comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quib tanta fuerat licentia sęurendi
inimicos facere non audebant. ñ nulli
quippe illos cũ adnos transissent crude.¬
lissimos passi sunt. Accidit &iam
ut apud karthaginẽ quendã diaconũ
nomme maximianũ contra ep̃m suũ
suꝑbientẽ. quidã ep̃oꝵ eiꝰdẽ partis fac.¬
to scismate & inpbebe karthaginis
diuisa parte donati. ordinarent epm̃
displicer&. eundem maximianũ cum
aliis duodecim qui eius ordinationi
presentes ad furrunt. damnauerunt.
Ceteris autẽ adeandem societatem ses¬
matis ꝑtinentib. dre constituto facultatẽ
redeundi dederunt. Sed postea ex ipsis
duoderim quosdam & exillis quib dila¬
tio data fuerat. post diem positum re.¬
deuntes. ꝓpter pacẽ suam insuis hono¬
rib susceperunt. Et quoscumq extra
ipsoꝵ cõmunitionẽ dãpnati bapti zauerat¬
rebaptizare non ausi sunt. Coepit hoc
eorum factũ contra illos pro catholica
multum ualere. ut ora eoꝵ penitus

Expanded text:
quibus tanta fuerat licentia saeuiendi, quibus tanta fuerat licentia saeuiendi, inimicos facere non audebant; nonnulli quippe illos, cum ad nos transissent, crudelissimos passi sunt. Accidit etiam, ut apud Carthaginem quendam diaconum suum nomine Maximianum contra episcopum suum superbientem quidam episcoporum eiusdem partis facto schismate et in plebe Carthaginis diuisa parte Donati ordinarent episcdispliceret, eundem Maximianum cum aliis duodecim, qui eius ordinationi praesentes adfuerunt, damnauerunt, ceteris autem ad eandem societatem schismatis pertinentibus die constituto facultatem redeundi dederunt. sed postea ex ipsis duodecim quosdam et ex illis, quibus dilatio data fuerat, post diem positum redeuntes propter pacem suam in suis honoribus susceperunt et, quoscumque extra ipsorum communionem damnati baptizauerant. i non ausi sunt, coepit hoc eorum factum contra illos pro catholica multum ualere, ut ora eorum penitus
Abbreviated transcription (Latin):
hominum quos ut abeis terrerentur
morte terrebant. alii ꝑ uaria precipitia
alii ꝑaquas. alii ꝑ ignes se in mortes uo.¬
luntarias usq quaq mittebant. & ani.¬
mas ferabes ase sibi ilatis supplicus
priciebant. Horrebant ista plurimi
in ipsa suꝑstitione heretica constituti. &
cum innocentiȩ sue sufficere arbitraren.¬
tur quod sibi talia displicerent. diceba.¬
tur eis acatholicis. Si in nocentiam
uram mala ista non polluunt. quomͦ
dicitis orbem xp̃ianũ uel falsis uel certe
ignotis ceciliani peccatis esse pollutũ.
quomodo uos nefario scelere ab uuita.¬
te catholica tamquã abarea dominica
separatis. quȩ usq ad tempus uentilatio¬
nis necesse est ut habeat. & frumentũ
inhorreo recondendum. & paleam ig¬
nib consumendam : Atq ita quib¬
dam ratio reddebatur. ut aliqrui ab uni.¬
tate catholica & iam inimicitias ꝑditoꝵ
parati sustinere transirent. Sed plures
qũauis id uellent. eos tamen homines

Expanded text:
hominum, quos, ut ab eis ferirentur, hominum, quos, ut ab eis ferirentur, morte terrebant. alii per uaria praecipitia, alii per aquas. alii per ignes se in mortes uoluntarias usquequaque mittebant et animas ferales a se sibi inlatis suppliciis proiciebant? Horrebant ista plurimi in ipsa superstitione haeretica constituti et, cum innocentiae suae sufficere arbitrarentur, quod sibi talia displicerent, dicebatur eis a catholicis: si innocentiam uestram mala ista non polluunt, quo modo dicitis orbem Christianum uel falsis uel certe ignotis Caeciliani peccatis esse pollutum? quo modo uos nefario scelere ab unitate catholica tamquam ab area dominica separatis, quae usque ad tempus uentilationis necesse est ut habeat et frumentum in horreo recondendum et paleam ignibus consumendam? atque ita quibusdam ratio reddebatur. ut aliqui ad unitatem catholicam etiam inimicitias perditorum parati sustinere transirent; sed plures, quamuis id uellent, eos tamen homines,
Abbreviated transcription (Latin):
Auxilium eoꝵ defensionẽq poscenit̃
timore fustium & incendioꝵ mortisq
prȩsentis pessimoꝵ. ut liberi abscederent
tabulȩ frangebantur. exorta debitorib
cyrographa redchebantur. Quicumq
dura illoꝵ uerba contẽpserant. durio.¬
ribus uerberib quod iubebant facere
cogebantur. In nocentium qui eos of¬
fenderant domus. aut deponebantur
ad solũ. aut ignib cremabantur. Qui.¬
dam patres familias hoiresto loco nati
& generoso cultu educaxi. uix uiui
post eoꝵ cędes ablati sunt. uel iuncti
ad molam. &e eam ingyrũ ducere
tamquã iumenta contẽptibilia uerbere
adacti sunt. Quod enim delegib auxi¬
lium aciuilib potestatib aduersus eos
aliquid ualuit quis inprȩsentia eorum
officialis hanelauit. quis quod illi nolu-¬
issent exactor exegit. quis eos qui eorũ
cȩdib extincti sunt uindicare temptauit:
Nisi quod ꝓpria deillis pęnas poscebat
insania. cum alti ꝓuocandis inse gladis

Expanded text:
auxilium eorum defensionemque poscentem? auxilium eorum defensionemque poscentem? timore fustium et incendiorum mortisque praesentis pessimorum seruorum. ut liberi abscederent, tabulae frangebantur. extorta debitoribus chirographa reddebantur. quicumque dura illorum uerba contempserant, durioribus uerberibus. quod iubebant, facere cogebantur. innocentium, qui eos offenderant. domus aut deponebantur ad solum aut ignibus cremabantur. quidam patres familias honesto loco nati et generoso cultu educati uix uiui post eorum caedes ablati sunt uel iuncti ad molam et eam in gyrum ducere tamquam iumenta contemptibilia uerbere adacti sunt. quod enim de legibus auxilium a ciuilibus potestatibus aduersus eos aliquid ualuit? quis in praesentia eorum officialis anhelauit? quis, quod illi noluissent. exactor- tor exegit? quis eos, qui eorum caedibus extincti sunt, uindicare temptauit, nisi quod propria de illis poenas; poscebat insania. cum alii prouocandis in se gladiis
Abbreviated transcription (Latin):
exoptat. sed nr om̃s pereant plus laborat.
Gratias autẽ dño. quod & apud nos
non quidem in omnib sed ualde in
plurib locis. & ꝑalias africe partes
sine ullis iustoꝵ insanoꝵ mortibus pax
catholica currit & cucurrit. Ibi autẽ
illa sunesta contingunt. tibi ẽ. tam fu¬
riosum & inutibe hominũ genus. qui
& aliis trporib eadem facere consuert᷑
Et prius quidem quã iste leges aca¬
tholicis imperatorib mitterentur. pacis
atq unitatis xp̃i paulatim doctrina
crescebat & uixam quisq ficut disce¬
bat. & uolebat & poterat. ex ipsa parte
transibat. cum tamen apud illos per¬
ditoꝵ hominũ dementissimi greges.
indiuersis causis quirtũ innocentiũ
ꝑturbabant. Quis non dñs seruum
suum timere conpulsus est. si ad illoꝵ
patrocinium confugiss&: Quis eutr.¬
sor minari saltim audebat auctori:
Quis consũptorẽ a pothecariũ. quis
quẽ lib& poterat exigere debitorum :¬

