comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
spͨu scõ. uno et solo omipotente deo: iuxta paru¬
tatẽ ingenii nr̃i. qͣntũ diuma gr̾̃a me posse ccessit
simbendo aliqua dnsserui. Postea ũ de celestib et
t̃restrib creaturis. ñ solũ denatura. s etiã de ini.
et effectibi earũ sermonẽ hit̃ institui: ut lesor di¬
bigens in hoc oꝑe et natui ꝓp̾etatẽ ixta hystorĩ.
c̃ sp̃t̃ alem sigmificationt᷑ npeta misticũ sensum
simul postram inueniret. Et quia descĩs hominib
qui inueteri et nouo testam̃to cõmemorant᷑. eoꝵq
adionib misticis. nec ñ et delocis inquib habitabas
silere me ñ conuenit: noĩa ipsoꝵ simul et locorũ
ex hebraica lingua inlatinã transferre placuit. ut
inde facilius mysticã significationẽ ex planare pos¬
sem. Addidi ꝙͣ inp̾senti opuscło ñ pauca defide
catholica. et religione xp̾iana. et econtrario deger¬
tiliũ suꝑstitione et hereticoꝵ errore. dephyloso¬

Expanded text:
Spiritu sancto, uno et solo omnipotente Deo, juxta parvSpiritu sancto, uno et solo omnipotente Deo, juxta parvitatem ingenii mei, quantum divina gratia me posse concessit, scribendo aliqua disserui. Postea vero de coelestibus et terrestribus creaturis, non solum de natura, sed etiam de vi et effectibus earum, sermonem habere institui: ut lector diligens in hoc opere et naturae proprietatem juxta historiam, et spiritualem significationem juxta mysticum sensum simul posita inveniret. Et quia de sanctis hominibus qui in Veteri et Novo Testamento commemorantur, eorumque actionibus mysticis, nec non et de locis in quibus habitabant, silere me non convenit: nomina ipsorum simul et locorum ex Hebraica lingua in Latinam transferre placuit, ut inde facilius mysticam significationem explanare possem. Addidi quoque in praese ti opusculo non pauca de fide catholica et religione Christiana: et e contrario de gentilium superstitione, et haereticorum errore, de philoso
Abbreviated transcription (Latin):
si aliquid meo dignũ cm̃datione reptũ fuerit᷑:
cũ urĩs sagacissimis lectorib ꝓut ratio dictat illud
em̃dare curetis. Sunt enĩ meo plura exposira de
terũ naturis et uerboꝵ ꝓpͥetatib. necñ etiã demy¬
stica rerũ signisicatione. Qd iciroo ita ordinan.
tam inueniret hẏstoriã et misticã singularũ renũ
ex planationẽ. eo sic satiffacere quodã m posset suo
desid̾io. in quo et hẏstoriȩ es allegorie inueniret
manifestationẽ. Unde mͥ ñ melius aliuã uidebat᷑
huiꝰ oꝑis sumere mitiũ: quã ab ipso conditore ño
qui omniũ rerãt caput et pͥncipiũ. Quia qͥqd
naturalit̾ subsistit: aut auctor et creates omniũ
ẽ. aut abeo condita cieatura. quia exipso. et ꝑ ipssũ.
et inipso sunt omĩa. qui fecit glũ et ũram. mate et
omĩa quȩ ineis sunt. Sicgͣ pͥmũ deipso summo
bono et uer conditore nr̃o. hocẽ. patreet silio et

Expanded text:
si aliquid in eo dignum emendatione repertum fuerit, si aliquid in eo dignum emendatione repertum fuerit, cum vestris sagacissimis lectoribus, prout ratio dictat, illud emendare curetis. Sunt enim in eo plura exposita de rerum naturis, et verborum proprietatibus, nec non etiam de mystica rerum significatione. Quod idcirco ittam inveniret historicam et mysticam singularum rerum explanationem: et sic satisfacere quodammodo posset suo desiderio, in quo et historiae et allegoriae inveniret manifestationem. Unde mihi non melius aliud videbatur hujus operis sumere initium, quam ab ipso conditore nostro, qui omnium rerum est caput et principium: quia quidquid naturaliter subsistit, aut auctor et creator omnium est, aut ab eo condita creatura. Quia ex ipso et per ipsum et in ipso sunt omnia ; qui fecit coelum et terram, mare et omnia quae in eis sunt . Sic ergo primum de ipso summo bono et vero conditore nostro, hoc est, Patre, et Filio, et
Abbreviated transcription (Latin):
et omni honore dig¬
missimo ludou ico
regi: Rabanus ui¬
lissimus seruorum
dei seruus. eterne
beatitudinis in xp̃o
optat salutẽ. Audita
bona fopinione uestra
quȩ predicatur ꝑ totas ꝓuin¬
tias germaniȩ atq galliȩ. eo pene in cunctis partibꝰ
europe crebris laudib intonat: totus exulto. et
dñi miscd̾iam imploro: quatinꝰ hoc cũ bono aug¬
mento adsalubrẽ sinẽ ꝑuenire concedat. Obhõc
quippe laboris mei opuscła quȩ inseruitiũ xp̃i:
ipsius largiente gr̃a sacras scripturas exponendo
ꝓ ut potiu expendi: ñ sine ur̃a cõmunitione hr̃e
uolui: s aliquos iraccatꝰ atq cõmentarios in diui¬
nos libros conscriptos uĩ̾e uenerationi direxi. Ny
se desermonũ ꝓpͥetate et mystica terũ significa¬
tione. qd̾ etiã amea paruitate postulastis nob̾
dirigi. Feci libent᷑ qd̾ petistis. et ipsũ opus uob̾ in
xͣx. qͦuob libris t̾minatũ transmisi. Ut si serenita¬
ti uĩx placuerit: coram uob relegi illud faciatis. Et

Expanded text:
et omni honore dignissimo LUDOVICO regi, RABANUS, vilissimus servorum Dei servus, aeternae beatitudinis in Christo optat salutem. Audita bona opinione vestra, quae praedicatur per totas provincias Germaniae atque Galliae, et pene in cunctis partibus Europae crebris laudibus intonat, satis exsulto, et Domini misericordiam imploro; quatenus hoc cum bono augmento ad salubrem finem pervenire concedat. Ob hoc quippe laboris mei opuscula, quae in servitium Christi, ipsius largiente gratia, sacras Scripturas exponendo, prout potui, expendi, non sine vestra communione habere volui: sed aliquos tractatus atque commentarios, in divinos libros conscriptos, vestrae venerationi direxi. Nupse de sermonum proprietate et mystica rerum significatione; quod etiam a mea parvitate postulastis vobis dirigi: feci libenter quod petistis, et ipsum opus vobis, in viginti duobus libris terminatum, transmisi: ut, si Serenitati Vestrae placuerit, coram vobis relegi illud faciatis; et
Abbreviated transcription (Latin):
diuitias animasq mimicoꝵ tuoꝵ s postulastit᷑
sapientiã adddiscernendũ iudiciũ: ecce fecit᷑ sccłm
sermones tuos. et dedi tͥ cor sapiens et intelligens.
intantũ ut nullus ante te similis tui fuerit. nec
post te resurrecturꝰ sit. s et hec que ñ postulasti
dedi tͥ. diuitias scilicet et głam. ut nemo fuerit si¬
milis tiui mragib cunctis recio dieb Si aũ ambu¬
laueris inuiis meis. eccustodieris p̃cepta mea et
mandata mea. sicut ambulauit dauid pater
tuus: longos faciam dies tuos. Unde manifestũ
ẽ. qd quicunq uerus ẽ amator sapientie. et di¬
ligens custos mandatoꝵ dei. et fidelis executor
uolintatis ipsius usq infinẽ: Hc ht eũ ꝑtectorẽ¬
et adiuorẽ. infutura uͦ uita fidelissimum boni
studii remuneratorẽ. et gaudii et̃mi largitorẽ.
ceuto dñe mi rex ante omĩa semꝑ studium sict̾
addiscendã sapientiã diuimnã. subiectosq t̾ idip¬
sũ agere p̃cipias. quatinꝰ merito rex nominari

