comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
popłi .R. opib creuerat. infida & aduersa
nobis fuit. Sed postquã bello confecto derho¬
dus consultũ ẽ. maiores nr̃i. nequis diuitiarũ
magis quã iniuriȩ causa. bellũ inceptũ dicer&:
impunitos eos dimisere. Item bellis punicis om̃i¬
b cũ sepe cartaginenses. & in pace. & per in¬
ducias multa nefaria facinora fecissent. nũ¬
quã ipsi peroccasionẽ talia fecere. Magis
quid se dignũ for& : quã quid in illos iure fie¬
ri poss& querebant. Hoc itẽ uobis proui
tuli. & ceterorũ scelus. quã ur̃a dignitas.
neu magis ire urẽ : quã fame consulatis. Nã
si digna pena. profactis eorũ reperitur.
nouũ consiliũ approbo. Sinmagnitudo sceleris om̃iũ
ingenia exuperat. hisutendũ censeo. quelegibus
comparata sunt. Periq eorũ. quianteme senten¬
tias dixerunt. composite atque magnifice. ca¬
sũ rei publicȩ miseratisunt: Quȩ belli seuitia
ess&. quȩ uictis acciderent. enumerauere. ra¬

Expanded text:
populi Romani opibus creverat, infida et advorsa populi Romani opibus creverat, infida et advorsa nobis fuit. sed postquam bello confecto de Rhodiis consultum est, maiores nostri, ne quis divitiarum magis quam iniuriae causa bellum inceptum diceret, inpunitos eos dimisere. item bellis Punicis omnibus, quom saepe Carthaginienses et in pace et per indutias multa nefaria facinora fecissent, numquam ipsi per occasionem talia fecere: magis quid se dignum foret, quam quid in illos iure fieri posset, quaerebant. hoc item vobis providtuli et ceterorum scelus quam vostra dignitas, neu magis irae vostrae quam famae consulatis. nam si digna poena pro factis eorum reperitur, novom consilium adprobo; sin magnitudo sceleris omnium ingenia exuperat, his utendum censeo, quae legibus conparata sunt. Plerique eorum, qui ante me sententias dixerunt, conposite atque magnifice casum rei publicae miserati sunt. quae belli saevitia esset, quae victis acciderent, enumeravere: ra
Abbreviated transcription (Latin):
nio. sid ep̃hensi forent. suppliciũ sumendũ decre¬
uerat. Isq postea ꝑmotus oratione .o. cȩsaris.
pedib insententiã tiberii neronis iturũ sed ixerat.
qđ deeare p̃sidus abditis. referendũ censuerat.
Sedcesar. ubi ad eũ uentũ. ẽ. rogatus sententiam
a consule huius cemodi uerba locutus ẽ. Oms ho¬
mines patres conscripti. quidereb dubus consul¬
tant. ab odio. amicitia. ira. atq miscđa. uacuos
dec& eẽ ł aud facile animus uerum ꝓuid&
ubi illa officiunt. neq quisq: om̃iũ. libidini
simul & usui. paruit. Ubi intenderis ingenũ
ual&. Silibido possid&. ea dominatur. animus m¬
chil ual&. Magnamͥ copia ẽ. memorandi. quapo¬
puli. atq reges . ira . aut miscđa impulsi. male con¬
suluerint. Sed ea malo dicere. quemaiores nr̃i
c̃tra libidinẽ animi sui. recte. atq ordine fecere
Bello macedonico. quod cum rege ꝑse gessimus.
rodiorũ. ciuitas. magna. atq magnifica quȩ

Expanded text:
nio, si deprehensi forent, supplicium sumundum decrenio, si deprehensi forent, supplicium sumundum decreverat; isque postea permotus oratione C. Caesaris pedibus in sententiam Ti. Neronis iturum se dixit, qui de ea re praesidiis abductis referundum censuerat. Sed Caesar, ubi ad eum ventum est, rogatus sententiam a consule huiusce modi verba locutus est: "Omnis homines, patres conscripti, qui de rebus dubiis consultant, ab odio, amicitia, ira atque misericordia vacuos esse decet. Haud facile animus verum providet, ubi illa officiunt, neque quisquam omnium lubidini simul et usui paruit. Ubi intenderis ingenium, valet; si lubido possidet, ea dominatur, animus nihil valet. Magna mihi copia est memorandi, ppuli ira aut misericordia inpulsi male consuluerint. sed ea malo dicere, quae maiores nostri contra lubidinem animi sui recte atque ordine fecere. bello Macedonico, quod cum rege Perse gessimus, Rhodiorum civitas magna atque magnifica, quae
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Dumhaec insenatu geruntur: & dũlega¬
tis allobrogũ. & tito uolturtio comprobato
eorum indicio. premia decernuntur. liberti
& pauci exclientib lentuli. diuersis itinerib:
opifices. atq seruitia inuicis. ad eum eripien¬
dũ. sollicitabant: partim exquirebant duces
multitudinũ: qui preciorem . P. uexare soliti
erant. Cethegus. autẽ. pernuntios. familiã:
atq liberos suos lectos. & exercitatos orabat in auda¬
tiã. ut grege facto. cumtelis. ad sese irrumperens
Consul ubiea parari cognouit. dispositis p̾sidiis. ut
res. atq tẽpus monebat. conuocato senatu. refert.
quid dehis facere placeat. quuncus todiã traditieran
Sedeos paulo ante frequens senatus uidicauerat.
contrarem .ẜ. fecisse : Tunc decius uimus silanus
primus sententiã rogatus. qđ eo tẽpore consul de¬
signatus erat. dehis. quuncus todus tenebantur
& p̃terea de .V. cassio .ẜ. furio .ẜ. umbreno .&. an

Expanded text:
tur. Dum haec in senatu aguntur et dum legatur. Dum haec in senatu aguntur et dum legatis Allobrogum et T. Volturcio conprobato eorum indicio praemia decernuntur, liberti et pauci ex clientibus Lentuli divorsis itineribus opifices atque servitia in vicis ad eum eripiundum sollicitabant, partim exquirebant duces multitudinum, qui pretio rem publicam vexare soliti erant. Cethegus autem patque libertos suos, lectos et exercitatos, orabat in audaciam, ut grege facto cum telis ad sese inrumperent. consul ubi ea parari cognovit, dispositis praesidiis, ut res atque tempus monebat, convocato senatu refert, quid de iis fieri placeat, qui in custodiam traditi erant. sed eos paulo ante frequens senatus iudicaverat contra rem publicam fecisse. tum D. Iunius Silanus primus sententiam rogatus, quod eo tempore consul designatus erat, de iis, qui in custodiis tenebantur, et praeterea de L. Cassio, P. Furio, P. Umbreno, Q.
Abbreviated transcription (Latin):
indicẽ .o. cesar falso nominaretur. Namut̃q:
cũ illo graues inimicitias exercebat Piso. obpug¬
natus inuidicio. pecuniarum repe tundarum
propt̃ cuiusdã trans padani suppliciũ iniustũ
Catulus. expeticione pontificatus. odio incens
quod extrema etate maximis honorib: usus. ab adoles¬
centulo cęsare uictus discesserat. Resautẽ opor¬
tuna uidebatur. quodis. priuatim egregia liber¬
tate. Pullice maximis munerib grandẽ pecuniã
debebat. Sedubi consulẽ ad tantũ facinus impel¬
lere nequeunt. ipsi singillatĩ circũ eundo. atq
em̃tiundo. quȩ se ex uolturcio aut allo brogibus
audisse dicerent. magnã illi inuidiã conflaue¬
rant. Usq eo. ut non nulli equites .R. qui pre¬
sidii causa cũ telis erant circũ edem: concordiȩ.
seu periculi magnitudine. seu animi mobilitate
impulsi. quostudiũ suũ inrem .P. clarius ess&̧
egredienti exsenatu cȩsari gladio. minitaren¬

