comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ea q̃ mĩma st̃ dicat ¶ Itẽ uitiosũ ẽ ĩ rebus
cõꝑandis nctẽ putari altãm rem uituꝑari
cũ altãm laudes. Qd genꝰ est / Si q̃rat᷑
ut̾s maior honor habendꝰ sit. albensib: an
ut tũ altos mag laudaris: aliquã alt̾is
partem laudis attͥbuas/ ne cupide pugnasse
cõtͣ ueri ͭ ͤ ynteris ¶ Itẽ uitiosũ est de noiẽ
ꝯsuetudo optime potest indicae. uelut
sulpitius qͥ intcesserat ne exulos qͥb cam̃
dicere nõ licuisset ⁊ educeret̃. S sde possius
ĩnͣta uolũ ͭ ͤ cũ eand̾ legem ferret: aliã sese

Expanded text:
ea, quae minima sint, dicat. Item vitiosum est in rebus conparandis necesse putari alteram rem vituperari, cum alteram laudes: quod genus, si quaeratur, utris maior honor habendus sit, Albensibus an ut, quom alteros magis laudaris, aliquam alteris partem laudis adtribuas, ne cupide depugnasse contra veritatem puteris. Item vitiosum est de nomine consuetudo optime potest iudicare; velut Sulpicius, qui intercesserat, ne exulis, quibus causam dicere non licuisset, reducerentur, idem posterius inmutata voluntate, cum eandem legem fer
Abbreviated transcription (Latin):
tutam ẽẽ ditemꝰ diuisiõe utem᷑ ĩ uĩ et ꝯsiliũ.
Si roĩs nostre sentẽtiã rectam ẽẽ dicemꝰ et oẽs
Si nõ incidẽt oes. quot erut: tot exponemꝰ ĩ
dicendo¬
quos ante ostendunꝰ cẽl mandis. Contriis cõ¬
de r ͦ petet᷑ sibro/. Sedsi accidit ut ĩ cõsulta ⁿͧ
alti abtuta rõẽ. Alteri ab hongta roẽ sit sẽtenͣ:
ut ĩ delibãcõe eorũ qͥ a penis cͥcunsessi sũt delib̾ã
qd agant. Qͣ tutã ioc̃m seqͥ suadebͭ. his locis ute᷑.
nullã rem utiliorẽ eẽ ĩ columitate. Stutibus
uti nennem̃ pesse qͥ suas roẽs in tuto nõ collo¬
carit. Net deos qͣdẽ eẽ auxi ͦ his : qͥ se ĩ cõsulto
ĩ ꝑitulũ mittãt. honestũ nichil opporte̾ existi ͣͥ.

Expanded text:
tutam esse dicemus, divisione utemur in vim et consilium. Si rationem nostrae sententiae rectam esse dicemus et omnes si non incident, quot erunt, tot exponemus in dicendoquos ante ostendimus, confirmandis, contrariis conlibro petetur. Sed si acciderit, ut in consultatione alteri ab tuta ratione, alteri ab honesta sententia sit, ut in deliberatione eorum qui a Poeno circumsessi deliberant, quid agant, ‹qui› tutam rationem sequi suadebit, his locis utetur: nullam rem utiliorem esse incolumitate; virtutibus uti neminem posse, qui suas rationes in tuto non conlocarit; ‹ne› deos quidem esse auxilio is, qui se inconsulto in periculum mittant; honestum ni
Abbreviated transcription (Latin):
eloquẽtiã ãterre. Si uituꝑabimꝰ ea que ui¬
debimꝰ. contra  paucꝭ uerbis cõnnͣtis dici
posse ditemꝰ. ut paulo superiꝰ exepli causa
laudabimꝰ. / quĩ nõ apud ignotos laudemꝰ.¬
nos monẽdi causa pauca dictõs. Aut si
erut ignoti: ut talẽ uirũ possit cognostẽ¬
aut sit sperare nos facile his qͥb uelimꝰ huiꝰ
sctã prõturos/ Contrͣia uituperaͦ Qnĩ no¬
ueãt pauca de neqͥtia eiꝰ nos ẽẽ dicturos.
Udͣ si ignorẽt. petemꝰ uti agnostãt. uti ma¬
liciã uitare possint. quĩ dissimiles sĩt: qui
audiãt. atqz ille qͥ uituperat᷑ sperare nos illiꝰ
uitam uehemẽter eos ĩprõturos ¶ Ab rebus
ip̃is: ĩcertos eẽ qͥd potissimũ laudemꝰ. ue¬
reri ne tũ multa dixerimꝰ plã p̾tereamꝰ.
Et q̃silcõsentencias habebũt. Quib setẽtiis
contraͣ sumũt᷑ a uituꝑatõe

Expanded text:
vituperabimus, ea, quae videmus contrarie paucis verbis commutatis dici posse, dicemus, ut paulo supra exempli causa laudabimus: quoniam non apud ignotos launos monendei causa pauca dicturos; aut si erunt ignoti, ut talem virum velint cognosceaut sit, sperare nos facile iis, quibus velimus, huius facta probaturos. Contraria vituperatio: quoniam norint, pauca de nequitia eius dicturos; quod si ignorent, petemus, uti gnoscant, uti malitiam vitare possint: qaudiant, atque ille, qui vituperatur, sperare eos illius vitam vehementer inprobaturos. Ab rebus ipsis: incertos esse, quid potissimum laudemus; vereri, ne, cum multa dixerimus, plura praetereamus, et quae similes sententias habebunt; quibus sententiis contraria sumuntur a vitupe
Abbreviated transcription (Latin):
repete̾ possis shuditatũ ẽ id de qͦ sentẽna
lata ẽ aut derretũ ĩ terpositũ. Ca sexe diuͣ
sũt. ut ãuda ͦ iudici aut pͦtori aut cõsuli
aut tbimo plebis plaritũ sit. Et fit ut de ead
re sepe alius aliud decreuit. aut iundicarit.
Sos genꝰ. M. drusus. ptor urbanue
Qd cũ herede mãdati acfetur: iudi red

Expanded text:
 Iudicatum est id, de quo sententia lata est aut decretum interpositum. Ea saepe diversa sunt, ut aliud alio iudici aut praetori aut consuli aut tribuno plebis placitum sit et fit, ut de eadem re saepe alius aliud decreverit aut iudicarit, quod genus: M. Drusus praetor urbanus, quod cum herede mandati ageretur, iudicium
Abbreviated transcription (Latin):
Item uiciosa est exposirio
cũ id qd raro fit fieri oĩo
negatur. hocͦ. Nemo p̃t
uno aspcũ neq preteuẽs
in amorẽ ĩcidere. Nã cũ
nõ nemo deuenerit in
amorẽ uno aspr̃u. et cum
ille ueĩem dixcat oĩs
nichil differt raro id fieri
dñi modo aliq̃ñ fieri aut
posse fieri inrilligatur.

Expanded text:
Item vitiosa expositio est, cum id, quod raro fit, fieri omnino negatur, hoc modo: «Nemo potest uno aspectu neque praeteriens in amorem incidere.» Nam cum nonnemo devenerit in amorem uno aspectu, et cum ille neminem dixerit, omnino nihil differt raro id fieri, dummodo aliquando fieri aut posse modo fieri intellegatur.
Abbreviated transcription (Latin):
motus fecit. Si tali de causa ais quoq
ictuotũ est. Si nichil ab eo ꝑiculi nobis fu¬
turũ uidebit᷑. si eũ missũ fetimiꝰ. Si nulla
a nris cinibus: aut ab aqua ciuitate uitu¬
peracio ex ea re suscipit᷑. ¶ Loci ꝯes de¬