Expanded text:
 animam inimicorum tuorum sed postulasti tibi sapientiam ad discernendum iudicium ecce feci tibi secundum sermones tuos et dedi tibi cor sapiens et intellegens in tantum ut nullus ante te similis tui fuerit nec post te surrecturus sit sed et haec quae non postulasti dedi tibi divitias scilicet et gloriam ut nemo fuerit similis tui in regibus cunctis retro diebus si autem ambulaveris in viis meis et custodieris praecepta mea et mandata mea sicut ambulavit pater tuus longos faciaest quod quicunque verus est amator sapientiae, et diligens custos mandatorum Dei, et fidelis exsecutor voluntatis ipsius usque in finem, hic habet eum protectorem, in futura vero vita fidelissimum boni studii remuneratorem et gaudii aeterni largitorem. Idcirco, domine mi rex, ante omnia semper studium sit tibi ad discendam sapientiam divinam, subjectosque tibi idipsum agere praecipias: quatenus merito rex nominari
Abbreviated transcription (Latin):
bilem sententiã dñi quã ad om̃s electos suos platu¬
rus. ẽ. dicens. Uenite benedicti patris mei. posside
te paratũ uob̾ regnũ ab origine mundi. Sicq
insertꝰ scõꝵ cetib. ibis cũ eo inuitã eternã: ubi si¬
mil cũ sc̃ĩs angłis lȩraberis in conspectu głe ipsiꝰ
felicit᷑ usq infinẽ. Maiestas omnipotentis deidio
huic uosseruet incolumes. et postea incelesti reg¬
no gaudio beatificet sempiterno.

Expanded text:
tos suos prolaturus est, dicens: Venite, benedicti Patris mei, possidete vobis paratum regnum ab origine mundi . Sicque insertus sanctorum coetibus ibis cum eo in vitam aeternam, ubi simul cum sanctis angelis laetaberis in conspectu gloriae ipsius feliciter usque in finem. Majestas omnipotentis Dei diu vos hic servet incolumes, et postea in coelestis regni gaudio beatificet sempiterno.
Abbreviated transcription (Latin):
cisti ea. Et insalomone. Iam enĩ hiemps
transiit et recessit. flores apparuert̃ interaa.¬
Estas futura beatitudo. ut insalomone. ꝓpt̃
frigꝰ piger arare noluit. mͣdicabit ȩstate ñ da¬
bit᷑ ei. ꝑ hȩc duo tẽpora significat fideles di¬
uersa moꝵ qualitate pollentes. Alii enͣi st̃
tanꝗͣ estꝰ fid̃i calore feruentes ad martiriũ
usq ꝑducti. alii mansuetudine tẽꝑati tanꝗͣ.
uer equali dño deuotione famulanteꝰ. Oĩã
enĩ et ista et alia ipse fecit. cuiꝰ gr̃a concedit᷑
qd in hoĩm bona uoluntate monstratur.
Autumnꝰ etiã inqua colligunt᷑ fruges et tẽ pꝰ
et metet fructũ laboris sui: iuxta illud apłi.
Om̃s nos oportet stare ante tribunal xpͣi. ut

Expanded text:
cisti ea . Et in Salomone: Jam enim hiems cisti ea . Et in Salomone: Jam enim hiems transiit et recessit: flores apparuerunt in terra . Aestas futura beatitudo, ut in Salomone: Propter frigus piger arare noluit: mendicavit aestate, et non dabitur ei . Per haec duo tempora significat fideles diversa morum qualitate pollentes. Alii enim sunt tanquam aestas, fidei calore ferventes ad martyrium usque perducti: alii mansuetudine temperati, tanquam ver, aequabili Domino devotione famulantes. Omnia enim et ista et alia ipse fecit, cujus gratia conceditur, quod in hominum bona voluntate monstratur. Autumnus etiam, in quo colliguntur fruges, tempus et metet fructum laboris sui, juxta illud Apostoli: Omnes nos oportet stare ante tribunal Christi, ut
Abbreviated transcription (Latin):
diano. eo qd̾ pars eiꝰ calore flagrancior sit. hiers
septẽtrioni. eo qd̾ frigorib et ꝑpetuo gelu uor¬
ht̃. unde et tc̃ omniũ folia arboꝵ decluunt.
Ut aũ autuminꝰ habundet morbꝰifacit hoe
confiniũ frigoris et caloris. et cõpugnãtia int̾
se contrarioꝵ aerũ. Misticȩ aũ uer. baptismi no¬
uitatẽ significat. aut renouationẽ intȩ post
frigꝰ infidelicatis et pigritiȩ torporẽ. siue resur¬
rectionẽ corꝑũ pꝰt mortis occubitũ. Uñ dñs
p̃cepit in lege m̃oꝵ sẽ nouarũ obseruare. et
uerni pͥncipiũ: qñ eduxit dñs filios isrł de
t̾ra egypti ꝑmare rubrũ. in quo et celebrare
pascha iussit. Quo etiã tpͣr saluator pꝰt pas¬
sionẽ amorte resurrexit. et spem nob̾ resur¬
rectionis tribuit. Estas aũ uent᷑e iocundita¬
tis p̃ͣfiguratio ẽ: et feruorẽ caritatis expͥmit.
unde ÷ illud inpsalmo: estatẽ et uer tu fe¬

Expanded text:
diano, eo quod pars eius calore flagrantior sit; hiems diano, eo quod pars eius calore flagrantior sit; hiems septemtrioni, eo quod frigoribus et perpetuo gelu torhabet: unde et tunc omnium folia arborum defluunt. Ut autem autumnus abundet morbis, facit hoc confinium frigoris et caloris, et compugnantia intra se contrariarum rerum. Mystice autem ver Baptismi novitatem significat, aut renovationem vitae post frigus infidelitatis, et pigritiae torporem: sive resurrectionem corporum post mortis occubitum. Unde Dominus praecepit in lege mensem novarum observare et verni principium, quando eduxit Dominus filios Israel de terra Aegypti per mare Rubrum, in quo et celebrare pascha jussit ; quo etiam tempore Salvator post passionem a morte surrexit, et spem nobis resurrectionis tribuit. Aestas autem venturae jucunditatis praefiguratio est, et fervorem charitatis exprimit. Unde est illud in psalmo: Aestatem et ver tu fe
Abbreviated transcription (Latin):
et hiems. Dicta st̃ aũ tempora acõmuni¬
onis tẽꝑam̃to. qd inuicẽ se humore: siccitate. ca¬
lore. et frigore tẽꝑent. Hȩc et curricła dicunt᷑.
qͥ ñ stant s currt̃. Constat aũ ptꝰ factũ mundũ
exqualitate curiꝰ soł. tẽꝑa int̾̃ nos m̃ses fuisse
diuisa. quoꝵ tẽpoꝵ talem ueteres discretionẽ
fatiunt. ut pͥmꝰ m̃sis uer. nouus dicat᷑. scd̃s
adultꝰ: terciꝰ p̃ceps. Item hiems noua ad ulta et
p̃ceps: siue extrema: unde et ⁊̃ illud. extreme
rũ punctꝰ. Estas dr̃ quasi usta. idẽ. exusta et
arida. nam calor aridꝰ ÷. Autumnꝰ atẽpestate
uocatꝰ: qñ et folia arboꝵ cadunt. et oĩa matu¬
rescunt. Hiem̃ ratio hemisꝑie nuncupauit.
grece bruma appellat᷑. unde et imbrumati
hiem̃ et uernum. quasi hieuernꝰ. qui plerunꝙ
aparte totũ hiemͣ signisicat. Hȩc tẽpora sin¬
guł etiã cȩli partib asscribunt᷑ uer quippe ori¬
enti dat᷑ qi tc̃ ext̾ris oĩa oriunt᷑. Estas uͦ meri¬

