comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mus: Talem igitur carnem comedere
non debemus: quia neq eoꝵ dognata
reciꝑe. neq his qui ab eis uolati st̃
cõmunicare: s canib ⁊ latratoribus
num titam ut ꝓ impio dicas falss̃
testimonium. Spe enim simili mͦ pe¬
cat: ⁊ qui mentitur. ⁊ qui mentiente
ubenter audiens non redarguit. sa¬
num aũt uingit impio: qui eum seiͥ¬
tur. ut falsum testimonium ꝓ eo dicat.
Quantum aut̃ peccatum sit falsum te¬
stimoniũ dicere: ex eo apparet. qd̾ int̾
decem mandata hoc intabulis lapideis
a domino scribitur.
on sequeris turbam ad faciendñ
malum. S quia multi sunt et
eos retinere ñ uales: saltem coꝵ iniqͥ¬
tatib auxilium ⁊ consensum prebeno¬
li. Nec in uiditio plurimioꝵ ad quiesces
sententie: ut a uero deuies. Non enĩ
quia a multis falsitatis sententia dat᷑.
ideo non peccat. qui eis adquiescens
a ueritate deuiat. Pauꝑis quoq mise¬
reberis in negotio. In om̃i enim nego¬

Expanded text:
mus? Talem igitur carnem comedere mus? Talem igitur carnem comedere non debemus, quia neque eorum dogmata recipere, neque his qui ab eis violati sunt communicare, sed canibus et latronibus,num tuam ut pro impio dicas falsum testimonium. » Prope enim simili modo peccat, et qui mentitur, et qui mentientes libenter audiens, non redarguit. Manum autem jungit impio, qui eum sequitur, et falsum testimonium pro eo dicat. Quantum autem peccatum sit falsum testimonium dicere, ex eo apparet quod inter decem mandata hoc in tabulis lapideis a Domino scribatur. « Non sequeris turbam ad faciendum malum. » Sed quia multi sunt, et eos retinere non vales, saltem eorum iniquitatibus auxilium et consensum praebere noli. « Nec in judicio pessimorum acquiesces sententiae, ut a vero devies. » Non enim quia a multis falsitatis sententia datur, ideo non peccat, qui ei acquiescens, a veritate deviat. « Pauperis quoque misereberis in negotio. » In omni enim nego
Abbreviated transcription (Latin):
gimus: manifestum ẽ quia tota et¬
cłia in bob ⁊ oiuib consistit. Hoꝵ aũt
primogenita. soli illi intelliguntur: qͥ
scoꝵ fidem ⁊ exempla secuntur. Qm̃
inter om̃s fr̃s : soli primogeniti opti¬
nent printipatum. Seꝑtem dieb sit
cum matre sua: die octauo redde illum
om̃is hec presens uita intelligitur. Di¬
es uero octauus. quo xp̃c resurrexit.
dies uiditii est: in quo ⁊ nos om̃s re¬
cctaua: intitulantur. Septem igitur
dieb ẽ primogenitus cum matre sua:
quia sc̃i uiri quo adusq uiuunt ab ec¬
cłie uberib non receclunt. Octauo uero
die redduntur dũo: quia hac uita fi¬
nita. statim post carnis resurrectionẽ
dũo presentantur. uiri scĩ eritis mͥ.
Carnem q̃ a bestiis fuerit pregusta¬
ta non comedetis: s picietis canibus.
Quid enum ꝑbestias nisi hereticos: Qͥd
uero ꝑ carnem a bestiis degustatã n
uł scripturas ab eis deprauatas uł
peccatores ab eis corruptos intelligi¬

Expanded text:
gimus, manifestum est quia tota Ecgimus, manifestum est quia tota Ecclesia in bobus et ovibus consistit; horum autem primogenita soli illi intelliguntur qui sanctorum fidem et exemplar sequuntur, quoniam inter omnes fratres soli primogeniti obtinent principatum. « Septem diebus sit cum matre sua, die octava reddes illum omnis haec praesens vita intelligitur; dies vero octavus, quo Christus resurrexit, dies judicii est, in quo et nos omnes ream psalmi titulantur. Septem ergo diebus est primogenitus cum matre sua, quia sancti viri, quoadusque vivunt, ab Ecclesiae uberibus non recedunt. Octavo vero die redduntur Domino, quia, hac vita finita, statim post carnis resurrectionem Domino praesentantur. « Viri sancti eritis mihi, carnem, quae a bestiis fuerit praegustata non comedetis, sed projicietis canibus. » Quid enim per bestias, nisi haereticos? Quid vero per carnem a bestiis praegustatam, nisi vel Scripturas ab eis depravatas, vel peccatores ab eis corruptos intelligi
Abbreviated transcription (Latin):
dampnationis ꝑiculum incurrunt:
iis non detrahes:
⁊ pͥncipi ppłi tui non maledices.
Dii enim: apłi ecclieq doctores sunt.
Quib illi quidem detrahunt: qui de
eis male loquuntur. sicut uidei ⁊ here
qui maledixerit maledictus erit
ecunas tuas et
primitias non tardabis offerre.
Decimas enim dare iubemur: qͦniã
ip̃i decime sumus. Nos enim sumus
dragina decima: ꝓ qua inuenta mu¬
lier gratulatur. His enim decimis: elec¬
toꝵ numerus adimplebitur. Primiti¬
as uero damus: qm̃ primogenita e¬
gẏpti ⁊ peccata originalia dñs ꝑcus¬
sit. Omogenitũ filior̃tuor̃ dab̾ mͥ xp̃c est:
Dmogenitꝰ eũ xͦ ẽ: de quo dr᷑. qͥa ẽ pͥmogenitꝰ
mortuoꝵ et pͥnceps regũ terre. Hunt
aũt isrł dño dedit: quando eum bea¬
ta maria de ip̃ius stirpe nata. in tem¬
plo dño obtulit. De bob quoq et o¬
uib similiter facies. Si enim ꝑ boue̾
prelatos. ꝑ oues uero subiectos intelli¬

Expanded text:
damnationis periculum 81 incurrunt. « damnationis periculum 81 incurrunt. « Diis non detrahes, et principi non maledices. » Dii apostoli, Ecclesiaeque doctores sunt, quibus illi quidem detrahunt, qui de eis male loquuntur, sicut Judaei et haequi maledixerit, maledictus erit. « Decimas tuas, et primitias non tardabis offerre. » Decimas enim dare jubemur, quoniam ipsi decimae sumus. Nos enim sumus drachma decima, pro qua inventa mulier gratulatur; his enim decimis electorum numerus adimplebitur. Primitias vero damus, quoniam primogenita Aegypti, et peccata originalia Dominus percussit. « Primogenitum filiormogenitus mortuorum, et princeps regum terrae . » Hunc autem Israel dono dedit, quoniam eum B. Maria, de ipsius stirpe nata, in templo Domino obtulit. « De bobus quoque et ovibus similiter facies. » Si enim per boves praelatos, per oves vero subjectos intelli
Abbreviated transcription (Latin):
tur. magnum ẽ peccatum. Penuria
namq constricti: non solum uestim̃¬
dunt seruituti. Et qd̃ adhuc deteriuᷤ
est. ip̃am quoq caudidissimam fidei
uestem. quam in baptismate suscepe¬
runt. ⁊ qua sola anima induitur ⁊ si¬
ne qua. unde nuditatem ⁊ turpitudi¬
uem tegant non habent: uecessitate
compulsi. loco pignoris dare cogunt᷑.
Quam qui accipiunt. nisi ante solis
octasum idest anteqͣm ad diei uiteq
fiuem. miser homo ꝑueniat. ei reddãt.¬
⁊ a tali obligatione eum absoluant:
fraternam caritatem non habere pro¬
bantur. Cum enim ille reddere p̃tium
nequeat. ⁊ tu ꝓpter auaritiam ei dimit¬
tere uolis: subito ille de hac uita sub¬
trahitur. ⁊ tu ꝓ illo exactori traderis.
Hoc illi audiant: qui eos quos inuiste
in carcerem clauserant: tandem ad
pecuniam deferendam in fide susceptoᷤ
abire ꝑmittunt. Cumq illi pecuniam
habere non possunt: ⁊ iterum ad car¬
cerem reuerti timeant: utriq eterne

