comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ cõprehendimus. & aliud ignoramus
quasi sparsa luce & ex parte cernimus.
& in obscuritate ex parte rematiemus.
quando mens nr̃a ad dm̃ funditus
rapta fulgescit. Et quia hȩc ẽadẽ lux
quib modis humano cordi insinuet᷑
ignorat᷑ : recte in ꝑcunctatione dicitur.
ꝑꝰ quã uiã spargitur lux. Ac si aꝑte
diceret᷑. Dic quo ordine iusticiã meã
occultis sinib cordis infundo. cũ & ꝑ
accessum ñ uideor. & tam̃ uisibilia oꝑa
hominũ inuisibiliter immuto. cũ unã.
eandemq mentẽ modo hac mͦ illa uir¬
tute irradio. & tam̃ ꝑ sparsam lucem.
adhuc ex parte aliqua eam in tẽptatio¬
nis tenebras remanere ꝑmuto: Reqͥrat᷑¬

Expanded text:
est, comprehendimus, et aliud ignoramus; est, comprehendimus, et aliud ignoramus; quasi sparsam lucem et ex parte cernimus, et in obscuritate ex parte remanemus. quando mens nostra ad Dominum funditus rapta fulgescit. Et quia haec eadem lux, quibus modis humano cordi insinuetur, ignoratur, recte in percunctatione dicitur: Per quam viam spargitur lux. Ac si aperte diceretur: Dic quo ordine justitiam meam occultis sinibus cordis infundo, cum et per accessum non videor, et tamen visibilia opera hominum invisibiliter immuto? Cum unam eamdemque mentem, modo hac, modo illa virtute irradio, et tamen per sparsam lucem adhuc ex parte aliqua eam in tentationis tenebris remanere permitto? Requirat
Abbreviated transcription (Latin):
nunc hic nẽ illic ꝑsequutio excreuerat:
hii qui lucẽ ueritatis agnouerant.
quasi sub ardore diuisi ęstus anhela¬
bant. Sed quia beatũ iob de occultis¬
iudiciis requisitũ superiorib dictis
audiuimus: oportet ut hoc qd̃ de
sparsa luce uel diuiso ęstu dictũ est
subtilius ꝑscrutemur. Adhuc enim
alta interrogatione discutit᷑. ut saltẽ
iusticia designatur. d de qua scriptũ ẽ
Popłs qui sedebat in tenebris: uidit lucẽ
magnã. Om̃e aũ qd̃ spargit᷑ : ñ continue
s sũb quadã interiissione iactatur. Et
idcirco spargi lux đr: quia & si iã quȩ̨¬
dam ut sunt ꝑspicimus: quȩdã tam̃
ita ut uidenda sunt ñ uidemus. Cor
nãq petri lux sparsa tenuerat. qͥ tanto
fidei. tanto miraculoꝵ fulgore clarue¬
rat: & tam̃ conuersis gentib dũ circũ¬
cisionis pondus imponeret. qͥd rectũ
diceret nesciebat. Lux gͦ in hac uita
spargit᷑ : quia ad onĩs resꝰ intelligentia
continua ñ habetur. dũ enĩ aliud sic̃

Expanded text:
modo hic, modo illic persecutio excreverat; hi qui lucem veritatis agnoverant, quasi sub ardore divisi aestus anhelabant. Sed quia beatum judiciis requisitum superioribus dictis audivimus, oportet ut hoc qsparsa luce, vel de divisione aestus dictum est, subtilius perscrutemur. Adhuc enim alta interrogatione discutitur, ut saltem justitia designatur? De qua scriptum est: Populus qui sedebat in tenebris, vidit lucem magnam . Omne autem quod spargitur, non continue, sed sub quadam intermissione jactatur. Et idcirco spargi lux dicitur, quia etsi jam quaedam ut sunt perspicimus, quaedam tamen ita ut videnda sunt non videmus. Cor namque Petri lux sparsa tenuerat, qui tanto fidei, tanto miraculorum fulgore claruerat, et tamen conversis gentibus dum circumcisionis pondus imponeret, quid rectum diceret nspargitur, quia ad omnis rei intelligentiam continua non habetur. Dum enim aliud, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
lux predicationis inclaruit: mox a
ꝑfidoꝵ cordib ardor ꝑsequutionis ex-¬
arsit. Nam qd̃ ꝑ ȩstum ꝑsequutio ex¬
primat᷑. dominicus sermo testat᷑: de
iactis suꝑ petrosa seminib dicens. So¬
le orto. estuauerunt om̃s: & qr ñ ha¬
bebant radicem aruerunt. Qd paulo
post cũ exposuit: ęstum ꝑsequutionẽ
uocauit. Sparsa gͥ luce ęstus suꝑ ter¬
rã diuisus est: quia clarescente uita fi¬
delium. accensa est crudelitas ꝑfidorꝵ.
Diuisus nãq ęstus erat: quando nẽ hie¬
rosolimis. nẽ damascũ. nẽ in aliis lon¬
ge regionib ꝑsequutio seuiebat. Scrip¬
tum quippe ẽ. facta ẽ in illa die ꝑse¬
quutio magna in ęccłia quȩ erat hie

Expanded text:
lux praedicationis inclaruit, mox a lux praedicationis inclaruit, mox a perfidorum cordibus ardor persecutionis exarsit. Nam quod per aestum persecutio exprimitur. Dominicus sermo testatur, de jactatis super petrosa terra seminibus, dicens: Sole orto, aestuaverunt omnia; et, quia non habebant radicem, aruerunt . Quod paulo post, cum exposuit aestum, persecutionem vocavit. Sparsa igitur luce aestus super terram divisus est, quia, clarescente vita fidelium, accensa est crudelitas perfidorum. Divisus namque aestus erat, quando nunc Hierosolymis, nunc Damasco, nunc in aliis longe regionibus persecutio saeviebat. Scriptum quippe est: « Facta est in illa die persecutio magna in Ecclesia quae er
Abbreviated transcription (Latin):
qua uiam spargit᷑ luxꝰ Ipse quippe
uia est: qui ait. Ego sum uia: ueritas
& uita. ꝑ hanc gͥᷤ uiã lix spargitur.
quia ꝑ eius presentiam cuncta gentili¬
atq coartata: s late fulgens lux p̃dica¬
tionis emicuit. Quia uͦ accepta luce con¬
uersionis. mardescit intrinsecus uis amo¬
ris: ut uel transacta mala anxie luge¬
ant᷑. uel uentura bona flagrantissi me
requirant᷑: cõpetenter adiungit᷑. Diui¬
dit᷑ estus suꝑ terrã. Sparsa enim luce
ȩstus suꝑ terrã diuidit᷑. quia ꝑ aꝑtũ
predicata iusticia. ad requirendũ dm̃
cordis anxietas in uirtutũ exercitatione
dilatatur : ut iste in sermone sapientię.
ille in sermone scientiȩ fulgeat: hic
in curationum gr̃a. ille in uirtutũ ope¬
ratione conualescat: et dona scĩ sp̃s
dũ dispariliter singuli accipiunt. ne¬
cessario sibimet iuncti om̃s unanimit̃
accendant᷑. Sed postquã spargi lux dr̃:¬
potest conuenienter intelligi. qd ꝑ
estum ꝑsequutio designet᷑. Quia enĩ