Expanded text:
et hiems. Dicta sunt autem tempora a communionis temperamento, quod invicem se humore, siccitate, calore et frigore temperent. Haec et curricula dicuntur, non stant, sed currunt. Constat autem, post factum mundum ex qualitate cursus solis tempora in ternos menses fuisse divisa, quorum temporum talem veteres discretionem faciunt, ut primus mensis ver novum dicatur, secundus adulta, et praeceps. Item hiems nova, adulta, et praeceps, sive extrema. Unde et est illud: Extreme rumpuntur. Aestas dicitur, quasi usta, id est, exusta et arida: nam calor aridus est. Autumnus a tempestate vocatus, quando et folia arborum cadunt, et omnia maturescunt. Hiemem ratio hemispherii nuncupaviGraece broma appellatur. Unde et imbrumati hiemem et vernum est, quasi hievernus, qui plerumque a partgulis etiam caeli partibus adscribuntur. Ver quippe orienti datur, quia tunc ex terris omnia oriuntur; aestas vero meri
Abbreviated transcription (Latin):
scultũ ÷ sacratiꝰ cȩt̾is erat indumͣtis illiꝰ: et
merito quia sicut diuina potentia cuncas
q̃ creauit suꝑ eminet ata oportebat ut nom̃
eiꝰ cȩcerũ pontifia s habitũ ornatũꝙ crans¬
cendens. altiꝰ p̃mineret. ec uelut cuncta scĩ¬
ficans eximiũ in eiꝰ fronte sedẽ teneret. Signi¬
ficat aũ ipsã ꝓfessionis nr̃ȩ fiduciã quã in
fronte portamꝰ. dicentes singłi cũ apło. mͥaũ¬

Expanded text:
sculptum est, sacratius caeteris erat indumentum illius: et sculptum est, sacratius caeteris erat indumentum illius: et merito. Quia sicut divina potentia cunctis, quae creavit, supereminet: ita oportebat, ut nomen ejus, caeterum pontificis habitum ornatumque transcendens, altius praeemineret, et velut cuncta sanctificans, eximiam in ejus fronte sedem teneret. Significat autem ipsam professionis nostrae fiduciam quam in fronte portamus, dicentes singuli cum Apo
Abbreviated transcription (Latin):
lorib contextũ erat. et lapides p̾tiososcon¬
strictos noĩb filioꝵ isrł insertos habebat.
significat oꝑationẽ bonã. iuxta exempla
scõꝵ patrũ. et exercitiũ uirtutũ. Logicongͦ¬
qd̾ rationale qd̾ in pectore sac̾dotis poneᷤ¬
bat᷑: ostendit qd sac̃dos et rector ppłi di. omĩa
debet rationabilit̾ agere. et subtili semꝑ exa¬
mine bona malaq discernere. Qd̃ aũ mra
tionali. quartuor ordines fuerint:et hori
singłi qͥq tres habuere lapides. qͥd nob̾ in¬
timat tipice: nͥ ut inu̾tutib quȩ distinguis
neamꝰ. Possumꝰ sane uario decore laꝑidum.
ñ solũ claritatẽ multifariã sac̾dotał. actus
et cogitatꝰ uerũ etiã sp̃ĩtaliũ acciꝑe theoris¬
mata uirtutũ: ac miracła sanitatũ. deqͥb
os suscitate. lepsos mundate. demones eicite.
Petalũ aureũ. hoc ẽ lammina aurea infron¬
te pontificis inqua scm dñr: hoc ẽ. nom̃ dñi

Expanded text:
loribus contextum erat, et lapides pretiosos conloribus contextum erat, et lapides pretiosos conscriptos nominibus filiorum Israel insertos habebat, significat bonam operationem juxta exempla sanctorum patrum, et exercitium virtutum. Logion rationale, quod in pectore sacerdotis ponebatur, ostendit, quod sacerdos et rector populi Dei omnia debet rationabiliter agere, et subtili semper examine bona malaque discernere. Quod autem in rationali quatuor ordines fuerint, et horum singuli quique tres habuere lapides: quid nobis intimatur typice, nisi ut in virtutibus quae distinguuntur . Possumus sane in vario decore lapidum, non solum claritatem multifariam sacerdotalis actus et cogitatus, verum etiam spiritualium accipere charismata virtutum ac miracula sanitatum. De quibus os suscitate, leprosos mundate, daemones ejicite . Petalum autem aureum, hoc est, lamina aurea in fronte pontificis, in qua sanctum Domini, hoc est, nomen Domini
Abbreviated transcription (Latin):
net eũ om̃s capicis seniꝰ do consecratos hr̃e.
ne uł ocłi eiꝰ uideant uanitatẽ. uł aures li¬
bentiꝰ audiendo. olꝓbriũ accipiant. adu̾sꝰ
ꝓximũ suũ. uł os habundec nequitia et
lingua concinnet dolũ: siue eciã crapula c̃o¬
et ebrietate grauet᷑. uł olfatꝰ asꝑsuͣ mirea:
aloe et cinnamomo lectũ meretrieis am¬
plectat᷑. Tunica uͦ iacinctina ostendit qͦł
ẽẽ. debet uita sac̾dotalis. hocẽ. suꝑnis solũ¬
mͦn desidiis intessant̃ intenta: et conu̾sati
ris indesinent expectans aduentũ. Quȩ
udelicet tunica sicut et bissina ad pedes¬
usq ꝑtingebat. un utraq gre poderis di¬
cra ẽ: ut ostend̾et nilinsac̾dotali uita in¬
fimũ ac sordidũ remane̾. s om̃e qd̾ agẽt
qͣsi etherio colore speciosissimũ uniu̾sa
m̃bra eiꝰ. acapite usq ad pedes grã uirtutũ
contecra. eẽ. deb̾e. Ephot qd̾ auro et .iiͦiͦͬi. co¬

Expanded text:
net eum omnes capitis sensus Deo consecratos habere, net eum omnes capitis sensus Deo consecratos habere, ne vel oculi ejus videant vanitatem, vel aures libentius audiendo opprobrium accipiant adversus proximum suum: os abundet nequitia: et lingua contineat dolum: sive etiam cor crapula et ebrietate gravetur: vel olfactus aspersum myrrha, aloe et cinnamomo, lectum meretricis amplectatur. Tunica vero hyacinthina ostendit, qualis esse debeat vita sacerdotalis, hoc est, supernis solummodo desideriis incessanter intenta, et conversatiris indesinenter exspectans adventum. Quae videlicet tunica, sicut et busque pertingebat, unde utraque Graece poderis dicta est; ut ostenderetur nil in sacerdotali vita infimum ac sordidum remanere, sed omne quod ageret, quasi aethemembra ejus a capite usque ad pedes gratia virtutum contecta esse debere. Ephod, quod auro et quatuor co
Abbreviated transcription (Latin):
nom̃ di tetͣgrammaton. hebraicis litt̾is ha¬
bebat scriptũ. Batin siue feminalia. idest
brace linee. usq ad genua ꝑtingentes: qͥb
uerec̃da sac̃dotis uelabant᷑. Mistice aũ po¬
deris significat castitatẽ corꝑis et anime usꝙ
adfinẽ. angłm uͦ c̃tinentiã atq abstmentiã.
mortisicationẽꝙ carnaliũ desid̾ioꝵ. Quat
tuor quidẽ colores p̃cipui. hiocẽ. iacincchus.
pͣpura. coccꝰq bistinetꝰ: ac byssꝰ retorta. exqͥb
pontificis habitꝰ contextꝰ erat simul cũ aum:
misticã significationẽ lint. hoc ẽ. enĩ aurũ
figurat sapientiã sp̃italẽ. iacinctꝰ & lestẽ con¬
u̾sationẽ: p̃pura martyriũ. coccꝰ bis tinctus
caritatis ꝑfectionẽ: q̃ induob p̃ceptis constat.
hocẽ. dilectione di et ꝓximi. Bissꝰ uͦ castitatẽ.
atq munditiã. Pilleũ qͦ siue thiara bissina
q̃ caput tegebat et ornabat sacerdotis. ad mo¬

