comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
satis disserui. ꝓpͥe sic uocet᷑. Quod
autẽ dictũ ẽ filii caritatis sue ni¬
chil aliud intelligat᷑ quã filii sui
dilecti: quã filii postremo substan¬
tiȩ suȩ. Raritas quippe patris quȩ
in natura eius ẽ ineffabilit᷑ simplici.⁊
nichil ẽ aluid quã eius ipsa natu¬
ra atq substantia ut sepe iã dixi¬
mꝰ. ⁊ sepe iterare ñ piget: ac ꝑ hoc
filius caritatis eiꝰ nullus ẽ alius
quã qͥ de substantia eiꝰ est genitus.
uere uolumꝰ defendere li¬
berũ arbitriũ: ñ oppugnemus
unde fit liberũ. Nam qͥ oppug¬
nat gr̃ãm. qua nr̃um ad declinan¬
dũ a malo ⁊ faciendũ bonũ libe¬
rat᷑ arbitriũ: ipse arbitriũ suũ
ad huc uult eẽ captiuũ. Respon¬
agentes patri idoneos facienti nos
in parte sortis scoꝵ. in lumine: qͥ
eruit nos de potestate tenebrar.
& transtulit in regnũ filui carita¬
tis suȩ: si ñ ipse arbitriũ nr̃um.
s ipsũ arbitriũ se liberat. Alen¬
dacit̾ gͦ agimꝰ gr̃as patri tanquã

Expanded text:
ie sic uocetur, quod autem dictum est: filii caritatis suae, nihil aliud intellegatur quam filii sui dilecti, quam filii postremo substantiae suae. caritas quippe patris, quae in natura eius est ineffabiliter simplici, nihil est aliud quam eius ipsa natura atque substantia, ut saepe iam diximus et saepe iterare non piget. ac per hoc filius caritatis eius nullus est alius quam qui de substantia eius est genitus.uere nolumus defendere liberum arbitrium, non oppugnemus, unde fit liberum. nam qui oppugnat gratiam, qua nostrum ad declinandum a malo et faciendum bonum liberatur arbitrium. ipse arbitrium suum adhuc uult esse captiuum. responagentes patri idoneos facienti nos in parte sortis sanctorum in lumine. qui eruit nos de potestate tenebrarum et transtulit in regnum filii caritatis suae, si non ipse arbitrium nostrum sed ipsum arbitrium se liberat? mendaciter ergo agimus gratias patri, tamquam
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ tenebrarũ qͥdꝰ ẽ nͥ potestas
diaboli ⁊ angłoꝵ eius: Qui cũ
s quȩ nosti ut recorderis admoneo.
Nuic g potestati tenebrarũ ꝑ illiuis ru¬
inã cui pͥmo homini ab ea potestate
p̃uaricatio ꝑsuasa ẽ. ⁊ in quo onĩs
cecidimꝰ: subiectũ ẽ genꝰ humanũ
Propt̾ qđ de hac potestate tenebrar
eruunt᷑ ⁊ pariuili cũ regenerant᷑
in xp̃o. neq hoc apparet in eoꝵ ar¬
bitrio lib̾ato. nͥ cũ ad annos ꝑuene¬
rint ratione utentis etatis: haben¬
tes consentientẽ doctrinȩ salutar
in qua nutriti st̃ uoluntatẽ: & in
ea finientes istã uitã. si electi sun
in xp̃o ante constitutionẽ mundo
ut ẽent sc̃i ⁊ inmacłati in conspectu

Expanded text:
enim tenebrarum quid est, nisi potestas diaboli et angelorum ejus, qui cum sed quae nosti ut recorderis admoneo. Huic igitur potestati tenebrarum, per illius ruinam, cui primo homini ab ea potestate praevaricatio persuasa est, et in quo omnes cecidimus, subjectum est genus humanum: propter quod de hac potet parvuli, cum regenerantur in Christo. Neque hoc apparet in eorum arbitrio liberato, nisi cum ad annos pervenerint ratione utentis aetatis, habentes consentientem doctrinae salutari, in qua nutriti sunt, voluntatem, et in ea finientes istam vitam, si electi sunt in Christo ante constitutionem mundi ut essent sancti et immaculati in cons
Abbreviated transcription (Latin):
ad remissione̾ nr̃oꝵ fusus ẽ pecc̃oꝵ
ut qi eos diabolus merito tenebat.
qͦs peccati reos conditioe mortis
obstrinxit: hos ꝑ eũ merito dimit¬
teret. quẽ nullius peccati reũ. in¬
merito pęna mortis affecit. Hac
iusticia uictus:i hoc unculo ie¬
ctus ẽ fortis: ut uasa criperent᷑ quȩ
apd eũ cũ ipso ⁊ angłis ciꝰ fuerant

Expanded text:
ad remissionem nostrorum fusus est peccatorum, ut quia eos diabolus merito tenebat, quos peccati reos conditione mortis obstrinxit, hos per eum merito dimitteret, quem nullius peccati reum immerito poena mortis affecit. Hac justitia victus, et hoc vinculo vinctus est fortis, ut vasa ejus eriperentur , quae apud eum cum ipso et angelis
Abbreviated transcription (Latin):
& hoc melior qr cũ intellectu ⁊ cũ
quadã uita nummꝰ dĩ es: ut scias
etiã cuius ẏmaginẽ geras: & ad
cuius ymaginẽ factus sis. Nã num¬
mus nescit se habere ẏmaginẽ regis.¬

Expanded text:
ex hoc melior, quia cum intellectu et cum quadam vita nummus Dei es, ut scias etiam cujus imaginem geras, et ad cujus imaginem factus sis: nam nummus nescit se habere imaginem i
Abbreviated transcription (Latin):
catholica quȩ int̾ creatorẽm
creaturãq distinguit: nulla m
patit᷑ in his duob nominib intel¬
ligendi difficultatẽ. unigenitũ eũ
accipiens scđm id qđ scriptũ est.
in pͥncipio erat uerbũ. ⁊ uerbum
erat apud dm̃ ⁊ d̾s erat uerbum:

Expanded text:
catholica quae inter Creatorem creaturamque distinguit, nullam patitur in his duobus nominibus intelligendi difficultatem, unigenitum eum accipiens secundum id quod scriptum est, In principio erat Verbum, et Verbum erat
Abbreviated transcription (Latin):
ca illa dñi desuꝑ texta quȩ sig¬
nificat caritatis eternitatẽ. euͣ
diuidi a ꝑsecutorib ñ posset:
sors suꝑ eã missa ẽ. Ad quos ꝑ¬
uenit: eos significaũ qͥ uident᷑
ad sortẽ ꝑtinere sc̃oꝵ. Gr̃a salui
facti estis ꝑ fidẽ. ait apłs. Gracia¬

Expanded text:
ca illa Domini desuper texta , quae significat charitatis aeternitatem, cum dividi a persecutoribus non posset, sors super eam missa est: ad quos pervenit, eos significavit qui videntur ad sortem pervenire sanctorum. Gratia salvi facti estis per fidem, ait apostolus Pa
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑib ne forte qͥs extollat᷑. Ipsius eñ
sumꝰ figm̃tũ: creati. in xpͣo iħu in
oꝑib bonis. Hec quodãmͦ sors occul¬
ta ẽ. Uoluntas di in humano gene¬
re: sors ẽ. Sors ueniens de dĩ occul¬
ta uoluntate: apd̃ quẽ ñ ẽ iniqͥtas.
Non enĩille ꝑsonas accipit: sed oc¬
culta illius iusticia tͥ sors ẽ. Qyi¬

Expanded text:
ne forte quis extollatur. Ipsius enim sumus figmentum, creati in Christo Jesu in operibus bonis . Haec quodam modo sors occulta est voluntas Dei; in humano genere sors est, sors veniens de Dei occulta voluntate, apud quem non est iniquitas : non enim ille personas accipit, sed occulta illius justitia tibi sors est.
Abbreviated transcription (Latin):
Sed conclusit scriptura om̃ĩa sub pec¬
cato. ut ꝓmissio ex fide iħu xp̃i daret᷑
credentib De hac lutera. dicit alio loco.
Littera occidit: spͣs aut̃e uiuificat. Ha¬
oꝑa tua extollis. Nescis necessariã esse
grãm adiuuantis: ut ĩpleat᷑ p̃ceptum
iubentis. Ecce uissit ds̃. age qđ uissit.
Incipis agere quasi ex uirib tuis. ⁊ ca¬
dis. & manet suꝑ te littera puniens: ñ
saluans. Alerito lex ꝑ moysen data. ẽ
omĩno ex lege esset iusticia. S data ẽ
lex ut reos uos faceret: rei facti
timeretis: tim̃tes indulgentiam
peteretis:ĩa de uirib ur̃is non
p̃sumeretis: de litt̾a uos ñ extolleretis.

