comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
enuntiare possit cũ inuestigare non possit: an uͦ
cũ apło exclamare dubitalumus. o altitudo diuiti¬
arũ sapientiȩ & scientie dĩ. quã inscrutabilia iudi
cia eius & inuestigabiles uiȩ eius: dñs dicit ad huc
multa habeo uobis dicere. sed non potestis portare
modo & quamuis continuo ꝓmiserit eis omnẽ ueri
te scimus ut uitelligamꝰ spũ quidẽ scõ. unde pignꝰ
accepimus qui ꝑduc& nos ad omnẽ ueritatẽ sed

Expanded text:
enuntiare possit, cum investigare non possit? An vero enuntiare possit, cum investigare non possit? An vero cum Apostolo exclamare dubitamus, «O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei! quam inscrutabilia sunt judicia ejus, et investigabiles viae ejus» ! Dominus dicit, «Adhuc multa habeo vobis dicere, sed non potestis portare modo:» et quamvis continuo promiserit eis omnem veritte scimus;» ut intelligamus Spiritu quidem sancto, unde pignus accepimus, perduci nos a
Abbreviated transcription (Latin):
ONE DOCE ME IUSTIFICATIONES TOAS. Doce dix̃¬
qui ut habeant quod loquant᷑ tantũ modo meminer̃:
nã utiq iam dixetat. ui corde meo abscondi eloquia
tua : ut non peccem tibi. Iuid ergo adhuc ea quaerit
discere. quae abscondita iam custodit in corde. qđ
me iustificationes tuas. nisi quia eas uult faciendo dis¬
cere. non loquendo tantũ uł memoria retinendo:
qm̃ ergo sicut in aliao psalmo legit᷑. benedictionem
dabit qui legẽ dedit. Ideo benedictus es dnẽ. doce
me inquit iustificationes tuas. Qutꝰ enĩ in corde meo
abscondi eloquia tua ut non peccem tibi. legẽ dedisti:
da&iam benedictionẽ grãe. ut faciendo discã quod
intimando iussisti hec satis suit ut nr̃e mentessine
fastidio nutriant᷑. Alium sermonem desiderant
NIC UERSOS INICIUO SERMONIS NUIOS EST NO¬
bis in psalmo de quo disputamꝰ. IN LABIIS Mre is
est hoc dilectissimi: quid est hoc: quis om̃a iudiciadĩ

Expanded text:
Domine, doce me iustificationes tuas. UtDomine, doce me iustificationes tuas. Utqui ut habeant quod loquantur, tantummodo meminerunt. Nam utique jam dixerat, «In corde meo abscondi eloquia tua, ut non peccem tibi:» Quid ergo adhuc ea quaerit discere, quae abscondita jam custodit in corde? quome justificationes tuas,» nisi quia eas vult faciendo discere, non loquendo vel memoria retinendo? Quoniam ergo, sicut in alio psalmo legitur, «Benedictionem dabit qui legem dedit» ; ideo, «Benedictus es, Domine; doce me,» inquit, «justificationes tuas.» Quia enim in corde meo abscondi eloquia tua, ut non peccem tibi, legem dedisti; da etiam benedictionem gratiae, ut faciendo discam quod intimando jussisti. Haec satis sint, ut vestrae mentes sine fastidio nutriantur: alium sermonem desiderant ers.» 13. Initium sermonis hujus est nobis in psalmo de quo disputamus, hic versus: «In est hoc, dilectissimi? quid est hoc? Quis omnia judicia Dei
Abbreviated transcription (Latin):
uitae. Quis est autt̃ dignus. ex quo ꝑ unũ hominem
petcatũ intrauit in mundũ: & per peccatũ mors &
ita in om̃s homines ꝑtransut In quo om̃s peccauerunt:
sed indebita dĩ miscđia sanatur debita nr̃a miseria.
Nam iste .loquit᷑ & dicit. in toto corde meo ex qui¬
siuite. & hoc unde poss&. nisi eũ aduersũ ad se ipse
conuerter& cui dicit᷑. Ds̃ tu conuertens uinificabis
nos. & ille ꝑditũ querer&. & errantẽ ille reuocara.¬
reuocabo: uide est quod & corrigit uiã suã in custo¬
diendo uerba dĩ. Illo regente. illo faciente neq enĩ
per se ipse poss&: cũ ineremias propheta fateatur &
superius optauit ubi ait: utinã dirigantur uiȩ meȩ:
& hic ubi ad didit: In corde meo abscondi cloquia
tua ut non peccem tibi. continuo diuinũ sibi
auxiliũ. ne corde eius dĩ eloquia sine fructu ab¬
sconderentur. nisi opera iusticiȩ sequerentur: cum
enĩ hoc dixiss& & adiunxit. Be Nedictos es

Expanded text:
vitae . Quis est autem dignus, ex quo per unum hominem vitae . Quis est autem dignus, ex quo per unum hominem peccatum intravit in mundum, et per peccatum mors, et ita in omnes homines pertransiit, in quo omnes peccaverunt ? Sed indebita Dei misericordia sanatur debita nostra miseria. Nam iste qui loquitur et dicit, «In toto corde meo exquisivi te;» et hoc unde posset, nisi eum aversum ad se ipse converteret, cui dicitur, «Deus, tu convertens vivificabis» «nos» , et ille 11, 12. Inde est quod et corrigit viam suam in custodiendo verba Dei, illo regente, illo faciente: neque enim per se ipse posset, cum Jeremias propheta fateatur et superius optavit, ubi ait, «Utinam dirigantur viae meae:» et hic ubi addidit, «In corde meo abscondi eloquia tua, ut non peccem tibi;» continuo divinum quaesivit auxilium, ne in corde ejus Dei eloquia sine fructu absconderenim hoc dixisset, adiunxit: Benedictus es
Abbreviated transcription (Latin):
nouitate: & in hoc corrigit iuuenior uiã suam: in
custodiendo uerba eius: hoc est uerbũ fidei quod p̃¬
dicamus: & ipsa est fides quae per dilectionẽ operat᷑.¬
sed iste iunior populus. gr̃ae filius. homo nouus cantator
cantici noui. heres testamenti noui: Iste iunior non
caim sed abel: non ismahel sed isaac: non esau sed isrł.
non manases sed effreͣm: non bely. sed samubel: non
saul sed dauid. quid adiungat adtendite. In toto
LAS OE AMANDATIS TYIS. Ecce orat ut adn¬
uetur ad custodienda uerba dĩ: in quib dixerat uiã
suã corrigere iuniorẽ: nam utiq hoc est ne repellas
me amandatis tuis: quid est enĩ adõ repelli nisi. ñ.
adiuuari : Mandatis quippe eius rectis atq ardius:
humana non contẽperat᷑ infirmitas. nisi preueniesᷤ
eius adiuu& caritas. Quos autẽ non adiuuat. hos meri¬
to perhibet᷑ repellere & tã quã flammea framea pro¬
hibeant᷑ indigni : ne manũ extendant ad arborem

