comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fuit utilis. qua pruᷤ¬
spontanea quam nul¬
lum m̾itum aduoca¬
uit. custocliebamur
quasi inuiti custocliebam᷑ dico cõclusi
quasi mergastulis seriure coacti. ꝯelu¬
sioncoꝵ erat timor unius diei ⁊ cognitio preua¬
ricatõnis. ⁊ ꝙ p̾uaricatores ip̃iꝰ legis inuenti st̃.
ñ ad ꝑniciem s ad ictilitatem. ualuit eis qui cre¬
cdiderunt. cognitio enĩ maioris egritudinis et
desid̾ari mecdicũ uehementiꝰ feat. ⁊ cliligi arden¬
tnus. custocliebam᷑ dico: ut sic assueti lucerem᷑
ineam .i. tam bonam fidem que tempore xp̃i
reuelanda erat. ubi multa aperta sunt que pͥ¬
us obscura erant. qr occulta fuit fides ĩ antiqͥs
que fides donim dei est. sicut ⁊ grã. inquo enĩ
nr̃m prius erat fides quã ueniret grã. Nemo
penitus głietur se fidem exproprio sensu genu¬
fidei hanc prescriptam utilitatem lex tm̃ hũit
Quid ergo utilitatis post fidem hũit: nichil.

Expanded text:
fuit utilis, quia prspontanea, quam nullum meritum advocavit, custodiebamur, quasi inviti. Custodiebamur dico, conclusi, quasi in ergastulis servire coacti. Conclusio eorum erat timor unius Dei et cognitio praevaricationis, et quod praevaricatores ipsius legis inventi sunt, non ad perniciem, sed ad utilitatem valuit eis qui crediderunt. Cognitio enim majoris aegritudinis et desiderari medicum vehementius fecit, et diligi ardentius. Custodiebamur, dico, ut sic assueti duceremur in eam, scilicet tam bonam fidem quae, tempore Christi revelanda erat, ubi multa aperta sunt quae prius obscura erant, quia occulta fuit fides in antiquis, quae fides donum est Dei, sicut et gratia. In quo enim nostrum prius erat fides, quam veniret gratia? Nemo penitus glorietur se fidem ex proprio sensu genufidei, hanc perscriptam utilitatem lex tantum habuit, quid ergo utilitatis post fidem habuit? Nihil.
Abbreviated transcription (Latin):
aspectu poterat eum
abscondere. Ante ⁊ c̾
latus est qr ꝑfidem fu¬
ꝑ fidem placuit deo ⁊¬
hoc est ꝙ dicit. añ trãs¬
latõem .n. hũit testi .a.¬
multi testabant enin
placuisse deo ⁊u̾e ꝑ fidẽ
quam ñ placet deo. ⁊
u̾e sine fide aliquis nõ¬
potest placere. qr necpͤ
accedere ad eum. srcdere

Expanded text:
aspectu poterat eum abscondere. Ante, etc.latus est, quia per fper fidem placuit Dehoc est quod ait: Ante translationem enim habuit testimonjusti testabantur eum, placuisse Deo. Et vere non placet Deo. Et vere sine fide aliquis nost placere, quia nec potest accedere. Credere
Abbreviated transcription (Latin):
recepit .i. approbauit ꝙ apparuit. cũ ea cele¬
sti igne ꝯsumpsit. ⁊ ꝑ illam fidem. defunctus
lociuitur ad huc .i. mat̾ia est nobis loquendi.
eam ñ extinxit ex fide ⁊ pacĩa p̾cedentiũ prm̃
ꝯsolat᷑ istos. ideo dicit ꝙ abel adhuc loquit᷑.
quia eos suo exemplo admonet ut iusti sĩt.
int̾emit eum quid̾ mors. s ñ cũ eo int̾emit¬
exemplũ ad ꝯmendatõem fidei dicens. Yi de¬
.i. fidei m̾ito enoch tra¬
uñ eiectus est adam
ne uideret. ñ dico ne¬
sentiret. s nec ⁊̃ .q. de

Expanded text:
recepit, id est approbavit quod apparuit, cum ea coelesti igne consumpsit. Et per illam, fidem defunctus loquitur adhuc, id est materia est nobis loquendi, non exstinxit. Ex fide et patientia praecedentium patrum consolatur istas. Ideo dicit quod Abel adhuc loquitur, quia alios suo exemplo admonet ut justi sint. Interemit eum quidem mors, sed non cum eo interemitexemplum ad commendationem fidei dicens: Fideest fidei merito, Enoch traunde ejectus est Adam, ne videret, non dico sentiret, sed nec e
Abbreviated transcription (Latin):
.i. acceptabiliorem ⁊¬
płis precii quã caym
uł abel obtulit deo ho
iustus erat. unde sub¬
ẽẽ iustus ⁊ huiꝰ rei cõ¬
secutꝰ ẽ testimonium.

Expanded text:
 acceptabiliorem uris pretii quam Cain. Vel, Abel obtulit Deo hosustus erat. Unde subesse justus, et hujus rei conest testimon
Abbreviated transcription (Latin):
porali ꝯcupiscr̃a patat s humana temptatõe q̃ facile
ignoscit᷑: cum aũt ad heret mundo cemporali diligit.
⁊ ꝯcupiscit m̾ito incorpus sicũ peccare dĩ. quia uniu̾se
ꝯcupiscĩe carnali subditus ⁊ deditꝰ est tamꝙͣ totus cre¬
ature seruus ab ip̃o creatore alienus. Si gͦ quantum
mͥ uidet᷑ salua fide intelligi pot᷑ utriusee formcatõisꝰ

Expanded text:
sed humana tentatione quae facile ignoscitur. Cum autem adhaeret mundo, temporaliter diligit et concupiscit, merito in corpus suum peccare dicitur, quia universae concupiscentiae carnali deditus et subditus est tanquam totus creaturae servus ab ipso Creatore alienus. Sic ergo, quantum mihi videtur, salva fide intelligi potest utriusque fornicationis
Abbreviated transcription (Latin):
ut scd̾m lege᷑ ambuleti.
ꝑ legem enĩ euis ip̃e uide¬
tur ẽẽ inuobis. portare gͦ
deum est. ꝓmaginẽ dei inreb bñgestis ostendere ⁊
cas. indeum. ꝙ graue ẽ genus peccati. aliud u̾o genꝰ
scripsistis mͥ.¬
ypocrisim ut cet̾is pur¬
iores ẽẽ uiderent᷑ mptiaᷤᷤ
impbarent ⁊ sꝑnendas
lector distinguat. hic dicend̾ est breuit̾ quid sit con¬
iugiũ ⁊ q̃ sit effutiens cã coniugii. ⁊ cã ũ ꝙxͣ contrahi de

Expanded text:
um legem ejus ambuletis. r legem enim ejus ipse videtur esse in nobis. Portare ergo Deum est imaginem Dei in rebus bene gestis ostendere. Et cas in Deum, quod grave est genus peccati; aliud vero genus scripsistis mypocrisim, ut caeteris puriores esse viderentur, nuptias improbarent, et spernendas lector distinguat. Hic dicendum est breviter quod sit conjugium, et quae sit efficiens causa co
Abbreviated transcription (Latin):
time ad matͥmoniũ sunt uixta institutõem eccłie.
alie namq fuere legittune inexordio nr̃e originis
⁊̃ ante legem moysi. alie sub lege moysi. alie intem¬
pore gr̃e. Item inprimitiua eccłia quedam erant
legittime quemͦ ñ sunt ⁊ eaꝵ quemͦ legittime sũt

