comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
alienã: quia forte nemo tibi cõmendauit.
Forte cõmendauit. s sub testib cõmenda¬
uit. Dic mͥ. Reddidisti. qndo a solo solus
ubi ds̃ inter uos fuerat accepisti: Si tunc
reddidisti. si mortuo qui cõmendauit ne¬
scienti filio reddidisti. tunc te laudabo
quia post aurũ ñ isti. qͥa potusti trans¬
gredi & ñ es transgressus. quia potusti ma¬
la facere & ñ fecisti. si forte alienũ sacculũ
solidoꝵ ubi nemo te uidit in uia inuenisti.¬
Eia fr̃s redite ad uos. inspicite uos. inter¬
rogate uos. uera respondete uobis & iudica¬
te uos ñ scd̃m ꝑsonam. s iustũ iudiciũ u¬
uerbũ dei audis. delectatione uerbi dĩ le¬
tissime cõmoueris. Tu laudas tractantem
ego quero facientẽ. Tu in quã laudas dicen¬
tem. ego quero facientem. Apĩanus es. fre¬
quentas eccłiam. amas uerbũ dĩ. libenter
audis. Ecce hoc qd̃ ꝓpono in co te examina.
in co te appende. in eo ascende mentis tuȩ

Expanded text:
alienam. Quia forte nemo tibi commendavit; aut alienam. Quia forte nemo tibi commendavit; aut forte commendavit, sed sub testibus commendavit. Dic mihi, reddidisti, quando a solo solus, ubi Deus inter vos fuerat, accepisti? Si tunc reddidisti, si mortuo qui commendavit, nescienti filio reddidisti; tunc te laudabo, quia post aurum non isti; quia potuisti transgredi, et non es transgressus; quia potuisti mala facere, et non fecisti. Si forte alienum sacculum solidorum, ubi nemo te vidit, in via invenistite vos, interrogate vos, vera respondete vobis, et judicate vos non secundum personam, sed justum judicium juntas, verbum Dei audis, de lectione verbi Dei laetissime commoveris. Tu laudas tractantem, ego quaero facientem: tu, inquam, laudas dicentem, ego quaero facientem. Christianus es, frequentas ecclesiam, amas verbum Dei, et libenter audis. Ecce hoc quod propono, in eo te examina, in eo te appende, in eo ascende mentis tuae
Abbreviated transcription (Latin):
spolio paganum. ut ꝑ hanc asꝑam & salu¬
brẽ disciplinã faciam xp̃ianũ. Audirem
& crederem. si qd̾̃ abstulisti pagano. redde
rapinarũ quo res humanȩ usq quaq ua-¬
stant᷑. diximꝰ. & nemo nobis contradicit.
mur. Laudantes
instruimꝰ. ñ
contradicentes re¬
darguimus.
Ita uͦ ñ contͣdicuss
lingua. s uita.¬
Moneo rapit. doceo rapit. p̃cipio rapit.
arguo rapit. Quom̃ ñ contradicit: Di¬
cam gͦ qd̾ de hac ic sufficere existimo. Ab¬
stinete uos fr̃s. abstinete uos filii. absti¬
nete uos a consuetudine. rapiendi. Et uos
qui sub manib raptoꝵ gemitis. abstine¬
te uos a cupiditate. rapiendi. Aliꝰ potens
est & rapit. tu in manu raptoris gemis.
quia raꝑe ñ potes ideo ñ facis. Habeto fa-¬
cultatẽ: & ibi laudabo domitã cupidita¬
aurũ ñ abiit. qui potuit transgredi & ñ
est transgressus. qui facere mala potuit &
ñ fecit. Tu autẽ dicis. nunqm negaui rẽ

Expanded text:
spolio paganum, ut per hanc asperam et saluspolio paganum, ut per hanc asperam et salubrem disciplinam faciam christianum. Audirem et crederem, si quod abstulisti pagano, redderrapinarum, quo res humanae usquequaque vastantur: diximus, et nemo nobis contradicit. mur, laudantes instruimus; non contradicentes redarguimus. Ita vero non contradicunt lingua, sed vita.Moneo, rapit; doceo, rapit; praecipio, rapit; arguo, rapit: quomodo non contradicit? Dicam ergo quod de hac re sufficere existimo. Abstinete vos, fratres, abstinete vos, filii, abstinete vos a consuetudine rapiendi: et vos qui sub manibus raptorum gemitis, abstinete vos a cupiditate rapiendi. Alius potens est, et rapit: tu in manu raptoris gemis; quia rapere non potes, ideo non facis. Habeto facultatem, et ibi laudabo domitam cupiditaaurum non abiit; qui potuit transgredi, et non est transgressus; qui facere mala potuit, et non fecit . Tu autem dicis, Nunquam negavi rem
Abbreviated transcription (Latin):
ex minimis meis fecistis. mͥ fecistis. Intel¬
lige gͦ stulte qui uis elemosinam facere
de rapinis. qm̃ si qͣndo pascis xp̃ianum.
pascis xp̃m. qnͣdo spolias xp̃ianum. spo¬
lias xp̃m. Atrendite qͥd sinistris dicturꝰ
& ñ uestistis me. Ite. Quo: In ignẽ eternũ
Prorsus ite. Quare: Nudus fui & ñ ue¬
stistis me. Si gͦ in ignẽ ęternũ ibit cui di-¬
turus est xp̃c nudus fui & ñ uestistis me:
quẽ locũ in igne ęterno habebit cui dictu
xp̃c uestitus fui & spoliasti me: mutata
consuetudine cogitas spoliare paganũ &
uestire xp̃ianum. Et hic. respondebit tͥ
xp̃c. immo nunc respondebit tibi ꝑ seruũ
qualemcũq ministrum suũ. Respondebit
tibi xp̃c. & dicet. Etiã hic parce. damnis me¬
is. Cum enĩ xp̃ianus spolias paganũ. im¬
pedis ficri xp̃ianum. Etiã & hic fortasse
respondebis adhuc. Ego ñ odi. Penam in¬
gero. s dilectione potiꝰ discipline. Ideo

Expanded text:
ex minimis meis fecistis, mihi fecistis. Intelex minimis meis fecistis, mihi fecistis. Intellige ergo, stulte, qui vis eleemosynam facere de rapina, quoniam si quando pascis christianum, pascis Christum; quando spolias christianum, spolias Christum. Attendite quid sinistris dicturuset non vestistis me . Ite. Quo? In ignem aeternum. Prorsus ite. Quare? Nudus fui, et non vestistis me. Si ergo in ignem aeternum ibit cui dicturus est Christus, Nudus fui, et non vestisti me; quem locum in igne aeterno habebit cui dicturChristus, Vestitus fui, et spoliasti me; mutata consuetudine, cogitas spoliare paganum, et vestire christianum. Et hic respondebit tibi Christus, imo nunc respondebit tibi per servum qualemcumque ministrum suum: respondebit tibi Christus, et dicet, Etiam hic parce damnis meis. Cum enim christianus spolias paganum, impedis fieri christianum. Etiam et hic fortasse respondebis adhuc: Ego non odio poenam ingero, sed dilectione potius disciplinae: ideo
Abbreviated transcription (Latin):
suscipio. Dare te putas : Tollere noli. & de¬
disti. Cui dederis gaudet. cui abstuleris
plorat. Quẽ duoꝵ istoꝵ exauditurus est
dñs: Dicis ei cui dederis. grãs age qͥa acce¬
pisti. s alter tͥ ex alia parte dicit. Ego ge¬
mo cui abstulisti. & pene totum tenuisti.
& exiguum illi dedisti. Si gͦ qd̾ alteri ab¬
stulisses egentib dedisses: nec talia oꝑa di¬
ligit ds. Dicit tibi. Stulte iussi ut dares.
s ñ de alieno. Si habes.da de tuo. Si
ñ habes qd̾ des de tuo: meliꝰ nulli dabis.
quã alterũ spoliabis. Dicturus est dñs
ad dexterã & ad sinistr̃a alios separauerit
bene oꝑantib. uenite benedicti patris mei.
ꝑcipite regnũ: sterilib autẽ qui nichil
bom in pauꝑes oꝑati sunt. ite in ignem
eternũ. Et quȩ dicturus est bonis E su¬
riui. & dedistis mͥ manducare. & cetera.
Et respondebunt illi. Dñe qͣndo te ui-¬
dimus esurientẽ: Et ille ad cos. Cũ uni

