comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
be specie. et maneret suꝑ eum:. cum
in aduentu columbe hoc cognosce¬
ret ioħs propriã quandã potestatẽ
in dño ad baptizandũ: Quia ꝑ
hanc propͥam potestatẽ sicut di¬
xi. pax eccłe fumata ẽ. Et potest
fieri ut habeat aliquis baptismũ
preter columbã: ut prosit ei bap¬
tismus preter columbã: non potest.
Intendat caritas ur̃a. et intelli¬
gat quod dico. Nam et ista cir¬
cunuentione sepe seducunt fra¬
tres nr̃os: qui pigri et frigidisũt.
Simus simpliciores et feruentio¬
res. Ecce inquiunt: ego accepi. an
ñ accepi: Respondeo. accepisti.
Si ergo accepi: ñ est quod michi
des. Securus sũ. etiã testimonio tuo.
Et ego enĩ dico me accepisse: & tu
me fateris accepisse. Utriusq lin¬
gua securũ me facit. Quid michi
ergo ꝓmittis: Quare me uiꝰ catho¬
licum facere. quando ñ michi a¬
liquid daturus es amplius: et
me iam accepisse fateris. quod te
habere dicis: Ego aũt quando

Expanded text:
columbae, et maneret super eum, cum columbae, et maneret super eum, cum in adventu columbae hoc cognosceret Joannes, propriam quamdam potestatem in Domino ad baptizandum? Quia per hanc propriam potestatem, sicut dixi, pax Ecclesiae firmata est. Et potest fieri ut habeat aliquis Baptismum praeter columbam: ut prosit ei Baptismus praeter columbam, non potest. Intendat Charitas vestra, et intelligat quod dico: nam et ista circumventione saepe seducunt fratres nostros qui pigri et frigidi sunt. Simus simpliciores et ferventiores. Ecce, inquiunt, ego accepi, an non accepi? Respondeo, Accepisti. Si ergo accepi, non est quod mihi des; securus sum, etiam testimonio tuo: et ego enim me dico accepisse, et tu me fateris accepisse; utriusque lingua securum me facit: quid ergo mihi promittis? quare me vis catholicum facere, quando non mihi aliquid daturus es amplius, et me jam accepisse fateris quod te habere dicis? Ego autem quando
Abbreviated transcription (Latin):
et bonos et malos esse: sed tanqͣm
paleas et grana. Aliquando qui
baptizatur a grano palea est:et
qui baptizatur a palea granũ est.
Alioquin. siquis baptizatur a gra¬
no ualet. et qui baptizat᷑ a palea
ñ ualet: falsum ẽ. hic est qui bap¬
tizat. Si aũt uerum ẽ hic est qui
baptizat: et qđ ab illo dat᷑. ualet.
Et quomodo columba baptirat:
Don enĩ malus ille columba est:
aut ad menbra columbe pertinet.
Nec hic dici potest in catholica ie
apud illos: si illi dicunt columbi
esse eccłam suã. Quidergo intel¬
ligimus fratres: Quoniam ma¬
nifestũ est et om̃ib notum: et si
nolint conuineunt: quia et ibi
quando dant mali. ñ post illos bap¬
tizat᷑. et hic quando dant mali non
post illos baptirat᷑. Columba ñ ba¬
ptizat post coruũ: coruus quare
uult baptizare post columbã:
Intendat caritas ur̃a. Et quare
designatũ est nescio quid ꝑ colum¬
bam. ut baptirato dño ueniret co¬
lumba. id est sp̃s sanctus in colum

Expanded text:
et bonos et malos esse, sed tanquam et bonos et malos esse, sed tanquam grana et paleam. Aliquando qui baptizatur a grano, palea est; et qui baptizatur a palea, granum est. Alioquin si qui baptizatur a grano, valet; et qui baptizatur a palea, non valet: falsum est, Hic est qui baptizat. Si autem verum est, Hic est qui baptizat: et quod ab illo datur, valet; et quomodo columba, baptizat. Non enim malus ille columba est, aut ad membra columbae pertinet: nec hic potest dici in Catholica, nec apud illos, si illi dicunt, columbam esse Ecclesiam suam. Quid ergo intelligimus, fratres? Quoniam manifestum est, et omnibus notum, et si nolint convincuntur: quia et ibi quando dant mali, non post illos baptizatur; et hic quando dant mali, non post illos baptizatur. Columba non baptizat post corvum: corvus quare vult baptizare post columbam? 13. Intendat Charitas vestra: et quare designatum est nescio quid per columbam, ut baptizato Domino veniret columba, id est, Spiritus sanctus in specie
Abbreviated transcription (Latin):
ñ dilaniant. Ergo raptores. ñ
sunt menbra columbe. Don
apud uos fuit uł unus raptor:
Quare manet baptismus quẽ
dedit accipiter ñ columba:
Quare ñ baptizatis apud uos
ipsos post raptores et adulte¬
ros et ebriosos : post auaros a¬
pud uos ipsos: An isti om̃s men¬
bra columbe sunt: Sic dehone¬
statis columbã ur̃am: ut ei men¬
bra uulturina faciatis: Quid er¬
go fratres. quid dicimus: Mali et
bomi sunt in eccła catholica: ibi
aũt soli mali sunt. Sed forte ini¬
mico animo hoc dico. Et hoc
postea requirat᷑. Et ibi certe di¬
cunt: quia sunt boni et mali.
Dam si dixerint solos bonos se
habere: credant illis sui. et sub¬
scribo. Non sunt apud nos dicãt
nisi sancti. iusti. casti. sobrii: ñ ad¬
ulteri. ñ feneratores. ñ fraudatoreᷤ.
ñ ꝑ iuri. ñ uinolenti. Dicant: ñ
enĩ attendo linguas ipsoꝵ: s tan¬
in catholica. et illis noti estis: nec
nos eos rep̃hendamus. nec illi se
palpent. Nos fatemur in eccłia

Expanded text:
non dilaniant: ergo raptores non non dilaniant: ergo raptores non sunt membra columbae. Non apud vos fuit vel unus raptor? Quare manet Baptismus quem dedit accipiter, non columba? Quare non baptizatis apud vos ipsos post raptores et adulteros et ebriosos, post avaros apud vos ipsos? An isti omnes membra columbae sunt? Sic dehonestatis columbam vestram, ut ei membra vulturina faciatis. Quid ergo, fratres, quid dicimus? Mali et boni sunt in Ecclesia catholica: ibi autem soli mali sunt. Sed forte inimico animo hoc dico: et hoc postea requiratur. Et ibi certe dicunt quia sunt boni et mali: nam si dixerint solos bonos se habere; credant illis sui, et subscribo. Non sunt apud nos, dicant, nisi sancti, justi, casti, sobrii; non adulteri, non feneratores, non fraudatores, non perjuri, non vinolenti: dicant; non enim attendo linguas ipsorum, sed tanos et vobis in Catholica et illis noti estis; nec nos eos reprehendamus, nec illi se palpent. Nos fatemur in Ecclesia
Abbreviated transcription (Latin):
ore meo solius sonuit. sonuit
ut arbitror et de cordib uris:
et omnes pariter diximus. Ec¬
clesie catholice dictũ est: una ẽ
columba mea una est matri
sue. Preter ipsam columbam in¬
quit: baptismus ñ est. Ego pre¬
ter ipsam columbã sum bapti¬
das quando ad te uenio: Et
ego interrogo. Interim seques¬
tremus cui dictum sit. Una ẽ co¬
lumba mea: una ẽ matri sue.
Adhuc querimus. Aut michi
dictũ est. aut tibi dictũ est. Se¬
questremus cui dictũ sit. Hoc
ergo quero si columba ẽ simplex.
innocens. sine felle. paccata in
osculis. ñ seua in unguib. que¬
ro utrũ ad huius columbe men-¬
bra ꝑtineant auari. raptores.
subdoli. ebriosi. flagitiosi. Men¬
bra sunt columbe huius: Absit
inquit. Et reuera fratres. quis
hoc dixerit: Ut nichil aliud
dicã raptores solos. si dicã men¬
bra accipitris possunt esse. non
menbra columbe. Milui rapi¬
unt. accipitres rapiunt: corui
rapiunt: columbe ñ rapiunt.

