comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
iudiciis internis cogitationũ suarũ tãq
inuentrẽ ad implea sunt. Bona opera.
boni filii sunt. Vnde ad sponsam eccłam
dicitur. Dentes tui ficut grex detonsarũ
geminũ opus dilectionis agnoscitur.
dñi scilicet & ꝓximi. in quib duobus
prȩceptis. tota lex pendet & ꝓphetae
Iste auit̃ sensus quo ita exponitur quod
scriptũ ẽ. saturati sunt filiis ñ mͥ occur¬
rat cũ ante reseriberẽ. sed recensui breuis.¬
simã quandã eidẽ psalmi expositionem
quã iam olim dictaueram & hoc satis
breuiter ante positũ repperi. Inspexi
etiam codices grecos. uirũ datiuus casus
eẽt quod dictũ ẽ. filiis. angenitiuus quo
illa lingua uttur ꝓablatiuo. & inueni
genitiũ. Quod siaduerbũ in terpre¬
taretur. scriptũ esset saturati sunt filui¬
ȩoꝵ. Sed recte in terpres sententiam
secutus ẽ. & latino more dixit. saturati
sunt filiis. Quod uero sequitur. & re¬
liquerunt reliquias paruulis suis. Ex¬

Expanded text:
iudiciis internis cogitationum suarum tamquam iudiciis internis cogitationum suarum tamquam in uentrem adimpleti sunt; bona opera boni filii sunt, unde ad sponsam ecclesiam dicitur: Dentes tui sicut grex detonsarum geminum opus dilectionis agnoscitur, domini dei scilicet et proximi, in quibus duobus praeceptis tota lex pendet et prophetae. Iste autem sensus, quo ita exponitur, quod scriptum est: Saturati sunt filiis, non mihi occurrerat, cum ante rescriberem; sed recensui breuissimam quandam eiusdem psalmi expositionem, quam iam olim dictaueram, et hoc satis breuiter a me positum repperi. inspexi etiam codices Graecos, utrum datiuus casus esset, quod dictum est \'filiis\', an genetiuus, quo illa lingua utitur pro ablatiuo, et inueni genetiuum. quod si ad uerbum interpretaretur, scriptum esset: Saturati sunt filiorum; sed recte interpres sententiam secutus est et Latino more dixit: Saturati sunt filiis. quod uero sequitur: Et reliquerunt reliquias paruulis suis, ex
Abbreviated transcription (Latin):
uidetur aperui. Sed quod alii codices
habent & uerius habere perhibentur qr
diligentiora exemplaria ꝑaccentus notã
eandem uerbi greci ambiguitatẽ greco
seribendi more dissoluunt. obscurius sed
nire. Quia enĩ dixerat & deabscondi¬
tis tuis adimpletꝰ ẽ. uenter eoꝵ. Quibus
urrbis occulta dĩ iuditia significata sunt.
Occulta quippe sunt miseris etiam qui
gaudent in malis quos tradidit ds̃ in
concupiscentias cordis eoꝵ. uelut que
reretur unde possint cognosci. qui in
abscondito ira dĩ ad impleti sunt. Et
responderetur quod in euangelio dictũ
est. ex fructib eoꝵ cognoscetis eos. Con¬
tinuo subrectũ ẽ. faturati funt filuis
hoc ẽ. fructib quod euidentius dicitur
operib suis. unde alibi legitur. Ecce
parturiuit iniustitiam. concepit dolorẽ
& peperit iniquitatẽ. Et alibi de con¬
cupiscentia. cum conceperit parit pecca.¬
tum. Mali ergo filii mala opera quib
cognoscuntur. & qui de absconditis dei

Expanded text:
uideretur, aperui. sed quod alii codices uideretur, aperui. sed quod alii codices habent et uerius habere perhibentur, quia diligentiora exemplaria per accentus notam eandem uerbi Graeci ambiguitatem Graeco scribendi more dissoluunt, obscurius est nire. quia enim dixerat: Et de absconditis tuis adimpletus est uenter eorum, quibus uerbis occulta dei iudicia significata sunt — occulta quippe sunt miseris, etiam qui gaudent in malis, quos tradidit deus in concupiscentias cordis eorum —, uelut quae. reretur, unde possint cognosci, qui in abscondito ira dei adimpleti sunt, et responderetur, quod in euangelio dictum est: Ei fructibus eorum cognoscetis eos, continuo sub. iunctum est: Saturati sunt filiis, hoc est fructibus, quod euidentius dicitur operibus suis\'. unde alibi legitur: Ecce parturiuit iniustitiam, concepit dolorem et peperit iniquitatem et alibi: Dein concupiscentia cum conceperit, parit peccatum. mali ergo filii mala opera, quibus cognoscuntur et qui de absconditis dei
Abbreviated transcription (Latin):
& quȩ illo etiam loco recte intelligi potest.
beati mites qm̃ ipsi hereditate possidebt᷑
terrã. Cum autẽ dictũ eẽt apaucis de
terra diuide eos. additũ ẽ. inuita eorum.
ut in manifesto futurũ intelligeretur dũ
hic uiuunt. Separantur enĩ multi ab¬
a eccła. sed cũ moriuntur. tanen cũ uiuunt
ꝑ cõmunionẽ sacramentoꝵ unitatisq ea¬
tholicȩ uidentur aercłȩ copulati. Isti er.¬
go diuisi sunt a paucis. qui ex illis credi.¬
cderunt de terra. quã sicut agrum suum
excolit pater agricola. Diuisi attem
in uita sua. idẽ. hic in manifesto sicut
uidemus. Sequitur autẽ. Et de ab¬
sconditis tius ad impletꝰ ẽ. uenter eorum.
Idẽ. ꝑpter hoc quod in manifesto diuisi
sunt. etiam de absconditis tuis quȩ inoc.¬
culto reddis conscientrȩ maloꝵ ad impletꝰ
est uenter eoꝵ. Ventrẽ posuit. ꝓ int̾noꝵ
latentiũq secretis. Quod uero sequitur
saturati sunt porcina. iam quid mihi ex

Expanded text:
et quae illo etiam loco recte intellegi potest: et quae illo etiam loco recte intellegi potest: Beati mites, quoniam ipsi hereditate possidebunt terram. cum autem dictum esset: A paucis de terra diuide eos, additum est in uita eorum\', ut in manifesto futurum intellegeretur, dum hic uiuunt. separantur enim multi ab ecclesia, sed cum moriuntur, qui tamen cum uiuunt, per communionem sacramentorum unitatisque catholicae uidentur ecclesiae copulati. isti ergo diuisi sunt a paucis, qui ex illis crediderunt, de terra, quam sicut agrum suum excolit pater agricola, diuisi autem in uita sua, id est hic in manifesto, sicut uidemus. sequitur autem: Et de absconditis tuis adimpletus est uenter eorum, id est praeter hoc, quod in manifesto diuisi sunt, etiam de absconditis tuis, quae in occulto reddis conscientiae malorum, adimpletus est uenter eorum; uentrem posuit pro internorum latentiumque secretis. Quod uero sequitur: Saturati sunt porcina, iam, quid mihi ei hoc
Abbreviated transcription (Latin):
& corpiscopũ nrm̃ bonifactũ. Nam eoꝵ
ꝑlatorẽ ñ uidi. & continuo rescripta non
distuli. Qui ergo tunc sicut scripsi non
potueram iuspicere codices grecos. ꝓpt̾
quȩdam psalmi sexti decimi inspexi
postea quos inieni. & unus habebat
ꝑtire eos. alius sicut ipse posuisti a paueis
det̃ra. Et aliud quidẽ aꝑtũ habet sensu
ꝑdens de t̾ra quã eis dedisti disꝑtire eos
ingentib quod & factũ ẽ eis cũ graui
bello expugnati atq subuersi sint. Illud
Autẽ alterũ quomodo acciprendũ sit non
mihi occurrit. nisi quia in cõparatione
ꝑditȩ multitudinis eoꝵ reliquiȩ saluae
factȩ sunt utiq in paucis aquib eos disꝑ.¬
ciendos hoc ẽ diuidendos atq reparandos
scriptura prȩnuntiauit dicens. dñe apau¬
cis idẽ. areliquus quas ex illa gente sal.¬
uas fecisti deterra disꝑtire eos. ut terram
intelligamus aeccłam hereditatẽq fideli.¬
um atq scõꝵ quȩ dicitur terra uiuentiũ.

