comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
st itaq quidam
motus uite. nec tam male ut his qui in ea
uiuunt nichil ꝓsit ad capessendũ regnum
celorum largitas helemosinarũ: quibus etiam iustorũ
sustentatur inopia. et fiunt amici qui in tabernacula
eterna suscipiant: nec tam bone ut ad tantam beati¬
tudinem adipiscendam ei ipsa sufficiat. nisi eorũ meri¬
tis quos amicos fecerunt misediam consequant᷑. Mira¬
ri autem soleo etiam apud uirgiliũ repperiri istam
sentenciã ubi ait. facite uobis amicos de mãmona ini¬
quitatis: ut et ipsi recipiant uos in eterna tabernacu¬
la. Nam cum elisios campos poeta ille describeret. ubi
putant habitare animas beatorũ: non solum ubi po¬
suit eos qui propriis meritis ad illas sedes ꝑuenire
potuerunt: sed adiecit atq ait. Quiq sui memores
alios fecere merendo: idest qui ꝓmeruerũt alios. eosq
sui memores ꝓmerendo fecerunt: prorsus tãquã dice
retur eis quod frequentat᷑ ore xxp̃iano. cum se cuiq

Expanded text:
st itaque quidam modus vitae nec tam malae ut iis qui in ea vivunt nihil prosit ad capessendum regnum coelorum largitas eleemosynarum, quibus etiam justorum sustentatur inopia, et fiunt amici qui in tabernacula aeterna suscipiant; nec tam bonae, ut ad tantam beatitudinem adipiscendam eis ipsa sufficiat, nisi eorum meritis quos amicos fecerint, misericordiam consequantur. Mirari autem soleo etiam apud Virgilium istam Domini reperiri sententiam, ubi ait: Facite vobis amicos de mammona iniquitatis, ut et ipsi recipiant vos in tabernacu. nam cum Elysios campos poeta ille describeret, ubi putant habitare animas beatorum, non solum ibi posuit eos qui propriis meritis ad illas sedes peruenire potuerunt, sed adiecit atque ait: quique sui memores alios fecere merendo, id est qui promeruerunt alios eosque sui memores promerendo fecerunt; prorsus tamquam eis dicerent quod frequentatur ore christianorum, cum se cuique
Abbreviated transcription (Latin):
sathauas: in aꝑtam persecutionẽ. de latebris erumpet
odiorum. Hec enim erit nouissima ꝑsecutio. nouissimo
ĩminente iudicio: quando sancta ecclesia toto terrarũ
orbe patietur: unuersa iidelicet ciuitas xp̃i. ab uni¬
uersa ciuitate diaboli. quantacũq erit utraq super
terram. Unde apostolus. Refrigescet caritas multorũ:

Expanded text:
st: "in apertam persecutionem de latebris erumpet odiorum". haec enim erit nouissima persecutio nouissimo imminente iudicio, quam sancta ecclesia toto terrarum orbe patietur, uniuersa scilicet ciuitas Christi ab uniuersa diaboli ciuitate, quantacumque erit utraque super terram.
Abbreviated transcription (Latin):
mensib. legitur suis totis suorũq uirib seuiturus: et
tales erunt cum quibus ei belligerandũ est: ut iunci
tanto eius impetu insidiisq: non possint. Soluetur autem
sathanas in fine seculi. ut quam fortin aduersariũ euii
tas dei suꝑauerit : cum ingenti gloria sui redẽptoris ad

Expanded text:
is suorumque viribus saeviturus, et tales erunt cum quibus ei belligerandum est, ut vinci tanto ejus impetu insidiisque non possint. Solvetur autem Satanas in fine saeculi ut quam fortem adversarium Dei civitas superaverit, cum ingenti gloria sui redemptoris, ad
Abbreviated transcription (Latin):
loquebatur. Proinde qui iudicat et condẽpnat iniuste.
si iudicatur et condẽpnatur iuste. in eadem m̃sura reci¬
pit: quãuis non hoc qd̾ dedit. Iudicio enim fecit. iudicio¬
seat tam cito nocentiũ finienda esse torm̃ta. quam cito
factum est homicidiũ uel adulteriũ. uel sacrilegiũ. uel¬
aliud quodlibet scelus: non tẽporis longitudine. s iniqͥ

Expanded text:
bus. Proinde qui iudicat et condemnat iniuste, si iudicatur et condemnatur iuste, in eadem mensura recipit, quamuis non hoc quod dedit. Iudicio enim fecit, iudicioseret tam cito nocentium finienda esse tormenta, quam cito factum est uel homicidium uel adulterium uel sacrilegium uel quodlibet aliud scelus non temporis longitu
Abbreviated transcription (Latin):
nitenciã. et uemie postulationẽ. creatori posse placere.
Uere igitur dictum est. quia minus peccauit: qͥ
de penitencia et misericordia cogitauit. feccauit
tamen. quia peccanti consensit. et peccantẽ non cor¬
rexit: et idcirco que in originali peccato est culpa.
quãuis dissimiliter. ad utrũq tamen tota redundat:
in illam quidem quia peccauit. in istum uero quia
peccanti consensit : et peccatũ illius consenciendo.
suum fecit. Et hoc modo quidem primus homo a
diabolo seductus est: ut peccaret. Si autem interiꝰ
considerare uoluerimus. quomodo peccatũ in eum
uenit: aut etiam quid sit ipsum peccatũ. qd naturã
bonam uitiat. et tollit pulchritudinẽ integritatis
illius: quedam de interioris hominis qualitate. que
ad hanc considerationẽ necessaria uidebunt̃. in me¬
dium proponere oportet: De appetitu iusti. ⁊ appe

Expanded text:
nitentiam et veniae postulationem Creatori posse placere. nitentiam et veniae postulationem Creatori posse placere. Vere igitur dictum est quia minus peccavit qui de poenitentia et misericordia cogitavit; peccavit tamen quia peccanti consensit et peccantem non correxit. Et idcirco quae in peccato originali est culpa quamvis dissimiliter ad utrumque tamen tota redundat; in illam quidem quia peccavit in istum, quia peccanti consensit et peccatum illius consentiendo suum fecit. Et hoc quidem modo prius homo a diabolo seductus est ut peccaret. Si autem interius considerare voluerimus quomodo peccatum in eum venit, quid aut etiam fit ipsum peccatum quod naturam bonam vitiat, et tollit pulchritudinem et integritatem illius, quaedam de interioris hominis qualitate quae ad hanc considerationem necessaria videantur in medium proponere oportet. CAP. XI. De appetitu justi et appe
Abbreviated transcription (Latin):
ut deum ex inuidia lignum sciencie boni et mali.
homini uetuisse crederet: ne ipse homo ex eo gus¬
tando. ad equalitatẽ ipsius proficere potuisset. Hec
est enim illa peruersa similitudo que creature non
conuenit: que ex imitacione non queritur. sed ex
comparatione. Hanc ergo mulier in suꝑbiã elata.
appetut: et ne hanc hobere potuisset. ipsum creato¬
rem inuidia tactum lignũ hoc uetuisse putauit. uo¬
luntaria ergo malicia se contra creatorẽ suũ erexit:
ꝑuerse contra eũ uolendo: et impie de ipso sencien¬
do. Adam uero non est seductus : quia qd̾ diabolus
promisit falsum esse sciebat : neq idcirco pomum
uetitum comedit. quasi per illam comestionẽ deo
pacificari se posse crederet. uel etiam pacificari uel¬
let: sed tantum ne mulieris animũ. que sibi per
affectũ dilectionis sociata fuerat. eius peticioni et
uoluntati resistendo contristaret: maxime qr pu¬
tauit se et mulieri morem gerere: et postea per pe¬

