comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
corrũpit᷑ aggrauat animã: &e depͥmit
t̾rena inhabitatio. sensũ multa cogi¬
tantẽ. Nec forte gͦ possumꝰ sensũ nr̃i
a multis colligere ad unũ: & euulsũ
a multis releuare ad unũ. Qđ qͥde
ñ poterimꝰ ut dixi. nͥ adiuuet ille. qͥ
ad se uult leuari aĩas nr̃as: & contin¬
gamꝰ ex aliqͣ parte. quomͦ uerbũ dĩ
unicus. patͥ coȩt̾nus. & ȩqualis patri.
non faciat nisi qđ uiderit patrem
facientẽ: cũ tñ pat̾ ipse ñ faciat ali¬
quid nͥ ꝑ filiũ uidentẽ. Uidet᷑ mͥ qͦd¬
dñs iħe in hoc loco magnũ quidła
insinuare uolens intentis. & infunde¬
re capacib incapaces aũ excitare ad
studiũ. ut ñdũ intelligentes b̃n ui¬
uendo capaces fiant: insinuauit
nob animã humanã & m̃tẽ rõualẽ
quȩ inest hoi. ñ in est pecori. ñ uege¬
tari. ñ beatificari. ñ illununari. nͥ ab
ipsa substantia di: eamq aiimam
facere aliqͥd ꝑ corpus & de corpore.
atq habere subiectũ corpus: & ꝑ cor¬

Expanded text:
t animam, et deprimit terrena inhabitatio sensum multa cogitantem . Ne forte ergo possimus sensum nostrum a multis colligere ad unum, et evulsum a multis relevare ad unum quod quidem non poterimus, ut dixi, nisi adjuvet ille qui ad se vult levari animas nostras, et contingamus ex aliqua parte, quomodo Verbum Dei unicus Patri, coaeternus et aequalis Patri, non faciat nisi quod viderit Patrem facientem, cum tamen Pater ipse non faciat aliquid nisi per Filium videntem. s in hoc loco magnum quiddam insinuare volens intentis, et infundere capacibus, incapaces autem excitare ad studium, ut nondum intelligentes bene vivendo capaces fiant, insinuavit nobis animam humanam et mentem rationalem, quae inest homini, non inest pecori, non vegetari, non beatificari, non illuminari, nisi ab ipsa substantia Dei: eamque animam facere aliquid per corpus et de corpore, atque habere subjectum corpus, et per cor
Abbreviated transcription (Latin):
tib inmicis. &e ubi iuncunt᷑ mur¬
murantib: & ubi p̃ualent seuientib.
Hec ẽ religio xp̃iana ut colat᷑ unꝰ ds̃.
ñ multi dii: quia ñ facit animam
beatã. nͥ unꝰ ds. Participatione dĩ fit
beata. Non participatione scẽ aĩȩ. fit
beata infirma aĩa: nec participatiõe
angłi fit beata scã aĩa: s si querit be¬
ata ẽẽ infirma aĩa: quęrat un be¬
ata sit sc̃a aĩa Non enĩ beatꝰ efficeriᷤᷤ
ex angło tu: s ũn angłs. inde & tu.¬

Expanded text:
tibus inimicis; et ubi vincunturmurantibus; ubi praevalent, saevientibus. Haec est religio christiana, ut colatur unus Deus, non multi dii; quia non facit animam beatam nisi unus Deus. Participatione Dei fit beata. Non participatione sanctae animae fit beata infirma anima, nec participatione angeli fit beata sancta anima: sed si quaerit beata esse infirma anima, quaerat unde beata sit sancta anima. Non enim beatus efficeris ex angelo tu; sed un
Abbreviated transcription (Latin):
pulis diceret. uos estis lum̃ mundi.
ne sibi aliquid tributũ putarent. qd̾
de solo xp̃o intelligendũ ẽẽt: & ita
lucernȩ uento suꝑbiȩ extinguerent᷑:
cũ dixisset uos estis lum̃ mundi con¬
tinuo subiunxit. Non potest ciuitas
abscondi suꝑ montẽ constituta: neq
accendunt lucernã & ponunt eã
sub modio. s suꝑ candelabrũ: ut

Expanded text:
pulis diceret, Vos estis lumen mundi, pulis diceret, Vos estis lumen mundi, ne sibi aliquid tributum putarent, quod de solo Christo intelligendum esset, et ita lucernae vento superbiae exstinguerentur; cum dixisset, Vos estis lumen mundi, continuo subjunxit, Non potest civitas abscondi supra montem constituta, neque accendunt lucernam et ponunt eam sub modio, sed su
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpħȩ: & oĩs ꝓphetia. una magna lu¬
cerna. Quid apłi: Non lucernȩ: Etiã ipsi
plane lucernȩ. Solus enim ille ñ lucer¬
naslon enĩ accendit᷑ & extinguit᷑: qr
sic̃ habet pat̾ uitã in semetipso: sic
dedit filio uitã habere in semetipso
& feruent sp̃u caritatis: &e suppetit
illis oleũ grẽ dĩ. Si ñ ẽẽnt lucernȩ:
ñ diceret illis dñis. Uos estis lumen
mundi. Nã postea quã dix̃ uos estis
lum̃ mundi: ostendit ne tale lumen
se putarent. quale dictũ ẽ: erat lum̃
uerũ. qđ illuminat omnẽ hominem
uenientẽ in hẽ mundũ. Tc̃ aũ hoc
de dño dictũ ẽ: cũ a ioħe distingue¬
ret᷑. De iohe quippe baptista: dictum
erat. Non erat ille lum̃: s ut testimo¬
niũ ꝑhiberet de lumine. Et ne dice¬
res. quomͦ lum̃ ñ erat. de qͦ xp̃c dicit.
qr lucerna erat: in cõparatione altẽ¬
riꝰ luminis. ñ erat lum̃. frat enĩ ue¬
rũ lum̃: qđ illuminat omnẽ hominẽ
uementẽ in hc̃ mundũ. G cũ & disci¬

Expanded text:
et omnis prophetia una magna lucerna. Quid apostoli? non lucernae etiam ipsi? Lucernae plane. Solus enim ille non lucerna. Non enim accenditur et exstinguitursicut Pater habet vitam in semetipso, sic dedit Filio habere vitam in semetipso.et fervent Spiritu charitatis, et suppetit illis oleum gratiae Dei. Si non essent lucernae, non diceret illis Dominus, Vos estis lumen mundi. Nam posteaquam dixit, Vos estis lumen mundi, ostendit ne tale lumen se putarent, quale dictum est, Erat lumen verum, quod illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum. Tunc autem hoc de Domino dictum est, cum a Joanne distingueretur. De Joanne quippe Baptista dictum erat, Non erat ille lumen, sed ut testimonium perhiberet de lumine . Et ne diceres, Quomodo lumen non erat, de quo Christus dicit, quia lucerna erat? In comparatione alterius luminis non erat lumen. Erat enim verum lumen, quod illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum. Ergo cum et disci
Abbreviated transcription (Latin):
putatis habere in scriptura: Uitam
ȩternã. Ipsam int̾rogate cui ꝑhibet
testimoniũ: & intelligite quȩ sit uita
ȩt̃na. Et qi ꝓpt̾ moysen uolebant
repudiare xp̃m tãquã aduersariũ
institutis p̃ceptisq moysi: rursus
eosdẽ ipse conuincit. tãquã de alia
lucerna. Om̃s enĩ hoĩes lucerne: qr
& accendi possunt & extingui. Et
lucernȩ quide cũ sapiunt lucent: &
sp̃u feruent. Nã & si ardebant. & ex¬
tinctȩ st̃: etiã putent. ꝑ mansert̃ enĩ
gratiuta: illa oleũ lucernarũ ẽ. Pus
enĩ illis õib laboraui: ait quetła lu¬
cerna. Et ne uirib suis ardere uide¬
ret᷑: adiunxit. Non ego aũ: s gr̃a łi
mecũ. Om̃is gͦ ꝓphetia. añ dñi aduen¬
tũ. lucerna ẽ: de qua dicit petrus
apłs. Habemꝰ certiorẽ ꝓpheticũ ser¬
monẽ. cui bñ facitis intendentes. quẽ¬
admodũ lucernȩ lucenti in obscuto¬

