmentum, caedit inde filium suum; ac deinde projicit sarmentum in ignem, et filio servat haereditatem: sic aliquando Deus per malos erudit bonos, et per temporalem potentiam damnandorum exercet disciplinam liberandorum. Quid enim? putatis, fratres, quia vere sic data est disciplina illi genti, ut omnino periret? Quanti inde postea crediderunt! quanti adhuc credituri sunt! Alia est palea, aliud frumentum; super utrumque tamen intrat tribula: sed sub una tribula aliud comminuitur, aliud purgatur. tibus! Occisus est Christus, ut esset in cruce quem attenderet qui esset a serpente percussus . Sic ergo
Abbreviated transcription (Latin):
operatus est inimicus. Reuera inimicus. tunc
operatus est. Gentes enĩ tunc quȩ hoc fecerunt :
deos falsos colebant: sunulacra adorabant. demo¬
nibus seruiebant. operati sunt tamen multa mala
Seruos attende demonũ. seruos simulacrorũ.
quales tunc gentes erant. quando euerterunt
tẽpłu & ciuitatẽ dĩ: Ꝙ gloriati sunt᷑ in medio
sollẽ pnitatis tuȩ. Mementote quod dixxi. tunc nͣ¬
euersã esse hierusalẽ : cũ ipsa sollẽpnitas ageret᷑.
in qua sollẽp̃nitate dnm crucifixerunt. Con¬
gregati seuierunt. congregati perierunt.
la sua. aquilas suas. dracones suos. signa roma¬
na. aut & iam statuas suas quas primo in tẽplo
posuerunt. Aut forte signa fua quȩ audier̃
auatibus demonũ suorũ. & non cognouert̃.
Quid non cognouerunt: Quia non baberes
in me potestatẽ. nisi tibi data ess& de super
Non cognouerunt. quia non ipsis houor
delatus est. ut affligerent. ut caperent. uł

Expanded text:
operatus est inimicus! Revera inimicus tunc operatus est inimicus! Revera inimicus tunc operatus est. Gentes enim tunc, quae hoc fecerunt, deos falsos colebant, simulacra adorabant, daemonibus serviebant; operati sunt tamen multa mala Servos attende daemonum, servos simulacrorum; quales tunc Gentes erant, quando everterunt templum et civitatem Dei, et gloriati sunt. In medio solemnitatis tuae. Mementote quod dixi, tunc eversam esse Jerusalem, cum ipsa solemnitas ageretur; in qua solemnitate Dominum crucifixerunt: congregati saevierunt; congregati perierunt. la sua, aquilas suas, dracones suos, signa Romana; aut etiam statuas suas, quas primo in templo posuerunt; aut forte signa sua, quae audierant a vatibus daemonum suorum. Et non cognoverunt. Quid non cognoverunt? Quia non haberes in me potestatem, nisi tibi data esset desuper . Non cognoverunt quia non ipsis honor delatus est, ut affligerent, ut caperent, vel
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ. ꝓpt̃ hoc non deserebant᷑ figurȩ. ut uenien¬
te die umbrȩ tollerent᷑. Montẽ syon istum
in finẽ: sic eleua manũ tuã in suꝑbiam eorũ
in finẽ. Quorũ suꝑbiam: A quib euersa est
hicrusalem. Aquib autẽ nisi aregibus gentiũ:
Bene eleuata est manus eius in suꝑbiã eorũ in
finẽ. Nam & ipsi iam xpm cognouerunt. Fi¬
nis enĩ legis xp̃c. ad iusticiam om̃i credenti
Qũa bene illis optat. Quasi iratus loquit᷑. & ma¬
ledicere uidet᷑. E utinã eueniat qͦđ maledicit.
