comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dine & penuria consortii aliquando desistant.
Hec de eo quod dictũ ẽ. &e disꝑgam illos uirũ et
frem̃ eiꝰ & patres eoꝵ et filios eoꝵ in idipsũ dic̃¬
interitu eoꝵ. His et istĩmodi sermonib hereti¬
ei asurgunt dicentes. Videsne qualis sit ereator
ꝓpharum et legis ds̃. quid ioquat. n parcanaio
ñ miserebor ab interitu eorum : Quomꝰ potest
ste bonꝰ eẽ : Accipiam gͣ exemplũ uiclicis boni.
ꝓ utilitate cõmui quibdã ñ miserentis.
ut ꝑspicere possimus quomͦ multis parceñ.
medici: ostendens eum uni membro ñ parcere.
Habeat iudex ꝓpositã quietem cuutati: & pacẽ
genti ciu p̃sidet ꝓuidere. Huic si offerat᷑ homici¬
da honesta forna. ȩtate satis integra. ex alio
latere mat̾ sparsis crinib dep̃cetur. ut senec¬
tutis suȩ misereatur. ex alia uxor ne uirũ suũ
int̾ficiat lacrimabili uoce deplor&. circum¬
stent & paruuli liberi cito orbi futuri: quid

Expanded text:
dine et penuria consortii aliquando desistant. dine et penuria consortii aliquando desistant. Haec de eo, quod dictum est: Et dispergam illos, virum et fratem ejus, et patres eorum, et filios eorum in idipsum, dicr. His et istiusmodi sermonibus haeretici assurgunt, dicentes: Videsne qualis sit creator prophetarum, et legis Deus, quid loquatur: Non parcam et non miserebor ab interitu eorum: quomodo potest iste bonus esse? Accipiam ergo exemplum judicis boni pro utilitate communi quibusdam non miserentis, ut perspicere possimus, quomodo multis parcens am et medici, ostendens eum uni membro non parcere, Habeat judex propositum, quietem civitati, et pacem genti, cui praesidet, providere. Huic si offeratur latro honesta forma, aetate satis integer, ex alio latere mater expansis crinibus deprecetur, ut senectutis suae misereatur, et ex alio uxor ne virum suum interficiat, lacrymabili voce deploret, circumstent et parvuli liberi cito orbi futuri: quid
Abbreviated transcription (Latin):
exilium religetur. ut em̃datͦ in statũ pͥstinum
redeat. Et qͣmͦ tu ꝓpinqͦs uł liberos cuos ñ for¬
tuita nec irrationabili coerces ira. s ꝑ uerbera
reducere cupis ab ersore in quẽ incubuerant.
sic ds̃ eos qͥ ñ potuerunt sermone conũti. dolo¬
rib & tormentis ad id retrahit quod fuerunt.
rantur. Quodãmͦ enĩ leuius ẽ suppliciũ. si plu¬
res in eodem loco c̃stituti. mutuis se consolentur
alloquiis. Si aut̃ necesse est aliã quoq rationem
diuisionis maloꝵ introducere. etiã hanc exhibe¬
inus. Oali cũ simul fuerint. ea quȩ mala st̃ cogi¬
tant. & in pͥstina nequitia ꝑseuerantes augent
peccata peccatis: quomͦ e contrario boni eũ simul fiĩ¬
erint de honestis reb sermocinantur. Dissoluit᷑
gͦ & in nichilũ deducit᷑ nequã cogitatio. eũ non
habuerit allocutionem alteriꝰ nequioris. ladcireo
siumi qͦq cõmodũ. ut apͥstinis sederib ipsa folitu¬

Expanded text:
exsilium relegetur, ut emendatus in statum pristinum exsilium relegetur, ut emendatus in statum pristinum redeat. Et quomodo tu propinquos vel liberos tuos non fortuita nec irrationabili coerces ira, sed per verbera reducere cupis ab errore in quem incubuerant: sic Deus eos qui non potuerunt sermone converti, doloribus, tormentis, ad id retrahit, quod fuerunt, rantur. Quodammodo enim levius fit supplicium, si plures in eodem loco constituti, mutuis se consolentur alloquiis. Si autem necesse est aliam quoque rationem divisionis malorum introducere, etiam hanc exhibebimus. Mali cum simul fuerint, ea quae mala sunt cogitant, et in pristina nequitia perseverantes, augent peccata peccatis. Quomodo econtrario boni cum simul fuerint, de honestis rebus sermocinantur. Dissolvitur ergo et ad nihilum deducitur nequam cogitatio, cum non habuerit allocsuum quoque commodum, ut a pristinis sceleribus ipsa solitu
Abbreviated transcription (Latin):
sit caput usq ad celũ. ds̃ locutꝰ ẽ dicens. ue¬
nite descendamꝰ et c̃ fundamꝰ ibi linguas eoꝵ.
facie omĩs terrȩ. Popls qͦq isrł ante quã peccaret
in uidea erat. post peccata in uniũsum orbẽ disꝑsus
est. Cale mͥ qͥddam & de nobis om̃ib intellige.
Est quȩdã ȩccła pͥmitiuoꝵ. eoꝵ scilic& qͥ conseripti¬
st̃ in celestib. ubi mons syon & ciuitas uiuentis
dĩ ierusalem celestis: beati qͥ illuc congregabunt᷑.
Peccatores aut̃ diuidentur ab inuicẽ: ut etiã in hae
ex eruciatione parit̾ torqueantur. Scio quosdã
reges. eos qͥ imꝑio suo insidiati st̃ ad desertas insu¬
las deportare solitos. ꝓ magnis suppliciis hoc iu¬
bere. ne in uno loco exilii penuriã sustineant.
in alia orbis parte uxor. in alia liberi ext̃minan¬
tur. ut ne in calamitatib suis quidẽ ꝑfruant᷑
frĩs. Simili mͦ et peccator ꝑ quandã dispensationẽ
dĩ maiora solitudinis cormenta ꝑpetit᷑. si solus in

Expanded text:
ingat usque ad coelum . Deus locutus est, dicens: Venite, descendamus, et confundamus ibi linguas eorumfacie omnis terrae. Populus quoque Israel antequam peccaret, in Judaea erat, post peccata in universum orbem dispersus est. Tale mihi quiddam et de nobis omnibus intellige. Est quaedam Eccsunt in coelestibus, ubi mons Sion, et civitas viventis Dei Jerusalem coelestis, beati qui illuc congregabuntur. Peccatores autem dividentur ab invicem, etiam in hoc ut excruciatione pariter torqueantur. Scio quosdam reges, eos qui imperio suo insidiati sunt, ad desertas insulas deportare solitos, pro magnis suppliciis hoc jubere, ne in uno loco exsilii penuriam sustineant. In aliam orbis partem uxor, in aliam liberi exterminantur, ut ne in calamitatibus quidem suis perfruantur ris: simili modo et peccator, per quamdam dispensationem Dei, amariora solitudinis tormenta perpetitur, si solus in
Abbreviated transcription (Latin):
obscuret. & priꝰ quã offendant pedes ur̃i suꝑ
montes teuebrosos. & sustinebitis in lumine
um qu daturꝰ est głam dõ. uult dare in liunine. quasi
iã ñ possit dĩ gła p̃dicari. cum tenebre orte fuerint.
Quando tenebreseit. & qudo ñ st̃ tenebrȩ: Operami¬
ni donec lum̃ ẽ in uobis. Lum̃ in te est: si habes
i te dicentẽ. ego sum lamen mundi. Quamdiu
tͥ ista lux orit᷑ clarifica. dm̃: sciens qr futurȩ sunt
tenebre. Nec tͥ expedit ut eas opperiaris: sed
ante quam fiant da głam dõ. forsitan intelligemꝰ
p̃sens capłm. si de euanglio sumpserunꝰ exemplum.
qͦd ita contexit᷑. Oꝑamini donec dies est. Ueniet
nox: quando nullus potest oꝑari. Diem ibi scłm
istud nuncupauit. Et necessario apposui ibi. scio
qͥppe in alus locis dissonantiã p̃sentib ex diei
uocabulo significari. Diem itaq nuncupauit se¬
c̃sũmationẽ mundi lugubre illud qͦd passurũ ẽ
uni u̾sũ pene hominũ genꝰ ꝓ his quȩ peccauit:

Expanded text:
am offendant pedes vestri super montes tenebrosos, et sustinebitis in lumen. Eum qui daturus est gloriam Deo, vult dare in lumine, quasi jam non possit gloriam praedicare, cum tenebrae ortae fuerint. Quando tenebrescit, et quando non sunt tenebrae? Operamini donec lumen est in vobis. Lumen in te est, si habes in te dicentem: Ego sum lumen mundi . Quamdiu tibi lux ista oritur, clarifica Deum, 831 sciens quia futurae sunt tenebrae. Nec tibi expedit, ut eas opperiaris; sed antequam fiant, da gloriam Deo. Forsitan intelliges praesens capitulum, si de Evangelio sumpseris exemplum, quod ita contexitur: Operamini donec dies est, venit nox quando nullus potest operari . Diem ibi saeculum istud nuncupavit, et necessario apposui ibi. Scio quippe in aliis locis dissonantia praesentibus ex diei vocabulo significari. Diem itaque nuncupavit saeconsummationem mundi lugubre illud, quod passurum est universum pene hominum genus pro his quae peccavit,
Abbreviated transcription (Latin):
tunc plorabitis. & de ducent oculi url lacrimas.
qr contritꝰ est grex dñi. Si consideremꝰ statum in qͦ
modo st̃ iudeoꝵ. & cõparemus illũ antiquȩ feli¬
citati: uidemus qͦ pacto contritꝰ sit grex dĩi. fuit
quippe aliqͣndo hic grex dñi. Et qi indignos se
uidicauerunt salute. conũsus ẽ sermo dñi ad gen¬
tes. Si gͦ grex ille contritꝰ est : nos oleaster qui
contra naturã inserti sumus in bonã oliuam pa¬
triarcharũ. ñ ne plus debenius uereri. ne & iste
grex dñi conteratur : Futurũ quippe est ut ali¬
quando & iste grex conterat᷑. uixta illud quod a
saluatore p̃dicatũ est: cũ multiplicatȩ fuerint
iniquitates. tẽ refrigesc& caritas multoꝵ. De quib

Expanded text:
tunc plorabitis, et deducent oculi vestri lacrymas, tunc plorabitis, et deducent oculi vestri lacrymas, quia contritus est grex Domini. Si consideremus statum, in quo modo sunt Judaei, et comparemus illum antiquae felicitati, videbimus quo pacto contritus sit grex Domini. Fuit quippe aliquando hic grex Domini, et quia indignos se judicaverunt salute, conversus est sermo Domini ad Gentes. Si ergo grex ille contritus est, nos oleaster, qui contra naturam inserti 836 sumus in bonam olivam Patriarcharum , nonne plus debemus vereri, ne et iste grex Domini conteratur? Futurum quippe est ut aliquando et iste grex conteratur, juxta illud quod a Salvatore dictum est: Cum multiplicatae fuerint iniquitates, tunc refrigescet charitas multorum : de qu
Abbreviated transcription (Latin):
auditio. scire quomͦ posuerit iħm ds ꝓpitiationẽ
non solum nris: uerũ etiã totius mundi. Parabolȩ
quoq cũ legunt᷑ in eugłio. & est auditor extrane¬
us: ñ potest eas occulte audire. Si uͦ auditor fue.¬
rit apłicus. & unꝰ eoꝵ qui ingrediunt᷑ domũ ihũ.
accedit ad eũ. interrogat de obseuritate parabo¬
lȩ. & int̾p̃tat᷑ ei. fitq audicor intelligens euan¬
geliũ. audiens occulte. ut ñ ploret anima eius.
Eoꝵ quippe qͥ oeculte ñ audiunt. plorabit anina.
Quam admirabile est. Non ait plorabitis. nisi
occulte audieritis. uerũ plorabit anima urã.
Est quippe solius animȩ flecꝰ. Et forsitan iste
sit. de quo saluator dicit. ibi erit fletus et
stridor dentium. Illa qͦq cõminatio qua riden-¬
tib luctũ lacrimasq denuntiat de hoc fletu
est quẽ cõmemorat ꝓpħ̃a nẽ dicens: nͥ audieri¬
tis occulte. plorabit anima ur̃a a facie contu¬
melie. Cũ enĩ fueritis passi contumeliam eo

Expanded text:
pitiationem non solum nostris, verum etiam totius mundi . Parabolae quoque cum leguntur in Evangelio, et est auditor extraneus, non potest eas occulte audire. Si vero auditor fuerit Apostolus, et unus eorum qui ingrediuntur domum Jesu, accedit ad eum, interrogat de obscuritate parabolae, et si interpretatus ei sit quae audivit, intelligens Evangelium audit ea occulte, ut non ploret anima ejus. Eorum quippe, qui occulte non audiunt plorabit anima. Quam admirande non ait: Plorabitis, nisi occulte audieritis, verum: Plorabit anima vestra: 835 est quippe solius animae fletus, et forsitan iste sit, de quo Salvator ait, Ibi erit fletus et stridor dentium . Illa quoque comminatio, qua ridentibus luctum lacrymasque denuntiat, de hoc fletu est, quem commemorat propheta nunc, dicens: Nisi audieritis occulte, plorabit anima vestra a facie contumeliae . Cum enim fueritis passi contumeliam,
Abbreviated transcription (Latin):
de his qͥ nuncupant᷑ xꝑiani : De quib hic sermo ẽ:
uerũtam̃ ueniens filiꝰ hominis putas inueniet fidẽ
suꝑ t̃ram : Nonne de nob̃: ldcirco ꝓuideamꝰ atten¬
tius. ut ꝑ singłos dies iste grex diũ melioret᷑ et
conualescat. integer ꝑseuer&: & om̃i contritione
ab animab nr̃is recedente. efficiam᷑ ꝑfecti in xp̃o¬

Expanded text:
ncupantur Christiani? de quibus hic sermo est: « Veruntamen veniens Filius hominis, putas inveniet fidem super terram? » ; nonne de nobis? Idcirco provideamus attentius, ut per singulos dies iste grex Domini melioretur, convalescat, integer perseveret, et, omni contritione ab animabus vestris recedente, efficiamur perfecti in
Abbreviated transcription (Latin):
cibum eẽ. uescit᷑ eam occulte. quippe de pascha
audiuit occulte. At uͦ miserabilis uideus iaͥ¬
cireo dnm̃ iħm int̾fecit. & usq in p̃sentem diẽ
reus est mortis eiꝰ. quia ñ audiuit occulte legem
& ꝓpħas. Si quando legis de azimis. potes au¬
dire occulte: potes audire manifeste. Quicũq
de uobis ꝓpe quippe est pascha. azuna cele¬
brauerit. idest azua hec corporalia. ñ audiuit
mandatum dicens. nͥ audieritis occulte plorabit
anima ur̃a. Et de sabbato quedã mulierculae
ñ audientes ꝓpħam. ñ audiunt occulte. s palã.
& infirma elementa: qͣsi necdũ descenderit xꝑc.
& nos haptismo suo lauerit a legalib initiis. in
euangłicam ꝑfectionem. ldcirco diligentius
attendamꝰ. si qͦndo legem legimꝰ et ꝓpħas.
ne incidamus in maledictionẽ quȩ nunc dr̃.
nͥ audieritis occulte. plorabit anima ur̃a a facie
contumelie. Quicũq ieuiniũ uideoꝵ qͣsi igno