Expanded text:
indicem C. Caesar falso nominaretur. Nam uterque indicem C. Caesar falso nominaretur. Nam uterque cum illo gravis inimicitias exercebat: Piso oppugnatus in iudicio pecuniarum repetundarum propter cuiusdam Transpadani supplicium iniustum, Catulus ex petitione pontificatus odio incensus, quod extrema aetate, maxumis honoribus usus, ab adulescentulo Caesare victus discesserat. Res autem opportuna videbatur, quod is privatim egregia liberalitate, publice maxumis muneribus grandem pecuniam debebat. Sed ubi consulem ad tantum facinus inpellere nequeunt, ipsi singillatim circumeundo atque ementiundo, quae se ex Volturcio aut Allobrogibus audisse dicerent, magnam illi invidiam conflaverant usque eo, ut nonnulli equites Romani, qui praesidi causa cum telis erant circum aedem Concordiae, seu periculi magnitudine seu animi mobilitate inpulsi, quo studium suum in rem publicam clarius esset, egredienti ex senatu Caesari gladio minitaren
Abbreviated transcription (Latin):
hominis magis leniunda. quã exagitanda uide¬
batur. pleriq crasso exnegotios priuatis obnoxu
conclamant indicem falsũ eẽ deque eare postulant.
uti referatur. Itaq consulente cicerone. frequens
senatus decernit. tarquini indiciũ falsũ uideri
eumq inuinculis retinendũ. neq amplius potes¬
tatẽ faciendã. nisi deeo indicar&. ciuius consilio
tantã rẽ e̾et mentitus. Erant eo tẽpore. qui existi¬
marent indiciũ illud. a .P. autronio machinatũ.
quo facilius appellatiꝰ crasso. ꝑsocietatẽ periculi
reliquos illius potentia teger&. Alu tarquiniũ
acicerone in missom aiebant. necrassus more
suo suscepto malorũ patrocinio. rem.s. contur¬
barae. Ipsum crassũ. ego postea p̃dicantẽ audi¬
ui. tantã illã contuieliã sibi acicerone. impo¬
sitam. Sedisdẽ tẽporib &. catulus. & .o. piso
neq p̃cib neq grã. neq p̃tio. ciceronem im¬
pellere potuere. uti perallobroges. aut aliũ

Expanded text:
hominis magis leniunda quam exagitanda videhominis magis leniunda quam exagitanda videbatur, plerique Crasso ex negotiis privatis obnoxii, conclamant indicem falsum esse deque ea re postulant uti referatur. Itaque consulente Cicerone frequens senatus decernit Tarquini indicium falsum videri eumque in vinculis retinendum neque amplius potestatem faciundam, nisi de eo indicaret, cuius consilio tantam rem esset mentitus. Erant eo tempore, qui existumarent indicium illud a P. Autronio machinatum, quo facilius appellato Crasso per societatem periculi reliquos illius potentia tegeret. Alii Tarquinium a Cicerone inmissum aiebant, ne Crassus more suo suspecto malorum patrocinio rem publicam conturbaret. Ipsum Crassum ego postea praedicantem audivi tantam illam contumeliam sibi ab Cicerone inpositam. Sed isdem temporibus Q. Catulus et C. Piso neque gratia neque pretio Ciceronem inpellere potuere, uti per Allobroges aut alium
Abbreviated transcription (Latin):
facinora prede magis. quã detrimentũ fore. Incen¬
diũ uero crudele. in imoderatũ. ac sibi maxime
calamitosũ putabat. quippe cui om̃s copiȩ in usu
cotidiano & cultu corporis erant. Post eũ diem qͥ¬
dã .l. tarquinius ad senatũ adductus erat. quem
scumse dicer& indicaturũ de conuiratione sifides
.i. data ess&. uissus a consule quescir& dicere:
eadẽ ferȩ que uolturtius. deparatis incendus. de
cede bonorũ. deitinere hostiũ. senatũ doc&. Pre¬
terea se. missũ. aM. crasso. quicatiline nun¬
tiar&. necũ lentulus. atq cethegus. aliiq: ex con¬
iuratione dep̾hensi. terrerent. eoq magis ꝓpe¬
rar& urbem accedere. quo& ceterorũ animos.
reficer&. & illi facilius epericulo eriperentur.
Sedubi tarquinius. crassum nominauit. hominẽ
nobilẽ. maximis diuitus. sũma potentia. alii
rem incredibilẽ ratu pars. tam& siuerũ existi¬
mabant tamen quia intali tempore. tantauis

Expanded text:
facinora praeda magis quam detrimento fore, incenfacinora praeda magis quam detrimento fore, incendium vero crudele, inmoderatum ac sibi maxume calamitosum putabat, quippe cui omnes copiae in usu cotidiano et cultu corporis erant. Post eum diem quidam L. Tarquinius ad senatum adductus erat, quem nt. Is cum se diceret indicaturum de coniuratione, si fides publica data esset, iussus a consule, quae sciret, edicere, eadem fere, quae Volturcius, de paratis incendiis, de caede bonorum, de itinere hostium senatum docet; praeterea se missum a M. Crasso, qui Catilinae nuntiaret, ne eum Lentulus et Cethegus aliique ex coniuratione deprehensi terrerent eoque magis properaret ad urbem accedere, quo et ceterorum animos reficeret et illi facilius e periculo eriperentur. Sed ubi Tarquinius Crassum nominavit, hominem nobilem, maxumis divitiis, summa potentia, alii rem incredibilem rati, pars, tametsi verum existumabant, tamen, quia in tali tempore tanta vis
Abbreviated transcription (Latin):
lum dissimulantẽ: coarguunt p̃t literas sermon¬
b: quosille habere solitus erat ex libris sxbillinis.
regnũ romȩ trib cornelus portendi. cinnã. atq
sllã antea. secc̃iũ ẽẽ cui fatũ for& urbis potiri.
quẽ sepe ex prodigus aruspices respondissent bel¬
lo cuuli cruentũ fore. Igitur ꝑlectis literis. cũ
prius om̃s signasua cognouissent. senatꝰ decernit
uti ab dicato magis tratu. lentulus. Itẽq ceteri
inliberis cus todis haberentur. Itaq lentulus
.s. lentulo spinteri quitũ edilis erat:. Cethegus
.a. cornificio. Statilius .g. cesari. Qabinius
.M. crasso Cȩparius. nãis ante paulo exfuga
retractus erat .o.N. terentio senator traduntur
Interea plebs: conuiratione pate facta. quȩ pri¬
mo cupida nouarũ rerũ. nimis bello fauebat.
mutata mente: catiline consilia execrari. cicero¬
nẽ ad celũ tollere. ueluti exseruitute erepta.
gaudiũ atq leticiã agitabat. Nãq alia belli