Expanded text:
suscipio. Dare te putas? Tollere noli, et desuscipio. Dare te putas? Tollere noli, et dedisti. Cui dederis, gaudet; cui abstuleris, plorat: quem duorum istorum exauditurus est Dominus? Dicis ei cui dederis: Gratias age quia accepisti. Sed alter tibi ex alia parte dicit: Ego gemo cui abstulisti. Et pene totum tenuisti, et exiguum illi dedisti. Si ergo quod alteri abstulisti egentibus dedisses, nec talia opera diligit Deus. Dicit tibi Deus: Stulte, jussi ut dares, sed non de alieno. Si habes, da de tuo: si non habes quod des de tuo, melius nulli dabis, quam alteros spoliabis. Dicturus est Dominad dexteram et ad sinistram alios separaverit, bene operantibus: Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum; sterilibus autem, qui nihil boni in pauperes operati sunt: Ite in ignem aeternum. Et quae dicturus est bonis? Esurivi enim, et dedistis mihi manducare, et caetera. Et respondebunt illi: Domine, quando te vidimus esurientem? Et ille ad eos: Cum uni
Abbreviated transcription (Latin):
ritate. Diues erat. induebatur purpura
& bysso. & epulabatur cotidie splendide.
Quid eiꝰ crimen: Iacens ante ianuam ul¬
cerosus. & ñ aduitus. Hoc enĩ aꝑte de illo
dictũ est. qd̾ immisericors erat. Num quid
aũ kmñi si pauꝑ ille ante ianuam iacens
sufficientẽ panẽ a diuite acciꝑet. diceretur
de illo qͥa cupiebat saturari de micis que
cadebant de mensa diuitis: Propter hanc
solam immanitatẽ qua contẽnebat paupe.¬
rem ante ianuã suã iacentẽ nec congrue
digne q pascebat. mortuus est & sepultus¬
est. Et cũ apud inferos in torm̃tis esset:
leuauit oculos suos & uidit pauꝑem in si¬
nu abrahȩ. Et qͥd plurib immorer: Desi-¬
derauit guttã. qui ñ dedit micam. Nonne
accepitiustam sententiã. qͥ ñ dedit cru
auaricia: Si hec gͦ pena est
raptor rerũ alienarũ. Ego similis illiꝰ diui¬
tis ñ sum. Agapes facio. uinctis in carcerẽ
uictum mitto. nudos uestio. peregrinos

Expanded text:
ritate. Dives erat; induebatur purpura ritate. Dives erat; induebatur purpura et bysso, et epulabatur quotidie splendide. Quod ergo ejus crimen? Jacens ante januam ulcerosus, et non adjutus. Hoc enim aperte de illo dictum est, quod immisericors erat. Numquidmi, si pauper ille ante januam jacens sufficientem panem a divite acciperet, diceretur de illo quia cupiebat saturari de micis quae cadebant de mensa divitis? Propter hanc solam inhumanitatem, qua contemnebat pauperem ante januam suam jacentem, nec congrue digneque pascebat, mortuus est et sepultus; et cum apud inferos in tormentis esset, levavit oculos suos, et vidit pauperem in sinu Abrahae. Et quid pluribus immorer? Desideravit guttam, qui non dedit micam: non accepit justa sententia, qui non dedit crudeli avaritia . Si haec ergo poena estraptor rerum alienarum: Ego similis illius divitis non sum. Agapes facio, vinctis in carcere victum mitto, nudos vestio, peregrinos
Abbreviated transcription (Latin):
quia emĩ ds stultis daturus est regnũ celoꝵ
Quib autẽ ñ est daturꝰ regnum celore qͥa
cis restat nisi pena gehennarũ : Coniacie
hoc uidem᷑. aꝑte hoc manifesteq uidea-¬
mus. Nam & ille diues ante cuiꝰ ianuam
iacebat pauꝑrimꝰ ulcerosus. ñ est dictus
raptor rerum alienarum. Erat quidam
diues inquit qui induebatur purpura &
bysso. & epulabatur cotidie splendide.
Diues inquit erat. Non dixit calumnia¬
tor. ñ dicit paupum opp̃ssor. ñ dixit re¬
rum alienarum aut delator aut receptor.
ñ dixit pupilloꝵ spoliator. ñ dixit uidua¬
rũ ꝑsecutor. nichil hoꝵ. s erat quidã di¬
ues. Quid magnũ est: Diues erat. de. suo
diues erat. Cui aliquid tulerat: An for¬
te ille auferret & dñs de illo reticeret. &
ꝑsonã ciꝰ acciꝑet. si crimina ciꝰ absconde¬
ret: Qui nobis dicit. nolite ꝑsonaliter
iudicare: Si uis gͦ audire cimen diuitis
illiꝰ. noli ampliꝰ querere. quã audis a ue¬

Expanded text:
quid enim Deus stultis daturus est regnum coelorum? quid enim Deus stultis daturus est regnum coelorum? Quibus autem non est daturus regnum coelorum, quid eis restat, nisi poena gehennarum? Conjicere hoc videmur: aperte hoc manifesteque videamus. Nam et ille dives, ante cujus januam jacebat pauperrimus ulcerosus, non est dictus raptor rerum alienarum. Erat quidam dives, inquit, qui induebatur purpura et bysso, et epulabatur quotidie splendide. Dives, inquit, erat: non dixit, Calumniator; non dixit, Pauperum oppressor; non dixit, Rerum alienarum non dixit, Pupillorum spoliator; non dixit, Viduarum persecutor; nihil horum: sed, Erat quidam dives. Quid magnum est? Dives erat, de suo dives erat. Cui aliquid tulerat? An forte ille auferret, et Dominus de illo reticeret, et personam ejus acciperet, si crimina ejus absconderet, qui nobis dicit, Nolite personaliter judicare? Si vis ergo audire crimen divitis illius, noli amplius quaerere, quam audis a Ve
Abbreviated transcription (Latin):
dentissimũ consiliũ inuenisse arbitraretur
de apothecis ueterib angustis deiciendis. &
ampliorib nouis cdificandis. & om̃ib sis
fructib colligendis & recondendis. ñ alienis
concupiendis atq rapiendis. ait illi ds. Stul¬
te. ubi tibi sapiens uideris ibi stulte. stulte
inquit hac nocte repetunt ate animã tuã.
hȩc pͣparasti cuiꝰ erunt: Si seruaueris: tua
ñ erunt. Si crogaueris tua erunt. Quid
inquit reponis qd̾ relicturus es: Ecce in¬
crepatus est stultus. male recondens. Si stul¬
tus est quia recondidit sua. uos inuenite
nomen ciꝰ qui tollit. aliena. Si sordidus est
reconditor suoꝵ. ulcerosus raptor alienoꝵ
S ñ qualis ille ulcerosus qui iacebat ante.
ianuam diuitis. & cuiꝰ canes lingebant ul¬
cera. Ille enim ulccrosus erat in corpore. ñ¬
erat illi homimi cui dixit ds. stulte. Non
sic dixit as stulte. quom̃ dicit homo. Ials
in quẽqͣm di uerbũ. uidicium est. Nur¬

