comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sic̾ dictũ ẽ. ansi a maiore usq ad m¬
norẽ diceret᷑ qđ similit̾ nichil ur̃
etiã si minores intellex erimꝰ qͥ tantũ¬
mͦ credere. maiores autẽ qͥ etiã intel¬
ligere quantũ in hac uita potest
lum incorporeũ atq in cõmutabile
ualuert: siue minores tp̃re postero¬
res. maiores autt tpre pͥores intelligi
reperiunt᷑. minores. qr minꝰ dilats
sicut in illo euangłico denario põ
similitudine̾ di: que̾ pͥus accipuint
fugit minores maioresq accipiendi st᷑.
Illud tam̃ quantũ potes diligent᷑ atten¬
de. qđ tanto molimine conor ostende
cũ testam̃tũ nouũ ꝓpħa ꝓmitteret. non
sedm testamͣtũ qđ prius factũ ẽ p̃pło
isrł ex egypto libato. nichil eũ de sacri
ficioꝵ uel quorq sacram̃toꝵ cõmuta¬
tiõe dixisse: quãuis ⁊ ipsa sine dubio
fuerat secutura sicͣ secutã uidemus.
qđ multis aliis locis eadẽ scriptura ꝓ.¬
pħie testat᷑: sed tantũmꝰ istã cõm̃dasse

Expanded text:
maiore usque ad minorem diceretur; quod similiter nihil interest, etiamsi minores intellexerimus, qui tantummodo credere, maiotes autem, qui etiam intellegere, quantum in hac uita potest, lumen incorporeum atque incommutabile ualuerunt —, sine minores tempore posteriores, maiores autem tempore priores intellegi repperiuntur minores, quia minus dilati sunt, sicut in illo euangelico denario per similitudinem dicitur, quem prius accipiunt fugit, minores maioresque accipiendi sunt. Illud tamen, quantum potes, diligenter adtende, quod tanto molimine conor ostendere, cum testamentum nouum propheta promitteret non secundum testamentum quod prius factum est populo Israhel ficiorum vel quorumque sacramentorum commutatione dixisse, quamvis et ipsa sine dubio fuerat secutura, sicut secutam videmus, quod multis aliis locis eadem prophetica Scriptura testatur: sed tantummodo istam commendasse
Abbreviated transcription (Latin):
substantia mortalis corporis xp̃i que
cõmenioratioe pellis ⁊ carnis ⁊ sangui¬
nis intimata ẽ: uerũ etiã contumes i
⁊ abiectio plebis quã nomine stercors
significatã puto conuerteret᷑ ingliã
quã cõbustioĩs flãma significat. Et at¬
cipiet sacerdos lignũ cedrinũ. ⁊ ysopũ
⁊ coccinũ: & mittet in mediũ cõbusti¬
onis iuuencȩ. Lignũ cedrinũ spesc̾
quȩ debet in suꝑnis firmit̾ habitre
hysopus fides: quȩ cũ sit herba hin¬
lis radicib heret inpetra: coccinum
karitas quȩ feruorẽ sp̃c igneo colort
testat᷑. Hec tria debenꝰ nuttere i
surrectionẽ xp̃i. tanquã in medum
cõbustionis illius: ut cũ illo abscon¬

Expanded text:
substantia mortalis corporis Christi, quae substantia mortalis corporis Christi, quae commemoratione pellis et carnium et sanguinis intimata est, uerum etiam contumelia et abiectio plebis, quam nomine stercoris significatam puto, conuerteretur in gloriam, quam combustionis flamma significat. Et accipiet sacerdos lignum cedrinum et hyssopum et coccinum et inmittet in medium conbustionis iuuencae. lignum cedrinum spes est, quae debet in supernis firmiter habitare; hyssopus fides, quae cum sit herba humilis, radicibus haeret in petra; coccinum caritas, quod feruorem spiritus igneo colore testatur. haec tria debemus mittere in resurrectionem Christi tamquam in medium combustionis illius, ut cum illo sit abscon
Abbreviated transcription (Latin):
Et accipiet eleazar sanguinẽ eius.
& asꝑget contra faciem testimonii
de sanguine eiꝰ septies. Nec testifi
se sanguinẽ in remissionẽ peccatoꝵ
Ideo contra faciẽ tabernacłi testimo¬
nii: qr ñ alit̾ declaratũ eͣ quã fuerat
diuino testimonis preñciatũ. Et
ido septies: qr ipse numerus ad
munditiã ꝑtinet sp̃italẽ. Et crema¬
bunt eã in conspectu eius. Puto qr
concrematio ad signũ ꝑtineti ore¬
surrectiõĩs. Natura ẽ quippe̾ ignis
ut in suꝑna moueat᷑: & in eũ conũtit᷑
qđ cremat᷑. Nã ⁊ ipsũ cremare de
greco in latinũ ductũ uerbũ ẽ asus¬
pensione. Qd uͦ additũ ẽ in conspec¬
tu euis. idẽ in conspectu sacerdotis:
hoc mͥ insinuatũ uidet᷑ qr illis appa¬
ruit resurrectio xꝑi: qͥ futuri erañ
regale sacendotiũ. Iã qđ sequit᷑ ⁊ pelis
euis ⁊ carnes ⁊ sanguis eius cũ stercoret
cõburet᷑: idipsũ expositũ c̃ quom̾ con¬
cremabit᷑ & significatũ ẽ qđ ñ solum

Expanded text:
Et accipiet Eleazar sanguinem ejus, et asperget contra faciem testimonii a sanguine ejus septies. Quia t sanguinem in remissionem peccatorum, ideo "contra faciem tabernaculi testimonii", quia non aliter declaratum est, quam fuerat diuino testimonio praenuntiatum; et ideo "septies", quia ipse numerus ad mundationem pertinet spiritalem. Et cremabunt eam in conspectu eius. puto quia concrematio ad signum pertinet resurrectionis. natura est quippe ignis, ut in superna moueatur, et in eum conuertitur quod crematur. nam et ipsum cremare de graeco in latinum ductum uerbum est a suspensione. quod uero additum est: in conspectu eius, id est in conspectu sacerdotis, hoc mihi insinuatum uidetur, quia illis adparuit resurrectio Christi, qui futuri erant regale sacerdotium. iam quod sequitur: et pellis eius et carnes et sanguis eius cum stercore eius conburetur, id ipsum expositum est quomodo concremabitur et significatum est, quod non solum
Abbreviated transcription (Latin):
ibi p̃figurata hic manifestata. Nam
ñ solũ sacramta diuersa stͣ: uerũ etiã
ꝓmissa. Ibi uident᷑ tpralia ꝓponi qͥb
sp̃itale pͥmiũ occulte. significet᷑ hic
autẽ manifestissime sp̃italia ꝓmit.¬
tunt᷑ ⁊ eterna. Temporaliũ autem
honoꝵ atq carnaliũ.⁊ spͣitaliũ atq
ternoꝵ. quȩ clarior certiorq distin
n cuius morte satis constitit ñ istam
terrenã transitoriãq felicitatẽ a dnͣo
dõ ꝓ magno munere sperandã ⁊ op¬
tandã. quando qͥde̾ in unigenito filio
suo quẽ tanta illa ꝑpeti uoluit lon¬
ge aliud a se peti expectariq oporte¬
re aꝑtissima distinctione declarauit.