Expanded text:
novitate conversus; et in hoc corrigit viam suam, in novitate conversus; et in hoc corrigit viam suam, in custodiendo verba ejus: hoc est verbum fidei quod praedicamus , et ipsa est fides quae per dilectionem operatSed iste junior populus, gratiae filius, homo novus, cantator novi cantici, haeres testamenti novi, iste junior non Cain, sed Abel; non Ismael, sed Isaac; non Esau, sed Israel; non Manasses, sed Ephraem; non Heli, sed Samuel; non Saul, sed David; quid adjungat attendite: «In toto,» las me a mandatis tuis.» Ecce orat, ut adjuvetur ad custodienda verba Dei, in quo dixerat viam suam corrigere juniorem. Nam utique hoc est, «Ne repellas me a mandatis tuis:» quid est enim a Deo repelli, nisi non adjuvari? Mandatis quippe ejus rectis atque arduis humana non contemperatur infirmitas, nisi praeveniens ejus adjuvet charitas. Quos autem non adjuvat, hos merito perhibetur repellere, tanquam flammea framea prohibeantur indigni, ne manum extendant ad arborem
Abbreviated transcription (Latin):
famemq perpessus reuersus. ẽ. ad semetipsum
& dixit. Surgã & ibo ad patrẽ meũ: in quo enĩ
correxerit uiã suam. nisi in custodiendo uerbadĩ
que tãquã panẽ paternũ esuriens concupiuit:. Neq
enĩ corriger& uiã suam frat̃ eius senior qui patri
suo dixit: ecce tot annis seruio tibi: & nũquã man¬
datũ tuũ p̃teru. lumior ergo ille correxit uiam
suã quã se ita de prauasse ꝑ uersamq habuisse cori¬
fessus est ut patri dicer&. Lam non sũ dignꝰ uoca¬
ri filius tuus: tercius quoq intellectus mibi occur¬
rit. quẽ quidẽ ego quantũ pro modulo meo sapio
duob superiorib: ante pona Ut senior agnoscat᷑
uetus homo & nouus iunior: senior qui portat ima¬
ginem terreni hominis. iunior qui caelestis quia p̃ualo
prius quod sp̃uale est sed quod animale Seiigd¬
lic& quilib& quantũ ad aetatẽ pertin& corporis an. nosa
uetustate. alexrepitus iunior erit adõ ꝑcepta gratiae

Expanded text:
famemque perpessus, reversus est ad semetipsum, famemque perpessus, reversus est ad semetipsum, et dixit, «Surgam, et ibo ad patrem meum.» In quo enim correxit viam suam, nisi in custodiendo verba Dei, quae tanquam panem paternum esuriens concupivit? Neque enim corrigeret viam suam frater ejus senior, qui patri suo dixit, «Ecce tot annis servio tibi, et nunquam mandatum tuum praeterii.» Junior ergo ille correxit viam suam, quam se ita depravasse perversamque habuisse confessus est, ut patri diceret, «Jam non sum dignus vocari filius tuus» . Tertius quoque intellectus mihi occurrit, quem quidem ego, quantum pro modulo meo sapio, duobus superioribus antepono: ut senior agnoscatur, vetus homo; et novus, junior: senior, qui portat imaginem terreni hominis; junior, qui coelestis: quia «non prius quod spirituale est, sed quod animalelicet quilibet, quantum ad aetatem pertinet corporis, annosa vetustate decrepitus, junior erit ad Deum percepta gratiae
Abbreviated transcription (Latin):
nior: potuit enĩ dicere in quo corrigit homo uiã
suam. aut in quo corrigit uir uiã suam qͦđ plerũq
in scripturis ita ponit᷑: ut a sexu honoratiore. homio
intelligatur. modo locutionis quo significat᷑
aperte totũ: neq enun et femina nonbeata. quę
non abut inconsilio impiorũ: ubi tamen dictũ. ẽ.
beatusuir. Hic uͦ nec homo ait nec uir: sed iuuenior:
numquid desperandus. ẽ. senior:aut in alio cor¬
rigit etiam senior uiã sua: quam incustodiendo
uerbadĩ : An forte ammonitio. ẽ. qua ȩ̨tate po¬
tissimũ fieri debeat. scđm illud quod alibi scrip¬
tum .ẽ: fili aiuuentute tua excipe doctrinã &
usq ad canos inuenies sapientiã : est et alius intel¬
lectus ut ille hic agnoscatur filius euangelicus
iumor. qui profectus a patre in regionẽ longinquã
effudit substantiã suã uiuens cũ meretricibus
ꝓdige : & postea quia porcos pauit: egestatem

Expanded text:
nior? Potuit enim dicere: In quo corrigit homo viam nior? Potuit enim dicere: In quo corrigit homo viam suam? aut, In quo corrigit vir viam suam? quod plerumque in Scripturis ita ponitur, ut a sexu honoratiore homo intelligatur, modo locutionis quo significatur a parte totum. Neque enim et femina non beata quae non abiit in consilio impiorum: ubi tamen dictum est, «Beatus vir» . Hic vero nec Homo ait, nec Vir, sed «junior.» Numquid desperandus est senior? aut in alio corrigit etiam senior viam suam, quam in custodiendo verba Dei? An forte admonitio est, qua aetate potissimum fieri debeat; secundum illud quod alibi scriptum est: «Fili, a juventute tua excipe doctrinam, et usque ad canos invenies sapientiam» ? Est et alius intellectus, ut ille hic agnoscatur filius evangelicus junior, qui profectus a patre in regionem longinquam, effudit substantiam suam vivens cum meretricibus prodige; et posteaquam porcos pavit, egestatem
Abbreviated transcription (Latin):
tuȩ. Iunc iustificationes tuas custodiã & sidere¬
liquisti me. ne gloriarer in me: noli usq ualde.
OS UERSUS Ror̃i isto consideremꝰ in psalmo
& sicut dñs donat: eius sacras litteras pre¬
scrutemur. NQUO CORRISIT IUUENIOR
DIAM SUAM INCSTODIENDO UERBATUA
Interrogat se: respond& sibi: in quo corrigit iu¬
uenior uiã suam: Hucusq interrogatio est: de¬
inde responsio in custodiendo uerba tua sed hoc
loco custodicio uerborũ dĩ. intelligenda est opera¬
tio preceptorũ. Frustra enĩ custodiunt᷑ memoria.
si non custodiunt᷑ & uita. Nam quidã uerba dĩ
teuendo agunt ne obliuiscant᷑. nec agunt uiuen¬
do ut corrigant᷑. Non autẽ ait iste. in quo ex¬
ert& iuuenior memoriã suã: sed in quo corrigit
uiam suã. atq adhoc respondit. in custodiendo uer¬
ba tua neq ullomodo dicenda est uia correcta:
quã diu est uita ꝑ uersa sed quid sibi uult iste iu¬

