comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯu̾t̾it: ieffabilit̾ laudand̾ inuenit dñi naturaꝵ om con¬
ditorem optimũ ⁊ administͣtorẽ iustusimũ. post̾mo ut
relinquantꝰ ꝯtemplacõm pislc̾tudĩs rerũ husqui eã dĩno
OMnis nat᷑a que mmꝰ bona fi̾ pt̃ bona est. ⁊ oĩs natuia
dum corrumpit᷑. uimiꝰ bõa fit aut enĩ nõ ei nocet cormptõ¬
⁊ si nõ nocet nõ corpit᷑. ⁊ si corpit᷑ nocet ei cormptõ. ⁊ si
nõ uocet minuit aliquid de bono eius ⁊ eam minꝰ bouani
facit.R. slani si penitus eam p̾rat cĩ bono quicquid eius
remanebit iam coꝵpi nõ pot̾it quil nullumerit bonum
cuiꝰ a demptõe possit noc̾e corrupcõ. ¶Ciuaut̃ nõpos noc̾e

Expanded text:
it, ineffabiliter laudandum invenit Deum naturarum omnium conditorem optimum, et administratorem justissimum. 36. Postremo, ut relinquamus contemplationem pulchritudinis rerum iis qui eam divino Omnis natura quae minus bona fieri potest, bona est; et omnis natura dum corrumpitur, minus bona fit. Aut enim non ei nocet corruptio, et non corrumpitur; aut si corrumpitur, nocet ei corruptio: et si nocet, minuit aliquid de bono ejus, et eam minus bonam facit. Nam si penitus eam privat omni bono, quidquid ejus remanebit, jam corrumpi non poterit; quia nullum erit bonum cujus ademptione po
Abbreviated transcription (Latin):
deum tuũ adorabis ⁊ illi soli ẜuies ita calcata suꝑbiaẽ
tigio cempli p̃cipitaret urgebat. nͥ cã tm̃aliquid exꝑiẽ¬
di s n ħ uictus est. ⁊ iõ sic R edis ut intlłig̾emꝰ non opꝰ
eẽ ad argnostend̾ deum temptacõib usibiłr diuina ex¬
qmiobrem quisquis intus dei u̾bo pascit᷑ nõ q̃rit in uta
herenio uoluptateni qui uni deo tiñdeo sb̾iectꝰ ẽ ñ q̃rit
inmonte .i. int̾rena elacõe iactantiã quisꝗs et̾uo specra¬

Expanded text:
deum tuum adorabis et illi soli seruies. ita calcata superbia tigio templi praecipitaret urgebat nisi causa tantum aliquid expehic uictus est. et ideo sic respondit, ut intellegeremus non opus esse ad cognoscendum deum temtationibus uisibiliter diuina exm tuum. quam ob rem quisquis intus dei uerbo pascitur, non quaerit in ista heremo uoluptatem; qui uni deo tantum sub- iectus est, non quaerit in terrena elatione iactantiam; quis
Abbreviated transcription (Latin):
nĩ perutendo dari ⁊ ꝑ seu̾antẽ in peccatis iuxͣ dei legẽ dap̃nari
pꝰt̾mo si nõ uolinitate molestitiamꝰ. nemo ab uirgaudus
onĩo aut monendus quib sb̾latis.xͥana lex. ⁊ disciplina oĩs
religionis aufat᷑ ncc̃e est uoliuitate g ͦ peccat᷑. ⁊ qm̃ pecca¬
ri uõ dubium est ne ħ quid̃ dubitãd̾ indeo hr̃e aĩas liberũ¬

Expanded text:
em in peccatis justa lege Dei damnari. Postremo, si non voluntate male facimus, nemo objurgandus est omnino, aut monendus: quibus sublatis Christiana lex et disciplina omnis religionis auferatur necesse est. Voluntate ergo peccatur. Et quoniam peccari non dubium est, ne hoc quidem dubitandum video, habere animas libe
Abbreviated transcription (Latin):
fetra religio est. et̾no eiũ c̾atori adꝯrentes ⁊ nos et̾nitate
affitiari noc̃e ẽ. s quia ħ aĩa pc̃cis suis obruta ⁊ implicata
ꝑse ip̃ãm iudere ac cen̾e nõ posset nullo ĩ reb huãms ad
diuina cabescenda int̾poĩto gͣdu ꝑ ꝙ̃ ad dei siłitudĩem at̾re¬
na uita hõ nit̾et᷑ meffabili mĩa dei tꝑali dispensacõne ꝑ

Expanded text:
a religio est. Aeterno enim Creatori adhaerentes, et nos aeternitate afficiamur necesse est. Sed quia hoc anima peccatis suis obruta et implicata, per seipsam videre ac tenere non posset, nullo in rebus humanis ad divina capessenda interposito gradu, per quem ad Dei similitudinem a terrena vita homo nite
Abbreviated transcription (Latin):
est nicħo qua p̃p uitã que fructu corꝑis dełctata negligit deũ
dei nõ p̾ssidebit ⁊ eripit el ꝙ amiat. Id euĩamat ꝙ. ⁊ minus
ando deẜuit deum. p̃cepta eĩ erꝰ neglexit dicentis ħ mãdata
⁊ hoc noli tͣhit᷑ gͦ ad penas quia disigendo infiora q̃ megesta¬
te uoluptatũ suaꝵ. ⁊ indolorib ap̃ infos ordinant᷑. quid ẽ eĩ¬
dolor qui dr̃ corꝑis. nͥ corupcõ repetitina solutis erꝰ rei ꝙͣ ma
dio uite huãne aĩa degit uĩcat eas ad ilsum se nut̾uit. cupidi¬
tates fruendo mortasib ⁊ ad eas uĩcendas gͣ dei seadunuri
c̾dit. mente illi ẜuies ⁊ bona uolunatate sine dubitacõe reꝑa¬
bit᷑ ⁊ austtis mutabilib ad unũ ĩ cõmutabile ren̾tet᷑ refoĩta

Expanded text:
 Quapropter vita, quae, fructu corporis delectata, negligit Deum,Dei non possidebit , et eripitur ei quod amat. Id enim amat quod et minus amando deseruit Deum: praecepta enim ejus neglexit dicentis; hoc manduca, et hoc noli. Trahitur ergo ad poenas, quia diligendo inferiora, in egestate voluptatum suarum, citur corporis, nisi corruptio repentina salutis ejus rei quam maldio vitae humanae anima degit, vincat eas quas adversum se nutrivit cupiditates fruendo mortalibus, et ad eas vincendas gratia Dei se adjuvari credat, mente illi serviens et bona voluntate; sine dubitatione reparabitur, et a multis mutabilibus ad unum incommutabile re
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ omnia fatiendo q̃ nurant᷑ gñs humanũ ad tã salubre
fidem sũmo amore atq aucroritate u̾t̾et de honorib. non
eius fruit᷑ se ꝯsuli. cũ facile possit existimari ꝙͣtũ honoris
debeat᷑ sapiẽ dei qua gestante ilłe ⁊ gub̾nante ꝓ uͣ solute
ret᷑ q̃ si fca sũt si lict̾is monumẽtisq celebrant᷑ si ab una
regione t̾raꝵ in qͣ sola unus solus celebrat᷑ deus ⁊ nisica¬
lem nascioꝑtelat ꝑ totũ orbẽ t̾rarũ missi eł̾ti uiri ututi¬
b atq ẜmonib diuim amoris incendia cõstitarut ẜ cõ

Expanded text:
 omnia faciendo quae mirantur genus humanum ad tam salubrem fidem summo amore atque auctoritate conuerteret de honoribus uero eius frustra se consuli, cum facile possi existimari quanti honores debeantur sapientiae dei, qua gestante ille et gubernante pro uera salute e si facta sunt, si litteris monumentisque celebrantur, si ab una regione terrarum, in qua sola unus colebatur Deus, et ubi talem nasci oportebat, per totum orbem terrarum missi electi viri, virtutibus atque sermonibus divini amoris incendia concita
Abbreviated transcription (Latin):
sit tͥ maĩfestum atq ꝑcepiũ nullũ errorẽ in rebgione
eẽ potuis se si amia ꝓ deo suo nõ cołet aĩam ut corpꝰ. aut
fantasmata sua. aut hoꝵ alia duo ⁊iũcta aut t̾re sił oĩa s
in hac uita societati głus huãmi sm̾ dole temꝑalit̾ gniẽs
et̾na meditarer᷑. unuuideũ colens qui nͥ ꝑman̾et ĩ muita¬
bił nulla mutabił ñ reman̾et mutari aͥ aĩam posse non
noscit. Corpus u̾o ⁊̃ temꝑib ⁊ locis eẽ mutabile cui ius ad¬

