comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qr cͥdit ꝙ in eũ płe̾s aspiciũt. ⁊ sꝑat se plures
h̾itu magis suꝑbus efficitur: si credat ex ħ
ab hõib com̃dari. Deunqunt gͥ mi̾res. si ex
uilitate ħ̾itus ⁊ ex defcũ uestium gła q̃rãt
suũ statũ uestim̃ta q̃ rentes exħ in elatõ
⁊ iactantiam mouebantur. hoc gͦ m̾o regẽ¬
de sunt cõinges qͣntũ ad ornatũ cors. ut ccͣ
illa sex q̃ tetigunus diligr instruant᷑ ⁊ mo

Expanded text:
quod in eum plures aspiciant, et sperat se plures habitum, magis superbus efficitur, si credat ex hoc ab hominibus commendari. Delinquunt igitur mulieres, si ex vilitate habitus, et ex defectu vestrum gloriam quaerant. suum statum vestimenta quaerentes ex hoc in elationem et iactantiam movebantur. Hoc ergo modo regendae sunt coniuges quantum ad ornatum corporis, ut circa illa sex quae tetigimus, di
Abbreviated transcription (Latin):
zelus ⁊ sit intuꝑabilis: tͥpliciuia oñd̾e ci pos
possumus. Nam cũ quis erga suam ꝯiugẽ
quide icores bene uiuentes ⁊ debite se gentes
increpant᷑ a uitis. si contingat eos miis ẽẽ
zelotipos. eo ꝙ ⁊ elotipi ⁊̃ sit bñ acta suspicari
in renis. ¶ Ex suspitione ã ip̃ius ⁊ elotipi si
nimius sit eius zelus triai mala consirrgñt.
ex quib tres iõnes sũi possũt oñdentes nimiᷤᷤ
delotipos non ẽe laudandos. ¶primũ ÷ qr
uiri in seip̃is nimia turbatione uexantur

Expanded text:
zelus non sit laudabilis, triplici via ostendere possumus. Nam cum quis erga suam coniugequidem uxores bene viventes, et debite se gerentes increpantur a viris, si contingat eos nimis esse zelotypos: eo quod ipsi zelotypi etiam bene acta suspicantur in peius. Ex suspitione autem ipsius zelotypi, si nimis sit eius zelus, tria mala consurgunt; ex quibus tres rationes sumi possunt, ostendentes nimis zelotypos non esse laudandos. Primum est, quia viri in seipsus nimia turbatione vexantur
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Terciũ uo q ut płim ex tali ⁊elo cõsurgit
in domo litigium ⁊ tur ꝑturbatio. ¶Pri
uia sic p. nom si uiri minio zelo mouentur
cͣcͣ uxores ꝓprias. qͣsi sꝑ sunt in suspitõe. ⁊ ꝑ
impediat aliã: o sic delantes retrami a debi
retrahunt᷑ a debita cum regni. ¶ Scd̾a ma
ad inuestigand̾ ħ id̾ sumitur ex eo ꝙ uxores

Expanded text:
 quia ut plurimum ex tali zelo consurgit in domo litigium et perturbatio. Prima via sic patet. Nam si viri in nimio zelo moventur circa uxores proprias, quasi semper sunt in suspitione, et impediat aliam, oportet sic zelantes retrahi a debitretrahantur a debita cura regni. Secunda via ad investigandum hoc idem, sumintur
Abbreviated transcription (Latin):
¶Tercio ũ sint mod̾ate ne ultra sim̃ statu
uestim̃ta requirãt. ¶¶rto ũ sĩt sĩplices
ne cͣc ornamenta muaia sollicitudĩe nexent᷑᷑
¶Qnto ne sint negligentes. ne infra suũ
¶ Sexto ne ex nilitate ħ̾itus sint sr̃sticiose.
ut ex ip̃o defcũ nestiũ laudem ⁊ gła cnpiãt

Expanded text:
statum vestimenta requirant. Quarto,ut sint simplices, ne circa ornamenta nimia solicitudine vexentur. Quinto, ne sint negligentes, ne totaliter i. Sexto, ne ex vilitate habitus sint superstitionae, ut ex ipso defectu vestrium laudem et gloriam cupiant
Abbreviated transcription (Latin):
tate decet suam uxorem h̾orifice retin̾e in de¬
bito apꝑatu ⁊ ei ncc̃ia debita tribuẽdo. Nam
cũ uxor sit ꝑͣ ualde cõiuncta uro: honor qui
uicori exhibetur: redundat in ꝑͣ ip̃ius uiri.
ĩmo cũ oñsum sit sͣ uxorẽ ñ se hr̃e ad unũ

Expanded text:
tatem decet suam uxorem honorifice retinere in debito apparatu, ei necessaria debita tribuendo. Nam cum uxor sit persona valde coniuncta, honor, qui uxori exhibetur, redundat in persona ipsius viri. immo cum ostensum sit supra uxorem non se habere ad virum
Abbreviated transcription (Latin):
cors deceat suas coiuges debite se se habe¬
hr̃e. siam cũ uir suam uxorẽ reg̾e̾ re.
debeat eam dĩgendo ad actões honestas
⁊ ad oꝑa uirtuosa expedit quosl uiros ĩ
Cum gͦ młres ut płim appetãt uid̾i płcre
potissime deluiqũt cͣcͣ ornatũ corꝑis. q̃r decz
uiros cognosc̾e. quis mulierũ ornatus sit
malum insurgat c̾itati ⁊ regno ex fc̃is ñ uir¬
b̾e̾. ¶ Sciend̃ gͦ ornatũ femineũ qͣntu
pot̾ dicificticiꝰ ⁊ alius ñ ficticius. ¶Ficti
bi uł rubei. quib ꝑ quedam figm̃ta oñ¬
dunt. se fẽie rubicundiores uł albiores
uł alio m̃o pulchriores: ꝙͣ sint. Talia a̾
qr sunt ficticia ⁊ sophistita: sũt illicita ꝓ
hibenda. ¶Aliis ⁊ est ornatꝰ ñ fictitius.
qui consistit in debitis indum̃tis ⁊ ur aliis
ornam̃tis q̃ si consid̾ato ꝓprio statu ⁊ ꝯdͦ¬

Expanded text:
poris deceat suas coniuges debite se habere. Nam cum vir suam uxorem regere debeat, eam dirigendo ad actiones honestas, et ad opera virtuosa: expedit quoslibet viros Cum ergo mulieres ut plurimum appetant videri pulchrae, potissime delinquunt circa ornatum corporis. quare decet viros cognoscere quis mulierum ornatus sit malum incurrat civitati et regno ex foeminis non vironere. Sciendum ergo ornatum foemineum in potest dici fictitius, alius non fictitius. Fictitibi vel rubei: quibus per quaedam figmenta ostendunt se foeminae rubicundiores, vel albores, vel alio modo pulchriores, quam sint. Talia autem quae sunt fictitia et sophistica sunt illicita et prohoibenda. Alius autem est ornatus non fictitius, qui consistit in debitis indumentis, et in aliis ornamentis, quae si considerato proprio statu
Abbreviated transcription (Latin):
uelle ꝙ sic seh̃eant leg̾latores ad nĩas: sicut
medici ad corꝑa. nãsicut medicus intendit.
sedare humores ne insurgat morbus ⁊ bellũ
in corꝑe: sic leglator intendit corda placare¬
⁊ sedare rixas. ne insurgat reo rixa ⁊ dissen¬

Expanded text:
velle, quod sic se habent legislatores ad animas, sicut medicina ad corpora. Nam sicut medicus indentit sedare humores, ne insurgat morbus et bellum in corpore: sic legislator intendit placate corda, sedare aimas, ne insurgat rixa et diffen
Abbreviated transcription (Latin):
cepta regalia. ⁊ non regiꝑ regõ ¶ Tercia
uia ad ostendd hoc idem sumitur ex eo ꝙ ex o¬
bedĩa regia ⁊ ex obẜuatione legum orit᷑ pax
amore honesti ꝑ inc̃pationes pr̃nas ⁊ ami¬
coꝵ ño retrahitur ab oꝑib scełatis salte
tunore pene retrahatur cib illis. Expediens

