comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
iuxta humanũ modũ & cordis & oys
mundic iã habere. Unde ẽ illud dñiꝰ
Beati mundo corde: qmͣ ipsi d̾m uide¬
but. eẜ inpsalmo. Qs ascendet in mon¬
tẽ dñi. aut qͥs stabit in loco sc̃õ eiꝰ In¬
nocens manibꝰ: & mundo corde. Siem̃
nemo mundũ habet cor. neq ulluse
purꝰ a peccato: c̃sequens ẽ. ꝓfecto ut
nullus ascendat in mont̾ẽ dñi: nulł
hominũ stet in loco sc̃o eiꝰ. Quia uͦ ẽ¬
stat multos ascensuros in monte dñi
staturosq in loco scõ eiꝰ: restat utiq
ut sint multi mundo corde: & iuix¬
ta humane possibilitatis modũr pu¬
ri a peccato: nec tam̃ se ipse qͥsꝙͣ. me¬
dicordẽ &. in mune ee̾ peccati abso
temeritate. ꝓnunciat. Stulta ẽ ili¬
ꝓpͥe laudis iactancia: temeraru̾s
de sua quẽq innocencia uel iusticu
mensura & m̃sura: utrũq ab omina-¬
bile apud dnm. Diuersũ nãq pondꝰ. in
domo sua diuersã habet m̃surã: ut

Expanded text:
juxta humanum modum et cordis et operis juxta humanum modum et cordis et operis munditiam habere: unde est illud Dominicum: Beati mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt . Et in psalmo: Quis ascendit in montem Domini, aut quis stabit in loco sancto ejus? Innocens manibus et mundo corde . Si enim nemo mundum habet cor, neque ullus est purus a peccato, consequens est profecto, ut nullus ascendat in montem Domini, nullus hominum stet in loco sancto ejus, quia vero constat multos ascensuros in montem Domini staturosque in sancto loco ejus, restat utique ut sint multi mundo corde, et juxta humanae possibilitatis modum puri a peccato, nec tamen se ipse quisque mundicordem et immunem esse peccati absque temeritate pronuntiat. Stulta ee laudis jactantia, temerarium de sua quemque innocentia vel justitia mensura et mensura, utrumque abominabile apud Dominum. Diversum namque pondus in domo sua diversam habet mensuram, ut
Abbreviated transcription (Latin):
s futura ꝓmittit᷑. Unde recte sub¬
iungit᷑. Rex qͥ sedet in solio iudicii.
dissipat omne malũ in intuitu suo.
Et si enĩ in hac uita electi mala
paciunt᷑ reꝓbor: ubi uniuersalis
iudicii dies apparuerit. om̃ia mala
dissipabunt᷑. & coronatis cũ dño u¬
stis. soli pęnas subibunt in iust Qd
etiã nc̃ ꝑ partes agit᷑. cũ qͥs sc̃õr
uictor exierit de secło: s &. ille qͥ eũ
tribulabat ꝑsecutor digna factis
receꝑit. Potest hic uersus & de ȩlec¬
tis accipi: qͥa habent aliqͦndo laten¬
cia in mente mala. ꝗ̃ ab aliis uideri ne
possunt hominibꝰ. ꝗ̃ tam̃ dñs cernit qͥ¬
do ea occultȩ respectu gr̃ȩ destrur
Deniq ẽuersus dñs. respex̃ petrũr a
recordatꝰ ẽ petrus uerbi dñr& cȩtia
Quis potest dicere. mundũ ẽ cor me¬
u: purꝰ sũ a peccato: Notandũ qͥa ñ
ee̾ a peccato: s qͥs potest dicere inqui
mundũ ẽ cor meũ: purꝰ sũ a peccau
Quia st̃ qͥ largiente diuina grã: possi

Expanded text:
sed futuri promittitur. Unde recte subjungitur: Rex qui sedet in solio judicii dissipat omne malum intuitu suo. Et si enim in hac vita electi mala patiuntur reproborum, ubi universalis judicii dies apparuerit, omnia mala dissipantur, et coronatis cum Domino justis, soli poenas subibunt injusti, quod etiam nunc per partes agitur, cum quis sanctorum victor exierit de saeculo, sed et ille qui eum tribulabat persecutor digna factis receperit. Potest hic versus et de electis accipi, quia habent aliquando latentia in mente mala, quae ab aliis videri non possunt hominibus, quae tamen Dominus cernit, quando ea occulto respectu gratiae destruit. Denique Conversus Dominus respexit Petrum; et recordatus Petrus verbi Domini, etc. . Quis potest dicere: Mundum est cor meum, purus sum a peccato. Notandum quod non se a peccato? sed, Quis potest dicere, inquit, mundum est cor meum, purus sum a peccato, quia sunt qui, largiente divina gratia, possunt
Abbreviated transcription (Latin):
cabit eigo estate. & ñ dabitur ei.
Qui nc̃ ꝓpt̾ desidiã in dei seruicio
laborare neglexerit. uenturo die
regni mendicabit. & ñ dabit᷑ ei. qͥa
q̃cuq seminauerit homo. hȩc & metet.
Bene enĩ regnũ dei estati cõparat᷑:
qͥa tͣc meroris nr̃i nubila transeunt.
& uitȩ dies et̾n solis claritate ful¬
gescunt. Iustꝰ qͥ ambulat insimplici¬
tate sua: beatos post se filios de relin¬
quet. Non hoc scđm litterã semꝑ sta¬
re potest. Nã &. beatꝰ samuhel uir
iustꝰ ac simplex. dissimiles sui filios
reliqͥt: & achar iniustꝰ ac reꝓbꝰ. bea¬
tũ post se filiũ reliqͥt ez ecbiã. Sedfilio
iusti dicit eos qͥ exempla iusti se¬
quunt᷑. Unde nc̃ om̃s electi ꝓpt̾ fi¬
dẽ filii dicunt᷑ ab rahȩ teste apło

Expanded text:
cabit ergo aestate, et non dabitur ei. nunc propter desidiam in Dei servitio laborare neglexit, venturo die regni mendicabit, et non dabitur ei, quia quaecunque seminaverit homo, haec et metet. Bene enim regnum Dei aestati comparatur, quia tunc moeroris nostri nubila transeunt, et vitae dies aeterni solis claritate fulgescunt. Justus qui ambulat in simplicitate sua, beatos post se filios derelinquet. Non hec secundum litteram semper stare potest, nam et beatus Samuel, vir justus ac simplex dissimiles sui filios reliquit, et Achas injustus ac reprobus beatum post se filium reliquit Ezechiam. Sed filios justi dicit eos, qui exempla justi sequuntur. Unde nunc omnes electi propter fidem filii dicuntur Abrahae, teste Apo
Abbreviated transcription (Latin):
tius e̾ẽ ꝑspexi quã alterius l¬
re alterũ frui: tc̾ mͥ uisũ ẽ hoci
rebꝰ eẽ iustissimũ. & qͣsi dei donũ
ut suo qͥs labore frueret᷑. bibeis
& comedens: & ꝓ tẽpore parcu
q̃ curis uigiliissq q̃siuit. ipse ẽle¬

Expanded text:
am alterius labore alterum frui, tunc mihi visum est hoc in rebus esse justissimum, et quasi Dei donum, ut suo quis labore frueretur, bibens et comedens, et pro tempore parcens quae curis vigiliisque quaesivit, ipse
Abbreviated transcription (Latin):
na intẽpore suo .&. qͥdẽ secłm dedit
incordaeoꝵ ut nͣ inueniat homo
opus qͦd fecit ds: ab inicio usq ad
fine. Non me fugit qͥd a plerisq in
ne mens hominis ociosa torpesce¬
ret: & hoc ẽẽ bonũ qͦd fecit ds̾ inte¬
pore suo. &. nchilominꝰ neqͥre eos na¬
ture rerũ scienciã cõprȩhendere.
Michi uͦ ab hebreo qͥ me in scͥpturis
erudiuit: ita expositũ ẽ. Cũ om̃ia
suo labant᷑ tẽpore .&. sit tẽpꝰ destru¬
endi uel ȩdificandi. flendi atq ri¬
dendi. tacendi & loquendi. & cet̾a
qͣ dicta de tẽpore st̃: qͥd frustra co¬
nam᷑ & tendimꝰ: & breuis iuitȩ labo¬
res. putamꝰ ee̾ ꝑpetuos: Nec ẽtenti
sumꝰ scđm euangeliũ malicia diei.
uchilq in crastinũ cogitemꝰ. Quid
cło amplius laborando. in qͦ id tan¬
tũ hominibꝰ a deo ddatũ ẽ. ut alius ali¬
a sectando haberet inqͥbꝰ erudiri
exerceri se posset:Deus enĩ omne
qͥd fecit bonũ ẽ. s bonũ intẽpore
suo. Bonũ ẽ uigilare atq dormire.

