comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
res essemus: xp̃c ꝓ nobis mortuus est. Misit ergo
ad captiuitatem nrãm: redemptorẽ filium suum
Porta inquit tecũ saccum. ferto ibi p̃tium captiuoꝵ N
induit enĩ se ille mortalitatem carns & ibi erat
sanguis. quo fuso redimerentur: illo sanguine colle¬
git. dispertiones isrł. & si ille collegit olim dis¬
persos. quomodo satagendũ est. ut colligantur
modo dispersi: Sic collecti sunt difpersi. ut in ma¬
nu artificis ad aedificium formarent᷑. quo modo
colligendi sunt qui de manu artificis. in qui e tudi
laudamus. ecce cui laudẽ tota uita nr̃a debemus
Quomo bolligit : quid ait ut colligat : Qui sanat
contritos corde Ecce quomodo colliguntur disper¬
siones i srł: ut sanentur contriti corde. Qui cor
non conterunt : non sanantur Quid est conterere
core Notũ uobis sit harissimi. fiat ut sanari possi¬
tis. Dictum est em̃ multis aliis scripturarũ locis.
& maxime illo loco uoce nr̃a quidã cantans dicebat.

Expanded text:
res essemus, Christus pro nobis mortuus est.» Misit ergo res essemus, Christus pro nobis mortuus est.» Misit ergo ad captivitatem nostram redemptorem Filium suum. Porta, inquit, tecum saccum, ferto ibi pretium captivorum. Induit enim se ille mortalitatem carnis, et ibi erat sanguis quo fuso redimeremur. Illo sanguine collegit dispersiones Israel. Et si ille collegit olim dispersos, quomodo satagendum est ut colligantur modo dispersi? Si collecti sunt dispersi, ut in manu artificis ad aedificium formarentur; quomodo colligendi sunt, qui de manu artificis inquietudine  quem laudamus, ecce cui laudem tota vita nostra debemus. Quomodo colligit? quid agit, ut colligat? «Qui sanat contritos corde.» Ecce quomodo colliguntur dispersiones Israel, ut sanentur contriti corde. Qui cor non conterunt, non sanantur. Quid est, conterere cor? Notum sit, charissimi; fiat, ut sanari possitis. Dictum est enim multis aliis Scripturarum locis; et maxime illo loco, voce nostra quidam cantans, dicebat,
Abbreviated transcription (Latin):
angelos intelli gimus ifrłs Si int̾pretationẽ nomi¬
nis discutiamus. quia & ipse iacob mutato nomine.
uocatus est isrł: magis ibi nomen i srł. & utinã & nos
sequentes simus ifrł. Quid eñ interp̾tatur israbelꝰ
in dens dm̃ Om̃s ergo ciues illius cuitatis. uidendo
am̃: gaudent in illa magna ciuitate. & ampla & caelesti
spectaculũ eis ds̃ ipse est. Sed nos ab illa cuntate
peregrinanur. peccato ex pulsi: ne ibi maneremus.
& mortalitate prȩgrauati: ne illo rediremus: respex̃
ds̃ peregrinationẽ nrãm. & ille qui ȩdificat hierłm:
restituit lapsam partem. Unde restituit lapsam
partem: dispersiones isrł colligens. Cecidit em̃
pars quȩdã & facta est peregrina. Hanc peregrinã
misericordit̃ uidit ds̃. & quȩ siuit non quȩrentes sẽ
Vnde quȩ siuit: Quẽ misit ad captiuitatẽ urãm e
misit redemptorem scđm quod ait apłs Cõmendat
dilectionem suã in nobis ds. qm̃ cũ ad huc peccato¬

Expanded text:
Angelos intelligimus Israel? Si interpretationem nomiAngelos intelligimus Israel? Si interpretationem nominis discutiamus, quia et ipse Jacob mutato nomine vocatus est Israel ; magis ibi nomen Israel: et utinam et nos sequentes simus Israel. Quid enim interpretatur Israel? Videns Deum. Omnes ergo cives illius civitatis, videndo Deum gaudent in illa magna civitate et ampla et coelesti; spectaculum eis Deus ipse est. Sed nos ab illa civitate peregrinamur, peccato expulsi, ne ibi maneremus; et mortalitate praegravati, ne illo rediremus. Respexit Deus peregrinationem nostram, et ille qui aedificat Jerusalem, restituit lapsam partem. Unde restituit lapsam partem? «Dispersiones Israel colligens.» Cecidit enim pars quaedam, et facta est peregrina: hanc peregrinam misericorditer vidit Deus, et quaesivit non quaerentes se. Unde quaesivit? quem misit ad captivitatem nostram? Misit Redemptorem, secundum quod ait Apostolus: «Commendatdilectionem suam in nobis, quoniam cum adhuc peccato
Abbreviated transcription (Latin):
paudũ. Cõmendat aut̃ inquit dilectionẽ suam dis
in nobis. Quomodo cõmendat audite. Ipse dicat
apłs. ut cõparetur & psalmo. Cõmendat inquit di¬
lectionẽ suam in nobis ds̃. Quomodo cõmendat s̃ qͣm̃ eũ
ad huc peccatores essemus. xp̃c ꝓ nobis mortuus est
Qind ergo seruat laudatoribus. qui sic se cõmendat
peccatoribus : quia ergo sic dixit apłs. cõmendasie
dm̃ nobis dilectionẽ suam ut xp̃c moreret᷑ ꝓ impus.
non ut impii remanerent: sed ut mortui iusti
ab initstitia sanarentur: Hic quid audis: cũ dixis
salem dñs & difpertiones isrł colligens. Ecce ae¬
dificans hierłm dñs. colligens dispertiones papłi
ipsios Populus enĩ hierłm: populus i frabel
Est hierłm ȩt̾na in caelis. ubi ciues etiã angeli
sunt. Quid ergo ibi isł: si hominẽ illũ nepotẽ
i brabae consideres qui dictus est iacob. quornodo

Expanded text:
Paulum: «Commendat autem,» inquit, «dilectionem suam Deus Paulum: «Commendat autem,» inquit, «dilectionem suam Deus in nobis.» Quomodo «commendat?» Audite; ipse dicat Apostolus, ut comparetur et Psalmo: «Commendat,» inquit, «dilectionem suam Deus in nobis.» Quomodo «commendat? Quoniam cum adhuc peccatores essemus, Christus pro nobis mortuus est» . Quid ergo servat laudatoribus, qui sic se commendat peccatoribus? Quia ergo sic dixit Apostolus commendasse Deum nobis dilectionem suam, ut Christus moreretur pro impiis; non ut impii remanerent, sed ut morte justi ab injustitia sanarentur: hic quid audis, cum dixisssalem Dominus, et dispersiones Israel colligens.» Ecce aedificans Jerusalem Dominus, colligens dispersiones populi ipsius. Populus enim Jerusalem, populus Israel. Est Jerusalem aeterna in coelis, ubi cives etiam Angeli sunt. Quid ergo ibi Israel? Si hominem illum nepotem Abrahae consideres, qui dictus est et Jacob; quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
hoc enĩ est iocundũ. quod speciosum uis ergo ut dõ
tuo iocunda sit lauss noli bonȩ cantilerȩ tuae obstre¬
pere moribus malis. Dõ nr̃o iocunda sit laus. Qruia
dixit eꝰ qui lauãatis: bene uiuite:. Lauditio impiorume
offendit dm̃ Plus ille attendit quid uiuas. quam
quid sones Certe cũ eo quẽ laudas pacem habere
uis : quomodo cũ illo quȩris pacem. quando ate ipso
dissonas: quo modo inquies ame dissono: aliud
sonat lingua. aliud idicat uita. Põ nr̃o iocunda sit
laus. Potest enĩ laus iocunda esse homini. cũ audit
conemis. acutisq sententus. & suaue̾ uoce laudantẽ:
sed dõ nr̃o iocunda fit laus: Cuius aures non adõs.
sed ad cor. non ad linguam sed ad uitam laudatoris
cit nobis. cõmendat se nobis. gr̃as dignationi eius
Dignañtur eñi cõmendare se nobis. non quasi ali¬
quid prȩstaturis. sed multa ab illo potius accepturis
Quo modo ergo cõmendat se nobis ds : audite apłm