Immo iam in nomine xp̃i. eueture gaudeamus.¬
lam tenentes seeptrũ. subdunt᷑ ligno crucis.
lam fit quod predictũ est. adorabunt eũ om̃s
frontib regũ preciosius est signũ crucis. qu̾ã
biam eorũ in finẽ. Quanta maligna operat᷑ est
inimicus in scĩs tuis. In bis quȩ scã tua erant:
idest in tẽplo. in sacerdotio. in illis om̃ibus sacra¬
metitis quȩ illo tẽpore fuerunt: quanta maligne

Expanded text:
nem. Propter hoc non deserebantur figurae, ut veniennem. Propter hoc non deserebantur figurae, ut veniente die, umbrae tollerentur: Montem Sion istum in finem, sic eleva manum tuam in superbiam eorum in finem. Quorum superbiam? A quibus eversa est Jerusalem. A quibus autem, nisi a regibus Gentium? Bene elevata est manus ejus in superbiam eorum in finem; nam et ipsi jam Christum cognoverunt. Finis enim Legis Christus, ad justitiam omni credenti . Quam bene illis optat? Quasi iratus loquitur, et maledicere videtur: et utinam eveniat quod maledicit! imo jam in nomine ChristJam tenentes sceptrum subduntur ligno crucis: jam fit quod praedictum est: Adorabunt eum omnesfrontibus regum pretiosius est signum crucis quam erbiam eorum in finem. Quanta maligne operatus est inimicus in sanctis tuis! In his quae sancta tua erant; id est, in templo, in sacerdotio, in illis omnibus Sacramentis, quae illo tempore fuerunt, quanta maligne
Abbreviated transcription (Latin):
milia de iudeis ipsis xp̃i crucifixoribus credider̃.
Et quia prope inuenti erant. ita crediderunt:
ut om̃a quȩ habebant uenderent. & precia rerũ
suarũ ante pedes apostolorũ ponerent. Quia gͦ
occultũ erat hoc. magisq redẽptio uirgę dĩ cla¬
ra futura erat in gentibus: excprimat unde dicat
quod dixit. redemisti uirgã hereditatis tuȩ
Hoc dixit. non de gentib in quib mauifestatũ
est. Sed unde: Monssyon. At hic mons syon
potest alit̾ intelligi. istũ in qu̾e habitasti. In ipso
ubi erat populus ante. ubi institutũ tẽpłu. ubi
celebrata sacrificia. ubi om̃a illo tẽpore necessaria
xp̃m promittentia. Promissio cũ redditur res¬
um fit suꝑflua. Nam ante quã reddatur quod
promittit᷑. necessaria est ipsa ꝓmissio. ne ꝓnussũ
sibi obliuiscat᷑ cui promittit᷑. & non easpectando
moriat᷑. Oport& ergo ut exspector. ut cũ ue¬
nerit accipiat. ideo non deb& deserere ꝓmissio¬

Expanded text:
millia de Judaeis ipsis Christi crucifixoribus crediderunt; millia de Judaeis ipsis Christi crucifixoribus crediderunt; et quia prope inventi erant, ita crediderunt, ut omnia quae habebant venderent, et pretia rerum suarum ante pedes Apostolorum ponerent . Quia ergo occultum erat hoc, magisque redemptio virgae Dei clara futura erat in Gentibus; explanat unde dicat quod dixit: Redemisti virgam haereditatis tuae. Hoc dixit non de Gentibus, in quibus manifestum est. Sed unde? Montem Sion. Adhuc et mons Sion potest aliter intelligi. Istum quem inhabitasti in ipso: ubi erat populus ante, ubi institutum templum, ubi celebrata sacrificia, ubi omnia illo tempore necessaria, Christum promittentia. Promissio, cum res redditur, jam fit superflua. Nam antequam reddatur quod promittitur, necessaria est ipsa promissio, ne promissum sibi obliviscatur cui promittitur, et non exspectando moriatur. Oportet ergo ut exspectet, ut cum venerit accipiat: ideo non debet deserere promissio
Abbreviated transcription (Latin):
fugisse moysen: Quid fr̃s nisi quod scimus in
Sed quid dictũ est: Apprehende caudã eius.
