comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pius ꝙͣ illudi. ꝙ ne accidat magis cauendũ ẽ
ut i eo die aute om̃es coauncos stultos senes
uerseris atq ut iusseris latissime ħ em̃ eciã
in fabulis stultissima ꝑsona est ⁊ improuido¬
rum et creduloꝵ senũ. S nestio quo pa¬
cto ab amiaciis persc̃oꝵ hominũ idem sapiẽ¬
tium de hac dico sapiã que indetur in hõiez
cad̾e̾ posse ad leues amicicias defluxit oro.
Quaobrem ad illã pͥmã redeamꝰ eamq ipa
concludamꝰ aliquando. Uirtꝰ in quã .c. fami
⁊ tu qͥute uinci et conciliat amicicias ⁊ con¬
seruat. In ea est conueniencia rerũ in ea sta¬
uilitas/ i ea constancia que cũ se exculit ⁊
ostendit suũ lumen et idem aspexit cogno¬
uitq in alio ad id se admonet uicissim q acci¬
pit illud quod in altero est. Ex quo eoꝵ mar¬
descit siue amor sie amicicia. Utrũq eiu
dictum est ab amando. Amare aut nichil ẽ
aliud iunsi eñ ip̃m dilige̾ quẽ ames, nulla ĩ¬

Expanded text:
pius quam illudi? quod ut ne accidat magis cavendum est: pius quam illudi? quod ut ne accidat magis cavendum est: ut me hodie ante omnis comicos stultos sense versaris atque illusseris lautissime! haec enim etiam in fabulis stultissima persona est improvidorum et credulorum senum. sed nescio quo pacto ab amicitiis perfectorum hominum, id est sapientium—de hac dico sapientia, quae videtur in hominem cadere posse—ad levis amicitias defluxit oratio. quam ob rem ad illa prima redeamus eaque ipsa concludamus aliquando. virtus, inquam, C. Fanni, et tu, Q. Muci, et conciliat amicitias et conservat. in ea est enim convenientia rerum, in ea stabilitas, in ea constantia; quae cum se extulit et ostendit suum lumen et idem aspexit agnovitque in alio, ad id se admovet vicissimque accipit illud, quod in altero est, ex quo exardescit sive amor sive amicitia; utrumque enim dictum est ab amando, Amare autem nihil est aliud nisi eum ipsum diligere quem ames, nulla in
Abbreviated transcription (Latin):
igitur hec amicitia eũ alt̾ uerũ audire nõ
uult / alt̾ ad uinciendũ ꝑatus est. Nec ꝑasi¬
toꝵ incomediis assentacio faceta uidetur
uisi eent mlites głosi. Magnas u̾o̾ agere
geacias thais michi erat sacis respondere
magnas ingentes inquit. Semꝑ auget
assentator id quod cuiꝰ ad uolintatẽ dr̃ uul
ẽẽ magnũ. Quaobre quãquã blanda ista
uanitas aput eos ualet qui ip̃i illa alle¬
ctant et inuitant, tñ eciam gramores
constancioresq admonendi sunt ut aĩad¬
uertant ne callida assentatione capian¬
tur. aꝑte eñ adulantem nemo nõ indet
nisi qui ad modum est excors, callidus ille
et occultꝰ ne se insiuet studiose cauẽdũ
est. Nec eni facillue agnostitur. Qiippe qui
eciam adu̾sando sepe assentatur ⁊ ut lutigas¬
se se simulans blandiatur atq ad extremũ
det manꝰ uinci q se patiatur uti is qui illu¬
sus sit plus uicisse iudeatur/ quid aut tur¬

Expanded text:
igitur haec amicitia, cum alter verum audire non igitur haec amicitia, cum alter verum audire non volt, alter ad mentiendum paratus est. nec parasitorum in comoediis assentatio faceta nobis videretur, nisi essent milites gloriosi. magnas vero agere gratias Thais mihi? satis erat respondere magnas. ingentis, inquit Semper auget assentator id, quod is, cuius ad voluntatem dicitur, volt esse magnum. quam ob rem, quamquam blanda ista vanitas apud eos valet, qui ipsi illam adlectant et invitant, tamen etiam graviores constantioresque admonendi sunt, ut animadvertant ne callida assentatione capiantur. aperte enim adulantem nemo non videt, nisi qui admodum est excors: callidus ille et occultus ne se insinuet studiose cavendum est. nec enim facillime agnoscitur, quippe qui etiam adversando saepe assentetur et litigare se simulans blandiatur atque ad extremum det manus vincique se patiatur, ut is, qui illusus sit, plus vidisse videatur. quid autem tur
Abbreviated transcription (Latin):
na idem in concione in qua reb fictis et
adumbratis loci plurimũ est tantũ uerũ
ualet si iuo id patefactum ac illustratũ ẽl
quid in amicinia fieri oportet que tota ue¬
ritate perpenditur. In qua in̾si ut dicit᷑¬
aut aꝑtum pectꝰ udeas tuũq ostendis nichil
fidum uichil exploratũ habeas ne amare qͥ¬
daui aut amari possis cũ u quã uere fiat
ignores. Quãquã ista assentacio ꝑiciosa
atq ea delectatur. Ita fit ut his assentatori¬
bus patefaciat aures suas maxuue q ip̃e
sibi assentatur ⁊ se maxĩe delectet. Omino
est amans sui uirtꝰ. Optĩe emi se ipã no¬
uit quãquã amabilis sit intelligit. Ego
aut nõ de uirtute nunc loquor s de uir¬
tutis opinione. uirtute em̃ ip̃a non tã mł¬
ti prediti ẽẽ ꝙͣ uideri uolunt. hos delectat
assentacio hĩs fictꝰ ad ip̃oꝵ uoluritatẽ ser¬
mo cũ adhibetur oronem illan uanã testi
moniũ ẽe laudũ suaꝵ putant. Nulla est

Expanded text:
na, id est in contione, in qua rebus fictis et na, id est in contione, in qua rebus fictis et adumbratis loci plurimum est, tamen verum valet, si modo id patefactum et illustratum est, quid in amicitia fieri oportet, quae tota veritate perpenditur? in qua nisi, ut dicitur, apertum pectus videas tuumque ostendas, nihil fidum, nihil exploratum habeas, ne amare quidem aut amari, cum id quam vere fiat ignores. quamquam ista assentatio, quamvisatque ea delectatur. ita fit ut is assentatoribus patefaciat auris suas maxime, qui ipse sibi assentetur et se maxime ipse delectet. omnino est amans sui virtus; optime enim se ipsa novit quamque amabilis sit intellegit: ego autem non de virtute nunc loquor, sed de virtutis opinione. virtute enim ipsa non tam multi praediti esse quam videri volunt. hos delectat assentatio, his fictus ad ipsorum voluntatem sermo cum amonium esse laudum suarum putant. Nulla est
Abbreviated transcription (Latin):
uemi. Quib blandiciis .G. papirius imꝑ
fluebat in aures concionis cum ferret le¬
gem de tribunis . pl. efficiendis dissuasunꝰ
nos s nichil de me de scipiõe dicã libentiꝰ
Quanta illa dii ĩmortales fuit grauitas
quata in orõne maiestas ut facile duce po¬
puli Romani nõ comite diceres s ad fuistis
et est in manib oro. Itaq lex popularis
suffragiis populi repudiata ẽ atq ut ad
me redeam meniuistis. E maxĩo fratre
scipionis ⁊ .l. mantino consulib quã popu¬
laris lex de sacerdociis.c. licimii crassi uide¬
batur. Coaptatio enĩ collegioro ad populi
unficiũ tranffẽbatur. Atq is pͥmũ institu
it uersus agere cũ popło. Lamẽ illiꝰ uen¬
dibilem oronem religio deoꝵ immortaliũ
nobis defendentib facile uincebat. Atq
id accũ est ꝑ me ppło.r. Quiquẽnio añquã
sun consul factꝰ ita re magis ꝙͣ sũma au¬
ctoritate cã illa defensa est. Quod si ĩ sca¬