Expanded text:
tuae;» tunc «justificationes tuas custodiam:» et si deretuae;» tunc «justificationes tuas custodiam:» et si dereliquisti me, ne gloriarer in me, noli usque valde, arissimi, isto consideremus in psalmo, et sicut Dominus donat, ejus sacras Litteras perscrutemur: «In quo corrigit junior viam suam? In custodiendo verba tua.» Interrogat se, et respondet sibi. «In quo corrigit junior viam suam?» huc usque interrogatio est: deinde responsio, «In custodiendo verba tua.» Sed hoc loco custoditio verborum Dei, intelligenda est operatio praeceptorum: frustra enim custodiuntur memoria, si non custodiantur et vita. Nam quidam verba Dei tenendo agunt ne obliviscantur, nec agunt vivendo ut corrigantur: non autem ait iste, In quo exercet junior memoriam suam? sed, «In quo corrigit viam suam?» atque ad hoc respondet, «In custodiendo verba tua.» Neque ullo modo dicenda est via correcta, quamdiu est vita perversa. 2. Sed quid sibi vult iste ju
Abbreviated transcription (Latin):
Nunc uero scđm istã orationẽ corporis axp̃i non
eum reliquid usq ad ualde. quia ds̃ erat in xp̃o
mundũ reconcilians sibi Potest hoc &iam sic in¬
tellegi ut eius ista sit uox. cũ dixiss& in abundan¬
tia sua non mouebor in aeternũ: uelut sua uirtute
confidens ut ostender& ei ds̃ quod non merito eiꝰ
sed in uoluntate sua prestiterat Decori eius uir¬
tutẽ: auertit ab eo faciem suã & factus est contur¬
batus. Inueniens ergo se. net iam presumens de
se:clamat: ne derelinquas me usq ualde: si enim
derelinquisti ut sine adiutorio tuo infirmꝰ appa¬
ream: noli usq ualde ne peream. Tu ergo prece¬
pisti mandata tua custodire nimis. lam de igno¬
rantia me excusare non possũ: sed ism̃ infirinus
sum: Utinã dirigant᷑ uiȩ meȩ ad custodiendas usti¬
ficationes tuas. Tunc non confundar dum respicio
in om̃a mandata tua: Tunc confitebor tibi in direc
tione cordis. in eo quod didicerim iudicia iusticiȩ

Expanded text:
nunc vero secundum istam orationem corporis Christi, non eum reliquit «usque valde;» quia «Deus erat in Christo, mundum reconcilians sibi» . Potest hoc etiam sic intelligi, ut ejus ista sit vox, qui cum dixisset in abundantia sua, «Non movebor in aeternum,» velut sua virtute confidens; ut ostenderet ei Deus quod non merito ejus, sed in voluntate sua praestiterat decori ejus virtutem, avertit ab eo faciem suam, et factus est conturbatus . Inveniens ergo se, nec jam praesumens de se, clamat, «Ne derelinquas me usque valde.» Si enim dereliquisti, ut sine adjutorio tuo infirmus appaream, noli «usque valde,» ne peream. «Tu ergo praecepisti mandata tua custodiri nimis:» jam de ignorantia me excusare non possum; sed quoniam infirmus sum, «utinam dirigantur viae meae ad custodiendas justificationes tuas. Tunc non confundar, dum inspicio in omordis, in eo quod didicerim judicia justitiae
Abbreviated transcription (Latin):
nisi mala pro malis. retribuit autẽ ds̃ ꝓ uide uitã:
gr̃am bonã pro malis: Hanc retributionẽ rogat
qui dicit: Ecce nunc retribue seruo tuo uiuã.
& custodiam uerba tua. Quattuor enĩ retributi¬
ones sunt aut mala pro malis retribuuntur. sicut
ds̃ ignẽ acternũ retributurus est impiis: aut
bona pro bonis sicut regnũ acternũ retributurꝰ
est iustis: aut bona pro bonis sicut xp̃c per grãm
iustificat impiũ: aut mala probonis sicut iudei
per maliciam ꝑsecuti sunt xp̃o. Harũ quattuor
retributionũ duȩ priores ꝑtinent adiusticam
ut retribuant᷑ mala pro malis bona pro bonis.
Tercia ꝑtin& ad miscdiam: ut retribuant᷑ bona ꝓ¬
malis. Quartã ds̃ nescit: nulli enĩ malũ ꝓ bono re¬
tribuit: hȩc autẽ quã tercio loco posuit primitus
necessaria est nisi eiũ ds̃ retribuerit bona pro
malis. n ullo modo. eẽnt. quibus retribuerent bo¬

Expanded text:
nisi mala pro malis, retribuit autem Deus per indebitam nisi mala pro malis, retribuit autem Deus per indebitam gratiam bona pro malis; hanc retributionem rogat qui dicit, «Retribue servo tuo; vivam, et custodibo verba tua.» Quatuor sunt enim retributiones: aut mala pro malis retribuuntur, sicut Deus ignem aeternum retributurus est impiis; aut bona pro bonis sicut regnum aeternum retributurus est justis; aut bona pro malis, sicut Christus per gratiam iustificat impium; aut mala pro bonis, sicut Iudaei per malitiam persecuti sunt Christum. Harum quattuor retributionum duae priores pertinent ad iustitiam ut retribuantur mala pro malis, bona pro bonis; tertia pertinet ad misericordiam ut retribuantur bona pmalis; quartam Deus nescit nulli enim malum pro bono retribuit. Haec autem, quam tertio loco posui, primitus necessaria est: nisi enim Deus retribueret bona pro malis, nullo modo essent quibus retribueret bo
Abbreviated transcription (Latin):
kõn: adiuuare nos debent ad intelligenda se¬
quentia: & enĩ quȩ tãquã ex unius hominis
ꝑsona loquent᷑: mẽbra sunt xp̃i. & ad unum caput
tã quã ad unũ ꝑtinent corpus: nempe superius dix¬
Atodiao seroronts tuos. Si bona probonis
sibi postulauit retribui: iam custodierat uerba dĩ.
Non autẽ dixit retribue seruo tuo quia custodi¬
ui uerba tua : tãquã mercedẽ bonã pro bono obedi¬
entiae flagitar& : sed dixit retribue seruo tuo
uiuam: & custo dibo uerba tua  Quid est aliud qũa
dicere. mortuuͦs ea custodire non posse: Infide¬
les deniq de quibus dicitur sine mortuos sepeli¬
re mortuos suos: qua ꝓpt̃ si mortuos intelligimꝰ
infideles. uiuos autẽ fideles qm̃ iustus ex fide uiuit:
nec posfunt custodire uerba dĩ. nisi per fidẽ quȩ
per dilectionẽ oͣperat᷑. Hanc sibi poposeit qui
dicit : Retribue seruo tuo uiuã & custodiã uer¬
ba tua Ꝙ qm̃ ante fidẽ non bomini debentur