Expanded text:
et coepiscopum nostrum Bonifacium nam eorum et coepiscopum nostrum Bonifacium nam eorum perlatorem non vidi, et continuo rescripta non distuli. 3. Quia ergo tunc, sicut scripsi, non potueram inspicere codices graecos propter quaedam psalmi decimi sexti, inspexi postea quos inveni. Et unus habebat,ertire eos: alius sicde terra. et illud quidem apertum habet sensum, perdens de terra, quam eis dedisti, dispertire eos in gentibus, quod et factum est eis, cum graui bello expugnati atque subuersi sunt. illud autem alterum quo modo accipiendum sit, non mihi occurrit, nisi quia in comparatione perditae multitudinis eorum reliquiae saluae factae sunt utique in paucis, a quibus eos dispertiendos, hoc est diuidendos atque separandos scriptura praenuntiauit dicens: Domine, a paucis, id est a reliquiis, quas ex illa gente saluas fecisti, de terra dispertire eos, ut terram intellegamus ecclesiam hereditatemque fidelium. atque sanctorum, quae dicitur et terra uiuentium
Abbreviated transcription (Latin):
uenerunt. sed quasi ipse continuo rescrip.¬
ficut his tuis recentiorib cõperi. non sunt
redditȩ uenerationi tirȩ. inquib quidem
quarenus ad interrogata responderim re¬
colere noneualui. nec earũ exemplũ cum
requisissem ubi hoc possem recognoscere
inuem. Ad nonnullã tamen respondisse
certus omnino sũ. & ideo ñ ad omnia.
quia ut cito finirẽ festinatio ꝑlatoris
urgebat. Simul etiam miserã sicut iusse¬
ras & illius epłȩ exemplũ quȩ tur carita.¬
ti apud karthaginẽ decorpoꝵ resurrec.¬
tione rescripseram. ubi de usu m̾broꝵ
exhorta erat questio. Nunc ergo & hoc
misi & alterũ alterius. quia nec ipsam
in manus tuas ꝑueniffe conreti. eo quod
iterũ in terrogasti quedam quȩ iamine
inea respondisse lego & agnosco. Sed
ista ꝑquẽ direxerim uescio. scripta quip.¬
pe caritatis tux̧ quib eam reddidi sicut
etiam ipsa indicat missa funt mihi ab
ippone anr̃is. cũ essem apud scm̃ fratrẽ

Expanded text:
uenerunt. sed quas ipse continuo rescripuenerunt. sed quas ipse continuo rescripostrorum, sicut his tuis recentioribus comperi, non sunt redditae uenerationi tuae. in quibus quidem quatenus ad interrogata responderim, recolere non eualui nec earum exemplum cum requisissem, ubi hoc possem recognoscere, inueni. ad nonnulla me tamen respondisse certus omnino sum et ideo non ad omnia, quia, ut cito flnirem, festinatio perlatoris urgebat. simul etiam miseram, sicut iusseras, et illius epistulae exemplum, quae tuae caritati apud Carthaginem de corporum resurrectione rescripseram, ubi de usu membrorum exorta erat quaestio. nunc ergo et hoc misi et alterum alterius; quia nec ipsam in manus tuas peruenisse conieci eo, quod iterum interrogasti quaedam, quae iam me in . ea respondisse lego et agnosco. sed istam per quem direxerim, nescio. scripta quippe caritatis tuae, quibus eam reddidi, sicut etHippone a nostris, cum essem apud sanctum fratrem
Abbreviated transcription (Latin):
eatssimo & uenerabiliter deside.¬
rabili & desiderabiliter urenerabi.¬
li sc̃õ sc̃ẽq carissimo fratri & coepiscopo pau.¬
lino. Augustinus in dño salutẽ. Quod de
ꝑuentione tam ꝓspera fratris & conpres¬
biteri nr̃i quinti. & qui cũ eo nauigauert̃
eito nos dñs exhilarauit nuntiantib litteris
scitatis tuȩ. grãs agens ei qui recreat. afflic¬
tos. & humiles consolatur. & sinceritati cor.¬
dis tui occasione filii & condiaconi nostri
rufini. quȩ ꝓxima occurrit. Nc̃ rescripta
ꝑsoluo. delitore ipponiensi. nãq ꝓfectꝰ ẽ.
Et appbo miscđie consiliũ quod tibi dñs
inspirauit. nhiq insinuare dignatꝰ es
ipse & hoc adiuiret. ipse prospiceret. qui
iam curam nrãm ex magna parte leniuit.
quia ꝑuectꝰ & cõm̃datꝰ ẽ. carissimꝰ homo.
non solum bonis operib sed etiã sc̃ĩs ora.¬
tionib tuis. Litterȩ sane uenerationis
tue ubi multa quȩfisti. & querenda am¬
monuisti. & querendo docuisti. adme per¬

Expanded text:
VENERABILITER DESIDERARILI ET DESIDERA- BILITER VENERABILI SANCTO SANCTEQVE CARISSIMO FRATRI ET COEPISCOPO PAULINO AUGUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. Quod de peruentione tam prospera fratris et conpresbyteri nostri Quinti et qui cum eo nauigauerunt cito nos dominus exhilarauit nuntiantibus litteris sanctitatis tuae, gratias agens ei, qui recreat afflictos et humiles consolatur, et sinceritati cordis tui occasione filii et condiaconi nostri Rufini, quae proxima occurrit, nunc rescripta persoluo; de litore Hipponiensi namque profectus est. et adprobo misericordiae consilium, quod tibi dominus inspirauit mihique insinuare dignatus es. ipse et hoc adiuuet, ipse prosperet, qui iam curam nostram ex magna parte leniuit, quia peruectus et commendatus est cai-issimus homo non solum bonis operibus sed etiam sanctis orationibus tuis.. Litterae sane uenerationis tuae, ubi multa quaesisti et quaerenda admonuisti et quaerendo docuisti, ad me per
Abbreviated transcription (Latin):
nouimus. Atq ut magis pateat ibi ꝓphe.¬
tam ferrum ꝓuerbi gladio posuisse. statim
subsequente uersiculo ait. Sermo dñi &
cente dese. Ignẽ enĩ inquit ueni mittere
in terrã. & quid uolo. nisi iam accendatur.
Item alibi dicit. Non ueni pacẽ mutere.
sed gladium. Cides eum unam ium doctri.¬
nȩ sue diuerso ignis & gladii nomine de.¬
signasse. aut quomodo marrȩ inlata ꝑgla.¬
diũ passio uel tribulatio p̾staret: Itaq hoc
scire cupio quid admariam ꝑtineret ut
reurlarentur multoꝵ cordium cogitationeᷤ.
aut ubi apparuit qui ex eo qđ animã eius
siue carnalis inferro. fiue spiritalis gladius
in uerbo dĩ ꝑ transiuit. ex inde multoꝵ
cordiũ cogitationes reuelatȩ sint: Expo.¬
ne ergo hanc maximȩ deuerbis symeonis
clausulã mihi quia latere ñ dubito scãr
animȩ tuȩ que de interioris oculi purita.¬
te meruit inluminatione sp̃s sc̃i. ꝑ quẽ
Ds̃ misereatur mei ꝑ orationes tuas. & in¬