Quid est caudã : Posteriora cõprehende. Hoc
significauit & illud. posteriora mea uidebis. Pri¬
mo factus serpens. sed cauda retenta facta uirga.
primo occisus. postea resurrexit. Est & iam in
cauda serpentis finis scłi: quia sic modo morta¬
litas aeccłȩ ambulat. Alii eunt. alii ueniunt
per mortẽ tãquã per serpentẽ. quia aserpente
mors seminati est. Sed infine scłi tãqu̾ã cauda
redimus ad manũ dĩ. & efficim̾ stabilitũ regnum
dĩ. ut impleat᷑ in nobis. redemisti uirgã heredi¬
tatis tuȩ. Sed quia synagogę uax est. redemit
autẽ uirgã hereditatis dĩ. magis appar& in genti¬
bus. Occulta autẽ per iudeorũ uel eorum qui
futuri sunt ut credant. uel eorũ qui eo tẽpore
crediderunt. quando misso spu scõ discipuli om¬
niũ gentiũ linguis locuti sunt. Tunc enĩ aliqͦt

Expanded text:
fugisse Moysen? Quid, fratres, nisi quod scimus in fugisse Moysen? Quid, fratres, nisi quod scimus in Sed quid dictum est? Apprehende caudam ejus. Quid est, caudam? Posteriora comprehende. Hoc significavit et illud: Posteriora mea videbis . Primo factus serpens, sed cauda retenta facta virga; primo occisus, postea resurrexit. Est etiam in cauda serpentis finis saeculi; quia sic modo mortalitas Ecclesiae ambulat: alii eunt, alii veniunt per mortem tanquam per serpentem, quia a serpente mors seminata est; sed in fine saeculi, tanquam cauda, redimus ad manum Dei, et efficimur stabilitum regnum Dei, ut impleatur in nobis, Redemisti virgam haereditatis tuae. Sed quia Synagogae vox est; redempta autem virga haereditatis Dei magis apparet in Gentibus, occulta autem spes Judaeorum, vel eorum qui futuri sunt ut credant, vel eorum qui eo tempore crediderunt, quando misso Spiritu sancto, discipuli omnium gentium linguis locuti sunt . Tunc enim aliquot
Abbreviated transcription (Latin):
uirgã in terrã. & facta est serpens. &e ex pauit
moyses. & fugit ab eo. & ait illi dñs. Appreben¬
de caudã eius & apprehendit: & uersa est in
statũ suum uirga facta: sicut antea uirga erat
Quid significat: Non enĩ frustra factum est
Interrogemus litteras dĩ. quid serpens ꝑsuasit ho¬
mini. Mortem. Ergo mors a serpente. Si mors
aserpente. uirga in serpente. &p̃c in morte¬
Ideo &iam cũ aserpentib in deserto morderent᷑.
& necirent᷑: precepit dñs moysi ut serpente̾ ȩne¬
um exaltar& in heremo. & am moner& populũ:
ut quisquis a serpente. morsus ess&. illũ intueret᷑
& sanaret᷑. Sic & fiebat. sic & homines auenenis
morsi aserpentib sanabant᷑. Intuendo serpentẽ.
sanari aserpente magnũ sacramentũ. Quid est
intuendo serpentẽ sanari a serpente: Creden¬
do in mortuũ. saluari a morte. E tamen expa¬
uit & fugit moyses. Quid est ab illo serpente

Expanded text:
virgam in terram, et facta est serpens; et expavit virgam in terram, et facta est serpens; et expavit Moyses, et fugit Moyses ab eo. Et ait illi Dominus: Apprehende caudam ejus. Et apprehendit; et reversa est in statum suum, virga facta, sicut antea virga erat . Quid significat? non enim frustra factum est. Interrogemus Litteras Dei. Quid serpens persuasit homini? Mortem . Ergo mors a serpente. Si mors a serpente, virga in serpente, Christus in morteIdeo etiam cum a serpentibus in deserto morderentur et necarentur, praecepit Dominus Moysi, ut serpentem aeneum exaltaret in eremo, et admoneret populum, ut quisquis a serpente morsus esset, illum intueretur, et sanaretur . Sic et fiebat; sic et homines a venenis, morsi a serpentibus, sanabantur intuendo serpentem. Sanari a serpente, magnum sacramentum! Quid est, intuendo serpentem sanari a serpente? Credendo in mortuum salvari a morte. Et tamen expavit et fugit Moyses. Quid est, ab illo serpente
Abbreviated transcription (Latin):
animus tuus suꝑ oues gregis tuȩ. Quare iratus
es suꝑ oues gregis tui. nisi quia terrenis inhereba
Numquid ista potest esse uox gentiũ : Nũ quid
gentes possedit ab initio: Semen abrahȩ płm¬
isrł &iam scđm carnẽ natũ de patriarcdiis patri¬
bus nr̃is: quorũ nos filii facti sumus. non ueni¬
endo de carne. sed unitando fidem. Illi autẽ adõ
possessi ab initio. quid eis contigit: Memento
congregationis tuȩ quã possedisti ab initio
Rede misti uirgã hereditatis tuȩ. Ipsã congre¬
gationẽ tuã. uirgã hereditatis tuȩ redemisti.
