comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ñ .n. doc reges uecundos ẽẽ. qr ñ decet eos talia o
q laudabit. si u̾ecundabłis sit. qr ñ estĩamꝰ ĩp̃m
oport̾e oꝑar in quib est ũecundia. Sic ⁊̃ ibid̃ d̾¬
aut̃ ñ est praua opari. ar̃ si dec .R. eẽ studiosos ⁊
ẽẽ senes morib: non dec eos ñecundai᷑ nͥ ex sup¬
põne. nam si conting̾et eo oꝑari turpia: u̾ecim¬
nec multũ landatur quinimis indignat᷑ de pro¬
spitatib maloꝵ. nam mali ñ possunt possidere.
qr nũma sũt in gn̾e bonoꝵ: ñ multũ curand̾ ⁊ si
possidentur a malis. dum tñ ħ accidat sũ culpa

Expanded text:
 enim reges verecundos esse, quia non decet eos talia opque laudabit, si verecundabilis sit: quia non existimamus ipsum oportere operari, in quibus est verecundia. Sic etiam ibidem dautem non est prava operari. Quare si decet reges esse studiosos. et esse senes moribus; non decet ipsos verecundari, nisi ex suppositione. nam si contingeret eos operari turpia, verecunnec multum laudatur qui nimis indignatur de prosperitatibus malorum. Nam mali non possunt possidere quae minima sunt in genere bonorum, non multum curandum est si possidentur a malis: dum tamen hoc accidat sine culpa
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ib: mollis. ⁊ muliebris. qui uo ꝯpatit᷑ indigͣ
patientib: tenet mediũ ⁊ laudatus. ⁊ d̾r miseri¬
cors. ¶ Sic ⁊̃ nemesis media ⁊ uit̾ iiuidiam ⁊
placiditatẽ. nam inuidus de oĩb ꝓspitatib dolet.
de ꝓsꝑitatib malor. ¶ Sic ⁊ gr̃a ut est ꝙͥ landa¬
bile: media ⁊ int̾ suꝑfuuũ ⁊ diminutũ. siam qui
omib ⁊ gr̃osus tamdigius ꝙͣ indignus: uituꝑa ͥ ᷤᷤ¬

Expanded text:
t mollis, et muliebris. qui vero compatitur indigne patientibus, tenet medium, et laudatur, et dicitur misericos. Sic et nemesis media est inter invidiam, et placiditatem. Nam invidus de omnibus prosperitatibus dolet, eritatibus malorum. Sic etiam gratia ut est quid laudabile, media est inter superfluum, et diminutum. Nam qui omnibus est gratiosus tam dignis quam indignis, vitu
Abbreviated transcription (Latin):
te resgcũ boni ordĩari uñr ad speni ⁊ gandiũ.
sũpte aute respcũ mali ordĩari u̾ar ad tĩorẽ
⁊ cruticiam. nam passio sũpta respcũ boni. p ͦ
incipit ab amore. ẜo uadit in desid̃iũ ⁊ t̾iatur
in sꝑem cũ bonũ iᵈ est futurũ. ¶ ultĩo ã t̾iat᷑¬
eptum. ¶ Respcũ u̾o mali incipit ab odio
mmnatur in timorẽ. si malum illud sit futm᷑.
¶ultĩo a̾ t̾minatur int̾iticiam si malũ illd̃
siones principales. qr ad eas ordinant᷑ passões
sumpte cespcũ mali. sicut ad spem ⁊ gaudium
ordinantur passiones sũpte respc̃u bõi. ¶Se¬

Expanded text:
u boni, ordinari videntur ad spem, et gaudium, sumptae autem respectu mali, ordinari videntur ad timorem, et tristitiam Nam passio sumpta respectu boni, primo incipit ab amore, postea vadit in desiderium, et terminantur in spem, dum bonum illud est futurum: ultimo autem teptum. Respectu vero mali incipit ab odio,terminatur in timorem, si malum illud sit futurum: ultimo autem terminatur in tristitiam, sit malum illud sunt passiones principales: quia ad eas ordinatur passiones sumptae respectu mali: sicut ad spem et gaudium ordinatur passiones sumptae respectu boni. Se
Abbreviated transcription (Latin):
inuidiam. ⁊ erubescentiam sũ u̾ecundiam. d õs
hee passiones reducuntur ad aliqͣs passionũ p̾
d̾ecundia ad timorẽ. Inuidia. mĩa ⁊ nemesis sũ¬
nicħ̾ aliud ÷ ꝙ quidam amor intensus. ea ⁊ q̃ in¬
nõ patiẽs ꝯsortiu in amato. Inde ⁊̃ moleuit ꝙ
aliqui dũr ẽẽ zelotipi de ꝑͣ aliqͣ si noluit in ea hã¬

Expanded text:
invidiam, et erubescentiam sine verecundia. Sed omnes hae passiones reducuntur ad aliquas passiones pr verecundia ad timorem: invidia,  aliud, quam quidam amor intensus. Ea autem, quae innon patiens consortium in amato. Inde ergo inolevit, quod aliqui dicuntur Zelotypi de persona aliqua, si noluerint in ea ha
Abbreviated transcription (Latin):
uidia n. est dolor de aꝑꝑenti bono alicuius. non qr ip̃e ñ
h̃t illud bonum: s qr alt̾ cui inuidet: posset bono illo.
⁊ potissime est mundia ccͣ siłes. ut figuli inuidẽt figu¬
lis ⁊ fabri fabris ⁊ sic de aliis. ¶ Si uͣo sit t̾stiͣ de bo¬
no alt̾ius non quocũq mõ s indigne h̃ẽtur ab eo: sͥ
est nemesis ur indignatio. nam ẜ pħ̃m ẜo reth.

Expanded text:
vidia enim est dolor de appetenti bono alicuius. nam quia ipse non habet illud bonum, sed quia alter, cui invidet, posset bono illo. Et potissime est invidia circa similes. ut figuli invident figulis, et fabri fabris, et sic de aliis. Si vero sit tristitia de bono alterius, non quocunque modo, sed ut indigne habetur ab eo: sic est nemesis, vel indignatio. Nam secundum Philos
Abbreviated transcription (Latin):
hr̃e poͣm ut nõ expectent hostes ad cam¬
pum. s ip̃as munitiones obsidecint ⁊ ĩua¬
dant. Sic ꝯ ͣ aliquos eẽ aĩo pancos ⁊ debi¬
les: ut nõ putẽt in campo posse resist̾e
impugͣntib. id̾o se in munitionib tenẽt
Tale genus pugne quo quis defendit mũ¬
quis obsidet inunitiones ⁊ castra mag̃ dici
alios inuad̾e̾: qͣm se defende. In pugna gͦ ob¬
seisma mag̾ est inuasio ꝙͣ defensio. In uello

Expanded text:
nt hostes exire ad campum, sed ipsas munitiones obsideant et invadant: sic contingit aliquos esse adeo paucos et tam debiles, ut non putent in vampo posse resistere impugnantibus. Ideo se in munitionibus tenet cTale genus pugnae quo quis defendit munquis obsedit munitiones, et castra, magis dicitur alios invadere quam se defendere. In pugna ergo obsessiva magis est
Abbreviated transcription (Latin):
hoc pancis patefac̾e ⁊ ñ d illud toti excit¬
i pand̾e. ne timentes turpit̾ fugiant ⁊ ab ĩ¬
sequentib hostib fugiantur. occidantur.
cautela adhibenda est ex ꝑte ex̾citus. nam
ĩo multi tp̃r nocturno poꝰ ꝙͣ diurno ħ a
nlites stantes in acie ex oppõito ꝓhibẽt
latent̾ recedit. qua recedente: equites pꝰea
melius possunt uitare hostium ꝑcussiones
¶identur uellor ⁊ quot mõis demũcẽde¬

