comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
diu̾sis tẽꝑam̃tis mundi fructꝰ adusũ huma¬
ni generis ꝑdĩ largitatẽ omĩpotentis reno
uit. Hic ẽ. uerꝰ mazaroth. idẽ. signifer per
ortũ soł incelligit᷑ suos illustrat fideles. inq̾qͥ
usq ad occasum. idẽ. usq adfinẽ uitȩ ꝑseue¬

Expanded text:
diversis temperamentis mundi fructus ad usum humani generis per Dei largitatem omnipotentis renovvit. Hic est verus Mazaroth, id est, signifer, perortum solis intelligitur, suos illustrat fideles; in qua qui usque ad occasum, id est, usque ad finem vitae pe
Abbreviated transcription (Latin):
et angłoꝵ et hoĩm facit leticiã. Debitor decẽ¬
in nob̃ peccantib ñ c̾cedimꝰ. maiora nr̃a exsol¬
uere cũ usuris penarũ cogam. Diues qui ca
ingredit᷑. qͣsi ꝑforam̃ acus ꝑ angustias passio¬
num ac labores. Pat̃ familias qui oꝑarios ad
inuineã conduxit. et denarii mercedẽ ꝓmit
tens eis p̾miũ ꝑfecte beatitudinis. Oꝑarii
qͥ hora pͥma ẽducti. hi st̃ qui arudim̃tis in¬
fantie cultũ fidi consecuti st̃. Qui aũ hora t̾ecia.
hi ft̃ qui madolescentia adfidẽ accesseit. Qui
uͦ hora sexta c̃ducti st̃: hi sunt qui iniuuen¬
tutis etate credidert᷑. Qauͣ hora nona acces¬
sert̃: illi st̃ qui ia aiuuentute insenectutem
ma hora. illi qͥ iam decrepiti et inextremo ui¬
te sue tp̃r uocati ad xp̃m uenert᷑. qͥ tam̃ pͥori

Expanded text:
et angelorum et hominum facit laetitiam. Debitor deceet angelorum et hominum facit laetitiam. Debitor decein nobis peccantibus non concedimus, majora nostra exsolvere cum usuris poenarum cogamur. Dives qui camingreditur, quasi per foramen acus, per angustias passionum ac labores. Paterfamilias qui operarios ad vineam conduxit et denarii mercedem promitens eis praemium perfectae beatitudinis. Operarii qui hora prima conducti sunt, hi sunt qui a rudimentis infantiae cultum fidei consecuti sunt; qui autem hora tertia, hi sunt qui in adolescentia ad fidem accesserunt; qui vero hora sexta conducti sunt, hi sunt qui in juventutis aetate crediderunt; qui autem hora nona accesserunt, illi sunt qui a juventute in senectutem ma hora, illi sunt qui jam decrepiti et in extremo vitae suae tempore vocati ad Christum venerunt: qui tamen pri
Abbreviated transcription (Latin):
ci st̃ ppłi. qͥ ꝑqͥnq sens corꝑis. alim̃to legis sp̃itał
a xp̃o reficiunt᷑. et dupplici testam̃to qͣsi gemelł
aliis septẽ panib alunt᷑. eadẽ eccła gentium . ẽ.
q̃ in .iiͦiiͬ. partib mundi diffundit᷑. atq ub̾tate
septiformis gr̃e recreat᷑. Ille qͥ sepe nẽ inignẽ. nc̃
inaꝗͣ cadebat. mundũ significat. Ignis aũ irã
tat᷑. Moyses et helyas qͥ apparuert̃ cũ dño in
monte. lex et ꝓpħȩ incelligunt᷑: quoꝵ uocib
passio et resurrectio et gładm̃ declarat᷑. Hõ¬
hñs .c. oues. et relictis ilłis ouẽ ꝑditã quęrit
ac reꝑtã humeris reuehit. figurã xp̃i exp̃ssit.
qͥ relictis nonaginta nouẽ agminib angłoꝵ
incelis. ouẽ que ꝑierat inadam ut bonꝰ pastor
quesitã ingentib repꝑit: atq crucis suȩ hu¬
meris paradiso reportauit. Mulier q̃ ꝑditã
reꝑit draginã eccła ẽ. quȩ animã diaboli la¬
queis abstractã dũ inuenerit ꝑpęnitentiã.

Expanded text:
i post quinque sensus corporis, alimento legis spiritali a Christo reficiuntur, et duplici testamento quasi gemellis aliis septem panibus aluntur, eadem Ecclesia gentium est, quae in quatuor partibus mundi diffunditur atque ubertate septiformis gratiae recreatur. Ille qui saepe nunc in ignem, nunc in aquam cadebat, mundum signtatur. 172. Moyses et Elias, qui apparuerunt cum Domino in monte , lex et prophetia intelliguntur, quarum vocibus passio, et resurrectio, et gloria Domini declaratur. habens centum oves, et relictis illis ovem perditam quaerit, ac repertam humeris revehit, figuram Christi expressit qui, relictis nonaginta novem agminibus angelorum in coelis, ovem quae perierat in Adam, ut bonus pastor, quaesitam in gentibus reperit, atque crucis suae humeris paradiso reportavit. Mulier quae perditam reperit dragmam, Ecclesia est, quae animam diaboli laqueis abstractam dum invenerit per poenitentiam,
Abbreviated transcription (Latin):
uenientis exgentib. qͣdũ pt p̃dicationẽ et pt
passionẽ. acpt᷑ ascensionẽ xp̃i credidit. qͣsi etat̾
go dñm tetigit: et añ acciꝑe salucẽ qua sinago¬
ga ꝓmeruit. Duo ceci iuxta uiã sedentes signi¬
ficant utrosq ppłos uideoꝵ et gentiũ ꝑfidẽ. xp̃o
appropinqͣntes. qͥ dix̃ ego suͣ. Demoniũ hñs cȩcꝰ
et mutꝰ qͥ scribit᷑ asaluatore curatꝰ. indicat eos
qͣ ex idolatria gentiũ adfidẽ dñicam com̾itunt᷑.
qͥb tam̃ expulso acorde demonũ cultu dũ p̾sti¬
nã lucẽ ꝑceꝑunt fidi: ptea ad laudandũ am̃
eoꝵ lingua resoluit᷑. ut confiteant᷑ eũ quẽ añ
negauert᷑. Hõ manũ aridã hñs significat

Expanded text:
gentibus. Quae dum post praedicationem et post gentibus. Quae dum post praedicationem et post passionem ac post ascensionem Christi credidit, quasi a tergo Dominum tetigit: et ante accipere salutem quam synagoga promeruit. Duo caeci juxta viam sedentes, significant utrosque populos Judaeorum et gentium per fidem Christo appropinquantes, qui dixit: Ego sum via . Daemonium habens caecus et mutus, qui scribitur a Salvatore curatus, indicat eos qui ex idololatria gentium ad fidem Dominicam convertuntur. Quibus tamen expulso a corde daemonum cultu, dum pristinam lucem perceperunt fidei, postea ad laudandum Dominum eorum lingua resolvitur, ut confiteantur eum quem antea negaverunt. Homo manum aridam habens signifi
Abbreviated transcription (Latin):
lucrũ scłi appetunt. Demonia cꝰ que adñs inregi¬
one gerasenor alegione eurauit. significat
gentilẽ ppłm multoꝵ cultib demonioꝵ obno¬
.xiui. Pastores porcoꝵ fugientes qͥ ea qͣ gesta st̃
nuntiant inciuitate. significant pͥncipes im¬
pioꝵ.qͥ dũ fidẽ xp̃i fugiunt uirtutes tam̃ eiꝰ stu¬
pescentes mirant᷑ et p̃dicant. Paraliticꝰ iacens
in lecculo. anima ẽ. uita dissoluta incorꝑe suo.
nata. confestim pͥstino robore recepto resurgit.
et lectũ carnis carnis suȩ in qͦdebił iacebat. ad
domũ uirtutũ reportat. ur se intra conscientie suȩ
secreta constrisgat. et nequaꝗͣ in ext̾iorib ultra
uoluntatib dissoluta discurrat. Archisinago¬
ge filia adquã curandã dñs dũ ꝑgeret. priꝰ tam̃¬
idẽ. Anteꝗͣ adeã ueniret tetigit eũ atergo mulier
q̃ ꝓfluo sanguinis laborͣat et curata ẽ. Archi sina¬
goge silia quidẽ iudee typũ tenuit. Hec aũ que
ꝓfluuio sanguinis laborat. figurã habuit ecłe

