comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
turar᷑ uitandi. Gentilium dicta extius uerboꝵ eloquiõ
nitent. interius uacua uirtute sapientiȩ manent. Eloqui¬
a aut̾ sacra ert̾ius incompta u̾bis apparent. intrinsecus aũ
mysterioꝵ sapientia fulgent. Unde & apłs. Habemꝰ inquit
thesaurum istum inuasis fic̾tilib. Sermo quippe dei occui¬
tum habet fulgorem sapientiȩ ꝙ ueritatis. repositum inu̾¬
boꝵ uilissimis uasculis. Ioeo libri sc̃i simplici sermone con¬
scͥpti st̃. ut ñ insapientia uerbi. s in ostensioe sp̃c homines
ad fidem ducerent᷑. Nam si dialetici acuiminis uersutia. au
rethoricȩ artis eloquentia editi essent. nequaquã putaretur
fides xp̃i indei uirtute. s ineloquentiȩ humanȩ argumen¬
tis c̃sistere. nec quẽquam crederemꝰ ad fidem diuino inspira¬
mine ꝓuocari. s potius uerboꝵ calliditate subdiici. Omĩs
scłaris doctrina spumantib uerbis resonans. ac se ꝑeloqnͣ¬

Expanded text:
turarum vitandi. 3. Gentilium dicta exterius verborum eloquentia turarum vitandi. 3. Gentilium dicta exterius verborum eloquentia nitent, interius vacua virtutis sapientia manent; eloquia autem sacra exterius incompta verbis apparent, intrinsecus autem mysteriorum sapientia fulgent. Unde et Apostolus: Habemus, inquit, thesaurum istum in vasis fictilibus . 4. Sermo quippe Dei occultum habet fulgorem sapientiae et veritatis repositum in verborum vilissimis vasculis. 5. Ideo libri sancti simplici sermone conscripti sunt, ut non in sapientia verbi, sed in ostensione spiritus homines ad fidem perducerentur . Nam si dialectici acuminis versutia aut rhetoricae artis eloquentia editi essent, nequaquam putaretur fides Christi in Dei virtute, sed in eloquentiae humanae argumentis consistere; nec quemquam crederemus ad fidem divino inspiramine provocari, sed potius verborum calliditate seduci. 6. Omnis saecularis doctrina spumantibus verbis resonans, ac se per eloque
Abbreviated transcription (Latin):
do corrumpunt. scilicet uł adiciendo quȩ impia st̃. uł au¬
ferendo quȩ pia st̃. Caute meditanda. cautoq sensu ꝓban¬
da st̃ quȩ legunt᷑. ut uixta apłica ãmonita. & teneamͦ
quȩ recta st̃. & refutemus quȩ contraria ueritatis existunt.
Sicq inbonis instruam᷑. & amalis illesi ꝑmaneamꝰ .xiii. De libͥs¬
quia ꝑ oblectam̃ta inanium fabular̃. m̃tẽ excitant ad in¬
citam̃ta libidinum. Nonenim solum thura offerendode¬
monib in molat᷑. s etiam eoꝵ dic̾ta libentiꝰ capiendo. Qͥdã
plꝰ meditari delec̾tant᷑ gentiliũ dicta. ꝓpt̾ tum̃tẽ & or¬
natum sermonẽ. quã scͥpturam scãm ꝓpt̾ eloquiu̾ humi¬
le. S quid ꝓdest inmundanis doẽtrinis ꝓficere. & ina ne¬
scere in diuinis: caduca sequi figm̃ta & cȩlestia fastidire
mysteria: Cauendi st̃ tales libri. q ꝓpt̾ amorẽ sc̃aru insꝙͥ¬

Expanded text:
do corrumpunt, scilicet vel adjiciendo quae impia sunt, vel audo corrumpunt, scilicet vel adjiciendo quae impia sunt, vel auferendo quae pia sunt. Caute meditanda, cautoque sensu probanda sunt quae leguntur, ut juxta apostolica monita, et teneamus quae recta sunt , et refutemus quae contraria veritati existunt; sicque bonis instruamur, ut a malis illaesi permaneamus. Quod quia per oblectamenta inanium fabularum mentem excitant ad incentiva libidinum. Non enim solum thura offerendo daemonibus immolatur, sed etiam eorum dicta libentius capiendo. 2. Quidam plus meditari delectantur gentilium dicta propter tumentem, et ornatum sermonem, quam Scripturam sanctam propter eloquium humile. Sed quid prodest in mundanis doctrinis proficere, et inanescere in divinis; caduca sequi figmenta, et coelestia 297 fastidire mysteria? Cavendi sunt igitur tales libri, et propter amorem sanctarum Scrip
Abbreviated transcription (Latin):
quippe pacis quã xp̃c docuit ñ secunt᷑. de qua idem dñs dic̃.
In hoo cognoscent quia mei discipuli estis. si dilectionẽ inter
lios habueritis. Scͥpturas heretioi sano sensu ñ sapiunt.
s eas ad errorẽ prauȩ intelligentiȩ ducunt. neq semet ipsos ear
sensib subdunt. s eas ꝑu̾se ad errorem ꝓpͥum ꝑtrahunt. Doc̃¬
tores errorum prauis persuasionib ita ꝑ argum̃ta fraudulen¬
tiȩ illigant auditores. ut eos quasi in lab̾into implicent. a quo
exire ux ualeant. Tanta ÷ hereticoꝵ calliditas. ut falsa ue¬
ris. malaq bonis ꝑmisceant. salutaribq rebus plerumq er¬
roris sui uirus int̾serant. quo facilius possint prauitatẽ ꝑu̾¬
si dogmatis. subspecie ꝑsuadere ueritatis. Plerumq sub noĩe
catholicoꝵ doctoꝵ heretici sua dicta consc̾bunt. ut indubitan¬
t̾ lecta credant᷑. Nonnunꝗͣ. etiam blasẜ̃bemias suas laten

Expanded text:
quippe pacis, quam Christus docuit, non sequuntur; de qua 294 idem Dominus dicit: quippe pacis, quam Christus docuit, non sequuntur; de qua 294 idem Dominus dicit: In hoc cognoscent omnes quia mei estis discipuli, si dilectionem inter vos habueritis. 4. Scripturas haeretici sano sensu non sapiunt, sed eas ad errorem pravae intelligentiae ducunt; neque semetipsos earum sensibus subdunt, sed eas perverse ad errorem proprium pertrahunt. 5. Doctores errorum pravis persuasionibus ita per argumenta fraudulentiae illigant auditores, ut eos quasi in labyrinthum implicent, a quo exire vix valeant. 6. Tanta est haereticorum calliditas, ut falsa veris, malaque bonis permisceant, salutaribusque rebus plerumque erroris sui virus interserant, quo facilius possint pravitatem perversi dogmatis sub specie persuadere veritatis. 7. Plerumque sub nomine catholicorum doctorum haeretici sua dicta conscribunt, ut indubitanter lecta credantur. Nonnunquam etiam 295 blasphemias suas laten
Abbreviated transcription (Latin):
erant. Nunꝙͣ consecunt᷑ legendo ꝑfẽctã scientiã arrogan
tes. Nam qͣmius sapientes insꝑͣficie uideant᷑. medullitꝰ tñ
ueritatis archana ñ tangunt. qr suꝑbiȩ nube p̃pediunt᷑. Sem¬
ꝑ enim suꝑbi legunt. quęrunt. & nunꝙ̃. inueniunt. Diuinȩ
legis pentralia humilib.& bene ad dm̃ intrantib patent. pra
ius atq suꝑbis claudunt᷑. Nam qͣmius diuina eloquia inleo¬
biõe arrogantib sint aꝑta. in mysterio tnͣ clausa atq occulta¬
Feyaeyao legem carnalib lec̾torib & heretieis
su int̾ioris intelligentiȩ ꝑspicit. Nam qui litterã legis inten¬
dunt. eius occulta penetrare ñ possunt. Multi enim ñ intelli¬
gendo sp̃alit̃ scͥpturas. nec eas recte sentiendo. in heresim deuo¬
luti st̃. atq inmuitis errorib defluxerunt. In solis fidelib
telligat aut hereticus. qr non ÷ xp̃i discipulus. Heritatẽ

