comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ta est ꝑmanet ineternũ. Causa humilita¬
tis suã uingit ꝓsonã cĩ eis dicens. In nobis
c̃firmata ẽ ab eis qͥ qudiert. Id hec pote¬
rat aliqͥs dicere. Quomꝰ confirmata ẽ ab eis
Cui ille. Contestante deo signis a. porten¬

Expanded text:
ta est, permanet in aeternum. Causa humilitatis suam jungit personam cum eis, dicens: In nobis confirmata est ab eis qui audierunt. Ad haec poterat aliquis dicere: Quomodo confirmata est ab eis? Cui ille: Contestante Deo signis, et porten
Abbreviated transcription (Latin):
grãm euangelis ꝑ fuiũ datam.
& dicit. Si enͣi sermo legis ꝑ an¬
gelos dicłꝰ factꝰ est uerus in
oiibꝰ quȩ ꝓmisit bonis. uł quȩ̨ minatus ẽ
malis: qͥnto magis erit firmꝰ sermo eugłiis
datꝰ ꝑfilium: eb̾ si illi qͥ inobedientes legi fu¬

Expanded text:
angelii per Filium datam, et dicit: Si enim sermo legis per angelos dictus, est factus verus in omnibus quae promisit bonis, vel quae minatus est malis: quanto magis erit firmus sermo Evangelii, datus per Filium! Et si illi qui inobedientes e
Abbreviated transcription (Latin):
t̃a neglexerimꝰ salutẽ. fide seilicet eugłi
uitãq eterna. tam magna ut pote ꝑ filiũ
nobis annuneiatã atq ꝓmissam: Subau¬
dis. nullomꝰ. His uerbis manifestat apłs.
ñ fuisse tantã salutẽ in lege: qͥnta est in
euglio. lex eñi ꝓmittebat terrã dicens.
si uolueritis &. audieritis me. bona t᷑re co¬
nitenciã agite. ap ꝓpinqͦbit emi reg¬
nũ cȩloꝵ Illa prestabat uindictã de ter¬
renis hostibꝰ istud prestat de spualibus.
Iila ꝓmittebat longeuã uitam tẽpora¬
lẽ. eugłm concedit uitã sine fine mansu¬
rã. Que. subaudis. salus. cũ aecepit in

Expanded text:
imus salutem? fidem scilicet Evangelii vitamque aeternam, tam magnam, ut pote per Filium nobis annuntiatam atque promissam? Subaudi, nullo modo. His verbis manifestat Apostolus non fuisse tantam salutem in lege quanta est in Evangelio: lex enim promittebat terram, dicens: Si volueritis et audieritis me, bona terrae conitentiam agite, appropinquavit enim regnum coelorum. Illa praestabat vindictam de terrenis hostibus; istud praestet de spiritualibus. Illa promittebat longaevam vitam temporalem; Evangelium concedit vitam sine fine mansuram. Quae. Subaudi salus. Cum init
Abbreviated transcription (Latin):
nsolitii si qͥd labeneia t̾epora ꝓmunt.
Hoc mirũ mundꝰ dicit habetq nouu.
Sed rerĩi auctori mullus ñ cognit᷑ ordo est
Cernenti qͥcqͥd secła euncta ferunt.
Que nl in certo uol uint magnaagniina motu.
Sed sub iudieio stantq fluuntq dei
Ut niehil existat nature in partibꝰ ullis.
Quod ñ ille suo tẽperet arbitrio.
inteporibꝰ ñ simul fiunt. q tẽpora ñ simul eurr̃t.
Et. Nec mutat uario tpr̃e consiliũ.
Utq locis p̃sens simul est ds omnibꝰ unus.
Sic eui metas secũ habet᷑ n umeros.
llec serũ aut ꝓꝑum sibi sentit inordine rerũ
Cui cuncta adsistunt acta & agenda simul
fel icitate pecea nciũ. qua penalis nutrit᷑ im
Infelix nimis ẽ ꝓsꝑitate sua.
Pũq capit miseros affectꝰ praua uoluntas.
Auera semꝑ luce fit exterior
Sumens pestifera de consuetudine robur.
Et sua cõplectens iuncła mortis amor

Expanded text:
nsolitum si quid labentia tempora promunt, Hoc mirum mundus dicit, habetque novum. Sed rerum Auctori nullus non cognitus ordo est, Cernenti quidquid saecula cuncta ferunt, Quae non incerto volvunt magna agmina motu. Sed sub judicio stantque fluuntque Dei, Ut nihil existat naturae in partibus ullis, Quod non ille suo temperet arbitrio. in temporibus non simul fiunt quia tempora non simul currunt. Nec mutat vario tempore consilium. Utque locis praesens simul est Deus omnibus unus, Sic aevi metas secum habet, et numeros. Nec serum aut properum sibi sentit in ordine rerum, Cui cuncta assistunt acta, et agenda simul.felicitate peccantium, qua poenalis nutritur imInfelix nimis est prosperitate sua. Dumque capit miseros effectus prava voluntas, A vera semper luce fit exterior. Sumens pestifera de consuetudine robur, Et sua complectens vincula mortis amor
Abbreviated transcription (Latin):
S ed muris oꝑũ signis ostendit᷑ auctor
Rectorẽq suũ condita quęq canunt.
Unde licet fandi uires animiq uigor̃e.
Uincat & excedat gła lausq dei
Nos tam̃ officio cordis gaudemꝰ ꝙ oris.
Et tanto oblectat suc cubuisse bono.
Hinc fidi uirtꝰ. hic flãma oriat᷑ amioris.
Quod latet exerces. qͦd suꝑat. reparat.
iabolus suꝑbꝰ.
homuiẽ suꝑbient̾e. sedux it ad mort̾e: E ꝑs humi¬
lis obȩdient̾ẽ homine. reduxit ad uit̾a. Quia sic̃
ille elatꝰ cecidit .. deiecit conseneien

Expanded text:
Sed miris operum signis ostenditur auctor, Rectoremque suum condita quaeque canunt. Unde licet fandi vires, animique vigorem Vincat, et excedat gloria lausque Dei, Nos tamen officio cordis gaudemus et oris, Et tanto oblectat succubuisse bono. Hinc fidei virtus, hinc flamma oriatur amoris, Quod latet, exercet; quod superat, reparat.iabolus superbus hominem superbientem seduxit ad mortem; Christus humilis hominem obedientem reduxit ad vitam. Quia sicut ille elatus cecidit, et dejecit consentien
Abbreviated transcription (Latin):
t quȩda tenues macłȩ insplendorȩ pioꝵ.
Maior uirtutũ quas uacuat numer
AIetuę donis nequeunt obsistere uite
Nec merita obscurat grandia eulpa leuis.
Sic aliqͥd plerũq boni pars impia gestat.
Magni ex inole mali qͦd facile obruit᷑.
Nec ꝓ dest qͥdd̾a recti sapuisse malignis
Si uerũ sc̃ȩ ñ coluere d̾m

Expanded text:
t quaedam tenues maculae in splendore piorum, Major virtutum quas vacuat numerus, Aeternae donis nequeunt obsistere vitae, Nec merita obscurat grandia culpa levis: Sic aliquid plerumque boni pars impia gestat, Magni mole mali quod facile obruitur. Nec prodest quiddam recti sapuisse malignis, Si verum et summum non coluere D
Abbreviated transcription (Latin):
retribueionẽ qua ꝓ bonis mala restituunt᷑.
as nescit. Qui nͥ retri. bueret bona ꝓma
lis ñ eẽt cui retribueret bonaa ꝓbonis
usticiȩ merces gemina est. cũ uł bona rectis.
Uel prauis digne cũ mala restituit.
slon pensans meritũ. diluit omne malũ.
Credentesq om̃s. reuocans b aptisiate sacro.
Dat bona que ꝓptͣ. det meliora bonis.
Oinnus qͥ ad suꝑna
ꝑtinet cnntatẽ. pegrinꝰ ẽ mundo &s dũ cẽpo¬
rali utit᷑ uita. inpatria uunt aliena. ubi int̃
multa illecebrosa &. multa fallacia đm nosse
elestẽ adpatriã.rꝑo redimente uocat᷑
Chtã iabentis tẽporis hospes agit.
Dũq ad ꝓmissã reqͥem. ꝑ ñ sua tendit
Mundane patit᷑ multa ꝑiela uie
Que ñe obsessa aduersis. nẽ plena seđis.
Aut frangit trepidos obligat aut dubios.
Int̃ q̃s laqueos currentẽ ad gaudia uera.
Noncapit mundꝰ. cui uia xps erit.¬