Expanded text:
dentissimum consilium invenisse arbitraretur, dentissimum consilium invenisse arbitraretur, de apothecis veteribus angustis dejiciendis, et amplioribus novis aedificandis, et omnibus suis fructibus colligendis et recondendis, non alienis concupiscendis atque rapiendis; ait illi Deus, Stulte: ubi tibi sapiens videris, ibi stulte. Stulte, inquit, hac nocte repetunt a te animam tuam; haec quae praeparasti cujus erunt ? Si servaveris, tua non erunt: si erogaveris, tua erunt. Quid, inquit, reponis, quod relicturus es? Ecce increpatus est stultus male recondens. Si stultus est qui recondit sua, vos invenite nomen ei qui tollit aliena. Si sordidus est reconditor suorum, ulcerosus est raptor alienorum. Sed non qualis ille ulcerosus, qui jacebat ante januam divitis, et cujus canes linguebant ulcera. Ille enim ulcerosus erat in corpore; erat illi homini, cui dixit Deus, Stulte. Non sic dicit Deus, Stulte, quomodo homo dicit. Tale in quemquam Dei verbum, judicium est. Num
Abbreviated transcription (Latin):
rit exponã uobis. Contradicentes ñ uno
modo intelligendi sunt. Paucissimi enĩ no¬
bis contradicunt loquendo: s multi male
uiuendo. Qnͣdo mͥ audet dicere xp̃ianus.
bonũ esse raꝑe. res alienas. qͣndoquidẽ ñ au¬
det dicere bonũ esse tenauter seruare res
suas: Numqͥd enĩ diues ille cui successerat
regio & ñ inueniebat ubi poneret fructus
suos. & se consiliũ inuenisse gaudebat de¬
struendi ueteres apothecas & construendi
nouas ampliores ut impleret eas & dicerit
anime suȩ. anima habes multa bona in
multũ tempus. letare. iocundare. satiare.
numqͥd gͦ iste diues aliena querebat: Fru¬
ctus suos colligere disponebat. ubi poneret
consulebat. Non de cuiꝰq uicini agris. ñ
limite ꝑturbato. ñ spoliato pauꝑe. ñ cirtũ¬
uento simplice: tantũmͦ de suis colligendis
cogitabat. Audite qͥd audierit qui tenaci¬
ter seruabat sua. & hinc intelligite quid ex¬
pectent qui rapiunt aliena. Cum gͦ se pru¬

Expanded text:
rit, exponam vobis. Contradicentes non uno rit, exponam vobis. Contradicentes non uno modo intelligendi sunt. Paucissimi enim nobis contradicunt loquendo: sed multi male vivendo. Quando mihi audet dicere christianus, bonum esse rapere res alienas; quandoquidem non audet dicere, bonum esse tenaciter servare res suas? Numquid enim dives ille, cui successerat regio, et non inveniebat ubi poneret fructus suos, et se consilium invenisse gaudebat destruendi veteres apothecas, et construendi novas ampliores, ut impleret eas, et diceret animae suae, Anima, habes multa bona in multum tempus, laetare, jucundare, satiare: numquid ergo iste dives aliena quaerebat? Fructus suos colligere disponebat, ubi poneret consulebat, non de cujusquam vicini agris, non limite perturbato, non spoliato paupere, non circumvento simplice, sed tantummodo de suis colligendis cogitabat. Audite quid audierit, qui tenaciter servabat sua; et hinc intelligite quid exspectent, qui rapiunt aliena. Cum ergo se pru
Abbreviated transcription (Latin):
eati apłi epła cum legeretur de con-¬
stituendis ep̃is cõmemorauit nos
sine dubio respicere in nos. & uos
cõmemorauit ñ iudicare. nos. ma¬
iudicate. Personã itaq udicando nemo ac¬
cipit alienam. si ñ accipit suam. Beatꝰ apłs
ait quoda loco. Non sic pugno qͣsi aerem ce¬
dens. s castigo corpus meũ & inseruiditem
redigo. nc forte aliis p̃dicans ipse tȩꝓbusim¬
ueniar. Suo timore nos terruit. Quid enĩ
faciet agnus. ubi aries tremit: Internnul¬
ta gͦ quib scͥpsit apls qualis esse ep̃s debeat.
etiã illud audiuimꝰ unde mͦ forsitan lo¬
qui & disputare sufficiat. Si enĩ singula
discutere & de singulis ut dignum est dis-¬
putare concm᷑. nec nr̃ȩ uires sufficiunt ad
loquendũ: nec ur̃ȩ ad audiendum. Hoc gͦ
est quod uolo dicere. si adiuuet me qui ter¬
nantiũ & a uerbo aspcro. Nulla enĩ causa
est que magis facit hominẽ dispensatorẽ
dĩ pigriorẽ ad redarguendos contra dicen
contradicentes redarguere. ut dñs donaue¬

Expanded text:
i Epistola cum legeretur de constituendis episcopis, commemoravit nos sine dubio respicere in nos: et vos commemoravit non judicare nos; madicium judicate . Personam itaque judicando nemo accipit alienam, si non accipit suam. Beatus Apostolus ait quodam loco: Non sic pugno, quasi aerem caedens: sed castigo corpus meum, et in servitutem redigo; ne forte aliis praedicans, ipse reprobus inveniar . Suo timore nos terruit. Quid enim faciet agnus ubi aries tremit? Inter multa ergo, quibus scripsit Apostolus, qualis esse episcopus debeat, etiam illud audivimus, unde modo forsitan loqui et disputare sufficiat. Si enim singula discutere, et de singulis, ut dignum est, disputare conemur; nec nostrae vires sufficiunt ad loquendum, nec vestrae ad audiendum. Quid ergo est quod volo dicere, si adjuvet me qui ternantium, et a verbo aspero . Nulla enim causa est, quae magis faciat hominem dispensatorem Dei pigriorem ad redarguendos contradicentecontradicentes redarguere, ut Dominus donave
Abbreviated transcription (Latin):
n& ipse surgat scđm qd̃ uerbum est s
tu potiꝰ. ut magis magisq a te capi¬
atur. Intelligebas primo titubauter atq he¬
sitanter. intelligis postea certus & clarius:
ñ ille crescit sed tu ꝓficis. & quasi tecum iu¬
detur surgere. Sic est fres. credite p̃ceptis di
& facite illa: & donabit uobis robur intelli-¬
gentiȩ. Non p̃sumatis & quasi anteponatis
scientiã precepto dĩ. ne inferiores ñ solidio¬
res remaneatis. Arborem attendite. petit
prius deorsum ut sursum excrescat: figit
radicem in humili. ut uerticẽ tendat ad celũ.
Nunquid nititur: isi ab humilitate. Gu al.¬
tem sine caritate. sine humilitate uis excesa
comp̃hendere: sine radice auras petis. Ruma
est ista non increm̃tum. Babitante xp̃o per
fidem in cordib ur̃is in caritate radicamini
atq fundamini: ut impleamini in om̃em pl¬

