comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
te magnũ conspicis: a me paruu̾s estimaris.
Unde cũ a samuhele increparet᷑. qͣre uocẽ dñi
ñ audierit: ex ipso fastu suꝑbiȩ respondit di¬
cens. Immo audiui uocẽ dñi:. & ambula¬
ui in uia ꝑ quã misit me dñs. Nalum
enĩ supͣ malũ adiecit: quia culpã suã ñ solũ
agnoscere dedignatꝰ ẽ: s etiã suꝑbiendo de¬
fendere studuit: ac ꝑ hoc defendendo accu¬
mulauit. Deniq in hoc qd̃ sumungit. tulit
aut̃ ppłs de p̃cla. oues & boues. pͥmitias eoꝵ
quȩ cesa fr̃. ut immolar&e dño dõ suo in galga¬
lis. pͥmitiȩ hic ea q̃ potiora & meliora erant
intelligendȩ st̃. Seqt᷑. Et ait samuhel.
N unqͥd uult dñs holocausta & uictimas:̃ & ñ
potius ut obȩdiatur uoci dñi: Melior est enĩ
obedientia ꝙͣ uictimȩ: & auscultare magis
quã offerre adipẽ arietũ: qm̃ qͣsi peccatum
ariolandi ẽ repugnare: & qͣsi scelꝰ ydo latriȩ

Expanded text:
te magnum conspicis, a me parvulus aestimaris. te magnum conspicis, a me parvulus aestimaris. Unde cum a Samuele increparetur, quare vocem Domini non audierit, ex ipso tastu superbiae respondit, dicens: « Imo audivi vocem Domini, et ambulavi in via per quam misit me Dominus. » Malum enim supra malum adjecit, quia culpam suam non solum agnoscere dignatus est, sed etiam superbiendo defendere studuit, ac per hoc defendendo accumulavit. Denique in hoc quod subjungit: « Tulit autem populus de praeda oves et boves, primitias eorum quae caesa sunt, ut immolet Domino Deo suo in Galgalis. » Primitiae hic ea quae potiora et meliora erant, intelligendae sunt. Sequitur: « Et ait 'Nunquid vult Dominus holocausta aut victimas et non potius, ut obedietur voci Domini? Melior est enim obedientia quam victimae et auscultare magis quam offerre adipes ahariolandi est repugnare, et quasi scelus idololatriae
Abbreviated transcription (Latin):
ne cũ paruulꝰ esses in oculis tuis: caput intͥbu¬
bus isrł factus es: Quio ꝑ in crepationẽ
hanc nͥ suꝑbia elati regĩs abicitur: qd̾ ad cor¬
rectionẽ suã pot̾it qͥsq qͥ p̾latꝰ est conũtere ⁊
P aruulũ se saul insuis priꝰ ocłis uiderat:. sed
fultꝰ tẽporali potentia iam se paruulũ ñ ui¬
debat. Cȩteroꝵ nãq cõparationi se p̾ferens. qͥa
płꝰ cunctis poterat magnũ se pre omib esti¬
mnabat. Miro aut̃ mͦ. cũ apud se paruulꝰ. ap̃
łm magniꝰ: cũ uͦ ap̃ se magnꝰ apparuit. apud
dm paruulꝰ fuit. Plerũq gͦ dũ ex subiectoꝵ
affluentia animꝰ inflat᷑: in luxũ suꝑbiȩ ip¬
so potentiȩ fastigio lenocinante corrumpit᷑.
Qd̾ sauli contigisse dicit᷑. cui & dicit᷑. Nonne cũ
paruułꝰ esses in ocłis tuis: caput intͥbub sseł
factꝰ ese Ac sidiceret᷑. Cũ tu te paruulũ conspi¬
ceres: ego te prȩ oȩt̾is magnũ feci. Quia uͦ tu

Expanded text:
cum parvulus esses in oculis tuis, caput in tribucum parvulus esses in oculis tuis, caput in tribubus Israel factus es? » Quid per increpationem hanc, nisi superbia elati regis objicitur? Quod ad correctionem suam poterit quisque qui praelatus est convertere. Parvulum se Saul in suis prius oculis viderat, sed fultus temporali potentia, jam se parvulum non videbat. Caeterorum namque comparationi se praeferens, quia plus cunctis poterat, magnum se prae omnibus aestimabat. Miro autem modo, cum apud se parvulus, apud Dominum magnus: cum vero apud se magnus apparuit, apud Deum parvulus fuit. Plerumque ergo dum ex subjectorum affluentia animus inflatur, in luxum superbiae ipso potentiae fastigio lenocinante corrumpitur. Quod Sauli contigisse dicitur, cui et dicitur: « Nonne cum parvulus esses in oculis tuis, caput in tribubus Israel factus es? » Acsi diceretur: Cum tu te parvulum conspiceres, ego te prae caeteris magnum feci. Quia vero tu
Abbreviated transcription (Latin):
ineus ipse est i erro cognatꝰ moysi: de ciuꝰ ge¬
nere cinei erant qͥ descenderant ad amalech
uͦ cineus eũ filiis isrł fecisse dicit᷑. siue qͥa moy¬
sen fouit int̾ra madian. siue qͥa consiliũ dedit
moysi qͣlit̃ multitudmẽ ppłi gub̾naret.
untiatũ est samuheli eõqd̃ uenisset sa¬
ul in carmelũ & erexisset sͥ fornicẽ tͥum¬
phalem. Consuetudo erat regũ. ut qͣndo
uictoria potiebant᷑. facerent arcũ hoc ẽ fornicẽ.
de mirtetis & palmis & oliuis ob signũ uicto¬
pidib intelligere uoluerit in qͦ uictoriam suã
more regũ depinxerit. ñ inhibemꝰ s potissimũ
consentimꝰ: qͥa in salomone legimꝰ. Dissipabit
impios rex sapiens: & curuabit suꝑ eos forniõe.
Qd̾ alia tusiatio rotã molarem dicit: in qua ad
ȩt̾nam memoriã laudes ac uictorias suas reges
describebant. Dixit aut̃ samuhel ad saul.
Sine me. & indicabo tͥ quȩ locutꝰ sit dñs ad me
nocte. Dixitq ei. Loquere. Et ait sannuheb. Non¬

Expanded text:
i ipse est Jethro cognatus Moysi, de cujus genere erant Cinaei qui descenderant ad Amalec, vero Ceni cum filiis Israel fecisse dicitur, sive quia Moysen fovit in terra Madian, sive quia consilium dedit Moysi qualiter multitudinem populi gubernaret. untiatum est Samuheli eo quod venisset Saul in Carmelum et erexisset sibi fornicem tphalem. » Consuetudo erat regum, ut quando victoria potiebantur, facerent arcum, hoc est, fornicem de myrtetis et palmis et olivis, ob signum victooluerit, in quo victoriam suam more regum depinxerat, non inhibemus, sed potissimum consentimus, quia in Salomone legimus: « Dissipabit impios rex sapiens, et curvabit super eos fornicem . » Quod alia translatio « rotam molarem » dicit; in quo ad aeternam memoriam laudes ac victorias suas reges describebant. « Ait autem Samuel ad Saul: Sine me, et indicabo tibi quae locutus sit Dominus ad me nocte. Dixitq
Abbreviated transcription (Latin):
Et diuidet᷑ isrł in duo: in isrł scilicet inimi¬
cillam: & isrł ad lib̾am ꝑtinentẽ. Nam
ista duo genera pͥmũ simul erant. donec ste¬
monis. regnante filio eiꝰ roboam scimꝰ isrł ĩ
duo fuisse diuisũ: & ita ꝑseuerasse donec a
chaldeis captiuaret᷑. S hoc qͥd ad saułẽ: cũ si
tale aliqͥd cõminandũ e̾e̾t. ipsi dauid fuerit
potiꝯ cõminandũ: cuiꝰ erat filiꝰ salomon
Postremo int̾ se hebrea diuisa ñ est: s in diffe¬
rent̾ in eiꝰdem errous societate disꝑsa ꝑt̾ras.
Duusio uͦ illa ꝗͣ d̾s sub ꝑsona saulis. illiꝰ regni
& ppłi figurã gerentis. eidẽ regno ppłoq minat᷑
est: etͣna atq imnutabilis significata est ꝑ hoc
qd̃ adiunctũ est. E ñ conu̾tet᷑ neq penitebit eũ:
qm̃ ñ ẽ sicut homo. ut pęniteat eũ. Ipse mina