Expanded text:
ibi praefigurata, hic manifestata. nam ibi praefigurata, hic manifestata. nam non solum sacramenta diuersa sunt uerum etiam promissa. ibi uidentur temporalia proponi, quibus spiritale praemium occulte significetur ; hic autem manifestissime spiritalia promittuntur et aeterna. temporalium autem honorum atque carnalium et spiritalium atque aeternorum quae clarior certiorque distinsu Christi? in cuius morte satis constitit non istam terrenam transitoriamque felicitatem a domino deo pro magno munere sperandam et optandam: . quandoquidem in unigenito filio suo, quem tanta illa perpeti uoluit, longe aliud a se peti expectarique oportere apertissima distinctione declarauit.
Abbreviated transcription (Latin):
Primo aute qđ ita cepit de hacre
loqͥ scriptura quẽ nͥ moueat. ⁊ intitd¬
tissimũ faciat in altitudine̾ sacrañtĩ
Et locutus est inqͥt dns ad moysen &
aaron dicens. Ista distinctio legis quȩ.¬
cũq constituit dns. Proculdubio ñẽ
distinctio nͥ int̾ aliqua duo. uel plirta
Nã singularitas distinctionẽ nͣ reqͥri
Nec distinctionẽ cuiussibet rei cõme¬
morauit. s addidit legis: nec cuius quã
legis. Assidue quippe inscriptura ae
de una quaq re de qualegitune y̾¬
cipit᷑ hȩc ẽ lex illius. uel illius rer non
uniuersalis lex quȩ continet omna
quȩ legitime pͣcipunt᷑. Hic uͦ cim
dixisset hȩc ẽ distinctio legis. secitl
ad uixͣ. quecũqͣ constituit dns. pͣcipi¬
endo utiq ñ creando. Nã etiã ñmill
interptes quȩcuiꝗ pͣcepit dñs transtulert. sser lb¬
ꝓculdubio magna ẽ ista distinctio. & lxxxiiͦi
recte intelligitur duo testam̃ta distin¬
guere. Fadẽ quippe sunt in uetere &
nouo: ibi obumbrata hic reuelata:

Expanded text:
primo enim quod ita coepit de hac re loqui scriptura, quem non moueat et intentissimum faciat in altitudinem sacramenti? et locutus est, inquit, dominus ad Moysen et Aaron dicens: ista distinctio legis, quaecumque constituit dominus. procul dubio non est distinctio nisi inter aliqua duo uel plura; nam singularitas distinctionem non requirit. nec distinctionem cuiuslibet rei commemorauit, sed addidit: legis, nec cuiuscumque legis. assidue quippe in scriptura dicitur de unaquaque re, de qua legitime praecipitur: haec est lex illius uel illius rei, non uniuersalis lex, quae continet omnia quae legitime praecipiuntur. hic uero cum dixisset: haec est distinctio legis, secutus adiunxit: quaecumque constituit dominus, praecipiendo utique non creando. nam etiam nonnulli interpretes "quaecumque praecepit dominus" transtulerunt. si ocul dubio magna est ista distinctio; et recte intellegitur duo testamenta distinguere. eadem quippe sunt in uetere et nouo: ibi obumbrata, hic reuelata,
Abbreviated transcription (Latin):
mͦ. an qͣttuor colũnis extentũ. De hac
monii ibi scm̃ scõꝵ: hoc ẽ intus intra
uelũ. Foris autẽ ⁊ candelabrũ. ⁊ cettra
quȩ paulo ante dixͣ quẽ admodum
intis autẽ nouũ: cũ sit utrũq ii
lectione ueteris testam̃ti. ⁊ expressũ

Expanded text:
tur. in quattuor columnis extentum. de hac monii, ibi sanctum sanctorum, hoc est intus ultra uelum. foris autem mensa et candelabrum et cetera quae paulo ante dixit quemadmodum intus autem nouum, cum sit utrumque in lectione ueteris testamenti et expressum
Abbreviated transcription (Latin):
ti nous. cuius ꝑ propħã ẽ facta ꝓmissio
ꝑ hec uerba quȩ ex illa ꝓpħia cõmemo¬
rauimꝰ. Cur gͦ adhuc dicit unusquisq
sasit pͣdicatio ut hoc ubiq dicatur.
dẽ. id: ipsius di beatissimã contẽplatio¬
ñe ꝓmuittendo coniunxit: Quid g̃ e om̃s
s minore usq ad maiorẽ eoꝵ nisi om̃s
ptinentes sp̃italit᷑ ad domũ istł .⁊ ad do
domũ uida. hoc ẽ ad filiosysa achad
sem̃ abrahe: Ipsa ẽ enĩ ꝓmissio qua
ei dictũ ẽ: in ysaach uocabit᷑ t semen
Non enĩ qͥ filii carnis hi filii di: sed fi¬
lu ꝓmissiois de putant᷑ in scmͣ. Etec. ẽ¬

Expanded text:
ti noui, cuius per prophetam est facta promissio per haec uerba, quae ex illa prophetia commemorauimus. cur ergo adhuc dicit unusquisque sa sit praedicatio, ut hoc ubique dicatur? dem, id est ipsius dei beatissimam contemplationem, promittendo coniunxit? Quid ergo est \'omncs a minore usque ad maiorem eorum\' nisi omnes pertinentes spiritaliter ad domum Israhel et ad domum Iuda, hoc est ad filios Isaac, ad semen Abrahae? ipsa est enimei dictum est, In Isaac vocabitur tibi semen. Non enim qui filii carnis, hi filii Dei; sed filii promissionis deputantur in semen.
Abbreviated transcription (Latin):
De sacrificiis animaliũ qͥs nr̃m
nesciat magis ea ꝑuerso p̃pło con¬
gruent̃ imposita: quã do desiderant
oblata: S tam̃ etiã in his figurȩ nrr
nob̾ sine sanguine nulla ẽ. S illarũ
figurarũ ueritas xp̃c ẽ cuiussangui¬
ne redempti ⁊ mundati sumꝰ. Nam
figuris eloqͥoꝵ diuinoꝵ. ⁊ taurus diet̾

Expanded text:
De sacrificiis autem animalium quis nostrum nesciat magis ea peruerso populo congruenter imposita quam deo desideranti oblata? sed tamen etiam in his figurae nostnobis sine sanguine nulla est; sed illarum figurarum ueritas Christus est, cuius sanguine redemti et mundati sumus. nam in figuris eloquiorum diuinorum et taurus dictus
Abbreviated transcription (Latin):
n cũ ⁊ cetera huuismodi pͥori ppło per
data sunt ad significationẽ futuroꝵ adũ su
quȩ ꝑ aepͣm oportebat impleri. Quib iudcos
aduemientib remansert illa xꝑianis
enda: quasi ad huc expectandũ eẽt
ut ueniret reuelatio di quȩ his sig¬
nificabat᷑ eẽ uentura. S quãuis gen¬
tib iponenda ñ ee̾nt. ñ tam̃ sic de¬
buisse auferri consuetudinẽ iudeoꝵ
tãquã detestata atq dampnata.
Sensim ꝓinde atq paulatĩ feruen.¬
te sane pͣdicatioẽ gr̃ȩ xp̃i. qua sola
nossent credentes se iustificari. atq¬
saluos fieri. ñ umbris illis rerum
antea futuraru. tcͥ iã uenientium
atq pͣsentuui ut in illoꝵ iudeoꝵ
uocatione. qͦs pͣsentia carnis d̾ni
⁊ apłica tpͣra sic inuenerant. omĩs
hoc ei suffecisse ad cõm̃dationem
ut nͣ tanꝗͣ. detestanda ⁊ similis ydo¬
lathriȩ uitaret᷑  ultra uͦ nͣ haberet

Expanded text:
nim, etc., hujusmodi priori populo per data sunt ad significationem futurorum, quae per Christum oportebat impleri, quibus aduenientibus remansisse illa Christianis enda, quasi adhuc expectandum esset, ut ueniret fidei reuelatio, quae his significabatur esse uentura. sed quamuis gentibus inponenda non essent, non tamen sic debuisse auferri a consuetudine Iudaeorum tamquam detestanda atque damnanda. sensim proinde atque paulatim feruente sane praedicatione gratiae Christi, qua sola nossent credentes se iustificari saluosque fieri, non illis umbris rerum ante futurarum, tunc iam uenientium atque praesentium, ut in illorum Iudaeorum uocatione, quos praesentia carnis domini et apostolica tempora sic inuenerant, omnis hoc ei suffecisse ad commendationem, ut non tamquam detestanda et similis idolatriae uitaretur, ultra uero non haberet
Abbreviated transcription (Latin):
cerdotẽ sc̃m ⁊ iustũ: nec nͥ abeis acci¬
piat᷑ qđ offert᷑ ꝓ qͥb offert᷑ atq id
sine uicio sit: ut ꝓ uiciosis mundan¬
dis possit offerri. Hoc certe omnes
cupunt: qͥ ꝓ se offerri sacrificiũ