Expanded text:
 adjuvare nos debent ad intelligenda sequentia. Etenim quae tanquam ex unius hominis persona loquuntur, membra sunt Christi, et ad unum caput tanquam unum pertinent corpus. Nempe superius dixtodibo» «verba tua.» Si bona pro bonis sibi retribui postulavit, jam custodierat verba Dei. Non autem dixit, Retribue servo tuo, quia custodivi verba tua; tanquam mercedem bonam pro bono obedientiae flagitaret: sed dixit, «Retribue servo tuo; vivam, et custodibo verba tua.» Quod quid est aliud, quam dicere mortuos ea custodire non posse? infideles videlicet, de quibus dicitur, «Sine mortuos sepelire mortuos suos» . Quapropter si mortuos intelligimus infideles, vivos autem fideles; quoniam justus ex fide vivit , nec possunt custodiri verba Dei nisi fide, quae per dilectionem operatur : hanc sibi poscit qui dicit, «Retribue servo tuo; vivam, et custodibo verba tua.» Et quoniam ante fidem non homini debentur
Abbreviated transcription (Latin):
legitur Ibi enim est aganiꝰ quod est nimis hic¬
est autẽ sphodra: quod est ualde: sed aliquando
ut dixi nimis pro eo quod est nimis & dictũ in¬
uenimus & dicimus: unde non nulli &iã latini
codices non babent: tu precepisti mandata tua
custodire nimis sed ualde. Ualde itaq precepit
sed humilis pietas uel pia humilitas & fides: Non
in meinor grãe quod adiungat ad tendite UTI
quidem tu. sed utinã quod precepisti fiat mͥ:
ubi audis utinã. uocem optantis agnosce. & ag¬
nita uoce optantis: de pone suꝑbiam presumen¬
tis. quis enĩ se dicat optare. quod sic hab& in
arbitrii potestatẽ. ut nullo indigens adium̃to
id possit efficere  Ergosic optat homo quod precipit as
ut d& ipse qui precepit. rogandus est dĩ quod p̃ci¬
cipit ds A quo enĩ optandũ est. nisi ab illo aquo
patre luminũ ome datũ optimũ. & om̃e donũ
perfectũ sca scriptura teste desendit de sursũ

Expanded text:
legitur. ibi enim est ἄγαν, quod est nimis, hiclegitur. ibi enim est ἄγαν, quod est nimis, hic autem est σφόδρα quod est ualde. sed aliquando, ut dixi, {nimis} pro eo quod est ualde et dictum invenimus, et dicimus: unde nonnulli etiam latini codices non habent, «Tu praecepisti mandata tua custodiri nimis:» sed, «valde.» Valde itaque praecepit . «vers.» 5. Sed humilis pietas vel pia humilitas, et fides non immemor gratiae, quid adjungat attendite: «Utiquidem tu, sed utinam quod praecepisti fiat mihi. Ubi audis «Utinam,» vocem optantis agnosce; at agnita voce optantis, depone superbiam praesumentis. Quis enim se dicat optare quod sic habet in arbitrii potestate, ut nullo indigens adjumento id possit efficere? Ergo si optat homo quod praecipit Deus; ut det ipse quod praecipit, rogandus est Deus. A quo enim optandum est, nisi ab illo, a quo «Patre luminum omne datum optimum et omne donum perfectum,» sancta Scriptura teste, «descendit» ?
Abbreviated transcription (Latin):
quã diuinũ eloquiũ quod legimus atq cantamꝰ.
Tn precepisti mandata tua custo dire nimis: Nisi
nos non greca elatio sed ueratio reuocaro Ni¬
mis quippe dicitur. quicquid plus fuerit quã
oport&. Nam parũ & nimiũ duo sunt int᷑
se contraria parum est: quod minus est quam
oport& nimium plus est quam oport&: horũ
in medio modus est: quod dicitur satis est. Cum
utiq uti le sit in uita & moribus amplius quam
oport& nihil om̃ino faciamus: profecto uerã. eẽ
sententiã nequid nimis. fateri potius quã negare
debemus sed aliquando latina lingua hoc uerbo
sic abutitur: ut nimis pro eo quod est ualde : po¬
sitũ inueniamus in literis sacris & ponamꝰ in ser¬
monib nr̃is. Nam & hic precepisti mandata¬
te intelligimus : & nimis te diligo. si alicui haris¬
simo dicimus: non utiq plus quã oport& sed ual¬
de nos diligere intelligi uolumus. Deniq illa

Expanded text:
quam divinum eloquium, ubi legimus atque cantamus, quam divinum eloquium, ubi legimus atque cantamus, «Tu praecepisti mandata tua custodiri nimis;» nisi nos non graeca elatio, sed vera ratio revocaret. Nimis quippe dicitur, quidquid plus fuerit quam oportet. Nam parum et nimium duo sunt inter se contraria. Parum est quod minus est quam oportet; et nimium, plus quam oportet. Horum in medio modus est, quod dicitur, Sat est. Cum itaque utile sit in vita et moribus, ut amplius quam oportet nihil omnino faciamus; profecto veram esse sententiam, «Ne quid nimis,» fateri potius quam negare debemus. Sed aliquando latina lingua hoc verbo sic abutitur, ut nimis pro eo quod est valde, et positum inveniamus in Litteris sacris, et ponamus in sermonibus nostris. Nam et hicte intellegimus, et nimis te diligo, si alicui carissimo dicimus non utique plus quam oportet, sed ualde nos diligere intellegi uolumus. denique illa
Abbreviated transcription (Latin):
Utinã dirigantur uiȩ meę̧ ad custo¬
diendas iustificationes tuas. Iunc non confundar
dum respicio in om̃a mandata tuaͦ. Quis est qui hȩc
dicit nisi unũ quotq. mõbrũ xp̃i. nel potius uni¬
uersũ mẽbrũ xp̃i. & quid est tu precepisti man¬
data tua custodire nimis utrũ nimis precepis¬
ti. an ninis custodiri: quod lib& eorũ intelli¬
gamus contra illã memorabilẽ nobilemq sen¬
tentiam hoc dictũ uid&ur. quã greci laudant
in sapientibus suis. & latini laudando consenti¬
unt : Nequid nimis: Si enĩ hoc uerum est
ut quid nimis fiat: Quomodo uerũ est quod hic
dicit᷑ tu precepisti mandata tua custodire nimis:
quando ds̃ aliquid uelnimis preciper& uł nimis
custodiri uell&. si om̃e nimiũ reprebetisione
dignũ. eẽ diceremus: Ergo nos ulla grecorũ
sapientium auctoritas terr& intuentes qͦd
scriptũ est. Nonne stultã fecit ds̃ sapientiã
huius mundi  sed potius istam sententiã falsam
esse credereinus. qu a dictũ est nequid nimis:

Expanded text:
antur viae meae ad custodiendas justificationes tuas. Tunc non confundar, dum inspicio in omnia mandata tua?» Quis est qui hoc dicit, nisi unumquodque membrum Christi, vel potius universum corpus Christi? Et quid est, «Tu praecepisti mandata tua custodiri nimis?» utrum, «nimis praecepisti;» an, «nimis custodiri?» Quodlibet horum intelligamus, contra illam memorabilem nobilemque sententiam hoc dictum videtur, quam Graeci laudant in sapientibus suis, et Latini laudando consentiunt: «Ne quid nimis» . Si enim hoc verum est, ut ne quid nimis fiat; quomodo verum est quod hic dicitur, «Tu praecepisti mandata tua custodiri nimis?» quando Deus aliquid vel nimis praeciperet, vel nimis custodiri vellet, si omne nimium reprehensione dignum esset? Diceremus ergo nos nulla graecorum sapientium auctoritate teneri, intuentes quod scriptum est, «Nonne stultam fecit Deus sapientiam hujus mundi» ? et potius istam sententiam falsam esse crederemus, qua dictum est, «Ne quid nimis»,
Abbreviated transcription (Latin):
custodire nimis. tamquã dicer& gam legẽ accepi:
iam noui: Tu enĩ precepisti mandata tua custodire
nimis & mandata tua sc̃a & iusta & bona sed
peccatũ per bonũ mihi operabit᷑ mortẽ: nisi
adiuuer gr̃a. Utinã ergo dirigant᷑ uiȩ meae.¬
ad custodiendas iistificationestuas. TUNCNΟΝ
COΝFΥMDΑRCUΟUERSPEXERO IN GÕnBOS

