comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tatem uide: si simplex es. Quo¬
modo aũt eris simplex: Si
te ũ mundo implicaueris: sed
ex mundo explicaueris. E. x¬
plicando enĩ de simplex eris:
et uide si potes quod dico: aut
si ñ potes. crede quod ñ uides.
Dicis filio tuoł uerbo dicis: uer¬
bum quod sonat. nec tu es.
nec filius tribis. Habeo inqͥs
aliud quod ostendam. Ita est
enim eruditus filius meus: ut
nec loquentẽ me audiat: sed

Expanded text:
tatem vide, si simplex es. Quotatem vide, si simplex es. Quomodo autem eris simplex? Si te non mundo implicaveris, sed ex mundo explicaveris: explicando enim te simplex eris. Et vide si potes quod dico, aut si non potes, crede quod non vides. Dicis filio tuo, verbo dicis; verbum quod sonat, nec tu es, nec filius tuus. 9. Habeo, inquis, aliud quo ostendam: ita enim est eruditus filius meus, ut nec loquente me audiat, sed
Abbreviated transcription (Latin):
tu: ñ est quod ipse. Sonus quip¬
pe ille qui exit de ore tuo. & uer¬
berato aere. tangit aurẽ filii¬
tui. et impleto sensu audiendi.
perducit ad cogitationẽ tuam:
sonus ergo ille non ẽ ipse tu: ñ
est ipse filius cuus. Signũ da¬
tum ẽ ab anino tuo. animo
filii tui: quod signũ non sit nec
amimus tuus. nec animus filii
tus: sed aliud aliquid. Itane pu¬
tamus patrẽ locutũ esse cũ filio:
Fuerunt uerba inter dm et uer¬
bum: Quomodo istud ẽ: An
quicquid uellet pater. diceret
filio: Si uerbo uellet dicere: ip¬
se filius ẽ uerbũ patris. Num¬
quid per uerbũ loqueret᷑ ad
uerbum: An quia filius mag¬
num uerbũ: minora uerba cur¬
sura erant inter patrẽ et filiũ:
Sonus aliquis. et quasi creatu¬
ra quedã temporalis atq uola¬
tica exitura erat ex ore patris:
et percussura aurẽ filii: Dum¬
quid habet deus corpus. ut qua¬
si ex labiis eius hoc procedat:
Et habet aures corporisuerbũ:
in quas sonus uemat:Remo¬
ue omĩa corporalia: simplici¬

Expanded text:
tu, non est quod ipse. Sonus quippe ille qui exit de ore tuo, et verberato aere tangit aurem filitui, et impleto sensu audiendi perducit ad cor cogitationem tuam; sonus ergo ille, non est ipse tu, non est ipse filius tuus. Signum datum est ab animo tuo animo filii tui, quod signum non sit nec animus tuus, nec animus filii tui, sed aliud aliquid. Itane putamus Patrem locutum esse cum Filio? Fuerunt verba inter Deum et Verbum? quomodo istud est? An quidquid vellet Pater dicere Filio, si verbo vellet dicere, ipse Filius est Verbum Patris, numquid per verbum loqueretur ad Verbum? An quia Filius magnum Verbum, minora verba cursura erant inter Patrem et Filium? Sonus aliquis et quasi creatura quaedam temporalis atque volatica, exitura erat ex ore Patris, et percussura aurem Filii? Numquid habet Deus corpus, ut quasi ex ejus labiis hoc procedat; et habet aures corporis Verbum, in quas sonus veniat? Remove omnia corporalia, simplici
Abbreviated transcription (Latin):
te unũ uerũ dm: et quẽ misisti
iħm xp̃m . T unc ibi apparebit:
qui cũ in forma di esset. ñ rapinã
arbitratus est esse se equalẽ deo.
misit. Qui enĩ diligit me ait:
mandata mea custodit. Et qui
diligit me: diligetur a patͤ meo:
et ego diligam eũ: et ostendã
me ipsum illi. Quib loque¬
batur: presens eis erat.Sed
formam serui idebant: for¬
iam aũt dei ñ uidebant.
Per iumentũ ad stabulũ du¬
cebantur curandi. sed sanati.

Expanded text:
te unum verum Deum, et quem misisti te unum verum Deum, et quem misisti Jesum Christum . Tunc ibi apparebit qui cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse aequalis Deo : misit. Qui enim diligit me, ait, mandata mea custodit; et qui diligit me, diligetur a Patre meo, et ego diligam eum, et ostendam meipsum illi. Quibus loquebatur, praesens eis erat: sed formam servi videbant; formam autem Dei non videbant. Per jumentum ad stabulum ducebantur curandi, sed sanati
Abbreviated transcription (Latin):
cum iniquis uiuimꝰ. sed non
una est uita omniũ. In occul¬
to dirimimur: in occulto sepa¬
ramur.quomodo grana ĩ area:
ñ quomodo in horreo. Et se¬
parantur grana in area: & ini¬
scentur.Separantur cũ palea
expoliantur: miscentur.quia
nondũ uentilantur. Tunc a¬
perta erit separatio. sieut moꝵ
sic et uite: sicut sapientie. ita
et corpoꝵ. E unt qui bene fe¬
cerunt uiuere cũ angłis dei:
qui male egerunt. torqueri cũ
diabolo et angłis eius. Et tran¬
siet forma serui. Ad hoc enĩ se
presentauerat : ut faceret iu¬
cticiũ. Post iudiciũ perget hĩc.
ducet secum corpus eui caput
est: et offeret regnũ deo. Tunc
plane uidebitur forma ilia cłi.
que ñ potuit uideri ab iniqͥs:
quoꝵ uisionil forma seruui exhi¬
benda erat. Dicit et alibi sic.
ibunt isti in ambustionẽ eter¬
nam: de quibusdam sinstris.
Iusti aũt in uitam eternam.
De qua alio loco dicit. Hec ẽ
autem uita eterna. ut cognoscãt

Expanded text:
cum iniquis vivimus; sed non cum iniquis vivimus; sed non una vita est omnium: in occulto dirimimur, in occulto separamur; quomodo grana in area, n quomodo grana in horreo. Et separantur grana in area, et miscentur: separantur, cum a palea exspoliantur; miscentur, quia nondum ventilantur. Tunc aperta erit separatio, sicut morum, sic et vitae; sicut sapientiae, ita et corporum. Ibunt qui bene fecerunt, vivere cum Angelis Dei: qui male egerunt, torqueri cum diabolo et angelis ejus. Et transiet forma servi. Ad hoc enim se praesentaverat ut faceret judicium: post judicium perget hinc, ducet secum corpus cui caput est, et offeret regnum Deo . Tunc plane videbitur forma illa Dei, quae non potuit videri ab iniquis, quorum visioni forma servi exhibenda erat. Dicit et alibi sic: Ibunt isti in ambustionem aeternam de quibusdam sinistris; justi autem in vitam aeternam : de qua alio loco dicit, Haec est autem vita aeterna, ut cognoscant
Abbreviated transcription (Latin):
mus corpoꝵ resurrectionem.
Audient om̃s uocem euis: et
procedent. Et ubi iudicium.
si om̃s audient. et om̃s proce¬
dent: Quasi totũ confusum
est: et nichil uideo discretum.
Certe accepistipotestatẽ iudi¬
candr: quia filius hominis es.¬
Et ecce aderis in iudicio: resur¬
gent corpora: de ipso iudicio dic
aliquid. hoc est. de discretiõe bo¬
noꝵ et maloꝵ. Et hoc audi. Qͥ
bene fecerunt. in resurrectionẽ
uite: qui male egerunt. in re¬
surrectionem rudicii. Suꝑus¬
autẽ cum de cẽsigrectione m̃¬
tium et animati loqueretur:
nunquid fecit discretionẽ:S
omnes qui audient. uiuent.
quia obaudiendo uiuent. At
uero resurgendo et procedendo
de monum̃tis. ñ om̃s ad uitã
eternã ibunt: sed qui bene fece¬
runt. Qui autẽ male: ad iu¬
dicium. Hic enĩ iudiciũ pro
pena posuit. E t erit diremꝑ¬
tio. et ñ qualis modo est. Nã
et modo separamur. ñ locis s
morib. affectib. desideriis: fi¬
de. spe. et caritate. Simul enĩ