Expanded text:
lum dissimulantem coarguunt praeter litteras sermonlum dissimulantem coarguunt praeter litteras sermonibus, quos ille habere solitus erat: Ex libris Sibyllinis regnum Romae tribus Corneliis portendi; Cinnam atque Sullam antea, se tertium esse, cui fatum foret urbis potiri; nnum, quem saepe ex prodigiis haruspices respondissent bello civili cruentum fore. Igitur perlectis litteris, cum prius omnes signa sua cognovissent, senatus decernit, uti abdicato magistratu Lentulus itemque ceteri in liberis custodiis habeantur. Itaque Lentulus P. Lentulo Spintheri, qui tum aedilis erat, Cethegus Q. Cornificio, Statilius C. Caesari, Gabinius M. Crasso, Caeparius nam is paulo ante ex fuga retractus erat Cn. Terentio senatori traduntur. Interea plebs coniuratione patefacta, quae primo cupida rerum novarum nimis bello favebat, mutata mente Catilinae consilia exsecrari, Ciceronem ad caelum tollere, veluti ex servitute erepta gaudium atque laetitiam agitabat. Namque alia belli
Abbreviated transcription (Latin):
bat. Cȩteri sine mora ueniunt. Ceparius pau¬
lo ante domo egressus. cognito indicio. ex urbe
ꝓfugerat. Consul lentulũ quod p̃tor erat ipse
manu tenens. insenatũ ꝑducit. Reliquos cũcus¬
todib inȩdem concordiȩ uenire iub&. Eo sena¬
tũ ad uocat: magnaq frequentia eius ordinis
uoltuitid̾ cũ legatis introducit. Elaccũ p̃torem
scriniũ. cũ litteris quas alegatis acceperat. codẽ
afferre ubae. Uoltultius int̾rogatus deitine¬
re. delitteris. postremo. quid. autqua de
causa consilu habuiss&. primo fingere alia.
dissimulare deconiuratione. Post ubi fide ..
dicere iussus ẽ. omĩa utigesta erant aperit.
doc&q sepaucis ante dieb agabinio. & cepa¬
rio sociũ ad scitũ. nichil amplius scire. quã
legatos. tantũ modo audire solitũ exgabinio
.s. autroniũ syllã .l. uargunteũ. multos p̃terea in ea
coniuracione ee. Eadẽ galli fatentur: aclentu¬

Expanded text:
bat. Ceteri sine mora veniunt; Caeparius, paubat. Ceteri sine mora veniunt; Caeparius, paulo ante domo egressus, cognito indicio ex urbe profugerat. Consul Lentulum, quod praetor erat, ipse manu tenens in senatum perducit, reliquos cum custodibus in aedem Concordiae venire iubet. Eo senatum advocat magnaque frequentia eius ordinis Volturcium cum legatis introducit; Flaccum praetorem scrinium cum litteris, quas a legatis acceperat, eodem adferre iubet. Volturcius interrogatus de itinere, de litteris, postremo quid aut qua de causa consili habuisset, primo fingere alia, dissimulare de coniuratione; post, ubi fide publica dicere iussus est, omnia, uti gesta erant, aperit docetque se paucis ante diebus a Gabinio et Caepario socium adscitum nihil amplius scire quam legatos; tantummodo audire solitum ex Gabinio P. Autronium, Ser. Sullam, L. Vargunteium, multos praeterea in ea coniuratione esse. Eadem Galli fatentur ac Lentu
Abbreviated transcription (Latin):
mul utrĩq clamor exortus ẽ. galli. cito cognito
consilio. sine mora p̃torib setradunt. Uoltur¬
tius. primo cohortatus cęteros. gladiose amulti¬
tudine defendit. Deinde ubi alegatis deserdis ẽ.
multa prius desalute sua põptinũ obtestatus.
qđ ei notꝰ erat. postremo timidus. acuitȩ diffi¬
dens. uelud hostib sese p̃torib dedit. Quib re¬
b confectis. om̃ia ꝓpere ꝑnuntios c̃suli decla¬
rantur. Atillũ. ingens cura. atq: leticia simul
occupauere. Namletabatur. intellegens con¬
iuratione pate facta. ciuitatẽ periculis erep¬
tã e̾ẽ. Porro autẽ anxius erat. dubitans in ma¬
iximo scelere. tantis ciuib dep̾hensis. quid
facto opus e̾et. poenã illorũ sibi oneri. impumtatẽ.
to animo. uocari adĩe ub&: lentulũ. cethegum
statiliũ. gabiniũ. Itẽq cepariũ terracinensem
quiin apuliã. ad concitanda seruitia ꝓficisci para¬

Expanded text:
mul utrimque clamor exortus est, Galli cito cognito mul utrimque clamor exortus est, Galli cito cognito consilio sine mora praetoribus se tradunt; Volturcius primo cohortatus ceteros gladio se a multitudine defendit, deinde, ubi a legatis desertus est, multa prius de salute sua Pomptinum obtestatus, quod ei notus erat, postremo timidus ac vitae diffidens velut hostibus sese praetoribus dedit. Quibus rebus confectis omnia propere per nuntios consuli declarantur. At illum ingens cura atque laetitia simul occupavere. Nam laetabatur intelligens coniuratione patefacta civitatem periculis ereptam esse: porro autem anxius erat dubitans, in maxumo scelere tantis civibus deprehensis quid facto opus esset: poenam illorum sibi oneri inpunitatem pto animo vocari ad sese iubet Lentulum, Cethegum, Statilium, Gabinium itemque Caeparium Terracinensem, qui in Apuliam ad concitanda servitia proficisci para
Abbreviated transcription (Latin):
rũ exemplũ. infra scriptũ ẽ. Quissim exeo quẽ
adte misi cognosces. Fac. cogites. in quanta cala¬
mitatesis : & memineris teuirũ ẽẽ. consideres.
quidtuȩ rationes postulent. auxiliũ petas
ab om̃ib & iã ab infimis. Ad hoc. mandata uer¬
bis dat. cũ a senatu. hostis iudicatꝰsit. quo con¬
silio. seruitia repudi&. in urbe parata e̾e que
usserit. necunctetur ipse ꝓpius accedere.
Hisrebus ita actis. consticuta nocte. qua profi¬
ciscerentur. cicero ꝑlegatos cuncta doctus .l. ualerio
flacto & gaio põptino p̃torib imperat. ut in pon¬
te muluio. ꝑ insidias. allobrogum comitatus dep̃¬
hendant. Remomẽm aperit. cuius gr̃a mittebantur.
cȩtera uti facto opussit. ita agant. ꝑmittit illis ho¬
mines militares. sine tumultu p̃sidus collocatis
sicuti p̃ceptũ erat. occulte pontẽ obsidunt. Post¬
quã adidloci. legati cũ uolturtio uenerunt & si¬

