comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
namq sẽ de stirpe dauid ortam
in natar&.h. de sp̃u sc̃o filium dĩ
concepisse. Legerat in propheta.
Exiet uirga de radice ressc̃: & nara¬
reus de radice eius a sornd&: et te.¬
quiesc& super eũ sp̃s dñi. Legerat.
Et tu bethleem effrata paruusus es
in milibus uda: exte mihi egredi-¬
ctur qui sit dominator inistł. Et
egressus eius ab initio adiebus aeter¬
nitatis. Uidebat se in bethbeem¬
peperisse dominatotẽ ifrł: qui
aeternus ex patre dõ. ante sȩcula
natus est. Uidebat se uirginem
coneepisse & prperisse filium: et
uocasse nomen eius iħm. Legerat
in prophetis. Et cce uiigo concipi&
& pari& filium: & uocabraur nonien

Expanded text:
namque se de stirpe David ortam namque se de stirpe David ortam in Nazareth de Spiritu sancto Filium Dei concepisse. Legerat in propheta: Egredietur virga de radice Jesse, et Nazareus de radice ejus ascendet, et requiescet suEt tu, Bethlehem Ephrata, parvulus es in millibus Juda: ex te mihi egredietur qui sit dominator in Israel, et egressus ejus ab initio, a diebus aeternitatis. peperisse dominatorem Israel, qui aeternus ex Patre Deus ante saecula natus est; videbat se virginem concepisse et peperisse Filium, et vocasse nomen ejus Jesum. Legerat in prophetis: Ecce virgo concipiet, et pariet Filium, et vocabitur nomen
Abbreviated transcription (Latin):
uni. aut duob fratrib cotidiano
regiine pręest. pastoris ei usdem
deb& officium implere: quia in
quantũ sufficit pascere hos utrbi dapib
pastoris offictum ten& & sprritalem
pascit gregem. Aligiliasq noctis
custodit supra illan. si bonorum
actuũ cogitationumq mundatũ.
sibi ad gregans multituditie̾. haec
iusto moderamine gubernare cȩles-¬
tibus scriptirrarũ pascuis nutrire.
& peruigili soltitia. contra inmun¬
dorum spirituum insidiaf seruare
contendit. Maria autẽ conferua¬
bat om̃ia uerba hȩc: conferens in
corde suo. Maria uirginalis
pudicitiȩ iura custodiens. secreta
xp̃i quae nouerat nemini diuulgare
uolebat: sed ipsum hȩc quando uell&
& quomodo uell& diuulgare reue¬
renter expectabat. Ipsa autẽ eadẽ
secreta ore tacito. uigili tamen corde
sedula scrutabatur: & hoc est quod
ait conferens in corde suo. Confe¬
rebat quippe ea quae acta uidebat.
his quȩ agenda legerat. Uidebat

Expanded text:
uni aut duobus fratribus quotidiano uni aut duobus fratribus quotidiano regimine praeest, pastoris ejusdem debet officium implere. Quia in quantum sufficit, pascere hos verbi dapibuspastoris officium tenet, et spiritualem pascit gregem, vigiliasque noctis custodit super illum, si bonorum actuum cogitationumque mundarum sibi aggregans multitudinem, haec justo moderamine gubernare coelestibus Scripturarum pascuis nutrire, et pervigili solertia contra immundorum spirituum insidias servare contendit. Maria autem conservabat omnia verba haec, conferens in corde suo. Maria virginalis pudicitiae jura custodiens, secreta Christi quae noverat nemini divulgare volebat, sed ipsum haec quando vellet, et quomodo vellet divulgare, reverenter exspectabat. Ipsa autem eadem secreta ore tacito, vigili tamen corde sedula scrutabatur. Et hoc est quod ait, Conferens in corde suo. Conferebat quippe ea quae acta videbat his quae agenda legerat. Videbat
Abbreviated transcription (Latin):
deutrbo. quod dictũ erat illis de pi¬
hoc quia uisio dĩ. cognitio cius est: et
hȩc est sola beata hominis uita. ipso
dicente at testante: qui nos patri com¬
mendans. dicit inter alia. Hȩc est
autẽ uita aet̾na. ut cognoscant te
esse utrã & unũ dm̃: & qu̾e misisti
iħm xp̃m. Eat om̃s qui audierunt
mirati sunt. de his quae dicta
erant apastoribus ad ip̃sos. Non
cclauere silentio pastores. archana
quae diuinitus agnouerant:. sed
quibuscumq potuere dicebant: quia
& spiritales ȩccłãe pastores in hoc
maxime sunt ordinati. ut uerbi dĩ
mysteria prȩdicent. & mira quae
inscripturis didicerint miranda suis
auditoribus ostendant. Non solum
pastores. ep̃i. presbiteri. & diacones.
uel &iam rectores monasteriorũ sunt hic¬
intellegendi: sed & om̃es fideles qui uel
paruulae suȩ domus custodiam gerunt
pastores recte uocantur: in quantũ
cidtm suae domui sollicita uigilantia
presunt. Et quicumq ur̃m saltłm

Expanded text:
de verbo quod dictum erat illis de Chride verbo quod dictum erat illis de Christo, quia visio Dei cognitio ejus est, et haec est sola beata hominis vita, homine ipso dicente ac testante, qui nos Patri commendans dicit inter alia: Haec est autem vita aeterna, ut cognoscant te esse verum et unum Deum, et quem misistim . Et omnes qui audierunt, mirati sunt, et de his quae dicta erant a pastoribus ad ipsos. Non celavere silentio pastores arcana quae divinitus agnoverant, sed quibuscunque potuere dicebant; quia et spirituales Ecclesiae pastores in hoc maxime sunt ordinati, ut Verbi Dei mysteria praedicent, et mira quae in Scripturis didicerint miranda suis auditoribus ostendant. Non solum autem pastores, episcopi, presbyteri et diacones, vel etiam rectores monasteriorum sunt intelligendi, sed et omnes fideles, qui vel parvulae suae domus custodiam gerunt, pastores recte vocantur, in quantum eidem suae domui sollicita vigilantia praesunt. Et quicunque vestrum saltem
Abbreviated transcription (Latin):
ñri om̃is in iustitia. Uidentes aute
cognouerunt de uerbo quo dictum
erat illis de puero hoc. Et nos fres
dilectissimi quȩ dicta sunt nobis de
saluatore nr̃o dõ uero & homine. inter
pia fide prrcipere. plena dilectione
festinemus amplecti: ut hȩc infutur
perfectȩ cognitionis uisu comprȩhen¬
dere ualeamus. Hȩc &enim sola ac
urra est bratorum non solũ hominũ
sed angelorum uita. faciem ꝑpetu
sui cernere creatoris: quam deside.¬
rabat ardenter psalmista qͥ diceban
Sitiuit anima mea ad dm̃ uiuum:
quando teniam & parebo ante facica
dĩ: Quius solius uisiorre non autt
ulla terrenarũ rerum afflirentia
desiderium suũ satiari posse signaut
cum ait. Satiabot dũ manifestabit᷑
gła tua. Uerum quia non otiosi ac
desides. sed uirtutũ operib infudant
diuina contemplatione sunt digni.
sollicite pręmisit. Eigo autẽ oum
iustitia apparebo in conspectu tuo.
Uidentes ergo pastores cognoritrunt