Expanded text:
motus fecit; si tali de causa aliis quoque motus fecit; si tali de causa aliis quoque ignotum est; si nihil ab eo periculi nobis futurum videbitur, si eum missum fecerimus; si nulla ‹aut› a nostris civibus aut ab aliqua civitate vituperatio ex ea re suscipietur. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
tamĩabit personã. Deinde cõiecturali cõsti¬
cõsidãbitur satis. ne ĩprudẽ᷑ p̾sidii debeat
et ea redefensor ignosci reo dicet opportere:
eadem oiã uidẽtur cõsiderãda. q̃ de neces¬
fitate p̾sc̾pta sut. Et enĩ omes he tres
ꝓtes purgatoĩs ĩter se funitie sut. Ut ĩ
omẽs eedem res possint accõmo fere dart
Loti coẽs ĩhis causis accusatoris tõtra eñ
qͣͥ cũ le p̾casse cõsiteatur: tñ oroe iudices
nos peccasse. Neq eñi id ĩprudẽter/ aut
fortuitu. aut nctoͣ fuisse dicemꝰ. et tñ itnosci
postulamꝰ nob̃. Hic ic̾stẽdi rõ q̃rit̃. ex his
locis: si plã aut maiora offiͣ ꝙͣ malefunia
uidebũtur cõstare. Si qua utꝰ aut nobiͭ ͣ ᷤᷤ
erit ĩ eo qui smplitabit. Si qua spes erit futuroriũ¬
usui. Si sine supplicio discesserit. si ip̃e iͦ
smpplex. Mãsnetꝰ. Et miseritors ĩ ptãtib
ostendet᷑ fuisse. Si ea q̃ pcauit nõ odio
neq crudeli ͭ ͤ: sed offiͦ et recto studio cõ¬

Expanded text:
minabit. Deinde coniecturali consticonsiderabitur satisne inprudentia praesidii debeat et ea re defensor ignosci reo dicet oportere, eadem omnia videntur consideranda, quae de necessitudine praescripta sunt. Etenim omnes haec tres partes purgationis inter se finitimae sunt, ut in omnes eadem fere possint adcommodari. s in his causis: accusatoris contra eum, qui cum peccasse confiteatur, tamen oratione iudices nos peccasse neque id inprudentes, aut fortuito aut necessario fecisse dicemus: et tamen ignosci nobis postulabimus. Hic ignoscendi ratio quaeritur ex his locis: si plura aut maiora officia quam maleficia videbuntur constare; si qua virtus aut nobilitas erit in eo, qui supplicabit; si qua spes erit usui futurum, ‹si› sine supplicio discesserit; si ipse ille supplex mansuetus et misericors in potestatibus ostendetur fuisse; si ea, quae peccavit, non odio neque crudelitate, sed officio et recto studio com
Abbreviated transcription (Latin):
Deĩde opportuĩt ne ĩ i ͤ re pcͨare ĩ qͣ alius
ante pcau̾it. demn de opportuĩt ne iudiciũ
ante fieri. deinde cũ iudi ͫ factũ nõ sit
de iͦ cͥiiẽ quod ĩ aliũ tñferat᷑. orporteat¬
ne de ead̾ re iudi ͫ fieri. que ĩ iudiciũ
q̃ plus tẽseat uim ꝙͣ iudi ͣ uale̾ opportẽ¬

Expanded text:
deinde, oportueritne in ea re peccare, in qua alius ante peccarit; deinde, oportueritne iudicium ante fieri; deinde, cum factum iudicium non sit de illo crimine, quod in alium transferatur, oporteatne de ea re iudicium fieri, quae res in iudicium qui plus censeat vim
Abbreviated transcription (Latin):
ex hoĩs dicinitate. ¶ Ex pacto ius est.si
quid int̾ se peyigerũt. Si quid ĩter quos
cõueĩts pacta sũt que legib obẜuãda sł.
hͦ mõ. Rem ubi pagũt oratione pagũt.¬
Est ubi pagũt ĩ comitio. aut ĩ foro aute
meridiẽ causã coincito. Sũt itẽ pac¬
ta: que sine legibus cbseruãtur. Ex ꝯuẽ¬
tu. q̃ pacta mre prestare dicũtur. his iͥ
partibus ĩuiriã demõstrari cõueĩt. Ius
uni ex cõparatõe q̃ret᷑ ut ͫ saciꝰ fuit
age̾ id qd̾ reꝰ dicat sefecisse: aut id qd̃
accusator dicat opportuisse fieri : pͥmũ q̃r
ducibiliꝰ. deinde opportebit q̃ri. ipm̃ ne
opporti̾t iudicae̾. ut ͫ fuit utiliꝰ. An
a ͦ⁊ fuit utiliꝰ statuẽdi ptas̃. deinde ĩter¬
Sed dolo malo negotiũ gestũ de aͥqͣ pro ͥ¬

Expanded text:
est, si quid inter se pepigerunt, si quid inter quos convenit. Pacta sunt, quae legibus observanda sunt, hoc modo: Rem ubi pagunt, ‹orato; ni pagunt,› in comitio aut in foro ante meridiem causam coicito. Sunt item pacta, quae sine legibus observantur ex convento quae iure praestare dicuntur. His igitur partibus iniuriam demonstrari, ius um ex conparatione quaeretur, utrum satius fuerit facere, id, quod reus dicat se fecisse, an id, quod accusator dicat oportuisse fieri, primum quaeri ducibilius. Deinde oportebit quaeri, ipsumne oportuerit iudicare, utrum fuerit utilius an aliorum fuerit utilius statuendi potestas. Deinde intersed in eo dolo malo negotium gestum de aliqua pro
Abbreviated transcription (Latin):
q ĩ cõmodis simꝰ cõparatõe. Si q̃ nob futa
sunt: insi causã obtinuerimꝰ enu̾ãbimꝰ et
ostendemꝰ.Si supplicabimꝰ. et nos sub eorũ
emꝰ. Si qͥd nrĩs prox̃is. paiẽtib. liberis
Cetis nctiis casurũ sit ꝓpter nostras cala
diu ĩ malis fuisse gstendeꝰ ¶¶Comiẜaⁿ¬
breuẽ ẽẽ opportet. Nicħ emñ lacina ticius
arescit ¶ fere lotos obstirissimos tocius¬
huiꝰ artisicii tractauimꝰ ĩ hͦ libro. Qͣ ꝓpt̃
h uit uolumini modꝰ h sit.ꝯReliqͣs p̾cey ⁿ ᷤᷤ
quoad uidebit ⁊ ĩ 3mͫlibrũ trãfferemꝰ. hͥ si ut
et nobistũ et sine nob̾ cõsiderabis: et nos ĩdu¬
sirie fructus ex tua sciã capiemꝰ Et tute
nostrã diligenciã laudabis. tuaq ꝑcep ͫ
letabe̾. Tu scientior eris p̾ceptorũ artisitio
Nos alacͥores ad reliquũ persoluẽs. uerũ h
fuctura sat scio. Te eñi nõ ignoro. Alos
deinceps ad cetã p̾cepta tnseamꝰ. ut qd

Expanded text:
commodis simus, conparatione: si, quae nobis futura sint, nisi causam optinuerimus, enumerabimus et ostendemus: si supplicabimus et nos sub eorum,emus: si, quid nostris parentibus, liberis, ceteris necessariis casurum sit propter nostras calamdiu in malis fuisse ostendembrevem esse oportet. Nihil enim lacrima citius arescit. Fere locos obscurissimos totius artificii tractavimus in hoc libro; quapropter huic volumini modus hic sit: reliquas praeceptiones, quoad videbitur, in tertium librum transferemus. Haec si, ut et nobiscum et sine nobis considerabis, et nos industriae fructus ex tua conscientia capiemus, et tute nostram diligentiam laudabis, tua perceptione laetabere: tu scientior eris praeceptorum artificii, nos alacriores ad relicum persolvendum. Verum haec futura satis scio; te enim non ignoro. Nos deinceps ad cetera praecepta transeamus, ut, quod
Abbreviated transcription (Latin):
exaltã sentẽciã nullã pñt ĩterptari
Itaq et a em sermonis molesti ĩterpella ͤ
et scͥpti tũ odiosi : tũ obstira ĩterỹtes
sũt̃. Et dũ cante et expedite loqͥ nolut:
ĩfãtissimi reyeriũt᷑. Ita dũ metuũt ĩ
dicẽdo: ne quid ambictuñ ditãt. nomẽ
suũ pronũciare nõ possũt. Uerũ horũ
pueriles oppiniones: ⁊ctissis roĩb cũ

