comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nes docibiles dĩ erunt. ñ ab homi¬
nib audient. Et si ab hominib audiug.
tam̃ qd̾ intelligunt intus datur. intus cho¬
ruscat. intus reuelatur. Qͥd facupit ho¬
mines forinsetus annuntiantes: Qͥd facio
ggo mͦ dum loquor: Strepitũ u̾boꝵ inge¬
m aurib ur̃is. Nisi gͦ reuelet ille qͥ untus
est. qͥd dico. aut qͥd loquor: Exterior
cultor arboris. interiꝰ est creator. qͥ plan¬
tat & qui rigat. extrinsecus oꝑatur. Hoc
fatimꝰ nos: s neq qui plantat est aliqͥd
neq qui rigat. s qui increm̃tũ dat ds̃.

Expanded text:
nes docibiles Dei erunt, non ab hominibus audient. Et si ab hominibus audiunt, tamen quod intelligunt, intus datur, intus coruscat, intus revelatur. Quid faciunt homines forinsecus annuntiantes? quid facio ego modo cum loquor? Strepitum verborum ingero auribus vestris. Nisi ergo revelet ille qui intus est, quid dico, aut quid loquor? Exterior cultor arboris, interior est Creator. Qui plantat et qui rigat, extrinsecus operatur: hoc facimus nos. Sed neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat; sed qui incrementum aat
Abbreviated transcription (Latin):
ud
uolebat sẏmon nisi laudari in mira¬
tuis. extolli suꝑbia: Ipsa eñĩ cũ cõpulit
ut pccuna emendũ putaret donũ sp̃c sci.
manendo. in meridie feruens spũ. fulgeis
prudentia dicit. Neq qui plantat est ali¬
qͥd neq qui rigat. s qui increm̃tum dat
qs: quia dixerat ego plantaui. apollo ri¬
gauit. s d̃s increm̃tum dedit. Et iterũ.
N unqͥd paulus ꝓ uobis crucifirxus est. aut
in nomine pauli baptizati estis: Quomͦ
n animȩ ostentare. ꝓsponso: Nonne ma¬
gnũ uidetur plantare & rigare: S neq
qui plantat est aliquid. neq qui rigat.
Quom̃ timuit: Non se dicit aliquid ad sa¬
litẽ coꝵ quos in xp̃o edificare cupiebat.

Expanded text:
d volebat Simon, nisi laudari in miraculis, extolli superbia? Ipsa enim eum compulit, ut pecunia emendum putaret donum Spiritus smanendo, in meridie fervens spiritu, fulgens prudentia, dicit: Neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat; sed qui incrementum dat Deus. Quia dixerat: Ego plantavi, Apollo rigavit; sed Deus incrementum dedit . Et iterum: Numquid Paulus pro vobis crucifixus est? aut in nomine Pauli baptizati estis ? Vide quomodo ti animae ostentare pro sponso. Nonne magnum videtur plantare et rigare? Sed neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat. Quomodo timuit? Non se dicit aliquid ad salutem eorum quos in Christo aedificare cupiebat.
Abbreviated transcription (Latin):
aliquos ad iusticiam pietatẽq ex¬
hortant uires ñ habiturã exhortationẽ
siam. insi totũ illud qd̃ ut agat homo
t ad capessendam uitã bonã homi
uoluntates pigras outent. acuen¬
dant frigidas. corrigant prauas. auer¬
sas conuertant. repugnantes pacificen.
Sic enĩ possunt ꝑsuadere qd̾ suadent:
quid loquunt᷑: Dimittunt eas potius
arbitrio suo. Si autẽ in eis hȩc agunt.
itane tandẽ homo in hominis uolunta¬
te tanta agit loquendo. & d̃s ñ agit ali¬
quid adiuuando: Immo uͦ qnͣtalibet
homo sermonis facultate p̃polleat. ut
sollertia disputandi. & suauitate dicen¬
di in hominis uoluntate inserat uerita¬
tem. nutriat caritatẽ. docendo tollat er-¬
rorẽ. exhortando torporẽ: neq qͥ plan¬
tat ẽ aliquid neq qui rigat. s qui incre¬
mentũ dat ds̃. Frustra quippe oꝑarius
omĩa moliretur extrinsecꝰ: nisi creator
intrinsecus latenter oꝑaretur. Qui¬

Expanded text:
aliquos ad iustitiam pietatemque exhortantur. uires non habituram exhortationem suam, nisi totum illud, quod ut agat homo ut ad capessendam uitam bonam hominum uoluntates pigras excitent, accendant frigidas, corrigant prauas, auersas conuertant, repugnantes pacificent. sic enim possunt persuadere quod suadent. quid loquuntur? dimittant eas potius arbitrio suo. si autem in eis haec agunt, itane tandem homo in hominis uoluntate tanta agit loquendo et deus illic non agit aliquid adiuuando? immo uero quantalibet homo sermonis facultate praepolleat. ut sollertia disputandi et suauitate dicendi in hominis uoluntate inserat ueritatem, nutriat caritatem, docendo tollat errorem, exhortando toi-porem, neque qui plantat est aliquid neque qui rigat, sed qui incrementum dat deus. frustra quippe operarius omnia moliretur extrinsecus, nisi creator intrinsecus latenter operaretur.
Abbreviated transcription (Latin):
Om̃nẽ palmitẽ in me ñ ferentẽ fructũ tol-¬
let eũ. & omnẽ qui fert fructũ purgabit
eum: ut fructũ plus afferat. Nunqͥd
scdm id autẽ qd̾ ait ego & pater unũ sumꝰ
& ipse agricola est: nec talis quales sunt
qui extrinsecus oꝑando exhibent mini¬
steriũ. s talis ut det etiam intrinsecus in¬
crem̃tũ. Nam neq qui plantat est aliqͥd
neq qui rigat. s qui increm̃tũ dat ds̃.
unde ipse & pater unũ sunt. Et si u̾bũ
caro factũ est qd̾ ñ erat. manet qd̾ erat.
Deniq cũ de patre tanqm de agricola dix-¬
isset qd̾ infructuosos palmites tollat. fru¬
ctuosos autẽ purget ut plus afferant
fructũ: continuo etiã seipsũ mundatorẽ
palmitũ ostendens. iam uos inquit mun-¬
di estis ꝓpter sermonẽ quẽ locutus sũ uo-¬
bis. Ecce & ipse mundator est palmitum.
quod est agricolȩ ñ uitis officium. Qui
etiã palmites oꝑarios suos fecit. Nam &¬
si ñ dant increm̃tũ. impendunt tam̃ ali¬

Expanded text:
item non ferentem fructum, tollet eum: et omnem qui fert fructum, purgabit eum, ut fructum plus afferat. NunquidSecundum id autem quod ait: Ego et Pater unum sumus, et ipse agricola est. Nec talis quales sunt qui extrinsecus operando exhibent ministerium, sed talis, ut det etiam intrinsecus incrementum. Nam neque qui plantat, est aliquid, neque qui rigat; sed qui incrementum dat Deus. unde ipse et Pater unum sunt: et si Verbum caro factum est quod non erat, manet quod erat. Denique cum de Patre tanquam de agricola dixisset quod infructuosos palmites tollat, fructuosos autem purget ut plus afferant fructum; continuo etiam seipsum mundatorem palmitum ostendens, Jam tos, inquit, mundi estis propter sermonem quem locutus sum vobis. Ecce et ipse mundator est palmitum, quod est agricolae, non vitis officium: qui etiam palmites operarios suos fecit. Nam etsi non dant incrementum, impendunt tamen ali
Abbreviated transcription (Latin):
dñs dedit. ñ itaq de suo. Iam uͦ qd̃ seqͥtur
s ds increm̃tũ dedit. ñ ꝑ illos. s ꝑ scipsũ
facit. Excedit hoc humanã humilitatẽ.
excedit angłicam sublimitatẽ. nec om̃ino
ꝑtinet nisi ad agricolam trinitatem.