Hanc ipsa congregationẽ diocit. uirgã hereditaitis.
Respiciamus ad factũ primũ. quando uoluit
possidete ipsã congregationẽ liberans illã de
egypto quod signũ dedit moysi cũ dicer& ei
moyses. quod signũ dabo ut credant mihi. quia
tu me misisti: & ds̃ ad illũ. Quid in manu tua
portas: uirgam. Proice illã in terrã. & dimisit

Expanded text:
animus tuus super oves gregis tui. Quare iratus animus tuus super oves gregis tui. Quare iratus es super oves gregis tui; nisi quia terrenis inhaerebaNumquid ista potest esse vox Gentium? numquid Gentes possedit ab initio? Sed pIsrael etiam secundum carnem natum de Patriarchis, patribus nostris; quorum nos filii facti sumus, non veniendo de carne, sed imitando fidem. Illi autem a Deo possessi ab initio, quid eis contigit? Memento congregationis tuae, quam possedisti ab initio. Redemisti virgam haereditatis tuae. Ipsam congregationem tuam, virgum haereditatis tuae redemisti. Hanc ipsam congregationem dixit virgam haereditatis. Respiciamus ad factum primum, quando voluit possidere ipsam congregationem, liberans illam de Aegypto, quod signum dederit Moysi, cum diceret Moyses ei: Quod signum dabo, ut credant mihi quia tu me misisti? Et Deus ait ad illum: Quid in manu tua portas? Virgam. Projice illum in terram. Et dimisit
Abbreviated transcription (Latin):
malos quidẽ. sed tamen ille bonus per iniustos.
sed iustus & iuste ita in eos uindicauit. ut peri¬
merent᷑ multa hominũ milia. & ipsa ciuitas euer¬
teret᷑. Hoc in isto psalmo plangit intellectus
asaph. & in ipso planctu tãquã intellectus discer¬
nit terrena acȩlestibus. Discernit uetus testam̃¬
tũ a nouo testamento. ut uideas ꝑ quȩ transeas.
quid exspectes. quid de relinquas. quib hereas.
Sic ergo coepit
touid reppulisti nos os in
Fineo: Reppulisti in finen.
Ex persona populi iudȩorũ. ex
persona congregationis quȩ pro¬
priȩ synagoga appellatur. Ut¬
quid reppulisti nos dĩ in finẽ: Non repreher¬
dit sed quęrit. Vt quid: Qua obreni: Propt̃
quid hoc fecisti: Quid fecisti : Reppulisti
nos in finẽ. Quid est in finẽ: Forte usq infinẽ
scłi. An reppulistinos in xp̃o qͥ finis. ẽ. om̃i credenti:
Ut quid enĩ reppulisti nosds̃ in finẽ: Iratus est

Expanded text:
malos quidem, sed tamen ille bonus; per injustos, malos quidem, sed tamen ille bonus; per injustos, sed justus et juste, ita in eos vindicavit, ut perimerentur multa hominum millia, et ipsa civitas everteretur. Hoc in isto psalmo plangit intellectus Asaph; et in ipso planctu, tanquam intellectus discernit terrena a coelestibus, discernit Vetus Testamentum a Novo Testamento; ut videas per quae transeas, quid exspectes, quid relinquas, quibus haereas. Sic ergo coepit. 4. Utquid repulisti nos, Deus, in finem? Repulisti in finem: ex persona populi Judaeorum, et ex persona congregationis quae proprie Synagoga appellatur. Utquid repulisti nos, Deus, in finem? Non reprehendit, sed quaerit, Utquid, quamobrem, propter quid hin finem. Quid est, in finem? Forte usque in finem saeculi. An repulisti nos in Christum, qui finis est omni credenti ? Utquid enim repulisti nos. Deus, in finem? Iratus est
Abbreviated transcription (Latin):
herere terrenis. Si ciũ illi in eacusabilit̾ terre
nis in beserunt : quib ipsũ nouũ testamentum
non dũ fuerat reuelatũ. quanto in eaccussabilius
terrena sectant᷑. quib iam ꝓmissa cȩlestia in no¬
uo testamento reuelata sunt: Nlã recolite fr̃s
mei quid dictũ sit aꝑsequentib &pm̃. Si dimi¬
serimus eum: uenient romani & tollent a nobis
& locũ & gentẽ. Uidete quia timendo terre¬
na perdere : regẽ cęli occiderunt. & quid
eis factũ est: Perdiderunt &iam ipsa terrena.
