comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ. ⁊ ũq iur lucem p̃cedit. lur quȩ
pecc̾ores ad iustitiã illuminat: iiã
lucem q̃ iustificatos ad beatitudinẽ
rant. qñ lux erat. ⁊ sol ñ erat uarta di¬
e illunt sol. ⁊ illa clara diessat. qr lu¬
iã uerum hu̾it. ⁊ tenebre ñ epnt ulle.
Sic nulla anima m̾et᷑ lum̃ sq acciꝑe.⁊
sũme u̾itatis claritatẽ ꝯtemppri. uͥ tres
dies isti in ea p̃cedant. Primaͥde sit lux.¬

Expanded text:
tatem, et ubique lux lucem praecedit. Lux quae peccatores ad justitiam illuminat, illam lucem quae justificatos ad beatitudinem rant quando lux erat et sol non erat. Quarta die illuxit sol, et illa dies clara erat; quia lumen verum habuit, et tenebrae non erant ullae. Sic nulla anima meretur lumen solis accipere et summae veritatis claritatem contemplari, nisi tres dies isti in ea praecedant. Prima quide
Abbreviated transcription (Latin):
adħere ęt̾nitatẽ ꝓm̃et᷑. Sane qͣntũ
spectat ad sensum litt̾ȩ duob modis
parentes nr̃os honorare debemꝰ: ⁊ obe¬
diendo eis uidelicet in om̃ib exceptis
his in quib dilectio dĩ pat̾s offendit᷑.
⁊ eos qͣntũ nr̃a facultas suppetit ad-¬

Expanded text:
aeternitatem promerentur. Sane quantum spectat ad sensum litterae, duobus modis parentes nostros honorare debemus, et obediendo eis videlicet in omnibus exceptis his in quibus dilectio Dei Patris offenditur et eos quantum facultas nostra suppetit, ad
Abbreviated transcription (Latin):
Rimum p̃ceptũ scđȩ tabulȩ ad pa¬
trem ꝑtinet hominẽ: sic̃ pͥmũ
primȩ ad patrẽ dm̃. U trobiq p̃ponitur
pat̾nitas. ut᷑ biq pͥncipii dignitateho
cipium nascendi ꝑ gen̾ationẽ a patre
homine. sic̃ pͥncipuĩ existñdi ꝑ ꝯditio¬
nem accepimꝰ ado patre. ⁊ pat̾nitas
hominis sacram̃tũ ẽ ⁊ umago diuinȩ
pat̾nitatis. u discat corhumanũ in eo
pͥncipio ꝙ. uidet. qͥd debeat illi pͥnci¬
pio a quo factũ ẽ ⁊ ñ ꝗ uidet. Sic gͦ
didum ẽ honora patrẽ tuum. ⁊.mͣ. t.¬

Expanded text:
patrem pertinet hominem, sicut primum primae ad Patrem Deum, utrobique paternitas praeponitur, utrobique principii dignitate hocipium nascendi per generationem a patre homine, sicut principium existendi per conditionem accepimus a Deo Patre. Et paternitas hominis sacramentum est et imago divinae paternitatis. Ut discat cor humanum in eo principio quod videt, quid debeat illi principio a quo est et quod non videt. Sic ergo dictum est: Honora patrem tuum et
Abbreviated transcription (Latin):
dio ꝑ eiꝰ grãm excitata sub sequit᷑. In
patͥb aũ carnis nr̃ȩ. si ad id solum
beneficiũ nr̃a dilectio tendit᷑ qͦ car¬
ultra carnis affectum ⁊ suꝑͣ carnis in¬
tuitum p̃uenit᷑ ñ ꝓficit: ad ꝑfectionẽ
p̃mii spãlis non ꝑtingit. Ergo ꝑꝑ uita¬

Expanded text:
ctio per ejus gratiam excitata subsequitur. In patribus autem carnis nostrae, si ad id solum beneficium nostra dilectio tenditur, quo carultra carnis affectum et supra carnis intuitum non proficit, ad perfectionem praemii spiritualis non pertingit. Ergo
Abbreviated transcription (Latin):
gamꝰ. oꝑa restaurationis dm̃s ẽẽ in car¬
nationẽ u̾bi. ⁊ qͣ in carne ⁊ ꝑcarnem
gessit u̾bum. cum om̃ib sacmentis q̃.
siue his quȩ ab initio mundi ad ip̃ã
in carnationem figurã p̃cesserunt. si¬
ue his q̃usq in finẽ scłi ad ip̃ã incar¬

Expanded text:
gamus, opera restaurationis esse dicimus incarnationem Verbi, et quae in carne et per carnem gessit Verbum cum omnibus sacramentis suis; sive iis quae ab initio mundi ad ipsam incarnationem figurandam praecesserunt, sive iis quae usque in finem saeculi ad ipsam annu
Abbreviated transcription (Latin):
in ħ oꝑe tractare. S qi oꝑa ꝯditiõis tp̃r
pͥora fuerunt: abhis exordium sermonis
sumpsimꝰ ũ inde ad reliqua q̃ sequũt᷑
suo ordine uiam faceremꝰ. Dm̃s namq
oꝑa ꝯditiõis c̾ationẽ uniu̾soꝵ qñ facta

Expanded text:
oc opere tractare. Sed quia opera conditionis tempore priora fuerunt, ab his exordium sermonis sumpsimus, ut inde ad reliqua quae sequuntur suo ordine viam faceremus. Dicimus namque opera conditionis creationem universorum, quando facta
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ p̃dicandam subseq̃nt᷑. De his loqͥt᷑
omnis diuina scͥpt᷑a. ⁊ d̾his ⁊ ꝓ his fa¬
cta ẽ omnis diuina scͥpt᷑a. qr q̃ admod̾
libri gentiliũ oꝑa ꝯditionis inuestigãt
⁊ tͣctant. sic diuina eloquia ad oꝑa re¬
stautationis tͣctandaꝙ cõmendanda.

Expanded text:
. De his loquitur omnis divina Scriptura, et de his et pro his facta est omnis divina Scriptura; quia, quemadmodum libri gentilium opera conditionis investigant, et tractant, sic divina eloquia ad opera restaurationis tractanda et commendanda
Abbreviated transcription (Latin):
alia. q̃ de his dieb mystica dici
potuerunt. S nos quasi extͣ mat̾iam
nr̃am cursim ista ꝑthnmus. ũ ad ean¬
de mat̾iam tͦctandam. qͣsi exp̃cedñti
acessum ꝯuenientiorẽ hab̾emꝰ. Nossi

Expanded text:
ae de his diebus mystica dici potuerunt. Sed nos quasi extra materiam nostram cursim ista perstrinximus, ut ad eamdem materiam tractandam quasi ex praecedenti accessum convenientiorem haberemus. Nos si
Abbreviated transcription (Latin):
nonsunt u̾a ad salutem. Et siu̾a sunt ad
formam sacram̃ti : ad effectum tñ uir
aliis sacramentis dictũ ẽ qr u̾a ñ s. qn
gentib indigne ꝯtrectant᷑. De ip̃o sacca¬
mento corꝑis xͥdic̃ auctoritas. qr ñ ẽ ue¬
rum corpꝰ. xͥ ꝙ ꝯficit scismaticꝰ. ⁊ it̾m alia
ad hunc modũ dicta inuenuuit᷑. idͥi¬
gnũ ẽ ũ dicta scõꝵ qnͣtum possumꝰ ꝑ
omĩa uen̾emur. ⁊ credamꝰ u̾um eẽ ꝙ

