comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
auperes enĩ p̃munt᷑ inedia. cruciantur ersipna.
fame. siti. frigore. nuditate. Uilescuit. & conta¬
bescunt. sꝑuuntur & confunduntur. O miserabilis
conditio mendicantis. Et si petit: pudore confunditur.
& si ñ petit. egestate consumitur. Sed ut m̃dicet egesta¬
te cõpellitur. Deũ causatur iniquũ. quod ñ recte di¬
uidat: ꝓrimũ crimuratur malignũ: quod ñ pleue sub¬
ueniat. Indignatur. murmurat. ĩprecatur. ⁊bouerte
suꝑ hoc sententiam sapientis. Melius est mor quã
iudigere: etiam ꝑxuno suo pauꝑ odiosus erit. Omnes
dies panperis mali. frẽs hominis pauꝑis oderunt eũ
insuꝑ ã amici ꝓ cul recesserunro ab eo. Cum fũis felit
multos nu̾abis amicos. Tempora si fuerint nubila. soluˢ
eris. Prol pudor. Scdm fortutiam estumat᷑ persona.
cum potius scł̃m ꝑsortam sit estimanda fortuna. Cã
bonus reputatur uo diues. tam malus ut pauper.
cũ potius tam diues sitreputandus ut bonus. tam
illicitũ. & fiuat instrum̾ta penaꝵ. que fuerant oble¬

Expanded text:
auperes autem premuntur inedia, cruciantur erumpna, fame, siti, frigore, nuditate; vilescunt et contabescunt, spernuntur et confunduntur. O miserabilis conditio mendicantis: et si petit, pudore confunditur, et si non petit, egestate consumitur, sed ut mendicet necessitate compellitur. Deum causatur iniquum, quod non recte dividat, proximum criminatur malignum, quod non plene subveniat; indignatur, murmurat, imprecatur. 2 Adverte super hoc sententiam sapientis: «Melius est mori quam indigere». «Etiam proximo suo pauper odiosus erit». «Omnes dies pauperis mali». «Fratres hominis pauperis oderunt eum, insuper et amici procul recesserunt ab eo»: Cum fueris felix, multos numerabis amicos: Tempora si fuerint nubila, solus eris. Proh pudor! secundum fortunam existimatur persona, cum potius secundum personam sit estimanda fortuna. Tam bonus reputatur ut dives, tam malus ut pauper, cum potius tam dives sit reputandus ut bonus, tam illicitum, et fiunt instrumenta penarum que fuerant oble
Abbreviated transcription (Latin):
quia regnat. Item. Rie uitium.Gu La.¬
gn̾at dei dicitur. & gr̃a fidei. & gła spei. Ruisus. Re¬
gnũ dei dicitur & intellectus scripture.⁊ locus patͥe
De regno militantis eccłe scriptum est. ꝑxibunt angłi
messores & colligent de regno eius om̃ia scandala. De¬

Expanded text:
quia regnat. Item regnum Dei dicitur et gratia fidei et gloria speciei. Rursus regnum Dei dicitur intellectus Scripturae et locus patriae. De regno militantis Ecclesiae scriptum est: Exibunt angeli messores, et colligent de regno ejus omnia scandala
Abbreviated transcription (Latin):
regnum tuũ. so est ueniat regnum ad regnũ. id est¬
militans ad triumphans. uel regnũ tuũ adueniat.
io est ad uidendum te ueniat. ut regnũ fidei. ad regnũ
corde. intelligamus te in presenti regnare per fidem.
ut in futuro uideamus te regnantem in nobis ꝑ sp̾em

Expanded text:
regnum tuum, id est veniat regnum ad regnum, militans ad triumphans; regnum tuum adveniat, id est ad videndum te veniat, ut regnum fidei ad regnum corde, intelligamus te in praesenti regnare per fidem, ut in futuro te videamus regnantem in nobis per
Abbreviated transcription (Latin):
gno eius om̃ia scandala. ⁊ eos qui faciunt iniqͥtatẽ. &
colligabt̃ fascicłos ad cõburendũ. ⁊ mittent eos in cami¬
nũ ignis ardentis. Ibi erit fletus ⁊ genutꝰ eiulatus ⁊ u
⁊ t̾rores. fames ⁊ sitis. frigus ⁊ cauma. Sulphur ⁊ ignis

Expanded text:
eos qui faciunt iniquitatem, et alligabunt fasciculos ad comburendum, et mittent eos in caminum ignis ardentis. Ibi erit fletus et stridor dentium Matet terrores, fames et sitis, frigus et cauma, sulphur et ignis
Abbreviated transcription (Latin):
tui ⁊ tĩ dedistis mͥ manducare. Situn. ⁊ ñ declistis mͥ
bibere ⁊ bouocabit cũ subdet. Quãdiu ñ fecistis uni de
minorib hiis. is mͥ fecistis. Iudicabit cũ infe̾t. Discedite
a me maledicti in ignẽ et̾nĩ. Non ert̾ testes in illo iuidi¬
cio necessarii. qͥa tunc mauifesta erunt abscondita tene¬
brax. Nichil enĩ octultũ qd̾ ñ reuelabitur. Tunc libri eĩt
nifesta: Beati quor remisse st̃ iniqͥtates. ⁊ qͣ tecta st̃ pecc̃a
Ab illa sententia nsiquã pot̾it ꝓuocari: qͥuia pat̾ om̃e iu¬
suffragabunt᷑ amiq. Scriptũ est eni. Argentũ eoꝵ
⁊ aurũ eoꝵ ñ ualebit libare eos in die furoris dñi. fleb̾t ⁊¬
plangent reges t̾re cũ iuderint fumũ incendii. ꝓpt̾ timo¬
re̾ torm̃tor euis. Qu̾so gͦ facietis in die uisitationis ⁊ cala¬
mitatis delonge uenientis: o cuius fugietis auxiliũ:
unusꝯͥsꝙ onius suũ portabit. Aniuia q̃ peccau̾it ip̃a mo¬
rietur. O districtũ iudiciũ in qͦ ñ solũ de factis. sed de

Expanded text:
 non dedistis michi bibere». Advocabit cum subdet: «Quandiu non fecistis uni de minimis meis, nec michi fecistis». Iudicabit cum inferet: «Discedite a me, maledicti, in ignem eternum». Non erunt testes in illo iudicio necessarii, quia tunc manifesta erunt «abscondita tenebrarum». «Nichil enim occultum quod non renifesta! «Beati quorum remisse sunt iniquitates et quorum tecta sunt peccata». Ab illa sententia nunquam poterit provocari, quia «Pater omne iusuffragabuntur amici. Scriptum est enim: «Argentum eorum et aurum eorum non valebit liberare eos in die furoris Domini». «Fleb timorem tormentorum eius». «Quid ergo facietis in die visitationis et calamitatis de longe venientis? ad cuius fugietis auxilium?». «Unusquisque onus suum portabit». «Anima que peccaverit, ipsa morietur». 2 O districtum iudicium in quo non solum de factis, sed «de
Abbreviated transcription (Latin):
me. Xp̃c autem simul fruebatur & merebatur. Fniebat᷑.
in patria: n̾ebatur in uia. Nam simul o brauium con¬
prehendebat: & stadium ꝑcurrebat. quia simul erat in
patria c̃ in uia. Nemo inquit ascendit in telii. nisi qui
de celo descendit. filius hominis qui est in celis.