Expanded text:
arte sententiam nullam possunt interpretari. Itaque et alieni sermonis molesti interpellatores et scripti cum odiosi tum obscuri interpretes sunt; et dum caute et expedite loqui volunt, infantissimi reperiuntur. Ita dum metuunt in dicendo, ne quid ambiguum dicant, nomen suum pronuntiare non possunt. Verum horum pueriles opiniones rectissimis rationibus, cum
Abbreviated transcription (Latin):
sit De eo causa poĩta dice potimꝰ: si ex qͥb
partibus iuscõstet cognonimꝰ ¶ Cõstat tͥ ex his
partibus. Natura. Rege : Cõsuetu ͥͤ Iudi¬
cato. Eqͦ et bono. Pacto. ¶Natura ius ẽ qd
cognationis aut pietat cã obseruat᷑. Gͦ
iure parẽtes a libers, et a parẽtibus liberi
colunt᷑ ¶ege me est id qd populi nissu sant¬
citum ẽ. Quod genꝰ ẽ. ut ĩ ius eas pͣuoters¬
¶ Cõsuetudiẽ ius ẽ id ꝯd̾ me lege/ eq̃ at si le¬

Expanded text:
 factum. De eo causa posita dicere poterimus, si, ex quibus partibus ius constet, cognoverimus. Constat igitur ex his partibus: natura, lege, consuetudine, iudicato, aequo et bono, pacto. Natura ius est, quod cognationis aut pietatis causa observatur, quo iure parentes a liberis, et a parentibus liberi coluntur. Lege ius est id, quod populi iussu sanctum est quod genus: ut in ius eas, cum voceris. Consuetudi
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ibus att̾butũ. ut ii q̃s hͦ mõ exponat. Os̃
qͥĩ pauꝑtate sũt. malut̃ maleficio pare di¬
uicias ꝙͣ officio pauxtatẽ tueri. Si qͥs hͦ mõ
exposuerit argumẽta nẽ ut nõ turet q̃rẽ qualis
rõ aut rois cõfirmatio sit: ipãm facile rexhẽ¬
demꝰ expositionẽ: cũ ostendemꝰ id quod ĩ ãq ͦ
paupcre ĩprobo sit/ ĩ omes paupes salso el

Expanded text:
omnibus adtributum; ut si quis hoc modo exponat: «Omnes, qui in paupertate sunt, malunt maleficio parare divitias, quam officio paupertatem tueri.» Si qui hoc modo exposuerit argumentationem, ut non curet quaerere, qualis ratio aut rationis confirmatio sit, ipsam facile reprehendemus expositionem, cum ostendemus, id, quod in aliquo paupere inprobo sit, in omnes
Abbreviated transcription (Latin):
firma ͭ ͥ satis habe̾. ¶ A rimorib dicemꝰ.
Si negabimꝰ temẽ famã nasci sołe qͣn sb¬
sit aqͥd. Et si dicemꝰ cam̃ nõ fuisse qrͣ qspiã
cõfing̾et et cõminiscetur. Et p̾terea si cetĩ¬
falsi soleat̃ eẽ: argumẽtabint᷑ huc̃ ẽẽ uerũ.
¶Cõs ⁊ nmores dicemꝰ pͥmũ si docebimꝰ młtos eẽ
salsos rumores. et si exs uten᷑. de qͣb flã fama
fuerit. et aut ĩimicos nrõs : aut hoiẽs naͣ mali¬
uolos et maledicos cõfixisse. dicemꝰ. Et aquã
cõfuctam fabulã ĩ adi̾sarios afferemꝰ ^ dica¬

Expanded text:
firmamenti satis habere. CAPUT 12 A rumoribus dicemus: si negabimus temere famam nasci solere, quin supsit aliquid; et si dicemus causam non fuisse, quare quispiam confingeret et eminisceretur; et praeterea, si cetefalsi soleant esse, argumentabimur hunc esse verum. Contra rumores dicemus: primum, si docebimus multos esse falsos rumores, et exemplis utemur, de quibus falsa fama fuerit; et aut iniquos nostros aut homines natura malivolos et maledicos confincxisse dicemus; et aliquam aut fictam fabulam in adversarios adferemus, quam dica
Abbreviated transcription (Latin):
entes sũt. pretatẽ colẽ cõsuenut. Itẽ utile ẽ
amicos habe̾ habeas enĩ qͥb cũ iocari possis.
que uel alii expoĩ pt̃ accomodari. Ut facit
pacuuiꝰ. Qͣ eandẽ affert roẽm qͣre ceca
eãd/ qͣre bruta fortuna dicit᷑. ¶ In ꝯfir ne

Expanded text:
entes sunt, pietatem colere consuerunt.» Item: «Utile est amicos veros habere: habeas enim quibuscum iocari possis.»quae vel alii expositioni potest adcommodari, ut facit Pacuvius, qui eandem adfert rationem, quare caeca, eandem, quare bruta fortuna dicitur. CAPUT 38 In
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ demõstrat uerũ cẽ id quod ĩtendinꝰ łreu
subiectione ¶ Ratiõis cõsirmaͦ et ea q̃ plib
argum̃tis corroborat breniter expositã toc̃¬
¶ Exornaͦ ẽ qͣ utim᷑ rei honestande et lo
ulixi fuisse qrͣ intfẽt aiacẽ. Inimicũ eñi
acerximũ de me ͦ tolle uolebat. a qͦ sibi nõ
ĩuiria suimũ ꝑ iculũ metuebat᷑. Uidebat eĩ¬
illo ĩcolumi se ĩcolumẽ nõ futum. Sxabat
illiꝰ morte se salutẽ sibi cõparare. Cõsue¬
u̾at si iire nõ potãt: ĩuiria qͣiuis ĩimico
exitiũ machinari. Cui rei mors ĩdigna
palamedis: testio ͫ dat. Ergo et metꝰ ꝑiͥ
hortabat᷑ eñ ĩtermere: a ꝯͦ suppliciũ ue¬
rebatur. Et cõsusᵈ ͦ pectãdi malcsicii sustᵈ¬

Expanded text:
strat, verum esse id, quod intendimus, brevi subiectione. Rationis confirmatio est ea, quae pluribus argumentis conroborat breviter expositam rationem. Exornatio est, qua utimur rei honestandae et coUlixi fuisse, quare interfecerit Aiacen. Inimicum enim acerrimum de medio tollere volebat, a quo sibi non iniuria summum periculum metuebat. Videbat illo incolumi se incolumem non futurum; sperabat illius morte se salutem sibi conparare; consueverat, se iure non potuerat, iniuria quavis inimico exitium machinari: cui rei mors indigna Palamedi testimonium dat. Ergo et metus periculi hortabatur eum interimere, a quo supplicium verebatur; ‹et› consuetudo peccandi maleficii susci
Abbreviated transcription (Latin):
disturrbasti ¶tẽ ex cõtrario. Marestatẽ is
minuit qͥ amplitu ͤ cĩtati detͥmẽto afficit¬
.Etto nõ affeci: sed prohibm detͥmẽto. E¬
Maiestatẽ omẽz mẽtir int̾ire nõ passꝰ sũ
Pͥmũ igit᷑ uocaᷝ sentenꝰ breniter et ad
utilitatẽ accõmodata caẽ destb̾etur. dem̃
Deinde cõtrarie destpcoĩs rõ refelletur.
si aut falsa erit. aut ĩutil: aut trrpis.
aut ĩiuriosa. Idq ex iuris partib sumet᷑
de iuriditiali ab ͭͣ de qͣ iã loq̃m ͤ¬

Expanded text:
urbasti.» Item ex contrario: «Maiestatem is minuit, qui amplitudinem civitatis detrimento ‹adficit. Ego non adfeci, sed prohibui detrimento:› aemaiestatem omnem interire non passus sum.» Primum igitur vocabuli sententia breviter et ad utilitatem adcommodate causae describitur; deinde deinde contrariae descriptionis ratio refelletur, si aut falsa erit aut inutilis aut turpis aut iniuriosa: id quod ex iuris partibus sumetur de iuridiciali absoluta, de qua iam loq
Abbreviated transcription (Latin):
piciosã uideri opportẽ. Itẽ plus opporte̾ sig̃s
et argumẽtis credi ꝙͣ testib. hem̃ eo mõ expom
qͦ mõ re uã sit gesta. Testes corrũpi yosse. uł
p̾cio. uel grã. uel metu. uel simultate ¶Cõtͣ
arguͭ ͣ et sigͣ et cet̾as sũspicoẽs dicemꝰ h mõ.
Si demõstrabimꝰ nullã ⁊ẽ eẽ quã nõ suspitõib

