comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ta remanet. ¶Et cũ
quẽtum eẽt duob he¬
redib institutis. ułi
ticio ⁊ seio: si ticii patͤ
aut tota exausta sit
legatis: que noĩatĩ
ab eo data sunt. aut
sup̃modum honata:
a seio uͦ aut nlła reli¬
cta st̃ legataz ãq̃ par¬
tem eiꝰ dum taxat in
ꝑtem dimidiam mi

Expanded text:
emaneret. Et cum quaesitum esset, duobus heredibus institutis, veluti Titio et Seio, si Titii pars aut tota exhausta sit legatis quae nominatim ab eo data sunt, aut supra modum onerata, a Seio vero aut nulla relicta sint legata, aut quae partem eius dumtaxat in partem dimidia
Abbreviated transcription (Latin):
terdictũ quo ꝙ ap¬
pllatur saluiam̃t
turas pẽpͣrgiss. ¶Re¬
tinende possõnis cã ꝯ
utroq parte de ꝓprie

Expanded text:
terdictum quoque, quod appellatur Saluianum,turas pepigisset. Retinendae possessionis causa utraque parte
Abbreviated transcription (Latin):
prius de hiis dispiti¬
amus que nobis ex
testam̃to obueniũt.
Qua inre necͤcium
est initium de ordi¬
nandis testam̃us ex¬
dis testam̃¬

Expanded text:
prius est ut de his dispiciamus quae vobis ex testamento obveniunt. qua in re necessarium est, initio de ordinandis testamentis exDE TESTAM
Abbreviated transcription (Latin):
prudentes uiri no¬
bis optulert. ⁊ legi¬
mus ⁊ cognouimꝰ
ꝯstitutõum robur
eis accomodaiumus.
uma itaq ope ⁊
alacri studio has le¬
ges nr̃as accipite et
uos pulch̾rima fo

Expanded text:
prudentes nobis optulerunt, et legimus et cognovimus constitutionum robur eis accommodavimus. Summa itaque ope et alacri studio has leges nostras accipite et vos pulcherrima fo
Abbreviated transcription (Latin):
intlłiguntur. ¶Itẽ
strib rescͥpsit. eñ qͥ
res fici ad mĩnistrat
a tutela ł cura quã¬
dui ãministrat ex¬
cusari posse. ¶Itẽ qͥ
tutela ⁊ cura excu¬
sãtur. ¶S ⁊ si fue¬
rint tutores ł cura¬
tores. deinde rei pu¬
blice cã abeẽ ceꝑinit.

Expanded text:
intelleguntur. Item stribus rescripsit eum, qui res fisci administrat, a tutela vel cura quamdiu administrat excusari posse. Item qui tutela et cura excusantur. sed et si fuerunt tutores vel curatores, deinde rei publicae causa
Abbreviated transcription (Latin):
⁊̃ inserins ⁊ iumẽ¬
tis cet̾isq reb excep¬
tis huis q̃ ip̃o risu
ꝯsumuntur. Nam
recipiunt usumfᷤ
Quo numero st̃.
uinum. oleum. fͫꝰ¬
m̃tum. uestim̃ta.
quil ꝑxima ẽ pe¬
cunia numerata.

Expanded text:
 in servis et iumentis ceterisque rebus, exceptis his quae ipso usu consumuntur: nam recipiunt usum fructum. quo numero sunt vinum, oleum, frumentum, vestimenta. quibus proxima est pecunia numerata:
Abbreviated transcription (Latin):
tẽpla.ł q̃ publico u¬
sui destinata st̃: lega¬
u̾it. Nam nlłius mo¬
niti legatumẽ. ¶ Qd̾
aũt diximꝰ alienam
rem posse legari:⁊ta i¬
tlligendum est si defũĩ¬
ctus sciebat alienam
rem eẽ ñ si ignorabat.
forsitan .x. si scis alie¬
nam ñ legass. Et ita di¬
uus piꝰ r̾sit. Et ueriꝰ
est ip̃m quz ãgit. i de

Expanded text:
templa vel quae publico usui destinata sunt, legaverit: nam nullius momenti legatum est. quod autem diximus, alienam rem posse legari, ita intellegendum est, si defunctus sciebat alienam rem esse, non et si ignorabat; forsitan enim si scisset alienam non legasset: et ita divus Pius rescripsit. et verius est ipsum qui agit, id
Abbreviated transcription (Latin):
potestate. quͣe res a
iure gentiũ originẽ
sumpsit. ut puta c̃
iure naturali om̃s
lib̾i nascerẽtur. nec
eẽt nota manumis-¬
sio. cũ seruitꝰ eẽt in¬
cognita. s postea ꝙͣ
iure gẽtium serui¬
tus inuasit secutũ
est bñficium manu¬
missionis. ⁊ cũ imio
appellarẽtur. sure gẽ¬
tium triã gña homi¬
num ẽẽ ceꝑunt. nb̃i

Expanded text:
potestate. quae res a iure gentium originem sumpsit, utpote cum iure naturali omnes liberi nascerentur nec esset nota manumissio, cum servitus esset incognita: sed posteaquam iure gentium servitus invasit, secutum est beneficium manumissionis. et cum uno appellaremur, iure gentium tria genera hominum esse c
Abbreviated transcription (Latin):
minii qͣm retrriere
poterat. dimidiam
tineat. Ita ⁊ enim
res intacte apd̃ fili¬
um remanebũt. ⁊
pat̾ ampliore sum¬
ma fruetur ꝑ t̾cia.
dumidia potiturus.
¶It nobis ad quiri¬
ditõne nantiscunt᷑
sine quid stipłentur

Expanded text:
minii, quam retinere poterat, dimidiam tineat: ita etenim et res intactae apud filium remanebunt et pater ampliore summa fruetur, pro tertia dimidia potiturus. Item vobis adquiriaditione nanciscuntur sive quid stipulentur
Abbreviated transcription (Latin):
rie actione. ¶sin¬
ptiotam sub ꝯditi¬
one ꝙͣ pure ꝯtͣhi
ueluti sistichꝰ intͤ
certum diemt᷑ pla¬
cuerit sit tͥ emptꝰ
aureis tot. ¶Loca
sacra uł religiosa
item publica ułti
foꝵ basilicam. fru¬
stra quis sciense¬
deceptꝰ auendito

Expanded text:
riae actione. Emptio tam sub condicione quam pure contrahi veluti ‘ si Stichus intra certum diem tibi placuerit, erit tibi emptus aureis tot ’. Loca sacra vel religiosa, item publica, veluti forum basilicam, frustra quis sciens edeceptus a vendito
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ omnemq̃ circa eos
fuerat obseruantiã
iamalia ꝯstitutõne
ꝑ eiꝰdem ex questoris
suggestionẽ correxi¬
mus. q̃ int̾ imꝑialeᷤᷤ
radiat sanctõnes.⁊
omnes libos nlło nec
etatis manumissi.
nec dñi manumisso¬
ris nec manumissio¬
nis mͥ discrͣtmine ha

Expanded text:
 omnem quae circa eos fuerat observantiam alia constitutione per eiusdem quaestoris suggestionem correximus, quae inter imperiales radiat sanctiones, et omnes libertos, nullo nec aetatis manumissi nec dominii manumissoris nec in manumissionis modo discrimine ha
Abbreviated transcription (Latin):
ad hoc ut unꝰquisq
sibi adquirat ꝙ sua
int̾est. ceteꝵ si alteri
detur mͥ int̾est stipła¬
toris. ¶Plane si quis
uelit hoc fac̾e penam
stipłari ꝯueniet. ut
nͥ ita fc̃m sit ut ꝯpre¬
hensum ẽ ꝯmittet᷑

Expanded text:
ad hoc, ut unusquisque sibi adquirat quod sua interest: ceterum si alii detur, nihil interest stipulatoris. plane si quis velit hoc facere, poenam stipulari conveniet, ut, nisi ita factum sit, ut comprehensum esset, committetur
Abbreviated transcription (Latin):
itẽ si socius cũ socio¶
iuditõ societatis agat
põt. Id̾ est siquis ex
donatõne sua ꝯueni.¬
actorem. ex ead̃ cã p̾¬
stare oportet.In reli¬
qũ eum c̃ quo actũ

