comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
modo gͦ accedendo illuminamur: si ipsã
lucem qua illuminari possumus ñ uidemꝰ :
Si uero accedendo ad eum. ipsam qua illu¬
minamur lucem uidemus : quomͦ in accessi¬
bilis eẽ ꝑhibetur: Qua in ꝑe pensandum est:
quod in accessibilem dixit homini. Homini:¬
s humana sapienti. Scͥptura quippe sacra
omnes carnalium sectatores. humanitatis
nomine notare solet. Unde isdem apostolus
quibd̾am discordantib dic̃. Cum enum sit
int᷑ uos zelus et contentio: nonne carnales estiᷤ.
& scdm homine ambulatisͤ Quib paulo pꝰ
subicit. Nonne homines estis: Et unde alias
testimonium protulit. Quod oculus non ui¬
dit. nec auris audiuit. nec in cor hominis ascen¬
dit: que p̃parauit deus diligentib se. Et cum
hoc hominib drcisset absconditum: mox sub¬
didit. Nobis autem reuelauit deus ꝑ sp̃m su
uni. Ipsum se ab hominis uocationẽ discer¬
nens: qui raptꝰ supͣ hominẽ diuina iam sape¬

Expanded text:
modo ergo accedendo ilmodo ergo accedendo illucem qua illuminari possumus non videmus? Si vero accedendo ad eum ipsam qua illuminamur lucem vimus, quomodo inaccessibilis esse perhibetur? Qua in re pensandum est quod inaccessibilem dixit ised omni homini humana sapienti. Scriptura quippe sacra omnes carnalium sectatores, humanitatis nomine notare solet. Unde isdem apostolus quibusdam discordantibus dicit: Cum enim sit inter vos zelus et contentio, nonne carnales estis, et secundum hominem ambulatis ? Quibus paulo post subjicit: Nonne homines estis? Et unde alias testimonium protulit, Quod oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit quae praeparavit Deus diligentibus se . Et cum hoc hominibus dixisset absconditum, mox subdidit: Nobis autem revelavit Deus per spiritum suum Ibidem; ipsum se ab hominis vocatione discernens, qui raptus supra hominem divina jam sape
Abbreviated transcription (Latin):
eg̃gius qr semꝑ uidere desiderant. Ne enim
sit in desiderio anxietas: desiderantes satian¬
tur. Ne autem sit in sacietate fastidium: sa¬
cietatem desiderant. Et desiderant gͥ sine
labore. qr desiderium sacietas comitatur:
ꝙ satiantur sine fastidio. qr ipsa sacietas
ex desidio semꝑ accenditur. Sic quoq et
nos erimus: quando ad ipsum fontem uitȩ
uenerimus. Erit nobis delectabiliter simul im¬
pressa sitis atq sacietas: s longe abest a siti
necessitas. longe a sacietate fastidium: quia
& sitientes satiabimur. & satiati sitiemus.
Uidebimus gͥ dm̃. ipsumq erit p̃mium labo¬
ris nostri: ut post mortalitatis huius tenebras.
accessa eius luce gaudeamus. S cum eius lu¬
cem dicimus accessam: obsistit animo quod̃
paulus dicit. qui lucem habitat inaccessibilẽ:
quem uidit nullus hominum. s nec uidere
potest. Ecce rursum audio quod psalmista
ait. Accedite adeum: et illuminamini. Quo¬

Expanded text:
egregius: Quia semper videre desiderant. Ne enim egregius: Quia semper videre desiderant. Ne enim sit in desiderio anxietas, desiderantes satiantur; ne autem sit in satietate fastidium, satiati desiderant. Et desiderant igitur sine labore, quia desiderium satietas comitatur; et satiantur sine fastidio, quia ipsa satietas ex desiderio semper accenditur. Sic quoque et nos erimus quando ad ipsum fontem vitae venerimus. Erit nobis delectabiliter impressa sitis simul atque satietas. Sed longe abest ab ista siti necessitas, longe a satietate fastidium, quia et sitientes satiabimur, et satiati sitiemus. Videbimus igitur Deum, ipsumque erit praemium laboris nostri, ut post mortalitatis hujus tenebras, accessa ecem dicimus accessam, obsistit animo, quod Paulus dicit: Qui lucem habitat inaccessibilem: quem vidit nullus hominum, sed nec videre potest . Ecce rursum audio quod Psalmista ait: Accedite ad Deum, et illuminamini . Quo
Abbreviated transcription (Latin):
quem desiderant angeli prospicere: sunt
nonnulli qui nequaquam d̃m uidere uel
angelos suspicantur. Et tamen dictum ꝑ
uen̾tatis sententiam scimus. Angeli eorum
in cęlis semꝑ uiddent faciem patris mei qui
in cẽlis est. Numquid gͦ alud ueritas. aliud
p̃dicator insinuat uertatis. S si sententia
utraq confertur: qr sibi nequaquã discor¬
det agnoscitur. Deum quippe angeli et
uident & uidere desiderant: & intueri si¬
tiunt & intuentur. Si enim sic uidere de¬
siderant. ut effectu sui desiderii minume
ꝑ fruantur. desiderium sine fructu anxie¬
tatem habet: & anxietas penam. Beati
uero angeli ab om̃i pena anxietatis longe
sunt: qr numquã simul pena & beatitu¬
do conueniunt. Rursum cum eos dicimꝰ
di uisione satiari. qr & psalmista ait. satiabor
dum manifestabit᷑ gła tua: considerandum
nobis est. qm̃ sacietatẽ solet fastidium subse¬
qui. Ut gͥ recte sibi utraq conueniant. di¬
cat ueritas qr semꝑ uident: dicat p̃dicator

Expanded text:
quem desiderant angeli prospicere , » sunt nonnulli qui nequaquam Deum videre vel angelos suspicantur, et tamen dictum per Veritatis sententiam scimus: « Angeli eorum in coelis semper vident faciem Patris mei, qui in coelis est. » Nunquid ergo aliud veritas, aliud praedicator sonat veritatis? Sed si sententia utraque confertur, quia sibi nequaquam discordet agnoscitur. Deum quippe angeli et vident et videre desiderant, et intueri sitiunt, et intuentur. Si enim sic videre desiderant, ut effperfruantur, desiderium sine fructu anxietatem habet, et anxietas poenam. Beati vero angeli ab omni poena anxietatis longe sunt, quia nunquam simul poena et beatitudo conveniunt. Rursum cum eos dicimus Dei visione satiari, quia et Psalmista ait: Satiabor dum manifestabitur gloria tua , considerandum nobis est quoniam satietatem solet fastidium subsequi. Ut ergo recte sibi utraque conveniant, dicat veritas: Quia semper vident; dicat praedicator
Abbreviated transcription (Latin):
tus et passus est. qui resurrexit et ascendit
in celum. quasi transiit iħc: qr hec nimirũ
actio temꝑalis est. S ed̃ stans eos tetigit et illu¬
minauit: qr non sicut illa dispensatio tem¬
ꝑalis. ita uerbi eternitas transit: que in se
manens innouat omĩa. Stare enim dictum
est incommutabili cogitatione mutabilia cun¬
cta disponere. Qui gͦ uocens petentium tran¬
siens audiuit. stans lumen reddidit: qr et¬
si ꝑpter nos tempalia ꝑtulit. inde tamen no¬
bis lucem tͥbuit. unde habere mutabilitatis
transitum nescit. Quia gͥ qͦn ꝑ carnẽ appa¬

