comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
accendit lucernã. & eu̾tit domũ. & qͥ¬
rit diligent̾ donec iuemat: Qui
signat᷑ ꝑ pastorẽ: ipse & ꝑ mulierem.
ipse enĩ cłs: ipse & dĩ sapientia. Et qͥa
miago expͥmit᷑ in dragia: mulier
dragiã ꝑdidit. qnͣdo homo qͥ con¬
ditꝰ ad imaginẽ dĩ fuerat. peocan¬
do a similitudine sui conditoris re¬
cessit: S alcendit mulier lucernam:
qͥa sap̃ia dĩ apparuit in humanita¬
te. Lucerna qͥppe: lum̃ in testa est.
Lum̃ uͦ in testa est: duunitas in car¬
ne. Accensa aũ lucerna eũtit domũ.
qͥa mox ut eiꝰ diuinitas ꝑ carnẽ
claruit. om̃is se nr̃a conscientia con¬
cussit. Domꝰ namq euertit᷑: cũ con¬
sideratione reatꝯ sui humana consci¬
entia ꝑturbat᷑. Eũsa aũ domo inue¬
scientia hoĩs. reparat᷑ in hoĩe sim

Expanded text:
cendit lucernam et everrit domum, et quaerit diligenter, donec inveniat? Qui signatur per pastorem ipse et per mulierem. Ipse enim Deus ipse et Dei sapientia. Et quia imago exprimitur in drachma mulier drachmam, perdidit, quando homo qui conditus ad imaginem Dei fuerat peccando a similitudine sui conditoris recessit. Sed accendit mulier lucernam quia sapientia Dei apparuit in humanitate. Lucerna quippe lumen in testa est, lumen vero in testa est divinitas in carne, accensa autem lucerna everrit domum quia mox ut ejus divinitas per carnem claruit, omnis se nostra conscientia concussit, domus namque everritur cum consideratione reatus sui humana conscientia perturbatur. Eversa vero domo invescientia hominis repara
Abbreviated transcription (Latin):
ẽe̾ nescirent. celestis eos medicꝰ blan¬
disfom̃tis curat. benignu paradig¬
ma obicit: & in eoꝵ corde uulneris
tumorẽ p̃mit. Ait namq. Quis ex
uob̃̾ homo qͥ ht̃ centũ oues. & si ꝑdi¬
derit unã ex illis: ñne dimittit no¬
naginta nouẽ in deserto. & uadit.
ad ilła q̃ pierat donec mueniat ilła:
Ecce mira dispensatione pietatis simi¬
litudine̾ ueritas dedit. quã & in se hõ
recognosceret. ettam̃ hȩc specialit̾ ad
ipsũ auctorẽ hom̃i ꝑtine̾t. Quia eñĩ
centenariꝰ numerꝰ ẽ ꝑfect: ipse cen

Expanded text:
noscerent, coelestis eos medicus blandis fomentis curat, benignum paradigma objicit, et in eorum corde vulneris tumorem premit. Ait namque: « Quis ex vobis homo qui habet centum oves, et si erraverit una ex eis, nonne relinquit nonaginta novem in deserto, et vadit ad illam quae perierat donec inveniat illam? Ecce mira dispensatione pietatis similitudinem Veritas dedit, quam et in se ipse homo recognosceret, et tamen haec specialiter ad ipsum auctorem hominum pertineret. Quia enim centenarius est numerus perfectus, ipse ce
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ ipsũ dñm̃ sͥ negatũ ad epulandũ
conquerit᷑: dũ eũ peccatorẽ putat.
Cũ enĩ hedꝰ est illi genti. id ẽ cũ eum
sabbati uolatorẽ & ꝓphanatorẽ legiᷤ
existimat. io cũdari epulis erꝰ non
meruit. ut qo ait. nĩꝗͣmͥ dedisti
hedũ ut cũ amicis meis epularer.
tale sit: ac si diceret. Cũ qͥmͥ hedus
uidebat᷑ nũꝗͣ mͥ dedisti. ad epuła¬
cdu: eo ipsomͥ ilłu ipsũ ñ concedẽs.
qͦ mͥ hedꝰ iudebat᷑. Quod autẽ dic̃
cũ amicis meis. aut ex ꝑsona pͥnci¬
pũ cũ plebe intelligit᷑. aut ex pso¬
na ppłi ierosolimitani. cũ cęt̾is po¬
pulis uida. S ed postꝗͣ filiꝰ tuus
hic qͥ deuorauit substantiã suã. cũ
meretͥcib uenit: occidisti ei uitu¬
lũ saginatũ. M eretrices sũt gentili¬
ũ suꝑstitiones. Cũ qͥb fubstantiã
dissipare ẽ: relicto uno conubio
u̾bi dĩ. cũ turba dȩmonũ cupi¬
ditate turpissima fornicari. Et

Expanded text:
ergo ipsum Dominum sibi negatum ad epulandum ergo ipsum Dominum sibi negatum ad epulandum conqueritur, dum eum peccatorem putat. Cum enim haedus est illi genti, id est, cum eum sabbati violatorem et profanatorem legis existimat, jucundari epulis ejus non meruit, ut quod ait: Nunquam dedisti mihi haedum, ut cum amicis meis epularer, tale sit, ac si diceret: Eum qui mihi haedus videbatur, nunquam mihi dedisti ad epulandum, eo ipso mihi illum ipsum non concedens, quo mihi haedus videbatur. Quod autem dicit Cum amicis meis, aut ex persona principum cum plebe intelligitur, aut persona populi Hierosolymitani cum caeteris populis Juda. Sed postquam filius tuus hic, qui devoravit substantiam suam cum meretricibus, venit, occidisti illi vitulum saginatum. Meretrices sunt gentilium superstitiones, cum quibus substantiam dissipare est, relicto uno connubio verbi Dei, cum turba daemonum cupiditate turpissima fornicari. At
Abbreviated transcription (Latin):
simulacra ꝯuerse sũt. Quãuis eñ tã¬
ꝗͣ m agro positꝰ iste filis t̾rena desicde¬
raret: ib uno tñ dõ ista desiderabat
bona. Quod etiã patris ipsis testimo¬
mo cõꝓbat᷑ cũ dicit: tu mecũ essep
Non eñ quasi m̃tientẽ redarguit.
s secũ ꝑseuerantiã eiꝰ approbãs ad frus¬
tificationẽ potioris atq iocundiore
exultationis inuitat. Et mĩꝗͣ de¬
disti mͥ hedũ: ut cũ amicis meis
epularer. P eccator ꝓfecto hedi no¬
mine significari solet: s absit ut
antixp̃m intelligamꝰ Multũ qͥppe
absurdu est eũ cui dicit᷑. tu mec̃ es
semꝑ. hoc a patre optasse ut antixͦ
crederet: neq om̃ino in eis iucłoꝵ
qui antirͦ credituri sũt: istũ filiũ
fas est intelligi. Quomͦ aũ epulare¬
tur ex illo hedo: si ipse ẽ antixp̃e qͥ
ex hedi occisione. qͦd ẽ de antixp̃i
ꝑditione lȩtari: qͦmͦ dicit filis quẽ
recepit pat̾ hoc sͥ ñ fuisse concessũ.
pnatione letaturi sũt: Nimirũ

