comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gentiã dñi conseqͣtur: & sic ad me¬
liora conu̾sus iter suũ dirigat. qͣ¬
tinus in exitu uidȩ letus existens.
ad celestẽ regẽ cũ magna laude
ꝑueniat: qͣndo t̾restre hoc habita¬
culũ deserens anima ad cognitio¬
nem suȩ substantiȩ ꝓpat: quando
celestib sociata uirtutib ad pa¬
trem luminũ ꝑuenire festinat:
Qͥd extollit᷑ homo ꝑuanam głame
Qͥderigit᷑ puluis: qͥd suꝑbit terra
⁊ cinis: Plangamꝰ nos ipsos potius
dũ tempꝰ habemꝰ: ne cum fuerit
expleta singłis det̾minata dilatio.
tunc inueniam᷑ tempꝰ penitentiȩ
exposc̾e: qͣndo iam acciꝑe ñ mere¬
mur. In hac enĩ uita nob̃ peccata
deflere ꝑmissũ est:in inferno aut̃
sicut a sc̃o dauid ꝓpħa dictũ ẽ. quis
conficebit᷑ dño: Nimis anima illa
ꝓbatur infelix. & om̃i lacrimarũ
fonte plangenda. que scło renũ¬
tians iderũ sełi actib implicat᷑: et
inutilib dudũ euris exuta. rursũ

Expanded text:
gentiam Domini consequatur, et sic ad megentiam Domini consequatur, et sic ad meliora conversus, iter suum dirigat, quatenus in exitu vitae laetus existens, ad coelestem Regem cum magna laude perveniat; quando terrestre hoc habitaculum deserens anima, ad cognitionem suae substantiae properat; quando coelestibus sociata virtutibus, ad Patrem luminum pervenire festinat Quid extollitur homo per vanam gloriam? Quid erigitur pulvis? Quid superbit terra et cinis ? Plangamus nos ipsos potius dum tempus habemus, ne cum fuerit expleta singulis terminata dilatio, tunc inveniamur tempus poenitentiae exposcere, quando jam accipere non meremur. In hac enim vita nobis peccata deflere permissum est; in inferno autem, sicut a sancto David propheta didicimus, quis confitebitur Deo ? Nimis anima illa probatur infelix, et omni lacrymarum fonte plangenda, quae saeculo renuntians, iterum saeculi actibus implicatur, et inutilibus dudum curis exuta, rursum
Abbreviated transcription (Latin):
sorcient᷑. hec dicens dñs: ascendit
in celũ. Sic aut̃ aer illustratꝰ est: ut
splendor lucis illiꝰ non possit huma
ostensa st̃ uehem̃ter admirans: ad
nocturnã sinaxin cũ uniu̾sa frat̾¬
nitate conuenit. Et officio sc̃o sol¬
lempnit̾ adimpleto: cuncti monachi
iuxta consuetudinẽ corã sene ad au¬
diendũ uerbũ dñi constiterunt. Qui
aꝑiens os suũ: docebat eos dicens:
⁊ aduersꝰ armatũ hostẽ uirilit̾ dimi¬
cate: priꝰquã ueniat tempꝰ in qͦ nos¬
metipsos si tam̃ inertes fuerimꝰ ac
desides. miserabili lam̃tatione plan¬
cũ tota alacͥtate uirtutẽ. Dico enĩ
uob̃: qm̃ si sciretis qͣnta scĩs in celes¬
tib bona parata st̃ . & quȩ tormenta¬
maneant eis qͥ a uirtutis itinere
nͥ malus ac ꝑditus fugit ac negli¬
git. quia qͥd amittit penitꝰ nescit:
quẽ iam iãq resipisc̾e oporret. &
t̾renis absolu cupiditatib: ut ma¬
la p̾terita deflendo iugit. indul¬

Expanded text:
sortientur. Haec dicens Dominus, ascendit sortientur. Haec dicens Dominus, ascendit in coelum. Sic autem illustratus aer est, ut splendor lucis illius non possit humanostensa sunt, vehementer admirans, ad nocturnam synaxim cum universa fraternitate convenit. Et officio sancto solemniter adimpleto, cuncti monachi juxta consuetudinem coram sene ad audiendum verbum Dei constiterunt. Qui aperiens os suum, docebat eos, dicens:et adversus armatum hostem viriliter dimicate: prius quam veniat tempus, quo nosmetipsos, si tamen inertes fuerimus ac desides, miserabili lamentatione plancum omni alacritate virtutem. Dico enim vobis, quoniam si sciretis quanta sanctis in coelestibus bona parata sunt, et quae tormentmaneant eos, qui a virtutis itinere nisi malus ac perditus, fugit ac negligit; quia quid amittat, penitus nescit; quem jam jamque resipiscere oportet, et terrenis absolvi cupiditatibus, ut mala praeterita deflendo jugiter, indul
Abbreviated transcription (Latin):
miꝰ ait.Oro dñe: numqͥd ego te cru¬
cifixie Et dñs placidior ait ad eum:
Non tu quidẽ crucifixisti me: s pa¬
rentes tui. Uerũptam̃ animȩ quior
esto: confortet᷑ cor tuũ. qͥa posteritas
tua manebit in scła. nec usq in finẽ
mundi deficiet: ipsiq qͥ post te fu¬
turi st̃. de ꝓfunda illa caligine lib̾a¬
bunt᷑. quotqͦt uixerint abstinent̃. &
curã salutis ꝓpͥe gesserint. Modo
nãq qͥ in p̾sentia tua se continent.
tuarũ sequentes exẽplũ uirtutum.
maxima gr̃e luce resplendent: post
te uͦ qui in huiꝰ seli caligine fueruit
ĩmorati. qͥa prudent᷑ intelligent quȩ
petenda st̃. que ue fugienda: et spon¬
tanea uoluntate nullo hͣmanitus u¬
tendes exemplo. de tantis exilierint
tenebris. omnẽq iusticiã seruantes.
et̾nam uitã toto corde dilexerint:
am̃ dico tͥ qͥa cũ istis erunt qͥ nunc
tecũ in sũma continentia & sc̃itade
p̃clari st̃. eandẽq salutẽ ac requiem

Expanded text:
mius ait: Oro, Domine, nunquid ego te crumius ait: Oro, Domine, nunquid ego te crucifixi? Et Dominus placidior ait ad eum: Non tu quidem crucifixisti me, sed parentes tui. Verumtamen animaequior esto, et confortetur cor tuum, quia posteritas tua manebit in saeculum, nec usque in finem mundi deficiet; ipsique qui post te futuri sunt, de profunda illa caligine liberabuntur, quotquot vixerint abstinenter, et curam salutis propriae gesserint. Modo namque qui praesentia tua se continent, tuarum sequentes exempla virtutum, maxima gratiae luce resplendent; post te vero, qui in hujus saeculi caligine fuerint immorati, quia prudenter intelligent quae petenda sunt, quaeve fugienda, et spontanea voluntate nullo humanitus utentes exemplo, de tantis exsilierint tenebris, omnemque justitiam servantes, aeternam vitam toto corde dilexerint; amen dico tibi quia cum istis erunt qui nunc tecum in summa continentia et sanctitate praeclari sunt, eamdemque salutem ac requiem
Abbreviated transcription (Latin):
cultorib. Tu nosti dñe qͥa ex quo
suscepi habitũ monachi. nuis hu¬
miliatꝰ sum in cõspectu tuo: nũqͣm¬
ꝙ saciatꝰ sũ pane. uł aqua. uł qua¬
libet creat᷑a alia qͣm fecisti. hec eo
dicende: uox ad eũ facta ẽ dicens.
Ne głieris pacomi. cũ sis homo et
undigeas miscd̃ia: qͥa cuncta que
condidi mea miseratione subsistũt.
Qui confestĩ ꝓstratꝰ in t̾ram: misedi¬
am dñi postulabat dicens. Omp̃s
ds̃ ueniant mͥ miserationes tue
⁊ uiuã: et ne auertas miscd̃ias tuas
a me: qͥa miscdĩa & u̾itas tua semꝑ
sine tuo ꝓtectionis auxilio. Hec cũ
pulchritudine atq claritate resplen-¬
dens:qui instar solis ex se fulgoris
radios emittebat. habens suꝑ caput
coronã sꝑmeã: & leuantes a terra
pachomiũ angłi dicunt ei. Qm̃ pe¬
tisti a dño miscdiã: ecce uenit tibi
in hunc mundũ: et ꝓ salute gen̾is
humani crucifixus est:spineam
ferens in capite coronã.Et pacbo¬

