comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
estat gͦ de maxima ꝑfectaq armonia disserere. q̃ trib in t̾uallis c̃stituta magnã uĩ obtinet in musia
modulaminis tẽperam̃tis et inspeculatione naturaliũ questionũ. Et enĩ ꝑfectius hui modimediea
uhil poterit inueniri. q̃ trib int̾uallis ꝓducta ꝑfectissimi corporis naturã. substantiãq sortita ẽ hoc
enĩ mͦ cybũ qͦq trina dim̃sione crassatũ. plenã armoniã eẽ monstrauim. haechuiꝰ modi inueniet᷑ si duob¬
t̃minis c̃stitutis. qͥ ipsi trib creuerint int̾̃uallis. longnudine. latitudine et ꝓfunditate. duo hui modi
t̃mini medii fuerint c̃stituti. et ipsi trib int̃uallis notati: qͥł abȩqͥlib ꝑeqͣles ȩqͣlit̾ sint ꝓducti uł a

Expanded text:
estat ergo de maxima perfectaque harmonia disserere, quae tribus intervallis constituta, magnam vim obtinet in musici modulaminis temperamentis et in speculatione naturalium quaestionum. Etenim perfectius hujusmodi medietate nihil poterit inveniri, quae tribus intervallis producta, perfectissimi corporis naturam substantiamque sortita est. Hoc eniterminis constitutis, qui ipsi tribus creverint intervallis, longitudine, latitudine et profunditate, duo hujusmodi termini medii fuerint constituti, et ipsi tribus intervallis notati, qui vel ab aequalibus per a
Abbreviated transcription (Latin):
Suis uõ ñ eisdẽ ł amaiore uincit᷑ ł transit minorẽ. et in maiorib t̃minis maior ẽ ꝓportio. in ini norib mino
Et siuͥnũ extremitates redigant᷑. et medietatis quantitate c̃crescant. duplus inde c̃ficit᷑ nũrus ab eo qͥensdi
multiplicats extremitatib ꝓcreat᷑. atq. h qͥdẽ int̾minis parib ẽstitũ ẽ. At uõ si impares ꝓponant᷑. ut su
xli aptatꝰ medius .xxu. arithmeticã ꝓportionẽ medictatẽq c̃stituit. Nãsi sint .U.xxu. dlu. eadẽ sese nꝰ
quantitate t̃mini trans gredientur. Et om̃is suꝑius dicta ꝓpͥetas arithieticȩ medieratis in hist̾mim
custodit̃. sed si .xu. nũrum mediũ ponã ut sint .u.xu.xl.u. in geometricã medietatẽ t̃mini relabunt᷑ e qͥlb

Expanded text:
Suis vero non eisdem vel a majore vincitur, vel transit minorem. Et in majoribus terminis major est proportio, in minoribus minor. Et si in unum extremitates redigantur, et medietatis quantitate concrescant, duplus inde conficitur numerus ab eo qui ex solis multiplicatis extremitatibus procreatur. Atque hoc quidem in terminis paribusportionem medietatemque constituit. Nam si sint 5, 25, 45, eadem sese numerorum quantitate termini transgredientur, et omnis superius dicta proprietas arithmeticae medietatis in his terminis custoditur. Sed si 15 numerum medium ponam, ut sint 5, 15, 45, in geometricam medietatem termi
Abbreviated transcription (Latin):
diant. alio tam̃ mͦ cõparati arithmeticã medietatẽ faciant. hisq geometrica medietas q̃ int̾ utrasq u̾sate
ratione custodita geometrica medietas explicat᷑. et qđ c̃tinet᷑ sub ex tremitatib ȩquũ erit ei qđ subutras
mnedictate ad se inuicẽ multi plicata c̃ficit᷑ Rurs si maximꝰ .iiͦii. t̃minorũ nũrus ad eũ qͥsibi ꝓpinquis e
talẽ hab eat differentiã qͣlẽ idem ipse maocimo ꝓpinquus ad paruissimũ hiũ modi ꝓportio in arithneto
citur. Et qđ c̃tinet᷑ sub extremorũ aggregatione et multiplicatione medietitis duplex ẽ. eo qđ sib

Expanded text:
t arithmeticam medietatem, hisque geometrica medietas, quae inter utrasque versatur, tionum ratione scilicet custodita, geometrica medietas explicatur. Et quod continetur sub extremitatibus aequum erit ei quod sub utraque medietate ad se invicem multiplicata conficitur. Rursus, si maximus quatuor terminorum numerus ad eum qui sibi propinquus est talem habeat differentiam, qualem idem esse maximo propinquus ad parvissimum, hujusmodi proportio in arithmetica erspicitur: et quod continetur sub extremorum aggregatione et multiplicatione medietatis, duplex est eo quod sub
Abbreviated transcription (Latin):
Su De .IIII. medietatibus quas pofteri ad implendũ denarium Lconuessam¬
limitem ad iecerunt¬
It hȩ qͥdẽ ssex medictates. quarũ .iii. aprthagora usq ad platonẽ aristotelẽq manser̃. Post uõ qͥ insetuas un¬
⁊ hastres alias deqͥb supͣ disseruimꝰ suis com̃tariis ad dider̃ . Seq̃ns aũt ȩas quẽ ad modũ diximꝰ adimplendã
denariã quantitatẽ. alias iIͭͬ I. medietates apposuit. qͥs ñ adeoꝰ inuet̾um libris inueniat: has gͥ nos quã possumꝰ
ut hac dispositione .uI.VIII.VIIII Nouenariꝰ gͥ ad senariũ sesqualt̃ ẽ. qͦrũ ẽ differentia t̃nariꝰ Minorũ uõ t̃mi

Expanded text:
 De quatuor medietatibus quas posteri ad implenaum denarilimitem adjecerunidem sunt sex medietates, quarum tres a Pythagora usque ad Platonem Aristotelemque manserunt. Post vero qui insecuti sunt, has tres alias, de quibus supra disseruimus, suis commentariis addidere. Sequens autem aetas, quemadmodum diximus, ad implendam denariam quantitatem, alias quatuor medietates apposuit, quas non adeo quis in veterum libris inveniat. Has igitur nos quam possumus ut in hac dispositione 6, 8, 9. Noven
Abbreviated transcription (Latin):
l. facient enĩ qͥnquagies senos. et inuenit᷑ latitudo senarius. huncgͥ si minori t̾mino addas. facien
ȩqͥdẽ s̃apud anti qͥores inuentȩ ꝓbateq medietates. qͦs id circo longius enodatiusq tractauimul
qđ hȩ maxime in antiquorũ lectionib inueniunt᷑ et adom nẽ pene uĩ cognitionis eoꝵ u̾sau
utilitas. cet̾as aũt p̃t̃ eundo transcurrimꝰ idcirco qđ ñ multũ nob in lectionib ꝓs. sed tantũ ad impleuo
denarii nũri quantitatẽ q̃ ne lateant neue sint aliqͥb ignorata deꝓmimꝰ. Uident᷑ enĩ hȩ siqp̃dito
medietatil c̃trariȩ ex qͥb originẽ trahunt. ex his enĩ etiã istȩ s̃ constitutȩ. Est aut̃ quarta mede
q̃ opposita uidetur armonicȩ inquatrib t̾minis positis que ad modũ ẽ maxim t̾minꝰ ad paruissimũ. sic differen
minorũ ad differentiã maximorũ ut s̃.ui.u.uI .UI. ad t̾nariũ duplus. et s̃minores t̃mini .u. et .iii. alacim

