comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
doctores: Numqͥo om̃s uirtutes: Numquid
om̃s dona habẽt sanitatũ. Numqͥd õs
linguis loquunt᷑: Humqͥd om̃s interpre¬
tant᷑: Aliud habet iste. Aliud ille: ⁊ quod
habet iste. nõ babet ille. Mensura ẽ: di¬
uisio quȩdã donoꝵ ẽ. Ergo hoĩbus ad.
Ruomͦ aliud acespit manꝰ ut oꝑet᷑. ali¬
ud ocłs ut uideat. aliud auris ut audiat.
aliud pes ut ambulet. Anina tam̃ una ẽ.
quȩ agit om̃ia: In manu ut oꝑet᷑. in pede
ut ambulet. in aure ut audiat. in ocło ut
uideat. Sic sũt etiã diuersa dona fideliũ.
buta. S. xp̃c qui dat nõ ad m̃surã acci¬

Expanded text:
doctores? numquid omnes virtutes? numquid omnes dona habent sanitatum? numquid omnes linguis loquuntur? numquid omnes interpretantur ? Aliud habet iste, aliud ille; et quod habet ille, non habet iste: mensura est, divisio quaedam donorum est. Ergo hominibus ad Quomodo aliud accipit manus ut operetur, aliud oculus ut videat, aliud auris ut audiat, aliud pes ut ambulet: anima tamen una est, quae agit omnia; in manu ut operetur, in pede ut ambulet, in aure ut audiat, in oculo ut videat; sic sunt etiam diversa dona fidelium, buta. Sed Christus, qui dat, non ad mensuram acc
Abbreviated transcription (Latin):
rito iã p̃sente uiro audit mulier. e rede
mͥ Iã enĩ ẽ inte qͥ credit qr p̃sens ẽ uir
tuus. Cepisti adee̾ intellectu: qͣndo me
ꝓpłum appellasti. Mulier crede mͥ. qͥa nͥ
credideritis nõ intelligetis. Ergo mulier
crede iͥ: qe ueniet hora qͣndo neq in mõ¬
te hoc neq in iherosolimis adorabitis pa¬
trẽ. uos adoratis qd̾ nescitis. nos adoramꝰ

Expanded text:
ede mihi, jam enim est in te qui credat, quia praesens est vir tuus. Coepisti adesse intellectu, quando me prophetam appellasti. Mulier, crede mihi, quia nisi credideritis, non intelligetis. Ergo, mulier, crede mihi: Quia veniet hora, quando neque in monte hoc, neque in Jerosolymis adorabitis Patrem. Vos adorat
Abbreviated transcription (Latin):
mirabant᷑. nõ malũ suspicabant᷑. Et ne¬
mo tam̃ dix̃ qͥd queris. aut qͥd loq̃ris cũ
ea. Reliqͥt gͦ mulier ydriã suã. Mulier
audito ego sũ qui loqͦr tec̃. ⁊ recepto incor
teret ⁊ eugłitare curreret:  ꝓiecit cupi¬
ditatẽ. ⁊pꝑauit ad nunciare ueritatẽ.
Discãt qui uolũt eugłitare: ꝓbiciant hy¬
driã ad puteũ. Recordamini qͥd suꝑtꝰ
dixerĩ de ydria:uas erat unde aqua
hauriebat᷑. Greco nomine appellat᷑ y¬
tamꝗͣ si aquariũ diceret᷑. Proiecit gͦ¬
ydriã quȩ nõ usui s honeri fuit. Aiui¬
da qͥppe desiderabat illa aqua satiari:
ut nũciaret xp̃m. Honere abiecto cu¬

Expanded text:
uspicabantur. Nemo tamen dixit: Quid quaeris aut quid loqueris cum ea? 30. Reliquit ergo hydriam suam mulier. Audito, Ego sum qui loquor tecum, et recepto in cor teret, et evangelizare curreret? Projecit cupiditatem, et properavit annuntiare veritatem. Discant qui volunt evangelizare, projiciant hydriam ad puteum. Recordamini quid superius dixerim de hydria: vas erat unde aqua hauriebatur, graeco nomine appellatur hytanquam si aquarium diceretur. Prohydriam, quae non jam usui, sed oneri fuit. Avida quippe desiderabat aqua illa satiari, ut nuntiaret Christum. Onere abjecto, cu
Abbreviated transcription (Latin):
mõstrabit. Quid ẽ hoci cħ inqͥt de tẽplo
cõtendunt iudĩ:⁊ nos de mõte conten¬
dimꝰ. Cũ ille uenerit: imontẽ sꝑnet et
templũ euertet. Docebit nos iste omĩa:
ut in spũ ⁊ ueritate nouerimꝰ adorare.
Scielut qͣuis eã poss docere: s iam do¬
centẽ nondũ agnoscebat. Iã ergo dig¬
na erat cui manifestaret᷑. Messias aut̃
unctꝰ ẽ. Unctꝰ grece. xp̃c ẽ. hebraice mes¬
Cogi̾te aͥppe sut̃ linguȩ istę nucinȩ:
hebraica. punica. ⁊ syra. Ergo dicit ei mu¬
ler. Scio qi messias uent qͥ dicit᷑ axp̃c:¬
Cũ ergo uenerit: ille nobis adnunciab it
omĩa. Dicit ei iħs. Ego sũ qui loquor tec.
Uocauit gͦ uirũ suũ factꝰ ẽ uir eiꝰ cap̃t
mulieris. factꝰ ẽ. xp̃c caput uiri. lã nu¬
lier ordinat᷑ in fide ⁊ regit᷑ bene uictã
postea quã audiuit hoc. ego sũ qͥ loqͦr
tecũ: Iã ultia qͥd diceret. qͣndo dñs xp̃c

Expanded text:
 Modo, inquit, de templo contendunt Judaei, et nos de monte contendimus: cum ille venerit, et montem spernet, et templum evertet; docebit nos iste omnia, ut in spiritu et veritate noverimus adorare. Sciebat quis eam posset docere, sed jam docentem nondum agnoscebat. Jam ergo digna erat cui manifestaretur. Messias autem unctus est; unctus graece Christus est; hebraice MesCognatae quippe sunt linguae istae et vicinae, hebraica, punica, et syra. 28. Ergo dicit ei mulier, Scio quia Messias veniet, qui dicitur Christcum ergo venerit ille, nobis annuntiabit omnia. DVocavit virum suum; factus est vir ejus caput mulieris; factus est Christus caput viri. Jam mulier ordinatur in fide, et regitur bene victura. Posteaquam audivit hoc: Ego sum, qui loquor tecum; jam ultra quid diceret, quando C
Abbreviated transcription (Latin):
ueniat ub gratis accipit᷑. Hec sic erube
maras ⁊ maliciosas cũ tribuũt qd̾ non
sũt. cum extollunt᷑. putantes se aliqͥd esse
cũ nicħ sĩt. tot partes dese fecer̃t. S qͥd
in eis impletũ ẽ qđ nolũt corrigi. nͥ qđ
audistis in ꝓsalmo. discissi st̃: nec com¬
pucti sũtͦ. Quilt̃ gͦ qͥ boues uendũt: boues
intelligunt᷑: qui nobis scripturas sc̃as dis¬
pensauerũt. Boues erãt apłi: boues erãt
ꝓpħȩ unde dicit apłs. Boui trituranti:
oł nõ infrenabis. Num qͥd de bo̾bꝰ ꝑtinet
ad dm̃ : an ꝓpt̾ nos dicit :. ꝓpter nos e¬
nĩ dicit. qr debet in spe qͥ arat arare.
⁊ triturans inspe participandi. Ergo
illi boues. reliquerũt nobis memoriã scͥp¬
turarũ. Nõ enĩ de suo dispensauerunt:
qi głam dñi quesiert̃. Quid enĩ audistiᷤ
in ipso psalmo: qe dicãt semꝑ magnificet᷑
dñs qui uolũt pacem serui eiꝰ. Seruus

