comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
duo tamẽ ad huc suꝑ sunt infraurbẽ
prbr cũ sorore sua boua eidem cenobii
genẽ exorti fuisse ieferunt᷑ patre sci¬
licet. sigeb̾to rege habentes neptẽno¬
mine dodam castissimã puellã. q̃ des¬
ponsata fuise fert cuidã magnatieidẽ
regis sigeb̾ti. Qͣmq p̾fata ipiꝰ amita bo¬
ua instituens adseruiendũ deo su̾andã¬
q ꝑpetuo u̾ginitatẽ. ab amore t̾remau̾tit
sponsi. Qͥ cums adu̾seret᷑ sponsã ĩnitens
eand̾e corriꝑe. ascenso equo dũ id conat᷑
qͦquomͦ adimplere furente lapsus abe¬
quo fractis ceruicib tradit᷑ intisse. Be¬
ata demiꝙ doda incastitatis ꝓposito ꝑ¬
manẽs amide sue ineiꝰdẽ monast̾ii fucces¬
sit regimine. Que p̃ceptũ quoq immu¬
uitatis. qd̃ ad huc apudnos habet᷑. apͥn¬
cipe pippino eiꝰdem p̾modũ obtinut fi̾
cenobio. Quaꝵ corpora in eccł̃ia extͣ
muros urb̃ uͥ pͥmũ puellaꝵ fu̾at mo¬
nast̾iũ tumulata: diu quieuerunt
donec p̾modũ reuelatõibe quibdã ele¬

Expanded text:
Duo tamen adhuc supersunt infra urbempresbyter cum sorore sua Bova, ejusdem coenobii genere exorti fuisse referuntur, patre scilicet Sigeberto rege, habentes neptem, nomine Dodam, castissimam puellam, quae desponsata fuisse fertur cuidam magnati ejusdem regis Sigeberti; quamque praefata ipsius amita Bova instituens ad serviendum Deo, servandamque perpetuo virginitatem, ab amore terreni avertit sponsi. Qui cum sibi adversaretur, sponsam innitens eamdem corripere, ascenso equo, dum id conatur quoquo modo adimplere, furente lapsus ab equo, fractis cervicibus, traditur interiisse. Beata denique Doda in castitatis proposito permanens, amitae suae in ejusdem monasterii successit regimine. Quae praeceptum quoque immunitatis, quod adhuc apud nos habetur, a principe Pippino eidem postmodum obtinuit fieri coenobio. Quarum corpora in ecclesia extra muros urbis, ubi primum puellarum fuerat monasterium, tumulata diu quieverunt, donec postmodum, revelationibus quibusdam ele
Abbreviated transcription (Latin):
resederit unde ⁊ cenobiũ abheuentu
sic uocitatũ płum assert̃. Ubi dũ d̾o
deuotꝰ seruire cepis. ñ nlłi dm̃ timẽ¬
tes res suas ei demꝯtulere. sitꝙ collectis
secummonachis cenobiũ fubregulari
stituit institutõne atq idẽ sub honore
bĩ germam edificauit monastĩum. Qͥl
pattis ad sororẽ suam reu̾sus remis ul¬
timũ sui cursus ibidẽ clausit diem ubi
⁊ sepultꝰ tpr̃e nõ modico reqͥeuit. De mi

Expanded text:
enobium ab hoc eventu sic vocitatum plurimi asserunt. Ubi cum Deo devotius servire coepisset, nonnulli Deum timentes res suas eidem contulere; sicque collectis secum monachis, coenobium sub regulari constituit institutione, atque idem sub honore beati Germani aedificavit monasterium. Quibus patratis, ad sororem suam reversus Remis, ultimum sui cursus ibidem clausit diem, ubi et sepultus tempore non modico requievi
Abbreviated transcription (Latin):
contͣ epõagebat h ¶ta gestis. ep̃i reũtũ¬
tur insua. ludulfus autẽ capellanus
othonis: marinũ uicariũ deducit ad re¬
gẽ suũ in saxoniã uͥ ꝯsecraturꝰ erat ec¬
cłiam uuldensis monastii. pꝰ cuiꝰ ꝯsecta¬
tõnem idẽ maritꝰ. exacta hieme ro¬
mã reũtit᷑. Nascit᷑ regiludowico filiu:
ꝙ̃ p̾sul artoldꝰ de sacro fonte suscepit.
pat̾s ei nomẽ imponẽs.

Expanded text:
copos agebat. His ita gestis, episcopi revertuntur in sua. Luitdulfus autem capellanus Othonis Marinum vicarium deducit ad regem suum in Saxoniam, ubi consecraturus erat ecclesiam Vuldensis monasterii. Post cujus consecrationem idem Marinus, exacta hieme Romam revertitur. Nascitur regi Ludovico filius, quem praesul Artoldus de sacro fonte suscepit, patris ei nomen
Abbreviated transcription (Latin):
eo tam̃ modo:donec resipiscat ⁊ adsa¬
tisfactõnẽ coram marino uicario: uł
ep̃is quib inuiriã fecit deueniat.
Qid̾ si facẽ ꝯtẽpserit: romã ꝓabsolu¬
eduo pseudo ep̃t: abhugone dãpnato ordi
nẽ eiꝰdem hugonis infiluanectensi ab ip̃o
constituti. Excõicatur etiam qͥdam clic

Expanded text:
 ad satisfactionem coram Marino vicario, vel episcopis, quibus injuriam fecit, deveniat. Quod si facere contempserit, Romam pro sui absoluduo pseudoepiscopi ab Hugone damnato ordinnem ejusdem Hugonis, in Silvanectensi ab ipso constituti. Excommunicatur etiam quidam clericus
Abbreviated transcription (Latin):
Itẽ de inqͥsitõne ab ip̃o odone ⁊ p̃fato lx¬
denulfo tͣctati iuditii auriniati mo¬
nastĩi ꝓregiminerico are abbatisse. que
contra leges idem usurpauãt mona¬
stĩum. Monetq ut suggerat regi ne
ageret inde. qualit̾ alienis pecc̃atis
implicaret᷑ Itemdeitinere suo. ñ ad
regum t̾renoꝵ p̾sentiam. s adregis
et̾m iuiditiũ ad qd̾ iam se festinare ꝑ
ꝯtinuas indicat egrotatõnes. It̃ ꝓ
ordinatõ hilonis: quẽ plebs nouio¬
magensis. ep̃m sͥ elegerat ordinãdũ.
aliaꝙ ñnulla eidem sepe direxisse te¬
pitur scͥpta.
il degario meldensi ep̃õ: ꝓparro¬
chianis ip̃i qͥbdam qͣ homicidi¬
a mnremẽsi ꝑpetrauere ꝑrochia scͥbit:
exortans ut eos saluare qͥcumq ua

