comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
eternã. et reł. Iste qui interrogat quomͦ uitam consequat᷑
Quid me interrogas de bono: Unus eit bons deus. Qͥa¬
magistrũ uocauerat᷑ bonũ. et non deum uel dei filiũ con¬
fessus erat: discit quãuis sc̃m hominẽ cõꝑatione dei ñ esse
bonum. de quo dicitur: confitemini dño qm̃ bonus. Ne
quis autẽ putet in eo quod bonus deus dicitur excludi abo¬
nitate filium der: legimus in alio loco. pastor bonus ponit
animã pro ouib suis: et in propħa sp̃m bonum terramq
bonam. Igitur et saluator non bonitatis testimoniũ renu¬
it: sed magistri abiq deo exclusit errorem. Si ius
ad uitam ingredi: serua mandata. Dicit illi. Qu̾ẽ : Iħc
autẽ chicit. Non homicidiũ facies. non adulterabis et rel̃.
Et diliges proximũ tuum sicut te ip̃sum. adolescentẽ ñtum tẽp¬
tatorem esse et eo probare possumus quod dicente sibi dño si
uis ad uitam ingredi serua mandata. rursum fraudulenter
interrogat quȩ Sint illa mandata:. quasi non ipse legerit. aut

Expanded text:
t ei. Iste qui 148 interrogat quomodo vitam consequatur Quid me interrogas de bono. Unus est bonus Deus. Qmagistrum vocaverat bonum, et non Deum vel Dei Filium confessus erat, discit quamvis sanctum hominem comparatione Dei non esse bonum. De quo dicitur: Confitemini Domino, quoniam bonus . Ne quis autem putet in eo quod bonus Deus dicitur excludi a bonitate Filium Dei, legimus in alio loco: Pastor bonus ponit animam suam pro ovibus suis . Et in Propheta Spiritum bonum terramque bonam. Igitur et Salvator non bonitatis testimonium renuit, sed magistri absque Deo exclusit errorem. Si autem vis ad vitam ingredi, serva mandata. Dicit illi: Quae? Jesus autem dixit: Non homicidiet diliges proximum tuum sicut te ipsum. Adolescentem istum tentatorem esse ex eo probare possumus, quod dicente sibi Domino, Si vis ad vitam venire, serva mandata, rursum fraudulenter interrogat, quae sint illa mandata, quasi non ipse legerit, aut
Abbreviated transcription (Latin):
spm̃ scm̃ : non remit tetur ei neq in hoc scło. neq infuturo.
It quomodo quidam nostroꝵ. ep̃os atq presbiteros post blasphemiã sp̃s sc̃i
in suũ recipiuntur gradũ. cũ saluator dicat. om̃e peccatũ & blasphemiam
dimitti hominibus : qui autẽ in sp̃u sc̃o blasphemauerit. non dimitti ei
nec inpresenti tempore nec infuturo nisi forte illud de mar co e uanglista
sumamꝑ exemplũ. quicausas tantȩ irȩ manifestius expressit dicens. quia
huic nullo tempore blasphemia remittetur. Uel ita locus iste inrtelligen¬
dus. qui uerbũ dixerit contra filiũ hominis scandalizatus carne mea &
me hominem tantũ arbitrans gͦo filius sim fabri & fr̃s habeam iocobũ.
& ioseph. & uidam. & homo uorator. & uini potator sim. talis opinio acque
blasphemia. quãquã culpa noncareat: erroris tam̃ habeat ueniam ꝓpter
corporis uilitatem. Qui autẽ manifeste in telligens oꝑa di. cũde uirtute

Expanded text:
sanctum, non remittetur ei, neque in hoc saeculo, neque in futuro. Et quomodo quidam nostrorum episcopos atque presbyteros post blasphemiam Spiritus sancti, in suum recipiunt gradum, cum Salvator dicat, omne peccatum et blasphemiam dimitti hominibus: qui autem in Spiritum sanctum blasphemaverit, non dimitti ei neque in praesenti tempore, neque in futuro? Nisi forte illud de Marco evangelista sumamus exemplum, qui causas tantae irae manifestius expressit, dicens: Quia tum immundum, huic nullo tempore blasphemia remittetur . Vel ita locus iste intelligendus est: Qui verbum dixerit contra Filium hominis, scandalizatus carne mea, et me hominem tantum arbitrans, quod filius sim fabri, et fratres habeam, Jacobum, et Joseph, et Judam; et homo vorator, et vini potator sim, talis opinio atque blasphemia, quamquam culpa non careat erroris, tamen habeat veniam propter corporis vilitatem . Qui autem manifeste intelligens opera Dei, cum de virtute
Abbreviated transcription (Latin):
creaturam. Et cum transfretassent uener̃t in terrã gene¬
sareth. sciremus quid in nr̃a lingua resonaret genesareth: in¬
telligeremus. quomͦ iħc per typũ apłorum et nauis eccłam
de ꝑsecutionis naufragio liberatã transducat ad litus: et in
tranquillissimo portu faciat requiescere. Et cum cogno¬
uissent eum uiri loci illius: miserunt in uniuersam regionẽ
illam. Cognouer̃t eum rumore. non facie: uel certe ꝓsig¬
norum magnitudine quȩ patrabat in populis etiam uultu
plurimis notus erat. Et uide quanta fides sit hominũ terrȩ
genesareth: ut non p̾sentium tantũ sua salute contenti sint:
sed mittant ad alias per circuitũ ciuitates. quo om̃s curant
ad medicũ. Et obtuler̃t ei om̃s malehabentes: et roga¬
bant eum ut uel fimbriam uestim̃ti eius tangerent. Et qui¬
cumq tetigerunt: salui facti sunt. Qui male habent non
tangant corpus iħu. neq totũ uestim̃tũ eius. sed extremam

Expanded text:
creaturam. Et cum transfretasset, venerunt in 109 terram Genecreaturam. Et cum transfretasset, venerunt in 109 terram Genesareth. Si sciremus quid in nostra lingua resonaret Genesareth, intelligeremus quomodo Jesus per typum apostolorum et navis, Ecclesiam de persecutionis naufragio liberatam transducat ad littus, et in tranquillissimo portu faciat requiescere. Et cum cognovissent eum viri loci illius, miserunt in universam regionem illam. Cognoverunt eum rumore, non facie, vel certe pro signorum magnitudine, quae patrabat in populis, etiam vultu plurimis notus erat. Et vide quanta sit fides hominum terrae Genesareth, ut non praesentium tantum salute contenti sint, sed mittant ad alias per circuitum civitates, quo omnes currant ad medicum. Et obtulerunt ei omnes male habentes, et rogabant eum, ut vel fimbriam vestimenti ejus tangerent. Et quicumque tetigerunt, salvi facti sunt. Qui male se habent, non tangant corpus Jesu, neque totum vestimentum ejus, sed extremam
Abbreviated transcription (Latin):
me fac. Ardebat animi fides. sed humana fragilitas in
profundũ trahebat. Paululum ergo relinquitur tẽptaci¬
oni. ut augeatur fides: et intelligat se non facilitate
postulationis. sed potentia dñi conseruatũ. Et con¬
tinuo iħc extendens manũ apprehendit eum: et ait
illi. Modice fidei quare dubitasti: Si apło petro de
cuius fide et ardore mentis supra diximus qui confi
denter rogauerat saluatorẽ dicens. dñe si tu es iube
me uenire ad te super aquas. quia paululũ timu¬
it. dicitur modice fidei quare dubitasti: quid nobis di¬
cendum est qui huius modice fidei. ne minimã qͥdem
habemus porciunculã: Et qui in nauicula erãt:
uenert et adorauer̃t eum dicentes. Uere filius dei es. Ad
unum signũ tranquillitate maris reddita quȩ post ni¬
mias procellas interdũ et casu fieri solet. naute atq
uectores uere dei filium confitentur: et arrius in eccła p̃dicat