Expanded text:
el dividetur in duo, in Israel scilicet inimicillam, et Israel ad liberam pertinentem; nam ista duo genera primum simul erant vemonis, regnante filio ejus Roboam, scimus Israel in duo fuisse divisum, et ita perseverasse donec a Chaldaeis captivaretur. Sed hoc quid ad Saulem? Cum si tale aliquid comminandum esset, ipsi David fuerit potius comminandum, cui erat filius Salomon. Postremo inter se Hebraea divisa non est, sed indifferenter in ejusdem erroris societate dispersa per terras. Divisio vero illa quam Deus sub persona Saulis, illius populi et regni figuram gerentis, eidem regno et populo comminatus est, aeterna atque immutabilis significata est, per hoc quod adjunctum est, Et non convertetur, neque poenitebit eum, quoniam non est sicut homo, ut p
Abbreviated transcription (Latin):
ticȩ significauerit. Dauid enĩ int̾pretat᷑ manu
fortis: siue desiderabilis. Et quid fortiꝰ leone
mate appellat᷑. Reꝓbatis septẽ filiis ysai maio¬
rib minimꝰ ętate electus ẽ ad regnũ: qͥa spre¬
to iudaico sacerdotio & regno pͥoris ppłi qui¬
caput minoris ppłi sacerdotio ꝑpetuo functꝰ est.
& in regẽ unctꝰ cuiꝰ regnũ ñ habet finẽ: & cui
consortib tuis. Dauid ab officio pastorali pecoꝵ
ad hominũ regnũ tͣnsfert᷑: nr̃ aut̃ dauid iꝑ
se ĩc ab ouib iudaicȩ plebis ablatꝰ in regaũ
gentiũ tnͣsiatꝰ est. In iudea eiũ plebe ñ est mͦ¬
Surgensq samuhel abiit in ramatha: sp̃c aut̃
lũs: Si malꝰ cur dm̃i ÷ s duob u̾bis cõp̾hensa
est hȩc sententia: & in dño potestas iusta. &
in diabolo uolunta ᷤᷤ iniusta. Nam idem sp̃e

Expanded text:
efigurauerit. Dauid interpretatur "manu fortis" siue "desiderabilis:" et quid fortius leone mate appellatur. Reprobatis septem filiis Isai majoribus, minimus aetate electus est ad regnum. Quia spreto Judaico sacerdotio et regno, prioris caput minoris populi, sacerdotio perpetuo functus est: et in regem unctus, cujus regnum non habet finem, et cui consortibus tuis . » David ab officio pastorali pecorum, ad hominum regnum transfertur: noster autem David ipse Jesus, ab ovibus Judaicae plebis ablatus, in regnum gentium translatus est; in Judaea enim plebe non est m« Surgensque Samuel, abiit in Ramatha. Spiritus autem lus? si malus cur Domini? Sed duobus verbis comprehensa est haec sententia. Et in Domino potestas justa, et in dia
Abbreviated transcription (Latin):
Pierũq suꝑbꝰ diues exhortationis blandim̃to
placandꝰ est. qͥa & plerũq dura uulnera ꝑ le-¬
nia fom̃ta mollescunt. & furor insanoꝵ sepe
ad salutẽ medico blandiente reducit᷑. Cũꝙ eis
indulcedinẽ condescendit᷑. languor insaniȩ
mitigat᷑. Neq enĩ negligent̃ intuendum ẽ.
qd̃ cũ saulẽ sp̃c aduersꝰ inuaderet. app̃hensa
dauid cythara eiꝰ uessaniã secdabat. Quid enĩ
ꝑ saulẽ nͥ elatio potentiũ. & qͥd ꝑ dauid innuit᷑.
nͥ humilis uita scõꝵ ÷ Cũ gͦ saul ab immundo
sp̃u arripit᷑. dauid canente eiꝰ uesama tẽꝑat᷑.
qͥa cũ sensꝰ potentiũ ꝑ elationẽ in furorẽ uer¬
tit᷑. dignũ est ut ad salutẽ m̃tis qͣsi dulcedine

Expanded text:
perbus dives exhortationis blandimento placandus est, quia et plerumque dura vulnera per lenia fomenta mollescunt, et furor insanorum saepe ad salutem medico blandiente reducitur; cumque eis in dulcedine condescenditur, languor insaniae mitigatur. Neque enim negligenter intuendum est, quod cum Saulem spiritus adversus invaderet, apprehensa David cithara, ejus vesaniam sedabat . Quid enim per Saulem, nisi elatio potentum; et quid per David innuitur, nisi humilis vita sanctorum? Cum ergo Saul ab immundo spiritu arripitur, David canente, ejus vesania temperatur; quia cum sensus potentum per elationem in furorem vertitur, dignum est ut ad salut
Abbreviated transcription (Latin):
nigenas ꝑsecutus ẽ. appellans eũ lapidem
adiutorii. Bama. ubi saul ungendꝰ in regẽ
cũ samuhel cibũ sumit. Porro bama. aquila sẽꝑ
excelsũ tͣnstulit. Boses. nom̃ petrȩ suꝑ qua in
libris hebraicarũ questionũ diximꝰ. Besor.
turris ad quã uenit dauid. Berasan. ad quẽ
locũ dauid p̃dȩ partẽ misit. Baurim. locꝰ ad
quẽ usq ꝓsecutꝰ ẽ michol filiam saulis uir
suus lacrimans. Baalasor. iuxta effraim.
ubi abessalon pecora tondebant᷑. Bethinacha.
usq ad hanc ꝑsecutus ẽ ioab ꝑduellem sabeȩ. &
post eã legimꝰ ab assirioꝵ rege captã. Est autẽ
nc̃ uilla ascendentib de eleuteropoli heliã. in

Expanded text:
nigenas persecutus est, appellans eum, Lapidem adjutorii. Bama, ubi Saul ungendus in regem, cum Samuele cibum sumpsit. Porro Bama, Aquila semper, Excelsum transtulit. Boses, nomen petrae super qua in libris Hebraicarum Quaestionum diximus. Besor, torrens, ad quem venit David. Borasan, ad quem locum David praedae partem misit. Baurim, locus ad quem usque prosecutus est Michol filiam Saulis vir suus lacrymans. Baalasor, juxta Ephraim, ubi Abessalon pecora tondebantur. Bethmacha, usque ad hanc persecutus est Joab perduellem Sabee; et postea, eam ab Assyriorum rege captam legimus. Est autem ascendentibus de Eleutheropoli Aeli
Abbreviated transcription (Latin):
milib distans ad septentrionẽ. in regione tham¬
nitica. Bethagan. uiã ꝑ qua ochoriam fugisse
ieu rex ifrł. qͥ in legionis oppido separat᷑. ꝓ qͦa qͥla
int̾pretatꝰ est domũ curuantiũ. simmachꝰ do¬
nius singłoꝵ. eo qd angustꝰ & humilis introitꝰ
singulos tantũ. ⁊ nec ipsos stantes ingredisus¬
tineret. Benith. quã construrerunt samari¬
tani. qui de babilonis regione tnsierant. Bare¬