Expanded text:
item, de inquisitione ab ipso Odone et praefato Heitem, de inquisitione ab ipso Odone et praefato Hedenulfo tractari judicii Auriniaci monasterii, pro regimine Ricoarae abbatissae, quae contra leges idem usurpaverat monasterium, monetque ut suggerat regi, ne ageret inde qualiter alienis peccatis implicaretur. Idem de itinere suo non ad regem terrenorum praesentiam, sed ad regis aeterni judicium, ad quod jam se festinare per continuas indicat aegrotationes; item, pro ordinatione Hetilonis, quem plebs Noviomagensis episcopum sibi elegerat ordinandum, aliaque nonnulla eidem saepe direxisse reperitur scripta. Hildegario Meldensi episcopo, pro parochianis ipsius quibusdam, qui homicidia in Remensi perpetravere parochia scribit, exhortans ut eos salvare quocunqu
Abbreviated transcription (Latin):
scẽmatie: ⁊ omelia bĩ ieromimi de as¬
sũptõne ip̃iꝰ deigenitͥcis q̃ quidã
nonachꝰ corbeiensis monast̾ii nõeẽ
iecipienda ꝯtendebat adque res¬
pondet idem domnꝰ hincinar̾: p̃¬
fatã historiã nos habere adlcõnẽ.
ñad ꝓferendũ auctoritatẽ. Omeli¬
amuõ eandem: a scõ ieronimo asserit ca¬
tholice dictans. sicut ⁊ stilus ⁊ cautela
sensus ⁊ intellectus: ⁊ alia certa indicia
partib orientalib tempore certo dela¬
ta ad regiones nr̃as ꝑuenit fidem faci¬
unt. Subiungit quoꝙ de libello ip̃ius
odonis cont̾ obiectõnes grecoꝵ. q̃dam
se meo memorans ad notasse. q̃ retrac¬
tanda ⁊ corrigenda forent. Itẽ pordina¬
tõne hedenulfi. scd̃m ĩsionẽ idħis pape.
adep̾atum laudunensẽ. diu pastore
uacantẽ. Itẽ ꝓratõne lune paschalis.
⁊ lectõne qͣm ad alardus albas inde cõ¬
posuit. Itẽ ꝓeademre. grãs agens deo
ꝓsollititudine ip̃i odonis. qua studu

Expanded text:
mi de Assumptione ipsius Dei Genitricis, quae quidam monachus Corbeiensis monasterii non esse recipiendam contendebat. Ad quae respondet idem domnus Hincmarus, praefatam historiam nos habere ad lectionem, non ad proferendum auctoritatem: homilivero eamdem a sancto Hieronymo asserit catholice dictatam, sicut et stylus, et cautela sensus, et intellectus, et alia certa indicia partibus orientalibus tempore certo delata ad regiones nostras pervenit, fidem faciunt. Subjungit quoque de libello ipsius Odonis contra objectiones Graecorum, quaedam se in eo commemorans adnotasse, quae retractanda et corrigenda forent; item, pro ordinatione Hedenulfi secundum jussionem Joannis papae ad episcopum Laudunensem diu pastore vacantem; item pro ratione lunae paschalis, et lectione quam Adalardus abbas inde composuit; item pro eadem re, gratias agens Deo pro sollicitudine ipsius Odonis, qua studui
Abbreviated transcription (Latin):
dam: que int̾ se ⁊ regem u̾sabant᷑ E
dam etiã intimans: que secreto ioħi
ep̃o notificaret. de synodo: tunc ut rex
iusserat: non agenda: ⁊ quare tũc cõuo¬
cari non deberet. Addens de quibdã
quoq scͥptis q̃ illi remittebat: ułq̃
sͥ muti poscebat. Item de ordinatõe
uuilleb̃ti: cui rex episcopiũ catalan¬
nense dederat. ne in ip̃ius ordinatee
abordine debito declinaret. intimãs
qd̾ in ratõnabilit catalaunenses pͥ
obitũ sui ep̃i. de sua ip̃a necessitatef¬
cerint: ⁊ qd̃ ad regẽ litt̾as suas ꝓtt
tõne p̾̃fati willeb̾ti miserint. a¬
debuerant: ut inde q̃ agenda eent
canonice ageret. ñ miserint. ⁊̃ sinuinᷤᷤ
qualit̾ uidente rite fac̾ẽ debuissent.
Sed quia ñ fecerant: qͥdex inde cutiꝰ
agendũ suideat᷑ edisserit. ⁊ paudẽ¬
t̾ adtendendũ mandat: ut reglai
electõ fiat. ⁊ p̾tremo sicut ip̃iꝰ prudẽ¬
tie meliꝰ in de uideret᷑: hanc ita dispe¬
neret. Itẽ de causa ꝑrochie ip̃i odont

Expanded text:
sdam, quae inter se et regem versabantur. Quaedam etiam intimans, quae secreto Joanni episcopo notificaret de synodo tunc, ut rex jusserat, non agenda, et quare tunc convocari non deberet, addens de quibusdam quoque scriptis, quae illi remittebat, vel quae sibi mitti poscebat; item, de ordinatione Willeberti, cui rex episcopium Cathalaunense dederat, ne in ipsius ordinatione ab ordine debito declinaret, intimans quod irrationabiliter Cathalaunenses, post obitum sui episcopi, de sua ipsa necessitate fecerint, et quod ad regem litteras suas pro electione praefati Willeberti miserint, ddebuerant, ut inde quae agenda essent canonice ageret, non miserint, insinuans qualiter inde rite facere debuissent; sed quia non fecerant, quid exinde cautius agendum sibi videatur, edisserit, et prudenter attendendum mandat, ut regularis electio fiat, et postremo, sicut ipsius prudentiae melius inde videretur, hanc ita disponeret; item, de causa parochiae ipsius Odonis
Abbreviated transcription (Latin):
pro satisfactõnis ⁊ correctõns dulce¬
dine: qua in lut̾is ip̃ius odonis. ml¬
tan recognitõnis eiꝰ: de his unde re¬
darguerat eũ repperit beniguitatẽ.
Item ꝓełctione suessoꝵ ep̃i: pꝰ obi¬
tũ rochadi. Itẽ ꝓ comentu synoda¬
conuocari. ue ꝓhiberẽt filiũ ip̃iꝰ re¬
gis karlomannũ. a p̾sũptõne cessa¬

Expanded text:
Deo, pro satisfactionis et correctionis dulceDeo, pro satisfactionis et correctionis dulcedine, qua in litteris ipsius Odonis multam recognitionis ejus de his unde redarguerat eum reperit benignitatem, item pro electione Suessorum episcopi post obitum Rothadi; item, pro conventu synodaconvocari, ut prohiberent filium ipsius regis Karlomannum a praesumptione cessa
Abbreviated transcription (Latin):
pape Romã detulerat: ut regems
moneat. modificans eiꝰ anrmũ l
pote suo. se tm̃ id dic̾e asserenoi
tũ pro ip̃o seniore suo rege. neip̃a
lit̾ peccaret: unde et̾nalit̾ petite.
dẽ miserat: ab imꝑito scͥptore coruẜ¬
tam: ⁊ dehis que obiciebant᷑ hins¬
maro scandaliatori suo It̃ delitis
quas ꝓeodẽ hincmato regi mittebat:
ur ip̃e cdo eas illi porrigeret.⁊ qualit
t̾as receꝑit uł his annuerit: fed ⁊de
aliis dsciendis. petit lit̃is d̃ remãda¬
ri. Itẽ de causaerpuni ep̃i: qui adcõ¬
dictam synodũ uenite nõ ualebat:
incausã ip̃iꝰ odo int̾renis ꝑsonam.
iaccusatores eiꝰ exseqͥstuderet:⁊si ad
integr̃ id agere ñ posset: eũdemerpu¬
inum ⁊ accusatores eiꝰ. ad synodũ apd̃
pstas agendã abire cõmoneat.Item
delut̾is sͥ abodone missis: inquib cõ¬
pererat insurgere quosdã monachos
contͣ sacrani auctoritatẽ. ⁊ de pͥuilege¬
is corbeiensis monast̾ii. Item ꝓitine¬
resuo adregem. Item grãs dõ referẽs

