comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uus obedirent. alii intuncta sibi offitia singu¬
us quibusq temporib. que nouit artifer deuᷤ
seduia mente tractarent: &e erhis sublimora
mundi loca solet luna. et steue. que ab apło ere¬
atura dr̃ acceperunt que creatura uanitati
subiecta est. eo ꝗd̾ crassis circundata corporibus
oe aspectui placeat. et tam̃ ñ sponte subiecta ent
uanitan. s propt̾ uoluntatẽ eius qui eam sub¬
recit inspem. & iterũ. Aiii uero insinguuis io¬
elsatꝙ temporib. que solus artifer nouit. mũ¬
di gubernaculis seruiunt: quos angłos eius
eredimus. Et post paululũ. Quẽ rerũ ordinẽ.
ouertur interras: iste uoluntate descendunt
alie precipitantur inuite. hee sponte susci¬
piunt ministeria ut ruentib manũ porri¬
gant: ille coguntur ingrate. & toto. uel tanto tẽ¬
pore insuscepto offitio ꝑseuerant. Et utrum.
Exquo sequitur. ut obuarios motus uariicre¬
entur et mundi. & post hunc quẽ incolimꝰ alius

Expanded text:
bus oboedirent, alii iniuncta sibi officia singubus oboedirent, alii iniuncta sibi officia singulis quibusque temporibus, quae nouit artifex deus, sedula mente tractarent. et ex his sublimiora mundi loca sol et luna et stellae, quae ab apostolo creatura dicitur, acceperunt. quae creatura u an itati subiecta est, eo quod crassis circumdata corporibus et aspectui pateat. et tamen non sponte subiecta est uanitati, sed propter uoluntatem eius, qui eam subiecit in spe. etiterum: alii uero in singulis locis atque temporibus, quae solus artifex nouit mundi, gubernaculis seruiunt, quos angelos eius credimus. et post paululum: quem rerum ordinem ebuntur in terras, istae uoluntate descendunt, aliae praecipitantur inuitae, hae sponte suscipiunt ministeria, ut ruentibus manum porrigant, illae coguntur ingratae et tanto uel tanto tempore in suscepto officio perseuerant. et iterum: ex quo sequitur, ut ob uarios motus uarii creentur et mundi et post hunc, quem incolimus, alius
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ fuit: Ipsum qd̃ erit. Et quid ẽ qd̾ factũ est:
lpsũ qd̾ futurũ est: e ñ om̃e nouũ soie sub quod
loquatur. et dicat. Ecce hoc nouũ est. Iam enim
fuit in scłis pristinis. que fuerunt ante nos. Qx
testimoniũ ñ solũ fuisses futuros munoos ẽẽ tes¬
tatur: ñ quo si mul et parit᷑ om̃s fiant. s alius post
aliũ. Statimq subiungit. diuinitus habitaculũ
et ueram requiem apud suꝑ os estimo inteuigi:
inqua creature rationabiles cõmorantes. ante¬
quã ad inferiora descenderent. & de inuisibiib
aduisibilia cõmigrarent. ruentisq ad terram.
ciassis corporib indigerent. antiqua ueatituoi¬
ne srueuantur. Unde conditor d̾s. fecit eis congrua
humilib o locis corpora. et mundũ istũ uisibi¬
rem sabricatus est. ministrosq obsaluitẽ. & correp¬
ti onẽ corũ qui cecidert̃ misit inmundũ: equib
alii certa optinerent ioca & mundi necessitati¬

Expanded text:
quod fuit? ipsum, quod erit. et quid est, quod factum est? quod fuit? ipsum, quod erit. et quid est, quod factum est? ipsum, quod futurum est. et non est omne nouum sub sole, quod loquatur et dicat: ecce hoc nouum est; iam enim fuit in saeculis pristinis, quae fuerunt ante nos\'. quod testimonium non solum fuisse, sed futuros mundos esse testatur, non quo simul et pariter omnes fiant, sed alius post alium. statimquesubiungit: diuinitus habitaculum et ueram requiem apud superos aestimo intellegi, in qua creaturae rationabiles commorantes, antequam ad inferiora descenderent et de inuisibilibus ad uisibilia conmigrarent ruentesque ad terram crassis corporibus indigerent, antiqua beatitudine fruebantur. unde conditor deus fecit eis congrua humilibus locis corpora et mundum istum uisibilem fabricatus est ministrosque ob salutem et correptionem eorum, qui ceciderunt, misit in mundum, e quibus alii certa obtinerent loca et mundi necessitati
Abbreviated transcription (Latin):
eruitantis inutero matris sue. quando ad uocẽ salu¬
tationis oratie indignam se confabulatione eius.
neusabeth confitetur. Statimq subiungit. Et
econtrario parui uect pene lactenes malis replen¬
tur spiritib. & indiuinos atq ariolos inspirantur:
intantũ ut etian demon phitonicus quosdã ate¬
nera etate possideat. quos dẽlictos e̾e apud proui¬
dentiã dei. cũ nichil tale fecerint. ut istiusmodi
insaniam sustinerent: ñ est eius qui niebil uat.
absq deo fieri &e omĩa illius iustitia gubernari.
Rursũq de mundo. Nobis aut̃ in qͥt placet. et
ante hunc mundũ alium fuisse mundũ. de post
istũ aliũ futurũ. Uis discere. qd̾ post corruptionẽ
huius mundi alus sit futurus: Audi ysaiam
loquentẽ. Erit celum nouũ. et terra noua: que
ego facio ꝑmanere in conspectu meo. Uis nosse
qd̾ ante fabricam istius mundi. alii mundi in
preterito fuerint: ausculta eccłiasten. Quio est

Expanded text:
exultantis in utero matris suae, quando ad uocem saluexultantis in utero matris suae, quando ad uocem salutationis Mariae indignam se confabulatione eius Elisabeth confitetur. statimque subiungit: et e contrario paruuli, licet paene lactantes, malis replentur spiritibus et in diuinos atque ariolos inspirantur in tantum, ut etiam daemon Pythonicus quosdam a tenera aetate possideat; quos derelictos esse apud prouidentiam dei, cum nihil tale fecerint, ut istius modi insaniam sustinerent, non est eius, qui nihil uult absque deo fieri et omnia illius iustitia gubernari. Rursumque de mundo: nobis autem, inquit, placet et ante hunc mundum alium fuisse mundum et post istum alium futurum. uis discere, quod post corruptionem huius mundi alius sit futurus? audi Esaiam loquentem: \'erit caelum nouum et terra noua, quae ego facio permanere in conspectu meo\'. uis nosse, quod ante fabricam istius mundi alii mundi in praeterito fuerint? ausculta Ecclesiasten: \'quid est,
Abbreviated transcription (Latin):
et penitentia emendare peccata. ut &e contrarie for¬
titu dines nant. &e rursũ ex inimicis. contra riisq
uittutib. intantũ quosdam ꝑmuita tempora. uii¬
netib suis ad hibere medicinã & fluentia prius deuc¬
ta constringere. ut adlocũ tianseant optimorũ. Sepiꝰ
dirim in infinitis ꝑpetuisq seculis. inquib anima
subsistit et uiuit. sic ñ nuillas earũ ad peiora corruere
ut uitimũ malitie locũ teneant: et sic quasdã ꝓtic̾e.
ut deultimo malitie gradu. ad ꝑfectam ueniant
consũ matãq uirtutem. Quib dictis. conatur oftẽ¬
dere & homines idẽ anmas fieri posse demones:
en rursũ demones in angłicam redigi dignitatẽ. Atq
meodẽ uolumine. S et hoc requirendũ. quare hu¬
mana anima. nunc abhis. nunc ab aliis uirtatib.
ad diu̾sa moueatur: &e putat quarũdã antequã ue¬
nurent in corpore merita precessisse. ut est ulud ioħis

