comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
seciis corꝑalit. neq enĩ ẽ
extra eã ullũ corpꝰ. alioqͥm
nͣ eͣ uniuersitas. Intrinseeꝰ
aũ adiuuat᷑ incorporlit᷑
deo idagente ut omnino
natura sit. qmͣ ex ipso . &. ꝑ.
ipsũ . &. in ipso st̃ omnia.
Partes uͦ eiusd̃e uniuersi¬
tatis. & intrinsecꝰ in corpo¬
ralit᷑ adiuuant᷑. uel pocius
fiunt ut nature sint .&. ex¬
trinsecꝰ corꝑalit᷑ qͦ se meli¬
us habeant. siẽ alimentis.
agricultura. medicina .&.
q̃cũq etiã ad ornatũ fi¬
unt: ut nͣ solũ saluȩ ac fe¬
cundiores. uerũ etiã decen¬
ciores sint.a . ui. S̾ꝑitalis
au creata natura. si ꝑfecta
atq beata eͣ. sicͣ angeloꝵ.

Expanded text:
secus corporaliter. neque enim est secus corporaliter. neque enim est extra eam ullum corpus; alioquin non est uniuersitas. intrinsecus autem adiuuatur incorporaliter deo id agente, ut omnino natura sit, quoniam ex ipso et per ipsum et in ipso sunt omnia. partes uero eiusdem uniuersitatis et intrinsecus incorporaliter adiuuantur, uel potius fiunt, ut naturae sint, et extrinsecus corporaliter, quo se melius habeant, sicut alimentis, agricultura, medicina et quaecumque etiam ad ornatum fiunt, ut non solum saluae ac fecundiores, uerum etiam decentiores sint. Spiritalis autem creata natura si perfecta atque beata est, sicut angelo
Abbreviated transcription (Latin):
subditȩ seruientibꝰ . & deo
beate fruentibꝰ: subdita ẽ
om̃is natura corporea. omis
irracionalis uita. om̃is uo¬
luntas uel infirma uel par¬
ua: ut hoc de subditis uel
cũ subditis agant qͦd natu¬
re ordo poseit in om̃ibꝰ iu¬
bente illo eui subiecta suÑ
om̃ia. Promde illi in illo ue¬
ritatẽ in cõmutabisẽ uideñs:
& scđ̾m eã suas dirigunt uo¬
luntates. Fiunt gͦ illi par¬
ticipes etͣnitatis. ueritatis.
pore & loco.: mouent᷑ aũ eiꝰ
imꝑio etiã tẽporalit᷑. illo
ñ tẽporalit᷑ moto: nec itaut
ab eiꝰ c̃tẽplacione resiliañ
aut defluant: s simul &
illũ sine loco ac tẽpore
cont̾eplant᷑. & eiꝰ in inferiori¬
bꝰ iussa ꝑficiunt. mouentes
&.locũ quantũ eoꝵ. con¬
gruit achoni. Et ido deus
prȩest uniuerse creature:
naturis ut fiant: uolunta¬
tibꝰ aũut sine suo iussu
uel ꝑmissu nichil faciant.
Natura gͥ uniuersitatis cor¬
poralis. ñ adiuuat᷑ extrin¬

Expanded text:
subditae fruentibus, et Deo subditae fruentibus, et Deo beate servientibus, subdita est omnis natura corporea, omnis irrationalis vita, omnis voluntas, vel infirma, vel prava: ut hoc de subditis vel cum subditis agant quod naturae ordo poscit, in omnibus jubente illo cui subjecta sunt omnia. Proinde illi in illo veritatem incommutabilem vident, et secundum eam suas dirigunt voluntates. Fiunt ergo illi participes aeternitatis, veritatis, pore et loco; mouentur autem eius imperio etiam temporaliter illo non temporaliter moto, nec ita, ut ab eius contemplatione resiliant aut defluant, sed simul et illum sine loco ac tempore contemplantur et eius in inferioribus iussa perficiunt, mouentes et locum, quantum eorum congruit actioni. et ideo deus praeest uniuersae creaturae suae, naturis, ut fiant, uoluntatibus autem, ut sine suo iussu uel permissu nihil faciant. Natura igitur uniuersitatis corporalis non adiuuatur extrin
Abbreviated transcription (Latin):
ris q̃ prȩdite st̃ arbitrio uo¬
luntatis: nec om̃ibꝰ omnia:
s sic̃ distribuit iusticia crea¬
toris. Ergo dei ꝓuidencia
regens atq administrans u¬
niuersa creaturã. & naturas
& uoluntates: naturas ut
sint. uoluntates auͣ. ut nec
infructuose bonȩ. neqͥmpu¬
nite malȩ sint. subdit pri¬
mitꝰ omnia sibi: deinde cre¬
aturã corporalẽ. creature sꝑi¬
tali: irracionalẽ racionali.
t̃restrẽ celesti. femineã ma¬
sculine. minꝰ ualentẽ. ualen¬
ciori. indigenciorẽ. dicio¬
ri: inuoluntatibꝰ aũ bonas.
sibi: cȩteras uͦ ipsis seruien¬
tibꝰ sibi: ut hoc paciat᷑ uo¬
luntas mala. qͦd ex iussu dei
fecerit bona. siue ꝑ se ipsã.
siue ꝑ malã. in reb dũ taxat
q̃ naturalit᷑ st̃ etiã malis uo¬
luntatibꝰ subditȩ. idest in
corporibꝰ: nã inse ipsis ma¬
le uoluntates habent inte¬
riorẽ penã suã. eand̾e ip¬
sã iniquitatẽ suã.sxu. Ac
ꝑ hoc sublimibꝰ angelis deo¬

Expanded text:
ris, quae praeditae sunt arbitrio uoris, quae praeditae sunt arbitrio uoluntatis, nec omnibus omnia, sed sicut distribuit iustitia creatoris. ergo dei prouidentia regens atque administrans uniuersam creaturam, et naturas et uoluntates, naturas ut sint, uoluntates autem ut nec infructuose bonae nec impunite malae sint, subdit primitus omnia sibi, deinde creaturam corporalem creaturae spiritali, inrationalem rationali, terrestrem caelesti, femineam masculinae, minus ualentem ualentiori, indigentiorem copiosieri; in uoluntatibus autem bonas sibi, ceteras uero ipsis seruientibus sibi, ut hoc patiatur uoluntas mala quod ex iussu dei fecerit bona siue per se ipsam siue per malam in rebus dumtaxat, quae naturaliter sunt etiam malis uoluntatibus subditae, id est in corporibus. nam in se ipsis malae noluntates habent interiorem poenam suam, eandem ipsam iniquitatem suam. Ac per hoc sublimib
Abbreviated transcription (Latin):
nec ꝑ tẽpꝰ nec ꝑ locũ moueri:
ñdũ ꝑfecte in cõmutabilẽ
mutabilis ẽ illa natura tri¬
nitatis. & ob hoc ita ȩtͣna ut
ei aliqͥd coȩtͣnũ ee̾ ñ possit.
ipsa apud se ipsã & inse ipsa
sine ullo tẽpore ac loco. mo¬
uet tam̃ ꝑ tẽpꝰ & locũ sibi
subditã ereaturã: naturas
creans bonitate. uolunta
tes ordinans potestate: ut in
naturis nulla sit ꝗͣ nͣ ab illo
sit. in uoluntatib aũ. nulla
bona sit. cui ñ ꝓsit: nulla
mala sit qua bene uti ñ pos¬
sit. Sed qͥa ñ omĩbꝰ naturis
dedit uoluntatis arbitriũ:
ille auͣ qͥbꝰ dedit pote nciores
ac suꝑiores stͥ ille naturȩ q̃
ñ habent uoluntatẽ subditȩ
sint necesse ẽ illis q̃ habent:
& hoc ordinacione creatoris
qͥ nuͣꝗͣ. ita pinit uoluntat᷑e
malã. ut naturȩ ꝑimat dig¬
nitate. Cũ gͥ omne corpus
&. om̃is anima irracionalis
ñ habeat uoluntatis arbi¬
triũ: subdita ista st̃ eis natu¬

