comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
multaq scõrum corpora exeuntia desepulchris.
uenerunt in scãm ciuitatẽ & apparuert̃ multis.
Scam̃ ciuitatẽ ierosolimã debemꝰ acciꝑe: ad dis¬
tinctionẽ om̃iũ ciuitatũ. quetunc idolis serui¬
ebant. Inhac enĩ sola fuerat templũ. et unius
dei cultus. et uera religio. Et ñ om̃ib apparu¬
erunt. s multis. qui resurgentẽ dnm̃ suscepett̃.
Deiniuxta anagogen dicendũ. qd̾ inclamante iħu
et emittente. spm̃. uelũ templi scissũ sit induas
partes. a sũ mo usq deorsũ lomia legis sunt reuela¬
ta mẏst̾ia : ut que prius recondita tenebant᷑. uni¬
uersis gentib proderent᷑. Induas aut̃ partes.
inuetus et nouũ testam̃tũ. Et a sũmo usq deor¬
sũ. abinitio mundi qñ homo conditus ẽ & reli¬
qua que facta inmedio sacra narrat hẏstoria:
usq ad consũmationẽ mundi. Et querendũ qd̵
uelũ templi scissũ sit: exterius aut int̾ius. Michi

Expanded text:
multaque sanctorum corpora exeuntia de sepulchris multaque sanctorum corpora exeuntia de sepulchris uenerunt in sanctam ciuitatem et apparuerunt multis. sanctam ciuitatem Hierosolymam debemus accipere ad distinctionem omnium ciuitatum, quae tunc idolis seruiebant; in hac enim sola fuit templum et unius dei cultus et uera religio. et non omnibus apparuerunt, sed multis, qui resurgentem dominum susceperunt. Dein iuxta άναγωγήν dicendum, quod mclamante lesu et emittente spiritum suum uelum templi scissum sit in duas partes a summo usque deorsum et omnia legis reuelata mysteria, ut, quae prius recondita tenebantur, uniuersis gentibus proderentur. in duas autem partes, in uetus et nouum instrumentum, et a summo usque deorsum, ab initio mundi, quando homo conditus est et reliqua, quae facta in medio sacra narrat historia, usque ad consummationem mundi. et quaerendum, quod uelum templi scissum sit, exterius an interius; mihique
Abbreviated transcription (Latin):
resurrectionẽ euis. uenerunt inscãm ciuitatẽ. & ap¬
paruert̃ multis. Solutio
Ix hoc loco inhisd̃e cõmentariis disseruimus.
Primũq dicendũ. qd̾ diuine potentie indi¬
tiũ sit. ponere animã quando uoluerit: et rur¬
sũ acciꝑe eam. Deniq centurio uidens eũ dixisse
ad patrẽ. inmanꝰ tuas cõmendo spm̃ meũ. et statumm
sponte spm̃ dimisisse. cõmotus signi magnitudine
ait: uere di filiꝰ erat iste. Neiũ quoq templiscissũ
est induas partes: ut cõpleretur illud. qd̾ refert
iosephus. p̃sides templi dixisse uirtutes. transeamꝰ
ex his sedib. Ineuãgłio aut̃ qd̾ hebraicis litt̾is scͥp¬
tũ est. legimꝰ ñ uelũ tẽpli scissũ. s suꝑliminare tẽ¬
pli mire magnitudinis corruisse. Terra in qͥt mo¬
ta ẽ: pendentẽ suũ dñm ferre ñ sustinens. Et pe¬
tre scisse st̃. ut indicarent duritiã iudeorũ qͥ pre¬
sentẽ dĩ filiũ intelligere noluerunt. & monti¬
menta a ꝑta st̃. in signũ future resurrectionis:

Expanded text:
rectionem eius uener unt in sanctam ciuitatem et apparuerunt multis. — Et\' de hoc loco in isdem commentariis disseruimus. primumque dicendum, quod diuinae potentiae indicium sit ponere animam, quando uoluerit, et rursum accipere eam. denique centurio uidens eum dixisse ad patrem: in manus tuas commendo spiritum meum et statim sponte spiritum dimisisse commotus signi magnitudine ait: uere dei filius erat iste. uelum quoque templi scissum est in duas partes, ut conpleretur id, quod refert Iosephus praesides templi dixisse uirtex his sedibus. In Evangelio autem quod Hebraicis litteris scriptum est, legimus, non velum Templi scissum; sed superliminare Templi mirae magnitudinis corruisse. Terra, inquit, mota est, pendentem Dominum suum ferre non sustinens; et petrae scissae sunt, ut indicarent duritiam Judaeorum, qui praesentem dei filium intellegere noluerunt — et monumenta aperta sunt — in signum futurae resurrectionis —
Abbreviated transcription (Latin):
mͦ marcus statim in principio uoluminis sut po¬
suit sicut scriptũ est in ysaia propłia. eace muto
angłm meumꝰ qd̾ ñ scribitur in ysaia ut diximus.
s inmalaciia nouissimo auodecim propharumᷤ
Souiat hanc questiunculã imꝑita presũptio: et ego
erroris ueniam deprecabor. Iac̃ marcus indũcit ad
phatiscos saluatorẽ ioquentẽ. Nũ quã legisis qͥd feci̾t¬

Expanded text:
luminis sui posuit, « sicut scriptum est in Isaia Propheta: Ecce ego mitto Angelum meum » , quod non scribitur in Isaia, ut diximus: sed in Malachia novissimo duodecim Prophetarum? Solvat hanc quaestiunculam imperita praesumptio: et ego erroris veniam deprecabor Idem Marcus inducit ad Pharisaeos Salvatorem loquentem: « Nunquam legistis quid fec
Abbreviated transcription (Latin):
Nec reprehendo inquolibet xp̃iano sermonis im¬
pitiam. Atq utinam socraticũ illud haberemus :
tas. s sc̃a simplicitas. Qui insermone imitari se dicit
quendi simplicitate excusabit᷑ sc̃imonie magni¬
tudo: &e sillogismos aristotius contortaq criippi¬
acumina resuscitans mortuos confutabit. Ceterum
ridiculũ. siquis enobis manens inter cresi opes&
laroanapaili deutias. desoia rusticitate se iactet. qͣsi
om̃s iatrones. &e diuersorũ criminũ rei diserti sint:
et eruentos gladios pmlosophorũ uoluminb et
ñ arborũ truncis occulant. Excessi mensurã epłe :
h ñ excessi doloris modũ. Nam qui fal satius uocor
ce inter muliercuiarũ radios et textrina dilamoꝵ
contentus sũ erimen abnucre. ñ referre. Unde ar¬
bitrio tuo cuncta ꝑmitto. ut legas ipsamepłam

