comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
illiꝰ ⁊ imꝑium erit suꝑ solium
⁊ regnũ dauid qͦd post captiuita¬
tem babyloniã fuerat dissipatũ.
ut confirmet illud ⁊ corroboret.¬
⁊ doceat esse perpetuũ. ne cassa
di ꝓmissio udicet᷑ ab incarna
tionis tp̃r usq in sẽpit̾nũ. Prop¬
terea aũ zelus id÷ emulatio dñi
erercituũ fecit hoc : quia ipsi eũ
ad emulationẽ ꝓuocauerunt
in his qͥ ñ erant dii. ⁊ ille eos pro¬
uocauit ad emulationẽm gentẽ
que ñ erat gens. Cepta emma¬
nuhelis ⁊ nascentis pueri de uir¬
gine ꝓphetia eor eo loco ubi dr
ad achar. pete tͥ signũ a dño dõ
tuo: uersiculo isto finita ẽ. quo
infert᷑ ⁊elus dñi erercituũ fa¬
ciet hoc. Nunc ad roliq tͣnseamꝰ.¬

Expanded text:
illius et imperium erit super solium et super regnum David, quod post captivitatem Babylonicam fuerat dissipatum ut confirmet illud et corroboret, et doceat esse perpetuum, ne cassa Dei promissio judicetur, et in psationis tempore usque in sempiternum. Propterea autem zelus, id est, aemulatio Domini exercituum fecit hoc, quia ipsi eum ad aemulationem provocaverunt in his qui non erant dii, et ille eos provocavit ad aemulandum in gente, quae non erat gens . Coepta Emmanuelis et nascentis pueri de Virgine prophetia, ex eo loco ubi dicitur ad Achaz: Pete tibi signum a Domino Deo tuo, versiculo isto finita est, quo infertur: Zelus Domini exercituum faciet hoc . Nunc ad reliqua transeam
Abbreviated transcription (Latin):
in necessitatibꝰ sursũ aspicietis
in cȩlũ. i in t̾ra deorsũ. ⁊ ecce
tͥbulatio i tenebre. dissolutio
genuũ ⁊ mentis angustia. ⁊ cali¬
go oculoꝵ. ⁊ ñ poteris erui de
angustia. Hoc ucta hebreos.
Ceterũ ut supͣ diximꝰ. si ꝑsona
xp̃i ẽ dicentis. ecce ego u pueri

Expanded text:
in necessitatibus sursum aspicietis in coelum, et in terram deorsum: et ecce tribulatio et tenebrae, dissolutio genuum, et mentis angustia, et caligo oculorum, et non poteritis erui de angustia. Haec juxta Hebraeos. Caeterum ut supra diximus, si persona Christi est dicentis: Ecce ego, et pueri
Abbreviated transcription (Latin):
eã latia consuetudo int̾ cano¬
nicas scripturas ñ recipiat. hoc
testimoniũ ex ꝑsona debere¬
intelligi dñi saluatoris. Quã¬
obrem ñ erubescit fr̃s eos uoca¬
re dicens. Annuntiabo nom̃ tu¬
ũ fribꝰ meis. in medio ȩccłe lau¬
dabo te. W iterũ. Ego ero confi¬
dens in eũ. & rursũ. Ecce ego
⁊ pueri mei. qͦs mͥ dedit dñs.
Quia gͦ pueri cõmunicauerũt

Expanded text:
 Latina consuetudo inter canonicas scripturas non recipiat hoc testimonium ex intelligi Domini Salvatoris. Quamobrem non erubescit fratres eos vocare, dicens: Annuntiabo nomen tuum fratribus meis, in medio Ecclesiae laudabo te ; Et iterum: Ego ero confidens in eum ; et rursum: Ecce ego et pueri mei, quos mihi dedit Deus. Quia ergo pueri communicaverunt
Abbreviated transcription (Latin):
Pro discipłis enĩ iuxta hebraics
sermonis ambiguitatẽ possumꝰ.
⁊ doctrinã int̃pretari. Wñ ꝓpħa
respondit. Quia euangłio suc¬
cedente. lex ap̃ uideos clausa ẽ.
atq signata. i iubes eã neq̃ꝙͣ
uideis. sed gentibꝰ assignari:
id circo ego expecłabo enima¬
nuhelem. quẽ ꝓmittis e̾e uen¬
turũ: de qͦ supra dicisti qͦd ipse
sit pauor nr̃. u ipse sit terror
⁊ prestolabor dñm qͥ abscondit
faciem suã a domo iacob. hoc ÷
a iudeis. quia eũ recipere nolu¬
erunt. Larx. hc̃ locũ tta int̾preta¬
ti st̃. Tunc manifesti erunt qui
signant᷑. ut ñ discant legẽ. Qs
hc̃ sensũ habet. Quando ceci¬
derint plurimi. ⁊ contͥti fuerint.
⁊ impegerint in lapicde offensi¬
onis ⁊ in petrã scandali. tc̃ ma¬
nifesti erũt qͥ signabunt᷑ ĩ ppło

Expanded text:
raici sermonis ambiguitatem, possumus et doctrinas interpretari. Unde Propheta respondit: quia Evangelio succedente, Lex apud Judaeos clausa est atque signata, et jubes eam nequaquam Judaeis, sed gentibus assignari: idcirco ego exspectabo Emmanuelem, quem promittis esse venturum, de quo supra dixisti, quod ipse sit pavor noster, et ipse terror et praestolabor Dominum qui abscondit faciem suam a domo Jacob, hoc est, a Judaeis, quia eum recipere noluerunt. LXX hunc locum ita interpretati sunt: Tunc manifesti erunt qui signantur, ut non discant legem. Quod hunc sensum habet, quando ceciderint plurimi, et contriti fuerint, et impegerint in lapidem offensionis, et in petram scandali, tunc manifesti
Abbreviated transcription (Latin):
chium dñi cui reuelatũ ẽ: Uoca¬
bit᷑ gͦ post duo nomina. sex aliis
nominibꝰ: ammirabilis. consiliariꝰ.
ds̃. fortis. pat̾ futuri scłi pͥnceps
pacis. Non enĩ ut pleriq putant.
bina uingenda st̃ nomina. ut le¬
gamꝰ ammirabił consiliariꝰ. ⁊ rur¬
sũ ds fortis: sed ãmirabilis legen¬
dũ ẽ separatim. qͦd hebraice dr¬
gua eoꝵ appellat᷑ ioes: ⁊ ds se

Expanded text:
chium Domini cui revelatum est ? Vocabitur ergo post duo nomina, sex aliis nominibus, admirabilis, consiliarius, Deus, fortis, Pater futuri saeculi, princeps pacis. Non enim, ut plerique putant, una jungenda sunt nomina, ut legamus, admirabilis consiliarius, et rursum, Deus fortis, sed adimirabilis legendum est separatim, quod Hebraice dingua eorum appellatur , et Deus s
Abbreviated transcription (Latin):
ait dñs ut ligarẽ testimoniũ
in iudeis. ⁊ legẽ discipłis eius
traderẽ atq signarẽ. quia ab¬
scondisset faciem suã a domo
iacob: ido prestolabor eũ ⁊ er¬
pectabo dñm meũ: & ñ solum
ego. s & pueri qͦs mͥ dedit dñs.