Expanded text:
me fac. Ardebat animi fides, sed humana fragilitas in me fac. Ardebat animi fides, sed humana fragilitas in profundum trahebat: paululum ergo relinquitur tentationi, ut augeatur fides, et intelligat se non facilitate postulationis, sed potentia Domini conservatum. Et continuo Jesus extendens manum, apprehendit eum, et ait illi: Modicae fideicujus fide et ardore mentis supra diximus, qui condenter rogaverat Salvatorem, dicens: Domine, si tu es, jube me venire ad te super aquas, quia paululum timuit, dicitur: Modicae fidei, quare dubitasti? quid nobis dicendum est, qui hujus modicae fidei, nec minimam quidem habemus portiunculam? Qui autem in navicula erant, venerunt et adoraverunt eum, dicentes: Vere Filius Dei es. Ad unum signum tranquillitate maris reddita, quae post nimias procellas interdum et casu fieri solet, nautae atque vectores vere Filium Dei confitentur, et Arius in Ecclesia praedicat
Abbreviated transcription (Latin):
paulo ante confessus. In montẽ cum saluatore inter
primos primus ascendit: et in passione solus sequi¬
tur. Peccatũnegationis quod ex repentino timore des¬
cenderat: amaris statim abluit lacrimis. Post passionẽ
cum essent in lacu genesareth et piscarent̃ et dñs
staret in littore: aliis paulatim ad nauigantib ille ñ
patitur moras: sed accinctus ependite suo statĩ precipita¬
tur in fluctus. Eodem igitur fidei ardore quo semper
nunc quoq ceteris tacentib credit se posse facere per uo¬
luntatẽ magistri. quod ille poterat per naturã. Iube me
uenire ad te suꝑ aquas. Tu p̾cipe et ilico soli dabunt᷑
undeꝰ leue fiet corpus. quod per se graue est. Et des
suꝑ molles aquas molle et aerium incesserit: responde¬
ant quomͦ petrus ambulauerit. quẽ utiq uerũ homi¬
nem non negabunt. Uidens uero uentũ ualidũ timu¬
it: et cum cepisset mergi clamauit dicens. Oñe salũu

Expanded text:
paulo ante confessus. In montem cum Salvatore inter paulo ante confessus. In montem cum Salvatore inter primos primus ascendit, et in passione solus sequitur, 108 peccatum negationis quod ex repentino timore descenderat, amaris statim abluit lacrymis. Post passionem cum essent in lacu Genesareth, et piscarentur, et Dominus staret in littore, aliis paulatim navigantibus, ille non patitur moras, sed accinctus ependyte suo, statim praecipitatur in fluctus. Eodem igitur fidei ardore quo semper, nunc quoque, caeteris tacentibus, credit se posse facere per voluntatem magistri, quod ille poterat per naturam. Jube me venire ad te super aquas. Tu praecipe, et illico solidabuntur undae: et leve fiet corpus quod per se grave est. Et descsuper molles aquas, molle et aereum incesserit, respondeant quomodo ambulaverit Petrus, quem utique verum hominem non negabunt. Videns vero ventum validum, timuit. Et cum coepisset mergi, clamavit, dicens: Domine, salvum
Abbreviated transcription (Latin):
prebitum. Et uidentes eum supra mare ambulantẽ :
turbati sunt dicentes. quia phantasma est si iuxta marcio¬
nem et manicheũ dñs noster non est natus ex uirgine
sed uisus in phantasmate quomͦ nunc apostoli timent
ne phantasma uideant.  Et pre timore clamauer̃t.
Confusus clamor et mcerta uox magni timoris est¬
tiam: ego sum. Quod primũ uersabatur in causa
hoc curat: et timentib precipit dicens. habete fiduciã.
nolite timere. Et quod sequitur. ego sum. nec subiun¬
git quis sit: uel ex uoce sibi nota poterant eum intel¬
legere qui per obscuras noctis tenebras loquebatur:
uel ipsum esse repetebant quẽ locutũ ad morsen no¬
uerant. Hȩx dices filiis isrł : qui est misit me ad uos.
Despondens autẽ petrus dixit. Dñe si tu es iube
me uenire ad te suꝑ aquas. In omĩb locis ardentissime
fidei inuenitur petrus. Interrogatis discipulis quem
in affectu: nolens eum mori. quem filium dei fuerat

Expanded text:
praebiturum. Et videntes eum supra mare ambulantem, praebiturum. Et videntes eum supra mare ambulantem, turbati sunt, dicentes: quia phantasma est. Si juxta Marcionem et Manichaeum, Dominus noster non est natus ex Virgine, sed visus in phantasmate: quomodo nunc apostoli timent ne phantasma videant? Et prae timore clamaverunt. Confusus clamor et incerta vox, magni timoris timere. Quod primum versabatur in causa, hoc curat, et timentibus praecipit, dicens: Habete fiduciam, nolite timere. Et quod sequitur, Ego sum, nec subjungit quis sit, vel ex voce sibi nota poterant eum intelligere, qui per obscurae noctis tenebras loquebatur, vel ipsum esse repetebant, quem locutum ad Moysen noverant: Haec dices filiis Israel: qui est, misit me ad vos . Respondens At ipse ait: Veni. In omnibus locis ardentissimae fidei invenitur Petrus. Interrogatis discipulis, quemin affectu: nolens eum mori, quem Filium Dei fuerat
Abbreviated transcription (Latin):
in montẽ cum eoꝰ sed turba ad sublunia sequi ñ po¬
test. nis̃ docuerit ea iuxta mare in littore. et salua¬
aluerit in deserto. Quod autẽ ascendit solus orare. ñ
ad eum referas quide quinq panib quinq milia
saturauit hominũ exceptis mulierib et paruulis: sed
ad eum qui audita morte iohannis secessit in solitu¬
dinem: non quo ꝑsonã dñi separemus. sed quo opera
sente naufragia sustinerent. Deniq dño in cacumine
montis cõmorante stat̾i uentus contrarius oritur et
turbat mare: et ꝑielitant᷑ apłi: et tam diu ĩminens
naufragiũ ꝑseuerat. quã diu iħc ueniat. uarta
autẽ uigilia noctis uenit ad eos ambulans supra mare.
Stationes et uigilie militares in terna horarũ spacia
diuiduntur. Quando ergo dicit quarta uigilia noctis
uenisse ad eos dñm. ostendit tota nocte pereclitatos: et¬
ĩ extremo noctis atq in consũmatione inundi eis auxiliũ

