comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lorum comꝑau̾it ꝓ richilo cr̃
habebit. numine iuidice ex tali
diclissima ciuitate. n ĩ benthẽsi¬
um puchemino oppido magis
⁊ ludos ercere. ⁊ alia cͥmͣna ł in ip¬
sos ꝓfessores ł in sccios suos ⁊ ma¬
rime in eos qui rudes aorecitatio¬
nem legũ ueniũt. ꝓpctrare. quis ꝓ¬
enim patimur lidos appeleet ecrs

Expanded text:
rum comparaverit, pro nihilo cum habebit, nemine iudice ex tali didissima civitate neque in Berytiensium pulcherrimo oppido ex t ludos exercere et alia crimina vel in ipsos professores vel in socios suos et maxime in eos, qui rudes ad recitationem legum perveniunt, perpetrare. quis enim ludos appellet eos
Abbreviated transcription (Latin):
oportet pͥus animas ⁊ postea lins¬
guas fi eruditas ¶ Et hec omĩaᷤ
in hac quidẽ florentissima ciui¬
tate uir excelsus p̃fectꝰ huiꝰ alme
utħ tam obỹuare quã uĩdicae
ꝑut delictrtam inuenin ⁊ quã
scͥptoꝵ ⁊ualitas exegit curc ha

Expanded text:
oportet prius animas et postea linguas fieri eruditos. Et haec omnia in hac quidem florentissima civitate vir excelsus praefectus huius almae urbis tam observare quam vindicare, prout delicti tam iuvenum quam scriptorum qualitas exe
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ in alcrandrina splendidissi¬
ma ciuitate ⁊ in eesariensium
⁊ in alus quosdam imꝑitos ho¬
mmnes deuagan ⁊ docirinam di¬
sciput ad uĩt̾inam trad̾e. quos
sub hac ii̾minatõt ab hoc co

Expanded text:
 in Alexandrina splendidissima civitate et in Caesariensium et in aliis quosdam imperitos homines devagare et doctrinam discipulis adulterinam tradere: quos sub hac interminatione ab hoc co
Abbreviated transcription (Latin):
tũ aun pena plectentur ⁊ reiciãt᷑
abea ciuitate. in qua non leges
bdoxcent. s in leges ꝯim̃ttunt.
¶Iuud autem̃ ꝙ iam cura ab in¬
mo hõe opꝰ mandantes in nr̃a
or̃one ⁊ post completum ĩ aua
nñ numinis ꝯstitutione scͥp¬
Isimus ⁊ nũc utilit̾ pommꝰ ut
nemo aulert eoꝵ qui libros
⁊ ꝑ compendium ip̃i legum ĩt̃
ꝯmiserint. ꝙ post cñmmalẽ penã
⁊̃ ertimatõem libri indupium
dño eiꝰ si nescie̾nti ded̾int. ĩ fent
compellentur. cum ⁊̃ ip̃e qͥtalẽ¬

Expanded text:
um auri poena plectantur et reiciantur ab ea civitate, in qua non leges docent, sed in leges committunt. Illud autem, quod iam cum ab initio hoc opus mandantes in nostra oratione et post completum in alia nostri numinis constitutione scripsimus, et nunc utiliter ponimus, ut nem compendium ipsi legum intercommiserint, quod post criminalem poenam etiam aestimationem libri in duplum domino eius, si nescienti dederint, inferre compellentur: cum et ipse, qui tale
Abbreviated transcription (Latin):
digestorum ordinatõe p̃fulgẽte.¬
ꝓprus partib p̾clan sui recitatõco
pͥbebit¶ Ieaũt t̾cu anmni auditões
quos papimanistas uocãt nom̃
fest̾iuitatem eiꝰ admute iudcãt᷑.
ip̃t it̾um in t̾cium annum ꝑ bel¬
lissimam machinatẽem ĩ troductꝰ

Expanded text:
digestorum ordinatione praefulgens propriis partibus praeclarus sui recitationem praebebit. ne autem tertii anni auditores, quos Papinianistas vocant, nomen et festivitatem eius amittere videantur, ipse iterum in tertium annum per bellissimam
Abbreviated transcription (Latin):
pene uet̾um institutionum cor¬
pore elimatas. ⁊ ab omnib turbi¬
dis frontib in unum liquidum
stãgͥnum coriuatas.tam ꝑ tribu¬
manum urum magnificum ma¬
gistrum ⁊ ex questorem sacri pala
uob̾ .i. theophilum ⁊ dorotheũ
facundissimos anͣtecessores in
teliquã uõãni partẽ scd̾ optimã
cõsequẽtiam pͥmam legum pͥatẽ
cis tradi sc̃imus: que gco uõcabu¬
det̾nimꝰ cini aũditores ñ uolumꝰ
uete tam friolo quã ndiculo co¬
gnomine dispondios appellari:
s ustimanos nouos nuĩcupai
⁊ hoc inomne futurum ȩinim
optinẽ censemus. ut hu qͥ nides
ad huc legitime scĩe aspirent.
⁊ scita pͥoris ãni acciꝑe malu̾int.
dendum c̃ pͥmum uolum̃ ꝙ nb¬

Expanded text:
paene veterum institutionum corpaene veterum institutionum corpore elimatas et ab omnibus turbidis fontibus in unum liquidum stagnum conrivatas tam per Tribonianum virum magnificum magistrum et ex quaestore sacri palatii vobis, id est Theophilum et Dorotheum facundissimos antecessores. in reliquam vero anni partem secundum optimam consequentiam primam legum partem eis tradi sancimus, quae Graeco vocabucernimus. cuius auditores non volumus vetere tam frivolo quam ridiculo cognomine dupondios appellari, sed Iustinianos novos nuncupari, et hoc in omne futurum aevum optinere censemus, ut hi, qui rudes adhuc legitimae scientiae adspirent et scita prioris anni accipere maluerint, dendum
Abbreviated transcription (Latin):
cludebatur: octo tm̃modo libros
accipiebant nec eorum totũ cor¬
pus eis tradebatur. s pauca ex mł¬
tis ⁊ breuissima ex amplissimis
ut ad huc sicientes ab eis recede¬
rent. ¶His igitur soł a ꝓfessoi¬
b t̃clitis. pauliana isa ꝑ semet
ip̃os recitabãt. n ħ in solidum. sed
ꝑ inꝑfectum ⁊ iam quodammodo
ant᷑ enum̃are mallet computati¬
oẽ hĩta in ueniret ex tam ĩm̃sa
legum multitudine: uix u̾su¬
um sexagnita milia. eos uacue
notĩonis ꝑ leg̾e. omnib alus
deuus ⁊ incognitis cõstitutis ⁊
tẽ tm̃modo exaliqua minima
npi mãgistri legum aliquid ex
ꝯhis ꝑleg̾e festinabatis ut sit ub̾¬
d aliquid amplius discipuloru
dpͣctia ¶ Et hec quid̾ fu̾ant anti¬
que eruditionis mõnum̃ta. sod̾¬
ꝙ ⁊ ur̃o testimomo cõfirmatur.
¶los uõ tantam pẽmnam legũ
inuemẽtes. ⁊ hoc miserrimũ ui¬
dicantes legiitimos thesauros
tur. Discipuuli pͥmo quidẽ anno
nr̃as aurant institutiões ex oĩ

