comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
aggerantur. hec dicta sunt ꝓp¬
ter imꝑitiã fr̃m: qui cũ legente
lectore audiunt hoc uerbum. pe¬
ctora statim tundunt. ñ attenden¬
tes quo loco dicatur: quasi ñ pos
tandum de eo. qd illicite factum
uideretur uideis. qd̃ discipuli sab¬
bato spicas euulsissent. unum ex¬
emplum datũ regiȩ potestatis
de dauid. alt̾m sacerd otalis. de his
q̃ ꝑ iinisteriũ templi sabbatum
iuolant ut multo minꝰ ad ipsũ
euulsarum sabbato spicarum
crimen ꝑtineat. qui uerus rex
ce uerus sacerdos ẽ. & ideo dñs
homines. uenit inimicus eius.
&e suꝑseminauit zizaniam in
medio tritici. & abiit. Cũ negli¬
gentius agerent prepositi eccłiȩ.
aut dormitionẽ mortis acciꝑent
apłi. uenit diabolus & suꝑsemi¬
nauit eos quos malos filios dñs
interp̃tatur. S recte queritur.
utrũ heretici sint. an male ui¬
uentes catholici. Possunt enim
dici filiĩ mali etiam heretici. qͥa
ex eodem eugłii semine & xp̃i

Expanded text:
aggerantur. Haec dicta sunt propaggerantur. Haec dicta sunt propter imperitiam fratrum, qui cum legente lectore audiunt hoc verbum, pectora statim tundunt, non attendentes quo loco dicatur, quasi non postandum de eo quod illicite factum videretur Judaeis, quod discipuli sabbato spicas evulsissent, unum exemplum datum regiae potestatis de David, alterum sacerdotalis de iis qui per ministerium templi sabbatum iolant: ut multo minus ad ipsum evulsarum sabbato spicarum crimen pertineat, qui verus rex et verus sacerdos est, et ideo Dominus homines, venit inimicus ejus et superseminavit zizania in medio tritici, et abiit. Cum negligentius agerent praepositi Ecclesiae, aut cum dormitionem mortis acciperent Apostoli, venit diabolus et superseminavit eos quos malos filios Dominus interpretatur. Sed recte quaeritur utrum haeretici sint, an male viventes catholici. Possunt enim dici filii mali etiam haeretici, quia ex eodem Evangelii semine et Christi
Abbreviated transcription (Latin):
cͦ ex similitudine columbarum
nulli prorsus nocere: ad societa¬
tem suam ꝑtinenti participati
confessionẽ poni in laude dei.
Non enĩ peccata dñs confitebat᷑
que nulla habebat: p̃sertim qͥa
eum exultantẽ hoc dixisse alius
eugłista cõmemorat: quã qͣm qe
uerba ipsa que dicit. ñ habeãt
dubitationẽ. qd̃ in di laude di¬
cantur. Ergo confessionẽ uocat
scriptura generaliter: quicqͥd
manifeste sicut cernit᷑ enunciat᷑.
Nam illud qd̾ ait. siquis me confeᷤ¬
sus fuerit corã hominib. confi¬
tebor eum coram patre meo. uł
sicut alibi scriptũ est corã angłis
dei: ñ utiq peccata confitetur.
qui xp̃m confitetur. Quod si ꝓp¬
terea putant aliqui confessionẽ
uocari quia pro crimine obicia¬
tur xp̃i nomen tempore ꝑsecu¬
tionis: nũqͥd ita etiam  ꝑc corã
patre. uł coram angłis. hominẽ
qui se confessus fuerit confitet᷑.
Est etiam in eccłiastico ita positũ.
& hec dicetis in confessione. oꝑa

Expanded text:
ergo ex similitudine columbarum ergo ex similitudine columbarum nulli prorsus nocere ad societatem suam pertinenti participatioconfessionem poni in laude Dei. Non enim peccata Dominus confitebatur, quae nulla habebat, praesertim quia eum exsultantem hoc dixisse alius evangelista commemorat : quanquam et verba ipsa quae dicit non habeant dubitationem, quod in laude Dei dicantur. Ergo confessionem vocat Scriptura generaliter quidquid manifeste, sicut cernitur, enuntiatur. Nam et illud quod ait, Si quis me confessus fuerit coram hominibus, confitebor et ego eum coram Patre meo ; vel sicut alibi est, coram Angelis Dei : non utique peccata confitetur qui Christum confitetur. Quod si propterea putant aliqui confessionem vocari, quia pro crimine objiciatur Christi nomen tempore persecutionis; numquid ita etiam Christus coram Patre vel coram Angelis hominem qui se confessus fuerit confitetur? Est etiam in Ecclesiastico ita positum, Et haec dicetis in confessione, Oper
Abbreviated transcription (Latin):
pissent: aut ut ostenderent usq
aideo se ab ipsis nichil terrenum
querere: ut etiam puluerẽ de t̾ra
eoꝵ ñ sibi paterẽtur adherere.
Estote gͦ prudentes sicut serpen¬
tes. ad cauendum malum in ca¬
obicit ꝑsequenti. Uel quod per
angustias se coartans. uetere tu¬
nica exutus in nouatur: qd imi¬
tantur quib dictũ ẽ. intrate ꝑ
angustam port̾a cũ ueterẽ homi¬
nẽ exuuntur. Nam si cauendu
malum itti moneret. ut iuolent̾
resistendu eẽt malis. ñ supͣ dix¬
isset. Mittouos sicut oues in me¬
dio lupoꝵ. Simplices autẽ sic̃
columbas ẽẽ uoluit: ad nulli no¬
cendum. Nam hoc genus auis
nullũ om̃ino animaliũ necat. ñ
solum grandiũ contra que iureᷤ
ñ habet: s etiam minutissimoꝵ.
quib etiam ꝑpariu passeres
aluntur. Est autẽ om̃ib irrationa¬
bilibus animantib una qued̃a
inter se societas: sicut etrã ratio¬
nabilib id ẽ hominib. ñ solum
secum. s etiam cũ angłis. Discunt

Expanded text:
pissent; aut ut ostenderent usque pissent; aut ut ostenderent usque adeo se ab ipsis nihil terrenum quaerere, ut etiam pulverem de terra eorum sibi non paterentur adhaerere.Estote ergo prudentes sicut serpentes: ad cavendum malum, in cabjicit persequenti: vel quod per angustias se coarctans veteri tunica exutus innovatur. Quod imitantur quibus dictum est, Intrate per angustam portam ; cum vetere homine exuuntur. Nam si cavendum malum ita moneret, ut violenter resistendum esset malis, non supra dixisset, Mitto vos sicut oves in medio luporum. Simplices autem sicut columbas esse voluit, ad nulli nocendum. Nam hoc genus avis nullum omnino animalium necat; non solum grandium, contra quae vires non habet, sed etiam minutissimorum, quibus etiam perparvi passeres aluntur. Est autem omnibus irrationalibus animantibus una quaedam inter se societas, sicut etiam rationalibus sua, id est hominibus, non solum secum, sed etiam cum Angelis. Discunt
Abbreviated transcription (Latin):
peꝑit sponsũ eccłiȩ. Duudunt᷑
dutem gladio sp̃c qd̃ est uerbũ
d̾i. Et inimici hominis domesti¬
ci eiꝰ: cum quib antea consuetu¬
dine implicatus erat. ¶uod
stea qm precepta illic discipłis
& multitudini dedit. leprosum
tam̃ extendens manũ suã curat:
significat eos qui de illis implen¬
dis dubitabant. suo auxilio ab
huiusmodi uarietate mundari.
sequi uoluit. uulpes foueas ha¬
bent & uolucres celi tabernacula.
filius autẽ hominis ñ habet
ubi caput recdinet: intelligitur
miraculis dñi comiotus. Ppter
inanẽ iactantiã eum sequi uolu¬
isse qͣm significant aues: finxis¬
se autẽ discipłi obsequiũ: que fi¬
c̃tio uulpium nomine significa¬
ta ẽ. Reclinatione autẽ capitis.
humilitatẽ suam significauit.
quȩ in illo simulatore ac suꝑbo.
tuos hic ñ credentes dicit. Mortu¬
os suos dutẽ: qui nichilominus
sine fide de corpore exirent. Ex
Aut ad contestationẽ laboris terre¬
ni. quem pro illis maniter susce¬