Expanded text:
item si socius cum socio iudicio societatis agat, potest. idem est, si quis ex donatione sua conveniactorem ex eadem causa praestare oporteret, in reliquum eum cum quo actum
Abbreviated transcription (Latin):
cta de inoffõso qͥ̃re¬
la quiescente id ꝙ
de est usq ad qͣrtam᷑
legitime ꝑtis reple¬
atur. licz ñ fu̾it ad¬
iectuͣm bomi uiriat.¬
bitratu debere eam
repleri. ¶Situtor
noĩe pupilli cuiꝰ tu¬
telam g̾ebat ex tes¬
tam̃to pr̃is sui legi¬
erat ip̃i tutori reli¬
ctum a pr̃e suo nicho
murus possit noĩe
suo de moffõso pr̃is

Expanded text:
cta, de inofficioso querela quiescente, id quod eis deest, usque ad quartam legitimae partis repletur, licet non fuerit adiectum, boni viri arbitratu debere eam repleri. Si tutor nomine pupilli, cuius tutelam gerebat, ex testamento patris sui legaerat ipsi tutori relictum a patre suo, nihilo minus possit nomine suo de inofficioso patris
Abbreviated transcription (Latin):
cripto ꝓcuratorio no¬
mine ex pari ocedit᷑.
Suis uͦ negotiis sr̃ eẽ
sũ offensa discipline
nes q̃ olim ꝓcuratori¬
ris opponebãtur. csi ĩ

Expanded text:
cripto, procuratorio nomine experiri conceditur: suis vero negotiis superesse sine offensa disciplinae nes quae olim procuratoriris o
Abbreviated transcription (Latin):
idcirco uelint adici
gͥbona: an audiẽdi st̃.
⁊ magis ẽ ut audiri de¬
beãt. ⁊ si deficiãt u̾ba
tas diuisioes eiꝰ modi

Expanded text:
idcirco velint addici sibi bona, an audiendi sunt? et magis est, ut audiri debeant, etsi deficiant verba ltas divisiones eiusmodi
Abbreviated transcription (Latin):
cetos ex heredantur
aliquid eis legetur.
ne uideãtur ꝑobh¬
uionẽ pret̾ite ẽẽ. ma¬
filiũ ⁊ deinceps. pla¬
cuit ñ alit̾ recte ex¬
heredari. nͥ noĩatim¬
recte exheredentur
loco st̃ ⁊ hii qui ĩ sui
heredis lec̃ succedẽdo
qͣi agnascendo: fiñt
ꝑeͤntibs suiheredes. ut
ecce siquis filiũ ⁊ ex

Expanded text:
eros exheredentur, aliquid eis legetur, ne videantur per oblivionem praeteritae esse, mafilium et deinceps, placuit non aliter recte exheredari, nisi nominatim exheredentur,loco sunt et hi qui in sui heredis locum succedendo quasi adgnascendo fiunt parentibus sui heredes. ut ecce si quis filium et ex
Abbreviated transcription (Latin):
ie iꝰ. ⁊ infiliis ⁊ ĩ filia¬
b ⁊ incet̾is descendẽ¬
tib ꝑ nicilẽ sexum
ꝑsonis. ñ solum na¬
tis. s ⁊̃ postumis in¬
troduxit. ut õs siue
sui siue emancipati
st̃. aut heredes insti

Expanded text:
e ius et in filiis et in filiabus et in ceteris descendentibus per virilem sexum personis non solum natis sed etiam postumis introduxit, ut omnes, sive sui sive emancipati sunt, aut heredes insti
Abbreviated transcription (Latin):
ab adoptiuo pr̃e. tc̃
incipiunt in ea cã¬
ẽẽ in qua futuri ẽẽt.
si ab ip̃o naturali pa¬
tre emancipati fuis
sent ¶ S hec uetustaᷤᷤ
introducebat. Nr̃a uͦ
⁊ feminas in hoc iu¬
re nicħ int̾ ẽẽ existi¬
na in hominũ ꝓcrea¬
tõne simiłr natura¬
li offõ fungitur: ⁊ le¬
ge antĩqua .xii. tab̾.¬

Expanded text:
ab adoptiuo patre, tunc incipiant in ea causa esse, qua futuri essent, si ab ipso naturali patre emansent. Sed haec vetustas introducebat. nostra vero t feminas in hoc iure nihil interesse existina in hominum procreatione similiter naturae officio fungitur et lege antiqua duodecim tab
Abbreviated transcription (Latin):
ułi si in dñi potes¬
tate reu̾sa fuerit.
Tunc enim uicio
rei purgato ꝓcedit
exꝰ usucapio. ¶ Reᷤ
fisci nẽi usucapi
sit bõnis uacãtib
fisco ñdum nũtia¬
tis bona fide emp¬
torem sibi fraditã
rem ex hus bonis
nsucape posse. et
ita dimis prꝰ. ⁊ di

Expanded text:
uti si in domini potestatem reversa fuerit; tunc enim, vitio rei purgato, procedit eius usucapio. Res fisci nostri usucapi sit, bonis vacantibus fisco nondum nuntiatis, bona fide emptorem sibi traditam rem ex his bonis usucapere posse: et ita divus Pius et di
Abbreviated transcription (Latin):
emptori surrepta
re quã emerit ꝙͣ
astio quemad̾m
⁊ creditori. ¶sul¬
loni uͦ ⁊ sarcinato¬
ri ñ alit̾ furn ꝯpe

Expanded text:
emptori, subrepta re quam emerit, quactio, quemadmodum et creditori. fulloni vero et sarcinatori non aliter furti
Abbreviated transcription (Latin):
toagere pꝰsunt. Si
nlło alio iure ad bo-¬
na defuncti uenire
p̾sunt. Iam qͥ alio
iure ueniunt adto¬
eiꝰ de inoffõso ag̾e
quoz qui nlło alio
iure uenire possẽ¬

Expanded text:
to agere possunt si nullo alio iure ad bona defuncti venire possunt. nam qui alio iure veniunt ad toeius, de inofficioso agere quoque, qui nullo alio iure venire poss
Abbreviated transcription (Latin):
gis distrahere uo¬
luit negotium ꝙͣ
ꝯtrahere. ¶Itemis
cui res aliqua u¬
tenda datur ⁊ com¬
modatur. re obliga¬
tur. ⁊ tenetur com¬
modati actione. S
is ab eo qui mutu¬
um accepit lõge
distat. Namq nõ
ita ei res datur ut
eiꝰ fiat ⁊ obid. de ea
re ip̃a restituenda

Expanded text:
gis distrahere voluit negotium quam contrahere. Item is cui res aliqua utenda datur, id est commodatur, re obligatur et tenetur commodati actione. sed is ab eo qui mutuum accepit longe distat: namque non ita res datur ut eius fiat, et ob id de ea re ipsa restituenda
Abbreviated transcription (Latin):
fidei ꝯmissum: uł ex
die certo. ¶Restituta
aut h̾editate: is quid̃
qͥ restituit: nichomi¬
nus heres ꝑmanet.
Is uͦ qͥ recipit h̾edita¬
tem: alicñ heredis: a¬
liqñ legatarii. loco ha¬
bebatur. Et innerons

Expanded text:
fideicommissum vel ex die certo. Restituta autem hereditate is quidem qui restituit nihilo minus heres permanet: is vero qui recipit hereditatem aliquando heredis aliquando legatarii loco habebatur. Et in Neron
Abbreviated transcription (Latin):
int̾erat qua rõne ticꝰ
coherceat᷑. utrum lega¬
tidatõne aut̃ coh̾edis
adiectõne. S huiͦmͦi
scrupulositas nobis
ñ placuit. ⁊ gñaliter
ea que relinquntur
licz pene noĩe fu̾int
relicta ł adempta uł
in alios tnͣslata nicħ¬

Expanded text:
intererat, qua ratione Titius coerceatur, utrum legati datione an coheredis adiectione. at huiusmodi scrupulositas nobis non placuit, et generaliter ea quae relinquuntur, licet poenae nomine fuerint relicta vel adempta vel in alios t
Abbreviated transcription (Latin):
emancipatõenis
modĩi sue potestatsͨ
nexib filiũ relaxa¬
re. Imꝑatoriã autẽ
celsitudinẽ ñ ual̾e
eũ quẽ sibi pr̃eme¬
legit ab aliena exi¬
mere potestate. ¶Si
abhostib captꝰ fu̾it
ꝑens qͣmuis serms
hostium fiat tñ pẽ¬

