comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fontẽ & desertas feci aqͣs. ꝙ om¬
nẽ congregationẽ aquar: quod
scilicet nulla sibi gens inuia
fuerit. s suꝑ om̃s ppłoꝵ aquaᷤ
suo calcauerit pede. Euqͥd
ñ audisti que olim fecerĩ ei:
Ex diebꝰ antiqͥs ego plasmaui
illud: ⁊ nc̃ adduxi. Et factũ
ẽ in eradicationẽ colliũ cõpug.¬
nantiũ. ⁊ ciuitatũ munitar̃.
Habitatores eat̃ breuiata ma¬
nu contremuerunt. ⁊ confusi:
sunt. facti st̃ sic̃ feñ agͥ ⁊ gram̃

Expanded text:
t desertas feci aquas, et omnem congregationem aquarum: quod scilicet nulla sibi gens invia fuerit, sed super omnes populorum aquas suo calcaverit pede. Numquid non audisti quae olim fecerim ei? ex illud, et nunc adduxi; et factum est in eradicationem collium compugnantium, et civitatum munitarum. Habitatores eorum breviata manu contremuerunt et confusi sunt. Facti sunt sicut fenum agri, et gramen
Abbreviated transcription (Latin):
filiꝰ eiꝰ ꝓ eo. Centũ octoginta
qͥnq milia fortissimoꝵ uiror
ab imo angło una nocte ce¬
dunt᷑. & absq uulneribꝰ occisor
mors seua discurrit. excludẽs
corꝑibꝰ aĩas dñi uoluntate. Su¬
per qͦ in paralipomenon legi¬
mus. Et misit dñs angłm qͥ¬
ꝑcussit omnẽ uirũ robustũ &
bellatorẽ & pͥncipẽ exercitus
regis assyrioꝵ: reu̾susq est.
cũ ignominia in terrã suam.
Qͥ tocirto seruatꝰ ẽ ut sciret po¬
tentiã dĩ ⁊ blasphemantia o¬
ra cõpͥmeret. fieretq testis ille̾
maiestatis. quẽ paulo añ con¬
tẽpserat. Qs aũ intulit. & sur¬
rexert̃ mane. ł ifrahelitas. ł re¬
liquos exercitꝰ eiꝰ accipiamꝰ: li
sit. quod cũ ipse rex diluculo
surrexisset: uidit omĩa corꝑa
mortuoꝵ. Pharao quoq in a.
egypti seruat᷑ plagis ut nouis¬
simꝰ ꝑeat: quod ⁊ iste passurꝰ

Expanded text:
iit. » Centum octoginta quinque millia fortissimorum virorum ab uno angelo una nocte caeduntur, et absque vulneribus occisorum mors saeva discurrit, excludens corporibus animas, Domini voluntate. Super quo, in Paralipomenon legitur: « Et misit Dominus angussit omnem virum robustum, et bellatorem et principem exercitus regis Assyriorum, reversusque est cum ignominia in terram suam . » Qui idcirco servatus est, ut sciret potentiam Dei, et blasphemantia ora comprimeret, fieretque testis illius majestatis, quem paulo ante contempserat. Quod autem intulit: Et surrexerunt mane, vel Israelitas, vel reliquos exercitus ejus accipiamus: licine, quod cum ipse rex diluculo surrexisset, vidit omnia corpora mortuorum . Pharao quoque in decem Aegypti servatur plagis, ut novissimus pereat: quod et iste passus
Abbreviated transcription (Latin):
cun aunoꝵ ess regnare cepit
in uida. ex qͦ ꝑspicuũ ẽ. pꝰ ter¬
tiũ annũ concesse uite manas¬
sen esse generatũ. Ergo iste om̃is
semine nasciturũ. Alii assert̃
quãuis scõs uiros morte terreri.
ꝓpt̾ incertũ udicii & ignoratio¬
nẽ sententiȩ di. quã sedem habi¬
turi sĩt: simulq fati questio sol¬
uit᷑. ac necessitatis uincła atq
causar̃. qͦd nequaꝙͣ. dies mortis
singłis p̃stituta sit: s uoluntate
dĩ ⁊ ignotis mortalibꝰ causis. uel
uiuat aliqͥs ł moriat᷑ : presert̃
cũ ⁊ statuta nc̃ mortis necessi¬
tas differat᷑ : & pꝰ mortẽ resusci¬
tatos plurimos legerimꝰ.t¬

Expanded text:
esset annorum, regnare coepit esset annorum, regnare coepit in Judaea. Ex quo perspicuum est, post tertium annum concessae vitae Manassen esse generatum. Ergo iste omnis semine nasciturum. Alii asserunt, quamvis sanctos viros morte terreri, propter incertum judicii, et ignorationem sententiae Dei, quam sedem habituri sint. Simulque fati quaestio solvitur, ac necessitatis vincula atque causarum, quod nequaquam dies singulis praestituta sit, sed voluntate Dei, et ignotis mortalibus causis vel vivat aliquis, vel moriatur. Praesertim cum et statuta nunc mortis necessitas differatur, et post mortem resuscitatos plurimos legerim
Abbreviated transcription (Latin):
mem̃to queso quomͦ abulauerĩ
corã te in ueritate & in corde ꝑ¬
fecto: & quod boñ ẽ in ocłis tuis
fecerĩ. Audiensq se moriturũ¬
ẽe. ñ p̃cat᷑ uitã & annos plurimoᷤ:
s in dĩ iuditio qͥd uellet presta¬
re dimittit. Nouerat enĩ idcir¬
co do placuisse salomonẽ. qͦd
annos uite ñ petierit ãpliores:
s iturꝰ ad dñm narrat oꝑa sua.
qͦmͦ ambulauerit cũ eo in ueri¬
tate & in corde ꝑfecto. felix con¬
scientia: que afflictionis tp̃r bo¬
nor. oꝑm recordat᷑. Beati enĩ
mundo corde: qm̃ ipsi dm̃ uide¬
ita soluit᷑. ꝑfectionẽ cordis in
eo nc̃ dici qͦd idola destrurerit
tẽpli ualuas aꝑuerit. serpentẽ
eneũ cõminuerit. & cetera fece¬
rit que scriptura cõmemorat. Fle¬
uit aũ fletu magno propt̃ ꝓmis¬
sionẽ dñi ad dauid quã uidebat
in sua morte ꝑiturã. Eo enĩ tp̃r
exechias filios ñ habebat. Nam
pꝰ mortẽ eiꝰ manasses cũ duode

Expanded text:
memento, quaeso, quomodo ambulaverim memento, quaeso, quomodo ambulaverim coram te in veritate, et in corde perfecto, et quod bonum ecerim. Audiensque se esse moriturum, non precatur vitam et annos plurimos, sed in Dei judicio quid velit praestare, dimittit. 468 Noverat enim idcirco Deo placuisse Salomonem, quod annos vitae non petierit ampliores; sed iturus ad Dominum, narrat opera sua, quomodo ambulaverit conscientia, quae afflictionis tempore bonorum operum recordatur. Beati enim mundo corde, quoniam ipsi Deum videita solvitur, perfectionem cordis in eo nunc dici, quod idola destruxerit templi, valvas aperuerit, serpentem aeneum comminuerit, et caetera fecerit, quae Scriptura commemorat; flevit autem fletu magno propter promissionem Domini ad David, quam videbat in sua morte perituram. Eo enim tempore Ezechias filios non habebat. Nam post mortem ejus Manasses, cum duodecim
Abbreviated transcription (Latin):
qͦmͦ ãbulauerĩ corã te in uitate.
ꝯ inlcoride ꝑfecto: & qͦd boñ est
i ocu̾s tuis fecerĩ. fleuit ꝙ ere¬
chias fietu magno. Quẽ diligit
dñs corripit. & castigat omnẽ
filiũ quẽ recipit. Ne eleuaret᷑
cor exechiȩ pꝰ incredibiles triũ¬
phos ⁊ de media captiuitate
uictoriã: infirmitate corꝑis ui
sitat᷑: & audit se esse moriturũ.
ut conuersus ad dñm flectat
sententiã eiꝰ. Qͦsͦ qͥde & in iona
ꝓpħa legimꝰ: ꝙ in cõminationibꝰ
contͣ dt̃ q̃ dicunt᷑ futura nec¬
facta st̃: ñ dõ mutante senten¬
tiã. s ꝓuocante humañ genus
ad noticiã sui. Dñs enĩ penitẽs ẽ
suꝑ maliciis. Conu̾tit q ezechiaᷤ
faciem suã ad parietẽ. qi ad tem¬
plũ ire ñ poterat: ad parietẽ aũ
tẽpli iuxta qͦd salomon palatiũ
exstruxerat: uel absolute ad pa¬
rietẽ. ne lacͥmas suas assidentibꝰ
ostentare uideret᷑. aut certe uir¬
ta hieremiã ad cor suũ. qͥcir. io:
parietẽ cor appellat. ut tota m̃te

