comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cro dñe ñ sũ dignus & ꝓuide aliũ quẽ
mittas. siue utin hebreo legit᷑ mitte
quẽ missurus es : p̃ decontẽptũ sed
dehumilitate respondit qr nihilde
purgatis labursuis audierat quiom̃i
sapientia aegrptioꝵ fuerat eruditꝰ
quapurgatus est offert seadminis¬
terium : alii autem putant idcirco
seobtulisse isaiam quia aestim abat
populo prospera nuncienda sed qr
audiuit uadedic populo huicaurib:
audi&is & non intellegetis. & uiden¬
tes uidebitis & non cognosc&is ꝓpte¬
rea in consequentib: dicente adeũ
uocẽ dñi clama non statim clamat
sed in t̃rogat quid clamabo et hie¬
remias cuidictũ fuerat accipecali¬
cẽ & potionabis omnes gentes ad
quas ego mit tamte libent̃ acci¬
piens supplicioꝵ calicem ut aduer¬
saris gentib: propinar& biberin¬
q: & uomerent & caderent post¬
quã audiuit uade & primũ ꝓpina¬
bis hierusalem : respondit dece¬
pistime dñe & deceptus sũ. haec
hebraeoꝵ obseruatio est. c&erũ nos

Expanded text:
 sum dignus, provide alium quem mittas, sive ut in Hebraeo legitur, Mitte quem missurus es , non de contemptu, sed de humilitate respondit, quia nihil de purgatis labiis suis audierat, qui omni sapientia Aegyptiorum fuerat eruditus. qua purgatus est, offert se ad ministerium. Alii autem putant, idcirco se obtulisse Isaiam, quia aestimabat populo prospera nuntianda: sed quia audivit: Vade, dic populo huic: Auribus audietis, et non intelligetis, et videntes videbitis, et non cognoscetis , propterea in consequentibus, dicente ad eum voce Domini: Clama, non statim clamat, sed interrogat, quid clamabo? Et Jeremias, cui dictum fuerat: Accipe calicem, et potionabis omnes gentes, ad quas ego mittam te , libenter accipiens suppliciorum calicem, ut adversariis gentibus propinaret, biberentque, et vomerent, et caderent, postquam audivit, vade, et primum propinabis Jerusalem, respondit: Decepisti me, Domine, et deceptus sum . Haec Hebraeorum observatio est. Caeterum nos
Abbreviated transcription (Latin):
detrahant & ñ aestim ant eẽdelictũ si
laudent malũ : ponunt aũt iudacibo¬
nũ malũ : & lucẽ tenebras et dulce
amarũ suscipienterbaraban latro¬
cinii & seditionis auctorẽ & crucifi¬
gentesilim qui ñ uenerat nisi adoues

Expanded text:
detrahant, et non aestimant esse delictum, si detrahant, et non aestimant esse delictum, si laudent malum. Ponunt autem Judaei bonum malum, et lucem tenebras, et dulce amarum, suscipientes Barabbam latrocinii et seditionis auctorem, et crucifigentes Jesum, qui non venerat nisi
Abbreviated transcription (Latin):
dicuũ aũt haecad prinaiperiud ȩoꝵ quisi pre
arguitis̃ in auaritia atq luxoria qđ
prouocatia dño ad pȩnitentiã & poste¬
a ab a postolis eiususq hodie ꝑseue¬
rent inblasphemiis &ter ꝑ singu¬
los dies in omnib: sinagogis subno¬
minenararenorũ a natȩmatitent
uocabulũ xpianũ : Est aũt sensus:
ua e uobis quiputatis diemiudiui ñ
futurũ uł nonuenturã captiuita¬
tem quã ꝓph&icus sermo p̃dix̃
Qquidicitis ad ꝓph&ã usq quo nob̵ dĩmi¬
narisirã: uolumis eã scire iam
ueniat: hoc aũt ꝑhironiã loquun
quo eam non putant eẽ uenturã¬
uae quidicitis in alũ bonũ & bonum
malũ ponentes tenebras lucẽ &
lucẽ ntenebras. ponentes amarđm
indulce et dulceinamarũ : Eus¬
dem criminisest. bonũ lucẽq & dul¬
cecontrariis uocarenominib: cui
malũ tenebras & amarũ uocabu¬
lis appella re uirtutũ : Hoc con¬
tra eos qui peccatũ ñputant sibon o

Expanded text:
DicDicarguti sunt in avaritia atque luxuria: quod provocati a Domino ad poenitentiam, et postea ab Apostolis ejus, usque hodie perseverent in blasphemiis, et ter per singulos dies in omnibus synagogis sub nomine Nazarenorum anathematizent vocabulum Christianum. Est autem sensus: Vae vobis qui putatis diem judicii non futurum, vel non venturam captivitatem quam propheticus sermo praedicit: qui dicitis ad Prophetam: Usquequo nobis Dei minaris iram? volumus eam scire, jam veniat. Hoc autem per ironiam loquuntur, quoniam eam non putant esse venturaae qui dicitis malum bonum, et bonum malum: ponentes tenebras lucem, et lucem tenebras: ponentes amarum in dulce, et dulce in amarum. Ejusdem criminis est, bonum, lucem, et dulce, contrariis vocare nominibus, cujus, malum, tenebras, et amarum vocabulis appellare virtutum. Hoc contra eos qui peccatum non putant, si bono
Abbreviated transcription (Latin):
rena opera non fecerit iugum¬
q: non traxerit: necuinculis
iuginab ochodonosor fuerit alliga¬
ta: Et in hoc eodem proph&a pro
cingulo ueritatis filiae sion cin¬
trahentes peccata sue periere
suspendo : putantesmalũ consci¬
entiae praesenti morte finire :
et nihilẽe post mortem : quod
autem iuxta hȩbreicũ & om¬
nes alios interprȩtes appellantur
funiculiuanitatis hoc significat
quod facientib peccatũ facileexitur
et taminane & facileẽ aranearũ
fila texunt᷑ : Sed cũ inde uoluerimꝰ
exire solidis uinculis nectimur: plaus¬
trũ autem plenũ oneratũq pecca¬
tis facilus intellegunt. qui memine¬
rint scriptũ inzacharia. impi&atẽ
sedere suꝑtalentũ plũbi: Et aegrp¬
tios qui graui peccatoꝵ sarcina
premebant᷑: quasi plũbũ in mariru¬
bro cẽ demersos: etͣ alio loco peccator
loquit᷑: iniquitates meae suꝑ gressȩ sant
caput meũ sicut onis graue grauatȩ s̃su ꝑme :