Expanded text:
emancipationis modum suae potestatis nexibus filiam relaxare, imperatoriam autem celsitudinem non valere eum quem sibi patrem elegit ab aliena eximere potestate? Si ab hostibus captus fuerit parens, quamvis servus hostium fiat, tamen pen
Abbreviated transcription (Latin):
de obligõibꝰ ex malefi.
dispiciamꝰ. E ille
quid̃ ut suoloco
tradidimꝰ in qͣtu¬
or gña diuidunt᷑.
hee uero uniꝰ ge¬
ex re nascuntur
id ẽ ex ip̃o malefi¬
tio ueluti ex fur¬
to auit rapina au

Expanded text:
de obligationibus ex maleficio dispiciamus. sed illae quidem, ut suo loco tradidimus, in quattuor genera dividuntur: hae vero unius geex re nascuntur, id est ex ipso maleficio, veluti ex furto aut rapina au
Abbreviated transcription (Latin):
turam qualiscũz sit.
tabule cedere. S nb̃
bulam picture cede.
Ridicłm est enĩpic¬
turam appollinis
parasii maccessione
bule. Unde si a dño
tabule ymaginem
possidente. is qui pĩ¬
xit eam petat. nͨ sol¬
uat p̾cium tabule
poterit. ꝑ exceptoẽm
si is qui pinxit pos

Expanded text:
tura, qualiscumque sit, tabulae cedere. sed nobis bulam picturae cedere: ridiculum est enim picturam Apellis vel Parrhasii in accessionem dere. unde si a domino tabulae, imaginem possidente, is qui pinxit eam petat, nec solvat pretium tabulae, poterit per exceptionem si is qui pinxit pos
Abbreviated transcription (Latin):
suos hedes eos¬
ꝙ quos int̾ suos
tõnes uocant ⁊ pꝰt le¬
gitimos quo numĩo
st̃ agnati. ⁊ hiis qͦs ĩ
locum agnatoꝵ tã su¬
pͣdicta senatꝰ ꝯsulta ꝙͣ
nr̃a erexit ꝯstitutõ: ꝓ¬

Expanded text:
suos heredes, eosque quos inter suos tiones vocant, et post legitimos quo numero sunt adgnati et hi quos in locum adgnatorum tam supra dicta senatus consulta quam nostra erexit constitutio
Abbreviated transcription (Latin):
quid .n. sine dolo
⁊ culpa uenditoriᷤ
accidit: in eo uẽdi¬
tor securꝰ est. ¶S
⁊ si post emptõem
fundo aliquid ꝑ al¬
luuionẽ accesserit:
ad emptoris ꝯmod̾
aut subreptꝰ fu̾it
itaut n dolus nz
culpa uenditoris
int̾ueniat: aĩadu̾¬
tendũ erit an cus¬
todiam eiꝰ usq ad
traditionẽ uẽdi¬
tor susceꝑit. Sane
enĩ si susceꝑit: ad
securus erit. Idem

Expanded text:
quid enim sine dolo et culpa venditoris accidit, in eo venditor securus est. sed et si post emptionem fundo aliquid per alluvionem accessit, ad emptoris commodum aut subreptus fuerit, ita ut neque dolus neque culpa venditoris interveniat, animadvertendum erit, an custodiam eius usque ad traditionem venditor susceperit. sane enim, si susceperit, ad securus erit. idem
Abbreviated transcription (Latin):
rium mecd inditio
stitutõne diue me¬
morie zenonis. ¶Si
quid aliud ꝓ alio ĩ¬
tend̾it. nich̾ eum ꝑi¬
clitari placz s ĩ eod
iuditõ cognita uer¬
tate errorem suũ ei
stichum petere debe¬
ret ⁊errorem petie¬
rit. aut si quis exte¬
stam̃to sͥ dari opor¬
tere intend̾it: ꝙ ex
stipłatu deberetur.

Expanded text:
rium in eodem indicio nstitutione divae memoriae Zenonis. Si quis aliud pro alio intenderit, nihil eum periclitari placet, sed in eodem iudicio cognita veritate errorem suum cori hominem Stichum petere deberet Erotem petierit, aut si quis ex testamento sibi dari oportere intenderit, quod ex stipulatu debetur.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯseqͥmur. mͦ minꝰ.
ut ecce si inpecłrũ
filii seruiue agamꝰ.
Nam ⁊ si minꝰ in pe¬
culio sit. ꝙͣ ꝑsequi¬
mur insolidus pr̃
ctenꝰ ꝯdẽpnet iudex
qͣtenus in peculio
sit. quẽadmod̾ pecł̃iũ
intelligi debeat in
suo ordine ꝓpͣonemꝰ.
It si de cote iudi¬
tio mulier agat.
tenꝰ odempnari de¬
bere. qͣtenus facere

Expanded text:
sequimur, modo minus. ut ecce si in peculium filii servive agamus: nam, si non minus in peculio sit quam persequimur, in solidum pater tenus condemnat iudex quatenus in peculio sit. quemadmodum autem peculium intellegi debeat, suo ordine proponemus. Item si de dote iudicio mulier agat, itum condemnari debere quatenus facere
Abbreviated transcription (Latin):
feno. stramentis. lig¬
nis. ad usum utatur
fundo hactenus ei
morari licz ut nez
dño fundi molestꝰ

Expanded text:
feno, stramentis, lignis ad usum cottidianum fundo hactenus ei morari licet, ut neque domino fundi molest
Abbreviated transcription (Latin):
Is demq illis modis
finitur quib usus
ris. inusu est: qͣm
inusuf᷑. Namq is
qui fundi nudum

Expanded text:
iisdemque illis modis finitur quibus et uris in usu est quam in usu fructu. namque is qui fundi nudum
Abbreviated transcription (Latin):
ta ꝙ it̾ ht: actum ñ¬
q uti potest ⁊ sñ iu¬
mento. ¶Uia est iuᷤᷤ
eundi ⁊agendi ⁊ã¬
bulandi. Nam ⁊ iter
⁊ actum: inse uia ꝯ¬
tinz. ¶Aqͣue ductꝰ ẽ
ius aque ducende ꝑ.
fundum alienũ. ¶¬

Expanded text:
actum ue uti potest etiam sine iumento. via est ius eundi et agendi et ambulandi: nam et iter et actum in se via continet. aquae ductus est ius aquae ducendae per fundum alienum.
Abbreviated transcription (Latin):
stineant. ¶Sane ĩ¬
hac actione ñ uritiz
expectatur rem ĩ
bonis actoris eẽ. Nã
suie inbonis sit sũ
ñ sit. si tñ ex bonis
sit. locũ ħ actio habe¬
bit. Quare sine cõ¬
modata sit sũ loca¬
ta. sũ ⁊̃ pignorata
sũ deposita sit a põ
ticium sic ut it̾ sit
si in re deposita cul¬
bona fide possideat

Expanded text:
stineant. In hac actione non utique exspectatur rem in bonis actoris esse: nam sive in bonis sit sive non sit, si tamen ex bonis sit, locum haec actio habebit. quare sive commodata sive locata sive etiam pignerata sive deposita sit apud Titium, sic ut intersit si in re deposita culbona fide possideat
Abbreviated transcription (Latin):
upilli pupil¬
leq cũ pubes
lalib̾at᷑. pub̾ta¬
tem aist ueteres qͥd̾
ñ solum exanniss
⁊̃ ex habitu corꝑis
in mascłis existima¬
re solebant. Nr̃a aũ
maiestas digñ ẽẽ
castitate tꝑmntoꝵ¬

