comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
te cognoscit quia sirecte naturalem legem seruar& genus humanum &iam depa¬
radr̃si gaudiis culpa prae uaricationis expulsum nequaquam his omnibus opus
haber&. Vn de hae comnia afiluis maledictionis esse constat inuenta. quamuis post¬
modum degenerante humano genere a castitate primȩ conuersationis &iamboni
dĩ famuli pro communi uitae socialis aliquoties huius modi rebus operã dabant
Sed magna utique distantia. qui animirum reprobitalibus quasi summosuo bo¬
no delectantur. Electiuero his automnimodis abrenuntiant. aut procom¬
do uitae huius aliquo donec ad aernam perueniant sicutuator stabulo
siue uiatico transeuntes utuntur. Denique patri archȩ habitabant inten¬
orus. sed hocuelut peregrini inmundo: ad distinctionem eorum quil nurbib
acdomibus quasi terrae ciues habitare solebant. Vtebantur psalmistae citha¬

Expanded text:
te cognoscit quia si recte naturalem legem servaret genus humanum, etiam de pate cognoscit quia si recte naturalem legem servaret genus humanum, etiam de paradisi gaudiis culpa praevaricationis expulsum, nequaquam his omnibus opus haberet: unde haec omnia a filiis maledictionis esse constat inventa, quamvis postmodum, degenerante humano genere a castitate primae conversationis, etiam boni Dei famuli pro communione vitae socialis aliquotiens hujusmodi rebus operam dabant. Sed magna utique distantia, quia nimirum reprobi talibus quasi summo suo bono delectabantur: electi vero his aut omnimodis abrenuntiant, aut pro commodo vitae hujus aliquo, donec ad aeternam perveniant, sicut viator stabulo sive viatico, transeuntes utuntur. Denique patriarchae habitabant in tentoriis, sed hoc velut peregrini in mundo, ad distinctionem eorum qui in urbibus ac domibus quasi terrae cives habitare solebant. Utebantur psalmistae citha
Abbreviated transcription (Latin):
&iam narrante dño lazari pauperis & diuitis superbi manifeste probat historia
Genuit inquit ad aiabel qui fuit pater habitantium intentoriis atque pastorũ
& nomen fratris eius iubal ipse fuit pater canentium cithara & organo. Sella
quoque genuit tub alcam qui fuit malleator incuncta opera aeris & ferri
Cuncta haeo quae filii lamech inuenisse uelegisse referuntur. ad cultum uelornatu
ue l in lecebras huius uitae pertinent. Ni hilautem tale abel nihilnatus proeo.
sed̃ aut ne poces eius fecisse leguntur. sed uelut peregrini interra simplicem duxisse
uitam probantur. Nam &si abelpastor erat ouium non camen uoluit ado huics
officio mancipari ut tentoria sibi inquibus samiliarius hocexercere poss& conte¬
xer&. Citharae autem &organo absit ut uirtantus ullum tempus indulger&
Si qui uero cuncta opera quaede aere acferrofiunt sollerter intuetur. manis¬

Expanded text:
iam, narrante Domino, Lazari pauperis et divitis superbi manifeste probat historia. iam, narrante Domino, Lazari pauperis et divitis superbi manifeste probat historia. Genuit, inquit, Ada Jabel, qui fuit pater habitantium in tentoriis atque pastorum, et nomen fratris ejus Jubal. Ipse fuit pater canentium cithara et organo. Sella quoque genuit Tubalcain, qui fuit malleator in cuncta opera aeris et ferri. Cuncta haec quae filii Lamech invenisse vel egisse referuntur, ad cultum vel ornatum vel illecebras hujus vitae pertinent: nihil autem tale Abel, nihil tale natus pro eo Seth, aut nepotes ejus fecisse leguntur, sed velut peregrini in terra simplicem duxisse vitam probantur. Nam etsi Abel pastor erat ovium, non tamen voluit adeo huic se officio mancipare, ut tentoria sibi in quibus familarius hoc exercere posset contexeret. Citharae autem et organo absit ut vir tantus ullum tempus indulgeret. Si quis vero cuncta opera quae de aere ac ferro fiunt solerter intuetur, manifes
Abbreviated transcription (Latin):
erat soboles postquam ad augmentum maledictionis &iam adulterio lamech
pollutaest ingruente diluuio perit: Insextaquidem generatione adulterio
fedata. inseptim a uero diluiuo deleta. in quo spiritaliter insinuatur quod impi
orum ciuitas tota reproborum Insex huius saeculi aetatibus se corruptura
sceleribus inseptima autem quaeest infuturo in aeternum sit peritura. Sicutenĩ
septimus ab adam enoch raptus est in paradysum & non uidit eum homo quia uiuit
inpacecumdõ: Ita septimus a cain iabel qui lnter pretatur mutatur cum suis fratri
& uniuersa progenie deletus est diluuio. Et non uidit eum homo qui a& ernamor¬
te multatus & ab eaquam dilexerat gloria saeculi illam quam non prȩuidebat
est mutatus in poenam: In quibus aperte designatur ut diximus quod sci posthuiu
saeculi sex aetates ad requiem in aliauita. & reprobitendant ad supplicium ut¬

Expanded text:
erat soboles, postquam ad augmentum maledictionis etiam adulterio Lamech erat soboles, postquam ad augmentum maledictionis etiam adulterio Lamech polluta est, ingruente diluvio periit. In sexta quidem generatione adulterio foedata, in septima vero diluvio deleta: in quo spiritaliter insinuatur quod impiorum civitas, id est, societas tota reproborum, in sex hujus saeculi aetatibus se corruptura sceleribus, in septima autem, quae est in futuro, in aeternum sit peritura. Sicut enim septimus ab Adam Enoch raptus est in paradisum, et non vidit eum homo, quia vivit in pace cum Deo; ita septimus a Cain Jabel, interpretatur Mutatus, cum suis fratribus et universa progenie deletus est diluvio, et non vidit eum homo, quia aeterna morte mulctatus, et ab ea quam dilexerat gloria saeculi, illam quam non praevidebat est mutatus in poenam. In quibus aperte designatur, ut diximus, quod sancti post hujus saeculi sex aetates ad requiem in alia vita, et reprobi tendant ad supplicium, ut et
Abbreviated transcription (Latin):
nisi infuturo sabbato est. quipostquam inhacuita ambulant cum dño. humilite
eius praecepta sequentes tolluntur ab eo inuitam perpetuȩ quietis. & non appa¬
rent ultra intermortales. quia cum illo inmortaliter uiuunt. Ipsienim sunt
ciuitas eius & templum. nunc cotidianis profectibus bonorumoperum ad perfe¬
tionem tendentes. Tuncfinitis laboribus cumillo regnantes & in sua ipsi dedicatione
quae perprȩsentiam sc̃ĩsp̃s perp&uo caele brabitur. singuliquasi in enoch nomine
gaudentes. Porro enoch genuit irad. & irad genuit mauia hel. & mauia hel.
genuit matusahel. & matusahel genuit lamech. Quiaccepit uxoresduas. No¬
menuni ada & nomen alteri sella. genuitque ada iabel. Progenies cain usque
adseptimam generationem coputatur. & in hac ipse ala mech occisus septem
uindictis quas diutissime miser gestabat absolutus est: In hactota quaede illo nata