Expanded text:
in montem cum eo; sed turba ad sublimia sequi non poin montem cum eo; sed turba ad sublimia sequi non potest, nisi docuerit eam juxta mare in littore, et aluerit in deserto. Quod autem ascendit solus orare, non ad eum referas qui de quinque panibus quinque millia saturavit hominum, exceptis parvulis et mulieribus; sed ad eum qui, audita morte Joannis, secessit in solitudinem, non quod personam Domini separemus, sed quod opera sente, naufragia sustinerent. Denique Domino in montis cacumine commorante, statim ventus contrarius oritur, et turbat mare, et periclitantur apostoli, et tamdiu imminens naufragium perseverat, quamdiu Jesus veniat. Quarta autem vigilia noctis venit ad eos ambulans supra mare. Stationes et vigiliae militares in terna horarum spatia dividuntur. Quando ergo dicit, quarta vigilia noctis venisse ad eos Dominum, ostendit tota nocte periclitatos, et extrema parte noctis, atque in consummatione mundi eis auxilium
Abbreviated transcription (Latin):
Nec dum enim sedm alterius loci narrationẽ ad septena¬
rium numerũ uenerant: quẽ. qui comedunt. quatuor
milia sunt uicina euangłiorum numero. Comedunt
autem quinq milia uirorũ qui in ꝑfectum uirũ cre¬
uerant et sequebant᷑ eum de quo dicit zacharias. Ecce
uir oriens nomen eius. Mulieres autẽ et paruuli sexus
fragilis et atas minor numero in dignissunt. Unde et
in numerorum libro quotiens sacerdotes atq leuite uel
exercitus et turba pugnantiũ describuntur serui et
mulieres et paruuli et uulgus ignobile absq numero
Et compͦulit discipulos suos ai¬
cendere nauiculã: et p̃cedere eum transfretũ. donec di¬
mitteret turbas discipulis p̃cipit transfretare: et com¬
pellit ut ascendant nauicłam. Quo sermone ostendi¬
tur eos inuitos a dño recessisse : dum amore p̃ceptori
ne puncto quidem temporis ab eo uolunt separari. cxxx
qui uiderant głam transformaforsitan ascendissent

Expanded text:
Necdum enim secundum alterius loci narrationem ad septenaNecdum enim secundum alterius loci narrationem ad septenarium numerum venerat, quem qui comedunt, quatuor millia sunt, vicina Evangeliorum numero. Comedunt autem quinque millia virorum qui in perfectum virum creverant, et sequebantur eum, de quo dicit Zacharias: Ecce vir, Oriens nomen ejus. Mulieres autem, et parvuli, sexus fragilis et aetas minor, numero indigni sunt. Unde et in Numerorum libro quoties sacerdotes atque Levitae, et exercitus vel turbae pugnantium describuntur, servi et mulieres, et parvuli, et vulgus ignobile absque numerot Jesus discipulos suos ascendere in naviculam, et praecedere eum trans fretum, donec dimitteret turbas. Discipulis praecepit transfretare, et compulit ut ascenderent naviculam: quo sermone ostenditur invitos eos a Domino recessisse: dum amore praeceptoris ne punctum quidem temporis ab eo volunt separari. Et diqui viderant gloriam transformari, forsitan ascendissent
Abbreviated transcription (Latin):
cerpitur. et eius in mediũ mysteria ꝓferunt᷑: ut qđ inte¬
grum et ꝑmanens in statu pristino non alebat: diui¬
sum in partes. alat gentiũ multitudinẽ. Et dedit disci¬
pulis panes: discipui autem turbis. Turbȩ a dño ꝑ apo¬
stolos alim̃ta suscipiunt. Et tuler̃t reliquias duodecim
cophinos fragm̃torum plenos. Unusquisq apłorum de re¬
liquiis saluatoris. implet cophinũ suum. ut uel habeat im¬
de postea gentib cibos p̃beat: uel ex reliquiis doceat ue¬
ros fuisse panes. qui postea multiplicati sunt. Et simul
quere quomodo in heremo. et intam uasta solitudine pa¬
nes non inueniantur. msi quinq tantum et duo piscicu
li: et tam facile dduodecim cophini repperiantur. ¶Han¬
ducantiũ autem fuit numerus qu.s milia uirorum:
exceptis mulierib et paruulis iuxta numerũ quinq pa¬
num. et comedentiũ uirorũ quinq miliũ multitudo ẽ.

Expanded text:
cerpitur, et ejus in medium mysteria proferuntur, ut quod intecerpitur, et ejus in medium mysteria proferuntur, ut quod integrum, et permanens in statu pristino non alebat, divisum in partes alat gentium multitudinem. Et dedit discipulis panes, discipuli autem turbis. Et manducastolos alimenta suscipiunt. Et tulerunt reliquias duodecim cophinos fragmentorum plenos. Unusquisque apostolorum de reliquiis Salvatoris implet cophinum suum, ut vel habeat unde postea gentibus cibum praebeat, vel ex reliquiis doceat veros fuisse panes, qui postea multiplicati sunt. Et simul quaere, quomodo in eremo et in tam vasta solitudine panes non inveniantur, nisi quinque tantum, et duo pisciculi, 106 et tam facile duodecim cophini reperiantur. Manducantium autem fuit numerus quinque millia virorum, exceptis mulieribus et parvulis. Juxta numerum quinque panum, et comedentium virorum quinque millium multitudo est.
Abbreviated transcription (Latin):
lux ta litterã manifestus est sensus: spiritał interp̃tatio¬
nis sacram̃ta pandamꝰ. Discũbere iubent̾ supra fenum.
stam supra terram. per quinqͣgenos aut centenos: u̾t
postquam calcauerint caruẽ suam et om̃s flores illius
et seculi uoluptates quasi arens fenum sibi subiecerint:
tunc ꝑ quinquagenarii numeri penitentiã ad ꝑfectũ
centesimi numeri culm̃ ascendant. Acceptis quinq
panib et duob piscib aspiciens in celum benedixit ⁊
fregitꝰ et dedit discipulis panes. Aspicit ad celum:
ut illuc dirigendos oculos doceat. Quinq panes et duos piscieu¬
los sũpsit in manus: et fregit eos tradiditq discipulis suis. Fran¬
gente dño. seminariũ fit ciborũ. Si enim fuissent integri. et
non infrust a cdiscep ti. nec diuisi in multiplicẽ segetem: tur¬
bas et pueros et feminas et tantã multitudinem alere non
poterant. Frangitur ergo lex cum propħis et infrusta con¬

