comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mendata ẽ. tercia die qua uenerat trassiuit.
ini mittuntur. in quo no. ¶ regortꝰ.¬
bis innuit. quia aui caritatẽ erga al¬
terum ñ habet. p̃dicationis officium susciꝑe
nullatenus debet. ALinus autẽ quam int̾
iluos caritas haberi non potest. Nemo enun
ciem suam eos mittit. quia uerba exhorta¬
tionis p̃currunt. ꝑ quȩ ueritas in mente
suscipitur. Sepe ꝓ sua nequitia p̃dican¬
tium ungua restringitur. sepe ex subiectoꝵ
culpa. De sua nequitia ait psalmista. Pec¬
catori autem dix̃ as auate tu enarras iusti¬
cias meas. & assumis testamentum meum
pos tuum: De uitio subiectorum ait dñs

Expanded text:
mendata est, tertia die qua venerat, transivit. mendata est, tertia die qua venerat, transivit. Bini mittuntur, in quo nobis innuit quia qui charitatem erga alterum non habet, praedicationis officium suscipere nullatenus debet. Minus autem quam inter duos charitas haberi non potest. Nemo enim Ante faciem suam eos mittit, quia verba exhortationis praecurrunt, per quae veritas in mente suscipitur. Saepe pro sua nequitia praedicantium lingua restringitur, saepe ex subjectorum culpa. De sua nequitia ait Psalmista: Peccatori autem dixit Deus: Quare tu enarras justitias meas, et assumis testimonium meum per os tuum ? De viti
Abbreviated transcription (Latin):
Iadnis & alios septuaginta duos
& misit illos binos ante faciẽ
suam in omnem cnutatem̃
icut duodecum apłi foema sunt episco¬
porum. sic septuaginta duo figura p̃s¬
biteroꝵ. ułẽ. sccuĩ ordinis sacerdotum. tam & si
pͥmis ȩccłȩ temꝑibꝰ utriq p̃sbiteri utriꝙ uoca¬
bantur cp̃i. Bene septuaginta duo nttuntur.
sine quia totidem gentib euangelium p̃dican¬
dum erat. ut auomͣ auoilecim pͥmo ipt̃ duo¬
decim tribꝰ ifrł missi sunt. isti ꝓpt̾ exteras
gentes mitterentur. seu quod p̃dicantium¬
numero. tot̾ orbis ꝑ euangelium sc̃ȩ trinitatis
illustrandus intimabatur. sicut sol tridua-¬
no ambitu suȩ uicis septuaginta duas horas
explicat. Nam ipse dñs se diem dicit. suos
uͭ apłos horas ita. Nonne duodecim borȩ
sunt dici: ꝑtres dies uͦ mysterium tͥnitatis
ostenditur. unde tercia die resurrex dñs.
&e popłs̃ antiauus ad montem synay ꝑ¬
ueniens. die tercia legem accepit. & idem
fluuium icedanem. quo baptismi gr̃a com-¬

Expanded text:
os, et misit illos binos ante faciem suam, in omnem civitatem icut duodecim apostoli forma sunt episcoporum, sic septuaginta duo figura presbyterorum, id est, secundi ordinis sacerdotum: tametsi in primis Ecclesiae temporibus utrique presbyteri, utrique vocabantur episcopi. Bene septuaginta duo mittuntur, sive quia totidem gentibus Evangelium praedicandum erat, ut quomodo duodecim, primo propter duodecim tribus Israel missi sunt, isti propter exteras gentes mitterentur, seu quod praedicantiumnumeros totus orbis per Evangelium sanctae Trinitatis illustrandus intimabatur, sicut sol triduano ambitu suae lucis septuaginta duas horas explicat. Nam ipse Dominus se diem dicit, suos vero apostolos horas; ita: Nonne duodecim horae sunt diei? Per tres dies vero mysterium Trinitatis ostenditur, unde tertia die resurrexit Dominus, et populus antiquus ad montem Sinai perveniens , die tertia legem accepit, et idem fluvium Jordanem , quo baptismi gratia com
Abbreviated transcription (Latin):
ui uos auait me audit. & aui uos sꝑ¬
nit me sꝑnit. Qui Mautem me
spnit. sꝑnit eum qui me misit. B eoa.
n audiendo uel sꝑnendo euangłium ais¬
cant auditores non uiles ꝑsonas quasubet
audire uel sꝑnere .s. ipsum saluatorem. &
suum patrem. In discipłõ enim magist᷑
auditur. &. ĩ filio pater honoratur. Uel ita.
Qui ñ facit miscdĩam uni de fr̃ib meis
nec mͥ facit. qui ꝓ ulis formam serui & pau¬
ꝑis habitum suscepi. Qui me sꝑnit spnit
eum qui me misit. quia ego & pat̃ unum
sumus.¬

Expanded text:
ui vos audit, me audit; et qui vos spernit, me spernit. Qui autem me spernit, spernit eum qui me misit. BEDA. In audiendo vel spernendo Evangelium, discant auditores non viles personas quaslibet audire vel spernere, sed ipsum Salvatorem et suum Patrem. In discipulo enim magister auditur, et in Filio Pater honoratur. Vel ita: Qui non facit misericordiam uni de fratribus meis, nec mihi facit, qui pro illis formam servi et pauperis habitum suscepi. Qui me spernit, spernit eum qui me misit, quia ego et Pater unum sumus
Abbreviated transcription (Latin):
confiteor patͥ. quia omnia tradidit mpat̃.
on dicit omnia de elemen Lerouimꝰ.¬
tis. s: de bis qui ꝑ filium accedunt a cl
patrẽ. & ante erant rebelles. Be o a.¬
De his omnib auas dicit. Omne quod

Expanded text:
confiteor Patri, quia omnia mihi tradidit Pater. Non dicit omnia de elementis, sed de his qui per Filium accedunt ad Patrem, et ante erant rebelles. De his omnibus alias dicit: Omne quod
Abbreviated transcription (Latin):
habes aquam uiuam: Nunquid tu maior es
patre nr̃o iacos qui dedit nobis puteum. & ipse
ex eo bibit & filii ciꝰ & peccora er: Quasi dicat.
Dehac aqua dare mͥ non potes quamͭ ꝓmittis.
cum hauritorium non babeas. & puteus ꝓtun¬
dlus sit. Intelligit auippe aquam iniuam. quȩ
ubi ceitur excipitur. Sed ne for̃te alium fontẽ
ꝓmittere uideretur subdit. nunquid tu maior
es patre nr̃o iacos. uocans eum patrem suum.
tum quia hereditatem ex possidebat. tum auia
sub lege moysi uirebat. Mas ister.