Expanded text:
millibus distans contra septentrionem in regione Thamnitica. Bethagan, via per quam Ochoziam fugisse o separatur: pro quo Aquila interpretatus est, domum curvantium: Symmachus, domum singulorum eo quod angustus et humilis introitus, singulos tantum, et nec ipsos stantes ingredi sustineret. Benith, quam construxerunt Samaritani, qui de Babylonis regione transierant. B
Abbreviated transcription (Latin):
iliꝰ Nioas ieroboam in samaria an¬
autẽ rex circa dm qͥde
quus extitit uehem̃t̃
ydola colendo.
& multa in congrua
& oꝑa extranea
faciendo. ppło autem
isrłitarum multoꝵ bonoꝵ fuit occasio. Huie
qͥdem ionas ꝓphauit. qͥa oporter&. eũ syros um¬
cere dimicando. ⁊ regnũ ꝓpͥum dilatare in
partib qͥdem aqͥlonis usq ad emachi ciuitatẽ.
a meridie uͦ usq ad affaltiden. Antiqͥtꝰ enim
t̾mini chananei isti fuer̃t̃. sicut pͥnceps rẽe ea

Expanded text:
ilius Joas Jeroboam, in Samaria anilius Joas Jeroboam, in Samaria anautem rex circa Deum quidem quus exstitit vehementer, idola colendo et multa incongrua et opera extranea faciendo. Populo autem Israelitarum multorum bonorum fuit occasio. Huic quidem Jonas prophetavit, quia oporteret eum Syrios vincere dimicando, et regnum proprium dilatare, in partibus quidem Aquilonis, usque ad Etham civitatem: a meridie vero usque ad Asphaltum. Antiquitus enim termini
Abbreviated transcription (Latin):
magna & dixi. heu mͥ. heu mͥ adonay ds. in
telligasᷤ inoria & pharaone ⁊ falthia & cȩteris
huiꝰ modi contrarias fortitudines. uidebis
qͦmͦ illis uiuentib nullꝰ nrm uideat ac suspi¬
ret. & in pęnitentiã corruat. Non regnet ait
apłs peccatũ inmortali corpore ur̃o. Regnan¬
te peccato egrptiis extriumꝰ ciuitates. in
cinere uersam᷑ & in sordib. ꝓ frum̃to paleas.
ꝓ solida pet᷑ luti oꝑa sectam᷑. S tam̃ qd̃ dicit᷑
isrł ab introitu emath usꝙ ad mare solitudi¬
nis. emath quȩ nẽ epiphaniȩ dicit᷑. septent̾o¬
nalis erat t̾minꝰ isrł. Mare autẽ solitudiniᷤᷤ
qd̃ hebraice dr araba mare mortuũ designat.
qd̾ in longitudine ꝑstadia qͥngenta octo¬
ginta usq ad roaros arabiȩ. in latitudine cen¬
tũ qͥnquaginta usq ad uicina sodomoꝵ ꝓgre¬
dit᷑. Cuiꝰ loci iosephꝰ ita memut dicens.
anno aut̃ qͥnto decimo regni amasiȩ regna¬

Expanded text:
magna et dixi : heu mihi, heu mihi, adonai dominmagna et dixi : heu mihi, heu mihi, adonai domintellegas in Ozia et Pharaone et Phaltia et ceteris istiusmodi contrarias fortitudines, uidebis, quomodo illis uiuentibus nullus nostrum uideat ac suspiret et in paenitentiam corruat. non regnet, ait apostolus, peccatum in mortali uestro corpore. regnante peccato Aegyptiis extruimus ciuitates, in cinere uersamur et sordibus, pro frumento paleas, pro solida petra luti opera sectamur. Sequitur: uidi Israel ab introitu Emath, usque ad mare solitudinis Emath, quae nunc Epiphani adjicitur, septentrionalis erat terminus Israel. Mare autem solitudinis, quod Hebraice dicitur Araba, mare Mortuum designat, quod in latitudine per stadia octoginta usque ad zearos Arabiae, in longitudine centum quinquaginta usque ad vicinia Sodomorum progreditur; cujus loci Josephus ita meminit dicens: Anno autem quintodecimo regni Amasiae, regna
Abbreviated transcription (Latin):
sionẽ ilła magnificã. qͣ uiderat dũm sedentẽ
suꝑ soliũ excelsũ uidere ñ potuit. Qu̾adiu ille
regnũ tenuit in iudea. ꝓpħa oculos ñ leuauit
ad cȩlũ. ñ sunt ei reserata cȩlestia. ñ apparuit
dñs sabaoth. nec inmyst̾io fidelit̾ scĩ nom̃ au¬
ditum ẽ. Qͣndo ille. mortuus ẽ uniu̾sa quȩ
subsequens sermo monstrauit aꝑtione lumi
nis se ꝓdiderant. Tale qͥodam ⁊ in exodo scͥptũ
est: ũ pharao iuxit. ppłs isrł ex lun ⁊ lateris¬
& palearũ oꝑe ñ suspirauit ad dnm̃. Dũ ille
regnauit. nemo quȩsiuit d̾m patrẽ abraham¬
ce yͦsaac. & iacob. Quando uͦ ille mortuus ẽ. sus¬
pirauert̃ filii isrł ut scͥptura dicit. & ascendit
elamor eoꝵ ad dm cũ utiq iuxta hẏstoriam t̾ẽ
magis gaudere debuerint ⁊ ante suspirare cũ
uiuera. Ierechiel qͦq ꝓphetante falthias filiꝰ
banaiȩ occubuit. & post pessimi ducis interitr̃.
cecidi inqͥt suꝑ faciem meam ⁊ clamaui uoce

Expanded text:
sionem illam magnificam, qua viderat Dominum sedentem super solium excelsum, videre non potuit. Quandiu ille regnum tenuit in Judaea, propheta oculos non levavit ad coelum, non sunt ei reserata coelestia, non apparuit Dominus sabaoth, nec in mysterio fideliter sancti nomen auditum est. Quando ille mortuus est, universa quae subsequens sermo monstravit, aperto sese in lumine prodiderant. Tale quod et in Exodo scriptum est: dum Pharao uixit, populus Israhel ex luti et lateris palearumque opere non suspirauit ad dominum; dum ille regnauit, nemo quaesiuit deum patrum Abraham, Isaac et Iacob. quando uero ille mortuus est, suspirauerunt filii Israhel, ut scriptura dicit: et ascendit clamor eorum ad dominum, cum utique iuxta historiam tunc magis gaudere debuerint et ante suspirare, dum uiueret. Ezechiel quoque prophetante Phaltias filius Banaiae occubuit et post pessimi ducis interitum: cecidi, inquit, super faciem meam et clamaui uoce
Abbreviated transcription (Latin):
denti in regnũ filio regis legitimi. cũ ipso regni
babitu simul disciplina legis dĩ seruanda com¬
mitteretur. ut qui se p̃latum ppło regendo
uider&. ipse se regendũ diuinis legib subdi
debere meminisset. ixitq ioas ad sa

Expanded text:
denti in regnum filio regis legitimi, cum ipso regni denti in regnum filio regis legitimi, cum ipso regni habitu simul disciplina legis Dei servanda committeretur, ut qui se praelatum populo regendo videret, ipse se regendum divinis legibus subdi debere meminisset. 20. Et non fieba
Abbreviated transcription (Latin):
pars ur̃m qͥ ueniunt ad sabbatũ sacerdotum.
& leuitarũ. & ianitoꝵ erit in portis. t̾cia uͦparᷤᷤ
fundam̾ti. Oñe uͭ reliquũ uulgꝰ sit in atriis
domꝰ diũ. Nec qͥsꝙͣ aliꝰ ingrediatur domum
dñi nͥ sacerdotes & qͥ imministrant de leuitis.
ipsi tantũmͦ ingrediant᷑. qͥa scĩficati st̃. & oẽ
reliquũ uulgꝰ obseruet custodias dm̃i. Leuite
antẽ circũdent regẽ habentes singuli arma
sua. ẜ reł. Qd̃ sequit᷑ de eodẽ. ꝓduxitq filium
regis & posuit suꝑ eũ diadema. ⁊ testimonium.
indiademate insigne capitis regiũ. in testimo¬
nio designat decreta legis cdi. qͥb qͥd agere
rex debeat. qualit̾ uiuere p̃cipit᷑. Deniq in li¬
bro u̾boꝵ dierũ aꝑtiꝰ. & imposuert̃ inqͥt ei dia¬
dema. dederuntq in manu erꝰ tenendam legẽ.
Et magnȩ utiq erat salutarisq prudentiȩ. ut
post ty rannicȩ impiȩq necem reginȩ succe¬