Expanded text:
nec per tempus nec per locum moveri, nec per tempus nec per locum moveri, nondum perfecte incommutabilem mutabilis est illa natura Trinitatis, et ob hoc ita aeterna, ut ei aliquid coaeternum esse non possit, ipsa apud seipsam et in seipsa sine ullo tempore ac loco, movet tamen per tempus et locum sibi subditam creaturam, naturas creans bonitate, votes ordinans potestate, ut in naturis nulla sit, quae non ab illo sit, in uoluntatibus autem nulla bona sit, cui non prosit, nulla mala sit, qua bene uti non possit. sed quia non omnibus naturis dedit uoluntatis arbitrium, illae autem, quibus dedit, potentiores ac superiores sunt, illae naturae, quae non habent uoluntatem, subditae sint necesse est illis, quae habent, et hoc ordinatione creatoris, qui numquam ita punitmalam, ut naturae perimat dignitatem. cum igitur omne corpus et omnis anima inrationalis non habeat uoluntatis arbitrium, subdita ista sunt eis natu
Abbreviated transcription (Latin):
aqua utre siue spongiã. sed
miris modis ipsi in corpore¬
o nutu cõmixta sit uiuifi¬
cando corpori qͦ & imꝑat
corpori quada intencione
ñ mole: quantomagis inꝗͣ.
nutꝰ ipse uoluntatis eiꝰ ñ ꝑ
loc ũ mouet᷑. ut corpꝰ ꝑ lo¬
cũ moueat. quando totũ
ꝑ partes mouet. nec aliqͦs
loco mouet. nͥ ꝑ illas quas
loco ñ mouet: Qͦd si intel¬
ligere difficile ẽ. utrũq
credat᷑: & qͦd creatura sꝑita¬
anima qͥsq ñ uult hoc cre¬
dere. qͦd qͥdẽ sine dubio ñ
solũ credet. uerũ etiã in¬
telligeret si eã posset. sicuti
ẽ in corporeã cogitare. cui
enĩ ñ facile occurrat qͦd ꝑ
locũ ñ mouet᷑. q̃ ꝑ loci spa¬
cia ñ distendit᷑. qͥcqͥd auts
ꝑ loci spacia distendit᷑ cor¬
pus est. ac ꝑ hoc c̃sequens ẽ
Sut anma
ꝑ locũ moueri ñ putet᷑. si corpꝰ
ñ ee̾ credat᷑: s ut dicere cepe
rã. si de anima hoc qͥsq ñuult
credere: ñ nimis urgendꝰ est.
Substanciã u dei nͥ credat

Expanded text:
aqua utrem siue spongiam, sed miris modis ipso incorporeo nutu commixta sit uiuificando corpori, quo et imperat corpori quadam intentione, non mole: quanto magis, inquam, nutus ipse uoluntatis eius non per locum mouetur, ut corpus per locum moueat, quando totum per partes mouet, nec aliquas loco mouet nisi loco non movet? Quod si intelligere difficile est, utrumque credatur, et quod creatura spiritaanima quisque non uult hoc credere - quod quidem sine dubio non solum crederet, uerum etiam intellegeret, si eam posset, sicuti est, incorpoream cogitare. cui enim non facile occurrat, quod per locum non moueatur, quae per loci spatia non distenditur? quidquid autem per loci spatia distenditur corpus est; ac per hoc consequens est, ut anima per locum moueri non putetur, si corpus non esse credatur — sed, ut dicere coepram, si de anima hoc quisque non vult credere, non nimis urgendus est. Substantiam vero Dei nisi credat
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ.sine tẽpore ac loco. Cũ ergo
tale aliqͥs qs agit. ñ de bemus
opinari eiꝰ substanciã quads̃
ẽ. sẽporibꝰ locisq mutabilẽ.
aut ꝑ tẽpora & loca mobilem:
s inoꝑe diuinȩ ꝓuide nciȩ
ista cognoscere. ñ millo o¬
ꝑe qͦ naturas creat s in illo
qͦ intrinsecꝰ creatas. etiã ex¬
trinsecꝰ administrat: cũ sit
ipse nullo locoꝵ uel int̾ual¬
lo uel spacio in cõmutabib
excellentiq potencia. &
interior omni re. qͥa in ipso st̃
omnia: & exterior omni re.
qͥa ipse ẽ suꝑ omnia: itẽ nillo
tẽ pora uel intͣuallo uel spa¬
cio in cõmutabili ȩtͣnitate.
ꝙ antiqͥor om̃ibꝰ qͥa ipse est
ante omia: & nouior omnibꝰ.
qͥa idem ipse post omnia. Qua¬
ꝓptͣ cũ audimꝰ dicentẽ scrip¬
turã. & pͣcepit dñs ds ade
dicens ab omni ligno qͦdest
inparadyso ȩsce ȩdes. de lig¬
no aũ cognoscendi bom̃ &
malũ ñ manducabitis de illo.
qua die aũ manducaueritis

Expanded text:
est sine tempore ac loco: cum ergo est sine tempore ac loco: cum ergo tale aliquid deus agit, non debemus opinari eius substantiam, qua deus est, temporibus locisque mutabilem aut per tempora et loca mobilem, sed in opere diuinae prouidentiae ista cognoscere non in illo opere, quo naturas creat, sed in illo, quo intrinsecus creatas etiam extrinsecus administrat, cum sit ipse nullo locorum uel interuallo uel spatio incommutabili excellentique potentia et interior omni re, quia in ipso sunt omnia, et exterior omni re, quia ipse est super omnia. item nullo temporum uel interuallo uel spatio incommutabili aeternitat est omnibus, quia ipse est ante omnia, et nouior omnibus, quia idem ipse post omnia. Quapropter cum audimus dicentem scripturam: et praecepit dominus deus Adae dicens: ab omni ligno, quod est in paradiso, esca edes, de ligno autem cognoscendi bonum et malum, non manducabitis de illo: qua die autem ederitis
Abbreviated transcription (Latin):
in deo: & qͦd ꝑ spectis etiã in¬
eis ipsis om̃ibꝰ creaturis. un¬
diq gr̃as agit. laudatq cre¬
atorẽ. Quod aũ attinet ad
creature angelicȩ actionẽ
ꝑ quã imiuersarũ rerũ ge¬
neribꝰ. maximeq humano¬
ꝓ uidencia dei ꝓpiciat᷑ ipsa
ex trinsecus adiuuat . &. ꝑ illa
uisa q̃ similia st̃ corporalibꝰ.
& ꝑ ipsa corpora q̃ angelicȩ
subiacent potestati. Quȩ cũ
ita sint: cum : deus om̃ĩpotens
&. omnitenens. in cõmutabili
ȩtͣnitate. ueritate. uoluntate.
semꝑ idem. ñ ꝑ tẽpꝰ nec ꝑ lo¬
cũ motꝰ. mouet ꝑ tẽpꝰ crea¬
turã sꝑitalẽ: mouet etiã ꝑ
tẽpꝰ & locũ creaturã corpora¬
lẽ. ut eo motu naturas quas
intrinsecꝰ subsiiturt etiã ex¬
trinsecꝰ administret: & ꝑ uo¬
luntates sibi subditas quas ꝑ
tẽpꝰ .&. ꝑ corpora sibi atq illis
uoluntatibꝰ subdita qͣ ꝑ tẽ pꝰ
&. locũ: mouet eã tẽpore ac
loco: cuiꝰ racio in ipso deo uita

