comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
senserunt tanqͣm discerñet cibos. ita ut
ice commestionis: ut qͣmuis recte crałet de legis inuttoq popło
abolitione. eadem tam̃ intentione qua petrus se agentib sub¬
traheret. &e cum infirmis idem sentire se sunilaret. Hec añ
simulatio gentib iuutilis erat. ideoꝙ paulus petrum red ar¬

Expanded text:
senserunt, tanquam discerneret cibos, ita ut icae comestionis, ut quamvis recte crederet de legis in utroque populo abolitione, eadem tamen intentione qua Petrus, se a gentibus subtraheret, et cum infirmis idem sentire se simularet. Haec autem simulatio gentibus inutilis erat, ideoque Paulus Petrum redar
Abbreviated transcription (Latin):
subdit. Cum aũ illi ue¬
nissent aiuidea. sub tra¬
hebat se petrus latenter
ꝑaliquas occasiones ãci¬
bis gentilium ce segre¬
gabat se idest ꝑ se gre¬
gem cum iuidis faciebat
timens non cibos sed eoᷤ
qui excͥcumcisione erant
idest de iudea qui erant
infirmi: uł etiam si fir¬
mi ẽẽnt ꝓ more suo scan¬
d alrarentur. Hii gͥ ne
scandalizarent᷑ sed ꝑau¬
latim infide nutͥrentur.
factus est iudeis tanqͣm
iud̾s simulans cum in¬
firmis idẽ sentire. &
simulationi eiꝰ ceti ntłi.¬

Expanded text:
subdit: Cum autem illi venissent a Judaea, subtrahebat se Petrus, latenter per aliquas occasiones a cibis gentilium. Et segregabat se, id est per se gregem cum Judaeis faciebat, timens, non cibos, sed eos qui ex circumcisione erant, id est de Judaea, quia erant infirmi, vel etiam si firmi essent, ne pro more suo scandalizarentur. Igitur ne scandalizarentur, sed paulatim in fide nutrirentur, factus est Judaeis, tanquam Judaeus, simulans cum infirmis idem sentire. Et simulationi ejus caeteri
Abbreviated transcription (Latin):
tanȩ ep̃o. alebat petrus cum gentib ñ habens discretionẽ
incibis. Illi qui a iacobo uenerat emulatores legis erãt. no
men sñ miscebat᷑ gentib. Qđ si solum eẽt. non ẽẽt rep̃hensi¬
bile. sicut oe ipse pauluspscandalo aliquando cessit: sed in
hos erratum est quod gentes cogebat. iudarare suo exem¬
plo dum agentib se diuidens iudeis se ad ningebat. Unde

Expanded text:
tanae episcopo, edebat Petrus cum gentibus, non habens discretionem in cibis. Illi qui a Jacobo venerant aemulatores legis erant, nomens non miscebatur gentibus. Quod si solum esset, non esset reprehensibile. Sicut et ipse Paulus pro scandalo aliquando cessit. Sed in hoc erratum est, quod gentes cogebat judaizareplo, dum a gentibus se dividens Judaeis se adjungebat. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
scidatis inmanus dͥei rememoramim pristinos dies. Quasi.
Diu est quod cradidrstis. & ideo magis assuetiestis. Inqͥb
aieb uosilluminati ficle. ꝓ qua uenit tribulatio suffinu¬
istis magnum certamen passionum: passionesenim qͣi
cõntra eos certabant. ut patientiam & fidem extorque¬
renit. Si anteni rudes sustinuerunt turpe est simodo
b . tumi ex dolorib aliorum. quib compatiebantur. U ñ
idest maltera parte

Expanded text:
ssDiu est quod credidistis, et ideo magis assueti estis, in quibus diebus vos illuminati fide pro qua venit tribulatio, sustinuistis magnum certamen passionum. Passiones enim quasi contra eos certabant ut patientiam et fidem extorquerent. Si autem rudes sustinuerunt, turpe est, si modobus, tum ex doloribus aliorum quibus compatiebantur. Unde id est in altera parte
Abbreviated transcription (Latin):
medicaminib afferunt remedium illi locoubi dolor in¬
est & ꝑturbatamrefouent animam: sic apł facit. Post¬
quam concussit animas eorum & terruit. refouet eõs ꝑ
laudem priorum. scił rememorando priora eorum bo¬
na. ut faclius extitet adcetera Auasi. NIt antem non in
eui graniter petcat.
P̾ollutum enim san¬
g̾uinem xp̃i ducit. qͥ
ꝑ carnales obseruan¬
tias credit peccata di¬
mtti aquib retra¬
hit nos sanguis xp̃i.¬
ce ita pollutus est¬
& nos polluit : si
aheo unde est remis¬
sio nos retrahit. Se
iterum scriptura
dicit. quia dominꝰ
iudicabit purgando¬
& separaudo aniał
magisꝑimet inimi¬
cos: horrendum.
Quasi. Dominꝰ pu¬
met inimicos. & ñ
leuiter. & ideo hor¬
rendum est incidẽ
in manus dei. In¬
cidit ille quinon
ꝓuidet sedsubito de¬
prehenditur: dei
dico inuentis scił
qui semꝑ est efficax
&e potens facere
quod uult. Reme¬
sicut optimi medi¬
corumcum alios
sccuerint. & ꝑinci¬
saonemdoloris ag¬
nientum. fecerunt
solatium mitiorib¬

Expanded text:
medicaminibus afferunt et remedium; illi loco, ubi dolor inest, et perturbatam refovent animam: sic Apostolus facit, postquam concussit animas eorum et terruit, refovet eos per laudem priorum, scilicet rememorando priora eorum bona, ut facilius excitet ad caetera. Quasi dicat: Ut autem non ineum graviter peccat. Pollutum enim sanguinem Christi ducit, qui per carnales observantias credit peccata dimitti, a quibus retrahit nos sanguis Christi: ita pollutus est, et nos polluit, si ab eo unde est remissio nos retrahit. Et iterum Scriptura dicit, quia Dominus judicabit purgando, separando a malis magis puniet inimicos. Horrendum. Quasi dicat: Dominus puniet inimicos, et non leniter. Et ideo horrendum est incidere in manus Dei, id est, incidit ille qui non providet, sed subito deprehenditur. Dei dico viventis, scilicet qui semper est efficax et potens facere quod vult. Remesicut optimi medicorum cum alios secuerint, et per incisionem doloris augmentum fecerint, solatium mitioribu
Abbreviated transcription (Latin):
Scłm humanitatem iubentur angeli. acdorare xp̃m. ex
quo eum tanto meliorem angłis demonstrat̾. qnͣto ser¬
ins dñm constat esse meliorem. Ideo xp̃m scdm carnem
iussit a cunctis angłis ad oraridicens. ad orent eumom̃s
angłidei. quia iussioni eius obtemꝑant. Et it̃um dicit.¬

Expanded text:
ndum humanitatem jubentur angeli adorare Christum, ex quo eum tanto meliorem angelis demonstrat, quanto servis dominum constat esse meliorem: ideo Christum secundum carnem jussit a cunctis angelis adorari, dicens: Adorent eum omnes angeli Dei, quod jussioni ejus obtemperant. Et iterum dicit
Abbreviated transcription (Latin):
tis aparuisse legimus & tenemus. Sp̃e antem sunt an¬
geli. nec eo sp̃t sunt quo angłi cum mittuntur fiunt an¬
gli. Angłs enim officii nomen est ñ nature. nom̃natu¬
re sp̃c est exco quodest sp̃c est ex eo quod agit angłs est
sicut nomen nature est homõ. nom̃ officii mles. Homo
gͦ fte miles. nonmles homo. Sic eos qui erant sp̃c condi¬
ti atreatore deo fatit angłos eos mntendo nuntiare qͦa
iusserit. & utitur om̃ib adincommutabile arbitri um
ma causa om̃ium corꝑalium sp̃erum atꝙ motionum. Ni¬
chil enim nisibiliter fit & sensibiliter. quod non det̾iore
inuisibili atq intelligibili summi aula imꝑatoris. aut¬

