comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ipse dñs ait. p̃dicabit᷑ hoc eugłor
regni in toto orbe terrarũ. in te¬
stimoniũ om̃ib gentib. & tũc
ueniet finis: excitat nubes ab
extremo derre.Nam crescente
eugłio. unde erunt p̃dicatores
eugłii in finib terre: nisi ibi ex¬
citet nubes ab extremo t̃rȩ: De
iꝑsis autẽ nubib quid operat᷑
fulgura in pluuuam fecit. Mi¬
nas ad miscd̃iam flexit: de ter¬
rorib irrigauit. Quomͦ de ter¬
rorib irrigauit: Quando tibi
tio terruit te: Sed cũ peniten¬
do corrigeris. & agnoscis miscd̃i¬
am fieri: in pluuiam uertitur
fulguris terror. Qui educit uen¬
tos de thesauris suis. Cosdem
puto p̃dicatores: & nubes. & uen¬
tos. Nubes ꝓpter carnem:uen¬
tos ꝓpter sp̃m. Nubes enim ui¬
dentur. uenti sentiunt᷑: & non
uident᷑. Deniq q̃m carnem ui¬
demus esse de terra: nubes in¬
quit excitat ab extremo terrȩ.
Expressit unde excitet nubes.
uenit ad uentos: quia sp̃c ho¬

Expanded text:
ipse Dominus ait, «Praedicabitur hoc Evangelium ipse Dominus ait, «Praedicabitur hoc Evangelium regni in toto orbe terrarum, in testimonium omnibus gentibus, et tunc veniet finis» ; excitat nubes ab extremo terrae. Nam crescente Evangelio, unde erunt praedicatores Evangelii in finibus terrae, nisi ibi excitet nubes ab extremo terrae? De ipsis autem nubibus quid operatur? «Fulgura in pluviam fecit:» minas ad misericordiam flexit, de terroribus irrigavit. Quomodo de terroribus irrigavit? Quando tibi tio terruit te? Sed cum poenitendo corrigeris, et agnoscis hoc misericordia fieri, in pluviam vertitur fulguris terror. «Qui educit ventos de thesauris suis.» Eosdem puto praedicatores et nubes et ventos: nubes, propter carnem; ventos propter spiritum. Nubes enim videntur, venti sentiuntur et non videntur. Denique quoniam carnem videmus esse de terra. «Nubes,» inquit, «excitat ab extremo terrae.» Expresserat unde excitet nubes: venit ad ventos, quia spiritus ho
Abbreviated transcription (Latin):
facit d̃s quod uult: Quia dñs
interrogat iustũ & impiũ: qui
autẽ amat iniquitatem odit a-¬
nimã suam. E ubi illũ interrogat:
Alibi scriptũ est. In cogitationib
impii: interrogatio erit. Ergo &
in om̃ib abissis: om̃ia quecũq
uoluit fecit. Latet cor bonũ: la¬
tet cor malũ. Abissus est & in cor¬
de bono: & in corde malo. Sed hec
nuda sunt deo: quẽ nichil latet.
Consolatur cor boni. torquet
cor malũ. Om̃ia ergo quecũq
uolurt fecit in celo & in terra:
in mari & in om̃ib abissis. su¬
scitans nubes ab extremo terrȩ.
Quas nubes : Predicatores uer¬
bi ueritatis sue: De quib nubi¬
bus alio loco irascens uinee sue
dicit. Mandabo nubib meis:
ne pluant super eam ymbrẽ.
Et parũ est excitasse nubes de
iherłm uel de isrł̃. quos misit
p̾dicare eugłm suũ in toto or¬
be terrarũ: de quib nubib dic¬
tũ est. In omnẽ t̾ram exiuit so¬
nus eoꝵ. & in fines orbis terre
uerba eoꝵ. Parũ est hoc. sed quia

Expanded text:
Quia «Dominus interrogat justum et impium: qui autem diligit iniquitatem, odit animam suam» . Et ubi illum interrogat? Alibi scriptum est: «In cogitationibus impii interrogatio erit» . Ergo, «et in omnibus abyssis omnia quaecumque voluit, fecit.» Latet cor bonum, latet cor malum; abyssus est et in corde bono, et in corde malo: sed haec nuda sunt Deo, quem nihil latet. Consolatur cor bonum, torquet cor malum. «Omnia» ergo «quae voluit, fecit in coelo et in terra, in mari et in omnibus abyssis.scitans nubes ab extremo terrae.» Quas nubes? Praedicatores verbi veritatis suae. De quibus nubibus alio loco irascens vineae suae dicit, «Mandabo nubibus meis ne pluant super illam imbrem» . Et parum est excitasse nubes de Jerusalem vel de Israel, quas misit praedicare Evangelium suum in toto orbe terrarum; de quibus nubibus dictum est, «In omnem terram exivit sonus eorum, et in fines obis terrae verba eorum» ; parum est hoc: sed quia
Abbreviated transcription (Latin):
ricordia eius. Quinam sint dii
mus in alio psalmo. deos etiam
homines appellatos:sicut est.
Ds̃ stetit in synagoga deoꝵ: in
medio autẽ deos discernit. Et
paulopost. Ego dixi dii estis: &
filii excelsi om̃s. Uos autẽ sicut
homines moriemini: & sicut u¬
nus ex principib cadetis. Qd̃¬

Expanded text:
ricordia ejus.» Quinam sint dii mus in alio psalmo, deos etiam homines appellatos, sicuti est, «Deus stelit in synagoga deorum; in medio autem deos discernit:» et paulo post, «Ego dixi, Dii estis et filii Excelsi omnes; vos autem ut homines moriemini, et sicut unus ex principib
Abbreviated transcription (Latin):
beatitudo quã miscđiter & mi¬
seris prestat. ut esse miseri de¬
sinant. & beati esse incipiant.
non habebit finemͥ ideo in ẽt¬
iusti erimus ex iniquis. sani ex
infirmis. uiui ex mortuis. & im¬
mortales ex mortalib. beati ex
miseris: miscd̃ia eius est. Hoc
enim qd̃ ita erimus in eternũ
erit. Ergo in eternũ miscdia eiꝰ.
Proinde confitemini dño: id est
confitendo laudate dñm qm̃ bo¬
nus. Nec pro hac confessione ali¬
quid estis temporale sumpturi.
qm̃ in eternũ miscdia eius: id
est beneficiũ quod uobis miscd̃i¬
ter prestat eternũ est. Quod
grecus habet ãgathos. non sicut
in psalmo centesimo & quinrco.
quod ibi est q̃m bonus. grecus
habet chrestos: ideo non nulli¬
illud interp̃tati sunt q̃m sua¬