Expanded text:
putatis habere in Scriptura vitam putatis habere in Scriptura vitam aeternam, ipsam interrogate cui perhibet testimonium; et intelligite quae sit vita aeterna. Et quia propter Moysen volebant repudiare Christum, tanquam adversarium institutis praeceptisque Moysi; rursus eosdem ipse convincit tanquam de alia lucerna. 3. Omnes enim homines lucernae, quia et accendi possunt et exstingui. Et lucernae quidem cum sapiunt, lucent, et spiritu fervent: nam et si ardebant et exstinctae sunt, etiam putent. Permanserunt enim gratuita, illa oleum lucernarum est. Plus enim illis omnibus laboravi, ait quaedam lucerna; et ne viribus suis ardere videretur, adjunxit, Non ego autem, sed gratia Dei mecum . Omnis ergo prophetia ante Domini adventum, lucerna est: de qua dicit Petrus apostolus, Habemus certiorem propheticum sermonem, cui bene facitis intendentes, quemadmodum lucern
Abbreviated transcription (Latin):
micos eiꝰ induã confusione:. suꝑ ipsũ
autẽ efflorebit sc̃ificatio mea. Esto tanꝗͦ.
in nocte positꝰ. adtendisti lucernam:
& miratꝰ es lucernã: & exultasti ad
lum̃ lucernȩ. S illa lucerna dicit ẽẽ
sołe: in quo exultare debeas. Et quã¬
uis ardeat in nocte: diẽ te iubet ex¬
pectare. si gͦ hoc d̾̃r: qͥa illius hõis testimo¬
nio ñ erat opus: Nã ut quid mitteret᷑:
si ñ erat opus: S ne in lucerna rema¬
neat hõ. & lum̃ lucernȩ sibi sufficere
arbitret᷑: ideo dñs nec lucernã illam
suꝑfuã dicit fuisse: nec tñ te dicit
in lucerna debere remanere. Dicit
aliud testimoniũ scriptura cłi. Ibi
utiq ds ꝑhibuit testimoniũ filio suo:
& in illa scriptura uidei spem po¬
suerant: in lege scił dĩ. ministrata
sibi ꝑ moysen famulũ dĩ. Scrutami
inquit scripturã. in qua uos putatie
uitã ȩxernã habere: ipsa testimoniũ
ꝑhibet de me. Et ñ uultis uenire

Expanded text:
micos ejus induam confusione; super ipsum micos ejus induam confusione; super ipsum autem efflorebit sanctificatio mea . Esto tanquam in nocte positus, attendisti in lucernam, et miratus es lucernam, et exsultasti ad lumen lucernae: sed illa lucerna dicit esse solem, in quo exsultare debeas; et quamvis ardeat in nocte, diem te jubet exspectare. Non ergo quia illius hominis testimonio non erat opus. Nam utquid mitteretur, si non erat opus? Sneat homo, et lumen lucernae sibi sufficere arbitretur, ideo nec Dominus lucernam illam superfluam dicit fuisse, nec tamen edicit in lucerna manere debere. Dicit aliud testimonium Scriptura Dei, ubi utique Deus perhibuit testimonium Filio suo, et in illa Scriptura Judaei spem posuerant, in lege, scilicet, Dei ministrata sibi per Moysen famulum Dei. Scrutamini, inquit, Scripturam, in qua vos putatis vitam aeternam habere; ipsa testimonium perhibet de me; et non vultis venire
Abbreviated transcription (Latin):
uoda loco ĩ eugłio
dñs ait. pruden
lem ẽẽ debere hõi.
qui uolens edificare¬
fodit altius. donec perueniat
ad funcdam̃tũ stabilitatis petrȩ: &
ibi securus constituat qđ fabricat
aduersus impetũ fluminis: ut cum
uenerit. reꝑcutiat᷑ potiꝰ firmitate
edificii: quã impulsu suo ruinã faci¬
at illi domui. Putemꝰ scripturã dĩ
cãquã agrũ ẽẽ: ubi uolumꝰ aliquid
edificare. Non simꝰ pigͥ: nec suꝑficie
locuta ẽ: qr ñ habet necessariũ ab ho¬
minib testimoniũ: s habeat maiꝰ. quã
st hoĩes atq id testimonũ dut qͥa sit.
Opera inquit quȩ ego facio: testimoni¬
um ꝑhibent de me. deinde adiunx̃.
se accepisse dicit. Testimoniũ gͦ ꝑhibets
oꝑa: testimoniũ ꝑhibet pat̃. Nullum¬
ne testimoniũ ꝑhibuit ioħs: Phibuit
plane: s tãquã lucerna. ñ ad satian-¬
dos amicos: s ad confunidendos inimi¬
cos. Iam enĩ antea p̃dictũ erat: a ꝑso¬
na patͥs. Paraui lucernã xp̃o meo: ini¬

Expanded text:
uodam loco in Evangelio Dominus ait, prudentlem esse debere homini qui volens aedificafodit altius, donec perveniat ad fundamentum stabilitatis petrae, et ibi securus constituat quod fabricat adversus impetum fluminis: ut cum venerit, repercutiatur potius firmitate aedificii, quam impulsu suo ruinam faciat illi domui . Putemus Scripturam Dei tanquam agrum esse, ubi volumus aliquid aedificare. Non simus pigri, nec superficie locuta est, quia non habeat necessarium ab hominibus testimonium, sed habeat majus quam sunt homines; atque id testimonium dixit quid sit: Opera, inquit, quae ego facio, testimonium perhibent de me. Deinde adjunxit:se accepisse dicit. Testimonium ergo perhibent opera, testimonium perhibet Pater. Nullumne testimonium perhibuit Joannes? Perhibuit plane, sed tanquam lucerna, non ad satiandos amicos, sed ad confundendos inimices: jam enim antea praedictum erat a persona Patris, Paravi lucernam Christo meo; ini
Abbreviated transcription (Latin):
stimoniũ filio suo. ꝑ ipsũ filiũ suũ
indicat ds filiũ: indicat se ꝑ filiũ.
Ad hunc si potuerit hõ ꝑuenire. nec
lucernis indigebit: & uere fodiendo
altiꝰ. ȩdificiũ ꝑdiicit ad petrã. facilis
ẽ gͦ fr̃s hodierna lectio: s ꝓpt̾ hester¬
nũ debitũ. scio enĩ quid distulerun
ñ abstulerĩ: & dñs dignatꝰ est donare
etiã hodie loqui ad uos. Recordamini
quid reposcere debeatis: si forte aliqͦ
mͦ seruata pietate. & salubri humili¬
tate extendamꝰ nos. ñ aduersus dm.
s ad dm: & leuemꝰ ad eũ animã nr̃am
effundentes eã suꝑ nos. sic̃ ille cui in
psalmo dicebat᷑. ubi ẽ ds tuus. Hȩc
inquit meditatꝰ sũ: & effiidi super
me animã meã. Leuemꝰ gͦ animã ad
dm: ñ contra dm. Quia & hoc dictũ
est. Ad te dñe leuaui animã meam.

