comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
te fuit. in umbra ñ erat. Deniq etiam in
inferno positis. uitȩ lum̃ fundebat et̃nę
Radiabat etiã illic luy uera sapientie al¬
luminabat infernũ. sed inferno ñ clau¬
debatur. Quis enĩlocꝰ est sapientie:
Deniq dicit iustus. Sapientia autem u¬
bi inuenta est: Quis autem locus ẽ in
re nec in loco sapientia est. unde & tem¬
pus esse significat.Sed quomͦ in tempo¬
re. quȩ in principio erat: Quomͦ in loco.
que apuddm erat unigenitus filius:
Siqueritur. insinu patris euangelico
spu reperitur. Nunquid sinũ patris
locũ putatis: Et queritis quomͦ na¬
ta sit. cũ dicat propheticus uir ne¬
scit homo uiam eius: Et scd̾m homi¬
nis ortũ eius estimatis. cũ iobdicat
quod inter homines ñ sit inuenta.
St idem tribuitis sapientie aeq
abyssus Nit ñ est in me & mare dicit
nonẽ mecua. don dicit cȩlũ non est in
me: sed abyssus dicit ñ est in me. Ibn eni
abysso. sed patri dirit I n manus tuas

Expanded text:
te fuit, in umbra non erat. Denique etiam in te fuit, in umbra non erat. Denique etiam in inferno positis vitae lumen fundebat aeternae. Radiabat etiam illic lux vera sapientiae, illuminabat infernum, sed inferno non claudebatur. Quis enim locus est sapientiae? Denique dicit justus: Sapientia autem unde inventa est? Quis autem locus est dire, nec in loco Sapientia est, unde et tempus esse significat. Sed quomodo in tempore, quae in principio erat? quomodo in loco, quae apud Deum erat? Unigenitus Filius si quaeritur, in sinu Patris evangelico spiritu reperitur. Numquid sinum Patris locum putatis? Et quaeritis quomodo nata sit, cum dicat propheticus vir: Nescit homo viam ejus ? Et secundum homines ortum ejus aestimatis, cum Job dicat quod inter homines non sit inventa? Et mortem tribuitis Sapientiae, de qua abyssus dicit: Non est in me; et mare dicit: Non est mecum ? Non dicit coelum, Non est in me, sed abyssus dicit, Non est in me. Non enim abysso, sed Patri dixit: In manus tuas
Abbreviated transcription (Latin):
miraculo caret Namcũ esset unctꝰ
a ioseph et in eiꝰ monum̃to sepultꝰ.
nouo oꝑe quodam ipse defunctus
de func toꝵ sepulchra reserabat. Et
corpus quidem eiꝰ iacebat intumu¬
lo. ipse autem inter mortuos liber
remissionem in inferno:ositis soluta
mortis lege donabar: rat gͦ caro eius
in monumento. sas uirtꝰ eins oꝑabatur
e cęlo Ostenderatur omĩb ꝑ corporis
ueritatem quia ñ caro erat uerbũ.s
caro erat uerbi. Caro quidem gustauit
mortem. sed impassibilis di uirtus &
si ex uit corpus. nullũ tam̃ de corpore
deo damnũ. Cur diuinitati attribuis
erũnas corporis. et infirmum doloris
humam diuine conectis naturȩ: Nunc
anima inquit mea turbata ẽ. Anima tur¬
bata ẽ. non sapientia. Immutabilis enĩ
manebat sapientia. & si circũdaretur
amic tu carnis. Nam in illa forma serui
erat ueriluminis plenitudo: & cũ se ex¬
in aniuit lum̃erat. Deniq dicebat. Am¬
bulate dũ lum̃ habetis. Et quando ĩ mor¬

Expanded text:
miraculo caret. Nam cum esset unctus miraculo caret. Nam cum esset unctus a Joseph, et in ejus monumento sepultus , novo opere quodam ipse defunctus defunctorum sepulcra reserabat: et corpus quidem ejus jacebat in tumulo; ipse autem inter mortuos liber, remissionem in inferno positis, soluta mortis lege, donabat. Erat ergo caro ejus in monumento, sed virtus ejus operabatur e coelo. Ostendebatur omnibus per corporis veritatem, quia non caro erat Verbum, sed caro erat Verbi. Caro quidem gustavit mortem, sed impassibilis Dei virtus: et si exuit corpus, nullum tamen de corpore Deo damnum. 41. Cur divinitati attribuis aerumnas corporis, et infirmum doloris humani et divinae connectis naturae? Nunc anima, inquit, mea turbata est . Anima turbata est, non sapientia; immutabilis enim manebat sapientia, etsi circumdaretur amictu carnis. Nam in illa servi forma erat veri luminis plenitudo: et cum se exinanivit, lumen erat. Denique dicebat: Ambulate dum lumen habetis . Et quando in mor
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc est Noncapiatur qͥ audit. quare me de¬
reliquisti: sed intelligat quod scđm car uen
ista dicantur: quȩ longe a plenitudine diui
quia aliena sunt & delicta uerboꝵ. Sedqui
delicta aliena suscepi. etiã delictor alienor
uerba suscepi: ut derelictũ me a patre do
esse dicam: qui apud dmi semꝑ sũ. E rat igi¬
tur immor talis in morte: impassibilis in
passione. Etenĩ quasi dđm non cȩpit erũ
na & euuidem quasi hominem inferna
uiderunt. Deniq emisit sp̃m. et tamen
quasi arbiter ex uendi suscipiendiq cor¬
poris. emisit sꝑm ñ amisit. Pendebat in
cruce & omĩa commnouebat. T remebat
in ligno. quem totꝰ tremebat hic mundꝰ
Frat inter supplicia.expiabat uulnera.
& regnũ cȩleste donabat. P eccatũ omi¬
ũ factus. peccata generis abluebat hu¬
mani. Postremo mortuus ẽ. & scđo et
t̾cio ex ultans atq ouans dico. mortu¬
us ẽ: ut illius mors uita fieret mor¬
tuoꝵ: Sed ne sepulchrũ quidem en

Expanded text:
hoc est, non capiatur, qui audit: Quare me dehoc est, non capiatur, qui audit: Quare me dereliquisti? sed intelligat quod secundum carnem ista dicantur, quae longe a plenitudine divinquia aliena sunt et delicta verborum: sed quoniam delicta aliena suscepi, etiam delictorum alienorum verba suscepi; ut derelictum me a Patre Deo esse dicam, qui apud Deum semper sum. 39. Erat igitur immortalis in morte, impassibilis in passione. Etenim quasi Deum non cepit mortis aerumna, et eumdem quasi hominem inferna viderunt. Denique emisit spiritum , et tamen quasi arbiter exuendi suscipiendique corporis, emisit spiritum, non amisit. Pendebat in cruce, et omnia commovebat. Tremebat in ligno, quem totus tremebat hic mundus. Erat inter supplicia, excipiebat vulnera, et regnum coeleste donabat. Peccatum omnium factus, peccata generis abluebat humani. Postremo mortuus est, et secundo et tertio exsultans atque ovans dico, mortuus est; ut illius mors vita fieret mortuorum. 40. Sed nec sepulcrum quidem ejus
Abbreviated transcription (Latin):
dem enĩ patiebatur & ñ patiebatur.
moriebatur et ñ moriebatur. sepeli¬
ebatur & si sepeliebatur. resurgebat
et ñ resurgebat: quia corpus ꝓpriũ
suscitabat. quia quod cecidit hoc re¬
surgit. quod ñ cecidit ñ resurgit. Re¬
surgebat gͥ scđ̾m carnem quȩ mortua
resurrex it. ñ resurgebat scđ̾m uer¬
bũ quod ñ resolutum fuerat in t̾ram.
sed ap̃dm̃ semꝑ manebat. Ergo & mo¬
riebatur scđ̾m nr̃ȩ susceptionem
nature.et ñ moriebatur scđm ȩt̃ne
sub stantiã uite. Et patiebatur scam
corporis susceptionem ut suscepti cor¬
poris ueritas crederetur & non patieba¬
tur scđ̾m uerbi impassibilem dignitatem
quod tocius ex sors doloris ẽ. Deniq idem
dicebat Ds deus ins respice in me qua¬
re me dereliquisti. Quia scđ̾m carnẽ
derelictus ẽ. qui sca̾m adiuinitatem nec de¬
seripotuit nec relinqui. Idemetiam dicit
Honge a salute mea uerba delictor ũ mcoru.