Expanded text:
rum exemplum infra scriptum est: "Qui sim, ex eo, quem rum exemplum infra scriptum est: "Qui sim, ex eo, quem ad te misi, cognosces. Fac cogites, in quanta calamitate sis, et memineris te virum esse! Consideres, quid tuae rationes postulent! Auxilium petas ab omnibus, etiam ab infumis!" Ad hoc mandata verbis dat: Cum ab senatu hostis iudicatus sit, quo consilio servitia repudiet? In urbe parata esse, quae iusserit; ne cunctetur ipse propius accedere. His rebus ita actis constituta nocte, qua proficiscerentur, Cicero per legatos cuncta edoctus L. Valerio Flacco et C. Pomptino praetoribus imperat, ut in ponte Mulvio per insidias Allobrogum comitatus deprehendant. Rem omnem aperit, cuius gratia mittebantur; cetera, uti facto opus sit, ita agant, permittit. Illi, homines militares, sine tumultu praesidiis conlocatis, sicuti praeceptum erat, occulte pontem obsidunt. Postquam ad id loci legati cum Volturcio venerunt et si
Abbreviated transcription (Latin):
rebatur deignauia sotiorũ. illos dubitando. & di¬
es platando. magnas oportunitates corrũpere.
facto ñ consulto intali periculo. opus esse. seq
sipauci adiuuarent. languentib alus impetum
incuriam facturũ. Natura ferax uehemens.
manu promptus erat. Maximũ bonũ. inceleritate
putabat. Sed allobroges. exp̃cepto ciceronis. ꝑga¬
binium. cȩteros conueniunt. ablentulo. cethego
statilio. item cassio. postulant iusiurandũ quod
signatũ. ad ciues ꝑferant. alit̃. haud facile eos ad
tantũ negotiũ impelli posse. Cȩteri nichil suspi¬
cantes. dant. Cassius sem& eo uenturũ breui pol¬
licetur. ac paulo ante legatos. exurbe ꝓficiscitur.
Lentulus. cũhis titũ uolturtiũ. quendã crotonien¬
semmittit. ut allobroges priusquã domũ ꝑgerent
cũ catilina data. atq accepta fide. societatẽ c̃fir¬
marent Ipse uolturcio litteras ad catilinãdat qua¬

Expanded text:
rebatur de ignavia sociorum: illos dubitando et direbatur de ignavia sociorum: illos dubitando et dies prolatando magnas opportunitates corrumpere; facto, non consulto in tali periculo opus esse seque, si pauci adiuvarent, languentibus aliis impetum in curiam facturum. Natura ferox, vehemens, manu promptus erat, maxumum bonum in celeritate putabat. Sed Allobroges ex praecepto Ciceronis per Gabinium ceteros conveniunt. Ab Lentulo, Cethego, Statilio, item Cassio postulant ius iurandum, quod signatum ad civis perferant; aliter haud facile eos ad tantum negotium inpelli posse. Ceteri nihil suspicantes dant, Cassius semet eo brevi venturum pollicetur ac paulo ante legatos ex urbe proficiscitur. Lentulus cum iis T. Volturcium quendam Crotoniensem mittit, ut Allobroges, priusquam domum pergerent, cum Catilina data atque accepta fide societatem confirmarent. Ipse Volturcio litteras ad Catilinam dat, qua
Abbreviated transcription (Latin):
legatus p̃erat. Atromȩ. lentulus comcetẽris
qui principes comiurationis erant. paratis utiu¬
debatur maznis copus constituerat. uticũ catilina
in agrũ fesulanũ cumexerciti ueniss&. L. bestia
tribunus plebis contione habita. quereretur de
accionib ciceronis belliq grauissimi inuidiam. op¬
timo consuli inponera&. Eo signo. ꝓxima nocte:
cetera multitudo conurationis. suũ quȩq: negoti¬
um exequeretur. Sed ea diuisa. hocmͦ dicebant᷑.
statilius gabinius. uti cũ migna manu. duo decim
simul oportuna loca urbis incender&. quotumultu
facilior aditus ad comsulem cȩterosq quib insidie
parabantur fier&. Cethegus. ciceronis ianuam
obsider& eũq ui aggreder&ꝰ. alius autẽ alium
Sed filii familiarũ. quorũ exnobilitate maxima
parserat. parents interficerent. simulcede.
& incendio ꝑculsis om̃ib ad catilinã erum peren
Int̾haec parata. atq decreta. cethegus: sẽꝑ que¬

Expanded text:
legatus praeerat. At Romae Lentulus cum ceteris, legatus praeerat. At Romae Lentulus cum ceteris, qui principes coniurationis erant, paratis ut videbatur magnis copiis constituerant, uti, quom Catilina in agrum Aefulanum cum exercitu venisset, L. Bestia tribunus plebis contione habita quereretur de actionibus Ciceronis bellique gravissumi invidiam optumo consuli inponeret: eo signo proxuma nocte cetera multitude coniurationis suom quisque negotium exequeretur. sed ea divisa hoc modo dicebantur: Statilius et Gabinius uti cum magna manu duodecim simul opportuna loca urbis incenderent, quo tumultu facilior aditus ad consulem ceterosque, quibus insidiae parabantur, fieret; Cethegus Ciceronis ianuam obsideret eumque vi aggrederetur; alius autem alium, sed filii familiarum, quorum ex nobilitate maxuma pars erat, parentis interficerent; simul caede et incendio perculsis omnibus ad Catilinam erumperent. int
Abbreviated transcription (Latin):
studium belli. magna merces inspe uictoriȩ. At in al¬
tera. maiores opes. tuta consilia. ꝓ incertaspe : cer¬
tum p̾emium T Taec illis uoluentib. tandem uicit
fortuna rẽi .s. Itaq fabio sange cuius patrocinio
ciuitas plurimum utebatur. rẽ omnẽ uti cognoue¬
rant aperiunt. Cicero ꝑsangam consilio cognito:
legatis p̃cepit. ut studiũ coniurationis uehement̃
simulent. ceteros ad eant. bene polliceant᷑. dentq
operã. uti eos quãmaxime manifestos habeaNT
sdem fere temporib ingallia citeriore. atq ulte¬
riore. Item in agro piceno brutio apulia motus
erat. Namq illi quosante catilina dimiserat.
in consulte. acueluti ꝑdementiã. cuncta simul
agebant nocturnis consilus. armorũ. atq
telorũ portacionib festinando agitando om̃ĩa.
plustimoris. quãpꝰ ericuli effecerant. Exeo nu¬
mero. complures .q. metellus celerp̃toꝵ. exsoti
citeriore gallia .u. murena. quiei prouintiȩ

