comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ic si eet ꝓpħa. sciret utiq
raciter apud se suꝑb & fallaciter
iustꝰ. egram rep̾hendit de egritu¬
dine. & medicũ de subuentione:
egrotabat & ignorabat:
nter duos aut̃ egros mediẽ ...¬
Saderat. sed unꝰ eger in febre inte¬
grũ sensũ tenebat: alt̾ u in febre
carnis. & sensũ ꝑdiderat mentis:
Iua quippe siebat qd fecerat. pharisẽ¬
us aut̃ falsa iusticia elocus. uim suȩ
ualitudinis exaggerabat: In egritu¬
dine gͦ & sensũ ꝑdiderat. qͥ hoc ipsũ
quoq qd a salute longe ee̾t ignora

Expanded text:
ic si esset propheta, sciret utique raciter apud se superbus et fallaciter iustus; egram reprehendit de egritudine et medicum de subuentione; aegrotabat, et ignorabat. nter duos autem aegros medicus aderat; sed unus aeger in febre integrum sensum tenebat, alter vero in febre carnis et sensum perdiderat mentis. Illa quippe flebat quod fecerat; Pharisaeus autem de falsa justitia elatus, vim suae invaletudinis exaggerabat. In aegritudine ergo et sensum perdiderat, qui hoc ipsum quoque, quod a salute longe esset, ignora
Abbreviated transcription (Latin):
Sc̃s hermes ait Ego p̾fecturam
non ꝑdidi: sed mutaui: Nam
dignitas t̾rena a terris tollitur
ac nuitat᷑. dignitas uͦ celestis:
et̾na sublimitate subsistit: Dicit
ei quirinus Miror te prudentẽ
uirũ ad tantã stultitiã deue¬
nisse. ut credas te extra uitam
istã aliquid habiturũ: postquã
cineres humani corporis ita ad
nichilũ redigentur: ut nec ipsa
Et ego ante hos annos deridebã.
dicebam Dixit ei quirmꝰ: fac &
me ꝓbare. ut si ita est sicut tu
credidisti: & ego credam: ¶
ermes dixit: Sc̃s alexander qui
Ihabetur in uinculis. hic me do¬
cuit: Audiens hȩc quirinꝰ: maledi

Expanded text:
Sanctus Hermes ait: Praefecturam non perdidi, sed mutavi. Nam dignitas terrena a terris tollitur, ac mutatur; dignitas vero coelestis aeterna sublimitate subsistit. Dicit ei Quirinus: Miror te prudentem virum ad tantam stultitiam devenisse, ut credas extra istam vitam te aliquid habiturum, postquam cineres humani corporis ita ad nihilum redigantur ut nec ossa Et ego ante hos annos illam deridebam, dicebam. Et Quirinus: Fac et me probare, ut si ita est sicut tu credidisti, et ego credam. Beatus Hermes dixit: Sanctus Alexander, qui habetur in vinculis, haec me docuit. Audiens haec Quirinus coepit
Abbreviated transcription (Latin):
terrogaui dicens: Fac me probare
iuste te credidisse. & tu michi no¬
minasti hominẽ mag ũ quem¬
ego in uinculis habeo: & in car¬
ceris ima conclusũ: Et ideo mox¬

Expanded text:
rogavi dicens: fac me probare juste te credidisse; et tu mihi nominasti hominem magnum, quem in vinculis habeo, et in carceris ima conclusum. Si verum
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntatẽ non puniat. punit effec¬
tũ: ne adulteriũ facias. finge. in ꝑse¬
cutione aliquã uirginẽ ꝓstitutã: Hȩc
apud ȩugłiũ. quia uoluntate non
peccauit uirgo susciptt᷑: in lege qͦsi
corrupta uirgo repudiat᷑:¬

Expanded text:
oluntatem non puniat, punit effectum, ne adulterium facias. Finge in persecutione aliquam virginem prostitutam. Haec apud Evangelium, quia voluntate non peccat, virgo suscipitur: in Lege quasi corrupta repudiat
Abbreviated transcription (Latin):
te ad lupanar duci. ut dũ fueris scor
mentis:. Nã & si in manu mea thura
ponas. &. ꝑ manũ meã iacias in sacͥ¬
ficiis: ds̃ hec attendit & ridet: De sen¬
sib enĩ & de uoluptatib iudicat¬
Hã sic patit᷑ uiolatorẽ castitas sic̃¬
homo serpentẽ. sic̃ latronẽ. sic̃ bar¬
barũ: Nam si me inuitã uiolari
feceris. castitas mͥ dupli cabit᷑ ad co¬
tonã: Paschasiꝰ dixit: Ibi te faciam
sub turpitudine expiare. nͥ mͦ
ceri moniis consenseris augustoꝵ:
lucia dixit: Iam dixi. tu uoluntatẽ
meã ñquã poteris ad consensũ ꝓuo¬
care peccati: Ceterũ qͥcqͥd feceris cor¬
pori qd̃ in potestate tua uideris
habere : hoc ad ancillã xp̃i ꝑtinẽre
ñ poterit:¬

Expanded text:
te ad lupanar duci . ut| dum mentis : nam et si in manu mea thura ponas, et per manum meam facias sacrificium, Deus haec attendit, et ridet; de sensibus enim et voluntatibus judicat. Sic patitur violatorem castitatis, sicsicut serpentem.| sicut latronem . sicut barbarum. Nam si inuitam me| uiolare feceris. Castitas mihi duplicabitur ad coro| nam. Paucasius dixit ibi te faciam sub turpitudi| nes expiare nisi modo caerimoniis consenseris. Au| gostorum. Lucia dixit iam dixi+ tu uoluntatem meam| numquam poteris ad sensum prouocare peccati| citerum quidquid feceris corpori quod in potestate tua| uideris habere. Hoc ancillam christi pertinere non poterit
Abbreviated transcription (Latin):
Umum tibi e duob elige: Aut cum
uuiginib deȩ uestȩ sacrifica:. aut
cum meretricib scortaberis in con¬
tubernio lupanari. Et longe erunt
a te xp̃iani. qui te ita magicis arti¬
bus unbuerunt: ut hanc calamita¬
tem intrepido animo te perferre¬
posse confidas: Unde ut dixi. aut
sacrifica deȩ uestȩ ad laudẽ. gene¬
ris tui. aut ad ignominiã natali¬
um tuoꝵ. eris publicȩ abiectionis
scortum: Tunc beata agnes cum
ingenti constantia dixit: Si sci¬
res quis est ds m̃s. non ista tu¬
ex ore tuo proferres: Vnde quia
xp̃i. secura contempno minas
tuas: credens qd̾ nȩq sacrificẽ
idolis tuis: neq polluar sordib
alienis: Mecũ enĩ habeo custo¬
dem corporis mei. angłm dñi:
Nam unigenitꝰ dĩ filius quẽ ig¬
noras. murꝰ mͥ est impenetrabilis:
& custos michi ẽ numꝗͦ. dormi¬
ens. & defensor michi est in expu¬
autẽ tui ęrei sunt: ex quib
cũcumȩ melius fiunt ad usus