Expanded text:
coram te in veritate, et in corde perfecto, et quod bonum est in oculis tuis fecerim: flevitque Ezechias fletu magno. Quem diligit Dominus, corripit, et castigat omnem filium quem recipit . Ne elevaretur cor Ezechiae post incredibiles triumphos, et de media captivitate victoriam, infirmitate corporis sui visitatur, et audit se esse moriturum, ut conversus ad Dominum flectat sententiam ejus. Quod quidem et in Jona propheta legimus, et in comminationibus contra David quae dicuntfacta sunt . Non Deo mutante sententiam, sed provocante humanum genus ad notitiam sui, Dominus poenitens est super malitiis. Convertitque Ezechias faciem suam ad parietem, quia ad Templum ire non poterat. Ad parietem autem Templi, juxta quod Salomon palatium exstruxerat. Vel absolute ad parietem, ne lacrymas suas assidentibus ostentare videretur. Aut certe juxta Jeremiam, ad cor suum; qui CIR , id est parietem, cor appellat, ut tota mente
Abbreviated transcription (Latin):
Omĩa ħ ꝓpħa ꝑ nuntios ad ere¬
chiã loquit᷑. qͥd sennacherib
apcerit. qͥd ei dñs responderit.
Nc̃ ad ipsũ sermonẽ facit ne
forsitan dubitet uentura que
dicta st̃. Et idcirco ł marime
da memorabãt: & qͦd intra bien¬
niũ & rex assyriꝰ interiret. &¬
urbi hierłm securitas redderet᷑.
aũ scło uixta syminachũ po¬
mis uesc̾e: siue uirta eosdẽ quȩ
de p̃teritis segetibꝰ ⁊ cadente in
terrã semine pullulauerint.
In anno aũ tercio fugato iã
assyrio ⁊ obsidione larata se¬
minate & metite. plantate ui¬
neas.⁊ fructꝰ ear̃ comedite. Si¬
quidẽ parue urb̾ huiꝰ reliquiȩ
que nc̃ hostili uallant᷑ ererci¬
tu. & euasuras se esse ñ credũt.
tantã recipient rer̃ omĩum ha¬
bundantiã ac felicitatẽ: ut in¬
star arboris alta radice funda
ti pomis densissimis impleant᷑.
De hierłm enĩ & de monte sy¬
on egredient᷑ reliqͥe. & imple
suũ. Proptẽa ħdicit dñsde
rege assyrioꝵ. Non intrabit

Expanded text:
ntios ad Ezechiam loquitur; quid Sennacherib dixerit, quid ei Dominus responderit, non ad ipsum sermonem facit, ne forsitan dubitet futura quae dicta sunt, et idcirco vel maxime da, memorabant, et quod intra biennium et rex Assyriorum interiret, et urbi Hierusalem securitas redderetur. autem secundo, juxta Symmachum, pomis vescere, sive juxta eosdem, quae de praeteritis segetibus et cadente in terram semine pullulaverint. In anno autem tertio, fugato jam Assyrio, et obsidione laxata, seminate et metite, plantate vineas, et fructum earum comedite. Siquidem parvae urbis hujus reliquiae, quae nunc hostili vallantur exercitu, et evasuras se esse non credunt, tantam recipient rerum omnium abundantiam ac felicitatem, ut instar arboris alta radice fundatae pomis densissimis impleantur. De Jerusalem enim et de monte Sion egredientur reliquiae, et implebsuum. « Propterea haec dicit Dominus de rege Assyriorum: Non intrabit
Abbreviated transcription (Latin):
uat castitatẽ religionis di ⁊ u¬
niꝰ diuinitatis cultũ: subsanna¬
uit te atq despeõr: & que ne ad
maiorẽ te blasphemiã concita¬
ret. p̾senti ñ responderat. post
abeuntẽ mouit caput suũ. cer¬
ta de ultione. secura de pena:
seruos tuos: ut maior ess arro¬
gantia blasphemantis. Drristi
enĩ. qͦd in qͣdrigar̃ tuar̃ multi¬
tudine ascenderis altitudinẽ
montrũ. ⁊ uiga libani. ⁊ excelsaᷤᷤ
succideris cȩdros atq abietes
illiꝰ. Qsͦ uel de cunctis gentibꝰ
methaphoricos. pͥncipibꝰ ꝙ ear̃.
debemꝰ acciꝑe: uel de hierłm que
int̾pretat᷑ libanꝰ: ut cȩdros eiꝰ atq
abietes ad potentes qͦsq ⁊ obti¬
mates. altitudinẽ uero sũmita¬
tis illiꝰ saltũq charmeli: refera¬
rat. Nũqͥd ñ audisti que fecert̃
reges assyrior om̃ibꝰ terris quas
subuerterunt: Ergo nec tu po¬
teris liberari. Quodq infert.
ego fodi & bibi aquã & siccaui
uestigio pedis mei õs riuos ag¬
gerũ. uixta hystoriã ħ intelli¬

Expanded text:
s Dei, et unius divinitatis cultum. Subsannavit te atque despexit. Et quae, ne te ad majores blasphemias concitaret, praesenti non respondebat. Post, te abeunte, movebit caput suum. Certa de ultione, secura de poena, servos tuos, ut major esset arrogantia blasphemantis. Dixisti enim quod in quadrigarum tuarum multitudine ascenderis in altitudinem montium, et juga Libani excelsa succideris. Cedros atque abietes illius, quae vel de cunctis gentibus metaphorice de principibus earum debemus accipere; vel Hierusalem quae interpretatur Libanus, ut cedros ejus atque abietes ad potentes quosque et optimates, altitudinem vero summitatis illius, saltumque Carmeli referarat: Numquid non audisti quae fecerunt reges Assyriorum omnibus terris, quas subverterunt? ergo nec tu poteris liberari. Quodque infert: Ego fodi et bibi aquam, et exsiccavi vestigio pedis mei omnes rivos aggerum, juxta historiam hoc intelli
Abbreviated transcription (Latin):
ad sobnã p̃positũ tẽpli. quem
tradunt hebrei rabsacis cõmi¬
natioẽ ꝑterritũ tradidisse ma¬
tem hierłm adu̾sariis ꝓdidis¬
seꝰ exceptaq arce syon ⁊ tẽ¬
plo. nichil aliud remansisse qͦd
ñ tenuerit assy riꝰ. Uñ errant
qui sobnã qͥnc̃ cũ heliachim
⁊ Iohe ad rabsacen egredit᷑
eundem putant esse quem
⁊ supͣ. Ibi enĩ sobnas p̃positus
tẽpli ponit᷑. qͥ ab assyriis dicit᷑

Expanded text:
 Sobnam praepositum templi, quem tradunt Hebraei Rabsacis comminatione perterritum tradidisse matem Jerusalem adversariis prodidisse, exceptaque arce Sion et Templo, nihil aliud remansisse quod non tenuerit Assyrius. Unde errant qui Sobnam, qui nunc cum Eliacim, et Joahe ad Rabsacen egreditur, eumdem putant quem et supra. Ibi enim Sobna praepositus Templi ponitur, qui ab Assyriis dicit
Abbreviated transcription (Latin):
nec eas int̾ se lacerẽ atq discer¬
ꝑam in alterius finẽ & alteriꝰ
principiũ. dudio p̃terea scorpi¬
ũ mutũ animal ⁊ uenenatum
suꝑ sponsionẽ qͦndã cõmentari¬
oli mei in danihełe ꝓpħã nescio
qͥd musitare immo ferire conari.
in suo pure moriturũ : cuiꝰ nenie
⁊ lugubres cantilene. nec dũ mͥ

