comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uadais̃ fugitiuum. Idẽ ait
secte lib̾tatis cmusoam spem eẽ
fugisse hoc ẽ. a potestite oymini¬
ca ĩn p̃senti libanimee. ¶Digno¬
q dotus ẜrius debitorem ꝯ̃uid
dom̃mum ht̃. s si postea quam
nssuu m eccuit cͥclitoͣr ei se subtͣ¬
xit pot̾ fugiturus iuderi ¶Apd
laccõem ⁊ cclium quentur: Si
quis in asylłiũm cõfug̾it aut eo
se cõferat quosolẽt uenire qui¬
se. se uenalos postulãt anfugi¬
gitinum qui id faciat ꝙ publi
enĩm fugiendi ammo hoc faciat
idem puto et in eum qui ina sỹ¬
lrt̃i uł in quid aliud cõfugit.
quia ñ fugiendi animo hoc fac.
sit̾n añ fugit ⁊ postia se cõtunt.
ñ idoo mag̾is fugitinus ẽẽ desi¬
nit. It cuuis scribit. plac̾e eum
quoq fugtiimiẽe quie se cõ¬

Expanded text:
se fugitiuum. Idem recte ait libertatis cuiusdam speciem esse fugisse, hoc est potestate dominica in praesenti liberatum esse. Pignori datus seruus debitorem quidem dominum hius suum exercuit creditor, ei se subtraxit, potest fugitivus videri. Apud Labeonem et Caelium quaeritur, si quis in asylum confugerit aut eo se conferat, quo solent venire qui se venales postulant, an fugigitiuum, qui id facit quod publicenim fugiendi animo hoc facit. idem puto et in eum, qui in asylum uel quod aliud confugit, quia non fugiendi animo hoc facit: si tamen ante fugit et postea se contulit, non ideo magis fugitiuus esse desinit. Item Caelius scribit placere eum quoque fugitiuum esse, qui eo se co
Abbreviated transcription (Latin):
nere fugituum. cad̃ ꝓbat⁊ de
eo qui de ponte se p̾cipitauit. hoc
uicanum suum sccum adilioẽ.
Siuicanus iniuus aiiĩ prudẽs
sccutus ẽ n eccasic̾em ad te rrod¬
undi nactus ptmisit n iuden
fagtimm fuisse s si aurolim
dinfugeret in telerit quid age¬
tur art pos a tegnouit onid

Expanded text:
nere fugitiuum. eadem probat et de eo, qui de ponte se praecipitauit. haecuicarium suum secum abduxit: si uicarius inuitus aut imprudens secutus est neque occasionem ad te redeundi nactus praetermisit, non uideri fugitiuum fuisse: sed si aut olim cum fugeret intellexit quid ageretur aut postea cognouit quid
Abbreviated transcription (Latin):
item ⁊ reclibitorus accõmb cõ¬
uenm pot᷑. ea autem soladc̃a siue
ꝑmissa admutenda s q̃cumq
sic diicuntur ut p̾stentur nõ
nt᷑ iactentur.¶Illud sciedum
ẽ siquis artificem ꝓmiserit uł
clixit᷑ ñ utiq ꝑfectum eum pre¬
stait deb. s adanquem modũ
pitumut n eum sume scĩe ac
artificuim. Sufficit igitur ta¬
lem ẽt qualos nulgo artifices di¬
ton ommbrqr adquos eas res
ꝑtinet uidicium dabimus. pol¬
ucentur emptori accõem ⁊ suc¬
cessorib cius qui imunũsum
uis succedunt Emptorem
accipe debemus eum qui pcio e
dum ẽ utrumq emptoris et
uẽditous lcco hũ ⁊ uarumq p¬
se ex hec cec̾o expiri. ¶ tempus
autem rectibitionis .yi. mẽses
utiles ht. si autem mancipuu
ñ redlibeatur. s qͣnto minorie
agitur annus utir cͣ. s temp
rcelibitionis ex dic nẽclit̾ionis¬
cuirit aut sidam pmissum uc¬
dauis. Siuo añueditionis tr̃¬
pus dcm int̾cessent de m post
aliquot dicõ int̾posita fuert

Expanded text:
iam redhibitoriis actionibus conueniri potest. Ea autem sola dicta siue promissa admittenda sunt, quaecumque sic dicuntur, ut praestentur, non ut iactentur. Illud sciendum est: si quis artificem promiserit uel dixerit, non utique perfectum eum praestare debet, sed ad aliquem modum peritum, ut neque artificium: sufficiet igitur talem esse, quales uolgo artifices ditori omnibusque ad quos ea res pertinet iudicium dabimus'. pollicentur emptori actionem et successoribus eius qui in uniuersum ius succedunt. emptorem accipere debemus eum qui pretio edum est utrumque emptoris et uenditoris loco haberi et utrumque posse ex hoc edicto experiri. Tempus autem redhibitionis sex menses utiles habet: si autem mancipium non redhibeatur, sed quanto minoris agitur, annus utilis est. sed tempus redhibitionis ex die uenditionicurrit aut, si dictum uenditionis tempus dictum intercesserit, deinde post aliquot dies interposita fuerit
Abbreviated transcription (Latin):
reddendo io ficbat. iocuro redi¬
bitio ẽ appellata qĩ reditio.
eumi redditur ah emptort mã¬
forte aut pignori datus sĩẜuus
dupuciter cauites intͥponi celtre
alias in pt̾itum. alias in fuurũ.
ut putasi cuis ẜui nomine ꝙ
redibetur emptori ꝑcurator ue
eius ialicium accepit uł qd̃
cum co agẽtur uł ꝙ ir̃e euis

Expanded text:
ddendo id fiebat, idcirco redhibitio est appellata quasi redditio. Cum redditur ab emptore manforte aut pignori datus sit serudupliciter cautiones interponi debere, alias in praeteritum, alias in futurum, ut puta si eius serui nomine qui redhibetur emptor procuratorue eius iudicium accepit, uel quod cum
Abbreviated transcription (Latin):
penali iuditio. Is uidetur ius
dicenti siobtemꝑasse: qui qd̃
extremum in uuirisoictione ẽ.
nõ fecit. ułuti siquis rem mo¬
biem nẽdicam ase passus ñ
ẽ s duci cam t auferri passu
ẽ. cetͥum ⁊ si sequencia recusa¬
uit. tunc nõ obtemꝑasse i¬
dctur/ Si ꝓcurator tuus ł tuto

Expanded text:
poenali iudicio. Is uidetur ius dicenti non obtemperasse, qui quod extremum in iurisdictione est non fecit: ueluti si quis rem mobilem uindicari a se passus non est, sed duci eam uel ferri passus est: ceterum si et sequentia recusauit, tunc non obtemperasse uidetur. Si procurator tuus uel tuto
Abbreviated transcription (Latin):
Iauł. H ce eoco dolue d iusdi
⁊ centis pimiri. nam si assessoris
in prudencia ius alit̾ dcm̃ sit.
quam oportuit. ñ debet hoc ma¬
gistratui office̾: s ip̃i assessori
tpꝰ. S iquis miquum ius ad
hoc edc̃o puniatur.Si ꝓcura¬
tormeus postulauit. queritu
quis eod̾ iure utatur ⁊ putat

Expanded text:
. Hoc edicto dolus debet ius dicentis puniri: nam si adsessoris imprudentia ius aliter dictum sit quam oportuit, non debet hoc magistratui officere, sed ipsi adsessorictum Si quis iniquum ius advhoc edicto puniatur. Si procurator meus postulavit, quaeritur, quis eodem iure utatur: et putat
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃aliter mandaui ur ratum
habi sit̃tutor uł curator
furiosi postulaũt ur adole¬
scentis. ip̃e hoc edcõ coheicetur.
Item adusus ꝓcuratorem id
obẜuandume. sunrem sua
fulit datue. ¶Hec pena adu̾s¬