Expanded text:
et ipse surgat secundum quod Verbum est; sed et ipse surgat secundum quod Verbum est; sed tu potius, ut magis magisque a te capiatur. Intelligebas primo titubanter atque haesitanter; intelligis postea certius et clarius. Non ille crescit, sed tu proficis, et quasi tecum videtur surgere. Sic est, fratres. Credite praeceptis Dei, et facite illa, et donabit vobis robur intelligentiae. Non praesumatis, et quasi anteponatis scientiam praecepto Dei; ne inferiores, non solidiores remaneatis. Arborem attendite: ima petit prius, ut sursum excrescat; figit radicem in humili, ut verticem tendat ad coelum. Numquid nititur nisi ab humilitate? Tu autem sine charitate vis excelsa comprehendere; sine radice auras petis? Ruina est ista, non incrementum. Habitante Christo per fidem in cordibus vestris, in charitate radicamini atque fundamini, ut impleamini in omnem pl
Abbreviated transcription (Latin):
tis sum & humilis corde. Quid magister fi-¬
lius dĩ. sapientia dĩ. ꝑ quem facta sunt om¬
nia concionatur. Uocat humanũ genꝰ &
dicit. uenite ad me qui laboratis &̃ discite
a me. Putabas forte dicturã sapientiã dei.
discite quomͦ cęlos feci. & astra om̃ia in me-¬
etiam anteqͣm fierent numerata erant. quomͦ
in uirtute rationum incommutabiliũ etian
capilli ur̃i numerati sunt. Hȩc putabas &
talia esse dicturam: Non. S priꝰ illud. q̃m
mitis sum & humilis corde. Ecce quod capu¬
tis uidete fres. certe paruũ est. Ad magna a
tendimꝰ. parua capiamꝰ: & magni erimus.
capere ceisitudinem dĩ: Cape priꝰ humilitatẽ
dei. Dignare esse humilis ꝓpter te. quia d̃s
dignatus est humilis esse ꝓpter eundem te. ñ
enim ꝓpter se. Cape gͦ humilitatẽ xp̃i. disce¬
esse humilis. noli suꝑbire. confitere infirmita¬
tem tuam: iace patienter ante medicũ. Cum
ceꝑis humilitatẽ eiꝰ surgis cum illo. ñ quasi

Expanded text:
tis sum et humilis corde . Quid magister Fitis sum et humilis corde . Quid magister Filius Dei, Sapientia Dei, per quem facta sunt omnia, concionalur? Vocat humanum genus, et dicit, Venite ad me, omnes qui laboratis, et discite a me. Putabas forte dicturam Sapientiam Dei, Discite quomodo coelos feci et astra: omnia etiam in me, antequam fierent, numerata erant; quomodo in virtute rationum incommutabilium etiam capilli vestri numerati sunt . Haec putabas et talia esse dicturam? Non. Sed prius illud, Quoniam mitis sum et humilis corde. Ecce quod capiatis, videte, fratres, certe parvum est. Ad magna nos tendimus, parva capiamus, et magni erimus. Vis capere celsitudinem Dei? Cape prius humilitatem Dei. Dignare esse humilis propter te, quia Deus dignatus est humilis esse propter eumdem te: non enim propter se. Cape ergo humilitatem Christi, disce humilis esse, noli superbire. Confitere infirmitatem tuam, jace patienter ante medicum. Cum ceperis humilitatem ejus, surgis cum illo: non quasi
Abbreviated transcription (Latin):
infans ad comedendam escam quȩ tn mensa est:
Quid facit mater.Incarnat escam. & conficit
lac de ipsa. Cionficit nobis qd̾ capere possimꝰ.
sic uerbum caro factum est ut lacte paruuli
nutriremur: qui ad cibum quidem eramꝰ infan-¬
tes. Uerum hoc interest. quia quando cibum ma¬
ter incarnatum lac facit cibus in lac conuertitur:
incõmutabiliter autẽ manens uerbũ carnem
assumpsit. ut esset quodamm̃ contextũ. Quod
est ñ corrupit. ñ commutauit: ut ꝑ habitum
tuũ tibi loqueretur ñ in hominẽ tͣnsmutatus
atq conuersus. Incorruptibilis entm̃ atq incõ¬
mutabilis & om̃ino iniuolabilis manens. factꝰ
est qd̃ tu: ut tu qđ ipse ad patrem. Ipse enim
quid dicit infirmis ut possint recuꝑato illo
uisu uerbũ ex aliqua parte attingere. ꝑ qd̃
facta sunt om̃ia: Genite ad me qui laboratis
& onerati estis. & ego reficiam uos. Tollite
iugũ meũ suꝑ uos: & discite a me quia mi-¬

Expanded text:
infans ad comedendam escam, quae in mensa est: infans ad comedendam escam, quae in mensa est: quid facit mater? Incarnat escam, et conficit lac de ipsa. Conficit nobis quod capere possimus. Sic Verbum caro factum est, ut lacte parvuli nutriremur, qui ad cibum quidem eramus infantes. Verum hoc interest, quia quando cibum mater incarnatum lac facit, cibus in lac convertitur: incommutabiliter autem manens Verbum carnem assumpsit, ut esset quodam modo contextum. Quod est, non corrupit, non commutavit, ut per habitum tuum tibi loqueretur, non in hominem transmutatus atque conversus Inconvertibilis enim et incommutabilis, et omnino inviolabilis manens, factus est quod tu ad te, quod ipse ad Patrem. 17. Humquid dicit, ut possint recuperato illo visu Verbum ex aliqua parte attingere, per quod facta sunt omnia? Venite ad me, omnes qui laboratis et onerati estis, et ego reficiam vos. Tollite jugum meum super vos, et discite a me quia mi
Abbreviated transcription (Latin):
mus. in re nondũ sumꝰ. Filũ di sumꝰ. hoc ait
ioħes qui ait. In pͥncipio erat uerbum. &
uerbum erat apud d̾m: & d̾s erat uerbum.
Duti suꝑ pectus dñi discumbebat. qui secre¬
ta ista de sinu illiꝰ cordis hauriebat: ipse ait.
Dilectissimi filui dĩ sumꝰ. & nondũ apparuit
quid erimꝰ. Scimꝰ quia cum apparuerit similes
ei erimꝰ. q̃m uidebimꝰ eum sicuti est. Hoc no-¬
bis ꝓmittitur. s ut ꝑueniamꝰ si nondum
possumꝰ uidere uerbũ d̾m: audiamꝰ uerbũ
carnem. Quia carnales facti sumꝰ. audiamꝰ
uerbum carnẽ factum. Id̾eo enĩ uenit. ideo
suscepit infirmitatẽ nr̃am: ut possis firmã
locutionem capere di portantis infirmitatẽ
tuam. Ee uere dictum est lac: lac enĩ dat
paruuilis. ut cibum sapientiȩ det maiorib
Tactare patienter. ut auide pascaris. Quomͦ
enim fit etiam lac quo lactantur infantes:
Nonne esca erat in mensa. sed inualidus est