Expanded text:
nisi in futuro sabbato est, qui postquam in hac vita ambulant cum Domino, humiliter nisi in futuro sabbato est, qui postquam in hac vita ambulant cum Domino, humiliter ejus praecepta sequentes, tolluntur ab eo in vitam perpetuae quietis, et non apparent ultra inter mortales, quia cum illo immortaliter vivunt. Ipsi enim sunt civitas ejus et templum, nunc quotidianis profectibus bonorum operum ad perfectionem tendentes, tunc finitis laboribus, cum illo regnantes, et in sua ipsi dedicatione, quae per praesentiam sancti Spiritus perpetuo celebrabitur, singuli quasi in Enoch nomine gaudentes. Porro Enoch genuit Iram, et Iram genuit Maviahel, et Maviahel genuit Matusahel, et Matusahel genuit Lamech, qui accepit uxores duas: nomen uni Ada, et nomen alteri Sella, genuitque Ada Jabel. Progenies Cain usque ad septimam generationem computatur, et in hac ipse a Lamech occisus, septem vindictis quas diutissime miser gestabat, absolutus est. In hac tota quae de illo nata
Abbreviated transcription (Latin):
patres mei. Quibus apte conuenit hoc quod premisimus dñi promissum. dsego lnmi
diotuiscs. Quia quo amundanae ciuitatis consortio sereddunt extraneos. eo inhabitatio¬
nisui conditoris existunt digniores. Apte autem cain nomenciuitatis ex nomine
filii sui enoch uocauit ut successores setales habiturum designar&. qui patriae
caelestis exsortes in huius uitae delectatione corda fundarent. Etbene enoch
interprȩtatur dedicatio quiareprobidũ ꝓ eis quae o perantur inpresentigaude
desiderant. quasi ciuitatem quam sibi aedificant in prima generatione dedicant
At contra in illa generis humani prosapia quae pers&h ad noe descendit. septimu
abadam nascitur enoch quiam bulasse cum dõ legitur. & non apparuisse qui a
tulerit eum dñs Qui animirum requies & laetitia spesque omnis electorum non¬

Expanded text:
patres mei . Quibus apte convenit hoc quod praemisimus Domini promissum: Deus ego et patres mei . Quibus apte convenit hoc quod praemisimus Domini promissum: Deus ego et non homo in medio tui sanctus: quia quo a mundanae civitatis consortio se reddunt extraneos, eo inhabitatione sui Conditoris existunt digniores. Apte autem Cain nomen civitatis ex nomine filii sui Enoch vocavit, ut successores se tales habiturum designaret, qui patriae coelestis exsortes, in hujus vitae delectatione corda fundarent. Et bene Enoch interpretatur Dedicatio, quia reprobi dum pro eis quae operantur in praesenti gaudere desiderant, quasi civitatem, quam sibi aedificant, in prima generatione dedicant. At contra in illa generis humani prosapia quae per Seth ad Noe descendit, septimus ab Adam nascitur Enoch, qui ambulasse coram Deo legitur, et non apparuisse, quia tulerit eum Deus: quia nimirum requies et laetitia spesque omnis electorum non
Abbreviated transcription (Latin):
que nomeneius exnomine filii suie noch. Sicut abinitio saeculi incipientis in occi¬
sione abel passiones scõrum. In liuore autem & persecutione cainperfidiae sunt
insinuatae reproborum quȩ adfinem usque saeculierunt ambae inmun doper¬
mansurae: sic & inciuitate quam aedificauit ca intrpice in timabatur. quod
pes tota prauorum in huius saeculi regno esser acfelicitate figenda utt pote qui futu¬
rorum bonorum autfidem aut desiderium nullum haberent. Dequaciuitate loqu¬
turdns perproph&am osee. Dsego & non homo inmediotui scs & non ingrediar ciui¬
tatem. Neque enim abel siue seth quipro eonatus est ciuitatem autdomos ȩdificasse
leguntur. quianimirum eos designabant immoeorum erant primitiae qui suogau¬
dent cantare creatori. Qm̃ in cola egosum apudte interra. & peregrinus sicut om̃s

Expanded text:
que nomen ejus ex nomine filii sui Enoch. Sicut ab initio saeculi incipientis in occique nomen ejus ex nomine filii sui Enoch. Sicut ab initio saeculi incipientis in occisione Abel passiones sanctorum; in livore autem et persecutione Caïn perfidiae sunt insinuatae reproborum, quae ad finem usque saeculi erunt ambae in mundo permansurae; sic et in civitate quam aedificavit Caïn typice intimabatur quod spes tota pravorum in hujus saeculi regno esset ac felicitate figenda, ut pote qui futurorum bonorum aut fidem aut desiderium nullum haberent. De qua civitate loquitur Dominus per prophetam Osee: Deus ego, et non homo, in medio tui sanctus, et non ingrediar civitatem . Neque enim Abel sive Seth, qui pro eo natus est, civitatem aut domos aedificasse leguntur: quia nimirum eos designabant, imo eorum erant primitiae, qui suo gaudent cantare Creatori: Quoniam incola ego sum apud te in terra et peregrinus sicut omnes
Abbreviated transcription (Latin):
mus in instabilem motum & fluctuationem uertitur. Quod non nulli quibus &
iosephus consentit locum esse. In quo habitauerit cain autumant. Porronoster
interpres non hoc nomen loci. sedrei ipsius esse significantiam intellexit quia
cun instabilis semper & fluctuans atque incertarum sedium ess& futurus. Quod quan¬
tum presenti iudaeorum statui conueniat. uniuersus testis est mundus. Quibene
&iam contraeden habitare perhibetur. Edenquippe. uoluptatem siue de lici¬
as significat. Quianimirum perfidus illepopulus quantum auersus a cognitione
ueritatis. terrenis senegotiis implicat. Tantum contrariam delicus caelestibus uitã
gerit. Et quia temporalia solum modo gaudia sitit. torrenti uoluptatis diuinae
quo iusti potantur. siccis faucibus corde aduersariis existit. Cognouit autem cain
uxorem suam. quae concepit & peperit enoch. &edificauit ciuitatem uocauit¬

