comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ ad litus maris ac¬
cedere ꝓhibet᷑ dum
tñ in illis ⁊ mõnu¬
m̃tis ⁊ edificiis absti¬
neat. qi ñ sunt uir¬
gẽtium sicut ⁊ ma¬
re. ¶ flumina aut
omnia ⁊ portꝰ pu¬
blica st̃. Ideoq ius
piscandi omnib ꝯ¬
mune ẽ inportu flr¬
minibq. ¶ Est aũt
litus maris quatenꝰ
hyb̾nus fluctus ma¬
ximꝰ excurrit. Ripa¬
rum quo usus pu¬
est. sicut ipsiꝰ flu¬
minis. Itaz naues¬

Expanded text:
 ad litus maris accedere prohibetur, dum tamen villis et monumentis et aedificiis abstineat, quia non sunt igentium, sicut et mare. Flumina autem omnia et portus publica sunt: ideoque ius piscandi omnibus commune est in portibus fluminibusque. Est autem litus maris, quatenus hibernus fluctus maximus excurrit. Riparum quoque usus pusicut ipsius fluminis: itaque
Abbreviated transcription (Latin):
res corꝑales ꝯtinent.¬
Nam ⁊ fructꝰ qui ex
fundo ꝑxipiũtur cor¬
ꝑales sunt. ⁊ id ꝙ ex
aliqua obligõne no¬
bis debetur. pleꝵeq cor¬
ꝑale est ułi fundꝰ ho¬
mõ pecunia. Nãip̃m¬
iꝰ utendi. fruendi. ⁊
ip̃m iꝰ obligonis ĩcor¬
ꝑale ẽ. Eod̾ nuo sunt

Expanded text:
res corporales continentur, et fructus, qui ex fundo percipiuntur, corporales sunt, et id, quod ex aliqua obligatione nobis debetur, plerumque corporale est, ueluti fundus, homo, pecunia: nam ipius utendi fruendi et ipsum ius obligationis incorporale est. eodem nu
Abbreviated transcription (Latin):
it. n addita sit ab ĩtestato
hrditas fauor ꝯstitutõi de¬
bebit locũ hr̃e. ¶Edce sũte¬
tatus decedat ⁊ codicilł ded̾it
lib̃tatẽ ꝯpet̾e ex nemim
nemo successor ab ĩtestato
restitui pot̾ abstnuit se ab

Expanded text:
it neque adita sit ab intestato hereditas? favor constitutionis debet locum habere. certe si testatus decedat et codicillis dederit libertatem, competere eam nemini nemo successor ab intestato restitui potest, abstinuit se ab
Abbreviated transcription (Latin):
Ure cuuli ꝯstitutũ De usu¬
iusta ca acceꝑitis ea rem
si mobił erat anno uno. utiz
si ĩmobił biennioti si iny
talico solo usucapiebat netr̃
tiꝗorib dr̃iis suffic̾e ad acq¬
rendas res eas p̃fata tp̃ra.
nob melior sm̃a resgedit. ue

Expanded text:
ure civili constitutum fuiusta causa acceperit, is eam rem, si mobilis erat, anno ubique, si immobilis, biennio tantum in Italico solo usucapiat, ne rerutiquioribus dominis sufficere ad inquirendas res suas praefata tempora, nobis melior sententia resedit, ne
Abbreviated transcription (Latin):
holerib poniis florib feno
stram̃tis lignis.adusum
tus sit nz hiis ꝑquos oꝑa¬
Item is qui ediu usum ht̃
hactenꝰ uiris hr̃e intelligiͣ
ut ip̃e tm̃ h̾itet nec ħ us
ad alium transf̾re pot̾. ⁊

Expanded text:
oleribus, pomis, floribus, feno, stramentis, lignis ad usumtus sit, neque his per quos oItem is qui aedium usum habet hactenus iuris habere intellegitur ut ipse tantum habitet, nec hoc ius ad alium transferre potest:
Abbreviated transcription (French):
tͥ mandai̾t. tu ignoris eñ
decessisse exetutus fuas mã¬
datũ poste te ag̾e mãdat
actõe. alioqn iusta ⁊ ꝓb¬
błis ignorantia dãpnut᷑
cuit si debitores manimnit¬
so dispensatore ticũ ꝑigno¬
tancia lib̃to solunteos li

Expanded text:
norans eum decessisse exsecutus fueras mandatum, posse te agere mandati actione: alioquin iusta et probabilis ignorantia damnum ticuit, si debitores manumisso dispensatore Titii per ignorantiam liberto solveri
Abbreviated transcription (Latin):
mead bona nsa assignatõe
tur incħ iuris in hns lonis
bant. S itademũ pristimi
nio recipiũnt. si is cui assig¬
natus ÷ decesserit nrsis lib̾is
uelictis. nec tm̃ lib̾tũ s ⁊ li

Expanded text:
adsignatione tur, nihil iuris in his bonis habeant. sed ita demum pristinum ius recipiunt, si is cui adsignatus est decesserit nullis liberis relictis. Nec tantum libertum, sed
Abbreviated transcription (Latin):
hassignandi facłtas ei ꝗdu
os pres ne libos inpotestate
hebit ut eis quos in pot̾ate ht
assignare ei lib̾tũ lib̾tam ue
liceat Un quereuat᷑ si eñ cui
assignait postea emanci¬
paũit.in euanescat assigni¬
tio. d placuit euanesc̾e qr ⁊
tuliano ⁊ alus pleris insũ.
Nec int̾ testo qs assignet

Expanded text:
adsignandi facultas ei, qui duos pluresve liberos in potestate habebit, ut eis, quos in potestate habet, adsignare ei libertum libertamve liceat. unde quaerebatur, si eum cui adsignaverit, postea emancipaverit num evanescat adsignatio? sed placuit, evanescere, quod et Iuliano et aliis plerisque visum est. Nec
Abbreviated transcription (Latin):
lib̃is aliq̾m suũ hrde reliꝗs¬
set mala indebatur q̃rela.
ꝑte iniqũ erat nicħ uiris pa
ut pr̃ono ꝑtẽ dumdra tono¬
riisuoꝵ relinquer ⁊ si aum
riebatur suo h̾rde relicto filio
quos inpotate mortis tepore
hebat s ⁊̃ emincipati ⁊ ĩ ad¬
optõm dati si modo ex. aliqͣ¬

Expanded text:
m suum heredem reliquisset, nulla videbatur querela: perte iniquum erat nihil iuris patut patrono partem dimidiam bonorum suorum relinqueret: et si aut riebatur, suo herede relicto filio quos in potestate mortis tempore habebat, sed etiam emancipati et in adoptionem dati, si modo ex aliq
Abbreviated transcription (Latin):
erant qͥ i ut lib̾tiuta suã
runire quodamodo peculu
ex lege nilla manuissoreᷤ
decinebat. ¶ ꝑ ostea ũosem¬
tus ꝯsuto łargiano cautil
erat ut lid̃i mamimissoris
ũ nõiatim exhidati fc̃i extͣ¬
neis hdio eoꝵ in bonic ĩate¬

Expanded text:
erant, qui licet ut liberi vitam suam rum iure quodammodo peculii ex lege Iunia manumissores detinebant. postea vero senatus consulto Largiano cautum fuerat ut liberi manumissoris, non nominatim exheredati facti, extraneis heredibus eorum in bonis Lat
Abbreviated transcription (Latin):
orẽ sibtͣite uccitur successi¬
onẽ ⁊ incapita ñ instirpes
diuidatur successio. Eod̾m̾
⁊ mhns qui ex transũso lide
nantia iuira ingenuit. itis
⁊ lib̾tintitis insuccesẜom¬

