comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃c quisq uerã recipiet sanitatẽ: ⁊ ad in¬
nocentis uite infanciã redigetur. ut uite
eterne ingressũ ꝑcipere mereatur. Unde
ipsa ueritas. suis discipulis ait. Nisi conuersi
fueritis. et efficiamini sicut paruuli: non
intrabitis in regnũ celorũ. Deniq reuersus
naaman ad uirũ dei. cũ uniuerso comita¬
tu suo uenit et stecit corã eo: ⁊ ait. uere
scio qd non sit deus in uniuersa terra: nisi
tantũ in isrł. Hec est enĩ catholica ꝓfessio
qd̃ deus abraham. deus ysaac. ⁊ d̾s iacob.
cũcta baptismi scires sacramenta p̃mõstrata.
in quo abrenunciare sathane. ac fidem dñi
confiteri precipimur: negat se naaman
ultra dũs alienis litaturũ. soli per omĩa
dño seruiturus. Partem quoq terre sancte
secũ tollere gaudet: qr baptizatos oportet
dñici quoq corporis participatiõe firmari.
Dixcitq gieti puer uiri dei. Reꝑcit dñs¬
meus naaman siro isti: ut non acciperet
ab eo que attulit. uiuit dñs qr currã post

Expanded text:
ram recipiet sanitatem, ut ad innocentis vitae infantiam redigatur, et vitae aeternae ingressum percipere mereatur. Unde ipsa Veritas suis discipulis ait: « Nisi conversi fueritis, et efficiamini, sicut parvuli, non intrabitis in regnum coelorum . » Denique « reversus Naaman ad virum Dei cum universo comitatu suo, venit et stetit coram eo, et ait: Vere scio quod non sit Deus in universa terra, nisi tantum in Israel. » Haec est enim catholica professio, quod « Deus Abraham, Deus Isaac et Deus Jacuncta hic baptismi scires sacramenta praemonstrata, in quo abrenuntiare Satanae, ac fidem Domini confiteri praecipimur, negat se Naaman ultra diis alienis litaturum, soli per omnia Domino serviturum. Partem quoque terrae sanctae secum tollere gaudet, quia baptizatos oportet Dominici quoque corporis participatione confirmari. « Dixitque Giezi puer viri Dei: Pepercit dominus Naaman Syro isti, ut non acciab eo quae adtulit vivit Dominus quia curram post
Abbreviated transcription (Latin):
eniens quidem gentilis popłs ad
domũ helisei nr̃i. scãm uidelicet ec¬
clesiam: ꝑ missũ ab eo minciũ accepit.
ut se in iordane septies lauaret. ⁊ sic sani
rit ⁊ baptizatus fuerit: saluus erit. Q
uero non crediderit: condẽpnabit᷑. Iorda¬
nis itaq aque sacrũ baptisma significãt:
qr in eis saluator ñr baptismũ nobis con¬
secrauit. Quod autẽ naaman indignatus
de tali responso. lauationẽ aque iordanice
despexit. simplicitatẽ significat rudium. qui
spiritalem non potuerunt intelligere efficatiã :
qr animalis homo non ꝑcipit ea que sũt sp̃c¬

Expanded text:
eniens quidem gentilis populus ad domum Elisaei nostri, sanctam videlicet Ecclesiam, promissum ab eo nuntium accepit, ut se in Jordane septies lavaret, et sic sanitrit et baptizatus fuerit, salvus erit: qui vero non crediderit, condemnabitur . » Jordanis itaque aquae sacrum baptisma significant, quia in eis Salvator noster baptismum nobis consecravit. Quod autem Naaman indignatus de tali responso, lavationem aquae Jordanicae despexit, simplicitatem significat rudium, qui spiritualem non potuerunt intelligere efficaciam; « quia animalis homo non percepit ea quae sunt Sp
Abbreviated transcription (Latin):
ego sum: ut occidere possim. ⁊ uiuificare:¬
⁊ cetera. Quid significat rex iste istł. qͥ
audita legatione sirie. de salute propham
isrł querente expauit. nisi sacerdotes scribas
et phariseos rectores iudeorũ: qui conside¬
rantes qd̾ undiq plebes ad redẽptorẽ nr̃m
salutis sue causa conueniebant. quasi blasphe¬
miã existimantes. uestim̃ta sua scindebant:
sicut in eugłio principẽ sacerdotũ audita
xxp̃i p̃dicatione fecisse legimus : S licet rex
isrł in tali auditu ꝑtimescat: tamen ꝓpħa
dei quos a se migrasse cognouerat. ad se ꝑ¬
uenire ꝑsuadebat dicẽs. Ueniat ad me: et
equis et currib: et stetit ad ostiũ helisei.
Misitq ad eum heliseus nunciũ dicẽs. Uade
et lauare septies in iordane: ⁊ recipiet ca¬
ro tua sanitatẽ. atq mundaberis. Iratus
naaman. recedebat dicens. Putabam qd̃ egre¬
deretur ad me. ⁊ stans inuocaret nomen¬

Expanded text:
ego sum, ut occidere possim et vivificareego sum, ut occidere possim et vivificare? » Quid significat rex iste Israel, qui, audita legatione Syriae de salute a propheta Israel quaerente, expavit, nisi sacerdotes, Scribas et Pharisaeos, rectores Judaeorum, qui considerantes quod undique plebes ad Redemptorem nostrum salutis suae causa conveniebant, quasi blasphemiam existimantes, vestimenta sua scindebant, sicut in Evangelio principem sacerdotum, audita Christi praedicatione, fecisse legimus ? Sed licet rex Israel in tali auditu pertimescat, tamen propheta Dei quos ad se migrasse cognoverat, ad se pervenire suadebat, dicens: « Veniat ad me, ut equis et curribus, et stetit ad ostium domus Elisei. Misitque ad eum Eliseus nuntium dicens: Vade et lavare septies in Jordane, et recipiet caro tua sanitatem atque mundaberis. Iratus Naaman recedebat, dicens: Putabam quod egrederetur ad me, et stans in
Abbreviated transcription (Latin):
terram uagabant᷑. Hinc ⁊ ad terram isrł
uenientes. captiuã mulierculã duxerunt.
que in captiuitate posita de propħa ĩ isrł
testabatur: qr faina de isrł ꝑ negociatores
gentiũ tͣnslata in toto orbe. curiositati
hominũ quã ucor naaman significat.
uerum propħam ⁊ saluatorẽ omĩum in
iudea manere patefecit. Ingressus ẽ itaq
naaman ad dñm suũ. ⁊ nunciaũ ei dicens.
sit ⁊ sic locuta est puella de terra isrł : ⁊
cetera: Cum hi ad quos noticia uerbi dei
ꝑuenit. his qui sibi presunt suggerunt
litteras ad regem isrł pro salute serui sui:
cũ primatus gentiũ audiens dm̃ ẽẽ in isrł
saluatoris fidem accipiat. Unde cornelius
centurio de cesarea in ioppem ad petrum
misit: et paulo per uisionẽ uir macedo
apparuit qui eũ exhortabatur ut ueniens
adiuuaret eos qui erant in macedonia:
sicut in actib apłorũ legit᷑:¬
dit uestim̃ta sua. ⁊ ait. Nũqͥd d̾s

