comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pedem corporis motionem ꝑ ocłm cordis
intentionem. Multi sunt quos manus
sua male scandalirat. Qui enĩ letantur
cum male fecerint. & exultant in rebus
pessimis qui delectantur in uitiis &
oꝑlbus malis. istos manus sua misera¬
biliter scandalizat. & ab introitu regni
celestis tarcdat. Sunt etiam qui in mo¬
tu corporis & uagatione delectantur ci¬
uitates castella oppida uicos ꝑagrant.¬
& terram circueunt & ꝑambulant nũ¬
pedes ab excursu & discursu compͥm̾e
ficator ait. quoddum fuit in mundo
ꝑmundum upat eundõ & postrema
gͥ tales qui non grã orationis aut corpo¬
ralis necessitatis s solius causa curiosi¬
multum placet quid inquam nisiscan-¬
dalum patiuntur & ab ingressu uite
impediuntur: Illos quoq oculus scan¬
dalirat qui in his que faciunt non do
placere non animabus intenctunt ꝓ¬
lis ocłs id ẽ intentio ista que uariam io¬
cunditatem prestat non nisi impedi¬
mentum ad aditum regni parat. huus

Expanded text:
pedem, corporis motionem; per oculum, cordis intentionem. Multi sunt, quos manu sua male scandalizat. Qui enim laetantur cum malefecerint, et exsultant in rebus pessimis . quia delectantur in vitiis et operibus malis: istos manus sua miserabiliter scandalizat, et ab introitu regni coelestis tardat. Sunt etiam, qui in motu corporis, et vagatione delectantur: civitates, castella, oppida. vicos peragrant, et terram circumeunt, et perambulant, nun, nunquam pedes ab excursu et discursu comprimere ficator ait. Dum fuit in mundo, per mundum vixit eundo. Hic postrema igitur tales, qui non gratia orationis, aut temporalis necessitatis, sed solius causa curiosimultum placet, quid, inquam, nisi scandalum patiuntur, et ab ingressu vitae impediuntur? Illos quoque oculus scandalizat: qui in iis quae faciunt, non Deo placere, non animabus intendunt plis oculus, id est, intentio ista, quae vanam jucunditatem praestat: non nisi impedimentum ad aditum regni coelestis
Abbreviated transcription (Latin):
pius ꝓinde ab adriano ad¬
optatus in filiũ. imꝑium ẽ ad¬
eptus. Hunc iustinus phyloso¬
phus benignũ erga xpĩanos red¬
didit. Porro antonius ita tranqͥl¬
lus exticit: ut merito pius sit
appellatus. Erat autẽ carens
gła &e ostentatione. Ad hunc in¬
di. bactriani. hyrcani. legatos
miserunt. iusticia tanti imꝑa¬
toris comꝑta. Decessit autẽ im

Expanded text:
Pius proinde, ab Adriano adoptatus in filium, imperium est adeptus. Hunc Justinus philosophus benignum erga Christianos reddidit. Porro Antonius ita tranquillus exstitit, ut merito Pius sit appellatus. Erat autem carens gloriatione et ostentatione. Ad hunc Indi, Bactriani et Hircani legatos miserunt, justitia tanti imperatoris comperta. Decessit autem anno
Abbreviated transcription (Latin):
ad eum ⁊ herodes uideȩ rex de¬
posito diademate.⁊ insignib reg¬
ni sequestratus. eo qd̾ antonii fu¬
antonio seruauerat elegantissi¬
me ꝑ orasset. cesar fidem ⁊ bom¬
tatem ad miratꝰ in homine: sal¬
ue inquit. & nunc magis utere
regno tuo. qm̃ ñ inuidemus uir¬
tutib s delectamur.⁊ hȩc dicẽs.
imposuit coronam capiti eius.
Ampliauit qͦ regnum eiꝰ cdans
ei gaddaram. ⁊ hiponam. sama¬
riam & iopem. turrim qͦ strato¬
nis. Ex quib herõdes turrim stͣ
tonis aulicis edificiis uenusta¬
uit. & cesaream uissit appellari.

Expanded text:
ad eum et Herodes rex Judaeae dead eum et Herodes rex Judaeae deposito diademate, et insignibus regni sequestratis, eo quod fudem, quam Antonio servaverat, elegantissime perorasset, Caesar fidem et bonitatem admiratus in homine: Salve, inquit, et nunc magis utere regno tuo, quoniam non invidemus virtutibus, sed delectamur. Et haec dicens, imposuit coronam capiti ejus, ampliavitque regnum ejus dans ei Gaddaram et Hyponam, Samariam et Joppen, Turrim quoque Stratonis. Ex quibus Herodes Turrim quoque Stratonis aulicis aedificiis venustavit, et Caesaream jussit appellari.
Abbreviated transcription (Latin):
imꝑatore. uł sacratiori nõmine.
post augusto appellato.
& pannoniam occupauit. &¬
sicambros & astures hispaniȩ
uit. Norici.dalmatȩ. mesi. bo¬
froani. traces. daci. sarmatȩ.
ducum eiꝰ sunt suꝑati uirtute.
S anteqmͣ regni monarchiã
obtinuisset. ipse augustus itali¬
am. galliam. ⁊ hispaniã: anto¬
nius uͦ asiam. pontũq posside¬
bat. Porro antonius cumẽẽt so¬
cer eius. repudiata augusti soro¬
re. eleopatram egypti reginam
sibi copulauit. & augusto bel¬
lum indixit. Sr ubi uentum ẽ
ad prelium. antoniꝰ imꝑatorẽ
sustinere ñ ualens. ꝓpͥa manu
se int̾fecit. Cleopatra uͦ admo¬
tis sibi serpentib morte sopita
est. Qunc augustus potitus a¬
lexandria urbe opulentissima:
romam tͥumphans ingressus
est. Quib patratis. parthi in
quȩ crasso int̾fecto diripuerãt.
ei ultro reddiderunt. ⁊ obsidi¬
b datis fedus ab eo susciꝑe me¬
ruerunt. Ad hunc qͦ indi. ga¬
ramantes. ethyopes. legatos
cum donis miserunt. Uenit

Expanded text:
atore, vel sacratiore nomine post Augusto appellato. et Pannoniam occupavit, et Sicambros, et Artures Hispaniae vit. Norici, Dalmatae, Moesi, Bosphorani, Thraces, Daci, Sarmatae, ducum ejus sunt superati virtute. Sed antequam regni monarchiam obtinuisset ipse, Augustus Italiam, et Galliam, et Hispaniam, Antonius vero Asiam Pontumque possidebat. Porro Antonius, cum esset socer ejus, repudiata Augusti sorore, Cleopatram Aegypti reginam sibi copulavit, et Augusto bellum indixit. Sed ubi ventum est ad praelium, Antonius imperatorem sustinere non valens, propria manu se interfecit, Cleopatra vero admotis sibi serpentibus morte sopita est. Tunc Augustus, potitus Alexandria urbe opulentissima, Romam triumphans ingressus est. Quibus patratis, Parthi incquae Crasso interfecto diripuerant, ei ultro reddiderunt, et obsidibus datis foedus ab eo suscipere meruerunt. Ad hunc quoque Indi, Garamantes, Aethiopes legatos cum donis miserunt. Venit
Abbreviated transcription (Latin):
piadis centesimȩ nonagesiȩ
in omnẽ regionẽ iordanis. p̾dicãs¬
baptismũ in remissionẽ pͥecc̃oꝵ.
Eoolem anno dñs nr̃ iħe xp̃c e¬
uuͣngłicam doctrinam inchoa
legit. lxx. duos discipłos. Hero¬
des autẽ tetrarcha abstulit phy
demum fecit eum decollari. a
lum. Porro eodem anno quo
nis antiquit᷑. ut ꝓuinciarũ ui¬
dices siqͥd noui in his quas re¬
gebant ꝓuintiis contigisset. se¬
natiu seripto nuntiarent. Pila¬
tus gͥ scripsit epłam ad tyberi
nansei q̃d ipse ẽẽt uere saluator
mundi. Tunc tyberius eum suf¬
fragio magni fauoris retulit e