Expanded text:
pars vestrum, qui veniunt ad Sabbatum, sacerdotum, pars vestrum, qui veniunt ad Sabbatum, sacerdotum, et Levitarum, et janitorum, erit in portis. Tertia vero pars Fundamenti. Omne vero reliquum vulgus sit in atriis domus Domini, nec quisquam alius ingrediatur domum Domini, nisi sacerdotes, et qui ministrant de levitis. Ipsi tantummodo ingrediantur, quia sanctificati sunt, et omne reliquum vulgus observet custodias Domini. Levitae autem circumdent regem, habentes singuli arma sua, etc. Quod sequitur de eodem: Produxitque filium regis, et posuit super eum diadema, et testimonium in diademate insigne capitis regium, in testimonio designat decreta legis Dei, quibus quid agere rex debeat, qualiter vivere, praecipitur. Denique in libro Verborum dierum apertius: Et imposuerunt, inquit, ei diadet magnae utique erat salutarisque prudentiae, ut post tyrannicae impiaeque necem reginae, succe
Abbreviated transcription (Latin):
leui. extiores atrioꝵ ianuas contͣ̃ furorẽ regi.¬
nȩ siquid forte adu̾si moliretur eustodirent:
porro hi qͥ nuꝑ ad sabbatũ uenerant sacer¬
dotes. leuite. & ianitores in tres diuisi partes
domũ regis id ÷ palatiũ obseruarent. ne uel hoc
regina collecto exercitu contͣ regẽ defenderet:
seruarent & portã scutarioꝵ habitaculi ꝑ¬
ꝙͣ de templo ad palatiũ descendebat᷑ sic̃ infra
dicitur. Duxeruntq regẽ de domo dñi & uene¬
runt ꝑ uiã portȩ scutarioꝵ i palatiũ. & sedit
supͣ t̾ronũ regũ. ubi & porta si⁊ ur. & domus
messa. quȩ cũ porta seutarioꝵ nominant᷑.
ẽẽ uident᷑. Scutarios autẽ tutores regis ap¬
pellat. testante libro paralipomenon. qͥ eũ robo¬
am scuta erea ꝓ aureis fecisse cõmemorasset.
adiecit: & tradidit illos pͥncipib scutarioꝵ qͥ
custodiebant uestibulũ palatii. In qͦ uidelicoꝵ
libro distinctiꝰ hȩc euicta replicant᷑. Tercia

Expanded text:
Levi, exteriores atriorum januas contra furorem reginLevi, exteriores atriorum januas contra furorem reginae, si quid forte adversi moliretur, custodirent. Porro hic qui nuper ad sabbatum venerant Sacerdotes, Levitae, et Janitores in tres divisi partes, domum regis, id est palatium, observarent: ne vel hoc regina collecto exercitu contra regem, defenderet: Servarent et portam habitaculi quam de templo ad palatium descendebatur, sicut infra dicitur. Duxeruntque regem de domo Domini, et venerunt per viam portae scutariorum in palatium, et sedit super thronum regum. Ubi etiam porta Seir, et domus Messa, quae cum porta Scutariorum nominatur, esse videntur. Scutarios autem tutores regis appellat, testante libro Paralipomenon; qui cum Roboam scuta aerea pro aureis fecisse commemorasset, adjecit: Et tradidit illos principibus scutariorum, qui custodiebant vestibulum palatii . In quo videlicet libro distinctius haec cuncta replicantur: Tertia
Abbreviated transcription (Latin):
potest. S ne fastidiũ faciamꝰ lectori. his omis¬
sis quȩ iã exposita sunt. ad illud qd de diuisio¬
ne turbȩ dictũ est ueniamꝰ. Cuiꝰ rei ratio talis
est. Erant autẽ sortes uiginti. iiͦiͬi. & sacerdotum
& leuitarũ & ianitoꝵ. qͥ ꝑ toticdẽ septimauas sͥ
ex ordine succederent. sabbato noua turma in¬
trante ad officiũ. & post sabbatũ ea quȩ ꝓxima
regem exercitꝰ. & eos qͥ intrandi septimanam
manã ministrando impleuerant. ne abirent
retinuit. Qͥ alios qͦq leuitas de cunctiᷤᷤ urbib
iuda simul & pͥncipes familiarũ isrł missis in
hoc centurionib ierosolimã congregauerat. ut
u̾ba dierũ narrant. Quos educturꝰ filiũ regis
tali ratione distiuxit. ut om̃s qͥ impleuerãt
sabbatũ & egressuri erant. in duas diuisi parteᷤ.
regẽ in int̾iorib atrii locis armati circu̾staren.
reliqͣ uͦ multitudo id⁊̃ hi qͥ ñ erant de stirpe

Expanded text:
potest. Sed ne fastidium faciamus sectori, his omispotest. Sed ne fastidium faciamus sectori, his omissis, quae jam exposita sunt, ad illud quod de divisione turbae dictum est veniamus, cujus rei ratio talis est. Erant autem sortes viginti quatuor et sacerdotum et Levitarum, et Janitorum, qui per totidem septimanas sibi ex ordine succederent, sabbato nova turma intrante ad officium, et post Sabbatum ea, quae proxima regem exercitus, et eos, qui intrandi septimanam manam ministrando impleverant, ne abirent, retinuit. Qui alios quosque Levitas de cunctis urbibus Juda simul, et principes familiarum Israel, missis in hoc centurionibus Hierosolymam, congregaverat, ut Verba dierum narrant, quos educturus filium regis tali ratione distinxit, ut omnes, qui impleverant sabbatum, et egressuri erant, in duas divisi partes regem in interioribus atrii locis armati circumstarent: reliqua vero multitudo, id est qui non erant de stirpe
Abbreviated transcription (Latin):
betis. Tercia pars urm introeat sabbato & ob¬
seruet excubitũ domꝰ regis. t̾cia autẽ pars sit
ad portã situr. & t̾cia pars ad portã quȩ est post
habitaculũ scrutarioꝵ. & custodietis excubitũ domꝰ
messa. Duȩ uͦ partes ẽ uob̃ om̃s egredientes sabba¬
to custodiant excubias domꝰ dñi circa regẽ. ⁊ ual¬
labitis eum habentes arma in manib urĩs. Si¬
quis aut̃ ingressꝰ fuerit septũ templi int̾ficiat᷑.
eritisq cũ rege introeunte & egrediente. & fece¬
runt centuriones iuxta omĩa q̃ p̃ceperat eis io¬
iada sacerdos. & assumentes singuli uiros suos qͥ
ingrediebant᷑ sabbatũ cum his qͥ egrediebantur
ã sabbato uenerunt ad ioiacdã sacerdotẽ. Qdedit
eis hastas & arma regis dauid. q̃ erant ĩ domo dñi.
Et sterert singłi habentes arina in manu sua. a
parte tẽpli dext̾a usq ad partẽ sinistrã altaris
quib locis siquis ea quȩ suꝑiꝰ de atriis domꝰ dñi
dicta sunt bene cõmemorauerit. ita intelligere

