comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rebecca uror ysaac legite: peꝑit ysgemi¬
nos: unꝰ erat bonꝰ alt̾ mal. habes aꝑte scͥp¬
turã dĩ uoce dicentẽ Iacob dilexi. esau
aut̃ odio habui. Istos duos genuit rebecca
iacob & esau. unꝰ inde eligit᷑. aliꝰ inꝓꝓbatur.
Unꝰ succedit inhȩreditatẽ. alt̾ exheredatur.
Nõ facit ppłm suũ d̃s de esau. s facit de ia¬
cobsem̃ unũ: diuersi qui dõcepti sũt. Uiti
unꝰ diuersi qui nati sũt. Humqͥd nõ libera
peꝑit ⁊ acob quȩ sibera peperit esau. luc¬
tabant in uenire matris suę: idictũ est
rebcce cũ ibi luctaret duo ppłi sũt in uto
tuo. Duo hoĩes. duo ppłi. Bonꝰ ppłs: malus
ppł s tam̃ in uno uentre luctant᷑. Quã¬
ti mali sũt in eccłia: iunꝰ uterꝰ portat. do¬
nec in fine discernant᷑. ce boni aduersꝰ ma¬
los clamãt: imali aduers bonos clamant:

Expanded text:
Rebecca uxor Isaac: legite, peperit gemiRebecca uxor Isaac: legite, peperit geminos, unus erat bonus, alter malus. Habes aperte Scripturam dicentem Dei voce, Jacob dilexi. Esau autem odio habui Istos duos genuit Rebecca, Jacob et Esau: unus inde eligitur, alius reprobatur; unus succedit in haereditatem, alter exhaeredatur. Non facit populum suum Deus de Esau; sed facit de Jacob. Semen unum, diversi qui concepti sunt: uterus unus, diversi qui nati sunt. Numquid non libera peperit Jacob, quae libera peperit Esau? Luctabantur in ventre matris suae, et dictum est Rebeccae, cum ibi luctarentur, Duo populi sunt in utero tuo . Duo homines, duo populi; bonus populus, malus populus: sed tamen in uno ventre luctantur. Quanti mali sunt in Ecclesia, et unus uterus portat, donec in fine discernantur: et boni adversus malos clamant, et mali adversus bonos reclamant,
Abbreviated transcription (Latin):
te. Mali bonos babtizabat: Bom malos
babtirabat̃. Quom̃ a philippo scõ. sy mon
magꝰ babtiratꝰ ÷. Nota sũt E ista qͣtuor
genera fr̃s mei: ecce iterũ repeto. tenete
illa. numerate illa. aduertite illa: cauete
quȩ mala st̃. tenete quȩ bona sũt. ꝑ bonoᷤ
boni nascunt᷑. cũ ꝑ sc̃os sc̃i babtizantur.
ꝑmalos mali cũ & qui babtitãt ⁊ qͥ bab¬
tizant᷑ iniq̃ &e impie iuuũt. ꝑ malos bo.¬
ni:cũ mali sũt qui babtizãt ⁊ boni qui
babtirant᷑. ꝑ bonos mali. cũ boni sũt qui
babtirãt ⁊mali qui babtirant᷑. Quomodo
inuenimꝰ ista in tribꝰ istis noĩbꝰ. ego sũ ds̾
abrahã cls̃ ẏsaac. & õs iacob Ancillas ac¬
cipimꝰ in malis: libetas accipimꝰ in bonis.
pariũt liberȩ bonos: sarra peꝑit ẏsaac: pa¬
riunt ancillȩ malos: agar peꝑit ysma¬
el. Habemꝰ in uno abrahã. & illd̾ genꝰ cũ ꝑ
bonos boni & illd̾ genꝰ cũ ꝑ malos mali
ꝑ bonos mali uͥ figurati st̃. Libera erat

Expanded text:
tizabant. Boni malos baptizabant, quomodo a Philippo sancto Simon magus baptizatus est . Nota sunt ergo ista quatuor genera, fratres mei. Ecce iterum ea repeto, tenete illa, numerate illa, advertite illa; cavete quae mala sunt, tenete quae bona sunt. Per bonos boni nascuntur, cum per sanctos sancti baptizantur: per malos mali, cum et qui baptizant et qui baptizantur, inique et impie vivunt: per malos boni, cum mali sunt qui baptizant; et boni qui baptizantur: per bonos mali, cum boni sunt qui baptizant, et mali qui baptizantur. 10. Quomodo invenimus ista in tribus istis nominibus, Ego sum Deus Abraham, Deus Isaac, et Deus Jacob? Ancillas accipimus in malis, liberas accipimus in bonis: pariunt liberae bonos; Sara peperit Isaac : pariunt ancillae malos; Agar peperit Ismael . Habemus in uno Abraham et illud genus cum per bonos boni, et illud genus cum per malos mali. Per bonos mali ubi figurati sunt? Libera erat
Abbreviated transcription (Latin):
Si aut̃ om̃s hoĩes de pleuitudine eiꝰ ac¬
cipiũt. ille ẽ fons. illi bibentes: qui bibũt
fontẽ. sitire possũt ⁊bibere. Fons numꝙͣ
sitit. Eons se ipso non eget. sonte egent
hoiẽs Aridis iusceribꝰ. aridis faucibꝰ cur¬
runt ad fontẽ ut reficiant᷑. fons fluit

Expanded text:
Si autem omnes homines de plenitudine ejus accipiunt, ille est fons, illi bibentes. Qui bibunt fontem, et sitire possunt et bibere; fons nunquam sitit, fons se ipso non eget. Fonte egent homines; aridis visceribus, aridis faucibus currunt ad fontem ut reficiantur: fons fluit
Abbreviated transcription (Latin):
aliqͣndo plures cantãt ut ostendat᷑ qr
de plutibꝰ fit unꝰ. Aliqͣndo unꝰ cantat
ut ostendat᷑ qͥd fiat de pluribꝰ. ⁊ pt̾ea
umꝰ sanabat᷑ in illa piscina:. e qͥsquis
aliꝰ descendebat nõ sanabat᷑. Ergo iste unꝰ
cõmendat unitatẽ ȩccłiȩ. Ue illis qͥ ode¬
rũt unitatẽ:i partes sibi faciũt in hõibꝰ.
ludiãt illũ qui uolebat eos facere unũ
in uno: ad itnũ audiat illũ dicentẽ. No¬
lite uos facere multos. Ego plantaui
apollo rigauit. s d̃s incrementũ dedit.
Neq qui plantat ẽ aliqͥd neq qui rigat:
s qui increm̃tũ dat ds̃. Illi dicebãt
te. unꝰ estote. Nemo ascendit in celũ nͥ
qͥ de celo cdescendit. Ecce uolumꝰ ẽẽ tui
dicebũt paulo. & ille. Nolo sitis pauli.
s eiꝰ estote cuiꝰ ẽ uobiscũ paulꝰ. Descen¬
dit enĩ ⁊ mortuus ẽ. ⁊ ipsa morte libe¬
rauit᷑ a morte. Morte occisꝰ mortẽ occi

Expanded text:
aliquando plures cantant, ut ostendatur quia de pluribus fit unus; aliquando unus cantat, ut ostendatur quid fiat de pluribus. Propterea unus sanabatur in illa piscina ; et quisquis alius descendebat, non sanabatur. Ergo iste unus commendat unitatem Ecclesiae. Vae illis qui oderunt unitatem, et partes sibi faciunt in hominibus! Audiant illum qui volebat eos facere unum in uno ad unum: audiant illum dicentem, Nolite vos facere multos: ego plantavi, Apollo rigavit; sed Deus incrementum dedit: sed neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat, sed qui incrementum dat Deus . Illi dicebant:te, unus estote: Nemo ascendit in coelum, nisi qui de coelo descendit. Ecce volumus esse tui, dicebant Paulo. Et ille: Nolo sitis Pauli, sed ejus estote cujus est vobiscum Paulus. 10. Descendit enim et mortuus est, et ipsa morte liberavit nos a mort
Abbreviated transcription (Latin):
dit de celo filiꝰ hoĩs qui ẽ in celo.
Miraris qr᷑  hic erat & in cęlo. Tales fẽ¬
cit discipłos suos paulũ apłm au̾¬
di dicentẽ. Nr̃a aut̃ conuersatio in
celis ẽ. Si hõ paulꝰ apłs ambulabat
carne in t̾ra. ⁊ cõuersabat᷑ incelor
deus cęli et terre non poterat esse cs ince¬
lo et in terra: Si gͦ nemo nͥ ille qͥ descẽdit
ascẽdet: qͥ spes ẽ eet̾is: Ea spes est cet̾is:
qr ille ꝓpt̾ea descendit. ut in illo &
cũ illo unꝰ essẽt qͥ ꝑ illũ ascensuri es¬
sent. Nõ dicit ꝙ seminibꝰ ait apłs tã¬
quã in multis. s tamꝗͣ inuno & semi¬

