comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nosinet ipsos & ligna campoꝵ. quȩ fructũ
suũ ꝓducunt. Que ista ligna campoꝵ: Dic&
fortassis auditor. Quid iterũ hic ũsiculus agit.
quid undecũq ũba conquirit. It explana¬
tionem lectionis effugiat. qͦmͦ intra nos eẽ¬
ligna docebit & arbores: Si non temere
obtrectes. iã nunc audies quia ñ potest arbor
bona malum fructũ facere. ueq arbor mala
fructum bonũ facere. Habemꝰ gͦ arbores uit᷑
nos: siue bonas siue malas. & quȩ bone sunt
fructus malos afferre ũ possunt. sic̃ quȩ malȩ
sunt fructus ñ afferunt bonos. Uis tͥ & arbo¬
rum ipsarũ quȩ intra nos sunt uocabula et
appellationes expediã: Nlon est ficus. nec
malus nec uitis. s una arbor iustitia
uo catur. alia prudentia. alia fortitudo.
alia temperantia uocat᷑. & si uis maiorem.
adhuc arborũ nosse multitudinẽ. disce quib
fortassis dignꝰ putabit᷑ consitus etiã pa¬
radysus dĩ. Est enim ibi arbor pietatis. est¬
& alia arbor sapientiae. ẽ & alia discipline.

Expanded text:
nosmetipsos et ligna camporum, quae fructum suum producunt. Quae sunt ista ligna camporum, dicet fortassis auditor: quid iterum hic seminiverbius ait? Quid undique verba conquirit, ut explanatione lectionis effugiat? Quomodo intra nos ligna esse docebit, et arbores? Si non temere obtrectes, jam nunc audies: Quia non potest arbor bona malum fructum facere, neque arbor mala bonum fructum facere . Habemus ergo arbores intra nos sive bonas sive malas, et quae bonae sunt fructus malos afferre non possunt, sicut quae malae sunt, fructus non afferre bonos. Vis tibi et arborum ipsarum, quae intra nos sunt, vocabula et appellationes expediam? Non est ficus nec malus, nec vitis, sed una arbor justitia vocatur, alia prudentia, alia fortitudo, alia temperantia nominatur. Et si vis majorem adhuc arborum multitudinem, disce quibus fortassis digne putabitur, consitus etiam paradisus Dei est. Ergo alia arbor pietas est, et alia arbor sapientiae est, et alia disciplinae
Abbreviated transcription (Latin):
S tam̃ dicendũ ẽ qđ scriptũ docemꝰ. Ø
sernio is arguit nos. qđ ñ om̃s qͥ audi¬
continuo si ẽ aliqͣ differentia int̾ au¬
ditores legis & ȩccłam filioꝵ isrł.
auditor excludit᷑ a salute. Attendite
gͦ diligentiꝰ uerb scripturȩ dicentis.
Hon erat ullũ uerbũ ex om̃ib quȩ man¬
dauit moyses: qđ ñ legerit in aurib
mulierib & infantib. & ꝓselitis. Noui
dñs nr̃ iħ̾e eẽ alias aures p̃t̾ istas er¬
uales. quas ad audientiã u̾boꝵ suoꝵ¬
angłio postea quã de singłis quȩ opa¬
tebat edocuit. addit & dic̃. Qhabet
aures audiendi. audiat. d utiq si de
aurib dixisset carnalib. suꝑfluũ uidit
Nemo eiũ ñ habens aures. ad uerba eiꝰ au¬
dienda conuenerat. S qm̃ sciebat i
aurib int̾ioris hominis id ẽ in intelle.¬
ctu cord recipi deb̃e quȩ dicta siñ
qr nichil ꝓdest audire sermonẽ. si ũ
retiueat᷑ & seruet᷑ in corde. ideirco
aures ab auditorib exposcebat. Hoc

Expanded text:
 tamen dicendum est, quod scriptum docemur, quia sermo hic arguit nos, quod non omnes qui audicontinuo: si est aliqua differentia inter auditores legis et Ecclesiam filiorum Israel, auditor excluditur a salute. Attendite ergo diligentius verbis Scripturae dicentis: « Non erat ullum verbum ex omnibus quae mandavit Moyses quod non legerit Jesus in auribus mulieribus et infantibus et proselytis. Novit Dominus Jesus esse alias aures praeter istas carnales quas ad audientiam angelio posteaquam de singulis quae oportebat edocuit, addit et dicit: « Qui habet aures audiendi audiat ; » quod utique si de auribus dixisset carnalibus, superfluum videretur. Nemo enim non habens aures ad verba ejus audienda convenerat. Sed quoniam sciebat, in auribus interioris hominis, id est, intellectu cordis, recipi debere quae dicta sunt quia nihil prodest audire sermonem, si non retineatur et servetur in corde, idcirco aures ab auditoribus exposcebat. Dic
Abbreviated transcription (Latin):
inquit iħs suꝑ lapides altaris deut̃ononuũ
tẽ filiꝰ naue suꝑ lapides altaris legẽ de.
uiuis & integris. scripserit deutõnomiũ.
legẽ scribit iħe. audi eũ in eccłus dicentẽ.
Dictũ ẽ antiqͥs. ñ occides. Ego dico uob̾. qr¬

Expanded text:
inquit, Jesus super lapides altaris Deuteronomiumtunc filius Nave super lapides altaris legem totam vivis et integris scripserit Deuteronomium,legem scribat Jesus, audi eum in ecclesiis dicentem: « Dictum est antiquis: Non occides; ego au
Abbreviated transcription (Latin):
indiget multo tẽpore ut deutonomiul
seribat. ut scdam legẽ in cordib ere.¬
dentiũ figat. atq in eoꝵ m̃tib qͥ ad alta
sp̃s signet. Statĩ nãꝙ ut quis crediderit
eccła pͥmitiuoꝵ. Si enĩ recte intelligam̃
israhelẽ dici mentẽ dm̃ uidentẽ rectis.¬
sime hoc de ministris angłis magis dr̃
qd̃ & tu fiuisti ͫ in baptismo. qr angłi eoꝵ¬

Expanded text:
indiget multo tempore ut Deuteronomium scribat, ut secundo legem in cordibus credentium figat, atque in eorum mentibus, qui ad altarae spiritu signet. Statim namque ut quis crediderit esia primitivorum. Si enim recte intelligamus Israelem dici mentem Deum videntem, rectissime hoc de ministris angelis dicitur, quod et tu fuisti infans in baptismo, «
Abbreviated transcription (Latin):
ł pͥncipes ł potestates istę contͣriȩ. ut
Scriptũ nãꝙ ẽ. qr quantomagis eos huini¬
liabant. tanto plures fiebant᷑. & uiualesce¬
bant ualde. Conficlimꝰ aut̃ ꝙr ñ solũ ũ
nos poterunt obtinere ͥ iiuici & aduer
uincente conteret᷑ sathanas sub pedib
milites sui. ita & nos dicamꝰ. sic̃ ĩ esdra

Expanded text:
otestates istae contrariae, ut Scriptum namque est, quia « quanto magis eos humiliabant, tanto plures fiebant, et invalescebant valde . » Confidimus autem quia non solum non nos poterunt obtinere invisibiles inimio Domino nostro vincente, conteretur Satanas sub pedibus milites sui, ita ut nos dicamus sicut in Esdra
Abbreviated transcription (Latin):
rũ aut̃ ẽ cib solidus. ex quib ip̃se siba
p̃parat ȩccłam ñ habentẽ maculã a
rugã aut aliqͥd hoꝵ. eos uͦ quos in
latione secernit. intelligamꝰ illos eẽ
qui adhuc lacte indigent᷑. aut &iam
uelut infirmi ut sunt mulieres olerib
uescant᷑. Si uͦ ui illis om̃is accipiat᷑ ec¬
cła. uiri quidẽ intelligent᷑ illi qui in
qui nondũ ex semet ipsis quȩ utilia st̃
gerunt. s imitando meliores & eoꝵ ex¬
empla sectando. ex quib & caput hab̾e
uͦ erunt. qui nuꝑ fide suscepta lacte
lia etiã ioħs sentiens in epła sua scri¬
bit. & i singulis quibq aetatib ꝓpͥa
quȩq gesta decernit. Uerũtam̃ iħu
uob recitante legẽ. & reuelante cordi

