comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑe dei. Scͥptura quoq dei erat sculpta
intabulis. Inde enĩ dicunt᷑ tabule testi¬
monis qͥa quid ds nelit. quid ue nolit
testant᷑. eiꝰq uoluntatis dant nobis testi¬
monium. Sicit enim apłs. Concupis¬
centiam nesciebam. sub anditur eẽ. pec¬
catum: nͥ lex diceret ñ concupisces. Lex¬
gͥ dat testimoniũ. concupiscentiã asse
pect̃m. Creclamꝰ gͥ testimonio legis: que
quia semꝑ uerum dicit. & nuniqͣm men¬
ttaur. ũ inunerito testimoniũ appellatͦ.
Huic aũ testimonio: nemo audet comꝰ
dicere. Ultima ꝓbatio est legis. aucto¬
ritas. hec aũ scͥpta est manu dei. op̃e
dei. & septura dei. N ichil humamĩ at
in ea. tota diumna est tota deo dicdante
& scbente cemposita est. Unde om̃i ue¬
ritate & auctoritate plena est. Cur autẽ
ex utraq parte tabule scͥbunt᷑. ñ ut legis
testimonia duplicit᷑ legant᷑ &e intelligan¬
tur: Duplex enim est intelligentia legis.
Sequitur

Expanded text:
opere Dei. » Scriptura quoque Dei erat sculpta opere Dei. » Scriptura quoque Dei erat sculpta in tabulis: inde enim dicuntur tabulae testimonii, quia quid Deus velit, quidque nolit, testantur ejusque voluntatis dant nobis testimonium. Dicit enim Apostolus: « Concupiscentiam nesciebam, » subauditur, esse peccatum, « nisi lex diceret, non concupisces re dat testimonium, concupiscentiam esse peccatum. Credamus ergo testimonio legis, quae, quia semper verum dicit et nunquam mentitur, non immerito testimonium appellatur: huic enim testimonio nemo contradicere audet; ultima probatio est legis auctoritas. Haec autem scripta est manu Dei, opera Dei, et scriptura Dei; nihil humanum est in ea, tota divina est, tota, Deo dictante et scribente, composita est; unde veritate et auctoritate plena est. Cur autem ex utraque parte tabulae scribuntur, nisi, ut legis testimonia dupliciter legantur et intelligantur? Duplex enim est intelligentia legis. Sequitur:
Abbreviated transcription (Latin):
sen. Cerno qd ppłs iste dure ceruisis
sit: dimitte me ut irascat᷑ furor m̃s
contra eos & deleam eos. faciamq te
in gentem magnam. Dure inquit su¬
ꝑbe ce indomabilis ceruicis est popłs nste.
neq legis ce iusticie freno coherceri. uł n¬
tineri ualet. Dimitte gͦ me noli pro es in¬
tercedẽ: cesset iam nunc dep̾catio tua.
Ip̃a enim me tenet: ip̃a in dignationẽ
in eam auertit: ip̃a int̃posita me illos fua¬
gellare &e delere ñ ꝑmittit. N otanilũ
qͣntum scõrum ualeant p̃ces: que sole adi¬
um retinent. eiꝰq in dignationem & iã
placant. Moyses aũ ñ suam głam que¬
rens. sed pro popło sollicitus. dep̃cabatur
dñm dicens. Cur dñe irascitur furor tuis
cont᷑ popłm tuum: Quiescat ira tua. Re¬
cordare abraham. ysaat ce iacob: ex quib
isti originem lucunt. Placatusq est añs:
ce ñ deleuit ppłm suum.
t reũsus est moyses de monte: por¬
tans duas tabulas testimonii ma¬
nu dei scͥptas ex utraq parte ce factas

Expanded text:
iste durae cervicis sit, dimitte me, ut irascatur furor meus contra eos, et deleam eos, faciamque te in gentem magnam. » Durae, inquit, superbae et indomabilis cervicis est populus iste, neque legis et justitiae frenis coerceri et retineri valet: dimitte ergo me, noli pro eo intercedere, cesset jam nunc deprecatio tua; ipsa enim me tenet, ipsa indignationem meam avertit, ipsa interposita me illos flagellare et delere non permittit. Notandum ergo quantum sanctorum valeant preces, quae solae Deum retinent, ejusque indignationem, et iram placant. Moyses autem non suam gloriam quaerens, sed pro populo sollicitus deprecabatur Dominum dicens: « Cur, Domine, irascitur furor tuus contra populum tuum? quiescat ira tua, recordare Abraham, Isaac, et Jacob, ex quibus isti originem ducunt. Placatusque est Dominus, et non delevit populum suum. » « Et reversus est Moyses de monte, portans duas tabulas testimonii manu Dei scriptas ex utraque parte, et factas
Abbreviated transcription (Latin):
duas tabulas testimonii: & ignorabat
qd cornuta eẽt facies sua. ex consortio
sermonis dñi. Uidentes aũ aaron & fi¬
lii isrł cornutam moysi faciem: tunue¬
runt ꝓpe accecłe. Nocatiq ab eo reũsi
sunt. tam aaron qͣm pͥncipes synagoge.
Et pꝰ qm locutus est. uenerunt ad eũ
etiam om̃s filii isrł. Quib p̃cepit cun
cta que audierat adño in monte sẏnai.
Erat in quit moyses cornutꝰ & ignora¬
bat. Fulgebat enim facies eiꝰ: &e nescie¬
bat. Uñ tͥ hec cornua moyses. uñ hic
tantus splendor qͦm popłs ferre ñ ualet.
nͥ ex consortio sermonis dei: Splendor enĩ
iste littere est. Sola in telligentia littere
fulget ad huc in facie tua. Si gͦ littere
intelligentia tantum rutilat. quid faci¬
et intelligentia sp̃c. Hoc est enim qd̃ apłs

Expanded text:
ignorabat quod cornuta esset facies sua ex consortio sermonis Dei. Videntes autem Aaron et filii ejus cornutam Moysi faciem, timuerunt prope accedere, vocatique ab eo reversi sunt, tam Aaron quam principes synagogae. Et postquam locutus est, venerunt ad eum etiam omnes filii Israel, quibus praecepitcta, quae audierat a Domino in monte Sinai. » Erat, inquit, Moyses cornutus, et ignorabat; fulgebat ejus facies, et nesciebat. Unde tibi haec cornua, Moyses? Unde hic tantus splendor, quem populus ferre non valet, nisi ex consortio sermonis Dei? Splendor enim iste litterae est, sola litterae intelligentia fulget adhuc in facie tua. Si ergo litterae intelligentia tantum rutilat, quid faciet intelligentia spiritus? Hoc est enim, quod Apos
Abbreviated transcription (Latin):
introducunt. Nacat᷑ aũ fides petra. Uñ
cum petrus diceret dño. tu es xp̃c filiꝰ dei
uiui. mox eiꝰ fidem dñs confirmans
ait. Et ego dico tibi quia tues petrus ce¬
tuam qͥ a me dicis filium dei mui: edi¬
est in porta ce ingressu fidei. siquidem
fidei sententia ab eis ꝓmulgata est. suꝑ
qͣm tota eccłia fundata est. Hos aũ pro¬
texit dñs dextera sua. hos muniuit uir¬
tute &e potentia sua: quia sicut ip̃e ait.
siret. & desuꝑ monte oliueti celos ascen¬
deret: extollens manus suas. sic enim
in euungłio scͥptum est. qͥ a eleuatis ma¬
nib ferebat᷑ incelum. ostendit eis pꝰte¬
riora sua. ostendit eis glificatam huma¬
nitatem & carnem suam. Hec enĩ fuer̃t
eiꝰ  post̾iora: qͥa postea tum eis ñ est cor¬
ꝑa liter conũsatus. Ip̃i enim pꝰteriora¬