Expanded text:
tus et passus est, quod resurrexit, ascendit tus et passus est, quod resurrexit, ascendit in coelum, quasi transit Jesus, quia haec nimirum actio temporalis est. Sed stans eos tetigit et illuminavit, quia non sicut illa dispensatio temporalis, ita verbi aeternitas transit, quae in se manens innovat omnia. Stare enim Dei, est incommutabili cogitatione mutabilia cuncta disponere. Qui ergo voces petentium transiens audivit, stans lumen reddidit, quia etsi propter nos temporalia pertulit, inde tamen nobis lucem tribuit, unde habere mutabilitatis transitum nescit. Quia igitur quando p
Abbreviated transcription (Latin):
eterna d̾o sapientia. aliter habet uiam: atq
aliter locum. Locum uͦ siquis intelligat
non localem. Nam teneri corꝑaliter non
potest deus: s ut dictum est. locus intelli¬
gitur non localis. Locus sapientiȩ: pat̾
est. Locus patͥs sapientia: sicut ipsa sapi¬
entia attestante dicit᷑. Ego in patre: &
pater in me. Aliter g sap̃ientia habet
uiam: atq aliter locum. Uiam ꝑ humanita¬
Inde enim non transit unde ȩterna est: sed
inde transit. unde ꝓpter nos apparuit tempo¬
ralis. Sic namq in euugłio scͥptum est. qr eg̃¬
diens ab ierico dominus transibat: duo autẽ
ceci sedentes uixta uiam clamauerunt dicen¬
tes. Domine miserere nostri: fili dauid. Ad
quoꝵ uocem siccut illic scͥptum est: stetit iħc
et lumen reddidit. Quid est autẽ transeundo
audire. stando lumen restituere: nisi quod̾
ꝑ humanitatẽ suam nobis misertus est . qui
ꝑ diuinitatis potentiam a nobis mentis nr̃e
tenebras exclusit: Quod enim ꝓpter nos na¬

Expanded text:
eterna Deo sapientia aliter viam habet, atque aliter locum. Locum vero si quis intelligat, non localem. Nam teneri corporaliter non potest Deus; sed, ut dictum est, locus intelligitur non localis, Locus sapientiae Pater est, locus Patris sapientia. sicut ipsa Sapientia attestante dicitur: Ego in Patre, et Pater in me. Aliter ergo ipsa sapientia habet viam, atque aliter locum. Viam per humanita Vet. III. Inde enim non transit. unde aeterna est; sed inde transit, unde propter nos apparuit temporalis. Sic namque in Evangelio scriptum est: Quia egrediens ab Jericho Dominus transibat; duo autem caeci sedentes juxta viam clamaverunt, dicentes: Domine, miserere nostri fili David . Ad quorum vocem, sicut illic scriptum est, stetit Jesus, et lumen reddidit. Quid est autem transeundo audire, stando lumen restituere, nisi quod per humanitatem suam nobis misertus est, qui per divinitatis suae potentiam a nobis mentis nostrae tenebras exclusit? Quod enim propter nos na
Abbreviated transcription (Latin):
que sub celo sunt respicit. Respicere qͥppe
ddi est: ea quȩ amissa ac ꝑdita fuerant. adsu¬
am grãm reformare. Unde scptum est. Rex
qui seddet in solio iudicii: dissipat omne mã¬
lum intuitu suo. Respiciend̃o quippe leuita¬
tis nr̃e mala coercuit: & magna merita matu¬
ritatis dedit. Unde adhuc subdit᷑ Qui fecit¬
uentis pondus. Uelocitate enim ac subtili¬
tate uentoꝵ. in scͥptura sacra solent animȩ
de fignari: sic̃ ꝑ psalmistam de do dicitur.
Qui ambulat suꝑ pennas uentoꝵ: idest qͥ
transgreditur uirtutes animaꝵ. Fecitꝰ guen¬
tis pondus: qr dum suꝑna sapientia rẽplet¬

Expanded text:
quae sub coelo sunt respicit. Deus nos requae sub coelo sunt respicit. Deus nos reDei est ea quae amissa ac perdita fuerant ad suam gratiam reformare. Unde scriptum est: Rex qui sedet in solio judicii, dissipat omne malum intuitu suo . Respiciendo namque levitatis nostrae mala coercuit, et magna merita maturitatis dedit. Unde adhuc subditur: Cventis pondus. - Velocitate enim ac subtilitate ventorum in Scriptura sacra solent animae designari, sicut per Psalmistam de Deo dicitur: « Qui ambulat super pennas ventorum , » id est, qui transgreditur virtutes animarum. Fecit ergo ventis pondus, quia dum su
Abbreviated transcription (Latin):
uiam ista sapientia: habet et locum. Uiam
qua uenit᷑: locum quo manet: si cut ipsa ait.
Si quis diligit me: sermonẽ meum seruabit.
& pater mẽus diliget eum. et ad eum uenie¬
mus. et mansionẽ aput eim faciemus. Uia
est gͥ qua uenit: locus quo manet. Sed̃ quo
uenit. que ubiq est: An uenire est sapien¬
tiȩ ꝑ illuminationẽ mentis nr̃ȩ. indicare p̃¬
sentiam maiestatis sue: Et quia hominib
incertum est. uł in cuius corde ueniat. uel
in quo postquam uenerit. ꝑmanendo reqͥ¬
escat: recte nunc dicit᷑ Ds intelligit uiam
ei . & ipse nouit loẽ illuis: quia soluis diui¬
ne uisionis est cernere. uel quib modis in¬
tellectꝰ sapientie uentat ad cor hominis ue¬
niat: uł cuiuis mens intellectum inite quem
ꝑceꝑit. mortiferis cogitationib ñ amittat.
Et qr hec eadem sapientia. ꝑ humanitatis
grãm manifestata. in cunctis mundi partibꝰ
electoꝵ fuerat corda repletura: iecte subditꝰ

Expanded text:
viam ista sapientia, habet et locum: Viam viam ista sapientia, habet et locum: Viam qua venit, locum quo manet, sicut ipsa ait: Si quis diligit me, sermonem meum servabit; et Pater meus diliget eum, et ad eum veniemus, et mansionem apud eum faciemus . Via est igitur qua venit, locus quo manet. Sed quo venit, quae ubique est? An venire est sapientiae per illuminationem mentis nostrae indicare praesentiam majestatis suae? Et quia hominibus incertum est vel in cujus cor veniat, vel in quo postquam venerit permanendo requiesejus et ipse novit locum ejus, quia solius divinae visionis est cernere vel quibus modis intellectus sapientiae ad cor veniat, vel quibus modis mens intellectum vitae quem perceperit, mortiferis cogitationibus non amittat. Et quia haec eadem sapientia per humanitatis gratiam manifestata in cunctis mundi partibus electorum fuerat corda repletura, recte subditur
Abbreviated transcription (Latin):
Acsi aꝑte diceret᷑. Humane cogitationi
occulta sunt: uł quando ꝑ carnem ad ho¬
mines sapientia uenit. uł quomͦi apud patrẽ
inuisibilis etiam cum foris apparuerit ꝑsistat.
Quamuis hoc intelligi et aliter potest. Nam
uia eus non inconuenient accipitur. hoc
ipsum quod uenit ad̃cor: seseq nobis in¬
tusecus infundit. Locus uͦ eius fit cor:
ad quod ueniens ꝑmanet. De hac quippe¬
uia iua illius dicitur. Uox clamantis in
eserto: parate domino: idest in corde ur̃o
uementi sapientie aditum reserate: sicut
alias dicit᷑. Iter facite ei qui ascendit suꝑ
occasum. Suꝑ occasum fuit ascendere:
ipsam mortem quam ꝑtulerat resurgendo
suꝑasse. Ait gͦ. Ci qui ascendit suꝑ occasũ
iter facite: idest resurgenti domino inuestriˢ
cordib ꝑ fidem uiam p̾rebete. Hinc iohanni ꝑ
spñ d̃icitur. Preibis ante faciem domini pa¬
rare tuias eiuis. Quisquis etenim p̾dicando a
sordibus uicioꝵ corda audientium mundat:
uemienti sapientie uiam p̃parat. Habet gͦ