Expanded text:
rum autem est cibus solidus, ex quibus ipse sibi praeparat Ecclesiam non habentem maculam aut rugam aut aliquid horum . » Eos vero quos in latione secernit, intelligamus hos esse aliquos qui adhuc lacte indigent, aut etiam velut infirmi, ut sunt mulieres, oleribus vescuntur. Si vero simul omnis accipiatur Ecclesia, viri quidem intelliguntur esse illi qui in qui nondum ex semetipsis ea quae utilia sunt gerunt, sed imitando meliores et eorum exempla sectando, ex quibus et caput habere vero erunt qui, nuper fide suscepta, lactelia etiam Joannes sentiens, in Epistola sua scripsit , et singulis quibusque aetatibus propria quaeque gesta discernit. Verumtamen Jesum vobis recit
Abbreviated transcription (Latin):
in sigulis quibꝙ fideliũ tał ꝓpositi ua¬
rietas sthoc mͥ designari uidet᷑ in hoc lo¬
co qđ dimidii illi qui upxta montẽ gari¬
rin incedunt. illũ qui ad benedictiones
electꝰ ẽ. istos figuralit̾ indicent. qui non
metu pęnȩ. s benedictionũ & reꝓnussionũ
desidĩo ueniunt ad salutẽ: illi uͦ dimidii
qui iuxta montẽ gebal incedunt in quo
maledictiones. ꝓlatȩ sunt. istos alios indi¬
cent. qui maloꝵ metu & supplicioꝵ timore
complentes quȩ in lege scripta sunt. ꝑue¬
om̃ib nob̾ filiis isrł. quis ẽ qui boni ipsiꝰ
desiderio succensꝰ facit qđ bonũ ẽ. qui
uͦ nr̃m metu gehennȩ & aet̾ni ignis t̃¬
rore tendit ad bonũ. & studet ac̃ festi¬
nat impłe quȩ scripta sunt. Certũ
ẽ enĩ nobiliores ẽẽ illos qui bomi ipsiꝰ
desiderio & benedictionũ amore qđ
bonũ ẽ agunt. qu̾a illos qui ꝓ mali metu¬

Expanded text:
is quibusque fidelium talis sit propositi varietas, hoc mihi designari videtur in hoc loco, quod dimidii illi, qui juxta montem Garizin incedunt illum, qui ad benedictiones electus est, istos figuraliter indicent, qui non metu poenae, sed benedictionum et repromissionum desiderio veniunt ad salutem; illi vero dimidii, qui juxta montem Gebal, incedunt, in quo maledictiones prolatae sunt, istos alios indicent, qui, malorum metu et suppliciorum timore complentes quae in lege scripta sunt, perve qui boni ipsius desiderio succensus facit quod bonum est: qui vero metu gehennae, et aeterni ignis terrore tendit ad bonum, et studet ac festinat implere quae scripta sunt: certum est enim nobiliores esse illos qui boni ipsius desiderio et benedictionum amore quod bonum est agunt
Abbreviated transcription (Latin):
gab̾ os boui trituranti. ñ de bob hȩc s de
apłis dixerit. & rursũ cũ in lege dr̃. quia
abrahã duos filios habuit. unũ de ancilla &
unũ de lib̾a. ego in his intelligo ẽẽ duo te¬
stam̃ta & duosꝰ płos. istã nob̾ legẽ quȩ sic
intelligit᷑. quã spũalẽ nomunat paulus. iħe¬

Expanded text:
abis os bovi trituranti , » non de bobus haec, sed de apostolis dixerit. Et rursum cum in lege dicitur quia « Abraham duos filios habuit, unum de ancilla, et unum de libera , » ego in his intelligo duo esse Testamenta et duos populos. Istam nobis legem quae sic intelligitur, quam spiritalem nom
Abbreviated transcription (Latin):
lege. Sed & ꝓselitus inqͥt. inddigenaq
simul. Et erant cdimidii iuxta montẽ
gririn. & dimidii uxta montẽ gebal
Quomꝰ &iã ista explicabimꝰ: Uere
adiutorio dĩ opꝰ ẽ. ut possimꝰ uerb̃ nr̃iꝰ
uerba diuina disserere & explanare.
Iui sunt dimidu qui incedebant iuxta
montẽ garia̾n: & qui sunt dimichi qͣ
& ipsi licet saluent᷑. ñ tam̃ potueri
uxta montẽ garin incede. s ĩ celius
iuxta montẽ gebal: Mons garram benedicti¬
ones habet. mons aut̃ gebal maledictiones.
quȩ peccatorib imminent. Statuerunt enĩ
sic̃ scriptũ ẽ in deut̃onomio sex trib ad be.¬
nedicendũ in monte garizin. & ipsas trib
quȩ nobiliores sunt & eximiȩ. idẽ sẏmeon.

Expanded text:
indigena simul aderant; dimidii juxta montem Garizim, et dimidii juxta montem Ebal. Quomodo etiam ista explicabimus? Et adjuto rio Dei opus est ut possimus verbis nostris verba divina disserere et explanare. Qui sunt dimidii qui incedebant juxta montem Garizim, et qui sunt dimidii qui et ipsi, licet salventur, tamen non potuerunt juxta montem Garizim incedere, sed incedunt juxta montem Ebal? Mons Garizim benedictiones habet, mons autem Ebal maledictiones quae peccatoribus imminent. Statuerunt enim, sicut scriptum est in Deuteronomio , sex tribus ad benedicendum in monte Garizim: et ipsae sex tribus quae nobiliores sunt et eximiae, id est, Simeon,
Abbreviated transcription (Latin):
unã eoꝵ qͥ ꝓmissionũ cęlestiũ cupiditate
succensi sũmo studio diligentiaq nitunt᷑
ne saltẽ minia eos beatitudo p̾tereat.
habentes desidium ñ solũ benedictionis ca¬
piendȩ & effici in parte sortis scõꝵ.s & iã
assistere in conspectu dĩ. & semꝑ eẽ cũ dño.
Alii uͦ sunt qui & ipsi tendunt ad salutẽ
dicentes. Suffic̃ mͥ ñ ire in gehenuã. suf.