Expanded text:
ore meo solius sonuit, sonuit, ore meo solius sonuit, sonuit, ut arbitror, et de cordibus vestris, et omnes pariter diximus, Ecclesiae catholicae dictum est, Una est columba mea, una est matri suae. Praeter ipsam columbam, inquit, Baptismus non est; ego praeter ipsam columbam sum baptidas quando ad te venio? 12. Et ego interrogo: interim sequestremus, cui dictum sit, Una est columba mea, una est matri suae; adhuc quaerimus: aut mihi dictum est, aut tibi dictum est; sequestremus cui dictum sit. Hoc ergo quaero, si columba est simplex, innocens, sine felle, pacata in osculis, non saeva in unguibus; quaero utrum ad hujus columbae membra pertineant avari, raptores, subdoli, ebriosi, flagitiosi: membra sunt columbae hujus? Absit, inquit. Et revera, fratres, quis hoc dixerit? Ut nihil aliud dicam, raptores solos si dicam, membra accipitris possunt esse, non membra columbae: milvi rapiunt, accipitres rapiunt, corvi rapiunt; columbae non rapiunt,
Abbreviated transcription (Latin):
et extollentẽ se. sicut coruris:
Et forte dicent. Quia ergo co¬
lumba. et una columba: pret̾
unã columbã. baptismus esse
ñ potest. Ergo si apud te est co¬
lumba. uł tu es columba. quan¬
do ad te uenio. da michi quod
ñ habeo. Scitis hoc ipsoꝵ esse.
Modo nob apparebit: non esse
de uoce columbe. sed de clamo¬
re corui. Dã paululũ attendat
caritas ur̃a. et timete insicdias
imino cauete: et excipite uerba
contradicentiũ respuenda. non
transglutienda et uiscerib dan¬
da. facite inde qd fecit dñs: qͦn¬
do illi optulerunt amarũ po¬
tum. Gustauit: et respuit. Sic
et uos. audite et abicite. Quid
enĩ dicunt. uideamꝰ. Ecce in qͥt
tues columba. O catholica tibi
dictũ est. una est columba mea:
una est matri sue. Tibi certe
dictũ est. E xpectaͬ nolime in¬
terrogare. Si michi dictũ est. ꝓ¬
ba primo. Si michi dictũ est. ci¬
to uolo audire. Inquit. Tibi
dictũ est. responde uoce. o catho¬
lice michi. Hoc aũt fratres qđ

Expanded text:
et exaltantem se sicut corvus? 11. Et forte dicent: Quia ergo columba, et una columba, praeter unam columbam Baptismus esse non potest: ergo si apud te est columba, vel tu es columba, quando ad te venio, tu da mihi quod non habeo. Scitis hoc ipsorum esse: modo vobis apparebit non esse de voce columbae, sed de clamore corvi. Nam paululum attendat Charitas vestra, et timete insidias: imo cavete, et excipite verba contradicentium respuenda, non transglutienda et visceribus danda. Facite inde quod fecit Dominus, quando illi obtulerunt amarum potum; gustavit, et respuit : sic et vos, audite, et abjicite. Quid enim dicunt? videamus. Ecce, inquit, tu es columba, o Catholica, tibi dictum est, Una est columba mea, una est matri suae: tibi certe dictum est. Exspecta, noli me interrogare: si mihi dictum est, proba primum; si mihi dictum est, cito volo audire. Inquit, Tibi dictum est. Respondeo voce Catholicae, Mihi. Hoc autem, fratres, quod
Abbreviated transcription (Latin):
dolus ñ est. Quid ergo facimus
us nec ultimus inter duodecim
nathanael ẽ: cui tantũ testimo¬
niũ perhibuit filius dĩ. dicens.
Ecce uere isrłita: in quo dolus
ñ est. Querit causaͬ. quantum
dñs intimat. ꝓbabilit̾ inuenimꝰ.
Intelligere enĩ debemꝰ ipsũ na

Expanded text:
dolus non est. 17. Quid ergo facimus, us, nec ultimus inter duodecim Nathanael est, cui tantum testimonium perhibuit Filius Dei, dicens, Ecce vere Israelita, in quo dolus non est. Quaeritur causa? quantum Dominus intimat, probabiliter invenimus. Intelligere enim debemus ipsum Na
Abbreviated transcription (Latin):
re. Et utiq lex quod iniustũ
erat. iubere ñ poderat. Siquis
aliud diceret quã lex russe¬
rat: inustus deprehenderet᷑.
Dixerunt ergo apud se ipsos.
Uerax putatur: mansuetus
uidetur: de iusticia illi que¬
renda calumnia est. Offeramꝰ
ei mulierem in adulterio dep̃¬
hensam: dicamus quid de il¬
la m lege preceptũ sit. Si eã

Expanded text:
ri; et utique Lex quod injustum erat jubere non poterat: si quis aliud diceret quam Lex jusserat, injustus deprehenderetur. Dixerunt ergo apud semetipsos: Verax putatur, mansuetus videtur; de justitia illi quaerenda calumnia est. Offeramus ei mulierem in adulterio deprehensam, dicamus quid de illa in Lege praeceptum sit: si ea
Abbreviated transcription (Latin):
nutriat. et ex ipso desiderio
curetur plenius: & siqua
adhibentur. fortiter ferat: ut
amore illius lucis accensus. di¬
eat sibi. Quando erit ut illud
firmis oculis uideam: qđ sau¬
elis infirmisq ñ potui: Ur¬
get medicum: et rogat ut cu¬
ret. E rgo fratres. si forte aliqͥd

Expanded text:
nutriat, et ex ipso desiderio nutriat, et ex ipso desiderio curetur plenius; et si qua adhibentur, fortiter ferat, ut amore illius lucis accensus dicat sibi: Quando erit ut illud firmis oculis videam, quod sauciis infirmisque non potui? Urget medicum, et rogat ut curet. Ergo, fratres, si forte tal
Abbreviated transcription (Latin):
potes esse. Putamusne pulsa¬
uimus: E rectum est aliquid
in nobis. quo uł tenuriter suspi¬
cemur: unde lum̃ ueniat nobis.
Puto fratres. quia cũ loquimur
ista. et cũ meditamur: exerce¬
mus nos. Et cũ exercemus nos
in ipsis. et rursus quasi reflecti¬
mur pondere nr̃o adista con¬
sueta: tales sumus quales lip¬
pientes. cũ producunt᷑ adiuden¬
dũ lumen. si forte antea uisuoi
om̃ino ñ habebant. et inciprũt
eundem uisũ per diligentiam
medicorũ utcunq reparare:
et cũ probare uult medicrs
quantũ eis salutis accesserit:
temptat eis ostendere quod
uidere desiderabant. et nonpo¬
terant cũ ceci essent. E t redeun
te utcunq acie oculoꝵ: produ¬
cuntur ad lucem. Et cũ uide¬
rint. fulgore ipso reuerberant᷑
quodãmodo. et respondent.
medico demonstranti. lain iã
uidi. sed iudere ñ possũ. Qd
ergo facit medicus: Reuocat
ad solita. et addit collirium.
ut ad illud quod uisum est
et uidere ñ potuit desideriũ