Expanded text:
vem. quibus blanditiis C. Papirius nuper vem. quibus blanditiis C. Papirius nuper influebat in auris contionis, cum ferret legem de tribunis plebis reficiendis! dissuasimus nos, sed nihil de me, de Scipione dicam libentius. quanta illi, di immortales, fuit gravitas, quanta in oratione maiestas! ut facile ducem populi Romani, non comitem diceres. sed affuistis, et est in manibus oratio. itaque lex popularis suffragiis populi repudiata est. atque, ut ad me redeam, meministis Q. Maximo fratre Scipionis et L. Mancino consulibus, quam popularis lex de sacerdotiis C. Licini Crassi videbatur; cooptatio enim collegiorum ad populi beneficium transferebatur. Atqin forum versus, agere cumpopulo, tamen illius vendibilem orationem religio Deorum immortalium, nobis defendentibus, facile vincebat, atque id actum est praetore me, quinquennio ante quam consul sum factus. ita re magis quam summa auctoritate causa illa defensa est. quod si in sce
Abbreviated transcription (Latin):
id quod adulterat. Tum aucicie repugnat
maxime. Delet em ueritate sme qua no¬
mnẽ amicitie ualere non pt. Nã cũ anucicie
uis sit in eo ut unꝰ quasi aniuꝰ fiat ex płi¬
bilis ⁊ multiplex. Quid em pt esse tã flexi¬
bile tã deuiũ ꝙͣ amiiꝰ eius qui ad alterius
nõ modo sensum ac uoluuitatẽ s eciã uultum
atq tuitum conu̾titur Negat quis Nego. Ait
aio postremo nꝑaui egomet iͥ om̃ra assen¬
tari ut ait idem terencius. S ille in gnatõis
ꝑsona ꝙ amia genus adhibere om̃ino leuita¬
tis est. Multi eni gnatonũ similes cũ sut lo¬
co. fortuna fama suꝑiores hoꝵ est assentaco
molesta cũ ad uauitate accessit auctoritas.
Secerui aut blandius aucus a nõ ⁊ int̾nosci
tam pt adhibita diligencia ꝙͣ omiã fucata
et sinulata a sinceris atq beris. Concio que
ex impicissimis constat tũ iudicare solet qͥd
int̾sit int populare idest assentatõre ⁊ leue
auem ⁊ int̾ constantemi et seuerũ ⁊ gra¬

Expanded text:
idque adulterat, tum amicitiae repugnat maxime. Delet enim veritatem, sine qua nomen amicitiae manere non potest. Nam cum amicitiae vis sit in eo, ut unus quasi animus fiat ex pabilis, multiplex? quid enim potest esse tam flexibile, tam devium, quam animus eius, qui ad alterius non modo sensum, ac voluntatem, sed etiam vultum atque nutum convertitur? Negat quis, nego: ait, aio, postremo imperaviegomet mihi Omnia assentari. Ut ait idem Terentius: sed ille sub Gnathonis persona: quod amici genus adhibere, omnino levitatis est. Multi autem Gnathonum similes cum sint, loco, fortuna, fama superiores; horum est assentatio molesta, cum ad vanitatem accessit auctoritas. Secerni autem blandus amicus a vero, et internosci tam potest, adhibita diligentia, quam omnia fucata et simulata a sinceris atque veris. Concio, quae ex imperitissimis constat, tamen iudicare solet, quid intersit inter popularem, id est, assentatorem, et levem civem, et inter constantem et verum et gra
Abbreviated transcription (Latin):
nõ modo amico s ne quidẽ libero hore dignare
alit᷑ eni cum tiranno. alit̾ cũ amico uiuitur
Cuiꝰ aut aures clause ueritati sut ut abs
Illos uero Repe dice hos nuquã. Atq illud ab¬
surdũ est ꝙ hii qui mouetur illã molestiã¬
qͣua deb̾ent caꝑe nõ capuit eã capuit qua¬
debent bacare. Peccasse eiũ se no auguntur.
obiurgari moleste ferunt ꝙ contra oporte¬
bat delicto dolere. correptione gaudere. ut igr
et mou̾e ⁊ moueri propͥum est u̾e amicicie
⁊ alterũ libere facere nõ asperalterũ patient
acciꝑe nõ repugnant᷑. Sic habendũ est nullã

Expanded text:
non modo amico, sed ne libero quidem digna est; non modo amico, sed ne libero quidem digna est; aliter enim cur tyranno, aliter cum amico vivitur. Cuius autem aures clauIllos verum saepe dicere, hos nunquam; atque illud absurdum est, quod dum moventur, eam molestiaquam debent capere non capiunt, ear capiunt quadebent vacare. peccasse enim se non anguntur, obiurgari moleste ferunt; quod contra oportebat delicto dolere, correctione gaudere. ut igitur et monere et moneri proprium est verae amicitiae, et alterum libere facere, non aspere, alterum patienter acc
Abbreviated transcription (Latin):
ea mouemur audimꝰ. Est em̃ uarius ⁊¬
⁊ iaultiplex bsũs amiccie multe q cause su
spitionũ offensionũ q dautur ⁊ uas tare
luitare cu elenate cũ ferre sapient̾is est r.
una illa subleuanda offenssibe ut et utilitas
ui anuciciã et fides retineatur Nã ⁊ muo¬
uendi amici sope sunt et obuirgandi ⁊ hes.
accipienda amice cũ beniuole fiint. u ne¬
stio quomo uerũ est ꝙ in audria familiatis
meꝰ dicit Obsequiu amicos ueritas odium
parit. Sed molestã ueritas ẽ siquid exeao
obsequiũ multo molestiꝰ ꝙ põtis indulgens
precipite anucũ ferri sunt. maximna aute
cułpa in eo qui et ueritatẽ aspuatur ⁊tar
fraudem obsequio impellitur. Duas iitus
hoc irt senda ratio ⁊ diligençia ẽ pormiũ
ut monitio a cerbitate. Deunde ut obiurgado
dotumelia careat. In obsequio aut qm teren¬
ciano uerbo libent̾ utiiur comutas assit Asse¬
tatio uicioꝵ adiutrix procul amoueatur que

