comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
udeos de oꝑe suo głantes sic arguit
quidem apłs: ut eos diceret ad grãm
ñ ꝑtinere. qui meritis & oꝑib suis
mercedem deberi arbitrabant᷑. Qui
gͦ ad gr̃am se sciunt ꝑtinere qd̃ est. xp̃s¬
& quod ẽ xp̃i: norunt quia indigent
grã. Si gratia uocatur: gratis datur.
Si gratis datur: nulla merita tua p̃cesse
laudare non dm̃. Ideo non agnoscis
xꝑm: quia uenit cũ gr̃a dĩ. Conuerte
gͦ te ad merita tua. Uide illa mala fuisse:
ut ñ tibi deberetur nisi suppliciũ. Et
agnoscis qͥd ꝑ gr̃ãm donetur: &e sacͥficio
laudis glificas dm̃. Ibi enĩ est uia: in
qua noueris xꝑm salutare dei.

Expanded text:
udaeos, de opere suo gloriantes, sic arguit idem Apostolus, ut eos diceret ad gratiam non pertinere, qui meritis et operibus suis mercedem deberi arbitrabantur . Qui ergo ad gratiam se scit pertinere, quod est  quod est Christi, novit quia indiget gratia. Si gratia vocatur, gratis datur; si gratis datur, nulla merita tua praecesslaudari, non Deum: ideo non agnoscis Christum, qui venit cum gratia Dei. Converte ergo te ad merita tua, vide illa mala fuisse, ut non tibi deberetur nisi supplicium, nonagnoscis quid per gratiam donetur; et sacrificio laudis glorificas Deum. Ibi est enim via, in qua noveris Christum salutare Dei.
Abbreviated transcription (Latin):
qͥd gͦ d̃i lege ꝓhibemur. & qͥcqͥd iubemur
facere: ad hoc ꝓhibem᷑ & iubem᷑. ut duo
ista cõpleamꝰ. Et forte generalis ꝓhibi¬
tio ẽ ñ concupisces: & generalis iussio est
lite conformari huic scło: iussio aũ. s re
formamini innouitate m̃tis ur̃e. Illud
ꝑtinet ad ñ concupisce: hoc ad diligere. Il¬
lud ad continentiã: hoc adiusticiã. Illud
ad declinandũ a malo: hoc ad faciendum
bonũ. Non concupiscendo enĩ uetustate
expoliam᷑: &e nouitate indium᷑ diligẽdo.
S nec qͥsꝙͣ ẽẽ potest continens nͥ det ds̃.
ce caritas di diffundat᷑ in cordib nr̃is. ñ

Expanded text:
quid ergo Dei lege prohibemur, et quidquid jubemur facere, ad hoc prohibemur et jubemur ut duo ista compleamus. Et forte generalis prohibitio est: « Non concupisces; » et generalis jussio: « lite conformari huic saeculo; » jussio autem, « sed formamini in nouitate mentis uestrae. illud pertinet ad non concupiscere, hoc ad diligere; illud ad continentiam, hoc ad iustitiam; illud ad declinandum a malo, hoc ad faciendum bonum. non concupiscendo enim uetustate expoliamur et nouitate induimur diligendo. sed nec quisquam esse potest continens, nisi deus det, et caritas dei d
Abbreviated transcription (Latin):
obliuiscentes. in ea quȩ ante st̃ extendũ¬
tur. Ad hoc enĩ lex ista p̃cepit: ut cũ in his
ĩplendis hõ defecerit ñ se extollat suꝑbia
tumidus: s ad gr̃ãm confugiat fatigatꝰ
ac sic lex eũ terrendo ad xꝑ̃m diligendum

Expanded text:
xtenduntur. ad hoc enim lex ista praecepit, ut cum in his implendis homo defecerit non se extollat superbia tumidus, sed ad gratiam confugiat fatigatus ac sic eum lex terrendo ad Christum diligendum
Abbreviated transcription (Latin):
dixit non consumptio: Quando
gͦ cognoscit homo peccatũ. si ñ adiu¬
uet grã ut cognitum caueat᷑. sine du¬
bio lex iram oꝑat᷑. Quod alio loco iꝑse
apłs dicit. Ipsius enĩ u̾ba sunt. Lex
iram oꝑatur. Hoc aũ dixit. quia ira
dĩ maior ẽ in p̃uaricatore: qui ꝑ legẽ
cognoscit peccatum. &e tam̃ facit. La¬
lis quippe homo p̃uaricator ẽ legis:
sicut &e in alio loco dicit. Ubi enĩ lex
ñ ẽ. nec p̾uaricatio ẽ. Ept̃ hoc & aubi¬
ait. Ut seruiamus in nouitate sp̃s &
non inuetustate littẽ: legem uolens
accusasse legem uł rep̾hendisse con¬
tinuo sͥ opposuit questionẽ ce ait. Ed
gͦ dicemꝰ : Lex peccatũ ẽ : Absit. Deniq

Expanded text:
dixit; non, Consumptio. Quando autem cognoscit homo peccatum, si non adjuvat gratia ut cognitum caveatur, sine dubio lex iram operatur. Quod alio loco ipse Apostolus dicit, ipsius enim verba sunt: Lex iram operatur. Hoc autem dixit, quia ira Dei major est in praevaricatore, qui per legem cognoscit peccatum, et tamen facit: talis quippe homo praevaricator est legis, sicut et in alio loco dicit, Ubi enim lex non est, nec praevaricatio est . Propter hoc et aliait, Ut serviamus in novitate spiritus, et non in vetustate litterae: legem volens accusasse legem vel reprehendisse; continuo sibi opposuit quaestionem, et ait, Quid ergo dicemus? Lex peccatum est? Absit. D
Abbreviated transcription (Latin):
hereditatẽ dei. Ut enim hoc dice̾t apłs:
supra cõmemorauerat ꝓpħicum testi¬
moniũ. de p̃nunciata futura incre¬
dulitate ppłi isrł. Totadie expandi ma¬
nus meas ad ppłm ñ credentẽ: & contͦ¬
dicentẽ. Hic gͦ. ne quisquã male in

Expanded text:
haereditatem Dei. Ut enim hoc diceret Apostolus, haereditatem Dei. Ut enim hoc diceret Apostolus, supra commemoraverat propheticum testimonium de praenuntiata futura incredulitate populi Israel: Tota die expandi manus meas ad populum non credentem et contradicentem . Hic ergo ne q
Abbreviated transcription (Latin):
nemo dicebat aliqͥd ꝓprium: s erant
illis omĩa cõmunia. Hinc scĩ diaconi:
quoꝵ stephanus ante apłos martyrio
coronatus ẽ. Hinc tot eccłie iudee
ĩphetiã lupus rapax. mane rapiens
oe ad uesꝑum diuidens escas: id est pͥus
rapiens ꝑsecutor ad mortẽ: postea pas¬
cens predicator ad uitam. Hi gͦ erant
ex illo ppło. hereditas dĩ: unde ce ait
ipseminimus apłoꝵ doctor gentiũ.
Dico gͦ. Numqͥd reppulit ds plebẽ suã:
Absit. Nam ce ego isrłita sum ex semi¬
ne isrł: de tribu beniamin. Non rep¬
pulit d̾s plebem suam qͣm presciuit.
Hec plebs que ex illa gente xp̃i corpori
accessit: hereditas dei ẽ. Nam quod ait
apłs ñ reppulit d̾s plebem suã quam
p̃sciuit: illi psalmo utiq respondet
ubi scͥptum est. qm̃ ñ repellet dñs
plebem suam. Ibi aũ sequitur. & he¬
reditatem suã ñ derelinquet: ubi
euidenter apparet talem plebem ẽẽ