Expanded text:
veniat ubi gratis accipitur. Nec sic erubesveniat ubi gratis accipitur. Nec sic erubesmaras et malitiosas, cum sibi tribuunt quod non sunt, cum extolluntur putantes se aliquid esse cum nihil sint , tot partes de se fecerunt. Sed quid in eis impletum est quod nolunt corrigi, nisi quod audistis in Psalmo, Discissi sunt, nec compuncti sunt? 7. Qui ergo boves vendunt? Boves intelliguntur qui nobis Scripturas sanctas dispensaverunt. Boves erant Apostoli, boves erant Prophetae. Unde dicit Apostolus: « Bovi trituranti os non infrenabis. Numquid de bobus pertinet ad Deum? An propter nos dicit? Propter nos enim dicit; quia debet in spe qui arat arare, et triturans in spe participandi » . Ergo illi boves reliquerunt nobis memoriam Scripturarum. Non enim de suo dispensaverunt, quia gloriam Domini quaesierunt. Quid enim audistis in ipso Psalmo? Et dicant semper, Magnificetur D
Abbreviated transcription (Latin):
go tenere debemꝰ om̃s affectꝰ a talibꝰ cõcupiᷤᷤ¬
centus fr̃s mei. qui talia querũt: uendũt.
Nã ⁊ fymon ille idõ uolebat emere spm̃
les dñs de tẽplo flagello eiecit. Talis enim
ipse erat: ⁊ qd̃ uenderet emere uolebat. De
illis erat: qui columbas uendiũt. Et enĩ in
Quare enim hoc dicũtͣ. iquo p̃cio uen¬
dunt. preciũ honoris sui . accipiũt. p̃ciũ
cathedras temporales: ut uideantur ipsi
uendere colũbas. Caueant a flagello de
resticłis. Colũba nõ est uenalis gratis da
tur:. quia gr̃a uocatur. Idõ fr̃s mei. quo¬
m uidetis eos qui uendũt ꝓpolarios:. quis¬
q qd̃ uendit laudat. Qd̃ ꝓposta fecerũt̃:
Alterũ ꝓpostũ habet cartagine primiaisꝰ.
numidia illi ⁊ illi: quos iã nec nominare
sufficimꝰ. Circuit ergo aliquis emere co¬
lumbã. unꝰ quisq ad ꝓpostũ suũ. laudat
qd̃ uende̾t. Auertat᷑ illiꝰ cor auendente:

Expanded text:
go tenere debemus omnes affectus a talibus concupisgo tenere debemus omnes affectus a talibus concupiscentiis. Fratres mei, qui talia quaerunt, vendunt. Nam et Simon ille ideo volebat emere Spiriales Dominus de templo flagello ejecit. Talis enim ipse erat, et quod venderet emere volebat: de illis erat qui columbas vendunt. Etenim in Quare enim hoc dicunt? Et quo pretio vendunt pretium honoris sui? Accipiunt pretium cathedras temporales, ut videantur ipsi vendere columbas. Caveant a flagello de resticulis. Columba non est venalis; gratis tur, quia gratia vocatur. Ideo, fratres mei, quomodo videtis eos qui vendunt, propolarios, quisque quod vendit laudat: quot proposita fecerunt? Alterum propositum habet Carthagine Primianus, Numidia illi et illi, quos jam nec nominare sufficimus. Circuit ergo aliquis emere columbam, unusquisque ad propositum suum laudat quod vendit. Avertatur illius cor ab omni vendente,
Abbreviated transcription (Latin):
nicłis enĩ peccatoꝵ suoꝵ: unꝰ quisq constru¬
gitur. Illud dñs dicit. Illud alia scriptura
dicit: s utrãq dñs dicit. De peccatis suis
ligant᷑ hoĩes: umitunt᷑ in tenebras exte¬
riores. Iui sũt tam̃ qui uendũt boues tit
infigura quaeramꝰ nusteriũ facti s qui sũt
qui boues uendunt ⁊ columlus: ipsi sunt
qui quę sua sũt querunt in ęccłia: nõ quȩ
iħu. xp̃i. Uenale habent totũ: qr nolũt re¬
dimisemi nolũt: ⁊ uendere uolũt. bonũ ẽ
rere in hoc scło quodlibet tẽporale ⁊ tran¬
sitoriũ. siue sit pecunia. siue sit uoluptaᷤᷤ
uentris. ⁊ gutturis. siue sit honor in laude
humana: Nõne omĩa fumꝰ uentꝰ: Hõne
omĩa transeut̃ ⁊ currũt: Et ue his qui he¬
serit transeuntibꝰ: qe simul transeut̃. Hõne
omĩa fluuiꝰ preceps currens inmare: Et
uȩ qui ceciderit: qe in mare trahitur. Er¬

Expanded text:
niculis enim peccatorum suorum unusquisque constriniculis enim peccatorum suorum unusquisque constringitur . Illud Dominus dicit, illud alia Scriptura dicit; sed utrumque Dominus dicit. De peccatis suis ligantur homines, et mittuntur in tenebras exteriores. 6. Qui sunt tamen qui vendunt boves? ut in figura quaeramus mysterium facti. Qui sunt qui oves vendunt et columbas? Ipsi sunt qui sua quaerunt in Ecclesia, non quae Jesu Christi . Venale habent totum, qui nolunt redimi: emi nolunt, et vendere volunt. Bonum est rere in hoc saeculo quodlibet temporale et transitorium, sive sit pecunia, sive sit voluptas ventris et gutturis, sive sit honor in laude humana? Nonne omnia fumus et ventus? nonne omnia transeunt, currunt? Et vae his qui haeserint transeuntibus, quia simul transeunt. Nonne omnia fluvius praeceps currens in mare? Et vae qui ceciderit, quia in mare trahetur. Er
Abbreviated transcription (Latin):
mus tam̃ fr̃s. Hõ enĩ ⁊ipse pepercit illis
qui flagellandꝰ ab cis erat: prior illos fla¬
gellauit. Signũ quoddã nõbis ostendit:
qd̃ fecit flagellũ de resticłis.: ⁊ inde indis¬
ciplinatos. uegociationẽ m dĩ tẽplo faci¬
entes. flagellauit. Etenĩ unꝰ qͥsq pecca¬
tis suis restẽ sibi texit. ꝑ pħa dicit. Ue hiᷤ
qui trahut peccata. sic̃ restẽ longã. Iui
Iuomͦ addunt᷑ peccata peccatis: cũ pecca¬
ta quȩ facta sũt. cooꝑiunt᷑ aliis pecca¬
tis. furtũ fecit. ne itueniat᷑ qͥ: fecit. que¬
iet mathematicũ. Suffecerat furtũ fe¬
cisse. Quare uis adiuingere peccatũ pec¬
cato: E cce duo peccata:Cũ ad mathema¬
ticũ ꝓhiberis accedere: blasphemas ep̃m.
E cce tria peccata. Cũ audis. mute illũ foraᷤᷤ
de ȩccłia: dicis. Duco me ad partẽ donati.
Ecce addis quartũ. Crescet restisͣmerestem.
Bonũ ẽ tibi. ut hĩc inde cũ flagellaris cor
rigaris: ue in finẽ dicat᷑. Ligate illi manꝰ