Expanded text:
stimonium Filio suo: per ipsum Filium suum indicat Deus Filium, indicat se per Filium. Ad hunc si potuerit homo pervenire, nec lucernis indigebit, et vere fodiendo altius, aedificium perducet ad petram. 5. Facilis est ergo, fratres, hodierna lectio: sed propter hesternum debitum scio enim quid distulerim, non abstulerim, et Dominus dignatus est donare etiam hodie loqui ad vos, recordamini quid reposcere debeatis, si forte aliquo modo servata pietate et salubri humilitate, extendamus nos non adversus Deum, sed ad Deum; et levemus ad eum animam nostram, effundentes eam super nos, sicut ille in Psalmo, cui dicebatur, Ubi est Deus tuus? Haec, inquit, meditatus sum, et effudi super me animam meam . Levemus ergo animam ad Deum, non contra Deum; quia et hoc dictum est
Abbreviated transcription (Latin):
ram. & illic demorabat᷑ cum eis
et baptirabat. Erat aũ ioħes
baptizans in ennon uixta salim
qͥa aqͤ multȩ erant illic. & ueniebãt
& baptirabantur. Nondu enim
missus fuerat in carcerẽ ioħes.
Facta ẽ gͦ qͦstio ex discipłis ioħis
cum uideis de purificatione. et
uenert ad ioħem & dixerunt ei.

Expanded text:
aeam, et illic demorabatur cum eis, et baptizabat. Erat autem et Joannes baptizans in Ennon, juxta Salim: quia aquae multae erant illic, et adveniebant, et baptizabantur: nondum enim missus fuerat in carcerem Joannes. Facta est autem quaestio ex discipulis Joannis cum Judaeis de purificatione. Et ven
Abbreviated transcription (Latin):
głam patris:ait ad iudȩos. Ego ue¬
ni in noĩe patͥs mei. & ñ suscepistis
me: aliꝰ ueniet in noĩe suo. & hc̃
suscipietis. Significauit eos antixp̃m
suscepturos: qui głam nõis sui quȩ¬
siturus ẽ inflatꝰ. ñ solidus: & ido ñ¬
stabilis. s utiq ruinosus. Dñs aũ¬

Expanded text:
gloriam Patris, ait ad Judaeos: Ego vegloriam Patris, ait ad Judaeos: Ego veni in nomine Patris mei, et non suscepistis me: alius veniet in nomine suo, hunc ssuscepturos, qui gloriam nominis sui quaesiturus est, inflatus, non solidus. Et ideo instabilis, sed utique ruinosus. Dominus au
Abbreviated transcription (Latin):
dilectionẽ oꝑat᷑: Non qualiscumq
fides: s fides quȩ ꝑ dilectionẽ oꝑat᷑.
Hec in te sit: & intelliges de doctrina.
Quid enĩ intelliges: Quia doctrina
doctrina patͥs. ñ ẽ ex seipso: s filiꝰ
ẽ pat̾s. Sabellianã hȩresim. senten¬
tia ista dissoluit. Sabelliani enim
dicere ausi st̃: ipsũ eẽ filiũ. qͥ est¬
& pater. Duo ẽẽ nomina: s unã rẽ.
Si duo ẽẽnt noĩa. & res una: ñ dice¬
ret᷑ mea doctrina ñ ẽ mea. Utiq
si tua doctrina ñ ẽ tua õ dñeꝰ cuiꝰ
ẽ. nͥ alius sit cuiꝰ sit: Qđ dixisti:
sabelliam ñ intelligunt. Non enĩ
trinitatẽ uidert̃: s sui cordis erro¬
rẽ secuti st̃. Nos cultores tͥnitatis
& unitatis. patͥs & filii & sp̃s scĩ &¬
xp̃i. qm̃ ñ ẽ eiꝰ. Et ideo dix̃ ñ se a
patre ds ẽ: pat̾ aũ ds. ñ de filio
deo d̃s est. Qui a semetipso loquit᷑:
głam ꝓpriã quęrit. Hoc erit ille. qͥ
ans dñs głam suã quęsiturũ. non

Expanded text:
dilectionem operatur ? Non qualiscumque fides, sed fides quae per dilectionem operatur: haec in te sit, et intelliges de doctrina. Quid enim intelliges? Quia doctrina doctrina Patris, non est ex seipso, sed Filius est Patris. 7. Sabellianam haeresim sententia ista dissolvit. Sabelliani enim dicere ausi sunt ipsum esse Filium qui est et Pater; duo esse nomina, sed unam rem. Si duo essent nomina, et res una, non diceretur, Mea doctrina non est mea. Utique si tua doctrina non est tua, o Domine, cujus est, nisi alius sit cujus sit? Quod dixisti, Sabelliani non intelligunt: non enim Trinitatem viderunt, sed sui cordis errorem secuti sunt. Nos cultores Trinitatis et unitatis Patris et Filii et Spiritus siam non est ejus. Et ideo dixit non se a Patre Deus est: Pater autem Deus, non de Filio Deo Deus est. 8. Qui a semetipso loquitur, gloriam propriam quaerit. Hoc erit ille qui ans Dominus gloriam suam quaesiturum, non
Abbreviated transcription (Latin):
loco dicit. hoc ẽ opus di: ut creda¬
tis in eũ quẽ ille misit. Ut credatis
in eũ: ñ ut credatis ei. S si credites
in eũ. creditis ei: non aũ continuo
qui credit ei. credit in eũ. Nam &
dęmones credebant ei: & ñ crede¬
bant in eũ. Rursus etiã. de apłis
ipsius possumꝰ dicere. Credimus
paulo: s ñ credimꝰ in paulũ. Credimnꝰ
petro: s ñ credimꝰ in petrũ. Creden¬
ti enĩ in eũ qui ustificat impiũ:
deputat᷑ fides eiꝰ ad iusticiã. Quid
ẽ gͦ credere in eũ: Tredendo ama

Expanded text:
loco dicit: Hoc est opus Dei, ut credaloco dicit: Hoc est opus Dei, ut credatis in eum quem ille misit . Ut credatis in eum; non, ut credatis ei. Sed si creditis in eum, creditis ei: non autem continuo qui credit ei, credit in eum. Nam et daemones credebant ei, et non credebant in eum. Rursus etiam de Apostolis ipsius possumus dicere, Credimus Paulo; sed non, Credimus in Paulum: Credimus Petro; sed non, Credimus in Petrum. Credenti enim in eum qui justificat impium, deputatur fides ejus ad justitiam . Quid est ergo credere in eum? Credend
Abbreviated transcription (Latin):
intellexisti inquã: crede. Intellectꝰ
enĩ: merces ẽ fidei. Ergo noli quȩ¬
rere intelligere ut credas: s crede
ut intelligas: q̃m nͥ credideritis.
ñ intelligetis. Cũ gͦ ad possibilita¬
tẽ intelligendi. consiliũ dederim
xisse: in consequenti sententia inue¬
nimꝰ eũ dixisse. Si quis uoluerit uo¬
luntatẽ eiꝰ facere: cognoscet de
doctrina. Quid ẽ cognoscet: hoc
ẽ intelliget. Qͥd ẽ aũ si quis uolue¬
rit uoluntatẽ eiꝰ facere. hoc ẽ cre¬
dere. Sed qr cognoscet hoc ẽ intel¬
liget: om̃s intelligunt. Quia uͦ qd̾
ait. si quis uoluerit uoluntatẽ eiꝰ
facere. hoc ꝑtinet ad credere: ut
diligentiꝰ intelligat᷑. opus ẽ nob̃
ipso dño nr̃o expositore: ut indicae
nob utrũ reuera ad credere ꝑtine¬
at. facere uoluntatẽ patris eiꝰ. Quis
nesciat hoc ẽẽ facere uoluntatẽ
di: oꝑari opus eius. id est quod
illi placet: Ipse aũ dñs: aꝑte alio