Expanded text:
nouimus. atque ut magis pateat ibi prophenouimus. atque ut magis pateat ibi prophetam ferrum pro uerbi gladio posuisse, statim subsequente uersiculo ait: Sermo domini cente de se: Ignem, enim inquit, ueni mittere in terram et quid uolo, nisi iam accendatur? item alibi dicit: Non ueni pacem mittere sed gladium. uides eum unam uim doctrinae suae diuerso ignis et gladii nomine designasse. aut quo modo Mariae inlata per gladium passio uel tribulatio praestaret? itaque hoc scire cupio: quid ad Mariam pertineret, ut reuelarentur multorum cordium cogitationes, aut ubi apparuit, quia ex eo, quod animam eius siue carnalis in ferro siue spiritalis gladius in uerbo dei pertransiuit, exinde multorum cordium cogitationes reuelatae sint? expone ergo hanc maxime de uerbis Symeonis clausulam mihi, quia lucere non dubito sanctae animae tuae, quae de interioris oculi puritate meruit inluminationem spiritus deus misereatur mei per orationes tuas et in
Abbreviated transcription (Latin):
intellectũ meũ caligare fateor. Et niã
inquit animã ꝑtransibit framea uel
gladius. ut reuelentur multoꝵ cordiũ
cogitationes. Scđm litterã hoc mihi
penitus obscurũ ẽ. quia nec mariam
beatissimã usquã legimus occisam. ut de
corporali gladio sc̃s ille ei futurã passionẽ
ꝓphetasse uideatur. Sed quod subrecit.
ut reuelentur multoꝵ cordiũ cogitatio.¬
nes. scrutans enĩ inquit corda. Eit de
uit ds̃ oꝑta cordium. & occulta tenebrarũ.
Ididr̃q apłs spiritaliter exprimens arma
cęlestia quib in interiori nr̃o debramus
armari. G ladiũ spiritus dicit uerbũ dĩ.
cde quo adlrebreos ait. Qiuus ẽ. enĩ sermo
dĩ & efficax. & penetrabilior om̃i gladio
ergo mirũ sistius uerbi ignita uis &
ancipitis gladii peneirabilior acres. &
seĩ ioseph olim & postea beate mariae
animã ꝑ transiuit: Nam neq millius
neq inhuius corpore ferrũ transisse cog.¬

Expanded text:
intellectum meum caligare fateor: Et tuam, intellectum meum caligare fateor: Et tuam, inquit, animam pertransibit framea uel gladius, ut reuelentur multorum cordium cogitationes. secundum litteram hoc mihi penitus obscurum est, quia nec Mariam beatissimam usquam legimus occisam, ut de corporali gladio sanctus ille ei futuram passionem prophetasse uideatur. sed quod subiecit: ut reuelentur multorum cordium cogitationes -.scrutans, enim inquit, corda et rebit deus operta cordium et occulta tenebrarum, itidemque apostolus, spiritaliter exprimens arma caelestia, quibus in interiori nostro debeamus armari, gladium spiritus dicit uerbum dei, de quo ad Hebraeos ait: Viuus est sermo dei et efficax et penetrabilior omni gladio ergo mirum, si istius uerbi ignita uis et ancipitis gladii penetrabilior acies et sancti Ioseph olim et postea beatae Mariae » animam pertransiuit? nam neque in illius neque in huius corpore ferrum transisse cog
Abbreviated transcription (Latin):
aeternitate dĩ ut eẽt ingła dĩ patris. de¬
legat homini iura pietatis humanȩ. &
ex discipulis suis ad obescentior fuis adoles¬
centiorẽ elegit. ut conuenienter assignoꝵ
uirgini apostolo uirginẽ matrẽ. duo pa¬
riter ineadem fententia docens. formam
quã relinquebat corpore ñ relmqueret
cura. sed nec corpore relictura. quia quẽ
uidebat morientẽ. morferat uiscera redi¬
uiuũ. Et illud quod adfidẽ omnium
ꝑtimeret salutiferũ pretatis suȩ crem̃tum
archana diuini ratione confilu fub hac
uoce defignans. ut & alii matrẽ delegerat
ꝓmatre habendam. & uice sua confulan¬
dam. ato illi uicissim nouũ filium ui.¬
ce corporis sui traderet. immo ut ita
dixerim gigneret. quo ostenderet eam
preter se qui ea uirgine natus eẽt irec ha¬
buisse filium nec habere. quia nec saluator
tantopere curã desolationis eius habuissoe.
si illi unicus ñ fuisset. Sed redeamus
aduerba symeonis. inquoꝵ clausula

Expanded text:
aeternitatem dei, ut esset in gloria dei patris, deaeternitatem dei, ut esset in gloria dei patris, delegat homini iura pietatis humanae et ex discipulis suis adulescentior adulescentiorem elegit, ut conuenienter adsignet uirgini apostolo uirginem matrem duo pariter in eadem sententia docens, formam quam relinquebat corpore, non relinqueret cura sed nec corpore relicturus, quia, quem uidebat morientem, mox erat uisura rediuiuum, et illud, quod ad fidem omnium pertineret, salutiferum pietatis suae sacramentum arcana diuini ratione consilii sub hac uoce designans, ut et alii matrem delegaret pro matre habendam et uice sua consolandam atque illi uicissim nouum filium uice corporis sui traderet, immo, ut ita dixerim, gigneret, quo ostenderet eam praeter se, qui ex ea uirgine natus esset, nec habuisse filium nec habere, quia nec saluator tantopere curam de solatio eius habuisset, si illi unicus non fuisset. Sed redeamus ad uerba Symeonis, in quorum clausula
Abbreviated transcription (Latin):
sed inuriarũ ꝑtulit passioires. Inseruũ
uenditus. & inreũ uinculatus. & in car¬
cerẽ datus. aut cũ affectionis interna &
tristitia uel dolore cruciatur. ut inma¬
ria quã utiq ad crucẽ dni in quo time¬
in sui tantũ corporis filiũ cogitabat
materna mens duxerat. ut cũ eũ uidis.¬
sed mortuũ humana infirmitate luge.¬
ret. sepelrendumq colligeret. nihil sibi
de ipsius resurrectione prȩsumens. qua
subsecutura ammirationis fidẽ in oculis
pofita passionis pęna cȩcabat. Quamuis
eandẽ ad stantẽ cruci sux dñs ñ morientiᷤ
infirmitate trepidans conscilatus sit.
sed ipsa qua obibat uobens inpotestatẽ
habens mortẽ plena uirtute uiuentis
& constantia resurrecturi decruce
ammonet dicens deapostolo brato ioħe.
mulrer ecce filius tuus. Itemq illi ibi¬
dẽ consistenti. ecce mater tua. Iam scili¬
cet ab humana fragilitate qua erat natꝰ
ex femina ꝑcrucis mortẽ demigrans in