Expanded text:
nomen Dei tetragrammaton Hebraicis litteris hanomen Dei tetragrammaton Hebraicis litteris habebat scriptum. Batin sive fbracae lineae usque ad genua pertingentes, quibus verecunda sacerdotis velabantur. Mystice autem poderis significat castitatem corporis et animae usque in finem. Cingulum vero continentiam atque abstinentiam, mortificationtuor quidem colores praecipui, hoc est, hyacinthus, purpura coccusque bis tinctus, ac byssus retorta, ex quibus pontificis habitus contextus erat simul cum auro, mysticam significationem habent, hoc est, aurum figurat sapientiam spiritalem: hyacinthus coelestem conversationem: purpura martyrium: coccus bis tinctus charitatis perfectionem, quae in duobus praeceptis, hoc est, dilectione Dei et proximi: byssus vero castitatem atque munditiam: pileum quoque sive tiara byssina, quae caput tegebat et ornabat sacerdotis, admo
Abbreviated transcription (Latin):
uulgo camisiã uocant albam ringłm sac̾do¬
tale rotundũ polimita aite excocco. p̃pura. ia¬
cinctoꝙ conce̾tũ. ita ut flores atq genime in
eo eẽ. uid̾ent᷑ distincte. Pilleũ ÷ exbysso rotun¬
dũ qͣsi sꝑa media. caput tegens sac̾dotale. et
inoccipnio nicta constrictũ. Hocgreci et nr̃i
thiarã uł galeam uocant. Machil qd̾ ⁊ tu nica
tintinnabula totidẽq int̾mixta. ac depen¬
dentia mala piinica. Ephot qd in t̾pretat᷑
latine suꝑ indum̃tũ. erat eñ palliũ suꝑhu¬
merale: exnͣi. colonib et auro c̃textũ: hñs
inutroꝙ humero lapides duos smaragdos.
auro c̃clusos: in qͥb sculpta erant noĩa patͥ¬
archarũ. Logi on qd̾ latine dr̃ rationale pan¬
nꝰ duplex auro et .imͣ. textꝰ colorib. hñs ma¬
gnitudinẽ palme ꝑquadrũ: cui intextierats
.xͦii. p̃ciosissimi lapides. lc pannꝰ suꝑ hume¬
rał contͣ pectꝰ pontificis ad neccebat᷑. Petalũ
lammina aurea infronte pontificis. quȩ

Expanded text:
vulgo camisiam vocant. Abaneth cingulum sacerdotale rotundum, polimitica arte, ex cocco, purpura hyacinthoque contextum, ita ut flores atque gemme in eo esse viderentur distincte. Pileum est ex bisso rotundum, quasi sphera media, caput tegens sacerdotale et in occipitio vitta constrictum, hoc Greci et nostri tyaram vel galeram vocant. Machil quod est tunictintinnabula, totidemque intermixta ac dependentia mala punica. Ephod, quod interpretatur. Latine superindumentum; erat enim pallium superhumerale ex quattuor coloribus et auro contextum, habens in utroque humero lapides duos smaragdinos auro conclusos, in quibus sculpta erant nomina patriarcharum. Logium, quod Latine dicitur rationale, pannus duplex, auro et quattuor textus coloribus, habens magnitudinem palmi per quadrum, cui intexti erant duodecim pretiosissimi lapides. Hic pannus superhumerali contra pectus pontificis adnectebatur. Petalum aurea lammina in fronte pontificis, quae
Abbreviated transcription (Latin):
meruam quandã gentiles multis in¬
geniis p̃dicant. hanc eñi pͥmã lanfi¬
cii usum monstrasse. hanc etiã telã ordisse:
et colorasse lanas ꝑhibent. Oliue qͦ hanc di¬
cunt inuentricẽ et fabrice multarũq artiũ
re ꝑtricẽ. ideo illi uulgo opifices supplicant.
s hoc poetice fingit᷑. Non en̾i minerua ista¬
rũ artiũ pͥncepsẽ: s quia sapientia in capite

Expanded text:
ervam quandam gentiles multis ingeniis praedicant. Hanc enim primam lanificii usum monstrasse, hanc etiam telam ordisse et colorasse lanas perhibent. Olivae quoque hanc dicunt inventricem et fabricae, multarumque artium repertricem, ideoque illi vulgo opifices supplicant. Sed hoc poetice fingitur; non enim Minerva istarum artium princeps est, sed quia sapientia in capite
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ adoꝑiendã carnẽ curpitudinis fieri man¬
dat᷑. illã castimonie portionẽ q̃ ac appetitu
copule comugał cohibet ꝓpͥe cdesignat: si¬
ne qͥ nemo uł sac̾dotiũ susciꝑe. uł ad altaris
pot̾̃ ministeriũ consecrari: idẽ. si ñ aut uir¬
coniunctionis sęd̾a soluerit.

Expanded text:
 operiendam carnem turpitudinis fieri mandantur, illam castimoniae portionem, quae ab appetitu copulae conjugalis cohibet, proprie designat; sine qua nemo vel sacerdotium suscipere, vel ad altaris potest ministerium consecrari, id est, si non aut virconjunctionis foedera solverit.
Abbreviated transcription (Latin):
qr hostib st̃ opposita. Iores et ualue claustra st̃.
s fores dñr q̃ foras. ualuȩ q̃ intꝰ reuoluunt᷑ et
dupplices cõplicabilesq st̃. s generalit̾ usus
uocabula ista corrupit. Claustra abeo qd̾ clau¬
dant᷑ dicta. Hostiũ significat  eogitationem
ut in eũgłio. eo ingrediet᷑ et egrediet᷑: et pascua
inueniet. Et inpsalmo. dñs cꝰtodiet introitũ
tuũ. et exitũ tuu̾. ex hoc nc̃ et usꝙ inscłm. Ia

Expanded text:
ta. Fores et valvae claustra sunt: sed fores dicuntur, quae foras: valvae, quae intus revolvuntur, et duplices complicabilesque sunt, sed generaliter usus vocabula ista corrupit. Claustra ab eo, quod claudantur, dicta. Ostium significat cogitationem ut in Evangelio: Et ingredietur et egredietur, et pascua inveniet . Et in Psalmo: Dominus custodiat introitum tuum et exitum tuum ex hoc nunc et usque in saeculum
Abbreviated transcription (Latin):
tillꝰ ianuã uitȩ. nͥ ꝑ geminã hanc dilectionẽ
poti̾t intͣre: seu qr utriꝰq ppłi fidelib et iudeis
scił et gentibi eadẽ uitȩ ianua reserat᷑. Postes
stiũ u̾tit᷑. et sẽꝑ mouet᷑: dictꝰ apoto cardias. ec
qͣsi cor hominẽ totũ ita illȩ cuncꝰ ianuã regat
ac moueat: unde et ꝓu̾biale ẽ. in cardine rẽ
eẽ. Limina hostior dicta. eo qd̵ transu̾sasint
ut limes: et ꝑea sic̃ in agro aut introeat᷑. aut
foras eat᷑. Postes et antes qͣsi pꝰ et ante stantes.
qr ante ianuã stant: ł qr antea ad eas ascen-
firmitatẽ. in hac enĩ hostia u̾tunt᷑. qr extͣ re¬
scõꝵ angłica st̃ minist̾i̾a. q̃ nob̾ de corꝑe egres¬
sis introitũ uitȩ cȩlestis reserant. et hostia tẽpli
doctores st̃ scĩ ac sac̾dotes. qͥ instruendo. bapti
dunt. Od cardines utr̃q hostioꝵ. nͥ sensus
adherent. ut ei minist̾iũ diuinitꝰ sibi dele¬
gatũ recte ecẽ pleant. Itẽ in malã parcẽ ponit̃