Expanded text:
portere. Item plus oportere signis et argumentis credi quam testibus: haec enim eo modo exponi, quo modo re vera sint gesta; testes corrumpi posse vel pretio vel gratia vel metu vel simultate. Contra argumenta et signa et ceteras suspiciones dicemus hoc modo: si demonstrabimus nullam rem esse, quam non s
Abbreviated transcription (Latin):
strabit. is ĩ quẽ cã tñffeiet᷑. Et qͦ nam
modo. aut honeste. aut sine per ᷝ ͦ potuit
existe. Si maxime ita sit: nũ ea re cõced̾e
reo cõueͣ ͭ. qd aeno ĩductu fecerit. deĩde ĩ
cõiectirralẽ trahet᷑ cõtrou̾siã et disseretur
nũ cõsilio fitm̃ sit. Si tã ĩ rẽ quãd cõfere.
et h ead fere. Et oiã que de necessitudiẽ pre¬

Expanded text:
strabit, is, in quem causa conferetur: et, quone modo aut honeste aut sine periculo potuerit obsisti; si maxime ita sit, num ea re concedi reo conveniat, quod alieno inductu fecerit. Deinde in coniecturalem trahetur controversiam et edisseretur, num consulto factum sit. Si causa in rem quandam conferetur, et haec eadem fere et omnia, quae de necessitudine pr
Abbreviated transcription (Latin):
stͥpto qd̾ ad eã ⁊ẽ pertinebat. demñ colla ͬ qͥd scͥtũ
sit. Qͥd adu̾sariĩ se fecisse dicãt. Scd iudicẽ seq
cõueͣ ͭ. utrũ id qd diligẽter perscͥptũ sit: anid qd̾
accute sit excogitatũ. Deĩde ea sentenꝰͣ q̃ ab
adu̾sariis sit excogitata. et sc̃pto att̾buta cõ¬
Et quid ei obfuerit si id uoluiss asc̾bẽ. aut nũ
nõ potĩt perscbẽ. Deñ a nobis seteͣ reꝑiet᷑
et cã proferet᷑. qrͣ id scͥptor sẽserit qd̾ sc̾pserit.
afferiet᷑: a scͥpto tñ iudicate sũt. deiñ ostẽde
ꝙͣ peritulosũ sit a sc̃pto recedẽ ¶Locꝰ cõmiũis est

Expanded text:
pto, quod ad eam rem pertinebit; deinde conlatione, quid scriptum sit, quid adversarii se fecisse dicant, quid iudicem sequi conveniat: utrum id, quod diligenter perscriptum sit, an id, quod acute sit excogitatum; deinde ea sententia, quae ab adversariis sit excogitata et scripto adtributa, conpericuli fuerit, si id voluisset adscribere; aut num non potuerit perscribi. Deinde a nobis sententia reperietur et causa proferetur, quare id scriptor senserit, quod scripserit; adferretur, ab scripto potius iudicatae sint. Deinde ostendetur, quam periculosum si
Abbreviated transcription (Latin):
qͥd futurũ sit. si idẽ cetĩ faciãt. ut de
ĩdẽpnat sugpli ͣ sumat̃. qd̾ eos id fecisse
dicãt. Qͥd si ip̃e actusator id face̾ uoluiss¬
¶ Defensor eorũ ꝑcl̃i atrocitate ꝓferet ĩ
quos tͥmẽ trãfferet᷑. Rẽ. Locũ. Tepus aute
occulos ponet. Ut hi q̃ audiũt existimei at̃
nõ potuisse. aut nõ utile fuisse rẽ ĩ iudi ͫ
ueñre.

Expanded text:
de indemnatis supplicia sumant, quod eos idem fecisse dicant. Quid, si ipse accusator idem facere voluisset? Defensor eorum peccati atrocitatem proferet, in quos crimen transferet; rem, locum, tempus ante oculos ponet, ut ii, qui audient, existiment, aut non potuisse aut non inutile fuisse rem in iudicium venire.
Abbreviated transcription (Latin):
ĩde ut ͫ leges ita dissentiãt ut altã iubeat
alta uetet. An ita ut altã cogat altera
ꝑmittat. Insirma eñi eat eiꝰ defensio qͥ
nectabit se fecisse qd togetur tũ alt̾a lex ꝓmͭ¬
teret. Plus enĩ sauctio ^ ꝓͣmissiõe. Itẽ iͣ¬
defẽsio tenus cũ ostedit᷑ id fam̃ eẽ quod

Expanded text:
inde utrum leges ita dissentiant, ut altera iubeat, altera vetet, an ita, ut altera cogat, altera permittat. Infirma enim erit eius defensio, qui negabit se fecisse, quod cogeretur, cum altera lex permitteret: plus enim valet sanctio permissione. Item idefensio tenuis est, cum ostenditur id factum esse, quod
Abbreviated transcription (Latin):
cionẽ cõflare pt̾ ¶ In cõsequẽtitpẽ spectabit᷑ nũ
qͥd re tñsacta relictũ sit: qd indicet. aut fam̃
eẽ maleficiũ: aut a quo fitiũ sit.¶ factũ eẽ hnõ.
Si tumoreet linore decoloratũ corpꝰ ẽ mortui.
sigficat eũ ueneno mortuũ ssa qͦ sitiũ sit ħ
mõ. Si telũ Si uestimẽtũ. Si ẜ. relictũ fui̾t
uestimẽtis. Si ĩ eo loco cõphesus. Aut uisue
tũsaecto negtoͦ qͦ ĩ loco res gesta dicit᷑
Onsetuͦ ẽ. cũ q̃rit᷑ q̃ sigͣ nocẽtis et ĩno¬
cẽtis cõseqͥ soleãt ¶Accusator dicet si pot̾it.

Expanded text:
cionem. In consequenti tempore spectabitur, num quid re transacta relictum sit, quod indicet aut factum esse maleficium aut ab quo factum sit. Factum esse, hoc modo: si tumore et livore decoloratum corpus est mortui, significat eum veneno necatum. A quo factum sit, hoc modo: si telum, si vestimentis: si in eo loco conprehensus aut visus transacto negotio, quo in loco res gesta dicitur. Consecutio est, cum quaeritur, quae signa nocentis et innocentis consequi soleant. Accusator dicet, si poterit
Abbreviated transcription (Latin):
adũsariñ fecisse cͥmiãt᷑: alii nem̃i insi teo boͫ
fuisse demõstrat. aut aliũ nennẽm potuisse ꝑ¬
dioribus aut nõ potursse.: aut nõ eq̃ cõmode
potuisse. aut eñ fugisse i  ⁊ões cõms diores
ꝓpter cupiditatẽ. ¶Hoc loco defesor demõstret
oz: aut ais quoq bono fuisse. Aut a ᵈͤ qđ id qd̃
ip̃e isimiłet᷑. face̾ potuisses Signũ ẽ ꝓ quod
ostendit᷑ ydonea ꝑficiẽdi facultas eẽ q̃sita.
phanꝰ. Publitꝰ an pͥuatꝰ fuit. Cuiꝰ moͥ loti
atlicgat Nũ qͥ est passus: prospͭtꝰ ⁊ exauditꝰ
posset iudicaie. Inicia em̃ ĩuẽtionis ab arre
debẽt profitisti. Cetã fatile cõꝑabit exercitatio¬
Nottu an ĩldiu et q̃ diei. e noctis hora fiaz
eẽ dicat᷑. Et tͥ hꝰmo ͥ tẽporib ¶ Spaciũ ita cõsi¬
derabit᷑ satis ne lõgũ fu̾it. ad eã rẽ tñsigendam.
tn. Nã parui refert satis spacui fuisse ad ꝑficiẽd̃¬
iỹm: si id antestrri. et rõẽ prouidĩ nõ potuit.