Expanded text:
nemo dicebat aliquid proprium, sed erant nemo dicebat aliquid proprium, sed erant illis omnia communia : hinc sancti diaconi, quorum Stephanus ante Apostolos martyrio est coronatus : hinc tot Ecclesiae Judprophetiam, Lupus rapax, mane rapiens, et ad vesperum dividens escas , id est, prius rapiens persecutor ad mortem, postea pascens praedicator ad vitam. Hi erant ex illo populo haereditas Dei. Unde et ait ipse minimus Apostolorum , doctor Gentium: « Dico ergo, Numquid repulit Deus plebem suam? Absit. Nam et ego Israelita sum ex semine Israel, de tribu Benjamin. Non repulit Deus plebem suam quam praescivit. » Haec plebs quae ex illa gente Christi corpori accessit, haereditas Dei est. Nam quod ait Apostolus, Non repulit Deus plebem suam quam praescivit, illi psalmo utique respondet, ubi scriptum est, Quoniam non repellet Dominus plebem suam: ibi autem sequitur, Et haereditatem suam non derelinquet ; ubi evidenter apparet, talem plebem esse
Abbreviated transcription (Latin):
crediderunt quib facta est xꝑi
p̃sentatio. & quodã mͦ ꝓmissi redditio
salubris. atq fructuosa. de quib & ip̃e
dñs dicit. non sum missus nisi ad oues
que ꝑierunt domus isrł: ipsi ex illis
sunt filii ꝓmissionis: ipsi deputant᷑
in sem̃: ipsi ꝑtinent ad hereditatẽ dei.
baptista amicus sponsi: &e parentes eiꝰ
zacharias & elisabeth. Hinc symeon
senex & anna uidua. qͥ xꝑm ñ loquen¬
dem sensu corporis audierunt: s non
runt. Hinc beati apłi. Hinc nathana¬
el: in quo dolus non erat. Hinc alius
ioseph: qui &e expectabat etiam ipse
regnum di. Hinc tanta illa multitu¬
do. que p̃cedebat & sequebat᷑ ium̃tũ
eius dicens. benedic̾tus qui uenit in
nomine dñi. inqua erat congregatio
pueroꝵ: inquib dixit impletum. ex
ore infantiũ &ẽ lactentium ꝑfecisti lau¬
dem. hinc etiam illi post eiꝰ resurrectio¬
nem. quoꝵ die uno tria &e alio qͥnq
milia baptizati st̃. in animã unam
&e cor unũ caritatis lege conflati: qͣ

Expanded text:
crediderunt, quibus facta est Christi praesentatio, et quodammodo promissi redditio salubris atque fructuosa, de quibus et ipse Dominus dicit, Non sum missus nisi ad oves quae perierunt domus Israel , ipsi ex illis sunt filii promissionis, ipsi deputantur in semine , ipsi pertinent ad haereditatem Dei. oannes Baptista, amicus sponsi, et parentes ejus Zacharias et Elizabeth : hinc Simeon senex et Anna vidua, qui Christum non loquentem sensu corporis audierunt; sed adhnoverunt : hinc beati Apostoli: hinc Nathanael in quo dolus non erat : hinc alius Joseph qui exspectabat etiam ipse regnum Dei : hinc tanta illa multitudo quae praecedebat et sequebatur jumentum ejus, dicens, Benedictus qui venit in nomine Domini ; in qua erat et congregatio puerorum in quibus dixit impletum, Ex ore infantium et lactentium perfecisti laudem . Hinc etiam illi post ejus resurrectionem, quorum die uno tria, et alio quinque millia baptizati sunt , in animam unam et cor unum charitatis igne conflati; quorum
Abbreviated transcription (Latin):
curuauerunt genua ante baal. Sic
gͦ & in hoc tempore. reliquie ꝑelectio¬
nem gr̃e salue facte sunt. Iste reliquiȩ
sunt ex illa gente. hereditas di: ñ illi
de quib paulopost dicit. cȩti uͦ excecati
sunt. Sic enim ait. Quid gͦ: quod
querebat isrł: hoc non ẽ consecutus.
Electio autem consecuta ẽ: cet̾i uͦ excecati
sunt. Non reppulit d̃s plebem suam:

Expanded text:
genua ante Baal. Sic ergo et in hoc tempore reliquiae per electionem gratiae salvae factae sunt. » Istae reliquiae sunt ex illa gente haereditatis Dei; non illi de quibus paulo post dicit: « Caeteri vero excaecati sunt. » Sic enim ait: « Quid ergo? Quod quaerebat Israel, hoc non est consecutus: electio autem consecuta est; caeteri vero excaecati sun
Abbreviated transcription (Latin):
totis trib dieb & totis trib noctib.
unus quippe mediꝰ fuit totus dies: du¬
oꝵ aũ partes. pͥmi ultima. ultimi pͥ¬
ma. Froinde conuenient̃ ꝑ extensas
manus dotadie. continuationẽ bonoꝵ
oꝑum intelligere possumus: a quoꝵ s̃r¬
hic ait totadie expandi manus meas
adte. quia omnia oꝑa sua ñ nisi ad
uoluntatẽ patris referat. sepissime
contestans ideo se uenisse. ut uolun¬
tatem patris impleret: ita qͥa eadem
oꝑa etiam infidelis ppłs uidit. ahus
ꝓpha dicit. Tota die expandi manus
meas ad ppłm non credentem: & contͣ¬
dicentem. Dico gͦ. Numqͥd reppulit ds
ppłm suum: absit. Nam & ego isrłita

Expanded text:
Totis tribus diebus et totis tribus noctibus: Totis tribus diebus et totis tribus noctibus: unus quippe medius fuit totus dies, duorum autem partes; primi ultima, ultimi p solet, convenienter per extensas manus tota die continuationem bonorum operum intelligere possumus, a quorum nunhic ait, «Tota die expandi manus meas ad te;» quia omnia opera sua nonnisi ad voluntatem referat Patris, saepissime contestans ideo se venisse, ut voluntatem Patris impleret : ita, quia eadem opera etiam infidelis populus vidit, alius autem dicit tota die expandi manus meas ad populum non credentem et contradicentem dico ergo numquid reppulit Deus populum suum absit nam et ego Isra
Abbreviated transcription (Latin):
i in eo quod ait extendi manꝰ meas
crucis patibulum intellexerimꝰ:
quomͦ intellecturi sumꝰ totadie:
Suinqͥd torãdie pependit inligno: cũ
& nox ad totum diem ꝑtineat. Si autẽ
hoc loco diem uoluit intelligi. qͥ p̃ter
noctem dies appellari solet: & talis diei
quando crucifixus ẽ. iam pars pͥma ce
ñ parua transierat. Si aũ diem ꝓ tp̃re
positum uelimus acciꝑe. maxime qͥa
hoc nom̃ genere feminino posuit. qd in
latino eloquio ñ nisi tempus significare
mͦ enĩ toto tẽpore. si nec saltem uno toto
die manus extendit incruce: Porro si
totum ꝓ parte accipiendũ ẽẽ dicamꝰ.
qͥa isto genere locutionis uti etiam sc̃a
scriptura consueuit: ñ mͥ occurrit exẽ¬
plum. dotũ ꝓ parte aẽ tunc posse accipi
quando ipsum u̾bum addit᷑. & dr totũ.
Dam ce in eo qd̾ dixit dñs in eugłio. sic
erit filius hominis incorde t̃rȩ tribus
dieb & trib noctib. ideo totum pro
parte non insolenter accipit᷑. qͥa ñ ait