Expanded text:
Unum tibi e duobus elige, aut cum Unum tibi e duobus elige, aut cum virginibus deae Vestae sacrifica, aut cum meretricibus scortaberis in contubernio lupanari. Et longe erunt a te christiani, qui te ita magicis artibus imbuerunt, ut hanc calamitatem intrepido animo te posse perferre confidas. Unde, ut dixi, aut sacrifica deae Vestae ad laudem generis tui: aut ad ignominiam natalium tuorum eris publicae abjectionis scortum. Tunc beata Agnes cum ingenti constantia dixit: Si scires quis est Deus meus, non ista ex ore tuo proferres. Unde ego, Christi, secura contemno minas tuas, credens quod neque sacrificem idolis tuis, neque polluar sordibus alienis; mecum enim habeo custodem corporis mei angelum Domini. Nam unigenitus Dei Filius, quem ignoras, murus est mihi inexpugnabilis, et custos mihi est numquam dormiens, et defensor mihi est numquautem tui aut aerei sunt, ex quibus cacabi melius fiunt ad usus
Abbreviated transcription (Latin):
cum bonis ꝑfrui: si ẽgo hunc causa
amoris xp̃i nulla possũ ratione
respicere. quomͦ possũ idola muta
& surda. & sine sensu. & sine anima
colere. & ad iniuiriã sũmi dĩ cerui¬
ces meas uanis lapidib inclinare:
udiens hec .UII.¬
p̃fectus simphronius: dixit:
Cupio consultũ esse infantię tuę.
& adhuc te deos blasphemantẽ
iecirco differo. quia annos tuos
infra sensũ aspicio: Noli gͦ temet¬
ipsã ita despicere. ut motꝰ deorũ
incurras : Beata agnes dixit: Noli
infantiam corporalem ita in me
despicere. ut putes me te uelle ha¬
bere ꝓpitiũ: fides enĩ non in annis
mentes magis comprobat. quã¬
ȩtates: Deos aut̃ tuos quoꝵ motꝰ
me incurrere non iis: ipsis irasci
ꝑmitte. ipsis loqui: Ipsi hoc michi
p̃cipiant. ipsi iubeant se coli: ipsi
uibeant se adorari: Uerũ qm̃ te
ad hoc uideo teñdere qd impetra¬
re non poteris: quicꝗͥd tibi uidet᷑
exeroe: Simphionius p̃fectus dixit:

Expanded text:
cum bonis perfrui: si ergo hunc causa cum bonis perfrui: si ergo hunc causa amoris Christi nulla possum ratione respicere; quomodo possum idola muta et surda, et sine sensu et sine anima colere, et ad injuriam summi Dei cervicem meam vanis lapidibus inclinare? 6. Audiens haec praefectus Symphronius dixit: Cupio praebere consultum infantiae tuae, et adhuc te deos blasphemantem idcirco differo, quia annos tuos infra sensum aspicio. Noli ergo temetipsam ita despicere, ut motus deorum incurras. Beata Agnes respondit: Noli infantiam corporalem ita in me despicere, ut putes me te velle habere propitium. Fides enim non in annis, mentes magis comprobat, quam aetates. Deos autem tuos, quorum motus me incurrere 481 non vis; ipsis irasci permitte, ipsis loqui jube: ipsi hoc mihi praecipiant, ipsi jubeant se coli, ipsi jubeant adorari. Verum quoniam ad hoc video te tendere, quod impetrare non poteris, quidquid tibi videtur, exerce. 7. Symphronius praefectus dixit:
Abbreviated transcription (Latin):
idens itaq simphroniꝰ pͣfectus
tantã in puella constantiam:
parentes eiꝰ alloquit᷑ Et quia erant
nobiles & uini inferre non pote¬
rat: titulũ eis xp̃ianitatis opposu¬
it: Sequenti namq die: agnem
sibi p̾sentari uibet: Et iterũ iterũq
rẽpetens. replicare cepit de iuue¬
nis amore sermonẽ: Cumq om̃is
sermo eius casso labore deficeret.
sisfi eam iterum sius tribunalibꝰ
iussit: Cui & dixit: Suꝑsticio cri¬
stianoꝵ de quoꝵ te magiciᷤ artib
iactas. nisi a te fuerit segregata:
non poteris insaniã ahidere pec¬
toris tui. neq ȩquissimis consilus
p̃berẽ consensũ. Unde ad uenera ridã¬
deam uestã te properare necesse esi
ut si tibi ꝑseuerantia uirginitatis
placet. eius die noctuq sacrificus
uenerandis insistas Ad hȩc beata ag
nes dixit: Si filium tuũ quãuis
iniquo amore uexatũ. tamen ui¬
uentẽ hominẽ recusaui: hominẽ
utiq qui est & rationis capax qui
ambulare potest: & flore lucis inuꝰ

Expanded text:
idens itaque Symphronius praefectus tantam in puella constantiam, parentes ejus alloquitur: et quia erant nobiles, et vim eis inferre non poterat, titulum eis christianitatis opposuit. Sequente autem die Agnem sibi praesentari jubet: et iterum iterumque repetens, replicare coepit de juvenis amore sermonem. 5. Cumque omnes sermones ejus casso labore deficerent, sisti eam suis tribunalibus jussit, cui et dixit: Superstitio christianorum, de quorum te magicis artibus jactas, nisi a te fuerit segregata, non poteris insaniam abjicere pectoris, neque aequissimis consiliis praebere consensum. Unde te ad venerabiledeam Vestam properare necesse est, et si perseverantia virginitatis placet, ejus die nocteque sacrificiis reverendis insistas. Ad haec beata Agnes respondit: Si filium tuum, quamvis iniquo amore vexatum, tamen viventem hominem recusavi: hominem utique qui est rationis capax, qui ambulare potest, et fulgore lucis hujus
Abbreviated transcription (Latin):
arupendebut presentia. ue-¬
lut deuouerat in puericia᷑ es¬
timans ꝓ nichilo oĩa: p̃t̾ qđ erat
ȩt̃nȩ salutis gr̃a: Cglestib animo in¬
hiabat sese in holo caustum illi mac¬
tabat: qui ei singulare desiderium
factus erat Post ꝗͣ uͦ ab impiis inter¬
fectus palmam beatitudinis sc̃s ꝑce-¬
pit theodardus. fidelis treiec ten¬
sium catua pio pastore uiduãta:
cepit uehem̃t᷑ inquirere alium
summilem scĩtate. quemin eius loco
posset subrogare diu quesitisseru¬
tatisq omnib sanctior nemo uiuen¬
unc itaq ditatum honoribus
sc̃imonie. illustratũ conmertũs
parsimõmeꝰ sp̃s sc̃ĩ p̃eunte clem̃tia.
plebs trerectensium parit᷑ congrega¬
ta. ep̃m fieri elegit.: et in loco magis¬
ac palatinoꝵ procerum multitũdo
eius opinione cognita: illum in solio
pontificali sine mora constituerunt
sublimari: At uir mansuetus. omini
bonitate refertus. et bumilitatis qͣdi¬
bus ã xp̃o fundat᷑: indignũ se ministeri¬

Expanded text:
pendebat praesentia, veluti devoverat in pueritia, aestimans pro nihil omnia, praeter quod erat aeternae salutis gratia. Coelestibus animo inhiabat, sese in holocaustum illi mactabat qui ei singulare desiderium factus erat. Postquam vero ab impiis interfectus, palmam beatitudinis sanctus percepit Theodardus, fidelis Trajectensium caterva, pio pastore viduata, coepit vehementer perquirere alium similem sanctitate, quem in ejus loco posset subrogare. Diu quaesitis, scrutatisque omnibus, sanctior nemo invennc itaque ditatum honoribus sanctimoniae, illustratum commerciis parcimoniae, Spiritus sancti praeeunte clementia, plebs Trajectensium pariter congregata episcopum fieri elegit, et in loco magisoque celsitudo ac palatinorum procerum multitudo, ejus opinione cognita, illum in solio pontificali sine mora constituerunt sublimari. At vir mansuetus, omni bonitate refertus, et in humilitatis gradibus a Christo fundatus, indignum se mysteri
Abbreviated transcription (Latin):
ep̃m̃ se futurũ eẽ memorabat ¶
o quebat᷑ enĩ iam in illo sp̃s dñi:
qui illũ ad sacerdotiũ nutriebat:
Illa uͦ ut adolescentẽ & nescientẽ
qͥd diceret: respuebat: Sed postꝗͣ
edoctus liberalib disciplinis ex¬
urbe egressus est: profectusq in audi¬
torium p̃fecturȩ p̃torii. ita spleudide
causas ꝑorauit. ut eligeret᷑ a iuro
illustri ꝓbo tunc p̾fecto p̃torii: ad
consilium tribuendũ: Post qd consu¬
latus suscepit insignia. ut regeret

