comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ hab&. om̃s haba: & qui una ñ labot: nullã
habos. I oc siuerũ ẽ. confirmatur ista senten¬
tia. Sed ego eam exponi uolo. ñ confirmari:
quȩ ꝑscipsam. apud nos om̃ib phulosophoꝵ
auctoritatib firmior. St illud quidẽ deir¬
tutib & uitiis si ueraciter dr̃: ñ ẽ consequens.
ut ꝓpter hoc omnia peccata sunt paria. Nam
illud de inseparabilitate uirtutum. os i fotsi¬
tan fallor. tam̃ si uerum memitni. qͦd uro
memini. om̃ib plulosoplus placuit. qui easd̾e
uirtutes agende uitȩ necessarias ẽẽ dixerunt:
hoc aut̃ dẽparilitate peccatoꝵ. soli stoici au¬
sisunt disputare: contra omnẽ sensum generi
humani. quã eoꝵ uanitatẽ : in iouiniano illo
qui inkac sententia stoieus erat. inaupcupan¬
dis aut̃ & defensandis uoluptatib epicureus:
de scripturis sc̃ĩs dilucidissime conuicisti. In
qua tua suauissima & p̃clarissima disputa¬
tione satis euidenter apparuit. ñ placuisse

Expanded text:
tem habet, omnes habet, et qui unam non habet, nullam tem habet, omnes habet, et qui unam non habet, nullam habet; hoc si verum est, confirmatur ista sententia. Sed ego eam exponi volo, non confirmari, qui est per seipsam apud nos omnium philosophorum auctoritatibus firmior. et illud quidem de uirtutibus et uitiis si ueraciter dicitur, non est consequens, ut propter hoc omnia peccata sint paria. nam illud de inseparabilitate uirtutum, etsi forsitan fallor, tamen, si uerum memini, quod uix memini, omnibus philosophis placuit, qui easdem uirtutes agendae uitae necessarias esse dixerunt. hoc autem de parilitate peccatorum soli Stoici ausi sunt disputare contra omnem sensum generis humani; quam eorum uanitatem in Iouiniano illo, qui in hac sententia Stoicus erat, in aucupandis autem et defensitandis uoluptatibus Epicureus, de scripturis sanctis dilucidissime conuicisti. in qua tua suauissima et praeclarissima disputatione satis euidenter apparuit non placuisse
Abbreviated transcription (Latin):
mum tuum sic̃ teipsum : benefacitis. Si aũt
ꝑsonas accipitis. peocatum oꝑamini. redargutis
alege quasi transgressores. Uidete que ad mo¬
dumꝰ transgressores legis apellat. qui dicunt
diuiti sede hic. & pauꝑi sta illic. Unde ne
putarent contẽptibile e̾t̾ peccatum. inbac una
re legẽ transgredi: secutus ad iuncit. Q uic̃q
aut̃ totam legͦem scruauerit. offendat aut̃ inimo:
factus ẽ. om̃iũ reus. Qui enim dix̃ ñ mechaberiᷤᷤ:
dixͣ & ñ occides. Qd si non occides. mecharis autẽ:
factus es transgressor legis: ꝓpter illud qͦd di¬
xerat: redarguti alege quasi transgressores.
Que cum ita sint: consequens uidetur. nͥ alio
modo intelligendum ostendatur: ut quidixe¬
rit diuiti sede hic. & pauꝑi sta illic. Iunic ñ¬
phiemus . & ad ulter. & homicida. & ne qͦd
longum ẽ. cuncla cõmemorẽ. reus om̃iũ cri¬
minũ uidicandus ẽ. offendens qͥppe in uno.
factus ẽ om̃iũ reus. At enim qui unã uirtu¬

Expanded text:
te ipsum\', bene facitis; si autem personas accipitis, peccatum operamini redarguti a lege quasi transgressores. uidete, quem ad modum transgressores legis appellet, qui dicunt diuiti: \'sede hic\' et pauperi: \'sta illic\'. unde, ne putarent contemptibile esse peccatum in hac una re legem transgredi, secutus adiunxit: quicumque autem totam legem seruauerit, offendat autem in uno, factus est omnium reus. n occides\'. quodsi non occides, moechaberis autem, factus es transgressor legis propter illud, quod dixerat: redarguti a lege quasi transgressores. quae cum ita sint, consequens uidetur — nisi alio modo intellegendum ostendatur —, ut, qui dixerit diuiti: \'sede hic\' et pauperi: \'sta illic\' huic  adulter et homicida, et ne, quod longum est, cuncta commemorem, reus omnium criminum judicandus sit. Offendens quippe in uno factus est omnium reus. At enim qui unam virtu
Abbreviated transcription (Latin):
s adsimulationem obseruande eius timore
cõpulsum: uideamus an ipse paulus qͥ aliũ
arguit. tale quid fecerit. Legimus in eodẽ
libro. ꝑambulabat aut̃ paulus syriam. &
ciliciã confirmans ęccłas : ꝑuenitq inder¬
ben & listram. Et ecce discipłs quidã erat
ibi timothe¬
lieris indue
fidelis : patre autem
gentili. Su¬

Expanded text:
sed ad simulationem obseruandae eius timore sed ad simulationem obseruandae eius timore compulsum, uideamus, an ipse Paulus, qui alium arguit, tale quid fecerit. legimus in eodem libro: Perambulabat auCiliciam, confirmans Ecclesias, pervenitque in Derben, et Lystram. Et ecce discipulus quidam erat, nomine Timothelieris viduae fidelis, patre autem gentili
Abbreviated transcription (Latin):
ciem illi. paulus restitisse se scribit: qr rep̾hen¬
sibilis erat. Prius enim quã uenirent quidã
Aia cobo cum gentib edebat: cum aut̃ uenis¬
sent. sub trakebat se & segregabat. timens eos
qui excircumcisione erant: & consenserunt
cũ illo cȩteri iudei: ita ut & barnabas abdu¬
ceretur abhas in illã simulationem. Sed cum
uidissem inquit qͦd ñ recte ingrediebantur ad
ueritatẽ ȩuangłii: dixi petro coram om̃ib. Si
tu cum sis iuideus gentilit̾ & ñ udaice uiuis:
qͦm cogis gentes iudairare : & cȩtera. Nulli gͦ¬
dubium e᷑. qͦd petrus apłs. sententiȩ huius cuiꝰ
nunc p̾uaricator arguitur. pͥmus auctor exti¬
titerit. Causa aut̃ p̾uaricationis: timor est
iudeoꝵ. Dicit enĩ seriptura. qͦd primũ edebat
cum gentib cum aut̃ uenissent quidã ab iacobo.
subtrahebat se & segregabat: timens eos qui
sibi creditum. Sicut gͥ ostendimis petrum
bene quidẽ sensisse de abolitione legis mosaice

