comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cis hodie a facie tre:. & afacie tua abscondar. et eto gmens
e ctemens suꝑ tertã. ei erit om̃is qui inuenerit me. occidct
me. Sicior inqͥt a conspectu tuo. et conscientia sceleris lu¬
cem ipsam serre non sustinens. abscondar &e latitẽ. ertes
om̃is qui inuenerit me occidet me. dũ extaemore corpons
&e funate m̃ti agitatu se cũ eẽ intelliget qui mereat᷑ initer¬
fici. Uetũ as nol. ens eũ cõpendiose mortis finite cruciatĩ
et estimas morieris. et mortẽ ꝓremedio accipies. uerũ uiues
usq ad septimã gn̾ationẽ. & conscientie tue igne torquebe¬
ris: ita ut quicũq te occid̃it. scãm duplicem intelligenti¬
am aut inseptima gn̾atione. aut septimo te liberet atuca¬
ats non qd ipse quiocciderit cainanseptẽ ultionib subia¬
endus sit. ħ ab septe uindictaꝰ que meam tanto cẽpore cucus¬
rerunt soluat in int̾fecto. occidens cum qui uite fuctat ae¬
relictus ad penam. Nt aut qd̵ dicimis manifestꝰ fiat. cotiai¬

Expanded text:
et ero gemens et tremens super terram: et erit, omnis qui invenerit me, occidet me. » Ejicior, inquit, a conspectu tuo, et conscientia sceleris, lucem ipsam ferre non sustinens, abscondar ut latitem. « Eritque, omnis qui invenerit me, occidet me: » dum ex tremore corporis et furiatae mentis agitatu, eum esse intelligit, qui mereatur interfici. Verum Deus nolens eum compendio mortis finire cruciatus, est, non ut aestimas, morieris, et mortem pro remedio accipies: verum vives usque ad septimam generationem, et conscientiae tuae igne torqueberis, ita ut quicumque te occiderit, secundum duplicem intelligentiam, aut in septima generatione, aut septimo te liberet cruciatu. Non quod ipse qui occiderit Cain, septem ultionibus subjiciendus sit, sed quod septem uindictas, quae in Cain tanto tempore cucurrerunt, soluat interfector occidens eum, qui uitae fuerat derelictus ad poenam. Ut autem, quod dicimus, manifestius fiat, cotidi
Abbreviated transcription (Latin):
ilectissimo filio hiero¬
mmo. damasus. Bor¬
mentẽ te. & longo iã
tempore legentẽ. potiꝰ
quã scribentẽ questiũ¬
culis ad te musis excita¬
re disposui. ñ quo ecle¬
gere ñ debcas. Hoc eni
uelut cotidiano cibo
Inis fructus sit iste. si scͥ

Expanded text:
Dilectissimo filio Hieronymo Damasus. Dormitantem te, et longo jam tempore legentem potius quam scribentem, quaestiunculis ad te missis excitare disposui: non quo legere non debeas, hoc enim veluti quotidiano cibo nis fructus sit iste, si scri
Abbreviated transcription (Latin):
tatione secernis: ita ego pauli apłi. uerace tunc
inhis om̃ib conu̾sationẽ. ab huiꝰ tẽporis quãuis
minime si mulata cerimoniarũ iudaicarum.
obseruatione secerno: qm̃ tunc fuit approbanda
nunc detestanda. Ita quãuis legerimus. lex et pro¬
phete usq ad iohannẽ baptistã. et quia ꝓpterea
querebant iudei xp̃m intͥficere. quia ñ solum

Expanded text:
ratione secernis: ita ego Pauli apostoli veracem tunc ratione secernis: ita ego Pauli apostoli veracem tunc in his omnibus conversationem ab hujus temporis, quamvis minime simulata, cerimoniarum Judaicarum observatione secerno; quoniam tunc fuit approbanda, nunc detestanda. Ita quamvis legerimus, Lex et Prophetae usque ad Joannem Baptistam ; et quia propterea quaerebant Judaei Christum interficere, qu
Abbreviated transcription (Latin):
uire caritatis exposcoᷤ: ñ quã m uisũ fuisse. etiã
nunc xp̃ianos exiudeis factos. sacramenta ula
uetera quolibet affectu. quolibet animo cele¬
brare debere. aut eis ullomͦ licere. cũ illud de
paulo semꝑ ita senserim. ex quo ulius mͥ litde
inotuerunt. si cut nec tibi uidet. hoc tẽpore
cuiquã ista eͥẽ simulanda. cũ hoc fecisse apłos cre
cas. Proinde sicut tu econtrario loqueris et li¬
cet reclamante sicut scribis mundo libera uoce
ꝓnuntias cerimonias iudeorũ. et ꝑnitiosas eẽ &e
mortiferas. xp̃ianis. et quicũq eas obseruauerit.
siue ex uideis. siue exgentib eũ inbaratrũ diabo¬
ii deuolutũ. ita ego hãc uocẽ tuam omnino eon¬
fimo: & addo quicũq eas obseruauerit. ñ so¬
iũ ueracit᷑. uerũ etiam simulate eũ inbaratrũ
diaboli deuolutũ. Quid queris amplius. Ses
sicut tu simulationẽ apłorũ. abhuius temporis

Expanded text:
iure caritatis exposco, numquam 30 mihi uisum fuisse etiam iure caritatis exposco, numquam 30 mihi uisum fuisse etiam nunc Christianos ex Iudaeis factos sacramenta illa uetera quolibet affectu, quolibet animo celebrare debere aut eis ullo modo licere, cum illud de Paulo semper ita senserim, ex quo illius mihi litterae innotuerunt, sicut nec tibi uidetur hoc tempore cuiquam ista esse simulanda, cum hodas. 18. Proinde sicut tu e contrario loqueris, et licet reclamante, sicut scribis, mundo, libera voce pronuntias, cerimonias Judaeorum et perniciosas esse et mortiferas Christianis, et quicumque eas observaverit, siue ex Iudaeis siue ex gentibus, eum in barathrum diaboli deuolutum, ita ego hanc uocem tuam omnino confirmo et addo: quicumque eas obseruauerit non solum ueraciter, uerum etiam simulate, eum in barathrum diaboli deuolutum. quid quaeris amplius? sed sicut tu simulationem Apostolorum ab hujus temporis
Abbreviated transcription (Latin):
sacramenta uideorũ paulus celebranda susce¬
osa. his qui ea uellent. sicut aparentib ꝑ legem
acceperant custodire. minus me posuisse. iulo
dũ tarat tempore. qd primũ fidei gr̃a reuelata
est. T̃unc em̃ hoc ñ erat ꝑnitiosũ ꝓgressu uͦ tepori
iue obseruationes ab om̃ib xp̃ianis desererent᷑.
nesi tunc fierent. ñ discernerẽt᷑. qd as popło
suo ꝑmoysen p̃cepit. abeoqd̾ intẽplis demoni¬
oĩ sp̃s ĩmundus instituit. Proinde potius cul¬
panda ẽ neglgentia mea. quia hoc ñ addidit.
qua obiurgatio tua. Ueruntamen longe ante
qua tuas littas accepissem. scribens contra faus¬
tũ manicheũ quom̃ eunõe locũ qũauis preutẽ
etplicauerĩ et hoc iulic ñ pretermiserim. &e leg̾e
potuerit si ñ dedignet᷑ benignitas tua: et acatis¬
smis nr̃is ꝑqtios hec scripta nunc misi quomͦ
uolueris tibi fides fiat. illud me ante dictasse.
Michiq de animo meo crede. qd̾ corã deo loqũe