Expanded text:
per paenitentiam emendare peccata, ut et contrariae forper paenitentiam emendare peccata, ut et contrariae fortitudines fiant, et rursum ex inimicis contrariisque uirtutibus in tantum quosdam per multa tempora uulneribus suis adhibere medicinam et fluentia prius delicta constringere, ut ad locum transeant optimorum. saepius diximus in infinitis perpetuisque saeculis, in quibus anima subsistit et uiuit, sic nonnullas earum ad peiora corruere, ut ultimum malitiae locum teneant, et sic quasdam proficere, ut de ultimo malitiae gradu ad perfectam ueniant consummatamque uirtutem. quibus dictis conatur ostendere et homines, id est animas, fieri posse daemones et rursum daemones in angelicam redigi dignitatem. atque in eodem uolumine: sed et hoc requirendum, quare humana anima nunc ab his, nunc ab aliis uirtutibus ad diuersa moueatur. et putat quarundam, antequam uenirent in corpora, merita praecessisse, ut est illud Iohannis
Abbreviated transcription (Latin):
meliã sit creatũ. cur ñ recurramus ad anime archa¬
nũ. & inteiligamus eam egisse antiquitus. ꝓpter
qd in aitero duecta. in altero odio habita sit ante¬
quã in iacob corpore supplantaret. et esau planta
teneretur afr̃e: Et it̾m. Ut aũt aue aĩe fierent in
honorẽ. alie incontumeliam materiarũ. causarũq
merita precesserunt. & in eodẽ ioco uirta. Nos aut̃
exprecedentio meritis. uas qd̾ in honorẽ fuerit fabri¬
catũ. si ñ dignũ uocabulo suo opus fecerit. in alo
scło fict uas contumeue: &e rursum uas aliud qd̾ ex
ant̾iori cuipa contumelie nomen accepat. si inpre¬
senti uita corrigi uoluerit. in noua creatione siet
uas sc̃ificatũ et utile dño in om̃e opus bonũ paratũ.
Siatimq subiungit. Ego arbitror posse quosdã ho¬
minesaparuis uitiis incipientes. ad tantã nequiti¬
am ꝓuenire. si tamen noluerint ad meliora conuerti.

Expanded text:
meliam sit creatum, cur non recurramus ad animae arcameliam sit creatum, cur non recurramus ad animae arcanum et intellegamus eam egisse ° antiquitus, propter quod in altero dilecta, in altero odio habita sit, antequam in Iacob corpore subplantaret et in Esau planta teneretur a fratre? et iterum: ut autem aliae animae fierent in honorem, aliae in contumeliam, anteriorum causarum merita praecesserunt. et in eodem loco: iuxta nos autem ex praecedentibus meritis uas, quod in honorem fuerit fabricatum, si non dignum uocabulo suo opus fecerit, in alio saeculo fiet uas contumeliae et rursum uas aliud, quod ex anteriori culpa contumeliae nomen acceperat, si in praesenti uita corrigi uoluerit in noua creatione fiet uas sanctificatum et utile domino, in omne opus bonum paratum. statimque subiungit: ego a rbitror posse quosdam homines a paruis uitiis incipientes ad tantam nequitiam peruenire, si tamen noluerint ad meliora conuerti et
Abbreviated transcription (Latin):
eorũ inconspectu nr̃o pictura describit᷑: ac prederi¬
tas uoluptates mens intuens conscientie punitur.
ardore & penitudinis stimulis confoditui: et it̾m:
nisi forte corpus hoc pingue atte tertenũ. caligo a
tenebre nominande sunt. ꝑ qd̾ consũmato hoc mun¬
do. cui necesse fuerit inaliũ transire mundũ. rursũ
nascendi sumet erordia. Hec dicens ꝑspicue. antni¬
alyyxuciti phitagore. platonisq defendit. Et infi¬
ne scdi uoluminis deꝑfectione nr̃a disputans. intu¬
ut. Cũq in tantũ ꝓfecerimus. ut neqͣquã carnes et
corpora. forsitan ne anime fuerimꝰ. s mens et sensus ad
ꝑfectũ ueniens. nuuoq ꝑturbationũ nubilo caliga¬
tus. intuebitur rationabiles. inteiligibilesq subs¬
tantias facie ad faciem. In libro quoq tercio. hec ui¬
tia continent᷑. Sin aut̃ semel recipimus. qd̾ ex prece¬
dentib causis aliud uas in honorẽ. aliud incontu¬

Expanded text:
eorum in conspectu nostro pictura describitur ac praeterieorum in conspectu nostro pictura describitur ac praeteritas uoluptates mens intuens conscientiae punitur ardore et paenitudinis stimulis con-foditur. et iterum: nisi forte corpus hoc pingue atque terrenum caligo et tenebrae nominandae sunt, per quod consummato hoc mundo, cui necesse fuerit in alium transire mundum, rursum nascendi sumet exordia. haec dicens perspicue μετεμψύχσιν Pythagorae Platonisque defendit. et in fine secundi uoluminis de perfectione nostra disputans intulit: c u mque in tantum profecerimus, ut nequaquam carnes et corpora, forsitan ne animae quidem fuerimus, sed mens et sensus ad perfectum ueniens nulloque perturbationum nubilo caligatus, intuebitur rationabiles intellegibilesque substantias facie ad faciem. In libro quoque tertio haec uitia continentur: sin autem semel recipimus, quod ex praecedentibus causis aliud uas in honorem, aliud in contu
Abbreviated transcription (Latin):
scructantes. possumus inuenire. ꝓpt̾ antiqua pec¬
cata. eũ indet̾iori uita ẽe dãpnatũ. & decelestib
requirendũ est: qd̾ ñ eo tempore quo factus ẽ mun¬
dus. solis anima uel qd cũq eam appellari oportet.¬
eẽ ceꝑit̾. s antequã uicens ulud. et ardens corpus
intraret. De iuna &e stellis similit̾ sentiamꝰ. qd̾ ex
causis precedentib licet inuite compulse sint
subici uanitati. obpremia futurorũ. ñ suã facere
s creatoris uoluntatẽ. a quo in hec officia distribu¬
te sunt. Ignis quoq gehenne. & tormenta. que scrip¬
tura sc̃a peccatorib cõminatur. ñ punit insupplici¬
is s inconscientia peccatorũ: quando dei uirtute.
&e potentia. omĩs memoria deuctorũ. ante oculos
nrõs ponit᷑. et ueluti ex quibdã seminib inaĩa
derelictis. uniuersa uitiorũ seges exoritur. et quic¬
quio feceramus inuita uei turpe. uei impiũ. om̃is