Expanded text:
mus, in re nondum sumus. Filii Dei sumus. Hoc ait mus, in re nondum sumus. Filii Dei sumus. Hoc ait Joannes, qui ait, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum: qui supra pectus Domini discumbebat, qui secreta ista de sinu illius cordis hauriebat: ipse ait, Dilectissimi, filii Dei sumus; et nondum apparuit quid erimus: scimus quia cum apparuerit, similes ei erimbis caperetur. Sed ut perveniamus, si nondum possumus videre Verbum Deum, audiamus Verbum carnem: quia carnales facti sumus, audiamus Verbum carnem factum. Ideo enim venit, ideo suscepit infirmitatem nostram, ut possis firmam locutionem capere Dei portantis infirmitatem tuam. Et vere dictum est lac. Lac enim dat parvulis, ut cibum sapientiae det majoribus. Lactare patienter, ut avide pascaris. Quomodo enim fit etiam lac, quo lactantur infantes? Nonne esca erat in mensa? Sed invalidus est
Abbreviated transcription (Latin):
& laboriosissimo infirmitatẽ meã liberare dig-¬
natus est petentib uobis. Ante om̃ia tamen
seruate hoc: qͥoqͥd de creatura potuimꝰ collige-¬
re aut sensu corporis aut cogitatione animi.
menarrabiliter transcendere creatorẽ. S ius
illum mente contingere : Purga mentẽ. pur¬
ga cor tuum: mundũ fac oculum unde illud
quicqͥd est possit attingi. Nundum fac oculũ
cordis. beati enim mundo corde: q̃m ipsi d̾m
uidebunt. Non autẽ mundato corde quiã
potuit miscđius ꝓcurari aut donari ab eo.
nisi ut illud uerbum de quo tanta & tam
multa diximꝰ & nichil dignũ diximꝰ. nisi ut
illud uerbum ꝑ quod facta sunt om̃ia fieret
qd̾ nos sumꝰ. ut attingere possemꝰ illud qđ ñ
sumus. Non enim d̾s sumꝰ. sed possumꝰ mente
uel cordis acie interiore uidere d̾m. Peccatis
acies nr̃ȩ obtritȩ. obtunse infirmitate. deiec¬
te indignitate. cupiunt uidere: s in spe su¬

Expanded text:
et laboriosissimo infirmitatem meam liberare diget laboriosissimo infirmitatem meam liberare dignatus est, petentibus vobis. Ante omnia tamen servate hoc, quidquid de creatura potuimus colligere, aut sensu corporis, aut cogitatione animi, inenarrabiliter transcendere Creatorem. Sed vis illum mente contingere? Purga mentem, purga cor tuum. Mundum fac oculum, unde illud quidquid est, possit attingi. Mundum fac oculum cordis: Beati enim mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt . Non autem mundato corde, quid potuit misericordius procurari aut donari ab eo, nisi ut illud Verbum, de quo tantta diximus, et nihil dignum diximus; nisi ut illud Verbum, per quod facta sunt omnia, fieret quod nos sumus, ut attingere possimus illud quod non sumus? Non enim Deus sumus: sed possumus mente vel cordis acie interiore videre Deum. Peccatis acies nostrae obtritae, obtusae, infirmitate dejectae cupiunt videre: sed in spe su
Abbreviated transcription (Latin):
non sit in creatore.Laudo in homine equa-¬
litatem nature. & ñ credo in eo qui fecit ho-¬
minem: Quod de homine natũ est homo est:
& qd̾ de deo natum est ñ id̃ erit qd̾ ille de
quo natũ est: Non uersor in oꝑib quȩ d̾s
non fecit. Laudent gͦ creatorẽ om̃ia opera
sua. Inuenio hic cõȩuum. cognosco ibi coȩcer¬
num: hic equalitatẽ inuenio naturȩ. ibi intel-¬
ligo equalitatẽ substantiȩ. Totum gͣ ibi qd̃ hic
ex partib singulis & rebus singulis inuenitur.
totum gͦ ibi simul: & non hoc solum qd̾ in gre-¬
aturis totum inuenio ibi. s tanqͣm in creato¬
re. Quanto ampliꝰ qd̾ hȩc uisibilia illa iuisibi-¬
lia. hȩc temporalia illa ęterna. hȩc cõmutabilia
illa incõmutabilia. hȩc corruptibilia illa incor¬
ruptibilia: Postremo in ipso homine ea quȩ
inuenimꝰ homo & homo duo homines sunt: ibi
menarrabiles: qd̃ ex hoc loco scrupulosissimo

Expanded text:
non sit in Creatore? Laudo in homine aequanon sit in Creatore? Laudo in homine aequalitatem naturae, et non credo in eo qui fecit hominem? Quod de homine natum est, homo est; et quod de Deo natum est, non id erit quod ille de quo natum est? Non versor in operibus quae Deus non fecit. Laudent ergo Creatorem omnia opera sua. Invenio hic coaevum, cognosco ibi coaeteruum. Hic aequalitatem invenio naturae, ibi intelligo aequalitatem substantiae. Totum ergo ibi quod hic ex partibus singulis et rebus singulis invenitur. Totum ergo ibi simul, et non hoc solum quod in creaturis: totum invenio ibi, sed tanquam in Creatore, tanto amplius, quod haec visibilia, illa invisibilia; haec temporalia, illa aeterna; haec commutabilia, illa incommutabilia; haec corruptibilia, illa incorruptibilia. Postremo in ipso homine ea quae invenimus homo et homo, duo homines sunt: ibi inenarrabiles, quod ex hoc loco scrupulosissimo
Abbreviated transcription (Latin):
euis: tnuenis coeuitatẽ. Suã hic laudamꝰ S
ormuatem. Quid aeest: Equalitas naturȩ.
Sionmunge quȩ laudas. in qraturis enim aliqͥo
cest qd̾ laudas. in creatore decsse nichil po¬
st qllia qd̾ inuenis in creatura a creatore
hoc deo dandum. qd̾ ibi laudas.Quod autẽ
deest non tribuendũ maiestati. in qua nullus
defectꝰ est. Ecce offero tibi. genitis coeua gig¬
nentia. Laudas ibi coeuitatem. s disparilitatẽ
rep̃hendis. Quod reprehendis noli tribuere deo.
qd̾ laudas tribue: & tribius illi ex isto gene¬
re similitudinũ ꝓ coeuitate coȩternitatẽ. ut
coeternꝰ sit natꝰ cum eo a quo natꝰ sit. De alio
autem similitudinũ genere quȩ & ipsa creatu-¬
ra di est & debet laudare creatorẽ. quid ibi
laudas: Equalitatẽ naturȩ. Iam ꝓpter illam
distinctionem dederas cõeternitatẽ. da ꝓpter
istam equalitatẽ: & ꝑfecta est natiuitas eus-¬
dem substantiȩ. Quid enim dementiꝰ fr̃es
mei. qͣm ut in aliquo laudem creaturã qd̾