Expanded text:
u major es patre nostro Jacob, qui dedit nobis puteum, et ipse ex eo bibit, et filii ejus et pecora ejus? Quasi dicat: De hac aqua mihi dare non potes quam promittis, cum hauritorium non habeas, et puteus profundus sit. Intelligit quippe aquam vivam, quae ubi oritur, excipitur. Sed ne forte alium fontem promittere videretur, subdit: Nunquid tu major es patre nostro Jacob? Vocans eum patrem suum, tum quia haereditatem ejus possidebat, tum quia sub lege Moysi vivebat. De pute
Abbreviated transcription (Latin):
amaritani solam lesem accipiebant. idẽ.
quinq libros moysi. Hii erant ex orioine
piarum & assyrioꝵ  Quos rex assyrioꝵ
sublatis filiis isrł incaptiuitatem.
posuit aa incolenda loca samariȩ. & idco ignẽ
colebant more ꝑsarum. Mas ister.¬
os gͥ uidei execrantur abstinendo a cybis
eoꝵ & uasis. supplantatores q uocant. qͥa
hereditatem pat̾archȩ iacob sibi uendicant.
C ognouit mulier xꝑm. ẽẽ. uudeum. quia fimn¬
brias in uestimentis uidei fcrebant. ꝑ quod
discernebantur. R espondit afĩe cs dix̃ ei.
Si scires donum dĩ. & quis ẽ. quidicit tͥ damͥ
bibere. tu forsitan petisses ab eo. & dedisset tibi
sĩc a si corꝑalit̾ sitiret. tam̃ non nisi potum fi¬
dei petebat. cuiꝰ merito sp̃m care cupiebat. & ic¬
cneo samaritanam aminonet itt petat. D o¬

Expanded text:
amaritani solam legem accipiebant, id est, quinque libros Moysi. Hi erant ex origine Persarum et Assyriorum. Quos rex Assyriorum, sublatis filiis Israel in captivitatem, posuit ad in colenda loca Samariae : et ideo ignem colebant more Persarum. Eos igitur Judaei exsecrantur, abstinendo a cibis eorum et vasis; supplantaroresque vocant, quia haereditatem patriarchae Jacob sibi vendicant. Cognovit mulier Christum esse Judaeum, quia fimbrias in vestimentis Judaei ferebant, per quod discernebantur. Respondit Jesus et dixit ei: Si scires donum Dei, et quis est qui dicit tibi: Da mihi bibere, tu forsitan petisses ab eo, et dedisset tibi sus etsi corporaliter sitiret, tamen nonnisi potum fidei petebat, cujus merito Spiritum dare cupiebat; et idcirco Samaritanam admonet ut petat. Do
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃i baptitate. ut quoꝵ ẽ. una diuinitas. una
sit largitio. O rdo p̃cipuus. ut pͥmum deceant.
p̾ea credentes baptizent. deinide obseruanda
precipiant.

Expanded text:
cti baptizare, ut quorum est una divinitas, sit una largitio. Ordo praecipuus, ut primum doceant, postea credentes baptizent, deinde observanda praecipiant.
Abbreviated transcription (Latin):
x ecrum arce fucuri officũ opus ꝓditur.
Ut emm pisces a mari. ita homines ẽ scło.
Iñ locum suꝑiorem. ud ẽ. in lumen celestis babita¬
culi protrabendi sunt. Icronimus.¬
rius autem mituntur piscatores et illitera¬
ti ad p̃dicandum. ut fides in uirtute dĩ cre¬
datur.ẽẽ. ñ in eloquentia. M agister.¬
uia u scriptura ñ dicit relictis omnib se
solum relictis retib secuti sunt eum. indi¬
cium ẽ. quoi adhuc uolebant redire ad sua: &
fortassis ad eadem recia redicrem. xꝓTI R.XI.
It ꝓcidens inde. uidit alios duos fr̃ẽs iacobũ
Rebedei & iobannem frẽm ei ĩnaui c̃ ⁊ ebedeo¬

Expanded text:
x eorum arte, futuri officii opus proditur. Ut enim pisces e mari, ita homines e saeculo in locum superiorem, id est, in lumen coelestis habitaculi protrahendi sunt. HIERON. Prius autem mittuntur piscatores et illiterati ad praedicandum, ut fides in virtute Dei credatur esse, non in eloquentia. Quia vero Scriptura non dicit, relictis omnibus, sed solum, relictis retibus, secuti sunt eum: indicium est, quod adhuc volebant redire ad sua, et fortassis ad eadem retia rediere. M. 22VI R. 11 Et procedens inde, vidit alios duos fratres, Jacobum Zebedaei, et Joannem fr
Abbreviated transcription (Latin):
t cum appropinquaret iam ad descensũ
montis oliueti. cȩꝑunt omnes turbȩ des¬
cendentium gaudentes laudare dm̃ uoce mag¬
na Descendente año de monte oliueti. id. ẽ.
humiliante se ad infirmitatẽ nr̃ȩ carius. cum
sit informa dĩ. cum illo descendunt turbȩ. id.ẽ.
humiliantur sub manu eiꝰ. qui miscdĩa indi¬
gente. ite ab eo exaltentur.
M.R.L. A

Expanded text:
quaret jam ad descensum montis Oliveti, coeperunt omnes turbae descendentium gaudentes laudare Deum voce magna. Descendente Domino de monte Oliveti, id est, humiliante se ad infirmitatem nostrae carnis, cum sit in forma Dei, cum illo descendunt turbae, id est, humiliantur sub manu ejus, qui misericordia indigent, ut ab eo exaltentur. M. R. L. A
Abbreviated transcription (Latin):
ad auditoris animum uenientis. humili p̃dica¬
tione submittunt. Iusti namq ut palma flore¬
bunt. angusti in radicib. lati in florib & fructi¬
b qm̃ bonus odor xp̃i sunt. & sternunt uiam
mandatorum dĩ bona fama M CCUIII

Expanded text:
ad auditoris animum venientis humili praedicatione submittunt. Justi namque ut palma florebunt, angusti in radicibus, lati in floribus et fructibus, quoniam bonus odor Christi sunt, et sternunt viam mandatorum Dei bona fama. « Et
Abbreviated transcription (Latin):
piscit aliquis rem alienam. anuna sua quasi
concepisse uidetur. Si uͭ quod concu piscit
ꝑ aliquam nequitiam potuerit optinere.
quasi natum filium osculari & nuttire cog¬
noscitur. Uis concupiscendo impregnari: C on¬
cupisce uitam ȩternam. Ipsa sit spes tua. & cer¬
tus exit partus tuus. LC CLU

Expanded text:
piscit aliquis rem alienam, anima sua quasi piscit aliquis rem alienam, anima sua quasi concepisse videtur. Si vero quod concupiscit, per aliquam nequitiam potuerit obtinere, quasi natum filium osculari et nutrire cognoscitur. Vis concupiscentia impraegnari? Concupisce vitam aeternam. Ipsa sit spes tua et certus erit partus tuus. L.
Abbreviated transcription (Latin):
unc. id .ẽ. temꝑe obsidioni ꝓximo dum ad¬
hue fugere licebit. dumniles romanus ꝑ
fines uideȩ se diffundere cȩꝑit. non fugiant
in icrusalem qui extra sunt. sed qui in ea
sunt discedant autequam ita ꝑiculum ur¬
geat. ut non possit euadi. Dies enum ultio¬
nis hii sunt. dominici uidelicet sanguins
ultionem petentes. E ecłastica narrat histo¬
ria xꝑianos qui in uidea erant imminente
excidio. ab angło monitos fugisse & transior¬
danem in ciuitate pella. donec desolatio
iudeȩ impleretur. habitasse. sub tutela agͥp¬
pȩ. qui parebat imꝑio romanorum.
ẽ autẽ pregnantib & nutͥentib in illis dieb¬
e p̃sente captiuuitate p̃gnantibꝰ. Be.oa.¬
& nittͥentib siue maminantib ut quidam
interp̃tantur. quarum uel uteri uel manus
filiorum sarcina p̃grauante fugȩ necessitatẽ
non minimum ipediunt. Lege regum
bẏstoriam. ubi uxor ionathȩ malum capti¬
uitatis prepꝑa fuga uitans lapsum sinu fi¬
uum ꝑpetuo claudum recepit. Amplius.

