comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
iu aũ agitur agere aliguid ipse ux in¬
telligitur: ⁊ tamen tantum prestat uo¬
luntatib nr̃is gr̃a saluatoriᷤ. ut ñ dis¬
bitet apłs dicere. quotqt spũ d̾ aguiis.
hii filii sunt d̃i. Nec aliquid in nobio l¬
uera uoluntas melius agere potest. qͣm
ut illi se commñdet qui male agere n
tuum: ⁊ cooꝑuit eos mare. Memi
ficia: uerũetiam ad uindictam cõ¬
memorari. Numqͥd aliudetiam
os. Nam sp̃c irȩ euis. quib nocuit
aquaꝵ diuisio ut intͣntes possent
ille sp̃c ire di. Uñ significat᷑ ppt̃ di¬
ũsas oꝑationes. ⁊ effectus sp̃c d̃ dis¬
similit᷑ appellari cum sit unus atq
idem: ille dũcarat qui etiam sp̃s scs
in unitate tͥnitatis accipit᷑. Pm ñ
arbitror alium qm eumdẽ significa¬
ri. uͥ dicit apłs. Non enim accepis¬
tis sp̃m seruitutis iterũ in timorẽ.
s accepistis sp̃m adoptionis in quo
id ẽ digitod̾ quolex in tabuls lapi¬
deis conscͥpta ẽ. timorincussus ẽ ess.
qui gr̃am ñdum intelligebant. ut

Expanded text:
i autem agitur, agere ipse aliquid uix intellegitur. et tamen tantum praestat uoluntatibus nostris gratia saluatoris, ut non dubitet apostolus dicere: quotquot spiritu dei aguntur, hi filii sunt dei. nec aliquid in nobis libera uoluntas melius agere potest, quam ut illi se agendam commendet, qui male agere non tuum et cooperuit eos mare. » Memficia, verum etiam ad vindictam commemorari; nam quid aliud etiamos, nam spiritus irae ejus, quibus nocuit aquarum divisio, ut intrantes possent ille spiritus irae Dei? Unde significatur propter diversas operationes et effectus Spiritum Dei dissimiliter appellari, cum sit unus atque idem ille duntaxat, qui etiam Spiritus sanctus in unitate Trinitatis accipitur. Proinde non arbitror alium quam eumdem significari, ubi dicit Apostolus, Non enim accepistis Spiritum servitutis iterum in timore; sed acid est digito Dei quo lex in tabulis lapideis scripta est, timor incussus est eis qui gratiam nondum intelligebant, ut
Abbreviated transcription (Latin):
ni ᷤ mortificemus. sp̃u d̾ agimur: qu
dat continenciam qͣ tene frenemꝰ do¬
memꝰ. uincamꝰ concupiscenciã. In hoc
nuis bellatorib ⁊ oꝑm carniᷤ qmuis
inuictis mortificatorib aliqua uul¬
nera pecratoꝵ: ꝓpt̃ que sananda coti¬
die ueracit᷑ dicant. dimitte nob̾ debi¬
ta nr̃a. contͣ eadem uicia. ⁊ contͣdiabo¬
lum pͥncipem regemq uicioꝵ. multo
iuigilanciꝰ ⁊ acrius ipsa oratione
certantes. ne ualcant aliquid mortife¬
re suggestiones. quib instigat insuꝑ
pecratoiem ad sua ercusanda potuis
qͣm accusanda peccata. acsir illa uil¬
nera nonmͦ ñsanentur: uerũ etiam
⁊si mortifera ñ erant. g̾uit̃ ⁊ letalit̃

Expanded text:
 agimur, qui dat continentiam, qua frenemus, domemus, uincamus concupiscentiam. in hoc nuis bellatoribus et operum carnis quamuis inuictis mortificatoribus aliqua uulnera peccatorum, propter quae sananda cotidie ueraciter dicant: dimitte nobis debita nostra, contra eadem uitia et contra diabolum, principem regemque uitiorum, multo uigilantius et acrius ipsa oratione certantes, ne ualeant aliquid mortiferae suggestiones eius, quibus instigat insuper peccatorem ad sua excusanda potius quam accusanda peccata, ac sic illa uulnera non modo non sanentur uerum etiam, etsi mortifera non erant, grauiter et letaliter
Abbreviated transcription (Latin):
di. Quandogͦ sp̃u actiones carniᷤ mor¬
tificatis ut uiuatis: illum głificate.
illum laudate. illi gr̃as agite. cuius
spũ agimini. ut ista ualeatis: ut uoᷤ
filios d̾ ẽe monstretis. Quotqͦt enĩ
sp̃u di agunt᷑. hii filii sunt d̾i. Quot¬
qͦt gͦ adiuncto solo adiutorio leg̃is. sine
adiutorio gr̃e confidentes in uirtute
sua suo sp̃u agunt᷑: ñ sunt filii dei.

Expanded text:
I. Quando spiritu actiones carnis mortificatis ut vivatis, illum glorificate, illum laudate, illi gratias agite, cujus spiritu agimini, ut ista valeatis, et vos filios Dei esse monstretis. Quotquot enim spiritu Dei aguntur, hi filii sunt Dei; quotquot ergo adjuncto solo adjutorio legis, sine adjutorio gratiae, confidentes in virtute sua, suo spiritu aguntur, non sunt filii Dei.
Abbreviated transcription (Latin):
lit̃ diligit: qui ex coto qd̾ ineouiuit.
consequens. ut pꝰ mortem corporalẽ
quam debemꝰ pͥmo peccato. tempo
re atq ordine suo hoc corpu ᷤ restitu¬
atur pͥstine stabilitati. quã ñ ꝑse
babebit. s ꝑ animã stabilitã ind̾o:
q̃ rursus ñ ꝑse stabilitur. s ꝑ dm
atq ita. ⁊ corpus ꝑ ipsum filium d̾ ui¬
gebit. qr om̃ia ꝑ ipsum. Dono etiam
anima cui datur salua ⁊ pacata. et
scã fit. s ipsum etiam corpus uuufi¬
cabitur. eritq in natura sua mundis¬
simũ. Ille enim dicit. Mundate que
intuᷤ sunt: ⁊ que foris sunt munda
pena peccati. Et ubi ẽ maluor ub ẽ
mors contentio tua: ubi ẽ mors acule¬
us tuus: Uincit enim e̾encia nichi¬
lum: ⁊ sic absorbebitur mor ᷤ in uic

Expanded text:
liter diligit, qui ex toto, quod in eo vivit, liter diligit, qui ex toto, quod in eo vivit, consequens ut post mortem corporalem, quam debemus primo peccato, tempore suo atque ordine suo hoc corpus restituatur pristinae stabilitati, quam non per se habebit, sed per animam stabilitam in Deo. Quae rursus non per se stabilitur, sed per Deum atque ita et corpus per ipsum Filium Dei vigebit, quia omnia per ipsum. Dono etiam  non solum anima, cui datur, salva et pacata et sancta fit, sed ipsum etiam corpus vivificabitur, eritque in natura sua mundissimum. Ipse enim dixit: Mundate quae intus sunt, et quae foris sunt munda et poena peccati: et ubi est malum? Ubi est, mors, contentio tua? ubi est, mors, aculeus tuus? Vincit enim essentia nihilum, et sic absorbetur mors in vic
Abbreviated transcription (Latin):
unius eindemq substanciȩ ẽ. qͣndo¬
quidem ñ de aliqua materia. uł de ni¬
chilo ẽ filius. s de quo ẽ genitus. iteo
chilo. sedinde est unde procedit:
ta negligit dm inclinatur ad nichi¬
lum: ⁊ ista ẽ nequicia. Hoc pac̾to
aũ uita carnalis t̃rena efficitur:
⁊ ob hoc etiam caro ⁊ t̾ra nominat᷑.
et quandu ita ẽ regnum di non
possidebit. Si aũ dum in hoc sta¬
dio uitȩ humanȩ anima degit um¬
cat eas quas adu̾sum se nutriuit
cupiditates fruendo mortalibus.
⁊ ad eas uincenda ᷤ gr̃ã di se adiuua¬
ricredat. mente illi seruiens: ⁊ bo¬
na uoluntate: sine dubitatione
reꝑabitur. ⁊ a multis mutabilib
adunum incõmutabile reũtetur:
reformata ꝑ sapienciam ñ for
donum di. Ita fit homo sp̃itał om¬
nia iudicans ut a nemine iudicet᷑:
diligens dñm din suum in toto cor sex sei¬
de.⁊ in tota anina. ⁊ in tota mente: mone di¬
⁊ diligens ꝓprimũ suum ñ carnali ũbi. ipli¬
der. s tanq̃m se ipsum. Se aũ spĩta¬