Expanded text:
mus, instabilem motum et fluctuationem vertitur, quod nonnulli, quibus et mus, instabilem motum et fluctuationem vertitur, quod nonnulli, quibus et Josephus consentit, locum esse in quo habitaverit Caïn, autumant. Porro noster interpres non hoc nomen loci, sed rei ipsius esse significantiam intellexit; quia Caïn instabilis semper et fluctuans atque incertarum sedium esset futurus. Quod quantum praesenti Judaeorum statui conveniat, universus testis est mundus. Qui bene etiam contra Eden habitare perhibetur. Eden quippe voluptatem sive delicias significat: quia nimirum perfidus ille populus quantum aversus a cognitione veritatis terrenis se negotiis implicat, tantum contrariam deliciis coelestibus vitam gerit; et quia temporalia solummodo gaudia sitit, torrenti voluptatis divinae, quo justi potantur, siccis faucibus cordis adversarius existit. Cognovit autem Cain uxorem suam, quae concepit et peperit Enoch, et aedificavit civitatem vocavit
Abbreviated transcription (Latin):
omnis qui in ueniss& eum. Hab& gens iudȩa siue subpaganis regibus siue subxpĩanis
signum legissuae. quo aceteris gentibus populisque distinguitur. Etomnis imperator
uel rex quicos in regnosuo inuenit cumipso signo eos inuenit nec occidit id est necefficit
ut non sint iudaei. Certo quodam & propriosuae obseruationis signo acȩterarum
gentium communione discreti. nisi quicum que eorum ad xp̃m transierint. Egres¬
sus que caina faciednĩ habitauit interra profugus adorientalem plagam aeden
infaciedĩ agnitio eius quase manifestat acdinoscitur sol& intellegi. Meri toergopo¬
pulus quia diuinȩ cognitionis gratia recessit. interra habitare perhibetur Nonen
potestdicere cum electis. nostra iitem conuersatio incaelisest Vnde &iam salua
traeden. Naid autem inprofugum siue ut in libro hebreorum Nominum inueni¬

Expanded text:
omnis qui invenisset eum. Habet gens Judaea sive sub paganis regibus, sive sub Christianis omnis qui invenisset eum. Habet gens Judaea sive sub paganis regibus, sive sub Christianis signum legis suae, quo a caeteris gentibus populisque distinguitur, et omnis imperator vel rex, qui eos in regno suo invenit, cum ipso signo eos invenit, nec occidit, id est, non efficit ut non sint Judaei, certo quodam et proprio suae observationis signo a caeterarum gentium communione discreti, nisi quicunque eorum ad Christum transierunt. Egressusque Cain a facie Domini habitavit in terra profugus ad orientalem plagam Eden. In facie Domini agnitio ejus, qua se manifestat ac dignoscitur, solet intelligi. Merito ergo populus, qui a divinae cognitionis gratia recessit, in terra habitare perhibetur. Non enim potest dicere cum electis: Nostra autem conversatio in coelis est: unde etiam Satra Eden. Naid autem in profugum, sive ut in libro Hebraeorum nominum inveni
Abbreviated transcription (Latin):
que disper susest timens neipsa &iam temporali uita priuetur quasi dicit cum
cain Omnis igitur qui inuenerit me occid&me. Sed quidei respondit ds̃.
Nequaquam lta fi&: sedomnis quiocciderit cain septem uindictas exsolu&. id est
non corporali morte interibit genus impium carnalium iudaeorum. Quicumque
enim eosita perdiderit septem uindictas ex solu&. id est aufer& ab eis septem uin¬
dictas quibus alligatisunt propter reatum occisi xpĩ. ut hoc toto tempore quod sep¬
tenario dierum pumero uuoluitur magis quia non interiit gens iudaca satis appa¬
recat fidelibus xp̃ianis quam subiectionem meruerint qui sũ perbo regnodnm inter¬
fecerunt. Huius ex positionem sententiae propterta uxta antiquam trans¬
lationem posuimus. quia deopusculis sci augustini qui hanc sequebatur sicut &
ilia multa decerpsimus. Posuit queds cain insignum ut non eum interficer&

Expanded text:
que dispersus est, timens ne ipsa etiam temporali vita privetur, et quasi dicit cum que dispersus est, timens ne ipsa etiam temporali vita privetur, et quasi dicit cum Caïn: Omnis igitur qui invenerit me, occidet me. Sed quid ei respondit Deus? Nequaquam ita fiet, sed omnis qui occiderit Cain septem vindictas exsolvet, id est, non corporali morte interibit genus impium carnalium Judaeorum. Quicunque enim eos ita perdiderit, septem vindictas exsolvet, id est, auferet ab eis septem vindictas quibus alligati sunt propter reatum occisi Christi, ut hoc toto tempore, quod septenario dierum numero volvitur, magis quia non interiit gens Judaea, satis appareat fidelibus Christianis quam subjectionem meruerint, qui superbo regno Dominum interfecerunt. Hujus expositionem sententiae propterea juxta antiquam translationem posuimus, quia de opusculis S. Augustini qui hanc sequebatur, sicut et alia multa decerpsimus. Posuitque Deus Cain in signum, ut non eum interficeret
Abbreviated transcription (Latin):
proficer&. Saepe &iam inmultos ad mortem saeuiendo. sed ipsi fidei & prȩciosẽ
mortis eorum fructum uidere nonmeruerunt. Quod autem respondit dñõcun
maiore st̃ iniquitas mea quam ut ueniam merear: ecce eicisme hodie a facie
terrae & a facietua abscondar &erouagus & profugus interra. Pat& daeiudeo¬
rum populo lucedarius quia maior est iniquitas qua filium dioccidit. quam
utueniam mereatur. Etideo quicum que exeo ueniam pęnitentes accipiunt
hipro fecto trans meritum suum diuinȩ gratiȩ pietate saluantur. Pat& qui
eiectusest a facie terrae idest a sorte scae ecclesiȩ. & absconsus a facie diuinȩ con¬
templationis quod sibi ipse protendebat. quando faciem xp̃i in passione uela¬
uit Quodilli&iam caelestia signa protendebant quando eo crucifixo sol
radios suȩlucis abscondit perditoque regno profugus acuagus perorbem quacũ¬