Expanded text:
regione Gerasenorum a legione curavit, significat gentilem populum multorum cultibus daemoniorum obnoxium. Pastores porcorum fugientes, qui ea quae gesta sunt nuntiant in civitate, significant principes impiorum, qui dum fidem Christi fugiunt, virtutes tamen ejus stupentes mirantur et praedicant. Paralyticus jacens in lectulo, anima est, vita dissoluta in corpore sunata, confestim pristino robore recepto resurgit, et lectum carnis suae, in quo debilis jacebat, ad domum virtutum reportat ut se intra conscientiae suae secreta constringat, et nequaquam in exterioribus ultra voluptatibus dissoluta discurrat. Archisynagogi filia, ad quam curandam Dominus dum pergeret, prius tamen antequam ad eam veniret, tetigit eum a tergo mulier, quae profluvio sanguinis laborabat, et curata est, archisynagogi quidem filia Judaeae typum tenuit; haec autem, quae profluvio sanguinis laborabat, figura
Abbreviated transcription (Latin):
tiũ. quȩ cupientes nom̃ xp̃i extinguere de
mundo. ĩ necẽ martyrũ seuiert᷑. Muti qui
ineũgłio curant᷑. significant eos qͥ fidẽ xp̃i
confitent᷑. Ceci significant eos. qͥ ñ intellȩcer̃
fidẽ quã credidert᷑. Surdi significant eosqui
ñ obȩdiunt p̃ceptis di̾. Claudi. qͥ ñ recte inse¬
mita mandatoꝵ dĩ gͣdientes implere p̃cepta
salutaria neglegt̃. Hõ prudens qͥ edificauit
domũ suã supͣ petrã. significat doctorẽ fidelẽ:
stituit. Ille uͦ qͥ edificauit domũ suã suꝑ are¬
nã. hereticoꝵ dogmata designat: qͥ sic edificat̾s
ut ruinã faciant magnã. Lepsus quẽ xp̃c des¬
uario demonũ cultu mundauit. atq in uni¬
tarẽ fidi reꝑauit. Centurio fidẽ gentium
quas dñs ñ corꝑali p̃sentia uisitauit. s ꝑ fidem
u̾bi saluauit. Ipsa qͦ mulier chananea exłe
gentiũ gerebat figurã. q̃ tanꝗͣ canis gerit mi

Expanded text:
tium, quae cupientes nomen Christi exstinguere de tium, quae cupientes nomen Christi exstinguere de mundo, in necem martyrum saevierunt. Muti qui in Evangelio curantur, significant eos qui fidem Christi confitentur. Caeci significant eos qui non intellexerunt fidem quam crediderunt. Surdi significant eos qui non obediunt praeceptis Dei. Claudi, qui non recte in semita mandatorum Dei gradientes, implere praecepta salutaria negligunt. Homo prudens, qui aedificavit domum suam supra petram, significat doctorem fidelem, tum. Ille vero qui aedificavit domum suam super arenam, haereticorum dogmata designat, qui sic aedificant, ut ruinam faciant magnam. Leprosus, quem Christus desvario daemonum cultu mundavit, atque in unitatem fidei reparavit. Centurio fidem gentium quas Dominus non corporali praesentia visitavit, sed per fidem verbi salvavit. Ipsa quoque mulier Chananaea Ecclesiae gentium gerebat figuram, quae tanquam canis quaerit mic
Abbreviated transcription (Latin):
ser ies uetis testam̃ti sp̃u scõ feta. beneditã
ac salubrẽ saluatoris incarnationẽ uniu̾so
mundo p̃conata ẽ. Ioħs formã habuit legis
q̃ xp̃m annuntiauit. et remissionẽ peccato¬
rũ ꝑ lauacri grãm p̃dicauit. Ioseph sponsꝰ¬
mariȩ qͥ custos uirginitatis eiꝰ fuit. significat
xp̃m sponsũ eccłȩ: cuiꝰ uirginitas infide ut¬
ra abipso usꝙ infinẽ conseruat᷑. Maria
illuminatrix siue stella maris interpͣtat᷑. genu¬
it enĩ lum̃ mundo. Sermone aũ syro mania
dña nuncupat᷑. ec pulchrȩ qr dnm̃ genuit cęli
et cr̃ȩ. et uniu̾se creatẽ. Mistice aũ eccłe figu¬
ram gestat ec spẽm: q̃ cũ sit desponsata xp̃o.
uirgo ꝑseuerat. Magi figurauert̃ gentiũ ppłos
lucẽ fidĩ cognituros. indicantes satram̃tor nũo¬
xp̃m ꝑthura. eẽ. dm̃. ꝑ myreã hominẽ passũ.
ꝑ aurũ regẽ omniu̾ scłoꝵ. Herodes qͥ infanti¬
b nece̾ intulit diaboli formã exp̃ssit łgen¬

Expanded text:
series veteris testamenti Spiritu sancto feta benedictam ac salubrem Salvatoris incarnationem universo mundo praeconiata est. Joannes formam habuit legis, quae Christum annuntiavit, et remissionem peccatorum per lavacri gratiam praedicavit. Joseph sponsus, qui custos virginitatis ejus fuit, significat Christum sponsum Ecclesiae, cujus virginitas in fide vera ab ipso usque in finem conservatur. Maria illuminatrix, sive stella maris, interpretatur. Genuit enim lumen mundi. Sermone autem Syro Maria, Domina nuncupatur; et pulchre, quia Dominum genuiuniversae creaturae. Mystice autem Ecclesiae figuram gestat et speciem, quae, cum sit desponsata Christo, virgo perseverat. Magi figuraverunt gentium populos, lucem fidei cognituros, indicantes sacramentoruthura esse Deum, per myrrham hominem passum, per aurum regem omnium saeculorum. Herodes, qui infantibus necem intulit, diaboli formam expressit; vel gen
Abbreviated transcription (Latin):
placitam ex hbeamꝰ seruitutẽ. Item iiͣii. milia
Pret̾ hȩc qͦ inaliis plurimis locis scẽ sçipt̾e qͥter¬
nariꝰ nũs lioꝵ figurã nob insiniat. et suꝑfluũ
portant typũ: qr et idẽ indimitendis pecca¬
ris similẽ acceꝑunt potestatẽ. hñt quidẽ for¬
mã patͥarcliarũ. qr ꝑu̾bũ p̃dicationis intoto¬

Expanded text:
placitam exhibeamus servitutem. Item quatuor millia Praeter haec quoque in aliis plurimis locis sanctae Scripturae quaternarius numerus horum figuram nobis insinuat, et superfluum portant typum, quia iidem in dimittendis peccatis similem acceperunt potestatem. Habent quidem formam patriarcharu
Abbreviated transcription (Latin):
habebat carbonẽ ignis. quẽ forcipe acceꝑat
dealtari: et tetigit os meũ et dixit. ecce tecigit ħ
labia tua: et ait. Ecce abstuli iniqͥtates cuas.
et peccata tua ciroumpurgaui. qd̾ nunc bene¬
ficio scẽ crucis efficit. qñ labia nr̃a dm̃i iecorda¬
tione signamꝰ. Nec inmerito forsiran signũ
crucis desolatoriũ dicimꝰ eẽ. carbonẽ. qñ fugat
peccata credentiũ. cũ tam̃ e ꝑfidis uideat᷑ ex¬
tinctũ. Item illud uͥscriptũ ÷. sic̃ acetũ dentib.
et fumꝰ ocłis. ita piger is qui misert̃ illũ. hic
fumꝰ uanitatẽ ex pͥmit eoꝵ qui cupiditatem
istius mundi magis sequunt: quã studiũ
uerbi dei.

