comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Et hocconuenit angelorũ multitu¬
dini: quae in dĩ ministerio prae¬
parata est : Seraphimaũt plura¬
mae martirũ s̃ uideat᷑ incaelo io
hannes in apocalipsi loquitur et
test non carbonem significare ł pru¬
nũ ut pleriq: aestimant : sed
anepara idẽ carbunculum lapidem
quod coleris flammei similitudi¬
ne : igneus appellatur ex quo intel¬
Plegimis: altaredĩ plenũ ẽẽ carbun¬
culis hocest ignitis calculis & pru¬
nis peccata purgantib: Unde
scriptum de dõ legimis : carbones
accersis abeo: et deipsodõ dicitur:
quo dignis consumens: & saluator
in euangelio : ignẽ uenimittere
superterrã. ut baptizar & in spũ¬
sc̃õ &igni: unuscuiusq opusquale
sit ignis probabit: et quis aluan¬
dus est sic saluabitur quasi ꝑig
nemtransierit: Et hoc notandũ
quod adhieremiã cui dictũ ẽ pri¬
us quã teformarẽ in utero no¬
uite & inuulua matristuae
scĩficauite : quia labia non ha

Expanded text:
Et hoc bene convenit angelorum multituEt hoc bene convenit angelorum multitudini, quae in Dei ministerium praeparata est. Seraphim autem pluramae martyrum sunt, videantur in coelo, et Joannes in Apocalypsi loquitur : et test non carbonem significare, vel prunam, ut plerique existimant, sed ἄνθρακα, id est, carbunculum lapidem, qui ob coloris flammei similitudinem igneus appellatur. Ex quo intelligimus altare Dei plenum esse carbunculis, hoc est, ignitis calculis et prunis, peccata purgantibus. Unde scriptum de Deo legimus: Carbones succensi sunt ab eo . Et de ipso Domino dicitur, quod ignis consumens sit. Et Salvator in Evangelio: Ignem veni mittere super terram : ut baptizaret in Sp igni. Uniuscujusque enim opus quale sit, ignis probabit . Et qui salvandus est, sic salvabitur, quasi per ignem transierit. Et hoc notandum, quod ad Jeremiam, cui dictum est: Prius quam te formarem in utero novi te, et in vulva matris tuasanctificavi te , quia labia non 95
Abbreviated transcription (Latin):
tacui: plangit se proph&a quodñ
fuerit dignis lauda red ñm saboth:
cũ seraphim angelicasfortitudines
intellegimus : non fuit aũtausus.
lauda redñm: quia labia habeb at¬
inmunda : et ꝓpterea labi a habe¬
bat inmunda : quia cũ peccatore
populo uersabatur: Vel cerceita
intellegendũ quiatacui & non
audacter orram regemimpiũ
corripui ideo labia mea inmun¬
da sunt & laudes dñicũ angelis
can are ñ audeo: nemhidicat᷑ qua¬
retuen arras iustitias meas et ad
peccatoris. hocaũt dicimis non quo
cuintalem fuissed oceamis : sed quo
ipseꝓ humilitate & in mundis tantũ
labus indignũ sedĩ laude factatur
lerat de altari & tetigitos meũ
& dixit eue tetigit hoclabia tua¬
uel calculo quẽ de altarȩͥtulerat
x coquer& : Multiaũt putant
lxx editio magis signific& plurimos
quiint̃ praetatis unc seraphim
stabant incircuitu eiꝰ: Qquod si
de duob: dicer&ur : non incircui¬
tu sed ex utraq: parte dixissent

