comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quia uoluntatẽ patris mei facio. Ipse soluit qͥ
ligatꝰ ñ est: ipse a mortuis liberat. qui est in
mortus liber. S ipse misit & legem. Per ser¬
uum suũ legem. ꝑ seipsum gr̃am. Attende he-¬
liscum in magno altoq misterio. tanqͣm ꝓpħam
agendo p̃nunciantem ñ solum loquendo. Nor¬
tuuis erat filiꝰ hospitȩ ipsiꝰ. Quid significabat
mortuus puer. nisi adam: Nunciatum est sc̃o
uade. pone suꝑ puerum mortuũ. Perrexit ille.
tanqͣm seruus obediens. Sciebat ꝓpħa quid fe¬
cerat. Posuit baculũ supra mortuũ. ñ surrexit.
Si euim data esset lex quȩ posset uiuificare.
om̃ mͦ ex lege esset iusticia. Non gͦ potuit lex
uuificare. Uenit ipse grandis ad paruũ. salua¬
tor ad saluandum: iuuus ad mortuũ. Uenit
ipse. & quid fecit: Iuuenilia menbra contrax¬
it. tanqͣm seipsum exinaniens ut formã ser-¬
ui acciperet. Iuuenilia gͦ menbra contraxit.
paruũ se paruo coaptauit: ut efficeret corpꝰ

Expanded text:
quia voluntatem Patris mei facio . Ipse solvit, qui quia voluntatem Patris mei facio . Ipse solvit, qui ligatus non est: ipse a mortuis liberat, qui est in mortuis liber. CAPUT vum suum Legem, per se ipsum gratiam. Attende Elisaeum in magno altoque mysterio, tanquam prophetam, agendo praenuntiantem, non solum loquendo. Mortuus erat filius hospitae ipsius. Quid significabat mortuus puer, nisi Adam? Nuntiatum est sancto vade, pone super puerum mortuum. Perrexit ille, tanquam servus obediens. Sciebat Propheta quid fecerat. Posuit baculum supra mortuum, non surrexit. Si enim data esset Lex quae possit vivificare, omnino ex Lege esset justitia. Non ergo potuit Lex vivificare. Venit ipse grandis ad parvulum, salvator ad salvandum, vivus ad mortuum: venit ipse. Et quid fecit? Juvenilia membra contraxit, tanquam se ipsum exinaniens, ut formam servi acciperet . Juvenilia ergo membra contraxit, parvum se parvo coaptavit, ut efficeret corpus
Abbreviated transcription (Latin):
lum audi. Si ꝓpterea putas legẽ datã ab
alio ñ a deo quia ꝑ illam factꝰ es preuarica¬
tor. audi ipsum apłm legis laudatorẽ. Itaq
inquit lex quidem sca & manddatũ scm̃. ad
gͣ bonum est inquit. mͥ factum est morsd
Absit. Sed peccatum ut appareat peccatum.
Erat enĩ peccatũ. sed peccatũ latebat. Quan¬
do latebat peccatũ.: Quando te aduersarium
nondum patiebatur. Cepisti conari. & appi¬
ruit qui tenebat. ꝯuando sequebatis. cathe¬
nam ñ sentiebas. Q uesisti refugiũ. & appari¬
tt uinculum. Uolusti fugere. & cepisti tram.
Quia gͦ cepisti trahi. subueniat tibi qui non
est ligatꝰ. Suis ñ est ligatꝰ. nisi qui dixit si
inuenistis in me peccatũ dicite: Quis ñ est li¬
gatus. nisi qui dixit ecce uenit pͥnceps mun¬
di. & in me nichil inueniet: Quare me occia̾at
nichil inueniet. quia mors peccato uste debe¬
tur. Quare gͦ moreris: Ut sciant inquit om̃s.

Expanded text:
lum audi. Si propterea putas Legem datam ab lum audi. Si propterea putas Legem datam ab alio, non a Deo, quia per illam factus es praevaricator; audi ipsum Apostolum Legis laudatorem. Itaque, inquergo bonum est, inquit, mihi factum est mors? Absit: sed peccatum, ut appareat peccatum, Erat enim peccatum, sed latebat peccatum. Quando latebat peccatum? Quando te adversarium nondum patiebatur. Coepisti conari, et apparuit qui tenebat. Quando sequebaris, catenam non sentiebas: quaesisti refugium, et apparuit vinculum; voluisti fugere, et coepisti trahi. Quia ergo coepisti trahi, subveniat tibi qui non est ligatus. Quis non est ligatus, nisi qui dixit, Si invenistis in me peccatum, dicite ? Quis non est ligatus, nisi qui dixit, Ecce venit princeps mundi, et in me nihil inveniet? Quare me occidat, nihil inveniet: quia mors peccato juste debetur. Quare ergo moreris? Ut sciant, inquit, omnes
Abbreviated transcription (Latin):
ut ꝓmissio: ꝓmissio ñ p̃ditio. qui ꝓmisit
ipse facit: ut ꝓmissio inqͥt ex fide iñu xp̃i
daretur credentib. Ecce quales nos inuenit
gr̃a saluatoris. quos nec lex sauos potuit face¬
re. Quare autẽ dabatur lex si sufficiebat na¬
erat ipsa natura. Data est lex: s ñ quȩ posset
Quare. ut me faceret p̃uaricatorẽ. Nuia
nouerat d̃s suꝑbiam tuã. nouerat quia dice¬
bas. O si sit qͥ doceat. o si sit qui mͥ ostendat.
Ecce lex dicit tibi. ñ concupisces. Cognouisti
legẽ dicentẽ ñ concupisces. surrexit concupis¬
centia quam ñ noueras. Inerat enĩ. s nescieba-¬
tur. Cepisti conari uincere qd̾ merat. & appa¬
ruit qd latebat. Suꝑbe ꝑ legem factꝰ es p̃ua-¬
legem inquis quis dedit.Q Quia sunt homines
uani & peius imꝑii qui dicunt legẽ ab alio
& uolunt ita discernere duo testamenta : uti
uetus testamentũ dicant esse factũ nescio quo
pͥncipe tenebrarũ. nouũ autẽ testamentum

Expanded text:
ut promissio; promissio, non praedictio: qui promisit, ut promissio; promissio, non praedictio: qui promisit, ipse facit: ut promissio, inquit, ex fide Jesu Christi daretur credentibus. Ecce quales nos invenit gratia Salvatoris, quos nec Lex sanos facere potuit. Quare autem dabatur Lex, si sufficiebat naerat ipsa natura: data est Lex, sed non quae posseQuare, ut me faceret praevaricatorem? Quia noverat Deus superbiam tuam: noverat quia dicebas, O si sit qui doceat! o si sit qui mihi ostendat! Ecce Lex dicit tibi, Non concupisces. Cognovisti Legem dicentem, Non concupisces. Surrexit concupiscentia, quam non noveras; inerat enim, sed nesciebatur: coepisti conari vincere quod inerat, et apparuit quod latebat. Superbe, per Legem factus es praevaLegem, inquis, quis dedit? Quia sunt homines vani, et pejus impii, qui dicunt Legem ab alio vero rectam: et volunt ita discernere duo Testamenta, ut Vetus Testamentum dicant esse a nescio quo principe tenebrarum; Novum autem Testamentum
Abbreviated transcription (Latin):
hominẽ quis cieauit: Deus. Qus ei liberum
arbitriũ dedit. Deus. Si gͦ hominẽ d̾s creauit.
& homini d̾s liberũ donauit arbitriũ. qͥcqͥa
potest homo de libero arbitrio. cuiꝰ gr̃ȩ debet̃.
nisi eiꝰ qui eum condidit cum libero arbitrio:
S hoc quasi acute ab ipsis dictum est. Uidete¬
tam̃ frẽs mei. quomͦ illam generalem gr̃am p̃du¬
cent qua creatꝰ est homo. qua homines sumꝰ.
Et utiq & cum impiis homines sumꝰ. sed ñ
cum impus xp̃iani sumtꝰ. Hanc gͦ gram qua
xp̃iani. sumꝰ ipsam uolumꝰ prẽdicent. ipsam
uolumꝰ agnoscant. Ipsam uolumꝰ. de qua di¬
cit apłs. Non irritam facio gr̃am dĩ. Fam si
ꝑ legem iusticia. gͥ xp̃c gratis mortuus est.
Uidete unde dixit apłs. De lege dixit. si ꝑ
lege ñ iustificabant᷑. Si enĩ inquit data esset
lex quȩ posset uiuificare. om̃i mͦ ex lege es-¬
set iusticia: qd̃ etiam hesterno die cõmemora-¬
uimꝰ. S conclusit scͥptura om̃ia sub pecato.