Expanded text:
in deo et quod perspectis etiam in deo et quod perspectis etiam eis ipsis omnibus creaturis, undique gratias agit laudatque Creatorem. Quod autem attinet ad creaturae angelicae actionem, per quam universarum rerum generibsa extrinsecus adiuuat et per illa uisa, quae similia sunt corporalibus, et per ipsa corpora, quae angelicae subiacent potestati. Quae cum ita sint, cum deus omnipotens et omnitenens incommutabili aeternitate, ueritate, uoluntate semper idem, non per tempus nec per locum motus mouet per tempus creaturam spiritalem, mouet etiam per tempus et locum creaturam corporalem, ut eo motu naturas, quas intrinsecus substituit, etiam extrinsecus administret et per uoluntates sibi subditas, quas per tempus et per corpora sibi atque illis uoluntatibus subdita, quae per tempus et locum mouet, eo tempore ac loco, cuius ratio in ipso deo uita
Abbreviated transcription (Latin):
qͥt᷑ ds. miro & meffabili
mͦ: neq ꝑ scripturã i cor¬
poralib instrum̃tis affix̃a.
neq ꝑ uoces corporal it᷑
aurib insonantes: neq
ꝑ corpor similitudines.
quales insꝑu imaginalit᷑
fiunt. siẽ in sompnis uel in
animo ꝑ sensus corporis
nunciant᷑: tam̃ qͥa simile
ẽ eis ita ut cũ fit discerni
ab eis. aut om̃mo ñ possit.
aut certe uix & rarissime
possit. & qͥa exterius est
quã illud qͦd in ipsa in¬
cõmutabili ueritate mens ra¬
cionalis & intellectualis in¬
tuet᷑. eaq luce de his omnibꝰ
iudicat int̾ illa ꝗͣ extrinsecus
fiunt arbitror ẽe deputan¬
dũ. Creatura gͦ sꝑitalis &. in¬
tellectualis ꝑfecta &. beata
qualis angeloꝵ ẽ: sic̃ dixi
quantũ attinet ad se ipsã qͦ
sit t sapiensq acbeata sit: ñ¬
nͥ intrinsecus adiuuat᷑ ȩtͣni¬
tate. ueritate. Caritate cre¬
atoris. Extrinsecꝰ uͦ si adiu¬
uari dicenda ẽ: eo fortasse
solo adiuuat᷑ qͦd inuic̃e uideñ
& de sua socie tate gaudent

Expanded text:
quitur deus miro et ineffabili modo neque per scripturam corporalibus instrumentis adfixam neque per uoces corporalibus auribus insonantes neque per corporum similitudines, quales in spiritu imaginaliter fiunt, sicut in somnis uel in animo per sensus corporis nuntiantur, tamen, quia simile est eis, ita ut, cum fit, discerni ab eis aut omnino non possit aut certe uix et rarissime possit, et quia exterius est quam illud, quod in ipsa incommutabili ueritate mens rationalis et intellectualis intuetur eaque luce de his omnibus iudicat, inter illa, quae extrinsecus fiunt, arbitror esse deputandum. creatura ergo spiritalis et intellectualis perfecta et beata, qualis angelorum est, sicut dixi, quantum adtinet ad se ipsam, quo sit sapiensque ac beata sit, nonnisi intrinsecus adiuuatur aeternitate, ueritate, caritate creatoris; extrinsecus uero si adiuuari dicenda est, eo fortasse solo adiuuatur, quod inuicem uident et de sua societate gaudent
Abbreviated transcription (Latin):
genere alieuiꝰ corpis pont.
Deinde cauendũ ẽ ne qͣdã
translacio animȩ fieri a
pecore in hominẽ posse cre¬
dat᷑: qͦd ueritati fidĩq catho¬
licx om̃ino ẽtrariũ ẽ. si ẽces¬
serimꝰ irracionalẽ animã ue¬
luti moteriem subiacere.
unde racionalis anima fiat.
Sic enĩ fiet: ut si hec in me¬
lius cõmutata erit hominis:
illa qͦq in deterius cõmta¬
ta. sit pecoris. De qͦ ludibrio
quor dã philosophoꝵ. etiã
eoꝵ. posteri erubuer̃t: nec
eos hoc sensisse. s ñ recꝰte in¬
tellectos ẽẽ dixert .&. credo
ita eẽ. uelut si qͥsꝗͣ. etiã in
seripturis nr̃is hoc sen¬
ciat ubi dictũ ẽ. homo
in honore positꝰ ñ in¬
tellexit. cõparatꝰ ẽ
pecoribꝰ insensa¬
tis. & similis factꝰ

Expanded text:
genere alicuius corporis ponit. Deinde cauendum est, ne quaedam translatio animae fieri a pecore in hominem posse credatur — quod ueritati fideique catholicae omnino contrarium est — si concesserimus inrationalem animam ueluti materiem subiacere, unde rationalis anima fiat. sic enim fiet, ut, si haec in melius commutata erit hominis, illa quoque in deterius commutata sit pecoris. de quo ludibrio quorundam philosophorum etiam eorum posteri erubuerunt nec eos hoc sensisse, sed non recte intellectos esse dixerunt. et credo ita esse. uelut si quisquam etiam de scripturis nostris hoc sentiat, ubi dictum est: homo in honore positus non intellexit; conparatus est pecoribus in sensatis et similis fact
Abbreviated transcription (Latin):
factũ. Qͦd si concedunt si¬
cut de agar & sara.sic̃ de is¬
mahel &. ysaac: hȩc qͦq &
facta. & tam̃ etiã figura¬
ta: cur ñ admittant etiã
lignũ uite. & uere aliqͦd
lignũ fuisse. & tam̃ sapien¬
ciã figurasse: ñ uideo. Il¬
lud qͦq addo. quãꝗͣ. corpo¬
ralẽ cibũ. talẽ tam̃ illã ar¬
borẽ prȩstitisse. qͦ corpꝰ ho¬
minis sanitate stabili fir
maret᷑. ñ sic̃ ex alio cibo:
s ñ nulla in spiracione
salubritatis occulta. Pro¬
fecto enĩ licet usitatus
panis aliqͥd tam̃ amplius
habuit: cuiꝰ una colliride ho

Expanded text:
factum. quodsi concedunt sifactum. quodsi concedunt sicut de Agar et Sarra, sicut de Ismahel et Isaac haec quoque et facta et tamen etiam figurata, cur non admittant etiam lignum uitae et uere aliquod lignum fuisse et tamen sapientiam figurasse non uideo. Illud quoque addo quamquam corporalem cibum, talem tamen illam arborem praestitisse, quo corpus hominis maretur: non sicut ex alio cibo, sed nonnulla inspiratione salubritatis occulta. Profecto enim licet usitatus panis aliquid tamen amplius habuit, cujus una colliride ho
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ exute corporibꝰ. potuit
ille latro meũ introduei
pͥmi hominis. ut a pͥore scͥp¬
turarũ loco. si ulla necessi¬
tas flagitauerit.etiã de hac
re qͥd uel qͣramꝰ uel arbitre¬
sapiencia ñ fit corpꝰ & ideo
nec lignũ. nec dubito. nec
dubitari a qͦ quã puto. Sotu¬
isse auͣ ꝑ lignũ id est ꝑ cor¬
poreã creaturã tãꝙͣ sacra¬
m̃to qͦdã significari sapien¬
ciã in paradyso corꝑali: ille
credendũ ñ existimat qui
uel tã multa inseripturis
rerũ sꝑitaliũ corpora sacra¬
m̃ta ñ uidet. uel hominẽ pͥ¬
mũ cũ eiꝰ modi aliqͦ sacram̃¬
to uiuere ñ debuisse ẽten¬
dit. cũ apłs dicat etiã hoc
qͦd de muliere dix̃ quã con¬
stat ei factã ee̾ de latere.
ꝓpterea relinquet homo
patrẽ & matrẽ. & adhere¬
bit uxori suȩ . & ert̃ duo in
carne una: sacram̃tũ mag
rũ ẽ aũ & uix ferendum:
quẽadmodũ uelint homi¬
nes paradysũ figurate dic¬
tũ . & nolint etiã figurate