Expanded text:
pae Roma detulerat, ut regem admoneat modificans ejus animum, pote suo se tantum id dicere asserens, quantum pro ipso seniore suo rege, ne ipse taliter peccaret, unde aeternaliter periret; dem miserat, ab imperito scriptore corruptam, et de his quae objiciebantur Hincmaro scandalizatori suo; item, de litteris, quas pro eodem Hincmaro regi mittebat, ut ipse Odo eas illi porrigeret, et qualiter eas receperit, vel his annuerit, sed et de aliis sibi sciendis petit litteris sibi remandari; item de causa Erpuini episcopi, qui ad condictam synodum venire non valebat, ut causam ipsius Odo inter ejus personam et accusatores ejus exsequi studeret, et si ad integrum id agere non posset, eumdem Erpuinum et accusatores ejus ad synodum apud Pistas agendam abire commoneat; item, de litteris sibi ab Odone missis, in quibus compererat insurgere quosdam monachos contra sacram auctoritatem, et de privilegiis Corbeiensis monasterii; item pro itinere suo ad regem; item gratias referens
Abbreviated transcription (Latin):
mea parte postulet. ut meadiuuẽt.
qͥa siinde certamen habuerint. cito
De ista pena ero liberatus. Cumq
int̾rogasset eum qͥs locus ess unde
illa lux resplendebat. Audiuit scõꝵ
ẽẽ requiem. Conatusq propius
accedere. uidit tantã
sensitq suauita¬

Expanded text:
mea parte postulet ut me adjuvent; quia si inde certamen habuerint, cito de ista poena ero liberatus. Cumque interrogasset eum, quis locus esset unde illa lux resplendebat, audivit sanctorum esse requiem; conatusque propius accedere, vidit tantam sensitque suavita
Abbreviated transcription (Latin):
familiarib nr̃is. s ⁊ coramrege ⁊ e¬
p̃is ac płimis aliis u̾bis ⁊ scͥptis
cõmonitõnes te ualeam deutare.
⁊ licet exoptẽ ut darent᷑ mͥpenne
sicut columbe ⁊ auolarẽ ac reqͥesce¬
rem ate elongatus maliqͣm soli¬
tudinẽ. nõpossum quoꝙͣ effugere.
ut aut tua ꝑtinacia ꝯtumacis p¬
sentieaut missoꝵ tuoꝵ duriloquiis
aut scͥpturaꝵ tuaꝵ derogatõnib
uitilib nenus. qui potius tragedis.
aut talib q̃ non ꝯueniũt ep̃o de te
auditõnib nõ affligar. etiam tan¬
demputa uite pigere. talia exequi
cumecce nunc id̃ nouemb̾ quarte
indictõnis ꝓlixissimã rotulã men¬
datiis. ⁊ mnratõnabilitatib ac in¬
ꝓpriis contͣ u̾itatẽ ⁊ auctoritatẽ re

Expanded text:
ris, sed et coram rege, et episcopis ac plurimis aliis, verbis et scriptis commonitiones te valeam devitare. Et licet exoptem, ut darentur mihi pennae sicut columbae, et avolarem, ac requiescerem a te elongatus in aliquam solitudinem , non possum quoquam effugere, ut aut tua pertinacia contumacis praesentiae, aut missorum tuorum duriloquiis, aut scripturarum tuarum derogationibus et inutilibus naeniis, quin potius tragoediis, aut talibus quae non conveniunt episcopo, de te auditionibus non affligar, et jam tandem putavi te pigere talia exsequi, cum ecce nunc Idibus Novembris quartae indictionis prolixissimam rotulam, mendaciis et irrationalitatibus ac improperiis co
Abbreviated transcription (Latin):
bit adeum pretẽa multa. Nouissiẽ
uolumnis seriem rememorans ⁊̃
eo: ⁊ admentis eius oculos reuocãs.
qualit̾ illũ orphanum dulci dilec¬
tõne subreligione nut̾erit litt̾ise¬
rudierit. ꝑ singłos gradꝰ eccł̃iasticos
usꝙ ad ep̃atus apicẽ ꝓuexĩt. Nũc
inqͥd retribuentem m̃ mala ꝓboni.
⁊ odio me habentẽgratis. qm nõ fa¬
ueo tius infructuosis oꝑib. quã¬
diupatiar multis a te afflictus ĩ
uiriis:⁊ enim ab ip̃a die ordinatõ¬
nis tuc tam uerb̃ quam scͥptis.⁊ ĩ¬
ordinatis actib ac motib tuis fre¬
q̃ntib ad eo sum grauatꝰ laceratõ¬
nib atq contusionib ut tedeat
me uitemee. Quia sic ꝓ loci mei
offitõ tueinsolentie sum conexꝰ.
ut non solum pꝰ pͥmam ⁊ scd̃am cor¬

Expanded text:
bit ad eum praeterea multa; novissime voluminis seriem, rememorans in eo, ad mentis ejus oculos revocans qualiter illum orphanum dulci dilecone sub religione nutrierit, litteris erudierit, per singulos gradus ecclesiasticos usque ad episcopatus apicem provexerit. Nunc, inquit, retribuentem mihi mala pro bonis, et odio me habentem gratis, quoniam non faveo tuis infructuosis operibus, quandiujuriis? Etenim ab ipsa die ordinationis tuae tam verbis quam scriptis, et inordinatis actibus ac motibus tuis frequentibus adeo sum gravatus, lacerationibus atque contusionibus, ut taedeat me vitae meae, quia sic pro loci mei officio tuae insolentiae sum connexus, ut non solum post primam et secundam cor
Abbreviated transcription (Latin):
remensis eccłie: ⁊ reuẽntissime sedis
scĩ remigii. głosisim pontisicis ⁊ spe¬
cialis patrom nr̃i p̾sul: dementie no¬
stre inotuit. qr uetustatis semo &¬
i̾ta. iamr dicte metropolis urbis sc̃i
inqua auctore deo. ⁊ cooꝑante scõ re¬
te baptismatis ablui: ac septifor¬
tus fuit ubretiam ⁊ nos diuina
Dignatione. ꝑ manꝰ domni stephaili.
nomami sũmi pontificis: ad nomẽ
⁊potestatẽ imꝑialem coronari me¬
ruimꝰ. Quam ꝓtantis beneficiis
nob̾ ibidem a deo collatis. uenoua¬
recupientes:⁊ adid exequendum
sitatib edificanda. ortinẽ murũ

Expanded text:
Rhemensis Ecclesiae, et reverentissimae sedis sancti Remigii gloriosissimi pontificis et specialis patroni nostri praesul, clementiae nostrae innotuit, quia vetustatis senio contrita jam dictae metropolis urbis sanctIn qua, auctore Deo, et cooperatore sancto Retis baptismate ablui ac septifortus fuit. Ubi etiam et nos divina dignatione per manus domni Stephani Romani summi pontificis, ad nomen et potestatem imperialem coronari meruimus. Quam pro tantis beneficiis nobis ibidem a Deo collatis renovare cupientes, et ad id exsequendum sitatibus aedificanda, muru
Abbreviated transcription (Latin):
deseriure uidem᷑. oꝑe decenti ꝯstrux
inqͣ nõnulle illustrationes ostense
noscunt᷑. Hidi siqͥdem nutͥtoris mei
gundacri. inꝓspectu ip̃ius eccl̃ie cõ¬
manentis setuum. Dum temere ꝓpe
fenestram huiꝰ cripte accessisset mi¬
gere: t̾ribiliquadã qͣi mati cui̾dã
uiri uisione. ita de t̾ritum: ut pu¬
taret᷑ amitt̾e sensum. Sed ⁊ rohi¬
gum quendam huiꝰ loci diaconun:
a simili p̾sumptõne pariferunt i¬
sione cohĩtum. Unde cautum den¬
ceps acꝓhibitũ: ne quis talem
p̃sumere gestiat. ausum

Expanded text:
deservire videmur, opere decenti construxiIn qua nonnullae illustrationes ostensae noscuntur. Vidi siquidem nutritoris mei Gundacri, in prospectu ipsius ecclesiae commanentis, servum, dum temere prope fenestram hujus cryptae accessisset mingere, terribili quadam quasi armati cujusdam viri visione ita deterritum, ut putaretur amittere sensum. Sed et Rohingum quemdam, hujus loci diaconum a simili praesumptione pari ferunt visione cohibitum. Unde cautum deinceps ac prohibitum, ne quis talem praesumere gestiat ausum
Abbreviated transcription (Latin):
Item exortatoriam adeundẽ hildebal¬
dum corporea infirmitate detentum.
inqua uyxta peticõnem litt̃aꝵ confes¬
sionis illuis: absoluit eum reconcibi¬
ando. licet ꝑabsentiã corporalẽ ⁊ a
lia nõnulla scribit ad ipsum.