Expanded text:
beatitudo quam misericorditer mibeatitudo quam misericorditer miseris praestat, ut esse miseri desinant, et beati esse incipiant, non habebit finem, ideo «in aetjusti erimus ex iniquis, sani ex infirmis, vivi ex mortuis, immortales ex mortalibus, beati ex miseris, misericordia ejus est. Hoc autem quod ita erimus, in aeternum erit: ergo «in aeternum misericordia ejus.» Proinde, «Confitemini Domino,» id est, confitendo laudate Dominum; «quoniam bonus.» Nec pro hac confessione aliquid estis temporale sumpturi; «quoniam in aeternum misericordia ejus,» id est, beneficium quod vobis misericorditer praestat, aeternum est. Quod graecus habet ἀγαθὸς: non sicut in psalmo centesimo et quinto; quod ibi est, «Quoniam bonus,» graecus habet χρηστός. Ideo nonnulliillud interpretati sunt, Quoniam sua
Abbreviated transcription (Latin):
sericordia erus. Psalmus
iste laudem continet dei: et
eodem modo in om̃ib suis uer¬
sib terminatur. Proinde quã¬
uis hic in laudem dñi multa di¬
cantur.maxime tamen eiuss
miscdia cõmendatur: sine cuiꝰ
cõmendatione apertissime nul
mini autẽ me in psalmo cente¬
simo quinto. qui similiter in¬
cipit. qm codex quem intuebar
non habet in eternũ. sed in se¬
culũ mmiscd̃ia eius: quesisse qͥd
ꝑotius intelligere deberemus.
In greco enim scriptũ est ĩste
num interp̃tari potest. Secd
quid illic ut potui disseruerĩ.
etiam hic retexere longũ est.
In isto autem psalmo etiã idẽ
ipse codex non habet in scłm.
quod pleriq habent: sed in et̃¬
nũ miscd̃ia eius. Quod & si
post iudiciũ quo in fine scłi
uiui & mortui iudicandi sunt.
missis iustis in uitam eternã:
iniquis autẽ in ambustionẽ
eternam. non sint deinceps fu¬
turi quoꝵ adhuc misereatur d̃s.
recte tamen intelligi potest
in eternũ futuram miscdđiam
largitur. non quia in eternũ

Expanded text:
sericordia ejus.» Psalmus iste laudem continet Dei, et eodem modo in omnibus suis versibus terminatur. Proinde, quamvis hic in laudem Dei multa dicantur, maxime tamen ejus misericordia commendatur, sine cujus commendatione apertissima nullmini autem me in psalmo centesimo quinto, qui similiter incipit, quoniam codex quem intuebar, non habet, «in aeternum;» sed, «in saeculum misericordia ejus;» quaesisse quid potius intelligere deberemus: in gnum» interpretari potest. Sed quid illic, ut potui, disseruerim, etiam hic retexere longum est. In isto autem psalmo etiam idem ipse codex non habet, «in saeculum,» quod plerique habent; sed, «in aeternum misericordia ejus.» Quod etsi post judicium, quo in fine saeculi vivi et mortui judicandi sunt, missis justis in vitam aeternam, iniquis autem in ambustionem aeternam, non sint deinceps futuri quorum adhuc misereatur Deus; recte tamen intelligi potest in aeternum futura misericordia que largitur: non quia in aeternum
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ib abissis: om̃ia quecũq uo¬
luit fecit. Mare sunt om̃s infide¬
les. om̃s nondũ credentes: & in
eis om̃ia quecũq uoluit fecit:
Non enim seuiunt infideles.
nisi ꝑmittant᷑. aut uindicatur
in eos quando peruersi sunt:ni¬
si usserit ille qui fecit om̃s gen¬
des. Puta quia mare est non t̾ra.
Nũquid ideo apotestate dei om̃i¬
potentis alienũ est: Et in mari
& in om̃ib abissis: quecũq uolu¬
it fecit. Que sunt abissi:Laten¬
tia corda mortaliũ: ꝓfundȩ cogi

Expanded text:
omnibus abyssis omnia quaecumque voomnibus abyssis omnia quaecumque voluit, fecit.» Mare sunt omnes infideles, omnes nondum credentes, et in eis «omnia quaecumque voluit, fecit.» Non enim saeviunt infideles, nisi permittantur; aut vindicatur in eos, quando perversi sunt, nisi jusserit ille qui fecit omnes gentes. Puta quia mare est, et non terra; numquid ideo a potestate Dei omnipotentis alienum est? «Et in mari et in omnibus abyssis quae voluit, fecit.» Qui sunt abyssus? Latentia corda mo
Abbreviated transcription (Latin):
nificant:non sim onerosus dũ
explico ut potero. Ecce in ipsis ho¬
minib possũ agnoscere: quia
in celo & in terra om̃ia quecũq
uoluit fecit. Celum ethereum
spiritales accipio: terram carna¬
les. Et his duob tanqͣm celo & t̾¬
ra constat eccłia dei. & ad spirita¬
les pertinet p̾dicatio: ad carnales
ꝑtinet obsecundatio. Nam celi
enarrant głiam dei: & facturam
manuũ eius annuntiat firma¬
mentũ. Si autẽ terra non esset
plebs dei. non diceret apłs. dei
ectificatio. dei agricultura estis.
Sicut sapiens architectus fun¬
damentũ posui: alius suꝑedifi¬
cat. Ergo edificiũ dei sumus : &
ager dei sumus. Quis inquit
plantauit uineam. & de fruc¬
tu eius non ꝑcipit: Ego planta¬
ui.apollo rigauit: sed d̾s incre¬
mentũ dedit. Ergo in eccłia sua
& in p̃dicatorib suis. & in plebi¬
bus suis: tanquã in celo & in ter¬
ra om̃ia quecũq uoluit fecit. Pa-¬
rum est in eis: in mari & in

Expanded text:
nificant, non sim onerosus, dum nificant, non sim onerosus, dum explico ut potero. Ecce in ipsis hominibus possum agnoscere quia «in coelo et in terra omnia quaecumque voluit, fecit.» Coelum enim aethereum, spirituales accipio; terram, carnales: ex his duobus tanquam coelo et terra constat Ecclesia Dei; et ad spirituales pertinet praedicatio, ad carnales pertinet obsecundatio. Nam et «coeli enarrant gloriam Dei, et facta manuum ejus annuntiat firmamentum» . Si autem terra Dei non esset plebs Dei, non diceret Apostolus, «Dei aedificatio, Dei agricultura estis: sicut sapiens architectus fundamentum posui; alius superaedificat.» Ergo aedificium Dei sumus, et ager Dei sumus. «Quis,» inquit, «plantat vineam, et de fructu ejus non percipit» ? «Ego plantavi, Apollo rigavit, sed Deus incrementum dedit» . Ergo et in Ecclesia sua, et in praedicatoribus suis, et in plebibus suis, tanquam in coelo et in terra, omnia quaecumque voluit, fecit. Parum est in eis: «In mari et in
Abbreviated transcription (Latin):
ne putes dm̃ dormire. Atten¬
de exemplũ beneficioꝵ dei. cũ
ea recolis: & cũ uindictam dei
recolis tine. Om̃ipotens est. &
ad consolandũ & castigandũ:
ideo sunt ista utilia cũ legunt᷑
Quando autẽ pius uidet quod
passus est impius. purgat se ab
om̃i impietate:ne ueniat & ip¬
se in talem penam. talemq
uindictam. Bene ergo hec ac¬
cepistis. Quid inde fecit d̃s
laudis eius. Dñe nomen tuũ
in eternũ: post ista om̃ia que
fecisti. Quid enim udeo que
fecisti: Inspicio creaturam tu¬
am quam fecisti in celo. Inspi¬
cio hanc unam partem quam
habitamus. & hic uideo benefi¬
cia tua nubiũ: uentoꝵ. pluuia¬
rũ. Popłm tuũ attendo: eduxisti
eos de domo seruitutis. Signa
& ꝓdigia fecisti inter inimicos
eoꝵ: punisti eos quos molestos pa¬
tiebant᷑. Impios de terra sua eie¬
cisti. reges eoꝵ occidisti : terram
eoꝵ populo tuo dedisti. uidi
ta sunt uidemus: nouimꝰ: lau¬
damus. Si autẽ hec aliquid sig¬