Expanded text:
non sunt vera ad salutem; et si vera sunt ad formam sacramenti, ad effectum tamen vialiis sacramentis dictum est, quod vera non gentibus indigne contrectantur. De ipso sacramento corporis  conficit schismaticus. Et iterum alia ad hunc modum dicta inveniuntur. Et dignum est ut dicta sanctorum quantum possumus per omnia veneremur; et credamus
Abbreviated transcription (Latin):
pͥ ꝑu̾bum suũ atq p̃ceptũ effic̾e duos
in carnem unã mascłm ⁊ feminã. qͥ in¬
num̾am multitudinẽ sexꝰ utusq ñ de¬
stitit secũ fac̾e unũ sic̃ ꝑseu̾itas. dixit. Ñ¬
ꝓhis tm̃ rogo. s ꝓ eis qui credituri st̃. ꝑ
u̾bum eoꝵ inme. uͥ unum sint. sic̃ ⁊ tri
pat̾ in me ⁊ ego in te ⁊ ip̃i in nob̾ unũ
sint. Si quis tem̾anio ausu ⁊ sacͥlego.
indefuncto querit ꝓpinquitatẽ. ł sub
alt̾o affinitatis uocabula dissipare. uł
susceptam sobolem alt̾ius copłȩ cͤdñs
legitime sociari ꝓpinquitatis pͥoris ħ ne¬
gat dĩ u̾bum ualidũ ẽe ⁊ forte. ⁊ qui tam
facile łtam uelocit᷑ querit᷑ dissolu̾e : hic
ñ credit u̾bum dñi man̾e in ȩt̃num. Con¬
pisce t̾ram ex quatuor locis distantib
magna int̾capedine ⁊ ꝯfectam ⁊ ꝯglutina¬
tam. Finge cuiꝰtunq figure ł imm̃sitatis
corpꝰ uolueris. Ex ꝯtilio magontięnsi
qr ꝯstat eos duos fuisse in carne una ꝯ-¬

Expanded text:
 verbum suum atque praeceptum efficere duos in carnem unam et masculum et feminam, qui innumeram multitudinem sexus utriusque non destitit secum facere unum, sicut per se Veritas dicit: Nedituri sunt per verbum eorum in me, ut unum sint sicut tu Pater in me, et ego in te; et ipsi in nobis unum sint . Si quis temerario ausu et sacrilego in defuncto quaerit propinquitatem, vel sub altero affinitatis vocabula dissipare, vel susceptam sobolem alterius copulae credens legitime sociari propinquitatis prioris; hic negat verbum Dei validum esse vel forte. Et qui tam facile vel tam velociter quaerit dissolvere, hic non credit verbum Domini manere in aeternum. Conspice terram ex quatuor locis distantibus magna intercapedine et confectam et conglutinatam, finge cujuscunque figurae vel immensitatis corpus volueris Ex concilio Matisconensi. t eos duos fuisse in carne una; co
Abbreviated transcription (Latin):
sit. Siquis nou̾cam aut nurum suã dixe¬
tit: a nathema sit. Siquis de ꝓpͥa cognatio¬
ne ł quam cognatꝰ h̾uerit diiͦt in ꝯiugiũ.
anathemasit. B eda in historia anglo¬
idebeant duo g̾mani fr̃s singłas
sorores acciꝑe uxores. q̃ st̃ ab
ilł longa gen̾atȩ ꝓgenie. Respondst
gẽs. hoc fierimodis omnib licet. Neqͣ¬
quam eñĩ insacͥs eloquiis inuenit᷑: qd̾
huic capitulo ꝯtradice̾ uideatur. Cap̃¬

Expanded text:
suam duxerit, anathema sit. Si quis de propria cognatione vel quam cognatus habuit duxerit in conjugium, anathema sit. Beda in Historia Anglodebeant duo germani fratres singulas sorores accipere, quae sunt ab illis longa progenie generatae? Respondit Gregorius. Hoc fieri modis omnibus licet: nequaquam enim in sacris eloquiis invenitur quod huic capitulo contradicere videatur.
Abbreviated transcription (Latin):
c̃ ꝯstet qruir iuxoruna caro ꝑconubiũ ef¬
ficiunt᷑. restat nimuũ uirũ com patrẽ ꝯ¬
uirumilli feminȩ ñ posse iungi in copła

Expanded text:
constet quia vir et uxor una caro per connubium efficiuntur, restat nimirum virum compatrem cliquet virum illi feminae non posse jungi in cop
Abbreviated transcription (Latin):
lic .ii. Cui non condra dix̃. dñs. Demn c̃
u̾itas oriret᷑ de trͣa in t̾ram .⁊ inuisibilis
in humanitate apparuit. int̾rogatꝰ ẽ si
licitum eẽt homini uxorẽ relinq̃re. Qdꝰ
ꝓhibens fieri uetuit p̃t̾ si fornicatioso¬
la exclucdet copłam maritalẽ. Uñ ꝓtu¬
lit statim in mediũ eandẽ ip̃am senten¬
tiam quã añ scła manens cũ patre u̾bũ
inspirauit. in adam ipẽ ꝯfirmans ꝙ ip̃e
ꝓtinꝰ ꝓtulit hõ. quãobrẽ relinquet .h.¬

Expanded text:
una . Cui non contradixit Deus. Denique cum Veritas oriretur de terra in terram, et visibilis in humanitate apparuit, interrogatum est si licitum esset homini uxorem relinquere. Quod prohibens fieri vetuit, praeterquam si fornicatio sola excluderet copulam maritalem. Unde protulit statim in medium eamdem ipsam sententiam quam ante saecula manens cum Patre Verbum inspiravit in Adam ipse confirmans quod ipse homo protulit: Quamobrem relinquet h
Abbreviated transcription (Latin):
be pot̾: S baptĩ imn quiunt sacram̃tũ
qñ infideł accepit. iõ accepit qr ⁊ si
in alio insideł fuit. ip̃m tñ sacramentũ
scđm rectam fidei formam accepit.Alio
en do fidi̾ ꝯtriꝰ ñ fuit. acciꝑe illud potu¬
it quanuis .ẜ aliud fideł non fuit.
iugali seruat. sociam diligit ac custod.
illauiuente ad alienã societatẽ ñ mͣ¬
sit. qͣnuuis in alio infideł sit. qr .s. ñ eͥd̾¬

Expanded text:
test. Sed baptismi, inquiunt, sacramentum quando infidelis accepit, ideo accepit, quia etsi in alio infidelis fuit, ipsum tamen sacramentum secundum rectam fidei formam accepit. Alioendo fidei contrarius non fuit, accipere illud potuit, quamvis secundum aliud fidelis non fuit. onjugali servat, sociam diligit et custodit, et illa vivente ad alienam societatem non transit: quamvis in alio infidelis sit, quia
Abbreviated transcription (Latin):
quorumlibet. alioꝵ infidelium so¬
dũ institutionis diuine legitimȩ fa¬
cta fuerit. Bñt enĩ qi legitimũ dici ñ
debet. ꝙ sine side factum ẽ. S mͥ in¬
t̾im non occurrit rõ aliqͣ quo mͦ nega¬
re possint infideliũ societatẽ. ẜ diui¬
nam institutionẽ factã ꝯuigiũ ñ ẽẽnͥ
forte similit̃ dic̾e uelint baptism ⁊ sacͤ
accipit : ⁊ hac rone ꝯtendant sacram̃ta
di non posse ad infideliũ participatio¬
nem uenire si sacram̃tũ ꝯuigii hab̾e
infideles ñ posst. Aut solum ꝯugii
sacram̃tũ cęt̾is om̃ib excellentiꝰ eẽ di

Expanded text:
umlibet infidelium sodum institutionis divinae legitime facta fuerit. Dicunt enim quod legitimum dici non debet quod sine fide factum est. Sed mihi interim non occurrit ratio aliqua quomodo probare possint infidelium societatem secundum divinam institutionem factam, conjugium non esse, nisi forte similiter dicere velint baptismi sacramaccipit. Et hac ratione contendant sacramenta Dei non posse ad infidelium participationem venire, si sacramentum conjugii habere infideles non possunt; aut solum conjugii sacramentum caeteris omnibus excellentius esse di
Abbreviated transcription (Latin):
una forma unum futuros. ũ cũ fideli¬
um num̾us aug̾e̾tur: unitas tñ fidi
ñ multiplicaret᷑. u pͥmũ in illiꝰ forma
unũ eeñt. qui ex ip̃o nasc̾ntur. pꝰea ̃
unum fierent: qui in eadẽ fide ip̃i
sociarentur. Ex t̃c gͦ unitas popłi dĩ
cȩpit. i unitas ꝯu̾sat̾ionis fidelis quȩ
pͥmum signata ẽ ꝑ sacramentũ cir¬
cuncisionis. pꝰ ea signãda ꝑ sacram̃¬
tum baptismatis. Primum signacłm
in carne: sub quo uniendi erant. qͥ in
carne unum erant. Propt̾ea cit̾cisio
data ñ ẽ nͥ semini abrahȩ. u̾in carne
signarent᷑ qui in carne unirenti.s ꝗͣ.
autẽ. ad hanc unitatẽ accesserunt
qͥ ẜ carnis gen̾ationem ex ipõ ñ fuer̃.
positum ẽ signacłm uni onis extͣ subã¬