Expanded text:
intellexisti, inquam, crede. Intellectus intellexisti, inquam, crede. Intellectus enim merces est fidei. Ergo noli quaerere intelligere ut credas, sed crede ut intelligas; quoniam nisi credideritis, non intelligitis. Cum ergo ad possibilitatem intelligendi consilium dederim xisse, in consequenti sententia invenimus eum dixisse: Si quis voluerit voluntatem ejus facere, hoc e. Quid est, cognoscet? Hoc est intelliget. Quod est autem, Si quis voluerit voluntatem ejus facere, hoc est credere. Sed quia cognoscet, hoc est intelliget, omnes intelligunt: quia vero quod ait, Si quis voluerit voluntatem ejus facere, hoc pertinet ad credere, ut diligentius intelligatur, opus est nobis ipso Domino nostro expositore, ut indicet nobis utrum revera ad credere pertineat facere voluntatem Patris ejus. Quis nesciat hoc esse facere voluntatem Dei, operari opus ejus, id est, quod illi placet? Ipse autem Dominus aperte alio
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ẽ. si ñ habeat patrẽ. Sed tñ siliꝰ
d̾s de patre: pat̾ aũ ds̃. s ñ de filio.
Pat̃ filii: ñ ds̃ de filio. Ille aũ filius
patris: & ds de patre. Dñs enĩ xp̃c:¬
ex lumine. simul unũ lum̃: non
duo lumina. Si intelleximꝰ: deo
grãs. Si quis aũ parũ intellexit.
fecit hõ quousq potuit: cȩtera
uideat un speret. forinsecus ut
oꝑarii possumꝰ plantare &e rigare:
s dĩ ẽ increm̃tũ dare. Mea inqͥt
doctrina ñ ẽ mea: s eiꝰ qui misit
me. Audiat consiliũ: qui dicit.
ñdũ intellexi. Magna quippe res
&e ꝓfunda cũ fuisset dicta: uidit
ti dedit consiliũ. Intelligere uis:
Crede. Ds̃ enĩ ꝑ ꝓpham dix̃. Nisi cre¬
dideritis: ñ intelligetis. Ad hoc ꝑti¬
Si quis uoluerit uoluntatẽ eiꝰ facere.
cognoscet de doctrina. utrũ ex dõ
sit: an ego a meipso loquar. Quid
eiꝰ facere: Sed ego dixerã. si quis credi¬
derit: & hoc consiliũ dederã. Si non

Expanded text:
non est, si non habeat Patrem: sed tamen Filius non est, si non habeat Patrem: sed tamen Filius Deus de Patre; Pater autem Deus, sed non de Filio. Pater Filii, non Deus de Filio: ille autem Filius Patris, et Deus de Patre. Dominus enim Cex Lumine, simul unum Lumen, non duo lumina. 6. Si intelleximus, Deo gratias: si quis autem parum intellexit, fecit homo quo usque potuit, caetera videat unde speret. Forinsecus ut operarii possumus plantare et rigare, sed Dei est incrementum dare . Mea, inquit, doctrina non est mea, sed ejus qui misit me. Audiat consilium, qui dicit, Nondum intellexi. Magna quippe res et profunda cum fuisset dicta, vidit ti dedit consilium. Intelligere vis? crede. Deus enim per prophetam dixit: Nisi credideritis, non intelligetis . Ad hoc pertiSi quis voluerit voluntatem ejus facere, cognoscet de doctrina mea, utrum ex Deo sit, an ego a me ipso loquar. Quid erit facere? Sed ego dixeram, si quis crediderit; et hoc consilium dederam, si non
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓferunꝰ sonis: aliquid significant.
qđ ñ ẽ sonꝰ. Non enĩ duȩ breues
syllabȩ ds ẽ: & duas breues sylla¬
bas colimꝰ. &e duas breues syllabaᷤ
adoramꝰ: & ad duas breues. sylla¬
bas ꝑuenire desideramꝰ:quȩ pene
ante desinunt sonare. quã cẽꝑint:
nec in eis scđȩ locus ẽ. nͥ pͥma tͣns¬
ierit. Manet gͦ aliquid magnum.
cũ dr ds̃. Sic intendite doctrinã
xp̃i: & ꝑuenietis ad uerbũ di. Cum
aũ ꝑueneritis ad uerbũ dĩ. inten¬
dite. ds erat uerbũ: & uidebitis
uerũ dictũ ẽẽ. mea doctrina. Inten¬
dite etiã cuiꝰ ẽ uerbũ: & uidebitis
recte dictũ eẽ. ñ est mea. Breuit̃ gͦ
dico caritati ur̃e. Hoc uidet᷑ mͥ di¬
mea: ac si diceret. Ego ñ sũ a meipso
Quãuis enĩ filiũ patri dicamꝰ & cre¬
damꝰ ȩqualem: nec ullã in eis esse
naturȩ substantieq distantiã: nec
int̾ generantẽ atq generatum
ista dicmꝰ qł ille pat̾ ẽ. ille filiꝰ.
Pat̃ aũ ñ ẽ. si ñ habeat siliũ: & filiꝰ

Expanded text:
ferimus sonis, aliquid significant quod non est sonus. Non enim duae breves syllabae Deus est, et duas breves syllabas colimus, et duas breves syllabas adoramus, et ad duas breves syllabas pervenire desideramus: quae pene ante desinunt sonare, quam coeperint; nec in eis secundae locus est, nisi prima transierit. Manet ergo aliquid magnum qcum dicitur Deus. Sic intendite doctrinam i, et pervenietis ad Verbum Dei: cum autem perveneritis ad Verbum Dei, intendite, Deus erat Verbum; et videbitis verum dictum esse, mea doctrina: intendite etiam cujus est Verbum; et videbitis recte dictum esse, non est mea. 5. Breviter ergo dico Charitati vestrae; hoc videtur mihi dimea; ac si diceret: Ego non sum a meipso: quamvis enim Filium Patri dicamus et credamus aequalem, nec ullam in eis esse naturae vel substantiae distantiam, nec inter generantem atque generatum ista dicimus, quod ille Pater est, ille Filius. Pater autem non est, si non habeat Filium; et Filius
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ & ꝓcedent. Et ubi: In iudicium.
Qui bñ fecert̃ in resurrõnẽ uitȩ: qui
male egert̃. in resurrõne iudicii.
Et tu hoc facis solus: qr om̃e iudiciũ
pat̾ dedit filio. & ñ iudicat quẽqͣ
Ego inquit facio. S quomͦ facis: Non
possũ a me facere quicquã: sic̃ audio
iudico. & iudiciũ meũ iustũ ẽ. Cum
ageret᷑ de resurrõne aĩarũ: ñ dicebat
audio s uideo. Audit enĩ. tãquam
p̃cipientis pat̾ͥs imꝑiũ. Iã gͦ sic̃ homo:
sic̃ quo maior ẽ pat̾:ia ex forma ser¬
ui. ñ ex forma di. sic̃ audio iudico:

Expanded text:
ejus et procedent. Et ubi? In judicium: Qui bene fecerunt, in resurrectionem vitae; qui male egerunt, in resurrectionem judicii. Et tu hoc facis solus, quia omne judicium Filio Pater dedit, et non judicat quemquam? Ego, inquit, facio. Sed quomodo facis? Non possum a me facere quidquam: sicut audio judico, et judicium meum justum est. ageret de resurrectione animarum, non dicebat, audio, sed judico. Audio enim, tanquam praecipientis Patris imperium. Jam ergo sicut homo, sicut quo major est Pater; jam ex forma servi, non ex forma Dei. Sicut audio
Abbreviated transcription (Latin):
Nonne ea quȩ diximꝰ sonuert atq tͣnsie
actũ ẽ: Quomͦ omĩa ꝑ ipsũ facta sunt
& sine ipso factũ ẽ nichil᷑: Quomͦ ꝑ il¬
lud regit᷑ qđ ꝑ illud creatũ est. si so
tas ur̃a: magna res est. Cotidie dicen¬
do uerba uiluert nob̃: qi sonando
uerba & transeundo uiluert̃: & nic-¬
hil aliud uident᷑ quã uerba. Est
uerbũ & in ip̃so homine: qđ manet
intus nã sonus ꝓcedit ex ore. Est
intelligis de sono: ñ ipse sonus. Ecce
uerbũ dico: cũ dico ds. Quã breue
est qđ dixi Quatuor litteras. & sil¬
labas duas. Nũqͥdnã hoc totũ. ẽ ds:
quatuor littere & syllabȩ duȩ: An
quantũ hoc uile ẽ. tantũ carũ ẽ qđ