Expanded text:
imulacra conversi sunt. Quamvis enim, tanquam in agro positus, iste filius terrena desideraret, ab uno tamen Deo ista desiderabat bona, quod etiam patris ipsius testimonio comprobatur, cum dicit: Tu mecum es semper. Non enim quasi mentientem redarguit, sed secum perseverantiam ejus approbans, ad perfruitionem potioris atque jucundioris exsultationis invitat. Et nunquam dedisti mihi haedum, ut cum amicis meis epularer. Peccator profecto haedi nomine signis ficari solet, sed absit ut Antichristum intelligam. Multum enim absurdum est eum cui dicitur, Tu mecum es semper, hoc a Patre optasse, ut Antichristo crederet. Neque omnino in eis Judaeorum, qui Antichristo credituri sunt, istum filium fas est intelligi. Quomodo autem epularetur ex illo haedo, si ipse esset Antichrisex haedi occisione, quod est de Antichristi perditione laetari, quomodo dicit filius quem recepit pater hoc sibi non fuisse concessum, mnatione laetaturi sint? Nim
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯtẽpnit. Raritas q̃ nos ad amorẽ¬
xp̃i & sp̃ualiũ uirtutũ fructum.
mentis ardore succendens. qͥcqͥd
illis contrariũ ẽ. toto facit odio.
detestari. Unde ꝓdigꝰ iste postꝗͣ
in semet ipsũ reu̾ s dire famis sup¬
plicia formidabat. uelut iam ser
uus effectꝰ. etiã mercenarii statũ
de mercede iam cogitãs ꝯcupiscit.¬

Expanded text:
contemnit, caritas quae nos ad amorecontemnit, caritas quae nos ad amorepiritualium virtutum fructum mentis ardorem succedens, quidquid illis contrarium est, toto facit odio detestari. Unde prodigus iste, postquam in semetipsum reversus, dirae famis supplicia fouus effectus etiam mercennarii statura de mercede iam cogitans concupiscit
Abbreviated transcription (Latin):
qͣ dicturũ se ẽe̾ ꝓmiserat. s usq ad
illud ñ sũ dignꝰ uocari filiꝰ tuus.
hoc enĩ uult fieri ꝑ gr̾am: qͦ se inlig¬
nũ eẽ ꝑ merita fatet᷑. Non addit.
qͥđ in illa meditatione dixerat:
fac me sicut unũ ex mercenariis
tuis. Cum enĩ panẽ ñ haberet. uł
mercenariꝰ eẽ cupiebat: qͦd post os¬
cłm patris generosissime iã dedignat᷑
Intelligit namq int̾ filiũ & merce¬
tiã: seruũ uidelicet eũ eẽ. qͥ adhuc
metu gehennȩ. siue p̾sentiũ legum
a uitiis temꝑat: mercenariũ qͥ spe
atq desiderio regni cȩloꝵ: filiũ qͥ
affectuboni ipsiꝰ atq amore uir¬
tutũ. In qͣrũ uirtutũ triũ ꝯsũma¬
tionẽ. beatꝰ apłs omnẽ salutis
des. spes. karitas. tria hȩc: maior¬
turi iuidicii ac supplicioꝵ metu.
facit uitioꝵ contagia declinari.
Spes quȩ m̾te̾ nr̃am de p̾sentibus
auocans. uni̾sas corporis uolup¬
tatis cȩlestiũ p̾mioꝵ expectatiõe

Expanded text:
quae dicturum se esse promiserat, sed usque ad quae dicturum se esse promiserat, sed usque ad illud: Non sum dignus vocari filius tuus. Hoc enim vult fieri per gratiam, quod se indignum esse per merita fatetur. Non addidit quod in illa meditatione dixerat: Fac me sicut unum de mercenariis tuis. Cum enim panem non haberet, vel mercenarius esse cupiebat, quod post osculum patris generosissime jam dedignatur. Intelligit namque inter filium, mercetiam: servum, videlicet, esse eum qui adhuc metu gehennae, sive praesentium legum a vitiis temperat; mercenarium, qui, spe atque desiderio regni coelorum, filium, affectu boni ipsius atque amore virtutum. In quarum virtutum trium consummatione, beatus Apostolus omnem salutis des, spes, caritas, tria haec. fituri iudicii ac suppliciorum metu uitiorum facit contagia declinari, spes quae mentem nostram de praesentibus auocans uniuersas corporis uoluptates caelestium praemiorum expectatione
Abbreviated transcription (Latin):
dm. s tam̃ cũ iam pie q̃reret. uidit
illũ pat̾ ipsiꝰ. Impios enĩ & supbos
conuenient᷑ ñ uidere dicit᷑: tanqũa
ante ocłos ñ habere. Ante ocłos enĩha¬
beri: ñ nisi qui diligunt᷑ dici solent.
Et miscdia mot ꝯ ẽ: & occurrens ceci¬
dit suꝑ collũ eiꝰ Non enĩ pat̾ uni¬
genitũ filiũ deseruit: in qͦ usq ad
nr̃am longinqua etiã pegrinationẽ
occurrit atq descendit: qͥa ds erat
in xp̃o mundu reconciliãs sibi. E¬
ipse dñs ait. Pat̾ in me manẽs: ipse
facit oꝑa sua. Quid ẽ aũ cadere su¬
ꝑ collũ eiꝰ: nisi melinare & humi¬
liare in amplexũ eiꝰ brachiũ suũ:
E brachiũ dñi cui reuelatũ ẽ: Quod
ad spem indulgentiȩ peccatorem:
hoc est post longa itinera remean¬
tem a patre mereri oscłm caritatis.
Dixitq ei filiꝰ. Pat̾ peccaui in cełu et
corã te: iam ñ sũ dignꝰ uocari filiꝰ
tuus. Incipit iã peccata constitutꝰ
in eccłia confiteri: nec dicit omia

Expanded text:
eret, Vidit illum pater ipsius. Impios enim et superbos convenienter non videre dicitur, tanquam ante oculos non habere: ante oculos enim haberi, nonnisi qui diliguntur, dici solent. Et misericordia motus est: et accurrens cecidit super collum ejus. Non enim Pater unigenitum Filium deseruit, in quo usque ad nostram longinquam etiam peregrinationem cucurrit atque descendit; quia Deus erat in Christo mundus ait: Pater in me manens ipse facit opera sua . Quid est autem cadere super collum ejus, nisi inclinare et humiliare in amplexum ejus brachium suum? Et brachium Domini cui revelatum est ? quod ad spem indulgentiae peccatorum, hoc est, post longa itinera remeantem a Patre mereri osculum charitatis. Dixitque ei filius: Pater, peccavi in coelum et coram te; jam non sum dignus vocari filius tuus. Incipit jam peccata constitutus in Ecclesia confiteri, nec dicit omnia
Abbreviated transcription (Latin):
do gentiũ intrau̾it. egrediet᷑ opor¬
tuno tẽpore pat̾ eiꝰ. ut etiã om̃is is¬
ra hel saluꝰ fiat: ex cuiꝰ parte cȩcitas
facta ẽ: uelut absentis in agro. do¬
nec plenitudo filii inmoris longe
in idolatria gentiũ ꝯstituti. redux
ad manducãcłu uitułu intraret.
Erit enĩ qnͣdoq aꝑta uocatio ui¬
deoꝵ in salutẽ eugłii: quã manifes¬
tationẽ uocationis tanꝗͣ egressũ

Expanded text:
ntraverit, egredietur opportuno tempore pater ejus, ut etiam omnis Israel salvus fiat, ex cujus parte caecitas facta est, velut absentia in agrum, donec plenitudo filii minoris longe in idololatria gentium constituti redux ad manducandum vitulum intraret . Erit enim quandoque aperta vocatio Judaeorum in salute Evangelii, quam manifestationem vocationis tanquam egressu
Abbreviated transcription (Latin):
illi. Pat̾ peccaui in cęlum & corã
te. Quã misericordẽ piũq nouerat
patr̾e: qͥ nec offensꝰ. a filio patͥs dedig¬
net᷑ audire uocabułu. Surgã gͦ in¬
qͥtͥ: qͥa me iacere cognoui. E ibo:
qͥa longe recessi. Ad patr̃e meũ: qͥa
sub pͥncipe porcoꝵ miserabili egesta¬
te tabesco. Peccaui aũ incełu. coram
in ipso conscientiȩ interioris conclaui.
qua cłi soluis ocłi penetrare uale¬
bant. Et iã ñ sũ dignꝰ uocari filiꝰ
tuus: fac me sicut unũ de mercena-¬
riis tuis. Ad filii qͥdẽ affectũ qͥ om̃ia
quȩ patrissũt sua ẽe̾ ñ ambigit: as¬
pirare neqͣqu̾a p̾siunit. s mercenarii
statũ ia ꝓ mercede seruiturꝰ deside¬
rat. Uerũ ne hũc qͥcłe nͥ pat̾na dig¬