Expanded text:
Nec reprehendo in quolibet Christiano sermonis imNec reprehendo in quolibet Christiano sermonis imperitiam: atque utinam Socraticum illud haberemus: tas, sed sancta simplicitas. Qui in sermone imitari 318 se dicit quendi simplicitatem excusabat sanctimoniae magnitudo; et syllogismos Aristotelis, contortaque Cacumina resurgens mortuus confutabat. ceterum ridiculum, si quis e nobis inter Croesi opes et Sardanapalli delicias de sola rusticitąte se iactet, quasi omnes latrones et diuersorum criminum\' rei diserti sint et cruentos gladios philosophorum uoluminibus ac non arborum truncis occulant. Excessi mensuram epistulae, sed non excessi doloris modum. nam qui falsarius uocor et inter muliercularum radios et textrina dilanior, contentus sum crimen abluere, non referre. unde arbitrio tuo cuncta permitto, ut legas ipsam ep
Abbreviated transcription (Latin):
quoꝵ alterũ tumorẽ. altetũ arbitriũ sonat. totũq
qd̃ sequitur. clericatus honore ñ abiiti insuꝑbia. tuũ
est. Quid ais õ c olumen litteratũ. et nr̃orũ tempoꝵ
atistarene᷑. Qui ac umiuersis scriptorib sententum
fetas: Ergo stustta canto cempore studiumus. de sepe
manũ setule subdiximus. Egredientes ae portu. statĩ
impegimus. Igitur quia &e errasse humanũ ẽ. et consi¬
teri errorẽ prudentis: tu quicũq reprehensor es. tu me
obsecro emenda preceptor: & uerbũ cruerbo erpͥme.
debueras inquit dicerez o portebat nos dilecte. ñ esti¬
matione elericorũ ferri. Hec est plautina eloquen¬
tiã hic lepos atticus: & musarũ ut dicunt eioquio
cõ parandus. Completur inme. tritũ uulgi sermo¬
ne prouerbium. Oicum ꝑdit &e impensas: qui bo¬
ues mittit ad ceroma. Hec ñ est ulius cuiꝑa. cuiꝰ
subpsona alius agit tͣgediã s rufini ⁊ melaniĩ magistioꝵ
eiꝰ qͥ ulũ magna mercede. nichi scire docuetunt.

Expanded text:
um alterum tumorem, alterum arbitrium sonat. Totumque quod sequitur, « clericatus honore non abuti in superbiam, tuum est. Quid ais al. agis . o columen litterarum, et nostrorum temporum Aristarche, qui de universis scriptoribus sententiam feras? Ergo frustra tanto tempore studuimus; et a saepe manum ferulae subduximus » . Egredientes de portu, statim impegimus. Igitur quia et errasse humanum est; et confiteri errorem, prudentis: tu quicumque reprehensor es, tu me obsecro emenda praeceptor, et verbum de verbo exprime. Debueras, inquit, dicere: « Oportebat nos, dilecte, non aestimatione Clericorum ferri. » Haec est Plautina eloquentia, hic lepos Atticus, et Musarum, ut dicunt, eloquio comparandus. Completur in me tritum vulgi sermone proverbium: Oleum perdit et impensas, qui bovem mittit ad ceroma. Haec non est illius culpa, cujus sub persona alius agit Tragoediam; sed Ruffini et Melanii magistrorum ejus, qui illum magna mercede nihil scire docuerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
est: Porro quanta cimiserint. uel asterisci ut diximꝰ
testes sunt. uel nr̃a interpretatio. si adiligenti iecto¬
re translationi uet̾i conferatur: et tamen uire. bx.
cditio obtinuit ineccłiis. uel quia prima ẽ. et ante¬
xp̃i fertur aduentũ: uel quia ab apłis. inquib tam̃
abhebieo ñ discrepat. usurpata. Aquila aut̃ proseu¬
tus. et conten tiosus interpres. quia ñ solũ uerba s¬
ad echi mologias quoq uerborũ transferre conatus
est: iure proicitut a nobis. Quis enĩ prosrumento.
uino. et oleo possit. uel legere. uel intelligere. xey¬

Expanded text:
est. porro, quanta dimiserint, uel asterisci, ut dixi, est. porro, quanta dimiserint, uel asterisci, ut dixi, testes sunt uel nostra interpretatio, si a diligenti re Translationi veteri conferatur: et tamen jure Septuaginta Editio obtinuit in EccChristi fertur aduentum uel quia ab apostolis, in quibus tamen ab Hebraico non discrepat, usurpata. Aquila autem, proselytus et contentiosus interpres, qui non solum uerba, sed etymologias uerborum transferre conatus est, iure proicitur a nobis. quis enim pro frumento et uino et oleo possit uel legpre uel intellegere
Abbreviated transcription (Latin):
me acreliquisti. Reddant rationẽ cur septuaginta
transiatores inter posuerunt respice me. Ita enm
uerterunt. Ds̃ ds mĩs respice me: quare me acreli¬
quisti. Respondebunt utiq nichi in sensu dãni esse
duo uerba sunt addita sunt. Audiant & ame non
ꝑiclitari eccłiarum statũ. siceleritate dictantiᷤ aliꝙͣ
uerba dimiserim. Longũ est nunc euoluere quã
ta.lxx. de suo addiderint. quanta dimiserint: que
ineremplarib eccłie. obelis astericisq distincta ft̃.
Iuud enim qd legimus in ysaia. beatus qui habet
semen insyon. & domesticos in. icrłm. solent hebrei
deridere. cũ audierint: nec non et in amos. post dis¬
trictionẽ luxurie. stantia putauerunt hec. & ñ
fugientia. Reuera sensus rethoricus: et declama¬
tio tuluiana. S quid faciemus ad authenticos u¬
bros. inquib hec ñ fuerunt in scripta. et cetera his
similia. que si proferre nitam᷑. infi. iitis libris opus

Expanded text:
me dereliquisti? reddant rationem, cur septuaginta me dereliquisti? reddant rationem, cur septuaginta translatores interposuerint: \'respice me\'. ita enim uerterunt: deus, deus meus, respice me, quare me dereliquisti? respondebunt utique nihil in sensu damni esse, si duo uerba sunt addita. audiant et a me non periclitari ecclesiarum statum, si celeritate dictantis aliqua uerba dimiserim. Longum est nunc euoluere, quanta Septuaginta de suo addiderint, quanta dimiserint, quae in exemplaribus ecclesiae obelis asteriscisque distincta sunt. illud enim, quod legimus in Isaia: beatus, qui habet semen in Sion et domesticos in Hierusalem, solent Hebraei ridere, cum audierint, nec non et in Amos post descriptionem luxuriae: stantia putauerunt haec et non fugientia. re uera sensus rhetoricus et declamatio Tulliana; sed quid faciemus ad authenticos libros, in quibus haec non feruntur adscripta et cetera his similia? quae si proferre nitamur, infinitis libris opus
Abbreviated transcription (Latin):
plicẽ. & agrũ circa eam: sepelieritq inea sarã uxo¬
rem suã. Atq in eodẽ libro. postea legimus. reuer¬
tentẽ de mesopotamia iacob cũ urorib. et fuiis sius.
posuisse tabernaculũ ante salẽ urbem sichimorum.
que est interra chanaan. &e habitasse ibi. et emisse
partt̃ agri in quo habebat tentoria. abemor patre
sichem centũ annis: et statuisse ibi aitare. & inuocas¬
se am isrł. Abraham ñ emit specũ abemor patre sichẽ.
s abͦphron fuio saat: nec sepuitus est insichẽ. s in he¬
bron. q̃ corrupte dr̃ arboch. Duodecĩ aũt patͥarche
ñ st̃ sepulti ĩ arboch s ĩ sichẽ. qͥ ager ñ ẽ emptꝰ ab abra¬
hã. s aiacob. Differo solutionẽ istiꝰ q̃stiũłe. ut obtrecta¬
toreᷤ mi q̃rat̃ ⁊ ĩtelligat ñ u̾ba inscͥpturĩ ꝯsid̾anda. sed
sensum. Uicesimi primi psalmi. iuxta hebttos id ip¬
masabthani: qd interpretatur as ms̃. ds m̃s quare