Expanded text:
nostri omnis injustitia. Videntes autem nostri omnis injustitia. Videntes autem cognoverunt de verbo quod dictum erat illis de puero hoc. Et nos, fratres dilectisimi, quae dicta sunt nobis de Salvatore nostro Deo vero et homine, interim pia fide percipere, et plena dilectione festinemus amplecti, ut haec in futuro perfectae cognitionis visu comprehendere valeamus. Haec etenim sola ac vera est beatorum non solum hominum, sed et angelorum vita, faciem perpetuo sui cernere Creatoris, quam desiderabat ardenter Psalmista, qui dicebat: Sitivit anima mea ad Deum vivum, quando veniam et apparebo ante faciem Dei ? Cujus solius visione non autem ulla terrenarum rerum affluentia desiderium suum satiari posse signavit, cum ait: Satiabor dum manifestabitur gloria tua Verum, quia non otiosi ac desides, sed qui virtutum operibus insudant, divina contemplatione sunt digni, sollicite praemisit: Ego autem cum justitia apparebo in conspectu tuo. Videntes ergo pastores cognoverunt
Abbreviated transcription (Latin):
exhibuit. Et urnerunt festiantes.
& inuenerunt mariam & ioseph
& infantem positum inprȩsepio.
Uenrrunt pastores festinantes: &
inuenerunt dm̃ hominem natum:
simul & eiusdem natiuitatis ministros.
Festinrimnus & nos fre̾s mei. non passib
pedum. sed bonorũ ꝓfectibus operũ.
uidere eandem glorificatã humani-¬
tatẽꝰ. cum cisdem mn inistris digna
seruitutis suȩ mercede remuneratis.
Festinemus uidere illũ in dituna
patris ac sua matestate fulgentem.
Festarmus inquam. Nam tanta
bratitudo ñ e. cum desidia ac tor¬
pore querenda: sed alacriter sunt
xp̃i sequenda uestigia. Nam ipse
cursum nrͣm data manu ruuare
desiderat: delectaturq anobrs
audire. trahe me post te. c̃urremu
in odore unguentorũ tuorũ. Cta
ergo uirtutũ gressibus sequamur: ut
mereamur consequi. Nemo tardit
conuerti ad dñm. nemo differat de
dic indiem. Epsũ H ꝑ om̃ia & ante
om̃ia precantes. ut gressus nr̃os diti
scđm eloquiu̾ suu. & non dominetur

Expanded text:
uit. Et venerunt festinantes, et invenerunt Mariam et Joseph, et infantem positum in praesepio. Venerunt pastores festinantes, et invenerunt Deum hominem natum, simul et ejusdem nativitatis ministros. Festinemus et nos, fratres mei, non passibus pedum, sed bonorum profectibus operum videre eamdem glorificatam humanitatem cum ejusdem ministris digna servitutis suae mercede remuneratis; festinemus videre illum in divina Patris ac sua majestate fulgentem. Festinemus, inquam, nam non est tanta beatitudo cum desidia ac torpore quaerenda, sed alacriter sunt Christi sequenda vestigia. Nam ipse cursum nostrum data manu juvare desiderat, delectaturque audire a nobis: Trahe nos post te, curremus in odorem unguentorum tuorum. Citius ergo virtutum gressibus sequamur, ut mereamur consequi. Nemo tardet converti ad Dominum, nemo differat de die in diem, ipsum per omnia et ante omnia precantes, ut gressus nostros dirinon dominetur
Abbreviated transcription (Latin):
custodiebant super grege̾ suum.
pericula temptationũ indicat: aquib
se suosq subiectos. om̃s qui ꝑfecte
uigilant custodire non desistunt.
Et bene nato dño. pastotes supra greg̃e
uigilant. Ille & enim natus est: qui
dicit. Ego sum pastor bonus. Bonus
pastor: animã suam dat ꝓ ouibus sus.
Sed et tempus inminebat. quo idem
pastor summe bonus. missis inmundũ
pastoribus oues suas quȩ longe lateq
disperse errabant. ad semꝑ iurentia
cplestis uitae pascua reuocar&. Quorũ
osunimo pastori prȩcepit. Si diligis
me: pasce oues meas. Quod aperiens
ait: confirma fratres tuos. Et factũ
est ut discesserant ab eis angeli in
celum: pastores. loquebantur ad in¬¬
uicem. Transeamus usq bethleem:

Expanded text:
custodiebant super gregem suum, custodiebant super gregem suum, pericula tentationum indicat, a quibus se suosque subjectos omnes qui perfecte vigilant, custodire non desistunt. Et bene nato Domino pastores super gregem suum vigilant. Ille etenim natus est, qui dicit: Ego sum pastor bonus: bonus pastor animam suam dat pro ovibus suis . Sed et tempus imminebat quo idem pastor summe bonus, missis in mundum pastoribus, oves suas, quae longe lateque dispersae errabant, ad semper virentia coelestis vitae pascua revocaret. Quarum curam summo pastori praecepit: Si diligis me, pasce oves meas . Quod apertius aperiens, ait: Confirma fratres tuos . Et factum est: ut discesserunt ab eis angeli in coelum, pastores loquebantur adinvicem: Transeamus usq
Abbreviated transcription (Latin):
ATOINBETBLETN
dño saluatore sicut sacra
cuuangelii testatur historia.
pastoribus qui in regione
cum luce apparuit : ex ortumq
mundo solem iustitiȩ. non solum
cęlestis uoce fermonis. uerum &iam
clatitate diuinȩ lucis adstruxit
Nusquam eñi in tota ueteris instrum̃ti
serie repperimus. angelos qui tam
sedulo apparuere patribus cũ luce
apparuisse. Sed hoc priuilegrum
recte hodierno tempori seruatum. ẽ.
quando exortum est in tenebris lumen
rectis corde. misericors & miserator dñs.
Uerumne parua unitis augeli uideret᷑
auctoritas. postquã inius sacram̃tũ
nouȩ natiuitatis edocuit. statim
multitudo cȩlestium agniinũ quae
głam dõ caneret. paceniq simul
om̃ibus predicaretad fuit: aperte
demonstrans. quia per hanc natiui¬
tatem homines ad pacem unius
fidei. spei. & dilectioriis atq ad głam
diuinȩ lauidationis essent conu̾tendi.¬
A.
Significant autẽ mystice pastores
isti gregũ. doctores quosq ac rectores
fidelium animarũ. Nox cuius uigilias