Expanded text:
tia autem pars vestrum introeat sabbato, et observet excubitum domus regis; tertia autem pars sit ad portam Seyr, et tertia pars ad portam quae est post habitaculum scutariorum. Custodietis excubitum domus Messa, duae vero partes e vobis omnes egredientes sabbato, custodiant excubitum domus Domini circum regem, et vallabitis eum, habentes arma in manibus quis autem ingressus fuerit septum templi interficiatur eritisque cum rege introeunte et egrediente et fecerunt centuriones iuxta omnia quae praeceperat eis Ioiada sacerdos et adsumentes singuli viros suos qui ingrediebantur sabbatum cum his qui egreda sabbato, venerunt ad Joiada sacerdotem: qui dedit eis hastas et arma regis David, quae erant in domo Domini. Et steterunt singuli habentes arma in manu sua a parte templi dextra usquibus locis, si quis ea, quae superius de atriis domus Domini dicta sunt, bene commemoraverit, ita intelligere
Abbreviated transcription (Latin):
suses qͥnquies aut sexies siue septies. ꝑcussisset
sẏriam usq ad ꝯsummationẽ. Nc̃ autẽ tͥb uicib
ꝑcuties eã. Ecce ꝓpħa mandat regi iaculo
ꝑcutere t̾ram. & cũ ꝑcutit tͥb uicib ⁊ stat. ira¬
scitur contͣ eũ qd̃ ñ sepius t̾ram ꝑcuterae. ita
& doctorib p̃cipit᷑ p̃dicationis iaculo t̾rã hoc ÷

Expanded text:
 sive septies, percussisses Syriam usque ad consummationem. Nunc autem tribus vicibus percuties eam. » Ecce propheta mandat regi jaculo percutere terram, et cum percutit tribus vicibus et stat, irascitur contra eum quod non saepius terram percuteret. Ita et doctoribus praecipitur, praedicationis jaculo terram, hoc
Abbreviated transcription (Latin):
sapientiȩ quȩ est in nouo testam̃to. & qͥd duo
modiĩ hordei. nͥ scientiam legis & ꝓpħarum
significant: Qui comparant᷑ statere uno hoc
ẽ fide catholica. in porta samariȩ. in p̾dicatio¬
ne uidelicet apłica ꝑ quã intrat᷑ eccłiam. In tẽ¬
pore inqͥt hoc eras modiꝰ simile uno statere.
& reł. Ac si dixisset: cessante turbine ꝑseutioĩs
quȩ fit hodie. dabit dñs cras. hocẽ tempore
futuro quietẽ & tͣnquillitatẽ. ut p̃dicatio eugłii
ꝑfecte credentib cõpleat᷑. Fuit enĩ tempore
passionis dñicȩ qͣsi fames u̾bi dñi. cũ apłi re¬
licto eo oñs fugerunt. & domi se ꝓꝑt metum
uidoꝵ incluserunt. Et item scͥptum est. qͥa
te die resurrectionis iam aderat tempꝰ qͦ comi¬
tes xp̃i ulum uidentes uiuere & post modum.

Expanded text:
sapientiae, quae est in Novo Testamento? et quod duo sapientiae, quae est in Novo Testamento? et quod duo modii hordei, nisi scientiam legis et prophetarum significant? qui comparantur statere uno, hoc est fide catholica. In porta Samariae, in praedicatione videlicet apostolica, per quam intratur in Ecclesiam. « In tempore, inquit, hoc, cras modi. Ac si dixisset: Cessante turbine persecutionis, quae fit hodie, dabit Dominus cras, hoc est tempore futuro, quietem et tranquillitatem, ut praedicatio Evangelii perfecte credentibus compleatur. Fuit enim tempore passionis dlicto eo, omnes fugerunt , et domi se propter metum Judaeorum incluserunt. Et iterum scriptum est: « Quia te die resurrectionis jam aderat tempus quo comites Christi illum videntes vivere, et postmodum
Abbreviated transcription (Latin):
modii hordei statere uno in porta samariȩ.
Q d cũ ñ crederet unꝰ de ducib suꝑ cuiꝰ manum
rex in cu̾bebat. homini di ait. Si dũs fecerit
etiam catharactas in cȩlo. nunqͦs poterit ẽẽ
qd̾ loqueris. Qui ait. Uidebis oculis tuis. &
inde ñ comedes. Potest hoc loco benadab
cum suo exercitu diabolꝰ mẏsticȩ accipi. qui
corcla inuquoꝵ ꝑ imucdiam contͣ ȩccłiam bellum
gerere excitat. Sub hoc rege quicdẽ sunt mͦ fal¬
si uidei de quib in apocalipsi scͥptum ẽ. qui
dicunt se iudeos eẽ &e ñ sunt. s sunt synago¬
ga sathanȩ. Sub hoc rege sunt pagani. sunt &
heretici. facta gͦ ꝑsecutione ab antiquo hoste.
ꝑ tales affligitur popłs dĩ qui est positꝰ in sama¬
ria hoc est in custodia legis diuinȩ. fitq fames
Dicit enĩ dñs nr̃ ad seruos suos. In tempore hoc
eras modiꝰ similȩ uno statere erit. & duo mo¬
dii hordei statere uno in porta samariȩ. Quid
eniu modiꝯ similiȩ nͥ ꝑfectam m̃suram diuinȩ.

Expanded text:
ariae. Quod cum non crederet, unus de ducibus super cujus manum rex incumbebat, homini Dei ait: Si Dominus fecerit etiam cataractas in coelo, nunquid poterit esse quod loqueris? Qui ait: Videbis oculis tuis, et inde non comedes. » Potest hoc loco Benadab cum suo exercitu diabolus mystice accipi, quia corda iniquorum per invidiam contra Ecclesiam bellum gerere excitat. Sub hoc quidem rege, sunt modo falsi Judaei, de quibus in Apocalypsi scriptum est , qui dicunt se Judaeos esse et non sunt, sed sunt synagoga Satanae. Sub hoc rege sunt pagani, sunt et haeretici: facta ergo persecutione ab antiquo hoste, per tales affligitur populus Dei, qui est positus in Samaria, hoc est in custodia legis divinae: fitque famesDicit enim Dominus noster ad servos suos: « In tempore hoc, cras modius similae uno statere erit, et duo modii hordei, statere uno in porta Samariae.enim modius similae, nisi perfectam mensuram divinae
Abbreviated transcription (Latin):
medio filioꝵ regis qui int̾ficiebant᷑. & abscondit
eũ a facie athałiȩ ut ñ int̾ficeret᷑. Eratq cum ea
in domo dñi clam sex annis qͥa iosaba uxor erat
ioiade pontificis. Athalia gͥ hȩc quȩ semen
dauid extinguere moliebat᷑. & regiã stirpem
delere. bene impietatẽ expͥmit synagoge. quȩ
ꝑ neqͥtiam mentis seminis dauid hoc est xp̃i
insidiatͥx erat. & odium contͣ eum semꝑ in corb̾
gereb̾at. quȩ aliqͣndo regnare uidebat᷑. eũ legis
cerimonias temporalit̾ obseruabat. Int̾pretat᷑
athalia temporalis dñi. S iosabȩͣ strenurtate q̃

Expanded text:
medio filiorum regis qui interficiebantur, et abscondit medio filiorum regis qui interficiebantur, et abscondit eum a facie Athaliae, ut non interficeretur, eratque cum ea in domo Domini clam sex annis, quia Josaba uxor erat Joiadae pontificis. » Athalia igitur haec, quae semen David exstinguere moliebatur, et regiam stirpem delere, bene impietatem exprimit Synagogae, quae per nequitiam mentis, seminis David, hoc est Christi, insidiatrix erat, et odium contra eum semper in corde gerebat, quae aliquando regnare videbatur cum legis caeremonias temporaliter observabat. Interpretatur Athalia temporalis Domini. Sed Josaba strenuitate quae
Abbreviated transcription (Latin):
de in ramoth galaad. Cumq ueneris illuc ui¬
debis ieu filiũ iosaphathfilii uanisi. & ingressꝰ
suscitabis eũ de medio fr̃m suoꝵ. & introduces
in int̾iꝰ cubiculũ. tenensq lenticułã olei fundes
suꝑ caput er & dices. hȩc dicit dñs: Unxi te regẽ
hac regum qualit̃ ieu dñs ordinauerit ad extir¬
pandã domũ ahab & sacerdotes baal int̾ficiendos.
qͥ & ꝑcussit ioram regẽ isrł. & ahaciam regem
iuda. & ie eabel impiissimã reginã de palatio
in ierrahel p̃cipitari fecit. Leu enĩ tẏpice po
apłos enꝰ ꝑsecuta ẽ uindictã exercere. & eã ułtio¬
ne iusta ꝑimeret. atq sacerdotiũ uanũ qd̃ post
xp̃i aduentũ maniter habuerat destruer&. tẽ.¬
plumq subuerterre. nec ñ & ipsam synagogam ꝗͣ
sanguinẽ scõꝵ semꝑ sitiebat. de regni culmine p̃ci¬
pitaret. ac rectores illiꝰ int̃ficeret.  thalia uͦ¬
mater ahariȩ uidens mortuũ filium suũ sur¬
rexit &e iut̾secit omne sem̃ regium. S ios aba filia