Expanded text:
upilli pupillaeque cum puberes la liberantur. pubertatem autem veteres quidem non solum ex annis, sed etiam ex habitu corporis in masculis aestimari volebant. nostra autem maiestas dignum esse castitate tempo
Abbreviated transcription (Latin):
sz eum qui ante tp̃s
pactõis ł obligatõis
litem infr̾e ausus est
zenomane ꝯstitutõ¬
nis subiace censernꝰ
ꝙͣ sacratissimꝰ legis¬
lator de hiis qͥ tp̃e plꝰ
peciert ꝓtulit ut in¬
ducias quas ip̃e actor
sponte indulserat.⁊
natura actõis ꝯtrnet
si ꝯtẽpserit ĩ dͣuplũ
hãnt hii qui talemĩ¬
uiriam passi st̃ ⁊ pꝰ
eas finitas ñ alit̾ litẽ
suscipiant nͥõs expẽ¬
militem anͣt młierẽ
uxore. nec ex sacro res

Expanded text:
 eum qui ante tempus pactionis vel obligationis litem inferre ausus est Zenonianae constitutioni subiacere censemus, quam sacratissimus legislator de his qui tempore plus petierunt protulit, ut et inducias, quas, sive ipse actor sponte indulserit vel natura actionis continet, contempserat, in duplum habeant hi qui talem iniuriam passi sunt, et post eas finitas non aliter litem suscipiant, nisi omnemilitem aut mulierem matre vel uxore nec, ex sacro res
Abbreviated transcription (Latin):
S q hedes scripti cũ
aut totam h̾editatẽ
aut pene totample¬
ruꝙ restituere ro¬
gabãtur: adire h̾edi¬
tatem obnlłm ł mi¬
nimũ lucrum recu¬
sabant: atꝙ obidex¬
tingrebantur fidi¬
ꝯmissa: pꝰtea uespa

Expanded text:
 heredes scripti, cum aut totam hereditatem aut paene totam plerumque restituere rogabantur, adire hereditatem ob nullum aut minimum lucrum recusabant atque ob id extinguebantur fideicommissa, postea Pega
Abbreviated transcription (Latin):
sent inpotestate eiꝰ¬
fitturi forent suz he¬
redes st̃. ¶Sin aut̃
⁊̃ ignorantes fiũt
hedes. ⁊ licet furiosi
sint: hedes pꝰsunt ex¬
istere. qi quib ex cãiͤ
ignorantib adqͥrit᷑
nobis: ex hiis causis
⁊ furiosis ad quiri¬

Expanded text:
sent in potestate futuri forent, sui heredes sunt. Sui autem etiam ignorantes fiunt heredes et, licet furiosi sint, heredes possunt existere: quia quibus ex causis ignorantibus adquiritur nobis, ex his causis et furiosis ad
Abbreviated transcription (Latin):
hee seruari debent.
Nec enim unqͣm du.¬
bium fuit qͥn uale¬
at ꝯuentõ si cluo ĩt
se pacti st̃ rit ad unũ
quid due partes et
dãpni ⁊ lucri ꝑtine¬
ant ad alter tercia.

Expanded text:
hae servari debent: nec enim umquam dubium fuit, quin valeat conventio, si duo inter se pacti sunt ut ad unum quidem duae partes et damni et lucri pertineant, ad aliam tertia.
Abbreviated transcription (Latin):
est: simͦ natura est:
recte legatur. Uli fc̃¬
tus qui in illo fundo
nati erunt. aut qd̃
ex illa ancilla natũ
erit. ¶Si ẽad̾ res ou¬
ob legata sit. sñ ꝯ¬
iunstimsiue disiũt¬
tun si ambo ꝑueni¬
ant ad legatum. scin¬
ditur nr̃e eos legat̃.
si alt̃ deficiat qi aũ
sp̾uit legatũ aut
ul̾uo testatore deces

Expanded text:
est, si modo futura est, recte legatur, veluti fructus, qui in illo fundo nati erunt, aut quod ex illa ancilla natum erit. Si eadem res duobus legata sit sive coniunctim sive disiunctim, si ambo perveniant ad legatum, scinditur inter eos legatum: si alter deficiat, quia aut spreverit legatum aut vivo testatore deces
Abbreviated transcription (Latin):
apr̃e naturali extra¬
nee ꝑsone inadopti¬
onemdatur iurapo¬
testatis naturalispa¬
tris minime dissol¬
uent᷑. Nec quicqͣm
ad prem adoptimũ
transit. nec ĩ potes¬
tate eiꝰ ⁊ licz ab in¬
testato ia successõis
eia nob̾ tributast̃.
¶Si uͦ pat̾ naturał¬

Expanded text:
atre naturali extraneae personae in adoptionem datur, iura potestatis naturalis patris minime dissolvuntur nec quidquam ad patrem adoptivum transit nec in potestate eius est, licet ab intestato iura successionis ei a nobis tributa sunt. si vero pater natura
Abbreviated transcription (Latin):
płam ꝯstituit. uł
cognoscens decre¬
uit uel elicto p̾ce¬
pit. legem ẽẽ ꝯstat
hec st̃ que ꝯstituti¬
ones appellantur.

Expanded text:
am constituit vel cognoscens decrevit vel edicto praecepit, legem esse constat: hae sunt quae constitutiones appellantur.
Abbreviated transcription (Latin):
młtum a furioso di¬
stat. qr huiꝰ etatis
pupilli nlłm intel¬
mis infantib ꝓpt̾
utilitatẽ eoꝵ beni¬
gnior uiris int̾pre¬
tatõ fcã est ut idẽ

Expanded text:
tum a furioso distant, quia huius aetatis pupilli nullum intelmis infanti propter utilitatem eorum benignior iuris interpretatio facta est, ut idem
Abbreviated transcription (Latin):
iudatur. ¶It̾ fini¬
um regundoꝵ qͣ ĩ¬
ter eos agitur qͥ
ꝯfines agitos hñt.
in quib t̾rib ip¬
diciis ꝑmittitir
iudici:rem alicriz
exlitigatorib ex bo¬
no ⁊ equo adiudi¬
care. Et si unius
pars p̾grauare ui¬
debitur: eum in¬
uicem certa pecu¬
nia alt̾i odẽpnare
¶Omes aut̃ ac¬
tõnes uł insĩplũ

Expanded text:
idatur: item finium regundorum, quae inter eos agitur qui confines agros habent. in quibus tribus iudiciis permittitur iudici rem alicui ex litigatoribus ex bono et aequo adiudicare et, si unius pars praegravari videbitur, eum invicem certa pecunia alteri condemnare. 2 Omnes autem actiones vel in simplum
Abbreviated transcription (Latin):
sens negat ꝑꝑ inopi¬
am alim̃ta posse decet.¬
m: sihoc ꝑmendatiũ
dicat: remittendũ e¬
um ẽẽ p̾fectum urb̃
puniend̃ placuit. si¬
cut ille remittit᷑ qͥ
data petunia mini¬
st̾ium tutele redemit
lib̾tus quoz si frau¬
dulent̾ gessisse tute¬
lam filioꝵ uł nego¬
tisi patroni ꝓbetur
ad p̾fectũm urbis re¬
mittur pumiendũ.
¶Nõuissĩe sciendũ
est eos qui fraudulẽ

Expanded text:
sens negat propter inopiam alimenta posse decerni, si hoc per mendacium dicat, remittendum eum esse ad praefectum urbis puniendum placuit, sicut ille remittitur, qui data pecunia ministerium tutelae redemit. Libertus quoque, si fraudulenter gessisse tutelam filiorum vel nepotum patroni probetur, ad praefectum urbis remittitur puniendus. Novissime sciendum est
Abbreviated transcription (Latin):
dñs de ead̃ re exꝑire¬
tur. ¶Tͣtores ⁊ cu¬
ratores eod mͦ quo ⁊
ꝓcuratores satisdare
debere u̾ba edicti fa¬
ciebant. S aliq̃n hii
agentib satisdatio
remittebatur. ħ ĩta
erant siin remage¬
batur. Si uͦ inꝑso¬
nam ab actoris q̃d̃
ꝑte ead̾̃ optinebãt.
q̃ diximꝰ in actõem
qͣ in rem agebatur.
agitur. Si quid no

Expanded text:
nus de eadem re experiatur. tutores et curatores eodem modo quo et procuratores satisdare debere, verba edicti faciebant. sed aliquando his agentibus satisdatio remittebatur. Haec ita erant, si in rem agebatur. sin vero in personam, ab actoris quidem parte eadem obtinebant quae diximus in actione qua in rem agitur. agitur, si
Abbreviated transcription (Latin):
niens ẽẽ uisum ñ ĩ
capita s instͣrpes he¬
ditatem diuidi. Ut fi¬
liꝰ ꝑtem dimidiam
heditatis habeat: ⁊ ex
alt̾o filio duo płes ue
nepotes alt̾am dimidi
am. ¶ It siex luob
filiis nepotes ue exi¬
stant. ⁊ ex alt̾o unꝰ
forte aut duo. ex alt̾o