Expanded text:
 paucis patefacere, et non debet illud toti exercitui pandere; ne timentes, turpiter fugiant, et ab insequentibus hostibus occidantur. cautela adhibenda est ex parte exercitus hoIdeo multi tempore nocturno potius quam diurno hoc milites stantes in acie ex opposito hostium,latenter recedit, qua recedente, equites postea melius possunt vitare hostium percussiones.enera bellorum, et quot modis devincend
Abbreviated transcription (Latin):
nocum̃tũ effic̾e̾. ¶ Ostenso ttaq quałr de¬
benit stare pugnͣtes siueluit hostes ꝑcu¬
t̾e ⁊ quałr debent eos c̾cundare: Restat nũt
tdo decłare quałr sit declinand̾ apugna si
ñ ħeat᷑ cosilium nec udeatur bonũ pugnã
sumꝰ eis resifte in quo quantũ ad pses
spectat d dux belli hr̃e duplicem cautelã¬

Expanded text:
nocumentum efficere. Ostenso itaque qualiter debeant stare pugnantes, si velint hostes percutere, et qualiter eos circumstare. Restat nunc tertio declarare, qualiter sit declinandum a pugna, si non habeatur consilium, nec videatur bonam pugnam sumus illis resitere. In quo quantum ad praesens spectat debet dux belli duplicem cautela
Abbreviated transcription (Latin):
bundant celestes pluuie: ut possit ꝑ cister¬
uas subuen̾i obsessis. ¶ Rsus si ꝑ famẽ
est castrum uł cuutas obsessa optinenda:
si ñ post̃ gande fructib anni aduẽientis:
citiꝰ ꝑibunt iopra. ¶Amp̃ si ꝑ bellum ⁊
pugnam muntões sũt optinende: meluis

Expanded text:
ae caelestes, ut possit per cisternas subvenire obsessis. Rursus si per famem est castrum, vel civitas obsessa obtinenda, si non possunt gaudere fructibus anni advenientis, citius peribunt inopia. Amplius si post bellum et pugnam munitiones sunt obtinendae, melius
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ urbanitates: Restat dic̾e quot mõis talia
deuinci possunt. ¶ Est aut tͥplex modus ob
quare diligñr excogitare debent obsidẽtes mu¬
nitiones aliqͣs utrũ ꝑ aliqua ingenia uł ꝑ
aliꝙͣ indust̾am possunt ab obsessis acciꝑe a¬
quam. nam multociẽs euẽit aꝙͣ a remoto
principio deriuare usq ad munitões obses¬
sas. quare si ii illo fontali principio dest̾at᷑¬
fistula uł meatus ꝑ quem ꝑgit aqua ad ob¬
sessos: oportebit ipĩos pati a quaꝵ penuriaꝵ
nit usq ad eos. qe si sit a mũitionib remo¬
ta: debent obsidentes adhibentes om̃em di¬
ligñam qũo possint obsessis ꝓhibe̾ aqͣm.
¶ Sed̾s modus impugͣnͣdi mũitoes ẽ ꝑ fa¬
niem. nam sñ cibo durare ño possimius ĩo
obsidentes ut mũitiones obtineant: passus.¬
uias. ⁊ om̃ia lata ꝑ q̃ possent obsessis u¬
ctualia defr̾i: diligenter custodire debent
ne eis trlia defa̾ntur. In hiꝰ .n. obsessionib
multociẽs plus affugit fames ꝙͣ gladuis.

Expanded text:
et urbanitates: restat dicere quot modis talia devinci possunt. Est autem triplex modus obtQuare diligenter excogitare debent obsidentes munitiones aliquas, utrum per aliqua ingenia, vel per aliquam industriam possint ab obsessis accipere aquam. Nam multotiens evenit, aquam a remoto principio derivari, usque ad munitiones obsessas: quare si in illo fontali principio destruatfistula vel meatus, per quam pergit aqua ad obsessos, oportebit ipsos pati aquarum penuriam. nit usque ad eas: quare si sit a munitionibus remota, debent obsidentes adhibere omnem diligentiam, quomodo possint obsessis prohibere aquam. Secundus modus impugnandi munitiones, est per famem. Nam sine cibo durare non possumus; ideo obsidentes, ut munitiones obtineant, passus,vias et omnia loca per quae possent obsessis victualia deferri, diligenter custodire debent, ne eis talia deferantur. In huiusmodi enim obsessionibus multotiens plus affligit fames quam gladius.
Abbreviated transcription (Latin):
debent stare cum uolunt hostes ꝑcut̾e. ¶ ꝑcꝰ de¬
sionis ã hostiũ duplex est modus. ¶ unus ẽ
ut cũ iaciendo iacula uł missilia hostes feri¬
unt. ¶ Alius ẽcum ado appropinqͣnt: qd̾
manu ad manũ se ꝑcutunt. ¶ Aut̃ aut̃
debent stare bellatores uiri cum a remotis
iacula iaciũt. ⁊ alit̾ cum ex ꝓpniquo se feri
nistros añ ⁊ dextros retro. namcor ꝙ ẽ in ałi
bile ĩnititur alicui immobłi. ut si mouet
manus ĩnititur brachio stanti ⁊ si moꝰ
Cum gͥ pes sinister añponitur ⁊ latꝰ dex¬

Expanded text:
nt stare cum volunt hostes percutere.Percussionis autem hostium duplex est modus. Unus a remotis, ut cum iaciendo iacula, vel missilia adversarios feriunt. Alius autem cum adeo appropinquant, quod manu ad manum se percutiunt. Aliter autem debent stare bellatores viri, cum a remotis iacula iaciunt, et aliter cum ex propinquo se feriunistros ante, et dextros retro. Nam cor, quod estinmper innititur alicui immobili, ut si movetur manus, innitur brachio stanti, et si movetur Cum igitur pes sinister anteponitur, et latus dex
Abbreviated transcription (Latin):
simstram possimus quiesce ⁊ mou̾i. dextra
m̃ ẽ aptior ad mouend̾. ⁊ sinistra ad qͥescẽd̾.¬
cũ dextro. ut possimus uehementius uibre
pugnatur gladio: debemus enͦ nos hr̃e. ita
ꝙ pedem dextrum teneamus añ ⁊ sinistrũ
post. nam qr latus dextrum aptius ẽ ad mo¬
tũ. sic iᵈ ꝙ eit hocti ꝓpinquius rõne mot̾
potit melius ictus effug̾e̾. uehem̃tius .n. ꝑ
latus sit hosti ꝓpinquius: melius pot̾it ip̃
ꝑcut̾e. debent .nͣ. bellatores cũ ad manũ pug¬
nãt ten̾e pedem sinitrum immobiłr. ⁊ cum
uolunt ꝑcut̾e: tñc cum pede dextro debẽt se aũ
ĩmobilem ⁊ cum dextro se mouẽdo pot̾unt for¬
tiꝰ hostes ꝑcut̾e: ⁊ eoꝵ ictus faciliꝰ fug̾e. ¶ uiso
sic c̾cundandi sunt hostes inpugna publica¬
ꝙ eis ño pateat aliqͥs aditus fugiendi. qr¬
tũc desꝑantes q. nc̃citate compulsi efficiũt᷑
audaces. uidentes .n. se nc̃o morituros: pos¬
sunt multa mala ꝯmutt̾e in eos qui ꝯͣpug¬

Expanded text:
istram possumus quiescere et moveri, dextra tamen est aptior ad movendum, et sinistra ad quiescenduare nos cum dextro, ut possimus vehementius impellad manum pugnatur gladio: debemus e contra pedem dextrum teneamus ante, et sinistrum post. Nam quia latus dextrum aptius est ad motum, si illud sit hosti propinquius, ratione motus poterit melius ictus effugere: vehementius enim latus sit hosti propinquius, melius poterit ipsum percutere. Debent enim bellatores, cum ad manum pugnant, tenere pedem sinistrum immobiliter: et cum volunt percutere, cum pede dextro debent se anteimmobilem, et cum dextro se movendo, poterunt fortius hostes percutere, et eorum ictus facilius fugere. Viso t nunquam sic circumdandi sunt hostes in pugna publica, quod non pateat aliquis aditus fugiendi: quia desperantes quasi necessitate compulsi efficiuntur audaces, videntes enim se necessario moriendos, possunt multa mala committere in eos qui contra pug
Abbreviated transcription (Latin):
tit ẜ eorũ ductõ moueãt organa maĩata ł
organa carentia rõne ut oꝑus ꝓpͥũ possint ĩ¬
tectores ⁊ dñi. infuma uo sunt organa inaĩa
aut alia talia ex̾õe. s ꝯgruentius ⁊ ħ ꝑ me
dios mĩstros effic̾e. In domo gͦ ꝯpleta utraq
organa sunt ncc̃ia .s. aĩata ⁊ maĩata. q̃ quo ad