Expanded text:
ne putes Dominum dormire: attenne putes Dominum dormire: attende exempla beneficiorum Dei, cum ea recolis; et cum vindictam Dei recolis, time. Omnipotens est, et ad consolandum, et ad castigandum. Ideo sunt ista utilia cum leguntur. Quando autem pius videt quod passus est impius, purgat se ab omni impietate, ne veniat et ipse in talem poenam talemque vindictam. Bene ergo haec accepistis. Quid deinde fecit Deus? laudis ejus: «Domine, nomen tuum in saeculum;» post ista omnia quae fecisti. Quid enim video quae fecisti? Inspicio creaturam tuam quam fecisti in coelo, inspicio hanc imam partem ubi habitamus; et hinc video beneficia tua, nubium, ventorum, pluviarum. Populum tuum attendo: eduxisti eos de domo servitutis, et signa et prodigia fecisti inter inimicos eorum, punisti eos quos molestos patiebantur, impios de terra sua ejecisti, reges eorum occidisti, terram eorum populo tuo dedisti; vidi ta sunt videmus, novimus, laudamus. Si autem aliquid sig
Abbreviated transcription (Latin):
suult. Percussit primogenita
egipti: ab homine usq ad pecꝰ.
Immisit signa & ꝓdigia in me¬
dio tui egipte. Nostis. legistis.
quauta per moysen fecerit ma¬
nus dñi in egipto. ad terendos.
ad contundendos. ad deiciendoᷤ
suꝑbos egiptios: in pharaone &
in om̃ib seruis eius. Parũ est
in egipto. Quid postea quam
eductus est inde popłs: Qui
percussit gentes multas: que
possidebant t̾ram quam uole¬
bat d̾s dare ppło suo. Et occidit
Sreges fortes. seon regem amor¬
Sreoꝵ: & og regem basan: & om̃a
regna chanaan. Om̃ia ista quo¬
modo cõmemorat breuit̃ psal¬
mus. sic ea legimus in aliis li¬
bris dñicis: & magna ibi manꝰ
dñi. Quando tu uides que fac¬
ta sunt in impios: caue ne fi¬
ant in te. Ad hoc enim in illos
facta sunt. ut tu transires et
eos non imitareris: & talia non
patereris. Tamen uide quia fla¬
gellũ dñi est. suꝑ omnẽ carnẽ.
Ne estimes te non uideri quan¬
do peccas. ne putes te contemni:

Expanded text:
vult. «Percussit primogenita vult. «Percussit primogenita Aegypti, ab homine usque ad pecus. Immisit signa et prodigia in medio tui, Aegypte.» Nostis, legistis quanta per Moysen fecerit manus Domini in Aegypto ad terrendos, ad contundendos, ad dejiciendos superbos Aegyptios. «In Pharaone et in omnibus servis ejus.» Parum est in Aegypto; quid posteaquam eductus est inde populus? «Qui percussit gentes multas:» quae possidebant terram quam volebat Deus dare populo suo. «Et occidit reges fortes; Seon regem Amorrhoeorum, et Og regem Basan, et omnia regna Chanaan.» Omnia ista quomodo commemorat breviter Psalmus, sic ea legimus in aliis Libris dominicis, et magna ibi manus Domini. Quando tu vides quae facta sunt in impios, cave ne fiant in te: ad hoc enim in illos facta sunt, ut tu transires, et eos non imitareris, et talia non patereris. Tamen vide quia flagellum Domini est super omnem carnem. Ne putes te non videri quando peccas, ne putes te contemni,
Abbreviated transcription (Latin):
scitans nubes ab extremo terre.
Uidemus ista opera dñi in eiꝰ
creatura. Ueniunt enim nubeᷤ
ab extremo terre ad medrũ &
pluunt: unde surrexerũt ne¬
scis. Ergo indicat illud ꝓpheta
ab extremo terre.siue ab imo:
siue a circũdatione finiũ terre
Unde uult excitat nubes: ta¬
men a terra. Fulgura in pluo¬
uiam fecit. Nam fulgura sine
pluuia terrerent te: & nichil
tremiscis. pluit: gaudes. ful¬
gura in pluuiam fecit. Qui t̃
uentos de thesauris suis: occul¬
tis causis. Unde scis: Quia e¬
nim flat uentus sentis: qua
causa flat. uel de quo thesau¬
ro rationis eductus sit nescis:
debes tamen pietatem deo cre¬
dendi. quia non flaret nisiuis¬
sisset ille qui fecit: nisi ꝓduxis
ergo hec in creatura ista: lauda¬
mus miramur : benedicimus
dm̃n. uideamus que fecit in ho¬
minib ꝓpter populũ suũ. Qui
ꝑcussit primogenita egipti. Et¬
enim ista diuina dicta sunt
que amares:&e non erant dic¬
ta que timeres. Attende quia
& quando irascitur. facit quod

Expanded text:
scitans nubes ab extremo terrae.» Videmus ista opera Domini in ejus creatura: veniunt enim nubes ab extremo terrae ad medium, et pluunt; unde surrexerint nescis. Ergo indicat illud Propheta: «ab extremo terrae,» sive ab imo, sive a circumdatione finium terrae, unde vult excitat nubes, tamen a terra. «Fulgura in pluviam fecit.» Nam fulgura sine pluvia, terrerent te, et nihil tremiscis; pluit, gaudes. «Fulgura in pluviam fecit;» qui teventos de thesauris suis:» occultis causis, unde nescis. Quia enim flat ventus, sentis; qua causa fiat, vel de quo thesauro rationis eductus sit, nescis: debes tamen Deo pietatem credendi, quia non flaret nisi jussisset ille qui fecit, nisi produxissergo haec in creatura ista; laudamus, miramur, benedicimus Deum: videamus quae fecit in hominibus propter populum suum. «Qui percussit primogenita Aegypti.» Etenim illa divina dicta sunt quae amares, et non erant dicta quae timeres: attende, quia et quando irascitur, facit quod
Abbreviated transcription (Latin):
Redeat ergo ad opera eius: & di¬
cat nobis. Habeat in conscienti¬
am ipse magnitudinẽ dñi quã
uidit. quam nobis credendam
cõmendauit: quo nr̃os oculos ꝑ¬
ducere non potuit: & enumeret
quedam que hic dñs fecit: ut &
nobis qui magnitudinẽ illius
sicut ille uidere non possumuᷤ.¬
ueos: Sicut dicit apłs: & si sunt
qui dicant᷑ dii. in celo & in terra.
sicut sunt dii multi. & dñi mul¬
ti.nobis tamen unus est d̃s pat̃
ex quo om̃ia. & nos in ipso. & u¬

Expanded text:
Redeat ergo ad opera ejus, et diRedeat ergo ad opera ejus, et dicat nobis. Habeat ipse in conscientia magnitudinem Domini, quam vidit, quam nobis credendam commendavit; quo nostros oculos perducere non potuit: et enumeret quaedam quae hic Dominus fecit; ut et nobis, qui magnitudinem illius, sicut ille videre, non possumudeos? Sicut dicit Apostolus: «Etsi sunt qui dicantur dii in coelo et in terra; sicut sunt dii multi et domini multi; nobis tamen unus Deus, Pater ex quo omnia, et nos in ipso, et u
Abbreviated transcription (Latin):
erat insertus oleaster: quando
Qm̃ ego cognoui qđ magnus
est dñs. Mente uolante. ad su¬
perna erecta. a carne transcen¬
dente creatura: cognouit quia
magnus est dñs. Non om̃s pos¬
sunt uidendo cognoscere. Lau¬
dant quod fecit: suauis est. Ia¬
cob elegit sibi dñs: isrł in posses¬
sionem sibi. Et hic illũ laudas.
Nam & ego cognoui: quia mag¬
nus est dñs. ꝓpheta loquebatur
qui intrauit in sanctuariũ dei.
qui audiuit forte meffabilia
uerba que non licet homini lo¬
quiꝰ. qui dicit qđ non posset ho
minib dici: & tenuit apud se qd
non posset dici. Ergo & audia¬
tur ad quod non possumus. Ad
quod possumus audiatur. q̃m
iacob elegit sibi dñs: isrł in pos¬
sessionem sibi. Ad quod non pos¬
sumus credatur: quia ipse cog¬
nouit quod magnus est dñs.
Si illi diceremus. rogamus te
explica magnitudinẽ ipsius:
nonne forte responderet nobis.
non est ualde magnus quem
uideo. si a me poterit explicari:

Expanded text:
erat insertus oleaster, quando erat insertus oleaster, quando «Quoniam ego cognovi quod magnus est Dominus.» Mente volante ad superna, erecta a carne, transcendente creaturam, cognovit quia magnus est Dominus. Non omnes possunt videndo cognoscere: laudent quod fecit: «Suavis est; Jacob elegit sibi Dominus; Israel in possessionem sibi.» Et hinc illum lauda; nam et «ego cognovi quia magnus est Dominus.» Propheta loquebatur, qui intravit in sanctuarium Dei, qui audivit forte ineffabilia verba quae non licet homini loqui ; qui dixit quod posseminibus dici, et tenuit apud se quod non posset dici. Ergo et audiatur ad quod non pquod possumus audiatur, «Quoniam Jacob elegit sibi Dominus, Israel in possessionem sibi;» ad quod non possumus credatur, quia ipse cognovit «quod magnus est Dominus.» Si illi diceremus, Rogamus te, explica magnitudinem illius; nonne forte responderet nobis: Non est valde magnus quem video, si a me poterit explicari?
Abbreviated transcription (Latin):
tes sub angelis posuit. Iacob ele¬
git sibi dñs: isrł in possessionẽ
sibi. Gentem suam fecit agrũ
quem coleret᷑. quem ipse semi¬
naret: quãuis ipse om̃s gentes
condiderit. ceteras angłis cõmi¬
sit. sibi istam possidendã seruan¬
damq deputauit. Hunc popu¬
lũ. hunc iacob merito illius. an
gr̃a sua: De nondũ natis ait: qͥa
maior serruet minori. Apłs di¬
xit quod meritũ habere nondũ
nati potuerunt: anteqͣm quis¬
quam eoꝵ egisset aliquid bomi
aut mali. Non ergo se extol¬
lat iacob: non glorietur. ñ suis
meritis tribuat: ante est p̃cog¬
nitus: ante p̃destinatus. ante
electusͥ non suis meritis electꝰ:
sed gr̃a dei iuentus & uiuifi¬
catris. Sic & omnes gentes. Nã
ut insereretur. quid meruit
oleaster.amaritudine baccarũ.
sterilitate siluestri: Lignum
quippe erat siluȩ. non agri do¬
minici: & tamen ille per mise¬
ricordiam suam. & oleastrũ inse¬
ruit in oliuam. Sed adhuc ñ

Expanded text:
tes sub Angelis posuit; «Jacob eletes sub Angelis posuit; «Jacob elegit sibi Dominus, Israel in possessionem sibi.» Gentem suam fecit agrum, quem coleret, quem ipse seminaret: quamvis ipse omnes gentes condiderit, caeteras Angelis commisit, sibi istam possidendam, servandamque deputavit; hunc populum, hunc Jacob. Merito illius, an gratia sua? De nondum natis ait, «Quia major serviet minori;» Apostolus dixit. Quod meritum habere nondum nati potuerunt, antequam quisquam eorum egisset aliquid boni aut mali? Non ergo se extollat Jacob, non glorietur, non suis meritis tribuat. Ante est praecognitus, ante praedestinatus, ante electus: non suis meritis electus, sed gratia Dei inventus et vivificatus . Sic et omnes gentes: nam ut insereretur, quid meruit oleaster amaritudine baccarum, sterilitate silvestri? Lignum quippe erat silvae, non agri dominici; et tamen ille per misericordiam suam et oleastrum inseruit in olivam. Sed adhuc non
Abbreviated transcription (Latin):
nosse in abraham & ysaac. & ia¬
cob. quomͦ insertus sit oleaster:
Ne putetis uos ad hanc arbo¬
rem non pertinere: quia non
ꝑtinetis carnaliter ad semen
abrahȩ. Dñs quando miratus
est fidem centurionis illiꝰ qui
non erat de popło isrł. sed erat
de populo gentiũ: ꝓpterea in¬
quit dico uobis. quia multi ab
Ecce iam oleaster in manu in¬
sertoris. Multi ab oriente & oc¬
cidente uenient. Uidemus
quid ferat inserendũ: ubi in¬
serat uideamus. Et recumbent
inquit cum abraham & ysaac
& iacob: in regno celoꝵ. Uidemꝰ
quid inseruit: & ubi inseruit.
De ramis superbis naturalib
quid dicit: filii autẽ regni ib̃t
in tenebras exteriores: ibi erit
fletus & stridor dentiũ. Res pre¬
psallite dño q̃m suauis est: et
attendite que circa nos fecit.
Qm̃ iacob elegit sibi dñs: isrł
in possessionem sibi. Laudate.
psallite: qm̃ fecit ista. Talia dico
que capere ualeatis.Ceteras gen¬

Expanded text:
nosse in Abraham et Isaac et Janosse in Abraham et Isaac et Jacob quomodo sit insertus oleaster, ne putetis vos ad hanc arborem non pertinere, quia non pertinetis carnaliter ad semen Abraham? Dominus quando miratus est fidem Centurionis illius qui non erat de populo Israel, sed erat de populo Gentium: «Propterea,» inquit, «dico vobis, quia multi ab t.» Ecce jam oleaster in manu insertoris: «Multi ab oriente et occidente venient.» Videmus quid ferat inserendum; ubi inserat videamus: «Et recumbent,» inquit, «cum Abraham, Isaac et Jacob, in regno coelorum.» Videmus et quid inseruit, et ubi inseruit. De ramis superbis naturalibus quid dicit? «Filii autem regni ibunt in tenebras exteriores; ibi erit fletus et stridor dentium» . Res prae«Psallite Domino, quoniam suavis est.» Et attendite quae circa nos fecit. «Quoniam Jacob elegit sibi Dominus, Israel in possessionem sibi.» Laudate, psallite, quoniam fecit ista. Talia dico quae capere valeatis. Caeteras gen
Abbreviated transcription (Latin):
arbor oliue putata est non am¬
putata: & inde suꝑbi rami frac¬
ti sunt: ipse est blasphemus et
impius popłs iudeoꝵ Manser̃t
tamen rami boni. & utiles. Nam
mi utiles relicti essent. per d̃i mi¬
sericordiã insertus est & oleaster
gentiũ: cui dicit apłs. Tu autẽ
cũ esses oleaster insertus es in
illis: & particeps pinguedinis
oleȩ factus es. Noli gloriari aduer¬
sus ramos. Quod si tu gloriaris.
non tu radicem portas: sed radix
te. Hec una arbor est ꝑtinens
ad abraham. & ysaac. & iacob: &
quod plus est magis ad abrahã
& ysaac & iacob. oleaster insertꝰ
quam rami confracti. Illi enim
per fragmentũ iam nõn ibi sũt.
Oleaster non ibi erat: & ibi est.
Iui per superbiam frangi me¬
ruerunt: iste per humilitatẽ
inseri meruit. Illi amiserunt
radicem: iste tẽnuit eam. Cũ
ergo audistis isrł. de isrł ꝑtinẽ¬
re alienos. Oleaster quidẽ fui¬
stis. sed oliua estis: participes pin¬
guedinis oliuȩ. Nam uultis.