Expanded text:
ait Dominus, ut ligarem testimonium in Judaeis, et legem discipulis ejus traderem atque signarem, quia abscondisset faciem suam a domo Jacob: ideo 125 praestolabor eum, et exspectabo Dominum meum, et non solum ego, sed et pueri, quos mihi dedit Dominus,
Abbreviated transcription (Latin):
conurationẽ: s hoc magis consi¬
dera qͦd om̃e qͦd loqͥt᷑ hic p̃płs ad¬
uersũ me coniuratio sit.⁊ scd̾m
syminachũ qͥ int̃pretat᷑ antarsin.¬
in me extiterit ꝑ duellis. Tu aũt
ꝓpħa ⁊ hi qͥ tecũ st̃. ne timeatis
insidias ppħ. s dñm timete. ⁊ ip¬
se sit timor ur̃. Drincipiũ enim
sapientie timor dñi. qͥ erit cre¬
dentibꝰ in sc̃ficationẽ : incredu¬
lis aũ in lapide offensionis ⁊ in
petrã scandali. duabꝰ scilicet do
mi.⁊ cadent ⁊ conterent᷑. pecca¬
toꝵ q suoꝵ uincłis irretiti ducent᷑
in captiuitatẽ. Duas domꝰ naza

Expanded text:
conjurationem; sed hoc magis consiconjurationem; sed hoc magis considera, quod omne quod loquitur hic populus adversum me, conjuratio sit; et secundum Symmachum, qui interpretatin me exstiterit perduellis. Tu autem Propheta, et hi qui tecum sunt, ne timeatis insidias populi, sed Dominum timete, et ipse sit timor vester. Principium enim sapientiae, timor Domini . Qui erit credentibus in sanctificationem, incredulis autem in lapidem offensionis, et in petram scandali, duabus scilicet dommi, et cadent, et conterentur, peccatorumque suorum vinculis irretiti, ducentur in captivitatem. Duas domus, Naza
Abbreviated transcription (Latin):
Hec dicit dñs forti manii. Reces¬
serunt ab itinere uie ppłi huius
lo quentes. ne forte dicant durũ
est: omĩa eñĩ que loquit᷑ pͦpłs iste
dura sunt. Timorẽ aũ eiꝰ ne timu¬
eritis : neq cont᷑bemini. Dnĩn
uͥtutũ ipsũ sanctificate. ⁊ ip¬
se erit timor tuus: & si in ipso con¬
fisus fueris. erit tͥ in scĩficationẽ.
u ñ ut lapidi offensionis occurre¬
tis. neq ut petre rume. Domus
aũ iacob in laqueo ⁊ in conualle
erit sedentibꝰ in hierłm. Id̾o infir¬
mi erunt in ipsis plurimi ⁊ ru¬
ent. ⁊ conterent᷑. & appropinqua¬
bunt i capient᷑. Quodq seqͥt᷑.
homines in tuicione. õbelo p̃no¬
tandũ ẽ. Quia multũ int̾ se he¬
braicũ distat ⁊ uulgata editio:
id̾o utrũq posuimꝰ: & pͥmũ de
hebraico disputandũ ẽ. Hec ad
uit me. ⁊ instituit ne ambula¬
rem in uia pͦpħ huiꝰ. ⁊ pari tene¬
rer errore: uel certe fecit me
recedere a uia pͤpłi huiꝰ pessima.
& diã mͥ. Noli duoꝵ regũtimere

Expanded text:
Haec dicit Dominus: forti manu recesserunt ab itinere viae populi hujus loquentes: ne forte dicant, Durum est. Omnia enim quae loquitur populus iste, dura sunt; timorem autem ejus ne timueritis, neque conturbemini. Dominum virtutum ipsum sanctificate, et ipse erit timor tuus, et si in ipso confisus fueris, erit tibi in sanctificationem, et non ut lapidi offensionis 122 occurretis, neque ut petrae ruinae. Domus autem Jacob in laqueo et in convalle erit sedentibus in Jerusalem: ideo infirmi erunt in ipsis plurimi, et ruent et conterentur, et appropinquabunt, et capientur. Quodque sequitur, homines in tuitione, obelo praenotandum est. Quia multum inter se Hebraicum distat et Vulgata Editio: ideo utrumque posuimus. Et primum de Hebraico disputandum est. Haec ad vit me et instituit, ne ambularem in via populi hujus, et pari tenerer errore: vel certe fecit me recedere a via populi hujus pessima, et dixit mihi: noli duorum regum timere
Abbreviated transcription (Latin):
cucurbita siue ꝙyceion. aruerit.
S ipse dñs loqͥt᷑ in euangłio. Non
ueni nͥ ad oues ꝑditas domꝰ isrł.¬
test. transeat caliax iste a me. ¶
locus hc̃ sensũ habet. Si potest
fieri. ut sine interitu uideoꝵ cre¬
dat gentiũ multitudo. passionẽ
recuso. Sin aũ illi errecandi st̃¬
ut om̃s gentes uideant. fiat pat̾
uoluntas tua. Cũ gͦ xp̃c aduene

Expanded text:
cucurbita, sive CICEION   aruerit. cucurbita, sive CICEION   aruerit. Et ipse Dominus loquitur in Evangelio: Non veni nisi ad oves perditas domus Isrtest, transeat calix iste a me . Qui locus hunc sensum habet: Si potest fieri, ut sine interitu Judaeorum credat gentium multitudo, passionem recuso. Sin autem illi excaecandi sunt, omnes gentes videant, fiat, Pater, voluntas tua. Cum ergo Christus advene
Abbreviated transcription (Latin):
in conbustionẽ ⁊ ꝙbus ignis. Late
Plurimã partẽ pͦpł deduristis
in leticia tua: ⁊ letabut᷑ ĩ ꝯspectu
tuo sic̃ letari solent in messe.
sicut hi qͥ diuidunt spolia. qr
ablatũ ẽ iugũ qͦd supͣ ipsũ erat s¬
positũ. ⁊ nirga de collo eoꝵ Wir¬
ga enĩ ecractoꝵ dissipabit᷑. sic̃
in die madian: quia omnem
stolam congregatã dolo ⁊ uesti¬
mentũ cõmutationis restituẽt s¬
n cupient igni esse cõbusti. In
obscuris locis utrãq editionẽ
ponimꝰ: ut quantũ a ceteris e¬
ditionibꝰ u ab hebraica uerita¬
te distet uulgata translatio.
diligens lector agnoscat. Ad
lucẽ ipsã q̃sparuit pͦpło intene¬
bris constituto. id ad dñm sal¬
uatorẽ fit apostropha. ⁊ dicit᷑
ad eũ. Multiplicasti gentẽ. hoc ẽ
replest om̃s gentes noticia tus
s ñ magnificasti leticiã: iuxta
qͦd apłs merorẽ sibi dicit esse
perpetuũ pro frate iuꝰ siuis q̃
st᷑ israhelite: u ionas contristat᷑
qͦd ita saluati sint ninuite. ut

Expanded text:
cibus ignis. LXX: Plurimam partem populi deduxisti in laetitia tua: et laetabuntur in conspectu tuo, sicut laetari solent in messe, et sicut hi qui dividunt spolia: quia ablatum est jugum quod supra ipsos erat positum, et virga de collo eorum. Virga enim exactorum dissipabitur, sicut in die Madian. Quia omnem stolam congregatam dolo, et vestimentum commutationis restituent: et cupient igne esse combusti. In obscuris locis utramque editionem ponimus, ut quantum a caeteris editionibus et ab Hebraica veritate distet Vulgata translatio, diligens lector agnoscat. Ad lucem ipsam, quae apparuit populo in tenebris constituto, id est, ad Dominum Salvatorem fit apostropha. Et dicitur ad eum: 131 Multiplicasti gentem, hoc est, replesti omnes gentes notitia tui; sed non magnificasti laetitiam. Juxta quod Apostolus moerorem sibi dicit esse perpetuum pro fratribus suis qui sunt Israelitae . Et Jonas contristatur, quod ita salvati sint Ninivitae , ut
Abbreviated transcription (Latin):
lapide offensionis. sic̃ scriptũ ẽ.
Ecce ponã in sion lapide̾ offensi¬
onis n petrã scandali. n om̃is qͥ
credit in eo ñ confundet᷑. Ergo
quia ñ receperunt emmanuhe¬
lem. sed factꝰ ẽ eis in lapidem
offensionis ⁊ petrã scandal. con¬
terent᷑ captiuiq ducent᷑. Qsq
ait. domꝰ aũ iacob in laqueo i
in conualle erit sedentibꝰ in
hierłm: hoc significat. qͦd ñ ha¬
bitent in montibꝰ. nec in excelsis
scripturarũ uersent᷑ locis. s sẽꝑ
humilia intelligant. peccatis
pecc̃a sociantes. ⁊ uinct laqueis
delictoꝵ. Liga testimonium
signa legẽ in discipłis meis: &
exxpectabo dñm qͥ abscondit fa¬
ciem suã a domo iacob. ⁊ presto s