Expanded text:
terram vagabuntur. Hinc et ad terram Israel terram vagabuntur. Hinc et ad terram Israel venientes, captivam mulierculam duxerunt, quae in captivitate posita, de propheta in Israel testabatur, quia fama de Israel per negotiatores gentium translata in tota urbe curiositati hominum, quam uxor Naaman significat verum prophetam et salvatorem omnium in Judaea manere patefecit. « Ingressus est itaque Naaman ad dominum suum, et nuntiavit ei, dicens: Sic et sic locuta est puella de teua. » Cum hi ad quos notitia verbi Dei pervenit, his qui sibi praesunt, suggeruntlitteras ad regem Israel pro salute servi sui. Cum primatus gentium audiens Deum esse in Israel, Salvatoris fidem accipiat. Unde Cornelius centurio de Caesarea in Joppen ad Petrum misit et Paulo per visionem vir Macedo apparuit, qui eum exhortabatur, ut veniens adjuvaret eos qui erant in Macedonia, sicut in Actibus Apostolorum legitdit vestimenta sua, et ait, Nunquid Deus
Abbreviated transcription (Latin):
licie regis sirie esse describitur. quẽ melius
significare potest quã popłm gentilem.
qui in orbe triquadro per uircutẽ bello¬
rum principatũ gerebat: ac rerũ decore
fruebatur: qd in nominis eius int̃p̃taciõe
exprimitur: Int̾pretat᷑ autẽ naaman de¬
cus: siue ꝯmotio eorũ. S iste uir licet
fortis ⁊ diues fuerit. tamen lepsus ẽẽ me¬
moratur : qr quãuis per potenciã regni.
ac rerũ abundantiã dñari uideret᷑ : tamen
ꝑ erroris nequitiã ⁊ ydolatriã lepͣ fedus
apparuit. Porro de siria egressi fuerãt la¬
trunculi: ⁊ captiuã duxerãt de t̾ra isrł̃
puellam paruulam: que erat in obseguio¬
uxoris naaman. Que ait ad dñam suam.
Utinã fuisset dñs meus ad propħam qui
est in samaria: ꝓfecto curasset eũ a lepra
quã habet. Latrunculi quippe de siria que
int̾pretat᷑ sublimitas egressi sunt: cũ cupidi¬
tate ducti. ⁊ diuersis negotiis impliciti. spe¬
rantes in incerto diuiciarũ gentiles. ꝑ totã

Expanded text:
litiae regis Syriae esse describitur, quem melius significare potest, quam populum gentilem, qui in orbe triquadro per virtutem bellorum principatum gerebat, ac rerum decore fruebatur? quod in nominis ejus interpretatione exprimitur. Interpretatur autem Naaman decus, sive commotio eorum. Sed iste vir, licet fortis et dives fuerit, tamen leprosus esse memoratur, quia quamvis per potentiam regni ac rerum abundantiam dominari videretur, tamen per erroris nequitiam et idololatriae lepram foedus apparuit. « Porro de Syria egressi fuerant latrunculi, et captivam duxerant de terra Israel puellam parvulamuxoris Naaman. Quae ait ad dominam suam: Utinam fuisset dominus meus ad prophetam qui est in Samaria! Profecto curasset eum a lepra quam habet. » Latrunculi quippe de Syria, quae interpretatur sublimitas, egressi sunt, cum cupiditate ducti et diversis negotiis impliciti, sperantes in incerto divitiarum, gentiles per totam
Abbreviated transcription (Latin):
apłorum scriptis ꝓfert. Iubet ergo helise¬
us noster ministris suis. sanctis uidelicet
p̃dicatoribus. ut hanc oblationẽ populo
fideliũ dispensent: idest ut scdm illud
euuangłm de thesauro suo uelut scriba
doctus in regno celorũ. ꝓferãt noua ⁊ ue¬
tera : quatinus pabulo diuini uerbi refici¬
antur. Qd̃ ministeriũ in eugłio iteratũ
legimus: cũ in fractione. quinq panum.
quinq milia hominũ saciataremeanomi¬
rantur: et saciatis turbis collegerũt duo¬
decim cophinos. siue septem sportas fragm̃¬
torum : qr nullus est qui sacram̃ta script᷑e
diuine per omĩa capere possit: qͥn sͥ sacia¬
to suꝑerit iurta uerbũ dñi

Expanded text:
apostolorum scriptis profert . Jubet ergo Elisaeapostolorum scriptis profert . Jubet ergo Elisaeus noster ministris suis, sanctis videlicet praedicatoribus, ut hanc oblationem populo fidelium dispensent, ut secundum illud Evangelii , de thesauro suo velut scriba doctus in regno coelorum proferant nova et vetera, quatenus pabulo divini verbi reficiantur. Quod mysterium in Evangelio iteratum legimus , cum in fractione quinque panum quinque millia hominum satiata esse commemorantur, et satiatis turbis, collegerunt duodecim cophinos, sive septem sportas fragmentorum, quia nullus est qui sacramenta divinae Scripturae per omnia capere possit, quin sibi satiato supererit juxta verbum Domi
Abbreviated transcription (Latin):
tiarum. uiginti panes ordeaceos. ⁊ frum̃tũ
nouũ in pera sua: ⁊ cetera. Deniq uir de
balsalisa uenire describitur. deferens uiro
dei panes primitiarũ: uiginti panes ordea¬
ceos. ⁊ frum̃tũ nouũ in pera sua. Quẽ aũ
melius iurũ istũ accipere possumꝰ. quã cetũ
scõrum patrũ: qui uirtute animi ⁊ bonorũ
oꝑum pollent: Qui bene de balsalisa ue¬
nisse dicitur. Balsalisa enim habẽs t̾cium
interp̃tatur. Recte ergo de balsalisa est : qͥ
ternariũ numerũ in credulitate ⁊ ꝯfessio¬
ne sancte trinitatis seruat. Hic ergo uir .ii¬
ro dei panes primitiarũ offert: cũ redẽp¬
tori nr̃o per grãm eius inspiratus. offert
libros de origine creaturarũ cõpositos. Of¬
fert uiginti panes ordeaceos: hoc ẽ decalo¬
gum legis. in moysi ⁊ propharũ seriptis
coprehensũ. Offert frumentũ nouũ ĩ pera
sua: cũ nouum testamentũ post mediato¬
ris nr̃i aduentũ. in sancti euuangelii atq¬