Expanded text:
una forma unum futuros, ut cum fideliuna forma unum futuros, ut cum fidelium numerus augeretur, unitas tamen fidei non multiplicaretur, ut primum in illius forma unum essent, qui ex ipso nascerentur, postea et unum fierent qui in eadem fide ipsi sociarentur. Extunc ergo unitas populi Dei incoepit, et unitas conversationis fidelis, quae primum signata est per sacramentum circumcisionis postea signanda per sacramentum baptismatis. Primum signaculum in carue sub quo uniendi erant, qui in carne unum erant Propterea circumcisio data non erat nisi semini Abrahae, ut in carne signarentur qui in carne unirentur. Postquam autem ad hanc unitatem accesserunt qui secundum carnis generationem ex ipso non fuerunt, positum est signaculum unionis extra sub
Abbreviated transcription (Latin):
xͣni pars de unione populi fidelis. in lege.¬
Riorus status ab ad amasq ad
uantia incͥcuncisione exordiũ sũpsit.
Oͥmum illud.ẜ. sub lege naturali qͣsi
in confusione quadã tnͣsierst. ⁊ qͥ in eo
fide. les extiterant. quasi pauca qͣdã
gͣna in humano gen̾e. disꝑsa: ab in¬
uicem discreta sola intus fide urriita
fuerant. Ut gͦ int̾iorem unitatẽ ꝯmen¬
damlam ext̾ior ꝯdetur. ⁊ eẽt in mani-¬
festo forma fidi ad ꝙͤ ex dipsiõs sua qui
uocandi fuerant inuitarent᷑: ꝓpositꝰ
ẽ unꝰ. ad ꝙͣ in uno ꝑficiendo qͥ assum̃¬
di pꝰea suerant. om̃s collige̾ntur. Uo¬
catꝰ ÷ abraham unus emultis : unitas
pͥncipium unionis. ũ ad sinum illius
collig̾ent᷑. quic̃q pꝰ illũc fide illi ⁊ de¬
uotione uing̾entur. Uocatus : gͦ uͭ exi¬
ret de tra sua. ⁊ reced̾et ab ilł quib
unitus fuerat: necͣ uingẽtur ilł ad qͦs
ibat. Et data ẽ forma illi ꝗͣ tnͣsmitt̾et
ad om̃s ex ipõ nascituros. ⁊ om̃s in ip̃a

Expanded text:
 I. De unione populi fidelis. Primus status ab Adam usque ad in circumcisione exordium sumpsit. Primum illud saeculum sub lege naturali, quasi in confusione quadam transierat; et qui in eo fideles exstiterant, quasi pauca quaedam grana in humano genere dispersa. et ab invicem discreta, sola intus fide unita fuerant. Ut ergo ad interiorem unitatem commendandam exterior conderetur, et esset in manifesto forma fidei; ad quam ex dispersione sua qui vocandi fuerant invitarentur; propositus est unus ad quem, in uno perficiendo qui assumendi postea fuerant, omnes colligerentur. Vocatus est Abraham unus ex multis; unitas principium unionis, ut ad sinum illius colligerentur quicunque post illum fide illi et devotione jungerentur. Vocatus est ergo ut exiret de terra sua, et recederet ab illis quibus unitus fuerat, nec conjungeretur illis ad quos ibat. Et data est illi forma quam transmitteret ad omnes ex ipso nascituros; et omnes in ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
lit̃ unum. Quec̃q uultis ũ faciant nob̾¬
homines. ⁊ uos sim ilr̃ facite ilł. ũ uidl
hõ ex sui ꝯsid̾atione disc̾et. qualẽ se ergaꝓ
ximum ex hib̾e deb̾et. S pꝰea cum lex
sub intraret. ⁊ discipliuam uiuendi ar¬
tiorẽ ꝓpon̾et.ex his q̃ media fuerant qͣ¬
alia ꝑ ꝓhibitionẽ in alta̾m partẽ defle¬
xit. ũ quẽ admod̾ pͥmo homini in ꝑa

Expanded text:
iliter, unum: Quaecunque vultis ut vobis faciant iliter, unum: Quaecunque vultis ut vobis faciant homines, et vos similiter facite o ex sui consideratione disceret qualem se erga proximum exhibere deberet. Sed postea cum lex subintraret et disciplinam vivendi arctiorem proponeret; ex his quae media fuerant, qualia per prohibitionem in alteram partem deflexit, ut, quema
Abbreviated transcription (Latin):
ea sub scͥpta lege secuta st̃. quasi qͣdã
imago ł figura u̾itatis. Ista aũ q̃ sub gr̃a
nouissime subsequunt᷑. ñ iã umbra ł
imago s corpꝰ u̾itatis. In quib salitas
effectꝰ. qm̃ ⁊ ꝑfecte datur ieuidenter
ostnditur. qͣsi spc in corꝑe uiuienti ext̃i¬
ori motione ꝓditur. sic in eis inuisibilis
grẽ uita clarissime demonstrat᷑. Pma gͦ
sacram̃ta. umbra fuerunt. Scda ĩmago.
Tertia. corpꝰ. ẜꝰ quȩ quarto loco seq̃r u̾i
legis dicta. suffic̾e posse putamꝰ : q̃ t̃c ꝙͦ¬
stificanti iuncta fuisse credimꝰ. uin eis
eẽt exercitatio deuotionis. ñ necessitas
gr̃am ad participationẽ future redep¬
tionis seruabantur. S qr de pͥmis ilł
sacramentis quib deuotio fidelium
tũc exercebatur. iam qͣdam ꝓ tꝑ̃r di¬
ximus. ⁊̃ de oꝑib aliqua dicenda
p̃teriri possint. Queda ita mala. ut
ꝓhibuit. Illauͦ q̃ nunqͣm licite p̃t̾mit
libet relinquens. De ꝓhibendis. unum
p̃ceptum in corde hominis scͥpsit. Qdͥt

Expanded text:
ea sub scripta lege secuta sunt, quasi quaedam imago vel figura veritatis; ista autem quae sub gratia novissime consequuntur non jam umbra vel imago, sed corpus veritatis. In quibus salutis effostenditur, quasi spiritus in corpore viventi, exteriori motione proditur; sic in eis invisibilis gratiae vita clarissime demonstratur. Prima ergo sacramenta umbra fuerunt; secunda imago; tertia corpus; post quae quarto loco sequitur vlegis dicta sufficere putamus, quae stificanti juncta fuisse credimus, ut in eis esset exercitatio devotionis, non necessitas qui per gratiam ad participationem futurae redemptionis servabantur. Sed quia de primis illis sacramentis quibus devotio fidelium tunc exercebatur, jam quaedam pro tempore diximus, etiam de operibus aliqua dicenda praeteriri possint: quaedam ita mala, ut prohibuit; illa vero quae nunquam licite possunt libet relinquens. De prohibendis unum praeceptum in corde hominis scripsit. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
da ꝯsilio erudiuit. s p̃cepto ñ obligau.
Nꝰ ea sub lege exertitatos p̃cepto tẽptaũ:
nouissime sub grã ꝑfectos in lib̾tate
sp̃s ambulare ꝑmittit. Y gͥ breuit̃ supͣ¬
dicta ad memoriã reuocemꝰ : q̃ sit diffrã
int̾ sacramenta noui testam̃ti. ⁊ illa g̃ł¬