Expanded text:
erant. 2. Nunquam consequuntur legendo perfectam scientiam erant. 2. Nunquam consequuntur legendo perfectam scientiam cie videantur, medullitus tamen veritatis arcana non tangunt, quia superbiae nube praepediuntur. Semper enim superbi legunt, quaerunt et nunquam inveniunt. 3. Divinae legis penetralia humilibus, et bene ad Deum intrantibus patent; pravis autem atque superbis clauduntur. Nam quamvis divina eloquia in lectione arrogantibus sint aperta, in mysterio tamen clausa sunt atque occultaPUT XII. De carnalibus lectoribus et haereticissu interioris intelligentiae perspicit. Nam qui litteram legis intedunt, ejus occulta penetrare non possunt. 2. Multi enim non intelligendo spiritualiter Scripturas, nec eas recte sentiendo, in haeresim devoluti sunt, atque in multis erroribus defluxerunt. 3. In solis fidelibus telligat, aut haereticus, quia non est Christi discipulus. Unitatem
Abbreviated transcription (Latin):
gunt acoipiunt. ut durus de rebus creditis pumantur
Tardiores aut̃ ĩdeo qd̾ soire cupiunt difficult̾ inueniunt.
ut ꝓ maximo erercitio laboris. maximũ p̃miũ habeant re¬
munerationis .x. de doc̃trina. sine gratia.
octraina sine adiuuante grã. qͣmuis infundat᷑ auribꝰ
adcor nũquã descendit. Foris quidẽ ꝑstrepit. s in̾ius
nicħ ꝓficit. Tc̃ aut̃ dei sermo infusus aurib. ad cordis ulti¬
ma ꝑuenit. qͣndo dei grã m̃tem interiꝰ. ut intelligat. tangͣ.
Sic̃ enim qͦsdã flãma caritatis suȩ d̾s illuminat. ut uita¬
lit̾ sapiant. ita qͦsdã frigidos torpentesq deserit. ut sine
sensu ꝑsistant. Pleriq in acumine incelligentiȩ uiuaces
existunt. s loquendi in opia angustant᷑. Qͥdã uͦ in ut̾sq pol¬
lent. qr & sciendi copiã. & dicendi efficatiã habent .xi. de su¬
tia extollunt᷑. & inde peccant. unde peccata inundare debu¬

Expanded text:
gunt accipiunt, ut durius de rebus creditis puniantur. gunt accipiunt, ut durius de rebus creditis puniantur. Tardiores autem ideo quod scire cupiunt difficulter inveniunt, ut pro maximo exercitio laboris maximum praemium habeant retributionis. CAPUT X. De doctrina sine gratia. 1. Doctrina sine adjuvante gratia, quamvis infundatur auribus, 292 ad cor nunquam descendit; foris quidem perstrepit, sed interius nil proficit. Tunc autem Dei sermo infusus auribus ad cordis ultima pervenit, quando Dei gratia mentem interius, ut intelligat, tangit. 2. Sicut enim quosdam flamma charitatis suae Deus illuminat, ut vitaliter sapiant, ita quosdam frigidos torpentesque deserit, ut sine sensu persistant. 3. Plerique acumine intelligendi vivaces existunt, sed loquendi inopia angustantur. Quidam vero in utrisque pollent, quia et sciendi copiam, et dicendi efficaciam habent. CAPUtia extolluntur, et ibi peccant, ubi peccata mundare debu
Abbreviated transcription (Latin):
te scͥpturis scĩs inhȩserit. Nam sic̃ cȩcus & uidens pot̾ qͥdẽ
ut̾q ambulare. s ñ consimili lib̾tate. dũ cecus ꝑ id qd̾ ñ ui¬
det offendit: uidens uͦ offendicula cauet. & qͦ sit ꝑgendũ.
agnoscit. sic & qui nubuo t̾renȩ curȩ fuscat᷑. si tẽptet dei ꝑ¬
serutari mysteria non ualet. qr caligine curarum cȩcat᷑
dam habent intelligentiȩ ingenium. s negligunt lec̾tio¬
nis studium &. qd̾ legendo scire potuert̃. negligendo contẽp¬
nunt. qͥdã uͦ amorẽ soiendi habent. s tarditate sensus p̃pe¬
quens tñ lectio intelligentiã adhibet. Siõ qͥ tardus: ad capi¬
endũ. ꝓ intentione tñ boni studii p̾mium ꝑcipit. ita qui
p̃stitum sibi adeo ingenium intelligentiȩ neggligit. c̃dẽp¬
natiois reus eristit. qr donũ qd̾ accepit despicit. & ꝑdesidiam
derelinquit. Quidam dei iudicio donum scientiȩ qd̾ negli¬

Expanded text:
te Scripturis sanctis inhaeserit. Nam sicut caecus et videns potest quidem te Scripturis sanctis inhaeserit. Nam sicut caecus et videns potest quidem uterque ambulare, sed non consimili libertate, dum caecus pergens quo non videt offendat, videns vero offendicula cavet, et quo sit pergendum 291 agnoscat; sic et qui nubilo terrenae curae fuscatur, si tentet Dei perscrutari mysteria, non valet, quia caligine curarum non videfigit. 5. Quidam habent intelligentiae ingenium, sed negligunt lectionis studium; et quod legendo scire potuerunt, negligendo contemnunt. Quidam vero amorem sciendi habent, sed tarditate sensus praepequens tamen lectio intelligentiam auget. 7. Sicut qui tardus est ad capiendum, pro intentione tamen boni studii praemium percipit, ita qui praestitum sibi ex Deo ingenium intelligentiae negligit, condemnationis reus existit, quia donum quod accepit despicit, et per desidiam delinquit. 8. Quidam Dei judicio donum scientiae quod negli
Abbreviated transcription (Latin):
tur. quando mandata dei ł legendo ł audiendo respicit. q̃
uiuendo contempnit. Corde enim rep̃bendit᷑. dum manda¬
toꝵ meditatiõe docetur. qͥa ñ ĩplenͣdo oꝑe. qd̾ diuina didic̃
E oro pot̾ sensum scͥpiurȩ soe̾ cognoscere. nisi legendi
familiaritate. sic̃ scͥptum : Ama illam.& eraltabit te.
Glorificaberis abea. cum eam fueris ampleratꝰ. Quanto
quisq magis insacris eloquiis assidiuis fuerit. tanto
exeis uberiorem intelligentiam capit. sic̃ t̾ra quȩ quanto
ampliꝰ excolitur tanto uberius fruc̾tificat:. Quanto ain¬
plius adquãlib artem homo c̃scendit. tantomagis ad ho¬
minẽ ars ipsa descendit. sicͣ in lege scͥptum÷ Morses ascen¬
dit inmontẽ. & dñs descendit. Uerum : deotio sp̃aui. quod il¬
le tantum secreta diuinoꝵ scrutabit᷑ mandatoꝵ. qͥ ab ac̾tio¬
ne t̾renȩ curȩ auocauerit animum . & sedula familiarita¬

