comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
inuitat humanitas. d sac̾dote uictima salu.¬
tem. apastore p̾sidiũ ouis flagito. facessat
inuidia. romani culminis recedat ambitio.
Cum successore piscatoris. ꝙ discipło .xͥ loquor.
tuȩ. idẽ. cathedrȩ petͥ cõmunione consotior.
suꝑ illã petrã ȩdificatã ȩccłiam scio. Qcumq
extra hanc domũ agnũ comederit: ꝓphanꝰ ẽ.
Si qͥs in noe archa ñ fuerit: ꝑibit regnante di¬
luuio. Ꝙ quia ego ꝓ facinoribꝰ meis ad eã soli.¬
tudinẽ cõmigraui. ꝗͣ syriã iuncto barbariȩ
fine det̾minat. nec possũ scm dñi tot int̾iacen¬
tib spaciis a scĩmonia tua expet̾e. ideo hic col¬
legas tuos egyptios confessores sequor. ꝙ sub
onerariis nauib parua nauicula delitesco.
Non noui uitalem. milesium respuo. ignoro pau¬
linum. Qcumq tec̃ ñ colligit. spargit: hoc
nicenã fidẽ. pt alexandrinũ iuncto parte̾ oc¬
cidente decretũ. trium ypostasion ab arria¬

Expanded text:
inuitat humanitas. a sacerdote uictima saluinuitat humanitas. a sacerdote uictima salutem, a pastore praesidium ouis flagito. facessat inuidia, Romani culminis recedat ambitio: cum successore piscatoris et discipulo crucis loquor. tuae, id est cathedrae Petri, communione consocior. super illam petram aedificatam ecclesiam scio. quicumque extra hanc domum agftum comederit, profanus est. si quis in Noe arca non fuerit, periet regnante diluuio. et quia pro facinoribus meis ad eam solitudiliem conmigraui, quae Syriam iuncto barbariae fine determinat, nec possum sanctum domini tot interiacentibus spatiis a sanctimonia tua semper expetere, ideo hic collegas tuos Aegyptios confessores sequor et sub onerariis nauibus parua nauicula delitesco. non noui Vitalem, Meletium respuo, ignoro Paulinum. quicumque tecum non colligit, spargit, hoc Nicenam fidem, post Alexandrinum iuncto pariter occidente decretum trium ύποστάεν ab Arria
Abbreviated transcription (Latin):
se popłors furore collisꝰ indiscis¬
sam dñi tunicã ꝙ desuꝑ textam
minutatim ꝑ frusta
discerp̃it. ꝙ xp̃i uineã ext̾minauit uulpes. ut
tam censui consulendã. inde nunc aĩȩ meȩ
N eq uͦ tanta uastitas liquentis elem̃ti.ꝙ int̾¬
iacens longitudo t̾rarũ. me a p̾tiose marga¬
ritȩ potuit inqͥsitione ꝓhib̾e. Ubicũq fue¬
rit corpꝰ. illuc congregant᷑ aquilȩ. Profliga¬
to a sobole mala pat̾monio: ap̃ uos solos in¬
corrupta patrum seruat᷑ auctoritas. Ibi cespi¬
te t̾ra fecundo dñici seminis puritatẽ cen-¬
teno fructu refert. hic obruta sulcis frum̃¬
ta in loliũ auenasq degenerant. Nunc in
occidente sol iusticiȩ orit᷑. in oriente aũ luci¬
fer ille qͥ ceciderat suꝑ sydera posuit thronũ
suũ. Nos estis lux mundi. uos estis sal t̾rȩ:
uos uasa aurea & argentea. hic testea uasa uł
lignea. uirgam ferreã & ęt̾nũ oꝑiunt᷑ incen¬
dium. Quãꝗͣ gͥ tui me t̾reat magnitudo. tam̃

Expanded text:
se populorum furore conlisus indiscissam domini tunicam et desuper textam minntatim per frusta discerpit et Christi uineam exterminant uulpes, ut tam censui consulendam inde nunc meae animae neque uero tanta uastitas liquentis elementi et interiacens longitudo terrarum me a pretiosae margaritae potuit inquisitione prohibere. ubicumque fuerit corpus, illuc congregabuntur et aquilae. profligato a subole mala patrimonio apud uos solos incorrupta patrum seruatur hereditas. ibi caespite terra fecundo dominici seminis puritatem centeno fructu refert; hic obruta sulcis frumenta in lolium anenasque degenerant. nunc in occidente sol iustitiae I oritur; in oriente autem lucifer ille, qui ceciderat, super sidera posuit thronum suum. uos estis lux mundi, uos sal terrae, uos uasa aurea et argentea; hic testacea uasa uel lignea uirgam ferream et aeternum opperiuntur incendium. Quamquam igitur tui me terreat magnitudo, tamen
Abbreviated transcription (Latin):
grium prbrm quẽ optime nosti dignare scͥp¬
ta transinitt̾e. simul etiã cui ap̃ anthiochiã
debeam cõmunicare significes. qͥa cãpenses
cum tharsensib hereticiᷤ copulati. nichil ali¬
ud ambiunt. quã ut auctoritate cõmunio¬
nis ur̃e fulti. tres ypostasis cũ antiqͦ sensu

Expanded text:
grium presbyterum, quem optime nosti, dignare scripgrium presbyterum, quem optime nosti, dignare scripta transmittere. simul etiam, cui apud Antiochiam debeam communicare, scum Tharsensibus haereticis copulati, nihil aliud ambiunt, quam ut auctoritate communionis vestrae fulti, tres hypostases cum antiquo sensu
Abbreviated transcription (Latin):
cet: & una teneat᷑. Non bonȩ suspicionis ẽ.
cum in eode sensu u̾ba dissentiunt. Sufficiat
nob̾ memorata credulitas. Aut si rectũ putatis tres
ꝯpostasis cum int̾p̃tationibꝰ suis deb̾e nos di¬
cere. ñ negamꝰ. s mͥ credite. uenenũ sub mel¬
le latet. Trangfigurauit se angłs satanȩ in
angłm lucis. Bene int̾p̃tant᷑ ypostasin. ꝙ.
cũ id qđ ipsi exponunt habe̾ me dicã. here¬
ticus iudicor. Qͥd tam anxiȩ unũ u̾bum tenent:
Qd sub ambiguo sermone latitants Si sic cre¬
dunt ut int̾p̾tant᷑. ñ dãpno qđ retinent. Si
sic credunt ut ipsi sentire se simulant: ꝑmit¬
tant mͥ meis u̾b suũ sensũ loqͥ. Quãobrem
obtestor beatitudinẽ tuã ꝑ crucifixũ mun¬
di salutẽ. ꝑ omousion tͥntatẽ : ut mͥ epłis
tius siue tacendarũ siue dicendarũ ypostasi¬
on det᷑ auctoritas. E ne forte obscuritas
in qͦ dego loci fallat baiulũ litt̾arũ. ad eua¬

