comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mpluis. Si quis intendat rerũ naturas. uelit nolit sentii snĩ
cas om̃s contineri una dignitatis paritate. sed quasdã earũ distin.¬
gui gradiuĩ imparitate. Qui enĩ dubitat. qđ in natura sua ligno
melior sit equiis. & equo p̾stantior homo: is ꝓfecto ñ ẽ dicendus
homo. Cũ igit᷑ naturarũ aliȩ aliis negari ñ possint meliores:
nichilominus ꝑsuadet ratio. aliquã in eis sic suꝑeminere: ut ñ ha¬
beat se superiorẽ. Si enĩ huius modi graduũ distinctio sic ẽ infi¬
nita. ut nulł ibi sit gͣdus superior. quo suꝑior alius ñ inueniat᷑.
ad hoc ratio deducit᷑. ut ipsarũ multitudo naturarũ nullo fine
claudat᷑. Hoc aũt nemo ñ putat absurdũ : nisi qui nimis ẽ ab¬
surchs. Est igit᷑ exnecessitate aliqua natura. quȩ sic ẽ alicui uł
aliquib superior: ut nulla sit. cui orcinet᷑ inferior. Hȩe uero natir¬
ra qͥ talis ẽ: aut sola ẽ. aut plures eiusmodi & ȩquales st̃. Uerũ si¬

Expanded text:
Amplius: Si quis intendat rerum naturas, velit, nolit, sentit non eas omnes contineri una dignitatis paritate; sed quasdam earum distingui graduum imparitate. Qui enim dubitat quod in natura sua ligno melior sic equus, et equo praestantior homo, is profecto non est dicendus homo. Cum igitur naturarum aliae aliis negari non possint meliores, nihilominus persuadet ratio aliquam in eis sic supereminere, ut non habeat se superiorem. Si enim hujusmodi graduum distinctio sic est infinita, ut nullus sit ibi gradus superior, quo superior alius non inveniatur; ad hoc ratio deducitur, ut ipsarum multitudo naturarum nullo fine claudatur. Hoc autem nemo non putat absurdum, nisi qui nimis est absurdus. Est igitur ex necessitate aliqua natura, quae sic est alicui vel aliquibus superior, ut nulla sit cui ordinetur inferior. Haec vero natura quae talis est, aut sola est, aut plures hujusmodi et aequales s
Abbreviated transcription (Latin):
substantia. q̃ nulla loci uel teporis continentia cingit᷑. nulla eoꝵ
lege constringit᷑. Quare qm̃ sũmã essentiã totã in euitabilis neces¬
sitas exigit nulli loco uł tẽpori deẽẽ. & nulla ratio loci aut tẽ¬
poris ꝓhib& om̃i loco uł tẽpori simul totã ad ẽẽ : necesse ẽ ea si.¬

Expanded text:
substantia, quae nulla loci vel temporis continentia cingitur, nulla eorum substantia, quae nulla loci vel temporis continentia cingitur, nulla eorum lege constringitur. Quare quoniam summam essentiam totam et inevitabilis necessitas exigit nulli loco vel tempori deesse, et nulla ratio loci aut temporis prohibet omni loco vel tempori simul totam ade
Abbreviated transcription (Latin):
qͦͥq ñ ẽ impudentis imprudentiȩ: dicere. qđ sũmȩ ueritatis
aut locus circũscribat qͣntitat̾e. aut tẽpus metiat᷑ duit᷑ntat̾e
q̃ nullã penitꝰ localis uł tẽporalł distentionis magnitudinẽ susa¬
pit uł paruitatẽ: Qm̃ itaq loci hȩc ẽ & tẽporis c̃ditio ut
tantũ mͦ quicqͥd eoꝵ m̃tis claudit᷑ nec partiũ fugiat rationẽ.
uł qͣlẽ suscipit locus eiꝰ scdm qͣntitatẽ. uel qualẽ patit᷑ tẽpꝰ
eius e scd̾m diutͣnitatẽ. nec ullo mͦ possit totũ adiuersis locis
uł tẽporib simul contineri. quic qͥd uͦ loci uł tẽporis continentia
nequaꝗ cohercet᷑. nulla locoꝵ uł tẽpoꝵ lege ad partii multiplici¬
tate cogat᷑. aut p̾sens eẽ totũ simul plurib locis aut t̾eporib ꝓhi¬
beat᷑: qnĩ inqua hȩc ẽ conditio loci ac tẽporis: ꝓculdubio sũma

Expanded text:
quoque non est impudentis imprudentiae dicere quod summae veritatis quoque non est impudentis imprudentiae dicere quod summae veritatis aut locus circumscribat quantitatem, aut tempus metiatur diuturnitatem: quae nullam penitus localis vel temporalis distensionis magnitudinem suspicit vel parvitatem? Quoniam itaque loci haec est vel temporis conditio, ut tantummodo quidquid eorum metis clauditur, nec partium fugiat rationem, vel qualem suscipit locus ejus secundum quantitatem, vel qualem patitur tempus ejus secundum diuturnitatem; nec ullo modo possit totum a diversis locis vel temporibus simul contineri: quidquid vero loci vel temporis continentia nequaquam coercetur, nulla locorum vel temporum lege ad partium multiplicitatem cogatur; aut praesens esse totum simul pluribus locis aut temporibus prohibeatur; quoniam, inquam, haec est conditio loci aut temporis, procul dubio summa
Abbreviated transcription (Latin):
necessitate concludit̾. Iure nãq dici uidet᷑. qđ tantũ eiꝰ rei sit
aliqͥs locus : cuiꝰ qͣntitatẽ locus circuscribendo continet. & con¬
Qua ꝓpt̃ cuiꝰ amplitudini aut diut᷑nitati. nulla meta uł aloco.
uł a tẽpore opponit᷑ : illi nullũ ẽẽ locũ uł tẽpus uere ꝓponit᷑.
Qm̃ nãq nec locus illi facit qđ locus. nec tẽpus qđ tẽpus: n
nullatenꝰ loci aut tẽporis lege̾ subire conuincit᷑. Nulla gͥ lȩx
loci aut teporis nat᷑am ullã aliqͦ mͦ cogit: quã nulłꝰ locus ac
tẽpus aliqua continentia claudit. Quȩ nã aũt rationalis conside.¬
ratio om̃imoda ratione ñ excludat. ut creatricẽ sũmãq om̃iũ
substantiã. quã necesse ẽ alienã ẽẽ & liberã anatura & iure
om̃iũ ꝗ̃ ipsa cde nicluilo fecit. ulla loci cohibitio uł tẽporis in.¬
cludat: cũ potius eius potentia q̃ nichil ẽ aliud quã eiuses¬
sentia. cuncta a se facta subse continendo c̾cludat: Quomͦ