Expanded text:
estituunt, Deus nescit; qui nisi retribueret bona pro malis, non essent quibus retribueret bona pro bonis. Justitiae merces gemina est, vel cum bona rectis, Vel pravis digne cum mala restituit. ia Christi, Non pensans meritum, diluit omne malum. Credentesque omnes renovans baptismate sacro, Dat bona, quae propter det meliora bonis.Omnis qui ad supernam pertinet civitatem, peregrinus est mundi: et dum temporali utitur vita, in patria vivit aliena, ubi inter multa illecebrosa et multa fallacia Deum nosse Coelestem ad patriam Christo redimente vocatus, Vitam labentis temporis hospes agit. Dumque ad promissam requiem non per sua tendit, Mundanae patitur multa pericla viae, Quae nunc obsessa adversis, nunc plena secundis Aut frangit trepidos, obligat aut dubios. Inter quos laqueos currentem ad gaudia vera, Non capiet mundus, cui via Chri
Abbreviated transcription (Latin):
at &. raldat. Hoc exigit᷑. hoc debet᷑: ut imago
cesaris iedo at᷑ cȩsari .&. imiago dei reddat᷑ deo
Sed sicut uidendil ẽ qͥd offeras . eui offeras: ita
etiã ꝯsid̾andũ est ubi offeras: qr ueri sacrificii
ertra catholica eccłam. locus ñ est.
uid uoueat dnoͣ qͥsqͥs bene corde uoluntat.
Ipslĩ se totũ preparet & uoueat.
Maior eñi neqͥd offerri hostia mentis inara.
Nec xꝑie tẽplo suauior exit odor
Quã cũ castor. ꝓfert libamina moꝵ.
Et de uirtutũ munere saera litat.
Sic tam̃ ut norit qͥ reddit uota tonanti.
Unũ diuinis cultibꝰ ẽẽ locũ
In toto mundo quẽ uera eccła prȩbet.
dunt᷑ ꝓ malis. Tercia ẽ retribucio gr̃e. cũ
ꝑ regeneracionẽ remittunt᷑ mala. & retri¬
buunt᷑ bona: atq ita manifestat᷑ qi uniuer¬

Expanded text:
at, et reddat. Hoc exigitur, hoc debetur: imago Caesaris reddatur Caesari, imago Dei reddatur Deo. Sed sicut videndum est quid et cui offeras, ita etiam considerandum est ubi offeras. Quia veri sacrificii extra catholicam Ecclesiam locus non est. 625 Quid voveat Domino quisquis bene corde volutat, Ipsum se totum praeparet et voveat, Major enim offerri nequit hostia mentis in ara, Nec Christi ex templo suavior exit odor, Quam cum homo castorum profert libamina morum, Et de virtutum munere sacra litat. Sic tamen, ut norit qui reddit vota Tonanti Unum divinis cultibus esse locum, In toto mundo quem vera Ecclesia praebet, duntur pro malis. Tertia est retributio gratiae, cum per regenerationem remittuntur mala, et retribuunt
Abbreviated transcription (Latin):
sps uigore suꝑent᷑. eẜ interior homo qͥ semꝑ si¬
bi sentit resisti. semꝑ diuino aux ilio ex pectat adiuuari.
Nylla anima ẽ.quȩ ñ mortali carne grauet᷑.
Nec de corꝑea condicione gemat.
Sedꝯ firmare inualid̾a &. frenare sebellẽ.
Legitimũ & ꝓpͥum ẽ mentis opus dñȩ
Quȩ iuis naturȩ ut moderamine teꝑet equo.
Et subdas ceptis noria quȩq suis.
d dño auxiliũ &. uires petat. ut ualeat se.
Uincere. nec sensus incitet ipsa suos.
Ni fuerit xꝑi semꝑ amore potens.
qr iter uirtutũ qͦ gradiunt᷑ pauꝑes xꝑi: amplũ
ẽ fideliũ spei: etiã si artum ẽ in fideliũ uanitati.
Irta uia est uere. quȩ ducit ad atria uitȩ.
Non recipit carnis gaudia mentis iter.
Implis incedit spaciis trena uoluptas
Angusto uirtꝰ limite. celsa petit¬
ẜ t tam̃ hi calles qͦs mundi uana pauescunt.
Quȩda magnificis ȩquora st̃ animis.
Difficilisq nimis ꝑ dura. ꝑ ardua gressus.
Commendat fidi qͦd tolerare iuuat.

Expanded text:
us vigore superentur; et interior homo, qui semper sibi sentit resisti, semper se divino exspectet auxilio adjuvari. Nulla anima est, quae non mortali carne gravetur, Nec de corporea conditione gemat. 627 Sed confirmare invalidam, et frenare rebellem, Legitimum et proprium est mentis opus dominae. Quae jus naturae, ut moderamine temperet aequo, Et subdat sceptris noxia quaeque suis, A Domino auxilium, et vires petat, ut valeat se Vincere, nec sensus incitet ipsa suos. Ni fuerit Christi semper amore potens. quia iter virtutum, quo gradiuntur pauperes Christi, amplum est fidelium spei, etiam si arctum sit infidelium vanitati. Arcta via est verae quae ducit ad atria vitae, Nec recipit carnis gaudia mentis iter. Amplis incedit spatiis terrena voluptas, Augusto virtus limite celsa petit. Et tamen hi calles, quos mundi vana pavescunt, Quaedam magnificis aequora sunt animis. Difficilisque nimis per dura, per ardua gressus, Commendat fidei quod tolerare juvat.
Abbreviated transcription (Latin):
de retribucione iusticiȩ
ninibꝰ in rebꝰ. geminũ ẽ opꝰ omnipotentis.
Totũ aut iusticiȩ ẽ qͦd gerit aut pietas.
Que simus int̾ris descendunt lucis ab arce.
Ne cuiqua parti desit utrũq bonũ.

Expanded text:
de retributione justitiae. Omnibus in rebus geminum est opus Omnipotentis. Totum aut justitia est quod gerit, aut pietas. Quae simul in terras descendunt lucis ab arce, Ne cuiquam parti desit utrumque bonum.
Abbreviated transcription (Latin):
Iusticie ut merces tota sit ipse ds
Nã sperans alio se munere posse beari.
Non qͦd poseit amat. s qͦd habere cupit.
temere iudicare peccatũ ẽ.: ꝙ eũ cuiꝰ ñ tudeadrr

Expanded text:
ustitiae ut merces tota sit ipse Deus. Nam sperans alio se munere posse beari, Non quod poscit amat, sed quod habere cupit. temere judicare peccatum est; et eum cujus non videntur
Abbreviated transcription (Latin):
Sit bonꝰ & iustꝰ. sit uerax atq benignꝰ.
Sit forma .s. specłm. lux. & imago ddei
In xꝑo factꝰ nouuserte carne uetusta.
Erutus uilem mente relinquat humũi
Tt sacri templi quacũq parte locet᷑
Magnũ erit incapitis corpore quieqͥd erit.
one st̃ in
scripturis sc̃is ministerioꝵ. ꝓfunditates. quȩ
ob hoc tegunt᷑. ne uilescant: ob hoc quęrunt᷑