Expanded text:
perit sponsum Ecclesiae. Dividuntur autem gladio spiritus, quod est verbum Dei . Et inimici hominis domestici ejus: cum quibus, antea consuetudine implicatus erat. IV. steaquam praecepta illic discipulis et multitudini dedit, leprosum statim, extendens manum suam, curat; significat eos qui de illis implendis dubitabant, suo auxilio ab hujusmodi varietate mundari. sequi voluit, Vulpes foveas habent, et volucres coeli tabernacula; Filius autem hominis non habet ubi caput suum reclinet, intelligitur miraculis Domini commotus propter inanem jactantiam eum sequi voluisse, quam significant aves: finxisse autem discipuli obsequium, quae fictio vulpium nomine significata est. Reclinatione vero capitis humilitatem suam significavit, quae in illo simulatore ac superbo tuos hic non credentes dixit: mortuos autem suos, qui nihilominus sine fide de corpore exirent. VIIaut ad contestationem laboris terreni, quem pro illis inaniter susce
Abbreviated transcription (Latin):
eiusde sapientiȩ ꝑsonam. mysti¬
ce & inenarrabili susceptionege¬
staturus erat. in ipsa sapientia
tanqͣm di arte sempiterna semꝑ
erat: qͣmiuis siuis queq tempori¬
bus efficiat. quȩ ꝑtendit a fine
usq ad finem fortiter. & dispo¬
nit om̃ia suauiter: quȩ in se ma¬
nens innouat om̃ia. Itẽ quomͦ
uolo uelle mori: si sic uelle mori
ꝑuenerã Qui iam habet sanã
fide. & udet quo sibi ꝑueniendu
sit: ad hoc iam proficit. ut libenter.
de hac uita discedat. Non enĩ
hoc ẽ uidere qͦ sͥ ꝑueniendu sit:
qd̃ ẽ etiam amare illud: & ibi ĩa
ẽẽ desiderare. Quod in cuiꝰ animo
effectũ fuerit: necesse ẽ ut liben¬
ter moriat᷑. frustra itaq dicunt
qͥda qͥ iam sanã fidem tenent.
ideo se nolle mori ut ꝓficiant. cũ
ipse ꝓfectus eoꝵ in eo ꝑfectꝰ sit.
ut mori uelint. Si eͦ uerbũ loqͥ
uolunt bonũ. ñ licant. icło mori
nolo ut ꝓficiam: s ido mori nolo
quia parũ profeci. Itaq morinol¬

Expanded text:
ejusdem Sapientiae personam mystiejusdem Sapientiae personam mystice et inenarrabili susceptione gestaturus erat, in ipsa sapientia tanquam Dei arte sempiterna semper erat, quamvis suis quaeque temporibus efficiat, quae pertendit a fine usque ad finem fortiter, et disponit omnia suaviter atque in se manensvelit velle mori, si sic velle mori pervenerat, qui jam habet sanam fidem et videt quo sibi perveniendum sit, ad hoc jam proficit, ut libenter de hac vita discedat. Non enim hoc est videre quo sibi perveniendum sit, quod est etiam amare illud, et ibi jam esse desiderare: quod in cujus animo effectum fuerit, necesse est ut libenter moriatur. Frustra itaque dicunt quidam, qui jam sanam fidem tenent, ideo se nolle mori ut proficiant, cum ipse profectus eorum in eo profectu sit, ut mori velint. Si ergo verum loqui volunt, non dicant, Ideo mori nolo, ut proficiam; sed, Ideo mori nolo, quia parum profeci. Itaque mori nol
Abbreviated transcription (Latin):
amplius qͣm oportet: cũ ipsa con¬
iuge concumbere ampliꝰ quam
oportet: & similia. B ene intelligi¬
tur sp̃c sanctus. ido pͥmum lingua¬
rum donum dedisse hominib q̃
pacto & placito hominũ inftitute
sunt. & formsecus ꝑ sensus corpo¬
ris consuetudine audiendi dis¬
cuntur: ut ostenderet qͣm facile
posset sapientes facere ꝑ saꝑien¬
tiam cłi: quȩ eis internaẽ. Item
uoluntas uerbi sempiterni sta¬
bilis est semꝑ: qura simul habet
omĩa. Nr̃a autẽ uoluntas ideo ñ
stat quia ñ habet simul om̃ia. id̃o
mͦ hoc. mͦ illud uolumꝰ. Itẽ sicut
fuerunt in illo uerbo om̃ia que
facta sunt. & ipsa susceptio homi¬
nis sicut ab eo precognita ẽ. qͦmͦ
si pictor uelit pingere totã domũ.
& cogitet uł nouerit locũ ubi õ
se pingere debeat. totũ in arte
haber. & in preparatione & in
uoluntate. qͣmiuis certis & siuis
queq temporib explicet: sic
om̃is creatura & ipse homo. qui

Expanded text:
amplius quam oportet, cum ipsa conamplius quam oportet, cum ipsa conjuge concumbere amplius quam oportet, et similia. 3. Bene intelligitur Spiritus sanctus ideo primum linguarum donum dedisse hominibus, quae pacto et placito hominum institutae sunt, et forinsecus per sensus corporis consuetudine audiendi discuntur, ut eis ostenderet quam facile posset sapientes facere per sapientiam Dei, quae in eis interna est. 4. Item voluntas Verbi sempiterni stabilis est semper, quia simul habet omnia: nostra autem voluntas ideo non stat, quia non habet simul omnia; ideo modo hoc, modo illud volumus. Item sic fuerunt in illo Verbo omnia quae facta sunt, et ipsa susceptio hominis sic ab eo praecognita est, quomodo si pictor velit pingere totam domum, et cogitet vel noverit locum ubi etiam se pingere debeat: totum in arte habet, et in praeparatione, et in voluntate, quamvis certis et suis quaeque temporibus explicet. Sic omnis creatura et ipse homo qui
Abbreviated transcription (Latin):
regno celoꝵ: neq transire ad xp̃m
ut auferretur uelamen. qd supra
ista. a Et scandalizabantur in
eo. frẽs apud iudeos dici solere
cognatos usq adeo probatur ut
ñ solum ex equo generationis gra¬
du sicut sunt filii fr̃m & sororũ.
qui etiã apud nos usitatissime
frẽs dicuntur. s etiam auunculus
& sororis filius: sicut sibi erant
niantur. Non gͦ mirum ẽ dic̃toᷤᷤ
ẽẽ fr̃es dñi ex materno genere qͦs¬
cũq cognatos: cũ etiam ex cog¬
natione ioseph dici potuerunt
frẽs eius. ab eis qui illum patr̃e
dni arbitrabantur. G eneralem
iusticiam ñ uolat quis. ñ libidi¬
ne trangressus fuerit aut placitũ
societatis humane. sicut ẽ furtũ.
rapina. adulterium. incestũ. et
ħuiusmodi: aut naturã. sicut ẽ
contumelia. cedes. homicidiũ con¬
cubitus masculoꝵ uł pecorum:
aut modum in concessis. sicut ẽ
suꝑbum amplius uerberare qͣm
oportet: uel filiũ edere uł bibere