Expanded text:
 in eo quod ait, «Expandi manus meas,» crucis patibulum intellexerimus; quomodo intellecturi sumus, «Tota die?» Numquid tota die pependit in ligno, cum et nox ad totum diem pertineat? Si autem hoc loco diem voluit intelligi, qui praeter noctem dies appellari solet; etiam talis diei, quando crucifixus est, jam pars prima et non parva transierat. Si autem diem pro tempore positum velimus accipere maxime quia hoc nomen genere feminino posuit, quod in latino eloquio nonnisi tempus significare modo enim toto tempore, si nec saltem uno toto die manus extendit in cruce? Porro si totum pro parte accipiendum esse dicamus, quia isto genere locutionis uti etiam sancta Scriptura consuevit; non mihi occurrit exemplum, totum pro parte etiam tunc posse accipi, quando ipsum verbum additur et dicitur totum. Nam et in eo quod dixit Dominus in Evangelio, «Sic erit et Filius hominis in corde terrae tribus diebus et tribus noctibus» ; ideo totum pro parte non insolenter accipitur, quia non ait,
Abbreviated transcription (Latin):
tur: omnis fidelis qui bene ꝓficit. stu¬
diosissime reluctatur. Peccatum aũ
quod nusquam ẽ nisi in uoluntate:
illud precipue intelligendum ẽ. qd̾
iusta damꝑnatio consecuta ẽ. Hoc enĩ
ꝑ unum hominem intrauit in mun¬
dum: quãquam & hoc peccatum qͦ
consentitur peccato concupiscentie.
non nisi uoluntate cõmittitur. Con¬

Expanded text:
tur, omnis fidelis, qui bene proficit, stutur, omnis fidelis, qui bene proficit, studiosissime reluctatur. peccatum autem, quod nusquam est nisi in uoluntate, illud. . praecipue intellegendum est, quod iusta damnatio consecuta est - hoc enim per unum hominem intrauit in mundum - quamquam et hoc peccatum, quo consentitur peccati concupiscentiae, non nisi uoluntate committitur.
Abbreviated transcription (Latin):
otest putari falsa eẽ ista sententia
qua diximus. nusquam nisi in uo¬
luntate ẽẽ peccatum: quia dixit a¬
postolus. si aũ quod nolo hoc facio.
iam non ego oꝑor illud. s quod habi
tat in me peccatum. Hoc enim pec¬
catũ usq ad eo non ẽ inuoluntate:
ut dicat quod nolo hoc facio. Quomͦ
gͦ nusquam est. nisi in uoluntate pec¬
catum : S hoc peccatum de quo sic
est locutus apłs. ideo peccatum uocat᷑
quia peccato factum ẽ & pena pecran
est. quando quidem hoc de coneu piscen¬
tia carnis dicitur. quod aꝑit inconse¬
quentibus dicens. scio quia non ha¬
bitat in me. hoc est in carne mea bo¬
num. Uelle adiacet michi: ꝑ ficere aũ
bonum non. ꝑfectio quippe boni est.
ut nec ipsa concupiscentia peccati sit
in homine. Cui quidem quando bene
uiuitur. non consentit uoluntas.
uerumptamen non ꝑficit bonum:
quia in est adhuc concupiscentia cui
repugnat uoluntas. Cuius concupis¬
centiȩ reatus in baptismate soluitur.
s infirmitas ꝑmanet. Cui donec sane¬

Expanded text:
tiam putari falsa esse ista sententia, qua diximus nusquam nisi in uoluntate esse peccatum, quia dixit apostolus: si autem, quod nolo, hoc facio, iam non ego operor illud, sed quod in me habitat peccatum. hoc enim peccatum usque adeo non est in uoluntate, ut dicat: quod nolo, hoc facio. quomodo ergo nusquam est nisi in uoluntate peccatum? sed hoc peccatum, de quo sic est.locutus apostolus, ideo peccatum uocatur, quia peccato factum est et poena peccati est, quandoquidem hoc de concupiscentia carnis dicitur, quod aperit in consequentibus dicens: scio, quia non habitat in me, hoc est in carne mea, bonum; uelle enim adiacet mihi, perficere autem bonum non. perfectio quippe boni est, ut nec ipsa concupiscentia peccati sit in homine, cui quidem, quando bene uiuitur, non consentit uoluntas; uerum tamen non perficit bonum, quia inest adhuc in concupiscentia, cui repugnat uoluntas; cuius concupiscentiae reatus in baptismate soluitur, sed infirmitas manet, cui, donec sane
Abbreviated transcription (Latin):
emento de synagoga fuisse arietes.:
quoꝵ filii sumus. Unde d̃r in psal¬
mo. Afferte dño filios arietum. Qui in¬
de arietes: setrus. ioħes iacob andreaᷤ
bartholomeus: & cet̾i apłi. hinc &e ipse
pͥmo saulus. postea paulus: id est pͥmo
supb pꝰea humilis. Saulꝰ enĩ dictus ẽ.
Nomen saul nostis: quia rex suꝑbꝰ ce effie¬
nis fuit. Non quasi iactantia aliqua
nom̃ sibi mutauit apłs: s ex saulo
factus ẽ paulus: ex suꝑbo modicꝰ. Pau¬
lum enĩ modicũ ẽ. Uis nosse quid sit
saulus: Ipsum audi iam paulũ. re¬
cordantem quid fuerit ꝑ maliciã suã:
&& quid iam sit ꝑ grãm dĩ. Audi quomͦ¬
paulũ. Ego enĩ sum inqu̾it minimꝰ
apłoꝵ. Quid ẽ minimus: nisi ego sum
paulus: Et sequit᷑. Qui ñ sũ dignus
uocari apłs. Quare: Quia fui saulus
Ed ẽ fui saulus: Ipse dicat Quia psecutꝰ
sum inquit eccłiam di. S gr̃a cdĩ ait sũ:
quod sum. Abstulit sibi omnẽ gran¬
ditatem suam. Mlinimus iam in se:¬

Expanded text:
emento de Synagoga fuisse arietes, quorum filii sumus. Unde dicitur in psalmo: Afferte Domino filios arietum . Qui inde arietes? Petrus, Joannes, Jacobus, Andreas, Bartholomaeus, et caeteri Apostoli. Hinc et ipse primo Saulus, postea Paulus: id est, primo superbus, postea humilis. Saül enim, unde dictum est nomen Sauli, nostis quia rex superbus et infrenis fuit. Non quasi jactantia aliqua nomen sibi mutavit Apostolus; sed ex Saulo factus est Paulus, ex superbo modicus. Paulum enim Modicum est. Vis nosse quid sit Saulus? Ipsum audi jam Paulum recordantem quid fuerit per malitiam suam, et quid jam sit per gratiam Dei; audi quomPaulum: Ego enim sum, inquit, minimus Apostolorum. Quid est minimus, nisi ego sum Paulus? Et sequitur: Qui non sum dignus vocari apostolus. Quare? Quia fui Saulus. id est, fui Saulus? Ipse dicat: Quia persecutus sum, inquit, Ecclesiam Dei; sed gratia Dei, ait, sum id quod sum . Abstulit sibi omnem granditatem suam; minimus jam in se
Abbreviated transcription (Latin):
entie. sic̃ sapiens ẽ rationalis quec̃q na¬
tura. Quod uͦ additũ ẽ eui. ut diceret᷑ cui
gła. cũ sufficeret si dictũ eẽt ei aũ gła: in¬
usitatam lingue nr̃e indicat locucionẽ
ñ sensũ quẽ requiramꝰ. uł de qͦ ambiga¬
mus insinuat. Qdenĩ sensui deꝑit si di¬

Expanded text:
e, sicut sapiens est rationalis quaecumque creatura. Quod vero additum est, cui, ut diceretur, cui gloria; cum sufficeret si dictum esset, Ei autem gloria: inusitatam nostrae linguae indicat locutionem; non sensum quem requiramus, vel de quo ambigamus, insinuat. Quid enim sensui deperit, si di
Abbreviated transcription (Latin):
Soli scilicet omĩpotenti. soli sapienti deo:
ut uos repelleremini qͥ nolentes acciꝑe
&e dicentes unũ dñm dm̃ cui soli seruien¬
dum ẽ. ñ eẽ nͥ dm̃ patrẽ. & tam̃ etiã ce fili¬
um dm̃ &e dñm confitentes. aꝑtissime duos
dõs & dnõs. maiorẽ unũ. minorẽ alterum
dicitis: & reos uos scđm errorẽ urm̃ p̃cepti
huius uiolatores eẽ monstratis: qͥa ñ solũ