Expanded text:
ea monemur, audimus. est enim varius eea monemur, audimus. est enim varius et multiplex usus amicitiae multaeqspicionum offensionumque dantur, quas tum evitare, tum elevare, tum ferre sapientis est. una illa subeunda est offensio ut et utilitas in amicitia et fides retineatur; nam et monendi amici saepe sunt et obiurgandi, et haec accipienda amice, cum benevole fiunt. sed nescio quo modo verum est, quod in Andria familiaris meus dicit: obsequium amicos, veritas odium parit. molesta veritas, siquidem ex ea obsequium multo molestius, quod peccatis indulgens praecipitem amicum ferri sinit; maxima autem culpa in eo, qui et veritatem aspernatur et in fraudem obsequio impellitur. omni igitur hac in re habenda ratio et diligentia est, primum ut monitio acerbitate, deinde ut obiurgatio contumelia careat. in obsequio autem, quoniam Terentiano verbo lubenter utimur, comitas adsit, assentatio vitiorum adiutrix procul amoveatur, quae
Abbreviated transcription (Latin):
si quid tale possit contunige̾ ut aliquis nos
deus ex hac homniũ frequecia tolleret ⁊ ĩ
solitudine uspiã collocaret atq ibi suppeditas
dim rer quas natura desiderat habundanci¬
uui ⁊ copiã omino hoĩs aspiciendi potesta¬
tem eripet/ Quis tam esset ferrous qui
ream uitam ferre posset cuiq non aufer¬
nert fructũ uoluptatũ om̃i sollicitũdo. Ue
nrigr illud est ꝙ a tarentiuo archita ut
oprior dici solitumu nros senes comemora¬
reaudiui ab aliis senib auditũ si quis ĩ
celum astendisset naturã q mudi ⁊ pul¬
chritudine syderũ ꝑspexisset in suauen
illam admiratione ei fore que iocundissiã
feuffet si alique cui narraret habuisset.
Dic natura solitariũ nichil amiat semp¬
q ad aliquid tanqua ad ãnnnnculu adinti¬
tur quod in amicissimo ꝙͣ dulcssinut est
S cũ cot signus eadem natura declaret
quid uelit ac querat desideret. Tamen
obsurde scimꝰ nescio quomo nec ea que ab

Expanded text:
si quid tale possit contingere, ut aliquis nos si quid tale possit contingere, ut aliquis nos deus ex hac hominum frequentia tolleret et in solitudine uspiam collocaret atque ibi suppeditans omnium rerum quas natura desiderat, abundantiam et copiam, hominis omnino aspiciendi potestatem eriperet—quis tam esset ferreus qui eam vitam ferre posset cuique non auferret fructum voluptatum omnium solitudo? verum ergo illud est, quod a Tarentino Archyta, ut opinor, dici solitum nostros senes commemorare audivi ab aliis senibus auditum: si quis in caelum ascendisset naturamque mundi et pulchritudinem siderum perspexisset, insuavem illam admirationem ei fore, quae iucundissima fuisset, si aliquem cui narraret habuisset. Sic natura solitarium nihil amat semperque ad aliquod tamquam adminiculum adnititur, quod in amicissimo quoque dulcissimum est. sed cum tot signis eadem natura declaret quid velit anquirat desideret, tamen obsurdescimus nescio quo modo nec ea, quae ab
Abbreviated transcription (Latin):
peadicatio quedau atq ostentaco di eexiu¬
tr diuicias despiciũt quos paruo contemptos
tenius unctꝰ cultꝰ q delectao honores uete qͦ¬
rum cupiditate quidam inflamiatur quedo
adiirabilia identur ꝑmulti sunt qui frro
nichilo putent. de amicicia omes ad unuiu
idem sonciunt ⁊ hii qui ad rem .p. se contu¬
lerunt et hni qui reꝵ cognicone doctrina ꝙ
delectentur ⁊ hii qui suũ negociũ gorunit
ociosi rdostremo hii qui se totos tradiderũt
senciunt si modo ueluit aliqua ex parer le¬
beralit uiu̾e. Serpit eñi nestio quomado¬
per omibitas anucica nec blłam etatis diligẽ¬
de xomi patitur ẽẽ exꝑtem sui. Quieciã si
quis asꝑitate ea est ⁊ ĩmauitate nature co¬
gressus ut societatem homiiu fugiat atq
oderit qualem fuisse achems cunonẽ ne¬
stio que accepimꝰ cũ is pati no possit ut nõ
acquirat alique apud que euouiat uirꝰ ac̾¬
bitatis sue. Atq hoc maxune iudicaretur

Expanded text:
venditatio quaedam atque ostentatio esse divenditatio quaedam atque ostentatio esse didivitias despiciunt, quos parvo contentos tenuis victus cultusque delectat; honores vero, quorum cupiditate quidam inflammantur, quam admirabilia videntur, permulti sunt qui pro nihilo putent. De amicitia omnes ad unum idem sentiunt, et hi qui ad rempub. se contulerunt, et hi qui in rerum cognitione doctrinaque delectantur, et hi qui suum negotium gerunt otiosi; postremo hi qui se totos voluptatibussentiunt, si modo aliqua velint ex parte liberaliter vivere. Serpit enim per omper omnium vitas amicitia nec ullam aetatis degendae rationem patitur esse expertem sui. quin etiam si quis asperitate ea est et immanitate naturae, congressus ut hominum fugiat atque oderit, qualem fuisse Athenis Timonem nescio quem accepimus, tamen is pati non possit, ut non anquirat aliquem, apud quem evomat virus acerbitatis suae. atque hoc maxime iudicaretur,
Abbreviated transcription (Latin):
cuͥ optonũ maxiniuq sit si id uolumꝰ adipi¬
sei uirtuti opa danda est sine qua nec atmi¬
crcia ncq ullam rem eopetenda consoqui
pessumꝰ eꝙ uero neglecta qui se amicos
habere arbitrantur. Tum se demiq errasse
senciunt cũ eos graius aliquis casus quid¬
experiti contit. Quocirca dicendũ est eui sepiꝰ
cuni udicaui̾s dilig̾e oportet no cu dilexeris
indicare. S cũ multis in rebus negligen
cia plectimur tũ maxĩe in amicis ⁊ dilrye¬
dis ⁊ colendis Preposteris eni utunut con¬
cilus et acta agimiꝰ ꝙ uetamꝰ face uetere
prou̾bio Nam implicati ultro et atrouel
usit duniturno uł eciam officiis repente un
medio cuisu auncicias exorta aliqua offen¬
sione dirumpumꝰ. Quo eciã magis uitia¬
da est rei maxĩe neccessaria tanta in cuma
una est emi auncicia in reb hũauis de cuiꝰ
utilitate om̃es uno ore consentiunt qeo¬
quã a multis ipã uirtus contempaitn e

Expanded text:
cum optimum maximumque sit, si id volumus adipicum optimum maximumque sit, si id volumus adipisci, virtuti opera danda est, sine qua nec amicitiam neque ullam rem expetendam consequi possumus; ea vero neglecta qui se amicos habere arbitrantur, tum se denique errasse sentiunt, cum eos gravis aliquis casus experiri cogit. quocirca, dicendum est enim saepius, cum iudicaris, diligere oportet; non, cum dilexeris, iudicare. sed cum mutia plectimur, tum maxime in amicis, et diligendis, et colendis, praeposteris enim utimur consiliis et acta agimus, quod vetamur vetere proverbio. nam, implicati ultro et citro vel usu diuturno vel etiam officiis, repente in medio cursu amicitias exorta aliqua offensione disrumpimus. quo etiam magis vituperanda est rei maxime necessariae tanta incuria. una est enim amicitia in rebus humanis, de cuius utilitate omnes uno ore consentiunt; quamquam a multis virtus ipsa contemnitur et
Abbreviated transcription (Latin):
hoies benuolencia cõiuncta primũ cupidi¬
tatib his quib ceteri seruiunt impabunt
deiude equitate iusticia gandebunt. omnã q
alter pro altero sustipient. Neq quicqua ñ¬
quã iusi honestum et rectu alter ab altero
postulabit. Neq solum colent se int̾ se ac di¬
ligent s eciã uerebuntur. Nam maxunũ
ornamentũ amicicie tollit qui ex ea tolłit
ue̾cundiam Itaq in his puiciosus est etor
in amicicia licenciã uirtutum amicitia ad¬
uitriy a natura data ẽ no uicioro comes
ut qui no solitaria posset uirtꝰ ad ea q̃ sũ¬
ma sunt ꝓuenire coniuncta ⁊ consecrata
ũ alta perueniret. Que si quos int̾ societa
anit est aut fuit aut futura est eoꝵ ẽ habendꝰ
ad sumũ nature bonu optimꝰ bissimꝰ ꝙ con¬
tatꝰ. hec est inqua societas in qua omĩa ĩsunt
q̃ putant hores expetenda. honestas głiatrã¬
quillitas amini atq iocunditas Et cum hec
assunt ba uita sit ⁊ sine his ẽe nõ possit. Ex