Expanded text:
ciem illi Paulus restitisse se scribit, quia reprehenciem illi Paulus restitisse se scribit, quia reprehensibilis erat. prius enim, quam uenirent quidam a Iacobo, cum gentibus edebat; cum autem uenissent, subtrahebat se et segregabat timens eos, qui ex circumcisione erant. et consenserunt cum illo ceteri Iudaei, ita ut et Barnabas duceretur ab his in illa simulatione. sed cum uidissem, inquit, quod non recte ingrediuntur ad ueritatem euangelii, dixi Petro coram omnibustu, cum sis Iudeus, gentiliter et non Iudaice vivis, quomodo cogis gentes iudaizare? dubium est, quod Petrus apostolus sententiae huius, cuius nunc praeuaricator arguitur, primus auctor extiterit. causa autem praeuaricationis timor est Iudaeorum; dicit enim scriptura, quod primum edebat cum gentibus, cum autem uenissent quidam a lacobo, subtrahebat se et segregabat timens eos, qui sibi creditum. Sicut igitur ostendimus Petrum bene quidem sensisse de abolitione legis Mosaicae,
Abbreviated transcription (Latin):
apłs & om̃s simul prb̃i transierunt. Iec ñ de¬
bent molesta e̾e̾ lectori. s & mͥ & iͣpͣsi utilia:
ut ꝓbemus. ante apłm paulũ ñ ignorasse
petrum. immo principẽ huius esse decreti:
legem post euangłm non esse seruandam.
Deniq tantȩ petrus auctoritans fuit. ut paulus
inȩpła sua scripserit. Deinde post annos tres ue¬
ni luerosolimã uidere petrum: & mansi apud eũ
dieb quindecim. Rursumq in consequentib Post
annos quattuordecĩ ascendi iterum hierosolima
cũ barnaba assũpto & tito: ascendi aut̃ scđm
reuelationẽ. & exposui eis ęuangłiũ qͣd p̃dico
ingentib. ostendens ñ habuisse securitatem
ȩuangłii p̃dicandi: nͥ petri & quicũ eo erant fu¬
isset sententia roboratum. Statimq sequitur.
numero iudeoꝵ qui legẽ putabant ẽẽ seruan¬
dam. & sic credendum in dñm saluatorẽ: fidi
niss& antiochiam. licoo hoc apłoꝵ acta ñ seri¬
bant. s affirmanti paulo credendũ sit: infa¬

Expanded text:
s et omnes simul presbyteri transierunt. Haec non debent molesta esse lectori sed et illi et mihi utilia, ut probemus ante apostolum Paulum non ignorasse Petrum, immo principem huius fuisse decreti legem post euangelium non seruandam. denique tantae Petrus auctoritatis fuit, ut Paulus in epistula sua scripserit: Deinde post annos tres ueni Hierosolymam uidere Petrum et mansi apud illum diebus quindecim, rursumque in consequentibus: Post annos quattuordecim ascendi iterum Hierosolymam cum Barnaba adsumpto et Tito; ascendi autem secundum reuelationem einter Gentes: » ostendens se non habuisse securitatem Evangelii praedicandi, nisi Petri, et qui cum eo erant, fuisset sententia roboratum. Statimque senumero Judaeorum, Legem putabant esse servandam, et sic credendum in Domino Salvatore, fidei nisset Antiochiam, licet hoc apostolorum acta non scribant, sed adfirmanti Paulo credendum sit, in fa
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑam ut ꝑniciossima heresis de eccła auseratur:
quȩ semꝑsimulat pęnitentiã. ut docendi in ȩccle¬
siis habeat facultatẽ. Nã si aꝑta luce prodiderit:
tatione tua digne gradiunt᷑: specialt̃q salutant
beatitudinẽ tuã. om̃is quoq fraternitas quȩ
nobiscũ ño saluatori seruite conatur. Sc̃m prb̃m¬
firmũ. anno p̃terito obrem mearum rauennã & ĩ¬
de in affricã syciliamq direximus: quẽ putamus
iam maffrice partib cõmorari. Sc̃os tuo adherenteᷤ
uerint: ei dirigere ñ graueris. Incolumẽ te comei
sime papa. Grandem latini sermonis inista ꝓ¬
utia notariorum patimur penuriã: & idcirco
p̃ceptis tius parere si possumus : marimȩ inedi
Pleraq enim prioris laboris: obfraudẽ cuins

Expanded text:
operam, ut perniciosissima haeresis de ecclesiis auferatur. operam, ut perniciosissima haeresis de ecclesiis auferatur. quae semper simulat paenitentiam, ut docendi in ecclesiis habeat facultatem, ne, si aperta se luce prodiderit, exhortatione tua digne gradiuntur specialiterque salutant beatitudinem tuam, omnis quoque fraternitas, quae nobiscum domino saluatori seruire conantur. sanctum prFirmum anno praeterito ob rem earum Rauennam et inde Africam Siciliamque direximus, quem putamus iam in Africae partibus commorari. sanctos tuo adhaerentes ae si ad te uenerint, ei dirigere non graueris. incolumem te et meisime papa. Grandem latini sermonis in ista prouincia notariorum patimur penuriam et idcirco praeceptis tuis parere non possumus maxime in editta est; pleraque enim prioris laboris ob fraudem cuius
Abbreviated transcription (Latin):
frtm meũ. filiũ dignationis tuȩ orosiũ prb̃im.
& sui merito. & te iubente suscepi: sed incidit
tẽpus dissicillimũ: quando mͥ tacere melius su¬
it qũa loqui: ita ut nr̃a studia cessarent: & iir¬
ta appiũ canina exerceatur facundia. Itaq
duob libellis tuis quos meo nomini dedicasti.
illis rep̃hendendũ putẽ: seq urcta beatum̃
apłm. unus qͥsq in suo. ̃abund&: alius quidẽ
sic: alius aut sic. Certe qͥcqͥa dici potuit & as
tib: ate positum atq aissertum ẽ. Sed queso re¬
uerentiam tuam. parumꝑ paciaris me tuum
laudare ingenium. Nos eni : inter nos eruditio¬
nis causa ddisserimus. Cecerũ. emuli & marime
herctici. si diũsas inter nos sententias uiderint.
de animi calĩtpniabuntur rancore descendere.
Micli aut statutum ẽ. te amare. suspicere colere.
mirari: tuaq aicta quasi mea defendere. Certe
&t indialogo quem nuꝑ edidi: tuȩ beatitudinis
ut dignũ fuerat recordatus sũ. Magisq demus

Expanded text:
fratrem meum filium dignationis tuae Orosium presbyterum et sui merito et te iubente suscepi. sed incidit tempus difficillimum, quando mihi tacere melius fuit quam loqui, ita ut nostra studia cessarent et iuxta Appium canina exerceretur facundia. itaque duobus libellis tuis. quos meo nomini dedicasti, illis reprehendendum putem, sed quia iuxta beatum apostolum unusquisque in suo sensu abundet alius quidem sic alius autem sic. certe quicquid dici potuit et tam tibus, a te positum atque dissertum est. sed quaeso reuerentiam tuam, parumper patiaris me tuum laudare ingenium. nos enim inter nos eruditionis causa disserimus. ceterum aemuli et maxime haeretici, si diuersas inter nos sententias uiderint, de animi calumniabuntur rancore descendere. mihi autem decretum est te amare, suscipere, colere, mirari tuaque dicta quasi mea defendere. cert in Dialogo, quem NUPER edidi, tuae beatitudinis, ut dignum fuerat, sum recordatus. Hoc autem s
Abbreviated transcription (Latin):
ueris. Infelirͤ enim qui tantos etiam scõs tuoꝵ
studioꝵ labores. & digne honorat: & de his dño
dõ nr̃o cuius munere talis es gr̃as agit. Unde
cum libentius debeam aquoliba discere quod
inutiliter ignoro. qua ꝓpntius quoslibet do¬
cere qͦd scio: quanto iustius abste hoc caritatis
debitũ flagito: cuius doctrina. innomine & ad¬
iutorio diu tantum inlatina lingua ȩcclesi¬
astioꝵ litierȩ ad iutȩ sunt: quantũ nũꝗͣ an¬
tea potuerunt. Alarime tam̃ istam sententia
quicumq totam legẽ seruauerit. offendat aut̃
inuno: factus ẽ omniũ reus. Siqͦ aliomͦ exponi¬
melius posse nouit dilectio tua: ꝑdnm obsecro.
ut id nobiscum cõmunicare digneris. Ix xuii.¬