Expanded text:
sed conclusit Scriptura omnia sub pecsed conclusit Scriptura omnia sub peccato, ut promissio ex fide Jesu Christi daretur credentibus . De hac littera dicit alio loco: Littera occidit; spiritus autem vivificat . Haopera tua extollis: nescis necessariam esse gratiam adjuvantis, ut impleatur praeceptum jubentis. Ecce jussit Deus; age quod jussit. Incipis agere quasi ex viribus tuis, et cadis; et manet super te littera puniens, non salvans. Merito Lex per Moysen data est; omnino ex lege esset justitia. Sed data est lex, ut reos vos faceret, rei facti timeretis, timentes indulgentiam peteretis, jam de viribus vestris non praesumeretis, de littera vos non extolleretis.
Abbreviated transcription (Latin):
iuiuificare: uere ex lege esset iusticia.
Opus ẽ hoc gr̃ȩ. quã qui accipiunt¬
ad uitalẽ. doctrinȩ salutari scripturarũ sc̃arũ
& si fuerint inimici efficiunt᷑ amici: non opus
eusdem doctrinȩ: quã qui audiunt ⁊ legunt
sine gratia dĩ peiores esse efficiunt᷑ inimici.
Non ẽ igitur gr̃a di in natura liberi arbi-¬
trii. ⁊ in lege atq doctrina. sicut pelagiana
ꝑuersitas desipit: sed ad singulos actus dat᷑
illius uoluntate de quo scriptũ est. pluuiã
uoluntariã segregans d̃s hereditati suȩ: qr &
liberũ arbitriũ ad diligendũ d̾m primi pec¬
cati granditate ꝑdidimꝰ: & lex dĩ atq doc¬
trina quãuis sca ⁊ iusta ⁊ bona tam̃ occiđ̃
siñ uiuificet spͣs. ꝑ quẽ fit ñ ut audiendo.
s ut obȩdiendo. neq ut lectione. s ut dile¬
tera sola. ẽ. Manet ad conuincendã iniqͥ¬
tate: non ad dandam salutẽ. Quid enĩ
ait apłs. Si enĩ data ẽẽt lex quȩ posset
uiuificare: omĩno ex lege eẽt iiusticia.¬

Expanded text:
uificare, omnino ex lege esset iustitia. opus est hoc gratiae. quam qui accipiunt, doctrinae salutari scripturarum sanctarum, etsi fuerunt inimici, fiunt amici, non opus eiusdem doctrinae, quam qui audiunt et legunt sine gratia dei. peiores eius efficiuntur inimici. Non est igitur gratia dei in natura liberi arbitrii et m lege atque doctrina, sicut Pelagiana peruersitas desipit, sed ad singulos actus datur illius uoluntate. de quo scriptum est: Pluuiam uoluntariam segregans deus hereditati suae, quia et liberum arbitrium ad diligendum deum primi peccati granditate perdidimus et lex dei atque doctrina quamuis sancta et iusta et bona tamen occidit, si non uiuificet spiritus, per quem fit, non ut audiendo sed ut oboediendo neque ut lectione sed ut diletera sola est: manet ad convincendam iniquitatem, non ad dandam salutem. Quid enim ait Apostolus? Si enim data esset lex quae posset vivificare, omnino ex lege esset justi
Abbreviated transcription (Latin):
homo fieri dignatus eͣ habes alio
hinc illud pascha int̾fectione agni:
hinc illa omĩa quȩ de xp̃o uentu¬
ro in carne atq passuro s ⁊ resur¬
recturo in lege figurant᷑. q̃ data est
in edictis angłoꝵ in quib angelis¬
aliquando sp̃s scͣs. Aliquando si-¬
ne ulla distinctione ꝑsonȩ ds̃ per
illos figurabat᷑. & si uisibilib ⁊ sen¬
sibilib formis apparens: per creatu¬
rã tam̃ suã. non ꝑ substantiã suã.
Cui uidendo corda mundant᷑: per
hȩc omĩa quȩ oculis uidentur &¬

Expanded text:
homo fieri dignatus est, habes alio istus Jesus . Hinc illud Pascha in interfectione agni : hinc illa omnia quae de Christo venturo in carne atque passuro, sed et resurrecturo in lege figurantur, quae data est in edictis Angelorum, in quibaliquando Spiritus sanctus, aliquando sine ulla distinctione personae Deus per illos figurabatur, etsi visibilibus et sensibilibus formis apparens, per creaturam tamen suam, non per substantiam, cui videndae corda mundantur per haec omnia quae oculis
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m totũ atq uniuersũ simul cũ
eccłia: ipsũ autẽ solũ natũ de uir¬
mediatorẽ. ut eos qui recesserant ꝑ
se reconciliet. Aledius enĩ non est.
nͥ int᷑ duos. Recesseramꝰ a maiesta¬
te dĩ. & peccato nr̃o offendamꝰ eũ¬
Missus est filius mediatorꝰ. qͥ sanguine suo
ciliaret. a quo auersi in peccatis nr̃is &
delictis tenebamͣ. Ipse ẽ capͣt nrͣm. ipse¬
omia. Sed d̾s ut crearem᷑: hõ ut recrea¬
remur. Ds ut faceret: homo ut reficeret.

Expanded text:
m totum atque universum simul cum Ecclesia; ipsum autem solum natum de virmediatorem, ut eos qui recesserant, per re reconciliet; medius enim non est nisi inter duos. Recesseramus a majestate Dei, et peccato nostro offenderamus eumissus est Filius mediator, qui sanciliaret ei, a quo aversi peccatis nostris et delictis tenebamur. Ipse est caput nostrum, ipseri; sed Deus, ut crearemur; homo, ut recrearemur; Deus ut faceret, homo ut reficeret.
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ apłs dic̃. Uos fratres in lib̾tatẽ uocati
estis: tantũ ne lib̾tatẽ in occasionem
carnis detis. sed ꝑ karitate seruite
inuicͬe. Non gͦ dicat. xp̃ianꝰ liber su:
in lib̾tat̾e uocatus sũ. seruus erã s re¬
demptus sũ: ⁊ ipsa redemptione lib̾
effectus sũ: faciã qđ uolo. Nemo me
ꝓhibeat a uoluntate mea si liber sũ
Sed si ista uoluntate peccatũ facis: ser¬
iis es peccati. Noli gͦ lib̾tate abuti
ad libere peccandũ: sed utere ad ñ
peccandũ. Frit emĩ uoluntas tuali¬
bera: si fuerit pia. Eris lib̾: si fueris
seruus. Liber peccati seruus iusticiȩ
dicente apło. Cũ serui ẽẽtis peccati:
liberi eratis iusticiȩ. Nunc aut̾e lib̾a¬
ti a pecc̾o serui autẽ facti dõ. habe¬
tis fructũ ur̃um in scificationẽ: fiñe¬