Expanded text:
potes esse. 11. Putamusne pulsapotes esse. 11. Putamusne pulsavimus? Erectum est aliquid in nobis quo vel tenuiter suspicemur unde lumen veniat nobis? Puto, fratres, quia cum loquimur ista, et cum meditamur, exercemus nos. Et cum exercemus nos in ipsis, et rursus quasi reflectimur pondere nostro ad ista consueta, tales sumus quales lippientes, cum producuntur ad videndum lumen, si forte antea visum omnino non habebant, et incipiunt eumdem visum per diligentiam medicorum utcumque reparare. Et cum probare vult medicus quantum salutis eis accesserit, tentat eis ostendere quod videre desiderabant, et non poterant cum caeci essent: et redeunte jam utcumque acie oculorum, producuntur ad lucem; et cum viderint, fulgore ipso reverberantur quodammodo, et respondent medico demonstranti, Jam jam vidi, sed videre non possum. Quid ergo facit medicus? Revocat ad solita, et addit collyrium, ut ad illud quod visum est, et videri non potuit, desiderium
Abbreviated transcription (Latin):
et quid apud se etiã sine his
ministris agat. Renunciãt
oculi cordi alba et nigra. re¬
nunciant aures eidem cordi.
canora et dissona. Renuncrãt
nares eidem cordi odora et pu¬
tentia. Renunciat gustus eid̃
cordi amara et dulcia. Renun¬
ciat tactus eidem cordi lenia
et aspera. Renunciet et sibi
ipsum cor: iusta et iusta. Cor
tuum et uidet et audit: et
cetera sensibilia diiudicat:
et quo ñ aspirant corporis sens.
rusta et iniusta: mala et bona
discernit. Ostende michi ocu¬
los. aures: nares cordis tui.
Diuersa sunt que ad cor tuũ
referuntur: et diuersa ibimen¬
bra ñ inueniunt᷑. In carne tua
alibi audis. alibi uides: in cor¬
de tuo ibi audis. ubi uides
hoc imago: quanto potentus
le cuius est imago: Ergo. et
audit filius. et uidet filius:
et ipsa uisio et auditio filius.
Et hoc ẽ illi audire. quodẽe:
et hoc est illi uidere quod esse
Tibi ñ est hoc uidere quod
esse. quia et si perdas uisum.
potes esse: et si perdas auditũ.

Expanded text:
et quid apud se etiam sine his et quid apud se etiam sine his ministris agat. Renuntiant oculi cordi alba et nigra; renuntiant aures eidem cordi canora et dissona; renuntiant nares eidem cordi odora et putentia; renuntiant gustus eidem cordi amara et dulcia; renuntiat tactus eidem cordi lenia et aspera: renuntiat et sibi ipsum cor justa et injusta. Cor tuum et videt et audit, et caetera sensibilia dijudicat; et quo non aspirant corporis sensus, justa et injusta, mala et bona discernit. Ostende mihi oculos, aures, nares cordis tui. Diversa sunt quae ad cor tuum referuntur, et diversa ibi membra non inveniuntur. In carne tua alibi audis, alibi vides: in corde tuo ibi audis, ubi vides. Si hoc imago, quanto potentius ille cujus imago? Ergo et audit Filius, et videt Filius, et ipsa visio et auditio Filius: et hoc est illi audire quod esse, et hoc est illi videre quod esse. Tibi non hoc est videre quod esse: quia et superdas visum, potes esse; et si perdas auditum,
Abbreviated transcription (Latin):
Primo redi ad cor tuũ. Exul
a te : uagaris foris. Te ipsũ
ñ nosti et queris a quo factꝰ
esꝰ. Redi redi ad cor: tolle te
a corpore. Corpus tuũ: habi¬
tatio tua est. Cor tuũ sentit
etiã per corpus tuũ: sed corpꝰ
tuũ. non quod cor tuũ. Dimit¬
de. et corpus tuũ: redi ad cor
tuum. In corpore trio inuemi¬
ebas alibi oculos. alibi aures.
In corde tuo. nunquid hoc in¬
uenis: An in corde tuoñ ha¬
bes aures : De quibꝰ ergo do¬
minus dicebat. qui habet au¬
res audiendi. Audiat An in
corde ñ habes oculos. unde di-¬
cit apłs. illuminatos ocłos cor¬
dis uestriꝰ. Redi ad cor. uide
ibi quid sentias forte de deo:
quia ibi ẽ imago di. In interi¬
ore homine habitat xp̃c: in in¬
teriore homine renouaris ad
imaginem dei: in imagine
sua. cognosce auctorem eius.
uide. quẽ admodũ om̃s cor-¬
poris sensus. cordi intro nun¬
cient: quid senserint foris. ui¬
de quã multos habeat mini¬
stros. unus interior imꝑator:

Expanded text:
primo redi ad cor tuum, exsul primo redi ad cor tuum, exsul a te vagaris foris; teipsum non nosti, et quaeris a quo factus es! Redi, redi ad cor, tolle te a corpore: corpus tuum habitatio tua est; cor tuum sentit etiam per corpus tuum: sed corpus tuum non quod cor tuum; dimitte et corpus tuum, redi ad cor tuum. In corpore tuo inveniebas alibi oculos, alibi aures: in corde tuo numquid hoc invenis? An in corde tuo non habes aures? De quibus ergo Dominus dicebat, Qui habet aures audiendi, audiat ? An in corde non habes oculos? Unde dicit Apostolus, Illuminatos oculos cordis vestri . Redi ad cor; vide ibi quid sentias forte de Deo, quia ibi est imago Dei. In interiore homine habitat Christus , in interiore homine renovaris ad imaginem Dei, in imagine sua cognosce auctorem ejus. Vide quemadmodum omnes corporis sensus cordi intro nuntient quid senserint foris: vide quam multos ministros habeat unus interior imperator,
Abbreviated transcription (Latin):
uit aurem uerbũ. quia omĩa
per uerbũ: non possumus dice¬
re. ñ aucdit uerbũ. non uidet
uerbũ: ne obiurget nospsalmꝰ
et dicat. Stulti: aliquando sa¬
pite. Itaq. si audit uerbũ. et
uidet uerbũ: audit filius. uii¬
det filius. Dunquid cam̃ et
in ipso. diuersis locis quesitu¬
ri sumus et oculos et aures: Ali¬
auris euis ñ potest quod oculuˢ
et oculus euis ñ potest quod au¬
ris : an totus uie iusus est. et
totus auditus: F orte ita. Im
mo ñ forte. sed uere ita. dũ ta¬
men et ipsũ eius uidere. et ipsũ
eius audire. longe alio modo
quam nostrũ sit: et uidere et
audire fimul in uerbo ẽ. Nec
re: sed auditus uisus. uisus au¬
ditus. Et nos qui aliter audi¬
mus. aliter uidemus: hoc un¬
de nouimus:Redimus forte
ad nos. si ñ sumus preuaricato¬
res: quibꝰ dictum ẽ. redite pre¬
uaricatores ad cor: redite ad cor.
Quid itis a uobis: et peritis ex
uobis: Quid itis solitudinis
uias. E rratis uagando. Re¬
dite. Quo: Ad dm. Cito ẽ.