Expanded text:
item, exhortatoriam ad eumdem Hildebalitem, exhortatoriam ad eumdem Hildebaldum corporea infirmitate detentum, in qua juxta petitionem litterarum confessionis illius, absolvit eum reconciliando, licet per absentiam corporalem · et alia nonnulla scribit ad ipsum.
Abbreviated transcription (Latin):
diffinitũ fu̾at. ut extra daustra mõa¬
stii nõ ꝑgerent. ut eadẽ censura eis pa
t̾ne temꝑet᷑. Item pordinatõne hadeb̃¬
ti. ad ep̃atum silua nectensis eccl̃ie. Itẽ
prolit̾is ioh̃is pape a quodam cͥmina¬
to prb̃to delatis: quas a sacͥs canonib
⁊ scõꝵ decretis patrum. manifeste cois¬
cordare cõmemorat. Unde ⁊ qualit̾ a¬
gendũ sit. utile dat ꝯsiliũ. Item ut se¬
cum simł ad p̾sentiã iohannis pape ꝑ¬
geret:qui trecas ꝑ quibdam causis
definiendis aduenerat. Item ꝓcõsti¬
tutõne regum filioꝵ ludouoici: unde
mandauant ei ep̃ĩ abbates ⁊ comiteᷤᷤ
qui cum pp̃is erant: ut ad eos ꝓficiscẽs:¬
que do inspirante inuenerint. uo¬
tis ⁊ oratõnib ꝓsequat᷑. Item cuma
waltero. Gileb̾to ⁊ angeliumo epĩs
ut cũuenirent secum adꝑagendã
iꝰsionẽ p̃fatipape toħis int̾ hedenul¬
fum ⁊hincmaꝵ laudunenses ep̃os:
cum sacroꝵ obseruatõne canonum.

Expanded text:
diffinitum fuerat, ut extra claustra monadiffinitum fuerat, ut extra claustra monasterii non pergerent, e Hadeberti ad episcopatum Silvanectensis Ecclesiae; item, pro litteris Joannis papae a quodam criminato presbytero delatis, quas a sacris canonibus et sanctorum decretis Patrum manifeste discordare commemorat, unde et qualiter agendum sit, utile dat consilium; item, ut secum simul ad praesentiam Joannis papae pergeret, qui Trecas pro quibusdam causis diffiniendis advenerat; item, pro constitutione regum, filiorum Ludovici, unde mandaverant ei episcopi, abbates, et comites, qui cum ipsis erant, ut ad eos litteante invenerint, votis et orationibus prosequatur; item, cum Waltero, Gisleberto et Angelino episcopis, ut convenirent secum ad peragendam jussionem praefati papae Joannis inter Hedenulfum et Hincmarum Laudunenses episcopos, cum sacrorum observatione canonum;
Abbreviated transcription (Latin):
scĩ. Item pro inquirenda causa uix¬
ta regis mandatũ: que u̾sabat᷑ int̾
ep̃os odonem ⁊ rothadũ. Itẽ ꝓordĩa¬
tõne anolditulensis ep̃i. ut eat ob¬
lenti: si demonacho necessitate co¬
gente. ualeat archidiacoñ ꝯstitue¬
re Itẽ ꝓ quodã hoĩe suo: ab ip̃o excõ¬
municato quẽqrua inrõnabilit̾
audierat legatũ: monet diligent
absolui. Itẽ ꝑsynodo tohis pape. dõ¬
missa. qͣm idem uuilleb̾tus tͣnsscͥ¬
serat. iubetꝙ ut ad uicinos s̃ ep̃os
berardũ ⁊ aolduĩ eandẽ tͣnsmit¬
tat. Sed ⁊ alia q̃dam scͥbit eidem
hildeboldo suessonensi: ꝓqͣdam
eccłia de qua ⁊tentõ agitabat᷑ int̾
qͣm rex destrui p̃cipiebat. Itẽ ꝓmi¬
nistris orbacensis monast̾i ordi¬
nandis ⁊ dequibdã fratrib: qui
ab eodẽ monastĩo in ratõnabilit̾
exietant. reu̾stq p̾ea recepti fu̾ant.
cͥspimi: de quib dominꝰ ioħes papa eidẽ
domno hinc inaroscͥpserat. ⁊ de quib

Expanded text:
sancti; item, pro inquirenda causa, juxsancti; item, pro inquirenda causa, juxta regis mandatum, quae versabatur inter episcopos Odonem et Rothadum; item pro ordinatione Arnoldi Tullensis episcopi, ut eat oblenti si de monacho, necessitate, cogente, valeat archidiaconum constituere; item, pro quodam homine suo ab ipso excommunicato, quem quia irrationabiliter audierat ligatum, monet diligenter absolvi; ite, pro synodo Joannis papae Joamissa, quam idem Villebertus transcripserat. Jubetque ut ad vicinos sibi episcopos Berardum et Arnoldum eamdem transmittat, etc. Sed et alia quaedam scribit eidem; Hildebaldo Suessonensi, pro quadam ecclesia, de qua contentio agitabatur inter quam rex destrui praecipiebat; item, pro ministris Orbacensis monasterii ordinandis, et de quibusdam fratribus, qui ab eodem monasterio irrationabiliter exierant, reversique postea recepti fuerant; Crispini, de quibus domnus Joannes papa eidem domno Hincmaro scripserat, et de quibus
Abbreviated transcription (Latin):
mite: ut de his q̃ contͣ eum se fecisse
uł negabet q̃dam: uł conficebat᷑ aliqͣ
iuxta p̾ceptum aplicam lenit̾ agẽt:
quatinꝰ in hoc legem xp̃i. caritatẽ sci¬
licet adimpleret ⁊ ad satisfactõnẽ
dilcõnemq sui. ut cumq poss ⁊ in¬
dustriaeundẽ comitẽ ꝓuocans. illi
suam. claresc̾e benignitatẽ ꝑmitte¬
iet. decens enimetiã: ut pͥmordia
sui sacdotii. deuotõne atq dilcõne
ta: de ip̃iꝰ absolutõne faciat. uixta
ꝓpħicam de confessione penitẽtis:
tiam. Premissũ u̾o comitẽ quẽ sig¬
nificau̾at iam deculpa sua exintegro
se recognosc̾e: patris illiꝰ qͥd̃ filiũ ꝓdi¬
gum letus recepit. benignitatẽ seq̃s.
benigne suscipiat. ⁊ uice comitẽ pacis
int̾ eos ꝓcuratorẽ. tanto benignus ad¬
muitteret: qͣnto dei ẽẽ filium ꝓ euͣgłii
u̾itate recognosceret. Item ꝓduob
uasis salariis: q̃ rex sc̃o stephano mit¬
tebat ⁊ aura cruce cũ sc̃oꝵ reliquiis:
quã regina delegabat altari eidem