Expanded text:
am dilectionem hanc poterit intrare; seu quia utriusque populi fidelibus, et Judaei scilicet et gentilis, eadem vitae janua reseratur. « Poststium vertitur et semper movetur, dictus apo tes cardias, quod, quasi cor hominem totum, ita ille cuneus januam regat ac moveat. Unde proverbiale est, in cardine rem esse. Limina ostiorum dicta eo, quod transversa sunt, ut limes: et per ea, sicut in agro, aut introeatur aut foras eatur. Postes et antes, quasi post et ante. Antes, quia ante januam stant, vel quia antea ad eas accedimfirmitatem: in hac enim ostia vertuntur, quia extra resanctorum angelica sunt ministeria, quae nobis de corpore egressis introitum vitae coelestis reserant , et ostia domus templi doctores sunt sancti ac sacerdotes, qui instruendo, baptizdunt; quid cardines utrorumque ostiorum, nisi sensus adhaerent, ut eo ministerium divinitus sibi delegatum recte compleant, quo a
Abbreviated transcription (Latin):
pħicꝰ. qͥ qͣsi recto calle ingredientes adhostiũ
dũ erat redẽp̃turꝰ. aꝑte p̃dicabat. Factã g̃ por¬
ticꝰ tota. fideles illiꝰ tpͣris signat. Hostiũ u̾ in
porticu doctores. qui cȩt̾is lum̃ uite ianuãꝙ
intrandi ad dnm̃n pandebant exp̾iit: et bene
unũ hostiũ ꝓpt̃ consonã inoĩl scĩs fidẽ. acdi¬
lectionẽ ueritatis. Quȩ uidelicꝰporticꝰ uixta la

Expanded text:
ngredientes ad ostium ndum erat redempturus, praedicabat. Factura ergo porticus tota, fideles illius temporis signat. Ostium ergo in porticu, doctores, qui caeteris lucem vitae, januamque intrandi ad Dominum pandebant, exprimit. Et bene unum ostium propter consonam in omnibus sanctis fidem ac dilectionem veritatis; quae videlicet porticus juxt
Abbreviated transcription (Latin):
reqͥescendũ redire ꝓponit: tam̃ insuis iac̾e
pͣnitatib ñꝗͣ desistit. Limina enĩ hostiorũ
sublimitas. et mansuetudines bonoꝵ st̃¬
moꝵ : qr impsis ꝑficiunt᷑ gradꝰ uirtutũ. ibiq
patet ingressꝰ regni cȩlestis: dicente ipso dño
qͥ se humiliauĩt exaltabit᷑. etalibi. beati miteᷤ.
qm̃ ipsip ossidebt̃ t̾ram. Et psalmista. mansu¬
eti inqͥt possidebt̃ t̾ram. et delecrabunt᷑ in

Expanded text:
requiescendum redire proponit: tamen in suis jacere pravitatibus nunquam desistit. Limina enim ostiorum, humilitas et mansuetudines bonovirtutum, ibique patet ingressus regni coelestis dicente ipso Domino: Qui se humiliaverit, exaltabitur . Et alibi: Beati mites, quoniam ipsi possidebunt terram ; et Psalmista: Mansueti, inquit, possidebunt terram, et delectabuntur in
Abbreviated transcription (Latin):
tionis tẽꝑa p̃cessit. tipicȩ denuntiat: in qͥ st̃ par¬
tiarche et ꝓpħe. qͥ orientẽ huic mundo solẽ iꝰttie
pͥmi suscepert̃. et nascenti incarne dño testimo¬
niũ siue uiuendo. siue p̃dicando. siue nascen¬
do. siue etiã moriendo p̃buert̃. Ianua aiano
cat limina iam. Est aũ pͥmꝰ domꝰ ingresiꝰ. cȩtã
intͣ ianuã hostia uocant᷑. Generalit̾ hostiũ ÷:¬

Expanded text:
tionis tempora praecessit, typice denuntiat? in qua sunt patriarchae et prophetae, qui orientem huic mundo solem justitiae primi susceperunt, et nascendi in carne Domino testimonium, sive vivendo, sive praedicando, sive nascendo, sive etiam cat limina Iani. Est autem primus domus ingressus; cetera intra ianuam ostia vocantur generaliter. Ostium
Abbreviated transcription (Latin):
solidat᷑ infide. Uestibulũ itaq ante gradib
ẽ. qd̾ priꝰ crediderit ipse pt uirtutũ gradib
ad porte aditũ ascendit. Sradꝰ sp̃itales ascen
portȩ aditũ ascendit. Porticꝰ qd̾ transitꝰ sit ma¬
gis quã uͥ standũ sit. qͣsi porta. et porticꝰ eo
qd sit aꝑtꝰ. Porticus aliqñ significat aditũ domꝰ.
unde scriptũ ⁊ in libro regũ. porticꝰ erat ante
tẽplũ .xx. cubitoꝵ uixta m̃surã laciticditus tẽ

Expanded text:
solidatur in fide. Vestibulum itaque ante gradus est: quia qui prius crediderit, ipse post virtutum gradibus ad portae aditum ascendit. Gradus spiritales ascensportae aditum ascendit. Porticus quod transitus sit magis, quam ubi standum sit, quasi porta: et porticus, eo quod sit aperta. Porticus aliquando significat aditum domus. Unde scriptum est in libro Regum: Porticus erat ante templum viginti cubitorum juxta mensuram lati
Abbreviated transcription (Latin):
os grecum ÷ qd illi diosor dicunt. alii
nutant ios dictũ quia rarꝰ: et ñ p̾isus
ut pluuia. Ros significat u̾bũ dñi.
ideo qd̾ madida faciat corda hoĩm t̾renoꝵ.
ad ꝓferendũ fructũ: ut ÷ illud inpsalmo.
sic̃ ros ermon qͥ descendit inmontẽ sion.¬
Ros. ẽ. tenuis pluuia ñ ꝑgutras ueniens.
s ꝑquasdã minutissimas partes duritiã
tenere ariditatis infundens: ꝑ hc̃ cuncta
germinantia calescunt. et inuarios fȩtꝰ
tẽꝑationis munere ꝑducunt᷑. Hermon
hebreuͣ nom̃ ÷: montis ultra iordanen
fluuiũ consticuti. cuiꝰ int̾ptatio sic̃ apatb
traditum ÷: significat anathama. Ros gͣ

Expanded text:
os Graecum est, quod illi drosos dicunt: alii putant ros dictum quia rarus est et non spissus, ut pluvia. Ros significat verbum Domini: ideo quod madida faciat corda hominum terrenorum ad proferendum fructum, ut est illud in Psalmo: Sicut ros Hermon, quod descendit in montem Sions ac levis pluvia, non per guttas veniens, sed per quasdam minutissimas partes duritiam terrenae ariditatis infundens. Per hunc cuncta germinantia coalescunt, et in varios fetus temperationis munere perducuntur. Hermon Hebraeum nomen est montis ultra Jordanem fluvium constituti, cujus interpretatio sicut a Patribus traditum est signi
Abbreviated transcription (Latin):
pat̾. ł qͥs genuit stillas roris. ac si diceret. nͥ
ego qui siccã t̾ram humani cordis guitis sci¬
ipsi scĩ pͣdicatores st̃. qui arua pectoris nrͣi
int̾ mala uite pͣsentis qͣsi intenebris sicce
enĩ ualles humide nebulas. et fiunt nuibeᷤᷤ
ide nubilũ inde niues. nebule aũ ima
petunt: cum serenitas : summa cũ nubub
Mistioe nebula significat aut obscuritatẽ
scripturarũ. aut erroris caliginẽ. unde inde¬
dicatione tẽpli cum nebula impleuit domũ
dñi. ñ poterant sacerdotes stare. et ministrare
ꝓpt̾ nebulã. Hȩc sententia re ꝑbos udeors
pontifices acdoctores insinuat. qͥ dũ nati¬
uitatis xp̃i sacram̃ta inuestigare despici¬
unt. debitũ fidĩ suȩ ministeriũ ꝑ erroris