Expanded text:
scrutantes possumus inuenire, propter antiqua pecscrutantes possumus inuenire, propter antiqua peccata eum in deteriori uita esse damnatum. et de caelestibus requirendum est, quod non eo tempore, quo factus est mundus, solis anima — uel quodcumque eam appellari oportet-esse coeperit, sed antequam lucens illud et ardens corpus intraret. de luna et stellis similiter sentiamus, quod ex causis praecedentibus licet inuitae conpulsae sint subici uanitati, ob praemia futurorum non suam facere, sed creatoris uoluntatem, a quo in haec officia distributae sunt. Ignem quoque gehennae et tormenta, quae scriptura sancta peccatoribus comminatur, non ponit in suppliciis, sed in conscientia peccatorum, quando dei uirtute et potentia omnis memoria delictorum ante oculos nostros ponitur et ueluti ex quibusdam seminibus in anima derelictis uniuersa uitiorum seges exoritur et, quidquid feceramus in uita uel turpe uel inpium, omnis
Abbreviated transcription (Latin):
signi inse prioris expressitꝰ. nisi illa dequa salua¬
tor loquitur. Nemo touet animã meã ame.: s ego
pono eam ameipso. Et inalio loco. Unde cũ infini¬
ta cautione tractandũ est: ne forte cũ anime salu¬
tẽ fuerint consecute. et ao beatã uitã ꝑuenerint.
anime ẽẽ desistant. Sicut enĩ uenit dñsatq sal¬
uator querere. & saluũ facere qd perierat. ut ꝑditũ
c̃ẽ defistat: sic anima que perierat. et obcuius salui¬
tem uenit dñs. cũ salua facta fuerit. anima ẽe ces¬
sabit. liud quoq parit̾ requirendũ. utrũ sicut ꝑ¬
ditũ aliquando ñ fuit ꝑditũ. et erit tempus quando
ꝑditũ ñ erit: sic et amma fuerit aliquando ñ anima.
&e forte tẽpus quando nequaꝗͣ. anima ꝑscueret. Et
post muitũ de anima tractatũ. hec intulit: noyc.
id est mens corruens facta est anima: et rursũ aĩa
instructa uirtutib mens fiet. Qd̃ & de anima esau

Expanded text:
signi in se prioris expressit, nisi illa de qua Salvasigni in se prioris expressit, nisi illa de qua Salvator loquitur: Nemo tollet animam meam a me, sed ego pono eam a meipso . Et in alio loco: Unde cum infinita cautione tractandum est, ne forte cum animae salutem fuerint consecutae, et ad beatam vitam pervenerint, animae esse desistant. Sicut enim venit Dominus atque Salvator quaerere, et salvum facere quod perierat , ut perditum esse desistet, sic anima, quae perierat et ob cuius salutem uenit dominus, cum salua facta fuerit, anima esse cessabit. illud quoque pariter requirendum, utrum, sicut perditum aliquando non fuit perditum et erit tempus, quando perditum non erit, sic et anima fuerit aliquando non anima, et fore tempus, quando nequaquam anima perseueret. et post multum de anima tractatum hoc intulit. vovg, id est mens, corruens facta est anima et rursum anima instructa uirtutibus mens fiet. quod et de anima Esau
Abbreviated transcription (Latin):
suggeritur: equib que uera. et melior sit. lector
inquirat. Aut enĩ sine corpore uiuemus. cũ subiec¬
et inunũ fedus artantur. ita omĩs substantia re¬
digitur in optimã qualitatẽ & dissoluat᷑. ineche¬
rem gtu purioris ampliciorisq nature est. aut cer¬
te sꝑa illa quã supra appellauimꝰ uitaun tinet. et
quicqͥd illius circulo continetur. dissoluetur inni¬
uocabitur terra bona: nec non et aitera sꝑa que hãc
ipsam terrã circũ ãbiit uertigine. & dicitur celũ.
inscõrũ habitaculũ seruabunt᷑. Cũ hec dicat. non¬
ne manifestissime gentiũ sequitur errores. et philo¬
sophorũ deliramenta simplicitati ingerit xp̃iane:
& in eodẽ libro. Restat ut inuisibilis sit ds. Si aut̃
inuisibilis ꝑ naturam est: neq saluatori uisibilis
erit: & inferiorib: nulla alia anima que ad corpus
descendit humanũ. purã &e g̾manã similitudinẽ

Expanded text:
suggeritur, e quibus quae uera et melior sit, lector suggeritur, e quibus quae uera et melior sit, lector inquirat. aut enim sine corpore uiuemus, cum subiecet in unum foedus artabuntur, ita omnis substantia redigetur in optimam qualitatem et dissoluetur in aetherem, quod purioris simpliciorisque naturae est; aut certe sphaera illa, quam supra appellauimus ajvkavfj, et quidquid illius circulo continetur, dissoluetur in niuocabitur terra bona nec non et altera sphaera, quae hanc ipsam terram circumambit uertigine et dicitur caelum, in sanctorum habitaculum seruabitur. Cum haec dicat, nonne manifestissime gentium sequitur errores et philosophorum deliramenta simplEt in eodem libro: « Restat ut invisibilis sit Deus. Si autem invisibilis per naturam est, neque Salvatori visibilis erit. Et in inferioribus: Nulla alia anima, quae ad corpus descendit humanum, puram et germanam similitudinem
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑari. Et paululũ post. Si nec ñ sunt contraria fi¬
dei: forsitan sine corporib aliquando uiuemus.
Sin aut̃ qui ꝑfecte subiectus est. xp̃o. absq cor¬
pore intelligitur om̃s aũt subitiendi st̃ xp̃o. et
nos crimus sine corporib quando ei ad ꝑfectum
subiecti fuerimus. & in eodẽ loco. Si subiecti fue¬
rint om̃s deo. om̃s deposi turi sunt corpora. et tc̃
corporaliũ rerũ uniuersa natura soluet᷑ innichi¬
it: Que si scd̾o necessitas postularit. oblapsũ ratio¬
nabiuũ creaturarũ rursus existens ds̃ eñi in certa¬
men et luctamen animas dereunquit. ut intelligãt
plenã consũmatãq uictoriam. ñ ex propria se for¬
titudine. s ex dei gr̃a consecutaᷤᷤ. Et id circo arbitror
pro uarietate causarũ diuersos mundos fieri. et
eudi eriores eorũ qui simuessui mundos e̾e contẽ¬
aunt. Et i terum. Tripler gͦ suspitio nobis define

Expanded text:
operari. et post paululum: si haec non sunt contraria fioperari. et post paululum: si haec non sunt contraria fidei, forsitan sine corporibus aliquando uiuemus. sin autem, qui perfecte subiectus est Christo, absque corpore intellegitur, omnes autem subiciendi sunt Christo, et nos erimus sine corporibus, quando ei ad perfectum subiecti fuerimus. etin eodem loco: cum s u biecti fuerint omnes deo, omnes deposituri sunt corpora et tunc corporalium rerum uniuersa natura soluetur in nihilum, quae, si secundo necessitas postularit, ob lapsum rationabilium creaturarum rursus existent. deus enim in certamen et luctamen animas dereliquit, ut intellegant plenam consummatamque uictoriam non ex propria se fortitudine sed ex dei gratia consecutas. et idcirco arbitror pro uarietate causarum diuersos mundos fieri et elidi errores eorum, qui similes sui mundos esse contendunt. et iterum: triplex ergo suspicio nobis de fine
Abbreviated transcription (Latin):
ẽs principiũ. & ante hunc nr̃m mundũ aliũ fuis¬
se mundũ. et post hunc aliũ rursũ futurũ. et post
iuũ aliũ. rursũq ceteros post ceteros. & addubitat
utrũ futurus sit mundus. alteri mundo. ita ex
om̃i parte consimilis. ut nuuo interse distare
uideantur: ancerte nunquã mundus. alt̾i mun¬
do extoto indiscretus. et similis sit futurus. Rur¬
sũq post modicĩt. Si om̃ia inquit. ut ipse dis¬
putationis ordo compellit. si ne corpore uirerĩt:
consumetur corporalis uniuersatif natura. et re¬
digetur innichilũ. que aliquando est facta de
nichuo: eritq tempus. quo usus eius iterũ neces¬
carius sit. & inconsequentib. Sin aut̃ ut ratiõe
et scripturarũ auctorita te monstratũ est. corrup¬
tiuũ hoc induerit in corruptionẽ. & mortale hoc
induerit ĩ mortalitatẽ: absorbetur mors ĩuictoria.
corporea couetur emedio. inqua sola potest mors