Expanded text:
cultoribus. Tu nosti, Domine, quia ex quo cultoribus. Tu nosti, Domine, quia ex quo suscepi hunc habitum monachi, nimis humiliatus sum in conspectu tuo, nunquam satiatus sum pane, et aqua, vel qualibet creatura alia quam fecisti. Haec eo dicente, vox ad eum facta est, dicens: Ne glorieris, Pachomi, cum sis homo, et indigeas misericordia, quia cuncta quae condidi, mea miseratione subsistunt. Qui confestim prostratus in terra, misericordiam Domini postulabat, dicens: Omnipotens Deus, veniant mihi miserationes tuae, et vivam ; et ne auferas misericordias tuas a me, quia misericordia et veritas tua semper sine protectionis tuae auxilio. Haec cum pulchritudine atque claritate resplendens, qui instar solis ex se fulgoris radios emittebat, habens super caput coronam spineam. Et levantes a terra Pachomium angeli, dicunt ei: Quoniam petisti a Domino misericordiam, ecce venit tibi in hunc mundum, et pro salute generis humani crucifixus est, spineam ferens in capite coronam. Et Pacho
Abbreviated transcription (Latin):
sit ac maior sit ambitiosa lide con¬
dende: et reꝓbari quidẽ bonos. ac
malos eligi: nec ꝓbitate moꝵ. sed
antiqͥtate uł ordine. unũquẽq uel¬
le ceteris anteferri. Unde nec aliqua
bonis uiris loqͤndi fidutia suberit
ꝓ utilitate cõmuni: s erunt in si¬
lentio ⁊ qͥete: aut certe sub colore
bonestatis magnis ꝑsecutionibꝰ affli¬
gent᷑. Et qͥd est opus singła recense¬
re: cũ omĩa pene que st̃ regulis sub¬
iixa diuinis. humanis cõmutabun¬
tur illecebris: Tũc pachomiꝰ exclama¬
uit ad dñm cũ lacrimis dicens. Om̃s¬
potens ds̃ si sic erit: ut qͥd ꝑmisisti
cenobia ista constitui: Si enĩ in tem
si futuri st̃. quales erunt illi qͥ sub
eoꝵ regimine uersabunt᷑: Cecus
enĩ ceco ducatũ prebens: uterq ĩ
foueã cadunt. Heu me : qͥa frustra
tota m̃te deseruiunt: mem̃to tes¬
tamenti tui qd̃ usq ad consũmati¬
onem scł̃i a tius ꝓmisisti custodiri

Expanded text:
sit ac major sit, ambitiosa lite consit ac major sit, ambitiosa lite contendere; et reprobari quidem bonos, ac malos eligi; nec probitate morum, sed antiquitate vel ordine unumquemque velle caeteris anteferri. Unde neque aliqua bonis viris loquendi fiducia suberit pro utilitate communi, sed erunt in silentio et quiete, aut certe sub colore honestatis magnis persecutionibus affligentur. Et quid est opus singula recensere, cum omnia pene quae sunt regulis subnixa divinis, humanis commutabuntur illecebris? Tunc Pachomius exclamavit ad Dominum, cum lacrymis dicens: Omnipotens Deus, si sic erit, ut quid permisisti coenobia ista constitui? Si enim in tempsi futuri sunt, quales erunt illi qui sub eorum regimine versabuntur? Caecus enim si caeco ducatum praebet, uterque in foveam cadit . Heu me! quia frustra tota mente deserviunt; memento testamenti tui, quod usque ad consummationem saeculi a tuis promisisti custodiri
Abbreviated transcription (Latin):
exinde uelle conscendẽ nec ualere:
quidã enĩ occurrebant ex adu̾so sibi
nec inuicẽ dinosc̾e pot̾ant. nec de ꝓ¬
fundo illo ⁊ denebroso loco ꝓrsus e¬
merg̾e : alios aut̃ frustra conantes
pre lassitudine ruere. atq ad inferos
ꝑuenire: alios iacentes miserabili ac
lacͥmosa uoce deflere: ñnullos uͦ
cũ maximo labore conscendẽ. qͥbus
in ascensu ipso lux ꝓtinus occ᷑rebat:
in qua constituti referebant dõ grãs
qͦd euad̾e potuissent. Ita pachomiꝰ
intellȩxit que nouissimis eẽnt euen¬
tura tẽporib: cecitatẽq mentis eoꝵ
qͥ post futuri st̃ & errorẽ cordis bo¬
norũq defectũ ualde doluit: ma¬
xime uͦ qd̃ p̃positi tunc negligentes
cordiose uterent᷑ placentes stulte
multitudini. & ostentantes habitũ
monachoꝵ. nullaq bona oꝑa p̾fe¬
rentes : simul aut̃ pessimis pͥmatũ
onis ignorantibꝰ. necesse ẽ emula¬
tiones ac iurgia gen̾ari: & qͥs pre¬

Expanded text:
exinde velle conscendere, nec valere, exinde velle conscendere, nec valere, quia occurrebant ex adverso sibi, nec invicem dignoscere poterant, nec de profundo illo et tenebroso loco prorsus emergere; alios autem frustra conatos prae lassitudine ruere, atque ad inferos pervenire; alios, jacentes, miserabili ac lacrymosa voce deflere; nonnullos vero cum maximo labore conscendere, quibus in ascensu ipso lux protinus occurrebat, in qua constituti referebant Deo gratias quod evadere potuissent. Ita Pachomius intellexit quae novissimis essent eventura temporibus; caecitatemque mentis eorum qui post futuri sunt, et errorem cordis, bonorumque defectum valde doluit; maxime vero, quod praepositi tunc negligentes cordiose uterentur, placentes stultae multitudini, et ostentantes habitum monachorum, nullaque bona opera praeferentes. Semel autem pessimisonis ignorantibus, necesse est aemulationes ac jurgia generari, et quis prae
Abbreviated transcription (Latin):
onachis aut̃ ad uescendũ conue¬
nientib. uen̾abilis senex in cel¬
lulam uͥ consueu̾at supplicare dñm.
se recepit: & obserans ostium ora¬
bat intente. memor uisionis quã
aliqͣndo conspexerat: et obsecrabat
dñm qͦtinus ei declararet statum
monachoꝵ qͥ futurꝰ esset: uł qͥd post
eius obitũ in tanta congregatione
conting̾et. Et a nona hora usq ad
illud tempꝰ quo frat qui nocturnis
orationib p̾erat uocẽ mitt̾et. & ad
preces solitas excitaret: instantiã
sue supplicationis extendit. Cũq pre¬
caretur attentiꝰ: subito circa mediã
noctẽ uisionẽ cernit. ꝗͦ eum iuxta
peticionẽ ꝓpͥam de statu posterorũ
suoꝵ plemiꝰ edoceret. Nam monast̾ia
sua uehem̃tius dilatanda: ñ nullos¬
qͥppe pie uicturos ⁊ continent̾ agno¬
uit. neglecturos etiã płimos oidicit:
suãq salutẽ penitꝰ ꝑdituros. Nidit
gͦ sicut ipse pat̾ narrauit. multitu¬
dinem monachoꝵ in ualle qͥdã satis
ꝓfunda atq caligosa consist̾e. & alios

