comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
et mala et mala et bona. ut alterã quandã confusio¬
nem ostendat. qua nec malis usq in finẽ bona. nec
bonis usq in finẽ mala: s et ante finẽ nẽ bona. ⁊ ma¬
la. nunc autẽ mala et bona subsequunt. Oranis

Expanded text:
et mala; et mala et bona, ut alteram quamdam confusioet mala; et mala et bona, ut alteram quamdam confusionem ostendat, quia nec malis usque in finem bona, nec bonis usque in finem mala. Sed et ante finem nunc bona et mala, nunc autem mala et bona subsequuntur. Omni
Abbreviated transcription (Latin):
benedictione in nouissimo. prius elegit bona: et dat
illi cdeus bona tẽporalia quȩ finẽ habeant: ut illis suc¬
cedant mala mansura sine fine. Sp̃ualis uero prius
ꝓbatur adu̾sis. ut ad ꝓsꝑa ꝑducatur: et habeat ipse
quoq mala sua et bon̾a sua: s mala in tẽpore. bona
in et̾ntate. Ita omĩs uita. alt̾na sorte ducitur in consũ¬
mationẽ: altera de bonis ad mala. alterna de malis
ad bona. Et omĩa tẽpus habent ut sint. et transe¬
unt ut non sint: suis spaciis ꝓcurrentia ad finẽ quã¬
diu sunt Transeunt bona in malis. et mala in bonis.
et dum transeunt aliquando morã faciunt: ⁊ habent
spacia quedã singła ꝓ ut ora̾mant̃ donec finẽ accipi¬
ant. ł ꝑt̾ea enumerat᷑ quedã alt̾nantiũ in mundo.
ut omĩum mutabilium c. ⁊ fluctuationẽ ostendat:
et prius ponit bona et mala. quasi uitȩ carnalis
statum describens: deinde mala et bona. sp̃uał uitẽ
exprimens conditionẽ. Post alt̾nat. et mutat bona

Expanded text:
benedictione in novissimo; prius bona eligit, et dat illi Deus bona temporalia quae finem habeant ut illis succedant mala mansura sine fine. Spiritualis vero prius probatur adversis ut ad prospera perducatur, et habeat ipse quoque mala sua et bona sua; sed mala in tempore, bona in aeternitate. Ita omnis vita alterna sorte ducitur in consummationem, altera de bonis ad mala, altera de malis ad bona. Et omnia tempus habent ut sint, et transeunt ut non sint, suis spatiis procurrentia ad finem, quandiu sint. Transeunt bona in malis, et mala in bonis; et dum transeunt aliquando moram faciunt, et habent spatia quaedam singula prout ordinantur, donec finem accipiant. Propterea enumerat quaedam alternantium in mundo, ut omnium mutabilium fluctuationem ostendat. Et primo ponit bona et mala, quasi vitae carnalis statum describens; deinde mala et bona, spiritualis vitae exprimens conditionem. Post alternat, et mutat bona
Abbreviated transcription (Latin):
cernit in cunctis suis oꝑib et iudiciis constantẽ
atq ĩmutabilẽ ꝑmanere. Rata quippe dispositio
oꝑis et certa moderatio qua cuncta tẽporib sui
ad effectũ ꝓducit. deus manifeste demonstrat
quia sicut᷑ eius sapientia in discernendo non
fallitur: ita quoq eius consiliũ in iudicando ñ
mutat᷑. Qd factũ ẽ ipsũ ꝑmanet. Sicut ĩ hoc toto rerũ condita¬
rũ corpore qd factũ ẽ ꝑmanet. quia dispositionis ordo ñ
confundit᷑. etiã si natura mutabił uariet᷑: ita etiã. ĩ iudiciis

Expanded text:
cernit in cunctis suis operibus, et judiciis constantiam cernit in cunctis suis operibus, et judiciis constantiam atque immutabilem permanere. Rata quippe dispositio operis et certa moderatio, qua cuncta temporibus suis ad effectum producit Deus, manifeste demonstrat, quod sicut sua sapientia in discernendo non fallitur, ita quoque consilium suum in judicando non mutatur. Quod factum est ipsum permanet. Sicut in hoc toto rerum conditarum corpore quod factum est permanet, quia dispositionis ordo non confunditur, etiamsi natura mutabilis varietur, ita etiam in judiciis
Abbreviated transcription (Latin):
Propt̃ quod sequitur et dicit. Didici quod omĩa
oꝑa quȩ fecit deus ꝑseuerent inẽtnum. Sicut
enim opera condicionis in generib suis ordi¬
nem diuinȩ institutionis non transeunt: ita
quoq opera iudiciorũ eius quib facta hominũ
et totũ mundum disponit. sentenciã p̃destina¬
tionis et ꝓuidentiȩ suȩ inet̾nũ fixam ñ con-¬
fundunt. Neq enim addere illis quicquam
possumus ut amplius sit quã ꝓuisum est: neq
auferre ut sit minus. que facta sunt ut time¬
atur deus. Propter hoc nãq dispositio rerũ
uisibiliũ in cursũ transeuntiũ rerum et succeden¬
tium uicissitudine ordinẽ non confundit. ut
scrat homo et intelligat ꝓuidentiã esse et̾nam.
quȩ ab initio rata coñstantiq p̃cepti sui exami¬
natione quẽadmodũ ꝓuentus suos tẽporib suis
consequerent̾ cuncta disposuit: ut illam quoq
in factis suis discat metuere. cuius omĩpotentiã

Expanded text:
Propterea quod sequitur et dicit: Didici, quod omnia Propterea quod sequitur et dicit: Didici, quod omnia opera quae fecit Deus perseverarent in aeternum. Sicut enim opera conditionis in generibus suis ordinem divinae institutionis non transeunt, ita quoque opera judiciorum ejus, quibus facta hominum et totum mundum disponit, sententiam praedestinationis et providentiae ejus in aeternum fixam non confundunt. Neque enim addere illis quidquam possumus, ut amplius sit quam provisum est; neque auferre, ut sint minus quae facta sunt, ut timeatur Deus. Propter hoc namque dispositio rerum visibilium in cursu transeuntium rerum et succedentium vicissitudine ordinem non confundit, ut sciat homo et intelligat providentiam esse aeternam, quae ab initio rata constantique praecepti sui examinatione quemadmodum proventus suos temporibus suis consequerentur, cuncta disposuit. Ut illam quoque in factis suis discat metuere, cujus omnipotentiam
Abbreviated transcription (Latin):
illum quasi aduersetur deus qui bona largitus
est. Hoc enim sibi uult quod subiunx dicẽns.
Et cognoui quod non esset melius. nisi letari
et face̾re bene in uita sua. Qͥ enim sibi bene¬
facit in uita sua de his quȩ dono dei concessa sunt
hominib ad fruendum ut letetur et gaudeat in
deo suo: melius facit quã qui disputat et conten¬
dit aduersus deũ. Omnis enim homo qui come¬
dit et bibit et uidet bonũ de labore suo: hocdo¬
num dei est. Ideirco hoc quia donũ dei est. et lici¬
te concessum a deo. melius ẽ quã disputare et con¬
tendere et murmurare: quod donum dei ñ est
ner concessum hominib a deo quia malũ est et
afflictio magna. Multũ quippe affligitur. qui
neq amareᷤ uel approbare potest quod sustinet:
nec quod odit ĩmutare. Iocirco multũ affligitur
qui disputat et rixatur contra deum: blasphemã
nidicia eius et oꝑa eius detestans: cum ea quȩ
oꝑatur deus homo nullatenus possit ĩmutare.