Expanded text:
ffensionis, sicut scriptum est: Ecce ponam in Sion lapidem offensionis et petram scandali: omnis qui credit in eo, non confundetur . Ergo qui non receperunt Emmanuelem, sed factus est eis in lapidem offensionis et in petram scandali, conterentur, captivique ducentur. Quodque ait: Domus autem Jacob in laqueo et in convalle erit sedentibus in Jerusalem, hoc significat, quod non habitent in montibus, nec in excelsis Scripturarum versentur locis; sed semper humilia intelligant, peccatis peccata sociantes, et vincti laqueis delictorum. 124 Liga testimonia, signa legem in discipulis meis, et exspectabo Dominum, qui abscondit faciem suam a do
Abbreviated transcription (Latin):
ut neqͣꝗͣ in pͦpłos ꝓferat noue
natiuitatis archanũ : sed scribat
eã in isto grandi uolumine. qͦd
nc̃ legimꝰ. n qͦd sit mirabiliꝰ huma¬
nis uerbis. ⁊ stilo qͦ homines scri¬
bere consuerũt. dĩ sacram̃ta cõ¬
prehendat. Quid ẽ aũ illud qͦd
scribit᷑ humano stilo: Ut puer
natꝰ uelocit᷑ spolia detrahat. ⁊ cito
p̃det᷑. hoc ẽ ne ultͣ paciat᷑ regna¬
re diabolũ. nec mittat angłos nec
ꝓpħas: s ad saluandas creaturas
suas ipse descendat. facit gͦ ꝓpħa
qͦd iussũ ẽ: s adhibet sibi duos
testes fideles. uriã sacerdotẽ qͥ
legis doctor ẽ dicente malachia.
Labia sacerdotis custodient scien¬
tiã. ⁊ legẽ reqͥrent ex ore eiꝰ: qr
riã filiũ barachie. quẽ ꝓpħam
fuisse ñ dubiũ ẽ. Legimꝰ qͦd reg¬
nante achaꝵ. urias sacerdos fue¬
rit tẽpli dñi: cui p̃cepit achaꝵ
ut altare simile altaris damasci
faceret. Ꝙ dierũ narrat liber

Expanded text:
ut nequaquam in populos proferat novae ut nequaquam in populos proferat novae nativitatis arcanum, sed scribat eam in isto grandi volumine, quod nunc legimus. Et quo sit mirabilius, humanis verbis, et stylo, quo homines scribere consueverunt, Dei sacramenta comprehendat. Quid est autem illud quod scribitur humano stylo? Ut puer natus velociter spolia detrahat, et cito praedetur, hoc est, ne ultra patiatur regnare diabolum: nec mittat Angelos, nec Prophetas; sed ad salvandas creaturas suas ipse descendat. Facit ergo Propheta quod jussum est, et adhibet sibi duos testes fideles, Uriam sacerdotem, qui legis doctor est, dicente Malachia: Labia sacerdotis custodient scientiam, et legem requirent ex ore ejus, quia riam filium Barachiae, quem Prophetam fuisse, dubium non est. Legimus, quod regnante Achaz, Urias sacerdos fuerit Templi Domini : cui praecepit Achaz, ut altare simile altaris Damasci faceret. Et Dierum narrat liber ,
Abbreviated transcription (Latin):
anteꝗͣ. sciat puer uocare patrẽ
suũ u matrẽ suã. auferetur for¬
titudo damasci. ⁊ spolia sama¬
rie corã rege assẏrioꝵ. Lair ꝓ
deles. dixerunt. ad ẽ enĩ ⁊ testes
fac mͥ fideles homines: ⁊ pro
uria sacerdote. tantũ uriam:
cetera similit̃. Primũ ꝓpħa mis¬
sus ẽ ad achaz. ut ei p̃diceret
q̃ scriptura cõmemorat. qͦ audi¬
re nolente. ipse dñs loqͥt᷑ ad achaꝵ.
⁊ p̃cepit ei ut petat sibi signũ
in ꝓfundũ. siue in excelsũ: quo
respondente ñ petã. ⁊ ñ tẽpta¬
bo dnm. dimisso rege impio. ad
domũ dauid di uerba uertun¬
tur.  ꝓmittit᷑ ei uirgo paritura
filiũ. cuiꝰ nom̃ sit emmanuhel
hoc ẽ nobiscũ ds: qͥ si crebro fu¬
erit inuocatꝰ. samaria subuer¬
tat᷑  siria. Subuertat᷑ aũ a re¬
ge assirioꝵ: qͥ ⁊ ipsũ uida postea
capturus sit. ita ut om̃is t̃ra iudea
uertatur in solitudinẽ. Nursum
gͦ sub alia figura partus describit᷑
uirginalis. & dicit dñs ad ꝓpħam.

Expanded text:
em suum, et matrem suam, auferetur fortitudo Damasci, et spolia Samariae coram rege Assyriorum. LXX pro deles, dixerunt: adest enim, et testes fac mihi fideles homines. Et pro Uria Sacerdote, tantum Uriam, caetera similiter. Primum Propheta missus est ad Achaz , ut ei praediceret quae Scriptura commemorat: quo audire nolente, ipse Dominus loquitur ad Achaz, et praecepit ei, ut petat sibi signum in profundum, sive in excelsum. Quo respondente, Non petam, et non tentabo Dominum: dimisso rege impio, ad domum David Dei verba vertuntur, et promittitur ei Virgo paritura filium, cujus nomen sit Emmanuel, hoc est, nobiscum 117 Deus. Qui si crebro fuerit invocatus, Samaria subvertatur et Syria: subvertatur autem a rege Assyriorum, qui et ipsum Judam postea capturus sit; ita ut omnis terra Judaeae vertatur in solitudinem. Rursum ergo sub alia figura partus describitur virginalis. Et dixit Dominus ad Prophetam,
Abbreviated transcription (Latin):
loam aũ fontẽ esse ad radices mon¬
tis syon. qͥ ñ uigibꝰ aqͥs. s incer¬
tis horis diebꝰq ebulliat. ⁊ per
t̾rarũ concaua u antra saxi du¬
rissimi. cũ magno sonitu ueni¬
at. dubitare ñ possumꝰ nos pre¬
sertĩ qͥ in hac habitamꝰ ꝓuincia.
Est aũ sensus. Quia pͦpłs decẽ tͥ¬
buũ mag̃ uoluit rasin ⁊ filio ro¬
melie idr damasci ⁊ samarie re¬
gibꝰ esse subiectꝰ. quã stẏrpi dđ̃

Expanded text:
dices montis Sion, qui non jugibus aquis, sed in certis horis diebusque ebulliat, et per terrarum concava et antra saxi durissimi cum magno sonitu veniat, dubitare non possumus, nos praesertim qui in hac habitamus provincia. Est autem sensus, quia populus decem tribuum magis voluit Rasin et filio Romeliae, id est, Damasci et Samariae regi
Abbreviated transcription (Latin):
iurta illud qͦd scriptũ ẽ. accedite
ad dñm i illuminamini. Sꝑu
itaq sc̃õ conceptꝰ ẽ dñs: ⁊ licet hu¬
manus sermo natiuitatis eiꝰ ne¬
queat explicare misteria. tam̃
gabrihel ipse uͥgini loqͥt᷑ q̃ conce¬

Expanded text:
uxta illud quod scriptum est: Accedite ad Dominum, et illuminamini . Spiritu itaque sancto conceptus est Dominus. Et licet humanus sermo nativitatis ejus nequeat explicare mysteria: tamen Gabriel ipsi Virgini loquitur, quae conce
Abbreviated transcription (Latin):
hec uerba noscamꝰ infantiã hu¬
mani corꝑis diuine ñ p̃iudicas¬
se sapientiȩ. Deniq iacentẽ in
p̃sepio. angłi pastoribꝰ nuntiant.
magi adorant de oriente ueni¬
entes. qͦs utiq electos esse cre¬
dendũ ẽ. & e contͣrio herodes
scribe ac pharisei reꝓbant᷑: quia
ꝓ uno infante multa paruuloꝵ
milia trucidarunt. Prius enĩ
quã sciat puer reꝓbare malũ.
⁊eligere bonũ. derelinquetur
t̾̃ra. quã tu detestaris a facie