Expanded text:
tis apparuisse legimus et tenemus. Spiritus autem sunt angeli, nec eo spiritus sunt quo angeli, cum mittuntur, fiunt angeli. Angelus enim officii nomen est non naturae: nomen naturae spiritus est: ex eo quod est, spiritus est; ex eo quod agit, angelus est: sic nomen naturae est homo, nomen officii miles. Homo ergo fit miles, non miles homo: sic eos qui erant spiritus conditi a Creatore Deo facit angelos mittendo nuntiare quod jusserit. Et utitur omnibus ad incommutabile arbitriumma causa omnium corporalium, spiritaliumque motionum. Nihil enim fit visibiliter ac sensibiliter, quod non de invisibili atque intelligibili summi imperatoris au
Abbreviated transcription (Latin):
ercessit. E intiailcudo in quo nicħ habebat. Deiñ ex ꝑsona
iustoꝵ qui nc̃ st̃ ce in resurrectõne ert̃. insultat cis dices. U̾ ẽ o
mor scił diabole uictoria tua qua genꝰ humanũ uelud gͣgem
post te trahebas⁊ U̾ c̃ mors sci diabole stimulus tuuꝰ Sti¬
hic siguificari delectatioẽm peccandi. & carnalem ꝯfuetudi¬
nẽ que aĩam mortisicat. q̃ eractu peccati sit qͦ i adã peceaui¬
mꝰ. hanc em̃ mortẽ pecco merimuꝰ. qd̾ pect̾m omĩno erat in lib̾c
arbito. cum in ꝑadiso millꝰ dolor denegate delectatiois uo¬
luntati bone hois resistebat. ut u̾bi grã si qͥs assistat quẽ nũ¬
o qm uenatio delect auit. omĩno lib̾ ẽ utrñ uenari uelit ł nolit
ñ eum crutiat qui hoc ꝓhibet. At si ista lib̾tate male uis ue¬
nat fuit cont᷑ ꝓhibentis ĩꝑium. paulatim subrepẽs delec:¬
tato mortificat aiãm. ut si se abstinere uelit. sũ molestia &
S carnem. nec cessabit contentio. donec ꝑfecta scĩtas totũ

Expanded text:
sona justorum qui nunc sunt, et in resurrectione erunt, insultat eis dicens: Ubi est, o mors, scilicet diabole, victoria tua, qua genus humanum velut gregem post te trahebas? Ubi est, mors, scilicet diabole, stimulus tuus? Stihic significari delectationem peccandi, et carnalem consuetudinem quae animam mortificat, quae ex actu peccati sit, quo in Adam peccavimus. Hanc enim mortem peccato meruimus, quod peccatum omnino erat in libero arbitrio, cum in paradiso nullus dolor denegatae delectationis voluntati bonae hominis resistebat, ut verbi gratia, si quis existat quem nunquam venatio delectavit, omnino liber est utrum venari velit vel nolit, nec eum cruciat qui hoc prohibet. At si ista libertate male usus, venatus fuerit contra prohibentis imperium, paulatim subrepens delectatio mortificat animam, ut si se abstinere velit, sine molestia et s carnem . Nec cessabit contentio donec perfecta sanctitas totum
Abbreviated transcription (Latin):
get inincorruptioẽm .i. t̃mortale ⁊ impassibile .i. qͣmtus
homo ex qͦ concipit᷑ & usq ad dissolutioẽm sit in corruptẽ¬
ne. ce ptꝰ umib scateat. tñ resurget in incorruꝑtõnẽ. Item.
seminat᷑ .i. morit᷑ ot sepelit᷑ cor¬
onore. & surget in głã .i. glo
tur in infirmitate .i. tale cui¬
la. Seminat̾ In quelib noceat᷑. surget in uͥtu¬
mouere nec rege. surget in nirtute. uͭ iii

Expanded text:
et in incorruptione, id est immortale et impassibile, id est quamvis homo ex quo concipitur usque ad dissolutionem sit in corruptione, et post vermibus scateat, tamen resurget in incorruptione. Item: seminatur, id est moritur et sepelitur corhonore, et surget in gloria, tur, in infirmitate, id est tale cui quaelibet noceant; surget in virtumovere vel regere; surget in virtute, id
Abbreviated transcription (Latin):
TIA. tune fiet. significas eẽ suium. ñ ait factꝰ c̃ tanq̃m de
p̃tito. ne quis putaret dictũ eẽ de morte int̾iori qd̾ iã factũ
om̃s sic uiceras. ut cẽ dĩ filiꝰ tecũ confligẽt. teq ñ uitando. s
suscipiendo suꝑaret Uicisti in morientib. uicta es in re¬
surgentib. Uictoria tua qua absorbueras corpora morien

Expanded text:
t, tunc fiet, significans esse futurum: non ait, factus est, tanquam de praeterito, ne quis putaret esse dictum de morte interiori, quod jam factum omnes sic uiceras, ut etiam dei filius tecum confligeret teque non uitando, sed suscipiendo superaret? uicisti in morientibus, uicta es in resurgentibus. uictoria tua, qua absorbueras corpora morient
Abbreviated transcription (Latin):
nitas ꝯparet᷑. qͥ sexagesimũ numerũ h̾nt. stellis
omĩum nouissimis ꝑfidoꝵ resurrectio simił ẽ. Infidelita:
eniñ potest carã resurrectõnẽ ħre. qi sic̃ carbo cmere suo
cooptꝰ obcecat᷑. ita &e hii ꝑfidia &e erroris teneb̾ͥs circũdati
luce carebt᷑. S̾ tella emim. Qĩ. Ab i

Expanded text:
stellis omnium novissimis perfidorum resurrectio similis. Infidelitas enim non potest claram resurrectionem habere, quia sicut carbo cinere suo coopertus obcaecatur, ita et hi perfidia et erroris tenebris circumdati luce carebunt. Stella enim. Quasi
Abbreviated transcription (Latin):
surrectõne dubitant. Hoc enĩ dic̃ ꝑꝑ eos qui qĩ nil futum
sit pt mortẽ uent᷑ tm̃ studebat ut pecora. qui fide asse¬
rentiũ resur rectõnẽ irrident dicentes. Qd m̃ uenit
Non andim nocẽ cuiꝰ qͣm iñ uenientis ex qͦ positus ẽ ibi
auus m̃s ex qͦ attauꝰ m̃s. ex qͦ pat̾ m̃s. nulliꝰ uocẽ audiui.
Quib respondr. Stulte si pat̾ tuus surg̾e̾t crederes. d̾s oĩ¬
um surrex̾ &e ñ credis: Qui uoluit mori ⁊ surge̾. ut om̃s
un cred̾emꝰ. ne a multis deciꝑem᷑. Cred̾es pat̾ tuo tt̾m mo¬
rituro: & ñ credis x̃ iã ĩmortali: Qui &̃ se contrectandũ
discipłis p̃buit. quib uidentib in celũ ascendit. cꝰ fid̾e
de celo misso spũ orbis recep̾. qͥ deniq testimoniũ ħt in
celo. testimoniũ in t̾ra. testimoniũ ab angłis. testimo¬
niu̾ ab inferis. Qͥd gͦ remansit qd̾ ñ clamet. Desinat᷑

Expanded text:
surrectione dubitabant. Hoc enim dicit propter eos qui quasi nihil futurum sit post mortem, ventri tantum student, ut pecora, qui fidem asserentium resurrectionem irrident dicentes: Quis inde venit? non audivi vocem cujusque inde venientis ex quo positus est ibi avus meus, ex quo atavus meus, ex quo pater meus, nullius vocem audivi; quibus respondetur: Stulte, si pater tuus resurgeret, crederes? Deus omnium surrexit et non credis, qui voluit mori et surgere ut omnes uni crederemus, ne a multis deciperemur: crederes patri iterum morituro, et non credis jam immortali? Qui etiam se contrectandum discipulis praebuit, quibus videntibus in coelum ascendit, cujus fidem de coelo misso spiritu orbis recepit, qui denique testimonium habet in coelo, testimonium in terra, testimonium ab angelis, testimonium ab in
Abbreviated transcription (Latin):
considõ qd̾ ip̃e eͥ ꝑ passionem głificatꝰ. Iterũ si mortui ñ
taui ad bestias ephesi.
tes in epheso: P ugnaui dico agens sałm hoĩem .i. rationabi
lit̾. qr hoĩs ẽ credere ñ
mori ut bestiam hoĩem.