Expanded text:
quam viam spargitur lux? Ipse quippe via est, qui ait: Ego sum via, veritas et vita . Per hanc ergo viam lux spargitur, quia per ejus praesentiam cuncta gentiliatque coarctata, sed late fulgens lux praedicationis emicuit. Quia vero accepta luce conversionis inardescit intrinsecus vis amoris, ut transacta mala anxie lugeantur, vel ventura bona flagrantissime requirantur, competenter adjungitur: Dividitur aestus super terram. Sparsa enim luce aestus super terram dividitur, quia aperte praedicata justitia, ad requirendum Dcordis anxietas in virtutem exercitatione dilatatur, ut iste in sermone sapientiae, ille in sermone scientiae fulgeat; hic in curationum gratia, ille in virtutum operatione convalescat; et dona sancti Spiritus dum dispariliter singuli accipiunt, necaccendantur. Sed quia postquam spargi lux dpotest convenienter intelligi, quod per aestum persecutio designetur. Quia enim
Abbreviated transcription (Latin):
currere ceperint precedamur. Bene
gͦ ad beatũ iob đr. Numqͥd ingressus
es thesauros niuis. aut thesauros gran¬
dinis aspexisti÷ quȩ preparaui in tẽpꝰ¬
hostis. in diem pugnȩ & belli: Ac si
aꝑte diceret᷑. Nulli te de operib tuis
preferas: quia de his quos intueris ad¬
huc ꝑ culpam frigidos. quantos ope¬
ratores iusticiȩ & defensores rectȩ fidei
sim facturus ignoras. Qd̾ quia ꝑ aduen¬

Expanded text:
currere coeperint praecedamur. Bene currere coeperint praecedamur. Bene ergo ad beatum Job dicitur: Nunquid ingressus es thesauros nivis, aut thesauros grandinis aspexisti, quhostis in diem pugnae et belli? » Ac si aperte diceretur: Nulli te de operibus tuis praeferas, quia de his quos intueris adhuc per culpam frigidos, quantos operatores justitiae et defensores rectae fidei sim facturus ignoras. Nix quippe ve
Abbreviated transcription (Latin):
nȩ & belli. Nix quippe uel grando
fuerat saulus: ꝑ frigidam insensibili
tatem. Sed nix & grando contra aduer¬
sarioꝵ pectora factus est: uel candore
iusticiȩ. uel districti eloquii correpti¬
one. Õ qualem hunc thesaurũ in
niue & grandine habuit: quando il¬
lũ inter p̾rauoꝵ uitam positum. iã tẽ
electum suũ dñs latenter uidit. O ad
quanta aduersarioꝵ pectora ferienda.
hanc in manu sua grandinẽ sumpsit:
ꝑ quã tot sibi resistentia corda ꝓstrauit.
N emo itaq de suis operib extollatur:
nemo desper& eos quos adhuc frigidos¬
uidet: quia thesauros di in niue &
grandine ñ uidet. Quis enĩ crederet
qd̾ ꝑ apostolatus gram lapidatũ stepha¬
num ille preceder&: qui in morte eiꝰ
om̃ium lapidantium uestimenta serua-¬
ret s Si gͦ ad ista dona uel iudicia
occulta recurrimus. nullos omnino
desperanius: nec illis nos in corde nr̃o
preferimus. quib ꝓ tempore p̾lati
sumus: quia & si iam uidemus quan¬
tũ precessimus: nescimus quantũ dũ

Expanded text:
et. XII. Nix quippe vel grando fuerat Saulus per frigidam insensibilitatem; sed nix et grando contra adversariorum pectora factus est, vel candore justitiae, vel districti eloquii correptione. O qualem hunc thesaurum in nive et grandine habuit, quando illum inter pravorum vitam positum jam tunc electum suum Dominus latenter praescivit! O ad quanta adversariorum pectora ferienda hanc in manu sua grandinem sumpsit, per quam tot sibi resistentia corda prostravit? Nemo itaque de suis operibus extollatur; nemo despervidet, quia thesauros Dei in nive et grandine non videt. Quis enim crederet quod per apostolatus gratiam lapidatum Stephanum ille praecederet qui in morte ejus omnium lapidantium vestimenta servavit ? Si ergo ad ista dona vel judicia occulta recurrimus, nullos omnino desperantes, nec illis nos in corde nostro praeferimus, quibus pro tempore praelati sumus, quia etsi jam videmus quantum praecessimus, nescimus quantum cum
Abbreviated transcription (Latin):
infundunt. Nam quẽ ad modũ feri-¬
unt: ipħa testat᷑ dicens. Uirtutẽ ter¬
ribilium tuoꝵ dicent: & magnitu¬
dinẽ tuã narrabunt. Et que ad mo¬
dũ blandientes rigent: sequutus ad¬
iunxit. Memoriam habundantiȩ
suauitatis tuȩ eructabunt: & iusticia
tua exultabunt. In niue gͦ uel gran¬
dine habent᷑ thesauri: quia płeriq
iniquitatis torpore frigidi a suꝑna¬
gr̃a assũpti. in scã ęccłia iusticiȩ lucȩ̨
fulgescunt: & prauam aduersarioꝵ sci

Expanded text:
infundunt. Nam quemadmodum feriinfundunt. Nam quemadmodum feriant Propheta testatur, dicens: Virtutem terribilium tuorum dicent, et magnitudinem tuam narrabunt . Et quemadmodum blandientes rigent secutus adjunxit: Memoriam abundantiae suavitatis tuae eructabunt, et justitia tua exsultabunt . In nive ergo vel grandine habentur thesauri, quia plerique iniquitatis torpore frigidi, ad suassumpti, in sancta Ecclesia justitiae luce fulgescunt,
Abbreviated transcription (Latin):
inue uel grandine: frigida uel dura
ut dictũ est accipimus corda prauoꝵ.
elegit. & quam multos electos adhuc
inter prauoꝵ uitã repositos habeat
nominant᷑. Et plerosq in uita frigida
diu latentes respicit. quos ad mediũ
cum iub&e ꝓducit: & iusticiȩ nitore
candidos ꝑ suꝑnã grãm ostendit.
Scriptum quippe estꝰ. Lauabis me &
suꝑ niuem dealbabor. Quos ad diẽ
belli pugnȩq preparatos. diu intra ᵒ p
scientie sinum tegit: s cũ repente eos
eduxerit. resistentia aduersariorum
Unde alias dictum est. Pre fulgore
in conspectu eius nubes transierunt:
grando & carbones ignis. Pre fulgo¬
re enim nubes transeunt: quia p̾di¬
catores sc̃i uniuersa mundi spatia. mi¬
raculoꝵ claritate ꝑcurrunt. Qui
etiam grando & carbones ignis uo¬
cati sunt: quia & ꝑ correptionẽ feri¬
tura grandinis conuenient̃ exprimit᷑.
Grando enim ueniens ꝑcutit: liquata
rigat. Sc̃i autẽ uiri corda audientiũ
& terrentes feriunt: & blandientes

Expanded text:
ive vel grandine frigida, vel dura, ut dictum est, accipimus corda pravorumelegit, et quam multos electos adhuc inter pravorum vitam repositos habeat nominatur. Et plerosque in vita frigida diu latentes respicit, quos ad medium cum jubet producit, et justitiae nitore candidos per supernam gratiam ostendit. Scriptum quippe est: Lavabis me, et super nivem dealbabor . Quos ad diem belli pugnaeque praeparatos diu intra suae praescientiae sinum tegit; sed cum repente eos eduxerit, resistentia adversariorumn psalmo scriptum est: « Prae fulgore in conspectu ejus nubes transierunt, grando et carbones ignis. » Prae fulgore vero nubes transeunt, quia praedicatores sancti universa mundi spatia miraculorum claritate percurrunt; qui etiam grando et carbones ignis vocati sunt, quia et per correctionem feritura grandinis convenienter exprimitur, grando enim veniens percutit, liquata rigat. Sancti autem viri corda audientium exterrentes feriunt, et blandientes
Abbreviated transcription (Latin):
in occultis sentiam nescis. Iam iusticiȩ
tuȩ acta consideras: sed quã districte
apud me penset᷑ ignoras. Uȩ etiam
laudabili uitȩ hominũ. si remota pie¬
tate uidicet᷑: quia districte discussa.
inde ante oculos iudicis unde se pla¬
cere suspicat᷑ obruit᷑. Unde recte dõ ꝑ¬