Expanded text:
suo et quidem saeculum dedit in corda eorum, ut non inveniat homo opus quod fecit Deus ab initio usque in finem. Non me fugit quid a plerisque in ne mens hominis otiosa torpesceret, et hoc esse bonum, quod fecit Deus in tempore suo, et nihilominus nequire eos naturam et rerum scientiam comprehendere. Mihi vero ab Hebraeo, qui me in Scripturis erudivit, ita expositum est: Cum omnia suo labantur tempore, et sit tempus destruendi et aedificandi, flendi, atque ridendi, tacendi, atque loquendi, et caetera quae dicta de tempore sunt, quid frustra conamur et tendimus, et brevis vitae labores putamus esse perpetuos? Nec contenti sumus secundum Evangelium, malitia diei: nihilque in crastinum cogitemus . Quid culo amplius laborando, in quo id tantum hominibus a Deo datum est, ut alius alia sectando haberet, in quibus erudiri, et exercere se posset? Deus enim omne quod fecit, bonum est, sed bonum in tempore suo. Bonum est vigilare atque dormire:
Abbreviated transcription (Latin):
dissercionẽ lectoris in geniꝰ dere¬
linquens. Tempꝰ fuit gene randi
&. plantandi israhelẽ: tẽpꝰ mori¬
endi & ducendi in captiuitatẽ:
tẽpꝰ occidendi eos qͥ mȩgypto. &
tẽpꝰ de egypto liberandi: & tẽpus
destruendi tẽpli sub nabugodono¬
sor. & tẽpꝰ ȩdificandi sub dario.
Tempꝰ plangendi euersionẽ ur¬
bis:. & tẽpꝰ ridendi atq saltandi
sub zorobabel & eszra & neemia.
Tempꝰ disꝑ gendi isrł. & tẽpꝰ inu¬
nũ c̃gregandi . Tempꝰ qͣsi eingu¬
lũ & balteũ circũdari deo popłm
iudȩoꝵ: & tẽpꝰ ducendi eos in baby¬
loniã captiuitatẽ .&. ibi cõputres.¬
iterũ c̃suendi. Tempꝰ tacendi ꝓphe¬
tas nc̃ incaptiuitate romana. &. sepͥli
quendi eos tc̃ qͦndo eos etiã in hofi¬
li t̃ra. dei ẽsolacione & alloqͥo. ñ el¬
rebant. Tempꝰ dilectionis qͦ eos si

Expanded text:
dissertionem lectoris ingenio derelinquens. Tempus fuit generandi et plantandi Israelem, tempus moriendi, et ducendi in captivitatem. Tempus occidendi eos in Aegypto, et tempus de Aegypto liberandi. Tempus destruendi templi sub Nabuchodonosor, et tempus aedificandi sub Dario. Tempus plangendi eversionem urbis, et tempus ridendi atque saltandi sub Zorobabel, Esdra, et Neemia. Tempus dispergendi Israel, et tempus in unum congregandi. Tempus quasi cingulum et baltheum circumdari Deo populum Judaeorum, et tempus ducendi eos in Babyloniam captivitatem, et ibi computresiterum consuendi. Tempus tacendi Prophetas, nunc in captivitate Romana, et tempus loquendi eos, tunc quando etiam in hostili terra Dei consolatione et alloquio non carebant. Tempus dilectionis,
Abbreviated transcription (Latin):
odiendi eos in martyrio. eũ ꝓr
c̃fessione rigidos. pietas oppug¬
nat inimica Uel certe tempis
amandi legẽ.& ea q̃ alege fueros
imꝑerata: circu̾cisionẽ. hostus
sabbatũ. neomenias. ꝙ tẽpꝰ oqt¬
endi eas. euangelii gr̃a succeda¬
te. Nec ñ & hoc dici potest. qmͣ¬

Expanded text:
odiendi eos in martyrio, cum proodiendi eos in martyrio, cum pro Christi confessione rigidos pietas oppugnat inimica. Vel certe tempus amandi Legem, et ea quae a Lege fuerant imperata, circumcisionem, hostias, sabbathum, neomenias, et tempus odiendi ea, Evangelii gratia succedente. Necnon
Abbreviated transcription (Latin):
di credentes ex nacionibꝰ. & tẽpꝰ
abiciendi in credulos ex ifrahel
Tempꝰ tacendi. & tẽ pꝰ loquendi.
Pytagoriͦs reor quor. disciplina
ẽ tacere ꝑ qͥnquenniũ. & postea
eruditos loqͥ: hinc originẽ sui
traxisse decreti. Discamꝰ itaq &
quendũ ora reseremꝰ. Silea mus
certo tẽpore. ad p̃ceptoris eloqͥ¬
a pendeamꝰ. Nichil nob̾ uideat᷑
lectũ ee̾. nͥ qͦd discimꝰ: ut post
multũ silenciũ de discipłis ef¬
ficiam᷑ magistri. Nunc uͦ ꝓ secłoꝵ
cotidie in peius labenciũ uicio.
docemꝰ in eccłiis qͦd nescimꝰ ꝙ si
cõposicione uerboꝵ uel instine¬
tu diaboli qͥ fautor erroꝵ. ẽ. plau¬
sus popłi excitauerimꝰ: ẽtra con¬
scienciã nrãm seire nos arbitra¬
m. de qͦ aliis potuimꝰ ꝑsuadere bi¬
nes artes absq doctore ñ aisciꝰ
sola hȩc tã uilis & fꝯcilis ẽ. ut ñn
digeat p̃ceptore. Tempꝰ amanar
& tẽpꝰ odiendi Tꝯempꝰ amandips

Expanded text:
di credentes ex nationibus, et tempus di credentes ex nationibus, et tempus abjiciendi incredulos ex Israel. Tempus tacendi, et tempus loquendi. Pythagoricos reor, quorum disciplina est tacere per quinquennium, et postea eruditos loqui, hinc originem sui traxisse decreti. Discamus itaque quendum ora reseremus. Sileamus certo tempore, et ad praeceptoris eloquia pendeamus, Nihil nobis videatur rectum esse, nisi quod discimus, ut post multum silentium, de discipulis efficiamur magistri. Nunc vero pro saeculorum quotidie in pejus labentium vitio, docemus in Ecclesiis, quod nescimus. Et si compositione verborum, vel instinctu diaboli, qui fautor errorum est, plausus populi excitaverimus, contra conscientiam nostram scire nos arbitramur, de quo aliis potuimus persuadere. Omnes artes absque doctore non discimus: sola haec tam vilis et facilis est, ut non indigeat praeceptore. Tempus amandi, et tempus odiendi. Tempus amandi post
Abbreviated transcription (Latin):
tẽplacione rerũ cȩlestiũ. s interdũ
necessitatibꝰ corporis indulgere. ꝓp¬
t̾ea tẽpꝰ ẽ amplexandi sapienciã. &
eã strictius c̃tinendi: & tẽpꝰ relaxan¬
di ment̾e ab intuitu cõplexuq sapi¬
enciȩ. ut curȩ corꝑis & his qͥbꝰ uitae
nr̃a absq peccato indiget seruiamꝰ.
custodiendi. & tẽpꝰ. piciendi. Sub
diuersis sermonibꝰ idem nẽ qͥ supra
& infra sensus ẽ. ineo qͦd ait. temp
de struendi & tẽpꝰ edificandi: ac de¬
inde. tẽpꝰ scindendi. & tẽpꝰ consuen¬
di. Quomͦ enĩ synagoga destruit᷑
ut ȩdificet᷑ eccła & a lege fit scissi¬
o ut euangelio c̃suat᷑. qͦd euange¬
listȩ singłi ꝑpetrarunt de lege &
ꝓpħis. aduentꝰ dominici testimonia
c̃suentes: ita & tẽpꝰ fuit q̃rendi &.
custo diendi isrł & tẽpꝰ ꝑdendi &
ꝓieiendi illũ. Uel certe tẽpꝰ q̃ren¬
di popłm ex gentibꝰ. &. tẽpꝰ ꝑden¬
di popłm iudȩor: tẽpꝰ custodien.¬