Expanded text:
undum eorum ductionem moveant organa inanimata, vel organa carentia ratione, ut opus proprium possint imtectores et domini: infima vero sunt organa inanimataut aliqua talia exercere: sed congruentius est haec per medios ministros efficere. In domo ergo completa utraque organa sunt necessaria, animata, et inanimata: quae quomod
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ in multis deẜut ad nc̃cia uite. Id̾o ualde usi¬
cõsidand̃ ÷ ut sic edificiũ situetue: ut ei sit
ciq̃ salubris copia. ne h̾itatores eiꝰ ob infc̃o
⁊que infirmitatẽ etrahant. ¶Tangit ã
paladius in libro de agͥcultura sex q̃ ait cõsi¬

Expanded text:
multis deservit ad necessaria vitae. Ideo valde considerandum est, ut sic aedificium situetur, ut ei sit aquae salubris copia: ne habitatores eius ob infectionem aquae infirmitatem contrahant. Tangit autem Palladius in libro De agricultura sex quae ait es
Abbreviated transcription (Latin):
aer ꝑ nebulas ⁊ uapores qͣm in ꝑcealia. q̃r iͥ
redditur aer ñ sauibris. ido si intari pot̃: ñ st̃
ibi edificia construenda. ¶Terciũ ꝙ decłat
salubritatẽ aeris ÷ c̾osid̾atio h̃catoꝵ exñtiũ ĩ
ip̃o. Si .n. alicubi edificare uolumus si ꝯtigat
c̃c regionẽ alqͦs ħ̾itare. c̾osid̾anda sũt ħitato¬
rũ tꝑa si eis sit color sanus ⁊ puicħ. si sit tp̃is
colorẽ sanũ s trocheũ: de facili in capite pati¬
unt᷑. Si h̾eant ꝑturbatũ uisũ impurũ audi¬

Expanded text:
aer per nebulas et vapores, quam in parte alta: quare ibi redditur aer non salubris. ideo si vitari potest, non sunt ibi aedificia construenda. Tertium, quod declarat salubritatem aeris, est consideratio habitatorum existentium in ipso. si enim alicubi aedificare illam aloquos habitare consideranda sunt habitatorum corpora, si eis sit color sanus et pulcher, sit ipsis colorem sanum sed croceum, de facili in capite patiantur, habeant perturbatum visum, impurum audi
Abbreviated transcription (Latin):
alis adhibend̾ .q. om̃ib añfertur. ¶ Sunt
a̾ in cut̾na illa pisces fumiales apponẽdi u
eoꝵ natatu aqua stans agilitate currẽtis aq̃¬
imuittetur. ¶ Uiso qualit̾ est edificiũ ꝯtru¬
end̾ qnͣtũ ad salubritate aque: Restat uid̾e qͣ

Expanded text:
alis ad bibendum quasi omnibus amefertur, sunt autem in cisterna illa pisces fluviales apponendi, ut horum natatu aqua itans agilitatem curentis imitetur. Viso, qualiter est aedificium construendum quantum ad salubritatem aquae: re
Abbreviated transcription (Latin):
cund̃ ꝯsid̾ad ÷ ne siqͣ illa sumat originẽ ex
metallis uł ne transeat ꝑ metalloꝵ uenas.
hñt .n. metalsa suas uenas subtreas. ⁊
aqͣ in locis subt̾raneis gn̾at. ⁊ ꝑ uenas sc̃¬
uenaꝵ metalloꝵ: ex ñ aqua illa inficit᷑ ⁊ ño
ẽ ita salubris. est .n. hũid̾ ⁊ molle de facili
metallis ⁊ maxime a metalloꝵ uenis uͥ ñ st̃
metalla pura s sił cũ mecaslis sũt alique ã¬
tum est ne aliquo odore uł sapore uiciet᷑. nã
pͣiuis odor uł sapor aqͣꝵ ut płim designat a¬
quas illas gn̾ari uł transire ꝑ aliqͣ loca ĩ fc̃a.
a quib talem odorẽ uł saporẽ contrax̾unt.
¶ Qͥntũ ÷ ne aquis illis aliquis linuis insi¬
deat. nam t̾ra limosa ⁊ lutosa eo ꝙ infc̃a sit.
sana ẽẽ nõ pot̾. ¶ Hec gͦ qͥnq attendd̾a st̃
si dentes ⁊ gigine utentiũ illis aqͥs sĩt pu¬
turiata. si uent̾ aut insc̾a uł lat̾a sũi renes
nullo dolore aut inflatione uexent᷑. nã ex¬

Expanded text:
originem ex metallis, vel ne transeat per metallorum venas. habent enim metalla suas venas subterreneas, et aqua in locis subterraneis generatur, et per vevenarum metallorum, ex hoc aqua inficitur, et non est ira salubris. Est enim humidum et molle de facili metallis, et maxime a metallorum venis, ubi non sunt metalla pura, sed simul cum metallis sunt aliquae adtum est, ne aliquo odore, vel sapore vitientur nam pravus odor, vel sapor aquarum, ut plurimum designat illas aquas generari, vel transire per aliqua loca infecta, a quibus talem odorem, vel saporem contraxerunt. Quintum est, ne aquis illis aliquis insideat limus. nam terra limosa et lutosa, eo quod infecta sit, sana esse non potest. Haec ergo quinque attendenda sunt si dentes et gingivae utentium illis aquis, sint puerturbata: si venter, aut viscere, vel latera, sive renes nullo dolore aut inflatione vexentur: nam ex
Abbreviated transcription (Latin):
montiũ contingit ip̃m ñ ẽẽ salubrẽ. Sis .ni. u̾¬
magĩari debemus ꝙ sicut aqͣ curxrẽs samor.
 sͣmi stans. eo ꝙ aq̃ stantes ut pł̾im incͣssant
⁊ putrescũt: sicaer reclusus in uallib eo qd̾
ñ ħ̾eat ub̾um motũ: qͣsi ingrossat᷑ ⁊ efficitꝰ
ñ salbris. Eit gͦ pp̃ salubritatẽ aens ꝯsid̾m¬

Expanded text:
m non esse salubrem. Sic enim imaginari debemus, quod sicut aqua currens sanior est quam stans, eo quod aquae stantes ut plurimum ingrossantur et putrescunt: sic aer reclusus in vallibus, eo quod non habeat liberum motrum, quasi ingrossatur, et efficitur non slaubris. est ergo propter salubrit
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ sãe in aliis artib. uͥ ĩnuit ꝙ plectra ñ ꝑse
te ⁊ pecten ad pectinandũ indig mouẽte
ip̃m. si ut ait si plectra ꝑ se ntait cithariza¬
rent ⁊ pectines ꝑ se pectinarent: nicħ̾ opus
eẽt arcbitectorib mĩstroꝵ. nec dñis seruoꝵ
Io .n. architectores ⁊ dñi indigẽt suis ⁊ m̃i

Expanded text:
e in aliis artibus, ubi innuit quod plectra non per se tro movente, et pecten ad pectinandum indiget movente ipsum. Sic ut ait si plectra per se cytharizarent, et pectines per se pectinarent, nihil opus esset architectoribus ministrorum, nec dominis servorum. Ideo enim architectores, et domini indigent servis
Abbreviated transcription (Latin):
suam ampliorẽ ꝑcẽ respiciat oriens hyema¬
le. tũc .n. eo ꝙ in hỹeme. oppõitũ sit soli debica
claritate illustrab̾r. In estate quid̾ eo ꝙ obliqͦ
respiciatur. a sole h̾ebit in calore t̾ꝑam̃tum.
nam sꝑ oblicus radius minorẽ calorem gu̾at
qͣm directus. ¶Scd̾o in edificando edificio:

Expanded text:
suam ampliorem partem respiciat oriens hyemale: tunc enim eo quod in hyeme oppositum sit soli, debita claritate illustrabitur. In aestate quidem, eo quod oblique respiciatur a sole, habebit in calore temperamentum. nam semper radius obliquus minorem calorem generat, quam directus. Secundo in aedificando aedificio
Abbreviated transcription (Latin):
frigida obscura oppõita septentonali. d ẽe lõ¬
bulis furno ⁊ st̾quilmus. sic ⁊̃ aliẽ ꝑticulares cõ¬
ditões edificioꝵ distingui possent. s qr tłici ni

Expanded text:
frigida, obscura, oposita septentrioni debet esse lonbulis, fimo, et sterqui liniis. Sic etiam aliae particulares conditiones aedificiorum distingui possent. Sed quia talia ni
Abbreviated transcription (Latin):
gana gͦ mechanicoꝵ erũt fc̃ia qr sũt orga¬
na artis q̃ eit de fc̾ibilib. s organa gub̾natõ¬
nis erũt actĩa. qr sũt organa prudenne q̃ ccͣ a
gibłia ħt ẽẽ. ars gͦ gubernatõis domꝰ l largo
mõ possit dici ars: ꝓprie tñ d dici prudña¬

Expanded text:
gana ergo moechanicorum erunt factiva, quia sunt organa artis, quae est de factibilibus: sed organa gubernationis erunt activa, quia sunt organa prudentiae, quae circa agibilia habet esse. Ars ergo gubernationis domus licet largo modo possit dici ars, proprie tamen prud
Abbreviated transcription (Latin):
domus requirit sua organci ꝑ que sua oꝑa ꝯ¬
plere possit. uolentes gͦ trad̾e artem ⁊ nõtici¬
am de arte fabrili: oͦ ip̃os det̾ĩare de martel¬
lo ⁊ incude ⁊ alus instris fabrilib. ⁊ spoctat ad
fabrũ talia instr̃a cognosc̾e: Sic uolens trnde
noticiam de arte textoria: d det̾iare de pͤtinib¬
⁊ de alus organis illius artis. ⁊ spectat ad tex¬
torẽ talia instr̃a cognosc̾e. q̃r uolens trad̾e no¬
ticiam de arte gub̾natõis domus d det̾iare
de edificuis. possd̃ib ⁊ ñmismatib. qr talia
sũt organa huiꝰ artis. spectat gͦ ad gub̾nato¬

Expanded text:
domus requirit sua organa, per quae opera sua complere possit. Volens ergo tradere notitiam de arte fabrili, oportet ipsum determinare de martello, et incude, et aliis instrumentis fabrilibus; et spectat ad fabrum talia instrumenta cognoscere. Sic volens tradere notitiam de arte aextoria, debet determinare de pectinibus, et aliis organis illius artis, et spectat ad textorem talia instrumenta cognoscere. Quare volens tradere notitiam de arte gubernationis domus, debet determinare de aedificiis, possessionibus, et numismatibus: quia talia sunt organa huius artis. Spectat ergo ad gubernatio
Abbreviated transcription (Latin):
gubernanouis domus ad artes auas. ¶ Pꝰ
ia sic p. nam ĩo ars de gub̾natione doni
traditur: ut prfãilias cunus  domũ guber¬
nare debite sollicitet᷑ cͣc ea que faciumt ad
bñ uiu̾e ⁊ q̃ requirunt᷑ ad sufficia uite. q̃r
si ad inuendũ politice requiruruntur do¬
mus. possões. ⁊ nũmismata spectat ad guũ¬
natorẽ domus consid̾are de talib. ¶ Scda

Expanded text:
gubernationis domus ad artes alias. Prima via sic patet: nam ideo de gubernatione domus ars traditur, ut patrifamilias cuius est domum gubernare debite solicitetur circa ea quae faciunt ad bene vivere, et quae requiruntur ad sufficientiam vitae: quare si ad vivendum politice requiruntur domus, possessiones, et numismata, spectat ad gubernatorem domus considerare de talibus. Secunda
Abbreviated transcription (Latin):
ext̾mam .i. pessimã. qrẽ nociũ subditis
.n. ñ solũ ꝓcurat mala eoꝵ qͥ st̃ in regno: s
re tyrannꝰ .s. pacẽ. ututes. ⁊ scĩas. Tyrãni
.n.nolũt cies hr̃e pacẽ ⁊ concordiam ad ĩ¬
uicẽ. ¶ Cclus nolunt eos ẽẽ magͣmimos
⁊ u̾tuosos. nec ⁊̃ uolunt eos eẽ sapientes ⁊
disciplinatos. Q̾r aũt tyranni p̾dc̃a boͣ ĩpe¬
diũt incinib infra dicetur. Sufficiatã ad
pũs scire tyrannide ẽẽ pessimũ pͥncipatũ.
põ rõnes tactas. ¶ o ⁊̃ reges simimoꝑe
cau̾e debent ne principentur principatu tyͣ¬
rãnidico: uid̾e non ẽ difficile. nom tãto pe¬
iorẽ princeps qnͣto peiori dnũio principat᷑¬

Expanded text:
essimam: quia est maxime nociva subditis.enim non solum procurat mala eorum qui sunt in regno, sed  pacem, virtutes, et scientias. Tyranni enim nolunt cives habere pacem et concordiam adinvicem: rursus nolunt eos esse magnanimos et virtuosos: nec etiam volunt ipsos esse sapientes et disciplinatos. Quare autem tyranni praedicta bona impediunt in civibus; infra dicetur. sufficiat autem ad praesens scire, tyrannidem esse pessimum principatum propter rationes tactas. Quod autem reges summo opere debeant, ne principentur principatu tyrannico, videre non est difficile. Nam tanto peior est princeps, qunato peiori dominio principat
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Cercia nia simut᷑ ex eo ꝙ talis principa¬
tus eit efficatissimꝰ ad nocend̾. nam sicut
principatus regis eo ꝙ sit maxĩe unitꝰ est
efficritissimꝰ ad ꝓficiend̾: sic tyramudes est¬
efficatissima ad nocend̃. monarchia .n. qr
bona effice̾. ¶Siu̾o monarcha heat uitẽ¬
tonẽ ꝑũsam: cune est tyrannus ⁊ ẽ ꝑn̾sꝰ
pessimus. qr ꝑꝑ suam unitam potencĩam
pot̾ multa mala effic̾e̾. hanc ã rõnẽ tangit

Expanded text:
 Tertia via sumitur ex eo quod talis principatus est efficacissimus ad nocendum. Nam sicut principatus regis eo quod sit maxime unitus, est efficacissimus ad proficiendum: sic tyrannis efficacissima ad nocendum. Monarchia enim quia bona efficere: si vero monarchia habet intentionem perversam, tunc est tyrannus et est pessimus, quia propter suam unitam potentiam potest multa mala efficere. Hanc autem rationem tangit
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ id̾ ẽ ꝙ .q. principari multitudinẽ. eo ꝙ
in tali principatu intendat᷑ bonũ inłtoꝵ:
to ꝙ sic dũantes nõ intend̾ent nͥ bonum
ꝓpͥum: nõ oĩo reced̾ent ab intentione bõi
auit̃ boñ płium ẽ quodam m̾o bonũ cõe.
s si tyramiꝰ dñetur cum unꝰ sit dñans ⁊
nõ untendat nisi bonũ ꝓpͥun: oĩo recedit
ab intentione cõis bõi. principatus gͦ qr
ñ est rectus nisi sit quodam m̾o ꝙͥ diuiũ.
rides est principatus peior: qnͣto meo piꝰ
recedit cib intentione cõis boni. hnͣc a̾ rõ