Expanded text:
ejusdemque substantiae est? Quandoquidem non de aliqua materia vel de nihilo est Filius, sed de quo est genitus: itemqu de nihilo, sed inde est unde procedit. ta, negligit Deum, inclinatur ad nihilum, et ista est nequitia. Hoc autem pacto vita carnalis et terrena efficitur, et ob hoc etiam caro et terra nominatur, et quandiu ita est, regnum Dei non i. 24. Si autem dum in hoc stadio vitae humanae anima degit, vincat eas quas adversum se nutrivit cupiditates fruendo mortalibus, et ad eas vincendas gratia Dei se adjuvari credat, mente illi serviens et bona voluntate; sine dubitatione reparabitur, et a multis mutabilibus ad unum incommutabile revertetur, reformata per Sapientiam non formaDonum Dei. Ita fit homo spiritualis omnia judicans, ut ipse a nemine judicetur , diligens Dominum Deum suum in toto corde suo, in tota anima, in tota mente, et diligens proximum suum non carnaliter, sed tanquam seipsum. Se autem spiritua
Abbreviated transcription (Latin):
dicatur atq p̃cipitus ut declinem a
malo ⁊ faciamꝰ bonũ hoc noᷤ ñ agimꝰ
s iduelle. ⁊oꝑari. d̾s oꝑatur in nobis:
S potuis incelligant. si filis d̃ sunt
⁊ cum egerint ill aquo agunt᷑. gr̃as
agant. Agunt᷑ enimut agant.: siuit
ipsi nichil agant. ⁊ ad hoc eis ostendic¬

Expanded text:
inemus a malo et faciamus bonum, si hoc nos non agimus, sed id velle et operari Deus operatur in nobis? Sed potius intelligant, si filii Dei sunt,  cum egerint, illi a quo aguntur gratias agant. Aguntur enim ut agant, non ut ipsi nihil agant, et ad hoc eis ostendi
Abbreviated transcription (Latin):
accepistis sp̃m adoptionis filioꝵ in qͦdla¬
Imamus abba pat᷑. Dñs timetur. pater
ñ labioꝵ. Intus sonat in aurib d̾i. Qau¬
soore labiisq immotis. susamna ista¬
uoce clamabat. Cor clamet. pater nĩ
qui es incelis. Quare ñ tantum paterꝰ
¶uid sibi uult abba paters Siemo
queras quidsit abba: respondetur
tib pater. Abba enim hebraice. pa¬
ter dicitur. Quare utrumq uolu¬
it apłs dicere: Quia uidebat lapi¬
dem angularem quẽ reꝓbauert̃¬
put anguli: ñ sine causa angula¬
rem dictũ: nͥ qr in oscłm recepit u¬
trumq parietem de diũso uenien¬
tem. Hinc circumcisio: in p̃puciũ.

Expanded text:
accepistis Spiritum adoptionis filiorum, in quo clamamus, Abba, Pater. Dominus timetur, pater non labiorum: intus sonat, auribus Dei sonat. Clauso ore, labiisqvoce clamabat . Cor clamet, Pater noster qui es in coelis. Quare non tantum Pater? Quid sibi vult Abba Pater? Si enim quaeras quid sit abba, respondetur tibi, pater. Abba enim Hebraice pater dicitur. Quare utrumque voluit Apostolus ponere? Quia videbat lapidem angularem quem reprobaveruput anguli , non sine causa angularem dictum, nisi quia in osculum recipit utrumque parietem de diverso venientem. Hinc circumcisio, inde praeputium;
Abbreviated transcription (Latin):
cͥs. ⁊ alter filii. s unus potius patris
⁊ filii. De quo uno sp̃u scͥptumẽ. Ete¬
nim in sp̃u uno nos om̃s in unũ corp
babtuati sumus. siue uidei. siue g̃ el.
siue serui. siue liberi. ⁊ om̃s unuo sp̃m

Expanded text:
tris, alter Filii; sed unus potius Patris et Filii: de quo uno Spiritu scriptum est, Etenim in Spiritu uno nos omnes in unum corpus baptizati sumus, sive Judaei, sive Graeci, sive servi, sive liberi; et o
Abbreviated transcription (Latin):
ũlam generationem. ⁊ hanc ꝓcessio¬
euis quis enarrabit: ita de sp̃ũ sc̃o ue¬
rissime dicitur: ꝓcessionem eius quis
enarrabit. Satis sit gͦ nob̾ q non ẽ. ⁊ se¬
ipso filius. s ab illo de quo natus ẽ. ñ
uit ap̃m amortuis babitat in uobis.
⁊ sp̃c filii ubi legitur. qui aũ sp̃m ap̃i

Expanded text:
llam generationem, et hanc processioejus quis enarrabit ? ita de Spiritu sancto verissime dicitur, Processionem ejus quis enarrabit? Satis sit ergo nobis, quia non est a seipso Filius, sed ab illo de quo natus est: novit Christum a mortuis, habitat in vobis; et Spiritus Filii, ubi legitur, Qui autem Spi
Abbreviated transcription (Latin):
ut sed̾m carnem uiuamꝰ. Si enĩ scd̾m
carnem upreritiᷤ: moriemins. Si aũl
spũ facta carnis mortificaueritis. ui¬
uetis. Quid ẽ aliud qm hoc. si sed̾m
mortem urxeritis. totum morietur:
si aũ sed̾m uitam uiuendo mortem
uificaueritis. totum uiuet: e d̾si

Expanded text:
nem uiuamus. si enim secundum carnem uixeritis, moriemini; si autem spiritu facta carnis mortificaueritis. uiuetis. quid est aliud quam hoc: \'si secundum mortem uixeritis. totum morietur; si autem secundum uitam uiuendo mortem mortificaueritis, totum uiuet\'? I
Abbreviated transcription (Latin):
ctum ẽ ne id̾o putarent hominesꝰ. uel contra¬
nullum uł paruum se habere unfici marm
corpus quidem adhuc peccat meritũ
gerere. qd̾ conditioni mortis obstctũ
ẽ. s iam sp̃m cepisse uiuere ꝓpt̃ iustici¬
am fidei qui ⁊ ipse in bomine fuerat
quadã morte infidelitatis extinctus.
nec ideo de uita quoq ipsuiᷤᷤ corporiᷤᷤ
desꝑetis. Si enim sp̃c eius qui susci¬
tauit xp̃m a mortuis habitat in uo¬

