comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pestate .G. menii facundia clara pollensq fuit.
decere existimaui unã extã multis oracionem
eiꝰ ꝑserbe. ac potissimum. eam dicam quã ĩ
cõcione pꝰ reditũ bestie huiscemoĩ uerbis disseni¬
it. Nulta dehortant᷑ me auobis quintes
cientia ura. ius nullũ. & maxime quodĩ nooẽ¬
cie. plus periculi quã honoris ẽ. Nam illa qͥdẽ
piget. dicẽ is annis xu. quã ludibrio fueritis su¬
ꝑbie paucoꝵ. quã fede. quãq multi ꝑierint
uñ defensores ut uobis animus ab ignauia.
atꝙ socontia corruptꝰ sit. Qui nec nunc ꝗdẽ
ob norii numici cõsurgitis. atq etiam nc ti¬
metis eos. quib decet uos terrori ẽẽ. S quam¬
quã hec talia sũt. tm̃ obuiã ire factionis po¬
tentie animꝰ subigit. Certe ego lib̾tatẽ que
mͥ a parente meo tradita ẽ exꝑiar. Uerum
id frustra: an obrent faciam. in ura manu
sitũ ẽ qͣuintes. Nleq ego uos ortor quod se¬

Expanded text:
pestate Romae Memmi facundia clara pollensque fuit, pestate Romae Memmi facundia clara pollensque fuit, decere existimaui unam ex tam multis orationem eius perscribere, ac potissimum ea dicam, quae in contione post reditum bestiae huiusce modi verbis disseruit: "Multa me dehortantur a vobis, Quirites,patientia, ius nullum, ac maxime quod innocentiae plus periculi quam honoris est. Nam illa quidem piget dicere, his annis quindecim quam ludibrio fueritis superbiae paucorum, quam foede quamque inulti perierint vestri defensores, ut vobis animus ab ignavia atque socordia corruptus sit, qui ne nunc quidem obnoxiis inimicis exurgitis atque etiam nunc timetis eos, quibus decet terrori esse. Sed quamquam haec talia sunt, tamen obviam ire factionis potentiae animus subigit. Certe ego libertatem, quae mihi a parente meo tradita est, experiar. Verum id frustra an ob rem faciam, in vestra manu situm est, Quirites. Neque ego vos hortor, quod sae
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ seauro secreta trans eg̃. de bine postero die
quasi ꝑsatirã legẽ sententiis exquisitis in de¬
dicione accipit. S uti ꝓ cõfilio imꝑatũ est.
elephinti triginta. pecus atq equi multi
cũ ũ paruo argenti pondere questori tount̃.
calphurnius romã ad rogandos magistratꝰ¬
ꝓficiscit᷑. In numidia ⁊ in exercitu nr̃o par
agitabat᷑. sostquã in affrici rel gestas. quo
modo acte forent fama diuulgante. rome
ꝑ onis iocõ.⁊ conuentus. de facto consulis
agitan. apud plebem giauis in iudia. patres
solliciti eruit. ꝓbarent ne tantũ flagiciũ
an decretũ consulis sub uerterent. parũ
coustabat. Ac maxime eos potentia scau¬
r. quodis auctor: soci bestie ferebit᷑. a
uero bonoq impediebat. At .G. memius
euiꝰ delibtate ingenii. ⁊ odio potentie no¬
bilitatis sup̃diximus. int̾ dub itacionẽ
cinora nobilitatis ostende. Prorsus intentꝰ om¬
nimodo plebis aniiũ accendebat. d: qui ea tem¬

Expanded text:
et Scauro secreta transigit. Dein postero die et Scauro secreta transigit. Dein postero die quasi per saturam sententiis exquisitis in deditionem accipitur. Sed, uti pro consilio imperatum erat, elephanti triginta, pecus atque equi multi cum paruo argenti pondere quaestori traduntur. Calpurnius Romam ad magistratficiscitur. In Numidia et exercitu nostro pax agitabatur. Postquam res in Africa gestas quoque modo actae forent fama diuulgauit, Romae per omnis locos et conventus de facto consulis agitari. Apud plebem grauis invidia, patres solliciti erant: probarentne tantum flagitium an decretum consulis subuerterent, parum constabat. Ac maxime eos potentia Scauri, quod is auctor et socius Bestiae ferebatur, a vero bonoque impediebat. At C. Memmius, cuius de libertate ingeni et odio potentiae nobilitatis supra diximus, inter dubitationem cinora nobilitatis ostendere; prorsus intentus omni modo plebis animum incendebat. Sed quoniam ea tem
Abbreviated transcription (Latin):
osteudere cept. auimꝰ eger auaricia facile cõu̾sa
ẽ. Cet̃m sociꝰ ⁊ aminist̃ oĩum scaurꝰ consiliorũ
assumit̾ seturus. Quitã: si apͥncipio plerisq
ex factione eiꝰ corruptis. acerrune regẽ impugna¬
uerat: tm̃ magntudine pecunie ab ono honesto¬
ꝙ̃ in p̃ut̃ ab stractus ẽ. S iuguta pͥmum
tantũ modo belli morã redimebit. existimĩs
se se aliͥo int̃im tor ie. p̃cio. ant grã. effec¬
tur. Postea uõꝙ a parcicipe negocio scaurũ
accep̃. iumaxi nã spe adductꝰ recuꝑande
paueis. statuis cũ de om̃ib paccionibus p̃¬
sens agere. Cet̾m int̾ea fidĩ causa mittit᷑
a cõsile sectus questor in oppidũ iugurte
uacc̃ cuiꝰ rei erit species acceptio fium̃ti
Quod calpbur nius palã legatis imꝑaurrte.
qmi dedicionis mora in ducie agitabant᷑. Igitur
rex uti cõstatuerat in castia uenit. ac pauca
p̃senti cõsilio locutꝰ ẽ. de inuidia facti sui.
atq uti in dedicionẽ acciꝑet᷑. reliqua cũ bestia

Expanded text:
facile conuersus est. Ceterum socius et administer omnium consiliorum assumitur Scaurus, qui tametsi a principio plerisque ex factione eius corruptis acerrime regem impugnauerat, tamen magnitudine pecuniae a bono honestoque in prauum abstractus est. Sed Iugurtha primo tantummodo belli moram redimebat, existimans sese aliquid interim Romae pretio aut gratia effecturum. Postea vero quam partiaccepit, in maximam spem adductus recuperandae pacis statuit cum iis de omnibus pactionibus praesens agere. Ceterum interea fidei causa mittitur a consule Sextius quaestor in oppidum Iugurthae Vagam. Cuius rei species erat acceptio frumenti, quod Calpurnius palam legatis imperauerat, quoniam deditionis mora indutiae agitabantur. Igitur rex, uti constituerat, in castra venit, ac pauca praesenti consilio locutus de invidia facti sui atque uti in deditionem acciperetur, relicua cum Bestia
Abbreviated transcription (Latin):
eruentis manib in manu auaricia. nocentissimi
ioc̃a suꝑbissimi. Quib fides. decꝰ. pietas. postremo
ħ onestas atq in onesta oia questui sunt. Pars
eorũ occidisie tribimnos ppłi. alii questiones in¬
iustas plerq cedẽ. in uos fecisse ꝓmununto habent.
Itaq quã quisq pessime fec̃. tã maxime tutus
ẽ. oietũ ascelere suo. ad iguauiã urim transtule¬
re. Quos om̃s eadẽ cuꝑe. eadẽ odisse.: eadẽ me¬
tuere in unũ coegit. S: hec int̃ bonos amicitia.