Expanded text:
tiarum, et viginti panes hordeaceos, et frumentum novum in pera sua, etc. » Denique vir de Baalsalisa venire describitur, deferens viro Dei panes primitiarum, et viginti panes hordeaceos, et frumentum novum in pera sua. Quem autem melius virum istum accipere possimus, quam coetum sanctorum Patrum, qui virtute animi et bonorum operum pollent? Qui bene de Baalsalisa venisse dicitur. Baalsalisa enim habens tertium interpretatur. Recte ergo de Baalsalisa est qui ternarium numerum in credulitate et confessione sanctae Trinitatis servat. Hic vero vir viro Dei panes primitiarum offert, cum Redemptori nostro per gratiam ejus inspiratus offert libros de origine creaturarum compositos. Offert viginti panes hordeaceos, hoc est, Decalogum legis in Moysi et prophetarum scriptis comprehensum. Offert frumentum novum in pera sua, cum Novum Testamentum post Mediatoris nostri adventum in sancti Evangelii et
Abbreviated transcription (Latin):
uerboꝵ laculis inimicos confodiunt. &¬
scuto sacre fidel tela neqͥssimi ignea re¬
pellentes extinguunt. Quod autem ad¬
iungitur. posuit ea rex indomo silue li¬
bani: apte huic mysterio congruit. Qd
gͦ silua libani. nͥ gentium ecclam sig¬
ruficat : que defastu suꝑbie abscisa. in
fabrica doniꝰ dei conuenienter aptatur
Uude & psalmista dicit. Ecce audiuimus
ea in ephrata: inuenimus ea incamps

Expanded text:
verborum jaculis inimicos confodiunt, et verborum jaculis inimicos confodiunt, et scuto sacri fidei tela nequissimi ignea repellentes exstinguunt. Quod autem adjungitur: « Posuit ea rex in domo silvae Libani, » apte huic mysterio congruit. Quid ergo silva Libani, nisi gentium Ecclesiam significat, quae de fastu superbiae abscisa, in fabrica domus Dei convenienter aptatur? Unde et per Psalmistam dicitur: « Ecce audivimus eam in Ephrata, invenimus eam in campis
Abbreviated transcription (Latin):
uos armatura dei ut possitis stare aduer¬
sus insidias diaboli: qͥa ñ ẽ nob̾ collucta¬
tio aduersus carnem & sangͥnẽ. s aduer¬
sus pͥncipes & potestates. & cet̾a. Et recte
doctissimi: qͥa magna bellandi arte in¬
dignir. qͥ carne inclusi. interris positi:
contra sp̃italia nequitie incelestib cer¬
tant. Magna arte immo magna dĩ gr̃a
indigent: cũ contra archangłm tot mili¬
bus annoꝵ adbella exercitatũ. carnis
fragilitas pugnat. Recte gͦ ducente haste
desuuma sexcentoꝵ siclor facte sunt: qͥu
patres utriusq testamenti doctrina &
oꝑatione ꝑfecti esse noscuntur: cũ qͥc qͥd
sermone docuerunt. bonis exemplis pro¬
bauerunt. Nec ñ & ducenta scuta quor
singula trecenti aurei uestiebant: per¬
fectam fidem eoꝵ significant. quã
insc̃e tͥuitatis confessionem habebant. Be¬
ne gͦ custodes
ne gͦ custodes
domus
d̾i hastas ꝙ scuta aurea portant: quia
claritate suꝑne sapientie spłedentes. &

Expanded text:
vos armaturam Dei, ut possitis stare advervos armaturam Dei, ut possitis stare adversus insidias diaboli, quia non est nobis colluctatio adversus carnem et sanguinem, sed adversus principes et potestates , etc. » Et recte, doctissimi, quia magna bellandi arte indigent, qui carne inclusi, in terris positi, contra spiritualia nequitiae in coelestibus certant; magna arte imo magna Dei gratia indigent, cum contra archangelum, tot millibus annorum ad bella exercitatum, carnis fragilitas pugnat. Recte ergo ducentae hastae de summa sexcentorum siclorum factae sunt, quia patres utriusque testamenti doctrina et operatione perfecti esse noscuntur, cum quidquid in sermone docuerint, bonis exemplis probaverunt. Necnon et trecenta scuta, quorum singula trecenti aurei vestiebant, perfectam fidem eorum significant, quam in sanctae Trinitatis confessione habebant. Bene ergo custodesergo custodes domus Dei hastas et scuta aurea portant, quia claritate supernae sapientiae splendentes, et
Abbreviated transcription (Latin):
isrł: omnes tenentes gladios & ad bella
doctissimi: qͥa & p̃sentem eccłe qͥetem ad pa¬
cem p̃dicatores sc̃ĩ contra hereticor tuen¬
tur incursus: & internam celestis patͥe
reqͥem ꝑ fectiores qͥ: fira intentione spe¬
culantur. Bene autẽ iterando ad iungit᷑.
ex fortissimis isrł. Irł quippe. uir uideus
dm̃ interp̃datur. Om̃s quide qͥ ad diui
ne usionis gaudia tendunt: recte isrł
nomme censentur. Si fortissum inquit
ineis sunt. utiq illi qͥ siue celestis dono
speculationis sublimant seu p̾dicationis
ministerium rite ꝑagendum suscipiunt.
Qui & apte seragenario sunt numero de¬
signati: qͥa tales nimirũ denariũ eterne
retributionis ꝓ ꝑfectione bone oꝑatio¬
nis ex pectant. Onmes teuentes gladios
& ad bella doctissimi. Iuos tenentes gla¬
dios dequib dicit apłs: & galeam salu¬
tis assiuuite. & gladium sp̃c quod est
uerbum dĩ. ad illa bella doctissimi:
dequib idem admonet dicens. Induite

Expanded text:
IIdoctissimi . » Quia et praesentem Ecclesiae quietem ac pacem praedicatores sancti contra haereticorum tuentur incursus, et internam coelestis patriae requiem perfectiores quique fixa intentione speculantur. Bene autem iterando adjungitur: « Ex fortissimis Israel. » Israel quippe vir videns Deum interpretatur. Omnes quinae visionis gaudia tendunt, recte Israel nomine censentur. Sed fortissimi, inquit, in eis sunt utique illi, qui sive coelestis dono speculationis sublimantur, seu praedicationis ministerium rite peragendum suscipiunt. Qui et apte sexagenario sunt numero designati, quia tales nimirum denarium aeternae retributionis pro perfectione bonae operationis exspectant. « Omnes tenentes gladios, et ad bella doctissimi. » Illos tenentes gladios, de quibus dicit Apostolus: « Et galeam salutis assumite et gladium Spiritus, quod est verbum Dei . » Ad illa bella doctissimi, de quibus idem admonet, dicens: « Induite
Abbreviated transcription (Latin):
ecit quoq salomon ducenta scuta de
auro purissimo: sexcentos syclos dedit in
laminas scuti uiꝰ & trecentas peltas exau¬
ro ꝓbato. Trecente enim mine quri unam
peltam uestiebant. Posuit q ea rex indo¬
mo silue libani
N uerbis qͦ dierum ita scͥptũ ẽ. fecit gͥ rex
salomion ducentas hastas aureas desumma
sexcentoꝵ aureoꝵ: qͥ in hastis singulis ex¬
pendebantur. Trecenta quoq scuta aurea
trecencoꝵ aureoꝵ: quib tegebantur scu¬
ta singula. Posuitq ea rex iuarmam̃ta¬
rio quod erat consitum neniore. Scirta
gͦ simul & haste aurce quibi utebantur
sicut uisequentib ostenditur duces qͥ ercu¬
babant ante ostiũ domꝰ regis. qͥd signifi¬
cant. nͥ armaturã sp̃italem. quã habent
p̃dicatores scĩ: qͥ custodiunt domũ dñi
& excubant ad ostia eiꝰ. ut callidis insi¬
diatorib intercludant additũ ne de¬
cipiant innocentes: Dequib incantico
canticoꝵ scͥptum ẽ. Lectulum salonronis
sȩraguita fortes ambiunt ex fortissimis