Expanded text:
nus dedit: non itaque de suo. Jam vero quod sequitur, sed Deus incrementum dedit ; non per illos, sed per seipsum facit: excedit hoc humanam humilitatem, excedit angelicam sublimitatem, nec omnino pertinet nisi ad agricolam Trinitatem.
Abbreviated transcription (Latin):
ui sanat om̃s languores tuos. qui re-¬
dimet de interitu uitã tuam. Ibi sa¬
nabitur omĩs languor tuus. cũ corruptibi¬
le hoc induet incorruptionẽ. Redempta
est enĩ uita tua decorruptione. Iam secu¬
rus esto: initus est bonȩ fidĩ contractus.
Nemo fallit redẽptorem tuũ. nemo circum¬
uenit. nemo p̾mit. Egit hic cõmertiũ.
iam p̃cium soluit. sanguinẽ fudit. San-¬
guinẽ inqm fudit. unicus dĩ filiꝰ ꝓ nobis
Oanima erige te: tanti uales. Rediniet de
corruptione uitã tuam. Ostendit exem¬
plo. qd̾ ꝓmisit in p̃mio. Mortuus est
ꝓpt̾ delicta nr̃a. resurrexit ꝓpt̾ iustifica-¬
tionẽ nr̃am. Sꝑent m̃bra: qd̾ in capite
demonstratũ est. Non curabit m̃bra sua.
quoꝵ caput leuauit in cęlum: Ex tra¬
delicta nr̃a: & resurrexit. ꝓpter iustifica¬
tionẽ nrãm. Sicut morte ipsiꝰ semina¬
mur. sic in resurrectione ipsiꝰ germina¬
mur. Etenim mors ipsiꝰ significat interi
in aꝰ resurrectione iusticia sonat. Ergo

Expanded text:
ui sanat omnes languores tuos, qui redimit de corruptione vitam tuam.» Ibi sanabitur omnis languor tuus, cum corruptibile hoc induet incorruptionem. Redempta est enim vita tua de corruptione; jam securus esto: initus est bonae fidei contractus; nemo fallit redemptorem tuum, nemo circumvenit, nemo premit. Egit hic commercium, jam pretium solvit, sanguinem fudit. Sanguinem, inquam, fudit unicus Filius Dei pro nobis: o anima, erige te, tanti vales. «Redimit de corruptione vitam tuam.» Ostendit exemplo, quod promisit in praemio. Mortuus est propter delicta nostra, et resurrexit propter justificationem nostram . Sperent membra quod in capite demonstratum est. Non curabit membra sua, quorum caput levavit in coelum? Erdelicta nostra, et resurrexit propter justificationem nostram. Sicut morte ipsius seminamur, sic in resurrectione ipsius germinamur; etenim mors ipsius significat interitin ejus resurrectione justitia sonat. Ergo
Abbreviated transcription (Latin):
uando gͦ ꝓmisit ds̃ abrahȩ in semi¬
ne ciꝰ fidem gentiũ dicens. patrem
multarũ gentium posui te. unde dicit
apłs. ideo ex fide ut scđm grãm firma
sit. ꝓmissio om̃i semini. ñ de nr̃ȩ uolun¬
tatis potestate. s de sua p̃destinatione¬
ꝓmisit. Promisit enĩ qd ipse facturus
fuerat. ñ qd̾ homines. qͥa & ipsi faciunt
homines bona quȩ ꝑtinent ad colendum
am. ipse facit ut ipsi faciant quȩ p̾cepit.
ñ illi faciunt ut ipse faciat qd̾ ꝓmisit.
Auoqͥn. ut dĩ ꝓmissa cõpleantur. ñ in dei

Expanded text:
uando ergo promisit Deus Abrahae in semine ejus fidem gentium, dicens: Patrem multarum gentium posui te; unde dicit Apostolus, Ideo ex fide, ut secundum gratiam firma sit promissio omni semini; non de nostrae voluntatis potestate, sed de sua ppromisit. Promisit enim quod ipse facturus fuerat, non quod homines. Quia, etsi faciunt homines bona quae pertinent ad colendum Deum, ipse facit ut illi faciant quae praecepit, non illi faciunt ut ipse faciat quod promisit. Alioquin ut Dei promissa compleantur, non in Dei,
Abbreviated transcription (Latin):
uod de petra aqua educta est apłs
paulus qͥd esset exposuit ubi ait.
x om̃s cunde̾ potũ spũalem bibebant.
ibebant de spũali sequenti petra. petra
antẽ erat xp̃c. Significata est gͦ de xp̃o
ꝓfluens gr̃a spũalis. qua interior sitis ir¬
ngaretur. S & qd̃ uirga petra ꝑcutitur:
gux xp̃i figuratur. Ligno enĩ accedente
ad petram gr̃a ista manauit. & qd̃ bis ꝑ¬
cutitur. euidentiꝰ significat crucẽ. Duo
qͥppe ligna sunt crux. Ex tract̾ psalmi¬
fliuda. & labentia concupiscentiarum
arnaliũ cum huic scło renuntiat᷑. ut tan¬
qͣmͣ inimicis peccatis omib deletis. fide-¬
lũ ppłs ꝑ sacram̃tũ baptismatis traiciat᷑.
Qui eduxit eos in nube diei. & tota nocte
m illuminatione ignis. potest etiã spiri¬
saliter dirigere itinera. si ad eum clamet
sides. itinera mea dirige scd̾m u̾bũ tuũ.
quo alibi dicit᷑. Ipse enim rectos faciet
sirsus tuos. & itinera tua in pace ꝓducet.
arne uelut in nube. in iudicio uͦ tan

Expanded text:
uod de petra aqua educta est, apostolus Paulus quid esset exposuit. ubi ait: et omnes eundem potum spiritalem biberunt. bibebant enim de spiritali sequenti petra; petra autem erat Christus. significata est ergo de Christo profluens gratia spiritalis, qua interior sitis inrigaretur. sed quod uirga petra percutitur, crux Christi figuratur. ligno enim accedente ad petram gratia ista manauit; et quod bis percutitur, euidentius significat crucem. duo quippe ligna sunt crux. Quod de aqua illfluida et labentia concupiscentiarum carnalium, cum huic saeculo renuntiatur, ut, tanquam inimicis, peccatis omnibus perdeletis, fidelium populus per sacramentum Baptismatis trajiciatur. Qui deduxit eos in nube diei, et tota nocte in illuminatione ignis, potest etiam spiritualiter dirigere itinera, si ad eum clamet fides: Itinera mea dirige secundum verbum tuum . De quo alibi dicitur, Ipse enim rectos faciet cursus tuos, et itinera tua in pace producetin carne, velut in nube; in judicio vero, t
Abbreviated transcription (Latin):
runt. & om̃s cundẽ potũ sp̃ualem bibert̃.
Bibebant autẽ de spũali: sequenti eos pe¬
tra. Petra autẽ erat xp̃c. Idem itaq in
mysterio cibꝰ & potus eoꝵ. qui nr̃. S sig¬
nficatione idem ñ specie. quia idem ip¬
se xp̃c illis in petra figuratꝰ. nobis mi
carne manifestatus. S ñ inqͥt. in om̃ib¬

Expanded text:
ualem biberunt: bibebant enim de spirituali consequente eos petra; petra autem erat Christus. » Idem itaque in mysterio cibus et potus illorum qui noster; sed significatione idem, non specie; quia idem ipse Christus illis in petra figuratus, nobis in carne manifestatus. « Sed non, » i
Abbreviated transcription (Latin):
erat xp̃c. Nec dictũ est bonum semen¬
significabat filios regni. aut ⁊riania
significant filios maligni. s dictũ est
bonum sem̃ hii sunt filii regni. ⁊riania
autẽ filii maligni. Sic gͦ solet loqui scͥp¬
tura res significantes: tanqͣm illas quȩ
significantur appellans. Ex libro locutio