Expanded text:
arbor olivae putata estarbor olivae putata estputata, et inde superbi rami fracti sunt, ipse est blasphemus et impius populus Judaeorum. Manserunt tamen rami boni et utiles, nam mi utiles relicti essent per Dei misericordiam insertus est et oleaster Gentium, cui dicit Apostolus: «Tu autem cum esses oleaster, insertus es in illis, et particeps pinguedinis olivae factus es. Noli gloriari adversus ramos: quod si gloriaris, non tu radicem portas, sed radix te» . Haec una arbor est pertinens ad Abraham et Isaac et Jacob; et quod plus est, magis ad Abraham et Isaac et Jacob oleaster insertus, quam rami confracti. Illi enim per fragmentum jam non ibi sunt; oleaster non ibi erat, et ibi est: illi per superbiam frangi meruerunt, iste per humilitatem inseri meruit; illi amiserunt radicem, iste tenuit eam. Cum ergo audistis Israel Dei, Israel pertinenre alienos. Oleaster quidem fuistis, sed oliva estis, participes pinguedinis olivae. Nam vultis
Abbreviated transcription (Latin):
eo ipso quod uere est. sine initio
& sine termino est. Qd̃ uero ꝓp¬
ter hominẽ est. ego sũ d̃s abrahã
& d̃s ysaac. & d̾s iacob: ne ibi subo¬
riretur humana sollicitudo. qͥa
hoc temporale est non sempiter¬
nũ. securos nos fecit. quia de tẽ¬
porib ad eternam uitam nos ꝑ¬
est in eternũ:. non quia eternus
abraham. & eternus ysaac. & eter¬
nus iacob: sed quia d̾̃s illos fecit
eternos postea sine fine. Habue¬
runt quippe mitiũ: sed finem
non habebunt. In abraham &
ysaac & iacob totam eccłiam eius
cogitate: omne semen isrł cogi¬
tate. Omne autẽ semen isrł. ñ
solũ quod est ex carne: sed etiam
quod est ex fide. Apłs enĩ genti¬
bus loquebatur: quib dicebat.
Si ergo uos xp̃i. ergo semen abra¬
hȩ estis: scdm ꝓmissionem here¬
des. Benedicemur gͦ om̃s in deo
abraham & ysaac & iacob. Arbo¬
rem quidẽ benedixit quandã.
eamq oluiam creauitꝰ. sicut di¬
xit apłs. ipsos patriarchas sc̃os:
unde effloruit popłs dei. Sed hec

Expanded text:
eo ipso quod vere est, sine initio et sine termino est. Quod vero propter hominem est, «Ego sum Deus Abraham et Deus Isaac et Deus Jacob,» ne ibi suboriretur humana sollicitudo, quia hoc temporale est, non sempiternum, securos nos fecit, quia de temporalibus ad aeternam vitam nos pest in aeternum,» non quia aeternus Abraham, et aeternus Isaac et aeternus Jacob, sed quia Deus illos facit aeternos postea sine fine: habuerunt quippe initium, sed finem non habebunt. 7. In Abraham et Isaac et Jacob totam Ecclesiam ejus cogitate, omne semen Israel cogitate: omne autem semen Israel, non solum quod est ex carne, sed etiam quod est ex fide. Apostolus enim Gentibus loquebatur, quibus dicebat: «Si ergo vos Christi, ergo semen Abrahae estis, secundum promissionem haeredes» . Benedicimur ergo omnes in Deo Abraham et Isaac et Jacob. Arborem quidem benedixit quamdam, eamque olivam creavit, sicut dixit Apostolus, ipsos Patriarchas sanctos, unde effloruit populus Dei: sed haec
Abbreviated transcription (Latin):
Non semper ibi ꝓphetatus est
xp̃c : Sed nunc dimisit plebem
suam domũ isrł. Uenit domꝰ
iacob: quia dimisit plebem suã
domũ iacob. uenit domus isrł.
quia dimisit domũ suam do

Expanded text:
Non semper ibi prophetatus est Christus? Sed nunc «dimisit plebem suam, domum Israel.» Veni domus Jacob, quia dimisit plebem suam domum Jacob; veni domus Israel, qu
Abbreviated transcription (Latin):
in menbris meis repugnantẽ
legi mentis meȩ. & captiuum
me ducentem in lege peccati.
que est in menbris meis. quia
non solũ in domo sua. nec solũ
in agro suo.sed in carne sua.
uel in sp̃u suo. non impleuit
que uolebat. clamauit ad dm̃.
qui om̃ia quecũq uoluit fecit
in celo & in terra: & dixit. In¬
felix ego homo quis me libera¬
bit de corpore mortis huuuis :¬
& ille bonus & ille suauis. tan¬
quam responderet ei:conti
ergo suauitatem amate: hãc
suauitatem laudate. Incelli
ciet quod uultis: ipso adutuan¬
de uoluntatem urãm implebi¬
tis. Sed dũ non potestis confite¬
mini: cũ poteritis. gr̃as agite.
Iacentes clamate: erecti suꝑbi¬

Expanded text:
membris meis repugnantem legi mentis meae, et captivum me ducentem in lege peccati, quae est in membris meis:» quia non solum in domo sua, nec solum in agro suo, sed in carne sua vel in spiritu suo non implevit quae volebat, clamavit ad Deum, qui «omnia quaecumque voluit, fecit in coelo et in terra;» et dixit, felix homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus? Et ille bonus, ille suavis, tanquam responderet ei continergo suavitatem amate, hanc suavitatem laudate. Intelligciet quod vultis, ipso adjuvante voluntatem 209 vestram implebitis, sed nondum potestis, confitemini cum potueritis, gratias agite, jacentes clamate, erecti superbi
Abbreviated transcription (Latin):
tates non surgant quas frenaᷤᷤ:
Certe enim hoc uis. non titilla¬
ri molestia cupiditatũ tuarũ:
c̾iatis. Tu in te ipso non facis qd̃
tibi dat gr̃am: ut in te ipso faci¬
as quod uis. Nisi enim ipso ad¬
iuuante de: nec in te facis quod
uis. Etenim cũ ille non faceret
in se quod uellet.qui ait.caro cõ¬
cupiscit aduersus sp̃m. sp̃c au

Expanded text:
tates non surgant, quas frenas? tates non surgant, quas frenas? Certe enim hoc vis, non titillari molestia cupiditatum tuarum; ciatis» . Tu in teipso non facis quodtibi det gratiam, ut in teipso facias quod vis; nisi enim ipso adjuvante, nec in te facis quod vis. Etenim cum ille non faceret in se quod vellet, qui ait, «Caro concupiscit adversus spiritu
Abbreviated transcription (Latin):
iudex. approbator.adiutor. coro¬
nator: sufficit ut offeras uolun¬
tatem. Cũ potes ore confiteris
ad salutem. cũ autẽ non potes.
corde credis ad iusticiam. Corde
laudas. corde benedicis. corde
in aram conscientie iuictimas
sacras imponis. & respondetur
tibi: pax in derra hominib bo¬
nȩ uoluntatis. Ille igitur d̾s
in domo tua non facis om̃ia
que uis: ille in celo & in terra
om̃ia quecũq uoluit fecit. Tu
fac uel in agro tuo om̃ia que
uis. Multa uis: & non potes
in domo tua facere om̃ia que
uis. Contradicit forte uxor.
contradicunt filii: aliquando
& seruulus contumacia contra¬
dicit: & non facis quod uis. Sed
facio inquis quod uolo: quia
in non subdito ac contradicen¬
de uindico. Nec hoc facis cum
uis. Aliquando uindicare uis
& non potes. aliquando mina¬
ris: & antegͣm facias qd̃ minari
moreris. Putas in te ipso facis.
quod uis: frenas om̃s cupidi¬
tates tuas: Forsitan frena.
Nũquid efficis ipse: ut cupidi¬