Expanded text:
Hominem quis creavit? Deus. Quis ei liberum Hominem quis creavit? Deus. Quis ei liberum arbitrium dedit? Deus. Si ergo hominem Deus creavit, et homini Deus liberum donavit arbitrium; quidquid potest homo de libero arbitrio, cujus gratiae debetur, nisi ejus qui eum condidit cum libero arbitrio? Et hoc quasi acute ab ipsis dictum. CAPUTtamen, fratres mei, quomodo illam generalem gratiam praedicent, qua creatus est homo, qua homines sumus: et utique et cum impiis homines sumus, sed non cum impiis christiani sumus. Hanc ergo gratiam qua christiani sumus, ipsam volumus praedicent, ipsam volumus agnoscant; ipsam volumus, de qua dicit Apostolus, Non irritam facio gratiam Dei. Nam si per Legem justitia; ergo Christus gratis mortuus est . Videte unde dixit Apostolus. De Lege dixit: Si peLege non justificabantur. Si enim, inquit, data esset Lex quae possit vivificare, omnino ex Lege esset justitia: quod etiam hesterno die commemoravimus : sed conclusit Scriptura omnia sub peccato,
Abbreviated transcription (Latin):
tra gr̃am disputarent. & inuener̃t ad releuan-¬
dam istam inuidiã tale cõmentum. Non inqͥt
coutra grãm disputo. Unde ꝓbas: Eo ipso in¬
quit non contra gr̃am dĩ disputo. qd̾ liberum
arbitriũ defendo. Uidete acumen. s uitreum.
Quasi lucet uanitate. sed frangit᷑ ueritate: At¬
tendite qͣm sit quasi acute excogitatũ. qd̃ di¬
cere uoluerunt. Hoc ipso inquit quia liberum
arbitriũ hominis defendo. & dico quia liberũ
arbitriũ sufficiens est ut iustꝰ sim: ñ sine dĩ
gr̃a dico. Erectȩ sint aures pioꝵ. iam qui ista
audit incipit gratulari. Deo gr̃as. ñ sine dei
gr̃a defendit liberũ arbitriũ. E st enĩ liberũ
arbitrium. s nichil ualet sine dĩ gr̃a. Si gͥ
libetum̃ arbitriũ ñ sine di gir̃a defendunt. qͥd
mali dicunt: Expone gͦ nobis õ doctor. quã
dicas gr̃am. Cum dico inquit liberũ hominis
arbitriũ. uide quia hominis dico. Quid deuide:

Expanded text:
tra gratiam disputarent: et invenerunt ad revelantra gratiam disputarent: et invenerunt ad revelandam istam invidiam tale commentum. Non, inquit, contra gratiam Dei disputo. Unde probas? Eo ipso, inquit, non contra gratiam Dei disputo, quod liberum arbitrium defendo. Videte acumen, sed vitreum. Quasi lucet vanitate, sed frangitur veritate. Attendite quam sit quasi acute excogitatum quod dicere voluerunt. Hoc ipso, inquit, quia liberum arbitrium hominis defendo, et dico quia liberum arbitrium sufficiens est ut justus sim, non sine gratia Dei dico. Erectae sunt aures piorum: jam qui ista audit, incipit gratulari. Deo gratias. Non sine Dei gratia defendit liberum arbitrium. Est enim liberum arbitrium, sed nihil valet sine Dei gratia. Si ergo liberum arbitrium non sine Dei gratia defendunt, quid mali dicunt? Expone ergo nobis, o doctor, quam dicas gratiam. Cum dico, inquit, liberum hominis arbitrium; vide quia hominis dico. Quid deinde?
Abbreviated transcription (Latin):
Sd̾s erat uerbum. Ipse mundus ñ erat. q̃ndo
lerbum d̾̃s erat. Om̃a ꝑ ipsum facta sunt: &
mundus ꝑ ipsum factꝰ est. Ergo tunc quando
los fecat ut homines essemꝰ. nondũ erat homo.
quem conuingeremur. ꝑ quem reconciliaremur:
quia peccatis ꝓpriis separati iacebamꝰ. In morte
creatus est homo. ne periret homo ille qui fac-¬
tus est homo: Hȩc uobis contra nouellam here¬
sem quȩ temptat assurgere ut sepe disputare
cogamur. quia uos firmos uolumꝰ esse in bono:
integros autẽ a malo. Hec eiũ est disputatio
eoꝵ quando primo exoriri ceꝑunt & contra
grãm disputare. multũ tribuentes ñ libertati
hominis s infirmitati: & iacentẽ miserũ homi¬
nem ideo extollentes. ne manu desuꝑ sibi por¬
recta ualeat surgere. Disputantes gͦ contͣ gr̃am
pro libero arbitrio fecer̃t aurib pũs & catholi¬
cis offensionẽ. cepunt horreri: ceper̃t̃ ut cer¬
tã ꝑnicies deuitari. Cepit de illis dici qd̃ con¬

Expanded text:
et Deus erat Verbum. Ipse mundus non erat, quando Deus erat Verbum. Omnia per ipsum facta sunt, et mundus per ipsum factus est. Ergo tunc quando nos fecit, ut homines essemus, nondum erat homo. quem conjungeremur, per quem reconciliaremur: quia peccatis propriis separati jacebamus, in morte creatus est homo: ne periret homo, ille factus est homo. Csim, quae tentat assurgere, saepe disputare cogimur: quia vos firmos volumus esse in bono, integros autem a malo. Haec enim est disputatio eorum, quando primo exoriri coeperunt, et contra gratiam disputare, multum tribuentes non libertati hominis, sed infirmitati; et jacentem miserum hominem ideo extollentes, ne manu sibi desuper porrecta valeat surgere. Disputantes ergo contra gratiam pro libero arbitrio, fecerunt auribus piis et catholicis offensionem. Coeperunt horreri, coeperunt ut certa pernicies devitari, coepit de illis dici quod con
Abbreviated transcription (Latin):
mirare metũ. & exclama mecũ: o altitudo di¬
uitiarũ. Ambo expauescamꝰ. ambo clamemꝰ.
o altitudo diuitiarũ. Ambo in pauore concor¬
demꝰ. ne in errore pereamꝰ. O altitudo diuitia¬
tum sapientiȩ & scientiȩ dĩ. qͣm inscrutabi¬
lia sunt udicia eiꝰ: & inuestigabiles uiȩ eiꝰ.¬
Inscrutare inscrutabilia. fac impossibilia:
drrumpe incorruptibilia. uide iuisibilia.