& ubi occiderunt xp̃m. ibi occisi sunt. Et cũ
terrena nolentes ꝑdere. datorẽ uitȩ occider̃:
eandẽ terrã occisi ꝑdiderunt. Et eo tẽpore
quo illũ occiderunt: eo ipso tẽpore aminonen
tur quare ista ꝑpessi sunt. Quando eiũ euersa
est ciuitis iudȩorũ: Pascha celebrabant. & in
multis milibus hominũ tota ipsa gens ad illius
conuenerat festiuititis celebrationẽ. Ibi ds̃ per

Expanded text:
haerere terrenis. Si enim illi inehaerere terrenis. Si enim illi inenis inhaeserunt, quibus ipsum Novum Testamentum nondum fuerat revelatum; quanto inexcusabilius terrena sectantur, quibus jam promissa coelestia in Novo Testamento revelata sunt! Nam recolite, fratres mei, quid dictum sit a persequentibus Christum. Si dimiserimus eum, venient Romani, et tollent nobis, et locum, et gentem . Videte quia timendo terrena perdere, regem coeli occiderunt. Et quid eis factum est? Perdiderunt etiam ipsa terrena; et ubi occiderunt Christum, ibi occisi sunt: et cum terram nolentes perdere, datorem vitae occiderunt, eamdem terram occisi perdiderunt; et eo tempore quo illum occiderunt, ut ex ipso tempssi sunt. Quando enim eversa est civitas Judaeorum, Pascha celebrabant, et in multis millibus hominum tota ipsa gens convenerat ad illius festivitatis celebrationem. Ibi Deus, per
Abbreviated transcription (Latin):
& non dũ quęrit cȩlestu. Inherere ergo terre¬
nis. quãuis ea ds̃ dona non debes. Uerũ tamen
quia eis inherere nondebemus: alium ea dare:
nisi dm̃ credere non debemus. Ipse eadat: sed
noli pro magno easpectare ab eo bonũ. qͦđ dat
& non bono. Nlam si pro magno ea dar&: malis
ea non dar&. Ideo autẽ illa uoluit dare & malis:
ut discant boni aliud ab illo quęrere quod non dat
& malis. Illi autẽ inherentes terrenis. miseri &
non de illo presumentes qui fecit celũ & terrã.