Expanded text:
tur, magnum est peccatum. Penuria tur, magnum est peccatum. Penuria namque constricti, non solum vestimdunt servituti; et quod adhuc durius est, ipsam quoque candidissimam fidei vestem, quam in baptismate susceperunt, et qua sola anima induitur, et sine qua unde nuditatem et turpitudinem tegant, non habent, necessitate compulsi, loco pignoris dare coguntur. Quam qui accipiunt, nisi ante solis occasum, id est antequam ad diei vitaeque finem miser homo perveniat, ei reddant, et a tali obligatione eum absolvant, fraternam charitatem non habere probantur. Cum enim ille reddere pretium nequeat, et tu propter avaritiam dimittere nolis, subito ille de hac vita subtrahitur, et tu pro illo exactori traderis. Hoc illi audiant, qui eos, quos injuste in carcerem clauserant, tandem ad pecuniam deferendam in fide susceptos abire permittunt; cumque illi pecuniam habere non possint, et iterum ad carcerem reverti timeant, utique aeternae
Abbreviated transcription (Latin):
sit hec intelligere: ego tam̃ hãc u¬
duam eccłiam ẽẽ puto. De qua scͥp¬
tum ẽ. uiduam eius benedicẽs be¬
nedicam. Pupilli aũt sunt: quib
diabolus pater antiquus mortuus
ti. facci sunt filii dei. Hos aũt qui
ledit. deum iũdicantem expeccet. Si
pecuniam mutuam dederis ppło mõ
pauꝑi qui habitat tecum: non ur¬
geas eum quasi exactor. nec usuris
oppͥmes. Hoc autem auari fenerato¬
res intelligant: quia hoc ꝓpter eosu¬
tiq scriptum est.
i pignus a proximo tuo acceꝑis
uestimentum: ante solis occasũ
redde ei. Ip̃m est enim solum a quo
oꝑietur indum̃tũ carnis eiꝰ :÷ nec habe¬
bit aliud in quo dormiat. Si clama¬
uerit ad me exaudiam eum: quia nui¬
sericors sum. Illis ergo precipitur ue¬
stim̃tum reddi: qui tam pauꝑes sũt.
ut aluid quo oꝑiantur non habeant.
lt in uestimento quidem cetera intel¬
ligere possumus quib miseri hoĩes
uitam sustentant: que si eis auferã¬

Expanded text:
sit hoc intelligere, ego tamen hanc vsit hoc intelligere, ego tamen hanc viduam, Ecclesiam esse puto, de qua scriptum est: « Viduam ejus benedicens, benedicam . » Pupilli autem sunt, quibus diabolus pater antiquus mortuus ti, facti sunt filii Dei; hos autem qui laedit, Deum vindicantem exspectet. « Si pecuniam mutuam dederis populo meo pauperi, qui habitat tecum, non urgeas eum quasi exactor, nec usuris opprimes. » Hoc autem avari feneratores intelligant, quia hoc propter eos scriptum est: « Si pignus a proximo tuo acceperis vestimentum, ante solis occasum redde ei: ipsum est enim solum, a quo operietur indumentum carnis ejus, nec habebit aliud, in quo dormiat. Si clamaverit ad me, exaudiam eum, quia misericors sum. » Illis ergo praecipitur vestimentum reddi, qui tam pauperes sunt, ut aliud, quo operiantur, non habeant. Et in vestimento quidem caetera quoque intelligere possumus, quibus miseri homines vitam sustentant, quae si eis auferan
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cium integrum reddidte. quia
pro iniqua sua p̾sumptione. eter¬
nis incendiis traditus est.
aleficos ñ patieris. uiuere. Q:
coierit cũ ium̾ito: morte moria¬
tur. Qui immolat diis occidatur
p̃ter dño soli. Quib enĩ lex mor¬
tem corporis irrogat: eos nisi pe¬
niteant. morte perpetua dãpnan¬
dos. esse significat. Coire tamen
cum ium̃to: ħeticis & inmundis
cõmisceri in telligi potest. Aduenã¬
ñ contͥstabis: neq affliges eum.
Aduene illi enĩ sunt: qui aliam
patͥani se habere intelligunt. Sie¬
ꝑ salmista att. Q m̾ aduena ego
sum apud te in terra: & ꝑegnus
sicut om̃s patres mei. Tales enĩ¬
qui affugit: dampnationẽ sibi
ad quirit. I idue & pupillo non
nocebis. Si leseris eos uocifera¬
buntur ad me: & ego audiam
clamorem eorum. & indignabit᷑
furor meus: ꝑcitiamq uos gla¬
dio: ⁊ erunt uxores ur̃e uidue ⁊ filiz
ur̃i pupilli. Quamuis enim suꝑ
om̃ĩb uidrus & puꝑillis. ualde ꝑiũ

Expanded text:
pretium integrum reddidit, quia pretium integrum reddidit, quia pro iniqua sua praesumptione aeternis incendiis traditus est. « Maleficos non patieris vivere. Qui coierit cum jumento, morte moriatur. Qui immolat diis, occidatur, praeter Domino soli. » Quibus enim lex mortem corporis irrogat, eos, nisi poeniteat, morte perpetua, damnatos esse significat. Coire vero cum jumento, haereticis, et immundis commisceri poteges eum; » Advenae enim illi sunt, qui aliam patriam se habere intelligunt; sicut Psalmista ait: « Quoniam advena ego sum apud te in terra, et peregrinus, sicut omnes patres mei . » Tales qui affligit, damnationem sibi Aegypti. Viduae et pupillo non nocebis. Si laeseris eos, vociferabuntur ad me, et ego audiam clamorem eorum, et indignabitur furor meus, percutiamque vos gladio, et erunt uxores vevestri pupilli. » Quamvis enim super omnibus viduis, et pupillis valde pium
Abbreviated transcription (Latin):
iusticieq amorem. romanorum
multitudinẽ conu̾tit. Inuenit
enĩ hanc quasi uͥginem uacantẽ.
nec dum desponsatam. neq uiro
traditam: dormiuitq cum ea. &
multos ex ea filios genuit. Cum
ea namq tunc dormiebat: quando
p̾dicationi instabat. & uerbi semi¬
ne filios generabat. Postea uͦ do¬
habuit eam uxorem: quia gener
& dotes. patri uͥginis placuerutt.
Seqͥtur. Si pr̃ uͥginis dare noluer̃t: reddr
peccuniã uixta modũ quã uirgines acciꝑe
ꝯsueuer̃t. Si inqͥd talis seductor fu̾it qͥ pr̃i
uͥginis non placeat: quam uis eam sedux̾it.
corrũꝑit.⁊ dotau̾it. uxorem tñ eã hr̃e non
poterit. Symon namq magus
romanã plebem seduxit. molauit¬
&e corrupit: multisq magicis illu¬
sionib quasi qͥbusdã magnis doti¬
b suo amori copulautt. Tamen
sed cunctorũ om̃ipotenti deo dis¬
plicuit: eam utiq uxorem habere
non potuit. Pro dotibus tam̃ illici¬
te maleq compositis. pecuniã &