Expanded text:
plicem et agrum circa eam sepelieritque in ea Sarram, uxoplicem et agrum circa eam sepelieritque in ea Sarram, uxorem suam. atque in eodem libro postea legimus reuertentem de Mesopotamia Iacob cum uxoribus et filiis suis posuisse tabernaculum ante Salem, urbem Sicimorum, quae est in terra Chanaan, et habitasse ibi et emisse partem agri, in quo habebat tentoria, ab Emmor, patre Sychem, centum agnis et statuisse ibi altare et inuocasse deum Israhel. Abraham non emit specum ab Emmor, patre Sychem, sed ab Efron, filio Saar; nec sepultus est in Sychem, sed. in Chebron, quae corrupnon sunt sepulti in Arboc, sed in Sychem, qui ager non est emptus ab Abraham, sed a Iacob. differo solutionem et istius quaestiunculae, ut obtrectatores mei quaerant et intellegant non uerba in scripturis consideranda, sed sensum. uicesimi primi psalmi iuxta Hebraeos id ipma zabtani, quod interpretatur: deus, deus meus, quare
Abbreviated transcription (Latin):
idem beatus apłs. exemplũ de ysaia propħa sumẽ:
ecce inguit ponã insyon lapidẽ offensionis. & petrã
scandali. Discordat a translatione uet̾i. et tam̃ cum
nebraica ueritate concordat. In .lxx. enĩ contrarius
sensus est. ñ ut lapidi offensionis. occurrentis. neq ut
consentiens ita posuerit: incredulis aut̃ lapisoffensi¬
onis et petra scandali. Ex quib uniuersis ꝑspicuũ est.
apłos & euãgłistas interpretatione ueterũ scriptu¬
rarum. sensum quesisse ñ uerba: nec magnopere
ac ordine sermonib ¶ curasse. cũ intellectu irespate¬
rent. Lucas uir apłicus. & euãgłista. scribit stepha¬
nũ primũ xp̃i martẏrem. inui daica contentione
insichem: et positi sunt insepulchro. qd̾ emit abra¬
nam precio argenti. afiliis emor patͥs siche. Hic locꝰ
ingenesi muito aliter inuenitur: qd̾ scilicet abra¬
nam emerit ab ephron etheo filio saar. uixta he¬
bron quadringentis dragiiᷤᷤ argenti. spelũcã duꝑ¬

Expanded text:
eatus apostolus exemplum de Isaia propheta sumens: ecce, inquit, ponam in Sion lapidem offensionis et petram scandali. discordat a translatione ueteri et tamen cum Hebraica ueritate concordat. in Septuaginta enim contrarius sensus est: non ut lapidi offensionis occurretis neque ut peuloque consentiens ita posuerit: incredulis autem lapis offensionis et petra scandali. ex quibus uniuersis perspicuum est apostolos et euangelistas in interpretatione ueterum scripturarum sensum quaesisse, non uerba, nec magnopere de ordinatione sermonibusque curasse, cum intellectui res paterent.\' Lucas, uir apostolicus et euangelista, scribit Stephanum, primum Christi martyrem, in Iudaica contentione in Sychem; et positi sunt in sepulchro, quod emit Abraham pretio argenti a filiis Emmor, filii Sychem. hic locua in Genesi multo aliter inuenitur, quod scilicet Abraham emerit ab Efron Chetheo, filio Saar, iuxta Chebron quadringentis didragmis argenti speluncam du
Abbreviated transcription (Latin):
ne uerba ꝑsequens. catenus ut ea ñ abhorreant
amore nr̃o. Que si e grecis omnia conuersa ñ ert̃:
tamen ut generis eiusdem sint. elaborauimꝰ.
S et oratius uir acutus et doctus. hoc ide inar¬
te poetica erudito interpreti precepit: nec uerbo
uerbũ curaueris reddere. fidus inter pres. terentĩ
mae nandrũ : plautus et cecilius. ueteres cõmi¬
cos interpretati sunt. Nunqͥd herent inuerbis:
ac ñ decorẽ magis. & elegantiam intransiatio¬
ne conseruant: Quã uos ueritatẽ interpreta¬
tionis hane eruditi. nanor uaiari nuncupant
Unde &e ego doctus atalib. ante annos circiter
.xx. et simili cunc quoq errore deceptus. certe
hoc michi auobis obiciendũ nesciens. cũ eusebii¬

Expanded text:
ne, . uerba persequens eatenus, ut ea non abhorreant ne, . uerba persequens eatenus, ut ea non abhorreant a more nostro, quae si e Graecis omnia conuersa non erunt, tamen, ut generis eiusdem sint, elaborauimus et cetera. sed et Horatius, uir acutus et doctus, hoc idem in Arte poetica erudito interpreti praecipit: nec uerbum uerbo curabis reddere fidus interpres. Terentius Menandrum, Plautus et Caecilius ueteres comicos interpretati sunt: numquid haerent in uerbis ac non decorem magis et elegantiam in translatione conseruant? quam uos ueritatem interpretationis, hanc eruditi xaxoCvjXiav nuncupant. unde et ego doctus a talibus ante annos circiter uiginti et simili tunc quoque errore deceptus, certe hoc mi
Abbreviated transcription (Latin):
ut proprietatẽ alterius lingue. suis proprietati¬
bus explicaret: ñ est huius temporis dicere. Suf¬
ficit michi ipsius translatoris auctoritas. qui
ita in prologo earũdẽ orationũ locutus c̃. Tui¬
lius. Putaui michi assumere laborem utilem
studiosis: michi quidẽ ipsi ñ necessariũ. Conu̾¬
ti enim exatticis. duorũ eloquentissimorum
nobilissimas orationes inter seq contrarias.
eschinis et demostenis: nec conuerti ut inter¬
pres s ut orator. sententiis iisaem & earum
sormis. tam figuris quã uerbis ad nram con¬
suetudinẽ aptis. Inquib non pro uerbo uer¬
bũ necesse habui reddere: s genus omniũ uerboꝵ.
uimq seruaui. Non enĩ me ea annumerare lec¬
tori putaui oportere. s tanquã appendere. Rur¬
sumq incalce sermonis. Quorũ ego ait oratiões.
sicut spero ita ex pressero. uirtutib utens illorũ
om̃ib. idẽ sententiis. et earũ figuris: et rerũ ordi¬