Expanded text:
iam exatae corporibus, potuit iam exatae corporibus, potuit ille latro in eum introduci primi hominis, ut aptiore scripturarum loco, si ulla necessitas flagitauerit, etiam de hac re quid uel quaeramus uel arbitresapientia non sit corpus et ideo nec lignum, nec dubito nec dubitari a quoquam puto; potuisse autem per lignum, id est per corpoream creaturam tamquam sacramento quodam significari sapientiam in paradiso corporali ille credendum non existimat, qui uel tam multa in scripturis rerum spiritalium corporalia sacramenta non uidet uel hominem primum cum eiusmodi aliquo sacramento uiuere non debuisse contendit, cum apostolus dicat etiam hoc, quod de muliere dixit, quam constat ei factam esse de latere, propterea relinquet homo patrem et matrem et adhaerebit uxori suae; et erunt duo in crum est autem et uix ferendum, quemadmodum uelint homines paradisum figurate dictum et nolint etiam figurate
Abbreviated transcription (Latin):
sint sine corꝑe: asserat sen¬
tenciã suã. Nondeerunt
qͥ sic faueant. ut illũ etiã
diuitẽ sicientẽ in loco utiq
corꝑali fuisse ẽtendant:
ipsamq animã omnino ee̾
corporeã. ꝓptͣ arentẽ lin¬
guã .&. stillã aquȩ de lara¬
ri digito concupitã ꝓnum¬
ciare ñ dubitent. Cũ qͥbꝰ
ego de t̃a magna q̃stione:
nulla temeritate confligo.
Melius ẽ enĩ dubitare de
occul tis quã litigare de
incertis. Illũ qͥppe diuitẽ
in ardore penaruͣ .&. illũ
pauꝑem in refrigerio gau¬
dioꝵ ee̾ intelligendos ñ
dubito: s qͦmꝰ intelligen¬
da sit illa flãma inferni.
ille sinꝰ ab rahȩ. illa lingua
diuitis. ille digitꝰ pauꝑis.
illa sitis torm̃ti. illa stilla
refrigerii: uix fortasse
a mansuete q̃rentibus a
contenciose aũ certantibꝰ nũꝗͣ
inuenit᷑. Cito sane responden¬
dũ ẽ. ne nos ꝓfunda ista
questio & multis sermonibꝰ
indigens tardet.: si corpora¬
libꝰ locis amme ẽtinent᷑ et¬

Expanded text:
sint sine corpore, adserat sententiam suam; non deerunt, qui sic faueant, ut illum etiam diuitem sitientem in loco utique corporali fuisse contendant ipsamque animam omnino esse corpoream propter arentem linguam et stillam aquae de Lazari digito concupitam pronuntiare non dubitent, cum quibus ego de tam magna quaestione nulla temeritate confligo. melius est enim dubitare de occultis quam litigare de incertis. illum quippe diuitem in ardore poenarum et illum pauperem in refrigerio gaudiorum intellegendos esse non dubito. sed quomodo intellegenda sit illa flamma inferni, ille sinus Abrahae, illa lingua diuitis, ille digitus pauperis, illa sitis tormenti, illa stilla refrigerii, uix fortasse a mansuete quaerentibus, a contentiose autem certantibus numquam inuenitur. cito sane respondendum est, ne nos profunda ista quaestio et multi sermonis indigens tardet. si corporalibus locis animae continentur, et
Abbreviated transcription (Latin):
seds. ex qͦ om̃ĩa. ꝑ quẽ omĩa.
inqͦ om̃ia. Quãquã itaq
in eadẽ anima fiant uisio¬
nes. siue q̃ senc iunt᷑ ꝑ corpꝰ
sic̃ hoc corꝑeũ cȩlũ &. t̃ra
& q̃cũq in eis nota e̾e̾ pos¬
sunt quẽ ad modũ possunt.
siue q̃ sꝑu uident᷑ similia
corpoꝵ de qͥbꝰ multa iã di¬

Expanded text:
deus, ex quo omnia, per quem omnia, in quo omnia. Quamquam itaque in eadem anima fiant uisiones, siue quae sentiuntur per corpus, sicut hoc corporeum caelum et terra et quaecumque in eis nota esse possunt, quemadmodum possunt, siue quae spiritu uidentur similia corporum, de quibus multa iam di
Abbreviated transcription (Latin):
la corꝑis si militudine per¬
spicua ueritas cernit᷑: nul
libido frenatur: aut oꝑe
fortitudinis tolerant᷑ ad¬
uersa: aut oꝑe iusticiȩ ini¬
qua puniuntur: aut oꝑe
prudenciȩ mala deuitan¬
t᷑. U naibi &. tota uirtꝰ ẽ. a¬
mare qͦd uideas. & sũma fe¬
licitas habere qͦd amas. Ibi
enĩ begta uita in fonte su¬
o bibit᷑: unde asꝑgit᷑ aliqͥd
huic humane uite. ut in
tẽptacionibꝰ huiꝰ secłi.
tẽperant᷑. fortit̃. iuste.

Expanded text:
la corporis similitudine perla corporis similitudine perspicua ueritas cernitur, nulllibido frenatur aut opere fortitudinis tolerantur aduersa aut opere iustitiae iniqua puniuntur aut opere prudentiae mala deuitantur. una ibi et tota uirtus est amare quod uideas et summa felicitas habere quod amas. ibi enim beata uita in fonte suo bibitur, unde aspergitur aliquid huic humanae uitae, ut in temtationibus huius saeculi temperanter, fortiter, iuste
Abbreviated transcription (Latin):
sibꝰ corꝑis auertat᷑ ampli¬
us quã in somno solet. s mi
nꝰ quã in morte: iã diuinȩ
ad monicionis ẽ & adiutorii.
ut se ñ corꝑa. s uisa corpoꝵ.
similia sꝑitalit̃ nouerit cer¬
nere: sicuti qͥ se insonmnis
uidere etiã anteqͣ. euigilent
sciunt. Ibi sietiã uident᷑ fu¬
tura. ita ut om̃ino futura
noscant᷑. quor imagines
presentes uident᷑. siue ipsa
hominis mente diuinitꝰ ad¬
ruta. siue abiqͦ int̃ ipsa uisa
exponente. sic̃ in apocalyp¬
si iohann exponebat᷑ mag¬
na reuelacione: etiã si forte
ignoret ille cui hȩc de mon¬
strant᷑ u̾trũ s corꝑe exierit
an adhuc sit incor ꝑe: sed
sꝑu a sensibꝰ corꝑis alienato
ista uideat. Potest enĩ sic
raptꝰ idignorare: si ei &. hoc
nͣ ostendat᷑. Porro aũ si qͥuẽ¬
admodũ raptꝰ ẽ a sensibꝰ cor¬
poris. ut esset in istis simili
ut in illã quasi regionẽ in¬
tellectualiũ. uelintelligi¬
biliũ subuehat᷑: ibi sine ul¬

Expanded text:
sibus corporis auertatur amplisibus corporis auertatur amplius quam nus quam in morte; jam divinae admonitionis est et adjutorii, ut se non corpora, sed visa corporum similia spiritualiter noverit cernere, sicuti quae se in somnis videre, etiam antequam evigilent, sciunt. Ibi si etiam videntur futura, ita ut omnino futura noscantur, quorum imagines praesentes videntur, sive ipsa hominis mente divinitus adjuta, sive aliquo inter ipsa visa exponente, sicut in Apocalypsi Iohanni exponebatur, magna reuelatio est, etiamsi forte ignoret ille, cui haec demonstrantur, utrum e corpore exierit an adhuc sit in corpore, sed spiritu a sensibus corporis alienato ista uideat; potest enim sic raptus id ignorare, si ei et hoc non ostendatur. Porro autem, si quemadmodum raptus est a sensibus corporis, ut esset in istis similitut in illam quasi regionem intellectualium uel intellegibilium subuehatur, ubi sine ul
Abbreviated transcription (Latin):
aut cũ repentinis in opina¬
tisq corꝑalibꝰ uisis. ani ma
t᷑bata. uel in somnis uidere
se putat. uel aliqͦ huiꝰ modi
sꝑitali uisu affici. Unde in
om̃ibꝰ corꝑalibꝰ uisis. & alioꝵ
sensuũ contrectacio & ma¬
xime ipsius m̃tis atq racio¬
nis adhibet᷑: ut qͦd in hoc re¬
rũ genere uerũ ẽ. inuenia¬
t᷑ quantũ inueniri potest:
In uisione aũ sꝑitali. idest
incorpoꝵ similitudinibꝰ quȩ
sꝑu uident᷑. fallit᷑ anima.
cũ ea q̃ sic uidet ipsa corꝑa
ee̾ arbitrat᷑: uel qͦd sibi sus¬
picione falsaq c̃iectura
finxerit. hoc etiã incorpo¬
ribꝰ putat. q̃ ñ uisa c̃iectat.
At uͦ millis intellecꝰtualibus
uisis ñ fallit᷑: aut enĩ intelb¬
git .s. uerũ ẽ: aut si uerũ
ñ ẽ. ñ intelligit. Unde aliud
ẽ in his errare ꝗͣ uidet: aliud
id̾o errare qͥa ñ uidet. Qua¬
ꝓptͣ cũ rapit᷑ anima in eaui¬
sa q̃ sꝑu cermint᷑ similia
corꝑalibꝰ. ita ut om̃ino a sen¬