Expanded text:
ia, et non regi per regem. Tertia via ad ostendendum hoc idem, sumitur ex eo quod ex obedientia regia, et ex observatione legum oritur paxamore honesti per increpationes paternas, et amicorum non retrahitur ab operibus sceleratis, saltem timore poenae retrahatur
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ leges ferre. q̃r si principans recte rogat ppꝰ
S̾ comissum qr intent̾o eius est indud̾e alios
di gͦ quil ciuis d intend̾e ut sit bonus ⁊ uͥ¬
tuosus eo ꝙ uͥtutes suit maxĩa bona: cũ sum¬
ma diligentia stude d ut regi obediat ⁊ ne p̾¬
uaricetur leges ⁊ p̾cepta eius. Om̃ib .n. ta
lib qͣm ignobilib: qnto decentius eos ẽe bo¬
nos ⁊ uͥtuosos. ¶ Scd̾a uia ad inuestigãd̾
ħ idẽ sumitur ex eo ꝙ ex obedientia regum

Expanded text:
est leges ferre. Quare si principans recte regat populum sibi commissum, quia intentio eius est indicere alios si ergo quilibet civis debet intendere ut sit bonus et virtuosus, eo quof virtutes sunt maxima bona, cum summa diligentia studere debet, ut regi obediatur, et ne praevaricentur leges et praecepta eius: omnibus enim talibus quam ignobilibus, quanto decentius est eos esse bonos, et virtuosos. Secunda via ad investigandum hoc idem, sumitur ex eo quod
Abbreviated transcription (Latin):
cuntatis. ⁊ h̾itatores regrui efficiuntur lib̾i
si obediant regib ⁊ obseruent leges. ¶ex¬
to aut̃ salus regni consurgit in regno ex o¬
bedĩa regis: sufficient̾ oñditur. si consid̾ent᷑
ũba phi .iiiͦi. poł. qui comꝑat regem ad regͣ
sicut aĩam ad corpus. nam sicut aĩci corpus
regit ⁊ conẜuat: sic rex regnũ regit ⁊ gub̾¬

Expanded text:
s regni efficiuntur liberi, si obediant regibus, et observent leges. Quanta autem salus surgat in regno ex obedientia regis, sufficienter ostenditur, sim considerentur verba Philosophi 4. Polit. qui comparat regem ad regnum, sicut animam ad corpus. Nam sicut anima corpus regit et conservat, sic rex regit et conser
Abbreviated transcription (Latin):
tes. Hec ant̃ ut ibi subditur sunt. ualde no¬
cuia qiuitati. ut gͦ sit mutuus amor int̾ ci¬
ues: bonũ est ppłm hũndare in ꝑsonis me¬
duis. ¶Tercia ua sumitur ex ẽqualitate
⁊ iusticia q̃ ẽ in citate ẜuanda. nam ut¬

Expanded text:
m ut ibi subditur sunt valde nociva civitati. Ut ergo sit mutuus amor inter cives, bonum est propter hoc abundare in personis mediis. Tertia via sumitur ex aequalitate et iustitia
Abbreviated transcription (Latin):
ppꝰ ⁊ quodl reguũ. Intentio auitem huiꝰs cniͥ
est oñd̾e optunam õe ciutatẽ ⁊ regnũ subi
sit ppꝰ ex multis ꝑsonis mediis constitutus
sumi possunt quatuor me oñdentes melio¬
rem ẽẽ policiam uł meliuis ẽẽ regnũ ⁊ c̃itatẽ.
si ibi sit ppꝰ hũndans in multitudine me¬
diaꝵ ꝑsoncr. ¶prima uia sumitur ex eo
ex eo ꝙ int̾ ip̃os esse ħt maior dilcõ.  t̾ci¬

Expanded text:
autem huius capituli est ostendere optimam esse civitatem et regnum, si ibi sit populus ex multis personis mediis constitutus.sumi possunt quatuor viae, ostendentes meliorem esse politiam, vel melius esse regnum et civitatem, si ibi sit populus abundans in multitudine mediarum personarum. Prima via sumitur ex eo ex eo
Abbreviated transcription (Latin):
ualde diuites ⁊ multi ualde pauꝑes ⁊ pance
ꝑsone medie: uix aut nũꝙͣ rationabilit̾ uiuͭ.
nam multũ diuites ad multũ pauꝑes nes
manifeste nocent. Sic ⁊̃ multũ pauꝑes ad
nimiũ diuites nescuint se rona blr gerere.¬
insidiantur .n. eis qũo possut astute ⁊ la

Expanded text:
e divites, et multi valde pauperes, et paucae personae mediae, vix aut nunquam rationabiliter vivet. Nam multum divites ad multum pauperes nemanifeste nocent. Sic etiam multum pauperes ad nimium divites nesciunt se rationabiliter gerereinsidiantu
Abbreviated transcription (Latin):
habundaret in dinicus. uł in nobilitatẽ ge¬
multi ẽe cies ⁊ ẽẽ de regno: si in regno he¬
ant multas domos ⁊ possessiones magnas.
s mag̾sunt de regno hũndantes in oꝑib
uirtuosis. ⁊ obseruantes leges rectas ⁊ sta¬
tuta regni ꝙͣ hñtes nobilitatẽ gn̾is uł in¬

Expanded text:
abundat et in divitiis, vel in nobilitate gemulti esse cives, et esse de regno, si in regno habeat domos multas possessiones magnas: sed magis sunt de regno abundantes in operibus virtuosis, et observantes leges rectas, et statuta regni, quam habentes nobilitatem generis, civ
Abbreviated transcription (Latin):
societate nd̃ mu̾et: ut alii suam magͥfic̃e
tiam ꝑciꝑent ⁊ ut eis sua bona cõicare pos¬
f. ñ multum reputaret illa. Fc̃a ẽ gͦ cim¬
tas ut hoĩes sił in uno loco iiuentes: io¬
cunde ⁊ delc̃abiłr conu̾sentur. ¶ Scd̾o ẽ¬
c̃ĩtas constituta ñ soł p̃p iocunde ⁊ delcãbi

Expanded text:
societate, ut alii suam magnificentiam perciperent, et ut eis sua bona communicare posset, non multum reputaret illa. Facta est ergo civitas, ut homines simul in uno loco viventes, iocunde et delectabiliter conversentur. Secundo civitas est constituta non solum propter iocunde et delectabi
Abbreviated transcription (Latin):
bonũ ꝙ uident inde consurg̾e: ĩniũt ꝯmi¬
tes ⁊ malefici si hoĩes sił ꝯuiuãt. in c̃itate:
qͣni si morarentur disꝑsim. ⁊ urtam solita¬
nam duc̾ent. Inde est gͥ ꝙ multi tĩore pe¬
ne desinũt inale fac̾e̾ ⁊ assuescunt ad oꝑa
ꝙ intend̾r in re. accipienda ẽ eius noticia:¬

Expanded text:
bonum, quod vident inde consurgere, iungunt contes et melefici, si homines simul convivant in civitate, quam si morarentur dispersim. et vitam solitariam ducerent. Inde est igitur quod timore poenae multi desinunt malefacere, et asquod intenditur in re accipienda est eius notitia
Abbreviated transcription (Latin):
uit᷑a solitariam ducẽs ñ ẽ sufficiẽs resiste
impugnantib ⁊ uitare inͥurias ⁊ ĩistici¬
as sibi fcãs: constituta fuit c̃tas ut hͥ qui
solitarius se nõ pot̾ tueri ab hostib ex¬
itens ꝑs multitudinis tute ⁊ absq formi¬
dine iuu̾et. ¶Quarto fint cutas ordĩa¬
ta p̃p ꝯmutationes ⁊ ꝯtractus. Dicebat᷑
.n. supͣ cum de legib tractabamus ꝙ fac̾e
ꝯmutationes ⁊ ꝯtractus erat ẜ uis gẽtiũ¬