Expanded text:
proficeret: saepe etiam in multos ad mortem usque saeviendo, sed ipsi fidei et pretiosae proficeret: saepe etiam in multos ad mortem usque saeviendo, sed ipsi fidei et pretiosae mortis eorum fructum videre non meruerunt. Quod autem respondit Domino Caïn Major est iniquitas mea quam ut veniam merear. Ecce ejicis me hodie a facie terrae, et a facie tua abscondar, et ero vagus et profugus in terra: patet de Judaeorum populo luce clarius, quia major est iniquitas qua Filium Dei occidit, quam ut veniam mereatur; et ideo quicunque ex eo veniam poenitentes accipiunt, hi profecto trans meritum suum divinae gratia pietatis salvantur. Patet quia ejectus est a facie terrae, id est, a sorte sanctae Ecclesiae, et absconsus a facie divinae contemplationis; quod sibi ipse protendebat, quando faciem Christi in passione velavit, quod illi etiam coelestia signa protendebant, quando eo crucifixo sol radios suae lucis abscondit, perditoque regno profugus ac vagus per orbem quacun
Abbreviated transcription (Latin):
qui effususest manibus populi iudaeorum. Superhanc maledictus est populus
idem quia nimirum haec quanto artius amori siu conditoris inher&. tanto gra¬
uius in imicum ei gentem maledietã esse intellegit. quamuis seipsa adhuc superbi¬
ens specialiter benedictam glorietur. Cumoperitus fueriseam. Nondabit tibi
fructussuos. Operatus est populus idem in ea terra quam caput ecclesiȩ xp̃sportauit.
id est in eius carne salutem nostram crucifigendo eum qui mortuus est propter delico
nostra. nec eidedit eadem terra fructus suos. quia noniustificatus es fidere surre¬
tionis eius quire surrexit propter iustificationem nostram. Vndenecre surgense is
a quibus erat crucifixus apparuit tam quam cain operanti terram ut granum ilu
seminar&ir non ostendens eadem terra fructum uirtutis suae. sed eam terram
qua eest ecclesia operati sunt iuidaei suis persecutionibus agendo ut amplius indm

Expanded text:
qui effusus est manibus populi Judaeorum. Super hanc maledictus est populus qui effusus est manibus populi Judaeorum. Super hanc maledictus est populus idem: quia nimirum haec quanto arctius amori sui Conditoris inhaeret, tanto gravius inimicam ei gentem maledictam esse intelligit, quamvis seipsam, adhuc superbiens specialiter benedictam glorietur. Cum operatus fueris eam, non dabit tibi fructus suos. Operatus est populus idem in ea terra quam caput Ecclesiae Christus portavit, id est, in ejus carne salutem nostram, crucifigendo eum qui mortuus est propter delicta nostra, nec ei dedit eadem terra fructus suos, quia non justificatus est fide resurrectionis ejus qui resurrexit propter justificationem nostram: unde nec resurgens eis a quibus erat crucifixus apparuit, tanquam Caïn operanti terram, ut granum illud seminaretur, non ostendens eadem terra fructum virtutis suae. Sed eam terram quae est Ecclesia operati sunt Judaei, suis persecutionibus agendo ut amplius in Deum
Abbreviated transcription (Latin):
Quid fecisti: Vox sanguinis fratristui clamat ad mede terra. Si c arguit inscrip¬
turisscĩs uox diuina iudaeos. Hab& enim magnam uocem xpisanguis Interra.
cum eo accepto. ab omnibus gentibus respondetur amen Haecestclara uox
sanguinis quam sanguis ipse exprimit exore fidelium eo demsanguine re demp¬
torum. De quo benefidelibus dicit apłs. Ac cessistis ad testamenti noui medi a co¬
rem ihm & sangiunis sparsionem. melius loquentem quam abel. Meliusquippe
loquitur sanguis xp̃i quam abel. quinimirum ille in condemnationem fratrici¬
dae clamabat ad dnm Hicautem insaluationem xpĩ fratrum fidelium uocem
suam tollit ad caelum. Nuncigitur maledictus eris super terram. quae ap¬
ruit ossuum & suscepit sanguinem fratristui demanutua. Terram dicit eccle¬
siam Ipsaenim non alia aperit ossuum. gustare inmisterio sanguinem xp̃i

Expanded text:
Quid fecisti? Vox sanguinis fratris tui clamat ad me de terra. Sic arguit in ScripQuid fecisti? Vox sanguinis fratris tui clamat ad me de terra. Sic arguit in Scripturis sanctis vox divina Judaeos. Habet enim magnam vocem Christi sanguis in terra, cum eo accepto ab omnibus gentibus respondetur Amen. Haec est, clara vox sanguinis quam sanguis ipse exprimit ex ore fidelium eodem sanguine redemptorum de quo bene fidelibus dicit Apostolus: Accessistis ad Testamenti Novi mediatorem Jesum, et sanguinis sparsionem melius loquentem quam Abe . Melius quippe loquitur sanguis Christi quam Abel, quia nimirum ille in condemnationem fratricidae clamabat ad Dominum, hic autem in salvationem Christi fratrum fidelium vocem suam tollit ad coelum. Nunc igitur maledictus eris super terram, quae aperuit os suum, et suscepit sanguinem fratris tui de manu tua. Terram dicit Ecclesiam: ipsa enim, non alia, aperit os suum gustare in mysterio sanguinem Christi
Abbreviated transcription (Latin):
titiam incordemeo. Eduxit cun fratrem suum foras. & occidit inagro. Eduxit
populus iudaicus dnmforas deciuitate sua hierusalem. & crucifixit in loco calua¬
riae. Quoutriusque loco passionis ad monemur typice ut exeamus ad dñm
extra castra inproperium eius portantes. id est relictomiundi consortio acsocie tate
prauorum libenter abiecta quaeque saeculi propatriae caelestis amorecolerem
Interro gante dño cain ubi ess& abel fratereius. nescire se respondit neceius essecus¬
todem. Hactenus iudaei interrogantibus sefidelibus membris uidelic& xpĩde
xp̃o senescire dicunt. Essent autem ipsi quod am modo xpicus todes sixpian am
idem suscipere & custo dire uoluissent Nam quicustodit incordesuo xpm
non dicit quod cain nescirese fratremsuum neceius esse custodem. Dixit ds ad cain

Expanded text:
titiam in corde meo . Eduxit Cain fratrem suum foras, et occidit in agro. Eduxit titiam in corde meo . Eduxit Cain fratrem suum foras, et occidit in agro. Eduxit populus Judaïcus Dominum foras de civitate sua Hierusalem, et crucifixit in loco Calvariae; quo utriusque loco passionis admonemur typice ut exeamus ad Dominum extra castra, improperium ejus portantes, id est, relicto mundi consortio ac societate pravorum, libenter abjecta quaeque saeculi pro patriae coelestis amore toleremus. Interrogante Domino Caïn ubi esset Abel frater ejus, nescire se respondit, nec ejus esse custodem. Hactenus Judaei interrogantibus se fidelibus, membris videlicet Christi, de Christo, se nescire dicunt. Essent autem ipsi quodammodo Christi custodes, si Christianam fidem suscipere et custodire voluissent. Nam qui custodit in corde suo Christum, non dicit quod Caïn, nescire se fratrem suum, nec ejus esse custodem. Dixit Deus ad Cain:
Abbreviated transcription (Latin):
multitudinem uictimarum uestrarum dicit dñs plenussum holocaus ta
arietum & adipe pinguium & sanguine taurorum & hercorum & uitu¬
lorum nolui. Et paulo post. Manus enimurãe sanguineplenae sunt
liuamini mundi estote. uidelic& perfidem gratiaexp̃i Lasciturcain contra
fratris pietatem necredargutus ad nõ a concepto per inuidiam furore resipiscit.
quanto iudaei contradñm & gratiam noui tescamenti liuore bachatisint quoties
ab illo correpti uel ammoniti. nihi lominus malignis perseeterint Incoeptis suffici¬
enter euangelica prodit historia. Quibus apte conuenit quod decun dicitur.
quia conciderit uultus eius. Non enimpoterant reuelata facie. gloriam dni
speculari. Perdiderant namque gaudium illud diuinae gratiae. de quo ius¬
tigloriantes aiunt. Signatum est supernos lumen uultus tuidne. dedistilae¬