Expanded text:
eum se fecisse vel negabat quaedam, vel confitebatur aliqua, juxta praeceptum apostolicum leniter ageret, quatenus in hoc legem Christi, charitatem scilicet, adimpleret , et ad satisfactionem dilectionemque sui utcunque posset, et industria eumdem comitem provocans, illi suam clarescere benignitatem permitteret. Decens enim esse, ut primordia sui sacerdotii devotione atque dilectione ta, de ipsius absolutione faciat, juxta propheticam de confessione poenitentis, tiam; praemissum vero comitem, quem significaverat jam de culpa sua ex integro se recognoscere, patris illius, qui filium prodigum laetus recepit , benignitatem sequens, benigne suscipiat, et vicecomitem pacis inter eos procuratorem tanto benignius admitteret, quanto Dei esse filium pro Evangelii veritate recognosceret; item, pro duobus vasis salariis quae rex sancto Stephano mittebat, et aurea cruce cum sanctorum reliquiis, quam regina delegabat altari ejusdem
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ angłoꝵ incelo. suꝑ uno pectatore ie¬
nitentiamagente ñ dubitamꝰ. nos
mortales int̾tis. eos neqͣqͣm despicimꝰ:
pro quib gaudere angelos incelo diui¬
no testimonio non ignoramꝰ. Accusan¬
tes ⁊rep̾hendentes in excessib semet¬
ip̃os: diuina nos benignitas nõ con¬
dñare sedrecteare docuit. qui meretͥ¬
cem: non solum a legali dampnatõe
eripuit: uerũ etiam publicanũ hu¬
miliatũ ⁊ ascusantẽ se nõ ꝯdẽpnauit.
sed magis iustificando exaltauit. Qͥ

Expanded text:
e angelorum in coelo super uno peccatore poenitentiam agente non dubitamus, nos mortales in terris eos nequaquam despicimus pro quibus gaudere angelos in coelo divino testimonio non ignoramus. Accusantes et reprehendentes in excessibus semetipsos divina nos benignitas non condemnare, sed recreare docuit; qui meretricem non solum a legali damnatione eripuit, verum etiam publicanum humiliatum et accusantem se non condemnavit, sed magis just
Abbreviated transcription (Latin):
tiũm: sed spiritalium exercitatiõe
uirtutũ. Hanc suꝑnam iusto dei
uidicio. peccantiũ scelerib excita¬
tam demonstrans indignationẽ.
certũ salutis id p̾dicans esse cõsili¬
um si ad diuina cõpuncti flagella
conu̾terent animũ: suscipientes
hec ñ inuiti aue desꝑantes. ut mi¬
quitatis filii. quin pacientes ac
mansueti. ceu filii pietatis ꝓmis¬
sa regni celestis p̃mia ꝑcepturi. Ex¬
ortans eos. spe salutis et̾ne: p̃sen¬
tem deuotissime sufferre tͥbula¬
tionẽ utqͦ se ip̃os adhanc offerre
mom̃taneam necẽ: quo debitã rea¬
tib ꝑpetue dãpnationis euadere
mererent᷑ ultionẽ. Quatinꝰ eis
mors p̃sens non supplicium:. sed a¬
nimaꝵ fieret phenne remedium.
ꝓimini os eos etiam admonens
exorare ut tandem aliqũ resipis¬
cerent ab iniquitatib suis. ⁊ qui
ministͥ tunc uidebant᷑ impietatiᷤ.
possent cultores nonuũq pietati.
sectatoresq fieri ueritatis. Se ip̃m

Expanded text:
rium, sed spiritalium exercitatione rium, sed spiritalium exercitatione virtutum. Hanc supernam justo Dei judicio, peccantium sceleribus excitatam demonstrans indignationem. Certum salutis id praedicans esse consilium, si ad divina compuncti flagella converterent animum, suscipientes haec non inviti aut desperantes, ut iniquitatis filii; quin patientes ac mansueti, ceu filii pietatis, promissa regni coelestis praemia percepturi. Exhortans eos, spe salutis aeternae praesentem devotissime sufferre tribulationem, ultroque seipsos ad hanc offerre momentaneam necem, quo debitam reatibus perpetuae damnationis evadere mererentur ultionem, quatenus eis mors praesens, non supplicium, sed animarum fieret perenne remedium. Pro inimicis eos etiam admonens exorare, ut tandem aliquando resipiscerent ab iniquitatibus suis, et qui ministri tunc videbantur impietatis, possent cultores nonnunquam pietatis, sectatoresque fieri veritatis. Seipsum
Abbreviated transcription (Latin):
tandem p̾liatorib inpugnati¬
one continua excubiis et me¬
dia: furentibq cutum quaꝙ
hostib ac fortiter bello concuti¬
entib urbem: nimio terroris
tedio ciuitas uniuersa percul¬
sa. ad scĩssimum incasium in ora¬
tionib ꝓstratum decurrunt:
futuram paganoꝵ uictoriam
ꝑtimescentes. ⁊ auxilium con¬
solationis abeo uelut a patre
filii requirentes: iuterrogant
quid utilius concilii facien¬
dum decernat. aut seruituti¬
sese gentium tradere: aut ad
mortem usq pro salute urbis di¬
micare. Iratus autem nicasius
celitꝰ diuina p̾sciens reuelatione
remoꝵ subuertendã cuutatẽ. cõso¬
lans eos. infatigabilit̾ dm̃ supoli¬
cabat dementie. quatinꝰ hec tribu¬
latiomortis temporarie. nõ adiu¬
dicium: sed ad indulgentiam ꝑsi¬
stentib inuera fidei confessione ꝓ¬
ficeret. ꝓ anime pugnare sa lute.
nĩ armis usibilib: sed ꝓbis docenᷤ
morib. nõ corporalium fiducia ui¬

Expanded text:
tandem praeliatoribus impugnatitandem praeliatoribus impugnatione continua, excubiis et inedia, furentibusque circumquaque hostibus, ac fortiter bello concutientibus urbem, nimio terroris taedio civitas universa perculsa, ad sanctissimum Nicasium in orationibus prostratum decurrunt, futuram paganorum victoriam pertimescentes, et auxilium consolationis ab eo velut a patre filii, requirentes. Interrogant quid utilius consilii faciendum decernat, aut servituti gentium sese tradere, aut ad mortem usque pro salute urbis dimicare. Beatus autem Nicasius coelitus divina praesciens revelatione, Remorum subvertendam civitatem, consolans eos, infatigabiliter Domini supplicabat clementiae, quatenus haec tribulatio mortis temporariae, non ad judicium, sed ad indulgentiam, persistentibus in vera fidei confessione proficeret; pro animae pugnare salute, non armis visibilibus, sed probis docens moribus, non corporalium fiducia vi
Abbreviated transcription (Latin):
lix transsire: fieret uolunt as
eius . qui mali aliquid non
potest uelle. Nec requirebat
que sua sunt. sed imitans eum
qui dixit. non quero qd̃ michi
utile est. sed quod multis ut sal¬
ui fiant. Et ne magis fugiendo
ob eix exemplo. quam uiuen¬
do ꝓdesset officio: nulla racione
consensit esse fugiendum. Neq
temꝑalem mortem. que quandoꝙ
uentura est etiam si caueatur
sed eternan que potest. si non ca¬
ueatur uenite et potest si ca¬
ueatur etiam non uenire formi¬
daus. Non sibi placens nec ꝑso¬
nam suam intantis ꝑiculis fu¬
ga digniorem: ut pote gr̃a ex¬
cellentem indicans: ne ministeri¬
um inhis maxime ꝑiculis ne¬
cessariũ ac debitum. subtraheret᷑
eccł̃ie: non ut mercennarius ui¬
dens lupũ uenientẽ dimissis
ouib fugit: sedut pastor bonus
ꝓgrege sibi credito: animam pa¬
ratissimꝰ obtulit. Et qd melius
agendum inuenire potuit :
sedulas ad dñm ꝓ se suisq fun¬
dere p̃ces elegit fatigatis igitur