Expanded text:
aliter mandaui uel ratum habui. si tamen tutor uel curator furiosi postulauerit uel adulescentis, ipse hoc edicto coercetur. item aduersus procuratorem id obseruandum est, si in rem suam fuerit datus. Haec poena adu
Abbreviated transcription (Latin):
rent qui ⁊ cohertere auquem
possunt. ⁊ inbere in carcerem
duci nec pontificemdum sac
facit. nec cox qui pp̃ loci religi¬
onem inde se mouere noͣn pos¬
sunt. s nec eum qui cum equo
publico c̃ã publica transũcatu.
preterea inine uocan nond:¬

Expanded text:
ent, qui et coercere aliquem possunt et iubere in carcerem duci: nec pontificem dum sacra facit: nec eos qui propter loci religionem inde se mouere non possunt: sed nec eum qui equo publico in causa publica transuehatur. praeterea in ius uocari non
Abbreviated transcription (Latin):
uirisdictionem mandare ali
potest. ita ⁊ inꝑsonas c̾tas uł ad
unam spem pot̾ maxime c̃um
asEi conuenit ut aliue pͥ¬
tor quamciius uiris dictio eẽt
ius dic̾et. ⁊ pͥusquam adiretur
mutatio uouintatis fu̾it ꝓcul
dubio nemo complłitur eiusmo¬
di conuentionistare

Expanded text:
urisdictionem mandare alii potest, ita et in personas certas uel de una specie potest, maxime cum iSi conuenerit, ut alius praetor, quam cuius iurisdictio esset, ius diceret et priusquam adiretur mutata uoluntas fuerit, procul dubio nemo compelletur eiusmodi conuentioni stare
Abbreviated transcription (Latin):
szad inipius quoq ꝑsona uale
paciatur. ¶Hec autem uerba
qd statuerit qui iurisdictioni
pre ẽ cumeffectu accipimus ñ
uerbotemis. ⁊ ideo sicu uellet
statuere ꝓhibitus sit. nec effe¬
ctum decretum huit. cessat eli¬
ctum. Nam statuit u̾bum. remꝰ
ꝑfectam significat ⁊ ꝯsumata
inuiriam nõ inceptam. ⁊ ideo
sunt᷑ eox us dixerit. quis inter¬

Expanded text:
d in ipsius quoque persona ualere patiatur. Haec autem uerba: 'quod statuerit qui iurisdictioni praeest' cum effectu accipimus, non uerbo tenus: et ideo si, cum uellet statuere, prohibitus sit nec effectum decretum habuit, cessat edictum. nam statuit uerbum rem perfectam significat et consummatam iniuriam, non coeptam. et ideo si inter eos quis dixerit
Abbreviated transcription (Latin):
demi. Si ꝑ etrorem auũs pro
auo p̾tor fuit aditus. nicħ ua¬
iebit ꝙ actum e̾ nec enm fere¬
dus ẽ quidicat consensisse coc
in p̃sidem. cum ũiuł. scribit.
non consenciant quĩerrant.
Q uid enimtam ꝯtrarsum e¬

Expanded text:
. Si per errorem alius pro alio praetor fuerit aditus, nihil ualebit quod actum est. nec enim ferendus est qui dicat consensisse eos in praesidem, cum, ut Iulianus scribit, non consentiant qui errent: quid enim tam contrarium
Abbreviated transcription (Latin):
b magratum cẽ oportet. ¶Au¬
gistratue antemuris qui in po¬
testate anqua sitait puta pro¬
consuluł pretor uł alii qui ꝓ¬
uincias regunt. ss dicare iu¬
uere eo die quo priuati futur

Expanded text:
 magistratum esse oportet. Magistratus autem uel is qui in potestate aliqua sit, ut puta proconsul uel praetor uel alii qui prouincias regunt, iudicare iubere eo die, quo priuati futuri
Abbreviated transcription (Latin):
partes spectande sint cͥca ur̃¬
dictionem eius qui cognoscit.
ꝙ offuio ⁊ ꝓculo placuit. Quis
quisq de parte sua litigat
an pocius tota ros. quia ⁊ tota
res iniuditium uemit duru
pegasso placet.⁊ sane corim

Expanded text:
partes spectandae sunt circa iurisdictionem eius qui cognoscit, quod Ofilio et Proculo placet, quia unusquisque de parte sua litigat: an potius tota res, quia et tota res in iudicium ue‹n›it et uel Pegaso placet: et sane eorum
Abbreviated transcription (Latin):
o simutuc sint acciones ⁊ alt̾
minorẽ qͥtitatẽ alt maiorẽ ꝑxtat.
ap̃cũd̾iudicẽ agendũ est eia mi¬
norem quantitatem petit ne
ꝯmimis sit pliirium ꝑsona¬

Expanded text:
iones et alter minorem quantitatem, alter maiorem petat, apud eundem iudicem agendum est ei qui quantitatem minorem petit, ne communis sit plurium persona
Abbreviated transcription (Latin):
agii minor inuenatur. pro
muimo ingerum auctor obli
S nõ solusi mod agri tocuiᷤ
minorẽ agi cum uenditore
pot᷑. s etiam de ꝑtib eius ut

Expanded text:
agri minor inueniatur, pro numero iugerum auctor obligsed non solum si modus agri totius minor est, agi cum uenditore potest, sed etiam de partibus eius, ut
Abbreviated transcription (Latin):
uen̾it ⁊ huic actens dabimĩ
acciõem exempto ut ditimius
insuꝑiore casu. ¶ Si quis a pu¬
pillõ sine tutoris auccoritate
emerit. eximolatere constat
cctus. nam qui emit obligat᷑
ẽ pupillo. pnpillum sibi nõ
doligat  Si uenditor hĩtatõe
iste coloms dampnum dede¬
tem cogere posse uenditore
ut ex locato cum colono exꝑi¬
atur. ut ĩde quicꝗd fu̾it cons¬
cutus. emptori reddat ¶ edib̾¬

Expanded text:
uenerit, et huic hactenus dabimus actionem ex empto, ut diximus in superiore casu.Si quis a pupillo sine tutoris auctoritate emerit, ex uno latere constat contractus: nam qui emit, obligatus est pupillo, pupillum sibi non obligat.Si uenditor habitationem iste colonus damnum dedetem cogere posse uenditorem, ut ex locato cum colono experiatur, ut quidquid fuerit consecutus, emptori reddat.Aedib
Abbreviated transcription (Latin):
lle ñ cẽ constat. fundo uẽdito
uł legato stͥquilimum ⁊ stra¬
n̾ita ẽmptoris ⁊ legatarii surt.
ligna autem uenditous ł ħr¬
dĩs quia ñ sunt funditam et¬
si ad eam itm comꝑata sunt.
in stͥquilimo ã distictio tre¬
batui ꝓbandaẽ. ut siquidem
st̃corandi agricã comꝑatum
iaceat anac̾us sit. Qũt tabłe
picte ꝓtectorie cõcluduntur.
Itemque guste marmoree e¬
dium sunt. Reticuli circacolũ¬
pnas plutei cca parietes. Ite̾
cilicia uela gdium ñ sunt. Item
ꝑsc̃m ẽ quamius positum in
edificio sit. ñ tñ udetur ẽẽ ẽcli
⁊similia cesa ea ẽẽ ut cesos arbo¬
res cesas ⁊ carbones ⁊ hus siłia.¬
Gallus autem aquilius cuius
mela refert opiniõem recte ait
frustra in lege nẽditiois d̾nitis
cesis contineri qr si nõ sp̃aliter
uenieñt ad exhibendum de
hus agi potest ¶. Noq enim
mag̃ de mat̾ia ccła aut decem̃ti
aut᷑ dcarena cauendum ẽ uen¬
ditori quam de cet̾is que sũt

