comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uotienslegimus discipu¬
los domim de ordine prio¬
ratus inter se contendisse.
uel int̾rogasse: non liuori
& inuidie deputare debemus. sed humanȩ
fragilitati ac infirmitati. quippe quia rudes
erant & nouelli. Quia enim audierant eum
putabant quod ipse resurgens a mortuis. cor
poraliter regnum teneret: & ipsi honoribus
subamarentur. Unde passionis illius tempore
facta ẽ inter eos contentio. quis illorũ maior
eẽt in regno celorum. Hac suspicione seducta matꝰ
fuerat filiorum rebedei: quando accessit ad
iħ̃m dicens. Dñe dic tit sedeant hii duo filii
mei. unus ad dexteram tuam. & alius ad si¬
nistram in regno tuo. hinc cleophas & alis
discipulus quib cum dñs post resurrectionẽ
in specie peregrina apparuisset: dicebant.
Nos autem sperabamꝰ. quod ipse redempturus cẽt¬
isrł̃. E quidã discipuloꝵ int̾rogantes eũ diae¬
unt. Dñe si in tempore hoc restitues regnum
stł: Occasio autem int̾rogandi dñn quis illo¬

Expanded text:
uoties legimus discipulos Domini de ordine prioratus inter se contendisse vel interrogasse, non livori et invidiae deputare debemus, sed humanae fragilitati ac infirmitati; quippe qui rudes erant ac novelli, quia audierant eum putabant qporaliter regnum teneret, et ipsi honoribus sublimarentur. Unde passionis illius tempore facta est contentio inter eos, quis eorum major esset in regno coelorum. Hac suspicione seducta fuerat mater filiorum Zebedaei, quando accessit ad inum, dicens: Domine, dic ut sedeant hi duo filii mei, unus ad dexteram tuam, et alius ad sinistram tuam in regno tuo . Hinc Cleophas et alius discipulus quibus cum Dominus post resurrectionem in specie peregrini apparuisset, dicebant: Nos autem sperabamus quod ipse esset redempturus Israel . Et quidam discipulorum interrogantes eum, dicebant: Domine, si in tempore hoc restitues regnum Israel ? Occasio autem interrogandi Dominum, quis illo
Abbreviated transcription (Latin):
ut custodiant te in om̃ib uiis tuis. & in
manib tollent te. ne forte offendas ad lapi¬
dem pedem tuũ. Hinc de petro in actibus
apsotũ legnnus. qui cũ ab anglo de catere
eductus ianuam pussare cȩpisset fideles qͥ con-¬
uenerant dicebant. Non ẽ petrus: sed an¬
gelus ẽ euis. Angli ergo pariuiloꝵ semꝑ uident
fiaciem patris: quia sic ꝓpt̾ nos foras exeunt. ut
eius uisione nũquã recedant. sicut ipse angłs
ad tobiam ait. Ego sum unꝰ de septem spiri¬
tib qui assistimus ante dm̃. E daniel. Milia
milium ministrabant ei. Angl̃i enim qͥ custo¬

Expanded text:
iant te in omnibus viis tuis, et in manibus tollent te, ne forte offendas ad lapidem pedem tuum . Hinc et de Petro in Actibus apostolorum legimus, quia cum ab angelo de carcere eductus, januam pulsare coepisset, fideles qui convenerant, dicebant: Non est Petrus, sed angelus ejus . Angeli ergo parvulorum semper vident faciem Patris, quia sic propter nos foras exeunt, ut ab ejus visione nunquam recedant, sicut ipse angelus Raphael ad Tobiam ait: Ego sum unus de septem spiritibus qui assistimus ante Deum . Et Daniel: Millia millium ministrabant ei, et decies cent
Abbreviated transcription (Latin):
potestis. Cuius uiam nemo suꝑb graditur.
nemo ttinidus incedit. quia ardua ua est¬
& angusta quȩ ducit ad uitam. & pauci sunt
prius exeiceatur huimiliatio uitȩ in nocen¬
tis. ñ quod apłos corpore uellet ẽẽ paruulos
sed ut iinocentiam paruuiloꝵ mente. huiꝰ¬

Expanded text:
potestis. Cujus viam nemo superbus graditur, potestis. Cujus viam nemo superbus graditur, nemo tumidus incedit, quia ardua via et angusta quae ducit ad vitam, et pauci sunt prius exerceat humiliatio vitae innocentis, non quod apostolos corpore vellet esse parvulos, sed ut innocentiam parvulorum i
Abbreviated transcription (Latin):
dico uobis. insi contiersi fueritis & efficiamini
sicut paruuli: non intrabitis in regnũ celorum.
Quod duob modis potest incelligi. Possumus
cum sit magnus & laudabilis nimis & magni-¬
tudinis eius non ẽ finis. ut nos excelsos faceret.
parulus natus ẽ nobis. & filius datus ẽ nob̃.
Eẽ sensus: Nisi meo exemplo uos humiliaue
humilib ẽ p̃paratum. intrare ñ potestis. Si
autem simpliciter quelibet pariulũ intelli¬
ginus. facile patet quia ñ solum ad humili¬
tatem sed etiam ad simplicitatẽ seruandã.
hoc exemplo monstratur. Nesi diceret. Sieut
paruulus iste cuius uobis exemplũ ꝓposui.
uidens pulchram mulierẽ ñ concupiscit.
ñ alienas diuitias appetit. lesus ñ reledit.
ñ aliud cogitat & alind loquitur & iratus
ñ ꝑpetuas cenet discorchias. ita & uos nisi talem
habueritis innocentiam in mente. qualem iste
habet in corpore. in regnum cȩloꝵ quod humi¬
lib &. simplicib ẽ p̃pratũ: intrare nequa qũa

Expanded text:
dico vobis: Nisi conversi fueritis, et efficiamini sicut parvuli, non intrabitis in regnum coelorum. Quod duobus modis potest intelligi. Possumus cum sit magnus et laudabilis nimis, et magnitudinis ejus non est finis , ut nos excelsos faceret, parvulus natus est nobis, et filius datus est nobis . Et est sensus: Nisi meo exemplo vos humiliaverhumilibus est praeparatum, intrare non potestis. Si autem simpliciter quemlibet parvulum intelligamus, facile patet, quia non solum ad humilitatem, sed etiam ad simplicitatem servandam hoc exemplo nos hortatur. Ac si diceret: Sicut parvulus iste cujus vobis exemplum proposui, videns mulierem pulchram non concupiscit, non alienas divitias appetit, laesus non relaedit, non aliud cogitat, et aliud loquitur, et iratus non perpetuas tenet discordias, ita et vos nisi talem habueritis innocentiam in mente, qualem iste habet in corpore, regnum coelorum quod humilibus et simplicibus est praeparatum, intrare nequaquam
Abbreviated transcription (Latin):
dampnari. Nagellari. derisui haberi. ad
ultimum crucifigi. lanceari. & sepehi
uiderent. Gaudebunt mundi amators
quos ob infimas cogitationes mundum us¬
cat dñs: cum morte turpissima condemp¬
narent illum. qui grauis erat illis etiam
ad uidendum. Contristabantur discipnii
posito in morte dño: sed agnita eius resit¬
rectione tristicia illorum uersa ẽ in ganai¬
um. Uisa ascensionis potentia. iam ma¬
iore gaudio subleuati. laudabant & bene¬
dicebant dũm: ut lucas euuangelista tes¬
tatur. Sed & cunctis fidelibus hic dñ ser
mo cõnuenit: qui ꝑ lacrimas pressurasq
presentes ad gaudia eterna ꝑuenire con¬
tendunt. Qui merito inpresenti plorant.
fient. & tristes sunt. quia necdum ualat
iuidere quem diligunt: quia quam diu
sunt in corpore. peregrinari se a sua patn
recognoscunt: quia ꝑ labores & certami
ad coronam sibi ꝑueniendum eẽ ñ dubi¬
tant. Quoꝵ tristicia uertetur in gaudiuĩ.
cum funto agone uite huius. brauium