Expanded text:
tres non enim et ipse pepercit illis: qui flagellandus erat ab eis, prior illos flagellavit, signum quoddam nobis ostendit, quod fecit flagellum de resticulis, et inde indisciplinatos, negotiationem de Dei templo facientes, flagellavit. Etenim unusquisque in peccatis suis restem sibi texit. Propheta dicit, Vae his qui trahunt peccata sicut restem longam! . Quis Quomodo adduntur peccata peccatis? Cum peccata quae facta sunt, cooperiuntur aliis peccatis. Furtum fecit, ne inveniatur quia fecit, quaerit mathematicum. Sufficeret furtum fecisse; quare vis adjungere peccatum peccato? ecce duo peccata. Cum ad mathematicum prohiberis accedere, blasphemas episcopum: ecce tria peccata. Cum audis, Mitte illum foras de Ecclesia; dicis, Duco me ad partem Donati: ecce addis quartum. Crescit restis: time restem. Bonum est tibi ut hic inde cum flagellaris, corrigaris; ne in fine dicatur, Ligate illi pedes
Abbreviated transcription (Latin):
Qnae gͦ. ulu oporcet crescere me aut̃
erat. Numqͥd iuuenis. si iã triguita an¬
nor fit adhuc crescit᷑. Iam ab ipsa ęta¬
te uergere incipiũt hoĩes: ⁊ declinare
ad grauiorẽ etatẽ. X inde ad senectutẽ.
S &e si pueri essẽt ambo. nõ diceret.
illũ oportet cresc̾e me aut̃ minuided
diceret simul nos oportet crescere. Nc̃
aut̃ triginta annoꝵ ille: triguita et
ille.Sex m̃ses qui int̾ erãt: nullã dis¬
tingũt ȩtatẽ magis illud inuerit lec¬
tio quã aspectio. Quid gͦ ẽ illũ oportet
crescere me aut̃ minui: ꝙagnũ hoc sa¬
ueniret dñs ib̃s. hoĩes głabant᷑ de se.
Uenit ille hõ: ut minueret᷑ hõis gła.
laugeret᷑ gła dĩ. Qenĩ uenit ille si¬
ne peccato:⁊ inuenitoescum pec¬
cato:si sic uenit ille ut dimiteret per¬
cata. Ds largiat᷑. hõ confiteat᷑. Et enĩ cõ¬
fessio hoĩs. humilitas hõis: miseratio dĩ:

Expanded text:
re, me autem erat : numquid juvenis, si jam triginta annorum sit, adhuc crescit? Jam ab ipsa aetate vergere incipiunt homines, et declinare ad graviorem aetatem, et inde ad senectutem. Sed et si pueri essent ambo, non diceret, Illum oportet crescere, me autem minui; sed diceret, Simul nos oportet crescere. Nunc autem triginta annorum ille, triginta et ille: sex menses qui intererant, nullam distinguunt aetatem; magis illud invenit lectio quam aspectio. 5. Quid Magnum hoc Saveniret Dominus Jesus, homines gloriabantur de se: venit ille homo, ut minueretur hominis gloria, et augeretur gloria Dei. Venit ille sine peccato, et invenit omnes cum peccato. Si sic venit ille, ut dimitteret peccata: Deus largiatur, homo confiteatur. Etenim confessio hominis, humilitas hominis; miseratio D
Abbreviated transcription (Latin):
Iuatͣ  nomo ex phariseis nicodemus
nomine: pͥnceps uideoꝵ. hic uenit
ad iħ̾m nocte ce dix̃ ei. Rabi. Iã hoc nos¬
tis: qr rabbi magist̾ dicit᷑. Scimꝰ qr a dõ
uenisti magest᷑. Nemo enĩ pot̃ hec signa
facere quȩ tu facis. nͥ fuerit ds cũ eo. Ergo

Expanded text:
utem homo ex Pharisaeis, Nicodemus nomine, princeps Judaeorum: hic venit ad eum nocte, et dixit ei, Rabbi. Jam hoc nostis, quia Rabbi magister dicitur. Scimus quia a Deo venisti magister: nemo enim potest haec signa facere quae tu facis, nisi fuerit
Abbreviated transcription (Latin):
Nã de se ipso. ait. Nõ ẽ ꝓpħa sine honore.
nisi ĩ patria sua. Itẽ de illo dictũ ẽ ad mo¬
ẏ sen. Propħam eis suscitabo de fr̃ĩbus eo¬
rũ similẽ tui. Similẽ scilicet ad formã
carnis nõ ad enunentiã maiestatis. Ergo
samaritanos uudeos: qr iuidĩ in tẽplo a
salomone fabricato. adorabãt dm̃. sa¬
marctani longe inde positi nõ in eo ado¬
rabãt: Itleo uidfi meliores se eẽ iac¬
ẽẽ ꝑhibgis. qr tẽplũ habetis qd̾ nos non
habemꝰ. Hum qͥd patres nr̃i qͥ dõ placuer̃¬
in illo tẽplo adorauer̃t: Nõne in isto mõte
ad orauer̃ uͥ nos sumꝰ: Meliꝰ gͦ nos inqͥũt
in hoc monte. dñi rogamꝰ: uͥ patres nr̃i io¬
gauert̃. Contendelũt utriq ignati.̃q ui
rũ nõ habentes. illi ꝓ tẽplo. illi ꝓ mõte in¬

Expanded text:
nam de seipso ait: Non est propheta sine honore, nam de seipso ait: Non est propheta sine honore, nisi in patria sua ; item de illo dictum est ad Moysen: Proprum similem tui : similem scilicet ad formam carnis, non ad eminentiam majestatis. Ergo Samaritanos et Judaeos, quia Judaei in templo a Salomone fabricato adorabant Dominum. Samaritani, longe inde positi, non in eo adorabant. Ex eo Judaei meliores esse laeesse perhibetis, quia templum habetis, quod nos non habemus? Nunquid patres nostri, qui Deo placuerunt, in templo adoraverunt? Nonne in isto monte adoraverunt, ubi nos sumus? Melius ergo nos inquiunt in hoc monte Deum rogamus, ubi patres nostri rogaverunt. Contendebant utrique ignari, quia, virum non habentes, illi
Abbreviated transcription (Latin):
istos gͦ quinq sensꝰ mulier illa adhuc erra¬
bat: icrror cã uentilabar. Error aut̃ iste non
erat legitimꝰ uir s adulter. Idõ ei dñs ait.
Benediristi qr nõ habeo uirũ. Quinq enĩ
uiros habiustr. qͥnq  sensꝰ carnis pͥmo re¬
xerũt. Uenisti ad ętatẽ utẽdę rationis. nec
ad sapientiã ꝑuenisti s in errorẽ ĩcidisti.
Ergo post illos qͥnq uiros iste quẽ habes ñ
ẽ tius iuir. Eͣ quis erat si uir nõ erat iusi
adult̾ : uocaitaq nõ adulterũ. s uirũ. tiumi:
ut intellectu me capias. nõ errore de me
falsũ aliqͥd sentias. adhuc enĩ errabat
mulier. quȩ aquã illã rogitabat. cũ iam
nͥ qe adulterũ. nõ uirũ habebat: Tolle hĩc.
ergo istũ adulterũ qui te corrũpit: iuade
uoca uirũ tuuĩ uoca ⁊eni. ut intelligaᷤᷤ
me. Dic̃ ei mulier. Dñȩ uideo qr ꝓpħa es¬
tu. Cepit uenire uir: nõdum pleue uenit:

Expanded text:
istos ergo quinque sensus mulier illa adhuc erraistos ergo quinque sensus mulier illa adhuc errabat, et error eam ventilabat. Error autem iste non erat legitimus vir, sed adulter: ideo ei Dominus, ait, Bene dixisti, Quia non habeo virum. Quinque enim viros habuisti: quinque te sensus carnis primo rexerunt; venisti ad aetatem utendae rationis, nec ad sapientiam pervenisti, sed in errorem incidisti. Ergo post illos quinque viros, iste quem habes, non est tuus vir. Et quid erat, si vir non erat, nisi adulter? Voca itaque non adulterum, sed virum tuum; ut intellectu me capias, non errore de me aliquid falsum sentias. Adhuc enim errabat mulier, quae aquam illam cogitabat; cum jam nisi quia adulterum, non virum habebat? Tolle ergo hinc istum adulterum qui te corrumpit, et vade, voca virum tuum. Voca, et veni, ut intelligas me. 23. Dicit ei mulier: Domine, video quia Tunc coepit venire vir, nondum plene venit.
Abbreviated transcription (Latin):
entia imbutꝰ reg̾e cȩꝑit animã: scit iã nõ
solũ fug̾e foueã. ⁊ ambulare in ȩquali quod
ocłi ostendũt aĩȩ infirmȩ:. nec tantũ cano¬
ras uoces suauit̾ audire. dissonasq repelłe.
uł blãdis odoribꝰ delectari. puta resq res¬
puere. aut dulcedine capiet amaritudine
offendi. aut lenibꝰ mulceri: ⁊ asꝑis leoi. Ista
enĩ om̃ia. ĩfirmȩ st̃. inimę necessaria. Qio
gͦ regiminis adhibet᷑ ꝑ illũ intellectũ: nõ alba
inigͣ discreturꝰ ẽ. s iusta ⁊ iniusta. bona ⁊
mala. utilia unutilia. castitatẽ & impudi¬
c̃itia hac̃ ut amet: illa̾ut uitet. faritatẽ ⁊ odiũ in
bae ut sit. in alaꝰ ut nõ sut hic uir qͥnq illiᷤ
uiris in ista muliere nõ successerat. Ubi cuĩ
nõ succedit ille.: error dñatur. Nã cũ seꝑ¬
it aĩa capar eẽ rationis: aut sapiente m̃te
regit᷑ aut errore. S error nõ regit s ꝑdit. Lost