Expanded text:
egem accepi, jam novi; tu enim praecepisti mandata tua custodiri nimis: et mandata tua sancta, et justa, et bona; sed peccatum per bonum mihi operatur mortem , nisi adjuvet tua gratia. «Utinam» ergo «dirigantuad custodiendas iustificationes tuas tunc non confundar cum perspexero in omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
ET TESTIMONIATUA MEDITATIO MEA EST.
Et consiliommeuo istificationestoꝑ.
Retole quod superius cõmendaui: testimonia:
tua. eẽ. martyria retole in iustificationibus dñi
nullã. eẽ. difficiliorẽ & mirabiliorẽ : quã ut suos
quisq diligite inimicos. Si ergo excercitabatur
corpus xp̃i. ut & martyria eius meditaret᷑. & dili¬
ger& eos a quib obprobantib & contẽpnentibus
propt᷑ ipsa martyria ꝑsetutiones patiebant᷑. Non
enĩ prose sicut iam cõmendauimus. sed pro ipsis
potius orabat dicens. aufer ame obprobriũ & con¬
tẽp̾tũ. Sederunt ergo principes & aduersum me
loquebant᷑: seruus tuus excercebat᷑ in iustificationib
tuis. Que dã modũ nam & testimonia tua meditatio:

Expanded text:
et testimonia tua meditatio mea est, et consilium meum justificationes tuae.» Recole quod superius commendavi testimonia esse martyria. Recole in justificationibus Domini nullam esse difficiliorem et mirabiliorem, quam ut suos quisque diligat inimicos. Sic ergo exercebatur corpus Christi, ut et martyria ejus meditaretur, et diligeret eos a quibus opprobrantibus et contemnentibus propter ipsa martyria persecutiones patiebatur. Non enim pro se, sicut jam commendavimus, sed pro ipsis potius orabat dicens, «Aufer a me opprobrium et contemptum. Sederunt» ergo «principes, et adversum me loquebantur: servus autem tuus exercebatur in justificationibus tuis.» Quonam modo? «Na
Abbreviated transcription (Latin):
cesserantꝰ. habuissent tempus reuertendi. Nuic autẽ
meliorẽ appetunt idest cęlestẽ Ideo non confundit᷑
de his ds̃ uocari ds̃ eorũ preparauit enĩ eis ciuitatem
& illud quod legimus quãdiu sumus in corpore pe¬
regrinam᷑ ad ño : potest intelligi hoc non eẽ. om̃ium.
sed fideliũ. Non enĩ om̃iũ est fides & uidemꝰ quid
bis uerbis apostolus adiungat. Cũ enĩ dixiss& qua

Expanded text:
cesserant, habuissent tempus revertendi; nunc autem cesserant, habuissent tempus revertendi; nunc autem meliorem appetunt, id est coelestem: ideo non confunditur de his Deus vocari Deus eorum; praeparavit enim eis civitatem» . Et illud quod legimus, «Quamdiu sumus in corpore, peregrinamur a Domino;» potest intelligi hoc non esse omnium, sed fidelium: «Non enim omnium est fides» . Et videmus quid his verbis Apostolus jungat. Cum enim dixisset,
Abbreviated transcription (Latin):
quod est ab om̃i controuersia liberius. non omnis
homo possit hoc dicere sed cui patria ꝓmissa est
aeterna in celis. Hoc scio quia tẽp̾tatio est uita
humana suꝑ terrã. & iugũ graue est super filios
adam. Uerum me plus delectat. scđm istã dispu¬
tare sententiã. ut ideo nos in terra inquilinos uł
in colas. ẽẽ. dicamꝰ. quia suꝑnã patriã unde pignꝰ¬
Nam & ille qui in alio psalmo dicit. inquilinus
ego sũ apud te & peregrinus. sicut om̃s patres mei:
iustosproculdubio uult intelligi. qui eũ tẽpore p̃¬
cesserunt: & in hac peregrinatione gemitu pio suꝑne
patrie suspirarunt De quib scriptũ est ad hebre¬
os scđm fidem mortui sunt hiom̃s : cũ non accepis¬
sent ꝓmissiones. sed longe eas uidentes. & salutantes.
& confitentes. quia hospites & peregrini sunt super
terrã Qui enĩ talia dicunt. ostendunt quia patriam
quaerunt: & siquidem eius memores essent: aqua dis¬

Expanded text:
quod est ab omni controversia liberius, non omnis quod est ab omni controversia liberius, non omnis homo possit hoc dicere, sed cui patria promissa est aeterna in coelis: hoc scio, quia tentatio est vita humana super terram ; et jugum grave est super filios Adam . Verum me plus delectat secundum istam disputare sententiam, ut ideo nos in terra inquilinos vel incolas esse dicamus, quia supernam patriam, unde pignNam et ille qui in alio psalmo dicit, «Inquilinus ego sum apud te et peregrinus, sicut omnes patres mei» justos procul dubio vult intelligi, qui eum tempore praecesserunt, et in hac peregrinatione gemitu pio supernae patriae suspirarunt. De quibus scriptum est ad Hebraeos: «Secundum fidem mortui sunt hi omnes, cum non accepissent promissiones, sed longe eas videntes et salutantes, et confitentes quia hospites et peregrini sunt super terram. Qui enim talia dicunt, ostendunt quia patriam quaerunt. Et si quidem ejus memores essent a qua dis
Abbreviated transcription (Latin):
Ex pectationi caritatisurȩ de sequentibus huius
maximi psalmi sermo reddendus est absq illo uer¬
su silic& ubi ait. Incola ego sũ in terra. ne abscon¬
das ame mandata tua. siue ut nonnulli codices ha¬
bent. inquilinus ego sũ in terra quod enĩ est in
greco parechos: aliqui nr̃i inquilinus aliqui in cola
tion nũqu̾ã & iam aduena inter pretati sunt. Inqui
lini non habentes propriã domũ. habitant in alie¬
no: Incolȩ autẽ uł aduene utiꝗ. aduentici perhi¬
bent᷑ ubi magna de anima exorit᷑ questio. Neq
enĩ scđm corpus dictũ uideri potest. incola. uel
aduena uel inquilinus sũ in terra. cũ de terra
corpus originẽ ducat sed hac profundissimã questi¬
onẽ: nilnl audeo definire. Siue enĩ ꝓpt̾ animã
quae absit ut putet᷑ ex terra merito dici potuerit
inquilinus uel inicola uł aduena ego sũ in terra:
siue scđm totũ hominẽ. quia para dysi aliquando
ciuis fuit. ubi utiq non erat qui ista dicebat. siue