Expanded text:
cruentis manibus, immani auaritia, nocentissimi et idem superbissimi, quibus fides decus pietas, postremo honesta atque inhonesta omnia quaestui sunt. Pars eorum occidisse tribunos plebis, alii quaestiones iniustas, plerique caedem in vos fecisse pro munimento habent. Ita quam quisque pessime fecit, tam maxime tutus est. metum ab scelere suo ad ignaviam vestram transtulere, quos omnis eadem cupere, eadem odisse, eadem metuere in unum coegit. Sed haec inter bonos amicitia,
Abbreviated transcription (Latin):
contͣ spem nũcio accepto. quippe cui rore oiã
uenũ ie in aĩo heserat. filiũ.: cũ eo duos fa¬
miliares ad senatũ legatos mittit. hisq uti illis
quos ieinsalẽ int̾fecto miserat. p̃cipit. ut om̃s
mortales pecconia agg̃diant᷑. Qui pꝰquã remam
aduentabant senatꝰ abestia consultꝰ ẽ. placere¬
ne legatos iugurte recipi menib hii decreuere.
nͥ regnũ ipsũq deditũ uenissent. ut indiebus
nus ꝓximis dcce italia decederent. Consul nu¬
midis exsenat᷑ dec̃to nuncian uibr. Ita infictis
reb illi domũ discedunt. Iit̃im ei pbulnius ꝑ¬
aro exercitu. legat sibi boĩes nobdes ficciosos.
qroꝵ auctoritate qne deligiass: imutei fore
syabat. In qͥs fuit scaur̾ cuiꝰ de irat᷑a ⁊ habitur
sup̃ memoranioꝰ. Nã in cõsule nĩp nuołte bo.¬
neq artes animi ⁊corꝑis eraut. Quas os auarici¬
a p̃pediebat. Paciens laboꝵ. acri i genio. satis

Expanded text:
contra spem nuntio accepto, quippe cui Romae omnia contra spem nuntio accepto, quippe cui Romae omnia venire in animo haeserat, filium et cum eo duos familiaris ad senatum legatos mittit iisque uti illis, quos Hiempsale interfecto miserat, praecipit, omnis mortalis pecunia aggrediantur. Qui postquam Romam adventabant, senatus a Bestia consultus est, placeretne legatos Iugurthae recipi moenibus, iique decrevere, nisi regnum ipsumque deditum venissent, uti in diebus proximis decem Italia decederent. Consul Numidis ex senatus decreto nuntiari iubet. Ita infectis rebus illi domum discedunt. Interim Calpurnius parato exercitu legat sibi homines nobilis factiosos, quorum auctoritate quae deliquisset munita fore sperabat. In quis fuit Scaurus, cuius de natura et habitu supra memorauimus. Nam in consule nostro multae bonaeque artes et animi et cora praepediebat: Patiens laborum, acri ingenio, satis
Abbreviated transcription (Latin):
senatui cure fore. At ille tã: si orã pociora fide
nigurte rebat᷑. tĩ qi penes cosdẽ si ad u̾saret᷑
cogendi potestas erat. ita uti censuerant italici
dedicionẽ fac̃. Iugurta in pͥmis adherbalem ex¬
enceiatũ ueccit. Deinde om̃s puberes numiais.
atq negociatores. ꝓmiscue. uti qͥsq armatus
obuiã fuerit intfec̃. Quod ꝑꝰquã rome cognitũ
ẽ. res insenatu agitari ceꝑit. ide illi manistri
regis int̾pellando ac sepe grã int̾oum iurgus
trahendo tẽp̃. atͦcitatẽ reilerebant. Ae .ni .G.
mouinis tribunis plebis designatꝰ. uir acero
te scelus condonaret᷑. ꝓsato omĩs in india ꝓ¬
latandis consultacionib dilapsa foret. tanta
te. consules declarati .P. scipio nastca .i.
bestia. calphulnius. carphrrnio numidi¬
a sciꝑioni italia euenit. de iude exercitꝰ
qͥ in affrica portaret̃ serbit᷑. Scipendiũ aliaq
que bello usui forent. decernunt᷑. At iugurta

Expanded text:
senatui curae fore. At ille, tametsi omnis potiora fide senatui curae fore. At ille, tametsi omnis potiora fide Iugurthae rebatur, tamen, quia penes eosdem, si aduersaretur, cogendi potestas erat, ita, uti censuerant Italici, deditionem facit. Iugurtha in primis Adherbalem excruciatum necat, deinde omnis puberes Numidas atque negotiatores promiscue, uti quisque armatus obvius fuerat, interficit. Quod postquam Romae cognitum est et res in senatu agitari coepta, idem illi ministri regis interpellando ac saepe gratia, interdum iurgiis trahendo tempus atrocitatem facti leniebant. Ac ni C. Memmius tribunus plebis designatus, vir acer et rthae scelus condonaretur, profecto omnis invidia prolatandis consultationibus dilapsa foret: tanta tae; consules declarati P. Scipio Nasica, L. Bestia Calpurnius; Calpurnio Numidia, Scipioni Italia obuenit. Deinde exercitus, qui in Africam portaretur, scribitur; stipendium aliaque, quae bello usui forent, decernuntur. At Iugurtha
Abbreviated transcription (Latin):
lere audiuerat. cont̃ inceptũ suũ uenisse pͥmo
cõmotus metu. atq libidine diuers agitabat᷑.
Timebat ira senatꝰ ni paruisset legatis. porro
animus cupidine cecus ad inceptũ scelus rapi¬
ebat᷑. Uic̃ tm̃ in auido ingenio pͣuũ cõsilium.
s exercitu curcũdato summa incirtam irrũꝑe
nitit᷑. Maxime sperans diducta manu bostium
ui aut dolis. sese causã uictorie in uenturũ.
Quodũ secus ꝓcedit. neq quod intenderat effi
mum metuelat incenderet: eũ paueis equitib
inpiuntiã uenit. Ac cã: si senat uerbis gues
mine nunciabant᷑. quod ab exꝑugnatiõe ñ
desisteret. multa tm̃ oracioẽ consũpta
legati frustra discessere. Ea pꝰꝗ audrta
debant᷑. confisi dedicione facta ꝓp̃t ina¬
quitudinẽ. p̃. R. in uiolatos sese fore: adher¬
bali suadent uti seseq oppidũq iugurte tra¬
dat. tantũ no ab eo uitã pasciscat᷑. De cetis