Expanded text:
cet, et una teneatur. Non bonae suspicionis est, cet, et una teneatur. Non bonae suspicionis est, cum in eodem sensu verba dissentiunt. Sufficiat nobis memorata credulitas. Aut si rectum putatis tres hypostases cum suis interpretationibus debere nos dicere, non negamus. Sed mihi credite, venenum sub melle latet; transfiguravit se angelus Satanae in angelum lucis . Bene interpretantur hypostasim, et cum id quod ipsi exponunt, habere me dicam, haereticus judicor. Quid tam anxie unum verbum tenent? d sub ambiguo sermone latitant? si sic credunt, ut interrpretantur, non damno, quod retinent; si sic credo, ut ipsi sentire se simulant, permittant mihi meis uerbis suum sensum loqui. Quam ob rem obtestor beatitudinem tuam per crucifixum, mundi salutem, per homousiam trinitatem, ut mihi epistulis tuis siue tacendarum siue dicendarum hypostaseon detur auctoritas. et ne forte obscuritas, in quo dego, loci fallat baiulos litterarum, ad Eua
Abbreviated transcription (Latin):
non fuer̃t. ꝙ potest rursꝰ ñ ẽẽ qđ ñ fuit. Ds̃
solꝰ qͥ et̃nꝰ ẽ. hoc ẽ qͥ exordiũ ñ ħt. essentiȩ no¬
men uere tenet. Idcͥco & ad moysen de rubo
loquit᷑. Ego sum qͥ sũ. E rursũ. Qui ẽ misit
me. Erant utiq tunc angłi. celũ. t̾ra. uł ma¬
ria. E qͦmͦ cõmune nom̃ essentiȩ ꝓpͥũ sͥ uen¬
dicat ds :  Sed qͥa illa sola ẽ ꝑfecta natura.
ꝙ in tͥb ꝑsonis d̾itas una ꝑsistit. quȩ & uere
una natura ẽ. quisq tͥa ẽẽ hoc ẽ tres yposta¬
sis dicit. sub noĩe pietatis tres naturas conat᷑
asserere. & si ita ẽ: cur ab arrio parietibꝰ seꝑa¬
ramꝰ. ꝑfidia copulati: Iungat᷑ cũ beatitudine
tua ursinꝰ. cũ ambrosio societ᷑ auxentiꝰ. Absit
hoc a romana fide. sacͥlegiũ tantũ religiosa
popłoꝵ corda ñ audiant. Sufficiat nob̾ dicẽ
unã sub̃am. tres ꝑsonas subsistentes. ꝑfectas.
ȩ quales. coȩt̾nas. Taceant᷑ tres y postasis si pla

Expanded text:
 et potest rursus non esse, quod non fuit. deus solus, qui aeternus est, hoc. est, qui exordium non habet, essentiae nomen uere tenet. idcirco et ad Moysen de rubo loquitur: ego sum, qui sum, et rursum: qui est, misit me. erant utique tunc angeli, caelum, terra uel maria: et quomodo commune nomen essentiae proprium sibi uindicat deus? sed quia illa sola est infecta natura et in tribus personis deitas una subsistit, quae est uere, una natura est: quisque tria esse, hoc est tres ύποστάσεlς, dicit, sub nomine pietatis tres naturas conatur adserere. et si ita est, cur ab Arrio parietibus -separamur perfidia copulati? iungatur cum beatitudine tua Ursinus, cum Ambrosio societur Auxentius. absit hoc a Romana fide: sacrilegium tantum religiosa populorum corda non hauriant. sufficiat nobis dicere unam substantiam, tres personas subsistentes perfectas, aequale
Abbreviated transcription (Latin):
rectũ. qd tã uerũ. qͥd tã catholicũ. qdͥ sole
clariꝰ. ad instructionẽ oĩũ. qͥd magis utile.
uł contͣ hereticos: Certe qͥ inimica adu̾sum
nos m̃te deseuiunt. qͥd tam inrep̾hensibile:
Uos gͦ catholicoꝵs uiroꝵs p̾cepta tenacit̾ asse¬
quendo iusti heredes s & necessarii in ueniemi¬
ni.qui latiori eloquio pollentes sapientiorib
p̃ferimini. ꝙ ñ magis stillantis liqͦris sic̃ p̾fa¬
tione cõp̃hendi quã inundantiã fluiuoꝵs
ub̾tate rigati redundetis fiuenta scõꝵ. Cpła

Expanded text:
rectum, quid tam verum, quid tam catholicum, quid sole rectum, quid tam verum, quid tam catholicum, quid sole clarius, ad instructionem omnium magis utile, vel contra haereticos certe, qui inimica adversum nos mente desaeviunt, quid tam irreprehensibile? Vos ergo catholicorum virorum praecepta tenaciter assequendo, justi haeredes, sed et necessarii inveniemini: qui Latiali eloquio pollentes, sapientioribus praeferamini: et non magis stillantis liquoris, sicut praefatione comprehendi, quam inundantium fluviorum ubertate rigati, redundetis fluentis Sa
Abbreviated transcription (Latin):
eoꝵ semꝑ uident faciẽ pat̾s mei qͥ in cęlis est.
Alagna dignitas aĩarũ. ut unaquęq habeat
ab ortu natiuitatis in custodiam sui angłm
delegatũ. Sufficiat nob̃ memorata creduli¬
tas. & nr̃a tande finat᷑ oratio. Eece dõ fauen¬
te feci qd flagitastis. immo qđ potui. rationẽ
animȩ iuxta exemplum pͥmi hoĩs & u̾bũ sal¬
uatoris adño do cotidie fieri. iãq formato
corꝑi dar: totũq cursũ eiꝰ breuit̾ licet saltibꝰ¬
potiꝰ si dici fas ẽ quã passib. ꝓ festinatione
ad finẽ usq deduxi. atq ꝑtenuitatẽ ingeni¬
oli mei ꝑ cunctos ȩccłię magistros p̾sertim
ꝑ duos pinguedinis lib̾s augtinũ uidelicet
ꝙ iheronimũ assistentes aureo dextra leuaq
candelabro. instar duoꝵ cęli luminariũ. co¬
gnitioni ad liqͥđu tradita: de qua plurimis
eoꝵs opꝰculis sua eos sollerti uigilantia &
sagaci ꝑ qͥsitione inuestigata restituens dicta
loqui ueluti p̾sentes alt̾nis uicib feci. Qd tã

Expanded text:
Patris mei qui in coelis est. Magna dignitas animarum, ut unaquaeque habeat ab ortu nativitatis in custodiam sui angelum designatum. Sufficiat nobis memorata credulitas: et nostra tandem finiatur oratio. Ecce, Deo favente, feci quod flagitasti, immo quod potui: rationem animae juxta exemplum primi hominis, et verbum Salvatoris a Domino Deo quotidie fieri jamque formato corpotius, si dici fas est, quam passibus pro festinatione ad finem usque perduxi: atque pro tenuitate ingenioli mei per cunctos Ecclesiae magistros, praesertim per duos pinguedinis libros, Augustinum videlicet et Hieronymum assistentes, aureo dextera laevaque candelabro, instar duorum coeli luminarium cognitioni ad liquidum tradidi: de quamplurimis eorum opusculis, sua eis solerti vigilantia, et sagaci perquisitione investloqui veluti praesentes alternis vicibus feci. Quid tam
Abbreviated transcription (Latin):
si illam distantiã sedendi acstandi ad hono¬
res eccłasticos referamꝰ. Qs enĩ ferat eligi
diuitẽ ad sedem honoris ȩccłiȩ. contẽpto
pauꝑe instructiore atq sanctiore: Si aũ de
eotidianis consessib loquit᷑. qͥs ñ hic peccat si
tam̃ peccat. nͥ cũ apud se ipsum intꝰ ita iudicat.
ut ei tanto melior qnͣto ditior ille uideat᷑.
Hoc enĩ uidet᷑ significasse dicendo. nonne iudi-¬
catis apud uos met ipsos. ꝙ facti estis iudices
cogitationũ iniquarũ Lex itaq lib̾tatis. lex
caritatis ẽ. de qua dicit. Si tam̃ legẽ ꝑficitis
regalem scdm scͥpturas. diliges ꝓximũ tu¬
um tanquã te ipsum. benefacitis. Si aũ ꝑso
nas accipitis. peccatũ oꝑamini: redarguti
a lege quasi tnsgressores. Et pt illam senten¬
tiam ad intelligendũ difficillimã. de qͦ satis
dixi qͦ dicendũ putaui. eandẽ legem lib̾ta¬
qm̃ qd paulo ante dixerit nouit. qm̃ in