Expanded text:
ctum est, ne ideo putarent homines uel nullum uel paruum se habere beneficium dcorpus quidem adhuc peccati meritum gerere, quod condicioni mortis obstrictum est, sed iam spiritum coepisse uiuere propter iustitiam fidei, qui et ipse in homquadam morte infidelitatis exstinctum. nec ideo de vita quoque ipsius corporis desperetis. « Si enim spiritus ejus qui suscitavit Jesum a mortuis habitat in vo
Abbreviated transcription (Latin):
tione futura mutatio. ñ solum nullã
mortẽ que fac̾ta ẽ ꝓpt̃ peccatum. sed
nec mortalitatem babitura ẽ quã cor¬
pꝰ animale habuit añ peccatum: non
supͣdirisset corpus mortuum. s uiuifi¬
cabit inqͥt ⁊ mortalia corpora ur̃a ut
scilicet iam ñ solum ñ sint mortua s
nec mortalia: cum animale resurget
in sp̃itale. ⁊ mortale hoc induet ĩmor¬
talitatem: ⁊ absorbebitur mortale
a uita. Cum enim p̃sentis temporis
gr̃am det̾minans diceret. mortuum
quidẽ eẽ corpu ᷤᷤ ꝓpt̃ peccatuo. qr in
eo ñdum ꝑ resurrectionẽ renouato
peccati meritum manet. hoc ẽ neces¬
tis huuis oneremur: iam scdm inte¬
riorem hominẽ cepta renouatione
in fidei iusticiam respiramꝰ. tam̃ ne
humana ignorancia de resurrectio¬
ne corporis nichil speraret. etiam ip¬
sum qd ꝓpt̃ meritum peccati in p̃sen¬
ti scło dixerat mortuum in futuro
ꝓpt̾ iusticiȩ meritum dicit unufican¬

Expanded text:
tione futura mutatio non solum nullam tione futura mutatio non solum nullam mortem, quae facta est propter peccatum, sed nec mortalitatem habitura est, quam corpus animale habuit ante peccatum, non supra dixisset corpus mortuum; sed vivificabit, inquit, et mortalia corpora vestra, ut scilicet jam non solum non sint mortua, sed nec mortalia, cum animale rein spirituale, et mortale hoc induet immortalitatem, et absorbebitur mortale hoc a vita. Cum enim praesentis temporis gratiam determinans diceret, moquidem esse corpus propter peccatum, quia in eo nondum per resurrectionem renouato peccati meritum manet, hoc est necestis huius oneremur iam secundum interiorem hominem coepta renouatione in fidei iustitiam respiramus, tamen, ne humana ignorantia de resurrectione corporis nihil speraret, etiam ipsum, quod propter meritum peccati in praesenti saeculo dixerat mortuum, in futuro propter iustitiae meritum dicit uiuifican
Abbreviated transcription (Latin):
uit ib̾m ap̃m a mortuis uiuificabit
⁊ mortalia corpora ur̃a ꝑ inhabitan¬
tem sp̃m eius in uob̾. Puto qd̾ non
expositore. s tantum lectore opus
habet tam clara ⁊ aꝑta sentencia.
Corpuᷤ inqͥt mortuum ẽ ñ ꝓpt̃ fragi¬
litatem t̃renam qr de t̃rȩpuluere
factum ẽ: s ꝓpt̃ pecrcatum. ed que
rimꝰ ampliꝰ : Et uigilantissime nõ
ait mortale. s mortuuo. Namq an¬
teqm ĩmutaretur in illam incorrup¬
tionẽ q̃ in scõꝵ resurrectione ꝓmit¬
titur. poterat e̾e mortale qͣmuis ñ
moriturum: sicut hoc nr̃m potest
ut itadicam e̾e egrotabile q̃miuis ñ
egrotaturũ. Cuiꝰ enim caro ẽ que
ñ egrotare possit: etiam si aliq̃ casu
pͥusq̃m egrotet occumbatꝰ Sic ⁊ illud
corpus iam erat mortale. quam morta¬
litatem fuerat absumptura mutatio
inet̾nam incorruptionẽ. si in homine
iusticia ẽẽt. idẽ obediencia ꝑmaneret:
s ipsum mortale ñ ẽ factum mortuũ
nͥ ꝓpt̃ peccatum. Qa uͦ illa resurrec¬

Expanded text:
tum Jesum a mortuis, vivificabit et mortalia corpora vestra, per inhabitantem spiritum ejus in vobis . Puto quod non expositore, sed tantum lectore opus habet tam clara et aperta sententia. Corpus, inquit, mortuum est, non propter fragilitatem terrenam, quia de terrae pulvere factumrimus amplius? et uigilantissime non ait \'mortale\' sed \'mortuum\'. Namque antequam inmutaretur in illam incorruptionem, quae in sanctorum resurrectione promittitur, poterat esse mortale, quamuis non moriturum, sicut hoc nostrum potest, ut ita dicam, esse aegrotabile, quamuis non aegrotaturum. cuius enim caro est, quae non aegrotare possit, etiamsi aliquo casu priusquam aegrotet occumbat? sic et illud corpus iam erat mortale. quam mortalitatem fuerat absumptura mutatio in aeternam incorruptionem, si in homine iustitia, id est oboedientia, permaneret; sed ipsum mortale non est factum mortuum nisi propter peccatum. quia ucro illa in resurrec
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpter peccatum. Non enim ait corpꝰ
moriturum ẽ. s corpus mortuum ẽ.
Adhuc habet uitam utiq corpꝰ nr̃m:
⁊ tam̃ comꝑatum corpori illi qd̾ fu¬
turum ẽ qualia st̃ angłoꝵ ampora:
inuenit᷑ corpus homini ᷤs mortuuo
quamuis adhuc habens animam

Expanded text:
at. non enim ait: "corpus moriturum est" sed: corpus mortuum est. adhuc habet uitam utique corpus nostrum; et tamen comparatum corpori illi, quod futurum est qualia sunt angelorum corpora, inuenitur corpus hominis mortuum, quamuis adhuc habens animam
Abbreviated transcription (Latin):
ut sint. s tanqͣm sint. Ãput dm̃ qͥppe
iam factum ẽ qd eius dispositione fu¬
turum ẽ: qr de illo alib dicitur qui
fecit que futura sunt. Et hic quan¬
do fames facta est. tunc dic̾ta ẽ uo¬
cata idẽ ut adesset: que iam fuerat
in euis occulta gubernatione dispost¬

Expanded text:
ut sint; sed, «tanquam sint» . Apud Deum quippe jam factum est quod ejus dispositione futurum est; quia de illo alibi dicitur, «Qui fecit quae futura sunt» . Et hic quando fames facta est, tunc dicta est vocata, id est, ut adesset quae jam fuerat in ejus occulta gubernatione dispos
Abbreviated transcription (Latin):
dampnatisq impiis nemo babtuabit᷑.
cordis. ⁊ mundatio consciencie manebit
s fide. Simul eciam nos cogit intel¬
ligere om̃s antiquos qui iustifica¬
ti sunt. er ipsa fide ustificatos. qd̃
enim nos ex parte p̃teritum. id ẽ p
mum aduentum dñi. ex parte fu ser libros¬
dendo salui efficimur: hoc totum tismo par uenit ad nouum: s ⁊ei qui ex fide ẽ

Expanded text:
damnatisque impiis nemo baptizabiturdamnatisque impiis nemo baptizabiturcordis et mundatio conscientiae manebit  fide. Simul etiam nos cogit intelligere, omnes antiquos patres, qui justificati sunt, ex ipsa fide justificatos. Quod enim nos ex parte praeteritum, id est, primum adventum Domini, ex parte fudendo salvi efficiemur, hoc totum illud
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓsperi. auctorem tolli originale peccatum.
Cum p̃pucio quippe omnis homo na-¬
scitur quemadmodũ cum originali
essem: quando aliud melius essẽ ñ pos¬
sem: accepissem utiq circumcisionem.
Qd̾ signaculum iusticie fidei tantum
illo tempore ualuit. anquam dñ ua-¬
cuarctuꝵ aduentu. ut infantem filiũ
moysi angłs p̃focasset. nͥ mat̃ arrepto
calculo circumcidisset puerum: ⁊ hoc
sac̃mento imminentem ꝑniciem depu¬
lisset. Hoc sacmentum etiam iordanẽ
fluuium refrenauit: ⁊ reduxit in fontẽ.
Hoc sac̾mentum ipse dñs qͣmius euacu¬
auerit crucifirus: tamen natus acce¬
pit. Non enim signacula illa damp¬
nata sunt. s succedentib oportuniori¬
b decesserunt. Nam sicut circumci¬
sionem abstulit p̾mus dñi aduentuᷤ.
sic babtismum aufe ret scd̃s aduentꝰ.
Sicut enim nc̃ postea quã uenit lib̾taᷤ
fidei. ⁊ remotum ͤ seruitutis uigum
nullus ap̃ianus circumcidit᷑ carne:
sic cunc regnantib iustis cum domino