Expanded text:
Ac si aperte diceretur: Humanae cogitationi occulta sunt, vel quando per carnem ad homines Sapientia veniat, vel quomodo apud Patrem invisibilis etiam cum foris apparuerit persistat. Quamvis hoc intelligi et aliter potest. Nam via ejus non inconvenienter accipitur hoc ipsum quod venit ad cor, seseque nobis intrinsecus infundit. Locus vero ejus fit cor, ad quod veniens via illius dicitur: Vox clamantis in deserto, parate viam Domino ; id est, in corde vestro venienti Sapientiae aditum reserate, sicut alias dicitur: Iter facite ei qui ascendit super occasum . Super occasum fuit ascendere, ipsam mortem quam pertulerat resurgendo superasse. Ait ergo: Ei qui ascendit super occasum, iter facite; id est, resurgenti Domino in vestris cordibus per fidem viam praebete. Hinc Joanni per spiritum dicitur: Praeibis ante faciem Domini parare vias ejus . Quisquis etenim praedicando a sordibus vitiorum corda audientium mundat, venienti sapientiae viam praeparat. Habet ergo
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ  Aspiciendo quippe et̾nitatẽ di: fit eis
ut ȩt̃m sint. Et dum uisionis eiꝰ donum ꝑci¬
punt: ex ꝑceptione beatitudinis imitantur
quod uident. Et similes gͦ sunt qͥa beati fi
unt: & tamen creatori similes non sunt. qͥa¬
creatura sunt. Et habent itaq quandam di
similitudinẽ. qr ñ habent finem: & camen
habent circunscͥptionẽ. Dicat᷑ itaꝙ recte.

Expanded text:
tatem. Aspiciendo quippe aeternitatem Dei, fit eis tatem. Aspiciendo quippe aeternitatem Dei, fit eis ut aeterni sint; et dum visionis epiunt, ex perceptione beatitudinis imitantur quod vident. Et similes ergo sunt, quia beati sunt; et tamen Creatori similes non sunt, qcreatura sunt. Et habent itaque quamdam Dei similitudinem, quia non habent finem; et tamen habent circumscriptionem. Dicatur igitur recte
Abbreviated transcription (Latin):
rursum ꝑ eundem paulum dr. Quis scit ho
minũ que sunt hominis. nͥ sp̃c hominis qui
in ipso est: Et rursum. Holite uidicare an
te tempus. donec ueniat dominꝰ: qui & illu¬
minabit abscondita tenebraꝵ. & manifesta¬
bit consilia cordium. Illa itaq ciuitas que
sua uicissim singłis corda manifestat. ex au¬
ro dicitur simili uitro mirndo: ut designe¬
tanta ꝑspicuitate trans luceant: ei tam̃ sa¬
pientiȩ de cuius unagine habent om̃e quod
sunt. equari non possunt. Bene gͦ dicitur:
ñ adequabit᷑ ei aurum uł iutrum. Ad hoc
enim sc̃i omnes ad illa gaudia et̾na ꝑueniun.
ut ẽe do similes possint: sicut scͥptum est. Cũ
apparuerit similes ei erimus: qm̃ uidebuuᷤ
eum sicuti est. Et tam̃ scͥptum est. Domine
quis similis tͥ: & iterum. Aut quis similis
erit do int̾ filios dłi : Unde ͦ similes & unde
ñ similes: nisi qr huic sapientiȩ & similes erc̃
ad imaginẽ. & tam̃ ñ erunt similes aqd equali¬

Expanded text:
rursum per eumdem Paulum drursum per eumdem Paulum dminum, quae sunt hominis, nisi spiritus hominis, qui in ipso est ? Et rursum: Nolite ante tempus, donec veniat Dominus, qui et illuminabit abscondita tenebrarum, et manifestabit consilia cordium . Illa itaque civitas quae sua vicissim singulis corda manifestat, ex auro dicitur similis vitro mundo, ut designetanta perspicuitate transluceant, ei tamen sapientiae de cujus imagine habent omne quod sunt, aequari non possunt. Bene ergo dicitur: Non adaequabitur ei aurum vel vitrum. Ad hoc enim sancti omnes ad illa gaudia aeterna perveniunt, ut esse Deo similes possint, sicut scriptum est: Cum apparuerit, similes ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est ? Et tamen scriptum quis similis tibi ? Et iterum: Aut quis similis erit Deo inter filios Dei? Unde ergo similes et unde non similes? Nisi quia et similes erunt ad imaginem, et tamen non erunt similes ad aequali
Abbreviated transcription (Latin):
lum corpoꝵ: paulus domum terrestrẽ no¬
minat dicens. Scimus qm̃ si terrestris do¬
mus nr̃a huius habitationis dissoluatur:
quod edificationẽ ex d̃o habemus domũ non
manu factam. eternam in cęlis. In hac itaq ter¬
restri domo quousq uiuimus. ipsum ut ita
dicam corruptionis nr̃ȩ parietem. mentis
oculo nullatenus penetramus: & uicissim
in aliis uidere occulta non possumus. Unde
sc̃a eccłia sponsi sui speciem uidere in dutini¬
tate desiderans. nec tam̃ ualens. qr et̾nitatis
illius form̾a qͦm intueri concupiuerat. ab
eius ocłis assumpta humanitas abscondebat :
in canticorũ canticis merens dicit. En ipse
stat post parietem nr̃m. Le si aꝑte dicat.
Ego hunc indiuinitatis sue iam specie uidere
desidõ: s adhuc a uisione illius ꝑ assumpte
carnis parietem excludor. Quousq itaq in
hac corruptibili carne uiuimus: cogitatio¬
nes nr̃as in alterutrum ũ uidemus. Unde