Expanded text:
ato in Bethleem Domino Salvatore, sicut sacra Evangelii testatur historia, pastoribus qui in regione cum luce apparuit, exortumque mundo Solem justitiae non solum coelestis voce sermonis, verum etiam claritate divinae lucis astruebat. Nusquam enim in tota Veteris Instrumenti serie reperimus angelos, qui tam sedulo apparuere patribus, cum luce apparuisse; sed hoc privilegium recte hodierno tempori servatum est, quando exortum est in tenebris lumen rectis corde, misericors et justus Dominus. Verum ne parva unius angeli videretur auctoritas, postquam unus sacramentum novae nativitatis edocuit, statim multitudo coelestium agminum, quae gloriam Deo caneret, pacemque simul hominibus praedicaret, adfuit, aperte demonstrans quia per hanc nativitatem homines ad pacem unius fidei, spei et dilectionis, atque ad gloriam divinae laudationis essent convertendi. Significant autem mystice pastores isti gregum doctores quosque ac rectores fidelium animarum. Nox, cujus vigilias
Abbreviated transcription (Latin):
ris castigatione ꝓcuremus: ut quem
Iilli in presepio uidere uagientẽ. nos
in patris solio mereamur uidere
nregnantem Et uidtamus inquint
hoc uerbum quod factũ est. Quam
recta & pura fidei sc̃ę confessio.
Inprincipio erat uerbum: & utrbum
erat apud dm̃. & ds crat uerbũ. Hdo
uerbũ natũ ex patre non factum tẽ:
quia ereatura dsnon est. Inqua nra¬
tiuitate diuina tuderiabhominib
non potuit : sed ut uideri possit
utrbum cato factũ est. & habitauit
in nobis. Videamus ergo inquiunt
hoo uierbũ quod factum est: quia
antequ̾a factũ ess& hoc uidere
nequiuimus. Quod fecit dñs:

Expanded text:
ris castigatione procuremus, ut quem ris castigatione procuremus, ut quem illi in praesepio videre vagientem, nos in Patris solio mereamur videre regnantem. Et videamus, inquiunt, hoc verbum quod factum est. Quam recta et pura fidei sanctae confessio, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum! Hoc verbum natum ex Patre, non factum est, quia creatura Deus non est. In qua nativitate divina videri ab hominibus non potuit; sed ut videri posset, Verbum caro factum est, et habitavit in nobis. Videamus ergo, inquiunt, hoc Verbum quod factum est, quia antequam factum esset, hoc videre nequivimus. Quod fecit Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
est. quod fecit dñs. & ostendit nobis.
Et urnerunt festinantes: & inuentit᷑
mariam & ioseph& infantẽ positũ
in prȩsepio. Pastores quidẽ illi felici
gaudio festinarunt uidere quod audi¬
erant : & quia ardenti amore que siert̃.
continuo saluatorem quẽ quȩsierant
inuentre meruerunt. Sed intelleᷤ¬
tualium pastores gregũ. inmo cuncti
fideles qu a mentis industria xp̃m
quȩtere debrant: dictis paniter suis
ostenderunt & factis. Transtamus
inquiunt usq bechleem:. & uideamꝰ
hoc uerbum quod factum ẽ. Transe
usq bethbeem citutatem dauid: &
recolamus amando.:atq eius incar
Transtamus ab iectis concupiscentus ꝑ t̃¬
carnalibus toto mentis desiderio usq
brthleem suꝑnam. id est domũ panĩs
uiui non manu factam. sed ęternã
in cȩlis. & recolamus amando. quia
uerbuqdcato factũ ẽ Illuc carne
ascendit. ubi in dextera dĩ patris ui¬
sedet. Illo cum tota nircutũ instantia
sequamur. & sollicita cordis ac corpo¬

Expanded text:
nus, et ostendit nobis. Et venerunt festinantes, et invenerunt Mariam et Joseph, et infantem positum in praesepio. Pastores quidem illi felici gaudio festinarunt videre quod audierant: et quia ardenti amore quaesierunt, continuo Salvatorem quem quaesierunt invenire meruerunt. Sed et intellectualium pastores gregum, imo cuncti fideles qua mentis industria Christum quaerere debeant, dictis pariter suis ostenderunt et factis. Transeamus, inquiunt, usque Bethleem, et videamus hoc verbum quod factum est. Transeausque Bethleem civitatem David, et recolamus amando quod in Transeamus, abjectis concupiscentiis carnalibus, toto mentis desiderio usque Bethleem supernam, id est, domum panis vivi non manufactam, sed aeternam in coelis, et recolamus amando quia Verbum caro factum est. Illuc carne ascendit, ibi in dextra Dei Patris sedet. Illo eum tota virtutum instantia sequamur, et sollicita cordis et corpo
Abbreviated transcription (Latin):
Illi absorti quia mortui: isti autꝰ
quia absorti: mortui. Non eni
absorti urutre potuerunt quauis¬
uiui: cum uiui absorberentur
Etgo hȩc orat uox martyrũ. atimore
mimici cripe animam nream.
non ut me occidat inimicus. sd
ut non tuneã occidente̾ inimm¬
cum. Hoc orat in psalmo impler
seruus. quod modo rubebit
in cuuangłio dñs. Quid mͦ
iubebat dñs: Nolite timere cos
qui corpus occidunt: animã aut
non possunt occidere : sed cum
timete. qui habrt potestatem &
animam & corpus occidere in
gehennam ignis. Et repetiuit.
ita dico uobis. cum timete. Qui
sunt qui corpus occidunt. Ini¬
mici. Quid iubrbat dñs Ne
timerentur. O retur ergo ut pres¬
t&s quod iubo: atimore inimici
erue animã meã. Et rue atimore
inimici: & subde timori tuo.
Non timeam cum qui corpris occidt.
sed timeam cũ qui hab& potestate
& corpus & animã occidere in
gehennã ignis. Non ena atimore
uolo esse inmun̾is: sed atimore
inintici liber sub timore dñi

Expanded text:
Illi absorpti sunt, quia mortui; illi autem Illi absorpti sunt, quia mortui; illi autem quia absorpti, mortui. Non enim absorpti vivere potuerunt, quamvis vivi absorberentur. Ergo hoc orat vox martyrum, A timore inimici erue animam meam: non ut me non occidat inimicus, sed ut non timeam occidentem inimicum. Hoc orat in Psalmo impleri servus, quod modo jubebat in Evangelio Dominus. Quid modo jubebat Dominus? Nolite timere eos qui corpus onon possunt occidere; sed eum potius timete qui habet potestatem, et animam, et corpus occidere in gehenna ignis . Et repetivit: Ita dico vobis; eum timete . Qui sunt qui corpus occidunt? Inimici. Quid jubebat Dominus? Ne timerentur. Oretur ergo ut praestet quod jubet. A timore inimici erue animam meam. Erue me a timore inimici, et subde timori tuo. Non timeam eum qui corpus occidit; sed timeam eum qui habet potestatem et corpus, et animam occidere in gehenna ignis. Non enim a timore volo esse immunis; sed a timore inimici liber, sub timore Domini
Abbreviated transcription (Latin):
Seurerunt inimici in martytes.
Quid orabat ista uox corporis xp̃i'
Hoc otabat ut erueretur ab inimi¬
cis: & non eos possent occidere
inimici. Ergo exauditi non
sunt quia occisi sunt. & deferuit
ds̃ contritos corde feruos suos: &
sprrantes in se despexit: Absit.
Quis eni in uocauit dm̃ & dtrelis¬
tus est : Quis sptrauit in eura.
& defertus est ab eo Exaudie¬
bantur ergo & ocerdebantur: &
tanen ab inimicis eruebantur.
Alii timentes consentrebant & tuue¬
bant : & tamen ipsi ab inimicis
absorbebantur. Occisi eruebantur:¬
& uiuentes absorbebant᷑. Inde est&
illa uox gratulationis. forsitan
uiuos ab sorbuissent nos. Multi
absorti. & uiui absorti: multi &¬
mortui absorti. Qui putatrert᷑
inanem esse fidem xpianam:
mortui ab sorti sunt. Qui aut̃
screntes ueritatem esse prȩdicati¬
onem cuuangelii. & xp̃m esse
filiũ dĩ scientes. & hoc credentes.
& hoc intus tenentes. cesserunt
tamen doloribus: & idolis sacri¬
ficaurrunt: uiui absorti sunt.