Expanded text:
ceptum, nullum errorem in religione esse potuisse, si anima pro Deo suo non coleret animam, aut corpus, aut phantasmata sua, aut horum aliqua duo conjuncta, aut certe simul omnia: sed in hac vita societati generis humani sine dolo temporaliter congruens, aeterna meditaretur, unum Deum colens; qui nisi permaneret incommutabilis, nulla mutabilis natura remaneret. Mutari autem animam posse, nonque cognoscit. Corpus vero et temporibus et locis esse mutabile, cuivis ad
Abbreviated transcription (Latin):
uõ nulli quia p̾cea nã de hiis qui scismata fet̾ũt alia qõ est
poss enĩ eos area dominica usq ad ip̃t ultime uentilacd̃ius
uelut paleas sustiu̾e uͥ uento suꝑbie nimia leuitate cessisset¬
⁊ se se a nob̾ ultro seꝑasset iudei u̾o ꝙͣuis uni oĩpotenti deo
Supplicent. spla t̃ ꝙꝑãlia ⁊ uisibilia bona de illo expͤtantes
rudim̃ta noui ppłi ab hiũ litate ẜgẽtia in ip̃ie suis scͥpturis

Expanded text:
ni multique praeterea; nam de his qui schismata fecerunt alia quaestio est. posset enim eos area dominica usque ad tempus ultimae uentilationis uelut paleas sustinere, nisi uento superbiae nimia leuitate cessissent et sese a nobis ultro separassent. Iudaei uero quamuis uni omnipotenti deo supplicent, sola tamen temporalia et uisibilia bona de illo exspectantes rudimenta noui populi ab humilitate surgentia in ipsis suis scripturis
Abbreviated transcription (Latin):
setuli. silxo ꝑtotũ orbẽ iom ppłis legunt᷑. ⁊ cũ uen̾acõe
libentissime audiũt. s post tantũ sangͥuẽ tantos ignes
tot cruces. martirii tãto fertilius ⁊ uberiꝰ usq ad barba¬
ns nacões ecõe pululannt. Si tot iuuenũ ⁊ uginũ
milia cõtempnelitiũ nuptias iuteq uiuentiũ iã nẽo

Expanded text:
 totum orbem iam populis leguntur et cum ueneratione libentissime audiuntur; si post tantum sanguinem, tantos ignes, tot cruces martyrum tanto fertilius et uberius usque ad barbaras nationes ecclesiae pullularunt; si tot iuuenum et uirginum milia contemnentium nuptias casteque uiuentium iam nemo
Abbreviated transcription (Latin):
pt̃ate. Qͣm sit & lib̾um. ⁊ ab oĩb difsicultatis uĩcuł expedit̃
in ip̃a sapiẽ samtote ꝯstituta nd̃ ced̾e uisis inf̾ioris illecebre
cõta dulcedme. ¶¶ri & hoc hoc loco pot̃ si hõi p̃sto fuerit
ex utͣqͣ ꝑte uisã unũ ex p̃cepto dei alt̾m ex suggesticẽ spẽ¬
tis. uñ ip̃i dyabobo suggestum sit aꝑpetende impietatis eo¬
silium quo desb̾limib sedib labet. Si enĩ millo nso tãg̾e
nõ elig̾et fac̾e q̃ fecit ¶Lamei nõ ei aliquid uenisset ĩmẽ

Expanded text:
iberum et ab omnibus difficultatis vinculis expeditum, in ipsa sapientiae sanitate constituto, non cedere visis inferioris illecebrae75. Quaeri autem hoc loco potest, si homini praesto fuerunt ex utraque parte visa, unum ex praecepto Dei, alterum ex suggestione serpentis; unde ipsi diabolo suggestum sit appetendae impietatis consilium, quo de sublimibus sedibus laberetur. Si enim nullo viso tangeretur, non eligeret f
Abbreviated transcription (Latin):
men inuidentie uitare. nõ possẽt gͦ cedat ei si quo fom ẽ nec
curiositate nec ĩ ani iacrantia impediant quominꝰ ignostãt
quid int̾sit int̾ paucoꝵ tiudas cõiectuns. ⁊ incunfestam
acupiditate bonoꝵ tempaliũ atq affluentiũ ad spẽuire et̾ne
⁊ bona spiritalia ⁊ ĩlłigibilia ucari curere humanũ geriꝰ

Expanded text:
men inuidentiae uitare non possent. ergo cedant ei a quo factum est nec curiositate aut inani iactantia impediantur, quominus agnoscant quid intersit inter paucorum timidas coniecturas et manifestam a cupiditate bonorum temporalium atque fluentium ad spem uitae aeternae et bona s
Abbreviated transcription (Latin):
peccasse. cmpͥmꝰ ale peccauit. si aut̃ sigillatĩ fuĩt ĩ uno¬
quo nascentiur nõ ẽ ꝑiͥsum. Immo ꝯuementissimum
x ordimnatissimũ apparet ut malum m̾itum pͥoris natura
sequentis sit ⁊ bonũ m̾itũ sequẽtis nata pͥoris st ¶ Qud
enim indignum si et̃ sic uoluit c̾ator ostend̾e usqadet ex¬
celłe c̾aturis corꝑis anime dignitatem ut ab eo gͣdu pꝰsit
eẽ ortus alt̾ius ad quẽ ortꝰ alceriꝰ ẽ ꝓductus eccasus nam
cum ad ignorantiam difficultatemqͦ ꝑuen̾it. illa peccatrix
nõ solum añ petratũ s añ cẽm utam suã quał alia pt ui¬
tam culpabilem fcã esti nõ ꝑum bonũ ht̃ uñ dicori suogas
agat quia ip̃e ortꝰ eiꝰ ⁊ inchoicõ quouis ꝑtõ corꝑe ẽ melior
son enĩ medicca bona sunt nõ solummi ꝙ am̃ eit quia natura¬

Expanded text:
i autem singillatim fiunt in unoquoque nascentium, non est perversum, imo convenientissimum et ordinatissimum apparet, ut malum meritum prioris, natura sequentis sit; et bonum meritum sequentis, natura prioris sit. Quid enim indignum, si etiam sic voluit Creator ostendere, usque adeo excellere creaturis corporeis animae dignitatem, ut ab eo gradu possit esse ortus alterius, ad quem alterius perductus est occasus? Nam cum ad ignorantiam difficultatemque pervenerit illa peccatrix, non solum ante peccatum, sed ante omnem vitam suam, qualis alia post vitam culpabilem facta est, non parvum bonum habet, unde Conditori suo gratias agat; quia ipse ortus ejus et inchoatio quovis perfecto corpore est melior. Non enim mediocria bona sunt, non solum quod
Abbreviated transcription (Latin):
sum penitꝰ milliꝰ cõꝑatoe cõtempnit. si a tãꝙͣ obuiꝰ placet
s. ad ꝑu̾se mutand̾ dm. ut p̃tate sua frui uelit. tanto fit. mui¬
nor. quanto se cupit eẽ maiorem. ⁊ hoc ẽ mitiũ oĩs pcci suꝑ¬
bia ⁊ initiũ suꝑbie hõĩs apotatare ateo. suꝑbie ae dyabosi
euscipet emendatoria potius quã int̾fecroria: cui se dẏabolus
adĩuitacõem suꝑbie p̾bu̾at ei sedñs ad mutacõm humilita¬
tis p̃bet ꝑꝙ̃ nob̾ et̾na unita ꝓmittit᷑. ut pͥrogato ub̃ signi
ne xp̃i pꝰt sabores mmiẜiasq ineffabiles. tanta caritate lib̾a