Expanded text:
unc, id est, tempore obsidioni proximo, dum adhuc fugere licebit, dum miles Romanus per fines Judaeae se diffundere coeperit, non fugiant in Jerusalem qui extra sunt, sed qui in ea sunt, discedant, antequam ita periculum urgeat, ut non possit evadi. Dies enim ultionis hi sunt, Dominici videlicet sanguinis ultionem petentes. Ecclesiastica narrat historia Christianos qui in Judaea erant, imminente excidio ab angelo monitos fuisse, et trans Jordanem in civitate Pella, donec desolatio Judaeae impleretur, habitasse sub tutela Agrippae, qui parebat imperio Romanorum M. e autem praegnantibus et nutrientibus in illis diebitate praegnantibus et nutrientibus sive mammantibus, ut quidam interpretantur, quantum vel uteri, vel manus filiorum sarcina praegravatae, fugae necessitatem non minimum impediunt. Lege Regum historiam, ubi uxor Jonathae malum captivitatis praepropera fuga vitans, lapsum sinu filium perpetuo claudum recepit AUGUST. Amplius.
Abbreviated transcription (Latin):
i uilla empta dominatio notatur. & suꝑbia ca-¬
stigatur. Primus homo dominari uoluit. qui
dñm babere nolute. Quid .ẽ. dominari nisi
ꝓpͥa potestate gaudere: Quinq iuga boum sunt
ĩ seusib tͥa facile apparent. nam duo sunt oculi.
duȩ sunt aures. duȩ uares. In gustu etiam duo
sunt instrumenta. lingua & palatus. Uoluptas
eirius quȩ ad tactum ꝑtinet. occultius gemina¬
tur. E st enuim & forisecꝰ & iunitrinsecꝰ. Iuga
boum dicuntur: quia ꝑsensꝰ istos terrena re¬
quiriuntut. & boues terram uersant. Et sunt̃
homines qui nichil uolunt eredere. nisi q̃d
sensib ꝑcipiunt. Uxor ꝑtinet ad uoluptatẽ
carnis. quȩ multos impedit. I terum mi¬
sit alios setuos dicens. Dicite inureitis. E cce
prandium meum paraui. tauri mei & alti¬
la occisa & omnia parata. uenite ad nup

Expanded text:
 villa empta dominatio notatur, et superbia castigatur. Primus homo dominari voluit, qui dominum habere noluit. Quid est dominari, nisi propria potestate gaudere? Quinque juga sunt in sensibus; tria facile apparent: nam duo sunt oculi, duae aures, duo nares. In gustu etiam duo sunt instrumenta, lingua et palatus. Voluptas carnis quae ad tactum pertinet, occultius geminatur. Est enim et forinsecus et intrinsecus. Juga boum dicuntur, quia per sensus istos terrena requiruntur, et boves terram versant. Et sunt homines qui nihil volunt credere, nisi quod sensibus percipiunt. Uxor pertinet ad voluptatem carnis, quae multos impedit. Iterum misit alios servos, dicens: Dicite invitatis, Ecce prandium meum paravi, tauri mei et altilia occi
Abbreviated transcription (Latin):
mitas. Uocabulim iobannus hoc ẽ. gie dĩ. ma¬
ter uerbis. pat̾ litteris intimant. quia lex &s pro.¬
pbetia. cum psalmis grãm xp̃i p̃dicant. Pulcbre
racharias octana die ꝓlis editȩ loquitur. quia
ꝑddĩi resurrectionem octana die fac̃tam. sacer¬
dotũ legalis archana patuerunt. Et iuꝑom
nia montana uideȩ diuulgabantur omnia
uerba hec. Et posuerunt omues qui audierant
in corde suo dicentes. Quis putas puer iste erit:
Et enim manus dñi erat cum illo. Precurren
qui audierant exeitati miraculo. & timore stupe¬
facti. tacite euentum rei p̾stolantes dicunt. Quis
putas puer iste erit: eroninius de ẽentia dĩ.¬

Expanded text:
Vocabulum Joannis hoc est, gratiae Dei mater verbis, pater litteris intimant; quia lex et propheta cum psalmis gratiam Christi praedicant. Pulchre Zacharias octava die prolis editae loquitur, quia per Domini resurrectionem octava die factam, sacerdotii legalis arcana patuerunt. Et super omnia montana Judaeae divulgabantur omnia verba haec, et posuerunt omnes qui audierant in corde suo, dicentes: Quis putas puer iste erit? Etenim manus Domini erat cum illo. Praecurrentqui audierant, excitati miraculo et timore stupefacti tacite eventum rei praestolantes dicunt: Quis putas puer iste erit? Manus Domini Fi
Abbreviated transcription (Latin):
st sumini natura boni suꝑ omma simplex.
Hec ealem pater ẽ. genitus. bonitas. utriusq
Lux ae crigo pater. non nata potentia sũma.
plendor. imago pat̾s uerbum. sapientia nata.

Expanded text:
st summi natura boni super omnia simplex. Haec eadem Pater est, genitus, bonitas utriusque. Lux et origo Pater, non nata potentia summa. Splendor, imago Patris, Verbum, Sapientia nata.
Abbreviated transcription (Latin):
erit uobis. Hoc autẽ genus demoniorum. ñ
eicitur nisi ꝑ orationem & ieiunium. Bepa.
euinio passiones corꝑis. oratione sanantur pe¬
stes mentis. Sie g̃ grauior diaboli ꝓteruitas su¬
ꝑatur. sic quoꝙ ira dñi cum in ultionẽ nr̃orũ
scclerum fuerit accensa tanquam singulari.
remedio placatur.

Expanded text:
tem genus daemoniorum non ejicitur, nisi per orationem et jejunium. BEDA. Jejunio passiones corporis, oratione sanantur pestes mentis. Sic ergo gravior diaboli protervitas superatur; sic quoque ira Domini cum in ultionem nostrorum scelerum fuerit accensa, tanquam singulari remedio placatur.
Abbreviated transcription (Latin):
tum .ẽ. circumdi. ut agnoscciẽtur dĩ ppłs
inter gentes. anc ut coepa eorum agnosee¬
rentur in bello. Deniq quando soli erant
inheremo. non circumcidebantur. Qug.¬
reterea eircumcisio facta in uirilimen¬
bro. ꝑ quod genãtur creatura mortaui¬
um. castitatem mentis debcre obscruari in-¬
dicat. Ilco autem quisq cum p̃putio nasci¬
tur. quia cum uitio ꝓpaginis nascitur.
Dicebant gͦ quidam ex ucrosolimis. Hon¬
ne hic ẽ. quem querunt interficeit: E⁊ ecce
palam loquitur. & nichil ei dicunt. Hun
ẽ.xp̾e. Qui nouerant qua scuitia aue¬
rebatur. mirabantur qua potentia non te¬
nebatur. Sea ⁊ hũne scimus unde
sit. xp̃c autem cum uenerit. nemo seit
unde sit. Hȩc opinio. nemo scit unde sit.
non manit̾ ẽ. nata. Nam scriptie dixe¬
runt. quoniam natarcus uocabitur. E igo
p̃dixcrunt unac sit. Rursꝰ̃ conuosatis sc̃¬

Expanded text:
tum est circumcidi, ut agnosceretur Dei populus inter gentes, sive ut corpora eorum agnoscerentur in bello. AUGUST. Denique quando soli erant in eremo, non circumcidebantur. Praeterea circumcisio facta in virili membro, per quod generatur creatura mortalium, castitatem mentis debere observari indicat. Ideo autem quisque cum praeputio nascitur, quia cum vitio propaginis nascitur. Dicebant ergo quidam ex Jerosolymis: Nonne hic est quem quaerunt interficere? Et ecce palam loquitur, et n? Qui noverant qua saevitia quaerebatur, mirabantur qua potentia non tenebatur. Sed hunc scimus unde sit, Christus autem cum venerit, nemo scit unde sit. Haec opinio, nemo scit unde sit, non inaniter est nata. Nam Scripturae dixerunt quoniam Nazaraeus vocabitur. Ergo praedixerunt unde sit. Rursus convocatis Sc
Abbreviated transcription (Latin):
decunas etiam herbarum. & glutitis. idẽ. ab¬
sconditis. sicut illud quod glutitur abscondi¬
tur. maiora p̃cepta. u el ita. Cailicem colare
ẽ. minunam transgressionem studiose uitare.
E st culex enim minima muscula. quȩ subti¬
li ÷ colatione excluditur aliquore. Et quia
camelus magnum auimal. ẽ. atq deforme.
camelum deuorat. qui magnam p̃uaricatio¬
nem facile incurrit. MCC X XXUI.