Expanded text:
habebat carbonem ignis quem forcipe acceperat habebat carbonem ignis quem forcipe acceperat de altari, et tetigit os meum et dixit: Ecce tetigit hoe labia tua, et ait: Ecce abstuli iniquitates tuas, et peccata tua circumpurgavi . Quod nunc beneficio sanctae crucis efficitur, quando labia nostra Domini recordatione signamus. Nec immerito forsitan signum crucis desolatorium dicimus esse carbonem, quando fugat peccata credentium, cum tamen perfidis videatur exstinctum. Item illud ubi scriptum est: Sicut acetum dentibus, et fumus oculis, ita piger his qui miserunt illum . Hic fumus vanitatem exprimit eorum qui cupiditatem istius mundi magis sequuntur quam studium verbi Dei.
Abbreviated transcription (Latin):
Iarbones aũ significant¬
ingredinẽ peccõꝵ. unde ÷ illud: carbo¬
nes succensi st ab eo. Carbones uͦ succenso ᷤᷤ
pecatores dicit. qͥ uelud carbones mortui
inmundi istiꝰ cexitate tenebrant᷑. s iterłi peni¬
centia infiãmate reuiuiscunt: et ex mortuis
prunis uiui incipiunt. eẽ. carbones. Similit̃
et illud qd in psalmo legit᷑. sagittȩ potentis acu¬
desolatorios. nͣnulli peccatores tet̾rimos: atq
mał accib extinctos intelligere uoluert̃. qͣ
formido et recordatio nr̃a uicia desolare nos¬
cunt᷑. dũ metuimꝰ talia cõmittere. qͣ illos ñcog¬
nouimꝰ ꝑtulisse. Potest aũ et illud intelligi.
ut carbones desolatorios. orationes accipiamꝰ
cariratis igne succensas: quȩ nos uitiis ita mun¬
dant. atq purificant: ut qd̾ in nob̾ diabol con¬
struxerat. desolatũ atq eu̾sũ diuino feneficio
sentiat᷑. Siue magis illud ÷: qd̾ ysaias asti Et
uolauit adme unꝰ deseraphin: ec inmanu

Expanded text:
arbones autem significantigredinem peccatorum. Unde est illud: Carbones succensi sunt ab eo . Carbones vero succensos, peccatores dicit, qui velut carbones mortui in mundi istius caecitate tenebrantur, sed iterum poenitentia inflammante reviviscunt, et ex mortuis prunis vivi incipiunt esse carbones. Similiter et illud, quod in Psalmo legitur: Sagittae potentis acudesolatorios nonnulli peccatores teterrimos atque malis actibus exstinctos intelligere voluerunt, quorum formido et recordatio nostra vitia desolare noscuntur, dum metuimus talia committere, quae illos cognovimus pertulisse. Potest autem et illud intelligi, ut carbones desolatorios orationes accipiamus charitatis igne succensas, quae nos vitiis ita mundant atque purificant, ut quod in nobis diabolus constrinxerat, desolatum atque eversum divino beneficio sentiatur. Sive magis illud est, quod Isaias ait: Et volavit ad me unus de seraphin, et in manu
Abbreviated transcription (Latin):
lupini. citrũ. apium ꝓsunt. s contra futurͭ
ñ contra acceptum uenenũ. unde ex apud ue¬
teres ante alias eꝓulas hec solebant mensis
ex primere. et cautelã quȩ multũ ualent¬
ꝙͣ uenenatas suggestiones diaboli. et contͣ
uitia carnis. Lactuca dicta ẽ. qd̾ habundan¬
tia lactis exub̾et. seu quia lacce nutrientes¬
feminas implet. hȩc et inuiris ueneris usũ
coheret. Lactuca aggrestis qͥuã sarraliã no¬
minamꝰ eo qd dorsus eiꝰ inmodũ serre est.

Expanded text:
lupini, citrum, apium prosunt; sed contra futurum, lupini, citrum, apium prosunt; sed contra futurum, non contra acceptum venenum. Unde et apud veteres ante alias epulas h exprimere, et cautelam, quae multum valet contra venenatas suggestiones diaboli et contra vitia carnis. Lactuca dicta est, quod abundantia lactis exubfeminas implet. Haec et in viris Veneris usum, coercet. Lactuca agrestis est quam sarraliam nominamus, eo quod dorsum ejus in modum serrae est.
Abbreviated transcription (Latin):
opatio bona exd̃ quidã hypocritȩ hõib¬
placere student. ut in euangłio. ue uob̃
pharis ei hypocrite. qui decimatis m̃ta
et anetum. ex cimina. et ome olus. Cepe
ec allia corruptionẽ m̃tis et acredinẽ m̃uis
significant. quȩ qͣnto ampliꝰ edunt᷑. tan¬
to magis dolore cruciañt. Uñ et innume¬
rorum libmo filii isrł murmurantes legur̃s
ẽ: nichil aliud respiciunt ocłi nr̃i. nͥ man¬
na. Sinapis appellat᷑ qd̾ foliis sit similis
napis. hȩc herba misticȩ significat euan¬
geliũ xp̃i. sicut ipse dñs ostendit dicens.
simile ẽ. regnũ celors grano sinapis et reliqͣ.¬
qd incorde credentiũ seminatũ germi
totus deorsum mutiẽ. dũ reliqua holera
insũma magis ꝓsiliunt: cuiꝰ semine mace¬
rato quisquis suasmanꝰ infecerit. serpentes
impune tractabit. Si quidẽ ex ipsius radi¬
cȩ etiã ebur albescat: in cibo qͦ ueneniꝰ sub¬
sistit. nam contra uenena radices: nuces.

Expanded text:
operatio bona, ex qua quidam hypocritae homioperatio bona, ex qua quidam hypocritae homiplacere student, ut in Evangelio: Vae vobis, Pharisaei hypocritae: qui decimatis mentam et anethum, cyminum et omne olus . Cepe et allia corruptionem mentis, et acredinem peccati significant, quae quanto amplius eduntur, tanto magis dolore cruciant: unde et in Numerorum libro filii Israel murmurantes legunturest: nihil aliud respiciunt oculi nostri, nisi manna . Sinapis appellatur quod foliis sit similis napis. Haec herba mystice significat Evangelium Christi, sicut ipse Dominus ostendit dicens: Simile est regnum coelorum grano sinapis, etc. : quod in corde credentium seminatum germintotus deorsum nititur: dum reliqua olera in summa magis prosiliant: cujus semine macerato quisquis suas manus infinpune tractabit. Siquidem ex ipsius radice etiam ebur albescat. In cibo quoque venenis obsistit. Nam contra venena radices, nuces,
Abbreviated transcription (Latin):
domꝰ isrb̾eͣ. Hanc cͣcupiuit achab qui int̃¬
p̃tat᷑ frͣ patris. ppłs uidelicet iudaicus de
qͦ xp̃c carnẽ ad sumere dignatꝰ ÷: ut fecis¬
set mea ortũ holerũ. hoc ẽ ut ubi uinum
gr̃e spitalis germinare debuit. ibi fragilia
quȩq dognata ꝑ pharisaicã suꝑstitionem
transplantaret. S naboch hanc ui neã dare
sinagoga udeoꝵ. machinata.ẽ. mortẽ eiꝰ.¬
unde dr̃ intra ortum meu̾ soror mea spon¬
nĩs mͥ descendit inortũ suũ. ad areolã aro¬
matis. Rursũ ortꝰ quȩdã hy pocritarũ si¬
mulatio. ur inisaia: qui mundos septabass
morte. Areola uirgo maria incantico can¬
ticoꝵ. dilectꝰ m̃s ascendit adortũ suũ. ada¬
reolam aromatis. Areole corda scãrum uir¬
tutũ odore flagrantia. ubi et supra: areole
aromatũ consite apigm̃tariis. Olus sim¬
plex ẽ. et aꝑta p̃dicatio. ut inapło. qui in¬
firmꝰ est olera manducet. Olus minime