Expanded text:
introducunt. Vocatur enim fides petra. Unde cum Domino Petrus diceret: « Tu es Christus, Filius Dei vivi , » mox ejus fidem Dominus confirmans ait: « Et ego dico tibi, quia tu es Petrus ,tuam, qua me dicis Filium Dei vivi, « aediest in porta et in ingressu fidei; si quidem fidei sententia ab eis promulgata est, super quam tota Ecclesia fundata est. Hos autem protexit Dominus dextera sua, hos munivit virtute et potentia sua, quia, sicut ipse ait, nsiret, et desuper montem Oliveti coelos ascenderet, extollens manus suas sic enim in Evangelio scriptum est quia elevatis manibus ferebatur in coelum , ostendit posteriora sua: ostendit eis glorificatam humanitatem et carnem suam; haec enim fuerunt ejus posteriora, qui postea non est cum eis corporaliter con
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cedat eos ce ñ p̃cedat ostendimꝰ. Et ait.
Ostende mͥ głam tuam. Respondit. Ego
ostencdlam tͥ om̃e bonum: &e in nõĩe dm̃
uocabor coram te: ce miserebor tui uolue
⁊ clemens ero ĩ quẽ mͥ placu̾it. Rursũq ait.
Non pot̾is uid̾e faciẽmeã. Ñ enĩ uidebit

Expanded text:
cedat eos, et non praecedat, ostendimus. « Et ait: Ostende mihi gloriam tuam. Respondit: Ego ostendam omne bonum tibi, et in nomine Domini vocabor coram te, et miserebor cui voluero, et clemens ero in quem mihi placuerit. Rursum ait: Non poteris videre faciem
Abbreviated transcription (Latin):
dilexi te. qͥa a pͥncipio inuenisti gr̃am
coram me.
igͦ inuemi gr̃am in conspectu tuo
ostende mͥ faciem tuam. ut sciam te. & in¬
ueniam grãm añ oculos tuos. Respue po¬
płm tuum: gentem hanc. Ostende inqͥt
mͥ faciem tuam: ⁊t ꝑ hoc me intelligam
inuenisse gr̃ãm añ ocułos tuos. ostende
ut sciam te. ut uideam &e intelligam te.
Quid est hoc: Si enĩ dñs loquebat᷑ cum
moyse facie ad faciem ÷ cur dei fanem
sibi moyses ostendi desiderat: Aliud est
enĩ loqmi facie ad faciem: aliud uidere
faciem. Potest enim fieri ut facie ad fa¬
ciem cum aliquo locuiaris: ce eum ne ui¬
deas nec uidearis. Qdđ qͥdem in nocte
sepe contingit. Facie gͥ ad faciem¬
ciena ce p̃sentialit moyses cum dño loqͥͦ¬
batur : tamen erat aliqut & quidem
multum aliqͥd qđ de deo cognoscere et
uidere desiderabat. Eius enĩ ꝓpͥum esse:
nec uideri inhac uita. nec intelligip¬
test. Dixit ꝙ dñs. Precedet te facies

Expanded text:
dilexi te, quia a principio invenisti gratiam dilexi te, quia a principio invenisti gratiam coram me. « Si ergo inveni gratiam in conspectu tuo, ostende mihi faciem tuam, ut sciam te et inveniam gratiam ante oculos tuos. Respice populum tuum, gentem hanc. » Ostende, inquit, mihi faciem tuam, ut per hoc me intelligam invenisse gratiam ante oculos tuos: ostende, ut sciam te, ut videam, et intelligam te. Quid est hoc? Si enim Dominus loquebatur cum Moyse facie ad faciem, cur Dei faciem sibi Moyses ostendi desiderat? Aliud est enim loqui facie ad faciem, aliud videre faciem. Potest enim fieri, ut facie ad faciem cum aliquo loquaris, et eum nec videas, nec videaris, quod quidem in nocte saepe contingit. Facie ergo ad faciem, et praesentialiter Moyses cum Domino loquebatur; tamen erat aliquid, et quidem multum aliquid, quod de Deo cognoscere et videre desiderabat; ejus enim proprium esse, nec videri in hac vita, nec intelligi potest. « Dixitque Dominus: Praecedet te facies
Abbreviated transcription (Latin):
aũ in medio ur̃i sum: sicut qui ministrat.
uxit aũ moyses
ad dñm. Precipisut educam ppłm
istum. &e ñ indicas mͥ quem missurus
es mecum: Presertim cum dixeris noui¬
I te ex noĩe. ce inuenisti gr̃am coram me.
Quia enim suꝑiꝰ dixerat. angłs mous
precedet te. ip̃m sibi angłm noĩatim. &
exp̃ssus inlicari postulat. Est aũ unicii¬
q genti unus angłs adeo p̾positus. Uñ
&e michael archangłs ꝓprie gettis iudeoꝵ
esse ꝑhibetur: sicut indamele scͥptum est.
Non enim magnum est: aliquem cog¬
moysi noui te ex noĩe. Qd ẽ noui te: Qd ẽ gxnõe
Noui enĩ te aliquando significat diligo te. i he
probari pͥ. Ex noĩe. C onsidera nom̃ tuũ. Qren
enim diceris moyses. Utiqꝑ qͥa de aqua
assumptꝰ es. Sed qͣre cet̾is ebreorum infan¬
tibus in egyptiis aquis ꝑeuntib tu solus
ne ꝑires de aqua assumptus es: Quis ha
fecit: Nonne ego. Int̃pretare gͦ nom̃ tuum:
ce ex ip̃o noĩe intelliges qͥa nomi te. quia

Expanded text:
sicut qui ministrat . » « Dixit autem Moyses ad Dominum: Praecipis, ut educam populum istum, et non indicas mihi quem missurus es mecum, praesertim cum dixeris: Novi te ex nomine, et invenisti gratiam coram me. » Quia enim superius dixerat: « angelus meus praecedet te, » ipsum sibi angelum nominatim, et expressius indicari postulat. Est enim unicuique genti unus angelus a Deo praepositus. Unde et Michael archangelus proprie gentis Judaeorum esse perhibetur, sicut in Daniele scriptum est: » Non enim magnum est, aliquem cogNovi te ex nomine. » Quid est novi te? Quid est ex nomine? Novi eniprobari potest? ex nomine. Considera nomen tuum, quare enim diceris Moyses? utique, quia de aqua assumptus es. Sed quare, cunctis Hebraeorum infantibus in Aegyptiis aquis pereuntibus, tu solus ne perires assumptus es? Quis hoc fecit, nonne ego? Interpretare ergo nomen tuum, et ex ipso nomine intelliges, quia novi te, quia
Abbreviated transcription (Latin):
cum popło posuit fedus. ibi &e lex posita
erat. in qua totum felus ꝯtinebat᷑. ibi
iudicia dantur. ibi questiones soliuin¬
tur. ibi cum moỹse dñs loquit᷑. ibiq co¬
lumpna nubis ab om̃ib cernit᷑. Secl
quid columpna nubis. nͥ ũbum in car¬
natum: Ut enĩ dñs innube: sic deus
in homine loquebat᷑. ce ñ iudebat᷑. Ui¬
debant enim nubem: udebant huma¬
nitatem. audiebant uocem. nec tam̃
agnoscebant deum. Si enim cognouis