Expanded text:
nerationis auctorem tolli originale peccatum. Cum praeputio quippe omnis homo nascitur, quemadmodum cum originaliessem, quando aliud esse melius non possem, accepissem utique circumcisionem. quod signaculum iustitiae fidei tantum illo tempore ualuit, antequam domini euacuaretur aduentu, ut infantem filium Moysi angelus praefocasset, nisi mater arrepto calculo circumcidisset puerum et hoc sacramento imminentem perniciem depulisset. hoc sacramentum etiam Iordanen fluuium refrenauit et reduxit in fontem. , hoc sacramentum ipse dominus quamuis euacuauerit crucifixus, tamen natus accepit. non enim signacula illa damnata sunt, sed succedentibus opportunioribus decesserunt. nam sicut circumcisionem abstulit domini primus aduentus, sic baptismum auferet secundus aduentus. sicut enim nunc, posteaquam uenit libertas fidei et remotum est seruitutis iugum, nullus christianus circumciditur carne, sic tunc regnantibus iustis cum domino
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s uoluntates eius. Quid magnifi¬
cencius. quam iustificare impium:
S opus fortasse hominis p̃uenit istã
magnificenciam di: ut cum fuerit
peccata confessus: iustificari mere¬
atur. Descendit enim de templo
iustificatus publicanus magis qͣm¬
ille phariseus: qr neq oculos ad
celum audebat ieuare: s ꝑcutiebat

Expanded text:
 opus ejus.» Quid magnificentius quam justificare impium? Sed opus fortasse hominis praevenit istam magnificentiam Dei, ut cum fuerit peccata confessus, justificari mereatur. «Descendit» enim «de templo justificatus Publicanus magis quam Pharisaeus;» quia «neque oculos ad coelum aud
Abbreviated transcription (Latin):
ne epłe. idł oc enim marime in eo uictoriosum ẽ¬
galatha . qd̃ anquam circumcid̾etur deputa¬
ta ẽ fides eius ad iusticiam: ⁊ ad hoc
rectissime refertur qd̾ei dic̾tum ẽ. qr
b̾ndicentur in te om̃s gentes. imitati¬
one utiq fidei eius: qua iustificatu¬
onis eius. qd̾ ad fidei signaculum ac-¬
cepit: ⁊ añ omnem seruitutem legi ᷤ
que multo post data ẽ. Et signuo¬

Expanded text:
 est . Hoc enim maxime in eo victoriosum est, quod antequam circumcideretur, deputata est fides ejus ad justitiam, et ad hoc rectissime refertur quod ei dictum est, Quia benedicentur in te omnes gentes : imitatione utique fidei ejus, qua justificatusionis, quod ad fidei signaculum accepit, et ante omnem servitutem Legis, quae multo post data est. 21. I
Abbreviated transcription (Latin):
Immo destrueretuꝵ ꝓmissio: si ex sc̃or:¬
lege quisquã iustus esset. Si enĩ
qui ex lege heredes sunt: exinani¬
da ẽ fides. abolita ẽ ꝓmissio. ⁊ex
ã ne tͥ uoluntas dece ipso certa ẽs
ori fidem suam. spem. caritatemq¬

Expanded text:
Imo destrueretur promissio, si ex lege quisquam justus esset. Si enim qui ex lege haeredes sunt, exinanita est fides, evacuata est promissio. Lexane tibi uoluntas de te ipso certa est i quam infirmiori fidem suam, spem caritatem
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑum m̃itis ꝑ fidem iustificat᷑
impiuis. sicut dicit apłs. Credenti
in eum qui iustificat impium. depu¬
tatur fides eus adiusticiam: ut dein¬
de ipsa fides ꝑ dilecꝰtionem incipiat
oꝑari. Ea quippe sola bona oꝑa dicen¬
da sunt. q̃ fiunt ꝑ dilectionem d̾. Hec
aũ necesse ẽ antecedat fides: ut inde
ista. ñ ab istis incipiat illa: q̃m nultꝰ
nullus oꝑatur ꝑ dilectionem di. niss
pͥus c̃dat in d̾m. Hec est fides de qua
dicitur. In ip̃o enim ihu neq circũ¬
cisio aliquid ualet neq p̃pucium: s
fides que ꝑ dilectionem operatur.

Expanded text:
catur impius, sicut dicit Apostolus, Credenti in cum qui justificat impium, deputatur fides ejus ad justitiam ; ut deinde ipsa fides per dilectionem incipiat operari. Ea quippe sola bona opera dicenda sunt, quae fiunt per dilectionem Dei. Haec autem necesse est antecedat fides, ut inde ista, non ab istis incipiat illa; quoniam nullus operatur per dilectionem Dei, nisi prius credat in Deum. Haec est fides, de qua dicitur: In Christo enim Jesu neque circumcisio aliquid valet, neque praeputium; sed fides quae per dilectionem
Abbreviated transcription (Latin):
enim homo ñ oꝑatur. nͥ iustificatꝰ.
Credens aũ in eum qui iustificat
impium a fide incipit: ut bona oꝑa
ñ p̃cedentia qd̃ meruit. s consequen¬
tia qd̃ accepit ostendant. Uñ gͦ illa
confessio: ĩ. Iondum quidem ẽ opus
iusticie: s delicti impbatio. S quo qͦmͦ
se habeat: nec in ipsa homo de te glo¬
rieris. Qui gloriatuꝵ: in dño gloriet᷑.
Quid enim habes. qd̾ ñ accepistie ⁊ on

Expanded text:
enim homo non operatur nisi justificatus: «credens autem in eum qui justificat impium» , a fide incipit; ut bona opera, non praecedentia quod meruit, sed consequentia quod accepit ostendant. Unde ergo illa confessio? Nondum quidem opus est justitiae, sed delicti improbatio: sed quoquo modo se habeat, nec in ipsa de te homo glorieris, «ut qui gloriatur, in Domino glorietur» . «Quid enim habes quod non accepis
Abbreviated transcription (Latin):
destinatione sua ꝓmisit. ꝓ̾misit enimm
qd ipse facturus fuerat ñ qd̾̃ homines.
qr ⁊cum ipsi faciunt homines bona q̃
ꝑtinent ad colendum dm̃. ipse facit ut
illi faciant que p̃cepit. ñ illi faciunt
ut ipse faciat qd̾ ꝓmisit. Alioqum. ut
ẽ ab ipsis redditur abrahȩ. Non au sic
c̃didit abraham. s c̃lidit dans głam d̾o
qͣm que ꝓmisit ⁊ facere. Non ait p̃dic̃e.
non ait reserre p̃scire. nam ⁊ aliena fa¬
cta potest p̃dicere. atq p̃scire: s ait po¬
tens ẽ ⁊ facere: ac ꝑhoc facta ñ aliena