Expanded text:
um qui promissionum coelestium cupiditate succensi, summo studio diligentiaque nituntur, ne saltem minima eos beatitudo praetereat: habentes desiderium, non solum benedictionis capiendae, et effici in parte sortis sanctorum, sed etiam assistere in conspectu Dei, et semper esse cum Domino. Alii vero sunt qui et ipsi tendunt ad salutem, dicentes: Sufficit mihi non ire in ignem aeternum;
Abbreviated transcription (Latin):
menti onĩis qui uere isrł ẽ incedit. & ñ ẽ
longe ab ea. Lȩuitȩ uͦ & sac̃dotes & iã
in humeris suis eam portant. Etenĩ qui¬
cũꝙ sacerdotali relligione & sc̃itate
uiuunt. ñ solũ hi qui sedere uident᷑
in consessu sacerdotali. s hi magis qui
sac̃dotalit̃ agunt. quoꝵ pars ẽ dñs. nec
ulla eis portio habet᷑ in t̾ris. ipsi sunt
uere sac̃dotes & leuitȩ dñi qͥ in humeriᷤ
suis legẽ dĩ portaut. agendo uidelicet

Expanded text:
menti, omnis qui vere Israel est incedit, non enim longe ab ea. Levitae vero et sacerdotes etiam in humeris suis eam portant. Etenim quicunque sacerdotali religione et sanctitate vivunt, non solum hi qui sedere videntur in consessu sacerdotali, sed hi magis qui sacerdotaliter agunt, quorum pars est Dominus, nec ulla eis portio habetur in terris, ipsi sunt vere sacerdotes et Levitae Domini, qui in humeris suis legem Dei portant, ag
Abbreviated transcription (Latin):
nita concupiscentiȩ ñ recepit. s scut᷑o ea
fidĩ restrinxit & repulit. ł quis ẽ qui fer¬
rũ pugnę.ferrũ belli. ferrũ litiũ nũꝗͣ rece.¬
pit. s semꝑ pacificus fuit. semꝑ quietꝰ & mi¬
lapides uiui. ex quib iħc xꝑc dñs nr̃ altare
constripẽ. ex lapidib utegris. quib ferrũ
ñ ẽ iniectũ. ut offerat suꝑ eos holocausta
& sacrificiũ salutis. Ego puto qđ forte isti
esse possint om̃s sitil unũ altare facien¬
tes. ꝓpt̾ unamitatẽ atq concordiã Sic
enĩ referunt᷑ om̃s simul unanimit̾ oran¬
tes. & aꝑientes os suũ dixisse. Tu dñe qui
corda om̃iũ nosti. Isti gͦ qui pot̾ant una¬
nimes. una uoce atq uno sp̃ũ orare.
ipsi forcasse digni sunt qui debeant om̃s
simul unũ altare construere. suꝑ qđ iħs
sacrificiũ offerat patri. Iam̃ & nos tẽp¬
temꝰ dare oꝑam. ut eadẽ dicamꝰ om̃s una-¬
nimes. unũ & sentientes. nichil ꝑ contenti¬

Expanded text:
nita concupiscentiae non recipit, sed scuto ea fidei restrinxit et repulit. Vel quis est ille qui ferrum pugnae, ferrum belli, ferrum litium nunquam recepit; sed semper pacificus fuit, semper quietus et milapides vivi, ex quibus Dominus noster altare construxit lapidibus integris, quibus ferrum non est injectum, ut offerat super eos holocausta et sacrificium salutis. Ego puto quod isti  apostoli esse possint, omnes simul unum altare facientes propter unanimitatem atque concordiam. Sic enim referuntur omnes, simul unanimiter orantes et aperientes es suum, dixisse: « Tu, Domine, qui corda omnium nosti . » Isti ergo qui poterunt unanimes una voce atque spiritu orare, ipsi fortasse digni sunt qui debeant simul omnes unum altare construere, super quod Jesus sacrificium offerat Patri. Tamen et nos tentemus dare operam, ut eadem dicamus omnes, unanimes, unum sentientes, nihil per contenti
Abbreviated transcription (Latin):
ocerint. S ii hoc ȩdificio ęccłȩ oportet ẽẽ¬
& altare. Vnde ego arbitror qđ quicũq ex
uob̾ lapidib uiuis apti sunt in hoc & ꝓmp¬
ti ut orationib uacent. ut die noctuq
obsecrationes offerant dõ. & suplicationũ
uictimas immolent. ipsi sunt ex quib iħe¬
ȩdifieat altare. S intuere quid laudis ipsis
lapidib altaris uͦsscribit᷑. Sicut dix̃ uiqͥt
legis lator moyses ȩdificari altare ex lapi.¬
dib integris quib ferrũ non est uuectũ
Qui putas sunt isti integri lapides:

Expanded text:
xerint opera. Sed in hoc aedificio ecclesiae esse oportet altare; unde ego arbitror quod quicunque ex vobis lapidibus vivis apti sunt, in hoc et prompti, ut orationibus vacent, ut diu noctuque obsecrationes offerant Deo, et supplicationum victimas immolent, ipsi sunt ex quibus aedificat Jesus altare. Sed intuere quid laudis ipsis lapidibus altaris ascribitur? Sicut dixit, inquit, legislator Moyses: Aedificate altare ex lapidibus integris, quibus ferrum non est injectum. Quid putas sunt isti integri lapides?
Abbreviated transcription (Latin):
t̾renis lapidib obseruari nouimꝰ. ut
hi quidẽ lapides qui ualidiores sunt & potenti¬
ores pͥmi in fundam̃to iaciant᷑. ut ipsis credi
& suꝑ pomi possit totiꝰ ȩdificui pond. alii uͦ
qui sequentes sunt. id ẽ paulo illis inferioreᷤ
ꝓximi illis qui in fundam̃to sunt ordinenͭ
qui uͦ plus inferiores sunt. paulo suꝑius a
de lapidib uiuis eẽ aliquos in fundamentis
huiꝰ spualis ȩdificii. Qui aut̃ sunt isti qui in

Expanded text:
terrenis lapidibus observari novimus, et hi quidem lapides qui validiores sint et potentiores primi in fundamenta ejiciantur, ut ipsis credi et superponi possit totius aedificii domus; alii vero qui sequentes sunt, id est paulo illis inferiores, proximi illis qui in fundamento sunt, ordinantur; qui vero plus inferiores sunt, paulo superius a de lapidibus vivis aliquos esse in fundamentis hujus spiritalis aedificii. Qui autem sunt isti qui in
Abbreviated transcription (Latin):
noscere in quib cordib iħe seripserit lege
& in quib non scripserit. hoc &iã tibi ex
scripturarũ auctoritate patefaciã. ut cons¬
lationẽ capias tu qui ex gentib uocat᷑ e
nec uerearis eoꝵ iactantiã qͥ legẽ moyse
tabulis ł cartulis scriptã se accepisse q r̃

Expanded text:
oscere in quibus cordibus Jesus scripserit legem, et in quibus non scripserit, etiam hoc tibi ex Scripturarum auctoritate patefaciam, ut consolationem capias tu qui ex gentibus vocatus es, nec verearis eorum jactantiam, qui legem Moysi et tabulis et chartulis inscriptam se accepisse
Abbreviated transcription (Latin):
archana. Non enĩ nos qui de ȩccła catho¬
lica sumꝰ spernimꝰ legẽ moysi. s suscipimꝰ
eam. si taiũ iħe nob̾ eam Tegerit. Sic enĩ
gat iħc. ut ipso legente nos̃ sensũ eiꝰ & in¬
telligentiã capiamꝰ. Aut ñ ẽ putandũ qđ¬

Expanded text:
im nos, qui de Ecclesia sumus catholica, spernimus legem Moysi, sed suscipimus eam, si tamen eam nobis Jesus legerit: sic enim sus legat, ut ipso legente nos sensum ejus intelligentia capiamus. Sed tamen dicendum
Abbreviated transcription (Latin):
conscientia ipsoꝵ. Si gͦ uideas gentes ad
iħui uenire & cređe ei. & opꝰ legis in¬
płe qđ illi qui legẽ acceꝑant impłe ñ
possunt. ñ dubites de eis dicere. qr iħe
in istis lapidib integris deut̃onomiũ
scripsit. Mouet me sane qđ addidit
in consequentib scriptura. & inscripsit
inquit iħe suꝑ lapides deuterouomũ
corã filus isrł. quomͦ potuerit tã mis
nũ librũ ł assistentib & ꝑmanentib¬
ibi filiis isrł describe. ita ut ñ discc¬
derent usq qͦ scriptura tot uersuum
finiret᷑. ł & iam quomͦ potueruit li¬
pides altaris ferre tã magini ᷝ e ontinen¬
tiã. Dicant mͥ isti assertores litt̾e iuli¬