Expanded text:
lix transire, fieret voluntas lix transire, fieret voluntas ejus , qui mali aliquid non potest velle. Nec requirebat quae sua sunt, sed imitans eum qui dixit: Non quaero quod mihi utile est, sed quod multis, ut salvi fiant . Et ne magis fugiendo obesset exemplo, quam vivendo prodesset officio, nulla ratione consensit esse fugiendum. Neque temporalem mortem quae quandoque ventura est, etiamsi caveatur, sed aeternam quae potest si non caveatur venire, et potest si caveatur etiam non venire formidans; non sibi placens, nec personam suam in tantis periculis fuga digniorem, utpote gratia excellentem, judicans, ne ministerium in his maxime periculis necessarium, ac debitum, subtraheretur Ecclesiae. Non, ut mercenarius videns lupum venientem, dimissis ovibus fugit, sed ut pastor bonus, pro grege sibi credito animam paratissimus obtulit . Et quod melius agendum invenire potuit, sedulas ad Dominum pro se suisque fundere preces elegit. Fatigatis igitur
Abbreviated transcription (Latin):
terra delere ambiebant Beatus
itaq nicasius: animam suam pro
re paratus: elegit obnixeq propo¬
suit. sibiq cõmissum nullatenus
omittere gregẽ prorsus instituit.
aut cum eis pariter uiuere: aut
pariter quod eos pater. familias
perpeti uellet sufferre. ne fugi¬
endo: xp̃i uideretur sine quo nõ
possunt homines uel uiuere. uł
fieri xp̃iam. deserete ministerium.
Unde ⁊ uixta bĩ augustini sentẽ¬
tiam: maiorem caritatis reppe¬
rit fructũ. quam qui nõ ꝓpter
frẽs. sed propt̾ se ipsum fugiens:
atq cõprehensus. non negauit
xp̃m: suscepitq martyrium. Me¬
tuebat enĩ potiꝰ antistes scĩssimꝰ
ne se deserente lapides uiui ex¬
tinguerentur:quam ne lapides
⁊ ligna t̾renoꝵ edificiorum se pre¬
sente incenderent᷑. Magis timens
ne destituta xp̃i corporis menbra.
spiritali uictu ne carentur: quã
ne menbra corꝑis sui. hostili opp̃s¬
sa impetu torquerent᷑. Paratus
adutrumq. ut si ñ posset hic ca¬

Expanded text:
terra delere ambiebant. Beatus terra delere ambiebant. Beatus itaque Nicasius animam suam pro re paratus, elegit, obnixeque proposuit, sibi commissum nullatenus omittere gregem, prorsus instituit, aut cum eis pariter vivere, aut pariter, quod eos paterfamilias perpeti vellet, sufferre, ne fugiendo, Christi videretur sine quo non possunt homines vel vivere vel fieri Christiani deserere ministerium. Unde et juxta beati Augustini sententiam , majorem charitatis reperit fructum quam qui non propter fratres, sed propter seipsum fugiens, atque comprehensus non negavit Christum, suscepitque martyrium. Metuebat enim potius antistes sanctissimus, ne se deserente, lapides vivi exstinguerentur, quam ne lapides et ligna terrenorum aedificiorum, se praesente, incenderentur, magis timens, ne destituta Christi corporis membra spiritali victu necarentur, quam ne membra corporis sui hostili oppressa impetu torquerentur. Paratus ad utrumque, ut, si non posset hic ca
Abbreviated transcription (Latin):
cultũ: ꝓpenitentiã reuocarent. ac
tante ꝑsecutionis ⁊ diuine aĩadu̾¬
sionis gladiũ ab eccł̃ie ceruicibꝰ auo¬
carent. Sedꝓnefas impiꝰ ut scͥptũ
est cũ in ꝑfundũ pecc̃oꝵ uenerit cõ¬
tẽpnet. salutarib eoꝵ p̾ceptis: nlła¬
tenꝰ optẽperabant. At uit beatissimꝰ
iicasius p̾sul. instantib studiis cõ¬
timusq doctͥnis ac p̃cib: popłm dei
ad penitentiã. seu patientiam: ⁊ tri¬
umphũ martytui ꝓuocabat. ut qͦs
in cauta ꝓsꝑitas ad offensionis im¬
pulerat foueã: adu̾sitatis deuota
tolerantia. non iudicium dãpnati¬
onis: sed grãm purgationis. cãm¬
ꝙ salutis efficeret: int̾ea castra me¬
tant̾. agmina wandaloꝵ: cucaur¬
bẽremoꝵ. uniu̾saq regione de popła¬
ta: neces tantũ mnibi habitantiũ.
feruentissime ꝑ tractantes xp̃i¬
anoꝵ. hos ueluti deorũ suorum
iniicos ⁊ morib paganorum con¬
trauos interimere: penitusꝙ de

Expanded text:
cultum per poenitentiam revocarent, ac cultum per poenitentiam revocarent, ac tantae persecutionis et divinae animadversionis gladium ab Ecclesiae cervicibus avocarent. Sed, proh nefas! Impius, ut scriptum est, cum in profundum peccatorum venerit, contemnit , salutaribus eorum praeceptis nullatenus obtemperabant. At vir beatissimus Nicasius praesul, instantibus studiis, continuisque doctrinis ac precibus, populum Dei ad poenitentiam seu patientiam, et triumphum martyrii provocabat, ut quos incauta prosperitas ad offensionis impulerat foveam, adversitatis devota tolerantia, non judicium damnationis, sed gratiam purgationis, causamque salutis efficeret. Interea castrametantur agmina Wandalorum circa urbem Remorum, universaque regione depopulata, neces tantum inibi habitantium ferventissime pertractantes Christianorum. Hos veluti deorum suorum inimicos, et moribus paganorum contrarios, interimere, penitusque de
Abbreviated transcription (Latin):
haud metuedant offendẽ. Et ecce sub¬
ito eisdẽ ꝓsꝑitatis temporibꝰ: aĩosicaᷤᷤ
dirissimaꝵ gentiũ cõmota. d̾i offen¬
sionis iram indiu̾sis iundicatura ꝓ¬
uincias: intentione truculenta wã¬
daloꝵ młtitudo ꝓpant̾ accelerat sb̃¬
u̾sis młtaꝵ munitõnib urbiaũ:
gladioꝙ int̾emptis. utͥusꝙ sexus
ꝓgenitorib cum filiis: ñ aliam digra¬
tatis głam Iñ aliud aliqͥd intemꝑali¬
b lucris tam desiderant᷑ cõcupiscere
cernebatur. qͣm humanũ hautire ac
tire int̾netionẽ Subhꝰ uͦ tempesta ⁊¬
tis turbinẽ głosi renitebant ingal¬
liis int̾ ep̃os uiri. scĩssimꝰ remoꝵ p̃sul
nicasius: ⁊ beatissimꝰ aurelianensiũ
trecassinus: ⁊ beatus seruatius tun¬
grensis antistes. aliiꝙ ñ nulli uir¬
tutib in signes: qui hanc indigna¬
tionis dei suis meritis acp̃cib irã
diu differre certau̾nt ut om̃ib h̾e¬
sib ⁊prauitatib popłi restinctis:
ad catholicam religionẽ. ⁊ ueꝵ dei