Expanded text:
lere audiuerat, contra inceptum suum venisse, primo lere audiuerat, contra inceptum suum venisse, primo commotus metu atque libidine diuersus agitabatur: timebat iram senatus, ni paruisset legatis; porro animus cupidine caecus ad inceptum scelus rapiebat. vicit tamen in auido ingenio prauum consilium. Igitur exercitu circumdato summa vi Cirtam irrumpere nititur, maxime sperans diducta manu hostium aut vi aut dolis sese casum victoriae inventurum. Quod ubi secus procedit neque quod intenderat efficmum metuebat, incenderet, cum paucis equitibus in prouinciam venit. Ac tametsi senati verbis graues minae nuntiabantur, quod ab oppugnatione non desisteret, multa tamen oratione consumpta legati frustra discessere. Ea postquam Cisabantur, confisi deditione facta propter magnitudinem populi Romani inviolatos sese fore, Adherbali suadent, uti seque et oppidum Iugurthae tradat, tantum ab eo vitam paciscatur; de ceteris
Abbreviated transcription (Latin):
rũpnas. tantũ mͦ inmici imꝑiũ ⁊ crociatꝰ cor¬
poris aep̃cor ut euadam. Regno nuinidie quod ue¬
strũ ẽ. uti lib c̃sulite. me manib impiis erꝙite.
ꝑ maiefaitẽ impii. ꝑ anneitie fidẽ. si ullĩ a puo
uos memoria remanet aui mei masinisse. his
litt̾io recitatis. fuere qͥ exeicitũ in affricã mit¬
tendũ censerent. ⁊ qua primũ adłerbali sub
ope nsus ẽ. ne tale decretum fieret. Ita bonũ
publicũ ut in plensq negotiis sol. pͥuata grã
aeuictũ est. Legart̃ tm̃ in affricã maiores natu.
nobiles. amplis onorib usi. In quis fuit .oi. scau¬
rus dequo sup̃ memorauimꝰ hõ consularis ⁊ tũ
infenatu princeps. hii C qd̾ res in in uidia erit.
simul⁊ anummidis obsec̃ri triduo nauem. ⁊ a¬
scendere. De hinc breui uticam apulsi. littãs
ad igurtam mittunt. Qua ocissime ad ꝓum¬
ciã accedat. seq ad eum ab senatu missos. Ille
uͥ accep̃ hoĩes claros quoꝵ auctoritatẽ rome pol¬

Expanded text:
 inimici imperium et cruciatus corporis deprecor. regno Numidiae, quod vestrum est, uti libet, consulite; me manibus impiis eripite, per maiestatem imperi, per amicitiae fidem, si ulla apud vos memoria remanet aui mei Masinissae." His litteris recitatis fuere qui exercitum in Africam mittendum censerent et quam primum Adherbali subuope enisum, ne tale decretum fieret. Ita bonum publicum, uti in plerisque negotiis solet, privata gratia deuictum. legantur tamen in Africam maiores natu nobiles, amplis honoribus usi. In quis fuit M. Scaurus, de quo supra memorauimus, consularis et tum senatus princeps. Ii, quod res in invidia erat, simul et ab Numidis obsecrati, triduo nauem ascendere. Dein brevi Vticam appulsi litteras ad Iugurtham mittunt: quam ocissime ad prouinciam accedat, seque ad eum ab senatu missos. Ille ubi accepit homines claros, quorum auctoritatem Romae pol
Abbreviated transcription (Latin):
exptꝰ sũ parũ fidĩ miseris eẽ. nisi tam̃ intelligo il¬
lũ suꝑ̃ quã ego sũ petere. neq simul amiticam
urãm⁊ regnũ meũ sꝑare. Utrã grius existiet.
nemini occultũ ẽ. Nã iniicio occidit iemsaiẽ
frẽm meũ. deinde pa Otͥo regno me expulit..
Que sane fuerãt nr̃e in uirie. nichil ad uos.
Uerũ nẽ urm̃ regnũ armis tenet. Ne que uos
imꝑatorẽ numidis posuistis clausũ obsid. lega¬
to uerba quanti fecerit. ꝑicula mea d̾clarant.
Nã ego quid uellẽ hec que scribo. ⁊ ila que antea¬

Expanded text:
go illum supra quam ego sum petere neque simul amicitiam vestram et regnum meum sperare. utrum grauius existimet, nemini occultum est. Nam initio occidit Hiempsalem fratrem meum, deinde patrio regno me expulit. Quae sane fuerint nostrae iniuriae, nihil ad vos. Verum nunc vestrum regnum armis tenet, me, quem vos imperatorem Numidis posuistis, clausum obsidet; legatorum verba quanti fecerit, pericula mea declarant. nam ego quidem velle
Abbreviated transcription (Latin):
cia auaricia siñ modo modestiaq in uadẽ. pol¬
luere ac uastare cĩa nichil pensi neq scĩ hab̾e.
quo ad semet ipsã precipitauit. Nam ubi pͥ¬
mũ ex nobilitate reꝑtisunt. qui uerã głam ĩ¬
iuste potentic añponerẽt. moueri cuntas.: dis
censio ciuilis quasi ꝑinixtio terre oiui cepit.
nioc atq aluis bellis. multũ rei .p. addiderant. uen¬
dicare plebẽ in lib̾tatẽ: pauitoꝵ scelera patefare
ceꝵe: nobilitas noria atq eo ꝑeulsi. iodo psocles
ac nom̃ latinũ. int̾dũ ꝑ eqͥtes roniatos quosspes

Expanded text:
tia auaritia sine modo modestiaque invadere, poltia auaritia sine modo modestiaque invadere, polluere et vastare omnia, nihil pensi neque sancti habere, quoad semet ipsa praecipitauit. Nam ubi primum ex nobilitate reperti sunt, qui veram gloriam iniustae potentiae anteponerent, moveri civitas et disis quasi permixtio terrae oriri coepit. nico atque aliis bellis multum rei publicae addiderant, vindicare plebem in libertatem et paucorum scelera patefacere coepere, nobilitas noxia atque eo perculsa modo per socios ac nomen Latinum, interdum per equites Romanos, qu
Abbreviated transcription (Latin):
trepida etiã tũ ciuitate cũ ex mamilli roga¬
cione tres quesitores rogarent. effecerat uti ip¬
se in eo nũo crearet̃. S questiõe exercitata a¬
sꝑe uiolent̃q ex rumore: libidiue plebis. ut se¬
pe nobilitatẽ sic ea tẽpestate plebem exsod̾is reb
& senatus faccionũ : ac deinde om̃ium malarũ
arciũ paucis ante amuis rome ortus ẽ. ocio atq
habundantia. earũ rerũ que pͥma mottales du¬
cunt. Nam cartaginẽ ante deletã. ppłs ⁊ senatꝰ
erat. Metus hostił in bonis artib ciuitatẽ reti¬
nebat. S ubi illa formido mentib oiscessit. sci¬
licet ea que res scde̾ amant. laciuia atq suꝑbra
incessere. Ita qui in adu̾sis reb optauer oriũ.
rape. there. ita ciã induas putes abstracta sunt.
hspsa in multitudine minꝰ pot̾at. paucorum
rentes aut pari libi militũ uti qͥsq porenti¬
on affinis erat. sedib pellebnt᷑. Ita cũ ꝑoteri¬

Expanded text:
trepida etiam tum civitate, cum ex Mamilia rogatrepida etiam tum civitate, cum ex Mamilia rogatione tres quaesitores rogarentur, effecerat, uti ipse in eo numero crearetur. Sed quaestio exercita aspere violenterque ex rumore et libidine plebis: uti saepe nobilitatem, sic ea tempestate plebem ex secundis rebus m et factionum ac deinde omnium malarum artium paucis ante annis Romae ortus est otio atque abundantia earum rerum, quae prima mortales ducunt. Nam ante Carthaginem deletam populus et senatus erat: metus hostilis in bonis artibus civitatem retinebat. Sed ubi illa formido mentibus decessit, scilicet ea, quae res secundae amant, lascivia atque superbia incessere. Ita quod in aduersis rebus optauerant otium, trahere rapere. Ita omnia in duas partis abstracta sunt, dispersa in multitudine minus poterat. Paucorum rentes aut parui liberi militum, uti quisque potentiori confinis erat, sedibus pellebantur. Ita cum poten
Abbreviated transcription (Latin):
quos pret̾ fugã soluto imꝑio licentia atq la¬
sciuia corruꝑat excopia rerũ statuait sibi nichil
agendũ. Interĩ rome .G. mamillus limitanus
tribinꝰ plebis rogacionẽ ad ppłm ꝓmulgat uti
quererẽt in eos: quorũ consilio iuguita senat᷑
decreta neglesisset. quiq ab ed in legacionibus
aut imꝑiis pecunias accepissent. qui relephan¬
tos. quiq ꝓfugas tradidisset̃. itẽq de pace. ant
bello cũ ostib pacciones fecissent. huic rogacioni uir
tun et̃ socis. alii ex parcrũ. in uidia pericula me¬
tuentes. qm̃ aꝑte resistere nõ poterant quin illa
ralia talia placẽ sibi fatent occulte ꝑ amicos ac
maxone ꝑhoiẽs latini nõĩs ⁊ socios italicos im¬
pedim̃ta ꝑabant. S plebs in credibile ẽ me¬
moritu qua in tenta fuerit. quanta ui rogacionẽ
tanta libido in partib erat. Igͥ cetis metu
ꝑcuisis. emilius scaurus quẽ legatũ bestie fuisse

