comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Quirũ ineffabilẽ. nec labore uictũ.
nec morte iuncendũ: qͥ in nullã
se partẽ ꝓnor inclinauerit. nec mori
timuerit : nec uiuere recusauerit: Itaq
cũ iam ꝑ aliqͦt dies ui febriũ teneret᷑
spiu seruire cogebat: nobili illo stra¬
tu suo in cinere & cilitio recubans
Et cũ a discipłis rogaret᷑. ut saltẽ sibi
uilia sineret stram̃ta subponi: ñ
decet in qͥt filii xp̃ianũ nͥ in ciuere
eũ confluerant rogaret᷑. ut corpꝰculũ
lateris mutatione releuaret᷑: sinite
inqͥt. sinite me fr̃s cȩlũ potiꝰ respicere
quã t̃rã: ut suo iã itinere iturꝰ ad
dñm sp̃s dirigat᷑ Hȩc loeutꝰ: dia¬
bolũ uidet ꝓpt̃ assistere:. Qid hic inqͥt
astas cruenta bestia: Nichil in me fu¬
neste reppies: abrahȩ sinꝰ me recipi¬
st̃ qui affuerant: ĩ exanimi corpore
głificati hominis uidisse se głam:
Uultꝰ eiꝰ luce clarior renitebat: cũ¬

Expanded text:
uirum ineffabilem, nec labore uictum uirum ineffabilem, nec labore uictum nec morte uincendum, qui in nullam se partem pronior inclinauerit, nec mori timuerit nec uiuere recusauerit. itaque cum iam per aliquot dies ui febrium tenereturspiritui seruire cogebat, nobili illo strato suo in cinere et cilicio recubans. et cum a discipulis rogaretur ut saltim uilia sibi sineret stramenta subponi, non decet, inquit, Christianum nisi in cinere eum conuenerant, rogaretur ut corpusculum lateris mutatione releuaret, sinite, inquit, sinite me, fratres, caelum potius respicere quam terram, ut suo iam itinere iturus ad Dominum spiritus dirigatur. haec locutus diabolum uidit prope adsistere. quid hic, inquit, adstas, cruenta bestia? nihil in me, funeste, reperies: Abrahae me sinus recipisunt qui affuerunt, iam exanimi corpore, glorificati hominis vidisse se gloriam. Vultus eius luce clarior renitebat:
Abbreviated transcription (Latin):
tua. nec dilata minuent᷑: nr̃i potiꝰ
miserere quos deseris Tunc ille mõtꝰ
his fletib. ut totꝰ semꝑ in dño mise¬
ricordiȩ uiscerib affluebat: lacri-¬
masse ꝑhibet᷑ Conuersusq ad dñm:
hac tantũ flentib uoce respondit:
Dñe. si adhuc popło tuo sũ necessariꝰ.
ñ recuso laborẽ: fiat uoluntas tua:
deserere. nec a xp̃o uolebat diutiꝰ¬
separari: Nichil tam̃ in uoto suo po¬
nens. aut uoluntati relinquens. To¬
tũ se dñi arbitrio potestatiq cõmit¬
corporeȩ pugna militiȩ. & iã satis
est qd̾ huc usq certaui. sedsi adhuc
in eodẽ labore ꝓ castris tuoꝵ stare
me p̃cipis: ñ recuso. nec fatiscentẽ
causabor ȩtatẽ: Munia tua deuotꝰ
implebo: sub signis tius qͦ ad ipse tu
iusseris militabo Et qͣuis sit optata
seni messio post laborẽ. ẽ. tam̃ animꝰ
uictor annoꝵ : & cedere nesciꝰ senec¬
tuti: Ac si iã parcis etati. bonũ ẽ mͥ
meo: ipse custodies .Ulli.

Expanded text:
a nec dilata minuentur: nostri potius miserere, quos deseris. tunc ille motus his fletibus, ut totus semper in Domino misericordiae uisceribus afluebat, lacrimasse perhibetur: conuersusque ad Dominum hac tantum flentibus uoce respondit: Domine, si adhuc populo tunon recuso laborem; fiat voluntas tua. deserere, nec a Christo volebat diutiseparari. nihil tamen in uoto suo ponens ant uoluntati relinquens, totum se Domini arbitrio potestatique commitcorporea pugna militiae et iam satis est, quod hucusque certaui: sed si adhuc in eodem labore pro castris tuis stare me praecipis, non recuso nec fatiscentem causabor aetatem. munia tua deuotus inplebo, sub signis tuis, quoadusque ipse tu iusseris, militabo. et quamuis optata sit seni remissio post laborem, est tamen animus uictor annorum et cedere nescius senectuti. quodsi iam parcis aetati, bonum mihi meo, ipse custodies. o
Abbreviated transcription (Latin):
grege facto om̃s in unũ illȩ uolu¬
cres congregate. relicto flumine
montes siluasq petierunt: ñ sine ad¬
miratione multoꝵ. qui tantã in mar-¬
tino uirtutẽ uiderent: ut etiã auib
imperaret: Aliquandui gͦ in uico illo.
uel in ęccłia ad quã ierat cõmoratꝰ. ⁊
pace int̾ clericos restituta. cũ iã re¬
gredi ad monasteriũ cogitaret: iuri¬
b corporis cepit repente destitui: con¬
uocatisq discipłis: udicat se iã resol

Expanded text:
grege facto omnes in unum illae uolugrege facto omnes in unum illae uolucres congregatae, relicto flumine, montes siluasque petierunt, non sine admiratione multorum, qui tantam in Martino uirtutem uiderent, ut etiam aui- bus imperaret./aliquandiu ergo in uico illo uel in ecclesia, ad quam ierat, commoratus, pace inter clericos restituta cum iam regredi ad monasterium cogitaret, uiribus corporis coepit repente destitui, conuocat
Abbreviated transcription (Latin):
sciuit: dixitq frĩb dissolutionẽ
sui corporis ĩmnniere: Int̾ea causa ex¬
titit: qua condatensẽ diocesim uisi¬
taret. Nã clericis int̾se eccłiȩ illius
discordantib. pacẽ cupiens reforma¬
re licet finẽ dierũ suoꝵ ñ ignorarts:
ꝓficisei tam̃ ob istuismodi causã
non recusauit᷑. bonã hanc uirtutũ
suarũ consũmationẽ existimans:
si pacẽ eccłiȩ ixditã reliquisset: Itaq¬
ꝓfectus cũ illo suo ut semꝑ freqntissi¬
mo discipłoꝵ scissimoq comitatu
mergos in fiumine conspicat᷑ pisci¬
um p̃dã seqͥ. & rapacẽ ingliuuem
assidius urgere capturis forma
inqͥt hȩc demonũ est: Insidiant᷑
incautis. capiunt nescientes. captos
deuorant: exsaturariq ñ queunt
deuoratis: Imꝑat deuiq potenti iur¬
tute uerboꝵ. ut eũ cui innatabant
gurgitẽ relinquentes. aridas pete¬
rentꝰ desertasq regiones: eo nimi¬
rũ cirea aues illas usus imꝑio. qͦ
demones fugare consueuerat: Itaq