Expanded text:
hoc enim jucundum, quod speciosum. Vis ergo ut Deo hoc enim jucundum, quod speciosum. Vis ergo ut Deo tuo jucunda sit laus? Noli bonae cantilenae tuae obstrepere moribus malis. «Deo nostro jucunda sit laus.» Quid dixit? Qui laudatis, bene vivite. Laudatio impiorum offendit Deum. Plus ille attendit quid vivas, quam quid sones. Certe cum eo quem laudas, pacem habere vis: quomodo cum illo quaeris pacem, quando a teipso dissonas? Quomodo, inquies, a memetipso dissono? Aliud sonat lingua, aliud indicat vita. «Deo nostro jucunda sit laus.» Potest enim laus jucunda esse homini, cum audit concinnis acutisque sententiis et suavi voce laudantem: sed «Deo nostro jucunda sit laus;» cujus aures, non ad os, sed ad cor; non ad linguam, sed ad vitam laudatoris cit nobis, commendat se nobis: gratias dignationi ejus. Dignatur enim commendare se nobis, non quasi aliquid praestaturis, sed multa ab illo potius accepturis. Quomodo ergo commendat se nobis Deus? Audite apostolum
Abbreviated transcription (Latin):
conscientia tua: & in nocentia somnu tui laudat dm̃
Siergo laudas: non tantũ lingua canta: sed etiam
ad sumpto operũ bonorũ psalterio. qm̃ bomis psalmꝰ.
Liudis cũ agis negotiũ. laudas cũ cibũ & potũ capis.
laudas cũ in lecto requie scis : laudas cũ dorinis.
Quando non laudas : Perficiet᷑ in nobis laudatio
dĩ. cũ ad illã ciuitatẽ uenerimus. quando effecti
fuerimus aequales angelis di÷ quando nos nulla cor¬
poralis necessitas ulla exparte sollicitat: non fames
non sitis in terpollat: non aestus fatigat: non fri¬
gus astrigit: non febris deioit: non mors finit.
Ad illam ꝑfectissimam laudem excerceamus nos
laudatione ista in bonis operibus. Propterea cũ
iocunda laus& Si bene uruendo laudatur: Audi
quia tunc erit illa laus iocunda laus. Alio loco dicit᷑
Non est spetiosa laus. in ote peccatoris. Si ergo in
ore peccatoris spetiosa laus non est: iocunda non est

Expanded text:
conscientia tua; et innocentia somni tui laudat Deum. conscientia tua; et innocentia somni tui laudat Deum. Si ergo laudas, non tantum lingua canta, sed etiam assumpto bonorum operum psalterio; «quoniam bonus psalmus.» Laudas cum agis negotium, laudas cum cibum et potum capis, laudas cum in lecto requiescis, laudas cum dormis; quando non laudas? Perficietur in nobis laudatio Dei, cum ad illam civitatem venerimus, quando effecti fuerimus aequales Angelis Dei ; quando nos nulla corporalis necessitas ulla ex parte sollicitat, non fames, non sitis interpellat, non aestus fatigat, non frigus constringit, non febris dejicit, non mors finit. Ad illam perfectissimam laudem exerceamus nos laudatione ista in bonis operibus. 3. Propterea cjucunda laus? Si bene vivendo landetur. Audi quia tunc erit illi jucunda laus. Alio loco dicitur, «Non est speciosa laus in ore peccatoris» . Si ergo in ore peccatoris speciosa laus non est, jucunda non est;
Abbreviated transcription (Latin):
siue bibitis. siue quid facitis: om̃ia ingła dĩ facite
Si ergo bene agis quod & manducas & bibis. & ad
refectionẽ corporis sumis. reparationẽq menbroꝵ.
grãs agens ei qui tibi prȩbuit mortali & fragili ista
supplementorũ solatia: & cibus tuus & potus tuus
laudat dñi. Si uero modũ naturȩ debitũ immoderati¬
one uoracitatis ex caedas : & ui nolentia te ingurgites
quantas libet laudes dĩ lingua tua sonet: inta blas¬
phemat Post cibũ & potũ requiescis ut dormias. nec
in lecto aliquid turpit̃ agas. nec excedas ultra conces¬
sam licentiã in lege dĩ: Sit castus cñ coniugetͥorus:
& si est cura ꝓpagandi liberos: non sit effrenata luxu¬
ries libidinũ: Defer in lecto tuo coniugi tuae. quia
menbra xp̃i estis ambo. Ambo ab illo conditi: ambo
ipsius sanguine reparati. Haec agens: laudas eum
nec om̃ino filebit laudatio tua. Quid cũ somnus
aduenerit: & cũ dormis: non te excit& aquiete mala

Expanded text:
sive bibitis, sive quid facitis; omnia in gloriam Dei facite» sive bibitis, sive quid facitis; omnia in gloriam Dei facite» . Si ergo bene agis, qurefectionem corporis sumis reparationemque membrorum, gratias agens ei qui tibi praebuit mortali et fragili ista supplementorum solatia, et cibus tuus et potus tuus laudat Deum. Si vero modum naturae debitum immoderatione voracitatis excedas, et vinolentia te ingurgitesquantaslibet laudes Dei lingua tua sonet, vita blasphemat. Post cibum et potum requiescis, ut dormias; nec in lecto aliquid turpiter agas, nec excedas ultra concessam licentiam in lege Dei: sit castus cum conjuge torus; et si est cura propagandi liberos, non sit effrenata luxuries libidinum; defer in lecto tuo conjugi tuae, quia membra Christi estis ambo , ambo ab illo conditi, ambo sanguine ipsius reparati: haec agens laudas Deum, nec omnino silebit laudatio tua. Quid, cum somnus advenerit? Et cum dormis, non te excitet a quiete mala
Abbreviated transcription (Latin):
ta sunt ad cantandũ. Qui ergo psallit. non sola uoce
psallit. sed assumpto etiam organo quodã. quod uo¬
catur psalteriũ: accedentibus manibus uoci concordat
Uis ergo psalleres non solũ uox tua sonet laudes dĩ. sed
opera tua concordent cũ uoce tua Cũ ergo uoce can¬
taueris: silebis aliquando uita ᷤ Sic canta: ut nũ quã
sileas. Negotiũ agis & fraudem cogitas. filiusti ad
lardem dĩ. & quod est grauius non solum a laude si lu¬
isti: sed in blasphemiam ꝑ rexisti. Cũ enĩ ds̃ laudat᷑
de bono opere tuo: opere tuo laudas dm̃ Et cum
blaspbemat᷑ ds̃ de malo opere tuo: opere tuo blasphe¬
mas dm̃. Itaq ad auriũ exbortationẽ: canta uoce.
corde nesileas. uita netaceas. Non cogitas innegotio
fraudem: psallis dõ. Cum manducas & bibis: psalle
non int̃miscendo sonoꝵ suauitates ad aures aptas. sed
modeste & frugalit̃. & tem peranter. manducando
& bibendo quia hoc dioit apłs. Siue manducatis