Expanded text:
illuc, videbis Jehu filium Josaphat, filii Namsi. Et ingressus suscitabis eum de medio fratrum suorum, et introduces in interius cubiculum, tenensque lenticulam olei, fundes super caput ejus, et dices: Haec dicit Dominus: Unxi te regem hac Regum, qualiter Jehu Dominus ordinaverit ad exstirpandam domum Achab, et sacerdotes Baal interficiendos. Qui et percussit Joram regem Israel, et Ahaziam regem Juda, et Jezabel impiissimam reginam de palatio in Jezrael praecipitari fecit. Jehu enim typice potudicia exerceret, et eam ultione justa perimeret, atque sacerdotium vanum, quod post Christi adventum inaniter habuerat, destrueret, templumque subverteret, nec non et impiam synagogam quae sanguinem sanctorum semper sitiebat, de regni culmine praecipitaret, ac rectores ipsius interficeret. Athalia mater Ahaziae, videns mortuum filium suum, surrexit et interfecit omne semen regium. Sed Josaba filia
Abbreviated transcription (Latin):
in cordib electoꝵ extinguere festinat.
Uisit gͦ illue rex syriȩ equos & currꝰ & robur
fidens xp̃i famulis in sidias p̃parat. nocte ꝑ¬
fidiȩ excecatꝰ. bellũ contͣ ęccł̃iam gerit.
onsurgens autẽ diluculo minister uiri
dĩ egressꝰ est. uiditq exercitũ in circumitu
ciuitatis. & nuntiauit ei dicens. Heu heu
tat illos. qͥ ꝓpter pusillanimitatẽ cordis sui¬
pęnas uerent᷑ corporales. Quib ꝓpħa respondit.
N oli tunere. Plures enĩ nob̾cum sunt. ꝙͣ. cum
illis. Et saluator discipłis ait: in mundo
pssuram habebitis. s confidite. qͥa ego uici
mundũ. Et item: nolite inqͥt timere eos
qui occidunt corpꝰ. & post hȩc ñ habent qͥd
faciant uobis. qͥn potiꝰ eum timete qͥ potest &¬

Expanded text:
in cordibus electorum exstinguere festinat. in cordibus electorum exstinguere festinat. « Misit ergo illuc rex Syriae equos et currus et robur fidens Christi famulis insidias praeparat, nocte perfidiae excaecatus, bellum contra Ecclesiam gerit. « Consurgens autem diluculo minister veri Dei egressus est; viditque exercitum in circuitu civitatis, nuntiavitque ei dicens: Heu! heutat illos qpoenas verentur corporales, quibus propheta respondit: « Noli timere. Plures enim nobiscum sunt, quam cum illis. » Et Salvator discipulis ait: In mundo pressuram habebitis, sed confidite, quia ego vici mundum . Et item: « Nolite, inquit, timere eos qui occidunt corpus, et post haec non habent quid faciant vobis; quin potius eum timete
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓuidentia etiã ꝯstitutũ tẽpꝰ reddendi cogitat᷑.
tx autẽ sẏriȩ pugnans contra
isrł. consiliũ miit cũ seruis suis dicens.
In loco illo & illo ponamꝰ insidias. Alisit itaq
uir cdĩ ad regem isrł dicens. Caue ne tͣnseas
in locũ illũ. qͥa ibi syri in insidiis sunt. Mi¬
sit itaq rex isrł ad locum quẽ dixerat ei uir
dĩ. & p̃occupauit eũ ⁊ obseruauit se ibi a reł.
Iuẽ congruentiꝰ rex hic syriȩ quã potestatẽ
significat terrenã. quȩ sepe suꝑbe sentiens
ppłm dĩ hoc ẽ filios lucis ꝑsequitur ⁊ S ipsi¬
ꝑ ueri helisei dñi uidelicet nr̃i doctrinam.
insidias inimicoꝵ p̾cauere edocent᷑. ut ẽ illud:
estote inqͥt prudentes sicut serpentes. & sim¬
plices sicut columbȩ. Et item: cauete autẽ ab
homuinib. Et alibi: attendite ait a falsis
ꝓpħis. Hoc qͥppe agnoscens nundana poten¬
tia ipsum ꝓpħam int̾sicere disponit. cũ xp̃m

Expanded text:
providentia etiam constitutum tempus reddendi cogitatur. « providentia etiam constitutum tempus reddendi cogitatur. « Rex autem Syriae pugnabat contra Israel, consiliumque iniit cum servis suis, dicens: In loco illo et illo ponamus insidias. Misit itaque vir Dei ad regem Israel dicens: Cave ne transeas in locum illum, quia ibi Syri in insidiis sunt. Misit itaque rex Israel ad locum quem dixerat ei vir Dei, et praeoccupavit eum, et observavit se ibi, » et Quem congruentius hic rex Syriae, quam potestatem significat terrenam, quae saepe superbe sentiens populum Die, hoc est, filios lucis persequitur? Sed ipsi per Elisei Domini videlicet nostri doctrinam insidias inimicorum praecavere edocentur, ut est illud: « Estote, inquit, prudentes sicut serpentes, et simplices sicut columbae . » Et item: « Cavete autem ab hominibus . » Et alibi: « Attendite, ait, a falsis prophetis . » Hoc quippe agnoscens mundana potentia ipsum prophetam interficere disponit, cum Christum
Abbreviated transcription (Latin):
est. cor ab elatione conterere. Lignũ ad ima iac¬
tare est. eleuatũ cor in cogitatione ut diximꝰ
ꝓprie infirmitatis humiliare. Atq ilico fer¬
rum ad suꝑficiem redit. qͥa ad usũ exercitatio¬
nis pͥstinȩ intelligentiȩ recurrit. Igitur qm
donũ intellectꝰ qd accipit᷑ uix cũ tot difficul¬
tatib custodit᷑. curandũ ualde ẽ ne ocio torpe¬
at curandũ ne incitatione oꝑis uicio elationis
euanescat. Sc̃i namq uiri minime ex ultant
cũ cognoscunt quȩ faciunt. s cũ faciunt q̃
cognouerunt. &: intelligendo largiꝰ congaudets
ꝑ amune re¬
numeri largitoris. merentes tam̃ ꝯsiderant.
debitũ oꝑis. ut uidelicet actione ꝑsoluant.
qd̃ eis p̾rogatũ est in cognitione. Stultꝰ n̾aq
est debitor qͥ gaudens pecunias mutuas accipit.
& tempꝰ qͦ reddere debeat ñ attendit. Mode¬
ratur lȩticia autẽ accipiendi. qͣndo sollerti