Expanded text:
 est juxta 50, facient enim quinquagies senos, et invenitur latitudo senarius. Hunc igitur si minori termino addas, facient 16, Hae quidem sunt apud antiquiores inventae probataeque medietates, quas idcirco longius enodatiusque tractavimus, quod hae maxime in antiquorum lectionibus inveniuntur, et ad omnem pene vim cognitionis eorum versatur utilitas. Caeteras autem praetereundo transcurrimus, idcirco quod non multum nobis in lectionibus prosunt, sed tantum ad implendam denarii numeri quantitatem. Qesse contrariae, ex quibus originem trahunt. Ex his enim etiam istae sunt constitutae. Est autem quarta medietas quae opposita videtur harmonicae, in qua tribus terminis positis, quemadmodum est maximus terminus ad parvissimum, sic differentia minorum ad differentia
Abbreviated transcription (Latin):
camedietas ut qͥsuma maxximꝰ nũrus paruissimũ p̃cedit eade maior differentia minorẽ differentiã unc
Quauõ discipli nahuiꝰ modimedietates reperire possimꝰ expediendũ ẽ. Datis duob t̾minissi arithineaã
medietatẽ ẽstituere oportebit. utraq ẽ extremitas c̃iungenda. qđq ex ea copulatione colligit᷑ diuidendi
isq nũrus qͥ ex diuisione redactꝰ e. arithmneticã medietatẽ int̃ exrremitates locatꝰ efficiet. ut .x. et xl
medictas in format᷑. Nã .x.I. denariũ tricenario suꝑat quẽ sidiuidas .xu. fiunt. hunc siminori iđ denario
suꝑ posueris. xxet .u. nascent᷑ que simediũ cstituas. arithineticȩ medietatis ordo format᷑. Geometricauo si
rationẽ uesliges eiꝰ nũri qͥ sub utrisq extremitatib c̃tinet᷑ tenagonicũ latꝰ in qͥre et hunc mediũ pone Nã
sub .xl. et denarionũro ccct continent᷑. Sic nĩ denariũ in .xl. multiplices. hic nũrus crescit. horũgͥ. cc¬

Expanded text:
ca medietas, ut qua summa maximus numerus parvissimum praecedit, eadem major differentia minorem differentiam vincat. Qua vero disciplina hujusmodi medietates reperiri possimus, expediendum est. Datis duobus terminis, si arithmeticam medietatem constituere oportebit, utraque est extremitas conjungenda, quodque ex ea copulatione colligitur dividendum, isque numerus qui ex divisione redactus est, arithmeticam medietatem inter extremitates locatus efficiet: ut 10 et 40 medietas informatur. Nam 40 denarium tricenario superat; quem si dividas 15 fiunt; hunc si minori, id est denario, superposueris, 20 et 5 nascentur; quem si medium constituas, arithmeticae medietatis ordo formatur. Geometricam vero si rationem vestiges, ejus numeri qui sub utrisque extremitatibus continetur, tetragonicum latus inquire, et hunc medium pone. Nam sub 40 et denario numero 400 continentur. Si enim denarium in 40 multiplices, hic numerus crescit. Horum
Abbreviated transcription (Latin):
mensura cõmunis ẽ. Omĩũ enĩ iste sonꝰ paruissimꝰ. uñ notũ ẽ. qđ int̃ diatessa ron et diapente consonantiario.
tonus differentia ẽ. sicut int̾ sesquitertiã et sesqualtãm proportionẽ sola ẽ. epogdous differentia: Eius ait̃
descriptionis subt̃ exeplar adiecimus:¬

Expanded text:
mensura communis est. Omnium enim est sonus iste parvissimus. Unde notum est quod diatessaron et diapente consonantiarum, mensura communis est. Omnium enim est sonus iste parvissimus. Unde notum est quod diatessaron et diapente consonantiarum, tonus differentia est, sicut inter sesquitertiam et sesquialteram proportionem sola est epogdous differentia. Ejus autem descriptionis, subter exemplar adjecimus
Abbreviated transcription (Latin):
ratio sesqualtã ꝓportis. Et qđ c̃tinet̃᷑ sub extremitatib idem ẽ ei qđ fit ex medus. Nlaq qđ fit exe duo decesti
ȩquũ ẽ ei qđ fit ex octies uiiii. Geometrica gͦ ꝓportio hui modiẽ. Arihmetica aũt . ẽ. si duo denarꝰ ad nouen
et nouenariꝰ ad senariũ cõparet᷑ In utrisq enĩtnari differentia ẽ. et iunctȩ exiremitates medietate dͥuplȩ s Nci
Qua enĩ parte senaru. octonarius senariũ suꝑat iđ parte tertia. eadẽ duodenari parte octonari su
et duodeci easq ꝑ ocronariũ mediũ mulaiplices cxliiii. sunt. Qđ sise ex tremitates mubiplie
uaq uiii. adui tuiiii. ad xi. cõparati: sesqͥt̃tiã ꝓportionẽ reddunt. et si muldiatessaron c̃sonantiã uiu¬
ad senanũ c̃siderati. duplicẽ qͥdẽ ꝓportionẽ sed diapason symphoniã canunt. Uiii. uõ et oui ipsi c̃tale
medii considerati epogdoũ iungunt qͥ in musico modulamine tonꝰ uocatus ẽ. quȩ omiũ musicorũ sonorĩ

Expanded text:
tinetur sub extremitatibus idem est ei quod fit ex mediis. Namque quod fit ex duodecies 6, aequum est ei quod fit ex octies 9: geometrica ergo proportio hujusmodi est; arithmetica autem est, si duodenarius ad novenarium, et novenarius ad senarium comparetur. In utrisque enim ternarius differentia est, et junctae extremitates medietate duplae sunt. Sus. Qua enim parte senarii octonarius senarium superat, id est parte tertia, eadem duodenarii parte, octonarius et et 12, easque per octonarium medium multiplices, 144 sunt. Quod si se extremitates multiplicque 8 ad 6 et 9 ad 12 comparati sesquitertiam proportionem reddunt, et simul diatessaron consonantiam. Sd senarium considerati duplicem proportionem, sed diapason symphoniam canunt. Octo vero et 9 ipsi contra se medii considerati, epogdoum jungunt, qui in musico modulamine tonus vocatur, quae omnium musicorum sonorum
Abbreviated transcription (Latin):
e Vnde semina siscipientes ut sunt homines acerrimingenio ex coluisse sibi reliquas latius dis¬
us quasie ito scĩpatres inĩ legendas studiosissimis psuadent qm̃ ex magna parte ꝑ eas acarnalib
uleant explicare. uerbigratia. simplũ adduplũ qđ hab& inusica indig& arithmetica. Gec¬
ca uero qđ hab& triginũ quariangulũ uł hissimilia idem indig& aridimetica Astrono
ero qđ hab& in motusi Eesmeros punctorũ indig& arithmetica. Aridimetica uero ut sit¬