Expanded text:
sciit dixitque fratribus dissolutionem sui corporis inminere. interea causa extitit, qua Condacensem dioecesim uisitaret. nam clericis inter se ecclesiae illius discordantibus pacem cupiens reformare, licet finem dierum suorum non ignorasset, proficisci tamen ob istius modi causam non recusauit, bonam hanc uirtutum suarum consummationem existimans, si pacem ecclesiae redditam reliquisset. /ita profectus cum suo illo, ut semper, frequentissimo discipulorum sanctissimoque comitatu mergos in flumine conspicatur piscium praedam sequi et rapacem ingluuiem adsiduis urguere capturis. forma, inquit, haec daemonum est: insidiantur incautis, capiunt nescientes, captos deuorant exsaturarique non queunt deuoratis. imperat deinde potenti uerbo, ut eum, cui innatabant, gurgitem relinquentes aridas peterent desertasque regiones, eo nimirum circa aues illas usus imperio, quo daemones fugare consueuerat. ita
Abbreviated transcription (Latin):
locũ serulc. ⁊: hyninis canora celestib
turba ꝓsequit᷑: Cõparet᷑ si placet
scłari illa põpa. ñ dicã funeris: sed
triumpbi Quid simile martini exe¬
sius uinctos post t̾ga captiuos. mar¬
tini corpꝰ hii qͥmundũ ductu illius
uicerant. ꝓsequunt᷑: Illos confusis
plausib popłoꝵ honoret insania:
martino diuinis plaudit᷑ salmis:
Martinꝰ. ymnis celestib honorat᷑: Iui
post triumphos suos in tartara seua
tradent᷑: martinꝰ abrahe sinu letꝰ
excipit᷑. Martinꝰ hic pauꝑ & modicꝰ:
cȩlũ diues ingredit᷑: Illinc nos ut spe¬
ro oustodiens: me hec scriben¬
tem respicit. te legentem: Tui¬

Expanded text:
sepulchri hymnis canora caelestibus turba prosequitur. conparetur, si placet, saecularis illa pompa non dicam funeris, sed triumphi: quid simile Martini exesuis uinctos post terga captiuos: Martini corpus ii, qui mundum ductu illius uicerant, prosequuntur. illos confusis plausibus populorum honoret insania: Martino diuinis plauditur psalmis, Martinus hymnis caelestibus honoratur. illi post triumphos suos in tartara saeua trudentur: Martinus Abrahae sinu laetus excipitur, Martinus pauper et modicus caelum diues ingreditur. illinc nos, ut spero, custodiens me haec scribentem respicit, te legentem
Abbreviated transcription (Latin):
uia longiꝰ ab urbe digressi sumꝰ:
ne ad reu̾tendũ nos tardior
hora p̾pediat. necesse ẽ ut expositio¬
nẽ scĩ eugłu breuior sermo transcur:¬
rat: Dñs ac redẽptor nr̃ ꝑituri mun¬
di p̃currentia mala denuntiat᷑. ut
eõ minꝰ ꝑturbent uenientia: qͦ fue¬
rint p̾scĩta: Mmꝰ enĩ iacula feriunt:
quȩ p̃uident᷑. Et nos tolerabiliꝰ mun¬
di mala suscipimꝰ: si contͣ hec ꝑ p̃scien¬
tiȩ clipeũ munimͣ: Eoce & enĩ dicit:
Cum audieritis p̃lia & seditiones: no¬
lite t̾reri Oportet pͥmũ hȩc fieri: sed
ñdũ statĩ finis Pensanda st̃ gͦ uerba
redemptoris nr̃i. ꝑ quȩ nos aliud nĩ¬
teriꝰ. aliud  teriꝰ passuros denuntiat:
Bella quippe ad hostes ꝑtinent: sediti¬
ones ad ciues Ut gͦ nos indicet interiꝰ
exteriꝰq turbari. aliud nos fatet᷑ ab

Expanded text:
gressi sumus, ne ad revertendum nos tardior hora praepediat, necesse est ut expositionem sancti Evangelii brevior sermo transcurrat. Dominus ac Redemptor noster perituri mundi praecurrentia mala denuntiat, ut eo minus perturbent venientia, quo fuerint praescita. Minus enim jacula feriunt quae praevidentur; et nos tolerabilius mundi mala suscipimus, si contra haec per praescientiae clypeum munimur. Ecce enim dicit: Cum audieritis praelia et seditiones, nolite terreri; oportet enim primum haec fieri, sed nondum statim finis. Pensanda sunt verba Redemptoris nostri, per quae nos aliud interius, aliud exterius passuros esse denuntiat. Bella quippe ad hostes pertinent, seditiones ad cives. Ut ergo nos indicet interius exteriusque turbari, aliud
Abbreviated transcription (Latin):
magna ert̃ Uel sicut in qͥb̾dã codicib
inuenit᷑. troresq de delo: &. tẽpestates
Atq post subdit᷑ Et signa magna ert̃:
ultima tribulatio multis tribulatio¬
niunt: indicant᷑ mala ꝑpetua quȩ
subsequunt᷑. Et ideo post bella & sedi¬
tiones ñ statĩ finis: qr multa mala de¬
bent p̃currere: ut malũ ualeant sine
fine ñtiare:

Expanded text:
in quibusdam Codicibus invenitur, Terroresque de coelo et tempestates. Atque post subditur: Et signa magna erunt. Ultima tribulatio multis tribulationiunt indicantur mala perpetua quae subsequentur. Et ideo post bella et seditiones non statim finis, quia multa debent mala praecurrere, ut malum valeant sine fine nuntia
Abbreviated transcription (Latin):
odie nob̾ ioħis uirtꝰ.
herodis feritas cum
refertur: con cussa
sunt uiscera. corda
tremuerunt: caliga¬
uit uisus. heb uit intellectus:
aufugit auditus: Aut qͥd constat
in sensibus humanis: qͥndo ꝑdit
uirtictũ magnitudinẽ. criminũ
magnitudo: Herodes inqͥt tenuit

Expanded text:
odie nobis Joannis virtus, Herodis feritas dum refertur, concussa sunt viscera, corda tremuerunt, caligavit visus, intellectus hebuit, aufugit auditus. Aut quid constat in sensibus humanis, quando perdidit virtutum magnitudinem criminum magnitudo? Herodes, inquit, tenuit
Abbreviated transcription (Latin):
dicitiȩ titulus: castitatis exẽplũ.
penitentiȩ uia: peccatoꝵ uenia.
fidei disciplina:i.¬
oħs maior homine. par angelis.
tradit᷑ adultere: addi eit᷑ salta¬
trici: Merito gͦ concussa fc̃ uisce¬
ra. corda tremuerunt: At uͦ hero
sustulit: confudit ordinẽ. temerauit
regnũ: corrupit quicqͥd erat religio¬

Expanded text:
tulus, castitatis exemplum, poenitentiae via, peccatorum venia, fidei disciplina; Joannes major homine, par angelis, traditur adulterae, addicitur saltatrici. Merito ergo concussa sunt viscera, corda tremuerunt. At Herodes cerdotium sustulit, confudit ordinem, temeravit regnum, corrupit quidquid erat religio
Abbreviated transcription (Latin):
dixerit uerbũ loquit᷑: etiã si
ante non sit loquutꝰ: Ab angło
iubetur tacere ⁊ acharias. ab an¬
gło uox p̃mitur iudeoꝵ: Non
enĩ humanȩ sed diuinȩ hoc po¬
testatis imꝑiũ est: ut ñ loquat᷑
dõ. qui non credit xp̃o Et idõ
credamꝰ: ut loquam᷑ Credat
uideus. ut loqui possit: Loqua¬
mur in spũi misteria. intelli¬
gamus racionẽ sacrificioꝵ ue¬
terũ. enigniata ꝓpħarũ Mutꝰ
est qui ñ intelligit legẽ. mutꝰ
est qui ñ intelligit diuinarũ
fides est Et ideo malo in ęccłia
quinq uerba mente mea lo qͥ.
ut alios instruã. quã decẽ milia¬
uerboꝵ in linguã Linguȩ enĩ
in signo sunt non fidelibꝰ ꝓphe¬
A