Expanded text:
lum corporum Paulus domum terrestrem nolum corporum Paulus domum terrestrem nominat, dicens: Scimus quoniam si terrestris domus nostra hujus habitationis dissolvatur, quod aedificationem ex Deo habemus, domum non manufactam aeternam in coelis . In hac itaque terrestri domo quousque vivimus, ipsum, ut ita dicam, corruptionis nostrae parietem mentis oculis nullatenus penetramus, et vicissim in aliis videre occulta non possumus. Unde sancta Ecclesia sponsi sui speciem videre in divinitate desiderans, nec tamen valens, quia aeternitatis illius formam quam intueri concupiverat ab ejus oculis assumpta humanitas abscondebat, in Canticis canticorum moerens dicit: En ipse stat post parietem nostrum . Ac si aperte dicat: Ego hunc in divinitatis suae jam specie videre desidero, sed adhuc a visione illius per assumptae carnis parietem excludor. Quousque itaque in hac corruptibili carne vivimus, cogitationes nostras in alterutrum non videmus. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
et erat structura muri eius ex lapide iaspi¬
de: ipsa uͦ ciuitas aurum mundum. simile
uitro mundo. Quia enim scĩ om̃s summa
in ea beatitudinis claritate fulgebunt: instruc¬
sim sibi in alternis cordib patetͥ & cum uni¬
uscuꝰq uultus attendit᷑. simul & conscienti¬
a penetrat᷑: hoc ipsu m aurum uitro mundo
simile ẽẽ memoratur. Ibi quippe uniuscuiꝰq
mente̾ ab altenus ocłis menbroꝵ corpulentia
non abscondit: s patebit animus. patebit
corꝑalib oculis ipsa etiam corꝑis armonia.
Sicq unusquisq tunc erit conspicabilis
alteri: sicut ñc ẽẽ non potest conspicabilis
sibi. Nunc autem corda nra quamdiui in
hac uita sumus. quia ab altero in alterum
uideri non possunt: non intra uitrea. sed̃
intra lutea uascula concludunt᷑. Cui sci¬
licet luto ꝑ passionem mentis inherere ꝓpħa
formidabat: cum diceret. Eripe me de luto:
ut ũ inheream. Quod nimirum habitacu¬

Expanded text:
Et erat structura muri ejus ex lapide jaspiEt erat structura muri ejus ex lapide jaspide; ipsa vero civitas aurum mundum, simile vitro mundo . Quia enim sancti omnes summa in ea beatitudinis claritate fulgebunt, instrucsim sibi in alternis cordibus patet, et cum uniuscujusque vuitus attenditur, simul et conscientia penetratur, 594 hoc ipsum aurum vitro mundo simile esse memoratur. Ibi quippe uniuscujusque mentem ab alterius oculis, membrorum corpulentia non abscondet, sed patebit animus, patebit corporalibus oculis ipsa etiam corporis harmonia, sicque unusquisque tunc erit conspicabilis alteri, sicut nunc esse non potest conspicabilis sibi. Vet. XXXII. Nunc autem corda nostra quandiu in hac vita sumus, quia ab altero in alterum videri non possunt, non intra vitrea, sed intra lutea vascula concluduntur, cui scilicet luto per passionem mentis inhaerere Propheta formidabat, cum diceret: Eripe me de luto, ut non inhaeream . Quod nimirum habitacu
Abbreviated transcription (Latin):
quippe ut suꝑius diximus: auro longe est
uilius. Et postquam dictum est. qd̾ aurrim
huic sapientie non equat᷑: ad huc quasi cres¬
cendo subuingit᷑. quod ei quoq nec iutrum
possit equari. S ipsa nos litera ab intellec¬
tu hystorico deficiens: ad indagandum al¬
legorie misterium mittit. Aurĩ namq me¬
tallum nouimus potiori metallis om̃ibus
claritate fulgere. Uitri uͦ natura est: ut
extͥnsecus uisum. pura intͥnsecus ꝑspicuita¬
te ꝑluceat. In alio metallo quicquid uitnse¬
cus continetur. absconditur: in uitro uͦ qͥ¬
libet liquor qualis continetur interuis talis
exteruis demonstrat᷑. atq ut ita dixerim.
om̃is liquor inuitreo uasculo clausus patet.
Quid g alud in auro uł uitro accipimus:
nͥ illam suꝑnã patͥam. illam beatoꝵ cuuum
societate᷑: quoꝵ corda sibi iuice & claritate
fulgent. & puritate trans lucent: quã iohan¬
nes in apocalypsi conspexerat cum dicebat.

Expanded text:
quippe, ut superius diximus, auro longe est quippe, ut superius diximus, auro longe est vilius; et postquam dictum est quod aurum huic sapientiae non adaequatur, adhuc quasi crescendo subjungitur quod ei quoque nec vitrum possit aequari. Sed ipsa nos littera ab historico intellectu deficiens, ad indagandum allegoriae mysterium mittit. Auri namqtallum novimus potiori metallis omnibus claritate fulgere. Vitri vero natura est, ut extrinsecus visum, pura intrinsecus perspicuitate perluceat. In alio metallo quidquid intrinsecus continetur, absconditur; in vitro vero quilibet liquor qualis continetur interius, talis exterius demonstratur, atque, ut ita dixerim, omnis liquor in vitreo vasculo clausus patet. Quid ergo aliud in auro vel vitro accipimus, nisi illam supernam patriam, illam beatorum civium societatem, quorum corda sibi invicem, et claritate fulgent, et puritate translucent? Quam Joannes in Apocalypsi conspexerat, cum dicebat:
Abbreviated transcription (Latin):
donicum lapidem. qui ut p̾diximus terrȩ
rubre tenet speciem designantur. ꝑ saphy¬
rum uͦ qͥa etherei est coloris. testamenti noui
congrue p̃dicatores accipimus: qui carnał
ꝓpaginis desidia postponentes. celestia sola
sectati sunt. Unde et ꝓpħa conspitiens cunc
transcendere: addmiratus ait. Qui sunt isti
qui ut nubes uolant: Acsi aꝑte dicat. Nos
ꝑ terram gradunur qui addhuc coniugus
implicamũr: & ꝓpagande soboli oꝑa carnd
im pendimus. Isti uͦ in terram ñ ambulant.
s ut nubes uolant: qui dum cȩlestia appe¬
tunt. de terrens desideriis nichil tangunt.
Ait eͦ. quia d̃i sapientia sardonico uel sa¬
phyro lapidi non confert᷑: ac si patent̃ insi¬
nuet dicens. Ci qui homo inter homines
ceruitur. nec in antiquis quisquã nec in no¬
uis patͥb equatur: qr ex deitate habet. qd̾
in humanitate quẽqua siilem non habet.
ei aurum uel uitrum. Quis hoc sanum sa¬
piens. uixta literam sentire dignet᷑  Uitiũ

Expanded text:
donychum lapidem, qui, ut praediximus, terrae donychum lapidem, qui, ut praediximus, terrae rubrae tenet speciem, designantur. Per sapphirum vero, qui aetherei est coloris, testamenti novi congrue praedicatores accepimus, qui carnalis propaginis desideria postponentes, coelestia sola sectati sunt. Unde et propheta, conspiciens cuncttranscendere, admiratus ait: Qui sunt hi qui ut nubes volant ? Ac si aperte dicat: Nos per terram gradimur, qui adhuc conjugiis implicamur, et propagandae soboli opera carnis impendimus; isti vero in terra non ambulant, sed ut nubes volant, qui dum coelestia appetunt, de terrenis desideriis nihil tangunt. Ait ergo quia Dei sapientia sardonycho, vel sapphiro lapidi non confertur, ac si patenter insinuet, dicens: Ei qui homo inter homines cernitur, nec in antiquis quisquam, nec in novis patribus aequatur, quia ex Deitate habet quod in humanitate quemquam similem non habet. ebunt ut vitrum.---Quis hoc sanum sapiens juxta litteram sentire dignetur? Vitrum
Abbreviated transcription (Latin):
rubre similitudinẽ tenet : saphyrus uͦ aeriã
habet speciem. Possunt g in sardonico per
terram rubram homines: in saphyro autem
ꝑ aeriam uisionem angłi designari. Nam cũ
terre rubre speciem lap̾is sardonicus ħabeat.
ñ immerito hominẽ designat: qr & adam qͥ
pͥmus est conditus. latinõ sermone terra rubra
nominat᷑. Quid est gͦ quod dicit᷑. qr hec sapi¬
entia lapidi sardomĩco uł saphyro non confer¬
tur᷑ nisi quod is qui est di uͥtus & di sapientia
ei nec in terra primi homines. nec in celo an¬
geli comparentur: Unde & ꝑ psalmistam
dicit᷑. Quis in nubib equabitur domino.
aut quis similis erit d̃o int̾ filios di : ꝑossunt
autẽ ꝑ sardonicum lapidem patres testam̃ti
ueteris: ꝑ saphyrum uero p̾dicatores expͥmi
testamenti noui. Illi quippe quamuis mag¬
nam iusticie uitam tenerent: carnãi tamen
ꝓpagini seriuebant. Quia gͥ constat quod q̃¬
dam terrena agerent: non unmerito ꝑ sar¬