Expanded text:
ostri Iesu Christi, si illam distantiam sedendi et standi ad honoostri Iesu Christi, si illam distantiam sedendi et standi ad honores ecclesiasticos referamus. quis enim ferat eligi diuitem ad sedem honoris ecclesiae contemto paupere instructiore atque sanctiore? si autem de cotidianis consessibus loquitur, quis non hic peccat, si tamen peccat, nisi cum apud se ipsum intus ita iudicat ut ei tanto melior, quanto ditior ille uideatur? hoc enim uidetur significasse dicendo: nonne iudicastis apud uosmet ipsos et facti estis iudices cogitationum iniquarum? Lex itaque libertatis, lex caritatis est de qua dicit: si tamen legem perficitis regalem secundum scripturas: diliges proximum tuum sicut te ipsum, bene facitis. sinas accipitis, peccatum operamini redarguti a lege quasi transgressores. et post illam sententiam ad intellegendum difficillimam, de qua satis dixi, quod dicendum putaui, eandem legem libertaquoniam, quid paulo ante dixerit, nouit, quoniam in
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ minꝰ. qͦ fit quidẽ omiũ reus. s grauiꝰ peccans
uł in plurib peccans. magis reus. leuiꝰ au uł
in pauciorib peccatis minꝰ reus. tanto scilicet
maiore reatu. qͣnto ampliꝰ. tanto minori qnͣ¬
to minꝰ peccauerit.Tam̃ etiã si in uno offen¬
derit. reus om̃iũ erit: qͥa contͣ eam fecit in
qua pendent om̃ia. Quȩ si uera st̃. eo mͦ ꝙ il¬
lud absoluit᷑. qđ ait ħo etiã apłicȩ gr̃ȩ. in mul¬
tis enim offendimꝰ om̃s. Om̃s enĩ offendimꝰ.
s aliꝰ grauiꝰ. aliꝰ leuiꝰ. Quanto qͥsq magis mi
nusue peccauerit: tanto in peceato cõmitten¬
do maior. qnͣto in diligendo do & ꝓximo
minor. Q rursꝰ tanto minor in peceati ꝑpe-¬
tratione. qnͣto maior in dĩ & ꝓximi disectio¬
ne. Tanto itaq plenior iniqͥtatis. qnͣto inani¬
or caritatis. Et tunc ꝑfecti sumꝰ in caritate.
qndo nichil restat ex infirmitate. Nec sane

Expanded text:
et minus quo fit quidem omnium reus ? sed grauius peccans et minus quo fit quidem omnium reus ? sed grauius peccans uel in pluribus peccans magis reus, leuius autem uel in paucioribus peccans minus reus: tanto maiore  reatu, quanto amplius, tanto minore, quanto minus peccauerit, tamen, etiam si in uno offenderit. reus omnium, quia contra eam facit, in qua pendent omnia? quae si uera sunt, eo modo et illud absoluitur, quod ait homo etiam apostolicae gratiae: In multis enim offendimus omnes; offendimus enim, sed alius graunusue peccauerit; tanto in peccato committendo maior, quanto in diligendo deo et proximo minor; et rursus tanto minor in peccati perpetratione, quanto maior in dei et proximi dilectione. tanto itaque plenior iniquitatis, quanto inanior caritatis; et tunc perfectissimus in caritate, quando nihil restat ex infirmitate. nec sane
Abbreviated transcription (Latin):
qui cont᷑ illã facit. in qua pendet om̃ia: Nemo
autẽ peocat nͥ contͣ illam faciendo. quia ñ ad¬
ulterabis. ñ homicidiũ facies. ñ furaberis. ñ
concupisces. ꝙ si quod est aliud mandatũ. in
hoc sermone recapitulat᷑. in eo qđ diliges ꝓxi¬
num tuũ tanꝗͣ te ipsum. Bilectio ꝓximi malũ
non oꝑat᷑. plenitudo aũ legis caritas. Nemo aũ
diligit ꝓximum nisi diligens dm̃ ut hoc quantũ
potest ꝓximo impendat. quẽ diligit tanꝗͣ se ip¬
sum. ut ꝙ ille diligat dđm. Quẽ si ipse ñ diligit.
nec se nec ꝓrimũ diligit. Ac ꝑ hoc qui totã legẽ
seruauerit. sim uno offenderit. fit omiũ reus.
qui contra caritatẽ facit. uñ tota lex pendet.
Reus itaq fit om̃iũ. faciendo cont᷑ eã: in qua
pendent omia. Cur gͦ ñ dicant᷑ paria peccata:
Anforte qͥa magis facit cont᷑ caritatẽ qͥ grauiꝰ
peccat. nmꝰ qͥleuiꝰ. ꝙ hoc ipso ãmittit magis

Expanded text:
qui contra illam facit, in qua pendent omnia? Nemo qui contra illam facit, in qua pendent omnia? Nemo autem peccat, nisi adversus illam faciendo, quia non adulterabis, non homicidium facies, non furaberis, non coin eo quod diliges proximum tuum tamquam te ipsum. dilectio proximi malum non operatur; plenitudo autem legis caritas. nemo autem diligit proximum nisi diligens deum, ut hoc quantum potest proximo impendat, quem diligit tamquam se ipsum, ut et ille diligat deum; quem si ipse non diligit, nec se nec proximum diligit. ac per hoc qui totam legem seruauerit, si in uno offenderit, fit omnium reus, quia contra caritatem facit, unde tota lex pendet. reus itaque fit omnium faciendo contra eam in qua pendent omnia. cur ergo non dicantur paria peccata? an forte quia magis facit contra caritatem qui grauius peccat, minus qui leuius, et hoc ipso admittit magis
Abbreviated transcription (Latin):
uens. Propt̾ qđ uitiũ si dixerimꝰ quia pecca¬
tum ñ habemꝰ. nos ipsos decipimꝰ. & ueritas
in nob̾ ñ est. ꝓpt̾ qd etiã qntũlibet ꝓfeceri¬
mus. necessarũi ẽ nob̃ dicẽ. dimitte nob̃ debi.¬
ta nr̃a: cũ iam om̃ia in baptismo dicta. fac¬
ta. cogitata dimissa sint. Qd itaq ᷤ Qui
recte uidet: uidet uͥ & qndo: & unde sꝑan¬
da sit illa ꝑfectio. cui ñ sit qd adici possit.
Si aũ p̾cepta ñ eeñt: ñ utiq eẽt uͥ se ħo cer¬
tius inspicet. ꝙ uideret. uñ au̾teret᷑. quo
conaret᷑. quare gratularetur. qͥd pre¬
caret᷑. Mlagna eꝰ gͦ utilitas precep torum.
si libero arbitrio tantũ det᷑: ut gr̃a dĩ ampliꝰ
honoret᷑. Quȩ suta seħnt. uñ fit om̃iũ reus
simuno offendat qui totã legem seruauerit:
In forte quia plenitudo legis caritas ẽ. qua
ds ꝓximꝰq diligit᷑. in quib p̾ceptis caritatis
tota lex pendet & ꝓpħȩ.merito fit om̃iũ reus