Expanded text:
illum, quasi adversetur Deus qui bona largitus illum, quasi adversetur Deus qui bona largitus est. Hoc enim sibi vult quod subjungitur, dicens: Et cognovi, quod non esset melius nisi laetari, et facere bona in vita sua. Qui enim sibi benefacit in vita sua de his quae dono Dei concessa sunt hominibus ad fruendum ut laetetur et gaudeat in Deo suo, melius facit quam qui disputat et contendit adversus Deum. Omnis enim homo qui comedit, et bibit, et videt bonum de labore suo, hoc donum Dei est. Idcirco hoc quia donum Dei est, et licite concessum a Deo, melius est quam disputare, et contendere, et murmurare: quod donum Dei non est, nec concessum hominibus a Deo; quia malum est et afflictio magna. Multum quippe affligitur qui neque amare vel approhare potest, quod sustinet; nec quod odit, immutare. Idcirco multum affligitur qui disputat, et rixatur contra Deum, blasphemans judicia ejus et opera ejus detestans, cum ea quae operatur Deus homo mullatenus possit immutare.
Abbreviated transcription (Latin):
subsequuntur latent. oriuntur disputationes plu¬
rime et contradictiones: et affligunt se mentẽ
hominũ praue rixando et murmurando con¬
tia deum cum penetrare non possunt iudicia
ipfius: neq inuenire omne opus quod oꝑatus
est deus ab imitio usq ad finem. Non enim pos¬
sunt penetrare in tanta caligine quo fine fiat
Ibiquid. et. si quedã in principio causȩ extare iu¬
dentur: sed occulta sunt ꝓpter finem. Ideirco ñ
nuienit homo omne opus dei ab inicio usq ad
finem: qm̃ et si quedam uidentur. non penetrat
totum: et fit dubium totũ ꝓpt̾ea quia ñ manifes¬
tatur totũ. Ept̾ea ne rixetur homo indubiis contra
qeum et murmuret in aduersis constitutus. Ideir.¬
co dono dei concedunt᷑ ꝓsꝑa multa et placita plu¬
rima. ut licite utatur homo bonis iusto labore
ad quisitis. et gaudeat et letetur. et mitiget con¬
scientiam suam aduersus deum ut bene sentiat
de illo: et non disputet neq contendat aduersus

Expanded text:
subsequuntur latent, oriuntur disputationes plusubsequuntur latent, oriuntur disputationes plurimae et contradictiones, et affligunt se mentes hominum pravae rixando, et murmurando contra Deum, cum penetrare non possint judicia ipsius, neque invenire opus quod operatus est Deus ab initio usque ad finem. Non enim penetrare possunt in tanta caligine, quo fine fiat aliquid, etsi quaedam in principio causae exstare videntur, sed occulta sunt omnia propter finem. Idcirco non invenit homo omne opus Dei ab initio usque ad finem; quoniam et si quaedam videre videtur non penetrat totum, et fit dubium totum, quia non manifestatur totum; propterea ne rixetur homo in dubiis contra Deum, et murmuret in adversis constitutus, dono Dei conceduntur prospera multa, et placita plurima, ut licite utatur homo bonis justo labore acquisitis, et gaudeat, et laetetur, et mitiget conscientiam suam adversus Deum. Et bene sentiat de illo, et non disputet neque contendat adversus
Abbreviated transcription (Latin):
rationis affligit. Quã afflictionẽ deus illis. de¬
disse dicitur. non mentẽ illorũ prauitate corrũ¬
pendo. sed iudicia sua iuste. ut approbentur ipsi quia
mali sunt ab eorum cognitione subtrahendo: ut
cum uidere non ualent qua iusticia fiat qđ cireca
eos agitur. amplius ꝑ impacientiȩ suȩ uicium a
cognitione ueritatis excecent᷑. Idcirco dedit illis
afflictionẽ quando disputationẽ dedit celando
iudicia sua: ut non inueniat homo opus quod oꝑa¬
tur. deus ab micio usq ad finem. Nam precedt̃
aliquando quedam cause manifestȩ in hoc mun-¬
do iudicia dei: cum deus facta hominũ in p̃sen¬
ti uito subsequenti retributione uel bona remu¬
nerat uel punit mala. Et in his tantũ ualent
aliquatenus discerni iudicia deiꝰ ut aliquod
indiciũ habeat homo occultȩ ueritatis: quatinus
La etiam quȩ penetrare non potest ueneretur
uin uero causȩ p̃cedentes occultȩ sunt uel quȩ

Expanded text:
rationis affligit. Quam afflictionem Deus illis derationis affligit. Quam afflictionem Deus illis dedisse dicitur, non mentem illorum pravitate corrumpendo, sed judicia sua juste, ut probentur ipsi, quod mali sunt, ab eorum cognitione subtrahendo; ut, cum videre non valent qua justitia fiat quod circa eos agitur, amplius per impatientiae suae vitium a cognitione veritatis excaecentur. Idcirco dedit illis afflictionem, quando disputationem dedit celando judicia sua, ut non inveniat homo omne opus, quod operatur Deus ab initio usque ad finem. Nam praecedunt aliquando quaedam causae manifestae in hoc mundo judicia Dei, cum Deus facta hominum in praesenti vita subsequente retributione vel bona remunerat, vel punit mala. Et in his tantum valent aliquatenus discerni judicia Dei, ut aliquid judicium habeat homo occultae veritatis, quatenus illa etiam quae penetrare non potest, veneretur. Cum vero causae praecedentes occultae sunt, vel quae
Abbreviated transcription (Latin):
ecelesias tes nichil in hoc mundo ꝑpetuo in eodẽ
posse consistere. s tẽporũ uices contrariis euenti¬
bus sine cessationȩ raptari. quȩ uidelicet rerũ
mutabilitas licet a creatore rerum omĩum recte
ordinetur: tam̃ cor humanũ ꝑ impacientiã in
murmurationẽ et blasphemiam aduersus ipsum
concutitur. Et ideo subiunxit post enumerata re¬
rum tẽpora. et ait. Uidi afflictionẽ quã dedit ds
filiis hominũ. ut distendantur in ea. Cuncta fe¬
cit bona in tẽpore suo: et mundũ tradidit aispu¬
tationi eorum. Hec est ergo afflictio hominum.
dhisputatio eorũ aduersus deum. quia in eo quod
iudiciis dei humiliter subdi nolunt. et eius dispo¬
sitionem quȩ bona est in reb omib cũ quid con¬
tra uoluntatẽ eorũ prauã agitur contumaciter
rep̾hendunt. non solum eos exterius pena aduer¬
sitatis et tribulationis molestia atterit: s mul¬
tomagis intus furor et impatiencia mur mu¬