Expanded text:
Juxta litteram manifestus est sensus: spiritualis interpretatioJuxta litteram manifestus est sensus: spiritualis interpretationis sacramenta pandamus. Discumbere jubentur supra fenum, stam , supra terram, per quinquagenos aut centenos, ut postquam calcaverint carnem suam, et omnes flores illius, et saeculi voluptates quasi arens fenum sibi subjecerint, tunc per quinquagenarii numeri poenitentiam ad perfectum centesimi numeri culmen ascendant. Acceptis quinque panibus et duobus piscibus, aspiciens in coelum, benedixit et fregit, et dedit discipulis panes. Aspicit in cut illuc dirigendos oculos doceat. Quinque panes et duos pisciculos sumpsit in manus, et fregit eos, tradiditque discipulis suis: frangente Domino seminarium fit ciborum. Si enim fuissent integri, et non in frusta discerpti, nec divisi in multiplicem segetem, turbas et pueros, et feminas, et tantam multitudinem alere non possent. Frangitur ergo lex cum prophetis, et in frusta dis
Abbreviated transcription (Latin):
care. non habent necesse diuersos cibos querere et emeri
sibi ignotos panes. cum secum habeant celestem panemꝰ.
date eis uos manducare. Prouocat apłos ad fractionem
panis: ut illis se nou habere testantib magnitudo signi no¬
tior fiat. responderunt ei. Non habemꝰ hic nsi quinq pane
et duos pisces. In alio euangelista legimus. est hic quidam
puer qui habet quinq panes: qui michi uidetur significa¬
re morsen. duos autẽ pisces uel utrũq intelligimꝰ testamen¬
tum: uel quia par numerus est refertur ad legem. igitur
apostoli ante passionẽ saluatoris. et coruscationẽ euan¬
gelii fulgurantis non habebant. nisi quinq panes et
duos pisciculos: qui in salsis aquis et in amaris fluctib
uersabantur. Qui ait eis. Afferte illos michi huc. Au¬
di marcion: audi manichee: quinq panes et duos pisci
plicet. Et cum iussisset turbã discũbere suꝑ fenum.

Expanded text:
re. Non habent necesse diversos cibos quaerere, et emere re. Non habent necesse diversos cibos quaerere, et emere sibi ignotos panes, cum secum habeant coelestem panem. Date illis vos manducare. Provocat apostolos ad fractionem panis, ut illis se non habere testantibus, magnitudo signi notior fiat. Responderunt ei: Non habemus hic nisi quinque panes et duos pisces. In alio evangelista legimus: Est hic quidam puer, qui habet quinque panes ; qui mihi videtur significare Mosen: Duos autem pisces, vel utrumque intelligimus Testamentum, vel quia par numerus refertur ad Legem. Igitur apostoli ante passionem Salvatoris et coruscationem Evangelii fulgurantis, non habebant nisi quinque panes et duos pisciculos, qui in salsis aquis et in maris fluctibus versabantur. Qui ait eis: Afferte mihi illos huc. 105 Audi, Marcion, audi, Manichaee, quinque panes et duos piscicplicet. Et cum jussisset turbam discumbere super fenum.
Abbreviated transcription (Latin):
tudines gentium: ab uno tantum populo colebat᷑. Et
aspectu. si tetigeris calet in loco deserto erat dñs: secute
sunt eum t̾bȩ. relinquentes ciuitates suas. hoc ẽ pristinas
conuersationes et uarietates dogmatũ. Egressus autem iħe
significat quod turbȩ habuerint quidẽ eundi uoluntatem:
sed uires ꝑueniendi non habuerint. Ideo saluator egredit᷑
de loco suo. et ꝑgit obuiam. sicut in alia parabola filio
penitenti. Uisaq turba miseret᷑. et eurat languores eorum
ut fides plena statim p̃miũ consequatur. esper
autem facto accesserunt ad eum discipuli ens et reliqua¬
Omĩa plena misteriis sunt. Recedit de iudea: uenit in
desertũ locumꝰ. sequuntur eum turbȩ relictis eiuitatibus
suis. Egreditur ad eos iħc: miseret᷑ turbȩ. curat languido
eorumꝰ et hoc facit non mane. non crescente: die.Non
meridie. sed uespere. quando sol iusticiȩ occubuiti he autẽ¬

Expanded text:
ttaspectu, si tetigeris, calet. In loco deserto erat Dominus; secutae sunt eum turbae relinquentes civitates suas, id est, pristinas conversationes et varietates dogmatum. Egressus vero Jesus significat quod turbae habuerint quidem eundi voluntatem, sed vires perveniendi non habuerint; ideo Salvator egreditur de loco suo, et pergit obviam, sicut et in alia parabola filio poenitenti ; visaque turba miseretur, et curat languores eorum, ut fides plena statim praemium consequatur. Vespere autem facto accesserunt ad eum discipuli ejus, diOmnia plena mysteriis sunt. Recedit de Judaea, venit in desertum locum; sequuntur eum turbae, relictis civitatibus suis; egreditur ad eos Jesus, miseretur turbae, curat languidos eorum: et hoc facit non mane, non crescente die, non meridie, sed vespere, quando sol justitiae occubuit, et
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitate ista: fugite in aliam. Eleganter quoq euan¬
głista ñ ait. fugit in locum desertum. sed fecessit: ut ꝑse¬
cutores uitauerit magis quã timuerit. Aliter post quã
a iudeis et rege iudeorum prophete truncatum est caput et
linguam ac uocem apud eos perdidit prophetia. iħe transiit
ad desertum ecclesiȩ locum. quȩ uirum antea non habuerat
Et cum audissent turbȩ : secutȩ sunt eum pedestres dde ciui¬
tatibus. Potest et aliam ob causam audito iohannis interitu se¬
cessisse in desertũ locum: ut credentiũ probaret fidem. Deniq
turbe secutȩ sunt eum pedestres non in iumentis non in di¬
uersis uehiculis sed proprio labore pedum: ut ardorẽ m̃tis
ostenderent. Si uolumus singulorũ uerborum aꝑire rationẽ
propositi operis breuitatẽ excedemus. At tamen dicendum ẽ
transitorio quod postquam dñs uenit in desertum: secute
sunt eum turbȩ plurimȩ. Nam antequam ueniret in soli¬

Expanded text:
ista civitate, fugite in aliam . Eleganter quoque evanista civitate, fugite in aliam . Eleganter quoque evangelista non ait, fugit in locum desertum, sed secessit, ut persecutores vitaverit magis quam timuerit. Aliter: Postquam a Judaeis et rege Judaeorum prophetae truncatum est caput, et linguam ac vocem apud eos perdidit prophetia, Jesus transit in desertum Ecclesiae locum, quae virum ante non habuerat. Et cum audissent turbae, secutae sunt eum pedestres de civitatibus. Potest et aliam ob causam, audito Joannis interitu, secessisse in desertum locum, ut credentium probaret fidem. Denique turbae secutae sunt eum pedestres, non in jumentis, non in diversis vehiculis, sed proprio labore pedum, ut ardorem mentis ostenderent. Si volumus singulorum verborum aperire rationes, propositi operis brevitatem excedimus  Al. excedemus. Attamen dicendum est transitorie, quod postquam Dominus venerit in desertum, secutae sunt eum turbae plurimae. Nam antequam veniret in soli
Abbreviated transcription (Latin):
runt corpus eius et sepelierunt illudꝰ et uenientes nun¬
ciauerunt iħi. Refert iosephus in quodam arabie op¬
pido iohannẽ capite truncatũ: et qđ sequitur. acceden¬
tes discipuli eius tulerunt corpus et ipsius iohannis.
et saluatoris discipulos possumꝰ intelligere. Et ueni¬
entes nunciauerunt ihesu. Quod cum audisset iħc:
secessit inde in nauicula in locum desertũ seorsũ. Hecẽ
cum desertum. non ut quidã arbitrant᷑ timore mortis
sed parcens inimicis suis: ne homicidio homicidiũ iun¬
gerent: uel in diem pasche suum interitũ differens. in
quo ꝓꝓter sacram̃tũ ĩmolandus est agnus: et postes
credentiũ sanguine resꝑgendi. Siue ideo recessit ut no¬
bis preberet exemplum uitandȩ ultro tradentiũ se teme¬
ritatis: quia non om̃s eadem constancia ꝑseuerant in
torm̃tis. qua se torquendos offerunt. Ob hanc causam
et in alio loco precepit. Cum uos ꝑsecuti fuerint in