Expanded text:
ueris. infelix est enim, qui non tantos et tam sanctos tuorum ueris. infelix est enim, qui non tantos et tam sanctos tuorum studiorum labores et digne honorat et de his domino deo nostro, cuius munere talis es, gratias agit. unde cum libentius debeam a quolibet discere, quod inutiliter ignoro, quam promptius quoslibet docere, quod scio, quanto iustius hoc abs te caritatis debitum flagito, cuius doctrina in nomine et adiutorio domini tantum in Latina lingua ecclesiasticae litterae adiutae sunt, quantum numquam antea potuerunt! maxime tamen, istam sententiam: quicumque totam legem seruauerit, offendat autem in uno, factus emelius posse novit tua dilectio, per Dominum obsecro, ut id nobiscum communicare digneris. » EPI
Abbreviated transcription (Latin):
scdiam fecerunt ueracit dicendo. dimitte nobiᷤ
sic̃ o nos dimitumus: O sine murmurratione
dando. Eilarem enim datore: diligit ds. Deniq
scł iacob iam ex isto loco de miscđie oꝑib loqͥt᷑:
cum ad monet. quomͦ etiã peccata cotidiana
sine quib nonluc uiuitur cotidians remedi¬
is expientur: ne homo qui cũ inimno offende¬
rit. fiat omniũ reus inmultis offendendo. qr
inmultis offendamus om̃s: magnũ aggerem
reatus sui minutatim collectum ad tribunal
tanti iudicis ꝑueniat. & eam quã si fecit mi¬
scđiam ñ inueniat: sed pocius dimittendo atq
dando. mereatur sibi dimitti debita. reddiq
ꝓmissa. Multa dixi. quib ł tedium fortas¬
sis inferrẽ: qui hȩc quȩ tam̃ approbas. ñ expec¬
tas dicere. qͥd ea docere consuesti. Siqͥd autẽ ẽ
ineis quantum adrem ipsam ꝑtinet. nã qͥli
eloqitio explicata sint. non nimis curo: siqͥd
rescribendo ammoneas: & me corrigere ñ gra¬

Expanded text:
sericordiam fecerunt ueraciter dicendo: dimitte nobis, sericordiam fecerunt ueraciter dicendo: dimitte nobis, sicut et nos dimittimus, et sine murmuratione dando ? hilarem enim datorem diligit deus. denique sanctus Iacobus iam ex isto loco de misericordiae operibuscum admonet, quomodo etiam peccata cotidiana, sine quibus hic non uiuitur, cotidianis remediis expientur, ne homo, qui, cum in uno offenderit, fiat omnium reus, in multis offendendo, quia in multis offendimus omnes, magnum aggerem reatus sui minutatim collectum ad tribunal tanti iudicis peruehat et eam, quam non fecit, misericordiam non inueniat, sed potius dimittendo atque donando mereatur sibi dimitti debita reddique promissa. Multa dixi, quibus tibi taedium fortassis inferrem, qui haec, quae tamen adprobas, non expectas discere, quia ea docere consuesti. si quid autem est in eis, quantum ad res ipsas pertinet — nam, quali eloquio explicata sint, non nimis curo —, si qrescribendo admoneas et me corrigere non gra
Abbreviated transcription (Latin):
dñicã tanquã cotidianã cotidianis: & si le¬
uiorib. tam̃ uulneri hus medicinã. Iudi¬
cium enĩ inquit sine miscđia: illi qͥ non
facit misericordiam. Rinc eñ & dñs. Di¬
mittite inquit & dimittetut uobis: date & da¬
bitur uobis. Super exaltat aut̃ miscđia uidi¬
ciũ. Non dictum ẽ. uincit misodia iudicium.
ricordiam prestiterunt. Beati enĩ misericor¬
des: quia ip̃sis miserebitur. Et hoc utiq uis¬
tum ẽ. ut dimittatur eis quia dimiserunt:¬
& detur eis quia dederunt. In est qͥppe dõ et
miscłia iudicanti. & iudiciũ miseranti. Propt̃
miscdia quasi securus expectat: irã iustissima
ꝓuocat. Quã timens ille dicit. Ne intres in
iudaiciũ cũ seruo tuo. Unde dt̃ popło contu¬
maci. Qd uultis mecum iudicio contendere:
Cum eni rex iustus sederit intlirono: quis glori¬
abitur castum se habere cor: Aut qͥs gloriabit᷑
mundum se e̾e apeccato: Quȩ gͥ spes ẽ. nͥ super
eralta misođia iudiciũ : Sed er̃ga illos qui mi¬

Expanded text:
nicam, tanquam quotidianam quotidianis, etsi levioribus, tamen vulneribus, medicinam. Judicium enim, inquit, sine misericordia illi qui non facit misericordiam. Hinc enim et Dominus: Dimittite, inquit, et dimittetur vobis; date et dabitur vobis. Superexaltat autem misericordiam judicio. non dictum est: \'Vincit misericordia iudicium,\' ricordiam praestiterunt. beati enim misericordes, quia ipsorum miserebitur deus. Et hoc utique iustum est, ut dimittatur eis, quia dimiserunt, et detur eis, quia dederunt. inest quippe deo et misericordia iudicanti et iudicium miseranti. proptermisericordia quasi securus expectat, iram iustissimam prouocat, quam timens ille dicit: Ne intres in iudicium cum seruo tuo. unde dicitur populo contumaci: Quid uultis mecum iudicio contendere? cum enim rex iustus sederit in throno, quis gloriabitur castum se habere cor? aut quis gloriabitur mundum se esse a peccato? quae igitur spes est, nisi supeexultet misericordia iudicio sed erga illos, qui mi
Abbreviated transcription (Latin):
turas. diliges ꝓocimum tuum sic̃ teipsum:
bene facitis. Si autẽ ꝑsonas accipitis. peccatũ
operamini: redargut alege tanquam trans¬
gressores. Ꝙ post illam sententiã ad intelli¬
gendum disficillimã. dequa satis diri qͦddi¬
cendũ putaui. eandẽ legem libertatis com¬
memorans: sic loquimini inquit. o sic fa¬
cite: sic̃ ꝑlegem libertatis incipienteᷤᷤ iuidi¬
cari. Et qm̃ qͥd paulo ante dixerit nouit:

Expanded text:
oximum tuum  sicut teipsum, bene facitis. Si autem personas accipitis, peccatum operamini, redarguti a Lege, tanquam transgressores. « Et post illam sententiam ad intelligendum difficillimam de qua satis dixi, quod dicendum putavi, eamdem legem libertatis 1024 commemorans: » Sic loquimini, inquit, et sic facite: sicut per legem libertatis incipientes judicari . « Et quoniam quid Paulo ant
Abbreviated transcription (Latin):
Bibant uinũ uetus cũ suauitate : & nr̃a mus¬
ta contennant quȩ in explatione priorum
ȩdita sunt: ut sicubi illa ñ intelligunt᷑. exñri
manifestiora fiant. Qd aut̃ genus interp᷑¬
tationis inscripturis scĩs sequendũ sit lib̾
quẽ seripsi de optimo genere intͣptandi. &
om̃s p̃faciunculȩ diuinoꝵ libroꝵ uoluminũ
quas editioni nre exposuimus ex plicant:
Ad illas que prudentẽ lectorẽ mitiendum
puto. & si me ut dicis innoui testam̃ti em̃¬
datione suscipis. exponisq causas cur susci¬
pias. quia plurimi linguę greqȩ habentes
scientiã de meo possent᷑ oꝑe iudicare. eaꝵ¬
dem integritatem debueras etiã in ueteri tes
hebreos inuenimus. diuina transtulimus. Si¬
cubi dubitas: hebreos interrogã. Dices Quid
si hebrȩi aut respondere noluer̾int: aut m̃tiri
uoluerint: Tota frequentia uideoꝵ. in mea in¬
terp̾tatione reticebit: Nullus inueniri pote¬