Expanded text:
cum populo posuit foedus: ibi et lex posita cum populo posuit foedus: ibi et lex posita est in qua totum foedus continebatur; ibi judicia dantur, ibi quaestiones solvuntur, ibi cum Moyse Dominus loquitur, ibi columna nubis ab omnibus cernitur. Sed quid columna nubis, nisi Verbum incarnatum? Ut enim Dominus in nube, sic Deus in homine loquebatur et cernebatur: videbant enim nubem, videbant humanitatem, audiebant vocem, nec tamen agnoscebant Deum; si enim agnovisse
Abbreviated transcription (Latin):
no exercitiu tradens. cunctis genitib sub¬
iugauit. At uͦ insccło qualit̃ eos deleat:
expositione ñ indiget. Deposuerunt aũ
filii isrł ornatum suum: ce penitentie in¬
duti sunt ornam̃tis quatinꝰ dei indig¬
nationem initigarent. Hoc aũ fecerunt
ad montem dei oreb. Oreb enĩ coruus in¬
terp̃tatur. Cuius color satis est penitenti¬
b familiaris. Quod aũ ait ut sciam qͥd
faciam tͥ.: tale est ac si diceret. ut scire
te faciam uoluntatem meam ce qͥd tͥ pe¬
nitenti facturus sim.
yses quoq tollens tab̾naculũ te¬
tendit extra castra ꝓcul. uocauit¬
q nomen eiꝰ tab̾naculum federis. Si
enim hoc de illo tab̾naculo in telligat᷑.
qđ beselehel &e ooliab fecerunt artticipa¬
tio est. Alioqͥn priꝰ moy ses tetendit ta¬
b̃naculum. qmͣ tab̾naculum fem fuis¬
sed: qͦa fieri nequit. Tenditur aũ extͣ
castra: qͥa longe est apec̾corib salus. Nio¬
catur aũ tab̾nacłm feđis: qͥa ibi deus

Expanded text:
no exercitui tradens, cunctis gentibus subno exercitui tradens, cunctis gentibus subjugavit. At vero in secundo, qualiter eos deleat expositione non indiget. Deposuerunt autem filii Israel ornatum suum, et poenitentiae induti sunt indumentis, quatenus Dei indignationem mitigarent Hoc autem fecerunt ad montem Dei Oreb. Oreb corvus interpretatur, cujus color satis est poenitentibus familiaris. Quod autem ait: « Ut sciam, quid faciam tibi, » tale est, ac si diceret: Ut scire te faciam voluntatem meam, et quid tibi poenitenti facturus sum. « Moyses quoque tollens tabernaculum, tetendit extra castra procul, vocavitque nomen ejus, tabernaculum foederis. » Si enim hoc de illo tabernaculo intelligitur, quod Beseleel, et Ooliab fecerunt, anticipatio est, alioquin prius Moyses tetendit tabernaculum, quam tabernaculum factum fuisset; quod fieri nequit. Tetendit autem extra castra, quia longe a peccatoribus salus. Vocatur autem tabernaculum foederis, quia ibi Deus
Abbreviated transcription (Latin):
Unde & subditur. Audiens aũ popłs ser¬
monem hunc pessimum: luxit & nullꝰ
er more indutus est cultu suo. Alter enĩ
gebat. alter ille qui uitulum ad orabat.
Tum hoc gͥ ce ñ cum illo ascendit ilñs.
Uerum gͥ est quia cum eo ce ascendit &
non ascendit.
reitq dñs ad moysen. Loquere fili¬
is isrł. Popłs dure ceruisis es. semel
ascendam in medio tui & delebo te. Iam
nc̃ depone ornatum tuum. ut sciam qͥd
uindictam sumpste de popło illo. sepe il¬
lum multis tͥbulationib afflixit. nunc
philisteis. nc̃ assiriis. nc̃ chaldeis. nunc¬
&e aliis nationibus eos tradens. Cito tam̃
eorum misertꝰ non eos delebat. sed in pa¬
triam reducebat. Qd gͦ hic dr᷑. semel as¬
cendam in medio tui ce delebo te. de utͦ¬
q saluatoris nr̃i aduentu intelligi po¬
test. In pͥmo namq aduentu suo eos de¬
leuit: qͥa nͥtute regno sacerdotio. & ꝓpħa¬
rum oraculo eos pͥuauit. insuꝑ ce roma¬

Expanded text:
Unde et subditur: « Audiens populus serUnde et subditur: « Audiens populus sermonem hunc pessimum, luxit, et nullus ex more indutus est cultu suo. » Alter enigebat: alter ille, qui vitulum adorabat; cum hoc igitur, et non cum illo ascendit Dominus. Verum igitur est, quod cum eo et ascendit, et non ascendit. « Dixitque Dominus ad Moysen: Loquere filiis Israel: Populus durae cervicis es, semel ascendam in medio tui, et delebo te; jam nunc depone ornatum tuum, ut sciam quidvindictam sumpsit de populo illo, saepe illum multis tribulationibus afflixit: nunc Philistaeis, nunc Assyriis, nunc Chaldaeis, nunc aliis nationibus eos tradens; cito tamen eorum misertus, non eos delebat, sed in patriam reducebat. Quod ergo hic dicitur: « Semel ascendam in medio tui, et delebo te, » de utroque Salvatoris nostri adventu intelligi potest. In primo namque adventu suo eos delevit, quia virtute, regno, sacerdo tio et prophetarum oraculo eos privavit; insuper et 121 Roma
Abbreviated transcription (Latin):
ui abraham. ysaac. & iacob dicens. Se¬
mini tuo dabo eam: & mittam p̾cursorẽ
tui angłm meum. Non enĩ ascendam te¬
cum. quia popłs dure ceruisis est. ne for¬
te disꝑdam te in uia. Angłm inquit me¬
um mutam ante te: mei aũ p̾sentiam
tantũ ut hactenꝰ ulteriꝰ ũ habebis. Corruptꝰ
enĩ es me negando: nitulum adorando.
Deccasti enĩ peccatum maximum. hec aĩ
inꝑsona totiꝰ popłi dicuntur moysi. Ere
aũ eos p̃cedere nolit: reddit causam.
Unde facile accicłe porest: ut si tͥ p̃sens
fuero. disꝑdam te inuia. Qͥd est artem
qd sic ũitas loqͥtur: Qd est qđ mͦ señ¬
ꝓmittit: Conditionalia enim sunt ũba
dei. Qui dum scõrum p̾cibus aliqͣndo
flectitur: contra hoc qđ dixerat fac̃e iude¬
tur. Unde qͣmuis mͦ popło dicat. ñ ascen¬
dam tecum: postea tam̃ ascendit secum.
ascendit gͥ secum: & ñ ascendit. Secum
quidem: qͥa substantia ñ mutatur. Non
secum aũ: qͥa ꝑpenitentiam alter efficit᷑.

Expanded text:
vi Abraham, Isaac et Jacob, dicens: Semini tuo dabo eam, et mittam praecursorem tui angelum meum. Non enim ascendam tecum, quia populus durae cervicis est, ne forte disperdam te in via. » Angelum, inquit, meum mittam ante te: mei autem praesentiam tantum, ut hactenus, ulterius non habebis. Corruptus es enim, me negando, et vitulum adorando: peccasti enim peccatum maximum. Hoc autem in persona totius populi dicitur Moysi. Quare autem eos praecedere nolit, reddit causam: unde facile accidere potest, ut si tibi praesens fuero, disperdam te in via. Quid est autem, quod sic Veritas loquitur? quid est, promittit? Conditionalia enim sunt verba Dei; dum sanctorum precibus aliquando flectitur, contra hoc quod dixerat, facere videtur. Unde quamvis modo populo, dicat: non ascendam tecum; postea tamen ascendit secum. Ascendit ergo secum, et non ascendit secum: secum quidem, quia substantia non mutatur; non secum autem, quia per poenitentiam alter efficitur.
Abbreviated transcription (Latin):
teret᷑ incastra: minister eiꝰ iosue filiꝰ nun
puer ñ recedebat de tab̃naculo. Nec io¬
sue de tab̾natulo: nec iħc de eccłia recedit.
Ecce ego inquit uob̃cum sum om̃ibus
dieb usq ad consũmationem seculi.
Hic est puer. hic est filiꝰ uniꝰ anm. Hic
est ille paruulus: qui maior est in reg¬
no celorũ. Hic est miraster moysi. Hic
est qui uenit ministrare ñ nunistrari:
ce ponere aĩam suam redemptionẽ pro
multis. Unde ip̃i moysi. id est suis disci