Expanded text:
 . Nec dictum est, Bonum semensignificabat filios regni, aut, zizania significabant filios maligni, sed dictum est, Bonum semen hi sunt filii regni; zizania autem, filii maligni . Sicut ergo solet loqui Scriptura, res significantes tanquam illas quae significantur appellans; ita locut
Abbreviated transcription (Latin):
ppłõ qui intelligerent. habentes fi¬
dem quȩ postea reuelata est. ñ ad legis
sine ipsa fide fuerant. qui eiꝰ in xp̃o fu¬
turam reuelationẽ p̃uidere & p̾nuntiare
potuerunt. cũ & illa uetera sacram̃ta sig¬
nificantia fuerint futuroꝵ. An soli ꝓpħe
habebant hanc fidem. & ñ ppłs: Immo
uͦ etiã qui ꝓpħas fidelit̾ audiebant. eadt̃
adiuuabantur gr̃a. ut intelligerent qd̾
audiebant. S utiq sacram̃tũ regni cęloꝵ
uelabatur in uet̾i testam̃to. qd̾ plenitudi¬
ne tẽporis reuelaretur in nouo. Ait apłs

Expanded text:
pulo qui intelligerent, habentes fidem quae postea revelata est non ad Legis sine ipsa fide fuerunt, qui ejus in Christo futuram revelationem praevidere et praenuntiare potuerunt; cum et illa vetera sacramenta, significantia fuerint futurorum. An soli Prophetae habebant hanc fidem, non et populus? Imo vero etiam qui Prophetas fideliter audiebant, eadem adjuvabantur gratia, ut intelligerent quod audiebant. Sed utique sacramentum regni coelorum velabatur in Veteri Testamento, quod plenitudine temporis revelar
Abbreviated transcription (Latin):
diuinoꝵ in scͥpturis scĩs mysterioꝵ
nt idem homo alias. aliam atq aliam
aliqua significanda ꝑsonã gerat.
tunc moyses ppłi iudeoꝵ sub lege positi
ꝑsonam gerebat. eumq in ꝓpħica p̾nun-¬
uatione figurabat. Sicut gͦ moyses pe¬
nam uirga ꝑcutiens de dĩ uirtute dubita¬
ute: ita ille ppłs qui sub lege ꝑ moysen
hata tenebatur xp̃m ligno crucis affigrns.
dim urtutem dĩ ẽẽ ñ credidit. S sicut
icussa petra manauit aqua sitientib:
sic plaga dm̃cȩ passionis effecta est uita
gulentib. Habemꝰ enim de hac re p̃cla¬
rissimã & fidelissimã uocem apli̾cam cũ
inde loqueretur dicentis. petra autẽ erat

Expanded text:
 in scripturis sanctis mysteriorum, ut idem homo alias aliam atque aliam pro re aliqua significanda personam gerat, tunc Moyses populi Iudaeorum sub lege positi personam gerebat eumque in prophetica praenuntiatione figurabat. sicut ergo Moyses petram uirga percutiens de dei uirtute dubitauit, ita ille populus, qui sub lege per Moysen data tenebatur, Christum ligno crucis adfigens eum uirtutem dei esse non credidit. sed sicut percussa petra manauit aquam sitientibus, sic plaga dominicae passionis effecta est uita credentibus. habemus enim de hac re praeclarissimam et fidelissimam uocem apostoli, cum inde loqueretur, dicentis: petra autem erat
Abbreviated transcription (Latin):
nabilem uoluit esse peccantem Quia
& ipsa creatura. Id est ipse homo cũ iam
signaculo imaginis. ꝓpter peccatũ adiis¬
sum remansit tantũm creatura. Et ipsa
itaq creatura. id est & ipsa quȩ ñdum
uocatur filioꝵ forma ꝑfecta. s tantum
uocatur creatura: liberabitur a seruitũ¬
te interitus. Qd̃ itaq ait & ipsa libera¬
bitur. facit intelligi. & ipsa que̾a dmo¬
dum nos. id est & de ipsis ñ est despan¬
dum qui ñdũ uocantur filii dĩ. quia¬

Expanded text:
nabilem voluit esse peccantem. 4 Quia nabilem voluit esse peccantem. 4 Quia et ipsa creatura, id est, ipse homo, cum jam signaculo imaginis propter peccatum amisso remansit tantummodo creatura: et ipsa itaque creatura, id est, et ipsa quae nondum vocatur filiorum forma perfecta, sed tantum vocatur creatura, liberabitur a servitute interitus. Quod itaque ait, et ipsa liberabitur, facit intelligi, et ipsa, quemadmodum et nos, id est, et de ipsis non est desperandum, qui nondum vocantur filii D
Abbreviated transcription (Latin):
mus. Scimꝰ quia cũ apparuerit similes
ei erimꝰ : qm̃ uidebimꝰ eum sicuti est. Ipsa
est reuelatio filioꝵ dĩ. quã nunc expec¬
tat expectatio creaturȩ. ñ qd̾ creatura re-¬
uelationẽ expectet alteriꝰ naturȩ quȩ ñ
sit creatura: s ipsa qualis nunc est expec¬
tat qnͣdo sit qualis futura est. tanqͣm si
diceretur oꝑante pictore subiectis sibi
colorib & ad opus eiꝰ paratis. expectatio
quit subiecta est. Hoc est illud. Uanitas
uanitatũ & omĩa uanitas. Que est ab un¬
dantia homini in om̃i labore suo quẽ
ipse laborat sub sole: Cui dictum est.
In labore manducabis panem. Uanita¬
ti enĩ creatura subiecta est. ñ sponte. Be¬
ne additum est ñ sponte. Homo qͥppe
sponte peccauit. s ñ sponte damnatus
est. Peccatum itaq fuit spontaneũ con-¬
tra p̃ceptũ facere ueritatis: peccati autẽ
pena subici fallaciȩ. Non enĩ sponte
eius usticiam atq dem̃tiam. qui neq

Expanded text:
mus autem quoniam cum apparuerit, similes mus autem quoniam cum apparuerit, similes ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est . Ipsa est revelatio filiorum Dei, quam nunc exspectat exspectatio creaturae: non quod creatura revelationem exspectet alterius naturae, quae non sit creatura; sed ipsa qualis nunc est, exspectat quando sit qualis futura est: tanquam si diceretur, Operante pictore subjectis sibi coloribus et ad opus ejus paratis, expectatio eatura subjecta est. Hoc est illud: Vanitas vanitantium, et omnia vanitas. Quae abundantia est homini in omni labore suo, quem ipse laborat sub sole ? Cui dictum est, In labore manducabis panem tuum . Vanitati ergo creatura subjecta est, non sponte. Bene additum est, non sponte. Homo quippe sponte peccavit, sed non sponte damnatus est. Peccatum itaque fuit spontaneum, contra praeceptum facere veritatis: peccati autem poena, subjici fallaciae. Non ergo sponte ejus justitiam atque clementiam, qui neque
Abbreviated transcription (Latin):
let. cũ facta carnis mortificamꝰ. id est
cũ esurimꝰ. aut sitimꝰ ꝑ abstinentiam.
dũ frenamꝰ delectationem concupiscen
tiȩ ꝑ caritatem. dũ iniuriarũ laceratio¬
nes & contumeliarũ aculeos ꝑ patientiã
sustinemꝰ. dũ neglectis atq reiectis uo¬
luptatib nr̃is ꝓ fructu matris eccliȩ la¬
boramꝰ. quicqͥd in nobis in hac atq huiꝰ¬
modi attritione dolet: creatura est. Do¬
let enim corpꝰ. & anima quȩ utiq crea¬
tura est. & expectat reuelationẽ filioꝵ dĩ.
id est expectat qnͣdo appareat. qd̾ uocatũ
est. in ea gła ad quã uocatũ est. Quia
enim filiꝰ dĩ unigenitus ñ potest appel-¬
nos uocamur creatura ante illam euiden¬
tiam głȩ. & distincte uocamur filii dc̃i.
qmuis hoc adoptione meream᷑. Nam
ille unigenitus natura filiꝰ est. Ergo
ipsa manifestũ est. qd̃ nunc ipsi sumus.
Filii enĩ dĩ sumꝰ : & ñdũ apparuit qͥd eri¬

