comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
etiã ex his q̃ plantauit dextera tua conuulsa monstra¬
re. Nonne os tuũ in remensi concilio. subiecta capitu¬
la ꝓmulgauit: Quis ea tenet: Quis tenuit : Falleris.
si teneri putas. Si ñ putas. ipse peccasti: aut statuens
q̃ ñ tenerent᷑. aut qͦd ñ tenent᷑ dissimulans. Precipimꝰ
aisti. ut ta ep̃i quã clerici. neq insuꝑ fluitate. seu in¬
honasta uarietate coloꝵ. aut fissura uestiũ: neq in
tonsura in tuenciũ quoꝵ. forma & exemplũ ẽe de¬
bent. offendant aspectũ. s pocius ita insuis actibꝰ
errata condẽpnent. & amorẽ innocenciȩ conuersa¬
cione demonstrent: sicut dignitas exigit ordinis
clericoꝵ. Quod si moniti ab ep̃is suis in fra quadra¬
ginta dies ñ obtẽꝑauerint: eccłasticis beneficiis eo
ad nullos magis referendȩ st̃. quã ad desides negligentesq
rectores: tamdu ab officio pontificali abstineant. do¬

Expanded text:
etiam ex his quae plantavit dextera tua, convulsa monstraetiam ex his quae plantavit dextera tua, convulsa monstrare. Nonne os tuum in Remensi concilio subjecta capitula promulgavit? Quis ea tenet? quis tenuit. Falleris si teneri putas. Si non putas, ipse peccasti, aut statuens quae non tenerentur, aut quod non tenentur dissimulans. « Praecipimus, » aisti, ut tam episcopi quam clerici, neque in superfluitate, seu inhonesta varietate colorum, aut fissura vestium, neque in tonsura, intuentium quorum forma et exemplum esse debent offendant aspectum; sed potius ita in suis actibus errata condemnent, et amorem innocentiae conversatione demonstrent, sicut dignitas exigit ordinis clericorum. Quod si moniti ab episcopis suis intra quadraginta dies non obtemperaverint, ecclesiasticis beneficiis eorad nullos magis referendae sunt quam ad desides negligentesque rectores; tandiu ab officio pontificali abstineant, do
Abbreviated transcription (Latin):
Nonnulla tamen monasteria sita in diuersis epis.¬
copatibꝰ. qd specialius ꝑtinuerint ab ipsa sui fun¬
dacione ad sedem apłica ꝓuoluntate fundatoꝵ
quis nesciat: Sed aliud est qͦd largitur deuocio: aliud
qͦd molit᷑ ambicio impaciens subiectionis. E hȩc dicͣ¬
statũ intendat consid̾acio tua: si plebes clerieis. si cle¬
rici sacerdotibꝰ.si sacerdotes deo. mea qua oportet hu¬
militate subiecti sint: si in monasteriis & religiosis locis
seruet᷑ ordo. uigilet disciplina. si suꝑ praua oꝑa &. dog¬
mata censura ȩccłastica uigeat: si floreant uineȩ ho¬
nestate &. sc̃imonia sacerdotũ: si flores fructꝰ partu¬
dine obseruent᷑ : neqͥa in agro dñi .tui. aut neglecꝰtu
in cultũ: aut fraude sub reptũ inueniat᷑. Posse inue¬
niri: ne dubitetis. Michi inpromptu ẽ. ut multa & in¬
numera prȩt̃ mitt᷑a. q̃ passim neglecta iacent: ñ nulla

Expanded text:
Nonnulla tamen monasteria, sita in diversis episNonnulla tamen monasteria, sita in diversis episcopatibus, quod specialius pertinuerint ab ipsa sui fundatione ad Sedem apostolicam pro voluntate fundatorum, quis nesciat? Sed aliud est quod largitur devotio, aliud quod molitur ambitio impatiens subjectionis. Et haec dicstatum intendat consideratio tua: si plebes clericis, si clerici sacerdotibus, si sacerdotes Deo in ea, qua oportet, humilitate subjecti sint; si in monasteriis et religiosis locis servetur ordo, vigilet disciplina; si super prava opera et dogmata censura ecclesiastica vigeat; si floreant vineae honestate et sanctimonia sacerdotum? si flores fructus partudine observentur, ne quid in agro Domini tui aut neglectu incultum, aut fraude subreptum inveniatur. Posse inveniri ne dubites. Mihi in promptu est ut multa et innumera praetermittam, quae passim neglecta jacent nonnulla
Abbreviated transcription (Latin):
deo. ita hic qͦq sub uno sitmo pontifice. primates
tes: & reliqͥ inhunc modũ. Non ẽ pariupenden¬
dũ qͦd & deũ habet auctorẽ. & de cȩlo ducit ori¬
gine. Quod si dicat ep̃s. nolo ee̾ sub archiep̃o aut
abbas. nolo obedire ep̃o. hoc de cȩlo ñ ẽ nisi tu
forte angeloꝵ quẽ piã dicent̾e audisti. nolo suo ar¬
changelis ee̾: aut ex alio qͦlibet inferior. ordinũ
Alique ñferentẽ sub esse cuiqua nisi deo. Quid inqͥs.
Prohibes dispensare: Non. Sed dissipare. Non sum
ta rudis ut ignorẽ positos uos dispensatores: sea
inedificacionẽ ñ indestructionẽ. Deniq q̃ritur
inter dispensatores: ut fidelis qͥs inueniatur. Ubi
necessitas iurget: excusabilis dispensacio ẽ. ubi u¬
tilitas.ꝓuocat. dissipacio laudabil is ẽ. Utilitas
dico cõmtinis: ñ ꝓpria. Na̾ eũ nichil hoꝵ ẽ. ñpla¬
ne fidelis dispensacio: s est crudelis dispensacio

Expanded text:
Deo; ita hic quoque sub uno summo Pontifice primates Deo; ita hic quoque sub uno summo Pontifice primates tes, et reliqui in hunc modum. Non est parvi pendendum quod et Deum habet auctorem, et de coelo ducit originem. Quod si dicat episcopus, Nolo esse sub archiepiscopo; aut abbas, Nolo obedire episcopo: hoc de coelo non est. Nisi tu forte Angelorum quempiam dicentem audisti, Nolo sub Archangelis esse: aut ex alio quolibet inferiorum ordinum aliquem non ferentem subesse cuiquam, nisi Deo. Quid, inquis? prohibes dispensare? Non, sed dissipare. Non sum tam rudis, ut ignorem positos vos dispensatores, sed in aedificationem, non in destructionem . Denique quaeritur inter dispensatores, ut fidelis quis inveniatur . Ubi necessitas urget, excusabilis dispensatio est: ubi utilitas provocat, dispensatio laudabilis est. Utilitas, dico, communis, non propria. Nam cum nil horum est, non plane fidelis dispensatio, sed crudelis dissipatio est.
Abbreviated transcription (Latin):
pastores aq consũmacionẽ scõr. inopus in amiste¬
riĩ in ȩdifieacionẽ corporis.xꝑiatq hoc corpus
qͥa t ip̃se paulus suo uere apostolico figurans elo¬
qo &. capiti conuenientissime aptans totũ ex
eo cõpactũ ꝑ hibet & conexuͣ: ꝑ omñe iuncturã
sub ministracionis scđ̾m oꝑacionẽ inmensura
uniuscuiꝰq membri augmentũ corꝑis faciens
inȩdificacionẽ sui in caritate. Nec uilẽ reputes formã
hanc qͥa interris ẽ exemplar habet e cęlo. Neq enĩ
filius potest facere qͥcqua nͥ q̃ uiderit patrẽ facien¬
tẽ : prȩsertim cũ ei sub moysi nomine dictũ sit.
Cide omnia facias. scđ̾m ȩxemplar qͦd tibi in monte
monstratũ ẽ. Uiderat hoc : qͥ dicebat. Cidi ciuitatẽ¬
scãm ihrłm nouã descendentẽ de cȩlo. addeo pa¬
rat᷑a. Ego enĩ ꝓpt̃ similitudinẽ dictũ reor: qͦd sic̃
illic seraphin & cherubin. ac ceteri qͥq usq ad ar
changelos &. angelos ordinant᷑ sub uno capite