Expanded text:
Exspectationi Charitatis vestrae de sequentibus hujus maximi psalmi sermo reddendus est, ab illo versu scilicet, ubi ait, «Incola ego sum in terra; non abscondas a me mandata tua:» sive, ut nonnulli codices habent, «Inquilinus ego sum in terra.» Quod enim est in graeco πάροικος, aliqui nostri «inquilinus,» aliqui «incola,» nonnunquam etiam «advena» interpretati sunt. Inqulini non habentes propriam domum, sed habitantes in alieno. incolae siue aduenae utique aduenticii perhibentur. Ubi magna de anima exoritur quaestio. Neque enim secundum corpus dictum videri potest, «Incola,» vel «advena,» vel «inquilinus sum in terra;» cum de terra corpus originem ducat. Sed in hac profundissima quaestione nihil audeo definire. Sive enim propter animam quae absit ut putetur ex terra merito dici potuerit, «Inquilinus,» vel «incola,» vel «advena ego sum in terra;» sive secundum totum hominem, quia paradisi aliquando civis fuit, ubi utique non erat qui ista dicebat; sive
Abbreviated transcription (Latin):
manserit non auditor obliuiosus factus. sed factor
operis. Inc beatus in facto suo erit lalem se iste
uult. eẽ. ut inspiciat tãqũa in speculo mandata
dĩ & non confundatur: quia non auditor tantum
eorũ uult eẽ sed factor Propterea optat dirigi
uias suas ad custodiendas iustificationes dĩ: unde di¬
rigi nisi de gr̃a dĩ : Alioquin in lege dĩ habebit
non ubi gratuletur sed ubi confundat᷑. si uoluerit
mandata inspicere : quae non facit. ConITEBOꝵR

Expanded text:
manserit, non auditor obliviosus factus, sed factor operis, hic beatus in facto suo erit» . Talem se iste vult esse, ut inspiciat tanquam in speculo mandata Dei, et non confundatur; quia non «auditor» eorum tantum vult esse, sed «factor.» Propterea optat dirigi vias suas ad custodiendas justificationes Dei. Unde dirigi, nisi gratia Dei? Alioquin legem Dei habebit, non ubi gratuletur, sed ubi confundatur, si voluerit mandata inspicere, quae non facit. 4. «ver
Abbreviated transcription (Latin):
in libro aecdesiastico. Hec dicetis in confessione.:
opera diũ uniuersa qm̃ bona ualde: confitebor tibi
inquit in directione cordis: utiq si dirigantur uiȩ
meae : Confitebor tibi qm̃ tufecisti & tua laus. ẽ.
ista non mea. Iunc enĩ confitebor in eo quod didi¬
cerim iudicia iusticiȩ tuae: Si directũ cor babe¬
bo directis uidelic& uiis meis ad custo diendas iusti¬
ficationes tuas. Nam quid mihi proderit quod
ea didicerim si corde ꝑuerso uias habebo prauas:
non enĩ lȩtabor in eis sed accusabor ab eis. Dem
uie meȩ ad custodiendas iustificationes tuas. lunc
non confundar. dum inspicio in om̃a mandatatua.
& confitebor tibi in directione cordis. & iustifi¬
cationes tuas custodiam: sed quides quod sequitur:
NE De RElinoyas me osgye ualoe: Uel
sicut non nulli codices habent: usq nimis pro eo
quod est ualde hoc uerbũ grecũ est. & hic idem¬

Expanded text:
ec dicetis in confessione, Opera Domini universa quoniam bona valde» . «Confitebor,» inquit, «tibi in directione cordis.» Utique si dirigantur viae meae, confitebor tibi, quoniam tu fecisti, et tua laus est ista, non mea. Tunc enim «confitebor in eo quod didicerim judicia justitiae tuae,» si directum cor habebo, directis videlicet viis meis ad custodiendas justificationes tuas. Nam quid mihi proderit quod ea didicerim, si corde perverso vias abibo pravas? non enim laetabor in eis, sed accusabor ab eis. 5. viae meae ad custodiendas justificationes tuas: tunc non c«confitebor tibi in directione cordis,» et «justificationes tuas custodiam.» Sed quid est quod sequitur? «Ne derelinquas me usque valde;» vel, sicut nonnulli codices habent, «usque nimis,» pro eo quod est «valde:» nam hoc verbum graecum est et hic id e
Abbreviated transcription (Latin):
se finire. cuius magnitudo finem non potest
habere Noli ergote putare eũ. ouius magni¬
tudinis finis non est: sufficient̃ posse laudare
Nonne ergo melis est ut quomodo ipse non
finitur. nec laus ipsius finiatur: lilius mag¬
nitudo sine fine est: & tua laudatio sine fine
sit De magnitudine ei quia dictũ est ẽ mag¬
nitudinis enis non est finis. De tualaude quide
laudis non erit finis Non eñi cũ mortuus fueris
in hac carne: desines laudare dm̃i dictũ est
quidem. non mortur laudabunt te dñe. sed
illi de quibus dicit᷑: amortuo uelut qui non
sit. pertt confessio Non illi de quibus ait. qui
credit in me : licet moriat᷑ uiuet. Quia ds̃ abra¬
ham & ds isaac. & ds iacob: non est mortuorũ
sed uiuorũ. Si eñi nũ quã nisi ipsius eris: mĩquã

Expanded text:
se finire, cujus magnitudo finem non potest se finire, cujus magnitudo finem non potest habere. Noli ergo te putare eum cujus magnitudinis finis non est, sufficienter posse laudare. Nonne ergo melius est ut quomodo ipse non finitur, nec laus ipsius finiatur? Illius magnitudo sine fine est, et tua laudatio sine fine sit. De magnitudine ejus quid dictum est? «Magnitudinis ejus non est finis.» De tua laude quid?laudis non erit finis. Non enim cum mortuus fueris in hac carne, desines laudare Dominum. Dictum est quidem, «Non mortui laudabunt te, Domine» : sed illi de quibus dicitur, «A mortuo, velut qui non sit, perit concredit in me, licet moriatur, vivit . Quia et Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob non est mortuorum, sed vivorum. Si enim nunquam nisi ipsius eris, nunquam a
Abbreviated transcription (Latin):
Siue ergo in eius donis. siue in eiꝰ flagellis: laud̃a
tu Laus flagellantis. medicina est uulneris.
Per singulos in quit dies benedi cã te Prorsus ꝑ
singulos dies. fratres benedicite. om̃ino qunioquid
acciderit. benedicite dm̃. Et eñ ne accedat
aliquid quod ferre non potestis ipse facitꝰ Idõ
cũ timore debes esse. quando tibr bene est mneq
de ad hoc parare. quasi ut nũ quã tempteris:
Di eñi nũ quã temptaris: num quã ꝓbaris Non¬
ne melius est temptari & probari: quã non tẽp¬
tatum reꝑbari : Et laudabo nomen tuũ in scłm
Quantũ dicturus erat quae uerba quaesituras.
Quantã conceptionẽ in clusit: in uno ualde.
cogita quantũ uis. Quando aut̃ potest cogitari.
qui capi non potest : laudabilis est ualde. & mag¬
nitudinis eius non est finis: Idõ dixit ualde.
quia magnitudinis eius non finis ne forte in¬
cipias uelle laudare : & puites te laudando pos¬