Expanded text:
bibat uinum uetus cum suauitate et nostra musbibat uinum uetus cum suauitate et nostra musta contemnat, quae in explanatione priorum edita sunt, ut, sicubi illa non intelleguntur, ex nostris manifestiora fiant. quod autem genus interpretationis in scripturis sanctis sequendum sit, liber, quem scripsi de optimo genere interpretandi, et omnes praefatiunculae diuinorum uoluminum, quas editioni nostrae praeposuimus, explicant ad illasque prudentem lectorem remittendum puto. et si me, ut dicis, in noui testamenti emendatione suscipis exponisque causam, cur suscipias, quia plurimi linguae Graecae habentes scientiam de meo possent opere iudicare, eandem integritatem debueras etiam in ueteri cred, ut apud Hebraeos inuenimus, diuina transtulimus. sicubi dubitas, Hebraeos interroga. Dices: \'quid, si Hebrvoluerint? Tota frequentia Judaeorum in mea interpretatione reticebit, nullusque invenire pote
Abbreviated transcription (Latin):
latinos autem : hilarius pictauensis. & eusebi¬
us uercellensis ep̃i: origenẽ. & eusebium. trans¬
tulerunt. Quoꝵ priorẽ : & nr̃ ambrosuis. inqͥ¬
busdã secututus est. Respondeat mͥ prudentu
tua: quare tu post tantos ortales interp̃tes. i
explanatione psalmoꝵ diu̾sa senseris. Si em̃i
obscuri sunt psalmi: te quoq ineis falli po¬
tuisse credendum. ẽ. Si manifesti: illos ineis
falli potuisse ñcreditur. ac ꝑhoc utroq modo
suꝑflua erit interp̃tatio tua: & hac lege post
occupauerit: alius deeo scribendi licentiam
ñ habebit. Qum pocius : humanitats tuȩ ẽ.
inqͦ ueniam ł tribuis. indulgeri cȩteris. ł go
enĩ n tã uetera abolere conatussũ. que linque
meȩ hominib em̃data degreco in latinũ tfans¬
tuli : qua ea testimonia quȩ a iudȩis p̾termis¬
sa sunt uel corrupta. ꝓferre in mediũ: ut
scirent nr̃i. qͥd hebrea ueritas continer&. Si
cui legere ñ plac : nemo cõpellit inuitum.

Expanded text:
Latinos autem Hilarius Pictaviensis, et EusebiLatinos autem Hilarius Pictaviensis, et Eusebius Vercellensis Episcopi, Origenem et Eusebium transtulerunt, quorum priorem et noster Ambrosius in quibusdam secutus est. Respondeat mihi prudentia tua, quare tu post tantos et tales Interpretes in explanatione Psalmorum diversa senseris. Si enim obscuri sunt Psalmi, te quoque in eis falli potuisse credendum est. Si manifesti, illos in eis falli potuisse non creditur: ac per hoc utroque modo superflua erit interpretatio tua, et hac lege post occupaverit alius de eo licentiam scribendi non habebit. QUIN POTIUS humanitatis tuae est, in quo veniam tibi tribuis, indulgere et caeteris. Ego enim non tam vetera abolere conatus sum, quae linguae meae hominibus emendata de Graeco in Latinum transtuli, quam ea testimonia, quae a Iudaeis praetermissa sunt uel corrupta, proferre in medium, ut scirent nostri, quid Hebraea ueritas contineret. si cui legere non placet, nemo conpellit inuitum.
Abbreviated transcription (Latin):
& nouo uteris syllogismo. aut̃ obeura suerint
que int̃p̃tati sunt septuaginta: aut manifesta:
si obscura. te qͦq ineis falli potiusse credendũ:⁊
si manifesta. illos ineis falli ñ potuisse ꝑspicuũ::
tuo tͥ sermone respondeo. Om̃s ueteres tractato dll
res qui nos in dño p̃cesserunt. & quiscripturas ũb¬
scãs int̃p̃tatisunt: aut obscura interp̃tatisunt.
aut manifesta. Si obscura: tu qͦmͦ post eos ausuᷤ
es disserere: qͦd illi explanare ñ potuerunt: Si
manifesta: suꝑfluũ ẽ te uoluisse disserere. qͦd
illos latere ñ potuit: marime in explanatione
psalmoꝵ: quos apud grecos interp̃tati sunt mul¬
tis uoluminib Primus origenes : Sods. eusebiuᷤ.
cȩsariensis : tercius theodorus eracleotes: quar¬
tus. asterius. scitopolitanus: quintus apollina¬
ris laudicenus. Sextus didimus. alexandrinus
Ferunt᷑ & diũsoꝵ in paucos psalmos opuscula :
s nc̃ de integro ꝑsalmoꝵ corꝑe dicimus. apud

Expanded text:
et nouo uteris syllogismo: Aut obscura fuerunt, et nouo uteris syllogismo: Aut obscura fuerunt, quae interpretati sunt septuaginta, aut manifesta; si obscura, te quoque in eis falli potuisse credendum est, si manifesta, illos in eis falli non potuisse perspicuum est, tuo tibi sermone respondeo. omnes ueteres tractatores, res qui nos in Domino praecesserunt, et qui Scripturas sanctas interpretati sunt, aut obscura interpretati sunt, aut manifesta. Si obscura, quomodo tu ausus es post eos disserere, quod illi explanare 753 non potuerunt? Si manifesta, superfluum est te voluisse disserere, quod illos latere non potuit: maxime in explanatione Psalmorum, quos apud Graecos interpretati sunt multis voluminibus, primus Origenes, secundus Eusebius Caesariensis, tertius Theodorus Heracleotes, quartus Asterius Scythopolitanus, quintus Apollinaris Laodicenus, sextus Didymus Alexandrinus. Feruntur et diversorum in paucos Psalmos opuscula. Sed nunc de integro Psalmorum corpore dicimus. Apud
Abbreviated transcription (Latin):
ris mͥ ñ intelligere qͦd quesisti. llla eñ int̃p̃tatio.¬
lxx. inłp̃tũ eͣ & ubicũq uirguls id ẽ obeli sunt.
ex thoodotionis editione ab origene additũ est.
Et ubi greca transtulimus. hic deipso hebraico
qͥd intelligebamus expressimus: sensuũ potius
ueritatẽ quã uerboꝵ interdum ordinẽ conser¬
gas. ñ puros ut ab eis edit sunt. s aborigene e¬
mendatos siue correptos ꝑ obelos & asteriscos:
& cristiam hominis int̃prȩtatiunculã ñ seqͣris:
p̃sertĩ cũ ea quȩ addita sunt. ex hominis iudei
atq blasphemi post passionẽ xpi editione. o¬
rigenes transtulerit. Uis amator ee ueterum:
sunt: immo rade deuoluminib : ut ueterum
te fautorẽ ꝓbes. Qͦd si feceris: om̃s eccłarũ blibli¬
otecas condẽpnare coge̾ris. Uix enim unus aut
alter inuenitur liber: qui ista ñhabeat. Por¬
ro qͦd dicis ñ debuisse me int̃p̃tari post uetereᷤ.