Expanded text:
onachis igitur ad vescendum convenientibus, venerabilis senex in cellulam, ubi consueverat supplicare Domino, se recepit. Et obserans ostium, orabat intente, memor visionis quam aliquan do conspexerat; et obsecrabat Dominum, quatenus ei declararet statum monachorum qui futurus esset, vel quid post ejus obitum in tanta congregatione contingeret; et ab hora nona usque ad illud tempus quo frater qui nocturnis orationibus praeerat vocem mitteret, et ad preces solitas excitaret, instantiam suae supplicationis extendit. Cumque precaretur attentius, subito circa mediam noctem visionem cernit, quae eum juxta petitionem propriam de statu posterorum suorum plenius edoceret. Nam monasteria sua vehementius dilatando, nonnullosque pie victuros et continenter agnovit, neglecturos etiam plurimos didicit, suamque salutem penitus esse perdituros. Vidit ergo, sicut ipse narravit, multitudinem  atque caliginosa consistere, et alios
Abbreviated transcription (Latin):
liscũ ambulans. caput cotidie anti¬
qͥ conderens serpentis. tẽporalia cõ¬
tempnens. ȩt̃na sola suspirans. sealã
sompniantis iacob om̃i hora ascen¬
dens: eque ꝑ angustã uiã que ducit
ad uitã iter suũ muniuit assidius
orationibꝰ. Nec clausa tam̃ heremi
angustia. lucis colũpna latere po¬
duit: qͥn magis sui fulgoris radiis
longe ladeq innotuit. Quappt̾ undi¬
q ad hoĩem dĩ diu̾sis fatigati infir¬
mitatibꝰ confluxer̃t. quos sc̃arũ me¬
dicinis orationũ sanauit: om̃sꝙ ad
se qͦcumq morbo afflictos uenientes.
uł tristi cuiꝰlibet rancore angustia¬
tos. sanos ⁊ hylares domũ remeare
fecit. Nec in domo salutis diu morbꝰ
manere ualuit: s qͣndo ꝓpiꝰ acces¬
sit. tando uelotiꝰ recessit. Nec michi
singłas uirtutũ eiꝰ speties nominatĩ
enarrare ꝓpositũ est. s uite sc̃itatem
paucis ꝑstring̾e uerb̃: ne in eloqͣn¬
tie meȩ tarditate. multiplex signo¬

Expanded text:
em et basilicum ambulans, caput cotidie antiem et basilicum ambulans, caput cotidie antiqui conterens serpentis, temporalia contemnens, aeterna sola suspirans, scalam somniantis Iacob omni hora ascendens atque per angustam uiam quae ducit ad uitam iter suum assiduis muniuit orationibus. Nec clausa tamen heremi angustia lucis columna latere potuit quin magis sui fulgoris radiis longe lateque magis innotuit. Quapropter undique ad hominem Dei diuersis fatigati infirmitatibus confluxerunt quos sanctarum medicinis orationum sanauit omnesque ad se quocumque morbo afflictos uenientes uel tristitiae cuiuslibet rancore angustiatos sanos et hilaros domum remeare fecit; nec in domo salutis diu morbus manere ualuit sed quanto proprius accessit tanto uelocius recessit. Nec mihi singulas uirtutum eius species nominatim enarrare propositum est sed uitae sanctitatem paucis perstringere uerbis ne ineloquentiae meae tarditate multiplex signo
Abbreviated transcription (Latin):
nobił quidã uir. & t̾rarũ uł siluarũ
ad regẽ ꝑtinentiũ seruator: prebue¬
runt locũ manendi. in filua erhisia¬
cinse. Qͥ et ipse maurontiꝰ postea se¬
cłari habitu deposito: monachus fac¬
tus est. In eodẽq loco uͥ uiri di man¬
sionẽ solitariã p̃parauert̃: xp̃o mo¬
nast̾ium construere ineohauit. Quã
iuir dĩ habitationẽ cũ solo sigobardo¬
cõmilitone suo ingressus.paruo tan¬
tũ tuguri uncło uilissimo oꝑe facto
condentꝰ ẽ. ut habitatio uide conue¬
niret: suꝑfluũ estimans scłi con¬
temptorẽ. aliqͥd scłi delitiarũ hab̾e
uelle. At inibi tanta se mortifica¬
tione carnis castigauit. tanta leiuni¬
orũ & iuigiliarũ assiduitate macera¬
uit. ut uix ossa arentia dissipatis
iuncturis adhererent: et trementia
baculo regenti uestigia difficile mo¬
uebat: ac mente scło mortuus. so¬
la celestia semꝑ cogitabat. Qntũꝙ
mundo alienꝰ. tantũ dõ ꝓximꝰ: illũ

Expanded text:
nobilis quidam uir et terrarum uel siluarum nobilis quidam uir et terrarum uel siluarum ad regem pertinentium seruator praebuerunt locum manendi in silua Chrisciacense qui et ipse Maurontus postea, saeculari habitu deposito, monachus factus est in eodemque loco. Ubi uiro Dei mansionem solitariam praeparauerunt Christo monasterium construere inchoauit. Quam uir Dei habitationem cum solo commilitone ingressus paruo tantum tuguriunculo uilissimo opere facto contentus ut habitatio uitae conueniret, superfluum aestimans saeculi contemptorem aliquid saeculi delitiarum habere uidere. At inibi tanta se mortificatione carnis castigauit, tanta ieiuniorum et uigiliarum assiduitate macerauit ut uix ossa arentia dissipatis iuncturis sibi adhaeserunt. Et trementia baculo regenti uestigia difficile mouebat ac mente saeculo maior sola caelestia semper cogitabat quantumcumque mundo alienus tantumque Deo proximus illum
Abbreviated transcription (Latin):
sic luceat lux ur̃a corã hõib ut
uideant oꝑa ur̃a bona: & glificent
patrẽ ur̃m qͥ in celis ẽ. Item in psal¬
mo. In lumine tuo uidebimnꝰ lu¬
men.idest in lumine fider: quod¬
dũ fulget in mende.lumen foris
scintillat. qͦd splendeseit in opere
xinde famulꝰ dĩ qui ab homi¬
nib uenerabat᷑. hõĩes fugere
meditabat᷑ ut honores tẽporales de
remũ concupruit: qͣtinus liberiꝰ soli
dõ uacaret. & contẽplatiuos carperet
fructꝰ. qui usq adhuc in actualibus
haut segnit desudabat: sciens a dño
dictũ de maria secꝰ pedes eiꝰ sedenti.
⁊ uite uerbũ indentiꝰ audienti. Optimã
partẽ elegit sͥ maria: qͤ ñ auferetur
ab ea. huiꝰ memor sententie monasti¬
cam petit uitã. qua secretiꝰ sola celes¬
dia mente rimaret: eceliȩ regimen
alti tradens. qͣm ipse incentulo ui¬
co. xp̃o fundauit. Cui gislimarus
uir illustris ⁊ xp̃iane religionis de¬
uotꝰ amator. sunul & maurontius