Expanded text:
timae ad matrimonium sunt, juxta institutionem Ecclesiae. Aliae namque fuere legitimae in exordio nostrae originis, et ante legem Mosi. Aliae sub lege, aliae in tempore gratiae. Item in primitiva Ecclesia quaedam erant legitimae, quae modo non sunt; et earum quae modo legitimae sunt
Abbreviated transcription (Latin):
tempore alibi cogitationes distende quo inforncatõ¬
nis opere ac tempore ñ licet aĩo. Sic enĩ totits homo ab¬
sorbetur acarne ut iam dici ñ possit ip̃e animus situs
eẽ. s simul totus homo dici possit caro ut ⁊̃ scd hoc
recte possint duo eẽ incarne una. ħ quid̾ dc̃a st̃ de
sp̃ali fornicatõe huiꝰ corporisi b̾m qi ñ mͦ fornicatio
insacris litt̃is spałr s ĩ gen̾ałr accipit᷑. Monem᷑ deo

Expanded text:
empore alibi cogitationes eorum distendere: quod in fornicationis opere ac tempore non licet animo. Sic enim totus homo absorbetur a carne, ut jam dici non possit, ipse animus suus est, sed simul totus homo dici possit caro. Ut secundum hoc recte dici possint duo esse in carne una, haec quidem dicta sunt de speciali fornicatione hujus corporis. Verum quia non modo fornicatio in sa
Abbreviated transcription (Latin):
adult̾ est. Contingitaũt sepe ꝯtrahi ꝯuigiũ in qͦ
hec bona ñ reperiũt᷑ qr nec fides seruat᷑ nec proles reli
gienda est. s mibere licet. ⁊ h est est qd̵ ait. de quib aũ
scripsistis mͥ .i. de huis qui scrpsistis mͥ ħ dico ꝙ bonũ
est homini ñ tangere muliere  Propt fornicati.¬

Expanded text:
adulter est. Contingit autem saepe contrahi conjugium, in quo haec bona non reperiuntur: quia nec fides servatur, nec proles religgienda est, sed nubere licet. Et hoc est quod ait: De quibus autem scripsistis mihi, id est, de his quae scripsistis mihi. Hoc dico: Bonum est homini non tangere mulierem, propter fornicati
Abbreviated transcription (Latin):
dr᷑. amicus mundi. inimitꝰ dei ẽ. ⁊ it̾m siquis dilex̾it
mund̾ dilectio prĩs ñ est milło. qui ergo herens mũdo
longe ẽ adeo. ĩ corpꝰ suũ pccãt. quia corporali ꝯcupiscsa
inqiueq temporalia animus distrahit᷑ seriuens pocurᷤ
creatẽ ꝙͣ creatoris: qͥ adheret deo ñ mundo qd̾ cũq ali¬
ud poc̃m a concupiscĩa carnali alienũ humana fragi

Expanded text:
uis dilexerit mundum, dilectio Patris non est in illo . Qui ergo haerens mundo longe est a Deo, in corpus suum peccat, quia corporali concupiscentia in quaeque temporalia animus distrahitur, serviens potius creaturae quam Creatori. Sed qui haeret Deo non mundo, quodcunque aliud peccatum a con
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯiugium itaq siue matrimoniũ ẽ maritał quinctõ
maris ⁊ femine int̾ legituas ꝑsonas. indruidualẽ
uite ꝯsuetudinẽ retinens. hac aũt de scriptõe matri¬
moniũ fidelium ac legittimoꝵ tm̃ includit᷑. ⁊ ẽ bona
res coniugiũ. ẽ enĩ unũ desacramẽtis ͤe tenens ymag¬
bonan eẽ ꝯuigium ꝙ quidam heretici negãt nuptia ᷤ
detestantes quas xp̃c approbans nuptiis int̾fuit. ⁊ ed̾

Expanded text:
matrimonium, est maritalis conjunctio maris et feminae inter legitimas personas, individualem vitae consuetudinem retinens. Hac autem descriptione matrimonium fidelium ac legitimorum tantum includitur, et est bona res conjugium. Est enim unum de sacramentis Ecclesiae, tenens imagconjugium; quod quidam haeretici negant, nuptias detestantes, quas Christus approbans nuptiis interfuit, et ea
Abbreviated transcription (Latin):
orere sit̃ scĩ qui inuobis
hĩtat. unde subdit. qui¬
in uobis est. quia deus tẽ¬
pli est qm̃ habetis adeo.
⁊ ita eum hospitẽ ⁊ deum
datorem offendereti. Ex
uos negatis. Si enĩ sp̃t . s.

Expanded text:
opere Spiritus sancti, qui et in vobis habitat, unde subdit, quiis est, qui Deus templi est. Quem habetis a  ita eum hospitem et Deum datorem offenderetis. Exuod vos negatis. Si enim Spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
.i. sapĩam mundanã
⁊ prudentiã eliminabo
a predicatorib euãge¬
lii ut tales sapientes
int̾ predicatores ñ re¬
cipiam ⁊ sic est fcm. u¬
bi est enĩ sapiens int̾
predicatores int̾ quos
si ẽẽ uoluit: sapĩam¬

Expanded text:
ientiam mundanam, et prudentiam eliminabo. A praedicatoribus Evangelii, ut tales sapientes inter praedicatores non recipiam, et sic est factum. Ubi est enim sapiens, inter praedicatores? inter quos si esse voluerit, sapi
Abbreviated transcription (Latin):
rum .q. de hiis certirs¬
os ceterũ si quẽ alium¬
ur̃m nescio qui sit de
contentionis baptitaue¬
re. quod aminorib fĩ
potest ne tardaret᷑ a pie¬
głiare multo difficilioris. ⁊ rarioris est operis. Ideo
missum dicit: hoc tñ necc̃ĩtate instante interdum
zare. non utiq insapra¬
tia uerbi ut
u̾bi .÷. ansapĩa philosop

Expanded text:
his certos. Caeterum nescio si quem alum, qui sit de contentiosis, baptizae, quod a minoribus fieri potest, ne retardaretur a pgelizare multo difficilioris et rarioris est operis. Ideoizare. Hoc tamen necessitate 69 instante interdum izare, non utique, in sapientia verbi, id est in sapientia philosop
Abbreviated transcription (Latin):
humanam. si multipo
multi nobiles gen̾is
nim nulli tales fuert̃
Non ait nulli forsan
pro se qui solus int apo
parentela conspicuus
fuit. qui tñ hec nichili¬
pendit nec usus est eis s
.i. faciat erubesce ⁊ ad ĩ
sipĩam redigat sapiẽ¬
tes ⁊ infir. in ele. deus¬
.i. impotentes ut ꝯfun¬
dat fortia. ut neronẽ¬
⁊ ignobilia mundi. et
ꝙ plus est. ꝯtemꝑtibili
.i. ignobiles ⁊ ꝯtemptibiles. ⁊qui nil eẽ uidebãt᷑
elegit deus ut destrueret .i. uincendo humiliaret.¬
tñ aliciuid sibi eẽ uident᷑. ecce ccͣ ordinatõem dei
faciunt aꝑte qui saptam scłi iactant cum deus
humiles ñ altos qui ⁊ si primũ elegerit pauperes ui¬
dectos infumos. ñ tñ reliquit sapientes diuites et
nobiles. s si eos eligeret primos m̾ito talium rere
uiderent᷑ sibi eligi. atq inflati de hiis reb salutẽ
humilitatis ñ reciperẽt ⁊ ita eẽt meis suꝑbia qͣ
pħios. uł oratores. ĩmo elegit phebeios pauperes ĩ¬