Expanded text:
ta sunt ad cantandum. Qui ergo psallit, non sola voce ta sunt ad cantandum. Qui ergo psallit, non sola voce psallit; sed assumpto etiam quodam organo, quod vocatur psalterium, accedentibus manibus voci concordat. Vis ergo psallere? Non solum vox tua sonet laudes Dei, sed opera tua concordent cum voce tua. Cum ergo voce cantaveris, silebis aliquando: vita sic canta, ut nunquam sileas. Negotium agis, et fraudem cogitas; siluisti a laude Dei: et quod gravius est, non solum a laude siluisti, sed in blasphemiam perrexisti. Cum enim Deus laudatur de bono opere tuo, opere tuo laudas Deum; et cum blasphematur Deus de malo opere tuo, opere tuo blasphemas Deum. Itaque ad aurium exhortationem canta voce; corde ne sileas, vita ne taceas. Non cogitas in negotio fraudem, psallis Deo. Cum manducas et bibis, psalle; non intermiscendo sonorum suavitates ad aures aptas, sed modeste et frugaliter et temperanter manducando et bibendo: quia hoc dicit Apostolus, «Sive manducatis,
Abbreviated transcription (Latin):
carnis suae. angelus satanae a quo colafitabatur:
sicut ipse confitet᷑ & ait. Propt̃ quod ter dñm roga¬
ui. ut auferret eum ame. & dixit mihi Sufficit tibi
gratia mea. nã uirtus in infirmitate ꝑficttur
De siderauit aliquid. non concessum est aduoluntatẽ.
ut confulatur ad sanitatẽ hic ergo quid nobis
laus dñi est. hoc ergo ait. laudate dñm. qm̃ bonũ
est laudare dñm: Non sic prȩtereamus laudare
dnm̃ Dictum est & transut factum est. & tacuimꝰ.
laudauimus. & filinmus. cantauimus & conquieui mꝰ
lmus in aliud forte agendũ. quod restat. & aliȩ ac¬
tiones cũ occurreritit nobis. laudatio diuina cessabit
in nobise non sic Nam lingua tua ad horam laud&.
uita tua semꝑ laudet. inde ergo bonus psalmus. Psal¬
mus quippe cantatus est non quilibet. sed ad psalteri¬
uni Psalteriũ autẽ organũ quoddã est cantilenȩ sic̃
lyra. sicat cithara & huius modi organa quȩ inuen¬

Expanded text:
carnis suae, angelus satanae a quo colaphizabatur, carnis suae, angelus satanae a quo colaphizabatur, sicut ipse confitetur et ait: «Propter quod Dominum ter rogavi, ut auferret eum a me; et dixit mihi, Sufficit tibi gratia mea; nam virtu. Desideravit aliquid; non concessum est ad voluntatem, ut consuleretur ad sanitatem. Hic ergo quid nobis laus Domini est. Hoc ergo ait, Laudate Dominum, quoniam bonum est laudare Dominum. Non sic praetereamus laudare Dominum. Dictum est, et transiit; factum est, et siluimus; laudavimus, et tacuimus; cantavimus, et conquievimus. Imus in aliud forte agendum quod restat, et aliae actiones cum occurrerint nobis, laudatio divina cessabit in nobis? Non sic; nam lingua tua ad horam laudat, vita tua semper laudet. Inde ergo bonus psalmus. 2. Psalmus quippe cantus est, non quilibet, sed ad psalterium. Psalterium autem quoddam organum est cantilenae, sicut lyra, sicut cythara, et hujusmodi organa, quae inven
Abbreviated transcription (Latin):
nullã ne mercedem expectare aut petere aut sperare
deb& laudator dĩ Laudatur infirinus & speratur
de illo aliquid. lauditur omp̃s & nulla merces est:
An forte hoc cupro quod ille non potest dare Quid
bomo de siderat quod in manu di noni sit e Cum lauda¬
ueris hominẽ. forte hoc cupis quod ab illo prȩstari
non potest. Dm̃i securus lauda. quẽ neno potest dice¬
re non posse prȩstare. quod tu poteris desiderare Pro¬
posita ergo spe mercedis alicuius: laudare debemus
dm̃. non tamen daturũ quicquid cupimus later eft
eni & quod mali cupiunt filii: non laudat. Laudemus
& speremus & desideremus. non illud aut illud. sed
quod iudicat dandũ esse quẽ laudamus Ille eñi nouit
quid nobis dari expediat. nos aut̃ intendamus. quid
nobis prosit accipere Apł s ait. Quid em̃ oremus:
sicut oportet nescimus Et ipse idem apłs paulus.
sperabat sibi prodesse. si auferret᷑ ab illo stimulus

Expanded text:
nullamne mercedem exspectare, aut petere, aut sperare nullamne mercedem exspectare, aut petere, aut sperare debet laudator Dei? Laudatur infirmus, et speratur de eo aliquid; laudatur Omnipotens, et nulla merces est? An forte hoc cupio, quod ille dare non potest? Quid homo desiderat, quod in manu Dei non sit? Cum laudaveris hominem, forte hoc cupis quod ab illo praestari non potest: Deum securus lauda, quem nemo potest dicere non posse praestare quod tu poteris desiderare. Proposita ergo spe mercedis alicujus laudare debemus Deum, non tamen daturum quidquid cupimus. Pater est enim, et quod mali cupiunt filii, non dat. Laudemus, et speremus, et desideremus non illud aut illud, sed quod judicat dandum esse, quem laudamus. Ille enim novit quid nobis dari expediat; nos autem intendamus quid nobis prosit accipere. Apostolus ait: «Quid enim oremus, sicut oportet, nescimus» . Et ipse idem apostolus Paulus sperabat sibi prodesse, si auferretur ab eo stimulus
Abbreviated transcription (Latin):
& non om̃s qui audiebanius: & iam intelligebamus:
QQuanto magis ergo intente nunc audiendus estͤ si
ut spero & cupro adiuuantibus om̃iũ audientiũ ora¬
tionibus: si quid hic forte obscurũ est dõ donante reue¬
labitur ut sit fructuosus auditus. nec in anis redeat
auditor. qui intentus ad fuit. Cum diceret unde
cepit: nobis dicit᷑: Laudate dñm. Dicit᷑ hoc om̃ibus
gentibus: non solis nobis & istam uocem ꝑloca quidẽ
singula sonantẽ alectoribus. singillatim audiunt ȩccłae.
una uox tamen dĩ suꝑ om̃s nontacet. ut laudemus
eum: Ꝙ quasi quereremus. quare laudare dñm debe¬
amus: uidete quã causam attulit. Laudate dnm in
quit. qm̃ bonus psalmus. Haec est merces tota laudan¬
tium. Laudemus dnm. Quare  qm̃ bonus psalius Uellẽ
ego inquit aliquis laudare dnm. si mihi aliquid ꝓista
laude donaret. Quis eñĩ laudet gratis uel hominẽ :
expectant ergo aliquã mercedem laudatores hominũ:

Expanded text:
et non omnes qui audiebamus, etiam intelligebamus. et non omnes qui audiebamus, etiam intelligebamus. Quanto magis ergo intente nunc audiendus est, si, ut spero et cupio, adjuvantibus omnium audientium orationibus, si quid hic forte obscurum est, Deo donante revelabitur; ut sit fructuosus auditus, nec inanis redeat auditor, qui intentus adfuit cum audiret? Unde coepit? Nobis dicitur: «Laudate Dominum.» Dicitur hoc omnibus gentibus, non solis nobis: et istam vocem per loca quidem singula sonantem a Lectoribus, singillatim audiunt Ecclesiae; una vox tamen Dei super omnes non tacet, ut laudemus eum. Et quasi quaereremus quare laudare Deum debeamus, videte quam causam attulit: «Laudate Dominum,» inquit, «quoniam bonus psalmus.» Haec est merces tota laudantium? Laudemus Dominum. Quare? «Quoniam bonus psalmus.» Vellem ego, inquit aliquis, laudare Dominum, si mihi aliquid pro ista laude donaret. Quis enim laudet gratis vel hominem? Exspectant ergo aliquam mercedem laudatores hominum;
Abbreviated transcription (Latin):
tibi regnabit. gaude quia tueris regnũ eius. Uide
enĩ & quid sequitur Es certe ciuis de syon non
debabylona. id est non decuntate peritura huius
scłi: sed desyon ad tempus laborante. & peregrinan¬
te: in ȩt̃nium aut̃ regnaturã Audisti ergo finem.
inde es. regnabit dñs i aet̾num Ds tuus syon
Osyon. ds̃ tuus regnabit in ȩt̾num Num quid
sine te regnabit ds tuuss in generitione & generiti¬
onem: Bis. dixit quia non potuit semꝑdicere. nec
putes quia uerbis finitis. finit᷑ aet̾nitas. A t̾nitas in
uerbo: quatuor syllabis constat inse. sine fine est
Non potuit tibi. nisi sic cõmendari Os̃ tuus. regna¬
bit in generatione & generationẽ. Parũ dixit. si
tota die diceret: angustũ essoe Si tota uita sua dicer&.
nonne aliquando conticesceret: Ama et̾ nitatẽ. nullo
fine regnabis. si finis tib xp̃c est. cũ quo regnabis in
TENTI audiebamus cũ psalmus prȩsens cantaret᷑.

Expanded text:
tibi regnabit; gaude, quia tu eris regnum ejus. Vide tibi regnabit; gaude, quia tu eris regnum ejus. Vide enim et quid sequitur. Es certe civis de Sion, non de Babylonia; id est, non de civitate peritura hujus saeculi, sed de Sion ad tempus laborante et peregrinante, in aeternum autem regnatura. Audisti ergo finem; inde es. «Regnabit Dominus in aeternum, Deus tuus, Sion.» O Sion, Deus tuus regnabit in aeternum: numquid sine te regnabit Deus tuus? «In generationem et generationem.» Bis dixit, quia non potuit semper dicere. Nec putes quia verbis finitis finitur aeternitas. Aeternitas in verbo quatuor syllabis constat, in se sine fine est. Non potuit tibi nisi sic commendari, «Deus tuus regnabit in generationem et generationem.» Parum dixit: si tota die diceret, angustum esset; si tota vita sua diceret, nonne aliquando conticesceret? Ama aeternitatem; nullo fine regnabis, si finis tibi Christus est. cum quo regnabis in 1. Intenti audiebamus, cum psalmus praesens cantaretur;
Abbreviated transcription (Latin):
placet tibi quia lata est: & multi ꝑillam ambulant.
Latitudinẽ eius uides. finẽ eius non indes Ecce
ubi finit᷑: p̃cipiciũ est. ubi fintur: ꝓfunditas quȩ¬
dam baratri est. Laetantes & spatiantes in ista uita.
illo fine mergunt᷑. Sed extendere oculos non potes
ut uideas ipsum finẽ : crede ei qui uidet. & quis est
homo qui uidet: forte neno homo. sed dñs tuus ad
te uenit ut crederes dõ. Non enĩ & dño dõ tuo non
es orediturus qui ait. lata & spaciosa est uia. quȩ dũc
ad interitũ. & multi sunt qui in grediunt᷑ ꝑ illam e
hanc uiam ext̾minabit dñs. quia ipsa est uia peccatoꝵ¬
Et dũ ext̾minata fuerit uia peccatoꝵ. quid nobis
restat: Venite benedicti patris mei. ꝑ cipite regnũ.
quod uobis paratũ ost ab origine mundi Ad hoc con¬
cludit psalmista. & uiam peccatorũ ex terminabit
Et quid tus regnabit dñs in aet̾num Gaude. quia

Expanded text:
placet tibi, quia lata est, et multi per illam ambulant; placet tibi, quia lata est, et multi per illam ambulant; latitudinem ejus vides, finem ejus non vides. Ecce ubi finitur, praecipitium est; ubi finitur, profunditas quaedam barathri est: laetantes, exspatiantes in ista via, illo fine merguntur. Sed extendere oculos non potes, ut videas ipsum finem: crede ei qui videt. Et quis est homo qui videt? Forte nemo homo; sed Dominus tuus ad te venit, ut crederes Deo. Num enim et Domino Deo tuo non es crediturus, qui ait: «Lata et spatiosa est via quae ducit ad interitum, et multi sunt qui ingrediuntur per illam» ? Hanc viam exterminabit Dominus; quia ipsa est via peccatoEt dum exterminata fuerit via peccatorum, quid nobis restat? «Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum quod vobis paratum est ab origine mundi» . Ad hoc concludit Psalmus: «Et viam peccatorum exterminabit.» Et quid tu? «Regnabit Dominus in aeternum.» Gaude, quia
Abbreviated transcription (Latin):
ext̾minabit Quȩ est uia peccatorũ  in ridere ista
quȩ dicimus: Quis pupillus. quae uidua. quod regnũ
caelorũ & quae pęna inferorũ e fabellae istae xp̃r¬
anorũ sunt. ad quod uideo: ad hoc uiuam Manduce¬
mus. & bibantus: cras em̃ moriemur: Vide netale aliqͥđ
ꝑsuadeant. ne ꝑ aurem in cor intrent. spinas in ueni¬
ant in auribus tuis. qui ceperit sic intrare: princtus
abscedat: Corrũpunt eñi moros bonos. conloquia
mala. Sed forte hic dicturus es. Quare ergo felices
sunt. Ecce neo dm̃ colunt. & om̃ia mala cotidie com¬
mittunt Abundant rebus his. quibus ego egens
laboro Noli relari inpeccatores. quid ac cipiant uides
quid illis seruetur non uides. Et unde inquit uideo
quod non uidet: Omino habet oculos fides. & maiores
oculos & potentiores & fortiores. Hi oorili: neminem
deceperunt. Hi oculi sint semꝑ in dñm. ut & ei pse
euellat : de his laqueis pedes tuos Uia peccatorũ