Expanded text:
 est quasi principari multitudinem, eo quod in tali principatu intendatur bonum multoruto quod sic dominantes non intenderent nisi bonum proprium, non omnino recederent ab intentione commuautem bonum plurium, est quodammodo bonum commune. Sed si tyrannus dominetur, cum unus sit dominans, et non intendat nisi bonum proprium; omnino receditur ab intentione communis boni. principatus ergo quia non est rectus nisi sit quodammodo quid divininis est principatus peior, quanto in eo plus receditur ab intentione communis boni. Hanc autem rationem
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm cilios ⁊ qr tales ut płim uł qr sunt ur¬
qr c̾dunt᷑ mag̃ ẽẽ apti ad principand̾: ideo
płies ꝑ hũc mod̾ antiquitus aliqui regna
optinuerũt. Si gͦ ex caub excessib rex ge¬
nitur cũ calefit ⁊ rarescit: o raritatẽ ⁊ cr¬
lorẽ ꝑfc̃ius reꝑiri inigne iomgn̾ato ⁊ in
ẽẽ constituto: ꝙͣ si excessus bñfu actionis
uirtuose ⁊ potentie possunt c̃̾e cã ut rite ãs
constituatur in regem. Decens ẽ tales exces¬
sus in ip̃o monarcha ꝑfc̃ius reꝑiri. ¶ Dec
.n. ip̃m regẽ uolentẽ recte reg̾e qnͣtũ ad p̃ns
spectat ad ta sollicitari. ¶ ꝓrmo ut ame¬
tur a ppͦ. ¶ ẜo ut cura ꝑuigili ꝓcuret cõe
bonũ. ¶Tercio ut castiget ⁊ pͥuniat mõ¬
uentes seditões ⁊ turbantes ppłm. qr expe¬
dit regem hr̃e istos tres excessus. ¶ Nam
si hũndet in bñfi̾is tͥbuendis: diliget᷑ ⁊ ppꝰ
erit mag̃ tend̾e in maius bonũ. Gonũ gͦ gẽ¬
gulare: magis ꝓcurabit uir homus ⁊ u̾tuo¬

Expanded text:
quam alios: et quia tales ut plurimum vel sunt vel creduntur esse magis apti ad principandum, ideo pluries per hunc modum antiquitus aliqui regna obtinuerunt. Si ergo ex talibus excessibus rex genitur cum calefit et rarefit, oportet raritatem et calorem perfectius reperiri in igne iam generato et in esse constituto. quare si excessus beneficii actionis virtuosae et potentiae possunt esse causa ut rite aliquis constituatur in regem, decens est tales excessus in ipsa monarchia perfectius reperiri. Decet enim ipsum regem volentem recte regere quantum ad praesens spectat ad tria solicitari. Primo, ut ametur a populo. Secundo, ut cura pervigili procuret commune bonum. Tertio, ut castiget et puniat moventes seditiones et turbantes populum. Quare expedit regem habere praedictos tres excessus. Nam si abundet in beneficiis tribuendis, diligetur a populo. erit magis tendere in maius bonum, bonum ergo gengulare, magis procurabit vir bonus et virtuo
Abbreviated transcription (Latin):
ne merudite regat᷑ ⁊ ne regale regnũ ꝯũtat᷑
in tyrantudẽ ut regia dignitas ꝑ hereditatẽ
tnfferatur ad posteros. ¶ Tercia uia suuit᷑
ex ꝑte ppłi qui d ꝑtale regim̃ gub̾nari. nam

Expanded text:
ne inerudite regatur, et ne regale regimen convertatur ne inerudite regatur, et ne regale regimen convertatur in tyrannidem, ut regia dignitas per haereditatem tranferatur ad posteros. Tertia via sumitur ex parte populi qui debet per tale regimen gubernari. nam
Abbreviated transcription (Latin):
git filios regnare poit pres. ⁊ si regnãt filii
aiux aut nñquã regnabunt filii eoꝵ. Ex ꝑte
g ͦ regis ut mag̾ sollicitet᷑ õc bonũ regni. ar¬
gu̾e possumꝰ ꝙ expediat regale regim̃ in fi¬
ꝯ uos ꝑ heditatem fuccede̾ ¶Scd̾a uia ad
iuestigand̾ ħ̃ id̾ sumit᷑ ex ꝑte filii ad quẽ
spectat suscipe curam regni. nam sic̃ mo¬
res nuꝑ ditatoꝵut płimi peiores sũt mori¬
b eor qui fu̾nt diuites ab antiquo: Sic mo¬
res nuꝑ potentũ ⁊ de nouo eleuator ꝑ adepti¬
onẽcuulis potentie peiores sunt morib aͦꝵ.
nesciũt .n. tales fortunas fr̾e. nuꝑ .n. exaltat᷑¬
in iegẽ eit q. q̃ dam meruditõ regie dignita¬
tis. tules .n. ut płim tỹrannenͣt ⁊ infiati
corde merudite regnãt. s si regale regnũ ꝑ h̾r¬
ditatẽ uadit: filii ex hoc non inflantur: nec ef¬
ficuit᷑ inflati qr ñ reputãt magnũ si id ħeant
um succede̾ in b̾editatẽ p̾rnam expedit regno

Expanded text:
git filios reganre post patres: et si regnant filii, vix aut nunquam reganbunt filii filiorum. Ex parte ergo regis ut magis solicitetur circa bonum regni, arguere possumus, quod expediat regale regimen in filios per haereditatem succedere. Secunda via ad investigandum hoc idem, sumitur ex parte filii, ad quem spectat suscipere curam regni. Nam sicut mores nuper ditatorum ut plurimum peiores sunt moribus eorum, qui fuerunt divites ab antiquo: sic mores nuper potentum et de novi elevatorum per adeptionem civilis potentiae, peiore, sunt moribus aliorum. nesciunt n regem, est quasi quaedam ineruditio regiae dignitatis. tales quidem ut plurimum tyrannizant, et inflati corde et inerudite regnant. Sed si regale regimen per haereditatem vadat. filii ex hoc non inflantur nec efficiuntur elati. quia non reputant magnum, si illud habeant um succedere in haereditatem paternam, expedit regno
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑatio erga aliꝙͥ ut est aptũ natũ agi qr
tũc reguũen naturałr regitur qñ hom̃ĩes
exñtes in ip̃o sic reguntur: ut sunt apti re
gi. h̾o aut̃ qr lib̾o arbitrio ⁊ rõne ꝑticipat:
tunc nͣlr̃ regitur ⁊ ut ẽ aptus natus regi: qñ
uoluntarie ẜuit ⁊ lib̾e obedit. q̃r qnͣto dĩnum
aliquoꝵ ẽ mag̾ inuoluntariũ: tantomag̾¬

Expanded text:
ando sic agitur ut est aptum natum agi: quare tunc regnum naturaliter agitur, quando homines existentes in ipso sic reguntur ut sunt apti nati regi: homo autem quia libero arbitrio et ratione participat, tunc naturaliter regitur et ut est aptus natus regi, quando voluntarie servit et libere obedit: quare quanto dominium aliquorum magis est involontarium, mag
Abbreviated transcription (Latin):
paucoꝵ eo ꝙ mag̾ ad umutate accedat. Op¬
tua ẽ a̾ inoarchia siue gub̾natõ uniꝰ re¬
gis eo ꝙ ibi ꝑfc̃ĩor unitas reẜuat᷑. ¶ Qrta
uia sumitur ex hiis q̃ exꝑim̃to uidemꝰ in
regim̃b ciuitatũ. Exꝑti .i. sumꝰ cĩtates ⁊
ꝓunicias ñ etnͣtes słib uno rego.: ẽẽ in pe¬
nuria. ñ gaud̾e pacẽ. molestart dissensio¬