Expanded text:
cibum esse, vescitur ea. Occulte quippe de Pascha cibum esse, vescitur ea. Occulte quippe de Pascha audivit. At vero miserabilis Judaeus idcirco Dominum Jesum interfecit, et usque in praesentem diem reus est mortis ejus, quia non audivit occulte Legem et prophetas. Si quando leges de azymis potes audire occulte, potes audire manifeste. Quicumque de vobis prope quippe est Pascha azyma celebraverit, id est, azyma haec corporalia, non audivit mandatum dicens: Nisi audieritis occulte, plorabit anima vestra. Et de sabbato quaedam mulierculae non audientes prophetam, non audiunt occulte, sed palam et infirma elementa, quasi nondum descenderit Christus, et nos baptismo suo laverit a Legalibus initiis in Evangelicam perfectionem. Idcirco diligentius attendamus, si quando Legem legimus, et prophetas, ne incidamus in maledictionem, quae nunc dicitur: Nisi audieritis occulte, plorabit anima vestra a facie contumeliae. Quicumqu
Abbreviated transcription (Latin):
nebitis in lum̃. Si aut̃ quis uenerit ad montes
tenebrosos: uide quid ibi uiueniat. Et illic
umbra mortis. Ubi tenebrosi montes. ibi umbra
mortis. ex ipsis montib ꝓcreata. Et ponent᷑
in tenebris. & nisi audieritis occulte. plorabit
anima ur̃ã a facie contumeliȩ. De his qui au¬
diunt. quidã occulte audiunt. qͥdã uͦ cũ au¬
diant. ñ occulte audiunt. Quid ẽ itaq oc¬
culte audire: Ilempe illud. S loquinur sa¬
pientiã dĩ in mysterio absconsam. quã pre¬
destinauit ds̃ ante scła in głam nr̃am. Et
consis. Si audio legem. aut occulte audio¬
eã. aut ñ occulte. Iudeus qi legem ñ audit
occulte. in manifesto circũcidit᷑. nesciens
eũ qͥ in manifesto circũcidat᷑. uideũ ñ ẽẽ
neq eam que in palã ẽ in carne circu̾cisionem.
Qui autẽ auditor est circũcisionis oceultȩ. in occul¬
to cireũcidit᷑. Qaudit legẽ occulte de iysterus
pasche. oue uescit᷑ xp̃o. pascha quippe nrm̃ un

Expanded text:
in lumen. Si autem quis venerit ad montes tenebrosos, vide quid ibi inveniat. Est illic umbra mortis, ibi tenebrosi montes, ibi umbra mortis ex ipsis montibus procreata. Et ponentur in tenebras. Et nisi audieritis occulte, gloriabit anima vestra a facie contumeliae . De his qui audiunt, quidam occulte audiunt: quidam vero cum audiunt, non occulte audiunt. Quid est itaque occulte audire? nempe illud: Sed loquimur sapientiam Dei in mysterio absconsam: quam praedestinavit Deus ante saecula in gloriam nostram . Et consis . Si audio legem, aut occulte audio, aut non occulte. Judaeus quia Legem non audit occulte, in manifesto circumciditur, nesciens 834 eum qui in manifesto circumciditur, Judaeum non esse, neque eam quae in palam est in carne circumcisionem. Qui auditor est autem circumcisionis occultae, et in occulto circumciditur. Qui audit Legem occulte de mysteriis Paschae, ove vescitur Christo; Pascha quippe nostrum
Abbreviated transcription (Latin):
peccator ẽ. Nã ⁊ illud qͦd quidã dubitant. an
sit ꝓuidentia dĩ. nullã aliã obeausã nisi ob
uicia nascit᷑. Aufer ea. abstulisti pariter et
causas ꝓuidentiȩ destruende. Sursum enĩ ac
deorsum qͥ adũsũ ꝓuidentiã disputant. hec
dicunt. Quare tanti adulteri. qͣre tanti mol¬
les. tanti sacrilegi. tanti irreligiosi qͣre sunt:
Atq ita contumelias in ꝓuidentiã. offendicula
in dm̃. ⁊ criminationes in creatorẽ peccatores
generant. Ex quib liquido apparae. alios
dare glam dõ: alios conuiciũ facere. dum
Sunt alii montes tenebrosi: alii lucentes. Ue¬
rũtam̃ qi utriq montes. utriq st̃ magni. mon¬
tes lucentes st̃ angłi dĩ et ꝓphetȩ. moyfes fa¬

Expanded text:
peccator est. Nam et illud quod quidam dubitant, an peccator est. Nam et illud quod quidam dubitant, an sit providentia Dei, nullam aliam ob causam nisi ob vitia nascitur. Aufer ea, abstulisti pariter et causas providentiae destruendae sursum ac deorsum. Qui adversum providentiam disputant, haec dicunt. Quare tanti adulteri? quare tanti molles? quare tanti sacrilegi? quare tanti irreligiosi sunt? Atque ita contumelias in providentiam, et offensas in Deum, et criminationes in Creatorem peccatores generant. Ex quibus liquido apparet alios dare Deo gloriam, alios convicium facere, dum Sunt alii montes tenebrosi, alii lucentes. Verumtamen quia utrique montes 833 sunt magni, montes lucentes sunt angeli Dei et prophetae: Moses fa
Abbreviated transcription (Latin):
pusillũ aliqͣntulũ. Eusillũ illud ñ ad eiꝰ naturã
refertur. qͥ in ꝓmptuaria sua iubet᷑ intrare.
s ad eiꝰ qui iub&. cui pusillũ ẽ hoc om̃e quod¬
nob̃ grande ẽ. Si enĩ donec ꝑtranseat ira csĩ.
oportet quosdã intrare in ꝓmptuaria sua.
sunt aut̃ alii quib ñ st̃ dimittenda peccata.
ñ solũ in p̃senti scło s nec etiã in futuro: ma¬
nifestũ ẽ pusillũ ad ea referendũ quȩ diximꝰ.
ds̃. Glorifica eum in castitate. iustitia. benefici¬
entia. głifica eũ in fortitudine. patientia.
pietate. sapientia. ceterisq uirtutib. Si. aũ¬
sic głificandus ẽ ds̃: si contraria intulero. nolo
me arbitremini blasphemare. Exhibeo quippe
seripturã sensus mei testẽ. qͦmͦ castꝰ glorific&.
luxuriosus in honor& dm̃. Templũ enĩ eiꝰ quasi
nabugo donosor destruit atq corrũpit: et
secłm apłm ꝑ p̃uaricationẽ legis dm̃i inhonorat.
lgit᷑ głificat dm̃ iustꝰ. c̃tumeliis afficit qͥcũq