Expanded text:
resistere impugnantibus, et vitare iniurias et iniustias sibi factas; constituta fuit civitas, ut homo qui solicitarius se non potest tueri ab hostibus existens pars multitudinis, tute et absque formidine viveret. Quarto fuit civitas ordinata propter commutationes et contractus. Dicebatur enim supra cum de legibus tractabamus,quod facere commutationes, et contractus erant secu
Abbreviated transcription (Latin):
uniꝰ cuutatis ⁊ totius rogni. Neb .n. rex
si sit uerus ⁊ rectus idẽ uelle in uno cnie
intota cuitate ⁊ in regno toto. nã cura
at. ut tota cu̾utas uirtuosa existat ⁊ ut
totũ regnũ bñ ⁊ uͥtuose uiuat S si qͥlz

Expanded text:
tatis, et totius regni. Debet enim rex, si sit verus et rectus idem intendere in uno cive, et in tota civitate, et in regno toto. Nam cura at, ut tota civitas virtuosa existat, et ut totum regnum bene et virtuose vivat. Sed si quilibet
Abbreviated transcription (Latin):
telas ut in suo regno habundent multe ꝑsone
medie ut ne alus ad unniam pauꝑiem deuẽi¬
entib efficiantur reliqui minus diuites ꝙ fi̾
pot̾it. si no pro qͣcũq cã liceat ciuib pr̃uas pos¬
sessiones uend̾e. nec quibrlib indiffent̾ liceat

Expanded text:
telas, ut in regno suo abundent multae personae mediae; ut ne aliis ad nimiam pauperitatem devenientibus efficiantur reliqui nimis divites: quod fieri poterit, si non pro quacunque causa leceat civibus paternas possessiones vendere; nec quibuslibet indifferenter liceat
Abbreviated transcription (Latin):
sciunt subici. qui aut̃ ẜ excessum sunt ĩdi¬
gentes ⁊ pauꝑes: uescit principari. q̃r si
ppꝰ sit solum ex duab ꝑtib constitutus ex
nimis diuitib ⁊ nimis pauꝑib ⁊ pauce auit
nulle sint ibi ꝑsone medie: de difficili reẜua¬
bitur ibi equalitas ⁊ iusticia. s diuites peit᷑
uolunt principari ⁊ alios subpeditare. alii
uo contra nitentes dissensionem facient ⁊
si contingat pauꝑes abstin̾e. qr principari
ñ nou̾nt: male tractabunt diutes ⁊ poten¬
tes. ¶Quarta ma sumt᷑ ut uitetur in¬
idia ⁊ contẽptus. nom pauꝑes ut dr. iiii ͭ ͦ¬

Expanded text:
sciunt subiici. Qui autem secundum excessum sunt indigentes et pauperes, nesciunt principari. Quare si populus sit solum ex duabus partibus constitutus, ex nimis divitibus et nimis pauperibus: et paucae aut nullae sint ibi personae mediae, de difficili servabitur ibi aequalitas et iustitia, sed divites penitus volent principari, et suppeditare alios. Alii vero contra nitentes dissensionem faciunt, et si contingat pauperes obtinere, quia principari non noverunt, male tractabunt divites et potentes. Quarta via sumitur, ut vitetur invidia et contemptus. Nam pauperes ut d
Abbreviated transcription (Latin):
uent. admuncẽ se diligẽt. reẜuab̾e int̾ ipõs
equalitas ⁊ iusticia. non erit int̾ illos con¬
temptus ⁊ inuidia. nõ .n. ħebit unus unde
alium contempnat nec et inuideat: uidẽs
se .q. equalem exist̾e̾: ⁊ ño ẽẽ magnũ excessũ
incer ip̃os. huic aut̃ u̾itas accestat᷑. ꝙ so¬

Expanded text:
vent, adinvicem se diligent, reservabitur inter ipsos aequalitas et iustitia, et non erit inter illos contemptus et invidia: non enim habebit unus unde alium contemnat, nec unde ei invideat videns se ei quasi aequalem existere, et non esse magnum excessum inter ipsos. Huic auctoritati attestatur, quod So
Abbreviated transcription (Latin):
formam uiuendi. ⁊ regulani agibilium
sic se m̃s ad iegem diuinã: naturasẽ ⁊ hãa¬
nam. ut sicut exdedunt alios poͣ ⁊ dignitote.
sic eos suꝑent bonitate ⁊ uͥtute.  qn¬
uerit a̾ phꝰ ẜo possibile est sunt le

Expanded text:
formam vivendi, et regulam agibilium, sic se habere ad legem divinam, naturalem, et humanam: ut sicut excedunt alios potentia et dignitate, sic eos superent bonitate et virtute. Quod quantum possibile est, sunt le
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm actus ext̾ior eoꝙ actus ext̾iores tunc
maxime inducũt nos ad uirtute: si sint bõi
⁊ ad uiciũ si sint mali. cum ꝓcedunt ex ĩt̾i¬
ori appetitu. s si consid̾etur lex hũana ñ ꝙͣ¬
tum ad intentõ leg̾latoris s qͣntũ ad pu

Expanded text:
quam actus exterior, eo quod actus exteriores tunc maxime inducunt nos ad virtutem si sint boni, et ad vitium si sint mali, cum procedant ex interiori appetitu. Sed si consideretur lex humana non quantum ad intentionem legislatoris, s
Abbreviated transcription (Latin):
ul ꝓlubi debent. nõ .n. h̃t rc̃am utent̃o rex
uł quilz alius leg̾lator: nͥ intendat suos ꝯci¬
ues fac̾e qͣm u̾tuosiores pot̾. S cum ad ꝑ¬
fc̃am uͥtutem nullus inducatur nͥ intedt
oĩa pcc̃a uiture. si consid̾e̾tur lex qͣntũ ad in¬

Expanded text:
ri debent non enim habet rectam intentionem rex vel quilibet: alius legislator, nisi intendat suos conscius facere quam vituosiores potest. Sed cum ad perfectam virtutem nullus inducatur nisi intendat omnia peccata vitare: si consideretur lex quantum ad in
Abbreviated transcription (Latin):
restiis. tunc u̾o principatur d̾s ⁊ intllcũs: qñ
quis in regendo alios nõ deuiat a rõne rc̃a ⁊
si loquaniur de lege põitiua: meliꝰ ẽ regi optĩo
rege ꝙͣ optĩa lege. ⁊ maxĩe in ccũb illis ĩ qͥb
calis iex deficit. ⁊ dicit ułr ꝙ ñ ẽ ułr obẜuan
dũ. Scd̾ ħ gͦ concludebat rõ in oppõitũ fc̃ ꝙ
meluis eẽt regi optĩo rege. ꝙͣ lege. eo ꝙ lex ꝑti¬
cularia det̾iare ñ pot̾. Ideo expedit regẽ aut a¬
liũ principante ꝑ rõnem rcãm aut ꝑ legẽ nͣ¬

Expanded text:
estiis. Tunc vero principatur Deus, quando quis in regendo alios non deviat a ratione rectasi loquamur de lege positiva melius est regi optimo rege quam optima lege, et maxime in canbus illis, in quibus alis lexdefidum hoc ergo concludebat ratio in oppositum facta, quod melius est regi rege, quam lege eo quod lex particularia determinare non potest. Ideo expedit regem aut alium principantem per rationem rectam, aut per legem n
Abbreviated transcription (Latin):
gem põituam qr illam sua auͣcte ꝯstituit
Itaq sicut rex nũqͣm rc̃e regit nisi ĩuitat᷑le¬
gi naturali ⁊ agat ut rr̃a rõ dictat: sic lex
gi aut altius principantis. nam iustũ posi¬
ciuũ ⁊ legale ut supra dicebatur ex pͥnꝰ ni
cipantẽ sicut lex nͣlũ est supͣ. ⁊ si dicatur legẽ
aliqͣm põitĩam ẽẽ sͣ principant̾ẽ: ħ ñ ẽ ut po¬
sitĩa ẽ: s ut in ea reẜuatur uͥtus uiris nͣlis.
¶ Cum gͦ q utrũ meluis sit regnũ aut c̃ĩta¬
tẽ regi rege optĩo. aut optĩa lege: si loqͣm᷑ de
lege naturali: p hanc principaliorẽ ẽẽ in re¬
gendo ꝙͣ sit ip̃e rex. eo ꝙ nullus sit rcũs rec:
nisi in qnͣtũ innititur illi legi. pp̃ ꝙ uñ dc̃m¬