Expanded text:
multitudinem victimarum vestrarum, dicit Dominus? Plenus sum. Holocausta multitudinem victimarum vestrarum, dicit Dominus? Plenus sum. Holocausta arietum, & adipem pinguium, & sanguinem vitulorum, & agnorum, & lorum nolui . Et paulo post: Manus enim vestrae sanguine plenae sunt. Lavamini, mundi estote videlicet per fidem gratiae Christi. Irascitur Caïn contra fratris pietatem, nec redargutus a Domino a concepto per invidiam furore resipiscit. Quanto Judaei contra Dominum et gratiam pro Novi Testamenti livore bacchati sint, quoties ab illo correpti vel admoniti nihilominus malignis perstiterint in coeptis, sufficienter evangelica prodit historia, quibus apte convenit quod de Caïn dicitur, quia conciderit vultus ejus: non enim poterant revelata facie gloriam Domini speculari. Perdiderant namque gaudium illud divinae gratiae, de quo justi gloriantes aiunt: Signatum est super nos lumen vultus tui, Domine; dedisti lae
Abbreviated transcription (Latin):
iustificari credens. iustitiam fideiquȩ in xp̃o est accipere despexit. Abel quo que
obtulit deprimogenitis gregissui & adipibus eorum. quia dñs interpellans pa¬
trem proscis secundum formam assumptae humanitatis. offert illi uota eorum
opera uidelic& bona & pinguedinem internae dilectionis. Haec sunt enim
primogenita gregis eius & adipes eorum. Respicitdñs ad abeldicens. hicest
tilius meus dilectus in quomihi conplacui. Respicit & admunera eius. quia
uita el eccorum quam offert illi gratanter ds̃ pater accipit & quasi perignem
decaelo hostiam eius incendit: quia eos quisese prodño mortificare cura uerił
ipse uirtute suisp̃s quo amplius incaelestibus ignescant. Immo ut toti caeles¬
tes efficiantur inflammat. Ad cain uero & ad munera eius non respicit.
quia redarguens carnalia iudaeorum operadicit perproph&am. Quomihi

Expanded text:
justificari credens, justitiam fidei quae in Christo est accipere despexit. Abel quoque justificari credens, justitiam fidei quae in Christo est accipere despexit. Abel quoque obtulit de primogenitis gregis sui et adipibus eorum. Quia Dominus interpellans Patrem pro sanctis, secundum formam assumptae humanitatis offert illi vota eorum, opera videlicet bona, et pinguedinem internae dilectionis. Haec sunt enim primogenita gregis ejus et adipes eorum. Respicit Dominus ad Abel dicens: Hic est Filius meus dilectus in quo mihi bene complacui . Respicit et ad munera ejus, quia vitam electorum quam offert illi gratanter, Deus Pater accipit, et quasi per ignem de coelo hostiam ejus incendit, quia eos qui se pro Domino mortificare curaverint, ipse virtute sui spiritus, quo amplius in coelestibus ignescant, imo toti coelestes efficiantur, inflammat. Ad Cain vero et ad munera ejus non respicit, quia redarguens carnalia Judaeorum opera dicit per prophetam:
Abbreviated transcription (Latin):
testimonium ferunt Neque enim frustra ipse dñs eisdem udacis dicit. Sicrede¬
retis morsi crederetis utique & mihi. De meenim ille scripsit. Ergo cainerat
primogenitus. abel secundus. Eratprior populus iud aeorum possessiodi. sicut
ouium & dñs ait egosum pastorbonus. Cam autem igricola quia populus iudȩ orum
terrenis actemporalibus negotiis insisteb at. Vel haec iudelic& sola quaerens uelhorũ
intuitudnõ seruiens. ut pote carnaliter intellegens ea quae illi prophete mistice decaeles¬
comedetis Offereb at enim cain defructibus terrae munera dño. quia populus
ille perbona opera quae terrenae retributionis gratia sectabatur. dnõ seplacere
putabat. uelcerte defructibus terrae muneriobtulit. cum sepopulus idem perter¬
renam circumcisionem. terrenum sabbatum. terrenum atima. terrenum pascha

Expanded text:
testimonium ferunt. Neque enim frustra ipse Dominus eisdem Judaeis dicit: Si credetestimonium ferunt. Neque enim frustra ipse Dominus eisdem Judaeis dicit: Si crederetis Moysi, crederetis forsitan et mihi; de me enim ille scripsit . Ergo Cain erat primogenitus, Abel secundus. Erat prior populus Judaeorum possessio Dei, sicut ovium, et Dominus ait: Ego sum pastor bonus . Cain autem agricola, quia populus Judaeorum terrenis ac temporalibus negotiis insistebat, vel haec videlicet sola quaerens, vel horum intuitu Domino serviens, ut pote carnaliter intelligens ea quae illi prophetae mystice de coelesrae comedetis Isa. II, 19. Offerebat enim Cain de fructibus terrae munera Domino. Quia populus ille per bona opera, quae terrenae retributionis gratia sectabatur, Domino se placere putabat. Vel certe de fructibus terrae munera obtulit, cum se populus idem per terrenam circumcisionem, terrenum sabbatum, terrenum azyma, terrenum Pacha,
Abbreviated transcription (Latin):
siepius illum uidere in angelica forma solebat. Habitauit in terra profugus
adorientalem plagam eden. Eden interpretatur uoluptas siue delicie:. quo
nomine paradysus designatur. De quo supradicitur plantauerat autẽ dñs ds
para dysum uoluptatis a principio quod antiqui interpretes ita transtulere
Etplantauit dñs ds̃ para drsum ineden. contraorientem. Vndedatur intel¬
legi adorientalem mundiplagam paradrsum esse conditum Habitauit ergo
cain. non adorientalem plagam para drsi. Alio quin ultra hunc mundum
habitar& sed in orientalibus mundi partibus quibus in proximo est para dr̃sus
quamuis in accessibilis &ignotus morta libus. Cuncta autem quaede iustitia uelmartr¬
rio abel & deprauitate acdamnatione cain. uxta litteram dicuntur. misti caedo¬
minicae passioni uel conuersaitione in carne & per secutioni ac perditioni iudaeorũ