Expanded text:
luditur. Jure namque dici videtur, quod tantum ejus rei sit aliquis 13 locus, cujus quantitatem locus circumscribendo continet, et conQuapropter cujus amplitudini, aut diuturnitati, nulla meta vel a loco vel a tempore opponitur; ulli nullum esse locum vel tempus vere proponitur. Quoniam namque nec locus illi facit, quod locus; nec tempus, quod tempus: non bire convincitur. Nulla igitur lex loci aut temporis naturam ullam aliquo modo cogit, quam nullus locus aut tempus aliqua continentia claudit. Quaenam autem rationalis consideratio omnimoda ratione non concludat, ut creatricem summamque omnium substantiam, quam necesse est alienam esse et liberam a natura et jure omnium, quae ipsa fecit de nihilo, nulla loci cohibitio vel temporis includat, cum potius ejus potentia, quae non est aliud quam ejus essentia, cuncta a se facta sub se continendo concludat. Quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
Sed fortasse cũ dr̃ iusta uel magna. uel aliqͥd similiũ: ñ osten¬
ditur quid sit: sed potius qualis uel quanta sit. Per qualitate qͥp¬
pe uel qͣntitatẽ: qđ lib& hoꝵ dici uidet᷑. Om̃e nãq qđ iustũ
ẽ : ꝑ iustitiã iustũ ẽ. Et alia huiusmodi similit̾. Quare ipsa
sũma natura ñ ẽ iusta. nͥ ꝑ iustitiã. Uidet᷑ igit᷑ participatio.¬
ne qualitatis. iustitię scilic&e: iusta dici sũme bona substantia.
Qđ si ita ẽ : ꝑ aliud ẽ iusta. ñ ꝑse. At hoc contrariũ ẽ ueritati
ꝑspectȩ : qr bona uel magna. uel subsistens. qđ ẽ. om̃ino ꝑ se ẽ
ñ ꝑ aliud. Si igit᷑ ñ ẽ iusta nͥ ꝑ iustitiã. nec iusta potest ẽ ẽ
nͥ ꝑ se: quid magis conspicinĩ. quid magis necessariũ. quã qđ
eadẽ natura ẽ ipsa iustitia & oũ dr̃ ẽẽ iusta ꝑ iustitia. ide ẽ qđ

Expanded text:
Sed fortasse cum dicitur justa, vel magna, vel aliquid similium, non ostenditur quid sit, sed potius qualis, vel quanta sit. Per qualitatem quippe, vel quantitatem, quodlibet horum dici videtur. Omne namque quod justum est, per justitiam justum natura non est justa, nisi per justitiam. Videtur igitur participatione qualitatis, justitiae scilicet, justa dici summe bona substantia: quod si ita est, per aliud est justa, non per se. At hoc contrarium est veritati perfectae; quia bona, vel magna, vel subsistens, quod est omnino, per se est, non per aliud. Si igitur non est justa, nisi per justitiam, nec justa esse potest nisi per se: quid magis conspicuum, quid magis necessarium, quam quod eadem natura, est ipsa justitia: et cum dicitur esse justa per justiti
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ in aliquo loco : nichil eiꝰ ẽ qđ eodẽ tẽpore sit extͣ ipsũ locũ.
Sed de quo niohil ẽ extͣ quẽlib& locũ : nic hil eiꝰ ẽ eodẽ tepo¬
re in alio loco. Quare qđ totũ ẽ in quolib& loco : nichil eius ẽ
simul malio loco. Qđ igit᷑ totũ ẽ in aliquo loco: quomͦ totũ qͦꝙ¬
ẽ simul in alio loco. si nichil de eo potest ẽẽ in alio loco: Qm̃ gͥ uni
totũ ñ potest ẽẽ simul indiu̾sis locis totũ: consequit᷑. ut ꝑ singła loci
singula sint tota. si insingłis locis simul aliqͥd ẽ totũ. Qua ꝓptꝰ si
suma natura tota ẽ uno tẽpore insingłis om̃il locis. quot singłi
loca ẽẽ posst̃. tot singulȩ sũmȩ naturȩ st̃: qđ irrationabile ẽ opi¬

Expanded text:
est in aliquo loco, nihil est ejus quod eodem tempore sit extra ipsum locum. est in aliquo loco, nihil est ejus quod eodem tempore sit extra ipsum locum. Sed de quo nihil est extra quemlibet locum, nihil ejus est eodem tempore in alio loco. Quare quod totum est in quolibet loco, nihil ejus est simul in alio loco. Quod igitur totum est in aliquo loco, quomodo totum quoque simul est in alio loco, si nihil de eo potest esse in alio loco? Quonitotum non potest esse simul in diversis locis totum, consequitur ut per singula loca, singula sint tota, si in singulis locis simul aliquid est totum. Quapropter si summa natura tota est uno tempore in singulis omnibus locis, quot singula loca esse possunt, tot singulae sunt naturae s
Abbreviated transcription (Latin):
qͣs hactenꝰ simul ꝓ gressas. eisde uestigus una potuit inclagare ꝓsecutio.
hic ab inuicẽ digredientes disputationẽ uident᷑ diũsis qͣsi fugere an¬
fractib : singulatĩ suis inuestigent᷑ discussionib. Primũ gͦ uideat᷑. si
sũma natura tota possit eẽ insingulis locis. aut sunul. aut ꝑ diũ¬
sa tẽpora. Deinde. id ipsũ intẽporib inquirat᷑. Si igit᷑ tota ẽ simul
in singulis locis: ꝑ singula loca st᷑ singulȩ totȩ. Sicut enĩ locus
a loco distingnit᷑. ut singula loca sint : ita id qđ totũ ẽ in uno
loco ab eo qđ eode tepore totũ ẽ in alio loco distinguit᷑. ut sin¬
gula tota sint. Nã qđ totũ ẽ in aliquo loco : nic hil eius ẽ. qđ
ñ sit in ipso loco. At de quo nichil ẽ qđ ñ sit in aliquo loco :
nichil ẽ de eo. qđ sit eodẽ tẽpore extͣ eunde locũ. Qđ igit᷑ totũ

Expanded text:
quas hactenus simul progressas eisdem vestigiis una potuit indagare prosecutio, quas hactenus simul progressas eisdem vestigiis una potuit indagare prosecutio, hic ab invicem digredientes disputationem videntur diversis quasi fugere anfractibus, singillatim suis investigentur discussionibus. Primum ergo videatur si summa natura tota possit esse in singulis locis, aut simul aut per diversa tempora. Deinde idipsum in temporibus inquiratur. Si igitur tota est simul in singulis locis, per singula loca sunt singulae totae. Sicut enim locus a loco distinguitur ut singula loca sint, ita id quod totum est in uno loco, ab eo quod eodem tempore totum est in alio loco distinguitur, ut singula tota sint. Nam quod totum est in aliquo loco, nihil ejus est quod non sit in ipso loco. At de quo nihil est quod non sit in aliquo loco, nihil est de eo quod sit eodem tempore extra eumdem locum. Quod igitur totum
Abbreviated transcription (Latin):
đ si ita ẽ : aut tota ẽ in omi loco uel tẽpore. Aut tanł pore:¬
tũ quȩ libet par̾ eiꝰ: ut alt̾a parssit extͣ omẽm locuĩ & tempus.
Siuͦ parti ẽ & partĩ ñ ẽ inom̃i loco uel tepore : partes hab&.
qđ falsit̃ ẽ. Non igit᷑ partĩ ẽ ubiq & sẽꝑ. Lota aut quom ẽ ubiq¬
& sẽꝑ. Aut enĩ sic ẽ intelligendũ. ut tota semel sit in om̃ib lo¬
cis uł tẽporib & ꝑ partes insinguł . aut sic ut tota sit etiã insingu¬
lis. Uerũ si ꝑ partes ẽ in singulis : ñ effugit partiũ cõpositionẽ &e di.¬
insionẽ. qđ ualde alienũ asũma natura inuentũ ẽ. Qua ꝓpt̾ ñ ẽ ita
tota in om̃ib locis aut tẽporib : ut ꝑ partes sit insingłis. Restat
altera pars discutienda : scilicce qualit̾ sũma natura tota sit in
om̃ib & singłis locis uel tẽporib. Hoc imirũ ẽẽ ñ potest: nͥ
aut simul aut diu̾sis tẽporib. Sed qm̃ ratio loci ac ratio tẽporis.