Expanded text:
haec verba noscamus, infantiam huhaec verba noscamus, infantiam humani corporis divinae non praejudicasse sapientiae. Denique jacentem in praesepio Angeli pastoribus nuntiant: Magi adorant de Oriente venientes, quos utique electos esse credendum est. 112 Et e contrario Herodes, Scribae ac Pharisaei reprobantur , quia pro uno infante multa parvulorum millia trucidarunt. Prius enim quam sciat puer reprobare malum et eligere bonum, derelinquetur terra, quam tu detestaris, a facie
Abbreviated transcription (Latin):
tauit in nobis. Futirũ ⁊ mel
comedet. ut sciat reꝓbare malũ
u eligere bonũ. Pro qͦ locox tran¬
stulerunt anteꝙͣ sciat. Quodq
seqͥt᷑ assumere malũ in hebraico
ñ habetur. Ꝙ ẽ sensus. O domus
dauid. cui dĩ sermone p̾cipitur.
ut uoces. io÷ inuoces in ꝑiculo
constituta nom̃ emmanuhelis
id nobiscũ dĩ. Non mireris ad
rei nouitatẽ. si uirgo dm̃ pariat.
qͥ tantã habeat potestatẽ. ut
multo pꝰ tẽpore nasciturꝰ. te nc̃
liberet inuocatꝰ: ipse ẽ enĩ qui
uisus ẽ abrahã. ⁊ locutus ẽ cũ
moyse. Dicã ⁊ aliud mirabilius.
Ne eũ putes in fantasmate na
er aũ proficiebat sapientia ⁊ ȩ¬
tate ⁊ gr̃a apud dm̃ ⁊ apud ho¬
mines. ⁊ hoc dicat᷑. ut ueritas hu¬
mani corꝑis approbet᷑ : tam̃ ad¬
huc pannis inuolutꝰ. ⁊ buty ro
pastꝰ ⁊ melle. habebit boni ma¬
liq iudiciũ. ut reꝓbans mala
eligat bona: ñ qͦd hoc fecerit. aut
reꝓbauerit. ł elegerit: sed quod
scierit repbare i eligere. ut ꝑ

Expanded text:
tavit in nobis. Butyrum et mel comedet, ut sciat reprobare malum, et eligere bonum. Pro quo LXX transtulerunt, antequam sciat: quodque sequitur, assumere malum, in Hebraico non habetur. Et est sensus: O Domus David, cui Dei sermone praecipitur, ut voces, id est, invoces, in periculo constituta nomen Emmanuelis, id est, nobiscum Dei; non mireris ad rei novitatem, si Virgo Deum pariat, qui tantam habeat potestatem, ut multo post tempore nasciturus, te nunc liberet invocatus; ipse est enim qui visus est Abraham, et locutus est cum Mose. Dicam et aliud mirabilius, ne eum putes in phantasmate naser autem proficiebat sapientia et aetate et gratia apud Deum et homines : et hoc dicatur, ut veritas humani corporis approbetur: tamen adhuc pannis involutus, et butyro pastus ac melle, habebit boni malique judicium, ut reprobans mala, eligat bona. Non quod hoc fecerit, aut reprobaverit, vel elegerit; sed quod scierit reprobare et eligere, ut per
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ hiꝑbaton legendus ẽ. Deniq
n nos secuti hebraicã ueritatẽ.
ita eũ int̾pretati sumꝰ. O domus
dauid ausculta q̃ dico. ut dere¬
linquat᷑ t̾ra sẏriȩ ⁊ samarie a
facie regũ duoꝵ qͦs tu uehem̃¬
tissime reformidas. adducet dñs
dies suꝑ te. i suꝑ domũ patris
tui dauid. qͦs nũꝙͣ habuist ex
eo tp̃r qͦ decẽ tribꝰ a duabꝰ tribu¬
bus seꝑate st̃. ⁊ regnũ in samaria
habere ceperunt. Adducet aũt
ipsos dies. id÷ tp̃ra cũ rege assy¬
rioꝵ. ut illis suꝑatis atq subuer¬
sis. tu emmanuhelis p̾sentia li¬
bereris. Lacx. hc̃ locũ ita uertert̃.

Expanded text:
per hyperbaton legendus est. Denique per hyperbaton legendus est. Denique et nos secuti Hebraicam veritatem, ita eum interpretati sumus: O domus David, ausculta quae dico, ut derelinquatur terra Syriae et Samariae a facie regum duorum, quos tu vehementissime reformidas: adducet Dominus dies super te, et super domum patris tui David, quos numquam habuisti ex eo tempore quo decem tribus a duabus tribubus separatae sunt, et regnum in Samaria habere coeperunt. Adducet autem istos dies, id est, tempora cum rege Assyriorum, ut illis superatis atque subversis, tu Emmanuelis praesentia libereris. LXX hunc locum ita verterunt:
Abbreviated transcription (Latin):
ta samaria. id÷ tͥcesimo pͥmo anno
ȩtatis ipsiꝰ. Si itaq iste qͥ nasci¬
turus ẽ .ł de uͥgine ut nos ꝓba¬
mus. ł de adolescentula ut u¬
dei uolunt. butyrũ u mel come¬
det. ⁊ tã paruuł erit ut malũ
a bono discernere nequeat.
anteꝗͣ ille tẽpꝰ egrediat᷑ infan¬
tie. t̾ra sẏriȩ ⁊ samarie uastan¬
da ẽ ab assyriis. respondeant he¬
infantuł p̃dicet᷑. ⁊ tã rudis eta¬
tis. ut mel ⁊ butyrũ comedens.
uixta niniuiticos pueros nec
sinistrã nec dexterã. id÷ nec
malũ nec bonũ nouerit. Rela¬
tũ aũ ad emmanubel qͦo int̾¬
pretat᷑ nobiscũ ds̃. faciłe habebit
intelligentiã. qͦd ad mysteriũ &
inuocationẽ nominis eiꝰ t̾ra syrie
⁊ samarie assẏrio suꝑueniente
uastet᷑. ⁊ domꝰ dauid liberet᷑ a du¬
obus regibꝰ qͦs metuit. rasin uide¬
Hlicet i phacee. Adducet dñs suꝑ¬
Ypatris tui qͥ ñ uenerunt dies. a
Ydiebꝰ separationis ephraim a ui¬
Yda cũ rege assẏrioꝵ. L ocus iste

Expanded text:
imo primo anno aetatis ipsius. Sic itaque iste qui nasciturus, vel de Virgine, ut nos probamus, vel de adolescentula, ut Judaei volunt, butyrum et mel comedet, et tam parvulus erit, ut malum a bono discernere nequeat, et antequam ille tempus egrediatur infantiae, terra Syriae et Samariae vastanda ab Assyriis sit: respondeant Heinfantulus praedicetur, et tam rudis aetatis, ut mel, et butyrum comedens, juxta Niniviticos pueros, nec sinistram, nec dexteram, id est, nec malum, nec bonum noverit. Relatum autem ad Emmanuel, quod interpretatur, nobiscum Deus, facilem habebit intelligentiam. Quod ad mysterium et invocationem nominis ejus terra Syriae, et Samariae, Assyrio superante, vastetur: et domus David liberetur a duobus regibus quos metuit, Rasin videlicet, et Phacee. Adducet Dominus supatris tui dies qui non venerunt a diebus separationis Ephraim a Juda, cum rege Assyriorum. Locus iste
Abbreviated transcription (Latin):
testaris n⁊ metius. tc̃ adducet dñs
o domꝰ iuda suꝑ te ⁊ pͦpłm tuum
nitꝰ ñ habentes. Scire enĩ debes.
qͦd sibilo suo dñs muscas egypti
n fluminũ. hauddubiũ qͥn septẽ
diorigas nili significet. uocaturꝰ
sit. ⁊ apem q̃ ẽ ĩt̾raassur. Muscas
aũ egyptios uocat. ꝓpt̾ sordes ido¬
sirio. qr illo tp̃r potentissimũ reg¬
nũ erat ⁊ ad bella promptissimũ.
Uel ob id quia om̃is ꝓpe assyriori
t̾ram tuã in torrentibꝰ ualliũ ⁊
in cau̾nis petrarũ. ⁊ in om̃ibꝰ fru¬
tectis. ⁊ foraminibꝰ lignisq nemo¬
rosis. Hȩc aũ ꝑ metaphorã dicunt᷑.
ut qr semel muscas ⁊ apes nomi¬
nauerat: translationẽ seruaret
in reliqͥs. Legamꝰ regũ u paralipo¬
menon libros. ⁊ inueniemꝰ ab ȩgyp