Expanded text:
rena opera non fecerit, jugumrena opera non fecerit, jugumque non traxerit, nec vinculis jugi Nabuchodonosor fuerit alligata. Et in hoc eodem propheta pro cingulo veritatis, filiae Sion cintrahentes peccata sua, periere suspendio; putantes malum conscientiae praesenti morte finiri, et nihil esse post mortem. Quod autem juxta Hebraicum et omnes alios interpretes, appellantur funiculi vanitatis; hoc significat, quod facientibus peccatum facile texitur, et tam inane et facile est, ut aranearum fila texuntur: sed cum inde voluerimus exire, solidissimis vinculis nectimur. Plaustrum autem plenum oneratumque peccatis facilius intelligunt, qui meminerint scriptum in Zacharia, impietatem sedere super talentum plumbi : et Aegyptios qui gravi peccatorum sarcina premebantur, quasi plumbum in mare Rubrum esse demersos . Et in alio loco peccator loquitur: Iniquitates meae supergressae sunt caput meum: sicut onus grave gravatae sunt super me .
Abbreviated transcription (Latin):
suemꝰ illud ꝓuinculo plaustri corrigiẽ
iuge utulȩ siue nagȩ bxx transtuler̃ :
quodaũt uincula dicant᷑ee peccata
crebris legimꝰ equib: illudẽ : funib: pecca¬
tor̃ suorũ unusquisq constringit᷑ &
dñs arguens populũ delinquentẽ qui
peccatis peccato sociar& fecit fla¬
gellã defuniculis. ostendenseis quo¬
modo domũdĩ feciss & speluncam
latronũ & sedemorationis uertis¬
. sent in domũ negotiationis. conuiua
quoq: caenȩ dominicae uestem non ha¬
bens nuptialẽ uinctus pedib: amanib:
r& exite & qui uers ab ant᷑ intenebris
reuelamini: Ipse eni soluit cõpeditos
et inluminat caecos. quos hieremias
uinctos terrae nuncupat : nec plangit
eos quipecca recoeperint statimq:
desierint: Non enimiustus super
terram qui faciat bonũ & aliquan¬
donon pecc&: Sed quilongo
funiculo peccata ꝓtraxerit. Vnde &
innumeris legimus: Uaccam
rufancuiuscinis expiatio po¬
puli est non aliter immolari et
offerri ad altared ñi. nisi q̃ ter¬

Expanded text:
s illud. Pro vinculo plaustri, corrigiam jugi vitulae, sive vaccae, LXX transtulerunt. Quod autem vincula dicantur esse peccata, crebrius legimus. E quibus illud est: Funibus peccatorum suorum unusquisque constringitur . Et Dominus arguens populum delinquentem, qui peccatis peccata sociarat, fecit flagellum de funiculis, ostendens eis quomodo domum Dei fecissent speluncam latronum , et sedem orationis vertissent in domum negotiationis . Conviva quoque coenae Dominicae, vestem non habens nuptialem, vinctus pedibus ac maniret: Exite ; et qui versabantur in tenebris, revelamini . Ipse enim solvit compeditos, et illuminat caecos: quos Jeremias vinctos terrae nuncupat. Nec plangit eos qui peccare coeperint, statimque desierint: non est enim justus super terram qui faciat bonum, et aliquando non peccet ; sed qui longo funiculo peccata protraxerint. Unde et in Numeris legimus , vaccam rufam, cujus cinis expiatio populi est, non aliter immolari et offerri ad altare Domini, nisi quae ter
Abbreviated transcription (Latin):
deserta s̃: uersa inub̵tatẽ comed& gen¬
tiũ populis : Haec uxta tropologiã
c&erũ ut ordinẽ cõpleamꝰ historiae
idipsũ aliis uerbis dicit᷑ dequo supra
legimꝰ regionẽ urãm inconspectu
ur̃o alieni deuorant et desertaẽ
atq: subuersa a populis ext̃nis : de
toto enĩ orbe congregatagentiũ
multitudo habitat iniudȩa &
eiectis priorib: populis ideo ex par¬
tecȩcitas. Facta ẽ domui isrł: ut
sub intrar& plenitudogentiũ : puldrȩ¬
q: iuxta lxx direptis atq uasta ti
& ducti incaptiui tatẽ quasitauri
dequib: dñs dixerat : tauri pingues obse¬
hiti siniquitatẽ in funiculis uanitatis
&i quasi uinculis plaustripeccatũ quidi¬
utis festin& &uto ueniatopͥ eiꝰ ut iudeamꝰ.¬

Expanded text:
deserta sunt, versa in ubertatem comedet gendeserta sunt, versa in ubertatem comedet gentium populus. Haec juxta tropologiam. Caeterum ut ordinem compleamus historiae, id ipsum aliis verbis dicitur, de quo supra legimus: Regionem vestram in conspectu vestro alieni devorant, et deserta est atque subversa a populi sexternis . De toto enim orbe congregata gentium multitudo habitat in Judaea, et ejectis prioribus populis, ideo ex parte caecitas facta est domui Israel, ut subintraret plenitudo gentium . Pulchreque juxta LXX direpti sunt atque vastati et ducti in captivitatem quasi tauri, de quibus Dominus dixerat: Tauri pingues obsehitis iniquitatem in funiculis vanitatis, et quasi vinculum plaustri peccatum. Qui dicitis: festinet
Abbreviated transcription (Latin):
loquit᷑ : inscrutabilia iudiciaeiꝰ & in¬
uestigabiles uiaeeus : donec inlumin &
occulta tenebrarũ & aperiat cogi¬
tationes cordiũ quidicit in eu angelio:
nolite iudicare. ut ñ iudicemini : Cui
sententia e congruens paulus a postł
prȩcipit : Tuquis est qui iudicas alie¬
nũ seruũ : suodño sta ut cadit Sto¬
bitaũt : potens ẽ enĩds̃ statuereillũ
Et pascent᷑ agni iuxta ordinẽ suũ et
deserta inub tatẽ uersa. aduenae
comedentꝰ: ꝓ pascentib: agnis iuxte
ordinẽ suũ quod inbonã partẽ acci¬
pitur. pescio quid uolentes lxx trans¬
tuler̃ pascent᷑ derepti quasi tauri ꝓ
agnis tauros intellegentes etrursũ
ꝓaduenis int̃ p̃tante sagnos : quando
aũt dñs exaltatus suerit in iudicio
& sc̃s̃ insua sc̃ficatus iustitia ut malaea¬
gricalaem alepereant & ex alta tacedris
securi dñi succidat᷑ : Tunc qui fueriũ
in ecclesiae pratis. & dicen dñ s pasc& me
& nihilmihideerit : Et quae ã iudeis

Expanded text:
loquitur: Inscrutabilia judicia ejus, et investigabiles viae illius , donec illuminet occulta tenebrarum, et aperiat cogitationes cordium , qui dicit in Evangelio: Nolite judicare, ut non judicemini . Cui sententiae congruens Paulus apostolus praecepit: Tu quis es qui judicas alienum servum? suo Domino stat, aut cadit. Stabit autem: potens est enim Deus statuere illum . . Et pascentur agni juxta ordinem suum: et deserta in ubertatem versa, advenae comedent. Pro pascentibus agnis juxta ordinem suum, quod in bonam partem accipitur, nescio quid volentes LXX transtulerunt, pascentur direpti quasi tauri; pro agnis tauros intelligentes, et rursum pro advenis interpretantes agnos. Quando autem Dominus exaltatus fuerit in judicio, et sanctus in sua sanctificatus justitia, ut mali agricolae male pereant, et exaltata cedrus securi Domini succidatur; tunc qui fuerint in Ecclesiae pratis, et dicent: Dominus pascit me, et nihil mihi deerit ; et quae a Judaeis
Abbreviated transcription (Latin):
nuntiarat: inferus aũt animã habe¬
redicitur ñ quo animal sit iuxtaerro¬
remquorundã : sequo uerbis humanȩ
consu&udinis rerũ in sensibiliũ ex pͥma¬
m̃ affectũ quodin saci abilis sit : & nũ quã
mortuorũ multitudine cõpleat᷑:
quomodo inmanulinguae mors dicit᷑
et omni potens ds̃ sabbata & neumenas
iudaeorũ odisselo quit᷑ animã suã
g quic quid depopulo diximꝰ iudȩ oꝵꝵ tro¬
pologise referri potest ad eos qui
saeculi diliciis occupati. nec respici¬
entes operadĩ captiui ducuntur
in peccatũ. & non hab& scientiã
dĩ : &i durco fame & siti pereunt
Bonoꝵ operũ atq uirtutũ & detra¬
hent᷑ in gehennã ibiq: a&inscruciatib:
deputat: potentiã et suꝑbi ã
miseria cernent ethumilitate
qui a ñ habuit suentiam & interierit
fame & sitiex aruit & dilatauerit
infernꝰanimã suã & descenderina
fortes atq sublimef gloriosiq in ꝓfundũ
et incuruatus fuerit homo et humili¬
atusuir & receperint om̃s iuxta meri¬