Expanded text:
ntemplatione rerum coelestium, sed interdum ntemplatione rerum coelestium, sed interdum necessitatibus corporis indulgere; propterea tempus est amplexandi sapientiam, et eam strictius continendi, et tempus relaxandi mentem ab intuitu complexuque sapientiae, ut curae corporis, et his quibus vita nostra absque peccato indiget, serviamus. custodiendi, et tempus projiciendi. Sub diversis sermonibus, idem nunc, qui supra et infra, sensus est, in eo quod ait: Tempus destruendi, et tempus aedificandi. Ac deinde: Tempus scindendi, et tempus consuendi. Quomodo enim Synagoga destruitur, ut aedificetur Ecclesia, et a Lege fit scissio, ut Evangelia consuantur, quod Evangelistae singuli perpetrarunt, de Lege et Prophetis adventus Dominici testimonia consuentes: ita et tempus fuit quaerendi et custodiendi Israel, tempus perdendi et projiciendi illum. Vel certe tempus quaerendi populum ex gentibus, et tempus perdendi populum Judaeorum. Tempus custodien
Abbreviated transcription (Latin):
cens. peccantẽ int̾ficit: euangelii
pra miseret᷑ & ad penitenciã ꝓuo¬
cat. & hoc eͥe̾ tẽpꝰ mntendor. lapi¬
dũ siue ẽgregandoꝵ. qͦd lapides mit¬
tant᷑ in lege: colligant᷑ in euangłio.
Ioc utrũ uere. neene dictũ sit suo
inputet᷑ auctori. Tempꝰ amplexandrꝰ &
tẽpꝰ longe fieri ab amplexu. Iuxta
simplicẽ intelligenciã manifestꝰ est
nolite fraudare adinuicẽ: nͥ forte
ex c̃sensu ad tẽpꝰ. ut uacetis oracioni
liberis dandã oꝑam. & rursũ ẽtinen¬
ciȩ: uel qͦd tẽpꝰ fuerit amplexandi
qͣndo uigebat illa sentencia. cresci¬
te & multiplicamini. &. replete t̃rã:
& tẽpꝰ. ꝓcul a cõplexu fieri qͦndo suc¬
cessit: tẽpꝰ inangusto ẽ. suꝑ est ut qͥ
habent uxores. sic sint qͣsi ñ habeanT.
Si aũ uoluerimꝰ ad aleiora c̃scende¬
& gremiũ strictiore eos tenere cõple¬
.xui. Porro qͥa ñ potest humanꝰ animꝰ
sẽꝑ in sublime tendi .& de diuinis &
alcioribꝰ cogitare. nec iugit Eẽ in ẽ¬

Expanded text:
elii gratia miseretur, et ad poenitentiam provocat. Et hoc esse tempus mittendorum lapidum, sive congregandorum, quod lapides mittantur in Lege, colligantur in Evangelio. Hoc utrum vere nec ne dictum sit, suo imputetur auctori. Tempus amplexandi, et tempus longe fieri ab amplexu. Juxta simplicem intelligentiam manifestus est Nolite fraudare ad invicem, nisi forte ex consensu ad tempus, ut vacetis orationi , liberis dandam operam, et rursum continentiae. Vel quod tempus fuerit amplexandi, quando vigebat illa sententia: Crescite, et multiplicamini, et replete terram . Et tempus procul a complexu fieri, quando successit: Tempus in angusto est. Superest, ut et qui habent uxores, sic sint quasi non habeant . Si autem voluerimus ad altiora conscendeet gremium strictiore eos tenere complexu. Porro, quia non potest humanus animus semper in sublime tendi, et de divinis et altioribus cogitare, nec jugiter esse in co
Abbreviated transcription (Latin):
destruant. scđm illud oracianĩr di¬
ruit. edificat. mutat quadrata ro¬
tundis: estuat. & uitȩ disconuenit
ordine toto. Hoc utrũ recte an ꝑ ꝓ¬
pheciã dixerit. lectoris arbitrio
derelinqͦ. nos pͥoris ex planacionis
sequam᷑ ordinẽ .T. empꝰ spargendor
& c̃gregandoꝵ. lapidũ ẽe̾ dicentes.
uixta illud qͦd in euangelio seͥptũ
ẽ: potens ẽ ds de lapidibꝰ istis susci¬
tare filios abrahȩ: qͦd tẽpꝰ fuerit gen¬
tilis popłi disꝑgendi . & tẽpꝰ rursũ
mȩccłã congregandi. Legi in qͦdam
libro. iuxta septuaginta tam̃ int̃¬
p̃tes qͥ dixert. tẽpꝰ mittendi lapides
& tẽpus colligend. seueritat᷑ẽ legis
antique. euangelii grãm tẽperatã.

Expanded text:
destruant, secundum illud Horatianum : Didestruant, secundum illud Horatianum : Diruit, aedificat, mutat quadrata rotundis. Aestuat, et vitae disconvenit ordine toto. Hoc utrum recte, an perperam dixerit, lectoris arbitrio derelinquo. Nos prioris explanationis sequamur ordinem: Tempus spargendorum et congregandorum lapidum esse dicentes, juxta illud quod in Evangelio scriptum est: Potens est Deus de lapidibus istis suscitare filios Abrahae . Quod tempus fuerit gentilis populi dispergendi, et tempus rursum in Ecclesiam congregandi. Legi in quodam libro juxta Septuaginta tamen Interpretes, qui dixerunt: Tempus mittendi lapides, et tempus colligendi  severitatem Legis antiquae, Evan
Abbreviated transcription (Latin):
dit iuxta illũ sensũr in matutino
tͣficiebã om̃s peccatores t̃rȩ. Teniͥ
destruendi .&. tẽpꝰ edificandi. Non
possumꝰ edificare bona. nͥ pͥus defti¬
tũ ẽ a deo. ut ante eradicaret e
suffoderet. & ꝑderet: & postea eb¬
ficaret atq plantaret. Tempꝰrla¬
gendi: & tẽpꝰ ridendi. Nunc flei¬
di tẽpꝰ ẽ: &. in futuro ridendi Be¬
ti enĩ flentes: qm̃ ipsi ridebun
Tempꝰ plangendi: & tẽpꝰ saltando
xistis: cantauimꝰ & ñ saltastis plau¬
gendũ ẽ inpͣsenciarũ. ut poffea si¬
tare ualeamꝰ. illã saltacionẽ quãle¬
uid saltauit ante archã testam̃s
& saulis filiȩ displicens. mags pl¬
cuit deo. Iempꝰ spargendi lapides s. tẽ¬
pꝰ colligendi lapides. Miror q̃mͦ qͥdã
uuir disertꝰ rem ridiculosã in hoc loco
direrit. de destructione inqͥens & e¬
dfficacione ilemor salomoni sermo
ẽ qͦd homines nc̃ destruant. nẽ edifi¬
cent: alii c̃gregent lapides ad ȩdifi¬
cia ẽstruenda: alii q̃ ex tructa sunt