Expanded text:
justitiaeque amorem Romanorum justitiaeque amorem Romanorum multitudinem convertit. Invenit enim hanc quasi virginem vacantem, necdum desponsatam, neque viro traditam, dormivitque cum ea, et multos ex ea filios genuit. Cum ea namque tunc dormiebat, quando praedicationi instabat, et verbi semine filios generabat; postea vero dohabuit eam uxorem, quia et gener, et dotes patri virginis placuerunt. Sequitur: « Si pater virginis dare noluerit, reddet pecuniam juxta modum, quem virgines accipere consueverunt. » Si, inquam, talis seductor fuerit, qui patri virginis non placeat, quamvis eam seduxerit, corruperit, et dotaverit; uxorem tamen eam habere non poterit. Simon Magus namque Romanam plebem seduxit, violavit, corrupit, multisque magicis illusionibus, quasi quibusdam magnis dotibus suo amori copulavit; attamen sed et cunctorum omnipotenti Deo displicuit, eam utique uxorem habere non potuit. Pro dotibus tamen illicite maleque compositis, pecuniam et
Abbreviated transcription (Latin):
betur. Ubi ergo ñ est culpa: ibi nec
restitutio. Hec aũ ideo dixi: quia
hic dñs nr̃. aquo hec animalia
que custodimꝰ. mutua &e conduct̃a
accepimꝰ: qͣmuis semꝑ in p̾sentiarũ
sit. tamen si sine nra culpa aliqͦ
ex eis debilitata aut mortua fue¬
riit: non tam̃ reddere ñ compel
i seduxerit let:¬
i seduxerit
quis uͥginem necdum despõ¬
satam. dormieritq cum ea: dota¬
bit eam. & habebit eam uxorem.
Si pater uirginis dare noluerit:
reddet pecuniam iuxta modum
dotis quam ugines acciꝑe consue¬
uerurit. Sunt enĩ seductores bo¬
ni. & seductores mali: de bonis
enim seductorib apłs ait. Ut se¬
ductores & ueraces. Talis seduc̃tor
xp̃c fuit de quo iudei dicebant:
scimus quia seduc̃tor ille dixit.
ad huc unuiens. Et alii quidẽ di¬
cebant. qͥa bonus est. alii uero ñ.
sed seducit turbas. De malis uero
quid attinet dicere: Mantfesti
enim surit. Bonus enĩ seductor
beatꝰ petrus extitit: qui ad fidei

Expanded text:
betur: ubi ergo non est culpa, ibi nec betur: ubi ergo non est culpa, ibi nec restitutio. Haec autem ideo dixi, quia hic Dominus noster, a quo haec animalia, quae custodimus, mutua et conducta accepimus, quamvis semper inpraesentiarum sit, tamen sine nostra culpa, si aliqua ex eis debilitata aut mortua fuerint, nos tamen reddere non compellet. « Si seduxerit i seduxerit quis virginem necdum desponsatam, dormieritque cum ea: dotabit eam, & habebit eaSi pater virginis dare noluerit, reddet pecuniam juxta modum dotis, quam virgines accipere consueverunt. » Sunt seductores boni, et seductores mali. De bonis enim seductoribus Apostolus ait: « Ut seductores et veraces . » Talis seductor Christus fuit, de quo Judaei dicebant: « Scimus quia seductor ille dixit adhuc vivens . » Et: « Alii quidem dicebant, quia bonus est: alii vero non, sed seducit turbas . » De malis vero quid attinet dicere? Manifesti enim sunt. Bonus ergo seductor beatus Petrus exstitit, qui ad fidei
Abbreviated transcription (Latin):
uidens caclauer. credat animal
abestia ẽẽ comestum. Hoc enim
si sp̃ualiter intelligat᷑: sola ep̃i con¬
scientia ꝓbatur: soli conscientie cre¬
ui aꝑximo
suo quicqm horum mutuum
postulau̾it. & debilitatum aut mor¬
tuum fuerit. dño ñ presente: red¬
dere compellet᷑. Quod si inp̃sentia¬
rum fuerit dñs. ñ restituet᷑: maxi¬
me si conductum fuerit ꝓ mercede
oꝑis sui. Ideo enĩ ñ presente dño
animal debilitatum aut mortuũ:
a suscipiente restituet᷑. qͥa sñ eiꝰ culpa debi¬
litatum aut mortuũ ẽẽ ñ credit᷑. Si uͦ ddñs
p̃sens ẽ aĩal ñ reddit᷑ qi ip̃e ꝑse cognou. qr sñ cłpa
suscipientis. debilitatum. aut mor¬
tuum fuerit. Qd quidem ex eo
probari potest: qm̃ si ille qui ani¬
mal mutuũ accipte p̃sente dño
illud occidisset: nichilomimꝰ qͥ dẽ
reddere compelleret᷑. qm si absen¬
te dño hoc fecisset. Unde mantfe¬
stum est : qͥa animalis restitutio.
ꝑ sola culpa. & mala custodia. iu¬

Expanded text:
at animal a bestia comestum. Hoc autem si spiritualiter intelligatur, sola episcopi conscientia probatur, et soli conscientiae cresi a proximo suo quidquam horum mutuum postulaverit, et debilitatum, aut mortuum fuerit, domino suo non praesente, reddere compelletur. Quod si inpraesentiarum fuerit dominus, non restituet, maxime si conductum fuerit pro mercede operis sui. » Ideo enim, non praesente domino, animal debilitatum aut mortuum a suscipiente restituitur, quia sine ejus culpa debilitatum aut mortuum esse non creditur; si vero dominus praesens est, animal non redditur, quia ipse cognovit quod sine culpa suscipientis debilitatum aut mortuum fuerit; quod quidem ex eo probari potest, quoniam si ille qui animal mutuum accepit, praesente domino, illud occidisset, nihilominus quidem reddere compelleretur 80 quasi, absente Domino, hoc fecisset. Unde manifestum est quod animalis restitutio pro sola culpa et mala custodia ju
Abbreviated transcription (Latin):
dñs uob̾cũ suꝑ cunctis sermonib his.
postqmͣenim ppłs legẽ sibidatã audi¬
uit. & fedus qd̃ cum eo dñs pepigerat
intellexit: ꝓmisitq selegẽ ten̾e & fe¬
dus seruare: confesti moyses assumẽs
sanguinẽ. & spargens inpopulũ: con¬
firmauit testam̃tũ: dicens. hic ẽ sangͥs
federis qd̃ pepigit uobiscum d̾s̃: super

Expanded text:
cum super cunctis sermonibus his. » Postquam enim populus legem sibi datam audivit, et foedus quod cum eo pepigerat intellexit promisitque se legem tenere et foedus servare, confestim Moyses, assumens sanguinem et spargens in populum, confirmavit testamentum, dicens: « Hic est sanguis foederis, quod pepi
Abbreviated transcription (Latin):
cificas dño. uitulos .xii. Id̾o enĩ moyseᷤ¬
uniu̾sos dñi sermones dm̃ scͥpsit: ut
temꝑis longitudine olliuiom ñ trade¬
rent᷑. Et qm̃ in morte testatoris testa¬
m̃tũ confirmat᷑: hic aũ testator mori
ñ poterat: aliqͥd fieri necesse erat. qͦ
testam̃tũ istd̃ ꝯfirmaret᷑. Confirmatũ
ẽ gͥ sanguine uituloꝵ: donͦ ueniret il¬