Expanded text:
d ipse per passionem est glorificatus. Iterum: Si mortui non tavi, ad bestias Ephesi, tes in Epheso? Haimo Pugnavi, dico, agens, secundum hominem, liter, quia hominis est credere, non m
Abbreviated transcription (Latin):
tõnẽ dr̃ xͦ euacuare. qr suos om̃s in regno exaltab̾ qui hic
fuert̾ humiles. sic̃ ip̃e ex humilitate regnat qͣm habuit. Dis¬
tingue. pͥncipatũ dic̾ maiores. & potestatẽ dic̾ imores. uir¬
tute illos qui miracula faciut ł fortes hoĩes. d tẽ cessab̾ oĩs
c̾ature p̾lato̾ in augłis ⁊ hominib. Cessab timor. regnab̾ ea

Expanded text:
tus evacuare, quia suos omnes in regno exaltabit, qui hic humiles fuerunt, sicut ipse ex humilitate regnat, quam habuit. Distingue: Principatum, dicit majores; et potestatem, dicit minores; virtutem, illos qui miracula faciunt, vel fortcreaturae potestas in angelis et hominibus. Cessabit timor, regnabit in
Abbreviated transcription (Latin):
potest fieri resurrectõ mortuoꝵ. Ecce pͥmitie homo.⁊
nomo. homo ad uitã. homo ad mortẽ. s ille ñ nisi ħo
iste ds & homo. Qs aũ iste quis ille. supponit. Et sic̃.¬
mors ꝑ quẽ re¬
surrectio: Ecce¬
morrunt᷑ mor
generatione. tcende qͣmͦ ait om̃s mori in adã. & õs
nunficari in xͣ. qͣr nemo ad mortẽ uascit᷑ nͥ ꝑ illũ.
nemo ad uitam nisi ꝑ istum. qr sic̃ ꝑ adã õs morta¬
hoc de corpore mortis dictum. qm̃ de resurrectiõe

Expanded text:
st fieri resurrectio mortuorum. Ecce primitiae, homo, et homo: homo ad vitam, homo ad mortem; et ille nonnisi homo, iste Deus et homo. Quis autem ille, quis iste, supponit. Et sicmors, per quem resurrectio. Eccemoriuntur generatione. Attende quomodo ait omnes mori in Adam, et omnes vivificari in Christo, quia nemo ad mortem nascitur nisi per illum, nemo ad vitam nisi per istum. Quia sicut per Adam omnes mortahoc de morte corporis dictum, quoniam de resurrectione
Abbreviated transcription (Latin):
regnab̃. s interim oportet
Oportet aũ illum¬
illũ regnare occulte. qr ali¬
t scͥpture false eẽnt & qͥ mͦ¬
regnare donec Po ignat potit suos suscita¬

Expanded text:
regnabit, sed interim, oportet illum regnare occulto, quia aliter Scripturae falsae essent; et qui modo regnat, poterit suos suscita
Abbreviated transcription (Latin):
didi. qr an ꝑcessit u̾bum dĩ a uobis ad nos. Inmo a nob̾
ad uos. sdo ita arguit eos. qr sic se iactabant corithii qr
bñficiũ darent accedentes ad fidem ñ acciꝑent. & exẽplo
eoꝵ cec̾e gentes uocarent᷑ ad fiłe. Idõ illos it̾m aͣiguit sub
plures. & ido qd̾ alii tenent tenete. Id̾õ sic arguit eos qr ta¬
les se p̃bebant elatione tianitatis. qͣi si ipi ñ obedirent u̾b̾
Ip̃cepta tenere debetis.
data dm̃ sc̃. & oportet

Expanded text:
tradidi, quia an processit verbum Dei a vobis, ad nos, imo a nobis ad vos. Ideo ita arguit eos, quia sic se jactabant Corinthii, quasi beneficium darent accedentes ad fidem, non acciperent, et exemplo eorum caeterae gentes vocarentur ad fidem. Ideo illos iterum arguit subdplures. Et ideo quod alii tenent, tenete. Ideo sic arguit eos, quia tales se praebebant elatione vanitatis, quasi si ipsi non obedirent verbis praecepta tenere debetis, data Domini sunt, et oportet
Abbreviated transcription (Latin):
sua. ut ipãm reue̾ant᷑ & honorẽt. ⁊ ip̃m hoĩem dm̃ ⁊ regẽ
omiũ agnoscat᷑. Qẽ sensꝰ. Interim oportet regnũ eiꝰ mani¬
i. festari. donec eum regnare fateant᷑ om̃s immici eiꝰ scił ⁊ il¬
li qͥ ex inustis iustificant᷑. & ei fide subdunt᷑. ⁊ illi qͥ ad iꝰtoꝵ
beatitudin ẽ ñ ꝑtinet. qr &r ipsi cũ regnare. ip̃a regni eiꝰ ma

Expanded text:
sua, ut ipsam revereantur et honorent, et Christum hominem Deum et regem omnium agnoscant. Et est sensus: Interim oportet regnum ejus manifestari, donec eum regnare fateantur omnes inimici ejus, scilicet et illi qui ex injustis justificantur, et ei fide subduntur, et illi qui ad justorum beatitudinem non pertinent, quia et ipsi cum regnare ipsa regni ejus ma
Abbreviated transcription (Latin):
gitam qntularacũq in hac uita de tantare cẽ potest ꝑticiuit.
s de p̾dictis que fidẽ ce mores edificant. scił ut linguis ꝓpħia
loqui coge̾t ut mulieres taceat᷑ in eccłia. & omĩa honeste ce
sodm ordinẽ fiant. Cõhercet gͦ ⁊ ad pacificũ ordinẽ reuocat
inquietos. tanto ad seditõnẽ faciliores. qnto sͥ uidebantur
spñ excellere. cũ suꝑbiendo cuncta turbaret᷑. & ẽ sensꝰ. Si qͥs
aliꝙͣ qui tñ in iudicio qͥb dã dicet ñ noui nos. s eoꝵ imꝑba¬