Expanded text:
lae non esse constat.Fundo uendito uel legato sterculinum et stramenta emptoris et legatarii sunt, ligna autem uenditoris uel heredis, quia non sunt fundi, tametsi ad eam rem comparata sunt. in sterculino autem distinctio Trebatii probanda est, ut, si quidem stercorandi agri causa comparatum iaceat an aceruus sit.Quae tabulae pictae pro tectorio includuntur itemque crustae marmoreae aedium sunt.Reticuli circa columnas, plutei circa parietes, item cilicia uela aedium non sunt.Item st, quamuis positum in aedificio sit, non tamen uidetur aedium esse.Si et similia: caesa ea esse, ut arbores caesas et carbones et his similia.Gallus autem Aquilius, cuius Mela refert opinionefrustra in lege venditionis de rutis et caesis contineri. Quia, si non specialiter venierint, ad exhibendum de his agi potest. Neque magis de materia caesa aut de cementis aut de harena cavendum est venditori quam de ceteris, quae sunt
Abbreviated transcription (Latin):
atur equissimum ẽ eum usu¬
ras p̾cii pendere possonem ã
tͣditam acciꝑe debemus ⁊ si pͣ¬
cana sit possõ.hoc enim solu
spectare debemus an hãt facł¬
tatem fructus ꝑcipiendispre¬
terea ex irendito agendo con¬
sequetur ctiam sumptus ꝙ
fci sunt inrelistracta. ut pu
beõ ⁊ trebatius ẽẽ ex uendito ħ
nomineaccioem. Item ⁊ si
in egriẜuiciuatõe ꝙ ĩpesum
disciplinas quas i̾usimule
ẽẽt etiam emptorem uelle ĩ¬
pendi hoc amplius labeo ait
sine culpa uenditoris morte
tore reus detur ex uendito a
uẽditori p̾staret. ⁊ hĩs empto¬
ris pluris ea p̾dia uedidiss:
uenditorem ex uendito age̾¬
do ꝑtem eius qͦͤ pluris uẽdi¬
diss consecuturum¶Si ꝓcura¬
tor uendident ⁊ cau̾it emꝑ¬

Expanded text:
atur, aequissimum est eum usuras pretii pendere.Possessionem autem traditam accipere debemus et si precaria sit possessio: hoc enim solum spectare debemus, an habeat facultatem f‹r›uctus percipiendi.Praeterea ex uendito agendo consequetur etiam sumptus, qui facti sunt in re distracta, ut putbeo et Trebatius esse ex uendito hoc nomine actionem. idem et si in aegri serui curationem impensum disciplinas, quas uerisimile erat etiam emptorem uelle impendi. hoc amplius Labeo ait sine culpa uenditoris mortem tore reus detur, ex uendito auenditori praestaret et heres emptoris pluris ea praedia uendidisset, uenditorem ex uendito agendo partem eius, quo pluris uendidisset, consecuturum.Si procurator uendiderit et cauerit emp
Abbreviated transcription (Latin):
adiudicata emptorie. tͣcert de¬
bes ¶Siquid ẜuo listracto ue̾¬
ditor donauit ante fclitõem.
ditori competit ad ea cõseq̃n¬
da que ei abemptore pr̃an o¬
portet. ueniunt antem in hoc
iudicium infrascͥpta. In p̾mis
p̾cium qͣnti res uenit Item
usure p̾cu post diẽm tͣditio¬
nis. namcum reemptor fru
ptor hĩs ue ip̃ius piuris ne̾¬
didiss ip̃ius ꝑtem dimnidia¬

Expanded text:
adiudicata est, emptori tradere debes.Si quid seruo distracto uenditor donauit ante traditionemditori competit ad ea consequenda, quae ei ab emptore praestari oportet. Ueniunt autem in hoc iudicium infra scripta. in primis pretium, quanti res uenit. item usurae pretii post diem traditionis: nam cum re emptor fruptor heresue eius pluris uendidisset, eius partem dimidia
Abbreviated transcription (Latin):
u̾sus te acco competit ¶In hu
autem que cum te empta pre¬
stan solant nõ solum dolum
s etiam culpam p̾standam ar
comimunem habebas parter
tuam uendidisti ⁊ añ quam
trat̾es coactus es commisim
diunidundo iudicium accipere
Si socio fundus sit ad iudicat᷑
qnͣtum obeam rematitio cõ¬
secutus esid tm emptori pre¬
adiudicatus es totum ĩquid
eum emptori tͣdes. s ita ut ille
soluat ꝙ obeam rem titio con¬
dempnatus es /S obeam qͥd̾
ꝑtem quam uendidisti ꝓ ei¬
ctione cau̾e debes. obaltamã¬

Expanded text:
us te actio competit.In his autem, quae cum re empt‹a› praestari solent, non solum dolum, sed et culpam praestandam arbcommunem habebas, partem tuam uendidisti et antequam traderes, coactus e‹s› communi diuidundo iudicium accipere. si socio fundus sit adiudicatus, quantum ob eam rem a Ti‹ti›o consecutus es, id tantum emptori pradiudicatus est, totum, inquit, eum emptori trades, sed ita, ut ille soluat, quod ob eam rem Titio condemnatus es. sed ob eam quidem partem, quam uendidisti, pro euictione cauere debes, ob altera
Abbreviated transcription (Latin):
to uencditori duplum pr̃aret᷑.
in fraudem ꝯstitutionum in¬
deri ad icctum ꝙ usuram logit¬
timam excedit. diu̾sam quoq
cam comiissorie ẽẽ ait cum
ca sp̃c in quid ñ fenꝰ illicitum
cͣchatur s lex ccͥcu ñ imꝓbata¬

Expanded text:
to uenditori duplum praestaretur, in fraudem constitutionum uideri adiectum, quod usuram legitimam excedit: diuersamque causam commissoriae esse ait, cum ea specie, inquit, non faenus illicitum contrahatur, sed lex con
Abbreviated transcription (Latin):
ditorenmi quasipignus re¬
tinere pot̾ eam rem quanine¬
diclit Ynde quentur si pars
eiucta sit. utrum eius rel no¬
mine consequatur p̾cum ĩ¬
tegrum exempto agens an
uͣ ꝙ num̃iauit. et puto ma¬

Expanded text:
ditor enim quasi pignus retinere potes‹t› eam rem quam uendidit.Unde quaeritur, si pars euicta sit, utrum eius rei consequetur pretium integrum ex empto agens an uero quod numerauit? et puto ma
Abbreviated transcription (Latin):
qra locauerat. Idem in p̃dus
urbanis ns nisi ꝙ nonina¬
tm comenisse ꝓponatur¬
S ⁊ siquid p̾terea rei uedite
nocitum ẽ accio emptori prẽ¬
standa ẽ dampn forte infe¬
tiułaque plunue arceride ł¬

Expanded text:
qui locauerat: idem et in praediis urbanis, nisi si quid nominatim conuenisse proponatur.Sed et si quid praeterea rei uenditae nocitum est, actio emptor‹i› praestanda est, damni forte infecti uel aquae pluuiae arcendae
Abbreviated transcription (Latin):
cłi sp̃e ostendit. sicum ueditoᷤ
scuet fundum psib munici¬
pus legata debere intab̾. qui¬
dem conscͥpseritin municipi¬
o deb̾i. um postea lege cõsigna¬
uit si qua tributorum aut̾uec¬