Expanded text:
ris mihi non intellegere, quod quaesisti. illa enim interpretatioris mihi non intellegere, quod quaesisti. illa enim interpretatio est et, ubicumque uirgulae, id est obeli sunt, ex Theodotionis editione ab Origene additum est; et ibi Graeca transtulimus, hic de ipso Hebraico, quod intellegebamus, expressimus sensuum potius ueritatem quam uerborum interdum ordinem consergas non puros, ut ab eis editi sunt, sed ab Origene emendatos siue corruptos per obelos et asteriscos et Christiani hominis interpretatiunculam non sequaris, praesertim cum ea, quae addita sunt, ex hominis Iudaei atque blasphemi post passionem Christi editione transtulerit. uis amator esse uerus ssunt, immo rade de uoluminibus, ut ueterum te fautorem probes. quod si feceris, omnes ecclesiarum bibliothecas condemnare cogeris. uix enim unus aut alter inuenietur liber, qui ista non habeat. Porro quod dicis non debuisse me interpretari post ueteres
Abbreviated transcription (Latin):
gͥte. & iterum atq iterum obsecro. ut ignoscas
disputatiunculȩ meȩ: & qͦd modum meũ ȩgres¬
sus sum. tibi inputes. qui coegisti ut rescriberẽ:
& mͥ cũ stesicoro oculos abstulisti. Nec me pu
ueritatis culior. m̃datio colla submitam. Neq
mͥ imꝑitoꝵ plebiculã concites. qui te uenerant᷑
re suscipiunt: me aut̃ ȩtatis ultimȩ & penȩ
decrepitum ac monasterii & ruris secreta secꝰtan¬
tem ac monasterii parui pendunt: & queras
tͥ quos doceas siue reprȩhendas. Ad nos enim
tantis maris atq terrarum ate diuisos spatiis.
urc uocis tuȩ sonus ꝑuenit: & si forsitan litteraᷤᷤ
scripseris: ante eas italia ac roma suscipient.
quam adme cui miende sunt deferantur. Qa
aut̃ inaliis queris epistolis. cur prior mea in
libris canonicis interp̾tatio asteriscos habeat¬
& uirgulas p̃notatas. & post ea aliã translationẽ
absq his signis ediderim : pace tua dixerim: uidẽ¬

Expanded text:
eso igitur et te iterum atque iterum deprecor, ut ignoscas eso igitur et te iterum atque iterum deprecor, ut ignoscas disputatiunculae meae et, quod modum meum egressus sum, tibi inputes, qui coegisti, ut rescriberem, et mihi cum Stesicueritatis cultor mendacio colla submittam. neque mihi inperitorum plebeculam concites, qui te ueneranturre suscipiunt, me autem aetatis ultimae et paene decrepitum ac monasterii et ruris secreta sectantem parui pendunt, et quaeras tibi, quos doceas siue reprehendas. ad nos enim tantis maris atque terrarum a te diuisos spatiis uix uocis tuae sonus peruenit et, si forsitan litteras scripseris, ante eas Italia ac Roma suscipiet, quam ad me, cui mittendae sunt, deferantur. Quod autem in aliis quaeris epistulis, cur prior mea in libris canonicis interpretatio asteriscos habeat et uirgulas praenotatas et postea aliam translationem absque his signis ediderim — pace tua dixerim —. uide
Abbreviated transcription (Latin):
miserum ipse sentr&. Uere enĩ miselli & mi¬
sericorditer deplorandi : qui cõtentione sua
Nec multũ inter est inter meã & tuã sententã:
quia ego dico & petrum & paulũ timore fideliũ
iudeoꝵ legis exercuisse immo simulasse man¬
data : tuaut̃ asseris hoc eos fecisse clem̃ter. non
m̃tientis astu. sed cõpacientis affectu: dũ mͦ illua
constor. uel metu se. misodia eos simulasse. se ee̾ qͦd
non erant. Illud autem argum̃tum qͦd ad u̾sum
nos uteris. qͦd & gentilib debuerit gentilis ficri.
si uideis uideus factus ẽ : maigis ꝓ nobis facit. Sic̃
enim ñ fuit uere uidȩus : nec uere gentilis erat
& sicut ñfint uere gentilis: sic nec uere iudeus
erat. Id̾o aut̃ imitator gentiliũ ẽ. quia p̾putiũ
recepit infide xp̃i: & indifferenter ꝑ mittit ues¬
ci cibis quosdãpnant iudei: ñ cultũ ut putas
idoloꝵ. In xp̃o enim iłu nec circũcisio ẽ. aliqͥo

Expanded text:
miserum ipse sentiret. uere enim miselli et mimiserum ipse sentiret. uere enim miselli et misericorditei deplorandi, qui contentione sua nec multuminterestintei meam et tuam sententiam, quia ego dico et Petrum et Paulum timore fidelium Iudaeorum legis exercuisse, immo simulasse mandata, tu autem adseris hoc eos fecisse clementer \'non mentientis astu sed compatientis affectu\', dum modo illud constet uel metu uel misericordia eos simulasse se esse, quod non erant. illud autem argumentum, quo aduersum nos uteris, quod et gentilibus debuerit gentilis fieri, si ludaeis Iudaeus factus est, magis pro nobis facit. sicut enim non fuit uere Iudaeus. sic nec uere gentilis erat, et sicut non fuit uere gentilis, sic nec uere Iudaeus erat. in eo autem imitator gentilium est. quia praeputium recipit in fide Christi et indifferenter permittit uesci cibis, quos damnant Iudaei. non cultu, ut tu putas, idolorum; in Christo enim Iesu nec circumcisio est aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
Sequitur enim inepła tua. Nam si ꝓpterea
illa sacram̃ta cȩlebrauit quia simulauit se
iudȩum ut iudeos lucrifactr&: cur ñ etiam
sacrificauit cum gentib: quia & his qͥsine
lege erant tanquam sine lege factus ẽ. ut eoꝰ
quoq lucrifacera: nisi quia & illud fecit ut
ultura iudeus: & hoc totum dix̃. ñ ut paulus se¬
ftrerit esse qͦd s̃ erat: s misericorditer ita sub¬
ueniendum esse sentir&. ac si ipse in eo errore
laboraros: ñ scilic& m̃tientis astu: s cõpacientił
affectu: Bene defendis paulum. qͦd ñ simulaue
rit errorem iudeoꝵ: sed uere fuerit inerrorem:
neq imitari petrum uoluerit m̃tientem. ut qͥd
erat. metu iudeoꝵ dissimular&: s tota libertate
iudeum se esse dicer&. Noua clem̃tia apłi. Dũ
iudeos xp̃ianos uult facere: ipse uideus factꝰ
est. Non enim poterat luxuriosos ad frugalitatẽ
reducere. nisi se lircuriosum ꝓbass&: & miseri¬
corditer ut ipse dicis sub uenire miseris: nͥ se