Expanded text:
esse principium et ante hunc nostrum mundum alium fuisesse principium et ante hunc nostrum mundum alium fuisse mundum et post hunc alium rursum futurum et post illum alium rursumque ceteros post ceteros. et addubitat, utrum futurus sit mundus alteri mundo ita ex omni parte consimilis, ut nullo inter se distare uideantur, an certe numquam mundus alteri mundo ex toto indiscretus et similis sit futurus. rursumque post modicum: si omnia, inquit, ut ipse disputationis ordo conpellit, sine corpore uixerint, consumetur corporalis uniuersa natura et redigetur in nihilum, quae aliquando est facta de nihilo, eritque tempus, quo usus eius iterum necessarius sit. etm consequentibus: sin autem, ut ratione et scripturarum auctoritate monstrat um est, corruptiuumhoc induerit incorruptionem et mortale hoc induerit inmortalitatem, absorbetur mors in uictoriam corporea tolletur e medio, in qua sola potest mors
Abbreviated transcription (Latin):
lũ ñ in capacẽ t̾e uirtutis. et tamen nec dũ uelle
caꝑe uirtutt̃.: ad extremũ sermone iatissimo dis¬
putauit angłm siuie animã aut certe demonem.
quos uniꝰ asserit e̾ẽ nature s diuersarũ uolun¬
tatũ. ꝓmagnitudine negugentie. & auititie u¬
mentũ posse fieri. et prodolore penarũ. e⁊ ignis
ardore. magis eugere ut brutũ animai at. et in
aquis habitet ac fluctib. et corpus assumere nuiꝰ
uel uius pecoris. lit nobis ñ solũ quadrupedũ sed
et piscium corpora sint timenda. & adextremũ
ne teneret̃ pytagorici dogmatis reus qui asscrit
nẽ qua lectoris animũ uulnerauit. hec inquit
iucta nr̃ãm sententiam ñ sint dogiata. s quesi¬
ta tantũ atq proiecta. ne penitus intractata uide¬
rentur. In scd̾o aut̃ libro mundos asserit innume¬
rabiles. ñ iuxta epycurũ uno tempore plurimosae
stu similes. s post alterius mundi finẽ alterius

Expanded text:
lum non incapacem esse uirtutis et tamen necdum uelle lum non incapacem esse uirtutis et tamen necdum uelle capere uirtutem, ad extremum sermone latissimo disputauit angelum siue animam aut certe daemonem, quos unius adserit esse naturae sed diuersarum uoluntatum, pro magnitudine neglegentiae et stultitiae iumentum posse fieri et pro dolore poenarum et ignis ardore magis eligere, ut brutum animal sit et in aquis habitet ac fluctibus, et corpus adsumere huius uel illius pecoris, ut nobis non solum quadrupedum sed et piscium corpora sint timenda. et ad extremum, ne teneretur Pythagorici dogmatis reus, qui adserit nem, qua lectoris animum uulnerauit: haec, inquit, iuxta nostram sententiam non sint dogmata sed quaesita tantum atque proiecta, ne penitus intractata uiderentur. In secundo autem libro mundos adserit innumerabiles, non iuxta Epicurum uno tempore plurimos et sui similes, sed post alterius mundi finem alterius
Abbreviated transcription (Latin):
ria talia uel talia accepisse corpora ut uel plus
uel minusluceant: ẽt demones obmaiora aeucta
aerio corpore e̾e uestitos. omnẽ creaturã scđm apłm
uanitati ẽẽ subiectam. et lib̾ari inreuelationẽ
filiorũ dei. At nequis putet nrm̃ẽẽ qd̾ dicimus:
ipsius uerba ponamus. Infine atq in consũma¬
tione mundi. quando uelut dequibdã repagu¬
us atq carcerib. misse fuerint a dño anime. et
rationabiles creatura. alias earũ tardius obsegni¬
tiem inceoere: auas ꝑnici ȩuolare cursu. ꝓpt̾ indus¬
triam. Cũq om̃s liberũ habeant arbitriũ. et spon¬
to in peiori conditione erunt quã nunc sunt. he
ad meliorẽ statũ ꝑuenient: quia diuersi motus ce
uarie uoluntates. inutrãq partẽ diuersũ accipi¬
unt statũ idẽ ut ex angłis nomines uel demo¬
nes. et rursũ erhis homines uel angłi fiant. sũꝙ
omnia uatio sermone tractasset. asserens diabo¬

Expanded text:
ria talia uel talia accepisse corpora, ut uel plus ria talia uel talia accepisse corpora, ut uel plus uel minus luceant, et daemones ob maiora delicta aerio corpore esse uestitos. omnem creaturam secundum apostolum uanitati esse subiectam et liberari in reuelationem filiorum dei. ac ne quis putet nostrum esse, quod dicimus, ipsius uerba ponamus: in fine atque in consummatione mundi, quando uelut de quibusdam repagulis atque carceribus missae fuerint a domino animae et rationabiles creaturae, alias earum tardius incedere ob segnitiem, alias pernici uolare cursu propter industriam. cumque omnes liberum habeant arbitrium et sponulto in peiori condicione erunt, quam nunc sunt. hae ad meliorem statum peruenient, quia diuersi motus et uariae uoluntates in utramque partem diuersum accipient statum, id est, ut et angeli homines uel daemones et rursum ex his homines uel angeli fiant. cumque omnia uario sermone tractasset adserens diabo
Abbreviated transcription (Latin):
tarat. ut ꝑ suppucia atq tormenta. que uel mui¬
to uel breui tempore sustinuerint. in hominum
eruditi corporib. rursũ ueniant adangłorũ fas¬
tigia. Eox quo consequenti ratione. monstrari õs
rationabiles creaturas. ex om̃ib posse fieri. ñ se¬
mel&e subito. s frequentius. nosq angł̃os futu¬
ros. et demones si egerimus neglegentius. et rur¬
sum demones si uoluerint capere iurtutes ꝓue¬
nire ad angłicam dignitatẽ. Corporalesquoq
sub stantias penitus dil apsuras aut certe infine
om̃iũ. hoc ẽẽ futura corpora. qd̾ nunc est aer. et
celũ: et si qd̾ est aliud corpus sincerius. &e purius
intelligi potest. Qd̃ cũ ita sit. quid de resurrecti¬
one sentiat ꝑspicuũ est. Soiem quoq et lunã. et
astra cetera ẽc animantia. ĩmo quomͦ nos nomi¬
nes obquedã peccata. his sumus circundati corpo¬
rib que crassa sunt &e pinguia. sic et celilumina¬