Expanded text:
soli scilicet omnipotenti, soli sapienti Deo; soli scilicet omnipotenti, soli sapienti Deo; ut vos repelleremini, qui nolentes accipere  dicentes unum Dominum Deum, cui soli serviendum est, non esse nisi Deum Patrem, et tamen etiam Filium Deum et Dominum confitentes; apertissime duos deos et dominos, majorem unum, minorem alterum dicitis: et reos vos, secundum errorem vestrum, praecepti hujus vio
Abbreviated transcription (Latin):
respondimꝰ depotentia. hoc &̃ de sapĩa
respondemꝰ. Si enĩ dixisset apłs soli sapi¬
enti patͥ: nec sic inde filiũ separaret. Non
enĩ quia in apocalipsi de filio legit᷑. ha¬
bens nom̃ scriptũ. qd̾ nemo scit nisupse:
ideo pat̾ nescit hoc nom̃. a qͦ in separa lis
filius. Sicut gͦ scit & pat̃. qd̾ nemo scire
dictum ẽ nͥ filius. qͥd inseparabiles
sunt: sic etiã si dictum ẽẽt soli sapienti
patri. simul intelligi deberet &e filius.
qͥa inseparabiles sunt. Cũ uͦ ñ sit dictũ
soli sapienti patͥ. s soli sapienti do. &
ds̃ unus sit ipsa trinitas: multo ẽ facilior
nobis huius solucio questionis: ut sic
intelligamꝰ solum dm sapientẽ. ficut in¬
telleximus solũ potentẽ. id ẽ patrẽ ce fi
gentes. uł potius ñ intelligentes. contra
hoc preceptum agere uideamur: quia &
terem᷑ & filio. plus tam̃ patͥ tamqͣ maioꝵ.
minus aũ filio tamꝙͣ minori deo: s dictũ
ẽ dñm dm̃ tuũ adorabis. & illi soli seruies.

Expanded text:
respondimus de potentia, hoc etiam de sapientia respondemus. Si enim dixisset Apostolus, Soli sapienti Patri; nec sic inde Filium separaret. Num enim quia in Apocalypsi de Filio legitur, Habens nomen scriptum, quod nemo scit nisi ipse ; ideo Pater nescit hoc nomen, a quo est inseparabilis Filius? Sicut ergo scit et Pater quod nemo scire dictus est nisi Filius, quia inseparabiles sunt: sic etiam si dictum esset, Soli sapienti Patri; simul intelligi deberet et Filius, quia inseparabiles sunt. Cum vero non sit dictum, Soli sapienti Patri; sed Soli sapienti Deo; et Deus unus sit ipsa Trinitas: multo est facilior nobis hujus solutio quaestionis; ut sic intelligamus solum Deum sapientem, sicut intelleximus solum potentem, id est, Patrem et Fgentes, vel potius non intelligentes, contra hoc praeceptum facere videamur, quia etteremur et Filio, plus tamen Patri tanquam majori, minus autem Filio tanquam minori Deo: sed dictum est, Dominum Deum tuum adorabis, et illi soli servies ;
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpħaꝵ: scđm p̃ceptũ et̃ni dĩ. in obedientiã
ei quipotens ẽ uos confirmare. soli sapienti
eum ẽẽ sapientẽ: potiꝰq sit substantia fi¬
lii ꝑgignentem patrẽ. quã substantia
patris ꝑ genitum filium: Restat gͦ ut
est clara cum laude noticia qua in notuit
ut alia taceã. ipse precepit baptizari oms
gentes in nomine patͥs & filii & sp̃s scĩ:
ubi p̃cipue cõmendata ẽ huiꝰ in diuidue

Expanded text:
praeceptum aeterni Dei, in obedientiam aeculorum . Hoc est, Ei qui potens est vos confirmare, soli sapienti esse sapientem, potiusque sit substantia Filii per gignentem Patrem quam substantia Patris per genitum Filium? Restat ergo ut est clara cum laude notitia, qua innotuit ut alia taceam, ipse praecepit baptizari omnes gentes in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti, ubi praecipue commendata est hujus
Abbreviated transcription (Latin):
omniũ ẽ fides qui audiunt u̾bũ. s qͥbꝰ ds̃
partit᷑ m̃surã fidei: sicut nec oĩa germinart
que plantant᷑ & rigant᷑ s qͥb dat d̃s increm̃¬
tum. Cur aũ ille credat. ille ñcredat. cũ am¬
bo idem audiant. cũ miraculũ in eoꝵ con¬
spectu fiat. ambo idẽ uideant: altitudo ẽ
diuitiaꝵ sapĩe ce scientie eiꝰ cuio inscrutabi¬
lia st̃ iudicia: ce apud quẽ ñ ẽ iniqͥtas. dũ

Expanded text:
omnium est fides, qui audiunt uerbum, sed quibus deus omnium est fides, qui audiunt uerbum, sed quibus deus partitur mensuram fidei, sicut nec omnia germinant. quae plantantur et rigantur, sed quibus deus dat incrementum. cur autem ille credat. ille non credat. cum ambo idem audiant et. si miraculum in eorum conspectu fiat, ambo idem uideant. altitudo est diuitiarum sapientiae et scientiae eius, cuius inscrutabilia sunt iudicia et apud quem non est iniquitas
Abbreviated transcription (Latin):
psam fidẽ unde omnis
ab initio fidi. restat ut ñ humano qͦd¬
isti extollunt tͥbuamus arbitͥo. nec ullis
p̃cedentib meritis. qm̃ in de incipiunt
ẽẽ fateamur. si gr̃am ueram. idest sine
meritis cogitamꝰ: quia sicut ab apło di¬
ctum legitur. unicuiq partit᷑ m̃suram
fidi. Oꝑa qͥppe bona st ab homine. fides aũ
fit in homine: sine qua illa a nullo fiunt
homine. Omẽ enĩ qͦd nonẽ ex fide: peccatũ
ẽ. Quappt̃ ne se uel ipsus meritũ orationis
rerũ cupulitates. & diligenda bona et̃a
atq ipsũ fontẽ omniũ bonoꝵ dm. adiutoriũ
datur oranti: fides orat quȩ data ẽ ñ oranti.
Que utiq nͥ data ẽẽt: orare ñ posset. Quomͦ
enĩ inuocabunt in quẽ ñ credidert: aut qͦmͦ
credent quẽ ñ audiert: Quomͦ audient si¬
ne p̃dicante: Igit᷑ fides ex auditu: auditus
aũ ꝑ uerbum xꝑi. Proinde minister. xp̃i huiꝰ
fid̃i p̃dicator. scdm gr̃am quȩ data est illi
fide. Que ne sibi tribuerent. continuo sub¬