Expanded text:
cludebatur, octo tantummodo libros accipiebant, nec eorum totum corpus eis tradebatur, sed pauca ex multis et brevissima ex amplissimis, ut adhuc sitientes ab eis recederent. his igitur solis a professoribus traditis Pauliana responsa per semet ipsos recitabant, neque haec in solidum, sed per inperfectum et iam quodammodo ant enumerare malet, computatione habita inveniet ex tam immensa legum multitudine vix versuum sexaginta milia eos suae notionis perlegere, omnibus aliis deviis et incognitis constitutis et tunc tantummodo ex aliqua minima ipsi magistri legum aliquid ex his perlegere festinabatis, ut sit vobis aliquid amplius discipulorum peritia. et haec quidem fuerant antiquae eruditionis monumenta, set vestro testimonio confirmatur. Nos vero tantam penuriam legum invenientes et hoc miserrimum iudicantes legitimos thensauros tur discipuli. et primo quidem anno nostras hauriant institutiones ex omni
Abbreviated transcription (Latin):
cauta sunt. in libris de reb ful¬
gent. hee aũt omnos quas dixi¬
mus diffinitiones in ultima ꝑte
pͥoris edicti fuant posite necessa¬
gentur. ⁊ hos tres libros cum acuti¬
ssimi pãpimani lectione t̃dc̃dos
posumꝰ quoꝵ uõlumina ĩ t̃tio
ãno studiesi recitabant noner
omnicorum cõrpore: s sparsim pa¬
uea ex muitis in hac parte acci¬
pientes. ¶Uob autem pulche¬
trimꝰ papinianus nõ solũ ex n¬

Expanded text:
cauta sunt, in libris de rebus praefulcauta sunt, in libris de rebus praefulgent, hae autem omnes quas diximus definitiones in ultima parte prioris edicti fuerant positae, necessagentur. et hos tres libros cum acutissimi Papiniani lectione tradendos posuimus, quorum volumina in tertio anno studiosi recitabant, non ex omni eorum corpore, sed sparsim pauca, ex multis et in hac parte accipientes: vobis autem ipse pulcherrimus Papinianus non solum ex
Abbreviated transcription (Latin):
quos ꝓdotib composumꝰ. uno
ubro excĩpto ex duob autem de
tuictꝰ ⁊ curationib uno.⁊ ex gi¬
mino uolumine de testam̃tis:
imo ⁊ ex uii. libris delegatis ⁊ fidei¬
ꝯmissis. ⁊ que cͥca ea sunt simili
adistoꝵ quamordecĩ libroꝵ a
magistra uoce eis tradendorum.
recitatiõem. ¶ Tercñ in suꝑ ãm
doctͥna talem ordinem sorciatur
nt sine libros de iudicus suie de
reb scłm uices leg̾e cis sors t̃u¬
lerit. cõcurrat eis tnꝑtita leg̃uor
singulanum dispositio ⁊ ĩ pͥmis
lb̃ singuiaris ad ẏpothecariam
formiuam quem oportuno loco
in quo de ypothecis ioquimur.
posumui. ut cum eͣm̃ula sit pr¬
bris de reb posite sunt nõ ab or¬
reat caꝵin cuntatem. cran cirea
casdem res ambab pene idẽ stu¬
dium c̃ ⁊ post cundem librum
singularem alius lib̾ similit̾ eis
aꝑĩtiur quẽ ad ctc̃m edilium ⁊ de
redibitoria actione ⁊ de cinctio¬
nib nec nõ duple stipulatione
tiomb ⁊ uenditionib legibus

Expanded text:
pro dotibus composuimus, uno libro excerpto. ex duobus autem de tutelis et curationibus uno: et ex gemino volumine de testamentis uno: et ex septem libris de legatis et fideicommissis et quae circa ea sunt simili ad istorum quattuordecim librorum magistra voce eis tradendorum recitationem. Tertii insuper anni doctrina talem ordinem sortiatur, ut, sive libros de iudiciis sive de rebus secundum vices legere eis sors tulerit, concurrat eis tripertita legum singularium dispositio: et in primis liber singularis ad hypothecariam formulam, quem oportuno loco in quo de hypothecis loquimur posuimus, ut, cum aemula sit pbris de rebus positae sunt, non abhorreat eorum vicinitatem, cum circa easdem res ambabus paene idem studium est. et post eundem librum singularem alius liber similiter eis aperiatur, quem edictum aedilium et de redhibitoria actione et de evictionibus nec non duplae stipulatione tionibus et venditionibus legibus
Abbreviated transcription (Latin):
quis ampluis quam nos cognoscit.
t omnia.uidem que oportut̾rat
abmitio manoa⁊ ⁊ post omiũ cõ¬
hoc oportuerat scire quid ⁊ ĩ quib
temporib t̃tli necessanum studio¬
s̃ s c̾climus ut er hoc optum atq
enioitissimi efficiantur. ideo p̾sete
prudencia ur̃a quam ccũ antecesso¬
res qui cund artem mome enum
tis inclitam uiam eruditionis legit

Expanded text:
quis amplius quam vos cognoscit ? et omnia quidem, quae oportuerat et ab initio mandare et post omnium conitutos etiam hoc oportuerat scire, quid et in quibus temporibus tradi necessarium studiosis credimus, ut ex hoc optimi atque eruditissimi efficiantur: ideo praesenprudentia vestra quam ceteri antecessores, qui eandem artem in omne aevum tis
Abbreviated transcription (Latin):
spectat᷑. priuatũ ꝙ ad siñgulo¬
tum utilitatem: Sunt en̾mq̃¬
dam pn ꝰlice utilia quedam p¬
uatim. ¶Publicumius qd̾¬
in sacris. in sac̾dotib ⁊ in magi¬
stratib consistit. ¶ Priuatum
ius triꝑtifum ẽ collectum ẽ enĩ
ex naturalib ꝑceptis. aut gen¬
tumrant ciuilib. ¶ Ius natu¬
rale ẽ. ꝙ nanura omnia amima¬
lia docuit. Nam ius istut ñ solũ
um appellamus. hinc liborum
ꝓcreatio. hĩc eclũcatio pidemus
⁊ emim ceta quoq animauast
ras etiam.issuis iuris pencia cc̃¬
sen. ¶Ins grntamẽ. quo gen¬
tes humane utimtur ꝙ anatu

Expanded text:
spectat, priuatum quod ad singulorum utilitatem: sunt enim quaedam publice utilia, quaedam priuatim. publicum ius in sacris, in sacerdotibus, in magistratibus constitit. priuatum ius tripertitum est: collectum etenim est ex naturalibus praeceptis aut gentium aut ciuilibus. Ius naturale est, quod natura omnia animalia docuit: nam ius istud non humanum appellamus, hinc liberorum procreatio, hinc educatio: uidemus etenim cetera quoque animalia, feras etiam istius iuris peritia censeri. Ius gentium est, quo gentes humanae utuntur. quod
Abbreviated transcription (Latin):
eusde m cinitatis ep̃e ⁊ legum
ꝓfessores. ¶ Inciprte igitur le
optum iusticie ⁊ rer publice mt̃¬
istri. ⁊ uos maximum decus ĩ
omne scculum sequatir⁊ ꝙ m̃u
ram pr̃em omnis ututis giau¬
tus ⁊ diomedes int̾ se faciunt.¬

Expanded text:
usdem civitatis episcopus et legum professores. Incipite igitur legoptimi iustitiae et rei publicae ministri et vos maximum decus in omne saeculum sequatur: quis vrum patrem omnis virtutis Glaucus et Diomedes inter se faciunt
Abbreviated transcription (Latin):
citum ab illicito discernentes.
donos nõ solum metu pẽn̾anuĩ
uͣmetiam p̾miorum quoq ex¬
ortatõe effice cupientes. uerã
nisi falsor philosophiam non
simulatam affectantes. ¶ Hu̾¬