Expanded text:
Ecclesiastes nihil in hoc mundo perpetuo in eodem Ecclesiastes nihil in hoc mundo perpetuo in eodem posse consistere; sed temporum vices contrariis euntibus sine cessatione raptari: quae videlicet rerum mutabilitas licet a Creatore rerum omnium recte ordinetur, tamen cor humanum per impatientiam in murmurationem et blasphemiam adversus ipsum concutitur. Et ideo subjunxit post enumerata rerum tempora, et ait: Vidi afflictionem quam dedit Deus filiis hominum, ut distendantur in ea. Cuncta fecit bona in tempore suo, et mundum tradidit disputationi eorum. Haec est ergo afflictio hominum, disputatio eorum adversus Deum; quia in eo quod judiciis Dei humiliter subdi nolunt, et ejus dispositionem, quae bona est in rebus omnibus, cum quid contra voluntatem eorum pravam agitur, contumaciter reprehendunt, non solum eos exterius poena adversitatis, et tribulationis molestia atterit, sed multo magis intus furor, et impatientia murmu
Abbreviated transcription (Latin):
deus iustos aduersitatib et tribulationib exer¬
cei. et uidetur iusticia non habere p̾mium apud
ipsum: et tam̃ nũquã caret retributione sua
occulta: et manifesta aliquando differtur ut
int̾rogentur de ꝑseuerantia sua conscientiȩ ho¬
minum. Et quia ea quȩ in manifesto sunt.
dissimiliter currunt. fluctuant corda hominũ:
et mirant̾ ubi sit iudiciũ ueritatis. cum in hoc
mundo innocentia p̃mitur. et malicia ꝓsꝑatur
et dixi in corde meo iustũ et impiũ iudicabit
deus: et tẽpus om̃is rei tunc erit. Qa uero iñtib
humanis de iudiciis dei et de rerũ om̃ĩum pro¬
uentu contrario grauis oborta est disputatio. Et
subiciende nunc sunt rationes quare corda ho¬
minum aduersus ipsũ moueantur. et in murim¬
rationem consurgant: breuiter suꝑiora repetimus:
ut eorũ quȩ dicenda sunt ex ipsis senteneiã qͣsi
a principio deducamꝰ. Suꝑius demonstrauerat

Expanded text:
Deus justos, adversitatibus et tribulationibus exerDeus justos, adversitatibus et tribulationibus exercet, et videtur justitia non habere praemium apud ipsum: et tamen nunquam caret retributione sua occulta: et manifesta aliquando differtur, ut interrogarentur de perseverantia sua conscientiae hominum. Et quia ea quae in manifesto sunt dissimiliter currunt, fluctuant eorda hominum, et mirantur ubi sit judicium veritatis; cum in hoc mundo innocentia premitur, et malitia prosperatur; Et dixi in corde meo: Justum et impium judicabit Dominus, et tempus omnis rei tunc erit. Quia vero mentibus humanis de judiciis Dei et de rerum omnium proventu contrario gravis aborta est disputatio, et subjiciendae nunc sunt rationes, quare corda hominum adversus ipsum moveantur, et in murmurationem consurgant, breviter superiora repetemus ut eorum quae dicenda sunt, ex ipsis sententiam quasi a principio dicamus. Superius demonstraverat
Abbreviated transcription (Latin):
transgrediatur uel infra maneat oꝑum eset
certa moderatio sic et iudicia eiul sccem certam
ꝓuidentiã currunt ut his neq addi neq minui
aliquid possit: et si quando ipse aliter facere uidet᷑.
et aliter iudicare: dispensatio occulta est: qua non
mutatur consilium. sed opus uoriatur. et iudicium
exercetur.NIam et hoc ipsum iudiciũ est. quoqͥ
iudiciũ differtur aliquando. ut tẽpore suo res¬
tauretur : ut non ꝑeat aliquid ex omib quȩ
facta sunt. ut maneant semper. Semꝑ enim hoc
est ut culpa penã habeat: et iusticia p̃mium con¬
sequatur. S est occulta pena: et pena manife¬
sta. Similiter p̃miũ occultũ est: et p̃miũ mani¬
festum. Et sepe deus malos tolerat. et differt
penam illorum manifestã: et habet tamen
omĩs malicia penã occultã: et iudicat. deus.
et uidetur differre iudiciũ uel facta hominũ
omĩno non attendere ab his qui non uident
nea quȩ foris sunt. Similiter aliquando ꝓbat

Expanded text:
transgrediatur vel infra remaneat operum Dei transgrediatur vel infra remaneat operum Dei certa moderatio: sic et judicia ejus secundum certam providentiam currunt, ut his neque addi neque minui aliquid possit. Et si quando ipse aliter facere videtur, et aliter judicare, dispensatio occulta est qua non mutatur consilium, sed opus variatur et judicium exercetur. Nam et hoc ipsum judicium est: quod judicium differtur aliquando ut tempore suo restauretur, ut non pereat aliquid ex omnibus quae facta sunt, ut maneant semper. Semper enim hoc est, ut culpa poenam habeat, et justitia praemium consequatur. Sed est poena occulta, et poena manifesta. Similiter praemium occultum est, et praemium manifestum. Et saepe Deus malos tolerat, et differt poenam illorum manifestam: et habet tamen omnis malitia poenam occultam. Et judicat Deus, et videtur differre judicium vel facta hominum omnino non attendere ab iis qui non vident nisi ea quae foris sunt. Similiter aliquando probat
Abbreviated transcription (Latin):
aidere bona de labore suo. non solũ quando bo¬
nis huius mundi industria sua adquisitis cuem
grãrum actione ꝑfruitur: s tunc etiam quando
in aduersis constitutus. pro patientie sicȩ labore
spe future consolationis letatur. Comedeer enur
et letabitur in donis dei: quando in ꝓsperiz ge¬
ultabit de munere: et in aduersis hilarescet des
retributione. Sic se om̃i tempore cõponet un pacẽ
cum deo: ut uideat et intelligat quia cuncta os¬
na facit in tẽpore suo: ut ñ iuste accusetur ab bo¬
mine in om̃ib quȩ acciderint. Rata eni fant u¬
potest ĩmutari magnũ uel paruu aliquid. Nam
sicut in cunctis rerum generib quȩ uidennr
ĩminui uel deperire in hĩs que transernt m su¬
peruenientib et succedentib restaurantur. ait
dnspositio uniuersitatis ordinẽ suũ ratũ immobs¬
lemq conseruet. et ꝑmaneat semꝑ prime dis¬
positionis statutũ inuiolabile. ut neq ultra

Expanded text:
videre bona de labore suo: non solum quando bovidere bona de labore suo: non solum quando bonis hujus mundi industria sua acquisitis cum gratiarum actione perfruitur; sed tunc etiam quando in adversis constitutus, pro patientiae suae labore spe futurae consolationis laetatur. Comedet enim et laetabitur in donis Dei, quando in prosperis exsultabit de munere, et in adversis hilarescet de retributione. Sic se omni tempore componet ad pacem cum Deo, ut videat et intelligat quod cuncta bona facit in tempore suo, ut non juste accusetur ab homine in omnibus quae acciderint. Rata enim sunt jutibus, non potest immutari magnum vel parvum aliquid. Nam sicut in cunctis rerum generibus quae videntur imminui vel deperire, in iis quae transeunt, in supervenientibus et succedentisitatis ordinem suum ratum immobilemque conservet; et permaneat semper primae dispositionis statutum inviolabile, ut neque ultra
Abbreviated transcription (Latin):
ipse fieri ordinauit. Ut enim solus ipse timeatur.
et ad eum omni tẽpore in miseđia respectus sit
conscientiȩ humanȩ: idcirco sibi soli seruauit po
tare possit quod ipse legib eternis fixũ constiturt
ut adimpleret.Ppter hoc non disputet homo in uni¬
uersis quȩ illi adueniunt: sed suscipiat iudicia dei
cum reuerentia et timore: et cum quidem ꝓsꝑa
tribuit ddeus et placita condonat. casta exultatio¬
ne lecetur in beneficiis eius: cum uero aduersa
egrediunt᷑ et molesta occurrunt. mala sua me¬
ritenconfitens: iusticiã illius cõmendet et ueri¬
tatem. Quod si quando molestis ingredientibus
patientiã suam labefactari conspexerit. contra toenr¬
murationis et impatientiȩ uitiũ dona munificenti
creatoris sui opponat: ut animus qui pondere. Tepi¬
tationis p̃mitur. ne aliquatenus m blasphemiã erũ¬
pat. recordatione beneficiorũ dei mitigetur. Tuns
enim incipiet benefacere et letari in uita sua ot