Expanded text:
Sit bonus et justus, sit verax, atque benignus, Sit bonus et justus, sit verax, atque benignus, Sit forma et speculum, lux et imago Dei. In Christo factus novus, et jam carne vetusta Exutus, vilem mente relinquat humum. Ut sacri templi quacumque in parte locetur, Magnum erit, in capitis corpore quiquid erit.onae sunt in Scripturis sanctis mysteriorum profunditates, quae ob hoc teguntur, ne vilescant; ob hoc quaerunt
Abbreviated transcription (Latin):
laborat. Quieciores st̃ eñi boni. quã mali : &. ab¬
soluciora st̃ uerba ueridicoꝵ quã cõm̃ta fallacnũ.
allaces semꝑ curis torquent᷑ amaris.
Et mala mens. muinqͣ. gaudia pacis habet.
Lubrica dũ trepido mendacia plasmate fingit
Consũmans totũ tempꝰ i arte mali
At simplex animꝰ. cõmenti & liber iniqui.
Nil amat in iustũ. nil gerit in placidũ.
Sectator ueri. pocietur luce serena.
Est qm̃ mendax. noxq dolorq sibi.
Aapatriã uitȩ noctis de ualle uocati.
Uirtutũ gradibꝰ scandite lucis iter.
Arquus atq artꝰ.fert ad cȩlestia callis.
Deuexa ad mort̾e ducit &. ampla uia.
Qua fallax tumidi incedit sapiencia mundi.
Cõmentisq suis ludificata ruit
Et mala corporei sequit᷑ dũ gaudia sensus.
ẜrulata uero lumine ceca procul.
Nec falsarũ habitu uirtutũ ornata iuuat᷑.
Perdit mens ueri neseia quicqͥd agit
Nouerit gͦ đm sapiens totisq medullis.
Diligat inq ipso se qͦq amator amet.

Expanded text:
uam mali; et absolutiora sunt verba veridicorum quam commenta fallacium. Fallaces curis semper torquentur amaris, Et mala mens numquam gaudia pacis habet. Lubrica dum trepido mendacia plasmate fingit, Consumens totum tempus in arte mali. At simplex animus, commenti et liber iniqui, Nil amat injustum, nil gerit implacidum. Sectator veri potietur luce serena, Est quoniam mendax, noxque, dolorque sibi.patriam vitae noctis de valle vocati, Virtutum gradibus scandite lucis iter. Arduus atque arctus fert ad coelestia callis: Devexa ad mortem ducit, et ampla via: Qua fallax tumidi incedit sapientia mundi Commentisque suis ludificata ruit, Et mala corporei sequitur dum gaudia sensus, Exsulat a vero lumine caeca procul: Nec falsarum habitu virtutum ornata juvatur. Perdit mens veri nescia, quiquid agit. Noverit ergo Deum sapiens, totisque medullis Diligat, inque ipso se quoque amator amet.
Abbreviated transcription (Latin):
Quosdã odio dignos iudicat e̾ẽ suo.
Nec tam̃ os toto depellit federe gnarus.
Natura erraie ũ diuidere a uiciis.
Sic generi indulgens. ꝓprio. ut peccata recidi:
Optet. & ut dãpnet crimina. nͣ homines.

Expanded text:
Quosdam odio dignos judicat esse suo. Nec tamen hos toto depellit foedere, gnarus Naturam errantum dividere a vitiis. Sic generi indulgens proprio, ut peccata recidi Optet, et ut damnet crimina, non homines.
Abbreviated transcription (Latin):
ulpare in qͦquã quȩ ñst̾ nota. malignũ est
Presertim si que cognita stͥ. bona st̃.
Non pateant faciles seuis rumoribꝰ aures.
Que nescire iuuat credere nͣ libeat.
Iinquant᷑ secret.i deo. qͥsiquid oꝑtũ est.
Inspicit & nullis indiget indicibꝰ.
ꝯtinemꝰ. Quociens eñi bona agimꝰ đs in nobis atq
nobiscũ ut oꝑemur. opatur.
on dubie nrͣi ds ẽ &. rector &. aucł or.
Cũ toto affectu quȩ bona st̃ gerimꝰ.
Exopũ specie. clarebunt intima cordis.
Quisue hominis ment̾e spsintus alat.
S̾c̃s eñi scõs facit .&. de lumine lumen.
Exorit᷑ nullus fit banꝰ absq: bono

Expanded text:
ulpare in quoquam quae non sunt nota, malignum est, Praesertim si quae cognita sunt bona sunt. Non pateant faciles saevis rumoribus aures. Quae nescire juvat, credere non libeat. Linquantur secreta Deo, qui si quid opertum est Inspicit, et nullis indiget indiciis. continemus. Quoties enim bona agimus, Deus in nobis atque nobiscum ut operemur operatur. 629 Non dubie nostri Deus est et rector, et auctor, Cum toto affectu quae bona sunt gerimus. Ex operum specie clarebunt intima cordis, Quisve hominis mentem spiritus intus alit. Sanctus enim sanctos facit, et de lumine lumen Exoritur: nullus fit bonus absque Bono
Abbreviated transcription (Latin):
ad hoc c̃oprehendat᷑. ut agat᷑. In utilit᷑ eñĩ medi¬
tat᷑ legẽ dei. qͥ laborat ut teneat memoria: quod
accione ñ implet.
cit legẽ docte. que tenet iussa om̃ipotentis.
Qui qͦd nouit agens. diligit id qͥd agit.
Non satis ẽ dñi p̃ceptũ uoluere tingua.
tra leg̾e est odisse. ñ homines.
ego̾ spuentes odit cũ legis amatoꝵ
nͥ qͥeta mens ñ potest. Ut gͦ religiosũ exerceatur
studiũ: abigendast̃ iurgia malignor
rutari leg̃e possunt uteũs quieti

Expanded text:
utiliter meditatur legem Dei, qui laborat ut memoria teneat quod actione non implet. Scit legem, docteque tenet jussa Omnipotentis, Qui quod novit agens, diligit id quod agit. Non satis est Domini praeceptum volvere lingua: ntra legem est odisse, non homines. Legem spernentes odit cum legis amator, nisi quieta mens non potest. Ut ergo religiosum exerceatur studium, abigenda sunt jurgia malignorum. Scrutari legem possunt utcumque quieti
Abbreviated transcription (Latin):
sacerdotali officio ubi. ubi min istrare.
Sunt ñ nulli nullo fulti dogmate. auda¬
cissimi qͥdẽ. magis ⁊elo amaritudinis quã dilec¬
H iõis inflãmati asserentes monachos ꝙ mun¬
do mortui st̃ ⁊deo uiuunt. sacerdotalis offien
potencia in dignos. neq penitenciaͣ. neq xꝑi¬
anitatẽ largiri. neq ab soluere posse ꝑ sacer
dotalis officu inuinct᷑a gr̃am. s om̃ino labunt᷑.
Nã si ex hac causaueteres emuliuera pͣdicarent.
apłiee sedis cõpar beatꝰ gregorius. monachieo
potestatis sũma ꝯscendit᷑. Augꝰtinꝰ qͦq eiꝰdem
sc̃ ĩssimi gregorii diseipłs angłoꝵ. pͣdieator
cgͣgius. ac pannoniensis beat martinꝰ. aliiq

Expanded text:
sacerdotali officio ubiubi ministrare. Sunt nonnulli fulti nullo dogmate, audacissime quidem, zelo magis amaritudinis quam dilectione inflammati, asserentes monachos, quia mundo mortui sunt, et Deo vivunt, sacerdotalis officii potentia indignos, neque poenitentiam, neque Christianitatem dotalis officii injunctam gratiam, sed omnino labuntur. Nam si ex hac causa veteres aemuli vera praedicarent apostolicae sedis compar beatus Gregorius monachico potestas summa conceditur. Augustinus quoque ejusdem sanctissimi Gregorii discipulus, Anglorum praedicator egregius, ac Pannoniensis beatus Martinus, aliique
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ. dicere immunda quę dĩ sc̃ificauit
nͥ causa abstiuencie aliqͥs ab his se ob¬
seruet. sicut .& auino. Que st̾ etiã ñ
ad parcendũ corpi. id: ii ad obseruan¬
dã sanitatẽ corpis:q dĩi ñ uult come¬
de re qͦd habet .s. appetit qͦd ñ habet
dicens. nolo conedere hoe qr in nun¬
dũ ẽ. si haberẽ carne̾ arietin.a. illam co¬
mederẽ: in firmat᷑ .&. debilitat᷑. qͥ esci
talibꝰ debet sustentari Quę stͥ etiã ñ
in honore aliqͦ. s ad saturitatẽ carnis:¬