Expanded text:
sed iniuriarum pertulit passiones in seruum sed iniuriarum pertulit passiones in seruum uenditus et in reum uinculatus et carceri datus, aut cum affectionis internae tristitia uel dolore cruciatur, ut in Maria, quam utique ad crucem domini, in quo tunc sui tantum corporis filium cogitabat, materna mens duxerat, ut, cum eum uidisset mortuum, humana infirmitate lugeret sepeliendumque colligeret nihil sibi de ipsius resurrectione praesumens, qua subsecuturae admirationis fidem in oculis posita passionis poena caecabat, quamuis eandem adstantem cruci suae dominus non morientis infirmitate trepidans consolatus sit, sed ipsam, qua obibat uolens, in potestatem habens mortem plena uirtute uiuentis et constantia resurrecturi de cruce admonet dicens de apostolo beato Iohanne: Mulier, ecce filius tuus itemque illi ibidem consistenti: Ecce mater tua. iam scilicet ab humana fragilitate, qua erat natus ex femina, per crucis mortem demigrans in
Abbreviated transcription (Latin):
Eicce positus ẽ. hic irruinã de refur.¬
rectionẽ multoꝵ inisrł: & insignum
cui contradicetur. & tuam ipsius ani¬
mã ꝑtransibit gladius. ut reuelentur
multoꝵ cordiũ cogitationes. Num.¬
quid depassione marrȩ quȩ nusquan
scripta t̃ hoc ꝓphitasse eredendus ẽ: An
uero dematerno eius effectu quo postea
intẽpore passionis assistens cruci. qua hoc
erat fixum quod ipsa pepererat mater.¬
norũ uiscerum dolore confixa ẽ. & animã
illius illa quȩ eiꝰ scđm carnẽ filium ipsa
spectante confoderat erucis trophea pene.¬
trabat: Cideo em̃ & inpsalmis de ioseph
ita dictũ. Humiliauert̃ in cõpedib pe¬
des eiꝰ. ferrũ ꝑtransiit animã eiꝰ. sicut in¬
euangelio dixit. symeon. & tuam ipsius
animã ꝑ transibit gladius. Non ait
caruẽ sed aninã. in qua pretatis affectio
continetur. & doloris aculeus quasi gla¬
dius operatur. cũ ait aliqua carnis suae
iniuria afficitur. ut ioseph qui ñ mortis

Expanded text:
ecce hic positus est in ruinam et resurecce hic positus est in ruinam et resurrectionem multorum in Israel et in signum, cui contradicetur; et tuam ipsius animam pertransibit gladius, ut reuelentur multorum cordium cogitationes. numquid de passione Mariae, quae nusquam scripta est, hoc prophetasse credendus est? an uero de materno & eius affectu, quo postea in tempore passionis adsistens cruci, qua hoc erat fixum, quod ipsa pepererat, maternorum uiscerum dolore confixa est et animam illius illa, quae eius secundum carnem filium ipsa spectante confoderat, crucis rumphea penetrabat? uideo enim et in psalmis de Ioseph ita dictum: Humiliauerunt in compedibus pedes eius; ferrum pertransiit animam eius, sicut euangelio dixit Symeon: Et tuam ipsius animam pertransibit gladius. non ait carnem sed \'animam\', in qua pietatis affectio continetur et doloris aculeus quasi gladius operatur, cum aut aliqua carnis suae iniuria afficitur, ut Ioseph, qui non mortis
Abbreviated transcription (Latin):
mariam att nolime tangere nondimi
enĩ ascendi ad patrẽ. si cominus stantem
non sinebatur attingere. quomodo eum
tangeret cũ ascendisset ad patrẽ : Nisi
forte fictei ꝓfectu & mentis ascensu. quo
ds̃ homini fit longinquus. aut ꝓximꝰ.
& illa dubitairerit de xp̃o que hortuli.¬
num putauerat. Ideo fortassis audire
meruit. noli nre tangere. Indigna
enĩ iudicabatur ut tangeret manu
xp̃m quẽ nec dũ fide app̾henderat. nec
intellexerat dm̃i cum hortulanũ putas.¬
set. de quo paulo ante abangelis audre.¬
rat. quid queritis uiuentẽ cũ mortuis
Noli ergo ne tangere. quia tibi uon
ascendi ad patrẽ. eui adhuc tantũ homo
uidror. Postea metanges. cũ ad agnos.¬
cendũ me credendo conscenderis. Ne ill
etiam beatissimis symeonis uerbis
edissere muhi ut sequar sensũ tuũ. qͥb
cũ aduidendũ ex oraculo dĩ xpm̃ agen.¬
te spũ uenisset intẽplũ & acceptum
beuedixit infãtẽ dnm̃ : ait ad mariam

Expanded text:
Mariam ait: noli me tangere, nondum Mariam ait: noli me tangere, nondum enim ascendi ad patrem, si cominus stantem non sinebatur adtingere, quomodo eum tangeret, cum ascendisset ad patrem, nisi forte fidei profectu et mentis ascensu, qua deus homini fit longinquus aut proximus? et illa dubitauerat de Christo, quem hortulanum putauerat. ideo fortassis audire meruit: noli me tangere. indigna enim iudicabatur, ut tangeret manu Christum, quem necdum fide adprehenderat nec intellexerat deum, cum hortulanum putasset, de quo paulo ante ab angelis audierat: quid quaeritis uiuentem cum mortuis? noli ergo me tangere, quia tibi nondum ascendi ad patrem, cui adhuc tantum homo uideor; postea me tanges, cum ad agnoscendum me credendo conscenderis. De illis etiam beatissimi Symeonis uerbis quid sentias, edissere mihi, ut sequar sensum tuum, quibus, cum ad uidendum ex oraculo dei Christum agente spiritu uenisset in templum et acceptum sinu benedixisset infantem dominum, ait ad Mariam:
Abbreviated transcription (Latin):
libros tuos hebrei spreta sit. renoua eã
mihi eodẽ sensu prõptã dethesauro
cordis tui & mitte adme ⁊nalia respon.¬
sa que redbes mihi ut spero p̾stante mͥ
ac tibi comeatũ dierũ xp̃o. ut ea quo
labor tuus innre fructificet accipiam.
uides ouasi dm̃ in terrogaui. ut audi.¬
am quid inte uel ꝑ te mihi loquatur ds.
hoc antẽ rogo lucere mihi facias qͦ mͦ
uel qua ratione dñs post resurrectionẽ
uel mulierib qirȩ prinȩ ad sepulchrũ
uenert̃. irel postea illis duob inuia dem¬
de discipulis suis & ñ agnitusfit & agnitꝰ.
Inrodem enĩ corpore resurrexit. in quo
& passus ẽ. Eit quomodo ñ eadẽ erat eiꝰ¬
dẽ corporis forma quȩ fuerat : Aut si
eadẽ erat quomodo ñ agnoscebatur abhis
qui eam nouerant : Illud uero sacram̃.¬
t eẽ. credo quod qui inuia ambulantib
non fuerat agnitus. Infractione orualis
reuxlatus ẽ: Ilipsum tamen tuo fen¬
su uolo tenere ñ meo. Et quod ad