Expanded text:
aut cum repentinis inopinaaut cum repentinis inopinatisque corporalibus uisis anima turbata uel in somnis uidere se putat uel aliquo eius modi spiritali uiso adfici: unde in omnibus corporalibus uisis et aliorum sensuum. contestatio et maxime ipsius mentis atque rationis adhibetur, ut, quod in hoc rerum genere uerum est, inueniatur quantum inueniri potest. in uisione autem spiritali, id est in corporum similitudinibus, quae spiritu uidentur, fallitur anima, cum ea, quae sic uidet, ipsa corpora esse arbitratur uel, quod sibi suspicione falsaque coniectura finxerit, hoc etiam in corporibus putat, quae non uisa coniectat. at uero in illis intellectualibus uisis non fallitur. aut enim intellegit, et uerum est; aut, si uerum non est, non intellegit: unde aliud est in his errare, quae uidet, aliud ideo errare, quia non uidet. Quapropter cum rapitur anima in ea uisa, quae spiritu cernuntur similia corporalibus, ita ut omnino a sen
Abbreviated transcription (Latin):
rũ uicio. s opinionis suȩ. cũ
apꝓbat q̃ similia st̃ ꝓ his qͥbꝰ
similia st̾: ab intelligencia
de ficiens. Fallit᷑ gͦ inuisioẽ
corꝑali. cũ inipsis corꝑibꝰ
fieri putat. qͦd fit in corꝑis
sensibꝰ. sic̃ nauigantibꝰ uiden¬
t᷑ interra moueri q̃ stant:
&. intuentibꝰ cęlũ. stare sy¬
dera q̃ mouent᷑: &. diuarica¬
tis radiis ocłoꝵ. duas speci¬
qua remꝰ in fractꝰ. & multa
huiꝰmodi: aut cũ putat hoc
eẽ qͦd similit coloratũ ẽ. uel
similit̃ sonat. uel olet: uel
sapit. uel tangit᷑. Hinc eñi
&. medicam̃tũ aliqͦd ceritũ.
coctũ incacabo putat᷑ legu¬
men: & sonitꝰ transeuntis ue¬
hiculi putat᷑ ex tonitru:
&. si nullis aliis sensibꝰ explo¬
ret᷑ s soli adiaceat olfactur
citriũ putat᷑ herba q̃ uocat᷑
apiaria: & cibꝰ aliqͦ dulcicłõ
suco affectꝰ. putat᷑ melle ẽ¬
ditꝰ .&. ignotꝰ anulꝰ ẽtrecta¬
tꝰ intenebris. ꝓutat᷑ aureus
cũ sit ȩreus uel argenteus:

Expanded text:
rum uitio, sed opinionis suae, cum adprobat quae similia sunt pro his, quibus similia sunt, ab intellegentia deficiens. fallitur ergo in uisione corporali, cum in ipsis corporibus fieri putat, quod fit in corporis sensibus — sicut nauigantibus uidentur in terra moueri quae stant et intuentibus caelum stare sidera, quae mouentur, et diuaricatis radiis oculorum duae lucernqua remus infractus et multa huius modi — aut cum putat hoc esse, quod similiter coloratum est uel similiter sonat uel olet uel sapit uel tangitur — hinc enim et medicamentum aliquod ceratum coctum in caccabo putatur legumen et sonitus transeuntis uehiculi putatur ex tonitru et, si nullis aliis sensibus exploretur, sed soli adiaceat olfactui, citrium putatur herba, quae uocatur apiaria, et cibus aliquo dulciculo suco adfectus putatur melle conditus et ignotus anulus contrectatus in tenebris putatur aureus, cum sit aereus uel argenteus —
Abbreviated transcription (Latin):
enisine sꝑitali ẽẽ ñ potest.
quandoqͥdẽ mom̃to eodẽ
qͦ corpꝰ sensu corꝑis tangit᷑
fit etiã in animo tale ali¬
qͥd. ñ qͦd hoc sit. s qͦd simi¬
le sit: qͦd si ñ fieret. nec sen¬
sus ille ee̾t qͦ ea qͣ extrin¬
secꝰ adiacent senciuntur.
Neq enĩ corpꝰ sentit.s ani¬
ma ꝑ corpꝰ. qͦ uelut nun¬
cio utit᷑ ad formandũ in se
ipsa. qͦd extrinsecꝰ nunci¬
at᷑. Non potest itaq fieri
uisio corꝑalis. nͥ etiã sꝑita¬
lis simul fiat: s ñ discer¬
nit᷑ nͥ cũ fuerit sensus
ablatꝰ a corꝑe: ut iq qͦd
ꝑ corpꝰ uidebat᷑. inuenia¬
tur in sꝑu. At uͦ sꝑitalis
uisio etiã sine corporali
fieri potest. cũ ab senciũ cor¬
poꝵ. similitudines in sꝑu ap¬
parent: & fingunt᷑ multȩ ꝓ
arbitrio. uel prȩt̃ arbitri¬
ũ demonstrant᷑. Itẽ sꝑitalis
uisio indiget intellectual
ut duudicet᷑: intellecꝰtualis
aũ ista sꝑitali inferiore ñm
diget ac ꝑ hoc sꝑitali cor¬

Expanded text:
enim sine spiritali esse non potest, quandoquidem momento eodem, quo corpus sensu corporis tangitur, fit etiam in animo tale aliquid, non quod hoc sit, sed quod simile sit: quod si non fieret, nec sensus ille esset, quo ea, quae extrinsecus adiacent, sentiuntur. neque enim corpus sentit, sed anima per corpus, quo uelut nuntio utitur ad formandum in se ipsa, quod extrinsecus nuntiatur. non potest itaque fieri uisio corporalis, nisi etiam spiritalis simul fiat; sed non discernitur, nisi cum fuerit sensus ablatus a corpore, ut id, quod per corpus uidebatur, inueniatur in spiritu. at uero spiritalis uisio etiam sine corporali fieri potest, cum absentium corporum similitudines in spiritu adparent et finguntur multae pro arbitrio uel praeter arbitrium demonstrantur. item spiritalis uisio indiget intellectuali, ut diiudicetur, intellectualis autem ista spiritali inferiore non indiget. ac per hoc spiritali cor
Abbreviated transcription (Latin):
gi nec reqͥri. nͥ officio m̃¬
tis potest. Uidit rex bal¬
thasar articłos manꝰ seri¬
bentis in pariete: ẽtinu¬
oq ꝑ corpis sensũ imago
rei corꝑalit̾ facte sꝑui eiꝰ
impressa ẽ: atq ipso uiso
facto ac prȩterito. illa in
ralit᷑ fieret: atq ocłis cor¬
poralibꝰ appareret. Iã ta¬
m̃ signũ ee̾ intelligebat.
id habens ex mentis offi¬
cio. &. qͥa reqͥrebat᷑ qͥd sig¬
nificaret. etiã ipsam in¬
qͥsicionẽ utiq mens age¬
bat: qͦ ñ cõꝑto. danihel
accessit.&. sꝑu ꝓphetico
mente illustrata. ꝑtur¬
bato regi qͥd illo signo
portende ret᷑ aꝑuit: ipse
uisionis qͦd mentis ẽ. ꝓpri¬
ũ: quã ille qͥ & signum
corporalit᷑ factũ. corpora¬
litͣ uiderat . & trans acti
eiꝰ imaginẽ in sꝑu cogi¬
tando cernebat: nec a¬
liqͥd intellectu ꝑoterat.
nͥ nosse signũ ẽe .&. qͥd
significaret inqͥrere. Ui