Expanded text:
ipse fieri ordinavit. Ut enim solus ipse timeatur, ipse fieri ordinavit. Ut enim solus ipse timeatur, et ad eum omni tempore in misericordia respectus sit conscientiae humanae, idcirco soli sibi potestatem smutare possit quod ipse legibus aeternis fixum constituit, ut adimpleret. Propter hoc non disputet homo in universis quae illi adveniunt, sed suscipiat judicia Dei cum reverentia et timore: et cum quidem prospera tribuit Deus, et placita condonat, casta exsultatione laetetur in beneficiis ejus; cum vero adversa egrediuntur, et molesta occurrunt, mala sua merita confitens, justitiam illius commendet et veritatem. Quod si quando molestiis ingruentibus, patientiam suam labefactari conspexit, contra murmurationis et impatientiae vitium dona munificentiae Creatoris sui opponat: ut animus qui pondere tentationis premitur, ne aliquatenus in blasphemiam erumpat, recordatione beneficiorum Dei mitigetur. Tunc enim incipiet benefacere, et laetari in vita sua, et
Abbreviated transcription (Latin):
seruant singula ut sint quod ea esserinstitisum
et si transeunt non ex ipso hoc est. quia qͥd sunt
exx ipso sunt. quod autem esse desinunt ex semetipsis
habent. sicut et hoc. quod antequã essent nichil fue¬
runt. ex semet ipsis habuerunt: non solum itaq ue¬
rum est hoc de oꝑibus dei quib creaturã mundi
disponit. qd sine immutatione et confusione or¬
dinis maneant inet̃̾nũ: sed etiam de dispositione
et p̃destinatione iudiciorũ eius quib facta homi¬
num examinat hoc uerũ est quod maneant ine¬
ternũ: et legem ꝓuidentiȩ suȩ et statutũ cogita¬
tionis ipse nõn m̾utat. Et sieut oꝑib eius in rerũ
generib neq addere possumus creando ut sit qd̃
non erat. neq auferre ꝑimendo et destruendo om̃i¬
no ut nichil sit quod aliquid erat: sic neq iudicia
erus imutare possumꝰ uel addendo ut fiat quodi¬
se non disposuit. uel auferendo ut non fiat quod

Expanded text:
servant singula, ut sint quod ea esse instituit: servant singula, ut sint quod ea esse instituit: et si transeunt, non ex ipso hoc est, quod id quod sunt ex ipso sunt; quod autem esse desinunt, ex semetipsis habent: sicut et hoc quod antequam essent, nihil fuerunt, ex semetipsis habuerunt. Non solum itaque verum est hoc de operibus Dei quibus creaturam mundi disponit, quod sine immutatione et confusione ordinis maneant in aeternum; sed etiam de dispositione et praedestinatione judiciorum ejus quibus facta hominum examinat, hoc verum est, quod maneant in aeternum, et legem providentiae suae, et statutum cogitationis ipse non mutat. Et sicut operibus ejus rerum generibus neque addere possumus creando, ut sit quod non erat, neque auferre perimendo, et destruendo, ut omnino nihil sit quod aliquid erat: sic neque judicia ejus immutare possumus, vel addendo ut fiat quod ipse non disposuit, vel auferendo ut non fiat quod
Abbreviated transcription (Latin):
nis dei iusto labore aequisitis utitur. quã qui
aduersus deum ꝓ his quȩ in hoc mundo cor¬
tra suam uoluntatẽ uel estimationẽ euemiunt
riccatur. Neq enim potest homo rixando et
murmurando contra deum eius dispositionẽ
ĩmutare: et ideo melius ẽ eius iudicia cũ tieno¬
re susciꝑe: quam in eius iniuiria pro nr̃a lesso¬
ne murmurare. Nam et ideo deus iudiera sua
abscondit a nobis: ut dum ea nec nr̃o intellec¬
tu penetrare nec pro nr̃o arbitrio smutare
possumꝰ. amplius timeamus. Ideirco ꝓsequitur
et dicit. Oidici quod omĩa opera qͦuȩ fecit dds
ꝑseuerent met̾num. Non possumus eis quicq
acidere nec auferre : quȩ fecit deus ut timea¬
tur. Non solum de oꝑibus dei quib essentias
rerum creauit. ereatisq per singula genera
et species rerũ formãq modumꝰ imposuitubi
uerum est. quod oꝑa dei ꝑseuerent inet̾nũ. pro
eo quod eius dispositio iñ eis non mutatut ⁊ et

Expanded text:
nis Dei justo labore acquisitis utitur, quam qui nis Dei justo labore acquisitis utitur, quam qui adversus Deum pro iis quae in hoc mundo contra suam voluntatem vel existimationem eveniunt, rixatur. Neque enim potest homo rixando et murmurando contra Deum ejus dispositionem immutare: et ideo melius est ejus judicia cum timore suscipere, quam in ejus injuria pro nostra laesione murmurare. Nam et ideo Deus judicia sua abscondit a nobis, ut, dum ea nec nostro intellectu penetrare, nec pro nostro arbitrio immutare possumus, amplius timeamus. Idcirco prosequitur et dicit: Didici quod omnia opera quae fecit Deus, perseverent in aeternum. Non possumus eis quidquam addere nec auferre quae fecit Deus, ut timeatur. Non solum de operibus Dei quibus essentias rerum creavit: creatisque per singula genera, et species rerum formam modumque imposuit, hoc verum est, quod opera Dei perseverent in aeternum: pro eo quod ejus dispositio in eis non mutatur, et
Abbreviated transcription (Latin):
tunc inuemet qͦuȩ oꝑatus est deus ab imicio
uisq: ad finem seculi quȩ ipse uidere ñ potui:
Cesset ergo homo disputare de iudiciis dei qui¬
bus mundũ uniuersum gubernat et disponit
ab initio usq ad finem: quia homo neq rector
neq iudex mundi a deo positus fuit s posses¬
sor neq ut sua uirtute aut. potestate mundi
elem̃ta regeret. aut ꝓuentus temporũ suo ar¬
bitrio dispͥutaret: sed ut fructus mundi et
tẽporũ uices sedm creatoris dispensationem
inusum alendȩ infirmitatis suȩ acciꝑet. ẜꝓt̾ca
adiunx̃ et ait. Cognoui quod ñ esset melius:
nisi letari. et facere bene in uita sua. Omĩs enum
homo qui comedit et bibit et uidet honũ de labor¬
re suo: hoc donũ dei est. Nam om̃is homo qui con¬
tendit et disputat de oꝑib dei. et causatur iudi¬
cia dei. et eius dispositiones in mundo accuisate
hoc donũ dei ñ est. neq ex deo est illud s contra
deum: et melius facit qui licite in hoc mundo do¬