Expanded text:
studium belli, magna merces in spe victoriae; at in alstudium belli, magna merces in spe victoriae; at in altera maiores opes, tuta consilia, pro incerta spe certa praemia. haec illis volventibus tandem vicit fortuna rei publicae. itaque Q. Fabio Sangae, quoius patrocinio civitas plurumum utebatur, rem omnem, uti cognoverant, aperiunt. Cicero per Sangam consilio cognito legatis praecipit, ut studium coniurationis vehementer simulent, ceteros adeant, bene polliceantur dentque operam, uti eos quam maxume manufestos habeant. Isdem fere temporibus in Gallia citeriore atque ulteriore, item in agro Piceno, Bruttio, Apulia motus erat. namque illi, quos ante Catilina dimiserat, inconsulte ac veluti per dementiam cuncta simul agebant. nocturnis consiliis, armorum atque telorum portationibus, festinando, agitando omnia plus timoris quam periculi effecerant. ex eo numero compluris Q. Metellus Celer praetor ex seciteriore Gallia C. Murena, qui ei provinciae
Abbreviated transcription (Latin):
los queri deauaricia magis tratuũ. accusare
senatũ qđ in eo auxilii nichil ess&. miserus
suis remedium mortẽ sperare. At ego inquid
uobis simodo uiri e̾ẽ uultis. rationẽ ostendã
quatanta is tamala effugiatis. Hȩcubi dixit
allobroges in maximã spẽ ad ducti. umbrenũ
orare: ut sui misereretur. nchil tã asperũ. ne¬
q tã difficile e̾ẽ. qđ noncupidissime facturi
essent. dũ eares: ciuitatẽ ȩre alieno liberar&
Ille eos indomũ .d. bruti ꝑducit. qđ foro propin¬
qua erat. neque aliena consilu ꝓpt̾ semproniã
N amtum brutus roma aberat. Preterea gabiniũ
accessit. quomaior auctoritas sermoni in ess&
eo p̃sente coniurationẽ aperit. nominat soci¬
os. p̃terea multos cuiusq generis irnaxios. qͦ
legatis animus amplior essa: deinde illos pol¬
licitos operam suã. domũ dimittit. Ded allo¬
broges diumincerto abuere. quidnã consilu
caperei: In altera parte. erat es alienum

Expanded text:
det queri de avaritia magistratuum, accusare det queri de avaritia magistratuum, accusare senatum, quod in eo auxili nihil esset, miseriis suis remedium mortem expectare, 'at ego' inquit 'vobis, si modo viri esse voltis, rationem ostendam, qua tanta ista mala effugiatis'. haec ubi dixit, Allobroges in maxumam spem adducti Umbrenum orare, ut sui misereretur: nihil tam asperum neque tam difficile esse, quod non cupidissume facturi essent, dum ea res civitatem aere alieno liberaret. ille eos in domum D. Bruti perducit, quod foro propinqua erat neque aliena consili propter Semproniam; nam tum Brutus ab Roma aberat. praeterea Gabinium arcessit, quo maior auctoritas sermoni inesset. eo praesente coniurationem aperit, nominat socios, praeterea multos quoiusque generis innoxios, quo legatis animus amplior esset. deinde eos pollicitos operam suam domum dimittit. sed Allobroges diu in incerto habuere, quidnam consili caperent. in altera parte erat aes alienum,
Abbreviated transcription (Latin):
mitio ꝓfectisunt In his : erat fuluius senatoris
filius. que retractũ exitinere parens ne cariuis sit
ludem tẽporib romȩ. lentulus sicuti catiiira pce¬
perat. quoscũq morib: aut fortuna nouis rebus
id oneos credebat. aut ꝑse : aut ꝑ alios sollicitabat
neque solũ ciues. sed cuusq modi genus hominũ
qđ modo bello uilui fore. Igitur .e. umbreno cui¬
dõ negotiũ dat: utilegatos allobrogum requirat
eosq sipossor impellat. ad societatt̃ belli. existi¬
mans prblice. priuatimque ȩre alieno oppressos
preterea. qđ natura gallica gens bellicosa essa
facile eos adtole consiliũ ad duci possa. Umbre¬
nus ⁊ dingallia negotiatus erat. plerisq prin¬
cipib ciutatũ nocus erat. atq eos nouerit
soe sine moro ubi primũ legatos inforo con¬
sperit. ꝓcunc tatus pauca. destatu citutatis
& quasi dolens. eius casũ: requirere cepit. quẽ
exitũ tantis malis sperarent. Postquã uid& il¬

Expanded text:
initio profecti sunt. in iis erat Fulvius, senatoris initio profecti sunt. in iis erat Fulvius, senatoris filius, quem retractum ex itinere parens necari iussit. Isdem temporibus Romae Lentulus, sicuti Catilina praeceperat, quoscumque moribus aut fortuna novis rebus idoneos credebat, aut per se aut per alios sollicitabat, neque solum civis sed quoiusque modi genus hominum, quod modo bello usui foret. igitur P. Umbreno quoidam negotium dat, uti legatos Allobrogum requirat eosque, si possit, inpellat ad societatem belli, existumans publice privatimque aere alieno oppresses, praeterea quod natura gens Gallica bellicosa esset, facile eos ad tale consilium adduci posse. Umbrenus quod in Gallia negotiatus erat, plerisque principibus civitatium notus erat atque eos noverat. itaque sine mora, ubi primum legatos in foro conspexit, percontatus pauca de statu civitatis et quasi dolens eius casum requirere coepit, quem exitum tantis malis sperarent. postquam illos vi
Abbreviated transcription (Latin):
publicũ simulantes. ꝓsua quisq: potentia certa¬
baNT neq illis modestia. neq modus conten¬
tioniserat. utriq uictoriã crudelit̃ exercebaNͭ
Sedpostquã .GN. pompeius adbellũ maritimũ.
atq mitridaticũ missus ẽ. plebis opes inminu¬
tȩ. paucoꝵ potentia . Hi. magis tratus ꝓuin¬
cias. aliaq om̃ia tenere. Ipsi innoxii. floren¬
tes. sinemẽtu. ętatẽ agere : eteros¬
q uidicus terrere: quoplebẽ in magistratu
facilius tractarent. Sedubi primũ dubus reb
nouandis. spes oblata est: uetus certamen ani¬
mos eorũ areerit. Quod si primo p̾lio. cati¬
lina superior. aut equa maru discessiss&
ꝓfecto magna dades atq calamitas rẽ .s. oppressiss&.
neq illis quiuictoriã adeptiforent : diutius eauti
liciussa:. quindefessis ꝙexanguib: quiplus possae
imperiũ. atq libertatẽ extorquera Euere tamen
extra conuirationẽ complures quiad catilinam

Expanded text:
publicum simulantes pro sua quisque potentia certapublicum simulantes pro sua quisque potentia certabant. Neque illis modestia neque modus, contentionis erat: utrique victoriam crudeliter exercebant. Sed postquam Cn. Pompeius ad bellum maritumum atque Mithridaticum missus est, plebis opes inminutae, paucorum potentia crevit. ii magistratus, provincias aliaque omnia tenere; ipsi innoxii, florentes, sine metu aetatem agere ceterosque iudiciis terrere, quo plebem in magistratu placidius tractarent. sed ubi primum dubiis rebus novandis spes oblata est, vetus certamen animos eorum adrexit. quod si primo proelio Catilina superior aut aequa manu discessisset, profecto magna clades atque calamitas rem publicam oppressisset, neque illis, qui victoriam adepti forent, diutius ea uti licuisset, quin defessis et exanguibus qui plus posset imperium atque libertatem extorqueret. fuere tamen extra coniurationem complures, qui ad Catilinam
Abbreviated transcription (Latin):
rea. quorũ uictoria syllȩ parentes proscripti.
bona erẽpta. iuslibertatis inminutũ erat. haud
sane alio animo. belli euentũ expec taban
Ad hoc. quicũq aliarũ quãsenatus partium e¬
ranꝰ conturbari rem .ẜ. quãminus ualere
ipsi malebant. Ideo malũ
multos
post annos inciuitatẽ reuerterat.N
Nam
postquã .Gx. pompeio. & marco crasso consu¬
lib tribunitia potestas restituta ẽ. homines
adolescentes. summã potestatẽ nacti quib:¬
ȩratas animꝰq ferexerat. cȩpere senatũ cri
minando. plebem exagitare. Dein. largiendo atq:
pollicendo. magis incendere Ita ipsi clari poten¬
tesque fieri. Contra eos. sũma ope nitebatur.
pleraque nobilitas. senatus specie. ꝓsua magni¬
tudine. Nãq uti paucis uerum absoluã post
illa tẽpora. quicũq rẽ .p. agitauere. honestis
nominib alii sicuti populi ura defenderent.
pars. quosenatus auctoritas maxima for&. bonũ