Expanded text:
destinatione promisit. Promisit enim destinatione promisit. Promisit enim quod ipse facturus fuerat, non quod homines. Quia etsi faciunt homines bona quae pertinent ad colendum Deum; ipse facit ut illi faciant quae praecepit, non illi faciunt ut ipse faciat quod promisit: alioquin ut  promissum est, ab ipsis redditur Abrahae. Non autem sic credidit Abraham, sed credidit dans gloriam Deo est et facere : non ait, Praedicere; non ait, Praescire; nam et aliena facta potest praedicere atque praescire: sed ait, potens est et facere; ac per hoc facta, non aliena,
Abbreviated transcription (Latin):
deputata ẽ abrahȩ fides ad iustici¬
am. Et sicut accepit circumcisioniᷤ
signaculum iusticie fidei que ẽ in
p̃pucio. ut deputetur ⁊ illis ad iusti¬
ciam. ut sit pat̃ cucumcisionis his qͥ
ñ solum ex circumcisione sc̃ s his qͥ
secuntir uestigia fidei que ẽ in p̃¬
pucio patͥs nr̃i abraham. Non enĩ
carnalit̃ circumcise genti tantũ mͦ
factus ẽ pater cui dictum ẽ. patrẽ
multaꝵ gentium posui te. Mhulta¬
gentes. Nullus itaq xp̃ianoꝵ se a
nomine isrł arbitretuur extͣneum.
ius enim qui c̃did̾unt ex uideis. in
quoꝵ numero pͥncipalit̃ apłoᷤ inue¬
nimus. in angulari lapide copula¬
mur. Hinc ait dñs alio loco. Habe¬
o alias oues que ñ sunt ex hoc ouilz: ¶Ex tre¬
oportet me ⁊ eas adduc̃e: ut sit unus etatu¬
magis isrł. ⁊ ipse potuis domꝰ iacob.
potius ꝑtineret. Scitis namq in
hoc misterio dictum esse qr maior
gr̃am firma sit ꝓmissio omni semini:
ñ de nr̃e uoluntatis potestate. s de pre¬

Expanded text:
rahae fides ad justitiam, et signum accepit circumcisionis, signaculum justitiae fidei, quae est in praeputio ut deputetur et illis ad justitiam; ut sit pater circumcisionis his qui non solum ex circumcisione sunt, sed et his qui sequuntur vestigia fidei, quae est in praeputio patris nostri Abrahae.» Non enim carnaliter circumcisae genti tantummodo factus est pater, cui dictum est, «Patrem multarum gentium posui te. Multagentes» . Nullus itaque Christianorum se a nomine Israel arbitretur extraneum. Illis enim qui crediderunt ex Judaeis, in quorum numero principaliter Apostolos invenimus, in angulari lapide copulamur. Hinc ait Dominus alio loco: «Habeo alias oves quae non sunt de hoc ovili; oportet me et illas adducere, ut sit unus magis Israel, et ipse potius domus Jacob. potius pertineret. Scitis namque in hoc mysterio dictum esse, «Quia majorsio omni semini : non de nostrae voluntatis potestate, sed de sua prae
Abbreviated transcription (Latin):
g̃ munduᷤ eccłia ẽ ⁊ totus mundiis odit
eccliam. Mundus gͥ odit mundũ. in imi¬
cus reconciliatum: dampnatꝰ saluatuo.
inquinatꝰ mundatum. S iste mundus
quem d̾s in ap̃o reconciliat s. ⁊ qui ꝑ xp̃o¬
de mundo ẽ electus inimico dampnato.
contaminato. Ex eadem qͥppe massa q̃
tota in adam ꝑiit fiunt uasa miscdie in
quib ẽ mundꝰ ꝑtinenᷤ ad reconciliatio¬
nẽ. Quẽ mundus odit ex eadem massa
ꝑtinens aduasa irȩ. que ꝑfecta sc̃ in ꝑdi¬
tionem. Deniq cum dixisset. si de mun¬
do ee̾tis mundus qd̾ suũ erat diligeret.
continuo subiecit. Quia uͦ de mundo
ñ estis. s ego elegi uos demundo ꝓpte

Expanded text:
us mundus Ecclesia est, et totus mundus odit Ecclesiam. Mundus igitur odit mundum, inimicus reconciliatum, damnatus salvatum, inquinatus mundatum. Sed iste mundus quem Deus in Christo reconciliat sibi, et qui pde mundo electus est inimico, damnato, contaminato. Ex eadem quippe massa quae tota in Adam periit, fiunt vasa misericordiae, in quibus est mundus pertinens ad reconciliationem, quem mundus odit ex eadem massa pertinens ad vasa irae, quae perfecta sunt in perditionem . Denique cum dixisset: Si de mundo essetis, mundus quod suum esset diligeret, continuo subjecit: Quia vero de mundo non estis, sed ego e
Abbreviated transcription (Latin):
naturã ñ ad maliciam creat: s per¬
fert eoᷤᷤ patient̃ quousq scit opor¬
tere. ñ inanit̃. s utens ei  ad ãmo¬
nitionẽ. uel exercitationẽ bonoꝵ.
Ecce enio ut amnunciaret᷑ nom̃ di
rao seruatus ẽ: sicut ⁊ scͥptura te¬
statur. ⁊exitus docet. N ullum¬
d̾s uel angłoꝵ uel hominũ crea¬
ret quem malũ futurũ ẽẽ p̃scis¬
set. nis parit̃ nosset qͥb eos bonoꝵ
usib cõmodaret: atq ita ordinẽ
scłoꝵ quasi pulcherrimũ carm̃
etiam ex quib dã antĩthetis hone¬
gͦ pat̃ intus audit᷑ ⁊ docet ut ue¬
niatur ad filiũ. aufert cor lapi¬
deum.⁊ dat cor carneũ. sicut ꝓpħa¬

Expanded text:
reat, sed perfert eos patienter, quousque scit oportere; non inaniter, sed utens eis ad admonitionem uel exercitationem bonorum. ecce enim ut annuntiaretur nomen dei rao seruatus est, sicut et scriptura testatur et exitus docet. Deus vel angelorum, vel hominum crearet, quem malum futurum esse praescisset, nisi pariter nosset quibus eos bonorum usibus commodaret: atque ita ordinem saeculorum, quasi pulcherrimum carmen, etiam ex quibusdam antithetis honeergo Pater intus auditur et docet ut veniatur ad Filium, aufert cor lapideum, et dat cor carneum. » A
Abbreviated transcription (Latin):
bona uoluntas hominis multa dez
bona: s ñ omnia. Que aũ ñ precedit
ipsa. in eis ẽ ⁊ ipsa. Nam utrũq legi¬
ueniet me ⁊ miscd̾ia eius subsequet᷑
me.⁊ olentem p̃uenit. ut uelit. uo

Expanded text:
bona voluntas hominis multa Dei dona, sed non omnia; quae autem non praecedit ipsa, in eis est et ipsa; nam utrumque legiveniet me . Et misericordia ejus subsequetur me ; nole
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ sp̃m sc̃m qui datus ẽ nobis: intelli¬
gamus in dilectione sp̃m sc̃m esse.
accipere mali. ipse ẽ ille fons de qͦ
dicit scͥptura. fons aque tue sic tibi
ꝓprius: ⁊ nemo alienus cõmunicet tͥ
Omnes enim qui ñ diligunt dm alie¬
ni sunt. antrp̃i sunt: ⁊ quamuᷤ in¬
trent basilicas. ñ possunt numerari
int̃ filios di. Non ad illos ꝑtinet
fons ille uite. Et habere babtismũ
⁊ malus esse pocest: habere ꝓpħiam.¬
et malus esse potest. Inuenimus saũ¬
ꝓpħie.⁊ ꝓpħare cepit. Acciꝑe sacͣmen¬
tum corporis ⁊ sanguinis dñy. ⁊ malꝰ
esse potest. Nam de talib dictum ẽ.
Qui manducat ⁊ bibit indigne: uidicũ
sibi manducat ⁊ bibit. habere no¬
men xp̃i. ⁊ malus esse potest. idẽ¬
ap̃ianus uocari ⁊ malus e̾e potest.
De quib dic̾tum ẽ. polluebant nom̃
di sui. Ergo habere sac̾menta ista¬
omnia ⁊ malus esse potest:hab̾e
aũ caritatem.⁊ malus esse ñ pocest.
Hoc ẽ gͦ ꝓprium donum. Ipse ẽ sin¬