qui eis dedit & ipsa terrena. qui eos &iam tem¬
poraliter de egypti captiuitate liberauit. qui
eos per diuisũ mare duxit. qui eorũ inimicos ꝑse¬
quentes fluctib obruit: Non in illo presumen¬
tes qui dar& utiq cȩlestia grandibus. sicut ter¬
rena paruulis dedit: timentes ꝑdere qͦđ accepe¬
rant. occiderunt qui dederat. Hȩc dicimꝰ fr̃s:
ut homines de nouo testamento discatis non in¬

Expanded text:
et nondum quaerit coelestia. 3. Inhaerere ergo terreet nondum quaerit coelestia. 3. Inhaerere ergo terrenis, quamvis ea Deus donet, non debes. Verumtamen non quia inhaerere eis non debemus, alium ea dare, nisi Deum, credere debemus; ipse ea dat; sed noli pro magno exspectare ab eo bonum, quod dat et non bono. Nam si pro magno ea daret, malis ea non daret. Ideo autem ea voluit dare et malis, ut discant boni aliud ab eo quaerere, quod non dat et malis. Illi autem inhaerentes terrenis miseri, et non de illo praesumentes qui fecit coelum et terram, qui eis dedit et ipsa terrena, qui eos etiam temporaliter de Aegypti captivitate liberavit, qui eos per divisum mare duxit, qui eorum inimicos persequentes fluctibus obruit ; non in illo praesumentes qui daret utique coelestia grandibus, sicut terrena parvulis dedit, timentes perdere quod acceperant, occiderunt qui dederat. Haec dicimus, fratres, ut homines de Novo Testamento discatis non in
Abbreviated transcription (Latin):
puerilis animus auocet᷑ : propterea grandes¬
centi numii non excutiunt᷑ e manibus. ut
aliquid iam utilius tract& qͦđ grandẽ dec& :
Uerumtamen tu ipse de disti filio tuo. & nuces
paruulo. & codicem grandi. Non ergo quia illa
quasi ludicra puerorũ. ds̃ ꝑ nouũ testamentum
excussit de manib filiorũ ut aliquid utilius gran¬
descentib dar&: propterea priora illa .ñ. ipse
dedisse putandus est. Ipse utrumq dedit. Sed
lex ipsa per moysen data est. grã & ueritas per
ibm xpm̃ facta est. Gratia. quia implet̾ per
caritatẽ quod per litterã iubebat᷑. Ueritas:
quia reddit᷑ quod ꝓmittebat᷑. Hoc ergo intel¬
lexit asaph iste. Deniq om̃a quȩ iudeis pro¬
missa fuerant. ablata sunt. Ubi est regnum
eorũ: Ubi templu: Tibi unctio: ubi sacer¬
dos: Vbi um apud illos prophetae sunt : E&
quo uenit qui per prophetas predicabat᷑. in illa
gente iam nibil horũ est. iam ꝑdidit terrena.

Expanded text:
puerilis animus avocetur, propterea grandespuerilis animus avocetur, propterea grandescenti non ei excutiuntur e manibus, ut aliquid jam utilius tractet, quod grandem decet? Verumtamen tu ipse dedisti filio tuo, et nuces parvulo, et codicem grandi. Non ergo, quia illa quasi ludicra puerorum Deus per Novum Testamentum excussit de manibus filiorum, ut aliquid utilius daret grandescentibus, propterea priora illa non ipse dedisse putandus est: ipse utrumque dedit. Sed Lex ipsa per Moysen data est; Gratia et veritas per Jesum Christum facta est : gratia, quia impletur per charitatem quod per litteram jubebatur; veritas, quia redditur quod promittebatur. Hoc ergo intellexit Asaph iste. Denique omnia quae Judaeis promissa fuerant, ablata sunt. Ubi est regnum eorum? ubi templum? ubi unctio? ubi sacerdos? ubi jam apud illos Prophetae? Ex quo venit qui per Prophetas praedicabatur, in illa gente jam nihil horum est; jam perdidit terrena,
Abbreviated transcription (Latin):
promissa subiectio inimicorũ. Hȩc om̃a ad ter¬
renã felicitatẽ ꝑtinent. Sed quare ipsa primo
ꝓmitti oportelut: Quia non primũ quod spi¬
rituale est. sed quod animale est. postea inꝗit
sp̃uale. Primus homo de terra terrenus. scđs
homo de cęlo cȩlestis. Qualis terrenus. tales &