Expanded text:
let, cum facta carnis mortificamus, id est, let, cum facta carnis mortificamus, id est, cum esurimus aut sitimus per abstinentiam, dum frenamus delectationem concubitus per castitatem, dum injuriarum lacerationes et contumeliarum aculeos per patientiam sustinemus, dum neglectis atque rejectis voluptatibus nostris pro fructu matris Ecclesiae laboramus; quidquid in nobis in hac atque hujusmodi attritione dolet, creatura est. Dolet enim corpus et anima, quae utique creatura est, et exspectat revelationem filiorum Dei; id est, exspectat quando apest in ea gloria, ad quam vocatum est. Quia enim Filius Dei unigenitus non potest appelnos vocamur creatura ante illam evidentiam gloriae, et distincte vocamur Filii Dei, quamvis hoc adoptione mereamur. Nam ille Unigenitus natura filius est, non ipsa manifestum sit, quod nunc spe sumus « Filii enim Dei sumus, et nondum apparuit quid eri
Abbreviated transcription (Latin):
ne continentur. Sic autẽ dictũ est. ipsa¬
autẽ creatura liberabitur a seruitute in¬
teritus in libertatẽ głȩ filioꝵ dĩ. quasi
nos ñ simꝰ creatura s filii dĩ. in quoꝵ
głȩ libertatem liberabitur a seruitute
creatura. Item dicit scimꝰ enim quia
omĩs creatura congemiscit & dolet usq
adhuc. ñ solũ autẽ illa. s & nos ipsi:
tanqm aliud simus nos. aliud omĩs
creatura. Totũ gͦ capitulũ particulatĩ
considerandũ est. Existimo enĩ in qͥt
qd̾ indignȩ sint passiones huiꝰ tẽporis.
ad futurã głam quȩ reuelabitur in no¬
bis. Hoc manifestũ est. Dixerat enim
suꝑiꝰ. Si autem sp̃u facta carnis morti¬
ficaueritis. uiuetis. Qd̾ enim fieri ñ po¬
test sine molestia. cui patientia necessa¬
ria est. Quo ꝑtinet & qd̃ paulo ante ait.
si tam̃ compatim᷑. ut & głificemur. Qd̾̃
itaq ait. nam expectatio creaturȩ reuela¬
tionẽ filioꝵ dĩ expectat. hoc eum puto
dicere. nam & hoc ipsum qd̃ in nobis do¬

Expanded text:
autem dictum est, Ipsa creatura liberabitur a servitute interitus, in libertatem gloriae filiorum Dei: quasi nos non simus creatura, sed filii Dei, in quorum gloriae libertatem liberabitur a servitute creatura. Item dicit, Scimus enim quia omnis creatura congemiscit et dolet usque adhuc; non solum autem illa, sed et nos ipsi: tanquam aliud simus nos, aliud omnis creatura. Totum ergo capitulum particulatim considerandum est. 2. Existimo enim, inquit, quod indignae sint passiones hujus temporis ad futuram gloriam, quae revelabitur in nobis: hoc manifestum est. Dixerat enim superius, Si autem spiritu facta carnis mortificaveritis, vivetis. Quod fieri non potest sine molestia, cui patientia necessaria est. Quo pertinet et quod paulo ante ait, Si tamen compatimur, ut et conglorificemur . Quod itaque ait, Nam exspectatio creaturae revelationem filiorum Dei exspectat; hoc eum puto dicere. Nam et hoc ipsum quod in nobis do
Abbreviated transcription (Latin):
inquit abba pater. Et iterũ ait. Misit
ds spm̃ filii sui in corda nr̃a. clamantem
abba pater. Oportet enim ut bonꝰ ma¬
gister & uerus saluator infirmiorib
compatiens in seipso demonstraret. non
debere suos martyres desꝑare. si qua
forte cordib eoꝵ irreꝑet sub tempꝰ passi-¬
onis ex humana fragilitate tristicia:
cũ eam uincerent. uoluntati suȩ p̃ponen¬
do uoluntatẽ dĩ. quia ille scit quid expe¬

Expanded text:
inquit, abba pater, et iterum ait: misit inquit, abba pater, et iterum ait: misit deus spiritum suum in corda nostra clamantem abba pater. oportuit enim ut bonus magister et uerus saluator infirmioribus conpatiens in se ipso demonstraret non debere suos martyres desperare, si qua forte cordibus eorum inreperet sub tempus passionis ex humana fragilitate tristitia, cum eam uincerent uoluntati suae praeponendo uoluntatem dei, quia ille scit, quid expe
Abbreviated transcription (Latin):
ciȩ. seruilit̾ fit ñ liberaliter. & id̃o nec fit.
Non enĩ bonus fructus est: qui ñ de carita¬
tis radice. ꝓcedit. Sed accepistis sp̃m
adoptionis filioꝵ: in quo clamamꝰ abba
ualis res est. si pignus tale est: nec
pignꝰ s arra dicenda est. Pignus
ẽnim qñdo ponitur: cũ fuerit res ip̃sa
reddita. pignꝰ aufertur. Arra autem
de ipsa re datur quȩ dando ꝓmittitur.
ut res qͣndo redditur impleatur. quod
ñ solũ pater. s abba pater dñm di¬
xisse cõmemorat. hoc est abba hebraice.
qd̾ est latine pater. Et fortasse dñs ꝓpt̾¬
aliqͦd sacram̃tũ utrũq dixerit. uolens
ostendere illam se tristiciã in ꝑsona sui
corporis id est eccliȩ suscepisse. cui est fa¬
ctus angularis lapis uenienti ad eum
partim ex hebreis ad quos ꝑtinet qd ait
abba. partim ex gentib. ad quos ꝑtinet
qd̃ ait pater. Etiam paulus apls ñ p̃ter¬
mittens hoc sacram̃tũ. in quo clamamẜ

Expanded text:
tiae, serviliter fit, non liberaliter, et ideo nec fit. tiae, serviliter fit, non liberaliter, et ideo nec fit. Non enim bonus fructus est, qui non de charita radice procedit. Sed accepistis spiritum adoptionis filiorum, in quo clamamus; Abba, ualis res est si pignus tale est; nec pignus sed arrha dicenda est. Pignus enim quando ponitur, cum fuerit res ipsa reddita, pignus aufertur. Arrha autem de ipsa re datur quae danda promittitur, ut res quando redditur impleatur quod n solum pater sed abba pater eum dixisse commemorat, hoc est abba Hebraeice, quod est Latine pater. et fortasse dominus propaliquod sacramentum utrumque dixerit uolens ostendere illam se tristitiam in persona sui corporis, id est ecclesiae suscepisse, cui factus est angularis lapis, uenienti ad eum partim ex Hebraeis, ad quos pertinet quod ait abba, partim ex gentibus, ad quas pertinet quod ait pater. etiam Paulus apostolus non praetermittens hoc sacramentum: in quo clamamus,
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ manet in ȩt̾num. Qm̃ itaq dedit
nobis potestatem filios dĩ fieri. ut non
serui s filii simꝰ. ut miro quodã & inef¬
fabili s tam̃ uero modo serui & ñ serui
esse possimꝰ. serui scilicet timore casto.
ad quẽ ꝑtinet seruus intrans in dñi sui
gaudiũ. ñ serui autẽ timore foras mit¬
tendo. ad quẽ ꝑtinet seruus ñ manens
in domo in ȩt̾num. Ut tales autem serui
ñ serui simꝰ. dnm̃ facere scimus. Hoc ser¬
uus ille ñ scit. qui nescit qͥd faciat dñs
eius. Et cum aliqͥd boni facit. sic extolli¬
tur qͣsi hoc ipse faciat ñ dñs eius. & głatur
in se. ñ in dño głatur. cum seipse deceꝑit.
quia sic głatur quasi ñ acceꝑit. Ex libro
quia nichil. ꝓdest sp̃c timoris ubi ñ est
sp̃c caritatis. Plenitudo legis caritas est.
quia ꝑ caritatem lex impletur ñ ꝑ timo¬
rem. In tantũ enim fiunt mandata iusti¬
ciȩ: in qnͣtum adiuuat sp̃c gre. Manda¬
tum dĩ si timore fit penȩ ñ amore iusti