Expanded text:
paucorum, eo quod magis ad unitatem accedat: optima est autem monarchia sive gubernatio unius regis, eo quod ibi perfectior unitas reservetur. Quarta via sumitur ex his quae experimento videmus in regiminibus civitatum. Experti enim sumus civitates et privincias non existentes sub uno rege esse in penuria, non gaudere in pace, molestari dissensio
Abbreviated transcription (Latin):
regẽ. ¶Ormia est qr rex respicit boñ cõe
tyrannus u̾o bonũ ꝓprium. nom regnũ
est principatus rectus: tỹramnides uero
no cõi intendit bonũ ꝓpͥum. ¶ Ex hac ã¬
dit bonũ delc̃abile. rex uͦ bonũ honorificũt
nam sicut in enarrabile est qnͣto quis dele¬
ctat᷑ in bono ꝓprio: sic .q. menarrabile ẽ
qnͣtus honor sequitur ⁊ qnͣto eit honore
intentõ u̾setur c̾ca bonũ delõibile. S intẽ¬
tio regis u̾satur c̾ca bonũ ħorificũ eo ꝙ ip
uiam. tyrannus .n. qr sp̃to cõi bono ñ c̾at

Expanded text:
regem. Prima est, quia rex respicit bonum commune: tyrannus vero bonum proprium. Nam regnum est principatus rectus, tyrannis vero estno communi intendit bonum proprium. Ex hac adit bonum delectabile: rex vero bonum honorificum. Nam sicut inenarrabile est quanto quis delectatur in bono proprio, sic quasi inenarrabile est quantus honor sequitur, et quanto honore est intentio versetur circa bonum delectabile. Sed intentio regis versatur circa bonum honorificum, eo quod ipsniam. Tyrannus quia spreto communi bono non curat
Abbreviated transcription (Latin):
erit ibi ꝑspicatior r̃õ. qr pła cognoscẽt ꝙͣ si
stituũt unũ hoĩem multoꝵ oculoꝵ ⁊ młtar
manuũ. q̃r melior ẽ hiꝰ principatꝰ qr hõ sic
constitutus ⁊ multitudo sic principans effi¬
catior erit in principando. ¶Scd̾̃a ua ad
inuestigandũ ħ idem sumit ex recta intẽ¬
tione que requirit᷑ in principante. tñc .n.
principãs rectã h̃t intent̃oꝵ: si ñ intendat

Expanded text:
erit ibi perspicatior ratio, quia plura cognoscent, quam si stituunt unum hominem multorum oculorum et multarum manuum. quare melior erit huius principatus, quia homo sic constitutus et multitudo sic principans, efficacio erit in principando. Secunda via ad investigandum hoc idem, sumitur ex recta intentione quae requiritur in principante. Tunc enim principans rectam habet intentionem, si non intendat
Abbreviated transcription (Latin):
on̾osum ⁊ odiosum ab hiis qui sunt ĩ regͤ¬
Id̾o totã suam custodiã cors ꝯmittit extra
ram hr̃e de bono regni ⁊ cõi nam maxĩe
confidit de hiis qui sunt in regno. ido fac̃
se cuitodiri ⁊ ꝓpriis nõ ab extraneis. o tp¬

Expanded text:
onerosum et tediosum ab iis qui sunt in regno, totam suam custodiam corporis committit extranram habere de bono regni et communi, maxime confidit de his qui sunt in regno. Ideo facit se custodiri a propriis, non ab extraneis. Q
Abbreviated transcription (Latin):
fu̾at ppͦ bñficus gens illa tracta ad amo¬
rẽ eius p̾ficiebat eũ inregẽ. ¶ Scdo pot̾
aliqͥs p̾fici in regem ab excessu iurtuosaꝵ
aictionũ. nam qr bonoꝵ ⁊ uͥtuosoꝵ ẽ dili¬
g̾e bonũ cõe potius qͣm bonũ pͥuatũ: ĩo re¬

Expanded text:
fuerat primo beneficus, gens illa tracta ad amorem eius praeficiebat ipsum in regem. Secundo potest aliquis praefici in regem ab excessu virtuosarum actionum: nam quia bonorum virtuosorum est diligere bonum commune potius quam p
Abbreviated transcription (Latin):
¶Sciendumgͥ ꝙ sicut tp̃r belli defend̾da
est cuntas ꝑ arnia: sic tp̃r pacis gnb̾nãda ẽ
ꝑ leges iustas ⁊ consuetudĩes approbatas.
q̃ uim legum optinẽt. uidentur g ͦ sic se hr̃e
arma ad tempus belli: sicut ⁊ leges ad tẽpꝰ
poł tang̾e qͣtuor q̃ ꝯsideranda sũt in regĩe ci¬
iutatis. ħ̃ aut̃ sunt princeps. consiliũ.

Expanded text:
pore belli defendenda est civitas per arma; sicut tempore pacis gubernanda est per leges iustas, et per consuetudines approbatas, quae vim legum obtinent. Videntur ergo sic se habere arma ad tempus belli, sicut leges ad tempus pPolit. tangere, quatuor quae consideranda sunt in regimine civitatis. Haec autem sunt
Abbreviated transcription (Latin):
diant. qr cũ om̃e uoluntariũ sit minꝰ on̾̃osũ¬
⁊ minꝰ difficile ut libentius ⁊ facilius obedi¬
at ppꝰ maudatis regis: expedit regie digni¬
tati ꝑ h̾editatẽ succed̾e̾. ¶ Det̾mmare gͥ
donnm ⁊ ꝓsapiam ex qua assumendus ẽ
rex sedat litigia. tollat tẏramndẽ. efficit . q.
ut n htꝰ obediat iuisionib talis regis. ex ħ¬
aut̃ pat̾e pot̾ ꝙ. non solũ expedit regno det̾i
lites sugnoretur ex qͣ ꝓsapia assum̃d̾ ẽ
auit̃ det̾iminare ꝑsonã difficuitatera ñ hab.
feĩa rõne p̾startior. corde aĩosior. passionũ
miꝰ in secutor. ¶Int̾ masculos a o talẽ
dignitatẽ tbu̾e mag̾ pͥmogenito: ꝙͣ aliis.
ligunt. ut mag̾ sit cure regi debono regni:
ut pr ampliori sollicitudĩecuret de rono
regni sciens ip̃m ꝑuẽire ad filiũ plus di¬

Expanded text:
diant: quare cum omne voluntarium sit minus onerosum et difficile, ut libentius et facilius obediat populus mandatis regis, expedit regiae dignitati per haereditatem succedere. Determinare igitur domum et prosapiam, ex qua assumendus est rex, sedat litigia, tollit tyrannidem, efficit quasiut obediat iussionibus talis regis. Ex autem patere potest, quod non solum expedit regno determlites, si ignoretur ex qua prosapia assumendus sit autem determinare personam, difficultatem non habet. foemina ratione praestantior, corde animosior, passionum minus insecutor. Inter masculos autem oportet talem dignitatem tribuere magis primogenito quam aliis: ligunt; ut magis sit curae regi de bono regni, o: ut pater ampliori solicitudine curet de bono regni, sciens ipsum pervenire ad filium plus di
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ concordia int̾ cuies. si pses principantes
suit ꝙͥ unũ. gͦ si solus unus principare
nũe cuutatis. nam qnͣto uͥtus ẽ mag̃ uni¬
ta: tanco forcior ẽ se ip̃a disꝑsa. ut declarari
ht in libro decãs ⁊ in ꝓpoĩtionib ꝓcli. ui¬
demꝰ ã ꝙ si multi homines trahanͣt nauẽ
nuniant᷑ in tractu ut cũ unꝰ trahit aliꝰ tͣ¬
hat. ñ qͣm nauem trah̾ent. ĩmo si õs u
res q̃ sunt in płib trahentib cong̾garẽ¬
tur in ino: ille mag̾ unite trah̾et qr u̾tuo¬