Expanded text:
runt corpus ejus, et sepelierunt illudrunt corpus ejus, et sepelierunt illud. Refert Josephus in quodam Arabiae oppido Joannem capite truncatum. Et quod sequitur: Accedentes discipuli ejus, tulerunt corpus, et ipsius Joannis, et Salvatoris discipulos possumus intelligere. Et venientes nuntiaverunt Jesu. Quod cum audisset Jesus, secessit inde in navicum desertum. Non, ut quidam dicunt, timore sed parcens inimicis suis, ne homicidio homicidium jungerent. Vel in diem Paschae suum interitum differens, in quo propter sacramentum immolandus est agnus, et postes credentium sanguine respergendi . Sive ideo recessit, ut nobis praeberet exemplum vitandae ultro tradentium se temeritatis: quia non omnes eadem constantia perseverant in tormentis, qua se torquendos offerunt. Ob hanc causam et in alio loco praecipit: Cum vos persecuti fuerint in
Abbreviated transcription (Latin):
bant iussit dari. Scelus excusat iuramento: ut sub oc
casione pietatis impius fieret. Quod autẽ subicit et
ꝓpter eos qui pariter discũbebant. uult om̃s sceleris
sui esse consortes: ut in luxurioso impuroq conunno.
cruentȩ epulȩ deferrent᷑. Et ablatum est caput eius
in disco: et datũ est puellȩ et tulit matri suȩ. Legi¬
mus in roman ec historia flaminiũ ducem romanũ qđ
diceret hominẽ decollatum. assensus sit. ut reus qui¬
dam capitalis criminis in coniuuio truncaretur: ac¬
sorib pulsum curia. qd epulas sanguim miscuerit.¬
et mortẽ quamuis noxii hominis in alterius delicias pre¬
stiterit: ut libido et homicidium pariter miscerentur.
Quanto sceleratior herodes et herodias ac puella quȩ
saltauit in p̃cium sanguinis : postulat caput prophete: ut
habeat in potestate linguam. quȩ illicitas nuptias argu¬
ebat. Hoc iuxta litteram factum sit. Nos autẽ usq hodie

Expanded text:
bant, jussit dari. bant, jussit dari. casione pietatis impius fieret. Quod autem subjecit: Et propter eos qui pariter discumbebant, vult omnes sceleris sui esse consortes, ut in luxurioso impuroque convivio cruentae epulae deferrentur. Et allatum est caput ejus in disco, et datum est puellae, et attulit matri suae. Legimus in Romana historia, Flaminium ducem Romanum, qudiceret hominem decollatum, assensus sit ut reus quidam capitalis criminis in convivio truncaretur, a censoribus pulsum curia, quod epulas sanguiet mortem, quamvis noxii hominis, in alterius delicias praestiterit, ut libido et homicidium pariter miscerentur. Quanto sceleratior Herodes et Herodias ac puella, quae saltavit, in pretium sanguinis caput postulat prophetae, ut habeat in potestate linguam, quae illicitas nuptias arguebat. Hoc juxta litteram factum sit; nos autem usque hodie
Abbreviated transcription (Latin):
si obiusiurandũ fecisse sedicit. si patris. si matris. postulasset
interitũ: facturus fuerat annon: Quod in se ergo repudia-
quit hic in disco caput iohannis baptiste. Herodiades ti¬
mens. ne herodes aliquando resipisceret uel philippo fr̃i
amicus fieret atq inlicitȩ nuptiȩ repudio soluerentur:
monet filiam. ut in ipso statim conuiuio caput ioħis pos¬
tularet. Dignum oꝑi saltationis. dignũ sanguinis p̃miũ.
Et contristatus est rexx. Consuetudinis scripturarũ est.
ut opinionẽ multorum sic. narret historicus : quomͦ
eo tempore ab omĩb credebatur. Sicut ioseph ab ipsa
quoq maria appellabatur pater iħu. ita et nunc hero¬
des dicitur contristatꝰ quia hoc discũbentes putabant.
Dissimulator enĩ mentis suȩ. et artifex homicidii tris¬
ticiam preferebat in facie: cum leticiã haberet in m̃¬
te: ꝑpter iuram̃tũ autem et eos qui pariter discũbe¬

Expanded text:
si ob jusjurandum fecisse se dicit, si patris, si matris postulasset si ob jusjurandum fecisse se dicit, si patris, si matris postulasset interitum, facturus fuerat, an non? Quod in se ergo repudiatuquit, hic in disco caput Joannis Baptistae. Herodias timens ne Herodes aliquando resipisceret, vel Philippo 102 fratri amicus fieret, atque illicitae nuptiae repudio solverentur, monet filiam, ut in ipso statim convivio, caput Joannis postulet: digno operi saltationis, dignum sanguinis praemium. Et contristatus est rex. Consuetudinis Scripturarum est, ut opinionem multorum sic narret historicus, quomodo eo tempore ab omnibus credebatur. Sicut Joseph ab ipsa quoque Maria appellabatur pater Jesu, ita et nunc Herodes dicitur contristatus, quia hoc discumbentes putabant . Dissimulator enim mentis suae et artifex homicidii, tristitiam praeferebat in facie, cum laetitiam haberet in mente. Propter jusjurandum autem et propter eos qui pariter discumbe
Abbreviated transcription (Latin):
ripuerat. et ihezabel. arguit herodem et herodiadem.
quod inlicitas nuptias fecerint. et non liceat fratri.
uiuente germano uxorẽ illius ducere: malens ꝑiclita¬
ri apud regem. quã ꝓpter adulationẽ esse ĩmemor p̾¬
ceptorũ dei. Et uolens illum occidere timuit po¬
pulum: quia sicut ꝓpħam illum habebant. seditionẽ
bat turbas in iordane plurimas baptizatas: sed amo¬
re uincebatur uxoris: ob cuius ardorem etiam dei
p̃cepta contẽpserat. Die autem natalis hero¬
dis saltauit filia herdoiadis in medio: et placuit he¬
rodi. Nullum inuenimꝰ alium obseruasse diem nata¬
lis sui. nisi herodem et pharaonẽ: ut quorũ erat par
impietas. ess una sollẽpnitas. Cum iuram̃to pol¬
licitus est ei dare quodcũq postulasset ab eo. Ego
non excuso herodem. quod inuitus et nolens ꝓpꝰter
iuram̃tum homicidiũ fecerit: qui ad hoc forte
iurauit. ut futurȩ occisioni machinas p̃pararet. Alioquin