Expanded text:
in occulto sentiam nescis. Jam justitiae in occulto sentiam nescis. Jam justitiae tuae acta consideras, sed quam districte apud me pensentur ignoras. Vae etiam laudabili vitae 933 hominum, si remota pietate judicetur, quia districte discussa inde ante oculos judicis unde se placere suspicatur obruitur. Unde recte Deo
Abbreviated transcription (Latin):
cassum p̾sumit: qui timere dm̃ in suis
operib re nuit. Sed cur beatus iob
de tam ualida questione requiritur.
quȩ om̃ino ab hominib ignorat᷑. ut
iustoꝵ iniquoꝵq terminũ cõprehendat
nisi ut alioꝵ finẽ cognoscere ñ ualens
ad suũ recurrat÷ quia sic̃ alioꝵ. sic
etiã suũ nesciat. & uesciens timeat. ti¬
mens humiliet᷑:. humiliatꝰ iã de oꝑib
suis extolli ñ debeat. & ñ elatus ĩ gr̃ȩ
arte ꝑsistat. Dicat᷑ gͦ ei. Indica michi
si habes intelligentiam. in qua uia ha¬
bitet lux. & tenebrarũ quis locus sit:
ut ducas unumquodq ad terminos
suos. Ac si diceret᷑. Sicut qui de malis
conuertant᷑ ad bona. uel qͥ de bonis
ad mala redeant nescis: ita etiã nec
de te quid tuis meritis exigentib agat᷑
intelligis. Et sicut alienum nullatenꝰ
cõprehendis: ita etiã tuũ t̾minũ pre¬
noscere non uales. Iam enĩ quantũ ipse
ꝓfeceris scis: sed quid adhuc de te ego

Expanded text:
cassum praesumit, qui timere Deum in suis cassum praesumit, qui timere Deum in suis operibus renuit. Sed cur beatus Job de tam valida quaestione requiritur, quae omnino ab hominibus ignoratur, ut justorum iniquorumque terminum comprehendat, nisi ut aliorum finem cognoscere non valens, ad suum recurrat, quia sicut aliorum, sic etiam suum nesciat, et nesciens timeat, timens humilietur, humiliatus jam de operibus suis extolli non debeat, et non elatus in gratiae arce persistat? Dicatur ergo ei: Indica mihi, si habes intelligentiam, in qua via habitet lux, et tenebrarum quis locus sit; ut ducas unumquodque ad terminos suos. Ac si diceretur: Sicut qui de malis convertantur ad bona, vel qui de bonis ad mala redeant, nescis, ita etiam nec de te quid tuis meritis exigentibus agatur intelligis. Et sicut alienum nullatenus comprehendis, ita etiam tuum terminum praenoscere non vales. Jam enim quantum ipse profeceris scis, sed quid adhuc de te ego
Abbreviated transcription (Latin):
& intelligat semitas domus eiꝰ d Uideo
paulũ ex illa ꝑsequutionis seuitia ad
gram apostolatus uocatũ: & tam̃ sic ĩt
iudicia occulta formidat. ut reꝓbari
se etiã postquã uocatus est timeat.
Ait enim. Castigo corpus meũ & ser¬
uituti subicio: ne forte aliis predicanᷤ
ipse reꝓb efficiar. Et rursum. E go
me ñ arbitror cõprehendisse: unu̾
aũ quȩ retro oblitus. in ea quȩ sunt
priora extendens me. ad destina¬
tũ sequor ad palmã suꝑnę uocationis
di in xp̃o iħu. Sequor aũ: si cõprehen¬
dã in quo & cõprehensus sum. Et cer¬
te iam de illo uoce dominica dictum
fuerat. uas electionis mͥ ẽ: & tamen
adhuc castigans corpus suũ metuit
ne repbetur. Uȩ miseris nobis: qͥ de
electione nr̃a nullã adhuc dĩ uocẽ cog̃¬
nouimus: et iã in otio quasi de securi
tate torpemus. debet ꝓfecto debet in
& iste torpentes pungat. Vnde recꝰte
in dño. Ac si aꝑte diceret. De spe in¬

Expanded text:
t intelligat semitas domus ejus? Video t intelligat semitas domus ejus? Video Paulum ex illa persecutionis saevitia ad gratiam apostolatus vocatum , et tamen sic inter judicia occulta formidat, ut reprobari se etiam postquam vocatus est timeat. Ait enim: « Castigo corpus meum et servituti subjicio: ne forte aliis praedicans ipse reprobus efficiar . » Et rursum: « Ego me non arbitror comprehendisse; unum autem quae retro oblitus, in ea quae sunt priora extendens me, ad destinatum sequor, ad palmam supernae vocationis Dei in Christo Jesu. Sequor autem si comprehendam, in quo et comprehensus sum . » Et certe jam de illo voce Dominica dictum fuerat: « Vas electionis mihi est , » et tamen adhuc castigans corpus suum metuit ne reprobetur. Vae miseris nobis, qui de electione nostra nullam adhuc Dei vocem cognovimus, et jam in otio quasi de securitate torpemus. Debet profecto, debet in  iste torpentes pungat. Unde recte pin Domino . Ac si aperte diceret: De spe in
Abbreviated transcription (Latin):
imus usq ad exitum cępta semel eri-¬
mina sine cessatione cumulasse. Quis
u inter ista occultoꝵ iudicioꝵ nubila
mentis suȩ radium mittat. ut aliqua
consideratione discernat. uel quis ꝑdu-¬
ret in malo. uel quis ꝑseueret in bono:
uel quis ab infimis conuertat᷑ ad sũma.
uł qͥs a sũmis reuerberet᷑ ad infima d
Hatent  sensus hominum. nec qͥcquã
de cuius lib& fine cognoscitur: qr di-¬
uinoꝵ iudicioꝵ abẏssus. humanȩ m̃tis
oeulis nullatenus penetrat᷑. Uidemꝰ
nãq qd̾ illa dõ aduersa gentilitas iusti¬
ciȩ luce ꝑfusa est: & iudea dudũ di¬
lecta ꝑsidię est nocte cecata. Scimus
etiam qd̾ latro de patybulo transiuit
ad regnum : uidas de apostolatus gła
e lapsus in tartarũ. Rursũq qr aliqͣn
ad supplicium: & apłos scimus ꝑcepisse
ꝓpositum qd̾ desiderauerunt regnum.
Quis gͦ discutiat in qua uia habitet
lux. & tenebrarũ quis locus sit. ut
ducat unum qd̾q ad terminos suos :¬