Expanded text:
et concordia inter cives, si plures principes sint quam unum: ergo si slus unus principaretmine civitatis. Nam quanto virtus est magis unita, fortior est seipsa dispersa, ut declarari habet in libro de Causis, et in propositionibus Procli. Videmus autem quod si multi homines trahant navem, nisi iuvantur in tractu, ut cum unus trahit, alius trahat; nunquam navem traherent. Immo si omnes vires, que sunt in multis trahentibus, congregarentur in uno, quia ille magis unite traheret, virtuo
Abbreviated transcription (Latin):
senator eligetur: regebatur totꝰ romanus
distinguebantur ex diu̾sitate principatũt.
dicebatur ã de aliqͦ malefiꝰ fuisse fcm cp̃r
senatoris. de aliquo uõ bono: tp̃r bonoꝵ ho¬
minũ. Si g ͦ regatur ciuitas ñ ꝑ iurũ solꝰ
s ꝑ quosdam paucos. tunc illi panci uł st̃
res in ppło ⁊ qͥ debẽt ppłm reg̾euorati st̃ op¬
timates qr optummi ẽẽ debẽt: qui aliis pͥesse
desid̾ant. S si illi panci ñ sint uͥtuosi nec ĩ

Expanded text:
senator eligeretur, regebatur totus Romanusdistinguebantur ex diversitate principatuum. Dicebatur autem de aliquo malefacio fuisse factum tempore senatoris, de aliquo vero tempore bonorum hominum. Si ergo regatur civitas non per unum solum, sed per quosdam paucos, tunc illi pauci vel sunt res in populo, et qui debent populum regere vocari sunt optimates, quia optimi debent esse qui aliis praeesse d
Abbreviated transcription (Latin):
dũari plures intm̃ est rectũ ⁊ dignũ ꝙͣ¬
tũ tenent locũ uniꝰ dũori unũ ⁊̃ face̾
monarchiam si debito mõ fiat erit oĩo rͤ¬
tior ⁊ dignior. Censend̾ ẽ gͥ regnũ ẽc dig¬
nissimũ principatũ ⁊ ẜ rectũ dñuũ me

Expanded text:
ari plures in tantum est rectum et dignum, inquantum tenent locum unius: dominari unum et facere monarchiam, si debito modo fiat, erit omnino rectior et dignor. censendum est igitur, regnum esse dignissimum principatum, et secundum re
Abbreviated transcription (Latin):
qͣsi bonum cõe intẽdd̾o sic boñ ꝓpriũ non oĩo
recedunt ab intentõne cols bomi. s si dñare
dit .q. oĩo a cõi bono. peiꝰ ẽ gͥ principari uñ
qͣm płes. ¶ Tercia ma sumit᷑ ex stabilita¬
te q̃ requiritur in principante. decet .n pͥnci¬
pẽ ẽẽ regulã rcãm ⁊ stabilẽ ut ꝑ urĩ ⁊ ꝯcu¬

Expanded text:
quasi bonum commune, intendendo sic bonum proprium, non omnino recedunt ab intentione communis boni. Sed si dominaretdit quasi omnino a communi bono. peius est igitur principari unum, quam plures. Tertia via sumitur ex stabilitate quae requiritur in principante. decet enim principem esse regulam rectam et stabilem, ut per
Abbreviated transcription (Latin):
pła cognoscũt ple̾s qͣm unus. ⁊ citiꝰ corr̃pi
unꝰ qͣm ple̾s ⁊ iuiti ñ sic demare posst̃ ab
intentione cõis boni sicut forte face̾t unꝰ
solus. Id̾o si fiat monarchia ⁊ dñetur unus¬
solus princeps uł inias rex in toto pͥnci¬
patu uł in toto regno: ille princeps uł ule
pientes ut hẽat multos gcłos ⁊ multos
bonos ⁊ u̾tuosos ⁊ ut heat muitos pedes ⁊
młtas manus. ⁊ sic fiet unus ho młtor ccu¬
dici pot̾it talẽnnũ monarchiã ñ cognosoe
multa qr qͣntũ spectat ad regim̃ regni qͥc¬
ꝙͥ om̃s illi sapientes cognoscũt: totũ ip̃e
posse corrumpi ⁊ ꝑũti. nam si rex recte dña
associauit conting̾et ẽe ꝑu̾sos. taus. enĩ
maxĩe intendit cõe bonũ. ido si sic se heat¬

Expanded text:
oscunt plures, quam unius, et citius corrumpitur unus quam plures, et multi non sic deviare possunt ab intentione communis boni, sicut forte faceret unus solus: ideo si fiat monarchia et dominetur unus princeps vel unus rex in toto principatu vel in toto regno, ille princeps vel illpientes, ut habeat multos oculos et multos bonos, et virtuosos, ut habeat multos pedes et multas manus: et sic fiet unus homo multorum ocudici poterit talem unum monarchiam non cognoscere multa; quia quantum spectat ad regimen regni, quicquid omnes illi sapientes cognoscunt, totum ipse posse corrumpi et perverti: nam si rex recte dominassociavit, contingeret esse perversos: talis enim maxime intendit commune bonum; ideo si sic se ha
Abbreviated transcription (Latin):
p̾torio. ⁊ ppͦ: b̾uit̾ ut ad ꝓpoitũ spectat di¬
cemus in hac ẜa ꝑte huius t̾ci libri primo
uoꝵtres sunt bomi ⁊ tres mali. Nam reli¬
gim̃. aristocͣcia ⁊ poliꝰͥ sunt pͥncipatꝰ boni¬
ẽ yrannides obligartia ⁊ democtia ft̃ mali.
Decet .ii. id̾ ibidẽ disc̾ne bonũ principatum a
malo. nam si ui aliqͦ dñio aut principatu

Expanded text:
praetorio, et populo, breviter ut ad propositum spectat dicemus in hac secunda parte huius tertii libri: primoum tres sunt boni, et tres sunt mali. Nam regnum aristocratia, et politia sunt principatus boni: tyrannides, oligarchia, et democratia sunt mali. Docet enim idem ibidem discernere bonum principatum a malo. Nam si in aliquo dominio aut principatu
Abbreviated transcription (Latin):
ad uitã s ⁊̃ ꝑ heditatẽ in ꝓpriis filis: ma¬
g̾ reputabit uonũ regni eeise bonũ sum et
ardentiꝰ sollicitab̾r c̃oa tale bonũ. ĩmo qr
tota spes pr̃is quiescit in filqs ⁊ iuimo
oĩcura qͣ pot̾it mouebit᷑ ad ꝓcurnd bo

Expanded text:
d etiam per haereditatem in propriis filiis, magis reputabit bonum regni esse bonum suum, et ardentius solicitabitur circa tale bonum. Immo quia tota spes patris requiescit in filiis et nimio omni cura qua poterit movebitur ad procurandum bo
Abbreviated transcription (Latin):
ceps custos est iusti .i. iustaꝵ legum ⁊ statu¬
toꝵ. nam ip̃a statuta legalia ieges q̃dã dici
possunt. bñ quid̃ inuenire leges ꝑ sapĩa
spectat ad consiliũ. decet .n. principes adeo
sapientes hr̃e consiliarios: ut debite ĩueni¬
re possint q̃ ppꝰ obẜuare d. bñ quid̃ iudica

Expanded text:
et custos iusti, idest iustarum legum et statutorum: nam statuta ipsa legalia leges quaedam dici possunt. Bene quidem invenire leges per sapientiam spectat ad consilium: decet enim princeps adeo sapientes consiliarios habere, ut debite invenire possint quae popu
Abbreviated transcription (Latin):
łr ustruẽdi sũt pu̾i ũ se h̾eant cc ciboi. nã
nullus repente sit sũmꝰ. sufficit ad eos ã pau¬
latĩ ⁊ pedefetim instͥcu̾e. ut cũ ad debitm
et nte ꝑuen̾int sint sufficient instructi qͣ lr se
hr̃e debeant in sũptione aboꝵ. Quot mõis pedea

Expanded text:
r instruendi sunt pueri, ut se habeant circa cibos. Nam nullus repente sit summus. Sufficit autem eos paulatim et pedetentim instruere, ut cum ad debitam aetatem pervenerint, sint sufficienter instructi, qualiter se habere debeant in sumptione ciborum. Qua
Abbreviated transcription (Latin):
ex mordiatione aĩe. q̃r cũ turpis moꝰ sum̃di
cibũ sigñ sit ciiuidã gulositatis uł mordĩa¬
tõis m̃tis in sũptione cibi ñ solũ cauend̾ ÷ ar¬
dor ⁊ ninuetas: s ⁊̃ cauenda ⁊ turpitudo
¶Quarto: ccͣ cibum deluiq ex mordĩatõne
tꝑis. ut simimis añ horam ur nimis mor¬
diãte sumat᷑ cib. slam extali sũpt̃oe efficit᷑

