comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntas ad ño. Eomͦgͦ dat potestatẽ. Sic
intelligendũ ẽ & qđ dixi postea in nr̃a pote¬
state ẽẽ ut uł inseri ħonitate dĩ. uł excidi
eius seueritatẽ meream᷑ : quia in potestate
cũ fortis & potens p̃parat᷑ a dño. facile fit op
pictatis etiã qđ difficile atq imposibile fuit.
Hic lib sic incipit. De eo qđ scriptũ ẽ in pͥn¬
cipio fecit ds cȩlũ & terrã. Expositio

Expanded text:
domino. eo modo ergo dat potestatem. sic intellegendum est et quod dixi postea: in nostra potestate esse, ut uel inseri bonitate dei uel excidi eius seueritate mereamur, quia in potestate cum fortis et potens praeparatur a Domino, facile fit opus pietatis, etiam quod difficile atque impossibile fuit. Hic liber sic incipit: De eo quod scriptum est, « In principio fecit Deus coelum et terram. » CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
manichei. quas conscripsit adu̾sus legẽ &
ꝓpͥħas uelud contͣria eis euangłica & apłica
scripta demonstrare conat᷑. Huic gͦ respon¬
diuerba eius ponens : eisq reddens respon¬
sionẽ meã. Qđ opus uno uolumine conscri¬
psi. & in eo qͥb dam quęstionib ñ semel s
erat. & tunc inuentũ ẽ cũ iã iterũ respondis¬
sem. Aliquas sane earũdem quęstionũ popu¬
larib eccł asticis sermonib solui. ad huc eti¬
am quib dã ñ respondi. aliquȩ remanser̃t
quȩ reb aliis magis urgentib p̃termisse
sunt. cumulo quoq obliuionis adiuncto.
In hoc gͦ dixi. Certꝰ sũ enĩ quib dã umbris
&̃ figuris rerũ ante dñi aduentũ scđm mi¬
rabilem at ordiatissimã distributionem
temp̃rm ppłs ille tenebat᷑ qui testamentũ
uetus accepit. tamen in eo tanta p̃dicatio
& p̃nuntiatio noui testam̃ti ẽ. ut nulla in
euangelica atq apłica disciplina reꝑiant᷑.
quanuis ardua & diuina precepta & ꝓmis¬

Expanded text:
discipulus quas conscripsit adversus Legem et Prophetas, velut contraria eis evangelica et apostolica Scripta demonstrare conatus. Huic ergo respondi, verba ejus ponens, eisque reddens responsionem meam. Quod opus uno volumine conclusi, et in eo quibusdam quaestionibus erat et tunc inuentum est, cum iam iterum respondissem. aliquas sane earundem quaestionum popularibus ecclesiasticis sermonibus solui; adhuc etiam quibusdam non respondi; aliquae remanserunt, quae rebus aliis magis urgentibus praetermissae sunt cumulo quoque obliuionis adiuncto. In hoc dixi: certis enim quibusdam umbris ct figuris rerum ante domini aduentum secundum mirabilem atque ordinatissimam distributionem temporum populus ille tenebatur, qui testamentum uetus accepit; tamen in eo tanta praedicatioet praenuntiatio noui testamenti est. ut nulla in euangelio atque apostolica disciplina reperiantur quamuis ardua et diuina praecepta et promis
Abbreviated transcription (Latin):
turã nec scđm nocti mã. nec scđm imitatio¬
nẽ dicuntur. Quoꝵ triũ modoꝵ tanꝗͣ soli
sint: exempla reddidimꝰ. Secundũ naturã.
sicut iudei filii abrahȩ. Scđm adoctrinã. si¬
nos sumus. cuius imitam᷑ fidem. Qđ aut̃ dixi.
cũ induerit incorruptionẽ. & immortalitatẽ
iã ñ caro & sanguis erit. scđm corruptionẽ
carnalẽ dictũ est. carnẽ ñ figurã. ñ scđm
surrectionẽ caro appellatũ est. Alio loco. Ni¬
si quisq inꝗͣ uoluntatẽ mutauerit. bonun
oꝑari non potest. qđ in nr̃a potestate ẽẽ posi¬
tum alio loco docet ubi ait. Aut facite ar¬
borem bonã & fructũ eius. bonui: aut facite
arborẽ malã. & fructũ eiꝰ malũ. Qđ ñ ẽ contͣ¬

Expanded text:
turam nec secundum doctrinam nec secundum imitationem dicuntur. quorum trium modorum, tamquam sola sint, exempla reddidimus: secundum naturam, sicut Iudaei filii Abrahae, secundum doctrinam, sinos sumus, cuius imitamur fidem. quod autem dixi: cum induerit incorruptionem et inmortalitatem, iam non caro et sanguis erit, secundum corruptionem carnalem dictum est carnem non futuram, non secundum surrectionem caro appellata est . 4. Alio loco , Nisi quisque, inquam, voluntatem mutaverit, bonum operari non potest, quod in nostra potestate esse positum alio loco docet, ubi ait: « Aut facite arborem bonam, et fructum ejus bonum; aut facite arborem malam, et fructum ejus malum » .
Abbreviated transcription (Latin):
disciplina repperiant᷑. quamuis ardua & di¬
iuna p̃cepta & ꝓmissa quȩ illis libris uete¬
rib desint. Quid ẽ enĩ qđ insermone euan¬
gelico in morite dñs dicit. Audistis quod
dictũ ẽ antiquis. Hoc autẽ ego dicõ uobis.
hoc ẽ sinichil ipse amplius p̃cepit ꝗͣ p̃ceptũ ẽ
in illis ueterib libris. Deinde regnũ cȩloꝵ illi
ppło fiuisse ꝓmissũ ñ legimꝰ in his quȩ ꝓmissa
sunt lege data ꝑmo ysen in monte syna qđ
ꝓpriȩ uetꝰ dicit᷑ testam̃tũ qđ figuratũ dicit
apłs ꝑ ancillã sarȩ & filiũ eius. s & ibi figu¬

Expanded text:
doctrina reperiantur quamuis ardua et diuina praecepta et promissa, quae illis etiam libris ueteribus desint. quid est enim, quod in sermone euangelico in monte dominus dicit: audistis, quia dictum est antiquis hoc; ego autem dico uobis hoc, si nil ipse amplius praecepit, quam praeceptum est in illis ueteribus libris? deinde regnum caelorum illi populo fuisse promissum non legimus in his, quae promissa sunt lege data per Moysen in monte Sina, quod proprie uetus dicitur testamentum, quod praefiguratum dicit apostolus per ancillam Sar
Abbreviated transcription (Latin):
ad uesꝑã unde dixi consequens fuisse. ut aut con¬
tinens esset aut dieb aliqͥb int̾mitteret᷑ incensũ
non udi fuillẽ consequens. Potest enĩ sic inteligi.
qđ scriptũ est ĩmundus erit usq ad uesꝑã. ut ꝑ
ipsã uesꝑã iã non esset ĩmundꝰ s usq ad ipsã. ut¬
uesꝑtino iã tẽpore incensũ mundꝰ offerret cũc
ꝓpt̾ creandos filios pꝰ matutinũ incensũ muixtꝰ
esset uxori Itẽq ubi quesitũ est qͦmͦ ꝓhibitꝰ est
suꝑ funꝰ patris sac̾dos sũmꝰ intrare cũ eũ fieri
sac̃dotẽ qͣndo unꝰ erat. nͥ post mortẽ sac̃dotis
patris non opporteret. dixi ꝓpt̾ hoc necesse fuis¬
se nundũ sepulto patre statĩ post eiꝰ mortẽ filiũ
eiꝰ constitui. qͥ succederet patri. etiã ꝓpt̾ continua¬
tionis itcensũ qđ bis it die necesse erat offerri
Qui sacdos suꝑ mortẽ nundũ sepulti patris ꝓhibet᷑