Expanded text:
Idem enim patiebatur, et non patiebatur: Idem enim patiebatur, et non patiebatur: moriebatur, et non moriebatur: sepeliebatur, et non sepeliebatur: resurgebat, et non resurgebat; quia corpus proprium suscitabat: quia quod cecidit, hoc resurgit: quod non cecidit, non resurgit. Resurgebat igitur secundum carnem, quae mortua resurrexit: non resurgebat secundum Verbum, quod non resolutum fuerat in terram, sed apud Deum semper manebat. 37. Ergo et moriebatur secundum nostrae susceptionem 712 naturae, et non moriebatur secundum aeternae substantiam vitae: et patiebatur secundum corporis susceptionem; ut suscepti corporis veritas crederetur: et non patiebatur secundum Verbi impassibilem divinitatem, quod totius exsors doloris est. Denique idem dicebat: Deus, Deus meus, respice in me: quare me dereliquisti ? quia secundum carnem relictus est, qui secundum divinitatem nec deseri potuit, nec relinqui. 38 Idem etiam dicit: Longe a salute mea verba delictorum meorum ,
Abbreviated transcription (Latin):
ex carne. Fides gͦ est eccłiȩ fundamen¬
tu. Nn enĩ de car ne petri sed de fide
dictu est quia portę mortis ei ñ pre¬
ualebunt: sed confessio uicit infer
.Et hec confessio. non unam here¬
mercludit. Nancũ eccłia multis tan¬
quã bona nauis fluctib sepe tundat᷑.
aduersus oñs hereses debet ualere ec¬
clesiȩ fundam̃tum. Dies enĩ me cirius
deficiet quã nomina hereticoꝵ diuer¬
sarũq sec tarum. aduersus om̃s tamen
generalis ẽ ista fides. quia xp̃c est dĩ filiꝰ.
& sempiternꝰex patre: et natꝰ er uirgi¬
ne. Quem quasi gygantem sc̃s dauid
propħa describit. eo quod biformis
S ponsus animȩ scđm uerbum gygas
terrȩ quia usus nr̃i officia ꝑcurrens
cum ds semꝑ esset eternꝰ incarnatio¬
nis sacram̃ta suscepit. ñ diuisus sed unꝰ:
quia utrũq unus & unꝰ in utroq hoc
ẽ uel diuinitate uel corpore Non enim
alter ex patre. alter ex uirgine. Bene
ro diuinitati. quia nec pignꝰ patri nec
uoluntas passioni. nec passio uoluntati.

Expanded text:
inum. 34. Fides ergo est Ecclesiae fundamentum: non enim de carne Petri, sed de fide dictum est, quia portae mortis ei non praevalebunt: sed confessio vicit infernum . Et haec confessio non unam haeresim exclusit; nam cum Ecclesia multis tamquam bona navis fluctibus saepe tundatur, adversus omnes haereses debet valere Ecclesiae fundamentum. 35. Dies me citius defecerit, quam nomina haereticorum diversarumque sectarum; adversum omnes tamen generalis ista est fides, quia Christus est Dei Filius, et sempiternus ex Patre, et natus ex Maria virgine. Quem quasi gigantem sanctus David propheta describit, eo quod biformis iam . Sponsus animae secundum Verbum: gigas terrae, quia usus nostri officia percurrens, cum Deus semper esset aeternus, incarnationis sacramenta suscepit, quia utrumque unus et unus in utroque, hoc est uel diuinitate ualter ex Patre, alter ex Virgine, sed iro divinitati; quia nec pignus Patri, nec voluntas passioni, nec passio voluntati,
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc ẽ dicere. Nunc nemo me uincat.
nunc mee partes sunt: debeo cõpen¬
sare quod tacui. debet ꝓdesse quod si¬
lui. Lingua mea ñ habet spinas. sine
impedim̃to fides debet ex ire: dũ alii
cȩnũ alienȩ licet ꝓlatę tam̃ impieta¬
tis euacuant. qͥ aut heliã aut iere¬
miã. aut unũ ex ꝓphetis xꝑmesse
direrunt. Habuit ista uox cęnum:
habuit ista uox spinas. Dũ alii in hoc
labant cenũ dum aliis enodantur
tet. Michi purus ẽ sermo: cuinullas
spinas ex pressa reliquit impietas.
Hic ẽ ergo petrus. qͥ respondit pre
fundam̃tum dicitur. quia nouit ñso¬
lũ ꝓpriu sed etiam cõmune seruare.

Expanded text:
Hoc est dicere: Nunc nemo me vincat, Hoc est dicere: Nunc nemo me vincat, nunc meae partes sunt: debeo compensare quod tacui, debet prodesse quod silui. Lingua mea non habet spinas; sine impedimento fides debet exire. Dum alii coenum, alienae licet, prolatae tamen impietatis evacuant, qui aut Eliam, aut Hieremiam, 711 aut unum ex prophetis Christum esse dixerunt ; habuit enim ista vox coenum, habuit ista vox spinas: dum alii, inquam, hoc lavant coenum, dum in aliis enodantur tet. Mihi purus est sermo, cui nullas spinas expressa reliquit impietas. 33. Hic est ergo Petrus qui respondit pro fundamentum dicitur, quia novit non solum proprium, sed etiam commune servare.
Abbreviated transcription (Latin):
quia ñ respondes interroganti. Ideo
inquit ñ respondeo. quia non interro¬
gor meã sed alienam sententiã Regie¬
nĩut ñ loquatur os meũ oꝑa hominũ.
opus autem ẽ ꝑfidorũ ꝑfidias p̃dicare.
Ergo taceo adhuc: quia nondũ id quod
sentio inter rogor. Non ꝓferam labus.
quod animꝰ non ꝓbauit᷑. Erit tempus.
quando respondea. Interrogabor &
ipse quid sentia. tunc de mũ responde¬
bo quod me ũ est Ou est enĩfidem lo¬
qui.pietatem asserere: gram predica
terei ui tacet. nec quasi fastidiosis dis¬
fent uo obsequium sed quasicantis
periculũ garis opinionis euitat. qui
periculũ no uitabat salutis. Deniq ĩ
posteriorib haies quia ex ilunt e naini
reticebat ut doceret nos quod impioꝵ
nec uerbũ debeamꝰ iterate. hic inquã
ubi audiuit uos autem quid me dicitis
statim loci ñ immemor sui pͥmatura
egit. pͥmatum confessionis utiq non
honoris. pͥmatum fidei ñ ordinis.