Expanded text:
regno coelorum, neque transire ad Christum, regno coelorum, neque transire ad Christum, ut auferretur velamen quod supra ista? Et scandalizabantur in eo. Fratres apud Judaeos dici solere cognatos usque adeo probatur, ut non solum ex propinquo generationis gradu, sicut sunt filii fratrum et sororum, qui etiam apud nos usitatissime fratres dicuntur; sed etiam avunculus et sororis filius, sicut sibi erant niantur . Non ergo mirum est dictos esse fratres Domini ex materno genere quoscumque cognatos; cum etiam ex cognatione Joseph dici potuerint fratres ejus ab eis, qui illum patrem Domini esse arbitrabantur. 2. Generalem justitiam non violat quis, nisi libidine transgressus fuerit aut placitum societatis humanae, sicut est furtum, rapina, adulterium, incestus, et hujusmodi; aut naturam, sicut est contumelia, caedes, homicidium, concubitus masculorum vel pecorum; aut modum in concessis, sicut est superbum amplius verberare quam oportet, vel superfluum edere vel bibere
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ sc̃e scripturȩ intelliguntur.
quȩ nomine duoꝵ testam̃torum
noui & uet̾is concludunt᷑. quẽad¬
tum iudetur expon̾e: anquia in
parabolis ista locutus ẽ. & cum
quesisser ab eis utrũ intellexis¬
sent. responderunt se intellex¬
isse. fortasse ista similitudine ꝑa
trisfamilias. proferentis de the¬
sauro noua & uetera. ostendere
uolurt eũ doctum habendum
ẽẽ in eccłia: qui etiam scͥpturas
ueteres parabolis explicatas in¬
tellexerit ab istis nouis accipieis
regulas: quia & ista dñs ꝑ para¬
bolas enuntiauit: qͣmuis ipse xp̃c
esset finis illarũ id ẽ ut in eo illa
uetera complerentur: ut si ipse
in quo illa cõplentur &e manife¬
stantur per parabolas adhuc
loqͥtur. donec eius passio uelum
discindat. ut nichil sit occultum
quod ñ reueletur: Multomagis
illa que ad cõmendanclam tantã
salutemtam longe de illo scripta
sunt. parabolis oꝑta ẽẽ noueri¬
mus. que iudei cum ad litteram
accipiunt. noluerunt ẽẽ docti in

Expanded text:
iam sanctae Scripturae intelliguntur, quae nomine duorum Testamentorum, Novi et Veteris, concluduntur; quemadvidetur exponere ? An quia in parabolis ista locutus est; et cum quaesisset ab eis utrum intellexissent, responderunt se intellexisse; fortasse ista similitudine ultima patrisfamilias proferentis de thesauro suo nova et vetera, ostendere voluit eum doctum habendum esse in Ecclesia, qui etiam Scripturas veteres parabolis explicatas intellexerit, ab istis novis accipiens regulas? Quia et ista Dominus per parabolas enuntiavit, quamvis ipse Christus esset finis illorum; id est, ut in eo illa vetera complerentur: ut si ipse in quo illa complentur et manifestantur, per parabolas adhuc loquitur, donec ejus passio velum discindat, ut nihil sit occultum quod non reveletur; multo magis illa quae ad commendandam tantam salutem tam longe de illo scripta sunt, parabolis operta esse noverimus: quae cum Judaei ad litteram acciperent, noluerunt esse docti in
Abbreviated transcription (Latin):
uod dictum ẽ occisos in¬
fantes a bimatu& in¬
fra: significatũ est hu¬
miles habentes gemi¬
nam caritatẽ. tanꝗͣ paruulos bi¬
adhuc intimore carnali estis. qr
in tenebris ẽ timor. dicite in lu¬
mine. hoc ẽ in fiducia ueritatis.
accepto sp̃u sc̃o. Et qd̃ in aure
auditis predicate suꝑ decta. id est
qd in secreto auditis. calcato carmꝰ
domicilio predicate. Nolite ar¬

Expanded text:
uod dictum est, occisos infantes a bimatu et infra, significatum est humiles habentes geminam charitatem, tanquam parvulos biadhuc in timore carnali estis, quia in tenebris est timor; dicite in lumine, hoc est, in fiducia veritatis, accepto Spiritu sancto: Et quod in aure auditis, praedicate super tecta, id est, quod in secreto auditis, calcato carnis domicilio praedicate. III.
Abbreviated transcription (Latin):
ciose nomine bene significetur:
p̃cium eus ẽ nos ipsi. qui ad eã
possidendam ñ sumus liberi. nͥ
om̃ib ꝑro nr̃a liberatione con¬
temptis. que temporaliter pos¬
sidentur. U enditis enĩ rebus
nr̃is. nullũ magis earũ accipimꝰ
precium. qͣm nos ipsos qͥ a talibꝰ
implicati nr̃i ñ eramus: ut rur
sus pro illa margarita nos ip¬
sos demus. Non quia uł tanto
ualet: s quia plus dare ñ possu
ipsi causa fuerant. ut łs eis ocu¬
los clauserit. Alus enĩ engłista
dicit. Excecauit oculos eoꝵ. Sed
utrũ ut nunquã uideant: anuͦ
ne uł sic aliquando uideant ce-¬
citate sua sͥ displicentes & se do¬
lentes. & ex hoc humiliati atq cõ¬
moti. ad confitenda peccata sua
& pie querendu dñm. sic enim
marcus hoc dicit. Neqͣndo con¬
uertantur & dimittantur eis pec¬
cata: ubi intelligunt᷑ peccatis
sius meruisse ut ñ intelligerent:
aetam̃ hoc ipsum miscłiter eis
factum. ut peccata sua cognos¬

Expanded text:
tiosae nomine bene significetur, tiosae nomine bene significetur, pretium ejus est nos ipsi: qui ad eam possidendam non sumus liberi, nisi omnibus pro nostra liberatione contemptis, quae temporaliter possidentur. Venditis enim rebus nostris, nullum earum majus accipimus pretium, quam nos ipsos; quia talibus implicati, nostri non eramus: ut rursus nos ipsos pro illa margarita demus, non quia tanti valeamus, sed quia plus dare non possuipsi causa fuerunt ut Deus eis oculos clauderet. Alius enim evangelista dicit, Excaecavit oculos eorum. Sed utrum ut nunquam videant? an vero ne vel sic aliquando videant, caecitate sua sibi displicentes, et se dolentes, et ex hoc humiliati atque commoti ad confitenda peccata sua, et pie quaerendum Dominum? Sic enim Marcus hoc dicit, Nequando convertantur, et dimittantur eis peccata . Ubi intelliguntur peccatis suis meruisse ut non intelligerent, et tamen hoc ipsum misericorditer eis factum, ut peccata sua cognos
Abbreviated transcription (Latin):
bum apud dm. & uerbũ dm. luci¬
dum candore ueritatis. & solidu
firmitate eternitatis. & undiq
sui similem pulchritudine diui.¬
nitatis: qui ds penetrata carnꝰ
testudine intelligendus ẽ. Ille e¬
num ad margaritam ipsam ꝑ
uenerat:. quȩ integum̃tis morta¬
litatis. quasi concharũ obstacło.
in profundo huius scłi. atq int̾
duricias saxeas iudeoꝵ. aliqͣndo
latuerat: Ille gͦ ad ipsam marga¬
ritam iam puenerat. qui ait. Et̃
om̃ino intellectus margaritȩ no¬
mine dignus est: nͥ ad quem
discussis om̃ib carnalibus deg¬
minib ꝑuenitur: qͥbus siue ꝑ
uerba humana. siue ꝑ similtu¬
dines circũpositas oꝑitur: ut
purus & solidus. & nusquam
a se dissonans. certa ratione dis¬
cernatur. Quos tamen om̃s ue¬
ros & firmos et ꝑfectos intelle¬
ctus unus ille cortiner. ꝑ quẽ
facta sunt om̃ia. qd̾ est uerbum
cui. Ouodlibet aute horũ triũ
sit: uel si aluid occurrere potue¬
rit. qd̾ marcaritȩ unius & pre¬