Expanded text:
entia imbutus regere coeperit animam, scit jam non entia imbutus regere coeperit animam, scit jam non solum fugere foveam, et ambulare in aequali quod oculi ostendunt animae infirmae: nec tantum canoras voces suaviter audire, dissonasque repellere; vel blandis odoribus delectari, putoresque respuere; aut dulcedine capi, et amaritudine offendi; aut lenibus mulceri, et asperis laedi. Ista enim omnia infirmae animae sunt necessaria. Quid ergo regiminis adhibetur per illum intellectum? Non alba et nigra discreturus est, sed justa et injusta, bona et mala, utilia et inutilia, castitatem et impudicitiam, hanc ut amet, istam ut vitet; charitatem et odium, in hac ut sit, in illo ut non sit. 22. Hic vir quinque illis viris in ista muliere non successerat. Ubi enim non succedit ille, error dominatur. Nam cum coeperit anima capax esse rationis, aut a sapiente mente regitur, aut ab errore: sed error non regit, sed perdit. Post
Abbreviated transcription (Latin):
nõ regit᷑ nͥ sensibꝰ carnis. Anima in puero
qd̃ tactu sentit᷑. hoc appetit aut fugit. Ap¬
petit qͥcqͥd mulcet. fugit quicquid offendit
hos qͥnq sens Hos enĩ qͥnq sensꝰ mulcet uo¬
luptas: offendit dolor. Scdm hos qͥnq sen¬
regit᷑. Quare aut̃ uiri dicti sũt: quia le
gitimi a dõ quippe facti.⁊ adõ donatiᷤ. Ani¬
ma infirma. ẽ adhuc q̃ istis qͥnq sensibꝰ
regit᷑. i sub istis qͥnq uiris agit. At ubi uen̾it
ad ãnos exerendȩ rationis. si eã susceꝑit obti¬
ma disciplina ⁊ doctrina sapientiȩ. Quin¬
q illis uiris ad regendũ nõ succedit nͥ uir uerꝰ¬
ce legitimꝰ ulliꝰ melior. ⁊ qui meliꝰ regat. &
qui ad ȩt̾nitatẽ regat. ad ȩt̾nitatẽ excolat.
ad et̾nitatẽ instruat. Hã isti qͥnq sensꝰ nõ
ad ȩt̾nitatẽ nos regũt. s ad ista tẽporalia uł
appetẽda uł fugiẽda. Ubi uͦ intellectꝰ sapi¬

Expanded text:
non regitur nisi sensibus carnis. Anima in puero non regitur nisi sensibus carnis. Anima in puero quod tactu sentitur, hoc appetit aut fugit. Appetit quidquid mulcet, fugit quidquid offendit hos quinque sensus. Hos enim quinque sensus mulcet voluptas, offendit dolor. Secundum hos quinque senregitur. Quare autem viri dictipe facti, et a Deo donati animae. Infirma est adhuc quae istis quinque sensibus regitur, et sub istis quinque viris agit: at ubi venerit ad annos exserendae rationis, si eam susceperit optima disciplina et doctrina sapientiae; quinque illis viris ad regendum non succedit, nisi vir verus legitimus et illis melior, et qui melius regat, et qui ad aeternitatem regnon ad aeternitatem nos regunt, sed ad ista temporalia vel appetenda vel fugienda. Ubi vero intellectus sapi
Abbreviated transcription (Latin):
dixi ti qr nõ habeo uirũ. Unde ergo tu
dixisti. uoca uirũ tuũ laudiͦ q bene no¬
uit dñs. nõ eã habere uirũ: dicit ei ⁊ oct̃a
Ne forte putaret mulier idõ dixisse dnm̃
benediristi qr nõ habeo uirũ Qd̾ hoc a
muliere didicerit. nõ qd̃ ipse istud diuini¬
tate cognouerit: audi aliqͥd qd nõ dixi. lnq
enĩ uiros habiusti: uste quẽ habes nõ ẽ uir
tuus. hoc uere dixisti. Iterũ cogitnꝰde istis qͥn¬
q uiris subtiliꝰ aliqͥd ꝑscrutari. Multi qͥppe
intellexert̃ nõ tam̃ absurde nec usq quaq im¬
ꝓbabilit̾: quinq uiros mulieris huiꝰ. qͥnq li¬
bros moysi. Utebant᷑ enĩ eis samaritanr . sub
cadẽ lege erãt. Nã inde illis ⁊ circũcisio ine¬
rat s qm̃ angustat. nos qd̃ sequit᷑. & uc̃
quẽ habes nõ ẽ uir tuus Uidet᷑ mͥ faciliuᷤ
posse acciꝑe qͥnq uiros priores animȩ.
quinq corporis sens eẽ. Quando enĩ qͥsq naᷤ¬
citur. anteꝗͣ possit uti mente atq ratione.

Expanded text:
dixisti, Quia non habeo virum. Unde ergo tu dixisti, Voca virum tuum? Et audi quia bene novit Dominus eam non habere virum, Dicit ei, etc. Ne forte putaret mulier ideo dixisse Dominum, Bene dixisti, Quia non habeo virum, quod hoc a muliere didicerit, non quod ipse istud divinitate cognoverit, audi aliquid quod non dixisti: Quinque enim viros habuisti, et iste quem habes, non est vir tuus, hoc vere dixisti. 21. Iterum cogit de istis quinque viris subtilius aliquid perscrutari. Multi quippe intellexerunt, non quidem absurde, nec usquequaque improbabiliter, quinque viros mulieris hujus, quinque libros Moysi. Utebantur enim eis Samaritani, et sub eadem Lege erant: nam inde illis et circumcisio inerat. Sed quoniam angustat nos quod sequitur, Et nunc quem habes, non est vir tuus; videtur mihi facilius nos posse accipere quinque viros priores se. Quando enim quisque nascitur, antequam uti possit mente atque ratione,
Abbreviated transcription (Latin):
ba eiꝰ quȩ mauent in nob̾: s qͦd ht̃ cupiditas
⁊ infirmitas carnis quȩ ñ ẽ in eo. ⁊ in qͣ ñ ma¬
nent u̾ba eiꝰ: Nam utiq ad ũ̾ba eiꝰ ꝑtinet ora¬
tio illa qͣm docuit: ubi dicimꝰ pat̾ nr qͥ es
damus peticionibꝰ nris: ⁊ quiquid pecie¬
rimus fiet nob̾ t unc enim dicenda st̃ ũ
in uita : ñ computat᷑ palmes in uite. qr iu
tam ñ attrahit ex radioe: ad hanc differẽ¬
ttam ualet qͦd scͥptum ẽ: ⁊ memoria reti¬
nentibꝰ mandata eiꝰ ut faciant ea: multi
enim memoria retiuent ut contempnant:
uł &ẽ derideant ⁊ obpugnent ea: In hi
ñ coherent: ⁊ sõ illis ñ er̃ in bñficiũ s in
testimonium: & qr sic s̃ meis ut ñ mane¬
aut ĩ eis: ad hoc tenent᷑ ab eis ut rudicent᷑
de eo qͣ dicit in hoc clarificatus est pat̾ iñs. ut fructũ
plurimum afferatis iisq ad id: sicut ego patͥs mei