Expanded text:
pater? vel quis genuit stillas roris? Ac si diceret: Quis nisi ego, qui siccam terram humani cordis guttis sciti sancti praedicatores sunt, qui arva pectoris nostri inter mala vitae praesentis, quasi inter tenebras siccae enim valles humidae nebulas, et fiunt nubes, inde nubilum, inde nives. Nebulae autem ima petunt, cum serenitas est: summa, cum nubilum. Mystice nebula significat aut obscuritatem Scripturarum aut erroris caliginem. Unde in dedicatione Templi cum nebula implevit domum Domini, non poterant sacerdotes stare et ministrare propter nebulam . Haec sententia superbos Judaeorum pontifices ac doctores insinuat, qui dum nativitatis Christi sacramenta investigare despiciunt, debitum fidei sui minist
Abbreviated transcription (Latin):
aloco et cẽpori dedit. Tertiũ diluuiũ in thesa¬
croꝑẽ regnauit. cuiꝰ tẽꝑib aquarũ illuuies¬
maiorẽ partẽ ppłoꝵ thessalie absũͣpsit: pau¬
cis ꝑ refugia montiũ lib̾atis. maxime iN
monte parnaso: incuiꝰ cittuitu deicalion tẽ
regno potiebat᷑. qui tc̃ adseratib confugien¬
tes. susceptos ꝑgemina parnasi iuga fouit et¬
ex lapidib reꝑatũ fert̃. ab eo ꝓpt̃ hoĩm insi¬
tã cordis duritiã. s ec flumina cũ solitis atic¬
ta imbrib ultra consuetudinẽ ł diut᷑nitatẽ
ł magnitudine̾ redundant: multaq ꝓster¬
nunt. et ipsa diluuiũ dñr. Sciendũ aut̃
flumina cũ supͣmodũ crescunt nͣtantũ ad
pͣsens afferre dãpna: s etiã aliqua significare
fut᷑ã. Misticȩ diluuiũ qñ inbonã partẽ acci¬
pit᷑ baptismũ significat. qnͣ uͦ incͣtrariã erm¬
rẽ hȩxeticoꝵ. Nam milla sententia psalmistȩ

Expanded text:
loco et tempori dedit. Tertium diluvium in Thessaloco et tempori dedit. Tertium diluvium in Thessacropem regnavit. Cuius temporibus aquarum imaiorem partem populorum Thessaliae absumpsit paucis per refugia montium liberatis, maxime in monte Parnaso, in cuius circuitu Deucalion tunc regno potiebatur, qui tunc ad se ratibus confugientes susceptos per gemina Parnasi iuga fouit ex lapidibus reparatum ferunt ab eo propter hominum insitam cordis duritiam. Sed et flumina cum insolitis aucta imbribus ultra consuetudinem, vel diuturnitatem vel magnitudinem, redundant multaque prosternunt, et ipsa diluvium dicuntur. Sciendum autem, flumina cum supra modum crescunt, non tantum ad praesens inferre damna, sed etia in bonam partem accipitur, Baptismum significat: quando vero in contrariam, errorem haereticorum. Nam in illa sententia Psalmistae,
Abbreviated transcription (Latin):
cũ dese etiã aꝑta narrauit. Quid. ẽ. eñi aꝑtiꝰ.
quã ego et pat̃ unũ sumꝰ. qͥd aꝑtiꝰ qmͣ ante
abraham ego sum: s quia auditoꝵ m̃tes imfi¬
delitatis caligo cõpleuerat. qͣsi emissũ soł radiũ
nebula int̾iacens abscondebat. Nebula uelam̃¬
tũ ÷ mist̾i̾or dĩ. qd̾ doctores scĩ meditando scru¬
tant᷑: unde legit᷑ in ꝓpħa nebula puluis pedũ
eiꝰ. Item nebule hȩretici. deqͥb petrus apłs. hi
st̃ fontes sineaqua. et nebulȩ turbinis agiatȩ.
iluuium
dictũ qd̾ aquarũ clade oĩa mundauerit
deleat. Primũ diluiiũ extitit sub noe
qñ hoĩm scelerib offensꝰ omp̃s ds toto orbe
cͣtecto deletis unũ cunctũ spatiuĩ cęli fuit ac pe¬
lagi. cuiꝰ inditiũ actenꝰ uidemꝰ in lapidib. qͦs
in remontis montib concis et ostreis c̃cretos se¬
pe eciã cauatos aquis uidere salemꝰ. Scłm di¬
luuiũ fuit inachaia. patriarche iacob et og¬
gi tẽꝑib. qͥeleusine conditor et rex fuit. nomͣ

Expanded text:
se etiam aperta narravit. Quid est enim apertius quam: Ego et Pater unum sumus? Quid apertius quam: Ante Abraham ego sum? Sed quia auditorum mentes infidelitatis caligo compleverat: quasi emissum solis radium nebula interjacens abscondebat. Nebula velamentum mysteriorum Dei, quod doctores sancti meditando scrutantur. Unde legitur in Propheta: Nebula pulvis pedum ejus . Item nebulae, haeretici, de quibus Petrus Apostolus: Hi sunt fontes sine aqua, et nebulae turbinibus agitatae . iluviis dictum quod aquarum clade omnia quae inundaverit deleat. Primum diluvium extitit sub Noe, quando hominum sceleribus offensus Omnipotens, toto orbe contecto, deletis cunctis, unum spatium caeli fuit ac pelagi. Cuius indicium hactenus videmus in lapidibus quos in remotis montibus conchis et ostreis concretos, saepe etiam cavatos aquis visere solemus. Secundum diluvium fuit in Achaia Iacob patriarchae et Ogygi temporibus, qui Eleusinae conditor et rex fuit, nomenque
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ad ꝓximabt̃. Diluuiũ eni aquarũ mul¬
tarũ ÷ error hoĩm pessimoꝵ. qui uariis
prauitatib fluctuantes mulciplices sibi
doctrinas constituunt. qͣs auero magistro
nullatenꝰ accepert̃. Quȩ sententia maximȩ
hexeticos arguit qui indiluuio ꝑu̾sitatiᷤ
suȩ tẽpestuosas et naufragas excitant
questiones :¬

Expanded text:
ndam. Diluvium enim aquarum multarum est error hominum pessimorum, qui variis pravitatibus fluctuantes, multiplices sibi doctrinas constituunt, quas a vero Magistro nullatenus acceperunt. Quae sententia maxime haereticos arguit, qui in diluvio perversitatis suae tempestuosas et naufragas excitant quaestiones
Abbreviated transcription (Latin):
cris fontib positũ ÷: merito qmͣ illud quod
factũ ÷ sub noe baprismatis gerebat sacri¬
imagine̾. nam sic̃ istuo purgat animas
peccõꝵ sordibi ita ec illud diluuiũ Nundi
crimina ꝓbosa deleuit. Merito gͦ ꝓbap¬
tismate diluuiũ positũ ÷. adcuiꝰ similitu¬
dinẽ constat effectũ. nam qd t̃cio dñs re¬
num: hoc aũ defilio recte intelligimꝰ. Dnͣs
uirtutẽ ppło suo dabit. depatre cõpetent̃
adu̾timꝰ: ppło suo significat xp̃iano. quẽ
desacri baptismatis munere ad quisiuit.
subiunxͣ etiã. et benedicet ppłm suũ iN
pace. ñ dixit benedicent: s benedicet qr¬