Expanded text:
s tradidisse; unde semina suscipientes ut sunt homines acerrimi ingenii excoluisse sibi reliquas latius disciplinas. Quas merito sancti Patres nostri legendas studiosissimis persuadent: quoniam ex magna parte per eas a carnalibusuas ualeant explicare, uerbi gratia, simplum ad duplum, quod habet musica, indiget arithmeticam; geometria uero quod habet trigonum, quadriangulum, uel his similia, idem indiget arithmeticam; astronomia etiam quod habet in motu siderum numeros punctorum, indiget arithmeticam; arithmetica uero ut sit
Abbreviated transcription (Latin):
us mumerus medietas est: hocidẽ in omnibus nimeris euenit. usq dũ aduniatis termu
ꝓueniriqueat. sola aut̃ unitas circa se duos termi nos ñ hab&. atq ideo eius quiest propeso
et Qua in reconstat primã eẽ unitatẽ cunstorũ qui sunt innaturalidispost
ne numerorũ & eã ritetorius quãuis ꝓlixae genitricẽ pluralitatis agnossi aris aut̃

Expanded text:
narius rursus medietas est. Hoc idem in omnibus numeris evenit, usque dum ad unitatis terminum perveniri queat, sola enim unitas circum se duos terminos non habet; atque ideo eius qui prope se esest. Quare constat primam esse unitatem cunctorum qione numerorum, et etiam rite totius quamvis prolixae, genitricem pluralitatis agnosci. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
tos terminũ fecerit ut siponat quis quinariũ numerũ altrin¬
setus circaipsum sunt superius iiii. inserius sex. hiergo si iuncti

Expanded text:
tas terminum fecerit. Ut si ponat quis quinarium numerum, altrinsecus circa ipsum sunt, supra 4, inferius 6. Hi ergo si juncti
Abbreviated transcription (Latin):
pariterim paris quinto locoase
distant solis .iiI. se p̃cedunt ii inmnedium transeuntes ꝑbinari
̃numerũ multiplicts imparib procreati. Contrariae

Expanded text:
pariter impares numeri quinto loco a se distant, solis 4 se praecedunt, 3 in medio transeuntes, per binarium numerum multiplicatis imparibus, procreati. Contrariae
Abbreviated transcription (Latin):
Arithmetica uero dicitur eoqđ mumeris pest. Numerus uero ẽ exmonadib:
tudo cõposita ut iII U. X. xx. et cetera Intentio aritdimeticae est doce
naturã abstracti numeri & quae eiꝰ acceclunt ut uerbigratia parilitas

Expanded text:
Arithmetica uero dicitur eo quod numeris praeest. Numerus autem est ex monadibus multitudo composita, ut III • V • X • XX et cetera. Intentio arithmeticae est docere nos naturam abstracti numeri et quae ei accidunt; ut, uerbi gratia, parilitas
Abbreviated transcription (Latin):
nerptamur eẽ uastataes: Sextaspecies diffinitionis ẽ quãgrece ΚΝΑΙΛΦΟΡΛΝ nos ꝑdffe¬
iffinitur rexemodestus & temperars tomaprus utro rapius & inmitis Septi hecsitcu
nẽ dicunt ut cicero intopicis litus ẽ quia fluctꝰ eludit. hoc uarietractaripo masaliticane rtensan¬

Expanded text:
interpretamur esse uastatas. Sexta species definitionis est, quam Graeci cata dinterpretamur esse uastatas. Sexta species definitionis est, quam Graeci cata dst: 'Rex est modestus et temperans, tyrannus uero impius et immitis.' Septima est nem dicunt, ut Cicero in Topicis: 'Litus est qua fluctus eludit.' Hoc uarie tractari potest; modo en
Abbreviated transcription (Latin):
cendo quid qualefit: eiudenter ostendit cuius exemplũ taleẽ: Homo ẽ qui ingenioual&¬
itibis poll& & cognitione rerũ aut quae ageredeb& eligit aut anima duersione qđin
utle sit contemnit hisenĩ qualitatibus ex pressus ac diffitus homo est: Quarta speciesde onnidetferueu¬
intionis ẽ quae grece ΥΠΟ TΡΑΦΙ ΚΗ latine discriptionalifruncupatur quaeac
ircutione dictorũ sccstorũq remquae quid sit descriptione declarat ut silux uriosũ uolumꝰ defi¬
ire. dicimꝰ lixuriosus ẽ iuctus ñ necessarii s& sumptuosi & onerosi appetens. indelicias affluens
ilibidine promptus. haec &talia diffiniunt luxuriosũ quae species diffinitionis oratorib magis
ecuiuspȩ quȩritur aliosetmone designat uno ac singulari &quedã modo quid illud sit in uno uer¬
opositũ uno uerbo alio declarat conticescere ẽ tacere . Itẽ cũ terminũ dicimꝰ finẽ aut populatas

Expanded text:
cendo quid quale sit, id quod sit euidenter ostendit, cuius exemplum tale est: 'Homo est qui ingenio ualrtibus pollet, et cognitione rerum aut quae agere debeat eligit, aut animaduersione quod inutile sit contemnit.' His enim qualitatibus expressus ac definitus homo est. Quarta species definitionis est, quae Graece hypographice, Latine descriptionalis nuncupatur, quae adhibita circuitione dictorum factorumque rem quae quid sit descriptione declarat, ut si luxuriosum uolumus definire, dicimus: 'Luxuriosus est uictus non necessarii et sumptuosi et onerosi appetens, in deliciis affluens, in libidine promptus.' Haec et talia definiunt luxuriosum; quae species definitionis oratoribus magis us. Haec uocem illam, de cuius re quaeritur, alio sermone designat uno ac singulari, et quodammodo quid illud sit in uno uerbo positum, uno uerbo alio declarat, ut: 'Conticiscere est tacere.' Item cum terminum dicimus finem, aut populatas
Abbreviated transcription (Latin):
niuolũ attentum docilẽ feceris uł docibilem & inreliquis artibus haudminus p̃ci¬
uetamen initiis necesse est animos iudicis p̃pocrare. QUIDDIEF ERT PROΗOΕNIũ
quidam putarunt qđ in ꝓhoemio ptenta incpilogo futuradicant᷑. AbEPILO GO

Expanded text:
nevolum, attentum, docilemque feceris; et in reliquis partibus haud minus, praecipue tamen in initiis necesse est animos judicum praeparare. Quid differt prooemium ab epilogo. Quidam putarunt quod in prooemio praeterita, in epilogo futura dicantur. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
Vbiaũt terminiduo duas mecdetates includunt ꝙ sit multiplicatis extremitatibis hocidẽ
redditur in alterutrã summnã mȩdietatibus ductis duo decies xc.ui. multiplicatis lel ii¬
pereantur. Duae uͦꝰ eorũ medietates id÷ xxiiii ⁊ xluiii si in semetipsas mulaplioiu
eosde ĩ clii restituent atq hoc adimitationẽ cognationemq numeri pariter parsca¬
furecpadone tracta h̃ rtcognoscitur ei ingenerata ꝓͥ etas & in alio uͦ latere sod