Expanded text:
decimas etiam herbarum, et glutitis, id est abdecimas etiam herbarum, et glutitis, id est absconditis, sicut illud quod glutitur absconditur, majora praecepta. Vel ita: Culicem colare, est minimam transgressionem studiose vitare. Est enim culex minima muscula, quae subtili excolatione excluditur a liquore. Et quia camelus magnum animal est atque deforme, camelum devorat, qui magnam praevaricationem facile incurrit. M.
Abbreviated transcription (Latin):
affectu indm̃. quȩ magna sunt p̃termitant.
decimas offerti dõ ꝓpt̃ sacerdotes. qui sp̃ualia
debent ministrare populo. Sedadhuc hodie
saccidotes. si populus decunas non offerat mur¬
murant. si peccantem ppłm uideant ñ mur¬
murant. Dicens dñs iudicium. uult ut om̃s
uiste iudicent. dicens miscdiam. p̃dicauit om¬
nib conuersationem bonam. Eides autem ca-¬
ritatis.oꝑib ornanda.ẽ. Be o a.
ec inquit oportuit pͥncipalit facere. & elemo¬
sinas fructuum tertȩ non omitere. Non gͦ
ꝑ elemosinas emitur impunitas. in iniquitate
manentibus. M CCxxxu.
uccs cȩci excolantes culicem: camelum autẽ¬
glutientes. Leronimus:
amelum intellige magnitudinem p̃ceptoꝵ.
uidicium scilicet & miscdiam & fidem. &
caritatem dĩ. Culicem autem. decimas men-¬
tȩ & aneti & cimini. & rutȩ. & reliquorum
uilium holerum. Sensus. ẽ. Magister.¬
er hoc estis cȩci duces. itl ẽ. imꝓuidi ductores.
quia excolatis. id ẽ. inquiritis sicut lac colatur.

Expanded text:
m, quae magna sunt praetermittant. mas offerri Deo propter sacerdotes, qui spiritualia debent ministrare populo CHRYS. Sed adhuc hodie sacerdotes, si populus decimas non offerat, murmurant; si peccantem populum videant, non murmurant. Dicens Dominus judicium, vult ut omnes juste judicent; dicens misericordiam, praedicavit omnibus conversationem bonam; fides autem charitatis operibus ornanda est. BEDA. Haec, inquit, oportuit principaliter, facere, et eleemosynas fructuum terrae non omittere. Non ergo per eleemosynam emitur impunitas in iniquitate manentibus. M. 235X Duces caeci, excotantes culicem, camelum autglutientes. HIERON. amelum intellige magnitudinem praeceptorum, judicium scilicet et misericordiam, et fidem et charitatem Dei. Culicem autem, decimas menthae et anethi et cymini et rutae et reliquorum vilium olerum. Sensus est: Per hoc estis caeci duces, id est improvidi ductores, quia excolatis, id est, inquiritis sicut lac colatur,
Abbreviated transcription (Latin):
urum uaniq & dona quib pasceban¬
tur. sc̃iora dicebant esse quam tem¬
tiores ad dona quam ad p̃ces. Hoc faciunt
adhuc insipientes xp̃iani. Si alqua eni
fuerit causa modicum uidetur facere qui
uirat ꝑdm̃. qui autem uirat ꝑ euangeliũ
maius aliquia iudetur facere. quasi d̃s sc̃s
sit ꝓpt̃ scripturas. & non scͥpturȩ ꝓpt̃ dm̃.
e uob̾is scribȩ & pharisei hẏpocritȩ.¬

Expanded text:
urum namque et dona quibus pascebantur, sanctiora dicebant esse quam temtiores ad dona quam ad preces. Hoc faciunt adhuc insipientes Christiani. Si aliqua enim fuerit causa, modicum videtur facere qui jurat per Deum; qui autem jurat per Evangelium, majus aliquid videtur facere, quasi Deus sanctus sit propter Scripturas, et non Scripturae propter Deum. e vobis Scrib
Abbreviated transcription (Latin):
quistis quȩ grauiora sunt legis. iudicium &
miscdiam & fidem & caritatem dĩ. Hec opor¬
tuit facere. & illa non omittere. Hoc uer¬
bum decimatis dubium. ẽ. nam & qui acci¬
pit & qui dat recłe decimare dicitus. Sẽbȩ
& pbarisei minuna holera decunabant. ut
diceretur a uidentib Quomͦ omnium de¬
cimas dant. qui etiam holerum decimas
dare non negligunt.Teronimus.¬
stodiose etiam uiliun holerum decimas exi.¬
gant. & udicium in diceptatione negocioꝵ.¬

Expanded text:
e graviora sunt legis, judicium et misericordiam et fidem et charitatem Dei. Haec oportuit facere, et illa non omittere. Hoc verbum decimatis, dubium est; nam et qui accepit, et qui dat, recte decimare dicitur. Scribae et Pharisaei minima olera decimabant, ut diceretur a videntibus: Quomodo omnium decimas dant, qui etiam olerum decimas dare non negligunt? HIERON. Vstudiose etiam vilium olerum decimas exigant, et judicium in disceptatione disc
Abbreviated transcription (Latin):
diligamꝰ in nobis. ipsũ in proximis nr̃is. quos diligimus
sicut nos m& ipsos. siue habeant eũ siue ut habeant eũ
quod nobis qiñ ipso donante confertur: Ideo illidicit᷑
inclina cor meũ in testimonia tua & .ñ. in auariciam.
Sed quae secuntur in alio sermone tractanda funt

Expanded text:
diligamus in nobis, ipsum in proximis nostris quos diligimus diligamus in nobis, ipsum in proximis nostris quos diligimus sicut nosmetipsos, sive habeant eum, sive ut habeant eum. Quod nobis quoniam ipso donante confertur, ideo illi dicitur. «Inclina cor meum in testimonia tua, et non in avaritiam.» Sed quae sequuntur, alio sermone t
Abbreviated transcription (Latin):
deiecti non fuissent: nisi plus quã accsperent habe¬
re & plus quã facti fuerant esse uoluissent Hoc
qui ppe ille promiserat dicenseritis sicut dii. Ergo
habere quã acceperunt : & quod acceperant amiser̃.
÷ Cuius uestigium ueritatis quãd ubiq disꝑsã sunt.¬
& inforensi iure de prehensũ est. quo institutum
ẽ. in qͥsq plus petendo. causa cadat: idest ut qui plus
petierit quam ei debetur: & quod ei debebatur: a¬
c̃mittat. Omnis autem a nobis circuincidit᷑ auaricia:
nis ipse prouocat inimicus cum de illo dicit num¬
quid gratis iob colit dm̃: sutabat enĩ diabolus
quod in dõ colendo. uir iustus cor inclinatũ habe¬
r& in auariciam. & causa emolumenti uel utilita¬
tis rerũ temporaliũ quibus eum ditauerat dñs:
uelut mercennarius ei pro tali mercede deseruir&:
 sed gratis dĩ coler& tẽptatus apparuit. Si ergo cor .ñ.
cultus ipse sit merces. Ipsũ diligamꝰ & in se ipso. ipsum