Expanded text:
gem positivam, quia illam sua auctoritate constituit. Itaque sicut rex nunquam recte regit, nisi innitatur lege naturali, et agat ut recta ratio dictat: sic lex gis aut alterius principantis. Nam iustum positivum et legale ut supra dicebatur ex principcipantem, sicut lex naturalis est supra. Et si dicatur legem aliquam positivam esse supra principantem, hoc non est ut positiva est, sed ut in ea reservatur virtus iurismelius sit regnum aut civitatem regi optimo rege, aut optima lege. Si loquamur de lege naturali, patet hanc principaliorem esse in regendo, quam sit ipse rex: eo quod nullus sit rectus rex nisi in quantum innititur illi legi. Propterea
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ nunis ꝓpinquis soli: non sunt eligendi
uellantes. qr in eis deficit strenuitas ⁊ aĩo¬
assignatur ꝯ negecio pͦ libro de re milita
sunt soli nuuuo calore siccate. Ampliꝰ qͥdẽ
sapiuint: s modicum hũndant. in sang¬

Expanded text:
us igitur nimis propinquis soli, non sunt eligendi bellantes: quia in eis deficit strenuitas et animoassignatur a Vegetio primo libro De re militarsunt soli, nimio calore siccare; amplius quidem sapiunt, sed modicum abundant in sang
Abbreviated transcription (Latin):
bellat᷑orib. qualr aut̃ talis industria hart¬
⁊ quałr ad feciendũ hostem. ⁊ q̃ adm̃icu¬
lantur ad ista: infra patebit. ¶ Octano
debent bellatores u̾ecundari ⁊ erubesd̾e tur¬
pem fugam. nam ut d̾ .iiͦi. etħ. ap̃ illos st̃
uiri fortissumm ap̃ quos honorantur fortes
Ido int̾ cet̾a q̃ reddunt hominẽ bellicosũ ẽ di¬
lig̾e horari ex ꝑugna. ⁊ erubesc̾e turpem fu¬
gam. ¶ Adu̾tendum auf ꝙ cum dicimus
nõ deb̾e multũ appet̾e corꝑalem iut̾a ⁊ cet̾a aͣ¬
q̃ diffusius ꝯnm̾auimus: intlłigẽd̾ est si
heant iustum bellũ. nam ꝓ defensione iu¬
sticie ⁊ ꝓ cõi bono exponenda ẽ ꝑiculo coͣrlis
uita. non ẽ cauenda effusio sangũis ⁊ cec̾a
alia sunt fienda ꝑ q̃ iusticia ⁊ cõe bonũ defẽ¬
di pot̾. ¶ Ex hiis aut̃ plane pz quales bel¬
latores ⁊ quos iuros pugnatios rex aut
princeps elig̾e debeat. nam illi sunt eligen¬

Expanded text:
bellatoribus. Qualiter autem talis industria habebellatoribus. Qualiter autem talis industria habet qualiter sit feriendum hostem, et quae adminiculantur ad ista, infra patebit. Octavo decet bellatores verecundari, et erubescere turpem fugam. Nam, ut dicitur 3. Ethic. apud illos sunt viri fortissimi, apud quos honorantur fortesra autem quae reddunt hominem bellicorum, est diligere honorari expugna, et erubescere turpem fugam. Advertendum autem quod cum dicimus, n debere multum appretiari corporalem vitam, et  diffusius connumeravimus: intelligendum est, si habeat iustum bellum. Nam pro defensione iustitiae et pro communi bono exponenda est periculo corporalis vita, non est cavenda effusio sanguinis, et caetera alia sunt fienda, per quae iustitia et commune bonum defendi potest. Ex his autem plane patet, quales bellatores, et quos viros pugnativos rex aut principes eligere debeat. Nam illi sunt eligen
Abbreviated transcription (Latin):
to decet ip̃os pp̃ iusticiam ⁊ cõe bonũ. qͣi
ñ app̾ciari corꝑalem uit̾a. nam cũ tota
oꝑatio bellica expoĩta sit mortis ꝑiculis:
nũꝙͣ aliquis est fortis aĩo ⁊ bonũs bella¬
tor. nisi in aliquo sit impauidꝰ cͣc ꝑicula
mortis. Spectat .n. ad forte ⁊ ad honũ bel¬
latorem ut innuit pħ̃s .iii. etħ. nõ cura¬
mori in bello qñ iuste bellans ut ꝓ defen
ste ⁊ audaciter exponit se ꝑiculis mortis.
Dum autẽ quis ultra ꝙͣ debeat diligit
uitam corꝑalem: de facili eligit turpem
fugum. ¶ Sexto bellantes ñ debent.
horre̾ sangunis effusionẽ. nam si quis
cor molle habens muliebris exñs horreat
effunde sanguinem: ño audebit hostib
dinem ⁊ industriam ad ꝓtegendum se ⁊
militaris est uictorm. s cum om̃is bel¬
lica oꝑo contineatur sub militari ut sͣ
cũ maxĩe contingat bellantes uinc̾e si
bñ sciant se ꝓtegere ⁊ alios ferire. Indu¬
stria ꝓtegendi. ⁊ feriendi uaide ẽ expediẽs

Expanded text:
to decet ipsos propter iustitiam et commune bonum quasi non appretiari corporalem vitam. Nam cum tota operario bellica exposita sit periculis mortis, nunquam quis est fortis qnimo et bonus bellator, nisi aliquo modo sit impavidus circa pericula mortis. Spectat enim ad fortem et ad bonum bellatorem, ut innuit Philosphus 3. Ethic. non curamori in bello, quando iuste bellans, ut pro defste et audacter exponit se mortis periculis. Cum autem quis, ultra quam debeat, diligit corporalem vitam, de facili eligit turpem fugam. Sexto pugnantes non debent horrere sanguinis effusionem. Nam si quis cor molle habens, muliebris existens, horreat effundere sanguinem; non audebit hostibusdinem, et industriam ad protegendum se, et militaris, est victoria. Sed cum omnis bellica operatio contineatur sub militari, ut supra cum maxime contingat belantes vincere, si bene sciant se protegere et alios ferire; industria protegendi, et feriendi valde est expediens
Abbreviated transcription (Latin):
¶primo .n. or bellatores hommes posse
suffre magnitudinẽ corpond̾is. ¶ Eo posse
suffre .q. assiduos membroꝵ motus ⁊ la¬
bores magnos. ¶tcio posse tołare ꝑcita¬
tem uictus. ¶ qͣrto nõ curare de incomo¬
ditate iacendi ⁊ standi. ¶quinto respcũ¬
uitam. ¶ Sexto nõ horrers sangͥi effusi¬
onẽ. ¶ Septimo hr̃e aptitudinem ⁊ ĩdu¬
stͥam ad ꝓtegendũ se ⁊ ad feriend̃ alios.

Expanded text:
ativos homines posse sustinere magnitudinem ponderis. Secundo posse sufferre quasi assiduos membrorum motus, et labores magnos. Tertio posse tolerare parcitatem victus. Quarto non curare de incommoditate iacendi et standi. Quinto qvitam. Sexto non horrere sanguinis effusionem. Septimo habere aptitudinem, et industriam ad protegendum se et feri
Abbreviated transcription (Latin):
pedit eis suffr̾e .q. assiduos m̃broꝵ motꝰ.
slam si quis in bello ñ contume se ducat.
ꝑtum est .n. ꝙ homine continue se ducẽ¬
te ⁊ mouente: uix aut nũꝙͣ ad pleñ ałi
scbt̃fugit. nam sic̃ si sigñ se moueret ⁊
nõ staret fixũ. no sic de̾ facili ꝑcutẽtur
ab arcu: Sic ho se circuruoluẽs ñ sig de
facili uuln̾atur ab hoste. cõtinuus gͦ m̃¬
broꝵ motus ẽ nccͣius ad uitand̾ plagas.