Expanded text:
ut proprietates alterius linguae suis proprietatiut proprietates alterius linguae suis proprietatibus explicaret, non est huius temporis dicere. sufficit mihi ipsa translatoris auctoritas, qui ita in prologo earundem orationum ocutus est: putaui mihi suscipiendum laborem utilem studiosis, mihi quidem ipsi non necessarium. conuerti enim ex Atticis duorum eloquentissimorum nobilissimas orationes inter seque contrarias, AeschinietDemosthenis, necconuertiutinterpres, sed ut orator, sententiis isdem et earum formis tam quam figuris, uerbis ad nostram consuetudinem aptis. in quibus non pro uerbo uerbum necesse habui reddere, sed genus omnium uerborum uimque seruaui. non enim me ea adnumerare lectori putaui oportere, sed tamquam adpendere. rursumque in calce sermonis: quorum ego, ait, orationes si, ut spero, ita expressero uirtutibus utens illorum omnibus, id est sententiis et earum figuris et rerum ordi
Abbreviated transcription (Latin):
ille qui scripsit: s qd̃ stuitissimũ sit accusatũ
ab alio. aliũ criminari. & confosso undiq cor¬
pore. de dormientis uulnere solatiũ querere.
Hactenus sic locutus sum. quasi aliquid ac
epła cõmutauerim:. & simplex translatio possit
errorẽ habere. ñ crimen. Nunc uͦ cũ ipsa ept̃a do¬
cet nicħ mutatũ ẽẽ de sensu. nec res additas. nec
aliqd̃ dogia confictũ. faciunt non inte uigendo.
ut nichil intelligant. & dũ alienam imꝑitiã
uolunt redarguere. suam produnt. Et ego eñi
ñ solũ fateor. s lib̾a uoce profiteor. me interpre¬
tatione grecorũ. absq scripturis sc̃is ubi et uer¬
borũ ordo misteriũ est. ñ uerbũ ęuerbo. s sensũ
ex primt de sensu: habeoq huius rei magistrũ
tuuiũ: qui pitagorã platonis. et economicũ
xenofontis. & eschinis et demostenis duas con¬
tra se orationes transtulit. Quanta inillis preter¬
miserit. quanta ad diderit. quanta mutauerit.

Expanded text:
ille, qui scripsit — sed quo stultissimum sit accusatum ille, qui scripsit — sed quo stultissimum sit accusatum ab alio alium criminari et confosso undique corpore de dormientis uulnere solacium quaerere. Hactenus sic locutuEpistola commutaverim, et simplex translatio possit errorem habere, non crimen. Nunc vero cum ipsa Epistola doceat nihil mutatum esse de sensu, nec res additas, nec aliquod dogma confictum, « Faciunt nae intelligendo ut nihil intelligant : et dum alienam imperitiam volunt coarguere, suam produnt. Ego enim non solum fateor, sed libera uoce profiteor me in interpretatione Graecorum absque scripturis sanctis, ubi et uerborum ordo mysterium est, non uerbum e uerbo, sed sensum exprimere de sensu. habeoque huius rei magistrum Tullium, qui Protagoram Platonis et Oeconomicum Xenofontis et Aeschini et Demosthenis duas contra se orationes pulcherrimas transtulit. quanta. in illis praetermiserit, quanta addiderit, quanta mutauerit,
Abbreviated transcription (Latin):
rete stomachũ. in locis me exercere cõmunib. ctqͣ¬
silimatas ad pugnandũ sagittas reponere. Quam¬
dui ñ profero cogitata maledicta ñ crimina sunt:
immo nec maledicta quid̃e. que aures publice ne¬
ciant. Tu corrũpas seruulos sollicites dientes.
et ut in fabulis legimts. auro ad danen penetie᷑.
dissimulatoq qd fẽceris. me falsariũ uoces. cũ mui¬
to peius crimen accusando inte confitearis quã
inme arguis. Alius te hereticũ: alius insimuiat
ognatũ ꝓuersorẽ. Taces ipse. respondere ñ audẽ.
Inter pretem laceras. desuiabis caiũpnatis. et
totam aefensionẽ tui putas. si tacenti detrabas.
fingis in transferendo. uei errasse. uei int̾missse
me quippiam: hic totus tui negotii cardo uersat᷑:
hec tua est defensio. Nũ idcirco tu ñ es hereticus:
si ego malus inter piti sum: Nec hoc dico qđ te here¬
ticũ nouerim. sciat ile qui accusauit. nouerit

Expanded text:
rere stomachum, in locis me exercere communibus et qurere stomachum, in locis me exercere communibus et quasi limitas ad pugnandum sagittas reponere: quamdiu non profero cogitata, et maledicta non crimina sunt, immo ne maledicta quidem, quae aures publicae nesciunt. tu corrumpas seruulos, sollicites clientes et, ut in fabulis legimus, auro ad Danaen penetres dissimulatoque, quod feceris, me falsarium uoces, cum multo peius crimen accusando in te confitearis, quam in me arguis? alius te hereticum, alius insimulat dogmatum peruersorum: taces,. ipsi respondere non audes, interpretem laceras, de syllabis calumniaris et totam defensionem tui putas, si tacenti detrahas. finge in transferendo uel errasse uel intermisisse me quippiamhic totus tui negotii cardo uersatur, haec tua est defensio —: num idcirco tu non es hereticus, si ego malus interpres sim? nec hoc dico, quo te hereticum nouerim — sciat ille, qui accusauit, nouerit
Abbreviated transcription (Latin):
pueris traditũ. et ad eos quos prodebat remissum:
nec sceleratam popłm romanũ suscepisse uictori¬
am. Pyrrũ epirotarum regem. cũ incastris ex uul¬
nert curaretur. medici sui proditione interfici
nefas duxit fabricius. quin potius uinctũ remisit
ad dnm̃: ut scelus nec in aduersario cõprobaret.
Qd̃ ieges publice. qd̾ nostes tuentur. qd̾ inter beua
et gladios scm̃ est. hoc nobis inter monachos et
sacerdotes xp̃i. intutũ fuit: et audet quidã ex eis
ad ducto suꝑcilio. et concrepantib digitis. eruc¬
tuare & dicere. Quid enĩ. si redemit. si sollicitauit:
fecit qd̃ sibi profuit. Mira sceleris defensioqua¬
si et ñ latrones. & fures ac pirate faciant qd̃ sibi
prodest. Certe annas et caiphas. seducentes infeu¬
cem iudam. fecerunt qd̃ sibi utile existimabant.
Uolo incartulis meis. quaslibet ineptias sctibe.
cõmentari descripturis. remordere ledentes. aige¬

Expanded text:
tum pueris traditum et ad eos, quos prodebat, remissum tum pueris traditum et ad eos, quos prodebat, remissum nec sceleratam populum Romanum suscepisse uictoriam. Pyrrum, Epirotarum regem, cum in castris ex uulnere curaretur, medici sui proditione interfici nefas duxit Fabricius, quin potius uinctum remisit ad dominum, ut scelus nec in aduersario conprobaret. quod leges publicae, quod hostes tuentur, quod inter bella et gladios sanctum est, hoc nobis inter monachos et sacerdotes Christi intutum fuit. et audet quidam ex eis adducto supercilio et concrepantibus digitis eructare et dicere: \'quid enim, si redemit, si sollicitauit? fecit, quod sibi profuit\'. mira sceleris defensio! quasi non et latrones et fures ac piratae faciant, quod sibi prodest. certe Annas et Caiphas seducentes infelicem ludam fecerunt, quod sibi utile existimabant. Uolo in chartulis meis quaslibet ineptias scribere, commentari de scripturis, remordere laedentes, dige
Abbreviated transcription (Latin):
bili aixisse ca rissimũ et maligna interpreta¬
iͦm noluisse transferre. Hec et istuis modi mige
crimina mea st̃. Ac primũ antequã aetransiati¬
one respondeam: uolo interrogire cos gui mal¬
tiam prudentiã uocant. Unde apud uos exẽplar
epłe: Quis dedit: Qua fronte ꝓfertis : Quo sce¬
iere redemistis: Qd apud homines tutũ erit:
si nec parietib quidẽ & scriniis nr̃a possumꝰ
secreta celare: Siante tribunalia iudicum
hoc uobis crimen impingerẽ. reos legib subiu¬
garẽ: que etiam pro utilitate fisci. nexiis de la
torib penas statuunt: & cũ suscipiant proditi¬
onẽ dampnant proditorem. Lucrũ uidelicet
placit᷑. uoluntas displicet. Dudũ esichiũ uirũ
consularẽ. contra quẽ patriarcha gamaliel gra¬
uissimas exercuit inimiticias. theodosius princepᷤᷤ
capite dampnauit: qd̃ sollicitato notario cartas i¬
lius inuasisset. Legimus inueterib historiis. lu¬