Expanded text:
psam fidem, unde omnis ab initio fidei, restat. inquam, isti extollunt, tribuamus arbitrio, nec ullis praecedentibus meritis, quoniam inde incipiunt esse fateamur, si gratiam veram, id est sine meritis, cogitamus: quia, sicut in eadem Epistula legitur, deus unicuique partitur mensuram fidei. opera quippe bona fiunt ab homine. fides autem fit in homine, sine qua illa a nullo fiunt homine; omne enim, quod non est ex fide, peccatum est. Quapropter, ne se uel ipsius orationis rerum cupiditates, et diligenda bona aeterna atque ipsum fontem omnium bonorum Deum, adjutorium datur oranti; fides orat quae data est non oranti, quae utique nisi data esset, orare non posset. Quomodo enim inuocabunt. in quem non crediderunt? aut quo modo credent, quem non audierunt? quo modo audient sine praedicante? igitur fides ex auditu, auditus autem per uerbum Christi. proinde minister Christi huius fidei praedicator secundum gratiam, quae data est illi. fide, quam ne sibi tribuerent, continuo sub
Abbreviated transcription (Latin):
rus ineternum: ꝓpt̾ quẽ mortuus est
qui uiuit in et̾̃num: S quomͦ mor¬
tuus est ds̃: & unde mortuus ẽ d̃s: &
potest mori ds̃ : Accepit exte: unde mo¬
reret᷑ ꝓte. Non posset mori nͥ caro: ñ
posset mori nisi mortale corpus. In¬
duit se ubi ꝓte moreretur: induet te
ubi cum illo uiuas. Ubi se induit mor¬
te: In uirginitate matͥs. U̾bi te induet
uita: Inequalitate patͥs. Elegit hic sͥ
chalamum castum: ubi comungeret᷑
sponsus sponsȩ. Uerbum caro factum
est: ut fieret caput eccłȩ. Uerbũ enim
ipsum ñ ẽ pars eccl̃e: s ut eẽt caput
eccłe carnem assumpsit. Quiddã nr̃m
iam sursum ẽ quod hic accepit: ubi
mortuus ẽ. ubi crucifixus ẽ. Iam que¬
dam primitiȩ tuȩ precesserunt.: dubi¬
tas quia secuturus es:¬

Expanded text:
n aeternum, propter quem mortuus est qui vivit in aeternum? Sed quomodo mortuus est Deus, et unde mortuus est Deus? et potest mori Deus? Accepit ex te, unde moreretur pro te. Non posset mori, nisi caro; non posset mori, nisi mortale corpus: induit se ubi pro te moreretur, induet te ubi cum illo vivas. Ubi se induit morte? In virginitate matris. Ubi te induet vita? In aequalitate Patris. Elegit sibi hic thalamum castum, ubi conjungeretur sponsus sponsae. Verbum caro factum est , ut fieret caput Ecclesiae. Verbum enim ipsum non est pars Ecclesiae; sed ut esset caput Ecclesiae, carnem assumpsit. Quiddam nostrum jam sursum est, quod hic accepit, ubi mortuus est, ubi crucifixus est: jam quaedam primitiae tuae praecesserunt, et dubitas quia secuturus es
Abbreviated transcription (Latin):
ut uͦ ꝓminimo habet d̃s hominẽ:
ꝓpt̾ quem mori uoluit unicũ suũ
Attendamus ad indicium dilectionis.
ꝓmissionis dĩ: tales arras accepimus.
ꝓ nobis: utinam ꝓ iustis. S quid.

Expanded text:
 minimo habet Deus hominem, propter quem mori voluit Unicum suum? Attendamus ad indicium dilectionis. Promissionis Dei tales arrhas accepimus; pro bonis, utinam pro justis. Sed quid?
Abbreviated transcription (Latin):
suam: quid seruat iustis nisi uitam
suam: Erigat se gͦ humana fragili¬
tas: non desꝑet. non se collidat ñ se
auertat: non dicat. non ero. Qui pro¬
misit ds̃ ẽ: & uenit ut ꝓmitteret. Ap¬
paruit hominib: uenit susciꝑe mor¬
tem nr̃am. ꝓmittere uitam suam.
Quid tͥ ꝓmisit ds̃ o homo mortalis:
quia uicturus es inet̾num. Non cre
qd̃ ꝓmisit. Quid fecit: Mortuus ẽ ꝓte
Quid ꝓmisit: ut uiuas cum illo. Incre¬
dibilius ẽ quod mortuus ẽ ecernus: ꝙͣ
ut in et̃num uiuat mortalis. Iam qd̃
incredibilius ẽ tenemus. Si ꝓpt̾ ho

Expanded text:
suam, quid servat justis, nisi vitam suam? Erigat ergo se humana fragilitas, non desperet, non se collidat, non se avertat, non dicat, Non ero. Qui promisit, Deus est: et venit, ut promitteret; apparuit hominibus, venit suscipere mortem nostram, promittere vitam suam.Quid tibi promisit Deus, o homo mortalis? Quia victurus es in aeternum. Non credquod promisit. Quid fecit? Mortuus est pro te. Quid promisit? Ut vivas cum illo. Incredibilius est quod mortuus est aeternus, quam ut in aeternum vivat mortalis. Jam quod incredibilius est tenemu
Abbreviated transcription (Latin):
heres idest in eccłia. cuius coheredes su¬
mus quamus ex nob̃ constet: quemad
mõdum filii eius matris dicimur. qͣmuiᷤᷤ
ex nobis constet. S rursum queri potest
cuius morte facti simus etiam nos here¬
ditas di. scđm illud. dabo tibi gentes he¬
reditatem tuam: nisi forte huius mun
di quo pͥus tamꝙͣ dñante tenebamur.
post autem cũ dicimus mundus mͥ cru¬
cifixus est &e ego mundo. possideat nos
xp̃c: mortuo illo qui nos possidebat
cum ei renuntiamus morimurq illi
ce ipse nobis.

Expanded text:
haeres, id est in Ecclesia. Cujus cohaeredes suhaeres, id est in Ecclesia. Cujus cohaeredes sumus, quamvis ex nobis constet, quemadmodum filii ejus matris dicimur, quamvis ex nobis constet. 3. Sed rursum quaeri potest, cujus morte facti simus etiam nos haereditas Dei, secundum illud, Dabo tibi gentes haereditatem tuam : nisi forte hujudi, quo prius tanquam dominante tenebamur. Post autem cum dicimus: Mundus mihi crucifixus est et ego mundo , possidet nos Christus, mortuo illo qui nos possidebat, cum ei renuntiamus, morimurque illi et ipse nobis.
Abbreviated transcription (Latin):
quidem ipse sit hereditas nr̃a. scd̾m
illud quod scriptum ẽ dñs pars here¬
ditatis mee. S qm̃ cum uocati sumꝰ
planda minus idonei usq ad humil¬
limas nr̃as cogitationes se miscłia di¬
preu uina porrexit᷑ ut qͦmodoẽq cerne¬
re interemur. quod ñ eudent̃ atq
ꝑspicue cernebamus: idipsum mo¬
ritur quod in enigmate cernebamꝰ.
cum facie ad faciem cernere ceꝑimus.
Conuenient̃ gͦ dicitur moriturum ẽẽ:
quod auferetur. Cum aũ uenerit quod
ꝑfectum est: auferet᷑ quodex parte est.
Ita nob̃ quodãmͦ moritur pat̾ in enig¬
mate: & idem ipse fit hereditas. cum
facie ad faciem possidetur: ñ quia in¬
se moritur. s imꝑfecta in eũ nr̃a uisio
ꝑfecta uisione ꝑimitur. Et tam̃ nͥ illa
prior nos nutriret: ad aliam plenissi¬
mam & eudentissimã. ñ efficeremur
idonei. Quod si etiam dedño nr̃o iħu
nos coheredes eius ẽẽ possumus. nisi &e
ipse heres sit: in corpore suo intelligatur