Expanded text:
n obligavit, Postea sub lege exercitatos praecepto tentavit. Novissime sub gratia perfectos in libertate spiritus ambulare permittit. Ut igitur breviter supradicta ad memoriam revocemus, quae sit differentia inter sacramenta Novi Testamenti, et illa
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ mediantib his quoꝵ signa fuerunt. ne
sine salute eeñt qui tẽpꝰ redemptionis p̃¬
cesserunt: grãm insustationẽ ꝯtulerunt.
q. qui in ilł sacrãmtis imbuebantur
antiqui iustiñdum ad huc regni celestiͤ
lanuam intͣre potuerunt: donec saluator
ꝑ carnẽ assumptam cȩlos ascend̾. ⁊ õĩb
in se credñtib acͤ seqͣntib uiam aꝑuit
satramenta naturalis legis ñ ex p̃cep¬
to indicta uidñtur: s ex ꝯsilio ad uotum
tionem succedñtiũ ab oleuit. Nam si ea¬
dem urtꝰ in ilł sacram̃tis fuit᷑ qͥ necesse
erat ũilla cessarent ⁊ ista succedent:

Expanded text:
 mediantibus his quorum signa fuerunt, ne sine salute essent, qui tempus redemptionis praecesserunt, gratiam in sustentationem contulerunt.  qui in illis sacramentis imbuebantur antiqui justi; nondum adhuc regni coelestis januam intrare potuerunt donec salvator per carnem assumptam coelos ascendit, et omnibus in se credentibus ac se sequentibus viam aperuit. sacramenta naturalis legis non ex praecepto indicta videntur, sed ex consilio ad votum tionem subsequentium abolevit. Nam si eadem virtus in illis sacramentis fuit, quid necesse erat, ut illa cessarent et ista succederent?
Abbreviated transcription (Latin):
ctutꝰ : ado ad decunas offerendas.
Robabile tñ est omnino
hominem ad ħ excercenda apͥnci¬
pio a d̾o instructũ ⁊ eruditum fuisse: ut
pͥmi contẽptꝰ culpam subseqñtiᷤᷤ deuotio
stucłio
niᷤᷤ abołet. ⁊ qui insemet ip̃o ꝯtumax ex¬
tita̾t. in suis pꝰ mod̾ obtemꝑare ꝯsuesc̾et.
Uñ enĩ homo rerum suarũ. decimam
potiꝰ ꝙͣ. nonam ł octauam partẽ ł aliã
quacũq offerendam eẽ scire potuisset.

Expanded text:
ctus est ad decimas offerendas. Probabile tamen est omnino hominem ad haec exercenda a principio a Deo instructum et eruditum fuisse, ut primi contemptus culpam subsequentis devotionis studio aboleret, et qui in semetipso contumax exstiterat, in suis postmodum obtemperare consuesceret. Unde enim homo rerum suarum decimam potius quam nonam vel octavam, vel aliam quamque partem offerendam esse scire potuisset,
Abbreviated transcription (Latin):
in malis agendis ex ꝓpͥa concupiscentia
in diu̾sa distrahitur. in bonis agendis
sola obedientiȩ regła gub̾natur: ĩo in
erat. ad bonauͦ agenda ad obedientiã
solummꝰ reuocandus. ũ ibi ꝑ sententtã
alt̾ius salubriꝰ disc̾e̾t. qd ip̃e a ge debu¬
isset. Cum enĩ uibetur homini. patͥ ⁊¬
matri honoiem deferre: ñ
ħ ad carnales solum parenteᷤᷤ
referendum ẽ. s ħ pociꝰ p̃ci¬

Expanded text:
in malis agendis, ex propria concupiscentia in malis agendis, ex propria concupiscentia in diversa distrahitur, in bonis agendis sola obedientiae regula gubernatur. Ideo in us; ad bona vero agenda ad obedientiam solummodo revocandus, ut ubi per sententiam alius salubrius disceret quod in se agere debuisset. Cum enim jubetur homo patri et matri honorem deferre, non hoc ad carnales parentes solum referendum est, sed potius hoc
Abbreviated transcription (Latin):
b s ꝑ uarios errores dissipatis. ñ unũ
de ꝯcessione naturali p̃ceptũ discipli¬
ne quasi þandis. s qͣsi corrigendis ⁊
reꝑandis multa formaris. u qnto
bita. hic multa ꝓ hibita: pauca concessa.
ũ carnem cum sanguine ñ comedent:
ut discẽnt horrere crudelitatẽ. Carũe
porcinam ñ ederene. ũ deresta rentur
immundiciã. In boue ⁊ a sinoñ ara-¬
rent. ũ p̃diconi noxiam agnosce̾nt pͥͥ
media erant. Illa uͦ q̃ sub lege nat᷑ali
in duob pͣceptis clausa fuerant. ꝑ scͥp.¬
tam legem pꝰea .uii. ilł quȩ in scđa ta¬
bula ꝓp̾sita sunt p̃ceptis explicata st̃
⁊ distincta. Ex quib pͥmum erat.
honora patrem tuum ⁊ matr̃e tuam.
ũbñ sit tͥ. ꝙ sis longeuus suꝑt̃ram. Se¬
cundũ: ñ occides tertium: ñ mechab̾is.
Quartum: ñ furtũ facies. Quintũ: ñ
falsum testimonium dices. Sextum:
ħ ñ negligent̃ p̃tẽ undum ẽ. qi exhis
mum namq peccm hominis fuit in
obedientiȩ de putatur. Q uia gͥ homo

Expanded text:
ssipatis; non unum de concessione naturali praeceptum disciplinae quasi probandis, sed quasi corrigendis et reparandis multa formaret, ut quanbita; hic multa prohibita, pauca concessa. ut carnem cum sanguine non comederent, ut discerent horrere crudelitatem; carnem porcinam non ederent, ut detestarentur immunditiam; in bove et asino non ararent, ut praedicationi noxiam agnoscerent pigmedia erant. Illa vero quae sub lege naturali in duobus praeceptis clausa fuerant, per scriptam legem postea septem illis, quae in secunda tabula proposita sunt praeceptis explicata sunt et distincta, ex quibus primum erat: Honora patrem tuum et matrem tuam, ut bene sit tibi, et sis longaevus super terram . Secundum: Non occides; tertium: Non moechaberis; quartum: Non furtum facies; quintum: Non falsum testimonium dices; sextum: hoc non negligenter praetereundum est, quod ex his mum namque peccatum hominis fuit inoobedientia deputatur. Quia igitur homo
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ qd suꝑfluũ ẽ figura p̃ci¬
ditur. iam manifestiꝰ iula pec¬
cati ciriuncisio ꝙͣ int̾iori hoĩe
gr̃a ꝑficit demonstrat᷑. Quia
aũ cirtuncisio ext̾iores sordes
⁊ enormitates q̃ foris st̃ resecat.
tu xͥ cirtuncisio cessare debuit. uͥ illud
sacram̃tũ succedet:. ꝙ ꝑfectam hominis¬
em̃ũdationẽ .uint̾iorem aũ candorẽ ꝗͣ
in ip̃o ⁊ ꝑ ipm sacramentũ ad piscitur.
possec declarare. Ampliꝰ aũ. qi cͥcuncisio ꝙ
sordes aufert s dolores infert. Ablu-
boranti. cͥcuncis io ad emulatione data

Expanded text:
quod superfluum est figura, praeciditur; jam manifestius illa peccati circumcisio quam in interiori homine gratia perficit demonstratur. Quia autem circumcisio exteriores sordes et enormitates quae foris sunt resecat,  Christo circumcisio cessare debuit, ut illud sacramentum succederet, emundationem et interiorem animae candorem, quem in ipso et per ipsum sacramentum adipiscitur, posset declarare. Amplius autem quia circumcisio quidem sordes aufert, sed dolores infert; ablutiboranti, circumcisio ad emundationem data
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓptͥq upã signa salutis ꝑ successionẽ
tꝑ̃m alia pꝰ alia mutari debuert̃ u cũ
effectꝰ diuinȩ gr̃ȩ in salutẽ cresc̾et simul
qͦ ⁊ ip̃a significitio impĩs signis uisi¬
bilib euidñtior appareret. Erat qͥppe
idem saluator. eadem grã. eadem fides
saluᷤ dabatur longe erat. eiꝰ dem salutiᷤᷤ
signa obscura ẽẽ debuerunt. Fea uͦ
paulatim eiꝰ aduentu ꝓpinquante. opor¬
tebat : eodem ordine ⁊ fides cognitione.
igrã in salute crescet: ⁊ eadem grã in sa¬
cramentis foris ⁊ signis sitis se euidñtius
manifestaret. Qua ꝑꝑ pͥmum ꝑ oblationẽ.
⁊ pꝰea ꝑ circuncisionẽ. adultimũ ꝑbaptis¬
mum expiationis ⁊ iustificationis sacͤmtũ
formari institutum :: qr eiꝰdẽ mundatiõis
forma ⁊ similitudo. in oblatione ꝙ. occulte
ꝑbaptismũ aũ manifeste declarat᷑. Pmã
namq institutionẽ accep̃ hõ. ũ ꝓ remediis
salutis ext̾ioris sub̾e partẽ offerret do. par¬