Expanded text:
s gentes ad Jesum venire, et credere ei, et opus legis implere quod illi qui legem acceperant implere non possunt, non dubites de eis dicere quia Jesus in istis lapidibus integris Deuteronomium scripsit. Movet me sane quod addidit in consequentibus Scriptura: « Et scripsit, inquit, Jesus super lapides Deuteronomium coram filiis Israel. » Quomodo potuenum librum, vel assistentibus et permanentibus filiis Israel, describere, ita ut non discederent usquequo scriptura tot versuum finiretur? Vel etiam, quomodo potuerunt lapides altaris ferre tam magni libri continentiam? Dicant mihi assertores litte
Abbreviated transcription (Latin):
tasse solũmodo appellari potuerunt: qͦd in
nouissimmꝰ dicitur. Et hȩc locutus est ilis
pat̾ eoꝵ. & benedix̃ illos. unũquẽq scdm
benedictionẽ suã benedix̃ illos. Cȩterũ in
initiis ubi conuocat eos pater. non quasi ad
benedictionẽ eos conuocat. sed ita scriptũ ẽ
Uocauit autem iacob filios suos. & dixit.
Congregamini ut annuntiem uob̃ quȩ occur¬
sura sunt uob. in nouissimis dieb. Quod

Expanded text:
tasse solummodo appellari poterunt, quod in tasse solummodo appellari poterunt, quod in novissimis dicitur: Et haec locutus est illis pater eorum, et benedixit illos, unumquemque secundum benedictionem suam benedixit illos . Caeterum in initiis, ubi convocat eos pater, non quasi ad benedictionem vocat, sed ita scriptum est: Vocavit autem Jacob filios suos, et dixit: Congregamini ut annunciem vobis, quae occursura sunt vobis in novissimis ; quod
Abbreviated transcription (Latin):
CIENDUM ERImo est
quod in singulis quibusq lociꝰ
ubi scriptura de duodecim pa¬
triarchis cõmemorat. multa
sit in ipsa ordiniꝰ conscripti¬
one diũsitas. Alius ordo
est in ipsa eoꝵ natiuitare
conscriptuᷤ. alius cũ trã egyp¬
ti una ct̃ patre suo isrł & sobo¬
le postericatis referunt᷑ intrare. alius nunc
cum benedictiones obituri parentiꝰ excipunt
Alius de egressis egypto tribubuᷤ. uel cũ in
dictionib et maledictionib statuunt᷑. alter
etiã cum diuisionẽ t̾̃rȩ hereditatis sorte
suscipiunt. Et in tantũ ordo iste uariat᷑
ut int̾dum quidam ex ipsis nec asseripti inue¬
niantur in numero. Quod utiq certũ est
ñ absq aliqua ratione uariari. & extare cau¬
sas ꝓbabiles quib in alio loco ille p̃feratur.
in alio uͦ aliuᷤ p̃ferat᷑. Sed de his nob̃ nunc
deus dederit explicare quȩ in benedictionib
quas mortis tempore apatre suscipiunt con¬
tinent᷑. Quȩ quidẽ benedictiones ex eo for¬

Expanded text:
ciendum est primo, quod in singulis quibusque locis, ubi Scriptura de duodecim Patriarchis commemorat, multa est in ipsa ordinis conscriptione diversitas. Alius ordo est in ipsa eorum nativitate conscriptus : alius cum terram Aegypti una cum patre suo Israele et sobole posteritatis referuntur intrare : alius nunc, cum benedictiones obituri parentis excipiunt : alius cum egressae de Aegypto tribus, vel in dictionibus et maledictionibus statuuntur . Alius etiam cum divisionem terrae haereditatis sorte suscipiunt , et in tantum ordo iste variatur, ut interdum quidam ex ipsis nec adscripti inveniantur in numero, quod utique certum est, non absque aliqua ratione variari, et existere caussas probabiles, quibus in illo loco ille praeferatur, in alio vero alius praeponatur. Sed de his nobis nuncDeus 24 dederit, explicare, quae in benedictionibus quas mortis tempore a patre suscipiunt, continentur: quae quidem Benedictiones, ex eo for
Abbreviated transcription (Latin):
unitantur. Palme ᷤ uͦ illtd intelligit᷑. qͦd palineᷤ
arbori conectit᷑. & confirmatur alapsu. quo
adminiculo fretꝰ uentos ac turbines contemnit.
& resput. futuroꝵ bonoꝵ ĩdicat spem. qr fideleᷤ
quiq ñ solũ in hiꝰ quȩ gerunt. sed & in his quȩ
sꝑant & credunt futurã c̃sũmationẽ salutis
expectant. in quo quasi ad quandã patientiae
arborẽ spe uincti & c̃firmati. temptationũ ꝓcel¬
las ac turbines ferunt. Quod de hystoriali uda
intp̃tari nulla mͥ ratio uidet᷑ posse ꝑmittere.
nͥ uidaicis fabulis annuentes. putemus ita posse
intelligi. ꝓ eo qͦd dicunt partem tͥbuꝰ uide quã
in terrȩ hereditate suscepit. ita refertam ẽẽ uine¬
is. ut tãquã nullo alteriuꝰ generiᷤ existente
uirgulto tanta uitis eẽ copia uideatur. ut ne
animal quidem alligaudi ad aliud genus arboris
detur facultas. Sed hec ut diximus udaica ma¬
gis cõmenta uidebunt᷑. Hobis autẽ iystiea plus
etiam si sola sit placeat expositio. Lauabit in

Expanded text:
n tam palmes, quam illud intelligitur, quo palmes arbori connectitur, et confirmatur a lapsu quo adminiculo tutus, ventos ac turbines contemnit et respuit futurorum bonorum indicat spem, quia fideles quique non solum in iis quae egerunt, sed et in his quae sperant et credunt futura, consummationem salutis exspectant: in quo quasi ad quandam patientiae arborem, spe vincti ac confirmati tentationum procellas ac turbines ferunt. Quod de Historiali Juda interpretari, nulla mihi ratio 12 videtur posse permittere, nisi si Judaicis fabulis attendentes, putemus ita posse intelligi pro eo quod dicunt, partem tribus Judae, quam in terrae haereditatem suscepit, ita esse refertam vineis, ut tanquam nullo alterius generis existente virgulto, tanta esse vitis copia videatur, ut ne animal quidem alligandi ad aliud genus arboris detur facultas. Sed haec, ut diximus, Judaica magis commenta videbuntur; nobis autem Mystica plus, etiam si sola sit, placeat exposito. 5. Lavabit in
Abbreviated transcription (Latin):
dicit᷑. Ipse enĩ alligauit ad intẽ pullũ suũ. Dix̃.
Ego sum uitiᷤ uera. Ad hanc gͦ uitẽ pullũ suum
alligat. & asinȩ suae pullũ. Pullus suuꝰ ex genti¬
bus populuᷤ. eui utiq nũquã adhic legis onus
fuerat impositũ. & stipͣ quem nemo nisi ipse pͥnsꝰ
qui nunc infigura asine nominat᷑. electi sunt ad
salutẽ. De quib ꝓpħa dicit. si fuerint filii isrb
sicut harena mariꝰ reliquie saluȩ fient. Abieta
gͦ asina quae oniꝰ legiᷤ in infidelitate portare ma¬
luit. pullus ex ipsa natꝰ eligit᷑. idest nouellus ex
uetere ꝑ fidem popłs assciscitur. ac populo ex
gentibus sociatur. Uitis gͦ xꝑc ex ea parte
dicit᷑. qua naturã suscepit humanã. Ad quã ds̃
ũbũ pullũ suũ alligat. idẽ popłm suũ coniungit.
&e sociat ei conũsationi quã ipse exegit in carne.
ut imitatione ipsius pulluꝰ qui ad ipsã alligatꝰ
est efficiat᷑ cũ illo. & filius dĩ et coheres xꝑi.