Expanded text:
ositum est? Merito; quoniam illud quod factum est sub Noe, baptismatis sacri gerebat imaginem. Nam sicut istud purgat animas peccatorum sordibus, ita et illud diluvium mundi crimina probrosa delevit. Merito ergo pro baptismate diluvium positum est, ad cujus similitudinem constat effectum. Nam quod tertio, Dominus rernum . Hoc autem de filio recte intelligimus. Dominus virtutem populo suo dabit: de Patre competenter advertimus. Populo suo significat Christiano, quem de sacri baptismatis munere conquisivit. Subjunxit etiam: Et benedicet populum suum in pace. Non dixit, benedicent, sed: benedicet: q
Abbreviated transcription (Latin):
bulã ministrare ñ poterant. quia dũ in
testam̃to ueteris sensus misticos litt̾e uelami¬
ne cooꝑtos. int̾ obscuras allegoriarũ caligi¬
nes inuestigare despiciunt debitũ fidłi suȩ
ministiũ ꝓpt̃ nebulã ꝑdidert̃. Uñ ad iob dñs

Expanded text:
bulam ministrare nequiverunt? Qui et in Testamento Veteri dum sensus mysticos litterae velamine coopertos inter obscuras allegoriarum caligines investigare despiciunt, debitum fidei suae ministerium propter nebulam perdiderunt;
Abbreviated transcription (Latin):
ocus aũ luctationis
palestra dr̃. palestrã aũ uł apotu palesi. idẽ.
aluetatione. uł ap otu palin. idẽ. amotu ru¬
inȩ fortis nominatã dicunt. scilicet qd in
luctando cũ medios arripiant fere qͣti

Expanded text:
ocus autem luctationis palestra dicitur. Palestram autem vel apo tis palesi, id est a luctatione, vel apo tu pallin, id est a motu ruine fortis nominatam dicunt, scilicet quod in luctando, cum medios arripiant, fere quati
Abbreviated transcription (Latin):
hursus auelocitate riũ uocat᷑. est enĩ
Icuriꝰ cȩleritas pedũ. Misticȩ aũ cursꝰ ad
tnsitũ psentis uitȩ ꝑtinet. uł certaminis ago¬
nẽ qͦ milites xp̃i in hoc mundo laborant.
Uñ dic̃ a płs nescitis qd̾ hi qͥ in stadio curit᷑
om̃s quidẽ curr᷑. s unꝰ accipit brauiũ. uos
quidẽ sic curritȩ. ut com̃phendatis. hocẽ.
ddes ꝓcul ferire hastas ponde librato iacẽ
cõminus certantes nitunt᷑: qui greca ap¬
pellatione athlete uocant᷑. Nam et luctatio
nt̃a spĩtalis ẽ. ñ carnał. qͥa teste apło ñ ÷ nob̾

Expanded text:
Cursus a velocitate crurum vocatur: est enim cursus celeritas pedum. Mystice autem cursus ad transitum praesentis vitae pertinet, vel certaminis agonem quo milites Christi in hoc mundo laborant: unde dicit Apostolus: Nescitis quod hi qui in studio currunt, omnes quidem currunt, sed unus accipit bravium. Vos quidem sic currite, ut comprehendatis , hoc esdes procul ferire, hastas pondere librato jacere, cominus certantes innituntur: qui Graeca appellatione athletae vocantur. Nam et luctatio nostra spiritalis est, non carnalis: quia, teste Apostolo ,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt᷑ passionẽ crucis. cuiꝰ uirtutũ fruceꝰ pabu¬
la st̃ credentiũ: cuiꝰ folia ñ decidunt. qͥa nul¬
lo casu u̾ba eiꝰ aueritate discedt̃. Hȩc st̃ aquȩ
spĩtales. hȩc folia salutaria: deqͥb inapocali¬
psi beatꝰ ioħs dicit. et ostendit mͥ flumͣ aꝗͣ
uitȩ splendidũ tanꝗͣ christallũ exiens de
thipno dei ecagui. in medio plateȩ eiꝰ. et exu¬
traq parce fluminis arborẽ uitȩ q̃ fac̃ fructũ¬
singłis duodecies singłis mͣsib reddens fru¬
ctũ suũ: et folia arboris illiꝰ st̃ insanitatẽ gen¬

Expanded text:
pter passionem crucis, cujus virtutum fructus pabula sunt credentium, cujus folia non decidunt: quia nullo casu verba ejus a veritate discedunt. Haec sunt aquae spiritales: haec folia salutaria, de quibus in Apocalypsi beatus Joannes dicit: « Et ostendit mihi flumen aquae vitae, splendidum sicut crystallum, exiens de throno Dei et Agni. In medio plateae ejus et ex utraque parte fluminis arborem vitae, quae facit fructum duodecies, singulis mensibus reddens fructum suum, et folia arboris illius sunt ad sanitatem gen
Abbreviated transcription (Latin):
exechiel dicit: hȩc dicit dñs ad saltũ agri me¬
ridiani. ecce ego succendã ignẽ ineo: eedeuo¬
rabit om̃e lignũ uiride. et om̃e lignũ aridũ.
Ligna dicta. quia incensa conu̾tunt᷑ inlum̃.E
unde et luciniũ dr̃. qd̾ lum̃ det. Astula. atol¬
lendo ñcupata. fomes ẽ. astula q̃ ab ardorib
excutit᷑. recisione. aut astule ambustȩ. aut
ligna cauata afungis noĩe accepto. qd̾ ita ca¬
piat ignẽ: deqͦ uirgiliꝰ. raputq infomitȩ slã¬
mã. Ligna es̃i et inbonã partẽ et in malã po¬
sita repperiunt᷑. inbonã ut est illud gaudebt̃
campi et omĩa ligna siluarũ. anͣ faciẽ dñi: qͣm
uenit. Inmalã u ut ẽ. illud ineccłastȩ. qͥscindit
ligna: ꝑiclitabit᷑ in eis. qͥa quic̃q exsecutor.ẽ.
peccõꝵ: et̃no incendio deputabit᷑. Ite ligna an¬

Expanded text:
meridiani: Ecce ego succendam ignem in te, et devorabit omne lignum viride, et omne lignum aridum . Ligna dicta, quia incensa convertuntur in lumen; unde et lychnum dicitur, quod lumen det. Hastula a tollendo nuncupata. Fomes est hastula, quae ab arboribus excutitur recisione: aut hastulae ambustae, aut ligna cavata, a fungis nomine accepto: quod ita capiat ignem, de quo Virgilius: Rapuitque in fomite flammam. Ligna enim et in bonam partem et in malam posita reperiuntur: in bonam, ut est illud: Gaudebunt campi, et omnia ligna silvarum ante faciem Domini, quoniam venit . In malam vero, ut est illud in Ecclesiaste: Qui scindit ligna periclitabitur in eis ; quia quicunque exsecutor est pecc
Abbreviated transcription (Latin):
ticoꝵ: flores apparuer̾ int̾ra. idẽ. initia fid̃i
et iusticiȩ floruer̾ in mundo crescente eccła
xp̃i. Itẽ flos gła scłi huiꝰ. inisaia: oĩs inquit
caro fenũ. et om̃is gła eiꝰ. quasi fios feni. Po opon¬
ma significant fructꝰ scõꝵ inuͥtutib. ut est
illuo incantico canticoꝵ: et manducer fru¬
ctũ pomor suoꝵ. Itẽ sponsa adsponsũ dic̃.