Expanded text:
 autem simul fruebatur et merebatur. Fruebatur in patria, merebatur in via. Nam simul comprehendebat, et stadium percurrebat; quia simul erat et in patria et in via. Nemo, inquit, ascendit in coelum, nisi qui de coelo descendit, Filius hominis qui est in coelo .
Abbreviated transcription (Latin):
leuauerit. cum panẽ & uinum in corpus &̾ sangui¬
nem proprium conuertebat. Utrobiq tamen hoc
si quod oramꝰ uolumus impetrare. Brãs agens.
Hinc quoq colligitur. Unde sacrificiũ laudis dicat᷑.
quia xp̃e grãs ageris illud instituit. Grãs autẽ age¬

Expanded text:
ad Patrem, cum panem et vinum, in corpus et sanguiad Patrem, cum panem et vinum, in corpus et sanguinem proprium convertebat? Utrobique tamen hoc si quod oramus, volumus impetrare. Gratias agens. Hinc quoque colligitur, unde sacrificium laudis dicatur. Quia Christus gratias agens, illud instituit. Gratias autem
Abbreviated transcription (Latin):
uatis ocłis incelum. Eterni testamenti. mysteri uident᷑¬
umi fidti. Quis gͥ tante p̾sumptionis extitit & adie
audatie: ut hec de corde suo temptauerit interpocta.¬
nere. Sane formam istam uerboꝵ ab ip̃o xp̃o acce¬
perunt apłi. ⁊ ab ip̃is apłis accepit eccłia. Multa
quippe tam de uerbis quam de factis dnĩcis p̃ter¬
miserunt ewangłiste. que tamen apłi suppleue¬
runt. ut est illud quod apłs dicit in epła ad cho¬
rinthios. uisus est plusquam quingentis fratrib
Nam init̾ ip̃os ewangłistas quedam omittuntur
ab uno. quedam supplentur ab alio. Unde cũ tres
que abduntur in canone. possunt ex aliis lotis
ewangłii comprobari. Ioh̃es enim lazari resuscita¬
tionem describens testatur. quod iħ̃c eleuatis ołis
sursũ. dixit. Pater grãs ago tibi qm̃ audisti me.¬
in celum oculis dixit. Pater clarifica filiũ tuum.
animam lazari reuocauit ad corpus ⁊ quanto ma¬
gis credendũ est quod tunc odos in celũ ad patrẽ

Expanded text:
erni Testamenti, mysterium fidei. Quis ergo tantae praesumptionis exstitit et audaciae, ut hoc de corde suo tentaverit interponere? Sane formam istam verborum ab ipso Christo acceperunt apostoli, et ab ipsis apostolis accepit Ecclesia. Multa quippe tam de verbis, quam de factis Dominicis praetermiserunt evangelistae, quae tamen apostoli suppleverunt, ut est illud quod Apostolus dicit in Epistola ad Corinthios: Visus est plusquam quingentis fratribus Nam inter ipsos, quaedam omittuntur ab uno, quae supplentur ab alio. Unde cum tres en ea quae adduntur in canone, possunt ex aliis locis Evangelii comprobari. Joannes enim Lazari suscitationem describens, testatur quod Jesus elevatis sursum oculis, dixit: Pater gratias ago tibi, quoniam audisti meoculis in coelum, dixit: Pater clarifica Filium tuum Janimam Lazari revocabat ad corpus, quanto magis credendum est, quod tunc oculos in coelum levarit
Abbreviated transcription (Latin):
nis & eccl̃astici nitus regł̃am docuerunt. Ab ip̃is
gͦ beatis apłis petro & paulo quos & uiuos habu¬
io. ⁊ defunctos custodit: hunc sacrificii ritum acce¬
pio. quęm acterius inuiolabili cultu seruauit.
Greci uero postquam domini tunicam uaconsuti¬
lem diuiserunt. ut ꝑpetue diuisiꝯnis scandalum
int̾ponerent. sacrificii ritum temere mutauerunt.
Quos leo nonus per epłam ad imꝑatorem con¬
stantinopolitatiũ diectam super uariis cotifu¬
tauit heresib qui latinos inter cet̾a a timitas uo¬
cabant. cum ip̃i uerius fermentarii nuncupantur.

Expanded text:
nis, et ecclesiastici ritus regulam docuere. Ab ipsis nis, et ecclesiastici ritus regulam docuere. Ab ipsis ergo beatis apostolis Petro et Paulo, quos et vivos habuit, et defunctos custodit, hunc sacrificii ritum accepit, quem hactenus inviolabili cultu servavit. Graeci vero postquam tunicam Domini inconsutilem diviserunt, ut perpetuae divisionis scandalum interponerent, sacrificii ritum temere mutavere, quos Leo IX per epistolam ad imperatorem Constantinopolitanum directam super variis conftavit haeresibus. Qui Latinos inter caetera azymitas vocabant, cum ipsi verius fermentarii nuncupentur.
Abbreviated transcription (Latin):
massa peccat̾te corpus sine peccato suscepit. tanꝗͦ
popłm ita malitie uel nequitie nichil in tersit:
sũ int̾ frum̾tum & aquam in arimo nichil ue¬
teris masse. uel aliene corruptionis interuenit.
Nam per frum̃tum xp̃c. &̾ ꝑ aquam popłs de¬
signatur. scđm illud. Nisi granum frum̃ti ca
siue fermento. mixta frumento: designat ppłm
sine pectato xp̃o coniunctum. quamquam & illd̾
ualeat designare. Quod sicut atimus panis de pu¬
ra massa sine ferm̃to conficitur: ita corpus xp̃i de
illibata uirgine sine peccato conceptũ est. Ceterũ
io solum latinis sufficeret contra gretos quod
constantinopolitanam eocłiam multaꝵ hesion
corruptõ ferm̃tauit. ut ñ solum heretitos uerũ
etiam heresi archas ꝓduceret. Romanam autẽ
procella potuit conquassare: sed illud semper
integra fide seruauit. quod ab ip̃is accepio apłis
Qni presentialiter eam sacris insticuere doctri¬

Expanded text:
massa peccatrice, corpus sine peccato suscepit, tanquamassa peccatrice, corpus sine peccato suscepit, tanquahristum et populum, ita malitiae et nequitiae nihil intersit, sicut inter frumentum et aquam in azymo nihil veteris massae, vel alienae corruptionis intervenit. Nam per frumentum Christus, per aquam populus designatur, secundum illud: Nisi granum frumenti caXXII. Aqua sine fermento, mista frumento, designat populum sine peccato, Christo conjunctum. Quanquam et illud valeat designare, quia sicut azymus panis de pura massa sine fermento conficitur, ita corpus Christi de illibata Virgine sine peccato conceptum est. Caeterum id solum Latinis sufficeret contra Graecos, quia Constantinopolitanam Ecclesiam haereseon corruptio fermentavit, ut non solum haereticos, verum etiam haeresiarchas, produceret. Romanam autem procella potuit conquassare. Sed illud semper integra fide servavit, quod ab ipsis accepit apostolis, qui praesentialiter eam sacris vel instituere doctri
Abbreviated transcription (Latin):
Nam cum deus circurcisionem mutauit: non
superduxit contrarium .i. preputium. sed pretu¬
lit melius .i. baptismum. quia circiuncisio nichil
est. & preꝑutiũ nichil est ut dicit apłs. sed fides
que per dilectionem oꝑatur. At a timum & ferm̃¬
tum penitus sunt opposita. sicut un mecłiata ton¬
traria. Non gͦ decebat quod deus tanquam sibi
contrarius abiteret a timum & assumeret fermen¬
num preferret. Nec illud ualere putandum est
quod dicunt ideo se fermentatum offerre quia
conceptum est. sicut angłs ei p̃dixerat. Sp̃c sc̃s su¬
ꝑueniet in te & uirtus altissimi obumbrabit tibi
Ieoq & quod nascetur ex te sc̃m. uocabitur filius
dei. Trabentes hanc significationem fermenti ex
illa parabola ewanglica. Simile est regnũ celoꝵ
mentum manifeste significat turorem uteri uir¬
ginalis. & uindm unionis. Porro multo relig¬
osius illud insinuat quod scđm apłm xp̃c de