Expanded text:
dejecti non fuissent, nisi plus quam acceperant habedejecti non fuissent, nisi plus quam acceperant habere, et plus quam facti fuerant esse voluissent. Hoc quippe ille promiserat dicens: «Eritis sicut dii» . Ergo habere quam acceperant, et quod acceperant, amiserunt. t. Cujus vestigium veritatis quae ubique dispersa est, et in forensi jure deprehensum est, quo institutum est ut plus petendo causa cadat: id est, ut qui plus petierit quam ei debetur, et quod ei debebatur amittat. Omnis autem a nobis circumciditur avaritia, nis ipse provocat inimicus, cum de illo dicit: «Numquid gratis colit Job Deum» ? Putabat enim Diabolus quod in Deo colendo vir justus cor inclinatum haberet in avaritiam, et causa emolumenti vel utilitatis rerum temporalium quibus eum ditaverat Dominus, velut mercenarius ei pro tali mercede serviret: sed quam gratis Deum coleret, tentatus apparuit. Si ergo cor non hcultus ipse sit merces. Ipsum diligamus in seipso, ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
data dĩ. testimonus dĩ probant᷑. & quicquid nobis
ꝑsuadere uult ds̃ suis testimonus ꝑsuadt᷑: i quȩ ist
spetit uclinari cor suũ & non in auariciã. lestimo¬
nus quippe suis ait nobiscũ ds̃ ut eum gratis colam̃
quod impedit auaricia radix om̃ium malorum
Tali uero greco uerbo hic appellat. a quo possit intelli¬
gi getieralis auaricia. qua plus appetit quisq quam
Sat̾is est pleon enĩ latine plus est. Exara habitas
est ab es quod habere ergo amplius habendo appel¬
lata est Plcon exua. quã latini inter pretes in hoc
loco non nulli int̾pretati sunt emolumentũ. quodo
u inutilitatẽ. sed melius qui auariciã: Dicit autẽ apos
ni greco unde in nram linguam uerba ipsa tran¬
lata sunt: non legitur apud a postolum pleon exus
Quod in loco isto p̃salini huius sed filargĩa: quod
uerbo significat᷑ amor pecumae. Uerã apbo
intelligendus est. isto nomine genus significasse
Nam ipsi primi homines per serpentem decepti &

Expanded text:
imoniis Dei probantur; et quidquid nobis persuadere vult Deus, suis testimoniis persuadet: in quae iste petit inclinari cor suum, et non in avaritiam. Testimoniis quippe suis agit nobiscum Deus, ut eum gratis colamus; quod impedit avaritia radix omnium malorum. Tali verbo graeco hic appellat, a quo possit intelligi generalis avaritia, qua plus appetit quisque quam sat est: πλέον enim latine plus est; ἔξις habitus est, ab eo quod est habere. Ergo a plus habendo appellata est πλεονεξία, quam latini interpretes in hoc loco nonnulli interpretati sunt «emolumentum,» quidam vero «utilitatem;» sed melius qui «avaritiam.» Dicit autem Apost Sed in graeco, unde in nostram linguam verba ipsa translata sunt, non legitur apud Apostolum πλεονεξία, quod in loco isto psalmi hujus; sed φιλαργυρία, quo verbo significatur amor pecuniae. Verum Apostolus intelligendus est isto nomine genus significasse Nam ipsi primi homines per serpentem decepti et
Abbreviated transcription (Latin):
& meditabar in mandatis tuis Quod autẽ ad ope¬
rationem: & leuaui manus meas ad mandata tua
utriq autẽ sententiae addidit. quae dilexi. finis enĩ
precepti est caritas de corde puro quando isto fine
idest huius rei contẽplacione. fit mandatũ dĩ: Iunc
fit uere opus bonũ: & tunc leuantur manus: quia
suꝑnũ est quo leuant̾ propterea de ipsa caritate
loquitur a postolus & ait. Suꝑ eminentẽ uiã uob
datorũ dĩ merces terrene felicitatis ex petitur:
de ponunt᷑ manus potius quã leuant᷑. qͥa terrena
emtlumenta quae non sursum sed deorsũ sunt il¬
lo opere requiruntur. Ad utrũq. autẽ pertin&
quod sequitur. & exercebar in iustificationib: tuis.
Quod plures inter pretes dicere in aluerunt: quã
letabar: aut garriebam: quod aliqui interpretati
sunt ex coquod grecus hab& EDΟLES CUM exer¬
cetur quippe in iustificationib dĩ letus & quodam

Expanded text:
«Et meditabar in mandatis tuis:» quod autem ad ope«Et meditabar in mandatis tuis:» quod autem ad operationem, «Et levavi manus meas ad mandata tua.» Utrique autem sententiae addidit, «quae dilexi:» finis enim praecepti est charitas de corde puro . Quando isto fine, id est, hujus rei contemplatione fit mandatum Dei, tunc fit vere opus bonum; et tunc levantur manus, quia supernum est quo levantur. Propterea de ipsa charitate locuturus Apostolus ait, «Supereminentem viam vobis datorum Dei merces terrenae felicitatis expetitur, deponuntur manus potius quam levantur; quia terrena emolumenta quae non sursum, sed deorsum sunt, illo opere requiruntur. Ad utrumque autem pertinet quod sequitur, «Et exercebar in justificationibus tuis:» quod plures interpretes dicere maluerunt, quam «laetabar,» aut «garriebam,» quod aliqui interpretati sunt ex eo quod graecus habet ἠδολέσχουν. Exercetur quippe in justificationibus Dei laetus, et quodam
Abbreviated transcription (Latin):
QUIT DE TESTIMONIIS TUIS IN CONSPECTU
RΕΟVΟ Et non coΝFΩΝΕBΑR lãquam ille
qui petierat & acceperat ut responder& ex ꝓbran¬
tibus sibi uerbũ: & non auferet᷑ ex ore eius uerbũ
ueritatis: ltaq pro illa usq ad mortẽ certans: nec
in conspectu regũ confundebat̾ eam loqui. Testi¬
monia quippe iii quib dicit qđ loquebar: grece
martyria nuncupantur : qͦ uerbo iam utimur
pro latino: Unde dictũ est &iam uocabulũ mar¬
tẏrũ quibus predixit ds̃. quod & ante reges eũ fue¬
tuis quae dilexi : ET LE UAUI MANOS MEASAO
MAΝDΑTΑΤΥΑ QUΑΕ DILEXΙ Siue qͦd non nul¬
li codices habent in utroq uersu: dilexi ualde aut
nimis. aut uehementer sicut iuter pretari placuit
quod grece dicitur sphodra mandata ergo dĩ dilex̃
per hoc per quod ambulabat in latitudine. per sp̃m
scilic& scm̃. per quẽ dilectio ipsa diffunditur. &
dilatat corda fideliũ. Dilexit autẽ & cogitando:
& operando: nam quod ad cogitationẽ ꝑtin& ait.