Expanded text:
t ipsa signa salutis per successionem temporum; alia post alia mutari debuerunt, ut cum effectus gratiae divinae in salutem cresceret, simul quoque et ipsa sanctificatio in ipsis signis visibilibus evidentior appareret. Erat quippe idem salvator, eadem gratia, eadem fides, r quem salus dabatur, longe erat, ejusdem salutis signa obscura esse debuerunt. Postea vero paulatim ejus adventu appropinquante, oportebat ut eodem ordine, et fides in cognitione, et gratia in salute cresceret; et eadem gratia in sacramentis foris, et signis suis, evidentius se manifestaret. Ideo primum per oblationem et postea per circumcisionem, ad ultimum per baptismum, expiationis et justificationis sacramentum formari institutum est; quia ejusdem mundationis forma et similitudo in oblatione quidem occulte per baptismum autem manifesta declaratur. Primam namque justificationem accepit homo, ut pro remediis salutis, exterioris substantiae partem offerret Deo, par
Abbreviated transcription (Latin):
inueniri qd̃ in simplicinat᷑a idem ẽ. neq
qd̾ alt̃ ẽ. Cum enĩ potñtia patris aliud ñ
sit qͣm eẽntia eiꝰ: neq sapĩa filii aliud qͣm
ẽẽntia eiꝰ. neq amor sp̃s sci aliud ꝗͣ eẽntia
ciꝰ. necesse omnino ẽ uͥ una ẽ eẽntia unã¬

Expanded text:
a idem est, neque quod alter est. Cum enim potentia Patris aliud non sit quam essentia ejus, neque sapientia Filii aliud quam essentia ejus, neque amor Spiritus sancti aliud quam essentia ejus, necesse omnino est ubi una est essentia una
Abbreviated transcription (Latin):
c̾nĩ fuit rerum unm̃sitas. sapĩe. pulchritu¬
do. bonitatis. utilitas. ⁊ ñ erant ip̃a signa
aitestantia his quȩ intꝰ erant ꝓpria. ⁊ ꝓba¬
ta ẽ tͥnitas in oꝑib u̾a siuis. nec potuit rõ
hisadic̾e qͥcqͣm quȩ ꝑfecta erant. neq tol¬
łe aliquid q̃ ꝯstabant disc̾ta. Sunt eñi
nicħ absoluitur. ⁊ siad sint. parit̃ oĩa
Ea quib sitollasunũ aliqd̾ ꝑfectionẽ i¬
minus. Si c̃ta parit̃ ꝯstituas. nicħ de eẽ

Expanded text:
ritudo; bonitatis utilitas. Et non erant ipsa signa attestantia, his quae intus erant propria. Et probata est Trinitas vera in operibus suis; nec potuit ratio his adjicere quidquam quae perfecta erant, neque tollere aliquid quae constabant discreta. Sunt enim nihil absolvitur; et si adsint pariter omnia ex quibus si tollas unum aliquod, perfectionem imminuis; si cuncta pariter constituas, nihil deesse
Abbreviated transcription (Latin):
ma: u pm̃ simiłr trinitatẽ p̃ferebat qͣ¬
si uestigium qͦddam ⁊ imaginẽ ineffa¬
bilis trinitatis. ⁊ in p̃o ħ ita erat. qm̃ in
mente rõnali quasi potñtia quedari uis
ad sap̃ĩam suam. ⁊ ip̃e solum dilectio erat.
qr sine ip̃o inm̃te ⁊ sapĩa dilectio non erat.
⁊ possita st̃ ħ nomina ad ꝓpͥetat᷑e. qr unũ qd̃¬
tñtia simuł ⁊ sapĩa ꝓcess erat: ⁊ distingue¬
bantur ħ. qr prsur hic idem non erãt. q̃ se¬
ꝑabantur abinuicem. ⁊ ñ ꝯstabant inuno.
ꝓptãa inmente rõnali aliud potñtia erat.
de ip̃a potñtia ⁊ sapĩa ꝓcesserat. Et ñ erat
pot̾ntia ⁊ sapĩa:. qr potñtia ante sapĩam e¬
rat. ⁊de ip̃a sapĩa enerat. Neq rursũ amor
potñtia ł sapiã dici pot̾at. qͥa ꝓesserat tm̃¬
ab ip̃is. ⁊ ip̃a aliqñsine ipso extit̾at. Et erãt
tͥa ħ disc̾ta in anima. ⁊ inhis tͥb tͥnitas a¬
nimȩ inuenta ẽ. Ꝙ ascendit aĩa ab his ad
sũmam tͥnitatẽ. ⁊ inueñibi patrẽ qui anul¬

Expanded text:
rebat quasi vestigium quoddam et imaginem ineffabilis Trinitatis. Et in ipso hoc ita erat; quoniam in mente rationali quasi potentia quaedam et vad sapientiam suam; et ipse solum dilectio erat, quia sine ipso in mente et sapientia dilectio non erat. Et posita sunt haec nomina ad proprietatem, quia unumqtentia simul et sapientia processerat. Et distinguebantur haec, quia prorsus haec idem non erant qui separabantur ad invicem, et non constabant in uno. Propterea in mente rationali aliud potentia erat em de potentia, et sapientia praecesserat. Et non erat potentia sapientia, quia potentia, ante sapientiam erat et de ipsa sapientia exierat. Neque rursum amor potentia vel sapientia dici poterat; quia processerat to exstiterant. Et erant tria haec discreta in anima; et in his tribus Trinitas animae inventa est. Et ascendit anima ab his ad summam Trinitatem, et invenit ibi Patrem qui a nul
Abbreviated transcription (Latin):
nas intͥnitate distinguere uolumꝰ. ñ
sub̾ȩ unttatem demonstrare uolumus:¬
citat᷑a. s etiam in corporea inuenitur.
cce demonstrauimꝰ uestigiũ aliqͦd
tͥnitatis summe. qͣntum ualet hu
mana rõ de modico ꝙ suum ẽ & datum ẽ
illi. ⁊ẽ in illa. ⁊ modicum ẽ ad ꝑfectũ totũ.

Expanded text:
tinguere volumus, non substantiae unitatem demonstrare creatura sed, etiam in corporea reperitur. Ecce demonstravimus vestigium aliquod Trinitatis summae quantum valet ratio humana de modico quod suum est, et datum est il
Abbreviated transcription (Latin):
dit que erat supͣse. ⁊ ꝯtestata ẽ illi nat᷑a
foris. sic̃ de unitate łitatis. ⁊ apparuer̃
Herat. imago erat: qd̾ ibierat. u̾itas erat.
Fõris autẽ potnͣtia ñ erat. s signum tm̃.
neq sapĩa s signum tm̃. neq amor ł bo¬
nitas. s signum tm̃ : upã signa nec pot̃n

Expanded text:
dit quae erat supra se. Et contestata est illi natura foris, sicut de unitate deitatis. Et apparuerunt  Sed quod hic erat imago erat, quod ibi erat veritas erat. Foris autem potentia non erat, sed signum tantum; neque sapientia sed signum tantum; neque amor vel bonitas, sed signum t
Abbreviated transcription (Latin):
ius imuens bonos ꝓbat. purificã ȩliqͣt.¬
int̃est. non qualia s qualis quisq patia¬
e quaquam negandum est ipsum
⁊̃ ȩtñum ignem ꝓdiu̾sitate m̾itoꝵꝑ.
quanius maloꝵ aliis leuiorem aliis futu¬
rum ẽẽ grauiorem. siue ip̃ius uis atq ar
dor ꝓpena digna cuiꝰq uanetur. siue ip̃e
equalit ardeat. s non eqͣlit̃ molestia senta¬
nec tñ euisci̾e soł ardorem equalr̃ sentiũt.
qri alius plꝰ estuat atq aliꝰ minꝰ. ita illic
in uno igne non unus ẽ incendii modus.
bant.: ⁊ tñ eosdẽ singłos dissimilit̃ exurat:¬