Expanded text:
coaevitatem. Quid hic laudamus? Coaevitatem. Quid deest? Aequalitas naturae. Conjunge quae laudas. In creaturis enim deest aliquid quod laudas, in Creatore deesse nihil potest: quia quod invenis in creatura, a Creatore hoc Deo dandum quod ibi laudas? Quod autem deest non tribuendum majestati, in qua nullus defectus est. Ecce offero tibi genitis coaeva gignentia: laudas ibi coaevitatem, sed disparilitatem reprehendis. Quod reprehendis, noli tribuere Deo; quod laudas, tribue: et tribuis illi ex isto genere similitudinum pro coaevitate coaeternitatem, ut coaeternus sit natus cum eo a quo natus sit. De alio autem similitudinum genere, quae et ipsa creatura Dei est, et debet laudare Creatorem, quid ibi laudas? Aequalitatem naturae. Jam propter illam distinctionem dederas coaeternitatem; da propter istam, aequalitatem; et perfecta est nativitas ejusdem substantiae. Quid enim dementius, fratres mei, quam ut in aliquo laudem creaturam, quod
Abbreviated transcription (Latin):
ic uerbo. Itaq quando aliqtuid emimꝰ. queri-¬
nus aliquid qd̃ demꝰ ut habeamꝰ rem dato pre-¬
cio quam uolumꝰ emere. & extra nos est qd̾ damꝰ.
& si apud nos erat fit extra nos illud qđ da¬
mus. & fit apud nos illud qd̃ comparamꝰ. Quic¬
quid pretũ muenerit qui emit aliquid. necesse
est ut tale intieniat. ut qd habet det accipiat
q non habet: maneat. tamen ille ã quo absce¬
dit piecium. & accedit illud ꝓ quo dat preciũ.
Qul auem uult comparare uerbũ hoc qͥ tuilt
babere non querat extra seipsum qđ det: seip¬
sum det. Quod cum fecerit ñ se amitait. sicut
amuuit precium quando aliquid emit. Uerbũ¬

Expanded text:
ic Verbo. Itaque quando aliquid emimus, quaeriic Verbo. Itaque quando aliquid emimus, quaerimus aliquid quod demus, ut habeamus rem dato pretio quam volumus emere. Et extra nos est quod damus; et si apud nos erat, fit extra nos illud quod damus, ut sit apud nos illud quod comparamus. Quidquid pretii invenerit qui emit aliquid, necesse est ut tale inveniat, ut det quod habet, et accipiat quod non habet; maneat tamen ille a quo abscedit pretium, et accedat illud pro quo dat pretium. Qui autem vult comparare Verbum hoc, qui vult habere, non quaerat extra se ipsum quod det, se ipsum det. Quod cum fecerit, non se amittit, sicut amittit pretium, quando aliquid emit. CAPU
Abbreviated transcription (Latin):
tatem ad condendam uniuersam creaturã. scłm
humantatẽ ad reparandam lapsam creaturã cuũ-¬
gditinte ioħe. In ipso autẽ ȩũgło qualis &
qͦuantꝰ uir iohes fuerit muenimꝰ ut ex digni¬
tate dispensatoris intelligatur. quanti p̃cũ sit
ucrbum qd̾ ꝑ talem dici potuit. immo qͣm nulliꝰ
precũ sit qd̾ suꝑat om̃ia. Precio enim aut com¬
paratus res uenalis aut subicitur. aut excedit
cam. Quando tanto quisq comparat quanto
ualet. equatur p̃cium rei quȩ comparat᷑. qͣndo
uiliꝰ subicitur ei. quando carius suꝑat eam:
Uerbo autẽ dei nec ȩquari aliquid potest. nec
ad mutationẽ subic. nec suꝑponi aliquid.
ẜubici enim om̃ia possunt uerbo di qrria om¬
nia ꝑ ipsum fada sunt. non tam̃ subiciuntur
quasi p̃cium funt uerbi. ut quisq det aliquid
ut illud accipiat. Gamen si dici potest & am¬
mittit nomen hoc ratio aliqua uel loquendi
consuetudo. p̃cium comparandi uerbi ipse com-¬
parator est: qui seipsum ꝓ seipso dederit hu-¬

Expanded text:
tatem ad condendam universam creaturam, secundum humanitatem ad reparandam lapsam creaturam, evangelizante Joanne. In ipso autem Evangelio qualis et quantus vir Joannes fuerit, invenimus, ut ex dignitate dispensatoris intelligatur quanti pretii sit Verbum, quod per talem dici potuit: imo quam nullius pretii sit quod superat omnia. Pretio enim aut comparatur res venalis, aut subjicitur, aut excedit eam. Quando tanto quisque comparat quanto valet, aequatur pretium rei quae comparatur: quando vilius, subjicitur ei: quando carius, superat eam. Verbo autem Dei nec aequari aliquid potest, nec ad mutationem subjici, nec superponi aliquid. Subjici enim omnia possunt Verbo Dei, quia omnia per ipsum facta sunt: non tamen subjiciuntur, quasi pretium sint Verbi, ut quisque det aliquid, ut illud accipiat. Tamen si dici potest, et admittit nomen hoc ratio aliqua vel loquendi consuetudo, pretium comparandi Verbi ipse comparator est, qui se ipsum pro se ipso dederit hu
Abbreviated transcription (Latin):
sed ñ illud possumꝰ inuenire in unoꝰ similituãi¬
num. Iungamꝰ ambo genera. Suomͦ ambo
genera: Unum unde ipsi dant similitudines
& alterum unde nos dedimꝰ. Dederunt enim
ili similitudines ex hũs quȩ nascuntur in
tempore. & preceduntur tempore ab eis a qui-¬
bus nascuntur: sicut homo de homine. maior
ille tempore prior natꝰ. s tamen homo & ho-¬
no: id est euisdem substantiȩ. Homo enĩ ho¬
minem generat. & equiis equũ. & pecus pe¬
cudlem: ad eandem substantiã generant ista
nad idem tempꝰ. Diuersa sunt tempore. s
noi sunit diuersa natura. Q uid gͦ hic lauda¬
nus in ista natiuitate. SCerte ȩqualitatem na¬
auie. Ouid autem deest: qualitas tempo
Tencamꝰ hic unum qd̾ laudatur iad est ȩqua

Expanded text:
Sed non illud possumus invenire in uno genere similitudiSed non illud possumus invenire in uno genere similitudinum: jungamus ambo genera. Quomodo ambo genera? Unum unde ipsi dant similitudines, et alterum unde nos dedimus. Dederunt enim illi similitudines ex his quae nascuntur in tempore, et praeceduntur tempore ab eis a quibus nascuntur, sicut homo de homine. Major ille tempore prior natus: sed tamen homo et homo, id est ejusdem substantiae. Homo enim hominem generat, et equus equum, et pecus pecudem. Ad eamdem substantiam generant ista; sed non ad idem tempus. Diversa sunt tempore; sed non sunt diversa natura. Quid ergo hic laudamus in ista nativitate? Certe aequalitatem naturae. Quid autem deest? Aequalitas temporis. Teneamus hic unum quod laudatu
Abbreviated transcription (Latin):
tatem qͣm illud uirgultum unde ymago est.
Habent ista similitudinem. sed ñ habent om̃i¬
modo equalitatem: quarȩ ñ uidentur esse eius¬
dem substantiȩ. Quid gͥ dicimꝰ si dicat aliqͥs.
talis gͦ filiꝰ ad patrẽ qualis ad ignem splen-¬
por: & ymago ad uirgultum: Ecce intellexi
eternum patrem. intellexi coeternum filium:
tamen sicut effusum splendorem minꝰ igne
lucentem: aut sicut effusam ymaginẽ minꝰ
qͣm uirgultum existentem dicimꝰ: Non.
hed ȩqualitas om̃imͦ est. Non credo ait. quia
non inuenisti similitudinem: sed credo apło
quia potuit uidere qd̃ dixi. Ait enim. Non
rapinam arbitratus est. esse ęqualis deo. Equa¬
litas om̃imꝰ coniungitur. & quid dixit: Non
sapinam. Quare: Quia illud est rapina. qd̃
alienum est. Tamen ex duab istis collationi
bus & generib duob similitudinem fortas¬
sis muenimꝰ in creatura. quomͦ intelligamꝰ
filium & coȩternũ patri & nequaqͣm minorẽ