Expanded text:
quos praeter fugam soluto imperio licentia atque laquos praeter fugam soluto imperio licentia atque lascivia corruperat, ex copia rerum statuit sibi nihil agitandum. Interim Romae C. Mamilius Limetanus tribunus plebis rogationem ad populum promulgat, uti quaereretur in eos, quorum consilio Iugurtha senati decreta neglegisset, quique ab eo in legationibus aut imperiis pecunias accepissent, qui elephantos quique perfugas tradidissent, item qui de pace aut bello cum hostibus pactiones fecissent. Huic rogationi partim conscii sibi, alii ex partium invidia pericula metuentes, quoniam aperte resistere non poterant, quin illa et alia talia placere sibi faterentur, occulte per amicos ac maxime per homines nominis Latini et socios Italicos impedimenta parabant. Sed plebes incredibile memoratu est quam intenta fuerit quantaque vi rogationem publicae: tanta libido in partibus erat. Igitur ceteris metu perculsis M. Scaurus, quem legatum Bestiae fuisse
Abbreviated transcription (Latin):
sicuti regi libuerat pax cõuenit. S ribi ea rome
pars ꝓdolore ꝓgła imꝑii. pais insolita rerũ belli¬
carũ tuere liłtati. aulo om̃s in festi sunt. ac ma¬
xime qui bello sepe p̃clari erant. qͥa armatꝰ dede¬
core pociu̾ quã manu salutẽ quesi uit. Ob ea cõ¬
sul albinus exdelicto frĩs in iuriã ac dein ꝑiculũ
timens. senatũ de fese consulebat.: tm̃ interi exerci¬
tui supplementui ser.bere asociis ⁊ nõe latino au¬
xilia accersere. deniq omib modis festinare. Se¬
natus itaq uti par fuerat decerni. suo atq
uissu ppłi nullũ potuisset fedus fieri. Consul
atribunis plebis impeditus nequas pauerat
secũ copias portaret. paucis dieb in affricam
ꝓficiscit. Nã omis exercitus uti cõuenerat nu¬
midia deductus in ꝓuintia iempinabat. Post̃
eo uenit quãquã ꝑsequi iugurtã. ⁊ mederi fra¬
ne in uidie animo ardebat. cognitis militibus

Expanded text:
sicuti regi libuerat, pax convenit. Sed ubi ea Romae sicuti regi libuerat, pax convenit. Sed ubi ea Romae pars dolere pro gloria imperi, pars insolita rerum bellicarum timere libertati; Aulo omnes infesti, ac maxime qui bello saepe praeclari fuerant, quod armatus dedecore potius quam manu salutem quaesiuerat. Ob ea consul Albinus ex delicto fratris invidiam ac deinde periculum timens senatum de foedere consulebat, et tamen interim exercitui supplementum scribere, ab sociis et nomine Latino auxilia arcessere, denique omnibus modis festinare. Senatus ita, uti par fuerat, decernit suo atque populi iniussu nullum potuisse foedus fieri. Consul impeditus a tribunis plebis, ne quas parauerat copias secum portaret, paucis diebus in Africam proficiscitur; nam omnis exercitus, uti convenerat, Numidia deductus in prouincia hiemabat. Postquam eo venit, quamquam persequi Iugurtham et mederi fraternae invidiae animo ardebat, cognitis militibus,
Abbreviated transcription (Latin):
cũ muleitudine numidirũ auli castra currum¬
re. trepidare oĩb locis. uis erat magna hostiũ.
celũ nubib atq nocte obscuratũ. ꝑiculum.
anays. postormo fugere an manere. tucius foret.
ininceito erat. S exeo nũo quos paulo ante cor¬
ruptos diximꝰ cohors una ligurũ cũ duab turmis.
t̃cũ.: cũ paueis gregaris militib tñsiere ad regẽ.
a. centurio pͥmipͥlinus tercie legionis. ꝑ municionẽ.
quẽ uti defenderet acceꝑat. locĩ ostib introeun¬
di dedit. eaq numide cuncti irrũpere. nr̃i feda
fuga pleriq ab iectis armis ꝓximũ collẽ occupa¬
uere. nox atq preda castrorũ hostes cominus uic¬
tona uterent᷑ remorata sunt. De in iugurta poste¬
ro die cũ aulo incolloqͥo uerba fec̃. tã: si ipsũ cum
exercitu fame & ferro Qiusũ tenet. tm̃ se memo¬
rẽ humanarũ rerũ. si secũ fedus faceret. in columes
om̃s sub iugũ missurũ. p̾terea uti uidieb decem

Expanded text:
 multitudine Numidarum Auli castra circum multitudine Numidarum Auli castra circumre, trepidare omnibus locis. vis magna hostium, caelum nocte atque nubibus obscuratum, periculum anceps; postremo fugere an manere tutius foret, in incerto erat. Sed ex eo numero, quos paulo ante corruptos diximus, cohors una Ligurum cum duabus turmis Thracum et paucis gregariis militibus transiere ad regem, et centurio primi pili tertiae legionis per munitionem, quam uti defenderet acceperat, locum hostibus introeundi dedit, eaque Numidae cuncti irrupere. Nostri foeda fuga, plerique abiectis armis, proximum collem occupauerunt. Nox atque praeda castrorum hostis, quo minus victoria uterentur, remorata sunt. Deinde Iugurtha postero die cum Aulo in colloquio verba facit: tametsi ipsum cum exercitu fame et ferro clausum teneret, tamen se memorem humanarum rerum, si secum foedus faceret, incolumis omnis sub iugum missurum; praeterea uti diebus decem
Abbreviated transcription (Latin):
asꝑa uenit ad oppidũ suthul ubi regis thes auri
erint. Quod quãquã : scuicia tpr̃s. oportunitate
loci neq capi. neꝙ obsideri poterint. uã cirrũ mu¬
rũ sitũ in p̃rupta moutis extremo planicies li¬
mosa hyemmalibus aquis palludẽ fecerat. tm̃
uut simulandi grã. quo regi forinidiuẽ adderet.
aut cupidine cecus obtes auros oppidi pociũoi
uiueas agere. aggerẽ iacere. aliaq que mapto
usui forent ꝓperare. At iugurta cognita uani¬
tate atq imꝑicia legati: subdole eiꝰ augere ami¬
citiã. Mus supplicantes legatos ipse quasi
uitabundus ꝑ saltuosa loca: tramites ęxercitu
ductare. de inde aulũ spẽ paccionis ꝑtulit. ut̾ re¬
licto suthule. in abditas reames se se ueluti cedẽ¬
tẽ inscquerẽt. Iea delicta octuciora fucre. Intẽa
ducesq turmarũ uti tranffugerent coriupere.
Alii signo dato loco desererent. Que p̾quã ex
sententia in stituit. intẽpesta nocte de in ꝓuiso¬