Expanded text:
domus Israel est . Hanc concupivit Achab, qui intedomus Israel est . Hanc concupivit Achab, qui interpretatur frater patris, populus videlicet Judaicus, de  carnem assumere dignatus est; « ut fecisset in ea hortum olerum, » hoc est ut ubi vinum gratiae spiritalis germinare debuit, ibi fragilia quaeque dogmata per Pharisaicam superstitionem transplantaret. Sed Naboth hanc vineam dare Synagoga Judaeorum machinata est mortem.unde dicitur: Intra hortum meum, soror mea spondescendit in hortum suum ad areolam aromatum . Rursum hortus quaedam hypocritarum simulatio, ut in Isaia: qui mundos se putabunt in hortis . Areola virgo Maria in Cantico canticorum: Dilectus meus ascendit ad hortum suum, ad areolam aromatis . Areolae corda sanctorum, virtutum odore fragrantes, ubi et supra: Areolae aromatum consitae a pigmentariis . Olus, simplex est et aperta praedicatio, ut in Apostolo: Qui infirmus est, olera manducet . Olus minimum
Abbreviated transcription (Latin):
rent. tantũ enĩ pomis arboꝵ ec holerib a-¬
lerent᷑: sicut animalia herb̃. Ortus enĩ
scãm significat ȩccłam. inqua uariȩ sp̃co
uirtutũ gignunt᷑: unde sponsꝰ desponsa
dicit. orcus conclusus soror mea sponsa.
ortꝰ conclusus. fons signatꝰ. Ortꝰ conclusus
ȩccła .ẽ. quia multifaria. sp̃italiũ oꝑum
germina gignit. Fons ẽ. qui doctrina salu¬
tari redundat. conclusus: quia dñi ꝓtecti¬
one munita ꝑsistat. signatꝰ sermone fidi.
tẽ aliam significatione btͣ artꝰ in hoc testimo¬
nio libri regum. ubi narrat qd̾ achab rex
diceret adnaboth hierraelitẽ. da mͥ uineã
tuã. ut faciam mͥortũ holerũ. quia uici¬
na .ẽ. ec ꝓpedomũ meã et cȩxã. Naboth gͥ qui¬
int̾pretat᷑ conspicuus. significat dñm sal¬
uatorẽ: qui ẽ. sem̃ qd interp̃tat᷑ ierrabel:
quia uerus filiusdi hic habuit uineã deqͦ
inisaia scriptum ẽ: uinea enĩ dñi saba oth

Expanded text:
rent. Tantum enim pomis arborum et oleribus arent. Tantum enim pomis arborum et oleribus alebantur, sicut animalia herbis. Hortus enim sanctam significat Ecclesiam, in qua variae species virtutum gignuntur. Unde Sponsus de sponsa dicit: Hortus conclusus, soror mea sponsa: hortus conclusus, fons signatus . Hortus conclusus, Ecclesia est: quia multifaria spiritalium operum germina gignat: fons est, quia doctrina salutari redundat. Conclusus, quia Domini protectione uncta persistat: signatus sermone fidei. Item aliam significationem habet hortus in hoc testimonio libri Regum, ubi narrat, quod Achab rex diceret ad Naboth Jezrahelitam: Da mihi vineam tuam, ut faciam mihi hortum olerum, quia vicina est et prope domum meam, et conspicuus, significat Dominum Salvatorem qui est semen, quod interpretatur Jezrahel, quia verus est Filius Dei: hic habuit vineam, de qua in Isaia scriptum est: Vinea enim Domini Sabaoth
Abbreviated transcription (Latin):
holerib ut decid̾ent. Non em̃ dixit ho¬
lera hortoꝵs s herbarũ. ut significaret po¬
tius illa uillissima. quȩ ꝑagros sponte nas¬
cunt᷑. fȩnum hystoria legis aut temporalia
significat. ur inpsalmo: qui ꝓducit inmon¬
tib fenũ. fenũ peccatores sunt ut ineũgłio.¬
Siem̃ fenum qd̾ hodie inagro ẽ. et cras in
clibanum mittit᷑. Holera enĩ abolla dicta
st̃ ubi collecta decoquunt᷑. qͥ ꝓpt̾ fenum
mundi nobilib comparemꝰ: qui et facile
ꝓficiunt. et uiriditatis magna quasigra
uestiunt᷑. Holera herbarũ mediocres po¬
nant᷑ et humiles. quȩ ꝑloca inculta copia
pululante consurgt᷑: et nate sue agrestem
atq hispidã retinent qualitatẽ. s et illud
uelocit᷑ arescit: et ista cito decidunt. E oseri
anno aliqͥd gignit orcꝰ nunꝙͣ sine fructu :
Olus ab alendo dictũ. eo qd pͥmũ homines ho¬
lerib alerent᷑: anteꝗͣ fruges et carnes ede¬

Expanded text:
oleribus, ut deciderent: non enim dixit, ooleribus, ut deciderent: non enim dixit, olera hortorum, sed herbarum: ut significaret potius illa vilissima, quae per agros sponte nascuntur. Fenum historiam legis aut temporalia significat, ut in psalmo: Qui producit in montibus fenuSi enim fenum, quod hodie in agno est, et cras in clibanum mittitur . Olera enim ab olla dicta sunt, ubi collecta decoquuntur: quapropter fenum mundi nobilibus comparemus, qui et facile proficiunt, et viriditatis magna quasi gratia vestiuntur. Olera herbarum, mediocres ponantur et humiles, quae per loca inculta, copia pullulante, consurgunt, et naturae suae agrestem atque hispidam retinent qualitatem. Sed et illud velociter arescit: et ista cito decidunt. CAPUT IXanno aliquid gignat, hortus nunquam sine fructu est. Olus ab alendo dictum, eo quod primum homines oleribus alerentur, antequam fruges et carnes ede
Abbreviated transcription (Latin):
cia florutr̃. in mundo crescente eccła. Hinc
item ipsa doctorib dicit. fulcite me florib.
stipate me malis. qͥa amore langueo: ac si
diceret. consolamini me exemplis seu in¬
cipientiũ seut̾minãtiũ uiam salutis. dũ
adhuc in liuiꝰ ꝑ egrinationis tedio amore
suꝑnȩ uisionis languesco. Prata patefacta
ẽ. scriptã diuina. ut in salomone. aꝑta st̃
prata. ec apparent herbe uirentes. Item inma¬
lam partẽ ut insalomone. nullũ pratũ sit qd
ñ ꝑtranseat luxuria nr̃a. Auena loliũ ⁊irama¬
quã poece semꝑ infelix loliũ dicunt: qd̾ sic in¬
utile et infęcundũ mistice significant peccato¬
res et uitia: unde in euãgłio dr̃. quia insegete
barũ cito decident. Fenũ pulchra res ẽ. dũ ui¬
ret dũ fioret: s cũ aruerit mutato ꝓtinꝰ colore
marcescit. sic st̃ impii qui qͣsi florida lȩticia
relucentes: p̃maturo fine siccant᷑. Primo fȩ¬
no comꝑati sunt tioarescerent. nc̃ agrestib