Expanded text:
t opera quae operatus est Deus ab initio mundi, usque ad finem saeculi quae ipse videre non potuit? Cesset ergo homo disputare de judiciis Dei, quibus mundum universum gubernat et disponit ab initio usque ad finem; quia homo neque rector neque judex mundi a Deo positus fuit, sed possessor; neque ut sua virtute aut potestate mundi elementa regeret aut proventus temporum arbitrio dispensaret, sed ut fructus mundi, et temporum vices secundum Creatoris dispensationem in usum alendae infirmitatis suae acciperet. Propterea adjunxit et ait: Cognovi quod non esset melius, nisi laetari et facere bene in vita sua. Omnis enim homo qui comedit et bibit, et videt bonum de labore suo, hoc donum Dei est. Nam omnis homo qui contendit, et disputat de operibus Dei, et causatur judicia Dei, et ejus dispositiones in mundo accusat; hoc donum Dei non est, neque ex Deo est illud, sed contra Deum, et melius facit qui licite in hoc mundo do
Abbreviated transcription (Latin):
iuerire se putit: ideo semꝑ cum in reb habitio eũ¬
pientia. dodente aut iocunditatẽ falsam aut ueram
miseriã inuenerit. continuo ad alia se qlasi poti¬
ora quib uel dolorẽ suũ alleuiet. uel expleat iocun¬
antatẽ appetenda conuertit. Hinc ergo semꝑ futura
appetit. presentia fastidit: et fit miro quodã modo
sibi testisest homo uera bona non esse hȩc ppla quȩ di¬
lagiti qula dum semꝑ animo fucuris inhiat et nẽcͣ
se on bis quib frut uere telicẽ agnosait ⁊ hoc plane i ipse poat cu¬

Expanded text:
invenire se putat: ideo semper cum in rebus habitis, expinvenire se putat: ideo semper cum in rebus habitis, experientia docente, aut jucunditatem falsam aut veram miseriam invenerit, continuo ad alia se quasi potiora quibus, vel dolorem suum allevet, vel expleat jucunditatem, appetenda convertit. Hinc ergo semper futura appetit, praesentia fastidit: et fit miro quodam modo,sibi testis est homo; vera bona non esse haec ipsa quae diligit; quia dum semper animo futuris inhiat, et nunquam se in iis quibus fruitur vere felicem agnoscit: in hoc plane et ipse probat qu
Abbreviated transcription (Latin):
ULTISUNT SeRMoNes hocnns:
quia cor hominis unũ non ẽ. Hisi enim
prius mens a fonte ueritatis introrsũ se
per multa desideria spargeret: nequaqͣ
sermo foris ꝑ tam multas se assertiones
deriuaret. Hunc autẽ quia animus rector ab amore ue¬
nitatis ꝑ uaria desideria in concupiscentiã uanitatis scidi¬
cur. icirco in approbatione eiusdẽ uanitatis uario ei¬
e inconstantiq uidicio lingua foris ꝑ uerbũ famulatuis.
ħptea ergo salomon de uauitate dispuansi todens moser¬
mone sentenciã mutat: ut iudelicet senlũ in eogutatione
ꝑdmore tanntatis mutatũ ostendat. Core nãq eumanũ
qđ m desiderio etͥnitatis fixum ñ ẽ. nuꝗ̃ stabile esise lid
set : qm̃ esti desideriorũ carnaliũ totiers a sua stadilita¬
te concutit. quotiens ab hił quib ꝑ amorẽ ibesetaa ae
alia ancupiscenda mouetur. Dio enim in reruitedose¬
unitiũ usũ fruetũ eantatis exquirit. et in his que solũ
au crmporis consolationẽ facta sunt. felicitatis gaudiũ

Expanded text:
ulti sunt sermones hominis, quia cor hominis unum non est. Nisi enim prius mens a fonte veritatis introrsum se per multa desideria spargeret, nequaquam sermo foris per tam multas se assertiones derivaret. Nunc autem quia animus rector ab amore virtutis per varia desideria in concupiscentiam vanitatis scinditur: idcirco in approbatione ejusdem vanitatis vario ei inconstantique judicio lingua foris per verbum famulatur. Propterea ergo Salomon de vanitate disputans, toties in sermone sententiam mutat, ut videlicet sensum in cogitatione per amorem vanitatis mutatum ostendat. Cor namque humanum quod in desiderio aeternitatis fixum non est, nunquam stabile esse valet; quoniam aestu desideriorum carnalium toties a sua stabilitate concutitur, quoties ab iis quibus per amorem inhaeserat, ad alia concupiscenda movetur. Quia enim in rerum transeuntium usu fructum aeternitatis exquirit, et in iis, quae solum ad temporis consolationem facta sunt, felicitatis gaudium
Abbreviated transcription (Latin):
sũmũ omĩum ac principale ẽ adipiscendũ intendat.
Posset hoc quantũ ad ueritatẽ int̃pretationis ꝑtinet
satis conuenient induci: si sapientia nos ad altiorem
intelligentiã. et t̾ram aliam. aliosq fines. et oculos
alios cogitandos non uocaret. Nã si caput sapientis
recte spiritalit intelligitur: necesse ẽ ut t̾rã quoq et
fines eius ꝓpter ocłos stultorũ mistice et ñ corꝑaliter
int̃pretemur. Sicut ergo hic mundus uisibilis habet
celum suũ et t̾ram suam: sic homo habet t̾rã suam
et celũ suũ. Nam et ipse homo mundus est: et minor
mundus dictus ẽ homo. Huius terra ẽ. caro eius: et ce¬
lũ eius. anima eiꝰ. S in hoc mundo maiore intra celũ

Expanded text:
summum omnium ac principale est adipiscendum intendat. summum omnium ac principale est adipiscendum intendat. Posset hoc, quantum ad veritatem interpretationis pertinet, satis convenienter induci; si Sapientia nos ad altiorem intelligentiam, et terram aliam, aliosque fines, et oculos alios cogitandos non vocaret. Nam, si caput sapientis recte spiritualiter intelligitur, necesse est ut terram quoque et fines ejus propter oculos stultorum mystice et non corporaliter interpretemur. Sicut ergo hic mundus visibilis habet terram suam et coelum suum, sic homo habet terram suam, et coelum suum. Nam et ipse homo mundus est et minor mundus dictus est homo. Hujus terra est caro ejus, et coelum ejus anima ejus. Sed in hoc mundo majore intra coelu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑspicaces quã cecos ocłos p̃dicamus: quos usq ad fi
tuit. ut ãbitũ terrȩ oculis lustraretꝰ et tã longinqͥ
spatia quȩ multorũ labore annorũ uix conficipo¬
tuissent. una uisione ꝑcurreret : Ridiculũ est uel
hoc cogitare quia scriptura de uisione corporali¬
hoc dixerit. et de t̾ra ista uisibili.  oculi stultorũ
in finib t̾re: niłi forte quis in his uerbis hoc signi¬
ficari credat. qd stulti quiq et uitȩ carnalis ama
tores. quia t̾rena bona tota m̃tis intencione semꝑ ambi¬
unt. pro eis adipiscendis ac querendis usq ad exteras
nationes et sepe usq ad ultimos fines t̾rarũ discurrt̃:
et ꝑpt̾ea illic habere ocłos dicunt᷑. qd cogitatione ac de¬
siderio semꝑ illuc intendunt. Sapiens autẽ qui ad ea
quȩ sursum sunt m̃tẽ erexit. et intentionẽ dirigit.
ipse ocłos in capite suo habeat: ꝓ eo qd̃ ad id quod