Expanded text:
ister ejus Josue: filius Nun, puer, non decedebat de tabernaculo. Nec Josue de tabernaculo, nec Jesus de Ecclesia recedit: « Ecce ego, inquit, vobiscum sum omnibus diebus usque ad consummationem saeculi . » Hic est puer, hic est filius unius anni; hic est ille parvulus, qui major est in regno coelorum, hic est minister Moysi, hic est qui venit ministrare, non ministrari, et ponere animam suam redemptionem pro multis. Unde ipse Moysi, id est suis disci
Abbreviated transcription (Latin):
Quod aũ ait dele me de libro quẽ
scͥpsisti: hoc est intelligere. dele me¬
de memoria tua. Sic enim m̃te dei
quasi in libro. sc̃orum om̃ium noĩa
scͥpta sunt. De quo quidem nͥ ad mor¬
tem peccauer̃t: deleri ñ possunt. Hic
est enĩ liber uite: in quo qui scbitur.
iriet̾num & sine fine uiuit. Unde ce añs
ait. Qui peccaĩit mͥ: delebo eum deli¬
bro meo. Corfidenter gͦ dicebat moyses
dele me de libro tuo: quia se nichil pa¬
casse sciebat. & łm in iuste. nichil fac̾e
posse ñ ignorabat. Sequit᷑
ũi aũ uade &e duc ppłm istum quo
locutus sum tͥ. Angłs meus p̃cedet
te. ego aũ in die ultionis uisitabo ce hoc
peciatum eorum. ꝑcussit gͦ dñs ppłm ꝑ
reatu intuli: qͣm fecit aaron. Qnͣdo eñ
ꝓreatu uttuli popłm dñs ꝑcusserit. isi
forte illud intelligat᷑ qđ suꝑiꝰ segit᷑. uigi¬
ti tria milia una die cecidisse: nusqͣm
hic dr᷑. Dies aũ ultionis aut in hac uita:
aut in alia intelligi potest.

Expanded text:
Quod autem ait: « Dele me de libro quem scripsisti; » hoc est intelligere de memoria tua. Sic enim in mente Dei, quasi in libro, sanctorum omnium nomina scripta sunt; de quo quidem, nisi ad mortem peccaverint, deleri non possunt. Hic est enim liber vitae, in quo qui scribitur, in aeternum et sine fine vivit. Unde et Dominus ait: « Qui peccaverit mihi, delebo eum de libro meo . » Confidenter ergo dicebat Moyses: « Dele me de libro tuo, » quia se nihil peccasse sciebat, et Deum injuste nihil facere posse non ignorabat. Sequitur: « Tu autem vade, et duc populum istum quo locutus sum tibi, angelus meus praecedet te; ego autem in die ultionis visitabo et hoc peccatum eorum. Percussitreatu vituli, quem fecit Aaron. » Quando enim pro reatu vituli populum Dominus percussit nisi forte illud intelligatur, quod superius legitur, viginti tria millia uno die cecidisse nusquam hic dicitur. Dies autem ultionis aut in hac vita, aut in alia intelligi potest.
Abbreviated transcription (Latin):
cro dñe peccauit popłs iste pect̃m
magnũ: fecerunt q sibi deos aureos.¬
⁊ l ut dimitte eis hanc noxam: aut si
I ñ feceris. dele me de libro quem scͥpsi¬
Isti. Cin respondit dñs. Qui peccauerit
in: delebo eum de libro meo. Si enim
loqͥtur moyses quasi homo. Ex nimia¬
enim dilectionis affectione hoc dicit.
aut inquit parce eis: aut me simul
ꝑde cum eis. Tale quid ce apłs ait. Ob¬

Expanded text:
cro, Domine, peccavit populus iste peccatum cro, Domine, peccavit populus iste peccatum magnum, feceruntque sibi deos aureos; aut dimitte eis hanc noxam, aut, si non feceris, dele me de libro quem scripsisti. Cui respondit Dominus: Qui peccaverit mihi, delebo eum de libro meo. » Sic enim loquitur Moyses, quasi homo, ex nimia dilectionis affectione hoc dicit: aut, inquit, parce eis, aut me simul perde cum illis. Tale quidem et Aposto
Abbreviated transcription (Latin):
& ꝓpter ignominiã sordis uituli uidelicet
qͣm ad orauerat int̾ hostes nudis consti¬
tuitur. Undiq enim ꝑcͥcuitum hostes
habitabant: qui si scirent popłm illum
sic pectasse. sic d̃m ostendisse. sic sine ui¬
rib ẽẽ. sic dei armis om̃iq auxilio caru¬
isse. facile om̃s ꝑdere potuissent. Et aa¬
ron quidem dei ꝓtectionis armis eum
nudaũat: qui in ydolo fabricando ei
consen: eiat. Precepit gͥ moyses his
qui dñi erant. qui idolum ñ adoraue¬
rare. qui arma ñ ꝑdicłant: ut gladiis
accincti fr̃s &e ꝓximos suos int̾ficerent.
Quib mox iussa complentib: ate moy¬
ses. Conserrastis manꝰ uras hodie dño:
unꝰquisq in filio &e fr̃e suo: ut detur uob̃
benedictio. Merito enĩ eis benedictio da
in iurias uindicant. & in ꝑm̃idis idola¬
tris: zelo dei ducti. nec filiis nec fr̃ib
parcunt. Hoc aũ fecerunt filii leui:
qui sororis dine stuprum ingenesi un¬
dicasse leguntur.
Deũ susq moyses ad dñm ait. Obse¬

Expanded text:
ignominiam sordis, vituli videlicet, quem adoraverat, inter hostes nudus constitutus. Undique enim per circuitum hostes habitabant, qui si scirent populum illum sic peccasse, sic Dominum offendisse, sic sine viribus esse, sic Dei armis, omnique auxilio caruisse, facile omnes perdere potuissent. Et Aaron quidem Dei protectione, armisque eum nudaverat, quia in idolo fabricando ei conscenserat. Praecipit ergo Moyses his, qui Domini erant, qui idolum non adoraverant, qui arma non perdiderant, ut gladiis accincti, fratres et proximos interficerent. Quibus mox jussa complentibus ait Moyses: « Consecrastis manus vestras hodie Domino, unusquisque in filio, et fratre suo, ut detur vobis benedictio. » Merito enim eis benedictio datinjurias vindicant, et in perimendis idololatris, zelo Dei ducti, nec filiis, nec fratribus parcunt. Hoc enim fecerunt filii Levi, qui sororis Dinae stuprum in Genesi vindicasse leguntur. Reversusque Moyses ad Dominum ait: « Obse
Abbreviated transcription (Latin):
los samarie ce decem tribuum idolatͥam
significabat. Decem enim tͥbus puluere
uituli. idest idolatrie doctrina. iherobo¬
am in samaria in ebriat: qͣndo uix dne
trib miudea legi attencdent &e ꝓpħis.¬
nudatus: spoliauerat enĩ eum
aaron ꝓpter ignominiã sordis. & inter
hostis nudum constituerat. & stans in
porta castrorum ait. Si quis est dñt iun¬
gatur m. Post qͣm enim moyses si cut.
op ortuit reclarguit aaron de pettate de¬
peccato suo nolens tantum in ultum ẽẽ.¬