Expanded text:
sum penitus in illius comparatione contemnit. Si autem tanquam obvius placet sibi ad perverse imitandum Deum, ut potestate sua frui velit, tanto fit minor, quanto se cupit esse majorem. Et hoc est, Initium omnis peccati superbia; et, Initium superbiae hominis apostatare a Deo . Superbiae autem diaboli susciperet emendatoria potius quam interfectoria, ut cui se diabolus ad imitationem superbiae praebuerat, ei se Dominus ad imitationem humilitatisne, post labores miseriasque ineffabiles tanta charitate libera
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯi Renid̾is eum stultitia recessisse a sapĩa. indebr̃ stultꝰ fuube
añquã reced̾et a sapĩa. ut stultitia illieẽt cã recedendi. It̃
Si Rend̾is rececendo eum sculstũ eẽ fcł. q̃rut utr̃stulteã
sapient̾ fec̾it ꝙ recessit. si euĩ sapient̾ fecit. r̾te fecit nͥq
pecanut. si stulte iam erat iiquiũt in ea stultitia qͣ fcm̃
est ut recederet. Nõ enĩ stulte aliquid nõ stultitia fac̾e pot̾¬
at. ex quo apparet eẽ ꝙdam mediũ quoad stultitiã a sapĩã¬

Expanded text:
si responderis eum stultitia recessisse a sapientia, videbitur stultus fuisse antequam recederet a sapientia, ut stultitia illi causa esset recedendi. Item si responderis eum recedendo stultum esse factum, quaerunt utrum stulte, an sapienter fecerit quod recessit. Si enim sapienter fecit, recte fecit, nihilque peccavit: si stulte, jam erat, inquiunt, in eo stultitia, qua factum est ut recederet. Non enim stulte aliquid sine stultitia facere poterat. Ex quo apparet esse quiddam medium, quo ad stultitiam a sapi
Abbreviated transcription (Latin):
qualemciunq srabilitãtem. ¶Uulla it res est eaꝵ q̃ uł do¬
loris molestias. uł blanoitias sentuũt uoluptatis q̃ nõ et
ip̃o quo dolorem fugiunt. uoluptaremq appetunt dixep¬
cõem se fug̾e unitatem q̃ appet̾e fatet᷑. In q̃ ip̃is rõualib
anibignitare ꝯfundi. ¶Omẽ a imibiguũ uñ molestũẽ
nͥ quia ctam nõ ht̃ unitatem. ¶ Ex quo apparet oĩa ouĩ

Expanded text:
qualemcumque stabilitatem. Nulla item res est earum quae vel doloris molestias, vel blanditias sentiunt voluptatis, quae non eo ipso quo dolorem fugit, voluptatemque appetit, diremptionem se fugere, unitatemque appetere, fateatur. Inque ipsis rationalibus ambiguitate confundi. Omne autem ambiguum unde molestum est, nisi quia certam non habet unit
Abbreviated transcription (Latin):
Iõq mordinarissime flagitãt. ⁊ noc moitẽ. n ͨͤ ullã corruptõ
patiant᷑ corꝑa bestiaꝵ. qi nõ sĩt mortaba sunt insima. aut
laudabilẽq miendat. hoc ip̃o eĩ sat̃ apparet in regendis aĩan¬
disq insuis corꝑib. qͣui suit appetentes unitatis ¶  eĩ est
aluid dolor nͥ quidam ssꝰ dĩonis uł corrupcõis inpatiens. uñ¬

Expanded text:
rruptionem patiantur corpora bestiarum, quasi non sint mortalia, cum sint infima; aut laudabilemque commendat. Hoc ipso enim satis apparet in regendis animandisque suis corporibus, quam sint appetentes unitatis. Quid est enim aliud dolor, nisi quidam sensus di
Abbreviated transcription (Latin):
lod etiam illud ꝑscrutari homines solẽt sacͣmentũ baptissi
xp̃i quid ꝑuulis ꝓsit cum eo accepto płrmq moruratur
pusquam ex eo quicꝙͣ rognost̾e potu̾nt. Qua inre satis pie
eccłie ⁊m̃dat salubima auctoritas. ut ex eo quisq sentat
g̾et. ¶Q nio gͦ pocius fides aliena potꝰ cõfalere ꝑ nulo cui
qua ꝑsidia non pot̾ imputari. de crucraaib aut̃ corꝑis qb
affligunt᷑ puuli quoꝵ petatem mlla poc̃a sũt. si aĩe ꝗ¬

Expanded text:
io : « Illud perscrutari homines solent, sacramentum baptismi Christi quid parvulis prosit, cum eo accepto plerumque moriuntur priusquam ex eo quidquam cognoscere potuerint. Qua in re satis pie Ecclesiae commendat saluberrima auctoritas, ut ex eo quisque sentiat urgeret? Quanto ergo potius fides aliena potest consulere parvulo, cui sua perfidia non potest imputari? 68. De cruciatibus autem corporis, quibus affliguntur parvuli, quorum per aetatem nulla peccata sunt, si
Abbreviated transcription (Latin):
remꝑ suc atq ordine suotoc corpus restituat᷑ pͥstine stabilita¬
ti quaui ñ ꝑ se hẽbit. s ꝓ aĩaui stabilitam indeo q̃ ruisus ñ ꝑse
stabibt᷑. s ꝑ deum quo fiuit᷑. ⁊ iõq amplius qm̃ corpus uige¬
bit. corpus enĩ ꝑ eam uigebit ⁊ ip̃a ꝑ ĩ cõmutabilẽ u̾itatem
qui filius dei uiuicus est atq ita ⁊ corpus ꝑ ip̃m filiũ dei uige¬
bit qua omia ꝑ ip̃m dono ⁊ euis ꝙ anime dat᷑. ẜ spũ sc̃o nõ

Expanded text:
re suo atque ordine suo hoc corpus restituatur pristinae stabilitati, quam non per se habebit, sed per animam stabilitam in Deo. Quae rursus non per se stabilitur, sed per Deum quo fruitur; ideoque amplius quam corpus vigebit: corpus enim per ipsam vigebit, et ipsa per incommutabilem veritatem, qui Filius Dei unicus est; atque ita et corpus per ipsum Filium Dei vigebit, quia omnia per ipsum. Dono etiam
Abbreviated transcription (Latin):
culeus tuus uĩcit enĩ eẽntia nichilũ ⁊ sic absorbet᷑ mors ĩ uic
nnitabilis. s ea uoluntate qͣ magis deũ quam se diligunt
firmi ⁊ stabiles manent uullo ⁊ fruũtur maiestare ip̃rꝰ
ei un libentissime sboiti. Ille aut angłs magͣ se ipm̃ qͣm
deum diligendo sb̃ditus ei ẽẽ noluit. ⁊ initumauit ꝑ suꝑ¬
biami ⁊ asuma eẽntia defecit. ⁊ lapsus eit ⁊ obhec nunꝰ est
ꝙͣ fuit quia eo ꝙ muꝰ erit frui ueluit suo potñtia frui

Expanded text:
culeus tuus? Vincit enim essentia nihilum, et sic absorbetur mors in vicmmutabilis: sed ea voluntate qua magis Deum quam se diligunt, firmi et stabiles manent in illo, et fruuntur majestate ipsius, ei uni libentissime subditi. Ille autem angelus magis seipsum quam Deum diligendo, subditus ei esse noluit, et intumuit per superbiam, et a summa essentia defecit, et lapsus est: et ob hoc minus est quam fuit, quia eo quod minus erat frui voluit, cum magis volui
Abbreviated transcription (Latin):
remis obitus eẽm. obeẽt aut̃ si saturũ frigus imin̾e nõ cre¬
derem. ita n oberit aĩe mes si oblita eit quit forte ꝑtułit. si
mõ diligent̾ au̾tat. ⁊ tenieat quo se deinceps parate moneat᷑ et siõ
u̾bi gr̃a romam uauigunti nicħnoc̾et. si exciduset ammo a quo
lictore uauem solu̾it. dum tñ ab ed loco u̾eẽt nõ ignoraret quo
Si de ronimo ꝑtu fłm aliquid existimãs in saxa madissetita
fine requiescĩ. nec ꝓcest aliquid illa sm̾ memora sũi cõiect᷑a
ua cheate uite. ei de ip̃o deo qui unꝰ liboꝵ aĩe finis ẽ alt̾ ꝙͣdig¬
nus est alt̾ opinatus inscopulos enrdris irruentem. Ilecnte
ẜmo ad id uabu̾it. ut quisꝙͣ nos ꝓ hib̾e arbitret᷑ ut q̃rant qui
an suocͥq auimanti sĩgille in ip̃o fiãt. an ab regend̾ aĩandu¬