Expanded text:
adversarium fecisse criminatur, alii nemini nisi reo bono fuisse demonstrat; aut alium neminem potuisse ptionibus aut non potuisse aut non aeque commode potuisse aut eum fugisse alias rationes commodiores propter cupiditatem. Hoc loco defensor demonstret oportet aut aliis quoque bono fuisse, aut alios quoque id, quod ipse insimuletur, facere potuisse. Signum est, per quod ostenditur idonea perficiendi facultas esse quaesita. fanus, publicus an privatus fuerit; cuiusmodi loci adtingant, num, qui est passus, perspectus, exauditus posset iudicare. Initia enim inventionis ab arte debent proficisci, cetera facile conparabit exercitationoctu an interdiu, et qua die, qua noctis hora factum esse dicatur et cur eiusmodi temporibus. Spatium ita considerabitur: satisne longum fuerit ad eam rui refert satis spatii fuisse ad id perficiendum, si id ante sciri et ratione provideri non potuit.
Abbreviated transcription (Latin):
tas. Inoꝑia stulti ͣ Imprudẽa/ Inapꝑatio
demõstrabit᷑ fuisse per quã sciri poterit᷑ an
diffidẽdũ: utrũ cõfidendũ fu̾it ¶ Spes celãdi
q̃ fu̾it. qͣrit᷑ ex cõstiis. Arbits. Adiutoribus.
Liberit. aut seriuis. aut utrisqz:¬

Expanded text:
rudentia, inapparatio demonstrabitur fuisse; qua re scire potuerit, utrum diffidendum an confidendum fuerit. Spes celandi quae fuerit quaeritur ex consciis, arbitris, adiutoribus, liberis aut servis aut utrisq
Abbreviated transcription (Latin):
uita hoĩs ex antefactis spectabit᷑. ĩ qͦ pͥmũ
rõsida̾bit accusator: nũ qñ siłe qͣd fecit. Si id
Et ĩ eo debebit ẽẽ occupatꝰ. ut adeã causã
pitĩ quã paulo aute exposiñt: uita hoĩs pos¬
sit accõmodari ħmõ. Si dicet pectu ͤ tã fecisse:
ostedet eũ auarũ seyer fuisse. Si hõris: ãbici¬
Si nõ pot̾ĩt auarũ demonre. demõfret coronp ͭ ͤ¬
perfidũ: si qͦqͦ mõ potit. deniq aquo aut ꝙͣpli¬
mis uicus cõtaminabit personã. Deide qͥ illd̾
fecerit tã nequiter. end̃ hũc tã ꝑꝑam fecisse nõ eẽ
muãdũ. Si uehemẽter castꝰ et ĩteger existĩãbit᷑.
tere. Illũ ante sua flagitia occultasse. se pla

Expanded text:
ita hominis ex ante factis spectabitur. Primum considerabit accusator, num quando simile quid fecerit. Si id et in eo debebit esse occupatus, ut ad eam causam peccati, quam paulo ante exposuerit, vita hominis possit adcommodari, hoc modo: Si dicet pecuniae causa fecisse, ostendat eum semper avarum fuisse, si honoris, ambitiSi non poterit par perfidiosum, si quo modo poterit denique aliquo aut quam plurimis vitiis contaminare personam; deinde qui illud fecerit tam nequiter, eundem hunc tam perperam fecisse non esse mirandum. Si vehementer castus et integer existimabitur tere; illum ante occultasse sua fla
Abbreviated transcription (Latin):
uituꝑaͦ corũ q̃ exͣ id f̾mẽ erut : nõ debeat hͥ as¬
sicͣri. Sin uehemẽter hois turpitu  ĩpediet᷑: et
ĩfamia: pͥus dabit operã. ut falsos rinuores
dissipatos ẽẽ dicat de ĩnocẽte. Et utet᷑ loco coĩ
Rumorib credi nõ opportẽ. Si nicħ eorũ fieri yt̃:
utat᷑ exma dẽfesione. et dicat nõ se de morib¬

Expanded text:
extra id crimen erunt, non debeat atsignari. Sin vehementer hominis turpitudine inpedietur et infamia, prius dabit operam, ut falsos rumores dissipatos esse dicat de innocente; et utetur loco communi, rumoribus credi non oportere. Sin nihil eorum fieri potest, utatur extrema de
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtib orõis pͥmũ scͥbere ĩcepimꝰ. ĩ pͥmo
libͦ locuti sumꝰ de exordio. Narratõe.
diuisione. Nec plib uerbis ꝙͣ necesse fuit
Nec minꝰ dilutide. ꝙͣ te uelle existinauiꝰ
Deĩ cõmĩcte de cõfirͣtoẽ ⁊ cõfutacoẽ dicẽdũ
fuit. Quare gn̾a cõstitucõnũ et eoꝵ ꝓtes aꝑiuimꝰ¬

Expanded text:
tionis primum scribere incepimus: in primo libro locuti sumus de exordio, narratione, divisione, nec pluribus verbis, quam necesse fuit, nec minus dilucide, quam te velle existimabamus; deinde coniuncte de confirmatione et confutatione dicendum fuit. Quare genera constitutionum et e
Abbreviated transcription (Latin):
E Razione dẽtesiois . ex firmaͭ accu¬
sationis indicii qͥfnio nascat᷑ opportet. Quã
nos iudicanẽ. Geti. kpinomenon appllãt.
Ca cõstituet᷑ ex cõm̃ctoẽ firmaͭͥ et roĩs defen ͤ.¬
defensione
hͦ mõ. Cũ dicat horestes se prĩs ulciscẽdi cã¬
matrẽ occidisse: rectũ ne fuit sine indi ͦ a filio
ditemeftrã ottidi.  Ergo hat roe iudica ᷝ ͤ

Expanded text:
e defensionis et ex firmamento accusationis iudicii quaestio nascatur oportet: eam nos iudicationem, Graecei crinomenon appellant. Ea constituetur ex coniunctione firmamenti et rationis defensione hoc modo: Cum dicat Orestes se patris ulciscendi matrem occidisse, rectumne fuerit sine iudicio a filio Clytemestram occidi. Ergo hac ratione iudicationem
Abbreviated transcription (Latin):
mat̾ãbimꝰ et qd̾ negocio dĩmitũ fuerit: ex¬
eqͣbimꝰ ĩdust̾a ut ꝓ tuo ĩ nos officio: et ꝓ¬
libro herẽm b̃uiter exposuimꝰ qͣs caẽre
cipe oratorẽ oportẽt. Et ĩ ꝯuib officiis ar¬
tis elaboraẽ cõuenet. Et ea offiͣ qͣ roẽ facĩ¬

Expanded text:
aturabimus et, quod negotio deminutum fuerit, exaequabimus industria, ut pro tuo in nos officio, noslibro, Herenni, breviter exposuimus, quas causas recipere oratorem oporteret, et in quibus officiis artis elaborare conveniret, et ea officia qua rati
Abbreviated transcription (Latin):
ab a̾is legibus sĩitu ͥ ̃ ꝯuãd̾ aucupat᷑. Ea
ẽ huiꝰ moͬ ¶Lexpħi furriosus existat: agnatoꝵ
gẽtiliũ qz ĩ eo peccũia qz eiꝰ potestas esto.
¶ Lex/ eͥ parẽtẽ necasse iudicatꝰ erit is ob¬
uolutꝰ et obligatꝰ corio deuehat᷑ ĩ ꝓfluẽtẽ.
¶Lexi Pat familias uti super hamilia pectuꝰͣ¬
ue sua allegau̾it: ita ius esto ¶ Lexrdi
patersumiͣ ᷤᷤ ĩtestatꝰ morit ᷑ famiͣ pectuͣ¬

Expanded text:
 aucupatur. Ea est huiusmodi: Lex: si furiosus existet, adgnatum gentiliumque in eo pecuniaque eius potestas esto. Et lex: qui parentem necasse iudicatus erit, ut is obvolutus et obligatus corio devehatur in profluentem. Et lex: paterfamilias uti super familia pecuniave sua legaverit, ita ius esto. Et lex: si paterfamilias ‹intestato moritur, fami
Abbreviated transcription (Latin):
furti agi: nõ peculatꝰ orporteᷤ. Hec ꝑticio le¬
gitiẽ cõstitucõis. his de cauẜ raro ueĩt ĩ iudim.
quod ĩ pͥnata actõẽ p̾torie exeptiones fiũt.
publicis q̃stioĩb tauet᷑ lenib. Ut ante si reo
cõmodũ sit iudiciũ de accusatoẽ fiat utrũ illi
liceat accusure nec ne.