Expanded text:
ut Deum ex invidia lignum scientiae boni et mali ut Deum ex invidia lignum scientiae boni et mali homini vetuisse crederet, ne ipse homo ex eo gustando ad aequalitatem ipsius proficere potuisset. Haec est enim illa perversa similitudo quae creaturae non convenit, quae ex imitatione non quaeritur, sed ex comparatione. Hanc ergo mulier in superbiam elata appetiit; et ne hanc habere potuisset, ipsum Creatorem invidia tactum lignum hoc vetuisse putavit. Voluntaria ergo malitia se contra creatorem suum erexit; perverse contra ipsum volendo, et impie de ipso sentiendo. Adam vero non est seductus, quia quod diabolus promisit falsum esse sciebat. Neque idcirco pomum vetitum comedit, quasi per illam comestionem Deo parificari se posse crederet, vel etiam parificari vellet; sed tantum ne mulieris animum quae sibi per affectum dilectionis sociata fuerat, ejus petitioni et voluntati resistendo contristaret. Maxime quia putavit se et mulieri morem gerere; et postea per poe
Abbreviated transcription (Latin):
suggeritur. Interior tẽptacio est: quando ex motu
praue delectacionis. intus animus ad peccandũ sol¬
licitatur. Hec autem tẽptacio difficilius uincitur:
quia interius oppugnans. de nostro contra nos robo¬
ratur. Propterea sane diabolus ueniam ñ meruit:
quia sine ulla tẽptacione peccauit. Homo uero qr
sola interiori tẽptacione pulsatus cecidit: tanto gra¬
uius plectendus erat. quanto leuiori impulsu ꝓstra¬
tus fuerat. Et tamen quia aliquã quãuis modicã.
ad cadendum occasionem habuit: ideireo hune tan
grauiorem in peccando tẽptacionis uiolentiam pati¬
uerunt etiam quidam. quis plus peceaue¬
rit: adam. an eua. S sicut dicit apostolus:
mulier seducta est. non uir. Eua quippe
seducta est. quia uerum esse credidit quod diabolus
dixit: et idcirco non solum mordinate similitudinẽ
dei cum sciencia boni et mali appetut: sed in tantã¬
etiam prolapsa. peruersitatẽ ueri simile putatur:

Expanded text:
suggeritur. Interior tentatio est quando ex motu suggeritur. Interior tentatio est quando ex motu pravae delectationis intus animus ad peccandum sollicitatur. Haec autem tentatio difficilius vincitur, quia interius oppugnans de nostro contra nos roboratur. Propterea diabolus veniam non meruit, quia sine ulla tentatione peccavit. Homo vero quia sola exteriori tentatione pulsatus cecidit, tanto gravius plectendus erat, quanto leviori impulsu prostratus fuerat; et tamen, quia aliquam quamvis modicam ad cadendum occasionem habuit, idcirco hunc tandgraviorem in peccando tentationis violentiam patiaerunt etiam quidem, uter plus peccaverit Adam an Eva. Sed sicut dicit Apostolus: Mulier seducta est, non vir . Eva quippe seducta est, quia verum esse credit quod diabolus dixit. Et idcirco non solum inordinate similitudinem Dei cum scientia boni et mali appetiit, sed in tantam prolapsa perversitatem verisimiliter putatur,
Abbreviated transcription (Latin):
ter iam gratis seruire cepit. Nam cum amore pro¬
missionis prius mens stulta flecteretur: uidit inqͥt
scriptura mulier lignũ quod esset pulchrũ uisu.
et ad uescendum suaue: et tulit de fructu eius. et
comedit. Primũ itaq per suꝑbiam et auariciã ui¬
dere consensit: postea in uisu speciem agnouit: de¬
inde in specie suauitatẽ deprehendit: ꝑ suauitatem
autem in concupiscentiã gule exarsit: nouissime
per concupiscentiã deuicta. accepit et comedit.
Sic igitur primũ pro precio ad seruiendũ peccato
se uendidit: postea uero propria delectatione de
quodam proposito premio ad seruiendũ deo excita¬
tur: deinde cum in amorẽ bonitatis excrescere cepe¬
rit. in eius seruitute sola uoluntaria delectacione.
orro sciendum est duo esse tẽptacionũ gene¬
ra: unum exterius. aliud interius. Exteri¬
or tẽptacio est: quando nobis extrinsecus
malum siue uisibiliter siue muisibiliter faciendũ

Expanded text:
ter jam gratis servire coepit. Nam cum amore proter jam gratis servire coepit. Nam cum amore promissionis prius mens stulta flecteretur: Vidit, inquit Scriptura, mulier lignum quod esset pulchrum visu et ad vescendum suave, et tulit de fructu ejus et comedit . Primum per superbiam et avaritiam videre consensit, postea in visu speciem agnovit, deinde in specie suavitatem apprehendit. Per suavitatem autem in concupiscentiam gulae exarsit, novissime per concupiscentiam devicta accepit et comedit. Sic igitur primum pro pretio ad serviendum peccato se vendidit, postea propria delectatiouodam proposito praemio ad serviendum Deo excitatur; deinde in amorem bonitatis cum excrescere coeperit in ejus servitute sola voluntaria delectatione tm. Porro sciendum est duo esse tentationum genera, unum exterius, alterum interius. Exterior tentatio est quando nobis extrinsecus malum sive visibiliter sive invisibiliter faciendum
Abbreviated transcription (Latin):
dcireo autem superbiam et auariciã in origniali pec¬
cato. priusquã gule uicium mentẽ hominis deceptã
optinuisse dicums: quia nisi prius mulier id quod ꝓ¬
mittebatur appeteret: nequaquã post modũ in eo qd
persuasione. Primum enim ꝓmissam excellenciã per
suꝑbiam appetut: deinde ꝓmissam habundantiam.
et talem qualem excellentiam decebat. ꝑ auariciam
concupiuit: postremo ut hec duo pr̃o uoto optin̾e
mereretur. cibum uetitũ gule uicio corrupta. gus¬
tare consensit. Primũ quidem consensit ꝓpter alia
que dilerit: postea respiciens. et concupiscibile uidẽs.
tantũ in concupiscenciã exarsit: ut iam etiam si
p̾iium nullũ esset. ꝑpter se tamen placeret qd uidit.
Primũ quasi precio conducta est. ad consensum:
postea propria delectacione attracta. descendit ad ac¬
tũ. In superbia et auaricia precii cupiditate allecta.
se uendidit : in gula autem postea delectata. liben¬