Expanded text:
tanta esse potest, perveniunt, sed de praedictis quae fidem et mores aedificant, scilicet ut linguis prophetia loqui cogeret, ut mulieres taceant in Ecclesia, ut omnia honeste et secundum ordinem fiant. Coercet ergo et ad pacificum ordinem revocat inquietos, tanto ad seditionem faciliores, quanto sibi videbantur spiritu excellentiae, cum superbiendo cuncta turbarent. Et est, si quis aliqua, qui tamen in judicio dicet: Non novi vos ; sed eorum
Abbreviated transcription (Latin):
& tñ ore ñ confitendo ꝑierunt. nͥ illi qui peniten¬
tia reiux̾unt. ut petrrus qr in illa negatione intꝰ
ui̾tatẽ tenebat: ⁊ foris m̃daciũ ꝓferebat. Cur enĩ
lacͥmis diluit qd̾ ore negauerat: si saluti faciebat
qd̾ corde tenebat.Querens gͦ a d̾o pacem. ñ aliud
habebat in ꝓfessione oris: aliud in archano cordiᷤᷤ.
Dil enim ꝑdest hoc ẽẽ in corde qd̾ uerum ẽ. si hoc
lens. Intrare eccłiam accecłe ad altare potest no¬
lens. s ñ credere. idõq congrue ait. corde credit᷑.
De hac aũ radice cordis surgit confessio: confiteri
enim ẽ dicere qͥd sit in corde. Si enm aliud ẽ in cor¬
de aliudinore: loqͥ ẽ ñ confiteri. Qd̃ gͦ ẽ in corde de¬
bet eẽ in ore. qr ñ sine causa signum crucis fit in
bescat. Pecc̃m enĩ petro ore negare cum crederet
corde fuit. Discedat gͦ uerecundia mala. accedat
salub̃s confessio. ñ erubescamꝰ de noĩe .xͥ. insultetͣ

Expanded text:
qui poenitentia revixerunt, ut Petrus qui illa negatione intus veritatem tenebat, et foris mendacium proferebat. Cur enim lacrymis diluit, quod ore negaverat, saluti faciebat, quod corde tenebatur. Quaerens ergo a Deo pacem non aliud habeat in professione oris, aliud in arcano cordis. Nil enim prodest hoc esse in corde quod verum est, sed hoc lens, intrare ecclesiam, et accedere ad altare potest nolens, sed non credere, ideoque congrue ait, corde creditur. De hac autem radice cordis surgat confessio. Confiteri enim est dicere quid sit in corde. Si enim aliud est in corde, aliud 50 in ore, loqui est, non confiteri. Quod ergo est in corde debet esse in ore, quia non sine causa signum crucis fit in bescat. Peccatum fuit Petrum ore negare, cum corde crederet. Discedat ergo mala verecundia, accedat salubris confessio, non erubescamus de Christi
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ cũ aliud simulat᷑. ⁊ agit᷑¬
aliũd. Malignitate. Mali¬
gnitas ẽ mala uoluntas. cũ
ultra ñ potest uł de beneficus grãm ñ referre. Susur¬
rones. int̾ amicos discordias seminantes. Detractores qͥ bona¬
alioꝵ negant. uł inu̾tunt. Et ne leuia putent᷑ susurra

Expanded text:
agitur. Malignitate. Malignitas est mala voluntas cum ultra non potest, vel de beneficiis gratiam non referre. Susurrones, inter amicos discordias seminantes. Detractores, qui aliorum bona negant vel invertunt, et ne levia putentur susurra
Abbreviated transcription (Latin):
pauꝑib erogare.Deqͥcia.
Nequicia ẽ remeritas qñ
quis auder qd neqͥt. uel
neqͥcia ẽ sui intẽꝑantia.
Illos dico. plenos inuidia.
.i. dolore alieni boni. Intudꝰ

Expanded text:
ibus erogare. Nequitia. Nequitia est temeritas, quando quis audet quod nequit; vel, nequitia est intemperantia sui. Illos dico plenos invidia, id est dolore alieni boni. Haimo.
Abbreviated transcription (Latin):
omnẽ ꝑfecto usũ femine¬
laudare cõpelleris. ac ꝑ ħ
⁊ ea q̃ cũ seminis cõmittũ¬
tur stupra laudabis. qr ⁊
naturales uocantur qͥ inde nascunt᷑. Hõn gͦ carnisꝯeu
piscentiã in u̾bo illo laudauit apłs. s naturale̾ usũ ap¬
do subsistere. Hec dixit usũ nugałe s naturałẽ eũ uo¬
lens intelligi. qui sit in m̃bris ad hoc ereatis. ut pea
possit ad gnandu sexus uterq misceri. ac ꝑ hoe eũ eis Id̾ i
dem m̃bris ⁊ meretrici aliqͥs miscetur. naturalis ẽ usus.
ñ tñ laudabilis s culpabilis. Ab eaũ corporis parte q̃ ñ ad¬

Expanded text:
omnem profecto usum feminlaudare compelleris; ac per hoc et ea quae cum feminis committuntur stupra laudabis, quia ncarnis in illo verbo laudavit Apostolus, sed naturalem usum apdo subsistere. Nec dixit usum conjugalem, sed naturalem, eum volens intelligi qui fit in membris ad hoc creatis, ut pepossit ad generandum sexus uterque misceri. ac per hoc cum eisdem membris etiam meretrici quisque miscetur, naturalis est usus, nec tamen laudabilis, sed culpabilis. ab ea uero parte
Abbreviated transcription (Latin):
Hec irato dõ ꝓpt̃ ĩdolatͥam
humano generi ꝑuenisse¬
testatur apłs. ut femina fe¬
mina. masculꝰ masculũ
turpi desiderio ãd usũ appeterent indebntũ. Qd ir
ẽ mutare naturałe usũ¬
in eũ qui ẽ ꝯtranaturã¬

Expanded text:
ec irato Deo propter idololatriam humano generi provetestatur Apostolus, ut femina feminam, masculus masculum turpi desiderio ad usum appeteret indebitum. Quod enim est mutare naturalem usin eum qui est contra natura
Abbreviated transcription (Latin):
nicħ intelligant nͥ qd̾ a ꝑ¬
bitate remotũ ẽ. quos sua
cecitas a ueritatis lumme
funditus excluthit. tradi¬
Ido dico repletos om̃i im¬
quitate quasi ñ parum
habentes. Deinde enume¬
rat iniquitatis partes. ut

Expanded text:
nihil intelligant, nisi quod a probitate remotum est, quos sua caecitas a veritatis lumine funditus excludit. TradiIllos dico repletos omni iniquitate, quasi non parum habentes. Deinde enumerat iniquitatis partes, ut
Abbreviated transcription (Latin):
ne nomine dignitatis. Inde dicit᷑ ignominiosus. qui
desinit habere dignitatis nom̃. du in aliquocrimine
nie.i. in ardorẽ libidinis. q̃ ẽ passio nature nec nomi¬
nanda. postea tradidit in ipsũ libidinis actũ. Et uere.
Nam femins eoꝵ immutauer̃t usũ naturałe uri¬
legitimi in eũ usũ qͥ ẽ ꝯtͣ

Expanded text:
ne nomine dignitatis. Inde dicitur ignominiosus qui desinit habere dignitatis nomen, quando niae, id est in ardorem libidinis, quae est passio naturae, nec nominanda. Postea tradidit in ipsum actum libidinis, et vere. Nam feminae eorum immutaverunt naturalem uslegitimi in eum usum qui est co
Abbreviated transcription (Latin):
stat qui cadere putat᷑. ł suo du̾o stat aut cadit. qr
Stabit altE. e si tñdeuotione hoc agit.
uentib loqueret᷑ apłs dicens. seruũ alienũ. conti¬
nio tñ respexit ad p̃destinatos cum dic̃. stabit aũt
hoc de p̃destinatis ait. Et ne sͥ stare arroget subdit.
potens ẽ enim ds statuere illum. de quo nulu ẽ ãbi¬

Expanded text:
tatur cadere; vel, suo domino stat aut cadit, quia lis est, si tamen devotione hoc agit.entibus loqueretur Apostolus, dicens servum alienum, continuo tamen respexit ad praedestinatos cum ait, stabit autem, hoc de praedestinatis dicit. Et ne sibi stare arrogent subdit: Potens est enim Deus statuere illum, de quo nulli est ambi
Abbreviated transcription (Latin):
cet: utq enim seruus d̾i est.
Et hoc est d̾s enim illum scił¬
assũpsit.¬
lentie es qui iudicas alienũ
seruũ .i. dampnandũ affir¬
mas. qd̾ ñ debes cum sit alteriꝰ
seruus.Mamfestum ẽ enĩ ser
uum ñ debere conserui uolun¬
incognito corde alieni serui tu
diũ. stat qui ftat. aut cadit