Expanded text:
ad consummationem sanctorum, in opus ministerii, in aedificationem corporis Christi. Atque hoc corpus, quod tibi ipse Paulus suo vere apostolico figurans eloquio, et capiti convenientissime aptans, totum ex eo compactum perhibet, et connexum per omnem juncturam subministrationis, secundum operationem in mensuram uniuscujusque membri, augmentum corporis faciens in aedificationem sui, in charitate . Nec vilem reputes formam hanc, quia in terris est: exemplar habet e coelo. Neque enim Filius potest facere quidquam, nisi quae viderit Patrem facientem , praesertim cum ei sub Moysi nomine dictum sit: Vide omnia facias secundum exemplar quod tibi in monte monstratum est . 18. Viderat hoc qui dicebat: Vidi civitatem novam, descendentem de coelo, a Deo paratam . Ego enim propter similitudinem dictum reor, quod sicut illic Seraphim et Cherubim, ac caeteri quique usque ad Angelos et Archangelos, ordinantur sub uno capite
Abbreviated transcription (Latin):
deo urãm apostolicã potestatẽ existimas. Si hoc sen¬
tis: dissentis ab eo qͥ ait. Non ẽ potestas: nͥ a deo. Pro¬
inde qͦd seqͥt᷑ ꝗ potestati resistit. dei ordinacioni
resistit. &. si pͥncipalit᷑ ꝓte facit. ñ tam̃ singularĩt.
oribꝰ subditasit. Non ait sublimiori. tanꝙͣ in unoi
s sublimioribꝰ tanꝗͣ. in miltis. Non tua gͦ sola po¬
testas ad ñõ: st̃ & medioeres. st̃ &. inferiores. Et qͦmͦ
qͦs deus coniunxit. ñ st̃ separandi. sic nec qͦs subr¬
unxit cõparandi. Monstrũ facis. si manus submo¬
uens digitũ. facis pendere de capite supiore ma¬
tas alii eẽ qͥ posuit in ȩccła qͦsdã qͥd ẽ apłos. qͦsda¬

Expanded text:
Deo vestram apostolicam potestatem existimas. Si hoc senDeo vestram apostolicam potestatem existimas. Si hoc sentis, dissentis ab eo qui ait: Non est potestas nisi a Deo. Proinde quod sequitur, Qui potestati resistit, Dei ordinationi resistit; etsi principaliter pro te facit, non tamen ss subdita sit: Non ait ›sublimiori‹ tamquam in uno, sed ›sublimioribus‹ tamquam in multis. Non tua ergo sola potestas a domino. Sunt et mediocres, sunt et inferiores. Et quomodo quos deus coniunxit, non sunt separandi, sic nec quos subiunxit, comparandi. Monstrum facis, si manui submovens digitum facis eum pendere de capite, superiorem matas alium esse, qui posuit in ecclesia quosdam quidem apostolos
Abbreviated transcription (Latin):
parit᷑ qͥ gladiũ dedit: unde ambo morerent᷑  hoc
ẽ qͦd dixerã. occidisti & possedisti. ddde qͦd qͥ audi¬
unt scandalizant᷑. indignant᷑ de¬
trahunt &. blasphemant: hoc est uulnerantur
ad mortẽ. Non ẽ bona arbor faciens fructꝰ tales.¬
insolencias. dissoluciones. dilapidaciones. simulta¬
tes. scandala. odia. qͦdq magis dolendũ. inter ec¬
clas inimicicias graues. ꝑpetesq discordias. Uides
quã uerus sit sermo ille. Omnia michi licent. s ñ om¬
nia expediunt: Quid si forte nec licet: Ignosce mͥ.
ñ facile adducor licitũ consentire. qͦd tot illicita par¬
turit. Tune deniq tͥ licitũ censeas. suis eccłas muti¬
lare membris. confundere ordinẽ: ꝑ turbare t̃mi¬
nos qͦs posuer̃t patres tui : Si iusticiȩ ẽ ius cuiq ser¬
uare suũ. auferre cuiquã sua. iusto qͦmͦ poterit
conuenire: Erras. si ut sũmã. ita &. solã instituta a

Expanded text:
pariter, qui gladium dedit, unde ambo morerentur? Hoc pariter, qui gladium dedit, unde ambo morerentur? Hoc est, quod dixeram: Occidisti et possedisti. Adde, quod, qui audiunt, scandalisantur, indignantur, detrahunt et blasphemant, hoc est vulnerantur ad mortem. Non est bona arbor faciens fructinsolentias, dissolutiones, dilapidationes, simultates, scandala, odia: quodque magis dolendum, inter ecclesias inimicitias graves, perpetesque discordias. Vides quam verus sit sermo ille: Omnia 433 mihi licent, sed non omnia expediunt . Quid si forte nec licet? Ignosce mihi: non facile adducor licitum consentire quod tot illicita parturit. 17. Tune denique tibi licitum censeas, suis ecclesias mutilare membris, confundere ordinem, perturbare terminos, quos posuerunt patres tui? Si justitiae est jus cuique servare suum; auferre cuiquam sua, justo quomodo poterit convenire? Erras, si ut summam, ita et solam institutam a
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ. Nisi qͦd inde &. ep̃i insolenciores. &. monachi etiam
dissoluciores fiunt. Quid qͦd & pauꝑiores : Inspice di-¬
ligeneius taliũ ubiq liberoꝵ .&. facultates & uitas. si
ñ pudenda ad modũ &. tenuitas inhis. & in illis secula¬
ritas inuenit᷑. Matris noxiȩ libertatis gemina sobo¬
les hȩc. Quid ni peccet licencius uagũ & male liberũ
uulgus. cũ ñ sit qͥ arguat: Quid ni licencius qͦq spo-¬
lietur. ac depredet᷑ inhermis religio: cũ ñ sit qͥ defen-¬
dat: Quo enĩ refugiũ illis: Nunqͥd ad ep̃os dolentes in¬
uiriã  Ridentibꝰ. ꝓfecto aspociunt ocłis. siue quȩ fa¬
ciunt mala: siue quȩ paciunt᷑. Quȩ demũ utilitas
insanguine isto: Uereor ne illa quã in ꝓpħa cõminatꝰ
ẽ deus. ille inqͥens in iniqͥtate sua moriet᷑: sanguinẽ
cens: Parũ est: in uoluimꝰ igñe. Audi aꝑcius. Si is
ꝗͥmurmurat. scđ̾m animã mortuus ẽ: qui instigat