Expanded text:
humanam; non multi multi nobiles, generis Primo nulli tales fueruntnon ait nulli, pro se qui solus inter aptis parentela conspicuus fuit, qui tamen haec nihipendit, nec usus est eis. Sed faciat erubescere, et ad ntiam redigat sapientes. Et infirma mundi elegit Deusest impotentes, ut confundat fortia, ut Nerone ignobilia mundi, et quod plus est, contemptibili ignobiles et contemptibiles, qui nil esse videbantur, elegit Deus, ut destrueret, id est vincendo humiliaretn aliquid esse sibi videntur. Ecce contra ordinationem Dei faciunt aperte qui sapientiam saeculi jactant, cum Deus humiles non altos, qui, etsi primum elegerit pauperes, indoctos, infirmos, non tamen reliquit sapientes, divites et nobiles; sed si eos primos eligeret, merito talium rerum viderentur sibi eligi, atque inflati de his rebus salutem humilitatis non reciperent, et ita esset in eis superbia qua  philosophos, vel oratores. Imo elegit plebeios, pauperes, in
Abbreviated transcription (Latin):
pr deus sapiens ea que ip̃e est sua sapĩa ⁊ filiꝰ sapi¬
entia pris est sapiens. de sapĩa que est pr̃. de quo ÷
genitꝰ filius. sic ⁊ pr̃ est intelligens ea que ip̃e est
sua intelligentia. filius aũt intelligentis pr̃is est
intelligens de intelligentia q̃÷ pr̃ de qͣ genitꝰ est.¬

Expanded text:
Deus Pater sapiens, ea quae ipse est sua sapientia; et Filius sapientia Patris est sapiens, de sapientia quae est Pater de quo est genitus Filius. Sic et Pater est intelligens ea quae ipse est sua intelligentia, Filius autem intelligentia Patris, est intelligens de intelligentia quae est Pat
Abbreviated transcription (Latin):
sanitatẽ sic mediciua sap̃ie ꝑ hoĩs susceptõem ÷¬
mt̃is accomodata uuln̾ib de quibdam contrariᷤ
curans. ⁊ ce quibdam similib. serpentis enĩ sapiẽ¬
tia .i. astutia decepti sumus dei sapĩa liberamur
⁊ ficut illa sapĩa uocabat. erat stulticia sic ista q̃
Np̃t homo homines. mortał mortales. uł dico ꝙ non¬
cognouit mundus deũ ꝑ sapĩam suami. ⁊ ħ fc̾m est
indei sapĩa .i. ⁊ ħ fẽcit deus alto .s. ꝯsilio suo .s. ne
supburent ⁊ ut fides ⁊ salus cognoscat᷑ esse ex deo. ñ¬

Expanded text:
atur: sic medicina sapientiae per hominis susceptionem nostris est accommodata uulneribus, de quibusdam contrariis curans et de quibusdam similibus. stia, id est astutia, decepti sumus, Dei sapientia liberamur. Et sicut illa sapientia vocabatur; erat autem stultitia, sic ista, quae  homo homines, mortalis mortales. Ambrocognovit mundus per sapientiam suam, et hoc factum est in Dei sapientia, et hoc fecit Deus alto consilio, scilicet ne superbirent, et ut fides et salus cognoscatur esse ex Deo, no
Abbreviated transcription (Latin):
Sapĩa mundi est ubi infuium ⁊ stultum dei
ꝯtempnit᷑. ꝙ est scd̾m tõnes muridi q̃ impossibile
iudicat ꝙ ĩ naturis rerum ñ uides hanc aũt deus
stultam fecit possibile fore declarando faciendo qd̾
ip̃a impossibiłe iudicat. Nam quia .q. u̾e sapiẽ
tiam mundi stultã fecit deus qr ꝑstulticiã sal¬
uat credentes. ⁊ ħ placiit ei facere ⁊ ħ est quodait
Nam placuit deo. ex leneplacito enĩ cuis est. sabu¬
uos facere cre. ⁊ hoc per stul. predicatõnis .i. ꝑ pre

Expanded text:
i, ubi infirmum et stultum Dei contemnitur, quae est secundum rationes mundi, quae impossibile judicat quae in naturis rerum non videt. Hanc autem Deus stultam fecit, possibile fore declarando atque faciendo quod ipsa impossibile judicat. Nam quia, quasi dicat: Vere sapientiam mundi stultam fecit Deus, quia per stultitiam salvat credentes; et hoc placuit ei facere, et hoc est quod ait: Nam placuit Deo, ex beneplacito enim ejus est, salvos facere credentes, et hoc, per stultitiam praedicationis, id e
Abbreviated transcription (Latin):
bona natura. itł aliquo alio modo pret̾ eam. creda¬
tur ẽẽ iusticia ⁊ uita et̾na. acute quippe uidenturr
ħ dici . ẜ. insapĩa u̾bi qua euacuat᷑ crux xp̃i. ñ est is¬
ta sapĩa desursum descendens. Si ergo scd̾m scriptu¬
humanam neq inparuults medico indigere. qr
sana est. ⁊ inmmiorib sibi adiusticiam si uelit posse
sufficere. Quo circa presumit apłs insapĩa u̾bi pre

Expanded text:
bona natura, vel alio aliquo modo praeter eam credatur esse justitia et vita aeterna. Acute quippe videntur haec dici, sed in sapientia verbi, qua evacuatur crux Christi. Non est ista sapientia desursum descendens. Si ergo secundum Scriptuhumanam, neque in parvulis medico indigere, quia sana est, et in majoribus sibi ad justitiam, si velint, posse sufficere. Quocirca non praesumit Apostolus in sapie
Abbreviated transcription (Latin):
illos ad unsĩ nom̃. qui
multa noĩa sibi facere¬
uolebãt ⁊ repellit eos
mei sitis. s mecũ sitis. mecii estote. om̃s illuꝰ simꝰ
qui pro nobiꝰ rucifixus est. dimittunt᷑ .i. uobis pec¬
iohes ait. scribo uobis filioli. qr remittunt᷑ uobis
inthyi facit cos erulescere de falsis que tenebant.

Expanded text:
illos ad unum nomen qui multa nomina sibi facerevolebant, repellit eos mei sitis, sed mecum sitis, mecum estote, omnes illius qui pro nobis crucifixus est. Dimittuntur enim nobis pecJoannes ait: Scribo vobis, filioliinthii, facit illos erubescere de falsis quae tenebant.
Abbreviated transcription (Latin):
sciebant xp̃m pro se eẽ crucifixum. ⁊ se in eius nomĩe
erat. hanc dei u̾itatem in iniquitate suoꝵ scisma¬
ip̃oꝵ falsitatem ꝯuincit. Uerũ quippe bap̃m habebãt
⁊ exͣ cunus u̾itate corrigerent falfitatem ab ipso
u̾itatem ergo ꝙͣ habebat corrigit falsitatẽ quamte¬
nebant. sicut per xp̃i resurrectõem mortuoꝵ quan
głiamini: ago gras d̾o
meo. de hoc quod neminẽ
crispum ⁊gay¬
et gayum. qui ñ sunt
de contentõe ur̃a. ⁊ ñ id̾o¬
ħ dico: qͥn bonũ sit bapti¬
zare. s nequis dicat qd̃¬
magis gliaremini pot̾at¬
quid̃ ut dictũ est dñs
iħc si uoluiss bap̃mi¬
sui potestatem dare ali¬
seruis suis. ut q̃madinod̾ ꝑ uirgam florentẽ demon¬
stratus est a aron sacerdos. ita ꝑaliꝙ signũ demonstͣ¬
rent᷑ excellentõris dignitatis ministri ⁊ dispensatores
scd̾m quid aliud dixerit ⁊ ego nesciebam eũ nĩ plane iu¬
deo nisi qi scd̾m aliquid eum sciebat. ⁊ scd̾m aliquid ñ