Expanded text:
bili\' dixisse \'carissimum\' et maligna interpretabili\' dixisse \'carissimum\' et maligna interpretaτον noluisse transferre. haec et istius modi nugae crimina mea sunt. Ac primum, antequam de translatione respondeam, uolo interrogare eos, qui maltiam prudentiam uocant: unde apud uos exemplar epistulae? quis dedit? qua fronte profertis, quod scelere redemistis? quid apud homines tutum erit, si nec parietibus quidem et scriniis nostra possumus secreta celare? si ante tribunalia iudicum hoc uobis crimen inpingerem, reos legibus subiugarem, quae etiam pro utilitate fisci detoribus poenas statuunt: et cum suscipiant proditionem, damnant proditorem. lucrum uidelicet placet, uoluntas displicet. dudum Hesychium, uirum consularem, contra quem patriarcha Gamalihel grauissimas exercuit inimicitias, Theodosius princeps capite damnauit, quod sollicitato notario chartas illius inuasisset. legimus in ueteribus historiis lu
Abbreviated transcription (Latin):
rem. et propt̾ intelligendi facilitatẽ aꝑtius ex¬
plicarẽ. Greci enĩ eloquii. penitus ignarus erai.
feci qd̾ uoluit: accitoq notario. raptim. celeri¬
terq dictaui: ex latere inpaginam breuit̾ an¬
notansquẽ intrinsecus sensũ singula capituia
continerent. Siquide &e hoc. ut sibi soli facerẽ
oppido flagitauerat: postulauiq abeo mutuo.
ut domi haberet exemplarꝰ. ne facile in uulgus
proderet. Res ita anno et sex mensib transiit:
donec supradicta interpretatio de scriniis eius
nouo prestigio ierosolimã cõmigrauit. Nam
quidã pseudo monachus. uel accepta pecuna
ut ꝑspicue intelligi datur. uel gratuita mali¬
cia incassũ corruptor. nititur ꝑsuadere. cõpila¬
tis cartis eius. et sũ ꝑtib. uidas factus est ꝓditor.
Deditq aduersariis latrandi contra me occasi¬
onẽ: ut inter imꝑitos contionent᷑ me falsarium.
me uerbum ñ ex pressisse de uerbo. Pro nonora¬

Expanded text:
rem et propter intellegendi facilitatem apertius exrem et propter intellegendi facilitatem apertius explicarem; Graeci enim eloquii penitus ignarus erat. feci, quod noluit; accito notario raptim celeriterque dictaui ex latere in pagina breuiter adnotans, quem intrinsecus sensum singula capita continerent — siquidem et hoc, ut sibi soli facerem, oppido flagitarat — postulauique ab eo mutuo, ut domi haberet exemplar nec facile in uulgus proderet. res ita anno et sex mensibus transiit, donec supra dicta interpretatio de scriniis eius nouo praestrigio Hierosolymam conmigrauit. nam quidam pseudomonachus uel accepta pecunia, ut perspicue intellegi datur, uel gratuita malitia, ut incassum corruptor nititur persuadere, conpilatis chartis eius et sumptibus ludas factus est proditor deditque aduersariis latrandi contra me occasionem, ut inter inperitos contionentur me falsarium, me uerbum non expres sisse de uerbo, pro \'honora
Abbreviated transcription (Latin):
aut nolui. quorũ alterũ error alterũ crim̃ est.
Ac ne forsitan accusator m̃s facilitate qua cuncta
ioquitur. & ĩpunitate qua sibi licere om̃ia pu¬
tat. me quoq apud uos argueret. ut pap̃ã epypha¬
niũ criminatus est: hanc epłam misi. que te. & ꝑ
te alios. qui nos amare dignant᷑. rei ordinẽ doceat.
Ante hoc ferme bienniũ. miserat ioħi ep̃o supra
dictus papa epyphanius litteras. arguens eũ in
quibdã dogmatib. & postea clement̾ ad peniten¬
tiam prouocans. Harũ exemplaria certatĩ pa¬
iestine rapiebantur.: uel ob auctoris meritũ. uł
ob elegantiam scriptionis. Erat in monasterio
io nr̃o uir apud suos haud ignobilis. eusebius
cremonensis: qui cũ hec epła ꝑ multorũ ora uo¬
utaret. & mirarent᷑ eam pro doctrina et purita¬
te sermonis. docti parit̃ ce indocti: cepit inquã¬
a me obnixe petere. ut sibi eam inlatinũ uerte¬

Expanded text:
aut nolui: quorum alterum error, alterum crimen est. aut nolui: quorum alterum error, alterum crimen est. ac ne forsitan accusator meus facilitate, qua cuncta loquitur, et inpunitate, qua sibi licere omnia putat, me quoque apud uos argueret, ut papam Epiphanium criminatus est, hanc epistulam misi, quae te et per te alios, qui nos amare dignantur, rei ordinem doceat. Ante hoc ferme biennium miserat Iohanni episcopo supra dictus papa Epiphanius litteras arguens eum in quibusdam dogmatibus et postea clementer ad paenitentiam prouocans. harum exemplaria certatim Palaestinae rapiebantur uel ob auctoris meritum uel ob elegantiam scriptionis. erat in monasteriolo nostro uir apud suos haut ignobilis, Eusebius Cremonensis, qui, cura haec epistula per multorum ora uolitaret et mirarentur eam pro doctrina et puritate sermonis docti pariter et indocti, coepit a me obnixe petere, ut sibi eam in Latinum uerte
Abbreviated transcription (Latin):
Cũ aut̃ omnũ rerũ finis ad uenerit. tunc om̃a
in om̃ib erit᷑ ut singuli scõrũ om̃s uirtutes
nabeant: &e sic xp̃e totus incunctis. Explicit.¬
Item hieronius pamachio de optimo gen̾e inter¬
pretandi.
aulus apłs presente agrip¬
pa rege decriminib resp̃o¬
surus quo possit intellige
qui auditurus erat securꝰ
ae cause uictoria. statĩ in
principio gratulat᷑. dicenᷤ.
De om̃ib quib accusor auiaeis rex agrippa. es¬
timo me beatũ cũ apud te sim hodie defendendꝰ.:
ota precipue nofti cunctas que ucdeis sunt con¬
suetudines &e questiones. Legerat enĩ illud ysaie.
beatus qui in aures loquitur audientis: et noue¬
rat tantũ oratoris uerba proficere: quantũ iudi¬
cis pͣrouidentiã cognouisset. Unde &e ego me be¬
atum. in hoc dũ taxat negotio iudico. qd̃ apud eru¬
ditas aures imꝑite lingue responsurus sũ: que
obicit michi. uel ignorantiam. uel mendatium.
si aut nesciui litteras alienas uere interpretari