Expanded text:
judex, approbator, adjutor, corojudex, approbator, adjutor, coronator; sufficit ut offeras voluntatem. Cum potes, ore confiteris ad salutem; cum autem non potes, corde credis ad justitiam : corde laudas, corde benedicis, corde in aram conscientiae victimas sacras imponis; et respondetur tibi, «Pax in terra hominibus bonae voluntatis» . 12. Ille igitur Deusin domo tua non facis omnia quae vis: ille «in coelo et in terra omnia quaecumque voluit, fecit;» tu fac vel in agro tuo omnia quae vis. Multa vis, et non potes in domo tua facere omnia quae vis: contradicit forte uxor, contradicunt filii, aliquando et servulus contumacia contradicit, et non facis quod vis. Sed facio, inquis, quod volo; quia in non obediente ac contradicente vindico. Nec hoc facis, cum vis: aliquando vindicare vis, et non potes; aliquando minaris, et antequam facias quod minaris, moreris, Putamus, in teipso facis quod vis? frenas omnes cupiditates tuas? Forsitan frenas, numquid efficis ut ipsae cupidi
Abbreviated transcription (Latin):
rie sacrificabo tibi. Quid est
uoluntarie sacrificabo tibi: No¬
luntarie laudabo te: quia sacri¬
ficiũ inquit laudis glorificabit
me: Si cogereris offerre dño d̾o
tuo sacrificiũ gratũ illi. & ac¬
ceptũ. sicut antea iubebantur
sacrificia in umbra futuroꝵ:
forte non inuenires in grege
tuo placitũ taurũ. & in capris
hircũ arȩ dñi dignũ: nec in oui¬
li tuo arietem dignũ uictima
dño deo tuo. Et non inueniens
satageres quid faceres: & dicereᷤ.
Offerre deo uolui: & non habui.
Nũquid potes de laude dicere
uoliri & non habui: Ipsũ uo¬
luisse laudasse est.Non enim
uerba a te querit d̃s: sed coR
linguam non habui. Si giris
obmutescit aliqua ualitudi¬
ne: linguam non habuit: et
tamen laudem habuit.Sienĩ
d̾s aures carnales haberet et
sono tui corporis indigeret: id¬
circo cũ permansisses sine lin¬
gua. sine laude etiam rema¬
neres. Nunc uero quia cor que¬
rit. cor inspicit. intus testis ẽ.

Expanded text:
rie sacrificabo tibi» . Quid est, rie sacrificabo tibi» . Quid est, «Voluntarie sacrificabo?» Voluntarie laudabo te. Quia, «Sacrificium laudis,» inquit, «glorificabit me» . Si cogereris offerre Domino tuo sacrificium gratum illi et acceptum, sicut antea vovebantur sacrificia in umbra futurorum; forte non invenires in grege tuo placitum taurum, et in capris hircum arae Domini dignum, nec in ovili tuo arietem dignum ad victimam Domino tuo; et non inveniens satageres quid faceres, et diceres forte Deo: Volui, et non habui. Numquid potes de laude dicere, Volui, et non habui? Ipsum voluisse laudasse est. Non enim verba a te quaerit Deus, sed cor. linguam non habui. Si quis obmutescit aliqua valetudine, linguam non habuit, et tamen laudem habuit. Si enim Deus aures carnales haberet, et sono tui corporis indigeret, ideo cum remansisses sine lingua, sine laude etiam remaneres: nunc vero quia cor quaerit, cor inspicit, intus testis est,
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntate facis. quando amas
quod laudas. non ex necessita te
sed quia placet. Unde iustis
& sc̃is dei placirit d̃s. etiam fla¬
gellans eos: Quando iniquis
om̃ib displicet. placuit illis: &
sub flagello eius. In erũnis. in
laborib in uulnerib. in egesta¬
de constituti: laudauerunt do¬
minũ. Non enim eis displicu¬
it:nec torquens. Hoc est gratis
amare: non quasi ꝓposita mer¬
ces tua sũma. d̃s ipse erit: quẽ
gratis diligis. Et sic amare de¬
bes. ut ipsum pro mercede de¬
siderare non desinas. qui solus
de satiet: sicut philippus deside¬
rabat cũ diceret. Ostende nob̃
patrem: & sufficit nobis. Meri
to hoc de libera uoluntate faci¬
mus. & de libera uoluntate fa¬
cere debemus: quia delectati fa¬
cimus. De hinc amando facimꝰ.
quia & si corripimur ab illo. no¬
bis nũquam displicere debet:
qui semper est iustus. Hoc di¬
xit ille laudator eius. In me st̃
d̃s uota tua: que reddam lauda¬
tiones tibi. Et alio loco. Uolunta¬

Expanded text:
voluntate facis, quando amas voluntate facis, quando amas quod laudas; non enim ex necessitate, sed quia placet. Unde justis et sanctis Dei placuit Deus, etiam flagellans eos. Quando iniquis omnibus displicet, placuit illis; et sub flagello ejus, in aerumna, in laboribus, in vulneribus, in egestate constituti laudaverunt Deum: non eis displicuit nec torquens. Hoc est gratis amare, non quasi proposita acces tua summa Deus ipse erit, quem gratis diligis: et sic amare debes, ut ipsum pro mercede desiderare non desinas, qui solus te satiet; sicut Philippus desiderabat, cum diceret, «Ostende nobis Patrem, et sufficit nobis» . Merito, quia hoc de libera voluntate facimus, et de libera voluntate facere debemus, quia delectati facimus, amando facimus; quia etsi corripimur ab illo, nobis nunquam displicere debet, qui semper est justus. Hoc dixit ille laudator ejus: «In me sunt, Deus, vota tua, quae reddam laudationis tibi» . Et alio loco: «Volunta
Abbreviated transcription (Latin):
factũ est: quia om̃ia que uoluit
fecit in celo & in terra. in mari
& in om̃ib abissis. Sicut iam
diximus non omia que fecit
coactus est facere: sed om̃a que¬
cũq uoluit fecit. Causa om̃i¬
um que fecit: uoluntas eius
est. facis tu domũ. quia si nol¬
les facere: sine habitatione re¬
maneres. Necessitas coegit te
facere domũ: non libera uolun¬
tas. Facis uestem: quia si non fa¬
ceres nudus remaneres. Ad faci¬
endam ergo uestem necessitate
duceris: non libera uoluntate.
Conseris montẽ uitib. semen
spargis. quia nisi feceris: alim̃¬
ta non habebis. Om̃ia hec ne¬
cessitate facis: d̾s bonitate. fecit.
Nullo quod fecit eguit: ideo
om̃ia quecũq uoluit fecit. Pu
tas habamus & nos. quod libe¬
ra uoluntate faciamus: Ea enĩ
que diximus ex necessitate fa¬
cimus: quia si non faceremus
egentes & inopes remaneremꝰ.
Inuenimus aliquid qd̃ libera
uoluntate faciamus : Inueni¬
mus plane: cũ ipsũ dñm aman¬
do laudamus. Hoc enim libera