Expanded text:
ligavit ad vitem pullum suum, qui dixit: Ego sum vitis vera . Ad hanc ergo vitem, et pullum suum alligat, et asinae suae pullum . Pullus suus est ex gentibus populus, cui utique nunquam adhuc Legis onus fuerat impositum, et supra quem, nisi ipse primus, qui nunc in figura asinae nominatur, electi erant ad salutem, de quibus Propheta dicit: Si fuerint filii Israel sicut arena maris, reliquiae salvae fient . Abjecta ergo asina, quae onus Legis in infidelitate portare maluit, pullus ex ipsa natus eligitur, id est, novellus ex veteri per fidem populus adsciscitur, ac populo ex Gentibus sociatur. Vitis ergo Christus ex ea parte dicitur, qua naturam suscepit humanam, ad quam Dei verbum pullum suum alligat, id est, populum suum conjungit et sociat ei conversationi, quam ipse exegit in carne: ut imitatione ipsius, pullus qui ad ipsum alligatus est, efficiatur cum illo et filius Dei, et cohaeres Christi .
Abbreviated transcription (Latin):
leonis dormit. De catuli ꝗtidẽ somno iã supe¬
riuᷤ dictũ ẽ: qͦd ualde conuenient̃ aptat᷑ ĩ xꝑo.
qͥ tribu diebꝰ & tribꝰ noc tibꝰ in corde terrae
sepultꝰ. somnũ mortiꝰ impleuit. Ut leo autẽ.
hoc mͦ debere intelligi arbitror. Mors xꝑi. õp¬
p̃ssio et tͥumphus demonũ fuit. Omnẽ nãꝙ
p̃dã quã leo ille contrariuᷤ inuaserat. ꝓstrato
homine et deiecto. hic leo eripuit. Deniq
suo leo fuit. uincen omĩa & debellans. &
destruxit eũ qui habebat mortis imꝑium
et uelut catulꝰ leoniꝰ die t̾eia suscitatur.
Quis suscitabit eũ: Recte quasi inquirentiᷤ
ꝓpħȩ ꝑsonam qͥs suscitet xꝑm sermo signifi¬
cat. quia apłs quidẽ dic̃. quia ds̃ illũ suscita¬

Expanded text:
leonis, dormit. De catuli quidem somno jam supeleonis, dormit. De catuli quidem somno jam superius dictum est, quod valde convenienter adaptatur Christo, qui tribus diebus et tribus noctibus in corde terrae sepultus, somnum mortis implevit. Ut leo autem, hoc modo debere intelligi arbitror: Mors Christi oppressio et triumphus daemonum fuit, omnem namque praedam, quam leo ille contrarius invaserat, prostrato homine et dejecto, hic leo noster eripuit: denique suo leo fuit vincens omnia et debellans, et destruxit eum, qui habebat mortis imperium . Et velut catulus leonis, die tertia suscitatur. Quis suscitabit eum? Recte quasi inquirentis prophetae personam, quae suscitet Christum, sermo significat, quia Apostolus quidem dicit: Quia Deus illum suscita
Abbreviated transcription (Latin):
ausus sit aliquis suscitare. dũ ꝓ magnitudine
uiri & potentia belloꝵ suscitare eum nullus
audeat ad p̃lia. Sed multo conuenientius ap¬
tabit᷑ huic loco mystica expositio. In qua catulũ
cos designatur. Nam phisiologus de catulo
leonis hec scribit. qͦd eum fuerit natus cribus diebu
ac trib noctibꝰ dormiat. Tunc deinde patris fre¬
mitu uł mugitu tanquã tremefactus cubilis locuᷤ
suscitae catulũ dormientẽ. Iste gͦ eatuliꝰ ascendit
ex germine. Exiurgine enĩ uatꝰ est: ñ exsemine.
sedex urgine absq concubitu uiri. & absꝙ semine
naturali nascit᷑ xp̃c̃ uelut iurgultũ siue ramus.
Inquo manifestissime & ueritas carnis assumpte ex
uirgine declarat᷑. & in sacro scõ germine contagio
humani &e carnalis seminis excusat᷑. Recũbenᷤ
Aormuisti siẽ leo. & sic̃ catuluᷤ leonis. Nan feste
recubtusse & dormisse dictũ de passione mortis
ostendit᷑. sed uideamꝰ quare ut leo et ut catuliᷤ

Expanded text:
ausus sit aliquis suscitare, dum pro magnitudine ausus sit aliquis suscitare, dum pro magnitudine virium, et potentia beatorum suscitare eum nullus audeat ad praelia. Sed multo convenientius aptabitur huic loco mystica expositio, in qua catulus κῶς designatur. Nam Physiologus de catulo leonis haec scribit, Quod cum natus fuerit, tribus diebus ac tribus noctibus dormiat: tum deinde patris fremitu vel mugitu, tanquam tremefactus cubilis locus, suscitet catulum dormientem. Iste ergo catulus ascendit ex germine: ex Virgine enim natus est, non ex semine, sed ex virgine absque concubitu virili, et absque semine naturali Christus. Velut virgultum, sive ramus, 9 in quo manifestissime et veritas carnis adsumtae ex Virgine declaratur in sacrosancto germine, et a contagio carnalis et humani seminis excusatur. Recumbens dormisti ut leo, et sicut catulus leonis. Manifeste recubuisse et dormisse, dictum de passione mortis ostenditur. Sed videamus quare ut leo, et ut catulus
Abbreviated transcription (Latin):
spu scõ ste sermo paulo duriꝰ refertur adui¬
dan nisi abusiue dicamuᷤ adoratos ẽe quasi
reges afrĩbus suis idest a cȩt̾is contribulib
filios uida. Catulus leonis uida. de germine
catulus leonis Luuꝰ suscitabit eũ : In his uer¬
siculis ñ iã concludim̃᷑. s pene excludimur.
Nam catulũ leoniꝰ si ponamꝰ uidam dici posse
ꝓ iurtute bellandi. qͦmͦ exponit᷑ quod de ger¬
mine eius dr̃ ascendisse: Germen aũ hic in
greco baocton dic̃. qͦd magis uirgultũ uel
ramus rectuᷤ int̃p̃tat᷑. qui de radice repullu¬
lare uł de ipso robore arboris solet. Ex
quo gͦ turgulto uł ex quo ramo iudas ascen
ut catulus leoniᷤᷤ. ita ut querat᷑ quiᷤ eum
suscitae. nisi forte aliquiᷤᷤ uim facienꝰ uelit
ita asseuerare ex germine ꝓcessisse iudã. idẽ
ut suꝑiuᷤ diximꝰ uł ex uirgulto uł ex ramo
qͦd de ipsa patͥs fortitudine. se uir tute signi¬
fic&&. quiq iurtutis confidentia recub& &¬
requiescat ut leo. & ut catulus leonis. nec eum

Expanded text:
 Iste sermo paulo durius refertur ad Judam, nisi abusive id dicamus, adoratos esse 8 quasi reges, a fratribus, id est, suis caeteris contribulibus, filios Juda. 2. Catulus leonis Juda, de germine catulus leonis: quis suscitabit eum ? In his versiculis, non jam concludimur, sed pene excludimur; nam catulum leonis si exponamus, Judam dici posse pro virtute bellandi, quomodo exponetur, quod de germine filius dicitur ascendisse? Germen autem hic in Graeco βλαστὸν dicitur, quod magis virgultum, vel ramus recte interpretatur, qui de radice repullulare, vel de ipso robore arboris solet. Ex quo ergo virgulto, vel ex quo ramo Judas ascendut catulus leonis, ita ut quaeratur, quis eum suscitet? Nisi forte aliquis vim faciens, velit ita adseverare: Ex germine processisse Judam, id est, ut superius diximus, ex virgulto vel ex ramo, quod de ipsa patris fortitudine et virtute significet: quique virtutis confidentia recubet et quiescat, ut leo et ut catulus leonis; nec eum
Abbreviated transcription (Latin):
Reposita autẽ dieunt᷑ ea. quȩ oportuno tẽpore
ꝓferenda sunt: sic̃ et xp̃c in finem scłoꝵ aduenis¬
se dicit᷑. cũ dicit apłs. ecce nc̃ cempꝰ acceptũ
scilic& ad salutẽ gentib inferendã. Si uͦ quiꝰ
in omĩb cupiat cursũ utriusq expositionis
aptare. potest extorquere fortassis. ut etiã hec¬