Expanded text:
urem Verbum, quia omnia per Verbum: non possumus dicere, Non audit Verbum, non videt Verbum; ne objurget nos Psalmus, et dicat, Stulti, aliquando sapite. Itaque si audit Verbum et videt Verbum, audit Filius et videt Filius: numquid tamen et in ipso diversis locis quaesituri sumus oculos et aures? Aliauris ejus non potest quod oculus, et oculus non potest quod potest auris? An totus ille visus est, et totus auditus? Forte ita: imo non forte, sed vere ita; dum tamen et ipsum ejus videre, et ipsum ejus audire, longe alio modo quam nostrum sit. Et videre et audire simul in Verbo est, nec re; sed auditus visus, et visus auditus. 10. Et nos qui aliter audimus, aliter videmus, hoc unde novimus? Redimus forte ad nos, si non sumus praevaricatores, quibus dictum est, Redite, praevaricatores, ad cor . Redite ad cor: quid itis a vobis, et peritis ex vobis? quid itis solitudinis vias? Erratis vagando; redite. Quo? Ad Dominum. Cito est:
Abbreviated transcription (Latin):
nus: diuersa menbrai corpo¬
re.Per oculos potest uidere:
per aures potest audire: per
mauus operari: diuersa men¬
bra. diuersa menbroꝵ officia.
Don potest illud unũ men¬
brum : quod potest alterum.
Tam̃ propter corporis unita¬
dem. oculus et sibi et auri ui¬
det : et auris sibi et ocło audit.
Dunquid aliquid tale inuer¬
bo arbitrandũ est esse. quonriã
omnria per ipsũ: Et dixit seri¬
ptura in psalmo. Intelligite qͥ
insipientes estis in popło. & stul

Expanded text:
nus, diversa membra in corponus, diversa membra in corpore: per oculos potest videre, per aures potest audire, per manus operari; diversa membra, diversa membrorum officia. Non potest illud membrum quod potest alterum: tamen propter corporis unitatem, oculus et sibi et auri videt, et auris sibi et oculo audit. Numquid tale aliquid in Verbo arbitrandum est esse, quoniam omnia per ipsum? Et dixit Scriptura in Psalmo, Intelligite, qui insipientes estis in populo;
Abbreviated transcription (Latin):
peranti cordi. E asdem literas
facit et cor et manus. Hun¬
quid alias cor.alias manus:
Gasdem quidẽ facit manuis:
sed ñ similiter. Cor enĩnostrũ
facit eas intelligibiliter: manꝰ
autem uisibiliter. E oce qͦmo¬
do fiunt eadem dissimiliter.
Unde parũ fuit dño dicere.
quecunq pater fecerit. hec et
filius facit: nisi adderet. et si¬
militer. Quid si enim hoc mo¬
do intelligeres. quomodo. que¬
cunq cor facit. hec et manus fa¬
cit. sed ñ similiter : Hic uero
addidit. hec et filius similiter
facit. Et si hec facit et simili¬
ter facit: expergiscere. Strin¬
gatur iudeus: credat xp̃ianꝰ:
conuincatur hereticus. equaliᷤᷤ
est patrifilius. Pater enĩ dili¬
git filiũ: et omĩa demonstrat
ei que ipse facit. E cce est illuid
demonstrat. Demonstrat:qua¬
si. cuiꝰ. Utiq quasi uidenti.
Redimus ad id quod explica¬
re ñ possumus: quomodo uer¬
bum uideat. E cce homo factꝰ
est per tierbũ. sed homo habet
oculos. habet aures. habet ma¬

Expanded text:
peranti cordi, easdem litteras facit et cor et manus: numquid alias cor, alias manus? Easdem quidem facit manus, sed non similiter: cor enim nostrum facit eas intelligibiliter, manus autem visibiliter. Ecce quomodo fiunt eadem dissimiliter. Unde parum fuit Domino dicere, Quaecumque Pater fecerit, haec et Filius facit, nisi adderet, et similiter. Quid si enim hoc modo intelligeres quomodo quaecumque cor facit, haec et manus facit, sed non similiter? Hic vero addidit, haec et Filius similiter facit. Si et haec facit, et similiter facit, expergiscere, stringatur Judaeus, credat Christianus, convincatur haereticus; aequalis est Patri Filius. 9. Pater enim diligit Filium, et omnia demonstrat ei quae ipse facit . Ecce est illud, demonstrat. Demonstrat quasi cui? Utique quasi videnti. Redimus ad id quod explicare non possumus, quomodo Verbum videat. Ecce homo factus est per Verbum; sed homo habet oculos, habet aures, habet ma
Abbreviated transcription (Latin):
disti. in memoria tria est: et ñ
a te uidetur: quia cogitatio tu¬
a in aliud tenditur. Modo
probo: scientib loquor: car¬
thaginẽ nomino: om̃s modo
intus quicumq eam nostis.
uidistis carthaginẽ. Numqͥd
dot sunt carthagines.quot an¬
me uestre: Omnes uidistis ꝑ
nom̃ hoc. per quatuorhas sil¬
labas notatas uobis. erumpen¬
tes ex ore meo: tacte sunt aures
uestre.tactus ẽ sensus anme ꝑ
corpus: et ab alia intentione re¬
flexus ẽ animꝰ ad id quod ibi
erat: et uidit carthaginẽ. Num¬
quid tunc ẽ ibi carchago facti
lam ibi erat: sed latebat. Qua
relatebat:Quia anmus tu¬
us in aliud atcendebat. Cum
uero reflexa ẽ cogitatio ad id
quod in memoria erat: inde
formata ẽ. et uisio quedã am¬
mi facta ẽ. Antea ñ erat uisio:
sed erat in memoria: reflexa
cogitatione ad memoriã. facta
est uisio. Demonstrauit ergo
memoria tua cogitationi trie.
carchaginẽ: et quod in illa erat