Expanded text:
Nonne ea quae diximus, sonuerunt atque transiNonne ea quae diximus, sonuerunt atque transiactum est? Quomodo omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil? quomodo per illud regitur, quod per illud creatum est, si sonndat Charitas vestra: magna res est. Quotidie dicendo verba viluerunt nobis, quia sonando verba et transeundo viluerunt, et nihil aliuerbum et in ipso homine, quod manet intus: nam sonus procedit ex ore. Est r, illud quod intelligis de sono, non ipse sonus. Ecce verbum dico, cum dico, Deus. Quam breve est quod dixi, quatuor litteras et duas syllabas! Numquidnam hoc totum est Deus, quatuor litterae et duae syllabae? An quantu
Abbreviated transcription (Latin):
tior quã ds̃. Absit. Multo .ẽ. ille pͣsen¬
tior. Nã ego oculis ur̃is appareo. ille
conscientuis ur̃is p̃sidet. Ad me aure ᷤ:
ad illũ cor: ut utrũq impleatis. Ec¬
ce oculos ur̃os & sensus istoᷤᷤ corporis
leuatis ad nos: nec ad nos. Non enim
nos de illis montib s ad ipsũ eugłiũ.
ad ipsũ eugłistã: cor aũ implendum
ad dñm. Et unꝰquisq sic leuet: ut ui¬
deat quid leuet: & quo leuet. Quid
dixi: quid leuet. & quo leuet: Quale
cor leuat uideat: qr ad dm leuat: ne
sarcina uoluptatis carnalilis pͣgraua¬
tũ. ante cadat quã fuerit subleuatũ.
Sed si uidet se quisq gestare onus car-¬
nis: det operã ꝑ continentiã. ut pur¬
get quod leuet ad dm. Beati enim
mundo corde: qͣm ipsi dm uidebunt
Nam ecce quid ꝓdest qr sonuert̃ uerba:
in principio erat uerbũ. & uerbũ
erat apud dm. & ds erat uerbum.:
Et nos diximꝰ uerba: cũ loquerem᷑.
Nunquid tale uerbũ erat apud dm̃:

Expanded text:
tior quam Deus. Absit. Multo est ille praesentior quam Deus. Absit. Multo est ille praesentior: nam ego oculis vestris appareo, ille conscientiis vestris praesidet. Ad me aures, ad illum cor, ut utrumque impleatis. Ecce oculos vestros et sensus istos corporis levatis ad nos; nec ad nos, non enim nos de illis montibus, sed ad ipsum Evangelium, ad ipsum Evangelistam: cor autem implendum ad Dominum. Et unusquisque sic levet, ut videat quid levet, et quo levet. Quid dixi, Quid levet, et quo levet? Quale cor levet, videat; quia ad Dominum levat: ne sarcina voluptatis carnalis praegravatum, ante cadat, quam fuerit sublevatum. Sed videt se quisque gestare onus carnis? det operam per continentiam, ut purget quod levet ad Deum. Beati enim mundi corde, quoniam ipsi Deum videbunt . 8. Nam ecce quid prodest, quia sonuerunt verba, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum? Et nos diximus verba, cum loqueremur. Numquid tale Verbum erat apud Deum?
Abbreviated transcription (Latin):
lecta sunt: intelligatis uos leuasse
oculos ad montes. Nisi enĩ montes
ista dicerent: unde omnino cogita¬
retiᷤᷤ ñ inueniretis. Ergo ex montib
uenit uob̃ auxiliũ. ut hec uel audi¬
retis: s ñdũ potestis intelligere qđ
audistis. Inuocate auxiliũ ã dño qͥ
fecit cęlũ & terrã: qr montes sic po¬
tuert̃ loqui. ut ñ possint ipsi illumina¬
re: qr & ipsi inluminati st̃ audiendo.
Inde qui hȩc dirit accepit ioħs fr̃s
qui discũbebat suꝑ pectus dni: & de
inde debes caꝑe. unde & ipse biberat
qui tͥ ꝓpinauit: ut leues oculos ad mon¬
tes unde tͥ ueniet auxiliũ: ut inde
tamquã calicẽ. id ẽ. uerbo ꝓpinatum
acciꝑes: et tam̃ qr auxiliũ tuũ a dño
qui fecit cęlũ & terrã. inde ĩpleres
pectus unde impleuit ille: unde di¬
xisti. auxiliũ meũ a dño qui fecit cęlũ
&e terrã. Qui potest gͦ impleat: frẽs
hoc dixi:. leuet quisq cor suũ quomͦ

Expanded text:
lecta sunt, intelligatis vos levasse lecta sunt, intelligatis vos levasse oculos ad montes. Nisi enim montes ista dicerent, unde omnino cogitaretis, non inveniretis. Ergo ex montibus venit vobis auxilium, ut haec vel audiretis: sed nondum potestis intelligere quod audistis. Invocate auxilium a Domino, qui fecit coelum et terram: quia montes sic potuerunt loqui, ut non possint ipsi illuminare; quia et ipsi illuminati sunt audiendo. Inde qui haec dixit, accepit Joannes qui discumbebat super pectus Domini , et de autem inde debes capere, unde et ipse biberat qui tibi propinavit: ut leves oculos ad montes, unde auxilium veniet tibi, ut inde tanquam calicem, id est, verbum propinatum acciperes; et tamen quia auxilium tuum a Domino, qui fecit coelum et terram, inde impleres pectus, unde implevit ille: unde dixisti, Auxilium meum a Domino, qui fecit coelum et terram: qui potest ergo, impleat. Fratres, hoc dixi: levet quisque cor suum quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
nob̾ ministrent. Ergo unde & mon¬
tes accipiunt: ibi spes nr̃a ponenda
est. Oculos nrõs cũ leuamus ad scrip¬
turas. quia ꝑ hõmines ministratȩ st̃
scripturȩ: leuamꝰ oculos nr̃os ad mon¬
tes. unde auxiliũ ueniet nob̃. Sed
tam̃ quia ipsi homines qui scripse-¬
runt scripturas ñ de se lucebant.
s ille erat lum̃ uerũ qui illumi¬
nat omnẽ hominẽ uenientẽ ĩ hunc
mundũ: mons erat & ioħs ille bap¬
tista qui dixit. ñ sum ego xp̃c ne
deret ab illo qui montes illustrat:
& ipse confessus ait. qͣm de plenitu-¬
dine eiꝰ om̃s accepimꝰ: ita debes dice¬
re. leuaui oculos meos in montes
unde ueniet auxiliũ mͥ. ne auxiliũ
qđ tͥ uenit. montibus ĩputes: s seqͣriᷤ
& dicas. auxiliũ meũ a dño. qͥ fecit
cęlũ & terrã Ergo fr̃s ad hoc ista
monuerĩ: ut quando erexistis cor ad
scripturas cũ sonaret eugłiũ. in pͥn¬
cipio erat uerbũ. & uerbũ erat apđ