Expanded text:
tia floruerunt in mundo, crescente Ecclesia. Hinc item ipsa doctoribus dicit: Fulcite me floribus, stipate me malis, quia amore langueo ; ac si diceret: consolamini me exemplis seu incipientium, seu terminantium viam salutis, dum adhuc in hujus peregrinationis taedio amore supernae visionis languesco. Prata patefacta est Scriptura divina, ut in Salomone: Aperta sunt prata, et apparent herbae virentes . Item in malam partem, ut in Salomone: Nullum pratum sit, quod non pertranseat luxuria nostra . Avena . quam poetae semper infelix lolium dicunt, quod sit inutile et infecundum. Mystice significant peccatores et vitia, unde in Evangelio dicitur , quod in segete barum, cito cadent . Fenum pulchra est res, dum viret, dum floret, sed cum aruerit, mutato protinus colore marcescit: sic sunt impii, qui quasi florida laetitia relucentes, praematuro fine siccantur. Primo feno comparati sunt, ut arescerent: nunc agrestibus
Abbreviated transcription (Latin):
cutiat:unde ec euis pabulo fere ꝑcussȩ.
sagitas acorꝑe inherentes eiciunt. hanc
quidam latinoꝵ puleũ martis dicunt.
ꝓpt̾ belli tela excutienda. Mandragora di¬
cca qd habeat mala sua iuiolenta in mag¬
nitudinẽ malimatiani. unde et eã latini
os appellant. qd̾ habeat radicẽ formã hõis
simulantẽi cuiꝰ cortex uino mixta adbi¬
bendũ dat᷑ quoꝵ corpus ꝓpt̃ curã secandũ
ẽ: ut soporati dolorẽ ñsentiant. Huiꝰ sp̃ẽs
duȩ. femina foliis lactucȩ similia. mala
generans insimilitudinẽ prunarũ: mas¬
culus uͦ folus bete similib. D emandragora
sponsa dicit incantico canticoꝵ. mandrago¬
re dedert̃ odorẽ inportis nr̃is. Mandragora

Expanded text:
cutiat; unde et eius pabulo ferae percussae cutiat; unde et eius pabulo ferae percussae sagittas a corpore inhaerentes eiciunt. Hanc quidam Latinorum puleium Martis dicunt, propter belli tela excutienda. Mandragora dicta quod habeat mala suaveolentia, in magnitudinem mali Matiani: unde et eam Latini ον appellant, quod habeat radicem formam hominis similantem. Cuius cortex vino mista ad bibendum datur, quorum corpus propter curam secandum est, ut soporati dolorem non sentiant. Huius species duae: femina, foliis lactucae similibus, mala generans in similitudinem prunarum; masculus vero foliis betae similibus. Pasponsa dicit in Cantico canticorum: Mandragorae dederunt odorem in portis nostris . Mandragora
Abbreviated transcription (Latin):
castorum corꝑũ. unde scriptũ ẽ. in cantico canti¬
cors: flores int̾ra uisȩ st̃. quib etiã regnũ cȩloꝵs
ꝓmissum. Ẽ. Hedera dita qr arborib reprando
adhereat. dequa uirgiliꝰ. int̾ uictrices hȩderam
tͥ serꝑe lauros. Alii hederã aiͣt uacatã. qd̃ hȩ¬
dis ꝑ plantis habundantiã. in esca auet̾ib¬
nam antifarmacon ebrietatis. ẽ. siqͥ potus
hȩdera coronet᷑. Hȩdera aũ tipum indaici
ppłi hr᷑: qui aliqnͣdo florebat: s ñ diu inuirore
pͥstino remanebat: unde inlibro ione ꝓpħȩ
hedera sub cuiꝰ umbracło ionas sedebat. in
ascensione uermis diluculo incrastinum
exaruit. quia inresurrectione illiꝰ uermis
qui ait. ego sũ uermis et ñ hõ: iudaica pleb̾
ꝑ infidelitatẽ exaruit. quȩ qͦndã florebat
in patriarthis ec ꝓpħis. Galbanum dicta¬
rata saltꝰ ꝑagrat. Dictamneͤs. tante enĩ poten¬
tiȩ.ẽ. ut ferrũ acorꝑe expellat. sagutas ex¬

Expanded text:
lividorum corporum. Unde scriptum est in Cantico cantilividorum corporum. Unde scriptum est in Cantico canticorum: Flores in terra visi sunt ; quibus eticta. 22. Hedera dicta, quod arboribus reptando adhaereat. De qua Virgilius: Inter victrices hederam tibi serpere lauros. Alii hederam 352 aiunt vocatam, quod haedis supra lactis abundantiam in escam a veteribnam antipharmacon ebrietatis est, si quis potus hedera coronetur. Hedera autem typum Judaici populi habet, qui aliquando florebat: sed non diu in virore pristino remanebat. Unde in libro Jonae Prophetae hedera sub cujus umbraculo Jonas sedebat in ascensione vermis diluculi in crastinum, exaruit in resurrectione illius vermis, qui ait: Ego sum vermis, et non homo . Judaica plebs per infidelitatem exaruit, quae quondam florebat in patriarchis et prata saltus peragrat Dictaeos. Tantae enim potentiae est ut ferrum a corpore expellat, sagittas ex
Abbreviated transcription (Latin):
ma. cuiꝰ altera agrestis atq uirtute acrior:
s utroq feruenrissime comꝓbant᷑. hanc
uenenis impugnare mustele docent quȩ
dum cũ serpente dimicauerint cibo eiꝰ
armant᷑. hȩc fidẽ xp̃i significat. quȩ con¬
tra antiqui serpentis uenena plurimum

Expanded text:
ma, cujus altera agrestis atque virtute acrior, ma, cujus altera agrestis atque virtute acrior, sed utraque ferventissima comprobatur: hanc venenis repugnare mustelae docent, quae dum cum serpente dimicaverint, cibo ejus armantur. Haec fidem Christi significat: quae contra antiqui serpentis venena plurimum
Abbreviated transcription (Latin):
tro silenon uocatũ qd sit simił apio et
nascat᷑ in petris montibꝙ p̃̾ruptis. qd̾
nos petra apiũ dicere possumus. Silenõ
bile macedonicũ. gustu suaue. et odore
aromatico. Feniculum latini uocant. qd
eiꝰ tirsi seu radiciᷤ sucus acuat uisũ: cuiꝰ
uirtꝰ tradit᷑ ut serpentes annuã senecu¬
tem gustu eiꝰ deponant. hoc olus greci
suꝑiꝰ dictũ ẽ. ligusticum aregione nom̃
accepit. nascitur enĩ plurimũ in liguria
odore aromatico et gustu acris. Corian¬
drũ exgreco noĩe sumptũ. qd̾ illi corian
uocant: cuiꝰ sem̃ indulci uino datũ ꝓni¬
ores reddit inuenerẽ: si supͣ modũ dedis
amentiã nutrit. canos etiã excoriandro
infici traditũ. ẽ. Legitur in exodo. qd man¬
na simile. eẽt. semini coriandri: albũ et
sub lucidũ: sic et u̾bũ di albedinẽ ht̃ casti¬
tatis. eclum̃ scientiȩ sp̃itał. unde fideles
÷ pascuntur. Quta diera. qd̾ sic feruentissi¬