Expanded text:
sacramenta ludaeorum Paulus celebranda suscesacramenta ludaeorum Paulus celebranda susceosa his, qui ea uellent, sicut a parentibus per legem acceperant, cudumtaxat tempore, quo primum fidei gratia reuelata est\'; tunc enim hoc non erat perniciosum. progressuuero temporis illae obseruationes ab omnibus Christianis desererentur, ne, si tunc fierent, non discerneretur, quod deus populo suo per Moysen praecepit, ab eo, quod in templis daemoniorum spiritus inmundus instituit. proinde potius culpanda est neglegentia mea, quia hoc non I addidi, quam obiurgatio tua. uerum tamen longe ante, quam tuas I litteras accepissem, scribens contra Faustum Manicheum, quomodo eundem locum quamuis breuiter explicauerim et hoc illic non praetermiserim, et legere poterit, si non dedignetur, benignitas tua et a carissimis nostris, per quos haec scripta nunc misi, quomodo uolueris, tibi fides fiat illud me ante dictasse. mihique de animo meo crede, quod coram deo loquens
Abbreviated transcription (Latin):
quisqͥs ea simulando agere uoluerit. uiaeatur¬
insanire: cur mħ ñ licet dic̾e apłm paulũ. et ali¬
os recte ficdi xp̃ianos. tunc illa uetera sacram̃¬
ta paululũ obseruando. ueracit̾ cõmendare de
obseruationes a puissimis patrib custodite. tan¬
qua sacrilegia diabolica aposteris detestande.
Iam enim cum uenisset fides. que prius ius
obseruationib prenuntiata. post morte & re¬
surrectionẽ dñi reuelata ẽ. amiserant tanꝙͣ
uitã officiĩ sus uerũtamen sicut defuncta cor¬
pora necessariorũ. deducenda erant quodam
modo ad sepulturã. nec si mulate s religiose:
ñ aũt deserenda continuo. ues inimicorũ ob¬
tretationib tanquã canũ morsib ꝓicienda.
Droinde nc̃ quisqͥs xp̃ĩanorũ. quãuis sit ex iu¬
deis. similit̃ ea celebrare uoluerit. tanquã so¬
pitos cineres seruans. ñ erit pius seductor uel
uaiulus corporis. s impius sepulture uia lator.

Expanded text:
quisquis ea simulando agere uoluerit, quisquis ea simulando agere uoluerit, insanire, cur mihi non licet dicere apostolum Paulum et alios rectae fidei Christianos tunc illa uetera sacramenta paululum obseruando ueraciter commendare debtionis obseruationes a piissimis patribus custoditae tamquam sacrilegia diabolica a posteris detestatae ? iam enim cum uenisset fides, quae prius illis obseruationibus praenuntiata post mortem et resurrectionem domini reuelata est, amiserant tamquam uitam officii sui, uerum tamen sicut defuncta corpora necessariorum deducenda erant quodam modo ad sepulturam nec simulate, sed religiose, non autem deserenda continuo uel inimicorum obtrectationibus tamquam canum morsibus proicienda. proinde nunc quisquis Christianorum, quamuis sit ex Iudaeis, similiter ea celebrare uoluerit, tamquam sopitos cineres eruens non erit pius deductor uel baiulus corporis sed impius sepulturae uiolator.
Abbreviated transcription (Latin):
tionis umo sententie tue. ut post euãgliũ. xp̃i
benefaciant credentes uidei si sacrificia offerant.
que obtulit paulus. si filos circuncidant. si sabba¬
tũ obseruent. ut paulus intimotheo. et om̃s ob¬
seruauere uidei:dũ mͦ hec simulate ac fallaciter
agant : Hoc suta ẽ. ñ iam inheresĩ hebionis uel
eorũ quos uulgo natareos ñcupant. uelquãlibet
aliam ueterẽ. s in nescio quã nouã delabimtir:
que sit eo ꝑnitiosior. quo ñ errore. s proposito ẽ
ac uoluntate fallaci. Qd̃ si respondes. ut te abhac
purges sententia. tunc apłos ista laudabuiter
simulasse. ne scandali zartnt᷑ infirmi qui erui¬
deis multi crediderant. et ea respuenda ñ dũ
incelligebant. nunc ũ confirmata ꝑtot ganteᷤ
doctrina gr̾e xp̃iane. confirmata etiam per
om̃s xp̃i eccłias lectione iegis &e propħarũ. quo¬
mͭhec intelligenda ñ obseruanda recitentur.

Expanded text:
tionis, imo sententiae tuae, 770 ut post Evangelium Christi, tionis, imo sententiae tuae, 770 ut post Evangelium Christi, bene faciant credentes Judaei, si sacrificia offerant, quae obtulit Paulus; si filios circumcidant, si sabbatum obseruent, ut Paulus in Timotheo et omnes obseruauere Iudaei, dum modo haec simulate ac fallaciter. agant? hoc si ita est, non iam in heresin Hebionis uel eorum, quos uulgo Nazaraeos nuncupant, uel quamlibet aliam ueterem, sed in nescio quam nouam delabimur, quae sit eo perniciosior, quo non errore, sed proposito est ac uoluntate fallaci. quodsi respondes, ut te ab hac purges sententia, tunc apostolos ista laudabiliter simulasse, ne scandalizarentur infirmi, qui ex Iudaeis multi crediderant et ea respuenda nondum intellegebant, nunc uero confirmata per tot gentes doctrina gratiae Christianae, confirmata etiam per omnes Christi ecclesias lectione legis et prophetarum, quomodo haec intellegenda, non obseruanda recitentur,
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃iani. nec uidei nec. xp̃iani e̾e potuert̃. Quorũ
sententiã mͥ cauendã quauiᷤ ĩ ea ñꝗͣ fuerĩ tñbenitose¬
tissime ammonere dignatus es: incuiꝰ sententie
ñ consensionẽ s simulationẽ. timore petrus
inciderat. ut de illo paulus uerissime scribet.
qd̾ eũ uidisset. ñ recte ingredientẽ ad ueritatem
euãgłii. eiq uerissime diceret. qd̾ gentes coge¬
bat iucdaitare. qd̾ paulus utiq ñ cogebat ob
hoc illa uetera ueracit̾ ubi opuse̾ẽt obseruanꝰ
ut dãpnanda ñ ec̾e monstͣret predicans tamen in¬
stant̾. ñ eis s reuelata grã fidei saluos fieri fide¬
les neadea tanquã uelut necessaria suscipienda
cõpelleret. Sic aut̃ credo apłm paulũ ueraciter
cuncda iua gessisse. nec tamen nunc quenquam
factũ ex iudeo xpĩanũ. uel cogo uel sino talia ue¬
racit̾ celebrare: sicut nec tu cui uidet᷑ pauius
ea simuiasse. cogis istũ uel sinis talia simtlart.
Anuis ut etiam ego dicam hanc ẽẽ sũmã ques¬

Expanded text:
e potuerunt. quorum sententiam mihi cauendam, quamuis in ea numquam fuerim, tamen beniuolentissime admonere dignatus es. in cuius sententiae non consensionem, sed simula tionem timore Petrus inciderat, ut de illo Paulus uerissime scriberet, quod eum uidisset non recte ingredientem ad ueritatem euangelii, eique uerissime diceret, quod gentes iudaizare cogebat. quod Paulus utique non cogebat ob hoc illa uetera ueraciter, ubi opus esset, obseruans, ut damnanda non esse monstraret, praedicans tamen instanter non eis, sed reuelata gratia fidei saluos fieri fideles, ne ad ea quemquam uelut nececompelleret. Sic autem credo Apostolum Paulum veraciter cuncta illa gessisse, nec tamen nunc quemquam factum ex Judaeo Christianum, vel cogo, vel sino talia veraciter celebrare: sicut nec tu, cui videtur Paulus ea simulasse, cogis istum vel sinis talia simulare. 16. « An vis ut etiam ego dicam hanc esse summam quaes
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa diuina eloquia mͥ sint ubiq suspecta. Mani¬
chei plutima diuinarũ scripturarũ. quib eotũ
nefarius ettor clacissima sententiarũ ꝑspicuitate
conuincit. quia inaliũ sensũ decorquere ñ posst̃.