Expanded text:
rimum cupiditatibus eis quibus ceteri serviunt imperabunt; deinde aequitate iustitiaque gaudebunt omniaque alter pro altero suscipiet; neque quicquam umquam nisi honestum et rectum alter ab altero postulabit, neque solum colent inter se ac diligent, sed etiam verebuntur. nam maximum ornamentum amicitiae tollit, qui ex ea tollit verecundiam. itaque in eis perniciosus est error,in amicitia licentiam. virtutum amicitia adiutrix a natura data est, non vitiorum comes, ut, quoniam solitaria non posset virtus ad ea quae summa sunt pervenire, coniuncta et consociata cum altera perveniret. quae si quos inter societas aut est aut fuit aut futura est, eorum est habendus ad summum naturae bonum optimus beatissimusque comitatus. haec est, inquam, societas, in qua omnia insunt, quae putant homines expetenda—honestas gloria tranquillitas animi atque iucunditas; ut et, cum haec adsint, beata vita sit, et sine his esse non possit quod
Abbreviated transcription (Latin):
de uirtutis de diis ĩmortalib/ de caritate patri¬
e stoite solet oratoriis ornamentis adhibitis
dice̾. Ego uero illa ip̃a que uix in ginasus
et in ocio stoier probant ludeus conieq in
cõmunes locos. Que quia sunt admirabi¬
lia contraq opimone oni ab ip̃ĩs eciam
ꝑadoxa appellantur. Temptare uolui pos¬
sem ne proferre nn lucem idem in forus
et ita dici ut probarentur an alia quedã¬

Expanded text:
de virtutis, de dis inmortalibus, de caritate patride virtutis, de dis inmortalibus, de caritate patriae Stoice solet oratoriis ornamentis adhibitis dicere; ego tibi illa ipsa, quae vix in gymnasiis et in otio Stoici probant, ludens conieci in communis locos. quae quia sunt admirabilia contraque opinionem omnium ab ipsis etiam para/doca appellantur, temptare volui possentne proferri in lucem id est in forum et ita dici, ut probarentur, an alia quaeda
Abbreviated transcription (Latin):
umaduerti brute sope catone auũcu¬
lum tuum cũ in senatu sinam dicẽt
lor os graues ex philosophia tractare
abhorrentes ab hoc usu forensi ⁊ pu¬
blico sed dicendo consequi tamen ut illa eciam
populo probabilia uiderentur. Quod eo mains
est illi quã aut tibi aut nobis quia ea uos phi¬
losophia plus utinuir que pepit dicendi copiã
⁊ in qua dicuntur ea que non multũ distre¬
pent ab opinone populari. Cato aut per¬
fectꝰ mea sinã stoicus ⁊ ea sentit que nõ re¬
cte probantur ini uulgus ⁊ in ea heresi que
nullũ sequitur florem orois neq dilatat
argunientũ minutis interragatiuncusis qͣ¬
si punctis ꝙ posuit efficit. S uchil ẽ taru
incredibile ꝙ non dicendo fiat probabile. Nichil
tam horridum tam incultum quod nõ splende¬
stat orone et tanquã excosatur. Quod cũ i¬
ta putarẽ feci eciam audacius ꝙͣ ille ip̃e de
quo loquor. Cato enĩ dũcaxat de magnitudi¬
ne aniii. de continecia de morte de om̃i lau¬

Expanded text:
madverti, Brute, saepe Catonem, avunculum tuum, cum in senatu sententiam diceret, locos gravis ex philosophia tractare abhorrentis ab hoc usu forensi et publico, sed dicendo consequi tamen, ut illa etiam populo probabilia viderentur; quod eo maius est illi quam aut tibi aut nobis, quia nos ea philosophia plus utimur, quae peperit dicendi copiam et in qua dicuntur ea, quae non multum discrepent ab opinione populari, Cato autem, perfectus mea sententia Stoicus, et ea sentit, quae non sane probantur in volgus, et in ea est haeresi, quae nullum sequitur florem orationis neque dilatat argumentum: minutis interrogatiunculis quasi punctis quod proposuit efficit. sed nihil est tam incredibile, quod non dicendo fiat probabile, nihil tam horridum, tam incultum, quod non splendescat oratione et tamquam excolatur. quod cum ita putarem, feci etiam audacius quam ille ipse, de quo loquor: Cato enim dum taxat de magnitudine animi, de continentia, de morte, de omni lau
Abbreviated transcription (Latin):
grinacõnes/ iustificacõnes q cõmunes. dad
eg. de studuis cognostendi semꝑ aliquid arꝙ
distendi. In quib remoti ab oculis ppli om̃e
ociosum tempus contriuimꝰ. Quarũ reꝵ
recordatio et mernoria suma cũ illo occdiss
desiderium coiunctissimi atq amancissum
uni ferre nullo mõ possem s nec illa extiu¬
cta sunt aluntur q pocius et augentur as¬
iitatioẽ ⁊ memoria mea. Et siillis plane
orbatus eẽm magnu tame affert michi
etas ipã solatiũ. Duiciꝰ eñ iaui in hoc de¬
siderio ẽẽ non possum. Oiia aũt brema
tolerabilia ẽẽ debent eciã si magna sunt.
hoc habur de amicicia que diceni. uos aut̃
ortor ut ita uirtutẽ locetis sine qua auti¬
cicia ẽẽ non p̃t ut ea excepta nichil amici¬
cia prestabilius putetis.