Expanded text:
mirare mecum, et exclama mecum, O altitudo dimirare mecum, et exclama mecum, O altitudo divitiarum! Ambo expavescamus, ambo clamemus, O altitudo divitiarum! Ambo in pavore concordemus, ne in errore pereamus. O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei! quam inscrutabilia sunt judicia ejus, et investigabiles viae ejus! Scrutare inscrutabilia, fac impossibilia, corrumpe incorruptibilia, vide invisibilia.
Abbreviated transcription (Latin):
ex adam: cui ñ nisi suppliciũ debebatur.
facta sunt uasa inde in honorẽ ex eadem
massa. Habet enĩ potestatẽ figulus luti ex
eadem massa. quȩ massa certeiam ꝑierat: cer¬
te iam illi masse uista damnatio debebatur.
Gratulare. quia euasisti. Mortẽ quippe debitã
euasisti. & uitã ñ debitam repperisti. Habet
potestatẽ figulus luti ex eadem massa facere
aliud quidem uas in honorẽ. aliud in contume¬
liam. S dicis. Ne quare fecit in honorem. &
alium in contumeliam: Quid responstirꝰ sum:
Auditurꝰ es augustinũ qui ñ audisti apłm
dicentem. o homo tu quis es qui respondeas dõ:
Duo paruuli nati sunt: si debitũ queras. am-¬
ter suffocat. Hicturꝰ es mͥ. Iuid ille meruit
qui portabat᷑ ad gr̃am. quid ille meruit quẽ
mater dormiendo suffocat. Ambo nichil boni
meruer̃t. sed habet figulus luti potestatem
ex ea massa facere aliud uas in honorẽ. aliud
in contumeliã: Disputare uis mecũImmo

Expanded text:
ex Adam, cui nonnisi supplicium debebatur: ex Adam, cui nonnisi supplicium debebatur: facta sunt vasa inde in honorem ex eadem massa. Habet enim potestatem figulus luti, ex eadem massa. Qua massa? Certe jam perierat, certe jam illi massae justa damnatio debebatur. Gratulare, quia tu evasisti: mortem quippe debitam evasisti, et vitam non debitam reperisti. Habet potestatem figulus luti, ex eadem massa facere aliud quidem vas in honorem, aliud in contumeliam. Sed dicis, Me quare fecit in honorem, et alium in contumeliam? Quid responsurus sum? Auditurus es Augustinum, qui non audisti Apostolum dicentem, O homo, tu quis es qui respondeas Deo ? Duo parvuli nati sunt: si debitum quaeras, amsuffocat? Dicturus es mihi quid ille meruit qui portatur ad gratiam, quid ille meruit quem mater dormiendo suffocat? Ambo nihil boni meruerunt: sed habet figulus luti potestatem, ex eadem massa facere aliud vas in honorem, aliud in contumeliam. Disputare vis mecum? Imo
Abbreviated transcription (Latin):
in. celum & captiuauit captiuitatẽ. & dedit
dona hominib. Ista inqͣm gr̃a predicet᷑. contsa
istam grãm ab ingratis ñ dispritetur. Baculus
ꝓpħicus mortuo ñ sufficit. ipsa mortua natu¬
ra sufficeret:. Et istam qua conditi sumꝰ qͣui¬
quam hoc nomine appellatã minime legerinꝰ
tamen quia gratis data est grãm fateamur. s
ostendamꝰ uobis maiorẽ esse istam qua xp̃ia¬
m sumꝰ. A ttenacte. anteqͣm conditi essemꝰ ii
chil boni merebamur: & ideo gram qua con¬
diti sumꝰ. cum boni nichil mereremar. Sb as
puagiarest gna quando bomi mchil merebãsl¬
quanta gr̃a est quando tantũ mali merebamurᷤ
Qui nondũ erat bene ñ merebat᷑. pectauit &
male mnerebat᷑. Nondum erat qui factꝰ est: non¬
dum erat. s nec offenderat. Nondũ erat &
factus est: offendit. & saliuis est. Qui non¬
dum erat nichil sꝑabat & factꝰ est: lapsus au
factos & lapsos ipse iustos fecit nos & ñ ipsi
uetꝰ: facta est noua. Una erat massa ꝑditionis

Expanded text:
 coelum, et captivavit captivitatem, et dedit dona hominibus. Ista, inquam, gratia praedicetur, contra istam gratiam ab ingratis non disputetur. Baculus propheticus mortuo non suffecit: ipsa mortua natura sufficeret? Et istam qua conditi sumus, quanquam hoc nomine appellatam minime legerimus, tamen quia gratis data est, gratiam fateamur. Sed ostendamus vobis majorem esse istam, qua christiani sumus: attendite. Antequam conditi essemus, nihil boni merebamur; et ideo gratia, qua conditi sumus, cunboni nihil mereremur. Si ergo magna est gratia quando nihil boni merebamquanta gratia est, quando tantum mali merebamur? Qui nondum erat, bene non merebatur; peccator et male merebatur. Nondum erat qui factus est, nondum erat; sed nec offenderat. Nondum erat, et factus est: offendit, et salvus est. Qui nondum erat, nihil sperabat; factus est: lapsus autfactos et lapsos ipse et justos fecit nos, et non ipvetus, facta est nova.
Abbreviated transcription (Latin):
Forte in D aliquo uariasti & inspexisti & in
melius sententiã cõmutasti. & qd uariũ erat
unius coloris effectũ est. Noli tibi tribuere. ne
alienigenas significabat. Numerꝰ ille. xp̃o de-¬
cimas dedit. Illi gͦ debemꝰ qd̾ sumꝰ. qd̃ uiuimꝰ.
qd̾ intelligimꝰ. qd̾ homines sumꝰ: qd̾ bene uixi-¬
mus. qđ recte intelleximꝰ illi debemꝰ. Nichil
nr̃m. nisi peccatũ qd̃ habemꝰ. Quid enĩ habes
qd̾ ñ accepisti: Uos gͦ maxime qui scitis qͥd
audiatis curandũ ab egritudine. mundandũ
a uarietate: sursum cor ponite. & dño gr̃as

Expanded text:
Forte in aliquo variasti, et inspexisti, et in Forte in aliquo variasti, et inspexisti, et in melius sententiam commutasti; et quod varium erat, unius coloris effectum est. Noli tibi tribuere, ne alienigenas significabat, numerus ille Christo decimas dedit. Illi ergo debemus quod sumus, quod vivimus, quod intelligimus: quod homines sumus, quod bene viximus, quod rectnihil, nisi peccatum quod habemus. Quid enim habes, quod non accepisti ? Vos ergo, maxime qui scitis quid audiatis, curandum ab aegritudine, mundatum a varietate sursum cor ponite, et Deo gratias
Abbreviated transcription (Latin):
ses. Ipsa est uera confessio. Ille qui in tantis ho-¬
nis preuenit te uenturꝰ est ad te: & inspectu¬
rus dona sua & mala tua. Quom eiꝰ bono usus
fueris. inspicit te. Ergo quia in om̃ib istis
donis p̃uenit te: uide in quo tu preuenias
faciem uenturi. Audi psalmũ: p̃ueniamꝰ faciẽ
eiꝰ in confessione. Preueniamꝰ faciẽ eiꝰ. anteqͣm
ueniat ꝓpitietur: anteqͣm assit placet᷑. Habes
enim sacerdotẽ ꝑ quẽ placare possis deũ tuũ.
& ipse cum patre d̾s est ad te: qui homo est
ꝓpter te. Ita iubilabis in psalmis. p̃ueniens fa-¬
ciem eiꝰ in confessione. Lubila in psalmo. p̃ue-¬
niens faciem eiꝰ in confessione. Accusa te iubi-¬
lans in psalmo. lauda illũ accusando te: &
laudando eũ qui fecit te. Ueniet qui mortu-
hoc ꝑsistite: nemo uariet. nemo lepsus sit
doctrina. Inconstans ñ habens unũ colorem
mentis leprã significat. & istam xp̃c mundat.