Expanded text:
et sanctum, nec nisi ab eis accipiatur quod offertur, pro quibus offertur, atque id sine vitio sit, ut pro vitiosis mundandis possit offerri. Hoc certe omnes cupiunt, qui pro se offerri sacrificium
Abbreviated transcription (Latin):
ocus diligenti consideratione
dignissimus. Cũ enĩ ꝑ melchisedech¬
ti tͣm̃ ͦ. in qͦhuius rei futurȩ figura pcesse¬
rat. discerneret sacerdotiũ xp̃i a
sacerdotio leui: uidete gͦ inqͥt qua¬
lis hic ẽ cui & decimã partẽ abra¬
hã dedit de pͥmitiis patriarcha
Et hi qͥdẽ qͥ de filiisst̃ leui sacerdo¬
tiũ accipientes. mandatũ habent
a decimis pͦpłi scd̾m legẽ hoc ẽ a frͣi-¬
b suis: quamuis ⁊ ipsiꝰ ex lumbis
abrahe exierint. Qui autẽ ñ ẽ ex
genere eoꝵ decimauit abrahã: &
habentẽ ꝓmissionẽ benedixit. Si¬
ne ulla autẽ contradictione: qui
minor ẽ a maiore benedicit᷑. Et hic
qͥdẽ decimas morientes homines
accipiunt: ibi autẽ qͥ testificat᷑ se
uiuere. Et sicͣ oportet dicere: ꝓpter
abrahã. ⁊ leui accipiens decimam
decimatus est. Adhuc enĩ in lũbis
patris erat. Si gͦ etiã hoc ualet ad
istã. distantiã. quantũ pmineat
qͥ decimauit abrahã. in qͦ ⁊ ipse leui

Expanded text:
 diligenti consideratione dignissimus. cum enim per Melchisedech, in quo huius rei futurae figura praecesserat, discerneret sacerdotium Christi a sacerdotio Leui, uidete ergo, inquit, qualis hic est, cui et decimam partem Abraham dedit de primitiis patriarcha. et hi quidem, qui de filiis sunt Leui, sacerdotium accipientes mandatum habent a decimis populi secundum legem, hoc est a fratribus suis, quamuis et ipsi ex lumbis Abrahae exierunt. qui autem non est ex genere eorum decimauit Abraham et habentem promissionem benedixit. sine ulla autem contradictione qui minor est a maiore benedicitur. et hic quidem decimas morientes homines accipiunt, ibi autem qui testificatur se uiuere. et, sicut oportet dicere, propter Abraham et Leui accipiens decimam decimatus est; adhuc enim in lumbis patris sui fuit. si ergo etiam hoc ualet ad istam distantiam, quanqui decimauit Abraham, in quo et ipse Leui
Abbreviated transcription (Latin):
humana. scđm quendã modũ
dr̃ inmortalis. S non ẽ uera in¬
mortalitas ubi tanta ẽ mutabi¬
litas: ꝑ quã ⁊ deficere ⁊ ꝓficere
potest. Unde mors eiꝰ ẽ alienari
a uita di ꝑ ignorantiã quȩ est
in illa: uita uͦ eius concurrere
ad fontẽ uite: ut in lumine dĩ ui¬
sed suꝑ carn̾e qd eã facit uiuere.:
sic non ẽ ab anima s suꝑ animã
qd eã facit beate iuuere: qr ut
uita carnis anima ẽ: ita beata
una corporał. altera animȩ. Sic̃
uita corporis anima: sic uita a¬
nime d̾s. Et quomͦ si anima de¬
serat morit᷑ corpus: sic anima mo¬
ritur si deserat d̾s. Anima rece¬
dens a luce iusticiȩ quantomagis
querit qͥd inueniat contra iufficiã
tanto plus repellit᷑ a lumine ue¬
ritatis. & in tenebrosa demergitur. sexr libro¬

Expanded text:
humana secundum quemdam modum dicitur immortalis: sed non est vera immortalitas, ubi tanta est mutabilitas, per quam et deficere et proficere potest. Unde mors ejus est, alienari a vita Dei per ignorantiam quae est in illa: vita vero ejus, currere ad fontem vitae, ut in lumine Dei vised supra carnem, quod eam facit vivere; sic non est ab anima, sed supra animam, quod eam facit beate vivere; quia ut vita carnis anima est, ita beata una corporis, altera animae: sicut vita corporis anima, sic vita animae Deus; quomodo si anima deserat, moritur corpus; sic anima moritur, si deserat Ddens a luce justitiae, quanto magis quaerit quod inveniat contra justitiam, tanto plus repellitur a lumine veritatis, et in tenebrosa demergitur . CCXXI
Abbreviated transcription (Latin):
ambulate. Cũ diceret tenebrȩ ñ
addidit in dño. cũ autẽ dixͣit lux
addidit utiq in dño: qr inse ip̃isis lix
ẽe̾ non possent : ut qͥ głiat᷑ in dño
głiet᷑. Toħes erat lux s ñ uera lux
qr ñ illuminatus tenebrȩ : sed illumi¬
natione factus ẽ lux. Nisi autẽ illu¬
minaret᷑ tenebrȩ erat: sic̃ om̃s inpii
quib iã credentib dix̃ apłs. Fuistis ali¬
quando tenebrȩ. Modo autẽ qr credi
adderet in dño. non intelligeremus.
Lux inqͥt in dño. tenebre ñ in dño era¬
tis. Fuistis aliqn tenebrȩ: ibi ñ addidit
in dño. Ergo tenebrȩ in uob̾: lux
in dño. Et terra nr̃a ante quã accipe¬
ret formã doctrinȩ inuisibilis erat.
& in composita: ⁊ ignorantiȩ tenebris

Expanded text:
mino. cum diceret tenebrae, non addidit "in domino"; cum autem dixit lux, addidit utique "in domino", quia in se ipsis lux esse non possent. ut qui gloriatur, in dogo et Joannes erat lux, sed non vera lux: quia non illuminatus, tenebrae; sed illuminatione factus est lux. Nisi autem illuminaretur, tenebrae erat, sicut omnes impii, quibus jam credentibus dixit Apostolus, Fuistis aliquandoadderet, in Domino, non intelligeremus. Lux, inquit, in Domino: tenebrae non in Domino eratis. Fuistis enim aliquando tenebrae: ibi non addidit, in Domino. Ergo tenebrae in vobis, lux  suae; et terra nostra antequam acciperet formam doctrinae, invisibilis erat et incomposita, et ignorantiae tenebris
Abbreviated transcription (Latin):
sũ consũmaui. fidem seruaui. De
cetero suꝑẽ mͥ corona iusticiȩ: quã
mͥ redoet dñs in illo die iustus iudex.
Quare: Quia agonẽ certaui. Qua¬
re: Quia cursũ consũmaui. Quare:
Qiua fidẽ seruaui. Unde certasti:
Eno ⁊ qđ coronaris. illius miscđia¬
psabmi iusticiȩ: quã reddet mͥ dñs in illa¬
x midie iustus uidex. Utiq iustus retri¬
buendo bona ꝓ bonis: qr prius mi¬
sericors retribuendo bona ꝓ malis.
Quãuis ⁊ ipsa iusticia qua retribu¬
unt᷑ bona ꝓ bonis ñ ẽ sine miscđia:¬
qr ⁊ hoc scriptũ ẽ qͥ coronat te in
miseratiõe ⁊ miscđia. Qui enĩ dix̃
bonũ certam̃ certaui: quando
uinceret. nͥ illo donante de qͦ ait.
sũmauit. quando curreret quan¬
do ꝑueniret: ñ illo ad uante de qͦ
ait igit᷑ non uolentis neq curren¬
tis s miserentis ẽ di ᷑ & qui fidẽ
seruauit. quando id faceret: nisi
ut ipse ait miscdiã consecutus¬
sũ ut fideł essem: Nusquã gͦ se
extollat humana suꝑbia. donis