Expanded text:
quia non respondes interroganti? Ideo, quia non respondes interroganti? Ideo, inquit, non respondeo, quia non interrogor meam, sed alienam sententiam; legi enim: Ut non loquatur os meum opera hominum : opus autem est perfidorum perfidias praedicare. Ergo taceo adhuc, quia nondum id quod sentio interrogor: non proferam labiis, quod animus non probavit. Erit tempus quando respondeam. Interrogabor et ipse quid sentiam, tunc demum respondebo quod meum est; meum est enim fidem loqui, pietatem asserere, gratiam praedtardior tacet, nec quasi fastidiosus differt vocis obsequium: sed quasi cautus periculum vulgaris opinionis evitat, qui periculum non evitabat salutis. Denique in posterioribus habes quia exsilivit e navi,reticebat, ut doceret nos quod impiorum nec verbum debeamus iterare: hic, inquam, ubi audivit: Vos autem quid me dicitis ? statim loci non immemor sui, primatum egit: primatum confessionis utique, non honoris; primatum fidei, non ordinis.
Abbreviated transcription (Latin):
quasi ad testimoniũ ueteris & noui
testamenti moysẽs cũsa asscisscit̾:
cum iohanne petri  equenter adhi¬
betur. Petrus di⁊ tues: ñ dicit tues¬
se cȩpisti ł etrus dicit tues filius dei:
ñdicit tues ereatura Dixit hoc iohan¬
nes. si adhuc ñ credidisti quia ñ intel¬
lex isti mysteriũ: supra sapientiã re¬
cũbentis. Repetiuit petrus. commen
rũ mysterio. Idem enĩ addidit ut lege¬
res quod in xp̃i pectore recumbebat᷑.
et intelligeres quod eiꝰ caput in quo
priucipale omniũ sensuum ẽ archa¬
no quodam sapientię replebatur. Sed
si n putas intelligendũ esse mysteriũ:
saltem noli impugnare iudiciũ. Liudat᷑
petrus quia dĩfilium credidit queni ui¬
debat: quia se ab imꝑitȩ plebis rudibus
adhuc opinionib sẽparabat Deniq cũ
interrogasset dñs quid homines de filio
hominis estimarent: cũ diceretur uul¬
gi sententia. petrus tacebat. Taces ergo
symon& respondentib aliis adhuc ta¬

Expanded text:
quasi ad testimonium veteris et novi quasi ad testimonium veteris et novi Testamenti Moyses cum Elia adsciscitur, cum Joanne Petrus frequenter adhibetur . 29. Petrus dicit, Tu es ; non dicit: Tu esse coepisti. 710 Petrus dicit: Tu es Filius Dei; non dicit: Tu es creatura. Dixit hoc Joannes. Si adhuc non credidisti, quia non intellexisti mysterium supra sapientiam recumbentis, repetivit Petrus. Commendrum mysterio; id enim addidit, ut legeres quod in Christi pectore recumbebat, et intelligeres quod ejus caput, in quo principale omnium sensuum est, arcano quodam sapientiae replebatur. Sed si non putas intelligendum esse mysterium, saltem noli impugnare judicium. Laudatur Petrus, quia Dei Filium credidit, quem videbat; quia se ab imperitae plebis rudibus adhuc opinionibus separabat. Denique cum interrogasset Dominus, quid homines de Filio hominis aestimarent, cum diceretur vulgi sententia, Petrus tacebat. 30. Taces ergo, Simon, et respondentibus aliis, adhuc ta
Abbreviated transcription (Latin):
tolerabilior ualentinꝰ est qui non seli
ante đn sed deos putat esse quod seb
sunt. Minoris enum sacͥlegii est copu¬
lari diuinitati scła: quã pꝰreferriSi
credas iterũ quia xꝑc principium
ñ sumpsit ex uirgine sed tam̃ aliqͦa
ante xp̃m estimes esse principium.
in tempore distantia: de impietate
contentio ẽ. Uirginis enĩ supparem
negastiesse ũ temporis. Ego autem
& supparem uirginis scđ̾m susceptio¬
nem corporis ñ negabo. et creatorẽ
temporis confitebor. Quid enĩ ꝑfi¬
eis sidicas quia xp̃c hec an illa sit cre¬
atura. Ereatura mutatur. diuinitas ad¬
oratur. Noluit se sic xp̃c agnosci: nec
his tantũ quȩ supra homiinem sunt
meritis ȩstimari. Deniq cũ interrogas¬
set quem me dicunt esse homines. cum
alii dicerent heliam. alii ieremiam aut
unũ ex prophetis. nullius sententia
dauit. Ergo iohannes dicit. petrus
se credendũ. quos uel solos pro testi

Expanded text:
tolerabilior Valentinus est, qui non saecula tolerabilior Valentinus est, qui non saecula ante Deum, sed deos putat esse, quod saecula sunt; minoris enim sacrilegii est copulari divinitati saecula, quam praeferri. 26. Si credas iterum quia Christus principium non sumpsit ex Virgine, sed tamen aliquod ante Christum aestimes esse principium: in tempore distantia, de impietate contentio est; Virginis enim supparem negasti esse, non temporis. Ego autem et supparem Virginis secundum susceptionem corporis non negabo, et creatorem temporis confitebor. Quid enim proficis, si dicas quia Christus haec an illa sit creatura? Creatura mutatur, non divinitas adoratur. 27. Noluit se sic Christus agnosci, nec his tantum, quae supra hominem sunt, meritis aestimari. Denique cum interrogasset: Quem me dicunt esse homines ? cum alii dicerent Eliam, alii Hieremiam, aut unum ex prophetis; nullius sententiamdavit. 28. Ergo Joannes dicit, Petrus se credendum, quos vel solos pro testim
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ sicut colũba. quia uideri diuntas ĩ
sue claritatis ueritate ñ poterat. Noli
preter diuinitatis naturam ẽ. Nam & si
credas arꝑo carnemesse susceptam et
offeras transfigurandũ corpus altari¬
b ñ distingius tam̃ naturam diuinita¬
tis et corporis: & łͥ dicitur. Si recte of¬
feras recte autem non diuidas. peccasti.
Diuide enĩ quod meũ diuide quod suum
uerbi ẽ. Ergo quoderat illius ñ habe¬
bam: & ille quod meũ est ñ habebat.
Suscepit quod meũ est. ut imꝑtiret
quod suu est. Suscepit ñ ut confunde¬
ret. sed ut repleret Sicredas suscep¬
tionem. affingas confusionem: mani¬
cheus esse desisti. nec tam̃ ȩccłiȩ filiꝰ
esse cȩpisti. Sicredas susceptionẽ
corporis adiungas diuinitatis compas¬
sionem: portionemutiq ꝑfidie. ñ per¬
fidiã declinasti. Credis eni quod tibi
prodesse presumis. ñ credis quod dei
dignũ est. Rursus sicredas quia idem
ds noui & ueteris testam̃ti. tempora
autem uerbo eiꝰ et mom̃ta premitts.