Expanded text:
damnari, flagellari, derisui haberi, ad damnari, flagellari, derisui haberi, ad ultimum crucifigi, lanceari, et sepeliri viderent. Gaudebant mundi amatores, quos ob infimas cogitationes mundum vocat Dominus, cum morte turpissima condemnarent illum, qui gravis erat eis etiam ad videndum. Contristabantur discipuli posito in morte Domino, sed, agnita ejus resurrectione, tristitia illorum versa est in gaudium: visa ascensionis potentia, jam majori gaudio sublevati laudabant et benedicebant Dominum, ut Lucas evangelista testatur . Sed et cunctis fidelibus hic sermo Domini convenit, qui per lacrymas pressurasque praesentes ad gaudia aeterna pervenire contendunt. Qui merito in praesenti plorant, flent, et tristes sunt, quia necdum valent videre quem diligunt. Quia quandiu sunt in corpore, peregrinari se a sua patria et regno cognoscunt, quia per labores et certamina ad coronam sibi perveniendum esse non dubitant. Quorum tristitia vertetur in gaudium, cum finito agone vitae hujus bravium
Abbreviated transcription (Latin):
eun: illi uidelicet dies quadragnita in qͥb
cis post passionem suam sepnis usq ad tẽ¬
pus ascensionis apparuit. Quod autem sub¬
iunxit. quia uado ad patrem: uixta hunc
sensum ad illud specialiter respicit quod p̃¬
misit. Et iterum modicum & uidebitis
me. Acsi aꝑte diceret. Propterea me re¬
suscitatum a mortuis modico tempore ui¬
debitis: quia non semꝑ in terra corporalit̃
inausurus. sed ꝑ humanitatẽ quam as¬
sumpsi iam sum assensurus in cęlum. hȩc
quidem uerba dm̃ ut diximus illis specia¬
liter qui eins resurrectionem uidere potu¬
erunt conueniunt. Quod uero illis que¬
rentibus exponendo subiungit. amen am̃
dico uobis: quia plorabitis & flebitis uos:
mundus autem gaudebit. uos autem
contristabimini. sed tristicia ur̃a uertet᷑
ingaudium: & ipsoꝵ & totius ȩccłiȩ sta¬
tui congrut. Piorabant quippe &. fielug
amatores xp̃i: cum illum comp̃hendi
ab hostibus. ligari. ad concilium ãici

Expanded text:
eum, illi, videlicet, dies quadraginta, in quibus eum, illi, videlicet, dies quadraginta, in quibus eis post passionem suam saepius usque ad tempus ascensionis apparuit. Quod autem subjunxit: Quia vado ad Patrem. Juxta hunc sensum, ad illud specialiter respicit quod praemisit: Et iterum modicum, et videbitis me. Ac si aperte diceret: Propterea me resuscitatum a mortuis modico tempore videbitis, quia non semper in terra corporaliter mansurus, sed per humanitatem quam assumpsi jam sum ascensurus in coelum. Haec quidem verba Domini, ut diximus, illis specialiter qui ejus resurrectionem videre potuerunt conveniunt. Quod vero illis quaerentibus exponendo subjungit: Amen, amen dico vobis quia plorabitis et flebitis vos, mundus autem gaudebit. Vos autem contristabimini, sed tristitia vestra vertetur in gaudium. Et ipsorum, et totius Ecclesiae statui congruit. Plorabant quippe et flebant amatores Christi cum illum comprehendi ab hostibus, ligari, ad concilium duci,
Abbreviated transcription (Latin):
cum sero factum eẽt: depositus ẽ de cruce.
& intra septa sepulchri ab humanis seclu¬
sus obtutib. & iterum modicum erat:
usq dum illum uiderent. Resurrexit
enim a mortius tertia die: & apparuit eis
in multis argumentis ꝑ die quadraginta.
Q uare autem modicum eẽt ut ñ uiderent
eum. & iterum modicum & uiderent¬
eum. annectit causam. dicens: quia ua¬
do ad patrem. Aesi aꝑte dicat. Ideo post
modicum aur̃is aspectib in monum̾ti
claustris abscondor. & iterum post modi¬
cum destructo mortis imperio uobis in¬
tuendus appareo: quia tempus ẽ. ut exple¬
ta dispensatione assumpte mortalitatis.
cum resurrectionis triumpho iam reuer¬
tar ad patreni. Potest & aliter intelligi
quod ait: modicum & iam non uidebitis
ine. & iterum modicum & uidebitis me.
Modicum quippe tempus erat futurum. qͦ
eum non uiderent. illud scilicet. quo
erat quieturus in monum̃to. Et iterum
modicum erat futurum. quo uiderent

Expanded text:
cum sero factum esset depositus est de cruce, cum sero factum esset depositus est de cruce, et intra septa sepulcri ab humanis seclusus obtutibus. Et iterum modicum erat, usque dum illum viderent; resurrexit enim a mortuis die tertia, et apparuit eis in multis argumentis per dies quadraginta. Quare autem modicum esset et non viderent eum, et iterum modicum et viderent, annectit causam, dicens: Quia vado ad Patrem. Ac si aperte dicat: Ideo post modicum a vestris aspectibus in monumenti claustris abscondor, et iterum post modicum, destructo mortis imperio, vobis intuendus appareo, quia tempus est ut, expleta dispensatione assumptae mortalitatis cum resurrectionis triumpho, jam revertar ad Patrem. Potest et aliter intelligi quod ait: Modicum et jam non videbitis me, et iterum modicum et videbitis me. Modicum quippe tempus futurum erat, quo eum non viderent, illud, scilicet, triduum quo erat quieturus in monumento. Et iterum modicum erat futurum quo viderent
Abbreviated transcription (Latin):
fis bañi leto cordis auditu ꝑcipere debe¬
mus. sedulaq intentione ꝑsistere: qua¬
tinus ad hec contingere mereamur. Qd
ẽ eium quod merito lȩtius audiatur. qũa
ꝑuenire posse ad gaudium: quod nunꝙͣ.
possit auferri: Notandum autem. quod
tota lectionis huius euuangelicȩ series
illis conuenit. qui eam presentes audie¬
runt a dño: pars autẽ illiis etiam nobis.
qui post passionem . &. resurrectionem do¬
minicam ad fidem uenimus. aptissime
congruit. Quod ergo ait modicum & iam¬
non uidebitis me. & iterum modicum &
uidebitis me. quia uado ad patrem. ad illos
specialiter ꝑtinet: qui eius discipulatui p̃¬
dicantis in carne adherere. &. post tristiciã
passionis uisa resurrectione & ascensione
euis letificari meruerunt. Nam quia hȩc
illa qua tradebatur nocte locutus ẽ: mo¬
dicum erat. idest eiusdem noctis. &. diei
sequentis tempus. usq ad horam qua illũ
non uidere inciperent. Tentiis enim noc¬
te illa a uidȩis. & in crastinum crucifixus.