Expanded text:
pedit posse sufferre quasi assiduos membrorum motus. Nam si quis in bello non continue se ducat, pertum est enim quod homine continue se ducente et movente, vix aut nunquam ad plenum aliqua subterfugit. Nam sicut si signum se moveret et non staret fixum, non sic de facili percuteretur ab arcu, sic homo se circumvolens, non sic de facili vulneratur ab hoste. Continuus ergo membrorum motus est necessarius ad vitandum plagas.
Abbreviated transcription (Latin):
uiiiͦ. por. opus bellicõsum ⁊ industria mentis
om̃mo requirunt modũ contrariũ. nam ũ
scͥbitur in ẜo de aĩa. Molles carne aptos m̃te
res ad pugnam. ¶ Signa uͦ conformanti¬
a nos ałib bellicosis: sunt magnitudo ex¬
tremitatũ ⁊ latitudo eorꝑes. pectoris. ui¬
demus .n. leones aĩalumm fortissimos ha¬
b̾e magna brachia ⁊̃ latum corpus pectus.
qñ gͥ in homine uidemus ꝙ ẽst nigilãs ocu¬
lis. erectus c̾uice. durus carne. ꝯpactus ñuis
deremus argu̾e ip̃ esse bellicosum ⁊ aptum
ad pugnam Tales gͦ q̃rendi sunt bellatore

Expanded text:
. Polit. opus bellicosum, et industria mentis, omnino requirunt modum contrarium. Nam ut scribitur in 2. de Anima, molles carne aptos mente res ad pugnam. Signa vero conformantia nos animalibus bellicosis, sunt magnitudo extremitatum, et latitudo pectoris. Videmus enim leones animalium fortissimos habere magna brachia, et latum pectus. Quando igitur in hmine videmus, quod sit vigilans oculis, erectus cervice, durus in carne, compactus in nervis debemus arguere ipsum esse bellicorum, et aptum ad pugnam. Tales ergo quaerendi sunt bellatores
Abbreviated transcription (Latin):
te nõ minus ꝑiculosum est bellare cum apͦ
ꝙͣ pugnare cum hoste. ĩo ñ timentes apͦꝵ
ꝑicula: signũ est eos nõ tim̾e hostiũ ꝑicła.
¶ Rsus uenatores c̾uoꝵ ñ sunt repudiẽ¬
di ab actib bellicis eo ꝙ tales assueti sunt
barbitonsores ã ⁊ sutores si consid̾e̾tur ars
ꝓpͥa : ad pugnã sunt inutiles. nam nñꝙͣ
bñ ibrabit clauam aut ensem qui d hr̃e
manũ leuem ⁊ nõ est assuetus retin̾e ĩ ma
am ⁊ tasoru ad clauam. sic ⁊̃ apothecarii
aucupes ⁊ piscatores ñ sunt ekgendi ad hi¬
oꝑa. eo ꝙ nõ h̾eant axt̃e conformẽ oꝑib
bellicosis. ¶ Pot̾ gͦ conting̾e ꝙ in aliqͣ
arte sunt aliqui bellicosi ⁊ audaces. aliqui
t̾io timidi ⁊ pusillanimes. S qnͣtũ ẽ de ge¬
n̾e artis ⁊ ꝓut ars ip̃a reddat hoĩem aptũ

Expanded text:
te non minus periculosum est bellare cum apto, te non minus periculosum est bellare cum apto, quam pugnare cum hoste. Nam non timentes aprorum pericula, signum est eos non timere hostium bella. Rursus venatores cervorum non sunt repudiandi ab actibus bellis: eo quod tales assueti sunt tores. Barbitonsores autem et sutores, si consideretur ars propria, ad pugnam sunt inutiles. Nam nunquam bene vibrant clavam, aut ensem qui debet habere manum levem, et non est assuetus retinere in maam, et rasorii ad clavam? Sic etiam Apothecarii, Aucupes, et Piscatores non sunt eligendi ad ho quod non habeant artem conformem operibus bellicosis. Potest ergo contingere quod in qualibet arte sint aliqui bellicosi et audaces; aliqui vero timidi et pusillanimes. Sed quantum est ex genere artis, et prout ars ipsa reddit hominem aptum
Abbreviated transcription (Latin):
cĩo remiote: nõ slnt penitus utiles opib
bellicis. mag̾ cñ int̾ medias regiones eli¬
gende sunt ad oꝑa bellica remotiores a so¬
le qͣm ꝓpiquiores: ut mag̃ aĩositate ꝑti¬
cipent. ¶uiso ex quib ꝑtib meliores sĩt
bellatores: uid̾e restat ex quib ꝑtib arti¬
ea que requiruntur in hoĩb bellicosis. ut
sciamus quales hoĩes sũt eligendi ad belł.
⁊ ex quib artib sunt assum̃di bellantes.
¶Sciend̃ gͥ ꝙ cum uellantes debeant hre
membra apta ⁊ assueta ad ꝑcutiend̃ ⁊ nõ
tentes ad tolandũ labores: dic̾e possumus ꝙ
fabri. fr̃arii. ⁊ carpeutarii utiles sunt ad
oꝑa bellica. qr ex arte sua hñt brachia ap¬
ta ⁊ assueta ad ꝑcutiendũ Sic ⁊̃ utiles sũt
macellarii. qr non horrent sangũis effu¬
sionem cum assueti sint ad occisionẽ ałiũ
⁊ aid effundd̃ sanguinem. uenatores ⁊̃ apͦr
audacia ꝯt aliquos inuad̾e apros. dunt
gͦ tales cũosi ⁊ stremu ad belland̃. ĩmo for¬

Expanded text:
omnino remotae non sunt penitus utiles actibus bellicis: magis tamen inter medias regiones eligendi sunt ad opera bellica remotiores a sole, quam propinquiores, ut magis animositate participent. Viso ex quibus partibus meliores sunt bellatores: videre restat, ex quibea quae requiruntur in hominibus bellicosis, ut sciamus quales homines sunt eligendi ad bellum, et ex quibus artibus sunt assumendi bellantes. Sciendum ergo quod cum bellantes debeant habere membra apta et assueta ad pecutiendum, non tentes ad tolerandum labores: dicere possumus quod Fabriferrarii, et carpentarii utiles sunt ad opera bellica: quia ex arte sua habent brachia apta et assueta ad percutiendum. Sic etiam utiles sunt Macellarii: quia non horrent sanguinis effusionem, cum assueti sint ad occisionem animalium, et ad effundendum sanguinem. Venatores etiam aprorum audacia contingit aliquos invadere apros. Sunt ergo tales animosi et strenui ad bellandum. Imo for
Abbreviated transcription (Latin):
b̾tas: ẽet eis ncc̃ia abstinentia ⁊ ño gͣ¬
uare si ex ninio cibo: ut laborem pugnã¬
di melius tołare possent. ¶Quarto de¬
cet eos nõ curare de incomoditate iacẽdi
⁊ standi. nam expedit alũ pugnantib