Expanded text:
citum ab illicito discernentes, bonos non solum metu penarum, verum etiam premiorum exhortatione efficere cupientes, veram, ni fallor, philosophiam, non simulatam affectantes.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ exlite cõsccuturus erit si¬
ue principant᷑ ip̃iue reino¬
mine siue extrinsecus obeã
rem d mandati iuditio re¬
stitue usq ad eo ut. si per
crrorem aut inuiriam in¬
dicis ñ debitum ꝯscutus sit.
id quoq reodere d ¶Iteor¬
ꝓcurator ꝯtrario mandati
autem quã ex suo delicto p̃¬
impendia bona fide fcã uł
abactoris ꝓcuratore. ł a rei
debere ei restitui. equitas su
¶Si duobrmãdata
sit ad ministratio negocioꝵ
quoꝵ alt̃ debitor sit manda¬
toris an alt̾ cumeo recte ac¬
turus sit. cumeo ⁊ utiq rec

Expanded text:
 ex lite consecutus erit siue principaliter ipsius rei nomine siue extrinsecus ob eam rem, debet mandati iudicio restituere usque adeo, ut et si per errorem aut iniuriam iudicis non debitum consecutus fuerit, id quoque reddere derario mandati autem, quam ex suo delicto primpendia bona fide facta vel ab actoris procuratore vel a rei debere ei restitui aequitas suadet. Si duobus mandata sit administratio negotiorum, quorum alter debitor sit mandatoris, an alter cum eo recte acturus sit? et utique rec
Abbreviated transcription (Latin):
pignoris c̾clitor recte dabit
ꝑciuratorum adẜuianam.
porro siuni s ex reis c̾dendi
ꝯstitutum sit isq alium in
ꝯstitutam pecuniarudet ꝓ¬
curatorem nõ negabims
posse dare. s ex duob reis
ꝑmittendi alt alt̾um ad de¬
fendendum ꝓcuratorẽ dabũ¬

Expanded text:
pignoris creditor recte dabit procuratorem ad Servianam. Porro si uni ex reis credendi constitutum sit isque alium in constitutam pecuniam det, non negabimus posse dare. sed et ex duobus reis promittendi alter alterum ad defendendum procuratorem dab
Abbreviated transcription (Latin):
adagendum s ad ministrã¬
dum. cum queratur an au¬
cui ꝓcuratorem hr̃e liccat.
inspiciendum ẽ an ñ ꝓhibe¬
atur. ꝓcuratoremdare.quia
hoc eccͣm ꝓhibitorium e  n
populan̾b accionib ubi ꝗ
quasi unus ex ppło agit de
nõ alit̾ auditur nisi adulto
necesse ht sansdare. ¶Pena
nõ defendentis ꝓcuratoris
hec ẽ ut denegetur ei accio.¬
¶ Si ꝑcurãtor agat ⁊ p̾sens sit
tem tñsiiudicatuim solui sa¬
tisdedenit: defendendi absc̃tiᷤᷤ
gr̃a cogendum ꝓcuratorem
iudiaum accipere ne decipi¬
cõga abo ait ẽa cognita tem
sit ip̃ temporis tractum iu¬
dicum eum accipere cõgend̃
Quid si affinitas direpta sit
aut mumicicie pnt̾cesserint:
aut bona absentis possideri

Expanded text:
istrandum. Cum quaeretur, an alicui procuratorem habere liceat, inspiciendum erit, an non prohibeatur procuratorem dare, quia hoc edictum prohibitorium est. In popularibus actionibus, ubi quis quasi unus ex populo agit, denon aliter audietur nisi adulto necesse habet dare. Poena non defendentis procuratoris haec est, ut denegetur ei actio. Si procurator agat et praesens sit tem, tamen si iudicatum solvi satisdedit defendendi absentis gratia, cogendum procuratorem iudicium accipere, ne decipicogi. Labeo causa cognita temopter temporis tractum, iudicium eum accipere cogendum: quod si aut adfinitas dirempta sit aut inimicitiae intercesserint aut bona absentis possideri
Abbreviated transcription (Latin):
satisdatione. ¶ Ei qui defe᷑¬
clit eum cuius nomine ip̃e
defendere. ¶Qui alium defe¬
dit satisdare cogatur nẽo¬
⁊ actor in integrum restitut᷑
sit. an cogendus sit restitu

Expanded text:
satisdatione cavere. Ei qui defendit eum, cuius nomine ipse defendere. Qui alium defendit, satisdare cogituret actor in integrum restitutus sit, an cogendus sit restitu
Abbreviated transcription (Latin):
si um cchĩdi plures h̃desc
ristãnt. ¶Reo latitante pot̾
hus enm ꝓsolido defendat.
num exhus ded̾int inque̾
uditium tnsferatur.

Expanded text:
si uni coheredi plures heredes existant. Reo latitante post his eum pro solido defendat, vel num dederint in quem iudicium transferetur.
Abbreviated transcription (Latin):
instam excusatoem a fferret.
defendere cogerctur S ⁊ si
satis ñ declit: s repmittenti
ei cclitum ẽ idem statuend̾ eꝰ¬
quiita de publico aguntut
priiatum ꝯ modum defen¬
dant ca cognita ꝑmittuntu
ꝓcuratoreo darc. postea aliꝰ
agͥens excep̃tioe repellitur.
ratam remdim habituru
uilianus ait ⁊ si satisced̾it
ñ anĩmaduto in quid iur.
quo casu stipulatio ꝯmittat̃

Expanded text:
iustam excusationem adferret, defendere cogeretur. sed et si satis non dedit, sed repromittenti ei creditum est, idem statuendum est.Qui ita de publico agunt, ut priuatum commodum defendant, causa cognita permittuntur procuratorem dare, et postea alius agens exceptione repelletur.ratam rem dominum habiturum Iulianus ait, et si satisdederit, non animaduerto, inquit Iulianus, quo casu stipulat
Abbreviated transcription (Latin):
ea cognita si forte parentes
agcio mio ꝓcurator dari nõ
possit tu dictum ẽ iprto cũ
qui de uia publica agit et
priuato dampno ex̃ ꝓhibi¬
toe afficitur. qiͣ prinate ac¬
cionis dare posse ꝓcurato¬
rem mmulto magis dabit
ad sepulcri uiolati accionẽ
is ad quem ea res ꝑtinet.
ad accionem inuriarum
er lege cornedia ꝓcuratordai
tate ercetur prinatatrc.
¶ ea oblĩgo que int̾ dominur
⁊ꝓcuratorco ꝯsistere solet mã¬
dati accecm parit. aliqͥn t̾n nõ
cͣchitur obligõ mãdati sic̾ enc¬
nit c̃ irẽ suã ꝓcuratorẽ pr̃am
eoq noĩe udicatũ solm pro

Expanded text:
a cognita, si forte parentes actionibus procurator dari non possit, tamen dictum est merito eum qui de via publica agit et privato damno ex prohibitione adficitur, quasi privatae actionis dare posse procuratorem. multo magis dabit ad sepulchri violati actionem is ad quem ea res pertinet. Ad actionem iniuriarum ex lege Cornelia procuratortate exercetur, privata tamen est. Ea obligatio, quae inter dominum et procuratorem consistere solet, mandati actionem parit. aliquando tamen non contrahitur obligatio mandati: sicut evenit, cum in rem suam procuratorem praestamus eoque nomine iu
Abbreviated transcription (Latin):
q sifidei comiissarii cã ususf:
michi relictus fint. nec ẽ ulla
spes ad me reu̾tendi fructus:
rocta uia fidei cominissanum
cauere oportet domino ꝓpric¬
eẽ fructuanum cau̾e aut ac̃cio

Expanded text:
quod si fideicommissarii causa usus fructus mihi relictus est nec est ulla spes ad me reuertendi fructus, recta uia fideicommissarium cauere oportet domino propsum fruct
Abbreviated transcription (Latin):
prictatem amisso usufructu.
committetur quidem stipło
s erceptio locum habebit¶Si
hr̃s asiẽnau̾it ꝓprictatem ⁊ po¬
stea amittatur usust. an exsti¬
pulatu agerc possit. uideamuᷤᷤ