Expanded text:
i, laeto cordis auditu percipere debemus, sedulaque intentione persistere, quatenus ad haec contingere mereamur. Quid est enim quod merito laetius audiatur quam perveniri posse ad gaudium quod nunquam possit auferri? Notandum autem quod tota lectionis hujus evangelicae series illis convenit qui eam praesentes audierunt a Domino: pars autem illius etiam nobis, qui post passionem et resurrectionem dominicam ad fidem venimus, aptissime congruit. Quod ergo ait: Modicum non videbitis me, iterum modicum, et videbitis me, quia vado ad Patrem, ad illos specialiter pertinet, qui ejus discipulatui praedicantis in carne adhaerere, et post tristitiam passionis visa resurrectione et ascensione ejus laetificari meruerunt. Nam quia haec illa qua tradebatur nocte locutus est, modicum erat, id est, ejusdem noctis et diei sequentis tempus, usque ad horam qua illum non videre inciperent. Tentus enim nocte illa a Judaeis, et in crastinum crucifixus,
Abbreviated transcription (Latin):
hanc lucem egreditur. ita etiam rectissime
potest natus appellari. qui solutus auin¬
culis carnis. ad lucem sublimatur eternã.
Unde mos obtinuit ecclesiasticus. ut dies be
atorum martyrum siue confessorum xp̃i
quib de scło transierunt uatales uocitemꝰ :
corumq sollempnia non funebria sed ua¬

Expanded text:
in lucem egreditur, ita etiam rectissime in lucem egreditur, ita etiam rectissime potest natus appellari, qui solutus a vinculis carnis ad lucem sublimatur aeternam. Unde mos obtinuit ecclesatorum martyrum, sive confessorum Christi, qui de saeculo transierunt, natales vocitemus, eorumque solemnia, non funebria, sed na
Abbreviated transcription (Latin):
tristiciam habet: quia uenit hora eius. Cũ
aucem pepererit puerum: iam nou memi¬
int pressure ꝓpter gaudium quia natus ẽ
homo in mundum: quia nuinirum sca
eccłia quanduu in mundo spũalium uir¬
tutum profectib insistit: numr̃a mũdi
temptationib exerceri desistit. At cum
deuicto laborum certamine ad palmã ꝑ¬
uenerit: iam non memunit pressure prȩ¬
cedentis. propter gaudium ꝑcepte retribu¬
tionis. Non sunt enun condigne passio¬
nes huius temporis: ad suꝑuenturam
gĩam quȩ reuelabitur in nobis. Non me¬
munt inquit presfure ꝓpter gaudium:
quia natus ẽ homo in mundum. Sicut
enim mulier nato in hunc mundũ homi¬
ne letatur. ita eccłia nato in uitam fu-¬
turam fidelium ppło digna exultatione re¬
pletur: pro qua euis natuutate multum la¬
borans & gemens. in presenti quasi parturi¬
ens dolet. Nec nouum debet cuiquam ui¬
deri. si natus dicatur. qui ex hac uita migra¬
uerit. Quomodo enuim consuete nasci dr.
cum quis de utero matris procedens. in

Expanded text:
nit hora ejus. Cum autem pepererit puerum, jam non meminit pressurae propter gaudium, quia natus est homo in mundum. Quia nimirum sancta Ecclesia quandiu in mundo spiritualium virtutum profectibus insistit, nunquam mundi tentationibus exerceri desistit; at cum, devicto laborum certamine, ad palmam pervenerit, jam non meminit pressurae praecedentis propter gaudium perceptae retributionis: Non sunt enim condignae passiones hujus temporis ad superventuram gloriam, quae revelabitur in nobis . Non meminit, inquit, pressurae propter gaudium, quia natus est homo in mundum. Sicut enim mulier nato in hunc mundum homine laetatur, ita Ecclesia nato in vitam futuram fidelium populo, digna exsultatione repletur, pro qua ejus nativitate multum laborans et gemens, in praesenti quasi parturiens dolet. Nec novum debet cuiquam videri si natus dicatur, qui ex hac vita migraverit. Quomodo enim consuete nasci dicitur, cum quis de utero matris procedens hanc
Abbreviated transcription (Latin):
leximus & eẽ iam mansiones ipsas in p̾¬
destinatione. & p̃parari eas cũ eoꝵ qui ibi
inansuri siuit ꝑ fid̾e corda mũdantur. qͣm
ipsa domꝰ cł̃i ipsi sfunt. Ẽ quid ẽ aliud ma¬
nere in domo di quam ẽẽ in ppło di: cum
ipse ppłs ẽ in do: & ds in eo: Hoc ut
p̃paret dñs abiit: ut credendo in eum qͥ
ñ uidetur: ea quȩ in speciȩ semꝑ futura
ẽ nunc ꝑfidem mansio p̃paretur. Prop¬
terea ergo dixerat &. si abiero & p̃paraue¬
ro uobis locum: iterum uenio & accipiã
uos ad meipsum. ut ubi ego sum & uos
sitis. E quo ego uado scitis: & uiam scitis.
A d hȩc dicit ei thomas. Dñe nescimus quo
uadis: &. quomodo possumꝰ uiam scire:
⁊tumq illos dñs dixerat scire: utrumq¬
areerat iste nescire: & locum quo itur. &
tuam qua itur. sed nescit ille mentiri. Er¬

Expanded text:
leximus et esse jam mansiones ipsas in prleximus et esse jam mansiones ipsas in praedestinatione, et praeparari eas cum eorum qui ibi mansuri sunt, per fidem corda mundantur, quoniam ipsa Dei domus ipsi sunt; et quid est aliud manere in domo Dei, quam esse in populo Dei, cum idem populus est in Deo, et Deus in eo? hoc ut praepararet, Dominus abiit; ut credendo in eum qui non videtur, ea quae in specie semper futura est, nunc per fidem mansio praeparetur: propter hoc ergo dixerat, Et si abiero, et praeparavero vobis locum, iterum venio, et accipiam vos ad meipsum, ut ubi ego sum et vos sitis. Et quo ego vado scitis, et viam scitis. Ad haec dicit ei Thomas: Domine, nescimus quo vadis; et quomodo possumus viam scire? Utrumque illos Dominus dixerat scire, utrumque dicit iste nescire, et locum quo itur, et viam qua itur. Sed nescit ille mentiri: er
Abbreviated transcription (Latin):
quod ñ faciet si reliquerit: Agnosco dñe
ut possum. nimirũ illud significas quia
ut parentur iste mansiones. uiuere debet
iustus ex fide. Qui enĩ a dño prtegrina¬
tur opus habet ex fide uiuere. quia ꝑhãc
ad speciem contemplandã parat᷑. Beati
enim mũdi corde: quia ipsi dm̃ uideb̃t
quia eoꝵ qui dm̃ usuri sunt quandiu pe¬
regrinantur corda mũdant᷑. Quod ñ uidet¬
quis credit : Iam si uides ñ ẽ fides. Cre¬
denti colligitur meritũ. uidenti redditur
meritũ. Eat ergo dñs & paret locum:
eat ne uideatur: lateat ut credatur. Tuic
enim locus paratur: si ex fide uiuat᷑. Cre¬
ditus desideretur: ut desiderat᷑ habeatur.
Desid̾ium dilectionis: p̃paratio ẽ mansionis.
Nunc ẽ dilectissimi ut quantũ ualemꝰ intel¬
lgamus de uerbis dñi posteriorib priora.
& consequentib precedentia: in eo quod
audistis apło thomȩ int̾roganti ẽẽ respon¬
patris sui & ire se ut p̃paret eas. ubi incel¬