Expanded text:
ecit quoque Salomon ducenta scuta de auro puro. Sexcentos auri siclos dedit in laminas scuti unius et trecentas peltas ex auro probato. Trecentae enim minae auri unam peltam vestiebant, posuitque eas rex in domo silvae Libani. » In Verbis quoque dierum ita scriptum est: « Fecit igitur rex Salomon ducentas hastas aureas de summa sexcentorum aureorum, qui in hastis singulis expendebantur. Trecenta quoque scuta aurea trecentorum aureorum, quibus tegebantur scuta singula. Posuitque ea rex in armentarium quod erat consitum nemore. » Scuta ergo simul et hastae aureae, quibus utebantur, sicut in sequentibus ostenditur, duces qui excubabant ante ostium domus, quid significant nisi armaturam spiritualem quam habent praedicatores cuncti, qui custodiunt domum Dei, et excubant ad ostium ejus? ut callidis insidiatoribus intercludant aditum, ne decipiant innocentes. De quibus in Canticis canticorum scriptum est: Lectulum Salomonis sexaginta fortes ambiunt ex fortissimis
Abbreviated transcription (Latin):
Non dicimus eccłam ꝑmansisse meret᷑¬
cem: s fuisse. Nan & simonis leprosi.
domo saluator scribitur inisse comuui¬
un: utiq ñ qͥa lepsus erat eo tempore
quo habebat hospitem saluatorem. s qͣa
leꝓsus aute fuerat. Matheus quoq inca¬
thalogo apłoꝵ publicanus dicitur. ñ qd̃
ꝑmanserit publicanus. post apłicam dig¬
nitateni. si qd̃ prius fuerit publicanus.
ut ubi habundauit peccatũ. super ha¬
bundaret gr̃a. Simulq considera qͥd di¬
cat eccła contra sinagogã calũpinat̾cem.

Expanded text:
Non dicimus Ecclesiam permansisse meretrNon dicimus Ecclesiam permansisse meretricem, sed fuisse. Nam et Simonis leprosi domo Salvator scribitur inisse convivium , utique non quia leprosus erat eo tempore quo habebat hospitem Salvatorem, sed quia leprosus ante fuerat. Matthaeus quoque in catalogo apostolorum publicanus dicitur , non quod permanserit publicanus post apostolicam dignitatem, sed quia prius fuerat publicanus, ut ubi abundaverat peccatum, superabundaret gratia . Simulque considera quid dicat Ecclesia contra Synagoga
Abbreviated transcription (Latin):
fornicationis. & de inde adulterã ⁊ ad
iherechiel qͥ iherłm quasi meretrioem
arguit. qd secuta sit amatores suos
s diuaricauerit ouũ transeunti pedes.
luparq in loco celebri extrue̾rit. ami¬
maduertimus. ꝙ p̃m idcirco uenisse ut
meretrices donaret matͥmonio. ꝙ de
duob gregib unũ ouile faceret me¬
dioq pariete destructo ineasdemq
caulas oues pͥus morbidas congregaret.
hec st̃ due uirge que iungintur mihe¬
rechiel. Et dequib ꝑrachariã dñs refert.
Et assumpsi mͥ duas uirgas. unã uocaui
decorem. ⁊ alteram uocaui fumculum:
& paui gregem. Mulier quoq illa me
mis lauat. criue detergit. & cui peccata
om̃a dimictuntur: manifeste significat
eccłam degentib congregatam. hec id¬
circo inpͥma fronte replicaui. ne cui u¬
deatur incongruum si meretͥces dicaut᷑
quarum una salomonis iudicio filii pos¬
sessione donata est. Prudens querat au
ditor quͦmͦ ineretrir significet ecclesiã:
que non habet maculam neq rugam.

Expanded text:
fornicationis et deinde adulteram, et ad Hiezechihel, qui Hierusalem quasi meretricem arguit, quod secuta sit amatores suos et diuaricauerit omni transeunti pedes lupanarque in loco celebri extruxerit, animo aduertimus Christum idcirco uenisse, ut meretrices donaret matrimonio et de duobus gregibus unum ouile faceret medioque pariete destructo in easdem caulas oues prius morbidas congregaret. hae sunt duae uirgae, quae iunguntur in Hiezechihel et de quibus per Zachariam dominus refert: et adsumsi mihiduas uirgas- unam uocaui decorem et alteram uocaui funiculum - et pauigregem. mulier quoque illa memis lauat, crine detergit et cui peccata omnia dimittuntur, manifeste pingit ecclesiam de gentibus congregatam. haec idcirco in prima fronte replicaui, ne cui uideatur incongruum, si meretrices dicantur, quarum una Salomonis iudicio filii possessiditor quomodo meretrix significet Ecclesiam, quae non habet maculam neque rugam .
Abbreviated transcription (Latin):
dñi. Per terminos terre iudee descriptos:
uniuersitatẽ plebis pariter cõprehendit.
Dan uiculus est in quarto miliario a pa-¬
neade euntib tirum: qui usq hodie ter¬
minus est terre iudee ꝓuincie contra sep¬
temtrionẽ: de quo et iordanis flumen e¬
rumpẽs. a loco sortitus est nomen. Bersa¬
bee similiter uicus est in tribu iude: in
uicesimo a chebron miliario. uergens ad
sum isrł: quod ꝑcutiendi essent a philiste¬
is ꝓpter peccata filiorũ heli. Et hoc ex diui¬
na reuelatione clarescebat sibi fuisse reue¬
latum. sicut rei probauit euentuf: et iõ

Expanded text:
Domini. » Per terminos terrae Judaeae descriptos, Domini. » Per terminos terrae Judaeae descriptos, universitatem plebis pariter comprehendit. Dan viculus est in quarto milliario a Paneade euntibus Tyrum, qui usque hodie terminus est Judaeae provinciae contra septentrionem. De quo et Jordanis flumen erumpens a loco sortitus est nomen. Bersabee similiter vicus est in tribu Judae in tricesimo ab Hebron milliario, vergens ad sum Israel, quod percutiendi essent a Philisthaeis propter peccata filiorum Heli. Et hoc ex divina revelatione clarescebat sibi fuisse revelatum, sicut rei probavit eventus, et ideo
Abbreviated transcription (Latin):
heli sacerdotio domus dñi priuaretur: et
ob id factũ. audientiũ aures tinnirent
stupore uehementi. Creuit autẽ samuhel.
et dñs erat cũ eo: et non cecidit ex om̃ib
uerbis eius in terrã. Quod dictũ est de sa¬
muhele. postquã uerba diuini oraculi.
que nocte acceperat. mane heli retulit.
et non cecidit ex omĩb uerbis eius in ter¬
ram: significat quia nichil ex his que
locutus est irritum fuit : sed omĩa sunt
rebus completa que dixit. Cadũt nãq
in terrã uerba suꝑuacua: que ꝓ nichilo
habenda. et uniuersorũ sunt calcanda
despectu. Sic et beatus iob dixit. ⁊ lux
uultus mei non cadebat in terrã: quia
nimirũ in tanta grauitate uultũ tene¬
re consueuerat. ut nũquã ⁊tẽptibili
leticia solueretur: sed quotienscũq hirari¬
orem se presentib exhiberet. certa semꝑ¬
hoc causa utilitatis eorũ faceret. Et cog
bee: quod fidelis samuhel propħa esset