Expanded text:
si ita est, aut tota est in omni loco vel tempore, aut tantum quaelibet pars ejus, ut altera pars sit extra omnem locum et tempus. Si vero partim est, et partim non in omni loco vel tempore, partes habet: quod falsum est. Non igitur partim est ubique et semper. Tota autem quomodo est ubiqut enim sic est intelligendum, ut tota simul sit in omnibus locis vel temporibus, et per partes in singulis; aut sic, ut tota sit etiam in singulis. Verum si per partes est in singulis, non effugit partium compositionem et divisionem: quod valde alienum a summa natura inventum est. Quapropter non est ita tota in omnibus locis et temporibus, ut per partes sit in singulis. Restat altera pars discutienda, scilicet, qualiter summa natura sit tota in omnibus, et singulis locis et temporibus. Hoc nimirum esse non potest, nisi aut simul, aut diversis temporibus. Sed quoniam ratio loci, aut ratio temporis,
Abbreviated transcription (Latin):
uã quã aũt supͣ conclusũ sit. qr creatrix hȩc natura ubio
tradictionis sũ murmurare: qđ me cogit. diligentius ubi. & qͥͣn
do sit inclagare. Itaq sũma essentia. aut ubiq & semꝑ ẽ: aut
om̃i loco. uel tepore: aut determinate in aliquo: aut innullo
Sed qͥd uidet᷑ repugnantius. quã ut qđ uerissime & sũme ẽ.

Expanded text:
uanquam autem supra conclusum sit, quia creatrix haec natura ubiqutradictionis submurmurare ; quod me cogit diligentius, ubi et quando illa sit, indagare. Itaque summa essentia, aut ubique et semper est,omni loco et tempore; aut determinate in aliquo, vel in nullo. Sed quid videtur repugnantius, quam ut quod verissime et summe est,
Abbreviated transcription (Latin):
omino meliꝰ sit quã ñ ipsũ: aut tale. ut ñ ipsũ in aliquo meliꝰ
sit quã ipsũ. Ipsũ aut̃ & ñ ipsũ. ñ aliud hic intelligo: quã uerũ.
ñ uerũ. corpus. ñ corpus. & his similia. Meliꝰ quidẽ ẽ om̃ino aliqͥd
quã ñ ipsũ: ut sapiens quã ñ ipsũ sapiens. id ẽ meliꝰ e᷑ sapiens. quã¬

Expanded text:
omnino melius sit, quam non ipsum; aut tale, ut non ipsum in aliquo melius omnino melius sit, quam non ipsum; aut tale, ut non ipsum in aliquo melius sit, quam ipsum. Ipsum autem et non ipsum, non aliud hic intelligo, quam verum non verum, corpus non corpus, et his similia. Melius quidem est omnino aliquid quam non ipsum: ut, sapiens quam non ipsum sapiens, id est, melius est sapiens
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽt. quarũ relatione sũma & maior dr: ipsa nec suma nę maior¬
intelligeret᷑. nec tam̃ idcirco minus bona ẽẽt: aut essentialis suȩ
magnitudinis in aliquo detrimentũ pateret᷑. Quod exeo manifeste
cognoscit᷑ : qm̃ ipsa quicqͥd boni uel magni ẽ. ñ ẽ ꝑ alind quã ꝑse ip¬
sa. Si igit᷑ natura sic potest intelligi ñ sũma. ut tam̃ nequaꝙ sit
maior aut minor. quã cũ intelligit᷑ sũma om̃iũ : manifestũ ẽ. qr¬
sũmũ ñ simplicit᷑ significat illã essentiã. quȩ omĩ modo maior &
melior ẽ. quã quic qͥd ñ ẽ quod ipsa. Qđ aũt ratio docet de sũ¬
mo: ñ dissimilit̾ inuenit᷑ insimilit̾ relatin s. Illis itaq quȩ rela¬
tiue dñr omissis. qr millũ eoꝵ simplicit᷑ demonstrat alicuiꝰ essen.¬
tiã : ad alia discutienda se comĩtat intentio. E quidẽ siquis singula
diligent᷑ intueat᷑ : quic qͥd ẽ p̃ter relatiua. aut tale ẽ. ut ipsũ

Expanded text:
relatione summa et major dicitur; ipsa nec summa, nec majorntelligeretur: nec tamen idcirco minus bona esset, aut essentialis suae magnitudinis in aliquo detrimentum pateretur. Quod ex eo manifeste cognoscitur, quoniam ipsa quidquid boni vel magni est, non est per aliud quam per seipsam. Si igitur summa natura sic potest intelligi non summa, ut tamen nequaquam sit major aut minor, quam cum intelligitur summa omnium:  al. nificat illam essentiam, quae omnino major et melior est, quam quidquid non est quod ipsa est. Quod autem ratio docet de summo, non dissimiliter invenitur in similiter relativis. Illis itaque, quae relative dicuntur, omissis, quia nullum eorum simpliciter demonstrat alicujus essentiam, ad alia discutienda se convertat intentio. Et quidem si quis singula diligenter intueatur, quidquid est praeter relativa, aut tale est, ut ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
& sub sequenti decedat : quic qͥd supͣ statuit uerũ necesse. desti¬
tuit᷑ ꝑ in ane nichilũ. An potius repugnandũ ẽ nichilo: ne tot
Potius gͥ asserat᷑ si fieri potest. qr nichil ñ fuit ante sũmã
essentiã. nec erit post illã: quã dũ locus dat᷑ ante. uel post
illã nichilo. ꝑ nichilũ reducat᷑ ad nichil. illud eẽ: qđ ꝑ se
ipsũ conduxit id qđ erat nichil. ad ẽẽ. Duplice nãq una ꝓ.¬
nũtiatio gerit sententiã : cũ dr̃. qr nichil fuit ante sumã es¬
sentiã. Unꝰ enĩ ẽ eius sensus. qr priꝰ quã sũma essentia eͣẽt.

Expanded text:
et subsequenti decedat quidquid supra statuit verum, necesse destiet subsequenti decedat quidquid supra statuit verum, necesse destituitur per inane nihilum. An potius repugnandum est nihilo, ne tot Potius igitur asseratur, si fieri potest, quia nihil non fuit ante summam essentiam, nec erit post illam; quam, cum locus datur ante vel post illam nihilo, per nihilum reducatur ad nihilum illud esse, quod per seipsum conduxit id quod erat nihil, esse. Duplicem namque una pronuntiatio gerit sententiam, cum dicitur quia nihil fuit ante summam essentiam. Unus enim est ejus sensus, quia, priusquam sum
Abbreviated transcription (Latin):
ed ecce iterũ insurgit nichil: & quȩcũq hactenus ratio. uerita¬
te a necessitate concordit᷑ at testantib disseruit. asserit ẽẽ nichil.
Si enĩ ea q̃ supͣ digesta stͣ. necessariȩ ueritatis munimine firmata st̃.
ñ fuit aliquid ante sũmã essentiã. nec erit aliqͥd post eã. Quare
nichil fuit ante eã : & nichil erit post eã. Nãaut aliquid aut
nichil necesse cͦ pcessisse. uel secuturũ ẽẽ. Qui aut̃ dicit. qr
nichil fuit ante ipsã. & nichil erit post ipsã : id ꝓnuntiare ui
det᷑. qr fuit ante ipsã qͣndo nichil erat. & erit post ipsã. qͣn¬
do inclul erit. Quando gͦ nichil erat : illa ñ erat. & qͣndo ni¬
chil erit : illa nͥerit. Quomͦ gͦ ñ incepit ex nichilo. aut quo¬
modo ñ deuenirȩt ad inichulũ. si illa ñdũ erat. cũ iã erat nichil.¬
ta moles argum̃toꝵ: si tã facile demolit᷑ nichilũ. uolumina eoꝵ:
Si nãq constituit᷑. ut sumũ ẽẽ. nichilo & p̾cedenti succedat.