Expanded text:
ad uesperam - unde dixi consequens fuisse, ut aut conad uesperam - unde dixi consequens fuisse, ut aut continens esset, aut diebus aliquibus intermitteretur incensum - non uidi non fuisse consequens. potest enim sic intellegi, quod scriptum est: inmundus erit usque ad uesperam, ut per ipsam uesperam iam non esset ivespertino jam tempore incensum mundus offerret, cum propter creandos filios post matutinum incensum mixtus esset uxori. Itemque ubi quaesitum est quomodo prohibitus esset super funus patris summus sacerdos intrare, cum eum fieri sacerdotem, quando unus erat, nisi post mortem sacerdotis patris non oporteret, dixi propter hoc necesse fuisse nondum sepulto patre statim post eius mortem filium eius constitui, qui succederet patri, propter etiam continuationis incensum, quod bis in die necesse erat offerri, qui sacerdos super mortem nondum sepulti patris prohibetur
Abbreviated transcription (Latin):
confectꝰ ex his que ame ui aliis ante conscripta st̃
nͥ ꝙ. disputationis aliqͥd a nob̃ int̾ positũ repperiret᷑
in eo ꝙ uni eoꝵ qͤstionũ non ex opuscłõ aliqͦ meo res¬
ponsionẽ s t̾c que potuit occurrere reddidissẽ. hic
lib̃ sic incipit Quantũ mͥuidet᷑ duectissime fili
chos. de gr̃a. & lib̃o arbitrio. lib̃.i.
Iropt̾ eos qͥ cũ defendit᷑ dei gr̃a putanteĩ nega¬
ri liberũ arbitriũ. sic ipsi defendunt liberũ
arbitriũ ut negent dĩ gr̃am asserenteseã scd̃ n
merita nr̃a dari: scripsi librũ cuiꝰ tituł ẽ de gr̃a
ꝙ. lib̃o arbitrio. ad eos autẽ scripsi monachos
a drumetinos. in qͦrũ manasterio cle hac recepe¬
rat esse contentio. ita ut me consulere eoꝵ aliqͥ
reptione & gr̃a p̾notaui. cũ mͥ nunciatũ esset
dixisse ibi quedã neminẽ corripiendũ. sidĩ pcepta

Expanded text:
conscripta sunt; nisi et disputationis aliquid a nobis interpositum reperiretur in eo, et uni earum quaestionum non ex opusculo aliquo alio meo responsionem, sed tunc quae potuit occurrere, reddidissem. Hic liber sic incipit: Quantum mihi videtur, dilectissime fili chos, de Gratia et Libero Arbitrio, liber unus. Propter eos qui, cum defenditur Dei gratia, putantes negari liberum arbitrium, sic ipsi defendunt liberum arbitrium ut negent Dei gratiam, asserentes eam secundum merita nostra dari, scripsi librum cujus titulus est, de Gratia et Libero Arbitrio. Ad eos autem scripsi monachos Adrumetinos, in quorum monasterio de hac re coeperat esse contentio, ita ut me consulere eorum aliqreptione et Gratia praenotavi, cum mihi nuntiatum esset dixisse ibi quemdam, neminem corripiendum, si Dei praecepta
Abbreviated transcription (Latin):
lũ in maiorib uerũ etiã in paruulis soluit᷑ Quan¬
tũ autẽ ipse ulianꝰ in qͥb̾dã sententis suis adu¬
uet manicheos. in pͥmi libri mei parte posterio¬
re monstraui. Ceteri autẽ nr̃i qͣtuor reddunt᷑¬
libris illis singłis singłi. Uerũ inbuiꝰ tanti tãq
elaborati oꝑis qͥnto uolumine ubi cõmemoraui
deformẽ maritũ coniugi suȩ ne de formes
pareret ꝓponere inconcubitũ formosã solere pie¬
turã. nom̃ hominis qͥ hoc facere solebat qͣsi certũ
posui cũ sit incertũ qr memoria me fefellit. hoc
autẽ soranꝰ auctoi medicinȩ scripsit regẽ cypͥũ
facere solere. s nom̃ eiꝰ ꝓpriũ non exp̃ssit. Hoc opꝰ
sic ucipit. Contumelias tuas & ũba maledica iuliane.
Ad laurẽtiũ de fide spe & caritate.
spe & caritate. cũ ame ad que scriptũ est pos
tulassit ut aliqđ̃ opuscłm haberet meũ de sius
manib non recessurũ. qđ genꝰ greci en xipia¬

Expanded text:
lum in maioribus uerum etiam in paruulis soluitur. quanlum in maioribus uerum etiam in paruulis soluitur. quantum autem ipse Iulianus quibusdam sententiis suis adiuuet Manicheos, in primi libri mei parte posteriore monstraui. ceteri autem nostri quattuor redduntur illis singulis singuli. uerum in huius tanti tamque elaborati operis quinto uolumine, ubi commemoraui deformem maritum coniugi suae, ne deformes pareret, proponere in concubitu formonsam solere picturam, nomen hominis, qui hoc facere solebat, quasi certum posui, cum sit incertum, quia memoria me fefellit. hoc autem Soranus, auctor medicinae, scripsit regem Cyprium facere solere, sed nomen eius proprium non posuit. Hoc opus sic incipit: Contumelias tuas et uerba maledica, Iuliane. CAPVT LXXXVIIII. DE FIDE, SPE, CARITATE spe, caritattulasset ut aliquod opusculum haberet meum de suis manibus non recessurum: quod genus Graeci Enchirid
Abbreviated transcription (Latin):
ab ep̃is ecclĩȩ romanȩ pͥis innocentio deinde zosi ani¬
mo cooꝑantibꝰ concilioꝵ affricanoꝵ litteris conuicta ł. Ii.¬
atq clãpnata est scripsi duos libros adu̾sus eos unũ
de gr̃a noui xp̃i. altero de peccato originali. hoc
opꝰ sic incipit. Quantũ deura ⁊̃ corprali e maxime

Expanded text:
ab episcopis ecclesiae Romanae, prius Innocentio, deinde Zosimo, cooperantibus conciliorum Africanorum litteris conuicta atque damnata est, scripsi duos libros aduersus eos, unum de gratia Christi, alterum de peccato originali. Hoc opus sic incipit: Quantum, de uestra corporali et maxime
Abbreviated transcription (Latin):
ubi dixi. nec angłs qͥcũ sp̃itib aliis satellitibꝰ sius
suꝑbienlo deseruit obedientiã di. & diabolꝰ sfactꝰ
est. aliqͥd nocuit d̾o s sibi. nouit enĩ cłs ordinare
deserentes se animas conuenientiũ diceret᷑

Expanded text:
ubi dixi: nec angelus, qui cum spiritibus aliis satellitibus suis ubi dixi: nec angelus, qui cum spiritibus aliis satellitibus suis superbiendo deseruit oboedientiam dei et diabolus factus est, aliquid nocuit deo, sed sibi; nouit enim deus ordinare deserentes se animas, conuenientius diceretur:
Abbreviated transcription (Latin):
lere p̃cepit ut elus filius diceret᷑. non ut hoc qđ
ille uocaret᷑ Hoc opꝰ sic incipit Hoc opus nonita
iber cuiꝰ est tituł annotationes miobutrũ dexxix¬
ñs habendus sit anpociꝰ eorũ qͥ eas sict̾ potuert
uł uoluert redegert᷑ in unũ corpꝰ descriptasrle
frontib codicis. non facile dixerĩ. Suaues enimͥ
paucissimis intelligentib st̃. Qui t̾n necesse est
offendant᷑ multa non intelligentes qi nec ipsa
uerba ꝗͤ exponunt᷑ ita st̃ descripta in multiꝰ loci
ut appareat qͥd exponat᷑. Deinde breuitatẽ
sentenciarũ tnta secuta est obscuritas: ut eã
lector ferre uix possit que necesse est plurima
non intellecta tͣnsire. Postremo ta mendosu cõperi
opꝰ ipsũ in codicib nr̃is ut emendare non possẽ
nec eclitũ ame dici uellẽ nͥ qr scio fr̃s id habere
qͦrũ studio non potiu denegari Hic lib̾sic incipit.
randis rudib hoc ipso titulo p̃notatꝰ Inqͦ libro