Expanded text:
«Sic luceat lux uestra coram hominibus ut «Sic luceat lux uestra coram hominibus ut uideant opera uestra bona et glorificent patrem uestrum qui in caelis est item in psalmo: «In lumine tuo uidebimus lumen», id est in lumine fidei quod fulget in mente lumen foris scintillat quod splendescit in opere. xinde famulus Dei, quia ab hominibus uenerabatur, homines fugere meditabatur ut honores temporales decremum cupiuit, quatenus liberius soli Deo uacaret et contemplatiuos carperet fructus, qui usque id in actualibus haud segniter desudabat sciens a Domino dictum de Maria secus pedes eius sedenti et uerbum uitae intentius audienti: «Optimam partem elegit sibi Maria quae non auferetur ab ea». Huius memor sententiae monasticam petit uitam qua secretius sola caelestia mente rimaret ecclesiae regimen alteri tradens quam ipse in Centulo uico Christo fundauit. Cui Ghislemarus uir inluster et christianae religionis deuotus amator simul et Maurontus
Abbreviated transcription (Latin):
preest: ꝓ om̃ib redditurꝰ erit qͥ sub
eiꝰ potestate sunt cõstituti. Qua casti¬
gatione rex ut fuit prudentissimus
benigne suscepta: gaudens eiꝰ libera
ueritatis fidutia. saẽdotẽ. xp̃i secũ
ad conuiua uenire rogauit. Qui
xp̃i confortatꝰ exemplo. scłariũ non
resyuentis comuiuia. ut p̃dicatio¬
nis nam scisceret᷑ occasionẽ. uenit
cũ rege ad mensã suã: totaq die
illa ⁊ nocte int̾ epulas letieie u̾bi
di dapes salutiferas comnuiis suis
ministrauit. Cuiꝰ constantia ⁊ ins¬
tantia p̃dicationis prefatꝰ rex de¬
lectatꝰ. cepit eũ amare. & honore
ꝓsequi: intantũ ut ea ipsa die ali¬
qͥd de censu suo ad luminaria do¬
estimans. ut siẽ ille iniisibili pre¬
dicadionis lumine ab eo illumina¬
tus ẽ. sic uisibili luce ꝑ eũ domus
dñi illustraret᷑. & qͦd intꝰ fulgebat¬
ei in fide. hoc foris fulgesc̾et in ex¬
cłia: memor p̃cepti dñici qͦ dicit᷑.

Expanded text:
praeest pro omnibus redditurus erit qui sub praeest pro omnibus redditurus erit qui sub eius sunt potestate constituti. Qua castigatione rex ut fuit sapientissimus benigne suscepta congaudens eius libera ueritatis fiducia sacerdotem Christi secum ad conuiuia uenire rogauit. Qui, Christi confortatus exemplo saecularium non respuentis conuiuia ut praedicationis nancisceretur occcum rege ad mensam ejus, totaque die illa et nocte, inter epulas laetitiae, verbum Dei dapes salutiferas convivis suis ministravit. Cujus constantia morum et instantia praedicationis praefatus rex deest, coepit eum animo amare et honore prosequi, in tantum ut ea ipsa die aliquid de censu suo ad luminaria doaestimans ut sicut ille inuisibili praedicationis lumine ab eo inluminatus est, sic uisibili luce per eum domus Domini inlustraretur et quod intus ei fulgebat in fide, hoc foris fulgesceret in ecclesia, memor praecepti dominici quo dicitur:
Abbreviated transcription (Latin):
miseratione releuans: istoꝵ suꝑbiam
seuera castigatione reprimens
tri gislimaro.eas deuenit in partes:
& uirũ di uisitans studuit ut se ipsũ
sacroscĩs orationib eiꝰ comm̃daret.
Quẽ ipse famulꝰ dĩ in utroq ⁊ sc̃ita¬
tis sue benedictione roborauit. & sa¬
cerdotali auetoritate lib̾a uoce casti¬
gauit: denuntians ei ne sclari suꝑbi¬
ret potentia. ne infugitiuis sꝑaret
diuitiis. ne uanis adusantiũ extollere¬
tur rumorib. ne caducis gauderet
honorib. s magis dĩ timeret poten¬
tiam. illiꝰq imm̃sam laudaret grãm:
⁊ humanã potentiã uł głam nullã
putaret. que subito uelut uolatilis
umbra recedit. & uelut spuma suꝑ
aqͣm uento tẽptationis flante euanes¬
cit: s magis tim̃do cogitaret. quia
potendes potent̾ torm̃ta patiunt᷑
Et eui plus dat᷑: plus exigetur ab
eo. E cui uix sufficit ꝓ se solo: ratio¬
potuit preesse qͣm subẽe: qͥa qui sub
ẽ. ꝓ se solo rationẽ reddet do. Qui aut̃

Expanded text:
miseratione releuans, istorum superbiam seuera castigatione reprimens.tri Ghislemaro eas deuenit in partes et uirum Dei uisitans ut seipsum sacrosanctis eius orationibus commendaret. Quem ipse famulus Dei utrumque et sanctitatis suae benedictione roborauit et sacerdotali auctoritate libera uoce castigauit, denuntians ei ne in saeculari superbiret potentia, ne in fugitiuis speraret diuitiis, ne uanis adolantium extolleretur rumoribus, ne caducis gauderet honoribus sed magis Dei timeret potentiam illiusque immensam laudaret gloriam et humanam potentiam uel gloriam nullam putaret quae subito uelut uolatilis umbra recedit et uelut spuma super aquam uento temptationis flante euanescit et hoc magis timendo cogitaret quia potentes potenter tormenta patiuntur et cui plus datur plus exigetur ab eo. Et cui uix sufficit pro se solo ratiopotse solo rationem reddet Deo; qui autem
Abbreviated transcription (Latin):
migrauit ad aliũ locũ. Ita illi qͥ uen̾ant
frustrati. dñisq in fugã uersis: de ancil
la falsa indice penas sumunt. Uerum¬
fierent. & occasio calũpnie innocenti¬
tii regno iã tutũ p̾sumens. ad constan¬
tis partes ꝓfugus abscedit: a qͦ satis¬
honorifice susceptꝰ ẽ: quiq causa eiꝰ
qͣm faina comꝑerat diligentiꝰ cogni¬
⁊ exilia pateret᷑. Nunc itaq recte fa¬
ceret:si hunc absq ulla molestia loco
suo restitueret.Si id nollet: S eure
futurũ ut ipse adimpleret regni eiꝰ
intima penetrans: et penas dignissi-¬
mas de auctorib sceleris sumens:¬

Expanded text:
migravit ad alium locum. Ita illi qui venerant 247 frustrati, dominisque in fugam versis, de ancilla ut falsa indice poenas sumunt. CAPUfierent, et occasio calumniae innocentitii regno praesumens, ad Constantis partes profugus abscedit Al. aoseque susceptus est. Quique caussa ejus, quam fama compererat, diligentius cogniet exilia pateretur. Hunc itaque recte faceret, si absque ulla molestia loco suo restitueret: si id nollet, curae sibi futurum, ut ipse id adimpleret, regni ejus intima penetrans, et poenas dignissimas de auctoribus sceleris sumens
Abbreviated transcription (Latin):
concedas ppłis eoꝵ qͥ tibi cõmunica¬
re nolunt. Tum ille sͥ deo suggeren¬
te: paratũ in temꝑe consiliũ repperit:¬
Et quid ẽ inqͥt imꝑator qͦd poscenti
tͥ liceat denegari: qui potestatẽ om̃iũ
habes iubendi: S unũ est qd̃ oro: ut
ieã qͦq peticiunculã libent̾ admit¬
das. Cumq se omĩa qͤ uellet qͣmuis
eẽnt difficilia ꝓmitderet prestiturũ.
si hoc unũ concedẽt libens: ait atha¬
nasiꝰ. Hoc ẽ qd̃ rogo. ut qͥa etiam hic.
nam apd̃ antiochiã res agebat᷑. sunt
unã eis tenere concedat᷑ eccłam. Eqͥs¬
simum sͥ uideri & ualde prestandũ
letus spopondit imꝑator. Sed cum
rem detuliss ad eos quoꝵ consiliis
udebat᷑. neq alexandrie se uelle acci¬
pondens: qͥa plus sͥ singuli quiq
quã absentib consulebant: ita imꝑa¬
tor admiratꝰ eius prudentiã. ꝓꝑare¬
eum otius ad suscipiendã suã eccłam
iubet:
ed cũ manente scelere impera¬
tor constans regno simul ⁊ ui¬