Expanded text:
furti agi, non peculatus oportere. Haec partitio lefurti agi, non peculatus oportere. Haec partitio legitimae constitutionis his de causis raro venit in iudicium, quod in privata actione praetoriae exceptiones sunt publicis quaestionibus cavetur legibus, ut ante, si reo commodum sit, iudicium de accusatore fiat, utrum illi liceat accusare necne.
Abbreviated transcription (Latin):
terẽcie uxori mee ⁊s pondo uasoꝵ argẽteoꝵ¬
dato q̃ uolet. Pꝰ mortẽ eiꝰ uasa p̾ciosa et
tima ex ambituo.
noiẽ factũ appellet᷑. Ea ẽ hꝰ moͥ. Cũ
hiciꝰ sat̾rinꝰ legẽ frumẽtariã de semissib et
posse largitionẽ tantã. Senatꝰ decͤuit: si
cã legẽ ad populũ ferat: adu̾sꝰ rẽ .p. iud̾i
Ille nichiloruꝰ cistellã detulit. Cepio ut illũ
cõtra/ intercedẽtib collegis adu̾sus ⁊ẽ . p.¬
iudit ferre. cũ uiris bonis ĩpetũ fac̃. Põtes
disturbat. Cistas deiit. Imꝑedi ͭ ͦ ẽ qͦ secius
feratur. Accersit᷑ cepio maiestatis. Cõstituͦ
Regitiã ex diffinicõẽ. Uocabulũ eĩ diffimt᷑
tẽpꝰ differẽdũ: a ut accusatorẽ mutãdũ
aut iudices muͣndos reꝰ dicit. Hac ꝓte cõstitu¬
cionis ꝯreti ĩ iudiciis: nos ĩ riuili iure plerũq
utinr᷑. In hcͣ ꝓte nos iuris ciuił stiã iuuabit
sit usus: Quid sit furtũ: Qd peculactꝰ. Secũ¬

Expanded text:
ori meae XXX pondo vasorum argenteodato, qua volet.» Post mortem eius vasa pretiosa et tima ex ambiguo.nomine factum conpelletur. Ea est huiusmodi: Cum Lucius Saturninus legem frumentariam de semissibus et posse largitionem tantam. Senatus decrevit, si eam legem ad populum ferat, adversus rem publiille nihilominus sitellam detulit. Caepio, ut illum, contra intercedentibus collegis, adversus rem pidit ferre, cum viris bonis impetum facit; pontes disturbat, cistas deicit, impedimento est, quo setius feratur: arcessitur Caepio maiestatis. Constitutio legitima ex definitione. Vocabulum enim definitur tempus differendum aut accusatorem mutandum aut iudices mutandos reus dicit. Hac parte constitutionis Graeci in iudiciis, nos in iure civili plerumque utimur in hac parte nos iuris civilis scientia iuvabit: sit usus quid sit furtum, quid peculatus: secu
Abbreviated transcription (Latin):
Qͥ desendebãt eũ: tabulas ĩ carcerẽ af¬
ferũt. testamẽtũ ipõ p̾sente cõscribunt¬
Testes rite affuerut. de illo supplitiũ sũt
u̾at ĩ eiꝰ peri ᷝ ͦ suã uot̾ heditatẽ lege agna¬
cionis. hͥ certa lex ĩ rẽ nulla affert᷑. et tñ

Expanded text:
carcerem adferunt, testamentum ipso praesente conscribuntstes recte adfuerunt; de illo supplicium sumitaverat in eius periculo, suam vocat hereditatem lege agnationis. Hic certa lex in rem nulla adfe
Abbreviated transcription (Latin):
pliciũ. ħ accusator ĩ spe cõmodi cupidi ͭ ͤ ostedet
adũsarn In uitatõr incõmodi formidinẽ auge¬
bit ¶ Defesor autẽ negabit fuisse causã si pot̾it
Aut eã uehemẽter extemiabit. Deĩde riquũ
eẽ dicet omẽs ad quos aͥquid emolmũti ex aͥ qͣ

Expanded text:
ic accusator in spe commodi cupiditatem ostendet adversarii, in vitatione incommodi formidinem augebit. Defensor autem negabit fuisse causam, si poterit, aut eam vehementer extenuabit; deinde inicum esse dicet omnes, ad quos aliquid emol
Abbreviated transcription (Latin):
sit: in cõtoẽ oroẽm habe̾. Alt̾ã lex iubet
augem indemortui locũ qui petat ĩ cõcioẽ
noiãre. Augur qͥd̃ dãynatꝰ de pectũus repetẽdis
indemortin locũ qui petat noĩauit. Petit᷑ ab
eo multa. Cõstitu ͦ legitiã ex cõtrariis legib:

Expanded text:
sit, in contione orationem habere: altera lex iubet, augurem in demortui locum qui petat, in contione nominare. Augur quidam damnatus de pecuniis repetundis in demortui locum nominavit; petitur ab eo multa. Constitutio legitima ex contrariis legibus.
Abbreviated transcription (Latin):
sequan᷑. Ne ꝙͥ sd̃ ad rẽ ꝑtineat p̾tereamꝰ
Et si psequani ea que de breuitate p̾cepta
sũt. Nã quo breuior eodiludior et cog̾tu
si ut mos ut oppimo ut naͣ postulat. diteꝰ.¬
Si spatia tẽporũ ꝑsonarũ dignitates/ Cõ¬
silioꝵ roẽs. Iocorũ oppoctunitates cõfiabũt.
Ne ⁊efelli possit aut tpĩs parũ fuisse. Aut¬
cãm nullã. Aut loc̃ ydoneũ nõ fuisse. aut
hoiẽs ipõs face̾ . aut pati nõ potuisse¶ Si

Expanded text:
ineat, praetereamus; et si sequemur ea, quae de brevitate praecepta sunt; nam quo brevior, dilucidior et cognitu si, ut mos, ut opinio, et natura postulat, disi spatia temporum, personarum dignitates, consiliorum rationes, locorum opportunitates constabunt, ne refelli possit aut temporis parum fuisse, autm nullam, aut locum idoneum non fuisse, aut homines ipsos facere aut pati non potuisse. Si
Abbreviated transcription (Latin):
siradicial. ¶COnecalis ẽ cũ de fctõ cõtro¬
uersia ẽhͦmõ. aiax ĩ silua pꝙͣ resciit que
fecisset per ĩsaniã. gladio ĩcubuit. Ulixes
int̾ueit. Occisũ cõspicit. Corꝑe telũ cruẽtũ¬
educit. Teucer ĩterueĩt. Cũ frẽ occiso ĩnii¬
tũ frats cũ gladio cruẽto uidet. Capitis
accersit. ħͥ qm̃ ꝯiecta̾ uerũ querit᷑: de fctõ
erit cõtrouersia. et ex eo cõstitucõ caẽ ꝯit᷑al¬

Expanded text:
alis est, cum de facto controhoc modo: Aiax in silva, postquam resciit, quae fecisset per insaniam, gladio incubuit. Ulixes intervenit: occisum conspicatur, corpore telum cruentueducit. Teucer intervenit: fratrem occisum, inicum fratris cum gladio cruento videt. Capitis arcessit. Hic coniectura verum quaeritur; de facto erit controversia: ex eo co
Abbreviated transcription (Latin):
roibꝰ quibꝰ prescͥpsimꝰ. aut beniuolũ.
aut attetũ. aut docile fariamꝰ auditoiẽ
ditatem in dicẽdi oꝑe uenire possimꝰ. uerum
hoe ires utilitates tameisi in tota oroẽ sint cõ¬
parãde: hoc ẽut auditores se se ꝑpeluo nobis
attentos. dociles beniuolos p̾beat tamẽ id per
exordiũ caẽ maxiẽ tõparãdũ est.
uuc nequãdo uicioso exordio utanus:
q̃ uitia uitãda sũt. docebo sn exordiẽda
causa seruãdũ est ut lenis sit sermo. et usi¬
tata uerborũ cõsuetudo: ut nõ apparata orõ¬