Expanded text:
testaris et metuis, tunc adducet Dominus, o domus Juda, super te et populum tuum nitus non habentes. Scire enim debes quod sibilo suo Dominus muscas Aegypti et fluminum ejus, haud dubium quin septem diorigas Nili significet, vocaturus sit, et apem quae est in terra Assur. Muscas autem Aegyptios vocat propter sordes idosyrios, quorum illo tempore potentissimum regnum erat, et ad bella promptissimum: vel ob id, quia omnis prope Assyriorum terram tuam in torrentibus vallium, et cavernis petrarum, et in omnibus frutetis, et foraminibus, lignisque nemorosis. Haec autem per metaphoram dicuntur, ut quia semel muscas, et apes nominaverat, translationem servaret in reliquis. Legamus Regum et Paralipomenon libros, 114 et inveniemus ab Aeg
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ om̃s ripas eiꝰ. & ibit ꝑ uidã
inundans ⁊ transiens usq ad
collũ ueniet. ⁊ erit extensio a la¬
rum eiꝰ implens latitudinem
t̃rȩ tuȩ o emmanuhel. Dixe¬
rat supͣ auferendã damasci for¬
titudinẽ. ⁊ spolia samarie in con¬
spectu regis assyrioꝵ ⁊ duos re-¬
ges. assyrio pugnante capien¬
dos: nc̃ d̾s loquit᷑ ad ꝓpħam. ca¬
ractere solito scripturarũ ꝑ tͣns¬
lationẽ sẏloe fontis hierłm
assyrii fluminis uiolentissimi
qͦd omnẽ terrã isrł suis mnundẽt
aqͥs. ⁊ egrediat᷑ ripas aluei. tan¬
toq ferat᷑ impetu. ut pꝰꝙͣ decẽ
tribuũ occupauerit t̾ram ad
iudã ꝑueniat. ⁊ transiens ad col¬
lũ usq ꝑtingat. ꝑ q̃ uicinã signi¬
ficat captiuitatẽ. Non enĩ tc
captꝰ ẽ uidas: s cunctis duarũ
tribuũ urbibꝰ subiugatis. sola
remansit hierłm q̃ incredibil
dĩ miscdia liberata ẽ. Potentiã
gͦ assyrii. ⁊ innumerabilis eus
erertitꝰ. quã sublim inundatiõe¬

Expanded text:
sas ripas ejus. Et ibit per Judam inundans, et transiens usque ad collum veniet, et erit extensio alarum ejus implens latitudinem terrae tuae, 119 o Emmanuel. Dixerat supra auferendam Damasci fortitudinem, et spolia Samariae in conspectu regis Assyriorum, et duos reges, Assyrio pugnante, capiendos: nunc Deus loquitur ad Prophetam charactere solito Scripturarum, per translationem Siloe fontis Jerusalem, et Assyrii fluminis violentissimi, quod omnem terram Israel suis inundet aquis, et egrediatur ripas alvei, tantoque feratribuum occupaverit terram, ad Judam perveniat, et transiens ad collum usque pertingat, per quae vicinam significat captivitatem. Non enim tunc captus est Judas, sed cunctis duarum tribuum urbibus subjugatis, sola remansit Hierusalem, quae incredibili Dei misericordia liberata est. Potentiam ergo Assyrii et innumerabilis ejus exercitus, qua
Abbreviated transcription (Latin):
turus sit. nc̃ a te emmanuhelis
appellet᷑ uocabulo. Uerbũ cara¬
thi. quod om̃s int̾pretati st̃. uo¬
cabis. potest intelligi. ⁊ uocabit:
quod ipsa scilicet uirgo q̃ con¬
cipiet ⁊ pariet. hoc ap̃m ap¬
pellatura sit nomine. In mul
runt. curiosiꝰ attendendũ ẽ. ñ
eos uerboꝵi ordinẽ secutos esse
sed sensuũ. Uñ ⁊ in p̃senti loco.
pro concipiet in utero. matheus
posuit in utero habebit. ⁊ ꝓ uo
cabis uocabunt. Hebrei hoc de
erechia filio achaz ꝓpħari ar¬
bitrant᷑ qͦd ipso regnante sit cap¬
ta samaria: qͦd omĩno probari
ñ potest. Si quidẽ achaꝵ filius
rusalem annis xui. cui successit
in regnũ filiꝰ eiꝰ ezechias. annos

Expanded text:
turus sit, nunc a te Emmanuelis turus sit, nunc a te Emmanuelis appelletur vocabulo. Verbum CARATHI  , quod omnes interpretati sunt vocabis, potest intelligi et vocabit: quod ipsa scilicet Virgo quae concipiet et pariet, hoc Christum appellatura sit nomine. In multrunt, curiosius attendendum est, non eos verborum ordinem secutos esse, sed sensum. Unde et in praesenti loco, pro concipiet in utero, Matthaeus posuit, in utero habebit : et pro vocabis, vocabunt. Hebraei hoc de Ezechia filio Achaz prophetari arbitrantur, quod ipso regnante sit capta Samaria: quod omnino probari non potest. Siquidem Achaz, filius ruin regnum filius ejus Ezechias annos
Abbreviated transcription (Latin):
Si inuenerit inquit homo in
cãpo puellã desponsatã. ⁊ ui
oppͥmens dormierit cũ ea. int̃¬
ficietis uirũ solũ qͥ concubuit
cũ ea. ⁊ puellȩ nichil facietis.
Non ẽ adolescentulȩ peccatum
gat cont᷑ ꝓocimũ suũ. ⁊ int̾fici¬
at animã eiꝰ: sic hoc negociũ
accidit. In agͦ muenit eã. cla¬
mauit puella desponsata ⁊ñ est
inuentꝰ qͥ auxiliaret᷑ ei.  in re¬
gũ uolumine legimꝰ. quod quesi¬
erint puellã uirginẽ nomine
abisag. ⁊ introduxerint ad regẽ.
puella pulchra nimis. ⁊ ministra¬
bat ei. ⁊ rea ñ cognouit eam.
Quodq seqͥt᷑. ⁊ uocabis nom̃ eiꝰ
emmanuhel ⁊ laro ⁊ tres reliqͥ
similit transtulerunt: ꝓ qͦ in ma¬
theo scriptũ ẽ. uocabunt. qͦd in
hebraico ñ habetur. Ergo iste
puer qͥ nascet᷑ ex uirgine o do¬
mus dauid. nc̃ a te appelletur
emmanuhel. id÷ nobiscũ ds̃.
qr. rebus ipsis ꝓbabis a duobus
inimicis regibꝰ liberata. dm̃ te