Expanded text:
prietatem, amisso usu fructu committetur quidem stipulatio, sed exceptio locum habebit. Si heres alienaverit proprietatem et postea amittatur usus fructus, an ex stipulatu agere possit, videamus.
Abbreviated transcription (Latin):
lpͣ. Sinasoꝵ ip̃orum ususf.
relictus sit ñ ent cantio senat᷑
ꝯsulti necessana s illa sola gom
tum. si igitur tͣdita sunt fruedi
uctuani: uasa uendican a ꝓpri¬
ctano possunt. cautõe ñ datau
dendum ẽ de conͣditõe an pos¬

Expanded text:
 Si vasorum ipsorum usus fructus relictus sit, non erit cautio senatus consulti necessaria, sed illa sola "boni rum". si igitur tradita sunt fruendiuctuarii vasa, vindicari a proprietario possunt cautione non data. videndum est de condictione, an pos
Abbreviated transcription (Latin):
remutendamẽe hãc cautõem fr¬
uctuano qr c̾tum sit ad eum ꝓ
legatus sit scribit pomp̃. quã¬
quam hñs stipuiatus sit fini¬
to usu.f. uestem redleat tam̃
ñ obligan ꝓmissorem si cam

Expanded text:
remittendam esse hanc cautionem fructuario, quia certum sit ad eum prlegatus sit, scripsit Pomponius, quamquam heres stipulatus sit finito usu fructu uestem reddi, attamen non obligari promissorem
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃. Sinsustnctus nomine tͣcli
ta rẽ satisdatumñ fu̾it ꝓculus
ait posse hr̃dem rem uendicare
et si obiciatur exceptio dere usus
fructus nomine tradita tra¬
dita replicandum ent qͣ sm̃a
h̃t rõm. S⁊ ⁊ ip̃a stipulatio cõ¬
dici pot̾it.¶Cum ususfructus
peccume legatus cẽt ⁊ expͥmi
debent huduo casus instipu¬
laticẽ. cum morietis. aut capi¬
te mimiens dan. Idcuco hui
duosolicasus quoniam peccu¬
me usus alit̾ admitti ñ potest.¬
dumcẽ. s simichi sub ꝯditõe
ꝓprictas legata sit quidam ut
marcian ⁊hr̃di ⁊ michĩcauen¬

Expanded text:
um.Si usus fructus nomine re tradita satisdatum non fuerit, Proculus ait posse heredem rem uindicare, et si obiciatur exceptio de re usus fructus nomine tradita, replicandum erit. quationem: sed et ipsa stipulatio condici poterit. Cum usus fructus pecuniae legatus esset, exprimi debent hi duo casus in stipulatione: "cum morieris aut capite minueris, dari": idcirco hi duo soli casus, quoniam pecuniae usus aliter amitti non potestdum est: sed si mihi sub condicione proprietas legata sit, quidam et Marcianus et heredi et mihi caven
Abbreviated transcription (Latin):
ip.i hmmes autem casus cõ
quamuis legatus sit ⁊ cõmit¬
tetur inchomins stipulatõ
qͣi desinat ꝑtinẽ ꝙ̃ noc ceꝑit
Si usuifrctũs repetitus ecit ꝯ¬
legato que ciẽscumq amiss
fuerit nisi utilit᷑ fuit cautu:¬

Expanded text:
 Omnes autem casus contquamvis legatus sit, et committetur nihilo minus stipulatio, quasi desinat pertinere quod nec coepit. Si usus fructus repetitus erit legato, quotiensque amissus fuerit nisi utiliter fuerit cautu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓprictas ꝑtinet ad stipulatõe.
tempore quesiti dominii sibi
ꝓspic̾e aua cantõe debebit. qd̃
⁊ siñ fec̾it. nichominus in rem
tatem ad secutus fu̾it desinit
mutuit᷑ agidicendum ẽ si boĩ
um arbitrium huicusq por¬
rigitur aut infc̃m extiꝑpe debeb̃¬
ꝙ Hiñc scipulatiom dolu
tmͣctur ⁊ cumͣ in rem sit .d.ii.
m̃tio concepta ominum dolũ
comp̾hende̾ indetur successoꝵ
ta fructus cãusa satisdare iubet
p̾tor hoc mito ut de solo nsu
nõ ctiam de fructu cauẽatur.¬
ergo ⁊ si fructus siñc usi obti¬
git᷑ stipłolocũ he̾bit. ¶Et si hitato¬

Expanded text:
prietas, pertinet ad stipulationem: tempore quaesiti dominii sibi prospicere alia cautione debet: quod etsi non fecerit, nihilo minus in rem tatem adsecutus fuerit, desininutiliter agi dicendum est, si uiri boni arbitrium huc usque porrigitur, aut in factum excipere debebic stipulationi 'dolum tinetur: et cum in rem sit doli mali mentio concepta, omnium dolum comprehendere uidetur successoruta fructus causa satisdari iubet praetor: hoc merito, ut de solo usu, non etiam de fructu caue‹a›tur.Ergo et si fructus sine usu optigerit, stipulatio locum habebit.Et si habitat
Abbreviated transcription (Latin):
e det̾iorem se cam usust: ñ fac¬
turum cct̾aq facturum que
inre sua faceret. recte autem
catanue si intestatum rede
legratamus fec̾itꝰ ũtilius autẽ
uisum ẽ stipulatõe de hoc ca¬
ui ut siquis ñ uiri bom ar¬
bittri utatur cominitatur
ht autem stipnlatio istadnaᷤᷤ
clausuias. unam si auterꝗs
utatur quam uir bonus ar¬
bittir᷑ auam de usufructu re¬
fructu. S ꝙ ditimus id ꝙ m̃
extabit restitutum nt ñ ip̃a
rem stipulatur ꝓprictanus
mutilit̾ enim itm suam sti¬
pular indetur. s stipiuanuid¬

Expanded text:
n deteriorem se causam usus fructus facturum ceteraque facturum, quae in re sua faceret. Recte autem gatarius, si ilegatarius fecerit.Utilius autem uisum est stipulatione de hoc caueri, ut, si quis non uiri boni arbitratu utatur, committ‹a›tur uctus.Habet autem stipulatio ista duas causas, unam, si al‹i›ter quis utatur quam uir bonus arbitrabitur, aliam de usu fructu refructu.Sed quod diximus id quod inde exstabit restitutu iri, non ipsam rem stipulatur proprietarius inutiliter enim rem suam stipulari uideretur, sed stipulatu
Abbreviated transcription (Latin):
Sauł. Siususf. michilegatꝰ
sit cuñq restituere sumtitio
rogatus idendum ẽ quis de¬
beat caue. utrum titius an ego
qui logatanus sum an ullud
dicimus mecum hr̃demactu¬
rumcum fidei comissano me
agere debert ⁊ ẽ expelitius hoc

Expanded text:
sus fructus mihi legatu‹s› sit eumque restituere sim Titio rogatu‹s›, uidendum est, quis debeat cauere, utrum Titius an ego qui legatarius sum: an illud dicimus mecum heredem acturum, cum fideicommissario me agere debere? et est expeditius hoc
Abbreviated transcription (Latin):
sit cq̃uissimum p̃tori uisum
ẽ de utroq legatanum c̾auẽ
⁊usutun se poniuu arbitra¬
tupi ⁊ cum usus.f. ad eum ꝑ¬
tinere desinet pestitturum
q inde ext̃abit. ¶Hec stipu¬
latio siue mobił res sit suicso¬
ir intͥponid ¶ Iludsciendũ
ẽ ad fidei ꝯmisa ctiam aptari

Expanded text:
m praetori uisum est de utroque legat‹a›rium cauere: et usurum se boni uiri arbitratu et, cum usus fructus ad eum pertinere desinet, restituturum quod inde exstabit.Haec stipulatio, siue mobilis res sit siue soli, interponi debet.Illud sciendum est ad fideicommissa etiam aptari
Abbreviated transcription (Latin):
pitib que uacabunt ꝓpricta¬
tius ñ utetur qr licebit usu¬
rano aliis ⁊ aliis temporior to¬
ta domo uti. Cum interdum
domimi quoq edium put tẽ¬
tarius quam oportet offitio
ne aut̃ quamd utatur.