Expanded text:
disti in memoria tua est, et non disti in memoria tua est, et non videtur a te, quia cogitatio tua in aliud intenditur. Modo probo, scientibus loquor: Carthaginem nomino, omnes modo intus quicumque eam nostis, vidistis Carthaginem. Numquid tot sunt Carthagines quot animae vestrae? Omnes vidistis per nomen hoc: per quatuor has syllabas notas vobis, erumpentes ex ore meo, tactae sunt aures vestrae, tactus est sensus animae per corpus, et ab alia intentione reflexus est animus ad id quod ibi erat, et vidit Carthaginem. Numquid tunc est ibi Carthago facta? Jam ibi erat, sed latebat. Quare ibi latebat? Quia animus tuus in aliud attendebat: cum vero reflexa est cogitatio tua ad id quod erat in memoria, inde formata est, et visio quaedam animi facta est. Antea non erat visio, sed erat memoria: reflexa cogitatione ad memoriam, facta est visio. Demonstravit ergo memoria tua cogitationi tuae Carthaginem, et quod in illa erat
Abbreviated transcription (Latin):
te factus est homo ad imaginẽ
dei. In sumilitudine sua deũ
queramꝰ: in imagine sua crea¬
dorem cognoscamꝰ. Ibi intus si
potuerimus inueniamꝰ quod
dicimus : quomodo demõstret
pater filio. et filius uideat qđ
demonstret pater. ante quam
fiat aliquid a patre per filium.
Sed cũ dixero et intellexeris. nec
sic putes iam illud aliquid ta¬
le esse. ut serues ibi pietatẽ quã
uolo a te seruari: et precipue
moneo. id est. ut si ñ uales com¬
prehendere deus quid sit:pa¬
rum ñ tibi esse putes scire qͥd ñ
sit. E ece inmente tua uideo
aliqua duo: memoriã tuam
et cogitationẽ tuam: id est. qua¬
si aciem quandã et obtutum
anime tue. Uides aliquid et
per oculos percipis: et commen¬
das memorie. Ibi ẽ intus quod
memorie cominendasti:in ab¬
dito reconditũ quasi in horreo:
quasi in thesauro. quasi in se¬
cretario quodã ÷ et penetrali ĩ¬
teriore. Cogitas aliunde: inten¬
tio tua alibi ẽ. Illud quod u¬

Expanded text:
te factus est homo ad imaginem te factus est homo ad imaginem Dei. In similitudine sua Deum quaeramus, in imagine sua Creatorem agnoscamus. Ibi intus, si potuerimus, inveniamus hoc quod dicimus; quomodo demonstret Pater Filio, et Filius videat quod demonstrat Pater, antequam fiat aliquid a Patre per Filium. Sed cum dixero et intellexeris, nec sic putes jam illud aliquid tale esse, ut serves ibi pietatem, quam volo a te servari, et praecipue moneo: id est, ut si non vales comprehendere Deus quid sit, parum non tibi putes esse scire quid non sit. 11. Ecce in mente tua video aliqua duo, memoriam tuam et cogitationem tuam, id est, quasi aciem quamdam et obtutum animae tuae. Vides aliquid, et per oculos percipis, et commendas memoriae: ibi est intus quod memoriae commendasti, in abdito reconditum quasi in horreo, quasi in thesauro, quasi in secretario quodam et penetrali interiore. Cogitas aliunde, intentio tua alibi est; illud quod vi
Abbreviated transcription (Latin):
stolus de deo. qui solus habet
immortalitatẽ: nisi quia hoc
aperte dixit. solus habet incõ¬
nrtabilitatẽ: quia solus ha¬
bet ueram eternitatẽ: E rgo
ibi nulla mutabilitas. Agno¬
sce in te aliquid: quod uolo di¬
cere. Intus in tẽ. ñ in te quasi
in corpore tuo. nã et ibi potest di¬
ci ince. In te ẽ enĩ sanitas. in de qͦͥ¬
libet etas. sed scđm corpus: in tẽ
ẽ manus. pes turis: sed aliudẽ
inte intus: aliud in de tamꝙͣ
in ueste tua. Sed relinq foris &
uestem tuã et carnẽ tuam:. de¬
scende in te. adi secretarrũ tu¬
um.mentẽ tuam: et ibi uide
quod uolo dicere si potueris.
Si enĩ turipse a de longe es. deo
propinquare unde potes: Di¬
crbam de deo: et intellecturuo
te arbitrabaris: De amma dico:
de te dico intellige: ibi de ꝓba¬
bo. Non enĩ ualde longe per¬
go in exempla quando de mñ¬
te tuia uolo aliquã similitridi¬
nem dare ad łm tuũ: qͥa uti¬
q: ñ incorpore sed in ipsa men¬

Expanded text:
stolus de Deo, Qui solus habet stolus de Deo, Qui solus habet immortalitatem ; nisi quia hoc aperte dixit, Solus habet incommutabilitatem, quia solus habet veram aeternitatem? Ergo ibi nulla mutabilitas. 10. Agnosce in te aliquid, quod volo dicere, intus, intus in te; non in te quasi in corpore tuo, nam et ibi potest dici in te. In te est enim sanitas, in te quaelibet aetas, sed secundum corpus; in te est manus, pes tuus: sed aliud est in te intus, aliud in te tanquam in veste tua. Sed relinque foris et vestem tuam et carnem tuam, descende in te, adi secretarium tuum, mentem tuam, et ibi vide quod volo dicere, si potueris. Si enim tu ipse a te longe es, Deo propinquare unde potes? Dicebam de Deo; et intellecturum te arbitrabaris: de anima dico, de te dico; intellige, ibi te probabo. Non enim valde longe pergo in exempla, quando de mente tua volo aliquam similitudinem dare ad Deum tuum; quia utique non in corpore, sed in ipsa men
Abbreviated transcription (Latin):
tuos suos. Exsurge qui dormis
et exsurge a mortuis: et illumi¬
nabit te xp̃c. Et de hac lectio¬
ne quando mortui audient
et qui audierint uiuient. in de¬
terius mortui erant: ido reui¬
iuscunt: reuiuiscendo morrun¬
tur in melius: quia in reiriuiscẽ¬
do ñ erunt quod erant. Non
esse aũt quod erat: mors est. S
forte si in melius est: ñ appel¬
latur mors. Appellauit illã
iterũ. Mortui enĩ estis: et uita
ũra abscondita ẽ cũ xp̃o in deo.
Mori nos uult ut uiuamꝰ: qͥa
uiximus ut moreremur. Quie¬
quid ergo et a meliore in dete¬
riuis. et a deteriore in melius
moritur. ñ est hoc deus: quia
neq in melius ire pocest sum¬
ma bonitas: neq in deterius
uera eternitas. Tera enĩ eter¬
nitas est: ubi temporis nichil
est. E rat aũt modo hoc.modo
illud: iam tempus admissũ est:
eternũ non ẽ. Nam ut noueri¬
tis. quia ñ sic deus. quomodo
anima: certe immortalis ẽ ani¬
ma. Quid ẽ ergo quod ait apo¬

Expanded text:
tuos suos ; et, Surge, qui dormis, tuos suos ; et, Surge, qui dormis, et exsurge a mortuis, et illuminabit te Christus ; et de hac lectione, Quando mortui audient, et qui audierint vivent. In deterius mortui erant, ideo reviviscunt. Reviviscendo moriuntur in melius, quia et reviviscendo non erunt quod erant: non esse autem quod erat, mors est. Sed forte, si in melius est, non appellatur mors? Appellavit illam iterum, Mortui enim estis, et vita vestra abscondita est cum Christo in Deo . Mori nos vult ut vivamus, quia viximus ut moreremur. Quidquid ergo et a meliore in deterius, et a deteriore in melius moritur, non est hoc Deus: quia neque in melius ire potest summa bonitas, neque in deterius vera aeternitas. Vera enim aeternitas est, ubi temporis nihil est. Erat autem modo hoc, et modo illud? jam tempus admissum est, aeternum non est. Nam ut noveritis quia non sic Deus quomodo anima: certe immortalis est anima; quid ergo est quod ait Apo
Abbreviated transcription (Latin):
fatendũ est. quia eugłium lo¬
quit. deus spiritus est.Sed trã¬
si omnẽ mnutabilem sp̃m: tran¬
si illũ sp̃m qui modo scit.mo¬
donescit: modo memuit et
obliuiscitur:uult quod nole¬
bat:ñ uult quod uolebat:si¬
ue patiatur iam istas mutabi¬
litates. siue pati possit. Transi
hec omnia : ñ inuenis in ło ali¬
quid mutabilitatis: ñ aliquid
quod aliter nunc sit. alit̃ pau¬
lo ante fuerit. Nam ubi inue¬
nis aliter et aliter: facta ẽ ibi
quedã mors. Mors etemim est:
ñ esse quod fuit. Immortalis
dicitur anma. Est quidẽ qͥa
uiuit semper anima: et est in
illa quedã uita permanens. sed
mutabilis uita. Scd̃m mutabi¬
litatem uite huius. et morta¬
lis dici potest: quia si uiuebat
sapienter et desipit: mortua ẽ
in deterius. Si uiuebat insipi¬
enter et sapit: mortua ẽ in meli¬
us. Dam esse mortẽ in deteriꝰ.
esse mortẽ in melrus: scriptura
nos docet. Utiq in deterius
mortui erant: de quib dicitur.
Sine mortuos. ut sepeliãt mor¬