Expanded text:
tacui, plangit se Propheta, quia non tacui, plangit se Propheta, quia non fuerit dignus laudare Dominum Sabaoth, cum Seraphim, quos Angelicas fortitudines intelligimus. Non fuit autem ausus laudareimmunda. Et propterea labia habebat immunda, quia cum peccatore populo versabatur. Vel certa ita est intelligendum: Quia tacui et non audacter Oziam regem impium corripui, ideo labia mea immunda sunt, et laudes Domini cum angelis cantare non audeo, ne mihi dicatur: « Quare tu enarras justipeccatoris. Hoc autem dicimus non quod Isaiam talem fuisse doceamus, sed quod ipse pro humilitate immundis tantum labiis indignum se Dei laude fateatur. cceperat de altari, et tetigit os meum, et dixit: Ecce tetigit hoc labia tuaruna vel calculo, quem de altari tulerat, excoqueret. Multi autem putant Septuaginta editio magis significet plurimos, qui interpretati sunt: Seraphim stabant in circuitu ejus. Quod si de duobus diceretur, non in circuitu, sed ex utraque parte dixissent.
Abbreviated transcription (Latin):
ligine & fumo: quin oxius estoculis
uelcerte perfumũ : tẽplimonstrat᷑
incendiũ: prius enime uangeliũ
saluatoris in toto orbe p̃dicatũ ẽ : &
onis capta hierusalem tẽplũq suc¬
censum est: Iud aei putant tẽplũ
inipleũ fumo dir̃miama signifi¬
care : Idẽ incensũ & ꝑ hoc aduentũ
diuinaemaiestatis: Et dixi. uaemihi
quatacui qr uis pollitꝰ labus ego sũ¬
& in medio populi polluta labia haben¬
ti sego habito & regẽ dñm exercituũ
uidioculis meis : et abralã pͥquã iudit
cẽ sedicit: Etisaias ueta lxx int̃prȩ¬
tes : compunctũ seẽe testat᷑: pon ob
alia crimina : sed quia labia habere
inmunda. felix conscientia quae
tantũ insermonẽ peccauit : ñ suoui¬
tio ssoci&a tepopuli habentis polla¬
talabia : cũ quo loqui sepessimeco¬
gebat᷑ ex quo ostendit᷑: noxiũ
ẽẽ uiuere cũ peccatorib quienĩ
tangit picẽ in quinabit᷑: Sed quia
in hebraeo legimis uaemihi quia

Expanded text:
ligine, et fumo, qui noxius est oculis. ligine, et fumo, qui noxius est oculis. Vel certe per fumum Templi monstratur incendium. Prius enim Evangelium Salvatoris in toto orbe praedicatum est, onis, capta Jerusalem, Templumque succensum est. Judaei putant Templum impletum fumo, thymiama significare, id est, incensum, et per hoc adventum divinae majestatis. Et dixi: Vae mihi quia tacui, quia vir pollutet in medio populi polluta labia habentis ego habitabo, et regem Dominum exercituum vidi oculis meis. Et Abraham postquam vidit esse se dicit et Isaias juxta LXX Interpretes compunctum se esse testatur, non ob alia crimina, sed quia labia haberet immunda. Felix conscientia, quae tantum in sermone peccavit, non suo vitio, sed societate populi habentis polluta labia, cum quo loqui saepissime cogebatur. Ex quo ostenditur noxium esse, vivere cum peccatoribus: Qui enim tangit picem, inquinabitur ab ea . Sed quia in Hebraeo legimus: Vae mihi, quia
Abbreviated transcription (Latin):
latinorũ duo seraphim : & u&us
& nouũ instrumentum intelle¬
gunt quod tantum de praesenti
sȩculo loquitur: unde & sexa¬
las haberedicitur et faciem dĩ
pedesq: uelare & certatim ꝓfer¬
r& testimonium ueritatis &
omne qđ clamat trinitatis
sacramenta : monstrare & mi
ui acceperit ethumiliauerit
seusq: ad mortem & mortẽ truus
et nequaquam ut prius caelestia eum
tantũ sed & terrena cognoscant :
ot cõmota sunt supliminaria car¬
dinũ a uoceclamantis & domus
implaa est fumo clamantibis
seraphim & intota terra trini¬
tatis misterium praedicantib:
quando passionem dñi saluato¬
ris terra uni uers a cognouit : sta¬
tim cõmotũ est si ue sublatũ limi¬
nł tẽpli & om̃s illius cardines con¬
ciderunt : Impl&a saluatoris
cõminatione dicentis: Relin¬
que cur uobis domus uestra deser¬
ta Et quã puldrȩ ordo uerboꝵ
postquã terra repleta est gloria
dñi saba hot : iuda eoꝵ tẽplũ im¬
pl&ũ est ignorantiae tenebris &ca¬