Expanded text:
troselinum, quia sit simile apio, et troselinum, quia sit simile apio, et nascitur in petris in montibus preruptis; quod nos petrapium dicere possumus – selinum bile Macedonicum, gustu suave, et odore aromatico. Feniculum Latini vocant, quod ejus thyrsi seu radicis succus acuat visum, cujus virtus traditur, ut serpentes annuam senectutem ejus gustu deponant: hoc olus Graecis dictum est. Ligusticum a regione nomen accepit: nascitur enim plurimum in Liguria, odore aromatico, et gustu acri. Coriandrum ex Graeco nomine sumptum, quod illi corion vocant, cujus semen in dulci vino datum proniores reddit in venerem: si supra modum dederis, amentiam nutrit: canos etiam ex coriandro infici traditum est. Legitur in Exodo, quod manna simile esset semini coriandri, album et sublucidum: sic et verbum Dei albedinem habet castitatis, et lumen scientiae spiritalis: unde  pascuntur. Ruta dicta, quod sit ferventissi
Abbreviated transcription (Latin):
nr᷑is asflgamꝰ: qͣrinꝰ ipsa amaritudo peniten¬
tiȩ abstergat am̃tis stomacho pu̾se amorẽ
uitȩ. Lucumeres quia sunt interdum a¬
mari qui dulces nasci ꝑhibent᷑. si lacte
mellito eoꝵ semͣinfundat᷑. Decucumerib
et pȩponib inpentathenco legit᷑ qd̾ filii cos¬
isrł concupierint. sꝑ nentes manna. Sicut
concupiscentia carnał fastidit cibũ sp̃italẽ.
et sꝑnit eũ. Cucurbita lierba ens alieno e¬
gens sustentacło. quȩ significat infirmoᷤ
quosq et indoctos: qui alioꝵ indigent so¬
latio. quo fulciant᷑ ne corruant. Decucur¬
bitis uͦ in iona ꝓpħa legit᷑. Apiũ dictum
qd̾ ẽõ apex. idẽ. caput antiquoꝵ triumpb¬
antiũ coronabat᷑. Hercłes aũ hanc her ioͣ.¬
bam pͥmꝰ capiti circuntulit. nam nunc
ppłm capite p̾ferebat: nunc oleastrũ nc̃
apiũ: cuiꝰ radices efficacit᷑ pugnant con¬
tra insidias uenenoꝵ: eiꝰ generis st̃ petro¬
silenon. ypposilenon. et oloe silenon. Pe

Expanded text:
bus affligamus, quatenus ipsa amaritudo poenitentiae abstergat a mentis stomacho perversae amorem vitae. Cucumeres quod sint interdum amari, qui dulces nasci perhibentur, si lacte mellito eorum semen infundatur. De cucumeribus et peponibus in Pentateucho legitur, quod eos filii Israel concupierunt, spernentes manna: sicut concupiscentia carnalis fastidit cibum spiritalem, et spernit eum. Cucurbita herba est alieno egens sustentaculo: quae significat infirmos quosque et indoctos, qui aliorum indigent solatio, quo fulciantur, ne corruant. De cucurbitis in Jona propheta legitur . Apium dictum, quod eo apex, id est caput, antiquorum triumphantium coronabatur. Hercules autem hanc herbam primus capiti circumtulit: nam nunc populum capite praeferebat, nunc oleastrum, nunc apium. Cuius radices efficaciter pugnant contra insidias venenorum. Eius generis sunt petroselinon, hipposelinon et oleoselinon.
Abbreviated transcription (Latin):
diet᷑ eo pascua inueniet. Et ꝑmez echielẽ
inmontib excelsis isrł. ibi pascã eas inherb̾
uirentib. et econtrario deariditate m̃tis suȩ:
ñ erat herba Herba uita carnis. ẽ. ut i iob
ꝓ diabolo. Huic montes hocẽ. luxuriosi di¬
uites herbas fert̃. Herba uita mortaliũ ut
inpsalmo. mane sicut herba transeat. Pratũ
ẽ. cuiꝰ feni copia arm̃ta tuent᷑. cui uereres ro¬
mani nom̃ indidert̃ ab eo qd ꝓtinꝰ sit para¬
tũ. nec magnũ laborẽ cultẽ de sid̾et. prati

Expanded text:
pascua inveniet . Et per Ezechielem: In montibus excelsis Israel, ubi pascam eas in herbis virentibus . Et econtrario de ariditate mentis suae non erat herba . Herba vita carnis est, ut in Job pro diabolo: Huic montes, hoc est, luxuriosi divites, herbas ferunt . Herba vita mortalium, ut in psalmo: Mane sicut herba transeat . Pratum est, cujus foeni copia armenta tuetur: cui veteres Romani nomen indiderunt ab eo quod protinus sit paratus, nec magnum laborem culturae desideret: prata
Abbreviated transcription (Latin):
Ixtant et quarundam¬
herbarum nomina. quȩ exaliqua
sin causa resonant habentes nominum
explanationẽ: non tam̃ omniũ herbarũ
ethimologiam inuenies. nam ꝓlocis imit¬
tant᷑ etiam nominib folium dictum qd̾
sine ulla radicȩ innatans. in indie litori¬
b colligat᷑: qd̾ inlino ꝑforatũ siccant indi
nardũ referens. Nar herba. ẽ. fpicosa. unde
et agrecis nardos tacos appellata quarũ alia
indica: alia siriaca uocat᷑. ñ qd̾ insiria
nascat᷑: s quia mons in quo inuenit᷑ alio
latere indiam ex pectat. alio siriam. Est au̾
indicũ multiforme. s melius siriacũ. leue.
fuluũ. comosũ. spica paruũ. odorissimum.
ꝑtꝑũ simulans: qd̾ si multũ more cardaue¬
rit linguã siciat. Nardum celticũ aregione
gallie nom̃ traxit. nascit᷑ eñi sepiꝰ inligu¬
riȩ alpib et insiria: frutice paruo. radi¬
cib in manipulo collectis ligam̃tis. Flos
eiꝰ tantũ ꝓpt̃ odorem bonũ: tirsi eiꝰ atq radi¬

Expanded text:
tant et quarumdamherbarum nomina, quae ex aliqua sui causa resonant habentes nominum explanationem: non tamen omnium herbarum etymologiam invenies: nam pro locis mutantur etiam nomina. Folium dictum, quod sine ulla radice innatans in Indiae littoribus colligatur, quod lino perforatum siccant Indi, nardum referens. Nardus herba est spicosa: unde et a Graecis nardostachus appellata, quarum alia Indica, alia Syriaca vocatur, non quod in Syria nascatur, sed quod mons, in quo invenitur, alio latere Indiam spectat, alio Syriam: est autem Indicum multiforme, sed melius Syriacum, leve, fulvum, comosum, spica parvum, odorissimum, cyperum similans. Quod si multum in ore tardaverit, linguam siccat. Nardum Celticum a regione Galliae nomen traxit; nascitur enim saepius in Liguriae Alpibus et in Syria, frutice parvo, radicibus in manipulo collectis ligamentis. Flos eius tantum propter odorem bonus: thyrsi eius atque radi
Abbreviated transcription (Latin):
scĩ in huiꝰmodi portis. mandragore dant odo¬
rẽ cũ spĩtales quisq ex se uirtutũ palmã lon¬
ge lateꝙ. spargt̃. Legit̃ et ingeneseos. qd̾ ruben
filiꝰ liȩ egressus magrũ inuenerit mandrago¬
ras. ec dederit eas liȩ matri suȩ: qd significat
famã bonã. quã quisq bene studiosus adipi¬
scit᷑ exmundanis hõib referre hanc debet ad
do. oporret etiam illũ testimoniũ hr̃e bonũ
abeis qui foris sunt: qui licet parũ sapiant.¬
reddunt tam̃ plerunq labori eoꝵ ꝑ qͦs sibi con¬
fulit᷑. et splendorẽ laudis et odorem bone opi¬

Expanded text:
nt odorem: cum spiritales quique ex se virtutum palmam longe lateque spargunt. Legitur in Geneseos , quod Ruben filius Liae egressus in agrum invenerit mandragoras, et dederit eas Liae matri suae: quod significat famam bonam, quam quisque bene studiosus adipiscitur ex mundanis hominibus, referre hanc debere addo: Oportet etiam illum testimonium habere bonum ab eis qui foris sunt reddunt tamen plerumque labori eorum per quos sibi consulitur, et splendorem laudis, et odorem bonae opi
Abbreviated transcription (Latin):
candorẽ iustitie. ut ÷ illud in ꝑsalmo. lauab̾
me: et suꝑ niuẽ dealbabor. Et item. dũ dis¬
cernit cȩlestis reges suꝑ t̾ram. niue dealba¬
sua diumo munere meruert̾. hi suꝑ niuẽ de¬
albabunt᷑ inselmon. id t̃ suꝑ candorẽ niuis ȩ¬
lucescunt. qui eccłam regere fidelit̾ atq ordi¬
nare noscunt᷑: inselmon qui int̃pͣtat᷑ umbra.
hoc ẽ. sub ꝓtectione diuma. Dealbabunt᷑ autẽ.
gelio testat᷑. similes estis dealbatis momim̃tis.
quȩ ꝑlena st̃ ossib mortuoꝵs: Ete nine.