Expanded text:
vis irruens bonos probat, purgat, eliqvis irruens bonos probat, purgat, eliqinterest non qualia, sed qualis quisque patiaequaquam negandum est etiam ipsum aeternum ignem pro diversitate meritorum quamvis malorum aliis leviorem, aliis futurum esse gdor pro poena digna cuiusque uarietur, siue ipse aequaliter ardeat, sed non aequali molestia sentnec tamen ejusdem solis ardorem aequaliter sentiunt, quia alius plus aestuat, atque alius minus, ita illic in uno igne non unus est incendii modus; habeant, et tamen eosdem singulos dissimiliter exurat
Abbreviated transcription (Latin):
in penis. quid agatur intꝰ ingaudio
dñi nesciunt. Qui uͦ etunt in illo gaudio:
quid agatur foris in tenebris ext̾ioribꝰ sci¬
on enĩ nulla s sempit̾na moriantur:
mors ełit qñ nec uiu̾e anima pot̾t.
dm̃ ñ habendo. nec dolorib corꝑis carere
moriendo. Pͥma mors animam pellit a
lentem tenet in corꝑe. abutraq morte id¬
uult anima a suo corꝑe patiatur.
llic anima posita. beata
eẽ ꝑdidit: ⁊ eẽ non ꝑdidit. Eix qua re
semꝑ cogitur. ut ⁊ mortem sine morte¬
⁊ defectum sine defectu. ⁊ finem sine
fine patiatur: quatinꝰ ei ⁊ mors ĩmortał
sit:⁊ defectꝰ in deficiens ⁊ finis infinitus.
⁊̃ in similitudine passionũ. ⁊ licet
sub eodem tormento ñ ẽ idem uirtꝰ ⁊
uitium. Nam sic̃ sub uno igne aurum
rutilat. palea fumat. ⁊ sub eadem tͥbu¬
ia stipulȩ ꝯmitiuunt᷑. frumenta piuga ff.
sec iõ cum oleo amurca ꝯfumdit᷑ qr eo¬
den p̾l pondẽ expͥmit᷑: ita una eadẽq

Expanded text:
in poenis, quid agatur intus in gaudio Domini nesciunt; qui vero erunt in illo gaudio quid agatur foris in tenebris exterioribus scion enim nulla, sed sempiterna mors erit, quando nec uiuere anima poterit deum non habendo nec doloribus corporis carere moriendo. prima mors animam nolentem lentem tenet in corpore: ab utraque morte couult anima de suo corpore patiatur. Illic anima posita beata esse perdidit, et esse non perdidit. Ex qua re semper cogitur, ut et mortem sine morte, defectum sine defectu, et finem sine fine patiatur, quatenus ei et mors immortalis sit, et defectus indeficiens, et finis infinitus. etiam in similitudine passionum, et licet sub eodem tormento, non est idem virtus et vitium. Nam sicut sub uno igne aurum rutilat, palea fumat; et sub eadem tribula stipulae comminuuntur, frumenta purgantur, nec ideo cum oleo amurca confunditur, quia eodem preli pondere exprimitur; ita una eademque
Abbreviated transcription (Latin):
In qua uoluntate bñfec̾itis. in ipsa lib̾a¬
bunini. łin qua uoluntate male fec̾itis:
in ip̃a puniemini. Ex qualitatib qͥppe
uoluntatum non extemꝑm spaciis siue
recte facta siue peccãne u .mͦ. alioqͥn
maius pecc̃m hab̾etur arborem deicẽ . ꝙͣ
hominem occidẽ. Illud enĩ fit longa mo¬
ra.ictib multis. ħ uno ictu. breuissimo tꝑ̃r.
In hac quippe sententia ad ħ solum eadẽ
mensura. ẽ. ut ꝙ. non p̃ssiit: ei non p̃stet᷑
Atq ita ꝙ. ipẽ iudicatur erit ȩt̃ñum. qnͣ

Expanded text:
In qua voluntate benefeceritis in ipsa liberaIn qua voluntate benefeceritis in ipsa liberamini, vel in qua voluntate malefeceritis in ipsa puniemini. Ex qualitatibus quippe voluntatum non ex temporum spatiis sive recte facta sive peccata metientur. Alioquin majus peccatum habetur arborem dejicere, quam hominem occidere. Illud enim fit longa mora, ictibus multis; hoc uno ictu, brevissimo tempore. In hac quippe sententia ad hoc solum eadem mensura est, ut quod praestitit, ei non praestetur. Atque ita quod ipse judicatur
Abbreviated transcription (Latin):
ram. De iudiciis em̃ ⁊ ꝯdãpnationibus¬
nat iniuste si ꝯdempnatur ⁊ iudicatur
iuste. in eadem mensura recipit. qͣnuis ñ
ħ ꝗ dedit. Iudicio enim fecit. uidicio ⁊ pa¬
Nec quisquã existit qui ꝯcessent tã cito
nocentium finienda ẽẽ tormenta. ꝙͣ. cito
factum ẽ homicidiũ. ł adult̾i̾um ł sacͥ¬
legium. ł ꝙlibet aliud scelus. ñ temꝑis
longitudine s iniquitatis ⁊ impietatiᷤᷤ
magnitudine me tiendum: Se eodĩ
ris patiens: non ut stuprum fec̾it. stuptũ
patiatur. s ꝙ. perc̃o isto facit legi: ħ eilex
faciat .i. qr legem talia ꝓhibentem de sua
uita abstulit auferat eum ⁊̃ ip̃a lex de
hominum uita quã regit. Idẽ. nolite u¬
dicare ut non iudica mini. In quo enĩ
iudicio iudicau̾itis iudicabimini. Nqͥd
si iniquo iudicio iudicabunt. iniquo iu¬
dicabuntur : Absit. Nulla quippe iniqͥtaᷤᷤ
apud dm̃ ita dictum. in quo iudicio iudi¬
u̾itis. in eo iudicabimini. tanꝗͣ. dic̾etur.:

Expanded text:
 de iudiciis et condemnationibusnat iniuste, si iudicatur et condemnatur iuste, in eadem mensura recipit, quamuis non hoc quod dedit. Iudicio enim fecit, iudicio panec quisquam extitit qui censeret tam cito nocentium finienda esse tormenta, quam cito factum est uel homicidium uel adulterium uel sacrilegium uel quodlibet aliud scelus non temporis longitudine, sed impietatis et iniquitatis magnitudine metiendum. qui ris, patieris,\' non ut, si stuprum fecerit, stuprum patiatur, sed quod peccato isto fecit legi, hoc ei lex faciat, id est quia legem talia prohibentem de sua uita abstulit, auferat eum etiam ipsa lex de hominum uita, quam regit. item si dicare et non judicabimini. In quo enim judicio judicaveritis, judicabimini . Nunquid si iniquo judicio judicabunt, iniquo judicabuntur? Absit! Nulla quippe iniquitas apud Deum, sed ita dictum est: In quo judicio judicaveritis, in eo judicabimini, tanquam si diceretur:
Abbreviated transcription (Latin):
impugnat᷑. fidñt᷑ ꝯtͣdicit qui cauet
sollicite ne in sua seruitute. ł ꝓtimore
hominis cont᷑ dm̃ qͥd faciat. ł t̾renȩ
retributionis lucrũ in intentione ce¬
lesti p̃mio ante ponat. S in greco. ma¬
nifestior sententia ẽ exp̃ssa. G reca nãq
locutio diuinam seruitutẽ ab humana
ꝓͥo uocabulo distinguit. ꝙ̃ latinitas
ñ hab̾t. Ibi enĩ seruitꝰ dĩ latria. ⁊ hu¬
mana dulia uocatur: ̃ ob ħ idolat᷑
appellati suis. qͥ eã seruitutẽ qͣm deo
detiuert̃ ydoł exibebant. S latina lĩ
ꝙ ingreco ambiguũ ñ ẽ.S cum hoc
p̃ceptum ad patrẽ ꝑtineat. qrͣ dictũ. ẽ. ei
soli seruies. quasi ⁊̃ filio ⁊ .s. scõ ser