Expanded text:
autem manet in aeternum . Quoniam itaque dedit nobis potestatem filios Dei fieri , ut non servi, sed filii simus: miro quodam et ineffabili, sed tamen vero modo, servi, non servi esse possumus. Servi scilicet timore casto, ad quem pertinet servus intrans in domini sui gaudium; non servi autem, timorem foras mittendo, ad quem pertinet servus non manens in domo in aeternum. Ut autem tales servi non servi simus, dominum facere scimus. Hoc servus ille nescit, qui nescit quid faciat dominus ejus: et cum aliquid boni facit, sic extollitur quasi hoc ipse faciat, non dominus ejus; et gloriatur in se, non in Domino gloriatur, cum se ipse deceperit, quia sic gloriatur quasi non acceperit. Noquia nihil prodest spiritus timoris ubi non est spiritus charitatis. Plenitudo legis charitas est, quia per charitatem lex impletur, non per timorem. In tantum enim fiunt mandata justitiae, in quantum adjuvat spiritus gratiae. Mandatum D
Abbreviated transcription (Latin):
qui dũ dixisset pater si fieri potest tran¬
seat a me calix iste : humanã in se uolun¬
tatẽ ex hominis susceptione transfor-¬
mans. continuo subiecit. Uerum ñ quod
ego uolo. s qd̃ tu uis pater. Unde merito
ꝑ uniꝰ obedientiam. iusti constituentur
multi. Quisqͥs autẽ unam illam petit
a dño & hanc requirit. certus ac securus
petit: nec timet ne forte obsit cum acce¬
ꝑit. sine qua nichil potest. qͥcqͥd aliud
sicut oportet acceꝑit. Ipsa est enim una
uera & sola beata uita. ut contẽplemur
dñi delectationẽ in et̾num immortales
atq incorruptibiles corpore & spũ. Ue¬
runtam̃ qm̃ ipsa est pax quȩ p̃cellit om¬
nem intellectũ. etiã ipsam in oratione
poscendo. qͥd oremus sicut oportet ne¬
scimꝰ. Qd̃ enim sicuti est cogitare non
possumꝰ : utiq nescimꝰ. S quicqͥd cogi¬
tanti occurrit. abicimꝰ. respuimꝰ. imp¬
bamus. Non hoc esse qd̃ querimꝰ noui¬

Expanded text:
qui cum dixisset: Pater, si fieri potest, tranqui cum dixisset: Pater, si fieri potest, transeat a me calix iste, humanam in se uoluntatem ex hominis susceptione transformans continuo subiecit: Verum non quod ego uolo, sed quod tu uis, pater. unde merito per unius oboedientiam iusti constituuntur multi. Quisquis autem unam illam petit a domino et hanc requirit, certus ac securus petit nec timet, ne forte obsit, cum acceperit, sine qua nihil prodest, quicquid aliud, sicut oportet, acceperit. ipsa est enim una uera et sola beata uita, ut contemplemur domini delectationem in aeternum inmortales atque incorruptibiles corpore et spirituniam ipsa est pax, quae praecellit omnem intellectum, etiam ipsam in oratione poscendo, quid oremus, sicut oportet, nescimus. quod enim, sicuti est, cogitare non possumus, utique nescimus, sed, quicquid cogitanti occurrerit, abicimus, respuimus, inprobamus, non hoc esse, quod quaerimus. noui
Abbreviated transcription (Latin):
patientia est grauiter castigata. Dedit¬
& regem petentib scdm cor eoꝵ sicut scͥp¬
tum est: ñ scdm̃ cor suum. Dedit etiã
qd̾ diabolus postulauit. ut ꝓbandus
eius famulus tẽptaretur. Exaudiuit
rogantes & immundos sp̃c. ut in multos
sues legio demonũ mitteret᷑. Hec scrip¬
ta sunt ne forte se quisqͣm magnipen¬
dat si fuerit exauditus cũ aliquid im¬
patienter petit. qd̾ ñ impetrare plus
psit. aut se abiciat. & de diuina erga se
miseratione desꝑet si ñ exauditur. cum
forte aliqͥd petit qd̃ accipiendo affligat᷑
atrociꝰ. uł ea ꝓsperitate corruptus pem¬
tus eu̾̃tatur. In talib gͥ quid oremꝰ sicut
oportet nescimꝰ. Unde si aliqͥd contra
qmͣ oramꝰ actiderit: patienter ferendo.
& in om̃ib grãs agendo. hoc potiꝰ opor¬
tuisse qd̃ dei. ñ qd̃ nr̃a uoluntas habuit
minime dubitare debemꝰ. Nam & huiꝰ
modi exemplũ p̃buit nobis ille mediator.

Expanded text:
patientia est grauiter castigata. dedit etpatientia est grauiter castigata. dedit et regem petentibus secundum cor eorum, sicut scriptum est, non secundum cor suum. dedit etiam, quod diabolus postulauit, ut probandus eius famulus temptaretur. exaudiuit rogantes et inmundos spiritus, ut in multos sues legio daemonum mitteretur. haec scripta sunt, ne forte se quisquam magni pendat, si fuerit exauditus, cum aliquid inpatienter petit, quod non impetrare plus prosit, aut se abiciat et de diuina erga se miseratione desperet, si non exaudiatur, cum forte aliquid petit, quo accipiendo affligatur atrocius uel a prosperitate corruptus penitus euertatur. in talibus ergo quid oremus, sicut oportet, nescimus. unde si aliquid, contra quod oramus, acciderit, patienter ferendo et in omnibus gratias agendo hoc potius oportuisse, quod dei non quod nostra uoluntas habuit, minime dubitare debemus. nam et huius modi exemplum praebuit nobis ille mediator,
Abbreviated transcription (Latin):
nis angłs sathanȩ qui eũ colafizaret. ꝓpt̾
qd̾ ter dñm rogauit ut eũ auferret ab eo.
utiq sicut oportet nesciens quid oraret.
Deniq dĩ responsum cur ñ fieret quod uir
tantus orabat. & qͣre fieri ñ expediret. au¬
diuit. Sufficit tͥ gr̃a mea: nam uirtus in
infirmitate ꝑficitur. In his gͦ tribulatio¬
nib quȩ possunt & ꝓdesse & nocere. quid
oremꝰ sicut oportet nescimus. Et tamen
quia dura. molesta. quia contra sensum
nr̃e infirmitatis sunt: uniu̾sali huma¬
na uoluntate ut a nobis hec auferantur
oramꝰ. S hoc deuotionis debemus dño
deo nr̃o. ut si ea ñ abstulerit ñ ideo nos
ab eo negligi existimemꝰ. s potius pia
patientia maloꝵ bona sꝑemus amplio¬
ra. Sic enim uirtus in infirmitate ꝑsi
ds qd̾ petebant concessit iratus. si cut
contra apło negauit ꝓpitius. Nam legi¬
mus israhelitȩ quid & quom rogauerint
& acceꝑint. s expleta concupiscentia im¬