Expanded text:
ae visus est , quia videri Divinitas in suae veritatis claritate non poterat. Noli praeter naturam divinitatis est. Nam et si credas, a Christo carnem fuisse susceptam, et offeras transfiguratum corpus altaribus, non distinguas tamen naturam Verbitis et corporis, et tibi dicitur: Si recte offeras, non recte autem dividas, peccasti . Divide quod meum, divide quod suum Verbi est. Ego quod erat illius, non habebam: et ille quod meum est, non habebat. Suscepit quod meum est, ut impertiret quod suum est: suscepit non ut confunderet, sed ut repleret. Si credas susceptionem, affingas confusionem; Manichaeus esse desisti, nec tamen Ecclesiae filius esse coepisti. 24. Si credas susceptionem corporis, adjungas divinitati compassionem: portionem utique perfidiae, non perfidiam declinasti; credis enim quod tibi prodesse praesumis: non credis quod Deo dignum est. 25. Rursus si credas quia idem Deus et novi et veteris Testamenti est, tempora autem Verbo ejus et momenta praemittas:
Abbreviated transcription (Latin):
lis utiq dĩ filiꝰ nr̃i ñ sca̾m aiuinitatis ple¬
nitudinem sed scd̾m animȩ rationabilis &
ut exp̾ssius dicamꝰ bumanȩ. nr̃iq corpo¬
ris ueritatem Quid autem de ipso loqua¬
mur adam qͥ cũ sit formatꝰ e limo terrȩ
generauit utiq filios suȩ consortes na¬
ture. participes generis. successionis he¬
redes. Duier sa quidem in filiis. & paren
Hatincipia.s humanȩ conditior u
natur. dec tam̃ dissimilitudo ortꝰ. smli¬
fudinira santie p̃iudicauit. Similis

Expanded text:
lis utique Dei Filius nostri non secundum divinitatis plelis utique Dei Filius nostri non secundum divinitatis plenitudinem, sed secundum animae rationabilis, et ut expressius dicamus, humani nostrique corporis veritatem. 105. Quid autem de ipso loquamur Adam, qui cum sit formatus e limo terrae, generavit utique filios suae consortes naturae, participes generis, successionis haeredes ? Diversa quidem in filiis et parente principia, sed humanae conditionis una natura; nec tamen dissimilitudo ortus similitudini substantiae praejudicavit. Similis
Abbreviated transcription (Latin):
mine generatione. & uniꝰ tam hec esse na
ture: quãuis caro nr̃acũ diucicorpo¬
ris ueritate diuersis tam utraq duc ta
causis orta principii ẽ Caro eni domi¬
nispũ in uirginem suꝑueniente genera¬
ta: ñ ex pectauit uirilis femineiq cõitꝰ
sollemne commertiũ. Caro enim nr̃a
nͥ uirilis iuxta femineusq sexus geni¬
talia sulcis naturalib obducat semina.
intrauiscera nescit mat̾na formari. Et
tam̃ cum generationis fuerit causa di¬
uersa. carnis tam̃ in xꝑo cũ hominibus
omib una natura ẽ. Partus eni uirginis
ñ naturã mutauit. sed generandiusũ no¬
uauit. Deniq caro de carne nata ẽ. Habu¬
it gͦ de suo uirgo qđ traderet Non eni alie¬
nũ dedit mater. s ꝓpriũ e uscerib suis
contulit: inusitato mͦ s usitato munere.
H abuit gͥ carnem uirgo. quã naturȩ sollẽ¬
nis iure transscpͥsit infetũ. Cadem gͥ
scđin carnem generantis mariȩ genitiq

Expanded text:
minae generatione; et unius tamen haec esse naminae generatione; et unius tamen haec esse naturae, quam caro nostra cum Dominici corporis veritate? Diversis tamen utraque ducta causis, diversis orta principiis est. Caro enim Domini Spiritu in Virginem superveniente generata, non exspectavit virilis femineique coitus solemne commercium: caro vero nostra, nisi virilis juxta femineusque sexus genitalia sulcis naturalibus obducat semina, intra viscera nescit materna formari; et tamen cum generationis fuerit causa diversa, carnis tamen in Christo cum hominibus omnibus una natura est. 104. Partus enim Virginis non naturam mutavit, sed generandi usum novavit. Denique caro de carne nata est. Habuit ergo de suo Virgo, quod traderet; non enim alienum dedit mater, sed proprium e visceribus suis contulit inusitato modo, sed usitato munere. Habuit igitur carnem Virgo, quam naturae solemnis jure transcripsit in fetum. Eadem igitur secundum carnem generantis Mariae, genitique
Abbreviated transcription (Latin):
tis imponunt: Omiã nempe uolatilia eiꝰ
dem generis quȩ uidentur eiꝰdem utiq
& nature sunt. ut aquilar ũ unũ genus
et una natura ẽ. uultur ũ similiter. & ce¬
teroꝵ quȩ scđ̾in genꝰ suũ uolatiliũ. Quẽ¬
admodũ autem cȩꝑint esse uolatilia. tres
species repperimus . & ortus eoꝵ: causas
legimꝰ esse diuersas. Scriptũ est enĩ dir¬
isse dĩn. Producant aquȩ repentia amina¬
rũ uiuentiũ. & uolatilia uolantiũ. Et pau¬
lopost cũ paradisu fecisset ds et posuis¬
set in eo hominem. scptũ est quia figu¬
rauit ds de terra bestias agri. et uolati¬
liace li. Significantur gͦ hoc loco uola
tilia figurata de t̾ra. si ⁊quoq le¬
gisti quia dirit dsa Crescite &
multiplicaminiiq ex coitu maris
et femine gencrationis increm̃ta ꝑfi¬
ciens. Itaq si aduertamꝰ etiam quȩ uniꝰ
generis sunt diuerso mͦ esse cȩpisse: alia
de aquis. alia de t̾ra. alia de maris et fe¬

Expanded text:
tis imponunt? 102. Omnia nempe volatilia quae tis imponunt? 102. Omnia nempe volatilia quae ejusdem generis videntur, ejusdem utique et naturae sunt, ut aquilarum unum genus et una natura est, vulturum similiter, et caeterorum secundum genus suum volatilium. Quemadmodum autem coeperint esse volatilia, tres species reperimus, et ortus eorum causas legimus esse diversas. 726 Scriptum est enim dixisse Deum: Producant aquae repentia animarum viventium. et volatilia volantium . Et paulo post, cum paradisum fecisset Deus, et posuisset in eo hominem, scriptum est, quia figuravit Deus de terra bestias agri, et volatilia coeli . Significantur ergo volatilia hoc loco figurata de terra. Supra quoque legisti quia dixit Deus avibus: Crescite et multiplicamini ; utique ex coitu maris et feminae generationis incrementa praecipiens. Itaque advertimus etiam quae unius generis sunt, diverso modo esse coepisse: alia de aquis, alia de terra, alia de maris et fe
Abbreviated transcription (Latin):
substantia. aliud qualitas ẽ Deniq dir¬
imꝰ alibi usyam ita interp̃tatos latinos
ut substantiã dicerent. Usya autemdi cũ
dicatur quid aliud significatur nͥ đ̾m
semꝑ esse: Qđ littere ipse ex pͥmunt qͣm
dicitur. uniꝰ littere mutato ordine ꝓpt̾
sonũ & compendiũ decoremq sermo¬
nis. Ergo usya qͦd semꝑ sit ds significat.
ingeniti autem ut tuius uel geniti ap¬
pellatio quomͦ sit dec larat. hoc ẽ qͦd nͦ
ex alio sit pater. nec ex se filiꝰ. Species hic
uidetur esse diuersa. species utiq dis¬
tincta sed indistincta diuinitas. Quęris
quo mͦ hoc ꝓbari possit. etiã in creatu¬
ris ostendã diuersam speciem. diuersa
inicia: in plerisq & unã esse substantiã
& de scripturis exemplũ proferã. Itaq
si in his quȩ mortalia sunt hoc porest
conuenire. quem admodũ patris & filii
et sp̃s diuinitati legem cuiusdã necessita¬