Expanded text:
rea, quorum victoria Sullae parentes proscripti, rea, quorum victoria Sullae parentes proscripti, bona erepta, ius libertatis inminutum erat, haud sane alio animo belli eventum expectabant. ad hoc quicumque aliarum atque senatus partium erant, conturbari rem publicam quam minus valere ipsi malebant. id ad eo malum multos post annos in civitatem revorterat. nam postquam Cn. Pompeio et M. Crasso consulibus tribunicia postestas restituta est, homines adulescentes summam potestatem nacti, quibus aetas animusque ferox erat, cminando plebem exagitare, dein largiundo atque pollicitando magis incendere, ita ipsi clari potentesque fieri. Contra eos summa ope nitebatur pleraque nobilitas senatus specie pro sua magnitudine. Namque, uti paucis verum absolvam, post illa tempora quicumque rem publicam agitavere, honestis nominibus, alii, sicuti populi iura defenderent, pars, quo senatus auctoritas maxuma foret, bonum
Abbreviated transcription (Latin):
student. Turba. atq sedicionib: sine cura alun¬
tur. qm̃ egestas. facile habetur sine dãpno
Sedurbana plebs. ea uero pͣceps erat. demultis
causis. Primũ om̃iũ quiubiq ꝓbro. atq petulan¬
tia maxume prestabant. Itẽ alii. quiꝑ dede¬
cora. patrimonus amissis. postremo om̃s. quos
flagiciũ. autfacinus ad omo expulerat. hiromã
sicut insentinã confluxerant. Deinde multi
memores syllane uictorie quod exgregarus militi¬
b aliossenatores uidebaN alios ita diuites. utre¬
gio cultu. atq uictu aetatẽ agerent. sibi quisque
sunarmis for&. exuictoria. talia sperabat. Prete¬
rea uiuentus. que inagris manuũ mercede in opiã
tolerauerat. pͥuatis. atque publicis largitionib:
excita. urbanũ ocium. in ãgro labori p̃tulerat
Cos. atq alios om̃s. malũ publicũ alebat. Quominꝰ
mirandũ ẽ. homines egentes. malis morib: Ma¬
xima spe. rei .p. iũsta. acsibi consuluisse. Prete¬

Expanded text:
student, turba atque seditionibus sine cura alunstudent, turba atque seditionibus sine cura aluntur, quoniam egestas facile habetur sine damno. sed urbana plebes, ea vero praeceps erat de multis causis. primum omnium qui ubique probro atque petulantia maxume praestabant, item alii per dedecora patrimoniis amissis, postremo omnes quos flagitium aut facinus domo expulerat, ii Romam sicut in sentinam confluxerant. deinde multi memores Sullanae victoriae, quod ex gregariis militibus alios senatores videbant, alios ita divites, ut regio victu atque cultu aetatem agerent, sibi quisque, si in armis foret, ex victoria talia sperabat. praeterea iuventus, quae in agris manuum mercede inopiam toleraverat, privatis atque publicis largitionibus excita urbanum otium ingrato labori praetulerat. eos atque alios omnis malum publicum alebat. quo minus mirandum est homines egentis, malis moribus, maxuma spe rei publicae iuxta ac sibi consuluisse. praete
Abbreviated transcription (Latin):
pͣter rerũ capitaliũ condẽpnatis. Preterea decer¬
nit. uti consules delectũ habeant. Antonius. cũ
urbisit. Eatẽpestate : michi imperiũ populi ro¬
mani. multo maxime miserabile uisũ ẽ : cui cũ
adoccasũ. ab ꝰt᷑usolis om̃ia domita armis. pate¬
reNT. domi ociũ. atq diuitiȩ. que prima mor¬
tales putant affluerent. fuere tamen ciues. quise
duob senatus decretis. extanta multitudine. neq
pͥmio inductus. conuirationẽ pate fecerat. neq:
excas tris catilinȩ quisquã om̃iũ discesserat. tan¬
tauis morbi. atq uti tabes plerosq ciuiũ animos
inuaserat. neq solũ illis aliena menserat. qui
cũscu coniurationis fuerant. sed omĩno cuncta
plebs. nouarũ rerũ studio. catilinȩ incepta
Nam semꝑ inciuitate. quib opes nulle sun : bo¬
nis inuident. malos extollunt. uetera odere
noua exobtant. Odio suarũ rerũ. omĩa mutari

Expanded text:
praeter rerum capitalium condemnatis. Praeterea decerpraeter rerum capitalium condemnatis. Praeterea decernit, uti consules dilectum habeant, Antonius cum sit. Ea tempestate mihi imperium populi Romani multo maxume miserabile visum est. quoi quom ad occasum ab ortu solis omnia domita armis parerent, domi otium atque divitiae, quae prima mortales putant, adfluerent, fuere tamen cives, qui seduobus senati decretis ex tanta multitudine neque praemio inductus coniurationem patefecerat neque ex castris Catilinae quisquam omnium discesserat: tanta vis morbi atque uti tabes plerosque civium animos invaserat. neque solum illis aliena mens erat, qui conscii coniurationis fuerant, sed omnino cuncta plebes novarum rerum studio Catilinae incepta nam semper in civitate, quibus opes nullae sunt, bonis invident, malos extollunt, vetera odere, nova exoptant, odio suarum rerum mutari omnia
Abbreviated transcription (Latin):
citatus. qđ fructu laboris. industrieq: meȩ pri¬
uatꝰ. statũ dignitatis ñ obtinebã. publicã mise¬
roꝵ causa : ꝓmea consuetudine suscepi Non
suis filieq copus ꝑsoluera : sed quod ñ dignos homines
honore honestatos uidebam : meq falsi suspitione
alienatũ. ee sentiebam. Hoc nomine satis honestas
ꝓmeo casu. spesreliquȩ dignitatis conseruandȩ sũ
secutus. Plura cumscribere uellem : nuntiatũ est
mͥuimparari. Nunc orestillã cõmendo. tueq fide
trado. eã ab iniuria defendas. ꝑliberos tuos. ro¬
gatus ałeto. Sed ipse paucosdies commoratus a pud
G. flaminiũ in agro retino. dũuicinitate antea sol¬
licitatu. armis exornat. cũ fascib. atq aliis impe¬
rii insignib in castra admanliũ contendit. Hȩc
ubi romȩ cõꝑta sunt : senatus catilina. & manliũ
hostes uidicat. Cȩte̾rȩ multitudini. diem statuit
ante quã sine fraude. licer& ab armis discedere:

Expanded text:
citatus, quod fructu laboris industriaeque meae pricitatus, quod fructu laboris industriaeque meae privatus statum dignitatis non obtinebam, publicam miserorum cais persolveret -, sed quod non dignos homines honore honestatos videbam meque falsa suspicione alienatum esse sentiebam. Hoc nomine satis honestas pro meo casu spes reliquae dignitatis conservandae sum secutus. Plura cum scribere vellem, nuntiatum est vim mihi parari. Nunc Orestillam commendo tuaeque fidei trado; eam ab iniuria defendas per liberos tuos rogatus! Haveto!" Sed ipse paucos dies conmoratus apud C. Flaminium in agro Arretino, dum vicinitatem antea sollicitatam armis exornat, cum fascibus atque aliis imperi insignibus in castra ad Manlium contendit. Haec ubi Romae comperta sunt, senatus Catilinam et Manlium hostis iudicat, ceterae multitudini diem statuit, ante quam sine fraude liceret ab armis discedere
Abbreviated transcription (Latin):
plos potest facere uidetur Vosautẽ atherbal a
hiensil. colite . & obseruate talẽ huric auro. Im¬
tamina uirtutẽ. & enitimini : ne ego melior es
libertis scũpsis se uidear. quã gefiuisse. aldea iu¬
da deme n regẽ ficta locutũ inteliegebat
p se songe alit̃ animo agicalut. tamen pro

Expanded text:
plus potest, facere videtur. Vos autem, Adherbal et plus potest, facere videtur. Vos autem, Adherbal et Hiempsal, colite, obseruate talem hunc virum, imitamini virtutem et enitimini, ne ego meliores liberos sumpsisse videar quam genuisse." Ad ea Iutha, tametsi regem ficta locutum intellegebat pse longe aliter animo agitabat, tamen pro
Abbreviated transcription (Latin):
examicu amicissimos fecisti In hispant onen
familiş renouatũ ẽ. Postremo. qđ difficiillone
ut mortales ẽ gła inuidiã uicisi Nutisa¬
natura finẽ uitȩ facit. ꝓhane derterd pgi
sidem. moneo obtestorqte. ut hos qui genere ꝓpinqui
beneficio meo fr̃isunt. caros habeas neu malis alienos
c̃ uingere. quãsanguinitare c̃iunctos retinere. Nonex¬
ercitus. neq thesauri. p̃sidia regnisunt: uerũ amici
uosneq armis cogere. Neq auro parare queas. offi¬
cio  fide pariuntur. Iuis autẽ amicitior quã fri fr̃i :
utquẽ alienũ fidũ inuenies situis hosts fueris
E quide ego uabis regũ trado firmũ sibonieritis sima
umbecillã Nam concordia parue res erescit uas¬
cordia maxime dilabunt᷑ Cȩteno antebos te u¬
gurta quietate o sapientia priores nealit᷑ quid
eueniat . ꝓuidere deco. Nam in om̃i certamine
qopulentiorẽ. & iã siaccipit iniuria. ctm qurae

Expanded text:
ex amicis amicissimos fecisti. In Hispania nomen ex amicis amicissimos fecisti. In Hispania nomen familiae renovatum est. Postremo, quod difficillimum inter mortalis est, gloria invidiam vicistinatura finem vitae facit, per hanc dexteram, fidem moneo obtestorque te, uti hos, qui tibi genere propinqui, beneficio meo fratres sunt, caros habeas neu malis alienos adiungere quam sanguine coniunctos retinere. Non exercitus neque thesauri praesidia regni sunt, verum amici, quos neque armis cogere neque auro parare queas: officio et fide pariuntur. Quis autem amicior quam frater fratri? Aut quem alienum fidum invenies, si tuis hostis fueris? Equidem ego vobis regnum trado firmum, si boni eritis, sin mali, inbecillum. Nam concordia paruae res crescunt, discordia maximae dilabuntur. Ceterum ante hos te, Iugurtha, qui aetate et sapientia prior es, ne aliter quid eveniat, prouidere decet. Nam in omni certamine qui opulentior est, etiam si accipit iniuriam, tamen, quia
Abbreviated transcription (Latin):
crescere intelligit. uehement᷑ eonegotio ꝑmotus.
multa cũ animo suo uoluebat: Terrebat eũ natura
mortaliũ. auida imperii. & p̃ceps ad explendam ani¬
me cupiditatẽ Preterea. oportunitassuȩ liberorũq
etatis. quȩ &iã medio cres uiros. spe prȩdȩ transũ
sos agitꝰ His difficultatib circũ uentꝰ ubi uida neq
pum. neq insidus ob primi posse hominem. tam
acceptũ popularib: Quod erait iugunrta mamu pptus. & ap¬
petens głȩ militaris. statint eũ obiettare pericil is.
& eomͦ. fortunã tẽptare Igiturbello numantino
micipsa cũ popło .r. equitũ. atq peditũ auxilia mit¬
ter&. Sperans uel os tendindo uirtutẽ. uel hostium
seuitia facil e eũ occasurũ. p̃fecit numidis. quo sinhis¬
pania mittebat : Sed eares. longe aliter acuitꝰ erat
euenit. Nam iugurta. uterit inpigro atq acri inge¬
nio. ubi naturã .p. scipionis quitum romanis impera¬

Expanded text:
crescere intellegit, vehementer eo negotio permotus crescere intellegit, vehementer eo negotio permotus multa cum animo suo voluebat. Terrebat eum natura mortalium auida imperi et praeceps ad explendam animi cupidinem, praeterea opportunitas suae liberorumque aetatis, quae etiam mediocris viros spe praes erat. His difficultatibus circumventus ubi videt neque per vim neque insidiis opprimi posse hominem tam acceptum popularibus, quod erat Iugurtha manu promptus et appetens gloriae militaris, statuit eum obiectare periculis et eo modo fortunam temptare. Igitur bello Numantino Micipsa, cum populo Romano equitum atque peditum auxilia mitteret, sperans vel ostentando virtutem vel hostium saevitia facile eum occasurum, praefecit Numidis, quos in Hispaniam mittebat. Sed ea res longe aliter, ac ratus erat, evenit. Nam Iugurtha, ut erat impigro atque acri ingenio, ubi naturam P. Scipionis, qui tum Romanis impera
Abbreviated transcription (Latin):
nio. oportunꝰ iniuriȩ. metuens magis. quã metu¬
enđ Igitur exin prouiso. fines eius cũ magna
manu inuadit. multos mortales cũpecore. atq
alia p̃da capit. edificia incendit. pleraq loca
hostilit̃ cũ equitatu accedit. deinde cũ om̃i mul¬
titudine in regnũ suũ c̃uertit. existimans ather¬
balem dolore ꝑmotũ. iniurias suas uindicaturũ