Expanded text:
ses: ipsa est vera confessio. Ille qui in tantis boses: ipsa est vera confessio. Ille qui in tantis bonis praevenit te, venturus est ad te, et inspecturus dona sua et mala tua; quomodo bono ejus usus fueris, inspicit te. Ergo quia in omnibus istis donis praevenit te, vide in quo tu praevenias faciem venturi: audi Psalmum, Praeveniamus faciem ejus in confessione. Praeveniamus faciem ejus: antequam veniat, propitietur; antequam adsit, placetur. Habes enim sacerdotem per quem possis placare Deum tuum, et ipse cum Patre Deus est ad te, qui homo est propter te. Ita jubilabis in Psalmis, praeveniens faciem ejus in confessione. Jubila in Psalmo: praeveniens faciem ejus in confessione, accusa te; jubilans in Psalmo, lauda illum. Accusando te, et laudando eum qui fecit te; veniet qui mortuushoc persistite. Nemo variet, nemo leprosus sit. Doctrina inconstans, non habens unum colorem, mentis lepram significat: et istam Christus mundat.
Abbreviated transcription (Latin):
secit d̾s hominẽ. & tu te fecisti bonũ hominẽ:
tu fecisti melius est. Noli te extollere suꝑ¬
ere illi qui fecit te. qm̃ nemo recreat nisi qͥ
At. hcmo reficit nisi qui fecit. Hoc & in alio
saibiio.Ipse fecit nos & non ipsi nos. Sane qͣn
de fecit. quid tu faceres non habebas. Quan
Uautem iam eo. habes & tu ipse qͥd facias Ad medicut̃
curras. medicũ inplores qui ubiq est: & ut im¬
plorares excitauit cor tuũ. & posse implorare
donauit tibi. Deus enĩ inquit qui oꝑatur in uo¬
bis & uelle & oꝑari ꝓ bona uoluntate. quia ut
haberes bonã uoluntatẽ illiꝰ uocatio precessit.
ut sentires. ut audires. ut consentires: p̃uenit
te miscłia eiꝰ. Preuenit in om̃ib p̃ueni & tu
in aliquo iram eiꝰ. In quo inquis: Confitere ista
om̃ia. a d̾o te habere qͥcqͥd boni habes. a te qͥc¬
quid mali: ne in bonis tius illũ contemnas te
laudes. ne in malis tius illum accuses te excu-¬

Expanded text:
Deus fecit hominem, et tu te fecisti bonum hominem; quod Deus fecit hominem, et tu te fecisti bonum hominem; quod tu fecisti melius est. Noli te extollere supitere illi qui fecit te: quia nemo recreat, nisi qui creat; nemo reficit, nisi qui fecit. Hoc et in alio psalmo: Ipse fecit nos, et non ipsi nos . Sane quando te fecit, quid tu faceres non habebas: quando autem jam es, habes et tu ipse quod facias; ad medicum curras, medicum implores, qui ubique est. Et ut implorares, excitavit cor tuum, et posse implorare donavit tibi; Deus est enim, inquit, qui operatur in vobis et velle, et operari, pro bona voluntate . Quia ut haberes bonam voluntatem, illius vocatio praecessit. ut sentires, ut audires, ut consentires, praevenit te misericordia ejus. Praevenit te in omnibus: praeveni et tu in aliquo iram ejus. In quo, inquis, in quo? Confitere ista omnia a Deo te habere quidquid boni habes, a te quidquid mali. Ne in bonis tuis illum contemnas, te laudes; ne in malis tuis illum accuses, te excu
Abbreviated transcription (Latin):
Quiad trepidatis: Quoꝵ primꝰ ego sum. Ego in-¬
quit uobis loquor. sanꝰ egrotantibꝰ. stans iacen-¬
ib. securus desꝑantib. Id̾o enĩ miscđiam conse¬
uitus sum: ut in me ostenderet xp̃c ũc om̃em
longanimitatẽ. Morbũ meũ diu ꝑtulit & sic
abstulit. tanqͣm bonꝰ medicꝰ freneticũ patient̃
tolerauit. sustinuit me ferientẽ se: donauit mͥ
feriri ꝓ se. Omnẽ inqͥt longanimitatẽ ostendit
i me: ad informationẽ coꝵ qͥ credituri sunt illi
adite ad eũ & sanamini. Ceci estis. accedi¬
ie ad eũ & illuminamini. Et qͥ sani estis ei gr̃as
agite. & quia egrotatis ad eũ sananãi currite.
Dictte om̃s. uenite adoremꝰ & ꝓsternam̃ ei & plo¬
remꝰ corã dño. qͥ fecit nos & homines & saluos.
Iam si ille nos fecit homines. nos autẽ ipsi nos
setimꝰ saluos: aliqͥa illo meliꝰ fecimꝰ. Nelior est
eñ saluis homo. qͣm quilibet homo. Si gͦ te

Expanded text:
d timetis? quid trepidatis? Quorum primus ego sum. Ego, ind timetis? quid trepidatis? Quorum primus ego sum. Ego, inquit, vobis loquor, sanus aegrotantibus, stans jacentibus, securus desperantibus. Ideo enim misericordiam consecutus sum, ut in me ostenderet Christus Jesus omnem longanimitatem. Morbum meum diu pertulit, et sic abstulit; tanquam bonus medicus phreneticum patienter toleravit, sustinuit me ferientem se, donavit mihi feriri pro se. Omnem, inquit, longanimitatem ostendit in me, ad informationem eorum qui credituri sunt illi edite ad eum, et sanamini: caeci estis, accedite ad eum, et illuminamini. Et qui sani estis, ei gratias agite: et qui aegrotatis, ad eum sanandi currite: dicite omnes, Venite adoremus, et prosternamur ei, et ploremus coram Domino qui fecit nos, et homines, et salvos. Nam si ille nos fecit homines, nos autem ipsi nos fecimus salvos; aliquid illo melius fecimus. Melior est enim salvus homo, quam quilibet homo. Si ergo te
Abbreviated transcription (Latin):
quit ostendet ap̃c uĩc om̃em longanimitatẽ.
ad informationẽ eoꝵ qui credituri sunt illi in
uitam ȩternã. Xp̃c inquit daturus ueniã conuer¬
sis ad se peccatorib usq ad inimicos suos. me
primũ elegit acriorem inimicũ: quẽ cum sana¬
ret. nemo in cȩteris desꝑaret. Faciunt hoc me¬
dia. quando ad ea loca ueniunt ubi ignoti st̃.
Quos curent primitꝰ eligunt desꝑatos. ut in
ꝗs & beniuolentiã exerceant & cõmendent
doctrinã: ut unꝰquisq in illo loco dicat ꝓxi¬
mo suo. Uade ad illum medicũ. securus esto
sanat te : & illeme sanat. Non uides quid
patiar. Ego noui quid. Simile tu qd̃ pateris.
& ego passus sum. Sic dicit paulꝰ unicuiq egro¬
to. & de se uolenti desꝑare. Qui curauit me
misit me ad te : & dixit mͥ. Illi desꝑanti ua-¬
de & dic quid habiusti. quid in te sanaui:
qͣm cito i sanaui. De celo uocaui. una uo-
ce ꝑcussi & deieci. alia erexi & elegi: tercia im¬
pleui & misi. quarta liberaui & coronaui. Ua¬