Expanded text:
substantia, aliud qualitas est. Denique dixsubstantia, aliud qualitas est. Denique diximus et alibi, οὐσίαν ita interpretatos Latinos, ut substantiam dicerent. Οὐσὶα autem Dei cum dicitur, quid aliud significatur, nisi Deum semper esse? Quod litterae ipsae exprimunt, quoniam dicitur, unius litterae mutato ordine propter sonum et compendium decoremque sermonis. Ergo οὐσὶα, quod semper sit Deus, significat: ingeniti autem, ut tu vis, vel geniti appellatio quomodo sit, declarat, hoc est, quod non ex alio sit Pater, nec ex se Filius. Species hic videtur esse diversa. Species utique distincta, sed indistincta divinitas. 101. Quaeris quomodo hoc probari possit? Etiam in creaturis ostendam diversam speciem, diversa initia in plerisque, et unam esse substantiam, et de Scripturis exempla proferam. Itaque si in his quae mortalia sunt, hoc potest convenire; quemadmodum Patris et Filii et Spiritus divinitati legem cujusdam necessita
Abbreviated transcription (Latin):
dicã ut natura possit intelligi. Ita gͦ si
natura cupio designare diuinam. đm
uerũ debeo nominare. Cũ autem
filiũ dico. generatũ significo. Cum pa¬
trem quoq dico. generasse dec laro. Non
gͦ hinc naturȩ discretionem facias. cũ
sit hoc significatoriũ generantis & ge¬
niti. S ignificatoria autem huius mͦiᷤ.
ex pͥmunt substantiȩ qualitat̾e. Mul¬
tiem̃ ut dirifilii: sed diuersitas filior
ut principatꝰ. et potestates. throni et
anãtionei. Uisibiles. ut sol. luna. stellȩ.
homo. t̾ra. Ergo diuerse species. & diuer¬
se creaturar u substantiȩ sunt. Itaq si
uelis ꝓpͥetatem creature alicuiꝰ ex pͥme¬
re. aut solem aut luna nominabis aut
stellas. et sic intelligetur qͥd sit quod sig¬
nificandũ putaueris. Cȩterũ si fac tum
dicas aut creatii quod interdum filiũ
dicunt quia multa facta et creata sunt.
ñ ꝓpͥetatem substantie uideris signifi¬
casse. s speciem qualitatis Aliud enim

Expanded text:
dicam, ut natura possit intelligi. 98. Ita ergo si dicam, ut natura possit intelligi. 98. Ita ergo si naturam cupio designare divinam, Deum verum debeo nominare. Cum autem Filium dico, generatum significo: cum Patrem quoque dico, generasse declaro. Non ergo hinc naturae discretionem facias, cum sit hoc significatorium generantis et geniti: significatoria autem hujusmodi exprimunt substantiae qualitatem; multi enim, ut dixi, filii, sed diversitas filioruut Principatus et Potestates, Throni et Dominationes: visibiles, ut sol, luna, stellae, homo, terra. Ergo diversae species, et diversae creaturarum substantiae sunt. Itaque si velis proprietatem creaturae alicujus exprimere, aut solem, aut lunam nominabis, aut stellas: et sic intelligitur quid sit, quod significandum putaveris. 100. Caeterum si factum dicas aut creatum, quod interdum Filium dicunt; quia multa facta et creata sunt, non proprietatem substantiae videris significasse, sed speciem qualitatis. Aliud enim
Abbreviated transcription (Latin):
inquiunt alia talis substantia esse ñ po¬
test quia omia ex patre do habent sub¬
sistendi causam: unde n esse ueri simi¬
le dicunt. ut filiꝰ qͥ ex patre e & ex se cau¬
samñ habet ut sit sedex patre similis
sit patri. cũ pater ex alio causam ĩ ha
filiꝰ autem ut ipsi allegant esse
potuerit nͥ hoc ipsuex patreat esset
ratio potestatis sit ñ nature. Cũ enĩdi¬
cogenitũ. non ꝓpͥetatem nature sed signi¬
ficationem generationis exp̃ssi Hoc ex¬
emplis euidentiorib approbaboNam si
generaliter dicam filiu nec addã cuiꝰ: po¬
test intelligi &̃ filiꝰ hominis et filiꝰ iniqͥ¬
tatis. et filius pestilentiȩ & filiꝰ diaboli.
sic̃ de iudeis scriprura testatur: et quod
in usu ẽ & fetus pecudis. et pulli colum¬
barũ. Et ideo in appellatione filior. ñ est
ex p̾ssio significata naturȩ. At uͦsinatu¬
rã designare desidero. aut hominẽ nun¬
cupabo aut equũ nominabo. aut auẽ

Expanded text:
inquiunt, alia talis substantia esse non poinquiunt, alia talis substantia esse non potest, quia omnia ex Patre Deo habent subsistendi causam. Unde non esse verisimile dicunt, ut Filius quia ex Patre est, et ex se causam non habeat ut sit, sed ex Patre, similis sit Patri: cum Pater ex alio causam non habeat, Filius autem, ut ipsi allegant, esse non potuerit, nisi hoc ipsum ex Patre ut esset,ratio potestatis sit, non naturae. Cum enim dico genitum, non proprietatem naturae, sed significationem generationis expressi; et hoc exemplis evidentioribus approbabo. Nam si generaliter dicam Filium, nec 725 addam cujus, potest intelligi et filius hominis, et filius iniquitatis, et filius pestilentiae, et filius diaboli, sicut de Judaeis Scriptura testatur : et quod in usu est, et foetus pecudis, et pulli columbarum. Et ideo in appellatione filiorum non est expressio significata naturae. At vero si naturam designare desidero, aut hominem nuncupabo, aut equum nominabo, aut avem
Abbreviated transcription (Latin):
nisi forte hoc uerbosibihonorare Qmui
dentur qͦ philosophi mundũ ꝓ utauert
esse donandui.Nunquid gͦ sic ingenitꝰ pa¬
ter sicut mundus. Absit. Aut hic solus
sermo decet dm.cũ d̾s ultra sermonum
omium sit ambitum. Nichil gͥ p̃ciosum
dõ in eo sermone qͥ cõmunis possit esse
cũ cȩteris. sed tam̃ quemaamodũ uultis
inestimabilis sit huiꝰ p̃rogatiua sermo¬
uis. quȩ ñ auctoritate aliqua designat᷑
sed ur̃o estimatur arbitrio. Quo gͥ hoc
ꝓficit. ut ex uerbo uelitis facere inter
patreni & filiũ distantiã nature. distan¬
tiam potestatis. Ingenitꝰ inquit et ge¬
nitus ñ possunt uniꝰ esse nature atq
substantie. ut quẽ admodũ interdũ di¬
cunt inoꝑatꝰ & factus. ñ sunt umꝰ natu¬
re Neq enĩ discretionem faciunt inge¬
uiti et inoꝑati. neq distantiã uolunt
nem causam hoc ẽ et hian sic̃ grecidiẽt
piũ habens uel causamex quasit. & idõ