Expanded text:
nec eas inter se lacerem atque discerpam, in alterius finem, et alterius principium. Audio praeterea scorpium, mutum animal et venenatum, super responsione quondam Commentarioli mei in Danielem prophetam, nescio quid mussitare, immo ferire conari in suo pure moriturum. Cujus naeniae et lugubres cantilenae necdum mihi
Abbreviated transcription (Latin):
lorũ eiꝰ uerũ ꝓbo. ¶ͥ dico hierłm¬
edificabimini: ⁊ deserta illiꝰ ori¬
untur. Qͥ dico abisso desolaberis.
⁊ flumina tua a refaciã: qͥ dico
qͥtatibꝰ isrł pecc̃isq deletis. qñ
oĩs simul creatura gaudebit.
iuxta eugłii fidem suꝑ peniten¬
tia pecc̃oꝵ angħ letabunt᷑ in
cȩlis. describit᷑ potentia d̃i. quod
nequaꝗͣ en grande sit redimere
lacob ⁊ isrł. ⁊ instaurare cor rec̃¬
tum quẽ formauit ex utero:
⁊ si hoc alicui parũ uideat᷑ꝰ ñ
sit illi difficile qͥ extenderit cę

Expanded text:
lorum ejus verum probo. Qui dico Jeruslorum ejus verum probo. Qui dico Jerusaedificabimini, 530 et deserta illius orientur. Qui dico abysso, desolaberis, et flumina tua arefaciam. Qui dico quitatibus Israel, peccatisque deletis, quando omnis simul creatura gaudebit; et juxta Evangelii fidem , super poenitentia peccatorum Angeli laetabuntur in coelis, describitur potentia Dei, quod nequaquam ei grande sit redimere Jacob, et Israel instaurare cor rectum, quem formavit ex utero. Et si hoc alicui non parvum videatur, non sit illi difficile qui extenderit c
Abbreviated transcription (Latin):
dñs redẽptor tuus. ⁊ formator
tuus ex utero. Ego sũ dñs faci¬
ens omĩa. extendẽs cȩlos soł.sta¬
biliens terrã ⁊ nulł mec̃: irrita
faciẽs signa diuinoꝵ. ⁊ hariolos:
in furorẽ uertẽs. Conu̾tẽs sapi¬
entes retrorsũ: ⁊ scientiã eorũ
stultã faciens. Suscitans u̾bũ
serui sui: ⁊ consiliũ nuntior̃
suoꝵ cõplens. ¶ͥ dico hierłm
habitaberis. ⁊ ciuitatibꝰ iuda
edificabimini. ⁊ deserta eius
suscitabo. ¶ͥ dico ꝓfundo deso¬
lare: ⁊ flumina tua arefaciã.
¶ dico ꝙro. pastor m̃s es: nom¬
ñe uoluntatẽ meã cõplebis. E dico
hierłm edificaberis: ⁊ tẽplo funda¬
beris .Latr. Sic dicit dñs qͥ redemit
te ⁊ format ex utero. Ego dñs qui
cõpleo omĩa. extendi celũ soł & fir¬
⁊ maui terrã. Qͥs alius dissi pauit sig¬
na phytonũ. & diuinatiões de cor¬
de : Q auerto potentes retrorsũ.
⁊ consiliũ eor stultũ facio. ⁊ statuo
uerbũ pueri mei. & consiliũ ange¬

Expanded text:
nus redemptor tuus, et formator tuus ex utero: Ego sum Dominus faciens omnia, extendens coelos solus, stabiliens terram, et nullus mecum. Irrita faciens signa divinorum, et hariolos in furorem vertens: convertens sapientes retrorsum, et scientiam eorum stultam faciens suscitans verbum servi sui et consilium nuntiorum suorum conplens qui dico Hierusalem habitaberis et civitatibus Iuda aedificabimini et deserta eius suscitabo qui dico profundo desolare et flumina tua arefaciam qui dico Cyro pastor meus es et omnem voluJerusalem: aedificaberis; et templo: fundaberis. LXX: Sic dicit Dominus qui redemit te, et formans te ex utero. Ego Dominus, qui compleo omnia: extendi coelum solus, et firmavi terram. Quis alius dissipavit signa pythonum, et divinationes de corde? qui averto prudentes retrorsum, et consilium eorum stultum facio. Et statuo verbum pueri mei, et consilium Ange
Abbreviated transcription (Latin):
tas opes cunctar̃ urbiũ: ut qui
priꝰ colebas idola. beneficiis unũ
sentires dm̃ : presert̃ cũ scias
multo anteꝗͣ nascereris tuũ no
mine refert: legisse cyrũ ab
isaia. de suo uaticinatũ noĩe.
⁊ idcirco iudeos quasi c̾ famili¬
aris plurimũ dilerisse. Hec
aũ inquit tͥbui tͥ ꝓpt̾ iacob ser

Expanded text:
tos, et opes cunctarum urbium, » ut qui tos, et opes cunctarum urbium, » ut qui prius colebas idola, beneficiis unum sentires Deum: praesertim cum scias multo antequam nascereris tuum nommine refert, legisse Cyrum ab Isaia de se certum vaticinatum nomine: et idcirco Judaeos quasi familiares plurimum dilexisse. Haec autem, inquit, t
Abbreviated transcription (Latin):
Ego dñs ⁊ ñ ẽ alter. formans lucẽ
n creans tenebras. faciens pacem
⁊ creãs malũ. Ego dñs faciens oĩa
hȩc. Scio in hoc capło ñ solũ la¬
tinoꝵ. s ⁊ grecoꝵ plurimos uehe¬
ment̃ errare estimantiũ scriptũ
intelligat᷑ uirta illud qͦd alibi
legimꝰ. pluit dñs a dño. et. dix̃
qͦd dñm sonat. s cyro dicit᷑. qͥ
hebraice appellat᷑ chores. regi
ꝑsarũ qͥ babilonẽ chaldeos q
hebrȩos regiȩ potestatis: ⁊ qͦmͦ
apud nos diadema ⁊ purpura
solis imꝑatoribꝰ dat᷑: sic ⁊ apud
Huiꝰ dexterã app̃hendit dñs ⁊¬
tenuit: ut nulł fortitudini eiꝰ
ualeret resistere. Legamꝰ xeno¬
funtis octo libroꝵ ꝙyrimaioris
historiã: ⁊ ꝓpħiã ysaiȩ cernimꝰ
expletã. Que enĩ ciuitas illi ñ
patunit: Qis ñ regũ terga subiecit:
Qͥ muri prius ex pugnabiles. ñ
illiꝰ obsidiõe subuersi st̃: Unde
ad ipsũ cyrũ ds apostrophã fa¬
cit. Dedi tͥ thesanros ⁊ abscondi¬

Expanded text:
n est alter. Formans lucem, et creans tenebras: faciens pacem, et creans malum. Ego Dominus faciens omnia haec. Scio in hoc capitulo non solum Latinorum, sed Graecorum plurimos vehementer errare, existimantium scriptum intelligatur, juxta illud quod alibi legimus: Pluit Dominus a Domino . Et: Dixit quod Dominum sonat, sed Cyro dicitur, qui Hebraice appellatur CHORES  , regi Persarum, qui Babylonem Chaldaeosque Hebraeos regiae potestatis: ut quomodo apud nos diadema, et purpura solis imperatoribus datur, sic apud » Hujus dexteram apprehendit et tenuit ut nullus fortitudini ejus valeret resistere. Legimus Xenophontis octo librorum Cyri majoris historiam, et prophetiam Isaiae cernimus expletam. Quae enim civitas illi non patuit? quis non regum terga subjecit? qui muri prius inexpugnabiles, non illius obsidione subversi sunt? Unde ad ipsum Cyrum Deus apostropham facit: « Dedi tibi thesauros abscondi
Abbreviated transcription (Latin):
te: Ab extremis t̃re. ⁊ a longinqͥs
eiꝰ uocaui te: u dixitͥ. Seruus m̃s
estu: elegi te. & ñ abieqte. Ne ti¬
meas qr tec̃ sũ ego. Ne declinesq
ego d̃s tuus. Confortaui te. n au¬
xxiliatꝰ sũ tui: ⁊ suscepit te dext̾a
iusti mei. Ecce confundent᷑ ie
rubescent om̃s qui pugnãt adu̾¬
sũ te. erunt quas ñ sint. ⁊ ꝑibt̃
uiri qͥ contradicũt tͥ. Queres eos