Expanded text:
impugnatur fidenter contradicit, qui cavet sollicite ne in sua servitute, vel pro timore hominis contra Deum quid faciat, vel terrenae retributionis lucrum in intentione coelesti praemio anteponat. Sed in Graeco manifestior sententia expressa est. Graeca namque locutio divinam servitutem ab humana proprio vocabulo distinguit quod Latinitas non habet: ibi enim Dei servitus latria, et humana dulia vocatur. Et ob hoc idololatrae appellati sunt, qui eam servitutem quam Deo debuerunt, idolis exhibebant. Sed Laquod in Graeco ambiguum non est. Sed cum hoc praeceptum ad Patrem pertineat, quare dictum est: Ei soli servies, quasi etiam Filio et Spir
Abbreviated transcription (Latin):
tum ꝑ ammonitionem ad obedien¬
tiam auditoris animꝰ p̃ꝑatur. Audi
isrł. ħ nota obedientiã. Ds̃ tiuis. hic
nota grãm: ds̃ unus ẽ hic doct᷑nã.
Quasi diceretur. Obedientiã ex hibe
grãm intellige: u̾itatem agnosce. Os
audis. ħ ẽ obedientia q᷑ exig̾is. Qd
ds tuus: ħ ẽ gr̃a qͦ p̃ueniris. Qđd̾s

Expanded text:
tum per admonitionem ad obedientiam auditoris animus praeparatur. Audi, Israel. Hic nota obedientiam. Deus tuus, hic nota gratiam. Deus unus est, hic doctrinam; quasi diceretur: Obedientiam exhibe, gratiam intellige, veritatem agnosce. Quod audis, hoc est obedientia, quam exigeris. Quod Deus tuu
Abbreviated transcription (Latin):
in quo quasi pꝰ sabbatum legis. cterna
bona seruientib do ꝓmittuntur. Me¬
rito gͥ pͥma illa curcuncisio q̃ sacͤm̃tum
erat illatũ duarũ iussa ẽ fieri octauo
die. ũ ostũdetur ꝗ. in temꝑe gre corda
circuncidenda erant ꝑ emundationẽ
iniquitatis. ⁊̃ in temꝑr resurrectionis
corꝑa ꝑ depositionem corruptionis. ꝓ¬
pt̃ca aũ solis mascłis data ẽ cͥcuncisio
carnis: qr sacra scͥpta᷑ ꝑ mascłinũ sexũ
anunam. ꝑ mulie̾rẽ uͦ carnem sig̃ficare
solet. uͥ iuideł ostũdetur. ꝙ illa ext̾ior cͥ¬
cuncisio animab scĩficationẽ ꝯtulit. s
carm ñ abstulit corruptionẽ. Cultellus
de petͣ factus. xp̃m significat. de quo
dicit apłs petra aũ erat.xͦ. De qͦ scͥptũ:
cIi ussa ẽ fieri. qr ad remedium data ẽ
feminȩ in popło cͥcuncisionis sola fi¬
de saluabantur. sacͥficiis ⁊ oblatiombꝰ
aliisq legis cerimoniis purificate: ip¬
sam qͦ cͥcumcisionẽ fide suscipientes.

Expanded text:
in quo quasi post Sabbatum legis, aeterna bona servientibus Deo promittuntur. Merito igitur prima illa circumcisio quae sacramentum erat illarum duarum; jussa est fieri octavo die ut ostenderetur quod in tempore gratiae corda circumcidenda erant, per emundationem iniquitatis, et in tempore resurrectionis corpora, per depositionem corruptionis. Propterea autem solis masculis data est circumcisio carnis; quia sacra Scriptura per masculinum sexum animam, per muliebrem vero carnem significare solet, ut videlicet ostenderetur, quod illa exterior circumcisio animabus sanctificationem contulit, sed carni non abstulit corruptionem. Cultellus de petra factus, Christum significat. De quo dicit Apostolus: Petra autem erat Chrin quo quasi post Sabbatum legis, aeterna tii jussa est fieri, quia ad remedium data estfeminae in populo circumcisionis sola fide salvabantur, sacrificiis et oblationibus, aliisque legis caeremoniis purificatae; ipsam quoque circumcisionem fide suscipientes,
Abbreviated transcription (Latin):
uatione genuum. siue capitis inclina¬
tione ab his reu̾entia exibebatur. Dm̃
aũ adoiare ẽ. ei totam m̃tem ꝑ humi¬
litatem ac deuotionẽ substne. ⁊ ip̃m
pͥncipium ac finẽ om̃is boni credẽ.
Qđ ei soli nos deb̾e nemo ẽ sanȩ m̃tiᷤ
qui ambigat. Unde ip̃e qͦ ꝑ ꝓpħam
de se testatur dicens. Ho norẽ meũ ñ¬

Expanded text:
vatione genuum, sive capitis inclinavatione genuum, sive capitis inclinatione ab his reverentia exhibebatur. Deum autem adorare est ei totam mentem per humilitatem ac devotionem substernere, et ipsum principium ac finem omnis boni credere. Quod ei soli nos debere nemo est sanae mentis qui ambigat. Unde ipse quoque per prophetam de se testatur, dicens: Gloriam meam
Abbreviated transcription (Latin):
ħ ẽ ausculta. ad quiesce. Om̃is enĩ
uirtus ab obedientia incipit. ꝙ̃. ad¬
modũ omne uitiũ ab in obedientia
ꝓcedit. frustra namiq ł in obedienti
gra. ł ꝯtumaci doctrina.ł ñ intelli¬
genti p̃ceptũ dic̾etur: iccirco pͥmũ
audi isrł. uͥsis obediens. d̾s tuus. uͥ
deuotus existas: ds unus : ũ u̾itatẽ
agnoscas. Dein seq̃r p̃ceptum. Ipm
adorab̾ ħ ꝑtinet ad fidem : ⁊ illi soli
seriues ħ ꝑtinet ad oꝑationẽ. fidesit.
oꝑans ex dilectione ꝑfectum facit. qͥa
nec opꝰ sine fide: nec fides cui suppe
ut tempꝰ. acepta est sine oꝑe. ꝓ pt̾ea:
ad ora recte credenda. Serii bñ oꝑan
utrumq referendum sit ut dicatur.
stare pot̾it. qr sepe in uet̾i testamento
scõs uiros ñ solum angłos adorasses
⁊̃ homines legimus. nec tñ ꝑꝑea alicu
orib ⁊ p̃latis summ oꝑe exhortatim:
Sciendum gͦ ẽ quͥa alio mͦ homineᷤ.¬
q uet̾i suꝑiores quiq ab inferiorib
adorari dicebantur: qñ eis siue incur¬

Expanded text:
 ausculta, acquiesce. Omnis enim virtus ab obedientia incipit, quemadmodum omne vitium ab inobedientia procedit. Frustra namque vel inobedienti gratia, vel contumaci doctrina, vel non intelligenti praeceptum daretur. Idcirco primum audi, Israel, ut sis obediens, Deus tuus, ut devotraeceptum: Ipsum adorabis, hoc pertinet ad fidem; et ei soli servies, hoc pertinet ad operationem. Fides enim operans ex dilectione perfectum facit, quia nec opus sine fide, nec fides cui tempus suppetit accepta est sine opere. Propterea adora recte credendo, servi bene operutrumque referendum sit, ut dicatur: stare poterit, quia saepe in Veteri Testamento sanctos viros non solum angelos adorasse, sed etiam homines legimus, nec tamen propterea alicuboribus et praelatis, summopere exhortatur. Sciendum ergo est quod alio modo homineque veteri superiores quivis ab inferioribus adorari dicebantur, quando eis sive in cur
Abbreviated transcription (Latin):
ẜ qͦsdam de esau stirpe fuisse creditur:
piendã legẽ facta ẽ. Quẽ admod̾ eñi nc̃
innouo testam̃to pͥmũ hõ unda baptiᷤᷤ¬
mi ablutꝰ signum ⁊ nom̃ ꝓfessionis suȩ
accipit: deinde num̾o fideliũ ad soci¬
atus. ⁊ p̃ceptis diuinis instructꝰ ad cõ¬
plendã ꝓfessionẽ suã accedit: sic antiqꝰ
De sacramentis scrip legis¬