Expanded text:
ipsa diuina eloquia mihi sint ubique suspecta. Maniipsa diuina eloquia mihi sint ubique suspecta. Manichaei plurima diuinarum scripturarum, quibus eorum nefarius error clarissima sententiarum perspicuitate conuincitur, quia in al
Abbreviated transcription (Latin):
latione. fallebat. uidisse se petrũ. et barnaban. ñ rec¬
te ingredientes ad euãgłii ueritatẽ: ac petro infa¬
ciem restitisse. ñ ob aliud nisi qd̾ gentes coge̾t iu¬
daitare. At enĩ satius ẽ credere. apłm paulũ aliqͥd
ñ uere scripsisse. quã apt̃m petrũ recte aliqͥd egis¬
se. Hoc si ita ẽ: dicamꝰ qd̾ absit. satius ẽẽ credere
mentiri euãgłiũ quã negatũ ẽe̾ apecro xp̃m: et
tam excellent̾ electũ. & inconcupiscenda.at ab du¬
cenda uxore aliena cõmisise ad uit̾iũ: e inmarito
eius necando. tam horrendũ homicidiũ. Immo uero
scam scripturam. insũmo et celesti auctoritatis eia¬
mine collocatã. de ueritate eius certus acsecurus
iegam: & unca homines. uel approbatos. uel emen¬
datos uel daninatos ueracit̾ iscam. potius quã
tacta buiana: dũ inquib dã laudabilis exceuen¬
tie ꝑsons aliquando credere timeo rep̃hendenda

Expanded text:
latione fallebat, uidisse se Petrum et Barnaban non reclatione fallebat, uidisse se Petrum et Barnaban non recte ingredientes ad ueritatem euangelii ac Petro in faciem restitisse non ob aliud, nisi quod gentes cogeret iudaizare? At enim satius est credere apostolum Paulum aliquid non uere scripsisse, quam apostolum Petrum non recte aliquid egisse. hoc si ita est, dicamus, quod absit, satius esse credere mentiri euangelium, quam negatum esse a Petro Christum, et tam excellenter electum et in concupiscenda atque abducenda uxore aliena commisisse adulterium et in marito eius necando tam horrendum homicidium. immo uero sanctam scripturam in summo et caelesti auctoritatis culmine conlocatam de ueritate eius certus ac securus legam et in ea homines uel adprobatos uel emendatos uel damnatos ueraciter discam potius, quam, facta humana dum in quibusdam laudabilis excellentiae personis aliquando credere timeo reprehendenda,
Abbreviated transcription (Latin):
ant. dubitare nefariũ est. Absit hoc apia humili
tate. & ueraci de temet ipso cogitatione: qua nͥ esses
preditus. ñ utiq diceres. utinã mẽrem amplerus
tuos. et collatione mutua uel doceremꝰ aliqua uł
disceremus. Qd̃ si te ipsũ consid̾atione uite. ac mo¬
rũ tuorũ ñ simulate. ñ fallacit̾ dixisse credo: quan¬
comagis equũ est. me credere apłm paulũ. ñ aliud
sensisse quã sctipserit. ubi ait de petro &e barnaba.
cũ uiderẽ quia ñ recte ingreduintur adueritatẽ
euãgłii. dici petro coram om̃ib. Si tu cũ sis iude¬
us. gentilit̾ &e non iudaice uiuis: quomͦ gentes co¬
gis iudanare : Dequo enĩ certussum. qd̾ me scribẽ¬
do. uel loquendo ñ fallat. si fallebat apt̃s faios suo.
formaretur. Quib cũ p̃misisset dicens. que autẽ
scribo uobis. ecce coram deo. ꝙ ñ mentior: ñ tam̃
ueracit̾ scribebat. s nescio qua dispensatoria simu¬

Expanded text:
ant, dubitare nefarium ant, dubitare nefarium tate et veraci de temetipso cogitatione: qua nisi esse praeditus, non utique diceres, utinam mereremur complexus tuos, et collatione mutua vel doceremus aliqua, vel disceremus! Quod si te ipsum consideratione uitae ac morum tuorum non simulate, non fallaciter dixisse credo, quanto magis aequum est me credere apostolum Paulum non aliud sensisse, quam scripserit, ubi ait de Petro et Barnaba: ulus, quia non recte ingrediuntur ad ueritatem euangelii, dixit Petro coram omnibus: si tu, cum sis iudaeus, gentiliter et non iudaice uiuis, quomodo gentes cogis iudado uel loquendo non fallat, si fallebat apostolus filios suos,  ueritas, formaretur, quibus cum praemisisset dicens: quae autem scribo uobis, ecce coram deo, quia non mentior, non tamen ueraciter scribebat, sed nescio qua dispensatoria simu
Abbreviated transcription (Latin):
tͣ: s nimirũ si nob̾ ñ illudit᷑. Ego enĩ fateor caritati tue.
sołeiꝰ scͥpt̾arũ lib̾s q̃ iã canonice appellant᷑. didici hẽ ti¬
morẽ honorẽq deferre. ut nullũ eoꝵ aucłorẽ scͥbedo er¬
rasse aliqͥd firmissime credã. acsi aliqͥd ĩciᷤ offẽdõ litti̾s
qd uideatur contrarium ueritati. nichil aliud quo
uel mendosũ te codicẽ. uel interp̃tem ñ assccutum
ẽẽ. qd dictũ est. uel me minime intellexisse. ñ ambi¬
gã. Auos aut̃ iti lego. ut quantalibet sc̃ttate. doctri¬
naq p̃pole̾nt. ñ idõ uerũ putẽ. qo ipsi ita senseit̃:
s quia mͥ. uł ꝑ ulos auctores canonicos. uel ꝓbabili
ratione qd̃ auero ñ abhorreat ꝑsuadere potuert̃:
nec te mifrat̾ sentire aliud existimo. Prorsus inꝙͣ.
ñ te arbitror sic legi tuos ubros uelle. tanquã ꝓpħa¬
rũ uel apłorũ: dequorũ scriptis. qd̾ om̃i etrore care¬