Expanded text:
ummavi, fidem servavi: de caetero superest mihi corona justitiae, quam mihi reddet Dominus in illa die justus judex» . Quare? Quia «agonem certavi.» Quare? Quia «cursum consummavi.» Quare? Quia «fidem servavi.» Unde certasti? Ergo et quod coronaris, illius miseria justitiae, quam reddet mihi Dominus in illa die justus judex» . Utique «justus,» retribuendo bona pro bonis; quia prius misericors, retribuendo bona pro malis. Quamvis et ipsa justitia, qua retribuuntur bona pro bonis, non est sine misericoronat te in miseratione et misericordia» . Qui enim dixit, «Bonum certamen certavi,» quando vinceret, nisi illo donante de quo ait,summavit, quando curreret, quando perveniret, nisi illo adjuvante de quo ait, «Igitur non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei» ? Et qui fidem servavit, quando id faceret, nisi, ut ipse ait, misericordiam consecutus ut fidelis esset? 3. Nusquam ergo se extollat humana superbia: donis
Abbreviated transcription (Latin):
coronã redditurũ iudicẽ iustũ:
& uideamus utrũ merita ipsius
tanquã ipsius id ÷ ex ipso cõpara¬
ta. an dona sint d̃i. Bonũ inquit
certam̃ certaui: cursũ consũma¬
ui: fidem cseruaui. Primo bona
ista oꝑa si ñ ea pͣcessissent cogita.¬
tiones bone: nulla e̾e̾nt. Attendite
itaq qͥd de ipsis cogitatioĩb dicat.
Ait enĩ scribens ad corithios. Non
qr idonei simꝰ cogitare aliqͥd tãꝗͣ¬
ex nobismet ipsis. sed sufficientia
nrã ex dõ ẽ. Deinde singła inspician
Bonũ inqͥt certam̃ certauiͦ. Quero
qua uirtute certauerit: utrũ quȩ
illi ex sem& ipso fuerit an quȩ de¬
suꝑ data sit. S absit ut tantus doc¬
tor gentiũ ignorauerit lege̾ di: cu.¬
ius uox ẽ in deuteronomio. Ne di¬
cas in corde tuo fortitudo mea &
potentia manꝰ meȩ fecit mͥ uirtutẽ
magnã hanc: sed memoraberis ddm
dĩtui: qr ipse tͥ dat fortitudinẽ face¬
re uirtutẽ. Quid autẽ ꝓ dest bonĩ
certam̃: nͥ sequat᷑ uictoria: Et qͥs

Expanded text:
ae redditurum judicem justum, et videamus utrum merita ipsius tanquam ipsius, id est, ex ipso illi comparata, an dona sint Dei. Bonum, inquit, certamen certavi, cursum consummavi, fidem servavi. Primo ista bona opera, si non ea praecessissent cogitationes bonae, nulla essent. Attendite itaque quid de ipsis cogitationibus dicat: ait enim scribens ad Corinthios, Non quia idonei sumus cogitare aliquid a nobis . Deinde singula inspiciamus: Bonum, inquit, certamen certavi. Quaero qua virtute certaverit; utrum quae illi ex semetipso fuerit, an quae desuper data sit. Sed absit ut tantus doctor ignoraverit legem Dei, cujus vox est in Deuteronomio: Ne dicas in corde tuo, Fortitudo mea et potentia manus meae fecit mihi virtutem magnam hanc: sed memoraberis Domini Dei tui, quia ipse tibi dat fortitudinem facere virtutem . Quid autem prodest bonum certamen, nisi sequatur victoria? Et quis
Abbreviated transcription (Latin):
Hec mulier insipiens ⁊ audax. sub
xp̃iano uocabulo tot scelestas here¬
ses condidit.: tot nefandas fabulas
finxit: utinã tales quales inthea¬
tris siue cantant᷑ siue saltant᷑ siue
inimica scurrilitate rident᷑: & ñ
quasdã tales quales aduersus dm̃
fingere potuisse sic illã doleamꝰ
insipientiã: ut mirem audatiam.
Noc apłs in sp̃u scõ pͣuidens ait.
Erit enĩ tempꝰ cũ sanã doctrinã nͣ
sustineb̃t: sed scd̃m sua desideria
magistros sibi coaceruabt. pruri¬

Expanded text:
er haec insipiens et audax, sub christiano vocabulo tot scelestas haereses condidit, tot nefandas fabulas finxit? Utinam tales quales in theatris sive cantantur, sive saltantur, sive mimica scurrilitate ridentur; et non quasdam tales, quales adversus Deum fingere potuisse sic illam doleamus insipientiam, ut miremur audaciam.olus in Spiritu sancto praevidens ait: « Erit enim tempus quo sanam doctrinam non sustinebunt, sed secundum desideria sua magistros sibi coacervabunt pruri
Abbreviated transcription (Latin):
lus quẽ certe inuenimꝰ sine ullis
meritis bonis immo cũ multis me¬
ritis malis di grãm consecutũ. red.¬
dentis bona ꝓ malis: sua iã ꝓpinqͣn¬
morat: ut post bona merita conse¬
quat᷑ coronã. qͥ post mala merita
inqͥt m corona iusticiȩ: quã reddet
mͥ dns in illa die iustus udex.
Cui redderet coronã iustus udex:
si ñ donasset gr̃am misericors pat:
& quomͦ eẽ ista corona iusticiȩ: nisi
p̃cessiset gr̃a quȩ iustificat imꝑiũ:

Expanded text:
lum ergo invenimus sine ullis meritis bonis, imo cum multis meritis malis Dei gratiam consecutum, reddentis bona pro malis qui sua jam propinquanmorat: post quae consequitur coronam, qui post mala merita i corona justitiae, quam reddet mihi Dominus in illa die justus judex. Cui redderet coronam justus judex, si non donasset gratiam misericors Pater? et quomodo esset ista corona justitiae, nisi praecessisset gratia, quae justificat impium?
Abbreviated transcription (Latin):
reo erunt. Sunt gͦ tales : & ꝓptͣ hos
loquim᷑ ⁊ ꝓptͣ hos loquit᷑ scriptura¬
&ẽ ꝓptͣ hos non tacet eungelium.
Sed ⁊ illi audiant: ne forte aliud
sint hodie. aliud cras: ne forte ai¬
diendo mutent᷑ aut arent uiam
aut lapides purgent: aut spinas¬
in multilo qͥo ñ effugies peccatũ. Sed
utinã pͣdicando uerbũ tuũ ⁊ laudan¬
do te tantũ loqͣrer. ut ñ solũ fugerẽ
peccatũ. s meritũ bonũ ad qͥrerem.
quãlibet multũ sic loquerer. Neq
enĩ homo de te beatus. peccatũ p̾ci¬
peret germano in fide filio suo: cui
scripsit dicens. Predica uerbũ: insta
oportune importune. Nũqͥd dicen¬
dũ ẽ istũ nͣ multũ locutũ: qui ñ solũ
oportune s etiã importune uerbũ
tuũ dñe ñ tacebat : Sed ideo ñ erat¬