Expanded text:
nt inimici in martyres; quid orabat ista vox corporis Christi? Hoc orabat, ut eruerentur ab inimicis, et non eos possent occidere inimici. Ergo exauditi non sunt, quia occisi sunt; et deseruit Deus contritos corde servos suos, et sperantes in se despexit? Absit. Quis enim invocavit Dominum, et derelictus est? quis speravit in eum, et desertus est ab eo ? Exaudiebantur ergo, et occidebantur; et tamen ab inimicis eruebantur. Alii timentes consentiebant, et vivebant; et tamen ipsi ab inimicis absorbebantur. Occisi eruebantur, viventes absorbebantur. Inde est et illa vox gratulationis: Forsitan vivos absorbuissent nos . Multi absorpti, et vivi absorpti; multi mortui absorpti. Qui putaverunt inanem esse fidem christianam, mortui absorpti sunt: qui autem scientes veritatem esse praedicationem Evangelii, Christum esse Filium Dei scientes, et hoc credentes, et hoc intus tenentes, cesserunt tamen doloribus, et idolis sacrificaverunt, vivi absorpti sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
uoluerunt. non ut eoru in nocen¬
tia. sed ut inclementia monstratet᷑.
Sequitur. Introiuit itrru in prȩ¬
toriũ pilatus & uocauit iħm. &
dixit ei. Ques rox iudȩorum & In
his uerbis ostendit pilatus iudeos
obiecisse ei ctimen. ut diceret se
regem esse iudeorũ. Respondit
iħo. Atemetipso hoc dicis. an alu
tibi dixerunt de me Screbat

Expanded text:
voluerunt, non ut eorum innocenvoluerunt, non ut eorum innocentia, sed ut dementia monstraretur. VERS. 33.-- Introivit iterum in praetorium Pilatus, et vocavit Jesum, et dixit ei: Tu es rex Judaeorum? In his verbis ostendit Pilatus hoc Judaeos objecisse ei criminis, ut diceret se regem esse Judaeorum. Respondit Jesus: A temetipso hoc dicis, an alii tibi dixerunt de me? « Sciebat
Abbreviated transcription (Latin):
teros. & taliun itos scelerũ occidere
uel lapiclare. Nisi forte hoc ideo
dixissent propter sct̾tatem drei
festi. ut non liceret eis scdm̃ legẽ
mdre festo occidere homurem ob
cuius diei festi urenerationeͣ. & ia
pixtorui iudicis intrare nolueit᷑.
Quomodo o iudȩi. ofalsi israhelitae
non occidistis eum quẽ adptęben¬
distis. quen duxistis. quem pręsidi
tradidistis. quem crucifigi popos¬
cistis. Audite quod contrauos
&iam propheta clamabat. Ei lii
hominu dentes corũ arma & sa-¬
gitȩ. & lingua corũ machera acuta
quibus sagittis. quia machera istũ
interfecistis. Deniq sequitur euan.¬
gelista. ut fermo iħ̃u impleretur
quem dixit. signaficans qua moite
essor moriturus. Itaq intelbegen¬
dum et dñm hoc significare. non
mortem crucis. sed illam moreem
qua iudei eum gentibus ttadebant
occidendum. minore tamen scelete
quia iudȩi qui se isto modo ab erus
interfectione uelut alienos factte

Expanded text:
teros, et talium reos scelerum occidere teros, et talium reos scelerum occidere vel lapidare, nisi forte hoc ideo dixissent propter sanctitatem diei festi, ut non liceret eis secundum legem in die festo occidere hominem, ob cujus diei festi venerationem etiam praetorium judicis intrare noluerunt? Quomodo, o Judaei, o falsi Israelitae, non occidistis eum quem apprehendistis, quem duxistis, quem praesidi tradidistis, quem crucifigi poposcistis? Audite quod contra vos est, et jam propheta clamabat: « Filii hominum, dentes eorum arma et sagittae, et lingua eorum machaera acuta quibus sagittis, qua machaera justum interfecistis. Deinde sequitur evangelista: « Ut sermo Jesu impleretur quem dixit, significans qua esset morte moriturus. » Itaque intelligendum est Dominum hoc significare non aliam mortem crucis, sed illam mortem qua Judaei eum gentibus tradebant ad occidendum, minore tamen scelere quam Judaei, qui se isto modo ab ejus interfectione velut alienos facere
Abbreviated transcription (Latin):
hominem hunc.¶ Respondert
& dixerunt ei. Si non esset hic
malefactor. non tibi tradidissemꝰ
cum. Hunc mabe habebant more
iudȩi. ut quẽ morte dignum
dixudicarent. uinctum cũ pͥsidi
traderent. Interrogentur atq
respondeant ab inmundis spiti.¬
tibus liberati. languidi sanati.
leprosi mundati. surdi auditntes
mitti loquentes. exci uidentes. mor¬
tui resurgentes. utrũ fit male factor
ihe. Sed ita dieebant. de quibus
ꝑpropħam ipse prȩdixerat. retri-¬
burbant mihi niala ꝓbonis. Dixit
ergo eis pilatus. Accipite eum uos.
& scđm begem urãm iudicate eũ.
Ulos nielius nostis quid de talibus
ur̃a lex iudic&. scđm quod iustũ
sciatis iudicate. Dixerunt ergo
iudei. Nobis non lica& interficcte
quemquã. Quid est quod loquituri
insana crudelitas: Annon inter-¬
ficrebant quem interficrendum¬
offerebant An non forte int.¬
ficiebant. dum claiabant crucifige
crucifige. Quid est quod dixtrant
nobis non lic& interficrre quequã
dum lex mandat homicidis. ad ul-¬

Expanded text:
hunc? Et responderunt, et dixerunt ei: Si non esset hic malefactor, non tibi tradidissemus eum. Hunc enim habebant morem Judaei, ut quem morte dignum dijudicarent, vinctum eum praesidi traderent. « Interrogentur atque respondeant ab immundis spiritibus liberati, languidi sanati, leprosi mundati, surdi audientes, muti loquentes, caeci videntes, mortui resurgentes, utrum sit malefactor Jesus. Sed ista dicebant, de quibus per Prophetam ipse praedixerat: Retribuebant mihi mala pro bonis . » Dixit ergo eis Pilatus: Accipite eum vos, et secundum legem vestram judicate eum.vos melius nostis quid de talibus vestra lex judicet; secundum quod justum sciatis, judicate. Dixerunt ergo ei Judaei: Nobis non licet interficere quemquam. « Quid est quod loquitur insana crudelitas? An non interficofferebant? An non forte interficiebant, dum clamabant: Crucifige, crucifige! » Quid est quod dixerunt: « Nobis non licet interficere quemquam, » dum lex mandat homicidas, adul
Abbreviated transcription (Latin):
rum natratione didicimus. eu
quibus erucifixus est. & inter
quos crucifixus est xpͥs. Pe quo
pręmissa dixerat prophetia. &
cum iniquis deputatus est.
Scripsit autẽ titulum pilatus. &
posuit suꝑ eracem. Et tat autem
scriptũ. the nazarenus tex iudȩoꝵ.¬