Expanded text:
bum apud Deum, et Verbum Deum , lucibum apud Deum, et Verbum Deum , lucidum candore veritatis, et solidum firmitate aeternitatis, et undique sui simile pulchritudine divinitatis, qui Deus, penetrata carnis testudine, intelligendus est. Ille enim ad margaritam ipsam jam pervenerat, quae in tegumentis mortalitatis, quasi concharum obstaculo, in profundo hujus saeculi, atque inter duritias saxeas Judaeorum aliquando latuerat: ille ergo ad ipsam margaritam jam pervenerat, qui ait, Et somnino intellectus margaritae nomine dignus est, nisi ad quem discussis omnibus carnalibus tegminibus pervenitur, quibus sive per verba humana, sive per similitudines circumpositas operitur, ut purus et solidus et nusquam a se dissonans, certa ratione cernatur. Quos tamen omnes veros et firmos et perfectos intellectus unus ille continet, per quem facta sunt omnia, quod est Verbum Dei . Quodlibet autem horum trium sit, vel si aliquid aliud occurrere potuerit, quod margaritae unius et pre
Abbreviated transcription (Latin):
eradicatur triticum cũ auferum¬
tur zizania: quia multi pͥmo
zizania sunt &e postea triticum
fiunt.. Qui nͥ patienter cũ mali
sun tolerentur: ad laudabilem
imitationẽ ñ ꝑueniunt. Itaq
si euulsi fuerint simul eradicat᷑
& triticum: quod futuri eẽnt si
celoꝵ homini negociatori. que¬
renti bonas margaritas. Inuen¬
ta autẽ una p̃ciosa margarrta.
abiit & uendidit omĩa que ha¬
buit. & emit eam. Questio est.
cur a numero plurali ad singu¬
larem transierit: ut cũ querat
homo bonas margaritas: unã
inuentam preciosam. uenditis
om̃ib que habet emat. Aut gͦ
iste bonos homines querens. cũ
quibus seruatis cum hominib
recte conuersetur. inuenit dilecti¬
onem proximi: in quo uno dicit
ẽ aliud mandatum. singulȩ mar¬
garitȩ sunt: que in hoc sermone
recapitulantur. Diliges ꝓximũ
tuum. tanqͣm te. Aut bonos in¬
tellectus homo querit. & inuenit
unum illum quo cuncti continẽ¬
tur in principio uerbũ. & uer¬

Expanded text:
eradicatur triticum, cum auferuneradicatur triticum, cum auferuntur zizania, quia multi primo zizania sunt, et postea triticum fiunt? qui nisi patienter, cum mali sunt, tolerentur, ad laudabilem mutationem non perveniunt: itaque si evulsi fuerint, simul eradicatur et triticum, quod futuri essent, si quaerenti bonas margaritas. Inventa autem una pretiosa margarita, abiit et vendidit omnia quae habuit, et emit eam. Quaestio est cur a numero plurali ad singularem transierit, ut cum quaerat homo bonas margaritas, unam inveniat pretiosam, quam venditis omnibus quae habet, emat. Aut ergo iste bonos homines quaerens, cumquibus servatis cum hominibus recte conversetur, invenit dilectionem proximi, in quo uno dicit est aliud mandatum, singulae margaritae sint, quae in hoc sermone recapitulantur, Diliges proximum tuum tanquam teipsum . Aut bonos intellectus homo quaerit, et invenit unum illud quo cuncti continentur, in principio Verbum, et Ver
Abbreviated transcription (Latin):
sua cõmunione deuincti sunt. no¬
mine fasciculoꝵ significauit. ut
iam tunc incipiant alsigariad
comburenłu: cũ a catholica com¬
munione segregati. suas ꝓpͥas
quia eccłias habere ceꝑint. ut
cõbustio earũ sit in fine seculi. ñ
alligatio fasciculoꝵ. S si ita eẽt.
catholicam remeando ab erro¬
re desciscerent. Quapropter &
alligatio fasciculoꝵ in fine futu¬
tura ẽ: ut ñ confuse. s pro modo
pũsitatis suȩ uniuscinusq erro¬
ris ꝑtinatia puniatur. Ne forte
colligentes zzania: eradicetis
simul & triticum. Utrum gura
etiam boni cum adhuc infirmi
sunt. opus habent in quibuscła
maloꝵ cõmixtione. siue ut ꝑ eos
exerceantur. siue ut eoꝵ cõpara¬
tione magna exortatio fiat. ut
nitantur ad melius: quib sub¬
latis. altitudo caritatis quasi e¬
uulsa marcescat. qd ẽ eradicare:
nam sic ait apostolꝰ ut in caritate
radicati & fundati possitis com¬
p̃hendere: an forte ideo simul

Expanded text:
sua communione devincti sunt, nosua communione devincti sunt, nomine fasciculorum significavit; ut jam tunc incipiant alligari ad comburendum, cum a catholica communione segregati suas proprias quasi ecclesias habere coeperint, ut combustio earum sit in fine saeculi, non alligatio fasciculorum. Sed si ita esset, catholicam remeando ab errore desciscerent. Quapropter et alligatio fasciculorum in fine futura est, ut non confuse, sed pro modo perversitatis suae uniuscujusque erroris pertinacia puniatur. Ne forte colligentes zizania eradicetis simul et triticum. Utrum quia etiam boni cum adhusunt, opus habent in quibusdam malorum commixtione, sive ut per eos exerceantur, sive ut eorum comparatione magna illis exhortatio fiat, ut nitantur ad melius, quibus sublatis altitudo charitatis quasi evulsa marcescat, quod est eradicari? Nam sic ait Apostolus: Ut in charitate radicati et fundati, possitis comprehendere . An forte ideo simul
Abbreviated transcription (Latin):
ut certus ẽẽ possit. qualis quisq
futurus sit postea. cuiꝰ in p̃sentia
cerit errorẽ: uł qd̾ etam error gͣ
conferat ad prouectũ bonoꝵ iñ ẽẽ
tales auferendos de hac uita. ne
nos interficiat. qd̾ forte futuri st̃:
aut bomis obsint. quib & inuiti
forte utiles sunt: s tc̃ oportune
fieri.cum iam in fine ñ restat uł
tempus cõmutandȩ uite. uł ꝓ¬
ficiendi ad ueritatem. ex occasio
qd̃ respondit pater familias.
Non. De forte colligentes ⁊izania.
eradicetis simul& triticũ. S in
intempore messis dicam messo¬
ribus. & cȩt̾a. Atq hoc mͦ eos
patientissimos & tnqͥllissimos
redlit. Queri autẽ potest quod
ait. alligate fasciculos ad cõbu¬
rendum: cur ñ unũ fascem aut
unum aceruũ zizanioꝵ fieridi¬
xerit: nͥ forte propter uarietatẽ
hereticoꝵ. & non solũ a tritico. ue¬
rũetiam a se ipsis discrepantiũ.
ipsa uniuscuiusq hereseos ꝓpͥa
conuenticula. in quib singillat̃i