Expanded text:
longinquis eius vocavi te et dixi tibi servus meus es tu elegi te et non abieci te ne timeas quia tecum sum ego ne declines quia ego Deus tuus confortavi te et auxiliatus sum tui et suscepi te dextera iusti mei ecce confundentur et erubescent omnes qui pugnant adversum te erunt quasi non sint et peribunt viri qui contradicu
Abbreviated transcription (Latin):
cus erã ficulnus. inutile lignum.
Cũ faber incertꝰ scamñ faceret. ne
pͥapũ. maluit esse dm̃: d̃s in de
ego. furũ auiũq marima formi¬
do. Quicqͥd aũ de idolis dictũ est.
potest referri. ⁊ ad herescos pͥnci¬
pes qͥ simulacra dogmatũ suoꝵ¬
atq mendatii. artifiqi corde cõpo¬
nunt. ⁊ uenerant᷑ ea. que a se sqũt
esse simulata: nec sufficit eis er
pietatẽ. ⁊ deuorat domos uiduar̃:
abutentes q uulgi imꝑitia. ita
arte dialechca. quasi ascia tere¬
tro ⁊ lima. & runtina. formant
dm̃ suũ ⁊ cudunt malleo atq m¬
aurant sermonis retͥoric uenus¬

Expanded text:
cus eram ficulnus, inutile lignum, cus eram ficulnus, inutile lignum, Cum faber, incertus scamnum faceretne Priapum, Maluit esse deum. Deus inde ego, furum aviumque Maxima formido. Quidquid autem de idolis dictum est, potest referri et ad haereseorum principes, qui simulacra dogmatum suorum atque artifici corde componunt et venerantur ea quae a se sciunt esse simulata, nec sufficit eis errpietatem, et devorant domos viduarum, abutentesque vulgi imperitia, ita arte dialectica, quasi ascia tereti et lima et runcina formant deum suum, et cudunt malleo, atque inaurant sermonis rhetorici venus
Abbreviated transcription (Latin):
uilitas demonstret᷑ . fit enĩ lignea
pulchrior fuerit. tanto ds̃ puta¬
tur angustior. ponit᷑q in fano
⁊ et̾no claudit᷑ carcere. que lon¬
go tp̃r creuit in saltibꝰ. ⁊ ꝓ uari¬
etate arbor̃ cedrus ⁊ ilex. & quer¬
cus ł pinꝰ fuit. Mirũq in modũ
segmenta eiꝰ atq rasure mittunt᷑¬
in focũ. ut calefaciãt artificem
cd. & coquant diu̾sa pulm̃ta. Pars
aũ altera format᷑ in dm̃. ut oꝑe
cõpleto adoret illã factor suus.
⁊ oꝑis sui ĩprecat᷑ aurihũ. nec in¬
telligit ł recogitat. imimo nec̃ car¬
nis nec mentis aspicit ochs. quod
ñ possit esse ds̃ cuius pars igne cõ¬
busta ẽ: neq hominis manu fieri
diuina maiestas. Pleniꝰ suꝑ irrisi¬
one idoloꝵ. ꝓpħicus sermo conte¬
acitur. que facilis intelhgentie st̃:
nec laciniosam inmo suꝑfluam
expositionẽ desiderant. Suꝑ qͦ
accus scribit in satyra. deridẽs
simulacra gentihũ. Ohm trun¬

Expanded text:
vilitas demonstretur. Fit enim lignea vilitas demonstretur. Fit enim lignea pulchrior fuerit, tanto Deus putatur angustior. Ponitur in fano, et aeterno clauditur carcere, quae longo tempore crevit in saltibus, et pro varietate arborum, cedrus et ilex 528 et quercus vel pinus fuit. Mirumque in modum segmenta ejus atqin focum ut calefaciant artificem dei, et coquant diversa pulmenta; pars autem altera formatur in deum ut opere completo adoret illam factor suus, et operis sui imprecetur auxilium, nec intelligit vel recogitat, imo nec carnis nec mentis aspicit oculis, quod non possit esse deus cujus pars igne consumpta est, nec hominis manu fieri divina majestas, pleniusque super irrisione idolorum propheticus sermo contexitur, quae facilis intelligentiae sunt, nec laciniosam imo superfluam expositionem desiderant. Super quo et Flaccus scribit in satyderidens simulacra gentilium Olim trun
Abbreviated transcription (Latin):
tem suã atq sapientiã nullũ e̾ẽ
exterñ dm̃: deoꝵq multoꝵ opi¬
nionẽ & simulacra condẽpnans.
Qͥs inqͥt simihs mĩ ẽ : uocet ea
que ñ st̃ quasi sint: & exponat
ordinẽ creature mee: qua ratiõe
cuncta liberauerĩ eax qͦ feci homi¬
nẽ suꝑ t̾rã. Nec hoc solũ uolo. s
quero etiã scientiã futurorũ.
Uñ tu isrł cuiꝰ ego rex ⁊ redẽptor
sum. Noli timere simulachra que
esse nichili in syna monte didicisti.
Anforsitan creator ẽ ahꝰ. quẽ ego
ñ nouerĩ: aut p̃ter hc̃ alt̃ ẽ mund̾
qͥ innoti di monstret potentiam:
Neq uͦ ea solũ que fiunt:s ⁊ illi
qͥ faciunt habebunt᷑ ꝓ nichili: cũq
undicte tẽpus aduenerit. nequa¬
quã poterunt eos manuũ suar̃ oꝑa
liberare: que cȩca ⁊ insensibilia con¬
fundunt artifices suos. Quis enĩ
possit hoc credere quod ascia lua.
ma runcina. & angłaribꝰ cirqnoq
in deos repente consurgant: pre¬
sertim cũ fame & siti artificis artis

Expanded text:
tem suam atque sapientiam nullum esse externum Deum, deorumque multorum opinionem, et simulacra condemnans: Quis, inquit, similis mei est? Vocet ea quae non sunt quasi sint, et exponat ordinem creaturae meae, qui cuncta ratione libraverim, ex quo feci hominem super terram. Nec hoc solum volo, sed quaero etiam scientiam futurorum. Unde tu, Israel, cujus et rex et redemptor sum, noli timere simulacra, quae esse nihil, in Sina monte didicisti. An forsitan Creator est alius, quem ego non noverim? Aut praeter hunc alter est mundus, qui ignoti Dei monstret potentiam? Neque vero ea solum quae fiunt, sed et illi qui faciunt, habebuntur pro nihili. Cumque vindictae tempus advenerit, nequaquam poterunt eos manuum suarum opera liberare, quae caeca et insensibilia confundunt artifices suos. Quis enim possit hoc credere quod ascia, limama, runcina, et angularibus, circinoque in deos repente consurgant? Praesertim cum fame et siti artificis, artis
Abbreviated transcription (Latin):
abysso. id babilonii desolare ⁊ flu¬
mina tua arefaciã. omnẽ regu̾ipo¬
tentiã. Siue quia ꝓfundũ ⁊ abys¬
sum dixerat. recte ꝑ translationẽ
⁊ flumina posuit. de qͥbꝰ. ⁊ psalmis¬
ta decantat. Suꝑ flumina baby¬
lonis illic sedimꝰ ⁊ fleuimꝰ. Et qui
hierłm instaurat ⁊ babylonẽ des¬
truit. dicit qͦq cyro regi ꝑsarũ
qͥ primꝰ destrurit
babylo¬
nem atq chaldeo ᷤᷤ
pastor
meus es: sine ut
transtulerunt. ut
sapi¬
at. cuiꝰ differentie
causa
hebrahicũ. Roi. si ꝑ Res litterã