Expanded text:
pum se futurum esse memorabat; loquebatur enim in illo Spiritus Domini, qui illum ad sacerdotium nutriebat: illa vero ut adolescentem et nescientem quid diceret, respuebat. 5. Sed postquam edoctus liberalibus disciplinis, exUrbe egressus est, professusque in auditorio praefecturae praetorii, ita splendide causas peroravit; ut eligeretur a viro illustri Probo, tunc praefecto praetorii, ad consilium tribuendum. Post haec consularitatis suscepit insignia, ut regeret
Abbreviated transcription (Latin):
exteriꝰ quidẽ uilẽ. interiꝰ aut̃ re¬
tinentẽ magni p̾cu margaritas
Proforib autẽ petrȩ scilicet suꝑpo¬
sitȩ p̃fixa erant notamina. qͦrũ
interiꝰ busta iacebant: His sicut
diu optauerat inuentis. patefac¬
to a latere euacuatoq locello:
thesaurũ inuentũ uniꝰ sportellȩ
conelusit sinu Quȩ sportula
Sactenꝰ penes nos quasi noua ha¬

Expanded text:
exterius quidem vilem, interius autem reexterius quidem vilem, interius autem retinentem magni pretii margaritas. Pro foribus autem petrae scilicet superpositae praefixa erant notamina, quorum interius busta jacebant. His sicut diu optaverat inventis, patefacto a latere evacuatoque locello, thesaurum inventum unius sportellae conclusit sinu, quae sporta hactenus penes nos quasi nova ha
Abbreviated transcription (Latin):
simo radiare conspexeris. niuei
montis ad instar: notato certissi¬
me locũ. Nãq ibi inueniendũ
est: unde tuȩ curȩ finis imponat᷑.
aut̃ desiderio: primo qͥetis som̃no
ꝑ cepto. stratu sese excutiens. p̃cep¬
torũ haut segnis obtemꝑator exti¬
tit: Nãq p̃dictę solitudinis pla¬
ga respiciens. conspicit eminus
locũ lumine claro micantẽ. ceu cũ
luminarib facibꝰꝙ densis. locꝰ aliqͥs
ꝑfusus illustrat᷑. Quib uisis reue¬
rendus heros. gaudio repletus amplis¬
simo mundi gubernatori & scłoꝵ
rectori benedicens. in eisdẽ laudib
noctis t̾minũ expectabat: Qui cũ
diu prestolatꝰ affuisset. solisq glob
necdũ iubare suo mundi spatia
cõpleret: ad locũ intrepidꝰ ꝓperat.
cuiꝰ notator extiterat: Ibiq sicut
longe optauerat cuncta inueni¬
ens ꝓsꝑatori itineris sui grates in¬
nuineras rependit: Nãq locum
adiens. loculũ ibidem inuenit:

Expanded text:
simo radiare conspexeris nivei simo radiare conspexeris nivei montis instar, notato certa mente locum: namque ibi inveniendum est unde tuae curae finis imponatur.autem desiderio, primo quietis somno percepto stratu sese excutiens, praeceptorum senis haud segnis obtemperator exstitit. Namque praedictae solitudinis plagam respiciens conspicit eminus locum lumine claro micante, ceu cum luminaribus facibusque densis locus aliquis perfusus illustratur. Quibus visis reverendus heros gaudio magno repletus mundi Gubernatori et saeculorum Rectori benedicens in iisdem laudibus noctis terminum exspectabat. Qui cum diu praestolatus affuisset, solisque globus, necdum jubare suo mundi spatia ampla compleret, ad locum intrepidus properat cujus notator exstiterat: ibique sicut longe optaverat cuncta inveniens, prosperatori itineris sui grates innumeras rependit. Namque locum adiens loculum ibidem invenit,
Abbreviated transcription (Latin):
curus: in me tutã reperies fidẽ:
Et si dictis meis accõmo daueris¬
saurẽ: fortassis euã negotio tuo ꝓfu¬
turũ erit:¬
sta uͦ cum p̾dictꝰ dĩ famulus aurib
hausisset. cogitans qͥa in antiquis
sapientia est. & rerũ preteritarũ
cognitio. reputans etiã sic̃ postea
ipsiꝰ eum dñs p̃misisset: cõpellanti
nex paululũ defigens aspectus t̾rȩ.
uocemq infra fauces cõprimens: sic
demũ ora resoluit: Si mͥ qͣueͤ ꝓ tali
munere debent᷑ p̃mia digna repen
ꝑorantis audisset. nulla inquit
erit in munere dando difficultas.
quin om̃ia quȩ a me poscis dem:
tantũ est ut ꝓmissionis tuȩ meme.
dicta factis recompenses: Ad hȩc ille:
Cum inqͥt luci fuge noctis tempora
conticiniiq metas ꝓpinquare per¬
spexeris tune ad modicũ indulge
quieti: sed tecti addita linquens.
nudo sub aeris axe. in defessus
speculator adesto Cũq solitudi¬
nis huiꝰ locũ aliquẽ. lumine claris¬

Expanded text:
esto, in me tutam reperies fidem: esto, in me tutam reperies fidem: et si dictis meis fidem accommodaveris, fortassis etiam negotio tuo profuturum eritsta vero cum praedictus Dei famulus auribus hausisset, cogitans quia in antiquis est sapientia et rerum praeteritarum cognitio, reputans etiam sicut postea ipsum eum Dominum praemisisse, compellanti nex paululum terrae defigens aspectum, vocemque infra fauces comprimens, sic demum ora resolvit: Si mihi quae pro tali munere debentur praemia digna repend Dei perorantis audisset: Nulla, inquam, erit in munere dando difficultas quin omnia quae a me poscis dem, tantum est ut promissionis tuae memor dicta factis recompenses. Ad haec ille: Cum, inquit, lucifugae noctis tempora conticiniique metas propinquare prospexeris, tu ne ad modicum quidem indulge quieti, sed tecti adyta linquens, nudo sub aeris axe indefessus speculator adesto. Cumque solitudinis hujus locum aliquem lumine claris
Abbreviated transcription (Latin):
certans ociꝰ ꝑficere. qd̾ sibi in uinctũ
fuerat scm̃ mandatũ: .U.¬
andẽ itaq ꝑuenit ad locũ castri
qd uocatur cassinũ. ibidẽq pau¬
lisꝑ itineris finẽ imponens. expec¬
tabat euentũ rei: orans illũ qui ui¬
sionẽ suꝑius ꝓlatã reuelare dignatꝰ¬
fuerat. quiq se ad hoc opꝰ destinaue¬
issrat : ut non in uacuũ tantũ iter
consumi uellet. sed sicut ꝓmiserat.
techã thesauri sui ei reuelare dig
sa capiendi. loca ꝑagraret: & huc
illucq circũspitiens ocłoꝵ orbes euol¬
ueret sedulus explorator. conspici
id agentẽ. sic eũ prior affatur: Heus
tu inqͥt qͥb ab horis nr̃as adisti sedes.
cuiꝰ ue negotu grã: Adhec ille non
indagationi illiꝰ. ausus est ꝓpalare
cõmissũ sibi secretũ: Sed cũ iterato
suꝑ ipsa re int̾rogaret᷑. ipse tam̃ ne¬
gotiũ diuulgare metueret: hoc ab
eodẽ sene audiuit: Cur inqͥt me
secreti tui non efficis contiũ: Nlã
si delatoris scandalũ times. esto se