Expanded text:
dixerit verbum, loquitur; etiamsi dixerit verbum, loquitur; etiamsi ante non sit locutus. Ab angelo jubetur tacere Zacharias, ab angelo vox premitur Judaeorum. Non enim humanae, sed divinae hoc potestatis imperium est; ut non loquatur Deo, qui non credidit Christo. Et ideo credamus, ut loquamur. Credat Judaeus, ut loqui possit. Loquamur in spiritu mysteria, intelligamus rationem sacrificiorum veterum, aenigmata prophetarum. Mutus est qui non intelligit Legem, mutus est qui non intelligit divinarum fides est; et ideo malo in Ecclesia quinque verba mente mea loqui ut alios instruam, quam decem millia in lingua . . . . Linguae enim in signum sunt non fidelibus, sea
Abbreviated transcription (Latin):
rit: quȩ titubantis actu corpo¬
ris signũ uerbi cupiat explicare
non uerbũ: Mutꝰ gͦ popłs. sine
ratione: sine uerbo: Cur enĩ tͥ
magis uideatur mutꝰ eẽ qͥ sonũ.
quã qui misteriũ nescit: Est
ꝓfecto uox oꝑum. fideiq clamor:
sicut lectũ est: Sanguis frĩs tui:
ad me clamat Et ille clamat:
qui in corde suo clamat ꝑ diem
Qui gͦ cordis clamorẽ ꝑdidit. ꝑdidit
lingue: Nam qui distinctionẽ
fidei non tenet. quo mͦ potest tene¬
re uerboꝵ: Et ante quidẽ moyses
dixerat. quia loqͥ non poterat: sed
postea quã dixit uerbũ accepit.
& honorũ operũ edidit claritatẽ:¬
rgo sicut moyses Xli.¬
tͥipus popłi fuit. & tipꝰ legis:
itã etiã ⁊ acharias tacuit: Sin¬
gula itaq ut concurrunt: con¬
siderandũ est: Uerbũ in utero:
lex in silentio: Ioħs appellat᷑. &¬
⁊ acharias loquit᷑. Uerbũ edit᷑.
lex absoluit᷑: sed legis absolutio.
uerbi ẽ explicatio Et ideo qui

Expanded text:
rit, quae titubantis actu corporit, quae titubantis actu corporis signum uerbi cupiat explicare, non uerbum? mutus ergo populus sine ratione, sine uerbo. cur enim tibi magis uideatur mutus esse qui sonum quam qui mysterium nescit? est profecto uox operum fideique clamor, sicut lectum est: sanguis fratris tui ad me clamat. et ille clamat, qui in corde suo clamat per diem. qui ergo cordis clamorem perdidit perdidit lingufidei non tenet, quomodo potest tenere verborum? Et ante quidem Moyses dixerat quia loqui non poterat : sed posteaquam dixit, verbum accepit, et bonorum operum edidit claritatem. Ergo sicut Moyses typus populi fuit, et typus Legis, ita etiam Zacharias tacuit. 42. Singula itaque ut concurrant, considerandum est. Verbum in utero. Lex in silentio, Joannes appellatur, et Zacharias loquitur. Verbum editur, Lex absolvitur, sed Legis absolutio Verbi est explicatio: Et ideo qui
Abbreviated transcription (Latin):
bi: non uocis est uerbũ: Nã nisi
uerbũ illud oꝑetur in nobis: nulłꝰ
est sonꝰ uocis Uox ioħs est: uox enĩ
clamantis in deserto Ap̃c ẽ. uerbũ.
Hoc uerbũ oꝑatur. & ideo ubi de¬
suit oꝑari: muta repente & carens
sp̃u. ueluti quędã anime lingua
conticuit: Transiuit ad nos dĩ uer¬
bũ. & in nobis non tacet: Deniq
iam non potest uideus dicere.
qd potest dicere xp̃ianus: quia
exꝑim̃tũ queritis eius: qui in me
loquit᷑ xp̃c Et ipse erat innuens
illis: Remansit gͦ mittꝰ ⁊ achari¬
as: & erat innuens illis: Quid ẽ
mutꝰ. nisi quidã sine uerbo cor¬
poralis actus. indicare moliens
nec exprimens uoluntatẽ quadã
suprema morte. uoce suppressa
mutꝰ sermo morientiũ:..¬
onne tͥ uidet᷑ huic similis
esse popłs iudeoꝵ ita irra¬
tionabilis. ut actuũ suoꝵ non
possit prestare rationẽ: qui in
ultimo. spei uitalis obitu consti¬
tutꝰ. uocẽ quã habebat amise¬

Expanded text:
bi, non uocis est uerbum; nam nisi bi, non uocis est uerbum; nam nisi uerbum illud operetur in nobis, nullus est sonus uocis. uox Iohannes est — uox enim clamantis in deserto — Christus est uerbum; hoc uerbum operatur et ideo, ubi desiuit operari, muta repente carens spiritu ueluti quaedam animae lingua conticuit. transiuit enim ad nos dei uerbum et in nobis non tacet. denique iam non potest Iudaeus dicere quod potest dicere Christianus quia experimentum quaeritis eius qui in me loquitur Christus. Et ipse erat annuens illis. remansit ergo mutus Zaccharias et erat annuens illis. quid est nutus nisi quidam sine uerbo corporalis actus indicare moliens nec exprimens uoluntatem, quidam suprema morte uoce suppressa mutus sermo morientum? nonne tibi uidetur huic similis esse populus Iudaeorum ita inrationabilis, ut actuum suorum non possit praestare rationem, qui in ultimo spei uitalis obitu constitutus uocem quam habebat amise
Abbreviated transcription (Latin):
ondempnat᷑ silentio in credu¬
litas sacerdotis: & fides ꝓphe¬
tarũ probatur oraculo Clama in¬
qͥt Et dixi: Qͥa clamabo: Om̃is
caro fenũ: Uides iubentis imperiũ.
obtemꝑantis obsequiũ. int̾rogantis
affectũ. obsequentis oraculũ Cre¬
didit enĩ. qͥs qͥd clamet exposcit:
& quia credidit ꝓpħauit: At uͦ
zacharias quia non credidit. ñ
potuit loqui: sed erat innuens
illis .& remansit mutꝰ: Non uniꝰ
misteriũ. nec unius silentiũ est:
Tacet sacerdos: tacet ꝓpħa: Nisi
fallor. in uno uox totiꝰ plebis ob¬
mutuit: quia in uno. totꝰ ad dm̃
ꝑ moysen popłs loquebat᷑: Cessa¬
tio sacroꝵ. & silentiũ propħarũ.
taciturnitas ꝓpħȩ.& taciturni¬
tas sacerdotis est Auferã inqͥt ua¬
lidã uirtutẽ. ꝓpħam & consilia¬
riũ Et uere abstulit ꝓpħas a qͥb
uirtutẽ : aqͥb dĩ uirtꝰ recessit:
bstulit his consiliariũ. X.¬
qͦ magni consilu angłs c eli¬
nauit: abstulit uocẽ. quia uox uer¬