Expanded text:
concedas populis eorum qui tibi communicare nolunt. Tum ille, Deo sibi suggerente, paratum in tempore consilium reperitEt quid est, inquit, Imperator, quod poscenti tibi liceat denegari, qui potestatem omnium habes jubendi? Sed unum est quod oro, ut meam quoque petitiunculam libenter admittas. Cumque se omnia quae vellet, quamvis essent difficilia, promitteret praestaturum, si hoc unum cederet libens, ait Athanasius: Hoc est quod rogo, ut quia etiam hic nam apud Antiochiam res agebatur suntunam eis tenere concedatur Ecclesiam. Aequissimum sibi videri, et valde praestandum, laetus spopondit Imperator. Sed cum rem detulisset ad eos, quorum consiliis utebatur, neque ibi se velle accipondent, quia plus sibi singuli quique quam absentibus consulebant. Ita Imperator admiratus ejus prudentiam, properare ocyus ad suscipiendam suam Ecclesiam jubet. Sed cum Magnentii scelere Imperator Constans regno simul et vi
Abbreviated transcription (Latin):
grediente. & militib sacrariũ cireũ¬
dantib ut nos caꝑe potuissent: cł̾ici
qui sũt inuenti simul ⁊ ppłi clama¬
bant: poscentes ut & nos discederemꝰ
una cũ ppło. Ego uͦ magis e diuerso
dicebã non nos discełẽ: nͥ om̃s singil¬
latim priꝰ exirent. Surgens itaq ora¬
tione facta sic p̾cepi uniu̾sos disce¬
dere: meliꝰ eẽ dicens. me solũ ꝑicło¬
subiacere: quã qͥlibet eoꝵ exciꝑet
lesionẽ. Egredientib igit᷑ płimis
⁊ reliqͥs subseqͤntib. quidã monachi
qͥ ibi nob̾cũ fuerant. & aliqui cłieoꝵ
ascendentes traxerũt nos: & ut testis
ẽ ipsa ueritas. militib aliis sacrariũ
circũdantib. & aliis ꝑ mediã ȩccłam
discurrentib: ꝑ mediũ eoꝵ dño iter
dante atq custodiente. ita ꝑieła cune¬
ta transiuimꝰ dm̃ magnifice glorifican

Expanded text:
 militibus sacrarium circumdantibus ut nos capere potuissent, clerici quidem qui sunt inventi, simul et populi clamabant, poscentes ut et nos discederemus una cum populo. Ego vero magis e diverso dicebam non nos discedere, nisi omnes sigillatim prius exirent. Surgens itaque oratione facta, sic praecepi universos abscedere, melius esse dicens me pericsubjacere, quam quemlibet eorum excipere laesionem. Egredieet reliquis subsequentibus, quidam monachi qui ibi nobiscum fuerant, et aliqui clericorum ascendentes traxerunt nos; et ita testis est ipsa veritas. Militibus aliis sacrarium circumdantibus, aliis per ecclesiam discurrentibus, per medium eorum, Domino iter dante atque custodiente, pericula cuncta transivimus, Deum magnifice glorificant
Abbreviated transcription (Latin):
tinuit. Itaq sex continius annis ita
latuisse fertur in lacu cisterne non
habentis aquã: ut nũqͣm solẽ uiderit:
S cum ꝑ ancillã qͤ sola conseia dño¬
rũ suoꝵ officiis qͥ ei latebrã p̃buerãt¬

Expanded text:
Interea sex continuis annis ita latuisse fertur in lacu cisternae non habentis aquam, ut solem numquam videret. Sed cum per ancillam, quae sola conscia dominorum officiis qui ei latebra
Abbreviated transcription (Latin):
rent. Erat itaq iã nox . & aliqua ppłoꝵ¬
pars ad uigilias uenerat: expectabat᷑¬
q fudura die collectio. Dux repende
astitit cũ militib ultra qͥnqͥginta
habentib scilicet arma & gladios enu¬
dados: arcus. sagitas: ⁊ uectes. Et ec¬
cłiam qͥdem ipse circũdedit: statuens
milides sͥ choerentes. ut nullus possẽt
egredientiũ ab eccła eoꝵ manꝰ euad̾e.
Ego uͦ irrationabile iudicans in tanta
gis ante illos ꝑieula sustinere: resi¬
dens u sede precepi diacono ut psal¬
mũ legeret: et ppłi responderent qm̃¬

Expanded text:
nt. Erat itaque jam nox, et aliqui populorum ad vigilias venerant, exspectabatur futura die collectio. Dux autem repente astitit cum militibus ultra quinque millibus habentibus arma, et gladios enudatos, arcus, sagittas et vectes; et ecclesiam quidem ipse circumdedit, statuens milites sibimet cohaerentes, ut nullus posset egredientium ab ecclesia eorum manus evadere. Ego vero irrationabile judicans in tanta gis ante illos pericula sustinere, residens in sede praecepi ut diaconus psalmum legeret, populis respondent
Abbreviated transcription (Latin):
chos uͦ uindicandũ ẽẽ. Ita & a comiti¬
bus qͥ in tẽpore aderant: dicebat᷑. Qruibꝰ
ep̃s. Ego quidẽ cum imꝑatore nũc ago:
uob̾cũ uͦ michi alit̾ agendũ ẽ. Atq ita¬
tuta fuerant reuocarent᷑. Nec priꝰ ad al¬
tare accede uoluit: nͥ fidẽ suã imꝑator
tua. Respondit imꝑator. Age fide mea.
Qua sponsione iterata: securus ꝑgit sa¬
cerdos diuina mysteria celebrare.Hec
aut̃ scͥpta sunt in epła quã ad germa¬
nam suã fecit: in qua tractatũ inseruit.
quẽ eodẽ die habuerat de baculo nuceo.