Expanded text:
 sanctum qui datus est nobis. ; intelligamus in dilectione Spiritum sanctumaccipere mali; ipse est ille fons de quo dicit Scriptura, Fons aquae tuae sit tibi proprius, et nemo alienus communicet tibi . Omnes enim qui non diligunt Deum, alieni sunt, antichristi sunt. Et quamvis intrent basilicas, non possunt numerari inter filios Dei; non ad illos pertinet fons ille vitae. Habere Baptismum et malus potest; habere pet malus potest. » Invenimus Sauophetare coepit . Accipere sacramentum corporis et sanguinis Domini etiam malus potest. Nam de talibus dictum est: « Qui manducat et bibit indigne, judicium sibi manducat et bibit . » Habere nomen Christi et malus Christianus vocari et malus esse potest. De quibus dictum est: Polluebant nomen Dei sui . Ergo habere sacomnia et malus potest; habere autem charitatem, et malus esse, non potest. Hoc est ergo proprium donum; ipse est sin
Abbreviated transcription (Latin):
medicine. Aliq̃n enim homo uidet᷑
non sentit: medicum ñ querit. Auge¬
tur morbus. c̃scit molestia: queritur
Lex data ẽ ut gr̃a medicus.
quereretur: gr̃a data ẽ. ut lex imple¬
sꝑretur. Neq enim suo uicio ñ imple¬
batur: s uicio prudenciȩ carni. Qd̾
uicium ꝑ legem demonst̃ndum: per
gr̃am sanandum fuit. Consepultie¬
nim sumus cum illo ꝑ babtismum¬
¶ea ubꝰ. in mortem. Ignoratis inquit q̃m¬
quicumq babtirati sumu ᷤᷤ in xͦ

Expanded text:
medicinae. Aliquando enim homo videtur 28 medicinae. Aliquando enim homo videtur 28 non sentit morbum, medicum non quaerit. Augetur morbus, crescit molestia, quaeriturLex data est, ut gratia quaereretur. Gratia data est, ut lex impleretur. Neque enim suo vitio non implebatur, sed vitio prudentiae carnis. Quod vitium per legem demonstrandum, per ad sanandum fuit. Consepulti enim sumus cum illo per baptismum in mortem. Ignoratis, inquit,quicunque baptizati sumus, etc.,
Abbreviated transcription (Latin):
se secum s non concordanᷤ. a se dis¬
sonans. a se resiliens:⁊ quid ait
optans pacem ueram. pacem su¬
ꝑnam Infelix ego homõ. qͥs me
habundauit peccatum: suꝑhabun¬
dauit gr̃a. E̾ Inde aũ habundauit
peccatum: Lex aũ subint᷑uit. ut
habundaret peccatum. Quare lege
subintnte habundauit peccatum :
Quia nolebant se confiteri bomines
peccatores: addita lege facti sunt et
p̃uaricatores. Preuaricator enim
non ẽ quisq: nisi cum legem trans¬
g̃ssus fuerit. Ipse apłs hoc dicit. Ubi
enim non ẽ lex: nec p̃uaricatio. Ha
bundauit gͦ peccatum: ut suꝑhabun¬
daret gr̃a. Ergo ut dicere ceꝑam. qr
hoc ẽ in lege magnum mysterium.
id̾o legem datam. ut c̃scente peccato
humiliarentur suꝑbi. humiliati cõ¬
fiterentur. confessi sanarent᷑: iste st̃
uie occulte quas notas fecit moysi
ꝑ quem legem dedit. qi peccatũ ha¬
bundaret. ut suꝑhabundaret gr̃a
Non crudelit̃ hoc fecit d̾̃s: sed consilio

Expanded text:
se secum sibi non concordans, a se disse secum sibi non concordans, a se dissonans, a se resiliens: et quid ait, optans pacem, pacem veram, pacem supernam? «Infelix ego homo, quis me «abundavit peccatum, superabundavit gratia.» Unde autem abundavit peccatum? «Lex autem subintravit, ut abundaret peccatum» . Quare Lege subintrante abundavit peccatum? Quia nolebant se confiteri homines peccatores, addita Lege facti sunt et praevaricatores. Praevaricator enim non est quisque, nisi cum legem transgressus fuerit. Ipse Apostolus hoc dicit: «Ubi enim non est lex, nec praevaricatio» . Abundavit ergo peccatum, ut superabundaret gratia. Ergo, ut dicere coeperam, quia hoc est in Lege magnum mysterium, ideo eam datam, ut crescente peccato, humiliarentur superbi, humiliati confiterentur, confessi sanarentur: istae sunt viae occultae, quas notas fecit Moysi, per quem Legem dedit, qua peccatum abundaret, ut superabundaret gratia. Non crudeliter hoc fecit Deus, se
Abbreviated transcription (Latin):
gitatio scã seruat filios hominũ
in ꝓtec̾tione alarum d̾i sꝑantes: ut
inebͥentur ab ubertate domus euis.
⁊ torrentem uoluptatis eiꝰ potent:
q̃ͣm apud ipsum ẽ fons uite. ⁊ in
lumine eius uidebimus lumen.¬
Der moysen data ẽ lex: ⁊ habet
aliquid obscurum tͣditio ipsa le¬
gis. Ad hoc enim data ẽ lex. ut
coniunceretur languidus: ⁊ me¬
dicum imploraret. Ipsa ẽ uia oc¬
rium ẽ. id̾o datam legem ut con¬
iuncerentur peccatores.⁊ ad gr̃am
accipiendam medicum inuoca¬
rent: unde ille conuictuᷤ ẽ. quẽ
in se tͣnsfigurat paulus apłs di¬
cens. Infelix ego homo: qui ᷤᷤ me
lib̾abit de corpore mortis huius:
ꝑmandatum enim demonstrata
illi erat quedam rixa in se ipso.
e ñ dicit. Uideo aliam legem in
membͥs meis repugnanteoi legi
mentis meȩ: ⁊ captiuum me ducentẽ
sub lege peccati. que ẽ in membs. Ex libͦ
meis. Cognouit se in miseria. insentenc
gemitu. in rira. ⁊ contentione. Ip aruor ꝓl¬

Expanded text:
gitatio sancta seruat filios hominum gitatio sancta seruat filios hominum in protectione alarum dei sperantes, ut inebrientur ab ubertate domus eius et torrentem uoluptatis eius potent, quoniam apud ipsum est fons uitae et in lumine eius uidebimus lumenper Moysen data est Lex, et habet aliquid obscurum traditio ipsa Legis. Ad hoc enim data est Lex, ut convinceretur languidus, et medicum imploraret. Ipsa est via ocrium est, ideo docet datam Legem, ut convincerentur peccatores, et ad gratiam accipiendam medicum invocarent. Unde ille convictus est, quem in se transfigurat Paulus apostolus, dicens: «Infelix ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus?» Per mandatum enim demonstrata illi erat quaedam rixa in seipso, unde dicit, «Video aliam legem in membris meis repugnantem legi mentis meae, et captivum me ducentem sub lege peccati, quae est in membris meis.» Cognovit se in miseria, in gemitu, in rixa et contentione; ip
Abbreviated transcription (Latin):
quitatem suam. nec p̃ceptum sc̃m
⁊ bonumł fuit. quo magis aucta ẽ
iniquitas quã minuta. qͣndo quidẽ
lex subint᷑uit. ut habundaret delictũ:
ut eo mͦ conuic̾tus atq confusu ui¬
deret ñ tantum doc̾torem sͥ e̾e neces¬
sarium. uerum etiam aduitorem dm.
a quo eius itinera dirigant᷑ ne dñe¬
tur ei omnis iniquitas: ⁊ confugien¬
do ad opem diuinȩ miscd̃ie sanet᷑:
atq ita ubi habundauit delic̾tum.
rito. s subuementis aurilio. Conse¬
quent̃ eamd̾ medicinam in passio¬
ne ⁊ resurrectione &̾ mystice demon¬
stratam. ostendit apłs dicenꝰ. An ig¬
norati s quicumq babtirati sumus
in ap̃o iħu. in morte ipsus babtuati
sumu Consepulti gͦ sumus illi ꝑ
babtismum in mortem: ut quemad
elucet mysterio dñice mortis ⁊ re¬
surrecꝰtionis. figuratum uite nr̃e
ueteris occasum. ⁊ exortum noue:
demonst̃tamq iniquitatis aboliti¬
onem. renouationemq iusticiȩ.
Unde gͥ hoc tantum bnficium ho¬