Expanded text:
Sequitur enim in epistola tua: « Nam si propterea Sequitur enim in epistola tua: « Nam si propterea illa sacramenta celebrauit, quia simulauit se Iudaeum, ut illos lucrifaceret, cur non etiam sacrificauit cum gentibus, quia et his, qui sine lege erant, tamquam sine lege factus est, ut eos quoque lucrifaceret, nisi quia et illud fecit ut natura Iudaeus et hoc totum dixfingeret esse quod non erat, sed ut misericorditer ita subveniendum esse sentiret, ac si ipse in eo errore laboraret; non scilicet mentientis astu, sed compatientis affectu. » Bene defendis Paulum, quod rit errorem Iudaeorum, sed uere fuerit in errore, neque imitari Petrum uoluerit mentientem, ut, quod erat, metu Iudaeorum dissimularet, sed tota libertate Iudaeum esse se diceret. nouam clementiam apostoli! dum Iudaeos Christianos uult facere, ipse Iudaeus factus est. non enim poterat luxuriosos ad. frugalitatem reducere, nisi se luxuriosum probasset, et misericorditer, ut ipse dicis, subuenire miseris, nisi se
Abbreviated transcription (Latin):
Bonũ ẽ continentia. malũ lucuria. Int̾ utru¬
q indifferens : ambulare. digerere alui ster¬
cora: capitis narib purgam̃ta proicere:
sputis reumata iacere. Hoc : nec bonũ nec
malum. ẽ. Siue enĩ feceris. siue ñ feceris: nec
iusticiam habebis. nec iniusticiã. Obseruare
aut̃ legis cerimonias ñ potest ẽẽ indifferens:
s aut bonum ẽ. aut malum ẽ. Tu dicis bo¬
nũ. ego assero malũ: & malum. ñ solũ hisqͥ
exgentib: sed his qui ex iudaico popło credi¬
derunt. In hoc ni fallor loco. dũ aliud uitas:
ad aliud deuolueris. dũ enĩ metuns porphariũ
blasphemantẽ. in hebionis incurris laqueos:
his qui credunt ex iudeis. obseruandã legem
esse decernens. Et quia periculosũ esse intel¬
ligis qͦd dicis: rutsum illud suꝑfluis uerbis
tẽperare conaris. Sine ulla salutis necessitate¬
sic̃ iudȩi cebranda putabant: aut fallaci si
sor petri: audacter obseruauit legntima.

Expanded text:
\'bonum est continentia, malum luxuria, inter utru\'bonum est continentia, malum luxuria, inter utrumque indifferens ambulare, digerere alui stercora, capitis naribus purgamenta proicere, sputis rheumata iacere\'. hoc nec bonum nec malum est — siue enim feceris siue non feceris, nec iustitiam habebis nec iniustitiam —, obseruare autem legis caeremonias non potest esse indifferens, sed aut malum est aut bonum est. tu dicis bonum, ego adsero malum et malum non solum his, qui ex gentibus, sed et his, qui ex Iudaico populo crediderunt. in hoc, nisi fallor, loco dum aliud uitas, ad aliud deuolueris. dum enim metuis Porphyrium blasphemantem, in Hebionis incurris laqueos his, qui credunt ex Iudaeis, obseruandam legem esse decernens. et quia periculosum intellegis esse, quod dicis, rursum illud superfluis uerbis tesicut Judaei celebranda putabant, aut fallaci simsor Petri, audacter observavit legitima.
Abbreviated transcription (Latin):
ce cȩlebranda: que tam̃ si numquã fuissent
necessaria. infructuose atq in aniter ꝓ eis
machabei martyres fierent: postremo illud
Qͣd p̃dicarores gr̃e ap̃ianos iudei tanquam
hostes legis ꝑsequerentur. Hos atq huius modi
errores & uitia. dicit se dãpnare & ut stercora
arbitratur : ut xp̃m lucrifacera. Didicimus
ꝑ te. quȩ apłs paulus mala reliquerit iude¬
orum : rursum te docente discamus. quȩ bona
eoꝵ tenuerit. Obseruationes inquies legis. quaᷤˢᷤ
more patrio celebrant: sic̃ abipso paulo oȩle¬
brate sunt. sine ulla salutis necessitate: ñ¬
fatis intellego. Id quid uelis dicere sine
ulla salutis necessitate: ñ satis intelligo. Si em̃¬
aut̃ salutẽ ñ afferunt: cut obseruantur. Si
aut̃ obseruada sunt : utiq salutẽ adferunt:
maxime. quȩ seruata martires faciunt. N
enim obseruarentur: nͥ adferrent salutem.
Neq enĩ indifferentia sunt inter bonũ & ma
lum & malum : sic̃ philosopha disputant

Expanded text:
e celebranda, quae tamen si numquam fuissent necessaria, infructuose atque inaniter pro eis Machabaei martyres fierent; postremo illud, quod praedicatores gratiae Christianos Iudaei tamquam hostes legis persequerentur. hos atque huius modi errores et uitia dicit se damna et stercora arbitratum, ut Christum lucrifaceret. Didicimus per te, quae apostolus Paulus mala reliquerit Iudaeorum; rursum te docente discamus, quae bona eorum tenuerit. obseruationes, inquies, legis, quas more patrio celebrabant, sicut ab ipso Paulo celebratae sunt sine ulla salutis necessitate. quid uelis dicere \'sine ulla salutis necessitate\', non satis intellego. si enim salutem non adferunt, cur obseruantur ? si autem obseruanda sunt, utique salutem adferunt, maxime quae seruata martyres faciunt; non enim obseruarentur, nisi adferrent salutem. neque enim mdillerentia sunt inter bonum et malum, sicut philosophi disputant:
Abbreviated transcription (Latin):
& heredes regni. qͦd repromisit ds̃ diligentib se:
uos aut̃ ex honorastis pauperẽ:. ꝓpt̾ illum scilico:
cui dictum ẽ. tu sta illic: cũ habenti amilum
aureum dictũ essoe. tusede kic bene Ac dein¬
de sequitur: eandem ipsam sententiam latiuis:
uersans & explicans. Nonie inquit diuites
ꝑpotentiã opprimunt uos. & trahunt adu¬

Expanded text:
promisit deus diligentibus se? uos autem exhonorastis pauperem, propter illum scilicet, cui dictum est: \'tu sta illic\', cum habenti anulum aureum dictum esset: \'tu sede hic bene\'. ac deinde sequitur eandem ipsam sententiam latius uersans et explicans: nonne, inquit, diuites per potentiam opprimunt uos et ipsi ad
Abbreviated transcription (Latin):
qui nos adiuuit indifficillimo principio suꝑͣ
dicti oꝑis. qͦd ipse ad iuu& & inpene ultimis
ꝓpłiȩ partib in quib gog & magog bella nar¬
rantur: & mertremis: inquib sacratissimi &
inexplicabilis tẽpli ȩdificatio. uarietas. m̃suraq
m̃dari. tantus ao talis ẽ. osic eruditus in lege
dñi. ut absq nr̃o rogatu instruere uos possit.
&& nr̃am suꝑ cunctis questionib scripturarũ
ꝓ modulo cõmunis ingenis ex plicaro sententiã.
Incolumes uos & ꝓlixa ȩtate florentes: xp̃c dñs