Expanded text:
fatendum est, quia Evangelium loquitur, Deus spiritus est. Sed transi omnem mutabilem spiritum, transi spiritum qui modo scit, modo nescit, modo meminit, et obliviscitur; vult quod nolebat, non vult quod volebat; sive patiatur jam istas mutabilitates, sive pati possit: transi haec omnia. Non invenis in Deo aliquid mutabilitatis, non aliquid quod aliter nunc sit, aliter paulo ante fuerit. Nam ubi invenis aliter et aliter, facta est ibi quaedam mors: mors enim est, non esse quod fuit. Immortalis dicitur anima: est quidem, quia vivit semper anima, et est in illa quaedam vita permanens, sed mutabilis vita. Secundum mutabilitatem vitae hujus et mortalis dici potest: quia si vivebat sapienter, et desipit, mortua est in deterius; si vivebat insipienter, et sapit, mortua est in melius. Nam esse mortem in deterius, esse mortem in melius Scriptura nos docet. Utique in deterius mortui erant, de quibus dicitur, Sine mortuos, sepeliant mor
Abbreviated transcription (Latin):
de te testimoniũ dicis: testimo¬
niũ tuũ non ẽ uerũ. Ante qͣm
ueniret dñs noster iħc xpistuᷤ.
multas ante se lucernas pro¬
pheticas accendit. et misit. De
his erat etiã ioħs baptista. eui
minũ. Ait enim. In natis mu¬
lierũ non surrexit maior io¬
hanne baptista. Hic tamen
quo nemo erat maiorinter
natos mulierũ: dicit de do-¬
baptiro uos in aqua: qͥ aũt
post me uenit.fortior me est:
cuius ñ sum dignus calciam̃
tum soluere. Uidete quẽad¬
modtũ se lucerna diei submit¬
tat. Lucernã uero ipsum io¬
hannẽ fuisse: ipse dñs testat᷑.
Ille erat inquit lucerna ar¬
dens et lucens:et uos uolui¬
stis ad horam exultare ĩ lu¬
mine eius. Quando aũt di-¬
xerunt rudei dño. dic nobis
in qua potestate hec facis: sci
gno haberent. et quod ipse
quẽ pro magno habebant.
eis de dño testimoniũ perhi¬
buisset: respondit eis. Inter¬
rogo uos et ego unũ uerbum:
dicite michi. Baptismus io

Expanded text:
de te testimonium dicis: testimonium tuum non est verum. Antequam veniret Dominus noster Jesus Christus, multas ante se lucernas propheticas accendit et misit. De his erat etiam Joannes Baptista, cui ominum. Ait enim: In natis mulierum non surrexit major Joanne Baptista . Hic tamen, quo nemo erat major in natis mulierum, dicit de Dobaptizo vos in aqua, qui autem venit post me, fortior me est: cujus non sum nta solvere . » Videte quemadmodum se lucerna diei submittat. Lucernam vero ipsum Joannem fuisse Dominus ipse testatur. Ille erat inquit lucerna ardens et lucens; et vos voluistis ad horam exsultare in lumine ejus . Quando autem dixerunt Judaei Domino, Dic nobis, in qua potestate ista facis? sciegno haberent, et quod ipse quem pro magno habebant, eis de Domino testimonium perhibuisset, respondit eis: Interrogabo et ego vos unum sermonem: dicite mihi, Baptismus Jo
Abbreviated transcription (Latin):
bes aliquid propter infirmita¬
dem tuã. ibi habes aliquid pro¬
pter perfectionẽ tuã. E rigat
te xp̃c per id quod homo est:
dricat te per id quod deus ho¬
mo ẽ: perducat te ad id quod
deus est. Et tota predicatio di
tres. et alia non ẽ: ut resurgãt
amnme. resurgant corpora: utrũ¬
q quippe mortuũ erat. Corpꝰ
ex infirmitate: anima ex ini¬
quitate. Quia utrumq mor¬
tuũ erat: resurgat utrũq. Qd
utrumq. Amina et corpus.
Per quid ergo anima.nisi per
dm xp̃m: Der quid corpus in¬
si per hominẽ xp̃m: Erat enĩ
et in xp̃o anima humana :
tota anima: ñ irrationale
tantũ anime. sed etiã rationa¬
le: quod mens dicit. Fuerũt
enim quidã heretici et expul¬
si sunt ab eccła: qui putarent
ũ habere mentẽ rationalem
corpus xp̃i: sed quasi animã
beluinã. Excepta quippe rati¬
onali mente: uita beluina ẽ.
Sed quia expuisi sunt. et ue¬
ritate expulsi sunt: accipe to¬
tum xp̃m uerbũ. mentẽ ra¬
tionalem. et carnẽ. Hoc totũ

Expanded text:
tatem tuam, ibi habes aliud propter perfectionem tuam. Erigat te Christus per id quod homo est, ducat te per id quod Deus homo est, perducat te ad id quod Deus est. Et tota praedicatio distres, et alia non est, ut resurgant animae, resurgant et corpora. Utrumque quippe mortuum erat; corpus ex infirmitate, anima ex iniquitate. Quia utrumque mortuum erat, resurgat utrumque. Quid utrumque? Anima et corpus. Per quid ergo anima, nisi per Deum Christum? Per quid corpus, nisi per hominem Christum? Erat enim et in Christo anima humana, tota anima: non irrationale tantum animae, sed etiam rationale quod mens dicitur. Fuerunt enim quidam haeretici, et pulsi sunt ab Ecclesia, qui putarent non habere mentem rationalem corpus Christi, sed quasi animam belluinam: excepta quippe rationali mente, vita belluina est. Sed quia expulsi sunt, et veritate expulsi sunt; accipe totum Christum, Verbum, mentem rationalem, et carnem. Hoc totum
Abbreviated transcription (Latin):
la uita est: que in illo est buix
hominũ. Hoc enĩ sequitur. Et
uita erat lux hominũ. Et ex
ipsa uita homines illuminant᷑:
pecora ñ illuminant: quia peco¬
ra ñ habent rationales mentesque
possint uidere sapientiam. Homo
aũt factus ad imaginẽ dei. hab&
rationalem mentẽ: ꝑ quã possit
ꝑcipere sapientiã. Ergo illa ui¬
ta ꝑ quã facta sunt om̃ia. ipsa
uita lux est: & ñ quorũcunq