Expanded text:
chos vero vindicandum esse. Ita et a comitichos vero vindicandum esse. Ita et a comitibus qui in tempore aderant, dicebatur. Quibus Episcopus: Ego quidem cum imperatore nunc ago, vobiscum vero mihi aliter agendum est. Atqtuta fuerant, revocarentur: nec prius ad altare accedere voluit, nisi fide sua imperator tua. Respondit imperator: Age fide mea. Qua sponsione iterata, jam securus peregit Sacerdos divina mysteria. Haec autem scripta sunt in epistola, quam ad germanam suam fecit : in qua tractatum inseruit, quem eodem die habuit de baculo nuceo
Abbreviated transcription (Latin):
etiã se ẽẽ ꝓ tali negotio mortẽ subire:
ne dissimulatione sui p̃uaricatorẽ fa¬
ceret imꝑatorẽ. qͥ tam iniusta contra
eccłiã precepiss. Postea uͦ cũ mediola¬
num reuerteret᷑: posito imꝑatore in ȩe¬
cłia de eadẽ causa tractauit in popło.
In qͦ tractatu introduxit dñi ꝑsonam
loquentis imꝑatori Ego te ex ultimo
imꝑatorẽ feci: ego tͥ exercitũ inmici
tui tradidi: ego tͥ copias qͣs ille aduer¬
sũ te exercitui suo parauerat dedi: ego
inimicũ tuũ in potestatẽ tuam dedi:
ego de semine tuo supra soliũ regni con¬
stitui: ego de tͥumphare sine labore fe¬
ei:et tu de me inumicis meis donas
triũphos: Cui descendisti de exhedra:
imꝑator ait. Contra nos ꝓposuisti hodie
episcope:At ille respondit. ñ se contra
ipsũ: sed ꝓ ipso fuisse locutũ. Tunc im¬
ꝑator reuera inqͥt cdure p̃ceperã contͣ
ep̃m. de synagoga reparanda: in mona¬

Expanded text:
etiam se esse pro tali negotio mortem subire, etiam se esse pro tali negotio mortem subire, ne dissimulatione sui praevaricatorem faceret imperatorem, qui tam injusta contra Ecclesiam praecepisset. Postea vero cum Mediolanum reversus est, posito imperatore in Ecclesia, de eadem causa tractavit in populo. In quo tractatu introduxit Domini personam loquentis imperatori: Ego te ex ultimo imperatorem feci, ego tibi exercitum inimici tui tradidi, ego tibi copias quas ille adversum te exercitui suo praeparaverat, dedi, ego inimicum tuum in potestatem tuam redegi, ego de semine tuo supra solium regni constitui, ego te triumphare sine labore feci: et tu de me inimicis meis donas triumphos! Cui descendenti de exhedra imperator ait: Contra nos proposuisti hodie, Episcope. At ille respondit non se contra ipsum, sed pro ipso fuisse locutum. Tunc imperator: Re vera, inquit, dure praeceperam contra episcopum de synagoga reparanda: in mona
Abbreviated transcription (Latin):
diu fuisset mediolani ñ in illo apparu¬
isset: confessus ẽ diabolus se timuisse
ambrosiũ. ideoq recessisse ad tempꝰ. atq
deseruerat repetisset:¬
xtincto itaq maximo positoq
theodosio imnꝑatore mediolani. am¬
brosio uͦ ep̃o constituto aqͥleiȩ. in parti¬
bus orientis in quodã castello a xp̃ianis
uiris. sẏnagoga uideoꝵ & lucus ualenti¬
nianoꝵ incendio concremata st̃: ꝓpt̾ea
qͦd iudei uł ualentiniani insultarent
monachis xͥanis. Ualentinianoꝵ enĩ he¬
resis triginta deos eolit.S de huiꝰmodi
facto: comes orientis ad imꝑatorẽ relatio¬
nem direxit. Qua accepta imꝑator. p̾cepe¬
rat ut synagoga ab ep̃o loci reedificaret᷑
in monachos uͦ uindicaret᷑. S huiꝰ pre¬
epłam. qͥa ipse intẽpore excurrere nõ
pot̾at. qua illũ conuenit ut id qd̃ ab
eodẽ statutũ fuerat reuocaret᷑: seruari
ꝙ sͥ debere ab illo audientiã: qͥa si dignꝰ
p̾ces uł sua uota cõmitteret. Paratum

Expanded text:
 fuisset, non in illo apparuisset; confessus est diabolus timuisse se Ambrosium, et ideo recessisse ad tempus, atqudeseruerat, repetissettineto Maximo, posito Theodosio imperatore Mediolani, Ambrosio vero episcopo constituto Aquileiae, in partibus Orientis in quodam castello a christianis viris synagoga Judaeorum et lucus Valentinianorum incendio concremata sunt, propterea quod Judaei vel Valentiniani insultarent monachis christianis; Valentinianorum enim haeresis triginta deos colit. Sed de hujusmodi facto comes Orientis ad imperatorem relationem direxit: qua accepta, imperator praeceperat ut synagoga ab episcopo loci reaedificaretur, in monachos vero vindicaretur. Sed hujus praeepistolam , quia ipse in tempore excurrere non poterat, qua illum convenit, ut id quod ab eodem statutum fuerat, revocaretur, servarique sibi debere ab cui sua vota committeret. Paratum
Abbreviated transcription (Latin):
er iciem dempꝰ cũ uir illustris ꝓb
puerũ suũ notariũ. qͥ sp̃u immun¬
do grauit̾ uexabat᷑ direxiss ad episco¬
pũ: ingredientẽ urbẽ dimisit diabolus.
timens ad sẽm uirũ ꝑduci. Atq ita
puer qͣindui mediolani apd̃ ep̃m fuit:
nulla in illo diaboli dñatio apparuit.
S ubi egressus de mediolano ẽ: idem¬

Expanded text:
er idem tempus cum vir illustris Probus puerum suum notarium, qui spiritu immundo graviter vexabatur, direxisset ad Episcopum, egressum ex Urbe dimisit diabolus, timens ad virum sanctum perduci. Atque ita puer quamdiu Mediolani apud Episcopum fuit, nulla in illo diaboli dominatio apparuit: sed ubi egressus Mediolano est, e
Abbreviated transcription (Latin):
tis horis ad reddenda nob̾cũ deo
uota sua conueniant. & pꝰ hec singłi
ad loca destinata concurrant. qͥe¬
ti oꝑam dantes: me qͦq scd̃m deũ
sollicitiꝰ usib eoꝵ necessaria ꝓui¬
dente. Hec audiens prefatꝰ prbr om¬
ni eum laude dignissimũ cõꝓba¬
uit. certo cognoscens qd̾ scd̃m dm̃
cuncta gereret: multũq releuatꝰ
sc̃i pachomii sadisfactione. letus
remeauit ad propria:¬

Expanded text:
tis horis ad reddendum nobiscum Deo tis horis ad reddendum nobiscum Deo vota sua conveniant, et post hoc singuli ad loca destinata concurrant, quieti operam dantes, me secundum Deum sollicitius usibus 127 eorum necessaria providente. Haec audiens praefatus presbyter, omni eum laude dignissimum comprobavit, certo cognoscens quod secundum Deum cuncta ageret; multumque relevatus sancti Pachomii satisfactione, laetus remeavit ad propria
Abbreviated transcription (Latin):
meũ: et pat̾na tua cognouit af¬
fectio. quod nũquã cuiis libet
hoc agere. ut meũ contͣ me do¬
minũ ꝓuocans irritarẽ : qͥ mani¬
feste testatur in eũgłio dicens.
quamdiu fecistis uni ex nni
satisfactionẽ meã uen̾abilis pat̾.
qͥa non uelut uitans atq sꝑnens
eos qui huc ueniunt. hoc quod
asseris facio: sed qͥa in cenobii
congregatione suscepi płimos
qui nuꝑ conu̾si sunt. & diu̾sos
eoꝵ mores ẽẽ cognosco. Nonnullos
aut̃ noui in tantũ ipsiꝰ conu̾sa¬
tionis ignaros: ut nec monacho¬
rũ habitũ nouerint. Int̾ qͦs sũt
paruuli tanta simplicitate ui-¬
uentes: ut nec dexterã quidem
scire ualeant uł sinistrã. Ideir¬
co credidi ẽe cõmodiꝰ: ut suꝑue¬
nientes fr̃s seorsũ susciꝑentur.
in honore maximo constituti. Hinc
gͦ non estimo patrib uł fr̃ib qui
ad nos diuertunt. ullã contumeli¬
am fieri. s magis debitã reueren¬
tiam cõmodare: p̃sertim cũ statu¬