Expanded text:
emis oblitus essem, obesset autem si futurum frigus imminere non crederem: ita nihil oberit animae meae, si oblita est quid forte pertulerit, si modo diligenter advertat et teneat quo se deinceps parare moneatur. Et sicut, verbi gratia, Romam naviganti nihil noceret si excidisset animo, a quo littore navem solverit, dum tamen ab eo loco ubi esset non ignoraret quo si de Romano portu falsum aliquid existimans, in saxa incidisset: itfine requiescam; nec prodesset aliquid illa sive memoria sive conjectura inchoatae vitae, si de ipso Deo, qui unus laborum animae finis est, aliter quam dignum est opinatus, in scopulos erroris irruerem. 62. Nec iste sermo ad id valuerit, ut quisquam nos prohibere arbitretur ut quaerant qui an suo cuique animanti singulae in ipso fiant, an ad regendum animandum
Abbreviated transcription (Latin):
pͥuca uł ꝓmuintunt᷑ futura q̃ ad onĩdandam ualeãt ĩ te¬
gran resigicẽm exarando. nos ad scĩcissimã diłccõem dei
⁊ ꝓximi sine dubitatõr cͥdenda oũt. adu̾sus inc̾dulos hc̃¬
tenus defencenda est. ut uł mole aucoritatis infidelitas
eoꝵ obt̾at᷑. uł eisostendat᷑ quantũ pot pͥmo. quã nõ sit

Expanded text:
praenuntiantur futura, quae ad commendandam valeant integram religionem, excitando nos ad sincerissimam dilectionem Dei et proximi, sine dubitatione credenda sunt: adversus incredulos autem hactenus defendenda, ut vel mole auctoritatis infidelitas eorum obteratur, vel eis ostendatur, quantum potest, primo quam n
Abbreviated transcription (Latin):
quid ignorantiedifficultatis q̃ st ⁊̃ secutũ fu̾it eaꝵ ꝓpriaui
uolantateur nulłs mõ c̾atorem hĩc eẽ culpandum. qñqd̾
etiam si ea ip̃e iuisisset. quib et in ip̃a ignorantia. ⁊ dit¬
ficultate błam noluntatem petendi. ⁊ qͣrendi ⁊ conãdi
nõ abstulit̾ dacurꝰ petentib demnonstturꝰ q̃rentib pulemib¬
aꝑturꝰ oĩo ex̃ culpami eẽt ¶ Hanc eĩ ignorantum ⁊ difficulta¬
tem studiosis ⁊ bemuolis enũcendam ad coronam głie uałe
p̾staret: negligentib aut̃ ⁊ poc̃i qui de inf̾mitate deferdẽ
uolentib. nõ ipãm ignorantiam difficultatemq ꝓc̾mine
obic̾et. siquia in eis potiꝰ ꝑman̾e quã studio q̃rendi atqdis¬
cendi ⁊ humilitatem ꝯfitendi atq orandi ad u̾itatẽ ac fa¬
cilitatem ꝑuenire uolu̾nt sto supplicõ iũdicaret. Haꝵaᷤ¬
quatuce de aĩa siũaꝵ utr̃ de ꝓpagine ueniãt aninsingłis
quibq nascentib noue fiant. anim corꝑa nascentiũ iam

Expanded text:
ignorantiae difficultatisque secutum fuerit earum propriam voluntatem, nullo modo Creatorem hinc esse culpandum: quandoquidem etiamsi eas ipse misisset, quibus etiam in ipsa ignorantia et difficultate liberam voluntatem petendi et quaerendi et conandi non abstulit, daturus petentibus, demonstraturus quaerentibus, pulus, omnino extra culpam esset. Hanc enim ignorantiam et difficultatem studiosis et benevolis evincendam, ad coronam gloriae valere praestaret; negligentibus autem et peccata sua de infirmitate defendere volentibus, non ipsam ignorantiam difficultatemque pro crimine objiceret; sed quia in eis potius permanere, quam studio quaerendi atque discendi, et humilitate confitendi atque orandi, ad veritatem ac facilitatem pervenire voluerunt, justo supplicio vindicaret. CAarum, utrum de propagine veniant, an in singulis quibusque nascentibus novae fiant, an in corpora nascentium jam
Abbreviated transcription (Latin):
piciuslum ẽ. Nõ erĩ ad c̾atam uibemꝰ tende̾ ut effiaumur
biss ad ip̃m c̾atorẽ. de quo ei aluid ꝙͣ o ac sese reshãt no¬
frui eiq in ħere ualeamꝰ inf̾mitatis nr̃e uia de temꝑaub
ꝓcurata est ut ꝙͣtum itim̾ sufficit ad et̾ua cendentiũ p̾t̾i¬
ta ⁊ fut᷑a c̾damꝰ q̃ fidei disciplaia ut auctoritate p̾polleat

Expanded text:
um est. Non enim ad creaturam jubemur tendere ut efficiamur beati, sed ad ipsum Creatorem: de quo si aliud quam oportet ac sese res habet, nofrui eique inhaerere valeamus, infirmitati nostrae via de temporalibus procurata est, ut quantum itineri sufficit ad aeterna tendentium, praeterita et futura credamus. Quae fidei disciplina, ut auctorita
Abbreviated transcription (Latin):
u̾utũ est accipiende opiẽ. Eequꝰ aut᷑ racipit lpõ pͥcepti ẽẽ
captix. ex illo incipit pͥsse pectare. Duob mod̾ a peccat añ¬
quã fiat sapiẽs. si aut ge nõ accõmodet ad accipiend̾ p̃¬
ceptimmi. aut cum acceꝑit nõ obẜuet. Sapiẽs a peccat. sise
au̾t̾it a sapĩa. sic̃ enĩ pceptum nõ ẽ ab illo cui p̃cipit᷑. set
ab illo qui p̃cipit. sic ⁊ sapũ nõ ẽ ab illo qui illuminatur
s ab illo quialumiat. ¶ Quid gͦ ẽ uñ nõ laudandꝰ sit¬

Expanded text:
meritum est accipiendae sapientiae. Ex quo autem incipit homo praecepti esse capax, ex illo incipit posse peccare. Duobus autem modis peccat antequam fiat sapiens; si aut se non accommodet ad accipiendum praeceptum, aut cum acceperit non observet. Sapiens autem peccat, si se averterit a sapientia. Sicut enim praeceptum non est ab illo cui praecipitur, sed ab illo qui praecipit; sic et sapientia non est ab illo qui illuminatur, sed ab illo qui illumi
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ꝙ sꝑ uiuũt in illõ uiuant. qui ꝓ eis ꝙ nõ debẽbat exsobuit
Qu̾ib aut̃ infidelitatis ꝑseu̾antiam ꝑsuabise uiste secũ
hrẽt in ꝑpetua dampnatioẽ cõsortes. Ita fcm̃ est. ut neq
dẏabolo ꝑ uim eriꝑet᷑ homo quem nec ip̃e ui s ꝑsuasiõe
ceꝑat. ⁊ qui plus iuste humiliatus est. ut ẜuiret. cui ma
lum consenẜat uiste ꝑ eni. au ꝑ bonũ cõsensit. libare