Expanded text:
exoptat: sed ne omnes pereant, plus laborat. exoptat: sed ne omnes pereant, plus laborat. gratias autem domino, quod et apud nos non quidem in omnibus sed ualde in pluribus locis et per alias Africae partes sine ullis istorum insanorum mortibus pax: catholica currit et cucurrit. ibi autem illa funesta contingunt, ubi est tam furiosum et inutile hominum genus, qui et aliis temporibus eadem facere consuerunt. Et prius quidem quam istae leges a catholicis imperatoribus mitterentur, pacis atque unitatis Christi paulatim doctrina crescebat et in eam quisque, sicut discebat et nolebat et poterat, ex ipsa parte transibat, cum tamen apud illos perditorum hominum dementissimi greges in diuersis causis quietem innocentium perturbabant. quis non dominus seruum suum timere compulsus est, si ad illorum patrocinium confugisset? quis euersori minari saltem audebat aut auctori? quis consumptorem apothecarium, quis quemlibet poterat exigere debitorem
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑditioni. qui uel iã nolebant perire
uel coherciti poterant non perire.
Quid hic ait caritas xp̃iana. preser.¬
tim cum illi qui suas mortes uolim.¬
tarias & furiosas minantur. inpo.¬
puloꝵ liberandoꝵ cõparatione per¬
pauci sint: Quid ait ergo frater.¬
na clibectio: Otrum dum paucis
tranfitorios ignes nretuit caminoꝵ
dimitut om̃s axternis ignib geben¬
narum & tam multos uel iam uolen.
tes postea uabentes per catholicam
pacem ad uitã uenire ꝑpetuam re.¬
linquit ininteritum sempiternum.
cauendo nequidam uoluntario mo¬
riantur i in teritu. qui uiuunt ad
impedimentũ salutis aliorũ. quos
non ꝑmitrunt scđm xp̃i doctrinã
uiuere ut eos doceant quocumque
tempore scđm consuetudinẽ doctrinȩ
diabolicȩ adris qui in illis modo tim̃¬
tur mortes uoluntarias festinare. an
potius conferuat quos potest: Et¬
si sponte pereant quos conseruare ñ
potest. ut eñ om̃s uiuant ardenter

Expanded text:
perditioni, qui uel iam nolebant perire perditioni, qui uel iam nolebant perire uel coherciti poterant non perire, quid hic agit caritas Christiana, praesertim cum illi, qui suas mortes uoluntarias et furiosas minantur, in populorum liberandorum comparatione perpauci sint? quid agit ergo fraterna dilectio? utrum, dum paucis transitorios ignes metuit caminorum. dimittit omnes aeternis ignibus gehennarum et tam multos uel iam uolentes uel postea non ualentes per catholicam pacem ad uitam uenire perpetuam relinquit in interitum sempiternum cauendo, ne quidam uoluntario moriantur interitu, qui uiuunt ad impedimentum salutis aliorum, quos non permittunt secundum Christi doctrinam uiuere, ut eos doceant quocumque tempore secundum consuetudinem doctrinae diabolicae ad eas. quae in illis modo timentur, mortes uoluntarias festinare? an potius conseruat. quos potest, etsi sponte pereant. quos conseruare non potest? ut enim omnes uiuant, ardenter
Abbreviated transcription (Latin):
magna lȩtitia dõ grãs agunt. quod illo
errore caruert̃. ubi mala ista bona pi.¬
tauerunt. Quas gr̃ãs modo uolentes
non agerent. nisi prius ceiam uolentes
ab illa nefaria societate discederent.
Quid de illis dicamus qui nobis coridie
confitentur quod iam olim uolebant
esse catholici sed inter eos habitabant
inter quos id quod uolebant esse non
poterant ꝑ infirmitatẽ timoris: Obi
si unũ uerbum ꝓ catholica dicerent
&e ipsi & domus eoꝵ fundiuis euerte.¬
rentur. Quis ẽ. tam demens qui ne.¬
get istis debuisse ꝑ iussa imperialia
subireniri. ut detanto euerterentur
malo: Dum illi quos timebant
timere coguntur. &e eodẽ timore aut
&iam ipsi corriginitur. aut certe
cum se correctos esse confingunt.
correctis parcunt aquib antea time.¬
bantur. Si autẽ serpsos occidere
uoluerint. ire illi osui liberandi sunt
liberentur. & eo modo liberantium
terrere pretatẽ. ut dum tmeiur ne
quidam ꝑditi pereant. ñ eruantur

Expanded text:
magna laetitia deo gratias agunt, quod illo magna laetitia deo gratias agunt, quod illo errore caruerunt, ubi mala ista bona putauerunt. quas gratias modo uolentes non agerent, nisi prius etiam nolentes ab illa nefaria societate discederent. quid de illis dicamus, qui nobis cotidie confitentur, quod iam olim nolebant esse catholici. sed inter eos habitabant, inter quos id, quod uolebant, esse non poterant per infirmitatem timoris, ubi, si unum uerbum pro catholica dicerent, et ipsi et domus eorum funditus euerterentur? quis est tam demens, qui neget istis debuisse per iussa imperialia subueniri, ut de tanto eruerentur malo. dum illi. quos time- bant, timere coguntur et eodem timore aut etiam ipsi corriguntur ant certe, cum se correctos esse confingunt! correctis parcunt, a quibus antea timebantur? Si autem se ipsos occidere uoluerint, ne illi, qui liberandi sunt, liberentur, et eo modo liberantium terrere pietatem, ut, dum timetur, ne quidam perditi pereant, non eruantur
Abbreviated transcription (Latin):
possidens cor eoꝵ. nisi ille qui &e saluato.¬
ri nr̃o ut se depinna templi precipi.¬
tarae. tamquã delege suggessit: Cus
suggestionẽ a se utiq ꝓhiberent. si ma.¬
gistrum xp̃m incorde portarent. Sed
quia inse diabolo potius dedert̃ locum.
aut sic pereunt quẽad modũ grex ille
porcoꝵ quẽ demonte in mare demo.¬
num turba derecit. aut illis mortib
erepti & pio matris catholicȩ gremio
collecti. ita liberantur quẽ ad modum
est adño liberatus. quẽ pater eiꝰ ademo¬
nio sanandũ obrulit dicens. quod ali.¬
quando cadere inaqquã. aliquando in
igne̾ soleroe. Vnde magna inris fit
miscdia. cũ &iam ꝑ istas imperatorum
leges ab illa secta. ubi per doctrinas
dȩmonioꝵ mendaci lo oriioꝵ mala ista
didicert᷑ prius eripiuntur inuiti. ut
in catholica postea bonis prȩceptis & ma
iorib fanentur ad sueti. Nam multi
eoꝵ quorum iam inunitate xp̃i piũ
fidei feruorẽ caritatẽq miramur. eũ