Expanded text:
saepius illum videre in angelica forma solebat. Habitavit in terra profugus saepius illum videre in angelica forma solebat. Habitavit in terra profugus ad orientalem plagam Eden. Eden interpretatur voluptas sive deliciae, quo nomine paradisus designatur de quo supra dicitur: Plantaverat autem Dominus Deus paradisum voluptatis a principio, quod antiqui interpretes ita transtulere: Et plantavit Dominus Deus paradisum in Eden contra orientem: unde datur intelligi ad orientalem mundi plagam paradisum esse conditum. Habitavit ergo Cain, non ad orientalem plagam paradisi, alioquin ultra hunc mundum habitaret, sed in orientalibus mundi partibus, quibus in proximo est paradisus, quamvis inaccessibilis et ignotus mortalibus. Cuncta autem quae de justitia vel martyrio Abel, et de pravitate ac damnatione Cain juxta litteram dicuntur, mystice dominicae passioni velcon versationi in carne et persecutioni ac perditioni Judaeorum
Abbreviated transcription (Latin):
cundem cain permortem septem uindictis quasseptim pliciter peccans meruit
ab soluit Primum namque eius peccatum est quodofferens dõ. non recte di¬
ui debat secundum quod fratri inuidit. Tertium quod dolose egit dicens
egrediamur in agrum. quartum quod interfecit. Quintum quod pro ca¬
citer negauit nescio: sextum quod se ipsum damnauit Maior est iniquitas
mea quam ut ueniam merear. Septimum quod nec damnatus egi pęnitentiã
Posuit queds̃ cainsignum & noneum interficer& omnis qui inuenis s& eum Ipsun
uidelic& signum quod tremens & gemens uagusque & profugus semperuiuera
eadem sua erumna ad monitus quia non passim aquibus lib& poss& occidi. Quicumq
autem eum occider& uel magnis miseriis ipsum cain liberar&. uel seipsum hoc
faciens septim plici uindictae mancipar&. Egressus que ca in a faciedñi
id est a penetrabilibus illarum aedium in quibuseatenus cum parentibus in habitas

Expanded text:
eumdem Cain per mortem septem vindictis, quas septempliciter peccans meruit, eumdem Cain per mortem septem vindictis, quas septempliciter peccans meruit, absolvit. Primum namque ejus peccatum est quod offerens Deo non recte dividebat; secundum, quod fratri invidit; tertium, quod dolose egit dicens: Egrediamur in agrum; quartum, quod interfecit; quintum, quod procaciter negavit: Nescio; sextum, quod se ipsum damnavit: Major est iniquitas mea, quam ut veniam merear; septimum, quod nec damnatus egit poenitentiam. Posuitque Deus Cain signum, ut non eum interficeret omnis qui invenisset eum. Ipsum videlicet signum quod tremens et gemens vagusque et profugus semper viveret: eadem sua aerumna admonitus, quia non passim a quibuslibet posset occidi; quicunque autem eum occideret, vel magnis miseriis ipsum Cain liberaret, vel se ipsum hoc faciens septemplici vindictae manciparet Egressusque Cain a facie Domini, id est, a penetralibus illarum aedium in quibus eatenus cum parentibus inhabitans,
Abbreviated transcription (Latin):
laueritis inquit ex aduerso mihi nec uolueritis audireme. addam plagas uestras
septuplum Et paulo post & percutiam uos septies propter peccata uestra i pro eoqd
et multipliciter & In bonam partem psalmista septies in die laudem dixitibuit
quod est aliis uerbis dicore semper lauseius in oremeo. quoduero antiqui lnterpre¬
tesdixerunt omnis quioceiderit cain septem uindictas exsolue. hunchab& sensũ¬
Aliuesusque adseptimam generationem & conscientiȩ tuae igne toreue borin
ita ut quicum que trocaderitꝰ sccundum duplicem in tellegentiam: aut inseptima
generatione autmagno teliber& cruciatu. Non quo ipse quiocciderit cai sep¬
tem ultionibus subicuendusit. sed quod septem uindictas quae in caintoto tempore
cucurrerunt soluat interstcto occidens eum quiuitae fuerat derelictus ad poena
nam & septimus ab adam fuit lameth a quo occisus esse camn perhibetur. & hic

Expanded text:
laveritis, inquit, ex adverso mihi, nec volueritis audire me, addam plagas vestras laveritis, inquit, ex adverso mihi, nec volueritis audire me, addam plagas vestras septuplum . Et paulo post: Et percutiam vos septies propter peccata vestra , pro eo quod est multipliciter. Et in bonam partem Psalmista: Septies in die laudem dixi tibi , quod est aliis verbis dicere: Semper laus ejus in ore meo . Quod vero antiqui interpretes dixerunt: Omnis qui occiderit Cain septem vindictas exsolvet, hunc habet sensuiues usque ad septimam generationem et conscientiae tuae igne torqueberis ita, ut, quicumque te occiderit, secundum duplicem intellegentiam aut in septima generatione aut septimo te liberet cruciatu\', non quod ipse, qui percusserit Cain, septem ultionibus subiciendus sit, sed quod septem uindictas, quae in Cain tanto tempore cucurrerunt, soluat interfector occidens eum, qui uitae fuerat derNam et septimus ab Adam fuit Lamech a quo occisus esse Cain perhibetur: et hic
Abbreviated transcription (Latin):
tate uagi acprofugi eum esse Intellegit quimere atur interfici. Verum ds̃ nolens
eum conpendio mortis finire cruciatus nec tradens poenaequa se ipso damnauerat.
Nequaquam inquit itafi&. sed omnis quiocciderit septuplum punietur. Non ut
aestimas morieris & mortem prore medio accipies. sed uiues plurimo tempore adex¬
emplum caeterorum. nesic peccare audeant. Tantum que ab est ut te absquo lib&
interficiuelim ut si quiste interfecerit septuplum id est grauissima ultione puni¬
atur quinec tuae damnationis a ceruitate ammonitus. a sanguine effundendo
uoluit manus cohibere. Non enim illum debuit homo occidere hominem. cui
ds̃ uitam peccanti donauerat. uel ad cumulum poenȩ ipsius uel ad exemplum
cautelae & aliorum correctionis. Sol& namque nonnumquam scriptura septenano
numero plenitudinem eius dequa loquitur reisignificare. sicut in leuito si ambu¬