Expanded text:
ut certus esse possit qualis quisque ut certus esse possit qualis quisque futurus sit postea, cujus in praesentia cernit errorem, vel quid etiam error ejus conferat ad provectum bonorum; non esse tales auferendos de hac vita, ne nos interficiat, quod forte futuri sunt; aut bonis obsit, quibus et inviti forte utiles sunt: sed tunc opportune fieri, cum jam in fine non restat vel tempus commutandae vitae, vel proficiendi ad veritatem ex occasionquod respondet paterfamilias, Non; ne forte colligentes zizania, eradicetis simul et triticum: sed in tempore messis dicam messoribus, et caetera. Atque hoc modo eos patientissimos et tranquillissimos reddit. 3. Quaeri autem potest, quod ait, Alligate fasciculos ad comburendum, cur non unum unum acervum zizaniorum fieri dixerit, nisi forte propter varietatem haereticorum, et non solum a tritico, verum a seipsis discrepantium, ipsa uniuscujusque haereseos propria conventicula, in quibus sigillatim
Abbreviated transcription (Latin):
um debere arbitrari. ad se hoc
hereticoꝵ: & om̃ino diiudicat at¬
q discernit. quicqͥd audierit aut
legerit abhorrere a regula uerita¬
tis. Sed donec in eisdem spirita¬
libus ꝑficiatur: & qͦdammodo
maturescat in fructu quẽ herba
dedit: potest eum mouere qua¬
re sub nomine xp̃iano tam mul¬
te hereticoꝵ extiterint falsitates.
Inde ẽ quodserindicunt. Nonne
bonum semen seminasti in agro
tuo. a unde cͦ habet ⁊ izania. a¬
Deinde cum cognouerit hanc ex¬
contra tanti nominis auctorita¬
tem nichilse ualere sentiret᷑. ut
fallacias suas eodem nomine cõ¬
riri. ut tales homines de rebus
humanis auferat. si aliquã tem¬
poris habeat facultatẽ. S utrũ
facere debeat iusticiam di consu¬
lit. utrũ hoc ei p̃cipiat uł ꝑmit¬
tat: & hoc officium ẽẽ hominum
uelit. Hinc ẽ qd̾ serindicunt. Uis
imus &e colligimus ea. a Quibus
quia ueritas ipsa respondit ñ. ita
hominẽ constitutũ ẽẽ in hac uita.

Expanded text:
um debere arbitrari ad se hoc um debere arbitrari ad se hoc haereticorum, et omnino dijudicat atque discernit quidquid audierit aut legerit abhorrere a regula veritatis: sed donec in eisdem spiritualibus perficiatur, et quodammodo maturescat in fructum quem herba dedit, potest eum movere, quare sub nomine christiano tam multae haereticorum exstiterint falsitates. Inde est quod servi dicunt, Nonne bonum semen seminasti in agro tuo? unde ergo habet zizania? Deinde cum cognoverit hanc excontra tanti nominis auctoritatem nihil se valere sentiret, ut fallacias suas eodem nomine obntas, ut tales homines de rebus humanis auferat, si aliquam temporis habeat facultatem; sed utrum facere debeat, justitiam Dei consulit utrum hoc ei praecipiat, vel permittat, et hoc officium esse hominum velit: hinc est quod servi dicunt, Vis, imus, et colligimus ea? Quibus quia Veritas ipsa respondet, non ita hominem constitutum esse in hac vita,
Abbreviated transcription (Latin):
Cum aritẽ creuisset herba & fructũ
fecisset: tunc apparuerunt & ziza
xerunt ei. Uis imꝰ & colligimꝰ eae
Utrum ipsi sunt serui. qͦs paulo
post messores appellauit: an qͥa
in expositione parabolȩ messores
dixit ẽẽ angłos. ne quisqͣ facile
dicere ausus fuerit angłos nesciᷤ¬
se. quis ⁊rzania suꝑseminauerit.
e ea tc apparuisse angłis. cũ her¬
ba fructum fecisset: Magis opor¬
tet intelligihomines ipsos fide¬
les. seruoꝵ nomine hoc locosigni¬
ficatos: quos etiã bonũ semen cdi¬
cit. Nec mirũ si & bonũ semen
ipsi dicuntur. & serui patrisfami¬
lias:. sicut & de se ait. qd̾ & ipse
sit ianua. ipse pastor. Ex diuersis
enĩ significationib una res etiã
plures & cliuersas similitudines
recipit. p̃sertim quia cũ ad ser¬
uos loqueret᷑. ñ ait in tempore
messis dicã uobis. colligite pͥmũ
tizania: s dicã inquit messorib.
Unde intelligitur colligendorum
zizamoꝵ ad cõburendũ alia ẽẽ
ministeria. nec quẽqͣm eccłiȩ fili¬

Expanded text:
Cum autem crevisset herba, et fructum fecisset, tunc apparuerunt et zizanxerunt ei: Vis, imus, et colligimus ea? Utrum ipsi sunt servi, quos paulo post messores appellat? an quia in expositione parabolae messores dixit esse Angelos, nec quisquam facile dicere ausus fuerit Angelos nescisse quis zizania superseminaverit, et ea tunc apparuisse Angelis cum herba fructum fecisset; magis oportet intelligi homines ipsos fideles servorum nomine hoc loco significatos, quos etiam bonum semen dicit? Nec mirum si et bonum semen ipsi dicuntur, et servi patrisfamilias: sicut et de se ait, quod et ipse sit janua, ipse sit pastor . Ex diversis enim significationibus una res etiam plures et diversas similitudines recipit. Praesertim quia cum ad servos loqueretur, non ait, In tempore messis dicam vobis, Colligite primum zizania; sed Dicam, inquit, messoribus. Unde intelligitur colligendorum zizaniorum ad comburendum alia esse ministeria, nec quemquam Ecclesiae fili
Abbreviated transcription (Latin):
c̃e in terr̃a: ñ ueni pacẽ mittere.
s gladiũ. Ueni enĩ separare ho¬
minẽ aduersus patrẽ suum. quia
renunciat ꝯiuis diabolo. qui fuit
filius ei. Et filiã adu̾sus matrẽ
suam. plebẽ di aduersus munda¬
nam ciuitatẽ. hoc ẽ ꝑniciosam so¬

Expanded text:
e in terram; non veni pacem mittere, sed gladium: veni enim separare hominem adversus patrem suum. Quia renuntiat quis diabolo, qui fuit filius ejus. Et filiam adversus matrem suam: plebem Dei adversus mundanam civitatem, hoc est perniciosam
Abbreviated transcription (Latin):
potest significare umũsitatis scientũ:
que si ad interiora ꝙ intelligibilia referat᷑.
corruptibilia. q̃ octonario numerosig-¬
nificari possunt : fiunt decies octies. qđ est
octoginta. Rogine gͦst̾ anime regnantes
intelsigibiłib ꝙ spũalib⁊ concubinȩ que
mercedem accipiut t̾renorũ: de quib sc̃p