Expanded text:
nio, opportunus iniuriae, metuens magis quam metunio, opportunus iniuriae, metuens magis quam metuendus. Igitur ex improuiso finis eius cum magna manu invadit, multos mortalis cum pecore atque alia praeda capit, aedificia incendit, pleraque loca hostiliter cum equitatu accedit, deinde, cum omni multitudine in regnum suum conuertit, existimans Adherbalem dolore permotum iniurias suas manu vindicaturu
Abbreviated transcription (Latin):
numidiam. getulos accepimꝰ partini intuguriis.
alios incultus uagos agitare Psteos: et hicpes
esse: dein. loca. exusta solis ardorib Iggur bello
ugustino pleraq: expirtis oppida. & fines
Rartaginensium: quos nẽnissime habuerant.
popłs R. permagis tratiis adminis trabat. Ge¬
tulorũ magrapars. & mimide usq ad flumen
muluc cham. sub iugurta erant. Mouris om̃ĩb:
rexboccus inpergabat Preter nomen cȩtera
ł ello dnita cognitus. Deafrica. e eius in colis
ad necessitudinem re ⁊̃ satis diccũ. Postauor¬
duniso regno. legati africa decessere. & iugurtha contra
timorẽ animi p̃mia sceleris adeptũ sese uid&. certum
ratus ẽẽ qđ examicis apud numantiã acceperat. om̃ia
uenalia ẽẽ. simul & illoꝵ pollicitacionib accensus.
quos paulo ante munerib: expleuerat. in regnũ
atherbalis animũ intendit. Ipse acer. bellicostis.
At is. quẽ petebat. quietus. inbellis. placido inge¬

Expanded text:
Numidiam Gaetulos accepimus partim in tuguriis, Numidiam Gaetulos accepimus partim in tuguriis, alios incultius uagos agitare, post eos Aethiopas esse, dein loca exusta solis ardoribus. Igitur bello Iugurthino pleraque ex Punicis oppida et finis Carthaginiensium, quos novissime habuerant, populus Romanus per magistratus administrabat; Gaetulorum magna pars et Numidae usque ad flumen Muluccham sub Iugurtha erant; Mauris omnibus rex Bocchus imperitabat, praeter nomen cetera ilo neque pace antea cognitus. De Africa et eius incolis ad necessitudinem rei satis dictum. Postquadiviso regno legati Africa decessere et Iugurtha contra timorem animi praemia sceleris adeptum sese videt, certum esse ratus, quod ex amicis apud Numantiam acceperat, omnia Romae venalia esse, simul et illorum pollicitationibus accensus, quos paulo ante muneribus expleuerat, in regnum Adherbalis animum intendit. Ipse acer, bellicosus; at is quem petebat quietus, inbellis, placido inge
Abbreviated transcription (Latin):
libies quã getuli. minus bellicosi. Demq afrre
pars inferior. pleraq ab momidis possessaesta
Uicti om̃s. ingentẽ nomenq inperantiũ c̃cessere :
Postea phenices: alii multitudinis domi minuendȩ
grã. pars imperui cupidine sollititata plebe
& aliis nouarũ rerũ auidis hipponem. adrime¬
tũ. lept̃i aliasq irbes inora maritima c̃didere
eq ciuitates breui multũ ucte. parsorntinib
suis p̃sidio. aliȩ decori fuere. Namdetiartagine. silere
melius puto. ꝗ parũ dicere. qm̃ alio. ꝓperare tẽpus
mon&. Igitur ad catabatmon. quilocus egiptũ ab a¬
frica diuidit scđo mari. prima cirene ẽ. colonia.
thereon. acdeinceps. duȩ syrthes. int̾q eas leptis.
deinde philenon arȩ. quẽ locũ egiptũ uersus. finẽ
imperii habuere Hartaginenses. Postaliȩ punicȩ
urbes. Cȩtera loca usq: ad mauretaniam. numidȩ
tenen Proximȩ bispaniam. maurisun. Super

Expanded text:
Libyes quam Gaetuli minus bellicose. Denique Africae Libyes quam Gaetuli minus bellicose. Denique Africae pars inferior pleraque ab Numidis possessa est, victi omnes in gentem nomenque imperantium concessere. Postea Phoenices, alii multitudinis domi minuendae gratia, pars imperi cupidine sollicitata plebe et aliis novarum rerum auidis, Hipponem Hadrumetum Leptim aliasque urbis in ora maritima condidere; eaeque brevi multum auctae, pars originibus suis praesidio, aliae decori fuere. Nam de Carthagine silere melius puto quam parum dicere, quoniam alio properare tempus monet. Igitur ad Catabathmon, qui locus Aegyptum ab Africa dividit, secundo mari prima Cyrene est, colonia Theraeon, ac deinceps duae Syrtes interque eas Leptis, deinde Philaenon arae, quem locum Aegyptum versus finem imperi habuere Carthaginienses, post aliae Punicae urbes. Cetera loca usque ad Mauretaniam Numidae tenent, proximi Hispaniam Mauri sunt. Super
Abbreviated transcription (Latin):
Hipaulatim ꝑ conubia. getulos secũ miscuere. Et
quia sepe tetãtes agros. alia. deinde alia loca pe¬
tiuerant: sema ips esiumidas appellauere. Gete¬
rũ adhuc edificia numidarũ agrestiũ. quȩ mapa¬
lia illiuocant. oblonga incuruis lateribus tecta
quasi nauium carinȩ sunt Nledis autẽ . & armenus
accessere libies. Nam hui. ꝓpius mare africũ agitalunt
Getuli. subsole magis. haud procul ab ardorib: Hiq ma¬
ture oppida habuere. Namfreto dunsi abhispania.
mutare res int̾se instituerant. Nomen eoꝵ paulatĩ
libies corrupere. barbani lingua mauros ꝓmedis
appellantes. Sares ꝑsarũ breui ad oleuit. ac postea
nomine numidiȩ ꝓpt̾ multitudinẽ aparentibus
digressi. possidere ealoca. que proxime Hartaginẽ
numidia appellatur. Deinde utrique alteris
freti finitimos. armis. autmetu. sub imperium
suum coegere. Nomen gloriamq sibi ad didere
magis hi. quiad nr̃m mare ꝓcesserant. Quia

Expanded text:
Ii paulatim per conubia Gaetulos secum miscuere et, Ii paulatim per conubia Gaetulos secum miscuere et, quia saepe temptantes agros alia, deinde alia loca petiuerant, semet ipsi Numidas appellauere. Ceterum adhuc aedificia Numidarum agrestium, quae mapalia illi vocant, oblonga, incuruis lateribus, tecta quasi nauium carinae sunt. Medis autem et Armeniis accessere Libyes—nam ii propius mare Africum agitabant, Gaetuli sub sole magis, haud procul ab ardoribus—, iique mature oppida habuere; nam freto divisi ab Hispania mutare res inter se instituerant. Nomen eorum paulatim Libyes corrupere, barbara lingua Mauros pro Medis appellantes. Sed res Persarum brevi adoleuit, ac postea nomine Numidae, propter multitudinem a parentibus digressi, possedere ea loca, quae proxima Carthaginem Numidia appellatur. Deinde utrique alteris freti finitimos armis aut metu sub imperium suum coegere, nomen gloriamque sibi addidere, magis ii, qui ad nostrum mare processerant, quia