Expanded text:
dit, Filius hominis qui est in coelo. Miraris quia et hic erat et in coelo? Tales fecit discipulos suos. Paulum audi apostolum dicentem, Nostra autem conversatio in coelis est . Si homo Paulus apostolus ambulabat in carne in te non poterat esse et in coelo et in terra? 9. Si ergo nemo, nisi ille, descendit et ascendit, quae spes est caeteris? Ea spes est caeteris, quia ille propterea descendit ut in illo et cum illo unus essent, qui per illum ascensuri essent. Non dicit, Et seminibus, ait Apostolus, tanquam in multis; sed tanquam in uno, Et semi
Abbreviated transcription (Latin):
leue est. ⁊ sarcina mea leuis est. & sequit᷑.
Si t̾rena dixi uobis & nõ creditis: quo¬
mͦ si dixero uobis cęlestia credetis: quȩ
terrena dixiͭ fr̃s s nisi qͥs natꝰ fuerit
denuo terrenũ ẽ.Sp̃c ubi uult spirat.
iuocẽ eiꝰ audis ⁊ nescis unde ueniat &¬
quo eat. terrenũ ẽ. ni enĩ de isto uento
diceret sic̃ nõnulli intellexerũt: cũ qͣue¬
reret᷑ ab eis Q uid terrenũ dixerit dñs
cũ ait. si terraena dixi. uobis ⁊ nõ cre¬
ditis. quomͦ si cȩlestia dixero credetiᷤᷤ. ⁊

Expanded text:
rcina mea levis est . 7. Et sequitur: Si terrena dixi vobis, et non creditis; quomodo, si dixero vobis coelestia, credetis? Quae terrena dixit, fratres? Nisi quis natus fuerit denuo, terrenum est? Spiritus ubi vult spirat, et vocem ejus audis, et nescis unde veniat, et quo eat, terrenum est? Si enim de isto vento diceret, sicut nonnulli intellexerunt, cum quaereretur ab eis quid terrenum dixerit Dominus, dum ait, Si terrena dixi vobis, et non creditis; quomodo, si coelestia dixero, cred
Abbreviated transcription (Latin):
bant᷑ Turbati sũt discipłi ioħ̾is: icȩ¬
perũt questionẽ tractare cũ uideis. quo¬
mͦ solet fieri: ut ĩtelligas dixisse iuid̃os ma
concurri. Illi nõdum intelligentes: defẽ¬
debat̃ babtismũ ioħis. Uentum ẽ ad ip¬
sũ ioħm ut solueret questionẽ. Intelligat
caritas ur̃i ihic utilitas ipsa humilitatiᷤᷤ¬
agnoscit᷑: iostendit᷑ utrũ in ipsa ques¬
tione cũ errarẽt hoĩes głari apud se
uoluit ioħs. Fortasse enĩ dpeit ⁊uerũ dici¬
tis. recte contenditiᷤ. babtismꝰ m̃s ẽ me¬
lior. Nã ut noueritis qd̾ babtismꝰ m̃s est
melior: ipsũ xp̃m ego babtizaui. Pote¬
rat hoc dicere ioħs babtizato. xp̃o: qͣn¬
tũ se si uellet extendere. habebat ubi se
extenderet: s meliꝰ nouerat apud quẽ
se humiliaret. Quẽ se. nouerat nascẽdo
ante cedere. illi uoluit cõfitendo cedere.
Salutẽ suã intelligebat in xp̃o ẽẽ. Iam
dixerat suꝑiꝰ. nos om̃s de plenitudine

Expanded text:
Turbati sunt discipuli Joannis, et coeperunt quaestionem tractare cum Judaeis, quomodo solet fieri. Intelligas dixisse Judaeos majconcurri. Illi nondum intelligentes, defendebant baptismum Joannis. Ventum est ad ipsum Joannem, ut solveret quaestionem. Intelligat Charitas utrum in ipsa quaestione cum errarent homines, gloriari apud se voluerit Joannes. Fortasse enim dixit: Verum dicitis, recte contenditis, baptismus meus est melior. Nam ut noveritis quod baptismus meus est melior, ipsum Christum ego baptizavi. Poterat hoc dicere Joannes, baptizato Christo. Quantum, se si vellet extendere, habebat ubi se extenderet? Sed melius noverat apud quem se humiliaret: quem se noverat nascendo antecedere, illi voluit confitendo cedere; salutem suam intelligebat in Christo esse. Jam dixerat superius, Nos omnes de plenitudine
Abbreviated transcription (Latin):
dinẽ hominũ factꝰ ⁊ habitu inuentꝰ ut
hõ: humiliauit semet ipsũ factꝰ obediẽs
usq ad mortẽ: E ne mortis genꝰ t̾ aliqd̃
placet᷑. mortẽ aut̃ crucis. Pendebat: u ̃sulta¬
bat᷑ ei. De cruce descendere poterat. s dif¬
ferebat ut de sepulcro resurgeret. ꝑtulit
suꝑbos seruos dñs. medic̃s egrotos. Si hoc
ille. qͥd illi. Quos oportet nasci ex sp̃us Si
hoc ille uerꝰ magister. in çęlo nõ hominũ
tantũ. s & angłoꝵ᷑. Si enĩ docti sũt angłi.

Expanded text:
inem hominum factus, et habitu inventus ut homo: humiliavit semetipsum, factus obediens usque ad mortem et ne mortis genus tibi aliquod placeat, mortem autem crucis . Pendebat, et insultabatur ei. De cruce descendere poterat; sed differebat, ut de sepulcro resurgeret. Pertulit superbos servos Dominus; medicus aegrotos. Si hoc ille, quid illi quos oportet nasci ex Spiritu? si hoc ille verus magister in coelo, non hominum tantum, sed et Angelorum. Si enim docti sunt Ang
Abbreviated transcription (Latin):
cidẽtemꝰ. Quom̾ gͥ nescimꝰ unde ueniat
⁊ quo eat: Qd gͦ dix̃ terrenũ. qd̾ nõ cre¬
debat hoies: Añ illud utiq qd̾ de tẽplo
resuscitãdo dixeratꝰ. sorpꝰ enĩ suũ de t̾ra
acceꝑat: iipsã terrã d̾ tͣreno corpore suscitat᷑is parabat suscit.
Nonei creditũ ẽ terrã suscitaturo. Si
t̾restria inqͥt dixi uobis ⁊ nõ creditis:
hoc ẽ si nõ creditis. qr tẽplum possĩ suᷤ¬

Expanded text:
cimus unde veniat et quo eat? Quid ergo dixit terrenum, quod non credebant homines? An illud quod de templo resuscitando dixerat? Corpus enim suum de terra acceperat, et ipsam terram de terreno corpore susceptam parabat suscitare. Non ei creditum est terram suscitaturo. Si terrestria, inquit, dixi vobis et non creditis: Hoc est, si non creditis q
Abbreviated transcription (Latin):
Si diceret᷑ maior xp̃c quã angłi. ridendũ
erat. Incomparabilit̾ enĩ maior om̃i cre¬
at᷑a. ꝑ quẽ facta ẽ om̃is creat᷑a : s exagitat
suꝑbiã hoĩs. ĩues magist̾ in isrł  hec ig¬
noras : Tamꝗͣ dicẽs fcce nichil nosti priu¬
ceps suꝑbͣ. nascere ex sp̃u. Si enĩ natꝰ fue¬
ris ex sp̃u uias dĩ tenebis. ut humilita¬