Expanded text:
ed ecce iterum insurgit nihil, et quaecunque hactenus ratio veritate et necessitate concorditer attestantibus, disseruit, asserit esset nihil. Si enim ea, quae supra digesta sunt, necessariae veritatis munimine firmata sunt, non fuit aliquid ante summam essentiam, nec erit aliquid post eam: quare nihil fuit ante eam, et nihil erit post eam. Nam aut aliquid, aut nihil necesse est praecessisse, vel subsecuturum esse. Qui autem dicit quia nihil fuit ante ipsam, et nihildetur. Quia fuit ante ipsam, quando nihil erat; et erit post ipsam, quando nihil erit. Quando ergo nihil erat, illa non erat; et quando nihil erit, illa non erit. Quomodo ergo non incoepit ex nihilo, aut quomodo non deveniet ad nihilum: si illa nondum erat, cum jam erat nihilta moles argumentorum, si tam facile demolitur nihilum molimina eorum? Si namque constituitur ut summum esse nihilo et praecedenti succedat,
Abbreviated transcription (Latin):
loqui possumꝰ. Aut eni res loquim̃ signis sensibilibus. id ẽ qu
sensib corporcis sentiri posst᷑. sensibilit᷑ utendo: Aut eadẽ signa q̃ fo-¬
ris sensibilia st̃. int̾ nos insensibilit᷑ cogitando. Aut nec sensibilit᷑. nec
insensibilit᷑ his signis utendo : sed res ipsas uel corpoꝵ imaginatione.
uel rationis intellectu. ꝓ rerũ ipsarũ diu̾sitate. intus in nr̃a mente
dicendo. Alit̃ naq dico hominẽ. cũ euꝰ hoc nomine qđ eͣ homo sig¬
nifico: alit̃. cũ ide nom̃ tacens cogito. alit᷑. oũ eu ipsũ homine. meis
aut ꝑ corporis imaginẽ. aut ꝑ rationẽ intuet᷑. Per corporis quidẽ

Expanded text:
loqui possumus. Aut enim res loquimur signis sensibilibus, id est, quae loqui possumus. Aut enim res loquimur signis sensibilibus, id est, quae sensibus corporeis sentiri possunt, sensibiliter utendo; aut eadem signa, quae foris sensibilia sunt, intra nos insensibiliter cogitando; aut nec sensibiliter, nec insensibiliter his signis utendo, sed res ipsas, vel corporum imaginatione, vel rationis intellectu, pro rerum ipsarum diversitate, intus in nostra mente dicendo. Aliter namque hominem dico, cum eum hoc nomine, quod est, homo, significo; aliter cum idem nomen tacens cogito; aliter cum eum ipsum hominem mens, aut per corporis imaginem, aut per rationem intuetur; per corporis quidem
Abbreviated transcription (Latin):
nichil. Nullo nãq pacto fieri potest aliqͥd rationabilit᷑ ab aliquo.
nͥ infacientis ratione p̾cedat aliqđ rei faciendȩ quasi exemplũ.
priusquã fierent uniu̾sa : erat in ratione sumȩ naturȩ. quid aut
qualia. aut quomͦ futura ẽent. Quare cũ ea qͣ facta st̃ clarũ
sit nichil fuisse ante quã fierent. qͣntũ ad hoc qr n erant qđ¬
lla aut̃ rerũ forma. q̃ in eius ratione res creandas p̃cedebat.
quid aliud ẽ quã rerũ queda in ipsa ratione locutio. ueluti
cũ faber facturus aliquod suȩ artis opus. prius illud intͣ se dic̃
mentis conceptione: Mentis aut̃ siue rationis locutionẽ hic
intelligo. ñ cũ uoces rerũ significa tiuȩ cogitant᷑ : sed cũ res
ipsȩ. uel futurȩ uel iã existentes. Acie cogitationis inm̃te cons¬
piciunt᷑. Frequenti nãq usu cognoscit᷑: quã rẽ unã triplicit᷑

Expanded text:
nihil. Nullo namque pacto fieri potest aliquid rationabiliter ab aliquo, nihil. Nullo namque pacto fieri potest aliquid rationabiliter ab aliquo, nisi in facientis ratione praecedat aliquod rei faciendae quasi exemplum, priusquam fierent universa, erat in ratione summae naturae, quid aut qualia aut quomodo futura essent: quare cum ea quae facta sunt, clarum sit nihil fuisse antequam fierent, quantum ad hoc, quia non erant qlla autem forma rerum, quae in ejus ratione res creandas praecedebat, quid aliud est quam rerum quaedam in ipsa ratione locutio; veluti cum faber facturus aliquod suae artis opus, prius illud intra se dicit mentis conceptione? Mentis autem sive rationalis locutionem hic intelligo, non cum voces rerum singnificativae cogitantur; sed cum res ipsae, vel futurae, vel jam existentes acie cogitationis in mente conspiciuntur. Frequenti namque usu cognoscitur quia rem unam tripliciter
Abbreviated transcription (Latin):
diues ex paupore. & recepisse quis sanitatẽ ex egritudine. Id ẽ
qui prius pauꝑ erat. nc̃ ẽ diues. qđ antea ñ erat: & qui prius ha.¬
bebat egritudinẽ. nc̃ hab& sanitatẽ. quã antea ñ habebat. Hoc
igit᷑ mͦ ñ inconuenient intelligi potest. si dr oreatrix essentia
unũsa fecisse de nichilo: siue qđ uniu̾sa ꝑ illã facta sint de nichi¬
lo id ẽ quȩ prius nichil erant. nc̃ st̃ aliquid. Hac ipsa quippe
uoce qua łr qi illa fecit. siue quia ista facta st̃: intelligit᷑ q cũ
illa fecit aliqͥd fecit. & cũ ista facta st᷑. ñ nisi aliqͥd facta st̃. Sic
onĩ aspicientes aliquẽ. de ualde humili fortuna. multis opib ab
aut factus ẽ iste abillo de nichilo: id ẽ. iste qui prius quasi nichi¬
lĩ deputabat᷑: nc̃ illo faciente. uere aliquid existimat᷑. uiiii¬
trũ udeor mͥ uidere quidđa. qđ ñ negligent᷑ discernere
cogit: scđm quid ea q̃ facta st̃. anteꝙ fierent. dici possint fuisse

Expanded text:
pere, et recepisse quis sanitatem ex aegritudine: id est, qui prius pauper erat, nunc est dives, quod antea non erat; et qui prius habebat aegritudinem, nunc habet sanitatem quam antea non habebat. Hoc igitur modo non inconvenienter intelligi potest, si dicatur creatrix essentia universa fecisse de nihilo, sive quod universa per illam facta sint de nihilo: id est, quae prius nihil erant nunc sunt aliquid. Hac ipsa quippe voce qua dicitur, quia illa fecit, sive, quia ista facta sunt; intelligitur quia cum illa fecit, aliquid fecit; et cum ista facta sunt, non nisi aliquid facta sunt. Sic enim aspicientes aliquem de valde humili fortuna, multis opibus, haut factus est ille ab isto de nihilo: id est, ipse qui prius quasi nihilum reputabatur, nunc illo faciente vere aliquid aestimaturum videor mihi videre quiddam quod non negligenter discernere cogit, secundum quid ea quae facta sunt, antequam fierent, dici possint fuisse
Abbreviated transcription (Latin):
mul totã obtinere. Uidet᷑ enĩ eiꝰ ȩt̾nitas. c̾e̾ immutabilis uita.¬
simul ꝑfecte tota existens. Cũ enĩ supͣ iã satis liqueat. qͦd eadẽ
substantia ñ sit aliud ꝗͣ uita sua. & ȩt̾nitas sua. neo sit aliquo mͦ
t̾minabilis. nec nͥ sumul & ꝑfecte tota: qͥd aliud ẽ uera ȩt̾nitas. que
illi soli conuenit: ꝗͣ int̾minabilis uita simul & ꝑfecte tota exis¬
tens: Nã uł hoc solo. uerã ȩt̾nitatẽ soli illi inee̾ substantiȩ. q̃
nitas. pͥncipii finisq meta carere intelligit᷑. qͦd nulli rerũ creatarũ
conuenire. eo ipso qͦd de nibilo factȩ st̃. conuincitur xXU.