Expanded text:
taxat, ut per supplicia atque tormenta, quae uel multaxat, ut per supplicia atque tormenta, quae uel multo uel breui tempore sustinuerint, in hominum eruditi corporibus rursum ueniant ad angelorum fastigia. ex quo consequenti ratione monstrari omnes rationabiles creaturas ex omnibus posse fieri, non semel et subito sed frequentius, nosque et angelos futuros et daemones, si egerimus neglegentius, et rursum daemones, si uoluerint capere uirtutes, peruenire ad angelicam dignitatem. Corporales quoque substantias penitus dilapsuras aut certe in fine omnium hoc esse futura corpora, quod nunc est aether et caelum et si quod aliud corpus sincerius et purius intellegi potest. quod cum ita sit, quid de resurrectione sentiat, perspicuum est. solem quoque et lunam et astra cetera esse animantia, immo, quomodo nos homines ob quaedam peccata his sumus circumdati corporibus, quae crassa sunt et pinguia. sic et caeli lumina
Abbreviated transcription (Latin):
possit in alio mundo demonficri. et qui demonest.
si negligentius egerit. incrasiora corpora relgetur
id ẽ homo fiat᷑ sicq ꝓmiscet omnia. ut ae archangło
possit diabolus ficti. et rursũ diabolus in angłm re¬
uertatur. Qui uͦ fiuaͣuerint. et motis pedib nequaqͣ
om̃ino corruetint: subitientur dispensandi et rai¬
di. atq meliora gubernandi principatib. potestã¬
tib. thronis. dñationib: ce forsitan erhis constabit
genus hominũ intno aliquo exmundis. quando
urta ysaiam scłm. et terta noua fient. Qui u ñfi¬
etint metiti. ut ꝑgenus hominũ reucitamt᷑ ad pris¬
tinũ statũ: sient diabolus &e angłi eius. et pessimi
demones. ac prouarietate meritorũ. in singuus
mundis. diuersa offitia sortientur: ipsosꝙ aemo¬
nelac tectores tenebtacũ mauguo mundo uel mũ¬
dis. si uoluerint ad meliora conuerti. fieti homi¬
nes. et sic ad antiquũ redire principiũ. ita dum¬

Expanded text:
possit in alio mundo daemon fieri et, qui daemon est, possit in alio mundo daemon fieri et, qui daemon est, si neglegentius egerit, in crassiora corpora religetur, id est homo fiat. sicque permiscet omnia, ut de archangelo possit diabolus fieri et rursum diabolus in angelum reuertatur. qui uero fluctuauerint et motis pedibus nequaquam omnino corruerint, subicientur dispensandi et regendi adque meliora gubernandi principatibus, potestatibus, thronis, dominationibus; et forsitan ex his hominum constabit genus in uno aliquo ex mundis, quando iuxta Esaiam caelum et terra noua fient. qui uero non fuerint meriti, ut per genus hominum reuertantur ad pristinum statum, fient diabo lus et angeli eius et pessimi daemones ac pro uarietate meritorum in singulis mundis diuersa officia sortientur. ipsosque daemones ac rectores tenebrarum in aliquo mundo uel mundis, si uoluerint ad meliora conuerti, fieri homines et sic ad antiquum redire principium, ita dum
Abbreviated transcription (Latin):
quã filii ⁊ sp̃s sc̃i. et rursũ maiorẽ c̃ẽ filii fortituadmẽ quã
sp̃s sc̃i. ⁊ ꝯseqñt̾ ipsiꝰ sc̃i sp̃s maiorẽ cͥe uirtutẽ cet̾is q̃ scã di¬
cunt᷑. Cũq uenisset ad rõnabileᷤᷤciraturas. et dixisset eã
ꝑ negligentias ad terrena corpora esse dslapsas: etiam
hec addidit. Grandis negligentie atꝙ defidieẽ ĩ tãtũ
unũ quẽq defluere. atq euacuarĩ̃t ad uitia ue¬
niens irrationabiliũ iumentorũ. possit crasso cor¬
pore couigari. & in consequentib. ꝗtub inqͥt mo¬
ti disputationib arbitramur sponte sua. aliosee̾ in
numero scõrũ &e ministerio deiꝰ alos obenpã ꝓpriã.
de scĩmonia corruentes. intantam negligentiam cor¬
riusse. ut etiam incontrarias fortitudines uerteren¬
tur. Rursũq exfine nasci principiũ. et erprincipio
finẽ. et ita cuncta uariari. ut et qui nunc homo est.

Expanded text:
quam filii et spiritus sancti et rursum maiorem filii fortitudinem quam filii et spiritus sancti et rursum maiorem filii fortitudinem ncti spiritus maiorem esse uirtutem ceteris, quae sancta dicuntur. Cumque uenisset ad rationabiles creaturas et dixisset eas per neglegentiam ad terrena corpora esse delapsas; etiam haec addidit: grandis neglegentiae atque desidiae est in tantum unumquemque defluere atque euacuari, ut ad uitia ueniens inrationabilium iumentorum possit crasso corpore conligari. et in consequentibus: quibus, inquit, moti disputationibus arbitramur sponte sua alios esse in numero sanctorum et ministerio dei, alios ob culpam propriam de sanctimonia corruentes in tantam neglegentiam corruisse, ut etiam in contrarias fortitudines uerterentur. rursumque nasci ex fine principium et ex principio finem et ita, cuncta uariari, ut et, qui nunc homo est,
Abbreviated transcription (Latin):
beciuitate nr̃a. magnus c̾e̾ uideati: duarũ sta¬
tuarũ maioris. et paruuie. unius que mundum
impleat. & magnitudine sua quodã mͦ inuisibi¬
us sit. et alterius que sub octos cadat ponit erẽplũ.
priori patrẽ. post̾iori fuiũ cõparans. Dm̃ patrẽ om¬
ni potentẽ apellat bonũ. et ꝑfecte bonitatis auũ
ñ eẽ bonũ. s a ur̃a quandã &e imaginẽ bonitatis.
ut ñ dicatur absolute bonus. s cũ additamento.
pastor bonus. et cetera. Terciũ dignitate ce honore
post patrẽ & filiũ. asserit spm̃ sc̃m̃. Dequo cũ igno¬
rare se dicat utrũ factꝰ sit an infectꝰ inpost̾iorib qͥd
sentiret expressit: nichil absq solo deo patre infectũ
cẽ confirmans. filiũ quoq minorẽ apatre. eoqd̾ scaꝰ
abillo sit. et spm scm̃ infetiorẽ a filio. in scĩs quibq
uersari᷑atq noc ordine. maiorẽ patris fortitudinẽ essẽ