Expanded text:
lere praecepit, ut ejus filius diceretur; non ut hoc quod lere praecepit, ut ejus filius diceretur; non ut hoc quod ille vocaretur. Hoc opus sic incipit: Hoc opus non itaLiber cujus est titulus, Annotationes in Job, utrum meus habendus sit, an potius eorum qui eas, sicut potuerunt uel uoluerunt, redegerunt in unum corpus descriptas de frontibus codicis, non facile dixerim. suaues enim paucissimis intellegentibus sunt, qui tamen necesse est offendantur multa non intellegentes, quia nec ipsa uerba, quae exponuntur, ita sunt descripta in multis locis, ut appareat, quid exponatur; deinde breuitatem sententiarum tanta secuta est obscuritas, ut eam lector ferre uix possit, quem necesse est plurima non intellecta transire; postremo etiam mendosum conperi opus ipsum in codicibus nostris, ut emendare non possem nec editum a me dici uellem, nisi quia scio fratres id habere, quod studio non potuit denegari. Hic liber sic incipit: zandis rudibus hoc ipso titulo praenotatus. in quo libro,
Abbreviated transcription (Latin):
głia scdm matheũ. ẜ alie similit̾ scdm lucã. In u¬
ñ librũ ille. in alterũ istȩ redacte st̃. litułꝰ oꝑis
SAuiꝰ est qͤstiones euu angłoꝵ S qͣre illa sola de supͣ¬
dictis euuangłicis libris exposita fuert̃. quȩ his
libris meis continent᷑. ⁊̃ que ista suit ꝓlogꝰ meus
acdluictis atq annumeratis eisdẽ qͤstionib ita ut
qͥsq legere qđ uoluerit numeros secutꝰ inueniat.
satis inelicat. In pͥmo gͦ libro meo qd positũ est
dñm seorsũ duob discipłis suã retulisse passionẽ
mendositas codicis nos fefellit. Nã duodecĩ scriptũ
est non duob In scd̾o libro uolens exponere qͦmͦ
duos patres potuerit habere iosepheuiꝰ conuuux
dicta ẽ uirgo mania. illud qđ ꝑhibet᷑ fr̃em duxis¬
se defunctiuxorẽ. ut eisemen scdm legẽ suscita¬
regrideo dixesse infirmũ. qm̃ qͥ nasceret᷑ nom̃
defunctilex eũ uidebat accipere. non est uerũ
Nomenenĩ lefuncti qđ dictũ est ad hoclex ua¬

Expanded text:
in unum librum illae, in alterum istae redactae sunt. Titulus operis hujus est: Quaestiones Evangeliorum. Sed quare illa sola de supradictis evangelicis Libris exposita fuerint, quae his libris meis continentur, et quae ista sint, prologus meus, adjunctis atque annumeratis eisdem quaestionibus, ita ut quisque legere quod voluerit, numeros secutus inveniat, satis indicat. In primo ergo libro , in eo quod positum est, Dominum seorsum duobus discipulis suam retulisse passionem , mendositas codicis nos fefellit: nam duodecim scriptum est; non, duobus. In secundo libro volens exponere quomodo duos patres potuerit habere Joseph, cujus conjux dicta est virgo Maria; illud quod perhibetur fratrem duxisse defuncti fratris uxorem, ut ei semen secundum legem suscitaret , ideo dixi esse infirmum, quoniam qui nasceretur, nomen defuncti Lex eum jubebat accipere : non est verum. Nomen enim defuncti quod dictum est, ad hoc Lex va
Abbreviated transcription (Latin):
eret̾ popło qͦd fuisset oblatũ maledica repben¬
sione ubicũq poterat lacerabiit. asserens fieri
non oportere. Huic respondi iubentib fr̃ibus.
ẜ uocat᷑ liber ipse contͣ hylarũ. Hic lib̾ sic inci¬
pit. Qui dicunt mentionẽ ueteris cestam̃ti

Expanded text:
eretur populo, quod fuisset oblatum, maledica repreheneretur populo, quod fuisset oblatum, maledica reprehensione, ubicumque poterat, lacerabat asserens fieri non oportere. huic respondi iubentibus fratribus, et uocatur liber: contra Hilarum. Hic liber sic incipit: Qui dicunt mentionem ueteris testamenti
Abbreviated transcription (Latin):
manicheum. lib̃ .i.
ecundiꝰ qͥdã non ex eis qͦs manichei elec¬
tos sed ex eis qͦs auclitores uocant. que nec
facie qͥdẽ nouerã scripsit ad me uelut amicꝰ
honorifice. obiurgans qđ oppugnare̾ litteris
illã beresim ⁊ ad monens ne facerẽ. atq ad eã
sectandã pocius exortans cũ eiꝰ defensione:
ꝙ̃ fidei rep̃bensione catholicȩ. Huic respon-¬
di. Sed qr in eiꝰdc̃ opꝰcłi cãpite noñ posui qͥs cu
scriberet. non in epistolis meis s in libris habet᷑.
Iilic ab exordio conscripta est etiã eiꝰ ep̃atola
Huiꝰ aut̃ mei uoluminis titulis ẽ contͣ secin¬
dinũ manicheũ. Qd mea sentencia om̃ib gͤ
aduersus illa pestẽ scribere potur fa cileꝓpo¬
no. Hicliber sic incipit. Benuolencia in me
que apparet in litteris tuis Contra. hi
unde aduersus dei ministros ut fieri assolet
irritatus. morẽ qͥ tc̃ esse ap̃ carthaginẽ cepe¬
rat. ut ymni ad altare dicerent᷑. de psalmo¬
rũ libro. siue ante oblacionẽ siue cũ ditribis¬

Expanded text:
MANICHEVM LIBER VNVS. Secundinus quidam, non ex eis, quos Manichei electos, sed ex eis, quos auditores uocant, quem ne facie quidem noueram, scripsit ad me uelut amicus honorifice obiurgans, quod oppugnarem litteris illam heresem, et admonens, ne facerem, atque ad eam sectandam potius exhortans cum eius defensione et fidei reprehensione catholicae. huic respondi; sed quia in eiusdem opusculi capite non posui, quis cui scriberet, non in epistulis meis, sed in libris habeatur. illic ab exordio conscripta est etiam eius epistula. huius autem mei uoluminis titulus est: contra Secundinum Manicheum. quod mea sententia omnibus, quae aduersus illam pestem scribere potui, praepono. Hic liber sic incipit: Beniuolentia in me, quae apparet litteris tuis. CAPVT XXXVunde aduersus dei ministros, ut fieri assolet, irritatus morem, qui tunc esse apud Carthaginem coeperat, ut hymni ad altare dicerentur de Psalmorum libro siue ante oblationem, siue cum distribu
Abbreviated transcription (Latin):
ponat. aliqͥd agit. Hoc eñi longe plura peccata
cõplectit᷑. q̃ illa fornicacio que concubitu ꝑpe¬
tͣtur illicito. de qͣ locutũ cũ hoc diceret apłm
appareti Hoc oꝑꝰ excepta epła que post mocdũ¬