Expanded text:
piadis centesimae nonagesimaehristus Filius Dei in Bethlehem Judae nascitur secundum fideles promissiones. In cujus ortu angeli exsultantes cecingelicam doctrinam inchoavlegit septuaginta duos discipulos. Herodes autem tetrarcha abstulit fratdemum fecit eum decoliari apuur. Porro, eodem anno quo nis antiquitus, ut provinciarum judices, si quid novi in illis quas regebant provinciis contigisset, senatui scripto nuntiarent. Pilatus ergo scripsit epistolam ad Tiberiunificans ei quod ipse esset vere Salvator mundi. Tunc Tiberius cum suffragio magni favoris retulit e
Abbreviated transcription (Latin):
& nomina si¬
quomͦ ab incar¬
natione uerbiusꝙ ad tempora
nr̃a eucurrerunt explicare. Li¬
neam namq cõputationis qua
presentis scłi cursum metimur.
in gemina partiti sumꝰ. suꝑiorẽ
rigentes. subteriorẽ atq poste¬
riorem ab incarnatione uerbi
deorsum ad nos usꝙ extendimꝰ.
Post tempora consulum monar¬
chi in romanare publica imꝑi¬
um obtinuerunt. pͥmo iulio ce¬
sare arripiente imꝑiũ. repeti¬
tusq ẽ romȩ mos uni parendi.
anno ab urbe condita. dccxxui.¬

Expanded text:
 nomina siquomodo ab incarnatione Verbi usque ad tempora nostra cucurrerunt explicare. Lineam namque computationis qua praesentis saeculi cursum metimur, in geminas partiti sumus partes; srigentes; subteriorem atque posteriorem ab incarnatione Verbi deorsum ad nos usque extendimus. Post tempora consulum monarchae in Romana republica imperium obtinuerunt, primo Julio Caesare corripiente imperium, repetitusque est Romae mos uni parendi, anno ab Urbe condita septi
Abbreviated transcription (Latin):
uiolent᷑ raꝑe. qm occulte subtͣħe. quia
maus odium & iram excitat. Sub
furto etiam comp̃henditur usura.
Nam siquis alteri ꝓmiteret se ali¬
quid daturum habens uoluntatẽ
uoluntate dare nollet. mendatũ
eẽt: ñ quia in ꝓmissione corduplex
fuit. s quia ꝓmittens cor posteadu¬
plicauit. Piirium ẽ m̃dacium sa

Expanded text:
violenter rapere, quam occulte subtrahere, quia violenter rapere, quam occulte subtrahere, quia majus odium et iram majorem excitat. Sub furto etiam comprehenditur usura. Nam si quis alteri promiserit se quid daturum, habens voluntatem voluntate dare nollet, mendacium esset; non quia cor in promissione duplex fuit, sed quia promittens cor postea duplicavit. Perjurium, est mendacium sa
Abbreviated transcription (Latin):
tur scͥptura. Primum ẽ illud in
quo ds ꝑfectis oꝑib suis requieuisse
dicitur. Sodm: illud qd̾ filiis isrł
carnaliter custõdiendum mandat᷑.
missione sabbatum ꝓ salbato suis
ds̃ dilectorib pollicetur. Duogͥ st̃
sabbata ext̾̃ius. unumdi. & unum
hominis. duo int̾ĩus. unũ dĩ e unũ
hominis. Sabbatum di illũd quo
ext̾ius ab oꝑe cessasse dr. sacramen¬
tum ẽ illius interioris sabbati in
ens. nullo unquam labore fatiga¬
tur. Salbatum hominis qd̃ ei ex¬
terius uisibilit̾ seruandum preci¬
pitur. sacramentum ẽ int̾ioris sab¬
bati: ubi mens scã ꝑbonam consci¬
entiama seruitute peccati quiescẽs.
ingaudio sp̃c sc̃i iocundatur. Hoc
sabbatum quisqͥs in p̃senti uita
seruauerit. ut nullis consentiat
& erit sabbatum ꝓ sabbato. men
libet illicita usurpatione rei ali¬
enȩ. siue occulta suie manifesta.
Qui enim furtum ꝓhibuit rapi¬
nam ñ concessit: cũm mauis pec¬
catum sit ut testantur scĩ. aꝑte e

Expanded text:
mum illud, quo Deus perfectis operibus suis requievisse dicitur. Secundum illud quod filiis Israel carnaliter custodiendum mandatur.missione Sabbatum pro Sabbato suis Deus dilectoribus pollicetur. Duo igitur sunt Sabbata exterius, unum Dei et unum hominis: et duo interius, unum Dei et unum hominis. Sabbatum Dei illud, quo exterius ab opere cessasse dicitur, sacramentum est illius interioris sabbati ejus in ens nullo unquam labore fatigatur. Sabbatum hominis, quod ei exterius visibiliter servandum praecipitur, sacramentum est interioris Sabbati, ubi mens sancta per bonam conscientiam a servitute peccati quiescens in gaudio Spiritus sancti jucundatur. Hoc Sabbatum quisquis in praesenti vita ita servaverit, ut nullis consentiat  erit Sabbatum libet illicita usurpatione rei alienae, sive occulta, sive manifesta. Qui enim furtum prohibuit, rapinam non concessit, cum majus peccatum sit, ut testantur sancti, aperte
Abbreviated transcription (Latin):
on indicauit abigail xii.¬
uiro suo nabal u̾bum pusil¬
lum aut grande usq mane. Dilu¬
culo autẽ cum egessisset unum
nabal. indicauit ei uxor sua u̾ba
hȩc. Iracundos melius corrigunus.
si in ipsa ire cõmotione declinamꝰ.¬
ꝑturbati enim qͥd audiant ignorãt.
S cum ad se redeunt. tanto liben¬
tuis exhortationis ũba recipiunt.
quanto se tͣnquillius tolerari erube¬
scunt. Menti autẽ furore ebrie om
laudabilit̃ tacuit. qm digesto uino
laudabilit̾ dixit. Malum enim qd̾
fecerat noscere potuit: quia ebrius
uiri eiꝰ in sichelech die t̾cia: a¬
malechite impetũ fecerant ex par¬
te australi in sicelech. ꝙ ꝑcusseratit
sicelech& succenderant eam igni.
& captiuas duperant mulieres ex
ea. Considerandum ẽ quid sit q̃d
amalechite sicelech inuadunt & p̃¬
dam capiunt. Amalechite enim
ppłs lambens uocatur. ꝑ quȩ scła
rena ambiendo quasi lambunt
diligentes lucra. de alienis lucris ex¬
aggerant. Et hoc absente clauid a¬

Expanded text:
on indicavit Abigail viro suo Nabal, verbum pusillum, aut grande usque mane. Diluculo autem, cum digessisset Nabal vinum, indicavit ei uxor sua verba haec . Iracundos melius corrigimus, si in ipsa ira coperturbati enim, quid audiant, ignorant. Sed cum a se redeunt, tanto libentius exhortationis verba recipiunt, quanto se tranquillius tolerari erubescunt. Menti autem furore ebriae omnAbigail laudabiliter tacuit, quam digesto vino laudabiliter dixit. Malum enim quod fecerat nocere potuit, quia ebrius ri eius in Siceleg die tertia Amalechitae impetum fecerant ex parte australi in Siceleg et percusserant Siceleg et succenderant eam igni et captivas duxerant mulea . Considerandum est quid sit quod Amalecitae Sicelech invadunt, et praedam capiunt. Amalecitae quippe populus lambens vocatur. Quid ancta ambiendo quasi lambunt,diligentes, lucra de alienis damnis exaggerant. Et hoc absente David a
Abbreviated transcription (Latin):
rem conũtit. Cibo pascit. quia sciẽ
tia u̾bi reficit. Ducem itineris eligit.
quia suũ etiam p̃dicatorẽ facit. Qt
quia amalechitã seqͥ ñ ualuit. dux
deseruit. ñ solum conũsus in m̃te