Expanded text:
offendere. Et ecce subito ejusdem prosperitatis temporibus, animositas dirissimarum gentium commota, Dei offensionis iram in diversas vindicatura provincias, intentione truculenta, Wandalorum multitudo properanter accelerat, subversis multarum munitionibus urbium, gladioque interemptis utriusque sexus progenitoribus cum filiis, non aliam dignitatis gloriam, non aliud aliquid in temporalibus lucris tam desideranter concupiscere cernebatur, quam humanum haurire ac tire internecionem. Sub hujus vero tempestatis turbine, gloriosi renitebant in Galliis inter episcopos viri, sanctissimus Remorum praesul Nicasius, et beatissimus Aurelianensium us Trecassinus, et beatus Servatius Tungrensis antistes, aliique nonnulli virtutibus insignes, qui hanc indignationis Dei, suis meritis ac precibus, iram diu differre certaverunt, ut omnibus haeresibus et pravitatibus populi restinctis, ad catholicam religionem et verum Dei
Abbreviated transcription (Latin):
popularib: deuotissime consueue¬
rat immolare. Isto enmuntentus
his degebat officiis: qñ cõꝑto urbis
incendio: cum diuinitatis uruoca¬
tõe deproꝑans: scõꝵ fultꝰ fuffragio.
lapidib eccłie gradirum deinceps
multimoda clanficatõne fert᷑
hec illustrata tẽporib edes. S nos
unum tm̃ qd̾ nr̃is fere dieb actum
reserentib nt̃is qui int̾fuere prĩb
agnoumꝰ: ꝓpalandũ putauimꝰ. Sl¬
lẽpuitas hiemali tp̃e p̃fatoꝵ ageba¬
t᷑ martytũ que solito .xiͦx. kł. iama¬
rias celebrari confueuit. Ad ciiꝰ cele¬
britatis uigilias R fẽꝑius exur¬
gentes: custodes ip̃ius eccł̃ie dormiẽ¬
tes. ostia qͦ diligent̾ obserata reppe¬
tuunt. Queꝙ diutiꝰ obterendo pril¬
santes dũ neminẽ responsa dantẽ
deint̾ꝰ accipiunt: domũ płra petũt.
portamꝙ crebris incutientes ictibꝰ:
⁊ tecta lapidib u̾betatites: ubi nł¬
lum sibi qui pendat excitare pe¬

Expanded text:
popularibus, devotissime consuevepopularibus, devotissime consueverat immolare. Istuc enim intentus his degebat officiis, quando comperto urbis incendio, cum divinitatis invocatione deproperans, sanctorum fultus suffragio, lapidibus ecclesiae graduum deinceps multimoda clarificatione fertur haec illustrata temporibus aedes. Sed nos unum tantum, quod nostris fere diebus actum, referentibus nostris qui interfuere patribus, agnovimus, propalandum putavimus. Solemnitas hiemali tempore praefatorum agebatur martyrum quae solito XIX Kal. Januarias celebrari consuevit. Ad cujus celebritatis vigilias fratres temperius exsurgentes, custodes ipsius ecclesiae dormientes, ostia quoque diligenter obserata reperiunt. Quaeque diutius obterendo pulsantes, dum neminem responsa dantem deintus accipiunt, domum presbyteri petunt portamque crebris incutientes ictibus, et tecta lapidibus verberantes, ubi nullum sibi qui pandat excitare prae
Abbreviated transcription (Latin):
pireneũ qd̃ occeano ⁊ reno indudi¬
tur. quadus. Wandalus sarmata.
alani. gipedes. erudi. saxones bur¬
gundiones. alamanni. ⁊ qlugenda
res publica. hostes pannoni uasta¬
uert̃. Et enĩ assur uenit cumillis.
Magonciacus nobilis quondam
ciuitas: capta atq subu̾sa est. ⁊ iu
eccłia multa milia hominũ truci¬
data. uuangiones longa obsidio¬
ne deleti. Remoꝵ urbs p̃potens. am¬
biani. attabates. extremiꝙ homi¬
nũ. morini. fornacus. nemetes at¬
gẽtoracus: tnslate ingermaniã A¬
quitanie. nouẽꝙ ppłoꝵ lugdunẽ¬
sis ⁊ natbonensis ꝓuincie. pret̾ pau¬
cas urbes: cuncta popłata sunt. qͣs
⁊ ip̃as foris gladnis: intꝰ uastat fa¬
mes ⁊ cet̾a/ In p̃fata deuiꝙ basilica be¬
atꝰ remigius morandi tradit habus
redderet᷑ ⁊ corpore. oonstrat᷑ adhuc
edicła secus altare: ubi secrete dño
uacare. ⁊ inspectori sũmo: beatissime
speculationis hostias tutbis remotꝰ

Expanded text:
Pyrenaeum, quod Oceano et Rheno includiPyrenaeum, quod Oceano et Rheno includitur, Quadus, Wandalus, Sarmata, Alani, Gepides, Heruli, Saxones, Burgundiones, Alamanni, et, o lugenda respublica! hostes Pannonii vastaverunt. Etenim Assur venit cum illis . Magontiacus, nobilis quondam civitas, capta atque subversa est, et in ecclesia multa millia hominum trucidata. Wangiones longa obsidione deleti. Remorum urbs praepotens, Ambiani, Atrabates, extremique hominum Morini, Tornacus, Nemetes, Argentoracus translatae in Germaniam. Aquitaniae, Novemque populorum Lugdunensis, et Narbonensis provinciae, praeter paucas urbes, cuncta populata sunt, quas et ipsas foris gladius, intus vastat fames, » etc. In praefata denique basilica beatus Remigius morandi traditur haburedderetur et corpore. Monstratur adhuc aedicula secus altare ubi secrete Domino vacare, et inspectori summo, beatissimae speculationis hostias, turbis remotus
Abbreviated transcription (Latin):
Insignesꝙ triũphos religiõe dicauit.
ut q̃ fama dabat reb fuꝑabat honorẽ.
Et uitã factis poss sperare ꝑhemniẽ.
sonscius hic scõ manantis fõte salutꝰ
Sedẽ uiuacẽ morebũdis pon̾e m̃bis.
Corꝑis hospitiũ letꝰ̾ metator a dortat.
Reddẽdos uite saluar ꝓuidet artus:
Tribilis pie lõganimis spes fida p̃cantũ.
Nobił eximos famulis ñ imputat ac.
płito fidei acpietatis p̾mia um̃cant.
Ubi postea qͣm sunt hoꝵ deposita scõ
ꝑmartytũ corpora: innum̾abilib
eadẽ eccłia constat miraculoꝵ signis
redimita. ut ⁊ eoꝵ m̾itis a c̃ p̃cib mł¬
titudo languentium recuꝑatioins
sublimitatem. Memint huiꝰ barba¬
tice ꝑsecutõnis beatꝰ iħ̾onimꝰ scribens
ad qͣndã adolescentulã iudula indu¬
am aggerũchiã nobilẽ ⁊ exhortanᷤᷤ
eam de ꝑseuãntia uiduitatis: ita
memorando int̾ cet̾a. Innum̾abileᷤᷤ
⁊ ferocissimenationes: unu̾sas gal¬
lias occupar̃t. Quicqͥd int̾ alpes ⁊

Expanded text:
Insignesque triumphos relligione dicavit, Ut quem fama dabat rebus superaret honorem, Et vitam factis posset sperare perennem. Conscius hic sancto manantis fonte salutis, Sedem vivacem moribundis ponere membris, Corporis hospitium laetus metator adornat, Reddendos vitae salvari providet artus. is, atque Terribilis, pie, longanimis, spes fida precantum, Nobilis eximios famulis non imputat actus. Plus justo fidei ac pietatis praemia vincant. Ubi posteaquam sunt horum deposita sanctorum martyrum corpora, innumerabilibus eadem Ecclesia constat miraculorum signis redimita, ut et eorum meritis ac precibus, multitudo languentium recuperationis sublimitatem. Meminit hujus barbaricae persecutionis beatus Hieronymus scribens ad quamdam adolescentulam viduam Aggerunchiam nobilem, et exhortans eam de perseverantia viduitatis, ita memorando inter caetera: « Innumerabiles et ferocissimae nationes universas Gallias occuparunt. Quidquid inter Alpes et
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ om̃ib ut iram indignatõis dei a
ipło auerteret. aut imp̃a certe uin¬
Dicta: celestem dem̃tiam humilita¬
tis sp̃ũ. ⁊ animo contrito placaret.
neusꝙ ad aĩam licet temporalis: ⁊ ñ
et̾ualis ꝑueniret gladius. Sed quia
aure cordis adftuctificandũ nõ ad¬
mittunt: immo perituris impliciti
occupationib. nec uera uite quiñ
letifera peccati mortisq stipendia
sequentes: qm̃ ꝑfecte mala nõ oderãt.
uera sectaribona digne ñ ualebant.
Piam insuꝑ teligionẽ negligere:
diuinitatis p̃cepta pꝰponere. uani¬
tatib inseruire: concupiscentie ui¬