Expanded text:
imus usque ad exitum coepta semel imus usque ad exitum coepta semel mina sine cessatione cumulasse. Quis vero inter ista occultorum judiciorum nubilas mentis suae radium mittat, ut aliqua consideratione discernat vel quis perduret in malo, vel quis perseveret in bono, vel quis ab infimis convertatur ad summa, vel quis a summis revertatur ab infima? Latent haec sensus hominum nec quidquam de cujuslibet fine cognoscitur, quia divinorum judiciorum abyssus humanae mentis oculo nullanamque quod illa Deo aversa gentilitas justitiae luce perfusa est, et Judaea dudum dilecta perfidiae est nocte caecata. Scimus etiam quod latro de patibulo transivit ad regnum, Judas de apostolatus gloria est lapsus in tartarum. Rursumque quia sortad supplicium, et apostolos scimus percepisse propositum quod desideraverant Regnum. Quis ergo discutiat in qua via habitet lux et tenebrarum quis locus sit, ut ducat unumquodque ad terminos suos, e
Abbreviated transcription (Latin):
nit᷑. in iniquitate uitã finiat: uel is
qui iustus cernit᷑. extremitatẽ uitȩ suę
cũ iusticiȩ ꝑfectione coneludat. Et in¬
telligas semitas domus eius: id ẽ consi-¬
deres atq discernas. uel cui bona actio
ꝑseuerans ȩternã mansionẽ prestet in
regnum: uel quẽ usq ad terminũ suũ
actio praua constringens. in ȩternum
dampnet supplicium. Domus quippe
ꝓ mansione ponit᷑: semita ꝓ actione.
Semita gͥ ad domũ ducit: qr actio ad
mansionẽ ꝑtrahit. S qͥs hominũ ista
discussus dicat . Quis ista saltẽ imꝑter¬
ritus audiat.s Multos etiã uidemus co¬
tidie quia iusticiȩ lucȩ resplendent:
& tam̃ ad finẽ suũ nequitiȩ obscuritate
tenebrant᷑. Et multos cernimꝰ pecca¬
ioꝵ tenebris obuolutos: & tam̃ iuxta
uite suȩ terminũ. repente reddi luci
iusticiȩ liberos. Multos etiã nouimus
semel inuentã uiam iusticiȩ illibate usq
ad obitum tenuisse: & plerosq conspex¬

Expanded text:
nitur, in iniquitate vitam finiat; vel is nitur, in iniquitate vitam finiat; vel is qui justus cernitur, extremitatem vitae suae cum justitiae perfectione concludat. « Et intelligas semitas domus ejus, » id est consideres atque discernas vel cui bona actio perseverans aeternam mansionem praestet in regno, vel quem usque ad terminum suum actio prava constringens in aeternum damnet supplicium. Domus quippe pro mansione ponitur, semita pro actione. Semita igitur ad domum ducit, quia actio ad mansionem pertrahit. Sed quis hominum ista discussus dicat? quis ista saltem imperterritus audiat? Multos enim videmus quotidie qui justitiae luce resplendent, et tamen ad finem suum nequitiae obscuritate tenebrantur. Et multos cernimus peccatorum tenebris obvolutos, et tamen juxta vitae suae terminum repente reddi luce justitiae liberos. Multos etiam novimus semel inventam viam justitiae illibate usque ad obitum tenuisse, et plerosque conspex
Abbreviated transcription (Latin):
questione discutit᷑. ut de uia lucis &
tenebrarũ loco requirat᷑: & unũquodq
ad suos terminos ducat. ac semitas do¬
mus eius intelligat. Quid enĩ lucis no¬
mine: nisi iusticia accipit᷑ us Et quid
ꝑ tenebras: nͥ iniquitas designat᷑ a Vnde
quibusdã conuersis ã peccatoꝵ nequitia.
đr̃. Eratis aliquando tenebre: nẽ autẽ
lux in dño. Et de quibusdã in peccato
manentib memorat᷑. Qui dormiunt:
nocte dormiunt. Beato itaq iob dicit᷑.
indica mͥ si nosti omĩa. in qua uia habitet
lux. & tenebrarũ quis locus sit. Ac si
dicat᷑ ei. Si plenã te habere scientiam
suspicaris: dic uel in cuius corde ea quȩ
nune est in nocentia ueniat: uel in
cuius corde ea quȩ nunc ẽ malitia ꝑse
uer&. In qua uia habitet lux: id est
cuius mentẽ ueniens iusticia impleat.
Et tenebrarũ quis locus sit: id ẽ in quo
iniquitas ceca ꝑduret. Ut ducas unũ¬
quodq ad terminos suos: id est ut di¬
iudices. si uel is qui nune iniquus cer¬

Expanded text:
quaestione discutitur, ut et de via lucis, et tenebrarum loco requiratur; ut unumquodque ad suos terminos ducat, ac semitas domus ejus intelligat. Quid enim lucis nomine, nisi justitia accipitur? et quid per tenebras, nisi iniquitas designatur? Unde quibusdam conversis a peccatorum nequitia dicitur: Eratis aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino . Et de quibusdam in peccato manentibus memoratur: Qui dormiunt, nocte dormiunt . Beato itaque Job dicitur: Indica mihi si nosti omnia, in qua via habitet lux, et tenebrarum quis locus sit? Ac si dicatur ei: Si plenam te habere scientiam suspicaris, dic vel in cujus cor ea quae nunc deest, innocentia veniat, vel in cujus corde ea quae nunc est malitiveret. « In qua via habitet lux, » id est cujus mentem veniens justitia impleat. « Et tenebrarum quis locus sit, » id est in quo iniquitas caeca perduret. « Ut ducas unumquodque ad terminos suos, » id est, ut dijudices si vel is qui nunc iniquus cer
Abbreviated transcription (Latin):
Q uid aliud in niue uel in grandine᷑. nisi
frigida ac dura intelligenda sunt corda
prauoꝵ s Sicut enim feruore caritas: sic
sol&e in sacro eloquio frigore malitia
designari. Scriptum nãq est. Sicut
frigidam facit cisterna aquã: sic frigidã
facit malitiam suã. Et rursum. Habun¬
dauit iniquitas: & refrigescit caritas
multoꝵ. In frigore gͦ nuus uel in duri¬
tia grandinis. quid accipi aptius potest
qũã uita prauoꝵ: quȩ & torpore fri¬
gescit. & ꝑ duritiȩ malitiã ꝑcutit us
Quoꝵ tam̃ uitã dñs tolerat: quia eos ad

Expanded text:
Quid aliud nive vel grandine, nisi frigida ac dura intelligenda sunt corda pravorum? Sicut enim fervore charitas, sic solet in sacro eloquio frigore malitia designari. Scriptum namque est: Sicut frigidam facit cisterna aquam suam, sic frigidam facit animam malitia sua . Et rursum: Abundabit iniquitas, et refrigescet charitas multorum . In 934 frigore ergo nivis, vel in duritia grandinis, quid accipi aptius potest quam vita pravorum, quae et per torporem frigescit, et per duritiae malitiam percutit? Quorum tam
Abbreviated transcription (Latin):
subiunxit. Quȩ preparaui in tempus
hostis. in diem pugnę & belli: ut cũ
aduersarius nr̃ diabolus temptare
nos nitit᷑: eoꝵ morib quasi suis contͣ
nos armis utat᷑. ꝑ ipsos quippe nos
seuiens cruciat: s nesciens purgat.
Peccatis namq nr̃is ipsi flagellũ fiunt:
de quoꝵ talium uita dũ ꝑcutimͣ: ab
ȩterna morte liberamur. Vnde agit᷑
ut electoꝵ uita ꝓficiat. etiã ꝑdita uita
reꝓboꝵ : & utilitati nr̃ȩ dũ illoꝵ ꝑditio
militat. mira dispensatione fiat: qua¬
ti nus electis dĩ non pereat etiã om̃e
potest: ut quia uerbis precedentibus
uidet᷑ ad nexum: ã superioris uersus
expositione non discrepet. Nlam quia
indicauerat uel bonos ad malũ. uel
malos ad bonũ posse conuerti: ilico
sequutus adiunxit. Nũ qͥd ingresus es
thesauros niuis. aut thesauros gran