Expanded text:
Nam cum Deus circumcisionem mutavit, non Nam cum Deus circumcisionem mutavit, non superduxit contrarium, id est praeputium, sed protulit melius, id est baptismum, quia circumcisio nihil est, neque praeputium aliquid valet, ut dicit Apostolus; sed fides quae per dilectionem operatur Gal. V. At azymum et fermentum penitus sunt opposita, sicut immediata contraria: non ergo decebat, ut Deus tanquam sibi contrarius abjiceret azymum, et assumeret fermennum praeferret. Nec illud valere putandum est, quod dicunt ideo se fermentatum offerre, quia conceptum est, sicut angelus praedixerat: Spiritus superveniet in te, et virtus Altissimi obumbrabit tibi. Ideoque et quod nascetur ex te sanctum vocabitur Filius Dei Luc. I, trahentes hanc significationem fermenti ex illa parabola Evangelica: Simile est regnum coelorum mentum manifeste signat tumorem uteri virginalis, et vinculum unionis. Porro multo religiosius insinuat, quod secundum Apostolum de
Abbreviated transcription (Latin):
uetera transierunt: ecce noria facta sunt. Et id̾o
sicut xp̃c uerum pascha confetit. sine lactucis agre¬
stib: sicut & absq ꝑanib arimis. ne ueterem ritum
in nouo sacrificio retueret. Ac per hoc nos iudaita¬
re doteret. Nam utrumq pariter erat in lege
retinuit. Unde sponsa dicit ad sponsum in can
ne lune consid̾at. ne pascha celebret in defectu.
Adhuc conficit oleum unctionis. & thus suauita¬
tis incendit. Adhuc soluit decunas & primitias.
ttohuc habet candela brum & lucernas. uestes &
uasa  pontifices & leuitas. Nam si propterea
repudiandum est atunũ. quia lex illud admi
cu hostia gr̃aꝵ. que offertur pro pacificis. Item
libenter assumit eccda siquid in eis probe dictũ
uel factũ agnoscit. & tanquam mulieris captiue
resetat ungnes pilosq superfluos. ut alieni gena¬
falsitate imundata: thalamũ ueritatis digna sit
sunt abolite neq contrariis suꝑuementib sunt
destructe: sed interdum in melnis commutate.

Expanded text:
Vera transierunt, ecce nova facta sunt omnia . Et ideo Christus verum pascha confecit sine lactucis agrestibus, sic et absque panibus azymis, ne veterem ritum in novo sacrificio retineret, ac per hoc nos Judaizare doceret. Nam utrumque pariter erat in lege retinuit. Unde sponsa dicit ad sponsum in Cantnae lunae observat ne pascha celebretur in defectu. Adhuc conficit oleum unctionis, et thus suavitatis incendit, adhuc solvit decimas et primitias, adhuc habet candelabrum, et lucernas, et vestes, et vasa, et pontifices, et levitas. Nam si propterea repudiandum est azymum, quia lex illud admiscum hostia gratiarum, quae offertur pro pacificis! Item libenter assumit Ecclesia, si quid in eis probe dictum, vel factum agnoscit, et tanquam mulieris captivae resecat ungues, pilosque superfluos, ut ab aliena superfluitate mundata, thalamum veritatis digna sit sunt abolitae, neque contrariis supervenientibus sunt destructae, sed interdum in melius commutatae.
Abbreviated transcription (Latin):
ad uesꝑam. Hoc etiam incuntanter poterit inue¬
nire quisquis tabulã compoti. percurr̾it diligent̾.
Diem magnũ sab̃bi nominabant in trib sollẽpnib¬
tatib ebdomadib quocumq septem dierũ contin¬
geret. Nam oñis erant sollempnes : & si non adeo
sicut primus & ultimus. sed ad edendum arima:
septem dieb oportebat eos mundos existere. Unde
quolibet sex dierum non poterant introire preto¬
pium. ne contaminarentur. sed comedent pascha.
.I. in pascha. uel nomine paschs. possunt & arima
designari. Quod autẽ mulieres die festo parasse di¬
cutitur unguenta : non obest. quia non erat sũb
littera. sed sub grã. uerumptñ lucas ait. quod sab¬
bato siluerunt. scd̃m mandatũ. sed & mandatũ
erat in lege quod indieb azimoꝵ. prima & septi¬
ma. nichil opens facerent. exteptis hiis que pertinent
ad uescendum. Pceterea nemo etiam tunc uolenti¬
b emere. uendicdisset aromata. Nam et marcꝰ¬

Expanded text:
im incunctanter poterit invenire, qui tabulam computi percurrerit diligenter. Diem magnum Sabbati nominabant in tribus solemnitatibus hebdomadalibus, quocunque septem dierum contingeret. Nam omnes erant solemnes, et si non adeo sicut primus et ultimus, sed ad edendum azyma septem diebus oportebat eos omnes existere mundos. Unde quolibet septem dierum non poterant introire praetorium, ne contaminarentur, sed comederunt pascha, id est in pascha. Vel nomine paschae possunt et azyma designari. Quod autem mulieres die festo Parasceve dicuntur unguenta parasse, non obest, quia non erat sub lege, sed sub gratia. Verumtamen Lucas ait, quia Sabbato siluerunt secundum mandatum. Sed et mandatum erat in lege, quod in diebus azymorum prima et ultima nihil operis facerent; exceptis his quae pertinent ad vescendum. Praeterea nemo tunc etiam volentibus emere vendidisset aromata, ut
Abbreviated transcription (Latin):
emerunt aromata: ut uenientes ungerent iħm.
Ut gͦ nichil dubietatis remaneat: lucas reducat᷑
ad martum. ut intelligatur quod mulieres reu̾¬
tentes parauerunt sccđm lucam aromata &̾ un¬
guenta. ñ tunc. sed scđ̃m martũ cuin sabbatum
pertransisset. Quid si longe ante parauerant. quia
frequenter audierant dñm ui ꝓrimo moriturum.
Nonne magdalena iam parasse uidetur &e per in¬
spirationẽ preoctupasse mỹsterium unctionis teste
summauit. Porro disposit̾o sacerdotũ dispositioni
dei preualere non potuit. qui disposuerat ut ue¬
tẏpicus agnus quartadecua luna pͥmi mensis a iu¬
quod greti de luna contentlunt. credendũ tũ est ita
ritum legis in hoc sicut in aliis du̾m obseruasse. qui
non uenit legem soluere: sed. adimplere. Natus de
uenit: figura cessauit. et euanuit umbra. cum lu¬