Expanded text:
possidens cor eorum nisi ille, qui et saluatopossidens cor eorum nisi ille, qui et saluatori nostro, ut se de pinna templi praecipitaret, tamquam de lege suggessit? cuius suggestionem a se utique prohiberent, si magistrum Christum in corde portarent. sed quia in se diabolo potius dederunt locum, ant sic pereunt quem ad modum grex ille porcorum, quem de monte in mare daemonum turba deiecit. ant illis mortibus erepti et pio matris catholicae gremio collecti ita liberantur, quem ad modum est a domino liberatus. quem pater eius a daemonio sanandum obtulit dicens, quod aliquando cadere in aquam, aliquando in ignem soleret. Unde magna in eos fit misericordia, cum etiam per istas imperatorum leges ab illa secta, ubi per doctrinas daemoniorum mendaciloquorum mala ista didicerunt. prius eripiuntur inuiti, ut in catholica postea bonis praeceptis et moribus sanentur adsueti. nam multi eorum, quorum iam in unitate Christi pium fidei feruorem caritatemque miramur. cum
Abbreviated transcription (Latin):
urniebant. ut integris idolis ipsi pe.¬
rimerentur. Nam singuli oruiq ua.¬
lentissimi iuuenes cultores idolorum
quis quod occideroe ipsis idolis uouere
consueurrant. quidam &eiam fetru.¬
cidandos armatis uiatorib ingerebant:
ꝑ cussuros eos se nisi ab eis perimerentur
terribiliter cõminantes. non nũ qu̾a
& auidicib tranfeuntib extorque¬
bant. molenter ut carnificib uel ab
officio ferirentur. Onde quidam
illos sit inlusisse ꝑhibetur. ut eos tͣaꝗ
ꝑcutrendos largiri & dimita iuber&.
atq ita eoꝵ impetũ incruentus & in¬
lesus euader&. Iam uero per abrupta
precipitia ꝑ aquas & in flãmas occidere
seipsos. condiamis illis ludus fuit. hȩ
enim eos tria mortis genera dialus do¬
cuit. ut mori uolentes quando non
inuenrebant quẽ terrerent. ut eius
gladio ferirentur. ꝑ saxa se mitterent.
aut ignib gurgitibusq donarent. Quis
autem illos hȩc docuisse credendus ẽ.

Expanded text:
ueniebant, ut integris idolis ipsi peueniebant, ut integris idolis ipsi perimerentur: nam singuli quique ualentissimi iuuenes cultores idolorum. quot quis occideret, ipsis idolis uouere consueuerant. quidam etiam se trucidandos armatis uiatoribus ingerebant percussuros eos se, nisi ab eis perimerentur, terribiliter comminantes. nonnumquam et a iudicibus transeuntibus extorquebant uiolenter. ut a carnificibus uel ab officio ferirentur. unde quidam illos sic inlusisse perhibetur, ut eos tamquam percutiendos ligari et dimitti iuberet atque ita eorum impetum incruentus et inlaesus euaderet. iam uero per abrupta praecipitia, per aquas et flammas occidere se ipsos cotidianus illis ludus fuit. haec enim eos tria mortis genera diabolus docuit, ut mori uolentes, quando non inueniebant, quem terrerent, ut eius gladio ferirentur, per saxa se mitterent aut ignibus gurgitibusque donarent. quis autem illos haec docuisse credendus est
Abbreviated transcription (Latin):
enim caritas laborat. aeccłȩ sic eos ab
illa perditione liberare ut inxorum
urmo moriatur. sic eorum laborat
furor. aut nos occidere ut sue crudeli.¬
tatis pascant libidinẽ. aut & iã seipsos
ne ꝑdidisse uideantur. occidendorum
hominum potestatẽ. Qui autẽ iresci¬
unt consiretudinr̃ illoꝵ. putant eos
modo seipsos occidere. quando ab eoꝵ
insanissima dominatione ꝑ occasionẽ
legũ istarũ que ꝓ unitate sunt consti¬
tutȩ tanti populi liberantur. Qui
autẽ sciunt & ante ipsas leges quid
facere solrant. non eoꝵ mirantur
mortes. sed recordantur mores. maxi¬
me ouando adhuc cultus fuerat idoloꝵ.
ad paganoꝵ celeberrimas sollempnita.¬
tes ingentia turbarũ agnuna uenie.¬
bant. non ut idola facerent. sed ut
interficerentur adcultores idolorum.
Nam illud si accepta legitima potesta.¬
te facere uellent. fiqquid eis accidissoe
possent habere qualẽcumque umbra
nominis martyrũ. Sed adhoc solum

Expanded text:
enim caritas laborat ecclesiae sic eos ab enim caritas laborat ecclesiae sic eos ab illa perditione liberare, ut eorum nemo moriatur. sic eorum laborat furor aut nos occidere, ut suae crudelitatis pascant libidinem, aut etiam se ipsos, ne perdidisse uideantur occidendorum hominum potestatem. Qui autem nesciunt consuetudinem illorum, putant eos modo se ipsos occidere, quando ab eorum insanissima dominatione per occasionem legum istarum, quae pro unitate sunt constitutae. tanti populi liberantur; qui autem sciunt. et ante ipsas leges quid facere soleant, non eorum mirantur mortes, sed recordantur mores. maxime, quando adhuc cultus fuerat idolorum, ad paganorum celeberrimas sollemnitates ingentia turbarum agmina ueniebant, non ut idola frangerent, sed ut interficerentur a cultoribus idolorum. nam illud si accepta legitima potestate facere uellent, si quid eis accidisset, possent habere qualemcumque umbram nominis martyrum: sed ad hoc solum
Abbreviated transcription (Latin):
crebat iniuriam. ista inponebat suꝑbiȩ
disciplinã. Drinde quero siboni & scĩ
nemini faciunt ꝑsecutionẽ sed tantũ
modo patiuntur. euius putant esse in
psalmo uocẽ ubilegitur. persequar inimi¬
cos meos & cõphendam illos. & non con¬
uertar donec deficiant: Si ergo urerum
dicere uel agnoscere uolumus. est ꝑsecutio
quȩ ꝑsecutionẽ paciuntur ꝓpt̾ iustitiam.
illi uero miseri qui ꝑserutionẽ patiunt᷑
ꝓpt̃ iustitiam. Proinde ista persequitur
diligendo. illi seurendo. Ista ut corri.¬
gat. illi ut euertant. Ista ut reuoco
ab errore. illi ut p̾cipitent inerrorem.
Deniq ista ꝑsequitur inimicos & cõ.¬
prehendit donec deficiant inuanitate.
ut inueritate ꝓficiant. Illi autem
retribuentes mala ꝓbonis. quia eis con.¬
sulimus ad arternã salutẽ. & iã tẽporalẽ
nobis conantur auferre. sic amantes
homicidia ut inseipsis ea ꝑficiant. qnͣdo
in aliis ꝑpetrare non possunt. Sicut