Expanded text:
pusillum illud non ad illius naturam refertur, qui in promptuaria sua jubetur intrare, sed ejus qui jubet, cui pusillum est hoc omne quod grande est. Si enim donec pertranseat ira Dei, oportet quosdam intrare promptuaria sua; sunt autem alii, quibus non sunt dimittenda peccata, non solum in praesenti saeculo, sed etiam in futuro, manifestum est, pusillum ad ea referendum quae diximus. st. Clarifica eum in castitate, justitia, beneficentia: clarifica cum in fortitudine, patientia, pietate, sapientia, caeterisque virtutibus: sic autem clarificandus est Deus. Si contraria intulero, nolo me arbitremini clarificare, sed blasphemare. Exhibebo quippe Scripturam sensus mei testem, quomodo castus glorificet, luxuriosus inhonoret Deum. Templum enim ejus quasi Nabuchodonosor destruit atque corrumpit, etnhonorat . Igitur glorificat Deum justus, contumeliis afficit quicumque
Abbreviated transcription (Latin):
ei largitꝰ est uisiones & gratias differentes. sic
ad tuitionem donoꝵ suoꝵ tradidit ei angłm
sathane ut eũ colafizaret ne extolleretur.
& ꝓpt̃ hoc ter dnm rogauit scilico&: ut ab eo
disceder& angłs satane qui uixta dispensatio¬
nẽ ei fuerat appositꝰ. s respondit ei dñs. dig¬
nus quippe erat responsione dñi paulus. &
dixit ad eũ. Sufficit tͥ grã mea. uirtꝰ enim
in infirmitate ꝑficitur. Suꝑ nullo gͥ glorian¬
cente scriptura. Ante contritionẽ eleuat᷑ cor
uiri: & ante głam humiliat᷑. Et hec quidẽ¬

Expanded text:
do largitus ei est visiones et gratias differentes, sic do largitus ei est visiones et gratias differentes, sic ad tuitionem donorum suorum tradidit ei angelum Satanae, ut eum colaphizaret ne extolleretur, et propter hoc Dominum rogavit, scilicet ut ab eo discederet angelus Satanae, qui juxta dispensationem ei fuerat appositus. Sed respondit ei Dominus, dignus quippe erat responsione Domini Paulus, et dixit ad eum: « Sufficit tibi gratia mea, virtus enim in infirmitate perficitur. » Super nullo igitur gloriancente Scriptura: « Ante contritionem elevatur cor viri, et ante gloriam humiliatur. » « Date
Abbreviated transcription (Latin):
ueri simile & dignũ uidetur ut quidã putant
gła: illudẽ. cũ aliquis ob sapientiã suam eleua¬
tur. aut conscius sibi ẽ. q decẽ iã annis res uene¬
rias ñ tetigerit. siue ab infantia integer castꝰq
ꝑmanserit. Rursũq alius erigit᷑. qi uincula
in xp̃o portauerit. Recta quidẽ uident᷑ hec
omĩa. & subicientia qͣndã ꝑsuasionem ad glori¬
andũ. s ne his quidẽ si tamen sequim᷑ ueritatẽ
rationabilit quis effertur: qi et in reb bonis glła
ñ est sine diserimine. Paulus habuit materiam ela
tionis. habens in se uisiones. reuelationes. signa.
iurtutes ꝓpt̾ labores quos xp̃i causa ꝑpessus et.
non erat nominatꝰ ibi iacere fundamentum. Hec
omia materiȩ erant elationũ: & si sic expedit
aicere. nerisiuiles causȩ. quȩ honestã subicerer̃
iactationem. S qr ne in talib quidẽ subleuari
sine ꝑiculo est : benignꝰ et ꝓuidus pat̾ quomͦ¬

Expanded text:
ur  Al. videtur, ut quidam putant, ur  Al. videtur, ut quidam putant, gloria, illud est, cum aliquis ob sapientiam suam elevatur, aut conscius sibi est, quia decem jam annis res venereas non tetigerit, sive ab infantia integer, castusque permanserit. Rursumque alius erigitur, quia vincula pro Christo portaverit. Recta quidem videntur haec 830 omnia, et subjicientia quamdam persuasionem ad gloriandum; sed ne in his quidem si tamen sequimur veritatem rationabiliter quis effertur, quia et in rebus bonis gloriari, non est sine discrimine. Paulus habuit materiam elationis  Al. gloriationis, habens in se visiones, revelationes, signa, virtutes, propter labores quos Christi causa perpessus est, non erat nominatus, ibi jacere fundamentum . Haec autem omnia materiae erant gloriationum, et si sic expedit dicere, verisimiles causae, quae honestam subjicerent jactationem. Sed quia ne in talibus quidem sublevari sine periculo est, benignus et providus Pater quomo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmptuaria tua. claude ostiũ tuũ. abscondere
pusillũ quantulũ. donec transeat ira dñi. Simul aut̃
& in his qui potest obseruet qͣre dixerit pusillum
qͣntulũ. Pusillum qͥppe hoc. quantulũ pusillum est
dõ. ñ ẽ puslũ om̃ib. Et debenꝰ inspicere. quomͦ¬
in singłis aut parũ sit aliquid aut magnũ. Ad
quod ꝓbandũ: etiã exemplo utamur. Inicuiq
animaliũ ꝓ natura et modo corporis sui. aut
paruus ẽ cibus aut magnꝰ. Et quod alii pu¬
sillũ est: eque idipsũ alii multum ẽ. Quid de
animalib loquar : In ipso qͦq homine rerum
differentiȩ st̃. Qͦd uiro parũ est: hoc infanti
suꝑfluit. Atq in hunc modũ om̃e tempꝰ uite
humane etiã si centenariam excedat ȩtatem̃.
ad cõꝑationem et̃uitatis breue est. Vnde pu¬
sillum dĩ. nob̾ multũ est: & uicissim uniũsa
secula ad dĩ relata. breuissima st̃. Sic gͦ dr̃.¬

Expanded text:
ua intra, claude ostium tuum, et abscondere pusillum quantulum, donec ira Dei transeat . Simul autem et in his qui potest observet, quare dixit pusillum quantulum: quippe hoc quantulum quod pusillum est, non est pusillum hominibus. Et debemus inspicere quomodo singulis aut parum sit aliquid, aut magnum. Ad quod probandum etiam exemplo utimur. Unicuique animalium pro natura et modo corporis sui, aut parvus est cibus, aut magnus; et quod alii pusillum est, aeque id ipsum alii multum est. Quid de animalibus loquar? in ipso quoque homine rerum differentiae sunt. Quod viro parum est, hoc infanti superfluit. Atque in hunc modum omne tempus vitae humanae, etiamsi centenariam excedat aetatem, ad comparationem aeternitatis breve est: unde pusillum Dei nobis multum est, et vicissim universa saecula ad Deum relata brevissima sunt. Sic er
Abbreviated transcription (Latin):
pͥncipes scł̃i huiꝰ qͥ destruunt᷑. montes st̃ tene¬
brosi. Demoniũ luuaticũ mons erat. & tene¬
brosus erat mons. de quo ait saluator: dicetis
monti huic. De lunatico quippe demonio sibi
questio inciderat. Et dicentib discipulis. ñ potuimꝰ
eicere illud: respondit saluator. Si habueritis fi¬
dem ut granũ sinapis: dicetis monti isti. de quo
quesistis. de quo ꝓposiustis. dicetis monti huic
transiigra hinc: ⁊ transinigrabit. idẽ ab homine
ad locũ definitum sibi. Qui gͦ offendunt. ñ offen¬
dunt suꝑ montes lucentes. s suꝑ montes tene¬
brosos. si fuerint eũ diabolo & angłis eiꝰ monti¬
bus tenebrosis. Et sustinebitis in lumen.