Expanded text:
est cor ab elatione conterere. Lignum ad ima jacest cor ab elatione conterere. Lignum ad ima jactare est elevatum cor in cognitione ut diximus propriae infirmitatis humiliare. Atque illico ferrum ad superficiem redit, quia ad usum exercitationis pristinae intelligentiae recurrit. Igitur quoniam donum intellectus quod accipitur, vix cum tot difficultatibus custoditur, curandum valde est, ne otio torpeat, curandum ne incitatione operis vitio elationis evanescat. Sancti namque viri minime exsultant, cum cognoscunt quae faciunt. Sed cum faciunt quae cognoverunt, etsi intelligendo largius congaudent a munere largitoris, moerentes tamen considerant debitum operis: ut videlicet actione persolvant, quod eis praerogatum est in cognitione. Stultus namque est debitor, qui gaudens pecunias mutuas accipit, et tempus quo reddere debeat non attendit. Moderatur autem laetitia accipiendi, quando solerti
Abbreviated transcription (Latin):
ti iudicis ocłos damnabile inueniunt lacͥmi ᷤ
insequant᷑. Qui flentes ñ solũ caute inspiciuns
quȩ mala cõmiserunt. s ex accepto munere q̃
reddere etiam bona debuer̃t. qͥa nimirum
tanto se ampliꝰ peccatores sentiunt. qͣnto ex
neglectis bonis quȩ agere pot̾ant debitores te¬
nent᷑. Recte gͦ qui ferrũ ꝑdidit clamat.
heu heu heu. & hoc ipsum mutuo acceꝑan: ac
si dicat: illud ꝑ dissolutionẽ negligentiȩ ꝑdidi:
qd̃ ut ꝑbona oꝑa redderẽ ex gr̃a conditoris ac
cepi. S nunꝙͣ. ds mentẽ deserit. quȩ inpeccatiᷤᷤ
se ueracit᷑ agnoscit. Unde & mox heliseꝰ ueni¬
ens lignũ deoisũ misit & ferrũ in suꝑficiẽ
attulit. qͥa uidelicet redemptor nr̃ piȩ nos
respiciens cor peccatoris humiliat.⁊ eam quã
amiserat intelligentiã reformat. Lignum
tnͣslatione dicit᷑: qd̾ ꝯfregit lignũ atq iactauit.
⁊ sic ferrũ sustulit. Lignũ namq confringere

Expanded text:
ti judicis oculos damnabile inveniunt, lacrymis ti judicis oculos damnabile inveniunt, lacrymis insequuntur. Qui flentes non solum caute inspiciunt, quae mala commiserunt, sed ex accepto munere quae reddere etiam bona debuerunt: qui nimirum tanto se amplius peccatores sentiunt, quanto ex neglectis bonis quae agere poterant debitores tenentur. Recte ergo qui ferrum perdidit, clamat: « Heu, heu, heu, et hoc ipsum mutuo acceperam. » Ac si dicat: Illud per dissolutionem negligentiae perdidi, qcepi. Sed nunquam Deus mentem deserit quae in peccatis se veraciter agnoscit. Unde et mox Elisaeus veniens, lignum deorsum mittit, et ferrum in superficiem attollit, quia videlicet Redemptor noster pie nos respiciens, cor peccatoris humiliat, et ei quam amiserat intelligentiam reformat, lignum translatione dicitur: « Quod confregit lignum atque jactavit, et sic ferrum sustulit. » Lignum namque confringere
Abbreviated transcription (Latin):
tanqͣ infructuosas arbores ceder&. qͥa de illa
ioħs dixerat. ecce seruris ad radices arboris po¬
deseruit ꝓfunda descendit: qd̃ in sepultura
depositũ tanꝗͣ ad manubriũ spũ redeunte
resurrex̃. Alit. ferrũ in manubrio. donũ in¬
tellectꝰ incorde ẽ. Ligna uͦ ꝑ hoc cedere ẽ : pͣue
agentes in crepare. Qd̃ ñ nunꝗͣ dũ fluxe agit᷑.
dum lapsꝰ uane głȩ inaccepta eadẽ scientia
ñ uitat᷑: ferrũ in aqua ꝑdit᷑. qͥa ex dissolut o
oꝑe intelligentia fatuat᷑. Quã ꝓfecto intelligen.¬
tiani ad hoc nouimꝰ dari: ut ante dantis ocłos
ex bona debeat actione restitui. Unde ⁊ recte
is qͥ ferrũ amiserat clauabat: heu heu htu dñe
mi. & hoc ipsum mutus acceꝑam. Habent
enĩ hoc electi ꝓꝓrium. si q̃ndo ieis in sua sci¬
entia furtiue uanȩ głȩ culpa subripit᷑. ut ad
cor uelocit᷑ redeant.: & qͥcqͥd in se ante distric̃¬

Expanded text:
tamquam infructuosas arbores caederet, — quia de illo tamquam infructuosas arbores caederet, — quia de illo Iohannes dixerat: eccdeseruit, profunda descendit, quod in sepultura depositum, tanquam ad manubrium, spiritu redeunte resurrexit. Aliter: Ferrum in manubrio, donum intellectus in corde est. Ligna vero per hoc caedere, est prave agentes increpare. Quod nonnunquam dum fluxe agitur, dum lapsus vanae gloriae in accepta eadem scientia non vitatur, ferrum in aqua perditur, quia ex dissoluto opere intelligentia fatuatur. Quam profecto intelligentiam, ad hoc novimus dari, ut ante dantis oculos, ex bona debeat actione restitui. Unde recte is qui ferrum amiserat, clamabat: « Heu, heu, heu, Domine mi, et hoc ipsum mutuo acceperam. » Habent enim hoc electi proprium, si quando eis in sua scientia furtive vanae gloriae culpa subrepit, ad cor velociter redeant: et quidquid in se ante distric
Abbreviated transcription (Latin):
ixerunt autẽ filii ꝓpħarum ad heliseuni
Ecce locꝰ inqͦ habitamꝰ coram te angustꝰ
est nob̾. Eamꝯ usq ad iordanem. & tollant
singuli de silua materias singulas. & ȩclifice¬
mꝰ nobis ibi locũ ad habitandũ. Qui dixit.
Ite. Ꝙ ait unꝰ ex illis. Ueni gͦ & tu cũ seruis
tius. Respondit. Ego ueniã. & abiit cum eis.
Cũq uenissent ad iordanẽ. cedebant ligna. Acci-¬
dit autẽ ut cũ unꝰ materiã succidisset. cade¬
ret feͥrũ sec. Curis in aquã. Exclamauitq ille
& ait. Heu heu heu dñe mi: & hoc ipsũ mutuo
acceꝑam. Dixitq homo di. Ubi cecidit: At ille
monstrauit ei locũ. Prȩcidit autẽ lignum
& misit illuc. & natauit ferrũ. Qe ait. Tolle.
Qui extendit manũ & tulit illud. Het itaq
actio. bene redemptori nr̃o conuenit ꝑsig¬
ficationẽ. Cum gͥ securib ligna ce¬
derent᷑. de ligno ferrũ exiliens in
ꝓfundum. fluminis mersum ẽ. atq
cum impios iudeos ꝑ corpꝰ oꝑata p̃sentia xp̃i

Expanded text:
ixerunt autem filii prophetarum ad Heliseum ecce locus in quo habitamus coram te angustus est nobis eamus usque ad Iordanem et tollant singuli de silva materias singulas ut aedificemus nobis ibi locum ad habitandum qui dixit ite et ait unus ex illis veni ergo et tu cum servis tuis respondit ego Cumque venissent ad Jordanem, caedebant ligna. Accidit autem ut, cum unus materiam succidisset, caderet ferrum securis in aquam. Exclamavitque ille, et ait: Heu, heu, heu, Domine mi, et hoc ipsum mutuo bi cecidit? At ille monstravit ei locum. Praecidit ergo lignum, et misit illuc. Natavitque ferrum, et ait: Tolle. Qui extendit manum, et tulit illud. » Haec itaque actio bene Redemptori nostro convenit per significationem. Cum igitur securibus ligna caederentur, de ligno ferrum exsiliens in profundum fluminis mersum est atque cum impios Iudaeos per corpus operata praesentia Christi
Abbreviated transcription (Latin):
dñi est. p̃dicatio sc̃a: cũ decent᷑ exhibet᷑. & sꝑi¬
taliũ hostiũ certissima int̾fectio si ꝑseuerant̃
agit᷑. Nec fas est ut aliqͣndo dispensator u̾bi
dĩ segnit̾ torpeat. eui iussum est ut gregis
dñici curã gerat. qͥa multũ obest deuotis au¬
ditorib si in ertia p̾ualet doctoribꝰ. Dicit enĩ
ꝓpħa: clama ne cesses. Et apłs. ad timotheũ : tes¬
est uiuos & mortuos & aduentũ ipsiꝰ ⁊ regnũ
eiꝰ. p̾dica u̾bum. insta oportune. importune.
argue. obsecra. increpa. in om̃i patientia ⁊ doc¬
trina. Unde & ñ debet doctor ꝓpt̃ auariciã
negligere animarũ curã. s magis ꝑ pietatem
ad ȩt̾nam ꝑtendere reqͥem. qd̃ significat aphec
Int̾pretat᷑ enĩ continebit uł app̾hendet. Unde
idem apłs. enumeratis uiciis quȩ auariciã
comitant᷑ ad p̃dictũ discipłm intulit dicens:
tu autẽ homo dĩ hȩc fuge sectare uͦ iusticiam.