Expanded text:
nuntiarat. Infernus autem animam habere dicitur, non quod animal sit, juxta errorem quorumdam; sed quod verbis humanae consuetudinis, rerum insensibilium exprimamus affectum, quod insatiabilis sit, et numquam mortuorum multitudine compleatur. Quomodo et in manu linguae mors dicitur , et omnipotens Deus Sabbatha, et Neomenias Judaeorum odisse loquitur animam suam . Quidquid de populo diximus Judaeorum, tropologice referri potest ad eos qui saeculi deliciis occupati, nec respicientes opera Dei, captivi ducuntur in peccatum, et non habent scientiam Dei: et idcirco fame et siti pereunt bonorum operum atque virtutum, et detrahentur in gehennam, ibique aeternis cruciatibus deputati, potentiam et superbiam miseria cernent et humilitate quia non habuit scientiam, et interierit fame, et siti exaruerit, et dilataverit infernus animam suam: et descenderint fortes atque sublimes gloriosique in profundum, et incurvatus fuerit homo, et humiliatus vir, et receperint omnes juxta meri
Abbreviated transcription (Latin):
non famem panis neq: sitĩ aquae : ed
famẽ audiendi sermonis dĩ : quia
nec respexer̃ opusdĩ nec consi¬
derauerunt opera manuũ eius
neq: habuerunt eiusscientiam.
quisemperlo quutus ẽ perpro¬
ph&as : Vnde & in psalmis dicit:
conuertentur aduesperam
& famem pacientur ut canes
& circuibunt ciuitatem: quoda ũt
omnis sermo doc trinaepanisip¬
pell&ur & aqua illud doc& euan¬
gelium: non in panesolo uiuitho¬
mo sed in omni uerbo quod egre¬
ditur ex oredĩ : Et quicũ q bibe¬
rit deaqua quã ego dedero ei:
non siti& in a&ernum: & inpsal¬
modicitur: superaqua srefectio¬

Expanded text:
non famem panis, neque sitim aquae, sed non famem panis, neque sitim aquae, sed famem audiendi sermonis Dei: quia nec respexerunt opus Domini, nec consideraverunt opera manuum ejus, neque habuerunt ejus scientiam, qui semper locutus est per Prophetas . Unde et in Psalmis dicitur de eis: Convertentur ad vesperam, et famem patientur ut canes, et circuibunt civitatem . Quod autem omnis sermo doctrinae, panis appelletur et aqua, illud docet Evangelimo, sed in omni verbo quod egreditur de ore Dei. » Et: « Quicunque biberit ex aqua quam ego dedero ei, non sitiet in aeternum. » Et in psalmo dicitur: « Super aquam refectio
Abbreviated transcription (Latin):
consurgͥmus dũt demane quando
uitia relinquemus inpueritia & dice¬
repossumus peccata iuuentutis ineae
et ignorantiae ne memineris : ortoq
inobis soleiustitiae : fugant᷑ tenebrae
Et statimint̃ ficimus om̃s cogitationer
quac ad peccata nos ꝓuocant et de
ciuita tementis nosq illos disꝑdiius
peccatores de quib saluator loquit᷑ :
Decor denostro exeunt cogitationer
malae homicdia adulteria forni¬
cationer furta falsa testimonia
blasphemia & reliqua: Infelicis¬
simi aũt sunt quidemane usq: aduer¬
perã ebri&ategula et diuersir
uoluptatib: occupati. non intelle¬
gunt in seo pera dñi nec considerant
curcreatis int: propterea captiuur
ductusest populu sineus quia non
habuit scientiam. Et nabiles eius in¬
terier̃ fame & multitudo eius siti
exaruit: Haec iuxtalitierã acci¬
dissepopulo iudȩorũ subuespassi¬
ano et titoramanis principib:
tam greca quã latina uarrat
historia quod quidem & spirtta¬
liter hodieq: patiuntur. sustenenter

Expanded text:
Consurgimus autem de mane, quando vitia relinquimus in pueritia, et dicere possumus: Peccata juventutis meae et ignorantiae ne memineris . Ortoque nobis sole justitiae, fugantur tenebrae, et statim interficimus omnes cogitationes, quae ad peccata nos provocant, et de civitate mentis nostrae illos disperdimus peccatores, de quibus Salvator loquitur: De corde exeunt cogitationes malae, homicidia, adulteria, fornicationes, furta, falsa testimonia, blasphemiae , et reliqua. Infelicissimi autem sunt qui de mane usque ad vesperam ebrietate, gula et diversis voluptatibus occupati, non intelligunt in se opera Domini, nec considerant cur creati sunt. Propterea ductus est captivus populus meus, quia non habuit scientiam: et nobiles ejus interierunt fame, et multitudo ejus siti exaruit. Haec juxta litteram accidisse populo Judaeorum sub Vespasiano et Tito Romanis principibus, tam Graeca quam Latina narrat historia. Quod quidem et spiritualiter hodie quoque patiuntur, sustinentes
Abbreviated transcription (Latin):
grediȩmur ꝓueritiam. et ad rati¬
onalem uenimur a&atem: ma¬
nus inscripturis. intellegatur:
multa testimonia docere poter̃:
Dequib exempli causa pauca ponen¬
disunt : mane mittebã ꝓph&as
& mane ex audies orationẽ met
maneadsistã tibi & uidebo. Et de
nocte consurgit sp̃s meus & ds̃ dr̃¬

Expanded text:
gredimur pueritiam, et ad ratigredimur pueritiam, et ad rationalem venimus aetatem, mane in Scripturis intelligatur, multa testimonia docere nos poterunt: de quibus exempli causa ponenda sunt pauca: Mane mittebam Prophetas; et: Mane exaudies orationem meam. Mane assitam tibi, et videbo ; et: De nocte consurget spiritus meus ; et: D
Abbreviated transcription (Latin):
uirtus eorum : potest iuxta
altiorem intellegentiam omnis
animae perturbatio ebri&as
appellari. qu& concipitur deui
qͦ nofuroris draconum: et de
ueneno aspidum insanabili:
quod non nulli bibunt ab adaler¬
centia usq: ad senec tutem hoc ẽ
demane usq aduesperã : Alii uero
ma suscitant᷑ de conuiuio. et dicit᷑
adeor: ex ꝑgis cimini qui ebruestis
diuuas & uinear : pluit dñs sul¬
phur &ignẽ ad ño. et quicũq ex
ear ui nobiberit. aestuat atq
comburitur : Requir&ertho¬
ram et psalteriũ cui repertor ẽ
iubaldeca in stirpe generatur:
Nec audit dñm dicentem ad aaron:
uinũ & sicerã non bib&istu & filii
tui quando ingredi :mini t aber¬
naculum testimonii. aut accedi¬
tis ad altare : Hascrtharas & ly¬
ras trmpanumq: & trbia frex
babrlonius habuit quib: consonan¬
tibur uniuersarũ gentiũ populi
prosternebantur interra. & ad¬
orabant duream statuã : Quod
autemmane. primũ tempus
humanȩ sapientiae quando e¬