Expanded text:
regrinationes rusticationesque communes. nam quid regrinationes rusticationesque communes. nam quid ego de studiis dicam cognoscendi semper aliquid atque discendi, in quibus remoti ab oculis populi omne otiosum tempus contrivimus? quarum rerum recordatio et memoria si una cum illo occidisset, desiderium coniunctissimi atque amantissimi viri ferre nullo modo possem. sed nec illa exstincta sunt alunturque potius et augentur cogitatione et memoria mea, et, si illis plane orbatus essem, magnum tamen affert mihi aetas ipsa solacium; diutius enim iam in hoc desiderio esse non possum; omnia autem brevia tolerabilia esse debent, etiam si magna sunt. haec habui de amicitia quae dicerem; vos autem hortor ut ita virtutem locetis sine qua amicitia esse non potest ut ea excepta nihil amicitia praestabilius putetis.
Abbreviated transcription (Latin):
semꝑ ꝙ aliqui adiuirendi sunt quos dile¬
gamꝰ ⁊ a quib diliganuir. Caritate eñ
beniuolencia q sublata oñus est sublata e¬
uita iocunditas michi quidem scipio quãꝙͣ
est subito ereptꝰ uiuit tamẽ semꝑq unet
uirtutẽ eñi amaui illiꝰ uri quẽ excuicta
nõ est. Nec michi soli uersatur aute ocu¬
los qui illan semꝑ in manibz habui. Sed
eciam posteris erit clara ⁊ iusiguis. Nemo
unquã aĩo aut spe maiora suscipi ⁊ qui si¬
ẜi nõ illiꝰ iemoriã atq pͥmaginẽ preponẽ¬
dam putet. Et quide ex om̃ib rebus qͣs
michi aut fortuna aut natura tribuit
uichil habes ꝙ cũi auricicia scipiõis possim
comꝑare. In hac michi de re.p. consensͦ
ĩ hãc reꝵ priuataꝵ conciliũ in eadẽ re¬
quies plena oblectationis fuit. Nũquã il¬
lum ne in miria quide re offendi ꝙ
quid̃ seuserim. Nichil enu audiui ex eo ip̃o
quod nollem. una domus erat idem metꝰ
is q cõmunis neq solum milicia s eciã ꝑe¬

Expanded text:
uos diligamus et a quibus diligamur; caritate enim benevolentiaque sublata omnis est e vita sublata iucunditas. mihi quidem Scipio, quamquam est subito ereptus, vivit tamen semperque vivet; virtutem enim amavi illius viri, quae exstincta non est. nec mihi soli versatur ante oculos, qui illam semper in manibus habui, sed etiam posteris erit clara et insignis. nemo umquam animo aut spe maiora suscipiet qui sibi non illius memoriam atque imaginem proponendam putet. equidem ex omnibus rebus, quas mihi aut fortuna aut natura tribuit, nihil habeo quod cum amicitia Scipionis possim comparare. in hac mihi de re publica consensus; in hac rerum privatarum consilium, in eadem requies plena oblectationis fuit. numquam illum ne minima quidem re offendi, quod quidem senserim, nihil audivi ex eo ipse quod nollem; una domus erat, idem victus isque communis, neque solum militia, sed etiam pe
Abbreviated transcription (Latin):
ipã natura uimi suã cũ hoĩes ꝙ fac̾e̾ ip̃i nõ
possent id recte fieri in altero indicarent.¬
¶ hactenꝰ michi uideor de anuatia quid sentire
potuisse dicete si qua pret̾ra sunt credo aũt̃
ẽe multa ab hus si uidebitut qui ista dispu¬
te pociꝰ quãquã eciã ab istis sepe quesiu et
audiui non in uicris equidem s aliid quodã

Expanded text:
ipsa natura vim suam, cum homines, quod facere ipsi non ipsa natura vim suam, cum homines, quod facere ipsi non possent, id recte fieri in altero iudicarent. hactenus mihi videor de amicitia quid sentirem potuisse dicere; si quae praeterea sunt—credo autem esse multa—ab eis, si videbitur, qui ista dispuate potius. quamquam etiam ab istis saepe quaesivi et audivi non
Abbreviated transcription (Latin):
urbs stare poterit nec agri quide cultꝰ per¬
manebit. Id si minꝰ intelligitur quãta uis
amicicie concordieq sit ex dissenssiomibus
atq discordiis perapi p̃t̃. Que eni domus
tam stabilis que tam firma cuutas est que
nõ odiis et dissidiis funditꝰ possit euerti.
Ex quo quantũ boui sit in amicicia indi¬
cari pt̃. Agrigentinũ quid̃ est doctũ quẽd
uirum carimimb grecis uaticmatũ fer
q̃ in rerũ natura toto q mũdo constarent
queq̃ mouerentur ea contrahe amicicia
dissipare discordia atq hoc quidẽ omnes
mortales et intelligunt ⁊ reprobant. Itaq
si quãdo aliquod officiũ extitit amua in pe¬
riculis aut adeunois aut cõicandis quis
est qui id non maximis efferat laudibus
Qui clamores tota cauea nuper in hospi¬
tem ita ut erat orestem se ẽẽ ꝑseueraret stã¬
tes aut plaudebant in re ficta. Quid arbi¬
tramur in uera scũros fuisse facile indicabat

Expanded text:
urbs stare poterit, ne agri quidem cultus perurbs stare poterit, ne agri quidem cultus permanebit. id si minus intellegitur, quanta vis amicitiae concordiaeque sit, ex dissensionibus atque discordiis percipi potest. quae enim domus tam stabilis, quae tam firma civitas est, quae non odiis et discidiis funditus possit everti? ex quo, quantum boni sit in amicitia, iudicari potest. agrigentinum quidem doctum quendam virum carminibus Graecis vaticinatum ferunt, quae in rerum natura totoque mundo constarent quaeque moverentur, ea contrahere amicitiam, dissipare discordiam. atque hoc quidem omnes mortales et intellegunt et re probant. itaque, si quando aliquod officium exstitit amici in periculis aut adeundis aut communicandis, quis est qui id non maximis efferat laudibus? qui clamores tota cavea nuper in hospitem, ita ut erat, Orestem se esse perseveraret! stantes plaudebant in re ficta; quid arbitramur in vera facturos fuisse? facile indicabat
Abbreviated transcription (Latin):
re. Opes ut colare: honores ut laudare
uoluptates ut gaudeas/ ualitudo ut dolo¬
re careas/ ⁊ mun̾ib fungare corporis.¬
Amicicia plures res continet quoquo te
uerteris presto est. Nullo loco excluditur
nũquã intempestiua nũquã molesta est
Itaq emi non aqua no igmi ut auint locis
lis eoꝵ qui pauci nõĩantur fuit. Nã et
scdãs res splendidiores facit anuiciaia ⁊ adu̾¬
sas paciens cõmunicansq lemores. Cũb
plurimas ⁊ maximas cõmoditates amici¬
rum. Nec debilitari aios aut cadere patit᷑¬
uerum eciam amicum qui intuetur tanquã
exemplum aliquod intuetur sui. Quocirca
⁊ absentes assunt et egentes habundant.
et imbecilli ualent/ ⁊ ꝙ difficiliꝰ dictu est
mortui uiiuit. Tantus eos honos memo¬
ria desideriũ prosequitur amicoꝵ/ ex quo
illoꝵ beata mors uidetur hor uita lauda¬
bilis. Quod si exemeris ex natura rerum
beniuolentie unctione nec domꝰ ulla nec