Expanded text:
bysso, id est, Babyloni, desolare et flumina tua arefaciam, omnem regum potentiam. Sive quia profundum et abyssum dixerat, recte per translationem, et flumina posuit, de quibus et Psalmista decantat: Super flumina Babylonis ibi sedimus et flevimus . Et qui Jerusalem instaurat, et Babylonem destruit. Dicit quoque Cyro regi Persarum, qui primus destruxit Babylonem atque Chaldaeos: pastor meus es, sive ut transtulerunt, ut sapiat. Cujus differentiae causa Hebraicum ROI si per RES litteram
Abbreviated transcription (Latin):
glorificasti me. Nõ te seruire fe¬
cisti oblatiõe. nec laborẽ tͥ p̃bui
in thure. Non emisti mͥ argento
calamũ: ⁊ adipe uictimar̃ tuar̃
ñ inhebriasti me. Uerũtam̃ ser¬
iure me fecisti in peccatis tuis:
p̃biusti mͥ laborẽ in iniqͥtatibus
tuis. Laxx. Non mͦ uocaui te ia¬
cob: & neq laborare feq isrł.
Non attulisti mͥ oues holochau¬
sti tui. neq in uictimis tuis mag¬
nificasti me: nec seruire te feci
in hostiis. nec laborẽ tͥ p̃bui in
thure. Nec emisti mͥ argento thi¬
miama: nec adipem hostiarum
tuar̃ concupiui: s pecc̃is tuis de¬
fendite. ⁊ iniqͥtatibꝰ tuis. Bestiis
agͥ. draconibꝰ ⁊ stͤutionibꝰ laudan¬
tibꝰ me. tu iacob nequaꝗͣ. me in¬
uocare uoluisti. nec pꝰ ea labora¬
re. ut pecc̃m emendares peni¬
tentia. Quod aũ arbitraris ob¬
tulisse te mͥ uictimas. ⁊ arietes
immolasse: scias eos a me ñ esse
susceptos: quia mͥ idolisq com¬
munes erant. Illũq sensũ re¬

Expanded text:
glorificasti me. Non te servire feglorificasti me. Non te servire feci in oblatione: nec laborem tibi prebui in thure. Non emisti mihi argento calamum: et adipe victimarum tuarum non inebriasti me. Verumtamen servire me fecisti isti mihi laborem in iniquitatibus tuis. LXX: Non nunc vocavite, Jacob, neque laborare te feci, Israel. Non attulisti mihi oves holocausti tui: neque in victimis tuis magnificasti me: nec servire te feci in hostiis, nec laborem tibi praebui in thure, nec emisti mihi argento thymiama, nec adipem hostiarum tuarum concupivi, sed in peccatis tuis defendi te, et in iniquitatibus tuis. Bestiis agri, draconibus et struthionibus laudantibus me, tu Jacob, nequaquam me invocare voluisti, nec postea laborare, ut peccatum emendares poenitentia. Quod autem arbitraris obtulisse te mihi victimas, et arietes immolasse, scias eos a me non esse susceptos, quia mihi et idolis communes erant. Illumque sensum re
Abbreviated transcription (Latin):
tudine gentiũ morabant᷑ ⁊ ido¬
latͥe sanguinȩ mor̃q feritate
bestiar̃ similes erant. glorificẽt
me atq collaudẽt. Pro draconibꝰ
lia portentuosa que dulq car-¬
mine atq mortifero nauigan¬
tes scylleis canibꝰ lacerandos
p̃cipitant. hoc q significat quod
uoluptati priꝰ ⁊ luxurie dechti
ad seruitutẽ dñi conuertantur.
Licet meliꝰ sit dracones intelli¬
gi. quia ungunt᷑ ⁊ stͥutiones. ut
quia semel de bestiis solitudinis
loquebat᷑. ħ animantia poneret.
que deserto familiaria st̃. Lau¬
dabunt aũ inquit me & glorifi¬
cabunt bestiȩ agͥ. ⁊ dracones &
strutiones: qr deh in deserto gen¬
tiũ aquas. ⁊ in ariditate natioñ
flumina: ut biberet ppłs m̃s quẽ
elegi mͥ: siue genus meũ electũ.
⁊ ppłs que ad quisiui sanguine
meo. ut laudes meas uͥtutesq
narraret. N o me muocasti
iacob. nec laborasti in me isrł.
Non obtuhsti mͥ arietẽ holo¬
chausti tui. ⁊ uictimis tuis non

Expanded text:
tudine gentium morabantur, et idotudine gentium morabantur, et idololatriae sanguine, morumque feritate bestiarum similes erant, glorificent me 521 atque collaudent. Pro draconibus, lia portentosa, quae dulci carmine atque mortifero navigantes Scyllaeis canibus lacerandos praecipitabant. Hocque significat, quod voluptati prius et luxuriae dediti, ad servitutem Domini convertantur: licet melius sit dracones intelligi, quia junguntur et struthiones, ut quia semel de bestiis solitudinis loquebatur, haec animantia poneret, quae deserto familiaria sunt. Laudabunt autem, inquit, me, et glorificabunt bestiae agri, et dracones, et struthiones, quia dedi in deserto gentium aquas, et in ariditate nationum flumina, ut biberet populus meus, quem elegi mihi, sive genus meum electum, et populus quem acquisivi sanguine meo, ut laudes meas virtutesque narraret. Non me invocasti, Jacob: nec laborasti in me, Israel. Non obtulisti mihi arietem holocausti tui, et vict
Abbreviated transcription (Latin):
ipse currꝰ ⁊ equos ⁊ omnẽ exerci¬
tum pharaonis demersit in ꝓfun¬
dũ. Qui dormiert̃ somno ꝑpetuo
contriti ft̃ ⁊ extincti quas hirũ
in breui tẽꝑis spacio. ⁊ in puncto
atq mom̃to. Linũ enĩ necdum
igne correptũ ꝓ lenitate sub̾e
statim exstinctũ in fauillã dis¬
soluitur. Igit᷑ hoc p̃cipio uobis.
ut int̾ signa mea atq portenta
quibꝰ baby lon urbs potentiss¬
ma diruta ẽ: ⁊ quibus in mari
to sum maiora facturus. qm̃ cõ¬
paratione p̾terita sileri debeãt.
Nequaꝗͣ eñ ultra in mari rubro.
s in deserto totiꝰ mundi repꝑiã
uiã. nec unus fluuiꝰ siue fons erũ¬
pet de petra: s multa flumina.
que ñ corpora ut priꝰ. s aĩas si¬
cientes reficiant. ⁊ impleatur
illud quod supͣ legimꝰ. bibetis
aquas de fontibꝰ saluatoris. Tũc
quod ñꝙͣ factũ ẽ fiet: ut om̃s bes¬
tie ⁊ dracones ⁊ stłitiões. qͥ in soli¬