Expanded text:
sciebant Christum pro se esse crucifixum et se in eius nomine eris erat; hanc dei ueritatem in iniquitate suorum schismaipsorum falsitatem convincit. Verum, quippe baptismum habebant, et ex ejus veritate, ut corrigerent falsitatem ab ipso veritatem ergo quam habebant corrigit falsitatem quam tenebant, sicut per Christi resurrectionem quam riamini. Ago gratias Deo etc., de hoc quod neminem Crispum et Caium, qui non sunt de contentione vestra. Et non ideo dico quin bonum sit baptizare; sed, ne quis dicat qmagis gloriaremini. Potquidem, ut dictum est, Dominus Jesus, si voluisset bapsui potestatem dare aliservis suis, ut quemadmodum per virgam florentem demonstratus est Aaron sacerdos, ita per aliquod signum demonstrarentur excellentioris dignitatis ministri, et dispensatores id aliud dixerit: Et ego nesciebam eum , non plane video, nisi quia secundum aliquid eum sciebat, et secundum aliquid eum
Abbreviated transcription (Latin):
tute: honora sumptib
ecc̃e sustentando ⁊⁊ sola¬
tiis fouendo. si qua aũ
nora. ñ tñ om̃s u̾as sed
pocius. si qua u̾a uidua

Expanded text:
tutae, honora, sumptibus Ecclesiae sustentando, tiis fovendo. Si qua autem. nora, non tamen omnes veras, sed potius si qua vera vidua
Abbreviated transcription (Latin):
Nam ⁊c .q. illa que sperat ⁊ instat uera uidua ẽ.
siam alia non ⁊ hoc est ꝙait. Iam que indeliciis. hꝰ
mundi est uiuens comuni uita mortua est in-
aĩa usduam talem ẽẽ debere sig̃cat ut ostendat
se. ideo scd̾as nuptias ꝯtempsisse. ut instaret disci¬
pline dnice. Si enĩ sub noĩe uidue deliciis ⁊ luxu¬
rie uacet uiuens mortua hñda est. quia genus
inposture est.honorem indue hre uelle. ⁊ ñ obse¬
qui deo aliud agere. ⁊ aliud profit̾i cũ proficeat᷑
celigionem ⁊ hiis uiduis precipue hoc ut ñ sint ĩ¬
occ̃o munditantã diligentiã actuũ uł morũ
uiduam milt hr̃e ut reprehendi ñ posfĩt. a mota
enĩ aspemundane conu̾sationis ⁊ corporis curan¬
di ab offõ ad deũ seꝯtulit. ut ꝓbabilem agat ui¬
tam. sublatis enĩ cccasionib mundi que aditũ
solent apenre peccatis rotest bona conu̾satio ĩ¬
umis permanere. E quis aũe. Quasi u̾a
uidua si domum habet
eam regat. si autẽ hec

Expanded text:
vera vidua est, nam alia non. Et hoc est quod ait, Nam quae in deliciis, hujus mundi est, vivens, communi vita mortua est in anima. Viduam talem esse debere significat, ut ostendat se ideo secundas nuptias contempsisse ut instaret disciplinae Dominicae. Si enim sub nomine viduae deliciis vel luxuriae vacet, vivens mortua habenda est, quia genus imposturae est honorem viduae habere velle, et non obsequi Deo, et aliud agere, et aliud profiteri, cum profiteatur religionem. Et his viduis praecipe, hoc ut non sint ioccasio mundi tantam diligentiam actuum vel morum. Viduam vult habere, ut reprehendi non possit. Amota enim a spe mundanae conversationis et corporis curandi officio, ad Deum se contulit, ut probabilem agat vitam. Sublatis enim occasionibus mundi quae aditus solent aperire peccatis, potest bona conversatio incolumis permanere. Si quis autem. Quasi dicat: Vera vidua, si domum habet, eam regat; si autem hoc
Abbreviated transcription (Latin):
honore ne indigne fe¬
rens se a iuniore corree.¬
tum magis exasperet᷑¬
quam ꝓficiat. s obsecͣ
suscrpiat admonitio¬
enĩ u̾eri ne postea corri¬
piatur quod turpe est¬
seniorib senior tñ stul¬
tus ut ait. beatꝰ gͥgoriuᷤ¬
uehem̃ter est increpan
ut frẽs .s. cum affectu dilectioni¬
pte possint bone ꝯu̾satõnis accipere discrplinam.
qulaꝵ reste iuuenis dest decastitate monet᷑. Yi

Expanded text:
honorem, ne indigne frens se a juniore correctum magis exasperetquam proficiat. Sed obsecra suscipiat admonitioeteri ne postea corripiatur: quod turpe estseniori. Senior tamen stultus, ut ait beatus Gregoriuvehementer est increpandut fratres, scilicet cum affectu dilectionpte possint bonae conversationis suscipere disciplinam.um recte juvenis de castitate monetur. Vi
Abbreviated transcription (Latin):
scripturas intelligas. ⁊ post lectionem attende. exho
ebes quia ad hoc constitutus es et. Noli neglig̾e
est que tibi data est per
ꝓpħiam .i. scõꝵ electio
cias eam irritam neĩ¬
obediens sis hiis quib
ratõem sp̃c scĩ per quã
presciebat quid deħ ⁊de
ceteris eẽt acturus. Id̾o
ait. que data est tibi
sp̃u reuelante cognou̾
num ep̃ali honore. da¬
ta est ꝑ ꝓpħiam dico.
cũ imꝑositõe manuũ
presbri. pro presbrorũ
singulare pro płali po¬
suit. quia minus trib
presb̃r. qr unus impo¬

Expanded text:
Scripturas intelligas et, post lectionem attende exhortebes, quia ad hoc constitutus es. Et noli negligere e, quae tibi data est pero cias eam irritam, ne inobediens sis his quibus rationem Spiritus sancti, per quam praesciebat quid de hoc et de caeteris esset acturus. Ideo ait: quae data est tibi u revelante cognovit num episcopali honore. Data est per prophetiam, dico, cum impositione manuum presbyterii, pro, presbyterorum. Singulare pro plurali posuit, quia minus tribuspresbyterii, quia unus impo
Abbreviated transcription (Latin):
puniti sunt iudei. quia filio subreait deus or
terre. qd̾ ñ fecit angłis. quoꝵ ministerio ⁊ młta
fiunt in orbe oĩa tñ spectant ad imperiũ dei. sed
hoc .s. ut subiciat᷑. futurũ est ei de quo loquim᷑ .i.
qui est forma futi᷑ de adã ⁊ xp̃o loc̃ns ⁊ respectu
tempoꝵ a de futurũ. scd̾ carnem xp̃m dicit. sic ⁊̃¬
quippe erat orb̾ quantũ ad filiũ dei qui semꝑ
erat. ⁊ ne de alt̾o orle disputare intellig̾et᷑: add̾.
hunc ergo futurum ñ angelis s xp̃o subditum
refert. ut pote admissus dictinis ꝯsiliss. ubi ⁊̃¬

Expanded text:
puniti sunt Judaei, quia Filio subjecit Deus orbem terrae, quod non fecit angelis, quorum ministerio, etsi multa fiunt in orbe, omnia tamen spectant ad imperium. Sed hoc, scilicet ut subjiciatur, futurum est ei de quo loquimur, idQui cum forma futuri : de Adam et Christo loquens, et respectu temporum Adae futurum secundum carnem Christum dicit, sic quippe erat orbis quantum ad Filium Dei qui semper erat, et ne de altero orbe disputare intelligeretur, addiHunc ergo orbem futurum non angelis, sed Christo subditum refert, utpote admissus divinis consiliis ubi
Abbreviated transcription (Latin):
ñ est enĩ cogitare de
crastino si quis hũano
molẽ ista procuret.s siquis p̃ ista deo militet
autẽ que fuĩt
inscõs sieut or¬
dinaui ineccl¬
esiis galathye.
ita ⁊ uos facite
ꝑ unam sabb¬
ati. unusquisz
se reponat.re¬
condens quod
ei beneplacũit

Expanded text:
n est enim cogitare de crastino, si quis humano more ista procuret, sed si quis propter ista Deo militat, autem, quae fiunt in sanctos, sicut ordinavi Ecclesiis Galatiae, ita et vos facite. Per unam sabbati unusquisque se seponat, recondens quod ei bene placuerit:
Abbreviated transcription (Latin):
mei stabi esto. infide
resurrectionis ⁊ ĩmobi¬
les. ut apseudo moueri
ñ possitis. sẽper in opere
hũndantes spe resurrõ¬
ns scientes .i. spemha¬
bentes qd̾ labor ũr qͣm
habetis in dño .i. ĩ seru