Expanded text:
ocius perficere quod sibi injunctum fuerat sanctum mandatum. Tandem itaque pervenit ad locum castri quod vocatur Cassinum: ibidemque paulisper itineri finem imponens, exspectabat eventum rei, orans illum qui visionem superius prolatam revelare dignatus est, quique se ad hoc opus destinaverat, ut non in vacuum tantum iter consumi vellet, sed sicut promiserat thecam thesauri sui ei revelare dignsa capiendi loca peragraret, et huc illucque circumspiciens oculorum orbes volveret sedulus explorator, conspicieid agentem sic eum prior affatur: Heus tu, inquit, quibus ab oris nostras adisti sedes, cujusve negotii gratia? Ad haec ille non indagini illius ausus est propalare commissum sibi secretum: sed cum iterato super ipsa re interrogaretur, ipse tamen negotium divulgare metueret, haec ab eodem sene audivit: Cur, inquit, me secreti tui non efficis conscium? Nam si delatoris scandalum caves, securus
Abbreviated transcription (Latin):
n hac qͥppe uita ꝓ suo nomine la¬
borantes. in alia p̾miũ sperare do¬
euit: id est in regeneratione cum
uidelicet in uitã ĩmortalẽ fueri¬
mus resurgendo regenerati: qui
geniti: Et iusta ꝓrsus retributio:
dinis neglexerant. illic a xp̃o glo
humanȩ conuersationis assideant:
Et qui a sequendis eiꝰ uestigiis nul¬
la ratione poterant auelli. usq
ad fastigiũ iudiciarię potestatis illũ
sequendo ꝑueniant: Nemo aut̃¬
putet duodecim tantũ apłos. quia
ꝓ iuda p̾uaricante mathias electꝰ
ẽ tunc eẽ iudicaturos: sicut nec
duodecĩ solȩ sunt trib isrł uidi¬
candȩ : Alioquin trib leui quȩ tc̃ia
decima est iniuidicata recedit. q
paulus qui t̃ciusdecimꝰ est apłs.¬
electuis est: iudicandi sorte priua¬
bitur. cũ ipse dicat Nescitis qm̃
angłos iudicabimꝰ. quantõmagis

Expanded text:
n hac quippe vita pro ejus nomine lan hac quippe vita pro ejus nomine laborantes, in alia praemium sperare docuit, id est in regeneratione, cum videlicet in vitam immortalem fuerimus resurgendo regenerati, qui geniti. Et justa prorsus retributio udinis neglexerunt, illic a Christo jhumanae conversationis assideant; et qui a sequendis ejus vestigiis nulla ratione poterant avelli, usque ad fastigium judiciariae potestatis illum sequendo perveniant. Nemo autputet duodecim tantum apostolos, quia pro Juda praevaricante Matthias electus est, tunc esse judicaturos, sicut nec duodecim solae sunt tribus Israel judicandae, alioqui tribus Levi, quae tertia decima est, injudicata recedet, et Paulus qui decimus tertius est apostelectus est, judicandi sorte privabitur cum ipse dicat: Nescitis quia angelos judicabimus, quanto magis
Abbreviated transcription (Latin):
dñm iħm Ecce nos reliquimꝰ om̃a:
udiens adño petrꝰ qͥa diues
difficile intraret in regnũ
diuitias. uoluit agnoscere. qͥd uel
ipse uel ceteri mundi contẽptores.
ꝓ maiori mentis uirtute. maious
p̃mii sperare deberent: & respondens
dño ait: Ecce nos reliquimꝰ omĩa: &
Ubi sollerter intuendũ. qd ñ solũ se
omĩa reliquisse. sed & dñm seqͥ gła¬
tur: quia stultũ ꝓfecto est iuxta
platonẽ & diogenẽ. & qͦsdã alios
philosophos. uite quide̾ huiꝰ diui¬
re mortaliũ laude captanda Stul¬
tũ est p̾sentes labores ultro. absq
dit om̃ia quę habet & dat paupe¬
ribꝰ: ac ueniens sequit᷑ xp̃m Habe¬
bit eiũ thesaurũ. ñ deficientẽ in
celis: Unde bene int̾rogante petro:
dixit talib iħs: Am̃ dico uob̾: qd
uos qui sequuti estis me. in regene¬
ratione cũ sederit filiꝰ hominis
in sede maiestatis suȩ. sedebitis
& uos suꝑ sedes duodecĩ: iudican¬
tes duodecĩ trib isrł. X.¬

Expanded text:
reliquimus omnia, Audiens a Domino Petrus quia dives difficile intraret in regnum delicias, voluit agnoscere quid vel ipsi, vel caeteri mundi contemptores pro majore mentis virtute majoris praemii sperare deberent. Et respondens Domino ait: Ecce nos reliquimus omnia, et solerter intuendum quod non solum se omnia reliquisse, sed et Dominum sequi gloriatur: quia stultum profecto est, juxta Platonem et Diogenem, et quosdam alios philosophos, vitae quidem hujus divire mortalium laude captanda: stultum praesentes labores ultro, absquedit omnia quae habet, et dat pauperibus, ac veniens sequitur Christum. Habebit enim thesaurum non deficientem in coelis. Unde bene interrogante Petro, dixit talibus Jesus: Amen dico vobis, quod vos qui secuti estis me, in regeneratione cum sederit Filius hominis in set vos super sedes duodecim, judicantes duodecim tribus Israel. I
Abbreviated transcription (Latin):
cendit equũ: ut ad tantã presũp¬
tionẽ compescendã ad celtũ ueni¬
ret: Quo cum ꝑuenit: iam ipsȩ
metȩ ardebant: Beatus aut̃ remi¬
guis & ętate & uesꝑtino frigore
sicut in autumno fieri solet. frigi¬
dus de equo descendit. & a longe
se calefacere cȩpit: tranquillo corde
& ore dicens: Semꝑ est bonꝰ focus.
si non suꝑ potest: Ueruintam̃ om̃s
qui hoc egerunt & qui de eoꝵ ger¬
mine nati fuerint: uiri ponde¬
rosi fiant. & feminȩ gutturnose
sint:

Expanded text:
cendit equum, ut ad tantam presumpcendit equum, ut ad tantam presumptionem compescendam ad Celtum veniret. Quo cum pervenit, iam ipsae metae ardebant. Beatus autem Remigius et aetate et vespertino frigore, sicut in autumno fieri solet, frigidus de equo descendit et a longe se calefacere cepit, tranquillo corde et ore dicens: 'Semper est bonus focus, si non super potest; veruntamen omnes qui hoc egerunt et qui de eorum germine nati fuerint, viri ponderosi fiaut et feminae gutturnosae sient.
Abbreviated transcription (Latin):
enescente aut̃ scõ remigio. &
dĩ spũ sibi reuelante qm̃ ha
bundantia ipsius anni secutura
esset fames: secutꝰ scĩ ioseph proui¬
dentiã. de annona quȩ in uillis
episcopii nata fuerat: uel quã ab
aliis comparauerat: aceruos qͦs
metas dicimꝰ fecit. ut popło fame
in post modũ laboraturo. inde
subuenire ualeret: Unde & in
uilla quȩ celtus dicitur: plures
metas fieri iussit: Ipsi aut̃ homi¬
nes celtensez: semꝑ rebelles & se¬
ditiosi fuerunt: Qui qͣdã die do¬
minica inebriati. ceperunt int̾ se
dicere: Quid ille iubeleus. sic enĩ ap¬
pellabatur propt̾ etatis ꝓlixitatẽ
sc̃s remigiꝰ. facere uellet de illis me¬
tis quas congregauerat. an ciuitatẽ
in de facere uellet. quia sicut turres
ꝑ muros ciuitatis. ita ꝑ circuitum
curtis metę habebantur: Et sua¬
dente diabolo se mutuo adhortati
sunt: ut focũ in eas mitterent:
Qd̾ cum sc̃o remigio in propin qua
uilla quȩ basilicȩ curtis dicit᷑ consis¬
tenti celeri nuntio est delatũ: as¬