Expanded text:
Ipse currus et equos et omnem exerciIpse currus et equos et omnem exercitum Pharaonis demersit in profundum, qui dormierunt somno perpetuo. Contriti sunt et exstincti, quasi linum in brevi temporis spatio, et in puncto atque momento. Linum enim necdum igne correptum, pro levitate substantiae statim exstinctum, in favillam dissolvitur. Igitur hoc praecipio vobis, ut inter signa mea atque miracula, quibus Babylon urbs potentissima diruta est, et quibus in mari to sum majora facturus; quorum comparatione, praeterita sileri debeant. Nequaquam enim ultra in mari Rubro, sed in deserto totius mundi reperiam viam. Nec unus fluvius, sive fons erumpet de petra, sed multa flumina, quae non corpora ut prius, sed animas sitientes reficiant, et impleatur illud quod supra legimus: Bibetis aquas de fontibus Salvatoris . Tunc quod numquam factum est, fiet, ut omnes bestiae et dracones, et struthiones qui in soli
Abbreviated transcription (Latin):
tes. ⁊ multitudinẽ robustissimã:
s dormierunt ⁊ ñ resurgent: ex¬
tincti st̃ quass linũ ertinctum.
Nohtememinisse prioꝵ. ⁊ uete¬
ra ne recogitetis. Ecce ego facio
noua. nc̃ orient᷑. & cognoscetis
ea: ⁊ faciã in deserto uiã ⁊ in ma¬
aquoso flumina. Benedicent mͥ
bestie agri. sirenes. ⁊ filie stͣłtioñ:
quia dedi in deserto aquã. ⁊ flu¬
mina in maqͦso: ut bibere faqã
genꝰ meũ. electũ ppłm meũ quẽ
ad quisiui ut uirtutes meas nar¬
ret. Dñs qͥ destrũ ⁊ abiecit
babylonẽ: ⁊ fortissimos illiꝰ detra¬
arit de potentia. om̃sq chaldeos
qui in fluctbꝰ huiꝰ scł feliciter
nauigabant fecit esse captiuos.
ipse in aquis torrentibꝰ maris ru¬
bri repperit uiã ut transiret pͦpłs
eius de egypto. liberatus: siue
qui dedit in mari rubro uiã ipse
⁊ in aqͥs torrentibꝰ iordanis flu¬
uii repperit semitã. ut ⁊ egressio
ex egypto ⁊ introitus in t̾rã re¬
ꝓmissionis. haberet miracłm:

Expanded text:
ultitudinem robustissimam. Sed dormierunt, et non resurgent: exstincti sunt quasi linum exstinctum. Nolite meminisse priorum, et vetera ne recogitetis. Ecce ego faciam nova, quae nunc orientur, et cognoscetis ea, et faciam in deserto viam, et in inaquoso flumina. Benedicent me bestiae agri, sirenes et filiae struthionum, quia dedi in deserto aquam, et flumina in inaquoso, ut bibere faciam genus meum electum, populum meum, quem acquisivi, ut virtutes meas narret. Dominus qui destruxit et abjecit Babylonem, et fortissimos illius detraxit de potentia omnesque Chaldaeos qui in fluctibus hujus saeculi feliciter navigabant, fecit esse captivos: ipse in aquis torrentibus maris Rubri reperit viam, ut transiret populus ejus de Aegypto liberatus. Sive qui dedit in mari Rubro viam, ipse et in aquis torrentibus Jordanis fluvii reperit semitam, ut et egressio ex Aegypto, et introitus in terram repromissionis haberet miraculum.
Abbreviated transcription (Latin):
omp̃c. Hoc eñ in hebraico sonat
sabaoth. Ego sũ pͥmꝰ ⁊ ego nouis¬
simus: ego .a. &.co. & absq me ñ
ẽ ds: qr puer quẽ elegi. in me d̃s ẽ.
de qͦ supra diri. Eoce puerm̃s quẽ
elegi. electꝰ m̃s quẽ suscepit aĩa
mea. iuditiũ gentibꝰ ꝓferet: &

Expanded text:
Omnipotens. Hoc enim in Hebraico sonat Omnipotens. Hoc enim in Hebraico sonat SABAOTH  . Ego sum primus, et ego novissimus, ego Α et Ω; et absque me non est Deus, quia puer quem elegi, in me Deus est. De quo supra dixi: Ecce puer meus, quem elegi: electus meus, quem suscepit anima mea: judicium ge
Abbreviated transcription (Latin):
cunctis credentibꝰ dñs daturum
se esse ꝓmisit: qñ ꝓ uarietate
meritoꝵ. ahꝰ dicet dñi egosum.
aliꝰ uocabit in noĩe iacob. alius
scribet manu sua esse se dñi. ⁊
cũ ortꝰ sit in infideli turba gen¬
tili. uos in noĩe assimi labitur
isrł. ex derelictis idolis uniꝰ ch
cultor. sit: incipit alia ꝑycope.
quam totã simul ꝓposuimꝰ. ne
unius sensus diuideremꝰ conti¬
nentiã. Et quia latr. in hoc capi¬
tulo erceptis paucis uerbis ñ
discrepãt ab hebraico. nr̃a edi¬
tioẽ contenti sumꝰ: qua intellec̃¬
ta noscent᷑. ⁊ cetera. Est aũ sermo
contra illiꝰ tpr̃is idolatr as. quo
ysaias ꝓpħa uentura pͦpħs nunti¬
abat: & arguit eos qui dĩ omĩpo¬
tentis religioe contẽpta simulacris
ligneis inclinent᷑ ⁊ adorẽt oꝑa ma¬
nuũ suarũ. Curramꝰ gͦ ꝑ singła.
ec dicit dñs rex ifrł qui in me
crediturus ẽ. & redẽptor eiꝰ qͥ
filii mei suscipiet aduentum.
dñs exercituũ siue uirtutũ &

Expanded text:
cunctis credentibus daturum se esse promisit, quando pro varietate meritorum alius dicet, Domini ego sum: alius vocabit in nomine Jacob: alius scribet manu sua se esse Domini, et cum ortus sit de infideli turba gentilium, in nomine assimilabitur Israel, ut relictis idolis, unius Dei cultor sit: incipit altera περικοπὴ, quam totam simul proposuimus, ne unius sensus divideremus continentiam. Et quia Septuaginta in hoc capitulo exceptis 527 paucis verbis non discrepant ab Hebraico, nostra editione contenti sumus, qua intellecta, noscentur et caeterae. Est autem sermo contra illius temporis idololatras, quo Isaias propheta ventura populis nuntiabat, et arguit eos, qui Dei omnipotentis religione contempta, simulacris ligneis inclinentur, et adorent opera manuum suarum. Curramus ergo per singula. Haec dicit Dominus rex Israel, qui in me crediturus est, et redemptor ejus, qui Filii mei suscipiet adventum: Dominus exercituum atque virtutum, et
Abbreviated transcription (Latin):
Siue ħ dicendũ. quod muta simu¬
lachra ⁊ insensibilia. nec bene
possint face̾ nec male. nec pret̾i̾ta
nosse nec fut᷑a . qr. ex nichili sĩt.
⁊ ex eo qͦo ñ ẽ. & ñ tã ipsa ꝙͣ ille
qui ea colat. abhominatiõe cõdignꝰ
sit. Idola enĩ gentiũ argentũ ⁊ aurũ
oꝑa manuũ hominũ. os habent ⁊
ñ loquent᷑.⁊ cetera. Quomͦ gͦ possĩt
scire ⁊ nuntiare uentura aut nar¬
rare p̾terita. & benefacere ł male:
que nec hominũ sensũ habẽt nec
brutoꝵ animantiũ. Nec int̾est de
qua mat̾ia facta uideant᷑: cũ uni¬
uersa terrena sint. S̾ uscitaui
ab aquilone. & ueni ab ortu soliẜ.

Expanded text:
Sive hoc dicendum, quod muta simuSive hoc dicendum, quod muta simulacra hominum et insensibilia, nec bene possint facere, nec male, nec praeterita nosse, nec futura, quia ex nihilo sint, et ex eo quod non est, et non tam ipsa, quam ille qui ea colat, abominatione condignus sit. Idola enim gentium, argentum et aurum, opera manuum hominum. Os habent, et non loquentur . Quomodo ergo possunt scire et nuntiare ventura, aut narrare praeterita, et bene facere, vel male, quae nec hominum sensum habent, nec brutorum animantium? Nec interest, de qua materia facta videantur, cum universa terrena sint. Suscitavit ab Aquilone, et veniet ab ortu solis:
Abbreviated transcription (Latin):
lyusq ⁊ clarius. ⁊ cetera idola
fut᷑oꝵ scientiã pollicentia: que
reges potentissimos deceperunt:
Eur de ap̃o nichil potuere p̃dic̾e.
nichil de apłis eiꝰ. nichil de rumis
⁊ abiectiõe tẽplorũ : Sigͦ suũ in¬
teritũ ñ potuere p̃dicere: quomͦ
aliena ł mala ł bona potuer̃t
multa ab idolis esse p̃dicta. hoc
sciendũ qͦd sẽꝑ mendatiũ umrerĩt
ueritati: & sic sententias tẽpera¬
rint. ut seu boni scu mali aliqͥd
accidisset. utrũq posset intelligi:
ut ẽ illud pirri regis epirotarũ.
sint facere nec male: ñ qͦd idola
nec demones assidentes idolis ma¬
la sepe ñ fecerint: s qͦd nisi potes¬
tas eis fuerit concessa adnõ. ħ
facere ñ possint. Deniq in eugło
dep̃cant᷑. ut habeãt potestatẽ in
porcor gregẽ: & in iob legimꝰ absq
quidẽ ⁊ possessiones ualuisse disꝑ¬
dere. Nec mir̃ ħ de dõ: cũ etiam
pauł apłs tradat quosła satha¬
ne ut discant ñ blasphemare.