Expanded text:
re; opes, ut colare; honores, ut laudere; re; opes, ut colare; honores, ut laudere; voluptates, ut gaudeas; valetudo, ut dolore careas et muneribAmicitia res plurimas continet, quocunque te verteris praesto est, nullo modo, nullo loco excluditur: nunquam intempestiva, nunquam molesta est. Itaque non aqua, non igne ut aiunt locisalis eorum qui pauci nominantur, fuit. Nam et secundas res splendidiores facit amicitia, et adversas patiens communicansque leviores. Cumque plurimas et maximas commoditates amicirum, nec debilitari averum etiam amicum qui intuetur, tamquam exemplar aliquod intuetur sui. quocirca et absentes adsunt et egentes abundant et imbecilli valent et, quod difficilius dictu est, mortui vivunt; tantus eos honos memoria desiderium prosequitur amicorum, ex quo illorum beata mors videtur, horum vita laudabilis. quod si exemeris ex rerum natura benevolentiae coniunctionem, nec domus ulla nec
Abbreviated transcription (Latin):
ra sutt caduca ⁊ incerta posita nõ tami
conciliis nr̃is ꝙͣ in fortune temeritate. sal
aũt in uirtute sũmũ bonũ ponũt preclare
illi quid. Sed hec ip̃a uirtꝰ amcioiã yignit
et contuiet nec sine uirtute amicica ullo
eam ut quidẽ docti uerboꝵ magnificencia
meciamur uiros q bonos eos qui haberent
num̾emus paulos catones Gaios scipiones
pħilos his cõĩs uita contenta est. Eos auteni
omittamꝰ qui om̃ino nusquã reꝑiitur. Ta¬
les igt inter uiros amicicia tantas oportum¬
tates ħt quatas uix queo dice̾. Principio
quis p̃t ẽẽ uita uitalis ut ait eumus
quin in amici mutua beniuolencia con¬
quiestat. Quid dulcius ꝙͣ habe̾ cũ quo oĩa
audeas sic loqui ut tecum. Nuis eẽt tã¬
tus fructꝰ in prosꝑis reb insi haberes qͥ
illis equeat ut ip̃e gauderet. Adu̾sas ue¬
ro ferre difficile eet sme eo qui alas gra¬
iuus eciam ꝙͣ tu ferret. Demq cetere
ras q̃ expetirntur oportune sunt sue¬
glorie reb fere singulis duncie ut uta¬

Expanded text:
posita non tam in consiliis nostris quam in fortunae temeritate. qui autem in virtute summum bonum ponunt, praeclare illi quidem, sed haec ipsa virtus amicitiam et gignit et continet, nec sine virtute amicitia esseeam, ut quidam docti, verborum magnificentia metiamur, virosque bonos eos qui habentur numeremus—Paulos Catones Gallos Scipiones Philos—his communis vita contenta est; eos autem omittamus, qui omnino nusquam reperiuntur. talis igitur inter viros amicitia tantas opportunitates habet, quantas vix queo dicere. principio qui potest esse vita vitalis, ut ait Ennius, quae non in amici mutua benevolentia conquiescit? quid dulcius quam habere quicum omnia audeas sic loqui ut tecum? qui esset tantus fructus in prosperis rebus, nisi haberes qui illis aeque ac tu ipse gauderet? Adversas vero ferre difficile esset sine eo, qui illas gravius etiam quam tu ferret. denique ceterae res, quae expetuntur, opportunae sunt singulae rebus fere singulis—divitiae, ut uta
Abbreviated transcription (Latin):
puiqui ꝙͣ aliem cũ his eñ amiciciã natura
amicicia nõ p̃t. Sublata ein beniuolencia
amicicie nomẽ collitur nomẽ propinqͥtatis
manet. Quanta aũt uis amiciciesit ex hoc
intelligi maxĩe p̃t ꝙ ex infunta secetate
generis humam quam conciliauit ipã na¬
tura ita contracta res ẽ et adducta in augu¬
stum ut omis caritas aut int̾ duos aut it
paucos iunge̾tur. Est em̃ amicicia nichił a¬
beniuołencia et caritate consensio. Quam

Expanded text:
pinqui quam alieni. Cum his enim natura pinqui quam alieni. Cum his enim natura amicitia non potest; sublata enim benevolentia amicitiae nomen tollitur, propinquitatis manet. quanta autem vis amicitiae sit ex hoc intellegi maxime potest, quod ex infinita societate generis humani, quam conciliavit ipsa natura, ita contracta res est et adducta in angustum, ut omnis caritas aut inter duos aut inter paucos iungeretur. est enim amicitia nihil abenevolentia et caritate
Abbreviated transcription (Latin):
uitaq cõi non ea q̃ fimiuntur aut optant᷑
spectare debemꝰ. Nũquã ego dicã.c. fabri¬
cum.m. curiũ. T. corrũcanũ quos sapien¬
tes nr̃i maiores iudicabant ad istoꝵ normã
fuisse sapientes. Quare sibi habeant sapĩe
nonie ⁊ iniidiosu et obscurũ concedant ut¬
hni uiri boni fuerint. Ne id quide faciant ne¬
gabant id insi sapienti posse contẽdi. caga
ita se gerunt ita uiuut ut eoꝵ probetur si¬
des. integritas. equalitas. liberalitas/ nec
sit in hus ulla cupiditas ul libido audatia it¬
ꝙ magna constancia ut hii fu̾nt quos modo
noiarii hos uiros bones ut habiti sunt sic eciã
appellandos ẽẽ putemꝰ qui asequantur quan
tum hoĩes possunt naturã optimiã bene unuẽ¬
di ducere. Sic em michi prospice̾ uideor ita
nos ẽẽ natos ut uit̾ om̃eo eet societas quedã¬
Maior aut ut quisq proxĩe adhere̾t uł acce¬
deret Itaq ciues pociores quã ꝑegrini pro¬

Expanded text:
vitaque communi, non ea quae finguntur aut optantur, vitaque communi, non ea quae finguntur aut optantur, spectare debemus. numquam ego dicam C. Fabricium, M’. Curium, Ti. Coruncanium, quos sapientis nostri maiores iudicabant, ad istorum normam fuisse sapientis. qua re sibi habeant sapientiae nomen et invidiosum et obscurum, concedant ut viri boni fuerint. ne id quidem facient; negabunt id nisi sapienti posse concedi. agamusita se gerunt, ita vivunt, ut eorum probetur fides integritas aequitas liberalitas, nec sit in eis ulla cupiditas libido audacia, sintque magna constantia, ut ei fuerunt, modo quos nominavi, hos viros bonos, ut habiti sunt, sic etiam appellandos putemus, quia sequanttum homines possunt naturam optimam bene vivendi ducere. Sic enim perspicere videor mihi, ita natos esse nos, ut inter omnes societas quaedamajor, aut ut quisque proxime accedit, itaque cives potiores quam peregrini, pro
Abbreviated transcription (Latin):
ex te queruntur sic de amicicia disputaris
quid sencias quałe existunes que precepta
des. Astenola michi erit gratũ atq id ip̃m
cũ tecũ ag̾e̾ conarer faminus aũt añ uer¬
tit. Quaobrẽ utriq ur̃m gratũ ad modu
feceris. E. l. Ego uo̾ nõ grauarer si ipe cõ¬
fiderẽ michi Nam ⁊ precłã res ẽ et sumꝰ
ut dixit faniuius ociosi. Sed quis sum ego
aut que est in me facultas. Doctoꝵ est ista
consuetudo. eaq grecoꝵ ut his ponatur
ea que disputent quaius subito magñuo¬
pus est/ egetq excitatione non parua. E
obrem que disputari de auaricia possũt ab
eis censeo ut pietatis qui ista profitentur
ꝙ iᵈ amimũ rofer ut ilłi qui hos subtilius
disserũt fortasse uere s ad cõmunẽ utilita¬
tem parum. Negant enĩ quãquã ẽẽ uirũ
bonũ insi sapiente sit ita sane s eã sapia
int̾pretantur quã adhuc mortalis nemo ẽ
consecutus. Nos aũt ea que sunt in usu