Expanded text:
 quosdam de Esau stirpe fuisse creditur, piendam legem facta est. Quemadmodum enim nunc in Novo Testamento, primum homo unda baptismatis ablutus, signum et nomen professionis suae accipit, ac deinde numero fidelium associatus, et praeceptis divinis instructus ad complendam professionem suam accedit; sic antiquuDe sacramentis legis
Abbreviated transcription (Latin):
octauum diẽ p̃cipue ne miserabilior
hic sexꝰ appareat. ⁊ ei ⁊̃ p̃ iudicerttr in
illo a quo al t̃ sexꝰ absolutus omnino fu
tum sine sacram̃to cͥ̾cuncisionis tnͣsier̃.
pꝰmod̾ code sacramento ꝑcepto salutis
effectum ꝯsecuti sint cũ p̃ceptũ diui¬
num ħ sacram̃tum ñ nͥ die octauo cele¬
brandũ indix̾it. Et pot̾ fortasse ñ irra¬
cionabilit̾ credi ꝙ. sic̃ de gentib adri¬
tum legis uenientes ħ sacramentũ qͣli¬
tñ ⁊ ad rem edium cis oꝑatũ sit. si illud
pꝰmod̾ suscipiendo pͥorẽ negligentiam
correxerunt. Sic gͥ cͥcuncisionis sacram̃¬
tum semini abrahȩ scĩficando ⁊ signan¬
do parit᷑ datũ ÷. Scificando. uͥ iustifica¬
retur. Signando. uãcct̾is gentib discer¬
n̾etur. quatinꝰ singłaris man̾et ⁊ discͤta

Expanded text:
octavum. Praecipue ne miserabilior hic sexus appareat; et ei etiam praejudicetur in illo a quo alter sexus absolutus omnino fuitum, sine sacramento circumcisionis transierunt; postmodum eodem sacramento percepto salutis effectum consecuti sunt, cum praeceptum divinum hoc sacramentum non nisi die octavo celebrandum indixerit. Et potest fortassis non irrationabiliter credi, quod sicut de gentibus ad ritum legis venientes, hoc sacramentum qualitamen et remedium eis operatum sit, si illud postmodum suscipiendo priorem negligentiam correxerunt. Sic igitur circumcisionis sacramentum semini Abrahae sanctificando et signando pariter datum est; sanctificando, ut justificaretur; signando, ut a caeteris gentibus discerneretur, quatenus singularis maneret, et discreta
Abbreviated transcription (Latin):
sa. S qr ꝑ se hõ infirmꝰ erat. uen̾unt
sacram̃ta media int̃p̃cepta ⁊ ꝓmissa. qͣ
illum adiuuarent: ⁊ ad pͣcepta ꝑficiẽ¬
da. ⁊ ad ꝓmissa obtinenda. S ub lege
naturali. pauca erant sacram̃ta. Sub
lege aũ scͥpta: utraq multiplicata st̃. ⁊¬
p̃cepta.s. ⁊ sacram̃ta. Nam c̃ pͥmum
medicꝰ ds ad hominẽ egrotũ curand̃
accessiset. totum occupau̾at mor b ꝙͣ
totum reliq̃rat salꝰ :i apposuit in corꝑe
gen̾is humani in pͥmis pauca antido¬
paulatim mor b defic̾et. ⁊ salꝰ cresc̾et.
Et ꝙ tumq uultis uͥ uob̾ faciant hõie̾:
ẽadem ⁊ uos ilł facite. Tria sacram̃ta.
detimȩ. oblationes:⁊ sacrificia. Deci¬
me ĩportionib oblationes in rebus:
Satrificia inanimalib. Sub lege scͥpta
multa. Prccepta eñi legis scͥpte. alia
suerunt mobilia : alia immobilia.
Nobilia st̃. q̃ ex dispensatione ad tẽpꝰ st̃
ordinata. Immobilia st̃. q̃ anatura ue¬
niunt. ⁊ ł ita mala st̃. uͥ nuillo tẽpore

Expanded text:
 venerunt sacramenta media, inter praecepta et promissa quae illum adjuvarent, et ad praecepta perficienda, et ad promissa obtinenda. Sub lege naturali pauca erant sacramenta, sub lege scripta utraque multiplicata scet et sacramenta. Nam cum primum medicus Deus ad hominem aegrotum curandum accessisset, totum occupaverat morbus, quem totum reliquerat salus. Et apposuit in corpore generis humani in primis pauca antidopaulatim morbus deficeret et salus cresceret.  vultis ut vobis faciant homines, eadem et vos facite illis . Tria sacramenta: decimae, oblationes, et sacrificia. Decimae in portionibus, oblationes in rebus, sacrificia in animalibus. Sub lege scripta menta. Praecepta enim legis scriptae, alia fuerunt mobilia, alia immobilia. Mobilia sunt quae ex dispensatione ad tempus sunt ordinata. Immobilia sunt quae a natura veniunt, et vel ita mala sunt, ut nullo tempore
Abbreviated transcription (Latin):
uoluitur. officia hum anitatis ꝓximo
bona. Primũ p̃ceptum pͥmȩ tabulȩ
scdȩ tabulȩ ad hominẽ patrẽ ꝑtina.
ui utͥmq pat̾nitas pͥncipii auctorita¬
te honoretur. In pͥma tabula p̃cep¬
la. ii utmq studeas ⁊ fac̾e ꝗ̃ debes:
⁊ cau̾e ꝗ̃ ñ debes. In alt̾o̾ namq si
offendis: delictum ẽ. In alt̾o si offendiᷤ:
pecc̃m ẽ. sac̾e enim ñ facienda : pecẽm
est. fãcienda aũ ñ fac̾e. delictum est.

Expanded text:
volvitur officia humanitatis proximo bona. Primum praeceptum primae tabulae secundae tabulae ad hominem patrem, ut utrinque paternitas principii auctoritate honoretur. In prima tabula praeceput utrumque studeas et facere quod debes, et cavere quod non debes. In altero namque si offendis, delictum est. In altero vero si offendis, peccatum est. Facere enim non facienda peccatum est, facienda autem non face
Abbreviated transcription (Latin):
signacłm popłs dĩ ab infidelib dis¬
cern̾etur. quousq ille ueniret. qͥ ñ
solum de filiis abrahȩ. s de uniu̾
sis gentib fideles collige̾t:. Ac sit̃ ꝑ
de semine abrahȩ fideles extit̾unt :
huic p̃ceptioni sub iectiñ fuert̃. Neq
circuncisionis q̃ soli semini abrahȩ
indicta fuerat suscipiendȩ debito te¬
liebantur: s fide oꝑante ꝑ dilectionẽ.
sic̃ pꝰ sub lege naturali pꝰꝙͣ. cirtuncisio
instituta fuisset: qui iniuisti fuerant
sine cͥcuncisione saluabant᷑. Modus
aũ cͥcuncisionis. talis erat. Preceptũ fu¬
it uͥpuer macłs octauo die a natuui¬
tate sua. cͥcuncdetur incarne p̃pricii
sui. Et sunt qͥ ad dend̾ putant cutello
de petra facto. ꝙ tñnulla alia auctori
rita ab angło accitam petram sũꝑ sis¬
sle
legitur:⁊ ea p̃pudium filii sin cͥcuncidis¬
se. ⁊ iosue int̾ram ꝓmissionis ingssurꝰ¬

Expanded text:
signaculum populus Dei ab infidelibus discerneretur, quousque ille viveret qui non solum de filiis Abrahae, sed de universis etiam gentibus fideles colligeret, ac per hocde semine Abrahae fideles exstiterunt; huic praeceptioni subjecti non fuerunt. Neque circumcisionis quae soli semini Abrahae indicta fuerat suscipiendae debito tenebantur, sed fide operante per dilectionem, sicut et prius sub lege naturali priusquam circumcisio instituta fuisset; qui justi fuerant sine circumcisione salvabantur. Modus autem circumcisionis talis erat. Praeceptum fuit, ut puer masculus octavo die a nativitate sua circumcideretur in carne praeputii sui . Et sunt qui addendum putant cultello de petra facto, quod tamen nulla alia auctoritrrita ab angelo, acutam petram sumpsisse legitur, et ea praeputium filii sui circumcidisse . Et Josue, in terram promissionis ingressur