Expanded text:
t tenebrosi. Daemonium lunatici, mons erat et tenebrosus: mons erat de quo Salvator ait: Si dixeris monti huic : de lunatico quippe daemonio sibi quaestio inciderat: et dicentibus discipulis: Non potuimus ejicere illud, respondit Salvator: Si habueritis fidem ut granum sinapis, dicetis monti isti, de quo quaesistis, de quo proposuistis: dicetis monti huic: Transmigra hinc, et transmigrabit, id est ab homine ad locum definitum sibi. Qui ergo offendunt, non offendunt super montes lucentes, sed super montes tenebrosos, si fuerint cum zabulo, et angelis ejus montibus tenebrosis. Et sustinebitis in lumen.
Abbreviated transcription (Latin):
in illud: ut uxta cõpensationẽ oꝑum tuoꝵ misce¬
atur tͥ suppliciũ aquatius seu meracius. & sed̾m
merita tua aut obtundat᷑ ire diuine aculeus. aut
exacuat᷑. Si uͦ bonꝰ fueris. & dĩ mandata seruaue¬
ris: attende quid dicas. Calicẽ salutaris accipiam:
et nom̃ dñi inuocabo. Omis gͥ uter siue bonꝰ siue
malus. implebit᷑ uino qualitatis suȩ. nec oleũ mit¬
titur in eũ aliudue qͥd liquenᷤ. nͥ uinũ sodomoꝵ
aut sorec. Deinde docet. interĩ ut litterã sequa¬
niur. ꝓpt̾ eos qͥ peccauerant in hierusalem. & ui
uidea illo tẽpore morabant᷑. quali uino istiusmodi
utres unplendi st̃. Seqr̃ enĩ. Si dixerint ad te.
nũquid cognoscentes ñ cognoscunꝰ qr omĩs uter im¬
plebit᷑ uino. dices ad eos. Hȩc dic̃ dñs. Ecce ego
impleo om̃s inhabitantes trã istã. & reges filios
dauid qͥ sedent suꝑ sedẽ eiꝰ. & sacerdotes. Nulli par¬

Expanded text:
in illud, ut juxta compensationem operum tuorum miscein illud, ut juxta compensationem operum tuorum misceatur tibi supplicium aquatius, seu meracius, et secundum merita tua, aut obtundatur irae divinae aculeus, aut exacuatur. Si vero bonus fueris, et Dei mandata servaveris, attende quid dicas: Calicem salutaris accipiam, et nomen Domini invocabo . Omnis igitur uter, sive bonus sive malus, implebitur vino qualitatis suae, nec oleum mittetur  Al. mittitur in eum, aliudve quid liquens, nisi vinum Sodomorum, aut Sorec. Deinde docet, interim ut litteram sequamur, propter eos qui peccaverunt in Jerusalem, et in Judaea illo tempore morabantur, quali vino istiusmodi utres implendi sunt. Sequitur enim: Si dixerint ad te: Numquid cognoscentes non cognoscimus, quia omnis uter implebitur vino? dices ad eos: Haec dicit Dominus: Ecce ego impleo omnes inhabitantes terram istam, et reges, et filios David qui sedent super sedem ejus, et sacerdotes ebrieta
Abbreviated transcription (Latin):
cem uni meri quẽ de hieremiȩ libro ꝓtulimus.
eos uͦ qͥ ñ penitꝰ recesserunt. s cũ sint peccatores.
& indigni iudicent᷑ calice noui testam̃ti. & fa¬
ciant sepe bona oꝑa. sepe contraria. bibentes
calicem mero mixtũ. Inclinauit enĩ ds̃ ex hoc
in illud. Quid ẽ qͦd ait. ex hoc in illud: Duo
pocula uideo. Inclinauit enĩ ex hoc in illud:
uerũtam̃ fex eiꝰ ñ est exinanita. Aninadũte
calicem bonoꝵ tuoꝵ oꝑum. in una manu dñi.
Sin aut̃ pateris aliquid me audentius dicere: sit in
dextera manu eiꝰ calix uirtutũ. sit in sinistra uicioꝵ.
fecisti. calix in manu dñi es. uini meri plenꝰ mixto.
& inclinauit ex hoc in illud: idẽ de eo qui erat
indextera. in illũ qͥ a sinistra continebatur. Neq
enĩ potes bonoꝵ tantũ calicem bibere quasi bona
tantũmͦ feceris. neq rursũ peccatoꝵ. qͥppe qr et
bona aliqͣndo gessisti. ldcireo inclinauit ex hoc

Expanded text:
cem vini meri, quem de libro Jeremiae protulimus; cem vini meri, quem de libro Jeremiae protulimus; eos vero qui non penitus recesserunt, sed cum sint peccatores, et indigni judicentur calice novi Testamenti, et faciant saepe bona opera, saepe contraria, bibentes calicem mero mixtum. Inclinavit enim Deus ex hoc in illud. Quid est quod ait, ex hoc in illud? duo pocula video. Inclinavit ex hoc in illud, verumtamen faex ipsius non est exinanita . Animadverte calicem bonorum tuorum operum in una manu Domini. Sin autem pateris aliquid me audacius dicere, sit in dextra manu ejus calix virtutum, sit in sinistra vitiorumfecisti, calix in manu Domini est vini meri plenus mixto, et inclinavit ex hoc in illud: id est de eo qui erat in dextera, in illum qui in sinistra continebatur. Neque enim potes bonorum tantum calicem bibere, quasi bona tantummodo feceris: neque rursum peccatorum tantum, quia et bona aliquando gessisti. Idcirco inclinavit ex 824 hoc
Abbreviated transcription (Latin):
iusti. lic sufficiat sapientiȩ testimonium
in qͦ ait. bibite uinũ qͦd miseui uob̃. tamen
uide saluatorẽ. ascendentẽ die pasche gͣnde
cenaculum. stratũ atq mundatũ. & agentẽ
diẽ festũ cũ discipłis suis. illumq eis calicẽ
miscuerit eum. & ita tradiderit. Ihẽ enim
letificans discipłos. meraco eis poculo ꝓpinat.
et dic̃. Accipite ⁊ bibite. hic ẽ sanguis neus
qͥ ꝓ uob̾ effundetur in remissionẽ peccatorum.
hoc facite quotienscũq bibites in meã cõmenio¬
rationem: tam̃ dico uob̃ ñ bibã illud amodo do¬
nec bibã illũ uob̃cũ nouũ in regno dĩ. Uides
calicẽ noui testam̃ti. uides calicẽ supplicioꝵ
quẽ supͣ exposumus. uini meri plenũ  Est et
alius calix. qͥ ꝓ cõpensatione bonoꝵ actuum
seu maloꝵ tibi miscet᷑ et tradit᷑. lntellige enĩ¬
mͥ eos qui penitꝰ a pietate discediit. & om̃i ex
parte̾ religionem aũsantur. in tantũ ut for¬
tuitu et more pecudum uiuant. bibentes cali¬

Expanded text:
onium, in quo ait: Bibite vinum quod miscui vobis , tamen vide Salvatorem ascendentem die Paschae, grande coenaculum stratum atque mundatum, et agentem diem festum cum Discipulis suis, illumque eis calicem miscuerit eum, et ita tradiderit; Jesus enim laetificans discipulos meracum eis poculum propinat, et dicit: Accipite et bibite: Hic est sanguis meus qui pro vobis effundetur in remissionem peccatorum . Hoc facite, quotiescumque bibetis, in meam commemorationem . Et: Amen dico vobis, non bibam illud amodo, donec bibam illud vobiscum novum in regno Dei . Vides calicem novi Testamenti? vides calicem suppliciorum quem salius calix, qui pro compensatione bonorum actuum, seu malorum, tibi miscetur et traditur. Intelligit enim eos, qui penitus a pietate discedunt, et omni ex parte religionem aversantur, in tantum ut fortuitu et pecudum more vivant, bibentes cali
Abbreviated transcription (Latin):
mas. qr contritus est grex domini.
uod a dõ ꝓphetȩ iubetur ut dicat
debo dignũ ẽẽ imꝑio dĩ. s ñ
uidetur dignũ si maneamꝰ in
littera. & nichil altius requira¬
mus: in tantũ ut si quis rudis
auditor extiterit animalis. dicat.
ineptũ est seri pturis aurẽ accõmodare
et ea cognoscere quȩ in his lectitant᷑. Hoc aut̃
dicat aninialis. Anunalis quippe homo ñ reci¬
pit ea quȩ st̃ sp̃s dĩ: stultitia enĩ est ei. Consi¬
deremus gͦ. dĩ sermo quid iubeat. Et di