Expanded text:
ciebat iniuriam, ista inponebat superbiae ciebat iniuriam, ista inponebat superbiae disciplinam. deinde quaero. si boni et sancti nemini faciunt persecutionem. sed, tantum modo patiuntur, cuius putant esse in psalmo uocem. ubi legitur: Persequar inimicos meos et comprehendam illos et non conuertar. donec deficiant. Si ergo uerum dicere uel agnoscere uolumus, est persecutio quae persecutionem patitur propter iustitiam, illi uero miseri, qui persecutionem patiuntur propter iniustitiam. proinde ista persequitur diligendo, illi saeuiendo, ista ut corrigat. illi ut euertant, ista ut reuocet ab errore, illi ut praecipitent m errorem; denique ista persequitur inimicos et comprehendit. donec deficiant in uanitate, ut in ueritate proficiant. illi autem retribuentes mala pro bonis, quia eis consulimus ad aeternam salutem, etiam temporalem nobis conantur auferre sic amantes homicidia, ut in se ipsis ea perficiant, quando in aliis perpetrare non possunt. sicut
Abbreviated transcription (Latin):
quia ꝑsequebantur. sed quia inniste ꝑse¬
quebantur. Nos itaq hoc dicimus. illi
uero si non querunt causas quare quisq
faciat ꝑsecutiorẽ. uel quare paciatur.
sed hoc putant esse signum ueri xp̃iani
si ꝑsecutionẽ non faciat sed patiatur. sine
dubio cȩcilianũ inea diffinitione constitu.¬
unt. qui non faciebat sed pacrebatur. maio.¬
res autẽ suos abea definitione foras init.¬
tunt. qui faciebant non pacrebantur.
Sed hoc ut dixit omitto. illud dico. si arccła
uera ipsa ẽ. quȩ ꝑsecutionẽ patiatur ñ
que facit quȩ ab apostolo quã aeccłam
significabat sara. quando ꝑsecutionem
faciebat ancillȩ. liberam quippe matre
nram cębestẽ hrerusalẽ. id ẽ. ueram dei
aeccłam in illa muliere dicit fuisse figu¬
ratam. quȩ affligebat ancillam. Si
autẽ melius discutiamus. magis illa per.¬
sequebatur farã suꝑbrendo. quã illam
sara cohercendo. Illa enĩ dominȩ fa.¬

Expanded text:
quia persequebantur, sed quia iniuste persequia persequebantur, sed quia iniuste persequebantur. nos itaque hoc dicimus; illi uero si non quaerunt causas, quare quisque faciat persecutionem uel quare patiatur, sed hoc putant esse signum ueri Christiani, si persecutionem non faciat, sed patiatur, sine dubio Caecilianum in ea definitione constituunt, qui non faciebat, sed patiebatur; maiores autem suos ab ea definitione foras mittunt, qui faciebant, non patiebantur. Sed hoc, ut dixi, omitto: illud dico: si ecclesia uera ipsa est, quae persecutionem patitur, non quae facit, quaerant ab apostolo, quam ecclesiam significabat Sarra, quando persecutionem faciebat ancillae. liberam quippe matrem nostram, caelestem Hierusalem, id est ueram dei ecclesiam in illa muliere dicit fuisse figuratam, quae affligebat ancillam. si autem melius discutiamus, magis illa persequebatur Sarram superbiendo quam illam Sarra cohercendo: illa enim \' fa
Abbreviated transcription (Latin):
meam degente ñ scã. Non dixit dis.¬
cerire pynã meã. sed discerne causã meã.
Porest enĩ esse impioꝵ similis porna.
sed dissimilis ẽ. martyrũ causa. quoꝵ
& illa uox ẽ. Iniustȩ ꝑsecuti sunt me
adiuua me. Ideo se dignũ existimauit
qui adiuuaretur iuste. quia illi ꝑse.¬
ourebantur iniuste. Nam si uste illi
ꝑsequerentur. non furrat adiuuandus.
sed corrigendus. Si autẽ putant quod
nemo possit uiste aliqut̃ ꝑsequi sicut
incollatione dixerunt illam esse uerã
aercłam quȩ ꝑsecutionẽ patitur non
quȩ facit. omitto dicere quod superius
cõmemoraui. quia siita est ut dicunt.
cecilianus aduerã arccłam ꝑunebat. qndo
eum maiores illoꝵ usq ad imperatoris iu.¬
dicium accusando ꝑsequebantur. Nos
enim dicimus ideo illum aduerã aeccłam
ꝑtinuisse. non quia ꝑsecutionẽ pactebatur.
sed quia ꝓpter iustitiam patrebatur. Illos
autẽ ideo fuiffe ab alienatos ab aeccła. ñ

Expanded text:
meam de gente non sancta; non dixit dismeam de gente non sancta; non dixit discerne poenam meam" sed \'discerne causam meam. potest enim esse impiorum similis poena, sed dissimilis est martyrum causa, quorum et illa uox est: Iniuste persecuti sunt me, adiuua me; ideo se dignum existimauit, qui adiuuaretur iuste, quia illi persequebantur iniuste; nam si iuste illi persequerentur, non fuerat adiuuandus sed corrigendus. Si autem putant, quod nemo possit iuste aliquem persequi, sicut in conlatione dixerunt illam esse ueram ecclesiam, quae persecutionem patitur, non quae facit, omitto dicere, quod superius commemoraui, quia, si ita est, ut dicunt, Caecilianus ad ueram ecclesiam pertinebat, quando eum maiores illorum usque ad imperatoris iudicium accusando persequebantur. nos enim dicimus ideo illum ad ueram ecclesiam pertinuisse, non quia persecutionem patiebatur, sed quia propter iustitiam patiebatur; illos autem ideo fuisse abalienatos ab ecclesia, non
Abbreviated transcription (Latin):
diuidunt menbra xp̃i exsufflant sacra.¬
nienta xp̃i. & deꝑsecutione gloriantur.
quia ꝓhibentur ista facere legib impe.¬
ratoꝵ quas constituerunt ꝓunitate xp̃i
& iactant fallaciter innocentiam suam.
& quã non possunt adnõ accipere ab ho.¬
minib querunt martyrum głam. Ueri
autẽ martyres illi sunt dequib dñs ait.
Bean qui ꝑsecutionẽ paciuntur ꝓpter
iustitiam. Non ergo qui ꝓpter miqui.
persecutionẽ. & illa erat scã que faciebat
illa iniqua quȩ paciebatur. Num quid
huic ꝑsecutioni quã passa ẽ. agar cõpa.¬
randus ẽ. sc̃s dauid qur̃ ꝑsecutus est
iniquus saul: Ualde utiq distat. non
qina pacrebatur. sed quia ꝑpt̾ iustitiam
patirbatur. Et ipse dñs cum latronib
crucifixus ẽ. sed quos passio iungebat.
causa feparabat. Ideo inpsalmo uox
illa intellegenda est ueroꝵ martyrum
uolentium se discerni a martyrib fal.¬
sis. Iudicane ds̃ & discerne causam