Expanded text:
cet, uterque enim servus Dei est. Et hoc est. Deus enim illum, sciassumpsilentiae es, qui judicas alienum servum? id est damnandum affirquod non debes, cum sit alterius servus. Manifestum est vum non debere conservi volunincognito corde alieni servi, tu ni sui, stat, qui stat
Abbreviated transcription (Latin):
mundos alios imundos
manducet olus. Hic inli¬
get assum qͥ ꝑmittit᷑ edere
olus in qͦ nulla q̃stio ẽ. in cu¬
uis esu omis secta consentit
firmus est¬
Infimiꝰ gͣ ẽ qui cibos discerint
eo qd̃ iuidi prohibiti sunt edere. Hunc suo uidici
relinquendum dic̃ apłs. ne cũ scrupulo edat. Ni
infirmus dr ꝓmis ad casum¬
ollis Man qui facile impctu libidinis st̃¬
nit᷑. Quasi dicat. Licet ꝑfecta sit fides
liceT. q̃ omĩa licere credit. tñ qui infirmꝰ ẽ
.i. qui timet casus uicioꝵ manducet olus .i. tenues
& aridos cibos qui ñ st̃ fom̃tum uitioꝵ ⁊ abstineat
ab illis quib excitat᷑ libido. crassitudo enim car¬
nis ⁊ delitiose epule corpꝰ ꝓuocant ad libidinem.¬
Sequitur. Is qͥ manducat᷑. Precepit suꝑͣ ñ discepta¬
re de cogitationib alioꝵ: hic p̃ci¬

Expanded text:
mundos, alios immundos, manducet olus. Hic inget assumi qui permittitur edere olus, in quo nulla quaestio est, in cujus esu omnis secta consentit. Infirmus ergo est qui cibos discernit, eo quod Judaei prohibiti sunt edere, hunc suo judicio dicit relinquendum Apostolus, ne cum scrupulo edat. Vel infirmus dicitur pronus ad casum, qui facile impetu libidinis sternitur. Quasi dicat: Licet perfecta fides sit quae omnia licere credit, tamen qui infirmus est, id est qui timet casus vitiorum, manducet olus, id est tenues et aridos cibos qui non fomentum vitiorum, et abstineat ab illis quibus libido excitatur. Crassitudo enim carnium, et deliciosae epulae provocant corpus ad libidinem. Is qui manducat. Supra praecepit non disceptare de cogitationibus aliorum.
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ edere ⁊ ñ edere. idoq questio hĩc
fieri ñ debet. omĩa enim uolunta¬
ti humane subiaceant. sic̃ ⁊ dnĩo
humano subiecta st̃. Et qͥ ñ man
ducat omĩa. ñ iudicet manducan¬
tẽ tãqͣm reum .i. ñ credat ⁊ asserat¬
eum peccare cũ nesciat qͦ aĩo faci¬
at. de m̾anifestis aũ ñ de occultis¬
iudicandum ẽ. Manifesta uͦ st̃¬
ut stupra st̃. blasphenie. furta.
fiant in meliorem partẽ int̾p̃tem᷑. ut de cibis quia
possunt bouo aĩo ⁊ simplici corde sñ iutio concupi¬
scentie. quicũq humani cibi indifferent̾ sumi. De

Expanded text:
et ideo quaestio huic fieri non debet. Omnia enim voluntti humanae subjaceant, sicut dominio humano subjecta sunt. Et qui non ducat omnia, non judicet manducantem tanquam reum, id est non credat et asserateum peccare, cum nesciat quo animo faciat. De manifestis enim, non de occultisjudicandum est. Manifesta vero suut sunt stupra, blasphemiae, furta, fiant, in meliorem partem interpretamur, ut de cibis, quia possunt bono animo et simplici corde sine vitio concupiscentiae quicunque humani cibi indifferenter sumi.
Abbreviated transcription (Latin):
seminauert̾ sͥ uencdicabant. Tantas enim dissenfioẽs
int̾ eos pseudo seminauerãt. ut suas ⁊ elarent obla
bñdice̾nt᷑.  hoc ita faciebãt. ut cet̾i uñ offerrent ñ hnte̾
pudore ꝯfundent᷑ ñ sum̃tes partẽ. & hoc tam cito age¬
bant ut suꝑuenientes nicħ intienirẽt ꝙ ederent. &e dũ
sic ħ agerent. domi potiꝰ ħ agenda dic̾ qm in eccłia sub¬
dens. Nũqͥd domos. ⁊c̾. q̃ patent usq ibi. Quid dicã

Expanded text:
seminaverunt sibi vindicabant. Tantas enim dissensiones seminaverunt sibi vindicabant. Tantas enim dissensiones inter eos pseudo seminaverant, ut suas zelarent oblatt hoc ita faciebant, ut caeteri unde offerrent non habentes, pudore confunderentur, non sumentes partem, et hoc tam cito agebant, ut supernae mentes nihil invenirent quod ederent. Et dum sic agerent domi potius haec agenda dicit quam in ecclesia, subdens: Nunquid domos, etc., quae patent usque ibi. Quid dicam?
Abbreviated transcription (Latin):
qui ad locũ ip̃m parietesꝙ ꝓdierit ł confug̾it qͥb eccłie
congͤgatio continet᷑. Uł alit̾ potest legi. unusqͥsq enĩ ⁊ c̾
Notat ulos qui munera q̃ offẽbant altarib sͥ resumeba̾t
ñ aliis ñ ħntib cõmuni cari sinebant. Offẽbant enĩ di¬
uites panẽ & tinũ habundant᷑. ut bñdictõne & conse¬
cratione sacerdotali scificaret᷑. ce dñici corꝑoris ce sangui
ns sacm̃tum conficeret᷑. ł ost celebratõnẽ uͦ sacͥ mistii. &
consecratioẽm panis & uini suas oblationes uendicaba̾t
& aliis ñ ꝯmunicantes soli sumebant ut inde &̃ meb̾a¬
dm̃cam cenam. qr unusquisq ur̃m p̾sumit ad mandu¬
candũ suam cenã restimens totũ qd̾ optulit. & aliꝰ qͥ dẽ
.i. uniu̾sis ꝯmunicari debet. qi in uno pane om̃s figu¬
rant᷑. ꝑ id enĩ qd̾ os unum sc̃. de uno sume̾ op ortet.
Hos gͦ notat qui in eccłia uͥ causa unitatis & mist̾ii con¬
uenit᷑ suas oblatioẽs causa dissentiois qͣm pseudo

Expanded text:
qui ad locum ipsum parietesque prodierit, vel confugerit, quibus Ecclesiae congregatio continetur. Vel aliter potest legi. Unusquisque enim, etc. Notat illos qui munera quae offerebant altaribus sibi resumebant, nec aliis non habentibus communicari sinebant. Offerebant enim divites panem et vinum abundanter, ut benedictione et consecratione sacerdotali consecrnis sacramentum confiteretur. Post celebrationem vero sacri mysterii, et consecrationem panis et vini suas oblationes vindicabant, et aliis non communicantes soli sumebant, ut inde etiam inebria ad manducandum suam coenam, resumens totum quod obtulit, et alius quidem est universis communicari debet, quia in uno pane omnes figurantur. Per id enim quod omnes unum sunt, de uno sumere oportet. Hos ergo notat qui in ecclesia, ubi causa unitatis et mysterii convenitur, suas oblationes causa dissensionis quam pseudo
Abbreviated transcription (Latin):
no excitent᷑. Heͣreticꝰ uͦ est qui alicuiꝰ temporalis cõmodi
& marime gle̾ pͥncipatꝰq sui grã falsas ac nouas opime¬
nes ł gignit ł sequit᷑. Qui añ huiꝰmodi credit. imagnia¬
tõne ui̾tatis & pietatis illusus ẽ. Conuenientib. ⁊ c̾.
Hic redarguit eos de hoc qd̾ corpꝰ dñcũ ñ eo ordine su