Expanded text:
n eis quae vacabunt proprietarius non utetur, quia licebit usuario aliis et aliis temporibus tota domo uti, cum interdum domini quoque aedium, prout temtarius quam oportet, officione aliter quam debet utatur.
Abbreviated transcription (Latin):
emptiõe qr melior intlłigit ᷑
quam uenditor compbauit
cuilicuit ñ addic̾e: S ⁊ si pu¬
pilus postea sine tutoris au¬
ente uenditore abitura priore

Expanded text:
emptione, quia ea melior intellegitur quam venditor comprobavit, cui licuit non addicere. Sed et si pupillus postea sine tutoris auente venditore abibitur a priore
Abbreviated transcription (Latin):
¶Sicum ẜuigus uenditis pre¬
dus cebent nec commemora
tum tpc̃ eam ẜ uititemãmi¬
scritquidam recte putant uẽ¬
nõ sunt nisi id scriptum est.
Natutacesa ea sunt que noq¬
toto ilne ciuili ita se ht p̃ter
codis nomine cõductore exi¬
gissos idemptori accessuruo
dẽ ecistimo te mexigendo nõ
etiam culpa ferealiq solẽt

Expanded text:
cum seruitus uenditis praediis deberetur nec commemorautum tempus eam seruitutem amiserit, quidam recte putant uennon sunt', bis idem scriptum: nam rutatoto iure civili ita se habet, praeterqcedis nomine a conductore exegisses, id emptori accessurum esse, existimo te in exigendo non etiam ut culpa. Fere aliqui solent
Abbreviated transcription (Latin):
genti emptori qui meliorẽ
conditioẽm actuliti pter cor¬
pus icħ sequitur ꝙ ueni¬
alius det hoc ip̃o q fructus e¬
um nõ sequantur qui sccuti
erant porememptorem me¬
uor conditio idetur allata.
existat pͥori pdium emptuo.
ñ pot᷑. cumis quiuendat᷑ ñ
existãtꝰ qꝙ suntͣ cliem ad icc¬
tionis hr̃s existat melior cõ¬
ditio ei afferri põtest. Si frndꝰ
indiem aditus fu̾it pluris
ut quedam ei accedant que
nõ accesserunt pͥoriemptoi.
siñminoris suit hee res quã
ꝙ pluris postea fundusueni

Expanded text:
qui meliorem condicionem attulerit, praeter corpus nihil sequitur quod uenialius det, hoc ipso, quod fructus eum non sequantur, qui secuturi essent priorem emptorem, melior condicio uidetur allata, exsistat, priori praedium emptum non potest, cum is qui vendat non exsistat: quod si intra diem adiectionis heres existat, melior condicio ei adferri potest. Si fundus in diem addictus fuerit pluris, ut quaedam ei accedant, non quae accesserint priori emptori, si non minoris sint hae res, quam quo pluris postea fundus veni
Abbreviated transcription (Latin):
omp᷑. Licet autem uõditoi
meliore auata ꝯditione addi¬
cere postiori nisi prior ꝑatus
sit plus adicert.
uenditor meliore ꝯditic̃e alla¬
ta pͥorem emptorem c̾ciorem
facere ut siquid auus adicit.
ip̃e queq adic̾e possit.
nmeliorem ꝯditionem aua¬
tam: abice seq̃uiq primam
qͣi ineliorem ⁊ itautimur qd
tam si hoc erat nominatum ac¬
tum utlic̾et resilire emptori
meliore cc̃ditione auatadicẽ¬
dumerit dissolutam pͥorem
emptioem etiam siuẽditor se
pignus indiemaddiñm̃ po
test᷑ iud̾i bona fide negocium
agi nisi adiectõ recipiatur ꝗd
ergo ẽ sinops emptor ⁊ impe¬
diẽnde tm̃modo uenditionis
c̃a int̾uenit. pot̾ cͥclitor sine ꝑi¬
ciuo pͥoriemptori addicere.

Expanded text:
m. Licet autem uenditori meliore allata condicione addicere posteriori, nisi prior paratus sit plus adicere. uenditor meliore condicione allata priorem emptorem certiorem facere, ut, si quid alius adicit, ipse quoque adicere possit. meliorem condicionem oblatam abicere sequique primam quasi meliorem, et ita utimur. quid tamen, si hoc erat nominatim actum, ut liceret resilire emptori meliore condicione allata? dicendum erit dissolutam priorem emptionem, etiamsi uenditor seqpignus in diem addictum, non potest uideri bona fide negotium agi, nisi adiectio recipiatur. quid ergo est, si inops emptor et impediendae tantummodo uenditionis causa interuenit? potest creditor sine periculo priori emptori addicere
Abbreviated transcription (Latin):
ce emptam quia ñ uidetur me¬
uor conditio allata et nõ existẽ¬
te uõ emptoress ⁊ sicristat a¬
luisemptor meliorem tamo
diticem nõ ad ferat eque dice¬
adiciatur solutio tam̃ offera¬
tur facilior p̾cuul matunor
melior conditio afferri idet᷑.
p̃terea silocus oportumor sol
accedat ad emptõem. eq̃ iudci
meliorem conditioem allatã
cesꝑinde siquis accedat euis¬
dem p̃cii emptor. s quileiio

Expanded text:
e emptam, quia non videtur melior condicio allata esse non existente vero emptore. sed et si existat alius emptor, meliorem tamen condicionem non adferat, aeque dicepretio addatur, solutio tamen offeratur facilior pretii uel maturior, melior condicio adferri uidetur. praeterea si locus oportunior soluaccedat ad emptionem, aeque uideri meliorem condicionem allatam. proinde si quis accedat eiusdem pretii emptor, sed qui leuio
Abbreviated transcription (Latin):
milia modiorum frumti an¬
ma prare pͥliis gau seii. poste¬
a lutius tiius uendidit fund
adclitis u̾bis hiis quounre
quaq condictione ea p̃dia
lutu titu hodie sunt . itauene¬
unt.itaq habebuntur. q̃ro
an emptor gaio seio ad pr̃ã¬
toẽm ftum̃ti sit obuoxius:
hr emptorem gaio seio secũ¬
tum ñ ẽe. De indie adiactõt.¬
auł. Incliem adiectio ita fit.
tio ẽ. s sub conditione resol¬
uitur an uõ cõditionał sit mi¬
emptiõe cliscedatur.ent pura
or ceclitio asseratur. erit emp¬
tõ cõcditionał ubiigitur scd̃
ꝙ distintimus puraueclitõ
e̾. Iuli añ scripsit hunc cui res
nliem adiecta e̾ ⁊ usucapere

Expanded text:
milia modiorum frumenti annua praestare praediis Gaii Seii: postea Lucius Titius uendidit fundum additis uerbis his: 'quo iure quaque condicione ea praedia Lucii Titii hodie sunt, ita ueneunt itaque habebuntur': quaero, an emptor Gaio Seio ad praestationem frumenti sit obnoxius. respondit emptorem Gaio Seio secuntum non esse. DE IN DIEM ADDI‹C›Tum. In diem addictio ita fit: tio est, sed sub condicione resoluitur, an uero condicionalis sit maione discedatur, erit pura ior condicio offeratur, erit emptio condicionalis. Ubi igitur secundum quod distinximus pura uenditio est, Iulianus scribit hunc, cui res in diem addicta est, et usucapere
Abbreviated transcription (Latin):
ut ꝑficiant uenditori caueri
solct ut uit uemilitorał loca
publica in moclum cedant.
dem. Senatus cẽsuit neqͥs
domini uillam ue lirueret¬