Expanded text:
iditas et infirmitas carnis, quae non est in eo, et in qua non manent verba ejus. Nam utique ad verba ejus pertinet oratio illa quam docuit, ubi dicimus, Pater nosterdamus petitionibus nostris, et quidquid petierimus, fiet nobis. Tunc enim dicenda sunt vein vita, non computatur palmes in vite, quia vitam non attrahit ex radice. Ad hanc differentiam valet quod scriptum est, Et memoria retinentibus mandata ejus, ut faciant ea . Multi enim memoria retinent, ut contemnant, vel etiam derideant et oppugnent ea. In hisnon cohaerent: et ideo illis non erunt in beneficium, sed in testimonium. Et quia sic insunt eis ut non maneant in eis, ad hoc tenentur ab eis, ut judicentur Dominus dicit, In hoc clarificatus est Pater meus, ut fructum plurimum afferatis, usque ad id Et maneo i
Abbreviated transcription (Latin):
pot̾ de uiua radice alius pullulare. Qui aũ
iungit ⁊ dix̃: Sic̃ palmes ñ pot̾ ferre fructũ
a semet ipso nͥ manserit in uite: sic ⁊ uos nͥ
in me manseritis: Magna grẽ cõm̃datio: fr̃s
mĩ: Corda instruit humilium: ora obstruit
suꝑboꝵ: Ecce cui si audent respondeant: qui
ignorantes dĩ iusticiã ⁊ suã uolentes constitue¬
re. iusticie dĩ ñ s̃ subiecti: ecce cui responde¬
ant sͥ placentes: & ad bona oꝑa facienda dm̃
sͥ necessarium ñ putantes: Nonne huic resi¬
stunt u̾itati homines m̃te corrupti. reꝓbi cir¬
ea fidem qͥ respondent ⁊ locuntur inĩquitatẽ:
dicentes a dõ habemꝰ q̃d homines sumꝰ. a nob̾
ipsis aũ qͦd iusti sumꝰ: Qd cdicitis. quid uos ip¬
sos decipitis. ⁊ ñ assertores s p̾cipitatores ubi
arbitrii ex alto elationis ꝑ manta p̃fumptionis.
in ꝓfunda subin̾sionis:  Nempe uex uĩa ẽ. qͦo
hõ ex semet ipso fac̾ iusticiã: ħ est altum ela¬

Expanded text:
potest de viva radice alius pullulare: qui autem t: « Sicut palmes non potest ferre fructum a semetipso, nisi manserit in vite: sic nec vos, nisi in me manseritis . » Magna gratiae commendatio, fratres mei: corda instruit humilium, ora obstruit superborum. Ecce cui si audent respondeant, qui « ignorantes Dei justitiam, et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti . » Ecce cui respondeant sibi placentes, et ad bona opera facienda Deum sibi necessarium non putantes. Nonne huic resistunt veritati homines mente corrupti, et reprobi circa fidem, qui respondent, et loquuntur iniquitatem, dicenteipsis autem quod justi sumus? Quid dicitis, qui vos ipsos decipitis, non assertores, sed praecipitatores liberi arbitrii, ex alto elationis per inania praesumptionis, in profunda submersionis? Nempe vox vestra est, quod homo ex semetipso facit justitiam: hoc est altum ela
Abbreviated transcription (Latin):
siora si manserint: Deniq sic̃ de his ꝑ ieze
chielem etiã ꝓpħam dñs dic̃: p̃cisa nullis agͥ¬
colarum usibꝰ ꝓsunt. nullis fabrilibꝰ oꝑibꝰ de¬
putantur. U̾num de duobꝰ paliniti cõgru¬
it: aut uitis aut ignis: Si in uite ñ est:
in igne erit: Ut g in igne ñ sit: in uite sit
Si manseritis in me inquit. ⁊ uba mã ĩ uob̃
manserint: qͦdcumq uolu̾itis petetis: ⁊ fiet
uos: Manendo quippe mx̃⁊ quid uelle por¬
sfunt nͥ qͦd conuenit xͦ.  Quid uelle posst̃
sionc namq huiꝰ scłi ob̾ aliqnõ subrepit.
ut ħ petamꝰ qͦd nob̾ ñ expedire nescimꝰ: S
absit ut fiat nob̾ si manemꝰ in xͦ : qͥ ñ fac̃ qͦd¬

Expanded text:
siora si manserint: denique, sicut de his etiam per siora si manserint: denique, sicut de his etiam per Ezechielem prophetam Dominus dicit, praecisa nullis agricolarum usibus prosunt, nullis fabrilibus operibus deputantur . Unum de duobus palmiti congruit, aut vitis, aut ignis; si in vite non est, in igne erit: ut ergo in igne non sit, in vite sit. 4. Si manseritis in me, inquit, et verba mea in vobis manserint, quodcumque volueritis petetis, et fiet vobis. Manendo quippe in Christo, quid velle possunt nisi quod convenit Christo? Quid velle possunt sione namque hujus saeculi nobis aliquando subrepit, ut hoc petamus quod nobis non expedire nescimus. Sed absit ut fiat nobis, si manemus in Christo, qui non facit q
Abbreviated transcription (Latin):
tes: Qͥ manet ĩ me ⁊ ego in eo. hic fere fru¬
ctum mudtũ: qr fine me nichil potestis fac̾e
Ne quiꝙͣputaret saltłm paruum auqͤm fru¬
ctũ posse a semet tpso palmitẽ ferrel cũ
dixisset hic fert fructũ multũ: ñ ait qͥa fi¬
ne me parum potestis facere. s nichil pote¬
stis facere Siue gͦ parum siue mnultum: si¬
ne ilio fieri ñ pot̃. sine qͦ fieri nichil pot̃:
Quia ⁊ si parum attulerit palmes: eũ pur¬
gat agricola ut plus afferat tam̃ nͥ ĩ uite
manserit ⁊ uixerit de radice: qͣntumlibet fru¬
ctum a semet ipso ñ pot̃ ferre. Quamuis aũ
Sͦẜ uitis ñ esset nͥ homo esset: tam̃ istã grãm
palinitibꝰ ñ p̃beret nͥ etã ds̃ essec Uerum
potestate lib̾i sit arbitrii. ⁊ siquis inme in¬
quit ñ manserit nuttetur foras sic̃ palmes
⁊ arescet: ⁊ colligent eum ⁊ mignẽ mit¬
tent ⁊ ardet̃: Ligna itaq uitis tanto sunt cõ¬
temptibiliora si in uite ñ manserint: qͣnto gło¬

Expanded text:
tes. Qui manet in me, et ego in eo, hic fert fructum multum: quia sine me nihil potestis facere. Ne quisquam putaret saltem parvum aliquem fructum posse a semetipso palmitem ferre, cum dixisset, hic fert fructum multum, non ait, quia sine me parum potestis facere; sed, nihil potestis facere. Sive ergo parum, sive multum, sine illo fieri non potest, sine quo nihil fieri potest. Quia etsi parum attulerit palmes, eum purgat agricola ut plus afferat: tamen nisi in vite manserit et vixerit de radice, quantumlibet fructum a semetipso non potest ferre. Quamvis autem Christus vitis non esset, nisi homo esset; tamen istam gratiam palmitibus non praeberet, nisi etiam Deus esset. Verum potestate sit liberi arbitrii: Si quis in me, inquit, non manserit, mittetur foras sicut palmes; et arescet; et colligent eum, et in ignem mittent, et ardet. Ligna itaque vitis tanto sunt contemptibiliora si in vite non manserint, quanto glorio
Abbreviated transcription (Latin):
suos palmites. ⁊ agricolã patrẽ.
Uñ iam pͥdem sic̃ potuimus dis¬
putatũ ẽ: In hac aũ lectione cũ
adhũc dẽ se ipso qui ẽ uitis. ⁊ de
suis palmitibꝰ hoc est discipuł loq̃retur: ma¬
nete inquit in me. ⁊ ego in uob̾ Nõ eo modo
illi in ipso: sic̃ ipse in illis Utriunq aũ ꝓdest:
ñ ipsi s illis Ita quippe s̃ in uite palmites
ut uiti ñ conferant: s mñ accipiant uñ uiuãt:¬