Expanded text:
diuidunt membra Christi et exsufflant sacradiuidunt membra Christi et exsufflant sacramenta Christi et de persecutione gloriantur, quia prohibentur ista facere legibus imperatorum, quas constituerunt pro unitate Christi. et iactant fallaciter innocentiam suam et, quam non possunt a domino accipere, ab hominibus quaerunt martyrum gloriam. Yeri autem martyres illi sunt, de quibus dominus ait: Beati, qui persecutionem patiuntur propter iustitiam. non ergo qui propter iniqupersecutionem et illa erat sancta, quae faciebat, illa iniqua, quae patiebatur. numquid huic persecutioni, quam passa est Agar, comparandus est sanctus Dauid, quem persecutus est iniquus Saul? ualde utique distat, non quia patiebatur, sed quia propter iustitiam patiebatur. et ipse dominus cum latronibus crucifixus est; sed quos passio iungebat, causa separabat, ideo in psalmo uox illa intellegenda est uerorum martyrum uolentium se discerni a martyribus falsis: Iudica me, deus, et discerne causam
Abbreviated transcription (Latin):
feruntur obtẽperare non uult. ad qui¬
rit grande supplicium. Nam oe tem¬
porib ꝓphetarũ om̃s reges qui in po¬
pulo dĩ non ꝓhibuerunt nec euertert̃
que contra dĩ preceptũ fuerant insti.¬
tuta culpantur. & qui ꝓhiburrunt &
euerterunt. suꝑ alioꝵ merita laudant᷑.
& rex nabugodonosor cum feruus esset
idoloꝵ constituit sacribegã legẽ ut si.¬
mulachrũ adoraretur. sed eius impre
constitutiont qui obedire nolurrunt.
pre feliciterq fecerunt. Idr̃ tamen
rex diuino correctus mi raculo piam
& laudabiłẽ legẽ pro ueritate constiti¬
it. ut quicũq dicerte blasphemiam
indm̃ uerũ sidrac misac abdenago.
cum domo sua penitus interirae. hane
legr̃ seosui contẽpserunt & id quod
fuerat constitutũ merito ꝑpessi sunt
Debuerunt dicere quod isti dieume
se iustos esse. quia ex lege regis ꝑsecutio.¬
nr̃ paciebantur. quod utiq dicerent si
ita insanirent sicut isti insaniunt qui

Expanded text:
feruntur, obtemperare non uult, adquiferuntur, obtemperare non uult, adquirit grande supplicium. nam et temporibus prophetarum omnes reges, qui in populo dei non prohibuerunt nec euerterunt, quae contra dei praeceptum fuerant instituta, culpantur et, qui prohibuerunt et euerterunt. super aliorum merita laudantur. et rex Nabuchodonosor cum seruus esset idolorum, constituit sacrilegam legem, ut simulacrum adoraretur; sed eius impiae constitutioni qui oboedire noluerunt, pie fideliterque fecerunt. idem tamen rex diuino correctus miraculo piam et laudabilem legem pro ueritate constituit, ut, quicumque diceret blasphemiam in deum uerum Sidrac, Misac et Abdenago, cum domo sua penitus interiret. hanc legem si qui contempserunt et id, quod fuerat constitutum. merito perpessi sunt, debuerunt dicere, quod isti dicunt. se iustos esse, quia ex lege regis persecutionem patiebantur. quod utique dicerent, si ita insanirent, sicut isti insaniunt. qui
Abbreviated transcription (Latin):
cent ad salutẽ. Quantomagis homo ab
homine. & frater a fratre. ne inrȩt̾nũ
pereat non ẽ. deserendus. qui correctus
in telligere post quantũ sibi presta¬
barur beneficium. quando se ꝑsecutio¬
irẽ ꝑpeti querebatur : Sicut ergo
a postolus dicit infatigabiles cũ tempus
habemꝰ operemur bonũ ad om̃s qui
possunt catholicorũ predicatorũ sermo¬
nib qui possunt catholicoꝵ principũ
legib. partm ꝑ eos qui diuinis admo.¬
nitionib partim ꝑ eos qui iussis impe¬
rialib parere. om̃s ad salutẽ uocentur.
om̃s ad ꝑintiȩ reuocentur. quia & in¬
peccatores quando pro falsitate eontra
ueritatẽ constituunt. malas leges pro.¬
bantur bene credentes & coronantur
ꝑseurrantes. Quando antẽ ꝓueritati
contra falsitatẽ constiunt bonas leges
terrentur seuientes. & corriguntur
intelligentes. Quicumq ergo legib
imꝑatoꝵ quȩ contra dĩ ueritatem
feruntur obtẽperare non uult. ad qui¬

Expanded text:
cent ad salutem. quanto magis homo ab cent ad salutem. quanto magis homo ab homine et frater a fratre, ne in aeternum pereat, non est deserendus, qui correctus intellegere potest, quantum sibi praestabatur beneficium, quando se persecutionem perpeti querebatur! Sicut ergo apostolus dicit, infatigabiles, cum tempus habemus, operemur bonum ad omnes. qui possunt catholicorum praedicatorum sermonibus, qui possunt catholicorum principum legibus partim per eos, qui diuinis admonitionibus, partim per eos, qui iussis imperialibus parent, omnes ad salutem uocentur, omnes a pernicie reuocentur, quia et imperatores quando pro falsitate contra ueritatem constituunt malas leges, probantur bene credentes et coronantur perseuerantes. quando autem pro ueritate contra falsitatem constituunt bonas leges, terrentur saeuientes et corriguntur intellegentes. quicumque ergo legibus imperatorum, quae contra dei ueritatem feruntur, obtemperare non uult, adqui
Abbreviated transcription (Latin):
enim ĩ illos lrones. sic mnistos conuersȩ
sunt leges. quib innocentẽ opprimere
sunt istȩ leges quȩ illis uidentur aduer.¬
sȩ qm̃ multi ꝑ illas correcti sunt oe co.¬
tidie corriguntur. & se esse correctos
atq ab illa furiosa ꝑnitrę librratos gra¬
tias agunt. & qui oderunt diligunt.
Molestiasq sibi fuisse saluberrimas leges
quantum in insania detestabantur. tan.¬
tum recepta sanitate gratulantur. &
in refiduos cum quib fuerant perituri
iam simili dibectione nobiscũ ut parit᷑
instemus. ne illi pereant excitantur
Mobestus ẽ. enĩ & medicus furenti frene.¬
tico & pater indisciplinato filio. ille liti.
gando. sed ambo diligendo. Si autem
illos nreglegant & perire ꝑmittant.
ista potius falsa mansuetudo crudelis ẽ.
Si enim eguus & mulus quib non est
intellectus morsib & calcib resistunt
hominib aquib eoꝵ curanda uuluera
do uexentur. non tamen eos deserunt.