Expanded text:
dit, juxta illum sensum: In matutino interficiebam omnes peccatores terrae . Tempus destruendi, et tempus aedificandi. Non possumus aedificare bona, nisi prius destrdatum est, ut ante eradicaret, et suffoderet, et perderet; et postea aedificaret atque plantaret . 409 Tempus flendi, et tempus ridendi. Nunc flendi tempus est, et in futuro ridendi: Beati enim flentes, quoniam ipsi ridebunt . Tempus plangendi, et tempus saltandi. xistis: cantavimus, et non saltastis . Plangendum est impraesentiarum, ut postea saltare valeamus illa saltatione, qua David saltavit ante arcam Testamenti: et Saulis filiae displicens, magis placuit Deo . Tempus spargendi lapides, et tempus colligendi lapides. Miror, quomodo vir disertus rem ridiculam in hoc loco dixerit: De destructione, inquiens, et aedificatione domorum Salomonis sermo est, quod homines nunc destruant, nunc aedificent: alii congregent lapides ad aedificia construenda, alii quae exstructa sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
aens om̃ia morte finiri: uanissimũ
mudicau. Hȩc inter̃i sedm lntterã
ne uideremͣ pęnitꝰ simplic̃e prȩte¬
rire sensũ & dũ sꝑitales diuicias
seqmͣ hẏstorie c̃tẽpnere pauꝑta¬
t̃ Quid eñĩ boni ẽ. aut quale dei
hoc putare donũ eẽ dei. si alienis
miseriis & laboribꝰ ꝑfruam᷑. bonũ
ẽ itaq ueros cibos &. uerã sumere
pocionẽ. qͦs de agni carne & san¬
gume. in diuinis uoluminibꝰ inue¬
nimꝰ. Qͥs enĩ comedere. uel cũ o¬
pus ẽ parcere potest absq deo. qͥ
& docet qͦmͦ sint intẽpore c̃seruis
danda cibaria: & iuxta aliũ sensũ.
inuentũ mel tantũ comedere. qͣn¬
tũ sufficit: Pulchrȩ aũ homini
bono: dat sapienciã qds .&. scienciã.
& lȩticiã Nlisi enĩ bonꝰ fuerit &
mores suos. ꝓprio arbitrio ante

Expanded text:
omnia morte finiri, vanissimum judicavi. Haec interim secundum litteram, ne videamur penitus simplicem praeterire sensum, et dum spirituales divitias sequimur, historiae contemnere paupertatem. Quid enim boni est, aut quale Dei ias vertere: et hoc putare donum esse Dei, si alienis miseriis et laboribus perfruamur? Bonum est itaque veros cibos et veram sumere potionem, quos de agni Carne et Sanguine in divinis Voluminibus invenimus. Quis enim vel comedere, vel cum opus est, parcere potest absque Deo? qui et docet, quomodo in tempore conservis sint danda cibaria ; et juxta alium sensum, inventum mel tantum comedere, quantum sufficit ? Pulchre autem homini bono Deus dat sapientiam, et scientiam, et laetitiam: nisi enim bonus fuerit, et mores suos 407 proprio arbitrio
Abbreviated transcription (Latin):
referendũ ẽ. ꝓpt̾ea ei datã eẽ sollici¬
tudinẽ siue distencionẽ. qͥa pecca¬
tor fuit. & ñ ẽẽ causã distencionis
in deo: s in illo qͥ sponte sua ante pec
& fluctuantẽ statũ c̃dicionis hu¬
manȩ in suꝑioribꝰ docunt.: ne uult
illud ostendere omnia sibi in mun¬
do eẽ ẽtraria. & nichil stare ꝑpe¬
tuũ eoꝵ qũ taxat q̃ sub celo sunt.¬

Expanded text:
endum est. Propterea dat ei sollicitudinem sive afflictionem, quia peccator fuit; et non esse causam afflictionis in Deo, sed in illo qui sponte sua ante peccet fluctuantem statum conditionis humanae in superioribus docuit. Nunc vult omnia ostendere sibi in mundo esse contraria, et nihil stare perpetuo, eorum duntaxat quae sub coelo sunt
Abbreviated transcription (Latin):
tꝰ. in qbꝰ se laborasse testatꝰ ẽ. eũsi¬
pienciȩ & scienciȩ atq uirtuts
sit. calcare tͣrena. Non ẽ homim
bonũ nisi qͦd comedat & bibat. aq
tendat animȩ suȩ bonũ in labore
suo. Eqͥde hoc uidi ego: qͥa de ma¬
nu dei ẽ. Qͥs enĩ comedit & qͥs pa¬
cit sine illo: qͥa homini bono coñ
se dedit sapienciã & seienciã eii

Expanded text:
tus, in quibus se laborasse testatus est, cum satus, in quibus se laborasse testatus est, cum sapientiae, scientiae atque virtutis sit, calcare terrena. Non est bonum homini, nisi quod comedat, et bibat, et ostendat animae suae bonum 406 in labore suo. Et quidem hoc vidi ego, quia de manu Dei est. Quis enim comedet, et quis parcet sine illo? quia homini bono coram se dedit sapientiam, et scientiam, et
Abbreviated transcription (Latin):
sapiens factꝰ sũ sub sole. Quȩ enͣ̃i
sapiencia ẽ t̃renas diuicias con¬
gregare: Et ẽuersus sũ ego ut
renunciarẽ cordi meo in omni
labore meo: qͦ laboraui sub sole.
d̾e hoc uanitas &. neqͥcia multa.
Qͥd enĩ fit homini in om̃i labore
suo. & inuoluntate eordis sui
qua ipse laborat sub sole: Quia om¬
nes dies eiꝰ doloꝵ & irac undiȩ. cu¬
rarũq. eẜ qͥde in nocte ñ dormit
cor eiꝰ. s &̾ hoc uanitas. Supra
de incerto loqͥt᷑ herede. qͥutrũ
stultꝰ ansapiens laboꝵ alterius
substanciã laboresq dimittat:
nichilo minꝰ tamͣ in eundẽ circulũ
res recurrat. ut alt̃ labore alteri¬
us ꝑ fruat᷑. & sudor mortur delici¬
ȩ sint uiuentis. Se unꝰqsq c̃sideret
& uidebit quanto libros labore c̃i¬
ponat: qͦmͦ sepe stilũ uertat. iterũi
digna legi sint scͥpturꝰ. & hominis
ñ laborauit det parte suã. Qd ent
ut ante iã dixi ad opes t̃renasꝑ¬
tinet sapiencia. & sciencia & uix¬

Expanded text:
sapiens factus sum sub sole? Quae enim sapientia est, terrenas divitias congregare? Et conversus sum ego, ut renuntiarem cordi meo in omni labore meo, quo laboravi sub sole, idem hoc vanitas et nequitia multa. Quid enim fit homini in omni labore suo, et in voluntate cordis sui, qua ipse laborat sub sole? Quia omnes dies ejus dolorum et iracundiae curarumque, et quidem in nocte non dormit cor ejus; sed et hoc vanitas. Supra de incerto loquitur haerede, quia utrum stultus, an sapiens laborum alterius substantiam laboresque dimittat; nihilominus tamen in eumdem circulum res recurrat, ut alter labore alterius perfruatur, et sudor mortui, deliciae sint viventis. Se unusquisque consideret, et videbit, quanto libros labore componat, quomodo Saepe stylum vertat iterum, quae digna legi sint, Scripturus; . et homini qui non laboravit, det partem suam. Quid enim, ut ante jam dixi, ad opes terrae pertinent sapientia et scientia et vir
Abbreviated transcription (Latin):
cis tẽpꝰ adueniet. In pace eni
Nemogͦ se nẽ putet: e̾e̾ securĩ
Intẽpore belli accingendũ es
& apostolica arma tractandals
uictores quondã reqͥescamꝰ u