Expanded text:
gi nec requiri nisi officio megi nec requiri nisi officio mentis potest. 23. Vidit rex Balthasar articulos manus scribentis in pariete, continuoque per corporis sensum rei corporaliter factae spiritui ejus impressa est; atque in ipso viso facto et praeterito illa in raliter fieret atque oculis corporalibus adpareret, iam tamen signum esse intellegebatur id habens ex mentis officio. et quia requirebatur, quid significaret, etiam ipsam inquisitionem utique mens agebat. quo non conperto Danihel accessit et spiritu prophetico mente inlustrata perturbato regi, quid illo signo portenderetur, aperuit, ipse uisionis, quod mentis est proprium, quam ille, qui et signum corporaliter factum corporaliter uiderat et transacti eius imaginem in spiritu cogitando cernebat nec aliquid intellectu poterat nisi nosse signum esse et, quid significaret, inquirere. Ui
Abbreviated transcription (Latin):
cogitatur: intel¬
lect ualit dilee¬
tio c̃spicit᷑. Sed
& littere absen¬
tes possunt sꝑitalit̃
cogitari. & ꝓrimꝰ
presens potest
corꝑalit inderi:
dilectio aũ nec ꝑ sub.¬
stanciã suã potest ocłis
corꝑis cerni. nec ꝑ imagi¬
nẽ corꝑi similẽ sꝑu cogi¬
tari: s sola mente. idest
intellectu cognosci & ꝑci¬
pi.Corꝑalis sane uisio nul¬
li hor generi presidet: s
qͦd ꝑ eã sentit᷑. illi sꝑitali
tã quã prȩsidenti nunci¬
at᷑. Nã cũ aliqͥd ocłis cer¬
nit᷑ c̃tinuo fit imago eiꝰ¬
insꝑu: s ñ dinoscit᷑ factꝗ
nͥ cũ ablatis ocłis ab eo qͦd
ꝑ ocłos uide bamꝰ i magi¬
nẽ eiꝰ in animo inueneri¬
nalis ẽ ueluti pecoris.
huc usq ocłi ninciant:
si auͣ anima racionalis ẽ. e¬
tiã intellectui nuciat᷑¬
lud qͦd hausert̃ ocłi. atq
id sꝑui. ut eiꝰ illie imago
fieret minc iauert. alicu¬
iꝰ rei signũ ẽ. aut intelliga¬
t᷑ cͣtinuo qͥd significet
aut qͣrat᷑. qmͣ nec intelli¬

Expanded text:
intellectualiter dilectio conspicitur. sed et litterae absentes possunt spiritaliter cogitari et proximus praesens potest corporaliter uideri, dilectio autem nec per substantiam suam potest oculis corporis cerni nec per imaginem corpori similem spiritu cogitari, sed sola mente, id est intellectu, cognosci et percipi. corporalis sane uisio nulli horum generi praesidet, sed quod per eam sentitur, illi spiritali tamquam praesidenti nuntiatur. nam cum aliquid oculis cernitur, continuo fit imago eiitu; sed non dinoscitur facta, nisi cum ablatis oculis ab eo, quod per oculos uidebamus, imaginem eius in animo inuenerinalis est, ueluti pecoris, hoc usque oculi nuntiant; si autem anima rationalis est, etiam intellectui nuntiatlud quod hauserunt oculi, atque id spiritui, ut ejus illic imago fieret, nuntiaverunt, alicujus rei signum est, aut intelligatur continuo quid significet, aut quaeratur; quoniam nec intelli
Abbreviated transcription (Latin):
& a semet ipso deceptꝰ nos
sarius effectꝰ generis
humani. inuentor mortis.
suꝑbiȩ institutor. radix ma¬
liciȩ. scelerũ caput. prin

Expanded text:
et a semetipso deceptus decsarius effectus generis humani, inventor mortis, superbie institutor, radix malicie, scelerum caput, prin
Abbreviated transcription (Latin):
luntatẽ diaboli:. s cũ illo
qͥ dixͣ. Si qͥs fecerit uolun¬
tatem patris mei. ipse me¬
us fr̾ soror & matͣ ẽ. Nos
ne redẽp̃ti fumꝰ. societatẽ
maloꝵ fugientes. bona
qͣramꝰ. Sũmo bono inhe¬
reamꝰ. illi seruiamꝰ. eiꝰ uo¬
luntatẽ faciamꝰ. ut simꝰ
& nos angeli di. de qͥbꝰ di¬
cit ꝓpħa. Benedicite dño
om̃s angeli eiꝰ. ministri eiꝰ.
facientes uoluntatẽ eius

Expanded text:
luntatem diaboli; sed cum illo luntatem diaboli; sed cum illo qui dixit, Si quis fecerit voluntatem Patris mei, ipse meus frater, soror, et mater est . Nos redempti sumus. Societatem malorum fugientes, bona quaeramus, summo bono inhaereamus, illi serviamus, ejus voluntatem faciamus: ut simus et nos angeli Dei, de quibus dicit propheta, Benedicite Domino, omnes Angeli ejus, ministri ejus, facientes voluntatem ejus
Abbreviated transcription (Latin):
t᷑ oues tuȩ: & mimici tui
qͥ te odert̃. leuant caput
& dicit. sacui. tacui. s non
semꝑ tacebo. Aget iudici¬
ũ manꝰ mea. Eigo dñe iħu
pastor nrͣ. rex nr. accipe
arma tua: & ꝓgredere ut
pugnes cͣtra lȩonẽ aduer¬
sariũ nrͣm: qͥ cireuit quȩ¬
rens deuorare nos. Esto
nobis turris fortitudinis
a facie inimici. Petimꝰ &
instantissime petimꝰ ut li¬
beres nos: mundꝰ eñi in ma¬
ligno positꝰ ẽ. Ecce seuiuñ
mala & ꝑeunt mundi di¬
lectores: blasphemant
insaniunt. & aduersus nos
mͣmurant. ñ solũ tuã miscdiã
ñ prȩcant᷑. uerũ etiã tuũ
iudiciũ rep̃hendunt. Qs
in eis talia oꝑat᷑. nͥ auctor
Lib̾a nos dñe d̾s ab omni
malo: & pars nr̃a sit cũ
ont̃i bono. Ab om̃i malo
lib̾a nos: qr te ab omni
malo lib̾am᷑. quando a di¬
abolo & angelis eiꝰ seꝑam᷑.
Angeli eiꝰ st̃. qͥ faciunt eiꝰ¬
uoluntate̾. Non sit nobis
pars eũ talibꝰ qͥ faciunt uo¬

Expanded text:
tur oves tuae, et inimici tui, tur oves tuae, et inimici tui, qui te oderunt, levant caput et dicit, Tacui, tacui, sed non semper tacebo : aget judicium manus mea. Ergo, Domine Jesu, pastor noster, rex noster, accipe arma tua et progredere, ut pugnes contra leonem adversarium nostrum, qui circuit quaerens devorare nos . Esto nobis turris fortitudinis, a facie inimici. Petimus, et instantissime petimus, ut liberes nos. Mundus enim in maligno positus est. Ecce saeviunt mala, et pereunt mundi dilectores: blasphemant, insaniunt, et adversus te murmurant; non solum tuam misericordiam non precantur, verum etiam tuum judicium reprehenin eis talia operatur, nisi auctor Libera nos, Domine Deus, ab omni malo, et pars nostra sit cum omni bono. Ab omni malo libera nos, quia tunc ab omni malo liberamur, quando a diabolo et angelis ejus separamur. Angeli ejus sunt, qui faciunt voluntatem ejus. Non sit nobis pars cum talibus qui faciunt vo
Abbreviated transcription (Latin):
pastor nr̃ bonꝰ qͥ anmĩa suã
posuit ꝓ ouibꝰ suis. ad quẽ
si clamemꝰ dimittet nobis
rare:aut a feris uel a besti¬
is dilaniariatq c̃sumi Ab¬
sit. Quin immo relietis no¬
naginta nouẽ. ꝑrexit q̃re¬
re unã ouẽ ꝑdit᷑a: nec quia
clamant᷑e audiuit. ido ꝑre¬
.xit: s anteꝗͣ. clamaret. qit
enĩ euangelista. Relictis no¬
naginta nouẽ. abiit q̃rere
unã ouẽ qͣ ꝑierat: quã in¬
uentã & lassatã atq fatiga¬
tã. in positã in humeris suis.
reportauit ad gregẽ. Suis
humeris dignatꝰ ẽ reporta¬
re & miscđia sua ab errore
reuocare. Qͦd uͦ ouẽ istam
dñs humeris ꝓpriis impo
nos humiliauit & inchna¬
uit: Portat & refieit: re¬
git & custodit. Dep̃cami¬
dñe bone sũmȩ & obtime
pastor. ne ꝑeat ouis: imple
officiũ sũmi pastoris. ꝑ se¬
q̃re lȩonẽ qͥ rapuit ouem
de grege tuo.Leo int̃ficia¬
die rapiunt᷑ oues: & qua¬
re tantũ taces: Respon¬
de quare taces. Eoce ꝑdi
uersa prȩcipicia rapiun¬