Expanded text:
liusque, et Clarius, et caetera idola, liusque, et Clarius, et caetera idola, futurorum scientiam pollicentia, quae reges potentissimos deceperunt? Cur de Christo nihil potuere praedicere; nihil de Apostolis ejus; nihil de ruinis et abolitione templorum? Si ergo suum interitum non potualiena, vel mala, vel bona potueruntmulta ab idolis esse praedicta, hoc sciendum quod semper mendacium junxerint veritati, et sic sententias temperarint, ut seu boni seu mali quid accidisset, utrumque posset intelligi. Ut est illud Pyrrhi regis Epirotarum: sint facere, nec male. Non quo idola, vel daemones assidentes idolis, mala saepe non fecerint; sed quo nisi concessa eis fuerit potestas a Domino, hoc facere non possint. Denique in Evangelio deprecantur, ut habeant potestatem in porcorum gregem . Et in Job legimus, absque quidem et possessiones valuisse disperdere . Nec mirum hoc de Deo, cum etiam Apostolus Paulus tradat quosdam Satanae, ut discant non blasphemare .
Abbreviated transcription (Latin):
supra diximꝰ. duplicẽ esse iacob
⁊ isrł ñ credentiũ atq credentiũ
in dñm saluatorẽ: ita uocatisgen¬
tibꝰ ⁊ in deserto qͦndã eccłȩ erum¬
pentibꝰ fluuiis fontibꝰq ⁊ mirũ
in modũ comante uarietate ar¬
borũ cunctis ubertate plenissimiᷤ.
qͥ in acͦ exgentibꝰ credere noluert̃
ꝓuocant᷑ ad iuidiciũ: ut responde¬
ant cur uidere ⁊ scire & recogita¬
re & intellige̾ noluert̃. qr manus
dñi ista fecit. & sc̃s isrł creauit
uniu̾sa. Accedat̃ in qͥt idola ur̃a
que putatis esse fortissima: uel
afferte si qͥt forte habetis in uob̾
sensu nolueritis aꝑtã susciꝑe ui¬
tatẽ. Simulq fit apostropha ad
ipsa idola q̃ insensibilia sunt. ⁊
nec audiendi nec respondendi
possidẽt facultatẽ. Dicite in qͥt
nob̾ ł p̃terita ł futura : et ex rer̃
euentibꝰ ur̃a potentiã demonstra¬
te. Hoc aũ significat: quod post ad¬
uentũ xp̃i oĩa idola ꝯticuerint.
Ubi apollo delphycus. ⁊ laxias. de¬

Expanded text:
supra diximus, duplicem esse Jacob et Israel, non credentium atque credentium in Dominum Salvatorem: ita vocatis gentibus, et in deserto quondam Ecclesiae erumpentibus fluviis fontibusque, et mirum in modum comante varietate arborum, cunctis ubertate plenissimis, qui in Christum ex gentibus credere noluerunt, provocantur ad judicium, ut respondeant cur videre, et scire et recogitare, et intelligere noluerint, quia manus Domini ista fecerit, et Sanctus Israel creaverit universa. Accedant, inquit, idola vestra, quae putatis esse fortissima. Vel afferte, si quid forte habetis in vobissensu nolueritis apertam suscipere veritatem. Simulque fit apostropha ad ipsa idola, quae insensibilia sunt, et nec audiendi, nec respondendi possident facultatem. Dicite, inquit, nobis vel praeterita, vel futura, et ex rerum eventibus vestram potentiam demonstrate. Hoc autem significat, quod post adventum Christi omnia idola conticuerint: ubi Apollo Delphicus, et Loxias, De
Abbreviated transcription (Latin):
aũ inqͥt eugłista dicebat de
sp̃u scõ quẽ credentes in eũ ac¬
cepturi erant. Quia gͥ deserta qͦn¬
dã eccłȩ multitudo aquis uitalibꝰ
fuerat irrigata: ꝓpterea uixrta bax
nascunt᷑ in ea cedrus. ⁊ buxus &
mirtus. & ciparissus ⁊ pͦpłs iuxta
hebraicũ ⁊ ceteros int̃pretes. ce¬
⁊ abies ⁊ ulmꝰ ⁊ buxus simul
Que uarietates arbor du̾sitatẽ
significãt gr̃ȩ sꝑitał. Et quia in¬
om̃ibꝰ natura ear̃ nota ẽ : de secta
tantũ hebraico disseramꝰ. quam
spinã theodotio transtulit. Est
aũ genꝰ arboris nascentis in he¬
remo. spine albe habens simili¬
tudinẽ: unde omĩa ligna in arche
tabernacłi facta st̃ instrum̃to
que appellat᷑ settim. Qd lignũ

Expanded text:
ista, dicebat de Spiritu Sancto, quem credentes in eo accepturi erant. Quia igitur deserta quondam Ecclesiae multitudo, aquis vitalibus fuerat irrigata, propterea juxta LXX nascuntur in ea cedrus, et buxus, et myrtus, et cyparissus, et populus: juxta Hebraicum, et caeteros Interpretes, ceet abies, et ulmus et buxus simul. Quae varietates arborum, diversitatem significant gratiae spiritualis. Et quia omnibus natura earum nota est, de SETTA   tantum Hebraico edisseramus, quam spinam Theodotio transtulit. Est autem genus arboris nascentis in eremo, spinae albae habens similitudinem; unde omnia ligna arcae, et tabernaculi facta sunt instrumenta, quae appellantur Settim : quod li
Abbreviated transcription (Latin):
sanguinẽ tauroꝵ ⁊ hyrcorũ
nolo. Neq enĩ ait p̃ciosũ ate qͥppiã
requisui. ut in p̃parandis eis labo¬
rare te facerẽ: nec exegi ate obla¬
tiones. nec thura quesiui. ñ cala¬
mũ neq incensũ. & diuersi pigm̃¬
ta generis. quoꝵ fumo inhebri¬
ares me atq satiares: s obedien¬
tiã que ẽ suꝑ sacrificiũ. & sacrifi¬
tiũ de qͦ in psalmis dauid canit.

Expanded text:
sanguinem taurorum et hircorum nolo. Neque enim, ait, pretiosum a te quippiam requisivi: ut in parandis eis, laborare te facerem. Non exegi a te oblationes, nec thura quaesivi: non calamum, neque incensum, et diversa pigmenta generis, quorum 522 fumo inebriares me atque satiares. Sed obedientiam, quae est supra sacrificium: et sacrificium, de quo in Psalmis David dicit:
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. retrorsũ. Confundemini
confusione qͥ confiditis suꝑ sculp¬
tilibꝰ. qui dicitis conflatis. uosesti
dii ur̃i. ¶priꝰ dixrerat. que pͥma¬
fuerunt ecce uenerunt. noua qͦq
ego annuntio. antequã oriant᷑
audita faciã uob̾. ⁊ seꝓmiserat
quod ignorabant esse dicturum.
nequaꝗͣ in uetustate litterȩ s in
nouitate sp̃c: nec solũ in ueteri
instrum̃to. s & in nouo: & laus