Expanded text:
us omnem longanimitatem, ad informationem eorum qui credituri sunt illi in vitam aeternam. Christus, inquit, daturus veniam conversis ad se peccatoribus usque ad inimicos suos, me primo elegit acriorem inimicum; quem cum sanaret, nemo in caeteris desperaret. Faciunt hoc medici: quando ad ea loca veniunt ubi ignoti sunt, quos curent primitus eligunt desperatos; ut in eis et benevolentiam exerceant, et commendent doctrinam; ut unusquisque in illo loco dicat proximo suo, Vade ad illum medicum, securus esto, sanat te. Et ille, Me sanat? Non vides quid patiar? Ego novi quid simile: tu quod pateris, et ego quidem passus sum. Sic dicit Paulus unicuique aegroto, et de se volenti desperare: Qui curavit me, misit me ad te, et dixit mihi, Illi desperanti vade, et dic quid habuisti, quid in te sanavi, quam cito sanavi. De coelo vocavi, una voce percussi et dejeci, alia erexi et elegi, tertia implevi et misi, quarta liberavi et coronavi . Va
Abbreviated transcription (Latin):
cognouit sensum dñi. aut quis consiliariꝰ eiꝰ
fult. aut quis prior dedit illi & retribuetur
Ouis prior dedit. cum totũ gratis accepit:
Qtis prior dedit illi. & retribuetur ei Si dñs
em ibuere uellet. nichil nisi penã aebitam re-¬
tnbuisset. Nichil dederunt ut eis retbueret᷑.
ꝑ nichilo saluos facies eos. Quis prior dedit il¬
illi: Quis preuenit grãm quȩ gratis datur:
Si aliquid meritoꝵ anteuenit gr̃am. tam ñ
gratis datur: s ex debito redditur. Si autem
gratis ñ datur. gr̃a quare uocat᷑: Quis gͦ pͥot
dedit illi. & rettibuetur ei. Qm̃ ex ipso & per
ipsum & in ipso sunt om̃ia. Quȩ utiq. nisi om-¬

Expanded text:
cognovit sensum Domini? aut quis consiliarius ejus fuit? aut quis prior dedit illi, et retribuetur ei? Quis prior dedit, cum totum gratis accepit? Quis prior dedit illi, et retribuetur ei? Si Dominus retribuere vellet, nihil nisi poenam debitam retribuisset. Nihil dederunt, ut eis retribueretur. Pro nihilo salvos faciet illos . Quis prior dedit ildedit illi, quis praevenit gratiam, quae gratis datur? Si aliquid meritorum antevenit gratiam, jam non gratis datur, sed ex debito redditur. Si autem gratis non datur, gratia quare vocatur? Quis ergo prior dedit illi, et retribuetur ei? Quoniam ex ipso, et per ipsum,
Abbreviated transcription (Latin):
si nos. Quero quid nos fecerit. Dicturus es: ho¬
mines. Non inde psalmꝰ loquebatur. Illud scimꝰ.
illud notũ est: illud patet. Nec magna ut hoc
nouerimꝰ doctrina indigemꝰ. quia homines ip-
nos & ñ ipsi nos. Quid nos fecit. nisi qd sumꝰ
ꝯuid autẽ sumꝰ. Nos autẽ eoce qͥd sumꝰ. Suid:
Populus eiꝰ. & oues pascuȩ eiꝰ. Ipse nos fecit po¬
pulum suũ. ipse nos fecit oues pascuȩ suȩ:
qui misit iugulandam ouẽ innoxiam. fecit
oues de lupis. Hȩc est gr̃a excepta illa cõmu-¬
ni gr̃a naturȩ qua homines facti sumꝰ. nec dig¬
ni fuimꝰ qui ñ fuimꝰ. Excepta illa gr̃a hȩc est
maior gr̃a. qua facti sumꝰ populꝰ eiꝰ & oues pas.¬

Expanded text:
si nos. Quaero quid nos fecerit? Dicturus es, Hosi nos. Quaero quid nos fecerit? Dicturus es, Homines. Non inde Psalmus loquebatur, illud scimus, illud notum est, illud patet: nec magna, ut hoc noverimus, doctrina indigemus, quia homines ipsenos, et non ipsi nos. Quid nos fecit, nisi quod sumus? Quid autem sumus? Nos autem. Ecce quid sumus. Quid? Populus ejus et oves pascuae ejus. Ipse nos fecit populum suum, ipse nos fecit oves pascuae suae. Qui misit jugulandam ovem innoxiam, fecit oves de lupis. Haec est gratia. Excepta illa communi gratia naturae, qua homines facti sumus, nec digni fuimus, quia non fuimus: excepta illa gratia, haec est major gratia qua facti sumus populus ejus et oves pas
Abbreviated transcription (Latin):
factꝰ est ad ymaginẽ creatoris: Hoc benesia¬
um quis dedit: Seus qui erat. & ex eter uo
erat. Cius̃ dedit: Homini qͥ nondã etat ades¬
dit qui erat. accepit qui ñ erat. Sus auten
hoc facere. potuit nisi qui uocat ea quapł
Qui nos elegit ante mundi constitutionẽ. Ele¬
it ante mundi constitutionẽ. In mundo isto
facti sumꝰ. nec mundus erat quando electi sumꝰ.
Ineffabilia mirabilia fr̃es mei. Quis hoc expli¬
eare sufficerit. quis saltem qd̾ explicet cogitare:
Eliguntur qui ñ sunt. Nec errat qui eligit. nec
uane eligit: eligit tam̃ & habet electos. quos
citaturꝰ est eligendos. Habet autẽ apito scipsũ.
non in natura sua s in p̃scientia sua. Ergo noli¬
te extolli. homines sumꝰ: ipse fecit nos. Fideles
sumꝰ. si tam̃ sumꝰ: quando ista contra gr̃ãm dispu-¬
tamꝰ. S ecce fideles sumꝰ etiã fideles. etiã iusti.
quia iustꝰ ex fide uiuit. Ipse fecit nos & ñ ip-¬

Expanded text:
factus est ad imaginem Creatoris. Hoc beneficifactus est ad imaginem Creatoris. Hoc beneficium quis dedit? Deus qui erat, et ex aeterno erat. Cui dedit? Homini qui nondum erat. Dedit qui erat, accepit qui non erat. Quis autem hoc facere potuit, nisi qui vocat ea quae Qui nos elegit ante mundi constitutionem . Elegit ante mundi constitutionem: in mundo isto facti sumus, nec mundus erat quando electi sumus. Ineffabilia, mirabilia, fratres mei! Quis hoc explicare suffecerit? quis saltem quod explicet, cogitare? Eliguntur qui non sunt: nec errat qui eligit, nec vane eligit. Eligit tamen, et habet electos, quos creaturus est eligendos: habet autem apud se ipsum, non in natura sua, sed in praescientia sua. te extolli: homines sumus; Ipse fecit nos. Et fideles sumus; si tamen sumus, quando ista contra gratiam disputamus: sed ecce fideles sumus; etiam fideles, etiam justos, quia justus ex fide vivit , Ipse fecit nos, et non ip
Abbreviated transcription (Latin):
malus bonũ: Cum esset bonꝰ ñ se seruauit
bonũ. & cum sit malus dicit facio me bonũ:
Quid facis malus qui peristi bonꝰ. nisi te refi-¬
ipsi nos: nos autẽ populus eiꝰ & oues pascuȩ
eiꝰ. Ecce fecit nos homines ppłm suũ qui nos
fecit. ñ enim creati homines iam populus ciꝰ
eramꝰ Uidete frẽs mei. & de ipsiꝰ psalmi uerbis
attendite unde dixerit: ipse fecit nos & non
ipsi nos. Hinc dixit fecit nos & ñ iꝑsi nos:
ut sunꝰ populus eiꝰ & oues pascuȩ eiꝰ. Ipse fe¬
cit nos. Nam & pagani nascuntur & om̃s un¬
pũ. om̃s aduersarĩ ȩccłiȩ eiꝰ ut nascerentur
ipse fecit eos. Non enĩ alits d̾̃s creauit eos. q
de paganis nascunt᷑. Ab ipso facti sunt: ab ib¬
erat. ꝓmeruit tit esset. Si ꝓmeruit: iam ciat
S nondum erat. Orgo qͥ ꝓmereret. q eat &
tamen factꝰ est: nec ut pecora factꝰ est noc ul̃
arbor factꝰ est: nec ut saxum factꝰ est: sed