Expanded text:
factum est; quia «omnia quae voluit, fecit in coelo et in terra, in mari et in omnibus abyssis,» sicut jam diximus. Non omnia quae fecit, coactus est facere, sed «omnia quaecumque voluit, fecit:» causa omnium quae fecit, voluntas ejus est. Facis tu domum, quia si nolles facere, sine habitatione remaneres: necessitas cogit te facere domum, non libera voluntas. Facis vestem, quia si non faceres, nudus ambulares: ad faciendam ergo vestem necessitate duceris, non libera voluntate. Conseris montem vitibus, semen spargis, quia nisi feceris, alimenta non habebis: omnia haec necessitate facis. Deus bonitate fecit, nullo quod fecit eguit; ideo «omnia quaecumque voluit, fecit.» 11. Putas, habemus et nos quod libera voluntate faciamus? Ea enim quae diximus, ex necessitate facimus; quia si non faceremus, egentes et inopes remaneremus. Invenimus aliquid quod libera voluntate faciamus? Invenimus plane, cum ipsum Deum amando laudamus. Hoc enim libera
Abbreviated transcription (Latin):
mines: dictum est enim. Ds ste¬
tit in synagoga deoꝵ. Dictũ est.
Ego dixi dii estis: & filii excelsi
om̃s. Nonne super homines d̃s:
Sed quid magnũ si super homi¬
nes d̃s : Q suꝑ angłos d̃s: quia
angłi non fecerunt dm̃. Angłos
fecit d̃sͥ & necesse est super om̃ia
que fecit: sit ipse qui fecit. Cog¬
noscens ergo magnitudinẽ dñi
iste. & uidens eũ suꝑ omnẽ esse cre¬
aturam. non tantũ corporalem
sed etiam spiritalem: rex magnuᷤ
inquit super om̃s deos. Ipse est
sũmus d̃s: qui suꝑ se non habet
um̃. Opera dicat: ipsa capiunt᷑.¬
s Om̃ia quecũq uoluit dñs fecit
in celo & in terra: in mari & in
Som̃ib abyssis. Quis autẽ comp̃¬
hendat hec.quis enumeret oꝑa
dñi in celo & in terra. in mari de
in om̃ib abissis:Si comp̃hende¬
re omia non possumus. tamen

Expanded text:
s: dictum est enim, «Deus stetit in synagoga deorum;» dictum est, «Ego dixi, Dii estis et filii Altissimi omnes» : nonne super homines Deus? Sed quid magnum, si super homines Deus? Et super Angelos Deus: quia Angeli non fecerunt Deum, Angelos fecit Deus; et necesse est super omnia quae fecit, sit ipse qui fecit. Cognoscens ergo magnitudinem Domini iste, et videns eum super omnem esse creaturam, non tantum corporalem, sed etiam spiritualem: «Rex magnus,» inquit, «super omnes deos.» Ipse est summus Deus qui super se non habet deum. Opera ejus dicat, ipsa capiunt Omnia quaecumque voluit, Dominus fecit in coelo et in terra, in mari et in omnibus abyssis.» Quis autem comprehendat haec? quis enumeret opera Domini in coelo et in terra, in mari et in omnibus abyssis? Tamen si comprehendere omnia non possumus, in
Abbreviated transcription (Latin):
uidebis quia om̃is qui uult pie
patietur. Propter quid gͦ patimͣ
tantas ꝑsecutiones: Sienĩ in ui
ta hac in xp̃o sperantes sumus
tantũ ait apłs: miserabiliores
sumus om̃ib hominib Apter
quid damnati sunt ad bestias
martires: Quod est illud bonũ:
Dici potest: UInde: Aut que
lingua dicat: aut que aures au¬
diant: Et quidẽ illud nec auris
audiuit: nec in cor hominis ascẽ¬
dit. Amemus tamen: ꝓficiamuꝰ
tantũ. Uidetis enim quia pug¬
nȩ non desunt. Et pugnamus
cũ concupiscentiis nr̃is. & pugna¬
mus foris eũ infidelib & mobedi¬
entib hominib. pugnamus intꝰ
cũ suggestionib. cũ ꝑturbationi¬
b carnalib ubiq pugnamus ad¬
huc: quia corpus quod corrũpit᷑
corpus mortuũ est ꝓpter peccatũ.
Sed quid futurũ est: Si autẽ
sp̃c eius habitat in uobis. qui su¬
scitauit. xp̃m a mortuis. uiuifica¬
bit & mortalia corpora ur̃a ꝓpter

Expanded text:
videbis quia omnis qui vult pie videbis quia omnis qui vult pie patietur. Propter quid ergo patimur tantas persecutiones? «Si enim in hac vita in Christo sperantes sumus tantum,» ait Apostolus, «miserabiliores sumus omnibus hominibus» . Propter quid damnati sunt ad bestias martyres? quod est illud bonum, dici potest? unde, aut quae lingua dicat? aut quae aures audiant? Et quidem illud «nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit» . Amemus tantum, proficiamus tantum: videtis enim quia pugnae non desunt, et pugnamus cum concupiscentiis nostris. Pugnamus foris cum infidelibus et inobedientibus hominibus; pugnamus intus cum suggestionibus, cum perturbationibus carnalibus: ubique pugnamus adhuc, quia corpus quod corrumpitur«corpus mortuum est propter peccatum.» Sed quid futurum est? «Si autem Spiritus ejus habitat in vobis, qui suscitavit Christum ex mortuis, vivificabit et morta
Abbreviated transcription (Latin):
bat. Ergo tutalia desidera bona.
que udeas om̃s dies uitȩ tuȩ:id
est ut cũ ipsis bonis iuiuas ineter¬
num. Que sunt gͦ uia bona fr̃es
attendite: Dici possunt bona ista.
marmorati parietes: tecta laquea
ta: Absit. Ista abundantius pau¬
peres habent in hac uita. Plus enĩ
est pauperi uidere celũ stellatũ:
quam diuiti dectũ mauratũ. frẽs.
gͦ quid est illud bonũ quo accen¬
dimur. cui suspiramus. quo in¬
flãmamur. ꝓpter quod adipi¬
scendũ. & uidendũ tantos labo¬
res sustinemus. sicut audistis
cũ legeretur apłs: quia om̃s qui
uolunt pie uiuere in xp̃o iħu.
persecutiones patruntur: Non
enim modo quia diabolus per
reges ñ seuit: ideo xp̃iam ñ pati¬
unt᷑ ꝑsecutionem: Si mortuus
est diabolus: mortuȩ sunt ꝑse¬
cutiones. Si autẽ ille aduiersariꝰ
ñr uruit: unde ñ temptationes
suggerit: Unde non seuit: Un¬
de non minas aut scandala pro¬
curat O si mncipias pie uiuere.