Expanded text:
dcirco autem superbiam et avaritiam in originali pecdcirco autem superbiam et avaritiam in originali peccato priusquam gulae vitium mentem hominis deceptam obtinuisse dicimus; quia nisi prius mulier id quod promittebatur appetivisset nequaquam postmodum in eo quod persuasione. Primum enim promissam excellentiam per superbiam appetiit; deinde promissam abundantiam et qualis talem excellentiam decebat per avaritiam concupivit. Postremo ut haec duo pro voto obtinere mereretur cibum vetitum gulae vitio corrupta gustare consensit. Primum quidem consensit propter alia quae dilexit; postmodum respiciens et concupiscibile videns tantum in concupiscentiam exarsit, ut jam etiam si praemium nullum esset propter se tamen placeret quod vidit. Primum igitur quasi conducta pretio est ad consensum, postea propria delectatione attracta descendit ad actum. In superbia et avaritia pretii cupiditate allecta se vendidit; in gula autem postea delectata liben
Abbreviated transcription (Latin):
inobedientie due: et peccatũ unum. Tria uicia fu¬
erunt: superbia. auaricia. gula. Due inobedieneie:
una in precepto nature: altera in precepto discipli
ne. Et hec omnia quia uno actu completa sunt:
unum peccatũ dicuntur. In uiciis prima fuit super¬
bia: secunda auaricia. tercia gula. In suꝑbia et aua¬
ricia. inobedientia fuit de precepto nature: in gula
sola inobediencia fuit. de precepto discipline. Nusꝗͣ
enim legitur deus prohibuisse homini: ne similitu¬
dinem diuinitatis uel scienciã boni uel mali coneu¬
pisceret. Quia tamen mordinate hec concupiscens.
contra racionẽ suam fecit: quodammꝰ naturalis p̃¬
cepti preuaricator extitit. De solo autẽ ligno scien¬
cie boni ⁊ mali legimꝰ. qr ꝓhibuit deus homini ne
illud contingeret: ⁊ idcirco dũ mulier illud appeten¬
do tetigit: de p̃cepto discipline. in obediencie rea¬
ꝓmissioĩs. ꝑiuasioni assensum prebuit. uii¬

Expanded text:
inobedientiae duae, et peccatum unum. Tria vitia fuinobedientiae duae, et peccatum unum. Tria vitia fuerunt: superbia, avaritia, gula; duae in obedientiae: unnae. Et haec omnia quia in uno actu sunt completa, unum peccatum dicuntur. In vitiis prima fuit superbia, secunda avaritia, tertia gula. In superbia et avaritia, inobedientia fuit de praecepto naturae; in gula sola, inobedientia fuit de praecepto disciplinae. Nusquam enim legitur Deus prohibuisse homini ne similitudinem divinitatis, vel scientiam boni et mali concupisceret. Quia tamen inordinate hoc concupiscens, contra suam rationem fecit, quodammodo naturalis praecepti praevaricator exstitit. De solo ligno scientiae boni et mali legimus quod prohibuit Deus homini ne illud contingeret; et idcirco dum mulier illud appetendo tetigit, de praecepto reatum disciplinae inobedientiae inpromissionis persuasioni assensum dedit. I
Abbreviated transcription (Latin):
deinde mediante uiro ad mulierem quoq que sub¬
iecta uiro fuit. et consilio uiri instituenda ꝑueniret:¬
De modo temptacionis.u
oc etiam diligenter est considerandũ. quam
callide hostis primũ quod mulier timuit
malum uegando remouit: ac deinde quod
ipse intendit malum libere ꝑsuasit. Nouissime autẽ
ad ipiam ꝑsuasionem suffulciendã. ꝓinissionẽ adiunoãe.:
et ut eadem persuosio cicius reciperetur. ꝓmissionẽ
dupplicauit. Qui enim unam tantũ comestionẽ sua¬
sit. pro una duo reponens in premio: similitudinẽ
dei. scientiãq boni et mali spopondit. In ꝑsuasione
igitur cibi hominẽ tẽptauit gula: in ꝓmissione di¬
tatis et cognitionis. uana gloria et auaricia. Immo¬
derate namq edendi concupiscentia gula est: desi¬
derium autem inordinatũ excellendi uana gloria:
nimius uero appetitus habendi uel possideridi. aua
n originali igitur peccato tria uicia fuerunt :

Expanded text:
deinde mediante viro ad mulierem quoque, quae subdeinde mediante viro ad mulierem quoque, quae subjecta viro fuit et consilio viri instituenda perveniretDe modo tentationis. Hoc autem diligenter considerandum quam callide hostis primum quod mulier timuit malum negando removit, ac deinde quod ipse intendit malum libere persuasit. Novissime autem ad ipsam persuasionem fulciendam promissionem adjunxit, et ut eadem persuasio citius reciperetur promissionem duplicavit. Qui enim unam tantum comestionem suasit, per una duo reponens in praemio similitudinem Dei scientiamque boni et mali spopondit. In persuasione igitur cibi hominem tentavit gula. In promissione divinitatis et cognitionis vana gloria et avaritia. Immoderata namque edendi concupiscentia, gula est. Desiderium autem inordinatum excellendi, vana gloria. Nimius vero appetitus habendi vel possidendi avaritcato. In originali igitur peccato tria vitia fuerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
emini. Considera inerem̃ta ꝑdicionis. Primũ dixerat
deus. In quocũq die comederis ex eo: morte morieris.
Deinde mulier dixit. Ne forte moriamur. Nouis¬
sime serpens dixit. Nequaquã moriemins. Deus af¬
firmauit. mulier dubitauit: diabolus negauit. Ne¬
quaquã qutem diabolus corã muliere uerba dei ne¬
gare presũpsisset: ĩi non prius ipsam mulierẽ dubi¬
tantem inuenisset. Que ergo dubitauit. ab affirmante
recessit: et neganti appropinquauit. Ipsa igitur scd̾mm
aliquid inchoaunt maliciam: que tẽptatori inique ꝑsu¬
non quẽadmodũ superius uidetur soli uiro
preceptum datũ est. Ipsa enim mulier hic
testatur sibi quoq fuisse mandatũ: ut lignũ sciencie
boni et mali non tangeret. Sed uoluit scriptura osten¬
dere. quia mulier que uiro subiecta fuit. diuinum
mandatũ non nisi mediante uiro accipere debuit:
ut sermo dei primũ quasi mediãdo ad uirũ fieret:

Expanded text:
emini . Considerate incrementa perditionis. Primum dixerat emini . Considerate incrementa perditionis. Primum dixerat Deus: In quocunque die comederis ex eo, morte morieris . Deinde mulier dixit: Ne forte moriamur . Novissime serpens dixit: Nequaquam morte moriemini . Deus affirmavit; mulier dubitavit; diabolus negavit. Nequaquam autem diabolus coram muliere verba Dei negare praesumpsisset, si non prius ipsam mulierem dubitantem invenisset. Quae ergo dubitavit ab affirmante recessit, et neganti appropinquavit. Ipsa igitur secundum aliquid inchoavit malitiam, quae tentatoris iniquae persunon quemadmodum superius videtur soli viro praeceptum datum sit. Ipsa enim mulier hic testatur sibi quoque mandatum, ut lignum scientiae boni et mali non tangeret. Scilicet voluit Scriptura ostendere quod mulier quae viro subjecta fuit divinum mandatum non nisi mediante viro accipere debuit, ut sermo Dei primum quasi immediate ad virum fieret,
Abbreviated transcription (Latin):
uantem: et si quispiam preualuerit aduersus unũ
duo resistent ei: primũ diligenter solitariã femi¬
nam explorauit: et inueniens in ea primũ omnẽ
sue tẽptacionis conatum experiri disposuit:
Quare ab interrogatione exorsus est. iii¬
ide autem quanta est confusio et timi¬
Attas nequieie. in conspectu uirtutis. Stãs
etenim aperte coram femina hostis su¬
perbus. ex sola malicia cogitata. et nondũ dicta
coi funditur: et quasi se iam priusquã etiam lo¬
queretur dep̃hensum metuens. non audet exire
in utrba ꝑsuasionis: donec animũ tẽptande inter¬
rogatione presentiat. Cur inquit precepit uobis
deus: ut non comederetis de omni ligno paradisi:
Cui respondit mulier. De fructu lignorũ que sunt
in paradiso uescimur: de fructu uero ligni quod est
in medio paradisi. precepit nobis deus ne comederemꝰ.
et ne tangeremus illud: ne forte moriamur. Dixit
autem serpens ad mulierem. Nequaquã morte mori

Expanded text:
vantem . Et si quispiam praevaluerit adversus unum vantem . Et si quispiam praevaluerit adversus unum duo resistunt ei; primum diligenter solitariam feminam exploravit, et inveniens; in ea primum omnem suae tentationis conatum experiri disposuit. CAP. IV. Quare ab interrogatione exorsus est. Considerate quanta est confusio et timiditas nequitiae in conspectu virtutis. Stans coram et coram femina hostis superbus ex sola malitia cogitata nondum dicta confunditur; et quasi se jam prius quam etiam loqueretur deprehensum metuens, non audet exire in verba persuasionis, donec animum tentandae interrogatione praesentiat. Cur, inquit, praecepit Deus vobis ut non comederetis de omni ligno paradisi? Cui respondit mulier: De fructu lignorum, quae sunt in paradiso, vescimur; de fructu vero ligni quod est in medio paradisi, praecepit nobis Deus ne comederemus, et ne tangeremus illud, ne forte moriamur . Dixit autem serpens ad mulierem: Nequaquam moriem
Abbreviated transcription (Latin):
formam nisi talem que malicie sue conueniret habe¬
re non pouẽt: diuina ordinatione dispositũ ẽ. Ue¬
uit ergo ad hominẽ in serpente cillidus hostis: qui
fortassis si ꝑmissus fuisiet. in forma columbe uenire
in aluisiet. Sed hoc uas sp̃e sanctus sibi reseruauit:
quia profecto dignum non erat. ut sp̃e malignus
illam formã homini odiosam faceret: in qua post.¬
modum eidem spiritus sanctus apparere debuisset:
ed libet considerare: quam timida fuerit
in principio ad taẽptandam uirtutẽ huius
hostis malicia. Quasi enu parum de suis
uiribus presumens. humanã naturam in ea parte
ubi debilior uidebatur aggressus est: ut si forte
illic aliquatenus preualere ualuisset. post modum
cum maiori fiducia ad alteram que robustior fuit
pulsandam. aut potius subuertãndã accederet. Sei¬
ens ergo quia uerum esset quãuis adhuc dictũ non
esset: ue soli. quia cum ceciderit non habet suble¬

Expanded text:
formam nisi talem quae malitiae suae conveniret habeformam nisi talem quae malitiae suae conveniret habere non posset, divina ordinatione dispositum. Venit ergo ad hominem in serpente callidus hostis, qui fortassis si permissus fuisset in forma columbae venire maluisset. Sed hoc vas Spiritus sanctus sibi reservavit, quia profecto dignum non erat ut spiritus malignus illam formam homini odiosam faceret, in qua postmodum eidem Spiritus sanctus apparere debuisset. am venit. Libet considerare quam timenda fuerit in principio ad tentandam virtutem hominis hujus hostis malitia. Quasi enim parum de suis viribus praesumens humanam naturam in eam partem ubi debilior videbatur aggressus est, ut si forte illic aliquatenus praevalere potuisset, postmodum cum majori fiducia ad alteram quae robustior fuit pulsandam aut posterius subvertendam accederet. Sciens ergo quod verum esset quamvis adhuc dictum non esset Vae soli, quia cum ceciderit non habet suble
Abbreviated transcription (Latin):
omino igitut mundi
homine prouidentia
loco deliciarũ. quasi
in parte posteriori.
que habebat eadem
dei prouidentia racioni humane adiũcta munito. atq:
ad illa bona que habiturus erat querenda ⁊ obtinẽda p̃cep¬
ta obedientia&e eo oꝑante. ⁊ gr̃a cooꝑante ĩstructo. uidit diabo¬
lus et inuidit: quod homo illuc per obedientiã ascen¬
deret. unde ipse per suꝑbiam corruisset. Quia uero
conuertit: ut dolo hominẽ supplantaret. quẽ uirtu¬
te superare non posset. Ne autem fraus illius omĩno
ulla esset. si nimis manifestaretur. in propria forina
uenire non debuit: ne manifeste cognosceretur: et
nullatenus reciperetur. Iterum ne nimis iuolenta es¬
set fraus eius. si prorsus occultaretur. et homo simul
si deus eum tali fraude que caueri non posset. decipi
ꝑmitteret iniuriam pati uideretur. in aliena quidem
torma uenire ꝑmissus est: sed tali in qua eius malicia
prorsus non celaretur. Ut igitur in propria forma ñ
ueniret. sua uoluntate factum est: ut autem aliam