Expanded text:
cie ostendit: si, cum uenditor sciret fundum pluribus municipiis legata debere, in tabula quidem conscripserit uni municipio deberi, uerum postea legem consignauerit, si qua tributorum aut uec
Abbreviated transcription (Latin):
tur ut rememptori hr̃e lic̾e¬
at. ⁊ ñ solum ꝑ se. s ꝑ omneͤ¬
Q mantem hĩe licere uendidit
iudeanus quid debeat p̾sta¬
re ⁊ multum urder c̃ẽ arbitro
Nrum hoec polliceatur ꝑ se ue¬
mentesq ase ꝑsonas nor
fi quominus me licert. an
uõ ꝑomines. nam siꝑ se. nõ
udctur id p̃start ns auuĩ e
eumcat. ꝑ inde si ẽnicra res ẽ¬

Expanded text:
tur, ut emptori habere liceat, et non solum per se, sed per omnes.Qui autem habere licere uendidit, uideamus quid debeat praestare. et multum interesse arbitror, utrum hoc polliceatur per se uenientesque a se personas non fieri, quo minus habere liceat, an uero per omnes. nam si per se, non uidetur id praestare, ne alius euincat: proinde si euicta res e
Abbreviated transcription (Latin):
uend itõe comp̃hendatur ia¬
chileuictionis nomine pre¬
stitur ⁊ in p̃cium quidem de¬
beri reincta. utilitatem ñ debe
N. n eumbone fidei cc̃tus hãc
patitur conuentõem. ut enp¬
eliror n dict/ nsi forte inquid
siquis omines istas subscrip¬
tas conuentices rocipet quem¬
admodum recipitur ut uendi
tor nimmos accipiat quãnis
tis apiscatore emimus ant
cupe. nam ciam sinich capit.
uichominus emptor p̃cmin
p̃stare necesse habebit. S in
sup̃scriptis conuentionib cc̃¬
ubent dicendum uisi forte sciẽs
alienum uendidit. Tũc enim
secimdum supͣ anob̾ relatam

Expanded text:
uenditione comprehendatur nihil euictionis nomine praestatum iri: pretium quidem deberi re euicta, utilitatem non deberi: neque enim bonae fidei contractus hac patitur conuentione, ut empditor retineret. nisi forte, inquit, sic quis omnes istas supra scriptas conuentiones recipiet, quemadmodum recipitur, ut uenditor nummos accipiat, quamuistis a piscatore emimus aut cupe: nam etiamsi nihil capit, nihilo minus emptor pretium praestare necesse habebit: sed in supra scriptis conuentionibus contra erit dicendum. nisi forte sciens alie num uendit: tunc enim secundum supra a nobis relatam
Abbreviated transcription (Latin):
etempto agi posse ait ut ar¬
fa restituatur.utilemq ẽẽ ac¬
etiam ad distrahendam in¬
quid empteemego illud q̃ro
si amilus datus sit arre no¬
mine ⁊ secuta emptõe p̾cio¬
nõ reddatur. qua acciõe agrẽ¬
cluu ẽ itrum condicatũr
qͣl obc̃am datus sit ⁊ ca fini¬
ta sit.an uõ exempto ager¬
dum sit et iuł. dicit ẽr̃e n¬
oto agi posse. c̾te etiam

Expanded text:
empto agi posse ait, ut arra restituatur, utilemque esse acetiam ad distrahendam, inquit, emptionem. ego illud quaero: si anulus datus sit arrae nomine et secuta emptione pretionon reddatur, qua actione agendum est, utrum condicatur, quasi ob causam datus sit e‹t› caus‹a› finita sit, an uero ex empto agendum sit. et Iulianus diceret ex empto agi posse: certe etiam
Abbreviated transcription (Latin):
subt̃xiss quib subtͣctis faci¬
le qi mimino uaset hr̃ditas
ut sibi ea uende̾tur ꝑsuasit
anuenditi uiditio teni possit.
⁊ ait uił. compet̾e accõem ex

Expanded text:
subtraxisset, quibus subtractis facile, quasi minimo ualeret hereditas, ut sibi ea uenderetur persuasit: an uenditi iudicio teneri possit? et ait Iulianus competere actionem ex
Abbreviated transcription (Latin):
sius ẽẽt. Siceꝑis cum usũ
fructum uendicare reu̾ti ad¬
nsus te n poto donce titus
uiuat. nec mea cã ẽẽ ceperit
ut etiam sicius ususf eẽt a¬

Expanded text:
us esset. si coeperis eum usum fructum uindicare, reuerti aduersus te non potero, donec Titius uiuat nec in ea causa esse coeperit, ut, etiamsi eius usus
Abbreviated transcription (Latin):
uendidi c̾to p̃cio ⁊ tradidi
ita ut in sula edificata ꝑtem
climidiam michi retraduas ne¬
rume ⁊ ut edifices agere me
posse exuendito ⁊ ut edifica¬
tammichi retradas. quã diu
sepulcii em̾is ⁊ ꝓrius eum
uenditore fu̾it. pot̾is ad en
reñti. ¶Sinas aliquod m
uendidis ⁊ dixis cͥtam men¬
suram capere uł c̾tum pond̃
hĩe: exempto tecuꝑ agam
siminus pstes ¶Sr siuas
michi uendidis ita ut affir¬
mares intẽgrmisud inte

Expanded text:
vendidi certo pretio et tradidi, ita ut insula aedificata partem dimidiam mihi retradas, verum est et ut aedifices agere me posse ex vendito et ut aedificatam mihi retradas: quamdiu esepulchri emeris et propius eum venditore fuerit, poteris ad eum reverti. Si vas aliquod mihi vendideris et dixeris certam mensuram capere vel certum pondus habere, ex empto tecum agam, si minus praestes. sed si vas mihi vendideris ita, ut adfirmares integrum, si id inte
Abbreviated transcription (Latin):
uenditor etiam siignoraue¬
rit miuorem fũdi ẽe mod.
¶Si uendidi tibi insulam c̾ta
pecuma ⁊ ut aliam insulam
meam refic̾es: agam exuedi¬
to ut reficias. Si autem hoc
ueniss. nõ intelligͣitur em¬
ptio ⁊ uenditio fcã ut nera¬

Expanded text:
enditor, etiamsi ignoraverit minorem fundi modum esse. Si vendidi tibi insulam certa pecunia et ut aliam insulam meam reficeres, agam ex vendito, ut reficias: si autem hoc venisset, non intellegitur emptio et venditio facta, ut e
Abbreviated transcription (Latin):
iau̾it nõ euadet exempto actõ¬
nem. si modo emptor cam¬
rem ignorauit. omma enim
que contͣ bonam fidem fu̾it
ueniunt mnempti accõem¶s
scire uenditorem ⁊ celare sic ac

Expanded text:
auit, non euadet ex empto actionem, si modo eam rem emptor ignorauit: omnia enim quae contra bonam fidem fiunt ueniunt in empti actionem. sed scire uenditorem et celare sic ac
Abbreviated transcription (Latin):
cet conuenit citra stipułoco
ut penam pr̃et emptor iux
cͣ ut eo nomine uidicte rõe
uenclitor ag̾e possit. acturus
utiliter sinõ ẜuata lege in pe¬
nam quam aui ꝓmisit inci¬

Expanded text:
set, conuenit citra stipulationem, ut poenam praestaret emptor. uix est, ut eo nomine uindictae ratione uenditor agere possit, acturus utiliter, si non seruata lege in poenam quam alii promisit inci
Abbreviated transcription (Latin):
tore cau̾it nesua manumit¬
teretur ne ue ꝓstiuatur.⁊ a
liquo fc̃o ẽc quam fuerat ex¬
ceptum euincatur aut lib̾a
nidicetur ⁊ exstipulatu pe¬
na petatur. doli exceptõem qui¬
Sab̾ nõ obstaturam putat.¬