Expanded text:
ter bonus, qui animam suam posuit pro ovibus suis, ad quem si clamemus, dimittet nos rare, aut a feris vel a bestiis dilaniari atque consumi? Absit. Quin imo relictis nonaginta novem, perrexit quaerere unam ovem perditam Nec quia clamantem audivit, ideo perrexit; sed antequam clamaret: ait enim Evangelista, Relictis nonaginta novem, abiit quaerere unam ovem quae perierat: quam inventam et lassatam atque fatigatam, ieam ad gregem suis humeris dignatus est reportare, et misericordia sua ab errore revocare. Quod vero ovem istam Dominus humeris propriis imposnos humiliavit et inclinavit? Portat et reficit, regit et custodit. CAne bone, summe et optime pastor, ne pereat ovis: imple officium summi pastoris; persequere leonem, qui rapuit ovem de grege tuo; leo interficiadie rapiuntur oves, et quare tantum taces? Responde: quare taces? Ecce per diversa praecipitia rapiun
Abbreviated transcription (Latin):
sarcinã eiꝰ suauẽ. qͥ sarem̃ã
peccator nr̃or. releuat. De¬
ponamꝰ oꝑa tenebrarũ . &.
induam᷑ arma lucis. Qͥd eñi
ẽ deponere oꝑa tenebrar:
nͥ renunciare diaboli pom¬
pis & angelis eiꝰ: eẜ qͥd est
nob̾ arma lucis indui. nisi
credere dm patrẽ om̃ipo¬
tentẽ. qͥ inluminat omnẽ
hominẽ ueniente in hunc
mundũ. qͥ & dixͣ. dũ lucẽ
habetis. credite in luc̾e̾. ut
filii lucis sitis: Prius tam̃
dilectissime. si uis. immoqr
uis. discuciamꝰ &. inuesti¬
gemꝰ qͥd sit. uł qͥd sit diabolꝰ¬

Expanded text:
sarcinam ejus suavem, qui sarcinam peccatorum nostrorum relevat. Deponamus opera tenebrarum, et induamur arma lucis . Quid enim est deponere opera tenebrarum, nisi renuntiare diaboli pompis et angelis ejus? Et quid est nos arma lucis induere, nisi credere in Deum Patrem omnipotentem, qui illuminhominem venientem in hunc mundum, qui et dixit, Dum lucem habetis, credite in lucem, ut filii lucis sitis . Prius tamen, dilectissime, si vis, imo quia vis, discutiamus et investigemus quis sit, vel quid sit diabol
Abbreviated transcription (Latin):
iusta. Deponamꝰ oꝑa tene¬
brarũ .&. induamͣ arma lu¬
cis. & expulsa noctis eali¬
gine. effugatisq radicitꝰ
tenebris radius ueri lu¬
minis fulgeat in cordibus
diei appellati sumꝰ. Neq eñi
delectacione somni sensus
nͣr torpescat. nec uanis fan¬
tasmatibꝰ animas nr̃as in¬
cludat: nec ipsa corpora
stramentoꝵ calore depres¬
sa. in alto torpore quies in¬
clinet: s uigilando. orando.
ieiunando. psallendo. c̃tra¬

Expanded text:
is. Deponamus opera tenebrarum, et induamur arma lucis , et expulsa noctis caligine, effugatisque umbris tenebrarum, radius veri luminis fulgeat in cordibus diei appellati sumus. Neque enim delectatione somni sensus noster torpescat, nec vanis phantasmatibus animas nostras illudat, nec ipsa corpora stramentorum calore depressa in alto torpore quies inclinet; sed vigilando, orando, jejunando, psallendo, contr
Abbreviated transcription (Latin):
mã meã. Consid̾abo ad sini¬
rugit. sic̃ lȩo frendet. Ecce
lupus ẽ:ẽtra latrant canes.
Clamaui ad te dñe. dixi. tu
es spes mea:porcia mea in
terra uiuenciũ. Lib̾a me

Expanded text:
mam meam . Considerabo ad sinirugit, sicut leo frendet. Ecce lupus est? contra latrat canis. Clamavi ad te, Domine; dixi: tu es spes mea, portio mea in terra viventium . Lib
Abbreviated transcription (Latin):
hoc eniͣ adiunctũ ẽ. ñ enĩ
pluerat ds suꝑ terrã. nec
erat homo qͥ oꝑaret᷑ terrã:
s illo mͦ qͦ creauit omnia
simul. senarioq dierũ nu¬
mero c̃sũmauit:. cũ diem
quẽ fecit. eis q̃ fecit sexi¬
es p̃sentauit ñ alt̃nante
spacio tẽporalit᷑. s ordina¬
ta cognicione causaliter:
a qͥb oꝑibꝰ in die septimo
diei noticie gaudioq prę¬
bere dignatꝰ. &. ido nͣ eũ in
qͦlibet oꝑe suo. s in sua re¬
qͥe benedixit & sc̃ificauit.
Unde nullã ulterius cre¬
aturã ẽstituens. s ea quȩ
omĩa simul fecit admi¬
nistratorio actu guber¬
nans &. mouens sine cessa¬
cione oꝑat᷑: simul & reqͥescens
& oꝑans. sic̃ ia ista tractata
ex plicandor. uelut ex or¬
diũ narrandi sumens: ait
scriptura. ẜons aũ ascen¬
debat de terra: & irrigabat
omnẽ faciem tͣre. De qͦ fon

Expanded text:
unctum est, Non enim pluerat Deus super terram, nec erat homo qui operaretur terram: sed illo modo quo creavit omnia simul, senarioque dierum numero consummavit, cum diem quem fecit, eis quae fecit sexies praesentavit, non alternante spatio temporaliter, sed ordinata cognitione causaliter. A quibus operibus in die septimo diei notitiae gaudioque praebere dignatus . et ideo non eum in quolibet opere suo , sed in sua requie benedixit et sanctificauit. unde nullam ulterius creaturam instituens, sed ea. quae omnia simul fecit, administratorio actu gubernans et regens sine cessatione operatur, simul et requiescens et operans, sicut iam ista tractata explicandorum, velut exordium narrandi sumens, ait Scriptura, Fons autem ascendebat de terra, et irrigabat omnem faciem terrae. De quo fon
Abbreviated transcription (Latin):
adumcta. partẽ alterã mun¬
do c̃ferunt: s etiã illa q̃
aqua & terra ꝓduxit po¬
tencialit᷑ atq causalit᷑. pri¬
usꝗͣ. ꝑ tẽpor. moras ita ex
liber creaturȩ cęli &. frȩ.
cũ factꝰ ẽ dies. fecit ds celũ
&. terrã .&. omne uiride a¬
gri anteꝗͣ. ee̾t suꝑ terram.
&omne fenũ agri antequã