Expanded text:
omino igitur mundi homine providentia loco deliciarum quasi in parte potiori consquae habebat eadem Dei providentia rationi humanae adjuncta munito, atque ad illa bona quae habiturus erat quaerenda et obtinenda praecepto obedientiae cum gratia operante instructo; vidit diabolus et invidit quod homo illuc per obedientiam ascenderet, unde ipse per superbiam corruisset. CAP. II. Qconvertit, ut dolo hominem supplantaret quem virtute superare non posset. Ne autem fraus illius omnino nulla esset, si nimis manifestaretur; in propria forma venire non debuit, ne manifeste cognosceretur, et nullatenus reciperetur. Iterum ne nimis violenta esset ejus fraus si prorsus occultaretur et homo simul si Deus eum tali fraude quae caveri non posset decipi permitteret injuriam pati videretur, in aliena quidem forma venire permissus est; sed tali in qua ejus malitia prorsus non celaretur. Ut igitur in propria forma non veniret sua voluntate factum est, ut autem aliam
Abbreviated transcription (Latin):
culpatur qui ducit: quia in subiectũ libertate abuti¬
tur. Porro si uoluntas iusticiã tenuisset. haberet non
solum motũ corporis obedientẽ: sed motum sensuali¬
tatis consentientem. Nune uero qmͣ rectitudinẽ suom
ipsa non tenuit. habet quidem adhuc ex indulgencia
creatoris motum corporis obedientẽ: ex uindicta aũ
motũ sensualitatis contradicentẽ. Cuius uiolentiam
aliquando infirmata sequitur: aliquando autem
corroborata coercet et moderatur. Si autem motus
sensualitatis dominatur motui inentis. dñatur et
motuii corporis qui subiectus est illi: et tunc peccatũ
regnare incipit in nostro mortali corpore: si autem
non dominatur. utitur mens seruicio corporis sui.
et exhibet m̃bra sua arma iusticie. et sunt simul mo¬
tus mentis et motus corporis. scorsum autẽ motus
sensualitatis: et perficitur iusticia. et miquitas co¬
hibetur:¬

Expanded text:
culpatur qui ducit, quia in subjectum libertate abuticulpatur qui ducit, quia in subjectum libertate abutitur. Porro voluntas, si justitiam tenuisset, haberet non solum motum corporis obedientem, sed et motum sensualitatis consentientem. Nunc vero quoniam rectitudinem suam ipsa non tenuit, habet quidem adhuc ex indulgentia Creatoris motum corporis obedientem, ex vindicta autem motum sensualitatis contradicentem. Cujus violentiam aliquando infirmata sequitur, aliquando autem corroborata coercet et moderatur. Si autem motus sensualitatis dominatur motui mentis, dominatur etiam motui corporis, qui subjectus est illi, et tunc peccatum regnare incipit in nostro mortali corpore. Si autem non dominatur, utitur mens servitio corporis sui, et exhibet membra sua arma justitiae. Et sunt simul motus mentis et motus corporis, seorsum autem motus sensualitatis; et perficitur justitia, et iniquitas cohibetur
Abbreviated transcription (Latin):
motus corporis. Mens itaq sicut diximus moueri¬
uoluntatẽ creatoris sui. que foria illi est et exẽplar
et proposita regula. quam sequatur. Et ꝓꝑter hoc si
scd̾m deum mouetur: hoc est iusticia. Si preter deum
uel contra deum: hoc est iniusticia. Ergo motus men¬
tis. iusticia semper est uel iniusticia: motus autem cor¬
poris. semper est obediencia. Quod enim mens moue¬
tur libertate mouetur. quia uoluntarie mouetur
et per se mouctur: et eius est quod mouetur: uel
ad meritum si bene: uel ad penam si male. Quod autem
corpus mouetur. necessitate inouetur. quia ab alio
mouetur. hoc est a mente: nec suum est. quod mouet.
sed illius a quo mouetur: siue ad meritum si bene: siue
ad culpam si male. Ita motus mentis dñatur motui
corporis. lege nature subiecto: et quando abutitur
illo. uitium est imperantis. debitum obedientis. Nec
culpatur qui ducitur. quia necessitate ducitur: sed

Expanded text:
motus corporis. Mens itaque sicut dixi permotus corporis. Mens itaque sicut dixi pervoluntatem Creatoris sui, quae forma illi est et exemplar et proposita regula quam sequatur. Et propter hoc, si secundum Deum movetur, hoc est justitia; si praeter Deum movetur vel contra Deum, hoc est injustitia. Ergo motus mentis justitia semper est, vel injustitia; motus autem corporis semper est obedientia. Quod enim mens movetur, libertate movetur, quia voluntarie movetur, et per se movetur, et ei est quod movetur vel ad meritum, si bene; vel si male, ad culpam. Quod autem corpus movetur, necessitate movetur, quia ab alio movetur, hoc est a mente; nec ipsius est quod movetur, sed illius a quo movetur, sive ad meritum, si bene, sive ad culpam, si male. Ita motus mentis dominatur motui corporis legi naturae subjecto, et quando abutitur illo, vitium est imperantis, debitum obedientis. Nec culpatur qui ducitur, quia necessitate ducitur, sed
Abbreviated transcription (Latin):
minis de nichilo. et inspirauit eam corpori de ter¬
ra per materiã sũpto et formato. dans ei sensum et
discretionem boni et mali: ut corpus ipsum sibi so¬
ciatum per sensum uiuificaret. per racionẽ regeret:
et in ipso homine sensus esset subiectus racioni. ra¬
cio creatori: ut scd̾m racionem corpus moueretur
per sensum: racio autem libero arbitrio moueretur
orro tres sunt iotus in homine. homine. iiii¬
Motus mentis. motus corporis: motus sen¬
sualitatis. Motus mentis in uoluntate est.
motus corporis in opere: motus sensualitatis mediꝰ
in delectacione. In solo motu mentis: liberum arbitri¬
um est. In motu corporis et sensualitatis: illa sunt
que secuntur liberum arbitriũ. Sic enim fuit prima
dispositio nature. Nam motus mentis: uoluntarius
est appetitus. In uoluntario liberum: in appetitu ar¬
bitrium. Mens igitur per se iouetur: et est primꝰ
uoluntatis motus. Motum autem mentis: sequitur