Expanded text:
ondemnatur silentio incredulitas sacerdotis et fides prophetarum probatur oraculo. clama inquit. et dixi: quid clamabo? omnis caro faenum. uides iubentis imperium, obtemperantis obsequium, interrogantis adfectum, obsequentis oraculum. credidit enim qui quid clamet exposcit et, quia credidit, prophetauit. at uero Zaccharias, quia non credidit, non potuit loqui, sed erat annuens illis et remansit mutus. non unius mysterium nec unius silentium est. tacet sacerdos, tacet propheta. nisi fallor, in uno uox totius plebis obmutuit, quia in uno totus ad dominum per Moysen populus loquebatur. cessatio sacrorum et silentium prophetarum, taciturnitas prophetae et taciturnitas sacerdotis est. auferam inquit ualidam uirtutem, prophetam et consiliarium. et uere abstulit prophetas, a quibus uirtutem, quibus dei uirtus recessit, abstulit his consiliarium, quos magni consilii angelus declinauit, abstulit uocem, quia uox uer
Abbreviated transcription (Latin):
quoꝵ pͥma studio meniũ tuoꝵ
fundam̃ta locata sunt. Equib
is qui tͥ nom̃ dedit: frat̾na te
cede fedauit: Ii.¬
sti sunt qui te ad hanc głam pro¬
uexerunt. ut gens scã. populus
electꝰ. ciuitas sacerdotalis & regia.
ꝑ sacrã beati petri sedẽ. caput
orbis effecta. latiꝰ p̃sideres reli¬
gione diuina: quã dominatio¬
ne t̾rena: Quãuis enĩ multis
aucta uictoriis. ius imꝑu tui

Expanded text:
oenium tuorum fundamenta locata sunt: ex quibus is qui tibi nomen dedit fraterna te caede foedavit. Isti sunt qui te ad hanc gloriam provexerunt, 322 ut gens sancta, populus electus, civitas sacerdotalis et regia, per sacram beati Petri sedem caput orbis effecta, latius praesideres religione divina quam dominatione terrena. Quamvis enim multis aucta victoriis jus imperi
Abbreviated transcription (Latin):
nitatũ dilectis¬
simi. totus mũ¬
dus est par¬
ticeps & uniꝰ
fidei pietas exi¬
git. ut quiequid pro salute uni¬
uersoꝵ gestũ recolitut: cõmunibꝰ
ubiq gaudiis celebret᷑ Uerũtam̃
hodierna festiuitas. p̃ter illã reue

Expanded text:
nitatum, dilectissimi, totus mundus est particeps, et unius fidei pietas exigit ut quidquid pro salute universorum gestum recolitur, communibus ubique gaudiis celebretur. Verumtamen hodierna festivitas, praeter
Abbreviated transcription (Latin):
rio: quẽ primũ uersũ inuenit ar¬
ripuit: Psalmꝰ aut̃ hic erat Ex
ore infantiũ & lactentiũ ꝑfecis¬
ti laudẽ ꝓpt᷑ inimicos tuos. ut
destruas inimnicũ & defensoren
Quo dicto. clamor popłi attollit.
pars diuersa confundit᷑ Atq ita
habitũ est diuino nutu. psalmũ
hunc lectũ fuisse. ut testimoniũ
oꝑis sui defensor audiret: quia
ex ore infantiũ & lactentium in
martino dnĩ laude ꝑfecta. &
ostensus est parit᷑. & destructus
am uͦ sumpto habitu. qualẽ sẽ
quantũq prestiterit: non ẽ. nr̃e¬
E facultatis euoluere Idẽ enĩ cons¬
tantissimȩ ꝑseuerabat: qui priꝰ
fuerat Eadẽ in corde humilitas.
eiꝰ uilitas erat: Atq ita plenus
auctoritatis & gr̃ȩ. implebat ep̃i
dignitatẽ: ut non tam̃ ꝓpositũ
monachi. uirtutẽq desereret:

Expanded text:
rio, quem primum uersum inuenit, arrio, quem primum uersum inuenit, arripuit. psalmus autem hic erat: ex ore infantium et lactantium perfecisti laudem propter inimicos tuos, ut destruas inQuo lecto clamor populi tollitur, pars diversa confunditur. Atque ita habitum est, divino nutu psalmum hunc lectum fuisse, ut testimonium operis sui defensor audiret; quia, ex ore infantium atque lactentium in Martino Domini laude perfecta, et ostensus pariter et destructus est am uero sumpto episcopatu qualem se quantumque praestiterit, non est nostrae facultatis euoluere. idem enim constantissime perseuerabat qui prius fuerat. eadem in corde eius humilitas, eius uilitas erat: adque ita, plenus auctoritatis et gratiae, inplebat episcopi dignitatem, ut non tamen propositum monachi uirtutemque desereret
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitatẽ usq deducit᷑:.Ii.¬
irũ in modũ in credibilis
multitudo non solũ ex illo
opido. sed etiã ex uicinis urbibꝰ
ad suffragia ferenda conuenerari
Una omiũ uoluntas. eadẽ uota.
eadẽq sententia: martinũ epãtu¬
dignissimũ. felicẽ fore tali eccłiã
sacerdote: P auci tam̃ & nonnulli
ex ep̃is. qui ad constituendũ antis¬
titẽ fuerant euocati impie repug¬
nabant: dicentes scilicet contẽpti¬
hominẽ uultu despicabilẽ. ueste
sordidũ: crine deformẽ: Ita apło
uituperare cupiunt p̾dicabant:
Nec uͦ his aliud facere lietit. quã qd
popłs dño uolente cogebat: Ii.¬
Nter epos tam̃ qui affuerant p̃ci
restitisse: Unde animaduersũ est
grauit̃ illũ lectione ꝓpħica esse
notatũ: Nlã cum fortutu lector
cui eo die legendi officiũ erat. int̾¬
clusus a pło defuisset: turbatis
ministris. dũ expectat᷑ qͥ ñ aderat.
unꝰ e circumstantib sũpto salte¬

Expanded text:
ciuitatem usque deducitur. mciuitatem usque deducitur. mirum in modum incredibilis multitudo non solum ex illo oppido, sed etiam ex uicinis urbibus ad suffragia ferenda conuenerat. una omnium uoluntas, eadem uota eademque sententia, Martinum epdignissimum: felicem fore tali Ecclesiam sacerdote. Pauci tamen, et nonnulli ex episcopis, qui ad constituendum antistitem fuerant evocati, impie repugnabant, dicentes scilicet: contemptihominem vultu despicabilem, veste sordidum, crine deformem. Ita a populo m vituperare cupiunt, praedicabant. Nec vero aliud his facere licuit, quam quod populus Domino volente cogebat. Inter episcopos tamen qui affuerant, praeur restitisse: unde animadversum est, graviter illum lectione prophetica tunc notatum. nam cum fortuito lector, cui legendi eo die officium erat, interclusus a populo defuisset, turbatis ministris, dum expectatur qui non aderat, unus e circumstantibus sumpto psalte
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑueniret ad cȩlestia qͦ tendebat:
Tunc gͥ petrꝰ uelut uictũ illũ de
sublimi arce deposuit. & quodã
p̃cipitio in saxo elidens: eiꝰ crura
confregit: Et hoc in obꝑbrio facti
illiꝰ. ut qui paulo ant̾e uolare tẽp¬
tauerat: subito ambulare non
posset Et qͥ pennas assũpserat :
plantas amitteret.
ed ne forte hoc mirũ uideat᷑.
qd magꝰ ille p̃sente apło per
aere aliquandui uolauerit. hoc
patientia petri fecit: Piisit enĩ subli¬
miꝰ ulũ ascendere: ut de altiꝰ caderet:
Uoluit enĩ eum in excelso leuare a
conspectu om̃iũ: ut ruentẽ eũ de
ferat: in sublime se erigat: Sed scã
oratio omnẽ humiliat suꝑbiam:
uniuersã deicit uanitatem:¬
ub eodẽ fere tempore. mar
eccłiȩ petebatur: Sed cum
erui amonasterio suo non facile
posset. ruritiꝰ quidã unꝰ e ciuibꝰ
uxoris langore simulato. ad genua
ulliꝰ ꝓuolutus: ut egrederet᷑ obti¬
nuit. Ita dispositis iã in itinere ci¬
uiũ turbis. sub qͥdã custodia ad