Expanded text:
los Samariae, et decem tribuum idololatriam los Samariae, et decem tribuum idololatriam significabant. Decem enim tribus pulvere vituli, id est idololatriae doctrina Jeroboam in Samaria inebriabat, quando vix duae tribus in Judaea legi attenderent et pnudatus spoliaverat enim eum Aaron propter ignominiam sordis, et inter hostes nudum constituerat et stans in porta castrorum ait: Si quis est Domini, jungatur mihi. » Postquam enim Moyses, sicut oportuit, redarguit Aaron de peccato suo, nolens tantum scelus pe
Abbreviated transcription (Latin):
ens tabulas frangit. & legis auctoritatem
relinquit. Et quidem sic tabulas frang̾e.
legisqe rigorem aliqͥndo ꝓpietate deserere:
ñ magnũ puto esse pecc̃m. Unde &e moyses
ꝓ fractis tabulis: nusqͣm a dño rep̃hendit᷑.
S audi quod sequit᷑. Arripiensq initu¬
lum quem fecerant: combuxit & cortuit
usq adpulũem. qͣm sparsit in aqͣm. & de¬
dit ex eo potum filiis isrł. Hic enĩ cui
moyses irascet᷑ ostendit. uituls enĩ irasce¬
bãt᷑: & peccatum destruere conabat᷑. Con¬
tͥurt gͦ uitulum usq ad pulũem. S qͣre¬
misit in aqͣm: Quare ex eo potum dedit
filiis isrl: Fortasse ut fenum biberet uitu¬
lunr: qm̃ uitulus comedit fenim. Bi¬
bunt aurũ iuder: qͥ a cupidi sunt &
auari. Bibunt aurum idoli: qͥa idolatre
& sacͥlegi. Sic enim hec mortifero potio.
hec doctrina idolatrie eoꝵ uiscera pene¬
trauit: ut uix aliqͣndo ab idolorum
cultura auelli & seꝑari potuissent. ħ
enim uitulus &e hic potus uituli: uitu¬

Expanded text:
ammodo frangit, et legis austeritatem relinquit. Et quidem sic tabulas frangere, legisque rigorem aliquando pro pietate deserere, non magnum puto esse peccatum. Unde et Moyses pro fractis tabulis nusquam a Domino reprehenditur. Sed audi quod sequitur: « Arripiensque vitulum, quem fecerant, combussit, et contrivit usque ad pulverem, quem sparsit in aqua, et dedit ex eo potum filiis Israel. » Hinc enim cui Moyses irascebatur, ostenditur; vitulo enim irascebatur, et peccatum destruere conabatur. Contrivit ergo vitulum usque ad pulverem, misit in aquam, quare ex eo potum dedit filiis Israel? Fortasse ut fenum biberent vitulum, quia vitulus comedit fenum. Bibunt autem Judaei, quia cupidi sunt, et avari: bibunt aurum idoli, quia idololatrae et sacrilegi. Sic enim haec mortifera potio, haec doctrina idololatriae eorum viscera penetravit, ut vix aliquando ab idolorum cultura avelli et separari potuerint. Hic enim vitulus, et hic potus vituli, vitu
Abbreviated transcription (Latin):
in tanto facinore stulto popło consen¬
sum p̃buit. Multum peccant & ip̃i
ep̃i ce sacerdotes qui tunc quidem ꝑ aa¬
ron significabant᷑. si delinqͣnti popło
fauent. & eorum stulticiam ñ redargu
ocutus
descende: pacauit popłs quem edux¬

Expanded text:
in tanto facinore consenin tanto facinore consensum praebuit. Multum peccant et illi episcopi, et sacerdotes qui tunc quidem per Aaron significabantur si delinquenti populo favent, et eorum stultitiam non redarguunt. « Locutus descende: peccavit popu
Abbreviated transcription (Latin):
tulum ꝑdunt iudei auditum: qm̃ si
bene audirent uitulum ñ fabricarẽt.
Unde ip̃e dñs ait. Isrł si me audieris
ñ erit in te ds recens: neq ad orabis d̾m
alienum. Hoc enĩ iacob significauit:
qui ad radicem sichem sub therebinthũ
in aures filiorum simul cum ydolis t̾re
suffodit. Sed quid dicis isrł. Isti sunt
dii tui isrł: qui te eduxerunt de terra
aꝑuerunt: Boues tͥ manna deder̃t:¬
Erras. Mutasti enĩ głam tuam in simi¬
litudinem uttuli manducantis fenum.
Fuge gͥ intulum: ne forte deuoret te.
uod cum iudisset
aaron edificauit altare coram dño:
ce p̾conis uoce clamauit dicens. Cras
sollempnitas dñi est. Surgensq mane:
obtuleruit holocausta. ce hostias pacifi¬
cas. Et sedit popłs manducare ce bib̾e:
& surrexerunt ludere. Edificauit enim
aaron altare coram dño: sed ñ dño.
Cuncta enĩ respicit dñs. Ex ageratio
mali est. Uide psalmista. Tibi soli
bui. Multum gͥ peccauit aaron: qui

Expanded text:
tulum perdunt Hebraei auditum, quoniam, si tulum perdunt Hebraei auditum, quoniam, si bene audirent, vitulum non praedicarent. Unde ipse Dominus ait: « Israel si me audieris, non erit in te deus recens, neque adorabis deum alienum . » Hoc enim Jacob significavit, qui ad radicem Sichem prope Terebinthum inaures tiliorum simul cum idolis terrae suffodit. Sed quid dicis Israel? Isti sunt dii tui, qui te eduxerunt de terra aperuerunt? boves tibi manna dederunt? Mutasti enim gloriam in similitudinem vituli comedentis fenum. Fuge ergo vitulum, ne devoret te. « Quod cum vidisset Aaron, aedificavit altare coram Domino, et praeconis voce clamavit, dicens: Cras solemnitas Dei est. Surgentesque mane obtulerunt holocausta, et 119 hostias pacificas. Et sedit populus manducare et bibere, et surrexerunt ludere. » Aedificavit enim Aaron altare coram Domino, sed non Domino. Cuncta enim respicit Dominus. Exaggeratio mali est. Unde Psalmista: « Tibi solbui. Multum ergo peccavit Aaron, qui
Abbreviated transcription (Latin):
in lapidib scͥptam susciꝑe meruerunrte.
Ut saltem ꝑduriciam lapidum: cordis
ron ait. Surge fac nobis deos: qu nos
precedant. Moyse̾s enim huic uiro
qui nos eduxit de terra egyptr: igno¬
ramꝰ quid acciderit. Dicis popło stul¬
te &e insipiens ad aaron. fac nobis
aeus. Numqͥd aaron scit facere deos:
Cur potius ñ dicis aaron sñ nobis ds
Si enim aaron creat deos: diis melior
est aaron. Expecta paulisꝑ donec ue¬
niat moyses: ce ip̃e te cloceat quid stt
deus. Nenit enĩ moyses: descendit xp̃c⁊
docuit qͥd sit d̾s nesciebat᷑ euĩ adħ qͥd eẽt d̾s.
ixitq ad eos aarõ. Tollite in
aureas. de uxorum filiorumq ce
filiarũ ur̃arum aurib: &e afferte &l
me. Fecit popłs que iusserat: defereni
in aures acl aaron. Quas cum ille acce¬
pisset: formauit oꝑe fusorio. &e fecit ex
eis uitulum conflatilem. Dixert̃o. Hii
sunt dii tui isrł: qui te eduxerunt de
um ornam̃ta: Quid uͦ aurium ornam̃¬