Expanded text:
et aromata, ut venientes ungerent Jesum. Ut ergo nihil dubietatis remaneat, Lucas reducatur ad Marcum, ut intelligatur quia mulieres revertentes paraverunt secundum Lucam aromata et unguenta: non tunc, sed secundum Marcum, cum Sabbatum pertransisset. Quid si longe ante paraverant, quia frequenter audierant Dominum in proximo venturum. Nonne Magdalena jam parasse videtur, et per inspirationem praeoccupasse mysterium unctionis, testesummavit. Porro dispositio sacerdotum dispositioni Dei praevalere non potuit, qui disposuerat, ut vetypicus agnus quarta decima luna primi mensquod Graeci de luna contendunt, credendum tamen est ita ritum legis in hoc sicut in aliis Dominum observasse, qui non venit legem solvere, sed adimplere Matth. V, natus de venit, figura cessavit; et evanuit umbra, cum lu
Abbreviated transcription (Latin):
malicie & nequitie. sed in atimis sinceritatis &
ueritatis. Breci tamen in suo ꝑtinates erroie de
fermentato conficiunt. asserentes in ꝑasceue lu¬
nam quartamdetimam extitisse. In qua uerus
agnus est irmolatus. ut legis umpleretur figura

Expanded text:
equitiae, sed in azymis sinceritatis et veritatis ibid.. Graeci autem in suo pertinaces errore, de fermentato conficiunt, asserentes in Parasceve lunam quartam decimam exstitisse, in qua verus Agnus est immolatus, ut legis impleretur figura
Abbreviated transcription (Latin):
anis autem non fermentatus sed atimus
in exocdo. Primo mense. quartadecuna die m̃sis
ad uesꝑam comedetis arima. usq ad diem uicesi¬
mam primam eiufdem mensis ad uesꝑam. seꝑtem
dieb ferm̃tatũ non inuenietur in domib ur̃is.
Qui comederit fermentatum : peribit anima eius
de cetu ispł. tam de aduenis. quam de indigenis ter¬
re. Omne fermentatum non comedetis. In cunctis
discipłis & agnum paschalem comedit. & utiq
ritulegali. cum atimis panib & lactucis agrestib.
constat quod ea hora fermentatum ũ inueniebat᷑
in domib hebreoꝵ. & ita panem acimum in corpꝰ
sutm absꝙ dubio consetrauit. Fermentum enim
corruptionem significat. apło testante qui dicit.
Modicum fermenti totar massam corrumpit.
sincerum ato sincerans in hoc satramento esse

Expanded text:
anis autem non fermentatus, sed azymusin Exodo: Primo mense, quarta decima die, ad vesperam comedetis azyma usque ad diem vicesimam primam eiusdem mensis ad vesperam septem diebus fermentum non invenietur in domibus vestris qui comederit fermentatum peribit anima eius de coetu Israhel tam de advenis quam de indigenis terrae omne fermentatum non comedetis in cunctis discipulis, et agnum paschalem comederit, et utique ritu legali cum azymis panibus et lactucis agrestibus, constat quod ea hora fermentatum non inveniebatur in domibus Hebraeorum. Et ita panem azymum in corpus suum sine dubio consecravit. Fermentum enim corruptionem signat, Apostolo testante, qui dicit: Modicum fermenti totam massam corrumpit Isincerum atque sincerans in hoc esse sacramento
Abbreviated transcription (Latin):
pascha cum apłis celebrauit. Nam ut inquit ma
theus. Prima dic atimoꝵ accesserunt discipłi ad
ih̃m dicentes. Ubi uis paremus tibi comedere pa-¬
scha: Et uespere facto discubuit cum duodetim.
Marcus autem pͥmum diem atimoꝵ det̾minat cłi¬
cens. Qnͣdo pascha immolabatur. Et lucas. In qua
necesse erat occidi pascha. Constat gͦ quod xp̃c ea¬

Expanded text:
pascha cum apostolis celebravit. Nam, ut inquit Mapascha cum apostolis celebravit. Nam, ut inquit Marima die azymorum accesserunt discipuli ad Jesum, dicentes: Ubi vis paremus tibi comedere pascha? Et vespere facto discubuit cum duodecim. Marcus autem primum diem azymorum determinat, dicens: Quando pascha immolabant Marc. IV. Et Lucas: In qua necesse erat occidi pascha Luc. XXII. Constat e
Abbreviated transcription (Latin):
te ductus anticipauit comedere pascha. ẜt quia
tunc licite pocerat comedere ferm̃tatum. Et ip̃i cor¬
pus dm̃ de ferm̃tato conficiunt. Nam &̾ ioħes¬
cwangłista testatur. quod̃ ante diem festũ pasche
iħt cum apłis nocte cenauit. Dicit etiam udeos
ai non solet. nisi cum sabbo festum oc̾currat. Et lu¬
cas ait. Quod mulieres in parasceue parauerunt un¬
guenta. quod eis iu die festo facere non liceret. Matħ̃
res popłi disposuerant xp̃m occidere. sed non in die
festo. ne forte tumultus fieret in popło. Porro que di¬
cta sunt eoꝵ assertioni non consonant. Si sane fu̾int
intellecta. Pascha nãq dicit᷑. dics. sollẽpnitas. agnus.
ibi. Ance dtẽ festum pasche. Agnus ut ibi. Ubi uis
paremus tibi comedere pascha: Hora ut ibi. Scitis
quia post biduum pascha fiet: Dies autem festus
in quintaderima sollempuitatem celebrabitis altis¬
simo dño. Nam quartadetima ñ erat sollẽpnis:
nisi tantum a uespera. Aute diem festum Hi uic dñs

Expanded text:
comedere Pascha, quia tunc poterat comedi fermentatum, et ipsi corpus Domini de fermentato conficiunt. Nam et Joevangelista testatur, quod ante diem festum paschae Jesus cum apostolis nocte coenavit; dicit etiam Judaeos ci non solet, nisi cum Sabbato festum concurrat. Et Lucas ait, quod mulieres in Parasceve paraverunt unguenta, quod eis in die festo facere non liceret Luc. XXres populi disposuerant Christum occidere, sed non in die festo, ne forte tumultus fieret in populo. Porro quae dicta sunt, eorum assertioni non consonant, si sane fuerint intellecta. Pascha namque dicitur dies, solemnitas, agnus ibi: Ante diem festum paschae Joan. XIII. Agnus ut ibi: Ubi vis paremus tibi comedere pascha Matth. XIV. Hora ut ibi: Scitis quia post biduum pascha fiet . Dies autem festusin quinta decima die solemnitatem celebrabitis Altissimo Domino . Nam quarta decima non erat solemnis nisi tantum ad vesperam. Ante diem festum hunc Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
gła. Ego quiꝑpe ñ p̾ualens lippientib ocłis solẽ
in rota conspicere.tanti mysterii maiestatẽ quasi
ꝑ specł̃m in enigmate mͥ uisus sum intueri. nec
penetrans ad utteriora cenacħ. sed p̾ forib assidens
in uestibulo fecidiligenter ut potui: non sufficien¬
ter ut uolui. Presertim cum ex offo̾ tot causaꝵ
sim impeditus incursib. tot negocioꝵ nexib irre¬
titus. ut infm breue temporis spatiũ. neo ad medi¬
tandum metũ. nec ad dictandũ quieuerim nãci¬
sci quietẽ: Et quidẽ minor in singłis diuisus ad
lectorem. uerũ etiam liberum residero correctoiem.
hanc solam apd homines huius opuscħ mercedẽ
expectuis. ut apd̾ miscdissimũ iudicẽ promeis
peccatis deuocas oĩones effiidant. qui perfecte
cognoscit qua cordis intentione tractatũ istũ ex¬
egerim. ⁊ si ñ multis saltem aliquib ut etiam
michi soli uel ĩmodito prosuturum. Qua uero
canonem misse particłatim exposui ne quid ad¬