Expanded text:
quia peccaquia peccatum non habemus, nos ipsos decipimus et ueritas in nobis non est; propter quod etiam, quantum libet profecerimus, necessarium est nobis dicere: Dimitte nobis debita nostra, cum iam omnia in baptismo dicta. facta, cogitata dimissa sint. uidet itaque, qui recte uidet, ubi et quando et unde speranda sit illa perfectio, cui non sit quod adici possit. si autem praecepta non essent, non utique esset, ubi se homo certius inspiceret et uideret, unde auerteretur, quo conaretur. qua re gratularetur, quid precaretur. magna est ergo utilitas praeceptorum, si libero arbitrio tantum detur, ut gratia dei amplius honoretur. Quae si ita se habent, unde fit omnium reus, si in uno offendat, qui totam legem seruauerit? an forte, quia plenitudo legis caritas est, qua deus proximusque diligitur, in quibus praeceptis caritatis tota lex pendet et p
Abbreviated transcription (Latin):
gis. minꝰ ue hab̾e̾ uirtutẽ. Nlam ꝙ maior ẽ
misto caritas. quã in illo. recte possumꝰ dic̾e.
& aliqͦ in isto. nulla in illo. qͣntũ ꝑtinet ad
caritatẽ quȩ pietatis ẽ: ꝙ in ipso uno hoĩe qđ
maiorem habeat pudicitiã ꝗ patientiã. ꝙ
maiorem hodie ꝗͣ heri. si ꝓficit: & adhuc non
habeat continentiã. & habeat ñ paruã mise¬
ricordiã. E ut gñalit̾ breuit̾q conplectar
quã de uͥtute habeo notionẽ: quod ad recte
uiuendũ attinet. uirtꝰ ẽ caritas. qua id qd̾ di¬
ligendũ ẽ diligit᷑. Hȩc in aliis maior in aliis
minor. in aliis nulla ẽ: plenissima uͦ quȩ ĩa
non possit augeri quãdu hic ħo uiuit inne¬
mine. Quã diu aũ augeri potest: ꝓfecto illud
qd̾ minꝰ ẽ ꝗͣ debet. ex uitio ẽ. Ex quo uicio ñ
est iꝰtus in t̾ra. qͥ faciat bonũ ꝙ ñ peccet: ex
quo uitio ñ iꝰtificabit᷑ in conspectu c oĩs ui¬

Expanded text:
gis minusue habere uirtutem. nam et maior est gis minusue habere uirtutem. nam et maior est in isto caritas quam in illo recte possumus dicere; et aliqua in isto, nulla in illo, quantum pertinet ad caritatem quae pietas est; et in ipso uno homine quod maiorem habeat pudicitiam quam patientiam, et maiorem hodie quam heri, si proficit; et adhuc non habeat continentiam et habeat non paruam misericordiam. et ut generaliter breuiterque complectar quam de uirtute habeo notionem, quod ad recte uiuendum attinet: uirtus est caritas, qua id quod diligendum est diligitur; haec in aliis maior, in aliis minor, in aliis nulla est; plenissima uero quae iam non possit augeri, quamdiu hic homo uiuit, in nemine. quamdiu autem augeri potest, profecto illud quod minus est quam debet ex uitio est. ex quo uitio non est iustus in terra, qui faciat bonum et non peccauit; ex quo uitio non iustificabit
Abbreviated transcription (Latin):
disc̾e uelim. d qͥa de pecatoꝵ parilitate ũn in id qͦd
agebam incidit questio: examinanda tͥ senten-¬
tiã meã ꝓmere statuerã. iam eam tande aliqͣndo
concludam: quia ꝙ siuerum ẽ eũ qui ħt uñã.
om̃s hab̾e uirtutes: eum qͥ unã ñ ħt nullam
habere: nec sic peccata sunt parra. qͥa ubi
uirtꝰ nulla  est nichil quide rectũ ẽ. nec
tam̃ ideo non ẽ prauo prauiꝰ. distortoq
distortiꝰ. Si aũ qd̃ puto eẽ uerius sacrisq lit¬
teris congruentiꝰ. ita sunt aĩȩ intentiones
ut corꝑis m̃bra. ñ quo uideant᷑ locis. s quo
sentiant᷑ affectib. & aliud illuminat᷑ amphiꝰ.
aliud minꝰ. aliud õino caret lumine. ꝙ tene¬
broso inumbrat᷑ obstaculo. ꝓfecto ita ut qͥsq
illustratione piȩ caritatis affectꝰ ẽ in alio ac¬
tu magis. in alio minꝰ. in alio nichil: sic dici
potest. habere aliã. aliam ñ hab̾e. aliã ma¬

Expanded text:
discere uelim. sed quia de peccatorum parilitate, unde in id quod discere uelim. sed quia de peccatorum parilitate, unde in id quod agebam incidit quaestio, examinandam tibi sententiam meam promere statueram, iam eam tandem aliquando concludam. quia etsi uerum est eum qui habet unam omnes habere uirtutes, eum qui unam non habet nullam habere, nec sic peccata sunt paria; quia ubi uirtus nulla est nihil quidem rectum est, nec tamen ideo non est prauo prauius distortoque distortius; si autem, quod puto esse uerius sacrisque litteris congruentius, ita sunt animae intentiones ut corporis membra, non quod uideantur locis, sed quod sentiantur affectibus et aliud illuminatur amplius, aliud minus, aliud omnino caret lumine et tenebroso inumbratur obstaculo: profecto ita ut quisque inlustratione piae caritatis affectus est, in alio actu magis, in alio minus, in alio nihil, sic dici potest habere aliam, aliam non habere, aliam ma
Abbreviated transcription (Latin):
cõparet᷑. qͣntũ ista similia de corꝑalib ad in¬
telligibilia dici possunt. Non itaq sic̃ de aquis
in aerẽ surgens. uͥ aerem sũmũ tͣnsierit. repen¬
te qnͣtũ sufficit inspirat᷑. s sic̃ de tenebͥs in
lucem ꝓcedens. paulatĩ ꝓgrediendo illumi¬
nat᷑. Qd donec plenissime fiat. iam eum tam̃
dicimꝰ tanꝗͣ. de abditissima spelunca egredien¬
tem uicinia lucis afflatũ tantomagis. quan¬
tomagis appropinquat egressui. ut illud
qd̾ in eo lucet sit utiq ex lumine qͦ ꝓgredit᷑:
unde egredit᷑. Itaq non iꝰtificabit᷑ in conspe¬
ctu di om̃is uiuens. & tñ iustꝰ ex fide uiuit.
& indutist̃ scĩ iꝰticia. aliꝰ magis. aliꝰ minꝰ. & nemo
hic uiuit sine peccato. & hoc aliꝰ magis aliꝰminꝰ. optimꝰ
aũ ẽ qͥ minimũ. S qͥd ago Tanꝗͣ oblitꝰ cui loquar.
doctorisimilis factꝰ sũ. cũ ꝓposuerĩ qͥd abs te

Expanded text:
comparetur, quantum ista similia de corporalibus ad incomparetur, quantum ista similia de corporalibus ad intellegibilia duci possunt. non itaque sicut de aquis in aerem surgens ubi earum summum transierit, repente quantum sufficit inspiratur, sed sicut de tenebris in lucem procedens paulatim egrediendo illuminatur. quod donec plenissime fiat, iam eum tamen dicimus tamquam de abditissima spelunca egredientem uicinia lucis afflatum, tanto magis, quanto magis propinquat egressui; ut illud quod in eo lucet sit utique ex lumine quo progreditur, unde egreditur. itaque et non iustificabitur in conspectu dei omnis uiuens; et tamen iustus ex fide uiuit et induti ic uiuit sine peccato, et hoc alius magis, alius minus; optimus autem est qui minimum. Sed quid ago? tamquam oblitus cui loquar doctori similis factus sum, cum proposuerim quid abs te
Abbreviated transcription (Latin):
mͥ uident᷑ stoici ido falli. quia I ꝓficientem
fundo quoda repente emergendo emicet in
auras sapĩȩ liberas. nulla ex parte ẽẽ sapien¬
tem. Sic̃ enĩ nichil int̾ est ad hoĩem p̾focan¬
dum utrũ aqũa stadiis multis sup se habeat
altam. an uno palmo. an digito. sic illos qui
tanꝗͣ. ab imo surgentis gurgitis in aerẽ: s
nisi totã stulticiã uelut oppͥmentẽ aqua. ꝓfi¬
ciendo uelut emergendo euaserint. ñ hab̾e
uirtutẽ. nec eẽ sapientes. Ubi aũ euaserint.
mox habere totam. nec qͥcꝗͣ. stulticiȩ rema¬
nere. uñ om̃ino ullũ peccatũ possit exist̾e
Hȩc similitudo uͥ stulticia uelut aqua. ꝙ sa¬
pientia uelut aer ponit᷑. ut animꝰ a p̾foca¬
tione stulticiȩ tanꝗͣ emergens in sap̃ĩa re-¬
pente respiret: ñ m uidet᷑ satis accõmodata
nr̃arũ scͥpturarũ auctoritati: s illa potiꝰ ut
uitiũ uł stulticia tenebͥs. luci aũ uirtꝰ uł sap̃ĩa