Expanded text:
Cum autem rerum omnium finis advenerit, tunc omnia in omnibus erit, ut singuli Sanctorum omnes virtutes habeant, ut sit Christus totus in cunctis. EPISTI. AD PAMMACHIUM DE OPTIMO GENERE INTERPRETANDI. Paulus apostolus praesente Agrippa rege de criminibus responsurus, quae posset intellegere, qui auditurus erat, securus de causae uictoria statim in principio gratulatur dicens: de omnibus, quibus accusor a Iudaeis, o rex Agrippa, aestimo me beatum, cum apud te sim hodie defendendus, quipraecipuenosticunctas, quaeinludaeis sunt, consuetudines et quaestiones. legerat enim illud Esaiae: beatus, qui in aures loquitur audientis, et nouerat tantum oratoris uerba proficere, quantum iudicis prudentia cognouisset. unde et ego beatum me in hoc dumtaxat negotio iudico, quod apud eruditas aures inperitae linguae responsurus sum, quae obicit mihi uel ignorantiam uel mendacium, si aut nesciui alienas litteras uere interpretari
Abbreviated transcription (Latin):
gua ñ recipit. Huius rei exemplũ ex nr̃o sermone ca¬
pere possumus. Quanta enĩ apud grecos benedicun¬
tur. que si ad uerbũ transferamus iniatinũ ñ resonat:
et eregionc que apud nos placent. si uertantur uix¬
ta ordine apd uios aisplicebunt. S ut infinita pre¬
tͥeam &e oftendam tibi uir omniũ nobiliũ xp̃ianiᷤᷤ¬
sime. et xp̃ianorũ nobilissime. ciiiis modi falsitateᷤ
inepłe translatione reprenendant. ipsus epłe
ponam cũ greco sermone principiũ ut ex uno cri¬
se me memini. Oportebat nos auectissime. cicrica¬
tus nonore ñ abitti insuꝑbia. Ecce inquiunt mu
no uetsicitio. quanta mendatia. Primũ ada qii  toc

Expanded text:
gua non recipit? huius rei exemplum ex nostro sermone capere possumus. quanta eiHm apud Graecos bene dicuntur, quae, si ad uerbum transferamus, in Latino non resonant, et e regione, quae apud nos placent, si uertantur iuxta ordinem, apud illos displicebunt! Sed ut infinita praeteream et ostendam tibi, uir omnium nobilium Christianissime, Christianorum nobilissime, cuius modifalsitates in epistulae translatione reprehendant, ipsius epistulae ponam cum Graeco sermone principium, ut ex uno crise me memini: oportebat nos, dilectissime, clericatus honore non abuti in superbiam. reece\', inquiunt, \'in uno uorsiculo quan
Abbreviated transcription (Latin):
inter pretatur pueua. tibi dico surge. Arguite euã¬
gu̾istam mendacii. quare aodioctit tibi di co: cũ in he¬
breo tantũm̾ sit puella surge. S ut eaoa iͥ iͦo te¬
pͣon face̾t et sensũ uocantis. et imꝑantis exprimeret:
addidit tibi dico. Rursũ in matheo. redditis a prodi

Expanded text:
interpretatur, puella, tibi dico, surge » . Arguatur Evangelista mendacii, quare addiderit, tibi dico, cum in Hebraeo tantum sit, puella surge. Sed ut ἐμφατικώτερον faceret; et sensum vocantis atque imperantis exprimeret, addidit, tibi
Abbreviated transcription (Latin):
ubro quo beati antonii uita describit᷑. ipsius lec¬
tione cognosce. Ex aua inqͥt ĩ aliã linguã ad uerbũ
ex pressa translatio. sensus õꝑit: et ueluti leto gra¬
mine. sata transgulat. dũ enĩ casib. & figuris ser¬
uit oratio. qd breui poterat indicare sermone. lon¬
go ambitu circũacta uix explicat. Hoc gͥ ego ui¬
tans. ita beatũ antoniũ. te petente transposia. ut

Expanded text:
ipsius lectione cognosce: ex alia in aliam linguam ad uerbum expressatranslatio sensusoperit et ueluti laeto gramine sata strangulat.dum enim casibus et figuris seruit oratio, quod breui poterat indicare sermone, longoambitu circumactauixexplicat. hoc igitur ego uitans ita beatum Antoni
Abbreviated transcription (Latin):
apropħa. alt̾ contra preceptũ adñi. ex ore ieremie
occurrit nechao regi egyptio. et interfectus ẽ: Et
tñ ut̾q iustus apellatur. Decct̾is ñ est huiꝰ tẽ poris
scribere neq eñi ame librũ s epłam flagitasti. qui
dictandus ex ocio est. et om̃s oppositiones eorũ. xp̃i
auxilio destruende: qd̾ nobis sc̃arũ scripturarum
testimoniis asserendũ est. inquib cotidie credentib
loquit᷑ ds. Illudq ꝑte sc̃e atq illustris. domꝰ conci¬
liabulũ precor atq cõmoneo. ne ꝑunũ aut multũ
tres homuncłos. suscipiant tantarũ feces heresũ
aut ut parũ dicam infamiam. ut ubi pͥmũ iurtus
et sc̃itas laudabatur. ibi p̃sũptiones diabolice. et sor¬
didissime societatis turpitudo uersetur. Sciantq
se qui huiꝰcemodi hominib opes suggerunt. here¬
ticorũ multitudinẽ congregare. & xp̃i hostes fac̾e

Expanded text:
a propheta, alter contra praeceptum domini ex ore Hieremiae a propheta, alter contra praeceptum domini ex ore Hieremiae occurrit Nechao, regi Aegyptio, et interfectus est, et tamen uterque iustus appellatur. de ceteris non est huius temporis scribere; neque enim a me librum sed epistulam flagitasti, qui dictandus ex otio est, et omnes oppositiones eorum Christi auxilio destruendae. quod nobis sanctarum scripturarum testis. illudque per te sanctae atque inlustris domus conciliabulum precor atque commoneo, ne per unum aut — ut multum — tres homunculos suscipiant tantarum faeces hereseon aut — ut parum dicam — infamiam, ut, ubi primum uirtus et sanctitas laudabatur, ibi praesumptionis diabolicae et sordidissimae societatis turpitudo uersetur. sciantque se, qui huiusce modi hominibus opes suggerunt, hereticorum multitudinem congregare et Christi hostes face
Abbreviated transcription (Latin):
Si ꝓpt̾ me ista tempestas. tollite me. & mittite in
mare. Ille humilitate proiectus est in profundũ.
ut intypũ dm̃ głosius resurgeret. Tu ꝑsuꝑbiam
ad astra sustolleris. ut de te loquat᷑ iħc uidebam
sathanã. quasi fulgur decelo cadentẽ. Qd̃ autem
inscripturis scĩs iusti apellant᷑. ut zacharias. et eli¬
sabeth. iob. iosaphath. et iosias. & multi quorũ nomi¬
nib sacra scriptura contexta ẽ: qũaꝗͣ. in promisso oꝑe.
plemus si dñs gratiã dedit dicturus sim. tñ inp̃sen
ti epła hoc breuit̃ strinxisse sufficiat. qd̾ iusti apellẽ¬
tur. ñ qͦ om̃i uicio careant. s qͦs maiori polleãt parteuir¬
tutũ. Deniq ꝯtachariaᷤ silentio ꝯdẽpnat᷑ yiob suo ser¬
mone rep̃hendit᷑. & iosaphat. et iosias qui iusti absq
dubio scripti sunt. secisse narrant᷑ que dño displi¬
cerent. Quorũ alt̾ impio auxiliũ tulit. & correptꝰ ẽ