Expanded text:
Ubi autem termini duo duas medietates includunt, quod fit multiplicatis extremitatibus, hoc idem Ubi autem termini duo duas medietates includunt, quod fit multiplicatis extremitatibus, hoc idem redditur in alterutram summam medietatibus ductis. Duodecies enim 96 multiplicatis 1152 procreantur, duae vero eorum medietates, id est 24 et 48, si in semetipsas multiplicentur, eosdem 1152 restituent. Atqa quo participatione tracta, haec ei cognoscitur ingenerata proprietas. Et in alio vero latere lo
Abbreviated transcription (Latin):
faciunt .xl. quorũ xx me¬
dietas medius terminus in¬
uenitur: at ubi duas me¬
dietates habent utraeq
extromitates uinctae u¬
ir i medie tatibus aequa¬
bori si medieta tessibim&
parte latitudinis eodẽ
ordinequifiunt numeri
notati st̃ neque ulla in
reratio utriusq lantudinis dstepit: Idemq in eo de oidie uin caȩtis numer is pnotibis
& hoc scđn forna pariter in pdris fit numeri Inquo hans pprictatẽ eẽ supraiandictũ et
R ur sus siad longitudinem respiciuas ubiduo termini unã medietatẽ lnt̃t ꝙꝓfit exmultidicas
extremtatibus hoc idanfit simediustermintes suae capiat pluralitatis augmenta: nãdioato¬
esxluiii faciunt dlxxui mediusyꝰ eorum terminus idẽxxiiii. simułtiplicentur eosedo
rursus dlxx ui ꝓcreabit : & rursus si xxiiii in xeui multipdicentur faciunt ĩ ceciu
Quorũ medius terminus id ÷ xl .uiii. si in semetipsumducatur idem ũ̃ ecc iiii ꝓereantir

Expanded text:
faciunt 150, quorum 20 medietati medius eorum terminus invenitur. Ac vero ubi duas medietates habent, utraeque extremitates junctae utrisque medietatibus aequahorum si medietates sibimetue in alia parte latitudinis eodem ordine qui fiunt numeri notati sunt, neque ulla in re ratio utriusque latitudinis discrepavit. Idemque eodem ordine in caeteris numeris pernotabis, et hoc secundum formam pariter imparis numeri fit, in quo hanc proprietatem esse supra jam dictum est. Rursus si ad longitudinem respicias, ubi duo termini unam medietatem habent, quod fit ex multiplicatis extremitatibus, hoc ecies 48 faciunt 576. Medius vero eorum terminus, id est 24, si multiplicetur, eosdem rursus 576 procreabit. Et rursus si 24 in 96 multiplicentur, faciunt 2304. Quorum medius terminus, id est 48, si in semetipsum ducatur, idem 2304 procreatur.
Abbreviated transcription (Latin):
udĩ disciplinã quidã artẽ appellare maluert̃ dicentes quando a podicticis idẽ ꝓbal
s disputationib aliqud disserit disciplina debeat nuncupari: quando uero aliquidue¬
e sumle tractat. ut sunt srllogismi sopͥ histici noñ artis accipiat. ita utrũq uoca¬
ũ ar Guorentationis suae qualitate pmeretur. DTDALECTI CA

Expanded text:
quidam disciplinam, quidam artem appellare maluerunt, dicentes: quando apodicticis, id est prquidam disciplinam, quidam artem appellare maluerunt, dicentes: quando apodicticis, id est probabilibus disputationibus aliquid disserit, disciplina debeat nuncupari; quando vero aliquid verisimile tractat, ut sunt syllogismi sophistici, nomen artis accipiat. Ita utrumque vocabulum pro argumentationis suae qualitate promeretur. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
pbatione & conclusione: Hunc cicero ita facit in arterethorica side liberatio & demonstratio
benera sunt causarũ ni posunt restepartes alicuus generis causae putari : Eadẽ enĩ res aliigenus
uparseẽ potest idemgenus eẽ & pars ñ potest᷑ ł cetera quouq frillogis mihuius mebra claua
edudero quantũ in aliis partib: lector suũ exercere possit ingenium: Memoratus aũt sortu¬
ianus intertio libro meminit deoratoris menioria depronuntiatione & uoce : Vnde tam̃
onachus cũ aliquautilitate discedit qnõ adsuas partes nim probeuidebit᷑ atirahere qđd ill
eercutandas controuersias utiliter aptauerunt Memoriã siquidẽ lectioms diuinae recog¬
ita cautela seruabit cũ insupradictis eiꝰuimqualitate lognouerit. Artẽ uero pruntiatio
indiunae legis effatione concipi& uoci saut̃ diligentiã inpsalmodie decantatione cu¬
QUNC ALOGICÃ QuAE ET DIALECTICADICIT̃ SE QUENTI ORDINE UENIMUS QUM

Expanded text:
batione, et conclusione. Hunc Cicero ita facit in Arte Rethorica: 'Si deliberatio et demonstratio genera sunt causarum, non possunt recte partes alicuius generis causae putari; eadem enim res alii genus, alii pars esse potest, eidem genus et pars non potest' uel cetera, quousque syllogismi huius membra claudantur. Sed uidero quantum aliis partibus lector suum exercere possit ingenium. Memoratus autem Fortunatianus in tertio libro meminit de oratoris memoria, de pronuntiatione et uoce; unde tamen monachus cum aliqua utilitate discedit, quando ad suas partes non improbe uidetur attrahere, quod illi ad exercendas controuersias utiliter aptauerunt. Memoriam siquidem lectionis diuinae recognita cautela seruabit, cum in supradicto libro eius uim qualitatemque cognouerit; artem uero pronuntiationis in diuinae legis effatione concipiet; uocis autem diligentiam in psalmodiae cantatione cuNunc ad logicam, quae et dialectica dicitur, sequenti ordine veniamus, quam
Abbreviated transcription (Latin):
ad senariũ uõses qualt̾am :
Lecte gͥ dictũ ẽ et duplicẽ ases qualt̃o
sesqͥtertioq c̃iungi. et has duas suꝑparticularis
species duplicẽ ꝓcreare id pͥmã speciẽ multiplics
qͥntitatis. Rursus ex pͥma multiplicis specie iđ ex
duplici et pͥma suꝑparticulari. iđ sesqualt̃a c̃tinens
Et si positis eisdẽ ui. et xuiii. nouaenarius nũrus in medietate ponatur. erit ad senariũ
sesqualt qͥ ad xuiii sub duplus ẽ. et ad senariũ xuiii triplus scđm subiectȩ figurã formulȩ¬

Expanded text:
ad senarium vero sesquialteram. Recte igitur dictum est, et duplicem a sesquialtero sesquitertioque conjungi, et has duas superparticularis species duplicem procreare, id est primam speciem multiplicis quantitatis. Rursus ex prima multiplicis specie, id est ex duplici, et prima superparticulari, id est sesquialtera, continens riplus est. Et positis eisdem, 6 et 18, novenarius in medietate ponatur, erit ad senarium sesquialter, qui ad 18. Subduplus est, et ad senarium 18 triplus est. Ex duplici igitur
Abbreviated transcription (Latin):
tendit & fuce utre ꝑfillauuirtus ratiopueriets adfine suũ qua beata uta comeput̃ Ip
aut unsii intellectus e illetruinaumae: Qui conficit̾ e rotellegente & eo qđ intelligt᷑ i
oculis iudere qđ diait̃ exꝓsose su constat atq sensibili quorũ detracto quolib& uilo¬
tentat caritatiuero ñsolũ ni sul detrabiet sedaddet ei &ua plurimũ Nã xillã singduts
piã dedinauerit mancri uallabeatissima ui sioneñ poterit. seddũ i hoc corpereeant
&u siplenis sinte uideat. hocȩ̃ intellegat dnt tam̃ quia &uia corporis sensus utunt᷑ opeipi