Expanded text:
becillitate nostra magnus esse uideatur. duarum stabecillitate nostra magnus esse uideatur. duarum statuarum, maioris et paruulae, unius, quae mundum inpleat et magnitudine sua quodam modo inuisibilis sit, et alterius, quae sub oculos cadat, ponit exemplum priori patrem, posteriori filium conparans. deum patrem omnipotentem appellat bonum et perfectae bonitatis, filium non esse bonum sed auram quandam et imaginem bonitatis, ut non dicatur absolute bonus, sed cum additamento \'pastor bonus\' et cetera; tertium dignitate et honore post patrem et filium adserit spiritum sanctum. de quo cum ignorare se dicat, utrum factus sit an infactus, in posterioribus, quid sentiret, expressit nihil absque solo deo patre infactum esse confirmans, filium quoque minorem a patre, eo quod secundus ab illo sit, et spiritum sanctum inferiorem a filio in sanctis quibusque uersari atque hoc ordine maiorem patris fortitudinem esse
Abbreviated transcription (Latin):
sa sunt om̃ia: ut ce ordine. inplerisq et sensu careant.
Quẽ obrem petisauite nm̃e. ut ipsũ ad te eremplar
dirigam: qd̾ ame olim translatũ. et nuui alii tradi¬
tum. a supradicto fr̃e ꝑuerse editũ est. Accipe gͥ qd
petisti. s ita ut scias detestanda tibi. in eis ẽe quam
plurima: et uirta sermonẽ dñi. inter scorpiones et
colubros incedendũ. ut est illud statim in primo
uolumine. xp̃m filiũ dei. ñ natũ ẽẽ. s factũt. Dm̃ pa¬
trem ꝑnaturam inuisibilem. etiam afiuo ñ uideri:
fiiũ qui sit imago inuisibilis patris. cõparatũ pa¬
tri. ñ ẽẽ ueritatẽ Apud nos aut̃ qui dei om̃i potenti
ñ possumus recipe ueritatẽ imaginariam ucticas̃
uideri uit maiestas. ac magnitudo maioris quodã
modo circunscripta sentiatur infiliõ. Dm̃ patrẽ
ẽe lumen in cõprehensibile. xp̃m couaudatione
patris splendorẽ ẽe ꝑ paruũ: qui apud nos pro in¬

Expanded text:
sa sunt omnia, ut et ordine in plerisque et sensu careant. sa sunt omnia, ut et ordine in plerisque et sensu careant. quam ob rem petis, Auite carissime, ut ipsum ad te exemplar dirigam, quod a me olim translatum et nulli alii traditum a supra dicto fratre peruerse editum est. Accipe igitur, quod petisti, sed ita, ut scias detestanda tibi in eis esse quam plurima et iuxta sermonem domini inter scorpiones et colubros incedendum, ut est illud — et statim in primo uolumine —: Christum, filium dei, non natum esse, sed factum; deum patrem per naturam inuisibilem etiam a filio non uideri; filium, qui sit imago inuisibilis patris, conparatum patri non esse ueritatem; apud nos autem, qui dei omnipotentis non possumus recipere ueritatem, imaginariam ueritatem uideri, ut maiestas ac magnitudo maioris quodam modo circumscripta sentiatur in filio; deum patrem esse lumen inconprehensibile;  Christum conlatione patris splendorem esse perparuum, qui apud nos pro in
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃suir pammachiꝰ. ad me
cuiusdam scedulas mi¬
sit.que origenis peryar¬
con interpretata uolu¬
mina continerent. ĩ mo
uitiata: hoc magnopere
postuians. ut grecam ueritatẽ seruaret iatina trans¬
iatio.& inutraq parte seu bene.seu male dirisset uie
qui scripsit. absq int̾pretis patrocinio romana lingua
cognosceret. feci ut uoluit: misiq eilibros. Quoscũ
iegisset. ex horruit: et recludens scrinio. ne ꝓlati in
uulgus. multorũ animos uulnerarent a quodã fr̃e
rogatus ut traderet. quasi statĩ reddituro. ꝓpt an¬
gustiam temporis. fraudẽ ñ potuit suspicari. Qui
acceꝑat legendos. adhibitis notariis opus om̃e descͥo¬
sit. &e multo celerius quã ꝓmiserat. codicẽ reddidit:
Eademq temeritate. & ut leuius dicam ineptia qd̾
male subripuerat peius aliis credidit. & quia dif¬
ficie grandes ubros. et de reb mysticis aisputan¬
tes. notarũ possint seruare cõpendia. presertim
qui furtim celerit̾q dictantur. ita inulis confu¬

Expanded text:
s uir Pammachius ad me cuiusdam scidulas misit, quae Origenis JIEQV agxcdv interpretata uolumina continerent, immo uitiata, hoc magnopere postulans, ut Graecam ueritatem seruaret Latina translatio et in utramque partem, seu bene seu male dixisset ille, qui scripsit, absque interpretis patrocinio Romana lingua cognosceret. feci, ut uoluit, misique ei libros, quos cum legisset, exhorruit et recludens scrinio, ne prolati in uulgus multorum animos uulnerarent, a quodam fratrogatus ut traderet quasi statim reddituro, propter angustiam temporis fraudem non potuit suspicari. qui acceperat legendos, adhibitis notariis opus omne descripsit et multo celerius, quam promiserat, codicem reddidit. eademque temeritate et—ut leuius dicam — ineptia, quod male subripuerat, peius aliis credidit. et quia difficile grandes libros et de rebus mysticis disputantes notarum possunt seruare conpendia, praesertim qui furtim celeriterque dictantur, ita in illis confu
Abbreviated transcription (Latin):
qualẽ &e carnẽ: Pacnbiẽ. mutabilẽ. conuertibilẽ.
cõprehensibilẽ. et quasi cormidantẽ. et quasi nesci¬
entem omĩa. &e proficientẽ ctate & sapientia. et i¬
chil facientẽ ex se. et subiectũ. et orantẽ ad patrem
et grãs agentẽ. & edentẽ & patientẽ. et lacrimantẽ.
et gementẽ. et quiescentẽ: ⁊ postremo que sunt cre¬
ature ꝓpria. hec carni creature saluatoris. ascriben¬
da sunt. utiq ñ diuinitati. quia d̾s ar̃ inscriptiua
ce homo. Quia gͦ propt̃ nos et homo dr̃. non debemꝰ
que sunt carnis deo ascribere: &e que sunt di carnis
uersatus ost. et uere habebat pati.ideo et uerus hõ
ꝓpt̃ carnẽ accipit᷑. & uerus ds incarnatus est. incar¬
ne passus. natura passibili. ñ deitatis. Hec enĩ que
pati debuerat. caro hõis.pro transgrecris hominib
pati dignatus ẽ d̾s ꝓcarnẽ passibilẽ. ut et diuinitatĩ
eius ienarrandã potentiam. inre uisibui predictã

Expanded text:
em et carnem, passibilem, et mutabilem, convertibilem, comprehensibilem, et quasi formidantem, et quasi nescientem omnia, et proficientem aetate et sapientia, et nihil facientem ex se, et subjectum, et orantem ad Patrem, et gratias agentem, et edentem, et patientem, et lacrymantem, et gementem, et quiescentem. Et postremo quae sunt creaturae propria, haec carni creatae Salvatoris ascribenda sunt utique, non divinitati, quia dicitur in Scriptura Deus et homo. Quia ergo propter nos et homo dicitur, non debemus quae sunt carnis Deo ascribere, et quae sunt Dei, carnis versatus est, et vere habebat pati: et ideo et verus homo propter carnem accipitur, et verus Deus incarnatus est, in carne passus natura passibili, non deitatis. Haec enim quae pati debuerat caro hominis transgressoris, pro hominibus pati dignatus est Deus per carnem passibilem: ut et divinitatis ejus in
Abbreviated transcription (Latin):
ra est inenarranda est. inuisibilis ẽ. om̃ipotens
e. sese predicat. sese annuntiat. dignanter om̃i
creature uisibili ce iniisibili: ñ ualenti dignã¬
cer aut enarrare aut mirari. aut cõprehend̾e
aut inuestigare Aut quẽ ad modũ est. huma¬
nis etiã eã sensib occupare. Constat gͥ infirmari
nominẽ sc̃ẽ uenerandeq trinitatis. inenarran
buntur. qui audient inter patt̃e et filiũ & spm̃
nã ponere. qui ñ solũ qͥd sit d̃s ñ intellexerunt. s
nec etiam qͥd sit homo attendere potucr̃: Nin̾
quale. T̃ritas ueneranda. de precanda: trinitas
menarranda. nichil inuestiganda. incõprehenden¬
da. Q qd̾ initisibiliũ rerũ fides est: nobis aicit apłs.
Est aui fides sꝑandarũ substantia rerũ inuisibiliũ
eraminatrur. Inhac eñi. testimoniũ meruert̃ senio