Expanded text:
s palmites, et agricolam Patrem: unde jampridem sicut potuimus disputatum est. In hac autem lectione, cum adhuc de seipso qui est vitis, et de suis palmitibus, hoc est discipulis loqueretur: Manete, inquit, in me, et ego in vobis. Non eo modo illi in ipso, sicut ipse in illis. Utrumque autem prodest non ipsi, sed illis. Ita quippe in vite sunt palmites, ut viti non conferant, sed in
Abbreviated transcription (Latin):
dũ Et uos gͥ nẽ quidem tristiciã habetis Ite¬
rum aũ ugncbo uos ⁊ gaudebit cor ur̃m:
& gaudium ur̃m nemo tollet a uob̾ Nec ista
fimilitudo ad intelligendũ udet᷑ esse diffi¬
cił. i qm̃ comparatio eiꝰ in ꝓmptu ẽ: eodem
ipso exponente eur dicta sit Parturicio qͥppe
tristicie: partꝰ aũ gaucio comꝑatur: ed
tune maius esse confueuit: qñ nõ puella s
puer nascit᷑. Qd uͦ ait gaudiũ ur̃m nemo tol

Expanded text:
abetis; iterum autem videbo vos, et gaudebit cor vestrum, et gaudium vestrum nemo tollet a vobis. Nec ista similitudo ad intelligendum videtur esse difficilis, quoniam comparatio ejus in promptu est, eodem ipso exponente cur dicta sit. Parturitio quippe tristitiae, partus autem gaudio comparatur, quod tunc majus esse consuevit, quando non puella, sed pu
Abbreviated transcription (Latin):
Puto enim quod ait. it̾um aũ uiclebo uos et
gauclebit cor ur̃m ⁊ gauclium ur̃m nemo
tollet a uob̾: ñ atl illud tempꝰ esse referẽdum
quo resurrex̃. eisq suã carnẽ̾ cernencdã tan¬
grudamq monstraitit: s potiꝰ ad illud und̾
iami cdexerat. qui cdiligit me diliget᷑ a patre
mõ. & ego diligã eum. ⁊ manifestabo me¬
ipsum illi: Iam quippe resurrexerat. iam se il¬
lis in carne monstrauerat. iaui selebat acd clex¬
t̾am patris: qñ dicebat idem ipse apłs ioħs euiꝰ¬

Expanded text:
Puto enim quod ait: Iterum autem videbo vos, et Puto enim quod ait: Iterum autem videbo vos, et gaudebit cor vestrum, et gaudium vestrum nemo tollet a vobis, non ad illud tempus esse referendum quo resurrexit, eisque suam carnem cernendam tangendamque monstravit : sed potius ad illud unde jam dixerat, Qui diligit me, diligetur a Patre meo; et ego diligam eum, et manifestabo meipsum illi . Jam quippe resurrexerat, jam se illis in carne monstraverat, jam sedebat ad dexteram Patris, quando dicebat idem ipse apostolu
Abbreviated transcription (Latin):
catum ẽ qͥd ait apłs. Xp̃s surgeus a mortuis
iã ñ morit᷑: & mors ei ultͣ ñ dominabit᷑. huc¬
usq in fr̃to euangłii capitulo un hodie dis¬
putamꝰ. uelut facili uitellectu ominia eu¬
currer̃ acrior necessaria ẽ in his quȩ se¬
cunt᷑ intentio. Qiuid ẽ enim qͦd ait. ⁊ in illo
die me ñ rogabitis quioqͣni : hoc ũbum qͦd¬
est rogare. ñ solum pet̾e uerum᷑  int̾rogare
fignificat. & grecum euangłiuni uñ hoc
translatum ẽ. tale ht̃ ũbum quo utrumq
possit intelligi: ut hec aubiguitas nec inde
sum uͦ iam esset in cęlo: rogatꝰ ẽ a scõ stepħo.
ut spm̃ enis acciꝑet. Et quis audeat uł co¬
gitare uł dicere. in cęlo sedentẽ.xͫ rogandũ
ñ esse.⁊ oe int̾ra manentẽ roganduni fuisse:
Roganclum ũ esse inmortalẽ. ⁊ rogari de¬
buisse mortalẽ : lumo hemĩ rogemꝰ eum.
ut nodum questionis hꝰ ipse dissoluat: lu¬
cendo in cordibꝰ nrĩs ad uidenda quȩ diẽ:

Expanded text:
rgens a mortuis, jam non moritur, mors ei ultra non dominabitur . Hujusque in isto Evangelii capitulo, unde hodie disputamus, velut facili intellectu omnia cucurrerunt. Acrior necessaria est, in his quae sequuntur, intentio. Quid est enim quod ait: Et in illo die me non rogabitis quidq solum petere, verum etiam interrogare significat; et Graecum Evangelium, unde hoc translatum est, tale habet verbum, quo utrumque possit intelligi, ut haec ambiguitas, nec inde Cum vero jam esset in coelo, rogatus est a sancto Stephano, ut Spiritum ejus acciperet . Et quis audeat, vel cogitare, vel dicere, in coelo sedentem Christum rogandum non esse, et in terra manentem rogandum fuisse? Rogandum non esse immortalem, rogari debuisse mortalem? Imo, charissimi, rogemus eum, ut nodum quaestionis hujus ipse dissolvat, lucendo in cordibus nostris ad videnda quae dicit.
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ ꝑ speculum in enigmate: tẽ aũ facie ad
faciem. Nunc scio ex pate: tunc aũ cognoscã
sic̃ ⁊ coguitꝰ sũ. hunc toeius leboris sui fru¬
ctũ eccłia nunc parturit defidđando:
tue ẽ paritura ceruendo: Partu¬
rit gemĩdo: paritura le. tando: Partu¬
rit orando: paritura laudando. Et ideo
fie cicta officia referunt᷑ ac̾tionis:. Solꝰ
enim est liber: qr ꝓpt̾ se appetit᷑ ⁊ ũ refcrt᷑
ad aliud huic seruit actio: Ad hune enĩ
refert᷑ quicquid bñ agitur: qr ꝓpt̾ hũc
agitur: Ipse aũ ũ ꝓpt̾ aliud: s. ꝓpt̾ se ip¬
sum tenetur ⁊ habetur: Ibi gͦ finis qui suf¬
ficit nob̃ ẜt̃nus gͥ erit.. Neq eiuĩ nob suff¬
cit finis: nisi cuiꝰ iuillꝰ ẽ finis: hoc inspira¬
tum erat philippo: qñ dix̃. dnẽ ostende
nob̾ patrẽ ⁊ suffic̃ nob̃ In qͣ ostensione et¬
se ꝓuusit filius dicens Nõ credis qr egoĩ

Expanded text:
nunc per speculum in aenigmate, tunc autem facie ad faciem. Nunc scio ex parte, tunc autem cognoscam, sicut et cognitus sum . Hunc totius laboris sui fructum Ecclesia nunc parturit desiderando, est paritura cernendo. Parturit gemendo, paritura laetando. Parturit orando, paritura laudando; et ideo emplationis, cuncta officia referuntur actionis. Solus enim est liber, quia propter se appetitur; non refertur ad aliud, huic servit actio. Ad hunc enim refertur quidquid bene agitur, quia propter hunc agitur. Ipse autem non propter aliud, sed propter seipsum tenetur et habetur. Ibi ergo finis, qui sufficit nobis; aeternus igitur erit. Neque enim nobis sufficit finis, nisi cujus nullus est finis. Hoc inspiratum erat Philippo, quando dixit: Domine, ostende nobis Patrem, et sufficit nobis . In qua ostensione promisit et Filius, dicen
Abbreviated transcription (Latin):
dicta funt melius existimo intelligi: mos¬
dicum ⁊ iam ñ uidebitis me. & it̃ũ mo¬
dicũ ⁊ uidebitis me Modicũ ẽ enĩ hoc to¬
tũ spatium: quo p̾sens ꝑuolat scłm Uñ
dic̃ idem tpse euangłista in epła fua: No