Expanded text:
ut proficiant uenditori, caueri solet, ut uiae, item litora et loca publica in modum cedant. tum. Senatus censuit, ne quis dom
Abbreviated transcription (Latin):
p̃i Itat ꝙ dictum ẽ fructus
int̾ea captos emptorem puo¬
rem sequi tocitns uͣme̾ quoci¬
ens nullus emptor qui me¬
liorem cõclitioe̾m afferat uł
falsus existit simuo existit ep¬
tor postior fructus refuncere

Expanded text:
um. Item quod dictum est fructus interea captos emptorem priorem sequi, totiens uerum est, quotiens nullus emptor existit, qui meliorem condicionem adferat, uel falsus exsistit: si‹n› uero exstitit emptor posterior, fructus ref
Abbreviated transcription (Latin):
quos ꝑcepit uenditi iuditio
pr̃aturum /cum ĩgitur tũc
recedatur ab ompt̾iõe ubi
pure cͣchitur ⁊ tunc ñ imple¬
atur ubi sub ꝯditione fit
cum melior ꝯditio sit allita:

Expanded text:
quos percepit uenditi iudicio praestaturum. Cum igitur tunc recedatur ab emptione ubi pure contrahitur uel tunc non impleatur ubi sub condicione fit cum melior condicio sit allata:
Abbreviated transcription (Latin):
ta.sinichil uenditor nomi¬
possõ tͣclita uidetur. si clauoe
ꝯfestim emptor dominu
⁊ possõnem adipiscitur. q si
toris m̃ces nõ fr̾int. usuca¬
pio confestim inchoabitur.
dit ut eumcta m̃cede condu¬
ctm ip̃e hãt. uł si uendat¬
ut nõ alii s sibi distrahat ł
ssa sinõ sint nominati ⁊̃
uenclitione exceptahorreoꝵ
successit husdem defensioni¬
b uti possȩ: quib nẽclitõ
eius uti potuisset. s ⁊ longe
possonis p̃scriptione si utri¬
usq possõ impleat temꝑa:
ꝯstitutionibꝰ statuta.

Expanded text:
ta, si nihil uenditor nomipossessio tradita uidetur, si clauem emptor dominium et possessionem adipiscitur, etsi toris merces non fuerunt, osucapio confestim inchoabitur. dit, ut eum certa mercede conductum ipse habeat uel, si uendat, non alii, sed sibi distrahat uessa si non sint nominatim in uenditione excepta, horreosuccessit, isdem defensionibus uti posse, quibus uenditor e‹i›us uti potuisse‹t›, sed et longae possessionis praescriptione, si utriusque possessio impleat tempora constitutionibus statuta.
Abbreviated transcription (Latin):
tlriii. Et. scribit eum qui enit
fundum indiemint̾dc̃o qd̾
maut clam uti posse. nam
hoc int̾clictum ei competit cu¬
ius int̾ ẽ opus ñcẽ fc̃m fun¬
do autem inquid indiem ad

Expanded text:
torum scripsit eum, qui emit fundum in diem, interdicto quod ui aut clam uti posse: nam hoc interdictum ei competit, cuius interest opus non esse factum. fundo autem, inquit, in diem ad
Abbreviated transcription (Latin):
rem conditioem afferat. de¬
inde prior emptor adu̾sus e¬
un licitatus sit ⁊ penes enor
emptorem mansent. dubita¬
ri pot̾it utrum fructus ip̃e hãt
quasi muia meliore conditio¬
ne allataanũo uenditoris sit¬

Expanded text:
ferat, deinde prior emptor aduersus eum licitatus sit et penes eum empt‹um› remanserit, dubitari poterit, utrum fructus ipse habeat, quasi nulla meliore condicione allata, an uero uenditoris si
Abbreviated transcription (Latin):
infinidũm indiem ad ici no
tosse misus qui semel fu̾it i
diem addictus. rõne eiusmo¬
dicefendit. qr pͥoris inquid
indeatur melior cõditio alla¬
ta si nõ secure scdo emptori
scͥpsit intẽe multum quidint̃
cͣchentes actum sit nec impedi
res auenditore discedat ¶t
postĩori ad dix̾mt mñis nõ ad¬
miscrit adiectõem huins ꝑtẽ

Expanded text:
em addici non posse rursus, qui semel fuerat in diem addictus, ratione eiusmodi defendit, quia prioris, inquit, quasi non uideatur melior condicio allata, si non secure secundo emptori scribsit interesse multum, quid inter contrahentes actum sit, nec impedirres a uenditore discedat. Item posteriori addixerint, unus non admiserit adiec
Abbreviated transcription (Latin):
aris sen solent naui iruc¬
tus eorum tollãtur. nam a¬
uter impretantib uit os er
arbores omnes ecu peie uide¬
duntur ¶Hriuis reiempri¬
onem posse fi clixique ex fe¬
is elib intuas edes ꝯiccia
suit ut ea michi ita hab̾e̾ hice¬
at ceq ea ie exempto age Sil

Expanded text:
is seri solent, ita ut fructus eorum tollatur: nam aliter interpretantibus uites et arbores omnes exceptae uidebuntur. Huius rei emptionem posse fieri dixi: 'quae ex meis aedibus in tuas aedes proiecta sunt, ut ea mihi ita habere liceat', deque ea re ex empto
Abbreviated transcription (Latin):
codem .ł. scribit. Si exduobr
adclitis alter decesserit. deiñ
uniuis nomine qui suꝑest
cc̃tu ⁊ ait clissimilem eẽ hãc
spẽm ꝑtus specici ⁊ idco hicdi

Expanded text:
eodem libro scribit, si ex duobus addictis alter decesserit, deinde unius nomine qui superescontractu? et ait dissimilem esse hanc speciem partus specie et ideo hic di
Abbreviated transcription (Latin):
querebaturan castellim ex
quo fistuł aqua duc̾etur acce¬
deret. R̾di. apparere id actum
abeo emisti cuu̾s filu tutelã
postea administras nec ua¬
cuam accepisti possonem di
denium tu ingradians in po¬
ssõnem ¶Qui fundum ea
lege encrat ut soluta pocumi¬
a t̾radetur ei possõ cluob ħrdi¬
b relictis decessit. si unus õe
peciiam soluit ꝑtem fami¬
ue hertiscunde iuditio ẜuab̾
frum̃ta niues cormuꝑunt si
dinem tempestatis: agitecũ¬

Expanded text:
quaerebatur, an castellum, ex quo fistulis aqua duceretur, accederet. respondi apparere id actum ab eo emisti, cuius filii postea tutelam administras, ne‹c› ua‹c›uam accepisti possessionemdemum tu ingrediaris possessionem. Qui fundum ea lege emerat, ut soluta pecunia traderetur ei possessio, duobus heredibus relictis decessit. si unus omnem pecuniam soluerit, partem familiae herciscundae iudicio seruabit: frumenta niues corruperunt: tra consuetudinem tempestatis, agi tecu
Abbreviated transcription (Latin):
tamhat labo ⁊ trebatius ne¬
gant posse ex uendito agint
id ꝙ conuen̾it fiatego contͣ
puto simoto po uiłius fun¬
pacto uenditus fuerat. eoqs¬