Expanded text:
exsolvit. Quibus autem infidelitatis perseverantiam persuasisset, juste secum haberet in perpetua damnatione consortes. Ita factum est ut neque diabolo per vim eriperetur homo, quem nec ipse vi, sed persuasione ceperat: et qui juste plus humiliatus est, ut serviret cui ad malum consenserat, juste
Abbreviated transcription (Latin):
erit q̃rendi modꝰ. quis finis ꝑscrutandi ac discendi. cũ te
ultͣ radicem q̃rere nł oꝑteat. sane enĩ putes quiaꝙͣ potu¬
isse dici. u̾rꝰ quam id ꝙ dc̃m est. radicem oĩm maloꝵ ẽẽ aua¬
ritiam. hoc est plus uelle quam scit est. cm̃i aut̃ stit est
iiag̃ uñ noien duxisse resonat argento eĩ nũmi aut
ixto argento. frequentiꝰ ap̃ uefes fiebãt. s ĩ oĩb reb
q̃ in mod̾ate capiũt᷑ intlłigenda est. u̾rq oĩo plus uult
quisq qͣm scit eit. Nlec aut̃ auaritia cupiditas ẽ. turpi¬
ditas porro imꝓba uoluntas. ẽgꝰ inꝓba uoluntas ma¬

Expanded text:
ndi, cum te ultra radicem quaerere nihil oporteat? Cave enim putes quidquam potuisse dici verius quam id quod dictum est, radicem omnium malorum esse avaritiam , hoc est, plus velle quam sat est. Tantum autem sat est, unde magis nomen duxisse resonat; argento enim nummi vel mixto argento frequentius apud veteres fiebant: sed in omnibus rebus quae immoderate cupiuntur intelligenda est, ubicumque omnino plus vult quisque quam sat est. Haec autem avaritia cupiditas est; cupiditas porro improba voluntas est. Ergo improba voluntas, ma
Abbreviated transcription (Latin):
te. ⁊ cum mortalitatẽ nascam̃. qm̃ illi cũ pcauissẽt. ⁊ ĩ erro¬
rem ⁊ in enspnã ⁊ in mortem p̃cipitati sũt. rerum mod̾¬
atori summo dõ iustissime placuit. ut ĩ ortu hõis origĩa¬
infecunditas ad im̾et᷑. pot̾at enĩ ⁊ de ꝓle eius. quãus car¬
uali ⁊ mortali aliꝙ in suo gu̾e fĩ decus ornamentũq t̾ra
Iam u̾o ut meliores gign̾et ꝙͣ ip̃e eẽt. nõ eint equitatis
S ex ꝯu̾sione ad deram ut uinc̾et quisq supplitiũ qd̾
origo eius ex au̾sicẽ m̾uerat. nõ solum uolentẽ nõ ꝓhr̃i

Expanded text:
am illi cum peccavissent, et in errorem, et in aerumnam, et in mortem praecipitati sunt, rerum moderatori summo Deo justissime placuit; ut et in ortu hominis originaetiam fecunditas adimeretur. Poterat enim et de prole ejus, quamvis carnali et mortali, aliquod in suo genere fieri decus ornamentumque terrarum. Jamvero ut meliores gigneret quam ipse esset, non erat aequitatis: sed ex conversione ad Deum, ut vinceret quisque supplicium quod origo
Abbreviated transcription (Latin):
aut hoc iustus uite captus amore neglex̾it. nullo pacto
iuste flagitiũ deẜcõis sue regis imꝑioꝰ deputabit.s erit
potiꝰ sb̾ omiũ dominio in eiꝰ ꝑtib dñatus ordinatꝰ curꝰ

Expanded text:
autem hoc istius vitae captus amore neglexerit, nullo pacto autem hoc istius vitae captus amore neglexerit, nullo pacto juste flagitium desertionis suae regis imperio deputabit: sed erit potius sub omnium Domino in ejus partibus ordinat
Abbreviated transcription (Latin):
bñ administrando .i. castigando ꝑ uͥtutes. ⁊ ordinatissime
atq legitissime ẜuituti sbitiendo etiam ip̃i comꝑerent
ordine ac temꝑe oꝑtuno celestis ⁊ incormpcõis locꝰ que c̃
introeunt in hanc uitã sb̾euntq gestanda inenbra morta¬
lia. sb̾eant etiam ncc̃e ẽ. ⁊ obliuicẽm uite pͥoris ⁊ p̃sentis la
niens pcc̃oris. uenientib ad se auimis hanc ĩgnorantiã
da tͥbuat᷑. ¶Dedit enim ille. ⁊ ẜficdtatem bñ oꝑandi ĩ
laboriosis offiuis ⁊ mã fid̾i ĩ obliuionis cecitate. ¶Iuditiũ
illud uł maxie ꝙ anima omnis. ⁊ q̃rend̾ eẽ doedit ꝙm
tandam recte fatiendam difficiltatem ⁊ opem ac̾atore
inxplorandam ut conantẽ adiuuet qui uł extͥnsecꝰ lege
uł muiturꝰ cordis allocucõe conand̾ eẽ p̃cepit ⁊ p̾ꝑat ciuri¬
tatis bĩssime głiam tͥ hũphantib de illo qui pͥmũ hoĩe
ad istam imyiam ꝑduxit. uictum pessima suasicẽ quaui
cõ: quo s̾ ille hoĩem uictũ ꝑduxisse głiat᷑. Qusquis

Expanded text:
d est castigando per virtutes, et ordinatissimae atque legitimae servituti subjiciendo, etiam ipsi comparent ordine atque tempore opportuno coelestis incorruptionis locum. Quae cum introeunt in hanc vitam, subeuntque gestanda membra mortalia, subeant etiam necesse est et oblivionem vitae prioris, et praesentis labniens peccatoris, venientibus ad se animis hanc ignorantiam eda tribuatur. Dedit enim ille et facultatem bene operandi in laboriosis officiis, et viam fidei in oblivionis caecitate; judicium illud vel maxime, quod anima omnis et quaerendum esse concedicendam recte faciendi difficultatem, et opem a Creatore implorandam, ut conantem adjuvet; qui vel extrinsecus lege, vel in intimis cordis allocutione conandum esse praecepit, et prtatis beatissimae gloriam triumphantibus de illo qui primum hominem ad istam miseriam perduxit victum pessima suasione; quam cio, quo se ille hominem victum perduxisse gloriatur. Quisquis
Abbreviated transcription (Latin):
uelit nec possit implere. Ila enĩ est pcc̃i pena iustissura. ut
ammitat ꝗsq ꝙ bñ uti noluit. cum sme ulla pꝰset difficłtate
Si uellet. Ioem aut̃ ut qui sciẽs recte nõ furit aimitat scire
quid rectum sit ¶Et qui recte fac̾e cum pͣset noluit amit¬
tat posse cum uelit. siam suut reu̾a oĩ peteanti aĩe duo ista
penalia. ignorantia ⁊ difficultas. ex ignorantia de honestat
ertor ex difficultate cruciatꝰ affligit. s approbare fła ꝓ u̾is. ut
erret inuitꝰ ⁊ resulente acq torquente dolore caruał iũcisli
nõ posse alibidinosis oꝑib temꝑare. nõ ẽ u̾o instrtuti hoĩs¬

Expanded text:
uelit nec possit inplere. illa est enim peccati poena iustissima, ut uelit nec possit inplere. illa est enim peccati poena iustissima, ut amittat quisque quo bene uti nolui t, cum sinc ulla posset difficultate, si uellet. id est autem, ut qui sciens recte non facit, amittat scire quid rectum sit, et qui recte facere cum posset noluit. amittat posset cum uelit. nam sunt reuera omni a peccanti animae duo ista poena 1 i a, ignorantia i a et difficultas. ex ignorantia i a dehonestat error, ex difficultate cruci atus affligit. sed approbare falsa pro ueris, ut erret inuitus, et res i stente atque torquente dolore carnalis uinculi non posse a libidinosis operibus temperare non e
Abbreviated transcription (Latin):
u̾sus spm. ⁊ sp̃c adu̾sus carnem. ħ enim inuicemadũ¬
sant᷑. ut nd ea q̃ uuluis fatatis. si ħ oĩa hominũ sunt
ex illa mortis dampnacõe uementiũ. ¶Lam si nõ ẽ ista
possit. ea q̃ d facit. cum ħ facit. si aut̃ bonꝰ homo esset
alit̾ eẽt. sc̃ aut̃ qui ita ẽ. nõ ẽ bonꝰ nec ht̃ in potestate
ut bonꝰ sit. sui nõ uidendo quał ẽẽ debeat. ꝯiu udẽdo
⁊ nd̃ ualentõ eẽ qualem debe eẽ se uidet. pinã istã eẽ
quis dubitat. oĩsaut̃ pena si i̾ta est. poc̃i pena est ⁊ supplicui
iuito aliquo dominante homiui imposita ẽ ¶ Porio quia
de omĩpotentia dei ⁊ iustitia dubitare.dementis est. iusta ħ
penia est. ⁊ ꝓ pacro aliquo pendit᷑. Non enĩꝗsquã nuistus
dominator aut sb̾riꝑe hoĩem potuit. uelut ignoranti d̾o aut
extorq̃re unuto tanquam inualidiori. uł t̾rendo us cõsligendo
ht̃ arbit̾um lib̾um. uoluntatis ad eligend̾. quid recre fatat¬