Expanded text:
potest significare universitatis scientiam, quae si ad interiora et ad intelligibilia referatur, corruptibilia, quae octogenario numero significari possunt, fiunt decies octies, quod est octoginta. Reginae ergo sunt animae, regnantes in intelligibilibus et spiritualibus; concubinae, quae mercede
Abbreviated transcription (Latin):
tuta ẽ. Ad hoc enim ualet qd̾̃ sup᷑dictũ¬
ẽ: m̃te seruio legi łi. carne autẽ legi pec¬
cati. Et ille homo nc̃ descͥbitur ẽẽ sub
gr̃a: qui nondu habet ꝑfectam pacẽ:
que corporis resurrectione ꝙ ĩmutati¬
one futura ẽ. Restat gͦ ut de ipsã pace
dicat resurrectionis corꝑis. que qͣrta
ẽ actio: si tam̃ eam actionẽ dicere po-¬
test: que summa requies ẽ. Saquit᷑ enĩ
ꝙdicit. Si gͦ sp̃c eius qui suscitauit iħm
a mortuis habitat in nob̾: qui suscita

Expanded text:
c enim valet quod supra dictue servio legi Dei, carne autem legi peccati. Et ille homo nunc describitur esse sub gratia, qui nondum habet perfectam pacem, quae corporis resurrectione et immutatione est futura. 7. Restat ergo ut de ipsa pace dicat resurrectionis corporis, quae quarta est actio; si tamen eam actionem dici oportet, quae summa requies est. Sequitur enim, et dicit: Si ergo Spiritus ejus qui suscitavit Jesum a mortuis, habitat in vobis; qui suscita
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ temporalia contempnere: desinet
carnis esse prudentia: & sꝑitui non resi¬
stet. Ea namꝙ anina cũ inferiora appe-¬
tit. prudentiã carnis habere d̾r: cum
suꝑiora prudentiã sp̃c: ñ quia pruden¬
tra carnis substantia ẽ qua induit᷑ ani¬
ma uł exuit᷑:s ipsiꝰ animȩ affectio ẽ: q̃
om̃ino eẽ desinet: cum se totam ad su¬
ꝑna conu̾terit. Qui autẽ in carne st̃
inquit do placere ñ possiuit:. id ẽ qui
uoluntatib carnis acquiescunt. Ne
qͥs autem de hiis dictũ putaret. quide
hac tuita excesserunt: oportunssime
subiunxit. Uos autẽ ñ estis in carne:

Expanded text:
et temporalia contemnere, desinet et temporalia contemnere, desinet esse carnis prudentia, et spiritui non resistet. Eadem namque anima cum inferiora appetit, prudentiam carnis habere dicitur; cum superiora, prudentiam spiritus: non quia prudentia carnis substantia est, qua induitur anima vel exuitur; sed ipsius animae affectio est, quae omnino esse desinet, cum se totam ad superna converterit. Qui autem in carne sunt, inquit, Deo placere non possunt: id est, qui voluptatibus carnis acquiescunt. Ne quis enim de his dictum putaret, qui de hac vita nondum excesserunt, opportunissime subjunxit: Vos autem non estis in carne,
Abbreviated transcription (Latin):
dampnauit: ut et̾norũ caritate sp̃c
flagrans. ñ duceret᷑ captiuus in consen¬
sionẽ libidinis. Ut iustioia inquit le
que ꝑ timorẽ ñ pot̾ant. Qui enĩ scd̾m
carnem sunt. que carnis funt sapi
enĩ carnis mors ẽ. prudentia autẽ
spc̃ uita ꝙ pax: quia prudentia car¬
nis inunica indm. Ipse ostendit qͥddi¬
xit in imica: ne quis puraret ex adu̾so
aliud uenire pͥncipiũ. Subiungit
nec enim potest. Ergo facere contra
legem. hoc ẽ iniicũ eẽ in dm̃: ñ qͥa
dõ aliqͥd nocere potest:. s sibi nocet
ut paulo apło oum adhuc eocłiam
ꝓseq̃retur diuiniiꝰ dictũ ẽ. Sic ẽ autẽ
dictum. legi autem di ñ ẽ subiecta. nec
enĩ potest: tamꝙͣ si diceret᷑. nix ñ calesai¬
cit. nec enim potest. Qmdiu et̃ nixeͣ.
ñ calefacit. s resolui potest & feruere.
ut calefaciat. S cum hoc facit: iam nix
ñ ẽ. Sic ꝙ prudentia carnis dr: cũ ani¬
ma ꝓ magnis bonis temporalia bona

Expanded text:
damnavit, ut aeternorum charitate spiritus damnavit, ut aeternorum charitate spiritus flagrans non duceretur captivus in consensionem libidinis. Ut justitia, inquit, lequae per timorem non poterant. Qui enim secundum carnem sunt, quae carnis sunt sapiuenim carnis mors est: prudentia autem spiritus vita et pax. Quia prudentia carnis inimica est in Deum. Ipse ostendit quid dixerit, inimica: ne quis putaret ex adverso aliud venire principium. Subjungit nec enim potest. Ergo facere contra legem, hoc est inimicum esse in Deum: non quia Deo aliquid nocere potest, sed sibi nocet ut Paulo apostolo, cum adhuc Ecclesiam persequeretur, divinitus dictum est . Sic est autem dictum, Legi enim Dei non est subceretur, Nix non calefacit; nec enim potest. Quamdiu enim nix est, non calefacit: sed resolvi potest et fervere, ut calefaciat; sed cum hoc facit, jam nix non est. Sic et prudentia carnis dicitur, cum anima pro magnis bonis temporalia bona
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃m. Et incipiunt iamu̾ba dici ħois
sub gr̃ã constituti. in actione qua t̾ciã
demonstrauimꝰ: que habet reluctan¬
tem mortalitatem carnis: s ñ uincen¬
ten atq captiuane̾ ad consensionem
peccandi. Sic enĩ dicit. Igiur ipse e¬
go m̃te seruio legi di: carne autẽ legi
se erat legi. in quo infirmabat᷑ ꝑ car-¬
nẽ: id ẽ ꝑ desid̾ia carnalia. Ideo enim
ñ implebatur lex. quia ipsius iusti-
traheretur. Ergo infirmãbat᷑ lex ꝑ
carnẽ: so ẽ ñ efficiebat iustos deditos
carni. S ds filiũ suum misitꝰ in simi-¬
litudinẽ carnis peccati. Non enĩ ca-¬
ro peccatierat. que ñ carnali delecta-¬
tione nata erat ⁊ s tam̃ merat in ea si¬
militudo carnis peccati: quia morta¬
lis caro erat. Mortẽ autem nͨ meruit
adam: nͥ peccando. S quid fecit dns:
de peccato dampnauit peccaiũ in car-¬
ne: idẽ suscipiendo carnẽ hominis
peccatoris. ꝯ docendo quemadmo¬
dũ uiueremꝰ peccatũ in ipsa carne