Expanded text:
exterminabit.» Quae est via peccatorum? Irridere ista exterminabit.» Quae est via peccatorum? Irridere ista quae dicimus. Quis pupillus? quae vidua? Quod regnum coelorum? et quae poena inferorum? Fabellae istae Christianorum sunt. Ad quod video, ad hoc vivam: «Manducemus et bibamus, cras enim moriemur.» Vide ne tales aliquid persuadeant: ne per aurem in cor intrent, spinas inveniant in auribus tuis; qui coeperit sic intrare, punctus abscedat. «Corrumpunt» enim «mores bonos colloquia mala» . Sed forte hic dicturus es: Quare ergo felices sunt? Ecce nec Deum colunt, et omnia mala quotidie committunt; abundant rebus his quibus ego egens laboro. Noli zelari in peccatores. Quid accipiant, vides; quid illis servetur, non vides? Et unde, inquit, video quod non videtur? Omnino habet oculos fides; et majores oculos, et potentiores et fortiores. Hi oculi neminem deceperunt; hi oculi sint semper in Dominum, ut et ipse evellat de his laqueis pedes tuos . Via peccatorum
Abbreviated transcription (Latin):
hoc & peregrinationis locũ in colimus: absens est pat̾
nr̃ adquẽ clamamus: Pater nr̃ qui es in caelis. Idõ
aeccła uidna. quasi absente sponso. absente uiro: ueni&
ille qui illam modo ꝓtegit. non uisus: sed desiderat᷑
Magno eñi desiderio rapimur. & amore eum quem
non nouimus desideramus: In haerebimus amplexib
uisis. si nondũ uisi : detinemur Ergo & pupillũ
& uiduam quid uoluit intelligi fr̃s: Destitutos
om̃i ope & auxilio: destituta anina in soło: ipsa sibi
sperat aduitoriũ dĩ Quic quid hio babueris. aurũ
habes: p̃sumpsisti inde . ⁊am non es ꝓselytus. non esor¬
fanus: non iudua numeraris. Amicũ habes. si de illo
p̃sumpseris. & dm̃ dimiseris: non es destitutus Habes
haec om̃ia : non in de p̃sumis non in de suꝑbis: pripillus
dĩ es & indua dĩ: Suscipit ergo destitutos. hoc dixit.
suscrpit pupillũ. suscipit & uiduã. & uiam peccatoꝵ

Expanded text:
hoc, et peregrinationis locum incolimus, absens est Pater hoc, et peregrinationis locum incolimus, absens est Pater noster, ad quem clamamus, «Pater noster, qui es in coelis» . Ideo Ecclesia vidua, quasi absente sponso, absente viro. Veniet ille, qui illam modo protegit, non visus, sed desideratus. Magno enim desiderio rapimur, et amore ejus quem non videmus, desideramus. Inhaerebimus amplexibus visi, si nondum visi fide detinemur. Ergo «et pupillum et viduam» quid voluit intelligi, fratres? Destitutos omni ope et auxilio. Destituta anima in saeculo, ipsa sibi speret adjutorium Dei. Quidquid hic habueris, aurum habeas; praesumpsisti inde? Jam non es proselytus, non es orphanus, non in vidua numeraris. Amicum habes: si de illo praesumpseris, et Deum dimiseris, non es destitutus. Habes haec omnia; non inde praesumis, non inde superbis? Pupillus Dei es, et vidua Dei. Suscipit ergo destitutos; hoc dixit: suscipit pupillum, suscipit et viduam. 19. «Et viam peccatorum
Abbreviated transcription (Latin):
quatinus iusti: quẽ ad modũ habens. Dñs custodit
proselytos  Proselyti: aduene sunt Om̃is aeccła
gentium : ꝓ selyta est. Aduentiti a est oñi apatres
nonde carne eorũ nata : sed unitando filia. Dñ ftam̃¬
eam custodit: non aliquis homo. Orfanũ & uiduam
suscipia: Nemo putet quasi pupillũ. propt̾ hereditatẽ.
aut uiduam propt̃ nescio quod negotium suũ: Equidẽ
& istis ds̃ oppitulatur: & in om̃ibus officiis generis
humani: bonũ opus facit qui pupillo consulit. qui ui¬
duam non deserit. Sed scđm quendã modũ: om̃s
pupilli sumus. absente patre: non mortuo Pupillus
enĩ scđm homines: mortuo patre fit. Et si uerũ
quȩratis fr̃s: quia anima non moritur. uiuunt pa¬
rentes nr̃i & magis absentibus patribus: sunt pupilli
Qui pupilli sunt. si mali fuerint: in poenis uiuunt
Si boni fuerint: in requisin uiuunt. om̃ia integra
sunt creatori Tamen nos quãdiu sumus in corpore

Expanded text:
quatenus justi? Quemadmodum habes, «Dominus custodit quatenus justi? Quemadmodum habes, «Dominus custodit proselytos.» Proselyti, advenae sunt. Omnis Ecclesia Gentium, proselyta est. Adventitia enim est ad patres, non de carne eorum nata, sed imitando filia. Dominus tamen custodit, non aliquis homo. «Orphanum et viduam suscipiet.» Nemo putet quasi pupillum propter haereditatem, aut viduam propter nescio quod negotium suum. Equidem et istis Deus opitulatur, et in omnibus officiis generis humani bonum opus facit, qui pupillo consulit, qui viduam non deserit: sed secundum quemdam modum omnes pupilli sumus, absente patre, non mortuo. Pupillus enim secundum homines, mortuo patre fit. Et si verum quaeratis, fratres, quia anima non moritur, vivunt parentes nostri; et magis absentibus patribus sunt pupilli, qui pupilli sunt: si mali fuerint, in poenis vivunt; si boni fuerint, in requie vivunt: omnia integra sunt Creatori. Tamen nos quamdiu sumus in corpore
Abbreviated transcription (Latin):
elisi. Vnde sunius ergo compediti. unde elisi : Con¬
pus nr̃m ornamentũ nobis fuit. peccauimus. & com¬
pedes inde accipimus: Quȩ sunt compedes nr̃ȩ : mor¬
talitas ipsã Audi apłm paulũ quia & ipse ad huc in
hac peregrinatione compeditus erat . Quanta ꝑagra¬
uit compeditus iste  non illi fuerunt graues cõpedes.
cũ ipsis compedibus: toto orbi euangeliũ p̃dicauit
Sp̃s caritatis rapuit compedes. & circuiuit quantũ
potuit. Sed tamen quid ait  Concupiscentiã habens
dissolui. & esse cũ xp̃o. Quid est dissolui : acõpedibus
mortalitatis absolui & tamen miscđia ad huc uolebat
esse in cõpedibus. propt̃ alios compeditos: quibus mi¬
niftrar& Manere in quit in carne. necessariũ propt̃
quia erecti erant Quare eriguntur e Quia humili¬
ati funt. Caeoidit atq. elisus est adam̃ Ille caecidit:
xp̃c descendit. Quare descendit Quia non caec idit.
nisi ut leuaret᷑ qui caecidit. Pñs sapientes facit