Expanded text:
mi, stabiles estote, in fide resurrectionis, les, ut a pseudo moveri non possitis. Semper in opere bundantes, spe resurrectionis; scientes, id ebentes, quod labor vester, quem habetis, in Domino, id est
Abbreviated transcription (Latin):
fundam̃tũ ⁊ cacholicam¬
sccietatem cdisiung̾edr¬
uerit. disperdet
illum deus. corpore ⁊ aĩa.
Quasi sacrilegum ⁊ me
mnemine hĩtat deus. ꝙ̃

Expanded text:
fundamentum, et Catholicasocietatem disjungere, disperdet illum Deus corpore et anima, quasi sacrilegum. Augnemine habitat Deus, quem
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ intentio eiꝰ inhac epła. incorrectos corrg̾e ⁊ cor
rectos corrigere adutiliora prouocare ⁊ p̃sendo aũ
sui ꝯmendatõe deprimere. Modus tractandi tale
est. mote solito salutationem premittit. deinde bo
nis ꝑ grãm collatis. gras deo agit. loquens ꝑfectis.
tat. postea pseudo apłos deprimendo redarguit.
detegens u̾sutias eoꝵ ⁊ se multis modis ꝯmendãt.
tandẽ subdit᷑ morał ãmonitio. cũ it̾atione benecdic¬
tionis. premittens aũt salutationem. ccͣ psendo fu

Expanded text:
a incorrectos corrigere, et correctos ad ulteriora provocare, et pseudo sui commendatione deprimere. Modus tractandi talis est: More solito salutationem praemittit; deinde de bonis per gratiam collatis gratias Deo agit, loquens perfectis; tat; postea pseudoapostolos deprimendo redarguit, detegens versutias eorum, et se multis modis commendat; tandem subditur moralis admonitio cum iteratione benedictionis. Praemittens autem salutationem, contra pseud
Abbreviated transcription (Latin):
Don enĩ Hic expoĩt
tribulationes suas. ut
cũ se ad magr̃i sui
ꝯꝑationem parua pa¬
ti cognouerũt. accep¬
ta ꝯsolatõe dolere desis
bulatione ur̃a pseudo
de sua głia głiant᷑. nos
u̾o de tribulatõe q̃ fcã
est nobis mnasya quid¬

Expanded text:
on enim, hic exponit tribulationes suas, ut cum se ad magistri sui comparationem parva pati cognoverint, accepta consolatione dolere desistbulatione nostra. Pseudo de sua gloria gloriantur, nos vero de tribulatione quae facta est nobis in Asi
Abbreviated transcription (Latin):
pondere passionũ. ⁊ħ
supra mod̾ precedentiũ
tribulatõnus ⁊ supra
uircutẽ. humani ita
.i. a deo ut cederet nos
qui de mar solemꝰ gau¬
dere ⁊̃ piuere ñ solum
loqui ⁊ c̾. facere. ⁊ non
solum cedebat uiuere.
sed ⁊̃ nos ip̃i ñ solum
alii denob̾ habui mu ᷤ
uł accepimꝰ responsũ¬
⁊hoc in nob ip̃is quia
nr̃a natura nil nisi
oculos hr̃ent. sit enĩ af¬
flicti fuerant ut des¬
ꝑarent de p̾senti uita.
fidere possumus. quia
ip̃e est suscitat mor¬
tuos. cui miraculosi¬
mule ẽ ꝙ me de illis
.i. ad salutem redu¬

Expanded text:
dere passionum, et hoc supra modum, praecedentium tribulationum, et supra virtutem humanam, ita, id est adeo, ut taederet nos, qui de malis solemus gaudere, etiam vivere, non solum loqui, et caetera facere. Et non solum taedebat vivere, sed etiam nos ipsi, non solum alii de nobis, habuimus, vel, accepimus responsuhoc in nobis ipsis, quia nostra natura nil nisi oculos haberent. Sic enim afflicti fuerant ut desperarent de praesenti vita. fidere possumus, quia ipse est qui suscitat mortuos, cui miraculo simile est, quod me de illis id est ad salutem redu
Abbreviated transcription (Latin):
consolationis.
solari dico. per exhorta¬
exhortamur adeo .i. ꝙͦ
solum ut ꝯsolaretur
nos.s ⁊̃ exhortaretur
ad maiora. ⁊ ita nr̃a
consolatio ualet ⁊̃ ali

Expanded text:
consolationis nsolari dico, per exhortaexhortamur a Deo, id est solum ut consolaretur nos, sed etiam exhortaretur ad majora, et ita nostra consolatio valet etiam
Abbreviated transcription (Latin):
primũ ꝑfectis loquitur
de tribulatione ꝓponenᷤ
se exemplũ pacĩe. ⁊ con¬
solationis a deo accepte.
ducens laudi: ꝙ alii ign¬
omine. ait ergo. deus .s. c̃

Expanded text:
primum perfectis loquitur de tribulatione, proponens se exemplum patientiae et consolationis a Deo acceptae, ducens laudi, quod alii ignominiae. Ait ergo: Deus, scilicet
Abbreviated transcription (Latin):
ideo debemus optem¬
mus meternum. et¬
illi. Item alia rõ hic
ostendendr quare ob¬
temꝑand̾ est deo. et
.i. quia illiquidem
pore car pau. di.eru.
.a.inhiis que uolebãt

Expanded text:
ideo debemus obtemmus in aeternum. illi. Item alia ratio hic ostenditur quare obperandum est Deo. Et, id est quia, illi quidem, pore paucorum dierum in his quae volebant,
Abbreviated transcription (Latin):
.s. habeatis talẽ fruc¬
caritatis. quo deum
olim ꝯplectabimini
modo remissas .i. pig¬
tas ad elemosinas ⁊ ge¬
nua soluta .i. fortitu
dinem qua firmiter
statur ingenibus¬
q̃ soluta ẽ refrigerata
caritate exigite fur¬
ocio corpeatis. nec¬
debilitate hesitatis¬

Expanded text:
 habeatis talem fruccharitatis quo Deum omplectebamini modo, remissas, iras ad eleemosynas, et genua soluta, id est dinem qua firmiter statur in genibusae soluta est refrigidata charitate, erigite, surotio torpeatis, nedebilitate haesitetis
Abbreviated transcription (Latin):
s incorpore: ubi tegumentum non est: nu¬
ditas di. sicut ⁊ inanitas non est aliqiuid.
s locus ubi corpus non est: manis dĩ. hecead̾¬
informis mat̾ia. ociã tam inuisibił ⁊ in cõ¬
posita t̾ra appellata est. ideo quia int̾ omĩa
elem̃ta mundi t̾ra minus speciosa ẽ: quã
teria ĩ formis ⁊̃ aqua dcã est suꝑ quã ferebat᷑
sp̃c̃ dñi. sicut suꝑfert᷑ fabricandiiꝰ reb uolup¬
tas artifis. Ideo uero aqua dc̃a est illa mat̾ia.
quia omnia q̃ int̾ra nascant᷑ siue animali¬
a.siue arbores. icł arle. ⁊ siłia ab humore in¬
cipiunt formari atq nutriri ead ⁊̃ mat̾ia
suꝑ quam ferebat᷑ sp̃c. illa informis mͣ uo¬
cata est. ut res ignota notis uocabuł in sinui-¬