Expanded text:
perspicaces quam caecos oculos praedicamus, quos usque ad fiperspicaces quam caecos oculos praedicamus, quos usque ad fituit, ut ambitum terrae oculis lustraret, et tam longinqua spatia, quae multorum labore annorum vix confici potuissent, una visione percurreret? Ridiculum est vel hoc cogitare, quod Scriptura de visione corporali dixerit. De terra ista visibili: Oculi stultorum in finibus terrae, nisi forte quis in his verbis hoc significare credat, quod stulti quique et carnalis vitae amatores, qui a terrena bona tota, mentis intentione semper ambiunt, pro eis adipiscendis ac quaerendis usque ad exteras nationes, et saepe usque ad ultimos fines terrarum discurrunt: et propterea illic oculos habere dicuntur, quod cogitatione ac desiderio semper illuc intendunt. Sapiens autem qui ad ea, quae sursum sunt mentem erexit et intentionem dirigit, ipse oculos in capite suo habeat, pro eo quod ad id quod
Abbreviated transcription (Latin):
bus istis diximus int̾pretationi scripturȩ suã ueri¬
tatẽ digne accõmodare ualent. et non sit alia excel¬
lentior int̾pretacio cui ista iure concedat: nunc re-¬
stat inquirere qui sint isti fines t̾rȩ qui cõmemora¬
ti sunt. et ubi sunt. s et quȩ sit ipsa terra. et ubi sit.
in cuius finib sunt ocłi stultorũ. qui ñ respiciunt ad
caput suũ ut uideant et ñ ambulent in tenebris.
Primũ ergo queramꝰ quȩ sit t̾ra ista: et ubi sit t̾ra
ista. Scimus autẽ quia in hoc mundo t̾ra ẽ. et celũ
est: et inder celũ et t̾rã est quicqͥd in hoc mundo ẽ¬
Nam in huius mundi corpore celũ supp̃mũ ẽ. et t̃ra
ima ẽ : et sicut supͣ celũ nichil huiusmodi ẽ. qđ in
ipso celo ñ est. ita sub t̾ra nichil ẽ. nisi forte quod in
terra ẽ. Et si dicimꝰ de t̾ra ista quia in finib eiꝰ oculi
stultorũ sunt. quomͦ hoc stare poterit: Magis enĩ

Expanded text:
bus istis diximus, interpretationi Scripturae suam veribus istis diximus, interpretationi Scripturae suam veritatem digne accommodare valeant, et non sit alia excellentior interpretatio cui ista jure concedat, nunc restat inquirere qui sint isti fines terrae, qui commemorati sunt, et ubi sunt, sed et quae sit terra ipsa, et ubi sit, in cujus finibus sunt oculi stultorum, qui non respiciunt ad caput suum ut videant, et non ambulent in tenebris. Primum ergo quaeramus, quae sit terra ista, et ubi sit terra ista. Scimus autem quod in hoc mundo terra est et coelum est, et inter terram, et coelum est quidquid in hoc mundo ecorpore coelum supremum est, et terra infima et sicut supra coelum nihil hujusmodi est, quod in ipso coelo non est, ita sub terra nihil est, nisi forte quod in terra est. Et si dicimus de terra ista, quod in finibus ejus oculi stultorum sunt quomodo hoc stare non poterit. Magis enim
Abbreviated transcription (Latin):
mala ꝑꝑter qd̃ esse ꝑmissa sunt: et bonũ faciũt ipsa
mala : et ñ ipsa mala faciunt bonũ: s ex ipsis malis
facit bonũ. qui et bonis et malis uti nouit ad bo¬
num. Hoc autẽ sapientia ẽ: quȩ ꝑtingit a fine usq
ad finẽ fortit᷑ et disponit omĩa suauiter. Duitius
cutiendis ĩmorati sumꝰ: s non plane quã rei difficul¬
tas exigeret. Nunc igitur quia inuenimus finẽ ⁊ finẽ.
de quib scriptura locuta ẽ. eum diceret sapientiã per¬
tingere a fine usq ad finẽ fortit̾. et disponere omnia
suauiter. et istos fines querere ꝓpositũ erat ꝓpt̾ fines
terrȩ ubi sunt oculi stultorũ qui ambulant᷑ in tene¬
bris. ne forte ꝑtingat sapientia ad fines t̾rȩ. quȩ
a fine ꝑtingit usq ad finẽ. et lux in tenebris luceat ĩ
finib terrȩ si sapientia ꝑtingit ad fines. quȩ ꝑtingit
quia igitur istos fines inuenimꝰ si tam̃ ea quȩ de fimi¬

Expanded text:
mala propter quod esse permissa sunt: et bonum faciunt ipsa et mala propter quod esse permissa sunt: et bonum faciunt ipsa et mala et non ipsa mala faciunt bonum, sed ex ipsis malis facit bonum: qui et bonis et malis uti novit ad bonum. Hoc autem Sapientia est, quae pertingit a fine usque ad finem fortiter, et disponit omnia suaviter. HOMILIA cutiendis immorati sumus; sed non plane quam rei difficultas exigeret. Nunc igitur quia invenimus finem, et finem de quibus Scriptura locuta est, cum diceret Sapientiam pertingere a fine usque ad finem fortiter, et disponere omnia suaviter; et istos fines quaerere propositum erat propter fines terrae, ubi sunt oculi stultorum, qui ambulant in tenebris, ne forte pertingat Sapientia ad fines terrae quae a fine pertingit usque ad finem, et lux in tenebris luceat in finibus terrae, si Sapientia pertingit ad fines terrae, quae pa suaviter. Quia igitur istos fines invenimus. Si tamen ea quae de fini
Abbreviated transcription (Latin):
suauitas in tormentis et̃nis esse poterit: ut dicat᷑
disponens omĩa suauiter: An ideo suauiter. quia ip¬
sa suauis ꝑmanet. quȩ disponit. licet illi fuaues nõ
sint quos disponit. nec istud suaue sit in quo dispo¬
nit: Quomodo tam̃ suauiter disponit: An ideo
suauiter disponit. quia ipsa dispositio suauis est. etiã¬
s̃ illa suauia ñ sint quȩ disponit: et sicut mala non
male s bene disponit. ita in suauia et amara suaui¬
ter disponit: Ept̾ea enĩ mala sunt et ab omĩpotenti
bono mala esse ꝑmissa sunt. non ut mala bona fiãt
s ut de malis bona fiant. et bona ipsa malorũ cõ¬
ꝑatione pulchrius elucescant. ut non bona malis
augeantur adiunctis. s cõmendentur cõꝑatis. Quis
autẽ sapiens est ut intelligat hec quid mala faciãt
in regno boniꝰ et tam̃ si nichil facerent in regno
sapientiȩ omĩno mala ñ essent. Ergo aliqͥd fa̾ciunt