Expanded text:
et dicere immunda, quae Deus sanctificavit: et dicere immunda, quae Deus sanctificavit: nisi causa abstinentiae aliquis se ab his observet, sicut et a vino. Quae sunt etiam non ad parcendum corpori, id est non ad conservandam sanitatem corporis: quia dum non vult comedere quae habet et appetit quod non habet, dicens: Noli comedere hoc, quia immundum est, sed si haberem carnem arietinam, illam comederem, infirmatur et debilitatur qui talibus escis sustentatur. Quae sunt etiam, non in honore aliq
Abbreviated transcription (Latin):
nis religionibꝰ. tẽpore baptismatis. qͥd
aqͥhue diserecionẽ facitis cior: cũ
omnia munda e̾ẽ dixerit :  Ne tetige¬
ritis. Hec uox illoꝵ. ẽ. qͥ dicebant. Ne te¬
tigeritis neq c̃treet aueritis mortu¬
ĩi. neq scabellũ ubi sedit mulier men¬
sruata: qr in mundieritis. Neq gus¬
taueritis carne̾ siullã. neq leporinã.
qr unmunda ẽ: & ceta talia. Quę om̃ia
subaudis quȩ lex concedit seua. qͥbꝰ¬
libet st̃ in interitu ipso usu ud: ipsa
c̃suetudine edendi. in interitũ sui uo¬
dunt: ꝙ instercus redigunt᷑ omnia. sta¬
timut comesta fuerint. Que stͥ qͥdem
racionẽ habencia sapienere. subaudis.
mundane. scđ̾m p̾cepta .s. doctrina
hominũ id÷ scđm tradiciones seriba¬
rũ &. phariseoꝵ: .s scđm illos qͥ causa in¬
firinitatis nolunt ea comedere dicen¬
tes. Nolo comedere carñe porerqr me¬
lancolicꝰ sũ. neq anguillã. Sed ista sa
pfluus eñi cimor est a. uaua religio.
atq humilis sensus ea nolle comedere

Expanded text:
nis religionibus tempore baptismatis, quid adhuc discretionem facitis ciborum, cum Deus omnia munda esse dixerit? Ne tetigeritis. Haec vox illorum est qui dicebant: Ne tetigeritis, ne contrectaveritis mortuum, neque scabellum ubi sedit mulier menstruata, quia immundi eritis, neque gustaveritis carnem suillam neque leporinam, quia immunda est, et caetera talia. Quae omnia, subaudis quae lex concedit seu prohibet, sunt in interitum ipso usu, id est ipsa consuetudine edendi in interitum sui vadunt, quia in stercus rediguntur omnia statim ut comesta fuerint. Quae sunt quidem rationem habentia sapientiae, subaudis mundanae, secundum praecepta et doctrinas hominum, id est secundum traditionem Scribarum et Pharisaeorum, et secundum illos qui causa infirmitatis nolunt ea comedere, dicentes: Nolo comedere carnem suillam quia melancholicus sum, neque anguillam. Sed ista sapperfluus timor est vana religio atque humilis sensus, ea nolle comedere,
Abbreviated transcription (Latin):
& uerũ hominẽ ẽe: similii᷑ a.xpiano
est respondendũi. Quę cirea me st̃. ui¬
cła uidelicet &. carcer: omnia nota faei
et thurieus. Inte pdieator er ai colosen¬
siimi. Carissimꝰ srat᷑. sub. udis. infide: qr
unius fidi sumꝰ. M inister. subaudis. e¬
uangłi pͣdicacione. & c̃seruus in labore
s pocius consolidemini: ut si necessitas
fuerit talia sustiuere possitis. qualia .ẜ.
ego mͦ sustineo. Cũ honesimo ħm̃o. Hie
nesimꝰ. ĩ alutat uos aristarehus. Aristar¬
cus disc ipłs erat beati pauli: &. comes in
p̃dic ac ione. Concaptiuus meus. idest qͥ
in uincłis tenet᷑ sicut .&. ego. ꝓrꝑi no¬
mine ef. marcus. Iste marcus ꝓ qͦ dissen¬
sio facta ẽ inter paulũ &. barnabã. sic̃
paulo de qͦd̃a conflic ti. quẽ habu¬
iscũ psecutoribꝰ &. ut qͥd̃a dicuñ

Expanded text:
um hominem esse: similiter et Christiano est respondendum. Quae circa me sunt vincula, carcerque, omnia nota faciet vobis Tychicus. Iste praedicator erat Colossensium, charissimus, subaudis in fide, quia unius fidei sumus, minister, subaudis Evangelii praedicatione et conservus in labore, sed potius consolidemini, ut si necessitas fuerit, talia sustinere possitis, qualia et ego sustineo cum Onesimo charissimo. Hic nesimus. Salutat vos Aristarchus. Aristarchus discipulus fuit beati Pauli et comes in praedicatione, concaptivus meus, id est qui in vinculis tenetur sicut et ego pro Christi nomine, et Marcus. Iste est pro quo dissensio facta est inter Paulum et Barnabam, sicutPaulo de quodam conflictu, quem habuit cum persecutoribus: et ut quidam dicunt,
Abbreviated transcription (Latin):
pleni scilicet bonis oꝑibꝰ Quist̃ laodi¬
cie quȩ est ciuitas grecie. Ihe rapolis est
ciuuas grecis ꝓ alutat uos lucas medi
ad tẽpꝰ discessit ab illo: s emendatꝰ redi¬
it. Salutate fr̃s. qͥ st̾ laodicie Salutare:
est salutẽ optare .e. nympham. Nym¬
pha nobilis erat quȩdã matrona: incu¬
iꝰ domo erat multitudo fideliũ. es cũ

Expanded text:
pleni bonis operibus. Qui sunt Laodiciae, quae est civitas Graeciae, Hierapolis est civitas Graeciae. Salutat vos Lucas medicad tempus discessit ab illo, sed emendatus rediit. Salutate fratres qui sunt Laodiciae. Salutare est salutem optare; et Nympham. Nympha nobilis erat quaedam matrona, in cujus domo multitudo erat fidelium. Et cum
Abbreviated transcription (Latin):
patꝰ. Salutaeio mea manu pauli: quod ẽ
signũ in onini epła mea. eemores esto¬
te uncłoꝵ. meor. id÷ accipite me inex¬
emplũ: ut sicut ego nͥ timeo ꝓ. rꝑi nomi¬
ne iuncła q carceres sustinere: ita nec
uos timeatis. si necessitas fuerit. G racia

Expanded text:
atum. Salutatio mea manu Pauli, quod est signum in omni epistola mea. Memores estote vinculorum meorum, id est accipite me in exemplum, ut sicut ego non timeo pro Christi nomine vincula et carceres sustinere, ita nec vos timeatis, si necesse fuerit. Gratia
Abbreviated transcription (Latin):
scunt᷑. Ido dix̃ consobrinũ illũ ee: ut ma¬
ioris auctoritatis haberet᷑. ipud illos. ꝓptͣ
brnaban . eł nͥ dixisset. suscipite illum.
neqͥqua auderent excipe illũ. qr ĩa audi¬
erant illũ ab eo discessisse . s. emendatꝰ
÷ correctꝰ iterii sociatꝰ ẽ illi. De qͦ se ili¬