Expanded text:
cis tempus adveniet: in pace est Nemo ergo nunc se putet esse securum in tempore belli, ubi certandum est, et apostolica arma tractanda, ut victores quondam requiescamu
Abbreviated transcription (Latin):
luminate uob scienciȩ. Semina¬
ta qͥppe ante iusticiaͣ uitȩ fructꝰ
en eiȩ poterit apparere. Ut ergo
bono corã se dedit ds sapienciã & cȩ¬
tera: sic peccatorẽ suo arbitrio dere¬
linquens. fecit cͣgregare diuicias.
& hinc inde ꝑuersor aogmatũ ẽ¬
suere ceruicalia: ꝗ̃ cũ uir sc̃s & pla¬
cens deo uiderit. intelligit qͥa ua

Expanded text:
e . Seminanda quippe ante justitia, et vitae fructus e lumen poterit apparere. Ut ergo bono coram se dedit Deus sapientiam, et caetera: sic peccatorem suo arbitrio derelinquens, fecit congregare divitias, et hinc et inde perversorum dogmatum consuere cervicalia. Quae cum vir sanctus et placens D
Abbreviated transcription (Latin):
s uluiauer̃t: qͥa ñ solum
feriaiusq ẽ aruit: & legumina
eg. puto significari in eo qͦdait
uiit messis agri idest cuncta q̃
solet humꝰ gignere. Qd loquar
le frum̃to. uino. oleoq & hordeo.
ũ etiã rboꝵ poma siccata sint.
ficus elanguerit &. malogranatũ
ẜ palma .&. malũ. & om̃ia ligna
uel infructuosa uel frugifera.
locusta uastante consũpta sint.

Expanded text:
t: quia non solum fertiliusque est, aruit. Et legumina quae ego puto significari in eo quod ait, periit messis agri, id est, cuncta quae solet humus gignere. Quid loquar de frumento, vino, oleoque et hordeo, cum etiam arborum poma siccata sint, ficus elanguerit, et malogranatum, et palma, et malum, et omnia ligna, vel infructuosa, vel frugifera, locusta vastante, consumpta sint
Abbreviated transcription (Latin):
Quantu ad historiã ꝑtinet. obi
ocustarũ siue hostiũ multitudi¬
nẽ qͥ sub earĩtspecie describun¬
t᷑ uastatis om̃ibꝰ atq c̃sũptis. pe¬
riit sac rificiũ & libacio de do¬
ma a ũi. quoꝵ alterũ de simila.
alterũ de uino offerre solitz e¬
ra cireo luxert sacerdotes.
qͥ st̃ manistri dñi: nec sacrifici¬
is. nec & am̃tis rite celebratis.
A eñi uniuersa populata

Expanded text:
Quantum ad historiam pertinet, ob locustarum, sive hostium multitudinem, qui sub earum specie describuntur, vastatis omnibus atque consumptis, periit sacrificium et libatio de domo Domini: quorum alterum de simila, alterum de vino offerre soliti erant. Idcirco luxerunt sacerdotes, qui sunt ministri Domini, nec sacrificiis, nec libamentis rite celebratis: Regio enim universa 178 populata
Abbreviated transcription (Latin):
lis. at ẽtra doctrina fallax: elam . ꝙ.
pͥuatim qͦs seducere ualeat q̃rit. Au¬
dite: qm̃ de rebꝰ magnis locutura
sũ. Magnis nẽpe. qͥa regnũ cȩloꝵ &
ꝓmisit & dedit: fidẽq sc̃ẽ trinitatis
docunt.: atq alia innumera q̃ ꝓpħȩ
ei loquenda relinq̃bant. Et aꝑien¬
t᷑ labia mea: ut recta p̃dicent. La¬
bia eiꝰ st̃ duo testam̃ta. concordancia
ad inuic̾ẽ ueritatis attestacione con¬
iuncta: qͣ ipsa in carne apparente

Expanded text:
lis, at contra doctrina fallax clam et privatim quos seducere valeat quaerit. Audite, quoniam de rebus magnis locutura sum. Magnis nempe quia regnum coelorum et promisit et dedit fidemque sanctae Trinitatis docuit, atque alia innumera quae prophetae ei loquenda relinquebant. Et aperientur labia mea, ut recta praedicent. Labia ejus sunt duo Testamenta concordi ad invicem veritatis attestatione conjuncta, quae, ipsa in carne apparente
Abbreviated transcription (Latin):
o uel tres c̃gregati fuerĩt in nomi¬
ne meo: ibi ego sũ in medio eoꝵ. Ar¬
os bilinguȩ de testor. Arroganeiã
& suꝑ biã in eis qͥ se ceteris meliores
ȩstimant: uiã prauã in eis qͥ aꝑte
mala faciunt. Os bilinguȩ in illis
qͥ in bonis q̃ locunt᷑ stabile qͥppiã
ñ habent: s iuxta auditoꝵ libitũ.
sua uerba cõmutant. Meum est
ẽsiliũ &. eqͥtas: mea prudenc ia mea
ẽ fortitudo. Non extollat humor
p̃ sup̃cio. plenitudinẽ uirtutũ so
dei sapiencia possidet: & ab hac h¬
mana infirmitas qͥcqͥd uirtutis le¬

Expanded text:
uerint in nomine meo, ibi sum ego in medio eorum . Aros bilingue detestor. Arrogantiam et superbiam in eis qui se caeteris meliores aestimant, viam pravam in eis qui aperte mala faciunt, os bilingue in illis, qui in bonis quae loquuntur stabile quippiam non habent, sed juxta auditorum libitum sua verba commutant. Meum est consilium et aequitas, mea prudentia, mea est fortitudo. Non praesumptio: plenitudinem virtutum sola Dei sapientia possidet, ab hac humana infirmitas, quidquid
Abbreviated transcription (Latin):
sciunt. Legũ ẽditores auctores ii¬
usq testam̃ti .&. sequentes eccłe si¬
tores: pͥncipes &. potentes cȩters
fideliũ p̃ceptores ac rectores q¬
pellat: qͥ utiq om̃s ñ ñ ꝑ sapientũ
ut essent. aliqͥd habent. dit eniu
qͥa sine me nichil potestis facer
Ego diligentes me diligo: & qͥ ma
uigilant adme. inuenient me̾ se
ẽ .&. ineuangelio. Qͥ aũ diligit ine
diliget᷑ a patre meo: & ego diliga
eũ & manifestabo ei me ipsir al
ne qͥppe uigilant ad sapieneiã. qu
semꝑ innouato mentis studio all
rꝑi uisionẽ ꝑtingere satagun
Mecũ sunt diuiciȩ &. gła: opes si¬
ꝑbȩ &. iusticia. Opes suꝑbas. opil
excelsas dicit: ut cȩlestia donase¬
nificet. Grece enĩ suꝑbꝰ. yperit¬
idest suꝑ apparens dr. a. ido recli
sapiencia opes yperifanas seci
eẽ dicit qͥa qͥcqͥd donor: celituss
de libꝰ dat᷑. cunctis mundi opibꝰ excel¬
ieneius e̾ẽ ꝓbat᷑. qͦd et iã addendo iu¬
feiã. manife stius inculcat. Nã t̾re¬