Expanded text:
quidem ipse fit haereditas nostra, secundum quidem ipse fit haereditas nostra, secundum illud quod scriptum est, Dominus pars haereditatlia minus idonei, usque ad humillimas nostras cogitationes se divina misericordia porrexit, ut quomodocunque cernere niteremur, quod non evidenter atque perspicue cernebamus, idipsum moreretur, quod in aenigmate cernebamus, cum facie ad faciem cernere coeperimus. Convenienter ergo dicitur moriturum esse quod aufertur. « Cum » enim « venerit quod perfectum est, evacuabitur quod ex parte est . » Ita nobis quodammodo moritur Pater in aenigmate: et idem ipse fit haereditas, cum facie ad faciem possidetur. Non quia ipse moritur, sed imperfecta in eum nostra visio perfecta visione perimitur. Et tamen nisi illa prior nos nutriret, ad aliam plenissimam et evidentissimam non efficeremur idonei. Quod si etiam de domino nostro cohaeredes ejus esse possumus, nisi et ipse haeres sit, in corpore suo intelligatur
Abbreviated transcription (Latin):
icut apłs ad hebreos dicit. testa¬
mentũ testatoris morte firmatur.
Propterea mortuo ꝓ nobis xp̃o: nouũ
testamentũ firmatum ẽẽ asserit. Cuiꝰ
similitudo uetus testamentum erat:
inquo mors testatoris ꝑuictimam pre¬
figurabatur. Si gͦ queratur qͦmͦ sumꝰ¬
scđm uerba eiusdem apłi coheredes xꝑi.
ce filii atq heredes dei. cum etiam here¬
ditas morte decessoris firma teneatur.
nec ullo alio modo hereditas possit in¬
telligi: respondetur. ipso quidem mor¬
tuo factos nos ẽẽ heredes: qm̃ filii etiã
eius dicti sumus. Non enim ieiunant
nobis pacis ecclesiastice possessionem.
ꝑfidem dispensationis temporalis quã
in hac uita possidemus: qd̾ testatꝰ ẽ diceis.
Pacem meam do uobis: pacem meã relinqͦ
uobis. Coheredes autem xꝑi efficiemur:
cum infine scłi absorbebitur mors in
uictoriam. Tunc enim similes ei erimꝰ:
qm̃ uidebimus eum sicuti est. Qm̃
hereditatem non eius patris morte
adipiscimur qui mori ñ potest: qͣndo¬

Expanded text:
icut Apostolus ad Hebraeos dicit, Testamentum testatoris morte firmatur : propterea mortuo pro nobis Christo, novum testamentum esse asserit, cujus similitudo vetus testamentum erat, in quo mors testatoris per victimam praefigurabatur. Si ergo quaeratur qum verba ejusdem Apostoli cohaeredes Christi, et filii atque haeredes Dei , cum etiam haereditas morte decessoris firma teneatur, nec ullo alio modo haereditas possit intelligi, respondetur ipso quidem mortuo factos nos esse haeredes, quoniam filii ejus et jam dicti sumus: « non jejunant, nobis pacis ecclesiasticae possessionem, per fidem dispensationis temporalis, quam in hac vita possidemus, quomodo testatus est dicens: « Pacem meam do vobis, pacem relinquo vobis . Cohaeredes autem ejus efficiemur, cum in fine saeculi mors absorbebitur in victoriam . Tunc enim similes ei erimus, quando videbimus eum sicuti est . Quam haereditatem non ejus Patris morte adipiscimur, qui mori non potest; quando
Abbreviated transcription (Latin):
deria cordis eoꝵ in inmundiciã: ut cõ¬
tumeliis afficiant corꝑasua in semet¬
ipsis. Hec mala eoꝵ ex impietate suꝑ¬
bie sunt. Ista uͦ peccata quia de suꝑbia¬
sunt: non solũ peccata s etiã supplicia
st̃. Cum enim dicit. tradidit ulos ds̃.
iam de iundicta ẽ cuiusdã peccati ut
hec faciant. qui cõmutauert̃ u̾itatẽ
dĩ in mendaciũ. Quid ẽ cõmutauer̃t
u̾itatem dĩ inmendaciũ: In similitu¬
dinẽ scilicet ymaginis corruptibilis
hominis: & uolucrũ &e quadrupedũ.
ce serpentium. Et nequisquã eoꝵ di¬
ceret non simulaera colo. s qd̃ signifi¬
cant simulacra: subiecit statim. &e co¬
luerunt ce seruierunt creature potiꝰ
quam creatori. Intelligite prudenter.
Qut simulachrũ enim colunt: aut
creaturam. Qui simulachrum colit:
conu̾tit ueritatẽ dĩ inmendaciũ. Nã
mare ueritas ẽ neptunus mendaciũ
factum ab homine: conuersa u̾itate
simulachrum solis faciendo. conu̾tit
ueritatem dĩ in mendaciũ. S nedicant

Expanded text:
t contumeliis afficiant corpora sua in semetipsis. » Haec mala eorum, ex impietate superbiae sunt. Ista vero peccata quia de superbia, non solum peccata, sed etiam supplicia sunt. Cum enim dicit, Tradidit illos Deus, jam de vindicta est cujusdam peccati, ut haec faciant. « Qui commutaverunt veritatem Dei in mendacium. » Quid est, « commutaverunt veritatem Dei in mendacium? In similitudinem » scilicet « imaginis corruptibilis hominis, et volucrum, et quadrupedum, et serpentium. » Et ne quisquam eorum diceret, Non simulacrum colo, sed quod significant simulacra; subjecit statim, Et coluerunt, et servierunt creaturae potius quam Creatori . Intelligite prudenter. Aut simulacrum enim colunt, aut creaturam. Qui simulacrum colit, convertit veritatem Dei in mendacium. Nam mare veritas est; Neptunus autem, mendacium factum ab homine, conversa veritatesimulacrum solis faciendo, convertit veritatem Dei in mendacium. Sed ne dicant,
Abbreviated transcription (Latin):
norificandꝰ est ds. Et mutauert̃ głam
incorruptibilis d̃i: insimilitudinẽ
corruptibilis hominis. Iã simulaera
sunt & ista quidem omniũ grecoꝵ
aliarumq gentiũ: quȩ similitudinẽ
hominum habent. Quia uͦ ñ ẽ maior
&e suꝑstitiosior idolatͥa quã egiptioꝵ:
nam egipt᷑ ꝑfudit mundũ figm̃tis talibꝰ
qualia deinceps dicit apłs: cum enim
dixisset. insimilitudinẽ imaginis cor¬
ruptibilis hominis: addidit ce uolu¬
crum &e quadrupedũ &e serpentium.
Nũqͥd enim fr̃s in aliis templis uidistiᷤᷤ
simulachrũ capite canino &e taurino:

Expanded text:
Et mutaverunt gloriam incorruptibilis Dei in similitudinem imaginis corruptibilis hominis. Jam simulacra sunt. Et ista quidem omnium Graecorum aliarumque gentium, quae similitudinem hominum habent. Quia vero non est major et superstitiosior idololatria quam Aegyptiorum: nam Aegyptus perfudit mundum figmentis talibus, qualia deinceps dicit Apostolus: cum dixisset, In similitudinem imaginis corruptibilis hominis; addidit, et volucrum, et quadrupedum, et serpentium. Numquid enim, fratres, in aliis templis vidistis simulacrum capite canino vel taurino,
Abbreviated transcription (Latin):
uoꝵ nisi ce iudeoꝵ &e gentiũͦ S ne
diceretur. quare suꝑ impietatem
gentium. numquã enĩ gentes legem
acceꝑunt. & p̃uaricatores facti sunt:
recte reuelatur ira dĩ suꝑ iudeos quib
data ẽ lex & eam obseruare noluert̃:
gentib aũ ñ ẽ data. Intuemini fr̃s &e
intelligite quomͦ om̃s reos oftendit: oe
om̃s salutis indigere ac miscdiȩ di. Re¬
uelatur enim ira dĩ de cȩlo suꝑ impieta¬
tem ce iniusticiam hominũ: eoꝵ qui
ueritatẽ in iniqͥtate detinent. Uidȩte
quẽadmodũ nondixit ñ habent u̾itatẽ.:
s ueritatẽ in qͥt. in iniqͥtate detinent.
Et quasi quereres dicens. quomͦ possuit
habere u̾itatem. qui legẽ ñ acceꝑunt.