Expanded text:
la vita est, quae in illo est lux la vita est, quae in illo est lux hominum. 18. Hoc enim sequitur, Et vita erat lux hominum; et ex ipsa vita homines illuminantur. Pecora non illuminantur, quia pecora non habent rationales mentes quae possint videre sapientiam. Homo autem factus est ad imaginem Dei, habet rationalem mentem per quam possit percipere sapientiam. Ergo illa vita per quam facta sunt omnia, ipsa vita lux est:
Abbreviated transcription (Latin):
artificis. ubi sunt ista om̃ia ante¬
quã ꝓferant᷑. Sic ergo fratres km̃i.
quia sapientia di ꝑ quã facta sunt
omĩa. scđm artem continet omĩa
ante quã fabricet: omĩa hic que
fiunt ꝑ ipsam artẽ. non cõtinuo
uita sunt: s quicquid factũ est.
uita est in illo. Terrã uides: est
in arte terra. Celum uides: est
in arte celũ. Solem & lunã ui¬
des: sunt & ista in arte. S foris
corpora sunt: in arte uita sũt.
uidete quomodo. si potestis. Ma¬
gna enĩ res dicta est. & si ñ ame
digno: aut ñ ꝑ me magnũ : ta¬
men a magno. Non enim a me
paruulo dicta sunt hec. s ille
ñ est paruulus ad quẽ respicio.
ut dicam. C apiat quisq ut po¬
test : in quantũ potest. Et qui ñ
potest: nutriat cor ut possit.
Unde nutriat: De lacte nutri¬
at: ut ad cibum ꝑueniat. Axp̃o
ꝑ carnẽ nato ñ recedat. donec ꝑ¬
ueniat ad xp̃m ab uno patre
natum: uerbũ deum apud dm.
ꝑ quod facta sunt om̃ia. quia il¬

Expanded text:
artificis, ubi sunt ista oninia anteartificis, ubi sunt ista oninia antequam proferantur. Sic ergo, fratres carissimi, quia sapientia Dei, per quam facta sunt omnia secundum artem, continet omnia, antequam fabricet omnia hinc, quae sunt per ipsam artem, non continuo uita sunt, sed quidquid factum est, uita est in illo. Terram uides; in arte terra: coelum vides; est in arte coelum: solem et lunam vides; sunt et ista in arte: sed foris corpora sunt, in arte vita sunt. Videte, si quo modo potestis; magna enim res dicta est: et si non a me magno, aut non per me magnum, tamen a magno. Non enim a me parvulo dicta sunt haec: sed ille non est parvulus ad quem respicio, ut dicam. Capiat quisque ut potest, in quantum potest: et qui non potest, nutriat cor, ut possit. Unde nutriat? De lacte nutriat, ut ad cibum perveniat. A Christo per carnem nato non recedat, donec perveniat ad Christum ab uno Patre natum, Verbum Deum apud Deum, per quod facta sunt omnia: quia il
Abbreviated transcription (Latin):
dicentes. Et quid dictũ est. quod
factũ est in illo uita erat: Si enĩ
sunt. De te inducant: ꝓnuncia sic.
Quod factũ est. hic sub distingue:
& deinde infer: in illo uita erat.
Quid est hoc : facta est terra. s
ipsa terra que facta est. ñ est uita.
Est aũt in ipsa sapientia specialit̃¬
quedã ratio qua terra facta est: hec
uita est. Quomodo possum: dicã
caritati u̾r̃e. Faber facit arcã. Pri¬
mo in arte habet arcã. Si enĩ in ar¬
te arcam ñ haberet: unde illam fa¬
bricando ꝓferret: S arca sie in ar¬
de: ut ñ ipsa arca sit que uidetur
oculis. In arte inuisibiliter est: in
oꝑe uisibiliter erit. Ecce facta est
in oꝑe. Nunquid destitit esse in
arte : Et illa in oꝑe facta est. & illa
manet que in artẽ est. Dam potest
illa arca putrescere. & iterũ ex illa
que in arte est. alia fabricari. Nt¬
tendite ergo arcã in arce: & arcã
in oꝑe. Arca in oꝑe ñ est uita: arca
in arte uita est : quia uiuit anima

Expanded text:
dicentes: Utquid dictum est, Quod dicentes: Utquid dictum est, Quod factum est in illo, vita est? Si enim sunt. Non te abducant: pronuntia sic, Quod factum est; hic subdistingue, et deinde infer, in illo vita est. Quid est hoc? Facta est terra, sed ipsa terra quae facta est, non est vita: est autem in ipsa Sapientia spiritualiter ratio quaedam qua terra facta est; haec vita est. 17. Quomodo possum, dicam Charitati vestrae. Faber facit arcam. Primo in arte habet arcam: si enim in arte arcam non haberet, unde illam fabricando proferret? Sed arca sic est in arte, ut non ipsa arca sit quae videtur oculis. In arte invisibiliter est, in opere visibiliter erit. Ecce facta est in opere; numquid destitit esse in arte? Et illa in opere facta est, et illa manet quae in arte est: nam potest illa arca putrescere, et iterum ex illa quae in arte est, alia fabricari. Attein opere! Arca in opere non est uita; arca in arte uita est, quia uiuit anima
Abbreviated transcription (Latin):
factũ est: in illo uita est. Potest
enĩ sic dici. Quod factũ est in il¬
lo: uita est. E rgo totũ uita est:
si sic pronunciauerimꝰ. Quid enĩ
ñ in illo factũ ẽ ͦ Ipse enĩ est sapi¬
entia dei : & dicit᷑ in psalmo. Om¬
uia insapientia fecisti. Si ergo
xp̃c est sapientia dei. & psalmus
dicit. om̃ia in sapientia fecisti:
om̃ia sicut ꝑ illũ facta: ita in il¬
lo facta sunt. Si ergo om̃ia millo
fratres km̃i. & quod in illo factũ
est. uita est: ergo & terra uita ẽ:
Ergo & lignũ uita est: Dicimus
quidem lignũ uitam. s sod̾m in¬
tellectũ. lignum crucis: unde ae¬
cipimus uitã. Ergo & lapis uita est:
In honestum est intelligere sie: ne
rursus nobis subrepat cadẽ sordidis¬
sima secta manicheorũ. & dicat: qui¬
a habet uitã lapis. & habet animã
paries: & resticula habet animã. &
lana & uestis. Solent enĩ deliran¬
ces dicere: & cũ repressi fuerint & re¬
pulsi. quasi de scripturis ꝓferunt