Expanded text:
sunt retrorsum; confundamini sunt retrorsum; confundamini confusione, qui confiditis super sculptilibus, qui dicitis conflatis, vos estis dii nostri. Qui prius dixerat: quae pfuerunt ecce venerunt; nova quoque ego annuntio, antequam oriantur, audita faciam vobis; et se promiserat, quod ignorabant esse dicturum: nequaquam in vetustate litterae; sed in novitate spiritus. Nec solum in veteri Instrumento, sed in
Abbreviated transcription (Latin):
sculptih : qui dicunt cõflatili. uos
dii nr̃i. Latx. Cantate dño canticũ
nouũ. pͥncipatꝰ eiꝰ glorificat᷑ : i no¬
men eiꝰ a summitate terrȩ. ¶des¬
cendunt in mare ⁊ nauigant in¬
eo. insuleo habitatores ear̃.Leta¬
re desertũ ⁊ uiq eiꝰ. uille. ⁊ habita¬
tores cedar. Letabunt᷑ qui habi¬
tant in petra: de sũmitate mon¬
tium clamabunt. Dabunt dõ głã
uirtutes eiꝰ in insulis nuntiabũt.
Dñs ds uintutũ egrediet᷑. ⁊ con¬
teret bellũ. suscitabit uelũ. icda¬
mabit suꝑ inimicos suos cũ forti¬
tudine. Lacui a pͥncipio. nũ sẽꝑ.
tacebo:⁊ sustinebo. sic̃ parturiens
pacient̃ egi erũpam & arefaciã
simul. uastabo montes .⁊ colles
onine fenũ eoꝵ arefaciã. Et ponã
flumina in insulas. & paludes.
siccabo. Et adducã cecos ꝑuiã quã
ne sciunt : & semitas quas ignora
uerunt calcare eos faciã. faciam
eis tenebras in lacẽ ⁊ praua in
recta. Hec uerba faciã illis. &¬
ñ derelinquã eos: ip̃i uͦ conuersi

Expanded text:
atili: vos dii nostri. LXX: Cantate Domino canticum novum: principatus ejus glorificatur, et nomen illius a summitate terrae: qui descendunt in mare et navigant illud, insulae et habitatores earum: laetare desertum et vici ejus: villae et habitatores Cedar. Laetabuntur qui habitant in Petra: de summitate montium clamabunt. Dabunt Deo gloriam, virtutes ejus in insulis nuntiabunt. Dominus Deus virtutum egredietur et conteret bellum, suscitabit zelum, et clamabit super inimicos suos cum fortitudine. Tacui a principio, num semper tacebo et sustinebo? sicut pariens patienter egi, erumpam et arefaciam simul, vastabo montes et colles, et omne fenum eorum arefaciam. Et ponam flumina in insulas, et paludes siccabo. Et adducam caecos per viam quam nesciunt, et semitas quas ignorauerunt, calcabunt, et faciam illis tenebras in lucem et praua in directum. haec uerba faciam et nnon derelinquam eos, ipsi vero conversi
Abbreviated transcription (Latin):
Ego sũ uia. diue ꝑ uiã scientiȩ
dĩ.ii ꝑ semitas ꝓpħales ãbulare
eos faciã. Tunc tenebre eor. mu¬
tabunt᷑ in lucẽ. i praua uertent᷑
in recta. ut intelligant que legũt
⁊ cordis ocłis clarũ in ueteri testa¬
mento lum̃ aspiciant. simulq in¬
fert. Hec uerba feq. siue faciam
eis. nequaquã ultra futura pro¬
mittens: s que añ ꝓmiserã red¬
dens. Me aũ ista dicente. conuer¬
sus ẽ retrorsũ ppłs iudeoꝵ. ut ñ
crederent ꝓmittenti. ⁊ insuiscon¬
funderentur erroribꝰ ⁊ neglige¬
rent sponsionẽ cd̃ qͥ idolis ante
crediderant: siue cũ intrauerit
plenitudo gentiũ tc̃ etiã isrł po¬
płs conuertet᷑. ⁊ penitebit eũ er

Expanded text:
Ego sum via, sive via 513 scientiae Dei, et per semitas prophetales ambulare eos faciam. Tunc tenebrae eorum mutabuntur in lucem, et prava vertentur in recta, ut intelligant quae legunt, et cordis oculis clarum in veteri Testamento Christi lumen aspiciant. Simulque infert: Haec verba quae feci, sive faciam eis, nequaquam ultra futura promittens; sed quae ante promiseram, reddens. Me autem ista dicente, conversus est retrorsum populus Judaeorum, ut non crederet promittenti, et in suis confunderetur erroribus, et negligeret sponsionem Dei, qui idolis ante crediderat. Sive cum intraverit plenitudo gentium, tunc etiam Israel populus convertetur , et poenitebit eum er
Abbreviated transcription (Latin):
nego ds̃: ⁊ ab initio ego ipse.n
ñ ẽ qͥ de manu mea eruat. Ope¬
rabor: & qͥs auertet illud. lxxx.
Et nc̃ sic dicit dñs ds. qͥ fecit te
lacob. ⁊ creauit te isrł. Noliti¬
mere qm̃ redemi te. ⁊ uocaui te.
nominȩ meo m̃s estu. Et si tran¬
sieris ꝑ aquã. tec̃ sũ: ⁊ flumina
ñ oꝑient te. Et si transieris ꝑ ig¬
nẽ ñ cõbureris. ⁊ flãma ñ exxu¬
nẽ ꝓ te. Eir qͦ honorabilis factus
es. & in conspectu meo glorifi¬
catus. ego dileaite. ⁊ dabo hoĩes
ꝓte.⁊ principes ꝓ capite tuo.
Noli time̾ qm̃ tecũ sum. Ab ori¬
ente adducã sem̃ tuũ: ⁊ ab occi¬
dente congregabo. Dicã aqͥloni
adduc. ab affrico noli ꝓhibere
filios meos de t̾ra longinqua:
filias meas a t̾minis t̃rȩ. Omis
qͥ uocat᷑ nomine meo. In gła enĩ
mea creaui illũ. ⁊ plasmani eũ:
aures eiꝰ. Oñs gt̃s congregate st̃
simul. ⁊ conuenert̃ pͥncipes earũ.
Qͥs annuntiabit hec. aut q̃ apͥn¬
cipio st̃ qͥs annuntiabit uob̾: Ad¬

Expanded text:
ego Deus, et ab initio ego ipse, et non est qui de manu mea eruat: operabor, et quis avertet illud? LXX; Et nunc sic dicit Dominus qui fecit te, Jacob, et creavit te, Israel, Noli timere, quoniam redemi te: vocavi te nomine tuo, meus es tu: et si transieris per aquam, tecum sum, et flumina non cooperient te. Et si transieris per ignem, non combureris: flamma non exunen pro te. Ex quo honorabilis factus es, et in conspectu meo glorificatus es: et ego dilexi te, et dabo homines pro te, et principes pro sapite tuo. Noli timere, quoniam tecum sum: ab Oriente adducam semen tuum, et ab Occidente congregabo te. Dicam Aquiloni, adduc: et Africo, noli prohibere: adduc filios meos de terra longinqua, et filias meas a terminis terrae, omnes qui vocantur nomine meo: in gloria enim mea creavi illum, et plasmavi eum, aures ejus. Omnes gentes congregatae sunt simul, et convenerunt principes earum. Quis annuntiabit haec? aut quae a principio sunt, quis annuntiabit vobis? ad
Abbreviated transcription (Latin):
in mare. ⁊ plenitudo eiꝰ. insule:
habitatores ear̃. Subleuet᷑ deser¬
tũ ⁊ ciuitates eiꝰ. in domibꝰ habita¬
bit cedar. Laudate habitatores
petre: deuertice montiũ clama¬
bunt. Ponent dño głam: ⁊ laudẽ
eius in insulis nuntiabunt. Dñs sic̃
fortis egrediet᷑. sic̃ uir p̃liator sus¬
citabit zelũ. Uociferabit᷑ & clama¬

Expanded text:
nitudo eius insulae et habitatores earum sublevetur desertum et civitates eius in domibus habitabit Cedar laudate habitatores Petrae de vertice montium clamabunt ponent Domino gloriam et laudem eius in insulis nuntiabunt Dominus sicut fortis egredietur sicut vir proeliator suscitabit zelum vociferabitur et clama