Expanded text:
aspera pervenit ad oppidum Suthul, ubi regis thesauri aspera pervenit ad oppidum Suthul, ubi regis thesauri erant. Quod quamquam et saevitia temporis et opportunitate loci neque capi neque obsideri poterat—nam circum murum situm in praerupti montis extremo planities limosa hiemalibus aquis paludem fecerat—, tamen aut simulandi gratia, quo regi formidinem adderet, aut cupidine caecus ob thesauros oppidi potiendi vineas agere, aggerem iacere aliaque, quae incepto usui forent, properare. At Iugurtha cognita uanitate atque imperitia legati subdole eius augere amentiam, missitare supplicantis legatos, ipse quasi vitabundus per saltuosa loca et tramites exercitum ductare. Denique Aulum spe pactionis perpulit, uti relicto Suthule in abditas regiones sese ueluti cedentem insequeretur: ita delicta occultiora fuere. Interea ducesque turmarum, partim uti transfugerent, corrumpere, alii signo dato locum uti desererent. Quae postquam ex sententia instruit, intempesta nocte de improuiso
Abbreviated transcription (Latin):
conficeret. At contͣ iugurta tͣhere oĩa. ralias de¬
hinc: alias causas more factre. Pollicen dedicio¬
nẽ. ac de in tnetũ simulare. oeb̾e instanti. et
paulopꝰ ne sui diffiderent instare. Ita belli mͦ.
modo pacis mora cõsulẽ ludificare. ac fuere qͥ
tũ albinũ haut ignarũ cõsilii regis existimarẽt.
neq extanta ꝓperantia tã facile tc̃tu bellũ so¬
cordia mag̃ dolo crederent. S ꝑ̾quã di lapso tꝑr
me sedicionib tribuniciis atrocit̃ res .p. agi¬
tabat᷑ . P. lucullus.l. annius tribuni plebis
resistentib collegis cõtinuare magistratuum
nitebant᷑ que discensio tociꝰ comicia impedie¬
bat. Ea mora in spẽ adductꝰ aulus. quẽ pro
p̃tore in castris relictũ supͣ diximꝰ. aut cõfici¬
endi belli. aut t̃rore exercitus. ab rege pecu
niunde. nulites m̃se ianuario ex hybernis ĩ
expedicionẽ euocat magniq itinerib hieme

Expanded text:
conficeret. At contra Iugurtha trahere omnia et alias, deconficeret. At contra Iugurtha trahere omnia et alias, deinde alias morae causas facere; polliceri deditionem ac deinde metum simulare; cedere instanti et paulo post, ne sui diffiderent, instare: ita belli modo, modo pacis mora consulem ludificare. ac fuere qui tum Albinum haud ignarum consili regis existumarent neque ex tanta properantia tam facile tractum bellum socordia magis quam dolo crederent. sed postquam dilapso tempore mae seditionibus tribuniciis atrociter res publica agitabatur. P. Lucullus et L. Annius tribuni plebis resistentibus collegis continuare magistratum nitebantur, quae dissensio totius anni comitia impediebat. Ea mora in spem adductus Aulus, quem pro praetore in castris relictum supra diximus, aut conficiendi belli aut terrore exercitus ab rege pecuniae capiendae milites mense Ianuario ex hibernis in expeditionem euocat, magnisque itineribus hieme
Abbreviated transcription (Latin):
tis hortantib ⁊ in pͥmis albino consule indiciũ
cõfitit: fit ieus mag̃ exequo bonoq quã exiuire
gentiũ bomilear. comes eius qui romã fide.p. ꝑ
uenerat. At iugurta manifestus tanti sceleris: ñ
pͥus omisit cont̃ uerũ niti. quã ani aduertit su
mag̾ quã uadib consulens. clam in itiłdiam bo¬
milcarẽ dimittit. uentꝰ ne teliqͦs ꝑpłares metus
ĩ uaderet parendi sibi. si de illo suppliciũ sũtũ
foret.⁊ ipse paucis dieb eodẽ ꝓfectꝰ ẽ. iussꝰ asena¬
tu ab italia discedere. S pꝰquã romã eq̃ssꝰ est.
fert̃ sepe eo tacit̾ respiciens. postremo dyxisse.
urbẽ uenalem. ⁊ mature ꝑiturã: si emptorẽ
inuenerit. Interim albinus renouato bello. comea¬
tũ stipendiũ aliaq que militib usui forent. ma¬
turat in affricã portare. Ac statĩ ꝓfectꝰ est. ut i
foret ante comicia. quod tẽpus ñ longe aberat.
armis aut dedicioẽ aut quouis modo bellum

Expanded text:
tis hortantibus et in primis Albino consule indicium tis hortantibus et in primis Albino consule indicium profitetur. Fit reus magis ex aequo bonoque quam ex iure gentium Bomilcar, comes eius, qui Romam fide publica venerat. At Iugurtha manufestus tanti sceleris non prius omisit contra verum niti, quam animaduertit supmagis quam uadibus consulens clam in Numidiam Bomilcarem dimittit, veritus, ne relicuos popularis metus invaderet parendi sibi, si de illo supplicium sumptum foret. Et ipse paucis diebus eodem profectus est, iussus a senatu Italia decedere. Sed postquam Roma egressus est, fertur saepe eo tacitus respiciens postremo dixisse: "Urbem venalem et mature perituram, si emptorem invenerit." Interim Albinus renovato bello commeatum, stipendium aliaque, quae militibus usui forent, maturat in Africam portare; ac statim ipse profectus, uti ante comitia, quod tempus haud longe aberat, armis aut deditione aut quouis modo bellum
Abbreviated transcription (Latin):
bitus ex concioe discedit. Iugurte bestieq ⁊ cet̾is. qͦs
te erat rome numida quidã nõe massiua. gulu¬
se filiꝰ. masinisse nepos. Qui qi indicesione regũ u¬
gurte adu̾sus fuerat. dedita circha. zadherbale ĩ¬
t̃fecto ꝓfugꝰ ex affrica abierat. huic spurius al
metu urgeat. Regnũq numidie ab senatu petat.
A uidus cõsul belligerendi mouere quã scenescere
pedicbut. Iugurca bomilcari ꝓximo. ac maxime
fido sibi imꝑat. ut pciosic̃ multa cõfecerat insidi¬
atores massiue paret ac maxime occulte. Sin id
parũ ꝓcedat quo uis mõ numidã int̾ficiat. Bo¬
milcar regis mandata mature exequit᷑. & ꝑ hoĩes
tał negocii artifices atinera egresq eius. postremo
loca. atq tp̃ra cuncta explorat. De inde r̃es po¬
stulabat insidias tetendit. Igͥ: unus exeo nũo qui
ad cedem ꝑati erant. paulo in cõsulcius massiuam
agg̃dit᷑ illũq ob truncat. S ipse dep̃bensus mul¬