Expanded text:
quod non faciet si reliquerit? Agnosco, Domine, quod non faciet si reliquerit? Agnosco, Domine, ut possum: nimirum illud significas, quia ut parentur istae mansiones, vivere debet justus ex fide . Qui enim a Domino peregrinatur, opus habet ex fide vivere; quia per hanc ad speciem contemplandam paratur . Beati enim mundo corde, quia ipsi Deum videbunt qua eorum qui Deum visuri sunt, quamdiu peregrinantur, corda mundantur, quod non videt credit: nam si vides, non est fides. Credenti colligitur meritum, videnti redditur praemium. Eat ergo Dominus et paret locum; eat ne videatur, lateat ut credatur. Tunc enim locus paratur, si ex fide vivatur. Creditus desideretur, ut desideratus habeatur: desiderium dilectionis, praeparatio est mansionis.Nunc est dilectissimi, ut quantum valemus, intelligamus de verbis Domini posterioribus priora, et consequentibus praecedentia, in eo quod audistis apostolo Thomae interroganti esse responPatris sui, et ire se ut praeparet eas; ubi intel
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. Ergo & facit ea: & facturꝰ ẽ ea. Nam
neq faicta sunt si ipse non fecit. neq fu¬
tura sunt si ipse ñ fecerit. Fecit ergo ea
p̃destinando. facturus ẽ oꝑando. sicut
discipulos quando elegerit satis indicat
euugłium. tunc utiq quando cos uoca¬
uit. & tam̃ ait apłs. E legit nos ante
mũdi constitutionẽ: pͣ̃destinando utiq ñ
uocando. Quos autẽ p̃destinauit: illos
& uocauit. E legit p̃destinando ante mũ¬
di constitutionẽ: elegit uocando ante
mundi consũmationẽ. Sic & mansiones
p̃parauit. & p̃parat: nec alias sed quas
p̃parauit has p̃parat: qui fecit quȩ uen¬
tura sunt. Quas p̃parauit p̃destinando:
ĩparat oꝑando. Quid putabimꝰ eẽ domũ
d̃i: nisi templũ di: Quod autẽ sit int̾ro¬
getur apl̃s & respondeat. Templũ dĩ scm̃
ẽ: quod estis uos. Hȩc ẽ etiam regnũ di:
quod filius traditurus ẽ patri. Unde dicit
do etiam patri suo. Sed quid ẽ quod ut p̃¬
pararet abuit. cũ ꝓfecto nos ipsos p̃pararet

Expanded text:
sunt . Ergo et fecit ea, et facturus est ea. Nam neque facta sunt, si ipse non fecit: neque futura sunt, si ipse non fecerit. Fecit ergo ea praedestinando, facturus est operando. Sicut discipulos quando elegerit, satis indicat Evangelium; tunc utique quando eos vocavit : et tamen ait Apostolus, Elegit nos ante mundi constitutionem : praedestinando utique, non vocando. Quos autem praedestinavit, illos et vocavit : elegit praedestinando ante mundi constitutionem, elegit vocando ante mundi consummationem. Sic et mansiones praeparavit et praeparat; nec alias, sed quas praeparavit, has praeparat, qui fecit quae futura sunt: quas praeparavit praedestinando, praeparat operando. Dei, nisi templum Dei? Quid autem sit, interrogetur Apostolus, et respondeat: Templum Dei sanctum est, quod estis vos . Hoc etiam regnum Dei quod Filius traditurus est Patri, unde dicit Dominus. 3. Sed quid est quod ut praepararet abiit, cum profecto nos ipsos praepararet,
Abbreviated transcription (Latin):
tantiam cupis cernere. Cur inseꝑabiles se¬
paratim desideras nosse: Deinde ñ solum¬
ad philippum sed ad eos pluraliter loquit᷑.¬
Piane ita sunt. Nam ꝓfecto qui ꝓximũ
loquendo edificat: bonum opiis oꝑatur.
S ed quid ẽ a meipso non loquor: nisi ame
ipso non sum qui loquor: Si quippe qui¬
tribuit quȩ facit: de quo ẽ ipse qui facit.
Pater enim ãs ñ ẽ de aliquo: filius autẽ dͥs
ẽ quidem patri equalis: sed de patre do.
I deo ille s. sed ñ de do. &. lumen sed ñ
de lumine. iste uero ds de do. lum̃ de
lumine. Deniq adiungit & dicit. Non
creditis quia ego in patre &. pat̾ in me ẽ:
A lioquin ꝓpter oꝑa ipsa credite. Antea solus
philippus arguebatur. nunc autẽ ñ ibi eũ
solum fuisse qui eẽt arguendus ostendit᷑.
Propter oꝑa ipsa inquit credite: quia ego
in patre.&. pater in me ẽ. Neq enĩ si se¬
parati cẽmus. in separabilit̾ oꝑari ulla ratio¬

Expanded text:
tantiam cupis cernere? cur inseparabiles setantiam cupis cernere? cur inseparabiles separatim desideras nosse? Deinde non ad solum Philippum, sed ad eos pluraliter loquitPlane ita est. Nam profecto qui proximum loquendo aedificat, bonum opus operatur. Sed quid est, a meipso ipso non sum qui loquor. Ei quippe tribuit quod facit, de quo est ipse qui facit. Pater enim Deus non est de aliquo, Filius autem Deus est quidem Patri aequalis, sed de Patre Deo. Ideo ille Deus sed non de Deo, et lumen sed non de lumine. Iste vero Deus de Deo, lumen de lumine. Denique adjungit et ait: Non creditis quia ego in Patre et Pater in me est? Alioqui propter opera ipsa credite. Ante solus Philippus arguebatur; nunc autem non ibi eum solum fuisse qui esset arguendus ostenditur; propter opera ipsa, inquit, credite, quia ego in Patre et Pater in me est. Neque enim si separati essemus inseparabiliter operari ulla ratio
Abbreviated transcription (Latin):
&. uam scitis. Ipse ẽ enim uia. Sed patrẽ
nesciebant. ideo audiunt si cognouissetis
me & patrem meum cognouissetis. ꝑꝰ me
utiq &. illum. alius enim ego sum. alius
ille. Sed ne putarent dissimilem. & amo¬
do inquit cognoscetis eum & uidistis eñ.
Uiderunt enim eius simillimũ filium. sed
admonendi fuerunt talem c̃ẽ etiam pa-¬
trem quem nondum uidebant. qualis ẽ
filius quem uidebant. E ad hoc ualet
quod postea philippo d̃r. qui me uidet
nidet & patrem. non quod ipse sit & pat᷑
&. filius quod in sabellianis qui uocantur
etiam patripassiani catholica fide dampnat.
sed quod tam sumle sint pater & filius:
ut qui unum nouerit ambos nouerit.¬
Solemus enim de simillimis duob ita loqͥ
cis qui unũ illoꝵ uident: & qualis sit alius
uolunt nosse. ut dicamus uidistis illũ. istũ
uidistis. Sic ergo dictum ẽ qui uidet me
discrepet filius. Non credis quia ego in pa¬
tre. & pater in me ẽ: Cur in similib dis¬