Expanded text:
seu libertae vocetur successionem, et in capita non in stirpes dividatur successio, eodem modo et in his qui ex transverso latere nantia iura ingenuitatis et libertinitatis in succes
Abbreviated transcription (Latin):
abalt̾utro eoꝵ. ¶S ⁊ siqua
ꝑadoptõm sorortibi ẽe ceꝑit.
qͣm dn quid̃ ꝯstat adoptio
sane int̾ te ⁊ eam nnptie ꝯsiᷤ¬
tere ñ possũt. Cum u̾o ꝑemã¬
silnim situm emancipare.
ftratris u̾o uł sororis filia ñ¬

Expanded text:
ex alterutro eorum. sed si qua per adoptionem soror tibi esse coeperit, quamdiu quidem constat adoptio sane inter te et eam nuptiae consistere non possunt: cum vero per emanfilium emancipare. Fratris vel sororis filia
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ negligentie ñ tenet᷑. Ita
securus ÷ qui parũ diligent̾
custodi& rem furto amisit.
qr qui negligenti annitorẽ
custodiend̾a tradidit sue fa¬
cilitati imput.re d. ¶ Credi¬
tor quo qui pign accepit.¬

Expanded text:
 neglegentiae, non tenetur: itaque securus est qui parum diligenter custoditam rem furto amisit, quia, qui neglegenti amico rem custodiendam tradidit, suae facilitati id imputare debet. Creditor quoque qui pignus accepit
Abbreviated transcription (Latin):
de ea restituenda tenet᷑ como
tuũ accepit si quolibet for¬
tuito casu ꝙ acceꝑit armsit
ułi incendio ruimnaufra¬
At is qui utend̾ acceꝑit sa¬
ne quid̃ ex actissima diligen¬
tia custodiende rei pr̃re iu¬
betur. nec sufficit ei tantã di¬
ligentia adhibuisse qͣnta ĩ¬

Expanded text:
a restituenda tenetur. tuum accepit, si quolibet fortuito casu quod accepit amiserit, veluti incendio, ruina, napermanet. at is qui utendum accepit sane quidem exactam diligentiam custodiendae rei praestare iubetur, nec sufficit ei tantam diligentiam adhibuisse quanta
Abbreviated transcription (Latin):
dare spondeo. Nĩ si priꝰ ti¬
cio spondet dem̃ alo int̾¬
rogante spondid̾it. Alia at q
aua erit obligo nec crodũ¬
reos drrespondes. respõde¬
ant singłi seꝑ iti spondeo.

Expanded text:
dare spondeo ’: nam si prius Titio spoponderit, deinde alio interrogante spondeat, alia atque alia erit obligatio nec credunaureos dare spondes? ’ respondeant singuli separatim ‘ spondeo ’.
Abbreviated transcription (Latin):
scipłm ap̃ uet̾es firmũ. appłꝰla¬
batur forte astipite descẽdẽs.
¶In hac reolm taa ub̾. itta¬
dits fiunt spondes: spondeo.
fidei iubeo. dab̾. dibo. facies:

Expanded text:
stipulum apud veteres firmum appellabatur, forte a stipite descendens. In hac re olim talia verba tradita fuerunt: spondes? spondeo, ideiubeo, dabis? dabo, facies?
Abbreviated transcription (Latin):
societas ⁊ morte  soci qr q
societate ꝯtrabͣit᷑ c̃tam ꝑ¬
sonas sibi eligit. S ⁊ si ꝯsen¬
su płr̃ societas ꝯtracta sit
morte uniꝰ sotii soluit᷑. ⁊¬
si płes suꝑsint nͥ incoeun¬
da societate alit̃ ꝯuenerit.
It si aliciꝰ reiatsact᷑a so¬
tus  funt᷑ societas. ¶ ꝓub¬
licatõe quor distrihi socie
cuinen locũ aliꝰ succedit
sociũs mole debiti p̃gͣuatis¬

Expanded text:
morte socii, quia qui societatem contrahit certam personam sibi elegit. sed et si consensu plurium societas coita sit, morte unius socii solvitur etsi plures supersint, nisi si in coeunda societate aliter convenerit. Item si alicuius rei contracta sotus est, finitur societas. Publicatione quoque distrahi societcum in eius locum alius succedit, sociis mole debiti pra
Abbreviated transcription (Latin):
aut sundꝰ ui fluminis cecꝰ. ł¬
aliqua ꝑte ablatus sit. su ⁊ ĩ
undatõe aq̃ aut arborei tur¬
bine deiectis longe minor
aut det̾ior ẽẽ ceꝑit empteri

Expanded text:
aut fundus vi fluminis totus parte ablatus sit, sive etiam inundatione aquae aut arboribus turbine deiectis longe minor aut deterior esse coeperit, emptori
Abbreviated transcription (Latin):
neptis ue existũt ꝑ it̃ adħr¬
ditatẽ uocant᷑. nec qui gra¬
du ꝓximior ÷ ult̾ionẽ ex¬
cludit. equũ .n. udetur ne
nepos neptis ue sit ex filio.¬
⁊ ex alt̾o nepote ꝓnepos ꝓ¬

Expanded text:
neptesue extant, pariter ad hereditatem uocantur; nec, qui gradu proximior est, ulteriorem excludit; aequum enim uidebatur nepnepos neptisue sit ex filio et ex nepote pronepos p
Abbreviated transcription (Latin):
rananciscunt᷑. ¶Nec ñ eos
quos nr̃e ꝯpiexe sũt ꝯstitu¬
dões ꝑ quas nissimꝰ/ siquis
maritali eam cũ qua potuãt
tulerit. postea uo affectione

Expanded text:
iura nanciscuntur: nec non eos quos nostrae amplexae sunt constitutiones, per quas iussimus, si quis maritali, eam tamen cum qua poterat tulerit, postea vero affectione
Abbreviated transcription (Latin):
rei geste adu̾sus. eũ ꝯgessit
directa ꝯpecit acto nego̾ꝵ
aũt gestori ꝯtraria. Quas
cunt᷑ iste actões si sñ mãda¬
dis se obtulerit ⁊ exhac ca
utilitatis ca receptũ ÷ ne ab

Expanded text:
rei gestae adversus eum qui gessit directa competit actio, negotiorum autem gestori contraria. quas cuntur istae actiones, si sine mandadis se obtulerit: ex qua cauutilitatis causa receptum est, ne ab
Abbreviated transcription (Latin):
dicimꝰ qr pena capitis ꝯstitu¬
ta ÷ m eos qui aliꝗdinmmuroᷤ¬
sc̃os deliquerint. Ideo ⁊ legũ
eas ꝑtes quib penis ꝯstitin¬
mus adusus eos qui ꝯtra le¬
ges fecerunt sanctiones uo¬
młtis modis ressunt. Quaꝵ¬
d̾a .n. rerum dñium naricis

Expanded text:
dicimus, quia poena capitis constituta sit in eos qui aliquid in muros deliquerint. ideo et legum eas partes quibus poenas constituimus adversus eos qui contra leges fecerint sanctiones vomultis modis res fiunt: quarundam enim rerum dominium nanci
Abbreviated transcription (Latin):
que in arbore tua ꝯsed̾int.
anteqͣm ateinalueo inclu¬
dantur si mag̃ tue ẽẽ intel¬
liguntur qͣm uolucres que
si aliꝰ eas incluserit. is earũ
dñs erit. fauos quor si quos
fec̾int quilibet exime pot̃.¬

Expanded text:
quae in arbore tua considerint, antequam a te in alveo includantur, non magis tuae esse intelliguntur quam volucres quae si alius eas incluserit, is earum dominus erit. Favos quoque si quos effecerint, quilibet eximere pot
Abbreviated transcription (Latin):
& eoꝵ ceꝑis eo usq tuum ẽe
intelligitur donec tua custo
lem lib̾tatem se receꝑit cun
ẽe desunit ⁊ rursũ occupantis
fit. Naturalem u̾o libtatem
reciꝑe intelligit᷑ cũ uł ocłos
tuos effugit uł cũ ita sit me
spectu tuo ut difficir sit exꝰ
ꝑsecutio. ¶ Illd̾ quesitum
ansi ferabestra ita uuln̾ata
sit ut capi possit statimtua
ałr putauer.it tux ẽẽ qua