Expanded text:
re convertit. Cibo pascit, quia verbi scientia reficit. Ducem itineris eligit, quia suum etiam praedicatorem facit. Et qui Amalecitas sequi non valuit, dux deseruit, non solum conversus in
Abbreviated transcription (Latin):
tos. pelagiana qͦ heresis qua
qui polluuntur destruere conã¬
tur orationes quas facit ȩccłia

Expanded text:
tos. Pelagiana quoque haeresis, qua qui polluuntur, destruere conantur orationes quas facit Ecclesia
Abbreviated transcription (Latin):
eius. Qͥ testamentũ cdi suscipiũt
& postĩora uitȩ huiꝰ diligunt. ex ip¬
sis uiste in postĩoa cruciabuntur.
quȩ debent estimare sicut stercora.
Qui enim testam̃tum odi assumũt
& in post̾iora respicientes. ueterise
uanitate ñ exuunt. similes sunt
eis qui archam testam̃ti iuxta y¬
dola sua posuerunt. & uetera qui¬
quia omĩs caro fenum. archa autẽ
manet in et̾num. secretũ. scił reg¬
mures. qͦs fecerunt philistei. post
plagam suam. & attulerunt ad ar¬
cham. significanit. quia carnales
quinq sensib corporeis dediti. cũ
a dño fuerint correpti. scelera sua
cognoscentes. iuste se ꝑcussos eẽ
confitentut. & licet coacti m me¬
lius cõmitantur: qd̾ bene signifi¬
cant qͥnq ciuitates phylistinoꝵ.
arotus. gͥaza. aschalon. geth. ac¬
charon illos scił expͥmentes. qui
extĩoris homĩs actus sequuntur.

Expanded text:
er. Qui testamentum Dei suscipiunt et posteriora hujus vitae diligunt, ex ipsis juste in posteriora cruciabuntur, quae debent aestimare sicut stercora. Qui enim testamentum Dei assumunt, et in posteriora respicientes, veteri se vanitate non exuunt, similes sunt eis qui arcam testamenti juxta idola sua posuerunt. Et vetera quiquia omnis caro fenum. Arca autem manet in aeternum, securum scimures, quos fecerunt Philisthiim post plagam suam et attulerunt ad arcam, significant quod carnales quinque sensibus corporis dediti, cum a Domino fuerint correpti, scelera sua cognoscentes, juste se percussos esse confitentur, et, licet coacti, in melius commutantur. Quod bene significant quinque civitates Philisthinorum: Azotus, Gaza, Ascalon, Geth, Accaron, illos scilicet exprimentes qui exterioris hominis actus sequuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
egimus in eũgłio quia dñs¬
feminam a febribiis socrum scilicet
petri curauerit. Moraliter uirum
a demonio liberatũ animum ab
immunda cogitatione purgatum i¬
telligimus feminam uͦ afebribus con¬
sequenter curatam. carnem a concupi¬
scentie feruore ꝑ continentie p̃cepta fre¬
natam. & mulier sanata a cdño mini¬
strat. cum menbra carnis que pͥus serui¬
erant inmundicie iusticie famulantipe

Expanded text:
egimus in Evangelio quod Dfeminam a febribus, socrum scilicet Petri, curavit . Moraliter virum a daemonio liberatum ab immunda cogitatione purgatum, intelligimus: feminam vero a febribus consequenter curatam, carnem a concupiscentiae fervore per continentiae praecepta frenatam. Et mulier sanata Domino ministrat, cum membra carnis, quae prius servierant immunditiae, justitiae famulantur.
Abbreviated transcription (Latin):
cum gentib & dabuntur ad puni¬
endum demonib. Altare xp̃c ẽ. su¬
per quem ñ solum sacͥficia bonoꝵ
oꝑum. s etiam orationũ offerimus
filium tuũ. & c̃. Curris ẽ nomen
dñi. sicut scͥptum ẽ. Turris fortis¬
sima nom̃ diũ: ad eamfugiet iustꝰ
& saluabit᷑. Signa sunt predicato¬
res qͥ uerba di locuntur. fenestrȩ
uitree sunt uiri sp̃uales. ꝑ quos
nob̾ diuina cognitio illucet. Inte¬
rior dealbatura significat mundi¬
ciam cordium. Exterior mundici¬
am corpoꝵ. Duõdecim cerei. duode¬
cim sunt apłi. qͥ uexillum crucis

Expanded text:
cum gentibus, et dabuntur ad punicum gentibus, et dabuntur ad puniendum daemonibus. Altare Christus est, super quem non solum sacrificia bonorum operum, sed etiam orationum offeriFilium tuum, etc. Turris est nomen Domini, sicut scriptum est: Turris fortissima nomen Domini; ad eam fugiet justus et salvabitur . Signa sunt praedicatores, qui verba Dei loquuntur. Fenestrae vitreae sunt viri spirituales, per quos nobis divina cognitio illucet. Interior dealbatura significat munditiam cordium; exterior, munditiam corporum. Duodecim cerei duodecim sunt apostoli, qui vexillum crucis,
Abbreviated transcription (Latin):
te & occĩdente. & recumbent cum
abraham ysaac & iacob in regno
celoꝵ. De latitũdine dictumẽ. di¬
cam aquilonida: & austro noli ꝓ¬
hibere. De ut᷑q dictum ẽ. filii tui
delonge uenient. & filiȩ tuȩ de
latere surgent. Altitudo etiã scdm
grãdus dignitatis considatur. dũ¬
suꝑ laicos sac̃dotalis. & suꝑ sacer¬
dotalem ordinẽ episcopał. & suꝑ
hunc archiepiscopał. & suꝑ om̃s
Sacrarium significat ordinem
uirguium. chorus ordinem con¬
tinentium. nauis oedinẽ coniu¬
tior ẽ etiam locus scũarium qmcho¬
rus & chorus quã nauis. Sic digni¬
or ẽ chorus uirginũ quã ordo conti¬
nentium. & dignior ordo continen¬
tium quã coniugatoꝵ. Atrium st̃
falsi xp̃iani. qui sunt scĩficati in
eo q̃d̃ sunt baptizati. s pleni sunt
putredine cãdauerũ quia sunt ple¬
ni corruptione uitioꝵ. De hoc atͥo
scͥptum ẽ. Atͥum qd̾ foris ẽ noli me¬
tiri. qͥa ꝓiectum ẽ & datum genti¬
b: quia falsi xpĩani damnabunt᷑

Expanded text:
m Abraham, Isaac et Jacob in regno coelorum . De latitudine dictum est: Dicam aquiloni: Da; et austro: Noli prohibere . De utraque dictum est: Filii tui de longe venient, et filiae tuae de latere surgent . Altitudo etiam secundum gradus dignitatis consideratur. super laicos ordo sacerdotalis, et super sacerdotalem episcopalis, et super hunc archiepiscopalis, et super Sacrarium significat ordinem virginum; chorus, ordinem continentium; navis, ordinem conjutior est etiam locus sanctuarium quam chorus, et chorus quam navis. Sic dignior est chorus virginum quam ordo continentium, et dignior ordo continentium quam conjugatorum. Atrium sunt falsi Christiani, qui sunt sanctificati in eo quod baptizati; sed pleni sunt putredine cadaverum, quia sunt pleni corruptione vitiorum. De hoc atrio scriptum est: Atrium, quod foris est, noli metiri, quia projectum est, et datum gentibus , quia falsi Christiani damnabuntur
Abbreviated transcription (Latin):
dñs tab̾naculum suum. Ha¬
treas fenestras. ht dealbaturam ĩ¬
teriorem & exteriorẽ. ht̃ cercos du¬
odecim. ht̃ poutificem dedicantẽ.
Omĩa quȩ dicta sunt plena sunt
sacram̃tis. & sp̃ualia p̃ferunt do¬
cumenta. Singuli lapĩdes sunt
singuli fideles: qͣ dri & firmi. qͣ¬
dri stabilitate fidei: firmi uirtute
paciendi. Cementum ẽ caritas. quȩ
singulos coaptat. conuingit. & ui¬
uificat: & ne ꝑ aliquã discordiam
inuicem discrepent uniformit᷑ eqͣt.