Expanded text:
libros tuos haberi spreta sit, renoua eam libros tuos haberi spreta sit, renoua eam mihi eodem sensu promptam de thesauro cordis tui et mitte ad me inter alia responsa, quae reddes mihi, ut spero, praestante mihi ac tibi commeatum dierum Christo, ut ea, quo labor tuus in me fructificet, accipiam,uides quasi per deum, interrogaui, ut audiam quid in te uel ex te mihi loquatur deus. Hoc autem rogo lucere mihi facias, quomodo uel qua ratione dominus post resurrectionem uel mulieribus, quae primae ad sepulchrum uenerunt, uel postea illis duobus in uia, deinde discipulis suis et non agnitus sit et agnitus. in eodem enim corpore resurrexit, in quo et passus est. et quomodo non eadem erat eiusdem corporis forma quae fuerat? aut si eadem erat, quomodo non agnoscebatur ab his, qui eam nouerant? illud uero sacramenti esse credo, quod qui in uia ambulantibus non fuerat agnitus in fractione panis reuelatus est. id ipsum tamen tuo sensu uolo tenere, non meo. Et quod ad
Abbreviated transcription (Latin):
saturitas carnis aliena ẽ. Nisi forte
&e ipsam saturandȩ carnis curã. quȩ
maxime obseruantiam religionis prȩ.¬
tenchentib ꝓbrosa ẽ. non parcere cor¬
pori dixit. scđm illud honestatis pre.¬
ceptũ quod alibi dicit. ut unusquiso
suũ uas honorifice possidere nouerit.
ut hostiam uiuã & placentẽ dõ suum
corpus exhibeat non insaturitatẽ car¬
quid & euangelicis locis suggerã bea.¬
titudini tuȩ. non quidẽ quanta legen.¬
ti pocium occurrere sobent. nec enim
miscendis memoriam uentilare. sed
uel pauca oux adhorã dictationis huiꝰ
inment̾ẽ ueniunt sciscitabor deresur¬
rectionis forma. Non grandẽ sed
pbenã fidei instructione epłam. qua
sec unde consultationi meȩ dũ harcha.¬
gine ex hiemarẽ rescripseras. si habes
inscedis rogo ut mittas. aut certe re.¬
texas eam mihi. ouod tibi facibe est.
Nam oe si scriptura ũ texat quia forte
breuis epła ut tumultu ariatib inter

Expanded text:
saturitas carnis aliena est: nisi forte saturitas carnis aliena est: nisi forte et ipsam saturandae carnis curam, quae maxime observantiam religionis praetendentibus probrosa est, non parcere corpori dixit secundum illud honestatis praeceptum, quod alibi dicit, ut unusquisque suum uas honorifice possidere nouerit, ut hostiam uiuam et placentem deo suum corpus exhibeat, non in saturitatem carquid et de euangelicis locis suggeram beatitudini tuae, non quidem quanta legenti per otium occurrere solent nec enim miniscendis memoriam uentilare, sed uel pauca, quae ad horam dictationis huius in mentem ueniunt, sciscitabor. de resurrectionis forma non grandem sed plenam fidei instructione epistolam, qua secundae consultationi meae, dum Carthagini exhiemarem, rescripseras, si habes relatam in schedis, rogo ut mittas aut certe retexas eam mihi, quod tibi facile est. nam etsi scriptura non extat, quia forte breuis epistola ut tumultuaria tibi inter
Abbreviated transcription (Latin):
mimis habuerunt. qm̃ ab unitate corpo.¬
ris xp̃i qui nobis uia factus ẽ. & atẽpli dĩ
societate non recessert᷑. unde ut ñ rece¬
dant regulam fidei pusillis magnisq
cõmunẽ in aeccła ꝑseueranter teient.
in quod ꝑirenert᷑ ineo ambulant.
donec eis ds̃ reuelet siquid aliter sapiunt
cogitationes suas carnabes. ñ dogmatrzant.
quia ñ obdurant contentiosis defensionib
inmanendo. sed quodãmodo ambulando
id est proficiendo desudant intelligentiȩ
ꝑ spieuitatẽ impetrantes ꝑ fidei pretatẽ.
Quȩ cũ ita sint. duo ista quȩ in imno
fiunt homine nasei & renasci. ad duos
homines ꝑtinent. Vnum adillũ primũ
adam. alterũ ad scđm qui dicitur xp̃s. Sed
non prius ait apostolus quod spiritale ẽ.

Expanded text:
minus habuerunt. quoniam ab unitate corpominus habuerunt. quoniam ab unitate corporis Christi, qui nobis uia factus est, et a templi dei societate non recesserunt. unde ut non recedant, regulam fidei pusillis magnisque communem in ecclesia perseueranter tenent et, in quod peruenerunt, in eo ambulant et, donec eis deus reuelet, si quid aliter sapiunt, cogitationes suas carnales non dogmatizant, quia non obdurant contentiosis defensionibus: inmanendo. sed quodam modo ambulando, id est proficiendo desudant intellegentiae perspicuitatem impetrantes per fidei pietatem. Quae cum ita sint, duo ista, quae in uno fiunt homine,. nasci et renasci, ad duos homines pertinent, unum ad illum primum Adam alterum ad secundum. qui dicitur Christus sed non prius, ait apostolus, quod spiritale est,
Abbreviated transcription (Latin):
ñ haberent. quã ut diis multis falsi suar
miscerent. Et merito dicitur habitare
in ris. quos scđm p̾positũ uocatos iustifi¬
candos glorificandosq suscepit etiam
antequã incorpoream quȩ ubiq tota ẽ.
ualeant eius nosse naturã. quantũ nossci
ex parte ꝑ speculũ in eniginate ab homine
in hac uita. cũ plurimũ profecerit potest.
Sunt enĩ inoruib habitant multi tales
qualib dicit apłs. ñ potui uobis loqui
quasi spiritalib sed quasi carnalib tã quã
paruulis inxp̃o lac uobis potũ dedi ñ escã.
nondũ rnĩ poteratis. sed nec adhuc quidẽ
potestis. his quippe etiam illud dicit.
iescitis quia tẽplũ dĩ estis. & fp̃s dĩ habi.¬
tat in uobis. Hos tales etiam si ante quã
ꝑueniant adspiritalis mentis aetatem.
ubi lacte alantur. sed solido cibo. dies uitȩ
unius extremus uenerit. ꝑficiae in eis in¬
habitator illoꝵ. quicquid hic intelligentiȩ

Expanded text:
non haberent, quam ut diis multis falsisue non haberent, quam ut diis multis falsisue miscerent. et merito dicitur habitare in eis, quos secundum propositum uocatos iustificandos glorificandosque suscepit etiam ante, quam incorpoream, quae ubique tota est ualeant eius nosse naturam, quantum nosci ex parte et per speculum et in aenigmate ab homine in hac uita, cum plurimum profecerit, potest. sunt enim, in quibus habitat, multi tales, qualibus dicit apostolus: Non potui uobis loqui quasi spiritalibus sed quasi carnalibus tamquam paruulis in Christo. lac uobis potum dedi, non escam; nondum enim poteratis; sed nec adhuc quidem potestis. his quippe etiam illud dicit: Nescitis, quia templum dei estis et spiritus dei habitat in uobis? hos tales etiam si, antequam perueniant ad spiritalem mentis aetatem, ubi non lacte alantur sed solido cibo, dies uitae huius extremus inuenerit, perficiet in eis habitator illorum, quicquid hic intellegentiae
Abbreviated transcription (Latin):
aut rugam aut aliquid eiusmodi. Tunc
utiq cũ ꝑficietur inre. ubi nẽ ꝓficiendo
ambulatur in spe. Nam quomodo est
nunc ñ habens maculã aut rugã aut
aliquid eiusmodi : Quȩ uel inomnib
ad eum ꝑtinentib in om̃ib quã ratione
mentis utuntur. & uolinitatis arbitrio
mortalisq carnis sarcinã portant. uel
certe quod etiam ipsos contentiosos necesse
ẽ. fateri in multis suis menbris ueraciter
dicit. dimitte nobis debita nr̃a. Qum
itaq ꝓficientes in quib mortalib habitat.
dũ de die indiem renorantur magis ma.
gisq iustificae. exaudiat orantes. mundor
confitentes. ut exhibrat sibi tẽplũ in ma¬
culatũ inȩternũ. merito dicitur non
habitare inris qui cognoscentes dm̃ ñ ficut
dm̃ glorificauerunt. urel gr̃as egerunt.
Colendo enĩ & seruiendo creaturȩ potius
quã creatori. ñ unius ueri dĩ templũ se
esse uolurrunt.Atq ita dũ uolunt eum
habere cũ multis. facilius effecerunt ut eũ