Expanded text:
eperis, eo usque tuum esse intellegitur, donec tua custodralem libertatem se receperit, tuum esse desinit et rursus occupantis fit. naturalem autem libertatem recipere intellegitur, cum vel oculos tuos effugerit vel ita sit in conspectu tuo, ut difficilis sit eius persecutio. Illud quaesitum est, an, si fera bestia ita vulnerata sit ut capi possit, statim tuaaliter putaverunt tuam esse, qua
Abbreviated transcription (Latin):
quo sacre edes edificate sũt  ⁊di
¶ Religiosum locum imusꝗsq
sua auctoritate facit dui moe¬
cuum infert in locum suĩ.
fructuano iotu religiosũ ñface.¬

Expanded text:
quo sacre edes edificate sunt, etia Religiosum locum unusquisque sua voluntate facit, dum mortuum infert in locum suum. fructuario, locum religiosum non face
Abbreviated transcription (Latin):
p̃diis adherent. quadecã aboreᷤ¬
quo in eisd̃ nate eoꝵdem sunt.
litoꝵ quo usus publicus ⁊ iuris
se recipiant sicut retra sicore.
⁊ ex mari deducere ꝓprictas a¬

Expanded text:
diis adherent. Qua de causa arbores in iisdem nate eorundem sunt. Littorum quoque usus publicus iure gense recipiant, sicut retia siccare et ex mari deducere. Proprietas
Abbreviated transcription (Latin):
flumina & oĩa ⁊ portus pub¬
lica sunt ideoq uis piscandi
plicare fimes arlorib ibina¬
tis religare. honꝰ aliꝙ ineis
reponere cuilibet libum÷ si¬

Expanded text:
Flumina omnia et portus publica sunt; ideoque ius piscandi plicare, funes arboribus ibi natis religare, onus aliquod in his reponere, cuilibet liberum e
Abbreviated transcription (Latin):
quo ad ꝯgnitio eiꝰ fimatur.
int̃dicitur ei ãministratio.
ut papimanti insum est.
S ⁊ si suspecti cogiitio sus
que mora det̾iora sũt futura
dato curatore distrahi iubent᷑.
opiam almita posse decerm:¬

Expanded text:
quoad cognitio finiatur, interdicitur ei administratio, ut Papiniano visum est. Sed si suspecti cognitio suscquae mora deteriora futura sunt, dato curatore distrahi iubentur.opiam alimenta posse decer
Abbreviated transcription (Latin):
serunt. ¶ Inmmicicie quasqͥ
cum pre pupiloꝵ ur adii¬
toꝵ exercunt. si capitales fu¬
erint᷑ nec reꝯsiliatio int̾ue¬
nt̃ atutela rcura solent ex¬
cus.ae.¶ Item is qui status
tela xcura se pot̃ excusare.
ar ꝯstitutõe õmo ꝓhibent᷑
ad tucelam uł curae expitare
adeo ut nec excusatõe opus
tucelam uocetur. necadul¬
tus. cum erat ĩcuile eos qui
alieno auxilio in reb sins
tur ⁊ so alus regunt᷑ alioꝵ
tucelam ł curam subicere.
ut nec uolens atutele hom
admutatur. ¶ Item rome
gramatici rechores ⁊ medici
⁊ qui inpatria sua id ex̾cent.
⁊ intra m̾m sunt atutelar
se uult excusare si phes heat
excusatões ⁊ dequibdã ñ ꝓ¬
bau̾it alus uti intratp̃ra nõ¬

Expanded text:
serunt. Inimicitiae, quas quis cum patre pupillorum vel adultorum exercuit, si capitales fuerunt nec reconciliatio intervenit, a tutela solent excusare. Item si quis status tela vel cura se potest excusare. stitutione prohibentur ad tutelam vel curam aspirare, adeo ut nec excusatione opustutelam vocetur nec adultus: cum erat incivile, eos qui alieno auxilio in rebus ss reguntur, aliorum tutelam vel curam subire. ut nec volens ad tutelae munus admittatur. Item Romae grammatici rhetores et medici et qui in patria sua id exercent et intra numerum sunt, a tutela vel se vult excusare, si plures habeat excusationes et de quibusdam non probaverit, aliis uti intra tempora no
Abbreviated transcription (Latin):
scripsit . maii. hocspacium ha¬
bent ad nouas tutelas uecati.
Et qui pot̾atem aliqͣm unt
excusare se possũt ut diuꝰ mar¬
tꝰ rescripsit. siad ceptam
tutelam deserere ñ possunt.
Item pp̃ litem qͣm cũ pupil¬
lo uł adulto tutor uł curator
ht̃ excusare se nemo pot̃ insi
forte de om̃b bonis ur dehidi¬
tate ꝯtrou̾sia sit. ¶ Itẽ triã

Expanded text:
scripsit: nam hoc spatium habent ad novas tutelas vocati. Et qui potestatem aliquam habent, excusare se possunt, ut divus Marcus rescripsit, sed coeptam tutelam deserere non possunt. Item propter litem, quam cum pupillo vel adulto tutor vel curator habet, excusare se nemo potest: nisi forte de omnibus bonis vel hereditate controversia sit. Item tria
Abbreviated transcription (Latin):
ut negocia sua tueri ñ possũt.
Dantur a curatores ab eisd̃
magr̃atib aquib ⁊ tutoreᷤ.
S curator test̾o ñ datur s
datus ꝯfirmatin. decrecop̾¬
cipiunt pret̃ qͣm ulitem.

Expanded text:
ut negotia sua tueri non possint. Dantur autem curatores ab isdem magistratibus, a quibus et tutores. sed curator testamento non datur, sed datus confirmatur decretocipiunt praeterquam in litem:
Abbreviated transcription (Latin):
desierũt dari postea qͣm pri¬
mo ꝯsules pupił utriꝰq sex¬
us tutores ex inquisitõe da¬
re ceperũt. drinde p̃tores ex ꝯ¬
legib n decautione a tutor¬
b exigenda rem salitã pup¬
illi fore. n deꝯpellendis tutor
res crekent uł magr̃atus
nissu p̾sid̾ si ñsint. magne
pupilli facultates. ¶os ã
modi difficultates hominũ
resecantes nec expectata ius¬
sione presid̾ disposim si fa¬
cuitades pupilli ut ad ultius¬
defensores cuntatu una cũ
eiusd̾̃ ciuitatis religiosissimo
antistite uł alias publicas ꝑ
Impub̾es x in tutela ẽẽ nat᷑i¬
li iureguemens ÷ ut is quiꝑ
fecte etatis ñsit alt̾iꝰ tudela

Expanded text:
desierunt dari, posteaquam primo consules pupillis utriusque sexus tutores ex inquisitione dare coeperunt, deinde praetores ex clegibus neque de cautione a tutoribus exigenda rem salvam pupillis fore, neque de compellendis tutorires crearent, vel magistratus iussu praesidum, si non sint magnae pupilli facultates. Nos autm et huiusmodi difficultates hominum resecantes nec exspectata iussione praesidum disposuimus, si facultas pupilli vel adulti usdefensores civitatum una cum eiusdem civitatis religiosissimo antistite vel apud alias publicas peImpuberes autem in tutela esse naturali iure conveniens est, ut is qui perfectae aetatis non sit alterius tutela
Abbreviated transcription (Latin):
dest̃o cum lib̾tate tñ recte
tutor dati pot̾. S ⁊ sciend̾:
eũ. ⁊ sine lib̾tate tutorẽ ai¬
tum tacite. ⁊ lib̾tatem diret¬
tam accepisse uideri ⁊ pp̃ ħ
recte tutorẽ ẽe. plane ⁊si ꝑ
errorẽ qiͣ lid̾ tutor datus sit.
niͥnor .xxu. annis tutor tes¬
tam̃to datus. tũc tutor erit.
cũ ꝯpos m̃tis. aut maior .xxu.¬