Expanded text:
illi: Pater, peccavi in coelum et coram illi: Pater, peccavi in coelum et coram te. Quam mis a filio, patris non dedignatur audire vocabulum? « Surgam » ergo, inquit, quia me jacere cognovi, « et ibo, » quia longe recessi: « ad patrem meum, » quia sub principe porcorum miserabili egestate tabesco. « Peccavi » autem « in coelum coram oram » vero, in ipso conscientiae interioris conclavi, qua Dei solius oculi penetrare valebant. « Etiam non sum dignus vocari filius tuus, fac me sicut unum de mercenariis tuis. » Ad filii quidem affectum, qui omnia quae patris sunt, sua esse non ambigit, se aspirare nequaquam praesumit, sed mercenarii statum, jam pro mercede serviturus, desiderat. Verum ne hunc quidem,
Abbreviated transcription (Latin):
domo patrismei abundant pauib
ego aũ hic fame ꝑeo: Unde hoc seurr
poterat. in qͦtanta erat obliuio di sic̃
in om̃ib idolatͥs fuit: nͥ qͥa ista recogi¬
tatio iam resipiscentis est. cũ eugłm
p̃dicaret᷑: Mercenarii gͦ pats abun¬
dant panib qͥa qͥ future mercedis in¬
tuitu digna oꝑari satagũt. cotidia¬
nis suꝑne gr̃e refitiunt᷑ alimoniis. At
uͦ fame pereut. qͥextra patris edes po¬
siti uentrẽ cupiuat implere de siliqͥs:
id ẽ qͥ sine fide uiuentes. uitã beatã
manis philosophie studiis inqͥrut.
s ic̃ enĩ panis qͥcor hõis ofirmat
ũbo dĩ qͦd m̃tem  resicit assi¬
milat᷑: ita siliqͣ quȩ & ipsa intꝯ
manis. foris mnollis est. & corpo ñ refi¬
cit s implet: ut sit magis oneri qͣ
usui. scłari sapientiȩ ñ ĩmerito cõ¬
parat᷑: cuiꝰ sermo facundiȩ plausu
sonorꝰ. s uirtute utilitatis ẽ uacu.
urgã & ibo ad patr̾e meũ: & dicam

Expanded text:
domo patris mei abundant panibus, domo patris mei abundant panibus, ego autem hic fame pereo. » Unde hoc scire poterat, in quo tanta erat oblivio Dei, sicut in omnibus idololatris fuit, nisi quia ista recogitatio jam resipiscentis est, cum Evangelium praedicaretur? Mercenarii ergo patris abundant panibus, quia qui futurae mercedis intuitu digna operari satagunt, quotidianis supernae gratiae reficiuntur alimoniis. At vero fame pereunt, qui extra patris aedes positi, ventrem cupiunt implere de siliquis, id est qui sine fide viventes, vitam beatam inanis philosophiae studiis inquirunt. Sicut enim panis, qui cor hominis confirmat, , verbo Dei quo mentem reficiat, assimulatur, ita siliqua, quae et ipsa intus inanis, foris mollis est, et corpus non reficit, sed implet, ut sit magis oneri quam usui, saeculari sapientiae non immerito comparatur, cujus sermo facundiae plausu sonorus, sed virtute utilitatis est vacuus. Surgam et ibo ad patrem meum, et dicam
Abbreviated transcription (Latin):
scli excȩcauit mentes infideliũ. Et
misit illũ in uilla suã: ut pasceret
poreos. In uillã mitti ẽ. substantie¬
mundialis cupiditati subiugari.
De qua in alia parabola qͥda spuales
epulas ad quas inuitabat᷑ festidiens
dixit. Uillã emii. ꝙ̃ necesse habeo exue
& uidere illam. Porcos uͦ pascere ẽ: ta
quib ĩmudi sp̃c gaudeant opari. Et
cupiebat implere uentiẽ suũ de siliqͥs
quas porci mnanducabãt. S ilique qͥb f̃
porcos pascebat. sũt doctrine scłares
sterili suauitate resonantes: de qͥbus
tiũ uario sermone atq carminib ꝑ¬
crepãt: qͥb demonia delectant᷑. Unde
cũ iste saturari cupiebat: aliqͥd soli¬
dũ & rectũ qͦd ad beatã uitã ꝑtinent.
inuenire uolebat in talib & ñ poterat
Hoc ẽ enĩ qͦd ait. Et nemo illi dabat.
Inse aũ reu̾sꝰ. iam scilicet ab eis q̃ form¬
secꝯ frustra illicuint & seducũt. incon¬
scientiȩ interiora reducẽ fatiens inten¬
tionẽ suã: dixit. Quanti mcenarii in

Expanded text:
lium . Et misit illum in villam suam, ut pasceret porcos. In villam mitti, est substantmundialis cupiditate subjugari, de qua in alia parabola quidam spiritales epulas, ad quas invitabatur, fastidiens dixit: Villam emi, et necesse habeo exire, et videre illam . Porcos vero pascere, est ea quibus immundi spriritus gaudeant operari. Et cupiebat implere ventrem suum de siliquis quas porci manducabant. Siliquae quibus porcos pascebat sunt doctrinae saeculares sterili suavitate resonantes, de quibustium vario sermone atque carminibus percrepant, quibus daemonia delectantur. Unde cum iste saturari cupiebat, aliquid solidum et rectum, quod ad beatam vitam pertineret, invenire volebat in talibus, et non poterat. Hoc est enim quod ait: Et nemo illi dabat. In se autem reversus. Jam, scilicet, ab eis quae forinsecus frustra illiciunt et seducunt in conscientiae interiora reducem faciens intentionem
Abbreviated transcription (Latin):
illis parri. Ta mͥ portionẽ substan¬
tiȩ que me contingit. E diuisit ill
substantiã. Murmurantib de pec̾coꝵ
susceptione scrͥbis & phariseis. tres ex
ordine parabolas saluator posuit:
duab pͥmis de qͥb disputatũ est
quantũ ipse cũ angłis de peniten¬
tiũ salute gaudeat insinuans: tͣtia

Expanded text:
portionem substantiae quae me contingit. Et divisit illis substantiam, etc. Murmurantibus de peccatorum susceptione Scribis et Pharisaeis, tres ex ordine parabolas Salvator posuit: duabus primis, de quibus disputatum est, quantum ipse cum angelis de poenitentum salute gaudeat insinuans; tertia
Abbreviated transcription (Latin):
on solum filiꝰ qͥ reuixit & inuentꝰ ẽ.
uerũ pat̾ & serui illi. sacroscĩ uituli
qͥ ꝓpt̾ filiũ occisꝰ erat carne refecti
uoluntas & opatio. ita & una ẽ di¬
lectio sc̃ẽ & indiuiduȩ trinitatis. Uñ
beatꝰ abraham tres angłos hospitio
recipiens uitulũ tenerrimũ & opti¬
mũ occidisse. eisq cũ lacte. pane ꝙ
butiro epulancłu legit᷑ optulisse.: qͥa
qͥ beatã trinitat̾e recte deuotionis