Expanded text:
ra est, inenarranda est, invisibilis est, omnipotens est, sese praedicat, sese annuntiat dignanter omni creaturae, visibili et invisibili, non valenti dignanter, aut narrare, aut mirari, aut comprehendere, aut investigare, aut quemadmodum est humanis eam sensibus occupare. Constat igitur infirmari hominem, sanctae venerandaeque Trinitatis in enarrandbuntur, qui audent inter Patrem et Filium, et Spinam ponere: qui non solum quid sit Deus non intellexerunt: sed nec etiam quid sit homo attendere potuerunt? Nihquale: Trinitas veneranda, deprecanda, Trinitas inenarranda, investiganda, incomprehendenda. Et quod invisibilium rerum fides est, nobis dicit Apostolus: Est autem fides sperandarum substantia, rerum invisibilium examinatrix . In hac enim testi
Abbreviated transcription (Latin):
aut couectionẽ. aut consusionẽ: s semꝑ manentib
ꝑsonis aiuinis. Harũ fiaes aatur in baptismo. abni
et remissa dantur peccati. &e uita eterna sine aliqua
dubitatione sꝑat᷑. Huic trinitati credentes. uere sc̃ĩ &
ueati patriarche. proph̾e. & apłi. et martyres. & marty

Expanded text:
t confusionem, sed semper manentibus personis divinis. Harum fides datur in baptismo, ab his et remissio datur peccati, et vita aeterna sine aliqua dubitatione speratur. Huic Trinitati credentes vere sancti et beati patriarchae, prophetae, apostoli, martyres, et marty
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃s. proprie. et uere de patre qui prodit. Pri¬
dicente scriptura. Uerbo dei celi fundati sunt:
ce tpũ ois eius om̃is uirtus eorũ. & saluatorait.
ũ aut uenerit paraclytus sp̃s ueritatis. qui ae
patee procedit᷑ iue de meo accipiet. qm̃ ipse me
porificabit. &e ueniens annuntiabit uobis. Et
soluit statim interpretans dñs: ostendens primũ
quide qd̾ ꝑsona sit sp̃s sc̃s dicens. ule de meo ac¬
cupiet. Ꝙ ut ne sicuti seruũ aut creaturã. aut

Expanded text:
s proprie et uere de Patre qui procedit. Pridicente Scriptura: Verbo Domini caeli firmati sunt et spiritu oris eius omnis uirtParacletus, Spiritus veritatis qui de Patre procedit, ille de meo accipiet, quoniam ipse me glorificabit, et veniens annuntiabit vobis . Et solvit statim interpretans Dominus, ostendens primum quidem quod persona sit Spiritus sanctus, dicens: Ille de meo accipiet. Et ut ne sicuti servum, aut creaturam,
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ: ne negligentiores esficiant᷑ homines. Nam
et humilitatis sue causa hoc dlxłi pp caene pastio¬
nis. quia quasi homo hominib udebatur. t uttili¬
tite om̃iũ tacuit esquidẽ gerendas in scio eis an¬
nuntians atq enumerans. diem aut̃ et horã ñ eis
apiens. Id gͦ pro utilitate nr̃a tacuit & se numilia¬
uit. ñ debemus uitro ei ẽc ingrati: et ñ solũ ninte¬

Expanded text:
itionem, ne negligentiores efficiantur homines. Nam itionem, ne negligentiores efficiantur homines. Nam et humilitatis suae causa hoc dixit propter carnem passibilem, quia quasi homo hominibus videbatur, et causa utilitatis omnium tacuit: res quidem gerendas in saeculo annuntians atque enumerans, diem autem et horam non eis aperiens. Quod ergo pro utilitate nostra tacuit, et se humiliavit, non debemus ultro ei e
Abbreviated transcription (Latin):
de patre:dicit apłs beatus. Inuisibilia em̃ euis acre¬
atura mundi. ꝑ ea que facta sunt. inteuecta conspiei¬
unturᷤ sẽpiterna qͦq eius uirtus. et diuinitas. Nioe
gͥ qd xp̃c fuius ci uirtus dei est.: ñ temporalus s sẽpit̃¬
nus. Qd desubstantia diuina patris natus es semꝑ᷑
ipseait saluator in euãglio. Qd nascitur de carne cã¬
minat omnẽ hominẽ uenientẽ in hunc mundium.
Et itm ipse euã głista beatus. Hic ẽ mhcepe. as uerus.
& qd̾ semꝑ erat. ait ipse. Inprincipio erat uerbũ et uer¬
bũ erat apud dm̃.: et deuserat uerbũ. Et qd om̃ipotets
est filius om̃iũ ereator: ait ipse euãgũsta beatus. Om¬
nia ꝑ ipsũ factasunt. Si gͦ omĩa ꝑipsũ factast᷑ uisibi¬
ua et inuisibilia: quom̃ dicit ante passionc̃ saluator
qd dedie &e hora nemo nouit. neq angli eeł orũ neq
filius hominis nsi pater: Attendens gͥ uides quos
propt̾ utilitatẽ hominũ dixit se nescientẽ pretim¬

Expanded text:
de Patre, dicit Apostolus beatus: Invisibilia enim ejus a creatura mundi per ea quae facta sunt, intellecta conspiciuntur, sd Christus Filius Dei est, non temporalis, sed sempiternus? Quod de substantia divina Patris natus est semper, ipse ait Salvator in Evangelio: Quod nascitur de carne, cauminat omnem hominem venientem in hunc mundum . Et iterum ipse Evangelista beatus Et quod semper erat, ait ipse: In principio erat Verbum et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum . Et quod omnipotens est Filius omnium creator, ait ipse Evangelista beatus: Omnia per ipsum facta sunt. Si ergo omnia per ipsum facta sunt, visibilia et invisibilia: quomodo dicit ante passionem Salvator, quod de die et hora nemo novit, neque angeli coelorum, neque filius hominis nisi Pater? Attendens igitur vides, quod propter utilitatem hominum, dixit se nescientem praefin
Abbreviated transcription (Latin):
&e ex nichilo natus est. dicente scriptura Si audie¬
ris me istł. ĩ ecit inte d̃ recens: Si g̃ recens. ñ ae¬
uet uetus credi. Si aut̃ sempit̾nus. quippe hic semꝑit̃¬
nus ds erat. quiloquebat᷑ in om̃ib scĩs & legẽ aedit
moysi inmonte syna. & omĩa potens. et omĩa sciens
etade inparadyso uisiis est. et inpredestinatione carna¬
li futura enuntians ci. &e cũ iacobluctatus est. et quẽ ad¬
modũ humana fragilitas capere poterat. condescend ẽs
infirmitatib om̃iũ. diuersorũ genera approbat aliis
ingła timoris om̃iũ causa alis inhumanitate eminen¬
tis cius bonitatis agnoscende. Sigͥ sempiternus fiuis.
de patre ẽ genitus quippe & omĩa sciens omĩa potens
et omĩa saluans. omĩa continens. omnia iudicans. oĩa¬
crtans. cũ patre semꝑ & cũ spũ sco. accipe gͥ qd crea