Expanded text:
um, nisi et Judaeorum et Gentium? Sed ne diceretur, Quare super impietatem Gentium? Nunquam enim Gentes Legem acceperunt et praevaricatores facti sunt? Recte revelatur ira Dei super Judaeos, quibus data est Lex, et eam observare noluerunt: Gentibus autem non est data. Intuemini, fratres, et intelligite quomodo omnes reos ostendit, et omnes salutis indigere ac misericordiae Dei. Revelatur enim ira Dei de coelo super omnem impietatem et injustitiam hominum eorutate detinent. Videte quemadmodum non dixerit, Non habent veritatem: sed, Veritatem, inquit, in iniquitate detinent. Et quasi quaereres dicens, Quomodo possunt habere veritatem, qui Legem non acceperun
Abbreviated transcription (Latin):
fuit: ut ad hoc tenendum qd̾ uidere
poterant. ab illo sanarent᷑ qͥ dederat
ut uiderent. Si enim hoc facerent:
humilitatẽ seruarent. Et possent pur¬
gari: atq illi beatissime contẽplationi
cohererent. Quia uͦ suꝑbia erat in eis.
int̃posuit se falsus. & fallax & suꝑb qͥ
eis ꝓmitteret. qd̾ ꝑ artes nescio quas
suꝑbiȩ purgarẽtur animȩ illoꝵ: &e fecit
cultores demonioꝵ. Inde sacra omnia
que celebrant᷑ a paganis: quȩ ualere
dicit ad purgationẽ animarũ suaꝵ.
Et audi apłm consequent̃ hec dicentẽ

Expanded text:
fuit, ut ad hoc tenendum quod videre fuit, ut ad hoc tenendum quod videre poterant, ab illo sanarentur qui dederat ut viderent. Si enim hoc facerent, humilitatem servarent, et possent purgari, atque illi beatissimae contemplationi cohaererent. Quia vero superbia erat in eis, interposuit se falsus et fallax et superbus, qui eis promitteret quod per partes nescio quas superbiae purgarentur animae illorum, et fecit cultores daemoniorum. Inde sacra omnia quae celebrantur a Paganis, quae valere dicunt ad purgationem animarum suarum. Et audi Apostolum consequen
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ c&e diuinitas: utiq subaudimꝰ in telle¬
cta conspiciunt᷑. Cur enĩ attendat oꝑaꝰ.
&e ñ querat artificẽ: Attendis trã fructi¬
ficantem. attendis mare plenũ anima¬
lib suis. attendis aerẽ plenũ uolatili¬
b attendis celũ fulgere stellis. & cet̾a:
& non queris tanti oꝑis artificemꝰ S
dicis mͥ. Ista uideo: ulum non uideo.
Ad ista uidenda corporis ocłos dedit:
ad se uidendũ mentẽ dedit. Deq eñ¬
animã hominis uides. Sicut enĩ ex
motib & ãministratione corporis.¬
&e animam quã non uides intelligis
sic ex administratione totiꝰ mundi. &
regimine ipsarũ animarũ. intellige
creatorem. S parum ẽ intelligere.
Nam illi intellexerunt: &e uide qͥd ait
merito. nisi suꝑbie: Nam uide seqͣn¬
tia. Dicentes enĩ inqͥt se sapientes. stulti
facti sunt. Non enim debebant sibi
arrogare quod ille donauerat: nec
se iactare ex eo quod ñ a seipsis. sed ab
illo habebant. qd̾ illi utiq reddendum

Expanded text:
 intellecta conspicitur. Cur enim attendat opera, et non quaerat artificem? Attendis terram fructificantem, attendis mare plenum animalibus suis, attendis aerem plenum volatilibus, attendis coelum fulgere stellis, et caetera, et non quaeris tanti operis artificem? Sed dicis mihi: Ista video, illum non video. Ad ista videnda corporis oculos dedit, ad se videndum mentem dedit. Neque enanimam hominis vides. Sicut ergo ex motibus et administratione corporis animam, quam non vides, intelligis: sic ex administratione totius mundi, et ex regimine ipsarum animarum intellige Creatorem. Sed parum est intelligere. Nam illi intellexerunt; et vide quid aitmerito, nisi superbiae? Nam vide sequentia: Dicentes se esse sapientes, stulti facti sunt. Non enim debebant sibi arrogare quod ille donaverat, nec se jactare ex eo quod non a se ipsis, sed ab illo habebant. Quod illi utique reddendum
Abbreviated transcription (Latin):
si in ore humilis coram hominib: altum
incorde corã dñoloquereris. Cũ uͦ audias
noli altum saꝑe s time: & tu in tantum¬
sapis altũ ut te peccatũ estimes ñ habere.
ac ꝑ hoc quia ñ uis timerẽ᷑ nichil tͥ aliud re¬
manet quã tumere.

Expanded text:
si humile in ore coram hominibus, et altum si humile in ore coram hominibus, et altum in corde coram Domino loquereris. Cum vero audias, «Noli altum sapere, sed time» sapis altum, ut te peccatum existimes non habere; ac per hoc, quia non vis timere, nihil tibi aliud remanet quam tumere.
Abbreviated transcription (Latin):
etiã suȩ passionis &e resurrectionis exẽplo.
In altera enĩ qualia tolerare: in altera
qualia debeamꝰ sꝑare monstrauit. Istam¬
sit. Quare assuesce obsetro te uir bone
beatꝰ ẽẽ interim spe. ut sis etiã re: cumpie¬
tati ꝑseuerantissimȩ tribuet᷑ merces feli¬
citatis et̃ne. Hinc enĩ ausus sũ hec adte lo
derem. Hec ẽ aũ in p̃senti scło uerus ueri
dĩcultus: ut sit eio certus atq integer in¬
futuro fructus. Hic constantissima pietas:
ibi sempit̾na felicitas. Non alta sapientes.
s humilib consentientes.
unc erit humilitas uera. si ñ sola osten¬
cum ñ credas te habere peccatũ: foris fin¬
gis humilitatẽ: intꝰ amplecteris uanitatẽ.
Ergo &e in corde ce in ore ñ habes ueritatem.
Qͥd tͥ ꝓdest uderi hominib bumile ẽẽ qd̾
dicis: si d̾s uidet altũ ẽẽ qd̃ sapis: Certe
si aurib diuinũ insonaret oraculũ. noli
altũ dicere: nec sic inmerito dãpnareris.

Expanded text:
etiam suae passionis et resun-ectionis exemplo; etiam suae passionis et resun-ectionis exemplo; in altera enim, qualia tolerare, in altera, qualia debeamus sperare, monstrauit. sit. beatus esse interim spe, ut sis etiam re, cum pietati perseverantissimae retribuetur merces feliasti. hinc enim ausus sum haec ad te loqderem. haec est autem in praesenti saeculo uerus ueri dei cultus, ut sit eius in futuro saeculo certus atque integer fructus; hic constantissima pietas, ibi sempiterna felsed huminous consentientes. Tunc enim erit humilitas vera, si non sola ostencum credas te non habere peccatum, foris fingis humilitatem, intus amplecteris vanitatem: Ergo et in ore et in corde non habes veritatem. Quid tibi prodest videri hominibus humile esse quod dicis, si Deus videt altum esse quod sapis? Certe, si auribus divinum insonaret oraculum, Noli altum dicere; nec sic immerito damnareris,
Abbreviated transcription (Latin):
nimiũ suꝑba iactantia.Si beata uita
est incruciatib corporis: cur ñ in ea ma¬
net sapiens ut fruatur: Si aũ misera
ẽ. qͥd obsecro te nͥ typus impedit ne fateat᷑.
ne oret dm̃. ne iusto & miscdi supplicet. ꝙͥ
tigare. uł ad ea toleranda fortitudine aĩare.
uł abeis om̃ĩm liberare: ce pꝰ hec uere beatã
uitã dare. qͦ nullũ malũ admutat᷑. & ubi
sũmũ bonũ nũꝗͣ amittat᷑. Hoc pioꝵ p̾mi¬
um ẽ. Cuiꝰ adipiscendi spe. uitã istã tẽpo¬
ralem atq mortalẽ. ñ tam delectabilit̃ qͣm
tolerabilit diicimꝰ: & mala eiꝰ tunc bono
consilio. & diuino munere fortit̃ ferimꝰ.
cũ bonoꝵ et̃noꝵ fideli dei ꝓmissione. &¬
nr̃a fideli expectatione gaudemꝰ. Ad hoc
nos ex hortat᷑ apłs paulꝰ ait. Spe gaudẽteᷤ. intͥbła¬
tioẽ patiẽteᷤ. stẽdit enĩ qͣre ĩ tͥbłatiõe patiẽtes: p̃¬
mittendo. spe gaudentes. Ad hanc spem
uinitatis. & carnis infirmitate apparen