Expanded text:
. Et incipiunt jam verba dici hominis sub gratia constituti, in actione quam tertiam demonstravimus, quae habet quidem reluctantem mortalitatem carnis, sed non vincentem atque captivantem ad consensionem peccandi. Sic enim dicit: Igitur ipse ego mente servio legi Dei, carne autem legi le erat legi, in quo infirmabatur per carnem, id est, per desideria carnalia: ideo enim non implebatur lex, quia ipsius justitium traheretur. Ergo infirmabatur lex per carnem, id est, non efficiebat justos deditos carni. Sed Deus Filium suum misit in similitudinem carnis peccati. Non enim caro peccati erat, quae non de carnali delectatione nata erat; sed tamen inerat ei similitudo carnis peccati, quia mortalis caro erat: mortem autem non meruit. Adam nisi peccando. Sed quid fecit Dominus? De peccato damnavit peccatum in carne: id est, suscipiendo carnem hominis peccatoris, et docendo quemadmodum viveremus, peccatum in ipsa carne
Abbreviated transcription (Latin):
remꝰ᷑ : pͥma ẽ actio ante legem. scd̾a
sub lege. t̾cia sub gr̃a: qͣrta in pace.
Ante legem ẽ actio. cũ peccatũ ignora¬
mꝰ: & sequim᷑ carnales concupiscen¬
tias. Sub lege ẽ actio. cũ iam ꝓhibe¬
m᷑ apeccato: & tam̃ eiꝰ consuetudine
fides. Tercia ẽ actio. cum iã plenissime
credimꝰ lib̾atori nr̃o: nec meritis nr̃is
aliqͥd tribuimꝰ: s eius miscd̃iam dili¬
gendo. iam ñ uincimur delectatio¬
ne consuetudinis male. cũ ad pecca¬
tum nos ducere nititur.s tam̃ ad¬
huc eam int̾pellantẽ patim᷑ : qͣmuis
ei ñ tradamur. Quarta ẽ actio. cum
s om̃ia sibimet & concordit̾ uinc¬
ta o connexa. unum aliqͥd firma
pace custodiunt. Qd̃ fiet mortali
corpore uiuificato: cũ corruptibile
hoc induerit incorruptionẽ: & mor¬
tale hoc induerit ĩmortalitatem.

Expanded text:
remur; prima est actio ante Legem, secunda remur; prima est actio ante Legem, secunda sub Lege, tertia sub gratia, quarta in pace. Ante Legem actio est, cum peccatum ignoramus, et sequimur carnales concupiscentias. Sub Lege est actio, cum jam prohibemur a peccato, et tamen consuetudine fides. Tertia actio est, quando jam plenissime credimus Liberatori nostro, nec meritis nostris aliquid tribuimus, sed ejus misericordiam diligendo, jam non vincimur delectatione consuetudinis malae, cum ad peccatum nos ducere nititur; sed tamen adhuc eam interpellantem patimur, quamvis ei non tradamur. Quarta est actio, cumsed omnia sibimet concorditer juncta et connexa unum aliquid firma pace custodiunt: quod fiet mortali corpore vivificato, cum corruptibile hoc induerit incorruptionem, et mortale hoc induerit immorta
Abbreviated transcription (Latin):
bris nr̃is: ut fructum ferrent morti. Au
fides: ꝙ ad cumulũ peccatorũ p̃uaricati¬
onis nom̃ adiectum: quia ubi ñ ẽ lex. nec
p̃uaricatio. Has dicit passiones quȩ ꝑ
legem st̃ oꝑatas in m̃bris nr̃is: ut fruc¬
tificarent morti. Sub istis dnationibus
tamꝗͣ sũb uiro d̾nante agẽbat anima :¬
anteqm ueniret gr̃a ꝑ fidem. Hiis gͦ pas¬
sionib moritur qui iam seruit m᷑te legi
dei: qmuis ipse passiones nondũ mor¬
tue sint. qͣmdiu carne seruit legi pecca¬
ti. Restat gͦ adhuc aliquid ei qui ẽ sub
uũ ducat: donoc mortificetur totum.
qđ consuetudine pͣua roboratum ẽ:
catum. Ex quo comp̃hendimꝰ. qͣtu¬
or ẽẽ differentias etiam in uno hoĩe:
quib gradatim ꝑactis in uita ȩt̾na
manebit᷑. Quia enim oportẽbat. at¬
q id iustum erat. ut postea qm na¬
tura nr̃a peccauit. amissa beatitudi¬
ne sp̃uali. que paradisi signisicat᷑¬
nomine. anmales carnalesꝗ nasce-¬

Expanded text:
mbris nostris, ut fructum ferrent morti. Aucmbris nostris, ut fructum ferrent morti. Aucfides, et ad cumulum peccatorum praevaricationis crimen est adjectum: quia ubi non est lex, nec praevaricatio. Has dicit passiones, quae per legem sunt, operatas in membris nostris, ut fructum ferrent morti. Sub istis passionibus, tanquam sub viro dominante, agebat anima antequam veniret gratia per fidem. His ergo passionibus moritur, qui jam servit mente legi Dei; quamvis ipsae passiones nondum mortuae sint, quamdiu carne servit legi peccati. Restat ergo adhuc aliquid ei qui est sub vum ducat, donec mortificetur totum quod consuetudine prava roboratum est catum. 3. Ex quo comprehendimus quatuor esse differentias etiam in uno homine, quibus gradatim peractis in vita aeterna manebitur. Quia enim oportebat atque id justum erat, ut posteaquam natura nostra peccavit, amissa beatitudine spirituali, quae paradisi nomine significatur, animales carnalesque nasce
Abbreviated transcription (Latin):
legem statuimꝰ. Hoc enĩ efficit sides:
qd̃ lexiubet. Statiut᷑ gͦ lex ꝑ fidẽ. Que
fides si ñ sit. iubet tantũ lex. s ñ im¬
plentes iussa reos tenet: ut eos gemen¬
tes ꝙ ñ ualentes implere que iussast̃.
ad grãm lib̾atoris aliqndo conu̾̃tat.
Cumgͦ tria quedam in illa similitu-¬
dine uideamꝰ. mulierẽ uirũ & le¬
gem: & rursũ in hac re ꝓpier quam
similitudo adhibita ẽ tria. animuͦ
peccatũ ꝙ legem peccati: hoc solum
diu̾sum ẽ hic. qͦd in illa similitudine
uir moritur: ut nubat mulier cui
uolet. ꝙ a lege uiri soluat᷑. Hic autẽ¬
ipsa anima moritur peccato. ut nũbat xͦ.
Cum autẽ moritur peccato: moritur etiam
legi peccati. Itaꝙ ait frr̃s mei ꝙ uos mor¬
tui estis legi ꝑ corpꝰ xp̃i ÷ ut sitis alt̾ius qui
ex mortius resurrexit: ut fructisicemꝰ dõ.
Cum enĩ eẽmus in carne inquit. id ẽ carna¬
lib desideriis obstricti tenercmͣ :̃ passiones
peccatorũ que ꝑ legem sunt: oꝑabant᷑ in m̃¬