Expanded text:
inus tabernaculum suum . Hatreas fenestras, habet dealbaturam interiorem et exteriorem, habet cereos duodecim, habet pontificem dedicantem. Omnia quae dicta sunt, plena sunt sacramentis et spiritualia praeferunt documenta. Singuli lapides sunt singuli fideles, quadri et firmi, quadri stabilitate fidei, firmi virtute patiendi. Caementum est charitas, quae singulos coaptat, conjungit et vivificat; et ne per aliquam discordiam invicem discrepent, uniformiter aequat.
Abbreviated transcription (Latin):
uitramundi. extͣ nigri. intra candi¬
di. extrahedi. intra agni. Porta equo¬
rum significat uicioꝵ refrenationẽ.
Qui ꝑ hanc ingrediunt᷑ cohibent
freno temꝑantiȩ impetũ ire. Hia¬
tum auaritiȩ. uoracitatẽ gulȩ. flux¬
um luxuriȩ. Porta iudicialis sigc̃at
discretionem. ꝑhanc qui ingrediun¬
tur discernunt int̾ scm̃ & ꝓphanũ.
mundum & immundũ. uerũ et
falsum. bonũ & malum. iusticiã
& culpam. ũtatem & mendatiũ.
honestum & inhonestum. ht̃ itaq
sc̃a eccłia murũ ꝑ munimen uirtu¬
tum. turres ꝑ illos qui sunt in cõ¬
templatione sublunes. diu̾sa edifi¬
cia ꝑ diũsa bene iuiuentiũ merita.
portas dũsas ꝑ diũsas grȩ celestis
oꝑationes. Portam gregis ꝑ inno¬
centiam. portã piscium ꝑpeniten¬
diam. portam ueterẽ ꝑ caritatem.
portam ualł ꝑ humilitatẽ. portam

Expanded text:
intra hanc mundi; extra nigri, intra candiintra hanc mundi; extra nigri, intra candidi; extra haedi, intra agni. Porta equorum significat vitiorum refrenationem. Qui per hanc ingrediuntur, cohibent freno temperantiae impetum irae, hiatum avaritiae, voracitatem gulae, fluxum luxuriae. Porta judicialis significat discretionem. Per hanc qui ingrediuntur, discernunt inter sanctum et profanum, mundum et immundum, verum et falsum, bonum et malum, justitiam et culpam, veritatem et mendacium, honestum et inhonestum. Habet itaque sancta Ecclesia murum per munimen virtutum, turres per illos qui sunt in contemplatione sublimes, diversa aedificia per diversa bene viventium merita, portas diversas per diversas gratiae coelestis operationes, portam gregis per innocentiam, portam piscium per poenitentiam, portam veterem per charitatem, portam vallis per humi
Abbreviated transcription (Latin):
Stercora ꝓp̾rio facto.ꝓiciuntur ũbo
duuno. Nonenun decet ut accubet
hedus cum agno. peccator cum iu¬
sto. unmundus cum mundo. ad¬
ulter cũ casto: ne forte uistus ꝓuo¬
catus exemplo peccatous extendat
ad iniquitatẽ manus suas. Porta
fontis odicta ẽ: qͥa erat contra fontẽ
syloe. Syloe int̾pretatur missus:
& significat rp̃m. quẽ misit pat
ad salutem generis humani. O ꝗͣ.
bonus fons. fons iste sapientiȩ uer¬
bum di. in excelsis cuius ruiulo po¬
tantur sitibundi. satiantur fame¬
lici. reuocabantur abiecti. sanant᷑
egroti. reconciliantur inimici. libe¬
Porta gͦ syloe fides ẽ xp̃i. Qui exc̃
hanc portam sunt. sunt infideles.
qui uitra sunt. sunt fideles. inficde¬
les membra diaboli. fideles mem¬
bra xp̃i. Membra diaboli unita. cũ
diabolo damnanda. Unita ꝑ culpã:
damnanda ꝑ penam. Membra xp̃i
Porta aquarum significat compũe¬
tionem. Qͥ hanc ingrediuntur: in
hac abluuntur. Extra hanc sordidi.

Expanded text:
stercora proprio facto, projiciuntur verbo stercora proprio facto, projiciuntur verbo divino. Non enim decet ut accubet haedus cum agno, peccator cum justo, immundus cum mundo, adulter cum Christo, ne forte justus, provocatus exemplo peccatoris, extendat ad iniquitatem manus suas. Porta fontis dicta est, quia erat contra fontem Siloe. Siloe interpretatur missus, et significat Christum, quem misit Pater ad salutem generis humani. O quam bonus fons! Fons iste sapientiae Verbum Dei in excelsis, cujus rivulo potantur sitibundi, satiantur famelici, revocantur abjecti, sanantur aegroti, reconciliantur inimici, libePorta ergo Siloe fides est Christi. Qui extra hanc portam sunt, sunt infideles; qui intra sunt, sunt fideles. Infideles membra diaboli, fideles membra Christi. Membra diaboli diabolo unita, cum diabolo damnanda: unita per culpam, damnanda per poenam. Membra ChrisPorta aquarum significat compunctionem. Qui hanc ingrediuntur, in hac abluuntur. Extra hanc sordidi,
Abbreviated transcription (Latin):
quidam qͥ ad similitudinẽ anguil¬
larum pelle ueteris hominis se stͥn¬
gentes. luto uitioꝵ inherentes. uł
sepe uł semꝑ rete dñcum effugiũt.¬
& sursum ad lucem ueritatis non
uenunt. ut ibi mortificentur. sibi
uiuficentur & uiuant dõ. Porta ue¬
tus caritas ẽ. sicut scͥptum ẽ. kmũ¬
ꝑ hanc portam intrant qͥ se de amo¬
re scłi tͣnsferunt ad amorem dei.
Phanc intrauit beata maria mag¬
dalene que post tot & tanta carmiᷤ
scandala facta ẽ ex lebete fiala. de
uase contumeliȩ inuas tͣnslatagłe.
Porta uallis que erat contra uallẽ
iosaphat: significat humilitatẽ.
ꝑhanc intrant illi qͥ de suꝑbia di¬
aboli redeunt ad humilitatẽ xp̃i.
foris sublimes. uitͦ humiles. foris
stercoris que erat in inferiori parte
ciuitatis. ꝑ quã purgationes eluni¬
nabantur. significat excõmunica¬
tionẽ. Phanc ñ inducuutur s eici¬
untur ꝓphani qui sunt stercora per
culpam. & ꝓiciunt᷑ ꝑ uindictam.