Expanded text:
mus corporum resurrectionem. 18. Audient omnes vocem ejus, et procedent. Et ubi judicium, si omnes audient, et omnes procedent? Quasi totum confusum est; nihil video discretum. Certe accepisti potestatem judicandi, quia filius hominis es; ecce aderis in judicio, resurgent corpora: de ipso judicio dic aliquid, hoc est de discretione malorum et bonorum. Et hoc audi: Qui bona fecerunt, in resurrectione vitae; qui mala egerunt, in resurrectionem judicii. Superius cum de resurrectione mentium et animarum loqueretur, numquid fecit discretionem? Sed omnes qui audient, vivent; quia obaudiendo vivent. At vero resurgendo et procedendo de monumentis, non omnes ad vitam aeternam ibunt, sed qui bene fecerunt: qui autem male, ad judicium. Hic enim judicium pro poena posuit. Et erit diremptio, et non qualis modo est. Nam et modo separamur non locis, sed moribus, affectibus, desideriis, fide, spe, charitate. Simul enim
Abbreviated transcription (Latin):
oculos nostros: hyrundines.
cycomias. columbas cotidie
uidemus nidificare: quos in¬
si quando in nidis uidemꝰ:
parentes esse ñ cognosermus.
Gallina uero sic infirmatur
in pullis suis: ut etiã si ipsi
pulli ñ sequantur: filios ñ
uideas: matrẽ tam̃ agnoscaᷤ.
lta fit alis dimissis. pluinis

Expanded text:
oculos nostros; hirundines, oculos nostros; hirundines, ciconias, columbas quotidie videmus nidificare; quos nisi quando in nidis videmus, parentes esse non agnoscimus. Gallina vero sic infirmatur in pullis suis, ut etiamsi ipsi pulli non sequantur, filios non videas, matrem tamen agnoscas. Ita fit alis demissis, plu
Abbreviated transcription (Latin):
apud d̃m: et d̾s erat uerbum.
Hoc erat in principio apud
dm̃. Uis uidere quam iste fi¬
lius dei fortis fit: Omĩa per
ipsum facta sunt. et sine ip¬
so factum ẽ nichil. et sine la¬
bore facta sunt. Quid ergo
illo fortius: per quẽ sine labo¬
re facta sunt om̃ia: Infirmũ
uis nosse: Uerbum caro fac¬
tum est: et habitauit in no¬
bis. ẜ ortitudo xp̃i te creauit:
infirmitas xp̃i te recreauit.
fortitudo xp̃i fecit. ut quod
ñ erat esset: infirmitas xp̃i fe¬
cit. ut quod erat non periret.
Condidit nos forcitudine
sua. quesiuit nos infirmita¬
de sua. Dutrit ergo ipse infir¬
mus infirmos. tanquã galli¬
na pullos suos. Huic enim se
srmilem fecit. Quotiens uo¬
lui inquit ad iherusalem cõ¬
gregare filios tuos sub alas:
tanquã gallina pullos suos
et noluisti. Uidetis ar̃it fra¬
tres. quẽadmodũ gallina ĩ¬
firmetur cũ pullis suis: nul¬
la alia auis quod sit mater.
agnoscitur. Uidemus nidifi¬
care passeres quoslibet ante

Expanded text:
apud Deum, et Deus erat Verbum: apud Deum, et Deus erat Verbum: hoc erat in principio apud Deum. Vis videre quam iste Filius Dei fortis sit? Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil; et sine labore facta sunt. Quid ergo illo fortius, per quem sine labore facta sunt omnia? Infirmum vis nosse? Verbum caro factum est, et habitavit in nobis . Fortitudo Christi te creavit, infirmitas Christi te recreavit. Fortitudo Christi fecit ut quod non erat esset: infirmitas Christi fecit ut quod erat non periret. Condidit nos fortitudine sua, quaesivit nos infirmitate sua. 7. Nutrit ergo ipse infirmus infirmos, tanquam gallina pullos suos; huic enim se similem fecit: Quoties volui, inquit ad Jerusalem, congregare filios tuos sub alas, tanquam gallina pullos suos, et noluisti ? Videtis autem, fratres, quemadmodum gallina infirmetur cum pullis suis. Nulla alia avis quod sit mater agnoscitur. Videmus nidificare passeres quoslibet ante
Abbreviated transcription (Latin):
in cruitatem samarie que di¬
citur sychar: uxta prediũ.
quod dedit iacob ioseph filio
suo. E rat autẽ ibi fons iacob.
Puteris erat: sed om̃is puteus
fons: ñ om̃is fons puceus. Ubi
enĩ aqua de terra manat. et
usui prebetur haurientibus:
fons dicitur. Sed si in promp¬
tu et superficie sit: fons tan¬
tũ dicitur. Si autem in alto
et in profundo sit: ita pute
fontem. Hora erat quasi sex¬
ta.lam incipiunt mysteria.
Non enĩ frustra fatigatur
iħe. ñ enim frustra fatigatur
uirtus dei. Non enim frustra
fatigatur. per quẽ fatigati re¬
creantur. Non enim frustra
fatigatur. quo deserente fati¬
gamur: quo presente firma¬
mur. fatigatur tam̃ iħc : et
fatigatur ab itinere: et sed&̃
fatigatus sedet. Om̃ia ista in¬
nuunt aliquid: indicare uo¬
lunt aliquid. Intentos faciũt:
ut pulsemus hortant᷑. Ipse er¬
go aperiat et nob̃ et uobis: qͥ
dignatus est ita hortari. ut di¬
ceret: pulsate. et aꝑietur uob̾.
iħm. fortem: quia in principio
erat uerbum:. et uerbum erat

Expanded text:
dicitur Sichar, juxta praedium quod dedit Jacob filio suo Joseph. Erat autem ibi fons Jacob. » Puteus erat: sed omnis puteus fons, non omnis fons puteus: Ubi enim aqua de terra manat, et usui praebetur haurientibus, fons dicitur: sed si in promptu et superficie sit, fons tantum dicitur; si autem in alto et profundo sit, ita puteufontem. Hora erat quasi sexta. Jam incipiunt mysteria. Non enim frustra fatigatur Jesus; non enim frustra fatigatur Virtus Dei; non enim frustra fatigatur, per quem fatigati recreantur; non enim frustra fatigatur, quo deserente fatigamur, quo praesente firmamur. Fatigatur tamen Jesus; et fatigatur ab itinere, et sedet,fatigatus sedet. Omnia ista innuunt aliquid, indicare volunt aliquid; intentos nos faciunt, ut pulsemus hortantur. Ipse ergo aperiat et nobis et vobis, qui dignatus est ita hortari ut diceret, Pulsate, et aperietur vobis . Jesum: fortem, quia in principio erat Verbum, et Verbum erat
Abbreviated transcription (Latin):
et ad quandã horam que non¬
dum uenerat: in mysterio rur¬
sus agnoscit. Tunc enĩ agno¬
uit: quando id qđ̃ peperit.
moriebat᷑. Non enĩ moriebatur
per quod facta erat maria: sed
moriebatur quod factũ eͣt ex
maria. Pon moriebat᷑ eternitã
diuinitatis: sed moriebat᷑ infir¬
mitas carnis. Illud ergo respon¬
dit. discernens in fide credentiũ:
quis quã uenerit. Tenit enim
per matrẽ feminam d̃s. et dñs
celi et terre. Scđm quod dñs nrũ¬
di. quod dñs celi et terre. dñs uti