Expanded text:
enescente autem sancto Remigio et Dei spiritu sibi revelante, quoniam habundantiam ipsius anni secutura esset fames, secutus sancti Ioseph providentiam, de annona, quae in villis episcopii nata fuerat, vel quam ab aliis comparaverat, acervos quos metas dicimus fecit, ut populo fame in postmodum laboraturo inde subvenire valeret. Unde et in villa que Celtus dicitur plures metas fieri iussit. Ipsi autem homines Celtenses semper rebelles et sediciosi fuerunt. Qui quadam die dominica inebriati ceperunt inter se dicere, quid ille iubeleus, – sic enim appellabatur propter aetatis prolixitatem sanctus Remigius, – facere vellet de illis metis quas congregaverat, an civitatem inde facere vellet, quia, sicut turres per muros civitatis, ita per circuitum curtis mete habebantur; et, suadente diabolo, se mutuo adhortati sunt, ut focum in eas mitterent. Quod cum sancto Remigio in propinqua villa quae Basilicae - curtis dicitur consistenti celeri nuntio est delatum, as
Abbreviated transcription (Latin):
tes: cepit clamare: O eiues õptimi. ui¬
letis magicas artes: Respondit palma.¬
tius. &. lixit: Si per magicã artẽ istud
factũ est. ubi st̃ uirtutes deoꝵ nr̃oꝵ:
Iubat itaq pietas ur̃a offerri & ĩmo¬
lari diis. ne ꝑeat res publica ꝑ eoꝵ

Expanded text:
exander clamare: O cives optimi, videtis artem magicam? Respondit Palmatius: Si per magicam istud factum est, ubi sunt virtutes deorum nostrorum? Jubeat itaque pietas vestra offerri et immolari diis, ne pereat respublica per eorum
Abbreviated transcription (Latin):
globum ignis de capite illius uidimꝰ
emicare. ita ut in sublime contendenꝰ
longiꝰ collum crinẽq flãma ꝓdũceret.
hoc licet celeberrimo factum die in
magna ppłi multitudine uiderimꝰ. una
tantum de uirginib. ⁊ unꝰ de p̃sbiteris
tres tantum uidere de monachis. Ceti
cur ñ uiderint: ñ potest nũ ẽẽ iudicii

Expanded text:
globum ignis de capite illius uidimus globum ignis de capite illius uidimus emicare, ita ut in sublime contendens longum admodum crinem flamma produceret. et licet celeberrimo factum die in magna populi multitudine uiderimus, una tantum de uirginibus et unus de presbyteris, tres tantum uidere de monachis: ceteri cur non uiderint, non potest nostri esse iudicii
Abbreviated transcription (Latin):
uero nichil intelligens. quia extrinsec
indutum amphibalo ueste nudum int̾¬
us ñ uidebat: postremo pauperẽ ñ com¬
parere causabatur causatꝰ Michi inqͥt
uestis que p̃purata ẽ deferat᷑: pauꝑ ñ
deerit uestiendꝰ. Lectio quarta:
rtatꝰ demum clericꝰ. necessitate cõ¬
pulsus. iãq felle cõmoto e ꝓximis
tabernis nigerrimam uestem. breuemq
atq hispidam. quinq comparatã ar¬
genteis rapit : atq ante martini pedes
iratꝰ exponit. En inquit uestis: s pauper
hic non est. Ille nichil motꝰ. iubet eũ
paululũ stare ꝓforib: secreto utiq ꝓ¬
curans. dum sibi uestẽ nudꝰ imponeret.
totis uirib elaborans ut possit occultũ
ẽẽ ad fecerat. Sed qnͣdo in scĩs uiris
latent istu: Querentib uelint noliit.
um hac igitur oblaturꝰ sacrificium
deo ueste ꝓcedit. Quo q idẽ die mi¬
ra dicturꝰ sum. cum iam altariũ sicut¬
est consuetudo sollempne benediceret.

Expanded text:
uero nihil intellegens, quia extrinsecus uero nihil intellegens, quia extrinsecus indutum amphibalo, ueste nudum interius non uidebat, postremo pauperem non conparere causatur. mihi, inquit, uestis, quae parata est, deferatur: pauper non deerit uestiendus. tum tum demum clericus necessitate compulsus, jamque felle commoto, a proximis tabernis bigerricam vestem, brevem atque hispidam quinque comparatam argenteis rapit, atque ante Martini pedes iratus exponit. En, inquit, vestem: sed pauper hic non est. Ille nihil motus, jubet eum paululum stare pro foribus, secretum utique procurans dum sibi vestem nudus imponeret; totis viribus elaborans, ut posset occultum esse quod fecerat. Sed quando in sanctis viris latent ista? quaerentibus velint nolint um hac igitur oblaturus sacrificium Deo veste procedit. Quo quidem die mira dicturest sollemne, benediceret,
Abbreviated transcription (Latin):
nemo unqͣm illum sedere conspexit
meo pudore uidi sublimi solio ⁊ qua¬
si regio tribunali celsa sede residentẽ.
Sedebat autẽ marcinꝰ in sella rusti¬
cana. ut sunt in usib seruuloꝵ. quaᷤ
nos rustici galli tripetias. uos scolasti¬
ci. aut certe tu qui de grecia uenis tri¬
podas nuncupatis. Ergo hoc secretũ
beati uiri pauper ille captatꝰ. cũ ei ar¬
chidiaconꝰ dare tunicã distulisset. ir¬
rupit. dissimulatũ se a clerico q̃ rens: al¬
gere deplorans. Lectio Tertia.
ec mora sanctꝰ paupere ñ uiden¬
te intra amphibalũ sibi tunicam
iatent̾ eduxit: pauperẽq dectũ dis¬
cedere iubet. Deinde paulo post ar¬
chidiaconꝰ ingressus. ammonet ꝓ con¬
suetudine expectare in eccłia ppłm: il¬
lum ad agenda sollempnia debere ꝓ¬
cedere. Cui ille respondens ait. pau¬
perem prius de se enim dicebat oporte¬
re uestiri. se ad eccli̾am ñ posse ꝓcedere
nisi pauper uestem acciperet. Siaconus