Expanded text:
ento cum libertate recte tutor dari potest. sed sciendum est, eum et sine libertate tutorem datum tacite et libertatem directam accepisse videri et per hoc recte tutorem esse. plane si per errorem quasi liber tutor datus sit, uinque annis tutor testamento datus tutor erit, cum compos mentis aut maior
Abbreviated transcription (Latin):
Suus x ininumissus capite
natio. Nam si maxna cã¬
pitis duminitõ incurrat ẽ
quo cognatõis pit. ut puti
ẜintute alicur cognati ⁊ nec
lam deportatus quis fĩnt ꝯg¬
natio solint᷑. ¶Cum x ad ãg¬
gnatos tutela ꝑtineat si simt¬

Expanded text:
 manumissus capite natio. nam si maxima capitis deminutio incurrat, ius quoque cognationis perit, ut puta servitute alicuius cognati, et lam deportatus quis sit, cognatio solvitur. Cum autem ad adgnatos tutela pertineat, non sim
Abbreviated transcription (Latin):
bestie ⁊ uolucres ⁊ pistes .i. oĩa
aĩalia que int̾taque ĩ mau
celo nascuntur simłat ab
alio capta fũnt. nire genci¬
um statim illiꝯ ẽẽ incipiunt.¬

Expanded text:
bestiae et volucres et pisces, id est omnia animalia quae in terra mari caelo nascuntur, simulatque ab aliquo capta fuerint, iure gentium statim illius esse incipiunt
Abbreviated transcription (Latin):
in lege de sictanis ⁊ ueneficis ser¬
uat. inliberos uo deportacio.
It lexauliade ui publica sen
pͥuata adusus eos exortt᷑qui
ulia deui publica irrogatur.
bonoꝵ publicato ĩ ponitur.
Si & ꝑuim raptus uirginis.¬

Expanded text:
in lege de sicariis et veneficis servatur, in liberos vero deportatio. Item lex Iulia de vi publica seu privata adversus eos exoritur, qIulia de vi publica irrogatur: bonorum publicatio imponitur. sin autem per vim raptus virginis
Abbreviated transcription (Latin):
in pena subicietur. s in sut̾
culeo cũ cane ⁊ gallo ⁊galli¬
ferales augustias ꝯp̃hensu̾s
unus crere incipiat. ⁊ ei celũ
suꝑslitite tm mortuo aulat᷑.¬

Expanded text:
ni poena subiugetur, sed insutus culeo cum cane et gallo galliferales angustias comprehensuvivus carere incipiat, et ei caelum superstiti, terra mortuo au
Abbreviated transcription (Latin):
d̾ex q si neget is cũ quoadex¬
hibend̃ actum ÷ inpsenti ex
si n statim iussu iũdicis rem
exhibat n posterex hibiturũ
se caueat ꝯdempnandꝰ sit ĩid
ꝙ actoris int̾erat. si ab inicõ
les exmbitacet. ¶Si famił

Expanded text:
d si neget is cum quo ad exhibendum actum est in praesenti exhsi neque statim iussu iudicis rem exhibeat neque postea exhibiturum se caveat, condemnandus est in id quod actoris intererat ab initio rem exhibit
Abbreviated transcription (Latin):
publicem ꝑtis dimidie eoꝵ¬
sunt tcͤͣmporis cohcionem
ci relegatoe. ¶Item lexcor¬
nelia desiccaris que homi¬
cidas ultore feno ꝑsennt᷑

Expanded text:
publicationem partis dimidie s corporis coerctionem cum relegatione. Item lex Cornelia de sicariis, que homicidas ultore ferro persequ
Abbreviated transcription (Latin):
alus a penis cos subiciunt.
qui pcepta eoꝵ neglexerũt.
¶S depublicis iudiciis hocex¬
pormimus ut nobis possibi¬
ꝑiaditem ea tetigisse. alio¬
quin diugentiorum eoꝵ sei
rentra uobis ex latioribus
digestorum seu pandecta¬
rumlbris deo propito. ad¬
uentura est.

Expanded text:
autem poenis eos subiciunt qui praecepta earum neglexerint. Sed de publicis iudiciis haec exposuimus, ut vobis possibiper indicem ea tetigisse. alioquin diligentior eorum ientia vobis ex latioribus digestorum sive pandectarum libris deo propitio adventura est.
Abbreviated transcription (Latin):
inciderunt pene de port. mom¬
sb̃uingentur. ¶Est ⁊ inter
publica iudica i ex fianta
de plagrruis que incerdũ
capit̃ penam exsacris ꝯsti¬
publia idicia lex uiliade
ambitu. ⁊ lex mr repetumn

Expanded text:
inciderint poenae deportationis subiugantur. Est et inter publica iudicia lex Fabia de plagiariis, quae interdum capitis poenam ex sacris constipublica iudicia lex Iulia ambitus et lex Iulia rep
Abbreviated transcription (Latin):
ħ uml postea mꝯtrarium
pti esunt. s qr imiquũ est
creditorem excludi repũ¬
catio ei dabitur expͦtiore
pͣt o ꝯuento. ¶ Rursus int̃¬
du euenit ut replicatõ que
prima facie iustasit iniqrno¬
ceat. qd cumaccidit alia aue¬
gatoe opus ÷ aduuandi rei
gr̃a que dupplicõ uocatur ⁊

Expanded text:
 postea in contrarium pacti sunt. sed quia iniquum est creditorem excludi, replicatio ei dabitur ex posteriore pacto convento. Rursus interdum evenit, ut replicatio, quae prima facie iusta sit, inique noceat. quod cum accidit, alia allegatione opus est adiuvandi rei gratia, quae duplicatio vocatur. Et
Abbreviated transcription (Latin):
pensas titis infre adiano
luo cogatur:¶ Exquib iudi¬
cuc dampiati ignominiosi
dito dapnatus ignominia
uotatur. ¶ S furti quid̾ aut
aꝵ aut dedoio ñ solud ãpna¬
ti uocantur ignominia. S ⁊̃
pacti ⁊ recte. płimũ .n. int̾e.
utr̃ exdeucto aliꝗs an exai¬
tu debitor sit. ¶ Oium x in
um ab ea ꝑte edã ꝓficisittur
qmͣ pretoi dicit deinius uo¬
tando. uti n. inprimis adii¬

Expanded text:
pensas litis inferre adversario suo cogatur. Ex quibusdam iudiciis damnati ignominiosi dicio damnatus ignominia notatur. sed furti quidem aut arum aut de dolo non solum damnati notantur ignominia, sed etiam pacti: et recte; plurimum enim interest, utrum ex delicto aliquis an ex contractu debitor sit. Omnium autemum ab ea parte edicti proficiscitur qua praetor edicit de in ius vocando: utique enim in primis adve
Abbreviated transcription (Latin):
h̾ant hui quitalem ĩ iurta
passi ssit ⁊ post eas finitat n
ałr litẽ suscipiant nisi om̃s
expensas licis antea acceꝑit
ut auctores tali pena ꝑtͣmtẽꝑ¬
sunt. quales sũt ꝓcuratorie
ułi si ꝑmilice aut inlierem
ag̾e quis uelit. Nam mili
uxore nec ex sacro rescripto
fensa discipline possũt.¶Ets
uo exceptões que oluim ꝓcu¬
ratorib pp̃ infanna ł dantiᷤ
ł ip̃iꝰ ꝓcuratoris opponebat᷑

Expanded text:
ant hi qui talem iniuriam passi sunt, et post eas finitas non aliter litem suscipiant, nisi omnes expensas litis antea acceperint, ut actores, tali poena pertes: quales sunt procuratoriae, veluti si per militem aut mulierem agere quis velit: nam milittre vel uxore nec, ex sacro rescripto,fensa disciplinae possunt. eas vero exceptiones quae olim procuratoribus propter infamiam vel dantis vel ipsius procuratoris oppon
Abbreviated transcription (Latin):
pitalia dino que ultimo sup¬
ignis int̃dcoe ł deportatoe.
fanna ir regnit ꝯdampno
pecumatio ħ publica qued̃i
sult ud tamen capitalia.i
Publica. x iudiciaħ̾sũt lex¬