Expanded text:
 praescripsimus, aut benivolum aut attentum aut docilem faciamus auditorem: ditatem in dicendi opere venire possimus. Verum hae tres utilitates tametsi in tota oratione sunt co, ut auditores sese perpetuo nobis adtentos, dociles, benivolos praebeant, tamen id per exordium causae maxime conparandum est. unc, ne quando vitioso exordio utamur, quae vitia vitanda sint, docebo. Exordienda causa servandum est, ut lenis sit sermo et usitata verborum consuetudo, ut non adparata
Abbreviated transcription (Latin):
auctoͬs uidebit᷑ int̾fuisse. Adhuc q̃ dctã
sũt arbitror mͥ cõstare cũ cet̾is artis scͥpto¬
ribus. nisi qr de ĩsinatoĩb noua excogi¬
tauimꝰ ꝙ eã soli nos p̾ter ceteros ĩ ta
tẽpora diuisimꝰ: ut plane certam uiã et

Expanded text:
auctoritas videbitur interfuisse. Adhuc quae dicta sunt arbitror mihi constare cum ceteris artis scriptoribus, nisi quia de insinuationibus nova excogitavimus, quod eam soli ‹nos› praeter ceteros in tria tempora divisimus, ut plan
Abbreviated transcription (Latin):
reliq̃rũt. scaphã cõscẽd̾unt pter unũ egro¬
tũ. Is ꝓpter morbũ exrre et effugere nõ po¬
tuit. Casu et fortuitu: nans ĩ portũ ĩcolu¬
mis delata ẽ. Illã eg̾tꝰ possidet. Naui petit
ille cuiꝰ fuerat. hec cõstitucõ legitiã ẽ ex

Expanded text:
reliquerunt - in scapham conscenderunt - praeter unum aegrotum: is propter morbum exire et fugere non potuit. Casu et fortuitu navis in portum incolumis delata est; illam aegrotus possedit. Navem petit ille cuius fuerat. Haec constitutio legitima est ex
Abbreviated transcription (Latin):
semel supradiximꝰ. dẽĩceps dicamiꝰ ħ mõ .
Atheĩs megarũ uesperi aducĩt simo. ubi
adueͭ megarũ: insidias fec̃ u̾gini. Insi¬
dias pꝰꝙͣ fecit: nim ĩ loco ĩtulit. ¶Remͣ
dilutide narrabimꝰ. si ut qͥdq pͥmũ gestũ
erit: ita pͥmũ exponemꝰ et rerũ ac tẽporũ
ordinẽ cõsernabimꝰ. Ut res geste eaũt. Aut ut

Expanded text:
supra diximus, deinceps dicamus, hoc modo: Athenis Megaram vesperi advenit Simo: Ubi advenit Megaram, insidias fecit virgini: Insidias postquam fecit, vim in loco adtulit. CAPUT 15 Rem dilucide narrabimus, si ut quicquid primum gestum erit, ita primum exponemus et rerum ac temporum ordinem conservabimus, ut
Abbreviated transcription (Latin):
esi ¶ Rem buiter narraẽ pot̾imꝰ. Sim̃ ĩcipi¬
emꝰ narrare unde neccͣe sit. et si nõ ab ulti ͦ
micio repete uolemꝰ. et si sũmatĩ nõ ꝑticła¬
tim narrabimꝰ. Et si nõ ad exͥmũ. Sed usq
eo ꝯͦ opꝰ erit ꝑseq̃m᷑. Et si tnͣsitiõib nullis

Expanded text:
est. Rem breviter narrare poterimus, si inde incipiemus narrare, unde necesse erit; et si non ab ultimo initio repetere volemus; et si summatim, non partictim narrabimus; et si non ad extremum, sed usque eo, quo opus erit, persequemur; et si transitionibus nullis
Abbreviated transcription (Latin):
uerbis cõpositum ẽ aut miniũ longũ est. et
quod nõ exx ipã cã natum uidet᷑. ut ꝓpͥe
tohereat cũ narbatoẽ. et quod neq beniuolũ.
neqz docilem neq attẽtũ fat̃ auditorẽ ¶ De
ecordio satis erit ditũ deinceps ad narracoe

Expanded text:
ositum est aut nimium longum est; et quod non ex ipsa causa natum videatur, ut proprie cohaereat cum narratione; et quod neque benivolum neque docilem neque adtentum facit auditorem. De exordio satis erit dictum: deinceps ad narrationem
Abbreviated transcription (Latin):
audiẽdo. ab ãqua re q̃risũ moue̾ possit: Ab¬
apologo. a fabula uerisimili imitacione
depͣnatoẽ. Inu̾sione. Ab ambigno Suspi ͤ
Irrisione Stulti ᷑ Ecuꝑatiõe. collacioẽ
Litterarũ mutacoẽ. Iorete̾a exptatõt. Si¬
militudiẽ. Nouitate. hystoͣ uersu. Ab
Quid alii soleãt. qͥd nos facturi sumꝰ bre¬
uiter exponemꝰ.¬

Expanded text:
diri ab aliqua re que risum mouere possit, logo uel fabula uel uerisimili immutatione, deprauatione, inuersione ab ambiguo, suspitione, irrisione, stulticia, exurpatione, collectione, litterarum mutatione, preterea exspectatione, similitudine, novitate, historia, versu, ab quid alii soleant, quid nos facturi sumus, breviter exponem
Abbreviated transcription (Latin):
piã. solitudinẽ. Calamitatẽ. Et si oramꝰ¬
ut nobis sint auxilio. Et sil ostendemꝰ nos
ĩ ais noluisse spem hrc̃. ¶Ab adu̾sarioꝵ
persona beniuolẽtia captabitur: si eos
ĩ odiũ. In ĩuidiã. In cõtemptoẽ ducemꝰ.
In odiũ rapiemꝰ si qͥd eorũ spurce.
Suꝑbe. Perfidiose. Crudeliter. Cõfidẽter.
Malitiose. Flagiciose factũ proferemus.
In ĩuidiã trahemꝰ. si uĩ si potẽtiã. sas
tionẽ. diuicias. Incõtinẽtiã. Nobilitatem
Clientelas hospitiũ Sodalitatẽ. affĩtates
adu̾sarioꝵ profe̾mꝰ. Et his adiumẽtis
mag̃ ꝙͣ ueri ͭ eos confide̾ aꝑiemꝰ. In
cõtẽptionẽ adducemꝰ. si inhertiã. Ignamã¬
Desidiã. Luxuriã adu̾sarioꝵ ꝓfe̾mꝰ. ¶Ab¬

Expanded text:
piam, solitudinem, calamitatem; et si oraut nobis sint auxilio et simul ostendemus nos liis noluisse spem habere. Ab adversariorum persona benivolentia captabitur, si eos in odium, in invidiam, in contemptionem adducemus. In odium rapiemus, si quid eorum spurce, be, perfidiose, crudeliter, confidenter, malitiose, flagitiose factum proferemus. In invidiam trahemus, si vim, si potentiam, si tionem, divitias, incontinentiam, nobilitatem, clientelas, hospitium, sodalitatem, adfinitates adversariorum proferemus, et his adiumentis magis quam veritati eos confidere aperiemus. In contemptionem adducemus, si inertiam igndesidiam luxuriam ad
Abbreviated transcription (Latin):
Non place̾ nobis ipĩs q̃ ftã dicãt᷑ ab ad¬
u̾saruis. et eẽ indigna. aut nepharia.
Deinde tũ diu rẽ auxerimꝰ: nichil sile
a nobis factum ostendemꝰ. Aut a qͦrũ in¬
diciũ de sili cã. ant de ead̾: aut de mĩore
aut de maiore ꝓferemꝰ. Deinde ad cãm̃
nrã pedetẽtim accedemꝰ. et similitudinẽ
cõferemꝰ. Itẽ ẜi negabimꝰ de adu̾sariis¬
ns aut de aͥqua redicturos et tñ occulte
dicemꝰ ĩteriectiõe uerborũ ¶Si ꝑsuasus
des fieri soleat. ergo si fidẽfactã puta¬
bimꝰ. his reb nos ĩsinuabimꝰ ad causam
putarint: pͥmũ nos dictõs pollicebimur.¬
Aut ab adu̾sarii dicto exordiem᷑. et ab eo