Expanded text:
nis, angelus satanae, qui eum colaphizaret. propter nis, angelus satanae, qui eum colaphizaret. propter quod ter dominum rogauit, ut eum auferret ab eo, utique sicut oportet nesciens quid oraret. denique dei responsum, cur non fieret, quod uir tantus orabat, et quare fieri non expediret, audiuit: Sufficit tibi gratia mea; nam uirtus in infirmitate perficitur. In his ergo tribulationibus, quae possunt et prodesse et nocere, quid oremus, sicut oportet, nescimus et tamen, quia dura, quia molesta, quia contra sensum nostrae infirmitatis sunt, uniuersali humana uoluntate, ut a nobis haec auferantur, oramus. sed hoc deuotionis debemus domino deo nostro, ut, si ea non abstulerit, non ideo nos ab eo neglegi existimemus, sed potius pia patientia malorum bona speremus ampliora. sic enim uirtus in infirmitate perfminus deus, quod petebant, concessit iratus, sicut contra apostolo negauit propitius. nam legimus, Israhelitae quid et quo modo rogauerint et acceperint, sed expleta concupiscentia in
Abbreviated transcription (Latin):
posita est. Fides gͦ & spes & caritas ad dm
bilucunt orantẽ. hoc est credentem. spe¬
ante. desiderantẽ: & quȩ petit a dño in
iuica oratione considerantẽ. A ahuc¬
est fortasse qd̾ quęras. cur apłs dixerit.
quid cm̃ oremꝰ sicut oportet. nescimus.
quib ista dicebat dñicam nescisse oratio¬
nem. Cur gͦ putamꝰ hoc eũ dixisse: qd̃
nec temere potuit. nec m̃daciter dicere:
Nisi quia molestiȩ tribulationesq tempo¬
rales plerumq ꝓsunt. uł ad sanandum
tumorẽ suꝑbiȩ. uł ad ꝓbandam exercen¬
damq patientiam. cui ꝓbatȩ exercitateq
cdarior merces suꝑiorq seruatur. uel ad
quȩcũq flagellanda & abolenda pectata.
tam̃ nos nescientes quid ista.ꝓsint. ab om̃i
optamꝰ tribulatione liberari. Ab hac
ignorantia nec se ipsum apłs ostendit ali¬
enũ. nisi forte qͥd oraret sicut oportet sci¬
ebat. qnͣdo magnitudine reuelationum
ne extolleretur datus est illi stimulus car¬

Expanded text:
posita est. fides ergo et spes et caritas ad deum posita est. fides ergo et spes et caritas ad deum perducunt orantem, hoc est credentem, sperantem, desiderantem et, quae petat a domino in dominica oratione, considerantem. est fortasse, quod quaeras, cur apostolus dixerit: Quid enim oremus, sicut oportet, nescimus. quibus ista dicebat dominicam nescisse orationem. cur ergo putamus hoc eum dixisse, quod nec temere potuit nec mendaciter dicere, nisi quia molestiae tribulationesque temporales plerumque prosunt uel ad sanandum tumorem superbiae uel ad probandam exercendamue patientiam, cui probatae et exercitatae clarior merces uberiorque seruatur, uel ad quaecumque flagellanda et abolenda peccata, tamen nos nescientes, quid ista prosint, ab omni optamus tribulatione liberari. ab hac ignorantia nec se ipsum apostolus ostendit alienum, nisi forte, quid oraret, sicut oporteret, sciebat, quando, magnitudine reuelationum ne extolleretur, datus est illi stimulus car
Abbreviated transcription (Latin):
cum similes locutionũ modos. qͣndo ꝑ esfi¬
cientem significatur id qd̃ efficitur. sicut
frigus pigrũ dicimꝰ quia pigros facit. &¬
diem tristem uł letũ quia tristes uł letos
facit. etiã de scͥpturis scĩs cõmemoraueri.
ubi ds̃ dicit ad abraham. nunc cognoui.
qd̃ nichil est aliud qͣm nunc ut cognosce¬
res feci. Non enĩ tunc ds̃ dicendus est cog¬
nouisse. qd̃ anteqͣm fieret nunqm potu¬
eata uita querenda est. hȩc a do deo.¬
dño dõ petenta est. Quid sit beatũ
esse. a multis multa disputata sunt. S¬
nos ad multos & ad multa utquid imus:
Breuit̾ in scͥptura dĩ ueraciterq dictũ est.
Beatus ppłs cuiꝰ est dñs ds ipsius. In ipso
ppło ut simꝰ. atq ad eum contẽplandũ
& cũ eo sine fine uiuendũ ꝑuenire possi¬
mus. finis p̃cepti est caritas. de corde pu¬
ro & conscientia bona. & fide ñ ficta.
ncisdem trib ꝓ conscientia bona. spes

Expanded text:
cum similes locutionum modos, quando per efficum similes locutionum modos, quando per efficientem significatur id quod efficitur; sicut frigus pigrum dicimus, quia pigros facit; et diem tristem vel laetum, quia tristes vel laetos facit; etiam de Scripturis sanctis commemoraverim, ubi Deus dicit ad Abraham, Nunc cognovi ; quod nihil est aliud quam, Nunc ut cognosceres feci: non enim tunc Deus dicendus est cognovisse, quod antequam fieret nunquam potueata uita quaerenda est, haec a domino deo petenda. quid sit beatum esse, a multis multa sunt disputata; sed nos ad multos et ad multa ut quid imus? breuiter in scriptura dei ueraciterque dictum est: Beatus populus, cuius est dominus deus ipsius. in ipso populo ut simus atque ad eum contemplandum et cum eo sine fine uiuendum peruenire possimus, finis praecepti est caritas de corde puro et conscientia bona et fide non ficta. in eisdem tribus pro conscientia bona spes
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpter qd̾ ei dixit: nunc cognoui.
responderam scdm morẽ scͥpturarũ
palat gemitib inenarrabilib. ne creda¬
mus sp̃m sc̃m̃ nunqͣm esse sine gemitib
posse. qm̃ nullus dies. nulla hora. nullũ
mom̾tũ temporis inuenitur. quo ñ a scĩs
orationes dõ ubicumq fundant᷑. ab aliis
hic. ab aliis alibi. cum tam̃ ab orationib
scõꝵ nullũ sit tempꝰ immune. qͣndo qͥdẽ
dieb ac noctib cum alii cibo accepto refi¬
ciuntur. alii qd̾ libet aliud aguit. alii dor¬
miunt. ñ utiq desunt qͦs desideriũ scm̃
orare cõpellat. Ita fit ut sp̃c sc̃s qui ubiq
om̃ib adest aliqͣntulũ cessare agemitib
ñ sinatur. qd̾ est extremȩ miscriȩ. cum ꝓ
quib cũq orationib cogitur gemere. insi
gemitib inenarrabilib int̾pellare sic in¬
telligatur ut dixi. id est quia gemitib
scõꝵ desiderioꝵ int̾pellare scõs facit. qͥb
affectũ ꝑium gr̃ȩ spiritalis infundit. Scã