Expanded text:
tate vagi ac profugi, eum esse intelligit qui mereatur interfici. Verum Deus nolens tate vagi ac profugi, eum esse intelligit qui mereatur interfici. Verum Deus nolens eum compendio mortis finire cruciatus, nec tradens poenae qua seipsum damnaverat: Nequaquam, inquit, ita fiet, sed omnis qui occiderit Cain septuplum punietur. Non ut aestimas morieris, et mortem pro remedio accipies, sed vives plurimo tempore ad exemplum caeterorum, ne sic peccare audeant; tantumque abest ut te abs quolibet interfici velim, ut si quis te interfecerit, septuplum, id est, gravissima ultione puniatur, qui nec tuae damnationis acerbitate admonitus, a sanguine effundendo voluit manus cohibere. Non enim illum debuit homo occidere hominem cui Deus vitam peccanti donaverat, vel ad cumulum poenae ipsius, vel ad exemplum cautelae et aliorum correctionis. Solet namque nonnunquam Scriptura septenario numero plenitudinem ejus de qua loquitur rei significare, sicut in Levitico: Si ambu
Abbreviated transcription (Latin):
terra uagus semper ess& & profugus. Neque ausus uspiam sedes habere quietas.
Siue ut alia trans latio hab& tremens gemensque uiuer& superterram. A tille
audita poena tantae suae maledictionis. noluit ueniam deprecari. sed peccatis
peccata congeminans tantum putauit ne fascuiado non poss& ignosci. Denique res¬
hodie a facietua & a facie terrae abscondar &ero uagus & profugus interra.
icior inquit a conspectutuo & conscientia sceleris lucemipsam ferre non sustinen
abscondar & latitem. Velcerte eicisme a facieterrae. neuidelic& inulla terrarũ
regione. interullos habitatoreseius orbissecurus liberque manere permittat. a facie
quoque tua abscondar. nehancultra uidere merear. quamusque hodie saepius
intuendo actuam uocem audiendo felicior uiuebam. Omnisigitur qui inuene¬
ritme occid& me. Dum extremore corporis & furia trementissiue ex instabili¬

Expanded text:
terra vagus semper esset et profugus, neque ausus uspiam sedes habere quietas, terra vagus semper esset et profugus, neque ausus uspiam sedes habere quietas, sive, ut alia translatio habet, tremens gemensque viveret super terram. At ille, audita poena tantae suae maledictionis, npeccata congeminans tantum putauit nefas, cui a domino non posset ignosci. denique reshodie a facie tua, et a facie terrae abscondar, et ero vagus et profugus in terra. Ejicior, inquit, a conspectu tuo, et conscientia sceleris lucem ipsam ferre non sustinens, abscondar ut latitem. Vel certe ejicis me a facie terrae, ne videlicet in ulla terrarum regione, ne inter ullos habitatores ejus orbis securus liberque manere permittar, a facie quoque tua abscondar, ne hanc ultra videre merear, quam usque hodie saepius intuendo, ac tuam vocem audiendo, felicior vivebam. Omnis igitur qui invenerit me, occidet me. Dum ex tremore corporis et furia trementis, sive ex instabili
Abbreviated transcription (Latin):
uindictae. Adamnamque uetitum comedens. nequa quam ipse maledicitur
sed cerra potius in eius opere maledictioni subigitur. Non quidem adeo ut fructus
operanti denego sed ut laboranti ac desudanti suoscultori proferat fructus. & ut
labor idem aliquando poss& finiri. acrequies ae terna ingredi. carnis &iam
morte addicitur : quod beneficii gratia factum nesemperlta laborar& acdo¬
ler& : soli qui praesentis saeculi quam sit erum nosa uita perpendere nesciunt
dubitant. Porro caincum scir& praeuaricationem suorum damnationem que
parentum. addidit eiusdem noxȩ preuaricationis quam detraduce traxerat
grauiorem perfidiae liuoris homicidii & mendacureatum. Vn de merito &
poena plectitur acriore. Primo. ut ipse maledictussit superterram. quam cru¬
re fratris eatenus mundum polluerat. De inde ut interra exercenda superuacu
desud ar&. nulla suis laboribus frugum copia respondente. Tertio ut ineadem

Expanded text:
vindictae: Adam namque vetitum comedens nequaquam ipse maledicitur, vindictae: Adam namque vetitum comedens nequaquam ipse maledicitur, sed terra potius in ejus opere maledictioni subjicitur; non quidem adeo ut fructus operanti deneget, sed ut laboranti ac desudanti suos cultori proferat fructus; et ut labor idem aliquando posset finiri, ac requies aeterna ingredi. Carnis etiam morte addicitur: quod beneficii gratia factum, ne semper ita laboraret ac doleret, soli qui praesentis saeculi quam sit aerumnosa vita perpendere nesciunt, dubitant. Porro Cain cum sciret praevaricationem suorum damnationemque parentum, addidit ejusdem noxae praevaricationis, quam de traduce traxerat, graviorem perfidiae, livoris, homicidii et mendacii reatum; unde merito et poena plectitur acriore: primo ut ipse maledictus sit super terram, quam cruore fratris, catenus mundam, polluerat; deinde ut in terra exercenda supervacue desudaret, nulla suis laboribus frugum copia respondente: tertio ut in eadem
Abbreviated transcription (Latin):
piȩ deuotionis. & animas martrrum postmortem habere. manifestat iohanns
cum ait. Vidi subaltare animas interfectorum propter uerbumdi & propt
lamant enim haecanimȩ scõrum non odio inimicorum sed amore iustitiae
quam semper esurire acsitire didicerant. simul & desiderio recipiendae suae
arnis ut quam prodño in mortem dederant. in hac mortali atque incorruptibili
dnõ ad stare reme antur. Magna autem est uoxclamoris eorum. magnumest
desiderium iustitiae. Clam ante uero ad dñm sanguine scõrum idest iustam ultio¬
nem suae iniustae necis expectante. quid depersecutoribus eorum agatur subse¬
quenter ostenditur dicente dño ad cain. Nuncigitur maledictus eris super
terram quae aperuit ossuum & suscepit sanguinem fratristui demanu tua
cum operatus fueris eam. non dabittibi fructus suos uagus & profugus eris
superterram. luxtamensuram peccantium iustus audex & mensuram ponit