Expanded text:
rum narratione didicimus, cum rum narratione didicimus, cum quibus crucifixus et inter quos crucifixus est Christus. De quo praemissa dixerat prophetia: « Et cum iniquis deputatus est . » « Scripsit autem titulum Pilatus, et posuit super crucem. Erat autem scriptum: Jesus Nazarenus, rex Judaeo
Abbreviated transcription (Latin):
cum duob latronibus configeret᷑.
& iuxta crucem cius gererentur
quȩ gesta narrantur hora sexta in¬
tegra compleretur. Ex qua hora
usq ad nonam. sole obscitrato te¬
nebras factas trium euuangelis.¬
tarũ mathei. maret. & lucę. con¬
testatur auctoritas. Sed qñm
iudȩi facinus interfectio xp̃i ase
in romanos id est pilatum. & cius
milites transferre conati sunt.
Propterta marcus suppressa ca
hora qua xpͥo amilitibus crucifixuꝰ
est quae agi sextam tam cȩperat
tertiam potius horam tecordatus
expressit. Qua hota intellegut᷑ꝰ
apud pilatum clamare potuisso
cruci fige crucifige. ut non illi
tantum repperiantur cruci fixise
iħm. id est milites qui eum ligno
&iam indei qui ut crucifigtret᷑
tertio clamauerunt. Barulans
sibi crucem. oxiuit in cum qui
dicitur caluaris loctis. hebraicȩ
aut̃ golgotha ubi eum crucifixest.
& cum cos duos hinc & hinc : me¬
dium autẽ ihm. Isti duo lationes
erant sicrit aliotũ cuuangelista.¬

Expanded text:
cum duobus latronibus configeretur, cum duobus latronibus configeretur, et juxta crucem ejus gererentur, quae gesta narrantur, hora sexta integra compleretur: ex qua hora usque ad nonam sole obscurato tenebras factas, trium evangelistarum, Matthaei, Marci et Lucae contestatur auctoritas. Sed quoniam Judaei facinus interfecti Christi a se in Romanos, id est, Pilatum et ejus milites transferre conati sunt, propterea Marcus subpressa ea hora, qua Christus a militibus crucifixus est, quae agi sexta jam coeperat, tertiam potius horam recordatus expressit, qua hora intelliguntur apud Pilatum clamare potuisse, Crucifige, crucifige: ut non illi tantum reperiantur crucifixisse Jesum, id est, milites qui eum ligno etiam Judaei, qui ut crucifigeretur, tertio clamaverunt. « Bajulans sibi crucem, exivit in eum, qui dicitur Calvariae locum, Hebraice autem Golgotha, ub alios duos, hinc et hinc, medium autem Jesum. » Isti duo latrones erant, sicut aliorum evangelista
Abbreviated transcription (Latin):
lista. ut eos crimine inplicatos.
aquo alreni esse conabantur osten-¬
etret. nisi id quod cos cupire oer.¬
nebat implera. Vnde & sequit᷑.
Susceperunt autẽ iħ̃m. & edux¬
erunt. Potest ad milites iam
referri. uel apparitores ptę̧sidis.¬
Nam postea euidentrus dicitur.
milites ergo cum crucifixissent
cũ. Quamuis cuuangelista & ia
si totum iudꝑis tribuit. merito
facit. ipsi cn̾i susceperunt quod
audacissime flagitautrunt. &
ipsi fecerunt quicquid ut frer&
extorserunt. Iudicante atq
susceperunt cum & duxerunt¬
cum. & barulans sibi cracem
exiuit in eum locum qui dicit᷑
caluariȩ locus. hebraicę golgotha
ubi eũ crucifixert᷑. Quid est
quod marctis euuangelistã ait.
erat autẽ hora tertia & crucifixert̃
cum. nisi quia hota tertia eruer¬
fixus est dñs linguis iudeorum.
hora sexta manibus militum. ut
intellegamus horam quintam uͥ
fuisse transactam. & aliquid do
sexta cȩptum̃ quando sedit ꝓtri¬

Expanded text:
lista, ut eos crimini implicatos, lista, ut eos crimini implicatos, a quo alieni esse conabantur, ostenlatus, nisi ut id quod eos cupere cernebat, impleret. Quod autem sequitur, Susceperunt autem Jesum, et eduxerunt, potest ad milites jam referri Nam postea evidentius dicitur: « Milites ergo cum crucifixissent eum: » quamvis evangelista etiam si totum Judaeis tradidit, merito facit. Ipsi enim susceperunt, quod audacissime flagitaverunt: et ipsi fecerunt quidquid ut fieret extorserunt. Judicante atque susceperunt eum, et eduxerunt. « Et bajulans sibi crucem, exivit in eum, qui dicitur Calvariae locum, Hebraice Golgotha, ubi cum crucifixerunt. Quid est ergo, quod Marcus evangelista ait, Erat autem hora tertia, et crucifixerunt eum , nisi quia hora tertia crucifixus est Dominus linguis Judaeorum, hora sexta manibus militum? Ut intelligamus horam quintam jam fuisse transactam, 630 et aliquid de sexta coeptum, quando sedit pro tri
Abbreviated transcription (Latin):
mitigare non potuit. sed timore
mox uincitur. Responderuint
poritifices. Non habrmus regeni.
nisi ex̧sarem̃. Tunc ergo tradidit
cis illum. ut crucifigeretur. Aꝑ
tissime quippe. contra cęsarem
uruite uideretur. si regem se non
habere nisi cȩsarem ptofitentibris
alium regem uellos intellegeret
dimittendo inpunitum. queni
propter hos serniones cis tradide.¬
cis ut crucifigetetur. S ed numqͥd
aliud & ante cuprebat cũ dicebat.
accipite eũ uos & crucifigite.
uel &iam superius accipite cu̾
uos & scđm legem uram iudicate
eu. Cut aut̃ illi tantopere nolutit᷑
dicentes nobis. Non lic& interficere
quemquã & omni modo instantes
ut non ab eis sed axpręside occideret᷑:
Et ideo eum occidendum accipere
tecusantes. sinune cũ acorpiunt
occidendum. aut si hoc non fit
cur dictum est tunc ergo tradidit
eis illũ ut crucifigeretur: An
aliquid inter est: Plane inter¬
est non est dictum. tunc ergo tra¬¬
didit eis illum. ut crucifigerent