Expanded text:
tur quando mandata Dei vel legendo, vel audiendo respicit, quae tur quando mandata Dei vel legendo, vel audiendo respicit, quae vivendo contemnit. Corde enim reprehenditur, dum mandatorum meditatione docetur, quia non implevit opere quod divina didicit 1. Nemo potest sensum Scripturae sanctae cognoscere, nisi legendi familiaritate, sicut est scriptum: Ama illam, et exaltabit te; glorificaberis ab ea, cum eam fueris amplexatus . 2. Quanto quisque magis in sacris eloquiis assiduus fuerit, tanto ex eis uberiorem intelligentiam capit; sicut terra, quae quanto amplius excolitur, tanto uberius fructificat. 3. Quanto amplius ad quamlibet artem homo conscendit, tanto magis ad hominem ars ipsa descendit, sicut in Lege scribitur: Moyses ascendit in montem, et Dominus descendit . 4. Verum est de otio spirituali, quod ille tantum secreta divinorum scrutabitur mandatorum, qui ab actione terrenae curae a vocaverit animum, et sedula familiarita
Abbreviated transcription (Latin):
t᷑. Erit enim antea quisq prompt᷑ ad intelligendũ q̃ leg̃
sequent̾ idoneus ad ꝓferend . huȩ didicit. Lec̾tor strenuus:
potiꝰ ad implendum quȩ legit. quã ad sciend̾ erit ꝓmptis¬
simꝰ. Minoe÷ pena nescire quid appetas. ꝙͣ ea q̃ noueris ñ un¬
plere. Sic̃ enim legendo soire concupiscimꝰ. sic sciendo quȩ
didicimꝰ recta implere debemꝰ. Lex dei & p̾mium habet & pȩnam.
legentib ear. Prȩmium ineis qui eam bene uiuendo custodi¬
unt. pęnam uͦ in his quieam male uiuendo contempnunt.
Omĩs qui ap̃ceptis discedit oꝑe. quotiens eadem dei p̾cepta le¬
gere uł audire potuerit. corde suo rep̃hensus confundit᷑. qr id
qd̾ ñagit memorat᷑. & teste conscientia int̾us accusat᷑. Unde
&. dauid ꝓpħa dep̾cat᷑ dicens. Tc̃ ñ confundar dum resperero
inonu̾a mandata tua. Grauit̾ namq unusquisq confundi¬

Expanded text:
289 Erit enim antea quisque promptus ad intelligendum quae legit, 289 Erit enim antea quisque promptus ad intelligendum quae legit, sequenter idoneus ad proferendum quae didicit. 6. Lector strenuus potius ad implendum quae legit, quam ad sciendum, erit promptissimus. Minor enim poena est nescire quid appetas, quam ea quae noveris non implere. Sicut enim legendo scire concupiscimus, sic sciendo recta didicimus implere debemus. 7. Lex Dei et praemium habet, et poenam legentibus eam. Praemium his qui eam bene vivendo custodiunt; poenam vero eis qui eam male vivendo contemnunt. 8. Omnis qui a praeceptis Dei discedit opere, quoties eadem Dei praecepta legere vel audire potuerit, corde suo reprehensus confunditur, quia id quod non agit memoratur, et teste conscientia interius accusatur. Unde et David propheta deprecatur dicens: Tunc non confundar, dum respicio in omnia mandata tua . Graviter namque unusquisque confundi
Abbreviated transcription (Latin):
q fidelit̾ intentaq m̃te ex sequit᷑. qͣdammͦ angłis sociat᷑.¬
instrium᷑. Utrumq bonum siliceat. S n̾ liceat. meliꝰ:
orare quam legere. Qͥ uult cum deo semper ẽẽ. frequenter
debet orare. frequent̾ & legere. Nam cum oramꝰ ipsi cum
deo loquim᷑. Cum uͦ legimus. as̃ nobiscum loguit᷑. Om̾is
ꝓfectus. ex lectione & meditatione ꝓcedit. Quȩ enim nesci¬
mꝰ. lec̾tione discimꝰ : quȩ aut̃ didicimꝰ. meditationib con¬
seruamꝰ. Geminũ confert donum. lec̃tio scãrum soͥptura¬
bum. siue qr intellectum m̃tis erudit. seu qd̾ amundi uani¬
tatib abstrac̾tum hoi̾em. ad amorem dei ꝑducit. Excitati
atq accensi in amore sapientiȩ. tanto uana spes mortalita¬
tis huius nobis uilescit. quanto amplius legendo spes ȩt̾na
claruerit. Geminũ ÷ lec̾tionis studium. Primum. qͦ modo
scͥpturȩ intelligant᷑. scdm̃ qua utilitate uł dignitate dican

Expanded text:
que fideliter intentaque mente exsequitur, quodammodo Angelis sociatuque fideliter intentaque mente exsequitur, quodammodo Angelis sociatuinstruimur; utrumque bonum, si liceat; si non liceat, melius est orare quam legere. 2. Qui vult cum Deo semper esse, frequenter debet orare, frequenter et legere. Nam cum oramus, cum Deo ipsi loquimur; cum vero legimus, Deus nobiscum loquitur. 3. Omnis profectus ex lectione et meditatione procedit. Quae enim nescimus, lectione discimus; quae autem didicimus, meditationibus conservamus. 4. Geminum confert donum lectio sanctarum Scripturarum: sive quia intellectum mentis erudit, seu quod a mundi vanitatibus abstractum hominem ad amorem Dei perducit. Excitati atque accensi in amorem sapientiae, tanto vana spes mortalitatis hujus nobis vilescit, quanto amplius legendo spes aeterna claruerit. 5. Geminum est lectionis studium: primum, quomodo Scripturae intelligantur; secundum, qua utilitate vel dignitate dicantur.
Abbreviated transcription (Latin):
Psallam spũ. psallam & mente. Sicut orationib regimur.
ita psalmoꝵ studiis delectam᷑. Psaliendi enim utilitas. tͥsti¬
oiam m̃tis consalat᷑. gratiores mentes facit. fastidiosos ob¬
lec̾tat. inertes exsuscitat. peccatores ad lam̃ta inuitat. Nã
quamius dura sint carnalia corda. statim ut psalmi dul¬
cedo insonuerit. ad affectum pietatis animũ eoꝵ inflectit.
Dũ xp̾ianũ ñ uocis modulatio. s tantum u̾ba diuina quȩ
ibi dicunt᷑ debeant conmouere. nescio quo tamen pac̾to mo
dulatioe canentis. maior nascitur cõpunc̾tio cordis. Mul¬
ti enĩ repꝑiunt᷑. qͥ cantͦ suauitate conmoti sua cͥ̾mina
plangunt. atq ex ea parte magis flectunt᷑ ad laoͥmas. ex
qua psallentis in sonuerit dulcedo suauissima. Oratio in
p̾senti tantum uita pro remedio peccatoꝵ fundit᷑. psalinoꝵ
aut̾ decantio. ꝑpetuam dei laudẽ demonstrat ingłam sẽ