Expanded text:
tore cauerit, ne serua manumitteretur neue prostituatur, et aliquo facto contra quam fuerat exceptum euincatur aut libera iudicetur, et ex stipulatu poena petatur, doli exceptionem quidam obstaturam puta
Abbreviated transcription (Latin):
utio namq eum dixisse tur¬
pe ẽẽ patricio. ⁊ nobili ⁊ cãs orã¬
ti ius in quo u̾saretur ignorae
ea uelut cõtumelia ẜuius tact᷑
oꝑam dedit uiiciuli ⁊ płimu
cõs de quib locuti sumꝰ auditi
institutus ab albo lucillo. ĩstru

Expanded text:
ucio: namque eum dixisse turpe esse patricio et nobili et causas oranti ius in quo uersaretur ignorare. ea uelut contumelia Seruius tactus operam dedit iuri ciuili et plurimum eos, de quibus locuti sumus, audiit, institutus a
Abbreviated transcription (Latin):
de ꝑsonanim statirac post de
cetis ordinem ꝑpetm edicti se¬
cuti ⁊ is ꝓtimos atq comũctoᷤᷤ
applicantes titulos.ut res pati¬
tium qua quis dominio alie
noꝯͣ naturam subicitut¶S̾u

Expanded text:
de personarum statu ac post de ceteris, ordinem edicti perpetui secuti et his proximos atque coniunctos applicantes titulos ut res patitium, qua quis dominio alieno contra naturam subicitur. serui
Abbreviated transcription (Latin):
frmax. Ideoquia antiquio¬
res leges ad posteriores thrusi¬
tatum ẽ/⁊ semꝑ qi hoc legib ẽ
cli oportet in cẽ. ut ad eas quoq
ꝑsonas ⁊ ad eas res ꝑtinerent. q̃¬

Expanded text:
. Ideo, quia antiquiores leges ad posteriores trahi, usitatum est semper, quasi hoc legibus inesse credi oportet, ut ad eas quoque personas et ad eas res pertineant, q
Abbreviated transcription (Latin):
seccitus ẽ. antituis labo qin oes
hos audunt. Institutus ẽ autẽ
atrebatio ¶ Erhis ate iuso sui
fuit. labeo noluit cum offeret᷑ ei¬
abaugusto cõsuatus. quos sub¬
fectus fieret ⁊ honorem susciꝑet
s psimum studiis oꝑam dedit¬
⁊ totum annum ita diuiserat
Itaqr reliquit quadraginta uo
a te uis capite in hisq ei tͣdite
fuant ꝑseũabat. labeo ĩgnii qua¬
litatem ⁊ fiduciam doctrine. et
qui cet̾is oꝑis sapiencie. oꝑam
dedat. plurima in mouant in¬
stituit. ⁊ ita ateio capitonima¬
ssinus sabimus successit labeo¬
m nerua qui ad huc eas dediscẽ¬
siones aurunt. hic etiam nerua
cesan familianssimus fuit. mã
respondendi uis nõ apͥncipib
dalutur.s qui fiduciã studioꝵ
suorum habebant consulenti¬
b respondebant. ne rͤsponsa u¬
tiq signata dabant. S pler̃q
iudicib ip̃i scibebant. aut testa¬
bantur qui illos consulebant.
Primus duius aug̃. ut maior
uiris auctoritas hab̾etur cõsti¬

Expanded text:
secutus est, et Antistius Labeo, qu‹i› omnes secutus est, et Antistius Labeo, qu‹i› omnes hos audiuit, institutus est autem a Trebatio. ex his Ateius consul fuit: Labeo noluit, cum offerretab Augusto consulatus, quo suffectus fieret, honorem suscipere, sed plurimum studiis operam dedit: et totum annum ita diviserat,itaque reliquit quadringenta voAteius Capito in his, quae ei tradita fuerant, perseverabat, Labeo ingenii qualitate et fiducia doctrinae, qui et ceteris operis sapientiae operam dederat, plurima innovare instituit. Et ita Ateio Capitoni Massurius Sabinus successit, Labeoni Nerva, qui adhuc eas dissensiones auxerunt. hic etiam Nerva Caesari familiarissimus fuit. Massrespondendi ius non a principibus dabatur, sed qui fiduciam studiorum suorum habebant, consulentibus respondebant: neque responsa utique signata dabant, sed plerumque iudicibus ipsi scribebant, aut testabantur qui illos consulebant. primus diuus Augustus, ut maior iuris auctoritas haberetur, consti
Abbreviated transcription (Latin):
um uitium nepotem eiꝰ renqͥt
hrdem¶ fuit autem questo¬
ns nec ustra ꝓfic̾e uoluit he¬
redem cum ⁊ illi ⁊̃ augustus
consulatum offerret s ex his tre¬
batius ꝑitior cassellor. caselliu
treltio eloquencior fuisse dr̃.
offinius utroq doctior. casalli
scͥpta nõ extant insi umis lib̾
bndictorum trebacii ⁊ plures
si minꝰ frequentantur spost
fiuo oꝑam dedit. finit autem
patricuis ⁊ tͣnsit a causis agen
cusauit nec obtinut ap̃ gauĩ
cesarem. Is autem quintus le¬
ganius quicum affrice curam
gercdat infirmum tubo ãplia¬
re nõ ꝑmisit nec aquam  au¬
tire quo nomine cum accusa¬
ut. ⁊ cito defendit. ⁊ erta eius
oratio satis pulcherrima que
insgibitur ꝓ quinto legario
tubio doctissimus. quidẽ ha¬
bitus ẽ nins publici ⁊ pͥuati
⁊ complures utriusq oꝑis li¬
bros. reliquit. ẜmone ⁊ antiqͦ
usus atͣectauit ⁊ scribe. ⁊ idco
parum libri eius gratihabent᷑.
post hunc maxime auctorita¬
tis fuer̾ ate uis capito qui offi

Expanded text:
um nepotem eius reliquit heredem. fuit autem quaestorius nec ultra proficere voluit, cum illi etiam Augustus consulatum offerret. ex his Trebatius peritior Cascellio, Cascellius Trebatio eloquentior fuisse dicitur, Ofilius utroque doctior. Cascellii scripta non exstant nisi unus liber bene dictorum, Trebatii complures, sed minus frequentantur. Postio operam dedit: fuit autem patricius et transit a causis agendcusauit nec optinuit apud Gaium Caesarem. is est Quintus Ligarius, qui cum Africae oram teneret, infirmum Tuberonem applicare non permisit nec aquam haurire, quo nomine eum accusauit et Cicero defendit: exstat eius oratio satis pulcherrima, quae inscribitur pro Quinto Ligario. Tubero doctissimus quidem habitus est iuris publici et priuati et complures utriusque operis libros reliquit: sermone etiam antiquo usus affectauit scribere et ideo parum libri eius grati habentur. Post hunc maximae auctoritatis fuerunt Ateius Capito, qui Ofilium
Abbreviated transcription (Latin):
lib̾ nõ estat. Id̾ apus ciandius
qui iidetur ab hoc ꝓcessisse. ⁊
post eos maxime scĩe siphori¬
apꝑcilauit nequaquã ante hc
auͥ p̾ hẽ ħ noĩe cõnominatꝰ ẽ.
fgaus scipio nascica qui optim
a senatu appellatus ẽ cuietiam
publice domus in sacra uia da¬
ta ẽ quo facilius cõsuli possit.
gatus ẽ. cum cent duo tresert
postre una pacis alt̾a brem. ar¬
bitrio s dato utr̃ uellet s ĩferi
romanis uiamq sustulit et
ait. cartagmenses pat̾e debere
utramq mallent accipere. ¶pͥ
hos fuit tibnis quorum caniuᷤᷤ
ut clixi qui pͥmus cõfit̾i cepit.
ciꝰ tm̃ scͥptum nullum extat sed
respõsa cum plura ⁊ memora¬
⁊ fr̃ eius publius. clius. ⁊ pub