Expanded text:
candorem justitiae, ut est illud in psalmo: Lavabis candorem justitiae, ut est illud in psalmo: Lavabis me, et super nivem dealbabor . Et item: Dum discernit coelestes reges super terram, nive dealbasua divino munere meruerunt. Hi super nivem dealbabuntur in Selmon, id est, super candorem nivis elucescunt: quia Ecclesiam regere fideliter atque ordinarie noscuntur in Selmon, qui interpretatur umbra, hoc est, sub protectione divina. Dealbabuntur autem gelio testatur: Similes estis monumentis dealbatis, quae plena sunt ossibus mortuorum . Nive
Abbreviated transcription (Latin):
uita ẽ. quȩ stat: stilla quȩ cadit.
hinc ÷ stillicidiũ quasi stilla cadens.
Stiria enĩ grecũ ÷ id ÷ guita. inde fit
diminutiuũ. ut dicamꝰ stilla. Nam guita
significat doccrinã spitalẽ. unde ÷ illud spon
et cincinm mei guitis notitũ. Caput xp̃i
ds̃. cincinni st̃ sideliũ collectiones: in rore et
guttis noctiũ frigens caritas inmultis osten¬
dit᷑. qmͣ indm̃ et ꝓximos hr̃e debuert̃: ideo
necessariȩ excitat dñs fideles qͦsq adp̃dicatio¬
nis studiũ. Stillicidia aũ significant lȩuia
docum̃ta dequib dr̃ instillicidiis suis lȩtabit᷑.
cũ exoriet᷑. Quȩ ad inchoantes respiciunt xp̃i¬
anos. qñ angusta pͥmordia latissima ñ potest
introire doctrina. deqͥb dicit apłs: nͣ potui
loqͥuob̃ qͣsi spͣitalib. s qͣsi carnalib: quasi
paruuł inxp̃o. lac uob̾ potũ dedi ñ escam. Pri¬
mũ em̃ ariditas fidi quibusdã stillicidiis am¬
mat᷑. ptꝰ riuis assiuentib irrigat᷑: deinde

Expanded text:
utta, quae stat: stilla, quae cadit. Hinc est stillicidium, quasi stilla cadens. Stiria enim graecum est, id est, gutta: inde fit diminutivum, ut dicamus, stilla. Nam gutta significat doctrinam spiritalem: unde est illud sponset cincinni mei guttis noctium . Caput Christus Deus, cincinni sunt fidelium collectiones. In rore et guttis noctium frigens charitas in multis ostenditur, quam in Deum et proximos habere debuerunt. Ideo necessarie excitat Dominus fideles quosque ad praedicationis studium. Stillicidia autem significant levia documenta, de quibus dicitur: In stillicidiis suis laetabitur, cum exorietur . Quae ad inchoantes respiciunt Christianos, quando angusta primordia latissima non potest introire doctrina. De quibus dicit Apostolus: Non potuiloqui, quasi spiritalibus, sed quasi carnalibus; quasi parvulis in Christo lac vobis potum dedi, non escam ; primum enim ariditas fidei quibusdam stillicidiis animatur, post rivis affluentibus irrigatur. Deinde,
Abbreviated transcription (Latin):
tio p̃dicationis suȩ collectis animab reportabãt
lucra. Menses .xii. enusdẽ numeri st̃ apłi. ut
in apocalipsi ꝑsingłos m̃ses reddentia fructũ suũ.
Item m̃sis sicut et sabbatũ ꝓrequiȩ sempit̃na po¬
sita inueniunt᷑ ut ÷ illud ysaie. Et erit m̃sis exm̃se
et sabbatum ex sabbato: ut decarnalib sabbatiᷤ
m̃sib q fiant spitalia sabbata delicata. Qsabba¬
tismꝰ di ppło reseruat᷑. et m̃sis spitał qnͣ apuncto
usq ad punctũ luna cõplebit᷑. et suo currit or¬
dine. ut effitiat m̃sem integrũ kalendarũ. Qd̃
aũ luna q̃a sole illuminat᷑. significet eccłam
ꝓxp̃o illuminatã ñ indiget ex planari et sabba¬
tũ requiẽ significat. ueniunt ex neomeniis et
sabbatis. qui sex dieb inquib factꝰ ÷ mundꝰ tnͣs¬
censis. festinant ad seꝑtimũ diẽ. id ÷ sabbatũ. in
qͦ uera ÷ requies. ueniet om̃is caro. ut adoret

Expanded text:
tio praedicationis suae collectis animabus reportabat tio praedicationis suae collectis animabus reportabat lucra. Menses duodecim ejusdem numeri sunt Apostoli, ut in Apocalysi: Per singulos menses reddentia fructum suum . Item mensis, sicut et sabbatum, pro requie sempiterna posita inveniuntur, ut est illud Isaiae: Et erit mensis ex mense et sabbatum ex sabbato , ut de carnalibus sabbatis mensibusque fiant spiritalia sabbata delicata. Qui sabbatismus Dei populo reservatur, et mensis spiritalis, quando a puncto usque ad punctum luna complebitur, et suo currit ordine, ut efficiat mensem integrum calendarium. Quod autem luna, quae a sole illuminatur, significet Ecclesiam a Christo illuminatam: non indiget explanari, et sabbatum requiem significat. Veniunt ex neomeniis et sabbatis, qui sex diebus, in quibus factus est mundus, transcensis festinant ad septimum diem, id est, sabbatum, in quo vera est requies. Veniet omnis caro, ut adoret
Abbreviated transcription (Latin):
ris salua sui saltꝰ ratione conficit. Ideoq retuꝰ
ita definiendũ. qd̾ msis lune sit luminis lu¬
naris circuitꝰ. ac redintegratio denoua ad
nouã. Solaris aũ m̃sis digressio sit soł ꝑ xiiͣ..
horis ac dimidia lunari m̃se ꝓdutior. E quib
.xͦi. eꝓactarũ dies et quadrans annuatĩ suc¬
crescere solet .xiͭ. enĩ uiceni et binr:. cc ᷤ. lxͣ.¬
iiͦiͬi. fatiunt. quas. eẽ. horas.xi. dierũ. Hinc
facile patet. qr undecies uiceni. et qͣterni: eandẽ
sũmã confitiunt. Porro duodecies semis sedecĩ
faciunt. q̃ annuȩ st̃ hore quadrantis. Siqͥdẽ
luna.xii. suas m̃ses .xi. dieb ut dictũ ÷ et qua¬
drante breuiores totidẽ soł m̃sib agens inhiᷤᷤ¬
tandẽ ꝑ agentis tredecies zodiaci ambitũ lustͣ¬
Iuxta allegoriã uͦ m̃sis qͥ aluna nom̃ et ordinẽ
accepit significat scẽ excłe coadunationẽ siue
ꝓfectũ. Uñ et iob ait. quis mͥ tribuat ut sim