Expanded text:
tur; sed mirum si nobis non illuditur. Ego enim fateor caritati tuae tur; sed mirum si nobis non illuditur. Ego enim fateor caritati tuae solis eis scripturarum libris, qui iam canonici appellantur, didici hunc timorem honoremque deferre, ut nullum eorum auctorem scribendo errasse aliquid firmissime credam ac, si aliquid in eis offendero litteris, quod uideatur contrarium ueritati, nihil aliud quam uel mendosum esse codicem uel interpretem non adsecutum esse, quod dictum est, uel me minime intellexisse non ambigam. alios autem ita lego, ut, quantalibet sanctitate doctrinaque praepolleant, non ideo uerum putem, quia ipsi ita senserunt, sed quia mihi uel per illos auctores canonicos uel probabili ratione, quod a uero non abhorreat, persuadere potuerunt. nec te, mi frater, sentire aliud existimo; prorsus, inquam, non te arbitror sic legi tuos libros uelle tamquam prophetarum uel apostolorum, de quorum scriptis, quod omni errore care
Abbreviated transcription (Latin):
uarissimos disserentes decet. putasti dicendum esse
ludamus: siue illud apertum. et planum sit unde
colloquimur.siue ardirum atq difficile. hoc ipsum
edoce. obsecro te quonam modo assequi ualeamus.
ut cũ forte aliquid nos mouet. quod nobis. et si ñ cau¬
tius attendentibus. certe tardius intelligentibus ñ
probatum est. et quid nobis uideatur contra conam
asserere: si hoc aliquanto securiore libertate dicamꝰ.
ñ incidamus insuspicionem puerilis iactantie. qͣsi
nr̃o nomini famã. uiros illustres accusando. quera¬
mus. Si aut̃ aliquid asꝑum. refellendi necessitate
de promtum. quo tolerabile fiat leniore circũ funda¬
mus eloqitio. litum melle gladium string̾e iudi
ił uitii suspicionem catieamtis. sicũ doctiore ami¬
co sic disputemis. ut quicquid dixerit necesse sit ap¬
probare: nec querendi saltem causa. liceat aliqͣmtu
lũ reluctari. Tñ uͦ sñ ullo timore offẽsiõis. tãꝗͣ. ĩ cãpo ludi¬

Expanded text:
carissimos disserentes decet, putasti dicendum esse carissimos disserentes decet, putasti dicendum esse \'ludamus\', siue illud apertum et planum sit, unde conloquimur, siue arduum atque difficile, hoc ipsum edoce, obsecro te, quonam modo adsequi ualeamus, ut, cum forte aliquid nos mouet, quod nobis etsi non cautius adtendentibus, certe tardius intellegentibus non probatum asserere, si hoc aliquanto securiore libertate dicamus, non incidamus in suspicionem puerilis jactantiae, quasi nostro nomini famam, viros illustres accusando quaeramus. Si autem aliquid asperum refellendi necessitate depromptum fuerit, quo tolerabile fiat, leniore circumfundamus eloquio, ne litum melle gladium stringere videvel vitii suspicionem caveamus, si cum doctiore amico sic disputemus, ut quidquid dixerit, necesse sit approbare; nec quaerendi saltem causa, liceat aliquantulum reluctari. » 3. « Tum vero sine ullo timore offensionis tanquam in campo ludi
Abbreviated transcription (Latin):
est. Uerum illud malueram tuis nosse rescriptis:
utrum michi ueniam quam poposceram dederis
Quod apertius michi intimari cupio: quamuis
hylarior quidam uultus litterarum tuarum. etiã
hoc me impetrasse significare uideatur: si tamen
post lecłam illam misse sunt. quod incis minie ap¬
paret. Petis uel potrus fiducia caritatis uibes: ut in
scriptitrarum campo sinc nr̃o inuicem dolore lauda¬
mus. & quidem quantum adme attinet: serio nos
ista quam ludo agere mallem. Quod si hoc uerbum
tibi propter facilitatem ponere placuit: ego fateor.
maius aliquid ex peto abenignitate uirium tuarũ.
prudentiaq tam docta & otiosa. annosa. studiosa.
ingeniosa diligentia: hec tibi ñ tantum donante.
uerum etiam dictante spu sc̃o. ut in magnis et labo¬
riosis questionib. ñ tanquam sudantem incampo
scripturarum. sed inmontibus anhelantem ad ui¬
ues. Si autem propter hylaritatem. quam esse int̾

Expanded text:
est. uerum illud malueram tuis nosse rescriptis, est. uerum illud malueram tuis nosse rescriptis, utrum mihi ueniam, quam poposceram, dederis. quod apertius mihi intimari cupio, quamuis hilarior quidam uultus litterarum tuarum etiam hoc me impetrasse significare uideatur, si tamen post lectam illam missae sunt, quod in eis minime apparet. Petis uel potius fiducia caritatis iubes, ut in scripturarum campo sine nostro inuicem dolore ludamus. equidem, quantum ad ad me adtinet, serio nos ista quam ludo agere mallem. quodsi hoc uerbum tibi propter facilitatem ponere placuit, ego, fateor, maius aliquid expeto a benignitate uirium tuarum prudentiaque tam docta et otiosa, annosa, studiosa, ingeniosa diligentia haec tibi non tantum donante, uerum etiam dictante spiritu sancto, ut in magnis et laboriosis quaestionibus non tamquam ludentem in campo scripturarum, sed in montibus anhelantem adiuues. si autem propter hilaritatem, quam esse inter
Abbreviated transcription (Latin):
honorando scõ fr̃i. et cõprbo hiero¬
nimo. augustinus in dño salutẽ
Iam pridem tue caritati prolixã
epistolam misi. respondens illi
tue. quam per sanctum filium
tuum asterium nunc iam ñ solum frẽm. uerum
etiam collegam  meum misisse te recolis:
que utrum inmanus tuas peruenire meruerit.
ad huc nescio. nisi quod per fratrem sincerissimũ
firmum scribis. si ille qui me primum gladio
petit. stilo repulsus est. ut sit humanitatis mee.
atq iusticie accusantem reprehendere ñ respon¬
dentem. hoc solo tenuissimo inditio. ut cumq
conitio legisse te illam epłam meam. In ea quippe de¬
ploraui tantam inter uos extitisse discordiam. de quo¬
rum tanta amiticia quaqua uersitm ea fama diffu¬
derat. caritas fraterna gaudebat: quod ñ feci repre¬
hendendo germanitatem tuam. cuius in ea re. aliquã
culpam me cognouisse ñ ausĩ dicere: sed dolendo hu¬
manam miseriam. cuius in amiciciis mutua carita¬
te retinendis quantalibet illa sit. incerta permansio

Expanded text:
honorando, sancto fratri et conpresbytero Hieronymo Augustinus in domino salutem. Iam pridem tuae caritati prolixam epistulam misi respondens illi tuae, quam per sanctum filium tuum Asterium, nunc iam non solum fratrem, uerum etiam collegam meum, misisse te recolis. quae utrum in manus tuas peruenire meruerit, adhuc nescio, nisi quod per fratrem sincerissimum Firmum scribis, si ille, qui te primum gladio petiit, stilo repulsus est, ut sit humanitatis meae atque iustitiae accusantem reprehendere, non respondentem. hoc solo tenuissimo indicio utcumque conicio legisse te illam epistulam meam. in ea quippe deploraui tantam inter uos extitisse discordiam, de quorum tanta amicitia, quaqua uersum eam fama diffuderat, caritas fraterna gaudebat. quod non feci reprehendendo germanitatem tuam, cuius in ea re aliquam culpam me cognouisse non ausim dicere, sed dolendo humanam miseriam, cuius in amicitiis mutua caritate retinendis, quantalibet illa sit, incerta permansio
Abbreviated transcription (Latin):
niatuq gentiliũ. s decybis & p̃putio. uerũ sentien¬
ao ac dłocendo. tñ tanquã gentilis sactus ẽ gentib.
& ñ potenit ficri tanquã iudeus itideis. nisi falia¬
ct᷑ suscipiendo sacramenta iudeorũ : Cut oleastto
inscrto. seruauit dispensationis uerace fidẽ &e na¬
turalib ramis. ñ extras inarbore constitutis. nescis
ad aupenatone si mulationis ucamen obtendit:
Cur factus tanquã gentilis gentib qd̾ sentit docet.
qd̾ agit sentit᷑: factus aut̃ tanquã iudeus iuaeis.
aliud claudit inpectore. aliud ꝓmit in uerbis infac¬
tis. insctiptis: S absit hoc saꝑe. Utrisq enĩ debe¬
bat caritatẽ decorde puro. & conscientia bona. &
fide ñ ficta. ac bona ꝑ hoc om̃ib omĩa factus est.
ut om̃s lucrifaceret. ñ mentientis astu s cõpatien