Expanded text:
elisi. Unde sumus ergo compediti? unde elisi? Corelisi. Unde sumus ergo compediti? unde elisi? Corpus nostrum ornamentum nobis fuit: peccavimus, et compedes inde accepimus. Quae sunt compedes nostrae? Mortalitas ipsa. Audi apostolum Paulum, quia et ipse adhuc in hac peregrinatione compeditus erat. Quanta peragravit compeditus iste! Non illi fuerunt graves compedes; cum ipsis compedibus toto orbi Evangelium praedicavit: spiritus charitatis rapuit compedes, et circuivit quantum potuit. Sed tamen quid ait? «Concupiscentiam habens dissolvi, et esse cum Christo.» Quid est, «dissolvi?» A compedibus mortalitatis. Et tamen misericordia adhuc volebat esse in compedibus, propter alios compeditos, quibus ministraret: «Manere,» inquit, «in carne, necessarium propter Quia erecti erant. Quare eriguntur? Quia humiliati sunt. Cedidit atque elisus est Adam: ille cecidit, Christus descendit. Quare descendit qui non cecidit, nisi ut levaretur qui cecidit? «Dominus sapientes facit
Abbreviated transcription (Latin):
soluit cõpeditos. dñs erigit elisos. dñs sapientes faõ
caecos Id est eos qui caeci sunt: facit sapientes.
Optime ꝑhanc sententiã. exposuit nobis om̃s superi¬
ores ne forte cũ dixisset. dñs soluit compeditos: ad
illos compeditos referremus qui forte ꝓpt̾ aliquã
noxam. ligantur ferro adominis suis: Quod aut̃
dixit erigit elisos: occurrer& nobis aliquis aut
offendens & cadens. aut equo lapsus Est alius
casus. sunt aliae compedes: quo modo sunt aliae
tenebrae. & alia lux: In eo quod dixit sapientes
fecit caecos. noluit hic dicere in luminat caecos. ne
& hoc carnalit̃ intelligeres Sicut in luminatus est
adño. cuius oculos luto desputo facto. munxit : &
saluũ eũ fecit: ne tale aliquid sperares cũ despiritalib
loquitur : ostendit quandã lucen sapientiȩ. qua in¬
luminant᷑ caeci. Ergo quomodo in luminantur caeci
luce sapientiȩ : sic soluunt᷑ compediti. sic eriguntur

Expanded text:
solvit compeditos; Dominus erigit elisos; Dominus sapientes facit solvit compeditos; Dominus erigit elisos; Dominus sapientes facit caecos;» id est, eos qui caeci sunt facit sapientes. Optime per hanc sententiam exposuit nobis omnes superiores: ne forte cum dixisset, «Dominus solvit compeditos,» ad illos compeditos referremus, qui forte propter aliquam noxam ligantur ferro a dominis suis; quia autem dixit, «Erigit elisos,» occurreret nobis aliquis, aut offendens et cadens, aut equo lapsus. Est alius casus, sunt aliae compedes; quomodo sunt aliae tenebrae et alia lux. In eo quod dixit, «Sapientes cit caecos;» noluit dicere, Illuminat caecos, ne et hoc carnaliter intelligeres; sicut illuminatus est a Domino, cujus oculos luto de sputo facto inunxit, et salvum eum fecit : ne tale aliquid sperares, cum de spiritualibus loquitur, ostendit quamdam lucem sapientiae, qua illuminantur caeci. Ergo quomodo illuminantur caeci luce sapientiae, sic solvuntur compediti, sic eriguntur
Abbreviated transcription (Latin):
quibus suscipiunt imperitos. claudat illis os. psal¬
mus iste. Pans aescam esurientibus. Ecce nihil
ate expecto . ds̃ dat ȩscam esurientibus. Quibus
esurentibuss Hominibus. Quid est hominibus :
om̃ibus animalib om̃ibus bominib. ipse dat ȩscã.
& nullã aescam seruat dilectis suis & si habent aliã
famẽ: habent & aliã aescam Quęramus primo famẽ
ipsorũ. & inueniemus aescam ipsox Beati qui esuri¬
unt & sitiunt iustitiã: qm̃ ipsi saturabuntur tame¬
lici dĩ esse debemus: ante ianuã conspectus illius.
in orationibus mendicemus. ipse dat aescam esuri¬
entibus. Quid est quod te hereticae iactas. quia
tu soluis. tu erigis. tu in luminas : Uidelicet quia
tu iam liberatus es. & tu stas. & tu lumenes: Absit
Superius attende Nolite confidere in principes.
& in filios hominũ aquibus non est salus. Non ipsi
dant salutẽ Ergo recedant heretici demedio Dñ s

Expanded text:
quibus decipiunt imperitos. Claudat illis os psalquibus decipiunt imperitos. Claudat illis os psalmus iste: «Dantem» «escam esurientibus.» Ecce nihil a te exspecto; Deus «dat escam esurientibus.» Quibus esurientibus? Omnibus. Quid est, omnibus? Omnibus animalibus, omnibus hominibus ipse dat escam; et nullam escam servat dilectis suis? Si habent aliam famem, habent et aliam escam. Quaeramus primo famem ipsorum, et inveniemus escam ipsorum: «Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam, quoniam ipsi saturabuntur» . Famelici Dei esse debemus: ante januam conspectus illius in orationibus mendicemus; ipse «dat escam esurientibus.» Quid est quod te, haeretice, jactas quia tu solvis, tu erigis, tu illuminas? Videlicet quia tu liberatus jam es, et tu stas, et tu lumen es? Absit. Superius attende: «Nolite confidere in principes, et in filios hominum, a quibus non est salus.» Non ipsi dant salutem. Ergo recedant haeretici de medio. «Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
cutionẽ pateris. quanto tuuerior ꝑsecuter: quan¬
do imperatores ꝑsequȩbantur xp̃i anos. min ando
cogebant. quod tu efficis suadendo. Persuades
xp̃iano. ut se neget esse xp̃ianũ Quod tu sua¬
dendo facis: hoc ꝑsecutores occidendo non faunt
Sub te uiuit homo qui negat se esse xp̃ianũ: negat:
& uiuit: ꝑdidit iam uitam : cadauer tibi loquit᷑:
Qui ꝑcussus est gladio ꝑsecutoris: caecidit & uiuit
Cui loquȩris: stat & caecidit̃ Haec faciens quic qrd
passus fueris. in iuria erit e Nolo tibi blandiaris.
sed haec in iusta sunt om̃ia quae facis: quie quid
pateris. iustum erit. Cui aut̃ facit iudicium. qui
custodit ueritatẽ in aet̾num. in iuriã accipientib :¬
lam tu ꝓcede & dic rationibus illis tuis bonis.
& quasi accutis. & subtilibus. quia tu pascis & dic
famelicus potest pascere: id est peccator potest
potest soluere s Ista sunt ueluti magna & subtilia.