Expanded text:
nimium superba iactantia! si beata uita est in cruciatibus corporis, aut non in ea manet sapiens, ut fruatur? si autem misera est. quid, obsecro te, nisi typhus impedit, ne fateatur, ne oret deum, ne iusto et misericordi supplicet, quiere uel mitigare uel ad ea toleranda fortitudine armare uel ab eis omni modo liberare et post haec uere beatam uitam dare, quo nullum malum admittatur et ubi summum bonum numquam amittatur? Hoc piorum praemium est, cuius adipiscendi spe uitam istam temporalem atque mortalem non tam delectabiliter quam tolerabiliter ducimus et mala eius tunc bono consilio et diuino munere fortiter ferimus, cum bonorum aeternorum fideli dei promissione et fideli nostra expectatione gaudemus. ad hoc nos exhortatus apostolus ait: Spe gaudentes, in tribulatione patientes: ostendit enim, quare in tribulatione patientes\', praemittendo \'spe gaudentes. ad hanc spem uinitatis et carnis infirmitate apparent
Abbreviated transcription (Latin):
ritatis. a deo seduci homines. aut ob¬
tundi uł obdurari corda eoꝵ: nolite
dubitare precessisse mala merita eoꝵ.
ut iuste ista paterentur: ne incurra¬
tis in illud ꝓuerbiũ salomonis. Insipi¬
entia uiri uiolat uias eiꝰ dm̃ autem
causatur in corde suo. Grã uͦ : ñ scd̾m
merita hominum datur. Alioquin
gratis datur. Si autem potens ẽ siue ꝑ
angelos uł bonos uł malos. siue quoc̃ꝙ
alio modo oꝑari etiam in cordib maloꝵ
ꝓmeritis eoꝵ. quoꝵ maliciam ñ ipsẽ
fecit. s aut originaliter tracta ẽ ab a¬
dam. aut creuit ꝑ ꝓpͥam uoluntatẽ:

Expanded text:
ritatis a deo seduci homines aut obritatis a deo seduci homines aut obtundi uel indurari corda eorum, nolite dubitare praecessisse mala merita eorum, ut iuste ista paterentur, ne incurratis in illud prouerbium Salomonis: insipientia uiri uiolat uiam eius, deum autem causatur in corde suo. gratia. uero non secundum merita hominum datur; alioquin gratis datur. si autem potens est siue per angelos bonos siue per malos siue quocumque alio modo operari etiam in cordibus malorum pro meritis eorum quorum malitiam non ipse fecit, sed aut originaliter tracta est ab Adam aut creuit per propriam uoluntatem:
Abbreviated transcription (Latin):
N litteris etiam apłicis uidete que
scripta sunt: inepła pauli apłi ad ro¬
manos. Propterea tradidit illos d̃s in
desideria cordis eoꝵ: in immundiciam
Item paulopost. Propterea tradidit il
los in passiones ignominie. Itẽ paulo
post. Sicut ñ ꝓbauert dm̃ habere in
noticiam. tradidit illos ds̃ in reꝓbã
mentem: ut faciant que ñ conueni¬
unt. Et ad thessalonicenses in epła
scda: ait de quibꝰdam. Peo qd̾ dilectio¬
nem ueritatis non receꝑunt ut salui
fierent: ido mittet illis ds̃ oꝑationẽ
erroris ut credant mendatio: ut iu¬
dicentur om̃s qui ñ credidert̃ ueritati:
s consenserunt iniquitati. his & talibꝰ
destimoniis diuinoꝵ eloquioꝵ que
omĩa cõmemorare longum ẽ. satis
qͣntũ existimo manifestat᷑. oꝑari dm̃
incordib hominũ ad inclinandas eoꝵ
uoluntates quocũq uoluerit: siue
fixũ enim debet eẽ ce immobile in cor¬
de ur̃õ: quia ñ ẽ iniquitas apud dm̃
Ac ꝑ hoc quando legitis inlitteris ue¬

Expanded text:
n litteris etiam apostolicis uidete quae scripta sunt. in epistula Pauli apostoli ad Romanos: propterea tradidit illos deus in desideria cordis eorum in immunditiam; item paulo post: propterea tradidit illos deus in passiones ignominiae; item paulo post: sicut non probauerunt deum habere in notitiam, tradidit illos deus in reprobam mentem, ut faciant quae non conueniunt. et ad Thessalonicenses in epistula secunda ait de quibusdam: pro eo, quod dilectionem ueritatis non receperunt, ut salui fierent, ideo mittet illis deus operationio, ut iudicentur omnes, qui non crediderunt ueritati, sed consenserunt iniquitati, ait. His et talibus testimoniis diuinorum eloquiorum, quae omnia commemorare nimis longum est, satis, quantum existimo, manifestatur operari deum in cordibus hominum ad inclinandas eorum uoluntates quocumque uoluerit, siue fixum enim debet esse et immobile in corde uestro, quia non est iniquitas apud deum. ac per hoc, quando legitis in litteris ue
Abbreviated transcription (Latin):
tradidit illos in desideria cordis eoꝵ¬
deus. Quorumdam enĩ peccatoꝵ
ꝑpetrandorum facilitas: pena est
ala uoluntas iam sola peccatum
ẽ etiam si desit effectus: id est si
non habeat potestatem. Porro cum
uoluntas mala potestatem accipit.
implere quod intendit: ex iudicio dei
uenit apud quem non est iniquitas.
Punit etiam isto modo: nec ideo in¬
iuste quia occulte. Cȩterũ iniquus
puniri se ignorat: nisi cũ manifesto
supplicio senserit nolens. quantum
mali sit quod ꝑpetrauit uolens:. Hoc
ẽ qd̃ de quibꝰdam apłs ait. Tradidit
illos d̃s inconcupiscentias cordis illoꝵ:
ut faciant quȩ ñ conueniunt. Hine
& dñs pilato. Non haberes inqͥt
in me potestatem: nisi data tibi eẽt¬

Expanded text:
Tradidit illos Deus in desideria cordis eorum . Quorumdam enim peccatorum perpetrandorum facilitas poena est ala uoluntas iam sola peccatum est, etiam si desit effectus, id est si non habeat potestatem. porro cum uoluntas mala potestatem accipit inplere quo intenditur, ex iudicio dei uenit, apud quem non est iniquitas. punit enim etiam isto modo nec ideo iniuste, quia occulte. ceterum iniquus puniri se ignorat. nisi cum manifesto supplicio senserit nolens, quantum mali sit quod perpetrauit uolens. hoc est quod de quibusdam apostolus ait: tradidit illos deus in concupiscentias cordis illorum, ut faciant quae non conueniunt. hinc et dominus Pilato: non haberes, inquit, in me potestatem, nisi data tibi e