Expanded text:
Ideo dicit consobrinum illum esse, ut majoris honoris haberetur apud illos propter Barnabam, et nisi dixisset, suscipite illum, nequaquam auderent suscipere illum: quia jam audierant illum ab eo discessisse. Emendatus et correctus iterum sociatus est ei, de quo,
Abbreviated transcription (Latin):
nnigr̃a sale sit conditꝰ: id÷ ut semꝑ grãm
a. utilitat̾e prestet auditoribꝰ .&. głosus
sit omnibꝰ .eł. sicut sal condimentũ pre¬
stat omnibꝰ cibis: itaa. ille eunctoꝵ
mentes condiat. Ut se iatis qͣmͦ oporten
uos unicuiq respondere. id: qͦmͦ here¬

Expanded text:
ia sale sit conditus, id est, ut semper gratiam et utilitatem praestet auditoribus, et gratiosus sit omnibus: et sicut sal condimentum praestat omnibus escis, ita et ille cunctorum mentes condiat, ut sciatis quomodo oporteat vos unicuique respondere, id e
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntatẽ. Benignitatẽ. id÷ magna bo
nã uoluntatẽ. Modestiã. id÷ mansuetu¬
dinẽ. Pacienc iã: subaudis. intole randis ad¬
uersis. Si sbportantes in uice̾. Sͦ ub porta¬
re nos pͣcipit apłs inuice̾: sed̾m illud Alt̾
alterius onera portate. Uerbi gra. ille qͥ
continens ẽ .q. est sine uxore ꝙ filiis .&. a¬
bundat diuiciis. bonisq tẽporalibꝰ. debet
illũ qͥ inẽtinens ẽ .is. ñ abundat. uxorẽ &
filios sustentare si necesse fuerit.Sic de ce¬
teris necessit.atibꝰ intelligendũ. mitando
ceruos qͥ transe untes ꝑ aliqͦd fretũ ad in¬
sulã. aut ultra fluiũ sustentant᷑ & sub¬
portant᷑ ad inuicẽ. ponens mentũ sequẽ
suꝑ clunes pͥoris. d. lassato qͥ pͥor incede¬
bat. dat locũ ut transeat: .&. ipse ponat
nterũ mentũ suꝑ clunes ultimmi. E. do¬
nantes. id÷ indulgentessi qͥs aduersus
aliquẽ habet q̃relã: id uerã causdeione
Ue rbi gr̃a. abstulit mͥ aliqͥs meũ equũ

Expanded text:
oluntatem; benignitatem, id est magnam et bonam voluntatem; modestiam, id est mansuetudinem; patientiam, subaudis in tolerandis adversis. Supportantes invicem. Supportare nos praecipit Apostolus invicem secundum illud: Alter alterius onera portate. Verbi gratia: Ille qui continens ebundat divitiis bonisque temporalibus, debet illum qui incontinens est et habet uxorem et filios, sustentare si necessitas fuerit. Sic de caeteris necessitatibus intelligendum imitando cervos, qui transeuntes per aliquod fretum ad insulam, aut ultra fluvium, sustentantur et supportantur ad invicem, mentum ponens sequens super clunes prioris, et lassato qui prior incedebat, dat locum ut transeat, et ipse ponat iterum mentum super clunes ultimi; et donantes, id est indulgentes, si quis adversus aliquem habet quaerelam, id est veram causationem. Verbi gratia: Abstulit mihi aliquis equum
Abbreviated transcription (Latin):
id÷ sensũ .s. intelligeneiã diuinoꝵ. eloqͥ¬
or: ut ꝓmptissimꝰ ad loquendũ sim my¬
fferia incarnacionis. xꝑi &. diuinitatis
Propt᷑ qͥd subaudis. eugłm. it aut oporter
me loqui: id÷ ut sciam cuii. & qͥd .&. qͣndo
uł quantũ debeam loqui. In sapiene ia
ambulate adeos. id: infide sc̃e̾ trinita¬
tis. ubi est omnis sapieneia . eł. bona con¬
uersacione: ibi eiuitate &. ẽuersamini
Id eos qͥforis ft̃. id÷ ad paganos. hereticos.
falsos xꝑianos. ut ñ possint repͣhende¬

Expanded text:
inorum eloquiorum, ut prompti simus ad loquendum mysteria incarnationis Christi et divinitatis, propter quod, subaudis Evangelium, ita ut oportet me loqui, id est ut sciam cui et quid et quando, vel quantum debeam loqui. In sapientia ambulate ad eos, id est in fide sanctae Trinitatis, ubi est omnis sapientia, et bona conversatione ibi vivite et conversamini ad eos qui foris sunt, id est ad paganos, haereticos, et falsos Christianos, ut non possint vos reprehende
Abbreviated transcription (Latin):
nis abstinebamt a ꝯsoreio maritoꝵ. Quas
mͦ alloquit᷑ apłs specialit᷑. ne ꝓptereaq a
coitu uiroꝵ. se abstinebant: resisterent ui¬
una quęq mulier. Erant etiã multi uiri
qͥ similit̾ se abstinebant a coitu. uł qͥ cũ ali¬
is mulieribꝰ eoibant.& uerberabant uxo¬
res suas ne ille similit̾ eũ aliis agerent:
nec aliqͥd ꝯtra eos auderent murmurare.
stinetis uos ad te pꝰ a coitu causa religio¬
nis. uł qr cũ aliis concubitis. nolite eas
ꝓpterea ad amaritudinẽ. ꝓuocare. Sed que¬
stiohic orit᷑. qͥre apłs ux or̾e diligendam
ũdicet: cũ dñs dicat. qͥ uxorẽ ñ odit. ñ po¬

Expanded text:
s abstinebant a consortio maritorum, quas modo alloquitur Apostolus specialiter, ne propterea quia a coitu virorum se abstinebant, resisterent viunaquaeque mulier. Erant etiam multi viri, qui similiter abstinebant a coitu vel qui cum aliis mulieribus coibant, et verberabant uxores suas, ne illae similiter cum aliis agerent, nec aliquid auderent murmurare cstinetis ad tempus a coitu causa religionis vel quia cum aliis concubitis, nolite eas propterea ad amaritudinem provocare. Sed quaestio hic oritur, quare Apostolus uxorem diligendam praedicet: cum Dominus dicat: Qu
Abbreviated transcription (Latin):
ouis. Uincłm ꝑfectionis ẽ caritas: qr ꝑ illã
onniia bona ligant᷑ ne peant. si homo. ꝓ
dilectione dei a.axum. omnia agit. Unde
dr dilectio. qͦd duos homines liget: uel
ultet. Ita etiã uos in qͥntũ humana fra¬
gilit as potest. seruate sine peecati macu¬
limanentes: ut habeatis inuobis sꝑi¬
piencia. inomni doctrina eugłis & in
fide sc̃e̾ trinitatis: docentes .&. cõmonen¬
tes uosmet ipsos. uos qͥ sapienciores estis.
decete alios&. cõmonete: atq exhortami¬
niuos inuidẽ. In psalmis sub nudis. dauiti¬
ut qͥd ote canitis. corde intelligatis. &.
uiens concordet uoci. Omne qͦdeũq faci¬
tis in uerbo id÷ in doctrina. aut inoꝑe
coriũ meũ intende .d. semp nomen dñi
inuocate. Crãs agentes deo .x. patri. per
ipsum id÷ ꝑ xuiii. qr ipse ẽ mediator¬