Expanded text:
nobis ministrent: ergo unde et monnobis ministrent: ergo unde et montes accipiunt, ibi spes nostra ponenda est. Oculos nostros cum levamus ad Scripturas, quia per homines ministratae sunt Scripturae, levamus oculos nostros ad montes, unde auxilium veniet nobis: sed tamen quia ipsi homines erant qui scripserunt Scripturas, non de se lucebant; sed ille erat lumen verum , qui illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum. Mons erat et ille Joannes Baptista, qui dixit, Non sum ego Christus : ne deret ab illo qui montes illustrat, et ipse confessus ait, Quoniam de plenitudine ejus omnes accepimus . Ita debes dicere, Levavi oculos meos in montes, unde veniet auxilium mihi, ne auxilium quod tibi venit, montibus imputes; sed sequaris, et dicas, Auxilium meum a Domino, qui fecit coelum et terram. 7. Ergo, fratres, ad hoc ista monuerim, ut quando erexistis cor ad Scripturas, cum sonaret Evangelium, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud
Abbreviated transcription (Latin):
erat uerbũ. & uerbũ erat apud dm̃.
& ds erat uerbũ: nͥ transcenderet oĩa
quȩ sunt facta ꝑ uerbũ. Qualis gͦ iste
mons. quã altus. quã scͣs. intͣ illos
montes qui susceꝑunt pace̾ ppło di:
U idete gͦ fr̃s: ne forte de ipsis mon¬
tib est ioħs. de quib paulo ante
cantaumꝰ. leuaui oculos meos in
montes. unde ueniet auxiliũ mͥ.
Ergo fr̃s mei si uultis intelligere. le¬
id.ẽ. erigite uos ad euglistã: erigite
uos ad eiꝰ sensum. Sed qr montes isti
pacẽ suscipiunt. ñ potest aũ ẽẽ ĩ pa¬
ce qui spem ponit in homine: nolite
sic erigere oculos in montẽ. ut pu¬
tetis in homine sp̃e ur̃am eẽ collo¬
cancła: & sic dicite leuaui oculos me¬
os ad montes. unde ueniet auxiliũ
mͥ: ut statĩ subiungatis auxilium
meũ a dño. qui fecit cęlũ & terram.
Ergo leuemꝰ oculos in montes: unde
ueniet auxiliũ nob̃ Etam̃ non ipsi
montes sunt: in quib spes nr̃a po¬
nenda ẽ. Accipiunt eni montes. qđ

Expanded text:
 Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum; nisi transcendisset omnia quae sunt facta per Verbum. Qualis ergo iste mons, quam sanctus, quam altus inter illos montes qui susceperunt pacem populo Dei, 6. Videte ergo, fratres, ne forte de ipsis montibus est Joannes, de quibus paulo ante cantavimus, Levavi oculos meos in montes, unde veniet auxilium mihi. Ergo, fratres mei, si vultis intelligere, leid est, erigite vos ad Evangelistam, erigite vos ad ejus sensum. Sed quia montes isti pacem suscipiunt, non potest autem esse in pace, qui spem ponit in homine; nolite sic erigere oculos in montem, ut putetis in homine spem vestram esse collocandam; et sic dicite, Levavi oculos meos in montes, unde veniet auxilium mihi, ut statim subjungatis, Auxilium meum a Domino, qui fecit coelum et terram . Ergo levemus oculos in montes, unde veniet auxilium nobis: et tamen non ipsi montes sunt, in quibus spes nostra ponenda est; accipiunt enim montes quod
Abbreviated transcription (Latin):
rat᷑ a iudeis: iudeamꝰ si ñ ibi lego.
Sicut ouis ad immolandũ ductus
est: & sic̃ agnꝰ corã tondente fuit
sine uoce. sic ñ aꝑuit os suũ. In hu¬
militate iudiciũ eiꝰ sublatũ ẽ: liuo¬
re eiꝰ sanati sumꝰ. Om̃s ut oues erra¬

Expanded text:
ratur a Judaeis, videamus si non ibi lego, « ratur a Judaeis, videamus si non ibi lego, « Sicut ovis ad immolandum ductus est, et sicut agnus coram tondente fuit sine voce, sic non aperuit os suum. In humilitate judicium ejus sublatum est; livore ejus sanati sum
Abbreviated transcription (Latin):
Quis ẽ xp̃c: dicit mͥ paganuᷤ. Cui respon¬
ille. Qui ꝓpħȩ: Recitamꝰ ysaiam.
danihelem. hieremiã: alios scõs ꝓpħas:
dicimꝰ quã longe ante illũ uene¬
rint: quanto tp̃re aduentũ eiꝰ prȩ¬
cesserint. Hoc gͦ respondemꝰ. Prȩue¬
nerunt eũ ꝓpħȩ: p̃dixer̃t eũ esse
uenturũ. Respond& aliquis eorũ.
Qui ꝓphe: Nos recitamꝰ: qui nob̾ co-¬
tidie recitant᷑. Et ille. Qui st̃̾ hi
ꝓphȩ: Nos respondemꝰ. Qui &e p̃dixe¬
runt ea quȩ fieri uidemꝰ. Et ille.
Nos inquit uob̾ ista finxistis. Uidistis
ea fieri: & quasi uentura p̃dicta es¬
sent. in libris quib uoluistis conscͥp¬
sistis. Hic contra inimicos paganos:
occurrit nob alioꝵ testimoniũ ini¬
micoꝵ. Proferimꝰ cõdices a iudȩis:
& respondemꝰ. Nempe & uos & illi:
fidei nr̃e estis inimici. Ideo sparsi
sunt ꝑ gentes: ut alios ex aliis con¬
uincamꝰ inimicis. Codex ysaiȩ ꝓfe¬

Expanded text:
Quis est Christus, dicit Paganus? Cui responQuis est Christus, dicit Paganus? Cui responille: Qui Prophetae? Recitamus Isaiam, Danielem, Jeremiam, alios sanctos Prophetas; dicimus quam longe ante illum venerint, quanto tempore adventum ejus praecesserint. Hoc ergo respondemus: Praevenerunt eum Prophetae, praedixerunt eum esse venturum Respondet aliquis eorum: Qui Prophetae? Nos recitamus, qui nobis quotidie recitantur. Et ille: Qui sunt hi Prophetae? Nos respondemus: Qui et praedixerunt ea quae fieri videmus. Et ille: Vos, inquit, vobis ista finxistis, vidistis ea fieri, et quasi ventura praedicta essent, in libris quibus voluistis conscripsistis. Hic contra inimicos Paganos occurrit nobis aliorum testimonium inimicorum. Proferimus codices a Judaeis, et respondemus: Nempe et vos et illi, fidei nostrae estis inimici. Ideo sparsi sunt per gentes, ut alios ex aliis convincamus inimicis Codex Isaiae profe
Abbreviated transcription (Latin):
plenitudine eiꝰ accepimꝰ. Ergo idone
nocte huiꝰ scłi audiamꝰ & ꝓphetiã
intente. Modo enĩ ad fragilitatem
nr̃am nocturnasq cordis nr̃i inti¬
mas tenebras: humilis uoluit ueni¬
re dñs nr̃. homo uenit. contẽpnendꝰ
& honorandus: uenit negandus &
confitendus. Contẽpnendus & negan-¬
dus a iuidȩis. honorandus & confi¬
tendus a nob̾. Iudicandus: s iudica¬
turus. Iudicandus iniuste: iudica¬
turus iuste. Talis gͦ uenit: ut opor¬
teret ei lucernã testimoniũ ꝑhibe¬
re. Nã quid opus erat ut ioħs tãꝗͣ
lucerna ꝑhiberet diei testimoniũ:¬
set uideri: Sed ñ poteramꝰ. Infirmꝰ
factus est infirmis: ꝑ insirmitatẽ
sanauit infirmitatẽ. ꝑ mortalem
carnẽ: carnis abstulit mortẽ. De
corpore suo collyriũ fecit luminib
nr̃is. Quia gͦ d̾s̃ uenit. & in nocte
scłi adhuc sumꝰ. oportet ut &e ꝓphe¬
tias audiamus. Nam de ꝓphetia con¬
uincimꝰ contradicentes paganos.