Expanded text:
Angeli, ridendum Angeli, ridendum erat: incomparabiliter enim major omni creatura, per quem facta est omnis creatura. Sed exagitat superbiam hominis, Tu es magister in Israel, et haec ignoras? Tanquam dicens, Ecce nihil nosti, princeps superbus, nascere ex Spiritu: si enim natus fueris ex Spiritu, vias Dei tenebis, ut Christi humilita
Abbreviated transcription (Latin):
est sp̃c . Uocẽ el audis. ÷ nescis unde ue¬
niat qr quo uãdat. S si nasce̾ris & tu de
sp̃u: hoc eris tille: qui nõ ẽ adhuc natꝰ
ae sp̃u: ne sci t dete unde ueniat ⁊ qͦ
cat. Hoc enĩ ait secutꝰ. Sic ẽ & om̃is qui
natꝰ ẽ ex spũ. Respondit ei nicodemꝰ. et
dix̃ ei. Quomͦ posfũt hȩc fieri: Et re ue¬
ra carnalit̾ nõ intelligebat: In illo fiebat
qd̃ dixerat dñs uocẽ sp̃s audiebat:⁊ nes¬
ciebat unde uen̾elat & quo ibat. Respõ
ignoras: O fr̃s . qͥd putamꝰ dñm huic ma¬
gistro iudõꝵ quasi insultare uoluisse:
Nouerat dñs qd̾ agebat: uolebat illum
nasci ex sp̃u. Nemo ex spũ nascit᷑. nͥ hu
Ille magisterio inflatꝰ erat: ⁊alicuiꝰ mo¬
m̃ti sibi ẽẽ uidebat᷑. qr doctor erat iud̃oꝵ.
Depon it ei suꝑbiã. ut possit nasci de sp̃u:
Insultat tamꝗͣ indocto: non qr suꝑior uu¬
lt uideri dñs quid magnũ ds ad hoĩem:
ueritas ad mendaciũ. Maior xp̃c quã ni¬
codemꝰ dici debet dici potestꝰ¬

Expanded text:
est spiritus. Vocem ejus audis, et nescis, unde veniat et quo vadat. Si nasceris et tu de spiritu, hoc eris ut ille. Qui non est natus adhuc de spiritu, nescit de te, unde venias et quo vadas; hoc enim ait secutus: Sic est et omnis qui natus est ex Spiritu. 6. Respondit Nicodemus, et dixit ei: Quomodo possunt haec fieri? Et revera carnaliter, non intelligebat. In illo fiebat quod dixerat Dominus, vocem Spiritus audiebat, et nesciebat unde venerat et quo ibat. Respondignoras? O fratres, quid, putamus Dominum huic magistro Judaeorum quasi insultare voluisse? Noverat Dominus quid agebat, volebat illum nasci ex Spiritu. Nemo ex Spiritu nascitur, nisi humIlle magisterio inflatus erat, et alicujus momenti sibi esse videbatur, quia doctor erat Judaeorum: deponit ei superbiam, ut possit nasci de Spiritu: insultat tanquam indocto; non quia superior vult videri Dominus. Quid magnum, Deus ad hominem, veritas ad mendacium? Major Christus quam Nicodemus dici debet, dici potest
Abbreviated transcription (Latin):
sit tamꝙͣ. filiꝰ iacob de ancilla: quã bab¬
tizatĩ ꝑ scõs: ⁊ suꝑbire ut sit esau foras
mittendꝰ quãuis natꝰ ex libera. Hȩc fr̃s
teneteꝰ. nõ uos palpamꝰ. nulla spes ur̃a in
nobis sit. nec nobis blandim᷑ nec uobis:
Unꝰ qͥsq suã sarcinã portat. Hrm̃ ẽ di¬
cere ne male iudicem᷑. Ur̃m ẽ audire &
corde ꝰ audire. ne exigat᷑ qd̾ damꝰ. ĩmo qͣn¬
do exigitur lucrũ inueniat᷑ nõ detrim̃tũ.
Dicit utiq dñs incodemo: ⁊ exponit ei:
Am̃ am̃ dico tͥ. risi qͥs renatꝰ fuerit ex a¬
qua qr spũs nõ pot̃ intrare in regnũ dĩ.

Expanded text:
sit tanquam filius Jacob de ancilla, quam baptizari per sanctos et superbire, ut sit Esau foras mittendus, quamvis natus ex libera. Haec, fratres, tenete. Non vos palpamus, nulla spes vestra in nobis sit: nec nobis blandimur, nec vobis; unusquisque suam sarcinam portat. Nostrum est dicere, ne male judicemur: vestrum est audire, et corde audire, ne exigatur quod damus; imo quando exigitur, lucrum inveniatur, non detrimentum. 5. Dicit Dominus Nicodemo, et exponit ei: Amen, amen dico tibi, nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu, non potest introire in regnum Dei.
Abbreviated transcription (Latin):
cumꝰ caritatẽ ur̃am. intelligimꝰ
uoi alacriꝰ. ⁊ numerosiꝰ conue¬
nisse.S interĩ lectiont eugłic᷑ ex ordine
sermonẽ debitũ reddamꝰ si placet: Deind̾
audiat caritas uĩa. de pace eccłiȩ uel
quid egerimꝰ uł quid adhuc agendũ spe¬
remꝰ. Nũc. gͦ tata intentio cordis ad eu¬
głm ferat᷑. Hemo. aliunde cogitet: Si
eñ qui totꝰ adzl uix capit ⁊ ille qͥ se ꝑ cogitatio¬
nes diuersas diuidit. nõne ⁊ qd̾ ceꝑat
fundet. Mempuit aut̃ caritas ur̃a: dñico
p̃terito quantũ dñs adiuuare dignatꝰ÷.
disseruisse nos de sp̃ãli regeneratione: ꝗͣ
ratio. sp̃aliẜuna ẽ. sic̃ generatio carna¬
lis una ẽ. Et qd̾ nicodemꝰ oño ait. uerũ
dir̃: qe nõ potest hõ eũ sit senex redire
rursũ in uterũ matris sue ⁊ nasci. Ille
quidẽ dir̃. qͥa hõ cũ sit̾ senet hoc nõ
potest. quasi ⁊ si infãs ee̾t poss. Omĩno
enĩ nõ pot̃. siue recẽs ab utero siue an

Expanded text:
us Charitatem vestram, intelligimus vos alacrius et numerosius convenisse: sed interim lectioni evangelicae ex ordine sermonem debitum reddamus, si placet; deinde audiet Charitas vestra de pace Ecclesiae vel quid egerimus, vel quid adhuc agendum speremus. Nunc ergo tota intentio cordis ad Evangelium feratur, nemo aliunde cogitet. Si enim qui totus adest, vix capit; qui se per cogitationes diversas dividit, nonne et quod ceperat fundit? Meminit autem Charitas vestra Dominico praeterito, quantum Dominus adjuvare dignatus est, disseruisse nos de spirituali regeneratione  ratio spiritualis una est, sicut generatio carnalis una est. Et quod Nicodemus Domino ait, verum dixit, quia non potest homo cum sit senex, redire rursum in uterum matris suae, et nasci. Ille quidem dixit, quia homo cum sit senex, hoc non potest, quasi, et si infans esset, posset. Omnino enim non pot
Abbreviated transcription (Latin):
lige natiuitatẽ sp̃c. quomͦ intellex̃ ico¬
deinꝰ natiuitatẽ carnis. Iuid nicodemꝰ in¬
tellex̃: Numqͥd potest homo denuo in
uentre matris suę iutrare ⁊ nasci: Sic
quicũq tibi dixerit ut sp̃aliter iterũ
nascaris Responde qđ dix̃ nicodemꝰ. Nũ¬
quid pot̃ iterũ hõ inuent̾ẽ matris sue
intrare ⁊ nasci: Iã natꝰ sum de adã. Hõ