Expanded text:
meum, et paterna tua cognoscit afmeum, et paterna tua cognoscit affectio, quod nunquam cujuslibet aoc auderem agere, ut meum contra me Dominum provocans irritarem, qui manifeste testatur in Evangelio dicens: Quamdiu fecistis uni ex minisatisfactionem meam, venerabilis pater, quia non velut vitans atque spernens eos qui huc veniunt, hoc quod asseris facio; sed quia in coenobio congregationem suscepi, plurimos qui nuper conversi sunt, et diversos eorum mores esse cognosco. Nonnullos autem novi intantum ipsius conversationis ignaros, ut nec monachorum habitum noverint. Inter quos sunt parvuli, tanta simplicitate viventes, ut nec dexteram valeant scire, neque sinistram. Idcirco credidi esse commodius, ut supervenientes fratres seorsum susciperentur, in honore maximo constituti. Hinc ergo non aestimo patribus vel fratribus qui ad nos divertunt, ullam contumeliam fieri, sed magis debitam reverentiam commodari: praesertim cum statu
Abbreviated transcription (Latin):
grex uniuersꝰ in suistatꝰ integritate
ꝑmansit. magis ac magis ad incre¬
menta uirtutũ adsurgens: sicuti
solent inagris optima frum̃ta letiꝰ
effloresc̾e. cũ fuerint ab eis rirania
radicitꝰ amputata. Hec aut̃ retuli
uolens ostende. qͥa sicut ncħ obest
hominibꝰ scło deditis. si se monacho
utilitatis affert monachis ꝓfes¬
sio ueneranda.si negligentes exti¬
terint: s nec oratio pat̾na. nec
dispensador eccłiȩ tentiroꝵ. anu¬
eissimꝰ sc̃i pachomii. comꝑit aliqͣn¬
do qd̃ ex aliis monastiis ad eum
uenientib ñ concedebat cũ suis
fr̃ib uesci: s eos sequestrato loco
uixta fores monastii foras excipi¬
ebat. Contristatꝰ itaq plurimnum
suꝑ hac re. uenit ad eum: & incre¬
facis abba: caritatẽ fr̃ib debitã.
non equalit̾ om̃ib exhibens. Qui
correptionẽ eius cũ multa longa¬
nimitate pacientiaq suscipiens:
ita respondit. Nouit dñs ꝓpositũ

Expanded text:
grex universus in sui status integritate grex universus in sui status integritate permansit, magis ac magis ad incrementa virtutum assurgens, sicuti solent in agris optima frumenta laetius efflorescere, cum fuerint ab eis zizania radicitus amputata. Haec autem retuli, volens ostendere quia sicut nihil obest hominibus saeculo deditis, si se tradiderutilitatis affert monachis professio venerabilis, si negligentes existunt; sed nec oratio paterna, nec dispensator Ecclesiae Tentyrorum, amicissimus sancti Pachomii, comperit ab aliquibus quod ex aliis monasteriis ad eum venientibus, non concedat cum suis fratribus vesci, sed eos sequestrato loco juxta monasterii fores excipiat. Contristatus itaque plurimum super hac re, venit ad eum; et increfacis, abba, charitatem fratribus deditam non aequaliter omnibus exhibens. Qui correctionem ejus cum multa longanimitate patientiaque suscipiens, ita respondit: Novit Dominus propositum
Abbreviated transcription (Latin):
iustum credidimus intimare ad cau¬
telam eorũ qui ista lecturi sunt:
Uidã monachi scd̾m carnẽ ui¬
uendes. nec uet̾em hoĩem eu¬
rantes exuere: sc̃m pachomiũ for¬
tider affligebant. Frequent̾ itaq salu
nos ipsos. Quia gͦ secreta mei cor¬
dis agnoscis: obseero ne me claman¬
tem ad te ꝓ eoꝵ salute despicias: s
nimis affligit᷑ anima mea ꝓ eis:
Hȩc dicens siluit. Post aliquot aut̃
dies uidens qͦd nec ꝑ orationẽ me¬
liores effecti st̃: iterũ stans ad ora¬
tionẽ. ꝓ eis dño supplicauit: et qͦsdã
priuatas ac ꝓpͥas regulas eis orandi
atq uiuendi tradidit: ut saltẽ quasi
serui statuta complentes. paulatim
consuesc̾ent ad filioꝵ munꝰ lectio¬
nis industria ꝑuenire. Qui cernen¬
tes se pꝰ concupiscentias suas ire ñ
posse: p̾sentiãq sc̃i pachomii for¬
midantes. sp̃u timoris ñ illiꝰ casti
decepti st̃: & abierunt retro post
sathanã.conũsationẽ eiꝰ admirabilẽ
non ferendes. His itaq recedentibꝰ :

Expanded text:
ustum credimus intimari, ad cautelam eorum qui ista lecturi sunt. Quidam monachi secundum carnem viventes , nec veterem hominem curantes exuere, sanctum Pachomium fortiter affligebant; frequenter itaque salnos ipsos . Quia ergo secreta cordis mei agnoscis, obsecro, ne me clamantem ad te pro eorum salute despicias; sednimis affligitur anima mea pro eis, e. Haec dicens, siluit. Post aliquot vero dies videns quod nec per orationem meliores effecti sunt, iterum stans ad orationem, pro eis Domino supplicavit; et quasdam privatas ac proprias regulas eis orandi atque vivendi tradidit, ut saltem quasi servi statuta complentes, paulatim consuescerent ad filiorum munus affectionis industria pervenire. Qui cernentes se post concupiscentias suas ire non posse, praesentiamque sancti Pachomii formidantes, spiritu timoris, non illius casti, decepti sunt; et abierunt retro post Satanam, conversationem ejus admirabilem non ferentes. His itaque recedentibus,
Abbreviated transcription (Latin):
dionisiũ prb̃rm amicũ eiꝰ esse ca¬
rissimũ: rogat eũ ut sui misereat᷑:
et quasi ꝑ occasionẽ necessariam.
ad se pachomiũ conuocet. Qͥ pre¬
cib mulieris flexus: hoc agere
ñ morat᷑. Cum ueniss gͦ pachomiꝰ

Expanded text:
Dionysium presbyterum amicum ejus esse charissimum, rogat eum ut sui misereatur, et quasi per occasionem necessariam ad se Pachomium convocet. Qui precibus mulieris flexus, hoc agere non moratur. Cum ergo venisset Pachomius
Abbreviated transcription (Latin):
git: statĩq sanata ẽ. Et ꝓcidens
in faciẽ suã adorauit dũm: gli¬
ficans eiꝰ clem̃tiam. qd tanta ꝑ
seruos suos beneficia credenti¬
bus contulisset. Tũc sc̃s uir dio¬
nisiꝰ factũ sendiens benedixit
mulieri: & ꝓtinus ad sua repe
exegit ut sepis munumine mo¬
nasteriũ uallaret᷑: in quo opere
laborantib fr̃ibus ipse celitus

Expanded text:
timque sanata est. Et procidens in faciem suam, adoravit Dominum, glorificans ejus clementiam, quod tanta per servos suos beneficia credentibus contulisset. Tunc sanctus vir Dionysius factum sentiens, benedixit mulieri, et protinus ad sua repedexegit ut sepis munimine monasterium vallaretur, in quo opere laborantibus fratribus, ipse laetus
Abbreviated transcription (Latin):
ed illi
uerentes ne forte adeundi regẽ
copia qͦndoq fieret athanasio. et per
eũ de ueritate fidei quã ꝑuertebant
scd̃m scͥpturas ecdoceret᷑: omnimodis
insimulare eũ apud pͥncipẽ. & ue¬
centorẽ aggrediunt᷑ ex pon̾e: usq¬