Expanded text:
Heli sacerdotio domus Domini privaretur; et Heli sacerdotio domus Domini privaretur; et ob id factum, audientium aures tinnirent stupore vehementi. « Crevit autem Samuel, et Dominus erat cum eo, et non cecidit ex omnibus verbis ejus in terram. » Quod dictum est de Samuele, postquam verba divini oraculi, quae nocte acceperat, mane Heli retulit: « Et non cecidit ex omnibus verbis ejus in terram, » significat, quia nihil ex his quae locutus est irritum fuit, sed omnia sunt rebus completa quae dixit. Cadunt namque in terram verba supervacua, quae pro nihilo habenda, et universorum sunt calcanda despectu. Sic et beatus Job dixit: « Et lux vultus mei non cadebat in terram . » Quia nimirum in tanta gravitate vultum tenere consueverat, ut numquam contemptibili letitia resolveretur, sed quotienscumque hilariorem se presentibus exhiberet, certa semhoc causa utilitatis eorum faceret. De quo bee, quod fidelis Samuel propheta esset
Abbreviated transcription (Latin):
persona heli dicitur. idcirco iuraui do¬
mui heli quod non expietur iniqͥtas
domus eius uictimis et muneribus
usq in eternũ: qr peccm̃ sacerdotũ
iudeorũ quod in xp̃o amiserũt: ui¬
delicet quia non solum contẽpserunt.
sed etiam crucifixerũt. uictimis atq
sacrificiis legalibus usq in eternũ expiari
non potest. Samuhel autem dormiebat
in templo dñi: ubi erat archa dei. Et
uocauit dñs samuhel. Qui respondens
ait. Ecce ego. et reliqua. usqͦ ait. porro
samuhel necdũ sciebat dñm: neq reue¬
latus fuerat ei sermo dñi. Quod gͦ dñs
ipse puer futurus erat propħa. dux. et
ter ut ceteri sciebat. Dixitq dñs ad samu¬
hel. Ecce ego facio uerbum in isrł: quod
quicũq audierit. tinnient ambe aures
eius. Hoc in loco ꝯminatio dei est suꝑ heli.
et super domũ eius: eoquod in peccato
filiorũ heli archa dei caperetur. ⁊ israhel
rueret. et eius filii interirent. ⁊ domus

Expanded text:
persona Heli dicitur: « Idcirco juravi dopersona Heli dicitur: « Idcirco juravi domui Heli, quod non expietur iniquitas domus ejus victimis et muneribus, usque in aeternum, » quia peccatum sacerdotum Judaeorum quod in Christo admiserunt, videlicet quia non solum contempserunt, sed etiam crucifixerunt, victimis atque sacrificiis legalibus usque in sempiternum expiari non potest. « Samuel autem dormiebat in templo Domini, ubi erat arca Dei. Et vocavit Dominus Samuel. Qui respondens, ait: Ecce ego, » et reliqua usquequo ait, « porro Samuel necdum sciebat Dominum, neque revelatus fuerat ei sermo Domini. » Quod ter Dominus ipse puer futurus erat propheta, dux et ster ut caeteri sciebat. « Dixitque Dominus ad Samuel: Ecce ego facio verbum in Israel: quod quicunque audierit, tinient ambae aures ejus. » Hoc in loco comminatio Dei est super Heli, et super domum ejus: eo quod in peccato filiorum Heli arca Dei caperetur, et Israel rueret, et ejus filii interirent, et domus
Abbreviated transcription (Latin):
lux diurna fieret. quando eadem ex¬
tinguenda erat lucerna: sicut ꝑ moysen
precipitur. ut eadem lucerna luceret
usq mane. Lege librũ exodi. Siue hoc
significat qd in cecitate sua ipse heli ꝑ¬
maneret. donec funditus cũ prole sua
extingueret᷑: hoc est uita careret corpo¬
rali. Mistice autẽ cecitas heli. significat
na quippe đi : dñs noster intelligendus
est. Scimus enim: quia in lucerna testa
exterius. et lumen interius est. Ipse nãq
per propham dicit. Exaruit uelut testa
uirtus mea. Quid per testam: nisi corpꝰ
ipsius accipimus : In qua testa lum̃ diui¬
nitatis extitit: et flãmaᷤᷤ uirtutũ atq
miraculorũ effulsit. Cuius utiq uirtu¬
tes. atq miracula. principes seu sacerdo¬
tes iudeorũ. dum credere contẽpserũt:
ueritatis in eis lumen extinctũ est. Et
bene ait. antequã extingueret᷑: qr nec
fulgorẽ miraculorũ que ab eo fiebant¬
ualebant intelligere: nec doctrinã eiꝰ
euerteretur. De quibus etiam adhuc in

Expanded text:
lux diurna fieret, quando eadem exstinguenda erat lucerna, sicut per Moysen praecipitur, ut eadem lucerna luceret usque mane, legibus Exodi . Sive hoc significat, quod in caecitate sua ipse Heli permaneret, donec funditus cum prole sua exstingueretur, hoc est, vita careret corporali. Mystice autem caecitas Heli significat na quippe Dei, Dominus noster intelligendus est. Scimus enim quia in lucerna testa exterius, et lumen interius est. Ipse namque per Prophetam dicit: « Exaruit velut testa virtus mea . » Quid per testam, nisi corpus ipsius accipitur? in qua testa lumen Divinitatis exstitit, et flamma virtutum atque miraculorum effulsit. Cujus utique virtutes atque miracula, principes seu sacerdotes Judaeorum, dum credere contem pserunt, veritatis lumen in eis exstinctum est. Et bene ait, « antequam exstingueretur, » quia nec fulgore miraculorum, quae ab eo fulgebant, intelligere, nec doctrinam ejus everteretur. De quibus etiam adhuc in
Abbreviated transcription (Latin):
Ego & mulier hec habitabamꝰ indomio una
ost resurrectionẽ enĩ dm̃ salua¬
inquid apud eam incubitulo. Eccła enĩ
degentib que ñ habebat priꝰ legem ꝙ
ꝓpħas. peperit indomo sinagoge: nec
egressa ẽ decubiculo s ingressã. Unde dr̃
incantico canticoꝵ. Introduxit me rex
incubiculum suum. Et iterum. Assuens
cubiculũ eiꝰ que concepit me.
i consideres pilatum lauantẽ manus.
Iatq dicentem. mundꝰ ego sum asangͥne
iusti huiꝰ. si centurionẽ ante patibulum
confitentem uere hic erat falius di: si eos
qͥ ante passionem ꝑphilippũ dñm uidere
faciunt nesciunt. Inaq die crediderunt
tria milia: & altera quinq nulia.
ultitudinis autẽ credentũ erat anima

Expanded text:
egoetmulierhaechabitabamus in domo una. post resurrectionem enim domini saluainquit, apud eam in cubiculo! ecclesia enim de gentibus, quae non habebat prius legem et prophetas, peperit in domo synagogae nec egressa est de cubiculo, sed ingressa. unde dicit in Cantico canticorum: introduxit me rex in cubiculum suum. et iterum: et quidecubiculum eius, quae concepit me. rit et haec. si consideres Pilatum lauantem manus atque dicentem: mundus sum ego a sanguine iusti huius, si centurionem ante patibulum confitentem: uere hic erat filius dei, si eos, qui ante passionem per Philippum dominum uidere faciunt, nesciunt. unaque die crediderunt tria milia et alia die quinque milia. ultitudinis enim credentium erat anima
Abbreviated transcription (Latin):
imaginẽ xp̃ĩ gerebat: quomͦ multas
urores &e concubinas habuisse dicat.
cũ has rex xp̃c ex horrescat & dãpuisi¬
S figurate figestũ ẽ. Quoo uͦ daiid
uxores plurimas habuisse dicitur.