Expanded text:
liber non exstat: idem Appius Claudius, qui uidetur ab hoc processisse, post eos maximae scientiae Sempronappellauit, nec quisquam ante hunc aut post hunc hoc nomine cognominatus est. Gaius Scipio Nasica, qui optimus a senatu appellatus est: cui etiam publice domus in sacra uia data est, quo facilius consuli posset. gatus, cum essent duae tesserae positae una pacis altera belli, arbitrio sibi dato, utram uellet referret Romam, utramque sustulit et ait Carthaginienses petere debere, utram mallent accipere. Post hos fuit Tiberius Coruncanius, ut dixi, qui primus profiteri coepit: cuius tamen scriptum nullum exstat, sed responsa complura et memoraet frater eius Publius Aelius et Pub
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ conditio. lib̾oꝵ aũt hominũ
gẽtiũsrre cuulx siquis se ma¬
ior .xx. anins ad p̾ciũ participã¬
dum uenire passu ẽ regenci¬
um ẜui nr̃i sunt qui ab hostib

Expanded text:
 condicio: liberorum autem hominum gentium: iure ciuili, si quis se maior uiginti annis ad pretium participandum uenire passus est: iure gentium serui nostri sunt, qui ab hostib
Abbreviated transcription (Latin):
mutu̾i auditores fu̾nt ⁊ plu¬
res s p̾cipue auctoritas fuit
aquiluis gallus balb lucillus¬
illius sextus papinus gaius in¬
uentus. ex quib gallum man¬
ne auctoritatis ap̾ ppłm fuis¬
se ẜuitus dicit. omnes tam̃ hu
aẜ uio fulpillo nominantur.
auoquin ꝑ se corum scͥpta non
talia extant ut ea omnes appe
ꝓcinus scͥptura ip̃oꝵ quoq me¬
moria habetur. ¶ Seruus aũt
sulpitius cum in causis oran¬
post marchum tullium ob¬
tinent tͣclitur ad cõsulendu
quintum mutium uꝵ sum esse¬

Expanded text:
Mucii auditores fuerunt complures, sed praecipuae auctoritatis Aquilius Gallus, Balbus Lucilius, Sextus Papirius, Gaius Iuventius: ex quibus Gallum maximae auctoritatis apud populum fuisse Servius dicit. omnes tamen hi a Servio Sulpicio nominantur: alioquin per se eorum scripta non talia exstant, ut ea omnes appetpro cuius scriptura ipsorum quoque memoria habetur. Servius autem Sulpicius cum in causis oranpost Marcum Tullium optineret, traditur ad consulendum Quintum Mucium de
Abbreviated transcription (Latin):
b qui scĩam nacti s̾ añ tib̾ium
cornscantium publice ꝓfessũ
neminem tditur. Ceñ autem ad
huc uł inlatenti ius ciuile reti¬
qui legẽs regias inunum con¬
tulit. Ad hec apius claudius unꝰ
ex.x. iuns cuiꝰ maximum cõsci¬
luum in .xii. tabut. scribendis fu¬
itspost hñc apins claudius eus¬
deni gͣenis maximam scĩam ha¬
buit. hic centimanus appellat᷑
ẽ ⁊ apiam uiam strauit.⁊ aquã
claudiam induxit. ⁊ de pirro m
urbem nõ ⁊cipiendo fmmamiu¬

Expanded text:
 qui scientiam nancti sunt, ante Tiberium Coruncanium publice professum neminem traditur: ceteri autem ad hunc uel in latenti ius ciuile retiqui leges regias in unum contulit. ab hoc Appius Claudius unus ex decemuiris, cuius maximum consilium in duodecim tabulis scribendis fuit. post hunc Appius Claudius eiusdem generis maximam scientiam habuit: hic Centemmanus appellatus est, Appiam uiam strauit et aquam Claudiam induxit et de Pyrrho in urbe non recipiendo
Abbreviated transcription (Latin):
di̾cias secundum lib̾tatem dixi¬
belli gerendi cã legiones erant
relictis ducib principis signa
maduentum transtuleruñt
omnisq plebs urbana mex eod
se contulit populq cõsensu
partim in carce necati ĩ rursus
tes .ꝑ. suum statum recepit.
tribum militum carentur par¬
tim ex plebe partim ex partib

Expanded text:
dicias secundum libertatem dixibelli gerendi causa legiones erant, relictis ducibus pristinis signa in Auentinum transtulerunt, omnisque plebs urbana mox eodem se contulit, populique consensu partim in carcere necati. ita rursus res publica suum statum recepit.tribuni militum crearentur partim ex plebe, partim ex patribus
Abbreviated transcription (Latin):
netales cris angenti aunflato¬
res ⁊ inumiun capitales qui car
eorum fierent. Et quia magis¬
tratib uesꝑtinis temͣporib
in publicum ẽẽ in conueniẽs
erat.U. umi constituti sunt eis
tb̾ini ⁊ ultra tibum qui possĩt
ꝓ magistratib fungi. ¶ Capita
deniq sarclinia mox scicilia. it̃
inditc̃e uenant creati sunt.
publicas constituit. ueruti de
crauis iulus cesar. duos p̾to¬
res ⁊ duos ecliles quifrumto
p̃c̃ent ⁊ ad cet̾t cerealos consti¬
is .xii. pͥtores ꝯstituit ¶ post
de in dunis clandius duos p̾¬
tores adiecit qui de fidei cõmi
cent. Ethec omnia quociens
inre .p. sunt magistrãtus ob¬
ẜuantur. ¶Quociens autem
ꝓficiscuntur unus reliquitur
qui ius dicat. is uocatur pre
latinaruun ferianim cã in trb¬
ductus ẽ ⁊ quot annis obẜua
batur. nam p̾fectus annone.
⁊ uigilum nõ sunt magistra¬
tus. S petra ordinem ut̾ulitatiᷤᷤ
cã cõstituti s. ⁊ tn hiquos cisti¬
b̾im dimimus postea coues se¬

Expanded text:
netales aeris argenti auri flatores, et triumuiri capitales qui carceorum fieret. Et quia magistratibus uespertinis temporibus in publicum esse inconueniens erat, quinqueuiri constituti sunt cis Tiberim et ultis Tiberim, qui possint pro magistratibus fungi. Capta deinde Sardinia, mox Sicilia, item in dicionem uenerant, creati sunt, publicas constituit, ueluti deGaius Iulius Caesar duos praetores et duos aediles qui frumento praeessent et a Cerere cereales constisedecim praetores constituit. post deinde diuus Claudius duos praetores adiecit qui de fideicommisscunt. Et haec omnia, quotiens in re publica sunt magistratus, obseruantur: quotiens autem profi‹cis›cuntur, unus relinquitur, qui ius dicat: is uocatur praeLatinarum feriarum causa introductus est vatur. nam praefectus annonae et vigilum non sunt magistratus, sed extra ordinem utilitatis causa constituti sunt. et tamen hi, quos Cistiberes diximus, postea aediles se
Abbreviated transcription (Latin):
inẜuititem ab eo suppositus pe¬
cicrat clixisse. captumq a more
uirginis oẽfas ac nephas miscu¬
isse. inclignatus ꝙ uetustissima
iuns obsuancia in ꝑsona fiue
suc defeciss ut pote cum brut᷑¬