Expanded text:
adjuncta partem alteram munadjuncta partem alteram mundo conferunt; sed etiam illa quae aqua et terra produxit potentialiter atque causaliter, priusquam per temporum moras ita exoliber creaturae coeli et terrae. Cum factus est dies, fecit Deus coelum et terram et omne viride agri antequam esset super terram, et omne fenum agri antequam
Abbreviated transcription (Latin):
prõptũ ẽ: At illud sem̃ ex
arbore. licet ñ illa. s altera
atq illa rursus ex altero
semine: aliqͣndo aũ & arbo
ex arbore: cũ surculus de¬
mit᷑ atq plantat᷑. Ergo &
semen ex arbore.& arbor
ex semine: & arbor ex ar¬
bore. Semͣ aũ ex semine
pͥus: arboi uꝰ ex arbore et¬
ã si semen ñ int̃ueniat. Il¬
ternis gͥ successionibꝰ al¬
terũ ex al tero. s utrũq ex
terra: nec ex ipsis terra.
Prior gͥ eoꝵ parens: terra.
Sic & animalia. Potest incer¬
tũ ẽe̾ utrũ ex ipsis semina.
an ipsd ex seminibꝰ qͦdlibet
aũ in ipso granousibilit᷑
erãt omĩa simul. q̃ ꝑ tẽpo¬
ra in arborẽ surgerent. ita
ipse mundꝰ cogitandꝰ ẽ. cũ
habuisse simul omnia q̃ in
illo. oũ illo facta st̃. quan¬
do factꝰ ẽ dies: ñ sotũ celũ
cũ sole .&. luna & syderibꝰ.
quoꝵ species manet mo¬
tu rotabili .& terra & abys¬
sus. ꝗͣ uelut in c̃stantes mo¬
tꝰ paciunt᷑. atq inferius

Expanded text:
promptum est? At illud semen ex promptum est? At illud semen ex arbore, licet non illa sed altera, atque illa rursus ex altero semine. Aliquando autem et arbor ex arbore, cum surculus demitur atque plantatur. Ergo et semen ex arbore, et arbor ex semine, et arbor ex arbore. Semen autem ex semine ex arbore, etiamsi semen non interveniat. Alternis igitur successionibus alterum ex altero, sed utrumque ex terra, nec ex ipsis terra: prior igitur eorum parens terra. Sic et animalia, potest incertum esse utrum ex ipsis semina, an ipsa ex seminibus: quodlibet autem in ipso grano inuisibiliter erant omnia simul, quae per tempora in arborem sipse mundus cogitandus est, cum habuisse simul omnia quae in illo et cum illo facta sunt, quando factus est dies: non solum coelum cum sole et luna et sideribus, quorum species manet motu rotabili, et terram et abyssos, quae velut inconstantes motus patiuntur, atque inferius
Abbreviated transcription (Latin):
Considemꝰ gͦ e uiꝰ libet ar¬
boris pulchritudinẽ. in ro¬
bore. ramis. frondibꝰ. pomis.
Nec species. ñ utiq repente
tanta ac talis exorta ẽ: s qͦ
etiã ordine nouimꝰ. Surre¬
xit eñi a radice quã t̃rȩ pͥ¬
mũ germen infixit: atq
inde illa omnia formata &.
distincta creuert̃. Porro
illud germen ex semine
In semine gͦ illa omnia
omnia pͥmitꝰ fuert: ñ mole
corporee magnitudinis.
s ui potenciaq causali.
ssã illa magnitudo copia
t̃re humorisq congesta est.
Sed illa in ex iguo grano
mirabilior prestanciorq
ius ẽ: qua ualuit adiacens
humor cõmixtꝰ terra tanꝗͣ.
mate ries. uerti in ligni ilb¬
us qualitatẽ. in ramoꝵ dif¬
fusionẽ. in folioꝵ iuridita¬
tẽ. ac figur̃a: infructium
formas .&. opulenciã. om̃i¬
ũq ordinatissim ã distincti¬
onẽ. Qͥa enĩ ex arbore illa
surgit aut pendet: qͦd ñ ex
qͦdã occulto thesauro semi¬
nis illius ex tractũ atq de¬

Expanded text:
consideremus ergo cuiuslibet arconsideremus ergo cuiuslibet arboris pulchritudinem in robore, ramis. frondibus, pomis: haec species non utique repente tanta ac talis exorta est. sed quo etiam ordine nouimus. surrexit enim a radice. quam terrae primum germen infixit, atque inde omnia illa formata et distincta creuerunt. porro illud germen ex semine: in semine ergo illa omnia primitus fuerunt non mole corporeae magnitudinis, sed ui potentiaque causali. nam illa magnitudo copia terrae humorisque congesta est. sed illa in exiguo grano mirabilior praestantiorque uis est, qua ualuit adiacens humor conmixtus terrae tamquam materies uerti in ligni illius qualitatem, in ramorum diffusionem, in foliorum uiriditatem ac figuram; in fructuum formas umque ordinatissimam distinctionem. Quid enim ex arbore illa surgit aut pendet, quod non ex quodam occulto thesauro seminis illius extractum atque de
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ gubernacione cessare :
sxxui. Quid gꝰ ab surdius. qͥd insul¬
sius sentiri potest. quã eã
totã eẽ uacuã mitu & re¬
cuiꝰ extrema & exigua ui¬
deas tanta disposicione
formari. ut aliquanto at¬
tencius cogitata. i neffabilẽ
meneuis. quã putare nul¬
diciũ de moribꝰ hominũ:
cũeoꝵ. carne tante eiꝰ sol¬
lereiȩ clareant.& demon¬
strent᷑ indicia : Sed qͥa hec
minima in prõptu sunt
sensibꝰ nrͣis. & ea facile ues¬
tigamꝰ. elucet ineis ordo
rerũ. At illa quoꝵ. ordinẽ
uidere ñ possumꝰ. in ordina¬
ta arbitrant᷑. qͥ ee̾ ñ pu¬
tant nͥ qͦd uidere possunt:
aut si putant. tale aliqͥd pu¬
tant. quale uidere eͣsueruñ
Nõsaũ quoꝵ. gressus ne in
illã ꝑ uersitat᷑ẽ in cidamꝰ.
eadẽ diuina ꝓuide neia per
sc̃am scripturã regit. ex ip¬
sis qͦꝙ oꝑibꝰ dei eodẽ adiu¬
uante indagare cõnemur.
ubi hec simul creauerit. eũ
a c̃sũmatis suis oꝑibꝰ reqͥe¬
uit: quoꝵ species ꝑ ordinẽ

Expanded text:
 gubernatione cessare? Quid ergo absurdius, quid insulsius sentiri potest, quam eam totam esse vacuam nutu et recujus extrema et exigua videas tanta dispositione formari, ut aliquanto attentius cogitata ineffabilem mentius quam putare nuldicium de moribus hominum, cum in eorum carne tanta eius sollertiae clareant et demonstrentur indicia? sed quia haec minima in promtu sunt sensibus nostris et ea facile uestigamus, elucet in eis ordo rerum; at illa, quorum ordinem uidere non possumus, inordinata arbitrantur. qui esse non putant. nisi quod uidere possunt, aut, si putant, tale aliquid putant, quale uidere consueuerunt. Nos autem, quorum gressus, ne in illam peruersitatem incidamus, eadem diuina prouidentia per sanctam scripturam regit, ex ipsis quoque operibus dei eodem adiuuante indagare conemur, ubi haec simul creauerit, cum a consummatis suis operibus requieuit, quorum species per ordinem
Abbreviated transcription (Latin):
dũ ipsa patit᷑ gehennã. nec
sine te poterit iudicari m
diem udicii. Quare ñ con
tri mittant te incarce¬
rẽ. hoc ẽ gehennã. Non
exies inde.donec reddas
nouissimũ quadrantẽ.
idest minimũ peccatũ.
Quis estu .&. qͥd nobis pre¬
stas: nͥ detrimentũ ani¬
me nre. Q te nutrit. ad
malũ faciendũ te nutrit.
qͥa ñ peccat anima nͥ ꝑ carñe
siẽ scriptũ ẽ. Anima q̃ pecca¬
uerit: ipsa moriet᷑. Yerbi

Expanded text:
dum ipsa patitur gehennam; nec enim dum ipsa patitur gehennam; nec enim sine te poterit judicari in die judicii. Quare non contri mittant te in carcerem, hoc est in gehennam: non exies inde, donec reddas novissimum quadrantem , id est minimum peccatum.Quid es tu et quid nobis praestas, nisi detrimentum animae nostrae? Qui te nutrit, ad malum faciendum te nutrit, uia non peccat anima nisi per carnem, sicut scriptum est: Anima quae peccaverit ipsa morietur . Verbi