Expanded text:
ret ad coelestia quo tendebat. Tunc igitur Petrus velut vinctum illum de sublimi aere deposuit, et quodam praecipitio in saxo elidens ejus crura confregit; et hoc in opprobrium facti illius: ut qui paulo ante volare tentaverat, subito ambulare non posset; et qui pennas assumpserat, plantas amitteret. Sed ne forte hoc mirum videatur, quod magus iste praesente Apostolo per aerem aliquandiu volitaverit, hoc patientia Petri fecit. Permisit enim illum sublimius ascendere, ut altius caderet: voluit eum in excelsum levari ad conferat, in sublime se erigat, sed sancta oratio omnem humiliat superbiam, universam dejicit vanitatemub idem fere tempus ad ecclesiae petebatur: sed cum erui monasterio suo non facile posset, Rusticius quidam, unus e ciuibus, uxoris languore simulato ad genua illius prouolutus ut egrederetur obtinuit. ita dispositis iam in itinere ciuium turbis, sub quadam custodia ad
Abbreviated transcription (Latin):
nde o scissimȩ uirgines. & si
imitari oportet tantã ac talẽ
uirginẽ. tamq p̾clarã. uenerari
multũ conuenit: o ultra angłicã
quodã mͦ dignitatẽ quantũ fas ẽ
cũ gaudio laudib dignissime ef¬
ferri: Quȩ ut diximus ñ temere
xꝑi ꝑ grãm. suꝑ choros angłoꝵ
exaltata. deuotissime bodie p̃di¬
catur quia p̾cessit eã dñs & salua¬
tor nr̃ ex ea.uera fide genitꝰ ad
cęlestia: ut pararet ei sieut ipse
stus repromisit discipłis: in ethe¬
reis mansionib locũ: .UI.

Expanded text:
nde, o sanctissimae virgines, et si imitari oportet tantam ac talem virginem, tamque praeclaram venerari multum convenit, et ultra angelicam quodammodo dignitatem, quantum fas est cum gaudio laudibus digne efferri, quae, ut diximus, non temerechoros angelorum exaltata, devotissime hodie praedicatur: quia praecessit eam Dominus et Salvator noster ex ea vera fide genitus ad coelestia: ut pararet ei, sicut ipse suis repromisit discipulis, in aethereis mansionibus locum. Hi
Abbreviated transcription (Latin):
dñs inpresenti uolens ostende¬
re. quasi pignus ȩternȩ lucis
antequam decederet uisum ei
restituit: unde sicut & de amis¬
sione luminis. nomen dñi be¬
nedixit. Et non post longũ
spatium sciens ad esse diem sui
transitus. ꝑ missarum celebrati¬
onem ac sacre com munionis
largitionem. ualefaciens & dãs
pacem filiis suis: post quam ꝑ
uiginti & duos annos in cleri¬
cali ordine. in episcopatu uͦ
septuaginta quatuor. conti¬
nentissime ac religiosissime
fidelis seruus & prudens dño
ministrauit: nonagesimo sex¬
to etatis suę anno. idus ianua¬
rii. sancti certaminis cursu
con summato. fide seruata.
cum multiplici bonorum
oꝑum fructu & animarum
lucro. ut dui desiderauit ani¬
ma cęlos penetrans terrȩ cor¬
pus recddidit: accipiens stolã
albam. animȩ scilicet beatitu¬
dinem sempiternam: donec
in resurrectione alteram acci¬
piat stolam. beatam uidelicet
una cum anima resumpta.
glorificandi corporis immor¬
talitatẽ:¬

Expanded text:
nus in presenti volens ostendere, quasi pignus aeternae lucis, antequam decederet, visum ei restituit; unde, sicut et de amissione luminis, nomen Domini benedixit. Et non post longum spatium, sciens adesse diem sui transitus, per missarum celebrationem ac sacre communionis largitionem valefaciens et dans pacem filiis suis, postquam per viginti et duos annos in clericali ordine, in episcopatu vero septuaginta quattuor continentissime ac religiosissime fidelis servus et prudens Domino ministravit, nonagesimo sexto aetatis suae anno Idus Ianuarias, sancti certaminis cursu consummato, fide servata, cum multiplici bonorum operum fructu et animarum lucro, ut diu desideravit, anima caelos penetrans, terrae corpus reddidit, accipiens stolam albam, animae scilicet beatitudinem sempiternam, donec in resurrectione alteram accipiat stolam, beatam videlicet una cum anima resumpta glorificandi corporis immortalitate
Abbreviated transcription (Latin):
faciet eã Ac si agricolȩ dicat᷑. Frum̃tũ
si seruas ꝑdis: si seminas. renouas: Qs
enĩ nesciat. qd frum̃tũ cũ in semine
mittit᷑. ꝑit ab edis: in t̾ra deficit:
S unde putrescit in puluere. ĩnde ui¬
ridescit in renouatione: Qa uͦ sc̃a
ȩccłia aliud tempꝰ habet ꝑsegiutionis.
atq aliud pacis: redẽptor nr̃ ipsa eiꝰ

Expanded text:
si agricolae dicatur: Frumentum si servas, perdis; si seminas, renovas. Quis enim nesciat, quod frumentum cum in semine mittitur, perit ab oculis, in terra deficit? Sed unde putrescit in pulvere, inde viridescit in renovatione. Quia vero sancta Ecclesia aliud tempus habet persecutionis, atque aliud pacis. Redemptor noster ipsa e
Abbreviated transcription (Latin):
Dane confessionẽ .u¬
portȩ inferi non tenebunt: mor¬
tis uincula non ligabunt: Uox enĩ
ista. uox uitę est: & sicut confesso¬
res suos in cęlestia prouehit. ita ne¬
gatores ad inferna demergit: Propt̃
qd dicitur beatissimo petro: Tibi
dabo elaues regnai cȩlorũ: & qd̾¬
cumq ligaueris suꝑ t̾ram. erit
ligatum & in cęlis: & qdcumq
solueris suꝑ terrã. erit solutũ &
in cęlis: O inestimabilis & ĩmen¬
sa potestas. hominẽ in t̾ra posi¬
tum : tenere cęlum: Foce nunc ad
nutũ petri. diuini regna claus¬
tra patescunt: Accepit enĩ a xp̃o
claues regni cȩ̨loꝵ. ut solutis uin¬
culis delictoꝵ: aperiret creden¬
tib cęlum: O quã uicina & ꝓ¬
funda remedia: Iuxta se habet
mundus dĩ regnũ: si currat ad
petrũ: Posuit ad uicẽ suã in scło
cȩlestis regni clauiculariũ petrũ:
ne difficilem sibi ad celũ quispiã
existimaret ascensũ
ransiuit quidẽ in alios apłos