Expanded text:
in corpore ubi tegumentum non est, nuditas dicitur. Et inanitas non est aliquid, sed locus ubi corpus non est, inanis dicinformis materia etiam terra invisibilis et incomposita appellata est; terra ideo, quia inter omnia elementa mundi terra minus speciosa est quam teria informis etiam aqua dicta super quam ferebatur Spiritus Domini, sicut superfertur fabricandis rebus voluntaquia omnia quae in terra nascuntur sive animalia sive arbores vel herbae et similia ab humore incipiunt formari atque nutriri. Eadem etiam materia super quam ferebatur spiritus, illa informis materia vocata est, ut res ignota notis vocabulis infi
Abbreviated transcription (Latin):
lia sigc̃at᷑ inuisibił mundus. qui erat ĩdei
sapĩa ad cuius similitudinẽ tẽs est hic ui¬
sibit̾ mundus. hec utiq uisibilia anteqͣm
fierent. ñ erant. Qũo ergo deo nota erãt.
q̃ ñ eranł. ⁊ rursus. quo ea faceret q̃ sibi
Ip̃i aũt deo ñ audeo dr̃e alio modo innotu¬
isse cũ ea fecisset quã illo quo ea nou̾at.
ut faceret apd ꝙ̃ ñ est transmutatõ. nͨ . ui.
do qui erat insapĩa dei. hec est dei dispositio
qua disposuit oĩa. uisibilia ista fierent.i. iu
xta inuisibile exemplar. ꝙ erat in mente d̾i¬
fierent hec. Eide pli¬

Expanded text:
bilis qui erat in Dei sapientia, ad cujus similitudinem factus est hic visibilis mundus. Haec utique visibilia, antequam fierent, non erant. Quomodo ergo Deo nota erant quae non erant? Et rursus quomodo ea faceret quae sibipsi autem deo non audeo dicere alio modo innotuisse, cum ea fecisset, quam illo. quo ea nouerat udo qui erat in sapientia Dei; haec est Dei dispositio qua disposuit omnia, visibilia ista fierent, id est juxta invisibile exemplar quod erat in mente fierent haec. Fidem plu
Abbreviated transcription (Latin):
nuerint eam fide ĩ¬
telligunus exemplis
utitur ad ꝯmendatõ¬
fides est. argumentũ ñ apparenttũ .i. credere
debemus q̃ ñclum apparẽt sicut fide t̾m in
bilib .i. ex inforiib elem̃tis. uisibilia .i. for
formas locis ⁊ sedib suis ordinata distinctõe
disponeret. tebre .n. eraire. ⁊ erant inuisibi
creditur omnia de nichilo fecisse. qi ⁊̃ si oĩa
formecta de ista mat̾ia fc̃a sunt. hec ip̃a tñ
mat̾ia de nichilo fc̃a est quã moyses sigͥ¬
ficauit dicens. In principio. te. deus .ce. ⁊ trã.

Expanded text:
nuerunt eam. Fide intelligimus. Exemplis utitur ad commendatsi dicat: Fides est argumentum non apparentium, id est credere debemus quae non apparent. Sicut fide tantum bilibus, id est ex informibus elementis, visibilia forformas locis, et sedibus suis ordinata distinctione disponeret, tenebrae erant, et erant invisibilcreditur omnia de nihilo fecisse, quia etiam si omnia formata de ista materia facta sunt, haec ipsa tamen materia de nihilo facta est quam Moyses significavit dicens: In princ
Abbreviated transcription (Latin):
iofficii ecclie gr̃a est. que non est diuisa intres per¬
tutes gratis adeo datas. sicut fidem. spem. ⁊ hi. ⁊ est
dantur. sdem aũt sũc̃. est dator omnitĩ eque quantũ
d se lenignus omnibus.
dicendo gr̃ax quarum¬
affectus sig̃cat. dicendo
sunt qnͣtũ ad proximos.¬

Expanded text:
officiis Ecclesiae, gratia est quae non est divisa per tres pertutes gratis a Deo datas, sicut fidem, spem etdantur; idem autem Spiritus est dator omnium, aeque quantum ad se benignus omnibus. dicendo gratiarumeffectus significat, dicendo sunt, quantum ad proximos
Abbreviated transcription (Latin):
gloriatõ tuat sine causa głiant᷑ blan¬
dientes sibi delege ⁊ de
gen̾e abrahe. uidentes iustificari hominem apd
cia. ergo o uidee: ubi est głia tua: q. ñ potes głiar
Nam illa uiciosa głiatio tua de suꝑuens de suꝑbis
ueniens exclusa est .i. ablata est et per quã legẽ¬

Expanded text:
 quod sine causa gloriantur, blandientes sibi de lege, et de genere Abrahae, videntes non justificari hominem apudtia, ergo, o Judaee, ubi est gloria tua? Non potes gloriari; nam illa vitiosa gloriatio tua de superbia veniens exclusa est, id est ablata est. Et per quam lege
Abbreviated transcription (Latin):
bona. q.d. qr ex fide est iusticia ubi est ergo oiu¬
dee głiatõta tua .i. quid est in quo dełes głiari:
Exclusa est głiatio tua: Głiatõem laudabilem
dicit que indño est. eãq exclusam dicit .i. ut em
meret expressam. ñ ut abscederet pulsam ande
⁊ oxclusores dñr quidam arcifices argentarii.
iniqua sigc̃atõe ⁊̃ accipit᷑ illud inpsõ. ut excludã¬
tur qui ꝓbati sunt argento .i. ut emineant
hii qui ꝓbati eloquio dñi ita ⁊ hic dr̃ Exclusa

Expanded text:
 Quia ex fide est justitia. Ubi est ergo, o Judaee, gloriatio tua; id est, quid est in quo debes gloriari? Exclusa est gloriatio tua. Gloriationem laudabilem dicit quae in Domino est, eamque exclusam dicit, id est ut emineret expressam; non ut abscederet, pulsam. Unde et exclusores dicuntur quidam artifices argentarii, in qua significatione etiam accipitur illud in Psalmo: Ut excludantur qui probati sunt argento , id est ut emineant h
Abbreviated transcription (Latin):
dampnare crederet᷑. hoc eni est ꝙ illi iacob ait.
uidens inquit fr̃ quot milia sint in iuidea qui
crediderunt inxp̃o. ⁊ hii om̃s emulatores legis
sunt. Audicrunt eñi de te ꝙ discissionem doce¬
as amoyse eoꝵ qui ꝑgentes st̃ uideoꝵ dicens.
ñ dełe circumncid̾e filios suos. neq ꝯsuetudinẽ
legis ingredi. Quid ergo est utiq oportet que¬
nire multitudinem audient ⁊ enĩ te sr̃uem¬
sse. hoc ergo fac ꝙ tͥ dicimus. sunt nob̾ uiri.
iiͦi. uotum hs̃tes sr̃ se. hiis assumptis scĩfica
te cũ ip̃is ⁊ scient om̃s falsa eẽ que de te audi¬
erant. ñ ut opinor obscurum ost ⁊ acobum
h̾ ideo monuisse. ut scirent falsa eẽ q̃ de illo a¬
udierãt. hii quicũ de iideis credidissent. tñ
emulatores erant legis qui sic ea uolebant
obseruari. tamꝙͣ sine hiis in euangłio salus
credentib eẽ ñ possit. Nii senserant paulum

Expanded text:
damnare crederetur. Hoc est enim quod Jacobus ait: Vides, inquit, frater, quot millia sunt in Judaea qui crediderunt in Christo, et hi omnes aemulatores legis sunt. Audierunt enim de te quod discissionem 146 doceas a Moyse eorum qui per gentes sunt Judaeorum, dicens non debere circumlegis ingredi. Quid ergo est? Utique oportet convenire multitudinem. Audierunt etenim supervenisse. Hoc ergo fac quod tibi dicimus. Sunt nobis viri quatuor, votum habentes super se: his assumptis, sanctifica te cum ipsis, et scient omnes falsa eNon, ut opinor, obscurum est, et Jacobum hoc ideo monuisse, ut scirent falsa esse quae de illo audierant hi, qui cum ex Judaeis credidissent, tamen aemulatores erant legis, qui sic ea volebant observari, tanquam sine his in Evangelio salus credentibus esse non possit. Hi senserant Paulum
Abbreviated transcription (Latin):
aũt illi uenissẽt aiu¬
dea sub trahebat se petrꝰ¬
latent̾ ꝑ aliquas occ̃õ¬
nes acibis gentiliũ.
⁊segregabat se .i. per
se gregem cum iudei ᷤ¬
faciebat timens non
cibos s eos qui ⁊ circũ¬
cisione erant .i. de iu