Expanded text:
ripuerat, et Jezabel , arguit Herodem et Herodiadem, ripuerat, et Jezabel , arguit Herodem et Herodiadem, quod illicitas nuptias fecerint, et non liceat, fratre vivente germano, uxorem illius ducere: malens periclitari apud regem, quam propter adulationem esse immemor praeceptorum Dei. Et volens illum occidere, timuit populum: quia sicut prophetam eum habebant: Seditionem bat turbas in Jordane plurimas baptizatas; sed amore vincebatur uxoris, ob cujus ardorem etiam Dei praecepta neglexerat . Die autem natalis Herot filia Herodiadis in medio: et placuit Herodi. Nullum alium invenimus observasse diem natalis sui, nisi Herodem, et Pharaonem, ut quorum erat par impietas, esset et una solemnitas. Unde cum juramento pollicitus est ei dare quodcumque postulasset ab eo. non excuso Herodem, quod invitus et nolens propter juramentum homicidium fecerit, qui ad hoc forte juravit, ut futurae occisioni machinas praepararet. Alioquin
Abbreviated transcription (Latin):
eo oꝑari: quasi erroris alieni nobis reddenda sit ratio.
at occasionẽ: cum utiq eo tempore quo iohannes de¬
collatus est dñs triginta esset annorũ aie te ycxcõ.
autẽ post multos annorũ circulos in diuersa corꝑa
Herodes autem
tenuit iohannẽ. et alligauit eum: et posuit in
enim illi iołis. Non licet tibi habere eam uetus narrat
historia philippum herodis maioris filiũ sub qͦ dñs
fugit in egiptum. fratrẽ huius herodis sub quo passus
est xp̃c. duxisse uxorẽ herodiadem filiam regis phet¬
rai: postea uero socerum eius exortis quib dam contra
generũ simul.tatib tulisse filiam suam: et in dolorẽ
prioris mariti. herodis inimici eius. nuptus copulasse.
Qui sit autem hic philippiis euangelista lucas plenius
lippo uero fratre eius tetrarcha ituriȩ et traconitilis
regionis. Ergo ioħes baptista qui uenerat in sp̃u et
uirtute heliȩ. eadem auctoritate qua ille achab cor¬

Expanded text:
erari in eo, quasi erroris alieni nobis reddenda sit ratio, erari in eo, quasi erroris alieni nobis reddenda sit ratio, at occasionem, cum utique eo tempore quo Joannes decollatus est, Dominus triginta esset annorum: μετεμψυχώσις autem post multos annorum circulos, in diversa corpora Herodes enim tenuit Joannem, et alligavit eumenim illi Joannes: Non licet tibi habere eam. Vetus narrat historia, Philippum Herodis majoris filium sub quo Dominus fugit in Aegyptum, fratrem hujus Herodis, sub quo passus est Christus, duxisse uxorem Herodiadem filiam Aretae regis; postea vero 101 socerum ejus, exortis quibusdam contra generum simultatibus, tulisse filiam suam, et in dolorem prioris mariti, Herodis inimici ejus nuptiis copulasse. Quis sit autem hic Philippus, evangelista Lucas plenius erode; Philippo vero fratre ejus tetrarcha Ituraeae et Traconitidis regionis . Ergo Joannes Baptista qui venerat in spiritu et virtute Eliae, eadem auctoritate qua ille Achab cor
Abbreviated transcription (Latin):
tur infanciȩ. quasi non et ipsi per eosdem etatum gradus
ad maturã etatem uenerint. Et idcirco ibi non fecit uir
tutes multas. ꝓpter incredulitatẽ illorum:. non quo etiã
illis incredulis facere non potuerit uirtutes multas:
sed quo ne multas faciens uirtutes. ciues incredulos con¬
dẽpnaret. Potest autẽ et aliter intelligi quod iħc despici¬
atur in domo et in patria sua. hoc est in populo iudeo¬
rum:ꝰ et ideo ibi pauca signa fecerit: ne penitus inex¬
cusabiles fierent. Maior autẽ cotidie in gentibus per
apłos facit: non tam infanatione corporum quã in ani¬
marum salute. N illo tempore: audiuit hero¬
des tetarcha famã ihu: et ait pueris suis. Hic est ioħs
baptista. ipse furrexit a mortuis: et ideo uirtutes
oꝑantur in eo. Quidam eccłasticorũ int̾pretum cau¬
sãs querit. quare herodes ita sit suspicatus ut putet
a mortuis iohannẽ resurrexisse: et ideo uirtutes in¬

Expanded text:
tur infantiae, quasi non et ipsi per eosdem aetatum gradus tur infantiae, quasi non et ipsi per eosdem aetatum gradus ad maturam aetatem venerint. Et non fecit ibi virtutes multas propter incredulitatem eorum. Non quod etiam illis incredulis facere non potuerit virtutes multas; sed quod ne multas faciens virtutes, cives incredulos condemnaret. Potest autem et aliter intelligi, quod Jesus despiciatur in domo et in patria sua, hoc est, in populo Judaeorum. Et ideo ibi pauca signa fecerit; ne penitus inexcusabiles fierent. Majora autem signa quotidie in gentibus per apostolos facit, non tam in sanatione corporum, quam in animarum salute. In illo tempore audivit Herodes Tetrarcha famam Jesu, et ait pueris suis: Hic est Joannes Baptista, ipse surrexit a mortuis: et ideo virtutes operantur in eo. Quidam Ecclesiasticorum interpretum causas quaerit, quare Herodes ista sit suspicatus, ut putet a mortuis Joannem resurrexisse, et ideo virtutes op
Abbreviated transcription (Latin):
in synagoga eorum. Post parabolas quas locutus est acd
populum. quas soli apłi intelligunt transiit in patriam
suam᷑: ut ibi aꝑtius doceat. Unde huic sapientia hec
et uirtutes Mira stulticia nararenorũ. Mirantur unde
habeat sapientiã sapientia. et uirtutes uirtus: sed error
ĩ promptu est qdđ fabri filium suspicabant᷑. Nonne hic
est fabrifilius. nonne mater eius dicitur maria. et fra¬
tres eius iacob et ioseph sẏmon et iudas. et forores eiꝰ
et hereticorũ condẽpnatio. In tantũ enim carnebant ho¬
minem iħm xxp̃m. ut fabri putarent filium. Honne
hic est fabri filius : miraris si errent in fratrib cũ errẽt
in patre. Locus iste plenius in supradicto contra helui¬
dium libello expositus est. I hc autem dixxit eis. Non. cxxu
est ꝓpħa sine honore nisi in patria sua et in domo sua.
Prope modum naturale est. ciues semꝑ ciuib in uidere. Hon
enim considerant p̾sentia uiri oꝑa. sed fragilis recordan-¬