Expanded text:
Psallam spiritu, psallam et mente . Sicut orationibus regimur, Psallam spiritu, psallam et mente . Sicut orationibus regimur, ita psalmorum studiis delectamur. Psallendi enim utilitas tristia corda consolatur, gratiores mentes facit, fastidiosos delectat, inertes exsuscitat, peccatores ad lamenta invitat. Nam quamvis dura sint carnalium corda, statim ut psalmi dulcedo intonuerit, ad affectum pietatis animum eorum inflectit.Christianum non vocis modulatio, sed tantum verba divina quae ibi dicuntur, debeant commovere, nescio quo tamen pacto quam modulatione canentis major nascitur compunctio cordis. Multi enim reperiuntur qui cantus suavitate commoti, sua crimina plangunt, atque ex ea parte magis flectuntur ad lacrymas, ex qua psallendi insonuerit dulcedo suavissima. Oratio in praesenti tantum pro remedio peccatorum effunditur, psalmorum autem decantatio perpetuam Dei laudem demonstrat in gloriam
Abbreviated transcription (Latin):
iuuilis qͥ ne inscolis uapusent dm̃ exorant. s ñ dat᷑ ulis
postulationis effect᷑. quia impedit talif erauditio ad pfectũ
Non alit̾ quibusdam contingit electis. Dep̾cant᷑ enim dm̃
ꝓ nonnuius uitȩ huius conmodis uł adu̾sis. ꝓuidentia uͦ
diuina temporalit̾ eoꝵ desiderio minime consulit. quia
meliora illis inȩt̾num ꝓmittit: Oratio pͥuatis locis oppor¬
tuniꝰ fundit᷑. magisq obtenitũ impetrat. dum deo tantum
teste depmit᷑. Proprium aut̃ hẏ pocritarum÷. offerre se in
oratione uidentib. quoꝵ fructus : ñdeo placere. s głam ab
hominib cõꝑare. Non inmultiloquio exaudiunt᷑ adeo. qͣsi
plurimis eum u̾bis conentur inflẽctere. Neq enim concili¬
at eum multiplex orantis sermo. s pura sinceraq oratioi̾s
uocis dm̃ sp̃alib ymnis glorificare. Nicħ: sola uoce cane¬
re. sine cordis intentione. s sic̃ ait apłs. canentes in cordib¬
ur̃is. boor ñ solum uoce s corde psalientes. Unde & alibi.

Expanded text:
i, ne in scholis vapulent, Deum exorant. Sed non datur illis postulationis effectus, quia impeditur talis auditio ad profectum. Non aliter quibusdam contingit electis. Deprecantur enim Deum pro nonnullis vitae hujus commodis, vel adversis. Providentia vero divina temporaliter eorum desiderio minime consulit, quia meliora illis in aeternum promittit. 27. Oratio privatis locis opportunius funditur, majusque obtentum impetrat, dum Deo tantum teste depromitur. 28. Proprium autem hypocritarum est offerre se in oratione videntibus; quorum fructus est, non Deo placere, sed gloriam ab hominibus comparare . 29. Non in multiloquio exaudiuntur homines a Deo, quasi plurimis eum verbis conentur inflectere. Neque enim conciliat eum multiplex orantis sermo, sed pura sinceraque orationisvocis Deum spiritualibus hymnis glorificare. Nihil est sola voce canere sine cordis intentione; sed, sicut ait Apostolus: Cantantes in cordib. Hoc est, non solum voce, sed corde psallentes. Unde et alibi:
Abbreviated transcription (Latin):
tiorem uitam contẽplationis exerceant. Quia dura÷ qͥete
liuere uolentib sarcina curarum episcopalium ꝓuidet
sepe deus ouris deditos sołaribus ad susceptionem regimi¬
his. ut dumꝰ exteriora sine tȩdio ꝓcurant. sp̃ales rebus in¬
tiorib sine impedim̃to rerum t̾renarum deseruiant. De

Expanded text:
tiorem vitam contemplationis exerceant, quia durae sunt quiete tiorem vitam contemplationis exerceant, quia durae sunt quiete vivere volentium sarcinae curarum episcopalium. Providet saepe Deus curis deditos saecularibus ad susceptionem regiminis, ut dum hi exteriora sine taedio procurant, spirituales rebus interioribus sine impedimento rerum terrenar
Abbreviated transcription (Latin):
dotes. qui exemplo det̾iore populum destruant. nͨ ȩdificent.
Ex m̾ito enim plebis. ñnunquã ep̃i deprauantur. q̃tinꝰ pra¬
cliuius corruant qui secunt᷑ Capite languente. &t̾a cor¬
poris menbra inficiunt᷑. Inde soͬptum÷. Om̃e caput lan¬
guidum & om̃e cor merens. a planta pedis usq ad uertioẽ
non: in eo sanitas. Caput enim languidum. doc̃tor: a¬
gens peccatum. Cuiꝰ malum ad corpus ꝓuebit᷑. dum eo uł
peccante uł praue docente. pestifer languor ad plebes sub¬
ditas transfertur. Det̾iores st̃ qui siue doc̾trinis suie ex¬
emplis uitam moresq bonoꝵ corrumpunt: his qͥ substã¬
tias alioꝵ p̃diaq diripiunt. Hi enim ea quȩ extra st̃ nos.
decipiunt: qm̃ diuitiȩ hominum mores eoꝵ st̃. Multũ gͦ
distant dampna moꝵ adampnus temporalium rerum.
dum ista ertra nos sint. mores uero ui nobis .xxxix. de p̃
ordinantur p̃positi mundana et erteriora sẽc̾tantes.
ut dum temporalib rebus se totos impendt᷑: sp̃ãles tu¬

Expanded text:
dotes, qui exemplo deteriore populum destruant, non aedificent. Ex merito enim plebis nonnunquam episcopi depravantur, quatenus proclivius corruant qui sequuntur. 4. Capite languente, caetera corporis membra inficiuntur. Unde et scriptum est: Omne caput languidum, et omne cor moerens, a planta pedis usque ad verticem non est in eo sanitas . Caput enim languidum doctor est agens peccatum, cujus malum ad corpus pervenit, dum eo vel peccante, vel prave docente, pestifer languor ad plebes subjectas transfertur. 5. Deteriores sunt qui sive doctrina, sive exemplis, vitam moresque bonorum corrumpunt, his qui substantias aliorum praediaque diripiunt. Hi enim ea quae extra nos, sed decipiunt, quoniam divitiae hominum mores eorum sunt. Multum ergo distant damna morum a damnis temporalium rerum, dum ista extra nos sunt, mores vero in nobis. CAPUT XXXIX. dinantur praepositi, 327 mundana et exteriora sectantes, ut dum temporalibus rebus se totos impendunt, spirituales tu
Abbreviated transcription (Latin):
tã uirtutum iac̾tantiã relabunt᷑ ad uitia: & qͥdam dũ ui¬
tioꝵ impulsũ fregñt̾ plangunt. de ipsa infirmitate ualidiꝰ
deseri adeo. qͣtinꝰ suȩ infirmitatis conscis. ad humilitatẽ te¬
deant : & humiles pꝰ casum existant. Non nulli fassa opi¬
nione arrogantiȩ sẽ ẽẽ ꝑfec̃tos existimant. dum ñsint qͥob¬
ortis temptationib inuotescunt. Tanto quisq fit uerita¬
ti uicinior: quanto sẽ eẽ longuis ab ea fuerit arbitratus.
Hoc enim humilitatis ÷. quȩ deo hominẽ iungit. Cęt̾um.
iac̾tantia oculos quib ds̃ uideri poterat claudit. Sic̃ so¬
lis radius dũ conspicit᷑ acies oculi hebetat᷑: sic & qͥ in mo¬
derate altiora se scrutatur. ab intentione ueri obtundi¬
F. Si c̃ aquila ex atto adescas collabit᷑: sis homo de alto
bone conuersationis. ꝑcarnaiẽ appetitũ ad inseriora di¬