Expanded text:
nisi forte hoc verbo sibi honorare Deum nisi forte hoc verbo sibi honorare Deum videntur, quo philosophi mundum putaverunt esse donandum. Numquid ergo sic ingenitus Pater, sicut mundus? Absit. Aut hic solus Deum decet sermo, cum Deus ultra sermonum omnium sit ambitum. Nihil igitur pretiosum Deo in eo sermone, qui communis possit esse cum caeteris. 95. Sed tamen quemadmodum vultis, inaestimabilis sit hujus praerogativa sermonis, quae non auctoritate aliqua designatur, sed vestro aestimatur arbitrio. Quo igitur hoc proficit, ut ex verbo velitis facere inter Patrem et Filium distantiam naturae, distantiam potestatis? Ingenitus, inquit, et genitus non possunt unius esse naturae atque substantiae; aut, quemadmodum interdum dicunt, inoperatus et factus non sunt unius naturae. Neque enim discretionem faciunt ingeniti et inoperati, neque distantiam volunt nem causam, hoc est αἰτίαν, sicut Graeci dicunt, pium habens vel causam, ex qua sit: et ideo,
Abbreviated transcription (Latin):
Sed tam̃ quoa in dialectica faceremꝰ usur pent.
si n. ne forte dicant quia gentiũ non legi¬
mꝰ patrem sicut filiũ. ideo ingenitũ esti¬
mare debeniꝰ. Intelligitur hoc gͦ. ñ legi¬
tur. Sed si intelligitur. nec sꝑm sc̾m legi
utiq scam ur̃am sententia nominanduᷤ
e. Si gͥ ingenitũ dicitis et genitũ ñ pos
ẽ uis omis ur̃e disputationis qͦd inge¬
nitꝰ et genitus ñ possint esse uniꝰ nature
gͦ qui non ẽ genitus cũ eo qͥ ñ sit genitus
uniꝰ nature atq substantie ẽ. Et si ideo
putamꝰ patrem maiorem esse quia genitꝰ
n est. nunquid et sꝑs sc̃s maior ẽ filio:
Multa possunt & innumera erempla sup¬
pecare. ut de eo quod genitum
dicat ingenitũ Nam et mundũ pe¬
riq ma utũ esse dixerunt. & materi¬
amrerũ ohnũ quã greci ylendicunt
quasi siluani naterialem ingenitã esse me¬
morarunt. Uident g inboc uerbo prero¬
gatiuam quandã potestatis esse ñ posse.

Expanded text:
Sed tamen, quod in dialectica non faceremus, usurpent; Sed tamen, quod in dialectica non faceremus, usurpent; si non et forte dicant quia genitum non legimus Patrem sicut Filium, ideo ingenitum aestimare debemus. 93. Intelligitur hoc, ergo non legitur. Sed si intelligitur, nec Spiritum sanctutique secundum vestram sententiam nominandus est. Si igitur ingenitum dicitis et genitum non posest vis omnis vestrae disputationis, quod ingenitus et genitus non possunt esse unius naturae: ergo qui non est genitus, cum eo qui non sit genitus, unius naturae atque substantiae est. Et si ideo putatis Patrem majorem esse, quia genitus non est; numquid et Spiritus sanctus major est Filio? 94. Multa possunt et innumera exempla suppetere, ut de eo quod genitumdicatur ingenitum. Nam et mundum plerique ingenitum esse dixerunt, et materiam rerum omnium, quam Graeci hylen dicunt, quasi silvam materialem, ingenitam esse memorarunt. Vident igitur in hoc verbo praerogativam quamdam potestatis esse non posse,
Abbreviated transcription (Latin):
argutiis quã de examine ueritatis.
Heç ẽ enim dialecticor. gła. si uideant᷑
ex pugnare uerbis & refesre ueritatem.
Contra diffinitio fidei ẽ.⁊ ueritas ñ uerba
pandantur. Den uerba phuilosophorũ.
excludit simpiex ueritas piscatoꝵ. Que
qͥ ista assertio ẽ. ubi siñ donauero eis uer¬
bũ ingeniti assertionis principiũ inueni¬
re ñ possint. Ubi gͦ legerint demonstrent.
erciderant anuno: nc redeo in memoriã.
Lectũ est inquiunt Nã arrius dixit in¬
genitũ patrem et genitũ & creatũ fili¬
u̾m. quo auc tore contra apłica scripta ꝯ¬
tendant. Contendant tam̃. si mͦ at rii se¬
discipulos esse fateantur Nam quomodo
negant magistrui. cuiꝰ inuentũ sequntur:
S ed si illi hoc dicunt qđ arrius. iustiꝰ ego dice
re debeo quod apłs dicit. Patremenĩ dix¬
it. ñ ingenitũ nominauit. F iliũ dixit & ge¬
nitu filiũ dix it Qđ legi ñ nego. inuno liben¬
ter usurpo. quod ñ legiusur pare ñ debeo.

Expanded text:
argutiis, quam de examine veritatis. argutiis, quam de examine veritatis. Haec est enim dialecticorum gloria, si videantur expugnare verbis et refellere veritatem: et contra definitio fidei est, ut veritas, non verba pendantur. Denique verba philosophorum excludit simplex veritas piscatorum. 90. Quae igitur ista assertio est, ubi si non donavero eis verbum ingeniti, assertionis principium invenire non possunt? Ubi ergo legerint, demonstrent. 91. Exciderat animo: nunc redeo in memoriam. Lectum est, inquiunt; nam Arius dixit ingenitum Patrem, et genitum et creatum Filium. En quo auctore contra apostolica scripta contendant: contendant tamen, si modo se Arii discipulos esse fateantur. Nam quomodo negant magistrum, cujus inventum sequuntur? 92. Sed si illi hoc dicunt, quod Arius: justius ego debeo dicere, quod Apostolus dixit . Patrem enim dixit, non ingenitum nominavit: Filium dixit, et genitum Filium dixit. Quod legi, non nego; immo libenter usurpo: quod non legi, usurpare non debeo.
Abbreviated transcription (Latin):
dicit quomͦ conuersi estis ad d̾m a simu¬
lacris seruire dõ uiuo et uero: Illi enĩ
dii esse simulantur. natura autem d̾s ui¬
uus & uerus ẽ Nã et in ipso usu nr̃o. ẽ ad¬
optiuus filiꝰ & uerus filius. Adoptiuum
filium ñ dicimus filiũ esse natura. sedeũ
dicimꝰ natura esse qͥ uerus ẽ filiꝰ. Ergo et
natura et substantiã esse diuinã. ꝓbaui¬
mꝰ lectione. Uitatem qͦ ñ pluralitatem
diuinȩ esse nature. apłica auc toritas de
monstrauit. Nunc illi asserant. ubunge¬
nitũ patrem legerint. Sed si dialectico
more concedi sibi id postulant ut quod
lectũ nonsit ꝓlecto usurpent: ꝓdunt
se contentionis studio deferre. ñ cogni¬
tionens querere ueritatis Namq in ipsa
dialectica si ñ concedatur quod concedi
sibi postulant. qͥ aditũ contentionis
inuenire desiderant principiũ in ue¬
nire ñ que unt disputandi: & hoc ibi
ubi contentio ẽ magis de disputatio nis