Expanded text:
ponat, aliquid agit. Hoc enim longe plura peccata ponat, aliquid agit. Hoc enim longe plura peccata complectitur, quam illa fornicatio quae concubitu perpetratur illicito, de qua locutum, cum hoc diceret, Apostolum apparet. Hoc opus, excepta epistola quae postmodu
Abbreviated transcription (Latin):
eodẽ ubi dixi. Nec autẽ qͣdrupedẽ memini qr
non uidi s phantasiã talẽ facillime intueor.
dũ alicui formȩ uolatili qͣlẽ uidi ad iungo ab¬
os duos pedes qͣles itidẽ uidi. hec dicens non po¬
tui recolere uolatilia q̃drupedia. quȩ lex cõme¬
morat. Neq eni non putant᷑ in pedib duo pꝰe¬
riora crura a qͥb locustę saliunt qͣs clicit mun¬
das: Eideo discernit abĩmundis talib uolatilibus
quȩ non saluint illis crurib sict̃ st̃ scarabei.
Om̃ia qͥppe huiꝰmodi uolatilia qͣdrupedia uo¬
cant̾ in lege. In cluode cimo uelut expositio u̾
borũ apłi ubi ait. Om̃e peccatũ qđ cũq fecerit
homo ext corpꝰ est: ñ mͥ satis facit. Nec sic puto
intelligendũ qđ dictũ est. qͥ aut̃ fornicat᷑ in corpꝰ
ꝓpͥũ peccat tanꝗͣ ille hoc faciat qͥ ꝓpt̾ adipiscenda
ea quȩ ꝑcorpꝰ senciunt᷑. ut in his finẽ boni sui

Expanded text:
eodem ubi dixi: nec auem quadrupedem memini, quia eodem ubi dixi: nec auem quadrupedem memini, quia non uidi, sed phantasiam tamen facillime intueor, dum alicui formae uolatili, qualem uidi, adiungo alios duos pedes, quales itidem uidi, haec dicens non potui recolere uolatilia quadrupedia, quae lex commemorat. neque enim conputat in pedibus duo posteriora crura, quibus locustae saliunt, quas dicit mundas, et ideo discernit ab inmundis talibus uolatilibus, quae non saliunt illis cruribus, sicut sunt scarabei. omnia quippe huius modi uolatilia quadrupedia uocantur in lege. In duodecimo urborum Apostoli, ubi ait, Omne peccatum quodcumque fecerit homo, extra corpus est, non mihi satisfacit; nec sic puto intelligendum quod dictum est, Qui autem fornicatur, in corpus proprium peccat , tanquam ille hoc faciat, qui propter adipiscenda ea quae per corpus sentiuntur, ut in his finem boni sui
Abbreviated transcription (Latin):
que cħs. ẽ qͥndecĩ scripsi ꝑ aliqͦt annos. Sedcũ eoꝵ
duoclecimũ ñdũ ꝑfecissẽ. & eos diutius tenerẽ
Qpossent sustinere qͥ uehement illos habere cu¬
piebant. subtͣctist᷑ mͥ mutiꝰ emendati ꝗͣ deberent
ac possent qͣndo eos edere uoluissẽ. Quod postea
serant. statuerã eos iã ipse non edere sed sic
habere ut in alio aliqͦ opꝰcło meo. qelmͥ de eiꝰ
resistere non ualui. e men claui eos qͣntũ potui
emendandos putaui. ⁊̃ cõpleui &̃ eelicli. adiun¬
gens eis acapite epłam qͣm scripsi ad uene
cere mea cogitatione uoluissẽ ⁊̃ qͥd fr̃m ca¬
ritate cõpellente fecissẽ. In qͦrũ libro undeci¬
mo cũ ele corpr̃ uisibili agerẽ dixi. Quo circa.
id amare alienari est. Qđ scd̾m geu̾ morẽ dictũ
est qͦ aliqͥd sic amat᷑. ut eo fruendo existimet.
beatũ se esse qͥhoc amat. Nã non est alienari
in lauclẽ creatoris. amare speciẽ corporalẽ. ut
ipso creatore fruens. qͥsq uere beatꝰ sit Itẽq. in

Expanded text:
est, quindecim scripsi per aliquot annos. Sed cum eorum duodecimum nondum perfecissem, et eos diutius tenerem quam possent sustinere qui vehementer illos habere cupiebant, subtracti sunt mihi minus emendati quam deberent ac possent, quando eos edere voluissem. Quod posteaqserant, statueram eos jam ipse non edere, sed sic habere ut in alio aliquo opusculo meo quid mihi de his resistere non eis ualui — emendaui eos, quantum emendandos putaui, et conpleui et edidi adiungens eis a capite epistulam, quam scripsi ad uenercere mea cogitatione uoluissem et quid fratrum conpellente caritate fecissem. In quorum libro undecimo, cum de corpore uisibili agerem, dixi: quocirca id amare alienari est. quod secundum eum amorem dictum est, quo aliquid sic amatur, ut eo fruendo existimet beatum se esse, qui hoc amat; nam non est alienari in laudem creatoris amare speciem corporalem, ut ipso creatore fruens quisque uere beatus sit. itemque in
Abbreviated transcription (Latin):
messis tepore om̃ia scanclala. Unde & ci pͥanus
martir.  si uident᷑ in qͥt in eccłia esse rarania.
de eccłia retedamꝰ. Quẽ sensũ etiã nosalias &
maxime adu̾sus p̃sentes eosdẽ donatistas in col
latione defendimꝰ. Hic liber sic incipit ꝓba¬
ciones rerũ necessariarũ qͦdã breuiario col¬
Lad cdiscendũ ꝗͣ nic hił racionis atq ueritatis
haberet parꝰ elonati. libellũ breuissimũ feci
qͦ cos de solis maxitui anistis a admonendõ putaui
ut posset facilitate describendi in matꝰ pluriũ
ꝑuenire. & ipsa sua breuitate facilius cõmen¬
dari memoriȩ. Cuiꝰ titulũ ĩposui ad monicio
donatistarũ de maximianistis Hic lib̃ sic incip̃.
Quicłiq calũpniis hominũ & cͥminatͥonib moue
De diuinatione clemonũ. lib̃.I. Gtni
eR idẽ tẽpꝰ accidit mͥ ex qͣdã disputacione
necessitas. ut de diuinatione demonũ libel¬
lũ scriberẽ. Cuiꝰ titułꝰ iste ipse est. In eiꝰ autẽ qͦda

Expanded text:
ore omnia scandala. unde et Cyprianus martyr: etsi uidentur, inquit, in ecclesia esse zizania, de ecclesia recedamus. quem sensum etiam nos alias et maxime aduersus eosdem latione defendimus. Hic liber sic incipit: Probationes rerum necessariarum quodam breviculo cola discendo, quam nihil rationis atque ueritatis habeat pars Donati, libellum breuissimum feci, quo eos de solis Maximianistis admonendos putaui, ut posset facilitate describendi in manus plurium peruenire et ipsa sui breuitate facilius commendari memoriae, cui titulum inposui: admonitio Donatistarum de Maximianistis. Hic liber sic incipit: Quicumque calumniis hominum et criminationibus moueDE DIVINATIONE DAEMONVM LIBER VNVS. Per idem tempus accidit mihi in quadam disputatione necessitas, ut de diuinatione daemonum libellum scriberem, cuius titulus iste ipse est. In eius autem quodam
Abbreviated transcription (Latin):
est de bonoᷤ connigali. ubi de ꝓpagacione fili¬
orũ pͥusꝗͣ homines mortẽ peccancdo mereren¬
t̃ qͣm concubitꝰ mortaliũ corporũ res uidet᷑. qͣstio
magna clilata est. s in alia postea litteris nr̃is sa¬
tis qͣntũ arbitror explicat᷑. Pixi etiã qͦda loco. Qd̃
enĩ est cibꝰ ad salutẽ hominis hoc est concubitꝰ ad¬