Expanded text:
ommodi, et maxime gloriae principatusque sui gratia falsas ac novas opiniones vel gignit vel sequitur; qui autem hujusmodi credit, imaginatione veritatis ac pietatis illusus est. Convenientibus, etc. Hic redarguit eos de hoc quod corpus Dominicum non eo ordine sum
Abbreviated transcription (Latin):
ñ eam cohibente atq refrenante. illa q̃ in spelunca consilii
p̃sidet uirili portione ꝑu̾sa ẽ. & misera domꝰ uͥ mulier dña¬
tur in uirũ. Innet̾at᷑ꝙ int̾ior ħo int̾ mimicos suos inuidos
uirtutis. scił demones et̾norq itisio ab ip̃o &̃ uiro cũ coniuge
ad instar pͥmoꝵ parentũ uetitũ manducante subtͣhit᷑ ut lu¬
m̃ oculoꝵ eiꝰ ñ sit cum illo. & sic ab illa illustratõne ui̾tatis mox
ambo nudati. aꝑtis ocłis ꝯscĩe ad iudendũ qͣm indecori & inho¬
nesti st̃. tanqͣm folia dulciũ fructuũ sñ ipĩs fructib .i. sñ bo¬
nis oꝑib bona u̾ba contexunt. ut male uiuentes bñ loq̃n¬

Expanded text:
, id est non eam cohibente atque refrenante, illa quae in specula consilii praesidet virili portione, perversa est et misera domus ubi mulier dominatur in viruvirtutis, scilicet daemones, aeternorumque visio ab ipso etiam viro cum conjuge ad instar primorum parentum vetitum manducante subtrahitur, ut lumen oculorum ejus non sit cum illo, et sic ab illa illustratione veritatis mox ambo nudati apertis oculis conscientiae ad videndum quam indecori et inhonesti sunt, tanquam folia dulcium fructuum sine ipsis fructibus, id est sine bonis operibus bona verba contexunt, ut male viventes bene loquen
Abbreviated transcription (Latin):
.d̾i. Uidens enm diabolus templa demonum deseri. & in
cos. qui sub uocabulo. xͥano doctne resisterent. rͥane. Qui
entm in eccłia xͥ morbidũ aliquid p̃uũq sapiunt. si cor¬
repti ut sanum rectũꝙ sapiant resistunt contumacit̾.
suaq pestifera dogmata em̃dare nolunt. s defensare
e hii aẽ sic malo suo ꝓsunt ueris catholicis dum d̾s cẽ
utit᷑ malis bñ. & diligentib dm̃ omnia cooꝑant᷑ in bonũ.
Onĩs enim inimici eccłie ł errore cecati ł malicia depua¬
tipsunt. qr si accipuut̾ potestatẽ corporałr affligendi ex¬
cixent eiꝰpatientiã. si uͦ male sentiendo adu̾sant᷑. cxercent
hẽticoꝵ callida inquietudine exagitant᷑. ut adu̾sus eos defen¬
di possint. & consid̾ant᷑ diligentius. & intelligunt᷑ clariꝰ
sapĩe. s impatientie. dum pacẽ catholicã ꝑtͣbat in usũ
cedit ꝑficientiũ scd̃m illd̾ filius erudicus erit sapiens
imprudente aũ ministro utet᷑. Utam̃ gͦ &̾ heticis. ñ ut¬

Expanded text:
us. Videns enim diabolus templa daemonum deseri, et in os mouit, qui sub uocabulo Christiano doctrinae resisterent Chriesia Christi morbidum aliquid pravumque sapiunt, si correpti, ut sanum rectumque sapiant, resistunt contumaciter suaque pestifera dogmata emendare nolunt, sed defensare etiam sic malo suo prosunt veris Catholicis, dum Deus utitur etiam malis bene, et diligentibus Deum omnia cooperantur in bonum . Omnes enim inimici Ecclesiae vel errore caecati, vel malitia deprauentur, si accipiunt potestatem corporaliter adfligendi, exercent eius patientiam; si tantummodo male sentiendo aduersantur, exercent haereticorum callida inquietudine exagitantur, ut adversus eos defendi possint, et considerantur diligentius, et intelliguntur clarius, entiae sed impatientiae, dum pacem Catholicam perturbant, in usum cedit proficientium, secundum illud, filius eruditus sapiens erit, imprudente autem ministro utetur. Utamur ergo etiam
Abbreviated transcription (Latin):
& sic effugi manꝰ eĩ p̃postii. uidet᷑ ñ fecisse sic̃ bonus pastor s ut
m̃cennariꝰ cui ñ ẽ cura de ouib q̃s lupo ueniente deserit. d nũ¬
q̃d ñ fuit ei cura de ouib qr fugit: fuit plane. tas enu pastori¬
scił in celo sedenti orõnib ꝯu̾̃idabat. ⁊ utilitati caꝵ se sugiendo
reseruabat. ꝙ ⁊ ab ip̃o sũmo pastore dictũ audicrat. Si uos ꝑ¬
secuti fiu̾ut in tniã ciuitatẽ fugite in aliam. Qs añ credat ita¬

Expanded text:
se sicut bonus pastor, sed ut mercenarius cui non est cura de ovibus, quas lupo veniente deserit. Sed nunquid non fuit ei cura de ovibus, quia fugit? Fuit plane. Eas enim Pastori in coelo sedenti orationibus commendabat, et utilitati earum se fugiendo servabat. Quod ab ipso summo Pastore dictum audierat: Si vos persecuti fuerint in una civitate, fugite in aliam . Quis autem credat
Abbreviated transcription (Latin):
scił ꝙ mͥ contingit damasci. Qd ẽ illd̃. Ecce. Arpositus. ⁊ c̾.
Ecce tm̃ infirmitas
accidit mͥ damasci.¬
ge illi genti p̾erat. custo diebat ammnonitone udoꝵ euni¬
tatẽ damascenoꝵ ut me ꝯpͥhend̾eret ne rmp sliu pdu drempi¬

Expanded text:
i contigit. Damasci. Quid est illud? Ecce, praepositus, etc. Ecce iterum infirmitas accidit mihi, Damasci,ge illi genti praeerat, custodiebat admonitione Judaeortatem Damascenorum
Abbreviated transcription (Latin):
cob ⁊ cucurrit: s id̾o uoluit ⁊ cucurrit qr mi¬
sertus ẽ d̾s eiꝰ. Paratur enim uoluntas a dño. ⁊
ab eo gressus hoĩs dirigunt᷑. id̾oq congrue ait
ñ ẽ uolentis neq currentis s di miserentis. ñ
q hoc sñ uoluntate nrã agat᷑. s qr uoluntas nrã

Expanded text:
et cucurrit; sed ideo voluit et cucurrit, quia misertus est Deus. Paratur enim voluntas a Domino, et a Domino gressus hominis diriguntur . Ideoque congrue ait, non est volentis neque currentis, sed miserentis Dei, non quia hoc sine voluntate nostra agatur, sed quia voluntas n
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ hac conditione si ꝑmanetis infide fundati idest firmi ñ
fluctuantes or stabiles nt ꝑuos ũ recedatis & immobiles alio
impellente aspe eimgłii id est siestis stabiles in spe p̃mii. & ab
ea immobiles. quod ꝓmittitur inenangłio. Si hoc fecerint exi¬
lius est emmiuam ñitatis ñ agnoscere. qͣm post agnitam retro

Expanded text:
tamen hac conditione, si permanetis in fide fundati, id est firmi, non fluctuantes, et stabiles, ut per vos non recedatis; et immobiles, alio impellente a spe Evangelii, id est si estis stabiles in spe praemii, et ab ea immobiles, quae promittitur in Evangelio. Si haec fecerint, exhilius est viam veritatis non agnoscere, quam post a
Abbreviated transcription (Latin):
in ip̃m. qui est lumen ẽtnum idest eterna intas. Uł reconciliare
om̃ia inip̃m. quia oblato deo placuit ꝑ ip̃m reconciliare oĩa.
& ip̃e est ꝑacificans idest pacificauit non gratis. ñ ꝑ aliam
turpior mors est. paciticauit dico siue que incelis siue que in
terris sunt idest celestia & t̾restria quia patit homini in tro¬
itus incelum: uł quii ncelis sunt id est sc̃os qui iam sunt in
celo. & que interris idest scos qui ad huc in hac uita sunt.