Expanded text:
s autem fratres in libertatem vocati estis; tantum ne libertatem in occasionem carnis detis, sed per charitatem servite invicem . Non ergo dicat christianus: Liber sum, in libertatem vocatus sum: servus eram, sed redemptus sum, et ipsa redemptione liber effectus sum, faciam quod volo; nemo me prohibeat a voluntate mea, si liber sum. Sed si ista voluntate peccatum facis, servus es peccati. Noli ergo libertate abuti ad libere peccandum, sed utere ad non peccandum. Erit enim voluntas tua libera, si fuerit pia. Eris liber, si fueris servus; liber peccati, servus justitiae: dicente Apostolo, Cum servi essetis peccati, liberi eratis justitiae: nunc autem liberati a peccato, servi autem facti Deo, habetis fructum vestrum in s
Abbreviated transcription (Latin):
aledicta cũ ex ꝓphetia ilicunt᷑
ñ sunt de malo uoto impre¬
cantis : sed de prȩscio sp̃u ꝓnͣcian¬
tis. Nã illa quȩ de malo uoto st̃
ꝓhibent᷑ cũ dicit᷑. Benedicite. ⁊ no¬
lite maledicere. Hec autẽ sepe in¬
uenunt᷑ in sermone sc̃oꝵ sic̃ apłe¬

Expanded text:
a enim cum ex prophetia dicuntur. non sunt de malo uoto inprecantis, sed de praescio spiritu denuntiantis. nam illa, quae de malo uoto sunt, prohibentur, cum dicitur: benedicite et nolite male dicere. haec autem saepe, inueniuntur in sermone s
Abbreviated transcription (Latin):
crucifixus ẽ ⁊ ego mundo. Hec est
deformitas xp̃i. Nũqͥd dixi me ali¬
qͥd scire in uob̾. nͥ uia: Nec ẽ uia: cre¬
dere in crucifixũ. Huis deformi

Expanded text:
crucifixus est, et ego mundo . Haec est deformitas Christi. Numquid dixi me aliquid scire in vobis, nisi viam? Haec est via, credere in crucifixum. Hujus deformi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ spc tuus suꝑ ferebat᷑ suꝑ aquã. non
relinquit miseriã niaͣm miscđia tua.
ꝙ dixisti fiat lux. Penitentiã agite. ap¬
ꝓpinquauit enĩ regnũ cȩloꝵ. Peniten¬
tiã agite. fiat lux. E qm̃ conturbata
erat ad nos ipsos anima nr̃a: c̃omemo¬
rati sumus tui dñe de t̾ra iordanis &
de monte ȩquali tibi s paruo ꝓpter
nos. & displicuert nob̾ tenebrȩ nr̃e.
& conũsi sumꝰ ad te. ⁊ facta ẽ lux. Et
ecce fuimꝰ aliquando tenebire: nc̃ aut̃
lux in dño. & tam̃ adhuc ꝑfidẽ. ñduͣ
ꝑ speciem. Spe enĩ salui facti sumus.
Spes autem que uidet᷑. non est spes.

Expanded text:
s tuus superferebatur super aquam , non reliquit miseriam nostram misericordia tua, et dixisti: Fiat lux. Poenitentiam agite, appropinquavit enim regnum coelorum . Poenitentiam agite, Fiat lux. Et quoniam conturbata erat ad nos ipsos anima nostra, commemorati sumus tui, Domine, de terra Jordanis, et de monte aequali tibi, sed parvo propter nos, et displicuerunt nobis tenebrae nostrae, et conuersi sumus ad te, et facta est lux. et ecce fuimus aliquando tenebrae, nunc autem lux in domino. Et tamen adhuc per fidem, nondum per speciem. spe enim salui facti sumus. spes autem, quae uidetur, non est spes.
Abbreviated transcription (Latin):
fuistis enĩ aliquando tenebrȩ nc̃ autẽ de gr̃a¬
lux in dño dies erant: qͣm ille qͥ iussit noui te¬
de tenebris lum̃ clarescere. illumina stam̃ti¬
uit eos. Infantes isti quos cernitis ex¬
terius dealbatos interiusq mundatos.
qui candore uestiũ splendorẽ mͣtiũ
p̃figurant: cũ peccatoꝵ suoꝵ nocte
p̃merentur: tenebrȩ fuert̃. Nunc
autẽ ꝙ mundati sunt lauachro in¬
dulgentiȩ: q irrigati fonte sapientie.
qr ꝑfusi luce iusticiȩ: hȩc ẽ dies quã
fecit dñs. exultemus ⁊ lȩtem̃ in eo
Audiat nos dses dñi. audiat nos dies
factus a dno: audiat ⁊ obaudiat
ut exultemꝰ ⁊ lȩtem᷑ in eo: qmͣ sicut

Expanded text:
Fuistis aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino , dies erant: quoniam ille qui jussit de tenebris lumen clarescere, illuminavit eos . Infantes isti, quos cernitis exterius dealbatos, interiusque mundatos, qui candore vestium splendorem mentium praefigurant, cum peccatorum suorum nocte premerentur, tenebrae fuerunt. Nunc autem quia mundati sunt lavacro indulgentiae, quia irrigati fonte sapientiae, quia perfusi luce justitiae: Hic est dies quem fecit Dominus, exsultemus et laetemur in eo . Audiat nos dies Domini, audiat nos dies factus a Domino: audiat, et obaudiat; ut exsultemus et laetemur in eo. Quoniam, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ filius. mat̾noꝵ mẽbroꝵ ordine
custodito. a p̃positis sacram̃toꝵ ac¬
cipiat satisfactiõĩs suȩ modũ: ut
in offerendo sacrificio contribu¬
lati cordis deuotus ⁊ supplex. id
tam̃ agat qđ ñ solũ illi ꝓsit ad re-¬
cipiendã salutẽ: sed etiã cęteris ad

Expanded text:
ius, maternorum membrorum ordine custodito, a praepositis Sacramentorum accipiat satisfactionis suae modum; ut in offerendo sacrificio cordis contribulati devotus et supplex, id tamen agat quod non solum ipsi prosit ad recipiendam salutem, sed etiam caeteris ad
Abbreviated transcription (Latin):
spu dinrͣi. Quisqͥs gͦ post baptismũ
aliq pristinoꝵ maloꝵ oꝑe obligatus
tenetur: usq ad eone sibi inimicus e
ut adhuc dubitet uitã mutare dũ
tempus ẽ cũ ita peccat ⁊ uiuit: Nam
utiq qđ ita ꝑseuerant᷑ peccat᷑: thesau¬
rizat sibi irã in die ire ⁊ reuelatioi̾s
iusti tudicii d̾i. Qđ autẽ ad huc ui¬
uit: pacientia dĩ ad penitentiã eũ
adducit. Implicatus gͥ tã mortiferoꝵ
uinculis peccatoꝵ. detrectat aut
differt aut dubitat confugere ad
ipsas claues eccłiȩ quib soluat᷑ in
terra ut sit solutus in cęlo: & audet
ridico illo uocis dñicȩ tontruo
contremiscit ñ om̃is qui dic̃ michi
dñe dñe intrabit in regnũ cęloꝵ
s qͥ facit uoluntatẽ patris mei qui
in cęł ẽ. ipse intrabit in regnũ cęloꝵ
Quid ad galathas idẽ apłs: nonne
talia enumerans eodẽ fine conclu¬