Expanded text:
pitalia dicimus quae ultimo supignis interdictione vel deportatione famiam irrogant cum damno pecuniario, haec publica quidem sunt, non tamen capitalia. Publica autem iudicia sunt
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃is pt̃s eẽt̾ne aueis ea pet¬
cuma petͥetur. ¶Sane q̃d̾a
exceptões ñ solet hiis accõ¬
modau. Ecce .n. debitorsiboiᷤ
siuns cestit ⁊ cu eo cottor epi¬
atur defendit᷑ ꝑ exceptom.
alios qui ꝓdebitore obliga
ħ maxime ꝓspicit ut cũfa¬
cłtatib lapsus fuit debitor
possit ab hiisquos ꝓ eoobli¬

Expanded text:
tus esset, ne ab eis ea pecunia peteretur. sane quaedam exceptiones non solent his accommodari. ecce enim debitor si bonis suis cesserit et cum eo creditor experiatur, defenditur per exceptionem ‘ alios pro debitore obligat hoc maxime prospicit, ut, cum facultatibus lapsus fuerit debitor, possit ab his quos pro eo obli
Abbreviated transcription (Latin):
quo casu ꝯuemens ÷ ut is
alt̾i certa peccuma debeat
ꝯdempnra. ¶ Eo quo noie
qui lapides fimales suratuᷤ
zaut. Rlores finales cecidit.
metiri agros passus ñfuit.
adiudicitũ sit. id statim
e fiat cui adiudicatũ est.

Expanded text:
quo casu conveniens est ut is alteri certa pecunia debeat condemnari. eo quoque nomine quia lapides finales furatus est aut arbores finales cecidit. metiri agros passus non fuerit. adiudicatum sit, id statim eius fit cui adiudicatum est.
Abbreviated transcription (Latin):
aliqd ad huc obligatus per
quo actõib quib inrem
agit᷑ eque necess sũt excep¬
toes ułi si pentore defente
possessor mraint ea rẽ suã¬

Expanded text:
re, adhuc obligatus permquoque actionibus quibus in rem agitur aeque necessariae sunt exceptiones: veluti si petitore deferente possessor
Abbreviated transcription (Latin):
intra ip̃t ag̾e uoleatib
obicitur excepto ut prsn
ꝯuenti aut alia sinil diffr̃e
debent actoes ⁊ post tp̃s.a¬
g̾e. so .ii. ⁊ dilatorm iste excep¬
tões appłłantur. ellioꝗnsi
intra tps eg̾int obiectaa

Expanded text:
intra tempus agere volentibus obicitur exceptio aut pacti conventi aut alia similis, differe debent actionem et post tempus agere: ideo enim et dilatoriae istae exceptiones appellantur. alioquin, si intra tempus egerint
Abbreviated transcription (Latin):
exceptoes defendendoꝵ eoꝵ
gr̃a cum qb agitur. Sepen.
accidit ut l ip̃a ꝑsecutõ qua
actorexꝑitur iustasit dam ĩ¬
iquasit adu̾sus eũ cum quo
agitur u̾bi gr̃a si metu coac¬
tus aut dolo niductus auer¬
rore lapsus scipłanti ticio ꝓ¬

Expanded text:
exceptiones defendendorum eorum gratia cum quibus agitur: saepe enim accidit, ut, licet ipsa actio qua actor experitur iusta sit, tamen iniqua sit adversus eum cum quo agitur. Verbi gratia si metu coactus aut dolo inductus aut errore lapsus stipulanti Titio p
Abbreviated transcription (Latin):
usus fauorabilior÷. ¶ Post
mortem quoz hr̃dis aut le¬
gatarii simili modo ĩ utilit
legabatur. ułi siꝗs ita dicat
cum hrs meus mortuꝰ erit

Expanded text:
usus favorabilior est. Post mortem quoque heredis aut legatarii simili modo inutiliter legabatur: veluti si quis ita dicat: ‘ cum heres meus mortuus erit,
Abbreviated transcription (Latin):
scripti cum aut tota hr̃di¬
tatem aut pene tota płin
restitũe rogabant᷑ adire ħe¬
extinguebantur fideiꝯiiᷤ¬
ꝯsulib senatus sensuit uei
qui rogatus ẽẽt hrditatẽ

Expanded text:
scripti, cum aut totam hereditatem aut paene totam plerumque restituere rogabantur, adire hereextinguebantur fideicommissulibus senatus censuit, ut ei, qui rogat
Abbreviated transcription (Latin):
casu .i. cum deducta siue ẜcep¬
gato ei adquisita alt̾o uo
casu .i. cum qrͣta ꝑte retenta
rogatus ÷ hrs restitũe h̾rdita¬
dem/ ⁊ restituit finduntur⁊
actoes ꝓquadrante renianẽt
re qͣua deducta/ aut p̃cepta
restitũc a̾s hr̃ditateᷤ rogatꝰ
tis ꝯtinetur eque insolidũ
transfunt᷑ actões ⁊ setũ deli¬
b̾are d is cui restituit᷑ ħroitaᷤ¬

Expanded text:
casu, id est cum deducta sive praecepgato ei adquisita, altero vero casu, id est cum, quarta parte retenta, rogatus est heres restituere hereditatem et restituit, scindantur acre, qua deducta aut praecepta restituere aliquis hereditatem rogatus tis contineatur, aeque in solidum transferuntur actiones et secum deliberare debet is cui restituitur he
Abbreviated transcription (Latin):
it. Ita si finganiꝰ quadrin¬
gentos aureos legatos ẽe ⁊
primonii qnͣtitatem ex qͣ
iegata erogari o quadringẽ¬
toꝵ eẽ quarta ꝑs singłis legi¬
tarus detrahi d ꝙ si crescẽtoᷤᷤ¬

Expanded text:
rit. itaque si fingamus, quadringentos aureos legatos esse, et patrimonii quantitatem, ex qua legata erogari oportet, quadringentorum esse, quarta pars singulis legatariis detrahi debet. quodsi trecento
Abbreviated transcription (Latin):
tis uerestitue hrditatẽ ro¬
gatus sit. ¶ S ⁊ si certa sum¬
madeductapcepta ne que
hrditatis ꝯtin rogatus sit.
aliꝗs hrditatem restituere.
Id uiris ⁊⁊ ꝙ̃ diximꝰ de eo qui
exasse hrs institutus ÷. ead̾e
transferim. ⁊ ad eum quiex
ꝑte h̾rs scriptus÷. ¶Pred̾ea
intestatus quo mortͣmus
orario ꝑtinere intelligitit
hrditatem sua totã ł ꝑdem
en aut rem aliquã ułifud̾.
hõiem pecunia alicui resti¬
tuat. cum alioqn legata insi
ex testõ ñ ualeat. ¶ Eum
quo cui aliqd resticintur.
pot̃ rogareut id rursus alii

Expanded text:
rogatus sit. sed et si certa summa deducta praeceptave, quae hereditatis continet, rogatus sit aliquis hereditatem restituere, idem iuris est. quae diximus de eo qui ex asse heres institutus est, eadem transferimus et ad eum qui ex parte heres scriptus est. Praeterea intestatus quoque mororario pertinere intellegit, ut hereditatem suam totam partemve eius aut rem aliquam, veluti fundum, hominem, pecuniam, alicui restituat: cum alioquin legata nisi ex testamento non valeant. Eum quoque, cui aliquid restituitur, potest rogare, ut id rursus alii
Abbreviated transcription (Latin):
tus hrs sibi datam h̃rditatẽ
adire ei ncͣcitas impoñetur
totam hrditatẽ uolenti fi¬
dei ꝯmissario restitue ⁊ õs
ad eum ⁊ etra eũ transire ac