Expanded text:
Latinorum duos seraphim, vetus et novum Instrumentum intelligunt, quod tantum de praesenti saeculo loquitur. Unde et sex alas habere dicuntur, et faciem Dei pedesque velare, et certatim proferre testimonium veritatis, et omne quod clamant Trinitatis sacramenta monstrare, et mirm servi acceperit et humiliaverit se usque ad mortem, et mortem crucis ; et nequaquam, ut prius, coelestia eum tantum, sed et terrena cognoscant. « Et commota sunt superliminaria cardinum a voce clamantis, et domus impleta est fumo. » Clamantibus Seraphim, et in tota terra Trinitatis mysterium praedicantibus, quando passionem Domini Salvatoris terra universa cognovit, statim commotum est, sive sublatum liminare Templi, et omnes illius cardines conciderunt, impleta Salvatoris comminatione, dicentis: Relinquetur vobis domus vestra deserta . Et quam pulcher ordo verborum. Postquam terra repleta est gloria Domini Sabaoth, Judaeorum Templum impletum est ignorantiae tenebris, et ca
Abbreviated transcription (Latin):
go qua siido lorum cultor qui nomnib:
angulis platearũ & inmontib iucnsq
ne morosis aras constituerat. & pro
leuitis habebat fanaticos non uult
signũ p&ere quod p̃ceptũ ẽ. & dix̃
audergo dom̃ dund. rium quidra¬
rum uobis ẽ molestos eẽ hominib: quia¬

Expanded text:
go quasi idolorum cultor, qui in omnibus go quasi idolorum cultor, qui in omnibus angulis platearum et in montibus lucisque nemorosis aras constituerat, et pro Levitis habebat fanaticos; non vult signum petere quod praeceptum est. Et dixit, audite ergo, domus David: Numquid parum vobis est molestos e
Abbreviated transcription (Latin):
dicere & intellegebra. quorumal¬
terum refertur adsensus. alte¬
rum adm̃tem & rationem. uir¬
ginem quoq: int̾p̃tatur animam
quae nulla peccati corrupta ẽ consei¬
rare sermonem. sednos elixas ag¬
nicarnes non comedimus uerum
assas & quae in nob possint om̃suo¬
luptatum siccarepituitas. Ne sacra¬
mentum fide inostrae. dumplussa¬
pimus quamo port& sipere negle¬
gamus. & dix̃ achar Non p& am&
non temptabo dñm. Nonhumilita¬
tis ẽ sedsũꝑbiae quod non uult sig¬
non temptabis dñm dm̃tuum &
hoc contra diabolum saluatorusur
sit testimomo tam̃ iussus ut p&e¬
r& obocdientia debuit explere
p̃ceptum. praesertim cum& ge¬
deon & manue signum p&ierint
& acceperint. Quã quamiuxta he¬
brȩi sermonis ambiguita temin
quo scriptumẽ ulnenasse adonũ
& om̃s similit̃ transtulerunt. Ñ
temptabo dñm. possit legi Non
ex altabo dñm. sciebat enimrexim¬
pius quosi signum p&er& acceptur¬
rus eẽt & glorificar &urdñ er¬

Expanded text:
dicere, et intelligibilia, quorum aldicere, et intelligibilia, quorum alterum refertur ad sensus, alterum ad mentem et rationem. Virginem quoque interpretatur animam, quae nulla peccati corrupta est conscirare sermonem. Sed nos elixas agni carnes non comedimus verum assas, et quae in nobis possint omnes voluptatum siccare pituitas, ne sacramentum fidei nostrae, dum plus sapimus quam oportet sapere, negligamus. Et dixit Achaz: Non petam, et non tentabo Dominum. Non humilitatis es, Non tentabis Dominum Deum tuum, et hoc contra diabolum Salvator usus est testimonio, tamen jussus ut peteret, obedientiae debuit explere ceptum, praesertim cum et Gedeon et Manue signum petierint et acceperint . Quamquam juxta Hebraei sermonis ambiguitatem, in quo scriptum est ULO ENASSE ADONAI , et omnes similiter transtulerunt, non tentabo Dominum, possit legi, non exaltabo Dominum. Sciebat enim rex impius quod si signum peteret, accepturus esset, et glorificaretur Dominus. Er
Abbreviated transcription (Latin):
dexp̃o disputans ait. quaesit latitu¬
do & longitudo & excelsum& ꝓfun¬
dum suꝑ eminentis scientiae & dilec¬
tionis xp̃i: hocquantum ad misticos
ꝑtin& intellectus: c&erumutmoy¬
ses accepit signade t̃ra . de quibim
psalmis legimus misit signa & ꝑꝓdi¬
gia in mediotui a egrptae ranas
locustas. scinifas & ꝗ nomiam
Decaclo autem grandinem & igiem
& trium dierum tenebras.
Egoreor & etechiam quando solx
regressus ẽ lineis signum accepis¬
sedecalo & hie sum filiumniue
ingabaom & haialon stantibus
sole & luna pleriq putant saulem
signum accepissed& ra. & depfun¬
do inferni. quando samuhelem ꝑ in¬
cantationes & artes magicas uisus
ẽ suscitasse. Sed &ionas ꝓphela
de abrsso & de ꝓfundo acmortis fau¬
cibus liberatus signum & dedit& ac¬
cepit inferni : lege in cuiusdam con¬
m̃taris hunclo cum ꝑ allegeuam
extenuatum ut ꝓfundum & excel¬
leger& quae nos possumus sensibilia