Expanded text:
virtus eorum . Potest juxta virtus eorum . Potest juxta altiorem intelligentiam, omnis animae perturbatio ebrietas appellari, quae concipitur de vino furoris draconum, et de veneno aspidum insanabili, quod nonnulli bibunt ab adolescentia usque ad senectutem, hoc est, de mane usque ad vesperam . Alii vero ma suscitantur de convivio, et dicitur ad eos: Expergiscimini qui ebrii estis a di uvas ac vineas pluit Dominus sulphur et ignem a Domino: et quicumque ex earum vino biberit, aestuat atque comburitur. Requirit citharam et psalterium, cujus repertor est Jubal, de Cain stirpe generatus , nec audit Dominum dicentem ad Aaron: Vinum et siceram non bibetis tu et filii tui, quando ingredimini in tabernaculum testimonii, aut accedetis ad altare . Has citharas, et lyras, tympanumque, et tibias rex Babylonius habuit, quibus consonantibus, universarum gentium populi prosternebantur in terram, et adorabant auream statuam . Quod autem primum tempus humanae sapientiae, quando e
Abbreviated transcription (Latin):
ebri&ate quã aquilaiẽ int̃p̃tatus
et srmmachus : Lxx ipsũ hebraicũ
posuer̃ sicera : quod omnẽ signifi¬
cat potionẽ quae in ebria repotest :
et statũ mentis euertere : Arguit
Nautem iuxta consequentiã coepte
expͥanationis agricolas uineae
qui imminente sterelitate & uci¬
no incendio quoue praes et spinȩ
sunt comburendae Luxdriae
se& uoluptatib: tradider̃ : Non so¬
lum inuescendo & bibendo sed in
auriũ quoq: oblectatione. & indi¬
uersis musicae artis generib::
quicũ ista faciant opus dñi non
respiciunt : nec considerant quae
uentura sint : Abutamur
hoc testimonio aduersum principes
ecclesiae quidemane consurgunt
ad sectandum sicerã. & bibendũ us rpͣ
ꝙ: aduesperã : de quib: in alio lo codi¬
ut᷑ Vaetibicuitas cuius rex
iuuenis et principestui mane
comedunt: Qui deliui soccu¬
pati excreaturis non in telle¬
gunt creatorem nec considerant
operammanuum eius. de quib:
legimus: uerbo dñi caeli firma¬
tisunt. et sp̃u oriseius omnis

Expanded text:
ate, quam Aquila est interpretatus et Symmachus, LXX ipsum Hebraicum posuerunt SICERAM , quod omnem significat potionem, quae inebriare potest, et statum mentis evertere. Arguit autem juxta consequentiam coeptae explanationis agricolas vineae, qui imminente sterilitate, et vicino incendio, quo vepres et spinae sunt comburendae, luxuriae se et voluptatibus tradiderunt: non solum in vescendo et bibendo; sed in aurium quoque oblectatione, et in diversis musicae artis generibus. Qui cum ista faciunt, opus Domini non respiciunt, nec considerant quae ventura sint. Abutamur hoc testimonio adversum principes Ecclesiae, qui de mane consurgunt ad sectandam siceram, et bibendum usque ad vesperam: de quibus in alio loco dicitur: Vae tibi civitas, cujus rex juvenis est, et principes tui mane comedunt . Qui deliciis occupati, ex creaturis non intelligunt Creatorem, nec considerant opera manuum ejus, de quibus legimus: Verbo Domini coeli firmati sunt, et spiritu oris ejus omnis
Abbreviated transcription (Latin):
modi sem̃tis facient oẽpħi ut dedena¬
rio diurno numero qui inscripturis
scĩs misticus atq ꝑfectus ẽ. & detrue¬
nario inquo ꝓph&auit hie z echiel
& dñs baptiatus ẽ redigant᷑ adõephi
qui ad conparationẽ multiplics
numeri unione constringit᷑ quod
aũt acdificatio &agriculturare¬
ferat᷑ ad intellegentiã spiritalẽ
&iam aliolo copaulus a postolus
doc& fundatos & radicatos incari¬
tat ecrescentes ẽe contestans un
deecclesi astes ñ solũ sibi aedifice¬
uit domos & plantauit uineas.
& fecithortos. & pomaria & insti¬
tuit om̃s arbores pomiferas
strux̃q piscinas ut inrigar& sal¬
tũ : Porroher&ici imaginem
tantũ habentes ũbrãq: uirtutũ
& nipsam ueritatẽ absq fructu
operũ uerborũ folia pollicent᷑
Dequoꝵ̃ arborib: dicit dñs : om̃is
plantatio quã ñ plantauit pat̃
meis caelestis eradicabit᷑ : De uimea
enĩ sodomoꝵ̃ uinea eoꝵ & propa¬
go eor̃ degomorra uud eoꝵ̃ uua fel¬
lis batrus amaritudinis eis fu¬

Expanded text:
modii sementis facient ephi , ut de denario numero, qui in Scripturis sanctis mysticus atque perfectus est: et de tricenario, in quo prophetavit Ezechiel , et Dominus baptizatus est , redigantur ad ephi, qui ad comparationem multiplicis numeri, unione constringitur. Quod autem aedificatio feratur ad intelligentiam spiritualem, etiam alio loco Paulus apostolus docet, « fundatos et radicatos in charitate credentes esse » contestans. Unde et Ecclesiastes non solum sibi aedificavit domos, sed et plantavit vineas, et fecit hortos et pomeria, et instituit omnes arbores pomiferas, exstruxitque piscinas, ut irrigaret saltum. Porro haeretici imaginem tantum habentes umbramque virtutum, et non ipsam veritatem, absque fructu operum verborum folia pollicentur. De quibus arboribus dicit Dominus : « Omnis plantatio quam non plantavit Pater meus coelestis, eradicabitur . De vinea enim Sodomorum vinea eorum, et propago eorum de Gomorra: Uva eorum, uva fellis, et botrus amaritudinis eis, fu
Abbreviated transcription (Latin):
potest: Si quidem &hieremias capta
iam urbe proph& auit inpopulo et
hic zechiel: danihel quoq & tres
pueriuel proph&asse uel mirabilia
signa &iam incaptiuitate fecisse
narrantur : & postea dgeus &ac
charias futura dixerunt in consola¬
tionẽ populi seruientis : Tollitur
autẽ dĩ auxilium abhirquilndignis:
ut quia ñ seniđrant dm̃ ꝑbeneficia senti¬
ant ꝑ subplicia. uelideo truculenta
quedã. & aspera conminatur
ut conuersi ced pęnitentiã immi¬
nentia tormenta dautent: uerbũ
hebraicũ saith om̃s uocesi milispinas
int̃pr&ati sunt: siergo saith in p̃senti
loco spinȩ dicunt᷑ iux a quilã &theo doti¬
onẽ : & lax respondeant quomodosu¬
prabũsim ñ labrurcas sedipinartrans¬
tuler̃ et nubibur mandabo nepluant
suꝑe ãimbrẽ Iste sunt nubes qua seduxit
ds̃ ab extremoterrȩ : de quibus & in psal¬
terio legimus: ueritastua usq ad nubes :
haenubes qm̃ subhelia om̃sido latriȩ erau¬