Expanded text:
ex te quaeruntur, sic de amicitia disputaris ex te quaeruntur, sic de amicitia disputaris quid sentias, qualem existimes, quae praecepta des. Mihi vero erit gratum, atque id ipsum cum tecum agere conarer, Fannius antevertit. quam ob rem utrique nostrum gratum admodum feceris. Ego vero non gravarer, si mihi ipse confiderem, nam et praeclara res est et sumus, ut dixit Fannius, otiosi. sed quis ego sum aut quae est in me facultas? doctorum est ista consuetudo eaque. Graecorum, ut eis ponatur de quo disputent quamvis subito. magnum opus est egetque exercitatione non parva. quam ob rem quae disputari de amicitia possunt, ab eis censeo petatis, qui ista profitentur; ue id ad vivum reseco, ut illi, qui haec subtilius disserunt, fortasse vere, sed ad communem utilitatem parum; negant enim quemquam esse virum bonum nisi sapientem. sit ita sane: sed eam sapientiam interpretantur, quam adhuc mortalis nemo est consecutus. nos autem ea quae sunt in usu
Abbreviated transcription (Latin):
tanquã e custodia uinculisq corporis au
pioni. Quo cirta merere hoc eius euentu
et corpoꝵs nec ullus sensus maneat ut in¬
chil boni est in morte sic certe nichil ma¬
hi. Sensu emi amisso fit idem quasi natus
no eet om̃mo/ Quẽ tam̃e ẽẽ natum ⁊ nos
gaudemꝰ ⁊ hec auitas dĩo erit letabituꝵ
Nũ aobre cũ ilło quidẽ ut supradixi acciꝵ
optĩe est mecũ ĩcommodius. Quã fuat
equius ut prius introierã in bita sic priꝰ
exire de uita. S tñ recordatioe ure amici¬
ciei sic fruor. ut beate iuxisse uidear quia
me sapiencie ꝙͣ modo faminus cõmenio¬
rauit fama delectat falsa psertun quã qd
amicicie ur̃e. amicicie memoriã sꝑo sempi¬
t̾nam fore. Id qd eo magis ẽ cordi ꝙ ex onui¬
b scłis uix tria antiquatus nõientur paria
ita necc̃e est s qui auucicie mencionẽ fecisti
et sumꝰ ociosi ꝑgratũ mͥ feceris. Speto itẽ
scenole si ꝙͣ admodũ soles de ceteris reb cũ

Expanded text:
tanquam e custodia vinclisque corporis, cutanquam e custodia vinclisque corporis, cupioni? quocirca maerere hoc eius eventu et corporum nec ullus sensus maneat, ut nihil boni est in morte, sic certe nihil mali. sensu enim amisso fit idem, quasi natus non esset omnino, quem tamen osse natum et nos gaudemus et haec civitas, dum erit, laetabitur. quam ob rem cum illo quidem, ut supra dixi, actum optime est, mecum incommodius, quem fuerat equius, ut prius introieram, sic prius exire de vita. sed tamen recordatione nostrae amicitiae sic fruor, ut beate vixisse videar, quia me sapientiae, quam modo Fannius commemoravit, fama delectat, falsa praesertim, quam quod amicitiae nostrae memoriam spero sempiternam fore, idque eo mihi magis est cordi, quod ex omnibus saeculis vix tria aut quattuor nominantur paria ita necesse est. sed quoniam amicitiae mentionem fecisti et sumus otiosi, pergratum mihi feceris—spero item Scaevolae —si, quem ad modum soles de ceteris rebus, cum
Abbreviated transcription (Latin):
du ad suꝑos uideatur dees pociꝰ ꝙͣ ad inferos
ꝑuenisse. Neq eni assentior his quib nuꝑ
disserere ceperunt cũ corporib sił aĩas ĩ¬
ꝙ nõ fecissent profecto si nichil ad eos ꝑtinere
abitrarentur uł eoꝵ qui in hac terra fue¬
runt magnã q graciam que nũc quid̃ dele¬
ta ẽ tũs reflorebat institutis ⁊ p̃ceptis sus e¬
rudierunt uł eius qui apollis oraculo sapi¬
entissimꝰ est uidicatꝰ qui no tunt hoc cũ illud
ut in plerisq s idem dicebat semꝑ aĩos honu¬
nũ ee diuinos his q cũ e corporẽ exissent
raditũ in celũ pat̾e optimoq ⁊ iustissimo en
adessent ⁊ alii plures. Cum q eciã scenola
mocũ uenisses triduũ disseruit de re. ꝓ icuiꝰ
disputacõnis fuit extremũ fere de ĩmorta¬
litate aĩoꝵ que se inquiete uiso ex africa¬
no dicelut audisse. Id si ita est ut optiau
cuiusq anmꝰ in morte faculime euolent

Expanded text:
du ad superos videatur deos potius quam ad inferos du ad superos videatur deos potius quam ad inferos pervenisse. neque enim adsentior eis, qui nuper haec disserere coeperunt, cum corporibus simul animos ind non fecissent, profecto, si nihil ad eos pertinere arbitrarentur, vel eorum qui in hac terra fuerunt magnamque Graeciam, quae nunc quidem deleta est, tum florebat, institutis et praeceptis suis erudierunt, vel eius, qui Apollinis oraculo sapientissimus est iudicatus, qui non tum hoc tum illud, ut in plerisque, sed idem semper, animos hominum esse divinos eisque, cum ex corpore excessissent, reditum in caeluadesset et alii plures, tuque etiam Scaevola, mecum venisses, triduum disseruit de re publica, cuius disputationis fuit extremum fere de immortalitate animorum, quae se in quiete per visum ex Africano audisse dicebat. id si ita est, ut optimi cuiusque animus in morte facillime evolet
Abbreviated transcription (Latin):
suo tempore rei. p. pene sero. Qui duab/ urbi¬
bus eu̾sis munitissimis huic imꝑio nõ modo
pñcia uerũ eciã futura bella deleuit. Nuid
dicam de morib facillimis. de pietate in ma¬
trem. de liberalitate in sorores. bonitate in suos/
uare potusset. Senectꝰ enĩ quãis nou sit
grauis ut memini catone uno anno antequã
est mortuus mecũ ⁊ cũ scipione disser̾e̾ cñ
aufert eã uiriditatem in qua eciam tunc
erat scipio. Quãobrem uita quid̃ talis fuit
uł fortuna uł głia ut nichil posset accedere
moriendi aut sensum celeritas abstulit qͦ
de gen̾e mortis difficile dcũ est ꝙ hoĩes su¬
spicentur uos iudistis hoc uere tamẽ licet
dice̾. p. scipioni ex multis dieb quos in
uita celeberrimos letissimos q uiderit. Illũ
diem clarissimũ fuisse cũ senatu duisso
ptis. pͥ.rͥ. ⁊ a sociis latiuis pridie quã ex¬
cessit e uita ut ex tã alto dignitatis gra¬