Expanded text:
mihi videntur Stoici falli, quia proficientem mihi videntur Stoici falli, quia proficientem fundo quodam emergendo repente emicet in auras sapientiae liberas, nulla ex parte esse sapientem. Sicut enim nihil interest ad hominem praefocandum, utrum aqua stadiis multis super se habeat altam, aut uno palmo, aut digito: sic illos qui dam dicunt, tanquam ab imo surgentes gurgitis in aerem: sed nisi totam stultitiam, velut opprimentem aquam, proficiendo velut emergendo evaserint, non habere virtutem, nec esse sapientes. Ubi autem evaserint, mox habere totam, nec quidquam stultitiae remanere, unde omnino ullum peccatum possit existere. Haec similitudo, ubi stultitia uelut aqua et sapientia uelut aer ponitur, ut animus a praefocatione stultitiae tamquam emergens in sapientiam repente respiret, non mihi uidetur satis accommodata nostrarum scripturarum auctoritati, sed illa potius, ut uitium uel stultitia tenebris, luci autem uirt
Abbreviated transcription (Latin):
ad mortẽ est mensura caritatis. sic̃ dñs ait. ma¬
iorem hac caritatẽ nemo ħt. quã ut aiãm suã
ponat qͥs ꝓ amicis suis: siue potiꝰ quia sic̃ mors
animã auellit a sensib carnis. sic caritas a con¬
cupiscentiis carnalibꝰ. Huic subdita seruit sci¬
entia. cum ẽ utilis. Nam sine illa inflat. Qđ uͦ
illa edificando impleuerit: nichil ibi ista in a¬
ne qđ inflet inueniet. Utilem p orro scientiam
definiendo monstrauit. uͥ cum dixisset. ecce
pietas ẽ sapĩa. continuo subiunxit. Abstinere
uͦ a malis scientia est. Cur gͦ ñ dicimꝰ qͥ hanc
uircutẽ ħt habere om̃s. cum plenitudo legis
sit caritas: An qnͣtomagis est in hoĩe. tanto ma¬
gis ẽ uirtute preditꝰ. quanto aũ minꝰ. tanto
minꝰ in est ei uirtꝰ. quia ipsa ẽ uirtꝰ. & qͣnto minꝰ
in ẽ uirtꝰ. tanto maiꝰ ẽ uitiũ: Ubi gͦ illa plena
ꝙ ꝑfecta erit. nichil ex uitio remanebit: Pinde

Expanded text:
ad mortem est mensura caritatis; sicut dominus ait: maad mortem est mensura caritatis; sicut dominus ait: maiorem hac caritatem nemo habet, quam ut animam suam quis ponat pro amicis suis; siue potius quia sicut mors animam auellit a sensibus carnis, sic caritas a concupiscentiis carnalibus. huic subseruit scientia, cum est utilis; nam sine illa inflat quod uero illa aedificando impleaerit, nihil ibi ista inane quod inflet inueniet. utilem porro scientiam definiendo monstrauit ubi cum dixisset: ecce pietas est sapientia, continuo subiunxit: abstinere uero a malis scientia est. cur ergo non dicimus qui hanc uirtutem habet habere omnes, cum plenitudo legis sit caritas? an quanto magis est in homine, tanto magis est uirtute praeditus; quanto autem minus, tanto minus inest uirtus, quia ipsa est uus est virtus, tanto majus est vitium? Ubi ergo illa plena et perfecta erit, nihil ex vitio remanebit. 12. Proinde
Abbreviated transcription (Latin):
est.Neq hoc apud te diutiꝰ agencłu est. s ꝓꝑter
alios qui hoc forte legerint dico. Namtu quidẽ
in eode ipso oꝑe splendido contͣ iouinianũ etiã
de scͥpturis scĩs hoc diligenter ꝓbasti. uͥ etiã ex
hac epła ipsa cuiꝰ uerba sunt quoꝵ nc̃ intelle
ctũ reqͥrimꝰ posuisti qđ scͥptũ ẽ. in multis enĩ
offendimꝰ om̃s. Non enĩ ait offenditis. s offen
inmultis. nec qͦsdã. s om̃s dix̃ offendẽ. Absit
aũ ut qs ꝗͣ fidelis existimet tot milia seruoꝵ
piant. ꝙ ueritas in eis ñ sit. nullam hab̾e uir¬
tos fideles & pios hoĩes di ñ hab̾ẽ pietatẽ. quã
de ille colit᷑. ñ c̃ caritate: Caritas gͥ de corde
puro. & conscientia bona. ꝙ fide ñ ficta. mag¬
na ꝙ uera ẽ uirtꝰ. quia ipsa ẽ ꝙ finis p̾ceptr Me¬
rito gͦ dicta ẽ fortis sic̃ mors: siue quia eã ne¬
mo uincit sic̃ mortẽ. siue quia in hac uita usq

Expanded text:
est? neque hoc apud te diutius agendum est, sed propter est? neque hoc apud te diutius agendum est, sed propter alios, qui haec forte legerint, dico. nam tu quidem in eodem ipso opere splendido contra Iouinianum etiam hoc de scripturis sanctis diligenter probasti; ubi etiam ex hac ipsa epistula, cuius uerba sctum requirimus posuisti quod scriptum est: In multis enim offendimus omnes . Non enim ait, offenditis, sed offenin multis, nec quosdam, sed omnes dicit offendere. 11. Absit autem ut quisquam fidelis existimet tot millia servorpiant, et veritas in eis non sit, nullam habere virtos fideles et pios homines, Dei non habere pietatem, quam de ille colitur nisi caritate? caritas enim de corde puro et conscientia bona et fide non ficta magna et uera uirtus est, quia ipsa est et finis praecepti. merito dicta est fortis sicut mors, siue quia nemo eam uincit sicut mortem siue quia in hac uita usque
Abbreviated transcription (Latin):
nata dr uirtꝰ. s etiã mulier̃e quȩ uiro suo ser¬
uat thori fidẽ. si hoc faciat ꝓpt̾ preceptum
& ꝓmissũ di. ꝙ quȩ pͥmit̾ sit fidelis: non
hab̾e pudicitiã. aut eã nullam uł paruã ẽẽ
uirtutẽ. Sic & maritũ. qͥ hoc ide seruat uxo¬
ri. Et tñ sunt plurimi tales. quoꝵ sine pecca¬
to aliqͦ neminẽ ẽẽ dixerim. Ꝙ utiq illud
qualecumq peccatũ ex aliqͦ uicio uenit. Un¬
de pudicitia coniugalis in uiris feminisq re.¬
ligiosis. cum ꝓculdubio uirtꝰ sit: ñ enĩ aut
nichil aut uitium ẽ: non tam̃ secũ ħt om̃s uirtu¬
tes. Namsiom̃s ibi eeñt. nullũ ẽẽt uitiũ. Si nullu̾
uiciũ nullum om̃ino peccatũ. Qs aũ sine aliquo
peccato: Qͥs gͦ sine aliqͦ uitio. id ẽ fomite qͦdã uł
quasi radice peccati. eum clamet qui suꝑ pectꝰ
dñi recumbebat: si dixerimꝰ quia peccatũ non
habemꝰ. nos ipsos seducimꝰ. ꝙ ueritas in nob̾ ñ