Expanded text:
tatem, quam illud virgultum unde imago est. tatem, quam illud virgultum unde imago est. Habent ista similitudinem, sed non habent omnimodam aequalitatem: quare non videntur esse ejusdem substantiae. Quid ergo dicemus, si dicat aliquis: Talis est ergo Filius ad Patrem, qualis ad ignem splendor, et imago ad virgultum? Ecce intellexi aeternum Patrem, intellexi coaeternum Filium: tamen sicut effusum splendorem minus igne lucentem, aut sicut effusam imaginem minus quam virgultum existentem dicimus? Non: sed aequalitas omnimoda est. Non credo, ait, quia non invenisti similitudinem. Sed crede Apostolo, quia potuit videre quod dixi. Ait enim: Non rapinam arbitratus est esse aequalis Deo . Aequalitas omni modo conjungitur. Et quid dixit? Non rapinam. Quare? Quia illud est rapina, quod alienum est. bus et generibus duobus, similitudinem fortassis invenimus in creatura, quomodo intelligamus Filium et coaeternum Patri et nequaquam minorem.
Abbreviated transcription (Latin):
ibi laborabamꝰ: quomͦ intelligeretur sempittr ha
natiuitas. Ergo filiꝰ dei scđłm hoc dicitur qd el
pater est: quod habet de quo sit. non scdđ̃m
hoc qd̾̃ prior est pater & postea filiꝰ. Sempet
pater. semper filiꝰ de patre. & quia qͥcquid
de aliquo est natũ est: semper gͥ filiꝰ natis.
semper pater. semper de illo ymago: quoiu
ẏmago illa turgulti de uirgulto nata est. S
si semꝑ urgultum. semper nata esset & ya¬
go de uirgulto. Non potuisti inuenire cocaa¬
na genita ȩternis genitorib. & inuenisti c¬
ua nata temporalib gignentib. Intelligo o¬
ternum filium natum. eternum gigneni. Q
enim est tempotali coȩuum. hoc est coedens
coȩternum. Hic iam modicum est. qd̃ adils¬
tatis frẽs ꝓpter blasphemias. Semper enim di-¬
citi. Eece dedisti similitudines. sed splendor
qui funditar de igne minꝰ lucet qͣm ipse ig¬
suis. & ymago uirgulti minꝰ utiq habet ꝓprie¬

Expanded text:
ibi laborabamus, quomodo intelligeretur sempiterna ibi laborabamus, quomodo intelligeretur sempiterna nativitas. Ergo filius Dei secundum hoc dicitur, quod et Pater est, quod habet de quo sit: non secundum hoc, qPater, semper Filius de Patre. Et quia quidquid de aliquo est natum est; semper igitur Filius natus, semper Pater, semper de illo imago. Quomodo imago illa virgulti de virgulto nata est, et si semper virgultum semper nata est et imago de virgulto. Non potuisti invenire coaeterna genita aeternis genitoribus, et invenisti coaeva nata temporalibus gignentibus. Intellige coaeternum Filium natum aeterno gignenti. Quod enim est temporali coaevum, hoc est aeterno coaeternum. » Hic jam modicum est quod advertatis, fratres, propter blasphemias. Semper enim dicitur, Ecce dedisti similitudines: sed splendor qui funditur de igne, minus lucet quam ipse ignis; et imago virgulti minus utique habet proprie
Abbreviated transcription (Latin):
transit suꝑ aquam. uel stat: uidet ibi ẏma¬
ginem suam. Ponamꝰ gͦ aliquid natum suꝑ
aquam. uelut iurgultum aut herbam. Nonne
cum ymagine sua nascitur: Mox ut incipit
existere. incipit cum illo existere ymago eius
non precedit nascendo ymaginem suam. Non
mͥ ostenditur natum esse aliquid suꝑ aquam
& postea appatuisse ymaginem ciꝰ. cum illud¬
priꝰ sine ymagine appareret: sed nascitur cum
ymagine sua. & tamen ymago ab illo non
illud ab ymagine. Nascitur gͦ cum ymagine
sua. & simus esse incipiunt uirgultum &
ẏmago eiꝰ. Dunquid non fateris ẏmaginem
esse de illo uirgulto. non uirgultum de yma¬
gine genitum: Ergo de illo uirgulto confit¬
ris ymaginem. Itaq & generans & qd̃ genitũ
est. simul esse ceperunt. Ergo coeua sunt.
Si semper uirgultum. semꝑ & ymago de i¬
gulto. Quod autem de alio est: utiqͦ natul
est. Potest gͦ semꝑ esse generans. & semꝑ cu
illo qd̃ de illo natum est. Ibi enim estuabamul

Expanded text:
transit super aquam vel stat, videt ibi imatransit super aquam vel stat, videt ibi imaginem suam. Ponamus ergo aliquid natum super aquam, velut virgultum aut herbam, nonne cum imagine sua nascitur? Mox ut incipit existere, incipit cum illo existere imago ejus, non praecedit nascendo imaginem suam: non mihi ostenditur natum esse aliquid super aquam, et postea apparuisse imaginem ejus, cum illud sine imagine prius appareret; sed nascitur cum imagine sua: et tamen imago ab illo, non illud ab imagine. Nascitur ergo cum imagine sua, et simul esse incipiunt virgultum et imago ejus. Numquid non fateris imaginem esse de illo virgulto, non virgultum de imagine genitum? Ergo de illo virgulto confiteris imaginem. Itaque et generans, et quod genitum est, simul esse coeperunt. Ergo coaeva sunt. Si semper virgultum, semper et imago de virgulto. Quod autem de alio est, utique natum est. Potest ergo semper esse generans, et semper cum illo quod de illo natum est. Ibi enim aestuabamus,
Abbreviated transcription (Latin):
uante intentionem orationis ur̃ȩ & p̃paratio-¬
nem cordis ur̃i. Excepistis quantũ capere po-¬
tiustis. illa tamen meffabilia sunt. Nichil dig-¬
nis comparantur. temporalia semꝑ manentib.
extinguibilia immortalib. Sed quia dictus
est filiꝰ & ymago patris. accipiamꝰ & hinc
aliquam similitudiem in reb longe differentib
ut p̃locuti sumꝰ. Ymago quȩ existit de specub
hominis intuentis speculum. ñ nobis potest
suffragari ad euidentiã rei huiꝰ quam explica¬
re uitumq conamur. Etenim dicitur michi
Ille qui attendit speculum iam utiq erat.
iam natus erat. Existit ẏmago mox ut aspa¬
tor extiterit. nam illeꝰ inspicit̾ erat & anteqͣm
accederet ad speculum. Quid gͣ inueniemꝰ unde
possimꝰ eruere talem similitudinẽ. sicut eriumꝰ
de igne & splendore: faciamꝰ hoc animo.
Facile nostis. quemadmodũ aqua corporum sy¬
pe reddat ymagines. Hoc dicimꝰ quando quisq