Expanded text:
de Christo disputans, ait: Quae sit latitude Christo disputans, ait: Quae sit latitudo, et longitudo, et excelsum, et profundum supereminentis scientiae et dilectionis Christi . Hoc quantum ad mysticos pertinet intellectus. Caeterum et Moses accepit signa de terra, de quibus in Psalmis legimus: Misit signa et prodigia in medio tui, Aegypte , ranas, locustas, ciniphes, et coenomyiam; de coelo autem grandinem et ignem et trium dierum tenebras. Ego reor et Ezechiam, quando sol decem regressus est lineis, signum accepisse de coelo : et Jesum filium Nave in Gabaon et Haialon, stantibus sole et luna . Plerique putant, Saulem signum accepisse de terra, et de profundo inferni, quando Samuelem per incantationes et artes magicas visus est suscitasse . Sed et Jonas propheta de abysso, et de profundo ac mortis faucibus liberatus, signum dedit et accepit inferni . Legi in cujusdam Commentariis hunc locum per allegoriam extenuatum, ut profundum et excelligeret, quae nos possumus sensibilia
Abbreviated transcription (Latin):
& cẽs. illo non credente & id eonon
intellegente ipseloquitur ad achar
ut saltim auctoritate dñi t̃ritus
suscipiat quaedicuntur: quiatibim
quiđ uid &ur eẽ difficile quod reg¬
na potentissima breuitempore fini¬
enda sint. & tucum populotuo de
magnopericulo libereris. ꝑ&e
tibi signum. Nequa quam abido¬
lis quorumerrore r&ineris. sed
adño dõtuo quitibi auxilium polli¬
c&ur. Et ipsum signum optionis
tuae ẽ unde postules de ꝓfundo
doiferni. Ergo sicut ꝓfundum
infernum significatita excelsum
sũpra caelos intellegere debemus
Vt cum de inferno siue de excelsosig¬
num acceperis. credas futura quȩ
dixi uis inquidut scidatur t̃ra
& gandihiatu inferipateant. qui
in .cor det̃rae ẽẽ dicuntur. An.
ut aperiantur caeli : quodutrumq
adtrpumꝑtin& mortis dñi & as¬
censionis. qui enim descendit ipsec̃
qui & ascendit. & in a postolo legim
Ne dixeris in cor d&uo quis a scendit

Expanded text:
et caetera: illo non credente, et ideo non et caetera: illo non credente, et ideo non intelligente, ipse loquitur ad Achaz: ut saltem auctoritate Domini territus suscipiat quae dicuntur. Quia tibi, inquit, videtur esse difficile, quod regna potentissima brevi tempore finienda sunt, et tu cum populo tuo de magno periculo libereris; pete tibi signum, nequaquam ab idolis, quorum errore retineris, sed a Domino Deo tuo qui tibi auxilium pollicetur, et ipsum signum optionis tuae est unde postules, sive de profundo, do inferni. Ergo sicut profundum infernum significat; ita excelsum supra coelos intelligere debemus: ut cum de inferno sive de excelso signum acceperis, credas futura quae dixi. Vis, inquit, ut scindatur terra, et grandi hiatu inferi pateant, qui in corde terrae esse dicuntur: an ut aperiantur coeli? Quod utrumque ad typum pertinet mortis Domini et ascensionis: Qui enim descendit, ipse est qui et ascendit . Et in Apostolo legimus: Ne dixeris in corde tuo, quis ascendi
Abbreviated transcription (Latin):
aũt caudas turriũ fumigantiũ
ut prius diximus uocat sapien¬
tiã saecularem. her&icũq:
sermonẽ quorũ finis exustio ẽ
qui frustra inierunt consiliũ
ut ascenderint contra iudã &
quasi neglegentẽ &dor mien¬
tem caperent & suiserrorib:
copularent: ponerentq: suꝑeũ
scaestimat optimã eẽ doctrinẽ de¬
niq: marcionher&icus boni dĩfi¬
Haecilli sdicentib: dñs cõminat᷑ qđ ñ
st & c̃siliũ ipsoꝵ sed int̃im nunc
quã diumundus istestat᷑ :¬
& ea quae mundis insuis finibus & in
suis urbib dominentur. Cumaũt
quae invi annis fact ae sunt: quam
omnia quae ad quinq: sensus ꝑti¬
nent finem acciperint : tuncuniuer
ra non credunt & ꝓpt̃ infidelitatẽ
non intellegunt quae dicuntur: &
adiecit dñs loqui ad achar dicens.
P&e tibi signum ad nõ dõtuo in ꝓfun¬
dumin ferni siue inexclsum supra:
Quiprius ꝑ ꝓph&am locutus fuerat
ad achar. uideut sileas nolitimere