Expanded text:
nata dicitur uirtus, sed etiam mulierem, quae uiro suo sernata dicitur uirtus, sed etiam mulierem, quae uiro suo seruat tori fidem, si hoc faciat propter praeceptum et promissum dei eique primitus sit fidelis, non habere pudicitiam aut eam nullam uel paruam esse uirtutem; sic et maritum, qui hoc idem seruat uxori. et tamen sunt plurimi tales, quorum sine aliquo peccato esse neminem dixerim, et utique illud qualecumque peccatum ex aliquo uitio uenit. de pudicitia coniugalis in uiris feminisque religiosis cum procul dubio uirtus sit — non enim aut nihil aut uitium est —, non tamen secum habet omnes uirtutes. nam si omnes ibi essent, nullum esset uitium; si nullum uitium, nullum omnino peccatum; quis autem sine aliqpeccato ? quis ergo sine aliquo uitio, id est fomite quodam uel quasi radice peccati, cum clamet, qui super pectus domini discumbebat: si dixerimus, quia peccatum non habemus, nos ipsos decipimus et ueritas in nobis non
Abbreviated transcription (Latin):
cogim᷑ fateri uicia plura ẽẽ uirtutib Un de
aliqnͣdo uicio uiciũ tollit᷑. ut amore laudis
amor pecumȩ. aliqnͣdo unũ cedit ut plura
succedant. uelut qͥ ebriosꝰ fuerit. si modicum
biberit. & tenacitatẽ ꝙ ambicionẽ e didi¬
cerit. Possunt itaq uicia cedẽ etiã uiciis suece¬
dentib ñ uirtutib. ꝙ ideo plura sunt: uirtꝰ
uͦ quo una in gressa fuerit. qm̃ secũ ceteras
ducit. ꝓfecto uicia cȩdent om̃ia quȩcũq ine-¬
rant. Non enĩ omĩa inerant. s aliqnͣdo toti¬
dem. aliquando plura pauciorib. uł paucio¬
ra plurib succedebãt. Hȩc utrũ ita se habeant.
diligentiꝰ inqͥrendu ẽ. Non enĩ ꝙ ista diui¬
habet. eiq nulla in est. cui una defuerit: s
hominib hoc uisũ ẽ multũ qͥde ingeniosis.
studiosis. otiosis: s tñ hõib. Ego uͦ nescio.
quẽadmo dũ dicã. ñ dico uirũ a qͦ de nomi¬

Expanded text:
cogimur fateri uitia plura esse uirtutibus. Unde cogimur fateri uitia plura esse uirtutibus. Unde aliquando uitium uitio tollitur, ut amore laudis amor pecuniae, aliquando unum cedit, ut plura succedant, uelut, qui ebriosus fuit, si modicum bibere tenacitate et ambitione didicerit. possunt itaque uitia cedere etiam uitiis succedentibus, non uirtutibus, et ideo plura sunt. uirtus uero quo una ingressa fuerit, quoniam secum ceteras ducit, profecto uitia cedent omnia, quaecumque inerant; non enim omnia inerant, sed aliquando totidem, aliquando plura paucioribus uel pauciora pluribus succedebant. Haec utrum ita se habeant, diligentius inquirendum est. non enim et ista diuihabet; eique nulla inest, cui una defuerit: sed hominibus hoc visum est, multum quidem ingeniosis, studiosis, sed tamen hominibus. Ego vero nescio quem ad modum dicam non dico uirum, a quo denomi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̾ cũ querit᷑ etiã de uiciis utrũ & ipsa similit̾
ꝙ omĩa sint uͥ unũ erit. aut nulla sint uͥ unũ
ñ erit: laboriosũ ẽ id ostendẽ. ꝓpt̾ea quia uni
uirtuti duo uicia opponi solent: ꝙ qđ aꝑte
contrariũ ẽ: ꝙ qd̾ specie similitudinis adum¬
brat᷑. Vnde illa catiline quia fortitudo ñ erat:
que eẽt. cũ uirtutes alias ñ habebat. facilius
uidebat᷑. Qd̃ uͦ ignauia fuerit uͥ exercitatio
quelibet grauissimas molestias ꝑpetiendi atq
tolerandi supͣ quã. cuiꝗͣ oredibile ẽ fuit: eg̃
ꝑsuaderi potest. Sed forte acutiꝰ intuentib
ignauia apparet ipsa duritia. qͥa laborem bo¬
nors studioꝵ quib uera ad qͥrit᷑ fortitudo
neglex erat. Uerũtam̃ qͥa st̃ audaces qͥ timidi
non sunt: & rursꝰ timidi a quib absit auda¬
cia. cũ sit utrũq uiciũ. qm̃ qͥ uera uirtute for¬
tis ẽ. nec temere audet. nec inconsulte timet:

Expanded text:
propter, cum quaeritur etiam de uitiis, utrum et ipsa similiter propter, cum quaeritur etiam de uitiis, utrum et ipsa similiter et omnia sint, ubi unum erit, aut nulla sint, ubi unum non erit, laboriosum est id ostendere propterea, quia uni uirtuti duo uitia opponi solent, et quod aperte contrarium est et quod specie similitudinis adumbratur. unde, illa Catilinae quia fortitudo non erat, quae secum uirtutes alias non habebat, facilius uidebatur; quod uero ignauia fuerit, ubi exercitatio quaslibet grauissimas molestias perpetiendi atque tolerandi supra quam cuiquam credibile est fuit, aegre persuaderi potest. sed forte acutius intuentibus ignauia apparet ipsa duritia, quia laborem bonorum studiorum, quibus uera adquiritur fortitudo, neglexerat. uerumtamen, quia sunt audaces, qui timidi non sunt, et rursus timidi, a quibus absit audacia, cum sit utrumque uitium, quoniam, qui uera uirtute fortis est, nec temere audet nec inconsulte timet,
Abbreviated transcription (Latin):
fuerit: prudentia ñ erit. Porro si prudentia
tunc erit. si & fortis ꝙ iusta ꝙ tẽꝑans sit: ꝓfe¬
cto uͥ fuerit. secũ ħt ceteras. Sic ꝙ fortitudo¬
imprudens eẽ ñ potest. uł intemꝑans uł iniu¬
sta. Sic & tẽperantia necẽẽ ẽ. ut prudens. for¬
tis. ꝙ iusta sit. Sic & iusticia ñ ẽ. si ñ sit prudens.
fortis. tẽperans. Ita uͥ uera ẽ aliqͣ eaꝵ. ꝙ aliȩ
similit̾ sunt. Ubi aũ aliȩ desunt. uera illa ñ ẽ
etiã si aliqͦ mͦ similis uideat᷑ ẽẽ. Sunt enĩ ut
scis quȩdã uicia uirtutibꝰ aꝑta discretione con
traria. ut imprudentia prudentiȩ. Sunt aũ
quȩd̃ã tantũ quia uicia sunt ido contraria.
quadã tam̃ specie fallaci similia: ut eide pru¬
dentiȩ ñ imprudentia s astutia: Nc̃ em̃ eã
dico astuciã. qͦ usitatꝰ inmaliciosis intelligi
ꝙ uocari solet. ñ sic̃ loqui nr̃a scͥptura consue¬
uit. quȩ sepe astutiã in bono ponit. Unde ẽ.