Expanded text:
et ex nihilo natus est, dicente Scriptura: Si audieet ex nihilo natus est, dicente Scriptura: Si audieris me, Israel, non erit in te Deus recens ? Si ergo Deus recens, non debet verus credi. Si autem sempiternus: quippe hic sempiternus Deus erat, qui loquebatur in omnibus sanctis, et legem dedit Moysi in monte Sina, et omnia potens, et omnia sciens, et Adae in paradiso visus est, et in praedestinatione carnali futura enuntians ei, et cum Jacob luctatus est: et quemadmodum humana fragilitas capere poterat, condescendens infirmitatibus omnium, diversorum genera approbat, aliis in gloria, timoris omnium causa, aliis in humilitate, eminentis ejus bonitatis agnoscendae. Si ergo sempiternus Filius de Patre est genitus, quippe et omnia sciens, omnia potens, et omnia salvans, omnia continens, judicans, creans cum Patre semper et S
Abbreviated transcription (Latin):
tetur humanis sensib. & uoce heretica ñ solũ ñ in¬
teiligere. insuꝑ etiam periculosis uiasphemiis ad
irritũ eam adducere atq uitro ei aduersatĩ dicente
diuites existamus.: Absit gͥ infilio aei aliquid plus
minusue aut inloco. aut intempore aut inpoten¬
tia. aut inscientia. aut inequautate. aut insubiecti¬
one cũ dr̃ hoc. ut deitati eius ea ñ carni a scribant᷑.
Si eñ plus. miniis. aut aliqͥd inuenitur. excepto hoc
qd̾ genuit pater filiũ. et ercepto hoc qd filius ñ ex se¬
metipso natus est. s de patre natus ẽ ꝓprie. ñ intẽpore
s semꝑ. ñ aliunde s desua substantiã. fo̾rte scd̾m uer¬
bum eorũ aut inuidens. aut impotens pat̾. in suꝑ
scriptura. & execretur: quomͦ temporalem dm̃ quẽ¬
ad modũ gentues uenerantur. ipsi etiam simiuiter
adorant: Nam si temporaus est: nec uerus potest
e̾e. Et si ñ uerus. neq potest om̃ia. Et quid iam hiue
tali ddeo credendũ est.qui erat aliquando qñ nõ etat.

Expanded text:
temur, humanis sensibus et voce haeretica, non solum non intelligere, insuper etiam periculosis blasphemiis, et ad irritum eam adducere, atque ultro ei adversari, dicente divites existamus ? Absit igitur in Filio Dei aliquid plus minusve, aut in loco, aut intia, aut in scientia aut in aequalitate, aut in subjectione cum dicitur hoc, ut deitati ejus Si enim plus minusve aut tale aliquid invenitur, excepto hoc, quod genuit Pater Filium, et excepto hoc, quod Filius non a semetipso natus est, sed de Patre natus est proprie, non in tempore, sed semper, non aliunde, sed de sua substantia: forte secundum verbum eorum, aut invidens, aut impotens Pater putaturScriptura et exsecretur: quomodo temporalem Deum, quemadmodum Gentiles venerantur, ipsi etiam similiter adorant? Nam si temporalis est, nec verus potest esse: et si non verus, nec potens omnia. Et quid jam huic tali Deo credendum est, qui erat aliquando, quando non erat,
Abbreviated transcription (Latin):
estimantes. eiusoẽ etatis & ignorantie. et impotẽ¬
tie participẽ iudicantes. quã iuidei. Qd ñ duum¬
tas naturaliter patiebat᷑ s caro. ipse ostenoit iu¬
ocis dicens. Soluite hoc templũ.: et intrib dieb¬
cebatꝰ id ẽ filius dei eternus uerbũ uemens pats
et sapientia dei. & uirtus dei eterna et sempiter¬
na. et imago aei inuisibilis ab inmsibili natus
ñ factts: facta aut̃ est caro. et piasmata. inqua õc
erat: quã et indutus erat. ꝓpt̾ ininsibilitatẽ & im¬
possibilitatẽ uisionis nr̃e. Neq enĩ intrinsecuserat
iolũ s extrinsecus et intrinsecus. et incelis & int̾ra:
et omnia continens : ĩplen̾sic̃ as. Hichilciũ imꝑfec¬
tum infilio dei. nichil inequale. nichil impotens
nichil tẽporale. nichil incognitũ. Omĩa ueta. oĩa
possibilia. omnia ingentia. omia equalia patti.
dicente saluatore. Nemo nouit filiũ nisi pat: et
nemo nouit patrẽ nisi filius: et cui uuit faius re¬

Expanded text:
usdem aetatis et ignorantiae et impotentiae participem judicantes quomodo Judaei. Quod non divinitas naturaliter patiebatur, sed caro, ipse ostendit Judaeis, dicens: Solvite hoc templum, et in tribus diebcebat, id est, Filius Dei aeternus, Verbum vivens Patris, et sapientia Dei, et virtus Dei aeterna et sempiterna, et imago Dei invisibilis, ab invisibili natus, non factus? Facta autem est caro et plasmata, in qua Deus erat, quam et indutus erat propter invisibilitatem et impossibilitatem visionis nostrae. Neque enim intrinsecus erat solum, sed extrinsecus et intrinsecus, et in coelis et in terra, et omnia continens implensque omnia. Nihil ergo imperfectum in Filio Dei, nihil inaequale, nihil impotens, nihil temporale, nihil incognitum: omnia vera, omnia possibilia, omnia ingentia, omnia aequalia Patri, dicente Salvatore: Nemo novit Filium nisi Pater: et nemo novit Patrem nisi Filius, et cui voluerit Filius re
Abbreviated transcription (Latin):
iumine. am̃ uerũ de deo uero. natũ ñ factum.
sicut heretici dicunt. ꝑ quẽ om̃ia isibilia. et
inuuisibiuia facta sunt. tam incelis quã &e interra.
⁊ꝓprie ds est uerus sicut faius. Hos aut̃ qui dict̃.
erat tempus quando ñ erat filius natus. et prius¬
quã nasceretur ñ erat. aut qd ex nichuo fctussit.
aut natus sit. aut mutabiẽ aut conuertibuem fi
uũ dicunt ẽe̾. hos anathematirat catholica. et
aptica eccłia. qd̾ fides inuisibiliũ rerũ est ñ
uisibilium. Inde arriani saluatorem uidentes

Expanded text:
lumine, Deum verum de Deo vero, natum, non factum, sicut haeretici dicunt: per quem omnia visibilia, et invisibilia facta sunt, tam in coelis quam in terra: proprie, et Deus est verus sicut Filius. Hos autem qui dicunt, erat tempus quando non erat Filius natus, et priusquam nasceretur, non erat, aut quod ex nihilo factus sit, aut natus sit, aut mutabilem, aut convertibilem Filium Dei dicunt esse: hos anathematizat Catholica et Apostolica Ecclesia: quod fides invisibilium rerum est, non visibilium. Unde Arian