Expanded text:
plenitudine ejus accepimus. Ergo idoneuplenitudine ejus accepimus. Ergo idoneunocte hujus saeculi audiamus et prophetiam intente: modo enim ad fragilitatem nostram nocturnasque cordis nostri intimas tenebras humilis voluit venire Dominus noster. Homo venit contemnendus et honorandus, venit negandus et confitendus; contemnendus et negandus a Judaeis, honorandus et confitendus a nobis: judicandus et judicaturus; judicandus injuste, judicaturus juste. Talis ergo venit, ut oporteret ei lucernam testimonium perhibere. Nam quid opus erat ut Joannes tanquam lucerna perhiberet testimoniun poteramus: infirmas factus est infirmis, per infirmitatem sanavit infirmitatem; per mortalem carnem, carnis abstulit mortem; de corpore suo collyrium fecit luminibus nostris. Quia ergo Dominus venit, et in nocte saeculi adhuc sumus, oportet ut et prophetias audiamus. 7. Nam de prophetia convincimus contradicentes Paganos.
Abbreviated transcription (Latin):
Ds̃ ẽ. Non potest hoc fieri: s ab hoĩe.
Non potest hoc fieri: ab ipso sole. Qnͣdo
ꝑgit ad occidentẽ deserit orientẽ: &
donec oriturus redeat ad orientem.
si potes cape: si ñ potes crede. Dm̃n in¬
quit. nemo uidit ũquã: nͥ unigenitꝰ
filius qui ẽ in sinu patͥs. ipse enarra¬
uit. Non dixit fuit in sinu patͥs. qͣsi
ueniendo deseruerit sinũ patͥs. Hic
loquebat᷑: & ibi se eẽ dicebat. Quia ce
hinc discessurus. quid dix̃: Ecce ego
uob̾cũ sũ: usq in consũmationẽ scłi.
Ergo. uerũ ẽ testimoniũ luminis. siue
se ostendat. siue alia: qr sine lumi
ne ñ potes uidere lum̃: & sine lu¬
mine non potes uidere qđ libet ali¬
ud. qđ ñ ẽ lum̃. Si idoneũ ẽ lum̃ ad
demonstranda ea quȩ ñ st̃ lumina:
nũquid in se deficit: Nũquid se ñ
aꝑit: sine quo alia patere ñ possuis:
ret: nͥ de fonte ueritatis hauriret:
Ipsũ int̾roga. Nos om̃s inquit: de

Expanded text:
Deus est. Non potest hoc fieri ab homine; Deus est. Non potest hoc fieri ab homine; non potest hoc fieri ab ipso sole. Quando pergit ad occidentem, deserit orientem, et donec oriturus redeat ad orientem, si potes, cape; si non potes, crede: Deum, inquit, nemo vidit unquam, nisi unigenitus Filius, qui est in sinu Patris, ipse enarravit . Non dixit, Fuit in sinu Patris, quasi veniendo deseruerit sinum Patris. Hic loquebatur, et ibi se esse dicebat: qui et hinc discessurus, quid dixit? Ecce ego vobiscum sum usque ad consummationem saeculi . 6. Ergo verum est testimonium luminis, sive seere lumen, et sine lumine non potes videre quodlibet aliud quod non est lumen. Si idoneum est lumen ad demonstranda ea quae non sunt lumina, numquid in se deficit? numquid se non aperit, sine quo alia patere non possunt? ret, nisi de fonte veritatis hauriret? ipsum interroga: Nos omnes, inquit, de
Abbreviated transcription (Latin):
hic constitutꝰ: si iusticia ẽ ipsam uid&
iustus nescio quot mansionib a me
carne seiunctus: & in illiꝰ iusticie
luce coniunctus. G testimoniũ sibi
ꝑhibet lux: aꝑit sanos oculos: & sibi
ipsa testis ẽ: ut cognoscat᷑ lux. S qͥd
agimꝰ de infidelib Nũquid illis ñ ẽ
prȩsens: Prȩsens &e ipsis: s quib eam
uideant. oculos ñ habent cordis. Au¬
di de illis ex eugłio ipso: ꝓlatã senten¬
tiam. Et lux lucet in tenebris: & tene¬
uerũ ait. Et si ego de me testimoni¬
um ꝑhibeo: uerũ ẽ testimoniũ meũ:
qr scio un ueni . & quo uado. Patrẽ
uolebat intelligi: patͥ głam dabat. filiꝰ
ȩqualis: glorificat eũ a quo ẽ missus.
Quantũ debet hõ głificare eũ a quo
ẽ creatꝰ: Scio uñ ueni: & quo uado.
Iste qui in p̃sentia uob̾ loquit᷑. hab&e
qd ñ deseruit: s tñ uenit. Non enĩ
ueniendo inde discessit: aut redeun¬
do nos dereliquit. Quid miramini:

Expanded text:
hic constitutus, si justitia est, ipsam videt hic constitutus, si justitia est, ipsam videt justus nescio quot mansionibus a me carne sejunctus, et in illius justitiae luce conjunctus. Ergo testimonium sibi perhibet lux: aperit sanos oculos, et sibi ipsa testis est, ut cognoscatur lux. Sed quid agimus de infidelibus? numquid illis non est praesens? Est praesens et illis sed quibus eam videant, oculos non habent cordis. Audi de illis ex Evangelio ipso prolatam sententiam: Et lux lucet in tenebris, et teneverum ait, Etsi ego de me testimonium perhibeo, verum est testimonium meum; quia scio unde veni, et quo vado. Patrem volebat intelligi; Patri gloriam dabat Filius. Aequalis glorificat eum a quo est missus: quantum debet homo glorificare eum a quo est creatus? 5. Scio unde veni, et quo vado. Iste qui in praesentia vobis loquitur, habet quod non deseruit, sed tamen venit: non enim veniendo inde discessit, aut redeundo nos dereliquit. Quid miramini?
Abbreviated transcription (Latin):
ut quȩras tunicã: & p̾stat tͥ ardeis
lucerna. ut inuenias tuncã. Nũqͥd
accendis lucernã: ut uideas arden¬
tẽ lucernã: bucerna quippe ardeis.
idonea ẽ ce alia quȩ tenebris oꝑi¬
ebant᷑ nudare: & seipsam oculis tuis
demonstrare. Sic & dñs xp̃c. & int̾
fideles suos. & int̾ inimicos iudeos. tanꝙͣ
int̾ lucẽ & tenebras distinguebat:
tãquã int̾ illos quos radio fidei
ꝑfundebat. & illos quoꝵ clausos ocu¬
los circũ fundebat. Nã etiã sol iste:
& uidentis faciẽ illustrat & cȩci Am¬
bo parit̃ stantes & faciẽ ad solem
habentes. illustrant᷑ in carne: s non
ambo illuminant᷑ in acie. Uidet ille:
ille ñ uidet. Ambob sol p̃sens est:
ente iusticiã: intelligit aliꝰ in occi¬
dente iusticiã. Nũquid alia ẽ iusticia
quã ille intelligit: alia quã iste: Se¬
parati st̃ corpore: & in uno habent a¬
cies nentiũ suarũ. Quã uideo iusticiã

Expanded text:
ut quaeras tunicam, et praestat tibi ardens ut quaeras tunicam, et praestat tibi ardens lucerna ut invenias tunicam: numquid accendis lucernam ut videas ardentem lucernam? Lucerna quippe ardens idonea est et alia quae tenebris operiebantur nudare, et seipsam tuis oculis demonstrare. Sic et Dfideles suos, et inimicos Judaeos, tanquam inter lucem et tenebras distinguebat; tanquam inter illos quos radio fidei perfundebat, et illos quorum clausos oculos circumfundebat. Nam etiam sol iste et videntis faciem illustrat, et caeci: ambo pariter stantes, et faciem ad solem habentes illustrantur in carne, sed non ambo illuminantur in acie; videt ille, ille non videt; ambobus sol praesens est, ente justitiam; intelligit alius in occidente justitiam: numquid alia est justitia quam ille intelligit, alia quam iste? Separati sunt corpore, et in uno habent acies mentium suarum. Quam video justitiam
Abbreviated transcription (Latin):
nec illuminat᷑. mirabilit̾ illustretur:
nec ad sap̃iam. nec ad iusticiã pote¬
rit ꝑuenire. Ipsa est enĩ uia nr̃a: iu¬
ste uiuere. Quomͦ aũ ñ offendit in
uia: cui ñ lucet lum̃: Ac ꝑ hoc. in
tali uia uidere opus ẽ: in tali uia
uidere. magnũ ẽ. Nã tobiaᷤᷤ in facie
oculos clausos habebat: & filiꝰ patri
manũ dabat: pat̾ filio uiã p̃cipien¬
do monstrabat. Respondert̃ gͦ uidȩi.
Tu de te testimoniũ dicis: Testimo¬
niũ tuũ ñ ẽ uerũ. Uideamꝰ qͥd audi¬
ant: auliamꝰ & nos. s ñ sic̃ illi. Illi
contẽpnentes: nos credentes: Illi occi¬
re cupientes. Interĩ ista distantia
distinguat aures. m̃tesq nr̃as: & au¬
diamꝰ quid uidȩis responderit dñs.
Lespondit iħic: & dix̃ eis. Et si ego de
me testimoniũ ꝑhibeo. uerũ ẽ testi¬
moniũ meũ: qr scio un uenio. & quo
uado. Lum̃ &e alia demonstrat: ce
seipsum. Accendis lucernã uerbi gr̃a.