Expanded text:
et ad quamdam horam quae nonet ad quamdam horam quae nondum venerat, in mysterio rursus agnoscit. Tunc enim agnovit, quando illud quod peperit moriebatur. Non enim moriebatur per quod facta erat Maria, sed moriebatur quod factum erat ex Maria: non moriebatur aeternitas divinitatis, sed moriebatur infirmitas carnis. Illud ergo respondit, discernens in fide credentium, quis, qua venerit. Venit enim per matrem feminam, Deus et Dominus coeli et terrae. Secundum quod Dominus mundi, quod Dominus coeli et terrae, Dominus uti
Abbreviated transcription (Latin):
homo. Scđm quod deuserat.
matrẽ non habebat: scđm qđ
homo erat. habebat. Materer¬
go erat carnis. mater humani¬
tatis: mater infirmitatis: quã
suscepit propt̃ nos. Miracłm
aũt quod facturiis erat. scđm di¬
uinitatẽ facturus erat. ñ scdm
infirmitatẽ: scđm quod deus
erat : ñ scłm id quod infirmꝰ
natus erat. Sed infirmũ dei:
fortius ẽ hominib. Miracłm
aũt excigebat mater. At ille
tanquã non agnoscit iuscera
humana. operaturꝰ facta diui¬
na: tanquam dicens. Quod
de me facit miracłm: ñ tu ge¬
nuisti. Diuinitatẽ meã. non
tu genuisti. Sed quia genusti
infirmitatẽ meã: tunc te cogno¬
seam: cum ipsa infirmitas pen¬
debit incruce. Hoc enĩ est.non¬
dũ uenit hora mea. Tunc enĩ
cognouit. qui utiq semper no¬
uerat: et ante quã de illa natꝰ
esset. in predestinatione nouerat
matrẽ: et ante quã ipse d̃s crea¬
ret. de qua ipse homo crearetur.
nouerat matrẽ. Sed ad quandã
horã in mysterio ñ agnoscit:

Expanded text:
homo: secundum quod Deus erat, matrem non habebat; secundum quod homo erat, habebat. Mater ergo erat carnis, mater humanitatis, mater infirmitatis quam suscepit propter nos. Miraculum autem quod facturus erat, secundum divinitatem facturus erat, non secundum infirmitatem; secundum quod Deus erat, non secundum quod infirmus natus erat. Sed infirmum Dei fortius est hominibus . Miraculum ergo exigebat mater; at ille tanquam non agnoscit viscera humana, operaturus facta divina; tanquam dicens, Quod de me facit miraculum, non tu genuisti, divinitatem meam non tu genuisti: sed quia genuisti infirmitatem meam, tunc te cognoscam, cum ipsa infirmitas pendebit in cruce: hoc est enim, Nondum venit hora mea. Tunc enim cognovit, qui utique semper noverat. Et antequam de illa natus esset, in praedestinatione noverat matrem; et antequam ipse Deus crearet, de qua ipse homo crearetur, noverat matrem: sed ad quamdam horam in mysterio non agnoscit;
Abbreviated transcription (Latin):
luntatis: non conditionis: sed
potestatis. Quid ergo fratres. qͥa
ulis et illis respondimus: nichil
diceinus quid sibiuelint hydrie.
quid aqua in uinũ conuersa:
quid architriclinus. quid spon¬
sus: quid mater iħu in mysterio.
quicd ipse nuptie: Dicenda sũt
omĩa: sed onerandi ñ estis. To¬
lui quidẽ in nomine xp̃i ẽt
hesterna die quo solet sermo de¬
beri caritati ur̃e id agere uobiscũ:
sed ñ sum ꝑmissus. necessitatibꝰ
quibusdã impedientib. Si ergo
placet sanctitati ur̃e. hoc qđ ad
mysteriũ pertinet huiꝰ facti in
crastinũ differamus: et ñ onere¬
mus et ur̃am et nostram infir¬
mitatẽ. Sunt forte hodie mul¬
ti qui propt̃ sollemnitatẽ diei:
ñ propt̃ audiendũ sermonem
conuenerunt. C rastina qui ue¬
nient. ueniant audituri. ut
nec fraudemꝰ studiosos. nec gra¬
Nuemus fastidiosos. E xplicit¬

Expanded text:
luntatis, non conditionis, sed luntatis, non conditionis, sed potestatis. 13. Quid ergo, fratres, quia illis et illis respondimus, nihil dicemus quid sibi velint hydriae, quid aqua in vinum conversa, quid architriclinus, quid sponsus, quid mater Jesu in mysterio, quid ipsae nuptiae! Dicenda sunt omnia, sed onerandi non estis. Volui quidem in nomine Christi et hesterno die, quo solet sermo deberi Charitati vestrae, id agere vobiscum, sed non sum permissus necessitatibus quibusdam impedientibus. Si ergo placet Sanctitati vestrae, hoc quod ad mysterium pertinet hujus facti, in crastinum differamus, et non oneremus et vestram et nostram infirmitatem. Sunt forte hodie multi qui propter solemnitatem, diei, non propter audiendum sermonem convenerunt. Crastino qui venient, veniant audituri; ut nec fraudemus studiosos, nec gravemus fastidiosos. T
Abbreviated transcription (Latin):
hoc faceret. At uero qui uene¬
rat. in manu habens quando
iret.quando rediret:quous¬
q excurreret: cui paterent
inferi ñ tantũ morienti. sed &
resurgenti. ut nob̾ ostenderet
spem immortalitatis eccłe sue:
in capite ostendit. quod menbra
expectare deberent. Resurget
etiã in ceteris menbris. qͥ resur¬
rexit in capite. Hora ergo non¬
dũ uenerat: oportunitas non¬
dũ erat. Tocandi erant dis¬
cipuli.. annunciandũ regnũ
celoꝵ: faciende erant uircutes:
cõmendanda erat diuinitas
dñi in miraculis: cõmendan¬
da erat humanitas dñi in ip¬
sa compassione mortalitatis.
Ille enĩ qui esuriebat quia ho¬
mo erat : pauit quinq pani¬
b tot milia. qͥa deus erat. Q
dormiebat quia homo erat :
uentis et fluctib imperabat.
quia deus erat. Hec omĩa com¬
mendanda erant prius: ut es¬
set quod scriberent eugłiste. qd
predicaret̾ eccłe. At ubi tantũ fe¬
cit. quantũ sufficere iudicauit.
uenit hora ñ necessitatis sed uo¬