Expanded text:
in seruitutem ab eo suppositus petierat, dixisse captumque amore uirginis omne fas ac nefas miscuisse: indignatus, quod uetustissima iuris obseruantia in persona filiae suae defecisset utpote cum Brutu
Abbreviated transcription (Latin):
tum oc̃ cepiss. ut cc̾t qui illis
p̾cẽnt constituti sunt questores
qui pecunie p̾cent dicas q̃ stoeͣs
cumc cãm creati erant. ¶ Et qr
ut ditimus de capite cłius ro¬
mani in usu ppͥ nõ erat lege p̃¬
missum consulib ns dicere ꝓp¬
pt̾ca questores cõstituebatur
cum ĩiriose tͣctarẽt neq¬
uellent de inceps suffic̾ent ma
gistratb uti ip̃i possit factõ su
a ꝑpetuo rem .p. occupatam re¬
tineret. nimia atq asꝑa domi¬
animadũtiss apium clauͣdi

Expanded text:
 coepisset, ut essent qui illi praeessent, constituti sunt quaestores, qui pecuniae praeessent, dicti ab eo cuniae causa creati erant. Et quia, ut diximus, de capite ciuis Romani iniussu populi non erat lege permissum consulibus ius dicere, propterea quaestores constituebantur cum iniuriose tractarent nequgistratibus, ut ipsi et factio sua perpetuo rem publicam occupatam retineret: nimia atque aspera domianimadvertisset Appium Claudi
Abbreviated transcription (Latin):
torib his magism equitum in¬
iungebantur sic quomodo re¬
gib tribum ccłum ꝙ offitium
ferre taie erat quale hodie pre¬
fectorum ptorio magistratus

Expanded text:
toribus magistri equitum iniungebantur sic, quo modo regibus tribuni celerum: quod officium fere tale erat, quale hodie praefectorum praetorio, magistratus
Abbreviated transcription (Latin):
ctiones composite sunt. quib
uit̾ se homines disceptarẽt. qͣs
actiones ne ꝓpl̾s ꝓut uellet
institueret.ctas sollẽpnesq ẽẽ
uolunt. ⁊ appellatur hoc pars
niris uiris legis actioẽs .i. legit
pene tna hec uira nata sunt. le¬
ges .xii. tabulanim. exhis fluere
cepit. ius curle. exhusdem legibo
actidises composite suntonũ¬
um tamen harim ⁊ int̾p̾tantli

Expanded text:
ctiones compositae sunt, quibus inter se homines disceptarent: quas actiones ne populus prout uellet instituere‹t›, certas sollemnesque esse uoluerunt: et appellatur haec pars iuris legis actiones, id esttria haec iura nata sunt: lege duodecim tabularum ex his fluere coepit ius ciuile, ex isdem legis actiones compositae sunt. omnium tamen harum et interpretandi
Abbreviated transcription (Latin):
ca auctoritate .x. constitiu uiros
ꝑ quos pet̾entur legos agrecis
ciuitatibo. ⁊ cuutas fundaretur
legibo. quas in tabulas eboreas
ꝑ scͥptas ꝓ rostris composuerũt.
ut possint leges apertins ꝑcipi da
si animadut̾unt anquid de ec̃
istis pͥmis legib.adeoq sequenti
anno anas diras eisdem tabulis¬
ad iec̾unt. ⁊ itra eraccedenti appel¬
latesunt leges .xii. tabulatum:
quarum ferendarum auctor ẽ

Expanded text:
ca auctoritate decem constitui uiros, per quos peterentur leges a Graecis ciuitatibus et ciuitas fundaretur legibus: quas in tabulas eboreas perscriptas pro rostris composuerunt, ut possint leges apertius percipi: si animaduerterunt aliquid deesse istis primis legibus ideoque sequenti anno alias dadiecerunt et ita ex accidenti appellate sunt leges duodecim tabularum. Quarum serendarum authorem f
Abbreviated transcription (Latin):
modo clicitur. id quod semper
qui ac bonum ẽ. Inf płibus¬
meclis clicitar ut est uis natu¬
rales altero modo ꝙ omnibus
aut plimibus in quacumq
ciuitate intue ẽ ut est iuscũnle.
¶Nec minus iusrecte dicitur inci-¬
uitate nostra. Ins honorarium.
¶Dretor quoq reddere ius dicitu s
etiam cum iniq decẽrnit: rela¬
tͣione scĩicet facta.non ad id ꝙ
sigiificatõe uis dicitur locus ĩ
fitisquem locum det̾minare hoc
modo possumꝰ. ubicumq p̾tor
salua maiestate imꝑi sui. sal¬
uoq inpe more maiorum.ius
dicere constituit: is locus recte

Expanded text:
um id quod semper aequum ac bonum est ius dicitur, ut est ius naturale. altero modo, quod omnibus aut pluribus in quaque civitate utile est, ut est ius civile. nec minus ius recte appellatur in civitate nostra ius honorarium. praetor quoque ius reddere dicitur etiam cum inique decernit, relatione scilicet facta non ad id quignificatione ius dicitur locus in fit. quem locum determinare hoc modo possumus: ubicumque praetor salva maiestate imperii sui salvoque more maiorum ius dicere constituit, is locus recte
Abbreviated transcription (Latin):
ap̃.ł.Ius antem ciuile est. ꝙ
pplendi ł corrigendi uinis cuuł¬
gr̃a. pp̃ utilitatem publicam.ꝙ
⁊ honorarium dicituraibhono
gib ac morib regunͣtur. par¬
tim suo ꝓpͣrio. partim cõmum
ꝓprium ciuitatis ẽ: uocaturq¬
omnes homines constituit. id
aput omnes gentes ꝑeque cu¬
stoditur uocaturq ius gentium:
qiͣ quo uire omnes gentes utũ¬

Expanded text:
. Ius autem ciuile est, qupplendi uel corrigendi iuris ciuatia, propter utilitatem publicam. Quod et honorarium dicitur, ab hongibus et moribus reguntur, partim suo proprio, partim communiproprium ciuitatis est uocaturqomnes homines constituit, id apud omnes populos peraeque custoditur uocaturque 'ius gentium', quasi quo iure omnes gentes utu
Abbreviated transcription (Latin):
est ¶postea antem cum a pus cia¬
udius ꝓposuss ⁊ ad formam te¬
cligiss has actioes: agneus flauiꝰ
scriba cins ub̾tim filius subrep¬
tum librum ppͦ tradid̾it. ⁊ ad eo
gͣtum fuit id mumus ppat tri-¬
ł curut hic lib̾ quia actioẽs conti
num sicutiuis cunle papina¬
nim. nam nec agneus flamus
de suo quicquam adiecit libro.
¶augescente ciuitate qui ad erãt
quedam gena agendi composu¬
er̃. ¶Nõ post multum tẽporis
spacium. sextus elus alias actões
composuit: libum ppͦ dedit. qͥ