Expanded text:
dicta sunt, melius existimo intelligi: Modicum, et jam non videbitis; et iterum modicum, et videbitis me. Modicum est enim hoc totum spatium, quo praesens pervolat saeculum. Unde dicit ipse evangelista in Epistola
Abbreviated transcription (Latin):
tis me. Eundo quippe ad patrẽ. fac̾turꝰ erat
rat moriturꝰ. & donec resurgeret ab eoꝵ aspẽ¬
cꝰtibꝰ recessurꝰ ⁊ s qͦd esset iturꝰ ad patrẽ: qͦd fec̃
dies conũsatꝰ. ascendit in eelimi: Illis gͦ ait
modicũ ⁊ iam ñ uidebitis me. qui eũ corꝑa¬
lit̾ tẽ uidebant: qr iturꝰ erat ad patrẽ. et eũ
deiceps mortalẽ usuri ñ erant. qualẽ eũ
ista loqueret᷑ uidebant: Qͦd uͦ acdlidit ⁊ tr̃tm
modicũ ⁊ iundebitis me. uniũse ħ ꝓmisit ee¬
cłię: sic̃ uniu̾se ꝓmisit. ecce ego uob̾cũ fũ
usq in consummationẽ scħ Nõ tarcdat dñs¬

Expanded text:
d Patrem, facturus erat, rat moriturus, et donec resurgeret, ab eorum aspectibus recessurus, sed quod esset iturus ad Patrem: quod fecit dies conversatus, ascendit in coelum. Illis ergo ait: Modicum, et jam non videbitis me, qui eum corporaliter tunc videbant, quia iturus erat ad Patrem, et eum deinceps mortalem visuri non erant, qualem cum ista loqueretur, videbant. Quod vero addidit: Et iterum modicum, et videbitis me, universae promisit Ecclesiae, sicut universae promisit: Ecce ego vobiscum sum usque ad consummationem s
Abbreviated transcription (Latin):
rabitis ⁊ flebitis uos. nundꝰ aũ gaudebit:
uos aũ contristabimini: s tristicia ur̃a in
gaudium erit. Et hoc sic accipi pot̾: qͥa
contristati s̃ discipuli de morte dñi. ⁊ cõfe¬
stim de resurrectione letati: Mundꝰ aũ qͦ nomi¬
quippe nomine malicia por̾ mundi ħ ĩtelligi.
idest hominũ mundi hꝰ amicoꝵ: Uñ iacͤobꝰ ĩ epła

Expanded text:
rabitis et flebitis vos; mundus autem gaudebit: vos autem contristabimini, sed tristitia vestra in gaudium erit. Et hoc sic accipi potest, quia contristati sunt discipuli de morte Domini, et confestim de resurrectione laetati: mundus autem, quo nomiquippe nomine militia potest mundi hujus intelligi, id est, hominum mundi hujus amicorum. Unde Jacobus a
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ actlaretur ĩ ũbos ħ ũbum fidĩ tantũ ua¬
let ĩ eccłia dĩ: ut ꝑ ipsum credentẽ offerẽ¬
tem benedicentẽ tingentẽ. etrã tantillum
mundet infantẽ: qͣmiis ñdum ualentem
corde crecde ad iusticiam. ⁊ ore confiteri ad
salutem: iotum ħ fit ꝑ u̾bum : de quo dñs
ait lam uos mundi estis: ꝓpt̾ ũbum qͦd lo

Expanded text:
m fidei tantum valet in Ecclesia Dei, ut per ipsum credentem, offerentem, bene dicentem, tingentem, etiam tantillum mundet infantem; quamvis nondum valentem corde credere ad justitiam, et ore confiteri ad salutem. Totum hoc fit per verbum, de quo Dominus ait, Jam vos mundi
Abbreviated transcription (Latin):
am pnitatȩ sunt oues. ⁊ sub quo pastore
uno in grege uno & pastores ipsi funt
oues: ommes quippe fecit suas oues ꝓ
quibiis est omnibus passus: quia ⁊ ipse
ut ꝓ omnibus pateretur. ouis est factꝰ.¬

Expanded text:
am imitatae sunt oves? sub quo pastore uno, in grege uno, et pastores ipsi sunt oves. Omnes quippe fecit suas oves, pro quibus est omnibus passus, quia et ipse ut pro nobis pateretur ovis est fact
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓrsus homines lateret uͥ esser atq inde
ad horam diuinitꝰ excitari. qũo cumxͦ¬
helias ⁊ ipse suut uisi: sic̃ ad horã multa
& post eius resurrechonem apparuerĩt
multis in scã sic̃ scriptum est eiuitate:. S
tam̃ ut dicere ceꝑan. si quidã inoysen mor¬
tuum negant. quẽ seriptura ipsa ubi se¬
pulchrum̃ eius nusqͣm inueniri legimus.
mortuum tam̃ esse sine ulla ambiguitate
testatur: qͣntomagis ioħs ex istoꝵ occasi¬
one u̾boꝵ ubi dominꝰ ait sic eum uoloma¬
nere donec ueniã. creditur uiis dormi

Expanded text:
prorsus homines lateret ubi esset, atque inde prorsus homines lateret ubi esset, atque inde ad horam divinitus excitari, quando cum Christo Elias et ipse sunt visi: sicut ad horam multa et post ejus resurrectionem apparuerunt multis in sancta, sicut scriptum est, civitate . Sed tamen, ut dicere coeperam, si quidam Moysen mortuum negant, quem Scriptura ipsa, ubi sepulcrum ejus nusquam inveniri legimus, mortuum tamen esse sine ulla ambiguitate testatur; quanto magis Joannes ex istorum occasione verborum ubi Dominus ait, Sic eum volo manere donec venio, c
Abbreviated transcription (Latin):
stulit: ñ hoc apxisse dñm aꝑta contradi¬
cꝰtione declarans Cur enim subiungeret
ñ dix iħs ñ moritur: nͥ ne hominum
cordibꝰ quod falsum fuerat inhereret.
S cui placet adhuc resistat. & dieat uerũ
esse quod ait ioħs ñ dpcisse dnin quod dis¬
cipulus ille ñ moritur: s hoc tam̃ signi¬
ficatum esse talibꝰ ũbis qualia eum dycisse
atq in illo sepulchro etus quod est apud
ephesum dormire potus eum qͣm mor¬
tuum iacere contendat: Asfumat ni ar¬
gum̃tum quod illic t̾ra sensini seatere et
quasi ebullire ꝑhibetur: atq hoc eiꝰ anhe¬
litu fieri. siue constant᷑ suie ꝑtoracit᷑ asse¬
ueret: Nõ enim possunt deesse qui cre¬
dant si nõ desunt qui etiam moysen asse¬
rant uiuere: quia scriptum ẽ eiꝰ sepul¬
chrum ñ inueniri. & apparuit cũ dnõ
in monte uͥ ⁊ helias fuit. qͣm mortuũ
legimus ñ esse s raptum:. Quasi moysi
corpus ñ potuerit alleubi sic abseondi ut

Expanded text:
stulit, non hoc dixisse Dominum aperta contradistulit, non hoc dixisse Dominum aperta contradictione declarans. Cur enim subjungeret, Non dixit Jesus, Non moritur, nisi ne hominum cordibus quod falsum fuerat inhaereret? 2. Sed cui placet, adhuc resistat; et dicat verum esse quod ait Joannes, non dixisse Dominum quod discipulus ille non moritur, sed hoc tamen significatum esse talibus verbis, qualia eum dixisse vivere, atque in illo sepulcro ejus quod est apud Ephesum, dormire eum potius quam mortuum jacere contendat. Assumat in argumentum, quod illic terra sensim scatere, et quasi ebullire perhibetur; atque hoc ejus anhelitu fieri, sive constanter sive pertinaciter asseveret. Non enim possunt deesse qui credant, si non desunt qui etiam Moysen asserant vivere; quia scriptum est ejus sepulcrum non inveniri , et apparuit cum Domino in monte, ubi et Elias fuit , quem mortuum legimus non esse, sed raptum . Quasi Moysi corpus non potuerit alicubi sic abscondi, ut
Abbreviated transcription (Latin):
ñ moritur: s sic eitm uolo manere do¬
nec ueniam quid ad te: Ecce quousq
in euangłio hoc extenditur questio.
quȩ sua ꝓfunditate ñ medioerit᷑ m̃tem
scrutantis exercet: Cur enim dr̃ petro
sequere me. nec dr̃ cct̃is qui simul ad erãt.
& ꝓfecꝰto eum sic̃ magistrum discipuli
sequebantur. S si ad passionem intell¬
gendum es. nuquio iolui ꝓ xp̃tana
u̾itate passus ẽ petrus: Nonne ibi erac
in illis. Uͭiiͫ. alius filius zebelei fr̃ io
ħis qui post eius ascensionẽ ab herod
manfestatur occisus. Uerum atiquis
dixerit qm̃ iacobus ñ est crucifytus. me¬
rito dictũ r̾e̾ petro sequere me : qui nos
quod fit conuenientius potuerit inueni¬
sequere. tamqͣm ille id̃o ñ sequeretitrr.
qm̃ eum manere uoluit donee ueniat.:
Quis facile aliud dictum esse ereclat. qͣm
quod fr̃s crediderant qui tunc aderant:
quod seilieet ñ esset discipulus ille mori¬
tutrꝰ. ẜ. donec iħe ueniret ista maueret in
uita S hanc opuuonem ioħs ipse ab¬