Expanded text:
set eis necessaria abstinentia, et non gravari ex nimio cibo, ut laborem pugnandi melius tolerare possent. Quarto decet eos non curare de incommoditate iacendi et standi. Nam expedit aliquando pugnantibus
Abbreviated transcription (Latin):
anno ultur assuefaciendos ẽẽ ad labores for¬
tes ut ad labores militares ⁊ bellicosos ꝙ
concordat cũ uegetio de remilitari dñte ꝙ
uenes ad labores militares. ĩmo qr q̃ a uiuẽ¬
tute inchoamus numis diligimꝰ ⁊ delc̃amꝰ
in illis. si nult leglator cies uellatores fa¬
d̾e ⁊ redd̾e ip̃os aptos ad pugnand̾: potiꝰ d p̾
uenire tempus: ꝙͣ p̾t̾mitt̾e. nam ut ait uegi¬
tuis. melius eet ut uiuenis ex̾citatus tͥstet̃
etatẽ nundũ aduenisse pugnandi ꝙͣ debeat
bellandi. qr ñ ꝑua nec leuis ars ẽẽ ur hr̃e

Expanded text:
anno ultra assuefaciendos esse ad labores fortes, ut ad labores militares et bellicosos. Quod concordat cum Vegetio dere militari dicente,venes ad militares labores. Imo quia quae a iuventute inchoamus, nimis diligimus et declaramur in illis: si vult legislator cives bellatores facere, et reddere ipsos aptos ad pugnandum, potius debet praevenire tempus quam praetermittere. Nam ut ait Vigetius, melius est ut iuvenis exercitatus causetur aetatem nondum advenisse pugnandi gratia, qubellandi: quia non parva nec levis ars pedite
Abbreviated transcription (Latin):
leges ⁊ mandata principantis admplere
non .n. sic obsequiturciuis princip̾anti aũ
regi sicut martellus fabro. qr in martei¬
io nulla ẽ cognitio. s solũ agitatur a fabͤ
d in cine requirit᷑ prudenͣ aliqua ꝑ ꝙͣ ha¬
beat bonam opĩonẽ de hiis q̃ impantur a
rege. ¶ Diffeit aut̃ hec prudentia a pru¬
locauimus in p̾mã sp̃e. nam aluidẽ qd̾
hõ sciat se reg̾e ut est aliquid in se ⁊ aludẽ
ut subiectus principanti. nam ⁊ si quis soli¬
tariam uitam duc̾et: adhuc oport̾et ip̃ hr̃e
aliqͣlem prudentiam qua sciret ses reg̾e
⁊ gub̾nare. nõ tñ eẽt in ip̃o prudenͣ cuiilis
nec ĩconõica nec regnatua. qr nec ẽẽt c̃i¬
tas nec ꝑs cuutatis. ¶ Quinta spẽs pri¬
dentie dr̾ ẽẽmilitaris. nam regiẽ regͥ ⁊
cuutatis si sit rectum ⁊ ordĩatum: assilat᷑
hiis q̃ uidemꝰ in uno ⁊ eod̃ hoĩe. Sicut gͦ

Expanded text:
leges et mandata principantis. Non enim sic obsequitur civis principanti aut regi, sicut martellus fabro: quia in martello nulla est cognitio, sed solum agitatur a fabro, sed in cive requiritur prudentia aliqua per quam habeat bonam opinionem de iis quae imperantur a rege. Differt autem haec prudentia a prulocavimus in prima specie. Nam aliud est quod sciat se regere ut est aliquid in se, et aliud ut subiectus principanti. Nam et si quis solitariam vitam duceret, adhuc oporteret ipsum habere aliqualem prudentiam qua sciret se regere et gubernare: non tamen esset in ipso prudentia civilis, nec oeconomica, nec regnativa, quia non esset civitas nec pars civitatis. Quinta species prudentiae dicitur esse militaris. Nam regimen regni, et civitatis, si sit rectum et ordinatum, assimilatur iis quae videmus in uno et eodem homine. Sicut
Abbreviated transcription (Latin):
pugnandi nec̃itas nͥ iuta ꝑiculis mortis ex¬
ponitur. ut gͦ bellatores heant spaciũ uite¬
tur ab ip̃a pubertate assuescendi ad oꝑa plłi
tores strenuos d assum̾e. ¶uiso in qua
etate assuescendi sunt qui debẽt effici bella¬
tores ad actiones bellicosas: ind̾e testat ex
quib signis cognosci ħ̾eant hõies blli̾co¬
si ¶ Sciend̾ gͦ iuros audaces ⁊ cordatos
utiliores ẽẽ ad uellum: ꝙͣ tindos. ¶Res
hoĩes fortes ⁊ duros corꝑe. qr qui pocentio¬
res sunt iirib: mag̾ sunt eligendi ad bel¬

Expanded text:
pugnandi, ubi vita periculis mortis exponitur. Ut ergo bellatores habeant spatium um; ad ipsa pubertate assuescendi sunt ad opertores strenuos debet assumere. Viso in qua aetate assuescendi sunt qui debent effici bellatores ad actiones bellicas: videre restat, ex quibus signis cognosci habeant homines bellicosi. Sciendum igitur viros audaces et cordatos utiliores esse ad bellum, quam timidos. Rursus, homines fortes et duros corpore, quia potentiores sunt virib
Abbreviated transcription (Latin):
est p̾rfamuas ⁊ ut hẽat bona dispensa
re domestica. ¶ Inc̾cio ulo eruditur rex
aut princeps. ut est caput regni aut prĩ¬
cipatus. ⁊ ut h̃t f̾re leges ⁊ gubernare ci¬
ues. omnes aut̃ hastres prudentias dec h̃e

Expanded text:
est paterfamilias, et ut habet dispensare bona domestica. In tertio vero eruditur rex aut princeps ut est caput regni aut principatus, et ut habet ferre leges et gubernare cives. Omnes autem tres prudentias decet habere
Abbreviated transcription (Latin):
timẽt sanguinis amissionem. ñõ gͦ pr
inꝑtib ninis septemtrionalib ⁊ nimis
a sole remotis: non sunt eligedi bellates.
qr ⁊ si illis ẽ sangĩs copia ut uuln̾a ñ ti¬
tũ: sunt .q. furibundi ⁊ imprudentes. id̾o
nõ oĩo sunt utiles oꝑib bellicis qr consi¬
lisi ⁊ prudentia in dimicatione nõ ẽ modi¬
ciim utilis. Exꝑm̃ĩto .ni. iudemꝰ ⁊ plane ħ¬

Expanded text:
timent sanguinis amissionem. non ergo suin partibus nimis septentrionalibus, et nimis a sole remotis, non sunt eligendi bellantes: quia et si illis est sanguinis copia, ut vulnera ntum, sunt quasi furibondi et imprudentes. Ideo non omnino sunt utiles, operibus bellicis, quia consilium et prudentia in dimicando non est modicum utilis. Experimento enim videmus, et plane
Abbreviated transcription (Latin):
ribuib: sic ad milites principali spectat
bñ se hr̃e in ope bellico. ⁊ ꝑ actiones uel¬
licas oppͥm̾e impedimenta hostiũ ex m̃
seditiones ciuiũ ⁊ om̃s oppssiones eor
q̃ sunt in regno. ꝑ quas turbari pot̃ tnͣ
tenda sunt bella ⁊ qualr cunte remom̾ p
ad principant̾e.  Ex hoc gͦ pat̾e pot̾ qͣłt

Expanded text:
rribilibus sic etiam ad miles principaliter spectat bene se habere in opere bellico, et per actiones bellicas opprimere impedimenta hostium: ex coseditiones civium et omnes oppressiones eorum qui sunt in regno, per quas turbari potest trtenda sint bella, et qualiter caute removeri ad
Abbreviated transcription (Latin):
in sciis aliis nisi conftet ip̃m eẽ doctũ ĩ
arte itla sic nullus assumendus ẽ ad
dignitatẽ militarem: nsi constet ip̃
diug̾e bonum regna ⁊ cõe. ⁊ nsi spes ha¬
ditiones ciuium pugnare pro iusticia.
lic bellarẽ contingat homines pedites
uł ⁊̃ eq̃stres nõ existentes milites: de¬
bent tñ milites ẽe magr̃i uelloꝵ ⁊ ordi