Expanded text:
hoc faceret. At vero qui venehoc faceret. At vero qui venerat in manu habens quando iret, quando rediret, quo usque excurreret, cui paterent inferi, non tantum morienti, sed et resurgenti, ut nobis ostenderet spem immortalitatis Ecclesiae suae, in capite ostendit quod membra exspectare deberent. Resurget etiam in caeteris membris, qui resurrexit in capite. Hora ergo nondum venerat, opportunitas nondum erat. Vocandi erant discipuli, annuntiandum erat regnum coelorum, faciendae erant virtutes, commendanda erat divinitas Domini in miraculis, commendanda erat humanitas Domini in ipsa compassione mortalitatis. Ille enim qui esuriebat, quia homo erat, pavit quinque panibus tot millia, quia Deus erat: qui dormiebat, quia homo erat, ventis et fluctibus imperabat, quia Deus erat. Haec omnia commendanda erant prius, ut esset quod scriberent Evangelistae, quod praedicaretur Ecclesiae. At ubi tantum fecit, quantum sufficere judicavit; venit hora non necessitatis, sed vo
Abbreviated transcription (Latin):
tunũ ut illa potestate uteret. Iuo¬
modo nos fres uerbi gr̃a sic loqͥm᷑
iã certa hora ẽ qua exxeamꝰ ut celebͤ¬
mus sacram̃ta. Si ante exeam̃
quã optis est. non ne peruersi
et preposteri sumus: Quia er
go ñ facimus nisi cũ oportunũ
est. propterea in his agendis. cũ
ita loquimur. fatũ consideramꝰ:
Quid est ergo. nondũ uenit
hora mea: Quando ego scio
oportune me pati: quaudo¬
ipsa passio mea utilis erit: non¬
dum uenit ipsa hora: tunc uo¬
luntate patiar. Ut utrunq
serues: et nondũ uenit hora
mea᷑. et potestatẽ habeo ponen¬
di animã meã. et iterũ sumendi
eam. Uenerat ergo habens in
potestate quando moreretur.
At si ante moreret᷑ quã disci¬
pulos elegisset: certe preposte¬
rum esset. Si esset homo. qui
ñ haberet in potestate amimiã
suã: posset ante mori quã disci¬
pulos elegisset. Et si forte more¬
retur iam electis eruditisq dis¬
cipulis: prestaretur ei ne ipse

Expanded text:
tunum ut illa potestate uteretur. Quotunum ut illa potestate uteretur. Quomodo nos, fratres, verbi gratia, sic loquimur, Jam certa hora est, qua exeamus ut celebremus sacramenta? Si ante exeamus quam opus est, nonne perversi et praeposteri sumus? Quia ergo non facimus, nisi quando opportunum est; propterea in his agendis, cum ita loquimur, fatum consideramus? Quid est ergo, Nondum venit hora mea? Quando ego scio opportunum me pati, quando passio mea utilis erit, nondum venit ipsa hora; tunc voluntate patiar: ut utrumque serves, et, Nondum venit hora mea; et, Potestatem habeo ponendi animam meam, et iterum sumendi eam. Venerat ergo habens in potestate quando moreretur. At si ante moreretur quam discipulos elegisset, certe praeposterum esset: si esset homo qui non haberet in potestate horam suam, posset ante mori quam discipulos elegisset; et si forte moreretur jam electis eruditisque discipulis, praestaretur ei, non ipse
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃e non habuit quod appellã
fatum: sed nec tu. aut ille. aut e¬
go: aut quisquã hominũ. Ue
runtam̃ seducti seducunt: et ꝓ¬
ponunt fallacias hominib. Ten¬
dunt ad capiendos homines: et
hoc in plateis. Dam qui tendũt
ad capiendas feras: uł in siluris.
atq in solitudine id agrnt. Quã
infelicit uani sunt homines: qui¬
bus capiendis in foro tenditur.
Dummos accipiunt: eũ se ho¬
mines hominib tendunt. Dant
ad mathematicũ ut emant si¬
bi dños: quales mathematico
dare placuerit: uł saturnũ uł
iouem. uł mercuriũ. uł siquid
aliud sacrilegi nominis. Intra¬
uit liber. ut numinis datis. ser¬
uus exiret: imino uero ñ intra¬
ret: si liber esset. Intrauit quo
eũ dñs error. et dña cupiditas
traxit. Tnde et ueritas dicit.
Omnis qui facit peccatũ: ser¬
uus ẽ peccati. Quare ergo dix¬
it. nondũ uenit hora mea. Ma-¬
gis qͥa inpotestate habebat qͥndo
morerẽt: nondũ uidebat ẽẽ opor¬

Expanded text:
Christus non habuit quod appellas Christus non habuit quod appellas fatum; sed nec tu, aut ego, aut ille, aut quisquam hominum. 11. Verumtamen seducti seducunt, et proponunt fallacias hominibus: tendunt ad capiendos homines, et hoc in plateis. Nam qui tendunt ad capiendas feras, vel in silvis atque in solitudine id agunt: quam infeliciter vani sunt homines, quibus capiendis in foro tenditur! Nummos accipiunt, cum se homines hominibus vendunt; dant ad mathematicum, ut emant sibi dominos, quales mathematico dare placuerit; vel Saturnum, vel Jovem, vel Mercurium, vel si quid aliud sacrilegi nominis. Intravit liber, ut nummis datis servus exiret. Imo vero non intraret, si liber esset: sed intravit quo eum dominus error, et domina cupiditas traxit. Unde et Veritas dicit: Omnis qui facit peccatum, servus est peccati . 12. Quare ergo dixit, Nondum venit hora mea? Magis quia in potestate habebat quando moreretur, nondum videbat esse oppor
Abbreviated transcription (Latin):
go dixisset. horã non habeo. ex¬
clusisset mathematicos: ñ esset
unde calumniarentur. Nunc
uero quia dixit. nondũ uenit ho¬
ra mea. contra ipsius uerba quid
possumus dicere. Mirũ est quod
mathematici credendo uerbiᷤxp̃i.
conantur conuincere xp̃ianos. qđ
sub hora fatali uixerit xp̃c. Cre¬
dant ergo xp̃o dicenti. potestatẽ
habeo ponendi animã meã. et po
Demo eã tollit a me: sed ego po¬
no eam a me ipso: et tterũ sumo
eã. Ergo ne ista potestas sub fa¬
to est: Ostendant hominẽ qͥ po¬
testatẽ habeat quando moriatur:
quandiu uruat. Om̃ino ñ osten¬
dent. Credant ergo dõ dicenti.
potestatẽ habeo ponendi animã
meã: et iterũ sumendi eã. et que¬
rant quare sit dictũ. nondũ uenit
hora mea. Nec ido iam sub fato
ponant conditorẽ celi. creatorẽ
atq ordinatorẽ siderũ: quia si
esset fatũ de siderib: ñ poterat
esse sub necessitate siderũ condi¬
tor siderũ. Addo quia ñ solum