Expanded text:
non potest. Siquidem et Jeremias capta non potest. Siquidem et Jeremias capta jam urbe prophetavit in populo: et Ezechiel, Daniel quoque et tres pueri, vel prophetasse, vel mirabilia signa etiam in captivitate fecisse narrantur: et postea Aggaeus et Zacharias futura dixerunt in consolationem populi servientis. Tollitur autem Dei auxilium ab his qui indigni sunt: ut quia non senserant Deum per beneficia, sentiant per supplicia. Vel ideo truculenta quaedam et aspera comminatur, ut conversi ad poenitentiam, imminentia tormenta devitent. Verbum Hebraicum SAITH omnes voce simili spinas interpretati sunt. Si ergo Saith in praesenti loco spinae dicuntur juxta Aquilam et Theodotionem et LXX, respondeant quomodo supra Busim non labruscas, sed spinas transtulerunt. Et nubibus mandabo ne pluant super eam imbrem. Istae sunt nubes quas eduxit Dominus ab extremo terrae, de quibus et in psalmo legimus: Veritas tua usque ad nubes . Hae nubes,
Abbreviated transcription (Latin):
rer hierusalem & uiritribur iudȩ ut iu¬
dicaretis int̃me &uin eã mea & int̃ roga¬
ui ut dicer&is quid debuerĩ facere . quđ
non fecerim. & quia iuxta e uangelicã
parabolã ñ uultis respoñdere quod
scisci tor : Egomilu res pondebo ipre
ꝓuob̵. indicans quid facturussim qnm̃
fociuineae meae cuncta quȩ debui
& prouuis attulit labrurcar:
Auferam uniuersa quȩ dederam tol¬
lam angelorum auxilia de quibur
inpsalmir scriptum est : circũdabat
angelur dñi incircuitutimentiũeũ
et liberabiteor : et diripietur ab ad¬
uersarus: Osstruam muros. et
inimi cirgentibur subiacebit:
Eritq: deserta & non pdtabitur
inae ternum nec fodietur. ut rediga¬
tur inuepraes & ascendant in easpinȩ:
Haecautem sub metafora. uineae de
hierusalem aque iudea dicuntur
solitudine quod pleriq: iudȩorum
putant subbabrloniis accidisse :
quod &nos ex parte factum negare
non possumus: sed quia sequitur.
Et nubibus mandabonepluant suꝑ
imbrẽ hocinilla captiuitate intellegi

Expanded text:
res Jerusalem, et viri tribus Judae, ut judicaretis inter me et vineam meam, et interrogavi, ut diceretis quid debuerim facere quod non fecerim. Et quia juxta Evangelicam parabolam non vultis respondere quod sciscitor, ego mihi respondebo ipse pro vobis, indicans quid facturus sim: Quoniam feci vineae meae cuncta quae debui, et pro uvis attulit labruscas, auferam universa quae dederam. Tollam angelorin psalmis scriptum est: Circumdabit angelus Domini in circuitu timentium eum, et liberabit eos: et diripiet ab adversariis. Destruam muros ejus, et inimicis gentibus subjacebit. Eritque deserta, et non putabitur in aeternum, nec fodietur, ut redigatur in vepres: et ascendent in ea spinae. Haec autem sub metaphora vineae, de Jerusalem atque Judaeae dicuntur solitudine, quod plerique Judaeorum putant sub Babyloniis accidisse: quod et nos ex parte factum negare non possumus. Sed quia sequitur: Et nubibus mandabo, ne pluant super eam imbrem, hoc in illa captivitate intelligi
Abbreviated transcription (Latin):
modias: Batus aut̃ inliquidis speci
mensurae: Inaridir sicut in hicte¬
chiel iuxtu hebraicũ legimus oepħi
iustũ & batus iustur erit uobis oepħi
&bãtus aequalia & unius mensurae
er̃ ut capiat decimã partẽ cħori bat
& decimã purtẽ chori oe p̃ħi Iuxta
mensurũ cõri erit ae qua elibratio
coꝵ : Quaerimus iuxta a ñagogẽn
quomodo her&icorũ dom̃ grander
& pulchrȩsint quȩ cũ iudicii tẽ p̾aduene¬
rit nullũ lhabitatorẽ habeant : om̃is
enĩ põpastructurãq uerborũ & ar¬
gum̃ta dialectica redigent᷑ adnihili
& quia iuxta a postolũ paulũ p̃ solũ di
aedificatio sumꝰ sed & agridultura
quã imitanter her&ici suffodiuNt

Expanded text:
modios. Batus autem in liquidis speciemodios. Batus autem in liquidis specieusdem mensurae in aridis. Sicut in Ezechiel juxta Hebraicum legimus: Ephi justum, et batus justus erit vobis. Ephi et batus aequalia et unius mensurae erunt, ut capiat decimam partem cori batus, et decimam partem cori ephi: juxta mensuram cori erit aequa libratio eorum . Quaerimus juxta anagogen, quomodo haereticorum domus grandes et pulchrae sint, quae cum judicii tempus advenerit, nullum habitatorem habeant. Omnis enim pompa structuraque verborum, et argumenta dialectica redigentur ad nihili. Et quia juxta apostolum Paulum non solum Dei aedificatio sumus, sed et agricultura, quam imita
Abbreviated transcription (Latin):
r̃ uenti & inpeger̃ indomũ illã & ceci¬
dit & fuitruinã domusillius magna :
iungere : & eadẽ recentiorib: in muta¬
re donec & sensus humanus & ser¬
modeficiat : In auribus meis sunt haec
dñi exercituũ nisidomos multae
desertȩ fuerint grandes : et pulchrae
lxx trans tuler̃ audita sup̃ hacrina u¬
rib dñi sabaoth ÷ nonquo ꝓph&ca
uerba dñi audierit sed in aurib: dñi
audita sint quac ꝓph&a diciurus ẽ
Cũ comsequentius ẽ. intellegere audisse
loqutu sest quod post captiuita tẽ do
mis inagnae atq: puliherrimȩ deser¬
tȩ futuraesint ñ habentes habitatorẽ:
facient modias tres. prolaguncula
quã soli leox transtulerun om̃s
om̃er Lxx uerter̃ artabas sex quȩ m̃¬
sura aegrptia ca est : & facit mo¬
dios xx: Insterilitate ergo nimia
quae sequitur captiuitatẽ .x. iu¬
gerauinearũ facient batũ id ẽ tres
iacis. aphoras. Et xxx modii seminis id ẽ
chorus faci& epħa quod lxxitres
mensuras inter practatir̃ id ẽ tres