Expanded text:
malus bonum? Cum esset bonus, non se servavit malus bonum? Cum esset bonus, non se servavit bonum; et cum sit malus dicit, Facio me bonum? Quid facis malus, qui peristi bonus, nisi refiipsi nos. Nos autem populus ejus et oves pascuae ejus . Ecce fecit nos homines populum suum, qui nos fecit. Non enim creati homines jam populus ejus eramus. Videte, fratres mei, et de ipsius Psalmi verbis attendite, unde dixerit, Ipse fecit nos, et non ipsi nos. Hinc dixit, Fecit nos, et non ipsi nos, ut simus populus ejus et oves pascuae ejus. Ipse fecit nos. Nam et Pagani nascuntur, et omnes impii, omnes adversarii Ecclesiae ejus, ut nascerentur, ipse fecit eos. Non enim alius Deus creavit eos. Qui de Paganis nascuntur, ab ipso facti sunt, ab iperat promeruit ut esset. Si promeruit, jam erat: sed nondum erat. Ergo qui promereretur, non erat; et tamen factus est: nec ut pecora factus est, nec ut arbor factus est, nec ut saxum factus est; sed
Abbreviated transcription (Latin):
uocamꝰ ut iustos nos faciat. qd̃ habemꝰ in
Creatꝰ ẽ. primꝰ homo i natitia sine culpa. ni
natura sine uitio. creatꝰ est rectus non se fecit
rectum. Quid se autem ipse fecerit. no¬
tum est. Cadens a manu figuli. frac¬
tũs ẽ. Regebat enĩ eũ ipse qui fecerat. Uoluit dese¬
rere a quo factꝰ erat. ꝑmisit d̃s tanqͣm dicens
deserat me & inueniat se. & miseria sua ꝓbet
quia nichil potest sine me. Hoc mͦ gͦ ostenlere
uoluit d̾s homini. quid ualeat liberũ arbitti¬
um sine deo. O malum liberũ arbitriũ sine
deo. Eaꝑti sumꝰ. quid ualeat sine do. Ido mi-¬
seri facti sumꝰ. quia sine do qͥd ualeat exꝑti
sumꝰ. Exꝑti gͦ tandem aliq̃ndo nouerimꝰ. &
qui fecit nos. Ecce bonꝰ factꝰ est homo. & ꝑ
liberum arbitriũ factꝰ est malus homo. Qnͣ¬
do facturꝰ est bonũ hominẽ malus homo:
Per liberũ arbitriũ deserensdeũ ser-¬
uare se ñ potuit bonꝰ bonũ. & facturꝰ est se

Expanded text:
vocamus, ut justos nos faciat, quod habemus in vocamus, ut justos nos faciat, quod habemus in Creatus est primus homo in natura sine culpa, in natura sine vitio: creatus est rectus, non se fecit rectum. Quid se autem ipse fecerit, notum est: cadens a manu figuli fractus est. Regebat enim eum ipse qui fecerat, voluit deserere a quo factus erat; permisit Deus, tanquam dicens, Deserat me, et inveniat se, et miseria sua probet quia nihil potest sine me. CAPUT III. 3. Libevoluit Deus homini quid valeat liberum arbitrium sine Deo. O malum liberum arbitrium sine Deo! Experti sumus quid valeat sine Deo. Ideo miseri facti sumus, quia sine Deo quid valeat experti sumus. Experti ergo tandem aliquando noverimus, et qui fecit nos. Ecce bonus factus est homo, et per liberum arbitrium factus est malus homo: quando facturus est bonum hominem malus homo per liberum arbitrium deserens Deum? Servare se non potuit bonus bonum, et facturus est se
Abbreviated transcription (Latin):
cere & ñ curat custodire. Ploremꝰ ante dñm
qui nos fecit. quia ñ plorauimꝰ quando
nos fecit: & tam̃ fecit. Qui gͦ fecit anteqͣm
rogaretur. deserit cum rogatur: Ganqͣm gͦ
dubitaret homo utrũ exaudiret᷑ orans. am-¬
monuit eum scͥptura cum dicit: ploremꝰ an¬
te dñm qui nos fecit. Utiq exaudit quos
fecit. utiq non potest ñ curare quos fecit.
existimo utiliore. uidit quosdam sp̃s sc̃s di¬
centes uel dicturos qd̾ d̃s eos fecerit homines.
uistos autẽ ipsi se faciunt. Preuidens eos am-¬
monuit eos. & ab hac extollentia reuocauit
eos dicens. Ipse fecit nos & ñ ipsi nos. Quare
enĩ addidit & ñ ipsi nos: cum sufficeret dice-¬
re ipse fecit nos: nisi quia illã facturã uolu¬
it ammonere. ubi dicunt homines ipsi fecimꝰ
nos. id est ut iusti essemꝰ iustos nos libera
uoluntate fecimꝰ Quando conditi sumꝰ. libe-¬
riun arbitrium accepimꝰ. Ut gͦ iusti simꝰ. li¬
bero id arbitrio agimꝰ. Quid adhuc deũ in¬

Expanded text:
 ante Dominum, qui nos fecit: quia non ploravimus quando nos fecit, et tamen fecit. Qui ergo fecit antequam rogaretur, deserit cum rogatur? Tanquam ergo dubitaret homo utrum exaudiretur orans, admonuit eum Scriptura, cum dicit, Ploremus ante Dominum qui nos fecit. Utique exaudit quos fecit: utique non potest non curare quos fecit. existimo, utiliore, vidit quosdam Spiritus sanctus dicentes vel dicturos quod Deus fecerit eos homines, justos autem ipsi se faciant: praevidit eos, admonuit eos, et ab hac extollentia revocavit eos, dicens, Ipse fecit nos, et non ipsi nos. Quare enim addidit, Et non ipsi nos, cum sufficeret dicere, Ipse fecit nos? nisi quia illam facturam voluit admonere, ubi dicunt homines, Ipsi fecimus nos; id est, ut justi essemus, justos nos libera voluntate fecimus: quando conditi sumus, liberum arbitrium accepimus; ut ergo justi simus, libero id arbitrio agimus. Quid adhuc Deum in
Abbreviated transcription (Latin):
gani: ñ ut essent pagam s: ut essent homines
apud deum. Om̃ia ꝑ ipsum facta. sunt. Illi gͦ
debent & pagani qd̾ homines creati sunt: &
tantomagis puniendi quia dimiser̃t eũ a quo
sadi sunt: & coluerunt quȩ ipsi fecert̃. Excep¬

Expanded text:
gani, non ut essent Pagani, sed ut essent homines,apud Deum. Omnia per ipsum facta sunt . Illi ergo debent et Pagani quod homines creati sunt; et tanto magis puniendi, quia dimiserunt eum a quo facti sunt, et coluerunt quae ipsi fecerunt. CAP
Abbreviated transcription (Latin):
mur illi. & fleamꝰ ante dñm qui fecit nos: am¬
monet querere aliquanto diligentiꝰ quid sibi
uelit qd ait qui nos fecit. Q uod enĩ homo
a deo creatꝰ est: nullus aubitat homo nisi qͥ
ingratꝰ est. Nouimꝰ enĩ quia ita legimꝰ & ita
credimꝰ. qd̾ fecit d̾s hominẽ inter multa quȩ
fecit ad ẏmaginem suam. Hȩc hominis est
pͥma conditio. hȩc est humana pͥma creatura.
Non tam̃ arbitror hoc nos ꝓ magno uoluis¬
se cõmonere sp̃m scm in hoc psalmo qd ait.
ficamꝰ ante dñm qui fecit nos. Alio enĩ loco
dicit. ipse fecit nos & ñ ipsi nos. Unde quidẽ
ut dixi xp̃ianꝰ dubitat nemo. quia ñ solũ
deus creauit primũ hominẽ ex quo om̃s ho¬
mines: s deus hodieq creat singulos homines.
ille qui ait cuidam sc̃o suo. Priusqm te for-¬
marem in utero noui te. Prius gͦ creauit homi¬
nem sine homine. mͦ creat hominẽ ex homine:
tam̃ siue hominẽ sine homine siue hominem
ex homine. ipse fecit nos & ñ ipsi nos. Ad