Expanded text:
factum est, in illo vita est. Potest factum est, in illo vita est. Potest enim sic dici, Quod factum est in illo, vita est: ergo totum vita est, si sic pronuntiaverimus. Quid enim non in illo factum est? Ipse est enim Sapientia Dei; et dicitur in Psalmo, Omnia in Sapientia fecisti . Si ergo Christus est Sapientia Dei, et Psalmus dicit, Omnia in Sapientia fecisti; omnia sicut per illum facta, ita in illo facta sunt. Si ergo omnia in illo, fratres charissimi, et quod in illo factum est, vita est; ergo et terra vita est, ergo et lignum vita est. Dicimus quidem lignum vitam, sed secundum intellectum lignum crucis, unde accepimus vitam. Ergo et lapis vita est. Inhonestum est sic intelligere, ne rursum nobis subrepat eadem sordidissima secta Manichaeorum, et dicat quia habet vitam lapis, et habet animam paries, et resticula habet animam, et lana et vestis. Solent enim delirantes dicere, et cum repressi fuerint et repulsi, quasi de Scripturis proferunt
Abbreviated transcription (Latin):
nos in illa uita ista ñ timeremus.
De pena tua. peccatũ tuũ accu¬
sa: ñ iudicẽ. Nam propt̾ suꝑ¬
biam instituit deus. ut ista cre¬
atura minima & abiectissima.
ipsa nos torqueret. ut cũ suꝑb fuerit
homo. & se iactauerit adu̾sus dm. &
cũ sit mortalis. mortalem terruerit.
& cũ sit homo. proximũ hominẽ
ñ agnouerit. cũ se crexerit. pulici¬
b subdatur. Quid est quod te in¬
flas humana suꝑbia: Homo di¬
xit tibi conuicium. & tu tumu¬
isti & iratus es: Pulicib resiste:
ut dormias. Cognosce qui sis. Nã
ut noueritis fratres propt̾ suꝑbi¬
am nr̃am domandam creata ista
que molesta nob̾ essent: populũ
pharaonis suꝑbũ potuit deus do¬
mare de ursis. de leonib: de ser¬
pentib. Muiscas & ranas illis im¬
misit: ut reb uilissimis. suꝑbia
domaret᷑. Omnia ergo fr̃s. omĩno
om̃ia ꝑ ipsum facta sunt: & sine
ipso factũ est nichil. S quomodo
ꝑ ipsum facta sunt om̃ia: Quod

Expanded text:
nos in vita ista illa non timeremus. nos in vita ista illa non timeremus. De poena tua peccatum tuum accusa, non judicem. Nam propter superbiam instituit Deus istam creaturam minimam et abjectissimam, ut ipsa nos torqueret: ut cum superbus fuerit homo, et se jactaverit adversus Deum; et, cum sit mortalis, mortalem terruerit; et, cum sit homo, proximum hominem non agnoverit; cum se erexerit, pulicibus subdatur. Quid est quod te inflas humana superbia? Homo tibi dixit convicium, et timuisti, et iratus es; pulicibus resiste ut dormias: cognosce qui sis. Nam ut noveritis, fratres, propter superbiam nostram domandam creata ista, quae molesta nobis essent: populum Pharaonis superbum potuit Deus domare de ursis, de leonibus, de serpentibus; muscas et ranas illis immisit , ut rebus vilissimis superbia domaretur. 16. Omnia ergo, fratres, omnia omnino per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil. Sed quomodo per ipsum facta sunt omnia? Quod
Abbreviated transcription (Latin):
ait ille. ego credo quia diabolus
fecit muscas. Et ille statim. Si mu¬
scam diabolus fecit. sicut uideo¬
te confiteri quia prudent̃ intel¬
ligis: apem quis fecit. que paulo
amplior est musca: Non ausus ẽ¬
ille dicere quia deus apem fecit
& muscam ñ fecit: quia res erat
ꝓxima. ab ape duxit ad locustã.
a locusta duxcit ad lacertam. ala¬
certa ad auẽ. ab aue duxit ad pe¬
cus. Inde ad bouem. inde adele¬
phantem. postremo ad hominẽ.
Et ꝑsuasit homini. quia ñ a dõ
factus est homo. Ita ille miser. cũ te¬
dium passus est ad muscas: musca
factus est quẽ diabolus possideret.
Beelzebub quippe interp̃tari di¬
cit pͥnceps mnuscarũ. De quib scri¬
ptum ẽ. Musce moriture. exxtermi
aures cordis ur̃i aduersus dolosin¬
imici. intelligite quia deus fecit
om̃ia. et insuis gradib colloca¬
uit. Quare aũt patimur mul¬
ta mala a creatura. quã fecit d̃s.
Quia offendimꝰ dm. Dunquid
hec angłi patiunt : Fortassis et

Expanded text:
ait ille, ego credo quia diabolus ait ille, ego credo quia diabolus fecit muscas. Et ille statim: Si muscam diabolus fecit, sicut te video confiteri, quia prudenter intelligis, apem quis fecit, quae paulo amplior est musca? Non ausus ille est dicere quia Deus fecit apem, et muscam non fecit; quia res erat proxima. Ab ape duxit ad locustam, a locusta ad lacertum, a lacerto ad avem, ab ave duxit ad pecus, inde ad bovem, inde ad elephantem, postremo ad hominem; et persuasit homini quia non a Deo factus est homo. Ita ille miser cum taedium passus est ad muscas, musca factus est, quem diabolus possideret. Beelzebub quippe interpretari dicitur princeps muscarum: de quibus scriptum est, Muscae moriturae exterminaures cordis vestri adversus dolos inimici; intelligite quia Deus fecit omnia, et in suis gradibus collocavit. Quare autem patimur multa mala a creatura quam fecit Deus? Quia offendimus Deum? Numquid haec Angeli patiuntur? Fortassis et
Abbreviated transcription (Latin):
sa enĩ creatura ꝑ ipsũ facta ẽ. & ma¬
ior & minor. ꝑ ipsũ factasũt suꝑa.
infera. spiritał. corporał. ꝑ ipsum
facta sunt. Dulla enĩ forma. nul¬
la compages. nulla concordia par¬
tium. nulla qualiscũq substãtia.
que potest habere pondus. nume¬
rum. mensurã: nisi ꝑ illud uerbũ
uos fi̾s fallat. quando forte tedi¬
um patimini ad muscas. Etenĩ
aliqui derisi sunt a diabolo. et
ad muscas capti st̃. Solent enĩ
aucupes ponere in muscipula
muscas. ut esurientes aues deci¬
piant. Sic & isti ad muscas de ce¬
pti sunt. Nam nescio quis tediũ
patiebat᷑ ad muscas. Inuenit illũ
manicheus tedio affectũ. Et cũ
diceret se ñ posse pati muscas & o¬
disse illas uehement̃ : statim ille.
Quis fecit has: Et quia tedio af¬
fectus erat & oderat illas: ñ ausus
est dicere deus illas fecit. erat aũt ca¬
tholicus. Iue statim subiecit. Si d̾s
illas ñ fecit. quis illas fecit: Plane

Expanded text:
sa enim creatura per ipsum facta est, masa enim creatura per ipsum facta est, major, minor: per ipsum facta sunt supera, infera; spiritualis, corporalis, per ipsum facta sunt. Nulla enim forma, nulla compages, nulla concordia partium, nulla qualiscumque substantia, quae potest habere pondus, numerum, mensuram, nisi per illud Verbum  Nemo ergo vos fallat, quando forte taedium patimini ad muscas. Etenim aliqui derisi sunt a diabolo, et ad muscas capti sunt. Solent enim aucupes ponere in muscipula muscas, ut esurientes aves decipiant: sic et isti ad muscas a diabolo decepti sunt. Nam nescio quis taedium patiebatur ad muscas: invenit illum Manichaeus taedio affectum; et cum diceret se non posse pati muscas et odisse vehementer illas, statim ille, Quis fecit has? Et quia taedio affectus erat, et oderat illas, non ausus est dicere, Deus illas fecit: erat autem catholicus. Ille statim subjecit: Si Deus illas non fecit, quis illas fecit? Plane,