Expanded text:
quit, «in testimoniis tuis in conspectu regum, et non confundebar:» tanquam ille qui petierat et acceperat, ut responderet exprobrantibus sibi verbum, et non auferretur ex ore ejus verbum veritatis. Itaque pro illa usque ad mortem certans, nec in conspectu regum confundebatur eam loqui. Testimonia quippe, in quibus dicit quod loquebatur, graece martyria nuncupantur; quo verbo jam utimur pro latino. Unde dictum est etiam vocabulum Martyrum, quibus praedixit Jesus quod et ante reges eum fuetuis, quae dilexi, et levavi manus meas ad mandata tua, quae dilexi:» sive, quod nonnulli codices habent in utroque versu, «dilexi valde,» aut «nimis,» aut «vehementer,» sicut interpretari placuit quod graece dicitur σφόδρα. Mandata ergo Dei dilexit per hoc per quod ambulabat in latitudine; per Spiritum scilicet sanctum, per quem dilectio ipsa diffunditur, et dilatat corda fidelium. Dilexit autem, et cogitando et operando. Nam quod ad cogitationem pertinet, ait,
Abbreviated transcription (Latin):
disti me & ambulabã in latitudinẽ & cetera. quae
isto modo dicta contexuit: quid est igitur & ambula¬
nr̃m pat& ad uos Ocorinthii: cor nr̃m dilatatũ est:
haec autẽ caritas duob illis mandatis tota atq integra
detinent᷑ dilectione scilic& dĩ & dilectione ꝓximi
in quib tota lex pend& & prophetȩ. Unde & hnc
cũ dixiss&. & ambulabã in latitudinẽ: causã subiunã
atq ait quia mandata tua exquisiui: non nulli autẽ
codices non habent mandata sed testimonia sed man¬
data in pluribus inuenimus: & maxime grecis. cui
lingue timqu̾a precedenti unde ad nos ista trans¬
lata sunt: inagis credendũ. ẽẽ. quis ambigat: Si ergo
scire uolumꝰ quo inodo hȩc mandata quaesierunt uł
querenda sint illud intueam̃ qͥd dicit magist᷑ bonus
& doctor & dator. Petite & accipietis pulsatte tupen¬

Expanded text:
disti me, «Et ambulabam in latitudine;» et caetera quae disti me, «Et ambulabam in latitudine;» et caetera quae isto modo dicta contexuit. 2. Quid est igitur, «Et ambulanostrum patet ad vos, o Corinthii; cor nostrum dilatatum est» . Haec autem charitas duobus illis mandatis tota atque integra continetur, dilectione scilicet Dei, et dilectione proximi, in quibus tota Lex pendet et Prophetae . Unde et hic cum dixisset, «Et ambulabam in latitudine;» causam subjunxit atque ait, «Quia mandata tua exquisivi.» Nonnulli autem codices non habent «mandata,» sed «testimonia;» sed «mandata» in pluribus invenimus, et maxime graecis: cui linguae tanquam praecedenti, unde ad nos ista translata sunt, magis credendum esse quis ambigat? Si ergo scire volumus quomodo haec mandata quaesierit, vel quaerenda sint, illud intueamur quod dicit magister bonus, et doctor, et dator: «Petite, et accipietis; quaerite
Abbreviated transcription (Latin):
ambulabam in latitudinẽ quia mandata tua ex qui¬
sui: & loquebar in testimonus tuis in conspectu
regũ & non confundebar. & cetera: Isto modo uidet᷑¬
Ssic̃ eñ sequentia precedentibus debuisse conectere
sed ait & ambulabã in latitudine: ubi copulatiua con
iunctiodẽ &i uelut in consequens posita estꝰ quia non
at: & ambulabo quomodo dicebat: & custodiã legẽ
cuam semꝑ aut certe si optatiuo modo dictũ custo¬
diam legẽ tuã : non ait. & ambulẽ in latitudine.
quasi utrũq obtauerit: & poposcerit sed ait. &
ambulabã in latitudinẽ. ubi si coniunctio ista non
ess&. sed a superiorũ conexione libera inferret᷑. &¬
soluta sententia. ambulabã in latitudmẽ : nibil de
in usitato loquendi modo. hic deber& mouere lecto¬
rem ut occultus sensus querendus e̾e̾ hnc aliquis pu¬
taretur: nimirũ ergo quodͣ dixit: intelligi uoluit:
idest exauditũ se fuisse: ac deuide subiunxit qualis
facturus fuerit: tam quã dicer& & cũ orarẽ exau¬

Expanded text:
a exquiEt loquar in testimoniis tuis in conspectu et non confundar; et caetera isto modo; sividetur sequentia praecedentibus debuisse connectere: sed ait, «Et ambulabam in latitudine.» Ubi copulativa conjunctio, id est, «Et,» velut inconsequens posita est; quia non ait, Et ambulabo, quomodo dicebat, «Et custodiam legem tuam semper.» Aut certe si optativo modo dictum est, «Custodiam legem tuam;» non ait, Et ambulem in latitudine, quasi utrumque optaverit, et poposcerit: sed ait, «Et ambulabam in latitudine.» Ubi si conjunctio ista non esset, sed a superiorum connexione libera inferretur et soluta sententia, «Ambulabam in latitudine;» nihil de inusitato loquendi modo hic deberet movere lectorem, ut occultus sensus quaerendus hic aliquis putaretur. Nimirum ergo quod non dixit intelligi voluit, id est, exauditum se fuisse; ac deinde subjunxit qualis factus fuerit: tanquam diceret, Haec cum orarem, exau
Abbreviated transcription (Latin):
flagellas. non solũ mihi non aufer̃ sp̃e. uerũ augem
& iã qm̃ quẽ diligit dñs corripitꝰ. Flagellat autẽ om¬
nẽ filiũ quẽ recipit. Ecce enĩ sc̃ & humiles corde
de te presumendo in ꝑsecutionib non defecerunt
Ecce &iã qui se presum̃do defecer̃. & tam̃ ad ipsũ
corpus ꝑtinuer̃. sibi in notescendo fleuer̃ & tuã grãm
solidius inuener̃ quia suã suꝑbiã ꝑdider̃. Ergo ne
inter pretatũ est quã sicut quidã codices habent.
& in aeternũ aeterm. Lex itaq ista intelligenda ẽ.
de qua dicit apostolus. plenitudo legis caritas. Itȩc
enĩ a sc̃is quorũ ex ore non aufert᷑ uerbũ ueritatis
hoc est ab ipsa xp̃i aeccła custodietur. non solũ in
cepta legis sicut hic &iam ibi accepturi sumus
quȩ custodiamus. sed ipsã legis ut dixi plenitudinẽ si
ullo peccandi timore seruaamus. quia & dm̃ pleni¬
us cum uiderimus amabimus & proximũ. quia ds̃
erit om̃ia in om̃ib nec false cuquã de proximo