Expanded text:
mitigare non potuit: sed timore mitigare non potuit: sed timore mox vincitur. 9. Responderunt enim pontifices: Non habemus regem nisi Caesarem. Tunc ergo tradidit eis iertissime quippe contra Caesarem venire videretur, si regem se non habere nisi Caesarem profitentibus alium regem velit ingerere, dimittendo impunitum, quem propter hos  ut crucifigeretur. Sed numquid aliud et ante cupiebat quando dicebat, Accipite eum vos, et crucifigite; vel etiam superius, Accipite eum vos, et secundum Legem vestram judicate eum? Cur autem illi tantopere noluerunt, dicentes, Nobis non licet interficere quemquam ; et omni modo instantes, ut non ab eis, sed a praeside occideretur, et ideo eum occidendum accipere recusantes, si nunc eum accipiunt occidendum? Aut si hoc non fit, cur dictum est, Tunc ergo tradidit eis illum ut crucifigeretur? An aliquid interest? Plane interest. Non est enim dictum, Tunc ergo tradidit eis illum ut crucifigerent
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m: quã superius ubi dixerat
nos legem habemus. & scđm lege
debet mori. quia filium dĩ se fecit.
Voru legem quippe ille nͥ timuit
potuit contem pere cęsarem aue¬
torem potestatis suȩ qu̾ca dmodũ
legem gentis alrenȩ. Ait adhue
pilatus cum audiss& hos sermores
adduxit foras iħm. & sedio pro
tribunali in loco qui dicitur lithos¬
crucifixus. propter euuangelistȩ
alterius testimoniũ qui dixit. erat
autꝰ hora tertia. & crucifixerunt
cum. qm magna disceptatio sol&
aboriri cum ad ipsum locum ubi
crucifixus natratur uentũ fuerit
ut potuerimꝰ si dñs uoluerit dis¬
scrremus. Cum ergo ꝓ tribunali
sediss& pilatus. dicit uidxis. Exce
rex ur̃t. Illi aut̃ clamabant. Tolle.
tolle. crucifige cũ. Dicit illis
pilatus. Regẽ ur̃m crucifigam:
Ad hue terrorem quę̧ de cęsare
ingesserant superare conatur.
de ignominia eorũ uobens cos
frangere dicendo tegẽ utm cru-¬
erfigam. quos de ignominia xp̃i

Expanded text:
Christum, quam superius, ubi dixerant: Christum, quam superius, ubi dixerant: Nos legem habemus, et secundum legem debet mori, quia Filium Dei se fecit. Eorum quippe legem ille non timuit potuit contemnere Caesarem, auctorem potestatis suae, quemadmodum legem gentis alienae. Adhuc Pilatus, cum audisset hos sermones, adduxit foras Jesum, et sedit pro tribunali in loco, qui dicitur lithoscrucifixus, propter evangelistae alterius testimonium, qui dixit: Erat autem hora tertia, et crucifixerunt eum; quoniam magna disceptatio solet oboriri, cum ad ipsum locum, ubi crucifixus narratur, ventum fuerit, ut potuerimus, si Dominus voluerit, disseremus. Cum ergo pro tribunali sedisset Pilatus, dicit Judaeis: Ecce rex vester. Illi autem clamabant: Tolle, tolle, crucifige eum. Dixit eis Pilatus: Regem vestrum crucifigam? Adhuc terrorem quem de Caesare ingesserant, superare conatur, de ignominia eorum volens eos frangere dicendo, Regem vestrum crucifigam? quos de ignominia Christi
Abbreviated transcription (Latin):
pręscrtm in nocentẽ homo homine᷑¬
non deb& occidere. sed tamen zelarido
facete multomagis malũ quã tim̾do.
Et ideo non ait uterax magister qui
me tibi tradidit tpse habet peccatũ
ꝓpterea illud nullũ est quia hoc
matus est. Etxinde quetebat pilatꝰ
dimittere eutm. Quid est quod dictũ
est ꝙxinde quasi antea non quȩ rebat.
Lege superiora. & in uenies iam dudũ
eum quȩrete dimittete iħm. E x¬
inde itaq intellegendum est ꝓptͣ
hoe id est ox hac causa. ne haberet
peccatũ occidendo innocentem
sibi traditũ. quamuis minus pec¬
cans quam iudȩi qui illum ei tra-¬
diderant occidendũ. Ex inde
ergo. id est ieleo ne hoc peccatũ face¬
ret non nune primo. sed ab initio
quȩ rebat eum dimittere. Iudaei
autẽ clamabant dicentes. Si hunc
dimittis. non es amicus cęsaris
Oñiis eni qui se regem facit. contra¬
dicit cęsari. Maiotem timorem
se ingerere putauerunt pilato
terreno de cesate ut occiderent

Expanded text:
praesertim 629 innocentem, homo hominepraesertim 629 innocentem, homo hominem debet occidere: sed tamen id zelando facere, multo magis malum est quam timendo. Et ideo non ait verax magister: Qui me tibi tradidit, ipse habet peccatum, opterea illud nullum est, quia hoc majus est. « Exinde quaerebat Pilatus dimittere eum. » Quid est hoc quod dicitur « exinde, » quasi antea non quaerebat? Lege superiora, et invenies jamdudum eum quaerere dimittere Jesum. Exinde itaque intelligendum est propter hoc, id est ex causa, ne haberet peccatum occidendo innocentem sibi traditum, quamvis mitius peccans quam Judaei, qui illum ei tradiderant occidendum. Exinde ergo, id est, ideo ne hoc peccatum faceret: non nunc primo, sed ab initio quaerebat eum dimittere. « Judaei autem clamabant, dicentes: Si hunc dimittis, non es amicus Caesaris: omnis enim, qui se regem facit, contradicit Caesari. Majorem timorem se ingerere putaverunt Pilato, terrendo de Caesare, ut occideret
Abbreviated transcription (Latin):
Prorterea qui tradidit nie tibi ma¬
ius ꝑtecatu hab&. E oce respondit
Et tamen non ubiq respondit non
siuit itus fiue dolosus. sed sicut
agnus: hoc est sicut simplex atq
in nocens non aperuit os suũ. Pp.¬
inde tibi non respondebat. ficut ouis
sibebat ubi respondebat .: sicut pastor
docebat. Dicamus ergo quod dixit.
quod & per apłm docuit. quia non
est potestas nisi adõ. & quia plus
peccat qui potestati in nocentem
occidendum liuore tradidit: quã
potestas illa si cum cum timore
altirius maioris potestatis occidit
Talem quippe ds̃ pilato dederat
haberes aduersum me potestatem
ullam. idest quantulam cumq
habes. nisi hoc ipsum quicquid es
tibi esset datum desuꝑ. sed qm
scio quantũ est non en̾i tantũ estsut
tibi omnimodo liberum sit. ꝓpterea
qui tradidit nie tibi. maius peccatũ
hab&. Ille quippe me tuȩ potes¬
tati tradidit in uidendo. tu uero
eandem potestatem in me exercitu¬
nis netuendo. Nec timendo quidẽ.