Expanded text:
 ratio perveniens ad finem suum, quam beata vita consequitur. Ipsa autem visio, intellectus est ille qui in anima est, qui conficitur ex intelligente et eo quod intelligitur: ut in oculis videre quod dicitur, ex ipso sensu constat atque sensibili, quorum detracto quolibero non solum nihil detrahetur, sed addetur etiam plurimum. Nam et illam singularem uspiam declinaverit, manere in illa beatissima visione non poterit. Sed dum in hoc corpore est plenissime videat, hoc est intelligat Deum; tamen quia etiam corporis sensus utuntur opere
Abbreviated transcription (Latin):
muhul aluid p̃stat quãfides primoquꝰde aelhucei demonstrari ñ potest Uitus inquinatas
intati sedquid sicrodit quidẽ ita rẽsehabere ut dicit᷑ atq itase sui dere potuerit ee

Expanded text:
hil aliud praestat quam fides primo. Quod enim adhuc ei demonstrari non potest vitiis inquinatae hil aliud praestat quam fides primo. Quod enim adhuc ei demonstrari non potest vitiis inquinatae  operam suae sanitati. Sed quid, si credat quidem ita se rem habere ut dicitur, atque ita se, si videre potuerit, esse
Abbreviated transcription (Latin):
pux mibi ueniunt innientẽ R esto pluste ac multo plus quã denists dõ cognito gaiusurũ re
ñ intellectus dissimilitudine. nisi forte alio uisu terrã alio serenũ caelũ intueris cũtam̃ m̃u
etũ sit terrã teuidere quã caclũ tã tibi certũ eẽ respondere debere quã uis ñtã terrae quã
uldritudine atq: splendorel&eris. A Mou& me fateor haec similitudo ad ducorq: ut assen
quantũ in suogenere acaeloterrã tantũ ab intelligibilidĩ maiestate spectamina illa discipli¬
ũ dĩ tua enenti ut oculis solde monstratur. Nãmentes quasi sui sunt sensus animis. disciplit
it̃ quaeq certissima talia sunt qualia illa quae sole inlustrantur ut uideri possint: Ueluti terra
dãrebus opusẽ ut oculos habeat quib iã beneuti possit. ut aspiciat utiudeat: ocuuisa
lsẽ ab omnilabe corporis pura iđ acupiditatib rerũ mortaliũ iarenota ateꝓpurgata

Expanded text:
x mihi veniunt in mentem. R. Esto plus te ac multo plus quam de istis Deo cognito gavisurum, rerum tamen non intellectus dissimilitudine; nisi forte alio visu terram, alio serenum coelum intueris, cum tamen mcertum sit terram te videre quam coelum, tam tibi certum esse respondere debere, quamvis non tam terrae quam coeli pulchritudine atque splendore laeteris. A. Movet me, fateor, haec similitudo, adducorque ut assentiar quantum in suo genere a coelo terram, tantum ab intelligibili Dei majestate spectamina illa disciplinstraturam Deum tuae menti, ut oculis sol demonstratur. Nam mentis quasi sui sunt oculi sensus animae; disciplinarum autem quaeque certissima talia sunt, qualia illa quae sole illustrantur, ut videri possint, veluti terra s quibusdam rebus opus est ut oculos habeat quibus jam bene uti possit, ut aspiciat, ut videat. Oculi sani mens est ab omni labe corporis pura, id est, a cupiditatibus rerum mortalium jam remota atque purgata
Abbreviated transcription (Latin):
e duas aut pluresres significare uideturꝰ tũest aliud quoq qđ ñ
Definitio legalis est cuuis uerbi quasi desinitiua censtitutione inquapost qa

Expanded text:
 duas aut plures res significare uidetur. Collectio est, quae io legalis est, cum uis uerbi quasi in definitiua constitutione in qua posita
Abbreviated transcription (Latin):
ir parallelae iđ alternae rectȩlineae nomunant᷑ quae in eadẽ planasuꝑficie collo catae¬
in omne punctũ rectã lineã ducere. itẽ definitã lineã in continuũ rectũq ꝓ
e itẽ omnicentro &onimspatio circulũ de signare &om̃s restos angulos aequossibi
dẽ esse & siinduas rectas lineas linea incidens interiores &ad eiusdẽ partis duos angu
rectis fecerit minores ꝓductas iñ infinitũ rectas lineas concurrere adeaspar
ub duobus rectis anguli sunt minort s̃ Comunes animi conceptiones st̃ hae quaei bdg̃
ete qđ lib& unũ .ii. cũ supplem̃tis duob: magnitudo minor maloris magnitudinis u

Expanded text:
r. Parallelae, id est alternae rectae lineae nominantur, quae in eadem plana superficie collocataer. Parallelae, id est alternae rectae lineae nominantur, quae in eadem plana superficie collocataentur ab omni puncto. In omne punctum rectam lineam ducere. Item definitam lineam in continuum rectumque producere. Item omni centro et omni spatio circulum designare, et omnes rectos angulos aequos sibi invicem esse; et si in duas rectas lineas lineam scindens, interiores et ad ejusdem partis duos angulos duobus rectis fecerit minores productas in infinitum rectas lineas concurrere ad eas partes quibus duobus rectis angulis terminantur. Communes animi conceptiones sunt hae: Quae eide quodlibet unum duorum cum supplementis duobus. Magnitudo minor majoris magnitudinis pa
Abbreviated transcription (Latin):
prũ quae intra figurã sunt posita. omnes quȩ incidunt restȩline as acque sibi inuice
hoc uero punctũ cinirũ circuli nominatur. Dia metruscirculus ẽ rectaquȩda line
cintũ ducta & aburaq parte ad circũ ferentiã circuli terminata quar india sp̾artes
uscirtulũ diudit. Semicirculus ẽ figura plana quao subdiametro & caquadiamett us
dendit defferentia continetur Resti lineae figurae sunt quae subrectis lineis conti
Quadri latera uero quae sub quattuor. Multilatera uero quae subplurib quã
puor laterib: continetur: Aequilaterũ est igit᷑ triangulũ est qđ trib aequis la¬
nequalia possidebit amplius trilaterũ figurarũdẽ Ort hogonium iđ retiangu
ingulũ inquo obtusus angulus fuerit. Oxigonium uero iđ acutũ angulũ in quo
uingulist̃ acuti quadrilaterarũ uero figurarũ quadratũ uocatur qđ est aequilaterũ
i mbos uero qđ equilaterũ quidẽ est sedrecti angulũ ñ est rhombordesaut qđ in con

Expanded text:
rum quae intra figuram sunt posita, omnes quae incidunt rectae lineae, aequae sibi invicem sunt. Hoc vero punctum centrum circuli nominatur. Diametrus circulus est recta quaedam linea per centrum ducta, et ab utraque parte ad circumferentiam circuli terminata, quae in duas aequas partes circulum dividit. Semicirculus est figura plana quae sub diametro, et ea quam diametrus apprehendit, differentia continetur. Rectilineae figurae sunt quae sub rectis lineis contiQuadrilatera vero quae sub quatuor lateribus; multilatera vero quae sub pluribus quam quatuor lateribus continetur. Aequilaterum igitur triangulum est quod tribus aequis lainaequalia possidebit. Amplius trilaterarum figurarum. Orthogonium id est angulum, in quo obtusus angulus fuerit. Oxygonium vero, id est acutum angulum, in quo tres anguli sunt acuti. Quadrilaterarum vero figurarum quadratum vocatur, quod est aequilaterum Rhombus vero, quod aequilaterum quidem est, sed rectiangulum non est. Rhomboides autem, quod i
Abbreviated transcription (Latin):
ent quisit qui suadeat rem dequa deliberatur. Omnis de libetanio
ibiisfit: Partes suadendi sunt honestũ utile necessariũ quiddã : Sed qum¬
lare partem hanc ante ingressumrei dequa dicendũ sit ostendunt DicituR
Nam siue propterea qđΟΙMΗ Cantus est & ꝑitha roedi pauca illa quae ante quã
egtimũ certamen inchoent emerendi fauoris gratũ iam canunt prohoemiũ cognomi¬
urt Oratoresquoq ea quae prius quã causcc̃ exoriantur ad conciliandossibi iudicũ am¬
us plociuuntur ꝓ hoeniũ appellatione signarunt. SIuΕ qđ ΟΙMΗN greciuiã appellant
d qđ ante ingressum reiponitur sic uocari est institutũ. Causa principsi harc est ut