Expanded text:
nemo umquam illum sedere conspexit;nemo umquam illum sedere conspexit;meo pudore vidi sublimi solio et quasi regio tribunali celsa sede residentem. Sedebat autem Martinus in cellula rusticana, ut sunt istae in usibus servulorum, quas nos rustici Galli tripetias, vos scholastici, aut certe tu qui de Graecia venis, tripodas nuncupatis; hoc ergo secretum beati viri pauper ille captatum, cum ei archidiaconus dare tunicam distulisset, irrupit, dissimulatum se a clerico querens, ac algere deplorans. Nec mora: ec mora, sanctus paupere non uidente intra amphibalum sibi tunicam latenter eduxit pauperemque contectum discedere iubet. dein paulo post archidiaconus ingressus admonet pro consuetudine, exspectare in ecclesia populum, illum ad agenda sollemnia debere procedere. cui ille respondens ait, pauperem prius — de se autem dicebat — oportere uestiri: se ad ecclesiam non posse procedere, nisi uestem pauper acciperet. diaconus
Abbreviated transcription (Latin):
lum quem de uita illius scripserã. dex¬
tera p̾ferebat. Ego sc̃a genua eius cõ¬
plexꝰ benedictionẽ ꝓ consuetudine fla¬
gitabam: suꝑpositãq capiti meo ma¬
nũ. tactu blandissimo sentiebam.
uo primo igitꝰ tempore relictis sco¬
lis beato me uiro unxi. paucos pt
rim ei seminudꝰ hibernis mensib pau¬
ꝑ occurrit: orans sibi uestim̃tum dari.
Tunc ille accersito archidiacono: us¬
sit algentem sine dilatione uestiri. De¬
inde secretarium ingressꝰ cum solus
ut erat illi consuetudo resideret. hanc
enim sibi etiam in eccłia solitudinem
ꝑ missa clericis libertate p̾stabat. cũ
quidẽ in alio secretario p̃sbiteri resi¬
derent uł salutationib uacantes uel
audiendis negotiis occupati: martinũ
usq in eam horam qua sollempnia
ppło agi consuetudo deposceret. sua so¬
litudo cohibebat. Lectio Secunda
llud ũ p̃teribo qđ in secretario sedens
nunqͣm cathedra usus ẽ. Nam ĩ ecclia

Expanded text:
lum, quem de uita illius scripseram, dexlum, quem de uita illius scripseram, dextera praeferebat. ego sancta genua eius conplexus benedictionem pro consuetudine  flagitabam, superpositamque capiti meo manum tactu blandissimo sentiebam, uo primo igitur tempore relictis scholis beato me viro junxi, paucos post rim ei seminudus hibernis mensibus pauper occurrit, orans sibi vestimentum dari. Tunc ille, arcessito archidiacono, jussit algentem sine dilatione vestiri, deinde secretarium ingressus, cum solus, ut erat illi consuetudo, resideret hanc enim sibi etiam in ecclesia solitudinem permissa clericis libertate praestabat; cum quidem in alio secretario presbyteri sederent vel salutationibus vacantes, vel audiendis negotiis occupati: Martinum vero usque in eam horam qua solemnia populo agi consuetudo deposceret, sua solitudo cohibebat. Illud non praeteribo, quod in secretario sedens numquam cathedra usus est: nam in ecclesia
Abbreviated transcription (Latin):
residens solꝰ in cellula. Subierat q me
illa q̃ sepiꝰ occupat cogitatio. spes futu¬
roꝵ. p̾sentiumq fastidium: iudicii me¬
tꝰ: formido penarum ⁊ qd̃ consequens
erat atq unde cogitatio tota descen¬
derat. peccatoꝵ meoꝵ recordatio. tris¬
tẽ me. confectũ q reddiderat. Deinde
cum fatigata angore animi in lectu¬
lo nembra posuissẽ. ut plerũq ex meᷤ¬
titudine solet somnꝰ opp̃ssit: qui ut sẽ¬
per matutinis horis leuior. incertꝰ q ita
suspensus ac dubiꝰ ꝑ membra diffundit᷑
ut qd in alio sopore ñ euenit pene iugi¬
lans dormire te sentias. Tum repente
sc̃m martinũ ep̃m uidere mͥ uideor. p̃¬
textum stola candida: uultu igneo: stel¬
lantib oculis: crine purpureo: atq
mͥ in ea habitudine corꝑis. formaq
qͣ nouerã uidebat᷑ ut qd̃ eloqui no¬
bis difficile ẽ ñ possit aspici cũ possit
agnosci. Arridens q mͥ paululũ: libel¬

Expanded text:
residens solus in cellula, subieratque me residens solus in cellula, subieratque me illa quae saepius occupat cogitatio, spes futurorum praesentiumque fastidium, iudicii metus, formido poenarum, et, quod consequens erat adque unde cogitatio tota descenderat, peccatorum meorum recordatio tristem me confectumque reddiderat. deinde cum fatigata animi angore in leetulo\'membra posuissem, ut plerumque ex maestitudine solet, somnus obrepsit — qui ut semper matutinis horis lenior incertusque, ita suspensus ac dubius per membra diffunditur, ut quod in alio sopore non euenit, paene uigilans dormire te sentias —: cum repente sanctum Martinum episcopum uidere mihi uideor, praetextum toga candida, uultu igneo, stellantibus oculis, crine purpureo: adque ita mihi in ea habitudine corporis formaque, qua eum noueram, uidebatur, ut, quod eloqui nobis paene difficile est, non posset aspici, cum posset agnosci. adridensque mihi paululum libel
Abbreviated transcription (Latin):
medio positũ ab utroq ppło cuscodit᷑.
futurum ut mane facto a pictauis ꝑ
prio frustrari patrono. Deniq noc¬
cie cõprimunt᷑ nec ulꝰ superfuit qͥ ex
hac multitudine uiguaret. Igit᷑ ubi
turonici eos conspiciunt obdormisse:
.tram eiciunt. alii aforis suscipiunt.
positũq in naui cum om̃i ppło ꝑ uigen¬
nam fluiiũ descendunt. Ingressiq u¬
geris alueum: ad urbẽ turonicã cum
magnis laudib psallentiũ dirigunt
ꝑgefacti: nichil de thesauro quẽ cus¬
todiebant habentes: cum magna cõ¬
fusione ad ꝓpria sunt reu̾si. Qd̃ siqͥs
requirit cur post transitum gratian
ca sine benedictione saçerdotali fuit.
cur. occulte per latebras diuinũ offici¬
um celebrabant. Nam si qui a paganis
reperti fuissent xp̃iani: aut afficiebãt᷑
uerberib aut gladio truncabant᷑. Apaͤ¬
sione uero dñi usq ad transitũ sc̃i mar¬
tini: anni q̃dringenti duodecĩ cõputan
tͣ᷑ Postea qͣm ame mane digressꝰ es: erã

Expanded text:
erra ostiis, ab utroque populo custoditur, futurum ut mane facto a Pictavis peproprio frustrare patrono. Denique nocnga comprimitur, nec ullus superfuit qui ex hac multitudine vigilaret. Igitur ubi Turonici eos conspiciunt obdormisse, tram ejiciunt, alii aforis suscipiunt, positumque in navi cum omni populo per Vingennam fluvium descendunt. Ingressique Ligeris alveum, ad urbem Turonicam cum magnis laudibus psallentioque dirigunt pergefacti, nihil de thesauro quem costodiebant habentes, cum magna confusione ad propria sunt reversi. Quod si quis requiret, cur post transitum Catiani ca sine benedictione sacerdotali fuit. tur, occulte et per latebras divinum officium celebrabant. Nam si qui a paganis reperti fuissent Christiani, aut afficiebantur verberibus, aut gladio truncabantur. A Passione ergo Domini, usque transitum sancti Martini, anni  Posteaquam a me mane digressus es, eram
Abbreviated transcription (Latin):
de capite ur̃o ñ ꝑibit: uidelicet aꝑte
dicens. Cur timetis ne pereat qd̃ inci¬
sum dolet: qͣnͣdo et illud in uobis per¬
re ñ potest qd̃ incisum ñ dolet: Seqͥ¬
tur. In patientia ur̃a: possidebitis a¬
nimas ur̃as. Iccirco possessio aĩe ĩ uir¬
tute patientie ponitur: quia radix
omnium custos q uirtutũ patientia
c̃. ꝑ patientiam uero possidemꝰ animaᷤ
nras: quia dum nobis ipsis dominari