Expanded text:
auferunt spem, verum augent etiam: quoniam quem diligit Dominus corripit; flagellat autem omnem filium quem recipit . Ecce enim sancti et humiles corde de te praesumendo, in persecutionibus non defecerunt; ecce etiam qui de se praesumendo defecerunt, et tamen ad ipsum corpus pertinuerunt, sibi innotescendo fleverunt, et tuam gratiam solidius invenerunt, quia suam superbiam perdiderunt. Ergo «neinterpretatum est, quam, sicut quidam codices habent,  ista intelligenda est de qua dicit Apostolus, «Plenitudo legis charitas» . Haec enim a sanctis, quorum ex ore non aufertur verbum veritatis, hoc est, ab ipsa Christi Ecclesia custodietur, non solum in .» Neque enim praecepta legis, sicut hic, etiam ibi accepturi sumus quae custodiamus, sed ipsam legis, ut dixi, plenitudinem sine ullo peccandi timore servabimus: quia et Deum plenius, cum viderimus, amabimus, et proximum, quia Deus erit omnia in omnibus ; nec falsae cuiquam de proximo
Abbreviated transcription (Latin):
sum. Quia ignorans feci in incredulitate. Ꝙ̾ ite¬
rũ: consiliũ autẽ do tãquã miscđiam consecutus a
dño ut fidelis essem. hoc est ut uiuerẽ. quia iustus
ex fide uiuit. Mortuus ergo erat persuã prius
iniusticiam : ante quã uiuer& per dĩ grãm. Ipsã
porro suam mortẽ sic confitet᷑ ad ueniente antẽ
inquid mandato : petcatũ reuixit. Ego autẽ mor¬
tuus sum & inuentũ est mihi inandatũ qͦd erat
in uitam hoc ẽẽ in mortẽ. Retribuit enĩ illids̃
bonũ pro malo. hoc est uitã pro morte Talem
silic& retributionem qualis hic posatur ubi dicit᷑.
retribue seruo tuo uiuam: & custodiã uerba tua:
Et uixit & custodiuit uerba eius & ꝑtinere cępit

Expanded text:
quia ignorans feci in incredulitate» . Et iterum: «Consilium autem do, tanquam misericordiam consecutus a Domino, ut fidelis essem : hoc est, ut viverem; quia justus ex fide vivit. Mortuus ergo erat prius per suam injustitiam, antequam viveret per Dei gratiam. Ipsam porro suam mortem sic confitetur: «Adveniente autem,» inquit, «mandato, peccatum revixit, ego autem mortuus sum, et inventum est mihi mandatum quod erat in vitam, hoc esse in in mortem» . Retribuit ergo illi Deus bonum pro malo, hoc est, vitam pro morte; talem scilicet retributionem, qualis hic poscitur, ubi dicitur, «Retribue servo tuo; vivam, et custodibo verba tua.» Et vixit, et custodivit verba ejus
Abbreviated transcription (Latin):
uius homo suspicatur in alio quod sentit in se ipso.
Hoc itaq obprobriũ suũ petebat auferri. quod in se
senserat & in aliis fuerat suspicatus. ut non. eẽt dia¬
bolo similis. qui de occultis sc̃ĩ iob suspicatus est quod
non gratis dm̃ colet&. quemn poscit tẽptandũ. ut
alterius obprobrium Non enĩ nisi ȩmulatiosus¬
picetur : dum bonum opus reprebendi. ñ. potest
quia se asserit quod aꝑtũ est: & quo fine fiat re¬
prehenditur. quia non se exerit quod occultũ est:
atq ita male suspicari eͥu deb& quilib& . ñ uden¬
do quod lat& & in uidendo quod emin& Profecto
contra hoc malũ quo quisq de homine libenter
malum quod non prespicit suspicatur: caritas ha
si dilectionẽ habueritis in inuicẽ: & dilectione dĩ &
proximi loquens : In his inquit duob mandatis to¬
ta lex pende & prophetę: Unde & nste contra
suȩ suspicionis obprobrium quod defiderat ampu

Expanded text:
vius homo suspicatur in alio, quod sentit in seipso. vius homo suspicatur in alio, quod sentit in seipso. Hoc itaque opprobrium suum petebat auferri, quod in se senserat, et in aliis fuerat suspicatus; ut non esset diabolo similis, qui de occultis sancti Job suspicatus est quod non gratis Deum coleret, quem poposcit tentandum, ut alterius opprobrium nonnisi aemulatio suspicetur, dum bonum opus reprehendi non potest, quia se asserit quod apertum est; et quo fine fiat reprehenditur, quia non se exserit quod occultum est; atque ita male suspicari eum libet cui libet, non videndo quod latet, et invidendo quod eminet: profecto contra hoc malum, quo quisque libenter de homine malum quod non perspicit suspicatur, charitas habsi dilectionem habueritis in invicem» : et de dilectione Dei et proximi loquens, «In his,» inquit, «duobus mandatis tota Lex pendet et Prophetae» . Unde et iste contra suae suspicionis opprobrium quod desid
Abbreviated transcription (Latin):
laudes hominũ bona opera faciamꝰ dicens. ad tendite
ne faciatis iusticiã uram corã hominibus: ut uide amini
ab eis. Monuit ne ꝓpt̃ pecuniã dicens. nolite uobis
thesaurizare in terra. & non potestis dõ seruire &
mã mone. Monuit ne ꝓpt̃ ipsũ necessariũ uictum
atq uestitũ dicens. ne solliciti sitis aniniȩ ur̃ȩ quid
manducetis. neq corpori ur̃o quid induamini. & cum
hȩc om̃a monuiss& quia possumꝰ suspicari eos quosius¬
te uiuere uidemꝰ & quo fine facunt. non uidemus.
ꝓpt̾ aliquid huius modi bene facere. cortinuo
subiecit. Nolite iudicare. neq iudicemini.
Unde & hic cum dixiss&. amputa obprobriũ me¬
um quod suspicatus sũ: addidit quia iudicia tua
suauia id est iudicia tua uera. Ueritatis enĩ ama¬
tor suaue clamat. ẽẽ quod uerum est: hominum
autẽ iudicia de occultis hominũ non suauia quia
sem& ipsos sibim& ipsis. non intelligunt: hoc enĩ ꝓcli¬

Expanded text:
laudes hominum bona opera faciamus, dicens: «Attendite laudes hominum bona opera faciamus, dicens: «Attendite ne faciatis justitiam vestram coram hominibus, ut videamini ab eis.» Monuit, ne propter pecuniam, dicens: «nolite vobis thesaurizare in terra;» et, «Non potestis Deo servire et mammonae.» Monuit ne propter ipsum necessarium victum atque vestitum, dimanducetis, neque corpori vestro quid induamini» . Et cum haec omnia monuisset, quia possumus suspicari eos quos juste vivere videmus, et quo fine faciant non videmus, propter aliquid hujusmodi benefacere; continuo subjecit: «Nolite judicare, ne judicemini» . Unde et hic cum dixisset, «Amputa opprobrium meum quod suspicatus sum;» addidit, «quia judicia tua suavia,» id est, judicia tua vera. Veritatis enim amator suave clamat esse quod verum est. Hominum autem judicia de occultis hominum, non suavia, quia  «Comparantes semetipsos sibimetipsis» , non intelligunt: hoc enim procli
Abbreviated transcription (Latin):
Quisd est qui suũ obprobriũ suspicat᷑. & non magis
nouit suũ quisq obprobriũ. quã cuius lib& alienum :
Suspicari enĩ potius alienũ potest homo non suum:
qm̃ quod suspicat᷑ ignorat. In sud autẽ obprobrio ũ.
est cuiusq suspicio & scientia ubi loquit᷑ ciꝰ scientia.
Quid est ergo qͦd ait obprobriũ meũ qͦd suspicatꝰ sum
nimirũ de superiore sensu &iam iste ducendus est.
Qm̃ quã diu non auertit homo oculos suos ne uideant
uanitatẽ quod in se ipso agit᷑ boc de aliis suspicatur.
ut ꝓpt̃ quod ipse colit dm̃. uł propt᷑ quod bona opera
facit ꝓpt̾ hoc credat & alterũ facere. Possunt quip¬
pe homines uidere quod agimus. cuius autẽ rei con¬
templatione agamus occultũ est. & ideo dat᷑ suspi¬
tionib locus: ut audeat homo iudicare de occultis
hominũ. & falsa plerũq & si uera tamen incggnita
temere suspicari: ꝓpterea dñs cũ de ipso fine loque