Expanded text:
Si invenerit, inquit, homo in Si invenerit, inquit, homo in campo puellam desponsatam, et vi opprimens dormierit cum ea, interficietis virum solum, qui concubuit cum ea, et puellae nihil facietis: non est adolescentulae peccatum gat contra 110 proximum suum, et interficiat animam ejus, sic hoc negotium accidit. In agro invenit eam: clamavit puella desponsata, et non est inventus qui auxiliaretur ei. Et in Regum volumine legimus , quod quaesierint puellam virginem nomine Abisag, et introduxerint ad regem, puella pulchra nimis, et ministrabat ei, et rex non cognovit eam. Quodque sequitur: Et vocabis nomen ejus Emmanuel, et LXX et tres reliqui similiter transtulerunt, pro quo in Matthaeo scriptum est, vocabunt: quod in Hebraeo non habetur. Ergo iste puer qui nascetur ex Virgine, o domus David, nunc a te appelletur Emmanuel, id est, nobiscum Deus, quia rebus ipsis probabis a duobus inimicis regibus liberata, Deum te h
Abbreviated transcription (Latin):
qr in dolore ẽ. i dñs abscondit
a me: in hebreo scriptũ ẽ Nel¬
lamemmennĩ. Ergo alma ñ solũ
go abscondita dr ⁊ secreta. que
numꝗͣ uiroꝵ patuerit aspectibꝰ.
sed magna parentũ diligentia
custodita sit. Lingua qͦq punica
alma scã dr. Om̃ĩumq pene
linguarũ uerbis utunt᷑ hebrei.
ut ẽ illud in cantico canticoꝵ.
fecit sibi salomon: quod ⁊ ĩ he¬
brȩo ita legimꝰ. Uerbũ qͦq nu¬
gas ⁊ mensurã hebrei eodẽ m
u hisde appellant sensibꝰ. & qͣtũ
cũ mea pugno memoria. nũꝗͣ
me arbitror alma in muliere
nupta legisse. sed in ea q̃ uͥgo ẽ.
ut ñ solũ uirgo sit. s uͥgo uinio¬
ris etatis. ⁊ in annis adolescentiȩ.
Pot̃ enĩ fieri. ut uirgo sit uetula.
Ista aũ uirgo erat in annis pu¬
ellaribꝰ. ł certe uͥgo ñ puellula.
que adhuc uirũ nosse ñ posset.
s iã nubilis. Deniq ⁊ in deute¬
ronomio. sub puellȩ ⁊ adolescen¬
tulȩ nomine uirgo intelligit᷑.

Expanded text:
quia in dolore est, et Dominus absquia in dolore est, et Dominus absa me, in Hebraeo scriptum est, EELIM MEMMENNI  . Ergo alma,, non solum go abscondita dicitur et secreta, quae numquam virorum patuerit aspectibus; sed magna parentum diligentia custodita sit. Lingua quoque Punicalma, sancta dicitur. Omniumque pene linguarum verbis utuntur Hebraei: ut est illud in Cantico Canticorum sibi fecit Salomon, quod et in Hebraeo ita legimus. Verbum quoque nugas et mensuram Hebraei eodem modo et eisdem appellant sensibus. Et quantum cum mea pugno memoria, numquam me arbitror alma in muliere nupta legisse, sed in ea quae virgo est: ut non solum virgo sit, sed virgo junioris aetatis, et in annis adolescentiae. Potest enim fieri ut virgo sit vetula, ista autem virgo erat in annis puellaribus. Vel certe virgo, non puellula, et quae adhuc virum nosse non posset: sed jam nubilis. Denique in Deuteronomio sub puellae et adolescentulae nomine virgo intelligitur.
Abbreviated transcription (Latin):
biis. Sapientia ȩdificauit sibi
donũ. Qñ autẽ dicit᷑. dabit dñs
ipse uob̾ signũ: nouũ debet ẽeᷤ
atq mirabile. Sin aũ iuuencła
ł puella. ut uidei uolunt. ⁊ ñ
uirgo pariat. quale signũ pote¬
rit appellari: cũ hoc nom̃ ȩtatis
sit ñ integritatis : S reuera ut
cũ iudeis conferamꝰ pedem u ne¬
quaꝗͣ contentioso fune p̃beamus
eis risũ. nr̃ȩ imꝑitiȩ. Uirgo hebra¬
ice bethula appellat᷑. quȩ in p̃¬
senti loco ñ scribit᷑. sed ꝓ hoc uer
ro alma apud eos uerbũ ambigu¬
um ÷ : dicit᷑ enĩ ⁊ adolescentula
Unde ⁊ in titulo psalmi noni
ubi in hebraico positũ ẽ alma¬
noth. ceteri int̾pretes transtu¬
lerunt ꝓ adolescentia: quod lrar
int̾pretati st̃ ꝓ absconditis. S
in genesi legimꝰ ubi rebecca dr¬
alma: aqͥlam ñ adolescentulam
neq puellã. s absconditã transtu¬
lisse. Sumamitis qͦq mulier a¬
misso filio. cũ helisei fuisset pe¬
xi. audit a ꝓpħa. Dimitte eam

Expanded text:
ntia aedificavit sibi domum . Quando autem dicitur: Dabit Dominus ipse vobis signum, novum debet esse atque mirabile. Sin autem juvencula vel puella, ut Judaei volunt, et non virgo pariat, quale signum poterit appellari, cum hoc nomen aetatis sit, non integritatis? Et revera, ut cum Judaeis conferamus pedem, et nequaquam contentioso fune praebeamus eis risum nostrae imperitiae, virgo Hebraice BETHULA   appellatur, quae in praesenti loco non scribitur: sed pro hoc verbro ALMA apud eos verbum ambiguum est: dicitur enim et adolescentula; Unde et in titulo psalmi noni, ubi in Hebraeo positum est ALAMOTH , caeteri Interpretes transtulerunt, pro adolescentia, quod LXX interpretati sunt, pro absconditis. Et in Genesi legimalma , Aquilam non adolescentulam, nec puellam sed absconditam transtulisse. Sunamitis quoque mulier, amisso filio, cum Elisaei fuisset pezi, audit a Propheta: Dimitte eam,
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmo anno achar. hanc ad eũ
factã ꝓphetiã. de ezechiȩ concep¬
tu dicit᷑ i natiuitate. cũ eo tẽ¬
pore qͦ regnare cepit achaz.
iã nouẽ ezechias esset annorũ.
nͥ forte sertũ ezechiȩ regni an¬
nũ qͦ ẽ capta samaria. infantiã
eiꝰ appellari dicant ñ ȩtatis. s
imperii: qͣd coactũ esse atq uio¬
lentũ etiã stultis patet. Quidã
de nr̃is ysaiã ꝓpħam duos filios
habuisse contendit. iasubutem¬
manuhel. de ꝓphetissa uxore¬
eiꝰ generatos in tẏpũ dñi salua¬
toris: ut prior filiꝰ iasub. qͦd
int̃̾pretat᷑ relictꝰ. siue conuer¬
tens. iudaicũ pͦpłm significat.
qͥ relictꝰ ẽ. ⁊ p̾ea reuersurus. se¬

Expanded text:
mo anno Achaz hanc ad eum factam prophetiam, de Ezechiae conceptu dicitur et nativitate, cum eo tempore 111 quo regnare coepit Achaz, jam novem Ezechias esset annorum, nisi forte sextum Ezechiae regni annum, quo est capta Samaria, infantiam ejus appellari dicant, non aetatis, sed imperii. Quod coactum esse atque violentum, etiam et stultis patet. Quidam de nostris Isaiam prophetam duos filios habuisse contendit, Jasub et Emmanuel: eesse generatum, in typum Domini Salvatoris: ut prior filius Jasub, quod interpretatur relictus, sive convertens, Judaicum populum significet, qui relictus est,
Abbreviated transcription (Latin):
abstulit ephraii a iuda regem
assyrior. ¶s quẽ sensũ habeat
scire ñ possumꝰ: nͥ forte ħ dicen¬
dũ ẽ. qͦd pecc̃oꝵ suoꝵ. magnitudi¬
ne ephraim. id ÷ samaria pͥmũ
ad se assẏrioꝵ fecerit impetum
declinare. ALiter. Interĩ nc̃ duo
reges rasin i phacee qͥ te obsidẽt
⁊ uastare festinant. breui tẽpore
subuertent᷑: tuȩ aũ uastationis
tẽpus illud adueniet. qñ qͦd ñꝙͣ¬
speraueras. inmo ñꝗͣ metueras
assẏrius uenerit: per q̃ docet do¬
mui dauid. ñ sẏriã ⁊ samariã.
sed assyrios esse metuendos. Pre¬
senti gͦ formidine liberat: ⁊ de
fut᷑o tp̃r cõminat᷑. Et erit in die
illa. sibilabit dñs musce q̃ ẽ in
extremo fluminũ egypti. ⁊ api