Expanded text:
bat. Ergo tu talia desidera bona bat. Ergo tu talia desidera bona quae videas «omnes dies vitae tuae,» id est, ut cum ipsis bonis vivas in aeternum. 16. Quae sunt ergo illa bona, fratres, attendite. Dici possunt bona ista: amoenus est, marmorati parietes sunt, tecta laqueata sunt? Absit. Ista abundantius pauperes habent in hac vita. Plus est enim pauperi videre coelum stellatum, quam diviti tectum inauratum. Fratres, ergo quod est illud bonum, quo accendimur, cui suspiramus, quo inflaMmamur, propter quod bonum adipiscendum et videndum tantos labores sustinemus, sicut audistis cum legeretur Apostolus, quia «omnes qui volunt pie vivere in Christo Jesu, persecutionem patiuntur» ? Non enim modo, quia diabolus per reges non saevit, ideo Christiani non patiuntur persecutionem. Si mortuus est diabolus, mortuae sunt persecutiones; si autem ille adversarius noster vivit, unde non tentationes suggerit? unde non saevit? unde non minas aut scandala procurat? O si incipias pie vivere,
Abbreviated transcription (Latin):
sigaudemus ad filios successuros:
quantũ gaudendũ est ad filios cũ
quib ꝑmanebimus: ad illũ pa¬
trem cui nati sumus ñ moritu¬
rum: Sed ut nos cũ illo uiuam᷑:
uideas: sed ula que corde uident᷑.
Et quãdiu uidebo bona iherłm:
Om̃s dies uite tuȩ. Sed siuita tua¬
ȩterna fuerit: mȩternũ uidebis
bona iherłm. Si autẽ fres mei ista
bona sunt: tam̃ non om̃s dies uitȩ
tuȩ uides. Non enim qͣndo exis
de corpore. & moreris: ꝑseuerat
uita tua. Corpus moritur: sed ui¬
ta sp̃c ꝑseuerat. Oculi ñ uident:
quia discessit qui per oculos uide¬
bat. Ybicumq est qui per oculos
uidebat: uidet aliquid. Non enĩ
mortuus erat diues ille: qui in ter¬
ra induebatur purpura & bisso.
Si mortuus esset: apud inferos ñ
corqueretur. Optandũ illi forte
erat.ut morereretur: sed male ui
xit apud inferos. Torquebatur
enim. & ñ uidebat bona illa que
in terra dimiserat. Nec erat uita
ipsius talis: & bona illa non uide¬

Expanded text:
si gaudetur ad filios successuros; si gaudetur ad filios successuros; quantum gaudendum est ad filios cum quibus permanebimus, et ad illum patrem cui nati sumus non moriturum, sed ut nos cum illo semper v«Videas,» sed illa bona quae corde videntur. Et quamdiu videbo bona Jerusalem? «Omnes dies vitae tuae.» Sed si vita tua aeterna fuerit, in aeternum videbis bona Jerusalem. Si autem , fratres mei, ista bona sunt, sed non omnes dies vitae tuae vides: non enim quando exis de corpore, moreris. Perseverat vita tua: corpus moritur, sed vita spiritus perseverat. Oculi non vident, quia discessit qui per oculos videbat. Ubicumque est qui per oculos videbat, videt aliquid. Non enim mortuus erat dives ille qui in terra induebatur purpura et bysso; si mortuus esset, apud inferos non torqueretur . Optandum illi forte erat ut moreretur, sed malo suo vixit apud inferos. Torquebatur enim, et non videbat bona illa quae in terra dimiserat: ecce erat vita ipsius talis, et bona illa non vide
Abbreviated transcription (Latin):
Quare sunt: Quia ibi ẽ rex qui
dixit. Ego sum qui sũ. Ista uero
bona sunt: & ñ sunt. Non enm
stant labunt᷑. fluunt. Filii sunt
parurili: blandiris paruulis..
b̾landiunt᷑ paruuli. Nũquid
stant in eo: Sed optas ut crescãt:
ut accedat etas optas. Sed uide qͥa
cũ accedit una: altera moritur.
ueniente pueritia moritur in¬
fantia. ueniente adolescentia:
moritur pueritia ueniente n¬
uentute morit᷑ adolescentia. Ue¬
niente senectute morit᷑ iuuent᷑:
ueniente morte moritur omnis
etas. Quot optas gradus etatis:
tot simul optas & mortes etatum.
Non sunt gͦ ista. Deinde natisũt
tibi filii. in terratecũ uicturi: an
te potius uel exclusuri. uel secessu¬
ri.Ad eos gaudes qui nati sunt:
ut excludaris. Nati enim pueri
tanqͣm hoc dicunt parentib suis.
Cia. cogitate ire hinc. Agamus
& nos minimũ nr̃m. Oius ẽ enĩ
generis humani tota uita tempta¬
tionis. quia dictũ est: uniuersa ua¬
nitas om̃is homo uiuens. Et tamã

Expanded text:
Quare «sunt?» Quia ibi est rex, Quare «sunt?» Quia ibi est rex, «Ego sum qui sum» . Ista vero bona sunt, et non sunt: non enim stant; labuntur, fluunt. Filii sunt parvuli; blandiris parvulis, blandiuntur parvuli: numquid stant in eo? Sed optas ut crescant, ut accedat aetas optas. Sed vide quia cum accedit una, altera moritur. Veniente pueritia, moritur infantia; veniente adolescentia, moritur pueritia; veniente juventute, moritur adolescentia; veniente senectute, moritur juventus; veniente morte, moritur omnis aetas. Quot optas gradus aetatis, tot simul optas et mortes aetatum. Non sunt ergo ista. Num deinde nati sunt tibi filii in terra tecum victuri, an te potius exclusuri et successuri? Ad eos gaudes qui nati sunt, ut excludaris? Nati enim pueri tanquam hoc dicunt parentibus suis: Eia, cogitate ire hinc, agamus et nos mimum nostrum. Mimus est enim generis humani tota vita tentationis; quia dictum est, «Universa vanitas omnis homo vivens» . Et tamen
Abbreviated transcription (Latin):
Aut si ñ est a dño: quis duceret
uxorem si nollet dñs: Aut quis
posset esse diues si nollet dñs: Aut
quis possit esse sanus:si nollet
dñs: Dat illa sed non uides: qui
& pecorib dedit. Non gͦ de syon
salem. Nam illa bona non sũt
iherłm.Uis uidere quia ñ sunt
bona iherłm: Et auib dictũ ẽ:
crescite & multiplicamimi. Pro
magno uis habere: qd̃ auib do¬
natũ est: Noce quidẽ dei dona¬
tũ esse quis nesciat: Sed utere bo¬
nis istis si accipis. & magis cogita
quomͦ nutrias qui natisunt :
quam ut nascant᷑. Non enim
iam felicitas est habere filios:
sed bonos habere: De nutriendis
labora: si nati fuerint. Si autẽ
ñ nati: age gr̃as deo. Forte minꝰ
sollicitus eris: & tamen sterilis
ñ remansisti illius matris. forte
per te nascuntur sp̃ualiter de
ista matre qui sunt in nouellis
oliuarũ: circũeuntes mensã dñi.
Consoletur gͦ te dñs: ut uideas bo¬
Quare sunt: Quia eterna sũt.

Expanded text:
aut si non est a Domino, quis ducet aut si non est a Domino, quis ducet uxorem, si nolit Dominus? quis possit esse sanus, si nolit Dominus? aut quis posset esse dives, si nolit Dominus? Dat illa: sed non vides quia et pecoribus dedit? Non ergo de Sion  bona sunt Jerusalem.» Nam illa bona non sunt Jerusalem. Vis videre quia non sunt bona Jerusalem? Et avibus dictum est, «Crescite, et multiplicamini» . Pro magno vis habere quod avibus donatum est? Voce quidem Dei donatum est, quis nesciat? Sed utere bonis istis, si accipis; et magis cogita quomodo nutrias qui nati sunt, quam ut nascantur. Non enim jam felicitas est habere filios, sed bonos habere. De nutriendis labora, si nati fuerint; si autem non nati, age gratias Deo. Forte minus sollicitus eris, et tamen sterilis non remansisti illius matris. Forte per te nascuntur spiritualiter de ista matre, qui sunt ut novellae olivarum circumeuntes mensam Domini. Consoletur ergo te Dominus, ut «videas boQuare «sunt?» Quia aeterna sunt.