Expanded text:
cte totam obtinere. Videtcte totam obtinere. Videtsimul perfecte tota existens. Cum enim supra jam satis liqueat quod eadem substantia non sit aliud quam vita sua, et aeternitas sua; nec sit aliquo modo terminabilis, nec nisi simul et perfecte tota, quid aliud est vera aeternitas, quae soli illi convenit, quam interminabilis vita simul et perfecte tota existens? Nam vel hoc solo, veram aeternitatem soli inesse illi substantiae, quae vera aeternitas principii finisque meta carere intelligitur: quod nulli rerum creatarum convenire, eo ipso quod de nihilo factae sunt, convincitur.
Abbreviated transcription (Latin):
mom̃ib ꝗ̃ st̃. ꝗͣ tantũ in om̃ib locis. cũ hc̃ intellectũ & rei ueritas
nec circũscriptione locali continent᷑. Uelut si dicã. ibi ẽẽ intel.¬
lectũ in anima: ubi ẽ rationalitas. Nã cũ. ibi. & ubi. localia u̾ba
sint: ñ tam̃ locali circũ scriptione. aut anima cͥtinet aliqͥd. ant
intellectꝰ uł rationalitas c̃tinent᷑. Quarc sũma natura scđm rei
ẽẽ mom̃ib q̃ st̃: quã si intelligit᷑ tantũ in om̃ib locis. Et qm̃ sicut
supͣ expositȩ rationes docent. alit̾ ẽẽ ñ potest: necesse ẽ eã sic ẽẽ
in omib q̃ st̃: ut una eadeq ꝑ fecte tota simul sit in singłis. x.xii¬
ande quoq sũmã substantiã constat sine pͥncipio & fine ẽẽ.
nẽo habere p̃teritũ aut futurũ. nec tẽporale hoc ẽ labile p̾sens.
quo nos utimͣ : qm̃ ȩtas siue ęt̾nitas eiꝰ. ꝗ̃ nichil aliud ẽͥ quã ipsa.
immutabilis & sine partib ẽ. Nonne gͦ sẽꝑ. qđ uidet᷑ designare

Expanded text:
m tantum in omnibus locis, cum hunc intellectum et rei veritas nec circumscriptione locali continentur, velut si dicam ibi esse intellectum in anima, ubi est rationalitas. Nam cum ibi, et ubi, adverbia localia sint; non tamen locali circumscriptione aut anima continet aliquid, aut intellectus aut rationalitas continetur. Quare summa natura secundum rei e in omnibus quae sunt, quam si intelligatur tantum in omnibus locis. Et quoniam, sicut supra expositae rationes docent, aliter esse non potest; necesse est eam sic esse in omnibus quae sunt, ut una eademque perfecte tota simul sit in singulis. amdem quoque summam substantiam constat sine principio et sine fine esse; nec habere praeteritum, aut futurum, nec temporale, hoc est, labile praesens, quo nos utimur, quoniam aetas sive aeternitas ejus quae nihil aliud est quam ipsa, immutabilis et sine partibus est. No
Abbreviated transcription (Latin):
uideri posse dicatur. Facile ẽ igitur. ut aliquissic secũ tacitus dicat.
Cũ tã innumerabilia bona sint. quoꝵ tam multã diu̾sitatẽ. & sensib cor¬
poreis experimͣ. & ratione mentis discernimꝰ : ẽ ne credendũ. ẽẽ unũ
aliquid ꝑ qđ unũ sint bona quȩ cũꝙ bona st᷑: an st̃ bona alia ꝑ alius¬

Expanded text:
videri posse dicatur. Facile est igitur ut aliquis sic secum tacitus dicat: videri posse dicatur. Facile est igitur ut aliquis sic secum tacitus dicat: Cum tam innumerabilia bona sint, quorum tam multam diversitatem et sensibus corporeis experimur, et ratione mentis discernimus, estne credendum esse unum aliquid, per quod unum sint bona quaecu
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid st̃ aut qđ aliquo mͦ bene st̃. per
om̃ipotentẽ bonitat̾e suã dantẽ. & facien¬
te. aliaq ꝑ plura. q̃ de dõ siue de eiꝰ crea¬
tura necessarie credimꝰ. aut ñ audiendo
aut ñ credendo ignorat: puto.qr ea ipsa
ex magna parte. si uel mediocris inge.¬
nii ẽ. potest ipse sibi saltẽ sola ratione
ꝑsuadere. Qđ cũ multis modis facere
possit: unũ ponã que illi estimo eẽ ꝓmłissimũ: Et enĩ cũ om̃sfrui solis iis
appetant q̃ bona putant: impmitu ẽ ut aliqͣndo m̃tis oculũ conũtit ad
inuestigandũ illud. unde st᷑ bona ea ipsa q̃ ñ appetit nͥ qr iudicat ẽẽ bona
ut deinde ratione ducente. & illo ꝓsequente : Ad ea quȩ rationabilit᷑ igno¬
rat. rationabilit᷑ ꝓficiat. In quo tam̃ si quid dicero qđ maior ñ monstr&
auctoritas: sic uolo accipi. ut ꝗuis ex rationib q̃ mͥ uidebunt᷑ quasi neces¬
sariũ concludat᷑. ñ obhoc tam̃ om̃ino necessariũ. sed tantũ sic interim

Expanded text:
e sunt, per omnipotentem bonitatem suam dantem et facientem, aliaque perplura, quae de Deo, sive de ejus creatura necessario credimus, aut non audiendo, aut non credendo ignorat, putat quia ea ipsa ex magna parte, si vel mediocris ingenii est, potest ipse sibi saltem sola ratione persuadere. Quod cum multis modis facere possit, unum ponam, quem illi aestimo esse promptissimum. Etenim cum omnes frui solis his appetant, quae bona putant; in promptu est, ut aliquando mentis oculum convertat ad investigandum illud, unde sunt bona ea ipsa, quae non appetit, nisi quia judicat esse bona, ut deinde ratione ducente et illa prosequente ad ea, quae irrationabiliter ignorat, rationabiliter proficiat. In quo tamen si quid dixero, quod major non monstret auctoritas, sic volo accipi: ut quamvis ex rationibus, quae mihi videbuntur, quasi necessarium concludatur, non ob hoc tamen omnino necessarium, sed tantum sic interim
Abbreviated transcription (Latin):
fuit. uel usq quo futura ẽ  An potius nec ex quo nec usq quo
sed sine pͥncipio & sine fine ẽ.Si enĩ pͥncipiũ hab&. aut ex se
uel ꝑ se hoc hab&. aut exalio uel ꝑ aliud: aut exnichilo uel
ꝑ nichil. Sed constat ꝑ ueritatẽ iã ꝑspectã : qr nullo modo
exalio uel exnichilo. aut ꝑ aliud uel ꝑ nichil e. Nullo igit᷑
mꝰ ꝑ aliud uel ex alio. aut ꝑ nichil. uel exnichilo: initiũ sorti¬
ta ẽ. Ex se ipsa uero uel ꝑse. initiũ habere ñ potest: quãꝗ
ex se ipsa. & ꝑ se ipsã sit. Sic enĩ ẽ ex se & ꝑse : ut nullo mͦ

Expanded text:
fuit, vel usquequo futura est? An potius nec ex quo, nec usquequo est; sed sine principio et sine fine est? Si enim principium habet, aut ex se vel per se hoc habet; aut ex alio vel per aliud; aut ex nihilo vel per nihil. Sed constat per veritatem jam perspectam quia nullo modo ex alio, vel ex nihilo, vel per aliud, vel per nihil est. Nullo igitur modo per aliud, vel ex alio, aut per nihil, vel ex nihilo initium sortita est. Ex seipsa vero, vel per se initium habere non potest, quanquam ex seipsa, et per seipsam s
Abbreviated transcription (Latin):
to ñ ẽ simplex bonũ : cuius uoluntate perit sũmũ bonũ. At
ipsa ẽ uerũ & simplex bonũ. Quare sua sponte ñ deficiet ip.¬
sa quã certũ c̃ eẽ sũmũ bonũ. Si uͦ nolens ꝑitura ẽ.: ñ est
sũme potens nec om̃ipotens. Sed rationis necessitas asseruit.
ea ẽeꝰ sume potentẽ. & omĩpotentẽ. Non gͦ nolens deficia.
lo mͦ finẽ habebit. Amplius. Sisũma illa natura principiũ uel