Expanded text:
lige nativitatem spiritus, quomodo intellexit Nicodemus nativitatem carnis. Quid Nicodemus intellexit? Numquid potest homo denuo in ventrem matris suae intrare, et nasci? Sic, quicumque tibi dixerit ut spiritualiter iterum nascaris, responde quod dixit Nicodemus, Numquid potest homo iterum in ventrem matris suae intrare, et nasci? Jam natus sum
Abbreviated transcription (Latin):
diaboli mors intrauit in orbẽ terrarũ.
Ad mortẽ a diabolo ꝓpinatã. nõ uenirae
hõ uĩ aductꝰ. hõ enĩ cogendi potentiã
diabolꝰ habebat s ꝑsuadẽdi uersutiã Si¬
nõ consentires: nichil inuexerat diabolꝰ:
Consentio tua. te o hõ ꝑduxit ad mortẽ.
Amortali mortales nati: ex inmortalibꝰ
mortales facti. ab adã om̃s mortales.¬

Expanded text:
mors intravit in orbem terrarum . Ad mortem a diabolo propinatam non veniret homo vi adductus: non enim cogendi potentiam diabolus habebat, sed persuadendi versutiam. Non consentires, nihil invexerat diabolus: consensio tua, o homo, te perduxit ad mortem. A mortali mortales nati, ex immortalibus mortales facti. Ab Adam omnes homines
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑbiȩ. Itaq fr̃s mei respondete homini
nõ posse rurs nasci hoĩem Respondete
securi. Nõ posse rursꝰ nasci hominẽ: qͥcqͥd
iterũ fit illiisio ẽ: qͥcqͥd iterũ fit lusꝰ℥.
Ismahel ludit. foras mittͥt᷑. Aiumadu̾tit
enĩ eos sa ta ludentes ait scriptura: i dix̃
abrahe. Eice ancillã ⁊ filiũ eiꝰ. Displicu¬
it sarrȩ lusꝰ pueroꝵ: Aliqͥd nouũ uidit pu¬
eros ludere. Nonne obtãt hoc quȩ filios
habet̃: uidere ludentes filios suos idit
illa: & imꝓbauit. Nescio quid uidit. in
lusu: Illusionẽ uidit in illo lusu. Animad¬
uertit serui suꝑbiã. displicuit ciecit fo¬
mit̾tuntur fiui yacob.¬

Expanded text:
superbiae. Itaque, fratres mei, respondete homini non posse rursus nasci hominem; respondete securi non posse rursus nasci hominem. Quidquid iterum fit, illusio est; quidquid iterum fit, lusus est. Ismael ludit, foras mittatur. Animadvertit enim eos Sara ludentes, ait Scriptura, et dixit Abrahae, Ejice ancillam et filium ejus. Displicuit Sarae lusus puerorum; aliquid novum vidit pueros ludere. Nonne optant hoc quae filios habent, videre ludentes filios suos? Vidit illa, et improbavit. Nescio quid vidit in lusu: illusionem vidit in illo lusu, animadvertit servi superbiam; displicuit illi, ejecit fomittuntur f
Abbreviated transcription (Latin):
sic qui ituent᷑ fide mortẽ. xp̃i sanant᷑ a
morsibꝰ peccatoꝵ s illi sanabuant᷑ a morte
ad uitã temporalẽ. Hic aut̃ ait. Ut habe¬
ant uitã ȩternã. Hoc enĩ uit̾ est inter
figuratã imaginẽ ⁊ rẽ ipsã: figura p̃sta¬
bat uitã tẽporalẽ: res ipsa cusꝰ illa figura
erat prestat uitã ȩternã.

Expanded text:
de mortem Christi sanantur a morsibus peccatorum: sed illi sanabantur a morte ad vitam temporalem, hic autem ait, ut habeant vitam aeternam. Hoc enim interest inter figuratam imaginem et rem ipsam: figura praestabat vitam temporalem, res ipsa cujus illa figura erat, praestat vitam aeternam.
Abbreviated transcription (Latin):
dẽ. Rursꝰ inuenimꝰ natũ de libera ex he¬
redatũ. Natũ de ancilla hęredẽ. Natꝰ de
ancilla. exheredatꝰ ismael. Natus de libera.
heres ysaac. Hatꝰ de libera exhȩredatus
esair¶ati de ancillis. heredes filii iacob.
In illis itaq tribꝰ patribꝰ. om̃iꝰ fut᷑i ppłi fi¬
gura ꝑfecta ẽ: nec imimerito: d̾s inquit:
ego sũ ds abrabã. dĩ ỹsaac ͤ ds iacob hoc

Expanded text:
ursum invenimus natum de libera exhaeredatum, natum de ancilla haeredem. Natus de ancilla exhaeredatus Ismael , natus de libera haeres Isaac ; natus de libera exhaeredatus Esau , nati de ancillis haeredes filii Jacob . In illis itaque tribus patribus, omnis futuri populi figura perspecta est: nec immerito Deus inquit, Ego sum Deus Abr
Abbreviated transcription (Latin):
quicũq ꝑ malos babtizant᷑. tamꝙͣ. de an¬
cillis iudent᷑ natrs tam̃ quĩ ex semine
uerbi dĩ qd figãrat᷑. in iacob̾ nõ cõntristen¬
tur. simul hereditãtẽ cũ fr̃ĩbꝰ possidebũt.
Securꝰ gͦ sit qͥ de scmmine bono nascit. tn¬
tũ nõ imitet᷑ andillã si de ancala nascit᷑.
Ancillã malã suꝑbientẽ nõ imiteris unde
enĩ filii iacob de ancillis nati possederũt
terrã ꝓmisionis cũ frĩbus ẏsmael autem
de ancilla natus expulsꝰ ẽ ab hereditate:
Unde qr nisi ille suꝑbꝰ erat. illi huiules:
crerit ille ceruicẽ: ⁊uoluit seoucere frẽm
suũ. ludẽs cũ illor magnũ ibi sacram̃tũ

Expanded text:
quicunque per malos baptizantur tanquam de anquicunque per malos baptizantur tanquam de ancillis videntur nati; sed tamen quia ex semine verbi Dei, quod figuratur in Jacob, non contristentur, simul haereditatem cum fratribus possidebunt. Securus ergo sit qui de semine bono nascitur; tantum non imitetur ancillam, si de ancilla nascitur. Ancillam malam superbientem non imiteris. Unde enim filii Jacob de ancillis nati, possederunt terram promissionis cum fratribus, Ismael autem de ancilla natus, expulsus est ab haereditate? Unde, nisi quia ille superbus erat, illi humiles? Erexit ille cervicem, et voluit seducere fratrem suum, ludens
Abbreviated transcription (Latin):
malos.e aneilla ysmael. & d̾ bonis maloᷤ.
esau de rebecca. De malis bonos u inue¬
nmꝰ  restãt iac̃obut in tribꝰ patriarchis
quatuor generũ istoꝵ ꝑfectio cõncludat᷑.
habuit utores iacob. habuit liberas. ha¬
buit & ancillas pariũt libere. pariũt et
ancille: iftunt duodecĩ filii istł si num̃es
om̃s qe quibꝰ nati sũtinõ om̃s de liberis.
nõ om̃s de ancillisi s tam̃ om̃s ex uno semi¬
ne. S ud gͦ fr̃s meis Numqͥd qui nati sunt
de ancillis nõ simul possedert̃ terrã ꝓmis¬
sionis cũ fr̃ibus siuiss Inuenis ibi bonos filioᷤ
iacob natos cle ancillis. & bonos filios iacob
natos de. liberif. Nichil illis obfuit. natius¬
tas de uteris ancillarũ. quãdo in patre
cognouerũt sem̃ suũ. ⁊ consequent̾ regnum
fuit illis qui nati sũt de alicillis quo minꝰ
tenerẽt regnũ & terrã ꝓmissionis cũ frĩbus
ex ȩquo diuident ⁊ ñ illis obfuerũt nata¬
les ancillarũ. s p̃ualuit sem̃ paternũ: sic