Expanded text:
unxit: Quae praeparavi in tempus hostis, in diem pugnae et belli. Ut cum adversarius noster diabolus tentare nos nititur, eorum moribus quasi suis contra nos armis utatur. Per ipsos quippe nos saeviens cruciat, sed nesciens purgat. Peccatis namque nostris ipsi flagella fiunt, de quorum tali vita dum percutimur, ab aeterna morte liberamur. Unde agitur ut electorum vitae proficiat etiam perdita vita reproborum, et utilitati nostrae dum illorum perditio militat, mira dispensatione fiat quatenus electis Dei non pereat etiam omne potest, ut quia verbis praecedentibus videtur annexum, a superioris versus expositione non discrepet. Nam quia indicaverat vel bonos ad malum, vel malos ad bonum posse converti, illico secutus adjunxit: Nunquid ingressus es thesauros nivis, aut thesauros gran
Abbreviated transcription (Latin):
clausus. nec quo huc ordine ueneris.
nec quando uel quomodo hinc educa
esses. & numerũ dierũ tuoꝵ noueras
subaudis. ut ego. qui me nasciturum
noui ÷ qr & ante humanitatis ortum
in diuinitate semꝑ substantialiter uixi.S
Homines quippe tunc ẽẽ incipiunt: eũ
in matrũ suatũ uentre nascunt᷑. Nam
ipsa quoq conceptio natiuitas đr: iuxta
hoc qd̾ seriptũ ẽ. Qd̾ in ea natũ ẽ: de sp̃u
scõ est. Et idcirco se nascituros nesciuns:
qr nec priuᷤ qũa creent᷑ existunt. Ds̃ uͦ
qui sine mitio semꝑ extitit : presciuit
de se hoc qd̾ in utero uirginis ꝑ initiũ
sumpsit. Et quia presciuit disposuit:
qr disposuit. nichil ꝓfecto in humana
forma sine sua uoluntate tolerauit.
Conuincat᷑ gͦ cur de flagellis suis homo
querit᷑. qui ortum suũ prescire ñ po¬
tuit: si ipse etiã qui ortũ suũ p̃sciendo
disposuit. se int̾ homines ad flagella

Expanded text:
clausus, nec quo huc ordine veneris, clausus, nec quo huc ordine veneris, nec quando vel quomodo hinc educaresses, et numerum dierum tuorum noveras? Subaudis ut ego, qui me nasciturum novi, quia et ante humanitatis ortum in divinitate semper substantialiter vixi. Homines quippe tunc esse incipiunt, cum in matrum suarum ventre nascuntur. Nam ipsa quoque conceptio nativitas dicitur, juxta hoc quod scriptum est: Quod in ea natum est, de Spiritu sancto est . Et idcirco se nascituros nesciunt, quia nec priusquam creentur existunt. Deus vero qui sine initio semper exstitit praescivit de se hoc quod in utero Virginis initium sumpsit; et quia praescivit, disposuit; quia disposuit, nihil profecto in humana forma sine sua voluntate toleravit. Convincatur ergo cur de flagellis suis homo queritur, qui ortum suum praescire non potuit, si ipse etiam qui ortum suum praesciendo disposuit se inter homines ad flagella
Abbreviated transcription (Latin):
H inc rursum ꝑ eundẽ salomonẽ d̃r. Qs
hominum intelligere poterit uia suã
et nimirũ bona mala ue quis faciens
conscientia attestante cognoseit: s id¬
circo dr̃ qd̃ uia sua ab hominib uesci¬
at᷑: quia etiam si recta se qͥs q oꝑa
agere intelligat. sub districto tam̃ exa¬
redit: ac ne conquerat᷑ cur finẽ suũ
nesciat: cõmemoret᷑ etiã. quia nec quo
huc initio accessit intelligat. Nam
esses: aut numerũ dierũ tuoꝵ noueras .s.
Ac si illi aꝑte diceret. Quid mirũ si ter¬
minum tuũ ñ intelligis: qui nec initiũ
cõprehendis s Et qui ignoras quo huc
initio ueneris: quid mirũ si nescias quo
fine subtraheris s Si gͦ meũ fuit te ꝑ
initium ex occultis ad prompta ꝓduce̾:
meũ quoq erit etiam te ex promptis
ad occulta reuocare. Cur de uitȩ tuȩ
dispensatione aliqͥd quereris: qui in ma¬
nu artificis temet ipsũ nesciens teneris.s
Extolli itaq tantomagis ñ debes in eo
qd̃ agis: quanto intra sinũ ęternitatis

Expanded text:
Hinc rursum per eumdem Salomonem dicitur: Quis hominum intelligere poterit viam suam ? Et nimirum bona malave quis faciens conscientia attestante cognoscitur. Sed idcirco dicitur quod via sua ab hominibus nesciatur, quia etiam si recta se quisque opera agere intelligat, sub districto tamen exaredit; ac ne conqueratur cur finem suum nesciat, commemoratur etiam quia nec quo huc initio accessit intelligat. Nam esses, aut numerum dierum tuorum noveras? - Ac si illi aperte diceret: Quid mirum, si terminum tuum non intecomprehendis? Et qui ignoras quo huc initio veneris, quid mirum si nescias quo fine subtraharis? Si ergo meum fuit te per initium ex occultis ad prompta producere, meum quoque erit etiam te ex promptis ad occulta revocare. Cur de vitae tuae dispensatione aliquid quereris, qui in manu artificis temetipsum nesciens teneris? Extolli itaque tanto magis non debes in eo quod agis, quanto intra sinum aeternitatis
Abbreviated transcription (Latin):
qr solus misericorditer formo . Uel cer¬
te idcirto beatus iob utrum terre lati-¬
tudinẽ considerauerit inquirit᷑: ut ex¬
emplo alienȩ latitudinis humiliet᷑. Ac
si ei aꝑte diceret᷑. Eos quos innumera
mala presentis uitȩ nequeunt angusta¬
re considera: & de statu cordis tui inter¬
my uerbera głari cessa. Sequit᷑. Indica mͥ¬

Expanded text:
quia solus misericorder formo. Vel cerquia solus misericorder formo. Vel certe idcirco beatus Job utrum terrae latitudinem consideraverit inquiritur, ut exemplo alienae latitudinis humilietur. Ac si ei aperte diceretur: Eos quos innumera mala praesentis vitae nequeunt angustare considera, et de statu cordis tui inter verbera gloriari cessa. Sequitur: CA
Abbreviated transcription (Latin):
quia quȩ cirta me st̃ magis ad ꝓfectum
uenerunt euangłi: ita ut uincula mea
manifesta fierent in om̃i pretorio. Hanc
latitudinẽ dauid inter angustias optine¬
bat. dicens. In tribulatione dilatasti me.
unc itaq hȩc terra id ẽ sc̃oꝵ conscientia
dilatatur: cũ mundi huius aduersitatib
exterius premit᷑. Nam cũ a presentis uitȩ
securitate repellit᷑: intus ad se impingit᷑.
ut ad speranda suꝑna tendat᷑. Cũq eua¬
gari exterius ñ ꝑmittit᷑ : quasi in sinum
suũ reuocata dilatat᷑. Nos aũ quȩ bom
uiri aduersa tolerent cernimus: s intus
quantũ gaudeant ñ uidemus. Mentis
eoꝵ latitudinẽ mͦ in uerbis. mͦ in oꝑib
considerando cognoscimus: s tñ quanta
in eis amplitudo sit eiusdẽ latitudinis
ignoramus. Audiat gͦ humana sapien¬
tia: & se insipientẽ discat. Nũqͥd consi¬
derasti latitudiuẽ terrȩ as Ac si dicat.
Ut ego. qui flagellis cinctam occultam
iustoꝵ lȩticiam solus plaue considero:

Expanded text:
quia quae circa me sunt magis ad profectum venerunt Evangelii, ita ut vincula mea manifesta fierent in omni praetorio . Hanc latitudinem David inter angustias obtinebat, dicens: In tribulatione dilatasti me . Tunc itaque haec terra, id est sanctorum conscientia, dilatatur, cum mundi hujus adversitatibus; exterius premitur. Nam cum a praesentis vitae securitate repellitur, intus ad se impingitur, ut ad speranda superna tendatur. Cumque evagari exterius non permittitur, quasi in sinum suum revocata dilatatur. Nos autem quae boni viri adversa tolerent cernimus, sed intus quantum gaudeant non videmus. Mentis eorum latitudinem modo in verbis, modo in operibus considerando cognoscimus, sed tamen quanta in eis amplitudo sit ejusdem latitudinis ignoramus. Audiat ergo 931 humana sapientia, et se insipientem discat: Nunquid considerasti latitudinem terrae? Ac si dicat: ut ego, qui flagellis cinctam, occultam justorum laetitiam solus plene considero,
Abbreviated transcription (Latin):
ta: apte subiungit᷑. Numqͥd considerastr
latitudinẽ terrȩ as dum enĩ angustias
mortis petiit. fidẽ suã in gentib dilataũ:
atq in innumera corda credentiũ scãm
ȩccłiam extendit. Cui ꝑ ꝓpħam dicit᷑.
Dilata locũ tentorii tui: & pelles taber¬
naculoꝵ tuoꝵ extende ne parcas. Longos

Expanded text:
ta, apte subjungitur: Nunquid considerasti ta, apte subjungitur: Nunquid considerasti latitudinem terrae? Dum enim angustias mortis petiit, fidem suam in gentibus dilatavit, atque ad innumera corda credentium sanctam Ecclesiam extendit, cui per prophetam dicitur: Dilata locum tentorii tui, et pelles tabernac
Abbreviated transcription (Latin):
perauit. Quȩ apellatione quoq alia
tenebrosa ostia uocant᷑: quia dũ ꝑ oc-¬
cultationis suȩ insidias non uidentur.
deceptis mentib uiam mortis aperiunt.
Quȩ tenebrosa ostia dñs uid&: qr ĩmun-¬
doꝵ sp̃uum fraudulentã malitiã & res-¬
picit & premit. Quos nͥ ipse nobis nes-¬
cientib uidendo ꝓhiberet: & nil de in¬
sidiis mens nr̃a cognosceret: & eisdem
insidiis capta deperir&. Quȩ tenebro¬
sa ostia nos etiam cernimus: quando
suꝑnȩ lucis radiis illustram᷑. Unde &
ipse uid& : qui suo eos munere nobis ui¬
sibiles facit. Uel certe tenebrosa ostia tẽ
dñs uidit. cũ claustra inferni penetrans
crudeles sp̃s ꝑculit: & mortis prepositos
moriendo dampnauit. Qd̾ idcirco hic
ñ adhuc de futuro. s iam de p̃terito dr̃:
qr hoc qd̾ facturus erat in opere: nimirũ
iam fecerat in predestinatione. Quia uͦ
post mortẽ resurrectionẽq eius creuit
ȩccłia. atq in cunctis est gentib dilata¬

Expanded text:
peravit. Quae appellatione quoque alia peravit. Quae appellatione quoque alia tenebrosa ostia vocantur, quia dum pro occultationis suae insidiis non videntur, deceptis mentibus viam mortis aperiunt. Quae tenebrosa ostia Dominus vidit, quia immundorum spirituum fraudulentam malitiam et respicit et premit, quos nisi ipse nobis nescientibus videndo prohiberet, et nil de insidiis mens nostra cognosceret, et iisdem insidiis capta deperiret. Quae tenebrosa ostia nos etiam cernimus, quando supernae lucis radiis illustramur. Unde eipse videt, qui suo eos munere nobis visibiles facit. Vel certe tenebrosa ostia tunc Dominus vidit, cum claustra inferni penetrans, crudeles spiritus perculit, et mortis praepositos moriendo damnavit. Quod idcirco hic non adhuc de futuro, sed etiam de praeterito dicitur, quia hoc quod facturus erat in opere nimirum jam fecerat in praedestinatione. Quia vero post mortem resurrectionemque ejus crevit Ecclesia, atque in cunctis est gentibus dilata
Abbreviated transcription (Latin):
ligatos uenit. Vnde scriptũ ẽ. Factus sũ
uissimis gͦ abyssi dño deambulare est.
in loco dapnationis nil suȩ retentionis
inuenire: attestante petro qui ait.
Solutis dolorib inferni: iuxta qd̾ impos¬
sibile erat teneri illũ ab eo. uel certe
quia deambulando nos cũ de loco ad
locum ducunur. hic illicq presentes
inuenimur: ambulasse in inferno dñs
đr. ut electis animab in locis siugulis
ꝑ diuinitatis potentiam presens fuisse
monstraret᷑. Vnde & sp̃s sapientiȩ mo¬
bilis describit᷑: ut ꝑ hoc qd̾ nusquam
deest. ubiq nobis occurrere designet᷑.
Quã descensionẽ suã dñs quanto mira¬
bilem respicit: tanto eã redempto ho-¬
mini crebrius infundit. Eam namq¬
xmni adhuc replicans. subdit. Nũqͥd aꝑte
sunt tͥ porte mortis: & ostia tenebrosa
uidistias Porte enim mortis st̃: potesta¬
tes aduerse. Quas descendens dñs ape-¬
ruit: qr earũ fortitudinẽ moriendo su-¬

Expanded text:
ligatos venit. Unde scriptum est: Factus sumligatos venit. Unde scriptum est: Factus sumvissimis ergo abyssi Domino deambulare, est in lacum damnationis nil suae retentionis invenire, attestSolutis doloribus inferni, juxta quod impossibile erat teneri illum ab eo . Vel certe, quia deambulando nos cum de loco in locum ducimur, hic illicque praesentes invenimur, ambulasse in inferno Dominus dicitur, ut electis animabus in locis singulis, per divinitatis potentiam praesens fuisse monstretur. Unde et spiritus sapientiae mobilis describitur, ut per hoc quod nusquam deest, ubique nobis occurrere designetur. Quam descensionem suam Dominus quanto mirabiliorem respicit, tanto eam redempto homini crebrius infundit. Eam namque adhuc replicans, subdit: Nunquid apertae sunt tibi portae mortis, et ostia tenebrosa vidisti? Porta enim mortis sunt potestates adversae, quas descendens Dominus aperuit, quia earum fortitudinem moriendo su
Abbreviated transcription (Latin):
dñs petiit: cum inferni nouissima. electoꝵ
ꝓfundũ maris ante redẽptoris aduentũ.
ñ uia s carcer fuit: qr in se etiã bonoꝵ
animas quauis ñ in locis pęnalib clausit.
nens. electos suos a claustris inferi ad cȩ
illic dr: ut transirent liberati. Qd̾ uͦ ꝓ.
fundũ maris dixerat. hoc aliis uerbis re¬
plicans. abyssi nouissimũ uocat: qr sicut
aquarũ abyssus nulla nr̃a uisiõne cõp̃re¬
hendit᷑: ita occulta inferi nullo a nobis
cognitionis sensu pęnetrant᷑. Quia enim
hinc subtrahunt᷑ cernimus: s quȩ illos
iuxta meritũ retributio supplicioꝵ mane¬
at ñ uidemus. Uigilanti uͦ est cura pen¬
sandũ: qd̾ in nouissima abyssi deambulasse
se ꝑhibet. Deambulare quippe. ñ constri¬
cti . s liberi ẽ. Quẽ enĩ uincula astringt̃:
eius nichilominus gressũ impediunt.
Quia gͥ dñs nulla peccati uincula ꝑtulit:
in ĩfernũ deambulauit. Liber quippe ad