Expanded text:
bitus ex contione discedit; Iugurthae Bestiaeque et ceteris, quos bitus ex contione discedit; Iugurthae Bestiaeque et ceteris, quos tempestate Romae Numida quidam nomine Massiua, Gulussae filius, Masinissae nepos, qui, quia in dissensione regum Iugurthae aduersus fuerat, dedita Cirta et Adherbale interfecto profugus ex patria abierat. Huic Sp. Albinuscum metu urgeat, regnum Numidiae ab senatu petat. Auidus consul belli gerendi movere quam senescere pediebat, Bomilcari, proximo ac maxime fido sibi, imperat, pretio, sicuti multa confecerat, insidiatores Massiuae paret ac maxime occulte, sin id parum procedat, quouis modo Numidam interficiat. Bomilcar mature regis mandata exequitur et per homines talis negoti artifices itinera egressusque eius, postremo loca atque tempora cuncta explorat. Deinde, ubi res postulabat, insidias tendit. Igitur unus ex eo numero, qui ad caedem parati erant, paulo inconsultius Massiuam aggreditur. Illum obtruncat, sed ipse deprehensus mul
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ̃dixinꝰ. tm̃.G. bebiũ tribunũ plebis magna mer
quã quã regi in festa plebs erat. pars in uincula
duci iubehat. pars nͥ socios sceleris sui apuret more
maiorũ de oste suppliciũ sumere tm̃ dignita⁊
qua ux mag̃ consulens. sedare motus.: aiimos
mollire. Postreino confirmare ficẽ publicani.
ꝑse in uiolatã fore. Post uͥ. silentiũ fieri cepit a¬
ducto iugurta uerba fec̃. Rome nunuoieq fa¬
cinora eiꝰ memorit. Scelera in patre infr̃sq ei
ostend. Quib iuuantib. quil ꝙ ministris ea
turũ. Deiñ. memius finẽ dicendi fec̃. ⁊ iugur¬
ta responde iussus ẽ. G. bebiuis tribunus plebis.
quẽ pecunia cõrruptũ sup̃diximꝰ. regẽ tacere
iubet. At tã ⁊similitudo que in cõcione aderat
uehem̃ter accensa terrebit eũ elamore. uultu
impetu. atq aliis oĩb que ia fieri amat. ui¬
cit tm̃ impudentia bebii. Ita ppłs ludibrio. a¬

Expanded text:
pra diximus, C. Baebium tribunum plebis magna mercpra diximus, C. Baebium tribunum plebis magna mercquamquam regi infesta plebes erat et pars in vincula duci iubebat, pars, nisi socios sceleris sui aperiret, more maiorum de hoste supplicium sumi, dignitati quam irae magis consulens sedare motus et animos eorum mollire, postremo confirmare fidem publicam per sese inviolatam fore. Post ubi silentium coepit, producto Iugurtha verba facit, Romae Numidiaeque facinora eius memorat, scelera in patrem fratresque ostendit. Quibus iuuantibus quibusque ministris ea turum. Deinde ubi Memmius dicendi finem fecit et Iugurtha respondere iussus est, C. Baebius tribunus plebis, quem pecunia corruptum supra diximus, regem tacere iubet, ac tametsi multitudo, quae in contione aderat, vehementer accensa terrebat eum clamore, uultu, saepe impetu atque aliis omnibus, quae ira fieri amat, vicit tamen impudentia. Ita populus ludibrio ha
Abbreviated transcription (Latin):
ad iugurtã mitteret᷑. eũq int̾ posita fide. pu¬
blica romã duceret. quo facilius in dicio regis.
scauri. ⁊ reliquoꝵ quos peciie eipte arcessebat᷑.
delicta pate fierent. Dũ hec rome geruntur
qͥ in numidia relicti abestia exercitui p̾erat᷑.
secuti morẽ sui imꝑatoris. plurima ⁊ flagicio¬
sissima fecere facinora. fuere qui auro corrapti
elephantos iugurte traderent. alii ꝑ fugas uẽ¬
derent. pars ex pacificatis p̃das agerent. Tan¬
ta uis auaricie aiõs eoꝵ ueluti tabes in ua¬
a .s. memio ac ꝑeulsa omi nobilitate. ad iugur¬
tam ꝓficiscit᷑. Eiq timido ⁊ ex cõscientia diffidẽ¬
ꝑ. ducebat. tał ea tẽpestite fama de cassio erat.
uͥ iuguita cont̃ decus regni cultu quã maxime
miserabili romã eũ cassio ueñ. Ac ta ⁊ si in ipso
magna uis animmi erat confirmatꝰ ab oib quaꝵ
potentia aut scclere. cuncta ea gesserat que su¬

Expanded text:
ad Iugurtham mitteretur eumque interposita fide puad Iugurtham mitteretur eumque interposita fide publica Romam duceret, quo facilius indicio regis Scauri et relicuorum, quos pecuniae captae arcessebat, delicta patefierent. Dum haec Romae geruntur, qui in Numidia relicti a Bestia exercitui praeerant, secuti morem imperatoris sui plurima et flagitiosissima facinora fecere. Fuere qui auro corrupti elephantos Iugurthae traderent, alii perfugas vendebant, pars ex pacatis praedas agebant: tanta vis auaritiae in animos eorum ueluti tabes invaa C. Memmio ac perculsa omni nobilitate ad Iugurtham proficiscitur eique timido et ex conscientia diffidenpublicam ducebat: talis ea tempestate fama de Cassio erat. Igitur Iugurtha contra decus regium cultu quam maxime miserabili cum Cassio Romam venit. Ac tametsi in ipso magna vis animi erat, confirmatus ab omnibus, quorum potentia aut scelere cuncta ea gesserat, quae su
Abbreviated transcription (Latin):
er piendam. Nam fidĩ quidẽ aut cõcordie que
spes est: dñari illi uolunt. uos uultis lib̾i eẽ.
uersis mentib pax aut amicitia. eẽ. Quare
moneo hortore uos ne tantũ scelus unpunitũ
omitatis. Non peculatꝰ erarui factus est. ne
q ꝓuim socuis exepte pecume sunt. Que quã¬
quã grauia st̃. tiñ cõsuetudine iã ꝓmebilo
habent᷑ posti acerrimo ꝓdita senatus auctori
uenalis fuit. Que nͥ quesita er. nͥ uindicatum ĩ
noxios fuĩt: qͥd erit reliquũ nisi ut ilł qui ea
fecere obedientes uiuamꝰ. Nam in pune queli¬
b facẽ. idẽ regẽ ẽẽ. Neq ego uos quirites
hortor ut malitis ciues ur̃os ꝑperam qua recte
fecisse. S ne ignoscendo malis. bonos ꝑditũ eatis.
Adhoc. in .x.p. multo p̾stat maleficii quã beneficii
in memorẽ eẽ : bonus tantũmodo segnior fit.
ubi negligas. At malus. im ꝓbior. ad hoc si in
ppło.R. ꝑsuad. uti.l. cassius qui tũ p̃tor erat.

Expanded text:
retinendam. nam fidei quidem aut concordiae quae retinendam. nam fidei quidem aut concordiae quae spes est? dominari illi volunt, vos liberi esse; uersis mentibus pax aut amicitia esse? quare moneo hortorque vos, ne tantum scelus impunitum omittatis. Non peculatus aerari factus est neque per vim sociis ereptae pecuniae, quae quamquam gravia sunt, tamen consuetudine iam pro nihilo habentur; hosti acerrimo prodita senatus auctorit res publica venalis fuit. Quae nisi quaesita erunt, nisi vindicatum in noxios, quid erit relicuum, nisi ut illis qui ea fecere oboedientes vivamus? Nam impune quae libet facere, id est regem esse. Neque ego vos, Quirites, hortor, ut malitis civis vestros perperam quam recte fecisse, sed ne ignoscendo malis bonos perditum eatis. Ad hoc in re publica multo praestat benefici quam malefici immemorem esse: bonus tantummodo segnior fit, ubi neglegas, at malus improbior. Ad hoc si inipulo persuadet, uti L. Cassius, qui tum praetor erat,
Abbreviated transcription (Latin):
liqͥs. Siud gͥ censes. iundicanoũ in eos qͥ osti ꝓ¬
b⁊ indicio ipsi iugurte. Qui si ceditus c̃ ꝓtor¬
to cũssis urĩs obeliens erit. Sin ei cõtẽpint. sci¬
lc existimaditis. qualis pax. aut dedicio sit. ex
qua adugritã scelerũ impunitas. ad paucos
quã hec tprã mag̃ placent. Cũ regna ꝓuintie.
leges. iura. iudicia. bella. atq paces postremo
diuma ⁊ humana oĩa penes paucos erant. Uos
oiir gentiũ. satis habeatis animã retinere. Nã
ẜ uitutẽ ꝗdẽ quis urm̃ recusare audebat: At
q tã ꝯsi uirã flagiciosissimũ estuno impune
in iuriã suscepisse. tm̃ uos his om̃ib sccleratis¬
simis ignoscere. qm̃ ciues sunt equo aĩo pate¬
rer. ni miscdłia ur ꝑniciẽ casura eẽt. Nã illi qũ¬
tũ importuntatis habent parũ ẽ un pune ma¬
le fecisse Ni ꝓ inde faciendi licentia eripiat᷑.
a nob̾ et̃na sollicitudo remanebit. cũ intel¬
ligitis aut seruiendũ eẽt. aut ꝑmanꝰ libtatẽ