Expanded text:
des, quod lex jubet. Statuitur ergo lex per fidem: quae fides si non sit, jubet tantum lex, et non implentes jussa, reos tenet, ut eos gementes et non valentes implere quae jussa sunt, ad gratiam Liberatoris aliquando convertat. 2. Cum ergo tria quaedam in illa similitudine videamus, mulierem, virum, et legem; et rursum in hac re propter quam similitudo adhibita est, tria, animam, peccatum, et legem peccati: hoc solum hic diversum est, quod in illa similitudine vir moritur, ut nubat mulier cui volet, et a lege viri solvatur; hic auteipsa anima moritur peccato, ut nubat Christo; cum autem moritur peccato, moritur etiam legi peccati. Itaque, ait, fratres mei, et vos mortui estis legi per corpus Christi, ut sitis alterius qui ex mortuis resurrexit, ut fructificemus Deo. Cum enim essemus in carne, inquit, id est, carnalibus desideriis obstricti teneremur, passiones peccatorum quae per legem sunt, operabantur in me
Abbreviated transcription (Latin):
sine lege aliquando. Qd̃ enim hic
dicit mortuũ ẽ: hoc ẽ qd̾ suꝑiꝰ dicit
ñ deputabat᷑. id ẽ latẽbat. Qd̃ ma¬
nifestat in conseqnͣtib dicens.S
peccatum ut appareat peccatum.
ꝑbonum oꝑatum ẽ mͥ mortem.
id ẽ ꝑ legem: quia bona ẽ lex si qͥs
ea legitime uratur. Siegͦ hio ait: it
appareat peccatũ. Ubi manifestũ ẽ. qͥa
suꝑius ideo dicebat mortuũ. ꝙ ñ depu¬
tari: quia ñ apparebat. ante qͣm lege
ꝓbibente ostenderet᷑. Ad scd̃am acti-¬
onẽ: ista testimonia conueniunt.
Lexautẽ sub intrauit: ut abundaret
delictũ. Accessit enim & p̃uaricatio
que ñ erat. Et illud qd̾ iam memora¬
tũ ẽ. cũ enĩ eẽmus in carne. passioneᷤᷤ
peccatoꝵ. que ꝑ legem sunt oꝑaban

Expanded text:
sine lege. Quod enim hic dicit, mortuum est; hoc est quod superius dicit, non deputabatur, id est, latebat. Quod manifestat in consequentibus dicens, Sed peccatum, ut appareat peccatum, per bonum operatum est mihi mortem: id est, per legem; quia bea legitime utatur . Si ergo hic ait, ut appareat peccatum; manifestum est quod superius ideo dicebat mortuum et non deputari, quia non apparebat antequam lege prohibente ostenderetur. 5. Ad secundam actionem ista testimonia conveniunt: Lex autem subintravit, ut abundaret delictum . Accessit enim et praevaricatio, quae non erat. Et illud quod jam commemoratum est: Cum essemus enim in carne, passiones peccatorum quae per legem sunt, opera
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ uita ẽ ꝓpt̾ iusticiã. M ortuu᷑ cor¬
pꝰdicit. qͣmdiu tale ẽ ut indigentia
rerũ corporaliũ molestet animã: &
quibdam motib exipsa indigenta
uenientib ad appetenda t̾rena solli¬
citet. Quib tam̃ qmuis existentib
mens ad illicita facienda ñ consentit.
que iam seruit legi di: & sub gra consti

Expanded text:
autem vita est propter justitiam. Mortuum corpus dicit, quamdiu tale est, ut indigentia rerum corporalium molestet animam, et quibusdam motibus ex ipsa indigentia venientibus, ad appetenda terrena sollicitet. Quibus tamen quamvis existentibus mens ad illicita facienda non consentit, quae jam servit legi Dei, et sub gratia consti
Abbreviated transcription (Latin):
peccati. s in lege iusticie. Lexautẽ pec
catir. ñ quia sex ipsa peccatũ ẽ. s quia
peccatorib imponit᷑. ideo etiã lex mor-¬
tis. quia stipendiũ peecati mors. acu¬
leus mortis peccatũ: uirtus autẽ pec¬
cati lex. Peccando enĩ ad mortẽ labim᷑.
Uehementiꝰ enĩ peccamꝰ. lege ꝓ hiben¬
te. qm si nulla lege ꝓhiberemur: ac¬
cedente autẽ gr̃a. idipsum qd̾ onerose
iusserat lex. iam sine onere ac liben-¬
tissime implemus. Lexgͦ peccati &ꝰ
mortis. id ẽ que imposita ẽ peccan-¬
tib atꝙ: morientĩb. iubet tantum
ne concupiscamꝰ: &tam̃ concupisci-¬
tis. facit ut ñ concupiscamꝰ. & imple-¬
amus iussa legis ÷ ñ iam serui legis ꝑ
timorẽ. s amici ꝑ caritatem & serui
uisticiȩ : unde illa lexꝓmulgata ẽ.
Iusticie autem ñ seruilit̾ s lib̾aliter
seruiendũ ẽ: idẽ caritate potius qͣm
timore. Idoq uerissime dictum ẽ.

Expanded text:
peccati, sed in lege justitiae. Lex autem peccati peccati, sed in lege justitiae. Lex autem peccati dicitur, non quia lex ipsa peccatum est, sed quia peccatoribus imponitur. Ideo etiam lex mortis, quia stipendium peccati, mors ; aculeus mortis, peccatum; virtus autem peccati, lex . Peccando enim ad mortem labimur. Vehementius enim peccamus lege prohibente, quam si nulla lege prohiberemur. Accedente autem gratia, idipsum quod lex onerose jusserat, jam sine onere ac libentissime implemus. Lex ergo peccati et mortis, id est, quae imposita est peccantibus atque morientibus, jubet tantum ne concupiscamus, et tamen concupiscimtis, facit ut non concupiscamus, et impleamus jussa legis, non jam servi legis per timorem, sed amici per charitatem, et servi justitiae unde illa lex promulgata est. Justitiae autem non serviliter, sed liberaliter serviendum est, id est, charitate potius quam tim
Abbreviated transcription (Latin):
tum dicit supͣ modũ eẽ: qm̃ iam cum
appareat oẽ peccatuͭ: fit tam̃. ꝙ ad iune¬
ta p̃uaricatione cumulat᷑. Ubi enim
ñ ẽ lex: nec ẽ p̃uaricatio. Et hoc ẽ qͦd
dr. ut fiat supͣ modũ peccator: aut pex¬
catũ ꝑ mandatũ. Quappter legem qͣm¬
uis a peccando ꝓhibeat: ñ tam̃ sicdi¬
cit datam ut libaret a peccato. s ut
demonstraret peccatũ: cui seruienᷤ
animaidebet se ad gr̃am lib̾atoris
conu̾̃tere. ut a peccato lib̾etur. ꝑle
gem enĩ: cognitio peccati. & alio lo¬
eo dicit. S peccatum ut appareat pec¬
catũ: ꝑ bonũ oꝑatum ẽ mͥ mortem.
Ubi gͦ ñ ẽgrã libatoris: auget peccan¬
di desid̃ium ꝓbibitio peccatorum.
Qd quide ad hoc utile ẽ: ut sentiat ani¬
ma se ipsam ñ sufficere ad extrahen-¬
dum se de seruitute peccati: atq hoc
modo detumescente atq extincta
sincerit᷑q homo dicat. adhesit ani-¬
ma mea pꝰ te: qd̾ ẽ iam ñ ẽẽ sub lege

Expanded text:
tum dicit supra modum esse; quoniam cum jam tum dicit supra modum esse; quoniam cum jam appareat esse peccatum, fit tamen, et adjuncta praevaricatione cumulatur. Ubi enim non est lex, nec praevaricatio . Et hoc est quod dicit, Ut fiat supra modum peccator, aut peccatum per mandatum. Quapropter legem, quamvis a peccando prohibeat, non tamen sic dicit datam, ut liberaret a peccato; sed ut demonstraret peccatum, cui serviens anima debet se ad gratiam Liberatoris convertere, ut a peccato liberetur. Per legem enim cognitio peccati . Et alio loco dicit: Sed peccatum, ut appareat peccatum, per bonum operatum est mihi mortem. Ubi ergo non est gratia Liberatoris, auget peccandi desiderium prohibitio peccatorum. Quod quidem ad hoc utile est, ut sentiat anima se ipsam non sibi sufficere ad extrahendum se de servitute peccati; atque hoc modo detumescente atque exstincta sinceriterque homo dicat, Adhaesit anima mea post te : quod est jam non esse sub lege