Expanded text:
. Ego quippe non praevalens lippientibus oculis solem in rota conspicere, tanti mysterii majestatem, quasi per speculum in aenigmate , mihi visus sum intueri, nec penetrans ad interiora coenaculi, sed prae foribus assidens in vestibulo, feci diligenter ut potui, non sufficienter ut volui. Praesertim eum ex officio, tot causarum sim impeditus incursibus, tot negotiorum nexibus irretitus, ut infra breve temporis spatium, nec ad meditandum otium nec ad dictandum quiverim nancisci quietem. Et quidem minor in singulis, divisus alectorem, verum etiam desidero liberum correctorem. Hanc solam apud homines hujus opusculi mercedem exspectans, ut apud misericordem judicem pro meis peccatis devotas orationes effundant, qui perfecte cognoscit qua cordis intentione tractatum istum exegerim etsi non multis, saltem aliquibus, aut etiam mihi soli vel in modico profuturum. Quia vero canonem missae particulatim exposui, ne quid ad
Abbreviated transcription (Latin):
enio cũ expositionem istam audierit estimet
hoc officium sufficienter expositum ne forte
cuin opus humauuma extulerit : diuinũ extenuet
sacramentum. In hoc enim officio tot & tanta
sunt inuoluta mỹsteria. ut nemo nisi per uncti¬
onem edoctus ea sufficiat explicare. Quis etũ no¬
uit ordinem celi & ponet rõnes eius in terra:¬

Expanded text:
emo cum expositionem istam audierit, hoc sacrificium sufficienter aestimet expositum. Ne forte cum opus humanum extulerit, divinum extenuet sacramentum. In hoc enim officio tot et tanta sunt involuta mysteria, ut nemo, nisi per unctionem edoctus, ea sufficiat explicare. Quis enim novit ordinem coeli, et ponet rationes ejus in terra
Abbreviated transcription (Latin):
cupiscentia contrahatur. Hic est tyraumis caris
lex menbror. fomes pectati. languor nature. Pabu
remanet actu. Si enim dixeruis quia peccatũ
ñ habemus nos ip̃os seducimus. & ueritas in nobis
autequam pecteinꝰ petcato constringim᷑ & anteꝗᷤ
delinquamus. delicto teneinur. Per untũ hominẽ
pectarum in hunc mundũ intrauit. ⁊ per pectatũ
ia om̃s homines mois pertransit. An non patres

Expanded text:
cupiscentia contrahatur. Hic est tyrannus carnis, cupiscentia contrahatur. Hic est tyrannus carnis, lex membrorum, fomes peccati, languor naturae, paburemanet actu. « Si enim dixerimus quia peccatum non habemus, nosipsos seducimus, et veritas in nobis antequam peccamus peccato constringimur et antequam delinquamus delicto tenemur. «Per unum hominem peccatum in hunc mundum intravit et per peccatum in omnes homines mors pertr
Abbreviated transcription (Latin):
sus corrumpitur ͥ ⁊ pollucã contingens ex ip̃o cõ¬
tactu polluitur. Habet enĩ anima tres naturales
potentias. siue tres naturales uires. Rationqͣlẽ
ut discernat. int̾ bonu &e̾ malũ. Irascibilem. ut re¬
spuat malura. Concupiscibilẽ. ut. appetas bonũ
Iaetres uires trib oppositif uitus originabt̾
corrumpuntur. uis rauonabilis per ignoran¬
tiam. ut ñ discernat uit̾ bonam & malum.
Uis irascibił. per iracundiam ut respuat bo.¬
num. uis concupiscibilis. per concupiscentiã.
ut appetat malum. Prima gignit uelictum.
ultima parit petcatum. Media delictũ geuerat
ꝙ̾ pectatum. Est enin delictũ ñ facere facien¬
dum: peccatũ. agere non agendum. Hec tria
uicia contrahuntur ex carue corrupta pet tres
carnales illecebras. In carnali quippe cõmertio
rationis sopitur intuitus. ut ignorantia semine¬
tut. libidinis irritatur pruratus. ut uacundia
propagetur. Uoluptatis saciat᷑ affectus. ut con-¬

Expanded text:
sus corrumpitur et pollutum contingens ex ipso consus corrumpitur et pollutum contingens ex ipso contactu polluitur. 2 Habet enim anima tres naturales potentias sive tres naturales vires. Rationalem ut discernat inter bonum et malum, irascibilem ut respuat malum, concupiscibilem ut appetat bonum. Istae tres vires tribus oppositis vitiis originaliter corrumpuntur. Vis rationalis per ignorantiam, ut non discernat inter bonum et malum; vis irascibilis per iracundiam, ut respuat bonum; vis concupiscibilis per concupiscentiam, ut appetat malum. Prima gignit delictum, ultima parit peccatum, media delictum generat et peccatum. Est enim delictum non facere faciendum; peccatum, agere non agendum. Haec tria vitia contrahuntur ex carne corrupta, per tres naturales illecebras. In carnali quippe commercio, rationis sopitur intuitus, ut ignorantia seminetur: libidinis irritatur pruritus, ut iracundia propagetur: voluptatis satiatur affectus, ut con
Abbreviated transcription (Latin):
quod adam ip̃e fuit de limio terit̾ for o¬
matus. Tu aute ex huinano semine proctiutus. At
ille fuit formatus deterra. sed nirgine. Cuuero ꝓ¬
creatus de semine sed immundo. Qiiis enit potest
facere mundum. de ĩmundo conceptum semine:
Quidem honio ut ĩ macłatus sit & iustus appareat
natus de muliere: Ecro eñi in iniquitatib conce¬
ptus sum. & in peccatis conciꝑit me mater mea.
Non i utia tantũ iniquitate. ñ it uno tm̃ delicto
sed in multis iniquitatib. & in multis delictis.
⁊ alia naturaꝵ. Prima in cõmissis. Slła. sit in con¬
tractis. Parentes enim commnittunt in prinia. Pro¬
les contrabit in scd̾a. Quis enĩ nesciat concubi¬
tum etiam coniugalem nũquã om̃ino cõmiti
sine pruritu carnis. sine feruore libidinis. sine
fecore luxurie: Unde semina concepta fedantur.
macłantur. ⁊ uittantur. Ex quib aĩa tandẽ ĩfu¬
sa contͣhit labera pectati. inacłam culpe. sordẽ
nuquitatis. Sicut ex uase corrupto liquor infu¬