Expanded text:
est: de bono coniugali. ubi de propagine filiest: de bono coniugali. ubi de propagine filiorum, priusquam homines mortem peccando mererentur, quoniam concubitus mortalium corporum res uidetur, quaestio magna dilata est, sed in aliis postea litteris nostris satis, quantum arbitror, explicatur. Dixi etiam quodam loco: quod enim est cibus ad salutem co
Abbreviated transcription (Latin):
ouiniani heresis sac̾rũ uirginui De bono cõ¬
coniugali tantũ ualuit murbe roma ut non¬
nullas etiã scĩmoniales de q̃rũ ĩpudicitia suspi-¬
cio nulla ꝓcesserat. deiecisse in nupcias diceret᷑.
Hoc maxime arguinento cũ eas argueret dicenᷤ.
Uuigͦ melior es ꝗͣ sarra. melior ꝗͣ susanna siue
anna: & ceteras cõmemorando testimonio sc̃ȩ
scripture cõmendatissimas feminas. qͥb: seillȩ
meliores uel etiã pares cogitare non possent.
& cõparatione frangebat. Huic monstro sc̃ã
eccłia quȩ ibi est. fidelissime ac fortissime
restitit. Remanserant aut̃ iste clisputacio.¬
nes
eius in gͦrũdã sermuncłis ac susurris. qͣs palã
suadere nullꝰ audebat. s etiã uenenis occulte
repentib facultate ꝗͣ donabat dñs occurren¬
dũ fuit. Maxime. qm̃ iactabat᷑ iouiniano res¬
ponderi non potuisse. cũ laude. s cũ uituꝑatione
nupciarũ. Ppt̾ hoc librũ eclidi cuiꝰ inscriptio

Expanded text:
ouiniani heresis sacrarum uirginum ouiniani heresis sacrarum uirginum coniugali tantum ualuit in urbe Romana, ut nonnullas etiam sanctimoniales, de quarum inpudicitia suspicio nulla praecesserat, deiecisse in nuptias diceretur hoc maxime argumento, cum eas urgeret dicens: tu ergo melior quam Sarra, melior quam Susanna siue Anna?\' et ceteras commemorando testimonio sanctae scripturae commendatissimas feminas, quibus se illae meliores uel etiam pares cogitare non possent. nparatione frangebat. huic monstro sancta ecclesia, quae ibi est, fidelissime ac fortissime restitit. remanserant autem istae disputationes eius in quorundam sermunculis ac susurris, quas palam suadere nullus audebat. sed etiam occulte uenenis repentibus facultate, quam donabat dominus, occurrendum fuit, maxime quoniam iactabatur Iouiniano responderi non potuisse cum laude, sed cum uituperatione nuptiarum. propter hoc librum edidi, cuius inscriptio
Abbreviated transcription (Latin):
uellent. Hoc opꝰ sic incipit. Adea ꝗͤ me int̾rogasti.¬
t de oꝑe monachorũ librũ scriberẽ illa neces¬
sitas cõpulit. Cũ aput carthaginẽ monaste¬
ria esse cepissent. alii se suis manib transigebant ob¬
tẽperantes apło. alii uͦ ita ex oblacionib religiosorũ
uiuere uolebant. ut nichil oꝑantes unde neces¬
saria haberent uel supplerent. s potiꝰ ĩplere p̃cep¬
celi &. lilia agri. Vnde etiã int̾ aliqͦs inferioris
ꝓpositi s tñ studiose feruentes existere ceꝑant
tumultuosa certamina qͥb ecclia tͣbaret᷑. aliis
hoc. aliis aliud defendentib. Huc accedebat. qđ
criniti erant qͥdã eorũ qͥ oꝑandũ non esse dicebant.
Unde contentiones hinc rep̃hendentiũ inde qͣsi
purgantiũ ꝓparciũ studiis augebant᷑. ꝓpt̾ hoc
uenerabilis senex aurelius eccłiȩ ipsius ciuita¬
tis ep̃c ut hinc aliqͥd scriberẽ iussit. ⁊̃ feci Hic

Expanded text:
vellent. Hoc opus sic incipit: Ad ea quae me interrogasti.vellent. Hoc opus sic incipit: Ad ea quae me interrogasti.t de opere monachorum librum scriberem, illa necessitas conpulit, quod cum apud Carthaginem monasteria esse coepissent, alii se suis manibus transigebant optemperantes apostolo, alii uero ita ex oblationibus religiosorum uiuere uolebant, ut nihil operantes, unde necessaria uel haberent uel supplerent, se potius implere praecepcaeli et lilia agri. unde etiam iam inter laicos inferioris propositi, sed tamen studio feruentes existere coeperant tumultuosa certamina, quibus ecclesia turbaretur, aliis hoc, aliis aliud defendentibus. huc accedebat, quod criniti erant quidam eorum, qui operandum non esse dicebant. unde contentiones hinc rixantium, inde quasi pugnantium pro partium studiis augebantur. propter haec uenerabilis senex Aurelius, ecclesiae ipsius ciuitatis episcopus, ut hinc aliquid scriberem iussit, et feci. Hic
Abbreviated transcription (Latin):
est contͣ qđ attulit centuriꝰ a lonatistis. ẜ incip̃
sic. dicis eo qđ scriptũ est in salomone. ab aqͣ alie¬
ibri duo qͦrũ est tituł
ad inqͥsitiones ianuarii multa de sacͥmentis
continent disputata. siue quȩ uniu̾salit̾ siue
quȩ partilit̾ id est non ꝑeque in om̃ib locis ob¬
seruat eccłia. nec tñ cõme morari omia potu¬
ert̃. s satis ad inqͥsita responsũ est. Quorũ libro¬
rũ
pͥor epła est. Habet qͥppe in capite. qͥs ad quẽ scribat.
Sedideo int̾ libros annumerat᷑ hoc opꝰ. qm sequens
qͥ nomina ur̃a non habet. est ꝓlixior. ꝙ in eo multo
plura tͣctant̾. In primo gͦ qđ le manna dixi. quia
mͥ occurrit unde possit ꝓbari. nͥ ex libro sapien¬
tie que iudei non recipiunt in auctoritatẽ. ca¬
nonicã. Qđ tñ fidelib potuit ꝓuenire. non illis
aduersus dm̃ m̾muratorib qͥ ꝓfecto alias escas
non desiderarent. si hoc eis saperet manna quod