Expanded text:
malos, de ancilla Ismael: et de bonis malos, Esau de Rebecca. De malis bonos ubi inveniemus? Restat Jacob, ut in tribus patriarchis quatuor generum istorum perfectio concludatur. Habuit uxores Jacob liberas, habuit et ancillas: pariunt liberae, pariunt et ancillae, et fiunt duodecim filii Israel . Si numeres omnes de quibus nati sunt, non omnes de liberis, non omnes de ancillis: sed tamen omnes ex uno semine. Quid ergo, fratres mei? numquid qui nati sunt de ancillis, non simul possederunt terram promissionis cum fratribus suis? Invenimus ibi bonos filios Jacob natos de ancillis, et bonos filios Jacob natos de liberis. Nihil illis obfuit nativitas de uteris ancillarum, quando in patre cognoverunt semen suum, et consequenter regnum fuit illis, qui nati sunt de ancillis, quo minus tenerent regnum, et terram repromissionis cum fratribus ex aequo acciperent, non illis obfuerunt natales ancillarum, sed praevaluit semen paternum: sic
Abbreviated transcription (Latin):
Ex dõ ⁊ eccłia nondũ nouerat: Nõ nouerat
nͥ eos parẽtes qͥ generãt ad mortẽ. Hondũ
nouerat eos parentes qui generãt ad uitã.
Nõ nouerat nͥ eos parentes qͥ generant
successuros. Hondũ nouerat eos qͥ semper
uuientes generãt ꝑmansitros. Cũ gͦ sint
duȩ natiuitates.⁊ ille unã intelligebat. Una
ẽ de t̾ra: alia ẽ de celo. Una ẽ de carne. alia¬
ẽ de sp̃u Nna ẽ de mortalitate. alia de et̾¬
nitate. Una÷ de mascło ⁊ femina: alia de
dõ ⁊eccħa. S ipsȩ duȩ singłe sũt. nec il¬
la potest repeti nec illa. Recte intellexit
iicodemꝰ. s natiuitatẽ carnis. sic ⁊ tu intel

Expanded text:
ex Deo et Ecclesia nondum noverat: non noverat nisi eos parentes qui generant ad mortem; nondum noverat eos parentes qui generant ad vitam: non noverat nisi eos parentes qui generant successuros; nondum noverat eos qui semper viventes generant permansuros. Cum ergo sint duae nativitates, ille unam intelligebat. Una est de terra, alia de coelo; una est de carne, alia de Spiritu; una est de mortalitate, alia de aeternitate; una est de masculo et femina, alia de Deo et Ecclesia. Sed ipsae duae singulae sunt; nec illa potest repeti, nec illa. Recte intellexit Nicodemus nativitatem carnis: sic et tu intel
Abbreviated transcription (Latin):
fecetũt illi qd̃ solẽt. Nã potestates roma¬
nȩ nũquã talibꝰ supplicus use sũt. Hoñ
enĩ non poterãt occidere aꝑte.s illi qui
se mortuos coli uoluert:. famosiorẽ mor¬
tẽ nõ inuenerũt. Postremo quicqͥd illud
ẽ nõ nouizisi passa es .o. pars donati
corporalẽ afflictionẽ ab eccłia catholi¬
ca a sarra passa eᷤ agar:redi ad dñam
tuã. Locꝰ quidẽ necessarł aliqͣnto chutiꝰ
nos tenuit. ut totũ tertũ eugłice lecti¬
onis exponere ninime ualcremꝰ: fr̃s suffici¬
ãt interĩ caritati ur̃ȩ. ne hec quȩ dicta
sũt dicẽdo alia excludant᷑ de cordibꝰ
ur̃is. Hex tenete. talia dicite. flãmanes
illuc ꝓcedite. Accendite frigidos: funt¬

Expanded text:
Nam potestates Romanae nunquam talibus suppliciis usae sunt. Num enim non poterant occidere aperte? Sed illi qui se mortuos coli voluerunt, famosiorem mortem non invenerunt. Postremo quidquid illud est, non novi. Et si passa es, o pars Donati, corporalem afflictionem ab Ecclesia catholica, a Sara passa es Agar; redi ad dominam tuam. Locus quidem necessarius aliquanto diutius nos tenuit, ut textum totum evangelicae lectionis exponere minime valeremus. Fratres, sufficiat interim Charitati vestrae, ne haec quae dicta sunt, dicendo alia, excludantur de cordibus vestris. Haec tenete, talia dicite, flammantes illuc procedite, accendite frigidos. T
Abbreviated transcription (Latin):
citare pot estates aduersꝰ hereticos.
aduersꝰ scismaticos. aduers dissipatoreᷤ
eccłiȩ aduersꝰ exsufflatores. xp̃i. aduers
bͥaspbematores babtifmi. Nõ mirent᷑:
qi ds concitat ut asa ra uerberet᷑ agar.
Cognoscat se agar: ponat ceruicẽq cũhũ¬
miliata discederet. a dña sua. occurrit ei
angłs ⁊ dix̃ ei. Quid ⁊ agar ancilla sarrer
Quȩ cũ q̃sta e̾e̾t de dña: qͥd audit ab an¬
gło ⁊ euerte ad dñam tuã. Ad hoc gͦ affli

Expanded text:
citare potestates adversus haereticos, adversus schismaticos, adversus dissipatores Ecclesiae, adversus exsufflatores Christi, adversus blasphematores Baptismi, non mirentur; quia Deus concitat, ut a Sara verberetur Agar. Cognoscat se Agar, ponat cervicem: quia cum humiliata discederet a domina sua, occurrit ei angelus, et dixit, Quid est, Agar ancilla Sarae? cum conquesta esset de domina, quid audivit ab Ang
Abbreviated transcription (Latin):
spm̃. ita ⁊nũe. Io q̃ui scd̾m carnẽ nati st̃
ꝑsequnt᷑ eos qui sod̾m spm̃ nati sũt. Qui st̃
scd̾m carnẽ. natrꝰ dilectores mundi: ama
res regni. celoꝵ. dilectores.xp̃i. desideran¬
tis uitã ȩternã. gratis colẽtes dm̃. Ludũt

Expanded text:
ui secundum carnem nati sunt, persequuntur eos qui secundum spiritum nati sunt. Qui sunt secundum carnem nati? Dilectores mundi, amatres regni coelorum, dilectores Christi, desiderantes vitam aeternam, gratis colentes Deum. Ludunt,
Abbreviated transcription (Latin):
tatꝰ e̾et abrahã: cõfirmauit ei dñs dictũ
uroris eiꝰ. Iã hic manifestũ ẽ sacramentũ
qr nescio qͥd futurũ parturiebat illa res
gesta. Ludentes uidit: & dicit. eice ancillã
i filiũ eiꝰ. Iuid ÷ hoc fr̃s. qͥd enĩ mali fece¬
rat ismael puero ysaac qr ludebat cũ illo:
S illa lusio illusio erat. Illa susio decepti¬
onẽ significabut. Nã magnũ sacramentũ
attendat caritas ur̃a ꝑsecutionẽ illã uo¬

Expanded text:
 confirmavit ei Dominus dictum uxoris ejus. Jam hic manifestum est sacramentum, quia nescio quid futurum parturiebat illa res gesta. Ludentes vidit, et dicit: Ejice ancillam et filium ejus. Quid est hoc, fratres? Quid enim mali fecerat Ismael puero Isaac, quia ludebat cum illo? Sed illa lusio, illusio erat; illa lusio deceptionem significabat. Nam magnum sacramentum attendat Charitas vestra. Persecutionem illam vo
Abbreviated transcription (Latin):
babtirant᷑ recte credũt. ⁊ in m̃bris
xp̃i.recte numerant᷑. ꝑ malos mali.s
& qͥ babtizat mali sũt. & qui habtizã¬
tur duplici corde accedũt ad dm̃ Et
nõ tenet eos mores quos audiũt in ec¬
cłia. ut nõ ibi sĩt paleȩ s frum̃tũ: qͣm
& qui babtizant᷑. tenere uias dĩ nolunt.
Puto fr̃s notũ eẽ in ȩccłia: i cotidianiᷤ
exemplis manifestari ea quȩ dicimꝰ s in
prioribꝰ nr̃is patribꝰ ea cõsideremꝰ. qui
habuerũt ⁊ illi ista quatuor genera.
ꝑ bonos boni ananias paulũ babtira¬
uit. Quid ꝑ malos mali᷑ dicit apłs qͦs
caste eugłizare solere eugłm. qͦs tole¬
rat in societate. xp̃iana: idicȩt. Quid
enĩ dũ om̃i mͦ siue occasione. siue