Expanded text:
to non est simplex bonum, cujus voluntate perit summum bonum: at ipsa est verum et simplex bonum; quare sua sponte non deficiet ipsa, quam certum est esse summum bonum. Si vero nolens peritura est, non est summe potens, nec omnipotens; sed rationis necessitas asseruit eam summe potentem esse et omnipotentem. Non ergo nolens deficiet. modo 11 finem habebit. Amplius: Si illa summa natura finem habet, vel
Abbreviated transcription (Latin):
hoc uorũ. uidelicae qr p̃teritũ erit aliqͥd. Qđ sineutrũ hoꝵ co.¬
gitari potest. & utrũq hoc uerũ sine ueritate ce̾ ñ potest: im¬
possibile ẽ uel cogitare. qđ ueritas pͥncipiũ aut finẽ habeat.
Demq si ueritas habuit principiũ. uel habebit finẽ.: Ante quã
ipsa moiperet. uerũ erat tt̃ qr ñ erat ueritas. & postq finita

Expanded text:
teritum erit aliquid. Quod si neutrum horum cogitari potest, et utrumque hoc verum sine veritate esse non potest; impossibile est vel cogitare quod veritas principium vel finem habeat. Denique si veritas habuit principium, vel habebit finem; antequam ipsa inciperet, verum erat tunc quia non erat veritas; et postquam finita
Abbreviated transcription (Latin):
telligi iusta nĩ ꝑ iustitiã. quȩ ñ ẽ aliud & aliud indiusis. Prgo cucer¬
tũ set qđ om̃a bona si acd iuicẽ conferant᷑ aut ȩqualit̾ aut inȩqua¬
lit sint bona: necesse ẽ ut om̃a sint ꝑ aliquid bona qđ intelligđt᷑
iđe indiusis bonis. Licae aliqͣndo uideant᷑ bona dici alia ꝑ aliud Per-
aliud enĩ uidet᷑ dici bonꝰ equus. qi fortis ẽ: & ꝑ aliud bonus equus qr
uelox ẽ. Cũ enĩ dici uideat᷑ bonꝰ ꝑfortitudinẽ. & bonꝰ ꝑ uelocitatt̃: ñ¬
tam̃ ide uidet᷑ ẽẽ fortitudo & uelocitas. Uerũ si equus. q ẽ fortis aut
uelox ideirco bonꝰ ẽ: quom fortis & uelox latro. malus ẽ: Potius igit
quẽ ad modũ fortis & uelox latro ideo malus ẽ. qr noxius ẽ: ita fortis
& uelox equus idcircobonꝰ ẽ qr utilis ẽ. Et quidẽ nichil solae putari
na & quȩ pulchritudinẽ iuuant. Sed qm̃ iã ꝑspecta ratio nul¬
lo potest dissolui pacto: necesse ẽ om̃e quoq utile. uel honestũ.

Expanded text:
ud in diversis. Ergo cum certum sit quod omnia bona, si ad invicem conferantur, aut aequaliter, aut inaequaliter sint bona, necesse est ut omnia sint per aliquid bona, quod intelligitur idem in diversis bonis, licet aliquando videantur bona dici alia per aliud. Per aliud enim videtur dici bonus equus, quia fortis est; et per aliud bonus equus, quia velox est. Cum enim videatet fortitudo. Verum si equus, quia est fortis et velox, idcirco bonus est; quomodo fortis et velox latro malus est? Potius igitur quemadmodum fortis et velox latro ideo malus est quia noxius est; ita fortis et velox equus idcirco bonus est, quia utilis est. Et quidem nihil solet putari na, et quae pulchritudinem juvant. Sed quoniam jam perspecta ratio nullo potest dissolvi pacto, necesse est omne quoque utile vel honestum,
Abbreviated transcription (Latin):
Nã sibuiꝰ materiȩ ẽ aliqua materia: illa uerius ẽ corporeȩ um¬
iersitatis materia. Si igit᷑ uniu̾sitas rerũ sen uisibiliũ seu inui¬
sibiliũ. ẽ ex aliqua materia: ꝓfecto ñ solũ ñ potest ẽẽ. sed nec di¬
ci potest c̃ẽ ex alia materia. quã ex sũma natura. ant exse ipsa. aut
ex aliqua t̾tia essentia. quȩ utiq nilla ẽ. Quippe nichil omĩno
uel cogitari potest ẽt̃. p̃ter illud sũmũ omiũ. qđ ẽ ꝑse ipsũ: &
uniũsitatẽ eoꝵ quȩ ñ ꝑse. sed ꝑ idc sũmũ st̃. Quare qđ nullo modo

Expanded text:
Nam si hujus materiae est aliqua materia, illa verius est corporeae unNam si hujus materiae est aliqua materia, illa verius est corporeae universitatis materia. Si igitur universitas rerum, seu visibilium, seu invisibilium est ex aliqua materia, profecto non solum non potest esse, sed nec dici potest esse ex alia materia, quam ex summa natura, aut ex se ipsa, aut ex aliqua tertia essentia; quae utique nulla est. Quippe nihil omnino vel cogitari potest esse praeter illud summum omnium, quod est per seipsum; et universitatem eorum quae non per se, sed per idem summum sunt: quare quod nullo m
Abbreviated transcription (Latin):
materia fuit uniu̾soꝵ. Non enĩ opus ẽ quęrere. utrũ ideo sint uni¬
usa ꝑ ipsã. qr alio faciente. aut alia materia cxistente. illa tantũ
quolibet modo ut res om̃s ee̾nt ad iuuerit. cũ repugnet iis quȩ
iã supͣ patuert᷑: si scdo loco. & ñ principalit̾ sint ꝑ ipsã. quȩcuq
st̃. Primũ itaq mͥ querendũ ẽẽ puto: utrũ unuisitas rerũ qͥ per
aliud st̃. sit exaliqua materia. Non aut̃ dubito. omẽm banc
mundi molẽ cũ partib suis sicut uidemꝰ formata. constare ex
terra & aqua. & aere & igne : que scilicet quatuor elem̃ta. aliqͦ
mͦ intelligi posst̃ sine his formis. quas conspicimꝰ in reb forma¬
tis. ut eoꝵ informis aut etiã confusa natu ra indeat᷑ ẽẽ materia
om̃iũ corporũ suis formis discretoꝵ: ñ in quã hoc dubito: sed
quęro unde hȩc ipsa quã dixi mundanȩ molis materia sit.