Expanded text:
tam virtutum jactantiam relabuntur ad vitia; et quidam, dum vitam virtutum jactantiam relabuntur ad vitia; et quidam, dum vitiorum impulsum frequenter plangunt, de ipsa infirmitate per humirogantibus deseri a Deo, quatenus suae infirmitatis conscii ad humilitatem redeant, et humiles post casum existant. 15. Nonnulli falsa opinione arrogantiae se esse perfectos existimant, dum non sint qui obortis tentationibus innotescunt. 16. Tanto quisque fit veritati vicinior, quanto se esse longius ab ea fuerit arbitratus. Hoc enim humilitatis est, quae Deo hominem jungit. Caeterum jactantia oculos quibus Deus videri poterit dividit. Sicut solis radius dum conspicitur, acies oculi hebetatur, sic et qui immoderate altiora sibi scrutatur, ab intentione veri obtunditur. Sicut aquila ex alto ad escas collabitur, sic homo de alto bonae conversationis per carnalem appetitum ad inferiora d
Abbreviated transcription (Latin):
tutes suas dum uanę gsȩ studio ꝓdid̾it ꝑdere. & statĩ
demones suoꝵ oꝑum dños facere. sic̃ ile ꝑostentationem
chaldeos rerum suarum dños fecit. Optima: illa di¬
scretio. ut & nota sint oꝑa nr̃a ad dei augendam głam.
& occulta ꝓelatiõe uitanda humana. Ille aut debet pu¬
blicare bonũ qd̾ agit: qͥ ꝑfecta humilitate fundat᷑. nul¬
la iã elatione contingitur. Nam is qui se intellgit adbuo
amore laudis pulsari. fac̾ta bona in occulto agat: ne for¬
te qd̾ egerit ꝑdat. Int̾dũ uiri sci dũ cupiunt funditꝰ su¬
ã mutabilitatẽ corrigere. aliqñ tumore tangunt᷑ elati¬
onis. suȩ conscii deactione iusticiȩ: s ab huius subreptionis
malo bumilitatis cõpunc̾tiõe purgant᷑. Hiri scĩ ñ nunquã
qͦsdã de se audientes instruunt. & tñ inhis alta se consid̾atio
ne custodiunt: ne dumalios a t̾rena intentiõe erigunt. ip¬
si int̾rene laudis appetitu dimergantur. Quidam ꝑincau¬

Expanded text:
s, dum vanae gloriae studio prodiderit, perdere, et statim daemones suorum operum dominos facere, sicut ille per ostentationem Chaldaeos rerum suarum dominos fecit. 10. Optima est illa discretio, ut et nota sint opera nostra ad Dei augendam gloriam, et occulta pro elatione vitanda humana. Ille autem debet publicare bonum, quod agit, qui, perfecta humilitate fundatus, nulla jam elatione contingitur. Nam qui se intelligit adhuc amore laudis pulsari, facta bona in occulto agat, ne forte quod egerit perdat. 11. Interdum viri sancti, dum cupiunt funditus suam mutabilitatem corrigere, aliquando tumore tanguntur elationis suae conscii 312 actionis justitiae, sed ab hujus subreptionis malo humilitatis compunquosdam de se audientes instruunt, et tamen in his alta consideratione se custodiunt, nec dum alios a terrena intentione erigunt, ipsi in terrenae laudis appetitu dimergantur. Quidam per incau
Abbreviated transcription (Latin):
dicandi st̃. exemplo dñi qui ꝑuerse uendentes colunbas.
&ꝙ nũmularioꝵ mensas ꝓpͥo euertit flagello. ꝙ ꝓiecit a
rector: tunc erit arguendus asubditis. Pro morib uͦre¬
probis. tolerandus magis quam distringendus: aplebe
Racyiid doctores xl. de iracundis doctoribus.
ꝑrabiem furaris disciplinȩ modum ad inmanitate̾ oru¬
Selitatis conu̾tunt. & unde em̃dare subditos poterut.
inde potius uulnerant. Ideo sine m̃sura uloiscit᷑ culꝑa
p̃positus iracundus. quia cor eius disꝑsum inrerum cu¬
ris. ñ colligit᷑ inamorẽ unius deitatis. Mens enim soluta
in diu̾sis. cathena caritatis non astringitur: ẜmale lara¬
ta male ad omnem occasionem mouetur. ꝓ.li. de suꝑbis¬

Expanded text:
dicandi sunt: exemplo Domini, qui per se vendentes columbas dicandi sunt: exemplo Domini, qui per se vendentes columbas et nummulariorum mensas proprio evertit flagello, et projecit a rector, tunc erit arguendus a subditis; pro moribus vero reprobis tolerandus magis distringendus a plebe est. 328 CAPUT XL. De iracundis doctoribus.rabiem furoris, disciplinae modum ad immanitatem crudelitatis convertunt: et unde emendare subditos poterant, inde potius vulnerant. Ideo sine mensura ulciscitur culpas praepositus iracundus: quia cor ejus dispersum in rerum curis, non colligitur in amorem unius deitatis. Mens enim soluta in diversis, catena charitatis non astringitur: sed male laxata, male ad omnem occasionem movetur. CAPUT XXXI
Abbreviated transcription (Latin):
diuini enim tadnacłi dispositione. ob iniurias mundi
ferendas & turbines. quos dam institui ep̃os scłarib curis in¬
sistentes: ut hi qui interius suꝑna desid̾ant. nullo t̾reno ob¬
sistente negocio. lib̾us adhoc quod amant intendant. Non
est itaq uidicandus aplebe. rector inordinatꝰ: dum magis no¬
uerint populi sui fuisse m̾iti. ꝑuersi regimen suscepissẽ pon¬
plebis prȩuaricautur. Sententia dampnãt᷑ cham filii noe.
qui suoꝵ p̃positoꝵ culpas in publico ꝓdunt: sic̃ cham qͥ pat̾s
pudenda ñ oꝑuit. s derisa monstrauit. Habituri st̃ sem
m̾itum & iaseth. qui reuerent̾ oꝑiunt quę patres suos ex¬
cessisse cognoscunt. si tñ patrum fac̾ta ñ diligunt: s tan¬
tũ oꝑiunt nec imitantur. Nam st̃ qui p̃positos suos per¬
uerse uidicant. dum t̾renis studiis eos plus uiderint ẽt̃
incentos. siuł parum iã ipsi de sp̃alib cogitauerunt. Red̃¬
tores gͦ uidicandi st̃ adeo : a suis aut̃ subditis nequaq̃. iu

Expanded text:
nstat tabernaculi dispositione, ob injurias mundi ferendas, et turbines quosdam institui episcopos, saecularibus curis insistentes: ut hi qui interius superna desiderant, nullo terreno obsistente negotio, liberius hoc quod amant, intendant. Non est itaque judicandus a plebe rector inordinatus, dum magis noverint populi, sui fuisse meriti, perversi regimen suscepisse ponplebis praevaricantur. Sententia damnantur Cham filii Noe, qui suorum praepositorum culpas in publico produnt, sicut Cham qui patris pudenda non operuit, sed deridenda monstravit. Habituri sunt Sem meritum et Japhet, qui reverenter operiunt quae patres suos excessisse cognoscunt, si tamen patrum facta non diligant, sed tantum operiant, nec imitentur. Nam sunt qui praepositos suos perverse judicant, dum terrenis studiis eos plus viderint esse intentos, si vel parum jam ipsi de spiritalibus cognoverint. Rectores ergo judicandi
Abbreviated transcription (Latin):
lucris animar᷑ insistere. Qd̾ tũ decepti agunt ꝑ argum¬
tũ diaboli. fallentes eos ꝑspeciem boni: ut dum illos a
pastorali officio retrahit. nequaq̃. ꝓficiant. qͥ eoꝵ u̾bis
atq exemplis instrui poterant. Sci uiri nequaꝗͣ. occupa¬
tionum scłarium curas appetunt. s occulto ordine sibi
suꝑĩpositas gemunt. & qͣnius illas ꝑ meliorẽ intentionẽ
fuigiant. tñ ꝑ subditã mentẽ portant. Quas quidẽ sum¬
opere siliceat uitare festinant: s timentes ocoultã dis¬
pensationẽ dei: suscipiunt qd̾ fuguint. exercent qd̾ u¬
tare noscunt᷑. Intrant enim adcor. & ibi consulunt. quid
uelit occulta uoluntas dei. seseq subditos debere esse
sũmis ordinationib cognoscentes. humiliant cerui¬
ce̾ cordis uigo diuinȩ dispensationis .xx.xiiii. De