Expanded text:
enim, nisi quod episcopi inde insolenciores, menim, nisi quod episcopi inde insolenciores, mdissolutiores fiunt. Quid quod et pauperiores? Inspice diligentius talium ubique libertorum et facultates, et vitas, si non pudenda admodum et tenuitas in his, et in illis saecularitas invenitur. Matris noxiae libertatis gemina soboles haec. Quidni peccet licentius vagum et male liberum vulgus, cum non sit qui arguat? Quidni licentius quoque spolietur ac depraedetur inermis religio, cum non sit qui defendat? Quo enim refugium illis? Numquid ad episcopos dolentes injuriam? Ridentibus profecto aspiciunt oculis, sive quae faciunt mala, sive quae patiuntur. Quae demum utilitas in sanguine isto? Vereor ne illa, quam in propheta comminatus est Deus: Ille, inquiens, in iniquitate sua morietur, sanguinem cens? Parum est: involvimus ignem, audi apercius. Si is, qui murmurat, secundum animam mortuus est, qui instigat,
Abbreviated transcription (Latin):
nũ cuiuis utenti racione uiuere pecus: qͥs in te
rectore omniũ tant̾a contumeliã nature hono¬
ris iniuriã ferat: Sic degenerando qͦd absit ge¬
nerale obpbriũ. fecisti ꝓpriũ tibi. Nomo euͣ inho¬
nore esset. ñ intellexit. cõparatꝰ ẽ iumͣtis insipi¬
entibꝰ. &. similis factꝰ ẽ illis. Quid itẽ tã indig¬
nũ tibi. quã ut totũ tenens. ñsis contentꝰ toto.¬
nisi minucias quasdã atq exiguas
por ciones ipsius tibi credite uni¬
uersitatis. tanquã ñ sint tuȩ satagas nescio
qͦmͦ adhuc facere tuas : Ubi et iã meminisse
te uolo parabolȩ nathan. de homine qͥ centũ
oues habens: unã quȩ erat pauꝑis concupiuit.
Huc qͦq ueniat factũ. inimo facinꝰ regis achab. qͥ rerum
sũmã tenebat. & unã uineã affectauit. Auertat deus
a te qͦd ille audiuit: occidisti . & possedisti. Nolo aũ prȩ¬
tendas mͥ fructũ emancipacionis ipsius: nullus est

Expanded text:
num cnivis utenti ratione vivere ut pecus, quis in te num cnivis utenti ratione vivere ut pecus, quis in te rectore omnium tantam contumeliam naturae, honoris injuriam ferat? Sic degenerando, quod absit! generale opprobrium fecisti proprium tibi: Homo cum in honore esset, non intellexit; comparatus est jumentis insipientibus, similis factus est illis . Quid item tam indignum tibi, quam ut totum tenens, non sis contentnisi minucias quasdam atque exiguas porciones ipsius tibi credite universitatis, tamquam non sit tue, satagas, nescio quomodo, ad hoc facere tuas? Ubi eciam meminisse te volo parabole Nathan de homine, qui centum oves habens unam, que erat pauperis, concupivit. Huc quoque veniat factum, ymmo facinus, regis Achab, qui rerum summam tenebat, et unam vineam affectavit. Avertat deus a te, quod ille audivit: Occidisti et possedisti. Nolo autem pretendas michi fructum emancipacionis ipsius; nullus est
Abbreviated transcription (Latin):
ac dignitatũ gradꝰ & ordines qͥbꝰq suos seruare positi
estis. ñ inuidere. ut qͥdã ur̃oꝵ ait. Cui honorẽ. hono¬
rẽ. S ꝑualis homꝗ ille qͥ omnia duudicat. ut ipse
a nemine iudicet᷑. omne opus suũ trina quadã
consid̾acione prȩueniet. Primũ qͥdẽ anliceat.
deinde an deceat: postremo. an & expediat. Nã¬
.&. si constet in xꝑiana utiq philosophia ñ dec̾e n qͦd li¬
cet. ñ expedire nisi qͦd decet & licet. ñ continuo
tam̃ omne qͦd licet. decere aut expedire conse¬
quens erit. dge aptemꝰ si possumꝰ tria ipsa o-¬
ꝑi huic. At qͦmͦ ñ indecens tͥ uoluntate ꝓ lege
uti . &. qͥa ñ est adquẽ appelleris. potestatẽ exer¬
cere. negligere racionẽ.tu ne maior dño tuo
qͥ ait. ñ ueni facere uoluntatẽ mea ᷤ Quãquã ñ
minus deiecti quã elati animi ẽ ueluti racio
nis exꝑtẽ. ñ ꝓ racione.s ꝓ libitu agere:nec ui¬
dicio agi. s appetitu. Quid tã bestiale: E si indig¬

Expanded text:
ac dignitatum gradus et ordines, quibusque suos servare positi estis, non invidere, ut quidam vestrorum ait: Cui honorem, honorem. Spiritualis homo ille, qui omnia diiudicat, ut ipse a nemine iudicetur: Omne opus suum trina quadam consideracionepreveniet: Primum quod an liceat, deinde an deceat, postremo an et expediat. Nam, etsi constet in cristiana utique philosophia non decere, nisi quod licet, non expedire, nisi quod decet et licet, non continue tamen omne, quod licet, decere aut expedire consequens erit. l Age, aptemus, si possumus, tria ipsa opera huic! At quomodo non indecens tibi voluntate pro lege uti, et, quia non est, ad quem appelleris, potestatem exercere, negligere racionem? Tune mayor domino tuo, qui ayt: Non veni facere voluntatem meam? Quamquam non minus deiecti quam nis expertem, non pro ratione, sed pro libitu agere; nec judicio agi, sed appetitu. Quid tam bestiale? Et si indig
Abbreviated transcription (Latin):
seiencia nutans infirmitas modice fiqi: ñ sit
in fama neuus male specier & uestiris duplici¬
bꝰ .E. gaudebit sponsus suꝑ sponsam animam
hea i garidebit suꝑ te d̾s tuus. Miraris quor
hȩ cignarus usq ad huc qͥd dicere uelim. Non
te tolo diucuis: murmur loquor & q̃rimonã
ecclarũ Iruncari se clamitant: ac demẽbrari
Uel nulle uel paucȩ admodũ st̃: quȩ plagã istã
Qut ñ doleant. aut ñ timeant. Queris quam :
arehiepĩ patriarchis siue primatibꝰ. Bonane
species hec : Mirũ si excusari gãt uelopus. Sic
factitando ꝓbatis uos habere plenitudinem
potestatis:. s iusticiȩ forte ñ ita. Facitis hoc qͥa
potestis. s utrũ &. debeatis quȩstio ẽ. Honorũ¬

Expanded text:
scientia nutans infirmitas modicae fidei, non sit scientia nutans infirmitas modicae fidei, non sit in fama naevus malae speciei; et vestieris duplicibus, et gaudebit sponsus super sponsam animam tuam, et gaudebit super te Deus tuus. Miraris quorsum haec, ignarus usque adhuc quid dicere velim. Non te tollo diutius. Murmur loquor et querimoniam ecclesiarum. Truncari se clamitant ac demembrari. Vel nullae, vel paucae admodum sunt, quae plagam istam aut non doleant, aut s, archiepiscopi patriarchis sive primatibus. Bonane species hec? Mirum, si excusari queat vel opus. Sic factitando probatis vos habere plenitudinem potestatis, sed iusticie forte non ita. Facitis hoc, quia potestis, sed utrum et debeatis, questio est. Honoru
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ tue ꝑfectionis. &. malas res.&. malas parit̃ species
deuitare. In altero ẽscienciȩ: maltero fame c̃sulis. Puta
ł ñ licere. & si alias fortasse liceat: qͥcqͥd male fuerit co¬
loratũ. Deniq int̾roga maiores tuos & dicent tͥ ab om̃i
specie mala abstinete uos. Sane minister dñi. am̃
imitet᷑ qͥa ipse ait. Qͥ mͥ ministrat: me sequat᷑. E h.¬
bes de illo. Dñs regnauit decorẽ induit induit
dñs fortitudinẽ. Tu qͦq esto fortis in fide: decorus
ingła. & ꝓbasti te imitatorẽ dei. Fortitudo tua.
fiducia. fidelis c̃sciencie: decor tuus. splendor bo¬
nȩ opinionis. Ita q̃so induere fortitudiñe: &eñi
gaudiũ dñi fortitudo tua. Porro specie tua &
pulorhitudine tua nichilominꝰ tamqũa ꝓpria
similitudine delectat᷑. Induere uestimentis głȩ
tuȩ. uestire duplicibꝰ. qͥbꝰ domesticos suos for¬
tis illa mulier in duere c̃sueuit. Nsit incon¬