Expanded text:
Reposita autem dicuntur ea quae opportuno tempore Reposita autem dicuntur ea quae opportuno tempore proferenda sunt, sicut et Christus in fine saecum dicit Apostolus, Ecce nunc tempus acceptum , scilicet ad salutem Gentibus conferendam. Si vero quis in omnibus cupiat cursum utriusque expositionis aptare, potest extorquere fortassis, ut etiam de
Abbreviated transcription (Latin):
iterũ xꝑc dic̃ in euuangłus. soluite tẽplũ
hoc. et ego in trib dieb suscitabo illud.
hoc autẽ dicebat de templo corporis sui.
Quia gͦ et ipse se dicit suscitare templũ suũ.
& ds̃ illum dr̃ suscitasse. recte ꝓphetȩ stu¬
por. & tantȩ patris filuq unitatis atꝙ
indiseretionis attonitus dicit. qui suscitabit
eum. Non deficiet princeps ex iuda. neq
dux de femorib eius. usq quo ueniant
Rea que reposita sunt ei. Uel ut in aliis exemplarib
⁊habetur ueniat is cui repositũ ẽ : & ipse erit expec¬
ctatio gentiũ. Hic locus manifeste refertur adudã
Constat enĩ usq ad natiuitatẽ xꝑi ñ defecisse pͥnci¬
pes exgenere iude. nec duces de femorib eius usq
seribit alienigena fuisse. & ꝑ ambitionẽ in regnũ
iudeoꝵ dicit᷑ irrepsisse. Scatim gͦ ut hoc factũ ẽ:
et ut defecit dux de femorib udȩ. aduenit ille
cui regnũ erat repositũ. in quo qͦuͦ gentes sperent
euangl̃ii fides & ȩccliarum doc& ꝓpagatio.

Expanded text:
tus dicit in Evangeliis, Solvite templum hoc, et ego in tribus diebus suscitabo illud: hoc autem dicebat de templo corporis sui . Quia vero ipse dicit, suscitasse templum suum, et Deus illum dicitur suscitasse: recte Propheta stupore tantae Patris et Filii unitatis, atque indiscretionis attonitus dicit, Quis suscitabit eum? 3. Non deficiet Princeps, ex Juda, neque dux de femore ejus, usque quo veniant ea, quae reposita sunt et velut in aliis exemplaribus habetur, Veniat cui repositum est et ipse erit exspectatio gentium . Hic locus manifeste refertur ad Judam: constat enim, usque ad nativitatem Christi non defecisse principes 10 ex genere Judae, nec duces de femoribus ejus, usque phus scribit, alienigena fuisse, et per ambitionem in regnum Judaeorum dicitur irrepsisse. Statim ergo ut hoc factum est, et ut defecit dux de femoribus Judae, advenit ille cui regnum repositum, in quo, quomodo Gentes sperent, Evangelii fides et Ecclesiarum docet propagatio.
Abbreviated transcription (Latin):
Sunt gͦ inunici donec ĩ ereduli st̃ & infide¬
les. & idõ cedunt᷑ in cergo. qui postea quã
conũsi fuerint efficiunt᷑ fr̃s et collaudant
cũ. qui eos in adoptionẽ patris uocat hos sibi
& coheredes fecit &e fr̃s. Bene aut̃ terga m¬
imicoꝵ cecdi dix̃ axꝑo. Om̃s enĩ qui adora¬
dorsa sua d non faciem. hec gͦ dorsa cedit
ut conũsi aliquando t̃ga dent idolis. se facieru
erigant ad dm̃ &t faciant hoc qͦd in seqͤntibus
seriptii ẽ & adorent te filu patͥs tui. Cune

Expanded text:
Sunt ergo inimici, donec increduli sunt et infideSunt ergo inimici, donec increduli sunt et infideles, et ideo caeduntur in tergo, qui posteaquam conversi fuerint, efficiuntur fratres, et collaudant eum, qui eos in adoptionem Patris vocatos, sibi et cohaeredes fecit et fratres. Bene autem terga mimicorum caedi dixit a Christo: omnes enim qui adoradorsa sua, et non faciem . Haec ergo dorsa caedit, ut conversi aliquando terga dent idolis, et faciem erigant ad Deum, et faciant hoc quod in consequentibus scriptum est: Et adorent te filii patris tui. Tunc
Abbreviated transcription (Latin):
Uidet᷑ et ꝑ ipsos. triꝑtitꝰ iste motꝰ totius ani¬
irae uł furoris speciem tenet sẏmeon: qui
& ipse ex furoris eius demonstrat᷑ opbro¬
brio. Tertiã formã motꝰ irrationabilis ten&
leui. quippe. cui etiã legẽ seruare ꝑmissũ ẽ.
Has gͦ tres species uidet᷑ mͥ om̃is prope ani¬
ma quȩ in hunc mundũ uenit pͥmis mo¬
tib culpabilit̃ agere. usq quo peccatoꝵ
uicus p̃grauata. & maloꝵ societate fessa
Iad locum possit penitentiae ꝑuenire.
Hdas enĩ post hȩc sequit᷑ qui purget con¬
laudabunt fr̃s tui. manu tuae suꝑ dor¬
sum inimicoꝵ tuoꝵ. Potest hoc uł ad ipsũ
ministrantes. ininicoꝵ t̃ga domuerunt.
S & in xꝑo cõpetent̃ accipit᷑. qui a frĩb
suis idest ab apłis qͦs ipse fr̃s in euangłio
nominauit merito collaudatur. Inmuei
uͦ eius suꝑ quoꝵ dorsa manuᷤ est: illi intel¬
ligunt᷑ quos pat̾̃ ꝓmittit sub pedes eius se¬
ponam inimicos tuos sub pedibus tuis.

Expanded text:
idetur, et per ipsos tripartitus iste motus aniirae vel furoris speciem tenet Symeon, quae et ipsa ex furoris ejus demonstratur opprobrio. Tertiam formam motus rationabilis tenet Levi, quippe cui etiam legem servare commissum est. Has ergo tres species videtur mihi omnis prope anima, quae in hunc mundum venit, primis motibus culpabiliter agere, usquequo peccatorum vitiis praegravata, et malorum satietate defessa, ad locum possit poenitentiae pervenire. Judas enim post hoc sequitur, qui purget conlaudent fratres tui. Manus tuae super dorsum inimicorum tuorum . Potest hoc vel ad ipsum ministrantes, inimicorum terga domuerunt. Sed et in Christo competenter accipitur, qui a fratribus suis, id est, ab Apostolis, quos ipse fratres in Evangeliis nominavit , merito collaudatur. Inimici vero ejus, super quorum dorsa manus ejus est, illi intelliguntur, quos Pater promittit se sub pedes ejus am inimicos tuos sub pedibus tuis .
Abbreviated transcription (Latin):
occiderunt. quoᷤᷤ ꝑsuaserunt clamare sanguiᷤ
illius suꝑ nos & suꝑ filios nr̃os. & in cupidi¬
tate sua subneruauert̃ caurũ. Taurũ appel¬
lari filiũ dĩ legimꝰ in scripturarũ figuris.
filii senioris dicentis ad patrem. ego semꝑ tecum
fui & mandatũ tuũ nũquã p̃teriui. & nũquã
dedisti mͥ hedũ. ut cũ amicis meis epularer.
Cũ autẽ uenit filiuᷤᷤ tuus hic unior qͥ dilapida¬
uit om̃em substantiã: occidisti illi uitulũ sagi¬
natũ. Istũ gͦ taurũ siue uitulũ consilio suo
scribȩ & pharisei subneruasse dicunt᷑. quoꝵ
maledictuᷤ furor quia temerariuᷤ est: & ira
illoꝵ quia indurata ẽ. Diuidam illos in iacob.
& disꝑgam illos ĩ isrł. Uidendũ est ne forte