Expanded text:
da. Quisquis ergo post Baptismum aliquorum pristinorum malorum opere obligatus tenetur, usque adeone sibi inimicus est, ut adhuc dubitet vitam mutare, cum tempus est, cum ita peccat et vivit? Nam utique quod ita perseveranter peccat, thesaurizat sibi iram in die irae et revelationis justi judicii Dei. Quod autem adhuc vivit, patientia Dei ad poenitentiam eum adducit. Implicatus igitur tam mortiferorum vinculis peccatorum detrectat, aut differt, aut dubitat confugere ad ipsas claves Ecclesiae, quibus solvatur in terra, ut sit solutus in coelo; et audet ridico illo dominicae vocis tonitruo contremiscit, Non omnis qui dicit mihi, Domine, Domine, intrabit in regnum coelorum; sed qui facit voluntatem Patris mei qui in coelis est, ipse intrabit in regnum coelorum ? Quid, ad Galatas idem apostolus, nonne talia enumerans eodem fine conclu
Abbreviated transcription (Latin):
umuersam carñe quȩ habebat in de hac le¬
res aꝑtissime corporalis: unde illud¬
ẽ in psalmis. Ignis. grando. nix. glas¬
dicere uoluit. eũ sp̃m qͥ mens uocat᷑.
sic̾ ait etiã idem apłs. in expoliatiõe
corporis carnis. Nutiq duas res in¬
telligi uoluit quasi aluid sit caro
aliuo corpꝰ carnis: sed qi corpus mul¬
tarũ rerum nom̃ est. quarum nul¬
la caro ẽ: nã multa st̃ excepta car¬
ue corpora cȩlestia ⁊ corpora t̾restria. sersi
corpꝰ carnis dix corpus quȩ caro est.
Alibi q̃q aꝑtius etiã unaginẽ nomi¬
nauit: scilicet aliis uerbis icdipsum
pͣcipiens. Expoliantes uos inquit
ueterẽ hominẽ cũ actib suis. indu¬
tte nouui qͥ renouat᷑ in agnitionem.
sçđ̃m imaginẽ eiꝰ qͥ creauit eũ. Qđ
gͦ ibi legitur induite nouũ homine
qui scõm dđm creatus ẽ: hoc isto loco
indute nouũ hoi̾nẽ qͥ renouat᷑ sedm
imaginẽ eius qͥ creauit eũ. Ibi autẽ

Expanded text:
universam carnem, quae habebat in se suniversam carnem, quae habebat in se sres apertissime corporalis: unde illud in Psalmis, Ignis, grando, nix, gladicere voluit eum spiritum, quae mens vocatur. Sicut ait etiam idem apostolus, In exspoliatione corporis carnis . Non duas utique res intelligi voluit, quasi aliud sit caro, aliud corpus carnis: sed quia corpus multarum rerum nomen est quarum nulla caro est nam multa sunt excepta carne corpora coelestia, et corpora terrestria, corpus carnis dixit, corpus quae caro est. Alibi quoque apertius etiam imaginem nominavit, scilicet aliis verbis idipsum praecipiens: Exspoliantes vos, itibus ejus, induite novum, qui renovatur in agnitione Dei, secundum imaginem ejus, qui creavit eum . Quod ergo ibi legitur, induite novum hominem, qui secundum Deum creatus est, hoc isto loco, induite novum hominem, qui renovatur secundum imaginem ejus, qui creavit eum. Ibi autem
Abbreviated transcription (Latin):
eũ qͥ scđm dm̃ creatus ẽ in iusticia ⁊ sci¬
tatȩ ueritatis. Qd ait scdm dm̃ creatũ
hoc alio loco dr ad imaginẽ dr Sed
peccando. iusticiã ⁊ scitatẽ ueritatis
amisit. ꝓpt᷑ qđ hec imago deformis &
decolor facta ẽ. Eanc recipit. cũ refor
quasi aliud sit mens aliud sp̃c m̃tis¬
ri ñ potest: qr nec ueterascere potest.
Dicit᷑ etiã sp̾c in homine qͥ mens non sit
ad quẽ ꝑtinent imagines similes corpoꝵ
ro lingua sp̃c meus orat: mens autẽ
mea infructuosa.ẽ. Hoc enĩ ait quan¬
do id qđ dicit᷑ ñ intelligit᷑: ꝙr nec dici
potest nͥ corporaliũ uocũ imagines.
sonos oris in sp̃c cogitatione pͥueniant
Dicit᷑ ⁊ hominis anima sp̃c: unde est
in eũngłio & inclinato capite tradidit
sp̃m. quo significata ẽ mors corporis
me scriptũ ẽ: ubi ait. Quis scĩt sp̃e
filioꝵ hominis si ascendet ipse sur¬
sũ. & sp̃c pecoris si descendet ipse
deorsum in terra : Scriptũ est etiã
ni genesi ubi dicit diluiio mortuã sex scrm̃

Expanded text:
tus est in justitia et sanctitate veritatis . Quod ait, secundum Deum creatum; hoc alio loco dicitur, ad imaginem Dei . Sed peccando, justitiam et sanctitatem veritatis amisit; propter quod haec imago deformis et decolor facta est: hanc recipit, cum reformquasi aliud sit mens, aliud spiri non potest, quia nec veterascere potest. Dicitur etiam spiritus in homine, qui mens non sit, ad quem pertinent imaginationes similes corporum: ro lingua, spiritus meus orat, mens autem mea infructuosa est . Hoc enim ait, quando id quod dicitur, non intelligitur: quia nec dici potest, nisi corporalium vocum imagines sonum oris spiritus cogitatione praeveniant. Dicitur et hominis anima spiritus: unde est in Evangelio, Et inclinato capite tradidit spiritum ; quo significata est mors corporis, me scriptum est, ubi ait: Quis scit spiritus filiorum hominum si ascendet ipse sursum, et spiritus pecoris si descendet ipse deorsum in terram ? Scriptum est etiam in Genesi, ubi dicit diluvio mortuam
Abbreviated transcription (Latin):
telligere qui potestis: credẽ autẽ¬
qͥ intelligere ñdũ potestis: in ea
substantia qua d̃s ẽ non quasi per
corporis molem sensus locis ꝓprus distri¬
butos: Sic̃ in carne mortali quoꝵ cũq am¬
maliũ alibi ẽ iusus. alibi auditus. alibi
olfactus: ꝑ totũ autẽ tactus. Absit hoc
credere in illa incorporea. inmutabiliq
natura. Audire gͦ ibi ⁊ uidere: idipsiẽ¬
Sicut ⁊ xp̃c dilexit nos: & tradidit se¬
met ipsũ ꝓ nob: oblationẽ ⁊ hostiã do
in odorẽ suauitatis. Et gustatus intel.¬
ligi potest. scđm quẽ ⁊ os oͦdit amari¬
cantes: & nec frigidos nec calidos sed
tepidos euomit ex ore suo. Et d̾sxp̃c
diuinus. unde dicit sponsa de spon¬
so. Sinistra eius sub capite meo. &
dextera eius amplexabit᷑ me. Non
sunt hȩc in dõ ꝑ diuersa corporis
loca. Cũ enĩ dr scire ibi sunt omĩa
& uidere ⁊ audire ⁊ olfacere ⁊ gusta¬
re. ⁊ tangere. sine ulla eius. mutatiõe
substantiȩ: sine ulla mole. quȩ in alia

Expanded text:
telligere, qui potestis, credere autequi intelligere nondum potestis, in ea substantia, quae Deus est, non quasi per corporis molem sensus locis propriis esse distributos, sicut in carne mortali quorumcunque animalium alibi est visus, alibi auditus, alibi olfactus, per totum autem tactus. Absit hoc credere in illa incorporea immutabilique natura. Audire ergo ibi, et videre, idipsSicut et Christus dilexit nos, et tradidit semetipsum pro nobis oblationem et hostiam Deo in odorem suavitatis . Et gustus intelligi potest, secundum quem Deus et odit amaricantes, et nec frigidos nec calidos, sed tepidos evomit ex ore suo : et Deus Chdivinus, unde dicit sponsa de sponso: Sinistra ejus sub capite meo, et dextera ejus complectetur me . Non sunt haec in Deo per diversa corporis loca. Cum enim dicitur scire, ibi sunt omnia; et videre, et audire, et olfacere, et gustare, et tangere; sine ulla ejus mutatione substantiae, sine ulla mole quae in alia
Abbreviated transcription (Latin):
one ⁊ infirmitate mortalitatis quã
portamus supripit ira xp̃iano: ñ
debet diu teneri ⁊ fieri pridiana. sex tc̃ti¬
Fice illã de corde ante quã occidat
lux ista uisibilis: ne te deserat lux
illa inuisibilis. S ⁊ alit̾ melius in¬
mana illustrat᷑: ad quẽ gaudent
angłi. Hominũ autẽ infirmitate
acies cordis ⁊ sitrepidant sub radiis
eius: ad eũ tam̃ contemplandũ ꝑ
non tantã uideat in te iracundiã
quȩ nascitur. ut occidat sol super
iracundiã tuã id ÷ deserat ds mtẽ¬