Expanded text:
autem illi venissent a Judaea, subtrahebat se Petrlatenter per aliquas occasiones a cibis gentilium. segregabat se, id est per se gregem cum Judaeifaciebat, timens, non cibos, sed eos qui ex circucisione erant, id est
Abbreviated transcription (Latin):
credentes quidẽ degentib a logis honore libos
ẽẽ.s credentes de uideis de uid̾is benefac̾t si sa¬
crificant ⁊ curumcidunt. Sed si post euãge¬
lium benefacit qui uidartat in sacrificiis ⁊ cet̾r
st̃ ⁊ si tales suscepumus ut ineccłia dei faciant
ꝙ fecert̃ in synagoga sathane: ñ illi xp̃iani
fient. s uos uidcos facient. Dicis legis cͥimoni¬
as hiis qui exiudeis st̃. ñ este pestiferas Ege
eccłia pronuncio ꝙ sunt utiq c̾monie iudeoꝵ
omnib mortifere fidelib. Hinis enĩ legis xͤ est.¬

Expanded text:
de gentibus a legis onere liberos esse, sed credentes de Judaeis bene facere, si sacrificant et circumcidunt. Sed si post Evangelium bene facit qui judaizat in sacrificiis et caeteris, trum sunt: et si tales suscipimus ut in Ecclesia Dei faciant quod fecerunt in synagoga Satanae, non illi Christiani fient, sed nos Judaeos facient. Dicis legis caeremonias his qui ex Judaeis sunt non esse pestiferas, ego contra pronuntio quod sunt utique caeremoniae Judaeorum omnibus mortiferae fidelibus. Finis enim legis Christ
Abbreviated transcription (Latin):
titisse ꝙ illa silatione gentes iudanzare coge¬
bat atrũ uerũ scripsit an non nescio. qua
dispensatina falsitate mentitus sit. Ndsũ
ut cum mendacit̾ fecisse credamus. omnĩo
enĩ tenendũ est indoctrina religioruis nullo
modo cẽ mentiendum. uł inscrptorib scaꝵ
scripturaꝵ credendum oĩo ab ẽẽ mendatiũ.
ne dispen satores xp̃i sͥ ꝑutent licere ꝓu̾itati᷑
dispensatione mentiri. Aĩdelis igitur dispẽ¬
sator paulus nobis exhibet ꝓculdubio ĩscri¬
bendo fidem. qr u̾itatis dispensator erat non
falsitatis. s ideo uerum scripsit dicens se u¬
disse petrum non recte ambislantem ad ueni¬
tatẽ euangłii. eiq infaciem restitisse. quod

Expanded text:
titisse, quod illa simulatione gentes judaizare cogebat: utrum verum scripserit an non, nescio qua dispensativa falsitate mentitus sit. Absit! ut eum mendaciter fecisse credamus. Omnino enim tenendum est in doctrina religionis nullo modo esse mentiendum, et a scriptoribus sanctarum Scripturarum credendum est omnino abesse mendacium, ne dispensatores Christi sibi putent licere pro veritatis dispensatione mentiri. Fidelis igitur dispensator Paulus nobis exhibet procul dubio ibendo fidem, quia veritatis dispensator erat, non falsitatis: et ideo verum scripsit, dicens se vidisse Petrum non recte ambulantem ad veritatem Evangelii, e
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ideo falsum de illo dicit. qui dicit deum ñ recte
fecisse ꝙ nouit eũ fac̾e debuisse. Si aũt uerum
scripsit ꝓaulus u̾m est ꝙ petrus ñ recte ambula¬
bat ad u̾itatem euangłii. ego illud quidẽ petrũ
sic egisse credo ut gentiles cogeret iudantare. ħ
eñi lego scripsisse paulum ꝙ̃ montitũ ẽtẽ non
credo. ⁊ ideo ñ recte agebat hocpetrus qi erat contꝰ
euangłii u̾itatem ut putarent qui credebãt

Expanded text:
ideo falsum de illo dicit, qui dicit eum non recte ideo falsum de illo dicit, qui dicit eum non recte fecisse, quod novit eum facere debuisse. Si autem verum scripsit Paulus, verum est quod Petrus non recte ambulabat ad veritatem Evangelii: ego quidem illud Petrum sic egisse credo, ut gentes cogeret judaizare. Hoc enim lego scripsisse Paulum quem mentitum esse non credo, et ideo non recte agebat hic Petrus, quia erat contra Evangelii veritatem, ut putarent qui credebant
Abbreviated transcription (Latin):
aũ paulus ꝓ simili inccuut inciresicisione thi¬
mothei. ⁊ ip̃e qui comam ex uoto nutruit ut
uararei nichencris ex lege caput rotondit. post
obtulit. Ecce quõ uideis uideus fẽs est. Non gͥ
officioso mendatio s honesta dispensatõe ⁊ pxtrũ
se agentib consegregasse. ⁊ paulũ ei resticisse.
ego immo alii añ me exposuerunt ut ⁊ apłoꝵ
prudentia demonstraret᷑. ⁊blasphemantis porfi
uero credentes legi subditos ẽẽ nec paccare. si cͥ¬
cumcidunt ⁊ sacrificant dum modo spem salu¬
tis in eis ñ constituãt. nec peccat petrus si iudai¬
zat. s ꝙ cogit gentes uidanare suo exemplo ĩ
quo solo paulus reprehendit eum ut doctor gẽ¬
tium uit sit repreheusio ua nee dispensatoria a¬
lioquin mentitꝰ est paulus si eñ lxc fecit petrꝰ
qd̃ fac̾e debuit. mentitꝰ est paulus ꝙ eũ ñ ui¬
derit recte ambulãtẽ ad u̾itatem euangelii
quisquis eñĩ facit ꝙ facere debet. recte utiq facit.

Expanded text:
 Paulus pro simili metu, ut in circumcisione Timothei, et ipse qui comam ex voto nutrivit ut Nazaraei, in Cenchris ex lege caput totondit. Post obtulit. Ecce quomodo Judaeis Judaeus factus est. Non ergo officioso mendacio, sed honesta dispensatione et Petrum se a gentibus segregasse, et Paulum ei restitisse, ego imo alii ante me exposuerunt, ut et apostolorum prudentia demonstraretur, et blasphemantis Porphyvero credentes, legi subditos esse, nec peccare si circumcidunt et sacrificant, modo spem salutis in eis non constituant, nec peccat Petrus si judaizat, sed quia cogit gentes judaizare suo exemplo, in quo solo, Paulus reprehendit eum ut doctor gentium, ut sit reprehensio vera, nec dispensatoria. Alioquin mentitus est Paulus. Si enim hoc fecit Petrus quod facere debuit, mentitus est Paulus qui eum vidit non recte ambulantem ad veritatem Evangelii. Quisquis enim facit quod facere debet, recte utique facit, et
Abbreviated transcription (Latin):
ab eis ducet᷑ gentib
subtractus millam
simulatõem iuidaice
comestionis. ut ꝙͣuis¬
recte cred̾et de legis in
utioq ppło ab olitõne.
eadem tñ intentõe qua petrus seagentib sub¬
trałet ⁊ cũ infumis id̾ sentire sesimularet. ħ
aũ simulatõ gentib mutił erat. Ideoq pau¬
lus petrum redargint unde subdit. Sed cũ¬
dcũ uidi ñ recte ambularent