Expanded text:
Propterea, qui tradidit me tibi, maPropterea, qui tradidit me tibi, majus peccatum habet. « Ecce respondit, et tamen non ubique respondit ; non sicut reus sive dolosus, sed sicut agnus, hoc est, sicut simplex atque innocens, non aperuit os suum. Proinde ubi non respondebat, sicut ovis silebat; ubi respondebat, sicut pastor docebat. Discamus ergo quod dixit, quod et per Apostolum docuit, quia non est potestas nisi a Deo : et quia plus peccat qui potestati innocentem occidendum livore tradit, quam potestas ipsa, si eum cum timore alterius majoris potestatis occidit. Talem quippe Deus Pilato dederat haberes, inquit, adversum me potestatem ullam, id est, quantulamcunque habes, nisi hoc ipsum, quidquid est, tibi esset datum desuper. Sed quoniam scio quantum sit, non enim tantum est, ut tibi omni modo liberum sit, propterea qui tradidit me tibi, majus peccatum habet. Ille quippe me tuae potestati tradidit invidendo, tu vero eamdem potestatem in me exerciturus es metuendo Nec timendo quidem
Abbreviated transcription (Latin):
& crucifigite. ego enim nͥ inuenio
in eo causam. Respondert̃ iudxi.
Nos legem habemus. & scđm lege
deb& mori: quia filium dĩ se fecit.
Ecce altera maior in uidia. parua
illa quippe uidebatur uelut af-¬¬
fectate in licito ausum regię po¬
testatis. & tanen neutrã sibi iħc
mendaciter usurpauit. sed utrũq
uerũ est. Et unigenitus dĩ filus
est. rex adõ constitutus suꝑ sẏon.
monte scm erus. & utrũq nuuo
demonstraret. nisi quanto erat
potentior. tanto mall& esse pati¬
entior. Cum ergo audiss&. pilatus
hoc uerbum magis timuit: & igrs¬
sus est prȩterium iterũ. &. dicit
ad ih̃m. Unde estu: Ih̃e autem
responsum non dedit ei. Hoc sileu¬
tium dñi nr̃i th̃u xp̃i non semel
factũ conlatis om̃ium cuuangelis.¬
tarũ narrationibus repperitur. sed¬
quibus noluit respondete ad hoc
data est de agno similitudo. ut in
suo silbentio non ieus sed iinocens
haberetur. Resporidio iħe. Non
haberes aduersum nre potestatem¬
ulla nisi tibi ess& datum desuper.

Expanded text:
n invenio in eo causam. Responderunt Judaei: Nos legem habemus, et secundum legem debet mori, quia Filium Dei se fecit. » Ecce altera major invidia: parva illa quippe videbatur, velut affectaret regnum illicito ausu regiae potestatis, et tamen neutrum sibi Jesus mendaciter usurpavit. sed utrumque verum est: et unigenitus Dei Filius et rex a Deo constitutus super Sion montem sanctum ejus . Et utrumque nunc demonstraret, nisi quanto erat potentior, tanto mallet esse patientior. Cum ergo audisset Pilatus hoc verbum, magis timuit, et ingressus est praetorium iterum, et dicit ad Jesum: Unde es tu? Jesus autem responsum non dedit ei. Hoc silentium Domini Jesu Christi non semel factum, collatis omnium evangelistarum narrationibus, reperitur equibus noluit respondere, ad hoc data est de agno simisuo silentio non reus, sed innocens haberetur. « Respondit Jesus: Non haberes adversum me ullam potestatemullam, nisi tibi esset datum desuper.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑerucem xp̃i quam fecerunt mali
inerlebratiore sacramentorũ crus
bonum nobis om̃e signatur. Etra¬
cifixo dño postea qua diuisio uesti.¬
mentorũ erus &iam missa sorte
completa est quȩ deinde narrat
ihannes cuuangelista uidtamus.
it milites quidem hȩc fecerunt.
tabant autem iuxta crucem iħr¬

Expanded text:
per crucem Christi, quam fecerunt mali, per crucem Christi, quam fecerunt mali, in celebratione sacramentorum ejus bonum nobis omne signatur. Crucifixo Domino, posteaquam divisio vestimentorum ejus etiam missa forte completa est, quae deinde narrat Joannes evangelista, videamus. « Et milites quidem haec fecerunt. Stabant autem juxta crucem
Abbreviated transcription (Latin):
tierso ligno sursum rursus exten
quo cuncta optra referuntur. quͣm
cuncta quae latitudine ac longitu¬
dine bene ac perseutranter fiunt.
propter altitud inem diuinorum
facienda sunit pręmiorũ. Profunda
est in ca parte qua in terra figitur.
ibi quippe occulta est nec uideri po-¬
test sed cuncta erus apparentia &
eminentia inde consurgunt. sicut
bona nr̃a de ꝓfunditate gratię dĩ
quae compiehendi ac diiudicari n̾
potest uniuersa procedunt. Sed
& sicrux xp̃i hoc solum signific& qd̾
est nec tamen hoc fecit nisi concu¬
pisccus ad tersus carnem sp̃s bonus.¬
cum illam ctuerm xpͣi fecerit ini¬
quid est quod oms nolutrunt signu̾
crucis. nisi crux xp̃i quod signum
nisi adhibratur siue ftoritib ere¬
dentiũ. sure aqua ipse ex qua re¬
nascantur. siue oleo quo crismate
inguntur. siue sacrificio quo alui¬
unguntur. nihil eorũ rite ꝑficitur.
Quomodo ergo per id quod mali faci¬
unt nihil boni significatur. quando

Expanded text:
verso ligno sursum rursus extendverso ligno sursum rursus extendquo cuncta opera referuntur, quoniam cuncta quae latitudine ac longitudine bene ac perseveranter fiunt, propter altitudinem divinorum facienda sunt praemiorum; profunda est in ea parte, qua in terra figitur: ibi quippe occulta est, nec videri potest, sed cuncta ejus apparentia et eminentia inde consurgunt; sicut bona nostra de profunditate gratiae Dei, quae comprehendi ac dijudicari non potest, universa procedunt. Sed et si crux Christi hoc solum significet, quest? Nec tamen hoc facit, nisi concupiscens adversus carnem spcum illam crucem Christi fecerit iniquid est quod omnes noluerunt signum crucis, nisi crux Christi? Quid signum, nisi adhibeatur sive frontibus credentium, sive aqua ipsa, ex qua renascantur, sive oleo quo chrismate unguntur, sive sacrificio quo aluntur, nihil eorum vita perficitur. Quomodo ergo per id quod mali faciunt, nihil boni significatur, quando
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ibus quia unitas est in om̃ibus.
ad id quod significat nemo eius est
expers qui ꝑtinere non inuenit᷑
ad totum. A quo toto sicrit greca
indicat lingua catholica uocatur
eccła. In sortem aut̃ quod nisi di
grͣa commendata est: Dic quippe
in uno ad om̃s ꝑuenit: & cum mio
sed occulto dĩ iudicio ceditur. Neo
ideo ista non aliquid boni significaisso
quis dixerit quia ꝑmalos facta funt
non scilie& per eos qui xpͣm secuti
sed qui sunt ꝑseguriti. Quid eui
de ipsa cruce dicturi sumts quae
certe similiter ab inimicis atq
impiis xp̃o facta & in pacta est &¬
tamen ea signaficari recte intelli¬
gitur quod ait apłs. quȩ sit lati-¬
tudo. longitudo. altitudo & ꝓfun-¬
dum. Lata est quippe intrans uerso
ligno quo extenduntur pendentis
manus. & significat opera bona in
latitudine caritatis. Longa est
atrans uerso ligno usq ad terram
gituditre temporis usq ad finem
Alta est in cacumine quod trans.¬