Expanded text:
quod Adam ipse fuit de limo terre formatus, tu autem ex humano semine procreatus. At ille fuit formatus de terra, sed virgine; tu vero procreatus de semine, sed immundo. «Quis enim potest facere mundum de immundo conceptum semine?». «Quis est homo ut immaculatus sit et iunatus de muliere?». «Ecce enim in iniquitatibus conceptus sum et in delictis peperit me mater mea». Non in una tantum iniquitate, non in uno tantum delicto, sed in multis iniquitatibus et in multis delictis: et altera naturarum: prima fit in commissis, secunda in contractis. Parentes enim committunt in prima, proles contrahit in secunda. Quis enim nesciat concubitum etiam coniugalem nunquam omnino committi sine pruritu carnis, sine fervore libidinis, sine fetore luxurie? Unde semina concepta fedantur, maculantur et vitiantur, ex quibus tandem anima infusa contrahit labem peccati, maculam culpe, sordem iniquitatis. Sicut ex vase corrupto liquor infu
Abbreviated transcription (Latin):
li luce carebunt. Scriptũ est enĩ. Tollatur ĩpius ne ni.
uideat głam dei. qͥa solus tunc erit in lucẽ sempit̾irã.
Tantã autẽ in penis reꝓbi tolerabunt angustiã. ut
uix  qͥd cogitare ualeant. p̃ter penas. sed illuc dirigent
impetũ cogitationis: ubi sentient iũ doloris. Sane disci¬
pł̃s quidã fertur apparuisse magr̾̃o post mortẽ. quẽ cũ¬
magr intellexisset eẽ dãpnatũ: q̃siuit ab eo. si alique
q̃stiones apd̃ inferos uert̾ent᷑. qui dicit᷑ respondisse apd̃
inferos q̃ri. qͥd solũmͦ ũ sit pena. Sed ⁊ salomon ait. Nec
opus nͨ ratio nͦ scientia nec sapientia est apd̃ inferos qͦ
tu ꝓperas. Erit enĩ in reꝓbis tanta m̾̃tis obliuio. tan¬
ra cecitas auimi. tanta confusio rõnis: ut raro uł nũ¬
quã ad cogitaudũ quicꝗͣ de deo possint assurg̾e. uedũ
ad confitendũ ualeant respirare. Nam a mortuo tãquã¬

Expanded text:
li carebunt. Scriptum est enim: «Tollatur impius, ne videat gloriam Dei», qui solus tunc erit «in lucem sempiternam». 2 Tantam autem in penis reprobi tollerabunt angustiam, ut vix aliquid cogitare valeant propter penam, sed «illuc dirigent impetum cogitationis, ubi sentient vim doloris». Sane discipulus quidam fertur apparuisse magistro post mortem. Quem magister cum intellexisset esse dampnatum, quesivit ab eo si alique questiones apud inferos verterentur. Qui dicitur respondisse apud inferos queri quid solummodo non sit pena. 3 Sed Salomon ait: «Nec opus, nec ratio, nec sapientia, nec scientia est apud inferos, quo tu properas». Erit enim in reprobis tanta mentis oblivio, tanta cecitas animi, tanta confusio rationis, ut raro vel nunquam ad cogitandum quidquam de Deo possint assurgere, nedum ad confitendum valeant respirare. Nam «a mortuo
Abbreviated transcription (Latin):
gnis gehenne nͨ lignis mitͥtur. nec flatu succen¬
dituri led a deo cieatus est in extingͥbił ab ougĩe
mundi. Scciptũ ẽ. denorabit eũ ignis qͥ ñ succen¬
ditur. Creditur autẽ et sub terris scd̃m illud ꝓpħicum.
Infernꝰ subter contbatus est in occursũ aduentꝰ tui.
ded ⁊ om̃is locus repbis est penalis. qͥ semꝑ secũ defer̾t
cruciatũ. ⁊ ubiq cont᷑ se torm̾tũ inicurrit. Pducã uqͥt
ignẽ de mediotu. qui comedat te. Ignis autẽ gehenne
semꝑ ardebit. ⁊ nũquã luicebit. Semꝑ uret. ⁊ nũquã
consumet. S̾emꝑ afficiet. ⁊ nũquã deficiet. Est enĩ
apd̃ inferos sũma tenebraꝵ obscuritas. Inm̃sa penaꝵ
acerbitas. Infinita miseriaꝵ et̾nitas. Lig̾atis inquit
pedib eiꝰ ⁊ manib nuttite eũ u tenebras exteriores.
ibi erit fletꝰ ⁊ steidoi dentiũ. Singła m̃bra ꝓ suis pec¬

Expanded text:
gnis gehenne nec lignis nutritur nec flatu succenditur, sed a Deo creatus est inextinguibilis ab origine mundi. Sicut scriptum est: «Devorabit eum ignis qui non succenditur». Creditur autem esse sub terris, secundum illud propheticum: «Infernus subter conturbatus est in occursum adventus tui». Sed et omnis locus reprobis est penalis, qui semper secum deferunt cruciatum et ubique contra se tormentum incurrunt. «Producam, inquit, ignem de medio tui, qui comedet te». 2 Ignis autem gehenne semper ardebit, et nunquam lucebit: semper uret, et nunquam consumet: semper afficiet, et nunquam deficiet. Est enim apud inferos summa tenebrarum obscuritas, immensa penarum acerbitas, infinita miseriarum eternitas. «Ligatis, inquit, manibus et pedibus, mittite eum in tenebras exteriores; ibi erit fletus et stridor dentium».
Abbreviated transcription (Latin):
bunt ad calorẽ iumiũ. ut subita contrarior mutatio
graniorẽ inferat cruciatũ. Exꝑim̃to tognoui qd̾ adustꝰ
si frigidũ statĩ adhibeat: ardentiorẽ sentiet cruciatũ¬
De indeficientia

Expanded text:
bunt ad calorem nimium al. ignis Job I, ut subita contrariorum mutatio graviorum inferat cruciatum. Experimento cognovi, quod adustus, si frigidum statim adhibeat, ardentiorem sentiet cruciaDe indeficientia
Abbreviated transcription (Latin):
bit in domo iacob unet̾num & regni eius u̾ erit fi¬
nis. Propħa dicit in psalmo. Sedes tua deus ui¬
tbo quod designandura. tres humerũ pontificis
in signum reuerentie osculantur. Primicerius
in pͥncipio. Dyaconus ii medio. Sacerdos in sine.

Expanded text:
i ejus non erit finis Luc. I. Propheta dicit in Psalmis: Sedes tua in saeei Deut. XXXII. Ad quod designandum, tres humerum pontificis in signum reverentiae osculantur: primicerius in principio, diaconus in medio, sacerdos in fine.
Abbreviated transcription (Latin):
Ui De forma thuribuli & duplici causa thurificandi.
spirituali. & licterali.
De antiphona que dicitur ad introitum ubi traditur
cur ip̃a repetitur interposita gloria trinitatis. qr quis
eam cantari constituit.

Expanded text:
I. De forma thuribuli, et de duplici causa thurificandi, spirituali et litteralDe antiphona, quae dicitur ad introitum, et cur ipsa repetitur, interposita gloria Trinitatis, et quis eam cantari constituit.
Abbreviated transcription (Latin):
cans quod rp̃c adueniens sanctam sibi copłauit eo¬
diama. Scd̃m illud epithalamitum. Ostuletur me oscło
oris sui. In osculo siquidẽ os ori coniungitur. & in xp̃o¬
non solum humanitas est unita diumitan: uerũ etiã
sponsa sponso est copłata sccl̃m illucd ꝓpħicum. Quasi spon
Nam in sole posuit tabernatulum suum. & ip̃e tan¬
quam sponsus procedens de thalamo suo. Deinde con¬
uersus ep̃c osculatur diatones. ut ostendat pacem illa
in aduentu xp̃i uenisse: quam ꝓpħe promiserant. Unde
dauid. Orietur in dieb eius iusticia & habundantia
patis donec auferatur luna. Q alus item ꝑpħa. Pax erit