Expanded text:
olum filius, qui revixit, et inventus est, verum pater et servi illius sacrosancti vituli qui propter filium occisus erat carne refecti voluntas et operatio, ita et una est delectatio sanctae et individuae Trinitatis. Unde beatus Abraham tres angelos hospitio recipiens , vitulum tenerrimum et optimum occidisse, eisque cum lacte, pane et butyro, epulandum legitur obtulisse. Quia qui beatam Trinitatem rectae devotionis
Abbreviated transcription (Latin):
siderationib. nã multi tales inuen¬
ti fũt ineis & sepe inueniunt᷑. qͥ labo¬
re seruilis oꝑis imꝓbato. ex hisdem
scͥpturis ȩccłiȩ lib̾tatẽ considerent.
Audit simphoniã & chorũ. scilicet
sp̃u plenos. uocib consonis eugłm
ỹdicare. quub dictũ ẽ. obsecro uos
fres ut id ipsũ dicatis om̃s. ꝙ concor¬
dit̾ conu̾santiũ animã & cor unum
in laudes dĩ Et uocauit unũ de ser¬
uis: & int̾rogauit quȩ hȩc eẽt. Uocat¬
du aliquẽ ꝓpħarũ. & in eo querens
qͦdãmͦ int̾rogat. unde ista festa in
eccłia celebrant᷑: in quib se eẽ ñ ui¬
det. Respondet ei seruꝰ patͥs: ꝓpħa.
rat̾ tuus uenit. & occidit pat̾tuus
uitułu saginatũ: qͥa saluũ illũ recę
pit. In extremis enĩ t̃rȩ fuit fr̃ tuus:
s inde maior exultatio cantantiũ
dño canticũ nouũ: qͥa lauseiꝰ ab
extremis t̾rȩ. E ꝓpt̾ eũ qͥ absens erat.

Expanded text:
siderationibus nam multi tales invensiderationibus nam multi tales inventi sunt in eis, et saepe inveniuntur labore servilis operis improbato, ex iisdem Scripturis Eccleoniam et chorum, scilicet, spiritus plenos vocibus consonis Evangelium praedicare, quibus dictum est: Obsecro vos, fratres, ut idipsum dicatis omnes et concorditer, conversantium animam et cor unum in laudes Dei. Et vocavit unum de servis, et interrogavit quae haec essent. dum aliquem Prophetarum, et in eo quaerens, quodammodo interrogat unde ista festa in Ecclesia celebrantur, in qua se esse non videt. Respondet ei servus patris propheta: Frater tuus venit, et occidit pater tuus vitulum saginatum, quia salvum illum rpit. In extremis enim terrae fuit frater tuus, sed inde major exsultatio cantantium Domino canticum novum, quia laus ejus ab extremis terrae . Et propter eum qui absens erat,
Abbreviated transcription (Latin):
aũ stola pͥma. ante anulꝰ ante calcia¬
m̃ta p̾stant᷑. & sic deinde uitulus im¬
talitatis induerit. nisi anulo ficli
oꝑa p̾munierit. nͥ ipsã ficłẽ pie con¬
fitendo p̾dicauerit. ñ potest sacram̃¬
tis int̾re celestib. E cępunt epulari.
Istȩ epulȩ atq festiuitas nẽ celebran¬
tur: ꝑ orbẽ terrarũ eccłia dilatata
atq diffusa. Uitulꝰ enĩ ille in corpo¬
re & sanguine dnĩco & offert᷑ patri:
& pascit totam domũ Erat aũ filiꝰ
eiꝰ senior in agro. E iliꝰ senior ppłs
ifrł est qͥ licet in longinqua ñ abie¬
rit. ñ tñ domi s in agro dicit᷑ eͥẽ
morato: qͥa ppłs idem neq usq ad
colenda idola creator̾e deseruit. neq
legis quã acceꝑat interiora penetra¬
uit. s litt̾ẽ solũ custodia contentꝰ.
exteriora magis & t̾rena oꝑari simul
& sperare solebat: audicns ꝑ ꝓpħam.¬
t̾rȩ comeletis Et cũ ueniret & ap¬
ꝓpinquaret domui: audunt sinpho¬
niam& chorũ. a ppropinquat filiꝰ

Expanded text:
us, ante calceamenta praestantur, et sic deinde vitulus imtalitatis induerit, nisi annulo fidei opera praemunierit, nisi ipsam fidem pie confitendo praedicaverit, non potest sacramentis interesse coelestibus. Et coeperunt epulari. Istae epulae atque festivitas nunc celebrantur, per orbem terrarum Ecclesia dilatata atque diffusa. Vitulus enim ille in corpore et sanguine Dominico et offertur Patri, et pascit totam domum. Erat autem filius ejus senior in agro. Filius senior, populus Israel est, qui, licet in longinqua non abierit, non tamen domi, sed in agro dicitur esse moratus, quia populus idem neque usque ad collegis quam acceperat interiora penetravit: sed litterae solum custodia contentus, exteriora magis et terrena operari simul et sperare solebat, audiens pterrae comedetis . Et cum veniret et appropinquaret domui, audivit symphoniam et chorum. Appropinquat filius
Abbreviated transcription (Latin):
centior filiꝰ ꝑegre ꝓfectꝰ ẽ. in regi¬
onẽ longinquã: & ibi dissipauit
substantiã suã unuendo luxurio¬
se. Longe ꝓfectꝯ ẽ: ñ locũ mutan¬
dos animũ. Quanto etenĩ qͥsq pluᷤ
in prauo oꝑe delinqͥt: tanto a di
gr̃a longi recedit. Quod ñ pt multoᷤ
diesdixit factũ. ut congregatis õĩb
ꝑegre ꝓficisceret᷑ in regionẽ longin¬
ꝙͣ: qͥa ñ multo ptͦ institutione̾ ge

Expanded text:
centior filius peregre profectus est in regicentior filius peregre profectus est in regionem longinquam, et ibi dissipavit substantiam suam vivendo luxuriose. Longe profectus est, non locum mutando, sed animum. Quanto etenim quisque plus in pravo opere delinquit, tanto a Dei gratia longius recedit. Quod non post multos dies dixit factum, ut congregatis omnibus, peregre proficisceretur in regionem longinquam, quia non multo post institutionem
Abbreviated transcription (Latin):
diũ demonstrãs. s & inuidentiũ
murm᷑ rephendẽs. Homo itaq qui
duosfilios habuisse dicit᷑. ds pater
intelligit᷑. duoꝵ uidelicet genitor
ppłoꝵ: & quasi duarũ generis huma¬
instirpiũ auctor atq creator. Maior
enĩ filiꝰ eos qui in uniꝰ dĩ ꝑmnanse¬
re cultura: minor eos qui usq ad
colenda idola d̃m deseruẽ signifi¬
cat. Pars substantiȩ q̃ minori filio
contigit: ipse sensꝰ in homine ra¬
tionalis est. Uue̾ enĩ. intellige̾. me¬
minisse. ingenio alacri excellere.
diuim substantia muneris est:
qu̾a minor filiꝰ expetit a patre cũ
homo sua potestate delectatꝰ. ꝑ li¬
berũ sese arbitriũ reg̾e atq adñio
q̃siuit exire conditdris. Diuisitq
illis substantiã. fidelibꝰ scilicet suȩ gr᷑e
ꝓtectionẽ qͣm desiderabant imꝑ¬
tiendo: infidelib uͦ natural̃ soban
ingenii quo contenti erãt bñfi¬
ciũ concedendo. Et ñ post mul¬
tos dies congregatis om̃ib adoles¬