Expanded text:
aut rugam aut aliquid eius modi tunc aut rugam aut aliquid eius modi tunc utique, cum perficietur in re, ubi nunc proficiendo ambulatur in spe. nam quo modo est nunc non habens maculam aut rugam aut aliquid eius modi, quae uel in omnibus ad eam pertinentibus hominibus, qui iam ratione mentis utuntur et uoluntatis arbitrio mortalisque carnis sarcinam portant, uel certe, quod etiam ipsos contentiosos necesse est fateri, in multis suis membris ueraciter dicit: Dimitte nobis debita nostra? Cum itaque proficientes, in quibus mortalibus habitat, dum de die in diem renouagisque justificet, exaudiat orantes, mundet confi tentes, ut exhibeat sibi templum immaculatum in aeternum, merito dicitur non habitare in eis, qui cognoscentes deum non sicut deum glorificauerunt uel gratias egerunt. colendo enim et seruiendo creaturae potius quam creatori non unius ueri dei templum se esse uoluerunt atque ita, dum uolunt eum habere cum multis, facilius effecerunt, ut eum
Abbreviated transcription (Latin):
feci uobis. Quod usq ad eo scđm sp̃e dictũ
ẽ. futuroꝵ. ut eis post modũ dicat. multa
habeo uobis dicere. sed ñ potestis portare
modo. Ait ergo. In quib ad hue morta¬
lib habitat ipsam Aedificationẽ habitacu.
li sui. quã ñ ista sed inalia post hanc ui.¬
tam ꝑficit. quando obsorbebitur mors
inuictoria. diceturo illi ubi ẽ. mors tricto.¬
ria tua. ubi ẽ. mors aculeus tuis. Quid
ẽ. auit̃ mortis aculrus. nisi peccatum:
Propter quod nunc etiam renati exaqua
& spũ omnibq percatis siue originis
ex adam in quo om̃s peccauerunt. siue
factoꝵ dictoꝵ excogitationũq nr̃arum
in illis lauaeri mundatione debeas. tam̃
quia mansimus in hac uita humana
quȩ tẽptatio ẽ. suꝑ terrã mrerito dicimꝰ
dimitte nobis debita nr̃a. & hanc orationẽ
uni uersi dicit aeccła quã mundat salua.¬
tor lauaero aquȩ in uerbo. ut eam sibi
exhibeat gloriosam ñ habentẽ maculam

Expanded text:
feci vobis : quod usque adeo secundum spem dictum feci vobis : quod usque adeo secundum spem dictum est futurorum, ut eis postmodum dicat, Multa habeo vobis dicere, sed non potestis portare modo . Agit ergo in quibus mortalibus adhuc habitat, ipsam aedificationem habli sui, quam non in ista sed in alia post hanc uitam perficit, quando obsorbebitur mors in uictoriam diceturque illi: Ubi est, mors, uictoria tua? ubi est. mors, aculeus tuus? quid est autem mortis aculeus nisi peccatum? Propter quod nunc etiam renati ex aqua et spiritu omnibusque peccatis siue originis ex Adam, in quo omnes peccauerunt, siue factorum, dictorum cogitationumque nostra. rum in illius lauacri mundatione deletis tamen, quia mansimus in hac uita humana, quae temptatio est super terram, merito dicimus: Dimitte nobis debita nostra. et hanc orationem uniuersa dicit ecclesia. quam mundat saluator lauacro aquae in uerbo, ut eam sibi exhibeat gloriosam, non habentem maculam
Abbreviated transcription (Latin):
sem̃ qui habrtabat ineis. & habitante
inse spũ sc̃o adhuc animabes nondũ spi¬
ritales erant. quia ñdũ poterant habita¬
torẽ suũ spm̃ cognitione ꝑcipere. Habi¬
tare autẽ icheo & intalib dicitur. quia
i eis occulte agit. ut sint tẽplũ eius.
idq in ꝓficrentib & ꝓficiendo ꝑfeutran¬
tib ꝑficit. Spe eũ salui facti sumus.
sicut apłs dicit: cũ alio loco dicat. salus
nos ferit ꝑlauacrũ regenerationis. Cũ
ergo hic dicat saluos nos fecit. taquam
salus ipsa iam data sit. que ad modum
accipiendũ sit illic exponit ubi ait.
Spe eñ salui facti sumus. spes autem
quȩ uidetur ñ ẽ spes. Quod eñĩ uidet
quis quid sperat : Si autẽ quod ñ uide¬
mus speramus. ꝑ pacrentiam expectaimus.
Multa itaq dicuntur inseripturis t᷑a quã
facta sint. cũ adhuc inspe esse intelligan¬
tur. Vnde ẽ. & illud quod dñs discipuliᷤ
ait. Omnia quȩ audiui a patre mro. nota

Expanded text:
sanctum, qui habitabat in eis, et habitante sanctum, qui habitabat in eis, et habitante in se spiritu sancto adhuc animales nondum spiritales erant, quia nondum poterant habitatorem suum spiritum cognitione percipere. Habitare autem ideo et in talibus dicitur, quia in eis occulte agit, ut sint templum eius, idque in proficientibus et proficiendo perseuerantibus perficit.. spe enim salui factisumus, sicut apostolus dicit, cam alio loco dicat: Saluos nos fecit per lauacrum regenerationis. cum ergo hic dicat: Saluos nos fecit, tamquam salus ipsa iam data sit. quem ad modum accipiendum sit, illic exponit, ubi ait: Spe enim salui facti sumus. spes autem, quae uidetur, non est spes; quod enim uidet quis, quid et sperat? si autem, quod non uidemus, speramus, per patientiam expectamus. multa itaque dicuntur in scripturis diuinis tamquam facta sint, cum adhuc in spe esse intellegantur. unde est et illud, quod dominus discipulis ait: Omnia, quae audiui a patre meo, nota
Abbreviated transcription (Latin):
tur. quib id quod deoriginali dãnatio.¬
ne tractũ ẽ. expietur. nisi quia intan¬
tũ quod faciunt nesciunt. ut nec facere
iudicentur: Porro siam uterentur ra¬
tionis & uoluntatis arbitrio qui illi scifi¬
cationi adhiberi deberet & sensus. quan.¬
tũ mali esset resistere tantȩ grãe qu̾ao
non solũ nihil ꝓdesset & quod freret uerũ
etiam deinde reatus accreseeret quis
xp̃ianus ignoret: Dicimus ergo inbap¬
tizatis paruulis quauis id nesciant. habe.
mentẽ suam cuius inris ratio qua uti
nondũ possunt. uelut quȩdam scintilla
sopita ẽ. excitanda artatis accessu. Neq
hoc in paruulis mirũ debet uideri. cũ
apłs quibdam etiam maiorib dicit.
Nescits quia tẽplũ dĩ estis & sp̃s dĩ ha.¬
bitat in uobis. De qualib paulo ante
dixerat. animalis aute homo ñ peꝑcit
quȩ sunt sp̃s dĩ. quos etiam paruulos
uocat. non carnis aetate sed mentis.
Non itaq ꝑciprebant cognitione sp̃m