Expanded text:
cans, quod Christus adveniens, sanctam sibi copulavit Ecclesiam, secundum illud epithalamium: Osculetur me osculo oris sui Cant. I. In osculo siquidem os ori conjungitur; et in Cnon solum humanitas est unita divinitati, verum etiam sponsa sponso est copulata, secundum illud propheticum: Quasi spons. Nam in sole posuit tabernaculum suum, et ipse tanquam sponsus procedens de thalamo suo . Deinde conversus episcopus osculatur diacones, ut ostendat pacem illam in adventu Christi venisse, quam prophetae promiserant; unde David: Orietur in diebus ejus justitia et abundantia pacis, donec auferatur luna Psal. LXXI. Alius it
Abbreviated transcription (Latin):
uino carnis ad animam. unio diuinitatis ad carnem.
& unio diuinitatis ad animam. Quidam autem quar
quatuor habent catenulas. De hoc thuribło moyses spi¬
ritualiter inquit ad aaron. Tolle thuribłm. & hausto
rationem ob hoc etiam intensatur altare. quatinus om̃is
ab eo demonis nequitia ppellatur. fumus enim incensi
ualere crediturad demones expłsendos. Unde cum tobyas
interrogasset angłm quod remedium haberenit ea que
de pisce uisserat reseruari: respondit. Cordis eius particłã.
si super carbones ponas. fumus eius omne genus demo¬
nioꝵ extricat.¬

Expanded text:
unio carnis ad animam, unio divinitatis ad carnem, unio carnis ad animam, unio divinitatis ad carnem, et unio divinitatis ad animam. Quidam autem quartquatuor habent catenulas. De hoc thuribulo Moyses specialiter inquit ad Aaron. Tolle thuribulum, et hauseter mysticam rationem, ob hoc etiam incensatur altare, quatenus ab eo omnis daemonis nequitia propellatur. Fumus enim incensi valere creditur ad daemones effugandos. Unde cum Tobias interrogasset angelum, quod remedium haberent ea quae de pisce jusserat reservari, respondit: Cordis ejus particulam si super carbones ponas, fumus ejus omne genus daemoniorum extricat
Abbreviated transcription (Latin):
statim indinans osculatur pectus ẽn. designans quod
inspiratione diuina ꝓpħe patem predixere futuram. Nã¬
p̃c gͦ thuribłm accipiens a cliacono: sacrumi o¬
incensat altare. quia xp̃c corpus assumens de genere
ꝓpħaꝵ. factus ex semine dauid scłm carnem. suis oronib
fouet eccl̃am. scd̾m quod orat in eirringłio. Pater st̃e.
ego ꝓ eis rogo. & non pro eis t̾m. sed pro illis qui creditu¬
ui sunt per uerbum coꝵ. Quod autem dia comus thuribu¬
lum retipit. ut uicenset ep̃o: moraliter instruit. quod si
digne uolumus incensum orationis offerre: thuribłm
incarnationis debemus tenere. Nam sine fide metlia¬
toris homines deo platere non possunt. Sed uixta uer¬
bum ꝓmissionis ip̃ius. Si quid petierint in oratione
credentes accipient. Perthuribłm enim accipitur uerbsi¬
incarnatum. Nam sicut in thuribło pars superior & infe
rior trib catenulis uniuntur: Ita tres in xp̃o sunt unio¬
nes. quib diuinitas & humanitas cominguntur.

Expanded text:
linans osculatur pectus episcopi, designans quod inspiratione divina prophetae praedixerunt pas ergo thuribulum accipiens a diacono, sacrum incensat altare; quia Christus corpus assumens, de genere prophetarum, factus ex semine David secundum carnem, suis orationibus fovet Ecclesiam, secundum quod orat in Evangelio: Pater sancte, ego pro eis rogo, et non tantum pro eis, sed pro illis qui credituri sunt per verbum eorum . Quod autem diaconus thuribulum recipit, ut incenset episcopo, moraliter instruit, quod si digne volumus incensum orationis offerre, thuribulum incarnationis debemus tenere. Nam sine fide mediatoris homines Deo placere non possunt , sed juxta verbum promissionis ipsius: Si quid petierint credentes in oratione, accipient . Per thuribulum enim verbum accipitur incarnatum. CArior tribus catenulis uniuntur, ita tres in Christo sunt uniones, quibus divinitas et humanitas conjunguntur;
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmos recubitus in cenis. Sabuitationes in foro. &
uõcari ab hoĩb rabbi. Nõ noĩe ꝑsone. sed nõie fortune
ult appellari ñ ut homo. sed ut deꝰ ułt honorari. We¬
det sublimis. incedit excelsus. ułt sibi om̃s assurg̾e.
singłos inclinare. Porro philosophꝰ quidã uolens
arrogantiaᷤ cuiu fdã regis eludẽ. cũ uidisset eũ in
torono regali sedere sublimẽ. ꝓstratus in t̾rã supli¬
cit̾ adorauit. ⁊ confestim ñ inuitatꝰ. ascendens uixta
regẽ consedit. Quod rex uehemĩs admirans. eo qd̾
nosset eũ philosophũ quid hoc egerit exqͥsiuit. Pħs
gͦ respondit. Aut deus es. aut homo. Si deus debiti te
debuisti meadorare. Si deus : ñ debuisti uixta me sed̾e.¬

Expanded text:
salutationes in foro et vocari ab hominibus rabbi». Non nomine persone, sed nomine fortune vult appellari, non ut homo, sed ut Deus vult honorari. Sedet sublimis, incedit excelsus, vult sibi omnes assurgere, singulos inclinare.2 Porro philosophus quidam volens arrogantiam cuiusdam regis illudere, cum vidisset eum in throno regali sedere sublimem, prostratus in terram suppliciter adoravit et confestim non invitatus ascendens iuxta regem consedit. Quod rex vehementer admirans, eo quod nosset illum esse philosophum, quid hoc egerit exquisivit. Philosophus ergo respondit: «Aut Deus es, aut homo: si Deus, debui te debuisti me adorare, si Deus, non debuisti iuxta me sede
Abbreviated transcription (Latin):
t̾raꝵ ⁊ umu̾si qui habitant in eo. Unus ẽ gͦ deus. unꝰ
est dñs. Ceteri ñ sunt dñi. sed ministri. quib int̾dicit᷑
dñiũ. ⁊ indicit᷑ ministeriũ. Audi suꝑ hec sapientẽ. Re¬
ctorẽ te posuerunt: noli extolli. Esto in illis quasi uinis
ilii zebedei quiꝑ int̾uentũ matris honorẽ postula¬
uerunt a xp̃o. Dicͥ inquit ut sedeant hii duo filii
mei unꝰ ad dexcerã. ⁊ alius ad sinistrã tuã in regno
tuo: meruerunt audire. Nescitis quid petatis. Non e¬
ni honore. sed honere ꝑuenitur ad regnũ. Unde dñs
subdit. Non est neũ dare uobis. Meũ est quidẽ dare:
sed ñ ueb̃. id ẽ ambitiosis quales uos estis. Licet autẽ
om̃is potestas a deo sit: suꝑbꝰ tũ non regnat ex deo. se¬
cdm illud ꝓpħicũ. Ip̃i regnauerunt. sed ñ ex me. priuci¬
pes extiterunt. ⁊ ñ cognoui eos.¬