Expanded text:
quidam, qui, ad similitudinem anguilquidam, qui, ad similitudinem anguillarum, pelle veteris hominis se stringentes, luto vitiorum inhaerentes, vel saepe vel semper rete Dominicum effugiunt, et sursum ad lucem veritatis non veniunt, ut ibi mortificentur sibi, vivificenturque et vivant Deo. Porta vetus charitas est. Sicut scriptum ePer hanc portam intrant, qui se de amore saeculi transferunt ad amorem Dei. Per hanc intravit beata Maria Magdalene, quae post tot et tanta carnis scandala facta est ex lebete phiala, de vase contumeliae in vas translata gloriae. Porta vallis, quae erat contra vallem Josaphat, significat humilitatem. Per hanc intrant illi, qui de superbia diaboli redeunt ad humilitatem Christi. Foris sublimes, intus humiles. Foris stercoris, quae erat in inferiori parte civitatis, per quam purgationes eliminabantur, significat excommunicationem. Per hanc non inducuntur, sed ejiciuntur profani, qui sunt stercora per culpam et projiciuntur per vindictam;
Abbreviated transcription (Latin):
significat in nocentiã. ꝑ hanc itaq
portam inducuntur nocentes: &
fiunt innocentes. Nocentes ꝑ cul¬
pam: innocentes ꝑ iusticiam. per
culpam foris. ꝑ usticiam unit̾. fors¬
lupi: intus oues. Lupi ꝑ rapacitatẽ.
oues ꝑsimplicitatẽ. O quam bona por¬
ta in qua talia facit dextera excelsi.
Porta piscium uocabatur illa ꝑ quã
pisces de mari uenientes infereban¬
tur. Porta ista significat penitentiã.
quȩ quasi unam columnam habet
hinc ꝑ compunctionẽ cordis. aliam
inde ꝑ confessionẽ oris: tectum uͦ de¬
suꝑ ꝑsatisfactionẽ oꝑis. ꝑ istam in
uehiuitur inquietũdine scłi p̾sentiᷤ
agitati. salo amaricati. fetore corrup¬
ti. undositate elati. squamis ueteris
hominis hispidi. ceno carnał delec¬
tationis polluti. a luce ueritatis a¬
lieni. reti beati pet. uł eiꝰ uicem agẽ¬
tium de fluctib mundanis educti.¬
inscãm ierłm .i. eccłiam squamis pec¬
catorum detractis inducti. Sunt tñ

Expanded text:
significat innocentiam. Per hanc itaque significat innocentiam. Per hanc itaque portam inducuntur nocentes et fiunt innocentes: nocentes per culpam, innocentes per justitiam. Per culpam foris, per justitiam intus. Forlupi, intus oves. Lupi per rapacitatem, oves per simplicitatem. O quam bona porta, in qua talia fecit dextera Excelsi! Porta piscium vocabatur porta illa, per quam pisces de mari veniente inferebantur. Porta ista significat poenitentiam, quae quasi unam columnam habet hinc per compunctionem cordis, alteram inde per confessionem oris; tectum vero desuper satisfactionem operis. Per istam vero invehuntur inquietudine saeculi praesentis agitati, sale scilicet amaricati, fetore corrupti, undositate elati, squammis veteris hominis hispidi, coeno carnalis delectationis polluti, a luce veri Solis alieni, rete beati Petri vel ejus vicem agentium de fluctibus mundanis eductisalem, id est Ecclesiam, squammis peccatorum detractis, inducti. Sunt tamen
Abbreviated transcription (Latin):
ora se subrigit̃. Uita uͦ uirginũ ꝑ cordis
puritatem. & carnis integͥtatẽ ad
celestia se extollit. ħt edificia lapidea.
habet eburnea. Lapĩdea: ꝑ illos qui
sunt infide firmi. Eburnea: ꝑ illoᷤᷤ
qui sunt in castitate uitidi. Lapis
namꝙ ꝑfirmitatẽ significat fidẽ:
ebur uͦ ꝑ naturȩ frigiditatẽ signifi¬
cat castitatẽ. Ht̃ partes diu̾sas ꝑ
quas diuersȩ nationis & conũsati¬
onis homines a se dudum remotos
inducit. & ciues suos & domesticos
facit. ht̃ portas. portam gregis. por¬
tam piscium. portam ueterẽ. portã
uallis. portam stercoris. portam fon¬
tis. portam aquarũ. portam equo¬
rum. portam iudicialem. Quarum
mysticam significationẽ uob̾ breui¬
ter ꝓut dñs dederit ad notabo. Por¬
ta gregis. erat illa ubierat ꝓbatica
piscina .i. ouilis piscina. quia ibi ab¬
luebantur carnes ouium quȩ in
sacͥficio ponebantur. Porta uͦ gre¬
gis eo qd̾ ouis inocens anunal est.

Expanded text:
ora se subrigit. Vita vero virginum per cordis ora se subrigit. Vita vero virginum per cordis puritatem, et carnis integritatem ad coelestia se extollit. Habet aedificia lapidea, habet eburnea. Lapidea habet per illos qui sunt in fide firmi, eburnea per illos qui sunt castitate nitidi. Lapis namque per firmitatem significat fidem. Ebur vero per naturae frigiditatem significat castitatem. Habet portas diversas, per quas diversae nationis et conversationis homines a se dudum remotos inducit, et cives suos et domesticos facit. Habet portas, portam gregis, portam piscium, portam veterem, portam vallis, portam stercoris, portam fontis, portam aquarum, portam equorum, portam judicialem. Quarum mysticam significationem vobis breviter, prout Dominus dedit, adnotabo. Porta gregis erat illa, ubi erat Probatica piscina, id est ovilis piscina, quia ibi abluebantur carnes ovium, quae in sacrificio ponebantur. Porta vero gregis, eo quod ovis innocens animal est,
Abbreviated transcription (Latin):
ciutas edificatur. & edificata diuer¬
sis ornam̃tis adornat᷑. Ht hec etuitas
sc̃ã .i. ęccłia scã lapĩdes suos. murum
suum. turres suas. ẽdificia sua. por¬
tas suas. Habet lapides. scił fideles.
qui sicut ꝑ cementũ lapis iungitur
lapĩdi: sic ꝑ caritatẽ uinguntur sͥ.
Habet murũ ꝑmunimen uͥtictum.
quib ipsa contra uicia firmat᷑. ne
uicia irtuentia auferant illi sp̃ualia
bona. ht curres ꝑ illos qui sunt in
contemplatione sublimes. Quasi
namq turres in scã eccł̃ia leuantur.
dum ꝑfectiquiq relictis terrenis ad
celestia ꝑ contemplationẽ sublim an¬
tur. ħt edificia minora ħt maiora.
habet maxima. Minora ht edificia
ꝑ uitam conuigatoꝵ. maiora ꝑ uitã
continentium. maxima ꝑutam uir¬
ginum. Uita namq conuigatoꝵ per
terrenoꝵ actionẽ. & generandi uolup¬
tatem: cͥca una subsistit. Uitauͦ con¬
tinentium ꝑ uͥtutum exercitationẽ.
& bonoꝵ oꝑum exhibitionẽ. ad alti¬