Expanded text:
autem caudas torrium fumigantium, autem caudas torrium fumigantium, ut prius diximus, vocat sapientiam saecularem, haereticumque sermonem, quorum finis exustio est. Qui frustra inierunt consilium, ut ascenderent contra Judam, et quasi negligentem et dormientem caperent, et suis erroribus copularent, ponerentque super se aestimat optimam esse doctrinam. Denique Marcion haereticus, boni Dei fiHaec illis dicentibus, Dominus comminatur, quod non stet consilium ipsorum, sed interim nunc quamdiu mundus iste stat, et ea quae mundi sunt in suis finibus, et in suis urbibus dominentur. Cum autequae in sex diebus factae sunt, quam omnia quae ad quinque sensus pertinent, finem acceperint, tunc universra non credunt, et propter infidelitatem non intelligunt quae dicuntur. Et adjecit Dominus loqui ad Achaz dicens: Pete tibi signum a Domino Deo tuo in profundum inferni, sive in excelsum supra. Qui prius per prophetam locutus fuerat ad Achaz: Vide ut sileas, noli timere,
Abbreviated transcription (Latin):
aliis .xvi. post que m regnauit eze¬
chiascuius uIͦ. imperii anno capta
samaria ẽ. atq: ita effeci simul
futura noncredidit. unde sub¬
iungitur. si non credideritis non
ꝑ manebitis ut srmmachus trans¬
tulit idẽ & uos non permanebitis
in regno ur̃o sed incaptiuitatem
ducemini sustinentes eorum poe¬
nas quorum imitatiestis infide¬
litatem uelcerte iuxta lxx
non intellegitis. et ẽ sensus quia
quae dñs dicit. futura non credi¬
tir intellegentiã non habebitis:
haec iuxta historiam dixerimis
c&lerũ iuxta coeptã tropologiẽ
considerandum est quo dimpio
regiis aiar iubeat᷑ occurrere :
exiens delocosuo non in principio
aquaeductur sed in extremisfinib:
piscinae superioris quȩ erat in a¬
grofullonis. ubis ordes & ma¬
culae purgabant᷑ : quaniuis enim
ahat regnar & suꝑ iudã tamen quia
impiuserat in superiorispiscinȩ
extremis finibus morabatur
ergo ds̃ nontam regis miser &ur
quem indignum aestimab at
salute quã populi sui : Duas

Expanded text:
aliis sedecim: post quem regnavit Ezechias, cujus sexto imperii anno capta Samaria est, atque ita effici simul futura non credidit. Unde subjungitur: Si non credideritis, non permanebitis, ut Symmachus transtulit, id est, et vos non permanebitis in regno vestro, sed in captivitatem ducemini, sustinentes eorum poenas, quorum imitati estis infidelitatem. Vel certe juxta LXX, non intelligetis. Et est sensus: quia quae Dominus dicit futura, non creditis, intelligentiam non habebitis. Haec juxta historiam dixerimus. Caeterum juxta coeptam tropologiam considerandum est, quod impio regi Isaias jubeatur occurrere, exiens de loco suo, non in principio aquaeductus, sed in extremis finibus piscinae superioris, quae erat in agro fullonis, ubi sordes et maculae purgabantur. Quamvis enim Achaz regnaret super Judam: tamen quia impius erat, in superioris piscinae extremis finibus morabatur. Ergo Deus non tam regis miseretur, quem indignum aestimabat salute, quam populi sui. Duas
Abbreviated transcription (Latin):
efficiantur annixxiii aut ut mul¬
hebraci hunc locum itaedisserunt
ut amor. qui sub oria coepit pro¬
ph&are quando &isaias prophe¬
tiae suae habuitex ordiũ. Primus
prophetauit contra isrł dicens
israclaut̃ captiuus ducł urde tra
sua. Titulus quoque propheti¬
aeeius contra samariam sit &
prophetare coepet itm diebus o¬
ziȩ regis uda. anteduos annos ter¬
remotus quemuo lunt eo tẽpore
accidisse quo ingressus orias tem¬
plumdĩ sibis acerdocium uindi¬
cabat & terra percus saẽ &cine¬
res altaris effusi s̃ & ipserex ꝑcus
cuius reliqui anni s̃ xxuii omnes¬