Expanded text:
 venti et impegerunt in domum illam, et cecidit: et fuit ruina domus illius magna . jungere, et eadem recentioribus immutare, donec et sensus humanus et sermo deficiat. In auribus meis sunt haec Domini exercituum: Nisi domus multae desertae fuerint, grandes et pulchrae LXX transtulerunt, Audita sunt haec in auribus Domini sabaoth. Non quod Propheta verba Domini audierit, sed in auribus Domini audita sint quae Propheta dicturus est: cum consequentius sit intelligere, audisse locutus esmus magnae atque pulcherrimae desertae fuerint, non habentes habitatorem. « facient modios tres. Pro laguncula, quam soli LXX transtulerunt, omnes OMER , LXX verterunt artabas sex: quae mensura Aegyptiaca est, et facit modios viginti. In sterilitate ergo nimia quae sequitur captivitatem, decem jugera vinearum facient batum, id est, tres amphoras: et triginta modii seminis, id est, corus, faciet ephi, quod LXX tres mensuras interpretati sunt, id est, tres
Abbreviated transcription (Latin):
uir et oculi sublimium de prim̃tur.
Qui surrexer̃ manesec tandum sice¬
rã et ꝑmanser̃ in ebri&ate usq
aduesperam et uoluptate acde¬
licii soccupati. opus dñi respice¬
renoluerunt : necopera manuũ
eius contẽplatis ꝓpterea ducti sunt
incaptiuitatem. quia non habuerunt
scentiã filuidĩ dicente ipso adeor:
nec mescitis nec qui memisit & in
ipsa captiuitate fameperier̃ et a
ruer̃ siti unde inferus & morsdila¬
tauit animã suã & a peruit ossuũ
absq ullo numero & saci&ate
deuorauit in ꝑp&uũ puniendos
ita ut principes & populus et sub¬
limes gloriosiq t̃raeiudeae descen¬
derint adeũ & humiliabit᷑ om̃is suꝑ¬
bia et oculi sablimiũ glouent¬

Expanded text:
ium deprimentur. Qui surrexerunt mane ad sectandam siceram, et permanserunt in ebrietate usque ad vesperam, et voluptate ac deliciis occupati, opus Domini respicere noluerunt, nec opera manuum ejus contemplati sunt, propterea ducti sunt in captivitatem, quia non habuerunt scientiam Filii Dei, dicente ipso ad eos, Nec me scitis, nec qui me misit , et in ipsa captivitate fame perierunt, ac aruerunt siti. Unde infernus et mors dilatavit animam suam, et aperuit os suum, et absque ullo numero, et satietate devoravit in perpetuum puniendos: ita ut principes et populus, et sublimes gloriosique terrae Judae descenderent ad eum, et humiliaretur omnis subia, et oculi s
Abbreviated transcription (Latin):
ñ sidocus: deficiente t̃ra nequaquã
satur& auaritia quod quidẽ & gene¬
ralit̃ aduersũ om̃s quib nihilsatis est
dictũ puto & specialit̃ c̃trauineã
dñi quae ꝓ uuas fect labruscas idẽ
ꝓiudicio iniquitatẽ & ꝓ iustitiade¬
morẽ. Quae ẽ. ĩt rabierũtecta
rendas fruger habere debean eaha¬
bere cuptre inquib: cunctis habitare
ũ possis & quae colereñ sufficias :
alteriusq: necessitatẽ tuã facereuo¬
luntatẽ : Iuxta trophologiã contra
her&icos quidã hoc dictũ arbi tran

Expanded text:
n sit locus; ut deficiente terra, nequaquam saturetur avaritia. Quod quidem et generaliter adversum omnes, quibus nihil satis est, dictum puto: et specialiter contra vineam Domini, quae pro uvis fecit labruscas, id est, pro judicio iniquitatem, et pro justitia clamorem. Quae est enim rabies, cum tecta rendas fruges haberi debeant, ea habere cupere, in quibus cunctis habitare non possis, et quae colere non sufficias: alteriusque necessitatem, tuam facere voluptatem? Juxta tropologiam contra haereticos quidam hoc dictum ar
Abbreviated transcription (Latin):
ñ pluer : quod quidẽ nonsolũ deꝓphe¬
tis sed & deapostolis porsumus intellege
rentspinar sed ꝓsterelitate & ariditate
sua p̃carent᷑ eũ qui potestimbres p̃be¬
reuis tutĩ unde& in leuiticoloquit᷑ ad
eos: ponã cȩlũ uobferreũ & trã enea:
descendit suꝑte.donec cradatte& de¬
leat quia t̃ra q̃ frequent̃ suꝑ seuenientẽ
suscpit pluuiã & n facit seg&ẽ sed spi¬
nar & tribulos reꝓbaẽ & maledictio¬
nȩpxima cuius finis combustio est:
eiꝰ ⁊dẽ dĩ siue ut lax transculer̃
nouella plantatio dilectissima.
omnis populis prius appellabat̃ isrł
& postea regnanted auid su ꝑ tribũ iuda

Expanded text:
n pluerunt . Quod quidem non solum de prophetis, sed de apostolis possumus intelligerrent spinas, sed pro sterilitate et ariditate sua precarentur eum, qui potest imbres praebere virtutum. Unde et in Levitico loquitur ad eos: Ponam coelum vobis ferreum, et terram aeneam . descendet super te, donec eradicet te, et deleat; quia terra quae frequenter super se venientem suscipit pluviam, et non facit segetem, sed spinas et tribulos, reproba est et maledictionis proxima, cujus finis combustio est. ejus. Id est, Dei: sive ut LXX transtulerunt, novella plantatio dilectissima. omnis populus prius appellabatur Israel, et postea, regnante
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ : quidã hoc qđ dr̃ captiuus ductusẽ
populus meis qr ñ habuit scientiã & no¬
biles ei unterier fame & multitu do ci
siti ex aruit. generaliter de inferis
et gehenna interprȩtari uolunt :
inqua puni&ur om̃is quidđi ñ habue¬
ritscientiã : propterea dilate¬
uit infernus animã suam et ape¬
ruit ossuũ absq ullo t̃mino &der¬
cendent forteseius & populu seius
& sublimer gloriosiq eius ad eũ. et

Expanded text:
Captivus ductus est populus meus, et quia non habuit scientiam, et nobiles ejus interierunt fame, et multitudo ejus siti exaruit: » generaliter de inferno et de gehenna interpretari volunt, in qua patietur omnis qui Dei non habuit scientiam. « Propterea dilatavit infernus animam suam, et aperuit os suum absque ullo termino, et descendent fortes ejus et populus ejus, et sublimes gloriosique ejus ad
Abbreviated transcription (Latin):
deoriente : ueniant in cãpũ senna¬
gͣ ar qui int̃ p̃tat᷑ excussiodentiũ
& aedificant ciuitatẽ confusions
turrẽq suꝑbiae & audiunt sub
uerbis aliis : Auditebaec ducer
domꝰ iacob & residuidomꝰ irł qui
ab hominamini iudiciũ & om̃e
recta ꝑ uertitis. qui a edificatissuomn
infanguinib: & hieru salẽ in iniqui¬
tate : ⁊stidomꝰ domib: idẽ dogina¬
ta c̃iungunt doginatib: quib dr̃ ꝑ
micheã: nolite aedificare indomo
paulis a postoł posuit & in quo debu¬
eraũ aedificare aurũ argentũ lapi¬
des precosor. ec̃trario aedificent
ligna faenũ stipulã quoꝵ̃ finis
incendiũ ẽ : dehuĩ cemodidomib:
saluator in euangłio loquit᷑
om̃is qui a udierit uerba mea : & non
seceriteo ad similabit᷑ uiro stulto :