Expanded text:
niens esse uisum est non in capita, sed in stirpes hereditatem diuidi, ita ut filius partem dimidiam hereditatis ferat et ex altero filio duo pluresue nepotes alteram am. item si ex duobus filiis nepotes extant et ex altero unus forte aut duo, ex altero
Abbreviated transcription (Latin):
uit̾ se ꝯtraxerunt.
qi ñ ex maleficio te¬
netur qi ex ꝯtractu
teneri uidet᷑. ¶Idẽ
iuris est de eo qͥ co¬
sis obligatꝰ. ¶ hereᷤ
quos legatoꝵ noĩe
ñ ꝓprie ex ꝯtractu
obligatus intlłigr̃ꝰ
Neq enim cũ herede
n cũ defuncto ulłu
neg̃m̃ legatariꝰ ges¬
sisse ꝓprie dici põt. ⁊¬

Expanded text:
 se contraxerunt: sed quia non ex maleficio tenetur, quasi ex contractu teneri videtur. Idem iuris est de eo, qui cosis obligatus est. Heres quoque legatorum nomine non proprie ex contractu obligatus intellegitur neque enim cum herede neque cum defuncto ullum negotium legatarius gessisse proprie dici potes
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑire. CUnde ꝯstat
creditorẽ de pigno¬
re surrepto furti
agere posse ⁊̃ siy
doneum debitorẽ
hat. qi expedit ei
pignori pottꝰ inc̃¬
bere ꝙ inꝑsonam
ag̾e a deo quid̃ ut
qͣmuis ip̃e debitor
eamrẽ surripu̾it
nicħominꝰ credito¬
ri opetit adio fur

Expanded text:
. Unde constat, creditorem de pignore subrepto furti agere posse, etiamsi idoneum debitorem habeat, quia expedit ei pignori potius incumbere quam in personam agere: adeo quidem ut, quamvis ipse debitor eam rem subripuerit, nihilo minus creditori competat actio fur
Abbreviated transcription (Latin):
cietate. R̵.¬
ocietatẽ coi¬
re solemus
alicuiꝰ negotiatõnis
uli mancipioꝵ emẽ¬
aut olei uini frum̃¬
ti:emendi. uendẽdiꝙ.

Expanded text:
CIETATE Societatem coire solemus alicuius negotiationis, veluti mancipiorum emenaut olei, vini, frumenti emendi vende
Abbreviated transcription (Latin):
S cũ eis p̾tor ait bo¬
noꝵ possõem loco he¬
redũ ꝯstituunt᷑ ⁊ uo¬
cant bonoꝵ pꝰsessoreᷤ.
¶Adhuc aut̃ ⁊ alios
ꝯplures gͣdꝰ p̾tor fe¬
dandis. Dũi id agebat
ne qͥs sine successore
moriatur. Nãn angꝰ¬
tissimis finib ꝯstitu¬
rũ iꝰ ꝑcipiendaꝵ he

Expanded text:
 cum eis praetor dat bonorum possessionem, loco heredum constituuntur et vocantur bonorum possessores. adhuc autem et alios complures gradus praetor fedandis, dum id agebat, ne quis sine successore moriatur: nam angustissimis finibus constiturum ius percipiendarum he
Abbreviated transcription (Latin):
ductõ. Ut ecce de pre¬
fruenda tradũtur .i.¬
elꝰ id p̾cium uẽdid̾it.
aut donau̾it.ant do¬
tis noĩe dederit.alio
ferre liceat. S talis
res dubitabatur.⁊ a
qͥbdam locatõ uen¬

Expanded text:
ductio. ut ecce de praefruenda traduntur, ieius id praedium vendiderit aut donaverit aut dotis nomine dederit aliove ferre liceat. sed talis res dubitabatur et a quibusdam locatio,
Abbreviated transcription (Latin):
decessiss. sum duos
duas ue h̾edes reliq̃rat.
t̾ria pars debebat᷑ patͦ¬
no. Si tres reliq̃rat: re¬
pellebat᷑ patronꝰ. ¶S
miñi notione gͥca
lingͣ ꝯpendioso trac¬
tatu habito ꝯposuimꝰ
ita huimodi causas
diffinunt. Ut siquid
lib̾tꝰ ł lib̾ta minores
centenariis st̃ idest
minꝰ centum aurrei ͨ
habeant sb̃am: sic e¬
mi legis paple sũ¬
mam int̾pretati su¬
mus ut ꝓmille sex

Expanded text:
decessisset: cum duos duasve heredes reliquerat, tertia pars debebatur patrono: si tres reliquerat, repellebatur patronus. Sed omnium notione Graeca lingua compendioso tractatu habito composuimus, ita huiusmodi causas definivit, ut si quidem libertus vel liberta minores centenariis sint, id est minus centum aureis habeant substantiam sic enim legis Papiae summam interpretati sumu
Abbreviated transcription (Latin):
patronꝰ in eoꝵ succeᷤ¬
sionẽ si tñ testamĩ¬
tum fec̾int. Sin
aut̃ in testati deces¬
serint. nlło liboꝵ
relicto: tunc patͥni
iores centenariis
noꝵ possõres lib̾os
plures. cuiꝰtũq sexꝰ
ł gradꝰ ad eos succeᷤᷤ¬
sionẽ ꝑentum dedu¬
ximꝰ omnib patro¬
nis una cũ sua ꝓge¬
nie semotis. ¶Sin
aut sñ lib̾is deces

Expanded text:
ronus in eorum successionem, si tamen testamentum fecerint. sin autem intestati decesserint, nullo liberorum relicto, tunc patronaiores centenariis norum possessores liberos plures cuiuscumque sexus vel gradus, ad eos successionem parentum deduximus, omnibus patronis una cum sua progenie semotis. sin autem sine liberis deces
Abbreviated transcription (Latin):
t̃ponebant᷑. ¶ S si re¬
cuset scriptꝰ heres ad¬
ire heditatem ob id
ꝙ dicat eã sͥ suspec¬
tam ẽẽ qi dãmpno¬
sam: cauetur pega¬
siano senatꝰ ꝯsulto
ut desic̾ante eo cui
restituere rogatꝰ ẽ
iussu p̾toris adeat
⁊ restituat heditatẽ.
ꝑuideq ei ⁊ in eum
qͥ recipit heditatem
actiones dentur. ac

Expanded text:
terponebantur. sed si recuset scriptus heres adire hereditatem ob id quod dicat eam sibi suspectam esse quasi damnosam, cavetur Pegasiano senatus consulto ut, desiderante eo cui restituere rogatus est, iussu praetoris adeat et restituat hereditatem, perindeque ei et in eum qui recipit hereditatem actiones dentur, acs
Abbreviated transcription (Latin):
heditatem restitise re
rogatꝰ sit locꝰ etat pe¬
gasiano senatꝰ ꝯsulto.
heditatem. si mͦ suauo¬
luntate adierit. siue
renuerit qͣrtamꝑtẽ.
siue noluerit retii̾e
ip̃e uniu̾sa hon̾a hed¬
taria sustinebat. S qͣr¬
ta quid̃ retenta qͣi par¬
tis. ⁊ ꝓ parte stipłones

Expanded text:
re rogatus sit, locus est Pegasiano senatus consulto. hereditatem, si modo sua uoluntate adierit, siue retinuerit quartam partem siue noluerit retinere, ipse uniuersa onera hereditaria sustinet. sed quarta quidem retenta quasi partis et pro parte
Abbreviated transcription (Latin):
mortuus sit ꝙ̃ u
uere credebat aut
possit: mutiliserit
stipłatio. ¶Idem
uiris est si rem sa¬
cram aut religiosã
uł librum hominẽ

Expanded text:
mortuus sit, quem vivere credebat, aut possit, inutilis erit stipulatio. Idem iuris est, si rem sacram aut religiosam,vel liberum hominem,
Abbreviated transcription (Latin):
inutilis est. ¶ Itẽ
lit̾ res instipłatũ
deducta sit: s p̾te
nerit extinguitur
stipło. Ac nec statĩ¬