Expanded text:
Dominus petiit, cum inferni novissima, electorum Dominus petiit, cum inferni novissima, electorum profundum maris ante Redemptoris adventum non via, sed carcer fuit, quia in se etiam animas bonorum, quamvis non in locis poenalibus clausit. niens electos suos a claustris inferi hodiernillic dicitur, ut transirent liberati. Quod vero profundum maris dixerat, hoc aliis verbis replicans, abyssi novissimum vocat: quia sicut aquarum abyssus nulla nostra visione comprehenditur, ita occulta inferi nullo a nobis cogitationis sensu penetrantur. Qui enim hinc subtrahantur cernimus, sed quae illos juxta meritum retributio suppliciorum maneat, non videmus. Vigilanti vero est cura pensandum quod in novissimis abyssi deambulasse se cti, sed liberi est. Quem enim vincula astringunt, ejus nihilominus gressus impediunt. Quia igitur Dominus nulla peccati vincula pertulit, in inferno deambulavit: liber quippe ad
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ electos luci suȩ restituit: lucẽ suã
reꝓbis tollit. Lux namq suꝑbientis:
ẽ gła uitȩ presentis. Quȩ ei lux tunc
subtrahitur: cũ ꝑ carnis interitũ ad
racionum suarũ tenebras uocat᷑. Ibi tẽ
excelsũ brachium confringet᷑: qr celsi¬
tudo cordis ultra nat᷑ȩ ordinẽ uiolent᷑
arrepta. opprimentis se diuinȩ iusticiȩ
mole dissipat᷑: ut quã se ꝑuerse in breui
erexerat. ꝑ pondus iudicii in ȩternum
fracta cognoscat. Nullus aũ nr̃m quid¬
post mortẽ sequeret᷑ agnosceret: nͥ uitȩ
nr̃ȩ conditor ad penã usq nr̃e mortis
ueniret. Nisi enĩ ipse misericordit ĩ fina
pẽter&: nequaꝗͣ nos post suã imaginem
solum mare id est scłm ꝑ assumptã hu¬
manã carnẽ atq animã petii: s etiã ꝑ
eã sponte in morte positã. usq ad ultima
inferi quasi ad maris ꝓfunda descendi
Si enim mare more diuini eloquii scłm
deb&e intelligi: nil ꝓhibet ꝓfunda maris
inferni claustra sentire. Qd̃ ꝓfundũ maris

Expanded text:
quae electos luci suae restituit, lucem suam reprobis tollit. Lux namque superbientis est gloria vitae praesentis. Quae ei lux tunc subtrahitur, cum per carnis interitum ad retributionum suarum tenebras vocatur. Ibi tunc excelsum brachium confringitur, quia celsitudo cordis ultra naturae ordinem violenter arrepta opprimentis se divinae justitiae mole dissipatur, ut quia se perverse in brevi erexerat, per pondus judicii in aeternum fracta cognoscat. Nullus aupost mortem sequeretur agnosceret, nisi vitae nostrae conditor ad poenam usque nostrae mortis veniret. Nisi enim ipse misericorditer infima peteret, nequaquam nos post suam imaginem solum mare, id est saeculum, per assumptam humanam carnem atque animam petii, sed etiam per eam sponte in mortem positam, usque ad ultimum inferi, quasi ad maris profunda descendi. S. enim mare more divini eloquii saeculum debet intelligi, nil prohibet profunda maris inferni claustra sentiri. Quod profundum mare
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfundum maris: & in nouissimis abyssi de¬
ambulasti .s Subaudis. ut ego ÷ qͥ mira
miscđia in peccatoꝵ cordib mͦ iram. modo
luxuriam. mͦ auaritiam. mͦ surgentẽ suꝑ¬
biam calco: Ac si ei aꝑte diceret᷑. Si laten¬
tia cordis uitia me solum reprimere con¬
spicis: tu extolli de ꝓpria iustificatione
etiã de occultis & illicitis motib mentis
ad confessionẽ ducimur: recte subiungit᷑.¬

Expanded text:
s, et in novissimis abyssi deambulasti? Subaudis ut ego, qui mira misericordia in peccatorum cordibus modo iram, modo luxuriam, modo avaritiam, modo surgentem superbiam calco. 930 Ac si ei aperte diceretur: Si latentia cordis vitia me solum reprimere conspicis, tu extolli de propria justificatione etiam de occultis et illicitis motibus mentis ad confessionem ducimur, recte subjungit
Abbreviated transcription (Latin):
rior ẽ : & nequaꝗͣ cõprehendit᷑. nͥ caute
consideret᷑. Nam plerumq eos exterius
inopia humiliat. pęne cruciatus angu
stat: s tñ inter hȩc semꝑ interior for-¬
titudo usq ad speranda cęlestia dilatat.
Angustati apłi exterius fuerant. qui fla¬
gella sustinebant: s in magna stabant
intus latitudine liberi: qui apud se
hȩc eadem flagella in gaudium uerte¬
rant. Scriptumꝰ nãq est. Ibant gauden¬

Expanded text:
rior est, et nequaquam comprehenditur, nisi caute rior est, et nequaquam comprehenditur, nisi caute consideretur. Nam plerumque eos exterius inopia humiliat, poenas crstat; sed tamen inter haec semper interior fortitudo se usque ad speranda coelestia dilatat. Angustati apostoli exterius fuerant, quando flagella sustinebant; sed in magna stabant intus latitudine liberi, qui apud se haec eadem flagella in gaudium verterant. Scriptum namque est: Ibant a
Abbreviated transcription (Latin):
enim mortis st̃: cogitationes prauȩ. Quas
do pandimus: quando eas in penitentiã
flendo confitemur. Quas etiã ñ confessas
intuet᷑: s confessas ingredit᷑. Tunc qͥppe
uiam sibi in portis mortis aperit: quat¬
do solutis prauis cogitationib. ad nos pꝰ
confessionem uenit. Quȩ porte mortis
idcirco uocate sunt: qr ꝓfecto uia ad in¬
teritum ꝑ iniquas semꝑ cogitationes ape¬
haberi intrinsecus possunt. & tam̃ ab
altero uideri ñ possunt. Quȩ tam̃ dñs
cernit: quando ea occulto respectu grȩ
destruit. Scriptum quippe ẽ. Rex qui
sed& in solio iudicii: dissipat om̃e ma¬
lũ intuitu suo. Et quia om̃e uitium
angustat. omĩs uͦ uirtus animũ dilatat:
post destructa uitia. recte subiungitur.
Nuinqͥd considerasti latitudinẽ terrȩs
Nisi enĩ uirtus animũ dilatar&e: nequaꝗͣ.
paulus corinthiis diceret. Dilatamini
& uos: & nolite uigũ ducere cũ infide¬
siderasti. Latitudo namq bonoꝵ inte¬