Expanded text:
ent, quis sit qui suadeat rem de qua deliberatur. Omnis deliberatio biis fit. Partes suadendi sunt honestum, utile, necessarium. Quidam, ut Quiicitur. Clare partem hanc ante ingressum rei de qua dicendum sit ostendunt. Nam sive propterea quod οἴμη cantus est, et citharoedi pauca illa, quae antequam legitimum certamen inchoent, emerendi favoris gratia canunt, prooemium cognominarunt. Oratores quoque ea quae priusquam causam exordiantur, ad conciliandos sibi judicum animos praeloquuntur, prooemii appellatione signarunt. Sive quod οἶμον Graeci viam appellant id quod ante ingressum rei ponitur, sic vocari est institutum. Causa prooemii haec est, ut
Abbreviated transcription (Latin):
tenarips si diuiclatur internario & quaternario altera portio par altera impare
a hoc idem incunctis imparib numeris inuenitur A Quads̃i he&̧ &uã ꝑ aberutr. speci¬
utione Parsite nmerus est qui unltate differt ab impari uł cremento ł demi¬
huitione sienĩ pari unum dempseris uel unũ adieceris impar efficitur uel si imparu iddẽ

Expanded text:
t 7 si dividas in 3 et in 4, altera portio par, altera impar est. Et hoc idem in cunctis imparibus numeris invenitur. Neque unquam in imparitem par numerus est, qui unitate differt ab impari, vel incremento, vel diminutione. Si enim pari unum dempseris vel unum adjeceris, et impar efficitur, vel si impari ide
Abbreviated transcription (Latin):
e tongrua petant᷑ ecempla Fiunt uero argum̃tationes ꝑ duasionẽ tũ ea segregatotig
ualet idnimirũ ratiocinatione firmabit nullomodo ẽtortũ idq distatar atio¬
none monstrabit hoc modo qm̃ mundus aecernus idenĩ paulispargum̃ti gratia
nlat᷑ mundis uero sine tẽpore eẽ ñ potuit. tẽpusquoq ẽ aeternũ sed qđ aeter¬
sed fuisse significatio ẽ tẽporis fuit igit᷑ tempus quando ñ fuit tẽpus qđ fierim po
ĩigit᷑ ẽ illũd principiũ tẽporis positũ nãq ut abullo principio caeperit inc̃ueni
nẽ qd origine careat Sed haec quae exnegationo diuisioẽ cũ ꝑtã quȩ lib& argu

Expanded text:
 congrua petantur exempla. Fiunt vero argumentationes per divisionem, tum ea segregatione i negare volet, id nimirum ratiocinatione firmabit, nullo modo esse ortum: idque directa ratiocinatione monstrabit, hoc modo: quoniam mundus aeternus est id enim paulisper argumenti gratia concedatur, mundus vero sine tempore esse non potsed fuisse significatio est temporis; fuit igitur tempus, quando non fuit tempus: quod fieri non igitur ullum principium temporis. Posito namque ut ab ullo principium coeperit, inconveniens  ad alteram partem, quod origine careat. Sed haec, quae ex negatione divisio est, cum per ea quaelibet argu
Abbreviated transcription (Latin):
ba se p̃ositis sunimulis aterhac ide in ꝓdĩ a. dduas medietates fuerit uentu in dispesto¬
nib scilic& paribus. Siaut fuerint impares dispestiones qđ ab una medietate cons

Expanded text:
a se positis summulis. Atque hoc idem usque dum ad duas medietates fuerit ventum, in dispositionibus scilicet paribus. Si autem fuerint impares dispositiones, quod ab una medietate con
Abbreviated transcription (Latin):
bonae causae sidem & austoritatẽ & firmamentũ adiungit oratio: A Rep̃los
est ꝑquã argumentando aduersarioru confirmatio diliit᷑ auteleuatiir bilis dlda¬
Condusio ẽ exitus & decerminatiototius orationis ubi interdũ &epilosguru allegat
diligenter effuderit & in arterethorica duobus libris uideat᷑ amplexus quorucor¬
ta amario uictorino cõposita inbibliot hecamea uob̵reliquissecognoscor: Qu¬
lianus euã dostor egregius qui post flunostullia nos singulariter ualuit implerats¬

Expanded text:
ae causae fidem et auctoritatem et firmamentum adiungit oratio. Reprehensio est per quam argumentando aduersariorum confirmatio diluitur aut eleuatur. Conclusio est exitus et determinatio totius orationis, ubi interdum et epilogorum allegadiligenter effuderit, et in Arte Rethorica duobus libris uideatur amplexus, quorum commenta a Mario Victorino composita in bibliotheca mea uobis reliquisse cognoscor: Quintilianus tamen, doctor egregius, qui post fluuios Tullianos singulariter ualuit impler
Abbreviated transcription (Latin):
aaut iuru bonum dicendiperitũ a prima aecte suscipiens ꝑcuncta s artes disciplenasno¬
ilu literarũ erudiendũ ee monstrauit libros aut dipsciceronis dearto rethorica&
un illiani duodecim inflitutionũ iudicauim̃ esse ungendos et nec codicisexenescerante
poreno uellum quitribus uoluminib dehacre subtiliter minuteq tractauit᷑ in pugilla
prodee apte forsitan congruenterq redigntius ut & fastidiũ lestoritollat &x quȩ
ne necessariae cõpetenter in sinu& Huc legat quibreuitatis amator est: Nac
pussuu in multos libros ñtetenderit plurima tamen acutissima ratiocinationedis¬
etut quos codicescũ praefatione sua inuno corpore reperietis essecallectos
CA ARGUMENATOITNI¬

Expanded text:
irum bonum dicendi peritum a prima aetate suscipiens, per cunctas artes ac disciplinas nobilium litterarum erudiendum esse monstravit. Libros autem duos Ciceronis de Arte rhetorica, et Quintiliani duodecim Institutionum judicavimus esse jungendos, ut nec codicis excresceret mtorem novellum, qui tribus voluminibus de hac re subtiliter minuteque tractavit, in pugillari codice apte forsitan congruenterque redegimus, ut et fastidium lectori tollat, et quae sunt necessaria competenter insinuet. Hunc legat qui brevitatis amator est, nam cum opus suum in multos libros non tetenderit, plurima tamen acutissima ratiocinatione disseruit. Quos codices cum praefatione sua in uno corpore reperietis esse collectos. DE ICA ARGUMENTATI
Abbreviated transcription (Latin):
liee substans erit ei cui suꝑstat ꝑpendicularis
uocatur E Ingulus uero qͥ recto a ͦ ⁊ est optusus
Dicitur e Anyuus uero ber ⁊cto acutus appella᷑
nomiãtur In ciius medio ꝑmctus est a quo
omes liuee recte ad c̾cũferen exenutes s d̾icẽ
qs d yamẽt circuli est liuea recta que suꝑ cent᷑
noculi tn̾siens ex̃intates q suas circumferen .
apꝑlicanꝰ circulum in dno c̃lia diuidit ¶ Seit̾ils
ct mriferen. contenta ¶ Iorcio circuli est fig̃a