Expanded text:
in lapidibus scriptam suscipere meruerunt, in lapidibus scriptam suscipere meruerunt, ut saltem per duritiam lapidum, cordis ron ait: Surge, fac nobis deos, qui nos praecedant: Moysi enim huic viro, qui nos eduxit de terra Aegypti, ignoramus quid acciderit. » Dicis, popule stulte et insipiens ad Aaron: Fac nobis deos. Nunquid Aaron scit facere deos? Cur potius non dicis Aaron: Sis nobis deus? Si enim Aaron creat deos, diis melior est Aaron. Exspectato paulisper donec veniat Moyses, et ipse te edoceat quid sit Deus. Venit enim Moyses, descendit Christus, et docuit quid sit Deus; nesciebat enim adhuc quid esset Deus. ixitque ad eos Aaron: Tollite inaures aureas de uxorum, filiorumque et filiarum vestrarum auribus, et afferte ad me. Fecitque populus quae jusserat, deferens inaures ad Aaron. Quas cum ille accepisset, formavit opere fusorio, et fecit ex eis vitulum conflatilem: dixeruntque: Hi sunt dii tui Israel, qui te eduxerunt de um ornamenta? Quid vero aurium orname
Abbreviated transcription (Latin):
Loquere isrł. filiis &e dices ad eos. Nidete
ut sabdatum meum custodiatis: &e cet̾a.¬
gͣtatim enĩ moyses iam suꝑius de sabb̾o
locutus est. Satisq nos de sabb̃o exposui¬
mꝰ. Non enim sine causa sabbati obseruan¬
tia tociens replicat᷑. Non sine causa tociẽs
dicit a ñs. Uidete ut sabb̃m meum custo¬
diatis. Custodite inquit sabb̃m meũ. cꝰto¬
dite reqͥem meam. Sic requniescite ut ego.
Reqͥescite in qͣm amalo: cessate ab iniqͥtate.
hoc enĩ significat requies sabbati. Male
enĩ celebrat sabb̃m: qui a bonis oꝑib ces
num gͥ in sabbo facere licet: malũ nulli¬
uiolamꝰ: qͣmdi uͦ bonum a gentes a ma¬
lo cessamꝰ. sabb̃m custodimꝰ. cum deo qͥ¬
escimus. & festinum diem legitime cele¬
bramꝰ. Non gͥ uno die cum uideo: sed
editq dñs moysi completis huiꝰte¬
modi sermonib in monte synai
duas tabulas testimonii lapideas: scͥptas
digito dei. Qa enim duri lapidei &e in¬
creduli semꝑ inlei fuerunt: ideo legem

Expanded text:
ad eos: Videte, ut Sabbatum meum custodiatis. » Satis enim Moyses jam superius de Sabbato locutus est, satisque nos de Sabbato exposuimus. Non enim sine causa Sabbati observantia toties replicatur, non sine causa Dominus dicit: « Videte, ut Sabbatum meum custodiatis. » Custodite, inquit, Sabbatum meum; custodite requiem meam; sic requiescite, ut ego; requiescite, inquam, a malo, cessate ab iniquitate: hoc enim significat requies Sabbati; male enim celebrat Sabbatum, qui a bonis operibus vnum ergo in Sabbato facere licet. Quviolamus, quandiu vero bonum agentes a malo cessamus, Sabbatum custodimus, cum Deo quiescimus, et festivum diem legitime celebramus. Non igitur uno die cum Judaeo, sed « Deditque Dominus Moysi, completis hujuscemodi sermonibus in monte Sinai, duas tabulas testimonii lapideas scriptas digito Dei. » Quia enim duri, lapidei et increduli semper Judaei fuerunt, ideo legem
Abbreviated transcription (Latin):
sociꝰ coliab: qui int̃pretat᷑ ꝓtect̾io mea pã
Significat aũ ep̃os &e doctores: quor
tect̾io d̾s est. om̃ium pater atq creato
Est aũ ooliab filius achisamech: qui f̾ra¬
suo popło uidelicet xͥano robur. ututem.
ce constaittiam semꝑ & uͥq tͥbuit. hñ ce¬

Expanded text:
socius Ooliab, qui interpretatur protectio mea. Pater socius Ooliab, qui interpretatur protectio mea. Pater autem significat episcopos et doctores, quorum protectio Deus est omnium pater atque Creator. Est autem Ooliab filius Achisamech, qui frasuo proprio, videlicet Christiano, robur, virtutem et constantiam semper ubique tribuit.
Abbreviated transcription (Latin):
filii hur. de tͥbii nida ce impleui eum sp̃u
dei. sapĩa. intelligentia. ⁊ scientia in om̾i
oꝑe: ad ex cogitandum fabre qͥcqͥd fieri
potest. in auro. & argento. ce exe. mar¬
more. & geminis. &e diu̾̃sitate lignorũ.
Dediq ei socium ooliab filium achisa¬
mech. de tͥbu dan. & incorde om̃is erudi¬
ti posui sapientiam: ut faciarit cuncta
que p̾cepi t̾. tab̾naculum federis ce ar¬
cham testimonii. &e cet̾a que suꝑiꝰ dict̾a
sub umbra om̃npotentis dei omnẽ spem
habentes. nullum tͥbulationum &e adũsi¬
tatum estum timuert̃. Hos aũ ex noĩe
uocauit dñs: qm̃ ex milib eos paucis¬
simos. elegit. sicut ip̃e ait. Non tos
me elegistis: sed ego elegi uos. Qui enĩ
noĩe uecatur: ñ casu sed ꝓuidentia eli¬
gitur. hi aũ sunt filii huri. filii hur.
xp̃c est. Qui bene de tͥbu iida ec̃ diim¬
tur: qm̃ de his scͥptum est. Principes n¬
da auces eorũ. Iudas enĩ confessio int̾pre¬
tui sunt. Huic aũ. idest beselehel. Aatur

Expanded text:
i eum Spiritu Dei, sapientia, et intelligentia, et scientia in omni opere ad excogitandum quidquid fieri potest in auro, et argento, et aere, marmore, et gemmis, et diversitate lignorum, dedique ei socium Oollab filium Achisamech de tribu Dan, et in corde omnis eruditi posui sapientiam, ut faciant cuncta, quae praecepi tibi, tabernaculum foederis, et arcam testimonii, et quae superius dicta sub umbra et protectione omnipotentis Dei omnem spem habentes, nullum tribulationum et adversitatum aestum timuerunt. Hos autem ex nomine vocavit Dominus, quoniam ex millibus eos paucissimos elegit, sicut ipse ait: « Non vos me elegistis; sed ego elegi vos . » Quod enim nomine vocatur, non casu, sed providentia eligitur. Hi autem filii Huri, filii Hur. Christus est. Qui bene de tribu Juda esse dicuntur, quoniam de eis scriptum est: « Principes Juda duces eorum . » Judas enim confessio tui sunt. Huic ergo, id est Beseleel datur
Abbreviated transcription (Latin):
nilia dñs dicens. fr̃s suos roborat. Ami
merito de tͥbu dan esse phibetur: si qui¬
dem dan iudicans int̃pretat᷑. Istis aũ
ad iudicandum uniũsum munclum
añs tͥbuit. Uos gͥ ep̃i ce doctores uos fi¬
bili magistĩo compon̾et. Ꝙbus qͥdem¬
uos ep̃i & dottͥores om̃sq uiri eruditi:
socii ad utores. & cooꝑatores dati estis.
Eaificate gͥ domum dei. in state. labo¬
rate. orate ce dicite. B̾enigne fac añe

Expanded text:
icut diximus, fratres suos roborat. Qui merito de tribu Dan esse perhibetur, siquidem Dan judicans interpretatur; istis autem ad judicandum universum mundum Dominus tribuit. Vos ergo episcopi, doctores, vos fibili magisterio componerent. Quibus vos episcopi, et doctores, omnesque viri eruditi, socii, adjutores, et cooperatores dati estis; aedificate ergo domum Dei, instate, laborate, orate, et dicite: « Benigne fac De
Abbreviated transcription (Latin):
tiemim: qui odore sc̃ẽ compositioĩs illi¬
cite ꝑfruemini. Nob̾ enĩ talem composi¬
tionem face. hunc odorem spagere. hoc
thimiama componẽ int̾dictum est. Et
ħ de thimiamate sufficiant.