Expanded text:
civitas aedificatur, et aedificata diversis ornamentis ornatur. Habet haec civitas sancta, id est Ecclesia, lapides suos, murum suum, turres suas, aedificia sua, portas suas. Habet lapides, scilicet fideles, qui sicut per caementum lapis jungitur lapidi, sic per charitatem junguntur sibi. Habet murum per munimen virtutum, quibus ipsa contra vitia firmatur, ne vitia irruentia auferant illi spiritualia bona. Habet turres per illos qui sunt in contemplatione sublimes. Quasi namque turres in sancta Ecclesia levantur, dum perfecti quique, relictis terrenis, ad coelestia per contemplationem sublimantur. Habet aedificia minora, habet majora, habet maxima. Minora habet aedificia per vitam conjugatorum, majora per vitam continentium, maxima per vitam virginum. Vita namque conjugatorum per terrenorum actionem et generandi voluptatem circa ima subsistit. Vita vero continentium per virtutum exercitationem, et bonorum operum exhibitionem ad alti
Abbreviated transcription (Latin):
unus qͥsq ur̃m. conetur inquam
ut scdm ea quȩ supra dicta sunt
tab̃naculum di fiat. ut in ipso dig¬
netur łs habitare. Magnꝰ ẽ enim
honor. magna dignitas. magna
na gła. dm̃ in se habere habitatorẽ.
Prouidendum itaꝙ nob̃ summo¬
pere ẽ ut tales simus intꝰ & foris.
int᷑ ꝑfidem. foris ꝑ bonam oꝑati¬
onem. ut dominꝰ maiestatis ad noˢ
mansionem. Sr quia tales sine eius
santer imploremus. Ipse namq clabit
Gratiam in uia: głam in pat̾a᷑ grãm
in muñdo. głam in celo. grãm in pre¬
senti: głam infuturo. Grãm in itine¬
ficatione : głam in beatitudine. grãm
in merito: głam in merccip̃mio. in¬

Expanded text:
ue vestrum, conetur, inquam, ut, secundum ea quae supra dicta sunt, tabernaculum Dei fiat, ut in ipso dignetur Deus habitare. Magnus est enim honor, magna securitas, magna m in se habere habitatorem. Providendum itaque nobis summopere est, ut tales simus intus et foris, intus per fidem, foris per bonam operationem, ut Dominus majestatis ad nos mansionem. Sed quia tales sine ejus est ut imploremus. Ipse namque dabit gratiam in via, gloriam in patria; gratiam in mundo, gloriam in coelo, gratiam in praesenti, gloriam in futuro; graficacione, gloriam in beatitudine; graciam in merito, gloriam in merito premio.
Abbreviated transcription (Latin):
nam oꝑationẽ erudit᷑. ħt pontifi¬
cem scãm tͥnitatem. Circuit eam pa
tiam incutit timoiẽ. filius ꝑ sapi¬
entiam confert cognitionẽ. sp̃c sc̃s
Pater dicit. Ego feci celum & t̾ram.
mare & omĩa que ineis sunt. Ego
angłis peccantib ñ peꝑci. Ego adã
de parãdyso ꝓieci. Ego scłm pͥmor¬
diale diluiuo ꝑdidi. egosodomã
x gomo: rrã subũti. ego pharaonẽ
cum exercitu suo subm̾si. ego ppłm
isrłiticum peccantẽ puniui. mͥ aꝑi
ne sic faciam tͥ. filius dicit. Ego sũ
sapientia di. quȩ ex ore altissimi ꝓ¬
diui. ego attingo a fine usq ad finẽ
fortiter. ego sum sermo di uiuus &
efficar & penetrabilior omĩ gladio
ancipiti. mͥ aꝑi ne forte ñ parcam
tibi. Sp̃c sc̃s dicit. Ego a patre &
filio ꝓcedo. amor utusq. lapsorum
subleuator. dolentiũ consolator. mͥ
sunt pontifex iuius. Scĩficat itaq¬
sc̃a tͥnitas eccłiam istam ut᷑ & fo¬
ris. Intꝰ ab inqͥnamento sp̃c: foris
ab inqͥnam̃to carnis. Ht gͦ eccłia i¬

Expanded text:
nam operationem eruditur. Habet pontificem sanctam Trinitatem. Circuit eam Pattiam incutit timorem, Filius per sapientiam confert cognitionem, Spiritus sPater dicit: Ego feci coelum et terram, mare et omnia quae in eis sunt. Ego angelis peccantibus non peperci. Ego Adam de paradiso projeci. Ego primordiale genus diluvio perdidi. Ego Sodomam et Gomorrham subverti. Ego Pharaonem cum exercitu suo submersi. Ego populum Israeliticum peccantem punivi: Mihi aperi ne sic faciam tibi. Filius dicit: Ego sum sapientia Dei, qui ex ore Altissimi prodivi. Ego attingo a fine usque ad finem fortiter. Ego sum sermo Dei vivus, et efficax, et penetrabilior omni gladio ancipiti: mihi aperi ne forte non parcam tibi. Spiritus sanctus dicit: Ego a Patre et Filio procedo, amor utriusque, lapsorum sublevator, dolentium consolator: mihsunt Pontifex unus. Sanctificat itaque Trinitas Ecclesiam istam intus et foris. Intus ab inquinamento spiritus, foris ab inquinamento carnis. Habet ergo Ecclesia i
Abbreviated transcription (Latin):
satrario nicħ ẽ digniꝰ. sic ĩ aĩa liuina imagine
nicħ ẽ sanctiꝰ. nicħ nobiliꝰ aut excellentiꝰ.
Haber chorũ ꝑ hoc quod factaẽ ad simihtir¬
dinem dei. Sicut namq in eccłia
post sacrariũ chorus. pͥmus inue¬
lutur. sic in anima post diuinam
imaginẽ diuina similitũdo subli¬
mior intelligit᷑. ħt nauẽ suam per
sensualitatẽ: sicut enĩ in naui ec¬
clesie consistunt coniugati. sic in
sensualitate continent᷑ .uͭ. sensus
corporis nr̃i. Qbene dicunt᷑ con¬
iugati. quia in t̾renis reb habent
& ꝑ exercitationẽ cognitionis ꝓpa¬
gationem. & ꝑ exꝑimentũ natura¬
le delectationis. uoluptatẽ. ħt atͥ¬
um ꝑ carnẽ. in quasunt quasi ca¬
dauera mortuoꝵ: onginales fondeᷤᷤ
uitioꝵ. ht̃ altare. corsuũ. de quo
scͥptum ẽ. Cor contͥtum & humili¬
ueri solis illustratur. & a cecitate¬

Expanded text:
imagine nihil est sanctius, nihil nobilius, aut excellentius. Habet chorum, per hoc quod facta est ad similitudinem Dei. Sicut namque in Ecclesia post sacrarium chorus primus invenitur, sic in anima post divinam imaginem divina similitudo sublimior intelligitur. Habet navem suam per sensualitatem; sicut enim in navi Ecclesiae consistunt conjugati, sic in sensualitate continentur quinque sensus corporis nostri, qui bene dicuntur conjugati, quia in terrenis rebus habent, et per exercitationem cognitionis propagationem, et per experimentum naturale delectationis voluptatem. Habet atrium per carnem, in qua sunt quasi cadavera mortuorum originales fomites vitiorum. Habet altare cor suum, de quo scriptum est: Cor contritum et humilis radio veri Solis illustratur, et a caecitat
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ .xii. apł̃os. Sequitur pontifex
qui significat xpm̃. qͥ circiuuit ec¬
clesiam suam. primum in tempo¬
re naturał legis. ammouendo e¬
am ꝑ patͥarchas. deinde in tempo
re scriptȩ legis ammonendo eam
ꝑ ꝓpħas. deinde in tempore gr̃ȩ ꝑ
semetipsum eam cͥcuiuit & uitro¬
iuit. foris eam erudiendo ꝑ doctri¬
nam intꝰ sc̃ificando ꝑ gr̃am. In pͥ¬
mo cͥcuitu dixit. Carnẽ cũ sangͥne
non comẽdetis. Inscło dixit non
occidetis. In t̾cio dixit. Qui irasci¬
tur fr̃isũo: reus ẽ iudicio. Multi
autem estimant᷑ in hoc sp̃ali edi¬
ficio ꝑ scĩtatem contineri qui lon¬
ge ab ipso ꝑ prauitatem sunt re¬
moti. Extra ipsum sunt immũ¬
di. fornicarii. concubinarii. adul¬
teri. incestuosi. ebriosi. fenerato¬
res. auari. fures. rapaces. õdiosi.