Expanded text:
qui nos adiuuit in difficillimo principio supra qui nos adiuuit in difficillimo principio supra dicti operis, quod ipse adiuuet et in paene ultimis prophetae partibus, in quibus Gog. et Magog bella narrantur, et in extremis, in quibus sacratissimi et inexplicabilis templi aedificatio, uarietas mensuraquemendari, tantus ac talis est et sic eruditus in lege domini, ut absque nostro rogatu instruere uos possit et nostram super cunctis quaestionibus scripturarum pro modulo communis ingenii explicare sententiam. incolumes uos et prolixa aetate florentes Chris
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓuinciarum. & maxime urbis romȩ uastatio¬
ne confusus ẽ: ut uicta uulgare ꝓ u̾biũ. ꝓpͥũ
qͦq ignotarem uocabulũ: diu̾q tacui: sciens
tẽpus esse lacrimarum. Hoc aut̃ anno eum tres¬
explicassẽ libros: subitus impetus barbaroꝵ.
dequib tuus dicit uirgilius. lateq uagantes
barchei. &sc̃a scriptura de hismael. contra fa¬
ciem om̃iũ frm̃ suoꝵ habitabit. sic egipti limi¬
tẽ. palestinȩ. phenicis. syriȩ. percuturrit ad in¬
star torrentis cuncta secum trakens : ut uir
arma leges : quantomagis studia scripturarũ: quȩ¬
& libroꝵ multitudine. & silentio. ac librarior
tantium indigent. Duos itaq libros misi sõe
filiȩ meȩ fabiolȩ : quoꝵ exempla si uolueris
abipsa potueris mutuare. Pro angustia quippe
tẽpis: alios describere ñpotui. dos cũ legeris: &
uestibula uideris: facilis coniectura erit. qualiꝰ
ipsa futura sit domus. S credo indĩ misedia

Expanded text:
prouinciarum et maxime urbis Romae uastatioprouinciarum et maxime urbis Romae uastatione confusus est, ut iuxta uulgare prouerbium proprium quoque ignorarem uocabulum, diuque tacui sciens teexplicassem libros, subitus impetus barbarorum, de quibus tuus dicit Virgilius, « Lateque vagantes Barcaei » , et sancta Scriptura de Ismael, « Contra faciem omnium fratrum suorum habitabit » , sic Aegypti limitem, Palaestinae, Phoenices, Syriae percurrit, ad instar torrentis cuncta secum trahens, ut vix marma leges » ; quantoet librorum multitudine et silentio ac librariorutantium indigent! duos itaque libros misi sanctae filiae meae Fabiolae, quorum exempla, si uolueris, ab ipsa poteris mutuari; pro angustia quippe temporis alios describere non potui. quos cum legeris et uestibula uideris, facilis coniectura erit, qualis ipsa futura sit domus. sed credo in dei misericordia,
Abbreviated transcription (Latin):
pollinaris & marima pars occidentaliũ autumat.
ut qͦmͦ corpus excorꝑe. sic anima nascatur exanima:
&s simili cum bruus animantib conditione sub¬
sistat. Suꝑ quo qͥd mͥ uidet᷑. in opus culis contra
rufinũ scripsisse me noui: ad uersus eũ libellũ
quẽ sc̃ȩ memoriȩ anastasio ep̃o romanȩ eocłȩ¬
edidit. In quo lubrica & subdola immo stulta
confessione. dum auditoꝵ simplicitati in ludere
nititur: suȩ fidi immo ꝑfidię inlusit. ꝙs l¬
i. bros: reor scm parentẽ ut̃m habere oceanum.
Olim enim editi sunt: multis rufini libris ad¬
ũsas calũpnias respuentes. Certe habes ibi ui¬
rum sc̃m & eruditum augustinũ ep̃m. qui uiua
ut auint uoce docerete p̾oterit: & suã. immo
ꝑfe nr̃am explicare sententiam. Erechielis
uolum̃ olim ad gredi uolui. & sponsionẽ celebẽt¬
rimã studiosis lectorib reddere: s in ipso dic
bandi exordio. ita animus m̃s occidentalium

Expanded text:
pollinaris et maxima pars occidentalium autumat, pollinaris et maxima pars occidentalium autumat, ut quo modo corpus ex corpore sic anima nascatur ex anima et simili cum brutis animantibus condicione subsistat. super quo quid mihi uideretur, in opusculis contra Rutinum olim scripsisse me noui aduersus eum libellum. quem sanctae memoriae Anastasio, episcopo Romanae ecclesiae, dedit, in quo lubrica et subdola, immo stulta confessione, dum auditorum simplicitati inludere nititur, suae fidei, immo perfidiae inlusit. quos libros reor sanctum parentem uestrum habere Oceanum; olim enim editi sunt multas Rufini libri aduersus nos calumnias respuentes. certe habes ibi uirum sanctum et eruditum Augustinum episcopum, qui uiua, ut aiunt, uoce docere te poterit et suam, immo per se nostram explicare sententiam. Ezechielis uolumen olim adgredi uolui et sponsionem creberrimam studiosis lectoribus reddere, sed in ipso dictandi exordio ita animus meus occidentalium
Abbreviated transcription (Latin):
monasterii susurrare. IeRON Mos¬
caritate uenerandis filiis mabellino & anapsi¬
chuȩ: hieronimus inxp̃o salutem. Tandem
ex africa ur̃e literas unanimitatis accepi: &
ñpenit& inpudentie. qua tacentib uobis e¬
pistolas meas frequenter ingessi ut rescrip¬
tum mererer: & uos esse sospites. ñ aliis nun¬
tiantib: s ur̃o potissimũ sermone cognosce¬
rẽ. Suꝑ animȩ statum memini ur̃ȩ questi¬
unculȩ immo maxime ȩoclesiasticȩ questi¬
onis. utrum lapsa decęlo sit. ut phitagoras
philo. om̃sq platonici. & origenes putant.
an a proptia dĩ substantia. ut stoiei. mani¬
cheus. & ispanie priscilliani. kereses sus¬
picantus : an inthesauro habeantur dei
olim condite: ut qͥdã eccłesiastici stulta ꝑ¬
suiasione considunt: an cotidie ado fiant.
& mittantur incorꝑa. sodm illuad qͥd inguangłio¬
scam scriptum ẽ. pater m̃s usqmͦ operatur. & ego
operor: an certe extraduce ut tertulliamis a¬

Expanded text:
monasterii susurrare. monasterii susurrare. CARITATE VENERANDIS FILIIS MARCELLINO ET ANAPSVCHIAE HIERO- NVMUS IN CHRISTO SALUTEM. Tandem ex Africa uestrae litteras unanimitatis accepi et non me paenitet inpudentiae, qua tacentibus uobis epistulas meas frequenter ingessi, ut rescriptum mererer et uos esse sospites non aliis nuntiantibus sed uestro potissimum sermone cognoscerem. super animae statu memini uestrae quaestiunculae, immo maximae ecclesiasticae quaestionis, utrum lapsa de caelo sit, ut Pythagoras philosophus omnesque Platonici et Origenes putant, an anippoia dei substantiae, ut Stoici, Manichaeus et Hispana Priscilliani haeresis suspicantur, an in thesauro habeantur dei olim conditae. ut quidam ecclesiastici stulta persuasione confidunt, an cotidie a deo fiant et mittantur in corpora secundum illud, quod in euangelio scriptum est: Pater meus usque modo operatur et ego operor, an certe ex traduce, ut Tertullianus, A
Abbreviated transcription (Latin):
fuerit. cito consurgit in arbusculam absq
ullis calamoꝵ & asfilium ad miniculis qͥb
& eucurbitȩ  ȩdere indigent: suo trunco
se sustinens. Hoc gͦ u̾bũ deu̾bo disserens:
si ceccion transserreᷤ uoluissem nullus intelli¬
ger&: si cucurbitã: id dicerẽ qͦd inhebraico ñ
habetur. Ederam posui: ut ceteris interp̃tib
consentirem. Sin autẽ iudȩi nr̃i ut ipse asseriᷤ.
malicia uel imꝑicia hoc dixerunt esse inuo¬
luminib hebreoꝵ qͥd ingrecis & in latinis co¬
dicib continetur: manifestum ẽ eos aut he ut¬
breas luteras ignorare: aut ad irridendos
cucurbitarios. uoluisse m̃tiri. Peto insine
epłȩ. ut quiescentẽ senem olimq ueteranum.
militare ñ cogas : & rursum deuita periclitari
Tu qui Iuuenis es. & inpontificali culmine
constitutus. doceto popłos. & nouis africe fru¬
gib romana tecta locupleta: mͥ sufficit. cũ
auditore & lectore pauperculo: in angulo