Expanded text:
terrarum et universi qui habitant in eo». Unus est ergo Deus et unus est Dominus; ceteri non sunt domini, sed ministri, quibus interdicitur dominium et indicitur ministerium. Audi super hoc sapientem: «Rectorem te posuerunt, noli ilii Zebedei, qui per interventum matris honorem postulaverunt a Christo: «Dic, inquit, ut sedeant hi duo filii mei, unus ad dexteram et alius ad sinistram tuam in regno tuo», meruerunt audire: «Nescitis quid petatis». Non enim honore, sed onere pervenitur ad regnum. Unde Dominus subdit: «Non est meum dare vobis». Meum est quidem dare, sed non vobis, id est ambitiosis, quales vos estis. Licet autem omnis potestas a Deo sit, superbus tamen non regnat ex Deo, secundum illud propheticum: «Ipsi regnaverunt et non ex me, principes exstiterunt et non cognovi eos
Abbreviated transcription (Latin):
m̾is fere uitiosus diligit sibi similẽ. Contꝰ arro¬
Euꝑb autẽ odit elatũ. Unde saloinon. gantiã su¬
Int̾ suꝑbos semꝑ sunt iurgia. ⁊ ubi su̾t suꝑbia. ꝑbor.¬
ibi ⁊ contumelia. Suꝑbꝰ insolita gestit. consueta fasti¬
dit. magnũ reputat si loqui dignet᷑. maximũ si sur¬
gat ⁊ amplexetur. Estimat plus dignitatẽ ab ip̃o.
quã ip̃m assecutũ exdignitate.Nũquã ułt uti pa¬

Expanded text:
mnis fere vitiosus diligit sibi similem, superbus autem odit elatum. Unde Salomon: «Inter superbos semper sunt iurgia», et: «ubi fuerit superbia, ibi et contumelia». Superbus insolita gestit, consueta fastidit. Magnum reputat si loqui dignetur, maximum si surgit et amplexatur. Existimat plus dignitatem ab ipso, quam ipsum assecutum ex dignitate. Nunquam vult uti pa
Abbreviated transcription (Latin):
explicare. Subdyaconus enim calicem. sparat
panem & uinum in illo disponens. quia ninurũ
lex q̃ ꝑ subdỹaconũ hic cong̾e designatur. huiꝰ obłoris
mysterium p̃signauit. dotens qued melchi sedech
rex salem protulit panem & uinum. Erat enim
sacerdos altissumni. Quod exponens propħa dicit
cuius est sigura clẏatonus huius sacrificii ritum
comsdauit eccłe. Quam pet altare supradiximꝰ
figurati. Prius tam̃ dỹaconus patenam cũ hosti¬
a tradit ep̃o. quam ep̃c ipe suꝑ altare dispotit
Insinuans quod ipsemet xp̃c hoc sacramentum pͥ¬
nuis instituit. et eccle tradidit celebrandum. Hoc
est inquit corpus menm. quod pro uobis tradetur.
retonciliauit in morte. Scriptum est enim quod

Expanded text:
explicare. Subdiaconus enim calicem praeparat, panem et vinum in illo disponens, quia nimirum lex quae per subdiaconum hic congrue designatur, hujus oblationis mysterium praesignavit, docens quod Melchisedech, rex Salem, protulit panem et vinum. Erat enim Dei sacerdos Altissimi Gen. XIV. Quod exponens Propheta dicicujus est figura diaconus, hujus sacrificii ritum commendavit Ecclesiae, quam per altare supra diximus figurari. Prius tamen diaconus patenam cum hostia tradit episcopo, quam episcopus ipse super altare disponit, insinuans quod ipsemet Christus hoc sacramentum primum instituit, et Ecclesiae tradidit celebrandum, dicens: Hoc est enim corpus meum, quod pro vobis tradetur, reconciliavit in morte. Scriptum est enim quia
Abbreviated transcription (Latin):
& aqua. Quatiniis nec xp̃c sit sine popło. nec popłus
sine xp̃o. quia cum aqua uino miscetur. xp̃o popłs
p̃signauit. sicut exponit apłs dicens. Bibebant autẽ
de sp̃uali consequenti eos petra. petra autẽ erat xp̃c
Quapropt̾ ampullã cum aqua subdẏaconꝰ tradit
ponitur ad dextrũ latus oblate quasi sangͥnem dm̃¬
sicut panis in corpus. ita ꝓfecto uinũ transub̾atur
in sanguinem. Porro cũ sacerdos accipit patenani
& urteolũ calicem ac thuribłm. Patenã cum hostia.
yrceolum cum aqua. salicẽ tum uino. thuribłm cum
intenso: efficit super ea crucis signałm. ut ꝑ crucis uir
ne contra sacerdotem uel sacrificiũ aliquo mͦ preuale¬
at. Ob hoc etiam in modum trucis suꝑducit & cirtũ¬
ducit incensum. in sacrificium & altare: quatinꝰ &
ctutis signado & thuris incenso dẏabolice frandis
malignitas extricetur: sicut pscripsimus & ostendimꝰ
ad id utrumq ualere.

Expanded text:
et aqua, quatenus nec Christus sit sine populo, nec populus sine Christo. Quia cum aqua vino miscetur, Christus etfigurat, sicut exponit Apostolus dicens: Bibebant autem de spirituali consequente eos petra. Petra autem erat Christus . Quapropter ampullam cum aqua subdiaconus tradit ponitur ad dextrum latus oblatae, quasi sanguinem sicut panis in corpus, ita profecto vinum transsubstantiatur in sanguinem. Porro cum sacerdos accipit patenam et urceolum, calicem et thuribulum: patenam cum hostia, urceolum cum aqua, calicem cum vino, thuribulum cum incenso: efficit super ea crucis signaculum, ut per crucisne contra sacerdotem vel sacrificium aliquo modo praevaleat. Ob hoc etiam in modum crucis superducit et circumducit incensum et sacrificium ad altare, quatenus et crucis signaculo et thuris incenso diabolicae fraudis malignitas extricetur, sicut praediximus et ostendimus ad id utrumque valere.
Abbreviated transcription (Latin):
odicum ocii quod inter młtas angustias pri¬
nuꝑ es qua nostis occasione capttiui. ñ exto gul¬
to michi p̃teriit ociosum. sed ad deprimendam suꝑbiã.
sentis opuscłi nomim ur̃o dedicaui. rogans & postu¬
laus. ut si quid ut eo uña discretio dignum inuene¬
rit: piuine gr̃e totum asscribat. Siuero paternitas
ur̃a suggesserit᷑ dignttem huniane nature xp̃o fa

Expanded text:
uod inter multas angustias nuper ea, quam nosti, occasione captavi, non ex toto mihi praeteriit otiosum. Sed ad deprimendam superbiamsentis opusculi vestro nomini dedicavi, rogans et postulans, ut si quid in eo vestra discretio dignum invenerit, divinae gratiae totum ascribat. Si vero paternitas vestra suggesserit, dignitatem humanae natura
Abbreviated transcription (Latin):
Rana loquax heresim signat. strepit hec st̾pit illa
Turget clamosis illo uel illa sonis
Discurrunt culices hominẽ turbando qͥetum
Designantq uagos qui siue pace manent.
M usca canina. cibos maculans. pũgensq gulosos:
Mordentesq sero donte. notare potest

Expanded text:
Rana loquax, haeresim signat, strepit haec, strepit illa; Turget clamosis illa vel illa sonis. Discurrunt culices, hominum turbando quietem, Designantque vagos qui sine pace manent.Musca canina cibos maculans, pungensque, gulosos Mordentesque fero dente notare potest