Expanded text:
dixit: Quomodo conversi estis ad Deum a simudixit: Quomodo conversi estis ad Deum a simulacris servire Deo vivo et vero ? Illi enim dii esse simulantur, natura autem Deus vivus et verus est. 723 Nam et in ipso usu nostro est adoptivus Filius, et verus Filius. Adoptivum Filium non dicimus Filium esse natura: sed eum dicimus natura esse, qui verus est Filius. 88. Ergo et naturam et substantiam esse divinam probavimus lectione: unitatem quoque non pluralitatem divinae esse naturae t. 89. Nunc illi asserant ubi ingenitum Patrem legerint. Sed si dialectico more concedi sibi id postulant, ut quod lectum non sit pro lecto usurpent, produnt se contentionis studio differri, non cognitionem quaerere veritatis. Namque in ipsa dialectica si non concedatur, quod concedi sibi postulant, quo aditum contentionis invenire desiderant, principium invenire nequeunt disputandi. Et hoc ibi, ubi contentio est magis de disputationis
Abbreviated transcription (Latin):
nitatis ꝓbauit. Cũ dixerit omĩaquȩ pa¬
ter habet mea sunt. et infra. pater onuia
mea tua sunt & tua mea: asseruit unita¬
teni Cũ dixerit pater qͥ in me manet ip-¬
se loquitur. & oꝑa que ego facio ipse fac̃
unitatem euidentissime declarauit. Deĩ¬
de petrꝰ unam naturã ostendit esse diui
set potuit inquã sic dicere. ut nos face¬
ret diuinarĩi consor tes naturar ui anax¬
ue cũ ꝑ filiũ in nature diuine consor¬
tiũ transeamꝰ Nunquid potest donare
quod ñ habet: Ergo ñ est dubiũquia
de eo qđ habet donat & ideohabet na¬
turã diuinam. qͥ consortia diuinȩ donat
naturã Namq et ipse potuit dicere qͥ
naturis ñ sunt dii si sciret pluralitatẽ
diuine esse nature. ut alia esset in patre
alia in filio. alia in sꝑuscõ. Dicendo ergo
natura ñ sunt dii. unitatem naturȩ ex¬
p̾ssit diuine Quid ẽ autem natura d̾m es¬
se nͥ uerũ d̾m esse: sic̃ ad thessalo nicenses

Expanded text:
nitatis probavit. Cum dixerit: Omnia quae Panitatis probavit. Cum dixerit: Omnia quae Pater habet mea sunt ; et infra: Pater, omnia mea tua sunt, et tua mea ; asseruit unitatem. Cum dixit: Pater qui in me manet, ipse et opera quae ego facio, ipse facit ; unitatem evidentissime declaravit. 85. Deinde Petrus unam naturam ostendit esse divinset; potuit, inquam, sic dicere: Ut nos faceret divinarum consortes naturarum; maxime cum per Filium in naturae divinae consortium transeamus. Numquid potest donare, quod non habet? Ergo non est dubium quia de eo, quod habet, donat; et ideo habet naturam divinam, qui consortia divinae donat naturam. Namque et ipse potuit dicere: Qui naturis non sunt dii, si sciret pluralitatem divinae esse naturae, ut alia esset in Patre, alia in Filio, alia in Spiritu sancto. Dicendo ergo: Natura non sunt dii; unitatem naturae expressit divinae. 87. Quid est autem natura Deum esse, nisi verum Deum esse? sicut ad Thessalonicenses
Abbreviated transcription (Latin):
miscđiam ꝑ passionem crucis. ut nos in¬
quit faceret diuinȩ consortes naturȩ:
Sed etiã alibi paulus scripsit S ed tunc
quidem ignorantes dm his qͥ ñ sunt na
tura dii seruistis. Ita enĩ & ingrecis co¬
dicib inuenimꝰ. quor. potior auctoritas
diuinam. n ut iamñ solũ filio calũnient᷑
sed etiã patri: Si enĩ negatur natura ds
falso creditur ut demones. quorũ simu¬
lacra dĩ appellatione donantur.Sed a¬
płicam auc toritatem sequamur. ut di¬
camꝰ insimulacris naturam ñesse diui¬
nam S igͦ in simulacris ñ est. non ẽ in de¬
moniis: suꝑest ut in dõ diuina sit natu
toritate recte de dõ patre dici. quod na¬
tura sit ds Accipiant nc̃ quod eadem dei
patris sit natura quȩ filii ẽ. eadem sit et
sp̃s scĩne forte idem dicant naturam qͥ¬
dem legimꝰ esse diuinã. naturȩ autem diui¬
nȩ ñ legimꝰ unitatem. Sed cũ ipse filiꝰ dixe¬
rit ego et pater unũ sumꝰ. unitatem duit¬

Expanded text:
misericordiam per passionem crucis, ut nos, inmisericordiam per passionem crucis, ut nos, inquit , faceret divinae consortes naturae? Sed etiam alibi Paulus scripsit: Sed tunc quidem ignorantes Deum, his qui natura non sunt dii, servistis . Ita enim et in Graecis codicibus invenimus, quorum potior auctoritas divinam, nisi ut jam non solum Filio calumnientur, sed etiam Patri? Si enim negatur natura Deufalso creditur, ut daemones, quorum simulacra Dei appellatione donantur. Sed Apostolicam auctoritatem sequamur, ut dicamus in simulacris naturam non esse divinam. Si ergo in simulacris non est, non est in daemoniis: superest ut in Deo divina sit naturapostolica auctoritate recte de Deo Patre dici quod natura sit Deus; accipiant nunc quod eadem Dei Patris sit natura quae Filii est, eadem sit et Spiritus sancti; ne forte itidem dicant: Naturam quidem legimus esse divinam, naturae autem divinae non legimus unitatem. Sed cum ipse Filius dixerit: Ego et Pater unum sumus ; unitatem divi
Abbreviated transcription (Latin):
generatio ñ potestatis ẽ sed naturȩ
aduersus illã quidem questionem
uocem sibi arbitrantur adclusam:
s t̾giuersatione damnabili in eodem
lo coꝰ uestigiũ uertunt. ut putent
mutationem fieri questignis. muta¬
tione ser monis. dicentes. Quomͦ pos¬
sunt ingenitꝰ & genitus esse uniꝰ na¬
ture atq substantie: Ergo ut respon¬
deam clem̾tissime unꝑator ꝑ te mͥ
ꝓposite questioni: pͥmũ omnium
ingenitũ inscripturis diuinis nus¬
quã inuenio. Non legi. ñ audiui. Cuiꝰ
gͥ mutabilitatis sunt homines isti¬
usmͦi.ut nos dicant ea usur pare
que ñ sunt scripta.cũ ea quȩ sunt scͥp¬
ta dicamꝰ. et ipsi obiciant quodscrip¬
tũ non sit: Nonne ipsisibi aduersan¬
tur. & auc toritatem calume sue de
utiq filũ dei patris esse splendorẽ
głe et carac teremsubstantiȩ eius
nptura testetur. & multos alios de
quina dirisse substantia in aliolibro
plenissime ostenderimꝰ Naturã quoq