Expanded text:
do scitis, et viam scitis: ipse est enim via. Sed Patrem do scitis, et viam scitis: ipse est enim via. Sed Patrem nesciebant, ideo audiunt, Si cognovistis me, et Patrem meum cognovistis: per me utique et illum. Alius enim ego sum, alius ille. Sed ne putarent dissimilem, Et amodo, inquit, cognoscetis eum, et vidistis eum. Viderunt enim ejus simillimum Filium, sed admonendi fuerant talem esse etiam Patrem quem nondum videbant, qualis est Filius quem videbant. Et ad hoc valet quod postea Philippo dicitur, Qui videt me, videt et Patrem. Non quod ipse esset Pater et Filius, quod in Sabellianis, qui vocantur etiam Patripassiani, catholica fides damnat: sed quod tam similes sint Pater et Filius, ut qui unum noSolemus enim de simillimis duobus ita loqui eis qui unum illorum vident, et qualis est alius volunt nosse, ut dicamus: Vidistis istum, illum vidistis. Sic ergo dictum est, Qui me videt, esse meliorem. Non credis quia ego in Patre, et Pater in me est? Cur in similibus dis
Abbreviated transcription (Latin):
crat &. quo ego uado scitis. & uiam scitis.
& se uescire dicentes eos hoc scire conuice-¬
rat addendo atq dicendo. ego sum uia ue¬
ritas & uita: Quomodo nunc dicit tanto
tempore uobiscum sum. &. ñ cognoiustis me:
cum ꝓfecto & quo iret & uam scirent: ñ
ob alud nisi quod ipsum utiq scirent:
S ed facile ista soluitur questio si dicamꝰ quod
eualiqui corum sciebant. aliqui nesciebant.
atq in his qui nesciebant & plnlippus erat.
& quod ait & quo ego uado scitis. & uiam
scitis: illis dixisse intelligat᷑ qui sciebant.
non philippo cui dictum ẽ. tanto tempore
nobiscum sum &. ñ cognouistis me philip¬
pe. his ergo qui filium nouerant. etiã
illud de patre dictum ẽ & amodo cogno¬
scetis eum. & uidistis eum. Dictum ẽ eñ
ꝓpter omnimodã similitudinẽ quȩ illi cum
patre ẽ: ut ideo amodo dicerentur nosse
patrem. quia nouerant similem filium.
Ergo um sciebant filium & si ñ om̃s certe

Expanded text:
erat, Et quo ego vado scitis, et viam scitis; erat, Et quo ego vado scitis, et viam scitis; et se nescire dicentes, eos haec scire convicerat, addendo atque dicendo, Ego sum via, veritas et vita? Quomodo nunc dicit, Tanto tempore vobiscum sum, et non cognovistis me? cum profecto, et quo iret, et viam scirent, non ob aliud nisi quod ipsum utique scirent? Sed facile ista solvitur quaestio, si dicamus quod eum aliqui eorum sciebant, aliqui nesciebant, atque in his qui nesciebant et Philippus erat: ut quod ait, Et quo ego vado scitis, et viam scitis, illis dixisse intelligatur qui sciebant; non Philippo cui dictum est, Tanto tempore vobiscum sum, et non cognovistis me, Philippe? His ergo qui Filium jam noverant, etiam illud de Patre dictum est, Et amodo cognoscetis eum, et vidistis eum; dictum est enim propter omnimodam similitudinem quae illi cum Patre est, ut ideo amodo dicerentur nosse Patrem, quia noverant similem Filium. Ergo jam sciebant Filium, etsi non omnes, certe
Abbreviated transcription (Latin):
uia: cum uia cognita qua iret restaret
nosse quo iret. nisi quia ibat ad ueritatẽ.
ibat ad uitam: Ibat ergo ad seipsum per
Ripsum. St nos quo imꝰ nisi ad ipsum: &
qua imus nisi ꝑ ipsum: Ipse igitur ad se¬
ipsum ꝑ seipsum. nos ad ipsum ꝑ ipsum.
imo uero ad patrem. & ipse & nos. Nã
& de seipso alibi dicit: ad patrem uado.
E hoc loco ꝓpter nos nemo inquit uenit
ad patrem nisi ꝑ me: ac ꝑ hoc & ipse ꝑ
seipsum. & ad seipsum. & ad patr̃e. &
Si cognouistis me inquit & patrem meũ utiq
cognoscetis: hoc ẽ quod ait nemo uenit ad
patrem uisi ꝑ me. Deinde subuingit. Cog
hppus unꝰ ex apł̃is quid audierit ñ intel¬
ligens. dñe inquit ostende nobis patrem:
& sufficit nobis. Cui dñs. Tanto inquit
tempore uobiscum sum & ñ cognouistis me:
Pilippe. qui uidet me: uidet & patrem.
E cce increpat quod tanto tempore cum ipsis
erat: & ñ cognoscebatur. Nonne ipse cdix¬

Expanded text:
vita: cum via cognita qua iret, restaret vita: cum via cognita qua iret, restaret nosse quo iret? nisi quia ibat ad veritatem, ibat ad vitam? Ibat ergo ad seipsum per seipsum; et nos quo imus, nisi ad ipsum? et qua imus, nisi per ipsum? Ipse igitur ad seipsum per seipsum, nos ad ipsum per ipsum: imo vero ad Patrem et ipse ad nos. Nam et de seipso alibi dicit: Ad Patrem vado, et hoc loco propter nos. Nemo, inquit, venit ad Patrem, nisi per me. Ac per hoc et ipse per seipsum, et ad seipsum, et ad Patrem; et Si cognovistis me, inquit, et Patrem meum utique cognovistis. Hoc est quod ait: Nemo venit ad Patrem, nisi per me. Deinde subjungit: Et alippus unus ex Apostolis, quid audierit non intelligens: Domine, inquit, ostende nobis Patrem, et sufficit nobis. Cui Dominus: Tanto, inquit, tempore vobiscum sum, et non cognovistis me, Philippe? Qui videt me, videt et Patrem. Ecce increpat quod tanto tempore cum ipsis erat, et non cognoscebatur. Nonne ipse dix
Abbreviated transcription (Latin):
Quid ẽ fĩs: Scce audiuimꝰ discipulũ int̾ro¬
gant̾ẽ. audiuimꝰ & magistrũ docentem:
& nondũ capimꝰ etiã post uocẽ sonantem
sententiam latitantem: Sed quid ñ pos¬
sumus capere: Numqͥd poterant ei dice¬
re apł̃i eius cum quib loquebat᷑ nescimꝰ te:
Pronide si eũ sciebant & uia ipse ẽ. uiam
sciebant si eum sciebant. E ueritas ipse ẽ
ueritatem sciebant. si eum sciebant. E ui-¬
ca ipse ẽ. uitam sciebant. Ecce scire con¬
uicti sunt: quod se scire nesciebant. Quid
igitur & nos in isto sermone ñ capimus
quid putatis fr̃s mei: nisi quia dixit & quo
ego uado scitis: &. uiam scitis: E ecce cog¬
nouimus quod sciebant uiam: quia scie
bant ipsum qui ẽ uia. Sed uia ẽ qua itur:
nũquid uia ẽ & quo itur. Utrũq autẽ
illos dixxrat scire: & quo uadit & uam.
O pus ergo erat ut diceret ego sum uia: ut
ostenderet eos quia eum scirent uiã scire:
quã putauerant se nescire. Quid autem
opus erat ut diceret ego sum & ueritas &