Expanded text:
niarumque gentilium, sed de cibis et praeputio uerum sentienniarumque gentilium, sed de cibis et praeputio uerum sentiendo ac docendo tamen tamquam gentilis factus est gentibus et non potuit fieri tamquam Iudaeus Iudaeis nisi fallaciter suscipiendo sacramenta Iudaeorum? cur oleastro inserto seruauit dispensationis ueracem fidem et naturalibus ramis non extra sed in arbore constitutis nescio quod dispensatoriae simulationis uelamen obtendit? cur factus tamquam gentilis gentibus, quod sentit, docet, quod agit, sentit; factus autem tamquam Iudaeus Iudaeis aliud claudit in pectore, aliud promit in uerbis, in factis, in scriptis? sed absit hoc sapere. utrisque enim debebat caritatem de corde puro et conscientia bona et fide non ficta. ac per hoc omnibus omnia factus est, ut
Abbreviated transcription (Latin):
suscepit falacit̾ sacrificia gentiũ: tu respondisti.
in eo factũ gentib tanquã gentilẽ. qd̾ preputium
recepit: qd indifferent᷑ ꝑmiserit uesci cybis. quos
damnant iudei. Ubiquero. utrũ et hoc simulate
fecerit. Qd si absurdissimũ. atq falsissimũ est:
ac gͣ &e illa. inquib iudeorũ consuctudini con¬
graebat. libertate ptadenti. ñ necessitate seruili:
aut qd̾ ẽ indignius dispensatione fallaci potius
quã ficdieli. fidelib enĩ et his qui cognouert̃ ueri¬
tatẽ. sicut ipse testatur. nisi forte &e hic faluit. omĩs
crertura dei bona ẽ. & nichil abiciendũ qd̾ cum
grãtũ actione accipit᷑. Ego &e ipsi paulo ñ solum
curo uerũ etiam dispensatori maxime fideu. ñ so¬
ui cognitori. uerũ etiã doctori ueritatis: om̃ĩs utis
iesbis creatira dĩ ñsimulate s uere bona erat.
uut gͥ nichu simuiate suscipiendo. sacrorũ certmno¬

Expanded text:
susceperit fallaciter sacrificia gentium, tu respondisti I susceperit fallaciter sacrificia gentium, tu respondisti I in eo factum gentibus tamquam gentilem, quod praeputium receperit, quod indifferenter permiserit uesci cibis,- quos damnant Iudaei. ubi ego quaero, utrum et hoc simulate fecerit, quod si absurdissimum atque falsissimum est, sic ergo et illa, in quibus Iudaeorum consuetudini congruebat, libertate prudenti, non necessitate seruili aut, quod est indignius, dispensatione fallaci potius quam fideli. Fidelibus enim et his, qui cognouerunt ueritatem, sicut ipse testatur, nisi forte et hic fallit, omnis creatura dei bona est et nihil abiciendum, quod cum gratiarum actione accipitur. ergo et ipsi Paulo, non solum uiro, uerum etiam dispensatori maxime fideli, non solum cognitori, uerum etiam doctori ueritatis, omnis utique in cibis creatura dei non simulate, sed uere bona erat. cur igitur nihil simulate suscipiendo sacrorum caerimo
Abbreviated transcription (Latin):
endis hominib s dei ꝓuidentia abrenuntiandis
reb fututis ꝓpħice constituta. Nec uere fuerat in
errore iuddeorũ. qui ñ solũ nouerat. s etiã instan¬
ter & acrit̾ predicabat. eos errare. qui putabant
gentib imponenda. uel iustificationi quorũq
filsuũ necessaria. Qd̃ aut̃ dixi eũ factũ iudcis
tanquã iudeũ et tanquã gentisẽ gentilib ñ men
tientis astu s conpatientis affectu. quẽ ad modũ
dixerim parũ mͥuisus ẽ actendisse. immo ego for¬
tasse ñ satis hoc explanare potuertm. Neq enim
sic ea non simulauit. que faciebat similia iudeis.
quẽ admodũ nec ila que faciebat similia gentib.
que tu quoq cõmemorasti: atq ineo me qd̾ ñ ingͣ¬
te fateo adiuiuisti. Cũ eñĩ abste quesissẽ in epła
mea. quomꝰ putet᷑ ideo factus iudeis tanquã ui
deus. quia fallacit᷑ suscepit sacramenta iudeorũ
cũ &e gentib tanquã gentilis factus sit. Nec tñ

Expanded text:
endis hominibus, sed dei prouidentia praenuntiandis endis hominibus, sed dei prouidentia praenuntiandis rebus futuris prophetice constituta, nec uere fuerat in errore Iudaeorum, qui non solum nouerat, sed etiam instanter et acriter prGentibus imponenda, vel justificationi quorumcumque fidelium necessaria. 26. Quod autem dixi eum factum Judaeis tanquam Judaeum et tanquam gentilem Gentilibtientis astu sed compatientis affectu, quem ad modum dixerim, parum mihi uisus es adtendisse, immo ego fortasse non satis hoc explanare potuerim. neque enimsic ea non simulauit, quae faciebat similia Iudaeis, quem ad modum nec illa, quae faciebat similia gentibus, quae tu quoque commemorasti atque in eo me, quod non ingrate fateor, adiuuisti. cum enim abs te quaesissem in epistula mea, quo modo putetur iaeus, quia fallaciter suscepit sacramenta Iudaeorum, cum et gentibus tamquam gentilis factus sit \'nec tamen
Abbreviated transcription (Latin):
gans int̾ello. et reqiiro. ineo qd̃ scripsit ad gala¬
chas uidisse se peccũ ñ recte ingredientẽ ad ue¬
titatẽ euãgłii eiq infaciem ꝓpterea restitisse.
qd̾ ula simulatione gentes udaizare cogebat.
utrũ uerũ scripserit. anforte nescio qua dispẽ¬
satiua falsitate mentitus sit: et audio paulo su¬
peri inciusde narrationis exordio religiosa uo¬
ce mñ elamantẽ. Que aut̃ scribo uobis. ecce corã
deo q ñ mentior. Dent ueniam quilibet. aliud
opinantes. ego magis eredo tanto apł̃o ansuis et
pro suis litteris iuranti: quã cuiq doctissimo.
de alienis utteris disputanti. Nec dici timeo. sic¬
paulũ defendere. qd̾ ñ si mulauerit errorẽ u¬
cleorũ s uere fucrit inerrore. qm̃ neq simula¬
bat crrorẽ. qui libertate apłica. sicut ilri tempori
congruebat. uetera uia facramenta. ubi opus erat.
agendo cõmendabat: ea ñ sathane uersutia decipi¬