Expanded text:
lucris animarum insistere. Quod tamen decepti agunt per argumlucris animarum insistere. Quod tamen decepti agunt per argumentum diaboli fallentis eos per speciem boni, ut dum illos a pastorali officio retrahit, nequaquam proficiant, qui eorum verbis atque exemplis instrui poterant. 3. Sancti viri nequaquam occupationum saecularium curas appetunt, sed occulto ordine sibi superimpositas gemunt. Et quamvis illas per meliorem intentionem fugiant, tamen per subditam 322 mentem portant. Quas quidem summopere, si liceat, vitare festinant; sed timentes occultam dispensationem Dei, suscipiunt quod fugiunt, exercent quod vitare noscuntur. Intrant enim ad cor, et ibi consulunt quid velit occulta voluntas Dei; seseque subditos debere esse summis ordinationibus cognoscentes, humiliant cervicem cordis jugo divinae dispensationis. CAPUT XXXIV. De
Abbreviated transcription (Latin):
trectant: & ad sui sceleris solatium usurpant. siuł falso
cõpererint. qd̾ ad infamiam bonoꝵ obicianit. sid̾: uluo er
salomone. Bona in malũ conuertit impiꝰ.&. elec̃tis ĩpo¬
sibi in malum defendunt. &. patrocinio suo prauos contra ar¬
reptionem iustoꝵ suscipiunt. ne unde displicent emendent᷑
adicientes inse aliena delic̾ta. ut ñ tantum de suis malis.
s etiam & de alienoꝵ facinorib puniantur. quoꝵ peccata
defendunt.xx.xiii. De prepositis ȩcclesiȩ.
i& ȩecłasticus & crurifigi mundo ꝑmortificationẽ ꝓ¬
pȩ carnis debet: & dispensationẽ ȩxcłastici ordinis si
ex dei uoluntate ꝓuen̾it. nolens quidem s humilis gu¬
bernandam suscipiat. Multis int̾cipit sathanas fraudi¬
bus eos. qui uitȩ &. sensus utilitate p̾stantes. p̾esse & ꝓdes¬
se aliis nolunt: & dum eis regimen animar̾ imponit᷑ re¬
nuunt. consultiꝰ arbitrantes otiosam uitam degere. quã

Expanded text:
trectant; et ad sui sceleris solatium usurpant, si vel falso trectant; et ad sui sceleris solatium usurpant, si vel falso compererint quod ad infamiam bonorum objiciant, sicut est illud ex Salomone: Bona in malum convertit impius, et in electis imposibi in malum defendunt, et patrocinio suo pravos contra correptionem bonorum suscipiunt, ne, unde displicent emendentur: adjicientes in se aliena delicta, ut non tantum de suis malis, sed etiam de aliorum facinoribus puniantur, quorum peccata defendunt. CAPUT XXXIII. De praepositis Ecclesiae. 1. Vir ecclesiasticus et crucifigi mundo per mortificationem propriae carnis debet, et dispensationem ecclesiastici ordinis, si ex Dei voluntate provenerit, nolens quidem, sed humilis gubernandam suscipiat. 2. Multis intercipit Satanas fraudibus eos qui vitae et sensus utilitate praestantes, praeesse et prodesse aliis nolunt; et dum eis regimen animarum imponitur, renuunt, consultius arbitrantes otiosam vitam agere, quam
Abbreviated transcription (Latin):
Salubrit᷑ accipiunt iusti. quotiens de suis ercessib argui¬
untur. Suꝑflua : aut̾ humilitas eoꝵ. qui se gessisst accũ¬
sant. quȩ non admiserunt. Qui uͦ sine arrogantia bona
uantes se diuino iudicio qͦ puniendi st̃ duriꝰ. dum tẽpora¬
lit contempnunt udicari se ab hominib. Iniquis mo¬
lesta÷ uieritas. & amara disciplina iusticiȩ. Hec delectant᷑ nͥ
placentia ꝓp̾e inbecilitati. iniusticiȩ fȩcundi & steriles ue¬
ritatis. eci ad contuendã lucẽ: & oculati ad tenebraruma¬
spiciendum errorẽ. Corda repboꝵ lubrica st̃ ad male consen¬
tiendum & fliꝑra: ad bene consentiendum durissima. Pbat
salomon& usti emendationẽ correpti. & stulti obstinate¬
onẽ ãmoniti dicens. Doce iustum. & festinabit accipe. de
stuto aut̾ ait. Q erudit derisorem: ipse sibi facit iniuiri
lo corrigi negligunt. correc̃torib falsa cͥminatione de¬

Expanded text:
6. Salubriter accipiunt justi, quoties de suis excessibus argu6. Salubriter accipiunt justi, quoties de suis excessibus arguuntur. Superflua autem est humilitas eorum qui se gessisse accusant quae non admiserunt. Qui vero sine arrogantia bona vantes se divino judicio, quo puniendi sunt durius, dum temporaliter contemnunt judicari se ab hominibus. 8. Iniquis molesta est veritas, et amara disciplina justitiae; nec delectantur, nisi placentia propriae imbecillitatis: injustitiae fecundi, et steriles veritati; caeci ad contuendam lucem, et oculati ad tenebrarum aspiciendum errorem. 9. Corda reproborum lubrica sunt ad male consentiendum, et fluxa; ad bene consentiendum, durissima. 10. Probat Salomon et justi emendationem correpti, et stulti obstinationem admoniti, dicens: Doce justum, et festinabit accipere. De stulto autem ait: Qui erudit derisorem, ipse sibi facit injuriamlo corrigi negligunt, correctorum vitam falsa criminatione de
Abbreviated transcription (Latin):
moneat. & hoc faciat ex compassio̾e quasi conmunis ꝑicł
ne forte &. ipsẽ subiciatur temptationi. Sic̃ uiri spãles ali¬
eni peccati em̃dationẽ erspectant : ita ꝓt̾ui delinquentib
tant: neo declinant cor ad compatiendi miscłiam. s suꝑ¬
bientes detestant᷑ atꝙ blaspbemant. Nonnunꝙͣ acridit ut
int̾ amicos aliqua redargutionis enutͥta discordia. maio¬
rem postea caritatem parturiat. ut pote cum corrigun¬
tur. eaquȩ displicere inamico uidentur. W hoc qͥdem pri¬
mum non sine quadam emulatioe ãmonitꝰ suscipit. s
correctꝰ postmodum grãs agit At contra multi ꝓparua
esione uim caritatis rescindunt.&. ab amore duectiois
sese pennit̾ retrabunt. Pleriq correptionẽ suã officiũ
caritatis existimant. pleriq uͦ hoc ipsum qd excaritate corri¬
piunt᷑: ad inuiriȩ contumeliam trabunt. Inde &. euenit ut
ex eo det̾iores efficiant᷑. qd em̃dare obȩdiendo potuerunt.