Expanded text:
mur illi, et fleamus ante Dominum qui nos fecit, admonet quaerere aliquanto diligentius, quid sibi velit quod ait, Qui nos fecit. Quod enim homo a Deo creatus est, nullus dubitat homo, nisi qui ingratus est. Novimus enim, quia ita legimus, et ita credidimus, quod fecit Deus hominem, inter multa quae fecit, ad imaginem suam . Haec hominis est prima conditio, haec est humana prima creatura. Non tamen arbitror, hoc nos pro magno voluisse commonere Spiritum sanctum in hoc psalmo, quod ait, Fleamus ante Dominum qui nos fecit: alio enim loco dicit, Ipse fecit nos, et non ipsi nos . Unde quidem, ut dixi, christianus dubitat nemo: quia non solum Deus creavit primum hominem, ex quo omnes homines, sed Deus hodieque creat singulos homines; ille qui ait cuidam sancto suo, Priusquam te formarem in utero, novi te . Prius ergo creavit hominem sine homine, modo creat hominem ex homine. Tamen sive hominem sine homine, sive hominem ex homine, Ipse fecit nos, et non ipsi nos. Ad
Abbreviated transcription (Latin):
desinant. Hoc nichil est aliuã. qͣm uelle me¬
dico sanũ offerre. Quid offers baptitandum:
Quem: Infantẽ. Cui offersꝰ xp̃o. ei certe qͥ
uenit in mundum. Ita inquit. Quare uenit
in mundum: Peccatores saluos facere. Eige
quem offers. habet qd̃ in illo saluum fiat:
Si dixeris habet. confitendo aeles: si dixetis
ñ habet. negando tenes. Peccatores inqͥt sal¬
uos facere. quoꝵ primꝰ ego sum. Ante paulis
ñ erant pecratores Certe uel ipse adam. In¬
te om̃is & plena peccatorib terra deleta a¬
luuio. & deinceps qͣm multi. Unde uerum est
ego primꝰ sum Prinũ se dixit᷑ peccatoꝵ q
ome. s peccati magnitudine: Magnitudans

Expanded text:
desinant. Hoc nihil est aliud quam velle medesinant. Hoc nihil est aliud quam velle medico sanum offerre. Quid offers? Baptizandum Quem? Infantem. Cui offers? Christo. Ei certe qui venit in mundum? Ita, inquit. Quare venit in mundum? Peccatores salvos facere. Ergo quem offers, habet quod in illo salvum fiat? Si dixeris, Habet; confitendo deles: si dixeris, Non habet; negando tenes. CAPUT III. vos facere, quorum primus ego sum. Ante Paulum non erant peccatores? Certe vel ipse Adam ante omnes, et plena peccatoribus terra deleta diluvio, et deinceps quam multi. Unde verum est, ego primus sum? Primum se dixit, non peccatorum ordine, sed peccati magnitudine. Magnitudinem
Abbreviated transcription (Latin):
sarium gͦ habet infans xp̃m. si ñ egrotat:s
sanꝰ est: quare ꝑ eos qui eũ diligunt medicũ
querit: Si quand̃o portant᷑ infantes dicuntur
om̃ino nullum ꝓpaginis habere peccatũ. &
ueniunt ad xp̃m. quare ñ eis dicitur in ȩcla
qui eos apportant. auferte hinc in nocentes
istos. ñ est opꝰ sanis medico s male habentib
qͣm dictum est: s nec aliquando dicet᷑. Qͥsq
gͦ quod potest fr̃es loquatur ꝓ eo. qui pro se
loqui ñ potest. Pro magno cõmendant᷑ ep̃is
patrimonia pupilloꝵ. qͣntomagis gr̃a par¬
uuloꝵ: Pupillũ tuctur ep̃c. ne mortuis paren¬
tib ab extraneis opprimat᷑. Clamet plus ꝓ
paruulo cui timet ne a parentib occidatur.
nisi peccatores saluos facere. Qui uenit ad
xp̃m habet qd̾ in eo sanet᷑. qui ñ habet: ñ est
causa quare medico offeratur. Eligant parcu¬
tes tinũ de duob. aut confiteantur in pariu¬
lis suis sanari peccatũ. aut eos medico offerre

Expanded text:
sarium ergo habuit infans Christum, si non aegrotat? Si sarium ergo habuit infans Christum, si non aegrotat? Si sanus est, quare per eos qui eum diligunt, medicum quaerit? Si quando portantur infantes, dicuntur omnino nullum propaginis habere peccatum, et veniunt ad Christum; quare non eis dicitur in Ecclesia qui eos apportant, Auferte hinc innocentes istos: non est opus sanis medicus, sed male habentibus; dictum est: sed nec aliquando dicetur. Quisque ergo quod potest, fratres, loquatur pro eo qui loqui pro se non potest. Pro magno commendantur episcopis patrimonia pupillorum, quanto magis gratia parvulorum? Pupillum tuetur episcopus, ne mortuis parentibus ab extraneis opprimatur. Clamet plus pro parvulo, cui timet ne a parentibus occidadatur: nisi peccatores salvos facere. Qui venit ad Christum, habet quod in eo sanetur: qui non habet, non est causa quare medico offeratur. Eligant parentes unum de duobus: aut confiteantur in parvulis suis sanari peccatum, aut eos medico offerre
Abbreviated transcription (Latin):
mundũ. Ut quid: Peccatores saluos facere.
Duid tu. Quoꝵ primꝰ ego sum. Qui dicit
uel ñ sum peccator ud ñ fui. ingratꝰ est sal-¬
uatori. Dullus hominũ in ista quȩ ex adam
defluit massa mortaliũ. nullus om̃ino ho-¬
minum ñ egrotꝰ: nullus sine xp̃i gr̃a sa-¬
natus. Quid de paruulis pueris. si ex adã¬
egroti: Nam & ipsi portaut᷑ ad ȩccłiam.
Et si pedib illuc currere ñ possunt. alienis
pedib currunt ut sanent᷑: Accõmodat illis
mater ęccłia alioꝵ pedes ut ueniant. alioꝵ
cor ut credant. alioꝵ linguã ut fateantur:
ut qm̃ qd̃ egri sunt alio peccante p̃grauan¬
tur. sic cum hic sani sunt alio ꝓ eis confi¬
tente saluant᷑. Nemo gͦ uobis susurret doc-¬
trinas alienas. Hoc ęccłia semꝑ habuit. sem-¬
per tenuit: hoc a maioꝵ fid̃e ꝑcepit. hoc
usq in finẽ ꝑseueranter custodit: qm̃ ñ est
opus sanis medico. s egiotantib. Quid noes¬