Expanded text:
baptizantur, recte credunt, et in membris baptizantur, recte credunt, et in membris Christi recte numerantur. Per malos mali: si et qui baptizant, mali sunt; et qui baptizantur, duplici corde ac edunt ad Deum, et non tenent eos mores quos audiunt in Ecclesia, ut non ibi sint palea, sed frumentum. Quam ; qui baptizantur, tenere viam Dei nolunt. 9. Puto, fratres, notum esse in Ecclesia, et quotidianis exemplis manifestari ea quae dicimus: sed in prioribus nostris patribus ea consideremus, quia habuerunt et illi ista quatuor genera. Per bonos boni: Ananias Paulum baptizavit . Quid per malos mali? Dicit Apostoluscaste annuntiare solere Evangelium, quos tolerat in societate christiana, et dicit, Quid enim? dum omni modo, sive occasione, sive
Abbreviated transcription (Latin):
tũ ꝑtinent dilectores tẽporaliũ. dilee¬
tores scłi. Ad nouũ testam̃tum ꝑdilecto¬
res uite ȩternȩ. Idõ illa iherłm int̾ra
umbra erat cȩlestis iherłm matris om
mur multa nostis. multa iam audistiᷤ.
Inuenimꝰ aut̃ rẽ mirã in istis part᷑ .bꝰ. id
in istis fecibꝰ. in istis generationibꝰ libe¬
rarũ ⁊ ancillarũ: quatuor scilicet gen̾a
hominũ. in qͥbꝰ qͣtuor generibꝰ cõplet᷑ fi¬
gura totiꝰ futi᷑ ppłi xp̃iani. ut non sit
mirũ qd̾ in illis tribꝰ dictũ ẽ Egosũ d̃s
abrahã ⁊ d̃s ysaac ⁊d̃s iacob. In om̃ib¬
eiũ fr̃s xp̃iamᷤ intendite: aut ꝑ maloᷤ
nascunt᷑ boni. aut ꝑ bonos nascunt᷑
mali. aut ꝑ bonos boni. aut ꝑ maloᷤ
mali: Ampliꝰ istis quatuor generibꝰ nõ
pot̾ inueniri: quȩ iterũ repctã. auerti¬
te retineta᷑ excutite corda ur̃a. Holite
pigri ẽẽ: capite ne capiamini. Quomͦ
malos bomi. Suto qr planũ ẽ: ꝑ bonos
boni.Si ⁊ qui babtizat boni sũt. ⁊ qͥ

Expanded text:
temporalium, dilectores saeculi: ad Novum Testamentum dilectores vitae aeternae. Ideo illa Jerusalem in terra, umbra erat coelestis Jerusalem matris omnmur, multa nostis, multa jam audistis. Invenimus autem rem miram in istis partubus, id est in istis fetibus, in istis generationibus liberarum et ancillarum, quatuor scilicet genera hominum: in quibus quatuor generibus, completur figura futuri populi christiani, ut non sit mirum quod in illis tribus dictum est, Ego sum Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob. In omnibis, fratres intendite, aut per malos nascuntur boni, aut per bonos nascuntur mali, aut per bonos boni, aut per malos mali: amplius istis quatuor generibus non potestis invenire. Quae iterum repetam, advertite, retinete; excutite corda vestra, nolite pigri esse: capite, ne capiamini, quomodo malos boni. Puto quia planum est. Per bonos boni: si et qui baptizant, boni sunt: et qui
Abbreviated transcription (Latin):
ex semine abrahȩ. Aduertat caritas
urã. ꝗͣ magnũ sacramentũ. testat᷑ ds̃.⁊
dicit. Ego tũ ds̃ abrahã: id̃s ysaac. ⁊ ds̃
lacob. Non erãt alii patriarchȩᷤ. nõ erat
ante istos sc C. Noc. qui solꝰ in toto gene¬
re humano cũ tota domo sua meruit de.
diliuuo liberari . in quo ⁊ in filiis eius
figurata ẽ eccłia. ligͣno portante cua¬
dũt diluuiũ. Deinde postea multi st̃ qͦs
nouimꝰ qͦs scã scͥptura comm̃dat. Moy¬
ses fidelis intota domo eiꝰ ulli tres nomi¬
nantur quasi eũ soli ꝓmeruerũt. Ego
sũ d̃s abrahã ids ysaac ⁊ ds iacob hoc
mͥ nom̃ ẽ in ȩternũ. Sacram̃tũ grande
ut dicere possimꝰ sic̃ reuelare dignatꝰ est
ce caꝑe possitis sic̃ expedit uobis. Tres isti
patriarchȩꝰ abrahã ysaac & iacob lam

Expanded text:
t Charitas vestra quam magnum sacramentum. Testatur Deus, et dicit, Ego sum Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob. Non erant alii patriarchae? non erat ante istos sanctus Noe, qui solus in toto genere humano cum tota domo sua meruit de diluvio liberari, in quo et in filiis ejus figurata est Ecclesia? Ligno portante evadunt diluvium . Deinde postea magni quos novimus, quos sancta Scriptura commendat, Moyses fidelis in tota domo ejus . Et illi tres nominantur, quasi eum soli promeruerint, Ego sum Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob: hoc mihi nomen est in aeternum . Sacramentum grande! ut dicere possimus sicut revelare dignatus est, et capere possitis sicut expedit vobis. 8. Tres ergo isti patriarchae, A
Abbreviated transcription (Latin):
hic ueritas Ibi umbra. hic corpꝰ dicente
apło. hec aut̃ unfigura contingebãt illis.
ad abrahã ysaac uacob. In istis tribꝰ iue¬
nimꝰ parere liberas parere ⁊ ancillas. Inue¬
nimꝰ ibi partꝰ liberarũ:. inuenimꝰ ibi ⁊ pa¬
rtus ancillarũ. Ancilla nichil boni sig

Expanded text:
hic veritas, ibi umbra, hic corpus, dicente Apostolo, Haec autem in figura contingebant illis. ad Abraham, Isaac, et Jacob. Istis tribunimus parere liberas, parere et ancillas. Invenimus ibi et partus liberarum, invenimus ibi et partus ancillarum. Ancilla nihil boni
Abbreviated transcription (Latin):
uelĩt. nolit: aꝑta s ueritas: &e clausos odło
ferit. Responsũ ẽ nicodemo: qr exͤerat qͥ
crediderãt in iħm. & ipse iħs nõ se crede¬
bat eis: quibꝰdã enĩ nõ se credebat. cũ iã
in illũ credidissẽt. Sic ͤ hͣabes sctiptũ:
Multi credidert̃. in nomine eiꝰ. uidẽtes¬
i signa quȩ̨ faciebat. Ipse aut̃ iħs nõ
credebat semet ipsũ illis. Nõ enĩ opꝰ ha

Expanded text:
lausos oculos ferit. 3. Responsum est Nicodemo, qui ex eis erat qui crediderant in Jesum, et ipse Jesus non se credebat eis. Quibusdam enim non se credebat, cum jam in illum credidissent. Sic habes scriptum: « Multi crediderunt in nomine ejus, videntes signa quae faciebat. Ipse autem Jesus non cre
Abbreviated transcription (Latin):
Eece ancilla tua utere ea sic̃ uis.  affu¬
xit eã grauit̾ satra. ⁊ fugit a facie eiꝰ.
Ecce libera afflix̃ ancillã: inõ illã uocat
ꝑsecutionẽ apss. Ludit seruus cũ dño:
⁊ ꝑsecutionẽ uocat. afflictio ista nõ uo

Expanded text:
Ecce ancilla tua, utere ea sicut vis. Et afflEcce ancilla tua, utere ea sicut vis. Et afflixit eam graviter Sara, et fugit a facie ejus. Ecce libera afflixit ancillam, et non illam vocat persecutionem Apostolus; ludit servus cum domino, et persecutionem vocat: afflicti
Abbreviated transcription (Latin):
et conueniant conscientias scias. ⁊ tam̃ afflic¬
tionem corporis passi sunt: ꝑsecutio quam:¬
illi faciũt grauior ÷. Caue. qͣndo uult lu¬
dere ismael cũ ysaac: qͣndo ibi blanditur
qͣndo offert alterũ babtismũ. Responde¬
iã habeo babtismũ. Si enĩ uerꝰ ẽ iste ba¬
btisns: qui tͥ uult dare alterũ. illudere
te uult saue aĩe ꝑsecutorẽ. Nã si aprinci¬
pilꝰ catholicis passa ẽ ꝓ ars donati ali¬
Audite ⁊uidete in psis ueteribꝰ factis. oĩa
futarum rerũ signa undicia. Inuenit᷑
sata afflirisse̾ agar ancillã. Sa ta lib̾a
ẽ postea quã suꝑbire cepit ancilla. qͤsta
ẽ abrahe sata iduẽ E ce ancilłã. erexit
aduersũ me ceruicẽ suã. &e quasi ab abra¬
hã fieret De abrahã questa ẽ mulier:
Abtahã uͦ quinõ in ancilla libidine abu¬
tendi tenebat᷑ s officio generandi. qͣm
sarta ei ded̾at unde ꝓlẽ susciꝑet: Ait ei.