Expanded text:
enim Moyses sermones Domini scripsit, ut temporis longitudine oblivioni non traderentur. Et quoniam in morte testatoris testamentum confirmatur, hic autem testator mori non poterat, aliquid fieri necesse erat, quo testamentum illud confirmaretur. Confirmatum est ergo sanguine
Abbreviated transcription (Latin):
tam ex omni parte auro. In qua urna
aurea hñs manna & uirga aaron q̃
fronduerat: & tabule testam̃ti. Hec
autẽ ido̾ p̾misi: ut de archa locuturi
faciliꝰ quid significent intelligamꝰ.
rcham de lignis sechim compin¬
gite: cuiꝰ longitudo. habeat duoᷤ
semi cubitos. latitudo cubitũ & dimidi¬
ũ. altitudo similiter cubitum acsemissẽ.
&e de aurabis eam auro mundissimoi̾t

Expanded text:
uro, in qua urna aurea, habens manna, et virgam Aaron quae fronduerat, et tabulas testamenti. Haec autem ideo praemisi, ut de arca locuturi facilius quid significent intelligamus. « Arcam de lignis Setim compingite, cujus longitudo habeat duos et semis cubitos; latitudo cubitum et dimidium; altitudo similiter cubitum, et semissem, et deaurabis ea
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ pro ip̃is mortuus ẽ &e resurrex̃. Et unꝰ
gͥ uitulus fuit quantũ ad immolandũ:
& xii. fuerunt. immo multo plures ꝙͣ
.xii. quantũ ad cõpatientes uł occiden¬
tes. Missi sunt aũ iuuenes defiliis isrł.
ꝑ quos om̃s iudeos intelligimꝰ xp̃i mor¬
ti consentientes. & obtulerũt holocau¬
sta. immolaũntq uictuas pacificas

Expanded text:
pro ipsis mortuus est et resurrexit . » Et unus ergo vitulus fuit, quantum ad immolatum, et duodecim fuerunt, imo multo plures quam duodecim, quantum ad compatientes et occidentes. Missi sunt autem « juvenes de filiis Israel, » per quos omnes Judaeos intelligimus, Christi morti consentientes. « Et obtulerunt holocausta, immolaveruntque victimas pacificas
Abbreviated transcription (Latin):
ulit itaq moyses
dimidiã partẽ sanguinis: & mi¬
sit incrateras. Partem aũ residuã fud̾
suꝑ altare. Hunc enĩ sanguiẽ eccłiabi¬
bit: hic ad tocius ppłi emundationem
ubiq gentiũ fusus ẽ. Partem ũ qm sup
tẽ intelligimꝰ: que de ip̃ius manib et
pedib manans crucis lignũ cruentau.
Assumens uolum̃ federis: legit audis¬
te populo. Qnidicer̃t. Omĩa que loentꝰ¬

Expanded text:
it itaque Moyses dimidiam partem sanguinis, et misit in craterem; partem autem residuam fudit super altare. » Hunc enim sanguinem Ecclesibit, hic ad totius populi emundationem ubique gentium effusus est. Partem vero, quam super tem intelligimus, quae de ipsius manibus et pedibus manans crucis lignum cruentavit. « Assumensque volumen foederis, legit audiente populo. Qui dixerunt: Omnia quae locut
Abbreviated transcription (Latin):
De hoc enim adipe dicit ꝑsalmista. Sic̃
adipe et pinguedine repleat᷑ anima
mea. Itemq. Memor sit dñs omĩs sacri¬
ficii tiu: & holocaustũ tuũ pingne si
at. Ut gͦ holocaustũ pingue fiat: ut
& gustu & odore dm̃ dilectet: nũqmñ
sine adipe uictima offerat᷑. numqm̃
ille qui immolat adipis olliuiscatur.
Noli eum seruare in alterum diẽ: qͥa
ignoras si uenias ad alterum diẽ. Hodie
illũ incende. hodie odorem suauitatis do¬
mino redde. Non sit macra sollemnitas:
ñ sit sine adipe uictima. Hoc ẽ enim uic¬
tima sine adipe: qd̾ seruitium sine fide.

Expanded text:
De hoc enim adipe dicit psalmus: « Sicut De hoc enim adipe dicit psalmus: « Sicut adipe, et pinguedine repleatur anima mea . » Itemque: « Memor sit Dominus omnis sacrificii tholocaustum pingue fiat, ut et gustu et odore Deum delectet, nunquam sine adipe victima offeratur, nunquam ille qui immolat adipis obliviscatur. Noli eum servare in alteram diem, quia ignoras si veneris ad alterum diem; hodie illum incende, hodie odorem suavitatis Domino redde; non sit macra solemnitas, non sit sine adipe victima; hoc est enim victima sine adipe, quod servitium sine fide.
Abbreviated transcription (Latin):
num quodammꝰ renouare incipuint.
De his aut̃ sollemnitatibꝰ uita comite ĩ
leuitico plura dic̾e sꝑamus.Ter in anno
apparebit om̃e masculinũ tuũ coram
dño d̾o tuo. Soli mascłi dño presenta¬
ri uibent᷑: qm̃ nicħ femineũ. nichil
molle. nichil uoluptati & luxurie de¬
ditum recipit uel intuet᷑ omni potẽs.
on immolabis suꝑ fermento
sanguinẽ uictime mee. ferm̃tũ
enĩ: corruptionẽ & peccatũ. malitiam
& nequitiã. apło teste significat. San¬
guinẽ uͦ uictime: xp̃i sanguinẽ intel¬
ligimsꝰ. Precipit gͦ sanguinẽ iuictime
suꝑferm̃to ñ immolari: idest xp̃i sã¬
guinẽ abiniquis nec recipi nec sacͥfi¬
cari. Suꝑ fermento namq uictime sã¬
gius immolat᷑: quando xp̃i sanguis
uł ab iniquis sacerdotib conficitur:
uł iniquis ad bibendum tradit᷑.
ec remanebit adeps sollemnita¬
tis mee usq: mane. Omnis enĩ
adeps dñierat semꝑq inodore sua¬
uitatis super altare incendebatur.

Expanded text:
num quodammodo renovare incipiunt. num quodammodo renovare incipiunt. De his autem solemnitatibus, vita comite, in Levitico plura dicere speramus. « Ter in anno apparebit omne masculinum tuum coram Domino Deo tuo. » Soli masculi Deo praesentari jubentur, quoniam nihil femineum, nihil molle, nihil voluptati et luxuriae deditum recipit vel intuetur Omnipotens. « Non immolabis super fermento sanguinem victimae meae. » Fermentum enim corrficat. Sanguinem vero victimae, Christi sanguinem intelligimus. Praecepit ergo sanguinem victimae super fermento non immolari, id est Christi sanguinem ab iniquis non recipi, nec sacrificari. Super fermento namque victimae sanguis immolatur, quoniam Christi sanguis vel ab iniquis sacerdotibus conficitur, vel iniquis ad bibendum traditur. « Non remanebit adeps solemnitatis meae usque mane. » Omnis enim adeps Domini erat, semperque in odore suavitatis super altare incendebatur.
Abbreviated transcription (Latin):
prina festiuitas: que quando ⁊ qua¬
liter celebrari debeat satis diligenter
suꝑus exposuimus. Non apparebis
in conspectu meo uacuus. Illi enim ter
in anno cum munerib dño presentabã¬
tur: uos ante qui semꝑ ante conspec¬
tum ⁊ presentiam dei sumus. non qͣm
uacuos ⁊ sine munerib ẽẽ oportet.
Ulnde apłs ait. Sine intermissione o¬
rate: in omĩb grãs agite. Qui enim
sic agit: neq uacuus ẽ neq sine mu¬
nere. Et sollempnitatem primitiuoꝵ
oꝑis tui: quetumq seueris in agro.
Hec aũt scd̾a sollempnitas. tunc a¬
gebatur: quando pͥmum metere in¬
cipientes. primitias dño offerebant:
Sollempnitatẽ quoq mexitu anni:
quando congregaueris oñs fruges
tuas de agro. Et hec quidẽ tercia
sollempnitas: pͥma die mensis septẽ¬
bris fiebat. De qua scͥptumẽ. Canite m¬
mnitio m̃sis tuba: indie insigni sollemn¬
tatis nr̃e. Hic aũ m̃sis id̾o in exitu anni
iterum a pͥncipio homines seminare. ⁊ an¬