Expanded text:
est tuae perfectionis, et malas res, et malas pariter species est tuae perfectionis, et malas res, et malas pariter species devitare. In altero conscientiae, in altero famae consulis. Puta tibi non licere etsi alias fortasse liceat quidquid male fuerit coloratum. Denique interroga majores tuos, et dicent tibi: Ab omni specie mala abstinete vos . Sane minister Domini Dominum imitetur, quia ipse ait: Qui mihi ministrat, me sequatur . Et habes de illo: Dominus regnavit, decorem induit, induit Dominus fortitudinem . Tu quoque esto fortis in fide, decorus in gloria; et probasti te imitatorem Dei. Fortitudo tua, fiducia fidelis conscientiae: decor tuus, splendor bonae opinionis. Ita, quaeso, induere fortitudinem; etenim gaudium Domini fortitudo tua. Porro specie tua et pulchritudine tua nihilominus tanquam propria similitudine delectatur. Induere vestimentis gloriae tuae, vestire duplicibus, quibus domesticos suos fortis illa mulier induere consuevit . Non sit in con
Abbreviated transcription (Latin):
nere iiqͦ mãmone acqͥescens. Nonsic a pauꝑe ep̃o con¬
tiniusti. dans qͦd daret. ne inmunificꝰ notaret᷑. Accepit
clã: qͦd palã dedit. Sic de tuo saccło c̃sultũ ẽ. uerecun¬
diȩ uri. Sic qͦq curiȩ morẽ gerens: tuo beneficio in¬
uidiã declinauit eoꝵ qͥ diligunt munera. Non potes
absẽdere. &. factũ nouimꝰ. & ꝑsonã. Audire grauat:
Et ego eo libencius p̃dico: qͦ tu id molestius audis. Si
tͥ sic expedit .&. mͥ sic. Tam ñ oportet. xꝑi głam me si¬
lere: quã nec te q̃rere tuã. Et si ꝑgis murmurare
adhuc: respondebit᷑ tͥ ex eugłio. Quanto eis p̃ci¬
piebat: tanto magis plus p̃dicabant. dicentes. Bene
tassis ꝑtinere qͥs dicat ua c̃sidacio uid̾it hoc. Mi¬
chi uidet᷑ ñ longe a uͦ dissentire: qͥ id forte int̾ aua¬
riciȩ species locandũ putauerit. Ego uͦ illius aut spe¬
cie m ee̾. aut speciem habere ñ negarim. Sane inter

Expanded text:
nere iniquo mammonae acquiescens. Non sic a paupere episcopo connere iniquo mammonae acquiescens. Non sic a paupere episcopo continuisti, dans quod daret, ne immunificus notaretur: accepit clam, quod palam dedit. Sic de tuo sacculo consultum est verecundiae viri, sic quoque curiae morem gerens, tuo beneficio invidiam declinavit eorum qui diligunt munera. Non potes abscondere: et factum novimus, et personam. Audire gravat? Et ego eo libentius praedico, quo tu id molestius audis: si tibi sic expedit, et mihi sic. Tam non oportet Christi gloriam me silere, quam nec te quaerere tuam. Et si pergis murmurare adhuc, respondebitur tibi ex Evangelio: Quanto eis praecipiebat, tanto magis plus praedicabant, dicentes: Bene tassis pertinere quis dicat. Tua consideratio viderit hoc. Mihi videtur non longe a vero dissentire, qui id forte inter avaritiae species locandum putaverit. Ego vero illius aut speciem esse, aut speciem habere non negaverim. Sane inter
Abbreviated transcription (Latin):
reputatũ ẽ fenũ sũmarii ñ leuatis sareinis honusti.
nichilomimꝰ repatriant uel inuiti. Noua res. Quando
id usurpatũ ñ credimꝰ. Duo uener̃t ambo locupletes . &
ambo rei: siqͥdẽ unꝰ maguntinꝰ coloniensis alt̃. Alteri
gr̃a gratis reddita ẽ. alt̃ in dignꝰ credo cui gr̃a redderet᷑.
audiuit. Cũ quali ueste intrasti: cũ tali egredieris.
Ouocẽ magnific̃a: uocẽ prorsus apłicȩ libertatis. Qd
minꝰ ab illa hec habuit: pec unia tua tecũ sit inꝑdi¬
cionẽ: Nisi qͦd in illa plus zeli: mista plus modestiȩ sonuit.
Qͥd ille detransmarinis partibꝰ pene a finibꝰ tͣrȩ.terra
& mari currens ꝓepiscopatu suis q alienis facultatibꝰ
rursus em̃do: Iã enĩ emerat pͥus. Tulit multa: s retu¬
lit ñ omĩa tam̃ Incidit mser in manꝰ alias acciꝑe: quã
dare potenciores. Bene fecisti. tuas in utroq seruans¬
innoxias. nec imponere scilicet ambicioso: nec subpo¬

Expanded text:
reputatum est fenum: summarii non levatis sarcinis, onusti reputatum est fenum: summarii non levatis sarcinis, onusti nihilominus repatriant vel inviti. Nova res. Quando id usurpatum non credimus. Duo venerunt, ambo locupletes, et ambo rei. Siquidem unus Moguntinus, Coloniensis alter: alteri gratia gratis reddita est; alter, indignus credo cui gratia redderetur, audivit: Cum quali veste intrasti, cum tali egredieris. O vocem magnificam! vocem prorsus apostolicae libertatis! Quid minus ab illa haec habuit, Pecunia tua tecum sit in perditionem? Nisi quod in illa plus zeli, in ista plus modestiae sonuit. Quid ille de transmarinis partibus pene a finibus terrae, terra et mari currens pro episcopatu, suis et alienis facultatibus rursus emendo? Jam enim emerat prius. Tulit multa, sed retulit, non omnia tamen. Incidit miser in manus alias, accipere quam dare poteninnoxias, nec imponere scilicet ambitioso, nec suppo
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ eos. benefici uocant᷑ at istud de his qͥ foris st̃. Quio
ad nos: Tu id m̃dacit᷑ diceris: si ñ tã beneficus ẽẽ. quã be¬
neficis prȩe̾e intendas. Pariii deiectiq animi ẽ. de sub¬
nitis. ñ ꝓfectũ q̃rere subditoꝵ. s questũ ꝓpũ insimo
p̃sertimominiũ: nichil t᷑pius. Quã pulerhe magister
genciũ. parentes filiis: ñ filios debere censuit thesaur¬
zare parentibꝰ. Non mediocris głe uor illa idemtide ipsi¬
us. ñ reqͥto datũ. s. fructũ. At ia transeamꝰ &. hinc. neqͥs
mora in his meã auaricie inte notã int̃pretet᷑. Quę
quã longe a te sit. lbro suꝑiori testatꝰ sũ. sciens quan¬
tar ariquanta tua necesfitate respueris. Ad te ꝓinde
ser ipserim ista: ñ ꝓpt᷑ te.Nepe qͦd ł scribit᷑ soli ꝓdesse
ñ decet. Hic locꝰ auariciã carpit a qͦ uicio inmunissa¬
tis tua opinio ẽ. an & opꝰ. tu uideris. Uidimꝰ tam̃ ut¬