Expanded text:
um enim perfectionis est charitas, quia per illam omnia bona ligantur ne pereant: sic homo pro dilectione Dei et proximi omnia agit: unde dicitur dilectio, quia duos homines ligat, vel ax Christi exsultet, ita etiam vos, in quantum humana fragilitas potest servare, sine peccati macula manentes, ut habeatis in vobis Spipientia, in omni doctrina Evangelii, et in fide sanctae Trinitatis, docentes et commonentes vosmetipsos. Vos qui sapientiores estis, docete alios et commonete, atque exhortamini vos invicem, in psalmis, subaudis Davidiut quod ore canitis, corde intelligatis, et mens concordet voci. Omne quodcunque facitis in verbo, id est in doctrina, aut in opere, torium meum intende , et semper nomen Domini invocate; gratias agentes Deo et Patri per ipsum, id
Abbreviated transcription (Latin):
ti se serui & mancipia qͣsi manu capia
qr in anibꝰ capiebant᷑: Non ad ocłiser¬
secreto agit.&. in p̾sencia dni seruici¬
ui explet qͦlibet mͦ. ab sente aũ illo. nͣ
curat de utilitate illius. Sed in simpli¬
citate cordis: id÷ ñ duplici animo. ne¬
q mala uoluntate. Sicut dño . & ñ ho¬
mnibꝰ. Seruus qui ꝓ amore der dño

Expanded text:
rvi, et mancipia quasi manu capta, quia manibus capiebantur; non ad oculum sersecreto agit, et in praesentia Domini servitium explet quolibet modo: absente autem illo, non curat de utilitate illius; sed in simplicitate cordis, id est non duplici animo, neque mala voluntate, sicut Domino, et non hominibus. Servus qui pro Dei amo
Abbreviated transcription (Latin):
giendo nesciamꝰ . F ilii. obedite patentibꝰ.
id÷ patri &. matri ꝑ ominia: subaudis que
bis homicidiũ. furtũ rapinia aut. Niqͥd
tale ꝑpetrare. nolte illis obedite p̾ceptis.
iuidis ut obediatis cis. Pattes uolite adita¬
cundiã ꝓuocare filios uc̃os. ut nĩ pusillo a¬
nimo fiant. id÷ ut ñ ex AΡAtI QUObIs FI¬
ant itacundi id: leues aditascendũ. sed
ur̃o eremplo discant ee pacientes Set¬
iII. obedite dñis utis ꝑ omnia: sub audis
quȩ deo ñ displicent. S̾ cru ñ st̃ ꝑ tatut᷑a¬

Expanded text:
edite parentibus, id est patri et matri, per omnia, subaudis quae bis homicidium, furtum, rapinam, aut aliquid tale perpetrare, nolite obedire illis. audis ut obediatis eis. Patres, nolite ad iracundiam provocare filios vestros, ut non pusillo animo fiant, id est ut non exasperati a vobis fiant iracundi, id est leves ad irascendum, sed vestro exemplo discant esse patientes. Servi, obedite dominis per omnia, subaudis quae Deo non displicent. Servi non
Abbreviated transcription (Latin):
prestate. id÷ nolite tenere eos ut ser¬
uos. s estote eis ut patres: qr inde ap¬
poellati st̾ patres familias qͥdam. quod
om̃s indomo sua equali amore dilige¬
bant. ut filios. ita& se ruos. Oracioni
instate uigilantes. Ille uigilat in oraci¬
qne .&. in graciis deo reddendis: qͥ ñ cũ
tepore. neq cũ desidia illud implet. sed
cũ hylaritate. Si eni ab homine ii potest
impetrari hoc qͦd perit᷑:. si cũ de sidia a¬
lud agitur: quant omagis a deo: Orantes
simul .e. ꝓ nobis. subaudis. qͥ uerbũ ite
min istratumꝰ. Ut ds aꝑiat nobis ostiũ uer¬

Expanded text:
praestate, id est nolite tenere eos ut servos, sed estote eis ut patres: quia inde appellati sunt patresfamilias quidam, quod omnes in domo sua aequali amore diligebant ut filios, ita et servos. Orationi instate vigilantes. Ille vigilat in oratione, et in gratiis, Deo reddendis, qui non cum tempore neque cum desidia illud implet, sed cum hilaritate. Si enim ab homine non potest impetrari hoc quod petitur, si cum desidia lud agitur, quanto magis a Deo? Orantes simul et pro nobis, subaudis, qui verbum vitae administravimus, ut Deus aperiat nobis ostium ver
Abbreviated transcription (Latin):
teraq suꝑius dicta. uenit ita dei sup il¬
los qͥ piere inidiluuio & inisodo ma. aliisq
cIIIItatilꝰ : . suꝑ filios inctedulicaitis.
id÷ sup illa sexcenta milia quę uideser¬
to mor tua st. incredulitate cuidis ha¬
uentes. Inqͥtiꝰ sub audis peccatis .i. uoi
ambul astis aliqͥndo ide eũ uiueretis pec¬
CATO antE fide .x. exͥtis mortui deo. s ne
iã ñ ambulatis. Nunc aũ de ponite uos
ꝯmiia sub audis: suꝑtus dic ł .a. uł ea que
se quiint᷑. Iram. Quia ira uiri: iustieiã dĩ ñ
oꝑat᷑. Indignacionẽ. Id÷ nolite indigna¬
ri minoribꝰ si repͣhendimini ab illis ela¬
liciã. ealie ia᷑ ẽ mala uoluntas. Blasphe¬
miã. Id: derisione̾ in dđm a ꝓximur. T.ur¬
pem sermon̾e. Ociosũ uerbir uł ioculare
de ore ur̃o. subaudis. de ponite. Nolite m¬
tiri inuice̾. O nne mdaciũ. adiabolo est
ꝙ ipse mendax ẽ &. pat̾ eiꝰ. idoq filii ue¬
ritatis ueritate̾ debent loqui eũ ꝓximis
Er poliantes uos ueter̾e homine̾. Ue ter̃ẽ

Expanded text:
erius dicta, venit ira Dei super filios qui perierunt in diluvio et in Sodoma aliisque civitatibus, et super filios incredulitatis, id est super illa sexcenta millia quae in deserto mortua sunt, incredulitatem cordis habentes, in quibus, subaudis peccatis, et vos ambulastis aliquando cum viveretis, peccato ante fidem, et essetis mortui Deo, sed nunc jam non ambulatis: Nunc autem deponite et vos omnia, subaudis superius dicta, vel ea quae sequuntur: iram, quia ira viri, justitiam Dei non operatur; indignationem, id est nolite indignari minoribus, si reprehendimini ab illis. Malitiam. Malitia est mala voluntas. Blasphemiam, id est derisionem in Deum et proximum; turpem sermonem, id est otiosum verbum vel joculare de ore vestro, subaudis deponite. Nolite mentiri invicem: Omne mendacium a diabolo est: quia ipse mendax est, et pater ejus, ideoque filii veritatis veritatem debent loqui cum proximis, exspoliantes vos veterem h
Abbreviated transcription (Latin):
.i. mebra ni. s peccata: ẽ. unc eñĩ morcifi¬
caniꝰ micbra mia cũ desistinꝰ peccate eł. qͥt
peceata in nobis mortificiꝰ. qͥsi cot mebra
occidimsꝰ. Quȩ st̾ suꝑ tȩ rr̃a. id÷ quãdiu estis
in hoc mundo. For meacionẽ. F̃ornicari ẽ
cũ puellis libis. aut eũ iumͣto. aut aliqͥd
tale. Adulterare uͦ: alterius thoꝵ: uola¬
re. id: cũ uxore al terius: aut cũ deo sa¬
erata. quę dei uxor est. Libidine̾. Onms
in ꝯtineneia. libido appellat᷑. Concupis¬
ceneiã malã. Iđo dicit deupiscenciam
malã. qr ẽ &. ꝯcupiscencia bona de qua