Expanded text:
quitatem suam nec praeceptum sanctum quitatem suam nec praeceptum sanctum et bonum profuit, quo magis aucta est iniquitas quam minuta, quando quidem lex subintrauit, ut abundaret delictum, ut eo modo conuictus atque confusus uideret non tantum doctorem sibi esse necessarium, uerum etiam adiutorem deum, a quo eius itinera dirigantur, ne dominetur ei omnis iniquitas et confugiendo ad opem misericordiae sanetur atque ita ubi abundauit delictum rito, sed subvenientis auxilio. Consequenter eamdem medicinam in passione et resurrectione Christi mystice demonstratam ostendit Apostolus, dibaptizati sumus in Christo Jesu, in morte ipsius baptizati sumus? Consepulti ergo sumus illi per baptismum in mortem, ut quemadmelucet mysterio Dominicae mortis et resurrectionis figuratum vitae nostrae veteris occasum, et exortum novae, demonstratamque iniquitatis abolitionem, renovationemque justitiae. Unde igitur hoc tantum beneficium ho
Abbreviated transcription (Latin):
inde opponens sͥ ipse questionẽ:
quid gͦ dicemus inquit: ꝑmane¬
bimus in peccato: ut gr̃a habun¬
detꝰ Absit. Uidit enim aꝑũsis
ꝑũse posse accipi qd̾ direrat. ler
subintrauit ut habundaret de¬
lictum. ubi aũ habundauit de¬
lictum. suꝑhabundauit gr̃a. tan¬
quam diceret. ꝓpt̃ habundanci¬
am gr̃e ndesse peccatum. hoc di¬
luens. respondit. absit. atq subie¬
cit. Qui mortui sumꝰ peccato: quo¬
mͦ uiuemus ꝓ eoꝵ Hoc ẽ cum id
p̃stiterit gr̃a. ut moreremur pec¬
cato: quid aliud facimus si ui¬
iumus in eo᷑ nͥ ut gr̃e simus in¬
gͣtiꝰ Neq enim qui laudat be¬
neficium medicine. morbos do
cet ⁊ uulnera a quib illa homi¬
nem sanat: s quanto maiorib
medicina laudib p̾dicat᷑ tantõ
magis uituꝑantur. ⁊ horrent᷑ uul¬
nera ⁊ morbi a quib lib̾at. que ita
laudatur. Sic laus ⁊ p̃dicatio gr̃e.
uituꝑatio ẽ ⁊ dampnatio delictorũ
De monstͣnda enim fuerat homini fe¬
ditas eius languoris: cui contͣ ini¬

Expanded text:
inde opponens sibi ipsequaestionem: quid ergo dicemus? inquit, permanebimus in peccato, ut gratia abundet? absit. uidit enim a peruersis peruerse posse accipi quod dixerat: lex subintrauit, ut abundaret delictum; ubi autem abundauit delictum, superabundauit gratia, tamquam dixerit propter abundantiam gratiae prodesse peccatum. hoc diluens respondit: absit atque subiecit: qui mortui sumus peccato, quomodo uiuemus in eo? hoc est: \'cum id praestiterit gratia, ut moreremur peccato, quid aliud faciemus, si uiuemus in eo, nisi ut gratiae simus ingrati?\' neque enim qui laudat beneficium medicinae prodesse morbos dicit et uulnera, a quibus illa hominem sanat, sed quanto maioribus medicina laudibus praedicatur, tanto magis uituperantur et horrentur uulnera et morbi, a quibus liberat quae ita laudatur. sic laus et praedicatio gratiae uituperatio et damnatio est delictorum. demonstranda enim fuerat homini foeditas languoris eius, cui contra ini
Abbreviated transcription (Latin):
audire. Potuit fieri iustus per
naturam. ⁊ lib̾um arbitum. an
non potuit: Si potuisse dicunt:
ecre qd̃ ẽ crucem xp̃i euacuare.
sine illa quemqͣm ꝑ naturalẽ
legem ⁊ uoluntatis arbitrium
iustificari posse contendere. Di¬
camus ⁊ hic. Ergo. ap̃c g̃tiᷤ mor¬
tuus ẽ Hoc enim om̃s possent.
etiam si mortuus ille non ẽẽt.
Et si inuisti eent. qr uellent ẽent .¶ Ex¬
non q iusti ẽẽ non possent. Si cctatu¬

Expanded text:
audiri; potuit fieri iustus per audiri; potuit fieri iustus per naturam et liberum arbitrium, an non potuit? si potuisse dicunt, ecce quod est crucem Christi euacuare, sine illa quemquam per naturalem legem et uoluntatis arbitrium iustificari posse contendere. dicamus et hic: ergo Christus gratis mortuus est. hoc enim omnes possent, etiam ei mortuus ille non esset, et, si iniusti essent, quia uellent, essent, non quia iusti esse non possent. si au
Abbreviated transcription (Latin):
mitteretuꝵ: sic ⁊ in eo qd̾ dictum ẽ. ꝑ
unius iusticiam in om̃s homines in
iustificationem uite. nullus p̃termis
sus ẽ: non q om̃s in eum c̃dunt.⁊ bab¬
tismo eius abliuntur: s qr nemo ui¬
stificatur. nͥ in eum c̃dat. ⁊ babtismo
eius abluatur. Itaq om̃s dictum est.
ne aliquo mͦ alio p̃ter ipsum quisqͣm
saluus fieri posse c̃datur. Ego dico
paruulum natum in eo loco ubi ei
non potuit ꝑ xp̃i babtismum subue¬
niri. morte p̃uentum iccirco taleoi fu¬
isse. idẽ sine lauachro regenerationiᷤ
exisse. qr ẽẽ aliud non potuit. q̃ibsoluas
gͦ eum ⁊ aperiat ei cont̃sentenciao ds¬
mini regnum celoꝵ. S non eum ab¬
peccatum intrauit in mundum ⁊ ꝑ
peccatum mors: ⁊ ita in om̃s homi¬
nes ꝑtͣnsiit. in quo om̃s peccauerunt
Recte gͦ ea dampnatione que ꝑ uniũ¬
sam massam currit ñ admittitur
in regnum celoꝵ qͣ̃muis apianuᷤ s¬
ctus ẽ. ubi non potuit nom̃ xp̃i