Expanded text:
n moritur; sed, Sic eum volo manere donec veniam; quid ad te? Ecce quousque in hoc Evangelio extenditur quaestio, quae sua profunditate non mediocriter mentem scrutantis exercet. Cur enim dicitur Petro, Sequere me, nec dicitur caeteris qui simul aderant? Et profecto eum sicut magistrum discipuli sequebantur. Sed si ad passionem intelligendum est, numquid solus pro christiana veritate passus est Petrus? Nonne ibi erat in illis septem alius filius Zebedaei frater Joannis, qui post ejus ascensionem, ab Herode manifestatur occisus ? Verum aliquis dixerit, quoniam Jacobus non est crucifixus, merito dictum esse Petro, Sequere me, qui non squod sit convenientius potuerit invenisequere; tanquam ille ideo non sequeretur, quoniam eum manere voluit donec veniat? Quis facile aliud dictum esse credat, quam quod fratres crediderant qui tunc erant, eo quod scilicet non esset discipulus ille moriturus, sed donec Jesus veniret, ista maneret in vita? Sed hanc opinionem Joannes ipse ab
Abbreviated transcription (Latin):
apłs Fuistus aliqñ tenebre: nc̃ aũ lux ĩ dño.
C̾um dixisset nc̃ aũ lux: addidit in dño: In te
gͦ tenebrȩ: luix in dũo: Lux quare.: Quia par¬
tieipatione lueis illius lux es: Si aũ a luce
qua illummnaris recesseris: ad tenebras tuas
pat̾ uitã in semet ipso. sic dedit & filio uitã
hr̃e insemet ipso: ut ñ partieiꝑatione uiitat.
s in cõmutabihit̾ uiuat: Et ut omnino ipse
uita sit: sic dedit & fiho hr̃e uitã: Siẽ ht̃:
sic dedit: Quid intest: Quia ille dedit. iste
accepit. Numquid iam ñ erat qñ accepit.
luce.⁊ cum ipse sit sapientia patͥs. de ꝗͣ dictũ ẽ.
candor ẽ lucis cet̾ne. Ergo ͦ qd dr̃ dedit fuio: ta¬
le ẽ ac si clicet᷑ genuit filium: Generando erũ
dedit: Qmͦ dedit ut esset:⁊ sic dedit ut uita ẽet:
oe sic dedit ut in semet ipso uita esset: Quid ẽ
in semet ipso uita esset. Ñ aliunde uita indi¬
geret. s ipie esset plenitudo iutȩ. ñ cred̾n¬

Expanded text:
s: Fuistis aliquando tenebrae; nunc autem lux in Domino . Cum dixisset, nunc autem lux: addidit, in Domino. In te ergo tenebrae, lux in Domino. Lux quare? Quia participatione lucis illius lux es. Si autem a luce qua illuminaris recesseris, ad tenebras tuas Pater vitam in semetipso, sic dedit et Filio vitam habere in semetipso : ut non participatione vivat, sed incommutabiliter vivat, et omnino ipse vita sit. Sic dedit et Filio habere vitam. Sicut habet, sic dedit. Quid interest? Quia ille dedit, iste accepit. Numquid jam erat quando accepit? luce, cum ipse sit Sapientia Patris, de qua dictum est, Candor est lucis aeternae ? Ergo quod dicitur, dedit Filio, tale ededit. Quomodo dedit ut esset, sic dedit ut vita esset, et sic dedit ut in semetipso vita esset. Quid est, in semetipso vita esset? Non aliunde vita indigeret, sed ipse esset plenitudo vitae, unde creden
Abbreviated transcription (Latin):
Intrare quisqͣm eccłram pot̾ uolens: accede ad
altare por nolens: acciꝑe sac̾m̃tum pot̾ nolẽs:
credere ñ pot̃ nͥ uolens. Si corꝑe credet᷑. fie¬
ret in nolentibꝰ. S ñ corꝑe credit᷑. Apłm audi.
Corde creditur adiusticiam: & quid sequit᷑: Ore
aut̃ confessio fit acd salutẽ: De radice cordis sur¬
git ista confessio aliqũ auclis confitentẽ ⁊ nes¬
cis credentem: s nec debes uocare confitentẽ
qͦͣm iudicas ñ eredentem: Hoc ẽ enim con¬
fiti: dic̃e qͦd habes in corde. Si aũ aliud in
corde habes aliud dicis: loqueris ũ conf¬
teris: cumgͦ in xp̃m corde credat᷑. qͦd ne¬
mo utiq fac inuitꝰ : qͥ aũ trahit᷑ tã qͣm inuitꝰ¬

Expanded text:
esiam potest nolens, accedere ad altare potest nolens, accipere Sacramentum potest nolens: credere non potest nisi volens. Si corpore crederetur, fieret in nolentibus: sed non corpore creditur. Apostolum audi: Corde creditur ad justitiam. Et quid sequitur? Ore autem confessio fit ad salutem . De radice cordis surgit ista confessio. Aliquando audis confitentem, et nescis credentem. Sed nec debes vocare confitentem, quem judicas non credentem. Hoc est enim confiteri, dicere quod habes in corde: si autem aliud in corde habes, aliud dicis; loqueris, non confiteris. Cum ergo in Christum corde credatur, quod nemo utique facit invitus, qui autem trahitur, ta
Abbreviated transcription (Latin):
adũtamꝰ fr̃s : & qͦntũ possumꝰ capiamꝰ. Tra¬
hit pat̾ ad filium: eos qui ꝓpt̾ea creclunt
in faium. quia eũ cogitant patrẽ hab̾e dm̃:
¶s̃ enim pat̃. equalem sibi genuit filiũ:¬
&t qui cogitat atq in fide sua sentit ⁊ ru¬
murat equalẽ ẽẽ pat̾ eũ in qͣm credidit:
ipsumi trahit pat᷑ ad filium: arrius erẽ¬
didit creaturam: ñ eum trax̃ pat̃: qr ñ
consicłat patrẽ. qui filiũ ñ credit equalẽ:
Qͥd dicis o arri: Quid heretice loq̃ris  qͥd¬
Nõ te trax̃ par̃. N enĩ intelleristi patrẽ.
cuiꝰ filium negas Aliud cogitas: ñ ẽ ipse
filiꝰ. Hec a patre traheris: nec ad filium
traheris. Aliud ẽ enim filius: aliud qͦd tu

Expanded text:
atres, et quantum possumus capiamus. Trahit Pater ad Filium eos qui propterea credunt in Filium, quia eum cogitant Patrem habere Deum: Deus enim Pater aequalem sibi genuit Filium: ut qui cogitat, atque in fide sua sentit et ruminat aequalem esse Patri eum in quem credidit, ipsum trahit Pater ad Filium. Arius credidit creaturam, non eum traxit Pater; quia non considerat Patrem, qui Filium non credit aequalem. Quid dicis, o AriNon te traxit Pater: non enim intellexisti Patrem, cujus Filium negas: aliud cogitas, non est ipse Filius; nec a Patre traheris, nec ad Filium traheris: aliud est enim Filius, aliud quod tu