Expanded text:
is scientiis, nisi constet ipsum esse doctum in arte illa: sic nullus assumendus est ad dignitatem militarem, nisi constet ipsum diligere bonum regni et commune, et nisi haditiones civium, pugnare pro iustitia elicet bellare contingat homines pedites, vel etiam equestres non existentes milites: debent tamen milites esse magistri bellorum, et ordin
Abbreviated transcription (Latin):
ciunt ⁊ aĩo sitate suꝑhñdant. qrͣ si cam
aĩositas qͣmͣ industria ncc̃ia ẽ in blłis: ex
neut̾s ꝑtib eligendi sunt bellatores. s
ex regione media nec sic oĩo a sole remo¬
ta nec oĩo soli ꝓpiiqua. eligendi sũt gͥ¬
bellantes. ut tam prudentia qͣm aĩosita¬
te ꝑticipent. ¶ Adu̾tend̾ tñ ccͣ talia do¬
cumrenta accipienda ẽẽ ut in płib. nã
in om̃ib ꝑtib sunt aliqͥ industres ⁊ a¬
liqͥ nĩosi. ut płi̾m tñ ꝓpinqui aĩo sitate¬

Expanded text:
re si tam animositas quam industria necessaria est in bellis, ex neutris partibus eligendi sunt bellatores; sed ex regione media, nec omnino a sole remota, nec omnino soli propinqua eligendi sunt bellantes, ut tam prudentia quam animositate participent. Advertendum tamen circa talia, documenta accipienda esse ut in pluribus. Nam in omnibus partibus sunt aliqui industres, et aliqui animosi: ut p
Abbreviated transcription (Latin):
est aliud a tono alicꝰ singłaris ꝑsone: sic to¬
nũ tocius ciuitatis ⁊ regmi: est aliud a bo¬
no dõestico. prudenͣ gͦ regnatĩa ⁊ legum
positĩa .i. prudenͣ q̃ requiritur in rege ⁊ pͥn¬
cipante cuiꝰ est leges scre ⁊ reg̾e regnũ ⁊
ciuitute. ¶ Eit aua prudeñ p̃cõnõica q̃ re¬
quiritur ⁊̃ in prefamilias cu̾ius ẽ gub̾nare

Expanded text:
est aliud a bono alicuius singularis personae, sic bonum civitatis et regni est alid a bono domestico. Prudentia ergo regnativa et legum positiva, idest prudentia quae requiritur in rege et principante, cuius est leges ferre, et regere regnum et civitatem, est alia a prudentia oeconomica quae requiritur in patref
Abbreviated transcription (Latin):
qui phi de regimine cuntatis ⁊ re¬
gni. ⁊ det̾iatum est quałr regenda sit ci¬
tas atq regnũ tp̃r pacis: Reliquũ ẽ tracta¬
militari plus confert ad oꝑtinendã uicto¬
nam: ꝙͣ faciat multitudo uł ⁊̃ fortitudo
bellantiũ. Opus aus̃ bellicũ ut ꝑcitebit si

Expanded text:
losophi de regimine civitatis regni, et determinandum est qualiter sit civitas atque regnum tempore pacis. Reliquum est tractamilitari, plus confert ad obtinendam victoriam, quam faciat multitudo vel fortitudo bellantium. Opus autem bellicum ut patebit i
Abbreviated transcription (Latin):
modulantia nocũ. qr .n. illo tp̃e pu̾i deficiũt a
rõis usu: ꝑ fc̃e scire n̾o possurit. ne tñ cũ incipi¬
uut hr̃e ratõis usũ. oĩo sintindispõiti ad sciẽ¬
tiã: assuescendi sunt ad illos artes de quib

Expanded text:
pueri deficiunt a rationis usu, perfecte scire non possunt. Ne tamen cum incipiunt habere rationis usum, omnino sint indispositi ad scientiam, assuescendi sunt ad alias artes, de quib
Abbreviated transcription (Latin):
ne ꝑ ꝙͣ instru᷑. nam alia ałia sufficient̾ ĩcli¬
nant᷑ ad oꝑa sibi debita ex infaĩctu neͤ absq ĩ¬
structõe aliap̾cedente. ut aranea ex instinctu ne
debite telã face̾t. si nũꝙͣ iudiss araueas alics
ctu nͦe instruitur quałr se debeat hr̃e in ꝑtu ⁊̃ si

Expanded text:
per quam instruimur. Nam alia animalia sufficienter inclinantur ad opera sibi debita ex instinctu naturae absque introductione aliqua praecedente: ut aranea ex instinctu naturae debitam telam faceret, si nunquam vidisset araneas alias ctu naturae instruitur, qualiter se debeat habere in partu; si
Abbreviated transcription (Latin):
plici uia uenaiͣ possimius ipm ẽẽ cõitatiuũ.
⁊ sociale. ¶ prima sin᷑ ex uictu quo h̾o indig
ta ex disciplinã ⁊ ẜmone ꝑ que instriitur.¬
¶ Sic .n. ymaginari debemus. ꝙ natura nͦ
facit frustra. Ei gͦ ꝙ naturałr sit nͣlia sũt ea

Expanded text:
uplici via venari possumus, ipsum esse communicativum et sociale. Prima via sumitur ex victu, quo homo indiget. ta ex disciplina et sermone, per quae instivitur. Sic enim imaginari debemus, quod natura nihil facit frustra. ei ergo, quod naturaliter sit, na
Abbreviated transcription (Latin):
alioꝵ: md̾ẽs  ꝙ de facili ꝑu̾tant᷑. ĩmo decet eos
eẽ fimnos ⁊ stabiles. ¶ Tertio indecẽs ⁊ eos ẽẽ¬
ee
ninus cditĩos ñ cũ multos h̾eant adulatores ⁊ płim
suit i eoꝵ tuorib susurcantes. cũ magnadiligenͣ co¬
gitare debent qui sunt qui loctint᷑ utrum sapientes

Expanded text:
iens est quod de facili pervertantur, immo decet eos esse firmos et stabiles. Tertio indecens est ese mis creditivos. Nam cum multos habeant adulatores, et plurimi sint in eorum auribus susurrantes, cum maxima diligentia cogitare debent, qui sunt qui loquuntur, utrum sint sapientes
Abbreviated transcription (Latin):
sas ⁊ mod̾atas. ¶ Ex ħ a̾ apꝑere pot̾ qũo senes
sunt illib̾ales. Namcum ꝑ illib̾alitatẽ ꝯtingat
peccure duppłs: ¶ primo siultta ꝙͣ rõ dictet: te
sit aĩe actõ in qua nõ utatur aliquo m̃o orga¬
no coͣrli. sicut in oꝑe artificiali. uariato orga
gidato: aĩa ꝑ appetitũ inclinatur ut seqͣt᷑ mod̃
frigidi.⁊ qr frigidum restͥngitur ⁊ ꝯdensat᷑
⁊ remutitur inseip̃o: iõ senes rõne frigidi¬

Expanded text:
o senes sunt illiberales. Nam cum per illiberalitatem contingit peccare dupliciter. Primo, si ultra quam ratio dictet, tensit actio animae, in qua non utatur aliquo modo organo corporeo: sicut in opere artificiali, variato organgidato, anima per appetitum inclinatur ut sequatur modum frigidi. Et quia frigidum restringitur, et condensatur, et remittitur in seipso, ideo senes ratione frigidi
Abbreviated transcription (Latin):
ciẽs alus ałib: hõi tñ ñ est sufficiẽs cibus:
nͥ p̃paretur ⁊ depuretur. ido mollitur. depiunt᷑.
fit in de panis. ⁊ coquitur: ut sit hoĩm ꝯgru¬
us cibr. ⁊ qr ad ħ omĩa una sola ꝑsõa ñ bene
sufficit: ĩo ut hõ rõne uictus sufficiat s̃ in ui¬
ta: indig societate. ut unusquisq suppleat