Expanded text:
suo tempore, rei publicae paene sero; qui duabus urbisuo tempore, rei publicae paene sero; qui duabus urbibus eversis inimicissimis huic imperio non modo praesentia, verum etiam futura bella delevit? quid dicam de moribus facillimis, de pietate in matrem, liberalitate in sorores, bonitate in suos, vare potuisset? senectus enim quamvis non sit gravis, ut memini Catonem anno ante quam est mortuus, mecum et cum Scipione disserere, tamen aufert eam viriditatem, in qua etiam nunc erat Scipio. quam ob rem vita quidem talis fuit vel fortuna vel gloria, ut nihil posset accedere; moriendi autem sensum celeritas abstulit. quo de genere mortis difficile dictu est; quid homines suspicentur videtis: hoc vere tamen licet dicere, P. Scipioni ex multis diebus, quos in vita celeberrimos laetissimosque viderit, illum diem clarissimum fuisse, cum senatu dimisso ptis, populo Romano, sociis et Latinis, pridie quam excessit e vita, ut ex tam alto dignitatis gra
Abbreviated transcription (Latin):
sco nec ego postulo facis amice. S ut michi
uideris nõ rocte iudicas de catone. Caut em
nemo fuit quod quid magis credo aut si qͥs¬
ut alia omitã mortẽ filii tulit. Meminere
pollo ut ais sapientissimũ indicauit. Huiꝰ
em fca illiꝰ dca ⁊ euenta laudantur. De me
Ego si scipiois desiderio me moueri negem
qui id recte faciã uiderint sapientes s certe
menciar. Moneor eui tali amico orbatꝰ qua¬
lis ut arbitror nemo unquã erit ut cor fir¬
mare possum ⁊ nemo certe fuit. Sed none¬
gro medicma. me ip̃e consolor ⁊ maxiẽ illo
solaçio ꝙ ego ço etrore careo quo amicoro
decessu populiq acgisolent Nichil em ma
li scipioni puto si quid accidit michi accidit
Sius aut incõmodis grauit̾ augi nõ ami¬
cũ s seipmn amantis est. Cũ illo uero quis
buerant continuo adolestens incredibili un¬
tute suꝑauit. Qui consulatũ petiuit nũquã
fcus consul bis plurimũ aute tempꝰ iterũ sibi

Expanded text:
sco nec postulo, facis amice, sed, ut mihi sco nec postulo, facis amice, sed, ut mihi videris, non recte iudicas de Catone. aut enim nemo, quod quidem magis credo, aut, si quisut alia omittam, mortem fili tulit! meminerampollo, ut ais, sapientissimum iudicavit; huius enim facta, illius dicta laudantur. De me ego si Scipionis desiderio me moveri negem, quam id recte faciam viderint sapientes, sed certe mentiar. moveor enim tali amico orbatus, qualis, ut arbitror, nemo umquam erit, ut confirmare possum, nemo certe fuit. sed non egeo medicina: me ipse consolor et maxime illo solacio, quod eo errore careo, quo amicorum decessu plerique angi solent. nihil mali accidisse Scipioni puto; mihi accidit, si quid accidit; suis autem incommodis graviter angi non amicum, sed se ipsum amantis est. cum illo vero quis buerant, continuo adulescens incredibili virtute superavit; qui consulatum petivit numquam, factus consul est bis, primum ante tempus, iterum sibi
Abbreviated transcription (Latin):
stimiant ut omiã tua in te ẽẽ posita ducas
humanosq cãns uirtute inferiores putes
Itaq credo ex me queri et ex hoc ite steno¬
la quo nã pacto mortẽ africam feras/ eoq
magis ꝙ in his proxinus nouis cũ in orto
decii briti auguris conũitandi eã ut assolet
uenissemꝰ cu nõ affusti qui diligentissime
semꝑ illum diem et illud ninꝰ solitꝰ es obire.
aiau̾ti te dołorẽ quẽ acceꝑis tũ sũmi uiri tũ
anucssimi mortẽ ferre moderate nec potuis¬
se nõ cõmoueri nec fuisse id tue humanita
affuisses inualitudine respondeo causam
nõ mesticiã fuisse. Tunc .l. recte tu que¬
dem respondisti scenola et u̾e. Nec eñ ab
isto officio quod semp usurpaui cũ ualerẽ
ab duci ĩcommnodo mõdo debui. Nec ullo ca¬
su arbitror hoc constanti honumi posse ꝯtingẽ
ut blla int̾irissio fiat officii. Tu aũt fanui ꝙ
michi tantũ cribur dicis quãtũ nec ego agno¬

Expanded text:
stimant, quod omnia tua in te posita esse ducas, stimant, quod omnia tua in te posita esse ducas, humanosque casus virtute infeitaque ex me quaerunt, credo ex hoc item Scaevola, quonam pacto mortem Africani feras, eoque magis quod proximis Nonis, cum in hortos D. Bruti auguris commentandi causa, ut assolet, venissemus, tu non affuisti, qui diligentissime semper ilium diem et illud munus solitus esses obire. animum adverti, te dolorem quem acceperis cum summi viri tum amicissimi morte ferre moderate; nec potuisse non commoveri, nec fuisse id humanitatis taffuisses, valetudinem respondeo causam, non maestitiam fuisse. Recte tu quidem, Scaevola, et vere; nec enim ab isto officio, quod semper usurpavi cum valerem, abduci incommodo meo debui, nec ullo casu arbitror hoc constanti homini posse contingere, ut ulla intermissio fiat offici. tu autem, Fanni, quod mihi tantum tribui dicis, quantum ego nec agno
Abbreviated transcription (Latin):
it africano quisquã nec clarior. Sed existi¬
mare debes om̃i oculos in te ẽẽ cõieads.
unũ te sapiente ⁊ appellant ⁊ extunant
Tribuebatur hoc auodo .m. catoni. Scimꝰ¬
luciũ ciciliũ apud pres nr̃os appellatum
ee sapiente. S uterq alio quodã modo
ciellius quia prudons ẽẽ in cuuli Iure pu¬
tabatur Cato quia multaꝵ reꝵ usum he¬
bat multa eiꝰ ⁊ in senatu et in foro uł pro¬
nisa prudenter uł acca constanter uł re¬
sponsa acute ferebantur. Propte̾a iam
quasi cognomie Habebat in seuectute Iapien¬
tis. Te aũt alio quodã m̃o nõ solũ natura ⁊
morib uerũ eciam studio ⁊ doctrina ẽẽ sapiẽ¬
tem. Nec sicut uulgus sed ut eruditi solent
appellare sapientẽ quãle in reliqua grã inue¬
ni nemine. Nam qui septẽ appellantur eos
qui ista subtilius querunt in nuimero sapien¬
tũ non habent. Nthenis unũ accepimꝰ. ⁊
eum quide eciam apolluus oraculo sapien¬

Expanded text:
it Africano quisquam nec clarior. sed existiit Africano quisquam nec clarior. sed existimare debes omnium oculos in te esse coniectos unum; te sapientem et appellant et existimant Tribuebatur hoc modo M. Catoni, scimus L. Acilium apud patres nostros appellatum esse sapientem, sed uterque alio quodam modo: Acilius quia prudens esse in iure civili putabatur, Cato quia multarum rerum usum habebat et multa eius et in senatu et in foro vel provisa prudenter vel acta constanter vel responsa acute ferebantur; propterea quasi cognomen iam habebat in senectute sapientis. Te autem alio quodam modo non solum natura et moribus, verum etiam studio et doctrina esse sapientem, nec sicut volgus, sed ut eruditi solent appellare sapientem, qualem in Graecia reliqua neminem—nam qui septem appellantur, eos qui ista subtilius quaerunt in numero sapientium non habent—Athenis unum accepimus et eum quidem etiam Apoll