Expanded text:
scriptus sibi datam hereditatem adire, necessitas ei imponeretur totam hereditatem volenti fideicommissario restituere, et omnes ad eum et contra eum transirent ac
Abbreviated transcription (Latin):
At cum quesitũ eet duob
seio si ticu ꝑs aut tota ex¬
austa sit legatis que nõĩatĩ¬
ab eo data sunt aut supra
relictasũt legata au que ꝑ¬

Expanded text:
Et cum quaesitum esset, duobus Seio, si Titii pars aut tota exhausta sit legatis quaab eo data sunt, aut supra relicta sint legata, aut quae p
Abbreviated transcription (Latin):
tatem restitũe rogatus sit locꝰ
his qui semel adierit hiditi¬
tem. simodo sua uoluntate ad¬
ierit siue retinint qͣrta ꝑtem
sunoluit retinere ip̃e uniiisa
hoña hr̃ditaria sustinebat. S
quarta quid recenti qͣr ꝑtis

Expanded text:
tatem restituere rogatus sit, locus est is, qui semel adierit hereditatem, si modo sua uoluntate adierit, siue retinuerit quartam partem siue noluerit retinere, ipse uniuersa onera hereditaria sustinet; sed quarta quidem retenta
Abbreviated transcription (Latin):
Qum ⁊̃ lb̃tatẽ pene nõĩe da¬
re posse ñ placebat eo aͣ plo
nec hrdem pene nõie a dicipꝰ¬
ita dicat. ticiꝰ hrs esto siticeꝰ
filiam sua seio in mm̃ colloca

Expanded text:
m nec libertatem poenae nomine dari posse placebat. eo amplius nec heredem poenae nomine adici poita dicat: ‘ Titius heres esto: si Titius filiam suam Seio in ma
Abbreviated transcription (Latin):
tis hrdib ꝓnullo minimo
lucro lñdittem adhire ⁊
cum suꝑ ħ tam lex fusia qͣ
lex nactinia late sut quaꝵ
neutra sufficiens ad rei con¬
sũpmatom uidebat᷑. No¬
uissime lata ÷ lexfalsidia.
qua cauetur ne prꝰ ligare
liceret quae dodrantem to¬

Expanded text:
s pro nullo aut minimo lucro hereditates adire. et cum super hoc tam lex Furia quam lex Voconia latae sunt, quarum neutra sufficiens ad rei consummationem videbatur: novissime lata est lex Falcidia, qua cavetur, ne plus legare liceat quam dodrantem to
Abbreviated transcription (Latin):
sutura  recte legat᷑ ułi fruc¬
tus qui millo fundo natier̃t.
aut ꝙ exilla ancilla natũ erit.
Siead̾ ies duob legata sit su
ꝯuinctim siuedisiunctim si
ambo ꝓueniant adlegatum.
scindit᷑ int̾ eos legatum si
alt̾ deficrat qr aut spreũt le¬
gatum aut inuotestatore de¬
cesserit aut alio quolibet mͦ¬

Expanded text:
futura est, recte legatur, veluti fructus, qui in illo fundo nati erunt, aut quod ex illa ancilla natum erit. Si eadem res duobus legata sit sive coniunctim sive disiunctim, si ambo perveniant ad legatum, scinditur inter eos legatum: si alter deficiat, quia aut spreverit legatum aut vivo testatore decesserit aut alio quolibet m
Abbreviated transcription (Latin):
pĩciamꝰ quamodꝰ nouissime
legatis impositus÷. Cum .n.
erat legandi pot̾as ut liceret
totum pr̃imoniũ iegatis ero¬
gare. quippe cum ea lege ita
cautũ ẽẽt utilegass quis re¬
sue ita ius esto: uisũ ÷ hanc
legandi lũiam cohartai. pd¬

Expanded text:
piciamus, qua modus novissime legatis impositus est. cum enim erat legandi potestas, ut liceret vel totum patrimonium legatis erogare quippe ea lege ita cautum esset: ‘ uti legassit suae rei, ita ius esto ’: visum est hanc legandi licentiam coartare, id
Abbreviated transcription (Latin):
linquat᷑ solidalegatadent᷑
nec ea res dapnosa hrdicui
tione pacuci. ¶Cum a ro
legis falsidie int̃ponit᷑: añ
deducit᷑ es aliemi. Item fu¬
ĩns ĩpensa ⁊ precta seruoꝵ

Expanded text:
linquatur, solida legata debentur. nec ea res damnosa est heretione pacisci. Cum autem ratio legis Falcidiae ponitur, ante deducitur aes alienum, item funeris impensa et pretia se
Abbreviated transcription (Latin):
getur ũ dubitat᷑. Na si sta¬
tim post ft̃m dest̾m deceseit
testator n tñ apd̾ eum ꝗ ħrs
sit dies legati ced̾e intelligit᷑.
Cum hrditas alegato seꝑata
sit ⁊ possit ꝑeum ẜuũ aliꝰ hrs
effici si priꝰ qͣm iussu dinade¬
at malti pot̾atem translatꝰ
sit ił manumissus ip̃e hrs ef¬
ficct᷑ quib cãis utile ÷ legatũ.

Expanded text:
getur, non dubitatur. nam et si statim post factum testamentum decesserit testator, non tamen apud eum qui heres sit dies legati cedere intellegitur, cum hereditas a legato separata sit et possit per eum servum alius heres effici, si prius quam iussu domini adeat in alterius potestatem translatus sit, vel manumissus ipse heres efficitur: quibus casibus utile est legatum:
Abbreviated transcription (Latin):
de ꝑsone recte legabatur.
sunit siꝗs filia mex iexorẽ
duxit ei hrs me uiã rẽ dato.
¶Incertis a ꝑsoriis legata uł
fideiꝯmiss⁊ relicta perrorẽ
soluta repetiñ posse sacris ⁊¬
sttutõib cautũerat¶Post¬
humo quo alieno mutiłi

Expanded text:
e recte legabatur, sunt si quis filiam meam uxorem duxerit, ei heres meus illam rem dato. ’ incertis autem personis legata vel fideicommissa relicta et per errorem soluta repeti non posse, sacris constitutionibus cautum erat. Postumo quoque alieno inutiliter
Abbreviated transcription (Latin):
eligend̾ discenctant alio a¬
liud corpus eug̃e cupiente
ne pcat legatusqo pleriq
prudentiũ ꝯtrabeniuosecra
inttroducebant. fortuna ẽẽ¬
uolumꝰ huiꝰ optõis iudicẽ.
⁊ sorte ẽe toc diriend̾ ut ad

Expanded text:
ndum dissentiant, alio aliud corpus eligere cupiente, ne pereat legatum quod plerique prudentium contra benevolentiam introducebant, fortunam esse huius optionis iudicem et sorte esse hoc dirimendum, ut, ad
Abbreviated transcription (Latin):
u legatan fideiꝯmista oli
¶Incerta a ꝑsona indebatur.
qͣm incertaopimone aĩo su¬
o cestitor sbiciebat ulisiꝗs
meus illum sundiuundato.¬

Expanded text:
ue legata neque fideicommissa olim incerta autem persona videbatur quam incerta opinione animo suo testator subiciebat, veluti si quis meus illum fundum dato
Abbreviated transcription (Latin):
petuliũ legatũ fũit ome qd̾
ante adita l̃ditate adꝗsier
it legatario sedere qr dieshꝰ
legati abadita ħrditate sedit.
S si ex̾neo peculiũ legatum
fuit ñ sede ea legatoinisi exreb¬

Expanded text:
peculium legatum fuerit, omne quod ante aditam hereditatem adquisitum est legatario cedere, quia dies huius legati ab adita hereditate cedit: sed si extraneo peculium legatum fuerit, non cedere ea legata, nisi ex reb
Abbreviated transcription (Latin):
Cumn. antiꝗtate inuenerimꝰ
legata quid strictoiure ꝯclu¬
dentem fidei ꝯmissis aũt que
exuoluntate mag̾ descende¬
bãt desunctoꝵ pinguiorem
natura. induigentie nccͣm ẽe