Expanded text:
prima festivitas, quae quando, vel qualiter celebrari debeat, satis diligenter superius exposuimus. « Non apparebit in conspectu meo vacuus. » Illi enim ter in anno cum muneribus Domino praesentabantur; nos autem ante conspectum et in praesentia Dei sumus. Nunquam vacuum et sine muneribus es e oportet. Unde Apostolus ait: « Sine intermissione orate, in omnibus gratias agite . » Qui enim si agit, neque vacuus est, neque sine munere. « Et solemnitatem primitiarum operis tui, quaecunque severis in agro. » Haec autem secunda solemnitas tunc agebatur, quando primum metere incipientes, primitias Domino offerebant. « Solemnitatem quoque in exitu anni, quando congregaveris omnes fruges tuas de agro. » Et haec quidem tertia solemnitas, prima die mensis Septembris fiebat, de qua scriptum est: « Canite initio mensis tuba, in insigni die solemnitatis vestrae . » Hic autem mensis ideo in exitu anni iterum a principio homines seminare, et an
Abbreviated transcription (Latin):
meum inislo. Pat̾s enim nom̃ infilioẽ:
qui & filiꝰ sic̃ & pater deus ẽ. Hic gͥ angłs
a patre missus nos precedit & custodit:
& ineterna tabernacła introducit. De
nobis enim ista dicunt᷑. Ut enimapłs
ait: omnia hec infigura contingebant
islis. Hunc obseruare. hunc custodire:
huic obedire debemꝰ. Quia ñ dimittet
ei qui peccau̾it. idest qui in peccato ꝑ¬
seuerauerit.
uod si audieris uocem eiꝰ &e feceris
omnia que loquor inimicus ero
immicis tius & affligam affligentes
de: precedet te angłs meus & introduet
te ad ãmorreũ & etheum. & ferezeum. ca¬
naneumq & eueũ. & iebuseũ: quos ego¬

Expanded text:
meum in illo. » Patris enim nomen in Filio est, quoniam et Filius, sicut et Pater Deus est. Hic ergo Angelus a Patre missus, nos praecedit, et custodit, et in aeterna tabernacula introducit. De nobis enim ista dicuntur, ut Apostolus ait: « Omnia haec in figura contingebant illis . » Hunc observare, hunc audire, huic obedire debemus, quia non dimittet ei qui peccaverit, id est qui in peccato obduraverit. « Quod si audieris vocem ejus, et feceris omnia quae loquor, inimicus ero inimicis tuis, et affligam affligentes te, praecedetque te angelus meus, et introducam te ad Ammorrhaeum, et Hetaeum, et Pherezaeum, Chananaeumq
Abbreviated transcription (Latin):
carnem maceras: ñ olliuiscaris adipi.
pinguescat & redoleat sacͥficiũ tuum.
frange esurienti panemtuũ. & egenos
uagosq induc in domũ tuã: cũ uideris
nudũ oꝑi eũ. & carnẽtuã ne despexeris.
hic enim est adeps. hec ẽ. pinguedo tue
sollemnitatis: sic pinguescat sacͥficiũ.
& sic igne caritatis incendat᷑ in odore su¬
auitatis.
ramitias frugum t̾re tue: deferes
indomũ dñi ditui. Terra namq
homo ẽ: quia de terra fc̃s ẽ. Cuiꝰ pͥmitie
fides. spes. & caritas. dicipossunt: qm̃
de baptismate natꝰ. Has añ omĩa fruc¬
tificauit. Sine his aũ. indomũ cli intͣre
ñ potest. Si aũ ꝑterram eccł̃iam intel¬
ligamꝰ. pͥmitie quidẽ apłi erunt. Quos

Expanded text:
carnem maceras, non obliviscaris adipis, pinguescat et redoleat sacrificium tuum. « Frange esurienti panem tuum, et egenos, vagosque induc in domum tuam; cum videris nudum, operi eum, et carnem tuam ne despexeris . » Hic est enim adeps, haec est pinguedo tuae solemnitatis; sic pinguescat sacrificium, et sic igne charitatis accendatur in odore suavitatis. 83 « Primitias frugum terrae tuae deferes in domum Domini Dei tui. » Terra namque homo est, quia de terra factus est, cujus primitiae, fides, spes, charitas dici possunt, quoniam de baptismate natus, has ante omnia fructificavit; sine his autem in domo Domini offerre non potest. Si autem per terram Ecclesiam intelligamus, primitiae quidem apostoli erunt
Abbreviated transcription (Latin):
p̾cipitur aũ moysi ut ex eo imple¬
at gomor.⁊ reponat coram dño: ser
nerationes. ꝑ quod nimirum in¬
telligere possumus: quia sana ⁊
sp̃ualis intelligentia scͥpturarũ.
nulla unqͣm generatione sit e¬
uacuanda. Celum enim ⁊ terra
quadraginta annis: donec ueni¬
rent interram habitabilem. Quid
enim ꝑ quadraginta annos ⁊ nͥ
utͥusq testam̃ti tempora intelligi¬
musꝰ Hic enim numerus: ex de¬
cem ⁊ quatuor constat.Decies nã¬
q quatuor.uel quater decem:
quadraginta siunt.ꝑ decem gͥ¬
omne illud tempus intelliginus:

Expanded text:
Praecipitur autem Moysi, ut ex eo implePraecipitur autem Moysi, ut ex eo impleat gomor, et reponat coram Domino, senerationes, per quod nimirum intelligere possumus, quia sana et spiritualis intelligentia Scripturarum nulla unquam generatione sit evacuanda. « Coelum et terra quadraginta annis, donec venirent in terram habitabilem. Quid enim per quadraginta annos, nisi utriusque testamenti opera intelligimus? Hic enim numerus ex decem et quatuor constat, decem namque quatuor, vel quatuor decem quadraginta fiunt; 67 per decem omne i
Abbreviated transcription (Latin):
pane colligere licet:quantum ei
in cibo cotidiano sufficere possit.
hoc eni & dominꝰ nos orare ius¬
sit.Panem nr̃m cotidianum da
nobis hodie. Quod quidem nichil
aliud significãt: nisi ut fides nr̃a¬
sola catholica uerrtate contenta:
cun cta suꝑflua ase repellat. Uer¬
bum enim adbreuiatum possuit.
deus suꝑ t̾ram. Quodũo suꝑfluum
erat. il: quod indie altero serua¬
batur: scatebat. uermibꝰ ⁊ putre¬
fiebant:⁊sole calescente lique fie¬
bat: qm̃ omnis hereticorum suꝑflu¬
a scientia ueritatis lumine illustra¬
ta ÷ euanescit. ⁊ deficit. P̾cipitur gͦ
ut nullus ex eo relinquat usq ma¬
ne: quia quod relinquitur. suꝑ flu¬
uni ẽ. Et melius ẽ quidem ut in cam¬
pis liquiscat. qͣm ut collectum pu
manere ÷ qͣm hereticorum cordibꝰ
collectam. praua intelligentia sor¬
dere. Quid ẽ aũ quod in sexta die
colligitur. unde in septima uiuit᷑:
nisi quia in hac uita p̾parare de¬
bemus. unde infutura iiuamus:

Expanded text:
pane colligere licet, quantum ei pane colligere licet, quantum ei in cibo quotidiano sufficere possit. Hoc enim et nos Dominus orare jussit: « Panem nostrum quotidianum da nobis hodie , » quod quidem nihil aliud significat, nisi ut fides nostra catholica, sola veritate contenta, cuncta superflua a se repellat. Verbum enim abbreviatum posuit Deus super terram. Quod vero superfluum erat, id est quod in diem alteram servabatur, scatebat vermibus et putrefiebat, et sole incalescente liquefiebat; quoniam omnis haereticorum superflua scientia, veritatis lumine illustrata evanescit et deficit. Praecipitur ergo ut nihil ex eo relinquat usque mane, quia quod relinquitur superfluum est. Et melius quidem est ut in campis liquefiat, quam ut collectum putmanere, quam in haereticorum cordibus collectam prava intelligentia sordere. Quid est autem quod in sexta die colligitur, unde in septimana vivitur, nisi quia hac in vita praeparare debemus, unde in futura vivamus?
Abbreviated transcription (Latin):
hõc significat:ꝰ Guid hoc uel illud
int̾p̃tatur ⁊ fertur aũ hic panis pro
utentiũ uoluptate omnis saporis
fuisse: ꝑ qd̃ dabatur intelligi. quia
diuina sc̃ptura multis diuersisq
modis intelligenda eẽt. Nam ⁊ ipsi
heretici ad suum sensum eam conũ¬
tunt. Pͥncipalis tam̃ eius gustus: qͣsi
simile cum melle erat. Quidenim
melle dultiusꝰ Quid triticeo pane
robustiusꝰ Sanus gͥ intellectus scͥp¬
turarum: ⁊ dulcis adgustandum.
⁊ fortis adalendum ⁊ roborandum.
ẽẽ debet. Infirmus enim cibꝰ. infir¬
mos nutrit humores. Quod u̾o ad
mensuram gomor. manna collige¬
batur: hoc ẽ quod apłs ait. Non plꝰ
saꝑe qͣm oportet saꝑe: s saꝑe ad sa¬
brietatem.Sanus namq sensus
m̃suram ñ excedit: heretitus autẽ
in mensura ñ continetur. Semper
en imalta heretici dicunt: ⁊ fidei
mensusam excedentes ⁊ t̾̃minos a
patribꝰ constitutos tͣnsgrediuntur.
Tantum enim uniciq de hoc

Expanded text:
hoc significat? Quid hoc vel illud hoc significat? Quid hoc vel illud interpretatur? Fertur autem et hic panis pro utentium voluntate omnis saporis fuisse, per quod dabatur intelligi, quia divina Scriptura multis diversisque modis intelligenda esset. Nam et ipsi quoque haeretici ad suum sensum eam convertunt. Principalis tamen ejus gustus quasi similae cum melle erat. Quid enim melle dulcius? Quid tritico pane robustius? Sanus ergo intellectus Scripturarum, et dulcis ad gustandum, et fortis ad alendum et roborandum esse debet: infirmus enim cibus, infirmos nutrit humores. Quod vero ad mensuram gomor manna colligebatur, hoc est quod Apostolus ait: « Non plus sapere, quam oportet sapere, sed sapere ad sobrietatem . » Sanus namque sensus mensuram non excedit, haereticus autem in mensura non continetur. Semper enim alta haeretici dicunt, et fidei mensuram excedentes, terminos a patribus constitutos transgrediuntur. Tantum enim unicuique de hoc
Abbreviated transcription (Latin):
uelꝑe comedetis carnes:⁊ mane sa¬
castra. Mane quoq ros iacuit ꝑ
Scirtuitum castrorum. Cumq ope¬
Sruisset suꝑficiem t̾re: apparuit
in solitudine minutum ⁊ quasi¬
Ipi lo tunsum insmulitudĩe pru¬
Sine suꝑ t̾ram. Quod cum uiclissent
silii urł: dixerunt adinuicem. Man
huꝰ Quod significat quid ẽ hoc
Ignorabant enim quid eẽt. Carne̾
enim in hoc loco ⁊ panes: idem
significãt. Diuina namq scͥptura.
⁊ caro ⁊ panis ẽ. Caro quidem qͥn¬
tum adlitteram. panis u̾d scdm
cepit: quia prius iuxta litteram.
pꝰtea u̾o scd̃m sp̃m scͥpture intelli¬
guntur. Nam ⁊ panis de celo de¬
sendit: aues u̾o. de t̾ra ascenderunt.
Et quia ñ ẽ difficilis alteq scientie
iuxta litteram scͥpturas intelligere:
inde ꝓpe t̾ram aues uolasse referun¬
tur. Illud quoq: atcendendum: qd̃
usq hodie dum scͥpturas legimus.
mãhu dicere ñ cessamus. Namq¬
ꝑ unamqͣmꝙ sententiam inter¬
rogantes dicimus: quid ẽ hocꝰ b

Expanded text:
pere comedetis carnes et mane sacastra mane quoque ros iacuit per circuitum castrorum cumque operuisset superficiem terrae apparuit in solitudine minutum et quasi pilo tunsum in similitudinem pruinae super terram quod cum vidissent filii Israhel dixerunt ad invicem man hu quod sigignorabant enim quid esset. » Carnes enim hoc in loco, et panes idem significant. Divina namque Scriptura, et caro, et panis est; caro quidem quantum ad litteram; panis vero secucepit, quia prius juxta litteram, postea vero secundum spiritum Scripturae intelliguntur. Nam et panis de coelo descendit; aves vero de terra ascenderunt: et quia non est difficilis, altaeque scientiae juxta litteram Scripturas intelligere, inde prope terram aves volasse referuntur. Illud quoque attendendum, quod usque hodie dum Scripturas legimus, manhu dicere non cessamus: nam per unamquamque sententiam interrogantes, dicimus: Quid est hoc? Quid
Abbreviated transcription (Latin):
nem cum amore susceꝑunt: qui ma¬
le uiuendo. oe per flagitia ruendo:
quantum eis ea displiceat. patent̃
ostendunt. Irascuntur enim &e fu¬
giunt: si bene agere ad monent᷑.
hi autẽ dimitturit eam: quia no¬
lunt uiuere & habitare cum ea. Po¬
pło autẽ alieno uendendi ñ habet̾
potestatem. qm̃ qui eam sꝑuit : aliis
eam trade & predicare non licet:
sccłm allua. Peccatori autẽ dixit
deus: quare tu enarras iusticias
meas. & assumis testam̃tum meum