Expanded text:
gans interpello et requiro in eo, quod scripsit ad Galagans interpello et requiro in eo, quod scripsit ad Galatas uidisse se Petrum non recte ingredientem ad ueritatem euangelii eique in faciem propterea restitisse, quod illa simulatione gentes iudaizare cogebat, utrum uerum scripserit, an forte nescio qua dispensatiua falsitate mentitus sit. et audio paulo superius in eiusdem narrationis exordio religiosa uoce mihi clamantem: Quae autem scribo uobis, ecce coram deo, quia non mentior. Dent ueniam quilibet aliud opinantes; ego magis credo tanto apostolo in suis et pro suis litteris iuranti quam cuique doctissimo de alienis Paulum defendere, quod non simularit errorem Judaeorum, sed vere fuerit in errore. Quoniam neque simulabat errorem, qui libertate apostolica, sicut illi tempori congruebat, vetera illa sacramenta, ubi opus erat, agendo co
Abbreviated transcription (Latin):
errare puto quia nec te ipse patieris: quãuis
hos pinde dieat. acsi in hac sententia ñ erra¬
uerint. NIam quis ẽ. quise uelit cũquolibet er¬
rare: T̃res gͥ restant. eusebius emisenꝰ. theodo¬
rus eracleotes. &e quẽ paulo cõmemoras iohannẽ:
qui ducdũ in pontificali gradi. constanti nopo¬
utanam rexit ecctiam. Porto si queras. uel reco¬
serimus sequerem: quã quã. sicut paulo ante
auri. tantũmodo scriptutis canonicis hanc in¬
genuam debeam seritutẽ: qua eas solas ita seqͣr.
ut conscriptores earũ nichil ineis omnino er¬
rasse. nichil fallacit᷑ postisse ñ dubitẽ. Proin¬
clecũ quero terciũ. ut tres etiã ego trib oppo¬
na. possem quid̾e ut arbitror facile reꝑire si mł¬
talegissẽ. Uerũtam̃ ipse mͥ prohis om̃ib. immo
suprahos om̃s. apłs paulus occutrit. Ad ipsum
confugio. adipsũ abom̃ib qui alitid sentiunt.
utterarũ eiꝰ tractatorib prouoco. ipsũ int̾ro¬

Expanded text:
errare puto quia nec te ipse patieris. quamuis errare puto quia nec te ipse patieris. quamuis hoc perinde dicatur, ac si in hac sententia non errauerint. nam quis est, qui se uelit cum quolibet errare? tres igitur restant: Eusebius Emisenus, Theodorus Heracleotes et, quem paulo post commemoras, Iohannes, qui dudum in pontificali gradu Constantinopolitanam rexit ecclesiam. Porro si quaeras uel recoserimus, sequeremur. quamquam, sicut paulo ante dixi, tantum modo scripturis canonicis hanc ingenuam debeam seruitutem, qua eas solas ita sequar, ut conscriptores earum nihil in eis omnino errasse, nihil fallaciter posuisse non dubitem. proinde cum quaero tertium, ut tres etiam ego tribus opponam, possem quidem, ut arbitror, facile reperire, si multa legissem. uerum tamen ipse mihi pro his omnibus, immo supra hos omnes apostolus Paulus occurrit. ad ipsum confugio, ad ipsum ab omnibus, qui aliud sentiunt,. litterarum eius tractatoribus prouoco, ipsum interro
Abbreviated transcription (Latin):
meo uidde᷑. magisfuerat adu̾sus calũniantẽ porphy¬
nii aefendenaa. quã ut ei cdaret᷑ obtrectandi maior
occasio: qua multo mordatius criminaret. xp̃ianos.
allacit᷑ uelsuas litteras scribere. uel de sui sacra¬
mentã pͥortare. fagitas ame. ut aliquẽ saltĩ unũ
ostendam. cuiꝰ inbac re sententiã sim secutus. cũ
tu tam plutes nominatim cũ memoraueris. qui
ce inco qd̾ astruis precessert᷑: petens ut in eo si te
rephendo errantẽ. patiar te errare cũ talibus.
Quonũ ego fateor neminẽ legi. S cũ sint ferme
sex uel septẽ. horũ quatuor auctoritatẽ tu qͦq
infringis. Ham lao dicenũ cuius nomen taceᷤ
de eccłia cdlicis nuꝑ egressũ. alerandrũ aũt ue¬
terem hcreticũ origenẽ uͦ ac dy dymũ rep̃hensoᷤᷤ
abste lego. inrecentiorib opusculis tuis. & ñ me¬
diocrit᷑ nec de mediocrib questionib: quãuis
origenẽ mirabilit̾ ante laudaueris. Cũnis ergo

Expanded text:
meo uidetur, magis fuerat aduersus calumniantem Porphymeo uidetur, magis fuerat aduersus calumniantem Porphyrium defendenda, quam ut ei daretur obtrectandi maior occasio, qua multo mordacius criminaretur Christianos fallaciter uel suas litteras scribere uel dei sui sacramenta portare. Flagitas a me, ut aliquem saltem unum ostendam, cuius in hac re sententiam sim secutus, cum tu tam plures nominatim commemoraueris, qui te in eo, quod adstruis, praecesserunt, petens, ut, in eo si te reprehendo errantem, patiar te errare cum talibus, quorum ego, fateor, neminem legi, sed, cum sint ferme sex uelseptem, horum quattuor auctoritatem tu quoque infringis. nam Laodicenum, cuius nomen taces, de ecclesia dicis nuper egressum, Alexandrum autem ueterem hereticum, Origenem uero ac Didymum reprehensos abs te lego in recentioribus opusculis tuis et non mediocriter nec de mediocribus quaestionibus, quamuis Origenem mirabiliter ante laudaueris. cum his ergo
Abbreviated transcription (Latin):
fideus gͥ dispensator apis paulus procuidubio
nobis erhibet inscribendo fidẽ. quia ueritatis
dispensator erat non falsitatis: ac ꝑhoc uerum
sctipsit. uidisse se petrũ ñ recte ingredientem
ad uerita tẽ euangłii: ciq infaciem restitisse qd̾
fiebat utiuit̾ ubertate caritatis sc̃e ac benigna pꝑi¬
etate humilitatis accepit: atq ita rariꝰ et sanctiꝰ
eremplũ. posteris prebuit. qd̾ ñ dedignarentur
sicubi forte recti tramitẽ reliquissent. etiã apos¬
terib corrigi. quã paulus quo fident̾ auderent.
etã minores maiorib prodefendenda euãglica
ueritate. salua fr̃na caritate resistere. Namcũ
satiꝰ sit. a denendo itinere. innulio quã inaliquo
declinare: muito ẽ tam̃ mirabilius et laudabili
libent̾ acciꝑe corrigentẽ: quã audacter corrige
aeuiante. Laus uaq iust ubertatis imn paula.c t
sce humilicatis inpetro. quantũm pro modulo