Expanded text:
cum enim antiquitatem invenimus legata quidem stricte concludentem, fideicommissis autem, quae ex voluntate magis descendebant defunctorum, pinguiorem naturam indulgentem, ne
Abbreviated transcription (Latin):
tarios aut ex ꝑtu ancillaꝵ
lirditariaꝵ aut exfetu pecoꝵ
tm̃ accesserũt hrditatiut
centul aureis legatoꝵ noie
erogatis hrs qͣrtam ꝑtem
hrditatis hiturus sit. S nccͣe

Expanded text:
tarios aut ex partu ancillarum hereditariarum aut ex fetu pecorum, tantum accesserit hereditati ut, centum aureis legatorum nomine erogatis, heres quartam partem hereditatis habiturus sit, sed nece
Abbreviated transcription (Latin):
ẜuo ur manumissoraliena¬
to ⁊ pecululegatũ extingin¬
tur. Id̾ si furidꝰ instructus uł
cum ĩ str̃o legatus fu̾it ixm
sundo alicno. ⁊ instr̃i legatũ
extinguit᷑. ¶Sigrex legatꝰ
fu̾it posteaqr adunx ouem ꝑ¬

Expanded text:
o vel manumisso vel alienato, et peculii legatum extinguitur. idem est si fundus instructus vel cum instrumento legatus fuerit: nam fundo alienato et instrumenti legatum extinguitur. Si grex legatus fuerit posteaque ad unam ovem
Abbreviated transcription (Latin):
serunt peculio legato ñ uideri
legatũ cum roib redditis lib̾
debetur pot alicui legaiutac¬
tões suas hro legatano p̾ster
nisi exegerit uiuꝰ destator pe¬
cumia. na ħ casulegatũ extĩgint᷑.
estoh̾rs dom̃ illi refic̾e ⁊ illum
ere alieno libare. ¶ Si gn̾alit̾¬

Expanded text:
serunt, peculio legato, non videri legatum, cum rationibus redditis liberdebetur potest alicui legari, ut actiones suas heres legatario praestet, nisi exegerit vivus testator pecuniam: nam hoc casu legatum extinguitur. esto heres domum illius reficere ’ vel ‘ illum aere alieno libe
Abbreviated transcription (Latin):
io ꝓgĩnt᷑. ¶ Repetitis iti
õib que. añ tradidimꝰ appa.
n semꝑeos qui parẽ grad̾ cog¬
natõis optinẽt ꝑit̃ uocari.
eoq ampliinec eũ quid qui

Expanded text:
i sunt. Repetitis itaque omnibus quae iam tradidimus apparet non semper eos, qui parem gradum cognationis optinent, pariter vocari eoque amplius nec eum quidem, qui
Abbreviated transcription (Latin):
ẜuili uentre nati sũt lib̾tatẽ
ñnuerũt ł dũ mulieres lib̃e
erãt ip̃i infuntute eos habue¬
riit ⁊ postea ad lib̾tatẽ ꝑuen¬
erũt ut hu os ad successom

Expanded text:
ili ventre nati sunt libertatem meruerunt, vel, dum mulieres liberae erant, ipsi in servitute eas habuerunt et postea ad libertatem pervenerunt, ut hi omnes ad successionem
Abbreviated transcription (Latin):
luemimꝰ ⁊ .n. si ulłos casus in
quib filii ⁊̃ nat᷑aliũ ꝑertut
successom pp̃ adoptõm amnt̃¬
tebant ⁊ adoptione faculep
emancipatom soluta ad neu
stitutom scͥpsimꝰ ꝑ qͣm diffi

Expanded text:
n quibus filii et naturalium parentum successionem propter adoptionem amittebant et, adoptione facile per emancipationem soluta, ad neustitutionem scripsimus per quam defi
Abbreviated transcription (Latin):
fam̃ se ded̾it adarogand̾ que
sp̃alit̾ ⁊ singłatim ex p̃f.ate
ꝯstitutõis cenore pͣst̃ colligi.
Ioem uecustas ex mascłio ꝓ¬
genitos pb diligens solos
nepotes uł neptes que exni¬
rili sexn descendũt ad suoꝵ
uocat᷑ successom ⁊ iuri agn¬
toꝵ eos ante ponebat. nepo
ces qui ex filiab natisunt.
⁊ ꝓnepotes exneptib cog¬
natoꝵ loco nuinans postas¬
natoꝵ lineam ees nocabant.

Expanded text:
se dederit adrogandum. quae specialiter et singillatim ex praefatae constitutionis tenore possunt colligi. Item vetustas ex masculis progenitos plus diligens solos nepotes vel neptes, qui ex virili sexu descendunt, ad suorum vocabat successionem, et iuri adgnatorum eos anteponebat: nepotes autem qui ex filiabus nati sunt et pronepotes ex neptibus cognatorum loco numerans, post adgnatorum lineam eos vocabat,
Abbreviated transcription (Latin):
eos cum iam designata t̾cie
nos cum ad huc dubitatio
manebat int̾ agnatos ⁊ me¬
ce segregauim n inseri eã
extheodosiano coditeꝯcessi

Expanded text:
eos cum iam designata partis nos, cum adhuc dubitatio manebat inter adgnatos et mece segregavimus neque inseri eam ex Theodosiano codice i
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ sanctimꝰ talib nepotib
exfilia uł. ꝓnepotib exnep¬
te ⁊ deinceps suꝑstitib ag¬
mortui successionis sibi uẽ¬
dicare. ne hn qui extͣnsũ¬
sa linea ueniunt pociores
hiis hantur qui rectonue
descendunt. Qͣm ꝯstitutõ¬
nem nr̃am optin̾e ẜ sui ui¬

Expanded text:
alibus nepotibus ex filia vel pronepotibus ex nepte et deinceps superstitibus, adgmortui successionis sibi vindicare, ne hi qui ex transversa linea veniunt potiores his habeantur qui recto iure descendunt: quam constitutionem nostram obtinere secu
Abbreviated transcription (Latin):
eos u̾o qui in adoptiua fam̃
rens moreret᷑ repellit. Itẽ
adoptinos nec lib̾os emanci¬
patos ab adoptino pr̃esicut
familia sũt quiue post mor¬
tem naturar ꝑentis abadop¬
tiuo pre emancipati fu̾int
tuo l ea ꝑte edicti qr lib̾i ad
bonoꝵ possom uocant᷑ ñ ad¬
mittant᷑. alia tñ ꝑte uoca¬
ri .i. qua cognati desuictiuo¬
cant᷑ ex qua ꝑte ita admit¬
tunt᷑. sin sui hrdes lib̃inz
emancipati obstent. n ag¬
natus qrad ułłs int̾ueniat
añ .n. pretor suos lib̃os uoca.
tam suos hrdes qmemãcipa¬
tos deinde simos hides. demĩ

Expanded text:
eos vero qui in adoptiva familrens moreretur, repellit. item adoptivos liberos emancipatos ab adoptivo patre, sicut familia sunt quive post mortem naturalis parentis ab adoptivo patre emancipati fuerint, t ea parte edicti qua liberi ad bonorum possessionem vocantur non admittantur, alia tamen parte vocari, id est qua cognati defuncti vocantur. ex qua parte ita admittuntur si neque sui heredes liberi neque emancipati obstent neque adgnatus quidem ullus interveniat: ante enim praetor liberos vocat tam suos heredes quam emancipatos, de
Abbreviated transcription (Latin):
cita. Senatus ꝯsul.i. pͥncipũ
Responsa prudentũ lex ÷ qd̾
popłs romanꝰ senatorio ma
plebs plebeio magr̾atu it̃¬
rogante ułi tribimo ꝯstitu¬
ebat. ꝑlebs a apopło eodis¬
fert quospẽs agene. Nam