Expanded text:
materia fuit universorum. Non enim opus est quaerere utrum ideo sint unimateria fuit universorum. Non enim opus est quaerere utrum ideo sint universa per ipsam; quia alio faciente, aut alia materia existente, illa tantum quolibet modo, ut res omnes essent, adjuverit cum repugnet his quae jam supra patuerunt, si secundo loco et non principaliter sint per ipsam, quaecunque sunt. Primum itaque mihi quaerendum esse puto utrum universitas rerum, quae per aliud sunt, sit ex aliqua materia. Non autem dubito omnem hanc mundi molem, cum partibus suis, sicut videmus, formatam constare ex terra et aqua, et aere et igne: quae, scilicet, quatuor elementa, aliquo modo intelligi possunt sine his formis quas conspicimus in rebus formatis, ut eorum informis aut etiam confusa natura videatur esse materia omnium corporum suis formis discretorum; non inquam, hoc dubito; sed quaero, unde haec ipsa, quam dixi, mundanae molis materia sit.
Abbreviated transcription (Latin):
quid ẽ. aut ipsa dr̃ nichil. Qđ utrũq suꝑfluũ ẽ exponere. quã falsũ
sit. Lic&e igit᷑ sũma substantia ñ sit ꝑ aliquid efficiens. aut ex aliqͣ
materia. nec aliquib sit ad iuta causis. ut adeẽ ꝑduceret᷑ : nullatenꝰ
tam̃ ẽ ꝑ nichil. aut ex nichilo: qr ꝑse ipsã & exse ipsa ẽ quicqͥd ẽ
Quomͦ gͦ tande eẽ intelligenda e ꝑse & exse. si nec ipsa se fecit.
nec ipsa sibi materia extitit: nec ipsa se quolibet mͦ. ut qđ ñ erat
habent ad inincẽ lux & lucere. & lucens. sic stͣ ad se inince̾ es-¬
sentia. & ẽẽ & ens: hoc ẽ existens. siue subsistens. Ergo sũma essen¬
tia. & sũme ẽẽ. & sũme ens. id ẽ sũme existens. siue sũme subsisteis :¬
ñ dissimilit̾ sibi conuenient. ꝗ lux & lucere. & lucens.I uii.¬
estat nc̃ de rerũ earũ uniu̾sitate quȩ ꝑ aliud st̃ discutere qui¬
modo sint ꝑ sũmã substantia: utrũ qr ipsa fecit uniu̾sa. Aut quia

Expanded text:
 utrumque superfluum est exponere quam falsum sit. Licet igitur summa substantia non sit per aliquid efficiens, aut ex aliqua materia, nec aliquibus adjuta sit causis, ut ad esse perduceretur: nullatenus tamen est per nihil, aut ex nihilo; quia per seipsam, et ex seipsa est quidquid est. Quomodo ergo tandem esse intelligenda est per se et ex se; sic nec ipsa se fecit, nec ipsa sibi materia exstitit, nec ipsa se quolibet modo, ut quod non erat habent ad invicem lux, et lucere, et lucens; sic sunt ad se invicem essentia, esse, et ens, hoc est existens, sive subsistens. Ergo summa essentia, et summe esse, et summe ens, id est summe existens, sive summe subsistens non dissimiliter sibi convenient, quam lux, et lucere, et lucens.  de rerum earum universitate, quae per aliud sunt, discutere quomodo sint per summam substantiam, utrum quia ipsa fecit universa, aut quia
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ necessariũ ad rẽ cognoscendã. & ubi ista ẽẽ ñ posst̃. nullũ
aliud ẽ utile ad rẽ ostendenda. Posst̃ etiã ñ absurde dici tanto
ueriora : quanto magis reb quarũ st̃ uerba similia st̃. & eas exp̃s.¬
sius signant. Exceptis naq reb illis. quib ipsis utimͣ ꝓ nominib
suis ad easdẽ significandas. ut st̃ quȩdã uoces uelut .a. uocalis. ex¬
ceptis in quã his: nullũ aliud uerbũ sic uidet᷑ rei simile cuius
ẽ uerbũ. aut sic eã expͥmit. quomͦ illa similitudo. q̃ in acie m̃tis
rẽ ipsã cogitantis expͥmit᷑. Illud igit᷑ iure dicendũ ẽ. maxime
ꝓpriũ & principale rei uerbũ. Qua ꝓpt̾ si nulla de qualib&
re locutio tantũ ꝓpinquat rei. qͣntũ illa quȩ huiusmodi uerbis
constat. nec aliqͥd aliud tã simile rei uel futurȩ uel iã existen¬
tis in ratione alicuiꝰ potest ẽẽ : non immerito ideri potest. apud

Expanded text:
ognoscendam; et ubi ista esse non possunt, nullum aliud est utile ad rem ostendendam. Possunt etiam non absurde dici tanto veriora, quanto magis rebus, quarum sunt verba, similia sunt, et eas expressius significant, exceptis namque rebus illis, quibus ipsis utimur pro nominibus suis ad easdem significandas, ut sunt quaedam voces, velut A vocalis: exceptis, inquam, his, nullum aliud verbum sic videtur rei simile, cujus est verbum, aut sic eam exprimit, quomodo illa similitudo quae in acie mentis rem ipsam cogitantis exprimitur. Illud igitur jure dicendum est maxime proprium et principale rei verbum. Quapropter si nulla de qualibet re locutio tantum propinquat rei, quantum illa quae hujusmodi verbis constat; nec aliquid aliud tam simile rei vel futurae, vel jam existenti in ratione alicujus potest esse: non im
Abbreviated transcription (Latin):
m̃ itaq placet qđ inuentũ ẽ: iuuat indagare. utrũ hȩc ip¬
sa natura. & cuncta q̃ aliqͥd st̃. ñ sint nͥ ex ipsa. quẽ ad modũ ñ st̃
nͥ ꝑ ipsã. Sed liquet posse dici. qi qđ ẽ ex aliquo ẽ etiã ꝑ id ipsũ.
&e qđ ẽ ꝑ aliquid ẽ etiã ex eo ipso . quẽ ad modũ qđ ẽ ex materia
& ꝑ artificẽ. potest etiã dici ẽẽ ꝑ materiã & ex artifice. qm̃ ꝑ
materiã ae ex materia. quã ꝑ artificẽ & ex artifice. Consequit᷑ gͦ
ꝑ se ipsã. alia uͦ ꝑ aliud : ita om̃a qͥ st̃ sint ex eade sũma natura.
& idcirco sit illa ex se ipsa: alia aut̃ ex alio. u¬
ẽẽ exaliquo: quȩrendũ ẽ diligentiꝰ. quom ꝑ sũmã naturã uel ex

Expanded text:
rum haec ipsa natura et cuncta quae aliquid sunt, non sint nisi ex ipsa, quemadmodum non sunt nisi per ipsam. Sed liquet posse dici quia quod est ex aliquo, est etiam per id ipsum; et quod est per aliquid, est etiam ex eo ipso: quemadmodum quod est ex materia et per artificem, potest etiam dici esse per materiam et ex artifice; quoniamateriam et ex materia, quam per artificem et ex artifice. Consequitur erper se ipsam, alia vero per aliud; ita omnia quae sunt, sint ex eadem summa natura: et idcirco illa sit ex seipsa, alia autem ex illa. esse ex aliquo, quaerendum est diligentius quomodo per summam naturam, vel ex
Abbreviated transcription (Latin):
aluid uel instrum̃tũ. uel ad iumentũ. quã ꝑ se ipsã. At om̃e qđ
fecit : sine dubio aut fecit ex aliquo uelut exmateria. Aut ex
nichilo. Qm̃ ergo certissime patet. qr essentia om̃iũ quȩ p̃ter
sũmã essentiã st̃. ab eade sũma essentia facta ẽ. & quia ex nulla
materia ẽ : pouldubio nichil aꝑtius. quã qr illa sũma essentia.