Expanded text:
cutionem pateris: quanto tu verior persecutor! Quancutionem pateris: quanto tu verior persecutor! Quando Imperatores persequebantur Christianos, minando cogebant, quod tu efficis suadendo. Persuades christiano ut neget se esse christianum: quod tu suadendo facis, hoc persecutor occidendo non fecit. Sub te vivit homo, qui negat se esse christianum. Negat, et vivit? Perdidit jam vitam; cadaver tibi loquitur. Qui percussus est gladio persecutoris, cecidit, et vivit: cui loqueris, stat, et cecidit. Haec faciens, quidquid passus fueris, injuria erit? Nolo tibi blandiaris: si haec injusta sunt omnia quae facis, quidquid pateris justum erit. Cui autem facit judicium, «qui custodit veritatem in aeternum? Injuriam accipientibatiocinationibus illis tuis bonis, et quasi acutis et subtilibus, quia tu pascis; et dic: Famelicus potest pascere? id est, peccator potest potest solvere? Ista sunt veluti magna et subtilia,
Abbreviated transcription (Latin):
nal cordis tui: unde p̃crpitaris. & audes ferre senten¬
tiam de homine cinus causam nescise Hoc fide uno
homine faceres: esses inuistus: facis hoo de orbe t̾rarũ.
& iustus es: fratres karissimi. & quȩ est quȩ patit᷑
in iuriã. nisi aeccła catholica quȩ tanta ista ꝑ petit᷑:
Inter tot scandala hereticorũ gemit. uidet ꝑ ma¬
las suassiones. & fraudes. rapi de gremio suo infir¬
mos paruulos. ꝑtrabii. ꝑ nescio quȩ secreta malarũ
speluncarũ. rebaptitari. ex sufflari in eis xp̃m.
occidi in eis non mortale illud suum quod homines
su̾nt. sed illud quod in aet̾nũ uicturi sunt. Suadet᷑
bomini dicere. non sum xp̃ianus. & iustitia uocat᷑
Ac cessurus es ad episcopũ. ait illẽ uide ne dicas
te esse xp̃ianũ. Si eni dixeris te esse xp̃ianum:
non es accepturuis. Vt aut̃ acoipias: dic te non
esse. Quid mones xp̃i ane. quid doces: Certe ꝑse¬

Expanded text:
nal cordis tui, unde praecipiteris; et audes ferre sentennal cordis tui, unde praecipiteris; et audes ferre sententiam de homine cujus causam nescis! Hoc si de uno homine faceres, esses injustus: facis hoc de toto orbe terrarum, et justus es? Fratres charissimi, et quae est quae patitur injuriam, nisi Ecclesia catholica quae tanta ista perpetitur? Inter tot scandala haereticorum gemit; videt per malas suasiones et fraudes rapi de gremio suo infirmos, parvulos pretrahi per nescio quae secreta malarum speluncarum, rebaptizari, exsufflari in eis Christum, occidi in eis non mortale illud suum quo homines sunt, sed illud quo in aeternum victuri sunt. Suadetur homini dicere, Non sum christianus, et justitia vocatur. Accessurus es ad episcopum, ait illi, vide ne dicas te esse christianum: si enim dixeris te esse christianum, non es accepturus; ut autem accipias, dic te non esse. Quid mones, christiane? quid doces? Certe perse
Abbreviated transcription (Latin):
iudiciũ faciet in uiriã accipientibus Recte quȩ¬
ro utrũ in iuriã accipias. Siius fecisti. in iuria est
quã pateris. Si ius est ex sufflare xp̃m. siius est
Porro si hoc ius non est. quic quid ꝓhoc pateris: uis
est Non es ergo de his: qui patiuntur in iuriam
Lego aliquid manifestius ex euangelio. Beati inquit
qui ꝑ secutionẽ patientur. Ex pecta quid festinass
Quid dicis ego sũ: expecta in quã. Totũ legam
Audisti. beati qui ꝑsecutionẽ patiunt᷑. iam tibi nescio
quid ceperas arrogare. Si ꝑmiitis: totũ lego. Uide
quid sequatur. Beati qui ꝑ secutionẽ patiuntur
propt̃ iustitiam Modo dic ego fũ. Si audes dice¬
re ego sum: fuperiora quȩ dixi retractenus. aut
ne longũ sit: hoc unũ ut̾rogo Si dampnares unũ
hominẽ cuius causam nescites. audłres te dicere.
tenere iustitiã  aut siquid ꝓ hac re passus esses. in¬
iuriã nominares : Erigis te in temerarium tribu¬

Expanded text:
judicium faciet injuriam accipientibus.» Recte quaejudicium faciet injuriam accipientibus.» Recte quaero utrum injuriam accipias. Si jus fecisti, injuria est quam pateris. Jus est exsufflare Christum? jus est Porro si hoc jus non est, quidquid pro hoc pateris, jus est. Non es ergo de his qui patiuntur injuriam. Lego aliquid manifestius ex Evangelio: «Beati,» inquit, «qui persecutionem patiuntur.» Exspecta: quid festinas? quid dicis, Ego sum? Exspecta, inquam; totum legam. Audisti, «Beati qui persecutionem patiuntur;» jam tibi nescio quid coeperas arrogare. Si permittis, totum lego; vide quid sequatur. «Beati qui persecutionem patiuntur propter justitiam» . Modo dic, Ego sum. Si audes dicere, Ego sum; superiora quae dixi retractemus: aut, ne longum sit, hoc unum interrogo: Si damnares unum hominem, cujus causam nescires, auderes te dicere tenere justitiam? aut, si quid pro hac re passus esses, injuriam nominares? Erigis te in temerarium tribu
Abbreviated transcription (Latin):
es. Latrones multa patiunt᷑. sed non inuiriam.
Scelerati. malefici effractores. ad ulteri. corruptores.
om̃s patiunt᷑ multa mala: sed nulla est miuria Ali¬
uđ est pati iniuriam: aliud pati tribulationẽ . aut
poenam. aut molestram. aut supplicium: Considera
ubi sis. quid egeris uide. quare patiaris uide. & ibi
uides quid patiaris lus & in iuria. contraria sunt
lus enĩ est: quod iustum est Neq eñi om̃e quod ins
dicere: ius est. Quid si aliquis condat ius iniquũs
nec ius dicendũ est: si in iustũ est. Illud ergo uerũ est¬
nus: quod etiã iustũ est. Uide quid feceris. non
quid patiaris. Si ius fecisti: in uriã pateris:. Si in¬
iuriam fecisti: ius pateris. Quare ista dixi fr̃s: ut
non se ex tollant heretioi. quando forte aliquid
patiuntur ex iussionibus principũ t̾renoiũ non se
numerent inter eos qui iniurias accipiunt. & dicant.
ecce psalmus consolatur me Ego em̃ dm̃ colo qui