Expanded text:
ed illi verentes, ne forte adeundi regis copia quandoque fieret Athanasio, et per eum de veritate fidei quam pervertebant, secundum Scripturas edoceretur, omnimodis insimulare eum apud principem, et veflagitiorum adgrediuntur exponere, usq
Abbreviated transcription (Latin):
quo humani corꝑis brachiũ loculo
delatũ. imꝑatori ostendunt: qđ ab atha¬
nasio excisum magice artis gr̃a. de ar-

Expanded text:
quo humani corporis brachium loculo delatum Imperatori ostendunt: quod ab Athanasio excisum magicae artis gratia de Ar
Abbreviated transcription (Latin):
e lupoꝵ ore ereptas oues recepit: fuisq
locis suas agnoscentes culpas restituit.
At uͦ alii qͥ uerecundia p̾ueniente. uel
temeritate ac arrogantie uitio macła¬
ti redire noluerunt. & datũ peniten¬
diȩ locũ non redeundo contẽpserunt:
diu̾sis mortib sunt direpti: ut ma¬
nifeste daretur intelligi. socios eos
fuisse eiꝰ in excitanda contumatiȩ in¬
crem̃ta. quẽ ultio diuina ꝑcusserat.
⁊ ꝓpt̾ea cũ cet̾is ueniã non meruisse.
Nam unꝰ eoꝵ theodemundꝰ noĩe: secu¬
ri ꝑcussus interiit. Aliꝰ uero dũ parui
fluminis alueũ tͣnsmearet: irretitis
poplitib ꝑ paruulã fluuii undã neca¬
tus ẽ. Terciꝰ uͦ qui theutariꝰ dicebatur.
cũ se mari portaturũ carine tradidis¬
set: dimersus ẽ. Uidentes hec qͥ adhuc
suꝑerant: uerecundia sũmota. post
sotios ad beatũ attalũ repedant. Qui
ab ipso ut siꝑius alii. recepti ⁊ saluati

Expanded text:
e luporum ore ereptas oves recepit suisque e luporum ore ereptas oves recepit suisque locis suas agnoscentes culpas restituit. At vero alii qui verecundia praeveniente vel temeritate ac arrogantiae vitio maculati redire noluerunt et datum poenitentiae locum non redeundo contempserunt, diversis mortibus sunt direpti: ut manifeste daretur intelligi, socios eos fuisse ejus in excitanda contumaciae incrementa, quem ultio divina percusserat, et propterea cum caeteris veniam non meruisse. Nam unus eorum Theodemundus nomine securi percussus interiit; alius dum parvi fluminis alveum transmearet, irretitis poplitibus per parvulam fluvii undam necatus est; tertius vero, qui Theutarius dicebatur, cum se in mare portaturum carinae tradidisset, dimersus est. Videntes haec qui adhuc supererant, verecundia submota post socios ad B. Attalam repedant. Qui ab ipso ut superius alii recepti et salvati
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtinaces ire sinit. Qͥ postqͣm segregati
st̃ ab eo: alii eoꝵ marinis sũt sinib re¬
cepti: alii locũ heremi ob libtatẽ ha¬
bendã petiere. Q temeritatis sue atq
arrogantie in ibi positi: mox in obtu¬
tu dampna sensere. Nã cum his in locis
morarent᷑. & uirũ dĩ suis detractioni¬
bus laniarent: unꝰ eoꝵ qui roco¬
lemis dicebat᷑. qͥ & iurgioꝵ ut ere¬
debat᷑ increm̃ta ministrabat.: subi¬
do igne febriũ accensus. inter penas
incentii clamare cepit. se si ua.Auiss
ad beatũ attalũ uenire uelle: et
admissi criminis dãpna. penitentiȩ me¬
dicamento lenire. Nec mora uix hec
dicere ei licuit. obmutuit: ac extremũ
halitũ dimisit. At hii qͥ aderant uiden¬
tes uiri dĩ iniurias diuina ultione um¬
dicari: plurimi eoꝵ ad uirũ di reme¬
ant: suasq noxas confitentes. se in om¬
nib si recipiant᷑ emendaturos polli¬
cent᷑. Quos uir sẽs miro gaudio acsi

Expanded text:
pertinaces ire sinit; qui postquam segregati pertinaces ire sinit; qui postquam segregati sunt ab eo, alii eorum marinis sunt sinibus recepti, alii locum eremi ob libertatem habendam petiere. Qui temeritatis suae atque arrogantiae inibi positi, mox in obtutu damna sensere. Nam cum his in locis morarentur, et virum Dei suis detractionibus lan arent, unus eorum qui Rocolenus dicebatur, qui et jurgiorum, ut credebatur, incrementa ministrabat, subito igne febrium accensus inter poenas incendii clamare coepit se, si valuisset, ad B. Attalam venire velle et admissi criminis damna poenitentiae medicamento lenire. Nec mora, vix haec dicere ei licuit obmutuit, ac extremum halitum dimisit. At hi qui aderant, videntes viri Dei injurias divina ultione vindicari, plurimi eorum ad virum Dei remeant, suasque noxas confitentes se in omnibus si recipiantur emendaturos pollicentur. Quos vir sanctus miro gaudio ac si
Abbreviated transcription (Latin):
post beatũ colũbanũ supͣdictũ
cenobiũ reg̾et. & in om̃i disciplina
regłaris denoris erudiret: contͣ eũ
antiqͥ angius uersutia letiferũ dis¬
cordie uirus noxiis ictib laxare
cepit: excitans aliquoꝵ contͣ eũ cor¬
da subditoꝵ. qͥ se aiebant nimii fer¬
uoris austeritatẽ ferre ñ posse: et
ardue discipline pondera portare
ñ ualere. At ille sagaci ut erat ani¬
mo. pia fom̃ta p̃bere ⁊ salutaris an¬
tidoti qͦ sanies putrefacta abseidere¬
tur potũ dare studens: mollire tum̃tia
corda nitebat᷑. Deniq castigatos cũ se¬
cũ tenere ñ uale̾t. merore animi turba¬
tus. multis precib cũ pietatis obseqͥo
ꝓsequebat᷑ ut se ñ relinqͤrent. & ab ar¬
dui itineris calle ñ deuiarent: reminis¬
cerent᷑q patres ꝑ mortificationẽ & con¬
temptũ p̃sentis uitȩ. regna celoꝵ pos¬
sidere. Cũq se nicħ iam ꝓficere cerne
ret. nec alibi trahentes animos sue soci¬
etatis habenis irretiri posse uidisset:

Expanded text:
post beatum Columbanum supradictum coenubium regeret et in omni disciplina regularis tenoris erudiret, contra eum antiqui anguis versutia loetiferum discordiae virus noxiis ictibus laxare coepit, excitans aliquorum contra eum corda subditorum, qui se aiebant nimii fervoris austeritatem ferre non posse et arduae disciplinae pondera portare non valere. At ille, sagaci ut erat animo, pia fomenta praebere et salutaris antidoti, quo sanies putrefacta abscidertur, potum dare studens, mollire tumentia corda nitebatur. Diuque castigatos cum secum tenere non valeret, merore animi turbatus, multis precibus cum pietatis obsequio prosequebatur, ut se non relinquerent et ardui iteneris calle non deviarent meminiscerentque, patres per mortificationem et contemptum praesentis vitae regna caelorum possidere. Cum nihil iamret, nec alibi trahentes animos suae societatis habenis irretiri posse vidisset,