Expanded text:
identium murmur reprehendens. Homo itaque qui duos filios habuisse dicitur, Deus Pater intelligitur, duorum videlicet genitor populorum, et quasi duarum generis humani stirpium auctor atque creator. Major enim filius eos, qui in unius Dei permansere cultura: minor eos, qui usque ad colenda idola, Deum deseruere, significat. Pars substantiae, quae minori filio contigit, ipse sensus in homine rationalis est. Vivere enim, intelligere, meminisse, ingenio alacri excellere, divini substantia muneris est, quam minor filius expetit a patre, cum homo sua potestate delectatus, per liberum sese arbitrium regere, atque a Domino quaesivit exire conditore. Divisitque illis substantiam, fidelibus scilicet suae gratiae protectionem, quam desiderabant, impertiendo: infidelibus vero naturalis solum ingenii, quo contenti erant, beneficium concedendo. « Et non post multos dies congregatis omnibus, adoles
Abbreviated transcription (Latin):
lucas significatꝰ sit. ꝓpt̾ maxiã uictim.
sacerdotis: neutri dubitauer̃t. Ibi enĩ
a sac̾dote zacharia uicipit sermo nar¬
rantis: ibi cognatio Mariȩ & elysabed
cõmemorat᷑. ibi sacraiñta pͥmi sac̾do¬
tii inifante xp̃o ipleta narrant᷑.
& quȩcũq alia posst̾ diligent̾ adu̾ti
qͥbus appareat lucas intentionẽ circa
ꝑsonã sac̾dotis habuisse. Marcus
qͥ neq stirpẽ regiã. neq sac̾dotalẽ. uel
cognationẽ. uel consecrationẽ narrar
uoluit. & tam̃ in eis u̾satꝰ ostendit᷑ quȩ
figurã in illis quatuor animalibus.
significasse uidet᷑. Hec autẽ anmalia
tria siue homo. siue leo. siue uitulus.
in t̾ra gradnuit᷑. Uude isti tres eu¬
uangelistȩ i his maxime occupati
precepta mortalis intȩ exercendȩ cari
portantibus tradidit. At uͦ ioħes supͦ
nuibila infirmitatis humanę uelut
aquila uolat: & lucẽ incõmutabilis
ueritatis acutissius atq firmissimis

Expanded text:
Lucas significatus sit propter maximam victimam Lucas significatus sit propter maximam victimam sacerdotis, neutri dubitaverunt. Ibi enim a sacerdote Zacharia incipit sermo narrantis. Ibi cognatio Mariae et Elisabeth commemoratur. Ibi sacramenta primi sacerdotii in infante Christo impleta narrantur. Et quaecunque alia possunt diligenter adverti, quibus appareat Lucas intentionem circa personam sacerdotis habuisse. Marcus vero qui neque stirpem regiam neque sacerdotalem vel cognationem vel consecrationem narrare voluit, et tafigura in illis quattuor animalibus significatus uidetur. haec autem animalia tria, siue leo siue homo siue uitulus, in terra gradiuntur, unde isti tres euangelistae in his maxime occupati praecepta mortalis uitae exercendae carnem portantibus tradidit. at uero Iohannes supra nubila infirmitatis humanae uelut aquila uolat et lucem incommutabilis ueritatis acutissimis adque firmissimis
Abbreviated transcription (Latin):
animalia ad intelligendos qͥtuor euuan¬
gelistas int̾pretati st̃. probabiliꝰ aliqͥd
attendisse illi qͥ leonẽ in matheo. ho¬
minẽ in marco. uitulũ in luca. aqͥlam
in ioħe itellexer̃t: quã illi qͥ honnẽ
matheo. aqͥla marco. leonẽ iołn
tͥbuer̃t. De pͥncipiis enĩ libroꝵ qͥnd̾a
comiectinã caꝑe uoluer̾t. non de tota
intentione euuangelistarũ quȩ magiᷤᷤ
fuerat ꝑscrutand.a. Multo enĩ congru¬
entiꝰ ille qͥ regiã. xp̃i ꝑsonã maxime
cõmendauit. ꝑ leonẽ significatꝰ accipit᷑.
Unde o in apocalypsi cũ ipsa tͥbu regia
leo cõmemoratus est ubi dictũ est.
uicit leo de tribu iuda. Scd̾m mathe¬
um enĩ & magi narrant᷑ uenisse ab ori¬
ente ad regẽ querendũ & ad orandũ.
qͥ eis ꝑ stellã natus apparuit: &. ipse
rex herodes regẽ xp̃m formidat in¬
fantẽ. atq ut eũ possit occidere tot
partulos necat. Quod autẽ ꝑ uitulũ

Expanded text:
animalia ad intellegendos quattuor euananimalia ad intellegendos quattuor euangelistas interpretati sunt probabilius aliquid adtendisse illi, qui leonem in Mattheo, hominem in Marco, uitulum in Luca, aquilam in Iohanne intellexerunt, quam illi, qui hominem Mattheo, aquilam Marco, leonem Iohanni tribuerunt. de principiis enim librorum quandam coniecturam capere uoluerunt, non de tota intentione euangelistarum, quae magis fuerat perscrutanda. multo enim congruentius ille qui regiam Christi personam maxime commendauit per leonem significatus accipitur. unleo commemoratus est, ubi dictum est: Vicit leo de tribu Juda. Secundum Matthaeum enim et magi narrantur venisse ab Oriente ad regem quaerendum, et adorandum, qui eis per stellam natus apparuit, et ipse rex Herodes regem Christum formidat infantem, atque ut eum possit occidere tot parvulos necat. Quod autem per vitulum
Abbreviated transcription (Latin):
Et hoc forte non sine aliquo sacram̾to:
quia regũ est non esse sine comitũ ob¬
tanquã comitẽ adumctũ. qͥ sua uestigia
lucas einꝰ eirxa sa c̃dotiũ xp̃i erat in¬
tentio. non habuit tanquã sociũ subse¬
quer ẽ. qui suã narrationẽ qudãmodo
b: euiaret. Tres tamen isti euuangelistę
Porro autẽ iohes ipsã maxime diumitatẽ
dñi qua patͥ est equalis intendit. eãq p̾¬
cipue suo eunangelio quantũ int̾ ho¬
mines sufficere credidit cõmendare
curauit. Itaq longe atͥbus istis suꝑiꝰ
fert᷑. itaut hos uideas quodãmͦ in t̾ra
cũ xp̃o homine conu̾sari. illũ autẽ
transcendisse nebula qua tegit᷑ om¬
ins t̾ra. & ꝑuenisse ad liqͥdũ cęlum
unde acie mentis acutissima atq fir¬
missima uideret. in pͥncipio u̾bũ d̃m
nosee̾t carnẽ factũ. ut habitaret ĩ nob̃.
Itẽ post aliquanta. Unde michi uident᷑
inquit qͥ ex apocalẏpsi illa quatuor

Expanded text:
et hoc forte non sine aliquo sacramento, et hoc forte non sine aliquo sacramento, quia regum est non esse sine comitum obtamquam comitem adiunctum, qui sua uestigia Lucas, cuius circa sacerdotium Christi erat intentio, non habuit tamquam socium subsequentem, qui suam narrationem quodammodo breuiaret. ia Tres tamen isti euangelistae porro autem Iohannes ipsam maxime diuinitatem domini, qua patri est aequalis, intendit eamque praecipue suo euangelio, quantum inter homines sufficere credidit, commendare curauit. itaque longe a tribus istis superius fertur, ita ut hos uideas quodammodo in terra cum Christo homine conuersari, illum autem transcendisse nebulam, qua tegitur omnis terra, et peruenisse ad liquidum caelum, unde acie mentis acutissima adque firmissima uideret in principio uerbum deum nosceret carnem factum, ut habitaret iItem post aliquanta: Unde mihi videntur, inquit, qui ex Apocalypsi illa quatuor
Abbreviated transcription (Latin):
ma. & multa pene todi lem atq ipsis
u̾bis. siue cũ solo siue cũ cet̾is consonante.
Lucas autẽ cirea sacerdotalẽ dñ stirpẽ
atq ꝑsonã. magis occupatus apparet.
Nã & ad ipsũ dauid non regiu̾ stẽma
secutus ascendit. sed ꝑ eos qͥ reges
non fuert̃ exit ad uathan filiũ daiid
qͥ nec ipse rex fuit. non sicut matheus
qͥ ꝑsalomonẽ regẽ descendens. cetõs
etiã reges ex ordine prosecutus est.
seruans in eis de qͦ postea loquemur
uus & uerus rex. ꝙ unus uerus sac̾¬
dos. illad ad regendos uos. illud ad ex¬
piandũ. has duas ꝑsonas apud patͤs
singillatĩ cõmendans. snã figuram
hominẽ qͥ ppe rp̃c inqͥt & rex &. sac̾dos
effectus est: eiu dedit ãs sedẽ daiud
patͥs sui. ut regni eius non esset finis.
& esset ad int̾p ellandũ ꝓ nobis medi¬
ator dei & hommũ homo xp̃c ihesiis.
N on autẽ habuit tanꝙͣ breuiatorẽ con¬
runctũ lucas. sicut marcũ matheus.