Expanded text:
dicatio sancta, cum decenter exhibetur, et spiritualium hostium certissima interfectio, si perseveranter agitur. Nec fas est ut aliquando dispensator verbi Dei segniter torpeat, cui jussum est, ut gregis Dominici curam habeat, quia multum obest devotis auditoribus, si inertia praevalet doctoribus. Dicit enim Propheta: « Clama, ne cesses . » Et Apostolus ad Timotheum: « Tesgnum ejus, praedica verbum, insta opportune, importune: argue, obsecra, increpa in omni patientia et doctrina . » Unde non debet doctor propter avaritiam negligere animarum curam, sed magis per pietatem ad aeternam pertendere requiem, quod significat Aphec, interpretatur enim continebit vel apprehendet. Unde idem Apostolus, enumeratis vitiis quae avaritiam comitantur, ad praedictum discipulum intulit dicens: « Tu autem
Abbreviated transcription (Latin):
sapientiȩ donũ largitur. Qui bene qͣttuor
ẽẽ memorant᷑. ut ã quattuoꝵ eugł̃ioꝵ erudi¬
tione imbuti. in quattuor mundi partib
fidei ueritatem p̃dicent. Legitur enim in
eugłio qđ dñs cum publicanis & peccatorib
manducar&. & mulier quȩ erat in ciuitate pec¬
catrix lacͥmis eiꝰ lauarce pedes. & capillis sus
tergera. & unguentounguerae. Matħm ex publi
resurrectionẽ suam pͥmo mariȩ magdalenȩ de
qͣ iecerat septẽ demonia. Illa uadens nuntiauit
his qͥ cũ ea fuerant lugentib & flentibus.
orro ducem illum suꝑ eiuꝰ manum rex in¬
cubuerat & ꝓph̃ȩ uerbis diffidebat. ꝯstitutũ
ad portam conculcauit turba in intronti &
mortiuis ẽ. iuxta quod locutꝰ fuerat uir dĩ.
Ix iste tẏpum tenet scribarũ & phariseoꝵ.
qui habentes clauẽ scientiȩ nec ipsi introierunt
ꝑ fidẽ in ȩccłiam catholicã. & eos qͥ introire

Expanded text:
sapientiae donum largitur. Qui bene quatuor sapientiae donum largitur. Qui bene quatuor esse memorantur, ut a quatuor Evangeliorum eruditione imbuti, in quatuor mundi partibus fidei veritatem praedicent. Legitur enim inquod Dominus cum publicanis et peccatoribus manducaret, et mulier quae erat in civitate peccatrix, lacrymis ejus lavaret pedes, et capillis suis tergeret, et unguento ungeret, Matthaeum ex publicresurrectionem suam, primo Mariae Magdalenae, de qua ejecerat septem daemonia: illa vadens nuntiavit his qui cum ea fuerant lugentibus et flentibus . « Porro ducem illum, super cujus manum rex incubuerat, et prophetae verbis diffidebat, constitutum ad portam, conculcavit turba in introitu, et mortuus est, juxta quod locutus fuerat vir Dei. » Dux iste typum tenet Scribarum et Pharisaeorum, qui habentes clavem scientiae, nec ipsi introierunt per fidem in Ecclesiam catholicam,
Abbreviated transcription (Latin):
&e delectabitur in erassitudine anina ur̃a. In
gam uersis subiungit sc̃ptura. qd̃ qͣttuor uiri
leꝓsi absissent in castra sẏroꝵ & nullũ ibi reꝑi¬
entes comederint & biberint. ablatisq inde
auro & argento ac uestib & absconsis. postea
compuncti inciuitatem hoc annutitiaueruł.
atq salutis huiꝰ indicia p̃stiterint. Quid
g̃ sunt lepsi isti. nͥ qui uariis uitiis dediti. uł
diuersis errorib impliciti. feditatẽ ex int̾na
peste educentes ostendunt in cute & Hos dñs
sepe conu̾tens ad ficłẽ. & mundans ab errore
in fidelitatis. uerȩ salutis nuntios efficit. In-¬
gressi itaq leꝓsi in castra syroꝵ comederunt.
& biberunt. & aurũ atq argentũ inde aspor¬
tauerunt. eũ despecti huiꝰ mundi meditatioĩ
philosophiȩ oꝑam dantes. & sensꝰ subtilitatem
⁊ locutionis uenustarẽ acqͥruit. unde ȩccłiȩ
usib uene instructi deseruire possint. fre¬
quent᷑ gͦ talib dñs ⁊ ingenii acumen. ⁊ uere

Expanded text:
itur in crassitudine anima vestra. Igam versis, subjungit Scriptura, quod quatuor viri leprosi abissent in castra Syrorum, et nullum ibi reperientes, comederint et biberint. Ablatisque inde auro et argento ac vestibus et absconsis, postea compuncti, in civitatem hoc annuntiaverint, atque salutis hujus indicia praestiterint. Qui ergo sunt leprosi isti, nisi qui variis vitiis dediti, vel diversis erroribus impliciti, foeditatem ex interna peste educentes ostendunt in cute? Hos Dominus saepe convertens ad fidem, et mundans ab errore et vitiis verae salutis nuntios efficit. « Ingressi itaque leprosi in castra Syrorum, comederunt et biberunt, et aurum atque argentum inde asportaverunt. » Cum despecti istius mundi, meditationi philosophiae operam dantes, sensus subtilitatem, et locutionis venustatem acquirunt, unde Ecclesiae usibus bene instructi deservire possint. Frequenter ergo talibus Dominus, et ingenii acumen, et verae
Abbreviated transcription (Latin):
gutis & arcu ingredient᷑ illuc. Nos gͦ cũ scͥp¬
turȩ sacrȩ dicta pensamꝰ. arcũ intendimꝰ. cũ
u̾ba doctrinȩ damꝰ. sagittas emittimꝰ. Ponitq
heliseꝰ manꝰ suas suꝑ mauꝰ regis. cũ exemplis
siuis dũs actiones doctoꝵ dirigit & confortat.
Orientalem fenestram aꝑire mandat. ⁊ iacere
sagittam. qͥa lumine scientiȩ & uerȩ doctrinȩ
suos hortat᷑ pͥmũ illustrari. & sic iacula u̾boꝵ
mittere. Ee ait heliseꝰ. Sagiita salutis dñi &
sagitta salutis contͣ sẏriam. ꝑcutiesq syriam

Expanded text:
utis et arcu ingredientur illuc . » Nos ergo cum Scripturae sacrae dicta pensamus, arcum intendimus: cum verba doctrinae damus, sagittas emittimus. Ponitque Elisaeus manus suas super manus regis, cum exemplis suis Dominus actiones doctorum dirigit et confortat. Orientalem fenestram aperire mandat, et jacere sagittam, quia lumine scientiae et verae doctrinae, suos hortatur primum illustrari, et sicut jacula verborum mittere. « Et ait Elisaeus: Sagitta salutis Domini, et sagitta s