Expanded text:
es. Latrones multa patiuntur, sed non injuriam: es. Latrones multa patiuntur, sed non injuriam: scelerati, malefici, effractores, adulteri, corruptores, omnes patiuntur multa mala, sed nulla est injuria. Aliud est pati injuriam; aliud pati tribulationem, aut poenam, aut molestiam, aut supplicium. Considera ubi sis, quid egeris vide, quare patiaris vide; et ibi vides quid patiaris. Jus et injuria contraria sunt. Jus enim est quod justum est. Neque enim omne quod jus dicitur, jus est. Quid si aliquis condat jus iniquum? Nec jus dicendum est, si injustum est. Illud ergo verum jus, quod etiam justum est. Vide quid feceris, non quid patiaris. Si jus fecisti, injuriam pateris: si injuriam fecisti, jus pateris. 16. Quare ista dixi, fratres? Ut non se extollant haeretici, quando forte aliquid patiuntur ex jussionibus principum terrenorum; non se numerent inter eos qui injurias accipiunt, et dicant: Ecce Psalmus consolatur me; ego enim Deum colo, «qui
Abbreviated transcription (Latin):
temc Facientem iudiciũ iniuriã ac cipientibus.
uindicat in iuriã accipientes Fr̃s mei. facit illis
iudiciũ. Quibus e qui acorpiunt in iuriam. puni¬
ens om̃s in iuriofos. Si ergo fauebit iniuriam acci¬
pientibrs. & punet iniuriosos: uide modo de quoꝵ
mimero esse uis Vide. attende. utrũ in eis uelis
esse. qui iniuriam accipiunt: an in eis qui in iuriã
faciunt. Statim eñi adte ꝑcedit uox apłica. & dicit
tibi lam quidẽ om̃ino delictũ est. quia iudicia ha¬
betis uobiscũ. Quare non magis iniquitatẽ patimi
ni. quare non in iuriã patiminis Corripit hori¬
nes. quia non patiuntur iniuriam: Non ut patia¬
ris molestiã te bortatur: sed ut patiaris iniuriã
Non eñi om̃is molestia: in iuria est. Quic quid
enĩ iure pateris: non est iniuriã Ne forte diceres:
& ego int̾ in iriofos numeror. nã illud in illoloco.
& illud illa causa passus sum. uide simiuriã passus

Expanded text:
tem? «Facientem judicium injuriam accipientibus.» tem? «Facientem judicium injuriam accipientibus.» Vindicat injuriam accipientes, fratres mei; facit illis judicium. Quibus? Qui accipiunt injuriam, puniens omnes injuriosos. Si ergo favebit injuriam accipientibus et puniet injuriosos, vide modo de quorum numero esse vis. Vide, attende utrum in eis velis esse, qui injuriam accipiunt, an in eis qui injuriam faciunt. Statim enim ad te procedit vox apostolica, et dicit tibi, «Jam quidem omnino delictum est, quia judicia habetis vob. Quare non magis injuriam patimini» ? Corripit homines, quia non patiuntur injuriam. Non ut patiaris molestiam te hortatur, sed ut patiaris injuriam: non enim omnis molestia injuria est. Quidquid enim jure pateris, non est injuria. Ne forte diceres: Et ego inter injuriam passos numeror; nam illud in illo loco, et illud causa illa passus sum. Vide si injuriam passus
Abbreviated transcription (Latin):
neq congregant in horreũ & pater ur̃ caelestis¬
s pascit illa Ergo & prȩter hominẽ: animalia
ista. ꝑtinent ad curam dĩ. ut pascantur: non ut¬
s legem accipiant Quod ergo ad dandam legem at¬
tinet: de bobus cura dõ non est. Quod aut̃ ad cre¬
anda. pascenda. gubernanda. & regenda: om̃ia ad
sine uoluntate patris ur̃i ẽ Quanto magis uos pluris
estis illis: Noli ergo dicere. non ꝑtineo ad dm̃ Per¬
tinet ad dñi anima tua. ꝑtinet addm̃ corpus tuũ.
quia ds̃ feort animã tuã & corpus tuũ. Dicis forte
Non me numerat ds̃. in magna multitudi ne Acci¬
dit tibi mirũ de euangelio. capilli capitis ur̃i numȩ
oit caelũ & t̾rã. mare. & om̃ia quȩ in eis sunt. Quod
aut̃ ad me ꝑtinet. quid ait de me cꝰ qui custodit ueri¬
tatẽ in aet̾num Et amandũ dm̃ cõmendauit:
& timendũ. qui custodit ueritatẽ in aeternũ. Quã
ueritatẽ in ȩt̾rum. quã & in quo custodit uerita¬

Expanded text:
neque congregant in horrea; et Pater vester coelestineque congregant in horrea; et Pater vester coelestis pascit illa» . Ergo et praeter hominem, animalia ista pertinent ad curam Dei, ut pascantur, non ut legem accipiant. Quod ergo ad dandam legem attinet, de bobus cura Deo non est; quod autem ad creanda, pascenda, gubernanda et regenda, omnia ad sine voluntate» «Patris vestri? Quanto magis vos pluris estis illis?» Noli ergo dicere: Non pertineo ad Deum. Pertinet ad Deum anima tua, pertinet ad Deum corpus tuum; quia Deus fecit et animam tuam et corpus tuum. Dicis forte: Non me numerat Deus in magna multitudine. Accedit ibi mirum de Evangelio: «Capilli capitis vestri omnes cit coelum et terram, mare et omnia quae in eis sunt.» Quod autem ad me pertinet, quid agit mecum? «Qui custodit veritatem in aeternum.» Et amandum Deum commendavit, et timendum. «Qui custodit veritatem in aeternum.» Quam veritatem in aeternum? quam, et in quo custodit verita
Abbreviated transcription (Latin):
eo a quo regit᷑ prȩceptũ accepit Ad prȩcepti
ergo tenorẽ. non est de bolus cura dõ. ad ꝓuiden¬
tiã uniuersitatis. qua creauit omia. & mundũ regit:
homines & iumenta saluos facies dñe Intendat
caritas ur̃a. Hic forte aliquis dicat mihi: de nouo
testamento est . quia de bobus. non ꝑtinet ad dm̃
Homines & iumenta saluos facies dñe : de uetere
testamento est Sunt qui calum puientur & dicant.
non fibi consonare ista duo testamenta Ne forte
aliud dicat in uetere. aliud in nouo. & flagitet de
me sententiã de nouo talem: qualis est haec. Homi¬
nes & iumenta saluos facies dñe Quid facio e Nihil
tam in capite noui testamenti: quã euuangelium
In euangelio inuenio. quia om̃ia ista ꝑtinent addm̃.
nemo erit qui contra dicat Num quid enĩ apłs
euangelio contrarius erite Audiamus ipsum dñm
principẽ & magistrũ apostoloꝵ Respicite inquit
uolatilia caeli. quia non seminant. neq metunt.

Expanded text:
eo qui regit, praeceptum accepit. Ad praecepti eo qui regit, praeceptum accepit. Ad praecepti ergo tenorem non est de bobus cura Deo. Ad providentiam universitatis, qua creavit omnia, et mundum regit, homines et jumenta salvos facies Deus. Intendat charitas vestra. Hic forte aliquis dicat mihi: De Novo Testamento est, quia de bobus non pertinet ad Deum. Homines et jumenta salvos facies, Domine de Veteri Testamento est. Sunt qui calumnientur, et dicant, non sibi consonare ista duo Testamenta. Ne forte aliud dicat in Veteri, aliud in Novo; et flagitet de me sententiam de Novo talem qualis est haec: Homines et jumenta salvos facies, Domine ; quid facio? Nihil tam in capite Novi Testamenti, quam Evangelium. In Evangelio invenio, quia omnia ista pertinent ad Deum. Nemo erit jam, qui contradicat. Nunquid enim apostolus Evangelio contrarius erit? Audiprincipem et magistrum Apostolorum. «Respicite,» inquit, «volatilia coeli, quia non seminant, neque metunt,