Expanded text:
uodecim apostolos. Sequitur pontifex, qui significat Christum, qui circuivit Ecclesiam suam, primum in tempore naturalis legis admonendo eam per patriarchas; deinde in tempore legis scriptae admonendo eam per prophetas. Deinde in tempore gratiae per semetipsum eam circuivit et introivit, foris eam erudiendo per doctrinam, intus sanctificando per gratiam. In primo circuitu dixit: Carnem cum sanguine non comedetis . In secundo dixit: Non occidetis . In tertio dixit: Qui irascitur fratri suo, reus est judicio . Multi autem existimantur in hoc spirituali aedificio per sanctitatem contineri, qui longe ab ipso per pravitatem sunt remoti. Extra ipsum sunt immundi, fornicarii, concubinarii, adulteri, incestuosi, ebriosi, feneratores, avari, fures, rapaces, odiosi,
Abbreviated transcription (Latin):
naculum suũ. Cab̾naculum
diũ scđm sensum tͦpologicum ẽ ani¬
ma. Habet autẽ ipsa anima quȩ ta¬
bernaculum dĩi dr lapides suos. ce¬
mentum suũ. & cetera quȩ ad constͥe¬
lionem eccl̃iȩ ꝑtinẽt sicut ea in p̃ce¬
denti sermone disposuimꝰ. Lapides
istius tab̾naculi sunt singulȩ uirtu¬
tes. ꝑ exercitationem bene politȩ.
& ꝑ uminobilitatẽ contͣ uicia stabiles.
Cementum ẽ caritas. ꝑ quam ceterȩ
uirtutes complectuntur. unuintur.
equantur. & continent᷑. Fundamen¬
tum aliud nemo potest ponere p̾t̾
parietes ꝑ contemplationẽ celestiũ
inheret. Habet & tectum ꝑbonam
actionem. ꝑ quã indigentib tempo¬
ralia ꝓ et̾nus amministrat. Habet
longitũdinẽ ꝑfidem. ꝑ quam cunc
fecit᷑ ab initio. uł facturus ẽ usq in
finem uera ẽẽ credit. Habet altitu¬
dinem ꝑspem ꝑ quam erigit᷑ a ter¬
renis ad celestia. a tͣnsituris ad et̾na.
a uisibilib ad inusibilia. acorpora¬
lib ad sp̃ualia. Habet latitudinem

Expanded text:
abernaculum Domini secundum sensum tropologicum est anima. Habet autem ipsa anima, quae tabernaculum Domini dicitur, lapides suos, caementum suum, et caetera, quae ad constructionem Ecclesiae pertinent, sicut ea in praecedenti sermone disposuimus. Lapides istius tabernaculi sunt singulae virtutes per exercitationem bene politae, et per immobilitatem contra vitia stabiles. Caementum est charitas, per quam caeterae virtutes complectuntur, uniuntur, aequantur et continentur. Fundamenntum aliud parietes per contemplationem coelestium inhaeret. Habet etiam tectum per bonam actionem, per quam indigentibus temporalia pro aeternis administrat. Habet longitudinem per fidem per quam cunctfecit ab initio, vel facturus est usque in finem, vera esse credit. Habet altitudinem per spem, per quam erigitur a terrenis ad coelestia, a transitoriis ad aeterna, a visibilibus ad invisibilia, a corporalibus ad spiritualia. Habet latitudinem
Abbreviated transcription (Latin):
pora. tempꝰ naturalis legis. & tẽ¬
pus scͥptȩ legis. & tempꝰ gr̃ẽ a pͥmo
iustousꝙ ad ultimum uistum ex¬
tenditur. In latitudinẽ ddistendit᷑:
dum młcoꝵ ppłoꝵ numerositate di¬
latatur. In altitudinẽ erigit᷑. dum
ꝑ olifferentiã minoꝵ & maioꝵ ele¬
uatur. Possumꝰ etiã dicere q̃d̾ lon¬
gitũdo sc̃e eccłiȩ ẽ ab oriente usq¬

Expanded text:
pora, tempus naturalis legis, et tempus scriptae legis, et tempus gratiae a primo justo usque ad ultimum justum extenditur. In latitudinem distenditur, dum multorum populorum numerositate dilatatur. In altitudinem erigitur, dum per differentiam minorum et majorum elevatur. Possumus dicere etiam quod longitu
Abbreviated transcription (Latin):
mo angulari lapĩde xp̃o iħ̃u. Pari¬
etes sunt contẽplatiui. ipsi funda¬
mento q̃d suꝑuis ẽ uicini. terrena
deserentes celestib adherentes. Tec¬
tum in hoc sp̃ali edificio ñ sursum
eminet: s deorsum dependet. in hoc
ab edificio materiali diũsum. & ab
ipso tał dispositionis dissimili mo¬
do remotũ. Tectum sunt actiui. ter¬
renis actionib ꝓximi. ꝓpt̃ suam ĩ¬
ꝑfectionẽ minus celestib intendẽ

Expanded text:
mo angulari lapide Christo Jesu . Parietes sunt contemplativi, Christi fundamento, quod superius est vicini, terrena deserentes, coelestibus adhaerentes. Tectum in hoc spirituali aedificio non sursum eminet, sed deorsum pendet: in hoc ab aedificio materiali diversum, et ab ipso talis dispositionis dissimili modo remotum. Tectum sunt activi, terrenis actionibus proximi, propter suam imperfectionem minus coelestibus intend
Abbreviated transcription (Latin):
on indues uestem xxi¬
ex lanalinoq contextam.
ꝑlanam quippe simplicitas. ꝑ li¬
num uͦ subtilitas designatur. Et
uestis quȩ ex lana linoꝙ confici¬
tur. linumint̾us celat. in suꝑficie
lanam de monstrat. Uesteng ex
lana linoq contextam induit: qͣ

Expanded text:
on indues vestem ex lana linoque contextam. Per lanam quippe simplicitas, per linum vero subtilitas designatur. Et nimirum vestis quae ex lino lanaque conficitur linum interius celat, in superficie lanam demonstrat. Vestem ergo ex lana linoque contextam induit, q
Abbreviated transcription (Latin):
ficare cupiens regnũ suũ. inua¬
sit aquitaniȩ regnũ. qd rex ala¬
ricus obtinebat. & cũ transisset
ligeris alueum: turonis ad scĩ
martini basilicam diuertit. Qm
cum intraret: insonuit incho¬
ro uox psallentiũ dicens. Pre¬
cinxisti me dñe uirtute & cetera.
Qua uoce audita letior effectus
&̾ oleo grãs agens inceptũ tenu¬
it iter. Et cũ fluuiũ eui iugen¬
na nomenẽ. tͣnsire uellet. & ua¬
dum ñ inueniret eo qd auctus
fluuiꝰ exundasset. cerua subito
uãdum eiostendit. Beinde alari¬
co occurrit decuno miliario ab
urbe pictauensi. ubi ambo con¬
gressi inuicẽ pugnauerunt. Sed
tandem alaricus ibĩdem confos