Expanded text:
suavitas in tormentis aeternis esse poterit, ut dicatur suavitas in tormentis aeternis esse poterit, ut dicatur disponens omnia suaviter? An ideo suaviter, quia ipsa suavis permanet quae disponit, licet illi suaves non sint quos disponit, nec illud suave sit in quo disponit? Quomodo tamen suaviter disponit? An ideo suaviter disponit, quia ipsa dispositio suavis est, etiamsi illa suavia non sunt quae disponit: et sicut mala non male, sed bene disponit, ita insuavia et amara suaviter disponit? Propterea enim mala sunt, et ab omnipotenti bona mala esse permissa sunt, non ut mala dona fiant; sed ut de malis bonum fiat, et bona ipsa malorum comparatione pulchrius elucescant; non ut bona malis augeantur adjunctis, sed commendentur comparatis. Quis autem sapiens est, ut intelligat haec, quid mala faciant in regno boni: et tamen si nihil facerent in regno sapientiae omnino mala non essent? Ergo aliqui faciunt
Abbreviated transcription (Latin):
onis: et deorsum ꝓfundum cdãpnationis. Isti enim
fines non habent ultra alios fines quib ipsi finiri
possint: sed omĩa usq ad ipsos quȩ fac̾ta sunt ad
ipsos: et ultra ipsos nichil. Ad istos duos fines. uni¬
uersorũ cursum incipiens a medio sapientia. hinc
mele siue ꝓmouendo siue deserendo disponẽs conducit: sursu at¬
cendentib uiã sternẽs iusticiã. deorsũ descendentib uiã relin¬
quens iniquitatẽ.: ut ꝑ iusticiã eat̾ ad beatitudinẽ. ꝑ iniqͥta¬
tem uero ⁊ inusticiã ꝑueniatur ad dãpnationem.
Quo cũ uentũ fuerit᷑ sistet uniu̾̃sa in finib suis:
et fines ipsi nũquã habebunt finẽ. Et tunc quoq
ipsa sapientia ꝑtinget a fine usq ad finẽ forticer
ut amplius ñquamꝰ uel a retributione iustorum.
deficiat. uel a pena iniquorũ desistat: disponens
omĩa suauiter. hinc ad gaudiũ illinc adi suppliciũ
etuũ. Si queso quȩ suauitas in inferis erit. quȩ

Expanded text:
onis, et deorsum profundum damnationis. Isti enim onis, et deorsum profundum damnationis. Isti enim fines non habent ultra alios fines, quibus ipsi finiri possint; sed omnia usque ad ipsos, quae facta sunt ad ipsos, et ultra ipsos nihil. Ad istos duos fines universorum cursum, incipiens a medio sapientia hinc inde sive promovende, sive deserendo disponens conducit; sursum ascendentibus viam sternens justitiam; deorsum descendentibus viam relinquens iniquitatem, ut per justitiam eatur ab beatitudinem, per iniquitatem vero et injustitiam perveniatur ad damnationem. Quo cum ventum fuerit, sistet universa in finibus suis; et fines ipsi nunquam habebunt finem. Et tunc quoque ipsa Sapientia pertinget a fine usque ad finem fortiter, ut amplius nunquam vel a retributione justorum deficiat, vel a poena iniquorum desistat: disponens omnia suaviter hinc ad gaudium, illinc ad supplicium aeternum. Sed, quaeso, quae suavitas in inferis erit? quae
Abbreviated transcription (Latin):
ciunt quod possunt. putant quidem et uolunt face
se qd̾ ipsa non uult. et tam̃ non aliud faciunt er
nescrunt quã quod ipsa uult. Manifeste enĩ ꝑmt¬
tuntur et occulte conducunt̾ ut suauiter disponã¬
tur: et ꝑtingit usq ad eos sapiendia forticer. ut
ipsos ad suam dispositionẽ restringat: et disponit su¬
auiter. ne ipsos contra eorũ uoluntatẽ cõpellat. Sed
at se quando exterius uiolentiã prauis uoluntatib eo¬
inbendis siue plectendis adibet. nũquã tamen sua¬
uitatẽ suȩ dispositionis deserit: quia in se tranquilla
ꝑmanens. inde aduersantium pacẽ male quietã tur¬
bat.cum regnũ iusticiȩ suȩ solidius add pacẽ cõpo¬
uur. s pc̃ea ergo ꝑtingit a fine usq ad finẽ forticer.
et dis ponit onũa suauiter. Restat nunc maximꝰ ille
et suppremꝰ sapientiȩ excursus: a fine usq ad finem
qui nullũ habet finẽ. Sursum sublime contẽplati¬

Expanded text:
ciunt quod possunt, putant quidem et volunt facere ciunt quod possunt, putant quidem et volunt facere se quod ipsa non vult; et tamen non aliud faciunt, nec facere queunt quam quod ipsa vult. Manifeste enim permittuntur et occulte conducuntur, ut suaviter disponantur; et pertingit usque ad eos Sapientia fortiter, ut ipsos ad suam dispositionem restringat; et disponit suaviter, ne ipsos contra eorum voluntatem compellat. Sed et si quando exterius violentiam pravis voluntatibus adhibendis, sive plectendis adhibet; nunquam tamen suavitatem suae dispositionis deserit; quia in se tranquilla permanens, unde adversantium pacem male quietam turbat: inde regnum justitiae suae solidius ad pacem componit. Propterea ergo pertingit a fine usque ad finem fortiter et disponit omnia suaviter. Restat nunc maximus ille et supremus Sapientiae excursus, a fine usque ad finem: qui nullum habent finem. Sursum sublime contemplati
Abbreviated transcription (Latin):
suauiter. Quȩ omĩa: Praua et recta. bona et ma¬
la: obnoxia et aduersa. Omĩa disponit suauiter.
solum obnoxia. sed aduersa: omĩa disponit suauiter.
Quam suauiter: Uultis scrre quã suauit̃ disponit
omĩa: Sine uiolentia aduersa subteit: sine tu¬
multuatione praua dirigit: et ĩpacatissimo regno
suo qd iusticia intus tenet. mala quoq et aduersan¬
tium uitiorũ motus sine coactione secreto ordine
sapientissimaq dispositione seruire facit. Tam sua¬
uiter enĩ omĩa et non suauia disponit. ut omĩa que
contra eius uoluntatẽ se erigunt. neq potent̃ extin¬
guat ut nichil sint. neq uiolenter compella ut
nichil possint: s esse sinens et posse annuens cur¬
rentia contra suã uoluntatẽ manifeste ꝑmittit. et
occulte conducit ad implendã suam uoluntatẽ. Et
cum uolunt illa contra ipsam sine ipsa uolunt. eum
autẽ possunt qd uolunt ab ipsa possunt. cũ uero fa¬