Expanded text:
super eos, benefici vocantur . At istud de his qui foris sunt. Quid super eos, benefici vocantur . At istud de his qui foris sunt. Quid ad nos? Tu id mendaciter diceris, si non tam beneficus esse, quam beneficis praeesse intendas. Parvi dejectique animi est, de subditis non profectum quaerere subditorum, sed quaestum psertim omnium nihil turpius. Tum pulchre Magister Gentium parentes filiis, non filios debere censuit thesaurizare parentibus . Non mediocris gloriae vox illa identidem ipsius: Non requiro datum, sed fructum . At jam transeamus et hinc, ne quis moram in his meam, avaritiae in te notam interpretetur: quae quam longe a te sit, libro superiori testatus sum , sciens quanta, et in quanta tua necessitate respueris. Ad te proinde scripserim ista, non propter te. Nempe quod tibi scribitur, soli prodesse non decet. Hic locus avaritiam carpit, a quo vitio immunis satis tua opinio est; an et opus, tu videris. Vidim
Abbreviated transcription (Latin):
si usur pacio digna an iaduersione multetur.
Tolle usur pacionẽ .&. c̃tẽptꝰ exeusacionẽ ñ habet.
Porro mexeusabilitas. ausum explodet. Nonsit
ꝓinde usurpator .&. ẽtẽptor nullus erit: aut ad¬
modũ rarꝰ. Bene facis tu. qͦd appellacionũ negato
suffragio inmo suffugio: in ulta remittis negocia
ad cognoscentes: uel qͥ noscere cicius possint. Ubi eñĩ cer¬
cior ac facilior nocio. ibi decisio tucioꝵ expediciorq e̾e
cis: &s sũptibꝰ. At qͥbꝰ sĩcredas. id ł om̃imodis attendenqͥũ.
Poterã multa de eodẽ utilit̃ addere his: s memor. ꝓpositi
mei. c̃tentꝰ interi occasionẽ dedisse. ad alia transeo. Et¬
glarit᷑. Ad qͥd : Eget dico tͥ c̃sid̾acionȩ. Nũqd ut de sub¬
ditis crescas: Nequaꝗ̾. s ut ipsi de te. Principẽ te ẽstitue¬
rͣ̃t s sibi. ñ t. Alioqn qͦ pacto te reputas suꝑiorẽ his a
Ib beneficiũ mendicas : Audi dñm. Qͥ potestatẽ habent

Expanded text:
si usurpatio digna animadversione mulctetur. si usurpatio digna animadversione mulctetur. Tolle usurpationem, et contemptus excusationem non habet. Porro inexcusabilitas ausum explodet. Non sit proinde usurpator, et contemptor nullus erit, aut admodum rarus. Bene facis tu, quod appellationum negato suffragio, imo suffugio, multa remittis negotia ad cognoscentes, vel qui noscere citius possunt. Ubi enim certior ac facilior notio, ibi decisio tutior expeditiorque esse cis, et sumptibus! At quibus sic credas, id tibi omnimodis attendendum. Poteram multa de eodem utiliter addere his: sed memor propositi mei, contentus interim occasionem dedisse, ad alia transeo. CAgulariter. Ad quid? eget, tibi dico, consideratione. Numquid ut de subditis crescas? Nequaquam, sed ut ipsi de te. Principem te constituerunt, sed sibi, non tibi. Alioquin quo pacto te reputas superiorem his, a quibus beneficium mendicas? Audi Dominum: Qui potestatem habent
Abbreviated transcription (Latin):
ri ẽsorcio nolens mchilominꝰ qͦd. ꝓposuerat. ẽtẽpta
siue dissimulata appellacione ꝑ egit. ¶d illud qͦd in
autisiodorensi ȩccła. nuꝑ aq̾dã adolescente p̃sũp¬
tũ ẽ Nẽpe defuncto sc̃o ep̃o. uolentibꝰ clericis a¬
liũ ut moris ẽ eligere sibi: int̃uenit ille appellans
ꝙ uetans ne fieret. qͦ usq isset .&. redisset ab urbe.
Cui tam̃ appellacioni: nec ipse detulit. Nã cũ uide¬
ret se ẽtẽpmi tãꝗͣ. qͥ ir racionabilit appellasset. assci¬
tis qͦs potuit sibi. t̃eia die post factã ab aliis electi¬
oñe. fecit suã. Cũ itaq ex his &. in numeris talib
liq̃at ñ ex c̃tẽptu gigni usurpacionẽ. s ex usur¬
pacione c̃tẽptit uideris tu qͥd sibi uelit. qͦd zelus
ur assidue pene uindicat illũ. istã dissimulat. uis
ꝑfectius cohercere c̃tep̃tũ: Cura in ipso utero
pessime matris p̃focari gerinen nequã: qͦd ita nec

Expanded text:
ri consortio nolens, nihilominus quod proposuerat, contempta ri consortio nolens, nihilominus quod proposuerat, contempta sive dissimulata appellatione peregit. Quid illud quod in Autissiodorensi ecclesia nuper a quodam adolescente praesumptum est? Nempe defuncto sancto episcopo, volentibus clericis alium, ut moris est, eligere sibi, intervenit ille appellans, et vetans ne fieret, quousque isset et redisset ab urbe: cui tamen appellationi nec ipse detulit. Nam cum videret se contemni, tanquam qui irrationabiliter appellasset; accitis quos potuit sibi, tertia die post factam ab aliis electionem, fecit suam. 12. Cum itaque ex his et innumeris talibus liqueat, non ex contemptu gigni usurpationem, sed ex usurpatione contemptum: videris tu, quid sibi velit, quod zelus vester assidue pene vindicat illum, istam dissimulat. Vis perfectius coercere contemptum? Cura in ipso utero pessimae matris praefocari germen nequam. Quod ita fiet,
Abbreviated transcription (Latin):
appellaciones minꝰ oportumas .&. celsa nomina impor¬
tumus c̃tepsert. Dico aliqͥd qͦd adrem ꝑtinet. exeplbi
causa. Qda sibi publice desponsarat uxorẽ. adest q¬
es celebris nuipciarũ. Parata omnia: muitati mult
herent om̃s. sacerdos ñ audet ꝓgredi frustratur
om̃is apparatꝰ ille: descendit qͥsq in domũ suã suã
çȩnã manducaturꝰ: sponsa amensa & thalamo spon¬
si suspendit᷑. qͦ usq roma reditũ ẽ. Parisius ẽtigit hoc
nobili galliarũ ciuitate. sede regia. Rursũ in ciuitate
eadẽ. qdã sibi desponsata uxore: diem õstituit nui¬
ciarũ. Interi emergit calũpni a: dicentibꝰ qͥbꝰdã ñ
debere c̃iungi. Ad iu diciũ ȩcełe: causa de lata ẽ. Sea
ñ expectata sentencia appellatũ ẽ sine causa. sine
grauamine: solo frustratorie dilacionis intiutuat
ille siue ꝑ dere q̃ pararat. siue dilectȩ tãdiu frustra¬

Expanded text:
appellationes minus opportunas, et celsa nomina imporappellationes minus opportunas, et celsa nomina importunius contempserunt. 11. Dico aliquid, quod ad rem pertinet, exempli causa. Quidam sibi publice desponsaverat uxorem. Adest dies celebris nuptiarum, parata omnia, invitati multi. haerent omnes, sacerdos non audet progredi, 430 frustratur omnis ille apparatus; descendit quisque in domum suam, suam coenam manducaturus, sponsa a mensa et thalamo sponsi suspenditur, quousque Roma reditum est. Parisius contigit hoc, nobili Galliarum civitate, sede regia. Rursum in civitate eadem quidam sibi desponsata uxore diem constituit nuptiarum. Interim emergit calumnia, dicentibus quibusdam non debere conjungi. Ad judicium Ecclesiae causa delata est sed non exspectata sententia, appellatum est sine causa, sine gravamine, solo frustratoriae dilationis intuitu. At ille, sive perdere quae pararat, sive dilectae tandiu frustra
Abbreviated transcription (Latin):
ne ipsa ẽ q̃ ipsũ ius qͦq nature. aut extenuat. aut ext̃.¬
minat Nã sepe reb etiã p̃ciosissimis p̃cii gram. ñ modo
demit s adimit. Qͥa sacram̃tis accepcius  ysurpata
tam̃ ab indignis. indigneue tractata: minime ac¬
ceptant᷑ Magis habent dãpnacione: qͥa debitã ue¬
neracionẽ non habent. Fateor grande & generale
mundo bonũ ee appellaciones. iaq tã necessariui.
quã sose ipsũ mortalibꝰ. Reuera qͥdã sol iisticis est
ꝓdens ac redarguens oꝑa tenebrarũ. Prorsus fo¬
uendȩ &. manutenende: s quas extorsit necessitas. ñ
calliditas ad inuenit. Usurpatoriȩ st̃ eiꝰmodi om̃s. ñ
subuenientes innecessitate: s opitulantes iniqͥtati.
Qͥd nni uemant mẽtẽptũ: Quantiut talibꝰ qͦꝙ de fer¬
rent. etiã de ꝓprio cessere iure: ne longo &. casso itine¬
re fatigarentur. Plures tam̃ sua amitere ñ ferentes