Expanded text:
de capite vestro non peribit, videlicet aperte de capite vestro non peribit, videlicet aperte dicens: Cur timetis ne pereat quod incisum dolet, quando et illud in vobis perire non potest quod incisum non dolet? Sequitur: In patientia vestra possidebitis animas vestras. Idcirco possessio animae in virtute patientiae ponitur, quia radix omnium custosque virtutum patientia est. Per patientiam vero possidemus animas nostras, quia dum nobis ipsis dominari
Abbreviated transcription (Latin):
mo unanimis: dux m̃s ⁊ notꝰ meu
qui simul mecum dulces capiebas
cibos in domo dĩ ambulauimꝰ cũ con¬
sensu. Et rursum. Homo pacis mee
in quo sperabam.⁊ qui edebat paneᷤ
meos: ampliauit adu̾sum me sup¬
plantationẽ. Ac si de traditore suo. a¬
pertis uocib dicat. Transgressionẽ
eiꝰ tanto grauius ꝑtuli: quanto hãc
ab eo qui m̃s ẽẽ uidebatꝰ sensi.
m̃s gͦ electi. qͥa sũmi Que¬
capitis membra sunt. caput qͦ¬
q suũ in passionib secuntꝰ: ut ipsoᷤ
aduersarios in sua morte sentiant.
de quoꝵ mentib p̃sumebant: ⁊ tan¬
to eis crescat merres boni oꝑis: qͣn¬
to eis uirtutis lucrũ ꝓficit. ex ali¬
ene dampno caritatis.Sed quia
dura sunt q̃ p̃dicuntur de afflictio¬
ne mortis: ꝓtinꝰ consolatio subditꝰ
de gaudio resurrectionis: cum dicit᷑.
Capuiꝰ de capite ur̃o ñ ꝑibit.
cimus fr̃es quia caro inci¬
sa dolet: capulꝰ incisus non do¬
let. Ait ergo martyrib suis. capusꝰ

Expanded text:
mo unanimis, dux meus et notus meus, qui simul mecum dulces capiebas cibos, in domo Dei ambulavimus cum consensu . Et rursum: Homo pacis meae in quo sperabam, et qui edebat panes meos, ampliavit adversum me supplantationem . Ac si de traditore suo apertis vocibus dicat: Transgressionem ejus tanto gravius pertuli, quanto hanc ab eo qui meus esse videbatur sensi. Omnes ergo electi quia summi capitis membra sunt, caput quoque suum in passionibus sequuntur, ut ipsos adversarios in sua morte sentiant de quorum vita praesumebant, et tanto eis crescat merces operis, quanto eis virtutis lucrum proficit ex alienae damno charitatis. 4. Sed quia dura sunt quae praedicuntur de afflictione mortis, protinus consolatio subditur de gaudio resurrectionis, cum dicitur: Capillus de capite vestro non peribit. Scimus, fratres, quia caro incisa dolet, capillus incisus non dolet. Ait ergo martyribus suis: Capillus
Abbreviated transcription (Latin):
equitur. Trademini autẽ a parẽ¬
tib ⁊ fratrib. ⁊ cognatis. ⁊ ami¬
cis: et morte afficient ex uobis. Mino¬
norẽ dolorẽ mala ingerunt:. q̃ ab extra¬
neis ingeruntꝰ. Dlus uero in nobis ea
torm̃ta seuiunt. q̃ ab illis patimꝰ᷑ de qͦ¬
rũ mentib p̃sumebamꝰ. quia cũ dãp¬
no corporis. mala nos cruciant amisiᷤ

Expanded text:
a parentibus et fratribus, et cognatis et amicis, et morte afficient ex vobis. Minorem dolorem mala ingerunt quae ab extraneis inferuntur. Plus vero in nobis ea tormenta saeviunt quae ab illis patimur de quorum mentibus praesumebamus, quia cum damno corporis mala nos
Abbreviated transcription (Latin):
salomonis. Sed hec ñ tam ex una regio¬
ne. qmͣ ex unui̾sis mundi partib. reges
paritura conuenit: sicut etiam euͣnge¬
lista cõmemorat. Regina austri uenit
a finib t̾ce audire sapĩam salomonis.
Uenit eccł̾ia ad redemptorẽ suum. ut
de stulticia erroris doctrinã ꝑciperet
ueritatis. Se qua pleniꝰ sicut audiuimꝰ¬
regnoꝵ scribit hystoria: ita dicens. Et
ingressa regina ihrłm cum multo comi¬
tatu et diuitiis. cum camelis portantib
aromata. et aurũ infinitũ nimis. ⁊ gem¬
mas p̃ciosas. uenit ad salomonẽ:⁊ locu¬
ta ẽ ei uniuersa q̃ habebat incorde suo.¬

Expanded text:
Salomonis. Sed haec non tam ex una regioSalomonis. Sed haec non tam ex una regione, quam ex universis mundi partibus reges paritura convenit, sicut etiam evangelista commemorat: Regina austri venit a finibus terrae audire sapientiam Salomonis. Venit Ecclesia ad redemptorem et eruditorem suum, ut de stultitia erroris doctrinam perciperet veritatis; de qua plenius, sicut audivimRegnorum scripsit historia, ita dicens: Et ingressa regina Jerusalem cum multo comitatu et divitiis, cum camelis portantibus aromata, et aurum infinitum nimis, et gemmas pretiosas, venit ad Salomonem, et locuta est ei universa quae habebat in
Abbreviated transcription (Latin):
enim hec u̾itatem fidei querendo. s illi
quem int̾rogabant insidiando ⁊ calũp¬
niam instruendo dicebant. In ot
Ulunt: qui se eccł̾ie filios ẽẽ cognos¬
cunt. Hec enim omniũ credentiũ mat̾
est: que natos ad mortem regeneint
ad salutẽ. Hec est post synagogam qͥ¬
dem uocata: s ante sinagogam ꝓmissa.
hec enim iam in primo homine p̃figu¬
rata est. Nam sicut in ade latere fabri¬
cata ẽ eua: ita ex xp̃i corpore ⁊ uulnere
redempta creuit eccłia.¬
ec intra archam diluiuo exundante
seruata. crucis bñficium ⁊ baptis¬
matis myscͥium p̃signauit. Hauc sara
sterilis ⁊ desperata in senectute: unico
pignore fecunda p̃cecinit. Eccłia enim.
unicum idest dilectissimum deo ppłm se¬
culo iam senescente ꝓgenuit. Hec ẽ regi¬
na illa: de qua ad dominũ dicitꝰ. Astĩ¬
tit regina a dextris tuis. in uestitu deau¬
rato. circũ amicta uarietate: idest diuer¬
sarum circundata p̃cioso decore uirtutum.
a partib ethiopie au dire sapĩam