Expanded text:
enim in illos leones, sic in istos conuersae enim in illos leones, sic in istos conuersae sunt leges, quibus innocentem opprimere sunt istae leges. quae illis uidentur aduersae, quoniam multi per illas correcti sunt et cotidie corriguntur atque ab illa furiosa pernicie liberatos gratias agunt. et, qui oderant. diligunt molestasque sibi fuisse saluberrimas leges. quantum in insania detestabantur, tantum recepta sanitate gratulantur et in residuos, cum quibus fuerant perituri, iam simili dilectione nobiscum, ut pariter instemus, ne illi pereant, excitantur. molestus est enim et medicus furenti phrenetico et pater indisciplinato filio, ille ligando ille caedendo. sed ambo diligendo. si autem illos neglegant et perire permittant. ista potius falsa mansuetudo crudelis eat. si enim equus et mulus. quibus non est intellectus, morsibus et calcibus resistunt hominibus, a quibus eorum curanda uulnera do uexentur, non tamen eos deserunt.
Abbreviated transcription (Latin):
furerint infecuti. Insuꝑ addentes men¬
dacium quod eum illic uicerint.
fecerintq dampnari. Quo modo ergo
ipsi non sunt ꝑ secutores. qui cum
accusando ꝑsecuti sunt cȩcilianum.
& ab eo fueruit superati᷑: Falsam sibi
głam impudentissimo mendatio arro.¬
gare uolunt. Non solum culpam non
reputantes. uerũ & iam pro sua laude
iactantes. si ꝓbarent cecilianũ maiorib
suis accusantib fuisse daninatum.
Qurad modum autẽ in ipsa conlatio.¬
te modis omnib uicti sunt. qm̃
ualde prolixa sunt gesta. & tibi ali.¬
is reb romane pacis irecessariis occu.¬
pato. mulium ẽ. ut legantur. Brẽ¬
uiarium eorũ tibi legi forsitan poru¬
erit. quod credo habere fratrẽ. & coe¬
piscopum meũ optatũ. Aut sinon ht̃.
potest facillime accipere de arccła siti¬
fensi. quandoquidẽ &iam liber iste iã
sua ꝓlixitate curis tuis forsitan onero.¬
sus est. Hoc enim contigit donatistis.
quod acensantib scĩ danihelis. Sicut

Expanded text:
fuerint insecuti. insuper addentes menfuerint insecuti. insuper addentes mendacium, quod eum illic uicerint fecerintque damnari. quo modo ergo ipsi non sunt persecutores, qui cum accusando persecuti sint Caecilianum et ab eo fuerint superati. falsam sibi gloriam inpudentissimo mendacio adrogare uoluerunt non solum culpam non putantes uerum etiam pro sua laude iactantes, si probarent Caecilianum maioribus suis accusantibus fuisse damnatum? em ad modum autem in ipsa conlatione modis omnibus nicti sint, quoniam ualde prolixa sunt gesta et tibi aliis rebus Romanae paci necessariis occupato multum est ut legantur, breuiarium eorum tibi legi forsitan poterit. quod credo habere fratrem et coepiscopum meum Optatum aut, si non habet, potest facillime accipere de ecclesia Sitifensi. quando quidem etiam liber iste iam sua prolixitate curis tuis;; forsitan onerosus est. Hoc enim contigit Donatistis, quod accusatoribus sancti Danihelis. sicut
Abbreviated transcription (Latin):
nus aeccłe carhagiuensis ep̃s humauis
litib accusatur. aeccła xp̃i in om̃ib genti¬
b constraita. diuinis uocib cõmendatur.
ipsa pietas. ueritas. caritas. non ꝑmittit
contra cecilianũ eorũ hominũ accipe
testimonium. quos inaeccła non uide.¬
mus. cui ds̃ ꝑhiboe testimonium. Qui
enim diuina testimonia non sequunt᷑.
pondus humani testimonii ꝑdidert᷑.
Addo quod cęciliam causam. ipsi
ad imperatoris constantini iudicium
accusando miserunt. Immo uero
ipsum cȩcilianũ post episcopalia ru.¬
diera ubi eum obprimere non potuert᷑.
ad supradicti imperatoris ex anren
peranacissimis ꝑsecutorib ꝑduxert̃.
Et quod in nobis modo reprehendt̃.
xp̃ianis imperatorib postulare. ipsi pri.¬
ores fecerunt. quod &iam in collatione
quã simul apud cart̾aginẽ habuimus.
iegare non ausi sunt. Immo & gloria.¬
ri ausi sunt quod apud imperatorem
maiores eoꝵ criminaliter cȩcilianum

Expanded text:
nus Ecclesiae Carthaginensis episcopus humanis nus Ecclesiae Carthaginensis episcopus humanis litibus accusatur, ecclesia Christi in omnibus gentibus constituta diuinis nocibus commendatur. ipsa pietas, ueritas, caritas nos non permittit contra Caecilianum eorum hominum accipere testimonium, quos in ecclesia non uidemus, cui deus perhibet testimonium; qui enim diuina testimonia non sequuntur, pondus humani testimonii perdiderunt. Addo. quod Caeciliani causam ipsi ad imperatoris Constantini iudicium accusando miserunt, immo uero ipsum Caecilianum post episcopalia iudicia, ubi eum opprimere non potuerunt, ad supra dicti imperatoris examen pertinacissimis persecutoribus perduxerunt. et quod in nobis modo reprehendunt,id a Christianis imperatoribus postulare, ipsi priores fecerunt. quod etiam in conlatione, quam simul apud Carthaginem habuimus, negare non ausi sunt, immo et gloriari ausi sunt, quod apud imperatorem maiores eorum criminaliter Caecilianum
Abbreviated transcription (Latin):
mine credere. sed celerate inpudentrȩ
est. ꝓpter crimina hominis quȩ orbi
terrarum non possis ostendere cõmunio.¬
nẽ. orbis terrarũ uelle damuare. Utrũ
cȩxilianus atraditorib diuinoꝵ codicũ
fuerit ordinatus. nescio. non uidi. Ab
inimicis eiꝰ audiui. Non mihi de lege
dĩ. non dep̃conio ꝓphetarũ. non de scĩ.¬
tate psalmoꝵ. non de xp̃i apostolo. ñ
de xp̃i eloquio recitatur. Aeccłan
uero toto terrarũ orbe diffusam. cui ũ
cõmunicat pars donati. uni uersarum
seripturarũ testimonia consona uoce
ꝓclamant. in semine tuo benedicentur
om̃s gentes. Lex dĩ dicit. Ab ortu
solis usq ad occasum sacrificiũ mundũ
offertur nomini meo. qm̃ gloficatũ ẽ.
nomen neũ ingentib ꝑ ꝓphetã ds̃ dix̃.
Domi nabitur amari usq ad mare. &
a flumine usq ad terminos orbis terra¬
&e intota iudea & samaria. & usq inifi.¬
nes terrȩ. filius dĩ ore suo dixit. C ȩxilia.¬

Expanded text:
mine credere, sed sceleratae inpudentiae mine credere, sed sceleratae inpudentiae est propter crimina hominis, quae orbi terrarum non possis ostendere. communionem orbis terrarum uelle damnare. Utrum Caecilianus a traditoribus diuinorum codieum fuerit ordinatus, nescio; non uidi, ab inimicis eius audiui: non mihi de lege dei, non de praeconio prophetarum. non de sanctitat.e psalmorum, non de Christi apostolo. non de Christi eloquio recitatur. ecclesiam uero toto terrarum orbe diffusam. cui non communicat pars Donati, uniuersarum scripturarum testimonia consona uoce proclamant. in semine tuo benedicentur omnes gentes, lex dei dixit: ab ortu solis usque ad occasum sacrificium mundum offertur nomini meo. quoniam glorificatum est nomen meum in gentibus, per prophetam deus dixit; domia flumine usque ad terminos orbis teret in tota Judaea, et in Samaria, et usque in fines terrae, Filius Dei ore suo dixit . Caecilia
Abbreviated transcription (Latin):
apud dm̃ & ds̃ erat uerbũ. siue sedii
susceptȩ carnis humilitatẽ quia uits
caro factum ẽ. & habitauit in nobis. sic
appar& & iam eius arccła non insola afri.¬
ca sicut isti inpudentissima uanitate
delirant. sed toto terrarum orbe diffusa.
Testimonus enim diuinis lites suas prȩfe¬
runt. quia in causa ceciliani quondam
aeccłȩ carthaginensi ep̃i cui erininia
obiecerunt quȩ nec potuert̃ probare uec
possunt se ab abaeccła catholica hoc est
ab unitate omnium gentium diuisert̃.
quauis & si uera efsent quȩ ab eis obiecta
sunt cęciliano &e nobis possent aliquan¬
do monstrari. ipsum iam mortuũ ana¬
thematira remus. Sed tamen aeccłani
sed diuinis ad testationib comprobatur.
ppter quelib& hominẽ relinquere non
debenius. quia bonum est confidere in
dño. quã confidere in homine. Neque
enim quod sine iniuria in nocentrȩ illi¬
us dixerim. si peccauit cerilianus ideo
hereditatẽ suam ꝑdidit xp̃s: Facibe est
homini seu uera seu falsa de altero ho.¬