Expanded text:
generatio non potestatis est, sed naturae: generatio non potestatis est, sed naturae: adversus illam quidem quaestionem vocem sibi arbitrantur occlusam: sed tergiversatione damnabili in eodem loco vestigium vertunt; ut putent mutationem fieri quaestionis, mutatione sermonis, dicentes: Quomodo possunt ingenitus et genitus esse unius naturae atque substantiae? 80. Ergo ut respondeam, clementissime Imperator, per te mihi propositae quaestioni; primum omnium ingenitum in Scripturis divinis nusquam invenio: non legi, non audivi. Cujus igitur mutabilitatis sunt homines istiusmodi, ut nos dicant ea usurpare, quae non sunt scripta; cum ea quae sunt scripta, dicamus: et ipsi objiciant quod scriptum non sit? Nonne ipsi sibi adversantur, et auctoritatem calumniae suaeutique Filium Dei Patris esse splendorem gloriae, et characterem substantiae ejus Scriptura testetur , et multos alios de divina dixisse substantia in alio libro plenissime ostenderimus . 82. Naturam quoque
Abbreviated transcription (Latin):
ducere. Nos enĩuere solã qui hoc asse¬
rimꝰ. colimus trinitatem. Non enĩ
xp̃m diuido cũ carnis eiꝰ diuinitatis¬
q distingo substantiã. sed unũ xꝑm
cũ patre & sꝑu di predico. et illos ma¬
gis qͥ carnem xp̃i unius cũ diuinita¬
te eiꝰ dicunt esse substantie. tetrada
inducere de monstrabo. Nonenĩ quod
eiꝰdem substantiȩ ẽ. uniꝰ sed unum ẽ.
N am utiq filiũ eiꝰdem cũ patre sub̾e
confitentes in trac tatu concilii nice
unt ineptus uane assertionis incur¬
runt ut diuidant xp̃m. Itaq quar¬
tũ increatũ quod adoremꝰ induc unt.
cĩ sola increata sit diunitas tͥuitatis.
Conc luseram librũ. sed religionis fu
it ne p̃terire uicti uideremur quod
soluere nequire mꝰNamcũ dudũ au¬
dierint quidam dicentib nobis fili¬
um dei qui generatꝰ sit patri qͥ gene¬
rauit in equalemesse ñ posse quãuis
ille generatꝰ sit iste generauerit. qͥa

Expanded text:
ducere, nos enim vere solam, qui hoc asseducere, nos enim vere solam, qui hoc asserimus, colimus Trinitatem. Non enim Christum divido, cum carnis ejus divinitatisque distinguo substantiam; sed unumcum Patre et Spiritu Dei praedico, et illos magis qui carnem Christi unius cum divinitate ejus dicunt esse substantiae, tetrada inducere demonstrabo. Non enim quod ejusdem substantiae est, unus, sed unum est, nam utique Filium ejusdem cum Patre substantiae confitentes in tractatu concilii Nicaeunt ineptiis vanae assertionis incurrunt, ut dividant Christum. Itaque quartum increatum, quod adoremus, inducunt, cum sola increata sit divinitas Trinitatis. Cit ne praetervecti videremur, quod solvere nequiremus. Nam cum dudum audierint quidam, dicentibus nobis, Filium Dei, qui generatus sit, Patri qui generavit, inaequalem esse non posse, quamvis ille generatus sit, iste generaverit, quia
Abbreviated transcription (Latin):
huc ñ didicit igno at. Sed uerendũ ẽ
inquã ne si duoꝰ principales sensus aut
geminã sapientiã xꝑo tribuimꝰ. x ꝑin
diuidamꝰ. Nunqͥd cũ & diuinitatem eiꝰ
adoramꝰ et carnem. xp̃m diuidimꝰ:¬
N unquidcũ in eo imaginem dĩ crucẽ¬
q ueneramur. diuidimꝰ eũ: Apłs cer¬
te qͥd de eo dix it: Qm̃ et si crucifirus
ẽ ex infirmitate nr̃a. uiuit tamenex
uirtute di. Ipse dixit. quia ñ diuisus
ẽ xꝑc. Nunquid etiam cũ dicimꝰ quia
animã racionabilem & intellectꝰ nr̃i
suscepit capacem diuidimꝰ eum. Non
enĩ ipsi ds uerbũ ꝓanima racionabi
li & intellectꝰ capaci in carne fuit sua
s animã racionabilem et intellectꝰ
nem nr̃ȩ similem. eiusdemq cuiꝰ caro
est nr̃a substantię suscipiens ds uerbũ
ꝑfectus etiam ds fuit. sine ulla tam̃
đi in ipso. Caro gͦ ipsuis & anina eius¬
dem cuiꝰ anime nr̃e carnisq substan¬
tia ẽ: nec timeo ne tetrada uidear in¬

Expanded text:
huc non didicit, ignorat. 75. Sed verendum est, huc non didicit, ignorat. 75. Sed verendum est, inquis, ne si duos principales sensus aut geminam sapientiam Christo tribuimus, Christum dividamus. Numquid cum et divinitatem ejus adoramus et carnem, Nunquid cum in eo imaginem Dei crucemque veneramur, dividimus eum? Apostolus certe qui de eo dixit: Quoniam etsi crucifixus est ex infirmitate, vivit tamen ex virtute Dei , ipse dixit: Quia non divisusest Christus. Numquid etiam cum dicimus, quia animam rationalem et intellectus nostri susceperit capacem, dividimus eum? Non enim ipse Deus Verbum pro anima rationali et intellectus capaci in carne sua fuit; sed animam rationalem et intellectus ae 721 similem, ejusdemque cujus caro est nostra substantiae, suscipiens Deus Verbum, perfectus etiam homo fuit, sine ulla tamen Dei in ipso . Caro ergo ipsius et anima ejusdem cujus anima nostra caroque substantiae est. 77. Nec timeo ne tetrada videar in
Abbreviated transcription (Latin):
profectũ. Qd̾ enĩ proficit. utiq mutat᷑
in melius: sed quod diuinũ est ñ muta¬
tur. Quod gͦ mutatur. ñ utiq diuinum.
Sensus gͥ p̾ro ficiebat humanꝰ. sensum
ergo suscepit humanũ Et ut sciamꝰ
quia scđm hominem loquebatur. p̃mi¬
sit scͥptura dicens. Puer autem confor
pientia: et grã deierat cũ illo. Et puer.
nr̃e nom̃ etatis ẽ Nec confortari uirtꝰ
poterat dĩ nec crescere ds. nec altitudo
sapientie dĩ. nec plenitudo diuinitatis
impleri. Que gͥ implebatur. erat nondłi.
sed nr̃ã sapientia. Nani quomͦ imple¬
batur. qͥ ut onia impleret descendit:
Per quem autem sensũ isaias dixit. pa¬
trem puer nesciebat aut matrem.
Scriptũ est enĩ Prius quã sciat puer
patrem aut matrem. accipiet uirtutẽ
damasciet spolia samariȩ Sapientiã
enĩ dei. futura et occulta ñ fallunt. Ex¬
pers autem agnitionis infantia. per
humanã utiq impriaentia quod ad¬

Expanded text:
profectum. Quod enim proficit, utique mutatur profectum. Quod enim proficit, utique mutatur in melius: sed quod divinum est, non mutatur: quod ergo mutatur, non utique divinum. Sensus igitur proficiebat humanus; sensum ergo suscepit humanum. 73. Et ut sciamus quia secundum hominem loquebatur, praemisit supra dicens: Puer autem crescebpientia; et gratia Dei erat cum illo . Et puer, nostrae nomen aetatis est: nec confortari virtus poterat Dei, nec crescere Deus, nec altitudo sapientiae Dei, nec plenitudo divinitatis impleri. Quae igitur implebatur, erat non Dei, sed nostra sapientia. Nam quomodo implebatur, qui ut omnia impleret descendit ? 74. Per quem autem sensum Esaias dixit, patrem puer nesciebat aut matrem? Scriptum est enim: Priusquam sciat puer patrem aut matrem, accipiet virtutem Damasci et spolia Samariae . Sapientiam enim Dei futura et occulta non fallunt: expers autem agnitionis infantia, per humanam utique imprudentiam, quod ad