Expanded text:
s autem aduersus carnem. haec enim inuicem aduersantur, ut non ea, quae uultis, faciatis? sed haec omnia hominum sunt ex illa mortis damnatione uenientium. nam si non est ista possit, ea quae debet facit, cum haec facit. si autem bonus homo esset, aliter esset; nunc autem quia ita est, non est bonus nec habet in potestate, ut bonus sit, siue non uidendo, qualis esse debeat, siue uidendo et non ualendo esse, qualem debere esse se uidet. poenam istam esse quis dubitet ? omnis autem poena; si iusta est, peccati poena est et supplicinjusto aliquo dominante homini imposita est. Porro quia de omnipotentia Dei et justitia dubitare dementis est, justa haec poena est, et pro peccato aliquo penditur. Non enim quisquam injustus dominator aut surripere hominem potuit, velut ignoranti Deo; aut extorquere invito, tanquam invalidiori, vel terrendo vel confligendo, habeat arbitrium liberum voluntatis ad eligendum quid recte faciat
Abbreviated transcription (Latin):
Md si ira estnõ erit uascentib aniiis ignorima ⁊ diffił¬
tas supplitiũ ꝓcc̃i s ꝓficiendi ad monicõ. ⁊ ꝑfeccõis exordi¬
um. Non enĩ añ oẽ m̾itum bom oꝑis ꝑũ ẽ accrpisse nͣle
inditiũ quo sapĩam p̃ponat errori quietem difficultati nt
ad ħ nõ nascendo. s studendo ꝑueniat Q si ag̾e uoba̾nt pᷤ¬
cati rea uire tenebit᷑. sanquam q̃ nd̾bñ usa sit ea facttate
quam accepit. ¶Qmꝙͣ enĩ ĩ ignorantia ⁊ difficultate na¬
ta sit. nõ tñ ad ꝑmanend̾ irieo ꝙ nata est aliqͣ nocitate cõ¬

Expanded text:
d si ita est, non erit nascentibus animis ignorantia et difficultas supplicium peccati, sed proficiendi admonitio, et perfectionis exordium. Non enim ante omne meritum boni operis parum est accepisse naturale judicium, quo sapientiam praeponat errori, et quietem difficultati, ut ad haec non nascendo, sed studendo perveniat. Quod si agere noluerit, peccati rea jure tenebitur, tanquam quae non bene usa sit ea facultate quam accepit. Quanquam enim in ignorantia et difficultate nata sit, non tamen ad permanendum in eo quod nata est, aliqua necessitate co
Abbreviated transcription (Latin):
tatem causa uoluntatis. Aut enĩ ⁊ ip̃a uoluntas est et¬
a radice ista uoluntatis nõ reced̃. lit nõ est boluntas ⁊ pet¬
catum nullum ht̃. Aut gͥ uoliuitas est pͥmacã peceandi
imputet᷑ pcc̃ai nͥ pcanti. Non ẽ gꝰ cui retre uuputet᷑. insi
uolenti. ei nestio aaliud te q̃rere libeat. Deinide q̃ciunq
illa cã est uoluntatis aut ita ꝓfc̃õ est. aut iniusta. si ita
quis quis ei obtemꝑau̾nt. uo peccabit ꝯi ĩusta nõ ei ob¬
tam multa de pccõ ⁊ uoluntate. libn drũ sunt. q ei labori¬
osum ẽ oĩa mandare memorie. ħ i̾ussimũ tene q̃cumq
ista cã est uoluntatis. si nd̃ ei pot resisti. sũ pcc̃s ei cedit᷑
si aut̃ potr᷑ nõ ei cedat᷑. ⁊ nõ peccabit᷑. Inforte fallit ĩ tm̃
gꝰ caueat ne fallat᷑ an tanta fallantia est. ut cau̾i omĩo
nõ possit. si ita eit. uullla pcc̃a ꝯurt. ¶ Quis enĩ peccat
in eo ꝙ nullo mõ cau̾ipot. petrat᷑ aut. ¶ añri igͥ potest¬

Expanded text:
tatem causa uoluntatis? aut enim et ipsa uoluntas est eta radice ista uoluntatis non receditur, aut non est uoluntas et peccatum nullum habet. aut igitur uoluntas est primum causa peccanimputetur peccatum nisi peccanti. Non est ergo cui recte imputetur nisi volenti: sed nescio cur aliud te quaerere libeat. Deinde quaecumque illa causa est voluntatis, aut justa profecto est, aut injusta. Si justa, quisquis ei obtemperaverit non peccabit: si injusta, non ei obuae a nobis tam multa de peccato et voluntate libera dicta sunt. Sed si laboriosum est omnia mandare memoriae, hoc brevissimum tene. Quaecumque ista causa est voluntatis, si non ei potest resisti, sine peccato ei ceditur: si autem potest, non ei cedatur, et non peccabitur. An forte fallit incautum? Ergo caveat ne fallatur. An tanta fallacia est, ut caveri omnino non possit? Si ita est, nulla peccata sunt. Quis enim peccat in eo quod nullo modo caveri potest? Peccatur autem: caveri ig
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ nõ est melus est. nõ est pot. Non gͦ id uelle debuisti
uacatõ q ssꝰ est quo id nõ uis. quam opinacõ ꝑ quanite
id uelle debuise. arbitͣris. ¶ Dem̃ ꝙ quisq recre eligit ap¬
petentum cum ad id ꝑuenit: nce est melior fiat. mie¬
lior

Expanded text:
 non est, melius esse non potest: non ergo id velle debuisti; veraciorque sensus est quo id non vis, quam opinatio per quam te id velle debuisse arbitraris. Deinde quod quisque recte eligit appetendum, cum ad id pervenerit, necesse est melior fiat; melior
Abbreviated transcription (Latin):
pło dcm̃ est. si quis templum dei corpit coꝵpet illũ deus
usł ordine mutabilium rr̃ sͥ cedentiũ ẜm leges cõgruen¬
tułimas ꝓ ualentia cuiꝰq ꝑtis. uniu̾sitati datas¶ss enim
ei cuionã occulos ꝓ nature sue modulo fe̾nde lutis uiua¬
lidos sol fulgore coꝵpat. aut ad explendam indigentam
qui laminis eos ꝯmutare putartdus est. aut id fac̾eullo
uicõ suo aut saltem ip̃i oculi. uituꝑandi ꝯut̃ quia et do¬
mino suo cesẜunt. ut ꝯtͣ lucem aꝑirent᷑. ⁊ ip̃i luti ut

Expanded text:
postolo, Si quis templum Dei corruperit, corrumpet illum Deus : vel ordine mutabilium rerum sibi cedentium secundum leges congruentissimas pro valentia cujusque partis universitati datas. Neque enim si cujusquam oculos pro naturae suae modulo ferendae lucis invalidos sol fulgore corrumpat, aut ad explendam indigentiam sui luminis eos commutare putandus est, aut id facere ullo vitio suo; aut saltem ipsi oculi vituperandi sunt, quia et domino suo cesserunt ut contra lucem aperirentur, et ipsi luci ut
Abbreviated transcription (Latin):
sit hõ fcs est ut nccͣio pͤcet. hoc d ut peccet. cum gͦ pec
git. ut peccet. Q nec aliena Nõ enĩ ꝗsq duun id ꝙ nõ
cogitur. Reidatꝰ aut ꝓpͥa uoluntate peccetur. ¶Ohditr¬
buere uolu̾as ꝯdicori peccantem pingãbis quinih pͥt̾
sui conditoris instituta cõmisit qui fi iecte defenditur