Expanded text:
 deus erat uerbum, siue secundum susceptae carnis humilitatem, quia uerbum caro factum est et habitauit in nobis. sic apparet etiam eius ecclesia non in sola Africa, sicut isti inpudentissima uanitate delirant, sed toto terrarum orbe diffusa. Testimoniis enim diuinis lites suas praeferunt, quia in causa Caeciliani, quondam ecclesiae Carthaginensis, episcopi, cui crimina obiecerunt, quae nec potuerunt probare nec possunt, se ab ecclesia catholica, hoc est ab unitate omnium gentium diuiserunt. quamuis et si uera essent, quae ab eis obiecta sunt Caeciliano, et nobis possent aliquando monstrari, ipsum iam mortuum anathematizaremus. sed tamen ecclesiamsed diuinis adtestationibus comprobatur, propter quemlibet hominem relinquere non debemus, quia bonum est confidere in domino. quam confidere in homine. neque enim, quod sine iniuria innocentiae illius dixerim, si peccauit Caecilianus, ideo hereditatem suam perdidit Christus. facile est homini seu uera seu falsa de altero ho
Abbreviated transcription (Latin):
id tibi uolueram suffragari. sed quando
inche orta firerat conuincendoꝵ stultitiae
querela. necessit fuit inde argumenta
ueritatis accersere. Haeo interim occu
patus aliis curis quȩ & si uanȩ sunt cum
rerum exitum cogitamus. tam̃ quasi
necessariare ꝓnascendi conditione rescrip¬
si. si ocium furrit & suꝑstes uita & iam
dei talia rescribam. ut tantȩ doctrinȩ
opus debitis & si non saus facientib remu¬
nerenur officiis. In colomẽ lȩtamq scĩ.¬
tatẽ tuam ds̃ omp̃s aeuo largissimo tue.¬
atur. domine merito desiderabilis &
uere suscipiende pater. EPPA AGUS¬

Expanded text:
id tibi nolueram suffragari. sed quando id tibi nolueram suffragari. sed quando inde orta fuerat conuincendorum stultitiae querela, necesse fuit inde argumenta ueritpatus aliis curis, quae etsi vanae sunt, cum rerum exitum cogitamus, tamen quasi necessariae pro nascendi conditione, rescripsi Si otium fuerit et superstes vita, etiam de Italia rescribam, ut tantae doctrinae opus debitis, etsi non satisfacientibus, remuneretur officiis. Incolumem laetamque Sanctitatem tuam Deus omnipotens aevo largissimo tueatur, domine merito desiderabilis, et vere suspiciende pater. EPIS
Abbreviated transcription (Latin):
aliis sollicitudinum suis uinculis inliga.¬
runt. Ita enim mihi propitius ds̃ sit.
ut ego anceps sum quid in illis magis mi.¬
rer. sacerdocii ꝑfectionẽ phylosophiae
dogmata historie phenã notitiam. an fa.¬
cundiar iocunditatẽ quȩ ita & iã impe.¬
ritos allicere potest. ut donec explicent
non chesistant. & explicauerint adhuc
requirant. Conuicti naniq sunt inpu¬
denter ꝑtinaces iam inde ab onis quae
memorant saeculis ꝓ naturȩ rerum ob.¬
scuritate conrigisse peiora. falsosq omnes
inlitis quadam dulcedine felicitatibus
suis ꝑ quas non ad bratitudinx̃ sed ad prę.¬
rupta sunt ducti. Haeo uero nostra
prexepta & simplicis ueriq dĩ mysteria
prȩter uitam ꝑpetuam quã purissimis
uirtutib pollicentur. & iam hȩo sȩcularia
& nrecessario qui nati sumus euentura
mitigare. & usus es ualidissimo exemplo
recentis calamitatis. quolic& firmis se causã
muniueris tamen si utrũ uis licuisset

Expanded text:
aliis sollicitudinum suis uinculis inligaaliis sollicitudinum suis uinculis inligarunt — ita enim mihi propitius deus sit —, ut ego anceps sim, quid in illis magis mirer, sacerdotii perfectionem, philosophiae dogmata, historiae plenam notitiam an facundiae iucunditatem, quae ita etiam inperitos allicere potest, ut, donec explicent, non desistant, et, cum explicauerint, adhuc requirant. conuicti namque sunt inpudenter pertinaces iam inde a bonis, quae memorant, saeculis pro naturae rerum obscuritate contigisse peiora falsosque omnes inlitis quadam dulcedine felicitatibus suis, per quas non ad beatitudinem sed ad praerupta sunt ducti, haec uero nostra praecepta et simplicis uerique dei mysteria praeter uitam perpetuam, quam purissimis uirtutibus pollicentur, etiam haec saecularia et necessario, qua nati sumus, euentura mitigare. et usus es ualidissimo exemplo recentis calamitatis, quo licet firmissime causam muniueris, tamen, si utrumuis licuisset,
Abbreviated transcription (Latin):
omino merito uenerabili & uere
suscipiendo patri augustino ep̃o:
machedonius. Miro modo afficior sapi.¬
entia tua. & in illis quȩ edidisti. & inhis
quȩ interueniens prosollicitis mittere ñ
grauaris. Nam & illa tantum habent
acuminis screntiȩ scĩtatis. ut nihil supra
sit. Et hȩc tantum uerecundrȩ. ut nisi
faciam quod mandas. culpã penes me re.¬
manere non in negotio esse di uidicem.
dirẽ merito urenerabilis & uere suscipien.¬
de pater. Non enim instas quod pberiq
homines istius loci faciunt. ut quod cũq
sollicitus suerit extorouras. sed quod tibi
aiudice tot curis obstricto petibibe uisũ
fuerit ammones sub seruiente uerecundia.
quȩ maxima difficillium inter bonos
efficacia est. Proinde statim cõm̃datis
effectum desiderii tribui. nam sperandi
uiam ante parefeceram. Et xplicui libros
tuos. neq enim tam languidi aut in¬
erraentes erant. ut me aliud quã se curare
paterentur. iniecerunt manũ ereptũq