Expanded text:
si propter me est ista tempestas, tollite me et mittite me in si propter me est ista tempestas, tollite me et mittite me in mare. ille humilitate proiectus est in profundum, ut in typum domini gloriosius surgeret; tu superbia ad astra sustolleris, ut de te loquatur Iesus: uidebam satanan quasi fulgur de caelo cadentem. Quod autem in scripturis sanctis iusti appellantur ut Zacharias et Helisabeth, Iob, Iosaphat et Iosias et multi, quorum nominibus sacra scriptura contexta est, quamquam in promisso opere plenius — si dominus gratiam dederit — dicturus sim, tamen in praesenti epistula hoc breuiter strinxisse sufficiat, quod iusti appellentur, non quod omni uitio careant, sed ex maiori parte uirtutum. denique et Zacharias silentio condemnatur et Iob suo sermone reprehenditur et Iosaphat et Iosias, qui iusti absque dubio scripti sunt, iecisse narrantur, quae domino displicerent. quorum alter inpio auxilium tulit et correptus est
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑdam sapientiã sapientiũ: et prudentiã pruden¬
tiũ reprobabe:. Et fatuũ dei sapientius est homi¬
nib. Cũ hec se ita habeant: ꝓuoco ad u̾sarios. ut
om̃s retro cartulas discutiant: et siqͥd in meo
ingeniolo uicii repꝑerint. proftrant in mediũ.
Aut eñĩ bona erunt. & contradicã eorũ calũp¬
me. aut reprehensibilia. et confitebor errorem:
malens emendare quã ꝑseuerare in prauitate
sententie. & tu gͦ doctor egregie. aut defende
qd̾ locutus es. et sententiarũ tuarũ acumina
astrue. eloquio subsequenti. nequando tibi pla¬
cuerit neges qd̾ locutus es: aut si certe errasti¬
quasi homo. libere confitere. & discordantiũ inter
se redde concordiã. Inmentẽ tibi ueniat. tunicã
saluatoris nec amilitib fuisse concissã. fratrũ in¬
ter se cernis iurgia. et rides atq letaris. qd̾ alii tuo
nomine. alii xp̃i apellent᷑. łmitare ionã. et dicito.

Expanded text:
perdam sapientiam sapientium et prudentiam prudenperdam sapientiam sapientium et prudentiam prudentium reprobabo et: fatuum dei sapientius est hominibus. cum haec ita se habeant, prouoco aduersarios, ut omnes retro chartulas discutiant et, si quid in meo ingeniolo uitii reppererint, proferant in medium. aut enim bona erunt et contradicam eorum calumniae aut reprehensibilia et confitebor errorem malens emendare quam perseuerare in prauitate sententiae. et tu ergo, doctor egregie, aut defende, quod locutus es, et sententiarum tuarum acumina adstrue eloquio subsequenti, ne, quando tibi placuerit, neges, quod locutus es, aut, si certe errastiquasi homo, libere confitere et discordantium inter se redde concordiam. in mentem tibi ueniat tunicam saluatoris nec a militibus fuisse conscissam. fratrum inter se cernis iurgia et rides atque laetaris, quod alii tuo nomine, alii Christi appellentur. imitare Ionam et dicito:
Abbreviated transcription (Latin):
b. qd̾ dixerunt referat᷑ ad głam magistrorũ: Sidis¬
plicuerit. culpa sit discipłi. ñ magistri. Ido creuit
ur̃a heresis. et decepistis plurimos. maximeq cos
qui ad herent mulierib. et sciunt se peccare ñ pos¬
se. quia semꝑ docetis. semꝑ negatis: & audire me¬
remini illud ꝓpħicũ. Gła illis in partub. et par¬
turitionib. Da illis dñc. Quid dabit illis: Hul¬
uamsterilẽ. et ubera arentia. feruet animꝰ. ñ pos¬
sum u̾ba cohibere. Epłaris angustia. ñ capit lon¬
gi oꝑis magnitudinẽ. Nullius inhoc opusculo
nom̃ proprie tangitur. Aduersũ magistrũ ꝑu̾si
dogmatis locuti sumꝰ. Qui si iratus fuerit atq
rescripserit: suo quasi mus prodetur inditio:
ampliora inuero certamine uulnera suscep¬
turus. Multi anni sunt. qd abadolescentia usq
adhanc etatẽ. di̾sa scripsi opuscula: Semꝑq
rũ simplicitati ad quiescere. sciens ilud scriptũ.

Expanded text:
bus, quod dixerunt, referatur ad gloriam magistrorum, si disbus, quod dixerunt, referatur ad gloriam magistrorum, si displicuerit, culpa sit discipuli, non magistri. ideo creuit uestra heresis et decepistis plurimos maximeque eos, qui adhaerent mulieribus et sciunt se peccare non posse, quia semper docetis, semper negatis, et audire meremini illud propheticum: gloria illis in partubus et parturitionibus. da illis, domine. quid dabis illis? uuluam sterilem et ubera arentia. feruet animus, non possum uerba cohibere. epistolaris angustia non patitur longi operis magnitudinem. nullius in hoc opusculo nomen proprie tangitur; aduersus magistrum peruersi dogmatis locuti sumus. qui iratus fuerit atque rescripserit, suo quasi mus prodetur indicio ampliora in uero certamine uulnera suscepturus. Multi anni sunt, quod ab adulescentia usque ad hanc aeta-, tem diuersa scripsi opuscula, semperque lorum simplicitati adquiescere sciens illud scriptum:
Abbreviated transcription (Latin):
et nos logitimur. et nequaquã eritis ad u̾satiĩ sed
amici: aut si nr̃a contra dogmata dix̾itis. in eo uin¬
cemus. qd̾ om̃s cognoscent ecctie qͥd sentiatis. Sen¬
tentias uras prodidisse. suꝑasse est. Patet pͥma fron¬
te blasphemia: ñ necesse ht̃ conuinci:. qd̾ sua statun
ꝓfessione blasphemũ est. Minamini nobis respon¬
sionẽ. quã uitare nullus potest. nͥ qui om̃ino ñ scͥp¬
sit. Unde nostis qͥd dicturi sumusꝰ. ut responsio¬
nẽ paretis : Forsitan ur̃a dicemꝰ.: et frustra inge¬
nii ur̃i acuitis stilũ. E unomiani. arriani. et ma¬
chedoniani. nominib seꝑati. impietate concordes.
nullũ nobis laborẽ faciunt Loquunt᷑ eñi qd̃
sentiunt. Sola hec heresis est. que publice erubeᷤᷤ¬
cit loqui. qd̾ secreto ñ metuit docere. Magistrorũ
silentia ꝓfert rabies discipłorũ. Qd̾ audiert̃ incu¬
biculis intectis predicant᷑:. ut si placuerit auditori¬