Expanded text:
ermitteretur, sic et in eo quod dictum est, per ermitteretur, sic et in eo quod dictum est, per unius justitiam in omnes homines in justificationems in eum credunt et baptismo ejus abluuntur, sed quia nemo justificatur nisi in eum credat et baptismo ejus abluatur. Itaque omnes dictum est, ne aliquo modo alio praeter ipsum quisque salvus fieri posse credatur. Ego paruulum natum in eo loco, ubi ei non potuit per Christi baptismum subueniri morte praeuento, idcirco talem fuisse , id est sine lauacro regenerationis exisse, quia esse aliud non potuit. absoluat ergo eum et aperiat ei contra sententiam Domini regnum caelorum. sed non eum abpeccatum intrauit in mundum et per peccatum mors et ita in omnes homines pertransiit, in quo omnes peccauerunt. recte ergo ea damnatione, quae per uniuersam massam currit, non admittitur in regnum caelorum. quamuis Chrisctus est, ubi non potuit Christi nomen
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ quippe caro peccati in qua om̃s
ad dampnationem nascunt᷑. ⁊ una
ẽ caro in similitudinem carniᷤ pec¬
cati ꝑ quam om̃s adampnatione
libantur. Nec ita dictum ẽ om̃s.
uelut quicumq nascunt᷑ in carne
peccati. idem ipsi om̃s mundari in¬
celligantur ꝑ carnem similem car¬
ni peccati. non enim omniũ ẽ fideᷤ.¬
s om̃s ꝑtinentes ad generationem
conubii carnalis non nascuntur
mus ũbi gr̃a. una ẽ obstetrir in
hac ciuitate que om̃s excipit ⁊ unꝰ
ẽ hic licteraꝵ magister qui omnes
docet. Neq ibi possunt intelligi om̃.
nͥ qui nascuntur: neq hic om̃nes nͥ
qui discunt. bon tam̃ om̃s qui nas¬
cuntur litteras discunt:. s cuiuiᷤᷤ cla¬
ret qd̾ ⁊ illic rec̾te dictum ẽ. om̃s erci¬
pit. preter cuius manus nemo nascit᷑.¬
⁊ hic recte dictum ẽ. omnes docet. p̃ter
cuus magisterium nemo discit.
Sicut dictum ẽ. sicut ꝑ unius deli¬
i ccum in om̃s homines homines in¬
I condempnationem ut nullus pret¬

Expanded text:
est quippe caro peccati, in qua omnes ad damnationem nascuntur, et una est caro in similitudine carnis peccati, per quam omnes a damnatione liberantur. nec ita dictum est omnes, uelut quicumque nascuntur in carne peccati, idem ipsi omnes mundari intellegantur per carnem similem carni peccati-non enim omnium est fides—sedomnespertinentes ad generationem conubii carnalis non nascuntur mus uerbi gratia: \'una est obstetrix in hac ciuitate, quae omnes excipit, et unus est hic litterarum magister, qui omnes docet\', neque ibi possunt intellegi omnes, nisi qui nascuntur, neque hic omnes, nisi qui discunt; non tamen omnes qui nascuntur litteras discunt, sed cuiuis claret, quod et illic recte dictum est: \'omncs excipit, praeter cuius manus nemo nascitur\', et hic recte dictum est: \'omnes docet, praeter cuius magisterium nSicut dictum est, sicut per unius delictum in omnes homines in condemnationem, ut nullus praet
Abbreviated transcription (Latin):
nouimus. mulier ex uiro ẽ. ⁊ utͥusq
una caro ẽ. ẽ Inde ullud qd̾ scͥptuo
ẽ. ⁊ erunt duo in carne una. G iam ñ¬
ei quippe supplicium ds cõminatꝰ fue¬
rat si peccaret: sic eum muneran ᷤᷤ lib̾o
arbitrio. ut tamen regeret imperio.
t̃reret exitio: atq in ꝑadisi felicitate
tanqͣm in umbra uitȩ. ũn iusticia
custodita in meliora conscenderet
collocauit. Hinc pꝰ peccatum exul
effectus. stirpem quoq suam quam
peccando in se.tanqͣm in radice uici¬
auerat. pena mortis ⁊ dampnationis
obstrinrit: ut quicquid ꝓlis ex illo.
⁊ simul dampnata ꝑ quam peccauat
coniuige ꝑ carnalem concupiscenciam.
in qua in obedienciȩ pena similis retri¬
buta ẽ nasceretur. traheret originale
peccatum: quo theretur ꝑ errores do¬
loresq diũsos ad illud extremum euoi
desertorib angłis. uiciatorib. ⁊ possesso¬
rib. ⁊ consortib suis sine fine conferet¬
art supplicium. Sic ꝑunum hominẽ

Expanded text:
novimus, mulier ex viro est, et utriusque novimus, mulier ex viro est, et utriusque una caro est. Unde et illud quod scriptum est, Et erunt duo in carne una. Igiei quippe supplicium Deus comminatus fuerat si peccaret: sic enim munerans libero arbitrio, ut tamen regeret imperio, terreret exitio, atque in paradisi felicitate, tanquam in umbra vitae, unde justitia custodita in meliora conscenderet, collocavit. Hinc post peccatum exsul effectus, stirpem quoque suam, quam peccando in se tanquam in radice vitiaverat, poena mortis et damnationis obstrinxit, ut quidquid prolis ex illo, et simul damnata, per quam peccaverat, conjuge, per carnalem concupiscentiam, in qua inobedientiae poena similis retributa est, nasceretur, traheret originale peccatum, quo traheretur, per errores doloresque diversos, ad illud extremum cum desertoribus angelis, vitiatoribus, et possessoribus, et consortibus suis, sine fine supplicium. Sicut per unum hominem
Abbreviated transcription (Latin):
peccatum in mortem. etiam qd̃ ñ ex
adam tͣrerunt homines. s sua uolun¬
tate addidert̃: sic ⁊ gr̃a regnet ꝑiusti¬
ciam in uitam eternam: ñ tam̃ ali¬
qua iusticia p̃ter xp̃m. sicut aliqua
peccata p̃cer adam. Id̾o cum dirisset
quemadmodum regnauit peccatũ
peccato illo qd̃ subint̾nte lege ha¬
bundauit: ⁊ hoc utiq ñ ẽ originis.
s iam ꝓprie uoluntatis. Cum aũ
dirisset. sic ⁊ gr̃a regnet ꝑ iusticiao
tantummͦ trahitur qd̃ ẽ originale
peccatum : regenante aũ sꝑu. non
solum originalis. s etiam uolun¬
tarioꝵ fit remissio peccatoꝵ Simul¬
itaq peccato ⁊ morti pͥmi homi¬
nis obnorii nascunt᷑ in carne. ⁊ si¬
mul usticiȩ uiteq et̃nȩ scdi homi¬
nis sociati renascunt᷑ in babtismo.
Sic ⁊ in eccłiastico scͥptum ẽ. Amu¬
liere inicium factum ẽ peccati: ⁊ ꝑ ¶xx tct.
illam om̃s morimur. Siue aũ amu tu. p̃s. l¬
liere. siue ab adam dicatur. utrumq
ad pͥmum hominem ꝑtinet᷑: qr sic̃

Expanded text:
peccatum in mortem, etiam quod non ex Adam traxerunt homines, sed sua uoluntate addiderunt, sic et gratia regnet per iustitiam in uitam aeternam. non tamen aliqua iustitia praeter Christum, sicut aliqua peccata practer Adam. ideo cum dixisset: quemadmodum regnauit peccatum peccato illo, quod subintrante lege abundauit, et hoc utique non est originis, sed iam propriae uoluntatis. cum autem dixisset: sic et gratia regnet per iustitiam tantummodo trahitur, quod est originale peccatum, regenerante autem spiritu non solum originalis, sed etiam uoluntariorum fit remissio peccatoruitaque peccato et morti primi hominis obnoxii nascuntur in carne et simul iustitiae uitaeque aeternae secundi hominis sociati renascuntur in baptismo; sic et in Ecclesiastico scriptum est: a muliere initium faetum est peccati et illam omnes morimur . Sive autem a muliere, sive ab Adam dicatur, utrumque ad primum hominem pertinet: quoniam, sicut