Expanded text:
ae. Quare cum turpis modus sumendi cibum signum sit cuiusdam gulositatis, vel inordinationis mentis in sumptione cibi, non solum cavendus est ardor et nimietas, sed etiam cavenda est turpitudo. Quarto circa cibum delinquitur ex inordinatione temporis: ut nimis ante horam, vel nimis inordinate sumitur cibus. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
tum. qui gͦ uitra qmͣ cõdito ꝑsõe exigat
cibaria nimis studiose ꝑata. siam ⁊̃ in mli¬
b cibarus pot̾ quis oñdere se nimis gulosũ
si nmio studio uelit ea ẽe ꝑata. unr .n. ta¬
les miu̾e ut cõedãt ñ cõeo̾e ut uinãt cum n¬
miũ studiũ ⁊ nimiã curã apponãt cc p̃pa

Expanded text:
. Qui ergo, ultra conditio personae exigat, cibaria nimis studiose parata. Nam etiam in utilibus cibariis potest quis ostendere se nimis gulosum, si nimio studio velit ea esse parata. Videntur enim tales vivere ut comedant, non comedere ut vivant, cum nimiu
Abbreviated transcription (Latin):
ultͣ rõr tendamus in illa rõne bõitatis. ⁊ ñ ⁊ hũiu¬
tas. Om̃is gͦ magͣnimꝰ hũił ÷. siam cũ imposs le
sullus ã bonꝰ fib ult᷑ qͣ tõ dictet ꝓseqͣtur hores
de nc̃citate cũ magͣuimitas impellit nos in aliqͣ
sit annexa hũilitas neultra ꝙͣ rõdictet tendat
ꝓut tendd̾o in alia loͣ nõ retrabimur rõne diffi¬
fert a̾ magͣnĩtas ab hũilitate in duob ¶ priᷤ¬

Expanded text:
ultra rationem tendamus in illa ratione bonitatis, et haec est humilitas. Omnino ergo magnanimus humilis est. nam cum impossibile us sit, si ultra quam ratio dictet prosequatur honores, de necessitate cum magnanimitas impellit nos in aliquaportet quod ei sit annexa humilitas, ne ultra quam ratio dictet tendat prout tendendo in illa bona non retrahimur ratione diffifert ergo magnanimitas ab humilitate in duobus. Pri
Abbreviated transcription (Latin):
pr ex dcĩs magͣmĩtas ÷ uͥtus nos impesiẽs ne tõ¬
ne difficultatis petͣhamur ut ñ ꝓseqͣms oꝑa magͤ
Nõre digna. qr gͥ in hoc aliqui suphñdãt᷑ ut pre¬
sũꝑtuost ꝓsequentes ardtia magt ꝙͣ debeant
¶Quidam u̾o deficiũt ut pusillanimes. iõ pu¬

Expanded text:
tus non impellens, ne ratione difficultatis retrahamur, ut non prosequamur opera magno honore digna. Qia igitur in hoc aliqui superabundant, ut praesunptuosi, prosequentes ardua magis quam debeant: quidam vero deficiunt, ut pusillanimes: i
Abbreviated transcription (Latin):
sErbuib. ¶ S cum passiones retraiant nos ab
eo ꝙ rõ dc̃at: nõ indigemꝰ uirtute retrahente. sed
mag̾ impellente ut p in fortitudĩe q̃ mag̾ nos
impollit ad ꝑicła blłica ꝙͣ retrahat nos ab illis.
Cum gͦ retra h̾e ⁊ impelle seat quodam mͦ oppo

Expanded text:
bus. Sed cum passiones nos retrahunt ab eo quod ratio dictat, non indigemus virtute retrahente, sed magis impellente, ut patet in fortitudine, quae magis nos impellit ad pericula bellica, quam retrahat nos ab illis. Cum ergo retrahere et impellere sint quodammodo oppo
Abbreviated transcription (Latin):
regib rc̃e regentib. s ⁊̃ datoͦ ꝙ in aliqͥ
tyraniuzarent stud̾et ppłs obedire illis
nam magis est tolłabilis aliqualis

Expanded text:
regibus recte regentibus, sed etiam dato in aliquo tyrannizarent, studeret populus obedire illis. Nam magis est tolerabilis aliqualis
Abbreviated transcription (Latin):
utꝰ sͣ dicebatur q̃dam regule actioñ nr̃aꝵ. sic̃
.n. medicĩa ꝑ diecam ⁊ potionẽ ⁊ ꝑ alia q̃ in
ea traduntur: uult regulare ⁊ equare huma¬
nos hũores. sic sãa policica q̃ est de scĩa regni ⁊
cĩtatis ꝑleges ⁊ ꝑ auia q̃ ibi docent᷑: ułt eqͣre
⁊ regłare actões hũanas ut cuies iuste ui-¬
uant ⁊ debite se h̾eant. ¶Cuma actiones
aut̃ hũanas duplex cum ẽẽ pot̾. una cũ oꝑa

Expanded text:
upra dicebatur quaedam regulae actionum nostrarum: sicut enim medicina per dietam, et potionem et per alia quae in ea traduntur, vult regulare et aequare humanos humores: sic scientia politica quae est de regimine regni et civitatis, per leges et per alia quae ibi docentur vult aequare et regulare actiones humanas, ut cives iuste vivant, et debite se habeant. Circa actiones au
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ .p̃. quor int̾est sollicitari cͣcͣ bonũ cc̃e ut
cͣc regim̃ regni ⁊ ciuitatis cum ꝑiugili ĩsu¬
dare: quas ieges ⁊ q̃ statuta imponãt cib
ut diligent᷑ ꝑ se ⁊ ꝑ suos consiliarios discu¬
tiat. que bona sunt p̾cipienda ⁊ p̾mianda.

Expanded text:
 quorum interest solicitari circa bonum commune: circa regimen regni, et civitatis cura pervigili insudare quas leges, et quae instituta imponant civibus, et diligenter per se et suos consiliarios discutiant quae bona sunt praecipenda et praemianda,
Abbreviated transcription (Latin):
plis iͦ ꝑ uatias uoces ⁊ ẜmones dicit ẽẽ ad
lẽ ut ħ fiant. surgunt .ii. ista ex ip̃a naͣ rei.
salute boni tocius. ut ꝙ abscidat᷑ membrũ
putͥdũ ne ꝑent totũ corpus. Sic qr fur ⁊ male¬
ficus ⁊ qͥl maiefc̃or turbnt pacẽ cuuũ: insidi¬

Expanded text:
Perihermenias, voces et sermones dicit ese ad ut haec fiant. surgunt enim ista ex ipsa natura resalute boni totius, ut quod abscindatur membrum putridum, ne pereat totum corpus: sic, quia fur et maleficus, et quilibet malefactor turbat pacem civium insidi
Abbreviated transcription (Latin):
canes quidẽ ñ offendũt. Hũiliantes se. ⁊ ꝓst̃¬
mordentes eos qui residẽt. ¶Patz gͥ qũo
decet iudices ẽẽ clementes qͣm sen̾os ⁊ si s
clementes ⁊ benignos n̾o ꝙ iustĩam deẜant
qr sñ ea pax regni ⁊ bonꝰ st̃ntus cimũ nõ pot̾
consist̾e. s saluato cõi bono ⁊ pace regͥ qnͣt̾
possibile ẽ debẽt ad mĩam declinare. qͣlit̾ ã

Expanded text:
canes quidem non offendunt humiliantes se, et prostermordentes eos qui resident. Patet ergo quomodo decet iudices esse magis clementes quam severos. et si hoc clementes et benignos, non quia iustitiam deserant, quia sine ea pax regni et bonus status civium non potest consistere; sed salvato communi bono et pace regni quantum possibile est debe