Expanded text:
enim mortis sunt cogitationes pravae, quas Deo pandimus, quando eas in poenitentia flendo confitemur. Quas etiam non confessas intuetur, sed confessas ingreditur. Tunc quippe viam sibi in portis mortis aperit, quando, solutis pravis cogitationibus, ad nos post confessionem venit. Quae portae mortis idcirco vocatae sunt, quia profecto via ad interitum per iniquas semper cogitationes apehaberi intrinsecus possunt, et tamen ab altero videri non possunt. Quae tamen Dominus cernit, quando ea occulto respectu gratiae destruit. Scriptum quippe est: Rex qui sedet in solio judicii, dissipat omne malum intuitu suo . Et quia omne vitium angustat, omnis vero virtus animum dilatat, post destructa vitia recte subjungitur: Nunquid considerasti latitudinem terrae? Nisi enim virtus animum Paulus Corinthiis diceret: « Dilatamini et vos, et nolite jugum ducere cum infidesiderasti. Latitudo namque bonorum inte
Abbreviated transcription (Latin):
Hominẽ quippe dñs qr ad suã similitudi¬
nẽ ꝯdidit: qͣi qͣddam sue potentiȩ signaculũ
fecit. Quod tam̃ ut lutum restituetur:
qr licet ȩterna supplicia ꝑ conuersionẽ
fugiat: in ultione tam̃ ꝑpetrate suꝑbiȩ.
carnis morte dampnat᷑. Ex luto quippe
homo conditus. & mentis accepta ratio¬
ne similitudine diuinȩ imaginis deco-¬
ratꝰ: elatione cordis intumescens. qd̃ de
infimis formatus esset oblitus ẽ. Vnde
mira conditoris iusticia actum ẽ: ut qr
ꝑ sensũ intumuit quẽ racionabilẽ acce¬
pit: rursus terra ꝑ mortẽ fier&. quã ẽẽ
se considerare humilit̾ noluit. Et qr
peccando di similitudinẽ ꝑdidit. mori¬
endo ui ad limi sui materiã redit: recte
đr. restituet᷑ ut lutum signaculũ. Et
qr de corpore cũ sp̃s uocatur. quadam
quasi inuolutione suȩ carnis exuitur:
apte de eodem luto subiungit᷑. & stabit
sicut uestimentũ. Luto namq nr̃o sic̃
uestimentũ stare ẽ: usq ad resurrectio¬

Expanded text:
Hominem quippe Dominus, quem ad suam similitudinem condidit, quasi quoddam suae potentiae signaculum fecit. Quod tamen ut lutum restituetur, quia licet aeterna supplicia per conversionem fugiat, in ultione tamen perpetratae superbiae carnis morte damnatur. Ex luto quippe homo conditus, et mentis accepta ratione, similitudine divinae imaginis decoratus, elatione cordis intumescens, quod de infimis formatus esset oblitus est. Unde mira conditoris justitia actum est ut quia per sensum intumuit, quem rationabilem accepit, rursus terra per mortem fieret, quam esse se considerare humiliter noluit; et quia peccando Dei similitudinem perdidit, moriendo vero ad limi sui materiam redit, recte dicitur: Restituetur ut lutum signaculum. Et quia de corpore dum spiritus vocatur, quodam quasi involucro suae carnis exuitur, 927 apte de eodem luto subjungitur: Et stabit sicut vestimentum. Lutum namque nostrum sicut vestimentum stare est usque ad resurrectio
Abbreviated transcription (Latin):
biliter reformare. Cum enu post in¬
mensa scelera unusquisq cõpungitur:
qͥ aliud quã in nouissimis abyssi ds
deambulans uidet᷑ Quasi in abysso nãq
đs deambulat: cũ obscurũ cor penetrats.
fluctus inuisibiles uitioꝵ calcat Plerũq
enim preterita alia plangimꝰ. & aliis p̃¬
sentib urgemur: ut mͦ suꝑbia. mͦ ira. mͦ
luxuria. mͦ auaritia tẽptante fatigemur.
Sed cũ cuncta hȩc in corde nr̃o dtis oc¬
culte uisitationis suȩ timore reprimit:.
quid aliud quã in abysso gressus ponit.
Quos gressus mente conspicimus: quando
contra insurgentia uitia quomͦ timoris
eius obuient dona pensamus. Hos nãq
gressus ꝓpha conspexerat: cũ dicebat.
isi st̃ gressus tui ds ingressus dĩ mei: re
gis qui ẽ in scõ ipsius. Qui enĩ inordi¬
natos motus animi. diuinoꝵ iudicioꝵ me¬
moria in se reprimi conspicit: quasi de¬
ambii lantis in se dñi gressus uid&.¬

Expanded text:
biliter reformare. Cum enim post imbiliter reformare. Cum enim post immensa scelera, unusquisque compungitur, quid aliud quam in novissimis abyssi Deus deambulans videtur? Quasi in abysso namque Deus deambulat, cum obscurum cor penetrans, fluctus invisibiles vitiorum calcat. Plerumque enim praeterita alia plangimus, et aliis praesentibus urgemur, ut modo superbia, modo ira, modo luxuria, modo avaritia tentante fatigemur. Sed cum cuncta haec in corde nostro Dominus occultae visitationis suae timore reprimit, quid aliud quam in abysso gressus ponit? Quos gressus mente conspicimus, quando contra insurgentia vitia quomodo timoris ejus obvient dona pensamus. Hos namque gressus Propheta conspexerat, cum dicebat: Visi sunt ingressus tui, Deus, ingressus Dei mei, regis mei, qui est in sancto ipsius . Qui enim inordinatos motus animi divinorum judiciorum memoria in se reprimi conspicit, quasi deambulantis in se gressus D
Abbreviated transcription (Latin):
quando ꝑ cognitionẽ suam se ad lam̃ta
penitentiȩ ab intimis cogitationib ꝑtͣbat᷑:
quando prioris uitȩ nequitias ad memo¬
riam reducit: & fluctuantẽ in confusio¬
ne sua animã concutit. Profundũ maris
ds penetrat: quando etiam desperata cor¬
da ꝑmutat. Si enĩ mare intrat quando
cor scłare humiliat: ꝑfundũ maris ingre-¬
dit̾. quando usitare mentes etiã pres-¬
sas scelerib ñ dedignat᷑. Vnde & recte
ꝑcunctando subiungit᷑. Et in nouissimis
abyssi deambulasti: Quid enim ẽ abyssus
nͥ mens humana: quȩ dũ sem& ipsam cõ-¬
prehendere ñ ual&e. sese in om̃e qd̾ est
altitudine phantasyȩ suȩ: quia dũ sem&¬
ipsam mens humana ñ penetrat: ex cõ¬
paratione sui. diuinȩ nat᷑ȩ potentiam
quã cõprehendere non sufficit humiliuᷤ
laudat. In nouissimis gͦ abẏssi dõ de¬
ambulare est: etiã nequissimoꝵ hominũ
corda conuertere: & desperatas mentes
uisitationis suȩ uestigiis tangendo mira¬

Expanded text:
itionem suam ad lamenta tentiae ab intimis cogitationibus perturbatur, quando prioris vitae nequitias ad memoriam reducit, et fluctuantem in confusione sua animum concutit. Profundum maris Deus penetrat, quando etiam desperata corda permutat. Ipse enim mare intrat quando cor saeculare humiliat, profundum maris ingreditur quando visitare mentes etiam pressas sceleribus non dedignatur. Unde et recte percunctando subjungitur: Et in novissimis abyssi deambulasti? Quae enim est abyssus, nisi mens humana, quae dum semetipsam comprehendere non valet, sese in omne quod est, altitudine phantasiae suae , quia dum semetipsam mens humana non penetrat, ex comparatione sui, divinae naturae potentiam quam comprehendere non sufficit humilius laudat. 28. In novissimis abyssi deamcorda hominum convertere, et desperatas mentes visitationis suae vestigiis tangendo mira