Expanded text:
efficiantur anni viginti tres, aut ut mulefficiantur anni viginti tres, aut ut mulHebraei hunc locum ita edisserunt, ut Amos qui sub Ozia coepit prophetare, quando et Isaias prophetiae suae habuit exordium, primus prophetaverit contra Israel, dicens: « Israel autem captivus ducetur de terra sua ; » titulus quoque prophetiae ejus contra Samariam sit, et prophetare coeperit in diebus Oziae regis Juda ante duos annos terrae motus, quem volunt eo tempore accidisse, quo ingressus Ozias in Templum Dei, sibi sacerdotium vendicabat, et terra percussa est, et cineres altaris effusi sunt, et ipse rex percussus cujus reliqui anni sun
Abbreviated transcription (Latin):
posueritq: eos in alo & inabor
iuxta fluuium gozam in ciui
uis enim inierint consilium duo
reges pessimi ut ascenderint
adiudam. cuius regio in montib:
sita ẽ & suscitarent eum quier¬
centem. et quodã modo dormi¬
entẽ suoq: imperio subiugarent
& suꝑ ponerent ei regẽ filiũ tabehel
qui lnt̃ p̃ta turbonus ds̃ ut uel
hominẽ hoc nomine uelidolum
Sdemonstrarent. Tamen haec dic̃
interim modo caput srriae ur¬
biũ eritdamascus. & in ipsa m&ro¬
Ipoli. damasco imperabit rasin:
porro in effraim propter hie¬
roboam filium nabat qui pri¬
mur regnauit deephraimerit
caput samaria. hocẽ regiado¬
mus in urbes amaria & samari¬
ae caputerit filiusromeliae idẽ
adtendamus stare non poterit :
quarto decimo enĩ annoahat filio¬
io atham in tribuiuda regnauit
osee suꝑsamariam etuiiͦii anno
imperii sui captus est regnauit
cuius mortem septimo anno impe¬
rii sui captus ẽ osee & destructa sa¬
maria omnispopulus trans duc

Expanded text:
posueritque eos in Halla, et in Habor posueritque eos in Halla, et in Habor juxta fluvium Gozam in civitvis enim inierint consilium hiduo reges pessimi, ut ascenderent ad Judam, cujus regio in montibus sita est, et suscitarent eum quiescentem, et quodammodo dormientem, suoque imperio subjugarent: et superponerent ei regem filium Tabeel, qui interpretatur bonus Deus, ut vel hominem hoc nomine, vel idolum demonstrarent. Tamen haec dicitinterim modo caput Syriae urbium erit Damascus, et in ipsa metropoli Damasco imperabit Rasin. Porro in Ephraim propter Jeroboam filium Nabath, qui primus regnavit de Ephraim, erit caput Samaria, hoc est, regia domus in urbe Samaria, et Samariae attendamus, stare non poterit. Quarto decimo anno Achaz filiJoatham in tribu Juda, regnavit Osee super Samariam, et nono anno imperii sui captus est . Regnavit cujus mortem septimo anno imperii sui captus est Osee, et destructa Samaria, omnisque populus est transduct
Abbreviated transcription (Latin):
cipiturq: ahat quamuis impio regi
ꝓpt̃ dĩ miseri cordiã ut agat silentiũ
& ñ terreatur neq: formid&cor
eus. putans sepassurum similia
quaeprius sustinuerat. duas aũt
caudas titionum idẽ tarrium fu¬
migantium uocat. rasin regemsy¬
riae & facee filium romeliae regẽ
samariae eo quod in illis finitum
sit regnum srriae idẽ das masci
& regnum samariae id ẽ .x. tribuũ
quae alio nomine appellabantur
effraim. scriptum ẽ enim quod¬
theglat falasarrex assrriorum
subrege ahat ascender& in da¬
mascum & uastauerit eam.
et transtulerit habitatorer
eius crrenen etrasin inter¬
fecerit. et quod tetenderit
insidias facee filio romeliae
oseefilius bela & percussent eũ
& interfecerit & regnauerit ꝓ illo
in isrhł annis .viiii. et quod uenerit
salmanassarrex assur & obsede¬
qđ samarits amariam quae nunc sabas¬
anuo regni osee ceperit eam
Vinctũq: osee in carcerem miserit.
et transtulerit isrhł in assrrios.