Expanded text:
inutilis est. item liter res in stipulatum deducta sit, si postenerit, extinguitur stipulatio. ac ne stati
Abbreviated transcription (Latin):
qui ꝓmittit uerba
stipulantis adire
d. uñ apparz ñ de eo
nos loqui qui tardiꝰ
exaudit.s de eo qui
oĩo ñ exaudit. ¶ fu¬
riosus nullum ne
pupillus omne
negotium recte git.
ut tñ sit ibi tutoris

Expanded text:
qui promittit verba stipulantis audire debet. unde apparet, non de eo nos loqui qui tardius exaudit, sed de eo qui omnino non exaudit. Furiosus nullum negPupillus omne negotium recte gerit: ut tamen, sicubi tutoris
Abbreviated transcription (Latin):
tur ⁊ ꝑens qui ꝯͣcta
fiducia filium ł fili¬
am. nepotem ł nep¬
tem: ac deinceps:emã
rum semꝑ uideant᷑
ꝯͣcta fiducia fieri. cũ

Expanded text:
rens qui contracta fiducia filium vel filiam, nepotem vel neptem ac deinceps, emanrum semper videantur contracta fiducia fieri, cum
Abbreviated transcription (Latin):
rente natirrali mor¬
tuo licz ea parte edi¬
cti p̾toris qualib̾i ad
bonoꝵ possõnem uocã¬
tur sĩ admittantur.
cari .i. qͤ cognati defũ

Expanded text:
nte naturali mortuo, licet ea parte edicti qua liberi ad bonorum possessionem vocantur non admittantur, cari, id est qua cognati defu
Abbreviated transcription (Latin):
auia. tar pat̾mi qͣm
mat̾m. Item filiꝰ fili¬
a nepos neptis tã ex
silio ꝙͣ ex filia. fr̃ so¬
uterni. ¶ Quarto co¬
to qu ex familia.
Sexto patrono ⁊ pa¬
trone. liberisq eoꝵ ⁊
ꝑentib. ¶ Septimo.
uiro ⁊ uxori. ¶Octa¬
uo cognatis manu¬
missoris. ¶ S ẽas qͥd̾
u̾t̾ea induxit iuris¬
curiosũ p̾tͥmissũ ẽ¬

Expanded text:
avia, tam paterni quam materni, item filius, filia, nepos, neptis, tam ex filio quam ex filia, frater, souterini: quarto cotanquam ex familia: sexto patrono et patronae liberisque eorum et parentibus: septimo viro et uxori: octavo cognatis manumissoris. Sed eas quidem praetoria induxit iuriscuriosum praetermissum e
Abbreviated transcription (Latin):
q̃d̃ quisq ppłs ip̃e
sibi ius ꝯstituit.
id ip̃ius ꝓpriũ ci¬
uitatis est uocat᷑¬
q ius ciuile qͣi iuᷤ
ꝓprium ip̃ius ciui¬
ratis. ¶ Ad uerona¬
turalis rõ int̾ õs
homines ꝯstituit
ꝑeque custoditur:
uocaturq ius ge¬
ntiũ qͣi quo uire
om̃s gentes utũt᷑.

Expanded text:
d quisque populus ipse sibi ius constituit, id ipsius proprium ciuitatis est uocaturque ius ciuile, quasi ius proprium ipsius ciuitatis: quod uero naturalis ratio inter omnes homines constituit, aeque custoditur uocaturque ius gentium, quasi quo iure omnes gentes utuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
ł ꝯͣpedito ꝯstituat᷑.
S ⁊ lex cornelia
de muiriis loquit᷑
⁊ iniuriaꝵ actionẽ
introduxit q̃ ꝯpe¬
tit obeam remꝙ
se pulsatũ quis u̾¬
suã inintroitũ eẽ
dicat. ¶Domũ aũt
accipimꝰ. siure in ꝑ¬
pria domo quis ha¬
gratis. sire hospitõ

Expanded text:
pedito constituatur. Sed et lex Cornelia de iniuriis loquitur et iniuriarum actionem introduxit. quae competit ob eam rem, quod se pulsatum quis vesuam vi introitum esse dicat. domum autem accipimus, sive in propria domo quis hagratis sive hospitio
Abbreviated transcription (Latin):
iuliano iuisum ẽ.
locum: alias debet
colere debet.⁊ qͣi
¶Thesauros quos
quis insu̾olocoin¬
uenerit duiꝰ adri¬
anus naturalem
equitatẽ secutus:
ei ꝯcessit qui eos¬
inuen̾it. Id̾q sta¬
tuit si quis in sacͦ
aut religioso loco
fortito casu̾ ĩue

Expanded text:
Iuliano visum est, locum alias debet colere debet et quasi Thesauros, quos quis in suo loco invenerit, divus Hadrianus, naturalem aequitatem secutus, ei concessit qui invenerit. idemque statuit, si quis in sacro aut in religioso loco fortuito casu inve
Abbreviated transcription (Latin):
fu̾it. It᷑aq si fingamꝰ
qͣdringentos aureos
legatos eẽ ⁊ pr̃amoni
qͣntitatem ex qͣ lega¬
ta erogari oportz: qua.¬
dringentoꝵ eẽ. qͣrta
pars singłis legatari¬
is detrahi debet. Qd si

Expanded text:
fuerit. itaque si fingamus, quadringentos aureos legatos esse, et patrimonii quantitatem, ex qua legata erogari oportet, quadringentorum esse, quarta pars singulis legatariis detrahi debet. quodsi
Abbreviated transcription (Latin):
dñia iincerto ẽẽt.
Et cum hoc placit̃
etat pntantib an¬
tiquiorib dñis suf¬
ficere adinquiren¬
das res suas prefa¬
ta tp̃a nob̾ melior
maui siuis rebuᷤ
defraudẽtur. niz cer¬
to loco bñfitiũ hoc
ocludatur. Et ideo
ꝯstitutõem suꝑ hoc
ꝓ mulgauimus qͦ
cautum ⁊ ut recđ¬

Expanded text:
nia in incerto essent. et cum hoc placitum erat, putantibus antiquioribus dominis sufficere ad inquirendas res suas praefata tempora, nobis melior maturius suis rebus defraudentur neque certo loco beneficium hoc concludatur. et ideo constitutionem super hoc promulgavimus, qua cautum est, ut re
Abbreviated transcription (Latin):
secuti fidei ꝯmissa p̾s¬
tabant. Et filia len¬
tuli legata q̃ iure ñ
debebat soluit. Dicit᷑
augustꝰ ꝯuocasse p̃¬
dentes int̾ quos tre¬
batiũ quoq criꝰ tũc
auctoritas maxima
erat. ⁊ q̃sisse an pͦsit
recipi hoc. Nec absonãs
a iuiris rõne codicil¬
loꝵ usus ẽ. ⁊ trebatiũ
suasise angusto y¬

Expanded text:
secuti, fideicommissa praestabant, et filia Lentuli legata quae iure non debebat solvit, dicitur Augustus convocasse prudentes, inter quos Trebatium quoque, cuius tunc auctoritas maxima erat, et quaesisse, an possit hoc recipi nec absonans a iuris ratione codicillorum usus esset: et Trebatium suasisse Augusto
Abbreviated transcription (Latin):
buere. ¶Huiꝰ stͣudii
due st̃ positiones. pu¬
blicũ ⁊ priuat᷑. Pu¬
blicũ uis est qd̃ ad
statum rei romane
spectat. Priuatũ qd̃
ad singuloꝵ ũtilita¬

Expanded text:
es. Huius studii duae sunt positiones, publicum et priuatum. publicum ius est quod ad statum rei Romanae spectat, priuatum quod ad singulorum utilita
Abbreviated transcription (Latin):
tõne p̾ce respontõne.
cum qͣuid dari fi ue
nobis stͣipulamur.
Ex qͣ due ꝓficiscunt᷑
actiones. tam ꝯͣditõ
si certa sit stipłatõ ꝙͣ
ex stipulam si iͣncta.
q̃ hoc noĩe inde utitͤ.
qr stipłm apud uet̾es
firmũ appellabat᷑ for¬
te astipite descendens.
Inhac re olun talia
uerba tradita fuer̃t.
spondes. spondeo. ꝓmi
bes: fide iubeo. dabis.
dabo. facies: faciã. U¬
trũ autẽ latina angͤ¬
ca. uel qualib alialig¬