Expanded text:
icerent. Post parabolas, quas locutus est ad populum, et quas soli apostoli intelligunt, transit in patriam suam, ut ibi apertius doceat. Unde huic sapientia haec, et virtutes? Mira stultitia Nazaraenorum: mirantur unde habeat sapientiam sapientia, et virtutes virtus; sed error in promptu est, quod fabri filium suspicantur. Nonne hic est fabri filius? nonne mater ejus dicitur Maria, et fratres ejus Jacobus et Joseph et Simon et Judas? et sorores ejus nonne et haereticorum condemnatio. Intantum enim cernebant hominem Jesum Christum, ut fabri putarent 100 filium: Nonne hic est fabri filius? Miraris si errent in fratribus, cum errent in patre? Locus iste plenius in supradicto contra Helvedium libello expositus est. Jesus autem dixit eis: Non est Propheta sine honore, nisi in patria sua et in domo sua. Propemodum naturale est cives semper civibus invidere. Non enim considerant praesentia viri opera, sed fragilis recordan
Abbreviated transcription (Latin):
soerates fecit philosophus. et multi alii diuitias contẽpserunt
sed qui secuti estis me: quod proprie apłorum est. atq cre¬
dentium. In regeneratione cum sederit filius hominis in se¬
de maiestatis suȩ. quando ex mortuis de corruptione re¬
surgent incorruptr: sedebitis et uos in solis iudicantium con¬
dẽpnantes duodecim trib nfrł̃: qui a uobis credentib illi cre

Expanded text:
Socrates fecit philosophus, et multi alii divitias contempserunt: sed, qui secuti estis me, quod proprie apostolorum est atque credentium, in regeneratione cum sederit filius hominis in sede majestatis suae, quando ex mortuis de corruptione resurgent incorrupti, sedebitis et vos in soliis judicantium, condemnantes duodecim tribus Israel, quia vobis credentibus cre
Abbreviated transcription (Latin):
nos ineuitabilem possumus appellare. qui
interrogatos hinc inde concludit: & utroq cornu premit. Si inquit
diabolus malusẽ: bona oꝑa facere ñ potest. Siautẽ bona st̃ quȩ facta
cerntris. seqͥt᷑ ut non sit diabolus qui ea facit. Neq enĩ potest fieri ut
ex malo bonũ. aut ex bono oriatur malum. Qoͦ autem sequitur. ꝓ genies
malam & tales afferre fructus blasphemiȩ redundantis: qualiahabe¬
malus homo demzalo thesauro ꝑrofert mdala
el ipsos iudȩos dominũ blasphemantes ostendit. dequali tesauro blasphemia
pferant: uel cũ superituori quȩstione har& sententia: qd quomodo non
possit bonus homo ꝓferre mala. nec malus bona. sic non possit xp̃s mala.
nec diabolus bona oꝑa facere. DicO AUTE UOBIS: dm̃ ocõe ueRpemr
otiosũ qͦd locuti fuerint homines: reodent rationẽ ꝓeo indie udicii

Expanded text:
τον nos inevitabilem possumus appellare: qui interrogatos hinc inde concludit, et utroque cornu premit. Si, inquit, diabolus malus est, bona opera facere non potest; si autem bona opera sunt, quae facta cernitis, sequitur ut non sit diabolus qui ea facit: neque enim fieri potest ut ex malo bonum, aut ex bono oriatur malum. Mystice autem malam, et tales afferre fructus blasphemiae redundantes, qualia habemalus homo de malo thesauro profert mala. Vel ipsos Judaeos Dominum blasphemantes ostendit de quali thesauro blasphemias proferant, vel cum superiori quaestione haeret sententia, quod quomodo non possit bonus homo proferre mala, nec malus bona: sic non possit Christus mala, et diabolus bona opera facere. Dico autem vobis, quoniam omne verbum otiosum, quod locuti fuerint homines, reddent rationem de eo in die judicii
Abbreviated transcription (Latin):
quasi hoc ꝓlato ꝓbalerit quod uolebat. statim intulerit.
non est deus mortuorũ sed uiuentiũ. Cuius rei turbȩ
quoq et circũstantes mysteriũ cognoscentes: admira¬
te sunt in doctrina responsionis illius. Supradiximꝰ sad¬
duceos. nec angłm. nec sp̃m. nec resurrectionẽ corporũ
confitentes: animarũ quoq interitũ p̃dicasse. In quiq
tantũ libros moysi recipiebant: ꝓpharũ uaticinia res-¬
puentes.Stultũ ergo erat inde proferre destimonia:
cuius auctoritatẽ non sequebantur. Porro ad et̾nitatem
animarũ probandam de moyse ponit exemplũ: ego sum
deus abraham. et deus ysaac. et deus iacob. Statĩq
infert non est deus mortuorũ sed uiuentiũ: ut cũ ꝓbaue¬
rit animas ꝑmanere post mortẽ. neq enim poteraͬt fieri
ut eorũ esset deus qui nequaquã subsisterent. consequenter
introduceretur. et corporum resurrectio: que cum animab

Expanded text:
quasi, hoc prolato, probaverit quod volebat, statim intulerit: quasi, hoc prolato, probaverit quod volebat, statim intulerit: Non est Deus mortuorum, sed viventium. Cujus rei turbae quoque circumstantes, mysterium cognoscentes, admiratae sunt de doctrina et responsis illius. Supra diximus Sadducaeos, nec angelum, nec spiritum, nec resurrectionem corporum confitentes, animarum quoque interitum praedicasse. Hi quinque tantum libros Moysis recipiebant, prophetarum vaticinia respuentes. Stultum ergo erat inde proferre testimonia, cujus auctoritatem non sequebantur. Porro ad aeternitatem animarum probandam de Moyse ponit exemplum: Ego sum Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob . statimque infert: Non est mortuorum Deus, sed viventium; ut cum probaverit animas permanere post mortem neque enim poterat fieri, ut eorum esset Deus, qui nequaquam subsisterent, consequenter introduceretur et corporum resurrectio, quae cum animabus
Abbreviated transcription (Latin):
de lapide et arbore et his rebus quȩ non habent m̃bra
genitalia quod ñ nubant neq nubantur: sed de his qui
cum possint nubere. tamen alia ratione non nubunt.
Quod autem infertur. sed sunt sicut angeli dei in celo:
spiritalis repmittitur conuersatio. De resurrectione autẽ
mortuorũ non legistis quod dictũ est a deo dicente uobis
ego sum deus abraham. et deus ysaac. et deus iacob: Hon
tionis ueritatẽ multo aliis manifestiorib exemplis uti
potuit: e quib est illud suscitabunt᷑ mortui. et resur¬
gent qui in sepulchris sunt. Et in alio loco. Multi dor¬
mientiũ. de terre puluere consurgent. alii in uitã et̾nã.
alii in obprobrium et confusionẽ eternã. Queritur itaq
quid sibi uoluerit dñs hoc ꝓferre testimoniũ. qd uidetur
ambiguũ: uel non satis ad resurrectionis ꝑtinet ueritatẽ.
ego sũm deus abraham. et deus ysaac. et deus iacob: et