Expanded text:
reo erunt. Sunt ergo tales, et propter hos reo erunt. Sunt ergo tales, et propter hos loquimur. Propter hos loquitur Scriptura, propter hos non tacet Evangelium. Sed et illi audiant, ne forte aliud sint hodie, aliud cras; ne forte mutentur audiendo, aut arent viam, aut lapides purgent, aut spinasIn multiloquio non effugies peccatum . Sed utinam praedicando verbum tuum, et laudando te tantummodo loquerer! non solum fugerem peccatum, sed meritum bonum acquirerem, quamlibet multum sic loquerer. Neque enim homo de te beatus, peccatum praeciperet germano in fide filio suo, cui scripsit dicens: Praedica verbum, insta opportune, importune . Numquid dicendum est istum non multum locutum, qui non solum opportune, verum etiam importune verbum tuum, D
Abbreviated transcription (Latin):
& ubi fructũ ferat. Nã qr multi
mali sunt ⁊ iniqͥ qͦs portat eccłia
usq in finẽ manifestũ ẽ. & hi sunt
quib uerbũ di suꝑfluũ ẽ: aut sic
in illos cadit quomodo sem̃ inuia
conculcat᷑ ⁊ a uolatilib colligitur:
aut sic in eoscadit qͣm sem̃ inpetro¬
sa loca ubi ñ habet terrã multã.¬
& statĩ exit ⁊ cale facto sole arescit.
qr ñ habebat radicẽ: aut sic̃ inter
spinas. qđ ⁊ si germinet ⁊ conet᷑
in auras surgere. offocat᷑ tam̃ mil¬
titudine sp̃inarũ. Tales autẽ sunt
qui uerbũ dĩ contempnunt sicut
uia: aut qͥ ad horã gaudent. ⁊ fac¬
ta tribulatione sic̃ estu solis ares¬
cunt. aut qͥ cogitatiõib ⁊ curis
& sollicitudine huius mundi. tã¬
quã spinis auariciȩ offocant. qđ
in illis cȩꝑat germinare. Est autͥ
etiã terra bona. qua semͣ cũ cecr¬
derit affert fructũ aliud tricenũ
aliud sexagenũ. aliud centenum
Siue parũ siue multũ: om̃s in hor¬

Expanded text:
 et fructum ferat. Nam quia multi  et fructum ferat. Nam quia multi mali sunt et iniqui quos portat Ecclesia usque in finem, manifestum est: et hi sunt quibus verbum Dei superfluum est; et aut sic in illos cadit, quomodo semen in via conculcatur, et a volatilibus colligitur; aut sic in eos cadit, quomodo semen in petrosa loca, ubi non habet terram multam, statim exit, et calefacto sole arescit, quia non habet radicem; aut sicut inter spinas, quod etsi germinet et conetur in auras surgere, offocatur tamen multitudine spinarum. Tales autem sunt qui verbum Dei contemnunt sicut via, aut qui ad horam gaudent, et facta tribulatione, sicut aestu solis, arescunt; aut qui cogitationibus et curis et sollicitudine hujus mundi, tanquam spinis avaritiae offocant quod in illis coeperat germinare. Est autem etiam terra bona, quo semen cum ceciderit, affert fructum, aliud tricenum, aliud sexagenum, aliud centenum : sive parum, sive multum, omnes in hor
Abbreviated transcription (Latin):
bat ñ reuocastis: & qđ perit ñ inqͥ¬
sistis. Hinc inter manus latronũ &
runt᷑ errantes: alienas se a nobis
dicunt errore suo ⁊ ꝑditione sua.
Quid nos uultis: Quid nos queri¬
tis. Quasi ñ ipsa causa sit quare
eos uelimus ⁊ quare eos quȩramus.
qr errant ⁊ pereunt. Si in errore
inqͥt sũ. si in interitũ: qͥd me uis
qͥd me q̃ris Quia in errore es
reuocare uolo: qr peristi inuenire
uolo. Sic uolo errare: sic uolo ꝑire.
Sic uis errare. sic uis ꝑire. quanto
melus ego nolo: Prorsus audeo
dicere: importunus sũ. Audio di
ne utiq uolentib: importune
nolentib Prorsus importunꝰ sũ:
audeo dicere. Iu uis errare: tu
us perire. ego nolo. Non uult
þostremo ille qui me terret si
noluero. Uide qͥd dicat. uide
quid increpet. Qđd̃ errabat ñ re¬
uocastis. & qđ periit ñ inquifistis
Te magis timebo quã ipsũ: Opor¬
tet nos om̃s exhiberi ante tri¬
uolentib nolentib oportune imre¬
portune. Inuenit sibi locũ ubi reqͥ

Expanded text:
bat, non revocastis; et quod periit, non inquisistis. Hinc inter manus latronum et runtur errantes, alienas se a nobis dicunt errore suo et perditione sua. Quid nos vultis? quid nos quaeritis? Quasi non ipsa causa sit quare eas velimus, et quare quaeramus, quia errant et pereunt. Si in errore, inquit, sum, si in interitu, quid me vis? quid me quaeris? Quia in errore es, revocare volo: quia peristi, invenire volo. Sic volo errare, sic volo perire. Sic vis errare, sic vis perire! Quanto melius ego nolo? Prorsus audeo dicere, importunus sum. Audio enine utique volentibus, importune nolentibus. Prorsus importunus sum, audeo dicere. Tu vis errare, tu vis perire: ego nolo. Non vult postremo ille qui me terret. Si voluero, vide quid dicat, vide quid increpet: Quod errabat, non revocastis; et quod periit, non inquisistis. Te magis timebo quam ipsum? Oportet nos omnes exhiberi ante trivolentibus, nolentibus, opportune, importune. Invenit sibi locum, invenit
Abbreviated transcription (Latin):
ñ uolentis neq currentis. sed mi¬
serentis ẽ dĩ. Quȩ sententia nullo
mͦ potest etiã sic conuerti ut dicat᷑
ñ miserentis di. s uolentis ⁊ curren¬
tis ẽ hominis. Quisqͥs enĩ hoc au¬
sus fuerit dicere: aꝑte se ostendet
apło contͣdicere. Postremo dixit.
Fidẽ seruaui. S ille hoc dix̃ qͥ alibi
ait. Aliscdiã consecutꝰ sũ: ut fidel
foels
erã sed ut fidelis ẽem: hinc ostendens
tiã ipsã fidem haberi. nͥ đo miserante
ñ posse & esse donũ d̃ĩ. Plus om̃ib¬

Expanded text:
n volentis neque currentis, sed miserentis est Dei . Quae sententia nullo modo potest etiam sic converti ut dicatur, Non miserentis Dei, sed volentis et currentis est hominis: quisquis enim hoc ausus fuerit dicere, aperte se ostendit Apostolo contradicere. 17. Postremo dixit, Fidem servavi; sed ille hoc dixit, qui alibi ait, Misericordiam consecutus sum, ut fidelis fidelis eram; sed, ut fidelis essem: hinc ostendens etiam ipsam fidem haberi nisi Deo miserante non posse, et esse donum Dei. Quo
Abbreviated transcription (Latin):
aquȩ furtiue dulcedinẽ. pruritũ
facit audientib in aurib sp̃itualit̃
dinis etiã in carne corrũpit᷑ inte¬
gritas castitatis. Audite itaq apłm
talia p̃uidentẽ & ea euitanda salu¬
brit̾ admonentẽ. Profanas inqͥt

Expanded text:
e dulcedinem, pruritum facit audientibus in auribus spiritualiter dinis etiam in carne corrumpitur integritas castitatis. Audite itaque Apostolum talia praevidentem, et ea vitanda salubriter admonentem: Profanas, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
Cauete tim̃do ⁊ orando: ne irru¬
atis in illud enigma. salomonis. ubi
mulier insipiens ⁊ audax in ops¬
.i. panis effecta. conuocat p̃tereuntes
dicens. Panes occultos libent᷑ attin¬
gite: & aquȩ furtiue dulcedinem.
Hec enĩ mulier uanitas ẽ impioꝵ cũ
sint insipientissimi aliqͥd se scire
opinantiũ: sic̃ de ista muliere dic¬
tum ẽ inops panis efficit᷑. Quȩ cũ
sit in ops panis ꝓmittit panes: idẽ
cũ sit ignara ueritatis. ꝓmittit sci¬
entiã ueritatis. Occultos tam̃ panes
ꝓmittit qͦs dicit libent̾ attingi. &
aque furtiue dulcedinẽ: ut easci¬
liet libentius : dulcius audiant᷑
& agant᷑. quȩ palã in eccłia disci cre¬
diq ꝓhibent᷑. Ipsa quippe occultati¬
one condiunt quodãmͦ nefarii do¬
ctores sua uenena curiosis: ut ideo
se ex istiment dicere aliqͥd magnũ.
qr meruit habere secretũ: & suaui¬
us hauriant insipientiã. quã putant
scientiã. cũ ꝓhibitã quodãmͦ furant᷑