Expanded text:
audivimus discipulum interrogantem, audivimus et magistrum docentem, et nondum capimus, etiam post vocem sonantem, sententiam latitantem. Sed quid non possumus capere? Numquid poterant ei dicere Apostoli ejus cum quibus loquebatur, Nescimus te? Proinde si eum sciebant, et via ipse est, viam sciebant: si eum sciebant, et veritas ipse est, veritatem sciebant: si eum sciebant, et vita ipse est, vitam sciebant. Ecce scire convicti sunt quod se scire nesciebant. 2. Quid igitur et nos in isto sermone non cepimus? Quid putatis, fratres mei, nisi quia dixit, Et quo vado scitis, et viam scitis? Et ecce cognovimus quod sciebant viam, quia sciebant ipsum qui est via. Sed via est qua itur, nunquid via est quo itur? Utrumque autem illos dixerat scire, et quo vadit, et viam. Opus ergo erat ut diceret: Ego sum via: ut ostenderet, eos, quia scirent eum viam scire, quam putaverant se nescire. Quid autem opus erat ut diceret: Ego sum via et veritas, et
Abbreviated transcription (Latin):
rit sicut fucure sunt. acerum ueniens
accipiet eos ad seipsum: & ubi ẽ ipse sint
etiam ipsi. Quomodo ergo mansiones
in domo patris non alie sed ipse . &. sine
dubio iã st̃ sic ut parandȩ sint. & ñdũ st̃ sic ut

Expanded text:
rit sicut futurae sunt, iterum veniens rit sicut futurae sunt, iterum veniens accipiet suos ad seipsum, ut ubi est ipse, sint etiam ipsi. Quomodo ergo mansiones in domo Patris non aliae, sed ipsae, et sine dubio jam sunt sicut parandae non sunt, et nondum sunt sicu
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃o ẽẽ mansuros: quia & si alius ẽ alio
fortior. alius alio sapientior. alius alio iusti¬
or. alius alio sanctior. in domo patris mei
mansiones multȩ sunt. Nullus corum
alienabitur ab illa domo. ubi mansionem
pro suo quisq accepturus ẽ merito. ut qm̃¬
ãs caritas ẽ ꝑ caritatem fiat: ut quod ha¬
bent singuli commune sit om̃ib Sic enĩ
quisq etiam ipse habet. cum amat in alte¬
ro quod ipse non habebat. Non enĩ erit
aliqua inuidia impa ris claritatis. qm̃ reg¬
nabit in om̃ib unitas caritatis. Ẽ si abie
rum uenio & accipiam uos ad meipsum:
& parat locum. si iam mansiones multȩ¬
sunt. si quominus dixisset uado parare:
Uel si adhuc parandus ẽ. cur non merito
dixisset uado parare: An iste mansiones
et sunt & parandȩ sit: Si quominus
eẽnt. dixisset uado parare. Et tam̃ qͥa
ita sunt ut parandȩ fint: ñ eas uadit pa¬
rare sicut sunt. Sed si abierit & paraue¬

Expanded text:
Christo esse mansuros: quia et si alius alio Christo esse mansuros: quia et si alius alio fortior, alius alio sapientior, alius alio justior, alius alio sanctior, in domo Patris mei multae mansiones sunt. Nullus eorum alienabitur ab illa domo, ubi mansionem pro suo quisque accepturus est merito. s charitas est, per charitatem fiat ut quod habent singuli, commune sit omnibus. Sic enim quisque etiam ipse habet, cum amat in altero quod ipse non habet. Non erit itaque aliqua invidia imparis claritatis, quoniam regnabit in omnibus unitas charitatis. Hinc jam rum venio, et accipiam vos ad me ipsum,  parat locum, si jam multae mansiones sunt? Si quo minus, dixisset, Vado parare. Aut si adhuc parandus est, cur non merito dixisset, Vado parare? An istae mansiones et sunt, et parandae sunt? Si quo minus enim essent, dixisset, Vado parare. Et tamen quia ita sunt ut parandae sint, non eas vadit parare sicut sunt: sed si abierit et parave
Abbreviated transcription (Latin):
rigenda ẽ nobis
fr̃s ad dm̃ maior
intentio: ut uerba
scĩ euuangłii quȩ modo in nr̃is auribus
sonuerunt. etiam m̃te capere ut cumq pos¬
simus. Ait enim dñs iħe xp̃e. Non tur¬
betur cor ur̃m. creditis in dm̃. & in me
credite. Ne mortem tanquam homineͤs
timerent & ido turbarentur: consolatur
eos etiam dm̃ se ẽẽ contestans. Credite
inquit in dm̃ .& in me credite. Conse¬
quens ẽ enim ut si in dm̃ creditis: & in
me credere debeatis. Quod ñ eẽt consequẽs:
nsi quia & sibi metuebant. unde audire
debuerunt ñ turbetur cor ur̃m: Quis enĩ
eoꝵ ñ metueret. cum petro dictum ẽ. &.
fidentiori atq promptiori. ñ cantabit gal¬
lus donec ter me neges: Tanquam ergo
ceñt ab illo perituri. merito turbantur.
S ed cum audiunt in domo patris mei man¬
siones multe sunt: si quominus dixissem
uobis quia uado parare uobis locum. a turba¬
tione recreantur. certi ac fidentes etiam post
pericula temptationũ se apud dm̃ cum

Expanded text:
rigenda est nobis, fratres, ad Deum major intentio, ut verba sancti Evangelii, quae modo in nostris auribus sonuerunt, etiam mente capere utcumque possimus. Ait enim Dominus Jesus: Non turbetur cor vestrum. Credite in Deum, et in me credite. Ne mortem tanquam homines timerent, & ideo turbarētur, consolatur eos, & Deum se esse contestans, Creditis, inquit, in Deum? & in me credite. Consequens est enim, vt si in Deum creditis, & in me credere debeatis. Quod non esset consequens, nisi quia et sibi metuebant: unde audire debuerunt: Non turbetur cor vestrum. Quis enim eorum non metueret, cum Petro dictum esset, fidentiori atque promptiori: Non cantabit gallus, donec ter me neges? Tanquam ergo essent ab illo perituri, merito turbabantur. Sed cum audiunt: In domo Patris mei mansiones multae sunt, Si quominus dixissem vobis quia vado parare vobis locum, a perturbatione recreantur, certi ac fidentes etiam post pericula tentationum se apud Deum cum
Abbreviated transcription (Latin):
minũ: nec discipulus suꝑ magistrũ. Muo¬
ra quã ipse fecit dixit eos facturos eẽ: sed
in eis uel ꝑ eos se faciente. non ipsis tanqua
ex semetipsis. Ei quippe cantatur. Ailig̃
te dñe uirtus mea. Sed quȩ sunt tande
ista maiora: An forte quod ȩgros ipsis
transeuntib etiam eoꝵ umbra sanabat:
M aiis ẽ enim ut sanet umbra qua fimbsia.
Iuid ꝑse hoc ꝑ ipsos: sed utrũq ipse. Ue