Expanded text:
fuerit, cito consurgit in arbusculam absque fuerit, cito consurgit in arbusculam absque ullis calamorum et hastilium adminiculis, quibus et cucurbitae et hederae indigent, suo trunco se sustinens. hoc ergo uerbum de uerbo edisserens si \'ciceion\' transferre uoluissem, nullus intellegeret, si \'cucurbitam\', id dicerem, quod in Hebraico non habetur; \'hederam\' posui, ut ceteris interpretibus consentirem. sin autem Iudaei uestri, ut ipse adseris, malitia uel inperitia hoc dixerunt esse in uoluminibus Hebraeorum, quod in Graecis et Latinis codicibus continetur, manifestum est eos aut Hebraeas litteras ignorare aut ad inridendos cucurbitarios uoluisse mentiri. peto m fine epistulae, ut quiescentem senem olimque ueteranum militare non cogas et rursum de uita periclitari. tu, qui iuuenis es et in pontificali culmine constitutus, doceto populos et nouis Africae frugibus Romana tecta locupleta. mihi sufficit cum auditore uel lectore pauperculo in angulo
Abbreviated transcription (Latin):
num ꝑiculũ ñ remanere sine plebe. Unde
etiam nobis uidetur : aliquando te qͦq in ñ¬
nullis falli potuisse. dicis me in ionã ꝓpłiam
male quiddã interp̃tatũ. & seditione popli
conclamante. ꝓpt̾ unius ũ̾bi dissonantiam
ep̃m penȩ sacerdotium ꝑdidisse: & quid sit
illud qd̾ male interp̃tatus subtraliis: duferens
tͥn occasionẽ defensionis meȩ. neqͥcqd dixeris.
me respondente so luatut: nisi forte ut ante
annos plurimos. curcurbita uenit in mediũ:
asserentt illis temꝑib cornelio. & asino pol¬
lione me hȩderam ꝓcucurbita transtulisse.
Suꝑ quarẽ imcõm̃tario ione ꝓpħȩ pleniuᷤ
respondimus. hoc tantum nẽ dixisse contenti. ⁊¬
qͦd in eo loco. ubi seraginta int̾p̃tes cucurbi¬
tã. & aquila cũ reliquis ederã transtulert̃: eͥ
id est Rapia zoni. in hebreo uolumine. ceceion
scriptũ hab&: quã uulgo sẏriĩ. ey ceiam uoͥ¬
cant. Es aut̃ genus uirgulti : lata habentis
folia. inmodum pãpini. Cumq plantatum

Expanded text:
iculum non remanere sine plebe. unde etiam nobis uidetur aliquando te quoque in nonnullis falli potuisse. Dicis me in Iona propheta male quiddam interpretatum et seditione populi conclamante propter unius uerbi dissonantiam episcopum paene sacerdotium perdidisse. et quid sit illud, quod male interpretatus sim, subtrahis auferens mihi occasionem defensionis meae, ne, quicquid dixeris, me respondente soluatur, nisi forte ut ante annos plurimos cucurbita uenit in medium adserente illius temporis Cornelio et Asinio Pollione me \'hederam\' pro \'cucurbita\' transtulisse. super qua re in commentario Ionae prophetae plenius respondimus hoc tantum nunc dixisse contenti, quod in eo loco, ubi septua- ginta interpretes \'cucurbitam\' et Aquila cum reliquis \'hederam\' transtulerunt, idest κιττόν, in Hebraeo uolumine \'ciceion\' scriptum habet, quam uulgo Syri \'ciceiam\' uocant; est autem genus uirgulti lata habens folia in modum pampini, cumque plantatum
Abbreviated transcription (Latin):
acceptione habere fidẽ dñi nr̃i xp̃i : si illã
distantiam sedendi. acstandai. ad honores ȩccle¬
siasticos referamus. Quis enim ferat eligi di¬
uitd̃ ad sedem honoris ȩccłȩ: contento pauꝑe
instructiore atq sanctiore : Si aut̃ decoti¬
dranis consessib loquitur. qͥs ñ hinc peccat:
si tam̃ peccat. nͥ cum apud seipsum intus
ita iudicat. ut ei tanto melior. quanto di¬
tior illi uideatur: Hoc enim iudetur signi¬
ficasse. nonne iudicatis apud uosmet ipsos.
& facti estis iudices cogitationũ iniquarum᷑

Expanded text:
acceptione habere fidem domini Iesu Christi, si illam acceptione habere fidem domini Iesu Christi, si illam distantiam sedendi et standi ad honores ecclesiasticos referamus. quis enim ferat eligi diuitem ad sedem honoris ecclesiae contempto paupere instructiore atque sanctiore? si autem de cotidianis consessibus loquitur, quis non hic peccat, si tamen peccat, nisi cum apud se ipsum intus ita iudicat, ut ei tanto melior, quanto ditior illo uideatur ? hoc enim uidetur significasse dicendo: nonne iudicastis apud uosmet ipsos et facti estis iudi
Abbreviated transcription (Latin):
omnia. Curgͦ ñdicantur paria peocata:
Anforte quia magis facit contra caritatẽ qui
peocans uel inplurib peocans magis reus. le¬
iuus aut uel inpauciorib peccans minus
reus: tanto maiore sciliode reatu quanto ampli¬
us. tanto minore quantominus peccauerit:
tam̃ etiam si inuno offenderit. reus om̃ntum:
quia contra eam fecit. inqua pendent omnia.
Quȩ siuera sunt: eo modo & illud absoluitur.
qͦd ait homo etiam apostolicȩ g̃e : inmultis
enim offendimus om̃s. Om̃s enim offendimus:
sed alius grauius. alius leuius. Quanto quisq
magis minusue peocauerit. tanto inpeccato
cõmitendo maior: quanto indiligendo deo
& ꝓrimo minor: & rursus tanto minor in
peccati ꝑpetratione: quanto maior indi o
ꝓocimi dilectione. Tanto itaq plenior iniqͥ¬
tatis: quanto inaniot caritatis. Et tunc pet¬
fecti sumus incaritate: quando nicbul restat
ex infirmitate. Nec sane quantum arbitror
putandum ẽ. leue ẽe peccatum. inꝑsonaꝵ

Expanded text:
omnia. Cur ergo non dicantur paria peccata? omnia. Cur ergo non dicantur paria peccata? an forte quia magis facit contra caritatem, qui peccans uel in pluribus peccans magis reus, leuius autem uel in paucioribus peccans minus reus, tanto maiore scilicet reatu, quanto amplius, tanto minore, quanto minus peccauerit, tamen, etiam si in uno offenderit, reus omnium, quia contra eam facit, in qua pendent omnia ? quae si uera sunt, eo modo et illud absoluitur, quod ait homo etiam apostolicae gratiae: in multis enim offendimus omnes. offendimus enim, sed alius grauius, alius leuius. quanto quisque magis minusue peccauerit, tanto in peccato committendo maior, quanto in diligendo deo et proximo minor et rursus tanto minor in peccati perpetratione, quanto maior in dei et proximi dilectione, tanto itaque plenior iniquitatis, quanto inanior caritatis, et tuae perfectissimus in caritate, quando nihil restat ex infirmitate. Nec sane, quantum arbitror, putandum est leue esse peccatum in personarum