Expanded text:
go dixisset, Horam non habeo, exgo dixisset, Horam non habeo, exclusisset mathematicos, non esset unde calumniarentur: nunc vero quia dixit, Nondum venit hora mea, contra ipsius verba quid possumus dicere? Mirum est quod mathematici credendo verbis Christi, conantur convincere Christianos quod sub hora fatali vixerit Christus. Credant ergo Christo dicenti, Potestatem habeonemo tollit eam a me, sed ego pono eam a meipso, et iterum sumo eam . Ergone ista potestas sub fato est? Ostendant hominem qui potestatem habeat quando moriatur, quamdiu vivat: omnino non ostendent. Credant ergo Deo dicenti, Potestatem habeo ponendi animam meam, et iterum sumendi eam: et quaerant quare sit dictum, Nondum venit hora mea, nec ideo jam sub fato ponant conditorem coeli, creatorem atque ordinatorem siderum. Quia si esset fatum de sideribus, non poterat esse sub necessitate siderum conditor siderum. Adde quia non solum
Abbreviated transcription (Latin):
tas ceperit. cuius mater es.
Probemus. si uerũ est. Quan¬
do passus ẽ dñs. sicut ide eu¬
angłista dicit. qui nouerat
matrẽ dñi. et qui nobis insinu¬
auit etiã in his nruptiis matrem
dñi: ipse narrat. Erat inquit
illic cirea crucẽ mater iħur: et
ait ihc matri sue. Mulier ec¬
ce filius tuuis. Et ad discipłm
ecce mater tua. Commendat
matrẽ discipło: cõmendat ma¬
trem.prior matre moriturus:
et ante mortẽ matris resurrec¬
turus. Commendat homo ho¬
mini homrinẽ. Hoc pepererat
maria. Illa hora iã uenerat. de
qua tunc dixerat. nondũ ue¬
nit hora mea. Quantũ arbi¬
tror fratres. responsũ est heret¬
cis: mathematicis respondeam̃
Et ipsi unde conant᷑ conuinee¬
re: quia sub fato erat iħc: Qͥa
ipse inquiunt aat: nondũ ue¬
nit hora mea. Ergõ illi credi¬
mus. Et si dixisset. horã non ha¬
beo: exclusisset mathematicos.
Sed ecce inquiunt. ipse dixit:
nondũ uenit hora mea. Si er¬

Expanded text:
t infirmitas cujus mater es. t infirmitas cujus mater es. Probemus si verum est. Quando passus est Dominus, sicut idem evangelista dicit, qui noverat matrem Domini, et qui nobis insinuavit etiam in his nuptiis matrem Domini, ipse narrat: Erat, inquit, illic circa crucem mater Jesu, et ait Jesus matri suae, Mulier, ecce filius tuus: et ad discipulum, Ecce mater tua . Commendat matrem discipulo: commendat matrem prior matre moriturus, et ante matris mortem resurrecturus; commendat homo homini hominem. Hoc pepererat Maria. Illa hora jam venerat, de qua tunc dixerat, Nondum venit hora mea. 10. Quantum arbitror, fratres, responsum est haereticis: mathematicis respondeamus. Et ipsi unde conantur convincere quia sub fato erat Jesus? Quia ipse ait, inquiunt, Nondum venit hora mea. Ergo illi credimus; et si dixisset, Horam non habeo, exclusisset mathematicos: sed ecce, inquiunt, ipse dixit, Nondum venit hora mea. Si er
Abbreviated transcription (Latin):
aũt quod dictum ẽ. factum ex
muliere. factũ sub lege: filiꝰ ma¬
rie. ipse dñs marie. Ipse filiꝰ ma¬
rie. ipse creator marie: ipse crea¬
tus ex maria. Poli mirari. qͥa
filius et dñs. Sicut enĩ marie:
ita et dauid dictus est filius. Et
ldo dauid filius: quia marie fi¬
lius. Audi apłm aperte dicentẽ.
Qui factus est ei ex semine da¬
uid scđm carnẽ. Pudi eum et
dñm dauid. Dicat hõc ipse da¬
uid. Dixit dñs dño meo: sede
ad dexxterã meã. Et ipse iħc
hoc proposuit iudeis: et eos
inde conuicit. Quomodo er¬
go dauid. et filius et dñsͦ Fili¬
us dauid scđm carnẽ: dñs da-¬
uid scđm diuinitatẽ. Sic ma¬
rie filius scdm carnẽ: et marie
dñs scłm maiestatẽ. Quia er¬
go ñ erat illa mater diuinitatis.
et per diuinitatẽ futurũ erat
miracłm quod petebat: respon¬
dit ei. quid michi et tibi est
mulier. Sed ne putes quod de
negem matrẽ: nondũ uenit
hora mea. Ibi enĩ te agnoscã.
cũ pendere in crrice infirmi.¬

Expanded text:
dictum est, Factum ex muliere, factum sub Lege , filius Mariae. Ipse Dominus Mariae, ipse filius Mariae: ipse creator Mariae, ipse creatus ex Maria. Noli mirari quia et filius et Dominus: sicut enim Mariae, ita et David dictus est filius; et ideo David filius, quia Mariae filius. Audi Apostolum aperte dicentem. Qui factus est ei ex semine David secundum carnem . Audi eum et Dominum David; dicat hoc ipse David: Dixit Dominus Domino meo, Sede ad dexteram meam . Et ipse Jesus hoc proposuit Judaeis, et eos inde convicit . Quomodo ergo David et filius et dominus; filius David secundum carnem, dominus David secundum divinitatem: sic Mariae filius secundum carnem, et Mariae dominus secundum majestatem. Quia ergo non erat illa mater divinitatis, et per divinitatem futurum erat miraculum quod petebat; respondit ei, Quid mihi et tibi est, mulier? sed ne putes quod te negem matrem, Nondum venit hora mea: ibi enim te agnoscam, cum pendere in cruce coeperi
Abbreviated transcription (Latin):
quod amiserat. Mutabilis
uita anime. E t cum uiuit
anima in iniquitate: mors
eius ẽ. Cum autẽ fit iusta:
fit particeps alterius uite. qͦͤ
non ẽ quod ipsa. E rigendose
quippe ad łm. et inherendo
deo: ex ulio iustificatur. Dic¬
tum ẽ enim. credentim eũ.
qui iustificat impiũ: depu¬
tatur fides eius ad iusticiam.
Deficiendo ab illo. fit iriqͣ:
proficiendo ad illũ. fit iusta.
Nonne iudetur tibi quiddã
tenebrosum admotum luci
clarescere:remotum a luce
nigrescere: Nonne uidecur¬
tibi quasi aliquid frigidum
igni admotum . feruescere. re¬
Tale quiddam. ẽ. anima: ñ
tale aliquid ẽ d̾s. Potest et
homo dicere habere se lucem
nunc: in ocuilis suis. Dicant
ergo quasi quadam uoce pro¬
pria oculi tui si possunt:ha¬
bemus lucem in nobis ipsis.
Contra dicitur: ñ propͥe di¬
citis. habere uos lucem in uo¬
bis ipsis. Habetis lucem: sed
in celo. Habetis lucẽ. si forte
nox est. sed in luna.an lucer¬
nis: ñ in uobis ipsis. Nam
clausi amittitis. quod aper¬