Expanded text:
cipiturque Achaz , quamvis impio regi, cipiturque Achaz , quamvis impio regi, propter Domini misericordiam, ut agat silentium, et non terreatur, neque formidet cor ejus, putans se passurum similia quae prius sustinuerat. Duas autem caudas titionum, id est, torrium fumigantium, vocat Rasin regem Syriae, et Phacee filium Romeliae regem Samariae, eo quod in illis finitum sit regnum Syriae, id est, Damasci, et regnum Samariae, id est, decem tribuum, quae alio nomine appellabantur Ephraim. Scriptum eTheglathphalasar rex Assyriorum sub rege Achaz ascenderit in Damascum, et vastaverit eam, et transtulerit habitatores ejus Cyrenen, et Rasin interfecerit. Et quod tetenderit insidias Phacee filio Romeliae Osee filius Ela, et percusserit eum et interfecerit, et regnaverit pro illo in Israel annis novem, et quod venerit Salmanasar rex Assur et obsederit Samariam, quae nunc Sebaanno regni Osee ceperit eam, vinctumque Osee in carcerem miserit, et trans
Abbreviated transcription (Latin):
fullonis. & dicesadeũ. uideut silear
nolitimere. & cortuum nefor¬
mid& aduabcaudis titionum fu¬
migantium istoruminira furorir
rasin. & srriae & filii romeliae :
eoquod consilium inierit contra
te srria pessim& effraim &
filius romeliae dicenter. Ascen¬
d amus adiudam & suscitemus
eum & auellamus eum adnor&
ponamus regem in medio eiusfiliũ
tabehel: haec dicit dñs ds̃ nonsta¬
bit & nonerit istud sed caput
sin oncsedideritis non ꝑmanebitis :
Iasubfilius isaiae quuinterp̃tat᷑
reliquus adq: conuertens intrpo
populuiuda quierat deduorũ regũ
manibus liberandus iubeturegre¬
dicũ parente & occurrere ahar
regiiudae in loco aquae ductuspis¬
.cinae superioris inuia agrifullo¬
nis: Vbi postea lecturi sumus sub
ez echia regriuda stare rapsacen¬
& ex p̃cepto sennacherib regis asse¬
riorum dĩpopulum blasphemare :
Inquem locum egressi sunt missi
ab ezechia principes ciuitatis quos
in regtm uolumine legimus. prae¬

Expanded text:
fullonis. Et dices ad eum: Vide ut sileas, fullonis. Et dices ad eum: Vide ut sileas, noli timere, et cor tuum nemidet a duabus caudis titionum fumigantium istorum, in ira furoris Rasin regis Syriae, et filii Romeliae, eo quod consilium inierit contra te Syria pessimum, et Ephraim et filius Romeliae, dicentes: Ascendamus ad Judam, et suscitemus eum, et evellamus eum ad nos, et ponamus regem in medio ejus filium Tabeel. Haec dicit Dominus Deus: Non stabit et non erit istud, sed caput Si non credideritis, non permanebitis. » Jasub, filius Isaiae, qui interpretatur relictus atque convertens in typo populi Juda, qui erat de duorum regum manibus liberandus: jubetur egredi cum parente, et occurrere Achaz regi Judae in loco aquaeductus piscinae superioris, in via agri fullonis, ubi postea lecturi sumus sub Ezechia reget ex praecepto Sennacherib regis Assyriorum Dei populum blasphemare. In quem locum egressi sunt, missi ab Ezechia principes civitatis, quos in Regum volumine legimus. Prae
Abbreviated transcription (Latin):
romeliae. qui & ipseiuxta osee.
ꝓphetam & tribum ephraim de
quahieroboam filius nabathui¬
tulos aureos in bechel &danconsti¬
tuerat. & ad omo dauid dĩpopu¬
lum separarat refertur adhe¬
r&icos ⁊ consentiant sibi ut expug¬
nent ecdesiam: quod cum audi¬
erit domus dauid quemine rechi¬
hel pastorem bonum legimis sus¬
citatum et populos eiꝰ simplicit̃
credens in dñm pertremescit:
Et ideopertremescit: quianon ar¬
boribus frugiferis. sed infructuo¬
so: saltui conparat᷑: ifdem aut̃
her&cos atq gentiles contra
domum dauid. argumentorũ
& dialecticae artis gladur
demicare. nulli dubium est ut
quiinterse discrepant: in eccle¬
siae obpugnatione consentiant:
Iuxta illud quodheroder & pilat᷑
int̃sedis cordantes in dñi passion e
amicitia foederantur: et dixit dñs
adisaiam. egredere in occursum
ahar tu & quider elictus ẽ ia sub
filius tuus ad extremum a quaeduc¬
tus piscinae superioris inuia agri