Expanded text:
mundum, Utquid? Peccatores salvos facere. mundum, Utquid? Peccatores salvos facere. Quid tu? Quorum primus ego sum. Qui dicit, vel Non sum peccator, vel Non fui, ingratus est Salvatori. Nullus hominum in ista quae ex Adam defluit massa mortalium, nullus omnino hominum non aegrotus, nullus sine gratia Christi sanatus. Quid de parvulis pueris, si ex Adam aegroti? Nam et ipsi portantur ad Ecclesiam: et si pedibus illuc currere non possunt, alienis pedibus currunt, ut sanentur. Accommodat illis mater Ecclesia aliorum pedes ut veniant, aliorum cor ut credant, aliorum linguam ut fateantur: ut quoniam quod aegri sunt alio peccante praegravantur, sic cum hi sani sunt, alio pro eis confitente salventur. Nemo ergo vobis susurret doctrinas alienas. Hoc Ecclesia semper habuit, semper tenuit: hoc a majorum fide percepit; hoc usque in finem perseveranter custodit. Quoniam non est opus sanis medicus, sed aegrotantibus. Quid neces
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ suam. ad informationẽ eoꝵ qui creditu-¬
ri sunt illi in uitã ȩternam. Hoc de apłica
lectione ꝑcepimꝰ. deinde cantauimꝰ psalmũ
exhortantes nos inuicẽ una uoce: uno corde
dicentes. Uenite adoremꝰ & ꝓsternamꝰ ei. &
fleamꝰ coram dño qui nos fecit. & ibi p̃ueni-¬
amus faciẽ eiꝰ in confessione. & in psalmis
iubilemꝰ ei. Post hȩc euugelica lectio decem le-¬
prosos mundatos nobis ostendit. & unũ ex
eis alienigenã gr̃as agentem mundatori suo.
Has tres lectiones quantũ ꝓ tempore possumꝰ
ꝑtractemꝰ dicentes pauca de singulis. & qͣn¬
tum conari possumꝰ aduuante dño ñ in ali-¬
qua eoꝵ sic immorantes: ut aliis duab impe-¬
dimentum afferamꝰ. Proponit nobis apł̃s sci-¬
entiam gr̃arum actionis. Nementote quid ul-¬
tima ęuugelica lectio resonet. quomͣ dñs m̃c
datos in cute. lepsos in corde. Quid gͦ apłs:
Fidelis inquit sermo. & om̃i acceptione dignꝰ.
Quis est iste sermo: Quia xp̃e iñc uenit in

Expanded text:
tatem suam, ad informationem eorum qui credituri sunt illi in vitam aeternam. Hoc de apostolica lectione percepimus. Deinde cantavimus Psalmum, exhortantes nos invicem, una voce, uno corde dicentes, Venite adoremus, et prosternamur ei, et fleamus coram Domino qui fecit nos: et ibi praeveniamus faciem ejus in confessione, et in psalmis jubilemus ei. Post haec, evangelica lectio decem leprosos mundatos nobis ostendit, et unum ex eis alienigenam gratias agentem mundatori suo. Has tres lectiones, quantum pro tempore possumus, pertractemus, dicentes pauca de singulis; et quantum conari possumus, adjuvante Domino, non in aliqua earum sic immorantes, ut aliis duabus impedimentum afferamus. entiam gratiarum actionis. Mementote quid ultima evangelica lectio resonet, quomodo Jesus Ddatos in cute, leprosos in corde. Quid ergo Apostolus? Fidelis, inquit, sermo et omni acceptione dignus. Quis est iste sermo? Quia Christus Jesus venit in
Abbreviated transcription (Latin):
beneficia pastoris. & ñ sequeris lupos erroris.
Tupi eramꝰ. Euimꝰ & nos natura filũ irȩ sicut
& cȩteri. s mortua est ouis & fecit nos oues.
Ecce agnꝰ di. ecce qui tollit peccatũ: ñ huius
aut illiꝰ s mundi. Nichil gͥ nobis frẽs mei ex
eo qd̾ aliquid sumꝰ. si tam̃ in eiꝰ fide aliquid
sumꝰ. quantũcumq sumꝰ: nichil nobis arroge¬
mus. ne & qd̃ accepimꝰ ꝑdamꝰ:. s in eo qd̵ ac¬
cepimꝰ illi głam demꝰ. ipsum adoremꝰ. Semi¬
na sua ipse compluat. Quid haberet terra
nr̃a. nisi ipse seminasset: Sed dat & pluui.¬
am. ñ deserit qd̃ seminauit. Dñs dabit sua¬
uitatẽ. & terra nr̃a dabit fructũ sciũ. Con-

Expanded text:
beneficia pastoris, et non sequeris lupos erroris. beneficia pastoris, et non sequeris lupos erroris. Lupi eramus: Fuimus et nos natura filii irae, sicut et caeteri : sed mortua est ovis, et fecit nos oves. Ecce Agnus Dei, ecce qui tollit peccatum, non hujus aut illius, sed mundi . Nihil ergo nobis, fratres mei, ex eo quod aliquid sumus, si tamen in ejus fide aliquid sumus, quantumcumque sumus, nihil nobis arrogemus; ne et quod accepimus perdamus: sed in eo quod accepimus, illi gloriam demus, ipsum honoremus, semina sua ipse compluat. Quid haberet terra nostra, nisi ipse seminasset? Sed dat et pluviam, non deserit quod seminavit. Dominus dabit suavitatem, et terra nostra dabit fructum suum .
Abbreviated transcription (Latin):
ni simꝰ. Om̃e enĩ datũ optimũ & om̃e donũ
ꝑfectum desursum est: descendens a patre lu-¬
minũ. apud quem ñ est immutatio: nam tu
in peius mutatꝰ es. Apud quẽ ñ est inmuta¬
tio. ipse subuenit: apud quẽ ñ est nec momen¬
ti obumbratio. nam tu in tenebris noctis tuȩ
iaces. Ab illo gͦ om̃ia. Nemo illi prior aliquid
dedit. nemo exigat debitũ. Gr̃a salui estis ꝑ¬
mouet me inquis qd̃ ille perit. ille baptirat᷑.
mouet me : mouet tanqͣm hominẽ. Si uerũ
uis audire. & me mouet quia homo sum.S
si & tu homo & ego homo. ambo audiamꝰ di¬
centem. O homo. Utiq si ideo mouemur quia
homines sumꝰ. ipsam naturã humanã infirmã
tu quis es qui respondeas deo: Nunquid dicit
fignentũ ei qui se finxit. cur me sic fecisti:
Si posset loqui pecus & dicere deo. quare istũ
res & diceres. õ pecus tu quis es qui respondeas
deo: Et tu homo es: sed ad deũ pecus es. &
utinam sis pecus eiꝰ. & ouis pascuȩ eiꝰ. Agnosce

Expanded text:
im datum optimum, et omne donum perfectum desursum est, descendens a Patre luminum, apud quem non est immutatio. Nam tu in pejus mutatus es: apud quem non est immutatio, ipse subvenit. Apud quem non est, nec momenti obumbratio : nam tu in tenebris noctis tuae jaces. Ab illo ergo omnia: nemo illi prior aliquid dedit, nemo exigat debitum. Gratia salvi facti movet me, inquis, quod ille perit, ille baptizatur: movet me, movet tanquam hominem. Si verum vis audire, et me movet quia homo sum. Sed si et tu homo, et ego homo; ambo audiamus dicentem, O homo! Utique si ideo movemur, quia homines sumus, ipsam naturam humanam infirmam tu quis es qui respondeas Deo? Numquid dicit figmentum ei qui se finxit, Cur me sic fecisti ? Si posset loqui pecus, et dicere Deo, Quare istum res et diceres, O pecus, tu quis es qui respondeas Deo? Et tu homo es, sed ad Deum pecus es: et utinam sis pecus ejus et ovis pascuae ejus! Agnosce
Abbreviated transcription (Latin):
tribunal. & constitue te aute te. Iudica
te. & si prauũ inueneris. corrige te. Propo¬
ne gͦ. Ds̃ dicit in lege sua. inuentionẽ
esse reddendam. D in lege sua dicit quã
mortuus. inuentionẽ tanqͣm alienũ esse
reddendam. Si quisqͣm uerbi gr̃a in uia
inuemiat alienũ sacculũ solidoꝵ debet red¬
dere. s nescit cui.
Non se eecusat ig¬
norantia. si

Expanded text:
tribunal, et constitue te ante te, et judica tribunal, et constitue te ante te, et judica te: et si pravum inveneris, corrige te. Propono ergo. Deus dicit in lege sua, inventionem esse reddendam : Deus in lege sua dicit, quammortuus, inventionem tanquam alienum esse reddendam; si quisquam, verbi gratia, in via inveniat alienum sacculum solidorum, debere reddere. Sed nescit cui? Non se excusat ignorantia, si