Expanded text:
fuerit, prudentia non erit. porro, si prudentia fuerit, prudentia non erit. porro, si prudentia tunc erit, si et fortis et iusta et tempeians sit, profecto, ubi fuerit, secum habet ceteras. sic et fortitudoinprudens esse non potest uel intemperans uel iniusta; sic temperantia necesse est ut prudens, fortis et iusta sit; sic iustitia non est, si non sit prudens, fortis et temperans. ita, ubi uera est aliqua earum, et aliae similiter sunt. ubi autem aliae desunt, uera illa non est, etiamsi aliquo modo similis esse uideatur. Sunt enim, ut scis, quaedam uitia uirtutibus aperta disctraria, ut imprudentia prudentiae. Sunt autem quaedam tantum quia vitia sunt, ideo contraria, quadam tamen specie fallaci similia, ut eidem prudentiae non imprudentia, sed astutia. Nunc enim eam dico astutiam, quae usitatius in malitiosis intelet vocari solet; non sicut nostra loqui Scriptura consuevit, quae saepe astutiam in bono ponit: unde, Estote
Abbreviated transcription (Latin):
uersat᷑ Quomͦ gͦ intelligendu ẽ obsecro
te. quicũq totã legẽ seruauerit. offendat aũ
in uno. factꝰ ẽ om̃iũ reus: Itane qͥ furtũ fe¬
cerit. ĩmo uͦ qͥ dixerit diuiti. hic sede. pauꝑi
aũ. tu sta illic: ꝙ homicidii. ꝙ adult̾ii. ꝙ sacͥle.¬
gii reus ẽ Qd̾ sinon ẽ: qͦmͦ qͥ in uno offen¬
dit. factꝰ est om̃iũ reus: An illud qđ dixit de
diuite & pauꝑe. adista ñ ꝑtinet. quoꝵ siqͥs
in uno offenderit factꝰ est om̃iũ reus:  Sed
recolendũ ẽ uñ uenerit ista sententia. & quȩ
illam suꝑiores ƿepeterunt quib q connexa
dependeat. fr̃s mei inqͥt. nolite in ꝑsonarũ ac-¬
ceptione hab̾e fidẽ dñi nr̃i iħu xp̃i głiȩ. Ete¬
nim si intͦierit in conuentu ur̃o uir aureum
anulũ habens in ueste candida. int̾ierit aũ
ꝙ̃ pauꝑ in sordido habitu. & intendatis in
eum qͥ indutꝰ ẽ ueste p̾clara & dicatis. tu sede

Expanded text:
versatur. Quomodo ergo intelligendum est, obsecro versatur. Quomodo ergo intelligendum est, obsecro te: Quicunque totam legem servaverit, offendat autem in uno, factus est omnium reus? Itane qui furtum fecerit, imo vero qui dixerit diviti, Hic sede, pauperi autem, Tu sta illic, et homicidii, et adulterii, et sacrilegii reus est? Quod si non est, quomodo qui in uno offendat factus est omnium reus? An illud, quod dixit de divite et paupere, ad ista non pertinet, quorum si quis in uno offenderit, fiet omnium reus? Sed recolendum unde venerit ista sententia, et quae illam superiora pepererint, quibus connexa dependeat. Fratres mei, inquit, nolite in personarum acceptione habere fidem Domini nostri nim si introierit in conventum vestrum: vir aureum anulum habens in veste candida. introierit autem et pauper in sordido habitu: et intendatis in eum qui indut
Abbreviated transcription (Latin):
rendu. ne forte ex illis opinionib in carna¬
tionis aĩe aliquã teneamꝰ in cautiꝰ quȩ libe¬
randã ꝓrsꝰ aiãm paruuli contͤdicat negans
eam ẽẽ in isto malo. Hoc gͥ firmissime reten¬
to. qd aĩa paruul de reatu peccati lib̾anda
est. nec alio mͦ lib̾anda. nͥ grã dĩ ꝑ iħm xp̃m¬
dm̃m nr̃m. si possumꝰ etiã ipsiꝰ mali causam
& origiẽ nosse. uaniloqͥs ñ disputatorib s
litigatorib paratꝰ instructꝰq resistimꝰ. Si aũ
ñ possumꝰ: ñ quia latet miseriȩ pͥncipiũ. ido
pigrescere debet miscddiȩ officiũ. Adũsꝰ eos
aũ qͥ s̃ uident᷑ scire qd̾ nesciunt. hoc tutio¬
res sumꝰ. quod hanc ignorantiã nr̃am non¬
ignoramꝰ. Aliud ẽ enĩ qđ nesciri malũ ẽ. aliud
querimꝰ indifferens ẽ. Hoc uͦ qđ de litt̾is apłi
iacobi nc̃ reqͥro: in hac ipsa qͣ uiuimꝰ & ut
semꝑ uiuamꝰ dõ placere studemꝰ actione

Expanded text:
rendum, ne forte ex illis opinionibus incarnarendum, ne forte ex illis opinionibus incarnationis animae aliquam teneamus incautius, quae liberandam prorsus animam paruuli contradicat negans eam esse in isto malo. hoc igitur firmissime retento, quod anima paruuli de reatu peccati liberanda est nec alio modo liberanda nisi gratia dei prum, si possumus etiam ipsius mali causam et originem nosse, uaniloquis non disputatoribus, sed litigatoribus paratius instructiusque resistimus; si autem non possumus, non quia latet miseriae principium ideo pigrescere debet misericordiae officium. aduersus eos autem qui sibi uidentur scire quod nesciunt . hoc tutiores sumignoramus: aliud est enim quod nesciri malum est, aliud quaerimus indifferens est. Hoc vero, quod de litteris apostoli Jacobi nunc requiro, in hac ipsa qua vivimus, et, ut semper vivamus, Deo placere studemus, actione
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ hinc tͥ ñ iã ołi scͥpsi. me multũ pęniteat.
De agenda namq p̾senti uita qͦmͦ ad uitã ꝑueni¬
amꝰȩt᷑nã. ñ de p̾t̾ita ꝑscrutanda quã penitꝰ de¬
mersit obliuio. sicuti ẽ illud qd̾ de aĩa que¬
rendũ putaui. hȩc u̾titꝰ questio E legant̾
aũ dictũ ẽẽ narrat᷑. qđ huic rei satis apte
conuenit. Cum quida ruisset in puteũ ubi
aqua tanta erat ut eũ magis exciꝑet ne mo¬
reret᷑ quã suffocaret ne loqueretꝰ: accessit aliꝰ.
eoq uiso miserans ait. Quomͦ huc cecidistir
At ille. obsecro inqͥt cogita qͦmͦ hinc melib̾es.
ñ qͦmͦ huc ceciderim queras. Ita qm̃ fatem᷑
ꝙ fide catholica tenemꝰ de reatu peccati tan¬
quã de puteo etiã paruuli infantis animã
xp̃i gr̃ã lib̾andã : satis ẽ ei qd̾ mođũ qͦ salua
fiat nouimꝰ. etiã sinũquã qͦmͦ in malũ illud
deuenerit nou̾imꝰ. Sed ideo putaui ẽẽ que¬

Expanded text:
quod hinc tibi non iam olim scripsi, me multum paeniteat. quod hinc tibi non iam olim scripsi, me multum paeniteat. De agenda namque praesenti uita, quo modo ad uitam perueniamus aeternam, non de praeterita perscrutanda, quam penitus demersit obliuio, sicuti est illud, quod de anima quaerendum putaui. haec uertitur quaestio. eleganter autem dictum esse narratur, quod huic rei satis apte conuenit. cum quidam ruisset in puteum, ubi aqua tanta erat, ut eum magis exciperet, ne moreretur, quam suffocaret, ne loqueretur, accessit alius eoque uiso miserans ait: Quo modo huc cecidisti?\' at ille: \'Obsecro\', inquit, \'quo modo hinc me liberes, non, quo modo huc ceciderim, quaere\'. ita, quoniam fatemur et fide catholica tenemus de reatu peccati tamquam de puteo etiam paruuli infantis animam Christi gratia liberandam, satis est ei, quod modum, quo salua fiat. nouimus, etiamsi numquam. quo modo in malum illud deuenerit, nouerimus. sed ideo putaui esse quae
Abbreviated transcription (Latin):
Et hoc tolerabilit̾ ignorarẽ. nͥ metuerẽ ne
aliqua ista opinionũ contͣ illud qd̾ firmis¬
sima retinemꝰ fide. in cautis obreꝑet m̃¬
tibꝰ. Sed anteꝗͥ seiã quȩnã earũ potiꝰ
eligenda sit. hoc me ñ temereta senti¬
re ꝑfiteor. eã quȩ uera ẽ ñ adu̾sari robustis¬
simȩ ac fundatissimȩ fidi. qua xp̃i ercłia
nec paruulos homines recentissime natos
de anima humana si nascenti.¬
bus singłis noue sin¬
gulȩ nc̃ usq fiunt. uͥ peccati uinculũ contra
b recens natis ñ dubitamꝰ eẽ soluendu. cũ
non inparuũ uolum̃ ꝓcederet: nolui ulla
multominꝰ ẽ negligendũ. Proinde queso.¬
ꝙ ꝑ dñm obsecro. ut exponas mͥ qd̾ multis
ex istimo ꝓfuturũ. aut si iã uł abs te uł ab
aliqͦ alio expositũ habes. dirigas nob̃. qͦmͦ
enĩ totã legẽ seruauerit. offendat aũ in uno.
factꝰ ẽ om̃iũ reus. Quȩ res talis ac tanta ẽ: ut