Expanded text:
et nos loquimur, et nequaquam eritis aduersarii sed et nos loquimur, et nequaquam eritis aduersarii sed amici, aut, si contraria nostro dogmati dixeritis, in eo uincemus, quod omnes cognoscent ecclesiae, quid sentiatis. sententias uestras prodidisse superasse est. patet prima fronte blasphemia. non necesse habet conuinci, quod sua statim professione blasphemum est. minamini nobis responsionem, quam uitare nullus potest, nisi qui omnino non scribit. unde nostis, quid dicturi simus, ut responsionem paretis? forsitan uestra dicemus et frustra ingenii uestri acuitis stilum. Eunomiani, Arriani et Macedoniani nominibus separati, inpietate concordes nullum nobis laborem faciunt; loquuntur enim, quod sentiunt. sola haec heresis est, quae publice erubescit loqui, quod secreto docere non metuit. magistrorum silentia profert rabies discipulorum. quod audierunt in cubiculis, in tectis praedicant, ut, si placuerit audienti
Abbreviated transcription (Latin):
fuisse nequeas apptobare : Audi eccłiasticã sim¬
plicitatẽ. siue rusticitatẽ. aut imꝑitiã. ut uobis ui¬
actur. Loguere qd̾ credis: publice predica. qd̾ secre¬
to discipłis loquetis. Qui dicis te habere arbitrii lib¬
tatẽ: quare ñ lib̾e qd̾ sentis loqueris: Aliud audiunit
cubiculorũ tuorũ secreta: aliud nr̃orũ popłi. Et eñĩ
uulgus indoctũ ñ potest archanorũ tuorũ honera suł¬
tentare. nec caꝑe solidũ cibũ. qd̾ infantie lacte con¬
tentũ est. Nec dũ scripsi et cõminatis mͥ rescriptoꝵ
tuorũ fulmina. ut scilicet hoc timore ꝑterritus
ñ audeam ora reserare: & non animadu̾titis idcir¬
co nos scribere. ut uos respondere cogamini: et
aꝑte aliqñ dicere. qd̾ ꝓtẽpore. ꝑsonis. & locis uello¬
quimini uel tacetis. Nolo uobis lib̾um ẽc negare
qd̾ semel scripsetitis. Eccłie uictoia ẽ. uos aperte
dicere qd sentitis. Aut eñi idẽ responsuri estis qd̾

Expanded text:
fuisse nequeas adprobare? audi ecclesiasticam simfuisse nequeas adprobare? audi ecclesiasticam simplicitatem siue rusticitatem aut inperitiam, ut uobis uidetur. loquere, quod credis; publice praedica, quod secreto discipulis loqueris. qui dicis te habere arbitrii libertatem, quare non libere, quod sentis, loqueris? aliud audiunt cubiculorum tuorum secreta, aliud nostrorum populi. etenim uulgus indoctum non potest arcanorum tuorum onera sustentare nec capere solidum cibum, quod infantiae lacte contentum est. necdum scripsi et comminaris mihi rescriptorum tuorum fulmina, ut scilicet hoc timore perterritus non audeam ora reserare, et non animaduertitis idcirco nos scribere, ut uos respondere cogamini et aperte aliquando . dicere, quod pro tempore, personis et locis uel loquimini uel tacetis. nolo uobis liberum esse negare, quod semel scripseritis. ecclesiae uictoria est uos aperte dicere, quod sentitis. aut enim idem responsuri estis, quod
Abbreviated transcription (Latin):
namꝰ et proiecisti uerba mea retrorsũ. Uerba dĩ dũ
nonuis facere. post tergũ tuum ꝓicisꝰ. et nouus
apłs.orbi terrarũ facienda. & ñ facienda decer¬
nis. S ñ est ita ut loqueris. Aliuid intua mente
uersatur. Quando enĩ te dicis peccatorẽ. et posse
hominẽ sine peccato e̾e si uelit. Iuud uis intelligi.
te quidẽ scm̃ te. et om̃i carere peccato: s ꝑ humilita¬
tem peccati nom̃ assumere. ut alios potius laudes et
tibi detrahas. Iilud quoq argumentũ ur̃m ferre qͥs
possit: Dicitis his uerbis. Alud ẽ ẽe. aliud e̾e posse.
Esse ñ est innr̃a positũ potestate:. Esse aut̃ posse. ge¬
neralit᷑ dicit qd̾ licet alius ñ fuerit. tñẽe possit qui
ẽe uoluerit. Rogo que est uta argum̃tatio. posse cͥe
qd̾ nunquã fuit. posse fieri qd̾ nullũ fecisse teste¬
ris: Id cuilibet tribuere. qͥ anfuturus sit ignores.
et cdare nescio cui. qd̾ inpatriarchis. ꝓpħis. et apłis

Expanded text:
nam et proiecisti uerba mea retrorsum. uerba dei dum nam et proiecisti uerba mea retrorsum. uerba dei dum non uis facere, post tergum tuum proicis et nouus apostolus orbi terrarum facienda et non facienda decernis. sed non est ita, ut loqueris; aliud in tua mente uersatur. quando enim te dicis peccatorem et posse hominem sine peccato esse, si uelit, illud uis intellegi, te quidem sanctum esse et omni carere peccato, sed per humilitatem peccati nomen adsumere, ut alios potius laudes et tibi detrahas. Illud quoque argumentum uestrum ferre quis possit? dicitis his uerbis: \'aliud est esse, aliud esse posse\'. esse non est in nostra positum potestate, esse autem posse generaliter dici, quod, licet alius non fuerit, tamen possit esse, qui esse uoluerit. rogo, quae est ista argumentatio: posse esse, quod numquam fuit, posse fieri, quod nullum fecisse testeris, id cuilibet tribuere, qui an futurus sit ignores, et dare nescio cui, quod in patriarchis, prophetis et apostolis
Abbreviated transcription (Latin):
differimus brutis animalib. qd̾ lib̃i arbitrii con¬
diti sumus. ħ ipsũ libum ut aiximꝰ ai arbittiam.
nititur auxilio. illiusq ꝑsingła ope indigit: qd̾
nos ñ uultis. ut qui semel lib̾um ht̃ arbitriũ. deo
ad uitore ñ egeat: lib̾um arbitriũ dat lib̾am uolũ¬
tatẽ: & ñ statim ex libero arbitrio facit dm̃. qui nul¬
lius opib indiget. Tu ipse qui ꝑfectam. & dõ equa¬
lem in hominib iustitiã iactitas. et peccatorẽ te ẽe
confiteris. Responde mͥ. Uis anñius carere pecc̾o:
Siuis. quare iuxta tuam sententiã. ñ imples qd̾ de¬
sicd̾as: Sin aut̃ ñ uis: contẽptorẽ preceptorũ dĩ. te
ẽe demonstras. Si contẽptor es: utiq et peccator.
Si peccator:. audi tibi scripturã loquentẽ. Peccatori
dixit d̾s quare tu enarras iustitias meas.: et assumiᷤᷤ
testamentũ mcũ ꝑostuum:. Tu aut̃ odisti discipli¬

Expanded text:
differimus brutis animalibus, quod liberi arbitrii condifferimus brutis animalibus, quod liberi arbitrii conditi sumus, sed ipsum liberum, ut diximus, arbitrium dei nititur auxilio illiusque per singula ope indiget, quod uos non uultis, ut, qui semel liberum habet arbitrium, deo adiutore non egeat. liberum arbitrium dat liberam uoluntatem et non statim ex libero arbitrio facit deum, qui nullius opibus indiget. tu ipse, qui perfectam et deo aequalem in hominibus iustitiam iactitas et peccatorem esse te confiteris, responde mihi, uelis an nolis carere peccato. si uis, quare iuxta sententiam tuam non inples, quod desideras? sin autem non uis, contemptorem te praeceptorum dei esse demonstras. Si contemptor es, utique et peccator. Si peccator, audi tibi Scripturam 1039 loquentem: Peccatori dixit deus: quare tu enarras iustitias meas et adsumis testamentum meum per os tuum? tu autem odisti discipli