Expanded text:
Cavete timendo et orando, ne irruatis in illud aenigma Salomonis, ubi mulier insipiens et audax, inops panis effecta, convocat praetereuntes dicens, Panes occultos libenter attingite, et aquae furtivae dulcedinem . Haec enim mulier vanitas est impiorum, cum sint insipientissimi, aliquid se scire opinantium, sicut de ista muliere dictum est, inops panis effecta. Quae cum sit inops panis, promittit panes; id est, cum sit ignara veritatis, promittit scientiam veritatis. Occultos tamen panes promittit, quos dicit libenter attingi, et aquae furtivae dulcedinem; ut ea scilicet libentius et dulcius audiantur et agantur, quae palam in Ecclesia dici credique prohibentur. Ipsa quippe occultatione condiunt quodammodo nefarii doctores sua venena curiosis; ut ideo se existiment aliquid discere magnum, quia meruit habere secretum, et suavius hauriant insipientiam, quam putant scientiam, cujus prohibitam quodammodo furantur
Abbreviated transcription (Latin):
scđm illã seutentiã ut sit scã ⁊ corpore
ispͥi: an mundemꝰ nos ab om̃i coiqui¬
natione carnis. ut alius sit sensus & sp̾c
pite nos. Tales igit᷑ distinctionũ am¬
biguitates: in potestate legentis st̃.¬
Sunt homines qͥ cũ pacientia mo¬
erioi riunt᷑ sunt autẽ qͥdã ꝑfecti. qͥ cũ pa¬
ri. cientia uiuunt. Quid dixi: Qui ad¬
huc desiderat istã uitã: quando illi
uenerit dies mortis pacient᷑ tolerat
mortẽ. Lictat᷑ aduersũ se ut sequat᷑
uoluntatẽ di: & hoc potius agat ani¬
mo qd elegit d̾s ñ qd̾ elegit uolunta s
humana: & ex defidio uitȩ p̃sentis
fit lucta cũ morte: & adhibet paci¬
entiã ⁊ fortitudinẽ ut ęquo animo
moriatur: iste pacient̃ morit᷑. Qui
autẽ desiderat sic̃ dicit apłs dissolui

Expanded text:
ndum illam sententiam, ut sit corpore et spiritu, an mundemus nos ab omni inquinatione carnis, ut alius sit sensus. Et spipite nos. Tales igitur distinctionum ambiguitates, in potestate legentis senim homines qui cum patientia moriuntur: sunt autem quidam perfecti qui cum patientia vivunt. Quid dixi? Qui adhuc desiderat istam vitam, quando illi venerit dies mortis, patienter tolerat mortem: luctatur adversum se, ut sequatur voluntatem Dei; et hoc potius agit animo, quod eligit Deus, non quod eligit voluntas humana: et ex desiderio vitae praesentis fit lucta cum morte; et adhibet patientiam et fortitudinem, ut aequo animo moriatur: iste patienter moritur. Qui autem desiderat, sicut dicit Apostolus, dissolvi
Abbreviated transcription (Latin):
mi hõinis ꝓpagatã. Eandẽ mort̾ẽ nr̃am
suscipiens in ligno suspend. quȩ uen̾at
de pecc̃o. Ergo ne putarent aliqͥ sicut
carnẽ habuisse. ⁊ ñ uerã mort̾e in cruce
soluisse: intendit hoc ꝓpħa ⁊ ait. Ma¬
ledidꝰ om̃is qͥ pendet in ligno. Ostend̾
g̃ qr ⁊ filiꝰ di uera morte mortuus est.
quȩ mortali carni debebat᷑: ne ñ male¬
dictũ putares ñ uere mortuũ: qr uera illa
mors ñ erat falsa. s ex illa ꝓpagine descen¬
d̾at q̃ uen̾at de maledicto cũ ds diceret.
morte moriemini. Omĩno ⁊ ad ipsũ ꝑue
nit uera mors ut ad nos ꝑueniret uera
uita: etiã ad ipsũ ꝑuenit mortis maledi¬
ctio: ut ad nos ꝑueniret uitȩ benedictio.

Expanded text:
mi hominis propagatam : et eamdem mortem nostram suscipiens in ligno suspendit, quae venerat de peccato. Ergo ne putarent aliqui, sicut rnem habuisse, et non veram mortem in cruce solvisse; intendit hoc propheta, et ait: Maledictus omnis qui pendet in ligno. Ostendit ergo quia et Filius Dei vera morte mortuus est, quae mortali carni debebatur: ne non maledictum, putares non vere mortuum. Quia vero illa mors non erat falsa, sed ex illa propagine descenderat, quae venerat de maledicto, cum diceret Deus, Morte moriemini : omnino et ad ipsum quia pervenit vera mors, ut ad nos perveniret vera vita; etiam ad ipsum pervenit mortis maledictio, ut ad nos perveniret vitae benedictio.
Abbreviated transcription (Latin):
morass apłs ait. Non dic̃ in seminb
tanquam in multis: sed tanquã in uno:
& semini tuo quod est xp̃c. Et quia ⁊ nos
ad id pertinemus quod est xp̃e nobissi-¬
mul incorporatis & illi capiti coherenti¬
bus unus est xp̃c. Et quia ⁊ nobis dicit
ergo abrahȩ semen estis: secundum ꝓ¬
missionem heredes. Si enim unum est
semen abrahȩ. & illurd unum semen
abrahȩ non intelligitur nisi xp̃c. hoc
autem isemen abrahȩ nossumus hoc
ergo totum io est caput ⁊ corpus. unꝰ¬

Expanded text:
 Non dicit, Et seminibus, tanquam in multis; sed tanquam in uno, Et semini tuo, quod est Christus. Et quia et nos ad id pertinemus quod est Christus, nobis simul incorporatis et illi capiti cohaerentibus, unus est Christus: et quia et nobis dicit, Ergo Abrahae semen estis, secundum promissionem haeredes . Si enim unum est semen Abrahae, et illud unum semen Abrahae non intelligitur nisi Christus; hoc autem semen Abrahae etiam nos sumus: hoc ergo totum, id est, caput et corpus, un
Abbreviated transcription (Latin):
hȩ sem̃ estis. scđm ꝓmissionẽ heredes.
Nos gͦ facti sumꝰ sem̃ abrahe. gratia dei.
Non de carne abrahe. fecit illi coheredes d̃s.
Illos ex heredauit. istos adoptauit:& de
arbore illa oliuȩ cuiꝰ radix ẽ in patͥarchis
ramos naturales suꝑbos amputauit.