Expanded text:
et hoc tolerabiliter ignorarem, nisi metuerem, ne et hoc tolerabiliter ignorarem, nisi metuerem, ne aliqua istarum opinionum contra illud, quod firmissima retinemus fide, incautis obreperet mentibus. sed antequam sciam, quaenam earum potius eligenda sit, hoc me non temere sentire profiteor, eam, quae uera est, non aduersari robustissimae ac fundatissimae fidei, qua Christi ecclesia nec paruulos homines recentissime natos de anima humana, si nascentibus singulis nouae singulae nunc usque fiunt, ubi peccati uinculum contrahinfantibus recens natis non dubitamus esse soluendum, cum in non paruum uolumen procederet, nolui ulla multo minus est neglegendum. proinde quaeroet per Deum obsecro, ut exponas mihi quod multis existimo profuturum: aut si jam vel abs te, vel ab alio aliquo expositum habes, dirigas nobis, quomodo enim totam legem seruauerit, offendat autem in uno, factus est omnium reus. quae res talis ac tanta est, ut,
Abbreviated transcription (Latin):
tuoꝵ studioꝵ labores ꝙ digne honorat: ꝙ
de his dño do nr̃o cuiꝰ munere talis es gr̃ãs
agit. Unde cum libentiꝰ debeam a qͦlibet
discere qd inutilit̾ ignoro. quã ꝓmptiꝰ qͦs li¬
bet docẽ qd̾ scio: quanto iustiꝰ abs te hoc¬
caritatis debitum flagito. cuiꝰ doctͥna in
noĩe ꝙ aditorio dñi tantũ in latina lin-¬
gua eccłasticȩ litterȩ adiutȩ sunt. qntum
nunꝗͣ. antea potuert̃: Alaxime tñ istam
sententiam. qͥcũq totã legẽ seruauerit.
offendat aũ in uno factꝰ ẽ om̃iũ reus. si qͦ
alio mͦ meliꝰ expoñi posse nouit dilectio tua¬

Expanded text:
tuorum studiorum labores et digne honorat et tuorum studiorum labores et digne honorat et de his domino deo nostro, cuius munere talis es, gratias agit. unde cum libentius debeam a quolibet discere, quod inutiliter ignoro, quam promptius quoslibet docere, quod scio, quanto iustius hoc abs te caritatis debitum flagito, cuius doctrina in nomine et adiutorio domini tantum in Latina lingua ecclesiasticae litterae adiutae sunt, quantum numquam antea potuerunt! maxime tamen, istam sententiam: quicumque totam legem seruauerit, offendat autem in uno, factus est omnium reus, si quo alio m
Abbreviated transcription (Latin):
mittimꝰ. ꝙ sine mmuratione dando. Hila-¬
rem enĩ datorẽ diligit d̾s. Deniq sc̃s iaco¬
bus iam ex isto loco de miscđie oꝑibꝰ loqͥt᷑.
letur cum admonet qͦmͦ etiã peccata cotidia¬
na sine quib non hic uiuit᷑ cotidianis reme¬
diis expient᷑. ne ħo qͥ cũ in uno offenderit. fit
om̃ium reus. in multis offendendo quia in
multis offendimꝰ om̃s. magnũ aggerẽ reatꝰ
sui minutatim collectũ ad tͥbunal tanti iu¬
dicis ꝑuehat. & eam qũa ñ fecit miscdĩam
non inueniat: s potiꝰ dimittendo atq dan¬
do mereat᷑ sͥ dimitt debita. reddiq ꝓmis¬
sa. Alulta dixi. qͥb tibitediũ fortassis in¬
ferrem: qui hec qͦtñ approbas ñ expectas
discere. qd̾ ea docere consuesti. Si qͥd aũ est
eloquio explicata sint ñ nimis curo. si qͥd
so ut rescbendo ãmoneas. ꝙ me corrig̾ẽ non
graueris. Infelix ẽ enĩ qͥ ñ tantos etiã scõs

Expanded text:
mittimus, et sine murmuratione dando ? hilamittimus, et sine murmuratione dando ? hilarem enim datorem diligit deus. denique sanctus Iacobus iam ex isto loco de misericordiae operibusletur, cum admonet, quomodo etiam peccata cotidiana, sine quibus hic non uiuitur, cotidianis remediis expientur, ne homo, qui, cum in uno offenderit, fiat omnium reus, in multis offendendo, quia in multis offendimus omnes, magnum aggerem reatus sui minutatim collectum ad tribunal tanti iudicis peruehat et eam, quam non fecit, misericordiam non inueniat, sed potius dimittendo atque donando mereatur sibi dimitti debita reddique promissa. Multa dixi, quibus tibi taedium fortassis inferrem, qui haec, quae tamen adprobas, non expectas discere, quia ea docere consuesti. si quid autem est eloquio explicata sint, non nimis curo —, si quso, ut rescribendo admoneas et me corrigere non graueris. infelix est enim, qui non tantos et tam sanctos
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ dñs. dimittite in qͥt: & dimittet᷑ uob̃. Date.
&. dabit᷑ uob̃. Suꝑ exaltat aũ miscdĩa uidi.¬
cium. Non dictũ ẽ. uincit misedia iudiciũ.
non enĩ adu̾sa ẽ iudicio. s suꝑ exaltat: quia
plures ꝑmiscdiam colliguntur. s qͥ miscđiam
p̃stiterunt. Beati enim misericordes. quia
ipsis miserebit᷑ d̾s. E hoc utiq iustũ est: ut
dimittat᷑ eis quia dimiserunt. & detur eis
quia dederunt. In est qͥppe d̃o ꝙ miscđia udi¬
canti. & iudiciũ miseranti. Propt̾ qd̾ ei đr.
uelut nimiũ iustꝰ iudiciũ sine miscdia quasi
securꝰ expectat: ir̃a iꝰtissimã ꝓuocat. Qũa ti¬
mens ille diẽ. Ne intres in uidiciũ cũ seruo
tuo. Unde & dr̃ ppło contumaci. Qͥd uultis
mecũ iudicio contendexe: ᷤ Cum enĩ rex ius¬
tus sederit in throno. qͥs głabit᷑ castũ se hab̾e
cor: Aut qͥs głabit᷑ mundu se eẽ a peccato:
cium: Sed erga illos qui miscđiam fecert̃
ueracit̾ dicendo. dimitte nob̾ sic̃ & nos di-¬

Expanded text:
inquit, et dimittetur uobis; date et dabitur uobis. superexultat autem misericordia iudicio; non dictum est: \'uincit misericordia iudicium\' — non enim est aduersa iudicio —, sed \'superexultat\', quia plures per misericordiam colliguntur, sed qui misericordiam praestiterunt. beati enim misericordes, quia ipsorum miserebitur deus. Et hoc utique iustum est, ut dimittatur eis, quia dimiserunt, et detur eis, quia dederunt. inest quippe deo et misericordia iudicanti et iudicium miseranti, propter quod ei diuelut nimium iustus iudicium sine misericordia quasi securus expectat, iram iustissimam prouocat, quam timens ille dicit: ne intres in iudicium cum seruo tuo. unde dicitur populo contumaci:quid uultis mecum iudicio contendere? cum enim rex iustus sederit in throno, quis gloriabitur castum se habere cor? aut quis gloriabitur mundum se esse a peccato? erga illos, qui misericordiam fecerunt ueraciter dicendo: dimitte nobis, sicut et nos di