Expanded text:
anc confessionem portae inferi non tenebunt, mortis vincula non ligabunt: vox enim ista vox vitae est, et sicut confessores suos in coelestia provehit, ita negatores ad inferna demergit. Propter quod dicitur beatissimo Petro: Tibi dabo claves regni coelorum, et quodcunque ligaveris super terram, erit ligatum & in cœlis, & quodcunque solueris super terram, erit solutum & in cœlis. O inestimabilis & immensa bonitas, hominem in terra positum, tenere cœlum! Ecce nunc ad nutum Petri diuini regni claustra patescunt. Accepit enim a Christo claues regni cœlorum, vt solutis vinculis delictorum, aperiret credentibus cœlum. O quam vicina & profunda remedia. Iuxta se habet mundus Dei regnum, si currat ad Petrum. Posuit ad vicem suam in seculo cœlestis regni Clauicularium Petrum, ne difficilem sibi ad cœlum quispiam existimaret ascensum. Transiuit quidem etiam in alios Apos
Abbreviated transcription (Latin):
passa ẽ plusꝗͣ martyr fuit.
nimirũ es eiꝰ dilectio ampliꝰ sortis
quã mors: quia mortẽ xp̃i suã fecit:
Nunc aut̃ circundant eam flores
rosarũ. indesinent̾ eiꝰ admirantes
pulchritudinẽ int̾ filias hierłm:
in qua posuit rex thronũ suũ. qͥa
concupiuit eiꝰ spetiẽ ac decorem:
fuit enĩ plena caritate & dilecti¬
uirtutis ẽ: nichil spetiositatis.
nichil candoris głȩ: qd ex ea non
resplendeat: Et idõ bene circun¬
dant eam flores rosarũ & lilia
conualliũ. ut uirtutes uirtuti¬
bus fulciantur: & formositas
decore castitatis augeatur: Nã
om̃is splendor & gła qͥnto illustra¬
tur fulgore suo sublimiꝰ: tanto
apparet prestantior claritate
quoꝵlibet subiectoꝵ: & eximior
ic & beata dĩ genitrix cuiꝰ plan¬
tatio ac si rosȩ in hierico spetia¬
lius refulsit. & candor uirgini¬
tatis splendidiꝰ enituit: circun¬
datur officio caritatis. submittit᷑
natura sit: non tam̃ gr̃a maior:
quia & ipsi gratuta gr̃ã ne cor¬

Expanded text:
passa est, plus quam martyr fuit. Nimirum quod ejus dilectio amplius fortis, quam mors fuit, quia mortem Christi suam fecit. Nunc autem circumdant eam flores rosarum, indesinenter ejus admirantes pulchritudinem inter filias Jerusalem : in qua posuit rex thronum suum, quia concupivit ejus speciem ac decorem: fuit enim plena charitate et dilectivirtutis est, nihil speciositatis, nihil candoris gloriaeque, quod ex ea non resplendeat. Et ideo bene circumdant eam flores rosarum, et lilia convallium, ut virtutes virtutibus fulciantur, et formositas decore castitatis augeatur. Nam omnis splendor et gloria, quanto illustratur fulgore suo sublimius, tanto apparet praestantior claritate quorumlibet subjectorum, et eximior et beata Dei genitrix, cujus plantatio ac si rosae in Jericho, specialius refulsit, et candor virginitatis splendidius emicuit, cum circumdata officio charitatis, submittiturnatura sit: non tamen gratia major, quia et ipsi gratuita gratia, ne cor
Abbreviated transcription (Latin):
ad sepulchrum eius ꝓicite. Pec¬
caui enim: auferendo res eius.
Aspiciens autem dator campi.
hunc cum munerib deferri:
ait. Ne accipias queso scẽ dei¬
munera ȩius: qui numquã cũ¬
pide accipere consueiuisti. Ne sis
deprecor adiutor eius. qui inflã¬
matus concupiscentia: rerum tua¬
rum nequã possessor exstitit. Nec

Expanded text:
ad sepulchrum eius proicite. Pecad sepulchrum eius proicite. Peccavi enim auferendo res eius'. Aspiciens autem dator campi hunc cum muneribus deferri, ait: 'Ne accipias, queso, smunera ejus, quae nunquam cupide accipere consuevisti. Ne sis, deprecor, adjutor ejus, qui inflammante concupiscentia, rerum tuarum nequam possessor exstitit. Nec
Abbreviated transcription (Latin):
lure sȩcundus: Tales enim: incolȩ
olcas uocant. Et hic. datus basilicȩ
scĩ fuerat. Quem unus e quib
ꝑua.sit: despiciens hominem qui
eum loco sco contulerat: Qui cũ
ab ep̃o ac loci preposito crebro cõ¬
uentus fuisset. ut quȩ inuste ꝑ¬
uaserat redderet: paruipendens uer¬
ba quȩ audiebat: ꝑtinac⁊ direpta
defensabat intentione: Deniq
causa extitit & non deuotio: ut
ꝓperaret ad scĩ basilicam: Argui¬
tur iterum a loci preposito.ꝓ ptia¬
sione campi. sed nichil dignum
ratione respondit. Explicitisq
negotiis. ascenso equo ad domum
redire disposuit᷑. sed obstat nisui
eius sacerdotis iniuria. Nam sauti¬
atus a sanguine: dixuit in terrã.
Obligatur lingua quȩ locuta
fuerat campum tolli claudunt᷑
oculi qui concupierant: manus
contrahuntur quȩ apprehende¬
rant. Tandem balbutiens et
uix sermonem explicare ualens:
ait: Deferte me ad basilicam sc̃i.
& quantũcũq suꝑ me auri est.

Expanded text:
lure fecundus, – tales anim incolae lure fecundus, – tales anim incolae olcas vocant, – et hic datus basilice sancti fuerat; quem unus e civibus pervadit, despiciens hominem, qui eum loco sancto contulerat. Qui cum ab episcopo ac loci preposito crebro conventus fuisset, ut que iniuste pervaserat redderet, parvi pendens verba que audiebat, pertinaci direpta defensabat intentione. Denique causa extitit et non devotio, ut properaret ad sancti basilicam. Arguitur iterum a loci preposito pro pervasione campi; sed nichil dignum atione respondit. Explicitisque negotiis, ascenso equo, ad domum redire disponit; sed obstat nisui eius sacerdotis iniuria. Nam sauciatus a sanguine, diruit in terram; obligatur lingua, quae locuta fuerat, campum tolli; clauduntur oculi, qui concupierant; manus contrahuntur, que apprehenderant. Tunc balbutiens et vix sermonem explicare valens, ait: 'Deferte me ad basilicam sancti et quantumcumque super me auri est
Abbreviated transcription (Latin):
Reppeterunt & enim reuelante
ri uoluit. quem apud se mirifica¬
tum habebat: qualiter oratione
premissa. adhuc maiori ꝓpug¬
naculo. urbis ꝓpugnacula
munirentur. Assumpta igitur
palla desuꝑ beati sepulchro: com¬
põnunt eam in modum feretri.
Accensisq suꝑ cruces cęreis. atq su¬
ꝑ ceroferariis. dant uocef. incanti¬
cis: cicumeunt urbem cum ui¬
cis: nec ptetereunt ullum hospi¬
qum: quod non hac circuitiõne
concludant. Quid plura: Non
post multos dies: fines huius cii¬
tatis. lues aggreditur memorata.
Uerumtamen usq ad eum locum
accedens. quo beati pignus accessit:
acsi constitutum cerneret terminũ.
intro iñgredi ullomͦ non est ausa:
sed etiam quȩ in principio ꝑuase¬
rat: huius uirtutis repulsu reli¬
ic beatissimus pontifex & in
uita corporis & post obitum.
sicut infirmis sanitatum gra¬
tiam᷑ dedit sic & in ꝑuasores sepis¬
sime ultor exstitit: Erat enim
haud ꝓcul abasilica campus: tel¬