Expanded text:
suaviter. Quae omnia? Prava et recta, bona et masuaviter. Quae omnia? Prava et recta, bona et mala, obnoxia et adversa, omnia disponit suaviter: solum obnoxia, sed etiam adversa. Omnia disponit suaviter. Quam suaviter? Vultis scire quam suaviter disponit omnia? Sine violentia adversa subjicit; sine tumultuatione prava dirigit, et in pacatissimo regno suo, quod justitia intus tenet, mala quoque et adversantium vitiorum motus, sine coactione secreto ordine sapientissimaque dispositione servire facit. Tam suaviter enim omnia etiam non suavia disponit, ut omnia quae contra ejus voluntatem se erigunt, neque potenter exstinguat, ut nihil sint neque violenter compellat, ut nihil possint; sed esse sinens et posse annuens, currentia contra suam voluntatem manifeste permittit, et occulte conducit ad implendam suam voluntatem. Et cum mali volunt illa contra ipsam, sine ipsa volunt; cum autem possunt quod volunt, ab ipsa possunt. Cum vero fa
Abbreviated transcription (Latin):
tia maliciã: quia attingit a fine in qͦ om̃e bonũ iri¬
cium accepit. usq ad finem in quo etiã corruptũ
bonũ post defectum boni in aliquo bono subsistit.
Attingit autẽ a fine usq ad finem fortiter. ut ip¬
sam malitiã potestate ad m̃surã cohibeat. et ratio¬
ne ad ordinem constringat: ne uel in finẽ se por¬
rigat totũ ꝑimens corrũptio. uel ad extrema se
ditfundat totũ deformans confusio. Ept̃ea ergo
fortiter ubiq ꝑtingit. subiciens maliciam dñatiõi
suȩ: et quicquid illa corruptionis ad confusionẽ
ingerit. hec lege mirabili secretaq: dispositione ad
decorẽ oꝑum suorũ conuertit. ex non pulchro effi¬
ciens ut pulcherrimũ fiat quod pulchrũ est: et quod
bonum ꝑse constat. ex eõ quod bonũ non est in con¬
sũmatione bonitatis consurgat. Attingit ergo a fine
usq ad finẽ fortiter: et disponit omnia suauiter.
Nichil excipitur a suauitate eius. Omĩa disponit

Expanded text:
tia malitiam; quia attingit a fine in quo omne bonum, initia malitiam; quia attingit a fine in quo omne bonum, initium accepit, usque ad finem, in quo etiam corruptum bonum post defectum boni in aliquo bono subsistit. Attingit autem a fine usque ad finem fortiter, ut ipsam malitiam potestate ad mensuram cohibeat, et ratione ad ordinem restringat, ne vel in finem se porrigat totum perimens corruptio, vel ad extrema se diffundat, totum deformans confusio. Propterea ergo fortiter ubique pertingit subjiciens malitiam dominationi suae: et quidquid illa corruptionis ad confusionem ingerit, haec lege mirabili secretaque dispositione ad decorem operum suorum convertit, ex non pulchro efficiens, ut pulcherrimum fiat quod pulchrum est, et quod bonum per se constat, ex eo quod bonum non est, in consummationem bonitatis consurgat. Attingit ergo a fine usque ad finem fortiter et disponit omnia suaviter. Nihil excipitur a suavitate ejus. Omnia disponit
Abbreviated transcription (Latin):
maliciã ier incorruptis bonis quo malicia ñ acce it:
et consequens maliciã in his quȩ corrupta sunt. quo
malicia non p̃cedit. Non enĩ malicia sapientiã p̾ced̾e
potest. ut uel ante illius exortũ prior inueniatur.
uel post illius defectũ posterior: quia et prius corrup¬
tione inuenit᷑. quod aliquando corruptionẽ admi¬
sit: et posterius corruptione qđ totum corrũpi ñ
potuit: et supra corruptionẽ. quo corruptio non
accessit. Et ꝓꝓt̾ea sapientia maliciã uincit. et stul¬
ticiam p̾cedit: quia attingit a fine usq ad finem.
idest ab ortu omĩs bom ut maliciã transcendat. ultͣ
defectũ cuiusdã boni ut maliciã concludat. In quo
enim omne bonũ aliquando sine corruptione ex¬
titit. prior sapientia agnoscitur: in quo autem
etiam bono quod corrũpitur post corruptionem
aliquid suꝑẽ boni quod omĩno corrũpi non potest:
posterior sapientia inuenitur. Uincit ergo sapien¬

Expanded text:
malitiam in incorruptis bonis, quo malitia non accedit: malitiam in incorruptis bonis, quo malitia non accedit: et consequens malitiam in iis, quae corrupta sunt, quo malitia non praecedit. Non enim malitia Sapientiam praecedere potest, ut vel ante illius exortum prior inveniatur, vel post illius defectum, posterior quia et prius corruptione invenitur, quod aliquando corruptionem admisit, et posterius corruptione quod totum corrumpi non potuit, et supra corruptionem quo corruptio non accessit. Et propterea Sapientia malitiam vincit, et stultitiam praecedit; quia attingit a fine usque ad finem, id est ab exortu omnis boni, ut malitiam transcendat ultra defectum cujusdam boni ut malitiam concludat. In quo enim omne bonum aliquando sine corruptione exstitit prior Sapientia agnoscitur. In quo autem etiam bono quod corrumpitur, post corruptionem aliquid superest boni, quod omnino corrumpi non potest, posterior Sapientia invenitur. Vincit ergo Sapien
Abbreviated transcription (Latin):
ceret: et cõꝑata pulchrior appareret. Confert
enim se et cõmetitur sapientia maliciȩ in oꝑibus
suis: et uincit eã utrĩq ut attingat a fine usq
ad finẽ fortiter: quia sapientiã malicia ad defec¬
tum currẽs ñ euadit. sed sapientia maliciã ad pro¬
uectũ surgens transcendit. Ideo enĩ malicia add
defectũ currens sapientiã non euadit: quia non
potest malicia ip̃sa quod corrũpat inuenire. nisi
in his quȩ sapientia creauit. Sapientia uͦ ꝓpt̃ea ma¬
liciã ad ꝓuectũ surgens transcendit: quiã non po¬
test totum maliciõ corrũꝑe. quod sopientia potuit
creare. Ut ergo malicia cõparetur. nchil ꝑ maliciã
ad non esse deduci potest. qdͥ a sapientia ẽsse ñ acce¬
perit: ut autẽ malicia suꝑetur. non totũ qđ a sopi¬
entia factũ est malicia corrũpit. Cuxrit ergo sapi¬
entia ut attingat a fine usq ad finẽ. trans cendeus

Expanded text:
ceret, et comparata pulchrior appareret. Confert ceret, et comparata pulchrior appareret. Confert enim se, et commetitur Sapientia malitiae in operibus suis, et vincit eam utrinque, ut attingat a fine usque ad finem; quia Sapientiam malitia ad defectum currens non evadit, sed Sapientia malitiam ad provectum surgens transcendit. Ideo enim malitia ad defectum currens Sapientiam non evadit, quia non potest malitia ipsa, quae corrumpat invenire, nisi in iis quae Sapientia creavit. Sapientia vero propterea malitiam ad provectum surgens transcendit; quia non potest totum malitia corrumpere, quod Sapientia potuit creare. Ut ergo malitia comparetur, nihil per malitiam ad non esse deduci potest, quod a Sapientia esse non acceperit; ut autem malitia superetur non totum quod a sapientia factum est, malitia corrumpit. Currit ergo sapientia, ut attingat a fine usque ad finem transcendens