Expanded text:
quod amiserat: mutabilis vita animae. Et cum vivit anima in iniquitate, mors ejus est: cum autem fit justa, fit particeps alterius vitae, quae non est quod ipsa, erigendo se quippe ad Deum et inhaerendo Deo, ex illo justificatur. Dictum est enim: Credenti in eum qui justificat impium, deputatur fides ejus ad justitiam . Deficiendo ab illo fit iniqua, proficiendo ad illum fit justa. Nonne videtutenebrosum, admotum luci clarescere, remotum a luce nigrescere? Tale quidtibi quasi aliquid frigidum igni admotum fervescere, reTale quiddam est anima, non tale aliquid Deus. Potest et homo dicere, habere se lucem nunc in oculis suis. Dicant ergo quasi quadam voce propria oculi tui si possunt: Habemus lucem in nobis ipsis. Contra dicitur: Non proprie dicitis habere vos lucem in vobis ipsis: habetis lucem, sed in coelo; habetis lucem, si forte nox est, sed in luna, in lucernis, non in vobis ipsis: nam clausi amittitis, quod aper
Abbreviated transcription (Latin):
stolus de iudeis. Ignorantes enĩ
dei iusticiã. et suã uolentes con¬
stituere: iusticie d̃i ñ sunt sub¬
iecti. Inde erant isti. qui panẽ
de celo descendentẽ non intel¬
ligebant:quia sua iusticia sa¬
turati. iusticiã dei ñ esuriebant.
Quid ẽ hoc. iusticia di et rus¬
dicia hominis: Iusticia d̃i hic
dicitur. ñ qua iustus est ds:
sed quã homini dat d̃s. ut ius¬
tus sit homo per deum. Que
aũt erat illoꝵ iusticia: Qua
de suis uirib p̃sumebant: &¬
quasi impletores legis. se ipsos
ex sua uurtute dicebant. De¬
mo aũt implet legẽ nisi quẽ
adiuuerit gr̃a: id est panis qͥ
de celo descendit. Legis autẽ
plenitudo. compendio ut
ait apłs: caritas ẽ. Caritas
ñ numini sed di: caritas ñ ce¬

Expanded text:
de Judaeis, Ignorantes enim Dei justitiam, et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti . Inde erant isti qui panem de coelo descendentem non intelligebant, quia sua justitia saturati, justitiam Dei non esuriebant. Quid est hoc, justitia Dei et justitia hominis? Justitia Dei hic dicitur, non qua justus est Deus, sed quam dat homini Deus, ut justus sit homo per Deum. Quae autem erat illorum justitia? Qua de suis viribus praesumebant, et quasi impletores Legis seipsos ex sua virtute dicebant. Nemo autem implet Legem, nisi quem adjuverit gratia, id est panis qui de coelo descendit. Legis enim plenitudo, compendio ut ait Apostolus, charitas est : charitas non nummi, sed Dei; charitas n
Abbreviated transcription (Latin):
sicut in eugłio dũ legere¬
uir audiuimus. panẽ se esse
dixisset qui de celo descendit:
murmurauerunt itidei dicen¬
cuius nos nouimꝰ patrẽ et ma¬
trem: Quomodo ergo dicit
di a pane de celo longe erant.
nec eũ esurire nouerant: fau¬
ces cordis languidas habebant:
apertis aurib surdi erant. Nide¬
bant : et ceci stabant. Panis quip¬
pe iste: interioris hominis qͣrit
esuriem. Unde alio loco dicit.
Seati qui esuriunt. et sitiunt
iusticiã: quoniã ipsi saturabũ¬
tur. lusticiã uero nobis ẽe xp̃m.

Expanded text:
sicut in Evangelio cum legeretur, audivimus, panem se esse dixisset, qui de coelo descendit, murmuraverunt Judaei, et dixercujus nos novimus patrem et matrem? Quomodo ergo hic ti a pane de coelo longe erant, nec eum esurire noverant. Fauces cordis languidas habebant, auribus apertis surdi erant, videbant et caeci stabant. Panis quippe iste interioris hominis quaerit esuriem: unde alio loco dicit, Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam, quoniam ipsi saturabuntur . Justitiam vero
Abbreviated transcription (Latin):
quam: sed om̃e iudiciũ dedit
filio. Paulo ante ꝓutabamꝰ ali¬
quid facere patrẽ. quod ñ facit
filius: quando dicebat. pater
enim cdiligit filiũ: et omĩa de¬
monstrat ei que ipse facit: tan¬
quã pater faciebat. et filiuꝰᷤ ui¬
debat. sic erat subrepens men¬
ti nostre carnalis intellectus:
quasi pater faceret quod filius
ñ faceret: filius aũt uideret pa¬
trem demonstrantẽ. quod fier&
a patre. E rgo uelut pater faci¬
ebat. quod filius ñ faciebat: mo¬
do iam uidemus aliquid face¬
re filiũ. quod ñ facit pater. Qͦ¬
modo nos uersat: et mentẽ no¬
stram pertractat: Huc atq il¬
luc ducit: uno carnis loco rema¬
nere ñ sinit: ut uersando ecer¬
ceat. exercendo mundet: mũ¬
dando capaces reddat: capaceᷤᷤ

Expanded text:
mquam, sed omne judicium dedit Filio. Paulo ante putabamus aliquid facere Patrem, quod non facit Filius; quando dicebat, Pater enim diligit Filium, et omnia demonstrat ei quae ipse facit: tanquam Pater faciebat, et Filius videbat. Sic erat subrepens menti nostrae intellectus carnalis, quasi Pater faceret quod Filius non faceret; Filius autem videret Patrem demonstrantem quod fieret a Patre. Ergo velut Pater faciebat quod Filius non faciebat; modo jam videmus aliquid facere Filium, quod non facit Pater. Quomodo nos versat, et mentem nostram pertractat; huc atque illuc ducit, uno carnis loco remanere non sinit, ut versando exerceat, exercendo mundet, mundando capaces reddat, capace
Abbreviated transcription (Latin):
ditorem. quia uerbũ in prin¬
cipio: fratrẽ. quia natum ex
uirgine maria. Conditorem
ante abraham. ante adam.
ante terram et celũ: ante om¬
nia corporalia et spiritalia.
ratrẽ autem ex semine abra¬
he.de tribu iuda: ex uirgi¬
ne isrłitica. Si ergo nouimꝰ
qui nobis loquitur. et d̾m et
hominẽ: intelligamꝰ uerba
dei et hominis. Aliquando
enĩ talia nob̾ dicit que perti¬
neant ad maiestatẽ: aliquã¬
do que pertineant ad humi¬
litatem. Ipse est enim excelsꝰ.
qui humilis: ut nos humileᷤᷤ
faciat excelsos. Quid ergo ait:
Demonstrabit michi pater
his maiora. ut uos miremini.
Ergo nobis demonstraturus¬
est: non illi. Cũ ergo nob̾sit
demonstraturus pater: prop¬
terea dixit. ut uos miremini.
E xposuit enĩ quod uoluit
dicere: demonstrabit michi
pater. Quare ñ dixit. demõ¬
monstrabit filio: Quia et
nos menbra sumus filii : et nos
menbra quod discimꝰ ipse di-¬
seit quodãmodo in menbris
suis. Quomodo discit in nob̾:
Quomodo patitur in nobis:

Expanded text:
ditorem, quia Verbum in principio; fratrem, quia natum ex virgine Maria: conditorem ante Abraham, ante Adam, ante terram, ante coelum, ante omnia corporalia et spiritualia; fratrem autem ex semine Abrahae, ex tribu Juda, ex Virgine Israelitica. Si ergo novimus hunc, qui nobis loquitur, et Deum et hominem, intelligamus verba Dei et hominis: aliquando enim talia nobis dicit quae pertineant ad majestatem, aliquando quae pertineant ad humilitatem. Ipse enim excelsus, qui humilis ut nos humiles faciat excelsos. Quid ergo ait? Demonstrabit mihi Pater his majora, ut vos miremini. Ergo nobis est demonstraturus, non illi. Cum ergo nobis sit demonstraturus Pater; propterea dixit, ut vos miremini. Exposuit enim quod voluit dicere, Demonstrabit mihi Pater. Quare non dixit, Demonmonstrabit Filio? Quia et nos membra sumus Filii; et nos membra tanquam quod discimus, ipse discit quodammodo in membris suis. Quomodo discit in nobis? Quomodo patitur in nobis.
Abbreviated transcription (Latin):
TInde et quinq illis porticibꝰ
languicti prodebant᷑: non sana¬
bantur. Iue aũt ibi eurauit
languidũ: qui et hic turbas
de quinq panib pauit. Dã
et super fenum discumbebãt.
Carnaliter ergo sapiebant: &
in carnalib quiescebant. Om¬
nis enĩ caro fenũ. Que erant
aũt illa fragmenta. nisi que
popłs ñ potuit manducare:
intelliguntur enĩ quedã secre¬
tora intelligentie.que mul¬
citudo ñ potest capere. Quid
ergo restat. nisi ut secretiora ĩ.
sicut erant apłi: Unde duo¬
decim cophim impleti sunt.
actũ est hoc et mirabiliter
quia magnrũ factũ est: et uti¬
liter. quia spiritale factum ẽ.
Qui tunc iuideritnt admira
dsunt: nos aũt non miramͣ
cũ audimus. Factum est enĩ
ut illi uiderent: scriptũ est au¬
tem ut nos audiremus. Qđ
in illis oculi ualuerunt: hoc
in nobis fides. Cernimus quip¬
pe ammo. quod oculis ñ po¬
trumus: et prelati illis fumꝰ
quomã de nobis dictũ est:be¬
ati qui ñ uident et credent.

Expanded text:
nde de quinque illis porticibus languidi prodebantur, non sanabantur. Ille enim ibi curavit languidum, qui et hic turbas de quinque panibus pavit. Nam et super fenum discumbebant. Carnaliter ergo sapiebant, et in carnalibus quiescebant. Omnis enim caro fenum . Quae sunt autem illa fragmenta, nisi quae populus non pIntelliguntur ergo quaedam secretiora intelligentiae, quae multitudo non potest capere. Quid ergo restat, nisi ut illa secretiorasicut erant apostoli? Unde duodecim cophini impleti sunt. Factum est hoc et mirabiliter, quia magnum; factum est et utiliter, quia spiritualiter factum est. Qui tunc viderunt, admirati sunt: nos enim nunc miramur cum audimus. Factum est autem ut illi viderent, scriptum est autem ut nos audiremus. Quod in illis oculi valuerunt, hoc in nobis fides. Cernimus quippe animo quod oculis non potuimus, et praelati illis sumus, quoniam de nobis dictum est, Beati qui non vident, et credunt .
Abbreviated transcription (Latin):
fitere cũ amico sponsi: qui ha¬
bet sponsam. sponsus ẽ. Amnicꝰ
aũt sponsi stat et audit eum.
Sed o si stares et audires eumͭ
et ñ caderes ut audires te. Nu¬
diendo enĩ eum stares: et au¬
dires. Nam loqueris: et tibi ca¬
put inflas. Ego inquit eccłia
si sponsa sum. si arras accepi:
si precio sanguinis illiꝰ redem¬
pta sum. audio uocem sponsi:
et uocem amicisponsi tunc
audio: si sponso meo det glori¬
am. ñ sibi. Dicat amicus. qui
habet sponsam sponsus ẽ:ami¬
cus aũt sponsi stat et audit e¬
um. et gaudio gaudet propt̃
uocem sponsi. E cce habes sacͣ¬
menta: et ego concedo. Habes
formã: sed sarmentũ es de uite
precisũ. Tu formã ostendis:
ego radicem quero. De forma
fructus ñ exit: nsi ubi ẽ radix.
Ubi aũt est radix. nisi in ca¬
ritate: Et audi formã sarmen¬
toꝵ. Paulus loquatur: Si sciã
inquit om̃ia sacramenta. et
habeam omnẽ propħiam. et
omnẽ fidem: et quantã fidẽ:
Ita ut montes transferã: cari¬

Expanded text:
fitere cum amico sponsi, Qui habet sponsam, sponsus est; amicus autem sponsi stat et audit eum. Sed o si stares et audires eum, et non caderes ut audires te! Audiendo enim eum, stares et audires: nam loqueris, et tibi caput inflas. Ego, inquit Ecclesia, si sponsa sum, si arrhas accepi, si pretio sanguinis illius redempta sum, audio vocem sponsi; et vocem amici sponsi tunc audio, si sponso meo det gloriam, non sibi. Dicat amicus, Qui habet sponsam, sponsus est: amicus autem sponsi stat et audit eum, et gaudio gaudet propter vocem sponsi. Ecce habes Sacramenta, et ego concedo. Habes formam, sed sarmentum es de vite praecisum; tu formam ostendis, ego radicem quaero: de forma fructus non exit, nisi ubi est radix; ubi autem est radix, nisi in charitate? Et audi formam sarmentorum; Paulus loquatur: Si sciam, inquit, omnia sacramenta, et habeam omnem prophetiam et omnem fidem et quantam fidem?, ita ut montes transferam, chari
Abbreviated transcription (Latin):
Aliud aliquid nobis uult insi¬
nuare. resurrectionem scilicet
mortuoꝵ. quã om̃s expectamꝰ:
ñ illam quam quidã habuert:
ut cͥderent ceteri. Resurrexit e¬
nim lazarus. moriturus: resur¬
gimus nos semper uicturi. Ta¬
lem resurrectionem pater facit
an filius: Immo u̾o pader in
filio. E rgo filius in patre: et
pater in filio. Unde probamꝰ
quia de ista dicit resurrectione:
Cũ dixxisset. sicut enĩ pater sus
intelligeremus illã resurrectio
raculum. ñ ad uitam et̾nam:
secutus ait. Neq enĩ pater
ruidieat quenquã. sed omne
iudiciũ dedit filio. Quid est
hoc:᷑ De mortuoꝵ resurrectio¬
ne dicebat: quia sicut pater
suscitat mortuos. et uiuificat:
sic et filius quos uult iurifi¬
cat. Unde continuo tanqͣm
rationẽ subiecit de iudicio di¬
cens. neq enim pater iudicat
quenquã. sed omne iudicrũ
dedit filio. nsi quia de ula
resurrectione mortuoꝵ dixe

Expanded text:
Aliud aliquid nobis vult insinuare, resurrectionem scilicet mortuorum, quam omnes exspectamus; non illam quam quidam habuerunt, ut crederent caeteri. Resurrexit enim Lazarus moriturus, resurgemus nos semper victuri. Talem resurrectionem Pater facit, an Filius? Imo vero Pater in Filio. Ergo Filius, et Pater in Filio. Unde probamus quia de ista dicit resurrectione? Cum dixisset, Sicut enim Pater suscintelligeremus illam mortuorum reraculum, non ad vitam aeternam, secutus ait, Neque enim Pater judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio. Quid hoc est? De mortuorum resurrectione dicebat, quia sicut Pater suscitat mortuos et vivificat, sic et Filius quos vult vivificat: unde continuo tanquam rationem subjecit de judicio, dicens, Neque enim Pater judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio, nisi quia de illa resurrectione mort
Abbreviated transcription (Latin):
rarũ cernimus occupare. Iam
ad seotam etatẽ pertinet ioħs
baptista. quo nemo exsurrex¬
it maior in natis mulierum:
de quo dictum est. maior qͣm
propħa. Quomodo et ipse os¬
tendit quia om̃ib gentib mis¬
sus est xxp̃e: Quando iudes ue¬
nerunt ad eũ. ut baptizarentur.
Et ne suꝑbirent de nomine a¬
braham. generatio inquit uipe¬
rarum: quis ostendit uob fugere
fructum dignum penitentie:
.idest. humiles estote. Suꝑbis
enĩ loquebat. Unde aũt erant
superbi: De genere carnis. ñ de
fructu imitationis patris abrahã.
Quid eis ait: Polite dicere. pa
trem habemus abrahã. Potest enĩ
deus de lapidib istis suscitare fi¬
lios abrahe: lapides dicens omnes¬
gentes. ñ propter firmitatẽ sicut
lapis dictus est quẽ reprobauer̃t
edificantes: sed propter stolidita¬
tem et duriciam stulticie. quia eis
quos adorabant similes facti erãt.
Adorabant enĩ insensata simula¬
chra. pariter insensati. Unde in