Expanded text:
one et infirmitate mortalitatis, quam portamus, subrepit ira christiano, non debet diu teneri et fieri pridiana. Ejice illam de corde antequam occidat lux ista visibilis, ne te deserat lux illa invisibilis. Sed et aliter bene innatura illustratur, ad quem gaudent Angeli, hominum autem infirmatae acies cordis etsi trepidant sub radiis ejus, ad eum tamen contemplandum per non tantum in te valeat iracundia quae in te nascitur, ut occidat super iracundiam tuam, id est, deserat
Abbreviated transcription (Latin):
nitudo. qđ facit in auaricia scientis
admissio: hereticus nesciens auaro¬
scienti coȩquȩt᷑ Ambo peccata ȩqua¬
lit᷑ appendant᷑. ĩgnorantis blasphemia
⁊ scientis idolatria. ⁊ eadẽ sententia
uidicent᷑: ille qͥ xp̃m quęrendo in ue¬
ri similem sermonẽ falsitatis incur¬
rerit: ⁊ ille qͥ sciens xp̃o resistit loqͣi¬

Expanded text:
nitudo quod facit in auaritia scientis nitudo quod facit in auaritia scientis admissio, hscienti coaequetur, amborum peccata aequaliter appendantur, ignorantis blasphemia, et scientis idololatria, et eadem sententia judicentur, ille qui Christum quaerendo in verisimilem sermonem falsitatis incurrit, et ille qui nesciens Christo resistit loq
Abbreviated transcription (Latin):
Nemo arbitret᷑ frẽs ꝓpterea se consi¬
liũ salubre huuis pęnitentiȩ de¬
bere contempnere: qi multos forte
aduertit ⁊ nouit ad sacramͣta alta¬
ris accedere: quoꝵ talia crimina
ñ ignorat. Multi enĩ corriguntur
ut petrus: multi tolerantur ut
iudas.: multi nesciunt᷑ donec ue sex libro d.¬
tenebrarũ: & manifestabit cogitati nisti cie
sit multo grauius peccare scientẽ se.x t̃¬
quã nescientẽ: uellẽ mͥ aliqͥs diceret eug
siquis in heresim incurrat nesciens
quantũ malũ sit. ⁊ alius ab auaritia
ñ recedat sciens quantũ malũ sit.
quis eoꝵ sit peior. Possũ etiã ita ꝓpo¬
nere. Si alius nesciens in heresim in¬
peccet grauius. qͥ nesciens in heresi ¶E libͦ a¬
incurrerit. anqͥ sciens ab auaricia fessionun
id : ab idolatria ñ recesserit. Scđd̃m xii.¬
quidem illã regulã qua peccata scientiũ
peccatis scientiũ p᷑ponunt᷑: auarus cũ
scientia uincit in scelere. S ne forte
hoc faciat in heresi. sceleris ipsius mag¬

Expanded text:
Nemo arbitretur, fratres, propterea se consilium salutiferae hujus poenitentiae debere contemnere, quia multos forte advertit et novit ad Sacramenta altaris accedere, quorum talia crimina non ignorat. Multi enim corriguntur, ut Petrus: multi tolerantur, ut Judas: multi nesciuntur, donec veniat Domitenebrarum, et manifestetsit multo grauius peccare scientem quam nescientem, uellem mihi aliquis diceret, si quis in haeresem incurrat nesciens quantum malum sit, et alius ab auaritia non recedat sciens quantum malum sit, quis eorum sit peior. possum etiam ita proponere: si alius nesciens in haeresem inpeccet grauius, qui nesciens in haeresem incurrerit an qui sciens ab auaritia id est ab idololatria non recesserit. secundum quidem illam regulam, qua peccata scientium peccatis ignorantiae praeponuntur, auarus cum scientia uincit in scelere. sed ne forte hoc faciat in haeresi sceleris ipsius mag
Abbreviated transcription (Latin):
p̃dixr qm̃ qͥ talia agunt regnum
dĩ ñ possidebunt. Iudicet gͦ se ipsũ
homo in istis: uoluntates dũ potͣ
⁊ mores conũtat in melius ne cũ
iã ñ poterit etiã pretͣ uoluntatem
a dno iudicet᷑. Et cũ in se ꝓtulerit
seuerissimȩ medicinȩ s tam̃ medi

Expanded text:
iam qui talia agunt, regnum Dei non possidebunt . Judicet ergo se ipsum homo in istis voluntate, dum potest, et mores convertat in melius: ne cum jam non poterit, etiam praeter voluntatem a Domino judicetur. Et cum ipse in se protulerit severissimae medici
Abbreviated transcription (Latin):
Qui uͦ cõmemorati conuertunt᷑ ad dim
ab ea deformitate qua ꝑ cupiditates seł are
conformabant᷑ hiuic scło. reformant᷑ ab
illo. audientes apłm dicente̾: nolite con¬
formari huic scło. s reformamini in no¬
uitate m̃tis ur̃ȩ ut incipiat illa ymago
ab illo reformari a qͦ formata ẽ. Noneni
reformare se ipsã potest.: sic̃ potuit defor¬
mare. Dicit enĩ ⁊ alibi. Renouamini

Expanded text:
Qui vero commemorati convertuntur ad Dominum ab ea deformitate, qua per cupiditates saeculares conformabantur huic saeculo, reformantur ex illo, audientes Apostolum dicentem, Nolite conformari huic saeculo, sed reformamini in novitate mentis vestrae : ut incipiat illa imago ab illo reformari, a quo formata est. Non enim reformare se ipsam potest, sicut potuit deformare. Dicit etiam alibi: Renovamini
Abbreviated transcription (Latin):
qͣuendã ueritatẽ. & cũ pagano
mndaciũ. Cũ ꝓximo tuo loquere.
ꝓximi sumꝰ conditione t̾rene nati¬
uitatis.: & alit̾ fres illa spe cȩlestis
herectitatis. Aximu̾ tuũ debes
putare omne̾ hominẽ: & ante ꝙͣ
sit. xp̃ianꝰ. Non enĩ nosti qualis

Expanded text:
quendam veritatem et cum pagano mendacium. Cum proximo tuo loquere. proximi sumus conditione terrenae nativitatis: sed aliter fratres illa spe coelestis haereditatis. Proximum tuum debes putare omnem hominem, et antequam sit christianus. Non enim nosti quid
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃am. statĩ subiunxit: & habeat
potestate pisciũ maris ⁊ uolatiliũ
cęli. ⁊ cęteroꝵ animaliũ rationis
exꝑtium: ut uidelicet intelliga¬
mus in eo factũ hominẽ ad ima¬
gine̾ dĩ in qͦ irrationabilib ani¬
malib ante cellit. Id autẽ ẽ ipsa
ratio uel mens uel intelligentia:
uel si qͦ alio uocabulo cõmodius
appellat᷑. Unde ⁊ apłsait. Reno