Expanded text:
Sive ergo in ejus donis, sive in ejus flagellis, lauda Sive ergo in ejus donis, sive in ejus flagellis, lauda tu. Laus flagellantis, medicina est vulneris. «Per singulos,» inquit, «dies benedicam te.» Prorsus per singulos dies, fratres, benedicite; omnino quidquid acciderit, benedicite Deum. Etenim ne accidat aliquid quod ferre non potestis, ipse facit. Ideo cum timore debes esse, quando tibi bene est; neque te ad hoc parare, quasi ut nunquam tenteris. Si enim nunquam tentaris, nunquam probaris. Nonne melius est tentari et probari, quam non tentatum reprobari? «Et laudabo nomen tuum in saecuQuantum dicturus erat? quae verba quaesiturus? Quantam conceptionem conclusit in uno «valde?» Cogita quantum vis. Quando autem potest cogitari, qui capi non potest? «Laudabilis» est «valde; et magnitudinis ejus non est finis.» Ideo dixit, «valde;» quia, «magnitudinis ejus non est finis:» ne forte incipias velle laudare, et putes te laudando pos
Abbreviated transcription (Latin):
qui & illud & illos dedit: Et ipsi filii p̃senti scło pe¬
merunt: agnoscendi & recipiendi in futuro Ille
tamen uir habens aliud unde gauderet: in quo
uerũ erat quod modo cõmemorauimus. ꝑfingulos
dies benedicam te Num quid quia ille dies quo
totum perierat tristis inluxit. idõ lux interior
in corde defecit  Stetit quippe illa luce & ait
Dñs dedit. dñs abstulit. sicut dño placuit ita factũ
est. sit nonien dñi benedictũ. Ergo ꝑsingulos dies
laudauit. qui etiã in die tam tristi laudauit. Bre¬
ue magisteriũ est. ut semꝑ laudes dm̃i. ueroq. cor¬
de non falso dicas. benedicam dnt̃m in otm̃i tẽpore¬
̃ semꝑ laus eiꝰ in ore meo Breue magisteri ũ est:
scibie& ut noueris eũ miseri cordit᷑ dare oũdat :
misericordit̃ auferre cũ tollit. Nec te credas
amiscdã eiꝰ derelinqui. qui tibi aut blandit᷑ dando
ne de ficias: aut corripit exultantẽ ne pereas:

Expanded text:
qui et illud et illos dedit. Et ipsi filii praesenti saeculo pequi et illud et illos dedit. Et ipsi filii praesenti saeculo perierunt, agnoscendi et recipiendi in futuro. Ille tamen vir habens aliud unde gauderet, in quo verum erat quod modo commemoravimus, «Per singulos dies benedicam te;» numquid quia ille dies quo totum perierat, tristis illuxit, ideo lux interior in corde defecit? Stetit quippe in illa luce, et ait: «Dominus dedit, Dominus abstulit; sicut Domino placuit, ita factum est: sit nomen Domini benedictum» . Ergo per singulos dies laudavit, qui etiam in die tam tristi laudavit. Breve magisterium est, ut semper laudes Deum, veroque corde, non falso dicas: «Benedicam Dominum in omni tempore; semper laus ejus in ore meo» . Breve magisterium est, scilicet ut noveris eum misericorditer dare cum dat, misericorditer auferre cum tollit; nec te credas a misericordia ejus derelinqui, qui tibi aut blanditur dando, ne deficias; aut corripit exsultantem, ne pereas.
Abbreviated transcription (Latin):
ut hiominus. nos delect& esse im ipsa luce Nune
autẽ ꝑ aestatem uidetis quia magis eũ locũ quacs¬
uimus: ut in illa luce non staremus. In do autẽ tuo
quando stas & in lumine ueritatis eiꝰ delectaris. non
quaeris locũ quo ad eũ accedas sed consientia ac¬
cedit consoientia recedit: Quod dictum. Recodlite
ad eũ & in luminamini. animo dictũ est: non uehi¬
culo Affectibus dictum est non pedibus Et cum
in eo stabis aestus non patieris. Sp̃s enĩ spirabit
tibi. & sub alis eius spfrabis Uides ergo habere te.
quomodo delecteris ꝑ singulos diest nec te en im
dimittet ds̃ tuus. etiã si aliquid triste accideritꝰ
Quã enĩ triste erat. quod sc̃õ uiro iob acciderat.
quã repente. quã multa mala quẽ ad modũ om̃ia
de quibus gaudere putabatur. non dequibus gaude¬
bat. di abolo temptante subtracta sunt. quẽ admo¬
dum & filii mortui sunt Peruit quod seruabatur.
perierunt quibus seruabat᷑. nec tamen perut:

Expanded text:
ut hieme nos delectet esse in ipsa luce: nunc ut hieme nos delectet esse in ipsa luce: nunc autem per aestatem videtis quia magis eum locum quaesivimus, ut in ipsa luce non staremus. In Deo autem tuo quando stas, et in lumine veritatis ejus delectaris, non quaeris locum quo ad eum accedas; sed conscientia accedit, conscientia recedit. Quod dictum est, «Accedite ad eum, et illuminamini» : animo dictum est, non vehiculo; affectibus dictum est, non pedibus. Et cum in eo stabis, aestus non patieris. Spiritus enim spirabit tibi, et sub alis ejus sperabis . 4. Vides ergo habere te quomodo delecteris per singulos dies. Non enim te dimittet Deus tuus, etiam si aliquid triste acciderit. Quam enim triste erat, quod sancto viro Job acciderat! Quam repente, quam multa mala! quemadmodum omnia de quibus gaudere putabatur, non de quibus gaudebat, diabolo tentante subtracta sunt! quemadmodum et filii mortui sunt! Periit quod servabatur, perierunt quibus servabatur; nec tamen periit
Abbreviated transcription (Latin):
bonus nisi unus ds̃ Nam quã sit secara ista laudatio
& quã sit seturũ. hoc bene intellige de ipso bono
Nam si gaudes de bono quod tibi accidit ꝑ diem:
fortasse transit alio die bonũ hoc unde gaudes
Bene mibi fuit. bonũ diem duxi. quia forte lucra
uenerunt. aut inuitatus es aut inepulis diu
fuisti Gaudes quia in epulis diu fiuisti: alter te
dolet qui a non erubuisti. Uerũ tamen de quo¬
cũq tali bono gaudeas: certe transitorium est
Si aut̃ gaudeas in dño dõ tuo. audies decentem
scripturam: delectare in dũo: tanto firmius gaude¬
bis. quanto est ille certior in quo gaudebis. Si eũ
gaudes de num mo: times furem. Si autẽ gaudes
de dõ: qui d times ne tibi quisquã auferat dm̃ e dm̃
tibi nemo aufert. si tu eũ non dimiseris. Non eñĩ
sic est dsꝰ quo modo lux ista de caelo fulgens. Non
quando uolumus ad eam accedimus: quia non in
omii loco lucet. Per infiriitatem nr̃am forte fiti