Expanded text:
et conveniant conscientias suas; tamen afflicet conveniant conscientias suas; tamen afflictionem corporis passi sunt: persecutio quam faciunt gravior est. Cave quando vult ludere Ismael cum Isaac, quando tibi blanditur, quando offert alterum baptismum: responde, Habeo jam Baptismum. Si enim verus est iste baptismus, qui tibi vult dare alterum, illudere te vult. Cave animae persecutorem. Nam si a principibus catholicis aliquid passa est pars Donati aliAudite et videte in ipsis veteribus factis, omnia futurarum rerum signa et indicia. Invenitur Sara afflixisse Agar ancillam: Sara libera est: posteaquam superbire coepit ancilla, questa est Abrahae Sara, et dixit, Ejice ancillam; erexit adversum me cervicem suam. Et quasi ab Abraham fieret, de Abraham questa est mulier. Abraham vero qui non in ancilla libidine abutendi tenebatur, sed officio generandi, quoniam Sara ei dederat unde prolem susciperet, ait ei:
Abbreviated transcription (Latin):
sice ancillã ⁊ filiũ eiꝰ nõ enĩ heres erit
filiꝰ ancillȩ cũ filio liberȩ. meo ysaac. Quȩ¬
rimꝰ uͥ hoc dicat scrip̃tuta ut uideamꝰ
utrũ aliq̃ ꝑsecutio p̃cesserit ismaelis
in ysaac: & inuenimꝰ ͤ ͤ dictũ õẽ asa ra
qͣnos uidit pueros ludentes simul. Quã
lusionẽ dicit. scriptaͣ uidisse sa rã. hãc
qui uos illudẽdo seducũt. Ueni. ueni. bab¬
titare hic. hic habes uerũ babtismũ no¬
li ludere. Unꝰ ẽ uerꝰ. Iue lus̃ ẽ. seduceris.
usta ꝑsecutio grauis tͥ erit. Meliꝰ erat ut
ismaclẽ tu lucrareris ad regnũ: quam.
qͥa luoere uult: Tene tu hereditatem
patris tui: & audi eice ancillamq filium eiꝰ¬
eglon emi heres erit filius ancille cum
flio meo ysaae Isti etiam audent dice¬
re quod persecutionem solent pati a ca¬
cholicis regibus. aut a eatholicis princi¬
pibus: quam persecutionem colerant pet
aftlietionem corporis: Sitam̃ aliqͣndo passi
sunt. aut quomodo passi sunt ipsi sciant.

Expanded text:
ancillam et filium ejus; non enim haeres erit filius ancillae cum filio meo Isaac . Quaerimus ubi hoc dicat Scriptura, ut videamus utrum aliqua persecutio praecesserit Ismaelis in Isaac: et invenimus hoc dictum esse a Sara, quando vidit pueros ludentes simul. Quam lusionem dicit Scriptura vidisse Saram, hanc qui vos illudendo seducunt: Veni, veni; baptizare hic, hic habes verum baptismum. Noli ludere, unus est verus; ille lusus est: seduceris, et ista persecutio gravis tibi erit. Melius tibi erat ut Ismaelem tu lucrareris ad regnum; quia ludere vult. Tene tu haereditatem patris, et audi: Ejice ancillam et filium ejus; non enim haeres erit filius ancillae cum filio meo Isaac. 13. Isti etiam audent dicere quia persecutionem solent pati a catholicis regibus, aut a catholicis principibus. Quam persecutionem tolerant? Afflictionem corporis: si tamen aliquando passi sunt, aut quomodo passi sunt, ipsi sciant,
Abbreviated transcription (Latin):
li dimiserũt te. & ille. ł umquid ⁊ uos
uultis ire: Ostendert liolens quia ipse
illis erat necessariꝰ. Non illi crãt. xp̃o necessa¬
rii. Nequis terreat. xp̃m qͣndo dicit᷑. ut sit
si non fueris: malum xp̃o non erit: Audi uo¬
cem psalmi : Biri dño deus ms̃ es cu: qͣ̃m ho¬
meoꝵ nõ eges: Si fueris sine deo: minor eris:
Si fueris cum dõ: maior ds non erit. Non
ex te ille maior. s tu sine illo minor. Cres¬
ce gͦ in illo. Noli ͭ ͤᷤ subtrahere: ut quasi il¬
le deficiat. Reficieris si accesseris: deficies
si recesseris. Integer manet te accedente:
integer manet te cadẽte. Cũ gͦ dixisset
discipłis. nũquid ⁊ uos uultis ire: Respon¬
dit petrꝰ. petra illa uoce omniũ. Dñe ad

Expanded text:
li dimiserunt te; et ille, Numquid et vos vultis abire? Ostendere volens quia ipse illis erat necessarius, non illi erant Christo necessarii. Ne quis terreat Christum, quando dicitur ut sit si non fueris, malum Christo non erit. Audi vocem Psalmi: Dixi Domino, Deus meus es tu, quoniam boam bonorum meorum non eges. Si fueris sine Deo, minor eris; si fueris cum Deo, major Deus non erit. Non ex te ille major, sed tu sine illo minor. Cresce ergo in illo, noli te subtrahere, ut quasi ille deficiat. Reficieris, si accesseris; deficies, si recesseris. Integer manet te accedente, integer manet et te cadente. Cum ergo dixisset discipulis, Numquid et vos vultis abire? respondit Petrus, petra il
Abbreviated transcription (Latin):
tof᷑ad manna Eoce dico mãna. Notũ: qͥd
acceperĩt uidĩ ppłs ille isrł. Hotũ ẽ quod
illis pluisset ds de cęlos mesciũt cathecu¬
mini qͥd accipiãt. xp̃iani. Erubescãt gͦ
quia nesciũt. T̃ranseãt ꝑ mare rubrũ. mã¬
ducẽt mãnã Ut quomͦ crediderũt in noĩe
iħu sic se ipsis credat iħs. Idõ intẽdite fr̃s
mei: qͥd respondeat iste qui nocte uenit ad
uenit Adhuc de tenebris carnis suȩ lo¬
quit᷑. Nõ intelligit qd̃ audit a dño. Non
ĩtelligit qd̃ audit a luce. quȩ illuminał
omnẽ hominẽ uenientẽ in hũc mundũ.
Iam ei dñs dix̾at: nͥ quiᷤ natꝰ fuerit de¬
nuo nõ uidebit regnũ dĩ. Dicit ad eum
nicodemꝰ. Q uomͦ potest homo nasci cũ
sit senex : sp̃s ei loquit᷑: &e ille carnẽ sapit.
Carnẽ suã sapit. qr carnẽ xp̃i nondũ sa¬
pit. Cũ enĩ dixiss dñs iħs nisi quis mandu¬
cauerit carnẽ meã ibiberit sanguinẽ me