Expanded text:
es, auditores utriusque Testamenti, et sequentes Ecclesiae scriptores, principes et potentes caeteros fidelium praeceptores ac rectores appellat, qui utique omnes non nisi per sapientiam ut essent aliquid habent: Ait enim, quia sine me nihil potestis facere . Ego diligentes me diligo, et qui mane vigilanto: Qui autem diligit me, diligetur a Patre meo et ego diligam eum et manifestabo ei me ipsum . Mane quippe vigilant ad sapientiam, qui semper innovato mentis studio ad Christi visionem pertingere satagunt. Mecum sunt divitiae et gloria, opes superbae et justitia. Opes superbas opes excelsas dicit, ut coelestia dona significet, Graece etenim superbus Yperid est, super apparens dicitur, et ideo recte sapientia opes Yperephanas secum esse dicit, quia quidquid donorum coelitus fidelibus datur, cunctis mundi opibus excellentius esse probatur, quod etiam addendo justitiam manifestius inculcat. Nam terre
Abbreviated transcription (Latin):
pea q̃ facta st̾ intellecta c̃spiciunt᷑.
Gre eiꝰ st̾ ipse inluminaciones: ꝑ quas
se&. angelicis sꝑitibꝰ. & mentibꝰ osten¬
dit humanis. In quarũ inicio uiarũ
sapienciã possedit. qͥ in pͥmordio cre¬
ature nascentis. filiũ qͥ cũ eo cunc¬
ta disponeret habuit.Sed ne puta¬
ret aliqͥs harũ inicio uiarũr uel ali¬
qͥnto ante tẽporẽ filiũ ẽe̾ cepisse:
uigilant᷑ adiunxit. anteꝗͣ. quicquã¬
faceret a pͥncipio. ab ȩt̃no ordinata
sũ: & ex antiqͥs ante quã tͣra fieret.
& ceta usq dũ ait. quando appende¬
bat fundam̃ta tͣre: cũ eo erã cunc¬
ta cõponens. Cui simile ẽ in eugłio.
npͥncipio erat uerbũ .& uerbum
erat apud d̾m. & d̾s erat uerbum.
omnia ꝑ ipsũ facta st̃. Pereant gͦ
qͥnegant dei uirtutẽ & dei sapien¬
ciã uidelicet x ꝑm ab inicio. inimo
.& ante omnia. qͥd dici uel cogitari po¬
test iniciu: ab ipso patre fuisse. ꝓge¬
nitũ. Alia transiacio: hunc locũ ita

Expanded text:
ta conspiciuntur . Viae ejus sunt ipsae illuminationes, per quas se et angelicis spiritibus et mentibus ostendit humanis, in quarum initio viarum sapientiam possedit, quia in primordio creaturae nascentis filium, qui cum eo cuncta disponeret habuit. Sed ne putaret aliquis harum in initio viarum vel aliquando ante tempora filium esse coepisse vigilanter adjunxitfaceret a principio, ab aeterno ordinata sum, et ex antiquis antequam terra fieret, et caetera, usque dum ait, quando appendebat fundamenta terrae, cum eo eram cuncta componens. Cui simile est in Evangelio. In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum, omnia per ipsum fsapientiam, videlicet Christum ab initio, imo et ante omne quod dici vel cogitari potest, initium ab ipso patre fuisse progenitum: alia translatio, hunc locum ita
Abbreviated transcription (Latin):
seret tab̾nacł oꝵ sollẽpnitas. Eẜ
cũte inqͥt int̾rogauerit filius tu¬
us cras dicens. qͥd sibi uolunt hȩc ta¬
bnacła. respondebis ei. Multo tẽpo¬
e pegrinati sumꝰ inȩ gypto. de qua
edux̃ nos dñs in solitudinẽ: & ideir¬
co sab̃nacła suscitamꝰ. ut benefici¬
n dei om̃i tẽpore recordem᷑ cũ ce
ut facerent tab̃nacła de ligno pul¬
cherrimo. qͦd iudei citrũ uocant: &¬
de palmarũ ramis. ac frondibꝰ ligni
densissimi . & salieicis & popul. Hysto¬
tie iacimꝰ fundam̃ta: ut ex his ad sꝑi¬
salia tͥnseamꝰ. Quãdiu in p̃senti sumꝰ
& incircursu atq certamine: habi¬
tamꝰ intabnacłis: hoc om̃i mente ni¬
tentes. ut de tab̾nacłis ad firmã &
sabisẽ sed̃ẽ tͣnseamꝰ: id est domũ dei.

Expanded text:
nitas: Et cum te, inquit, interrogaverit filius tuus cras, dicens: Quid sibi volunt haec tabernacula? respondebis ei: Multo tempore peregrinati sumus in Aegypto, de qua eduxit nos Dominus in solitudinem, et idcirco tabernacula suscitamus, ut beneficiorum Dei omni tempore recordemur, cum cut facerent tabernacula de ligno pulcherrimo, quod Judaei citrum vocant, et de palmarum ramis ac frondibus ligni densissimi, et salicis, et populi. Historiae jecimus fundamenta, ut ex his ad spiritualia transeamus. Quamdiu in profectu sumus et in cursu atque certamine, habitamus in tabernaculis, hoc omni mente nitentes, ut de tabernaculis ad firmam et stabilem sedem transeamus, id est, domum Dei.
Abbreviated transcription (Latin):
te. Uox em̃ exultaciõis & salutis: in
tab nacłis iustoꝵ. C in ꝓuerbiis scͥp¬
tũ repꝑimꝰ. Domꝰ iustoꝵ ꝑmanent:
& tabnacła eoꝵ qͥrecte agunt sta¬
bũt. De domibꝰ qͦd ꝑmaneant. de tab̾¬
nacłis qͦd statura sint: pollicet᷑. Dicit
&. in alio loco sẽs uir. Uña pecii a
anõ. hanc reqͥrã. ut in habit̾e indo¬
deã delectacionẽ dñi. & uisitẽ tẽ¬
plũ eiꝰ. Q in istiusm odi habitat ta¬
bnacłis & de tab̾nacłis ad atria. de
atriis ad domũ de domo ad tẽplũ
dñi ire festinat.: debet celebrare
sollẽpnitatẽ tab̾ nacłoꝵ in ligno
sapienciȩ pulcherrimo: de qͦ in ꝓ¬

Expanded text:
tis in tabernaculis justorum . Et in Proverbiis scriptum reperimus: Domus justorum permanent, et tabernacula eorum, qui recte agunt, stabunt . De domibus, quod permaneant; de tabernaculis, quod statura sint, pollicetur. Dicit et in alio loco sanctus vir: Unum petivi a Domino, hoc requiram, ut inhabitem in dodeam delectationem Domini, et visitem templum ejus . Qui in istiusmodi habitat tabernaculis, et de tabernaculis ad atria, et de atriis ad domum, et de domo ad templum Domini ire festinat, debet celebrare solemnia tabernaculorum in ligno sapientiae pulcherrimo, 932 de quo in P
Abbreviated transcription (Latin):
faciebat sibi tab nacła atq tens¬
toria quȩ nc̃ a similitudine pas¬
uuile auis papiliones uocant᷑. in qͥbꝰ
cũ ciugibꝰ morarent᷑ ac liberis & ei¬
bũ capent. & ꝑ diem solis ardores¬

Expanded text:
faciebat sibi tabernacula atque tentoria quae nunc a similitudine parvulae avis papiliones vocantur in quibus cum conjugibus morarentur ac liberis, et cibum cape
Abbreviated transcription (Latin):
filior hominũ si ascendat ipse sursũ
.s. sꝑs pecorissi descendat ipse de or¬
sũ in terrã: Non est mirandũ in
p̃senti uita intͣ iustũ & impium
nia uolutari: cũ etiã int̾ pecudes
& hominẽ scđ̾m corꝑis uilitatẽ. ni¬
chil referre uideatur: sit eadem
nascendi c̃dicio. sors una morien¬
di: similit᷑. ꝓcedamꝰ ad luce̾. eque
dissoluam᷑ in puluerẽ. Si aũ uide¬
t᷑ hȩc e̾e̾ distancia qͦd sꝑs hominis¬
cendat int̾rã. qͦ istud certo aucto¬
re cognouimꝰ: Qͥs potest nosse u¬
trũ uerũ an falsũ sit qͦd sꝑatur:
Hoc aũ dicit. ñ qͦ animã putet
ꝑire cũ corꝑe. uel unũ homini &¬

Expanded text:
filiorum hominum ascendat sursum, et spiritus pecoris si descendat ipse deorsum in terram? Non est mirandum si in hac vita inter justum et impium nia volutari, cum etiam inter pecudes et hominem, secundum corporis vilitatem nihil differre videatur, et sit eadem nascendi conditio, sors una moriendi: similiter 416 procedamus ad lucem, aeque dissolvamur in pulverem. Si autem videtur haec esse distantia, quod scendat in terram, quo istud certo auctore cognovimus? Quis potest nosse, utrum verum an falsum sit quod speratur? Hoc autem dicit, non quod animam putet perire cum corpore, vel unum
Abbreviated transcription (Latin):
bit᷑ legimꝰ. Ne dixeris qͥd ẽ hoc
aut qͥd est istud: omnia eñi tp̃re suo reqͥrent᷑.
Dixi ego in corde meo.de loque¬
la filioꝵ hominũ qͥa separat illos
ds. & ut ostenderet qͥa ipsi ium̃ta
stͥ sibi: siue qͥa euentꝰ silioꝵ. homi¬
nis & euentꝰ pecoris euentꝰ unꝰ eis