Expanded text:
ma et multa paene totidem adque ipsis ma et multa paene totidem adque ipsis uerbis siue cum solo siue cum ceteris consonante. Lucas autem circa sacerdotalem domini stirpem adque personam magis occupatus apparet. nam et ad ipsum Dauid non regium stemma secutus ascendit, sed per eos, qui reges non fuerunt, exit ad Nathan filium Dauid, qui nec ipse rex fuit. non sicut Mattheus, qui per Salomonem regem descendens ceteros etiam reges ex ordine persecutus est seruans in eis, de quo postea loquemur,Christus, unus uerus rex et unus ueras sacerdos, illud ad regendos nos, illud ad expiandos, has duas personas aput patres singillatim commendatas suam figuram hominem quippe Christus et rex et sacerdos effectus est, cui dedit deus sedem Dauid patris sui, ut regni eius non esset finis et esset ad interpellandum pro nobis mediator dei et hominum homo Christus Iesus. non autem habuit tamquam breuiatorem coniunctum Lucas sicut Marcum Mattheus,
Abbreviated transcription (Latin):
iunxi. Cũis non ab re est si ipsa qͦ
uba ponentes. qͥd de euuangelistis.
uel tipicis eoꝵs anmalibus senserit
ostendanus. quibus ꝙ illud nr̃m opꝰ
ab miusta intuperatione saluet᷑. ꝙ
hoc ꝓposita tanti doctoris auctoritate
firmet᷑. Cũ gͦ multa pulchre & eximie
de euuangelistis in libro de consensu
eors pͥmo premisisset. iungit int̾ cet̾a
dicens. Et quãuis singuli suũ quẽd̾a
narrationis ordmẽ tenuisse uideant᷑.
non tam̃ unusqͥsq eors uelut alteriꝰ
p̃cedentis ignarus uoluisse scribere
reperit᷑. uel ignorata p̃terinisisse quȩ
scripsisse alius muenit᷑: sed sicut uni¬
cinq nispiratũ est. ñ suꝑfluã cõoꝑa¬
tionẽ sin laboris adiunxit. Nã ma¬
theus suscepisse intelligit᷑ incarnatio
ꝙ dicta eius. Marcus eũ subsecutꝰ.
tamquã pedissequ̾s & breuiator
eius iudet᷑. Cum solo qͥppe ioħ̾e in¬
chil dixit. Solus ipse ꝑpauca. cũ
sololuca paucic.a. cũ oi: ds uͦ pluri¬

Expanded text:
junxi. Cujus non ab re est si ipsa quoque junxi. Cujus non ab re est si ipsa quoque verba ponentes, quid de evangelistis vel typis eorum animalibus senserit ostendamus, quibus et illud nostrum opus ab injusta vituperatione salvetur, et hoc praeposita tanti doctoris auctoritate firmetur. Cum ergo multa pulchre et eximie de evangelistis in libro de Consensu eorum primo praemisisset, jungit inter caetera dicens: Et quamvis narrandi ordinem tenuisse uideantur, non tamen unusquisque eorum uelut alterius praecedentis ignarus uoluisse scribere repperitur uel ignorata praetermisisse, quae scripsisse alius inuenitur, sed sicut unicuique inspiratum est non superfluam cooperationem sui laboris adiunxit. nam Mattheus suscepisse intellegitur incarnatioitam facta et dicta eius. Marcus eum subsecutus tamquam pedisequus et breuiator eius uidetur. cum solo quippe Iohanne nihil dixit, solus ipse perpauca, cum solo Luca pauciora, cum Mattheo uero pluri
Abbreviated transcription (Latin):
opuscula tͣnscriptione digna duxe¬
rint memorata qͦq noninũ sua¬
ut in nr̃o exẽplari repernuit astige¬
re meninerint. Nonnulla enã que
ut u̾bis tuȩ sc̃itatis loquar mͥ auctor
lucis aperuit. ꝓprii sudoris indicia
ubi oportunũ uicabat᷑ antiexii. qͥ
in legis diuinę meditatione q. si
non ut ipse scripsati dies no:tesq
ruigiles hicere sutacio. non parũ
tam̃ studii me in seripturis impen¬
disse non dubito.ꝙ ea solũ quȩ mͥ
anctorlucis aperire dignatus est
non in hoc tantũ opusculo. sed in
niam prorsus lectione potuisse
udere. id est recte sentiendo dmoscere.
Quod uͦ ais mouere quosdã quare in apo¬
calẏpsi noua int̾prtatione macheũ le¬
om. Mareũ homini assignarẽ. intueri
debuerant qͥcũq illist᷑ qͦs hoc mouet.
quia non hoc mea noua. s antiqua
patrũ explanatione traditũ dixi.
Neq mͥ a me ipso ita uisũ. s ita a beato
augustino expositũ fuisse memoraur.
q paucis etiã unide hoc affirmaret ad¬

Expanded text:
opuscula transcriptione digna duxerint, memorata quoque nominum sut in nostro exemplari reperiunt, affigere meminerint. Nonnulla etiam quae ut verbis tuae sanctitatis loquar mihi auctor lucis aperuit, proprii sudoris indicia, ubi opportunum videbatur, annexui. Qui in legis divinae meditatione etsi non ut ipse scripsisti dies noctesque pervigiles ducere sufficio, non parum tamen studii me in Scripturis impendisse non dubito, et ea solum quae mihi auctor lucis aperire dignatus est, non in hoc tantum opusculo, sed in omni prorsus lectione potuisse videre, id est, recte sentiendo dignoscere. Quod vero ais movere quosdam quare in Apocalypsis nova interpretatione Matthaeum leoni, Marcum homini assignarim, intueri debuerant quicunque illi sunt quos hoc movet, quod non hoc mea nova, sed antiqua patrum explanatione traditum dixi. Neque enim mihi a meipso ita visum; sed ita a beato Augustino expositum fuisse memoravi, et paucis etiam unde hoc affirmaret ad
Abbreviated transcription (Latin):
monasticę seruitutis retinacula p̃te¬
reã. ipse mͥ dictator simul notirius
& librarius extiti. aggregatisq hins
nide quasi insignissimis ac dignissi¬
mis tanti inimeris artificibus opuscu¬
lis patrũ. qͥd beatus amnbrosius. qͥd
augustinus. qͥd deniq gregorius
ingelantissimus iuxta suũ nomen
nitͥpres luistoriȩ. qͥd cet̾i patres in
beati lucȩ u̾bis senserint. qͥd dixerĩ
dibgentius inspicere satẽgi. Man¬
datũq continuo scedulis ur iussis¬
uel ipsis eors sẏllabis uel certe istis¬
breuiandi causa sermonibus. ut ui¬
debat᷑ edidi. Quoꝵ quia operosũ¬
erat uocabula int̾serere ꝑ sin gula¬
ꝙ qͥd a qͦ auctore sit dictũ nouinat¬
ostendere. cõmodũ duxi emims¬
e latere pͥmas nominũ literas impͥ¬
mere. ꝑq has uiritĩ ubi cuiusq patrũ¬
incipiat. ubi sermo qu:̃ transtili de¬
sinat intimare. sollicitus ꝑ ounuia ne
maioꝵ dicta furari. is. hec quisi mea¬