Expanded text:
tos? Ad manna. Ecce dico manna: notum est quid tos? Ad manna. Ecce dico manna: notum est quid acceperint Judaei, populus iste Israel, notum est quid illis pluisset Deus de coelo; et nesciunt catechumeni quid accipiant Christiani. Erubescant ergo, quia nesciunt; transeant per mare rubrum, manducent manna: ut quomodo crediderunt in nomine Jesu, sic se ipsis credat Jesus. 5. Ideo intendite, fratres mei, quid respondeat iste qui nocte venit ad venit, adhuc de tenebris carnis suae loquitur. Non intelligit quod audit a Domino, non intelligit quod audit a luce, quae illuminat enientem in hunc mundum . Jam ei Dominus dixit, Nisi quis natus fuerit denuo, non videbit regnum Dei. Dicit ad eum Nicodemus: Quomodo potest homo nasci cum sit senex? Spiritus ei loquitur, et ille carnem sapit. Carnem suam sapit, quia carnem Christi nondum sapit. Cum enim dixisset Dominus Jesus, Nisi quis manducaverit carn
Abbreviated transcription (Latin):
sub nube fuerũt: ⁊ om̃s mare tͣnsierunt. Ut¬
qͥd ꝑ mare tͣnsierunt qͣsi qͦrers ab illo. seqͣtꝰ
ait. Ꝙ õs ꝑ moysen babtizati st̃ ĩnube ⁊ ̃ ma¬
ri Si ergo figura maris tantũ ualuit᷑. speci¬
es babtismi qͣntũ ualebit᷑. si qd̾ gestũ ẽ ĩfig᷑a.
trãsiectũ ppłm ad mãna ꝑoux̃. Qͥd exhibe¬
bit. xp̃c inueritate babtismi sui trãsiecto
ꝑ eũ ppło suo. ꝑ babtismũ s trahicit creden¬
tes. occisis oĩbꝰ peccatis tamꝙͣ hostibꝰ con¬
sequentibꝰ. sic̃ in illo mari om̃s egiptii ꝑier̃t.
Quo trahicit fr̃s mei. quo trahicit ꝑ babtis¬
mũ iħs. cuiꝰ figurã tũc gerebat moyses qͥ
ꝑ mare trabiciebat. quo trahicit. ad mãna
qͥd ÷ mãnaᷤ . Ego sũ inqͥt panis uiuus quide
cȩlo descendi. Manna accipiũt fideles iam
traiecti ꝑ mare rubrũ. Iuare rubrũ ma¬
re: Iã mareꝰ. Iuare ⁊ rubrũ. Significabat
mare illd̾ rubrũ. babtismũ xp̃i. Unde
secratꝰ. Quo gͦ ꝑducit credentes. ibabtiza¬

Expanded text:
. Utquid per mare transierunt, quasi quaereres ab illo; secutus ait, Et omnes per Moysen baptizati sunt in nube et in mari . Si ergo figura maris tantum valuit, species Baptismi quantum valebit? Si quod gestum est in figura, trajectum populum ad manna perduxit; quid exhibebit Christus in veritate baptismi sui, trajecto per eum populo suo? Per baptismum suum trajicit credentes, occisis omnibus peccatis, tanquam hostibus consequentibus, sicut in illo mari omnes Aegyptii perierunt. Quo trajicit, fratres mei? quo trajicit per Baptismum Jesus, cujus figuram tunc gerebat Moyses, qui per mare trajiciebat? quo trajicit? Ad manna. Quod est manna? Ego sum, inquit, panis vivus, qui de coelo descendi . Manna accipiunt fideles, jam trajecti per mare rubrum. Quare mare rubrum? jam mare, quare et rubrum? Significabat mare illud rubrum baptismum Christi. Unde et baptiza
Abbreviated transcription (Latin):
eẽt. in se. s creator hoĩs nouerat qͥd eẽt
in hoĩe. Crediderãt tam̃ in noĩe eiꝰ multi:
upse iħs nõ se credebat eis. Quid dicimꝰ
fr̃ sꝰ forte consequentia indicabut nobis
uerũ ẽ Hemo dubitat. eugłm loquitur.
Uerax eugłista testat᷑. Itẽ qr ipse iłs nõ
credelut semet ipsũ illis.: ⁊hoc manifestũ

Expanded text:
Creator hominis noverat quid esset in homine. Crediderunt tamen in nomine ejus multi, et ipse Jesus non se credebat eis. Quid dicimus, fratres? Forte consequentia indicabunt nobisverum est: nemo dubitat, Evangelium loquitur, verax Evangelista testatur. Item quia ipse Jesus non crede
Abbreviated transcription (Latin):
me ipso. ut iterũ sumã eam. Cum ergo
haberet. tantã potestatẽ. cũ ea ꝙͤ dictis p̃¬
dicaret . factis ostenderet. uid sibi uult
qd̃ nõ se credebat eis iħs. quasi aliqͥd no¬
lenti nociti. aut aliqͥd nolẽti facti. eẽnt. p̾ser¬
tĩ qr iã crediderãt in noĩe eiꝰ : i de ipsis dic̃
eugłista credidert̃ in nomine eiꝰ. de quib̾

Expanded text:
meipso, ut iterum sumam eam . Cum ergo meipso, ut iterum sumam eam . Cum ergo haberet tantam potestatem, cum eam dictis praedicaret, factis ostenderet; quid sibi vult quod non se credebat eis Jesus, quasi aliquid nolenti nocituris, aut aliquid nolenti facturis, praesertim quia jam crediderant in nomine ejus? Et de ipsis dicit E
Abbreviated transcription (Latin):
teret᷑: qui si nollet nec nasceret. Si aut̃ hoc
solũ uellet. naͣsceretur tantũ uͤt nõ more¬
ut loquit᷑ eugłm. Et cũ uoluissẽt eũ de uer¬
tice montis p̃cipitare: discessit ab eis il le¬
suis. X quando uenert̃ ad eũ cõprehendẽ¬
dũ. iã uenditũ a iuda ꝓditore. cũ ille pu¬
taret in potestate se habere tradere magi¬
luntate se pati nõ nccessitate. Nã cũ eum
comprehendere iudei uoluissẽt: dixit illis.
Qud queritis: o illi dixert̃. Iħ̾m naz are
nũ & ille dix̃. ego sũ. hac uoce audita. re¬
dier̃t̃ retro. ⁊ cecidert̃. In eo qd̾ eos respondẽs
deiecit. ostendit potestatem: in eo qd̾̃ ab eis
com̃prehensꝰ ẽ. ostendit uoluntatem.
Ergo qd̾ passꝰ ẽ miscdia fuit. ĩ raditꝰ est
enĩ ꝗꝓpt̾ delicta nĩa: iresurrexit ꝓpt̾ iusti¬
ficationẽ nram Audi uerba ipsiꝰ. Potesta
tẽ habeo ponendi animã meã: ⁊ pote¬
statẽ habeo iterũ sumendi eã. Nemo tol¬
lit ame: animã incã s ego pono illã a

Expanded text:
teretur; qui si nollet, nec nasceretur: si autem hoc solum vellet, ut nasceretur tantum, et non more; loquitur Evangelium: Et cum voluissent eum de vertice montis praecipitare, discessit ab eis illaesus . Et quando venerunt ad eum comprehendendum, jam venditum a Juda traditore, cum ille putaret in potestate se habere, tradere magiluntate se pati, non necessitate. Nam cum eum comprehendere Judaei voluissent, dixit illis: Quem quaeritis? At illi dixerudita, redierunt retro, et ceciderunt . In eo quod eos respondens dejecit, ostendit potestatem; ut in eo quod ab eis comprehensus est, ostenderet voluntatem. Ergo quod passus est, misericordiae fuit. Traditus est enim propter delicta nostra, et resurrexit propter justificationeabeo ponendi animam meam, et potestatem habeo iterum sumendi eam: nemo tollit eam a me, sed ego pono illam a
Abbreviated transcription (Latin):
fronte:⁊ nõ erubescit de cruce dni sui. Ecce
credit in nõie eiꝰ. Interrogemꝰ cũ. Mandu¬
cas carnẽ filii homiis. et bibis sanguinẽ
filii hominis : lescit quid dicimus: quia iħs
non se credidit ei ÷Cum ergo ex illo numero

Expanded text:
fronte, et non erubescit de cruce Domini sui. Ecce fronte, et non erubescit de cruce Domini sui. Ecce credidit in nomine ejus. Interrogemus eum, Manducas carnem Filii hominis, et bibis sanguinem Filii hominis? nescit quid dicimus, quia Jesus non se credidit ei. 4. Cum ergo ex eo numero