Expanded text:
aliud, vel instrumentum, vel adjumentum, quam per seipsam. At omne quod aliud, vel instrumentum, vel adjumentum, quam per seipsam. At omne quod fecit, sine dubio aut fecit ex aliquo, velut ex materia; aut ex nihilo. Quoniam igitur certissime patet quia essentia omnium, quae praeter summam essentiam sunt, ab eadem summa essentia facta est, et quia ex nulla materia est; procul dubio nihil apertius quam quia illa summa essentia
Abbreviated transcription (Latin):
Qm̃ igit᷑ nichil ẽ aliud ase ipso. uel posterius se ipso : consequit᷑.
ut nichil sit materialit̃ ex se ipso. At si ex sũmȩ naturȩ materia
minus ẽ ipsa : impossibile ẽ aliquid aliud hoc mͦ ẽẽ ex ipsa.
Amplius. Nubiũ ñ ẽ. qr nullatenus ẽ bonũ : ꝑ qđ mutatur uel
corrũpit᷑ sũmũ bonũ. Qđ si qua minor natura ẽ ex sũmi bomi
materia : cũ nchil sit unde cũq nͥ ꝑ sũmã essentiã. mutatur
&e corrũpitur sũmũ bonũ ꝑ ipsã. Quare sũma essentia quȩ est
ipsũ sũmũ bonũ. nullatenus ẽ bonũ : qđ ẽ inconueniens. Nulla gͥ
minor natura : materialit᷑ ẽ ex sũma natura. Cũ igit᷑ eoꝵ essen¬
tiã quȩ ꝑ aliud stͣ: constet ñ ẽẽ uelut ex materia exsũma essen-¬
nisi ea aut faciente. Aut materia existente: consequit᷑ ex necessita-¬
te. ut p̃ter ipsã nichil sit nͥ ea faciente. Et qm̃ nichil aliud ẽ uel
fuit. nisi illa & q̃ facta st̃ ab illa : nichil omino facere potuit per

Expanded text:
m igitur nihil est aliud a seipso, vel posterius seipso, consequitur ut nihil sit materialiter ex seipso. At si ex summae naturae materia minus est ipsa; impossibile est aliquid aliud hoc modo esse ex ipsa. Amplius: Dubium non est quia nullatenus est bonum, per quod mutatur vel corrumpitur summum bonum. Quod si qua minor natura est ex summi boni materia, cum nihil sit undecunque nisi per summam essentiam, mutatur et corrumpitur summum bonum per ipsam: quare summa essentia, 7 quae est ipsum summum bonum, nullatenus est bonum; quod est inconveniens. Nulla igitur minor natura materialiter est ex summa natura. Cum igitur eorum essentiam, quae per aliud sunt, constet non esse velut ex materia, ex summa essennisi ea aut faciente aut materia existente, consequitur de necessitate, ut praeter eam nihil sit, nisi ea faciente, et quoniam nihil aliud est vel fuit, nisi illa, et quae facta sunt ab illa, nihil omnino facere potuit per
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ ide aliquid st̃ magna : sed quicqͥd ẽ ꝑ unũ aliquid uidet᷑ eẽ. Om̃e
nãq qđ ẽ : Aut ẽ ꝑ aliquid aut ꝑnichil. Sed nichil ẽ ꝑ nichil. Hon
cuncta q̃ st̃. Sed si st̃ plura. aut ipsa referunt᷑ ad unũ aliquid.
ꝑ qđ st̃: aut eadẽ plura. singła st̃ ꝑse : aut ipsa ꝑse inuicẽ st̃. At
si plura ipsa st̃ ꝑ unũ : iã ñ st̃ om̃a ꝑ plura: sed potius ꝑ illud unũ.
ꝑ qđ hȩc plura st̃. Si uͦ ipsa plura singła st̃ ꝑse : utiq ẽ una aliꝗͣ
uis uel natura ex istendi ꝑse: quã habent ut ꝑ se sint. Non ẽ aũt̃
dubiũ. qđ ꝑ id ipsũ unũ sint : ꝑ qđ habent. ut sint ꝑse. Uerius
ergo ꝑ ipsũ unacuncta st̃: quã ꝑ plura. quȩ sine eo uno ẽẽ ñ posst̃
Ut uero plura ꝑ se inuicẽ sint. nulla patit᷑ ratio : qm̃ irrationa¬
bilis cogitatio ẽ. ut aliqua res sit ꝑ illud. cuidat eẽ. Nã nec ipsa
itaq ueritas omi modo excludat plura ẽẽ ꝑ quȩ cuncta sint : ne¬

Expanded text:
. Omne namque quod est, aut est per aliquid, aut per nihil; sed nihil est per nihil. Non cuncta quae sunt. Sed si sunt plura, aut ipsa referuntur ad unum aliquid, per quod sunt; aut eadem plura singula sunt per se; aut ipsa per se invicem sunt. At si plura ipsa sunt per unum, jam non sunt omnia per plura; sed potius per illud unum, per quod haec plura sunt. Si vero ipsa plura singula sunt per se, utique est una aliqua vis vel natura existendi per se, qua habent ut per se sint. Non est autem dubium quod per idipsum unum sint, per quod habent ut sint per se. Verius ergo per ipsum unum cuncta sunt, quam per plura, quae sine eo uno esse non possunt: ut vero plura per se invicem sint, nulla patitur ratio; quoniam irrationalis cogitatio est ut aliqua res sit per illud cui dat esse: nam nec ipsa itaque veritas omnimodo excludat plura esse, per quae cuncta sunt, ne
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑũ faciendoꝵ intimȩ locutiones : qđ illa nec assũpta nec ad iu¬
ta aliunde. sed prima & sola causa sufficere potuit suo artifici
ad suũ opus ꝑficiendũ. ista uero nec prima nec sola. nec sufficiens
e ad suũ incipiendũ. Qua ꝓpt̾ ea quȩ ꝑ illã creata st̃. om̃mno ñ¬

Expanded text:
operum faciendorum intimae locutiones, quod illa nec assumpta, nec adjuoperum faciendorum intimae locutiones, quod illa nec assumpta, nec adjuta aliunde, sed prima, et sola causa sufficere potuit suo artifici ad suum opus perficiendum; ista vero nec prima, nec sola, nec sufficiens est ad suum incipiendum. Quapropter ea quae per illam creata sunt, omnia n
Abbreviated transcription (Latin):
cunctã creaturã. quã eã sodm eandẽ e ꝑ eandẽ suã intimã lo.¬
cutionẽ conderet. quẽ ad modũ faber prius mente concipit. qđ postea
scdm mentis conceptionẽ oꝑe ꝑficit. multã tam̃ in hac similitu.¬
dine intueor dissimilitudinẽ. Illa nãq nichil omĩno aliunde as¬
sũpsit. unde uel eoꝵ q̃ factura erat formã inse ipsa cõpingeret:
uel ea ipsa hoc qł st̃ ꝑficeret. Faber uero. penitus nec mente po
simul aut ꝑ partes. exaliquib reb aliquo mͦ iã didicit : nec opꝰ
mente conceptũ ꝑficere. sidesit aut materia. aut aliqͥd sine
quo opis pͥcogitatũ fieri ñ possit. Quã ꝙ enĩ homo tale aliqd
animal possit cogitando siue pingendo. quale nusq sit confin.¬
gere : nequaq tam̃ hoc facere ualet. nͥ cõponendo in eo partes.
quas ex rebus alias cognitis inmemoriã attraxit. Quare in hoc
differt̃ ab iuicẽ illȩ in oreatrice substantia & infabro. suoꝵ

Expanded text:
unctam creaturam, quam eam secundum eamdem, et per eamdem suam intimam locutionem conderet; quemadmodum faber prius mente concipit, quod postea secundum inentis conceptionem opere perficit. Multam tamen in hac similitudine intueor dissimilitudinem. Illa namque nihil omnino aliunde assumpsit, unde vel eorum quae factura erat, formam in se ipsa compingeret, vel ea ipsa, id quod sunt, perficeret; faber vero penitus nec mente potum simul, aut per partes, ex aliquibus rebus aliquo modo jam didicit; nec opus mente conceptum perficere, si desit aut materia, aut aliquid, sine quo opus praecogitatum fieri non possit: quanquam enim homo tale aliquod animal possit cogitando vel pingendo, quale nusquam sit, confingere; nequaquam tamen hoc facere valet, nisi componendo in eo partes, quas ex rebus alias cognitis in memoriam attraxit. Quare in hoc differunt ab invicem illae in creatrice substantia, et in fabro suorum