Expanded text:
n verum et aeternum, id est aeterna veritas. Vel, reconciliari in ipso, oblato Deo placuit per ipsum reconciliari omnia. Et ipse est, pacificans, id est pacificavit non gratis, non per aliam cis ejus, quae est turpior mors. Pacificavit dico, sive quae in coelis, sive in terris sunt, id est coelestia et terrestria, quia patet homini introitus in coelum. Vel, quae in coelis sunt, id est sanctos, qui jam sunt in coelo; et quae in terris, id est sanctos, qui adhuc
Abbreviated transcription (Latin):
reconciliauit uos remis¬
sione pec̾corum incorpe
carnis. idẽ fragilitatis
eiꝰ idest in corꝑesuo pas
beat idest rep̃sentet
iminaclatos apeccatis
& usq adeo qđ irrep̃¬
hensibiles quia tunc
nichmali erit ineis. ir¬
rep̃hensibiles dico corã
ip̃o qui om̃ia uidet.
Uł rep̃sentet coram
ip̃o quia tunc ei p̃sen¬
tes eritis uidentes eum
sicut est facie ad fati¬
em. de quo diffidendũ
lis &e mortuus potint¬
potuit reconcilare.

Expanded text:
reconciliavit vos remissione peccatorum, in corpore carnis ejus, id est fragilitatis ejus, id est in corpore suo passbeat, id est repraesentet immaculatos a peccatis, et usque adeo quod irreprehensibiles, quia tunc nihil mali erat in eis. Irreprehensibiles d i co, coram ipso, quia omnia videt. Vel repraesentet, coram ipso, qui tunc ei praesentes eritis, videntes eum sicuti est facie ad faciem, de quo diffidendum lis et mortuus potuit reconciliare,
Abbreviated transcription (Latin):
cipium eccl̃ie scđmdiuinitatera. idest fundator eccłie.
quia om̃s iustos qui ababelusꝙ ad ultimum iustum ge
dono. Scłm humantatẽ eniam potest dici pͥncipium ec¬
cłie. qui a supra fidem humanitatis eiꝰ fundata est. Et bene
ip̃e est capuid &e pͥncipium. id est rector ce fundator. quia
deo ut omnia crearet. sic it̃um deuͥgine natus homo pͥmꝰ
surrexit. ut que creauerat restauraret. ut semꝑ sit pͥmus
& pͥnceps. Unde subdit. Ut per hoc sit ip̃e inomnib tam
priorib quam seq̃ntibus tenens pͥmatum. idẽ dñiũ. quia
potest alios suscitare. Et bene pͥmatum habet. ñ solum quia
pͥmogenitus est: sed etiam quia complacuit tͥnitati omnẽ
plenitudinem habitare. in ip̃o & ꝑ ip̃m reconciliare om̃ia
idẽ placuit tuitati. quod inip̃o om̃is plenitudo sientie. &
uͥtimm ñ modo eẽt. sed etiam habitaret ⁊ reconciliaret do¬
ominia idẽ uideos &e gentes. Attende quod plentud o re-¬

Expanded text:
cipium Ecclesiae, secundum divinitatem, id est fundator Ecclesiae, cipium Ecclesiae, secundum divinitatem, id est fundator Ecclesiae, quia omnes justos qui ab Abel usque ad ultimum justum gedum humanitatem etiam potest dici principium Ecclesiae, quia super fidem humanitatis ejus fundata est. Et bene. Ipse est caput et principium, id est rector et fundator, quia Deo, ut omnia crearet, sic iterum de virgine natus homo primus resurrexit, ut quod creaverat restauraret, ut semper sit primus et princeps. Unde subdit: Ut per hoc sit ipse in omnibus, tam prioribus quam sequentibus, tenens primatum, id est dominium, quia potest alios suscitare. Et bene primatum habet, non solum quia primogenitus est, sed etiam quia complacuit Trinitati omnem plenitudinem inhabitare, et per eum reconciliari omnia, id est placuit Trinitati, quod in ipso omnis plenitudo scientiae et virtutum non modo esset, sed habitaret. Et reconciliaret omnia, id est Judaeos et gentes. Attende quod plenitudo re
Abbreviated transcription (Latin):
eam. & inip̃o sunt
eccłie: ut in capite
om̃s sensus corꝑis.¬
Sicut enum amma
piti cuncta subiecta¬
sunt ad oꝑandum.
illud autem supra¬
locatum est adconsu
mum iustum. sapientia deuilluminat. que pleniꝰ fuit
xp̃c qui ip̃ius sapientie. ꝑ qmͣsurit sapientes. qui cumq
qui deplenitudine elꝰ accipiunt caput est ex quo apparet
quod sapientia dei idẽ ũbum ñ sic assumpsit illum homi¬
nem ut cet̾os sad multo excellentiꝰ multoq sublimius. quo¬
mͦ ip̃m solum assium oportuit. in quo sapientia hominib
appareret. sicut eam insibiliter decebat ostendi. Decet̾is
enim sapientib recte dici potest quod habeant in se uer¬
bum dei ꝑ quod facta sunt om̃ia: s denullo eorum recte
dici potest. u̾bum caro factum est. Homo gͦ excellentius
assumptus quasi ꝑsonam sapientie gerit. ut caput inqͦ
sunt omnes sensus ꝑsonam anime que totum corpꝰ niui¬
ficat. S cum eccłia ab abel ceꝑit quomͦ ħo xp̃c caput ẽ.

Expanded text:
eam, et in eo sunt cclesiae, ut in capite omnes sensus corSicut enim anima piti cuncta subjectat ad operandum; illud autem supralocatum est ad consumum justum Sapientia Dei illuminat, quae plenius fuit qui ipsius Sapientiae per quam fiunt sapientes quicunque qui de plenitudine ejus accipiunt, caput est. Ex quo apparet quod Sapientia Dei, id est Verbum non sic assumpsit illum hominem ut caeteros, sed multo excellentius, multoque sublimius, quomodo ipsum solum assumi oportuit, in quo Sapientia hominibus appareret, sicut eam visibiliter decebat ostendi. De caeteris enim sapientibus recte dici, quod habeant in se Verbum Dei per quod facta sunt omnia; sed de nullo eorum recte dici potest, Verbum caro factum est . Homo ergo excellentius assumptus, quasi personam Sapientiae Dei gerit, ut caput, in quo omnes sensus, personam animae quae totum corpus vivificat. Sed cum Ecclesia ab Abel coeperit, quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
scimus qd̾ utiꝙ scure expedit. qr sine hac scĩa nemo bea¬
tus ẽ. Multi qͥppe hñt multa dona dĩ. & nescientes
a quo habeant ĩpia uanitate iactant᷑. Nemo aut̃
de ddoms dĩ beatꝰ ẽ. qui danti ẽ ingratꝰ. Uñ in euͣn¬
głio qͥ ht̃ dabit᷑ ei. Piene enim habere ẽ scire uñ ha¬
beas. ñ hre autem nescire uñ habeas. Qui gͦñ ħt .i.¬