Expanded text:
rubrae similitudinem tenet, sapphirus vero aeream rubrae similitudinem tenet, sapphirus vero aeream habet speciem. Possunt ergo in sardonycho per terram rubram homines, in sapphiro autem per aeream visionem angeli designari. Nam cum rubrae terrae speciem lapis sardonychus habeat, non immerito hominem designat, quia et Adam, qui primus est conditus, Latino sermone terra rubra nominatur. Quid est ergo quod dicitur, quia haec sapientia lapidi sardonycho, 593 vel sapphiro non confertur, nisi quod is qui est Dei virtus, et Dei sapientia, ei nec in terra primi homines, nec in coelo angeli comparentur? Unde et per Psalmistam, dicitur: Quis in nubibus aequabitur Domino, aut quis similis erit Deo inter filios Dei ? Vetautem per sardonychum lapidem patres testamenti veteris, per sapphirum vero praedicatores exprimi testamenti novi. Illi quippe quamvis magnam justitiae vitam tenerent, carnali tamen propagationi serviebant. Quia igitur constat quod quaedam terrena agerent, non immerito per sar
Abbreviated transcription (Latin):
in dictis suis pulcra uideri appetit nitore
sermonis: s integͥtate ueritatis. In manda¬
tis gͥ siuis dĩ sapiẽntia non confertur tinctiᷤᷤ
uidĩȩ colorib: qr dum fucata eloquentiȩ or¬
nam̃ta non habet. quasi uestis sine tinctura
placet. Quam fucationẽ tincturȩ bene pau¬
lus despexerat: cum dicebat. Quȩ & loquim᷑
non un doctis humane sapientie uerbis: sedin
doctrina sp̃c. Qalebat quippe hanc sapienti¬
am sola puritate ueritatis ostendere. non
autẽ eloquii tinctione fucare. S equitur.
non esse quis nesciat: Et dum multi alĩ p̃¬
tiosi sint lapides. qui longe istos estimatione
magnitudinis antecellant. cur saphyrus
uł sardonicus potissimum p̃tiosus nomina¬
tus est. cum uterq lapis sit alioꝵ lapidum
comparatione uilissimus: nisi ut eos lapideᷤ
qui pretiosi descͥbuntur. dum pͣtiosos non
esse cognoscunus. in eoꝵ intelligentiam
aliud exqͥramus : Sardonicus quippe terrȩ

Expanded text:
in dictis suis pulchra videri appetit nitore in dictis suis pulchra videri appetit nitore sermonis, sed integritate veritatis. In mandatis igitur suis Dei sapientia non confertur tinctis Indiae coloribus, quia dum fucata eloquentiae ornamenta non habet, quasi vestis sine tinctura placet. Quam fucationem tincturae bene Paulus despexerat, cum dicebat: Quae et loquimur non in doctis humanae saplentiae verbis, sed in doctrina spiritus . Malebat quippe hanc sapientiam sola puritate veritatis ostendere, non autem eloquii tinctione fucare. Sequitur: non esse quis nesciat? Et dum multi alii pretiosi sint lapides, qui longe istos aestimatione magnitudinis antecellant, cur sapphirus vel sardonychus potissimum pretiosus nominatus est, cum uterque lapis iste aliorum lapidum comparatione vilissimus sit? nisi ut eos lapides qui pretiosi describuntur, dum pretiosos non esse cognoscimus, in eorum intelligentia aliud exquiramus. Sardonychus quippe terrae
Abbreviated transcription (Latin):
Quid enim ꝑ indiam quȩ nigrum populũ
mitit. nisi hic mundus accipit᷑: in quo uita
hominũ ꝑ culpam obscura generatur: Tinc¬
ti autẽ colores sunt indiȩ. huius mundi sapi¬
entes: qui quamuis ꝑ infidelitatẽ & plerũq
ꝑ actionem fedi sint: ante humanos oculos
tam̃ suꝑducte honestatis colore fuscantur.
S coȩterna di sapientia. tinctis indie colori¬
b non confertitr qr quisquis hanc ueraciter
intelligit: ab his hominib quos mundus
sapientes coluit: quam longe distet agnoscit.
Ipsaq euis mandatoꝵ uerba. ab huius mun¬
di sapͥientib differunt: qui dum intendunt
eloquentiȩ. eoꝵ dicta quasi pulcra apparent
specie & fucatione tincture: & cum rerum
uirtute careant. aliud se ẽẽ quam sunt
uerboꝵ compositionib quasi suꝑductis co¬
lorib mentiuntur. At contra doctrina sapi¬
entiȩ & p̃dicatione pulcra est: & pura uerita¬
te conspicua. Nec aliud se ꝑ fallatiam p̾ten¬
dit exteriuis & aliud se seruat interuis. Neq

Expanded text:
Quid enim per Indiam quae nigrum populum mittit, nisi hic mundus accipitur, in quo vita hominum per culpam obscura generatur. Tincti autem colores indiae, sunt hujus mundi sapientes; qui quamvis per infidelitatem et plerumque per actionem foedi sint, ante humanos tamen oculos superductae honestatis colore fucantur. Sed coaeterna Dei sapientia tinctis Indiae coloribus non confertur, quia quisquis hanc veraciter intelligit, ab his hominibus quos mundus sapientes coluit quam longe distet agnoscit. Ipsaque ejus mandatorum verba ab hujus mundi sapientibus differunt, qui dum intendunt eloquentiae, eorum dicta quasi pulchra apparent specie, et fucatione tincturae; et cum virtute rerum careant, aliud se esse quam sunt verborum compositionibus, quasi superductis coloribus, mentiuntur. At contra, doctrina sapientiae et praedicatione pulchra est, et pura veritate conspicua; nec aliud se per fallaciam praetendit exterius, et aliud reservat interius; neque
Abbreviated transcription (Latin):
ȩterno patre nascitur: eius uia occulta est.
Unde ꝑ ꝓpħam dicitur. Generationem illiꝰ
quis enarrabit: locus uͦ intelligentie eius
est humana mens: qmn hec di sapientia dum
repleuerit. sc̃am facit. Quia gͦ & inuisibilis
est de quo prodiit. & incertum nobis ẽ in
cuius mente intellecta requiescat: recte nc̃
locus intelligentie : Sed hoc ualde mirum ẽ:
quod protinus subinfert᷑. Abscondita est ab
oculis omnium uiuentium. Sapientia qͥppe
quȩ deus est. si oculis om̃ium uiuentium
occulta esset : hanc proculdubio scõꝵ nemo
uidisset. Sed ecce huic sententie iohannem
audio concordantem: qui ait. Deum nemo
uidit uiquam. Rursumq cum testamenti
ueteris patres intueor: multos hoꝵ teste ipsa
sacrȩ lectionis hẏstoria. dm̃ uidisse cognosco.
uidit quippe iacob dnm: qui ait. Uidĩ dnĩu
facie ad faciem: & salua facta est anima mea.