Expanded text:
monasticae servitutis retinacula praetemonasticae servitutis retinacula praeteream ipse mihi dictator simul notarius et librarius existerem. Aggregatisque hinc inde quasi insignissimis ac dignissimis tanti muneris artificibus, opusculis patrum, quid beatus Ambrosius, quid Augustinus, quid denique Gregorius vigilantissimus juxta suum nomen interpres historiae, quid caeteri Patres in beati Lucae verbis senserint, quid dixerint, diligentius inspicere sategi; mandatumque continuo schedulis, ut jussisel ipsis eorum syllabis, vel certe meisbreviandi causa, sermonibus, ut viatur, edidi. Quorum quia operoserat vocabula interserere per singulaquid a quo auctore sit dictum nominstendere, commodum duxi eme latere primas nominum litteras imperque has viritim ubi cujusque Patrncipiat, ubi sermo quem transtulsinat, intimare, sollicitus per omnia, jorum dicta furari, et haec quasi me
Abbreviated transcription (Latin):
Nobiatissinio. & miniũ desi¬
lerantissimo accȩ episcopo.
beda humilis presbit̾ in do¬
mius ȩt̾nã salutẽ. Mira ue¬
re est. & uera nuire doctoris egregii
scutentia. qria caritas omina credit.
omnna sperat. Datis uãq ad me
epłis ut aliqua tibi seribã rogare
te dicis: o int̾ rogandũ necduq
meȩ conscusionis accepto responso.
quesitis adhuc opusculis quasi iam
acquisitis ac ꝑfecte consũmatis. p̃¬
fationis signaculũ condis. Nondã
lapide iacto. non allata saltim materia:
ipse quasi cõpleto iã tanti oꝑis ȩdifi¬
cio. claues quabuis introitus muniat᷑
dirigis. ut pudeat cito non subire
opus. qͦd cito subenudã. citius ex plen¬
dum fides amica presumat. Non hec
certe alia quã indubitata miitui fidu¬
cia facit amoris: que de amico pecto¬
re ut dictũ est omnia dũtaxat que
fieri possunt credit. onnua sperat.
U nde & ego mox lectis tuȩ dulcissimȩ
scĩtatis ꝑaginulis. inuncti oꝑis labo¬
ri ine supposui. In quo ut innimera

Expanded text:
no beatissimo et nimium desiderantissimo Accae episcopo, Beda humilis presbyter, in Domino aeterno salutem. Mira vere est, et vera mire, doctoris egregii sententia: quia charitas omnia credit, omnia sperat . Datis namque ad me epistolis ut aliqua tibi scribam, rogare te dicis, et inter rogandum, necdumque meae consensionis accepto responso, quaesitis adhuc opusculis quasi jam acquisitis ac perfecte consummatis, praefationis signaculum condis. Nondum fundamine jacto, non allata saltem materia, ipse quasi completo jam tanti laboris aedificio, claves quibus introitus muniatur dirigis, ut pudeat non cito subire opus quod cito subeundum, citius explendum fides amica praesumat. Non haec certe alia quam indubitata mutui fiducia facit amoris, quae de amico pectore ut dictum est omnia duntaxat quae fieri possunt, credit, omnia sperat. Unde et ego mox lectis tuae dulcissimae sanctitatis paginulis injuncti me operis labori supposui, in quo ut innumera
Abbreviated transcription (Latin):
gentibq congregatã. laq̃is pec̾coꝵ
ꝑ aqua baptismatis absolui. atq
ad cȩlestia spanda sublimari. No¬
tandũ sane qͦd infandissima he¬
resis. ex eo qͦd dñsait mulierem
alligatã a satana. conat᷑ astruere
corpoꝵ humanoꝵ uitia ñ ad dm̃
auctorẽ s poti ad diabolũ ꝑtinere:
qͣsi diabolus cũ habeat semꝑ cu¬
piditatẽ nocendi. nocere cuiqũa
possit nͥ ab om̃ipotente accepit
potestatẽ. Nlam qͥd aliud ñ solũ in
libro beati iob quẽ memorata he¬
resis cũ cx̧teris ueteris instrum̃ti
libris. & cũ ipso deo qͥ dedit qͣsi ma¬
ligno mundi pͥncipe uesanis ex¬
sufflat. s etiã in eugłio declarat᷑.
ubi dęmonia nec in porcos irẽt:
nͥ hoc illis ipse concederet. sicut
& supͣ dociumꝰ. Et cũ hȩc diceret
Ierubescebant om̃s adu̾sarii eius.
& om̃is ppłs gaudebat ĩ uniũsis q̃
głosȩ fiebant ab eo. Qui de dictis
saluatoris erubescunt: ficulnex̧

Expanded text:
gentibusque congregatam laqueis peccatorum gentibusque congregatam laqueis peccatorum per aquam baptismatis absolvi, atque ad coelestia speranda sublimari. Notandum sane, quod infandissima haeresis, ex eo quod Dominus ait, Mulierem alligatam a Satana, conatur astruere corporum humanorum vitia, non ad Deum auctorem, sed potius ad diabolum pertinere, quasi diabolus cum habeat semper cupiditatem nocendi, nocere cuiquam possit, nisi ab Omnipotente acceperit potestatem. Nam quid aliud non solum in libro beati Job, quem memorata haeresis cum caeteris Veteris Testamenti libris, et cum ipso Deo qui dedit, quasi maligno mundo principe vesanus exsufflat, sed etiam in Evangelio declaratur, ubi daemonia nec in porcos irent, nisi hoc illis ipse concederet, sicut et supra docuimus. Et cum haec diceret, erubescebant omnes adversarii ejus, et omnis populus gaudgloriose fiebant ab eo. Qui de dictis Salvatoris erubescunt, ficulneae
Abbreviated transcription (Latin):
hypocritarũ id ẽ simulatoꝵ nõle
notat: qͥ cũ magistri plebiũ uederi
appeterent. hominis sanationẽ pe¬
coris curȩ postponẽ ñ p̃uiderent.
S altiori sensu. boius ac asin uocabulo
iudeũ grecũq significat: de qͦrũ uo¬
catione scͥptũ ẽ. Bos cognouit posses¬
peccati uincłis absolutꝯ. siĩ estũq
mundi huiꝰ. dñici fontis haustu de¬
posuit. Hanc aũ filiã abrahȩ qũa
alligauit satanas ecce decẽ & octo
annuis: ñ oportuit solui a uincło
isto die sabbati: E ilia abraliȩ ẽ aĩa
q̃q fidelis: filia abrahȩ ȩccłia de utͦqͦ
ppło ad fidei unitatẽ collecta: q̃ tẽpo
Nam & hoc mͦ fortasse mysteriũ sab¬
bati. decẽq & octo annoꝵ: potest ñ
inconuement᷑ intelligi. Idem ẽ gͦ
mysticȩ bouẽ ułasinũ solutos a p̃¬
sepio potũ agi. qͦd ẽ filiã abrahȩ
a uincło noxie inclinationis ei¬
gr: eccłiam iudelicet ex iudeis