Expanded text:
gem Assyriorum. Quod quem sensum habeat, scire non possumus, nisi forte hoc dicendum est, quod peccatorum suorum magnitudine Ephraim, id est, Samaria primum ad se Assyriorum fecerit impetum declinare. Aliter: Interim nunc duo reges Rasin et Phacee, qui te obsident, et vastare festinant, brevi tempore subvertentur: tuae autem vastationis tempus illud adveniet, quansperaveras, imo nunquam metueras, Assyrius venerit. Per quae docet domui David non Syriam et Samariam. sed Assyrios esse metuendos. Praesenti ergo for midine liberat, et de futuro tempore comminatur. « Et erit in die illa, sibilabit Dominus muscae, quae est in extremo fluminu
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ habitant trans flum̃ euphra
barbe. qͦd uirilitatis inditiũ ẽ.
radet dñs de iudea: ut nichil in
ea forte. nichil pulchrũ resideat:
sed effeminatis hominibꝰ unmo
ignominiosis mulieribꝰ cõparent᷑
Et erit in die illa. nutriet hõ
uaccã boum ⁊ duas oues: ⁊ pre
ubertate lactis comedet butyrũ.is

Expanded text:
qui habitant trans flumen Euphratqui habitant trans flumen Euphratbarbae, quod virilitatis indicium, est, radet Dominus de Judaea, ut nihil in illa forte, nihil pulchrum resideat, sed effeminatis hominibus, imo ignominiosis mulieribus comparentur. « Et erit in die illa, nutriet homo vaccam boum et duas oves, et prae ubertate lactis co
Abbreviated transcription (Latin):
ceteris uidee urbibꝰ dirutis. incen¬
dit tẽplũ u habitatores assyrios
posuit in uidea. In die illa ra¬
det dñs in nouacła conducta. in
his qͥ transflum̃ st̃ in rege assy¬
rioꝵ: caput n pilos pedũ ⁊ barbã
uniuersã. Nȩc quidã putant
de assyriis ꝓpħari. qͥ mille trecen¬
tis annis. anteꝗͣ hierłm subuer¬
terent. regnũ asye. egr pti q ⁊
libie possederunt. qͦd amedis ꝑsisq
iuncendi sint. ⁊ eoꝵ imꝑũr des¬
truendũ. Alii uͦ arbitrant᷑ qͦd tͣns
flum̃ euphraten cesi st̃ egyptii.
Nos autẽ nouacłam m̃cede con¬
ductã. ipsũ arbitram᷑ assirium.
quẽ in hieremia ob ultionẽ po¬
puli peccatoris. ȩtiã colũbam suã
uocat. Deniq ⁊ in uisione tyri
qr in eͣstruendis munitionibꝰ ⁊
aggere comportando nabucho¬
donosor plurimũ laborauerat.
n illis classe fugientibꝰ fuerat
m̃cede pͥuatꝰ. data ẽ ei ȩgr ptꝰ
ꝓ m̃cede ⁊ labore suo. Ergo in
ista nouacła acutissima ⁊ in his

Expanded text:
eteris Judaeae urbibus dirutis, incendit Templum, et habitatores Assyrios posuit in Judaea . In die illa radet Dominus in novacula conducta, in his qui trans flumen sunt, in rege Assyriorum, caput, et pilos pedum, et barbam universam. Haec quidam putant de Assyriis prophetari, qui mille trecentis annis, antequam Jerusalem subverterent, regnum Asiae Aegyptique et Libyae possederunt, quod a Medis Persisque vincendi sint, et eorum imperium destruendum. Alii vero arbitrantur, quod trans flumen Euphratem caesi sint Aegyptii. Nos autem novaculam mercede conductam, ipsum arbitramur Assyrium, quem in Jeremia ob ultionem populi peccatoris, etiam columbam suam vocat . Denique et in visione Tyri , quia in exstruendis munitionibus, et aggere comportando Nabuchodonosor plurimum laboraverat, et illis classe fugientibus, fuerat mercede privatus, data est ei Aegyptus pro mercede et labore suo. ista novacula acutissima, et in his
Abbreviated transcription (Latin):
signũ. Ecce uͥgo concipiet ⁊ pari¬
manuhel. Nequaꝗͣ multifariã
iurta apłm paulũ. ⁊ multis mo
s qͥ ante loquebat᷑ ꝑ alios. dicet
in canticis canticoꝵ. Osculetur me
oscło oris sui. Dñs enĩ uͥtutũ ip¬
se ẽ rex głe. Ipse descendet in
uterũ uͥginałe. ⁊ ingredietur.
egrediet᷑ orientałe portã q̃ sẽꝑ¬

Expanded text:
ipiet et parimanuel. Nequaquam multifarie juxta apostolum Paulum, et multis modsed qui ante loquebatur per alios, dicet in Cantico Canticorum: Osculetur me osculo oris sui . Dominus enim virtutum ipse est rex gloriae : ipse descendet in uterum virginalem, et ingredietur et egredietur Orientalem portam quae
Abbreviated transcription (Latin):
turus esset. ⁊ glorificaret᷑ dñs.
Ergo qͣsi idoloꝵ cultor qͥ in om¬
nibꝰ angulis pͥatearũ ⁊ in mon¬
tibus locisq nemorosis aras
constituerat. ⁊ ꝓ leuitis habebat
fanaticos. ñ uult signũ petere¬
N quod p̃ceptũ ẽ. Et dix̃. Audi¬
Ute gͦ domꝰ dauid. Numqͥd parũ

Expanded text:
turus esset, et glorificaretur Dominus. Ergo quasi idolorum cultor, qui in omnibus angulis platearum et in montibus lucisque nemorosis aras constituerat, et pro Levitis habebat fanaticos; non vult signum petere quod praeceptum est. Et dixit, audite ergo, domus David: Numquid parum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑseqͥmini ⁊ eoꝵ dicta contẽpni¬
tis. sed p̃sentis ⁊ iubentis di sen¬
tentiȩ contraitis. ita ut ei exribe¬
atis laborẽ. qͥ in alio loco ait. La¬
boraui sustinens. Idcirco dñs fa¬
ciet q̃ sequunt᷑. Plabore u mole¬
stia. quod aqͥla ⁊ simmachus.
transtulerunt. latr. ⁊ theo dotio.
agonẽ int̾pretati st̃. id⁊ luctã
atq certam̃. qr contentiõe ñ
subiciant collũ dñi seriituti:
s illo uulnera eoꝵ uolente cu¬
rare respuãt sanitatẽ. Et hoc
notandũ qͦd achaz rege impi¬
issimo nolente signũ petere.
sermo ꝓpheticus ad domũ dauid.
hoc ÷ ad tribũ regiã conuertat᷑.
de qua supͣ legimꝰ. i nuntiaue.¬
runt ħ domui dauid dicentes.

Expanded text:
sequimini, et eorum dicta contemnitis; sed et praesentis et jubentis Dei sententiae contradicitis; ita ut ei exhibeatis laborem, qui in alio loco ait: Laboravi sustinens , idcirco Dominus faciet quae sequuntur. Pro labore et molestia, quod Aquila et Symmachus transtulerunt, LXX et Thagonem interpretati sunt, id est, luctam atque certamen, quia contentiosi non subjiciant collum Domini servituti, sed illo vulnera eorum volente curare, respuant sanitatem. Et hoc notandum, quod Achaz rege impiissimo nolente signum petere, sermo propheticus ad domum David, hoc est, ad tribum regiam convertatur, de qua supra legimus: Et nuntiaverunt haec domui David, dic
Abbreviated transcription (Latin):
quod in eugłio đr. Petite ⁊ acci¬
pietis: querite ⁊ inuenietis: pulsa¬
te ⁊ apperiet᷑ uobis. Quia gͦ uix¬
ta hystoriã. ⁊ id quod in hebreo
continet᷑ in qͥnto libro exposui

Expanded text:
Petite, et accipietis: quaerite, et invenietis: pulsate, et aperietur vobis. Quia ergo juxta historiam et id quod in Hebraeo continetur, in quinto libro exposui,
Abbreviated transcription (Latin):
te dñs ds tuus. & de quo in psal-¬
mo legimꝰ. Filii tui sicut nouella
oliuarũ. incircuitu mense tuȩ.
Pro siccitate grẽ sꝑualis uix duas
oliuas. aut tres aut quatuor. aut
quinq dñs esuriens repꝑerit: sub¬
intrabit gentiũ plenitudo. & ne¬
quaꝗͣ ad idola manu facta. sed
ad dm̃ suũ inclinabit᷑ & respiciet¬