Expanded text:
aeterno Patre nascitur, ejus via occulta est. aeterno Patre nascitur, ejus via occulta est. Unde et per prophetam dicitur: « Generationem illius quis enarrabit? » Locus vero intelligentiae ejus est humana mens, quam haec Dei sapientia, dum replevit, sanctam facit. Quia ergo et invisibilis est de quo prodiit, et incertum nobis est in cujus mente intellecta requiescat, recte nunc locus intelligentiae? Sed hoc valde mirum est, quod protinus subinfertur: Abscondita est ab oculis omnium viventium. Sapientia quippe, quae Christus est, si oculis omnium viventium occulta esset, hanc procul dubio sanctorum nemo vidisset. Sed ecce huic sententiae Joannem audio concordantem, qui ait: Deum nemo vidit unquam . Rursumque cum testamenti veteris Patres intueor, multos horum, teste ipsa sacra lectionis historia, Deum vidisse cognosco. Vidit quippe Jacob Dominum, qui ait: Vidi Dominum facie a
Abbreviated transcription (Latin):
tem in se uͥtutum gram quam acceꝑunt.
H inc est enim quod sponsi uoce  scã eccłia d̾r
enim sc̃a eccł̃ia cęlestem uitam naturaliter
memoratur. Et notandum quod suꝑuis
cum dixisset. non confertur tinctis indie
colorib: eosdem colores non intulit mun¬
dos. H oc uero in loco. ut tincturam uera¬
cium uͥtutum ab illa philosophoꝵ fucatio¬
ne distingueret: tincturas dicens addidit
mundissimas. Tincture enim mundissimȩ
recte nominant᷑. hu qui pͥus ꝑ praua oꝑa
fedi fuerant: suꝑueniente tamen sp̃u inito¬
re gr̃e uestiuntur: ut longe aluid appare¬
ant ẽẽ qͣm erant. Uude etiam baptisma
idest tinctio dicit᷑: ipsa nr̃a in aquã descen-¬
sio. Tingumur quippe: & qui pͥus indeco¬
ri eramus. deformitate uicioꝵͥ accepta fide
reddimur pulcri grã & ornamento uͥtutũ.
magnoꝑe est. quod a scõ uiro requiritur.
unde sapientia ueniat. Ab eo & enim uenit:
a quo orta est. Sed quia ab inuisibili & co¬

Expanded text:
tem in se virtutum gratiam, quam acceperunt. tem in se virtutum gratiam, quam acceperunt. Hinc est enim quod sponsi voce de sancta Ecclesienim sancta Ecclesia coelestem vitam naturaliter memoratur. Et notandum, quod superius cum dixisset: Non conferetur tinctis Indiae coloribus, eosdem colores non intulit mundos; hoc vero in loco, ut tincturam veracium virtutum ab illa philosophorum fucatione dismundissimas. Tincturae enim mundissimae recte nominantur hi qui prius per prava opera foedi fuerant, superveniente tamen spiritu, nitore gratiae vestiuntur, ut longe aliud appareant esse quam erant. Unde etiam baptisma, id est tinctio, dicitur ipsa nostra in aquam descensio. Tingimur quippe, et qui prius indecori eramus deformitate vitiorum, accepta fide reddimur pulchri gratia et ornamento virtutum. magnopere est, quod a sancto viro requiritur unde sapientia veniat. Ab eo etenim venit a quo orta est. Sed quia ab invisibili et co
Abbreviated transcription (Latin):
Ut in illa quoq suꝑna ciuitate nullum ꝑ¬
uenire adequalitatem unigeniti demons¬
traret: addidit. Non adequabitur ei aurũ
uł uitrum. Ut ꝓpħas quoq ei subẽe̾ ostende¬
ret: ad̾uixit. Nec cominutabunt᷑ pro ea¬
uasa auri excelsa & eminentia: nec comine¬
morabunt᷑ comꝑatione euis. Trahitur enim
ꝑ suꝑbiam scindunt: addidit. Non adequa¬
bitur ei toparium de ethiopia. Ac si pa¬
tenter insinuet dicens. Nii qui ex peccati
nigredine ad conuersionem uenunt.
equari d̃o homini non possunt: qͣmius
multis colorum uirtutib resplendere uide¬
antur. Quoꝵ ut suꝑbia refutetur: apte
cantur hii qui ueraciter sunt humiles: &
ueraciter sancti. Qui sciunt quidem quia
ex semet ipsis uirtutum speciem non habets.
s hanc ex dono gr̃e suꝑuemientis tenent.
Tuicti enim nonꝰ essent: si sc̃itatem natura¬
liter habuissent. S mundissime tinc̾turȩ
sunt: qr humiliter custodiunt siquenien

Expanded text:
Ut in illa quoque superna civitate nullum pUt in illa quoque superna civitate nullum pervenire ad aequalitatem Unigeniti demonstraret, addidit: Non adaequabitur ei aurum vel vitrum. Ut prophetas quoque ei subesse ostenderet, adjunxit: Nec comvasa auri, excelsa eminentia: nec commemorabuntur comparatione ejus. Trahitur enim erbiam scindunt, addidit: Non adaequabitur ei topazium de Aethiopia . Ac si patenter insinuet, dicens: Hinigredine ad conversionem veniunt, aequari Deo homini non possunt, quamvis multis colorum virtutibus resplendere videantur. Quorum ut superbia refutetur, apte cantur hi qui veraciter sunt humiles et veraciter sancti, qui sciunt quidem quia ex semetipsis virtutum speciem non habent, sed hanc ex dono gratiae supervenientis tenent; tincti enim non essent, si sanctitatem naturaliter habuissent. Sed mundissimae tincturae sunt, quia humiliter custod
Abbreviated transcription (Latin):
ciosus forma p̃ filiis hominum. ꝑ diuini¬
tatẽ: ipse de quo dictum est. Uidimus
eum & non erat aspectus: & non erat spe¬
cies ei neq decor. ꝑ humanitatem. Ipse
ante scła de patre sine matre: ipse in fine
scłoꝵ de matre sine patre. Ipse templum
ipse conditor templi. Ipse auctor oꝑis.
pse opus auctori ᷤ: manens unus ex utraꝙ
& un utraq natura. nec naturaꝵ copulati¬
one confusus: nec naturaꝵ distinctione ge¬
minatus. Sed̃ quia non hec tractanda sus¬
cepimus: ad exponendi ordinẽ redeamus.
longe distare ab hac sapientia angelos de¬
monstraret: dixit. Non dabitur auruim
obrirum proea. Qui ut antiquos etiampa¬
tres sacͥ eloquii tractatores inferiores osten¬
deret: aduiixit. Nec appendetur argentũ
i commutatione eius. Ut philosophoꝵ
quoq sapientiam. huic demonstraret lon¬
ge subesse: intulit. Non confertur tinc¬
tis indiȩ coloribus. Atq subuinxit: nec
lapidi sardonico p̃tiosissimo uł saphiro.