Expanded text:
propter quod ei dixit, Nunc cognovi. propter quod ei dixit, Nunc cognovi. repellat gemitibus inenarrabilibus : ne credamus Spiritum sanctum nunquam esse sine gemitibus posse, quoniam nullus dies, nulla hora, nullum momentum temporis invenitur, quo non a sanctis orationes Deo ubicumque fundantur, ab aliis hic, ab aliis alibi. Cum tamen ab orationibus sanctorum nullum sit tempus immune, quandoquidem diebus et noctibus, cum alii cibo ac potu reficiuntur, alii quodlibet aliud agunt, alii dormiunt, non utique desunt quos desiderium sanctum orare compellat; ita fit ut Spiritus sanctus, qui ubique omnibus adest, aliquantulum cessare a gemitibus non sinatur, quod est extremae miseriae, cum pro quibuscumque orantibus cogitur gemere: nisi gemitibus inenarrabilibus interpellare sic intelligatur, ut dixi, id est, quia gemitibus sanctorum desideriorum interpellare sanctos facit, quibus affectum pium gratiae spiritualis infundit. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
ñ p̃destinauerat ante mundi constitutio¬
nem: S dixit sic. nunc autẽ cognoscen¬
tes dm. inmo cogniti a dõ: ut intelligeret
dm̃ fecisse in eis cognitionẽ suam. Cognos¬
centes d̾m. Quid est cognoscentes d̾m: No-¬
lite uobis arrogare. nolite suꝑbire. cog-¬
niti estis a dõ. Quid est cogniti estis a deo:
Cognitores suos ds̃ uos fecit. ds uobis dedit
ut cognoscatis. quomͦ est & illud. Nunc¬
cognoui. qm̃ times dñm. Qnͣdo optulit
filiũ suũ ad holocaustũ abraham: dicit
ei ds. Nunc cognoui. Ipsa est tota dĩ p̃¬
scientia. Tunc cognouit qndo dixit. nunc
sicut libris diuinis eruditus agnosceres.
Quid enĩ est aliud semꝑ gemens. qͣmͣ semꝑ
miser: Ideo nos gemimꝰ quia miseri su¬
mus. & grãs spũi scõ. quia caritate ȩt̾ni
scłi facit nos gemere. ꝓpter qd̾ dictus est
gemere. Facit nos clamare. ꝓpter qd̃ di¬
ctus est clamans. Facit nos cognoscere.
dm̃. ꝓpter qd̾ dictum est immo cogniti
a do. Facit abraham ds̃ cognoscentiñ

Expanded text:
stitutionem. Sed sic dixit, Nunc autem cognoscentes Deum, imo cogniti a Deo; ut intelligerent Deum fecisse in eis cognitionem suam. Cognoscentes Deum. Quid est, Cognoscentes Deum? Nolite vobis arrogare, nolite superbire: Cogniti estis a Deo. Quid est, cogniti estis a Deo? Cognitores suos Deus vos fecit: Deus vobis dedit ut cognoscatis. Quomodo est et illud oniam timeas Dominum . Quando attulit filium suum ad holocaustum Abraham, dicit ei Deus, Nunc cognovi. Ipsa est tota Dei praescientia? tunc cognovit, quando dixit, Nunc sicut Libris divinis eruditus agnosceres, Quid enim est aliud, semper gemens, quam semper miser? Ideo nos gemimus, quia miseri sumus. Et gratias Spiritui sancto, quia charitate aeterni saeculi facit nos gemere, propter quod dictus est gemens. Facit nos clamare propter quod dictus est clamans. Facit nos cognoscere Deum, propter quod dictum est, Imo cogniti a Deo. Facit Abraham Deus cognoscentem,
Abbreviated transcription (Latin):
suri qd̾ ñ transibit. Ex libro sententiaꝵ
sumꝰ ñ minuitur multitudine filioꝵ
nec fit angustior numerositate cohere¬
dum. s tantũ est multis qͣntũ ꝑaucis.
tanta singulis: qͣnta om̃ib. SSi tam̃¬

Expanded text:
suri quod non transibit; aeterna sunt enim suri quod non transibit; aeterna sunt enim sumus, non minuitur multitudine filiorum, nec fit angustior numerositate cohaeredum: sed tanta est multis, quanta paucis; tanta singulis, quanta omnibus.
Abbreviated transcription (Latin):
missam a xp̃o. uitã ȩt̾nam. Sed̃m quod
u̾bum caro factũ est & habitauit in nobis.
nutritus creuit. passus. mortuus. & re¬
suscitatus. accepit hereditatẽ regnũ cęloꝵ.
In ipso homine accepit resurrectionẽ &
uitã ęt̾nam. in ipso homine. in uerbo
autẽ ñ accepit. quia incõmutabiliter
manet ab ȩterno. in ȩt̾num. Quia gͦ ac¬
cepit resurrectionẽ & uitam ȩt̾nam caro
illa. quia resurrexit & uiuificata ascen-¬
dit in celũ. hoc nobis ꝓmissum est. ipsã
hereditatẽ expectamꝰ uitã et̾nam. Adhuc
enim ñ totũ corpꝰ accepit. quia caput in
cȩlo est. m̃bra adhuc in t̾ra sunt: nec ca-¬
put solũ accepturũ est hereditatem. &
corpꝰ relinquetur. Sotus xp̃c acceptu¬
rus est hereditatẽ. totus scd̾m hominẽ
id est caput & corpus. Membra gͦ xp̃i
sumꝰ. speremꝰ hereditatẽ : quia cũ ista
omĩa transierint. hoc bonum accepturi
sumus qd̾ ñ transibit. & hoc malũ eua¬

Expanded text:
romissam a Christo vitam aeternam. Secundum quod romissam a Christo vitam aeternam. Secundum quod Verbum caro factum est, et habitavit in nobis , nutritus crevit, passus, mortuus et resuscitatus accepit haereditatem regnum coelorum. In ipso homine accepit resurrectionem et vitam aeternam, in ipso homine accepit: in Verbo autem non accepit; quia incommutabiliter manet ab aeterno in aeternum. Quia ergo accepit resurrectionem et vitam aeternam caro illa, quae resurrexit et vivificata ascendit in coelum, hoc nobis promissum est. Ipsam haereditatem exspectamus, vitam aeternam. Adhuc enim non totum corpus accepit; quia caput in coelo est, membra adhuc in terra sunt: nec caput solum accepturum est haereditatem, et corpus relinquetur: totus Christus accepturus est haereditatem; totus secundum hominem, id est caput et corpus. Membra ergo Christi sumus, speremus haereditatem: quia cum omnia ista transierint, hoc bonum accepturi sumus quod non transibit, et hoc malum eva
Abbreviated transcription (Latin):
mundi quo pͥus tanqm̃ dominante tene.¬
bamur. post autẽ cũ dicimꝰ mundus
nos xp̃c. mortuo illo qui nos possidebat.
cum ei renuntiamꝰ. morim᷑q illi & ip¬
lis est uia scõꝵ. tenentiũ dm patrẽ.
tenentiũ eccłiam matrẽ. nec illũ paren-¬
tem nec istam offendentes. s in amore
utriꝰq parentis uiuentes. & ad heredi¬
tatẽ ȩt̾nam ꝓperantes. Non leso patre.
ñ lesa matre datur unicuiq hereditas:
mortem: & duo parentes nos genuerant
ad uitam. Parentes qui nos genuerant
ad mortẽ adam est & eua. pa¬
rentes qui nos genuerant ad uitam xp̃c
est & eccłia. Nati sumꝰ certe. ut moriam᷑.
Precessores. genuerunt sibi successores.
Nunqͥd genuerunt sibi cum quibꝰ hic sẽꝑ
uiuant: S tanqͣm decessuri. qui illis
succederent genuerunt sibi. Ds̃ autem
pater & mater ȩccłia. ñ ad hoc generans.
Generant autẽ ad uitã ȩt̾nam. quia & ip¬
si ȩt̾ni sunt. Et habemꝰ hereditatẽ ꝓ¬