Expanded text:
nec illuminatur, mirabiliter illustretur, nec illuminatur, mirabiliter illustretur, nec ad sapientiam nec ad justitiam poterit pervenire. Ipsa est enim via nostra juste vivere. Quomodo autem non offendat in via, cui non lucet lumen? Ac per hoc in tali via videre opus est, in tali via videre magnum est. Nam Tobias in facie oculos clausos habebat, et filius patri manum dabat; pater filio viam praecipiendo monstrabat . 4. Responderunt ergo Judaei, Tu de te testimonium dicis; testimonium tuum non est verum. Videamus quid audiant: audiamus et nos, sed non sicut illi. Illi contemnentes, nos credentes: illi occire cupientes. Interim ista distantia distinguat aures mentesque nostras, et audiamus quid Judaeis responderit Dominus. Respondit Jesus, et dixit eis: Etsi ego de me testimonium perhibeo, verum est testimonium meum; quia scio unde veni, et quo vado. Lumen et alia demonstrat et seipsum. Accendis lucernam, verbi gratia,
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ: gͦ & ioħem. Unde dicit & ipse
ioħs. Nos om̃s: de plenitudine eiꝰ
accepimꝰ. Discernite gͦ ista. ut ꝓfici¬
at mens ur̃a in fide xp̃i: ne semper
infantes sitis ubera quęrentes: te a
cybo solido resilientes. Debetis apud
lactari: & ad ęscas solidiores accede¬
re. m̃te ñ uentre. Hoc gͦ discernite.
aliud ẽẽ lum̃ qđ illuminat: aliud
ẽẽ lum̃ qđ illuminat᷑. Nã & oculi
nr̃i lumina dicunt᷑: & unꝰquisq ita
urat. tangens oculos suos. ꝑ lumina
sua. Sic uiuant lumina mea: lisitata
iuratio ẽ. Quȩ lumina. si lumina st̃.
desit lum̃ in cubiculo tuo clauso: pa¬
teant. ꝙ luceant tͥ. Non utiq possunt
Quomͦ gͦ ista in facie. quȩ habemꝰ & lu¬
mina nuncupamꝰ. & q̃n sana st̃ &e q̃n
patent. indigent extͥnsecus adiutorio
luminis: quo ablato aut ñ illato. sana
sunt. aꝑta st̃. nec tñ uident: sic mens
nr̃ã quȩ ẽ oculus aĩȩ. nͥ ueritatis lu¬
mine radiet᷑: & ab illo qui illuminat.

Expanded text:
et Joannem. Unde dicit et ipse Joannes. Nos omnes de plenitudine ejus accepimus . Discernite ergo ista, ut proficiat mens vestra in fide Christi; ne semper infantes sitis ubera quaerentes, et a cibo solido resilientes. Debetis apud lactari, et ad escas solidiores accedere, mente, non ventre. Hoc ergo discernite, aliud esse lumen quod illuminat, aliud esse quod illuminatur. Nam et oculi nostri lumina dicuntur; et unusquisque ita jurat, tangens oculos suos, per lumina sua, Sic vivant lumina mea: usitata juratio est. Quae lumina si lumina sunt, desit lumen in cubiculo tuo clauso, pateant et luceant tibi: non utique possunt. Quomodo ergo ista in facie quae habemus, et lumina nuncupamus, et quando sana sunt, et quando patent, indigent extrinsecus adjutorio luminis; quo ablato aut non illato, sana sunt, aperta sunt, nec tamen vident: sic mens nostra, qui est oculus animae, nisi veritatis lumine radietur, et ab illo qui illuminat
Abbreviated transcription (Latin):
ille aũ dixit se ascensurũ in cęlum.
utiq integrũ. Cũ uideritis filiũ hõis
ascendente ubi erat pͥus : Certe uel
erogat corpus: certe uł tc̃ intellige¬
tis. qr gr̃a eiꝰ ñ consiimit᷑ morsibus.
Et ait. Sp̃s ẽ qui uiuificat: caro non

Expanded text:
ille autem dixit se ascensurum in coelum, ille autem dixit se ascensurum in coelum, utique integrum. Cum videritis Filium hominis ascendentem ubi erat prius; certe vel erogat corpus; certe vel tunc intelligetis quia gratia ejus non consumitur morsibus; et ait: Spiritus est qui vivificat, caro non
Abbreviated transcription (Latin):
test eũ audire: Si discipuli durũ
habuer̃t istũ sermonẽ: quid inimici:
Et tñ. sic oportebat ut diceret᷑: qđ ñ
ab oĩb intelligeret᷑. Secretũ dĩ. in¬
tentos debet facere ñ auersos. Isti
grãm cooꝑientẽ: s ꝓut uoluerunt.
ueluti concisam distribuere creden¬
tib in se. Durus ẽ inquiunt hic
sermo. Quis potest eũ audire: Sci¬
ens aũ iħc apud semetipsũ: qr mur¬
murarent eiꝰ discipuli de eo. Sic
enĩ apud se ista dixert̃: ut ab illo
ñ audirent᷑. Sed ille qui eos noue¬
rat in seipsis: audiens apud semet¬
ipsũ. respondit & ait. Hoc uos scan¬
dalizat: qr dixi carnẽ meã do uob̾
manducare. & sanguinẽ meũ bi¬
bere: Hoc uos nẽpe scandalitat:
Si gͦ uideritis filiũ hõĩs ascendentẽ
ubi erat pͥus. Quid ẽ hoc: Hinc
soluit. qđ illos mouerat: hinc ape¬
ruit. ũn fuerant scandalizati: hĩc
plane. si intelligerent.Illi enĩ puta¬
bant eũ erogaturũ corpus suum.

Expanded text:
test eum audire? Si discipuli durum test eum audire? Si discipuli durum habuerunt istum sermonem, quid inimici? Et tamen sic opoab omnibus intelligeretur. Secretum Dei intentos debet facere, non adversos. Isti gratiam cooperantem: sed prout voluerunt, um, veluti concisam distribuere credentibus in se. « Durus est, inquiunt, hic sermo, quis potest eum audire? » « Sciens autem Jesus apud semetipsum quia murmurabant discipuli ejus de eo. » Sic enim apud se ista dixerunt, ut ab illo non audirentur: sed ille qui eos noverat in seipsis, audiens apud semetipsum, respondit et ait: « Hoc vos scandalizat? » Quia dixi, carnem meam do vobis manducare, et sanguinem meum bibere, hoc vos nempe scandalizat. Si ergo videritis Filium hominis ascendentem ubi erat prius? Quid est hoc? Hinc solvit quod illos moverat? hinc aperuit unde fuerant scandalizati? Hinc plane, si intelligerent. Illi enim putabant eum erogaturum corpus suum;