Expanded text:
um Sennaar, qui interpretatur excussio dentium: et aedificant civitatem confusionis, turrimque superbiae, et audiunt sub verbis aliis: Audite haec, duces domus Jacob, et residui domus Israel, qui abominamini judicium, et omnia recta pervertitis, qui aedificatis Sion in sanguinibus, et Jerusalem in iniquitate . Isti domos domibus, id est, dogmata conjungunMichaeam: « Nolite aedificare in domo Paulus apostolus posuit , et in quo debuerant aedificare aurum, argentum, lapides pretiosos, e contrario aedificent ligna, fenum, stipulam, quorum finis incendium est. De hujuscemodi domibus Salvator in Evangelio loquitur: « Omnis qui audierit verba mea, et non fecerit ea, assimilabitur viro st
Abbreviated transcription (Latin):
& priur diximus uineae : describit
populum iudaeorum : Quẽ semp¬
sit angelorum auxilio. & lapides
elegit exeo. uelidola uel omniaquȩ
dĩ cultum poterant in pedire: et
plantauit eã. uin eam soret: quam
solus simmachus electã int̃ praetatur ẽs s af÷¬
Non uerbum euerbo ut mihi uide¬
tur exprimens sed sensum quite¬
netur in uerbo: Aiunt enĩ hebraei
sorec genus esseuitis optime. quod
uberes fructur faciat atq perpetuos
deniq: sorec a quibusdam. ICVNMICΩV¬
pITΟ̃C Inter praetatur. quod nos pul¬
cherrimos fructus uercere possumꝰ:

Expanded text:
ut prius diximus, vineae, describit ut prius diximus, vineae, describit populum Judaeorum, quem sepsit Angelorum auxilio. Et lapides elegit ex eo, vel idola, vel omnia quae Dei cultum poterant impedire. Et plantavit eam vineam Sorec, quam solus Symmachus electam interpretatus est, non verbum e verbo, ut mihi videtur, exprimens, sed sensum qui tenetur in verbo. Aiunt enim Hebraei, Sorec genus esse vitis optimae, quod uberes fructus faciat atque perpetuos. Denique Sorec a quibusdam καλλίκαρπος interpretatur: quod nos in pulcherrimos fructus vertere poss
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ia ñ enim utrũq significat. &re¬
uera nibilterra rȩꝓmissionis
pinguis si non montana quȩq:
atq deserta : Sed si omnẽ illius
latitudinẽ consideras ar̃iuo ae¬
grptius que ad flumon mag¬
num eufraten contra orientẽ
& ad septemtrionalẽ plagam
usq: ad taurũ montẽ & tsphiriũ
ciliciȩ quod mauri simmin&. Cor¬
nu autem: regnũ significare &
potentiam Sac pelegimus ut
estillud incuangelio: suscitauit¬
cornus alutis nr̃e indomoda uio
puerisui. & inte inimicos nostros.
cornuuenti labimus: & in tacharia¬
quattuor cornua quat tuor
potentissima regna de monstrat
plantata est incornu. id est in fortiloco
atque sublimi quiappellatur filius olei.
uel quod in digeat dĩ miseri cordia. et eius
suscitentur auxilio diel quod cunctis
gentibus clarum dĩ notitiae lumen
prȩbuerit: Et sepsiteam & lapi¬
des elegit exilla & plantauit ui¬
neam. sorec &ȩdificauit tur¬
rem in medio eius. & torcular
extruxit inea : perm&u foram

Expanded text:
 enim utrumque significat. Et revera nihil terra Repromissionis pinguius, si non montana quaeque atque deserta, sed omnem illius latitudinem consideres, a rivo Aegypti usque ad flumen magnum Euphratem contra Orientem: et ad septentrionalem plagam usque ad Taurum montem et Zephyrium Ciliciae: quod mari imminet. Cornu autem regnum significare, et potentiam saepe legimus, ut est illud incornu salutis nostrae in domo David pueri sui. » Et: « In te inimicos nostros cornu ventilabimus. » Etquatuor cornua quatuor potentissima regna demonstrant  Christo plantata est in cornu, id est, in forti loco atque sublimi, qui appellatur filius olei, vel quod indigeat Dei misericordia, et ejus sustentetur auxilio: vel quod cunctis gentibus clarum Dei notitiae lumen praebuerit. Et sepsit eam, et lapidos elegit ex illa, et plantavit vineam Sorec, et aedificavit turrim in medio ejus, et torcular exstruxit in ea. Per metaphoram,
Abbreviated transcription (Latin):
scribas & phariracos int̃rogat : In irdia
enim nihil dictum ẽ. dea gricolis. necquȩ
passuris unt indicatur : sed tantũ deuinca
sermo ẽ : Ibi autẽ quasi alia sit uinca &
alii agricolȩ. sic depopulo loquitur &
quodait anquod s pectaui ut facer&
uuar & fecit labruscar: sũ praenĩ apud
setacitur loquitur: hic autẽ : quod cogita¬
uerat alios interrogat: Et nunc osten

Expanded text:
scribas et Pharisaeos interrogat. In Isaia enim nihil dictum est de agricolis, nec quae passuri sunt indicatur: sed tantum de vinea sermo est. Ibi autem quasi alia sit vinea et alius agricola, sic de populo loquitur et quod ait: An quod exspectavi, ut faceret uvas, et fecit labruscas? Supra enim apud se tacitus loquitur, hic autem quod cogitaverat, alios interrogat. Et nunc osten
Abbreviated transcription (Latin):
Iudicate interme & uineã meã quidest
non fecerimei: an quod ex pataui ut
facer& uuas & fecit labrus cas. Feci
uitis quoq: ipsa nonfuit un adeplurib:
firmis siman turrem inqua fruges re¬
comderẽ & dequa insi diantes frugib:
bestiar contemplar&᷑ : Struxi torculur
ut in eodem potissimũ locũ premereNt¬
uuiae & uinũ fundereit : Quia haecigit᷑
feciquȩ faceredebui: respondeant mi¬
hi habitatorer hierusalem &iud ȩim¬
moiudicent int̃ me &uineã meã : Quid
est. quod faceredebiu & ñfecerim:
& illis tacentibus sibuipsires pond&
Nisi foste in hocerraui quod ꝓlabore eͥo
exspectaui ut uuas facer& n labrus cas.
quas inculta acdeserta uinca ad serre con¬
sueuit tale quid & nathan proph&a
ad dauid mis surloquit᷑ & int̃ rogat eũꝑ
parabolã: ut dũ dealio iudicat:. deseꝓmat