Expanded text:
imaginem Christi gerebat, quomodo multas uxores et concubinas habuisse scribitur, cum has res Christus et horrescat et daSed figurate gestum est. Quod vero David uxores plurimas habuisse dicitur,
Abbreviated transcription (Latin):
saluans. Que interpretationes apte ut
diximꝰ. fidelib congriuint. qͥ diuina pre¬
cepta libenter audiunt. & ad oꝑationem
fidei conuertunt᷑. his gͥ tactis: ad ea que
secuntur. sermonẽ conuertamꝰ
t addiderunt iterũ philistiim ut as¬
cenderent & pugnarent contra dauio
Consuluit aut̃ dauid dñm. Qui respon¬
dit. llon ascendał. s gira post tergũ eoꝵ &

Expanded text:
salvans: quae interpretationes aptae, ut salvans: quae interpretationes aptae, ut diximus, fidelibus congruunt, qui divina praecepta libenter audiunt, et ad operationem fidei convertuntur. His igitur tactis, ad ea quae sequuntur sermonem convertamus. « Et addiderunt iterum Philisthiim ut ascenderent et pugnarent contra David. Consuluit autem David Dominum. Qui respondit: Non ascendas, sed gyra
Abbreviated transcription (Latin):
& sobab. & nathan. & salomon. & ibar. &
belida. & beliphelech.
erũ qa hec nomina subiunximus:
Aratũ duximus interp̃tationes eoꝵ ponere.
nt suꝑiori intellectui sp̃ualis intelligentia
luta prudentiã prudentis lectoris con¬
ueniat. Si enĩ aliquid spualit̾ sermo hys¬
corie inuuere noluisset: nequaquam
addere curasset qͥ essent filu qͥ nati essen
lauid in iherłm. Nlã si ide dauio signifi¬
cit saluatorẽ: gͦ ñ iumerito filii eiꝰ creden¬
tes significant. ex utraq eccła udeorũ
silrcet & nationũ. Unde & in paraliponie¬
us libro quatuor fuisse ex bethsabee uxo¬
it urie legunꝰ: samua uidelicet sobab
uathan. &e salomon. Que tipũ gessit ec¬
le gentiũ: sicut insequentib ap̃o du¬
ce latiꝰ dicturi sumꝰ. Porro saniua interỹtat᷑
auditio: sobab conuertens. ybaar elegit. eli¬
sua di mei salus: nefeg applicans ori. Gasia
illuminat uł ostendit. helisama ds m̃s audi¬
ens. helida ds̃ nĩs scit. beliphelech dĩ iueus

Expanded text:
an et Salomon et Ibaar et Elida et Eliphelet. » Verum quia haec nomina subjunximus, ratum duximus interpretationes Judaeorum ponere, ut superiori intellectui spiritales intelligentiae juxta prudentiam prudentis lectoris conveniant. Si enim aliquid spiritaliter sermo historicus innuere noluisset, nequaquam addere curasset qui essent filii, qui nati essent David in Hierusalem. Nam si idem David significat salvatorem, ergo non immerito filii ejus credentes significant, ex utraque Ecclesia, Judaeorum scilicet et nationum. Unde et in Paralipomenon libro quatuor fuisse ex Bethsabee uxoris Uriae Hethaei: Samua videlicet et Sobab, Nathan et Salomon, quae typum gessit Ecclesiae gentium, sicut in sequentibus, Christo duce, latius dicturi sumus. Porro Samua interpretatur audacia: Sobab, convertens: Ibaar, elegit: Elisua, Dei mei salus: Nepheg, applicans ori: Japhia, illuminat vel ostendit: Elisama, Deus meus audiens: Elida, Deus meus scit: Eliphelet, Deus meus
Abbreviated transcription (Latin):
& edificauerunt domuni dauid.
yrani qͥ interp̃tatur uiuens ex celle
p̃dicatores p̃figurauit ex popło gentiũ.
qͥ dauid ex lignis cedrinis dño udelicet
ac redẽptori nr̃o idẽ exmentib incor¬
iusticia. fortitudine. temꝑantia ꝑfecti ñ
solũ ꝑse. uerũ etiã ꝑsollertia discipulor

Expanded text:
domum David. » Hiram, qui interpretatur vivens excelso, praedicatores praefiguravit ex populo gentium, qui David ex lignis cedrinis Domino videlicet ac redemptori nostro, id est, ex mentibus incorjustitia, fortitudine, temperantia perfectis, non solum per se, verum etiam per solertiam discipulo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpter carnalia lucra xp̃m sectant᷑ meri¬
to ũ conuiges s concubine uocantur. De¬
iuq nc̃ reges si plures habeant urores
ũ transierunt figure. ꝓ qͥb uxorũ uel
concubinarũ uenia concedebatur At ñc
qͥl figure transierunt: uenia nulla dat᷑¬

Expanded text:
propter carnalia lucra sectantur Christum, non conjuges, sed concubinae vocantur. Denique nunc reges si plures habeant uxores, m transierunt figurae, pro quibus uxorum vel concubinarum venia concedebatur. At nunc quia figurae transierunt, venia nulla dat
Abbreviated transcription (Latin):
uũ es suꝑ popłm suũ isrł. idẽ super
cunctos credentes ac mente uidentes
dñi: ñ solũ uideos maxime etiã &
gentes. deqͥb reꝓmiiserat ei pat̾ dicens
Postula ame & clabo tͥ gentes heredital
tuã: & possessionẽ tuã terminos terre.
Unde & iuire sequitur.S de iberłm

Expanded text:
num ejus super populum suum Israel, id est, super cunctos credentes, ac mente videntes Deum, non solum Judaeorum, maxime etiam et gentium de quibus repromiserat ei Pater dicens: « Postula a me et dabo tibi gentes haereditatem tuam, et possessionem tuam terminos terrae . » Unde
Abbreviated transcription (Latin):
duob annis regnauit et humilitate:
bene dicitur tanquã filius uniꝰ anni
fuisse. Ceteri uero quibus regnauit
indigne: calculo non hic cõprehendũ¬
tur. Sed si uoluerit quis intelligere
per anticipationẽ de is boseth eo qd̾
in sequentib legatur. quadraginta
annorũ erat is boseth cum regnare
cepisset. et duobus annis regnauit.
et a morte heli usq ad saulis omne
tempus quadraginta annorũ sunt.
non phibemus: quia et intelligi ua¬
let. Et ꝑcussit ionathas stacionem
philistinorũ: que erat in gabaa. Qd̃
cum audissent philistiim: saul ceci