Expanded text:
minis de nihilo, et inspiravit eam corpori de terminis de nihilo, et inspiravit eam corpori de terra per materiam sumpto et formato, dans ei sensum et discretionem boni et mali; ut corpus ipsum sibi sociatum per sensum vivificaret, per rationem regeret, et in ipso homine sensus esset subjectus rationi; ratio creatori, ut secundum rationem corpus moveretur per sensum; ratio autem libero arbitrio moveretur orro tres sunt motus in homine, motus mentis, motus corporis, motus sensualitatis. Motus mentis in voluntate est, motus corporis in opere, motus sensualitatis medius in delectatione. In motu mentis solo, liberum arbitrium est; in motu corporis et sensualitatis, illa sunt quae sequuntur liberum arbitrium. Sic enim prima fuit dispositio naturae; nam motus mentis voluntarius est appetitus, in voluntario liberum, in appetitu arbitrium. Mens igitur per se movetur, et est primus voluntatis motus. Motum voluntatis sequitur
Abbreviated transcription (Latin):
git. et ueritati magis consentaneũ iudicauit: ut cre¬
damus animam primi hominis quando facta est ñ
de preiacenti aliqua materia factam. sed de nichilo
creatam: ueq factam a principio quando angeli
facti sunt : sed postea cum corpus ipsum eui infun¬
denda erat formatum est. ab ipso er eatore simul et
factam et corpori sociatam Utrum uero in corpore
uel extra corpus creata sit. quanto difficilius est scire:
tanto minus est periculosum ignorare. Neq uero in
hoc ingeniũ hominis approbandũ estimetur. si his q̃
difficilia sunt pertinaciter insistit: sed potiꝰ si ea que
scienda sunt prudenter discernit. Equalis enim stul¬
ticie est presumere in his que non possunt sciri: et
deficere in his que non debent ignorari. Propterea
quantũ sane fidei satis est queranus agnoscere: et
ea que curiositas sola serutari suadet desistamus
inuestigare. Creauit itaq deus animam primi ho¬

Expanded text:
git et veritati magis consentaneum judicavit, ut cregit et veritati magis consentaneum judicavit, ut credamus animam primi hominis quando facta est non de praejacenti aliqua materia factam; sed de nihilo creatam, neque factam a principio quando angeli facti sunt, sed postea cum corpus ipsum cui infundenda fuerat formatum est ab ipso creatore simul et factam et corpori sociatam. Utrum vero in corpore an extra corpus creata sit, quanto difficilius est scire, tanto minus est periculosum ignorare. Neque vero in hoc ingenium hominis approbandum existimetur, si in iis quae difficilia sunt pertinaciter insistit; sed potius si ea quae scienda sunt prudenter discernit. Aequalis enim est stultitiae praesumere in iis quae non possunt sciri, et deficere in iis quae non debent ignorari. Propterea quantum sanae fidei satis est, quaeramus agnoscere, et ea quae curiositas sola scrutari suadet, desistamus investigare. Creavit Deus animam primi ho
Abbreviated transcription (Latin):
actus est autem homo ad imaginẽ ⁊ sum¬
litudinem dei : quia in anima que poti¬
or pars hominis erat. uel potius ipse ho¬
mo erat: fuit imago et similitudo dei. Imago
scd̾m racionem: similitudo scd̃m dilectionem. Ima¬
go scd̾m cognitionẽ ueritatis: similitudo scd̾m
amorem uirtutis. Uel imago scd̾m scienciam :
similitudo scd̃m substanciam. Imago. quia omĩa
in ipsa scd̃m sapientiã: similitudo. quia una et
simplex ipsa scdm essentiam. Iiago quia racio¬
nalis: similitudo. quia spiritualis. Imago enim¬
pertinet ad figuram: similitudo ad naturã. Hec
autem in anima sola facta sunt: quia corporea
longe fuit quod corporea fuit: De creationt
creata fuit. et unde creata fuit. et qualis
creata fuit. Nos uero in presenti abbreuiacione.
tam multiplices opimones ꝑsequi suꝑuaeuum. et
infructuosum estimamus: et hoc solum nobis sufficere
putamus. si ea tantum que sencienda et asserenda sunt
proponimus. In his ergo fides catholica hoc potius ele¬

Expanded text:
est homo ad imaginem et similitudinem Dei, quia in anima quae potior pars est hominis, vel potius ipse homo erat fuit imago et similitudo Dei. Imago secundum rationem, similitudo secundum dilectionem; imago secundum cognitionem veritatis, similitudo secundum amorem virtutis. Vel imago secundum scientiam, similitudo secundum substantiam. Imago, quia omnia in ipsa secundum sapientiam; similitudo, quia una et simplex ipsa secundum essentiam. Imago quia rationalis, similitudo quia spiritualis. Imago pertinet ad figuram, similitudo ad naturam. Haec autem in anima sola facta sunt, quia corporea longe fuit quod corporea fuit. CAP. III. De creata fuit, et unde creata fuit, et qualis creata fuit, nos vero in praesenti abbreviatione tam multiplices opiniones prosequi supervacuum et infructuosum existimamus; et hoc solum nobis sufficere putamus si ea tantum quae sentienda et asserenda sunt proponimus. In his ergo fides catholica hoc potius ele
Abbreviated transcription (Latin):
scripta sunt. studiose legunt: legentes seipsos
conspiciunt: & sub onere diciarũ dolentes. ge¬
munt. Hi sunt pauperes sp̃u. ñ habitu. Nos autẽ
ad ocłm pauperes sumus: locũ mutauimus non
ammum: uestem. non mentem. Sunt etiam in
maioribus ȩccłus aliqui sublimes ocłis. inflatisu¬
ꝑbic sp̃u. qui pauperes fratres cũ suꝑuenerunt.
ex latere respicunt: derident eos: Ae trahunt
illis: uacantes ocio. ponentes sẏmbolũ. qua¬
si canes dente lundo ossa pauperũ fratrum corro¬
dentes: odientes saccum iheronimi: tumeani
benedicti: matulã eul.ilii: lacrimas arsenui: Ni¬
ditatem apłi: ollam helisei. Ab his gͥ uarissime
sicut superius exoraui: longe fac nomen ineũ.
li quid me diocritatem sec¬
cando dicturi sumus. ordi¬
ne congruo considerand.

Expanded text:
scripta sunt, ut studiose legunt legentes, seipsos conspiciunt, et sub onere divitiarum gemunt. Hi sunt pauperes spiritu, non habitu. Nos autem ad oculum pauperes sumus, locum mutavimus, non animum, vestem, non mentem. Sunt etiam in majoribus ecclesiis aliqui sublimes oculis, inflati superbiae spiritu, qui pauperes fratres cum supervenerint, ex latere respiciunt, derident eos, detrahunt illis, vacantes otio, ponentes symbolum, quasi canes dente livido ossa pauperum fratrum corrodentes, odientes saccum Hieronymi, tunicam Benedicti, matulam Eulalii, lacrymas Arsenii, nuditatem Pauli, ollam Elisei. Ab his igitur, frater charissime, sicut superius oravi, longe fac nomen tuum. Cliquid mediocritatem sectando dicturi sumus, ordine congruo considerand
Abbreviated transcription (Latin):
tio dñe quis habitabit in tabernaculo tuo. aut
quis requiescet in monte sc̃o tuo. Ascendere et
stare fortitudo: in habitare et requiescere. o quan¬
ta. qualis q beatitudo. Quis so to operis coone¬
uz: quis boc munere dignius: Dñe quis ascen¬
det: pñe quis stabit in monte sc̃o tuo: dñe quis¬