Expanded text:
inum, et discipulus supra magistrum : majora quam ipse facit, dicit eos esse facturos; sed in eis vel per eos se faciente, non ipsis tanquam ex seipsis. Ei quippe cantatur, Diligam te, Domine, virtus mea . Sed quista majora? An forte quod aegros ipsis transeuntibus etiam eorum umbra sanabit? Majus est enim ut sanet umbra quam fimbria, illud per se, hoc per ipsos, sed utrumque in se; ve
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑi cominendabat. Sic enim dixerat. uerba
oꝑa tunc dicebat: insi uerba quȩ loquebat᷑ :
A udiebant & credebant illi: &. eoꝵdẽ uer¬
borum fructus erat fides illoꝵ. Uerump
ħ x funt sine dubitatione maiora. nectam̃
aic maiora horum facietis. ut solos apłos
ea putaremus ẽẽ facturos: sed qui credit
in me inquit oꝑa quȩ ego facio & ipse faci¬
et .&. maiora horum faciet.

Expanded text:
t, Verba uae opera tunc dicebat, nisi verba quae loquebatur? Audiebant et credebant illi, et eorumdem verborum fructus erat fides illorum: verumhaec sunt sine dubitatione majora. Nec tamen ait, Majora horum facietis, ut solos Apostolos ea putaremus esse facturos; sed, Qui credit in me, inquit, opera quae ego facio, et ipse faciet, et majora horum faciet.
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ sermonib tius. & ñ credebã narrantib
donec ipsa ueni &. uidi oculis meis: & ꝓba¬
u qͥd mechia pars mͥ nunciata ñ fuisset. Maio¬
ra sunt sapientia & oꝑa tua: quã rinor que
audiui. Cumgͦ ꝑuenerit regina hec silie ex
em & głam celestiũ ꝓmissoꝵ: multo plura
& magnificentiora ꝑspiciet. quan ei sint in
ciata. Nunc enim tanquã in speculo &. in
eniginatr: tc autẽ oculis sins uidebit. id est
facie ad faciem. Tunc beata anima &. illustͥs
inter stimndas remuneratoris sui constitu¬
ta diuitias. ineffabilib regine huiꝰ uerbis
uti ad dm̃ poterit dicens. Uerus ẽ sermo
quẽ audiui in t̾ra mea suꝑ sermonib tuis
maiora funt oꝑa tua quã rumor quẽ audi¬

Expanded text:
credebam narrantibus, donec ipsa veni, et vidi oculis meis, et proquod media pars nuntiata mihi non fuisset. Majora sunt sapientia et opera tua, quam rumor quem audivi. Cum ergo pervenerit regina haec sive Ecciem et gloriam coelestium promissorum; multo plura et magnificentiora perspiciet, quam ei sunt in Apostolos nuntiata. Nunc enim tanquam in speculo et in aenigmate, tunc autem oculis suis videbit, id est, facie ad faciem. Tunc beata et illustris anima inter stupendas remuneratoris sui constituta divitias, ineffabilibus reginae hujus verbis uti ad Deum poterit, dicens: Verus est sermo quem audivi in terra mea super sermonibus tuis. Majora sunt opera tua
Abbreviated transcription (Latin):
ecte festa ȩccłiȩ colunt: qͥ
se ȩccłie filios ẽẽ cognoscunł.
hec enimomi̾iũ credenti¬
um mat̾ ẽ. quȩ natos ad
mortẽ: generat ad salutẽ.
Hȩc ẽ post sy¬
igogam quidẽ uocata: s ante synagogã
ꝓmissa. hȩc enim iam in primo hontine
p̃sigurata ẽ. Nam sicut ex latere ads fabri¬
cata ẽ eua: ita ex xp̃i corpore & uulnere. re¬
dempta creuit ȩccłia. hec intra archam dilii¬
uio exundante seruata: crucis beneficium
& baptismatis misteriũ p̃signauit. Hanc
sara sterilis &. desperata in senectuce unico
pignore fecunda p̃cecunt. Aecłia enĩ uni¬
cum id ẽ dilectissimũ do ppłm scło iam senes¬
cente ꝓgennit. Hec ẽ regina illa: de qua ad

Expanded text:
ecte festa Ecclesiae colunt, qui se Ecclesiae filios esse recognoscunt. Haec enim omnium credentium mater est, quae natos ad mortem, regenerat ad salutem. Haec est post Synagogam quidem vocata; sed ante Synagogam promissa. Haec enim jam in primo homine praefigurata est. Nam sicut ex Adae latere fabricata est Eva; ita ex Christi corpore et vulnere redempta crevit Ecclesia. Haec intra arcam diluvio exundante servata, crucis beneficium et Baptismatis mysterium praesignavit. Hanc Sara sterilis et desperata in senectute unico pignore fecunda praececinit: Ecclesia enim unicum, id est, dilectissimum Deo populum saeculo jam senescente progenuit. Haec est regi
Abbreviated transcription (Latin):
E t renera id qͦd parat ads diligentib se fidẽ
non comp̃hendit᷑: spe ñ attingit᷑. caritate
ñ capitut. desidia & uota trans greditur.
A cquiri patest. estimari ñ potest. Habebit
de ꝑceptione fructũ : non habebit de sacieta¬
te fastidium̃. Ad quȩ nos bona ꝑducat

Expanded text:
Et revera id quod parat Deus diligentibus se, fide non comprehenditur, spe non attingitur, charitate non capitur, desideria et vota transgreditur: acquiri potest, aestimari non potest. Habebit de perceptione fructum, non habebit de satietate fastidium. Ad quae vos bona perducat,
Abbreviated transcription (Latin):
fide xp̃i & p̃dicationẽ euugłii om̃s affectꝰ
contempserint. atq diuitias &. scłi uolupta¬
tes. isti centuplũ recipient. &. uitã ęt̾̃nam
possidebunt. Ex occasione huius sententiȩ
quida introducunt mille annos post re¬
surrectionẽ. dicentes nobis tunc centuplr̃i
om̃iũ rerũ quas dimisimꝰ. & uitã ȩt̾nam
cẽ reddendã: ñ in telligentes quod si in cȩ¬
teris digna sit repmissio in uxorib appare¬
at turpitudo. ut is qui unam ꝓ dño dimi¬
serit. centum recipiat in futuro. Sensus gͥ
iste ẽ. Qui carnalia ꝓ saluatore dimiserit.
spualia eccipiet: quȩ in comꝑatione & me¬
rito sui ita erunt. quasi paruo numero cen¬
tenarius numerus comparetur. Unde dicit
apłs. qui unam tantũ domũ. & unius ꝓ¬
uinciȩ paruos agros dimiserat: quasi nichil
habentes. & omĩa possidentes.