Expanded text:
ciosus forma prae filiis hominum per diviniciosus forma prae filiis hominum per divinitatem, et ipse de quo dictum est: Vidimus eum, et non erat aspectus, et non est species ei neque decor , per humanitatem. Ipse ante saecula de Patre sine matre, ipse in fine saeculorum de matre sine patre. Ipse templum, ipse conditor templi; ipse auctor operis, ipse opus auctoris; manens unus ex utraque et in utraque natura, nec naturarum copulatione confusus, nec naturarum 599 distinctione geminatus. Sed quia non haec tractanda suscepimus, ad exponendi ordinem redeamus. longe distare ab hac sapientia angelos demonstraret, dicit: Non dabitur aurum obryzum pro ea. Qui ut antiquos etiam Patres sacri eloquii tractatores inferiores ostenderet, adjunxit: Nec appendetur argentum in commutatione ejus. Ut philosophorum quoque sapientiam huic monstraret longe subesse, intulit: Non conferetur tinctis Indiae coloribus. Atque subjunxit: Nec lapidi sardonycho pretiosissimo, vel sapphiro.
Abbreviated transcription (Latin):
non sicut iste hereticus desipit. alter in bu¬
ut deus eẽt accepit: s nuntiante angelo
& adueniente spͥũ. mox uerbum in utrro
mox intra uterum uerbum caro. & ma¬
nente incommutabili essentia. quȩ ei ẽ cũ
patre & cum spu scõ coeterna. assumꝑsit
intra uirginea uiscera. ubi & impassibilis
pati & immortalis mori. & eternus aute se¬
cula temporalis possit eẽ infine scł̃oꝵ: ut
ꝑ ineffabile sacramentum conceptu sc̃o
& partu inuuiolabili scłm ueritatem ut¬
usq naturȩ eadem uirgo & ancilla dni
eeͣt & mater. Sic quippe ei ab helisabeth
dicitur. Unde hoc uͥ ut ueniat mater
domini mei adme ͦ Et ipsa uirgo conci¬
piens dicit. E cce ancilla dominiꝰ fiat mͥ
scđłm uerbum tuum. Et quamuis ipse
aluid̃ ex patre. aliuã ex curginẽ. non tam̃
alius ex patre. alius ex iurgĩne: s ipse est
ȩternus ex patre. ipse temꝑalis ex matre.
Ipse qui fecit: ipse qui factus est. Ipse spe¬

Expanded text:
non sicut iste haereticus desipit, alter in hunon sicut iste haereticus desipit, alter in huut Deus esset accepit, sed nuntiante angelo, et adveniente Spiritu, mox Verbum in utero, mox intra uterum Verbum caro, et manente incommutabili essentia, quae ei est cum Patre et cum sancto Spritu coaeterna, assumpsit intra virginea viscera unde et impassibilis pati, et immortalis mori, et aeternus ante saecula temporalis posset esse in fine saeculorum, ut per ineffabile sacramentum, conceptu sancto, et partu inviolabili, secundum veritatem utriusque naturae, eadem virgo et ancilla Domini esset et mater. Sic quippe ei ab Elisabeth dicitur: Unde hoc mihi, ut veniat mater Domini mei ad me ? Et ipsa Virgo concipiens dixit: Ecce ancilla Domini; fiat mihi secundum verbum tuum . Et quamvis ipse aliud ex Patre, aliud ex Virgine, non tamen alius ex Patre, alius ex Virgine, sed ipse est aeternus ex Patre, ipse temporalis ex matre; ipse qui fecit, ipse qui factus est; ipse spe
Abbreviated transcription (Latin):
in iniquitatib conceptus sum: & in delictiᷤs
peꝑit me mater mea. Ille autem solus uera
citer sc̃s natus est: quiut ipsam conditionẽ¬
nr̃e nature corruptibilis uinceret:ex com¬
mixtione carnalis copule conceptus non est.
Huic se sapientiȩ quasi quoddam topariũ
de ethiopia equari uoluit: cum quidam
s ꝑ prouectum gre dm̃ putauit: ꝑuersa al¬
legatione astruens eum purum hominem
natum. s ut deus esset ꝑ meritum ꝓfecisse:
atq ob hoc estimans & se & quosliħet alios
ei posse coequari. qui filii di ꝑ grãm fiunt :
non intelligens. non attendens. qͥa non ad¬
equabitur ei toparium de ethiopia. Aliud̃
est enuum natos homines grãm adoptionis
acciꝑe: aliud unum singłariter ꝑ diuinita¬
tis potentiam dm̃ ex ipło conceptu prodisse.
hi ec equari potest unigeniti gła habita ꝑ
naturam: alus acceptã ꝑ grãm. Mediator
quippe qđi atq hominum homo xp̃c ihesuᷤᷤ

Expanded text:
in iniquitatibus conceptus sum, et in delictis in iniquitatibus conceptus sum, et in delictis peperit me mater mea . Ille autem veraciter solus sanctus natus est qui ut ipsam conditionem naturae corruptibilis vinceret, ex commixtione carnalis copulae conceptus non est. Huic se sapientiae quasi quoddam topazium de Aethiopia aequari voluit, cum quidam sed per profectum gratiae Deum putavit, perversa allegatione astruens cum purum homnatum, sed ut Deus esset per meritum profecisse, atque ab hoc existimans et se et quoslibet illos ei posse conon intelligens, non attendens, quia non adaequabitur ei topazium de Aethiopia. Aliud est enim natos homines gratiam adoptionis accipere, aliud unum singulariter per divinitatis potentiam Deum ex ipso conceptu prodiisse. Nec aequari potest gloriae Unigeniti habitae per naturam alia accepta per gratiam; Mediator quippe Dei atque hominum, homo Christus Jesus ,
Abbreviated transcription (Latin):
quod ad redimendam uideam ueniret dñs.
s ante gentilitas crederet. & postmodum¬
uidea sequeretur: sicut scͥptum est. donec
plenitudo gentium introiret. & sic omnisis¬
rael saluus fieret: dicit. Ethyͤpia p̾ueniet
manus eius do: idest pͥusquam udea cre¬
dat. saluandam se offert om̃ipotenti deo
peccatis ugra gentilitas. Toparium uͦ: p̃ti¬
osus lapis est. Et qr greca lingua pan om̃e
dicit᷑: pro eo quod onĩni colore resplendet.
topazium quasi topanzium uocatur. Dũ
uero in dm̃ conuersa gentilitas. credidit:
ex ea multi ita sunt done sp̃c locupletati.
ut quasi multis colorib sic multis uirtuti¬
b luceant. S ed ne acceptis quisquã uir¬
tutib extollatur: a sc̃o uiro nunc dicit᷑.
Non adequabitur ei topariũ de ethiopia.
Ac si aꝑte diceretur. Nullus scoꝵ quib lib&
uirtutib plenus existat. tamen igredine
mundi conceptus. equari potest eĩ : de quo
utocabitur filius di. Nos quippe & si sancti
mur. ut cum ꝓpħa dicamus. E oce enim̃