Expanded text:
Quis est qui suum opprobrium suspicatur, et non magis Quis est qui suum opprobrium suspicatur, et non magis novit suum quisque opprobrium, quam cujuslibet alienum? Suspicari enim potius alienum potest homo, non suum; quoniam quod suspicatur, ignorat: in suo autem opprobrio non est cujusque suspicio, sed scientia, ubi loquitur conscientia. Quid est ergo quod ait, «Opprobrium meum quod suspicatus sum?» Nimirum de superiore sensu etiam iste ducendus est: quoniam quamdiu non avertit homo oculos suos ne videant vanitatem, quod in seipso agitur, hoc de aliis suspicatur; ut propter quod ipse colit Deum, vel propter quod bona opera facit, propter hoc credat et alterum facere. Possunt quippe homines videre quod agimus; cujus autem rei contemplatione agamus occultum est: et ideo datur suspicionibus locus, ut audeat homo judicare de occultis hominum, et falsa plerumque, et, si vera, tamen incognita temere suspicari. Propterea Dominus cum de ipso fine loquer
Abbreviated transcription (Latin):
sed & iã hȩc uanitas & p̾sũptio  sp̃s. Cũ gͦ dixiss& auer¬
te oculos tuos ne uideant nanitatẽ in uia tua uiuifica me:
Quȩ uia non uanitas sed ueritas est. deinde subiunxit.
STATUE SERUOTUO ELOQUIGOTOGM IN TIMORS
tuo. Quod est quid aliud quã da mibi ut faciã quodlo¬
queris: Neq enĩ statutũ ẽ. elo qui ũ dĩ. ins qui in se mo¬
uent illud contra faciendo. Eis autẽ statutũ est : in qͥb
iminobile est. Statuit itaq ds̃ eloquiũ suũ in timore
suo eis quib: dat spm timoris sui. Timoris autẽ .ñ. illius
sed qd dicit apłs. non enĩ accepistis spm̃ seruitutis ite¬
rũ in timore. Hunc enĩ consũmata caritas foras mittit
timorẽ : sed illius timoris quẽ dicit ꝓpheta. sp̃m timoris
dĩ. Timoris utiq casti ꝑmanentis in scłm scłi. Timoris qro
timet᷑ offendiqui amat᷑. Alit̃ quippe tim& ad ultera¬
t uirũ suũ. alit̾ casta adultera ne ueniat: casta ne dese
SUSPICATVSSUO QUIA IUDICIATUA SUAUIA

Expanded text:
xisset, «Averte oculos meos, ne videant venitatem; in via tua vivifica me;» quae via non vanitas, sed veritas est: deinde subjunxit, «Statue servo tuo eloquium tuum in timorem tuum». Quod quid est aliud quam, Da mihi ut faciam quod eloqueris? Neque enim statutum est eloquium Dei his qui in se movent illud contra faciendo; eis autem statutum est in quibus immobile est. Statuit itaque Deus eloquium suum in timorem suum eis quibus dat spiritum timoris sui: timoris autem non illius de quo dicit Apostolus. «Non enim accepistis spiritum servitutis iterum in timore» ; hunc enim consummata charitas foras mittit timorem : sed illius timoris quem dicit propheta spiritum timoris Dei ; timoris utique casti, permanentis in saeculum saeculi , timoris quo timetur offendi qui amatur. Aliter quippe timet adultera virum suum, aliter casta: adultera, ne veniat; casta, ne desesuspicatus sum, quia judicia tua suavia.»
Abbreviated transcription (Latin):
mandata tua in tua iusticia uiuifica me. Dein¬
de sequitur. & uomiat suꝑ me miscđia tua dne.
Quid hic ergo poseit nisi ut mandata quae con¬
cupiit. ꝑ eius miscđam faciat. quia mandauit :
exponit enĩ quodam modo quid dixerit in tua

Expanded text:
mandata tua; in tua justitia vivifica me:» deinmandata tua; in tua justitia vivifica me:» deinde sequitur, «Et veniat super me misericordia tua, Domine.» Quid hic ergo poscit, nisi ut mandata quae concupivit, per ejus misericordiam faciat, qui mandavit? Exponit enim quodammodo quid dixerit, «In tu
Abbreviated transcription (Latin):
ΤUΑ INTUA IUSTICIA UIUIfiCa MΕ. Ecce
concupiin ex toto corde & ex tota anima & ex
tota mente diligere te. & proximum sicut me:
Non in mea sed in tua iusticia uiuifica me hoc
est ista caritate quã concupiui imple me. adiu¬
ua me. ut faciam quod commendas me: Dona ip¬
se quod mandas. in tua insticia unuifica me. quia
in me unde morerer habui. unde autem uiuam
non inuenio: nisi te : iusticia tua xp̃o est. qui fact
est nobis sapientia adõ & iusticia & sc̃ificatio &
ta tua quȩ concupiui. in tua iusticia. hoc est in illaͦ
uiuifices me. Ipse est enĩ uerbũ ds̃ & uerbũ caro
factũ estiut ess& & proximus õs EXΡTICIT
ermonii pristino quem de psalmo qui est
Im̃ium prolixissimus nuꝑ habuimꝰ de uerbis
eius quae secuntur iste iungendus est: hȩc uerba
sunt. ET YENIAT SUER ME osΕRΙCORDIΑ
TUA DÑs. Quae sententia superiori uidet᷑ ad¬
nexa. Non enĩ ait ueniat suꝑ nos. sed ait. &
uenat. Est autẽ illa superior: Ecce concupiui

Expanded text:
stitia vivifica me.» Ecce concupivi ex toto corde, ex tota anima, ex tota mente diligere te, et proximum sicut me: non in mea, sed «in tua justitia vivifica me,» hoc est, ista charitate quam concupivi, imple me. Adjuva ut faciam quod commendas, dona ipse quod mandas. «In tua justitia vivifica me:» quia in me unde morerer habui; unde autem vivam non invenio nisi in te. Justitia tua Christus est, «qui factus est nobis sapientia a Deo, et justitiata tua quae concupivi, ut in tua justitia, hoc est in illo, vivifices me. Ipse est enim Verbum Deus; et Verbum caro factum est, ut esset et proximus meus . Sermoni pristino, quem de psalmo qui est omnium prolixissimus, nuper habuimus, de verbis ejus quae sequuntur iste jungendus est. Haec verba sunt: «Et veniat super me misericordia tua, Domine.» Quae sententia superiori videtur annexa: non enim ait, «Veniat super me;» sed ait, «Et veniat.» Est autem illa superior, «Ecce concupivi
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ me miscđia tua dñe: SALUTARE TUUO
promissionẽ tuã. Unde nos uult a postolus filios
promissionis intelligi. ne abbitremur nrm esse
quod sumus. sed totũ dĩ grãe retribuamus. fac¬
tus est enim nobis xp̃c sapientiã dõ & iusticia &
sc̃ĩficatio & redẽptio: ut quẽ ad modũ scriptũ est

Expanded text:
ia tua, Domine, salutare tuum promissionem tuam. Unde nos vult Apostolus filios promissionis intelligi ; ne arbitremur nostrum esse quod sumus, sed totum Dei gratiae retribuamus. «Factus est» enim «nobis» Christus «sapientia a Deo, et justitia, et sanctificatio, et redemptio; ut, quemadmodum scrip