Expanded text:
mundi, qua prius tanquam dominante tenemundi, qua prius tanquam dominante tenebamur. Post autem cum dicimus: « Mihnos Christus, mortuo illo, qui nos possidebat, cum ei renuntiamus morimurque illi, et iplis est via sanctorum tenentium Deum Patrem, tenentium Ecclesiam matrem, nec illum parentem, nec istam offendentes, sed in amore utriusque parentis viventes, et ad haereditatem aeternam properantes, non laeso patre, non laesa matre, datur unicuique haereditasmortem, duo parentes nos genuerunt ad vitam. Parentes qui nos genuerunt ad mortem, Adam est et Eva; parentes qui nos genuerunt ad vitam, Ces, quomodo nati sumus? Certe ut moriamur. Praecessores genuerunt sibi successores: numquid genuerunt sibi cum quibus hic semper vivant? Sed tanquam decessuri, qui illis succederent, genuerunt sibi. Deus autem pater et mater Ecclesia, non ad hoc generant: generant autem ad vitam aeternam, quia et ipsi aeterni sunt. Et habemus haereditatem p
Abbreviated transcription (Latin):
idipsum moritur qd̾ in enigiate cerne¬
bamꝰ. cum facie ad faciem cernere cepe¬
rimꝰ. Conuenient̾ gͦ dicitur moriturũ
esse qd̃ auferetur. Cum autẽ uenerit qd̃
ꝑfectum est. auferetur qd̃ ex parte est.
Ita nobis quodamͦ moritur pater in enig¬
mate. & idem ipse fit hereditas cũ facie
ad faciem possidetur. ñ quia in se mori¬
tur: s imꝑfecta in eũ nr̃a uisio ꝑfecta ui¬
sione ꝑimitur. Et tam̃ nisi illa prior
nos nutriret: ad aliam plenissimã &
euidentissimã ñ efficeremur idonei. Qd̃
tus admittat. ñ enim nos coheredes eius
ẽẽ possumꝰ. nisi & ipse heres sit. in cor¬
pore suo intelligatur heres id est in eccł̃ia.
cuiꝰ coheredes sumꝰ qmuis ex nobis con¬
stet. quẽ admodũ filii eius matris dicim᷑.
qͣmuis ex nobis constet. S rursum quȩ¬
ri potest cuiꝰ morte facti simus etiam
nos hereditas dĩ. scdm illud. dabo tibi
gentes hereditatẽ tuam: nisi forte huiꝰ

Expanded text:
Id ipsum moritur, quod aenigmate cerneId ipsum moritur, quod aenigmate cernebamus, cum facie ad faciem cernere coeperimus. Convenienter enim dicitur moriturum esse, quod aufertur: « Cum autem venerit quod perfectum est, auferetur quod ex » Ita nobis quodammodo moritur Pater in aenigmate: et idem ipse fit haereditas, cum facie ad faciem possidetur. Non quia ipse moritur, sed imperfecta in eum nostra visio perfecta visione perimitur. Et tamen nisi illa prior nos nutriret, ad aliam plenissimam et evidentissimam non efficeremur idonei. Quodtus admittat, non enim cohaeredes ejus esse possumus, nisi et ipse haeres sit, in corpore suo intelligatur haeres, id est in Ecclesia. Cujus cohaeredes sumus, quamvis ex nobis constet, quemadmodum filii ejus matris dicimur, mvis ex nobis constet. Sed rursum quaeri potest, cujus morte simus etiam nos haereditas Dei, secundum illud, « Dabo tibi gentes haereditatem tuam , » nisi forte hujus
Abbreviated transcription (Latin):
redes xp̃i. & filii atq heredes dĩ. cum
tam hereditas morte decessoris firma
lineatur. nec ullo alio modo hereditas
possit intelligi: respondetur. ipso quidẽ
mortuo factos nos esse heredes. qm̃ filii
ciꝰ etiã dicti sumꝰ. Non enĩ ieuinant in¬
quit filii sponsi: qmdu cũ illis est spon¬
sus. Heredes gͦ dicimur: quia reliquit
meam do uobis. pacẽ meã relinquo uobis.
Coheredes autẽ eiꝰ efficiemur. cũ in fine
scłi absorbebitur mors in uictoriam.
Tunc enĩ similes ei erimus: qm̃ uidebimus
eum sicuti est. Quã hereditatẽ ñ eius pa-¬
tris morte adipiscimur. qͥ mori ñ potest:
qndoquidẽ ipse sit hereditas
nr̃a. scđm illud qd̾ scriptũ est. dñs pars
hereditatis meȩ. S qm̃ cum uocati sumꝰ
adhuc paruuli & ad spiritalia contem¬
planda minus idonei. usq ad humilli¬
mas nr̃as cogitationes se miscdia diuina
porrexit. ut quomͦcũq cernere nterem᷑.
qd̃ ñ euidenter atq ꝑspicue cernebamus.

Expanded text:
redes Christi, et filii atque haeredes Dei ; cum etiam haereditas morte decessoris firma teneatur, nec ullo alio modo possit haereditas intelligi: respondetur, ipso quidem mortuo factos nos esse haeredes, quoniam filii ejus etiam dicti sumus. Non jejunant, inquit, filii sponsi, quamdiu cum illis est sponsus . Haeredes ergo ejus dicimur, quia reliquit meam do vobis, pacem relinquo vobis . Cohaeredes autem ejus efficiemur, cum in fine saeculi mors absorbebitur in victoriam . Tunc enim similes ei erimus, quando videbimus eum sicuti est . Quam haereditatem non ejus Patris morte adipiscimur, qui mori non potest; quandoquidem ipse fit haereditas nostra, secundum illud quod scriptum est, Dominus pars haeredadhuc parvuli et ad spiritalia contemplanda minus idonei, usque ad humillimas nostras cogitationes se misericordia divina porrexit, ut quomodocunque cernere niteremur, quod non evidenter atque perspicue cernebamus.
Abbreviated transcription (Latin):
hoc corpus restituatur pͥstinȩ stabilitati.
quã ñ ꝑ se habebit. s ꝑ animã stabili¬
tam in deo. Quȩ rursus ñ ꝑ se stabilitur.
s ꝑ dm̃ quo fruitur. ideoq ampliꝰ quã
corpus uigebit. Corpus enĩ ꝑ ipsam ui¬
gebit. & ipsa ꝑ incõmutabilem uenitatẽ
qui filiꝰ dĩ unicus est. atq ita & corpꝰ ꝑ
ipsum filiũ dĩ uigebit: quia omĩa per
ipsum. Dono etiam eiꝰ qd̃ animȩ datur
salua & pacata & sc̃a fit: s ipsum etiam
corpus uiuificabitur: eritq in natura
sua mundissimũ. Iile enim dicit mun¬
date quȩ intus sunt: & quȩ foris sunt
feretur pena peccati. Et ubi est malũ.¬
& ubi est mors contentio tua: Ubi est
mors aculeus tuus: Uincit enĩ essentia
nichilũ: & sic absorbetur mors in uicto

Expanded text:
hoc corpus restituatur pristinae stabilitati, hoc corpus restituatur pristinae stabilitati, quam non per se habebit, sed per animam stabilitam in Deo. Quae rursus non per se stabilitur, sed per Deum quo fruitur; ideoque amplius quam corpus vigebit: corpus enim per ipsam vigebit, et ipsa per incommutabilem veritatem, qui Filius Dei unicus est; atque ita et corpus per ipsum Filium Dei vigebit, quia omnia per ipsum. Dono etiam ejus, quod animae datur, salva et pacata et sancta fit, sed ipsum etiam corpus vivificabitur, eritque in natura sua mundissimum. Ipse enim dixit: Mundate quae intus sunt, et quae foris sunt feretur et poena peccati: et ubi est malum? Ubi est, mors, contentio tua? ubi est, mors, aculeus tuus? Vincit enim essentia nihilum, et sic absorbetur mors in victo