Expanded text:
oc faciens ex compassione quasi communis periculi, ne forte et ipse subjiciatur tentationi. 3. Sicut viri spirituales alieni peccati emendationem exspectant, ita protervi delinquentibus tant; nec declinant cor ad compatiendi misericordiam, sed superbientes detestantur atque blasphemant. 4. Nonnunquam accidit ut inter amicos aliqua redargutionis enutrita discordia majorem postea charitatem parturiat, utpote dum 320 corriguntur ea quae displicere in amico videntur, et hoc quidem primum non sine quadam aemulatione admonitus suscipit, sed correptus postmodum gratias agit. At contra multi pro parva laesione vim charitatis rescindunt, et ab amore dilectionis sese perenniter retrahunt. 5. Plerique correptionem suam officium charitatis existimant. Plerique vero hoc ipsum, quod ex charitate corripiuntur, ad injuriae contumeliam trahunt. Unde occurrit ut ex eo deteriores efficiantur, per quod emendari obediendo potuerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
unt. Hi mala agũnt. & bona ꝑfitent᷑. ꝑ ostentationẽ
ꝯppe boni apparent. ꝑ action̾e᷑ uͦ mali eristunt. Omĩa
posst̾ asimplicib uitia ꝑpetrari. simulatio uͦ & xpebrisis nͣ
conmittit᷑. nͥ amale astiitis ꝑ calliditatẽ ualentib uitia sub
specie uirtutũ cȩlare: & ñ uerã sc̃itatem obicere. Sc̃i ñ so¬
lum głam supͣ modũ suũ om̃ino ñ appetunt: s etiã hocip¬
su uideri refugiuint. qđ ẽẽ meruert᷑. Y pochritȩ aut ina¬
lioiȩ suȩ occusta tegentes anteoculos hominũ quadã in¬
nocentiȩ sc̃itate se uestiunt. ut uenerent᷑. Quib b̃n diui¬

Expanded text:
unt. Hi mala agunt, et bona profitentur. Per ostentationem quippe boni apparent, per actionem vero mali existunt. 3. Omnia possunt a simplicibus vitia perpetrari, simulatio vero et hypocrisis non committitur nisi a male astutis per calliditatem, valentibus vitia sub specie virtutum celare, et non veram sanctitatem objicere. 4. Sancti non solum gloriam supra modum suum omnino non appetunt, sed etiam hoc ipsum videri refugiunt quod esse meruerunt. Hypocritae autem, malitiae suae occulta tegentes ante oculos hominum, quadam innocentiae sanctitate se vestiunt, ut venerentur. Quibus divi
Abbreviated transcription (Latin):
misericors eẽ potest: qui praue uiuendo inse misericors ũ est.
poseredumi. simpeccatis quisq ꝑmanserit. Tunc autͥ frue¬
tuelemosinarum indulgentia conceditur. qnͣdo abscelerum
oꝑe desinitur: Herum: qd̾ perata om̃ia miscdiȩ oꝑibꝰ expiere¬

Expanded text:
misericors esse potest, qui prave vivendo in se misericors non est. misericors esse potest, qui prave vivendo in se misericors non est. posse redimi, si in peccatis quis permanserit. Tunc fructu eleemosynarum indulgentia conceditur, quando a scelerum opere desinitur. Verum est quod peccata omnia misericordiae oper
Abbreviated transcription (Latin):
usib priuis utuntur. Nesciunt enim imꝑtiri pauꝑib.
opp̃ssis subuenire despiciunt. & inde magis augent delicda
unde redimere debuerunt. hoc habet tantum bonũ posses¬
sio p̾sentium rerum. siuitã reficiat miseroꝵ. Pret̾ hoc: temp¬
tatior mundilucrum. Tantoq maiora supplicia infiuirũ
dabunt. qnͣto & ipsa maiora sunt. Potentes enun. potent̾ tor¬
meuta patientur. Terrena omĩa seruando amittimꝰ: largi¬
endo seruamꝰ. Patmonium enim retentum perit. manetaut̾
erogatum. diuenim eum rebus nr̃ĩs durare ñ possum qͥa
u̾sitate usus. aiii de rebus mundanis ꝑeunt. quas cupidius
rapunt: alii uͦ saluant᷑. dum in earũ puscͥtudiiem eonadito¬
ris pulcerrimam ꝓuidentiã laudantes mirant᷑. uł dũ per
miscadie opus ex eis ꝙlestia bona merrantur. Mlscl̃ia acompa¬
tiendo alienȩ miseriȩ uocabulũ sortita÷. Nullus aut̃ inalio

Expanded text:
usibus pravis utuntur. Nesciunt enim impertire pauperibus, usibus pravis utuntur. Nesciunt enim impertire pauperibus, oppressis subvenire despiciunt; et inde magis augent delicta unde redimere debuerunt. 2. Hoc habet tantum bonum possessio praesentium rerum, si vitam reficiat miserorum; praeter hoc tentatio est mundi lucrum; tantoque majora supplicia in futurum dabunt, quanto et ipsa majora sunt: Potentes enim potenter tormenta patientur . 3. Terrena omnia servando amittimus, largiendo servamus. Patrimonium enim retentum perit, manet autem erogatum. Diu enim cum rebus nostris durare non possumus, quia 4. Pro diversitate usus alii de rebus mundanis pereunt, quas cupidius rapiunt; alii vero salvantur, dum in eorum pulchritudine conditoris pulcherrimam providentiam laudantes mirantur; vel dum per misericordiae opus eis coelestia bona mercantur. 5. Misericordia a compatiendo alienae miseriae vocabulum sortita est. Nullus autem in alio
Abbreviated transcription (Latin):
liuntas ineis sola suꝑbia ÷. His & si opes dest̾ ꝓpt̾ m̃tis tñ tu¬
morem. plusꝙ̃ suꝑbi diuites condempnant᷑. Securus uuises¬
sediues : pauꝑ es̾ ñ uuit. S quomodo erit diues quietus:
quẽ suis stimulis res ipse ne careantur semꝑ faciunt inqui¬
etume & ideo elegit cupiditas. inquietum eẽ & timidũ di¬
ltẽ. quam securum pauco sũptu c̃temptũ eẽ & pauperem.
Bonis bene utuntur. qui diuitiis sibi concessis in rebussa¬
lutarib ꝑfruuntur. Bonis male utuntur. quiaut iuste
ꝓtemporali lucro uidicant. aut aliquid boni ꝓuanȩ gsȩ ap
petiti faciunt. Maus maleutuntur. qui norias cogitati¬
ones oꝑib prauis ꝑficiunt. Bene malis utuntur. qͥluxu¬
riamairnis coniuigali honestate restringunt. S sic̃ malo
bene uti bonum ÷. sic bonobene uti meluis ÷. & sic̃ bono ma¬
le uti malum ÷. sic malo male uti pessimum:.lxiuii. de