Expanded text:
ne ipsa est quae ipsum jus quoque naturae aut extenuat, aut externe ipsa est quae ipsum jus quoque naturae aut extenuat, aut exterminat? Nam saepe rebus etiam pretiosissimis pretii gratiam non modo demit, sed adimit. Quid Sacramentis acceptius? Usurpata tamen ab indignis, indigneve tractata, minime acceptantur. Magis habent damnationem, quia debitam venerationem non habent. Fateor grande et generale mundo bonum esse appellationes: idque tam necessarium, quam solem ipsum mortalibus. Revera quidam sol justitiae est, prodens ac redarguens opera tenebrarum. Prorsus fovendae et manu tenendae sunt: sed quas extorsit necessitas, non calliditas adinvenit. Usurpatoriae sunt hujusmodi omnes, non subvenientes in necessitate, sed opitulantes iniquitati. Quidni veniant in contemptum? Quanti ut talibus quoque deferrent, etiam de proprio cessere jure, ne longo et casso itinere fatigarentur? Plures tamen sua amittere non ferentes,
Abbreviated transcription (Latin):
Zelant᷑. Amator iusticiȩ inquirit iusticiã & ꝓseqͥt᷑ eã.
Porro omnẽ iniusticiã ꝑsequit᷑. Nichil t &. illis. qͥ appel¬
laciones. uenaciones putant. Pudet elogii qͦd apud eth
gues. Ut micus loquar: plus facieiȩ quã iusticiȩ hic.
st si amas iusticiã: appe llac iones ñ affectas. s sustines
Clerũtam qͥdẽ emolum̃ti affert eccłiis dei tua unius
hominis iusticia: ubi sentencia p̃ualet alit̾ affectoꝵ
qua appellaciones ad legitimũ si fieri potest reuoces
usũ. Et si hĩc mea q̃rat᷑. uel pocius curet᷑ sentencia: dico
appellaciones ut ñ contẽpnendas. sic nec usurpandas o.¬
nnino. Porto hoꝵ qͥd insoleneus censeã: haut facile dixe¬
r̃i. iisi qͦd usur pacio quandã uidet᷑ in ducere c̃tẽptꝰ neces¬
tatẽ: ac ꝑ hoc forte acrius insectanda q̃ amplius nocet.
Aut ñ uere nocencior  mala inse: in partu peior Non¬

Expanded text:
zelantur. Amator justitiae inquirit justitiam, et prosequitur eam: zelantur. Amator justitiae inquirit justitiam, et prosequitur eam: porro omnem injustitiam persequitur. Nil tibi et illis, qui appellationes venationes putant. Pudet elogii, quod apud Ethngues. Ut mitius loquar, plus facetiae quam justitiae hic. Tu si amas justitiam, appellationes non affectas, sed sustines. Verumtamen quid emolumenti affert ecclesiis Dei tua unius hominis justitia, ubi sententia praevalet aliter affectorum? qua appellationes ad legitimum, si fieri potest, revoces usum. Et si hinc mea quaeratur vel potius curetur sententia, dico appellationes ut non contemnendas, sic nec usurpandas omnino. Porro horum quid insolentius censeam, haud facile dixerim: nisi quod usurpatio quamdam videtur inducere contemptus necessitatem, ac per hoc forte acrius insectanda, quae amplius nocet. Aut non vere nocentior est, mala in se, in partu pejor? Non
Abbreviated transcription (Latin):
tã spelunca atronũ. Iu eiꝰ minister dissimulas miseroꝵ. re¬
fugiũ: datũ arma iniqͥtati : U ideas pręripi passim partes
grauare uolentes. Qͥd hoc misterii : Tuũ ẽ considare: ñ me¬
ũ cõmentari istud . Et cur inqͥs male appellati ñ ueniunt
ostensuri suã innocenciã. maliciã c̃uicturi. Dico qͦd di¬
cere ad hȩc solent. Nolumꝰ uexari frustra. Incuria e̾e̾ qui
ꝓcliuis faueant appellantibꝰ: foueant appellaciones.
Cessuris rome domi cȩdere sacius. Fateor me ñ omnino
decredere his. Quẽ das mͥinta crebris appellacionibꝰ q̃
hodie fiunt qͥ ꝓ expensis itineris. uel nũmũ restitu¬
erit illi. quẽ forte appellarit: Mirũ uͦ si ita om̃s & ap¬
pellantes iusti & appellati rei ur̃o examine inuenti
sint. Diligite in qͥt iusticiã: qͥuidicatis tȩrrã. Parũ est
iustic iã tenere: nͥ &. diligas. Qͥ tenent. tenent: qͥ diligun

Expanded text:
tam speluncam latronum : tu ejus minister diissimulas miserorum retam speluncam latronum : tu ejus minister diissimulas miserorum refugium datum arma iniquitati? Videas praeripi passim partes gravare volentes. Quid hoc mysterii? Tuum est considerare, non meum commentari istud. Et cur, inquis, male appellati non veniunt, ostensuri suam innocentiam, malitiam convicturi? Dico quod dicere ad haec solent: Nolumus vexari frustra. In curia esse, qui proclivius faveant appellantibus, foveant appellationes. Cessuris Romae, domi cedere satius. 9. Fateor me non omnino decredere his. Quem das mihi in tam crebris appellationibus quae hodie fiunt, qui pro expensis itineris vel nummum restituerit illi, quem forte appellarit? Mirum vero si ita omnes et appellantes justi, et appellati rei vestro examine inventi sint. Diligite, inquit, justitiam, qui judicatis terram . Parum est justitiam tenere, nisi et diligas. Qui tenent, tenent; qui diligunt,
Abbreviated transcription (Latin):
a t᷑pibꝰ oportebat. Qusq murmͣ uniuersȩ t̃rȩ. aut dis¬
simulas. aut ñ aduertis: Qͦ usq dormitas. qͦ usq ñ euigi¬
t᷑ leuit᷑ passim: plerũq &. Neqͥt᷑. Uolentes malignarr ñne
his potissimũ t̃reri solebãt: Nunc t̃rori ipsi exbis magis
fiunt. atq id bonis. Antidotũ uersũ inuenenũ: ñ muta¬
cio dextere excelsi hȩc. Appellant᷑ bonia malis. ut ñ fa¬
ciant bona.: & suꝑ sedent a uoce tonitrin tui formidan.
nia soluere. uel. ꝓhibere. Appellant᷑ ne rapinas. nȩ fur¬
ta. ne sacrilegia: & q̃ eiꝰmodi stͥ punire ullatenꝰ uel
cohibere pͣsumant. Appellant᷑ ne indignas & infames ꝑsonas.
a sacris officiis. beneficiisue repellere seu amouere quȩant.
Qa tu inuenis remediũ morbo huic: ne qͦd reꝑtũ ad remedi¬
ũ fut. reppiat᷑ ad mortẽ. T̃elatꝰ ẽ dñs domũ oracionis. fac¬