Expanded text:
liquis "quid igitur censes?" Vindicandum in eos, qui hosti pbus et indicio ipsius Iugurthae. Qui si dediticius est, profecto iussis vestris oboediens erit; sin ea contemnit, scilicet existimabitis, qualis illa pax aut deditio sit, ex qua ad Iugurtham scelerum impunitas, ad paucos quam haec tempora magis placent, cum regna prouinciae leges iura iudicia bella atque paces, postremo divina et humana omnia penes paucos erant; vos omnium gentium, satis habebatis animam retinere. nam servitutem quidem quis vostrum recusare audebat? Atque ego tametsi viro flagitiosissumum existumo impune iniuriam accepisse, tamen vos hominibus sceleratissumis ignoscere, quoniam cives sunt, aequo animo paterer, ni misericordia in perniciem casura esset. nam et illis, quantum importunitatis habent, parum est impune male fecisse, nisi deinde faciundi licentia eripitur, et vobis aeterna sollicitudo remanebit, quom intellegetis aut serviundum esse aut per manus libertatem
Abbreviated transcription (Latin):
ipse diu uoluẽs t̾adẽ ꝓmisit. Cetͣum dolo an
nuere cũctatꝰ parũ coꝑimꝰ s plerũq regie
uolu̾tates ut s̃ uehemͣtes sic mobiles sepe
ipse s adu̾̃se. Post ea tẽꝑa ⁊ loco constituto in
habe. Id̃o ãbob pollicer. Illi leti parit̾ ac spei
bone ẽẽ ꝑlen. S nocte ea quepreruna fuit.
añ diẽ colloqͥi d̾cretũ mautꝰ adhibitiꝰ anucis ac
stat᷑i ĩmutata uolu̾tate remotis cet̾is. dr̃ se¬
cũ ipse multa agitauisse. uultu. colore. ac.¬
motu corꝑis parit̾ atq aĩo uariꝰ. Que licet
ita tacente ipso occulta pectoris zoriꝰ ĩmutaciõe¬
patefeoss tam̃ ꝑ aremo sillũ accersi iubet rex
eiꝰ sentencia numide ĩsidias tedit. Dem̃ uͥ dies¬

Expanded text:
tandem promisit; ceterum dolo an vere cunctatus, parum comperimus. Sed plerumque regiae voluntates ut vehementes sic mobiles, saepe ipsae sibi aduersae. Postea tempore et loco constituto, inhabere, idem ambobus polliceri. Illi pariter laeti ac spei bonae pleni esse. Sed nocte ea, quae proxima fuit ante diem colloquio decretum, Maurus adhibitis amicis ac statim immutata voluntate remotis ceteris dicitur secum ipse multum agitauisse, uultu colore motu corporis pariter atque animo varius; quae scilicet ita tacente ipso occulta pectoris patefecisseTamen postremo Sullam accersi iubet et ex illius sententia Numidae i
Abbreviated transcription (Latin):
modis peccumam trahendos uexant.
tam̃ summa libidine diuicias suas uinegre
nequeunt. At nob̾e domi inopia. foris
es alienũ. malares. spes multo. asperior
eique. quid reliqui habemus preter ini
preterea diuitie. gloria decus. in oculis
prebet. res. tempus. pericula. egestas. belli
spolia magnifica. magis quã oratio mea rios
hortentur. Uł imꝑatore uł milite: me
utimini: neq animus: neq corpus.
auobis ab erit. hec ipsa ut spero uob̾¬
cum una consul agam. ni forte. animꝰ
fallit. Et uos seruire magis. quã impe¬
rare paratiestis. P ost quam accepere: ea
om̃s. quib mala abunde omnia erant s.
neq res. neq spes bona ulla.÷ tam ⁊su illis
qui etam rem.p. mouere magna merces
uidebatur: tam̃ postulauere. pleriq ut
p̃poneret illis que conditio belli foret: que
armis premia peterẽt. quid ubiq opis
aut spei baberent. Eam catilina cep̃¬
polliceri tabulas nouas. ꝓscͥptionẽ locu¬

Expanded text:
modis pecuniam trahunt, vexant, modis pecuniam trahunt, vexant, tamen summa lubidine divitias suas vincere nequeunt. At nobis est domi inopia, foris aes alienum, mala res, spes multo asperior: denique quid reliqui habemus praeter mispraeterea divitiae, decus, gloria in oculis emia posuit. Res, tempus, pericula, egestas, belli spolia magnifica magis quam oratio mea vos hortantur. Vel imperatore vel milite me utimini! Neque animus neque corpus a vobis aberit. Haec ipsa, ut spero vobiscum una consul agam, nisi forte me animus fallit et vos servire magis quam imperare parati estis." Postquam accepere ea homines, quibus mala abunde omnia erant, sed neque res neque spes bona ulla, tametsi illis quieta movere magna merces videbatur, tamen postulavere plerique, ut proponeret, quae condicio belli foret, quae praemia armis peterent, quid ubique opis aut spei haberent. Tum Catilina polliceri tabulas novas, proscriptionem locu
Abbreviated transcription (Latin):
.p. ualeret formidini tẽmus. Itaq om̃is
gratia honos potentia: diuicie. apud illos
sunt. aut ubi illi uolunt. Nobis reliquẽ
pericula. repulsas uiditia. egestatem
Que cousq tandem paciemini: ofortis¬
simi uiri: Nonne exmori ꝑuirtutẽ p̃stat.
quam miseram uitam atq in honestã. ubiali¬
ene suꝑbie ludibrio fueritis ꝑdedecus
testor: atq hominum uictoria inmanu
nobis sitaest. uiget etas animus ualet.¬
⁊ contra illis annuis: atq diuiciis. omĩa
consenuerunt: tantũ modo inceptum opꝰẽ.
cetera res ipsa expediet. Et enim quis
mortalium: cui uirile ingenium est tole¬
rare potest. Illis diuitias superare quas
ꝓfundant in extruendo mari. ⁊ montib
coequandis: nobis rem familiarem: etiam
ad necessaria de eẽ. Illos binas aut am¬
plius domos continuare. nobis larem
familiarem nusquam ullũ ẽẽ. Cumtabu¬
las signa: toreumata: emunt: noua direi¬
unt: alia edifficant. postremo omnib¬