Expanded text:
hae estis, secundum promissionem haeredes . Nos ergo facti sumus semen Abrahae gratia Dei. Non de carne Abrahae fecit illi cohaeredes Deus. Illos exhaeredavit, istos adoptavit: et de arbore illa olivae, cujus radix est in Patriarchis, ramos naturales superbos amputavit,
Abbreviated transcription (Latin):
iusticie delictũ. & ubi habundauit delictũ¬
hõinsᷤ. suꝑ habundauit gr̃a: id ÷ ut acciꝑet
homo pͣcepta. suꝑbȩ de suis uiribus
fidens. in quib deficiens: ⁊ factus etiã
p̃uaricator liberatorẽ saluatoremq¬
requireret. atq ita eũ timor
pedagogus ad fidẽ gr̃amq ꝑ¬
ouceret. Ita multiplicatis in¬
firmitatib postea acceleraue¬
runt: quib sanandis. oportu
ne. xp̃c aduenit. In cuius
grãm etiã iusti antiqui credi¬
derunt. eadẽ ipsa gr̃a eius ad¬
iuti. ut gaudentes eũ p̃nosce¬
rent ⁊ quidã etiã eum pręnͣ¬
ciarent ẽẽ uenturũ : uel in
illo popło isrł sicut moyses
⁊ iħe naue ⁊ samuhel ⁊ daiuid
⁊ ceteri tales: & uel extra ip¬
sũ popłm sic̃ iob: uel ante ip¬
sũ popłm sic̃ abrahã. sicͣ noe.
& quicũq alii sunt quos com¬
memorat uł tacet scriptura
diuina. Unus enĩ d̃s. unus &
a condemnatione liberatur:
suie quã traxit ex illo in quo
om̃s peccauerunt: sine quam

Expanded text:
ctum; et ubi abundauit delictum, superabundauit. gratia: id est ut acciperet homo praecepta superbe de suis uiribus fidens, in quibus deficiens et factus etiam praeuaricator liberatorem saluatoremqrequireret atque ita eum timor paedagogus ad fidem gratiamque perduceret. ita multiplicatis infirmitatibus postea accelerauerunt, quibus sanandis oportune Christus aduenit. in cuius gratiam etiam iusti antiqui crediderunt eadem ipsa gratia eius adiuti, ut gaudentes eum praenoscerent et quidam etiam praenuntiarent esse uenturum, uel in illo populo Israel, sicut Moyses et Iesus Naue et Samuhel et Dauid et ceteri tales, uel extra ipsum populum, sicut Iob, uel ante ipsum populum, sicut Abraham, sicut Noe et quicumque alii sunt, quos uel commemorat uel tacet scriptura diuina. unus enim deus et unusa condemnatione liberatur, siue quam traxit ex illo in quo omnes peccauerunt siue quam
Abbreviated transcription (Latin):
nu mediatoris. CUm exponere qͥd
ergo lex. trans gressionis gratia posita est:
ita distinguendũ putaui. ut interrogatio
esset quid ergo: ac deinde responsio. Lex
trans gressionis grͣa posita eͣ. Quod qui¬
dẽ non abhorret a uero : sed melior mi¬
chi uidetur ista distinctio. ut intͣrogatio
sit quid gͦ lex: & inferat᷑ responsio. transᷤ¬
meis libris posui de semine cui repro-¬
missum est. qđ dispositũ est ꝑ angłos in
manu mediatoris. non sic habet apłs. sic̃
ueriores codices post inspexi. maxime
grecos. De lege eni dictũ est. qđ tanquã
de semine dictu multi latini codices
habent per interpretantis errorem.

Expanded text:
 Item cum exponerem, Quid ergo? Lex transgressionis gratia proposita est , ita distinguendum putavi, ut interrogatio esset, Quid ergo? ac deinde responsio, Lex transgressionis gratia proposita est . Quod quidem non abhorret a vero; sed melior mihi videtur ista distinctio, ut interrogatio sit, Quid ergo lex? et inferatur responsio, Transeis libris posui de semine, cui repromissum est, quod dispositum sit per angelos in manu mediatoris, non sic habet apostolus, sicut ueriores codices post inspexi, maxime graecos. de lege enim dictum est, quod tamquam de semine dictum multi latini codices habent per interpretantis errorem.
Abbreviated transcription (Latin):
unꝰ sp̃s ẽ.: quãuis eũ ⁊ imitent sc̃i eus. Le¬
gat᷑ mͥ tale aliqͥd de his qͥ scõs eiꝰ imitati st̃.
utrũ quisꝗͣ dictus sit iustificatꝰ in paulo.
aut in petro. aut in qͦlibet hoꝵ quoꝵ in
ppło dĩ magna excellit auctoritas: nisi qd̾
in abrahã dicimꝰ benedici sic̃ ei dictũ est.
benedicent᷑ in te om̃s gentes. ꝓp̃t.xp̃m qͥ¬

Expanded text:
amuis eum et imitentur sancti eius. legatur mihi tale aliquid de his, qui sanctos eius imitati sunt, utrum quisquam dictus sit iustificatus in Paulo aut in Petro aut in quolibet eorum, quorum in populo dei magna excellit auctoritas; nisi quod in Abraham dicimur benedici, sicut ei dictum est: benedicentur in te omnes gentes, prop
Abbreviated transcription (Latin):
qui cũ illo tc erant. s & ꝓ eis inqͥt qui cre¬
dituri st̃ ꝑ uerbũ eoꝵ in me: ubi om̃s suos
intelligi uoluit: non solũ qͥ tͣc erant in car-¬
bio credider̃t: & donec ueniat crediturist᷑.
Ipsis eñĩ dixerat. E uos testimoniũ ꝑhibe¬
bitis: qr ab inicio mec̾ estis. Et̃ ꝑ hos eugłiũ¬

Expanded text:
 eis, inquit, qui credituri sunt per verbum eorum in me. Ubi omnes suos intelligi voluit, non solum qui tunc erant in carbio crediderunt, et donec veniat credituri sunt. Ipsis enim dixerat: Et vos testimonium perhibebitis, quia ab initio mecum estis. Et per hos E
Abbreviated transcription (Latin):
crucifixert cũ passiõib ⁊ concupiscentiss.
Cũ hic dictũ sit qđ isti crucifixer̃t car¬
nc̃ suã. in isto tam̃ psalmo ds rogat᷑ ut
id faciat. cui dr confige clauis atimore
tuo carnes meas: ut intelligamꝰ etiã

Expanded text:
ncupiscentiis» . Cum hic dictum sit quod ipsi «crucifixerunt carnem suam,» in isto tamen psalmo Deus rogatur ut id faciat, cui dicitur, «Confige clavis a timore tuo carnes meas;» ut intelligamus etiam
Abbreviated transcription (Latin):
Uũqͥd de genere uenimꝰ abrahȩ: aut ullo
m abrahã pat̾ nr̃ fuit scđm carnẽ: Ori¬
ginẽ de carne eiꝰ caro iudoꝵ ducit: non
caro xp̃ianoꝵ. Nos de aliis gentib uenimꝰ.
& tam̃ imitando abrahȩ fidẽ. filii facti sumꝰ.¬

Expanded text:
ere venimus Abrahae, aut ullo modo Abraham pater noster fuit secundum carnem? Originem de carne ejus caro Judaeorum ducit, non caro Christianorum: nos de aliis gentibus venimus; et tamen imitando, Abrahae filii facti sum
Abbreviated transcription (Latin):
chi inqͥt mundꝰ crucifixus ẽ: & ego
mundo. Audi ad huc negantẽ se. Uiuo
inqͥt ñ ego. Niuo ñ ego. aꝑta sui negatio.
ipse uiuere in te. Qͥd ẽ noli tu ipse uiu̾e
in te: Noli facere uoluntatẽ tuã: s illius