Expanded text:
i et praedicationem Evangelii omnes affectus contempserint, atque divitias et saeculi voluptates, isti centuplum recipient et vitam aeternam possidebunt. Ex occasione hujus sententiae quidam introducunt mille annos post resurrectionem dicentes, nobis tunc centuplum omnium rerum quas dimisimus et vitam aeternam esse reddendam, non intelligentes quod si in caeteris digna sit repromissio, in uxoribus appareat turpitudo, ut qui unam pro Domino dimiserit centum recipiat in futuro. Sensus igitur iste est: qui carnalia pro Salvatore dimiserit, spiritalia recipiet, quae comparatione et merito sui ita erunt, quasi parvo numero centenarius numerus comparetur. Unde dicit et Apostolus, qui unam tantum domum et unius provinciae parvos agros dimiserat, quasi nihil habentes et omnia possidentes.
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd ꝓprie apłorũ ẽ atq credentiũ. in regene-¬
ratione cum sederit filius hominis in sede
maiestatis suȩ quando ex mortuis de corrup¬
tione resurgent in corrupti. sedebitis & uos
in solus iudicantium. condempnantes duo¬
decim trib ifrl̃. quia illis credentib illi cre¬
dere noluerunt. Eom̃is qui reliquerit do¬
mũ. uel fr̃s. aut sorores. aut patrẽ. aist ura

Expanded text:
prie apostolorum est atque credentium. In regeneratione, cum sederit Filius hominis in sede majestatis suae, quando ex mortuis de corruptione resurgent incorrupti, sedebitis et vos in soliis judicantium, condemnantes duodecim tribus Israel: quia vobis credentibus, illi credere noluerunt. Et omnis qui reliquerit domum, vel
Abbreviated transcription (Latin):
nescio uos. Qui ergo uult intrare in regnum
celorum. non solum desideret scire. quid ue¬
lit as. sed etiam implere quod iubet: quia
sicut dñs ait in euuangelio. beati qui audi¬
unt uerbum dĩ. & custodiunt illud. Et
iterum discipulis suis. Scitis hec . beati
eritis si feceritis ea.¬

Expanded text:
nescio vos . » Qui ergo vult intrare in regnum nescio vos . » Qui ergo vult intrare in regnum coelorum, non solum scire desideret quid velit Deus, sed etiam implere quod jubet, quia, sicut Dominus ait in Evangelio: « Beati qui audiunt verbum Dei, et custodiunt illud . » Et iterum discipulis: Scitis haec, beati eritis, si feceritis ea
Abbreviated transcription (Latin):
res proferre uolebat quib dicebat. Ego uos
elegi de mundo & posui uos ut eatis &. fruc¬
tum afferatis. & fructus ur̃ maneat. Inanit̾
ꝓferre fructus operum. Unde &. subditur.
Non omnis qui dicit michi dñe añe. intrabit
in regnum celorum: sed qui facit uoluntatẽ
patris mei qui in cęlis ẽ. ipse intrabit in reg¬
num celorum. Dicere enim dñe dñe. fruc¬
tus boni oꝑis ẽe udetur: non autem facere
uoluntatem cius. non ad bonam arborem ꝑti¬
net. Non enim sufficit sola confessio. si defu¬
erit bona operatio:. dño alibi dicente. Quid
autem uocatis me dñe dñe . &. non facitis quȩ
dico: Hinc iacobus apłs ait. Fides sine oꝑi¬
bus mortua ẽ. Unde eos qui de sola fide glo¬
riabantur: exemplo demonum terruit dicẽs.
dñs ꝑ ꝓpħam reprobat dicens. Populus hic
labiis me honorat: cor autem illorum longe
ẽ ame. Tales tempore iudicii qui sine fruc¬
tu boni operis clamabunt. dñe dñe aperi
nobis. audire merebuntur. Am̃ dico uobis:

Expanded text:
olebat, quibus dicebat: « Ego vos elegi de mundo, et posui vos ut eatis, et fructum afferatis, et fructus vester maneat . » Inaniproferre fructus operum. Unde et subditur: « Non omnis qui dicit mihi, Domine, Domine, intrabit in regnum coelorum, sed qui facit voluntatem Patris mei, qui in coelis est, ipse intrabit in regnum coelorum . » Dicere enim, Domine, Domine, fructus boni operis esse videtur, non autem facere voluntatem ejus, non ad bonam arborem pertinet. Non enim sufficit sola confessio, si defuerit bona operatio, Domino alibi dicente: « Quid autem vocatis me, Domine, Domine, et non facitis quae dico? » Hinc Jacobus apostolus ait: « Fides sine operibus mortua est . » Unde eos, qui de sola fide gloriabantur, exemplo daemonum terruit, dicens: per prophetam reprobat, dicens: « Populus hic labiis me honorat, cor autem eorum longe est a me , » tales tempore judicii, quia sine fructu boni operis, clamabunt: Domine, Domine, aperi nobis, audire merebuntur: « Amen dico vobis,
Abbreviated transcription (Latin):
confidit in homine: & ponit carnem brachiũ
suum .&. a dõ recedit cor euis. Erit enim
quasi mirice in deserto. & non uidebit cum
uenerit bonum. sed habitabit in siccitate.
arbor bona quales fructus proferat: idem pro¬
feta declarat dicens. Benedictus uir qui confi¬
dit in dño: & erit dñs fidutia eius. Et erit
tanquam lignum quod planTam ẽ secus
decursus aquarum: quod ad humorem mit¬
tit radices suas. & non tunebit cum uenerit
estus. Ẽ erit folium eius uiride. & in tempo

Expanded text:
rachium suum, et a Domino recedit cor ejus. Erit enim quasi myricae in deserto, et non videbit cum venerit bonum, sed habitabit in siccitate, bona arbor quales fructus proferat, idem proPHETE. Capitulo 17. Benedictus vir qui confidit in Domino: et erit Dominus fiducia eius. Et erit tamquam lignum quod plantatum est secus decursus aquarum: quod ad humorem mittit radices suas, et non timebit dum venerit estus. Et erit folium eius viride: et in tem
Abbreviated transcription (Latin):
Excide ergo illam: ut quid etiam terram
homo moritur. Excisa autem in ignen
mittitur: quando quisq ꝑuersus post ma¬
tem gehenne concremationem inuenit:
qui dum uiueret. fructum boni operis fa¬
cere recusauit. Ingeminat namq añs
bonarum malarumq arborum cognito¬
nem: cum adhuc subiungit dicens. Igb̾
ex fructib eorum cognoscetis eos. Quis
enim fructus in quib male arbores abo¬
nis discernantur. paulus apłs ostendis
dicens. Manifesta autẽ sunt oꝑa car nis
que sunt. fornicationes. iminunditiȩ. impuditie.

Expanded text:
Excide ergo illam, ut quid etiam terram Excide ergo illam, ut quid etiam terram homo moritur. Excisa autem in ignem mittitur, quando quisque perversus per mortem gehennae concremationem invenit, qui dum viveret fructum boni operis facere recusavit. Ingeminat namque Dominus bonarum malarumque arborum cognitionem, cum adhuc subjungit, dicens: « Igitur ex fructibus eorum cognoscetis eos. » Quasi enim fructus, in quibus malae arbores a bonis discernantur, Paulus apostolus ostendit dicens: « Manifesta autem sunt opera carnis, quae sunt fornicationes, immunditiae, i