Expanded text:
sic homo factus est, ut necessario peccet, hoc debet ut peccet. Cum ergo pegit ut peccet. Sed nec aliena. Non enim quisquis dum id quod non cogitur, restat ut propria voluntate peccetur. Quod si tribuere volueris Conditori, peccantem purgabis, qui nihil praeter sui Conditoris instituta commisit, qui si recte defenditur,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ ad ꝯorsũ eius actinet ei quis unam ꝑticulam diligat
nec eam belit cet̾is desitiendo locum dare. quib descedẽti¬
b ⁊ ꝯucordentib totus ille e̾mo ꝯtexit᷑ mimbił demĩtie

Expanded text:
quod ad sonum ejus attinet, si quis unam particulam diligat, quod ad sonum ejus attinet, si quis unam particulam diligat, nec eam velit caeteris deficiendo locum dare, quibus decedentibus et succedentibus totus ille sermo contexitur, mirabilis dementiae
Abbreviated transcription (Latin):
quaato magꝰ dd ditor oĩm nataꝵ. etiara in ea ꝵ uitius
⁊ intm̃i recte uituꝑant᷑. inquantum earũ intuꝑator artẽ
qua fc̃e suns uidet. ut hoc in eis uituꝑet ꝙ ĩ nõ uidet. et
dat quiequid ab illa discedit. qui tñ desc̃s nõ eẽt uituꝑa¬
cõe digmis nͥ eẽt uolantari. Atcende ei q̃so utr̃ recreui¬
tuꝑes ꝙ ita ẽ sicuti ẽẽ debuit. Non opinor: s utiq qd̾
nõ ita est ut debuit. ¶ Nemo aut̃ debet ꝙ nõ accepit
⁊ quisꝗs d cui debet nͥ a quo accepit. ut debeat ¶Iam
quib isti iure succedut. alit̾ nõ reddico. s cessio uł am¬
missio. uł si quidaliud hꝰͦ nominanda est. ¶Q ꝓpt̾
onrra cemꝑalia q̃ in hec rr̃ ordine locata suntut iisi de¬
fitiant nõ p̾sũt p̾t̾itis fut᷑a succedere. ut tota tempum
dunt ei cui debẽt ꝙ eunt in ꝙͣtũcũ sũt qui enim dolet
ea defic̾e ẜmonem suũ o atcendat. eo c̾ce ip̃s ꝙ ista ⁊q̃rif᷑¬

Expanded text:
anto magis Deus conditor omnium naturarum etiam in earum et in tantum recte vituperentur, in quantum earum vituperator artem qua factae sunt videt, ut hoc in eis vituperet, quod ibi non videt! Et dat quidquid ab illa discedit. Qui tamen defectus non esset vituperatione dignus, nisi esset voluntarius. Attende enim, quaeso, utrum recte vituperes quod ita est sicuti esse debuit: non opinor; sed utique quod non ita est ut debuit. Nemo autem debet, quod non accepit: et quisquis debet, cui debet, nisi a quo accepit ut debeat? Nam quibus isti jure succedunt. Aliter non redditio, sed cessio vel admissio, vel si quid aliud hujusmodi nominanda est. Quapropter omnia temporalia, quae in hoc rerum ordine ita locata sunt, ut nisi deficiant, non possint praeteritis futura succedere, ut tota temporudunt ei cui debent quod sunt in quantumcumque sunt. Qui enim dolet ea deficere, sermonem suum oportet attendat, eum certe ipsum quod i
Abbreviated transcription (Latin):
nifi̾orem poteucõr nat᷑a coꝵpat. ⁊ hoc nulliꝰ eaꝵ iutio fi¬
aut̃ uł frugalem hoĩem. nͥ aliud de frugib quam supple¬
menta nature. q̃ri caute in tuꝑare aud̾eat. aut easdem
fruges ꝙ mũgus aĩboꝵ eius corpiunit᷑. tał eiumm nec usitate
corrupto dĩ quia maxime uitu nom̃ sol ẽẽ corrupcs̃. slam

Expanded text:
iorem potentior natura corrumpat, et hoc nullius earum vitio fiest. Quis autem vel frugalem hominem nihil aliud de frugibus, quam supplementa naturae quaeritantem vituperare audeat, aut easdem fruges quod usu ciborum ejus corrumpantur? Talis enim nec usitate corruptio dicitur, quia maxime vitii nomen solet esse corruptio. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
tñ si et̃ pcaret suffic̾et dei potestas in effabił potentie ad re¬
gendam istam biiu̾sitatem. ut omĩb ⁊grua ⁊ cõdigna uei̾¬
buens. nͥ in toto imꝑio suo turpe atq indecoꝵ ẽet ꝑmit¬
t̾et. quia suꝑ nullas ad hoc ip̃m̃ ꝯditas potestates si omĩs
Angłica natura. ab euis p̃ceptis pͤcando defecisset. maiestate
suã decentissime atq optime reg̾et oĩa nec sit inuidẽs c̾at᷑e
spiritali ut eẽt qui etiã corꝑalẽ pectanitib quo sp̃ũalib lõge
inf̾i̾orem tanta largitate bonitatis institut. ut mullꝰ sit
celum t̾ramq iõnabilit̾ in tuẽs. õsq nat᷑as uieibiles. ⁊ ĩsui
gem̾bus mot̾atas formatas. odinatas. qui uł aliũ cdat ar
atur. sii nulla ẽ ulior ierum oDmarõ. nͥ potestas angłica
nature excellentia ⁊ bonitate uoluntatis indispõe uinu̾si¬
tatis suꝑemineat. enam si om̃t pfssent angłi nulllã ĩops̃
fac̾ent ad regend̾ imꝑis̃ suũ c̾atori angłoꝵ. ¶lõ eĩ bõĩtas

Expanded text:
 peccaret, sufficeret Dei potestas ineffabilis potentiae ad regendam istam universitatem, ut omnibus congrua et condigna retribuens, nihil in toto imperio suo turpe atque indecorum esse permitteret. Quia sive per nullas ad hoc ipsum conditas potestates, si omnis angelica natura ab ejus praeceptis peccando defecisset, majestate sua decentissime atque optime regeret omnia: nec sic invidens creaturae spirituali ut esset; qui etiam corporalem peccantibus quoque spiritualibus lotituit, ut nullus sit coelum terramque rationabiliter intuens, omnesque naturas visibiles in suis generibus moderatas, formatas, ordinatas, qui vel alium credat artatur. Sive nulla est melior rerum ordinatio, nisi potestas angelica naturae excellentia et bonitate voluntatis in dispositione universitatis superemineat, etiamsi omnes peccassent Angeli, nullam inopiam facerent ad regendum imperium su
Abbreviated transcription (Latin):
boluntariss ẽ quidem. Nani sicut ꝓpria cogitatioẽ nõ pet¬
eat iuuitus: ita dum ꝯsentit male suadenti. nõ utiq insi
q suadere. quam ad pecrandum alt̾uis suasione tͣduci
suata ẽ ergo in utro pcc̃o iustitia dm̃i punientis. Nam
⁊ illum ẽ appensũ equitatis examine. ut nec ip̃ius dyabo¬
li potestati riegaret hõ queni s uile suadendo sb iocerat
Iniquũ enim eratiut ei quẽ ceꝑat. uo donimaret᷑. nec fi illo