Expanded text:
mas, quia contritus est grex Domini . Quod a Deo prophetae jubetur ut dicat, debet dignum esse imperio Dei. Sed non videtur dignum, si maneamus in littera, et nihil altius requiramus, 821 intantum ut si quis rudis auditor exstiterit, dicat ineptum esse Scripturis aurem accommodare, et ea cognoscere quae in eis lectitantur. Hoc est dictum animalis: Animalis quippe homo non percipit ea quae sunt spiritus Dei. Stultitia enim ei est . Consideremus ergo Dei sermonem quid jubeat: E
Abbreviated transcription (Latin):
uinea eoꝵ. et palmes eoꝵ de gomorra.
uua eoꝵ uua fellis: hotrus amaritudius
eis. Uenenũ draconũ uinũ eoꝵ. & uirus
aspidum insanabile. De bono aut̃ hec di¬
cuntur. Calix tuus inebrians quã p̾clarꝰ
est. Et sapientia conuocat ad eraterem suũ
dicens. Uenite manducate panes meos. & bi
bite uinũ qđ miscui uob̃. Est gͦ uinũ de so¬
domis. & est uinũ qͦd iniscuit sapientia. Rur
co uberi. Plantata a dõ quȩ uocat᷑ uinea
sorec: electa quȩdã. & int om̃s uineas mira¬
bilis. Est aut̃ alia uinea egẏptioꝵ quã ꝑeutit
dsͣ. scdm̃ id qͦd scriptũ est. ꝑcussit in gr̾andi¬
ne uineas eoꝵ. & ficus eoꝵ in gelu. Conside¬
et capaces eẽ uini. Nec aliud eis possumus nom̃
imponere qui capaces sunt uini quã utrium. &
dicere. ꝙ nequã homo plenus sit uino de uinea
sodomoꝵ & egyptioꝵ. plenꝰ sit uino inimicoꝵ
calix tuus inebrians quã p̃clarus est: uino

Expanded text:
vinea eorum, et palmes eorum de Gomorrha: vinea eorum, et palmes eorum de Gomorrha: uva Al. uvae fellis, botrus amaritudinis in eis, venenum draconum vinum eorum, et virus aspidum insanabile . De bono haec dicuntur: Calix tuus inebrians quam praeclarus est ? Et sapientia convocat ad craterem suum, dicens: Venite, manducate panes meos, 822 et bibite vinum, quod miscui vobis . Est ergo vinum de Sodomis, et est vinum, quod miscuit Sapientia. Rursco uberi, plantata a Deo, quae vocatur vinea Sorec, electa quaedam et inter omnes vineas mirabilis. Est autem alia vinea Aegyptiorum, quam percutit Deus, secundum id, quod scriptum est: Percussit in grandine vineas eorum, et ficus eorum in gelu . Conside capaces esse vini, nec aliud eis possumus nomen imponere, qui capaces vini sunt, quam utrium, et dicere quia nequam homo plenus sit vino de vinea Sodomorum et Aegyptiorum, plenus vino inimicoruCalix tuus inebrians quam praeclarus est , vino
Abbreviated transcription (Latin):
ñ cognoscimus qr om̃ĩs uter implebit᷑ uino.
& respondentes si tainen litteram sequunt᷑.¬
& dicunt nosse se qr omnis uter impleat᷑ uino.
fallunt᷑. Non enĩ necessario sequit᷑: ut onũis
uter impleatur uino. Sunt utres oleo pleni.
sunt alii a qualibet liquentis nature mate¬
ria : aut certe ñ pleni. Dñs aut̃ dicit. omnẽ
utrẽ implendũ uino. & ppłs respondet. Nũ¬
quid cognoscentes ñ cognoscimꝰ. qr omĩs uter
implebit᷑ uino: Quȩ qͥdem uxta paruita¬
tẽ ingenu mei sic poterunt int̃p̃tari. si pͥus
uini differentias ꝑspexerunꝰ:. ut tẽ conse¬
quenter de utrib tractemꝰ. uerũ ẽẽ quod
dictũ est. qr om̃is uter implebit᷑ uino. Siue¬
enĩ quis bonꝰ est ut ita loquar inter utres.
uter implebit᷑ uino bonitatis sue. siue
malus uixta hoc qͦd malus ẽ : malo uino
iplebit᷑. Quomꝰ gͦ possumus de his serip¬
turis acciꝑe differentias uini: Suꝑ malo
uino ista conscripta st̃. De uinea sodomoꝵ

Expanded text:
Al. cognoscemus, quia omnis uter implebitur vino? Haec respondentes, si tantum litteram sequuntur, et dicunt nosse se, quia omnis uter implebitur vino, falluntur. Non enim necessario sequitur, ut omnes utres impleantur vino. Sunt utres oleo pleni: sunt alii a qualibet liquentis naturae materia vacui, aut certe non pleni. Dominus autem dicit omnem utrem implendum vino: et populus responditquid cognoscentes non cognoscemus, quia omnis uter implebitur vino? Quae quidem juxta paupertatem ingenii mei sic poterunt interpretari, si prius vini differentias perspexerimus, ut tunc consequenter de utribus tractemus verum esse quod dictum est, quia omnis uter implebitur vino. Si quis bonus est, ut ita loquar, inter utres, uter implebitur vino bonitatis suae, sive malus, juxta hoc quod malus est, malo vino implebitur. Quomodo ergo possumus de Scripturis accipere differentias vini? Super malo vino ista conscripta sunt: « De vinea Sodomorum
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ audire. et qͥd aurib ꝑciꝑe. ex ipsis ser¬
monib consideremꝰ. Aurib ꝑciꝑe est ut
mͥ quidẽ uidetur. aurib ea quȩ dicuntur
audire. Qͦd aut̃ p̃cedit audite. si ad distin¬
ctionẽ eiꝰ p̃cepti dr̃ quod postea infert.
aurib ꝑcipite. hoc imperat ut in mentem
et sensũ ea quȩ dicunt᷑ excipiant. Neq uͦ hoc
solo loco s in om̃i scriptura st̃ quȩdã faciliã
& prompta ad intelligendũ statĩq ut lecta
fueruit utilitatem legentib tribuunt: st̃
alia sacratiora & ineffabilia. & ut ita dicã
quib dã obscuritatib uuoluta. De his igit᷑
quȩ latent & expositione indigent arbitror
nc̃ dictum eẽ audite : de his aut̃ quȩ sine seru¬
pulo intp̃tantis auditori cõmoda st̃: aurib ꝑcipite.
Percurramꝰ uniu̾sas scripturas. & ꝓbati num mu¬
laru effecti. dicamꝰ. Hoc audire debemꝰ. hoc au-¬
aurib quȩ dicunt᷑. ñ eleueniur. Omnis quippe qͥ