Expanded text:
bitur, legimus: Ne dixeris, quid est hoc aut quid est istud? omnia enim tempore suo requirentur. Dixi ego in corde meo de loquela filiorum hominis, quia separat illos Deus, et ut ostenderet, quia ipsi jumenta sunt sibi, quia eventus filiorum hominum, et eventus pecoris, eve
Abbreviated transcription (Latin):
regnare.ꝓ scelere. Postea uͦ cũ cor¬
de meo conloquens & reputans. in¬
tellexi ñ ꝑ partes đm & ꝑ singulos
iudicare: s infuturũ tẽpꝰ reserua.¬
re iudiciũ. ut om̃s parit̃ iudicent᷑

Expanded text:
regnare pro scelere. Postea vero cum corde meo colloquens et reputans, intellexi, non per partes Deum et per singulos nunc judicare, sed in futurum tempus reservare judicium ut omnes parit
Abbreviated transcription (Latin):
cursũ bestiarũ ideirco lȩo ñ tre¬
pidat. qͥa prȩualere se omnibꝰ ñ
ignorat. Unde iusti uiri securi¬
se cũ qͦslibet insurgere c̃spicit

Expanded text:
cursu bestiarum idcirco leo non trepidat, quia praevalere se omnibus non ignorat. Unde justi viri securise cum quoslibet insurgere conspicit
Abbreviated transcription (Latin):
titudo tanta pͣceptoꝵ dei transgres¬
sio ꝑ orbẽ. que ñ alit᷑ nͥ orbis ipsius ex¬
tminio sic̃ qͦndã indil uuio toc iusq
generis humani abolie ione possit ter¬
minari. Abscessit gͦ tobias ex ninuie
Dũuxore sua . &. filus &. filioꝵ filiis . &.

Expanded text:
titudo, tanta praeceptorum Dei transgrestitudo, tanta praeceptorum Dei transgressio per orbem, quae non aliter nisi orbis ipsius exterminio, sicut quondam in diluvio totiusque generis humani abolitione possit terminari. Abscessit ergo Tobias ex Ninive cum uxore sua et filiis et filiorum filiis,
Abbreviated transcription (Latin):
qͥant. dũ eis cȩlestis patriȩ gaudia
ꝑpetue. crebra uoce resonant. Tobias
senior in hora ex itꝰ sur. uocauit ad se
os: dix̃q eis qͥa ꝓpe esset interitꝰ nini¬
Et tc̃ in iudea doctores qͥq fideles
&. iusti hoc uiuentes. hoc exituri de
mundo. suos ꝓp inqͦs admonent. quia
mundꝰ ia ꝓpinquet adfine̾ .s. futurȩ
uitȩ bona. ꝓrime sint uentura. Mo¬
nent aũ eos hoc maxime qͦs ꝑ dm̃ͣ
grãm renatos .&. sꝑs septiformis esse
munere repletos aspiciunt: qͦd est e̾ẽ
filios tobiȩ uinioris. innumero sep¬
tenario: & hos iuuenes. hoc ẽ formes
infide . & uincentes malignũ. Dirigite¬
inqͥt gressus ur̃os ut exeatis de ninue.
uideo enĩ qͥa iniqͥtas eiꝰ finẽ qͥabit ei.
Et hoc ẽ dicere filiũ suis audit oribꝰ.
Dirigite intencionẽ cordis ur̃i. ut huiꝰ
secłi treneq cͣuersaciõis. de sideria re¬
linqͣtis & tota m̃te agcelestia petatis.
Constat enĩ qͥa tanta ẽ prauoꝵ mul¬

Expanded text:
dant, dum eis coelestis patriae gaudia dant, dum eis coelestis patriae gaudia perpetua, crebra voce resonant. Tobias senior in hora exitus sui vocavit ad se itus Ninitunc in Judaea doctores quippe fideles et justi hoc videntes, hoc exituri de mundo suos propinquos admonent, quia mundus jam propinquet ad finem, et futurae vitae bona proxime sint ventura. Monent autem hoc eos maxime, quos per Domini gratiam renatos, et Spiritus septiformis esse munere repletos aspiciunt; quod est esse filios Tobiae Junioris in numero septenario, et hos juvenes, hoc est, fortes in fide et vincentes malignum. Dirigite gressus vestros, ut exeatis de Ninive. Video enim, quia iniquitas ejus finem dabit ei. Et hoc est dicere fidelium suis auditoribus: Dirigite intentionem cordis vestri, ut hujus saeculi terrenaeque conversationis desideria relinquatis, et tota mente coelestia petatis. Constat enim, quia tanta est pravorum mul
Abbreviated transcription (Latin):
cũ eo. Hoc ẽ qͦd in eantico moyses
dixͣ. Lȩtamini gentes: simul cũ po¬
pło eiꝰ. Septẽ dies epulant᷑ simul:
qͥa inddonis sꝑitalibꝰ .&. uirtut ibꝰ gau¬
dent. Rediturus ad cȩlũ angelus.
aꝑcius illis qͥ sit ipse. & qͣre uenerit.
qͦaq sit reuersurꝰ add̾m exponit.
Et dñs eidẽ popło t̃e ꝓficienti la¬
cius sue cognicionis munera pate¬
facit: ad aꝑiens &. ostendens omnibꝰ.
qͥa ipse mpatre. s pat̾ in ipso ẽ. Redit
gͦ angelus add̾m: remanet apud pa¬
tr̃e tobias. Et dñs ab ȩlectis intelli¬
git᷑ diuinitate patri ȩqͣlis. humani¬
tate nob̾ ẽsubstancialis. Tunc aꝑi¬
ens os suũ senior tobias. benedixit
d̾m. c̃fessus ẽ ueritatẽ & miscdiam
eiꝰ simul & ammonens fideles eiꝰ be¬
neficia sẽꝑ p̃dicare. eiꝰ flagella ꝑti
sus in fine secłi ad fidẽ. multos habe¬
bit doctores &. ꝓpheticos uiros. qͥmen¬
tes ꝓximoꝵ ad suꝑna desideria accen¬

Expanded text:
cum eo. Hoc est quod in cantico Moyses cum eo. Hoc est quod in cantico Moyses dixit: Laetamini, gentes, simul cum populo ejus . Septem dies epulantur simul; quia in donis spiritualibus et virtutibus gaudent. Rediturus ad coelum angelus, apertius illis quis sit ipse, et quare venerit, quodque sit reversurus ad Deum, exponit. Et Dominus eidem populo tunc proficienti latius suae cognitionis munera patefacit, aperiens et ostendens omnibus, quia ipse in Patre, et Pater in ipso est. Redit ergo angelus ad Deum, remanet apud patrem Tobias. Et Dominus ab electis intelligitur, in divinitate Patri aequalis, humanitate nobis consubstantialis. Tunc aperiens os suum senior Tobias, benedixit Deum. Confessus severitatem et misericordiam ejus, simul et admonens fideles ejus beneficia semper praedicare, ejus flagella pertimsus in fine saeculi ad fidem, multos habebit doctores et propheticos viros, qui mentes proximorum ad superna desideria accen
Abbreviated transcription (Latin):
isrł. qmͣ tu castigasti me. &. tu sal¬
uasti me.s. ecce uideo tobiam filiũ
meũ. Ingressa ẽ etiã post septẽ dies.
sarra uxor filii eiꝰ. Sept̃ẽ dies. lucẽ¬
gr̃e sꝑitalisq̃ sẽptiformis accipit᷑
insinuant. Post septẽ gͦ dies inlu¬
minato tobiȩ ingredit᷑ uxor filii
eiꝰ. qͥa post ꝗͣ. inluminata fuerit ul¬
dea ꝑ fide̾. postꝗͣ. grãm sc̃ĩ sꝑs ac¬
cepit. ingrediet᷑ ad eũ ȩccła: ut si
unũ ouile. & unꝰ pastor: sitq una do
mꝰ xꝑi. uno angulari lapide firmata.
Ingressa st̃ & pecora .&. cameli & pe¬
cunia multa uxoris. Multe fideli¬
ũ ꝑsone. multę uirtutes eccłȩ. tunc
in popłm hebreor. ẽgregant᷑. Sed &
illa pecunia quã receꝑat a gabelo.
sciencia qͦq scͥpturarũ quas al iqͣn¬
do gentibꝰ cõmodabant: tunc eidẽ
reddit᷑. Uenert̃ ẽsobrini tobie con¬
gratulantes ei de omibꝰ bonis q̃ illi
fecit dñs .s ꝑ septẽ dies epulati sunt