Expanded text:
im subiunxit: et habeat potestatem piscium maris et uolatilium caeli et ceterorum animalium rationis expertium, ut uidelicet intellegamus in eo factum hominem ad imaginem dei, in quo inrationalibus animantibus antecellit. id autem est ipsa ratio uel mens uel intellegentia uel si quo alio uocabulo commodius appellatur. unde et aposto
Abbreviated transcription (Latin):
nosceres: His locutionũ modis eũ
ea quȩ ñ accidunt dõ tanquã illi
accidant loquim᷑: eũ facimus ag¬
noscere ut nob̾ accidant ea dum¬
taxat quȩ laudabilia st̃: & hec qͣn¬
tũ scripturar̾ usus admittit. Neq
enĩtemere nos aliqͥd tale de đo di¬
cere debemus: qđ in scriptura eius
ñ legimꝰ. Ex hoc locutionis modo
arbitror dictũ illud apłi pauli.
Nolite contristare sp̃m̃ scm̃ di. in¬
ipse ẽ substantia contristari potest:
cũ habeat ȩternã atq incomuta¬
bilem beatitudinẽ: magisq sit
ipsa et̾na ⁊ incõmutabilis beatitudo
caritate. qua necesse ẽ ut homines
ex tpr̃e gaudeant ꝓfectu fideliũ
& bonis oꝑib: & ido necesse est etiã
contristent᷑ lapsib uel pecc̃is eoꝵ
de quoꝵ fide ac pietate gaudebant.
quȩ tristicia laudabił ẽ qr uenit
ex dilectione quã sp̃c sc̃s infundit.
ꝓpterea ipse sp̃c sẽs dicit᷑ cont̾stari
ab eis qͥ sic agunt. ut eoꝵ factis con

Expanded text:
nosceres? his locutionum modis. cum nosceres? his locutionum modis. cum ea, quae non accidunt deo, tamquam illi accidant loquimur, eum facere agnoscimus, ut nobis accidant, ea dumtaxat, quae laudabilia sunt, et haec quantum scripturarum usus admittit. neque enim temere nos aliquid de deo tale dicere debemus, quod in scriptura eius non legimus. Ex hoc locutionis modo arbitror dictum illud ab apostolo: nolite contristare spiriipse est, substantia contristari potest, cum habeat aeternam atque incommutabilem beatitudinem magisque sit ipsa aeterna incommutabilis beatitudo.caritate, qua necesse est, ut homines ex tempore gaudeant prouectu fidelium et bonis operibus, et ideo necesse est etiam contristentur lapsu uel peccatis eorum, de quorum fide ac pietate gaudebant — quae tristitia laudabilis est, quia uenit ex dilectione, quam spiritus sanctus infundit - propterea ipse spiritus dicitur contristari ab eis, qui sic agunt, ut eorum factis cont
Abbreviated transcription (Latin):
ostiũ claudere. ostiũ cordis ñ parie¬
tũ. ibi eni ⁊ cubiculu̾ qi gͦ in pote¬
state nr̃a ẽ hoc ostiũ. claudere: neq
detis inqͥt locũ diabolo. Et enĩ si
intrauit ⁊ possedit. attende qi tu
negligent᷑ clausisti: aut claudere¬
dc ĩmola chiabolus temptat ut decipiat. Eui
tiõe ꝯuactam̃ n ille qͥ temptat᷑ dederit locum:
inanis temptatio ⁊ irridenda repel
Dant autẽ locũ homines diabolo
ex concupiscentiis suis. Non enim
nant. sed facile habent remediũ.
Se ipsos interus uincant. & de illo
foris triumphant. Et nolite con¬
uttam ñi recte intelligimus q ⁊̃ uerũ ẽ. &
non magne intentionis indiget:
ut uideamꝰ ita dici reqescere đm.
eũ requiescere nos facit: sic̃ dicitur
cognoscere cũ efficit ut cognoscamꝰ.
Neq enĩ ds tpraliter cognoscit quod
ante ñ nouerat: & tam̃ dicit abrahȩ.
Nunc cognoui. qm tumes dm̃. Ubi
qͥd aliut accipimꝰ nͥ nc̃ feci ut cog¬

Expanded text:
ostium claudere: ostium cordis, non parieostium claudere: ostium cordis, non parietum; ibi enim et cubiculum: quia ergo in potestate nostra est hoc ostium claudere, «Neque detis,» inquit, «locum diabolo» . Etenim si intravit et possedit, attende quia tu negligenter clausisti aut clauderdiabolus tentat, ut decipiat. Cui tamen nisi ille qui tentatur dederit locum, inanis tentatio et irridenda repellDant autem locum homines diabolo ex concupiscentiis suis. Non enim nant: sed facile habent remedium. Se ipsos interius vincant, et de illo foris triumphant. Quare hom recte intellegimus, quia et uerum est et non magnae intentionis indiget, ut uideamus ita dici requiescere deum, cum requiescere nos facit, sicut dicitur cognoscere, cum efficit, ut cognoscamus. neque enim deus temporaliter cognoscit, quod ante non nouerat, et tamen dicit Abrahae: nunc cognoui, quoniam times deum: ubi quid aliud accipimus, nisi: nunc feci, ut cog
Abbreviated transcription (Latin):
locũ diabolo. Intelligit᷑ autẽ ñ de isto
sole qͥ habet quandã claritate inter
cȩlestia infibilia qͥ cõmunit᷑ uideri
potest ⁊ a nob̾ ⁊ a bestiis: sedde illa lu¬
ce quã nͣ uident nͥ pura corda fideliũ.
sic̃ dictũ ẽ. Erat lum̃ uerũ: qđ illumi¬
nat omne̾ homine̾ uemientem in hc̃
mundũ. Hoc enĩ lum̃ insibilis solis:
etiã pecora minutissima ⁊ breuissima
illuminat. Est gͦ lum̃ uerũ iusticia
atq sapientia: qd desunt mens iudere
cũ ꝑturbatione iracundiȩ fuerit tãꝙͣ.
nibilo suꝑata: & tt̃ quasi occidit sol.
suꝑ iracundiã hominis. Nolite locũ¬
intra in cubiculũ tuui. & claude
ostiũ. ⁊ dep̾care dñm tuũ in occul¬
to: & qͥuidet in occulto reddet tibi.
Si homines reddituri sunt: effunde
ante hoĩnes p̃cẽ tuã. Si d̾s redditu.¬
riis ẽ. effunde ante eũ precẽ tuam.
&̃ claude ostiũ ne temptator ingre¬
diat᷑. Temptator ñ cessat pulsare ut
irrumpat. Si clausũ inuenerit. tran

Expanded text:
sto sole qui habet quamdam sublimitatem inter coelestia visibilia, qui communiter videri potest et a nobis et a bestiis; sed de illa luce, quam non vident nisi pura corda fidelium sicut dictum est, Erat lumen verum, quod illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum . Hoc enim lumen visibilis solis etiam pecora minutissima et brevissima illuminat. Est ergo lumen verum justitia atque sapientia, quod desinit mens videre, cum perturbatione iracundiae fuerit tanquam nubilo superata: et tunc quasi occidit sol super iracundiam hominis. Sicintra in cubiculum tuum, et claude ostium, et deprecare Deum tuum in occulto; et qui videt in occulto, reddet tibi» . Si homines reddituri sunt, effunde ante homines precem tuam: si Deus redditurus est, effunde ante eum precem tuam, et claude ostium, ne tentator ingrediatur. Tentator non cessat pulsare, ut irrumpat; si clausum invenerit, trans
Abbreviated transcription (Latin):
eq eni ut ñnulli putant uetꝰ
homo corpus ẽ ⁊ nouus ho anima.
s corpꝰ exterior hõ ẽ̾: anima interior.
ninteriore agit᷑ hȩc uetustas. ⁊ no¬
uitas. Cũ enĩ apłs diceret exuite
uos ueterẽ hominẽ ⁊ induite no¬
uũ: nͣ̃ hoc iubebat ut corpꝰ depo¬
neret᷑  sed uita in melius mutaret᷑.
Hoc deniq consequent᷑ edocuit.
Nã uolens qͥd dixerit explanare:
qua ꝓpt̾ inqͥt deponentes m̃daciũ
loqͥmim ueritatẽ unꝰqͥsq cũ ꝓximo