Expanded text:
one et responsione, cum quid dari fierive nobis stipulamur. ex qua duae proficiscuntur actiones, tam condictio, si certa sit stipulatio, quam ex stipulatu, si incerta. quae hoc nomine inde utitur, quia stipulum apud veteres firmum appellabatur, forte a stipite descendens. In hac re olim talia verba tradita fuerunt: spondes? spondeo, prombes? fideiubeo, dabis? dabo, facies? faciam. utrum autem Latina an Graeca vel qua alia li
Abbreviated transcription (Latin):
ci latina lingua obli¬
gationẽ ꝯtrahere po̾¬
sunt. s ħ sollẽpnia
uerba olim quidem
inusu fuer̾t. postea
autẽ leomiana cͣoñ¬
stitutiolata ẽ q̃ sol¬
lẽpnitate uerboꝵ
sublata: senͣsum ⁊
ꝯsonantẽ intellectũ
ab utrac ꝑte solũ¬

Expanded text:
ci Latina lingua obligationem contrahere possunt. sed haec sollemnia verba olim quidem in usu fuerunt: postea autem Leoniana constitutio lata est, quae, sollemnitate verborum sublata, sensum et consonantem intellectum ab utraque parte solu
Abbreviated transcription (Latin):
quid̃ uti possidetis de
fundi .i de edium pos¬
sessione ꝯtenditur.u
tͣrobi uͦ interdc̃o de re
bebat. Namuti pꝰside¬
tis interdc̃o is uince¬
bat qui interdc̃i tp̃e
pꝰsidebat. Si mͦ nec u
nec clam. nec p̾cario
natꝰ fu̾at ab adu̾sa¬
rio possonem.⁊si a¬

Expanded text:
quidem uti possidetis de fundi vel aedium possessione contenditur, utrubi vero interdicto de rerbebat: nam uti possidetis interdicto is vincebat qui interdicti tempore possidebat, si modo nec vi nec clam nec precario nanctus fuerat ab adversario possessi
Abbreviated transcription (Latin):
secuto. siue inscrip¬
tis siue sine scriptiᷤ
uenditõ celebrata
est: is qͥ recusat adĩ¬
plere ꝯtractum. si
quid̃ emptor ẽ ꝑdat
ꝙ dedit.Si uero uẽ¬
sit. ¶Preciumaũ
ꝯstitui oportet. sã
nlła emptio sine p̃¬
certum p̾cium ẽe de¬
bet.alioquin si ita
int̾ aliquos ꝯuemit
ut qͣnti ticius rẽ

Expanded text:
secuto, sive in scriptis sive sine scriptis venditio celebrata est, is qui recusat adimplere contractum, si quidem emptor est, perdit quod dedit, si vero venest. Pretium autem constitui oportet: nam nulla emptio sine prcertum pretium esse debet. alioquin si ita inter aliquos convenerit, ut, quanti Titius rem
Abbreviated transcription (Latin):
co suie in priuato
tequã eo ꝑueniret
quo de fẽreac dẽpo¬
nere remdestinass.
S si ꝑtulit quo deᷤ¬
hendatur cũre fur¬
fuit. ¶Nec mani¬
festũ furtũ qͥd sit
ex hiis que diximꝰ
intlłigitirr. Nã cꝑ

Expanded text:
co sive in privato tequam eo pervenerit quo perferre ac deponere rem destinasset, sed si pertulit quo deshendatur cum re furfur. nec manifestum furtum quid sit, ex his quae diximus intellegitur:
Abbreviated transcription (Latin):
capiant h̾editatem. si
mittãtur. Qua de cã
frĩs tui aut patrui
tui filie ł amitte tu¬
modiꝰ uidebatur ita
iura ꝯstitui: ut ple¬
tũmq heditates ad
iascłos ꝯfluerent.
erat muniu̾sum

Expanded text:
capiant hereditatem si mittantur. qua de causa fratris tui aut patrui tui filiae vel amitae tucommodius videbatur, ita iura constitui ut plerumque hereditates ad masculos confluerent. erat in universum
Abbreviated transcription (Latin):
uari. atq si in pr̃is na¬
turalis potestate᷑ ꝑrã¬
siss nec penitus adop¬
tõ fu̾it subsecuta uͥ ĩ
hoc tantũ mͦ casunt
possit ab intestato ald
pr̃is adoptini uenire
successionẽ. Testamẽ¬
re ciuili n pͥtorio a¬
licͥd ex ħeditate eiꝰ ꝑse¬
qui potest. n ꝯͣ tabu

Expanded text:
ari atque si in patris naturalis potestate permansisset nec penitus adoptio fuerit subsecuta: nisi in hoc tantummodo casu, ut possit ab intestato ad patris adoptivi venire successionem. testamenre civili neque praetorio aliquid ex hereditate eius persequi potes
Abbreviated transcription (Latin):
creditoꝵ ⁊ debitoꝵ
satis habundeq ꝓ¬
uisum est. ¶Nũnc
admonendi sumꝰ n
pupillam n pupil¬
lum ullam rem sñ
tutoris auct̃. aliena¬
re posse. Idõsi mutu
care nũmos possũt.
sicubi extent. S si nĩi¬
mi quos mutuo mi¬
nor dedit.ab eo qui
accepit bona fice &¬
sũmpti st̃ ꝯdici pͣst.¬

Expanded text:
creditorum et debitorum satis abundeque provisum est. Nunc admonendi sumus, neque pupillum neque pupillam ullam rem sine tutoris auctoritate alienare posse. ideoque si mutuacari nummi possunt, sicubi extent: sed si nummi, quos mutuos dedit, ab eo qui accepit bona fide consumpti sunt, condici possu
Abbreviated transcription (Latin):
filii filie ue. aut ne¬
potes neptes ue ẽẽ.
Adoptiui uͦ emanc¬
pati. extraneoꝵ loco
incipiunt ẽẽ. qr uˢ
nomenꝙ filii filie
ue ꝙ ꝑ adoptionẽ ꝯ¬
secuti st̃. alia ciuili

Expanded text:
filii filiaeve aut nepotes neptesve esse: adoptivi vero emancipati extraneorum loco incipiunt esse, quia ius nomenque filii filiaeve, quod per adoptionem consecuti sunt, alia civili
Abbreviated transcription (Latin):
ri ñ possit. ¶ potest
auit ñ solum ꝓprias
testator res ꝑfideioꝯ¬
missura relinq̃re. s
res ⁊̃hedis auit lega¬
tarii aut fidei ꝯmis¬
sariiant crgꝰ libet
alt̾ius. Itaq ⁊ lega

Expanded text:
ri non possit. Potest autem non solum proprias testator res per fideicommissum relinquere, sed et heredis aut legatarii aut fideicommissarii aut cuiuslibet alterius. itaque et lega
Abbreviated transcription (Latin):
legare defunctũ ñ hed̃
ꝓbare oporte ignoras¬
se alienam. Quia sẽꝑ
necessitas ꝓbandi inc̃¬
bit illi qui agit. ¶S
⁊ si rem suam obliga¬
tam creditori aliqͥs
legau̾it necesse ht̃
heres luere. Et ħ qͦox
casu id̃ plac: ꝙ ĩ re
aliena. Ut ita demĩt
luere necc̃e habeat
heres. sisciebat. defũc¬
tus rem obligatã eẽ.
luere. tħ expssit. nõ

Expanded text:
legare defunctum, non heredem probare oportere, ignorasse alienam, quia semper necessitas probandi incumbit illi qui agit. Sed et si rem obligatam creditori aliquis legaverit, necesse habet heres luere. et hoc quoque casu idem placet quod in re aliena, ut ita demum luere necesse habeat heres, si sciebat defunctus rem obligatam esse:luere et hoc expressit, no
Abbreviated transcription (Latin):
h̾editatem. uł morte
ł alia causa impediti
fu̾int.quominꝰ ade¬
ant reliqͥs qͥ adierĩt
acctescit illoꝵ portõ ⁊
licz ante decesserint ꝙͣ
adierint adh̾edes tñe