Expanded text:
e inter me et vineam meam: quid est non fecerim ei? An quod exspectavi ut faceret uvas, et fecit labruscas? Feci, vitis quoque ipsa non fuit una de pluribus, firmissimam turrim, in qua fruges reconderem, et de qua insidiantes frugibus bestias contemplarer. Exstruxi torcular, ut in eodem potissimum loco premerentur uvae, et vinum funderent. Quia haec igitur feci, quae facere debui, respondeant mihi habitatores Jerusalem et Judae: immo judicent inter me et vineam meam, quid est quod facere debui, et non fecerim? Et illis tacentibus, sibi ipse respondet: Nisi forte in hoc erravi, quod pro labore meo exspectavi, ut uvas faceret, non labruscas, quas inculta ac deserta vinea afferre consuevit. Tale quid et Nathan Propheta ad David missus loquitur , et interrogat eum per
Abbreviated transcription (Latin):
ad torcular omnes uuae confortantur
atque calcantur ut ex eis exprimatur
uinum: sic altare omnis populi suscepit
fructus & immolatas hostiar deuo¬
ram dabitur es cas : Cuncta quȩ dicun¬
tur deuinea: possunt & ad animȩ liu¬
manȩ reserristatum : quȩ adõ plantata
inbonum nonuuas ad tulerit sedla¬
bruscas: & postea sittradit abestiis con¬
culcanda nec diuinũ. imbrẽ susce perit
doctrinarum : quia praeterita donacon
tempierit : Et ex pectaui ut facer&
uuas fecit lani bruscas: prolabruscis
quas nos uertimur: In hebreo scriptũẽ
busim : quod aquila int̃ praetatus ese
catipiac. id est fiructus pessimas:
Simmachus at̃cañ. hocẽ in ꝑfectos:
Lxx & teo dotio spinas quibus iudȩi
dñm coronauerunt: illo enĩ spectant.
ut uindemiȩ tempore deferrent uuar
euangelio spine int̃p̃tant᷑ blas phemia¬
rũ stimulos obtulerunt : Puto autẽ
melius ẽẽ . busim labrus cas: quãspinar
intellegi ut ceptae tranrlationis simili¬
tudo seruet᷑. Vnde & saluator dicit

Expanded text:
ad torcular omnes uvae comportantur atque calcantur, ut ex eis exprimatur vinum: sic altare omnis populi suscipit fructus, et immolatas hostias devoram dabit escas . Cuncta, quae dicuntur de vinea, possunt et ad animae humanae referri statum, quae a Deo plantata in bonum, non uvam attulerit, sed labruscas, et postea sit tradita bestiis conculcanda, nec divinarum imbrem susceperit doctrinarum, quia prtempserit. Et exspectavi, ut faceret uvas, et fecit labruscas. Pro labruscis, quas nos vertimus, in Hebraeo scriptum est BUSIM  : quod Aquila interpretatus est, σαπρίας, id est, fructus pessimos: Symmachus ἀτελῆ, hoc est, imperfectos: LXX et Theodotio spinas: quibus Judaei Dominum coronaverunt. Illo enim exspectante, ut vindemiae tempore deferrent 70 uvas Evangelio spinae interpretantur, blasphemiarum stimulos obtulerunt. Puto autem melius esse, Busim labruscas, quam spinas intelligi, ut coeptae translationis similitudo servetur. Unde et Salvator dicit
Abbreviated transcription (Latin):
der̃: Cum ab lucrit dñs sordes filiarũ
sion & sanguinẽ hierusalẽ lauer deme¬
dio eius inspũiudicii et spũ conbustionis
Tunc saluabuntur reliquiȩde isrł. quan¬
do in baptis inate saluatorise is fuerint
peccatad ꝓmissa : Et ille sanguis ablutur
quain suꝑseerrans populus in prȩcatus ẽ
sangus eius suꝑnos et suꝑfilios nr̃os :
Vnde su pralegimus cum extendertur
manus non exaudiamuos: manus enĩ
urãe sanguine plenesunt : Et postea
eor ad paenitentiã prouocans infert
Lauamini mundistote : et nota quodsor¬
defiliarumsiom lauerit spũ iudicu
sanguinẽ autẽ sqũi hierusalẽ spucon¬
bustionis: Quodenim leue ẽ lauatur:
quod grauius. exliritur: Dequo iudiciis p̾u
et spũ conbustionis Iohanni᷑ baptista
in euangelio loquebatur: ego uos bap¬
tizolnaqua: Qui aũt post̃meuenit ip¬
se uorbaptirabiit inspusc̃o et igni: ex
gantur: Et creabit dñs suꝑ omnẽ locũ
montission & ubi lin uocatus ẽ Nubẽ per

Expanded text:
uerit Dominus sordes filiarum Sion, et sanguinem Jerusalem laverit de medio ejus in spiritu judicii et spiritu combustionis. Tunc salvabuntur reliquiae de Israel, quando in baptismate Salvatoris eis fuerint peccata dimissa, et ille sanguis ablutus, quem super se errans populus imprecatus est: Sanguis ejus super nos, et super filios nostros . Unde supra legimus: Cum extenderitis manus, non exaudiam vos: manus enim vestrae sanguine plenae sunt . Et postea eos ad poenitentiam provocans infert: Lavamini, mundi estote. Et nota quod sordes filiarum Sion laverit spiritu judicii, sanguinem autem Jerusalem, spiritu combustionis. Quod enim leve est, lavatur: quod gravius, exuritur. De quo judicii spiritu, et spiritu combustionis Joannes Baptista in Evangelio loquebatur: Ego baptizo vos in aqua, qui autem post me venit, ipse vos baptizabit in Spiritu Sancto, et igni . Ex gantur. Et creabit Dominus super omnem locum montis Sion, et ubi invocatus est, nubem per
Abbreviated transcription (Latin):
pħthicil. posuit: qđ genus ornamen¬
timuli crisẽ farcia pectur teg&
& eum possid & locũ in feminisquẽ
rationale in pontificibus : Dehac
farcia pectorali & hieremias mis¬
tico sermone dicebat: si obliuisci
potest sponsa ornatus sui aut
uirgo fasce pecto ralirs uȩ &ego
obliuis cartui dicit dñs. Ṽirgo:
qualem ex hibere nos capit apor¬
tolus xp̃o quã diu noncorrum¬
p&ur inegrpto nec frangunt᷑
mã millȩ cĩ quȩ pectoralis farcȩa
colligate r̃ iungit᷑ sponso : &cũ co¬
tidicuis tutũ filios gener& nequa¬
quã uirgo eẽ. denistit: qđ si aliquan¬
dodiuaricauerit pedes omnitran¬
scunti & secuta fuerit amatores
suos & iuxta osoȩ uaticiniũ sepse¬
rit dñs uias cĩ & intercluserit semi¬
tas reuestitur aduirum suũ prio¬
rem & audi& exuere uestimentis
luctus & indure uestibur glori&uȩ :
tui gladiocadent & fostestui in ꝓe

Expanded text:
PHTHIGIL posuit, quod genus ornamenPHTHIGIL posuit, quod genus ornamenti muliebris est. Fascia pectus tegit, et eum possidet locum in feminis, quem Rationale in Pontificibus. De hac fascia pectorali, et Jeremias mystico sermone dicebat: Si oblivisci potest sponsa ornatus sui, aut virgo fasciae pectoralis suae, et ego obliviscar tui, dicit Dominus . Virgo, qualem exhibere nos cupit Apostolus Christo , quamdiu non corrumpitur in Aegypto, nec franguntur mamillae ejus, quae pectorali fascia colligatae sunt, jungitur sponso: et cum quotidie virtutum filios generet, nequaquam virgo esse desistit. Quod si aliquando divaricaverit pedes omni transuenti, et secuta fuerit amatores suos: et juxta Osee vaticinium, sepserit Dominus vias ejus, et intercluserit semitas, revertetur ad virum suum priorem, et audiet: Exue te vestimentis luctus, et induere vestibus gloriae tuae . tui gladio cadent: et fortes tui in