Expanded text:
fidelis igitur dispensator apostolus Paulus procul dubio fidelis igitur dispensator apostolus Paulus procul dubio nobis exhibet in scribendo fidem, quia ueritatis dispensator erat, non falsitatis. ac per hoc uerum scripsit uidisse se Petrum non recte ingredientem ad ueritatem euangelii eique in faciem restitisse, quod fiebat utiliter libertate caritatis, sancta ac benigna pietate humilitatis accepit atque ita rarius et sanctius exemplum posteris praebuit, quo non dedignarentur, sicubi forte recti tramitem reliquissent, etiam a posterioribus corrigi, quam Paulus. quo fidenter auderent etiam minores maioribus pro defendenda euangelica ueritate salua fraterna caritate resistere. nam cum satius sit a tenendo itinere in nullo quam in aliquo declinare. multo est tamen mirabilius et laudabilius libenter accipere corrigentem quam adeuiantem. laus itaque iustae libertatis in Paulo et sanctae humilitatis in Petro, quantum mihi pro modulo
Abbreviated transcription (Latin):
qui suos quosdã libros utiliũ p̃ceptionũ plenos.
de offitiis uoluit appellare. Ansi officiose menti¬
atur quisq culpandꝰ ẽ si dispensatiue approbã¬
dus: Rogo te. mentiat᷑ ubi legerit. qui hoc putat:
quia et in hec magna questio ẽ. sit ne aliquan¬
do mentiri uiri boni. immo uiri xp̃iani: Qua¬
lib dictũ est. sit in ore ur̃o est. est. non. non. et qͥ
cũ fide audiunt ꝑ des om̃s quilocunt᷑ mendatiũ:
s ut dixi. et alia magna questio ẽ. Eugat qd̾ uo¬
luerit. qui hoc existimat. ubi mentiatur. dũ tam̃
abscribentib auctorib sc̃arũ scripturarũ ma¬
xime canonicarũ inconcusse credat᷑. et defendat᷑
ab eẽ omnino mendatiũ: ne dispensatores xp̃i
dequib dictũ ẽ. Hic iam queritur int̾ dispen
satores. ut fideiis quis inueniat᷑. tanquã magnũ
aliquid sibi fideliter didicisse uideant᷑. ꝓuerita¬
tis dispensatione mentiri cũ ipsa fides inlati¬

Expanded text:
qui suos quosdam libros utilium praeceptionum plenos qui suos quosdam libros utilium praeceptionum plenos de officiis uoluit appellare. an, si officiose mentiatur quisque, culpandus est, si dispensatiue, adprobandus? rogo te. mentiatur, ubi legerit, qui hoc putat — quia et haec magna quaestio est, sitne aliquando mentiri uiri boni, immo uiri Christiani, qualibus dictum est: Sit in ore uestro \'est est\\ \'non non\' et qui cum fide audiunt: Perdes omnes. qui loquuntur mendacium; sed, ut dixi, et alia et magna quaestio est — eligat, quod uoluerit, qui hoc existimat, ubi mentiatur, dum tamen ab scribentibus auctoribus sanctarum scripturarum et maxime canonicarum inconcusse credatur et defendatur abesse omnino mendacium, ne dispensatores Christi, de quibus dictum satores, ut fidelis quis inueniatur, tamquam magnum aliquid sibi fideliter didicisse uideantur pro ueritatis dispensatione mentiri, cum ipsa fides in Lati
Abbreviated transcription (Latin):
tio iastisicare neminẽ poterant: sontam icdo
tuerant tanquã diabolica gentiũ saerilegiatu¬
gienda etiam cũ ipsa gr̃a iam inciꝑet reuelati
que ambris tlib fuerat prentintiata. s ꝑint¬
enoa pauluilũ eis matine qui er alo nopisacus
data uenerant sunt: postea uͦ tanquã cũ honore
sepulta sint. axp̃ianis om̃ib irreparabilit̾ dese¬
renda. Hoc aut̃ qd̃ dicis ñ dispensatiue. ut nr̃i
uoluerunt maiores. qͥd sibi uult. orote. Aut enĩ
hoc ẽ qd ego appello offitiosũ mendatiũ. ut hec
dispensatio sit offitiũ uelut honeste mentien¬
di. aut qͥd aliud sit om̃ino non uideo: nisi forte
addito nomine dispensationis fit ut mendatiũ
ñsit mendatiũ. Qd si absurdũ ẽ: cur gͦ ñ aꝑte
discis offitiosũ mendatiũ defenditidũ: nisi forte
te mouet. quia ñ tam usitatũ est. in eccłiasticis u¬
bris uocabulũ offitii. qd̾ ambrosius nr̃ ñ timuit.

Expanded text:
ri, iustificare neminem poterant! non tamen ideo ri, iustificare neminem poterant! non tamen ideo fuerant tamquam diabolica gentium sacrilegia fugienda, etiam cum ipsa gratia iam coeperit reuelari, quae umbris talibus fuerat praenuntiata, sed permittenda paululum eis t, uenerant, postea uero, tamquam cum honore sepulta sint, a Christianis omnibus inreparabiliter deserenda. Hoc autem, quod dicis: \'non dispensatiue, ut nostri uoluere maiores\', quid sibi uult, oro te? aut enim hoc est, quod ego appello officiosum mendacium, ut haec dispensatio sit officium uelut honeste mentiendi, aut, quid aliud sit, omnino non uideo, nisi forte addito nomine dispensationis fit, ut mendacium non sit mendacium. quod si absurdum est, cur ergo non aperte dicis officiosum mendacium defendendum? nisi forte nomen te mouet, quia non tam usitatum est in ecclesiasticis libris uocabulum officii, quod Ambrosius noster non timuit,
Abbreviated transcription (Latin):
modũ. hoc alibi lex subintrauit. ut abundaret
delictũ. Ubi aut̃ abundauit delictũ. suꝑ abũ¬
dauit grã. & alibi. cũ suꝑiꝰ de dispensatione
gr̃e loqueretur. qd̾ ipsa iustificet. uelut int̾ro¬
gans ait. Quid gͦ lex : Atq huic int̾rogationi
continuo respondit. Preuaricationis gra posi¬
ta ẽ. donec ueniret semen cui promissũ est. Hos
g damnabilit̾ dicit ẽẽ sublege. quos reos facit
lec ñ implentes legẽ dũ ñ intelligendo gr̃e be¬
neficiũ. ao facienda di p̃cepta. quasi desuis uiri¬
tasse &e su ꝓpriĩ uoluiminis sermo debet̃. Si eigi
uluo qd̾ lerait. ñ concupisces. sihumana infir¬
mitas. gr̃a dei ad uita ñ fuerit. subse reũ tenet.
ce p̾uaricatorẽ potius dãnat. quã liberat pecca¬
toro. e tanto magis illa que significationĩs eau¬
la poecepta st ciccuncisio et cetera que gre retie¬
latione lat̾ in notescente. necesse fuerat abole¬