Expanded text:
editatem vel morte vel alia causa impediti fuerint quominus adeant, reliquis qui adierint adcrescit illorum portio et, licet ante decesserint qui adierint, ad heredes tame
Abbreviated transcription (Latin):
tatem debet. ⁊ ea rõe
ꝑ eum dñs fit heres.
Nam ip̃e alienatꝰ n
liber nz heres eẽ põt.
⁊̃ si c̃ libertate heres
enau̾it. ¶Alienus
quoz seriuis heres
institutꝰ. si i eadẽ
mini etꝰ adire hedi¬
tatem debet.Si uͦ a
lienatus ab eo fu̾it
aut uiuo testãtore

Expanded text:
tatem debet et ea ratione per eum dominus fit heres: nam ipse alienatus neque liber neque heres esse potest, etiamsi cum libertate heres enavit. alienus quoque servus heres institutus si in eadem mini adire hereditatem debet. si vero alienatus fuerit aut vivo testatore
Abbreviated transcription (Latin):
stitutõnib. Nam sup
scriptis legib nz de
cautione a trtoribꝰ
erigenda rem saluã
pupilli fore. n de ꝯ
pellendis tutorib
ad tutele ad ministͤ¬
tionẽ quicꝙͣ caite¬
batur. ¶S hoc iure
utimur ut rome
p̾tor scd̃m sũam iu¬
ris ditionẽ inꝓrũ¬
tiis aut̃ p̾sides ex
inquisitõe tutoreᷤᷤ
crearent uł magrã

Expanded text:
stitutionibus. nam supra scriptis legibus neque de cautione a tutoribus exigenda rem salvam pupillis fore, neque de compellendis tutoribus ad tutelae administrationem quidquam cavetur. Sed hoc iure utimur, ut Romae praetor secundum suam iurisdictionem, in provinciis autem praesides ex inquisitione tutores crearent, vel mag
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙͣ babitiuꝰ eẽt. si cũ
pͥmũ adexhibendũ
egiss: exhibita res fu¬
iss. i dõ si int̾moras u¬
sucapta sit res apos¬
sessore nicħ̾oꝰ ꝯdemp¬

Expanded text:
 habiturus esset, si, cum primum ad exhibendum egisset, exhibita res fuisset: ideoque si inter moras usucapta sit res a possessore, nihilo m
Abbreviated transcription (Latin):
ad̾ iura p̃stantur
parenti que tribuͭ¬
unt: pat᷑rõno in bo-¬
nis lib̾ti ⁊ prefea si.
ĩpubes sit filius e
filia uł cet̾i ip̃e pare᷑
⁊ manumissione
tutelã ex nanciscit᷑.
¶Admͣonendi ant̃
sumꝰ libum eẽ arbi¬
triũ ei qui filiũ ⁊
ex eo nepotemł nep

Expanded text:
adem iura praestantur parenti quae tribuuntur patrono in bonis liberti: et praeterea si impubes sit filius vel filia vel ceteri, ipse parens ex manumissione tutelam eius nanciscitur. Admonendi autem sumus liberum esse arbitrium ei, qui filium et ex eo nepotem ve
Abbreviated transcription (Latin):
xͣmale¬
ficiis ser¬
uoꝵ ueluti si fur¬
tum fec̾int aut bo¬
na rapuerint.aũ
dãpnum ded̾int.
aut inuiriam cõ¬
misi̾nt noxales ac

Expanded text:
x maleficiis servorum, veluti si furtum fecerint aut bona rapuerint aut damnum dederint aut iniuriam commiserint, noxales ac
Abbreviated transcription (Latin):
u̾sus eumqui rem
sucripuit. ⁊ alt̾ut᷑
eoꝵ electa dñm nõ
posse expenitentia
ad alt̾am uenire ac¬
tionem. S siquidẽ
furer elegͥit. illũ qͥ
rem utendam accep̃
aũt ꝯmodator ue¬
niat adu̾sus eum

Expanded text:
rsus eum qui rem subripuit, et alterutra earum electa, dominum non posse ex poenitentia ad alteram venire actionem. sed si quidem furem elegerit, illum qui rem utendam accepit autem commodator venia
Abbreviated transcription (Latin):
sas rõnes nuptias
ꝯtrahere ꝓhibent᷑
iure collectaꝵ emu¬
Si adu̾sus ea q̃ dixi
mus aliqui coierĩt.
tali coitu nascũt᷑
inpotestate pr̃is ñ
sunt s tales sunt

Expanded text:
sas rationes nuptias contrahere prohibentur, iure collectarum enuSi adversus ea quae diximus aliqui coierint, tali coitu nascuntur, in potestate patris non sunt, sed tales sunt
Abbreviated transcription (Latin):
Nlec ea res dãpnosa est
h̾edi. cui liberx ẽ ñ adi¬
re heditatem. Que res
efficit: ut necc̃e lega¬
tariis. ne destituto te
ci. ¶ Cum aut̃ rõ legiᷤ
falcidie pontuut.ante
deducit᷑ es alieñ. Item
fuu̾is impensa. ⁊ peia

Expanded text:
nec ea res damnosa est heredi, cui liberum est non adire hereditatem: quae res efficit ut necesse sit legatariis, ne destituto tesci. Cum autem ratio legis Falcidiae ponitur, ante deducitur aes alienum, item funeris impensa et pretia
Abbreviated transcription (Latin):
tuam ag̾e aut defen¬
dere is ꝓcurator ĩtlłi¬
gitur. ¶Tuͣtores et
curatores quẽadm
ꝯstituãtur primo
libro expositum est.
De satisdationib. R

Expanded text:
tuam agere aut defendere is procurator intellegitur. Tutores et curatores quemadmodum constituuntur, primo libro expositum est. TIT. 11 DE SATISDATIONIBUS
Abbreviated transcription (Latin):
gatario ł fidei ꝯmis¬
sario aliqͥd simiłt re¬
lictum sit. ¶ Qd̃ sris
a quo relictum dr ꝯfs¬
teatur quid̾ aliquid
ase relictum ẽẽ s ad
legis sbtiuitatem decͤ¬
rat omnim cogendꝰ
est soluere. De singli

Expanded text:
gatario vel fideicommissario aliquid similiter relictum sit. quodsi is a quo relictum dicitur confiteatur quidem aliquid a se relictum esse, sed ad legis subtilitatem decurrat, omnimodo cogendus est solvere. TIT.
Abbreviated transcription (Latin):
b ualeat hmodi
ꝯceptio stipłonis.
Ita aut̃ ꝯcepta
dicat cum moriar
dare spondes uel c̃
teres uͣtilis erat. ⁊
nunc ualet. ¶Itẽ
pꝰt mortem altertꝰ
recte stipłamur.
¶Siscriptum fũit
sisse alique ꝑunide

Expanded text:
 valeat huiusmodi conceptio stipulationis. Ita autem concepta dicat ‘ cum moriar, dare spondes? ’ vel ‘ cum teres utilis erat et nunc valet. Item post mortem alterius recte stipulamur. Si scriptum fuerit sisse aliquem, pe
Abbreviated transcription (Latin):
nam potestatẽ ser¬
uus ꝑuen̾it aut
manumissꝰ fu̾it
neꝙ cũ ip̃o neq cũ
eo cꝰ tunc ĩ potes¬
tate sit agi potest.
dit actio qr meũ
casum deductus
est inquo ꝯsistere
sĩ potu̾it. Ido̾ lic
exierit de tua po

Expanded text:
nam potestatem servus pervenerit aut manumissus fuerit, neque cum ipso, neque cum eo cuius nunc in potestate sit, agi potest. dit actio, quia in eum casum deducta sit in quo consistere non potuit: ideoque licet exierit de tua po
Abbreviated transcription (Latin):
ad heditatẽ. ⁊ si decimo
edicto quo p̾tor legit¬
uanis h̾edib datroꝵ se bo¬
noꝵ possessionẽ polli¬
cet᷑. ¶ Oximitatis uͦ

Expanded text:
ad hereditatem et si decimo edicto quo praetor legitimis heredibus daturum se bonorum possessionem pollicetur. proximitatis vero