Expanded text:
imendam veniret Dominus; sed ante gentilitas crederet, quam Judaea sequeretur, sicut scriptum est: Donec plenitudo gentium intraret, et sic omnis Israel salvus fieret , dicit: Aethiopia praeveniet manus ejus Deo , id est, priusquam Judaea credat, salvandam se offert omnipotenti Domino, peccatis nigra gentilitas. Topazium vero pretiosus lapis est; et quia Graeca lingua πᾶν omne dicitur, pro eo quod omni colore resplendet topazium, quasi topandium vocatur. Dum vero in Deum conversa gentilitas credidit, ex ea multi ita sunt dono Spiritus locupletati, ut quasi multis coloribus, sic multis virtutibus luceant. Sed ne acceptis quisque virtutibus extollatur, a sancto viro nunc dicitur non adaequabitur ei topazium de Aethiopia. Ac si aperte diceretur: Nullus sanctorum quibuslibet virtutibus plenus, ex ista tamen nigredine mundi collectus aequarvocabitur Filius Dei. Nos quippe, etsi sancti mur, ut cum Propheta dicamus: Ecce enim
Abbreviated transcription (Latin):
uisitatorib tanto postiodum maior ueni¬
ret. potentia medici. quantomagis inorbꝰ
creuisset egroti. Quia uͦ millus uice euis
ad saluanddos nos mutit᷑. dicat᷑ recte. nec
appendetur argentum in commutatione eiusꝰ.
quonĩa uita uistoꝵ p̃dicantium quantalibo
scĩtatis luce polleat: aduentum nobis suꝑnȩ
sapientie ꝑ suam p̃sentiam non cominutat.
S fuere multi gentilium. qͥ mundi huius
sapientum disciplinis dediti. ea quȩ sunt
uter homines honesta seruarent: & saluan¬
dos seruata honestate se crederent: ne iam
mediatorem cũi & hominum quererent. cũ
quasi sufficientẽ sibi philosophoꝵ doctrina
tenerent. In quoꝵ despectu mox subditur.¬

Expanded text:
visitatoribus, tanto postmodum major venivisitatoribus, tanto postmodum major veniret potentia medici, quanto magis morbus crevisset aegroti. Quia vero nullus vice ejus ad salvandos nos mittitur, dicatur recte: Nec appendetur argentum in commutatione ejus, quoniam vita justorum praedicantium quantalibet sanctitatis luce poileat, adventum nobis supernae 592 sapientiae per suam praesentiam non commutat. Sed fuere multi gentilium qui, mundi hujus sapientum disciplinis dediti, ea quae sunt inter homines honesta servarent, et salvandos servata honestate se crederent, nec jam mediatorem Dei et hominum quaererent, cum quasi sufficientem sibi philosophorum doctrinam tenerent. In quorum despectu mox subditur
Abbreviated transcription (Latin):
bas hominum respłenduit luce uirtutũ.¬
S quia lex peccata indicare potuit ũ auferre:
non quisquam ueterũ patrum. non legis la¬
tor moyses. humani generis redẽptor extitit.
Argentum gͦ in cominutatione hunus sapi¬
ent᷑ie non appenditur: qr quilib& sc̃i ẽẽ po¬
tuerunt. in comꝑatione unigeniti filii. nul¬
lius meriti fuisse pensant᷑. Qui nisi huius
sapientiȩ seruos se cognoscerent: sc̃i nullatenꝰ
fuissent. Ad hoc quippe illi missi sunt. ut in
cordib hominum uiam huic sapientie pre¬
dicando p̾pararent: neq ut pro ea s ꝑ eam
subiectos populos regerent. Quia enim cer¬
tum erat quod ꝑ accessum tempoꝵ deficien¬
tis scl̃i languores excrescerent: actum ẽ ut
ȩterna dei sapientia in fine scłoꝵ ꝑ semet¬
ipsam ueniret add grandem hunc et nimiȩ
infirmitatis egrotum. idest ꝑ totum mun¬
dum iacens languidum genus humanum.
ut transmissis pri p̃dicatorib quasi qͥbꝰdam

Expanded text:
bas hominum respbas hominum respSed quia lex peccata indicare potuit, non auferre, non quisquam veterum patrum, non legislator Moyses humani generis redemptor exstitit. Argentum ergo in commutatione hujus sapientiae non appenditur, quia quilibet sancti esse potuerunt, in comparatione unigeniti Filii Dei nullius meriti fuisse pensantur, qui nisi hujus sapientiae servos se esse cognoscerent, sancti nullatenus fuissent. Ad hoc quippe illi missi sunt, ut in cordibus hominum viam huic sapientiae praedicando praepararent, neque ut pro ea, sed per eam subjectos populos regerent. Quia enim certum erat quod per accessum temporum deficientis saeculi languores excrescerent, actum est ut aeterna Dei sapientia in fine saeculorum per semetipsam veniret ad grandem hunc et nimiae infirmitatis aegrotum, id est per totum mundum jacens languidum genus humanum, ut transmissis prius praedicatoribus, quasi quibusdam
Abbreviated transcription (Latin):
qui in ea in qua sunt conditi innocentia
ꝑdurantes. & fulgent claritate iusticie: et
nullis uł minimis maculantur sordib cul
pe. S ed quia pro hac sapientia nullus an¬
geloꝵ redemptor humani generis mutendꝰ
fuit. ne quis spem in his quos inadutorio
hominũ sepius appariusse didicimus ange¬
lis poneret: dictum est. non dabitur aurũ
obrirum pro ea. Acsi aꝑte diceretur. ꝑ se¬
met ipsam sapientia manifestabit᷑. ut hu¬
manum genus aculpa redimat᷑. Nullus
uice enis angelus mitit᷑. qr ꝑ creatorem ne¬
cesse est ut creatura liberetur. Unde & in
gis latore ponerent. & sue salutis auctore
moysen putarent: sicut cuidam sanato ma¬
ledicentes dicunt. Tu sis discipulus euis.
nos enim moysi discipuli sumus. Inde ad¬
buc congrue subinfertur. Nec appendetur
argentum in comimutatiõe e. Quia enim
argento sepe eloquia diuina signant᷑: pos¬
sũnt argenti uocabulo etiam eiusdem elo¬
quii scͥptores intelligi: quoꝵ uita inter tur¬

Expanded text:
qui in ea quae sunt conditi innocentia perdurantes, et fulgent claritate justitiae, et nullis vel minimis maculantur sordibus culSed quia pro hac sapientia nullus angelorum redemptor humani generis mittendus fuit, ne quis spem in his, quos in adjutorium hominum saepe apparuisse didicimus, angelis poneret, dictum est: Non dabitur aurum obryzum pro ea. Ac si aperte diceretur: Per semetipsam sapientia manifestabitur, ut humanum genus a culpa redimatur. Nullus vice ejus angelus mittitur, quia per creatorem necesse est ut creatura liberetur. Unde et ingislatore ponerent, et suae salutis auctorem Moysen putarent, sicut et cuidam sanato maledicentes dicunt: Tu discipulus sis ejus, nos enim Moysi discipuli sumus . Unde adhuc congrue subinferargentum in commutatione ejus. - Quia enim argento saepe eloquia divina signantur, possunt argenti vocabulo etiam ejusdem eloquii scriptores intelligi, quorum vita inter tur