Expanded text:
de lapide et arbore, et his rebus, quae non habent membra de lapide et arbore, et his rebus, quae non habent membra genitalia, quod non nubant, neque nubantur; sed de his quae cum possunt nubere, tamen alia ratione non nubunt. Quod autem infertur: Sed sunt sicut angeli Dei in coelo. spiritualis repromittitur conversatio. De resurrectione autem mortuorum non legistis quod dictum est a Deo, dicente vobis: Ego sum Deus Abraham, tionis veritatem multo aliis manifestioribus exemplis uti potuit, e quibus est et illud: Suscitabuntur mortui, et resurgent qui in sepulcris sunt. Et in alio loco: Multi dormientium de terrae pulvere consurgent, alii in vitam aeternam, et alii in opprobrium, et confusionem aeternam . Quaeritur itaque quid sibi voluerit Dominus hoc praeferre testimonium, quod videtur ambiguum, vel non satis ad resurrectionis pertinens veritatem: Ego sum Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob; et
Abbreviated transcription (Latin):
corporũ non credebant. et animã putabant interire
cum corporib recte istius modi fingunt fabulam quȩ
deliram̃ti arguat eos. qui resurrectionẽ asserant mortuc¬
rum. Potest autẽ fieri: ut uere in gente eorũ. aliquando
hoc acciderit. In resurrectione ergo cuius erit de septẽ
uocor: Om̃s enim habuer̃t eam. Turpidinẽ fabule oppo¬
nunt: ut resurrectionis denegent ueritatẽ. Respon¬
dit iħc: et ait illis. Erratis: nescientes scripturas neq
uirtutẽ dei. Propt̾ea errant: quia scripturas nesciunt.
Et quia scripturas ignorant: consequentes nesciunt uir¬
tutem dei. hoc est xp̃m qui est dei uirtus et dei sapien¬
bere enĩ proprie dicuntur mulieres: et uir uxores duce¬
re. Sed nos simpliciter dictũ intelligamus: qđ nubere
de uiris. et nubi de uxorib dictum sit. Si in resur¬
rectione non nubent: neq nubentur. Resurgent ergo co¬
pora: quȩ possunt nubere et nubi. Nemo quippe dicit

Expanded text:
corporum non credebant, et animam putabant interire corporum non credebant, et animam putabant interire cum corporibus, recte istiusmodi fingunt fabulam, quae deliramenti arguat eos, qui resurrectionem asserant mortuorum. Potest autem fieri, ut vere in gente eorum aliquando hoc acciderit. In resurrectione ergo cujus erit de septem uxor? Omnes enim habuerunt eam. Turpitudinem fabulae opponunt, ut resurrectionis denegent veritatem. Respondens autem Jesus, ait illis: Erratis, nescientes Scripturas, neque virtutem Dei. Propterea errant, quia Scripturas nesciunt: et quia Scripturas ignorant, consequenter nesciunt virtutem Dei, hoc est, Christum, qui est Dei virtus, et Dei sapienbere enim proprie dicuntur mulieres, et viri uxores ducere; sed nos simpliciter dictum intelligamus, quod nubere de viris, et nubi de uxoribus scriptum sit. Si in resurrectione non nubent, neque nubentur resurgent ergo corpora, quae possunt nubere et nubi. Nemo quippe dicit
Abbreviated transcription (Latin):
tene pariter cũ miraculo reportantes. In illo die ac¬
cesserunt ad eum sadducei: qui dicunt non esse resurrec
tionem. Due erant hereses in udeis: una phariseorũ.
et altera saduceorũ. Pharisei traditionũ et obseruationũ
quas illi de uterosis uocant iusticiã preferebant: unde
et diuisi uocabantur a populo. Sadducei autem qui in¬
terp̃tantur iusti. et ipsi uendicabant sibi quod non erant.
Prioribus et corporis et animȩ resurrectionẽ credentibꝰ
confitentibq et angelos et sp̃m: sequentes iuxta acta
apłorum. omĩa denegabant. Iste sunt duȩ domus de qui¬
bus usaias manifestius docet: quod offensurȩ sint in la¬
pidem scandali. Et int̾rogauerunt eum dicentes. Ma-¬
gister moyses dixit. si quis mortuus fuerit non habens
filium. ut ducat frater enus uxorẽ illius: et suscitet sem̃
fratri suo. Erant autẽ apud nos septẽ fratres: et primꝰ
uxore ducta. defunctus est: et rel̃. Qui resurrectionẽ

Expanded text:
tem cum miraculo pariter reportantes. In illo die actem cum miraculo pariter reportantes. In illo die accesserunnon esse. Duae erant haereses in Judaeis, una Pharisaeorum, et altera Sadducaeorum. Pharisaei traditionum et observationum quas illi deuterosis vocant, justitiam praeferebant, unde et divisi vocabantur a populo. Sadducaei autem qui interpretantur justi, et ipsi vendicabanprioribus et corporis et animae resurrectionem credentibus, confitentibusque, et angelos, et spiritum: sequentes juxta Acta apostolorum omnia denegabant . Istae sunt duae domus, de quibus Isaias manifestius docet, quod offensurae sint in lapidem scandali . Et interrogaverunt eum, dicentes: Magister, Moyses dixit: Si quis mortuus fuerit 180 non habens filfratri suo. Erant autem apud nos septem fratres, et primus um et mulier defuncta est. Qui resurrectionem
Abbreviated transcription (Latin):
presenti locõ. quod utiq potuerit ihc scire cuiꝰ imago esset
in uũmo: sed interrogat. ut ad sermonẽ eorũ cõpetenter
respondeat. Dicunt᷑ ei. Cesaris. Tunc ait illis. Reddli¬
te ergo quȩ sunt cesaris cesari: et quȩ sunt dei deo. Cesarẽ
non puternus augustũ. sed tiberiũ significari priuignũ eius:
qui in locum successerat uitrici. subꝰ quo et passus est dñs.
Cins erim reges romani. a primo gaio cesare qui impe¬
Reddite quȩ sunt cesaris cesari. idd est nũmũ tributum.
et pecunã. et quȩ sunt dei deo: decimas. primitias.
et oblationes ac uictimas sentiamus: quomodo et ip¬
s reddit tributa pro se et petro. et deo redolit que
dei sunt: patris faciunt uoluntatẽ. Et audientes
mirati sunt. Qui credere debuerant ad tantã sapient¬
amo mirati sunt. quod callidatas eorum insidiandi. ñ
muenisset locum. Et relicto eo. abierunt: infidelita¬

Expanded text:
praesenti loco, quod utique potuerit scire Jesus cujus imago esset praesenti loco, quod utique potuerit scire Jesus cujus imago esset in nummo; sed interrogat, ut ad sermonem eorum competenter respondeat. Dicunt ei: Caesaris. Tunc ait illis: Reddite ergo quae sunt Caesaris Caesari; et quae sunt Dei Deo. Caesarem non putemus Augustum, sed Tiberium significari privignum ejus, qui in locum successit ipsius, sub quo passus est Dominus. Omnes autem reges Romani a primo Caio Caesare, qui impeReddite quae sunt Caesaris Caesari, id est, nummum tributum, et pecuniam: et quae sunt Dei Deo, decimas primitias, et oblationes, ac victimas sentiamus: quomodo et ipse reddidit tributa pro se et Petro ; et Deo reddidit quae Dei sunt, Patris faciens voluntatem . Et audientes, mirati sunt. Qui credere debuerant ad tantam sapientiam, mirati sunt quod calliditas eorum insidiandi non invenisset locum. Et relicto eo, abierunt. Infidelita