Expanded text:
e enim, ut nonnulli putant, vetus homo corpus est, et novus homo anima: sed corpus, exterior homo est; anima, interior. In interiore agitur haec vetustas et novitas. Cum enim Apostolus diceret, Exuite vos veterem hominem, et induite novum; non hoc jubebat, ut corpus deponeretur, sed ut vita in melius mutaretur. Hoc denique consequenter edocuit; nam volens quid dixerit explanare, Quapropter, inquit, deponentes mendacium, loquimini veritatem unusquisque cum proximo
Abbreviated transcription (Latin):
cet᷑ ouib id÷ iustis. Uenite benedic¬
ti patris mei: ꝑcipite regnũ qđ uob̾
paratũ ẽ ab origine mundi. De hoc
utiq regno dixit apł̃s cũ enumeraret
oꝑa mala. qmͣ qͥ talia agunt regnũ dĩ
non possidebunt. Audi qui audiant.¬

Expanded text:
cetur ovibus, id est justis, Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum quod vobis paratum est a constitutione mundi. De hoc utique regno dixit Apostolus, cum enumeraret opera mala, Quoniam qui talia agunt, regnum Dei non possidebunt. Audi quid audiant
Abbreviated transcription (Latin):
uitatis. IRaditus ẽ ꝓpt̾ delicta
nr̃a. & dilexit eccłiã ⁊ se ipsũ tradi¬
dit ꝓ ea. Unde ⁊ dese ipso. dic̃ apłs.
Qui me dilexit: & tradidit se ipsũ
ꝓ me. Nisi gͦ se traderet. xp̃c: nemo

Expanded text:
aditus est propter delicta nostra, et dilexit Ecclesiam, et seipsum tradidit pro ea . Unde et de hoc dicit Apostolus: Qui me dilexit, et tradidit seipsum pro me . Nisi ergo se traderet Christus, nemo
Abbreviated transcription (Latin):
dia tua. N lli trascenti: ira slla
uidet᷑ in iusta. Unde ab om̃i indignatiõe
cito redeundũ est ad mansuetudinis
lenitatẽ. Nam ꝑtinax motus facile in
eius odiũ transit. cui nͣ celerit ignosẽ.¬
dicere racha: aut dicere fatuȩ : multo
minus eͣ animo tenere aliqͥd. ut in
odiũ indignatio conuertat᷑. Ad quod
ꝑtinet etiã qđ alio loco dicit᷑. Non oc¬
cidat sol suꝑ iracundiam uestram.

Expanded text:
da ira. Nulli irascenti ira sua videtur injusta: unde ab omni indignatione cito redeundum est ad mansuetudinis lenitatem. Nam pertinax motus facile in ejus odium transit, cui non celeriter ignosdicere Racha, aut dicere Fatue; multo minus fas est animo tenere aliquid ut in odium indignatio convertatur. Quo pertinet etiam quod alio loco dicitur, Non occidat sol
Abbreviated transcription (Latin):
n ps̃ .iiii. duob modis. intelligi potest: aut.
etiã si irascimini nolite peccare.
id÷ etiã si surgit iã motus animi
qui iã ꝓptͣ penã peccati ñ ẽ in po¬
testate. saltẽ ñ ei consentiat ratio.
& mens quȩ intus regenerata est
scđm dm̃ ut mte seriuamꝰ legi dĩ.
si adhuc carne seriumꝰ legi peccati.
aut. agite penitentiã. id ẽ irascimi
irascimini. ⁊ nolite peccare. E quomͦ
inouebar ds meus: qui ia didiceram
irasci mͥ de preteritis: ut de cetero nͣ
cimini ⁊ uolite peccare. Uolo uos sex libro¬
uasci: sed ut ñ peccetis. Ut autẽ ñ de iermoñ
peccetis: quib habetis irasci nͥ uobis. Sm̃ in
Quid eͣ enĩ homo penitens: nͥ homo monte.
irascens sibi: Ut accipiat ueniã de
se ipso exigit pęnã: & recte dic̃ do.
meũ ego agnosco. Si tu agnoscis: & ti p̃s .ui.¬

Expanded text:
uobus modis intelligi potest. Aut: Etiamsi irascimini, nolite peccare, id est etiamsi surgit motus animi, qui jam propter poenam peccati non est in potestate, saltem non ei coet mens, quae intus regenerata est secundum Deum, ut mente serviamus legi Dei, si adhuc carne servimus legi peccati : aut, Agite poenitentiam; id est, irascimiirascimini et nolite peccare, et quomodo mouebar, deus meus, qui iam didiceram irasci mihi de praeteritis, ut de cetero non cimini, et nolite peccare . Volo vos irasci, sed ut non peccetis. Ut autem non peccetis, quibus habetis irasci, nisi vobis? Quid est enim homo poenitens, nisi homo irascens sibi? Ut accipiat veniam, de se ipso exigit poenam; et recte dicit Deo, meum ego agnosco . Si tu agnoscis, et
Abbreviated transcription (Latin):
lux: qr ubi lux ñ ẽ tenebre sunt.
ñ qr aliqͥd st̃ tenebrȩ . s. ipsa lucis
absentia tenebre dicunt᷑᷑ sicut
silentiũ ñ aliqua res est. s ubi sonꝰ
ñ ẽ silentiũ dicit᷑ : &̃ nuditas ñ ali.¬
qua res ẽ. s in corpore ubi tegum᷑¬
tũ ñ ẽ. nuditas dicit᷑ & in anitas
ñ ẽ aliqͥd. s locus ubi corpꝰ ñ ẽ ia¬

Expanded text:
lux. Quia ubi lux non est, tenebrae sunt, non quia aliquid sunt tenebrae, sed ipsa lucis absentia tenebrae dicuntur. Sicut silentium non aliqua res est, sed ubi sonus non est, silentium dicitur. Et nuditas aliqua res non est, sed in corpore ubi tegumentum non est, nuditas dicitur. Et inanitas non est aliquid, sed locus ubi corpus non est, ina
Abbreviated transcription (Latin):
uident᷑. Nã ⁊ ille cui dictũ est qr
uidisti credidisti: non hoc credidit
qđ uidit. sed aliud uidit. aliud credidit.
Uidit enĩ hominẽ: credidit dm. Cerne¬
bat quippe atq tangebat carnẽ ui-¬
uentẽ quã uiderat inorientẽ: & cre-¬
debat d̾m in carne latentẽ. Crede.¬
bat gͦ m̃te qđ non uidebat. ꝑ hoc

Expanded text:
ideatis? Nam et ille cui dictum est, Quia vidisti, credidisti, non hoc credidit quod vidit; sed aliud vidit, aliud credidit: vidit enim hominem, credidit Deum. Cernebat quippe atque tangebat carnem viventem, quam viderat morientem; et credebat Deum in carne ipsa latentem. Credeb
Abbreviated transcription (Latin):
ferebat᷑. onũa informis materia:
ut res ignota notis uocabulis insi¬
nuaretur imꝑitiorib: & ñ uno uo
ẽ gͦ cȩlũ ⁊ terra: qr inde futurũ erat
cȩlũ ⁊ terra. Dicta ẽ t̾ra inuisibilis
⁊ incomposita ⁊ tenebre suꝑ abys¬
sũ: qr informis erat. ⁊ nulla specie
cerni atq tractari poterat. etiã si
esset hõ qͥ uideret atq tractaret.
operanti. ut de illa omĩa formaren¬
tur. sed sub his om̃ib nominib
materia erat inuisa ⁊ informis de
qua d̃s condidit mundũ. Fide qui¬