Expanded text:
igitur audire et auribus percipere ex ipsis sermonibus consideremus. Auribus percipere est, ut mihi quidem videtur, auribus ea quae dicunt audire, quod autem praecedit, audite, si ad distinctionem ejus praecepti dicitur, quod postea infert, auribus percipite, hoc imperat, ut in mentem et sensum ea quae dicuntur excipiant. Neque vero in hoc solum loco, sed in omni Scriptura sunt quaedam facilia, et prompta ad intelligendum, statimque ut lecta fuerint utilitatem legentibus tribuunt. Sunt alia secretiora et ineffabilia, et ut ita dicam quibusdam obscuritatibus involuta. De his igitur 829 quae latent, et expositione indigent, arbitror nunc dictum esse: Audite: de his autem quae sine scrupulo interpretantis auditori commoda sunt: Auribus percipite. Percurramus universas Scripturas, et probati nummularii effecti dicamus, hoc audire debemus, hoc auauribus quae dicuntur, non elevemur: Omnis
Abbreviated transcription (Latin):
st̃ ꝓpt̾ nos : in quos fines scłoꝵ decucurrerunt.
Si quis gͦ & in his saẽdotib. in nob̃ dico prb̃is.
ente post istiꝰ loci expositionẽ cũ ad numeroꝵ
librũ uentũ fuerit dispucabimꝰ. Ibi quippe de
sacerdotib quedã scripta st̃. Et sac̃dotes gͥ¬
et ꝓpħas. & uidã. & om̃s in habitantes hierusalẽ
cestat᷑ ds̃ uino in ebriandos. & disꝑgendos uirũ
a frẽ suo. et patrẽ afilus. quȩ quidẽ ut mͥ uide¬
tur sic st̃ intelligenda. Iustos congregat ds̃. pec
catores separat. Deniq idcirco quãdui non st̃
cõmoti. ab oriente homines ñ st̃ separati. qͣndo¬

Expanded text:
 nos, in quos fines saeculorum devenerunt . Si quis ergo et in his Sacerdotibus, in nobis dico presbyteris, ente, post istius loci expositionem, cum ad Numerorum librum ventum fuerit, disputabimus: ibi quippe de sacerdotibus quaedam scripta sunt: Et sacerdotes etas, et Judam, et omnes habitantes Jerusalem testatur Deus de vino inebriandos, et dispergendos virum a fratre suo, et patres a filiis . Quae quidem ut mihi videtur sic sunt intelligenda: Justos quidem congregat Deus, et peccatores separat. Denique idcirco quamdiu non sunt commoti ab oriente homines, non sunt d
Abbreviated transcription (Latin):
uino. Siue aut̃ nequitia siue uirtutib
impleant᷑ utres. c̃sequens est ut supplicus
impleant᷑ ob nequitiã. benedictionib ob
uirtutem. Exhibeant sacrȩ litterȩ testimoniũ.
qͦ pacto corm̃ta seu reꝓmissiones uinũ nuncu¬
pent᷑. Accipe calicem uini meri istiꝰ. & potab̾
om̃s gentes ad quas ego te mitto. F lieremias aũ
hec loquit᷑. Suꝑ qͦd uifert. Et bibent ⁊ uouient.
& insanient ⁊ cadent. Igit᷑ supplicia in p̃senti
loco uinũ meracũ nuncupanit. qͦd bibunt me¬
raco uino. meracis eruciatib digni. Sunt aut̃
alii qͥ bibunt supplicia. uerũ ñ penitꝰ meraca.
sed ex parte aliqua temperata. Calix enĩ in
manu diũi uni meri plenus ẽ mixto. & ineli¬
nauit ex hoc in illud: uerũtam̃ fex eiꝰ nou est

Expanded text:
vino. Si autem nequitia sive virtutibus implentur utres, consequens est ut suppliciis impleantur ob nequitiam, benedictionibus ob virtutem. Exhibeant sacrae litterae testimonium, quo pacto tormenta seu promissiones vinum nuncupentur. « Accipe calicem vini meri istius et potabis omnes gentes, ad quas ego te mitto. » Jeremias autem haec loquitur super quod infert, « et bibent, et voment, et insanient, et cadent. » Igitur supplicia in praesenti loco vinum meracium nuncupavit, quod bibunt meraco vino, id est meracis cruciatibus digni; sunt autem alii qui bibunt supplicia, verum non penitus meraca, sed ex parte aliqua temperata. « Calix enim in mana Domini vini meri, plenus est misto: Et inclinavit ex hoc in hoc: verumtamen fex ejus non es
Abbreviated transcription (Latin):
dinem & sublimitatẽ ȩcclẽ xpi. ut intelligas
iuxta ꝓmissionem dĩ factũ ẽẽ qͦd dr̃. & erit in
cedrũ magnã. Et requiese&: sub eo omĩs auis: et
omẽ uolatile sub umbra eiꝰ requesoet. Assume tͥ
pennas sermonis dĩ. & poteris repausare sub hac
arbore. quȩ plantata ẽ in monte excelso. Et requi¬
esc&: et ꝓpagines eiꝰ restituentur. Uide qͦmͦ in
lignũ altũ. Lignũ altũ ppłs iudeoꝵ est: qui nẽ
num humile Tu eras lignũ humile. lignũ de¬
iectũ. lignum t̃re herens: uerũ sublimauit ce ds̃.
Et arefacio lignũ uiride. Lignũ uiride circũci¬
sionis est ppłs. qui qͦnlam pullulans & florens
fuit : uerũ nẽ ninia siccitate contabuit. Ubi qͥppe
Et reuirescere facio lignũ aridũ. Tu fusti lignũ
aridũ. & fecit te reuirescere xp̃i aduentꝰ. Ego
dñs locutꝰ sum et faciam. Quib dictis ut et
nos reuirescamus. ut fructꝰ ualeamꝰ afferre. ut

Expanded text:
dinem et sublimitatem Ecclesiae Christi, ut intelligas dinem et sublimitatem Ecclesiae Christi, ut intelligas juxta promissionem Dei factum esse, quod dicitur: Et erit in cedrum magnam, et requiescit super ea omnis avis, et omne volatile sub umbra ejus requiescet. Assume tibi pennas sermonis Dei, et poteris repausare sub hac arbore, quae plantata est in monte excelso. Et requiescet, et propagines ejus restituentur. Vide quomodo in lignum 992 altum. Lignum altum populus Judaeorum est, qui nunc num humile. Tu eras lignum humile, lignum dejectum, lignum terrae haerens, verum sublimavit te Deus. Et arefacio lignum viride. Lignum viride circumcisionis est populus, qui quondam pullulans et florens fuit, verum nimia nunc siccitate contabuit. Ubi quippeEt revirescere facio lignum aridum. Tu fuisti lignum aridum, et fecit te revirescere Christi adventus. Ego Dominus locutus sum, et faciam. Quibus dictis, ut et nos revirescamus, ut fructus valeamus afferre, ut
Abbreviated transcription (Latin):
uerũ in medio babylonis ꝓ sua p̃uaricatione
morietur. Deinde sequitur & narrat quid pec¬
catores passuri sunt: & post hec ꝓsperiora queq
cõmemorat dicens. Accipiam ego de electis cedri
& de uertice cordis eoꝵ auellam: et plantabo
eum in monte excelso. Post maledictiones quas
me pollicitationis in finem sermo ꝓfertur. qr
iam qͥ suppliciis indigebant fuerant ꝓpeccatis
suis tormenta ꝑpessi. Intra memet ipsũ uͦ consi¬
derans. & diligent̃ istius loci sensa ꝑtractans.
arbitror de apłis ꝓphetari. Isti quippe sunt de
electis cedri. de summitate. de uertice. quos
dedit ds̃ in uirorem scłi. radens corda eorum.
& plantans eos de monte excelso ihũ xp̃o dnõ
nr̃o. Et suspendã eũ in monte alto isrł et plan¬
tabo & ꝓduo&r ꝓpaginem. & faciet fructum.
Fecerunt isti ꝓpagines. attulerunt fructus.
Et erit in cedrũ magnã. Considera magnitu¬