Expanded text:
cum Appius Claudius proposuisset et ad formam redegisset has actiones, Gnaeus Flauius scriba eius libertini filius subreptum librum populo tradidit, et adeo gratum fuit id munus populo, ut triis curulis. hic liber, qui actiones continum, sicut ille ius ciuile Papirianum: nam nec Gnaeus Flauius de suo quicquam adiecit libro. augescente ciuitate quia deerant quaedam genera agendi, non post multum temporis spatium Sextus Aelius alias actiones composuit et librum populo dedit, qui
Abbreviated transcription (Latin):
que ad instruendum auquẽ
ꝑtineat inspiciatur ⁊ descti¬
buitur. ¶ cum autem inid ac¬
et ut siue quis ꝯdempnatu
coq n habuit rõnes exquib
cam suam tueri possit. Id ip¬
sum q ita ꝑdid̾it hac accione
ꝯsequatur. s anhec ꝓͣcedat in¬
deamis. nam si apud hunc
udicem qui int̾ eum ⁊ argen
tarium iudicat pot̾ ꝓ̾bare se
ulo iditio quo uictus ẽ um¬
cere potusse. pot̾it ⁊ tũc ꝓbari
⁊ si nõ ꝓbauit aut si ꝓbañter
uidex ũo curau̾it de se ip̃e aut
aut aius in strum̃tis ł testib
quib illo tempore .i auqua
ex ẽa uti nõ potuent. possit ꝓ¬
bare potuisse se iuncere sic
enu ⁊ de cautione subrrepta
aut corrupta competit ꝯdicto
⁊ dampni imurie accio qr qd̾
ut testib quib t̃ uni nori¬

Expanded text:
quae ad instruendum aliquem pertineat, inspiciatur et describatur. Cum autem in id acet, ut, siue quis condemnatuon habuerit rationes ex quibus causam suam tueri possit, id ipsum, quod ita perdiderit, hac actione consequatur. sed an hoc procedat videamus: nam si apud hunc iudicem, qui inter eum et artarium iudicat, potest probare se illo iudicio, quo uictus est, uincere potuisse, poter‹a›t et tunc probare: et si non probauit aut probantem iudex non curauit, de s‹e› ipso aut aut aliis instrumentis uel testibus, quibus illo tempore aliqua ex causa uti non potuit, possit robare potuisse se vincere. sic enim et de cautione subrepta aut corrupta competit condictio et damni iniuriae actio: quia quod ut testibus, quibus tum uti no
Abbreviated transcription (Latin):
rõnes ue nr̃as aniinistraũ
nõ cogitur a p̾tore metu pene
in fc̃m accionis rõnes edere.s.
quia id cõscqui possumiis. p
mandati accio nom. S⁊ cum
dolo malo sociue negocia ges¬
sit p̃tor ꝑ hanc clau̾sulam ñ
tele. solet cogi edere. ¶ nichil
int̾ẽ si successores aut ꝑat̾ aũ
dominus argentaru euisceo
fiunt ꝓfessionis. Quia cum

Expanded text:
onesve nostras administravit, non cogitur a praetore per metum in factum actionis rationes edere: scilicet quia id consequi possumus per mandati actionem. et cum dolo malo socius negotia gessit, praetor per hanc clausulam non telae solet cogi edere. Nihil interest, si successores aut pater aut dominus argentarii eiusdem fuerunt professionis: quia cum
Abbreviated transcription (Latin):
inist̾ium publicam ht cam.
⁊ hoc principał eorum oꝑa est¬
ut etiam actus sui rõnem di¬
uigenter cõficiant. ¶edi autẽ
ratio ita intlligitur si acapite
edatur. nam ratio nisi a capite
spiciendi describendiq potes¬
tas fiat. S ut ea sola rõnũ pare¬

Expanded text:
inisterium publicam habet causam et haec principalis eorum opera est, ut actus sui rationes diligenter conficiant. Edi autem ratio ita intellegitur, si a capite edatur, nam ratio nisi a capite spiciendi describendique potestas fiat, sed ut ea sola par
Abbreviated transcription (Latin):
gentani uartib eius fungid̃¬
rent.¶Is antem cui argentai
rones suas legauit nõ uidebi¬
tur coñtimꝰ quia iuris succes¬
sor hus u̾bis significatir. nõ
magis quamsieas uiuus ci
donassi. S⁊ noc hr̃s genebitur
cͥum nec possideat ñ .d.m. fec̾it¬

Expanded text:
gentarii, partibus eius fungi debent. is autem, cui argentarius rationes suas legauit, non uidebitur contineri, quia iuris successor his uerbis significatur: non magis, quam si ei uiuus eas donasset. sed nec heres tenebitur, cum nec possideat nec
Abbreviated transcription (Latin):
etatis utetur. nõ sine cause co¬
qnitione ¶de quo palã ꝓscrip¬
tum fuerat. ne cum co ochatur.¬
enim ꝑmitteno uin ert qiͣ cu
institore ccͣhere.¶S si quis nolit.
it tenebitur ip̃a p̃positiõne. ꝓ̃¬
scribere palam sic accipimus.
clanelittens ut de plano recte

Expanded text:
aetatis utetur non sine causae cognitione. De quo palam proscriptum fuerit, ne cum eo contrenim permittendum erit cum institore contrahere, sed si quis nolit it tenebitur ipsa praepositione. Proscribere palam sic accipimus claris litteris, unde de plano recte
Abbreviated transcription (Latin):
ect ꝓpositus: tñ iul. utilem ac
ciõem ei competẽ ait. Memini¬
sse autem oportebit institoria
dominum itadcm̃ tem sinõ no¬
uau̾it quis eam obugationeo.
uł ab institore uralio nouandi

Expanded text:
epositus, tamen Iulianus utilem ei actionem competere ait. Meminisse autem oportebit institoria dominum ita demum teneri, si non nouauerit quis eam obligationem uel ab institore uel ab alio nouandi
Abbreviated transcription (Latin):
faciendum erit ⁊̃ si ꝓcurato:
sam pecunue accipiendis ha¬
buit. post lib̾tatem quoq datã.
id̾ ꝑ lib̾tum negocium creuit:
uarctate statue nõ mutabitur
iubendo negecio tab̃̾ne miscu¬
crit. ¶ Seruus pecuniis tantũ
fcñandis ppositus ꝑ int̾cessio¬
nem es auenum suscipiõs. ut
institor domuim in solidũm
uire p̾torio nõ astringit. Ꝙ ã¬

Expanded text:
faciendum erit et si procurator sam pecuniis accipiendis habuit, post libertatem quoque datam idem per libertum negotium exercuit, uarietate status non mutabituriubendo negotio tabernae miscuerit. Seruus pecuniis tantum faenerandis praepositus per intercessionem aes alienum suscipiens ut institorem dominum in solidum iure praetorio non adstringit:
Abbreviated transcription (Latin):
ris arbiter pũnire pot̾it. peccu¬
mam eim adu̾sario dare iubẽ¬
si testum nomina exsña ar¬
uitri exhibita nõ sunt. ¶Cum̃
arbiter diem compromissim
ꝓfemi iussit cum hoc ei ꝑmissũ
ẽ am̾ius mora alt̾i ad penam
commitendam ꝓdẽ.¬

Expanded text:
ris arbiter punire poterit pecuniam eum adversario dare iubesi testium nomina ex sententia arbitri exhibita non sunt. Cum arbiter diem compromissi proferri iussit, cum hoc ei permissum est, alterius mora alteri ad poenam committendam prode
Abbreviated transcription (Latin):
nab uł huit ad huc litigio pẽ̾¬
dente. potest p̾sente curatore
suña dici. ¶ Arbiter ad ẽe liti
m̃tio comp̾hensa fu̾it ꝯꝓmissũ
lpħ.. Arbiter ex compmisso
diem compiissi ꝓferriuisse¬
rat. atter ex lingatorib dicto
audiẽs nõ fu̾at consulebat᷑
poss ne abeo pecuma er com

Expanded text:
abuerit adhuc litigio pendente, potest praesente curatore sententia dici. Arbiter adesse litigmentio comprehensa fuerit, compromissum  Arbiter ex compromisso diem compromissi proferri iusserat: alter ex litigatoribus dicto audiens non fuerat: consulebatur possetne ab eo pec