Expanded text:
OMINO MERITO VENERABILI ET VERE SUSCIPIENDO PATRI AUGUSTINO EPISCOPO MACEDONIUS. Miro modo afficior sapientia tua et in illis, quae edidisti, et in his, quae interueniens pro sollicitis mittere non grauaris. nam et illa tantum habent acuminis, scientiae, sanctitatis, ut nihil supra sit, et haec tantum uerecundiae, ut, nisi faciam, quod mandas, culpam penes me remanere. non in negotio esse diiudicem, domine merito uenerabilis et suscipiende pater. non enim instas, quod plerique homines istius loci faciunt, ut, quodcumque sollicitus uoluerit, extorqueas; sed quod tibi a iudice tot curis obstricto petibile uisum fuerit, admones subseruiente uerecundia, quae maxima difficilium inter bonos efficacia est. proinde statim commendatis effectum desiderii tribui; nam sperandi uiam ante patefeceram. Explicui libros tuos; neque enim tam languidi aut inertes erant, ut me aliud quam se curare paterentur; iniecerunt manum ereptumque
Abbreviated transcription (Latin):
sunt extra aeccłam. De illis quippe
seriptũ est. qui seipsos segregant anima.¬
les. spm̃ non habentes. sed nec ilbe eum
percipit qui fictus est indeccła qm̃ &
spm̃ sem̃. caueat foris ab aeccła remanere.
caurat inxam simulatus intrare. Aut
si iam talis intrauit. caueat in eadẽ simu.¬
latione persistere. ut ueraciter calescat
arboris uite. Prolixum tibi librũ direxi :¬
& tuis fortasse occupationib onerosum.
Si ergo poturrit tibi uel partib legi. da.¬
bit tibi dñs intellectũ ut habeas quid re-¬
spondeas eis corrigendis atq sanandis. qͦs
&iam tibi ipsi tam quã fideli filio mater
a ercła ubi potueris & quomodo poturris
siue ipse loquendo & respondendo. siue
ad doctores aeccłȩ ꝑducendo. in adiutorio
dñi corrigendos. sanandosq cõmendat.

Expanded text:
sunt extra ecclesiam; de illis quippe scriptum est: Qui se ipsos segregant, animales, spiritum non habentes. sed nec ille eum percipit, qui fictus est io ecclesia, quspiritum sanctum. caueat foris ab ecclesia remanere, caueat in eam simulatus intrare aut, si iam talis intrauit, caueat in eadem simulatione persistere. ut ut ueraciter coalescat arbori uitae. Proliium tibi librum direxi et tuis fortasse occupationibus onerosum. si ergo potuerit tibi uel partibus legi. dabit tibi dominus intellectum, ut habeas, quid respondeas eis corrigendis atque sanandis, quos etiam tibi ipsi tamquam fideli filio mater ecclesia, ubi potueris et quo modo potueris siue ipse loquendo et respondendo siue ad doctores ecclesiae perducendo, in adiutorio domini corrigendos sanandosque commendat.
Abbreviated transcription (Latin):
proponens apłs ait. Quid ergo di¬
cemus. ꝑ manebimus inpeccato ut
gr̃a habundo : Atq his uerbis ho.¬
minum errantiũ & dĩ gr̃am non in¬
telligentium respondit ut debuit
dicens. Absit. Si enim moriui sumꝰ
peccato. quomodo uiuemus in eo:
Nihil dici poruit breuius & melius.
Quid enim nobis gr̃a dĩ utilius con¬
fert in hoc p̃senti seło maligno. nisi
ut moriamur peccato : Ne per hoc
ipsi grãe inurenienir ingratus. qui
ꝓpter illã uult uiuere in peccato. prr
quam morimur peccato. Ds autẽ
qui diues ẽ. in miscdia. dor uobis
& sanũ sapere. & usq infine̾ ꝓficient̃
in bono ꝓposito ꝑmanere. Hoc pro¬
nobis. hoc ꝓ omnib qui uos diligunt.
& ꝓ eis qui uos odert̃ instanter in pae
fraterna. & uigilant᷑ orate. Dõ uiuatil¬
ilectissimo fr̃ĩ uincentio.
augustinuis. Accipe xpłam.
quã tuam esse non mihi ineredibibe
insum ẽ. Attulit enĩ eam queni
catholicũ xp̃ianũ esse constaroe. qui

Expanded text:
proponens apostolus ait: Quid ergo diproponens apostolus ait: Quid ergo dicemus? permanebimus in peccato, ut gratia abundet? atque his uerbis hominum errantium et dei gratiam non intellegentium respondit, ut debuit, dicens: Absit; si enim mortui sumus peccato, quo modo "uiuemus in eo? nihil dici potuit breuius et melius. quid enim nobis gratia dei utilius confert in hoc praesenti saeculo maligno, nisi ut moriamur peccato? ac per hoc ipsi gratiae i inuenietur ingratus, qui propter illam uult uiuere in peccato, per quam morimur peccato. deus autem, qui diues est in misericordia, det uobis et sanum sapere. et usque in finem proficienter in bono pnobis, hoc pro omnibus qui vos diligunt, et pro eis qui vos oderunt, instanter in pace fraterna et vigilanter orate. Deo vivatiDILECTISSIMO FRATRI VINCENTIO AUGUSTINUS. Accepi epistulam, quam tuam esse non mihi incredibile uisum est; adtulit enim eam, quem catholicum Christianum esse constaret, qui,
Abbreviated transcription (Latin):
pedib tuis & uias tuas dirige. ne decli.¬
nes indexterã neq insinistr̃a.Auerte
autẽ pedem tuũ amalaͦ. Uias enuim
quȩ addextris sunt nouit dñs. per.¬
uersȩ uero sunt quȩ asinistris sunt.
Ipse autẽ rectos facio cursus tuos.
itinera autẽ tua in pace produc&.
In his uerbis sc̃ȩ scripturȩ considerate¬
fr̃s. quia si non essoe liberũ arbitrium
non dicrretur. rectos cursus fac pedib
tuis. & uias tuas dirige. ne declines
indexteram neq insinistrã. & tamẽn
fure dĩ grã si poss&e hoc fieri ñ postea
diceretur. ipse autẽ rectos facioe cur.¬
sus tuos & itinera tua in pace ꝓduo&.
Nolite ergo declinare indextr̃a neq
insinistrã. quãuis laudentur uitae
quȩ adextris sunt. & uituperentur
quȩ sunt asinistris. Hoc est enim.
ꝑpter quod addidit. Auerte autem
pedem tuum auia mala. hoc ẽ. asinistra.
Quod manifestatur consequentibus
dicens. Uias enim quȩ adextris sunt

Expanded text:
pedibus tuis et uias tuas dirige, ne declipedibus tuis et uias tuas dirige, ne declines in dexteram neque in sinistram. auerte autem pedem tuum a uia mala. uias enim, quae a dextris sunt, nouit deus; peruersae uero sun t, quae a sinistris sunt. ipse autem rectos faciet cursus tuos. itinera autem tua in pace producet. in his uerbis sanctae scripturfratres, quia si non esset liberum arbitrium, non diceretur, Rectos cursus fac pedibus tuis, et vias tuas dirige; ne declines in dexteram neque in sinistram. et tamen, sine dei gratia si posset hoc fieri, non postea diceretur: Ipse autem rectos faciet cursus tuos et itinera tua in pace producet. Nolite ergo declinare in dexteram neque in sinistram, quamuis laudentur uiae, quae a dextris sunt, et uituperentur, quae sunt a sinistris. hoc est enim, propter quod addidit: Auerte autem pedem tuum a uia mala, hoc est a sinistra, quod manifestat in consequentibus dicens: Vias enim, quae a dextris sunt,