Expanded text:
nem cum amore susceperunt, qui manem cum amore susceperunt, qui male vivendo, et per flagitia ruendo, quantum eis ea displiceat, patenter ostendunt. Irascuntur enim et fugiunt, si bene agere admoneantur: hi autem dimittunt eam, quia nolunt vivere et habitare cum ea. Populo autem alieno vendendi non habent potestatem, quoniam 75 qui eam spernit, aliis eam tradere, et praedicare non licet; secundum illud: « Peccatori autem dixit Deus: Quare tu enarras justitiam meam,
Abbreviated transcription (Latin):
famulam: non egredietur sicut an¬
cille exire consueuert̃. Que enim su¬
ꝑius extitit uxor: nunc filia uoca¬
tur. xp̃iana namq religio. ce uxor
est cum filios generat: &e filia est
cum ip̃a ab aliis in aliis generat᷑.
Generat᷑ enim a p̾dicatorib : in cor¬
dib auditorum. Unde hic subdit᷑.
siquis uendiderit filiam suam.
Uendit enim p̾dicator filiam suã.
idest xꝑianam religionem: quando
dammͦ generat. Bene aũ famula uo¬
catur: qm̃ nulli sine fidei p̾cio dat᷑.
Nemo enim baptiratur: nͥ prius fi¬
dem ꝓmittat. Hec aũ ñ egredit᷑ sicut
ancille exire consueuerunt: sed caste
traditur. honeste ducitur: & religio¬
se suscipit᷑: bene induta : bene compo¬
sita & ornataͬ. ut merito placeat emp¬
tori. Si displicuerit oculis dñi sui
cui tradita fuerit: dimitet eam. Ppło
autem alieno uendendi ñ habeat po¬
testatem: si spreuerit eam. Multi enĩ
baptirati sunt. & xp̃ianam religio¬

Expanded text:
famulam, non egredietur; sicut anfamulam, non egredietur; sicut ancillae exire consueverunt. » Quae enim superius exstitit uxor, nunc filia vocatur. Christiana namque religio et uxor est, cum filios generat; et filia est, cum ipsa ab aliis generatur. Generatur enim a praedicatoribus in cordibus auditorum. Unde hic dicitur: « Si quis vendiderit filiam; » vendit enim praedicator filiam suam, id est Christianam religionem, quando dammodo generat. Bene autem famula vocatur, quoniam nulli sine fidei pretio datur: nemo enim baptizatur, nisi prius fidem promittat. Haec autem non egreditur, sicut ancillae exire consueverunt, sed caste traditur, honeste ducitur, et religiose suscipitur: bene induta, bene composita, et bene ornata, ut merito placeat emptori. Si displicuerit oculis domini sui, cui tradita fuerit, dimittat eam; populo autem alieno vendendi non habeat potestatem, si spreverit eam. Multi enim baptizati sunt, et Christianam religio
Abbreviated transcription (Latin):
Isti autẽ dii. & ostium dicunt᷑ & pos¬
des: qm̃ in introitu eccłie stantes.
om̃s uenientes in eccłiam introdu¬
cunt. Merito gͥ bonꝰ seruus his of
gionem diligit. his semꝑ ad herere
desidat: ut uerba uite ab eis defluen¬
re incessanter suscipiat. Qui enim
est ex deo: uerba dei audit. Unde
& subditur. Et ꝑforabit aurem eius
subula: & erit seruus ei imꝑpetuũ.
Iue enim aures surit aꝑte ce ꝑfora¬
te: que semꝑ uerba dei audire cu¬
piunt. Si cut econtra ille sunt clau¬
se: de quib dicit᷑. Sicut ꝯspidis
surde ce obturantis aures suas: qͣ
ñ exaudiet uocem in cantartium.
Stemus gͥ ce nos adostium &e postes:
ce aures ꝑforatas ce aꝑtas. altius
erigentes ÷ dñm dicentem audiamꝰ.
Qui habet aures au diendi audiat.
Et ꝑ beatum ioh̃em. Qui habet au¬
res. audiat quid sp̃c dicat eccłiis.
sp̃c afflatio intelligitur.
i quis uendidit filiã suam in

Expanded text:
» Isti autem dii, et ostium dicuntur et pos» Isti autem dii, et ostium dicuntur et postes; quoniam in introitu ecclesiae stantes, omnes venientes in ecclesiam introducunt. Merito ergo bonus servus diis offgionem diligit, his semper adhaerere desiderat, et verba vitae ab eis defluencordis incessanter suscipit; « qui enim ex Deo est, verba Dei audit . » Unde et subditur: « Et perforabit aurem ejus subula, et erit servus in perpetuum. » Illae enim aures sunt apertae et perforatae, quae semper verbum Dei audire cupiunt; sic e contrario illae sunt clausae, de quibus dicitur: « Sicut aspidis surdae, et obturantis aures suas, quae non exaudiet vocem incantantium . » Stemus igitur et nos ad ostium, et postes, et aures perforatas et apertas altius erigentes, Dominum dicentem audiamus: « Qui habet aures audiendi, audiat ; » et beatum Joannem: « Qui habet aures, audiat, quid Spiritus dicat ecclesiis . piritus sancti afflatio intelligitur. « Si quis vendiderit filiam suam in
Abbreviated transcription (Latin):
num seruũ non sequit᷑: sed eo rece¬
dente cum eo remanet: aquo seruo
tunc fidem ꝓmittenti tradita fuerat.
Quod si dixerit seruus diligo dñm
meum. & uxorem ac liberos: non egͥ¬
diar liber÷ offerat eum dñs diis. &
applicabitur ad hostium & postes:
ꝑforabit ꝙ autem eiꝰ subula: ce erit
seruus imꝑpetuũ. Sonus seruus qui
dñm diligit : tamq religiosam uxorẽ
& tam p̃claros filios ce filias. Magiᷤ¬
q uult cum his seruus manere: qm
his relictis egredi cum lib̾tate. Non
om̃s enim serui mali. Bonus enm
seruus ce ille est: cui dicit᷑. Ruge
serue bone & fidelis: intra ingaudi¬
um ar̃i tui. Hunc gͥ seruum offert
dñs diis. Iile utiq dñs: qui suꝑ iu¬
m̃itum suum hominẽ a latronib uul¬
neratum imponens: duxit in stabu¬
lum: ce curam eiꝰ egit. Sed quib diis
filiireges dicuntur: cur dei filii dii
ñ dicantur: Sicit enim psalmista.
Ego dixi dii estis: & filii excelsi om̃s.

Expanded text:
vum servum non sequitur, sed, ea recevum servum non sequitur, sed, ea recedente, cum eo remanet, a quo, servo tunc fidem promittenti tradita fuerat. « Quod si dixerit servus: Diligo dominum meum, et uxorem, et liberos, non egrediar liber: offerat cum dominus diis, et applicabitur ad ostium et postes, perforabitque aurem ejus subula, et erit servus in perpetuum. » Bonus servus, qui dominam diligit, tamque religiosam uxorem, et tam praeclaros filios et filias, magisque vult cum his servus manere, quam, his relictis, egredi cum libertate. Non enim omnes servi mali. Bonus enim servus ille est, cui dicitur: « Euge, serve bone et fidelis, intra in gaudium Domini tui . » Hunc ergo servum offert dominus diis: ille utique dominus, qui super jumentum suum hominem a latronibus vulneratum imponens, duxit in stabulum, et curam ejus egit. Sed quibus diis,im regum filii reges dicuntur, cur Dei filii dii non dicantur? Dicit enim Psalmista: « Ego dixi: Dii estis et filii Excelsi omnes .
Abbreviated transcription (Latin):
sic loquitur: ñ nult rececłe acer ser¬
uitute. Si habet uxorem: &e uxor
egrediatur simul. M alum maritũ:
mala uxor sequat᷑. Hec enim uxor:¬
uana religio & stulta mundi huins
sapientia intelligit᷑. Hec uxor malos
&e uitiosos filios gignit oe nutrit.
De hac enu auari. siꝑbi. & rapto¬
res oriuntur. Hec gͥ tam impia: pel¬
latur de eccł̃ie penetralib.
rem. & pepererit filios ce filias:
mulier ae liberi eius erunt domini
sui. Ip̃e uero exibit cum uestim̃to¬
suo. Nulli seruorum fit uiolentia:
nullus retinetur iuitus. Uult rece¬
deret relinquat dñicas uestes. recipi¬
at ꝓpͥas: eas uidelicet de quib modo
suꝑius diximus. Huic enim seruo
dñs suus dedit uxorem: sanam sci¬
entiam. & eccł̃iasticam religionem.
Que peperit ei filios ce filias: ꝑ quos
mores honestos. ce iͥttutes intelligi¬
mus. Eales enim filios ce filias: ge¬
nerat xͥana religio. hec gͥ mulier
cum liberis suis ingratum &e fugiti¬