Expanded text:
iemini, qui odore sanctae compositionis illicite perfruimini, vobis enim talem compositionem facere, hunc odorem spargere, hoc thymiama componere interdictum est. Et haec de thymiamate sufficiant.
Abbreviated transcription (Latin):
est irt om̃s lucͥfaceret. Hoc enim thimia¬
mathe redolens dicebat. Gr̃as aũ deo:
om̃i loco. in hisqui salui fuint &e in his¬
qui ꝑereunt. Aliis enim sumꝰ odor uite
ad uitam: alis odor mortis ad mortem.
umq intenuissimũ
pulũem uniu̾sa contud̾is. pones ex
eo coram testimomo tab̃naculi: in quo lo¬
co apparebo tͥ. sc̃m scõrum erit uobis thi¬
miamia. Tunc enim in teniussiũ pril¬
uerem uniũsa contundimꝰ: qͣndo eu̾ngło¬
rum sententias subtiliter indagarites. &
freqͦinti ruminatione frangentes ad sp̃ua¬
lem intelligentiam ridigimis. Sicut enĩ
aromata qͥndo teruritur suamꝰ redolet᷑:
ita ce sacra scͥptura qͣnto plus rumina¬
mur &e frangit᷑. tanto suaniorem p̃stat
ociorem. Ponimꝰ aũ ex hoc thimiamate
coram testimonio tab̾naculi: qͣndo no¬
num testam̃itum uitis testañtti destimo¬
nio comꝓbamꝰ. Stat aũ nouum testam̃

Expanded text:
est, ut omnes lucrifaceret. Hoc enim thymiaest, ut omnes lucrifaceret. Hoc enim thymiamate redolens, dicebat: « Gratias autem Deo, omqui pereunt. Aliis enim sumus odor vitae in vitam: aliis odor mortis in mortem . » « Cumque in tenuissimum pulverem cuncta contuderis, pones ex eo coram testimonio tabernaculi, in quo apparebo tibi; sanctum sanctorum erit vobis thymiama. » Tunc enim in tenuissimum pulverem universa contundimus, quando Evangeliorum sententias subtiliter indagantes, et frequenter ruminatione frangentes, ad spiritualem intelligentiam redigimus. Sicut enim aromata, quando teruntur, suavius redolent, ita et sancta Scriptura quanto plus ruminatur et frangitur, tanto suaviorem praestat odorem. Ponimus autem ex hoc thymiamate coram testimonio tabernaculi, quando Novum Testamentum Veteris Testamenti testimonio comprobamus. Stat autem Novu
Abbreviated transcription (Latin):
gume tibi aromata stactea. onicha.
galbanen. boni odoris. & thus lucidissi¬
mum: equalis ponderis erunt om̃ia. fa¬
ciesq thirmama compositũ: oꝑe ungen¬
tariĩ. Mixtum diligent & purum: & sc̃i¬
ficatione clignissimum. Quid enim pee
has qͣttuor species odoriferas. qͣrum iͥtute
simul: nt quod in uno eiuͣingłio ñ habe¬
tur. in alio repꝑiatur. Atq dum inqͥb¬
dam inter se uicissim concordant. in nul¬
lo aũ discordant: suamorem satis redcł̃t
odorem. Onicha aũ que ungula interp̃¬
tatur: ñ bone a nr̃is cognoscit᷑. Hec autẽ
qͣndo ordine rationem &e scc̃m eam ũita¬
tem qua scͥpta sunt popłis exponunt᷑ : tẽ
nimirũ fit ex eis thumiama compositum
oꝑum ungentarii. mixtum diligenter ⁊
purum &e scificatione dignissimum. Huiꝰ
aũ compositionis ꝑitissimꝰ ungentariꝰ apo¬
stolus fuit: qui sicut sapiens architectꝰ
fundam̃tum posuit. &e inter ꝑfectos sa¬
pientiam loquens. om̃sb om̃ia factus

Expanded text:
sume tibi aromata stacten et onycha galbanen boni odoris et tus lucidissimum aequalis ponderis erunt omnia faciesque thymiama conpositum opere unguentarii mixtum diligenter et purum et sanctificationehas quatuor species odoriferas, quarum naturasimul, ut quod in uno Evangelio non habetur, in alio reperiatur; atque, dum in quibusdam inter se vicissim concordant, in nullo autem discordant, suaviorem satis reddunt odorem. Onycha autem, quae ungula interpretatur, non bene a nostris cognoscitur. Haec autem quanto ordine, ratione, et secundum eam veritatem, quae scripta sunt, populis exponuntur; tunc nimirum fit ex eis thymiama compositum opere unguentarii, mistum diligenter, et purum, et sanctificatione dignissimum. Hujus autem compositionis peritissimus unguentarius Apostolus fuit, qui sicut sapiens architectus fundamentum posuit, et inter perfectos sapientiam loquens, omnibus omnia factus
Abbreviated transcription (Latin):
multitirdinem intelligi. Horum autem
iarnes comedurit ep̃i & sacerdotes. eoꝵ¬
nos carnes comedimꝰ. qm̃ ip̃i sunt panis
nr. ip̃i sunt cybus nr̃. ip̃i sunt refectio
nr̃a: eorum exemplis uiuimꝰ. eorũ doctri¬
na nittͥmur. eorum sermonib ce oꝑatio¬
nib saturamur. Horum aũ carnes coqͥ¬

Expanded text:
multitudinem intelligi. Horum autem multitudinem intelligi. Horum autem carnes comedunt episcopi et sacerdotes, eornos carnes comedimus, quoniam ipsi sunt panis noster, ipsi sunt cibus noster, ipsi sunt refectio nostra; eorum exemplis vivimus, eorum doctrina nutrimur, eorum sermonibus et operationibus saturamur. Horum autem carnes coqu
Abbreviated transcription (Latin):
ħ aũ ĩt̾ pͥmitias ꝯputãt᷑.⁊ id̾o sacdotũ st̃. qͥa om̃s
pͥmitie sac̾dotib a popło dantur.
estem aũ scãm qua utitur aaron ha¬
bebunt filii eiꝰ post eum: ut ungan¬
tur in ea. & consecrent᷑ manus corum.
Septem dieb utetur ea qui pontifer fue
rit ꝓ eo constitutus de filiis suis: & qui
in greditur tab̾naculum testimonii. ut
ministret domino in scũario. Uos enim
ep̃i et sacerdotes estis filii aaron: si tam̃
aaron imitemim. Et moysi frẽs estis
ce decore om̃uimq uͥtutum ornamĩto in¬
duti estis. uos rationale & suꝑ humerale
q bonum ce honestumi agendum. sunt
consecrate. Uos enim septem dieb hac ue¬
ste utimim qm om̃ib dieb ea utimim.
& numqͣm ea expoliemini. Non enĩ sunt
dies nͥ septem. Qd gͥ seꝑtem dieb fit:
Nuetem aũ consecrationis tolles:
& coques ca rnes eiꝰ in loco scõ quib ues¬
ceuir a aron & filii eiꝰ. Diximꝰ enim hunc
arietem. apłorum om̃iumq martyrũ