Expanded text:
bonus, nisi unus Deus» ? Nam quam sit secura ista laudatio, bonus, nisi unus Deus» ? Nam quam sit secura ista laudatio, et quam sit securum hoc bene, intellige de ipso bono. Nam si gaudes de bono quod tibi accidit per diem, fortasse transit alio die bonum hoc unde gaudes. Bene fuit mihi, bonum diem duxi: quia forte lucra venerunt, aut invitatus es, aut in epulis diu fuisti. Gaudes, quia in epulis diu fuisti; alter te dolet, quia non erubuisti. Verumtamen de quocumque tali bono gaudeas, certe transitorium est. Si autem gaudeas in Domino Deo tuo, audies dicentem Scripturam: «Delectare in Domino» . Tanto firmius gaudebis, quanto est ille certior in quo gaudebis. Si enim gaudes de nummo, times furem; si autem gaudes de Deo, quid times? Ne tibi quisquam auferat Deum? Deum tibi nemo auferet, si tu eum non dimiseris. Non enim sic est Deus, quomodo lux ista de coelo fulgens. Non quando volumus ad eam accedimus quia non in omni loco lucet. Per infirmitatem nostram forte fit,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsingulos dies. ut cũ finiti fuerint singulidies. &
uenerit sine fine unus dies. easex laudibus in laudẽ:
sicut ex uirtutibus in uirtutẽ. Per singulos inquit
dies benedicam te. non transiet dies. quo te non
benedicam: Nec mirũ est si lacto die tuor benedicis
dm̃ tuũ Quid s̃ forte aliquis in luxerit tristis dies.
sicut se habent humanae res. sicut est abundantia
scandalorũ. sicut est inultiplicatio temptatioriũ ÷ quid
siergo aliquid accidat. tristie homini. d esi nes lauda¬
re dm̃. desi nes benedicere creatorẽ tuũ : Si desines:
mentitus es dicendo ꝑ singulos dies benedicam te dñe
Si autẽ non desines. & si tibi uidetur in die tristimae
erit tibi in do̾ tuo bene Est eñĩ & quando tibi male
et ubi tibi bene est: Si eñi in aliquo malo male est
tibi: ꝓcul dubio in aliquo bono betie tibi erit. Et
quid tam bonũ. quã ds̃ tuus: de quo dictũ est. nemo

Expanded text:
per singulos dies; ut cum finiti fuerint singuli dies, et per singulos dies; ut cum finiti fuerint singuli dies, et venerit sine fine unus dies, eas ex laudibus in laudem, sicut ex virtutibus in virtutem . «Per singulos,» inquit, «dies benedicam te;» non transiet dies quo te non benedicam. Nec mirum est si laeto die tuo benedicis Deum tuum. Quid, si forte illuxerit aliquis tristis dies, sicut se habent humanae res, sicut est abundantia scandalorum, sicut est multiplicatio tentationum? Quid si ergo aliquid accidat triste homini? desines laudare Deum? desines benedicere Creatorem tuum? Si desines, mentitus es dicendo, «Per singulos dies benedicam te, Domine.» Si autem non desines, etsi tibi videtur in die tristi male, erit tibi in Deo tuo bene. Est enim, et quando male est tibi, ubi bene tibi sit. Si enim in aliquo malo male est tibi, procul dubio in aliquo bono bene tibi erit. Et quid tam bonum, quam Deus tuus; de quo dictum est: «Nemo
Abbreviated transcription (Latin):
ipsi dauid. Et qm̃ dictus est d̾auid. qui uenit ad nas
ex semine dauid : Ipse aut̃ rex nr̃ est. regens nos &
popuilũ dr̃. unde & ipsi apłi crediderunt. & multae
ee clesiae primae factae sunt. facientes in multis
bominũ milibus. quomodo ex euangelio diues unus
audunt & tristis abscessit. id est uendentes om̃ia
que habebant. & distribuentes pauperibus & ꝑfecti¬
onẽ in dño requirentes Cum ergo laudasset ipsũ
In scłm aut̃ scłi: in aet̾num Modo ergo incipe
laudare: si in aet̾num laudaturus es. Qui laudare
non uult in transitu huius scłi: obmutescet cũ uene¬
rit scłni scłi. Proinde sequentibus uersibus prope
hoc dixit. ne quis etiam aliter intelligeret quod
ait laudabo nomen tuũ in scłm. & quȩrer& aliua
scłm quando laudaret: Per singulos inquit dies. be¬
nedicam te. Lauda ergo & benedio dñm dm̃ tuũ.

Expanded text:
ipsa David.» Et quoniam dictus est David, qui venit ad nos ipsa David.» Et quoniam dictus est David, qui venit ad nos ex semine David , ipse autem rex noster est, regens nos, et populum Dei, unde et Apostoli ipsi crediderunt, et multae Ecclesiae primae factae sunt, facientes in multis hominum millibus quod modo in Evangelio dives unus audivit, et tristis abscessit ; id est, vendentes omnia quae habebant, et distribuentes pauperibus, et perfectionem in Domino requirentes : cum ergo laudaret ipsum culi,» In aeternum. Modo ergo incipe laudare, si in aeternum laudaturus es. Qui laudare non vult in transitu hujus saeculi, obmutescet cum venerit saeculum saeculi. Proinde sequentibus versibus prope hoc dixit. 3. «vers.» 2. Ne quis etiam aliter intelligeret quod ait, «Laudabo nomen tuum in saeculum;» et quaereret aliud saeculum, quando laudaret: «Per singulos,» inquit, «dies benedicam te.» Lauda ergo et Benedic Dominum Deum tuum
Abbreviated transcription (Latin):
AUDARE UOBISCŨ DÑM DESIDERA¬
uiMus: Et qm̃ hoc concedere dignatus est: ut
lauis quã illi dicimus habeat Ordinẽ suum. ne forte
aliquo excessu quẽ laudat offendat: melius iter
laudis in scriptura dĩ quęrimus. & ab ipsa uia: nec
in dexterã uec in sinistrã digrediamur. Audeo eñi
dicere caritati ur̃ȩ. ut bene ab homine laudetur
as: Landabit se ipse ds̃ Et quia dignatus est laudare
se idõ inuenit homo quẽ ad modũ laudet eum Neq
eni hoc potest dici dõ. quod dictũ est homi ni: non te
laudet os tuiuꝰ. Ut eñĩ se laudet homo: arrogan¬
tia est. Ut ds̃se laudet: miscda est: Prodest amare:
quẽ laudamus. Bonum aniando: nos meliores efficr
enm: laudando se amabilem facit. & in eo nobis
consulit. quia se amabilem facit. Exo̾rtat᷑ ergo
cor nr̃m in laudem suam. & spũ suo impleuit ser¬
tis in choatam esse laridem dĩ: & usq ad finẽ psalmi
laus ipsa ꝓducit᷑. Peniq. titulus psalmi est. laus

Expanded text:
audare vobiscum Dominum desideravimus: et quoniam hoc concedere dignatus est; ut laus quam illi dicimus habeat ordinem suum, ne forte aliquo excessu quem laudat offendat, melius iter laudis in Scriptura Dei quaerimus, ne ab ipsa via, nec in dexteram nec in sinistram digrediamur. Audeo enim dicere Charitati vestrae: ut bene ab homine laudetur Deus, laudavit se ipse Deus; et quia dignatus est laudare se, ideo invenit homo quemadmodum laudet eum. Neque enim hoc potest dici Deo, quod dictum est homini, «Non te laudet os tuum» . Ut enim se homo laudet, arrogantia est: ut Deus se laudet, misericordia est. Prodest amare quem laudamus; bonum amando, nos meliores efficimeum, laudando se amabilem se facit; et in eo nobis consulit, quia se amabilem facit. Exhortatur ergo cor nostrum in laudem suam; spiritu suo implevit sertis inchoatam esse laudem Dei, et usque ad finem Psalmi laus ipsa perducitur. Denique titulus Psalmi est, «Laus