Expanded text:
tur, quibus id, quod de originali damnatiotur, quibus id, quod de originali damnatione tractum est, expietur, nisi quia in tantum nesciunt, quod faciunt, ut nec facere iudicentur? porro si iam uterentur rationis et uoluntatis arbitrio, quo illi sanctificationi adhiberi deberet adsensus, quantum mali esset resistere tantae gratiae quamque non solum nihil prodesset, quod fieret, uerum etiam inde reatus adcresceret, quis Christianus ignoret?. Dicimus ergo in baptizatis paruulis, quamuis id nesciant, habitasciunt et mentem suam, cuius in eis ratio, qua uti nondum possunt, uelut quaedam scintilla sopita est excitanda aetatis accessu. neque hoc in paruulis mirum debet uideri, cum apostolus quibusdam etiam maioribus dicat: Nescitis, quia templum dei estis et spiritus dei habitat in uobis? de qualibus paulo ante dixerat: Animalis autem homo non percipit, quae sunt spiritus dei, quos etiam paruulos uocat non carnis aetate sed mentis. non itaque percipiebant cognitione spiritum
Abbreviated transcription (Latin):
euidentia ueritatis.An non uideamꝰ
etiam cũ articula tȩ uocis qualia cũq
figna ethere cęperint atq ad initium
fandi transire ab infantia. adhuc eos
talra sentire accedere. in quib si re.¬
mansissent annisq accedentib tales ẽẽ.¬
ꝑ sisterent. nullus eos uel fatuus nimi¬
um fatuos eẽ. dubitaret : Nisi forte
id restat ut inuagitu infanciȩ irel in
ipso adhuc uteri sibentio eredamus par.¬
uulos fuisse saprentes. postea uero quã
nobiscũ cȩperunt loqui adhane igno.¬
rantiam quã ridemus crescendo uenisse.
Quod opinari uides quã sit absurdum.
cũ pueroꝵ sensus qualiacũq uerba pro.¬
rũpens qui certȩ adea qire maiores sapi.¬
unt pere millus ẽ. tamen cõparatus illi
autẽ in ipso tanto salutis p̃sidio quando
xp̃iana gr̃a suburnitur quod uocib qͥb
possunt & motib reluctantur non eis
imputatur atq om̃is sensus ipsoꝵ nihili
penditur. donec inris sacramenta ꝑagan¬

Expanded text:
euidentia ueritatis. annon uidemus, euidentia ueritatis. annon uidemus, etiam cum articulatae uocis qualiacumque signa edere coeperint atque ad initium fandi transire ab infantia, adhuc eos talia sentire ac dicere, in quibus si remansissent annisque accedentibus tales esse persisterent, nullus eos uel fatuus nimium fatuos esse dubitaret? nisi forte id restat, ut in uagitu infantiae uel in ipso adhuc uteri silentio credamus paruulos fuisse sapientes, postea uero. quam nobiscum coeperunt loqui, ad hanc ignorantiam, quam ridemus, crescendo uenisse. quod opinari uides quam sit absurdum. cum puerorum sensus in qualiacumque uerba prorumpens, qui certe ad ea, quae maiores sapiunt. paene nullus est, tamen comparatus illi, potest. unde autem in ipso tantae salutis praesidio, quando Christiana gratia subuenitur, quod uocibus, quibus possunt, et motibus reluctantur, non eis inputatur atque omnis renisus ipsorum nihili penditur, donec in eis sacramenta peragan
Abbreviated transcription (Latin):
dum diuinȩ potentiȩ. ñ adhumanȩ ere.¬
andũ ẽ. exemplar naturȩ. Nam qndo
ds̃ uoluit. etiam iumentũ mutũ rationa.¬
biliter ẽ. locutũ. Nec ideo sunt ammo.¬
niti homines. inde liberationib suis.
etiam asinina expectare consilia. Quo¬
errea nec quod factũ ẽ. iniohanne con¬
tẽpno. nec inde regulam quid sentien¬
dũ fit deparuulis fig̾o. ⁊mmo il in ilbo
ꝑpterea mirabiliter p̃dico quia inaliis
non inurnio. Habet quidẽ aliquid
simibe etiam illa in rebeccȩ utero lucta
geminorũ. uerũ & hoc usq adeo ꝓdigiũ
fuit ut diuimĩ ꝑpterea mulier oracui.¬
lum quereret. & audiret duob illis in¬
fantulis duos populos fuisse figuratos.
Nescire autẽ diuima paruulos qui nee
humana adhuc nouerint. si uerbis ueli.¬
mus ostendere. uereor ne ipsis sensibus
nr̃is facere uideamur in iuriam. quando
id loquendo suademus. ubi om̃s uires
officiumq sermonis facillinte superat

Expanded text:
dum divinae potentiae, non ad humanae trahdum divinae potentiae, non ad humanae trahendum est exemplar naturae. Nam quando Deus voluit, etiam jumentum mutum rationabiliter est locutum : nec ideo sunt admoniti homines in deliberationibus suis etiam asinina exspectare consilia. Quocirca nec quod factum est in Joanne contemno, nec inde regulam quid sentiendum sit de parvulis figo: imo id in illo propterea mirabiliter praedico, quia in aliis non inuenio. habet quidem aliquid simile etiam illa in Rebeccae utero lacta geminorum; uerum et hoc usque adeo prodigium fuit, ut diuinum propterea mulier oraculum quaereret et audiret duobus illis infantulis duos populos fuisse figuratos.- i Nescire autem diuina paruulos, qui nec humana adhuc nouerint, si uerbis uelimus ostendere, uereor. ne ipsis sensibus nostris facere uideamur iniuriam. quando id loquendo suademus, ubi omnes uires officiumque sermonis facillime superat
Abbreviated transcription (Latin):
cognoscenctȩ. non a paruulo cognitae
Nam neq cum hoc aute in ruangelio
narraretur. dictũ ẽ. eredidit infans in
utero eius. sed exultauit. Neq ipse
dixit exultauit infans inutero meo.
sed exultauit ingaudio. Cicdemus autẽ
exultationẽ ñ solũ paruuloꝵ. sed etiam
pecorum. Non utiq cde alia sua fide
uel religiore. urel quacũoi rationali cog¬
uitione uenrentẽ. sed hȩx plana inusita.¬
ta & noua extitit. quia in utero & ad eiꝰ
aduentũ quȩ hominũ saluatorẽ furerat
peritura ideo mira. ideo in magnis sig.¬
nis deputanda. ideo hyc exultatio &
tamquã matri dni reddita resalutatio.
sieut solent miracula freri facta est
diuinitus ininfante. non humanitus
ad infantẽ. quãquã etiam siusq ad eo ẽ.
in illo purero acceleratus usus rationis
&e uoluntatis. ut inter uiscera materna
iam possit agnoscere. credere consentire
quod in aliis paruulis iȩtas expectatur.
ut possint etiam hoc inmiraculis haben