Expanded text:
reppererunt etenim, revelante reppererunt etenim, revelante i apud homines voluit, quem apud se mirificatum habebat, qualiter, oratione premissa, adhuc maiori propugnaculo urbis propugnacula munirentur. Assumpta igitur palla desuper beati sepulchro, componunt eam in modum feretri; accensisque super cruces cereis atque super ceroferariis, dant voces in canticis, circumeunt urbem cum vicis. Nec pretereunt ullum hospicium, quem non hac circuitione concludant. Quid plura? Non post multos dies fines huius civitatis lues aggreditur memorata. Veruntamen usque ad eum locum accedens, quo beati pignus accessit, acsi constitutum cerneret terminum, intro ingredi ullo modo non est ausa, sed etiam que in principio pervaserat huius virtutis repulsu relii beatissimus pontifex et in vita corporis et post obitum, sicut infirmis sanitatum gratiam dedit, sic et in pervasores sepissime ultor extitit. Erat enim haut procul a basilica campus tel
Abbreviated transcription (Latin):
est fẽretrum: ut nullum onus por¬
tantes sentirent. Lli.¬
epultum est autem illud
uenerabile corpus in eadem
ecclesiola. in loco ubi altare est
in honote sc̃ę genouesȩ: quȩ fami¬
liarissima exstitit beato remigio.
Quod manifestum est. ac̾tum fu¬
isse diuina dispositione. atq ipsiꝰ
uoluntate: ut sicut res suo nomi¬
ne adquisitȩ. iuxta sacras leges e¬
piscopio ȩccłiȩ remensis erant unĩ¬
te: ita & quȩ ipsius meritis erant
de cȩtero adquirendȩ: remensi ȩccłię
incuiꝰ iacẽret territorio unirent᷑.
Post cuiuis obitum. cum lues ingui¬
naria populum primȩ germaniȩ
deuastaret: & omnes remensis ꝑ¬
uintiȩ incolȩ. huius cladis terre¬
rentur auditũ. concurrit remen¬
sium populus ad sc̃i sepulchrũ:
congruum huius causȩ flagita¬
re remedium. Accensis c̃reis. lig¬
nisq nõ ꝑaucis: ymnis psalmisq
cȩlestib. ꝑ totam excubat nocꝰtem.
Mane autem facto. quid adhuc
precãtui desit: intractatu rimat᷑.

Expanded text:
est feretrum, ut nullum onus portantes sentirent. Sepultum est autem illud venerabile corpus in eadem aecclesiola, in loco, ubi altare est in honore sanctae Genovefae, quae familiarissima extitit beato Bemigio. Quod manifestum est actum fuisse divina dispositione atque ipsius voluntate, ut, sicut res suo nomine adquisite iuxta sacras leges episcopio aecclesiae Remensis erant unitae, ita et que ipsius meritis erant de cetero adquirende, Remensi aecclesiae, in cuius iaceret territorio, unirentur. Post cuius obitum cum lues inguinaria populum primae Germaniae devastaret, et omnes Remensis provinciae incole huius cladis terrerentur auditu, concurrit Remensium populus ad sancti sepulchrum, congruum huius causae flagitare remedium. Accensis cereis lichnisque non paucis, ymnis psalmisque caelestibus per totam excubat noctem. Mane autem facto, quid adhuc precatui desit, in tractatu rimatur;
Abbreviated transcription (Latin):
ĩportue opẽ pecentib ait. Paur̃i argentiq
munere. si fides ur̃a meũ comitaret᷑ affatum:
diuini mimeris mex ueriꝰ afluentia redundar&
suꝑposita ac debilia mẽbra attrectante. erncis
signo facto sursũ celos aspiciens quȩ poposeit
ĩpetrauit. slã statĩ cecus uusũ. claudus gressum
recipiens ouantesut̃q ad ꝓpria remearunt.
Aũ ẽ deinceps ut mortuo elodoueo łco. ii.¬
elotarns filiꝰ eiꝰ patris in locũ susceptus fran¬
cis regnar&. Et eũ egregie regimina regna rege¬
ret.: euenit ut aliqͦs uir francus nomine hoci¬
nuis regẽ edotariũ ad prandiũ uocae ac̃ inter
porttificẽ inuuitaret. At ale obediens ei ad
gule fauerit. s ut coadunatã ad regis pran¬
diũ turbã suis salubrib doctrinis e: cołi ee.
ac ꝑ regiã auctoritatẽ plerosꝙ ad sacrũ ap

Expanded text:
it: «Pro auri argentique munera, si fides uestra meo commitaretur affecto, diuine muneris mox uberius affluentia reddundaret». superposita ac debilia membra adtrectata, crucis signo facto, sursum caelos aspiciens, quae poposcit impetrauit. Nam statim caecus uisum, clodus gressum recipiens, ouantes uterque ad propriam remearunt.ue deinceps, ut, mortuo Chlodoveo, Chlothacharius, filius eius, patris in locum suffectus, Francis regnaret, et cum egregiae regni regimina regeret, evenit, ut aliqui vir e Francis nomine Hocinus regem Chlothacharium ad prandium vocaret ac inter pgulae fauerit, sed quoadunatam ad regis prandium turbam suis salubribus doctrinis edocerit ac per regiam auctoritatem plerosque ad sacrum bap
Abbreviated transcription (Latin):
dint. nos potiꝰ ñ carnales
adhuc discipłi qͥd gesserĩt: ẜ spi¬
ritalis magist̃ qͥd usserit udea¬
mꝰ. Dixͣ aũ eis. Reges gentium
añant᷑ eoꝵͥ & qͥ potestatẽ habẽt
suꝑ eos: benefici uocant᷑. Uos aũ
ñ sic S qͥ maior ẽ in uobis: fi¬
at sic̃ uinior. Et qͥ p̃cessor ẽ: sic̃
miniftͣtor. Certantib de pͥoratu
discipłis. pius magist᷑ eos ñ inctȩ
contentionis arguit: ẜ formain
ꝙͣ seqͣnt᷑ humilitatis. modesta rõe
descͥbit: In qͣ tam̃ forma obtinen¬
da. maiores & p̃cessores id ẽ doc¬
tores eccłiȩ. ñ minima discretione
opꝰ habẽt: ne uidelic&e regũ gen¬
tiũ ĩstar dñari subiectis. seq
ab eis gaudeant suꝑuacuis
laudib extolliᷤ ẜad exẽplũ regis cc̃ni.
qͣsi uiniores eis qͥb regendis p̃st̃: efficis¬
ant᷑ ac magitͥ: Qͥa nimirũ necesse ẽ
ut sic bene agentib ꝑ humilitatẽ sint
sotii: qͣtinꝰ contͣ delinq̃ntiũ uitia. ꝑ

Expanded text:
int, nos potius non carnales adhuc discipuli quid gesserint, sed spiritalis Magister quid jusserit, videamus. Dixit autem eis: Reges gentium dominantur eorum, et qui potestatem habent super eos, non sic; sed qui major est in vobis fiat sicut junior, et qui praecessor est, sicut ministrator. Certantibus de prioratu discipulis, pius Magister eos non initae contentionis arguit, sed formam quam sequantur humilitatis modesta ratione describit. In qua tamen forma obtinenda majores et praecessores, id est doctores Ecclesiae, non minima discretione opus habent, ne, videlicet, regum gentium instar, dominari subjectis, seque ab eis gaudeant supervacuis laudibus attolli, sed, ad exemplum Regis aeterni, quasi juniores eis quibus regendis praesunt efficiantur ac ministri. Quia nimirum necesse est ut sic bene agentibus per humilitatem sint socii, quatenus contra delinquentium vitia per
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpositionis expenderat. Dñs enim
dixerat Quẽ me homines esse di¬
cunt filiũ hominis: Et certe fili¬
um bominis contemplatio corpo¬
ris ꝓferebat: sed addendo quẽ me
de se opinandi iudiciũ desidera¬
bat. non illud arbitram᷑ qđ se
ipse confessus est : sed occultum
erat de quo querebat᷑: in qđ se
credentiũ fides debebat extende¬
tri p̾muĩ consecuta est: quia dĩ
filiũ in hominẽ uidisset. Beatꝰ
bic ẽ & ultra humanos oculos
&. intendisse & uidisse laudatꝰ ẽ:
non id qd̵ ex carne erat & sangui
ne contuens: sed dĩ filiũ cȩlestis
patris reuelatione conspiciens:
dignꝰq uidicatus. qui qd̃ in xp̃o
dĩ eẽt. primꝰ agnosceret: O in
nuncupatione noui nominis. fe¬
lix eccłiȩ fundamentũ : dignaq
edificatione illiꝰ petra: quȩ infer¬
nas leges & tartari portas. & omĩa
mortis claustra dissolueret: O be¬
atus cęli ianitor cuiꝰ arbitrioł
claues ȩt̾ni aditꝰ tradurt᷑: cuĩ