Expanded text:
est illa informis materia, ut res ignota notis vocabulis insinuaretur imperitioribus, et non est ergo coelum et terra, quia inde futurum erat coelum et terra. Dicta est terra invisibilis et incomposita et tenebrae super abyssum, quia informis erat, et nulla specie cerni aut tractari poterat, etiamsi esset homo qui videret atque tractaret. operanti, ut de illa omnia formarentur. Sed sub his omnibus nominibus materia erat invisa et informis, de qua Deus condidit mundum. CAPU
Abbreviated transcription (Latin):
significata ẽ: quã fecit ⁊ condidit d̾s.
Ideo autẽ nominib uisibiliũ rerũ
hec appellata st̃. ꝓpt̾ paruuloꝵ in¬
firmitatẽ qͥ miniis idonei sunt in¬
uisibilia compͣhende. Primo ergo
materia facta ẽ confusa. ⁊ informis.
unde omĩa fierent quȩ distincta
atq formata st̃: qđ credo a grecis
cahos appellari. Sic eñĩ ⁊ alio loco
legimꝰ dictũ in laudib di. Qui. fe¬
cisti mundũ de materia informi.
qđ aliqͥ codices habent de mate
ria iniusa. Et ido ds rectissime
credit᷑ omĩa de nichilo fecisse.
qr etiã si omĩa formata de ista ma-¬
teria facta st̃. hȩc ipsa tam̃ mat̾ia

Expanded text:
s. Ideo autem nominibus visibilium rerum haec appellata sunt, propter parvulorum infirmitatem, qui minus idonei sunt invisibilia comprehendere. Primo ergo materia facta est confusa et informis, unde omnia fierent quae distincta atque formata sunt, quod credo a Graecis chaos appellari. Sic enim et alio loco legimus dictum in laudibus Dei, Qui fecisti mundum de materia informi : quod aliqui codiceria invisa. Et ideo Deus rectissime creditur omnia de nihilo fecisse, quia etiamsi omnia formata de ista materia facta sunt, haec ipsa tamen materia
Abbreviated transcription (Latin):
bore. ramis. frondib pomis. Hȩc
species ñ utiq repente talis ac tan¬
ta ex orta ẽ: sed qͦ etiã ordine no¬
iumus. Surrexit enĩ a radice quã
terre pͥmũ germͣ infixit: atq inde
om̃ia illa formata ⁊ distincta cre¬
uert. Porro illud germ̃ ex semine.
In semine gͦ illa om̃ĩa pͥmitus fue¬
r̃t: ñ mole corporss magnitudi.¬
nis: sed ui potentiaq causali
Nã illa magnitudo: copiat᷑rȩ hu¬
morisq congesta ẽ. S illa in exi¬
guo grano mirabilior p̃stantiorq
uis ẽ: qua ualuit ad iacens humor
cõmixtus t̾re tanꝗͣ. materies uerti
in ligni illius qualitatẽ: in ramoꝵ
diffusionẽ: in folioꝵ uiriditatem
ac figurã: in fructuũ formas ⁊ opu¬
lentiã: omniũq ordinatissimã dis¬
tinctionẽ. Quid enĩ ex arbore illa
surgit aut pendet: qđ ex qͦdã occul¬
to thesauro seminis illius extractũ
atq de promptũ ẽ: at illud semc
ex arbore licet ñ illa s altera: atq

Expanded text:
bore, ramis. frondibus, pomis: haec bore, ramis. frondibus, pomis: haec species non utique repente tanta ac talis exorta est. sed quo etiam ordine nouimus. surrexit enim a radice. quam terrae primum germen infixit, atque inde omnia illa formata et distincta creuerunt. porro illud germen ex semine: in semine ergo illa omnia primitus fuerunt non mole corporeae magnitudinis, sed ui potentiaque causali. nam illa magnitudo copia terrae humorisque congesta est. sed illa in exiguo grano mirabilior praestantiorque uis est, qua ualuit adiacens humor conmixtus terrae tamquam materies uerti in ligni illius qualitatem, in ramorum diffusionem, in foliorum uiriditatem ac figuram; in fructuum formas et opulentiam omniumque ordinatissimam distinctionem. quid enim ex arbore illa surgit aut pendet. quod non ex quodam occulto thesauro seminis illius extractum atque depromtum est? at illud semen ei arbore licet non illa sed altera, atque
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ creature multa ñ nouimꝰ siue
quȩ in cęlis st̃ altius quã ut noster
sensus possit ẽa attingere: siue q̃
in regionib terrarũ fortassis in habi¬
tabilib siue quȩ deorsũ latent uel
in ꝓfundo abissi. uel in occultis fi¬
nib t̾re. Hec gͥ antequã fierent:
utiq ñ erant. Quomͦ gͦ do nota
erant quȩ ñ erant: & rursus quomͦ¬
ea faceret quȩ sibi nota nͥ erant:
Non enĩ qͥcquã fecit ignorans. Nota¬
gͦ fecit: ñ facta cognouit. Proinde
ante quã fierent: & erant ⁊ nͣ erañ.
Erant in di scientia. ñ erant in sua
natura. Ipsi autẽ d̾o ñ audeo di¬
cere alio mͦ innotuisse cũ ea fecisset.
quã illo qͦ ea norat ut faceret: apd̃
que ñ ẽ cõmutatio: nec mom̃ti
dĩ eodẽ adiuuante indagare co¬
nem᷑ ubi hec simul creauerit. cũ
a consũmatis suis oꝑib requieuit.
quoꝵ species ꝑ ordine̾ tempoꝵ usq
nc̃ oꝑatur. Consideremꝰ gͦ cuiussi¬
bet arboris pulchritudinem in ro¬

Expanded text:
dei creaturae multa non nouimus, siue quae in caelis sunt altius, quam ut noster sensus ea possit adtingere, siue quae in regionibus terrarum fortassis inhabitabilibus siue quae deorsum latent uel in profundo abyssi uel in occultis sinibus terrae. haec igitur antequam fierent, utique non erant. quomodo ergo deo nota erant, quae non erant? ea faceret quae sibi nota non erant; non enim quidquam fecit ignorans. Nota fecit, non facta cognovit. Proinde antequam fierent, et erant, et non erant. Erant in Dei scientia, non erant in sui natura. Ipsi autem Deo non audeo dicere alio modo innotuisse cum ea fecisset, quam illo quo ea noverat ut faceret; apud quem non est transmutatio, nec videi eodem adiuuante indagare conemur, ubi haec simul creauerit, cum a consummatis suis operibus requieuit, quorum species per ordinem temporum usque nunc operatur. consideremus ergo cuiuslibet arboris pulchritudinem in ro
Abbreviated transcription (Latin):
si dicunt᷑ credi que uident᷑ sic̃ dicit
unus qͥsq ocłis suis credidisse: non
tam᷑ ipsa ẽ quȩ in nob̾ edificat᷑ fides.
sed ex reb quȩ uidentur agitur
in nob̾ ut ea credant᷑ quȩ non ui¬
scła uerbo di: ut ex inuisibilibus
uisibilia fierent. Consideremꝰ¬
ea quȩ fecit ds̃ omĩa simul. a quib
insexto die consũmatis reqͥeuit in
sicut ipsũ mundũ. in scło autẽ. sic̃
ea quȩ nascunt᷑ in mundo. De hoc

Expanded text:
si dicuntur credi quae videntur, sicut dicit unusquisque oculis suis se credidisse, non tamen ipsa est quae in nobis aedificatur fides; sed ex rebus, quae videntur, agitur in nobis, ut ea credantur quae non visęcula uerbo Dei, ut ex inuisibilibus uisibilia fierent. Itemea quae fecit Deus omnia simul, a quibus in die sexto consummatis requievit in sicut ipsum mundum; in saeculo autem, sicut ea quae nascuntur in mundo. C