terreni. & qualis cȩlestis. tales & cȩlestes. Sicut
portauimus imaginẽ terreni. portemus & ima¬
ginẽ eius qui de cęlo est. Ad imaginẽ terre¬
ni: ꝑtin& uetus testamentũ. Ad imaginem
cęlestis. nouũ testamentũ. Sed ne quisquã
putar& ab alio factũ esse hominẽ terrenum:
ab alio cęlestẽ: ideo ds̃ ostendens se esse
utriusq creatorẽ. & iam utriusq testamen
ti esse ᷤ uoluit auctorẽ. ut & terrena ꝓmit¬
ter& in ueteri testamento. & cęlestia in no¬
uo testamento. Sed tam diu primus homo ter¬
renus es : quã diu terrã sapis. Numquid qm̃
puero dant᷑ quȩdã puerilia ludricͥa quibus

Expanded text:
promissa subjectio inimicorum : haec omnia ad terpromissa subjectio inimicorum : haec omnia ad terrenam felicitatem pertinent. Sed quare ipsa primo promitti oportebat? Quia « non primo quod spirspirituale. Primus homo de terra terrenus. Secundus homo de celo celestis. Qualis terrenus: tales et terreni. Qualis celestis: tales et celestes. Igitur sicut portavimus imaginem terreni, portemus et imaginem ejus qui de coelo est » . Ad imaginem terreni pertinet Vetus Testamentum; ad imaginem coelestis Novum Testamentum. Sed ne quisquam putaret ab alio factum esse hominem terrenum, ab alio coelestem; ideo Deus ostendens se esse utriusque creatorem, etiam utriusque Testamenti se esse voluit auctorem; ut et terrena promitteret in Vetere Testamento, et coelestia in Novo Testamento. Sed quamdiu prius homo terrenus es? quamdiu terrena sapis? Numquid quoniam puero dantur quaedam puerilia, ludicra quibus
Abbreviated transcription (Latin):
om̃a eadẽ inueniunt᷑. aut uix aliqua in euan¬
gelio quȩ non dicta sunt a prophetis. Precepta
eadẽ. sacramenta non eadẽ. promissa .ũ. eadẽ.
Videamus quare precepta eadẽ. quia scđm hȩc
dõ seruire debemus. Sacramenta non eadem:
quia alia sunt sacramenta dantia salutẽ. alia
promittentia saluatorẽ. Sacramenta noui tes¬
timenti. dant salutẽ: sacramenta ueteris testa¬
menti ꝓmiserunt saluatorẽ. Cũ ergo um te¬
neas ꝓmissa. quid quęris ꝓmittentia habens iam
saluatorẽ. in hoc teneas promissa. Non qͦđ iam
acceperimus uitã acternã: sed quia iam uenerit
xp̃c. qui ꝑ prophetas prenuntiabat. Mutata sunt
sacramenta. facta sunt feliciora. pautiora. salubria.
faciliora. Promissa quare non eadẽ : Quia ꝓmissa
est terra chanaan. terra copiosa. fructuosa afflu¬
ens lacte & melle. Promuissũ regnũ tẽporale.
pronussa felicitas scłi. Promissa fecuuditas filioꝵ

Expanded text:
omnia eadem inveniuntur, aut vix aliqua in Evanomnia eadem inveniuntur, aut vix aliqua in Evangelio quae non dicta sint a Prophetis. Praecepta eadem; Sacramenta non eadem, promissa non eadem. Videamus quare praecepta eadem; quia secundum haec Deo servire debemus. Sacramenta non eadem, quia alia sunt Sacramenta dantia salutem, alia promittentia Salvatorem. Sacramenta Novi Testamenti dant salutem; Sacramenta Veteris Testamenti promiserunt Salvatorem. Cum ergo jam teneas promissa, quid quaeris promittentia, habens jam Salvatorem? Hoc dico, teneas promissa, non quod jam acceperimus vitam aeternam; sed quia jam venerit Christus, qui per Prophetas praenuntiabatur. Mutata sunt Sacramenta; facta sunt faciliora, pauciora, salubriora, feliciora. Promissa quare non eadem? Quia promissa est terra Chanaan, terra copiosa, fructuosa, affluens lacte et melle; promissum regnum temporale, promissa felicitas saeculi, promissa fecunditas filiorum,
Abbreviated transcription (Latin):
dõ: Ecce ille non seruit & felix est. ego seruio
& liboro. Postremo puta quia ego felix sũ: quan¬
do & ille felix est qui non seruit. Quare me pu¬
tẽ ideo felicẽ esse quia seruio: Ille autẽ psalmꝰ