Expanded text:
tio: Domine quis habitabit in tabernaculo tuo, aut tio: Domine quis habitabit in tabernaculo tuo, aut quis requiescet in monte sancto tuo? Ascendere et stare, o quanta, qualisque fortitudo, inhabitare, et requiescere, o quanta, qualisque beatitudo! Quis ad id opus idoneus, quis hoc munere dignus? Domine, quis ascendet; Domine, quis stabit in monte sancto tuo? Emi
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ: quinimino pena potus tibi sit alibi. qũã ibi
inoram aliquam facere. Oira io cunditas in hoc
monte sine labore morari posse: petio atrestante.
qui tanta. et tam insolita suauitate allectus. exxla¬
mat. bonum ẽ nos hic eẽ. O felicem qui potuit in
hunc montem ascendere: et mente requiescere.
O qua magnum: o qũã rarum. Oñe quis habita¬
bit in tabernacło tuo: aut quis requiescet in mon¬
te sc̃o tuo: Et quidem magnum ẽ ascendere pos¬
se et stare: maius tamen ẽ posse in habitare: pos¬
se requiescere. Ascendere et stare est uirtutis: in¬
habitare et requiescere ẽ felicitatis. Ntrumq utiq
magnum: utrumq ammiratione dignum. Utrũ
q ꝓpha miratur: s. illud pro magnitudine diffi¬
cuitatis: istico pro magnitudine iocunditatis.
aminiratio difficultatis c̃. illa exclamatio. quis
ascendet in montem dñi. aut quis stabit in loco
sc̃o ens. Ammiratio iocunditatis ẽ illa exelama¬

Expanded text:
esse, quinimo poena potius tibi sit alibi, quam ibi esse, quinimo poena potius tibi sit alibi, quam ibi moram aliquam facere. Mira jucunditas in hoc monte sine labore morari posse. Petro attestante, qui tanta et tam insolita suavitate allectus, exclamat: Bonum est nos hic esse . O felicem qui potuit in hunc montem ascendere, et mente requiescere! O quam magnum! O quam rarum! Domine quis habitavit in tabernaculo tuo? aut quis requiescet in monte sancto tuo? Et quidem magnum est ascendere posse et stare; majus tamen est posse inhabitare, posse requiescere. Ascendere et stare, est virtutis; inhabitare et requiescere, est felicitatis. Utrumque utique magnum, utrumque admiratione dignum. Utrumque Propheta miratur, sed illud pro magnitudine difficultatis, istud pro magnitudine jucunditatis. Admiratio difficultatis est illa exclamatio: Quis ascendet in montem Domini, aut quis stabit in loco sancto ejus? . Admiratio jucunditatis est illa exclama
Abbreviated transcription (Latin):
to rarnis in eius uertice stare: et ibi moram fa¬
cere  rarissuum autem ibi habitare. et mente re¬
qmescer. Quis inquit ascendet in montem dm̃i.
uit quis stabit in loco sc̃o euis: Prius ẽ asccude
ro. postci stare. In stanoo quidem labor: s. in as¬
renden do maior. Multi quioem in ipsa ascensione
defecerut: ꝓpter minium laborem ascendendi: mul¬
t ab arduo eius uertice ocius descenderunt: ꝓpter
laborem stancti. Hoc fortassis eis intolerabile inde¬
uatur qm̃ non solum in hune montem nͥ ꝑ mag¬
num laborem non ascenditur: uerũ etiam non¬
sine magna difficultate ibi immorari non datur.
S forte iam ascendisti: iam ibi stare didicisti: nȩc
hoc sufficiat tibi. Disce ibi habitare: et mansionẽ
faccie: et qualicũq mentis cuagatione abstractꝰ
illuc semꝑ redire. Absq dubio ꝑ multum usum. qͣn¬
doq: uertetur tibi in oblectamentum: in tantum
ut absq ulla laboris difficultate possis ibi assiduus

Expanded text:
to rarius in ejus vertice stare, et ibi moram fato rarius in ejus vertice stare, et ibi moram facere; rarissimum autem ibi habitare et mente requiescere: Quis, inquit, ascendet in montem Domini, aut quis stabit in loco sancto ejus? . Prius ascendere est, postea stare. In stando quidem labor, sed in ascendendo major. Multi quidem in ipsa ascensione defecerunt, propter nimium laborem ascendendi, multi ab arduo ejus vertice ocius descenderunt, propter laborem standi. Hoc fortassis eis intolerabile videbatur, quoniam non solum in hunc montem, nisi per magnum laborem non ascenditur, verum etiam sine magna difficultate ibi immorari non datur. Sed forte jam ascendisti, jam ibi stare didicisti, nec hoc sufficiat tibi. Disce ibi habitare et mansionem facere, et qualicunque mentis evagationem abstractus illuc super redire. Absque dubio per multum usum quandoque vertetur tibi in oblectamentum, intantum, ut absque ulla laboris difficultate possis ibi assiduus
Abbreviated transcription (Latin):
magnus et altus. plena cognitio rationalis sp̃e.
Om̃ium mundanarum scientiarum eacumina.
nons iste transcendit: om̃em philosophiam
om̃em mundi scientiam ab alto despicit. Quid
tale aristotiles quid tale plato inuenit: quio
tanta phy losophor turba. tale inuenire potu¬
it: Uere et absq dubio si hunc montem inge¬
mi sui accumine ascendere potuissent: si ad se¬
ipsos inueniendos eor eis studia sufficerent.
scrutantes serutinio. Hic in quam defecerunt.
et in hune montem mimme ascendere potuer̃t.
Ascendat homo ad eor altum: et craltabitur d̾s.
Disce homo cogitare: Disce cognoscere te ipsum.
et ascendisti ad cor altum. Quantũ cotidie in cui
coguitione ꝓficis: tantũ ad altiora semꝑ tendis.
Qui .co ꝑfectam cognitionẽ sui ꝑuenite ĩã montis¬
uerticem apprehendit. O quã rari sunt. uel quia no¬
lunt. uel quia nequeunt: qui huc usq ascendunt.
Rurum ualde in hune montẽ ascendere: sed mul¬