Expanded text:
mare, Sanguis illius super nos et super filios nostros . Et in cupiditate sua subnervaverunt taurum. Taurum appellari Filium Dei, legimus in Scripturarum figuris, filii senioris dicentis ad patrem, Ego semper tecum fui, et mandatum tuum nunquam praeterii, et nunquam dedisti mihi haedum, ut cum amicis meis epuldilapidavit omnem substantiam, occidisti illi vitulum saginatum istum . Ergo taurum, sive vitulum consilio suo Scribae et Pharisaei subnervasse dicuntur, quorum maledictus furor, quia temerarius est: et ira illorum, quia indurata est. Dividam illos in Jacob, et dispergam eos in Israel. Videndum es
Abbreviated transcription (Latin):
qr temerariuᷤ est : & ira illoꝵ quia indura¬
ta est. Diuidam illos in iacob: & disꝑdã
ꝑtinet uidetur illud eoꝵ culpare cõmissũ.
quod emor filiũ sychem qui post sororis eoꝵ
concubitũ familie israhel uoluerat sociari.
lem me fecistis in hoc mundo. maledictũ
eoꝵ furori temeritatiq imp̃catur. &
ut pote. ex ipsis leuitas & sacerdotes
quedam posse uidetur aptari. quod symeon &
leui seribarũ & phariseorũ iudaici populi pos¬
sint ferre ꝑsonam. De quib dictũ est. quia
tenerent. De quo consilio dicit sanctus qui
demnabant ihm̃. Non inquit immittantur
uiscera mea. Nontibiuidetur dicere. mundꝰ
ego sum a sanguine iusti huiuᷤ: Mundus ego¬
sũ a sententia quã decernitis adũsus innocen¬
cem. Qui in ira sua ĩquit occiderunt homineᷤ.¬
Requiro quos homines occiderunt. cum certũ sit
ante passionem dñi neminẽ credentiũ ẽẽ puni¬
tũ. ne forte qui ipsis asscribat etiã sanguinẽ
ꝓpħarũ. quia et dñs dic̃. quod a sanguine abel

Expanded text:
et temerarius; et ira illorum, quia indurata est. Dividam eos in Jacob, et dispergam pertinet, videtur illud eorum culpare commissum, quod Emmor filium Sychem, qui post sororis eorum concubitum, familiae Israel voluerat sociari, lem me fecistis in hoc mundo . Maledictum ergo eorum furorem temeritate imprecatur, et utpote ex ipsis Levitas et Sacerdotes quaedam posse videtur aptari, quod Symeon et Levi Scribarum et Pharisaeorum Judaici populi possint ferre personas, de quibus scriptum 27 est: Quia esum dolo tenerent , de quo consilio nunc dicit sanctus, qui demnabant Jesum, non, inquit, invitentur viscera mea. Non tibi hoc videtur dicere, Mundus ego a sanguine justi hujus : mundus ego a sententia, quam decernitis adversum innocentem? Quia in ira sua, inquit, occide runt homineRequiro quos homines occiderunt, cum certum sit ante passionem Domini, nominem credentium esse punitum: nisi forte quis ipsis adscribat etiam sanguinem Prophetarum. Quia et Dominus dicit, Quod a sanguine Abel
Abbreviated transcription (Latin):
fuit. in ueteriꝰ cestam̃ti ponit᷑ typo. Una
etenum erat ꝑfecta columba genitriciᷤ sue
que uirgo casta regina sponso regi eccłia.
nob̾ in hoc ita tractabitur locuꝰ. Ruben
intp̃tatuꝰ est a maioribuꝰ filius qui uidet᷑
hoc est uisibilis et carnaliᷤ. ipse eredo de quo
dicit apłs. Primꝰ homo de t̾ra terrenus.
Et alibi. Si enĩ is qui uidet᷑ nrͣ homo corrũ¬
pit᷑. s qui intꝰ est renouat᷑. hunc eundẽq
qui uidet᷑ exteriorem hominẽ appellans.
ammale. Prumo gͦ omniᷤ homo in hoc mun¬
do carnalit̃ uiuit. & scd̃m carnẽ mouet᷑.
Et pͥmus est carnalis motuᷤᷤ in concupiscentia
libidinis. qui cũ pͥmȩ uiuentutis tempus
obsederit. durũ et temerariũ simul et lasci¬
uũ uiuenem reddit. ascendentẽ etiã suꝑ cu¬
bile patris. & polluentẽ thorũ paternũ.
idẽ etiã p̃cepta et monita naturalis legis
que ĩ nob̃ est : quod nunc pat̾nus thorus

Expanded text:
fuit, in veteris Testamenti ponitur typo. Una fuit, in veteris Testamenti ponitur typo. Una etenim erat perfecta columba 26 genitrixve, quae virgo casta, regina sponso regi, Ecclesinobis in hoc ita tractabitur locus. Ruben interpretatus est majoribus, filius qui videtur, hoc est, visibilis et carnalis: ipse credo, de quo dicit Apostolus, Primus homo de terra terrenus . Sed et alibi, Si enim qui videtur, noster homo corrumpitur; sed qui intus est, renovatur . Hunc eundem qui videtur, exteriorrimum . Ergo omnis homo cum in hoc mundo carnaliter vivit, et secundum carnem movetur: et primus est carnalis motus in concupiscentia libidinis, cui jam primae juventutis tempus obedierit, durum et temerarium simul, et lascivum hominem reddit, ascendentem etiam super cubile patris et polluentem thorum paternum, id est, etiam praecepta et monita naturalis legis, quae in nobis est quod nunc paternus thorus
Abbreviated transcription (Latin):
initiũ filioꝵ: nesciit seruare reuerentiam
Ego te plantaui uineã fructiferam. totam
ueracẽ. Quomꝰ conũsa es in amaritudinẽ uitiᷤᷤ
Iui & pͥmogenituꝰ est & initiũ filiorum.
sicut & ꝓpħa dic̃. isrł pͥmogenitus meus.
Primiᷤᷤ namq illis data st̃ eloquia dĩ. Quod
autẽ durus fuerit ille populu & temerarius
scripturae denuntiant. Dicit enĩ de eis
ꝓpħa. omne qͦd loquit᷑ populuᷤᷤ hic durũ ẽ.
& item alibi de ipsis dicit. Uossemꝑ dura cerui¬
ce. & incircũcisi corde. Patri uͦ dõ irrogauit
iniurias. cũ conũtit ad eũ dorsum & ñ faci¬
em suã. Thorũ aũ concubine polluit qͦd ascen¬
dit idest legẽ ueteriᷤᷤ testam̃ti. quã sepe pec¬
cando maculauit. Qͦd aut̃ in concubine ꝑ¬
sona lex ueteris testam̃ti ponat᷑. paulus
edocuit dicens. Abraham duos filios habuit.
unũ de ancilla et unũ de libera. Hec autẽ
duo testam̃ta. in quo agar quȩ ẽcubina