Expanded text:
hypocritarum, id est simulatorum nomine hypocritarum, id est simulatorum nomine notat, quos cum magistri plebium videri appeterent, hominis sanationem pecoris curae postponere non puderet: sed altiori sensu bovis et asini vocabulo, Judaeum Graecumque significat. De quorum vocatione scriptum est: Bos cognovit possespeccati vinculis absolutus, sitim aestumque mundi hujus dominici, fontis haustu deposuit. Hanc autem filiam Abrahae quam alligavit Satanas, ecce decem et octo annis, non oportuit solvi a vinculo isto die sabbati? Filia Abrahae est anima quaeque fidelis, filia Abrahae Ecclesia de utroque populo ad fidei unitatem collecta, quae tempNam et hoc modo fortasse mysterium sabbati, decemque et octo annorum potest non inconvenienter intelligi. Idem est ergo mystice bovem vel asinum solutos a praesepio potum agi, quod est filiam Abrahae a vinculo noxiae inclinationis erigi, Ecclesiam videlicet ex Judaeis
Abbreviated transcription (Latin):
in his gͦ uenite & curamini: & ñ
in die sabbati. S abato curauit
iħc: ostendens iã ẽẽ tempꝰ. ut se¬
cundũ ꝓpħam cantici canticoꝵ
aspiraret dies & iemouerent᷑ ũbre.
S nesciebat archyfinagogo. uł hoc uł
illud multo excellentiꝰ sacram̃tũ qͦd
sabbato curando dñs intimabat: qͥa
scilicet post sex scłi hiiꝰ ȩtates. ꝑpetua
uitȩ immortalis erat gaudia daturꝰ:
in cuiꝰ figur̃a moyses sabbato ñ a bo¬
na. s a seruili ħ ẽ noxia p̃cepit actioe
feriandũ: illud utiq tempꝰ ꝓ̃figi¬
rans. qͦ sclaria nr̃a oꝑa. ñ aũ religio¬
sa. hoc ẽ dm laudandi acta cessarẽt.
fallit̾ gͦ & fallit archysinagogo: qͥa lex
in sabb̃o ñ hominẽ curare. s onera
ferre. hoc ẽ peccatis grauari ꝓhibuit.
Respondens aũ ad illũ dñs dixit. Hy¬
pocrite: unꝯqͥsq ur̃m sabbato ñ sol¬
uit bouẽ suũ aut asinũ a p̾sepio. &
ducit adaquare: Infidelitatis qͥdẽ
arguit pͥncipes synagoge. & merito

Expanded text:
ite et curamini, et non in die sabbati. Sabbato curavit Jesus, ostendens jam esse tempus, ut secundum prophetiam Cantici canticorum aspiraret dies, et removerentur umbrae. Sed nesciebat archisynagogus, vel hoc vel illud multo excellentius sacramentum, quod sabbato curando Dominus intimabat, quia scilicet post sex saeculi hujus aetates, perpetua vitae immortalis erat gaudia daturus. In cujus figuram Moyses sabbato non a bona, sed a servili, hoc est noxia praecepit actione feriandum, illud utique tempus praefigurans, quo saecularia nostra opera, non autem religiosa, hoc est Deum laudandi acta cessarent. Fallitur ergo et fallit archisynagogus, quia lex in sabbato non hominem curare, sed onera ferre, hoc est peccatis gravari prohibuit. Respondens autem ad illum Dominus dixit: Hypocritae, unusquisque vestrum sabbato non solvit bovem suum aut asinum a praesepio, et ducit adaquare? Infidelitatis quidem arguit principes synagogae, et merito
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ ubiq totꝰ ẽ ex diumitate: intꝯ
qͥdẽ ẽ eis qͦs in cȩlesti patria pͣsidẽs
sua uisione lȩtificat: s quasi foris
ẽ ad huc eis qͦs ĩ hac pegnatione
certantes occultꝰ consolator adu¬
uat. uixta qͦd ipse ꝓmisit. Ecce ego
uob̾cũ sum om̃ib dieb usq ao con¬
sumationẽ scłi. Intrabit autẽ & clau

Expanded text:
totus est ex divinitate, intus quidem est eis quos in coelesti patria praesens sua visione laetificat, sed quasi foris est adhuc eis quos in hac peregrinatione certantes occultus consolator adjuvat, juxta quod ipse promisit: Ecce ego vobiscum sum omnibus diebus usque ad consummat
Abbreviated transcription (Latin):
is. ȩt̾uũ uer ĩq sapientiȩ lumen in¬
defessa mente ꝑsequeris. & hi. fruc¬
tũ intelligentiȩ purie. is assequaris.
& in futuro ipsũ in qͥ st̃ mi es
thesauri sapientie a scienciȩ ah ĩcon¬
diti: egẽ n dec c suo mundo cor
dec.s. Int mandũ sane tuę
in expe pokalẏpsis ubi ad
quatuor animalia uentũ est. noua
int̾pretatione math ũ in leone. mar¬
cũ in homine designatũ dixeris. cũ
nonnulli contra matheũ homini. qͥ a
quasi de homine scribere incipiat.
marcũ leomi. in quo uox in deserto
rugientis audiat᷑ assignent. Rogoq
in hoc oꝑe plenius quid tibi de his
ueriꝰ uideat᷑ insinues. Memorẽ nr̃i
tuã sc̃am fratnitatẽ ds pacis cr dilec¬

Expanded text:
is, aeternum verumque sapientiae lumen inis, aeternum verumque sapientiae lumen indefessa mente persequeris, et hic fractum intelligentiae purioris assequaris, et in futuro ipsum in quo sunt omnes thesauri sapientiae et scientiae absconditi, regem in decore suo mundo coreris. Intimandum sane tuae in expositione Apocalypsis ubi ad quatuor animalia ventum est, nova interpretatione Matthaeum in leone, Marcum in homine designatum dixeris. Cum nonnulli contra Matthaeum homini, quia quasi de Domino scribere incipiat, Marcum leoni, in quo vox in deserto rugientis audiatur, assignent. Rogoque in hoc opere plenius, quid tibi de his verius videatur insinues. Memorem nostri tuam sanctam fraternitatem, Deus dilec
Abbreviated transcription (Latin):
lo sũptis beati ambrosii testimoni¬
is utendũ putauit. & ea parit̾ non
solũ ponenda sĩplicit̾. sed etiã ex po¬
nenda iudicauit. ad eo ut ex paucis¬
simis memorati tractatoris sergentio¬
lis non paruũ uolumen retractando
confecerit. Quod ideo cõmemoran¬
dũ putaui. ut & tua sc̃a frat̾nitas.
& legentes simul agnoscerent. Uolo
enĩ cõpleto a te ꝑ cei aaxiliũ opere
quod postulo. hanc simul epistolam
in capite p̃poni. te ñ ob aliã quã con¬
descensionis frat̾ne gr̃a in lucã scri¬
bere rogatũ: ut qui ob teneritudinẽ
ingenii sublimia uel difficilia intel¬
lectu cape nequeunt. hec simpliciori
stilo exposita facilius aporehendats.
insiste: beatũ lucã luculento sermo¬
ne expone. Et quia sc̃s ambrosins
quȩda i indiscussa teriit.
quȩ quasi sũmȩ eruditiorus uiro
plana nec quesitu digna uidibant᷑:
dictis explanare curato. Eredo
ab eis int̾missa suit qͥd sentiri debe¬

Expanded text:
lo sumptis beati Ambrosii testimonilo sumptis beati Ambrosii testimoniis utendum putavit, et ea pariter non solum ponenda simpliciter, sed etiam exponenda judicavit, adeo ut ex paucissimis memorati tractatoris sententiolis non parvum volumen retractando confecerit. Quod ideo commemorandum putavi, ut et tua sancta fraternitas, et legentes simul agnoscerent. Volo enim completo a te per Dei auxilium opere quod postulo, hanc simul epistolam in capite praeponi, te non ob aliam quam condescensionis fraternae gratiam, in Lucam scribere rogatum, ut qui ob teneritudinem ingenii sublimia, vel difficilia intellectu capere nequeant, haec simpliciori stylo exposita facilius apprehendant. i sedulus insiste, beatum Lucam luculento sermone expone. Et quia sanctus Ambrosius quaedam indiscussa praeteriit, quae illi quasi summae eruditionis viro plana nec quaesitu digna videbantur, dictis explanare curato. Credo ab eis intermissa sunt quid sentiri debe