Expanded text:
duobus annis regnavit et humilitate, duobus annis regnavit et humilitate, bene dicitur tanquam filius unius anni fuisse. Caeteri vero quibus regnavit indigne calculo non hic comprehenduntur. Sed si voluerit quis intelligere per anticipationem de Isboseth, eo quod in sequentibus legatur, Quadraginta annorum erat Isboseth cum regnare coepisset, et duobus annis regnavit, et a morte Heli usque ad Saul omne tempus quadraginta annorum est, non prohibemus quia et intelligi valet. « Et percussit Jonathas stationem Philisthinorum quae erat in Gabaa. Quod cum audissent Phi
Abbreviated transcription (Latin):
quibus scriptũ est. iudiciũ positũ est.
et libri aperti sunt. proferũt in cordi
hominũ: quã ut fructus fidei ac bono¬
rum operũ gignere possint diffund̃
ut eos qui malũ se egisse cognoscunt
terreant. Deinde sequitur qualiter sa¬
iuhel dum deiceretur de principatu
ei populus deprecaretur dicens. ne cessi
orare pro nobis: respondẽs ait. Absit
a me hoc peccatũ in dño: ut cesłem &¬
re pro uobis. Hinc mira atq ꝑfecta
benignitas scõrum. olim in samuheli
demõstrata est: illa uidelicet de qua
dominus ait. Diligite inimicos urõ
et orate pro ꝑsequentibus et calũp¬
antibus uos:¬
ilius unius anni erat saul cũ reg¬
nare cepisset: duobus autem an¬
nis regnauit super isrł. Non de hisbo¬
seth filio saul tantũ: sed de eodem sau¬
le hoc dictũ est. Sic enim erat ĩnocens
saul quando regnare ceperat. sicut fi¬
lius unius anni est: et in ĩnocencia ꝑ¬
seuerauit. Et quia in eadem ĩnocencia

Expanded text:
quibus scriptum est: « Judicium positum est quibus scriptum est: « Judicium positum est et libri aperti sunt , » proferunt et corda hominum, ut fructus fidei, ac bonorum operum gignere possint, diffundunt: ut eos, quia malum se egisse cognoscunt, terreant. Deinde sequitur qualiter Samuel, dum quereretur de principatu, et populus deprecaretur, dicens: « Ne cesses orare pro nobis, » respondens ait: « Absit a me hoc peccatum in Domino ut cessem orare pro vobis. » Hic namque perfecta benignitas sanctorum, olim in Samuele demonstrata est: illa videlicet de qua Dominus ait: « Diligite inimicos, et orate pro persequentibus et calumniantibus vosilius unius anni erat Saul cum regnare coepisset; duobus autem annis regnavit super Israel. » Non de Isboseth filio Saul tantum, sed de eodem Saule hoc dictum est. Sic enim erat innocens Saul quando regnare coeperat, sicut filius unius anni est, et in innocentia perseveraret. Et quia in eadem innocentia
Abbreviated transcription (Latin):
exrant: quia sc̃o spũ propħis et apłis
inspirata ad eos usq ꝑuenerunt: ⁊ id̾o
solida radice fundata sunt. Unde ⁊ in
eodem uersu subiungitur. Que ꝑ ma¬
gistrorum consiliũ data sũt a pastore
uno inidelicet a prophetis. per quorũ
consiliũ sunt prolata: et a pastore uno
idest sp̃u sc̃o inspirata. Quisquis enim
his est instruetus. et sp̃u diuino illus¬
tratus. potest corrigere. si in quantũ
humana fragilitas non obstat se a pec¬
catis continuerit aliorũ peccata: quia
ille iuste redarguit in ceteris malũ eo¬
rum: qui sp̃ualiter uiuens. de propri
delicto deprehendi a quoquã ñ potest
Scriptũ nãq est. Sp̃ualis omĩa iudi¬
cat: et ipse a nemine iudicatur. Inn¬
cens enim esse debet ab om̃i delicto. qu
ceteros iudicat pro scelere ipsorũ: sic̃
et samuhel fecisse legitur. Qui etiam
tales pluuiã de celis. id est scienciam
predicationis ex libris propħarum di

Expanded text:
errant, quia sancto Spiritu prophetis et apostolis errant, quia sancto Spiritu prophetis et apostolis inspirata, ad eos usque pervenerunt, et ideo solida radice fundata sunt. Unde et in eodem versu subjungitur: Quae per magistrorum consilium data sunt a pastore uno, videlicet a prophetis per quorum consilium sunt prolata, et pastore uno, id est Spiritu sancto, inspirata. Quisquis enim his est instructus, et Spiritu divino illustratus, potest corrigere, si, inquantum humana fragilitas non obsistat, se a peccatis continuerit, aliorum peccata. Quia ille juste redarguit in caeteris malum eorum, qui spiritualiter vivens, de proprio delicto reprehendi a quoquam non potest. Scriptum namque est: « Spiritalis omnia judicat et ipse a nemine judicatur . » Innocens enim esse debet ab omni delicto, qui caeteros judicat pro scelere ipsorum, sicut et Samuel fecisse legitur qui etiam tales pluviam de coelis, id est scientiam praedicationis ex libris prophetarum, de
Abbreviated transcription (Latin):
it sp̃ualium doctorũ: qui in semet ipsis
delicta grauia non habent que redarguãt:
sed aliorũ peccata absq retractaciõe feri¬
unt. De his enim talibus. per salomonẽ
dicitur. Uerba sapientiũ quasi stimuli:
et quasi claui in altum defixi. Bene ait
uerba sapientiũ sicut stimuli. et quasi
claui in altũ defixi: quia peccata homi¬
num nesciunt palpare. nec molli manu
attrectare lasciuia: sed aspere inuectio¬
nis increpatione corrigere: et errantes
penitencie dolorẽ et uulnus infigere.
Si cuius igitur sermo non pungit. sed
oblectacioni est audientiũ: iste non ẽ
sermo sapientis. Hinc est quod iohan
dicens. Genimina iuperarũ: quis de¬
monstrauit uobis fugere a uentura ira:
Deniq possumus et aliter hanc senten¬
tiam breue indagatione ĩnuere. quod
ait dicens. uerba sapientiũ sicut stimu¬
li. et cetera: quia et ad conuersionẽ ꝓ¬
uocant. et firma sunt. et in nullo ob¬