Expanded text:
oluntarium est quidem. Nam sicut propria cogitatione non peccat invitus, ita dum consentit male suadenti, non utique nisiidentiam dolumque suadere, quam ad peccandum alterius suasione traduci. Servata est ergo in utroque peccato justitia Domini punientis. Nam et illud appensum est aequitatis examine, ut nec ipsius diaboli potestati negaretur homo, quem sibi male suadendo subjecerat. Iniquum enim erat ut ei quem ceperat, non dominaretur. Nec fieri ullo
Abbreviated transcription (Latin):
s ut eẽut oruature uniu̾sum. sũi peccare. sũi nõ pecca¬
re noluissent. ꝯi enĩ reb de eẽnt aĩe q̃ ip̃m fastigium
ordinis inuniu̾sa c̾atura sic obtin̾ent. ut sipeccare uolu¬
issent. inf̾maret᷑ ⁊ labe fat̾et᷑ uniu̾sitas inagnuĩ quiodã
decent cͥature illud eium decent quo remoto stabilitas
reruiriatq cõnexio tͣbaret᷑. ¶¶ ales sunt optime ⁊ stẽ
⁊ sb̃limes c̾ature celestium. uł suꝑcelestiũ potestatum
quib solus ds̃ imꝑat. uniu̾sus aut̃ mũdus sb̾iectus ẽ
sine istaꝵ offituis uistis atq ꝑfc̃is eẽ. uniu̾sitas nõ potest
Item si deeẽnt que su̾i peccarent. su̾i nõ peccarent nͥ
unu̾sitatis ordini minueret᷑: ⁊̃ sic plurimũ decẽt. aiẽ
sunt enim rõuales. ⁊ ilł suꝑiorib offõ quidem ĩꝑes
snat᷑a paret. ¶Quib ad huc inf̾l̾ores ouit mła x

Expanded text:
t ornaturae universum, sive peccare, sive non peccare voluissent. Si enim rebus deessent animae quae ipsum fastigium ordinis in universa creatura sic obtinerent, ut si peccare voluissent, infirmaretur et labefactaretur universitas, magnum quiddam deesset creaturae: illud enim deesset, quo remoto stabilitas rerum atque connexio turbaretur. Tales sunt optimae, et sanctae, et sublimes creaturae coelestium vel supercoelestium potestatum, quibus solus Deus imperat; universus autem mundus subjectus est. Sine istarum officiis justis atque perfectis esse universitas non potest. Item, si deessent quae sive peccarent, sive non peccarent, nihil universitatis ordini minueretur, etiam sic plurimum deesset. Animae sunt enim rationales, et illis superioribus officio quidem impares, sed natura pares: quibus adhuc
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfruit᷑. Si eĩ arboris nouellum. ⁊ rude uͥgultũ nullo nso
pte stile dicinꝰ ꝙͣuis aliquot estates sine fructib tͣhitiat
donet oꝑtuno temꝑe exꝓuat feracitatem suam cur nõ
auctor aĩe debita pietate laudet᷑. Si ei tale tͥbuit excedium
ut studendo ac ꝓficiendo ad frugem sapiẽ iꝰtitieq ꝑueĩ
s uellet ad bĩtudinẽ cendere.¬
bit aͥ disputacõi obiti abimꝑitis sol q̃dam calup̃nia
S mortib ꝑuuloꝵ. ⁊ te quibam cruciatib corꝑis ꝙ¬
U eos sepe uidemꝰ affligi. dicũt enĩ: quid opꝰ erat ut nas¬
cet᷑ qui anteꝙͣ miret uilum uite m̾itum excessit nuita

Expanded text:
fruitur. Si enim arboris novellum et rude virgultum nullo modo recte sterile dicimus, quamvis aliquot aestates sine fructibus trajiciat, donec opportuno tempore expromat feracitatem suam; cur non auctor animae debita pietate laudetur, si ei tale tribuit exordium, ut studendo ac proficiendo ad frugem sapientiae justitiaequesi vellet ad beatitudinem tenderetem disputationi objici ab imperitis solet quaedam calumnia de mortibus parvulorum, et de quibusdam cruciatibus corporis, quibus eos saepe videmus affligi. Dicunt enim: Quid opus erat ut nasceretur, qui antequam iniret ullum vitae meritum, excessit e vita?
Abbreviated transcription (Latin):
t̾remiis reb corruptibilib deputatꝰ sit. cum ẜuans quant̃
pot̃ yͥmaginem suꝑiorem exempla nob̾ ⁊ uiditia q̃dam de¬
monstante nõ cessat. si enuim bonsi ⁊ mignũ aliquẽ un
ortante honestatis offitio. uideamꝰ ignib quautũ ad corpꝰ
attinet ꝯc̾mari: nõ hec uocamꝰ pẽam põci s fortitudinis
⁊ patiendo documentũ eumq magͣ diligimꝰ cum fidissi¬
ma corrupdõ corꝑor mẽbra eius absumat. quã si nicħ huiꝰ
nõ nuitari. at u̾o crudelissimiꝰ latronis menbra cũ tali
ꝯupplicõ ⁊ficiaspicimꝰ approbamꝰ ordinem legum. or¬
nant gͦ ambo ala tormenta. s ale m̾ito ait̾utis iste
pcc̃i. At si postillos ignes. uł et̃ añ illos optiniũ illũ mir̃
cõmutatũ ad cõgruentiam celestis hĩtacõis ad sid̾a uide¬
uius atcolli. utiq letarem̃. Si aut̃ celeratum latronẽ si̾
añ supplitiũ. sui post supplitium. cum eand̾ malitiam
uoliuntatis ad honoris sempit̾nam leuari uid̾emꝰ incelũ

Expanded text:
eputatus sit, tamen servans quantum potest imaginem superiorum, exempla nobis et indicia quaedam demonstrare non cessat. Si enim bonum et magnum aliquem virum, hortante honestatis officio, videamus ignibus, quantum ad corpus attinet, concremari; non hoc vocamus poenam peccati, sed fortitudinis et patientiae documentum, eumque magis diligimus, cum foedissima corruptio corporea membra ejus absumat, quam si nihil hujunon mutari. At vero crudelissimi latronis membra cum tali supplicio confici aspicimus, approbamus ordinem legum. Ornant ergo ambo illa tormenta; sed ille merito virtutis, iste ccati. At si post illos ignes, vel etiam ante illos, optimum virum illum commutatum ad congruentiam coelestis habitationis ad sidera videremus attolli, utique laetaremur. Si autem sceleratum latronem, sive ante supplicium, sive post supplicium, cum eadem malitia voluntatis ad sedem honoris sempiternam levari videremus in coelum,
Abbreviated transcription (Latin):
taria ista penał. s uoluntaria q̃ in pcc̃o fit curpis affectõ
est. Cui ppea penał adhiber᷑ ut ordinet eam. uͥtalem
esse nõ turpe eit. ⁊ deccri uniu̾sitatis c̃grñe cogatut
ut ornari ex̃ ⁊t̾ꝑib aminis possint. atq ita decori uiu̾sico¬
as cõgru̾e¶¶ Nuid enim tam magnũ in domo est ꝙͣ hõ. ⁊
quid tam abiectũ ⁊ infiniũ quam cloata doraꝰ. s̾ius tãm
tali pecerto derectus. ut niundante cece dignus hãtur
tudo qͥui ⁊ mundatio cloare iam cõm̃ctum ⁊ redoctũ in
quandam sui gn̾is untatem. ita dispoĩte domui anpta¬
tus atq sb̾cexitꝰ. ut eiꝰ uni̾sitati oidinatusimo decore. ue¬
uiat qui tr̃ suus si peccare uoluisset. nõ defuisset domestice

Expanded text:
taria, ista poenalis. Sed voluntaria quae in peccato fit, turpis affectio est. Cui propterea poenalis adhibetur, ut ordinet eam, ubi talem esse non turpe sit, et decori universitatis congruere cogat, uut ornari etiam a turpibus animis possint, atque ita decori universitatis congruere. Quid enim tam magnum in domo est quam homo? et quid tam abjectum et infimum quam cloaca domus? Servus tamen in tali peccato demundatio cloacae, jam conjunctum et redactum in quamdam sui generis unitatem, ita dispositae domui coaptatur atque subtexitur, ut ejus universitati ordinatissimo decore conveniat. Qui tamen servus si peccare noluisset, non defuisset domesticae