Expanded text:
habeat. Labeo et Trebatius negant posse ex vendito agi, ut id quod convenerit fiat. ego contra puto, si mo‹do› ideo uilius funpac‹t›o uenditus fuerat: eoq
Abbreviated transcription (Latin):
oeni rei ⁊ cc̃clictiõem exibeat
ponuss eas acciões ademp¬
torem fsfere Unhiis que
toondere nim̃o m̾surane cõ¬
stat. uł uti frum̃to uinooleo
argento modo ẜuantur eaͨ¬
que nicet̾is ut simul atq de
sio conuenit indeatur per¬
fecta nenditio modo ut etiaz¬
side ptio conuen̾it. ñ tñ alit̃
uiceatur ꝓfecta uenditio ꝙͣ
si adm̃sa ⁊ ad pensa ad nume¬
rataue sint namsiomne u¬
nimiuł oleum uł frumtu
rargentum qͣmtumcumq eẽt
inio p̾cio uemera: idem nins¬

Expanded text:
onem rei et condictionem exhibeat potuisset eas actiones ad emptorem transferre. In his quae pondere numero mensuraue constant, ueluti frumento uino oleo argento, modo ea seruantur quae in ceteris, ut simul atque de pretio conuenerit, uideatur perfecta uenditio, modo ut, etiamsi de pretio conuenerit, non tamen aliter uideatur perfecta uenditio, quam si admensa adpensa adnumerataue sint. nam si omne uinum uel oleum uel frumentum uel argentum quantumcumque esset uno pretio uenierit, idem i
Abbreviated transcription (Latin):
lacum sabatenei anguian
m̃inis emptõemcchĩposse ꝑ¬
lenq existimau̾nt si homodõ
int̾ ignorantes id fiat ꝙ ide
piacet ctiam siuenditor sciat
emptor autem ignorat qd̾
siemptor sciens lib̾um ẽẽ e

Expanded text:
lacum Sabatenem Angulariminis emptionem contrahi posse plerique existimauerunt, si modo inter ignorantes id fiat. quod idem placet etiam, si uenditor sciat, emptor autem ignoret. quod si emptor sciens liberum esse e
Abbreviated transcription (Latin):
s repet̾t. ¶ In segͣt fundi a¬
quam accessuram clixit que
actum ẽe ⁊ idco iter quoq
uenclitorem trate oporserẽ.
¶Qui agrum uendebat dixit

Expanded text:
 repetere. In lege fundi aquam accessuram dixit: quaeactum esse, et ideo iter quoque uenditorem tradere oportere. Qui agrum uendebat, dixit
Abbreviated transcription (Latin):
queritur adchusque numo
constant. si ꝑnumo corpoꝵ.
pcium fu̾it statutum. Sab̃
uenditio qͣi subhac coditione
indetur fr̾ut in singulas me¬
tretas aut in singuios modios
quos quas ue adm̃sus erit aũ
insingulas libras quas ad pẽ¬
deris aut in singua corpora q̃
admim̃au̾is seigo ⁊ sigrex ue¬
ment siquid̾ uniu̾s alitr uns

Expanded text:
quaeritur et de his quae numero constant, si pro numero corporum pretium fuerit statutum. Sabinus uenditio quasi sub hac condicione uidetur fieri, ut in singulos metretas aut in singulos modios quos quasue admensus eris, aut in singulas libras quas adpenderis, aut in singula corpora quae adnumeraueris. Ergo et si grex uenierit, si quidem uniuersaliter uno
Abbreviated transcription (Latin):
si actum ẽ io ut omnimodo
intranłas inlias uenditor
fundum libaret exempto er̃
accio ut lib̾etnce sub cõctitio¬
ne emptio fc̃a in telligitur. ł¬
uti si hec modoemptor int

Expanded text:
 actum est, ut omni modo intra kalendas Iulias uenditor fundum liberaret, ex empto erit actio, ut liberet, nec sub condicione emptio facta intellegetur, ueluti si hoc modo emptor int
Abbreviated transcription (Latin):
nõtit si omnib integns
manentib de angendo ur
demimendo p̾cio rnsum
comuenit recessum apriore
lege uenditionis tta fc̃a. si
qđid sacri aut religio si aut
publiciẽ eius nichil uenit
sires non usu publico s in
patrimomo fiscient. uenditõ
eius ualebit. noc uenditori
ꝓderit exceptio que ñ habuit

Expanded text:
notat: si om‹nib›us integris manentibus de augendo uel deminuendo pretio rursum conuenit, recessum a prioreLege uenditionis illa facta 'si quid sacri aut religiosi aut publici est, eius nihil uenit', si res non in usu publico, sed in patrimonio fisci erit, uenditio eius ualebit, nec uenditori proderit exceptio, quae non habuit
Abbreviated transcription (Latin):
petat. in eo fundo exstipusã
rum secundum u̾ba ñ eẽ ac¬
tum ꝙ ex scipula nasc̾etur
ñ magis quam siquid ex sac¬
co saccan ecidiss aut eteo ꝙ

Expanded text:
perat: in eo fundo ex stipula srum secundum uerba ‹non› esse actum, quod ex stipula nasceretur, non magis quam si quid ex sacco saccarii cecidisset aut
Abbreviated transcription (Latin):
mantat. stare uenditiocm
⁊ uenditorem emptoriq int̾¬
ẽ restituere sumiliquoq mo
uendite ri sinõ cepensum est
soluiuꝑ solutum sisit. non
repetis qͣ siut̾q sciebat ⁊ em¬
ptor ⁊ uenditor domum esse
lo ex utraq ꝑte ueniete stare
deiectis uł assumptis igne dic¬
tumẽ empticẽm fundi nõ u.¬
den et cͣctam. si contemplatio¬
ne uiarum arborum uł utio¬
liucti fundus compabatur si

Expanded text:
maneat, et stare uenditionem et uenditorem emptori quod interest restituere. Svenditori, si non depensum est, solvi vel si solutum sit, non repeti. Quod si uterque sciebat et emptor et venditor domum esse lo ex utraque parte veniente staredeiectis uel absumptis igne dictum est emptionem fundi non uideri esse contractam, si contemplatione illarum arborum, ueluti oliueti, fundus comparabatur, si
Abbreviated transcription (Latin):
clatores uina comꝑarenti
siant pͥcium aut insura eidi¬
pliceat. p̃ẜturrsinchiloe coͣ¬
uap. ⁊ Pacta conuentã q̃ poste¬
a fcã fetrahunt aliquid em¬
incentur. que u̾o adiciunt.
emptionis ułitine cantio
duple pretim aut ut cum fi
uires habebit iure ecceptiors
agente uenditorgandendi¬
ci potestit aucto postea uł de¬
situm ẽ quonamemptioĩs
suba consiftit ex pcio. paulus

Expanded text:
tiatores uina compararentsi aut pretium aut mensura displiceat, praesertim si nihil coum. Pacta conuenta, quae postea facta detrahunt aliquid emuidentur: quae uero adiciunt, emptionis, ueluti ne cautio duplae praestetur aut ut cum fiduir‹e›s habebit iure exceptionis agente uenditore. an idem dici possit aucto postea uel desitum est, quoniam emptionis substantia constitit ex pretio. Paulus
Abbreviated transcription (Latin):
co distrahantur. ¶Qui nesci¬
cus loca sacra ł resigiosa uł pu¬
blica ꝓ prinatis comꝑanit l
emptio nõ teneat exempto
tñadũsus uenditorem exꝑi¬
etur. ut consequatur ꝙ inter¬
fu̾it eius ne deciꝑetu. ¶Res
inadu̾sioe̾ empta. siñdolouẽ¬
ditoris fc̃m sit. ad ꝑiculum
abꝰ. ¶ um̃ ẜuo domis
rem uendere c̾te ꝑsone uisse¬
nt si alii uendidĩss quame̾
uissus erat uenditio nõ na¬
let. ¶dem niris inliba ꝑsona
e᷑ cum ꝑfici uenditio ñ potuit
ineius ꝑsona cui dominus
uenire eam noluit ¶ Demõ
nommentur. ⁊ ip̃m uendito¬
rem nominan oportet si forte
alumagrum confinẽ p̾sidet.
ttio emptus quero utrum ĩ
ꝑtem an intotum uenditios
sistat annichil accum sit. N¬
di ꝑsonam titu ꝓ suꝑuacua
accĩpiendam pito. ideoq to¬
tuis fundi emptio̾em adme
ut cͥtum num̃um tegulaꝵ
mich dares c̾to pcioquas tu
fac̾es. utrum emptio sit an lo
gulas tibi fcãs ut darem co̾¬
mat̾ia inqua auquid pr̃atur¬