Expanded text:
nim mortificamus membra nostra, cum desistimus peccare: et quot peccata in nobis mortificamus, quasi tot membra occidimus, quae sunt super terram, id est quandiu estis in mundo. Fornicationem. Fornicarii sunt cum puellis liberis, aut cum jumento, aut aliquid tale. Adulterare vero est, alterius torum violare, id est cum alterius uxore, aut cum Deo sacrata, quae Dei uxor est. Libidinem. Omnis incontinentia libido appellatur. Concupiscentiam malam. Ideo dicit concupiscentiam malam, quia est et concupiscentia bona de qua
Abbreviated transcription (Latin):
apud dm serus uł ꝯdicio aut genꝰ. uł ꝓ¬
uineia: id÷ nulla distancia ẽ hominũ a¬
pud đm. qr in anima ñ est sexus nͥ tantũ¬
mͦ sola bona ꝯuersacio cũ fide recta reqͥri¬
t᷑. B arburꝰ &. scita. Plus nobis ẽ seyta alie¬
ñ. quã barbarꝰ. Barbarꝰ siqde potest no¬
bis ee̾ quilibet. cuiꝰ linguã ignoramꝰ. Scy¬
ta aũ dr a scythia. ꝓuincia. quę ẽ remota
ad septẽtrionẽ. frigoribꝰ rigens. morib
barbara. Sed omnia &. in omnibꝰ xꝑs. Ido
ni est ulla differencia: qr omnia. subau¬
dis genera hominũ fideliũ ꝓꝑm habeñ
caput &̃. in omnibꝰ illis ẽ xꝑs. Sc̃i . dilec¬

Expanded text:
apud Deum sexus vel conditio, aut genus, aut provincia, id est nulla distantia est hominum apud Deum, quia in anima non est sexus, nisi tantummodo sola bona conversatio cum fide recta requiritur; barbarus et Scytha. Plus est nobis Scytha alienus quam barbarus. Barbarus siquidem nobis potest esse quilibet cujus linguam ignoramus: Scytha autem dicitur a Scythia provincia, quae est remota ad septentrionem, fulgoribus rigens, moribus barbara, sed omnia et in omnibus Christus. Ideo non est ulla differentia, quia omnia, subaudis genera hominum fidelium, Christum habent caput, et in omnibus illis est
Abbreviated transcription (Latin):
at: tam̃ ñ debet se a seriicio retra¬
Here. Retribucionẽ etͣne heredita¬
tis ids ȩ ternã retribucionẽ inde
tam̃ ꝓ amore dñi ihuxꝑi illud im¬
plete. Qui eni in iuriam facit. ids si
dñs in iuste affligit seruui .s. ñ rea¬
dit ei digna mercedẽ: dampnacione
in de suscipiet.&. si seruus fuerit fur¬
tiuus .& de seruicio dñi se in aliquo
subtraxerit: similit̾ inde dãpnabit᷑¬

Expanded text:
n debet se a servitio subtrahere; retributionem aeternae haereditatis, id est aeternam retributionem. tamen pro amore Christi illud implete. Qui enim injuriam facit, id est si Dominus injuste affligit servum, et non reddit ei dignam mercedem, damnationem inde suscipiet. Et si servus fuerit furtivus, et de servitio Domini se in aliquo subtraxerit, etiam inde damnabit
Abbreviated transcription (Latin):
aũ st̃ renouaciones. Unia mom̃tanea quę
fit in baptismate: altera quę fit cotidie
qͥndo ꝑ studiũ legendi scripturas sacras
ea studet de deo intelligere. quȩ ante ig¬
norabat: ex qͦ cotidie mens renouatur.
Porest etiã tercia ee̾ renouacio. post
Iapsũ: ꝑ penitenciã. In agnicionẽ: idest
ad cognicionẽ. Scđ̾in imaginẽ eiꝰ qͥcre¬
auit eir᷑ qr homo ad imagine dei fact᷑ es
Ubi ii est gentilis . &. udeus. Ubi pł: inmen¬

Expanded text:
autem sunt renovationes, una momentanea, quae fit in baptismate, altera quae fit quotidie, quando pro studium legendi Scripturas sacras ea studet intelligere de Deo, quae antea ignorabat, ex quo quotidie mens renovatur. Potest fieri etiam tertia renovatio post lapsum per poenitentiam, in agnitionem, id est ad cognitionem, secundum imaginem ejus qui creavit eum, quia homo ad imaginem Dei factus Ubi
Abbreviated transcription (Latin):
xiis id÷ copulaciones &. conex iones.
eͥ ꝑ coniectiones creseitq siue augetꝰ
inaugmentũ dei. Sicut gͦ corpꝰ con¬
struitur ex multis mẽbris. mulusq
cõpaginacionibꝰ Ita ex multis gentibꝰ
mudtisq ꝓuinciis. ac multis generib
homissi augnientat᷑ ẜcrescit: quando
cotidie numerꝰ fideliũ crescit : Si mortu¬
iestis cũ tꝑo. sub audis tpre baptisma¬
tis ab el eñttis huiꝰ mundi id ab erro¬
ribꝰ pompisq: qͥd adhuc tanꝗͣ. uiuen¬
tes subaudis mundo decernitis idest
cur discrecionẽ facitis inter cibos
lĩ S mortui estis ab elem̃tis huius
mundi Elementa mundi st̃: omnia
corpalia & uisibilia atq transitoria
Quando uͦ gentiles dmignorauerunt.
elementis mundi seruiert: qr ea ad¬

Expanded text:
iones et connexiones et conjunctiones, crescitque sive augetur in augmentum Dei. Sicut ergo corpus construitur ex multis membris multisque compagibus, ita ex multis gentibus, multisque provinciis ac multis generibus hominum augmentatur et crescit, quando quotidie numerus fidelium crescit. Si mortui estis cum Christo, subaudis tempore baptismatis, ab elementis hujus mundi, id est erroribus pompisque, q subaudis id mundo, decernitis, id est cur discretionem facitis inter cibos. Aliter: Si mortui estis ab elementis hujus mundi: elementa mundi sunt omnia corporalia et visibilia et transitoria. Quando vero gentiles Deum ignoraverunt, elementis mundi servierunt
Abbreviated transcription (Latin):
eleñtis contatis. debetis angelis illis
cia offerre :sed ꝙ nichi erat qͦd dicebam.
sub imixit apłs quȩ ñ uidit . sib. audis. do¬
cens. Imbulans frustra inflacꝰ sensu carnis suȩ:
id÷ de suo ertore x nidacio ambulani inflatꝰ.
Ex hoc em̃i qͥo uidebat᷑ iliqͥd seite. iuꝑbiebat
in mente: preferens humilitate uultus
Uel sieut alia edicio habet. quȩ nͣ uidit
inculcans: id÷ replicans frustra. Licet e¬
ñi illã religionẽ falsam uidissent a qͥbꝰdã
celebrari. tam̃ ipsos angelos ñ uide ruñs.
neq ea quȩ docebant .oł. ñ tenens ca¬
put. id÷ ñ adherens capiti xꝑo: qui est

Expanded text:
elementis constatis, debetis angelis illis elementis constatis, debetis angelis illis cia offerre. Sed quia nihil erat, quod dicebant, subjunxit Apostolus: Quae non vidit, subaudis docens, ambulans, frustra, inflatus sensu carnis suae, id est, de suo errore et mendacio ambulans inflatus. Ex hoc enim quod videbatur aliquid scire, superbiebat in mente, praeferens humilitatem in vultu. Vel, sicut alia editio habet, quae non vidit inculcans, id est replicans frustra. Licet enim illam religionem falsam vidissent a quibusdam celebrari, tamen ipsos angelos non viderunt, neque ea quae docebant. Et non tenens caput, id est non adhaerens capiti, id est
Abbreviated transcription (Latin):
est &. eccła. Erant eñi iudei qͥ uolebant
simul obseruare legẽ̾ ꝙ. eugłm .a. ipsi su¬
adebant colosensibꝰ similia agere: hoc est
ineireu̾cisione. incelebracione festiuitꝗtũ
legaliũ. Dicebant eñi. Estis baptizatr. de¬
benis circũcidi. Cõmunicastis ĩa corpori &
sanguini dñi. debetis sacrificia legalia
osferre. Concede re debetis que lex pci¬
pit . .&. alistinere ab his que ꝓhibet .eł. si
cecidit mus. in puteũ. ñ debetis bibere.
seducat. uł separet a fide: uolens. sub au¬
dis. uos. in humilitate. subaudis. sensus
deciꝑe. Humilis dr humi acclinꝰ. Uolens
decipe uos in humilitate. id in hiunili sen¬
bet: sicut c̃ in differencia ciboꝵ & ob ser¬
uacione &. feligide angeloꝵ: id÷ incultura
angelor: Erant philosophi geneui .& aliqͥ
iudeoꝵ qͥ dicebant. Ricut st̃ qͣͥtuor elemen¬
ta iti st̃ qͥtuor angeli ꝗͥ prest̾ singłis elem̃¬
TIs Hoc gͦ dicebant ad illos qͥ credideratt
uolentes apparere religiosi. Qui ex qͥtuo:

Expanded text:
est et Ecclesia. Erant enim Judaei qui voluerunt simul observare legem et Evangelium, et ipsi suadebant Colossensibus similia agere, hoc est, in circumcisione, in celebratione festivitatum legalium. Dicebant enim: Estis baptizati, debetis circumcidi, communicastis jam corpori et sanguini Domini, debetis sacrificia legalia offerre, comedere debetis quae lex praecipit, et abstinere ab his quae prohibet: et si ceciderit mus in puteum, non debetis bibere. seducat, vel separet a fide, volens, subaudis vos, in humilitate, subaudis sensus decipere. Humilis dicitur humi acclivus. Volens vos decipere in humilitate, id est humili senbet, sicut est in differentia ciborum et de observatione. Et religione angelorum, id est in cultura angelorum. Erant philosophi gentium et aliqui Judaeorum qui dicebant: Sicut sunt quatuor elementa, ita sunt quatuor angeli, qui praesunt singulis elementis. Hi ergo dicebant ad illos qui crediderant volentes apparere religiosi: quia ex quatuor
Abbreviated transcription (Latin):
nos erat eyrographũ decreni. qͦd erat ẽ¬
trariũ nobis. Cyrographũ dr manꝰ serip¬
Decretũ aii uocit legẽ & statutũ qͦd di
prȩcepit ade dicens. e x omni ligno pa¬
radysi comede.&. cet̾a. usq morte mori¬
eris Pȩccatũ gͦ qͦd pͥmꝰ parens nrͣ cõmi¬
sit. in qͦ om̃s peccauimi᷑. morta lesq effear¬
ti sumiꝰ appellat mͦ eẏrographũ decreti.
q in me moria ommpotentis dei man¬
sit scriptũ: usq dũ filius dei ueniret. qͥ
illu deleret. Unde dr a deo inpsalinis:
ineantieo moysi. Nonne hec condita st̃
apud ine. &̾ signata in thesauris meis :
Per manũ eĩi intelligit᷑ opacio. eẜ qͦͥn¬
do extendit in. anu̾ ut ꝯtingeret lignũ
tẽ .&. nemo poterat iustifieari: ꝗͦ adusq
ꝑ dñm deletũ est. Quom᷑ gͦ deleuit illud:
In nocent᷑ &. sine peccato uiuendo in

Expanded text:
aphum decreti quod erat contrarium nobis. Chirographum dicitur manuscripDecretum autem vocat legem et statutum quod Deus praecepit Adae, dicens: Ex omni ligno paradisi comede, etc. Usque morte morieris . Peccatum ergo quod primus parens noomnes peccavimus, mortalesque effecti sumus, appellat modo chirographum decreti, quia in memoria omnipotentis Dei mansit scriptum, usque dum Filius Dei veniret qui illud daret: Unde dicitur a Deo in psalmis in cantico Moysi: Nonne haec condita sunt apud me et signata in thesauris meis ? Per manum enim intelligitur operatio, et quando extendit manum, ut contingeret lignum tem et nemo poterat justificari quoadusque per Dominum deletum est. Quomodo ergo delevit illud? Innocenter et sine peccato vivendo in
Abbreviated transcription (Latin):
rit illud id̃ occidit in semet ipso. qͣndo
sine peccato uixit. uł qͥndo in nocens ꝓ
peccatoribꝰ mortuus est. Ilia trans lacio
babet. Ex polians se carne moriendo in
eruce: a. exemplauit. id eremplũ dedit
in nocent᷑ uiuendo: truũphans de pͥnci¬
patibꝰ ic potestatibꝰ tenebrarũ eł ipsũ
tulit de medio. sibaudis. nrm̃ qr factꝰ
mediator nrͣ abstulit peccata nĩa: que qͣ¬
si in medio erant. qͣndo nos seꝑ abaut ađo.
Expolians pͥncipatꝰ. id÷ demoniacas po¬
cestases. expoliauit animabꝰ hominum
morsuor: q potestate̾ de hioc mundo
auferendo. eẜ potestates traduxit. id÷
suꝑ auit cũ fiducia: palam criũphans il¬
los iusemet ipso. qr ꝑ se uirit innocent.
.s. palõ est crucifirus .&. riũphans deuni

Expanded text:
quando sine peccato vixit, vel quando innocens pro peccatoribus mortuus est. Alia translatio habet: Exspolians se carne moriendo in cruce, et exemplavit, id est exemplum dedit innocenter vivendo, triumphans de principatibus ac potestatibus tenebrarum. Et ipsum tulit de medio, subaudis nostrorum, quia factus mediator noster abstulit peccata nostra quae quasi in medio erant quando nos separabant a Deo. Exspolians principatus, id est daemoniacas potestates exspoliavit animabus hominum mortuorum, et potestatem de hoc mundo auferendo, et potestates traduxit, id est superavit cum fiducia, palam triumphans illos in semetipso, quia per se vixit innocenter, et palam est crucifixus. Triumphans, de
Abbreviated transcription (Latin):
uina ordinet. Uel sapiencia inhumnanis.
in diuinis sciencia. Absconditi q ii om̃ib
pꝯtent. Inte dñi aduentũ: nomendeipa¬
tris in cognitũ fuit. cunctis retro gene¬
iucionibꝰ Non illud nomen qd qs đi sed
qͥd pat᷑ uocat᷑ sicut ipse filius ait. Puter
manifestaui nomen tuũ. Hoc iũ dico. sub¬
uidis ut sitis firmati caritate. ut neio
uos decipiat in subtilitate sermonii: idest
intenuitate sermonu .t̾ calliditate ut sil
lugisinis. Quida codices habent in subli¬
mitate. qͥd id ipsii ẽ hoc ẽ in.ilticudine. Pã
.÷ si corpore absens sũ s: spu uobi scũ sumi
coeinina que circauos aguntꝰ in fide. bo¬
nisq opibꝰ qͥsi p̃sens sim corpe. Dicit nãq
beatꝰ iheronimꝰ qda loco tantã ei ẽẽ grãm
data ut cuncta cognosceres que circa il¬
los agebant᷑ qͥs uł ipse uł discipłi eiꝰ docu¬
fidĩ x iii appellat firmã pfecł aq fide in.
quȩ om̃ib bonis opibꝰ or nat᷑ Sicut gͦ acce¬
pistis id÷ acceptũ habistis. in ipso i: iii

Expanded text:
ientiam in humanis, et in divinis scientiam abscondit quia non omnibus patent. Ante Domini adventum, nomen Domini Patris incognitum fuit cunctis retro generationibus, non illud nomen quod Deus, sed quod Pater vocatur, sicut ipse Filius ait: Pater, manifestavi nomen tuum . Hoc autem dico, subaudis ut sitis firmati in charitate, ut nemo vos decipiat in subtilitate, id est in tenuitate sermonum, et in calliditate, vel in syllogismis. Quidam codices habent in sublimitate, quod idipsum est in altitudine. Nam etsi corpore absens sum, sed spiritu vobiscum sum, co omnia quae circa vos aguntur in fide, bonisque operibus, quasi praesens sim in corpore. Dicit namque beatus Hieronymus quodam loco, tantam ei gratiam datam esse ut cuncta cognosceret, quae circa illos agebatur, quos vel ipse vel discipuli ejus docufidei Christi appellat firmam perfectamque fidem, quae operibus bonis ordinatur. Sicut ergo accepistis, id est acceptum habuistis, in ipso, id est in