Expanded text:
verum in medio Babylonis pro sua praevaricatione verum in medio Babylonis pro sua praevaricatione morietur. Deinde sequitur et narrat quid peccatores passuri sunt, et post haec prosperiora quaeque commemorat, dicens: Accipiam ergo de electis cedri, et de vertice cordis eorum avellam, et plantabo ipsum in monte excelso. Post maledictiones, quasmae pollicitationis in fine sermonis profertur: quia jam qui suppliciis indigebant, fuerant pro peccatis suis tormenta perpessi. 991 Intra memetipsum vero considerans, et diligenter istius loci sensum pertractans, arbitror de apostolis prophetari. Isti quippe sunt de electis cedri, de summitate, de vertice, quos dedit Deus in virorem saeculi, radens corda eorum, et plantans eos in monte excelso Jesu Christo Domino nostro. Et suspendam ipsum in monte alto Israel, et plantabo, et producet propaginem, et faciet fructum. Fecerunt isti propagines, attulerunt fructus. Et erit in cedrum magnam. Considera magnitu
Abbreviated transcription (Latin):
eo. ñ saluabit᷑. Quio ego dic̃ dñs adonay: nisi
in loco regis qui constituit eũ. qͥ spreuit male
dictionẽ meam. & transgressus est testamentũ
meũ. Est qͥdam qͥ inhonorat maledictionẽ dĩ.
& est alius qui honorat eam. Nec dubiũ est qͥn
in p̃senti de isto querat᷑ ds̃ qui maledictionẽ suã
in honorauerit. Cũ enĩ quis traditꝰ fuerit sup¬
pliens ut castiget᷑. & ñ sustinuerit qͦd p̃ceptũ
est: inhonorat maledictionẽ dĩ. Si uͦ sustinue¬
rit cũ omi mansuetudine et benedictione et
grãrum actione addm̃. iste honorat maledicti¬
onem eiꝰ. Et cũ honorauerit maledictionem:
necesse est ut etiã benedictionem illiꝰ consequat᷑.
Et transgressus ẽ testam̃tum meũ cũ ipso. in me¬
dio babylonis morietur. & ñ in uirtute mag¬
na neq in turba multa faciet pharao bellum.
Non potest ei qͥ transgressus fuerit & in honora¬
uerit maledictionẽ dĩ. pharao tͥbuere auxiliũ:

Expanded text:
eo, Non salvabitur. Vivo ego, dicit Dominus Adonai, nisi eo, Non salvabitur. Vivo ego, dicit Dominus Adonai, nisi in dictionem meam, et transgressus est testamentum meum. Est quidam qui inhonorat maledictionem Dei, est et alius qui honorat eam. Nec dubium est quin in praesenti de isto quaeratur Deus, qui maledictionem suam inhonoraverit. Cum enim quis traditus fuerit suppliciis, ut castigetur, et non sustinuerit quod praeceptum est, inhonorat maledictionem Dei. Si vero sustinuerit cum omni mansuetudine, et benedictione, et gratiarum actione ad Deum, iste honorat maledictionem, et cum honoraverit maledictionem, necesse est ut etiam benedictionem illius consequatur: Et transgressus est testamentum meum, cum ipso in medio Babylonis morietur, et non in virtute magna, neque in turba multa faciet Pharao bellum. Non potest ei, qui transgressus fuerit et inhonoraverit maledictionem Dei, Pharao tribuere auxilium;
Abbreviated transcription (Latin):
atus est. ut sp̃s eiꝰ saluus fierox in die uidicii.
iste finẽ optimũ consequet᷑. Inducit gͦ eum¬
in maledictionẽ. & duces t̾rȩ eus accipiet.
ut fiant in regnũ infirmum. Infirmũ efficit᷑
regnũ. qͦd de scã t̾̃ra in babylonem transfert᷑.
Alullus quippe fortis est in babylone: idẽ in
confusione mentis sue. Om̃ino ñ potest ex¬
colli homo qui c̃fusus est. Ut custodiat te¬
stam̃tũ meũ. ut statuat illud et discedat
abeo. ut nictat nuntios suos in egẏptum. Iste qr
nabugodonosor ꝓpt̾ peccata sua tormenta ꝑpetit᷑.¬
& mittit nuntios suos in egyptum ñ ferens tradi¬
tionem qua hosti concessus ẽ a dõ. ut det ei equoᷤ
& ppłm multũ: id poscit qͦd in alio loco prohi¬
bitum ẽ. Non enĩ multiplicabis tibi equos ait
seriptura. Si dirigit si saluabit᷑ qui facit adũsa:
& p̃uaricans testam̃tũ. Oportuerat eũ qui tra¬
ditus fuerat. testam̃tum nabugo donosor sustinere
supplicium. Uerũ non sustinet. & ideireo dr̃ de

Expanded text:
in die judicii, iste 990 finem optimum consequetur. Inducit ergo eum maledictionem, et duces terrae ejus accipiet, ut fiant in regnum infirmi. Infirmum efficitur regnum, quod de sancta terra in Babylonem transfertur. Nullus quippe fortis in Babylone, id est, in confusione mentis suae. Omnino non potest extolli homo, qui confusus est, ut custodiat testamentum meum, ut statuat illud, et discedat ab eo, ut mittat nuntios suos in Aegyptum: Iste, quia Nabuchodonosor propter peccata sua tormenta perpetitur, et mittit nuntios suos in Aegyptum, non ferens traditionem, qua hosti concessus est a Deo, ut det ei equos et populum multum, id posuit quod in loco prohibitum est. Non enim multiplicabis tibi equos , ait Scriptura. Si dirigatur, si salvabitur qui facit adversa, et praevaricans testamentum. Oportuerat eum, qui traditus fuerat testamento Nabuchodonosor, sustinere supplicium: verum non sustinet, et idcirco dicitur de
Abbreviated transcription (Latin):
draco. & cõminat᷑ ds̃ cam draconi quã fluui¬
is in quib ẽ draco. mea st̃ flumina et ego fe¬
ci illa. Audi hereticũ eũ om̃i u̾sutia & ingenio
p̃dicantem. necdũ uenisse ihm xꝑm. Ista sunt
flumina in quib u̾satur draco. & ipse fecit
ea. & dicit draco mea st̃ flumina & ea ego
feci. Idcireo diligent̃ attende cũ aquã bibe¬
ris. ne forte de illo fluuio bibas in quo sedit
draco. sed bibe ex aqua uiua &e de eo fluuio
in quo ẽ sermo dĩ. in quo dñs nrͣ iħe. eui est¬

Expanded text:
draco, et comminatur Deus tam draconi, quam fluvidraco, et comminatur Deus tam draconi, quam fluviis in quibus est draco: Mea sunt flumina, et ego feci illa. Audi haereticum cum omni versutia et ingenio praedicantem, necdum venisse Jesum Christum. Ista sunt flumina, in quibus versatur draco, et ipse fecit ea, et dicit draco: Mea sunt flumina, et ego feci illa. Idcirco diligenter attende, cum aquam biberis, ne forte de illo fluvio bibas, in quo sedit draco: sed bibe ex aqua viva, et de eo fluvio, in quo est sermo Dei, in quo Dominus noster Jes