Expanded text:
linee superstans ei cui superstat perpendicularis vocatur. ⟨xi⟩ Angulus vero qui recto maior est obtusus dicitur. ⟨xii⟩ Angulus minor recto acutus appellatunominatur, in cuius medio punctus est a quo omnes linee ad circumferentiam exeuntes sibi invicem q| eius transiens extremitatesque suas circumferentie applicans circulum in duo media dividit. ⟨xviii⟩ Secircumferentie contenta. Portio circuli est figura
Abbreviated transcription (Latin):
matinu ita ẽẽ didicimꝰ ut artes quas exercent uulga ͭ
ensiũ scolas longe positus introisti sit palliatoꝵ thoris
miscisti togã ꝙ grecorũ doginata doctrinã fecisti rõnã
didiscisti eñi qua profuditate cũ sius partibus specũ ͣ
cogitetur qua rõe actiã cũ sua diõe distat᷑ deducẽs
ad romulos senatores qͥdꝙͣ cycropide mũdo fecerant sin¬
culare Trauslacoĩb eñi t̾us pitagoras iusitus
ꝑtolomeꝰ astrologꝰ legmitur ab ytalis/ Nichomachꝰ
arisieꝰ geomelcus euclides audiũt ab ausoniis/ Plo
etiã athymẽidem latinuĩ siculis ⁊ eddidisti Et quasq
disci ͣ ᷤ uel artes fecunda grecia per finglos̃ uiros e¬
didit te nũ auctoe pato sermoẽ roma suscep ͭ quos
et illi opus tuũ p̾ferre si utrũq didiscissent/ Non¬

Expanded text:
natum, ita nosse didicimus, ut artes, quas exercent vulgaritAtheniensium scholas longe positus introisti; sic palliatorum choris miscuisti togam, ut Graecorum dogmata doctrinam feceris esse Romanam. Didicisti enim, qua profunditate cum suis partibus speculativa cogitetur: qua ratione activa cum sua divisione discatur; deducens ad Romuleos senatores, quicquid Cecropidae mundo fecerant singulare. Translationibus enim tuis Pythagoras musicus, Ptolomaeus astronomus leguntur Italis. Nicomas, geometricus Euclides audiuntur Ausoniis. Platetiam Archimedem Latialem Siculis reddidisti. Et quoscunque disciplinas vel artes fecunda Graecia per singulos viros edidit, te uno auctore patrio sermone Roma suscepit. Quos et illi opus tuum praeferre, si utrumque didicissent.
Abbreviated transcription (Latin):
qz ꝯtigune erat merito futmꝰ sme igue porro
nichil uisi ᷝ ͤ senti᷑. Nec uero langi quidꝙͣ pt̃
sme soliditate Soliditas porio nulla sine terra
coherent Nexu eni medio exua nectente opue
est Nexus uero firmissimꝰ ille certe est qui et
serpm̃ et ea que secũ uinũt᷑ facit unũ hoc

Expanded text:
tiguus erat merito futurus, sine igni porro nihil uisibile sentitur nec uero tangi quicquam potest sine soliditate, soliditas porro nulla sine terra,cohaerent — nexu enim medio extrema nectente opus est, nexus uero firmissimus ille certe est qui et se ipsum et ea quae secum uinciuntur facit unum — hoc
Abbreviated transcription (Latin):
ir. meth ͨ ͤ cariẽ dum tali siluas aios̃ q ferarum
Treitiꝰ uates et saxa seꝙͣtia dux̃ It alaꝰ ãticł.¬
dũ iytharã manꝰ una gerit manꝰ altã cordas
Sollicitat dulcẽ q soni parat iͣ saporẽ Ami das̃
lest̾e̾ curre̾ siluas Iluã stare feras mitest̾e̾ ced̾e̾lites

Expanded text:
i.” Carmine dum tali silvas animosque ferarum Threicius vates et saxa sequentia ducit, ecDum citharam manus una gerit, manus altera chordas Sollicitat, dulcemque soni parit illa saporem, Auri dans lescere, currere silvas, Flumina stare, feras mitescere, cedere lites,
Abbreviated transcription (Latin):
mũdauꝰ adorat Cui celũ et stelleqz fauẽt
et supplicat orbis sccasũ nũꝙͣ pate᷑ sol i ͭ ͤ n ͨ
ullã Sustinet eclipsim nec mbis nubila
sentit a qͦ ꝓcedens radiꝰ splendoris adequat
luce prem lõ q suo splẽdore parẽtẽ et ĩfrap¬

Expanded text:
mundanus adorat, Cui coelum stellaeque favent, et supplicat orbis. Occasum nunquam patitur sol iste, nec ullam Sustinet eclipsim, nec nubis nubila sentit. A quo procedens radius splendoris adaequat Luce patrem, loquiturque suo splendore parentem. I
Abbreviated transcription (Latin):
ferreã sit de dirio est ultĩa ferro Protuꝰ erupit ue¬
ne peioris ĩ enũ dmẽ nephas suge pudor uerũqz
fidesqz in quorũ subire locũ srandes q dli q Et¬
paulopost Nõ tñi segetes aliẽta q debita diues po¬
stebatur humꝰ sed itũ est ĩ uistã terre Quas recõ¬
didadt stigiis que admenerat umibris Effoduĩt᷑ opts
ror itamẽta malorũ Iauiq notẽs ferrũ ferro q nocẽt
aurũ Prodierat. Prodit bellũ quod pugtͣ utroq
Saugninea q monu crepitau ꝰ ꝯ cutit arma ui¬
int᷑ ex rapto nõ hospes ab hospite tutus Itẽ ꝑ pyiũ

Expanded text:
en. De duro est ultima ferro; Protinus irrupit uenae peioris in aeuum Omne nefas; fugere pudor uerumque fidesque, In quorum subiere locum fraudesque doliquemensor. Nec tantum segetes alimentaque debita diues Poscebatur humus; sed itum est in uiscera terrae Quasque recondiderat Stygiisque admouerat umbris Effodiuntur opes, irritamenta malorum. Iamque nocens ferrum ferroque nocentius aurum Prodierat; prodit bellum, quod pugnat utroque Sanguineaque manu crepitantia concutit arma. Viuitur ex rapto; non hospes ab hospit
Abbreviated transcription (Latin):
de qua ouiꝰ metha ͤ .i. Aurea pͥma sata est etas qz uinidite
nullo Eponte sua sine lege fidem rectum qz colebat. Pena
metꝰ qz aberant nec uincla iniuãtia sciso Ere ligabã᷑
net suplex turba tuebat Indicis ora sui sed erãt sine in¬
dice tuti nondũ cesa suis peregnuĩ ut uiseret orbẽ Mõ¬
tibus ĩ liquidas puiꝰ descendãt undas Nullaq mor̃¬
les preter sua lictora norãt Noud p̾cipites cinigibant
oprda fosse Nec tuba directi nõ eris cornia flexi Nec
galee nõ ensis erat sine militꝭ usu Molia secure ꝑagebãt
mus aurea nomẽ fetibus arboreis et quas ducat humꝰ
herbis fortimata fuit nec poluit ora eruore Tũc et
aues tute mouere per aera pẽnas Et lepꝰ ĩpaiidus
mediis cucurrit in agris Nec sua crudelitas pistem
suspenderat hanio Cmicta sine insidiis nullãq tuuẽa