Expanded text:
pro omnibus, ut iram indignationis Dei a pro omnibus, ut iram indignationis Dei a populo averteret, aut in ipsa certe vindicta, coelestem clementiam humilitatis spiritu et animo contrito placaret, ne usque ad animam, licet temporalis, at non aeternalis perveniret gladius. Sed quia aure cordis ad fructificandum non admittunt: imo perituris impliciti occupationibus, nec vera vitae, quin lethifera peccati, mortisque stipendia sequentes, quoniam perfecte mala non oderant, vera sectari bona digne non valebant. Piam insuper religionem negligere, divinitatis praecepta postponere, vanitatibus inservire, concupiscentiae vi
Abbreviated transcription (Latin):
sos p̃sules: beatus nichasius ¬
cultu sequit᷑ pontificatus. magne
uir caritatis. magneq constantie. sb̃
Wandalica ingalliis ꝑsecutione: scẽ
sͥ cõmisse ualidissimꝰ rectoreccłie. in
pace quidẽ nobilitatorac decorator
iꝑicłis u̾o moderator ⁊ tutor.piis
popłm doctrinis ⁊ exemplis institu¬
ens. decoremq celibis sponse xp̃iec
namꝙ sedis huiꝰ sc̃e basilicã in hono¬
re ꝓpetue uirginis deigenit̾tis ma¬
rie: diuina traditur ad monitꝰ reue¬
latione fundasse. qͣm ꝓpͥo quoꝙ cõ¬
secrauit sanguine. Cathedra siqͥdẽ
pontificalis: antiquitus in eccłia que
ad apostolos dicit᷑. extitisse fertur.
hic beatus antistes angelica p̃moni¬
tione instructus futurã longe ante
p̃scisse docet᷑ int̾necionem ꝑniciosã
& ꝓsꝑitatis redarguendo securita¬
tem. imminentẽ diuim p̾dixisse uer¬
betis ultionem. Portabat autẽ cari¬
tatis humeris anxius: peccatoꝵ cre¬
diti sibi gregis pondus. mori paratꝰ

Expanded text:
sos praesules beatus Nicasius cultu sequitur pontificatus, magnae vir charitatis, magnaeque constantiae, sub Vandalica in Galliis persecutione, sanctae sibi commissae validissimus rector Ecclesiae, in pace quidem nobilitator ac decorator, in periculis vero moderator et tutor, piis populum doctrinis et exemplis instituens, decoremque coelibis sponsae Christnamque sedis hujus sanctae basilica in honore perpetuae virginis Dei genitricis Mariae, divina traditur admonitus revelatione fundasse, quam proprio quoque consecravit sanguine. Cathedra siquidem pontificalis antiquitus in ecclesia, quae ad Apostolos dicitur, exstitisse fertur. Hic beatus antistes angelica praemonitione instructus, futuram longe ante praescisse docetur internecionem, peniciosamque prosperitatis redarguendo securitatem, imminentem divini praedixisse verberis ultionem. Portabat autem charitatis humeris anxius peccatorum crediti sibi gregis pondus, mori paratus
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ abspiritalib aliena nequiciis a
dño seruaretur puritas mentis. ⁊
acarnaliũ cortuptione delectatõnũ.
tergeret᷑ inmunis integritas cer-¬
poris. Ambo ita ꝙ plebẽ dei ꝓuirib
ad coronam martirii. piis exhorta¬
tõnib animabant. ⁊ agonẽ uic¬
torie sui dño p̃cib cõmendabant.
Ii tandem decretro iudicio irrup¬
tionis die dũ paganoꝵ furibun¬
dũ beatꝰ p̃sul nicasius irruere cõ¬
perit impetũ: scĩ sp̃c uirtute robo¬
ratus. alma comitante sorore: cũ
hyninis ⁊ canticis spiritalib. ad
hostiũ basilice scẽ dei genitͥcis ma¬
rie: qͣm ab eodẽ in huiꝰ urbis arce
fundatam memorauimꝰ traditur
occuitisse. Dumq diuine deditus
salmodie. ũsum dño dauiticũ pia
uocc decantat inquiẽns Adhesit
pauimento aĩa mea: mox inseq̃u¬
te gladio ceruicẽ cesi u̾bum pieta¬
tis ab ore ñ defecit. capite in t̾ram
cadente: in mortalitatis ut tradi¬
tur sententiã ꝓsecuto. uiuifica
medñe scd̃m u̾bum tuũ inferẽdo

Expanded text:
 ab spiritalibus aliena nequitiis a Domino servaretur puritas mentis, et a carnalium corruptione delectationum tegeretur immunis integritas corporis. Ambo itaque plebem Dei pro viribus ad coronam martyrii piis exhortationibus animabant, et agonem victoriae suae Domino precibus commendabant. Dei tandem decreto judicio irruptionis die, dum paganorum furibundum beatus praesul Nicasius irruere comperit impetum, sancti Spiritus virtute roboratus, alma comitante sorore, cum hymnis et canticis spiritalibus ad ostium basilicae sanctae Dei genitricis Mariae, quam ab codem in hujus urbis arce fundatam memoravimus, traditur occurrisse, dumque divinae deditus psalmodiae, versum Domino Davidicum pia voce decantat, inquiens: Adhaesit pavimento anima mea , mox, insequente gladio cervicem caesi, verbum pietatis ab ore non defecit, capite in terram cadente, immortalitatis ut traditur sententiam prosecuto: Vivifica me secundum verbum tuum , inferendo
Abbreviated transcription (Latin):
tes: in estimabilem suauitatis odorẽ
ubi scoꝵ decorabantur fun̾a hauri¬
unt. gaudioꝙ ꝑmiscentes gemitũ.
lacͥmosis dñm laudib magnificant¬
⁊ ad tumulandũ sacra se p̃parantes
pignera: congrius ea circa ciuitatẽ
locis uen̾ant̾ recondũt. Beatissimi
u nichasii p̃sulis ac sororis eiꝰ. sacra¬
tissima sollẽpniter incimit̾io scĩ agͥ¬
cole templo qͦndam aiouiuo xͥans
simo romane militie magistro. Lon¬
ge scilicet ante fundato. magnifice¬
ꝙ decorato: collocant m̃bra. ut appa¬
reat instinctu diuine ꝓcurationis
ad celebritatis istoꝵ dignitatẽ. ma¬
gis qͣmad p̾me p̃paratũ fuisse con¬
ditõnis auctoritatẽ. Hauc aũ basi¬
licã p̃fatus uir louin his uersib

Expanded text:
tes, inaestimabilem suavitatis odorem, tes, inaestimabilem suavitatis odorem, ubi sanctorum decorabantur funera, hauriunt, gaudioque permiscentes gemitum, lacrymosis Dominum laudibus magnificant, et ad tumulandum sacra se praeparantes pignora, congruis ea circa civitatem locis veneranter recondunt. Beatissimi vero Nicasii praesulis ac sororis ejus, sacratissima solemniter in coemeterio sancti Agricolae, templo quondam a Jovino, Chrissimo Romanae militiae magistro, longe scilicet ante fundato, magnificeque decorato, collocant membra, ut appareat, instinctu divinae procurationis, ad celebritatis istorum dignitatem magis, quam ad primae praeparatam fuisse conditionis auctoritatem. Hanc autem basilicam p