Expanded text:
est: Contra quod attulit Centurius a Donatistis. Et incipit est: Contra quod attulit Centurius a Donatistis. Et incipit sic: Dicis eo quod scriptum est a Salomone: « Ab aqua alieLibri duo, quorum est titulus, Ad Inquisitiones Januarii, multa de Sacramentis continent disputata, sive quae universaliter, sive quae partiliter, id est non peraeque in omnibus locis observat Ecclesia: nec tamen commemorari omnia potuerunt; sed satis ad inquisita responsum est. Quorum librorum rior, epistola est; habet quippe in capite, quis, ad quem scribat: sed ideo inter libros annumeratur hoc opus, quoniam sequens qui nomina nostra non habet, multo est prolixior, et in eo multo plura tractantur. In primo igitur quod de manna dixi, Quia mihi occurrit unde possit probari, nisi ex libro Sapientiae , quem Judaei non recipiunt in auctoritatem canonicam; quod tamen fidelibus potuit provenire, non illis adversus Deum murmuratoribus, qui profecto alias escas non desiderarent, si hoc eis saperet manna quod
Abbreviated transcription (Latin):
se habere passionẽ. non satis idoneũ posui illiꝰ
latronis exẽplũ. qr utrũ non fuerit baptirat
incertũ est. In libro septuno de uasis aureis &
argenteis in domo magna constitutis sensũ ey¬
priani secutꝰ sũ. qͥ hec accipit in bonis. in malis
aut̃ lignea & fictilia. ad illa referens qd dictũ
est alia qͥdẽ in honorẽ. ad hec qͥdẽ qd dictũ est.
alia uͦ incontumeliã. Sed magis apꝓbo qd apud
tyconiũ postea repperi uł aduerti. in utrisq in¬
telligendũ qͦdã in honore. non sola scilicet aurea
ꝙ argentea ẜ rursus in utrisq qͣdã i in contume¬
lia. non utiq sola lignea & fictilia. Hoc opꝰ sic inci¬
pit. In eis libris qͦs aduersus epłam parmeniani
ageremꝰ. attulit ad eccłiam qͥdã laicꝰ tc eoꝵ non¬
nulla contͣ nos clictata uel scripta in paucis ue¬
lut testimoniis quȩ suȩ causȩ suffragari pu¬
tant. his breuissime respondi. Huiꝰ libellitituł

Expanded text:
se habere passionem, non satis idoneum posui illius se habere passionem, non satis idoneum posui illius latronis exemplum, quia utrum non fuerit baptizatus incertum est. in libro septimo de uasis aureis et argenteis in domo magna constitutis sensum Cypriani secutus sum, qui haec accepit in bonis, in malis autem lignea et fictilia, ad illa referens quod dictum est: alia quidem in honorem, ad haec autem quod dictum est: alia uero in contumeliam. sed magis approbo, quod apud Tyconium postea repperi uel aduerti, in utrisque intellegendum quaedam in honore, non sola scilicet aurea et argentea, et rursus in utrisque quaedam in contumelia, non utiqpit: In eis libris quos adversus Epistolam Parmeniani.ageremus, attulit ad Ecclesiam quidam laicus tunc eorum nonnulla contra nos dictata vel scripta in paucis velut testimoniis, quae suae causae suffragari putant: his brevissime respondi. Hujus libelli titulus
Abbreviated transcription (Latin):
s sic potiꝰ ut homo mał auferat᷑ ex hominib bo¬
nis. qđ fit ꝑ eccłiasticã disciplinã satis greca lin¬
gua indicat. ubi sine ãbiguitate scriptũ ẽ. ut
intelligat᷑ hunc malũ non hoc malũ. qͣuiᷤᷤ & se¬
cundũ istũ intellectũ responderĩparmeniano.
hoc opꝰ sic incip̃ Multa qͥdẽ & alia aduersus do
marteris cxypͥani se defendere molientes.
sẽptẽ libros de baptismo scripsi. in qͥb docui ni¬
chil se ualere ad refellendos donatistas & adeoꝵ
ꝓrsus ora claudenda ne adu̾sus catholicã suu
scisma defendant. qͦmͦ litteras factũq cipͥani
Vbicũq aut̃ in his libris cõmemoraui eccłiam¬
non habentẽ maculã aut rugã. nonsic accipi¬
endũ ẽ q̃si iã sit. s quȩ p̃paratur ut sit. qͣndo
apparebit etiã głosa. Nunc enĩ ꝓpt̾ qͣsclã igno¬
rantias & infirmitates me brorũ suorũ. habet
unde cotidie tota dicat. dimit te nob̾ debita
nr̃a. ln qͣrto libro cũ dicerẽ iuice̾ baptismi pos¬

Expanded text:
 sic potius ut homo malus auferatur ex hominibus bonis, quod fit per ecclesiasticam disciplinam, satis graeca lingua indicat, ubi sine ambiguitate scriptum est, ut intelligatur, Hunc malum, non, Hoc malum, quamvis et secundum istum intellectum responderim Parmeniano. Hoc opus sic incipit: Multa quidem alias adversus Donmartyris Cypriani se defendere molientes, septem libros de Baptismo scripsi; in quibus docui nihil sic valere ad refellendos Donatistas, et ad eorum prorsus ora claudenda, ne adversus Catholicam suum schisma defendant, quomodo litteras factumque Cypriani. Ubicumque autem in his libris conon habentem. maculam aut rugam, non sic accipiendum. est, quasi iam sit, sed quae praeparatur, ut sit, quando apparebit etiam gloriosa. nunc enim propter quasdam ignorantias et infirmitates membrorum suorum habet, unde cottidie tota dicat: dimitte nobis debita nostra. in quarto libro, cum dicerem uicem baptismi pos
Abbreviated transcription (Latin):
nob̾ claruit consulib diligent̾ inspectis. s tanꝗͣ
post celianũ fuerit absolutꝰ cũ ante sit factũ.
Illud etiã qd̾ cõmemorato iude apłi testimomo
ubiait. Hii st̃ qͥ segregant semet ips aĩales. sp̃m
non habentes. adiunxi etiã dicens. de qͥb & pauł¬
apłs dicit. aĩalis autẽ homo non ꝑcipit quȩ st̃ sp̃s
dei: non st̃ isti illis coeqͣneli. qͦs omino ab eccłia
nutrit tn. Illi aut̾ẽ non in filiis paruulis s in
mortuis & ꝑclitis cõputandi st̃. ut si qͥs eorũ cor¬
rectus ecclis fuerit copulatꝰ recte de illo dici
possit Mortuus erat & reuixit. ꝑierat ⁊ in¬
uentꝰẽ. Hic lib̾ sic incipit. Qui timetis consen¬
lterius libri que supͣ cõmemoraui. titulũ esse
uolui contͣ quẽ donactistã. ubi similit̃ de absoluti¬
one orclinatoris ceciliani. uerꝰ ordo teporis ñ est.
Illud etiã qđ ixi ad multitudinẽ enaniorũ ubi

Expanded text:
nobis claruit consulibus diligenter inspectis, sed tamquam nobis claruit consulibus diligenter inspectis, sed tamquam post Caecilianum fuerit absolutus, cum ante sit factum. illud etiam, quod commemorato Iudae apostoli testimonio, ubi ait: hi sunt, qui segregant semet ipsos, animales, spiritum non habentes, adiunxi etiam dicens: de quibus et Paus dicit: animalis autem homo non percipit, quae sunt spiritus dei, non sunt isti illis coaequandi, quos omnino ab ecclesia nutrit tamen, illi autem non in filiis paruulis, sed in mortuis et perditis conputandi sunt, ut, si quis eorum correctus ecclesiae fuerit copulatus, recte de illo dici possit: mortuus erat et reuixit, perierat et inuentus est. Hic liber sic incipit: Qui timetis consenEM LIBER VNVS. Alterius libri, quem superius commemoraui, titulum esse uolui: contra nescio quem Donatistam. ubi similiter de absolutione ordinatoris Caeciliani uerus ordo temporis non est. illud etiam, quod dixi: ad multitudinem zizaniorum, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
tistas leges clederat honorius ĩꝑator. Hoc opꝰ sic
incipit. Quando ad te cresconi mea scripta ꝑue¬
ustbec ut ad clonatistas ꝑuenirent contͣ eoꝵ
errorẽ & ꝓ catholica ueritate necessaria do¬
cumenta curaui. siue le eccłiasticis siue de pub¬
licis gestis siue de scripturis canonicis. & pͥmo ad
illos eadẽ ꝓmissa direxi. ut ipsi ea sifieri possent
exposcerent. Quȩ cũ uenissent in eorũ qͦrũdã
manꝰ. nescio qͥs extitit suo nomine tacito contͣ
hec scriberet. ita se confitens donatistã tanꝗͣ
hoc uocaret᷑. Cui ego respondens aliũ librũ
scripsit. Illa uͦ documenta ꝗͣ ꝓmiserã. eidem
lui. eũ ꝙ sic edidi ut in parietib etcłiȩ que dona¬
tistarũ fuerat pͥus ꝓpositꝰ legeret᷑. Cuiꝰ titulus est
ꝓbacionu̾̃ et testimoniorũ contͣ clonafistas. In qͦ
libro absolutionẽ felicis abtugnensis ordinato¬
ris ceciliani non hoc ordine posuimꝰ qͥ postea