Expanded text:
n voluntate fidei inquirendo, sed illi quem interrogabant insidiando, et calumniam instruendo dicebant, utlunt, qui se Ecclesiae filios esse recognoscunt. Haec enim omnium credentium mater est, quae natos ad mortem, regenerat ad salutem. Haec est post Synagogam quidem vocata; sed ante Synagogam promissa. Haec enim jam in primo homine praefigurata est. Nam sicut ex Adae latere fabricata est Eva; ita ex Christi corpore et vulnere redempta crevit Ecclesia. Haec intra arcam diluvio exundante servata, crucis beneficium et Baptismatis mysterium praesignavit. Hanc Sara sterilis et desperata in senectute unico pignore fecunda praececinit: Ecclesia enim unicum, id est, dilectissimum Deo populum saeculo jam senescente progenuit. Haec est regina illa de qua ad Dominum dicitur, Astitit regina a dextris tuis in vestitu deaurato, circumamicta varietate ; id est, diversarum circumdata pretioso decore virtutum. a partibus Aethiopiae audire sapientiam
Abbreviated transcription (Latin):
porticum ẽẽ salomonis. boc ẽ si ea ti¬
morem suum qd̾ ẽ inicium sap̃ie habe¬
solũmodo in qua ad orandũ. uł ad
nustia celebranda conuenimꝰ templũ
sit dñi ⁊ ñ ipsi qui in nomine dñi con¬
uenimꝰ multo ampliꝰ templum eiꝰ ⁊ ap¬
pellemur ⁊ simus: cum manifeste di¬
cat apłs. Uos eium estis templum dĩ
uiui. sicut dicit d̾s̃. Inhabitabo ui eis.
⁊ int̾ illes ambulabo. Si ergo templũ
dei sumus. curemus sollerter. ⁊ bonis
satagamus actib. ut in eodem suo tem¬
plo sepiꝰ ipse ⁊ uenire. ⁊ mansionẽ fa¬
aueamus hyemis exemplum ne ui¬
delicet corda nr̃a dominꝰ adueniens
a caritatis ardore torpentia repperiat: id̾o¬
q ea citius adu̾satꝰ relinquat. Qͥd enim
ꝑtinuit ad euͣnglistam hicmis tempus
cõmemorare: nisi quia duriciã ꝑfidie iu¬
deorum ꝑ asꝑitatẽ aurarũ uoluit de¬
signare brumalium: Et quia plurimiͤ
gruebat sermo quem dixit. ⁊ qm̃ habũ

Expanded text:
porticum esse Salomonis, hoc est, si ea tiporticum esse Salomonis, hoc est, si ea timorem suum, quod est initium sapientiae, habesolummodo in qua ad orandum vel ad ministeria celebranda convenimus, templum sit Domini, et non ipsi, qui in nomine Domini convenimus, multo amplius templum ejus et appellemur et simus; cum manifeste dicat Apostolus: Vos enim estis templum Dei vivi, sicut dicit Deus : Inhabitabo in eis, et inter illos ambulabo . Si ergo templum Dei sumus, curemus solerter, et bonis satagamus actibus, ut in eodem suo templo saepius ipse et venire et mansionem faaveamus hiemis exemplum, ne videlicet corda nostra Dominus adveniens a caritatis ardore torpentia reperiat, ideoque ea citius adversatus relinquat. Quid enim pertinuit ad evangelistam hiemis tempus commemorare, nisi quia duritiam perfidiae Judaeorum per asperitatem aurarum voluit designare brumalium? Et quia plurimis gruebat sermo quem dixit: Quoniam abun
Abbreviated transcription (Latin):
km̃i quia facta sunt encenia in¬
iherosolimis. Encenia autẽ uocabarit᷑
souempnia dedicationis templi: q̃ po¬
pulꝰ dei ex antiqͣ patrum traditione ꝑ
annos singulos celebrare consueuerat
Quorum uestigia nos hodie iuxta mo¬
dedicationis eccłie nr̃e diem diuinis
laudib ⁊ uigiliis studuimꝰ agere sol¬
leipnẽ. Et hanc nos festiuitatẽ eo
maiore deuotione celebrare oportet.
qua eam redemptori nr̃o gratissimã
ẽẽ cognouimꝰ adeo ut in illa templũ¬
ipse ingredi ⁊ sermonẽ facere ad po¬
pulum: ac dunitatis sue sacram̃ta
es ambulare uoluit in templo in qͦ
daro et sangius brutorum animaliũ
offerebatur: multomagis nr̃am ora¬
tionis domum ubi carnis ipsiꝰ ac san¬
guinis sacram̃ta celebrantur uisitare
eaudebit. Si ꝑambulare ñ despexit
porticum. in qua rex qͦndam mortalis
ac t̾renꝰ qmus potentissimꝰ ac sapien¬
tissimꝰ ad orandum stare solebat: qͣn¬
tomagis penetralia cordium nr̃oꝵ inui¬
sere atq illustrare desiderat: si tam̃ eã

Expanded text:
mi, quia facta sunt Encaenia Hierosolymis. Encaenia autem vocabantur solemnia dedicationis templi quae populus Dei ex antiqua patrum traditione per annos singulos celebrare consueverat. Quorum vestigia, nos hodie juxta modedicationis ecclesiae nostrae diem divinis laudibus et vigiliis studuimus agere solemnem: et hanc nobis festivitatem eo majore devotione celebrare oportet, quo etiam Redemptori nostro gratissimum esse cognovimus; adeo ut in illa ipse templum ingredi et sermonem facere ad populum, ac divinitatis suae sacramenta voluit ambulare in templo, in quo caro et sanguis brutorum animalium offerebatur, multo magis nostram orationis domum, ubi carnis ipsius ac sanguinis sacramenta celebrantur, visitare gaudebit. Si perambulare non despexit porticum, in qua rex quondam mortalis ac terrenus, quamvis potentissimus, ac sapientissimus ad orandum stare solebat, quanto magis penetralia cordium nostrorum invisere atque illustrare desiderat si tamen ea
Abbreviated transcription (Latin):
ec et huis similia amicis dicentibus
miseram se clamans mat̾ aduenit¬
⁊ soluto capite. canos sue seuectutis os¬
uestem q̃ pectus tegebatur scidit: et
cunctis flentib ostendebat eis laxis

Expanded text:
ec et his similia amici dicentibus, miseram se clamitans mater advenit, et soluto capite canos suae senectutis osvestem qua pectus tegebatur, scidit: et cunctis flentibus ostendebat eis laxis
Abbreviated transcription (Latin):
debcatis exibere cogriatis. Mariã
q̃ ante sola ĩ intimis penetra¬
hilib uersabat᷑ nõ apublico
nirgĩtatis pudor. nõ astudio
asꝑitas montiũ. nõ ab officio
płĩcitas itincris irtardauit:
ni mõtana uirgo cũ festina¬
tiẽe. iurgo officĩi memor in¬
uirie ĩmemor. affectu uigens
nõ sexu : reluta ꝑrerit domio.

Expanded text:
debeatis exhibere cognatis. Mariam, quae ante sola in intimis penetralibus uersabatur, non a publico uirginitatis pudor, non ab studio asperitas montium, non ab officio prolixitas itineris retardauit in montana uirgo cum festinatione, uirgo officii memor, iniuriae inmemor, adfectu uigente, non sexu relicta perrexit domo.
Abbreviated transcription (Latin):
Tu es xp̃c filius dei uiui. Dm̃ uiuũ
appellat ad distinctionẽ falsoꝵ deoꝵ.
quos uario delusa errore gentilitas. uł de
mortuis sibi hominib instituit: uł maiori
dementia de insensibili materia quos ado¬
raret creauit. De qͣlib canitur ĩ psalmo.
Simulachra gentium argentum. et au¬
rum: opera manuũ hominũ: os habent
⁊ ũ loquentꝰ ⁊ cet̾a. Notet autẽ dilectio
ur̃a qͣm miranda distinctione sit factum.
ut cum de utraq eiusdẽ dm̃ ac saluatoris
nr̃i natura ab ipso dño. ⁊ a fideli eiꝰ disci¬
pulo eẽt ꝓferenda sententia dñs ipse hu¬
militatẽ assumpte humanitatis ꝓfiteat᷑.

Expanded text:
tus Filius Dei vivi. Deum vivum appellat ad distinctionem falsorum deorum, quos vario delusa errore gentilitas, vel de mortuis sibi hominibus instituit, vel majore dementia de insensibili materia quos adoraret, creavit, de qualibus canitur in Psalmo: Simulacra gentium argentum et aurum, opera manuum hominum. Os habent et non loquentur, etc. . Notet autevestra quam miranda distinctione sit factum, ut cum de utraque ejusdem Domini et Salvatoris nostri natura, ab ipso Domino et a fideli ejus discipulo esset proferenda sententia, Dominus ipse humilitatem assumptae humanitati