Expanded text:
scimus quod utique scire expedit, quia sine hac scientia nemo beatus est. Multi quippe habent dona Dei, et nescientes a quo habeant, impia vanitate jactantur. Nemo autem de donis Dei beatus est, qui danti est ingratus. Unde in Evangelio, qbeas; non habere autem, nescire unde habeas. Qui ergo
Abbreviated transcription (Latin):
gentiam ħ u̾ba apłi supra exposuimꝰ. S ẽ aliꝰ intellec¬
tus in his u̾bis intelligendꝰ. Scire gͦ debet caritas
urã qd̾ milla uidet᷑ eẽ necessitas ut aliqͣ secreta doct᷑¬
ne taceant᷑ fidelib paruulis. seorsum maiorib di¬
iuili. isti ut maiores. slli ut lactis alim̃tũ. isti ut cibi
solidam̃tum. qr & si ñ audiut̃ ampliꝰ. tñ intelligt̃

Expanded text:
erba Apostoli supra exposuimus, sed est alius intellectus in his non negligendus. Scire enim debet charitas vestra quod nulla videtur necessitas, ut aliqua secreta doctrinae taceantur fidelibus parvulis, seorsum divuli, isti ut majores, illi ut lactis alimentum, isti ut cibi solidamentum, quia etsi non audivit amplius, tamen intelligitur
Abbreviated transcription (Latin):
les. s nͦ nẽ quid̾̃e reciꝑe potestis escam. & si ab illis
edocti estis scił a pseudo. adhuc enim carnales estis.
Arguit eos hic ualde. qͥ qͥrebant᷑ se udum ñ acce-¬
pisse spũalia. qͥ adhuc indigni eẽnt audire. Carna
u inuidia de

Expanded text:
les, 73 nondum quidem potestis escam recipere, etsi ab illis edocti sitis, scilicet a pseudo. Adhuc enim estis carnales. Ambrosius Arguit eos hic valde qui querebantur se dudum non audisse spiritualia, cum adhuc indigni essent audire. Carnalest invidia de
Abbreviated transcription (Latin):
S ex ũbis eũngłii p̃dictis magis nos urgent q̃
ex illis ysaie. Dicunt enim nob̃. Si ñ poterant cre¬
dere qd pecc̃m ẽ hoĩs ñ facientis qd̾ ñ potest facere
si aũ ñ credendo peccauert̾. gͦ potuerunt credere ꝙ
ñ fecerunt. Si uͦ potuerunt. quomͦ dicit eũngłium

Expanded text:
 ex verbis Evangelii praedictis magis nos urgent quam ex illis Isaiae. Dicunt enim nobis, si non poterant credere, quod peccatum est hominis non facientis quod non potest facere. Si autem non credendo peccaverunt, potuerunt ergo credere et non fecerunt. Si autem potuerunt, quomodo dicit Evang
Abbreviated transcription (Latin):
pondeo eoꝵ uoluntatẽ hoc meruisse. sic eñ excecat
d̾̃s sicut obdurat qd̾ ẽ deserendo ñ faciendo: ⁊ hoc me¬
ruit uoluntas. Hoc enim uicium cecitatis ⁊ duricie
suꝑbientis audacia uoluntatis inflirit. Si gͥ dr̃ ñ
possunt iudei credere qr ysaias p̾dirit: respondeo
ñ fecit. Don gͥ mirum ẽ qr ñ poterant credẽ. quoꝵ
uoluntas sic suꝑba erat. ut tm̃ sius uirib attͣbrie¬
ad bene uiuendum. Quotqͦt enim tã suꝑbe sapi
laus ẽ uoluntatis diume. ita qd̾ illi ñ poterant
credere. culpa ẽ uoluntatis humane. Siqͥs ha̾c
questionem melius nouit exponere: absit ut ñ
sim ꝑatior discere qͣm docere. Sequitur. Eigo fides¬
O EidE Qiͣ: qr aliquis credit auitui¬
rgo FdE & si ñ omĩs gͦ fides aliqñ. ⁊ si ñ

Expanded text:
pondeo eorum voluntatem hoc meruisse. Sicut enim excaecat Deus, sic obdurat, quod est deserendo, non faciendo, et hoc meruit voluntas. Hoc enim meritum caecitatis et duritiae superbientis audacia et voluntatis, inflixit. Si ergo dicitur, non possunt Judaei credere, quia Isaias praedixit, respondeo n igitur mirum est quod non poterant credere, quorum voluntas sic superba erat, ut tantum suis viribus attribueum ad bene vivendum. Quotquot enim tam superbe sapiulaus est voluntatis divinae, ita quod illi non poterant credere culpa est voluntatis humanae. Si quis istam quaestionem melius novit exponere, absit, ut non sim paratior discere quam docere. Ergo quasi dicat quia aliquis credit auditui et si non omnes. Ergo fide
Abbreviated transcription (Latin):
turis expl anandis
oĩsmõdi hõibꝰ do¬
cendis labora ce opꝰ¬
quod ore p̃ditas hoc oꝑe testare. ut retorqueatur os turtu¬
ris ad astellas. & siit malapunica. & tintinnabula in ex¬
tremis oris iacinctine tunice. Opus facdicointantum. ut
impleasministium. Uñ addit. Mynist̾um tuum ep̃atus
scił. imple scientia uita & doctrina. & ut impleas. sobriꝰ
esto id est in om̃ib modum serua. ꝑ quod implere poteris.
quia hec uirtus temꝑat omnes alias. Hoc ideo maxime di¬
cit. ne se niis affligeret. ꝓpter p̃dictum p̃ceptum. ł
enim. Quasi. Uigila.¬

Expanded text:
turis explanandis, nis modi hominibus docendis, labora quod ore praedicas hoc opere testare, ut retorqueatur os turturis ad axellas, et sint mala punica et tintinnabula in extremis oris hyacinthinae tunicae. Opus fac dico in tantum ut impleas ministerium. Unde addit: Ministerium tuum, episcopatus scilicet, imple, scientia, vita et doctrina. Et ut impleas, sobrius esto, id est in omnibus modum serva per quod implere poteris, quia haec virtus temperat omnes alias. Haec ideo maxime dicit, ne se nimis affligeret propter praedictum praeceptum. Ego enim, quasi dica
Abbreviated transcription (Latin):
I .L. ñ modo credunt. s ꝙͣ orant. ut ptq̃m¬
credidit alicuius animꝰ ñ desinat id postulare
qd̾ ꝓmisit d̾s. toto corde uigilantib. qr credere
dat᷑ remissionem pecc̃oꝵ. inuocare aũ impetͣt
pmissa d̾i. It aũ ostendat qd̾ ñ ẽ uera inuocatio
Asine fide. subdit

Expanded text:
 non modo credunt, sed etiam orant, ut pt alicujus animus non desinat id postulare quod promisit Deus toto corde vigilantibus, quia credere dat remissionem peccatorum. Invocare autem impetrat promissa Dei. Ut autem ostendat quod non est vera invocatio sine f
Abbreviated transcription (Latin):
gistis legeni. quia inea
quid dam scͥptum est. qͦd¬
si attendetis ñqͣm addeam
recurreretis. Scͥptum est
ham habint duos filios.¬
de ancilla agar scił ys¬

Expanded text:
itis legem, quia in ea quiddam scriptum est: Qui attenderitis, nunquam ad eam recurreretis. Scriptum est ham habuit duos filios,de ancilla Agar, sci
Abbreviated transcription (Latin):
mͦ ꝑ grãm facti sunt.
ut inbonis que nunc¬
habent humilientur.
& certum sit quod si
inunicis hec data suit.
magis amicis dabun¬

Expanded text:
 gratiam facti sunt, ut in bonis quae nunhabent humilientur, et certum sit quod, inimicis haec data sunt, magis amicis dabun