Expanded text:
propositionis expenderat. Dominus enim propositionis expenderat. Dominus enim dixerat: Quem me homines esse dicunt, filium hominis? Et certe filium hominis contemplatio corporis praeferebat: sed addendo, quem me od igitur de se opinandi judicium desiderabat? Non illud arbitramur, quod de se ipse confessus est: sed occultum erat de quo quaerebatur, in quod se credentium fides debebat extendetri praemium consecuta est, quia Dei filium in homine vidisset. Beatus hic est, qui ultra humanos oculos et intendisse et vidisse laudatus est: non id quod ex carne et sanguine erat contuens, sed Dei filium coelestis patris revelatione conspiciens; dignusque judicatus, qui quod in Christo Dei esset, primus agnosceret. O in nuncupatione novi nominis felix Ecclesiae fundamentum, dignaque aedificatione illius petra, quae infernas leges, et tartari portas, et omnia mortis claustra dissolveret! O beatus coeli janitor, cujus arbitrio claves aeterni aditus traduntur, cujus
Abbreviated transcription (Latin):
luntas eiꝰ fuit: cuiꝰ in uirtute ac
potestate inerat ut nasceret᷑ Est
gͦ filiꝰ dĩ ex dõ ds̃: unus in utroq
Teotetan enĩ quã dĩtatẽ latini
nuncupant. ęt̾ni eiꝰ parentis ex
quo nascendo ẽ ꝓfectꝰ accepit:
Accepit aut̃ hoc qͥd̾ erat. & natũ
est uerbũ: qd fuit sẽꝑ in patre:
Atq ita filiꝰ & ȩt̃nus &. natus est:
quia non alud in eo natũ est. quã
& hominẽ factũ esse ꝑfecta confessio
est: quia sicut ęt̾nitas naturȩ nr̃ȩ
apꝰ accepit: ita cognoscendũ est
naturã corporis nr̃i. et̾nitatis assu¬
mere posse uirtutẽ: Igit᷑ qͥa sũmũ
in fide ista bonũ est: a discipulis
Hec enĩ confessionis tenenda ra¬
tio est: ut sicut dĩ filiũ. ita &
filiũ hominis meminerimꝰ: quia
alterũ sine altero. nichil spei tri¬
nionibꝰ: qͥd de se. ipsi sentiant.
querit. Petrꝰ respondit: Iu es xp̃ci
filiꝰ dĩ uiui: Sed petrꝰ conditionẽ

Expanded text:
luntas ejus fuit , cujus in virtute ac luntas ejus fuit , cujus in virtute ac potestate inerat ut nasceretur. Est ergo filius Dei ex Deo Deus, unus in utroque: theotetam enim, quam deitatem Latini nuncupant, aeterni 749 ejus parentis, ex quo nascendo est profectus, accepit. Accepit autem hoc quod erat: et natum est Verbum quod fuit semper in Patre. Atque ita Filius et aeternus et natus est: quia non aliud in eo natum est, quam et hominem factum esse, perfecta confessio est: quia sicut aeternitas naturae nostrae corpus accepit; ita cognoscendum est, naturam corporis nostri aeternitatis assumere posse virtutem. Igitur quia summum in fide ista bonum est; a discipulis Haec enim confessionis tenenda ratio est, ut sicut Dei filium, ita et filium hominis meminerimus: quia alterum sine altero nihil spei trinionibus, quid de se ipsi sentiant quaerit. Petrus respondit: Tu es Christus filius Dei vivi . Sed Petrus conditionem
Abbreviated transcription (Latin):
narrationi cõpara: in qua ata
continuo ñ adquieui carni &.
alio sensu demonstret᷑. qd ei ñ
Et ego dico tͥ: Qd est hoc qͣd ait
& ego dico tͥ: Quia tu mͥ dixisti tu
es xp̃c filius dĩ uiui: et ego dico tsoi
non sermone casso. & nullũ habente
opꝰ. sed dico tͣ. quia meũ dixisse fe¬
cisse est. quia tu es petrus: & suꝑ
hanc petrã ȩdificabo ȩccłiã meã
& symoni qui credebat in petrã
xp̃m : petri largitꝰ est nom̃: Ac scd̾m
metaphorã petre. recte dicit᷑ ei. edi¬
ficabo eccłiã meã suꝑ te Et portę
senit dñs cħc in partes cesareȩ
philippi: & int̾rogabat dis¬
cipłos suos Et reł: In ꝓcessu ser
constituit Est aut̃ reuera & inui¬
olabilis fides ex dõ ęt̾nitatis. cui ob
id qd semꝑ filiꝰ fuerit. semꝑ & ius
patris & nom̃ sit: ne si non semꝑ
filiꝰ. non semꝑ & pat̾ sit: dm̃ filiũ
ꝓfecto fuisse: cui sit ex ȩt̾̃nitate pa¬
rentis ȩt̾nitas Nasci aut̃ eũ uo¬

Expanded text:
narrationi comparatur in qua ait, continuo non acquievi carni et alio sensu demonstretur quod ei nEt ego dico tibi. Quid est quod ait, Et ego dico tibi, quia tu dixisti, tu es Christus Filius Dei vivi, et ego tibi non sermone casso et nullum habente opus, sed dico tibi, quia meum dixisse, fecisse est. Quia tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam. et Simon qui credebat petram Christum, Petri largitus est nomen. Hoc secundum metaphoram petrae recte dicitur ei, aedificabo Ecclesiam meam super te, Venit autem Jesus in partes Caesareae Philippi, et interrogabat discipulos suos, et reliqua . In processu sermconstituit. Est autem haec vera et inviolabilis fides, ex Deo aeternitatis cui ob id quod semper filius fuerit, semper et jus patris et nomen sit; ne si non semper filius, non semper et pater sit Deum filium profectum fuisse, cui sit ex aeternitate parentis aeternitas. Nasci autem eum vo
Abbreviated transcription (Latin):
sortitur uocabulũ: qd̾ reuela¬
tionẽ ex spu scõ habeat: cuiꝰ & filiꝰ
appellandꝰ sit: Si quidẽ bariona
in lingua nr̃a : sonat filiꝰ colũbȩ:
Alii simplicit᷑ accipiunt: qd sy¬
mon id est petrus. filiꝰ sit ioħis:
iuxta alteriꝰ loci int̾rogationẽ:
Symon ioħis diligis me: Qui res¬
pondit Dñe tu scis Et uolt̾ scrip¬
toꝵ uitio deprauatũ: ut ꝓbar.
iohanna. hoc ẽ. filio ioħis. bario¬
na scriptũ sit: una detracta sil

Expanded text:
ortitur vocabulum, quod revelationem ex Spiritu sancto habeat, cujus et filius appellandus sit. Siquidem Barjona in lingua nostra sonat, filius columbae. Alii simpliciter accipiunt quod Simon, id est Petrus, filius sit Joannis, juxta alterius loci interrogationem: Simon Joannis, diligis me? qui respondit: Domine, tu scis. Et volunt scriptorum vitio depravatum, ut pro Bar Joanna, hoc est, filius Joannis, Barjona scriptum sit