Expanded text:
imitias computantur, et ideo sacerdotum sunt, quia omnes primitiae sacerdotibus a populo dantur. « Vestem autem sanctam, qua utitur Aaron, habebunt filii ejus post eum, ut ungantur in ea, et consecrentur manus eorum. Septem diebus utitur ea, qui pontifex pro eo fuerit constitutus de filiis suis, et qui ingredietur tabernaculum testimonii, ut ministret Domino in Sanctuario. » Vos enim, episcopi et sacerdotes, filii estis Aaron; si tamen Aaron imitamini, et Moysi fratres estis: et decore, omniumque virtutum ornamento induti estis. Vos rationale et superhumerale que bonum et honestum agendum sunt consecratae: vos enim septem diebus hac veste utimini, quoniam omnibus diebus ea utimini, et nunquam ea exspoliamini. Non enim sunt dies, nisi septem; quod autem septem diebus fit, « Arietem autem consecrationis tolles, et coques carnes ejus in loco sancto, quibus vescetur Aaron, et filii ejus. » Diximus enim per hunc arietem, apostolorum omniumque martyrum
Abbreviated transcription (Latin):
głia. qͣm cantica canticorum.
alem compositionẽ ñ facietis in usus
fecerit simile. ut odore eiꝰ ꝑfruatur: per¬
ibit de popłis sins. Andite hoc hẏpocrite.
mortiferos ut diuitiis habuncdetis. ut
marsupia impleatis. scͥpturas exponitis.
sitionem in popło facitis. Uobis enim ꝑ

Expanded text:
ntica canticorum. « Talem compositionem non facietis in usus fecerit simile, ut odore illius perfruatur, peribit de populis suis. » Audite hoc, hypocritae, mortiferos, ut divitiis abundetis, ut marsupia impleatis, Scripturas exponitis, sitionem in proprio facitis. Vobis enim per
Abbreviated transcription (Latin):
dei concidentes & infrusta secantes a ca¬
pite incipientes. ip̃mꝙ capite priꝰ po¬
enĩ caput arietis. Deinde aũ cet̾a quoq
m̃bra per ordinem exponentes. post qͣm
eum hoĩem factum. de uͥgine natum.
cum hominib conu̾satum & similia qͦ
de eo scͥpta sunt exposuerimꝰ: tandem
ad eiꝰ passionem ueniamꝰ: ce crucis igno¬
miniam post ommia & suꝑ om̃ia acdda¬
mꝰ. Et hoc qͥdem est pedes arietis de in¬
testina suꝑ concisas carnes. & suꝑ capd
glista ferisse a moseit᷑. Post qqͣm enĩ dixe¬

Expanded text:
Dei concidentes in frusta secantes, a caDei concidentes in frusta secantes, a capite incipientes, ipsumque caput prius poenim caput arietis. Deinde autem caetera quoque membra per ordinem exponentes, postquam eum hominem factum, de virgine natum, cum hominibus conversatum, et similia, quae de eo scripta sunt, exposuerimus, tandem ad ejus passionem veniamus, et crucis ignominiam post omnia et super omnia addamus; et hoc quidem est pedes arietis et intestina super concisas carnes et super caput gelista fe
Abbreviated transcription (Latin):
tam crucis ignominiã. hec sunt enĩ
eꝰ intestma: ꝓpria eum uoluntate si
stinuisse ex ip̃ius testimonio ostenclimꝰ.
Oblatus est enim: qͥa ip̃e uoluit. Potesta¬
tem enĩ habuit ponendi aiãm suam: &
itum sum̃di eam. Nnde ce dicebat. Nisi gͦ
net. Si aũ morcuum fuerit: multũ fructũ
affert. Hoc enĩ cum dicimus. eiꝰ pedes &e in¬
testina lauamꝰ. & ea que in eo infirma &e
in berilla ce despicienda apparebant. nobi¬
lia. fortia. & ammiranda ẽẽ monstramꝰ.
hec aũ id est intestina &e pedes arietis. po
inter homines conũsatum. cecos illumi¬
nasse. lepsos muncdasse. mortuos suscitas¬
se. & cet̾a que fecit singłariter ostendi¬
mus: tunc tandem & his omnib illud
quoq suꝑponere & addere debemꝰ. qͥa
ꝓ nob̃ passus est. & ꝓpter peccata nr̃a mor¬
tem turpissimam &e erucis ignominiã
sustinuit. Hic est enĩ rectus ordo predi¬
cationis: si arietem nr̃m idest ũbum

Expanded text:
tam crucis ignominiam haec sunt enim tam crucis ignominiam haec sunt enim ejus intestina propria voluntate eum sustinuisse, ex ipsius testimonio ostendimus: « Oblatus est enim, quia ipse voluit . » potestatem enim habuit ponendi animam suam, et iterum sumendinet; si autem mortuum fuerit, multum fructum affert . » Hoc enim cum dicimus, ejus pedes et intestina lavamus, et ea, quae in eo infirma, imbecillia et despicienda apparebant, nobilia, fortia et admiranda esse monstramus. Haec autem, id est, intestina et pedes arietis poniinter homines conversatum, caecos illuminasse, leprosos mundasse, mortuos suscitasse, et caetera quae fecit, singulariter ostendimus; tunc tandem, et his omnibus illud quoque superponere et reddere debemus, quia pro nobis passus est et propter peccata nostra mortem turpissimam et crucis ignominiam sustinuit. Hic est enim rectus ordo praedicationis, si arietem nostrum, id est Verbum
Abbreviated transcription (Latin):
sanguis & passio uersat᷑ circa m̃tem no¬
stramd nde & ip̃e dñs ait. Hoc facite
in meam cõmemorationem. Sequit᷑.
Ip̃m aũ arietem secabis in frusta. Arie¬
tem enim in frusta secamꝰ. qͥndo om̃ia
que de saluatore nr̃o scͥpta sunt. parti¬
culariter ce per sententias diuidentes
exponimꝰ: ñc de eiꝰ ineffabili natiuitate.
nunc de eiꝰ p̃dicatione. nẽ de miraculis
que in solo ũbo oꝑabatur. ñc de passio¬
ne. nunc de resurrectione. nc̃ de eiꝰ assũp¬
tione ũbum u̾bum facientes. Lotaq in¬
testina eiꝰ ac pedes. pones suꝑ concisascar¬
nes. & suꝑ caput illiꝰ: ce offeres totum
arietem suꝑ altare. Quid enim ꝑeius
pedes & intestina: nͥ eiꝰ finem &e passio¬
nem intelligimꝰ: Finis enim corporis
pedes st̃. In testina uͦ uidẽ horribile est.
Qd gͥ significat᷑ ꝑ fimum uituli: hoc
significatur per intestina &e pedes arie¬
sed uoluntate passum ẽẽ ꝓbamus. q̃n
sputa. flagella. spineam coronam. & to¬

Expanded text:
nostram. Unde et ipse Dominus ait: « Hoc facite in meam commemorationem . » Sequitur: « Ipsum autem arietem secabis in frusta. » Arietem enim in frusta secamus, quando omnia, quae de Salvatore scripta sunt, particulariter et per sententias dividentes exponimus, nunc de ejus ineffabili nativitate, nunc de ejus praedicatione, nunc de miraculis, quae solo verbo operabatur, nunc de passione, nunc de resurrectione, nunc de ejus ascensione verbum facientes. « Lotaque intestina, ac pedes pones super concisas carnes, et super caput illius, et offeres totum arietem super altare. » Quid enim per ejus pedes et intestina, nisi ejus finem et passionem intelligimus? Finis enim corporis pedes sunt; intestina vero videre, horribile est. Quod ergo significatur per fimum vituli, hoc significatur per intestina et pedes ariesed voluntate passum esse probamus; quando sputa, flagella, spineam eoronam et to