Expanded text:
publica valeret, formidini essemus. Itaque omnis publica valeret, formidini essemus. Itaque omnis gratia, potentia, honos, divitiae apud illos sunt aut ubi illi volunt; nobis reliquere pericula, repulsas, iudicia, egestatem. Quae quousque tandem patiemini, o fortissumi viri? Nonne emori per virtutem praestat quam vitam miseram atque inhonestam, ubi alienae superbiae ludibrio fueris, per dedecus deum atque hominum fidem, victoria in manu nobis est: viget aetas, animus valet; contra illis annis atque divitiis omnia consenuerunt. Tantummodo incepto opus est, cetera res expediet. Etenim quis mortalium, cui virile ingenium est, tolerare potest illis divitias superare, quas profundant in exstruendo mari et montibus coaequandis, nobis rem familiarem etiam ad necessaria deesse? Illos binas aut amplius domos continuare, nobis larem familiarem nusquam ullam esse? Cum tabulas, signa, toreumata emunt, nova diruunt, alia aedificant, postremo omnib
Abbreviated transcription (Latin):
forent. nec quicquã res oportuna accidiss
Gpes magna dominationis inmanib frustri
fuisset. neq ꝑ ignauiam. aut uana ingenia:
incerta ꝓcertis captarem. St quia multis.
⁊ magnis tempestatib uos cognoui fortes.
fidosq michi. eo: animus m̃s ausus est
maximum atq pulcherrimũ facinus in¬
cipere: simul: quia eadẽq uob̾ michi
bona atq mala ẽẽ intellexi. Namidẽ
uł le. atq nolle. ea demum firma ami¬
cicia est. S⁊ ego que mente agitaui. om̃s
iãm antea diuersi audiuistis. Ceterum
michi indies magis animus accenditur.
cum considero que conditio uite futura
sit nisi nos metripsos uen dicenius in
libertatem. Nam post quam res.p. in-
paucoꝵ potencium ius: atq ditionem
concessit : semꝑ illi reges. te trarche. uec¬
tigales ẽẽ ppłi. nationes: stipendia. Im¬
pendere. ceteri om̃s strenui. boni nobiles
atq ignobiles. uulgus fuimus. si ne gra¬
sine auctoritate. his obnoxii. quib sires

Expanded text:
forent, nequiquam opportuna res cecidisset; forent, nequiquam opportuna res cecidisset; spes magna, dominatio in manibus frustra ego per ignaviam aut vana ingenia incerta pro certis captarem. Sed quia multis et magnis tempestatibus vos cognovi fortis fidosque mihi, eo animus ausus est maxumum atque pulcherrumum facinus incipere, simul quia vobis eadem, quae mihi, bona malaque esse intellexi; nam idem velle atque idem nolle, ea demum firma amicitia est. Sed ego quae mente agitavi, omnes iam antea divorsi audistis. Ceterum mihi in dies magis animus accenditur, cum considero, quae condicio vitae futura sit, nisi nosmet ipsi vindicamus in libertatem. Nam postquam res publica in paucorum potentium ius atque dicionem concessit, semper illis reges, tetrarchae vectigales esse, populi, nationes stipendia pendere; ceteri omnes, strenui, boni, nobiles atque ignobiles, vulgus fuimus, sine grsine auctoritate, iis obnoxii, quibus, si res
Abbreviated transcription (Latin):
are . p. ꝓcul ẽẽ uolebat. ⁊ simul quiabo¬
ni quam plures presidium ineo putabãt.
etiam tum potentia pompeii. formidolosa
erat. Sed ispiso inꝓuntia abequitibus
his panis quos in exercitu ductabat iter
faciens occisus est sunt quuta dicunt.
imperia eiꝰ in iusta. suꝑba crudelia.
barbaros nequiiussime pati. Alii aũt
equites illos. gñ. pompei. ueteres. fidosq
clientes. uoluntate eiꝰ. pisonẽ agressos.
Numquam hispanos pret̾ ea tale faemꝰ
fecisse. s⁊ imperia seua multa ante per¬
pessos: nos eã rem in medio relinquimus.
Desuperiori conuiratione satis dictum est.
Catilina ubi eos quos paulo ante memora¬
ui conuenisse uidet tam ⁊si cum singuł
multa sepe egerat: tñ inre fore credẽs.
uniuersos appellare. ⁊ co ortari inabditã
partem edͥium se cessit. atq ibi om̃ib
arbitris procul amotis. orationem huius¬
scemodi habuit:
i uirtus fidesq uestra satis spectata michi

Expanded text:
a republica procul esse volebat, simul quia boa republica procul esse volebat, simul quia boni conplures praesidium in eo putabant et iam tum potentia Pompei formidulosa erat. Sed is Piso in provincia ab equitibus Hispanis, quos in exercitu ductabat, iter faciens occisus est. Sunt, qui ita dicant: imperia eius iniusta, superba, crudelia barbaros nequivisse pati; alii autem: equites illos, Cn. Pompei veteres fidosque clientis, voluntate eius Pisonem aggressos; numquam Hispanos praeterea tale facinus fecisse, sed imperia saeva multa antea perpessos. Nos eam rem in medio relinquemus. De superiore coniuratione satis dictum. Catilina ubi eos, quos paulo ante memoravi, convenisse videt, tametsi cum singulis multa saepe egerat, tamen in rem fore credens univorsos appellare et cohortari in abditam partem aedium secedit atque ibi omnibus arbitris procul amotis orationem huiusce modi habuit: "Ni virtus fidesque vostra spectata mihi
Abbreviated transcription (Latin):
legiptimos dies profiteri nequiuerat.
Erat eodem tempore. Gneus pizo
adolescens nobilis: summe audaciȩ
egens. factiosus: quem ad rem pu¬
mali mores slimulabant. Cum hoc
catilina et anconius circiter nonas
decembris. consilio comimunicato.
parabant in capitolio. in kalendas
torquatum consules interficere.
Ipsi fascibus correptis: pisonem cũ
exercitu. in optinendas duas hyspa¬
nias. mittere. Ca re cognita.
ruffus. in norgas febroarias: consi¬
lium cedis transtulerant. Iam
time non consulibus modo sed
plerisq senatoribus perniciem
machinabantur. Quod in accili¬
na mnaturasset. pro curia signũ
socus dare : eo die post conditam
urbem romam pessimum facinꝰ
ꝓpecratum for. Quia nondian fue¬
qntes armati cõuenerãt. ea res c̃osiliũ
diremit. postea piso inciteriorem hyspaniã
eum infestum innimicumq Gn. ponpeio
cognouerat. Neq tñ senatus ꝓuintiam
inuitus dederat: quippȩ fedum hoĩnem

Expanded text:
legitumos dies profiteri nequiverat. legitumos dies profiteri nequiverat. Erat eodem tempore Cn. Piso, adulescens nobilis, summae audaciae, egens, factiosus, quem ad p inopia atque mali mores stimulabant. Cum hoc Catilina et Autronius circiter Nonas Decembris consilio communicato parabant in Capitolio Kalendis Torquatum consules interficere, ipsi fascibus correptis Pisonem cum exercitu ad obtinendas duas Hispanias mittere. Ea re cognita rursus in Nonas Februarias consilium caedis transtulerant. Iam tum non consulibus modo, sed plerisque senatoribus perniciem machinabantur. Quod ni Catilina maturasset pro curia signum sociis dare, eo die post conditam urbem Romam pessumum facinus patratum foret. Quia nondum frequentes armati convenerant, ea res consilium diremit. Postea Piso in citeriorem Hispaniam eum infestum inimicum Cn. Pompeio cognoverat. Neque tamen senatus provinciam invitus dederat; quippe foedum hominem