Expanded text:
a turpibus oportebat? Quousque murmur universae terrae aut disa turpibus oportebat? Quousque murmur universae terrae aut dissimulas, aut non advertis? Quousque dormitas? quousque non evigitur leviter passim, plerumque et nequiter. Volentes malignari, nonne his potissimum terreri solebant? Nunc terrori ipsi ex his magis fiunt, atque id bonis. Antidotum versum in venenum. Non mutatio dexterae Excelsi haec. 8. Appellantur boni a malis, ut non faciant bona: et supersedent a voce tonitrui tui formidantenia solvere vel prohibere. Appellantur ne rapinas, ne furta, ne sacrilegia, et quae ejusmodi sunt, punire ullatenus vel cohibere praesumant. Appellantur, ne indignas et infames personas a sacris officiis beneficiisve repellere seu amovere queant. Quod tu invenis remedium morbo huic, ne quod repertum ad remedium fuit, reperiatur ad mortem? Zelatus est Dominus domum orationis fac
Abbreviated transcription (Latin):
illicitȩ usur pata appellacio. nec ꝓsit appellanti: nec ap¬
pellato obsit. Utqͥd enĩ frustra fatigatꝰ sit homo : Qũã ple¬
nũ iusticiȩ. ut sese pocius leserit: qͥ uoluit ꝓximũ. Ap¬
pellasse iniq̃. iniquũ ẽ: iniq̃ & impunȩ iniquarũ appella¬
cionũ fomes. I nqua aũ om̃is appellacio: ad quã iusticiȩ
inopia ñ coegit. Appellare ñ ut graues: s si graueris licet
Appellandũ a sentencia. Ante senteneiã imꝓbe omnino.
nͥ obmanifestũ grauam̃ prȩsumit᷑ appellacio. ¶ gͥ ñ gra¬
uatꝰ appellat. liquet qa aut grauari intendit: aut tẽpus
redimere. Non ẽ aũ subfugui appellacio: s refugiũ. Quan¬
tos nouimꝰ appellasse pulsatos. qͦ inter̃i liceret. quod nũqͣ
licet. S nullis etiã qͦ aqͥuixert̃. licusse appellaciõis suffia¬
gio nefaria scimꝰ: uerbi gr̃a. incestũ ad ulteriũ. Quale ẽ
hoc. t̾pitudini patrocinari. qͦd uel maxime formidari

Expanded text:
illicite usurpata appellatio nec prosit appellanti, nec apillicite usurpata appellatio nec prosit appellanti, nec appellato obsit. Utquid enim frustra fatigatus sit homo? Quam plenum justitiae, ut sese potius laeserit, qui voluit proximum? Appellasse inique, iniquum est; inique et impune, iniquarum appellationum fomes. Iniqua autem omnis appellatio, ad quam justitiae inopia non coegit. Appellare, non ut graves, sed si graveris, licet. Appellandum a sententia. Ante sententiam improbe omnino, nisi ob manifestum gravamen, praesumitur appellatio. Qui igitur non gravatus appellat, liquet quia aut gravare intendit, aut tempus redimere. Non est autem suffugium appellatio, sed refugium. Quantos novimus appellasse pulsatos, quo interim liceret, quod nunquam licet? Nonnullis etiam, quoad vixerunt, licuisse appellationis suffragio nefaria scimus, verbi gratia, incestum, adulterium. Quale est hoc, turpitudini patrocinari, quod vel maxime formidari
Abbreviated transcription (Latin):
suti ñ refugiant: Qͥd e regione tã ꝑuersũ tã recti
alienũ ut letet᷑ qͥ malũ fecit & qͣ tulit in anit̃
fat iget᷑: Inhumanissime ñ moueris erga hominẽ
cui illatȩ in iuriȩ eumulauere dolorẽ: & labor
itineris. & dãpna ex pensarũ. Sed nichilominus
ignauissime in illũ ñ moueris : qͥ huic tot calami¬
tatũ partim auctor. partim extitit causa. Bui¬
gila homo dei cũ hec ẽtingunt. moueat᷑ mise¬
racio. moueat᷑ & indignacio tua. Altera leso:
alterã ledenti debes. Consoletur ille damp¬
nor resarcitu suor: satisfactione iniuriarum.
fine calũpniarũ. Cũ isto ita agat᷑. ut peniteat
fecisse. qͦd ñ timuit facere: &. ñ depenis in nocen¬
tis
rideat. Arbitror idẽ debere pati illũ: qͥ si ne causa forte appel¬
lauit. Formulã hanc iusticiȩ p̃figit tͥ .& diuinȩ in cõmu¬
tabilis racio eqͥtatis: &. ni fallor ipsa appellacionũ lex. ut

Expanded text:
suti non refugiant? Quid e regione tam perversum, tam recti suti non refugiant? Quid e regione tam perversum, tam recti alienum, ut laetetur qui malum fecit; et qui tulit, inaniter fatigetur? Inhumanissime non moveris erga hominem, cui illatae injuriae cumulavere dolorem et labor itineris, et damna expensarum: sed nihilominus ignavissime in illum non moveris, qui huic tot calamitatum partim auctor, partim exstitit causa. Evigila, homo Dei, cum haec contingunt: moveatur miseratio, moveatur et indignatio tua. Alteram laeso, alteram laedenti debes. Consoletur ille damnorum resarcitu suorum, satisfactione injuriarum, fine calumniarum: cum isto ita agatur, ut poeniteat fecisse quod non timuit facere, et non de poenis innocentis rideat. 7. Arbitror idem debere pati illum, qui sine causa forte appellavit. Formulam hanc justitiae praefigit tibi et divinae incommutabilis ratio aequitatis, et, ni fallor, ipsa appellationum lex, ut
Abbreviated transcription (Latin):
stus sꝑualia studia ñ salte int̾cidit. s ab scidit
Ociens scã ac fecunda t̃ua ab ortiri oeia fecit
inqͥetũ & inqͥetans malũ dhud ẽ qͦd ab oppres¬
sis appellat᷑ ad te . aliud aũ qͦd ambicio ineccła ꝑ te reg-¬
nare molit᷑. Nec deee̾ illis : nec huic aliquatenꝰ assen¬
tire oportet. Qũã uͦ iniq fouet᷑ illa: sꝑnunt᷑ illi.
Utrisq tam̃ debitor es: illis ut erigas. ist is ut repͥ
tenꝰ ñ erit ab re. Magno in his &. pio opus intu¬
utendo reddatur in utile. Mic hi uidet᷑ &. in mul-¬
mũ singłaris pͥmatꝰ tui. At tu si sapis: ñ primatu
gaudebis . s fructu. Apłis die tũ ẽ. In hos nolite
gaudere. qͦd sꝑs subiciunt᷑ uobis. Appellat᷑ ut dixra
& utinã t̃a fructuose. quã necessariȩ. Utinã eu
oppressus clamat. senciat oppressor. &. ñ suꝑbiat
impius: unde incendit᷑ pauꝑ. Qͥd tã decoꝵ. ut ad
inuocacionẽ tiui nominis oppressi effugiant: uer¬