Expanded text:
ris, salva sui saltus ratione, conficit. Ideoque rectius ris, salva sui saltus ratione, conficit. Ideoque rectius ita definiendum, quod mensis lunae sit luminis lunaris circuitus, ac redintegratio de nova ad novam. Solaris autem mensis digressio sit solis per duoduabus horis ac dimidia lunari mense productior, e quibus XI epactarum dies et quadrans annuatim subcrescere solent; duodecies enim viceni et bini CCLXIV faciunt, quas esse horas XI dierum hinc facile patet, quia undecies viceni et quaterni eamdem summam conficiunt. Porro duodecies semis sex faciunt, quae annuae sunt horae quadrantis: si quidem luna XII suos menses XI diebus, ut dictum est, et quadrante, breviores totidem solis mensibus peragens, in iisdem peragendis tredecies zodiaci ambitum lust mensis, qui a luna nomen et ordinem accepit, significat sanctae Ecclesiae coadunationem sive profectum. Unde Job ait: Quis mihi tribuat, ut sim
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ forte putandũ⁊ sinedochichos quȩ ÷ regła
scẽ scripturȩ. frequentissima aparte totũ compu¬
rari uerũ hȩc utcũq acta. ł computata fuerint
claret. tam̃ hebreos adlune cursũ suos mͣses obser¬
tiare consuesse. Nec alit̾ ingenesi recte sentiendũ.
uͥ noe cũ suis septimo.xͣ. die. sccłi m̃sis archã ingres¬
sus: et.xx.uii. eiꝰdem m̃sis die pt᷑ diluuiũ egressus
asserit᷑. Quã annũ soł integrũ. hocẽ. cccͣ. bcͣ.&̾.¬
annoꝵ dierũ. eẽ descriptũ. qi uidelicet luna q̃
p̃senti anno: u̾bi gr̃a. ꝑ nonas mai septima decima
existit: anno sequente uigesima .uii. pͥdie notꝰs
mai occurret. Notandũ sane qd̾ nimiũ fallant᷑
qͥ m̃sem definiendũ ł ab antiqͥs definitũ autu¬
mant. quãdiu luna rodiacũ circłm ꝑagit.
Quȩ nimirũ sic̃ diligentior inqͥsitio naturaꝵ
edocuit. Zodiacũ quidẽ .uii.xͣx. dieb et octo
horis sui uͦ cursꝰ ordinẽ. xxixͣ. dieb et .xͦii. ho¬

Expanded text:
nisi forte putandum est synecdochic ῶs, quae est regula sanctae Scripturae frequentissima, a parte totum computari. Verum haec utcunque acta vel computata fuerint, claret tamen Hebraeos ad lunae cursum suos menses observare consuesse. Nec aliter in Genesi recte sentiendum, ubi Noe, cum suis XVII die secundi mensis arcam ingressus, et XXVII ejusdem mensis die post diluvium egressus, asseritur, quam annum solis integrum, hoc est, CCCLXV dierum, esse descriptum, quia videlicet luna, quae praesenti anno, verbi gratia, per Nonas Maias septima decima existit, anno sequente vicesima septima pridie Nonas Maias occurret. Notandum sane quod nimium falluntur qui mensem definiendum vel ab antiquis definitum autumant, quandiu luna zodiacum circulum peragat, quae nimirum, sicut diligentior inquisitio naturarum edocuit, zodiacum quidem XXVII diebus, et VIII horis, sui vero cursus ordinem XXIX diebus, et XII ho
Abbreviated transcription (Latin):
tur. ea dũtaxat regula cuiꝰ et supͣ meminimꝰ
obseruata. ut q̃ qͥnta.x ͣ. pt eqͥnoctiũ luna ex¬
titerit. pͥmũ sequentis anni m̃sẽ faciat. Quȩ
thamul uilio. qͥntꝰ ab augusto: Sexiꝰ elul
septẽber. septimꝰ theseri occober. Quẽ ꝓpter
collectionẽ frugũ. et celeberrimas inipso fe¬
stiuitates. nouũ annũ appellant. Octauus
maresuan nouember. Nonꝰ casleu. decẽber.¬
qui .xxuiiii. senis dieb constat. tricenis unde:¬
tricenisq dieb alt̾nantes. scd̃o demũ: łt̾cio
anno exacto m̃sẽ suꝑfluũ qui exannuis.xi.
ȩpaccarũ dieb confici solet int̾kalant. Uñ nͣ¬
nullo moueor scrupulo. qͦmͦ maiores nr̃i diẽ
qua lex data ẽ. que ÷ t̾cia m̃sis t̾cii qͥnqͥgesimã
abagni occisione computent. Ponentes uide¬
licet pͥmi m̃sis residuos dies numero .xͨ. et.uͭii.
scdi.xxx. t̾cii tres. qui fiunt simul dies .L. cum
cõputatꝰ xuii. sui cursus dies ptꝰ pascha reti¬

Expanded text:
tur, ea duntaxat regula, cujus et supra meminimus, tur, ea duntaxat regula, cujus et supra meminimus, observata, ut quae XV post aequinoctium luna exstiterit, primum sequentis anni mensem faciat; quae Thamul Julio, quintus Aab Augusto, sextus Elul Septembri, septimus Theseri Octobri, quem propter collectionem frugum et celeberrimas in ipso festivitates, novum annum appellant, octavus Maresuan Novembri, nonqui XXIX et semis diebus constat, tricenis undetricenisque diebus alternantes, secundo demum vel tertio anno exacto, mensem superfluum, qui ex annuis undecim epactarum diebus confici solet, intercalant. Unde nonnullo moveor scrupulo, quomodo majores nostri diem, qua lex data est, quae est tertia mensis tertii, quinquagesimam ab agni occisione computent, ponentes videlicet primi mensis residuos dies numero decem et septesecundi XXX, tertii tres, qui fiunt simul dies quinquaginta: cum computatus XVII sui cursus dies post Pascha reti
Abbreviated transcription (Latin):
amensura qua quisq eoꝵ mensurat᷑.
s meliꝰ aluna quȩ greco sermone me¬
ne uocat᷑. Nam et apud eos mͣses uocantur
menes. s et apud hebieos hieronimo teste
luna quã mare nominant. m̃sib nom̃ dedit.
uñ et iłic filiꝰ sirach. qui utiq ebraice scripsit
deluna loquens ait. m̃sis scd̾m nom̃ ẽ. eiꝰ. An¬
tiqui enĩ m̃ses suos ñ asolis s alune cursu cõ¬
putare solebant. Uñ quotiens inscrip tã sat¬
siue in lege. seu ante legẽ quota die m̃sis qͥd
factũ dictũue sit indicat᷑. ñ aliud quã lune
etas significat᷑. aqua semꝑ hebrei quib credi¬
ta st̃ ȩloquia cłi antiquo patrũ more m̃ses ob¬
seruare ñ cessant. Pͥmũ msem nouoꝵ qui pas¬
chȩ cęximoniis sacratꝰ ÷ nisan appellantes. qͥ
ꝓpt̾ multiuagũ lune discursũ. nc̃ in martiũ
m̃sẽ. nc̃ incidit in apͥlem. nc̃ aliqͦt dies maii
m̃sis occupat. S rectius apͥli deputant quia
semꝑ mipso łincipit ł desinit. Etotꝰ includi¬

Expanded text:
mensura, qua quisque eorum mensuratur. Sed melius a luna, quae Graeco sermone μήνη vocatur; nam et apud eos menses vocantur μηνές. Sed et apud Hebraeos, Hieronymo teste, luna, quam jare nominant, mensibus nomen dedit; unde et Jesus filius Syrach, qui utique Hebraice scripsit, de luna loquens, ait: Mensis secundum nomen est ejus. Antiqui enim menses suos non a solis, sed a lunae cursu computare solebant; unde quoties in Scripturasive in lege, seu ante legem, quota die mensis quid factum dictumve sit indicatur, non aliud quam lunae aetas significatur, ata sunt eloquia Dei, antiquo patrum more menses observare non cessant, primum mensem novorum, qui Paschae caeremoniis sacratus est, Nisan appellantes, qui propter multivagum lunae discursum, nunc in Martium mensem, nunc incidit in Aprilem, nunc aliquot dies Maii mensis occupat. Sed rectius Aprili deputatur, quia semper in ipso vel incipit vel desinit, vel totus includi