Expanded text:
piae devotionis et animas martyrum post mortem habere manifestat Joannes piae devotionis et animas martyrum post mortem habere manifestat Joannes cum ait: Vidi sub altare animas interfectorum propter verbum Dei et propter Clamant enim haec animae sanctorum non odio inimicorum, sed amore justitiae, quam semper esurire ac sitire didicerunt, simul et desiderio recipiendae suae carnis, ut quam pro Domino in mortem dederant, in hac immortali atque incorruptibili Domino astare mereantur. Magna autem est vox clamoris eorum, magnum est desiderium justitiae. Clamante vero ad Dominum sanguine sanctorum, id est justam ultionem suae, injustae necis expetente, quid de persecutoribus eorum agatur, subsequenter ostenditur, dicente Domino ad Cain: Nunc igitur maledictus eris super terram quae aperuit os suum, et suscepit sanguinem fratris tui de manu tua: cum operatus fueris eam, non dabit tibi fructus suos: vagus et profugus eris super terram. Juxta mensuram peccantium justus judex et mensuram ponit
Abbreviated transcription (Latin):
&iam in abditis terrae finibus sicut abel fuerint ab impus interempti causa
ta menipsa mortis eorum in conspectu interniarbitris praetiosa existit &clara¬
iustepostulans ut & hiqui in sua simplicitate sunt iniuste perempti coronentur
& illiquieos in iuste persequendo trucidauere damnentur. Eoru mergo sanguis
occisorum clamat ad dñm. quorum & uita ante mortem clamasse probatur adillu
quidicere solent  clamaui in toto corde meo ex audime dñe iustificationes tu as
requiram. Ille enim ad dñm cordeclamat. quimagna postulat qui caeles¬
tia precatur qui a&erna sperat qui nongloriam huiussaeculi ab illo sediustificatio¬
num eiuscustodiam requirit. Qui uidelico clamor unde incordibus iustorum
nascatur. doc& apostolus dicens. misit ds̃ sp̃m filii sui incorda nostra clamantem
nimirum ipse haeccum impleuerit ad clamandum accendit. Hunc clamorem

Expanded text:
etiamsi in abditis terrae sinibus sicut Abel fuerint ab impiis interempti, causa etiamsi in abditis terrae sinibus sicut Abel fuerint ab impiis interempti, causa tamen ipsa mortis eorum in conspectu interni arbitri pretiosa existit et clarajuste postulans ut et hi qui in sua simplicitate sunt injuste perempti, coronentur; et illi qui eos injuste persequendo trucidavere, damnentur. Eorum ergo sanguis occisorum clamat ad Dominum, quorum et vita ante mortem clamasse probatur ad illum, qui dicere solent: Clamavi in toto corde meo, exaudi me, Domine, justificationes tuas requiram . Ille enim ad Dominum corde clamat, qui magna postulat, qui coelestia precatur, qui aeterna sperat, qui non gloriam hujus saeculi ab illo, sed justificationum ejus custodiam requirit. Qui videlicet clamor unde in cordibus justorum nascatur docet Apostolus dicens: Misit Deus Spiritum Filii sui in corda nostra clamantem  quia nimirum ipse haec ad clamandum cum impleverit accendit. Hunc clamorem
Abbreviated transcription (Latin):
facertuus Nontam quam ignarus eum a quo discat interrogat. sed tam quã
iudex reum quempuniat. Quires pondit nescio. Num custos fratrismeisũ :¬
culta pariter & superba responsio stulta cum illum falliposse putabat qui conso¬
entiam suam peccantis & ante patratum scelus fratricidii uelut occultorum cog¬
tor arguebat. Superba . cum in modum serui peruicaces custodem fratris
seesse negabat. Quimanifesta ratione siquid periculi imminer& minoris fratris
curam habere & eum ab ingruentibus aduersis tutari quasi maior debuerat
ixitque adeum. quid fecisti: ecceuox sanguinis fratristui clamatadme deter¬
ra Magnam uocem hab& sanguis non solum abel sed & omnium interfectorũ
prodño Vox est enim sanguinis eorum ipsa fidei constantia ipseferuor carita¬
tis perquem pati prodño meruere. Ipseclamat ad dnm de terra. quia

Expanded text:
frater tuus? Non tanquam ignarus eum à quo discat interrogat, sed tanquam frater tuus? Non tanquam ignarus eum à quo discat interrogat, sed tanquam judex reum quem puniat. Qui respondit: Nescio. Num custos fratris mei sum? Stulta pariter et superba responsio; stulta, cum illum falli posse putabat, qui conscientiam suam peccantis et ante patratum scelus fratricidii velut occultorum cognitor arguebat; superba, cum in modum servi pervicacis custodem fratris se esse negabat, qui manifestatione, si quid periculi immineret, minoris fratris curam habere, et eum ab ingruentibus adversis tutari quasi major debuerat. Dixitque ad eum: Quid fecisti? Vox sanguinis fratris tui clamat ad me de terra. Magnam vocem habet sanguis, non solum Abel, sed et omnium interfectorum pro Domino: vox est enim sanguinis eorum ipsa fidei constantia, ipse fervor charitatis, per quem pati pro Domino meruere. Ipse clamat ad Dominum de terra: quia
Abbreviated transcription (Latin):
creaturam subiectum uelut eorum sotius forma congrua loquebatur. Verum
quia ille non intus sed foris est ammonitus. Nihi lominus deliberatum scelus inne¬
cando fratre &iam post uerbum diuine ammonicionis uel correptionis impleutt
equitur Dixitquecain ad abel fratrem suum. Egrediamur in agrum
Cũq essent in agro consurrex cam aduersus abel fratrẽsuũ & interfecit eũ. Et hic ꝑfidia cainsi¬
nul & in nocentia demonstrat᷑ abel. In nocentia quidem abel. in eo quod maiorem
tratrem sed erga se hostili odio accensum simpliciter quo iubebatur ut fratren
frater secutus est. Perfidia uero cain. in eo quod occisurus fratrem foras ducit
quasi in loco secretiore diuinam possit declinare presentiam . Non recogitans
neque intellegens quia quiocculta cordissui quaeredarguit nouerat. oiam quo ipse
seceder& quidue inabdito gerer& poss& intueri. Et aitd̃s adcain. Vlbiest abel

Expanded text:
creaturam subjectam velut eorum socius forma congrua loquebatur. Verum creaturam subjectam velut eorum socius forma congrua loquebatur. Verum quia ille non intus, sed foris est admonitus, nihilominus deliberatum scelus in necando fratre etiam post verbum divinae admonitionis vel correptionis implevit; sequitur enim. Dixitque Cain ad Abel fratrem suum: Egrediamur in agrum: cumque essent in agro, consurrexit Cain adversus Abel fratrem suum, et interfecit eum. Et hic perfidia Cain simul et innocentia demonstratur Abel: innocentia quidem Abel, in eo quod majorem fratrem, sed erga se hostili odio accensum simpliciter quo jubebatur ut fratrem frater secutus est; perfidia vero Cain, in eo quod occisurus fratrem foras ducit, quasi in loco secretiori divinam possit declinare praesentiam: non recogitans, neque intelligens quia qui occulta cordis sui quae redarguit noverat, etiam quo ipse secederet quidve in abdito gereret posset intueri. Et ait Dominus ad Cain: Ubi est Abel