Expanded text:
cognoscendae, non a paruulo cognitae. cognoscendae, non a paruulo cognitae. nam neque, cum hoc ante in euangelio narraretur, dictum est: \'Credidit infans in utero eius\', sed \'exultauit\', neque ipsa dixit: \'Exultauit in fide infans in utero meo\', sed \'exultauit in gaudio\'. uidemus autem exultationem non solum paruulorum sed etiam pecorum non utique de aliqua fide uel religione uel quacumque rationali cognitione uenientem; sed haec plane inusitata et noua extitit, quia in utero et ad eius aduentum, quae hominum saluatorem fuerat paritura. ideo mira, ideo in magnis signis deputanda, ideo haec exultatio et tamquam matri domini reddita resalutatio, sicut solent miracula fieri, facta est diuinitus in infante, non humanitus ab infante. Quamquam etiam si usque adeo est in illo puero acceleratus usus rationis et uoluntatis, ut intra uiscera materna iam posset agnoscere, credere, consentire, quod in aliis paruulis aetas expectatur ut pos
Abbreviated transcription (Latin):
ma uerissima. felicissima ẽ. Hie iam
oportet etiam illã quã post epłȩ tuae
subscriptionẽ ad didisti ꝑ tractare ques.¬
tionẽ. Si adhuc ignorant paruuli dm̃
quomodo iohannres etiã anteꝗ nasceret᷑.
aduentũ & p̾sentiam matris dñi. in suȩ
matris utero potuit exultare. Cũ eñi
cõmemorasses legisse te librũ meũ de bap¬
tismo paruuloꝵ. addidisti & aisti. depreg¬
nantib quid sentias opto cognoscere. cũ
credulitatis fidr̾ ꝓpuero mater iohannis
baptiste responderit. Hec sunt certauer.¬
ba elisabeth matris iohannis. Beata tu
innulieres. & benedictus fructus uentris
tui. Et unde hoc mihi ut ueniat mat᷑
dñi mei adme: Ecce enĩ ut facta est
uox salutationis tux̧ maurib meis. exul.¬
tauit ingaudio infans inutero meo.
tio significasset infantis. idẽ. illius ue.¬
nisse matrẽ. cuius ipse p̾cursor & de.¬
monstrator esset futurus. Potuit ergo
eẽ.ista significatio rei tantȩ amaiorib

Expanded text:
ma, uerissima, felicissima est. Hie iam ma, uerissima, felicissima est. Hie iam oportet etiam illam, quam post epistulae tuae subscriptionem addidisti, pertractare quaestionem: \'Si adhuc ignorant paranti deum, quo modo Iohannes, etiam antequam nasceretur, ad aduentum et praesentiam matris domini in suae matris utero potuit exultare?\' cum enim commemorasses legisse te librum meum de baptismo paruulorum, addidisti et aisti: De praegnantibus quid sentias opto cognoscere, cum credulitatis fidem pro puero mater Iohannis Baptistae responderit\'. Haec sunt certe uerba Elisabeth, matris Iohannis: Beata tu inter mulieres et beatus fructus uentris tui. et unde hoc mihi, ut ueniat mater domini mei ad me? ecce enim, ut facta est uox salutationis tuae in auribus meis, exultauit in gaudio infans in utero meo. tio significasset infantis, id est illius uenisse matrem, cuius ipse praecursor et demonstrator esset futurus. potuit ergo esse ista significatio rei tantae a maioribus
Abbreviated transcription (Latin):
ut & nos participes eius in mortalitatis
essenius. Hoc sacranrentũ longe est
urrunt dm̃. quia cognoscentes dm̃
sicut dieit apostolus. Non sicut dmñ
glorificauerunt aut gr̃as egerunt.
Nosti aut̾ẽ in quo sacrificio dicatur.
grãs agamus dño dõ nr̃o. acuius fa.¬
erificii humilitate longe ab ẽ. typus
& quoturnus illoꝵ. & idõ inultũ mira.¬
bilis res ẽ. quẽad modũ quorundã ñdũ
cognoscentium dm̃ sit in habitator deus.
& quorundam cognoscentiũ non sit.
Nec illi enĩ ad teplũ dĩ ꝑtinent. qui
cognoscentes dm̃ ñ sicut dm̃ glorifica¬
urrunt aut gr̃as egerunt. & ad tẽplum
dĩ ꝑturent paruuli scĩficati sacramento
xp̃i regenerati sp̃ũ sc̃o. qui certi ꝑ aetatẽ
nondũ possunt cognoscere dm̃. Onche
quẽ potuerunt illi nosse irec habere. isti
potuerunt habere ante quã uosse. Bea.¬
tissimi sunt autẽ quib hoc ẽ. dm̃ habere
quod nosse. ⁊ psa quippe uotitia plenissi¬

Expanded text:
ut et nos participes ejus immortalitatis ut et nos participes ejus immortalitatis essemus. 21. Hoc sacramentum longe est verunt Deum; quia cognoscentes Deum, sicut dicit Apostolus, non sicut Deum glorificaverunt, aut gratias egerunt . Nosti autem in quo sacrificio dicatur, Gratias agamus Domino Deo nostro. A cujus sacrificii humilitate longe abest typhus, et ęothurnus illorum. et ideo multum mirabilis res est, quem ad modum quorundam nondum cognoscentium deum sit inhabitator deus et quorundam cognoscentium non sit. nec illi enim ad templum dei pertinent, qui cognoscentes deum non sicut deum glorificauerunt aut gratias egerunt, et ad templum dei pertinent paruuli si, regenerati spiritu sancto, qui certe per aetatem nondum possunt cognoscere deum; unde, quem potuerunt illi nosse nec habere, isti potuerunt habere antequam nosse. beatissimi sunt autem, quibus hoc est deum habere quod nosse; ipsa quippe notitia plenissi
Abbreviated transcription (Latin):
apłs diuisiones autẽ douationũ st̃. conti¬
nuo subierit. ⁊dem aurẽ sp̃s. Itẽ cũ ipsas
donitionũ diuisiones cõmemorassoe.
omnia autẽ harc inquit operatur unus
atq idẽ sp̃s. diuidens ꝓpria unicuiq
prout uult. Di uidens ergo non ipse
diuisus. quia ipse unus atq idẽ. Ille uiro
diuisiones dictȩ sunt sicut menbroꝵ
incorpore. quia ñ idẽ ualent aures
quod oculi. Atq ita menbra cȩtera
diuersis officiis concorditer distributa.
quȩ tamen cũ sani sumꝰ una neq diuer.¬
sa. nec alibi maiore alibi minore. sed
eũ sint ipsa disparia. comuni & parili
salute congaudent. huius corporis caput
ẽ. xp̃s. unius corporis unitas nr̃a sacri.¬
ficio cõm̃datur. quod breuiter significa.¬
uit apłs dicens. Vnus panis unũ corpus
multi sumꝰ. Per caput nr̃m reconcilia.
mur dõ. quia in illo ẽ. diuinitas unige.¬
niti facta particeps mortalitatis nostrȩ.

Expanded text:
apostolus: Diuisiones autem donationum sunt, contiapostolus: Diuisiones autem donationum sunt, continuo subiecit: Idem autem spiritus; item cum ipsas donationum diuisiones commemorasset, omnia autem haec, inquit, operatur unus atque idem spiritus diuidens propria unicuique, prout uult; diuidens ergo, non ipse diuisus, quia ipse unus atque idem. illae uero diuisiones dictae sunt sicut membrorum in corpore, quia non idem ualent aures quod oculi atque ita membra cetera diuersis officiis concorditer distributa. quae tamen, cum sani sumus, una neque diuersa nec alibi maiore alibi minore sed, cum sint ipsa disparia, communi et parili salute congaudent. huius corporis caput est Christus, huius corporis unitas nostro sacrificio commendatur, quod breuiter significauit apostolus dicens: Unus panis is, unum corpus multi sumus. per caput nmur Deo, quia in illo est divinitas Unigeniti facta particeps mortalitatis nostrae,