Expanded text:
tistas leges dederat Honorius imperator. Hoc opus sic tistas leges dederat Honorius imperator. Hoc opus sic incipit: Quando ad te, Cresconi, mea scripta perveut ad Donatistas peruenirent, contra eorum errorem et pro catholica ueritate necessaria documenta curaui siue de ecclesiasticis siue de publicis gestis siue de scripturis canonicis et primo ad illos eadem promissa direxi, ut ipsi, si fieri posset, exposcerent. quae cum uenissent in eorum quorundam manus, nescio quis extitit, qui suo nomine tacito contra haec scriberet, ita se confitens Donatistam, tamquam hoc uocaretur. cui ego respondens alium librum scripsi. illa uero documenta, quae promiseram, eidem lui eumque sic edidi, ut in parietibus basilicae, quae Donatistarum fuerat, prius propositus legeretur. cuius titulus est: probationum et testilibro absolutionem Felicis Abtugnensis, ordinatoris Caeciliani, non ordine posuimus, quo postea
Abbreviated transcription (Latin):
lime adtiti. tñ ꝓpt̾ tarcliores hoc ipsũ respondendo
de monstrare curaui. Sic est additꝰ eidẽ nr̃o oꝑi
lib̃ t̃cius. Hoc opꝰ in libro pͥmo sic incipit. Nostis
nos sepe uel p̾ualuisse. In scdo aut̃ sic. Primis
nisset eplãm meã qͣ pͥmas partes que in manus
nr̃as tc̃ uenerant epłẽ petiliani redargui. puta¬
uit mͥ esse respondendũ. q̃ hoc ipsũ scripsit ad me.
Cui oꝑi eiꝰ libris qͣtuor respondi. ita sane ut tͥb
ꝑagerẽ qđ uniu̾sa responsio flagitabat. Sed cũ
uiderẽ de sola maximinensiũ causa qͦs suos scisma¬
cicos dãpnauert̃. ⁊ eoꝵ aliqͦs rursus in suis hono¬
rib recepert᷑. baptismũq ab eis extra suã cõmuni¬
onẽ datũ non repetiuert̃. responderiposse ad
cuncta quȩ scripsit. etiã qͣrtũ librũ ad didi. in qͦ
id ipsũ qͣntũ potui cliligent̃ atq euident᷑ ostendi.
Hos autẽ qͣtuor libros qͣndo scripsi. iã contͣ dona¬

Expanded text:
lime adverti, tamen propter tardiores hoc ipse respondendo lime adverti, tamen propter tardiores hoc ipse respondendo demonstrare curavi; sic est additus eidem nostro operi liber tertius. Hoc opus in primo libro sic incipit: Nosti nos saepe voluisse. In secundo autem sic: Primis nisset epistolam meam, qua primas partes, quae in manus nostras tunc venerant Epistolae Petiliani redargui, putavit mihi esse respondendum, et hoc ipsum scripsit ad me. Cui operi ejus libris quatuor respondi, ita sane ut tribus ragerem quod universa responsio flagitabat. Sed cum viderem de sola Maximianensium causa, quos suos schismaticos damnaverunt, et eorum aliquos rursus in suis honoribus receperunt, Baptismumque ab eis extra suam communionem datum non repetiverunt, responderi posse ad cuncta quae scripsit; etiam quartum librum addidi, in quo idipsum, quantum potui, diligenter atque evidenter ostendi. Hos autem quatuor libros quando scripsi, jam contra Dona
Abbreviated transcription (Latin):
re debuisse qđ sub t̾ris sint ꝗͣ ratione reddere
Hoc opꝰ sic incip̃. Om̃is diuina scriptura biꝑtita est.
Contra litteras petiliani. libri iii.
Nteꝗͣ finire libros de tͥuitate librosde genesi
ad litterã. irruit causa respondendi litteris
petilianidonastite. qͣs adu̾sus catholicã scripsit.
suos. qr non tota in nr̃as manꝰ uenerat. s pͥor parua
parseꝰ. ꝗͣta potui celeritate & ueritate respondi
R̾iã ipsa epła eest ad nr̃os sed icłõ int̾ libros habetur
qr ceteri duo in eadẽ causa libri ft̃. Postea qͥppe in¬
uenimꝰ totã. eiq tanta diligentia respondi qͣnta
fausto manicheo uerba scilicet eiꝰ sub ipsius nomi¬
ne pͥus ponens particulatĩ. & sub meo ꝑ singła respon¬
sionẽ meã s pͥus qd scripserã ant eꝗͣ totã repperiremꝰ¬
potiꝰ dicens qͥcqͥd eũ libuit. in causa uͦ om̃ino defi¬
ciens Qđ cũ possit collatis utͥusq nr̃m scriptis facil¬

Expanded text:
re debuisse, quod sub terris sunt, quam rationem reddere,re debuisse, quod sub terris sunt, quam rationem reddere,Hoc opus sic incipit: Omnis diuina scriptura bipcrtita est. CONTRA LITTERAS PETILIANI LIBRI TRES. Antequam finirem libros de trinitate et libros de Genesi ad litteram, inruit causa respondendi litteris Petiliani Donatistae, quas aduersus catholicam scripsit,  ad suos, quia non tota in nostras manus uenerat, sed prior parua pars eius, quanta potui celeritate et ueritate respondi. etiam ipsa epistula est ad nostros, sed ideo inter libros habetur, quia ceteri duo in eadem causa libri sunt. postea quippe inuenimus totam eique tanta diligentia respondi, quanta Fausto Manicheo, uerba scilicet eius sub eius nomine prius ponens particulatim et sub meo per singula responsionem meam. sed prius, quod scripseram, antequam totam repperirempotius dicens quidquid eum libuit, in causa vero omnino deficiens: quod cum posset collatis utriusque nostrum scriptis facil
Abbreviated transcription (Latin):
duodecimũ addidi in qͦ diligentiꝰ de paradiso
disputatũ est. Titulus horũ bibrorũ inscribit᷑ de
genesi ad litterã. Nd est non scdm̃ allegoricas
significaciones. s scdłm rerũ gestarũ ꝓpͥetatẽ.
inuenta st̃ pauciora firmata Cetera uͦ ita posita¬
uelul adhuc reqͥrenda st̃. Hos sane libros poste¬
rius cepi. s pͥus t̾minaui. ꝗͣ de tͥnitate. ido eos
nc̃ orcine qͦ cepi recolui. In qͥnto libro ł ubicũq
in eis libris posui de semine cui reꝓmissũ est.
qd̃ dispositũ sit ꝑ angłos in manu mediatoriᷤᷤ.
non sic habet᷑ a plurimis sict ueriores codices
pꝰ inspexi. maxime grecos. De lege eñi dictũ et qd̃
tanꝗͣ de semine dictũ multilatini codices chabent
ꝑ int̾p̃tantis errorẽ. In sexto libro qđ dixi adam
sic accipiendũ est tanꝗͣ in eo nulla remanserit.
s qđ tã deforinis ut reformacione opꝰ haberet:
Induodecimo de in feris magis mͥ uideor doce¬