Expanded text:
 ait: Aurea prima sata est etas, que vindice nullo, Sponte sua, sine lege fidem rectumque colebat. Pena metusque aberant, nec verba minantia fixo Ere legebantur, nec supplex turba timebat Iudicis ora sui, sed erant sine vindice tuti. Nondum cesa sunt, peregrinum ut viseret orbem, Montibus in liquidas pinus descenderat undas, Nullaque mortales preter sua litora norant. Nondum precipites cingebant oppida fosse: Non tuba directi, non eris cornua flexi, Non galee, non ensis erant; sine militis usu Mollia secure peragebant mus aurea nomen, fetibus arboreis et, quas humus educat, herbis fortunata fuit nec polluit ora cruore. Tunc et aves tutae movere per aera pennas, et lepus impavidus mediis erravit in arvis, nec sua credulitas piscem suspenderat hamo: cuncta sine insidiis nullamque timentia
Abbreviated transcription (Latin):
Errans instabilis uacta que dũ stare uidet᷑ occidit᷑
et frõ mentitur gaudia risu Aspera blaudicñs sibi liuẽ
mibila pauper Et diues mãsueta. ferox predult a¬
mara/ Ridendo plorãs stando uacta teca uidendo In
lenitate manẽs ĩ lapsu fina fidelis In flõ leuis ĩ uo
stabilis qz mouẽdo Et sequit᷑ una manꝰ rechit donat¬

Expanded text:
Errans, instabilis, vaga, quae dum stare putatur, Occidit, et falso mentitur gaudia risu. Aspera blanditiis, in lumine nubila, pauper Et dives, mansueta, ferox, praedulcis, amara, Ridendo plorans, stando vaga, caeca videndo, In levitate manens, in lapsu firma, fidelis In falso, levis in vero, stabilis
Abbreviated transcription (Latin):
leges mea federa pondꝰ Nũdꝰ. Olim snasset
uel adhuc suaret amore uincula nõ tant geme¬
In stabili nexu concordi federe pate Perpetua
uicibus qz meis elem̃ta ligassem Intestuiꝰ adh ͨ
strepitꝰ pmordia rerũ Dissona ꝯcutẽt germana qz

Expanded text:
leges mea foedera mundus olim servasset, vel adhuc servaret amoris vincula, non tantis gemei stabili nexu, concordi foedere, pace Perpetua, vicibusque meis elementa ligassem, Intestinus adhuc strepitus primordia rerum Dissona concuteret, germanaque
Abbreviated transcription (Latin):
alici speculatĩa ꝑficiatur oportet inferuis descẽde̾. que¬
rendo subiecta specialissima sub ente aut̃p̃ma diui¬
dencia. occurr̃t ꝯ. g̾nalissima. de quibꝰ ex p̃ncipiis
notis uia ss ꝯnõ sunt alie passiones demr̃abłos nsi tr̃a¬
scendentes gͣ. nullũ illorũ ẽ sub̃m alteriꝰ scĩe a methͣ

Expanded text:
alia speculabilia perficiatur, oportet inferius descendere quaerendo subiecta specialia. Sub ente autem prima diuidentia occurrunt decem generalissima de quibus ex principiis notis uia sensus non sunt aliae passiones demonstrabiles nisi transcendentes. Igitur nullum i
Abbreviated transcription (Latin):
nõ sb̃ appeͭ ꝰ n alis. nec illiꝰ e delectari. lapis eiꝰ ñ delectatur
tinẽs. cũ accipr̃ nich desidaat᷑ insi coginitũ. ueꝵ ẽ de desiderio cli.
aib ip̃a. Na uelle nale uniꝰ rõnis ẽ ĩ uolũtate ⁊ lapide. Nec ei
uolũtas dãpnati aͥquẽ actũ amoris elicit ĩ deũ quẽ nãl̾ amat
necuolũtas ꝑuuli c̾ca btitudĩẽ. tũ. aͥqd̾ uelle elicitũ a uolu ͭ ͤ

Expanded text:
non solum appetitus naturalis; nec illius est delectari. Lapis enim non delectatur atur nisi cognitum", uerum est de desiderio elicito ab ipsa. Nam uelle naturale unius rationis est in uoluntate et in lapide. Nec enim uoluntas damnati aliquem actum amoris elicit in Deum, quem naturaliter amat, nec uoluntas paruuli circa beatitudinem. Tamen aliquod uelle elicitum a uoluntate,
Abbreviated transcription (Latin):
termĩabr̃. et an nccͣm ẽ. et añ h. an cõtigat nos a̾qͥd scire et
an oiã et quo ͦ. et añhͦ. an possit sciri nos ad scire uł posse aͥd
scire. nã si nõ possit istud sciri. frustra q̃rit᷑ an cõtingat nos
an possumꝰ scire id ẽ certã ⁊ ĩfalli ᷝ ͤ ᷤ cogtõe hr̃e de actibꝰ nr̃is
et de q̃bꝰ. an de nr̃o eẽ. an debiue̾. an de uigillare. an de sĩpliai
ĩcellige̾. an de scux. an de crede. an de dubitare ⁊ oppĩari et de
cet̾is actibꝰ ĩtellectꝰ. an de uelle ⁊ nolle et cetis ip̃iꝰ uolũtatis. an
de sẽtire et fãtasiari ic. an de actibꝰ motiẽ et uegetatiẽ ⁊c̃ Q¬

Expanded text:
determinabitur, et an necessarium. Et ante hoc an contingit nos aliquid scire, et an omnia. Et quomodo? Et ante hoc, an possit sciri nos aliquid scire, uel posse aliquid scire. Nam si non possit istud sciri, frustra quaeritur an contingit nos cire, id est, certam et infallibilem cognitionem habere de actibus nostris, et de quibus. An de nostro esse; an de uiuere; an de uigilare. An de simplici intelligere; an de scire; an de credere; an de dubitare et opinari; et de caeteris actibus intellectus. An de uelle et nolle et caeteris ipsius uoluntatis. An de sentire et phantasiari, etc. An de actibus motiuae et uegetatiuae,
Abbreviated transcription (Latin):
pellẽte nauẽ m̃nitẽdo t̾re ꝑ remũ ficut fit qñ nauta p̃mo
uult mouẽ nauẽa loco ĩ quo q̾euit dui ĩ ficto inpĩgẽs aut̃
ĩ molle nõ mouẽt nauẽ Et sĩt ibi uult de ĩmobli ͭ ͤ terre
rtrmoblitatis celi ꝙ ẽ satis mirable. In p ͦ gͥ pulsu pars
postior. aĩalis ex qͦ ĩnitit᷑ terre q̃ ĩmobłior ẽ a ꝑte int̾iori

Expanded text:
mo uult amouere nauem a loco in quo quieuit diu in sicco; impingens autem in malum non moueret nauem. Et sicut ibi uult de immobilitate terrae respectu mobilitatis caeli; quod est satis mirabile. In primo igitur pulsu pars posterior animalis, ex quo innititur terrae quae immobilior est parte anteriori