cuius testimoniũ produx. precedit istũ que nc̃
in manib habeius. Oportune autẽ non ex nr̃a
sed ex dĩ dispensatione dictũ est. ut inodo audire
duo testamenta uetus & nouũ: non sunt eadẽ
sacramenta. nec eadẽ ꝓmissi. eadem timen
pleraq precepti. Plam non occides. non mechabe¬
ris. non furaberis. honora patr̃ẽ & matrẽ. non
falsũ testimoniũ dixeris. non concupisces reni
prooximi. non concupisces uxorẽ proximi tui:
& nobis preceptũ est. & quisquis ea non obser¬
uauerit deuiat. Nec om̃ino dignus est qui ac¬
cipere mereat᷑ montẽ scm̃ dĩ. De quo dictum
est : quis babitabit in tabernaculo tuo. & quis
requiesc& in monte scõ tuo. in nocens manibus
& mundo corde. Discussa ergo precepta. aut

Expanded text:
Deo? Ecce ille non servit, et felix est; ego servio, Deo? Ecce ille non servit, et felix est; ego servio, et laboro. Postremo puta quia ego felix sum; quando et ille felix est qui non servit, quare me putem ideo felicem esse quia servio? Ille autem psalmus cujus testimonium produxi, praecedit istum quem nunc in manibus habemus. 2. Opportune autem non ex nostra, sed ex Dei dispensatione factum est, ut modo audiremduo Testamenta, Vetus et Novum, non sunt eadem Sacramenta, nec eadem promissa: eadem tamen pleraque praecepta. Nam, Non occides, Non moechaberis, Non furaberis, Honora patrem et matrem, Non falsum testimonium dixeris, Non concupisces rem proximi tui, Non concupisces uxorem proximi tui , et nobis praeceptum est; et quisquis ea non observaverit, deviat, nec omnino dignus est qui accipere mereatur montem sanctum Dei, de quo dictum est: Quis habitabit in tabernaculo tuo; aut quis requiescet in monte sancto tuo ? Innocens manibus, et mundo corde . Discussa ergo praecepta, aut
Abbreviated transcription (Latin):
perat uetus testamentũ: & intenta erat in ꝓmis¬
sa carnalia. & ex hoc factũ est ut nutarent ei
pedes. Nã & in alio quodam psalmo ubi &iam ti¬
tulus hab& asaph. quid dicit  Qua bonus ds̃ is¬
rahel. rectis corde: mei aute pene cõmoti sunt
pedes: Q quasi diceremus. unde tibi cõmoti st̃
pedes: paulominus inquit effusi sunt gressus
mei. quia zelaui in peccatorib pacẽ peccatorun
intuens. Cũ enĩ scđm ꝓmissa dĩ ad uetus testa¬
mentũ ꝑtinentia easpectaro felicitatẽ terrenã:
animaduertit eam abundare apud impios. In
his rebus quas easpectabat adõ pollere illos qui
non colerent dm̃i: & tãquã sine causa dõ seruiss&:
nutauerunt pedes eius. Ibi enĩ dicit. Ecce ipsi
peccatores abundantes in scło. obtinuer̃ diuitias.
Nũquid in uano iustificaui cor meũ : Uidete
quẽ ad modũ paulominus effusi sunt gressus cius:
ut iam dicat sibi anima. Quȩ utilitas quia seruio

Expanded text:
perat Vetus Testamentum, et intenta erat in promisperat Vetus Testamentum, et intenta erat in promissa carnalia; et ex hoc factum est ut nutarent ei pedes. Nam et in alio quodam psalmo, ubi etiam titulus habet Asaph, quid dicitur? Quam bonus Deus Israel rectis corde! Mei autem pene moti sunt pedes. Et quasi diceremus: Unde tibi moti sunt pedes? Paulo minus, inquit, effusi sunt gressus mei, quia zelavi in peccatoribus, pacem peccatorum intuens. Cum enim secundum promissa Dei ad Vetus Testamentum pertinentia exspectaret felicitatem terrenam, animadvertit eam abundare apud impios; in his rebus quas exspectabat a Deo, pollere illos qui non colerent Deum; et tanquam sine causa Deo servisset, nutaverunt pedes ejus. Ibi enim dicit: Ecce ipsi peccatoreumquid in vano justificavi cor meum ? Videte quemadmodum paulo minus effusi sunt gressus ejus, ut jam dicat sibi anima: Quae utilitas, quia servio