Expanded text:
ita, senatus consulta, principum responsa prudentium. Lex est quod populus Romanus senatorio magplebs plebeio magistratu interrogante, veluti tribuno, constituebat. plebs autem a populo eo differt quo species a genere: nam
Abbreviated transcription (Latin):
originem sũpsit. ut pote cum
iure nat᷑. ili õs lb̃i nasc̾entur.
nec eẽt nota manumissio cũ
suitus eẽt incognita. o post¬
qͣmuire gentiũ ẜiitus urasit
secutũ ÷ beneficul maminꝰ¬
sionis. ⁊ cum uno cõi noie¬

Expanded text:
originem sumpsit, utpote cum iure naturali omnes liberi nascerentur nec esset nota manumissio, cum servitus esset incognita: sed posteaquam iure gentium servitus invasit, secutum est beneficium manumissionis.
Abbreviated transcription (Latin):
ius antiqum collatũ÷ quos
ꝑeundem iirũ excelsum tri.¬
bunamĩ nec ñ ⁊ cet̾os uiros
illustres ⁊ fatimdissimos ꝯfe¬
cimꝰ. in hos .iiii. libros easdẽ
institutões ꝑtiri iussimus.
ut sint totiꝰ legictime scie
prima elem̃ta inquib bre¬
unt̾ expositum ÷. ⁊ ꝙ antea
optinebat ⁊ ꝙ postealdesue¬
tudine ĩumbratum÷. ab ĩꝑi¬
ali remedio illuminatum
Quas ex om̃ib antiquoꝵ ĩ¬
sticutõib ⁊ precipue excom̃¬
tarus gan nr̃i tam institu¬
tõnum qͣm rer̃cotidianaꝵ
alusq młtis com̾it riis ꝯposi¬
tas ꝯpositas cum tres p̾dc̃i
uiri prudentes nob optule
SSuma ita õpe ⁊alacri
studio has leges nr̃as acopi¬
ce ⁊ nos met ip̃os sic erudi.¬

Expanded text:
ius antiquum collatum est quos per eundem virum excelsum Tribonianum nec non ceteros viros illustres et facundissimos confecimus, in hos quattuor libros easdem institutiones partiri iussimus, ut sint totius legitimae scientiae prima elementa. Quibus breviter expositum est et quod antea optinebat et quod postea desuetudine inumbratum ab imperiali remedio illuminatum est. Quas ex omnibus antiquorum institutionibus et praecipue ex commentariis Gaii nostri tam institutionum quam rerum cottidianarum aliisque multis commentariis compositas cum tres praedicti viri prudentes nobis optulSumma itaque ope et alacri studio has leges nostras accipite et vosmet ipsos sic erudi
Abbreviated transcription (Latin):
nascebant᷑ ex hoc niregentiũ
om̃s pene ꝯtractus introduc
situm mutuũ. ⁊ alii ĩ nmm̃ta¬
biles. ¶ Constat a ius nt̃m
aut exscripto a.it ñ exicripto

Expanded text:
nascebantur; ex hoc iure gentium et omnes paene contractus introductsitum, mutuum, et alii innumerabiles. Constat autem ius nostrum aut ex scripto aut ex non scripto,
Abbreviated transcription (Latin):
sitis: regunt᷑ si cum sacratis¬
simas ꝯstitutões andea ꝯfu¬
sas mluculentam ereximꝰ
ꝯsonanciam: tunc nr̃am
extendimꝰ cilram ad ĩmen¬
sa ꝓuidencie uet̾is uolui¬
na ⁊ opus desꝑacum qͣi ꝑme
dium ꝓfund̾ euntes: celesti

Expanded text:
sitis reguntur. Et cum sacratissimas constitutiones antea confusas in luculentam ereximus consonantiam, tunc nostram extendimus curam et ad immensa prudentiae veteris volumina et opus desperatum, quasi per medium profundum euntes, caelesti
Abbreviated transcription (Latin):
romanꝰ ꝑtim suo ꝓprio ꝑtĩ
cõiomium hominũ nire
utit᷑. que singła qualia sũt:
re nis cuule athementium
ñ eriau̾it. sic .n. ⁊ ius quopo
quiritũ quo quirites utũt᷑.
quirites applłant Es quoci¬
cut cũ poetam dicima nec

Expanded text:
prio, partim communi omnium hominum iure utitur. quae singula qualia sunt, re ius civile Atheniensium, non erraverit. sic enim et ius quo poQuiritium, quo Quirites utuntur; Quirites appellantur. sed quotisicuti cum poetam dicimus nec
Abbreviated transcription (Latin):
Maiestatem non solum ar¬
mis decoratans ⁊ legib
oportet ẽẽ armatam ut
utrumq tempus. ⁊ belloꝵ
⁊ pacis recte possit gub̃na¬
ri. ⁊ ut punceps romanus
ligiosissimꝰ quam uictis
hostib triumphator mig¬
uiam cum sĩmis igili¬
is ⁊ sũma ꝓuidentia aux¬
cos quid̃ sudores nr̃os bar¬
barice gentes sub iuganoᷤᷤ¬
tra deducte cognoscunt. ⁊
tam affrita qua alie ĩmi¬
mose ꝓuincie post tanta
tempoꝵ spacia nr̃is uicto¬
riis acelesti mumine p̾sti

Expanded text:
maiestatem non solum armis decoratam, sed eciam legibus oportet esse armatam, ut / utrumque tempus et bellorum et pacis recte possit gubernari et princeps Romanus ligiosissimus quam victis hostibus triumphator magviam cum summis vigiliis et summa providentia acos quidem sudores nostros barbaricae gentes sub iuga nostra deductaefo cognoscunt et tam Africa quam aliae innumerosae provinciae post tanta temporum spatia nostris victoriis a caelesti numine praesti
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃isq suasionib ꝯporent
institutões ut liceat nobis
prima legum cinabula ñ
ab antiquis fabłis discere.
Szab imꝑialisplendore appe¬
te ⁊ tam aures qͣm amre¬

Expanded text:
risque suasionibus componant Institutiones: ut liceat vobis prima legum cunabula non ab antiquis fabulis discere, sed ab imperiali splendore appetere, et tam aures quam a
Abbreviated transcription (Latin):
smere cum reu̾tendi ꝯsuetu¬
dinem deseruerũt. ¶Gallmm¬
ruma ⁊ anserũ ñ ÷ fera m¬
feras uocamꝰ. Item alii anfeᷤ¬
quos feros appłramꝰ. Ideo si
anseres tui aut gallinetuea¬
liquo casu turbati turbate¬

Expanded text:
ere, cum revertendi consuetudinem deseruerint. Gallinarum et anserum non est fera nferas vocamas, item alii ansequos feros appellamus. Et ideo si anseres tui aut galline tue aliquo casu turbati turbate
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ apes idem facnint quaꝵ cõ¬
stat feram ee natia.Cer¬
uos quo ita quid mansuetoᷤ
hiit ut ĩsluam ire ⁊ redire
soleant quoꝵ ⁊ ip̃oꝵ ferx ee
nature nemo negat. In hns a
aĩalib que ex ꝯsuetudine ab¬
ne ⁊ redire solent cal regła¬

Expanded text:
et apes idem faciunt, quarum constat feram esse naturam: cervos quoque ita quidam mansuetos habent, ut in silvas ire et redire soleant, quorum et ipsorum feram esse naturam nemo negat. in his autem animalibus, quae ex consuetudine abire et redire solent, talis reg
Abbreviated transcription (Latin):
gere ⁊ in meliorẽ statũ dedu
nus sit qui manumittat᷑.
l mammissor ĩgeminis sit.
Et dediticios quid̃ ꝑ ꝯstitu
ones ꝑquas suggente nob̾
antiꝗ iuixis abc̃catões placaui¬
mus. ¶Latmos &iumanoᷤ

Expanded text:
gere et in meliorem statum reducnus sit qui manumittitur, licet manumissor ingenuus sit. et dediticios quidem per consones, per quas, suggerente nobis antiqui iuris altercationes placavimus: Latinos