Expanded text:
modum, hoc alibi: lex subintrauit, ut abundaret modum, hoc alibi: lex subintrauit, ut abundaret delictum; ubi autem abundauit delictum, sup era bundauit gratia; et alibi, cum superius de dispensatione gratiae loqueretur, quod ipsa iustificet, uelut interrogans ait: Quid ergo lex? atque huic interrogationi continuo respondit: Praeuaricationis gratia posita est, donec ueniret semen, cui promissum est. hos ergo damnlex non inplentes legem, dum non intellegendo gratiae beneficium ad facienda dei praecepta quasi de suis uiritasse et sui proprii uoluminis sermo debetur. si ergo illud, quod lex ait: non concupisces, si humana infirmitas gratia dei adiuta non fuerit, sub se reum tenet et praeuaricatorem potius damnat, quam liberat peccatorem, quanto magis illa, quae significationis causa praecepta sunt, circumcisio et cetera, quae gratiae reuelatione latius innotescente necesse fuerat abole
Abbreviated transcription (Latin):
lege. Unde uelut colligis apparere. qui suble¬
ge ẽ. ñ dispensatiue. ut nr̃os putas uoluisse ma¬
iores. s uere ut ego intelligo: cũ scm̃ spm̃ ñ habere
Magna mͥ uidetur questio. quid sit ẽẽ sub lege̾. sic
quẽ admodũ apłs culpat. Neq eñĩ hoc eũ ꝓpter
circũ cisionẽ arbitror dic̾e. aut illa sacrificia que
tunc facta a patrib. nunc axp̃ianis ñ fiunt et
cetera huiusmodi: s hoc ipsũ etiam qd̾ lex dicit.
ñ concupisces. qd̾ fatem̃ certe xpĩanos obseruare
debere. atq euãgłica maxime illustratione pre¬
dicari. Legẽ dicit c̃ẽ scãm. et mandatũ scm̃. & ius¬
tũ et bonum: de inde sub iungit. Qd̃ gͦ bonũ est.
michi factũ est mors. Absit. S peccatũ ut appa¬
reat peccatũ. ꝑbonũ mͥ oꝑatũ est mortẽ: ut fiat¬
supramodũ peccator: aut peccatũ ꝑ mandatũ.
Qd̾ aut̃ hic dicit peccatũ ꝑmandatũ fieri supra

Expanded text:
lege, unde, uelut colligis, apparere, qui sub lelege, unde, uelut colligis, apparere, qui sub lege est, non dispensatiue, ut nostros putas uoluisse maiores, sed uere, ut ego intellego, eum sanctum spiritum non habere. \'Magna mihi uidetur quaestio, quid sit esse sub lege sic, quem ad modum apostolus culpat. neque enim hoc eum propter circumcisionem arbitror dicere aut illa sacrificia, quae tunc facta a patribus nunc a Christianis non fiunt, et cetera eius modi, sed hoc ipsum etiam, quod lex dicit: Non concupisces, quod fatemur certe Christianos obseruare debere atque euangelica maxime inlustratione praedicare. legem dicit esse sanctam et mandatum sanctum et iustum et bonum: deinde subiungit: Quod ergo bonum est, mihi factum est mors? absit. sed peccatum ut appareat peccatum, supra modum peccator aut peccatum per mandatum. quod autem hic dicit peccatum per mandatum fieri supra
Abbreviated transcription (Latin):
quia hoc fallacit̃ factũ est. ido ñ obfuit. At ipse
hoc ñ posuit. nec ait si circuncidamini ueraciter.
sicut nec fal lacit᷑: s sine ulia exceptione dyxit. si
esrcuncidamim xp̃c uobis nichil proderit. Sic
g tuiis. hic locũ dare sententie tue. ut uelis sub¬
intelligi nͥ fallacit᷑. Ita ñ impudent̾ flagitoat
etiam nos illic intelligere sinas. eis dictũ sicir¬
cuncidamini qui ꝓpterea uolebant cirtuncio
qd auit̃ se putabant in xp̃o saluos ee ñ posse. hoe
Sa mimo. hac uoluntate. isti intentione. quisgat
cuns circũ cidebat᷑. xp̃i e om̃ino nicdul prodetal.
rasi: ⁊uacuati estis axp̃o. Qui mlege ustificanoi
a gr̃a excidistis. Iuos itaq arguit. qui se iustifica¬
ri inlege credebant. ñ qui legitima illa. in eius
honore aquo mandata st̃ obseruabant: intelli¬
gentes & quia p̃nuntiande ueritatis ratione
mandata st̃: & quousq debeant ꝑdurare. Unde
ẽ illud qd̾ ait. si spũ ducimini. ñ adhuc estissub

Expanded text:
quia hoc fallaciter factum est, ideo non obfuit ? at ipse hoc non posuit nec ait \'si circumcidamini ueraciter\' sicut nec \'fallaciter\', sed sine ulla exceptione dixit: si circumcidamini, Christus uobis nihil proderit. sicut ergo tu uis hic locum dare sententiae tuae, ut uelis subintellegi \'nisi fallaciter\', ita non inpudenter flagito, ut etiam nos illic intellegere sinas eis dictum \'si circumcidamini\', qui propterea uolebant circumcidi, quod aliter se putabant in Christo saluos esse non posse. hoc ergo animo, hac uoluntate, ista intentione quisquis tunc circumcidebatur, Christus ei omnino nihil proderat, orasti: Euacuati estis a Christo, qui in lege iustificamini; a gratia excidistis. illos itaque arguit, qui se iustificari in lege credebant, non qui legitima illa in eius honore, a quo mandata sunt, obseruabant intellegentes, et quia praenuntiandae ueritatis ratione mandata sint et quousque debeant perdurare. unde est illud, quod ait: Si spiritu ducimini, non adhuc estis sub
Abbreviated transcription (Latin):
do. s aliorũ om̃iũ malis om̃ib. tanquã sisua ẽe̾nt.
miscłis medicine diligentiã ꝓcurando. Cũ itaq
uia testamenti ueteris sacramenta. etiã sibi agr̃¬
da minime recusabat. ñ miscdit̾ fallebat: s om¬
mino ñ fallens. atq hoc mͦ adño dõ. uia usq ad
certi temporis dispensationẽ iussa c̾e cõmendans:
a sacrilegis sacris gentiũ distinguebat. Tunc aut̃
ñ mentientis astu. s cõpatientis affectu. iudeis
tanquã iudeus fiebat. qñ eos ab illo errore. quouł
i xp̃m credere nolebant. i ꝑuetera facerdotia
sua. cerimoniarũ obseruationes. se apeccatis pos¬
se mundari. fieriq saluos existimabant. sic lib̾are
cupiebat. tanquã ipse illo errore teneret᷑. sliligens
diligens utiq preximũ tanquã seipsũ: et hec
aliis faciens. que sibi auis fieri uellet. si hoc ilui
opus e̾ct. Qd̃ cũ dñs monuisset. ad iunxit᷑ hec ẽ
enĩ lex & propħe. Hunc cõpatientis affectũ. inẽ¬

Expanded text:
 malis omnibus, tamquam si sua essent, misericordia medicinae diligentiam procurando. Cum itaque illa testamenti ueteris sacramenta etiam sibi agenda minime recusabat, non misericorditer fallebat, sed omnino non fallens atque hoc modo a domino deo illa usque ad certi temporis dispensationem iussa esse commendans a sacrilegis sacris gentium distinguebat. tunc autem non mentientis astu sed compatientis affectu Iudaeis tamquam Iudaeus fiebat, quando eos ab illo errore, quo uel in Christum credere nolebant uel per uetera sacerdotia sua caeremoniarumque | obseruationes se a peccatis posse mundari fierique saluos existimabant, sic liberare cupiebat, tamquam ipse illo errore teneretur, diligens diligens utique proximum tamquam se ipsum et haec aliis faciens, quae sibi ab aliis fieri uellet, si hoc illi opus esset. quod cum dominus monuisset, adiunxit: haec est enim lex et prophetae. Hunc conpatientis affectum in e