Expanded text:
ibus aliis: homini autem non est sufficiens cibus, nisi praeparetur et depuretur. ideo molitur, et depuratum sit inde panis, et coquitur, ut sit hominum congruus cibus. Et quia ad haec omnia una sola persona non bene sufficit, ideo ut homo ratione victus sufficiat sibi in vita, indiget societate, ut unusquisque suppleat
Abbreviated transcription (Latin):
d̾ites. põ scrib̾r .iͦi. rech̾. ꝙ si potũtes miuriantur ñ
ĩiuriantur in ꝑius. s in magnis. potñtes .n. ⁊ exi¬
stũtes ĩ pͥncipatu qr sũt in loco magno hore digͦ¬
ũ tñdunt nͥ in magna ⁊ ardua.Iõ si ꝯtingat eos
aliis iniuiriari: ñ iniuriabunt᷑ in magnas s in¬
ꝑuis. s in magnis. ñ .n. curab̃t fac̾e̾ magnam
offensam ꝑuam. s uł in nullo dãpnificabñt

Expanded text:
ites. Ideo scribitur 2. rhetor. si potentes iniuriantur, non iniuriantur in parvis, sed in magnis. Potentes enim existentes in principatu, quia sunt in loco magno honore dign tendunt nisi in magna et in ardua. Ideo si contingat eos aliis iniuriari, non iniuriabuntur in parvis, sed in magnis. Non enim curabunt facere parvam offensam, sed vel in nullo
Abbreviated transcription (Latin):
clinantur. ⁊ magnã ꝓuitate hñt᷑ ut seqͣnͣt᷑ ta¬
les mores p̾dc̃os. Iuuenes gͦ uł senes ñ indig¬
nentur si aliquos malos mores de ip̃is narra
ordinẽ ronis. ¶ Sic ⁊̃ nec nobłe̾s ⁊ d̾ites ĩdig¬
naiͣ debent. simp̃or aliquos malos mores nͣr¬

Expanded text:
clinantur, et magnam pronitatem habent, ut sequantur praedictos mores. Iuvenes ergo et senes non indignentur, si aliquos malos mores de ipsis narravordinem rationis. Si etiam nec nobiles, vel divites indignari debent, si
Abbreviated transcription (Latin):
duci:oz eos ẽẽ fortes ⁊ magͣnimos. ¶Qr¬
to decestabile ⁊ eos ẽẽ illib̾ales. nã sͣ cum de
cres sũptus. s ⁊̃ eos congruit ẽẽ magͥticos
magͥfica faciendo. ¶Ento oz eos ec̃ bo¬
ne spei. qr si in om̃ib se c̾d̾e̾nt defic̾e: nichil
attẽptarẽt ⁊ ꝑiclitaretur regnũ. ¶Sexto
ñ decet eos ẽẽ inũecundos eo mõ ꝙ senes ex¬
istũt. ut nõcurẽt de hõris statu. ⁊ ꝙ mag̾

Expanded text:
 eos esse fortes et magnanimos. Quarto detestabile est ipsos esse illiberales. Nam supra cum de cres sumptus: sed etiam congruit eos esse magnificos, magnifica faciendo. Quinto oportet eos esse bonae spei: quia in omnibus se crederent deficere, nihil attentarent, et periclitaretur regnum. Sexto non decet eos esse inverecundos eo modo quo senes existunt. ut quod non curent de honoris statu, et quod magis
Abbreviated transcription (Latin):
ãnis: eẽ ñ pot̾ qͥn in multis peccau̾nt. iõ st̃ ma¬
le suspicõsi ⁊ oĩa in det̾ius estumãt. ¶ Tertõ senes
sunt pusillamimes ⁊ timidi. pusillanimes .n. sũt
⁊ defecunt. sic̃ gͦ deficũt in eis hũores ⁊ iuita:
exñs in aliã passione: nͣłr passionat᷑ passiõe illa.
Cum gͦ tumdi etficiantur frigidi. quicũ ẽ iͣr fͥ
tumdos qr deficit in eis nͣlis calor. ⁊ hrĩt m̃bra nur¬

Expanded text:
annis, esse npn potest quin in multis peccaverint. Ideo sunt male suspitiosi, et omnia in deterius aestimant. Tertio senes sunt pusillanimes, et tumidi. Pusillanimes enim sunt, et defecerunt. Sicut ergo deficiunt in eis humores, et vitam: ens in aliqua passione, naturaliter passionatur passione illa. Cum ergo timidi efficiantur frigidi, quicunque est natuuia deficit in eis naturalis calor, et habent membra natur
Abbreviated transcription (Latin):
moͣ p̾n̾toꝵ ⁊ senes multũ uixunt inp̾t̾ito ⁊ par
c̃dũt seuiu̾e in futo: senes in sꝑando deficiũt ⁊¬
modica se cogitãt fcũros. ñ .n. uiuĩt nec delc̃an¬
senes adĩuicẽ ꝯg̾gantur: sꝑ recitãt res gestas
qͣs fecu̾nt. ñ a̾ delc̃ant᷑ in recitando res fiendas qͣs
sunt fcuri. eo ꝙ uideãt se multa fecisse ⁊ cogitãt
se panca fcũros. sũt gͦ difficilis spei. qr in sꝑan¬
do deficiũt ⁊ pauca se fac̾e sꝑant. ¶Sexto
senes sunt inu̾ecundi ⁊ merubescit̃i. nam senes
qr illib̾ales sũt mag̃ curãt de utili ꝙͣ de honesto.
mag̾ .n. studẽt ad utilitatẽ ꝙͣ ad ea q̃ requirit

Expanded text:
m, et senes multum vixerunt in praeterito, et parum credunt se vivere in futuro: senes in sperando deficiunt, et modica se cogitant facturos. non enim vivunt, nec delectansenes adinvicem congregantur, semper recitant res gestas, quas fecerunt. non autem delectantur in recitando res fiendas, quas sunt facturi, eo quod videant se multa fecisse, et cogitent se pauca facturos. Sunt ergo difficilis spei, quia in sperando deficiunt, et pauca se facere sperant. Sexto senex sunt inverecundi, et inerubescitivi. Nam senes quia illiberales sunt, magis curant de utili quam de honesto. Magis enim student ad utilitatem, quam ad ea quae requirit
Abbreviated transcription (Latin):
mͦ ꝑtinacit̾ asfunit. namqr sũt inexꝑti igͦrant se¬
ip̃os. ⁊ oĩa scire ꝑutant. idõ de om̃ib rñdent ⁊ uo¬
lunt ind̾i omĩa scire. ⁊ oĩa affirmant ut oĩa scire
uideant᷑. ⁊ qi affirmant q̃ ĩgnorãt de facili m̃ti¬
untur. postꝙͣ. a̾ m̃titi fu̾unt appetentes głam
sunt ꝑtinaces inm̃dacio. Cogitãt .n. se eẽ ingłos¬

Expanded text:
ignorat seipsos, et omnia scire putant. Ideo de omnibus respondent, et volunt videri omnia scire, et omnia affirmant ut omnia scire videantur. Et quia affirmant quae ignorant; de facili mentiuntur. Postquam autem mentiri fuerunt, appetentes gloriam, sunt pertinaces in mendatio cogitant enim se esse inglo
Abbreviated transcription (Latin):
pu̾i sua unoceũ alios m̃surant. sicut .n. ip̃i
sunt ĩnocentes: sic c̃dunt alios innocẽtes esse.
batur ex ħ̃ maxĩe consurgit mĩa. si c̾damus ali¬
os indigne pati q̃r siuiuenes sua innocenͣ aͦs
m̃surant. ⁊ c̾dunt alios indigne pati: de facili
mor ingłificatõis. Cum gͦ uiuenes qr ꝑ cali¬
di uimis affc̃ent excellere: tuẽt inglorifica

Expanded text:
pueri sua innocentia alios mensurant. Sicut enim ipsi sunt innocentes, sic credunt alios innocentes esse. a maxime consurgit, si credamus alios indigne pari. Quare si iuvenes sua innocentia alios mensurant, et credunt alios indigne pari, de facili mor inglorificationis. Cum ergo iuvenes, qui percalidi nimis affectent excellere, timent inglorif