Expanded text:
duodecimum addidi, in quo diligentius de paradiso duodecimum addidi, in quo diligentius de paradiso disputatum est. titulus horum librorum inscribitur: de Genesi ad litteram, id est non secundum allegoricas significationes, sed secundum rerum gestarum proprietatem. inuenta sunt, pauciora firmata, cetera uero ita positauelut adhuc requirenda sint. hos sane libros posterius coepi, sed prius terminaui quam de trinitate; ideo eos nunc ordine, quo coepi, recolui. In quinto libro et ubicumque in eis libris posui de semine, cui repromissum est, quod dispositum sit per angelos in manu mediatoris, non sic habet apostolus, sicut ueriores codices post inspexi, maxime graecos. de lege enim dictum est, quod tamquam de semine dictum multi latini codices habent per interpretantis errorem. in sexto libro quod dixi: Adamsic accipiendum est, tamquam in eo nulla remanserit, sed quod tam deformis, ut reformatione opus haberet. in duodecimo de inferis magis mihi uideor doce
Abbreviated transcription (Latin):
carnali. Quȩ tñ modificata & tẽperancia re¬
frenante musũ naturalẽ reclacta. libido eẽ non
potest. Qđ ideo dictũ est. qm libido non est bonꝰ
ẜ rectꝰ usus libicdinis naturalis. Sict̃ enĩ malũ est
male uti bonis ita bonũ. bene uti malis. deqͣre
alias. maxime contͣ nouos hereticos pelagianos
cliligentiꝰ disputaui. De abrahã qđ dixi ex hac
obedientia pat̾ ille abrahã qͥ sine uxore ñ fuit
esse sine unico filio ẜ a se occiso paratꝰ fuit. non
satis approbo. Magis enĩ filiũ si esset occsurꝰ re¬
suscitatione sibi mox fuisse recddendũ credidis¬
se crecdendus ẽ. sicuti in epła legit᷑ quȩ est ad he¬
breos Hic lib̾ sic incipit. Qm̃ unꝰ qͥsq homo hu¬
de sc̃a uirginitate nec distuli atq id dei munꝰ
ꝙ ꝗ̃ magnũ es ꝗͣ magna humilitate custodien¬
dii esset uno sict potui uolumine ostendi Hic
lib̾ sic incipit librũ de bono coniugali nuꝑ ecdi
er idẽ tẽ pꝰ de genesi libros duodecĩ scripsi.

Expanded text:
ata et temperantia refrenante in usum naturalem redacta libido esse non potest. quod ideo dictum est, quoniam libido non est bonus et rectus usus libidinis. sicut enim malum est male uti bonis, ita bonum bene uti malis, de qua re alias, maxime contra nouos hereticos Pelagianos diligentius disputaui. de Abraham quod dixi: ex hac oboedientia pater ille Abraham, qui sine uxore non fuit, esse sine unico filio et a se occiso paratus fuit, non satis approbo. magis enim filius si esset occisus, resuscitatione sibi mox fuisse reddendum credidisse credendus est, sicut in epistula legitur, quae est ad Hebreos. Hic liber sic incipit: Quoniam unusquisque homo hude sancta uirginitate, nec distuli atque id dei munus et quam magnum et quanta humilitate custodiendum esset uno, sicut potui, uolumine ostendi. Hic liber sic incipit: Librum de bono coniugali nuper ediRI XII. Per idem tempus de Genesi libros duodecim scripsi a
Abbreviated transcription (Latin):
itẽ dicit. Scimꝰ qr diligentib dĩ om̃ia cooꝑdalt̃
in bonũ his qͥ secdm ꝓpositũ uocatist᷑ sc̃i de qͥ uocati¬
one ait. Ut dignos uos habeat uocatione sua sc̃a
ꝗͣ retractans aduerti annotationes potrꝰ expositoꝵ
qrũelo eius locorũ in librũ redactas fr̃m diligentia
Qeas infrontib codicis esse noluert̃. Adiuuant
ui non diligent̾ ex greco habebamꝰ int̾p̃tatã. hic
lib sic incipit. Puodecĩ tͣbub quȩ st̃ indisꝑsione

Expanded text:
icit: scimus, quia diligentibus deum omnia cooperantur in bonum his, qui secundum propositum uocati sunt. de qua uocatione ait: ut dignos uos habeat uocatione sua sanctquam retractans aduerti annotationes potius expositorum quorundam eius locorum in librum redactas fratrum diligentia. qui eas in frontibus codicis esse noluerunt. adiuuantui, non diligenter ex graeco habebamus interpretatam. Hic liber sic incipit: Duodecim tribubus, quae sunt in dispersione,
Abbreviated transcription (Latin):
racit̾q ꝓmittit᷑ nulli unꝗͣ defuit qͥ dignꝰ fuit.
ꝙ cuidefuit dignꝰ non fuit. non ita dixi tͣnꝗͣ ex
meritis suis qͥsq elignꝰ fuerit. s que ad modũ
ait apłs non ex oꝑib s. ex uocante dictũ ẽẽ ma¬
ior seruiet minori Quã uocatione. ad dĩ ꝓpo

Expanded text:
raciterque promittitur, nulli umquam defuit, qui dignus fuit, et cui defuit, dignus non fuit, non ita dixi, tamquam ex meritis suis quisque dignus fuerit, sed quemadmodum ait apostolus non ex operibus, sed ex uocante dictum esse: maior ser
Abbreviated transcription (Latin):
De consensu euangłistarũ. Libri .iiii.
er eosdẽ annos qͥb paulatĩ libros de tͥnitate dic¬
tabã scripsi ⁊̃ alios labore continuo. int̾ponens eos
illorũ tẽporib in qͥb st̃ libri qͣtuor de consensu
euangłistarũ. ꝓpt̾ eos qͥ tanꝗͣ dissentientib ca¬
lũpniant᷑. Quorũ pͥmꝰ lib̾ aduersus illos conscrip¬
tꝰ est. qͥ tanꝗͣ maxime sapientẽ . xp̃m uel hono¬
rant uł honorare se fingt᷑. ⁊ ideo nolt̾ euuange¬
lio credere. qr non ab eo illa conscripta st̃ s ab
eius discipłis qͦs existimant ei diuinitatẽ qua
trederet᷑ ds̃ errore tͥbuisse. In qͦ libro qd̾ clixi
ex abrahã cepisse gentẽ iudeoꝵ. est qͥdẽ & hoc cre
dibile ut hebrei uelut habrahei clictiesse uide¬
ant᷑. sed ex illo uerius intelligunt᷑ appellati qui
uocabat᷑ heber tanꝗͣ ebera ei. De qͣ re in librosex¬
to cdecimo clecimo de ciuitate dei. satis disserui.
In scd̃o cũ agerẽ de duob patb ioseph ab altero

Expanded text:
De Consensu Evangelistarum, libri quatuor. Per eosdem annos quibus paulatim libros de Trisitate dictabam, scripsi et alios labore continuo, interponens eos illorum temporibus, in quibus sunt libri quatuor de Consensu Evangelistarum, propter eos qui tanquam dissentientibus calumniantur: quorum primus liber adversus illos conscriptus est, qui tanquam maxime sapientem Christum vel honorant vel honorare se fingunt; et ideo nolunt Evangelio credere; quia non ab ipso illa conscripta sunt, sed ab ejus discipulis, quos existimant ei divinitatem, qua crederetur Deus, errore tribuisse. In quo libro quod dixi, Ex Abraham cdibile, ut Hebrei uelut Abrahei dicti esse uideantur, sed ex illo uerius intelleguntur appellati, qui uocabatur Heber, tamquam Heberei, de qua re in libro sexto decimo de ciuitate dei satis disserui. in secundo, cum agerem de duobus patribus Ioseph, ab altero