Expanded text:
ndus mihi crucifixus est, et ego mundo . Adhuc audi negantem se: Vivo, inquit, non ego. Aperta sui negatio: ipse vivere in te. Quid est, Noli tu ipse vivere in te? Noli facere voluntatem tuam, sed illius
Abbreviated transcription (Latin):
Noe dictũ ẽ ad abrahã: hoc adisaach.
hoc ad iacob. Uñ nͨ in merito dic̃. ego sũ
faustũ. ds̃ abrahã ⁊ d̃s ysaach. ⁊ ds iacob. copletu¬
rus utiq in benedictiõe omniũ gentium
qđ ex eoꝵ semine ꝓmusit. Nec um̃to
ipse abrahã cũ ei seruus ciꝰ iurasset sub fe¬
more suo iussit eũ ponẽ manũ: sciens inde
uenturã carnẽ xp̃i in qͦ benedici omnes
ugxiii. uidemꝰ. ¶nus homo fuit abrabã: ⁊ dictũ mo
ẽ illi. in semine tuo benedicent᷑ os gentes.i
Si ad se attendet: qñ crederet: Unus hõ
erat ⁊ iã senex erat: & uxorẽ sterilem ha¬
bebat. ⁊ ȩtate iã ita ꝓgressã. ut conciꝑe ñ
posset. &̃ si sterił ñ fuisset. Non erat pror¬
sus uñ aliqͥd sꝑaret᷑ : sed ꝓmittentẽ atten¬
debat. & credebat qđ ñ uidebat. Ecce
ille qđ credidit nos uidemꝰ. Ergo exhis
q̃ uidemꝰ. debemꝰ credẽ q̃ ñ uidemꝰ. Genu¬
it ysaach: ñ uidimꝰ. s ysaac genuit ia

Expanded text:
hoc dictum est ad Abraham. hoc ad Isaac, hoc ad Iacob. unde non inmerito dicit: ego sum deus Abraham et deus Isaac et deus Iacob. conpleturus utique in benedictione omnium gentium, quod ex eorum semine promisit. nec inmerito ipse Abraham, cum eius seruus ei iurasset, sub femore suo iussit eum ponere manum, sciens inde uenturam carnem Christi, in quo benedici omnes uae non videmus. Unus homo fuit Abraham, et dictum est illi, In semine tuo benedicentur omnes gentes . Si ad se attenderet, quando crederet? Unus homo erat, et jam senex erat, et uxorem sterilem habebat, et aetate jam ita progressam, ut concipere non posset, etiamsi sterilis non fuisset. Non erat prorsus unde aliquid speraretur. Sed promittentem attendebat, et credebat quod non videbat. Ecce ille quod credidit, nos videmus. Ergo ex his quae videmus, debemus credere quae non videmus. Genuit Isaac, non vidi
Abbreviated transcription (Latin):
sacram̃ta paululũ obseruando ueracit᷑ cõm̃¬
crilegia diabolica aposteris detestandȩ : Iam
eñ cũ ueniss fides ꝗͣ pͥus illis obseruationibus
preñciata. post mortẽ resurrectionẽq dñi re¬
uelata ẽ: amiserant tanꝗͣ. uitã officii sui. Ue.¬
ducenda erant quodãm᷑ ad sepulturã. nec si¬
mulatȩ s religiosȩ: non aũ deserenda conti¬
nuo. ł inimicoꝵ obtrectatioĩb tanꝗͣ. canum
deductor ł baulus corporis: s ĩpuis sepulturȩ¬

Expanded text:
sacramenta paululum observando veraciter commesacramenta paululum observando veraciter commecrilegia diabolica a posteris detestandae? Jam enim cum venisset fides quae prius illis observationibus praenuntiata, post mortem et resurrectionem Domini revelata est, amiserant tanquam vitam officii sui. Ve officiis deducenda erant quodammodo ad sepulturam, nec simulate, sed religiose; non autem deserenda continuo, vel inimicorum obtrectationibus tanquam canum deductor vel bajulus corporis, sed impius sepultur
Abbreviated transcription (Latin):
qͥd in ea re uerũ eẽt docebat: sed eiꝰ simulati¬
onẽ qua gentes iudaitare cogebant᷑ argue¬
bat: ñ ob aliud nͥ qr sic illa omĩa simulatoria
gerebant᷑. tanꝗͣ uerͣ e̾ẽt qđ dicebant. illi qui
sine circũcisiõe p̃pucii atq aliis obseruatio¬
nib umbrȩ futuroꝵ ꝓutabant credentes sal.¬
uos ẽẽ ñ posse. In cuiꝰ sententiȩ ñ consensionẽ
s simulationẽ timore petrus incidãt. ⁊ ut de
illo paulus uerissime scriberet qđ eũ uidis¬
set ñ recte ingredientẽ ad ueritare eũgelii.
eiq uerissime diceret qđ gentes iudauare co-¬
gebat. qd̾ paulus utiq: ñ cogebat: obhoc illa
uet̾a ueracit᷑ ubi opꝰ ẽet obseruans ut damp¬
nanda ñ e̾e monstraret: p̃dicans tam̃ instant̃
ñ eis s reuelata gr̃a fidi saluos fieri fideles. ne
ad ea quemquã uelut necessaria suscipienda
paulũ ⁊ alios recte fidĩ xp̃ianos. tt̃ illa uetera¬

Expanded text:
quid in ea re uerum esset, docebat, sed eius simulatiquid in ea re uerum esset, docebat, sed eius simulationem, qua gentes iudaizare cogebantur, arguebat non ob aliud, nisi quia sic illa omnia sigerebantur, tanquam verum esset quod dicebant illi qui sine circumcisione praeputii, atque aliis observationibus umbrae futurorum, putabant credentes salus es. in cuius sententiae non consensionem sed simulationem timore Petrus inciderat, ut de illo Paulus uerissime scriberet, quod eum uidisset non recte ingredientem ad ueritatem euangelii, eique uerissime diceret, quod gentes iudaizare cogebat. quod Paulus utique non cogebat ob hoc illa uetera ueraciter, ubi opus esset, obseruans, ut damnanda non esse monstraret, praedicans tamen instanter non eis sed reuelata gratia fidei salnos fieri fideles, ne ad ea quemquam uelut necessaria suscipienda Paulum
Abbreviated transcription (Latin):
beret: quãuis &̃ ipsosiã doctrina xp̃iana nͥ co¬
geret. A inde si post hoc apłoꝵ decretũ petrus
habuit illã in antiochia simulationẽ qua gen¬
tes cogeret iudaitare. qđ nec ipse cogebat᷑ quã¬
uis ꝓpt̃ cõmͣdanda eloqa dĩ q̃ udis st̃ credita.
ñ ꝓhibebat᷑ qͥd mir̃ si constringebat paulus
libere debere asserere qđ cũ cet̾is apłis se hie¬
rosolimis decreuisse meminerat: Siaũ hoc
ut magis arbitror ante illud hierosolunitanũ
conciliũ petrus fecit. nec sic mir̃ ẽ qđ eũ uole¬
bat paulus nͣ timide obtegere. s: fident᷑ assere¬
re qđ eũ parit᷑ sentire iã nouerat: siue qđ cũ
eo contulerat euͣgłiũ. siue qđ cornelii centuri¬
onis uocatiõe etiã diuinitꝰ de hac re ãmonitũ
acceꝑat. siue qd̃ ante ꝗͣ. illi qͦs timuerat uenis¬
sent antiochiã. cũ gentib eu conuesci uid̾at.
Neq enĩ neganꝰ in hac sententia fuisse iam
petrũ: in qua ⁊ paulus fuit. Non itaq tc eu

Expanded text:
beret: quamvis etiam ipsos jam doctrina Christiana non cogeret. Proinde si post hoc Apostolorum decretum, Petrus habuit illam in Antiochia simulationem, qua gentes cogeret judaizare, quod jam nec ipse cogebatur, quamuis propter commendanda eloquia dei, quae Iudaeis sunt credita, non prohibebatur, quid mirum, si constringebat eum Paulus libere adserere, quod cum ceteris apostolis se Hierosolymis decreuisse meminerat ? Si autem hoc, quod magis arbitror, ante illud Hierosolymitanum concilium Petrus fecit, nec sic mirum est, quod eum uolebat Paulus non timide obtegere, sed fidenter adserere, quod eum pariter sentire iam nouerat, siue quod cum eo contulerat euangelium siue quod in Cornelii centurionis uocatione etiam diuinitus eum de hac re admonitum acceperat siue quod, antequam illi, quos timuerat, uenissent Antiochiam, cum gentibus eum conuesci uiderat. neque enim negamus in hac sententia fuisse iam Petrum, in qua et Paulus fuit. non itaque tunc eum,