Expanded text:
luntas in eis sola superbia est. His etsi opes desunt, propter mentis tamen tuluntas in eis sola superbia est. His etsi opes desunt, propter mentis tamen tumorem, plusquam superbi dise dives, pauper esse non vult. Sed quomodo erit dives quietus, quem suis stimulis res ipsae, ne careantur, semper faciunt inquietum? Et ideo eligit cupiditas inquietum esse, et timidum divitem, quam securum pauco sumptu contentum esse et pauperem. 15. Bonis bene utuntur qui divitiis sibi concessis in rebus salutaribus pertruuntur. Bonis male utuntur qui aut juste pro temporali lucro judicant, aut aliquid boni pro vanae gloriae appetitu faciunt. Malis male utuntur qui noxias cogitationes operibus pravis perficiunt. Bene malis utuntur qui luxuriam carnis conjugali honestate praestringunt. Sed sicut malo bene uti bonum est, sic bono bene uti melius est. Et sicut bono male uti malum est, sic malo male uti pessimum est. 356 CAP
Abbreviated transcription (Latin):
odore sȩtorem. & ꝓrona funicłm & ꝯȩt̾a. Legant ꝓpb̃am¬
diuites. quoꝵ spes opulenta ÷. & audiant eum dicentem.
Ne qͥ opulenti estis. Quanto enim quisꝙ potentia minor ẽ. tan¬
tomagis liber apeccato:. Nam pat̾monium grande. tempta
tio÷. Plus uenerantur hoĩes inhoc scło ꝓtemporali potenti¬
a: quam preuerentia sc̃itatis. Suscipiunt enim qo magis st̃
diuites & quos homines st̃ omnino despiciunt. St̃ qͥdam
iusti. qui sine lessone alicuius suis rebus utunt᷑. Item sunt
quidam diuites humiles. quos non inflat suꝑbia rerum.
ueluti fuerunt pleriq sancti uet̾is testamenti: qui & afflue¬
bant diuitiis. & tamen humilitate pollebant. tcontra qͦs¬
dam suꝑbos diuites. rerum copia facit elatos: quoꝵ ñsua
opes inuitio s uoluntas. Namcͥmen in rebus ñ est. s inusu
agentis. E. st elatio pauꝑum. quos neodiuitiȩ eleuanł: ꝙ uo

Expanded text:
odore fetorem, et proodore fetorem, et prodivites, quorum spes opulentia est, et 355 audiant eum dicentem: Vae qui opulenti estis ! Quanto enim quisque potentia minor est, tanto magis liber a peccato est. Nam patrimonium grande tentatio est: 11. Plus venerantur homines in hoc saeculo pro temporali potentia, quam pro reverentia sanctitatis. Suspiciunt enim quod magis sunt divites, et quod homines sunt, omnino despiciunt. 12. Sunt quidam justi, qui sine laesione cujusquam suis rebus utuntur. Item sunt quidam divites humiles, quos non inflat superbia rerum, veluti plerique fuerunt sancti Veteris Testamenti, qui et affluebant divitiis, et tamen humilitate pollebant. At contra quosdam superbos divites rerum copia facit elatos, quorum non sunt opes in vitio, sed voluntas. Nam crimen in rebus non est, sed in usu agenti
Abbreviated transcription (Latin):
sistunt. scłarium: bene ꝑtestimonium ꝓph̃e dicitur. Factus:
untur ꝯȩcitate scłaris amoris. ut nunguã resipiscant ad dm̃
amorẽ retorquere mentis. Multis mortiuus ÷ mundus: ipsit̃
uicissim mundo mortu non sunt. Bona enim scłi diligunt.
& tñ ipsa quȩ diligunt minime consecunt᷑. inutroq uacui: qr
& futum ꝑdunt. & p̃sentia ñ ad quirunt. Egestas ÷ electoꝵ qe
Ẽgestas ÷ reproboꝵ. qd̾ habundant diuitiis & uirtutib uacu¬
antur: seq ẽẽ in opes nesciunt. Q ex ꝓbratur ꝑ apocalypsum
iohannis: qui contra huius mundi amatores sic ait. Dicis
qd̾ diues sũ &. locuples & nullius egeo: & nescis ꝯuia tues mi¬
ser & miserabilis. & pauꝑ &cȩcus. ꝙ nudus. Głȩ temporauis¬
uacui: electi uero ext̾us quasi arborum cortices fȩdi. int̾ius
uͦ solidi. Qͥ p̃cioso cuttu incedunt. audiant ꝓpħam qu̾ead¬
modum detestatur eoꝵ corporalia ornamenta. & quos suc¬
cessus babeat euitus compositꝰ & ordinatus: hoc ÷ ꝓsuaui

Expanded text:
sistunt, bene per testimonium prophetae dicitur: Factus est untur caecitate saecularis amoris, ut nunquam resipiscant ad Deum amorem retorquere mentis. 5. Multis mortuus est mundus, ipsi tamen vicissim mundo mortui non sunt. Bona enim saeculi diligunt, et tamen ipsa, quae diligunt, minime consequuntur; in utroque vacui, quia et futura perdunt, et praesentia non acquirunt. 6. Egestas est electorum, Egestas est reproborum, quod abundant divitiis, et virtutibus vacuantur, seque esse inopes nesciunt. Quod probatur per Apocalypsim Joannis, qui contra hujus mundi amatores sic ait: Dicis quod dives sum, et locuples, et nullius egeo; et nescis quia tu es miser, et miserabilis, et paupeacui. Electi vero exterius, quasi arborum cortices, foedi; interius vero solidi. 9. Qui pretioso cultu incedunt, audiant prophetam, quemadmodum detestatur eorum corporalia ornamenta, et quos successus habeat cultus compositus et ornatus, hoc est, pro suavi
Abbreviated transcription (Latin):
tute ꝑfectionis. inanescat ceptio sc̃itatis. Ante maturita¬
tis enim tempus messes florentes cito ꝑeunt: germi¬
naq inutilia fiunt. Hirtutes scõꝵ ꝑostentationis appeti¬
tum dnĩo demonum inmundoꝵ subiciunt᷑. sic̃ erechias rex¬

Expanded text:
tute perfectionis inanescat coeptio sanctitatis. Ante maturitatute perfectionis inanescat coeptio sanctitatis. Ante maturitatis enim tempus messes florentes cito pereunt, germinaque eorum inutilia fiunt. 9. Virtutes sanctorum per ostentationis appetitum dominio daemonum immundorum subjiciuntur, s
Abbreviated transcription (Latin):
nat ad dexteram: qui non sibis deo tͥbuit bona quȩ agit.
Uleq ad sinistram se uertit: qui de diuina indulgentia
peccandi licentiã ñ p̃sũmit. hoc: qd̾ ꝓpħa ait. Hacuia am¬
mea. Sepe uanam głam contempriendo. in aliud genꝰ elationis
inciditur. dum inse quisq głatur: ꝓeo qd̾ contempnat ab hoĩb
laudem. Quibusdam concessum : tantiundem beneagere. &
fruc̾tum boni oꝑis ñ habere. qd̾ ipsi sibi auferunt ꝑstudium
humanȩ iac̾tantiȩ. Semper suam aspiciant sȩditatem. qͥ ua¬
nȩ gsȩ fauores diligunt. & ꝑdidisse bonum opus doleant. qd̾
ꝓ humana ostentatiõe fecerunt. Amator uanȩ głȩ. undẽ
possit semper laudari agere ñ quiescit & subinde illi u¬
res uanitatis prauus appetitus auget. Boni oꝑis incho¬
atio. ñ debet palam cituis ad hominũ cognitionẽ uenire.
ne dum boni inchoatio humanis oculis reseratur: a uir¬

Expanded text:
nat ad dexteram, qui non sibi, sed Deo tribuit bona quae agit; nat ad dexteram, qui non sibi, sed Deo tribuit bona quae agit; neque ad sinistram se vertit, qui de divina indulgentia peccandi licentiam non praesumit. Hoc est, quod Propheta amea . 4. Saepe vanam gloriam contemnendo, in aliud genus elationis inciditur, dum in se quis gloriatur, pro eo quod contemnat ab hominibus laudem. 5. Quibusdam concessum est tantumdem bene agere, et fructum boni operis non habere, quod ipsi sibi auferunt per studium humanae jactantiae. 6. Semper suam aspiciant foeditatem, qui vanae gloriae favores diligunt, et perdidisse bonum opus doleant, quod pro humana ostentatione fecerunt. 7. Amator vanae gloriae, unde possit semper laudari, agere non quiescit, et subinde illi vires vanitatis pravus appetitus auget. 8. Boni operis inchoatio non debet citius palam ad hominum cognitionem venire, ne dum boni inchoatio humanis oculis reseratur, a vir