Expanded text:
initium filiorum, nescit servare reverentiam initium filiorum, nescit servare reverentiam Ego te plantavi vineam frugiferam, totam feracem, quomodo conversa es in amaritudinem vitis qui et primogenitus est, et initium filiorum sicut et Propheta dicit: Israel primogenitus meus . Primis namque illis data sunt eloquia Dei. Quod autem durus fuerit ille populus et temerarius, Scripturae denunciant: dicit enim de eis Propheta, Omne quod loquitur populus hic, durum est . Et item alibi de ipsis dicit: Vos semper dura cervice, et non circumcisi corde . Patri vero Deo irrogavit injurias, cum convertit ad eum dorsum suum, et non faciem suam . Thorum autem concubinae polluit, quem ascendit, id est, legem veteris Testamenti, quam saepe praevaricando maculavit. Quod autem in concubinae persona lex veteris Testamenti ponatur, Paulus edocuit dicens: Abraham duos filios habuit, unum de ancilla, et unum de libera: haec autem sunt Testamenta , in quo Agar, quae concubina
Abbreviated transcription (Latin):
re & serie uerboꝵ neq benedictiones tantũ
neq futuroꝵ sola ꝓnuntiatio : quantũ mo¬
res uł ꝓpositũ eoꝵ. uel etiam quedam ab eis
gesta notabilit̃ arguunt᷑. Quȩ res nobis &
triꝑtitam ut in aliis fecimus explanationiᷤ
materiam subicit. ita ut benedictiones hysto¬
riaȩ locũ seruent. ꝓphetia uͦ mysticũ atq
dog̾maticũ. morũ correptio & obiurgatio
moralem dirigat stilum. Naben inqui
pͥmogentuᷤ meuᷤ. uitus mea. & inieiũ filioꝵ
meoꝵ. Durus in conuersatione &e durus ce¬
merarius contumelias irrogasti. Tamqũa aqua
non efferuescas. Ascendisti enĩ suꝑ cubile pa¬
tris tui. Tu polluisti chorũ ubi ascendisti. Ince¬
sti hystoria neminem latoe. quomͦ ruben in con¬
cubmã patris efferbuerit flamima libidiniᷤ.
& pat̾num maculauerit thorũ. S quod ini¬
tus laudis ei aliquid uidet᷑ asscribere dicenᷤ.
tu uirtus mea. idcirco ut grauiuᷤ notetur
ĩ erimine. Qui cũ uirtus patris haberetur. &

Expanded text:
e benedictiones tantum, neque futurorum sola praenunciatio, qua vel mors, vel propositum eorum, vel etiam quaedam ab eis gesta notabiliter arguuntur. Quae res nobis et tripartitam, ut et in aliis fecimus, explanationis materiam subjicit, ita ut benedictiones Historiae locum servent: prophetia vero Mysticum, atque dogmaticum: morum correptio, et objurgatio Moralem dirigat stylum. BENEDIprimogenitus meus: tu virtus mea, et initium filiorum meorum, durus conversatione, et durus, temerarius: contumelias irrogasti, tanquam aqua non effervescas. Ascendisti enim super cubile patris tui, tunc polluisti thorum, ubi ascendisti . Incesti historia neminem latet, quomodo Ruben in concubinam patris sui efferbuerit flamma libidinis, et paternum maculaverit thorum . Sed quod in initiis, laudis ei aliquid videtur adscribere, dicens, Tu virtus mea, idcirco 25 ut gravius notetur in crimine, qui cum virtus patris haberetur, et
Abbreviated transcription (Latin):
ũbũ seminat. usq quo ueniant quȩ reposita st̃.
Et uidebit᷑ ita posse intelligi. quoadusq ad con¬
sũmationẽ scłi ñ deerunt isti duces donec ueni¬
ant ea quȩ reposita sunt: quȩ p̃parauit ds̃ his
qui diligunt eum. Et ipse erit expectatio gentiũ.
In die scilic&e iudicu om̃s gentes et popłi xꝑm indi¬
cem in pauore cordis & tremore conseientiae expe¬
ctabunt. Alligans ad uitẽ pullũ suũ. & ad palni

Expanded text:
quo veniant, quae reposita sunt ei: videbitur ita posse intelligi, quod usque ad consummationem seculi, non deerunt isti duces, donec veniant ea quae reposita sunt, quae apparavit Deus his qui diligunt eum. Et ipse erit exspectatio gentium. In die scilicet judicii, cum omnes gentes et populi Christum judicem, in pavore cordis, et tremore conscientiae exspectabunt.
Abbreviated transcription (Latin):
qualis & illa de qua in euangłio dr̃. quia cũ
uenerit dñs serui illiꝰ diuid&e eũ. partemq
illius cũ infidelib ponet. Wel certe ut
audiui quendã ex sanctis patrib disseren¬
tem. qr diuisio simul et disꝑsio nominat᷑.
pro eo qͦd ñ nulli ex ipsis dño crediderunt.¬
& alii in infidelitate manserunt. diuisi di¬
cant᷑ hii qui ab eis separant᷑ & ueniunt ad
fidem. & disꝑsi hii quoꝵ patria triꝑtitũq¬

Expanded text:
Evangelio dicitur: Quia cum venerit dominus servi illius, dividet eum, et partem ejus cum infidelibus ponet . 28 Vel certe, ut audivi quemdam ex sanctis patribus disserentem, quia divisio simul et dispersio nominatur, pro eo quod nonnulli ex ipsis Domino crediderunt, et alii in infidelitate permanserunt. Divisi dicuntur hi qui ab eis separantur, et veniunt ad fidem: et dispersi hi, quorum patria, temploq
Abbreviated transcription (Latin):
& quasi nebulam peccata tua. Re¬
uertere ad me: quoniam redemi te.
Laudate cęli qm̃ fecit: dñs: iubilate
extrema terrȩ. Resonate montes
laudationem. saltus & omne lignũ
eius: qm̃ redemit dñs iacob: & isrł
glori abitur.
Iec dicit dominus redemptor tu¬
us: & formator tuus ex iitero. Ego
sum dominus faciens omnia. ex¬
tendens cȩlos solus: stabiliens ter¬
ram. & nullus mecum. Irrita fa¬
ciens signa diuinorum: & ariolos
in furorem uertens. Conuertens
sapientes retrorsum: ⁊ scientiam
eorum stultam faciens. S uscitais
uerbum serui sui: & consilium
nuntiorum suorum complens.
Qui dico ihrłm habitaberis: & ciui¬
tatibus uida edificabimin: & deser¬
ta eius suscitabo. Iui dico prosun¬
do desolare: & flumina tua arefa¬
ciam. Qui dico cyro pastor mns̃ es:
& omnem uoluntatem meam com
plebis. Iui dico ihrłm edificabe.¬
ris: & templo fundaberis.¬

Expanded text:
et quasi nebulam peccata tua: reet quasi nebulam peccata tua: revertere ad me, quoniam redemi te. Laudate, coeli, quoniam fecit Dominus. Jubilate, extrema terrae; resonate, montes, laudationem, saltus et omne lignum ejus: quoniam redemit Dominus Jacob, et Israel gloriabitur haec dicit Dominus redemptor tuus et formator tuus ex utero ego sum Dominus faciens omnia extendens caelos solus stabiliens terram et nullus mecum irrita faciens signa divinorum et ariolos in furorem vertens convertens sapientes retrorsum et scientiam eorum stultam faciens suscitans verbum servi sui et consilium nuntiorum suorum conplens qui dico Hierusalem habitaberis et civitatibus Iuda aedificabimini et deserta eius suscitabo qui dico profundo desolare et flumina tua arefaciam qui dico Cyro pastor meus es et omnem voluntaplebis. Qui dico Jerusalem: Aedificaberis; et templo: Fundaberis