Expanded text:
co distrahantur. Qui nesciens loca sacra uel religiosa uel publica pro priuatis comparauit, licet emptio non teneat, ex empto tamen aduersus uenditorem experietur, ut con sequatur quod interfuit eius, ne d‹e›ciperetur. Res in auersione empta, si non dolo uenditoris factum sit, ad periculum. Cum seruo dominus rem uendere certae personae iusserit, si alii uend‹i›disset, quam cui iussus erat, uenditio non ualet: idem iuris in libera persona est: cum perfici uenditio non potuit in eius persona, cui dominus uenire eam noluit. Demonstnominentur, etiam ipsum uenditorem nominare oportet, si forte alium agrum confinem possidet.Titio emptus: quaero, utrum in partem an in totum uenditio consistat an nihil actum sit. respondi personam Titii superuacuo accipiendam puto ideoque totius fundi emptionem ad meut certum numerum tegularum mihi dares certo pretio quod ut faceres: utrum emptio sit an locgulas tibi factas ut darem conmateria, in qu‹a› aliquid praestatur
Abbreviated transcription (Latin):
renunciasseut uenditoris fi¬
des soluta cet emptor intra
diem m̾sure quo minorem
moclum eẽ cclid̾it renũcia¬
uit ⁊ pecuniam ꝑ eoaccepit.
postea eum fundũ uedidit
id ꝙ minoris ẽẽt consequia
dieb. rͣ. ptimis fundum
meciatur ÷ domino renũciet

Expanded text:
renuntiasset, ut uenditoris fides soluta esset: emptor intra diem mensurae quo minorem modum esse credidit renuntiauit et pecuniam pro eo accepit: postea eum fundum uendidit d minor is esset consequi adiebus triginta proximis fundum metiatur et domino renuntiet
Abbreviated transcription (Latin):
plum erano debeas reretes a
me ꝙ amea ꝑte urita fraest
uenditio nec solum hinc sc̃¬
natus consuito locuserit si g
nichil int̾est uttum solutu¬

Expanded text:
plum aerario debeas, repetes a me: quod a mea parte irrita facta est uenditio. nec solum huic senatus consulto locus erit, si quis nihil interest, utrum solutu
Abbreviated transcription (Latin):
uil. c̃ quiait siquidem ignora¬
bat uenclitor ip̃uus rei nomine
ten̾i sisciebat cuam dampm
ꝙ ereo contid ⁊t quemadmo¬
dum si uas duncalchi ꝓauro
uendicliss ignorãs tenetur
ut aurum ꝙ uendidit pret.¬

Expanded text:
us est, qui ait, si quidem ignorabat, uenditor, ipsius rei nomine teneri, si sciebat, etiam damni quod ex eo contingit: quemadmodum si uas aurichalcum pro auro uendidisset ignorans, tenetur, ut aurum quod uendidit pr
Abbreviated transcription (Latin):
stare indetur an quam ad me¬
ciatur omne piculum ad uẽ¬
ditorem ꝑtinẽre. nec int̾est᷑ u¬
num p̃ciũm omnium metre
insinguias easssiquis ĩuen¬
tento pclio confinem celau̾it
quememptor si audissremp¬
ip̃. ¶S um inuẽclitioe quis p̃¬
auin rei ponit donationis cã
hrditatio sibidelatum itauen¬
didiss erit tibi emptus tanti
quanti a testatore emptus ẽ.
mor inueniatur ñ emptus
s tonatus testatori indetur
ditionique nulla ẽ sicõditio¬
mmoris uendat uenditio uãl
teciens enim dicumis into¬
tur uenditionem nõ ual̾e.
quociẽs unu̾sauenditio dõa¬
tionis cã fca quociens nõ uli¬
ore pcio res donationis cã distͣ¬
hitur dubiũ nõ ẽ uenditioe
ualere. hoc int̾ cetos. int̾ m̃ru

Expanded text:
nstare uidetur antequam admetiatur, omne periculum ad uenditorem pertinere: nec interest, unum pretium omnium centum in singulos eos. Si quis in uendendo praedio confinem celauerit, quem emptor si audisse. Cum in uenditione quis pretium rei ponit donationis causa hereditario sibi delatum ita uendidisset: 'erit tibi emptus tanti, quanti a testatore emptus est', mox inueniatur non emptus, sed donatus testatori, uidetur nditiominoris uendat, uenditio ualet: totiens enim dicimus in totum uenditionem non ualere, quotiens uniuersa uenditio donationis causa facta est: quotiens uero uiliore pretio res donationis causa distrahitur, dubium non est uenditionem ualere. hoc inter ceteros: inter uirum
Abbreviated transcription (Latin):
n amicus eiusquia p̾sentẽ
uẽdidit emptor quoq quia
p̾sentememit. recte negocu
gerert intelligitu Siros uẽ¬
dita ꝑ fuitum pieritꝰ prius

Expanded text:
 amicus eius, quia praesentem uendit: emptor quoque, qui praesentem emit, recte negotium gerere intellegitur. Si r‹e›s uendita per furtum perierit, prius
Abbreviated transcription (Latin):
nam deceta ꝑte corporis poci
stipulatus in tetur quam de
eo in quo se ip̃e decipiebat.
¶Dolum matum a se abẽẽ pre¬
stare uenditor d qui nõ tm̃
ineo ẽ qui falendi cã obscure
loquitui s etiam qui insidio¬
se obsente dissimulat.
ait᷑ qnte uenditioem mortune
En inuiuo constat em̃ptio.
placere ita emptori pr̃andũ¬

Expanded text:
nam de cetera parte corporis pot‹iu›s stipulatus uidetur, quam de eo, in quo se ipse decipiebat. Dolum malum a se abesse praestare uenditor debet, qui non tantum in eo est, qui fallendi causa obscure loquitur, sed etiam qui insidiose obscure dissimulat.alter ante uenditionem mortuus est, neque in uiuo constat emptio. 4placere ita emptori praestandu
Abbreviated transcription (Latin):
bari possit conuenisse d̾ pcio.
¶llut constat in ꝑfectium ee
negocium sicmere uolentisic
uenlitor dicit quantiuelis.
qnticquum putau̾is quanti
estimains habebis eptirt ¶Ue¬
nem mali quidam putant
ñcchi emptiõem. quia nee so¬
ciose rei ullas uires hñt. que
sñia potest santi uã uiden d
hus que nullo modo adiecti¬
possunt dehis uõ que mixta
alus mat̾iis ado nocendi natu¬
ram deponunt ut exhis anti¬
dota ⁊ alia quedom salubriame¬
dicam̃ta conficiantur. a liud

Expanded text:
bari possit convenisse de pretio. Illud constat imperfectum esse negotium, cum emere volenti sic venditor dicit: "quanti velis, quanti aequum putaveris, quanti aestimaveris, habebis emptum". Veneni mali quidam putant non contrahi emptionem, quia nec soiosae rei ullas uires habet: quae sententia potest sane uera uideri de his quae nullo modo adiectipossunt: de his uero quae mixta aliis materiis adeo nocendi naturam deponunt, ut ex his antidoti et alia quaedam salubria medicamenta conficiantur, aliud