Expanded text:
it spiritalium doctorum: qui in semetipsis it spiritalium doctorum: qui in semetipsis delicta gravia non habent, quae redarguant; sed aliorum peccata absque detrectatione feriunt. De his enim talibus per Salomonem dicitur: « Verba sapientium quasi stimuli et quasi clavi in altum defixi . » Bene ait: « Verba sapientium sicut stimuli et quasi clavi in altum defixi, » quia peccata hominum nesciunt palpare, nec molli manu attrectare lascivia; sed asperae invectionis increpatione corrigere, et inerrantes poenitentiae dolorem et vulnus infigere. Si cujus igitur sermo non pungit, sed oblectationi est audientium, iste non est sermo sapientis. Hinc est quod Joannedicens: « Genimina viperarum, quis demonstrabit vobis fugere a ventura ira ? » Denique possumus et aliter hanc sententiam brevi indagatione innuere, quo ait dicens: « Verba sapientium sicut stimuli, » etc., quia et ad conversionem provocant et firma sunt, et in nullo ob
Abbreviated transcription (Latin):
ibi regnũ: et cetera usqͦ ait. misit dominꝰ
ieroboal. et bedan. et barach. et ipte. et
samuhel: et eruit uos de manu inimico¬
rum ur̃orum. Prius enim quam superiora
pandamus: dicendũ est quis fuerit iste ihe¬
roboal. et bedan. Iheroboal ipse ẽ gedeon.
qui cum trecentis uiris suꝑauit madianitas:
bedan uero. ut quibusdam placet. ipse
est sanson. Ceterũ uxcta altiorẽ intellectũ.
galgala ubi samuhel innouauit regnũ.
ac redarguit filios isrł. qui interpretatur
reuelacio. significat reuelationẽ et illumi¬
nationem fidei. in nouo testam̃to: ubi ue¬
tus regnũ in nouũ ꝯmutatũ est. De qua
mutacione superius iam diximus: ubi
de heli et filiis eius reprobatis et electio¬
ne samuhelis descripsimus: et de abiecti¬
one saul. et constitucione dauid dño
fauente in posterũ dicturi sumus. Uerũ
in hoc quod samuhel filios isrł redargu¬
it. iuccta moralẽ intelligentiã tipũ tenu¬

Expanded text:
ibi regnum, » et reliqua usquequo ait, « Misit Dominus ibi regnum, » et reliqua usquequo ait, « Misit Dominus Jerobaal et Bedan et Barac et Jephte et Samuel, et eruit vos de manu inimicorum vestrorum. » Prius enim antequam superiora pandamus, dicendum est quis fuerit iste Jerobaal et Badan. Jerobaal ipse est Gedeon, qui cum trecentis viris superavit Madianitas. Badan vero, ut quibusdam placet, ipse est Samson. Caeterum juxta altiorem intelligentiam, Galgala ubi Samuel innovavit regnum ac redarguit filios Israel, quae interpretatur revelatio significat revelationem et illuminationem fidei in Novo Testamento, ubi vetus regnum in novum commutatum est. De qua mutatione superius jam diximus, ubi de Eli et filiis ejus reprobatis, et electione Samuelis descripsimus. De abjectione Saul et constitutione David, Domino favente, in posterum dicturi sumus. Verum in hoc quod Samuel filios redarguit, juxta moralem intelligentiam typum tenu
Abbreviated transcription (Latin):
los dextros naas eruere cupit: uidelicet
illuminationẽ fidei et predicationis au¬
ferre satagit. Sed saul. udelicet dominus
egestas interp̃tatur: quia in egestate pre¬
sentis uite nouit dñs qui sunt eius. et
apud ipsum est certus numerus electorũ
quos ad preliũ contra diabolum excitat.
Nam pofsumus ad hereticos referre qui
populus est meroris: qui gaudiũ sp̃c scĩ
non habent. Disponit eorum ꝑuersitas
in hoc fedus cũ popło eccłe. ut eruat eiꝰ¬
oculos dextros: idest sensum uel uisum sa¬
ne et orthodoxe fidei auferat: et uult
ut sinistrũ habeant idest ꝑuersũ sensum:
et praua sentiant. S populus fidelis acer¬
uum testimoniorũ diuinarũ scripturarũ
congerit: unde suis hostib resistat. Mit¬
tit in uniuersos terminos isrł. hoc est ad
doctores ecclesie. quatiniis sibi opem ferãt:
et scutũ fidei contra hostem ex ad uerso
Uenite et eamus in galgala. et ĩnouemꝰ

Expanded text:
los dexteros eruere cupit, videlicet los dexteros eruere cupit, videlicet illuminationem fidei, et praedicationis auferre satagit. Sed hos Saul, videlicet Dominus egestas interpretatur, quia in egestate praesentis vitae novit Dominus qui sunt ejus. Et apud ipsum est certus numerus electorum, quos ad praelium contra diabolum excitat. Nam possumus ad haereticos referre, qui populus est moeroris, quoniam gaudium Spiritus sancti non habent. Disponit eorum perversitas in hoc foedus cum populo Ecclesiae, ut eruat oculos dextros, id est sensum vel visum sanae orthodoxae fidei auferat. Et vult ut sinistrum habeant, id est perversum sensum, et prava sentiant. Sed populus fidelis acervum testimonium divinarum Scripturarum congerit, unde suis hostibus resistat, emittit in universos terminos Israel, hoc est ad doctores Ecclesiae, quatenus sibi opem ferant, et scutum fidei contra hostes ex adverso  ad populum: Venite et eamus in Galgala, et innovemus
Abbreviated transcription (Latin):
deis uelint intelligi: quibus prospera
seu aduersa ita eonuenerũt. sicut bea¬
scendit autẽ naas ãmonites:
et pugnare cepit aduersũ iabes
galaad. Dixerũtq uiri iabes ad naas.
Habe nos federatos: et seruiemus tibi.
Et respondit ad eos naas ãmonites. In
hoc feriam tiobiscũ fedus: ut eruã om̃i¬
um ur̃m oculos dextros. Et cet̃a. ue¬
rum quia historia manifesta est: spiri¬
tualem intelligentiã breuissima insinu¬
atione enucleare aggredim᷑. Naas enĩ
qui interp̃tatur serpens. significat dia¬
bolum: non solum quia lubricus ⁊ tor¬
tuosus est: sed quia primũ hominem
per serpentẽ decepit. Ipse ascendit ad
preliandũ contra iabes. que interp̃tat᷑
sensus: quia diabolus sensum diuine
ognitionis et bonitatis. semꝑ ab ho¬
inibus auferre conatur. Galaad uero
qui dicitur aceruus testimonii. illos
significat qui eruditi sunt in ecclesia testi¬
moniis diuinarũ scripturarũ: quorũ ocu¬

Expanded text:
daeis velint intelligi, quibus prospera daeis velint intelligi, quibus prospera seu adversa ita evenerunt, sicut praAscendit autem Naas Ammonites, et pugnare coepit adversum Jabes Galaad. Dixeruntque omnes viri Jabes ad Naas: Habeto nos foederatos, et serviemus tibi. Et respondit ad eos Naas Ammonites: In hoc faciam vobiscum foedus, ut eruam omnium vestrum oculos dextros. » Verum quia historia est, spiritalem intelligentiam brevissima insinuatione enucleare aggredimur. Naas enim, qui interpretatur serpens, significat diabolum: non solum quia lubricus et tortuosus est, sed quia primum hominem per serpentem decepit. Ipse ascendit ad praeliandum contra Jabes, qui interpretatur sensus, quia diabolus semper sensum divinae cognationis et bonitatis auferre ab hominibus conatur. Galaad vero, qui dicitur acervus testimonii, illos significat qui eruditi sunt in Ecclesia testimoniis divinarum Scripturarum. Quorum ocu