Expanded text:
te Dominus Deus tuus : et de quo in Psalmis legimus: Filii tui sicut novellae olivarum in circuitu mensae tuae , pro siccitate gratiae spiritualis vix duas olivas, et tres, aut quatuor, aut quinque Dominus esuriens repererit, subintrabit gentium plenitudo, et nequaquam ad idola manufacta, sed ad Deum suum inclinabitur, et respicie
Abbreviated transcription (Latin):
NUS
DA¬
Mas¬
cI5
chus.
& theo¬
dotio. a¬
sũcio da¬
contra damascũ. addentes de suo
qͦd i in moab fecere pͥncipio. Da¬
masci pͥmũ nom̃ in genesi legimꝰ:
qͥ ante ysaac fuit uernacuł abra¬
ham: ⁊ putabat᷑ heres. nisi esset
sare filiꝰ ea ꝓmissiõe generatus
Interpretat᷑ autẽ aut sanguinis po¬
culũ. aut sanguinẽ bibens aut san¬
guis cilicii. que omĩa p̾pło conueni¬
unt ethnicoꝵ qͥ ante fide xp̃i ami¬
cus erat. sanguinis & crudelitatis.
⁊ oꝑa digna planctu agebat ꝙ sac¬
co. In dierũ libro narrat hystoria.
quod impleto anno ascenderit con¬
tra ioas regẽ iudeoꝵ exercitꝰ syriȩ

Expanded text:
nus Damasci. chus et Theodotio, Assumptio Dacontra Damascum, addentes de suo, quod in Moab fecere principio. Damasci primum nomen in Genesi legimus, qui ante Isaac fuit vernaculus Abraham, et putabatur haeres, nisi esset Sarae filius ex promissione generatus . Interpretatur autem aut sanguinis osculum, aut sanguinem bibens, aut sanguis cilicii, quae omnia populo conveniunt Ethnicorum, qui ante fidem Christi, amicus erat sanguinis et crudelitatis, et digna opera planctu agebat, et sacco. In Dierum libro narrat historia, quod impleto anno ascenderit contra Joas regem Judae exercitus Syriae,
Abbreviated transcription (Latin):
ticoꝵ. ubi sint sapientes eiꝰ qui
contẽpnebant etcłastica simpli¬
citatẽ ⁊ respondere cõpellit qͥo
cogitauerit dñs sabaoth suꝑ e
grptũ istiꝰ mundi. ⁊ qͥd in consũ¬
matioẽ facturus sit. Stulti st̃
approbati pͥncipes thaneos qui
humile hereticoꝵ tenuerunt
mandatũ. Emarcuerunt om̃s
principes mempheos. qui eloquen-¬
tia ⁊ oris pullulauere iactantia.
Memphys enĩ os ł ex ore int̾pre¬
sonat. Esq sequit᷑. deceperunt
egyptũ angulũ płoꝵ eiꝰ: siue

Expanded text:
sapientes ejus qui contemnebant Ecclesiasticam simplicitatem: et respondere compellit, quid cogitaverit Dominus Sabaoth super Aegyptum istius mundi, et quid in consummatione facturus sit. Stulti sunt approbati principes Taneos qui humile haereticorum habuere mandatum. Emarcuerunt omnes principes Mempheos, qui eloquentiae et oris polluere jactantia. Memphis enim, os, vel, ex ore, interpresonat. Quodque sequitur: Deceperunt Aegyptu
Abbreviated transcription (Latin):
ñ erit egypto opus qͦd faciat ca¬
put ⁊ caudã. incuruantẽ ⁊ refre¬
nantẽ. Solent ȩgyptii regisu
o ł pharaoni dicere: filii sumꝰ
sapientiũ qͥ ab initio doctri¬
nã nob̾ apłicã tradiderunt. filii
sumus regũ antiquoꝵ qͥ appel¬
lant᷑ reges phylosophoꝵ: & ha¬
benius scientiã scripturarum.
iunctã sapientiȩ scħ. Quos nc̃¬

Expanded text:
t Aegypto opus quod faciat caput et caudam incurvantem et refrenantem. Solent haeretici regi suo vel Pharaoni dicere: Filii sumus sapientium, qui ab initio doctrinam nobis Apostolicam tradiderunt: filii sumus regum antiquorum, qui appellantur reges philosophorum, et habemus scientiam Scripturarum junctam sapienti
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ regnũ de damasco. & reliquie
syriȩ sic̃ gła filioꝵ ifrł erunt:
dicit dñs exercituũ. Sicut in titu¬
lo demonstratũ ẽ: ꝑ damascũ uo¬
catio gentiũ significat᷑: que ama¬
bant ł bibebant sanguinẽ. que
postꝗͣ in xp̃m crediderint pͥstine con-¬
erunt quasi aceruus lapidũ in ru¬
ina. Quomͦ enĩ acerui lapidũ qui
in agris dispersi st̃. in unũ tumu¬
lũ cõportant᷑ : sic de uniu̾sis nati¬
onibus aceruus credentiũ congre¬
gatꝰ ẽ. in ruina p̾pł iudeoꝵ. illis
cadentibꝰ & nob̾ surgentibꝰ. Dere¬
licte quoq ciuitates a roer. id est
myricon. eccłasticis gregibꝰ erunt.
ut quas iudei reseruauerunt noᷤ
incolamꝰ : siue destructa idolatͥa
uidet᷑ esse cõpletũ. Serapiũ aler¬
andriȩ ⁊ smyrnȩ tẽplũ gareq
in ȩccłas dnĩ surrererunt: & ciui¬
tates. aroer. eu̾głicis gregibꝰ p̃para¬
te st̃. Aroer. id⁊ mirice nascunt᷑
in desertis locis. iuxta id quod scrip¬

Expanded text:
 regnum de Damasco, et reliquiae Syriae, sicut gloria filiorum Israel erunt, dicit Dominus exercituum. Sicut in titulo demonstratum est, per Damascum vocatio gentium significatur, quae amabant vel bibebant sanguinem, quae postquam in Christum crediderint, pristinae conEt erit sicut acervus lapidum in ruina. » Quomodo enim acervi lapidum, qui in agris dispersi sunt, in unum tumulum comportantur; sic de universis nationibus acervus credentium congregatus est in ruina populi Judaeorum, illis cadentibus, et nobis surgentibus. Derelictae quoque civitates AROER  , id est, myrice, Ecclesiasticis gregibus erunt, ut quas Judaei deseruerunt, nos incolamus: sive destructa idololatria videmus esse completum: Serapium Alexandriae, et Marnae templum Gazae in ecclesias Domini surrexerunt, et civitates Aroer Evangelicis gregibus praeparatae sunt. Aroer, id est, myrice, nascuntur in desertis locis, juxta illud quod scrip
Abbreviated transcription (Latin):
runt eũ in plerisq opibus errasse.
& non ita fecisse ut facere debue¬
rat. Ad quã enĩ in quiunt utilita¬
tem hominũ. serpentes. scorpiões.
cocodrillos. ⁊ pulices. cymicesq &
opiȩ st̃. & mittunt in mare huiꝰ
scłi legatos id÷ discipłos suos qui
eoꝵ portantes uolumina. recte
uasa papyri. idz chartacia suꝑ aqͣs
portare dicunt᷑. q̃ delent᷑ uelocit̃.
Sic̃ enĩ libri uixta aquas ex hu¬
more cito obscurant᷑. delent᷑ et
pereunt: ita sermo eoꝵ atq docꝰ¬
trina. cũ in pͥncipio aliquã uisa
fuerit fortitudinẽ possidere. cito¬
ꝑtransit. ⁊ labitꝰ. Itaq per hyroni¬

Expanded text:
runt eum in plerisque operibus errasse, runt eum in plerisque operibus errasse, et non ita fecisse, ut facere debuerat. Ad quam enim utilitatem hominum, serpentes, scorpios, crocodilos, et pulices, cimicesque et opiae sunt, et mittunt in mari hujus saeculi legatos, id est, discipulos suos, qui eorum portantes volumina, recte vasa papyri, id est, chartacia super aquas portare dicuntur, quae delentur velociter. Sicut enim libri juxta aquas et humores cito obscurantur, delentur et pereunt: ita sermo eorum atque doctrina, cum in principio aliquam visa fuerit fortitudinem possidere, pertransit et labitur. Itaque per ironi