Expanded text:
non placere nobis ipsis, quae facta dicantur ab adsariis, et esse indigna aut nefaria; deinde cum diu rem auxerimus, nihil simile a nobis factum ostendemus; aut aliquorum iudicium de simili causa aut de eadem aut de minore aut de maiore proferemus, deinde ad nostram causam pedetemptim accedemus et similitudinem conferemus. Item si negabimus nos de adversariis aut de aliqua re dicturos, et tamen occulte dicemus interiectione verborum. CAPUT des fieri soleat - ergo si fidem factam putabimus, his nos rebus insinuabimus ad causam:putarint, primum nos dicturos pollicebimuraut ab adversarii dicto exordiri et ab eo po
Abbreviated transcription (Latin):
humile erit caẽ genꝰ. faciemꝰ attẽtos. ¶ S ini
turpegenus caẽ erit: insimatione utend̃¬
est de qua posteriꝰ dicemꝰ: nisi quid quid
nacti erimꝰ qͣre adu̾sarios criminãdo beni-¬
uolẽtiã caꝑe possimꝰ ¶ Sin hoẽstũ genꝰ
cause erit. licebit recte uel uti uel nõ uti
pͥnͦ. Sinuti uolemꝰ: aut id opportebit
ostende̾ qͣre cã sit hoẽsta: aut b̾uiter ꝯuib
de rebus simꝰ dicturi expon̾e̾. Si pͥnti ͦ¬
uti nolemꝰ. ab lege. ab scͥptura. aut ab

Expanded text:
causae, faciemus attentos. Sin ausae genus erit, insinuatione utendest, de qua posterius dicemus, nisi quid nacti erimus, qua re adversarios criminando benivolentiam captare possimus. Sin honestum genus causae erit, licebit recte vel uti vel non uti principio. Si uti volemus, aut id oportebit ostendere, qua re causa sit honesta, aut breviter, quibus de rebus simus dicturi, exponere. Sin uti nolemus, ab lege, ab scriptura, aut ab
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm poterimꝰ arte. Imitatioẽ. Exercitatõẽ
¶Nes ẽ p̾ceptio q̃ dat tertã uiã roemq
dicẽdi ¶ Imitatio ẽ qua ĩpellint̾ cũ dili ͭ ͥ
roẽ. ut aliquorũ similes in dicẽdo ualeamꝰ¬
ẽẽ. ¶ Ecercita ͦ ẽ assidiuis usus ꝯsuetudo

Expanded text:
qui poterimus: arte, imitatione, exercitatione. Ars est praeceptio, quae dat certam viam dicendi. Imitatio est, qua inpellimur cum diligenti ne ut aliquorum similes in dicendo valeamu. Exercitatio est adsiduus usus consuetudo
Abbreviated transcription (Latin):
ut indust̾ria ntã tue morẽ geramꝰ uolũ¬
iati. Aluẽ ne miniũ longa sumat᷑¬
oro de ⁊e dice incipiemꝰ: sedsite unũ r̃
monueriniꝰ. artẽ sine assidutate dicẽdi
nõ młtũ inuare. Ut intelligas hãc roem̃¬

Expanded text:
ut industria nostra tuae morem geramus voluntati. Nunc, ne nimium longa sumatuo, de re dicere incipiemus, sed si te unum illud monuerimus, artem sine adsiduitate dicendi non multum iuvare, ut intellegas hanc r
Abbreviated transcription (Latin):
de roẽ dicendi conscriberemꝰ: ne aut tua cã¬
ioluisse  aut fugisse nos laborẽ putares.¬
Et eostudiosius hͦ negociũ susceyimꝰ. ꝙ te¬
nõ sine cã uelle cognosce̾ rethoͭ ͣ intellige¬
bamus. Non enĩ in se parũ h fructus
copia dicẽdi et cõmoditas orois̃: si recta
intelligentia. et diffincta animi mod̾atõe¬
chubernet. Quas obres illa q̃ greci st̃pto¬
res manis arrogãtie cã sibi assũpserut:¬

Expanded text:
de ratione dicendi conscriberemus, ne aut tua cluisse aut fugisse nos laborem putaEt eo studiosius hoc negotium suscepimunon sine causa velle cognoscere rhetoricam intellegebamus: non enim in se parum fructus habet copia dicendi et commoditas orationis, si recta intellegentia et definita animi modegubernetur. Quas ob res illa, quae Graeci scriptoinanis adrogantiae causa sibi adsumpseru
Abbreviated transcription (Latin):
helans ex ĩfimo pectore ciudelitatẽ/ cõtorquet
brachiũ et dubitanti gͣcto quid eẽt. neq tamẽ
locũ ĩ quo cõstiterat ⁊ elĩquẽti: ꝓtutit tempus.
Ille nullã uocẽ edens ĩsita uͥtute cõtid̾tatitꝰ.
Iste uni fortissum miserando sarchiunẽ aspsus
quasi facinꝰ p̾claussimũ ferisset et cͥospectar̃¬

Expanded text:
helans ex infimo pectore crudelitatem, contorquet helans ex infimo pectore crudelitatem, contorquet brachium et dubitantei Gracco, quid esset, neque tamen locum, in quo constiterat, relinquenti, percutit tempus. Ille, nulla voce delabans insitam virtutem, concidit tacitus. Iste viri fortissimi miserando sanguine aspersus, quasi facinus praeclarissimum fecisset circum inspecta
Abbreviated transcription (Latin):
tempus nõ sut comparari.
Emõstratio est tam ita res uerb expͥmit᷑
ut geri negociũ. Et res ante oculos ẽẽ uideã.
Id ficui poterit: si que et ante et post. et ĩ ipã re
facta erut. comprehendamꝰ. aut a reb cõseꝙͣł
aut circũstantib nõ recedemꝰ hᵒͦ mõ. Quod simulo
lat᷑ pogractus prospexit fluctuae̾ populum
uertentẽ: ne ip̃e aucto ͭ ͤ senatꝰ cõmotus setenꝰ
desistẽt. iubet adnotari contionẽ Iste mnt̾ea sce¬
lere et mal logitatoĩb zedindãs: euolat e
templo ionis. Sudalis. Ocilis ardentib. erecto
ccpillo. Contorta toca. Cũ płib ais ire celis
cepit. Ili p̾co saciebat audiẽtiã. h. subsellium
cursim isti impetũ facuiã. iet ex aliis aliie q¬
ꝓtibus cõuolant. atq e populo unꝰ fucte fu¬
ge inquit otiberi. Nõne uides: Respite iꝙͣ.
Demde uaga multiᵈ ͦ iubito tuuore ꝑterrita
sucte cepit. At iste spumuã ex ore rerciens au¬

Expanded text:
tempus non sinet commorari. tempus non sinet commorari. Demonstratio est, cum ita verbis res exprimitur, ut geri negotium et res ante oculos esse videatur. Id fieri poterit, si, quae ante et post et in ipsa re facta erunt, conprehendemus aut a rebus consequentibus aut circum instantibus non recedimus, hoc modo: «Quod simul atque Graccus prospexit, fluctuare populum, verentem, ne ipse auctoritate ‹senatus› commotus sententia desisteret, iubet advocari contionem. Iste interea scelere et malis cogitationibus redundans evolat e templo Iovis: sudans, oculis ardentibus, erecto capillo, contorta toga, cum pluribus aliis ire celerius coepit. Illei praeco faciebat audientiam; hic, subsellium cursim isti impetum faciunt et ex aliis ali partibus convolant atque e populo unus: «Fuge, fuge», inquit, «Tiberi. Non vides? Respice, inquam.» Deinde vaga multitudo, subito timore perterrita, fugere coepit. At iste, spumans ex ore scelus, an