Expanded text:
magnus et altus, plena cognitio rationalis spiritus. magnus et altus, plena cognitio rationalis spiritus. Omnium mundanarum scientiarum cacumina mons iste transcendit, omnem philosophiam, omnem mundi scientiam ab alto despicit. Quid tale Aristoteles, quid tale Plato invenit, quid tanta philosophorum turba, tale invenire potuit? Vere, et absque dubio, si hunc montem ingenii sui acumini ascendere potuissent, si ad seipsos inveniendos, eorum eis studia sufficerent, scrutantes scrutinio. Hic, inquam, defecerunt, et hunc in montem minime ascendere poterant. Ascendat homo ad cor altum, et exaltabitur Deus . Disce homo cogitare, disce cogitare teipsum, et ascendisti ad cor altum. Quantum quotidie in tui cognitionem proficis, tantum ad altiora super tendis. Qui ad perfectam sui cognitionem entum vertere. O quam rari sunt, vel quia nolunt, vel quia nequeunt qui hucusque ascendunt. Rarum valde in hunc montem ascendere, sed mul
Abbreviated transcription (Latin):
aliud est ꝗͣ. qd̃ terra ad cęlum: quod centrum
ad tocius circuli ambitũ: Habet tam̃ et terra.
habet hȩc inferior inferioꝵ scieutia. montes
et colles: campos et ualles.Sed̃m ddifferenti am
crcaturarum. erit et differentia serentiarum. Ut
enm ab uo incipiamus: magna est distantia
inter corpus. et corpus. Siquidem sunt corpora.
terrestria: sunt et corpora cęlestia. Maior. tamen
ẽ distantia cuiuslibet corporis ad sp̃m: quã quoꝵ¬
libet et quamlibet dissimilium corpor.S. ipsor
sp̃uum. alii sunt irrationales: alii sunt rationales.
Dcłos gͦ quasi in imo defixos habere uidentur:
qui sola adhuc corporea mirantur.S iam qua¬
si ad alta ascendunt: qui se ad spiritalium inue¬
stigationem conuertunt. Anmus qui ad scien
tiã nititur ascendere: primũ et principale sit ei
studium. se ipsum cognoscere. Magna altitudo
scientię: semet ipsum ꝑfecte cognouisse. Mons

Expanded text:
aliud est quam quod terra ad coelum, quod centrum aliud est quam quod terra ad coelum, quod centrum ad totius circuli ambitum? Habet tamen haec terra, habet haec inferior inferiorum scientia, montes et colles, campos et valles. Secundum differentiam creaturarum, erit et differentia scientiarum. Ut enim ab imo incipiamus, magna est distantia inter corpus et corpus. Siquidem sunt corpora coelestia, sunt et corpora terrestria. Major tamen est distantia cujuslibet corporis ad spiritum, quam quorumlibet, et quamlibet dissimilium corporum. Sed et ipsorum spirituum alii sunt irrationales, alii sunt rationales. Oculos ergo quasi in imo defixos habere videntur, qui sola adhuc corporea mirantur. Sed jam quasi ad alta ascendunt, qui se ad spiritualium investigationem convertunt. Animus qui ad scientiae altitudinem nititur ascendere, primum et principale sit ei studium seipsum cognoscere. Magna altitudo scientiae seipsum perfecte cognovisse. Mons
Abbreviated transcription (Latin):
ntionem. tribus gradibus distinguere: et scdin
triplicem graduum differentiam. ꝑ tres cęlos di¬
uidere. Aliter siquidem d̾s uidctur ꝑ fidem: aliter
cognoscitur ꝑ rationem: atq aliter cernitur per
contemplationem. Prima gͦ insio. ad primum cę¬
lum: scd̾a ad scdmn: tercia ꝑtinet ad tercium. Pri¬
ma ẽ infra rationem: tercia supra rationem. Ad
primum itaq et scđm contemplationis cęlum.
homines ascendere sane possunt: s ad illud
quod ẽ supra rationẽ. nisi ꝑ mentis excessum.
supra se ipsos rapti. num quã ꝑtingunt. Quoo au¬
tem ꝑ beniamini illud contemplationis genus
quod supra rationem ẽ intelligere debeamus: ex
inatris eius morte. conuementer satis comeere
dinem. quelibet creaturarũ cogintio angusta ẽ.
et in no iacet: et terix more in cęli respectu. uir
puncti uncem tenet. Ad cognitionẽ si quidem cre¬
atoris quantalibet cognitio creaturarum. qͥd

Expanded text:
nitionem, tribus gradibus distinguere, et secundum nitionem, tribus gradibus distinguere, et secundum triplicem graduum differentiam per tres coelos dividere. Aliter siquidem Deus videtur per fidem, aliter cognoscitur per rationem, atque aliter cernitur per contemplationem. Prima ergo visio ad primum coelum, secunda ad secundum, tertia pertinet ad tertium. Prima est infra rationem, tertia supra rationem. Ad primum itaque et secundum contemplationis coelum, homines sane ascendere possunt, sed ad illud quod est supra rationem, nisi per mentis excessum supra seipsos rapti nunquam pertingunt. Quod autem per Benjamin illud contemplationis genus, quod supra rationem est, intelligere debeamus, ex matris ejus morte convenienter satis conjicere dinem quaelibet creaturarum cognitio angusta est, et in imo jacet, terrae morae in coeli respectu, et vix puncti vicem tenet. Ad cognitionem siquidem Creatoris, quantalibet cognitio creaturarum, quid
Abbreviated transcription (Latin):
Humani si quidẽ sp̃e dignitatem qui subiacet pe¬
ne et culpe. longe suꝑ greditur utriusq expers ex¬
cellentia scilicet angłice nature: s in comparabili¬
ter utrosq precedit sp̃e ille: qui fecit utrũq ad
hor gͣ cęlor quoslibet euius us animus tunc
ueraciter erigitur: quando terrenarum cogitatio¬
num una desereus. in eor contemplatione defigi¬
tur. Ad primum itaq cęlum ꝑtinet cognitiosui:
ad terciũ autem ꝑtinet contemplatio dei. Adhoc
itaq tercium cęlum quis putas ascendit: nͥ qui
et descendit filius homuns qui est in cęlo: Itaq
et si sint qui ascendunt usq ad celos. et descendũt
usq ad abissos: ñ tamen ascendunt. nisi forte ad
primum et seđin: non eium possunt usq ad ter¬
cium. Ad hoc utiq cęlum homines rapi possunt.
nã ipsi ascendere om̃ino non possunt. Possiunus
tam̃ illam quȩ in hac uita haberi potest. di cog¬

Expanded text:
Humani siquidem spiritus dignitatem qui subjacet poeHumani siquidem spiritus dignitatem qui subjacet poenae et culpae longe supergreditur utriusque expers, excellentia scilicet angelicae naturae, sed incomparabiliter, utrosque praecedit spiritus ille qui fecit utrumque. Ad horum igitur coelorum quodlibet cujusvis animus, tunc veraciter exigitur, quando terrenarum cogitationum ima deserens, in eorum contemplatione defigitur. Ad primum itaque coelum pertinet cognitio sui, ad tertium autem pertinet contemplatio Dei. Ad hoc itaque tertium coelum quis putas ascendit, nisi qui et descendit Filius hominis qui est in coelo, itaque et si sint qui ascendunt usque ad coelos, et descendunt usque ad abyssos, non tamen ascendunt nisi forte ad primum et secundum, non enim possunt usque ad tertium. Ad hoc utique coelum homines rapi possunt: nam ipsi ascendere omnino non possunt. Possumus tamen illa quae in hac vita haberi potest, Dei cog