Expanded text:
iam tu castigasti me et tu saiam tu castigasti me et tu sanasti me et ecce video Tobiam filium meum ingressa est etiam post septem dies Sarra uxor filii eius et omnes gratiae spiritualis, qui septiformis accipitur, insinuant. Post septem ergo dies, illuminato Tobia, ingreditur uxor filii ejus, quia postquam illuminata fuerit Judaea per fidem, postquam gratiam sancti Serit, ingredietur ad eam Ecclesia, ut sit unum ovile et unus pastor, sitque una domus Christi uno angulari lapide firmata. Ingressa sunt et pecora et cameli, et pecunia multa uxoris. Multae fidelium personae, multae virtutes Ecclesiae tunc in populum Judaeorum congregantur. Sed et illa pecunia, quam receperat a Gabelo. Scientia quoque Scripturarum, quas aliquando gentibus commodabant, tunc eidem redditur. Venerunt consobrini Tobiae, congratulantes ei de omnibus bonis quae illi fecit Dominus, et per septem dies epulati sunt
Abbreviated transcription (Latin):
tas ñ ẽ. Qͥ aũ suȩ fragilitatis &. igno¬
ranciȩ ẽsei dicere norͣt. ds meus
inlumina tenebras meas: hi luce ui¬
te st̃ fruituri indnoͣ. Benȩ aũ albu¬
go: qͣsi mẽ branũ erat oui .ꝑ. oũu qͥp¬
bola. sub nomine panis. &. piscis .&.
oui: tressũmȩ uirtutes. fides scili¬
cet. spes & caritas expͥmunt᷑. Habet
gͦ popłs uideoꝵ adhuc uelamen an¬
te faciem cordis. ut ñ intelligat
gram xꝑi. Habet albugionẽ: qͥa si¬
bimet candidꝰ .s. iustꝰ pre om̃ibꝰ ui¬
det᷑ Sed habet candidã albugionẽ
qͣsi mẽ branũ oui. qͥa cȩcitatẽ sustinet
m̃tis. sub spe stultissima &. suꝑuacu¬
raturi eos. eisq regnũ magnũ da¬
turi ꝑ orb̾ẽ. Sed qͥb̾eũq eor. ablata
fuerit erroris caligo: agnoscent
guine redemit. Quibꝰ apte cͣgruit
qͦd seqͥt᷑. Quia uisu recepto. glori¬
ficabat d̾m tobias cũ uxore sua &
om̃s noti eiꝰ dicens. Benedico te ds̾¬

Expanded text:
tas non est. Qui autem suae fragilitatis et ignotas non est. Qui autem suae fragilitatis et ignorantiae conscii dicere norunt, Deus meus, illumina tenebras meas ; hi luce vitae sunt fruituri in Domino. Bene autem albugo quasi membrana erat ovi, per ova quipbola sub nomine panis, piscis, et ovi, tres summae virtutes, fides scilicet, spes, et charitas exprimuntur. Habet ergo populus Judaeorum adhuc velamen ante faciem cordis, ut non intelligat gratiam Christi. Habet albuginem, quia sibimet candidus et justus prae omnibus videtur. Sed habet eamdem albuginem quasi membranam ovi; quia caecitatem sustinet mentis, sub spe stultissima et supervacuraturi eisque regnum magnum daturi per orbem. Sed quibuscunque eorum ablata fuerit erroris caligo, agnoscent guine redemit. Quibus apte congruit quod sequitur: Quia, visu recepto, glorificabat Deum Tobias cum uxore sua, et omnes noti ejus, dicens, Benedico te, D
Abbreviated transcription (Latin):
pułã xꝑi: iungit & fletũ gaudens
qͥa credit: dolens. qͥa t̃a sero ad dnmͣ
ꝑuenit. sunc sumens tobias de felle
piscis: limuit ocłos patris sur. Et dñs
credentibꝰ reuelat apeuis quanta ẽ
malie ia draeonis antiqͥ: qͥ illũ in pas¬
sione qͦnda deuorare gestiebat: s ꝑ
hoc ipse pocius occisus sua mẽbra. id
ẽ eos qͦs antea tenebat. amisit. Coe¬
pit ex ocłis tobiȩ qͣsi membranũ oui
albugo egredi. postꝗͣ. liniti st̃ de fel¬
le piscis . &. fexum recepit. St iu¬
deor. popłs postꝗͣ. amarissimã neqͥs¬
simi hostis maliciã cognouerit: a¬
missã recipiet lucẽ. Albugo q̃ obse¬
derat eiꝰ ocłos: stulticiã sibimet pla¬
cendi designat. Habent enĩ relum
dei. s ñ scđ̾m scienciã. &. sic̃ iterũ
dicit. suã iusticiã uolentes c̃stitue¬
re: iusticiȩ dei nͣ st̃ subiecti. Pupil¬
la enͣi nigra uidet: alba tenebres¬
cit .Et. qͥ sibi sapientes uident᷑ dicen¬
tes. nũqͥd &. nos cȩei sumꝰ inhis ueri¬

Expanded text:
i, junxit et fletum: gaudens, quia credit; dolens, quia tam sero ad Dominum pervenit. Tunc sumens Tobias de felle piscis, linivit oculos patris sui. Et Dominus credentibus revelat apertius, quanta est malitia draconis antiqui, qui illum in passione quondam devorare gestiebat; sed per hoc ipse potius occisus, sua membra, id est, eos quos antea tenebat, amisit. Coepit ex oculis Tobiae quasi membrana ovi albugo egredi, postquam liniti sunt de felle piscis, et visum recepit. Et Judaeorum populus, postquam amarissimam nequissimi hostis malitiam cognoverit, amissam recipiet lucem. Albugo, quae obsederat ejus oculos, stultitiam sibimet placendi designat. Habent enim zelum Dei, sed non secundum scientiam . Et sicut iterum dicit: Suam justitiam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti . Pupilla enim nigra videt, alba tenebrescit. Et qui sibi sapientes videntur, dicentes: Nunquid et nos caeci sumus ? in his veri
Abbreviated transcription (Latin):
dio m̃surȩ. Eẜ dix̃. Hȩc ẽ iniqͥtas. Eł
ꝓiecit eã in medio m̃surȩ & ꝓie¬
eit lapide plũbeũ in os eiꝰ. Am¬
phora siue m̃sura egrediebat᷑: &
ferebat᷑ in aere. C ne plũbi puta.¬
remꝰ qͦ ꝓpriȩ uocabulo nũcupet᷑.
ipse angelꝰ qͥ ostenderat ampho¬
rã siue m̃sur̃a. illi nom̃ imponit :¬
& dicit iuxta septuaginta. hȩc ẽ

Expanded text:
c est iniquitas, et projecit eam in medio mensurae, et projecit lapidem plumbeum in os ejus. Amphora sive mensura egrediebatur, et ferebatur in aere. Et ne dubitaremus quo proprie vocabulo nuncupetur, ipse angelus, qui ostenderat amphoram, sive mensuram, illi nomen imponit, et dicit, juxta Septuaginta, haec est