Expanded text:
rarum cernimus occupare. 16. Jam rarum cernimus occupare. 16. Jam ad sextam aetatem pertinet Joannes Baptista, quo nemo exsurrexit major in natis mulierum: de quo dictum est, Major quam propheta . Quomodo et ipse ostendit, quia omnibus gentibus missus est Christus? Quando Judaei venerunt ad eum ut baptizarentur, et ne superbirent de nomine Abraham, Generatio, inquit, viperarum, quis ostendit vobis fugere fructum dignum poenitentiae; id est, humiles estote: superbis enim loquebatur. Unde autem erant superbi? De genere carnis, non de fructu imitationis patris Abraham. Quid eis ait? Noltrem habemus Abraham. Potens est enim Deus de lapidibus istis suscitare filios Abrahae . » Lapides dicens gentes, non propter firmitatem, sicut lapis dictus est quem reprobaverunt aedificantes; sed propter stoliditatem et duritiam stultitiae, quia eis quos adorabant similes facti erant: adorabant enim insensata simulacra, pariter insensati. Unde in
Abbreviated transcription (Latin):
hereditabis in om̃ib gentib.
Cui enim d̃o dicit᷑ surge. nisi et
qui dormiuit : Surge deus iudi¬
ca terrã. T̃anquã diceret᷑. Dormi¬
sti iuidicatus a terra: surge ut iu¬
dices terrã. Et quo pertinet illa
propħia:. quoniã tu hereditabis
in omnib gentib: Iam ueroin
quinta etate. tanquã in quinta
hydria daniel uidit lapidem p̃¬
scisum de monte sine manib:
et fregisse om̃ia regna terrarũ. et
creuisse illũ lapidem. et factum
esse montẽ magnũ: ita ut imple¬
ret uniuersam faciem terre. Quid
apertius fratres mei: Lapis de
monte precidit᷑. Ipse est lapis.
quẽ reprobauerunt edificantes:
hic factus est in caput anguli. De
quo monte precidit᷑. nisi de regno
pere humano: quia sine ample¬
xui maritali de uirgine ecortus
est. Nons ille unde precisus est:
non impleuerat uniuersam faci¬
em terre: ñ enĩ tenuerat regnum
iudeoꝵ om̃s gentes. At uero re¬
gnũ xp̃i untuersum orbẽ ter¬

Expanded text:
haereditabis in omnibus gentibus. haereditabis in omnibus gentibus. Cui enim Deo dicitur, Surge, nisi ei qui dormivit? Surge, Deus, judica terram. Tanquam diceretur, Dormisti, judicatus a terra; surge, ut judices terram. Et quo pertinet illa prophetia, Quoniam tu haereditabis in omnibus gentibus? 15. Jam vero in quinta aetate, tanquam in quinta hydria, Daniel vidit lapidem praecisum de monte sine manibus, et fregisse omnia regna terrarum; et crevisse illum lapidem, et factum esse montem magnum, ita ut impleret universam faciem terrae . Quid apertius, fratres mei? Lapis de monte praeciditur: ipse est lapis quem reprobaverunt aedificantes, et factus est in caput anguli . De quo monte praeciditur, nisi de regno pere humano; quia sine amplexu maritali de virgine exortus est. Mons ille unde praecisus est, non impleverat universam faciem terrae: non enim tenuerat regnum Judaeorum omnes gentes. At vero regnum Christi, universum orbem ter
Abbreviated transcription (Latin):
ctum est: capientes metretas bi¬
nas uł ternas. Ad om̃s inquam
gentes pertinet propħia: modo
cõmemorauimꝰ demonstratũ in
adam qui ẽ forma futuri. Quis
aũt nesciat. quod de illo orte st̃
om̃s gentes: et in eius uocabulo
quatuior litteris. quatuor orbis
terrarũ partes per grecas appella¬
tiones demonstrantur: Si enim
grece dicant᷑. oriens. occidens. aqͥ¬
lo. meridies. sicut eas plerisq lo¬
cis sc̃a scriptura cõmemorat: in
capitib uerboꝵ inuenis adam.
Dicuntur enĩ grece memorate
quatuor mundi partes: anatole.
disis. arctos. mesenbria. Ista qua¬
tuor nomina. si tanquã uersus
quatrior sub inuicem seribas: in
eoꝵ capitib adam legit᷑. Hoc in
noc propter arcam figuratũ est.
in qua erant om̃ia animalia.
que significabant om̃s gentes:
hoc in abraham cui apertius
dictum ẽ. in semine tuo bene¬
dicent᷑ om̃s gentes: hoc ĩ dauid.
de cuius psalmisut alia omit¬
tam. modo cantauimꝰ. surge
ddeus iudica terrã: quoniã tu

Expanded text:
ctum est, Capientes metretas binas vel ternas: ad omnes, inquam, gentes pertinet prophetia; modo commemoravimus demonstratum in Adam, qui est forma futuri. Quis autem nesciat quod de illo exortae sunt omnes gentes: et in ejus voquatuor litteris, quatuor orbis terrarum partes per Graecas appellationes demonstrantur. Si enim Graece dicantur oriens, occidens, aquilo, meridies, sicut plerisque locis sancta eos Scriptura commemorat, in capitibus verborum invenies Adam. Dicuntur enim Graece memoratae quatuor mundi partes; Anatole, disis, arctos, mezembria. Ista quatuor nomina si tanquam versus quatuor sub invicem scribas, in eorum capitibus Adam legitur. Hoc in Noe propter arcam figuratum est, in qua erant omnia animalia, quae significabant omnes gentes: hoc in Abraham, cui apertius dictum est, In semine tuo benedicentur omnes gentes: hoc in David, de cujus Psalmis, ut alia omittam, modo cantavimus, Surge, Deus, judica terram; quoniam tu
Abbreviated transcription (Latin):
siue in trib. propter tres filios¬
noe significatos. ⁊igurata est enĩ
propħia. pertingens usq ad om̃s
gentes. Nam in eo quod pertin-¬
git dicta ẽ metreta: sicut dicit a¬
postolus. Accepimus mensurã:
pertingendi usq ad uos. Senti¬
bus em̃ euangłirans hoc ait. men¬
suram pertingendi usq ad uos.

Expanded text:
sive in tribus, propter Noe tres filiossive in tribus, propter Noe tres filios, significatas. Figurata est enim prophetia pertingens usque ad omnes gentes. Nam in eo quod pertingit, dicta est metreta, sicut dicit Apostolus, Accepimus mensuram pertingendi usque ad vos . Gentibus enim evangelizans, hoc ait, mensuram pertingendi usque ad vos.