Expanded text:
ficare cupiens regnum suum, invaficare cupiens regnum suum, invasit Aquitaniae regnum, quod rex Alaricus obtinebat. Et cum transisset Ligeris alveum, Turonos ad Sancti Martini basilicam divertit. Quam cum intraret, insonuit in choro vox psallentium dicens: Praecinxisti me, Domine, virtute , etc. Qua voce audita laetior effectus, et Deo gratias agens inceptum tenuit iter. Et cum fluvium, cui Vigenna nomen est, transire vellet, et vadum non inveniret, eo quod auctus fluvius exundasset, cerva subito vadum ei ostendit. Deinde Alarico occurrit decimo milliario ab urbe Pictavensi, ubi ambo congressi invicem pugnaverunt. Sed tandem Alaricus ibidem confos
Abbreviated transcription (Latin):
Rancoꝵ itaꝙ gens marcomi¬
ro mortuo: faramundum sͥ
regem constituit. faramundo ꝓ¬
inde clodio successit. qui camara¬
cumcepit. & inde romanos eici¬
ens usq ad summã fluuiũ dila¬
tauit limitẽ suȩ dñationis. Post
elõdionem regnauit meroueus
a quo merouingi uocabantur.
qui nunc franci dicunt᷑. Post me¬
roueum regnauit childerieus.
&r post childericũ clõdoueus. Por¬
ro elodoueus crothildem xp̃ianis¬
simam puellam speciosam. chil¬
derici quondã burgundiȩ ducis
clodoneus childerici filius abe¬
ato remigio remoꝵ archiep̃o tali
occasione uoluit baptizari Dum
quãdamdie contra alemannos
confligeret. & eius grauit cẽdere¬
tur exercitus eleuatis oculis in
rat. tuam opem deuotus effla¬
gito. & si mͥ uictoriam dederis
in hoc certamine. spondeo tibi
quia deinceps erẽdam inte. et
baptizabor in tuo nomine. Qd
cum dixisset: alemanni in fu¬
remeauit ad ꝓpͥa. Tunc accersito
uerat fidelit̾ adimpleuit. & bap¬
tizatus ẽ. cũ gente sua regnisui

Expanded text:
rancorum itaque gens Marcomire mortuo Pharamundum sibi regem constituit. Pharamundo deinde Clodio successit, qui Cameracum cepit, et inde Romanos ejiciens, usque ad Somonam fluvium dilatavit limitem suae dominationis. Post Clodionem regnavit Meroveus, a quo Merovungi vocabantur, qui nunc Franci dicuntur. Post Meroveum regnavit Childericus, et post Childericum Clodoveus. Porro Clodoveus Clotildem, christianissimam puellam et valde speciosam Childerici quondam Burgundiae ducis Clodoveus Childerici filius a beato Remigio Remorum archiepiscopo tali occasione voluit baptizari. Dum quadam die contra Alemannos confligeret, et ejus graviter caederetur exercitus, clevatis oculis in rat, tuam opem devotus efflagito, et si mihi victoriam dederis in hoc certamine, spondeo tibi, quod deinceps credam in te, et baptizabor in nomine tuo. Quod cum dixisset Alemanni in furemeavit ad propria. Tunc accersito verat fideliter adimplevit, et baptizatus est cum gente sua, regni su
Abbreviated transcription (Latin):
niant .i. xp̃m cunctis gentib desi¬
deratum. ut fiat eoꝵ pͥnceps. Ipse
ceps pacis. cuiꝰ regni ñ erit finis.

Expanded text:
ristum cunctis gentibus desideratum, ut fiat eorum princeps. Ipse rum, et princeps pacis, cujus regni non erit finis.
Abbreviated transcription (Latin):
Siber qͥntus tractat de mi¬
steriis rerũ gestarũ ab hel¬
chana usꝙ ad ł ubiscͥptũ
est scĩdit dñs regnũ isrł a te
hodie. & tͣclidit illũd melio¬

Expanded text:
intus tractat de mysteriis rerum gestarum ab Helcana usque ad David, ubi scriptum est: Scidit Dominus regnum tuum a te hodie, et tradidit illud melio
Abbreviated transcription (Latin):
quas. & diuisȩ sunt huc atꝙ illuc.
tum ad uitam p̃parauit. Hoc hely¬
seus post tnͣsitum helyȩ retinuit.
quia sidem incarnationis. ȩccł̃ia pꝰ
ascensionem xͥ reseruauit: ꝑ quã
p̃sentis uitȩ fluctus transire satagit.
S sicut helyseus ñ nͥ inuocato o
potest. Ds ẽ enuim qͥ oꝑatur in nobis.

Expanded text:
quas, et divisae sunt huc atque illuc, tum ad vitam praeparavit? Hoc eEliae retinuit, quia fidem incarnationis Ecclesia post ascensionem Christi reservavit, per quam praesentis vitae fluctus transire satagit; sed sicut Elisaeus non nisi invocato nomine potest. Deus est enim qui operatur in nobis
Abbreviated transcription (Latin):
qͦ & columbam. Qui tollens uni¬
uersa hȩc animalia diuisit: aues
auteni ñ diuisit. Statutus ẽ mo¬
dus ꝓmissi seminis abrahȩ. &i
legis. ꝑ capram eademplebs pec¬
catrix futura. ꝑ arietem eadem
plebs regnatura. Quȩ anumnalia
ĩdeo trima dieuntur. quia per
articula tempoꝵ ab adamusq
ad noe. &᷑ ũdeusꝙ ad abraham.
q inde usꝙ ad lauid. tanqm ter¬
ciam etatem gerens. ille populꝰ
adoleuit. ꝑ turturẽ & columbã
spiritales in eo populo figurati.
sunt. induũdui filii ꝓmissioĩs
&e heredes regni futuri quoꝵ etas
temporalis ĩdeo tacetur. quia me
ditantes ȩt̾na tͣngressisunt tem¬
poralia desideria. S quid ẽ hoc
qd̾ animalia illatria duũdunt᷑.
aduersum se inuicem partib cõ¬
stitictis. nisi q̃d̃ carnales & inppło
ueteri. & nunc int̾ se diuiduntur:
Porro aues idcirco ñ diuiduntur:
quia spiritales inliuisi sunt. seis¬
ma ñ cogitant. nec seolu cuntur
ab hereticis. s pax ẽ in ipsis. siue

Expanded text:
et columbam. Qui tollens universa haec animalia divisit, aves autem non divisit . Statutus est modus promissi seminis Abrae, et islegis; per capram, eadem plebs, etiam peccatrix futura; per arietem, eadem plebs, etiam regnatura. Et quod animalia ideo trima dicuntarticulos temporum usque ad Noe, et inde usque ad Abraham, et inde usque ad David. Tanquam tertiam aetatem gerens ille populus am per turturem et columbam, spiritales in illo populo figurati sunt, individui filii promissionis et haeredes regni futuri, quorum aetas teditantes aeterna, transgressi sunt temporalia desideria. Sed quid est hoc, quod animalia illa trima dividuntur, adversum se invicem partibus constitutis, nisi quod carnales et in populo veteri invicem inter se dividuntur? Porro aves idcirco non dividuntur, quia spirituales indivisi sunt, schisma non cogitant, nec seducuntur ab haereticis, sed est pax in ipsis, sive
Abbreviated transcription (Latin):
rum illũd iussit inscribi. Erat
ꝑ ĩdem tempꝰ apũd antiochiã
hereticus quĩdam p̃sbit̾ nomi¬
ne arrius. qui p̾dicabat filium
creatum. Addebat etiam. erat
stantinus. coãdunari fecit sino¬
dum apũd niceam bithiniȩ ur¬
bem anno incarnationis dñicȩ¬

Expanded text:
rum illud jussit inscribi. Erat rum illud jussit inscribi. Erat per idem tempus apud Antiochiam haereticus quidam presbyter, nomine Arius, qui praedicabat Filium creatum. Addebat etiam quod estantinus coadunari fecit synodum apud Nicoeam Bythiniae urbem anno Incarnationis Domi