Expanded text:
sius spiritualia studia non saltem intercidit, sed abscidit. sius spiritualia studia non saltem intercidit, sed abscidit. Quoties sancta ac fecunda tua abortiri otia fecit inquietum et inquietans malum? Aliud est quod ab oppressis 428 appellatur ad te, aliud autem quod ambitio in Ecclesia per te regnare molitur. Nec deesse illis, nec huic aliquatenus assentire oportet. Quam vero inique fovetur illa, spernuntur illi! utrisque tamen debitor es, illis ut erigas, istis ut reprimtenus non erit ab re. Magno in his et pio opus intuutendo reddatur inutile. Mihi videtur et in mulnium singularis primatus tui. At tu, si sapis, non primatu gaudebis, sed fructu. Apostolis dictum est: In hoc nolite gaudere, quod spiritus subjiciuntur vobis . Appellatur a utinam tam fructuose, quam necessarie. Utinam cum oppressus clamat, sentiat oppressor, et non superbiat impius unde incenditur pauper. Quid tam decorum, ut ad invocationem tui nominis oppressi effugiant, ver
Abbreviated transcription (Latin):
sam qͦq iã ꝓpe modũ stultã fecit sapienciã fidr. Qͦ¬
mͦ &. ipsa cãtholicã pene totã. hoc uirꝰ infecit. Nam
mͣ ad miurias. armem ad lites. cauillemꝰ ad dolos.
feriemur ad detractiones prũpamꝰ ad maledie¬
ta: opprimami a foreiorib. opprimamꝰ infirmio¬
res. Q uã digne & laudabilit occupat᷑ meditacio
cordis tui. aduersus tã pestilens insipienciȩ genꝰ.
qͦd corpus ipsũ .rꝑi q̃ ẽ multitudo credeneium
occupasse c̃sid̾as. Oambicio ambieneiũ erux. qͦmͦ
om̃s torquens. om̃ib places Nil a cerbuis eruei¬
at. nil molestius inqͥetat: nil tam̃ apud miseros
mortales cȩlebrius negociis eiꝰ An ñ limina apło
plusiã ambicio quã de uocio terit: An ñ uocit᷑¬
eiꝰ urm totadie resultat palaciũ: Anñ questibꝰ
eiꝰ toralegũ canonũq disciplina insudat An
ñ spolii eiꝰ om̃is italica inhiat in explebil aui¬
ditate rapacitas: Qͥd ita immo qͥd aliud tua ip.¬

Expanded text:
am quoque jam propemodum stultam fecit sapientiam fidei. Quomodo et ipsam Catholicam pene totam hoc virus infecit? Nam mur ad injurias, armemur ad lites, cavillemur ad dolos, feramur ad detractiones, prorumpamus ad maledicta, opprimamur a fortioribus, opprimamus infirmiores. Quam digne et laudabiliter occupatur meditatio cordis tui adversus tam pestilens insipientiae genus, quod corpus ipsum Christi, quae est multitudo credentium, occupasse consideras? O ambitio ambientium crux! quomodo omnes torquens, omnibus places? Nil acerbius cruciat, nil molestius inquietat; nil tamen apud miseros mortales celebrius negotiis ejus. An non limina Apostolorum plus jam ambitio, quam devotio terit? At non vociestrum tota die resultat palatium? An non quaestibus ejus tota legum canonumque disciplina insudat? An non spoliis ejus omnis Italica inhiat inexplebili aviditate rapacitas? Quid ita, imo quid aliud tua ip
Abbreviated transcription (Latin):
c̃sciencia. latere te nolim. Qͥd illud sit q̃ris: Accep¬
cio ꝑsonarũ. Non parui te reũ peccati existimes. si fa¬
cies peccatoꝵ sumis: &. ñ pocius causas duudicas
meritoꝵ. Est itẽ uiciũ. cuiꝰ site inmunẽ sentis int᷑
om̃s qͦs noui exhis qͥ cathedras ascendert. sedebis me
uidice solitarius: qͥa ueracit̾ singłarit̃q leuast te
supra te. iuxta ꝓpbam. Facilitas credulitatis hec ẽ
cuiꝰ callidissimȩ uulpeculȩ. magnoꝵ nemine cõꝑi
satis cauisse uersucias. Inde eis ipsis ꝓ nicbilo irȩ
multȩ: inde innocenciũ frequens ad dictio: inde
prȩiudicia inabsentes. Gratulor aũ t̾. nec eñi
assentacionis apud te uereor incurrere notã. Eratulo
in quã prȩsidere te usq adhuc absq hor ommũ q̃rela
multa: an & sine culpa tu uidis Nunc ad ea q̃ sub te
st: ẽsidacio intendenda. At alterius pͥncipii hoc siqͥdẽ
tiis occupacionib sermo breuior cõpetencior est

Expanded text:
conscientia, latere te nolim. Quid illud sit quaeris? Accepconscientia, latere te nolim. Quid illud sit quaeris? Acceptio personarum. Non parvi te reum peccati existimes, si facies peccatorum sumis et non potius causas dijudicas meritorum. Est item vitium, cujus si te immunem sentis, inter omnes quos novi ex his qui cathedras ascenderunt, sedebis me judice solitarius: quia veraciter singulariterque levasti te supra te, juxta prophetam. . Facilitas credulitatis haec est, cujus callidissimae vulpeculae magnorum neminem comperi satis cavisse versutias. Inde eis ipsis pro nihilo irae multae, inde innocentium frequens addictio, inde praejudicia in absentes. Gratulor autem tibi: nec enim assentationis apud te vereor incurrere notam: gratulor, inquam, praesidere te usque adhuc absque horum omnium querela multa: an et sine culpa, tu videris. Nunc ad ea quae sub te sunt, consideratio intendenda. At alterius principii hoc: siquidem tuis occupationibus sermo brevior competentior est
Abbreviated transcription (Latin):
nũꝗͣ. Magis in t̃uemendũ: caute & prudent̃ nuga¬
citati. Prorũpendũ sane inseriũ qͥd: qͦd ñ mͦ utilit̃. s li¬
bent̃ audiant & suꝑ sedeant ociosis Consecͣsti os tuu eugło
talibꝰ iã aꝑire illicitũ. assuescere saclegiũ ẽ. Labia sac̃dotiᷤᷤ ait
custodiunt scienciã. & legẽ reqͥrũt de gre eiꝰ: ñ nugas
ꝓfecto uel fabulas. Uerbũ seurrile qͦd fasceti urba¬
niue omine eolorant: ñ sufficit ꝑegrinari ab ore. ꝓ¬
cul &̃. ab aure relegandũ. Fȩde ad cachumos moueris
fedius moues. Porro detrahere. an detrahentẽ audire
qͥd hoꝵ dãpnabilius sit. ñ facile dixer̃i. De auarici
a ñ ẽ qͦd tuũ fatigem intuitũ cũ pecunã t̃aqͣ. paleã
dicaris habere. son prorsus ñ ẽ qͦd ꝓ illa timeat᷑. a ii¬
diciis tuis. Sed ẽ qͦd ñ minꝰ sepe. nec norie minꝰ insidi¬
ari iudicantibꝰ solet: de qͦ maxime qͥd in tua lateat

Expanded text:
nunquam. Magis interveniendum caute et prudenter nuganunquam. Magis interveniendum caute et prudenter nugacitati. Prorumpendum sane in serium quid, quod non modo utiliter, sed libenter audiant et supersedeant otiosis. Consecrasti os tuum Evangelio: talibus jam aperire illicitum, assuescere sacrilegium est. Labia sacerdotis, ait, custodiunt scientiam et legem requirunt de ore ejus : non nugas profecto vel fabulas. Verbum scurrile quod faceti urbanive nomine colorant, non sufficit peregrinari ab ore: procul et ab aure relegandum. Foede ad cachinnos moveris, foedius moves. Porro detrahere, aut detrahentem audire, quid horum damnabilius sit, non facile dixerim. CAPUT XIa non est quod tuum fatigem intuitum, cum pecuniam tanquam paleam dicaris habere. Non prorsus, non est quod pro illa timeatur a judiciis tuis. Sed est quod non minus saepe, nec noxie minus insidiari judicantibus solet: de quo maxime, quid in tua lateat