Expanded text:
entibus subtractus in simulationem, Judaicae comestionis, ut qurecte crederet de legis in utroque populo abolitione, eadem tamen intentione qua Petrus, se a gentibus subtraheret, et cum infirmis idem sentire se simularet. Haec autem simulatio gentibus inutilis erat, ideoque Paulus Petrum redarguit. Unde subdit: VEd non recte ambularent
Abbreviated transcription (Latin):
quicũq timet deum ⁊ operat᷑ iusticiam acceptꝰ ẽ
illi. s ut̾ꝙ canta simulatõe dispensat ille subtrac¬
tõnem. Iste rep̾hensionem ut ⁊ iudeis suꝑba ⁊ gẽ¬
tilib desperatio tolleret᷑. Nonigit᷑ ut paulo uł eis
cum quib antecedens se ab eis postea separabat
pecrusuero rep̾hensibrł erat. nec paulus eiptaci¬
ter resistebat. Paulus eñĩ inpetro hoc reprehe¬
dere ñ potiit ꝙ ip̃e fecit nec arguere simulatõm
ñ eẽ seruandam qui post uisionem lĩthxi aibi e¬
rant diu̾si gen̾is animalia cornoliũ intrauit
um eñi paulus ⁊ barnabas iam conuersis
multis gentib uenissent anthiochram: quidã
de uidea descendentes dicebant sine lege moysi.
nemo pot̃ saluari. Nunc utriq .s. paulus ⁊
bamabas ⁊ illi iudei qui dicebant soc: ascendert

Expanded text:
quicunque timet Deum et operatur justitiam, acceptus est quicunque timet Deum et operatur justitiam, acceptus est illi, sed uterque cauta simulatione dispensat, ille subtractionem, iste reprehensionem, ut et Judaeis superbia, et gentibus desperatio tolleretur. Non igitur vel Paulo vel eis cum quibus ante edens se ab eis postea separabat, Petrus vere reprehensibilis erat, nec eis Paulus procaciter resistebat. Paulus enim in Petro hoc reprehendere non potuit, quod ipse fecit, nec arguere simulationenon esse servandam, qui post visionem lintei, ubi erant diversi generis animalia, ad CorneliCum enim Paulus et Barnabas jam conversis multis gentibus venissent Antiochiam, quidam de Judaea descendentes dicebant: Sine lege Moysi nemo potest salvari. Tunc utrique scilicet Paulus et Barnabas et illi Judaei qui hoc dicebant, ascenderunt
Abbreviated transcription (Latin):
lebant: s inuitum fecisse ⁊ dispensatõe sunu¬
lasse. ne .s. uideos amuteret nec in hxc peccali
qr bona intentõe id agebat. ⁊ sulli peccarent
qui eius .q. exẽplo iudaizabãt. nec fuit rep̾hen¬
sio uera: qr nil ineo rep̾hensibile s dispẽsatoria¬
erat ut ꝑħ scirẽt gentes ñ ec̃ uidairandum.
dicit. petrũ seruasse illa legalia. ñ dispẽsatorie
s u̾e.q. eis subiectum s ñ meis spem ponentẽ
que ab omnib udeis erant seruanda. ⁊ eum
difpensatoria. ait em̃ ies. Ex he loco ĩpeꝰ
porfirus petiũ a paulo teprehensũ nobis obicit. uo¬
lens uilli maculam erroris. ⁊ huic ꝓcacitatis incu¬
t̾e ⁊ in comune dognsatis ficti accusare mendaciũ
dũ int̾ se eccłiaꝵ principes dissiderẽt. ꝙ utiq facit
ñ intelligens quo sensu petriis rep̾hensibił fuisse.
uł ei paulus infaciem testitisse dicat᷑. Nam ut̾ce re¬
cte sentit legẽ ñ eẽ tenendam. ⁊ qr mom̃i gente

Expanded text:
bebant, sed invitum fecisse et dispensatorie simulasse, ne scilicet Judaeos amitteret; nec in hoc peccabat, quia bona intentione id agebat, etsi illi peccarent, qui ejus quasi exemplo judaizabant. Nec fuit reprehensio vera, quia nil in eo reprehensibile erat, sed dispensatoria, ut per hoc scirent gentes non esse judaizandum, dicit Petrum servasse illa legalia non dispensatorie, sed vere, quasi eis subjectum, sed non in eis spem ponentem, quae ab omnibus Judaeis erant servanda, et eumdispensatoria. Ait enim Hieron.. Ex hoc loco impius Porphyrius Petrum a Paulo reprehensum nobis objicit, volens et illi maculam erroris, et huic procacitatis incutere, et in commune ficti dogmatis accusare mendacium, dum inter se Ecclesiarum principes dissiderent. Quod utique facit non intelligens quo sensu Petrus reprehensibilis fuisse, vel ei apostolus Paulus in faciem restitisse dicatur. Nam uterque recte sentit legem non esse tenendam, et in omni gente
Abbreviated transcription (Latin):
meas. obnurgatõem talem post̾ĩoris pastoris pro
salute gregis libentissime sustinebat. ualebatex
scẽ ac bengne pietate hũilitatis accepit. atꝙ
ita exẽplũ postis prebuit tanto sc̃ĩus. quanto
ad imitandũ diffĩcilius ꝙ sĩ dedignarent᷑ ma¬
iores sic ubi forte recti tramitt̾e reliquissẽt ⁊̃ a
post̾ĩorib corrigi laus itaq iuste libertatis in
paule ⁊ sc̃e hũilitatis in petro eminuit dixi in
ciboꝵ nichil conferre.
ritu iudaico dimisit
quid ergo debẽt facere
oĩa q̃ uidẽt in te putant esse
rep̾hensione dissentite uident᷑. ieix. ⁊ augꝰ. sic̃¬

Expanded text:
meas, objurgationem talem posterioris pastoris pro salute gregis libentissime sustinet. Sed dicet sancte ac benigne pietate humilitatis accepit, atque ita exemplum posteris praebuit, tanto sanctius quanto ad imitandum difficilius, quo non dedignarentur majores sicubi forte recti tramitem reliquissent, etiam a posterioribus corrigi. Laus itaque justae libertatis in Paulo, et sanctae humilitatis in Petro eminuit. Dixi inciborum nihil conferre. ritu Judaico dimisit. Quid ergo debent facere ia quae vident in te putant esse reprehensione dissentire videntur Hieronymus
Abbreviated transcription (Latin):
unde ⁊ contulit cum ilł euangłm ⁊ dextras ac¬
eñi collatio unam doctrine sp̃em excussa omĩ
lepre uarietate monstrauit. lepeosi eñi quo ᷤ
dñs in euangłio curasse legitur ⁊ misisse ad
telligunt᷑ illi qͥ scĩam u̾e fidei ñ hñtes uari¬
as doctrinas ꝓfitent᷑ erroris. nulla porro fal
trina sig̃t lepram que unius corporis colorẽ
diu̾sis iocis uariat atq maculat. ut gͦ apłi
predicatõ ab omni corruptõnis lepra libera
monstraretur cum aliis apłis contulit enã¬
głm. alit̾ enĩ ñ crederet eccłia. ei qui ñ fũat
corsum aũ

Expanded text:
unde et contulit cum illis Evangelium, et dextras acenim collatio unam doctrinae speciem excussa omni leprae varietate monstravit. Leprosi enim quos Dominus in Evangelio curasse legitur, et misisse adtelliguntur, qui scientiam verae fidei non habentes, varias doctrinas profitentur erroris. Nulla porro falstrina significant lepram, quae unius corporis colorem diversis locis variat atque maculat. Ut ergo Apostoli praedicatio ab omni corruptionis lepra libera monstraretur, cum aliis apostolis contulit Evangelium. Aliter enim non crederet Ecclesia ei qui non fuerat orsum au