Expanded text:
fidei et justitiae floruerunt in mundo, crescente Ecclesia Christi. Item flos gloria saeculi hujus. In Isaia: Omnis, inquit, caro fenum, et omnis gloria ejus quasi flos feni . Poma significant fructus sanctorum in virtutibus, ut est illud in Cantico canticorum: Et manducet fructum pomorum suorum . Item sponsa a
Abbreviated transcription (Latin):
entiã. addit dolorẽ. Lignũ crux xp̃i inlibro sa¬
pientiȩ. benedictũ lignũ ꝑ qd̾ fit iꝰticia. et in q¬
psalmo: dñs regnauit aligno. Ligna peccata
indeutõ nomio. siqͥs abierit cũ ꝓtimo suo si¬
plicit̃ insiluã: adligna cedenda. Torris lignũ
adustũ. quẽ uulgͦ titionẽ appellat: extractũ
foco. semi ustũ extinctũ. Quis qͥliȩ stipulȩ im¬
mixqȩ surcłis ac foliis aridis. sunt aũ pͣgam̃¬
tũ terrarũ.
istiq aũ turris uł atio significat sapien¬
tiã uanã. q̃ uere sapientiȩ contraria.ẽ.

Expanded text:
gnum crux Christi in libro Sapientiae: Benedictum lignum, per quod fit justitia . Et in psalmo: Dominus regnavit a ligno . Ligna peccata in Deuteronomio: Si quis abierit cum proximo suo simpliciter in silvam ad ligna caedenda . Torris lignum adustum, quem vulgus titionem appellat extractum foco semiustum et extinctum. Quisquiliae stipulae immistae surculis ac foliis aridis: sunt autem purgamenta terrarum. Mystice autem torris vel titio significat sapientiam vanam, quae verae sapientiae
Abbreviated transcription (Latin):
et dicta arbusta qͣsi arboris hasta. Alii arbustũ
locũ in qͦ arbores st̃ uolunt acciꝑe: sic̃ siluecũ:
sic ex uireta uͥ uirgute nouelle ex uirentes. Ar
bor aũ humanũ genꝰ significat. ut ẽ. illud:
hõ. Quidã in hoc testimonio arborẽ uolun¬
tatẽ hõis magis quã ipsũ hominẽ accipien¬
dũ purant. et fructũ bonũ bona oꝑa. malũ
ũ mala oꝑa. Radix aũ originẽ mistice signifi¬
cat. unde inapło scriptũ ÷. qd si radix scã ec ra¬
mi. Itẽ de peccõre dr̃. destruet te d̾s infinem:
euellet de et emigrabit te detab̾nacło suo et
radicẽ tuã det̾ra uiuentiũ. Rami uͦ ꝓpagi¬
ait. fit arbor ira ut ueniant uolucres cęli: et
habitent inramis eiꝰ. Itẽ in aliã partẽ inda¬
nihele scriptũ ẽ. p̃cidite arborẽ et ramos eiꝰ.
et insalomone: et p̃cident᷑ rami inẽsũmati.

Expanded text:
et dicta arbusta quasi arboris hasta. Alii arbustum et dicta arbusta quasi arboris hasta. Alii arbustum locum in quo arbores sunt volunt accipere, sicut salictum: sic et virecta, ubi virgultae novellae et virentebor autem humanum genus significat, ut est illud: homo. Quidam in hoc testimonio arborem voluntatem hominis magis quam ipsum hominem accipiendum putant: et fructum bonum, bona opera: malum vero mala opera. Radix autem originem mystice signicat: unde in Apostolo scriptum est: Quod si radix sancta, et rami . Item de peccatore dicitur: Destruet te Deus, in finem evellet te, et emigrabit de tabernaculo tuo, et radicem tuam de terra viventium . Rami vero propagiait: Fit arbor, ita ut veniant volucres coeli, et habitent in ramis ejus . Item in aliam partem in Daniele scriptum est: Praecidite arborem et ramos ejus . Et in
Abbreviated transcription (Latin):
rio: uineã exegypto tnͣstulisti. Uinea fide¬
liũ plebs. ut insalomone. capite nob̾ uulpeᷤᷤ
pusillas. ext̾minantes uineas. Uineȩ bono¬
rũ oꝑũ actiones. ut in ꝓpħa: et plantabt̃ ui¬
neas. et inaliã partẽ ut insalomone legit᷑:
tnͣsiui ꝑuineã uiri stulti. et ecce repleuer̃¬
eã urticȩ. Torcular sicut supͣ diximꝰ altare
significat. abeo qd ibi oblationes tanꝗͣ fructꝰ
conferant᷑. et alit̃ torcular tribulantiũ p̃s¬
surã significat inqua fideles ꝓbant᷑: unde
intitulo quoꝵdã psalmoꝵ. scriptum est.
infine ꝓtorcularib. Qet arbo¬
rborum nom̃ siue herbarũ ab aruis
inflexum credit᷑. eo qd t̾ris fixis radicibꝰ
adherent: utraq aũ ideo sibi pene similia
st: qͥa exuna alt̾m gignit᷑. nãdũ sementẽ
int̾rã ieceris herba priꝰ orit᷑. dehinc c̾fota
surgit in arborẽ: et infra pariũ tempꝰ quã
herbã uideras. arbustã suscipis. Arbusta ar¬
bor nouella et tenera. inq insertio fieri potest:

Expanded text:
rio: Vineam ex Aegypto transtulisti ; vinea fidelium plebs, ut in Salomone: Capite nobis vulpes pusillas exterminantes vineas . Vineae, bonorum operum actiones, ut in propheta: Et plantabunt vineas ; et in aliam partem, ut in Salomone legitur: Transivi per vineam viri stulti, et ecce omnia repleverunt urticae . Torcular sicut supra diximus altare significat ab eo, quod ibi oblationes, tanquam fructus, conferantur: et aliter torcular tribulationum pressuram significat, in qua fideles probantur. Unde in titulo quorumdam psalmorum scriptum est: In finem pro torcularibus. CArborum nomen, sive herbarum, ab arvis inflexum creditur, eo quod terris fixis radicibus adhaerent. Utraque autem ideo sibi pene similia sunt, quia ex uno alterum gignitur. Nam dum sementem in terram ieceris, herba prius oritur, dehinc confota surgit in arborem, et infra parvum tempus quam herbam videras arbustam suspicis. Arbusta, arbor novella et tenera, in qua insertio fieri potest;
Abbreviated transcription (Latin):
ut.ẽ illud. d̾s alibano ueniet: et sc̃s demon¬
te umbroso et cͣdenso. deqͦ et inpsalmo scrip¬
tũ ÷: inuenimꝰ ea incapis silue. Campi uͦ sil¬
uȩ. indicant corda gentiliũ: q̃ ex pecc̃is qua¬
si siluestrib ac dumosis locis mundante dño
cãpestripuritate patuert᷑ dehis siluis egressi
sr̃ duo ursi reges uidelicet romanoꝵ ad p̃cep
sionis eiꝰ adcelos iudaicos ꝑueros comedert᷑̃.
Siluȩ gs sunt: ut in psalmo. ext̾minauit eã
aꝑ desilua. Condensa aũ hocẽ. opaca sil¬
uestria. q̃ loca significant diuinȩ scriꝑt᷑ȩ
occulta. ut ẽ. illud inpsalmo. Reuelauit dis

Expanded text:
de monte umbroso et condenso . De quo in Psalmo scriptum est: Invenimus eam in campis silvae. Campi vero silvae indicant corda gentilium, quae ex peccatis quasi silvestribus ac dumosis locis, mundante Domino, campestri puritate patuerunt. De his silvis egressi sunt duo ursi reges videlicet Romanorum ad praesionis ejus ad coelos Judaicos pueros comederunt. Silvae gentes sunt, ut in Psalmo: Exterminavit eam aper de silva . Condensa autem, hoc est, opaca silvestria, quae loca significant divinae Scripturae occulta: ut est illud in Psalmo: Revelavit Dominus