Expanded text:
sic loquitur, non vult a Dei recedere sersic loquitur, non vult a Dei recedere servitute. « Si habet uxorem, et uxor egrediatur simul; » malum maritum mala uxor sequatur: haec enim vana religio est, et stulta mundi hujus sapientia intelligitur; haec uxor malos, et vitiorum filios gignit et nutrit: de hac enim avari, superbi et raptores oriuntur. Haec ergo tam impia pellatur de Ecclesiae penetralibus. rem, et pepererit filios et filias, mulier et liberi ejus erunt domini sui: ipse suo. » Nulli servorum fit violentia, nullus retinetur invitus, vult recedere, relinquat domesticas vestes, recipiat proprias, eas videlicet, de quibus modo superius diximus. Huic enim servo dominus suus dedit uxorem, sanam scientiam et ecclesiasticam religionem, quae peperit et filios et filias, per quos mores honestos et virtutes intelligimus; tales enim filios et filias generat Christiana religio. Haec igitur mulier cum liberis suis ingratum et fugiti
Abbreviated transcription (Latin):
qui qͣmuis seruire uideant᷑ ce in
donio dñi sui que est eccłia. omm
uite sue tempore conũsentur: gra¬
niter tamen ferunt seruitutem. De
talib ergo dictt᷑. In septimo anno
egredietur liber gratis. Bonus & de¬
mens dñs: qui qͣmuis seruum su¬
um in fidelem &e neqͣm esse sciat: ae
domo tamen eum ñ expellit. Expe¬
ct̃at septimũ annum: ex pectat finẽ
ebdomade. & terminũ uite. Et si ł
tunc conũsus penituerit. ce nocinã
libertatem ñ dilexerit: ad huc cum
dño suo poterit habitare. Alioqum:
egrediet᷑ liber. sed mala libertate.
Soli enim illi liberi sunt : qui dño
seruiunt. Qd gratis quidẽ liber egr¬
ditur: quia nichil apud dñm de eiꝰ
pecunia uel substantia recinetur.
Unde & subdit᷑. Cum quali neste in¬
illam uestem candidam ꝑdidit: qͣm
in baptismo suscepit. Induitur autẽ
pͥma ueste: pͥmeq conu̾sationis in¬
dumento. De hac enim ueste. eccłia
dicit. Expoliaui me tunica mea: qͦ¬
modo induar illam: Que enim

Expanded text:
mvis servire videantur, et in domo Domini sui, quae est Ecclesia, omni vitae suae tempore conversentur, graviter tamen ferunt 74 servitutem. De talibus igitur dicitur: « In septimo anno egredietur liber gratis. » Bonus et clemens Dominus qui, quamvis servum suum infidelem et nequam esse sciat, de domo tamen eum non expellit; exspectat septimum annum, exspectat finem hebdomadae, et terminum vitae; si vel tunc conversus poenituerit, et nocivam libertatem non dilexerit, adhuc cum Domino suo poterit habitare; alioquin egredietur liber, sed mala libertate. Soli enim illi liberi sunt, qui Domino serviunt. Et gratis quidem liber egreditur, quia nihil apud Dominum de ejus pecunia, vel substantia retinetur. Unde et subditur: « Cum quali veste inillam vestem candidam perdidit, quam in baptismate suscepit. Induitur autem prima veste, primaeque conversationis indumento. De hac enim veste Ecclesia dicit: « Exspoliavi me tunica mea, quomodo induar illa? » Qui enim
Abbreviated transcription (Latin):
ut ergo tales deos nec colant net uene¬
rentur: ꝑ eoꝵ nom̃ uirare ꝓhibentur.
Trib uicib ꝑ singłos annos mͥ festa ce¬
lebrabitis. Trib eium uicib in uno an¬
no festa celebrat: qui inunitate ⁊ trini¬
tate deum adorat. Hoc aũt udeus ñ
intelligit: quia quamuis ter in anno
festa celebret: tam̃ trinitatis mysterũt
non cognoscit. Sollempnitatẽ arimoꝵ
custodies. Septem dieb comedes arima

Expanded text:
nec colant, nec venerentur, per eorum nomen jurare prohibetur. « Tribus vicibus per singulos annos mihi festa celebrabitis. » Tribus enim vicibus in uno anno festa celebrat, qui in unitate et trinitate Deum adorat. Hoc autem Judaeus non intelligit, quia, quamvis ter in anno festa celebret, tamen Trinitatis mysterium non agnoscit. « Solemnitatem azymorum custodies, septem diebus comedes azyma
Abbreviated transcription (Latin):
ducat ad locum quẽ parau. Obserua
eũ. & audi uocemeiꝰ. Nec contempnen¬
dũ putes. quia ñ dimitet cum peccaue¬
ris. & est nomen meum in illo. Ipsum
enim quẽ modohedũ dixerat: nunc an¬
głm appellat. De quo alibi scͥptum est.
Et statim ueniat ad templũ suũ dña

Expanded text:
ducat ad locum quem paravi; observa eum, et audi vocem ejus, nec contemnendum putes: quia non dimittet, cum peccaveris, et est nomen meum in illo. » Ipsum enim, quem modo haedum dixerat, nunc angelum appellat, de quo alibi scriptum est: « Et statim veniet ad templum sa
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ ꝓ mimimo est ut auobis iu¬
dicer. Nichil enim mͥ conseuis sur
sed ñ in hoc iustificatꝰ sum. Si gͥ
tua conscientia tibi dixerit: si ħ
iurauerit: iurat enim sin̾ m̾itit᷑.
qđ hominẽ illum sepe admonue¬
ris. sepe rogau̾is. sepe docueris.
ut amalo declinaret. & ille tibi
credere uoluit: conscientia quidẽ¬
tua defenderis. qͦd in rem ꝑximi
fraudem non cõmiseris. Sed non¬
quid iccirco liberatꝰ es:. Apłs dicit:¬

Expanded text:
mo est, ut a vobis judicer; nihil mihi conscius sum, sed non in hoc justificatus sum . » Si ergo tua conscientia tibi dixerit, si hoc juraverit jurat enim, si non mentitur quod hominem illum saepe admonueris, saepe rogaveris, saepe docueris, ut a malo declinaret, et ille tibi credere noluerit, conscientia tua quidem defenderis, quod in re proximi fraudem non commiseris; sed nunquid idcirco liberatus es? Apost