Expanded text:
omnibus, quia unitas est in omnibus. omnibus, quia unitas est in omnibus. ad id quod significat, nemo est ejus expers, qui pertinere inveniatur ad totum: a quo toto, sicut Graeca indicat lingua, Catholica vocatur Ecclesia. In sorte autem quid, nisi Dei gratia commendata est? Sic quippe in uno ad omnes pervenit, cum sosed occulto Dei judicio ceditur. Nec ideo ista non aliquid boni significasse quis dixerit, quia per malos facta sunt; non scilicet per eos qui Christum secuti, sed qui sunt persecuti. Quid enim de ipsa cruce dicturi sumus, quae certe similiter ab inimicis atque impiis Christo facta et impacta est? Et tamen ea significari recte intelligitur, quod ait Apostolus: Quae est latitudo, et longitudo, et altitudo, et profundum . Lata est quippe in transverso ligno, quo extenduntur pendentis manus, et significat opera bona in latitudine charitatis; longa est a transverso ligno usque ad terramgitudine temporis, usque ad finem; alta est in cacumine, quod a trans
Abbreviated transcription (Latin):
electos suos aquattuor uentis. Q đ
quid est nisi aquattuor partibus
mundi orieute. occidente. aquilone.
& meridie Tunica uero illa sor¬
tita om̃ium partium. significat
unitat᷑eq caritatis uinculo conti¬
netur. De caritate autẽ locuturus
apostolus. suꝑeminentiorẽ inquit
uiam demoristro. Et alio loco ait.
Cognoseere & iam suꝑ emmentem
serentiae caritatem que est uincu¬
lum perfectionis. Si ergo caritas
suꝑeminentiore habet & super¬
eminet serentiȩ & suꝑ om̃ia prę-¬
cepta est nrerito uestis quid signa-¬
ficatur desuꝑ contexta perhibetur.
In consutilis aut̃ ne aliquando dis¬
suatur. ad unum peruenit. quia
nos. & om̃s effent in tertogati soluo
petrus respondit. tues xp̃s filius q
tuui. Et ei dicitur. tibi dabo cdius
regni cęlorã. tamquã ligandi & sol¬
uendi solus acceperat potestatem
cum & illud unus pro om̃ibus dye¬
rit. hoc cũ om̃ibus tamquam ꝑsonã
gerens ipsius unitatis. ideo unus pro

Expanded text:
electos suos a quatuor ventis : quod electos suos a quatuor ventis : quod quid est, nisi a quatuor partibus mundi, oriente, occidente, aquilone, et meridie? Tunica vero illa sortita omnium partium significat unitatem, quae charitatis vinculo continetur. De charitate autem locuturus Apostolus: Supereminentiorem, inquit, viam vobis demonstro . Et alio loco ait: Cognoscere etiam supereminentem scientiae charitatem Christilum perfectionis . Si ergo charitas et supereminentiorem habet viam, et supereminet scientiae, et super omnia praecepta est, merito vestis, qua significatur, desuper contexta perhibetur. Inconsutilis autem, ne aliquando dissuatur; et ad unum pervenit, quia nos, et omnes essent interrogati, solus Petrus respondit: Tu es Christus Filius Dei vivi, et ei dicitur: Tibi dabo claves regni coelorum ; tanquam ligandi et solvendi solus acciperet potestatem: cum et illud unus pro omnibus dixerit, et hoc cum omnibus tanquam personam gerens ipsius unitatis acceperit; ideo unus pro
Abbreviated transcription (Latin):
paruerunt. Manifeste quippe
ait. Milites ergo cum crucifixissent
cũ & extera: subauditndum est ac¬¬
ceperunt. Ut iste sit sensus: acct
ut de cxctris uestimentis missa
esse uideamus nullã sortem. sed
de tunica quam simul cu̾ cęceris
acceperunt. sed non similiter
diuistrant. De hac enim sequitur
exponens. Eerat aut̃ tunica in con¬
sutilis. desuper contexta ꝑ totum.
Cur aut̃ de illa sortem mistrunt
Non scindamus eam. sed sortiamur
de illa cuiꝰ sit. Apparet itaq in
aliis uestibus aequales eos habuisse
partes ut sortiri necesse non fuerit.
in illa irero una. non eos habere
potuisse singulas partes quia erat
sorte aliquid quod significat in tot
partes uestuentorũ facta diuisio.
Et de tunica illa sortio quadroꝑtita
quac .iiii. partibus constat terratu
orbe diffusa. & omnib eisdẽ par-¬
tibus aequaliter idest concorditer
distribritam. Propt̃ qd̾ alibi dicitur
missurũ se angelos suos. ut colliganit

Expanded text:
paruerunt. Manifeste quippe paruerunt. Manifeste quippe ait: « Milites ergo cum crucifixissent eum, etc., » subaudiendum est acceperunt: ut iste sit sensus: Acceput de caeteris vestimentis missam esse videamus nullam sortem, sed de tunica, quam simul cum caeteris acceperunt, sed non similiter diviserunt. De hac enim sequitur exponens: « Erat autem tunica inconsutilis, desuper contexta per totum. » Cur autem de illa sortem miserunt inquit, Non scindamus eam, sed sortiamur de illa, cujus sit. Apparet itaque in aliis vestibus aequales eos habuisse partes, ut sortiri necesse non fuerit: in illa vero una non eos habere potuisse singulas partes. « Quaerat forte aliquis quid significet in tot partes vestimentorum facta divisio, et de tunica illa sortitio? Quadriparqui quatuor partibus constat terrarum orbe diffusam, et omnibus eisdem partibus aequaliter, id est, concorditer distributam. Propter quod alibi dicitur, missurum se Angelos suos, ut colligant
Abbreviated transcription (Latin):
scm cius prȩdicans pręceptũ dñi.
non propter syon montem solis¬
tes. Ea eȩtera. Cautr ergo mnagnu̾
uolumus intellegere in hoc titulo
sacramentũ. in quo seriptum erat
gentiu. Quia scilic& obeaster fac
tudinis oltastri. Nam in co quod
de xp̃o utraciter seriptus est titulus
rex iudȩorũ qui sunt intellegendi
rudxi. nisi femen abrahę̧ filu repro-¬
missionis. Qui sunt & iã filii qͣm
dicebat. si aut̃ uos xp̃i. ergo abrahę
semtn estis Scđm promissionẽ
quora laus non exhominib sed ex
do est ꝑtinentium adhitrusabem
liberam matre nr̃am arternã in cx̧lis
saram spiritalem ancillã. & filios
cius de domo libritatis cicientem.
Ideo enim pilatus quod scripsit scrip¬
sit. quia dñs quod dixit dixit. Mi¬
lites ergo cum crucifixissent eum.
accrperunt uestimenta eius. & fe-¬
cerunt quattuor partes. unicuiq
militi partem. Et tunica. Unde
appatae quattuor fuisse milites
qui in eo crucifigendum pręsidi

Expanded text:
sanctum ejus, praedicans praeceptum Domini; sanctum ejus, praedicans praeceptum Domini; ne propter tes, et caetera. Cur ergo magnum volumus intelligi in hoc titulo sacramentum, in quo scriptum erat, Gentium? Quia scilicet oleaster facttudinis oleastri? Nam in eo quod de Christo veraciter scriptus est titulus, rex Judaeorum, qui sunt intelligendi Judaei, nisi semen Abrahae, filii repromissionis, qui sunt etiam fdicebat: « Si autem vos Christi, ergo Abrahae semen estis, secundum promissionem Quorum laus non ex hominibus, sed ex Deo, pertinentium ad Jerusalem liberam, matrem nostram, aeternam in coelis, Saram spiritalem, ancillam et filios ejus de domo libertatis ejicientem. Ideo enim Pilatus quod scripsit scripsit, quia Dominus quod dixit dixit. « Milites ergo cum crucifixissent eum, acceperunt vestimenta ejus, et fecerunt quatuor partes, unicuique militi partem et tunicam. » Unde apparet quatuor fuisse milites qui in eo crucifigendo praesidi