Expanded text:
vante intentionem orationis vestrae et praeparatiovante intentionem orationis vestrae et praeparationem cordis vestri, excepistis quantum capere potuistis. Illa tamen ineffabilia sunt. Nihil dignis comparantur, temporalia semper manentibus, exstinguibilia immortalibus. Sed quia dictus est Filius et imago Patris, accipiamus et hinc aliquam similitudinem in rebus longe differentibus, ut praelocuti sumus. Imago existit de speculo hominis intuentis speculum. Non nobis potest suffragari ad evidentiam rei hujus, quam explicare utcumque conamur. Etenim dicitur mihi: Ille qui attendit speculum, jam utique erat, et jam natus erat. Existit imago mox ut aspector exstiterit. Nam ille qui inspicit, erat et antequam accederet ad speculum. Quid ergo inveniemus, unde possimus eruere talem similitudinem, sicut eruimus de igne et splendore? Faciamus a minimo. Facile nostis quemadmodum aqua corporum saepe reddat imagines. Hoc dicimus; quando quisque vel
Abbreviated transcription (Latin):
istat si queramꝰ. cotidie cum lucernam accen-¬
dimꝰ ammonemur rei cuiusdam inuisibilis
& inenarrabilis: ut lucerna aliqua intelligen-¬
tiȩ nr̃ȩ in ista nocte scł̃i possit accendi. Atten¬
de eum. qui lucernam accendit. Non accensa
lucerna nondum est ignis. nondum est & ful-¬
gor qui ab igne exit. Interrogo autem ego &
dico. Fulgor ab igne existit an ignis ã ful¬
gore. Om̃is anim̾a mͥ respondet. Uoluit enĩ
d̾s insemminare om̃i animȩ inicia intellectus.
micia sapientiȩ: om̃is mͥ anima respondet. &
nemo dubitat qd̾ splendor ille de igne existit.
non ignis de splendore. Ponamꝰ gͦ ignem pa-¬
trem illiꝰ splendoris. quia iam prelocuti su¬
mus coȩua nos querere ñ coeterna. Si luces¬
nam accendere cupio nondum est ibi ignis.
nondum & ille splendor: mox autem ut
accendero. simul cum igne & splendor existit.
Da hic mͥ ignem sine splendore. & credo tibi
ut potuit a nobis tanta res dici. dño adu-¬

Expanded text:
istat, si quaeramus, quotidie cum lucernam accenistat, si quaeramus, quotidie cum lucernam accendimus, admonemur rei cujusdam invisibilis et inenarrabilis, ut lucerna aliqua intelligentiae nostrae in ista nocte saeculi possit accendi. Attende eum qui lucernam accendit. Non accensa lucerna, nondum est ignis, nondum est et fulgor qui ab igne exit. Interrogo autem ego, et dico: Fulgor ab igne existit, an ignis a fulgore? Omnis anima mihi respondet: voluit enim Deus inseminare omni animae initia intellectus, initia sapientiae: omnis mihi anima respondet, et nemo dubitat, quod splendor ille de igne existit, non ignis de splendore. Ponamus ergo ignem patrem illius splendoris: quia jam praelocuti sumus coaeva nos quaerere, non coaeterna. Si lucernam accendere cupio, nondum est ibi ignis, nondum et ille splendor: mox autem ut accendero, simul cum igne et splendor existit. Da hic mihi ignem sine splendore, et credo tibi ut potuit a nobis tanta res dici, Domino adju
Abbreviated transcription (Latin):
poralia ȩternis: s posse ex aliqua tenui &
parua similitudine coȩua coeternis. Inuenia¬
mus itaq coeua. & de scͥpturis ammoneam̃
ad has similitudines: Legimꝰ in scripturis dẽ
ipsa sapientia. Candor est enim lucis ȩcernȩ.
Item legimꝰ. speculum sine macula di maiesta-¬
tis. Ipsa sapientia dicta est candor lucis ȩternȩ.
dicta est ymago patris. Hinc capiamꝰ simili-¬
tudinem. ut inueniamꝰ coeua ex quib intelli-¬
gamus coeterna. O arriane si inuenero geni-¬
torem non precedere tempore illud quod ge-¬
nuit. si genitum ñ esse minorem tempore illo
a quo generatꝰ est: uistum est ut concedas
michi posse ista coeterna inueniri in creatore.
quando coeua in creatura inueniri potuerint
Lam quidem aliquib frĩb hoc occurrere puto.
nam preuener̃t aliqui ex quo dixi: candor
est enim lucis eternȩ. Ignis enim lucem fun-¬
dit. lux ab igne funditur. Quid a quo ex¬

Expanded text:
poralia aeternis; sed posse ex aliqua tenui et poralia aeternis; sed posse ex aliqua tenui et parva similitudine coaeva coaeternis. Inveniamus itaque coaeva, et de Scripturis admoneamur ad has similitudines. Legimus in Scripturis de ipsa Sapientia, Candor est enim lucis aeternae. Item legimus, Speculum sine macula Dei majestatis . Ipsa Sapientia dicta est candor lucis aeternae, dicta est imago Patris: hinc capiamus similitudinem, ut inveniamus coaeva, ex quibus intelligamus coaeterna. O Ariane, si invenero genitorem non praecedere tempore illud quod genuit, si genitum non esse minorem tempore illo a quo generatus est; justum est ut concedas mihi posse ista coaeterna inveniri in Creatore, quando coaeva in creatura inveniri potuerunt. Jam quidem aliquibus fratribus hoc occurrere puto. Nam praevenerunt aliqui ex quo dixi, Candor est enim lucis aeternae. Ignis enim lucem fundit, lux ab igne funditur. Quid a quo ex
Abbreviated transcription (Latin):
& inuenio coȩternum filium. Si autem non
inuenis ȩternum & iuncunt se in tempore. suf-¬
ficit ut ad similitudinẽ inueniamꝰ coeuum.
Aliud est enĩ coeternum. aliud coeuũ. Coȩuos
cotidie dicimꝰ eos qui eandem habent mensu-¬
ram temporum. ñ alter ab altero tempore¬
preceditur: ambos tam̃ esse cepisse quos di-¬
cimꝰ coeuos. Si potuerimꝰ inuenire coeuum
qd̃ nascitur ei a quo nascitur. si possunt in¬
teniri coeua duo generans & generatꝰ: hic
muenimꝰ coeua. ibi intelligamꝰ coȩterna. Si
hic inuenero genitum ex eo esse cepisse ex qͦ
cepit gn̾atorꝰ. intelligimꝰ certe filiũ dĩ ex
eo esse non cepisse ex quo ñ cepit generator
Ecce fortasse frẽs inuenimꝰ aliquid in creatu-¬
ra qd̵ de alia re nascatur. & tam̃ ex eo tempo-¬
re esse incipiat ex quo cepit illud unde nasci-¬
tur. Hoc ex eo ex quo illud cepit. illud ex eo
ex quo illud ñ cepit. Hoc gͥ coȩuum. illud

Expanded text:
et invenio coaeternum filium. Si autem non et invenio coaeternum filium. Si autem non invenis aeternum, et vincunt se in tempore; sufficit ut ad similitudinem inveniamus coaevum. Aliud est enim coaeternum, aliud coaevum. Coaevos quotidie dicimus eos qui eamdem habent mensuram temporum: non alter ab altero praeceditur tempore, ambos tamen esse coepisse, quos dicimus coaevos. Si potuerimus invenire coaevum quod nascitur ei a quo nascitur; si possunt inveniri coaeva duo generans et generatus: hic invenimus coaeva, ibi intelligamus coaeterna. Si hic invenero genitum ex eo esse coepisse ex quo coepit generator, intelligimus certe Filium Dei ex eo esse non coepisse, ex quo non coepit generator. Ecce fortasse, fratres, invenimus aliquid in creatura, quod de alia re nascatur, et tamen ex eo tempore esse incipiat, ex quo coepit illud unde nascitur. Hoc ex eo ex quo illud coepit, illud ex eo ex quo illud non coepit. Hoc ergo coaevum, illud