Expanded text:
Romeliae qui et ipse juxta Osee Romeliae qui et ipse juxta Osee prophetam et tribum Ephraim, de qua Jeroboam filius Nabath vitulos aureos in Bethel et Dan constituerat, et a domo David Dei populum separarat, refertur ad haereticos, qui consentiant sibi, ut expugnent Ecclesiam. Quod cum audierit domus David, cui in Ezechiele pastorem bonum legimus suscitatum , et populus ejus simpliciter credens in Dominum, pertremiscit. Et ideo pertremiscit, quia non arboribus frugiferis, sed infructuoso saltui comparatur. Eosdem autem haereticos atque gentiles contra domum David argumentorum et dialecticae artis gladiis dimicare nulli duqui inter se discrepant, in Ecclesiae oppugnatione consentiant: juxta illud quod Herodes, et Pilatus inter se discordantes, in Domini passione amicitia foederantur. Et dixit Dominus ad Isaiam: egredere in occursum Achaz, tu et qui derelictus est Jasub filius tuus, ad extremum aquae ductus piscinae superioris, in via agri
Abbreviated transcription (Latin):
nabantur in samaria. unadie:
bellatorum. et ccmilia mulierum
puerorumq & puellarum cũ infi¬
nita p̃da in samariam duxisse
captiua: De quo certamine ꝓ¬
ph& anunctacuit : sed secundum
refert proelium quando exp̃ri¬
mentum habentes fortitudinis
suae atq: uitoriae & inuitatiprȩ¬
de in agnitudine : rursum ueniunt
adiudȩam & hierusalem cupiunt
debellare & non potuerun quia
auxiliatus est eidñs ut sub occasio
ne misericordiae quapopulũ libe¬
rabat obsessũ filium suum nuntia¬
r& deuirgine nasciturũ: quod
cum audiss& domus dauidhoc
ẽ domus regia. srriam scili¬
c& & ephraim rasin & fa¬
cee. iuncto uenire exerci¬
tu exterrita est atq pertimu
it & tam rex quampopulur
ita contrem uerunt. ut putare
arborum folia uentorum flati¬
bus uentilari: Iuxta anagogen
facilis int̃pretatio est. quod reg¬
nante ahat rege impio rexaram
qui interp̃tatur excelsus atq
sublimis ut indic& adrogantiã
sapientiae saeculi et facee filius

Expanded text:
nabant in Samaria, una die nabant in Samaria, una die bellatorum, et ducenta millia mulierum puerorumque et puellarum cum infinita praeda in Samariam duxisse captiropheta nunc tacuit, sed secundum refert praelium, quando experimentum habentes fortitudinis suae atque victoriae, et invitati praedae magnitudine rursum veniunt ad Judaeam, et Jerusalem cupiunt debellare, et non potuerunt, quia auxiliatus ei est Dominus, ut sub occne misericordiae qua populum liberabat obsessum, Filium suum nuntiaret de virgine nasciturum. Quod cum audisset domus David, hoc est domus regia, Syriam scilicet et Ephraim, Rasin et Phacee juncto venire exercitu, exterrita est atque contremuit, et tam rex quam populus ita contremuerunt, ut putares arborum folia ventorum flatibus ventilari. Juxta anagogem facilis interpretatio est, quod regnante Achaz rege impio, rex Aram, qui interpretatur excelsus atque sublimis, ut indicet arrogantiam sapientiae saeculi; et Phacee filius
Abbreviated transcription (Latin):
rusalem annis quinquaginta
duobus. Cuius extremo iamtẽ¬
pore uidit isaias quae praete¬
ritus sermo disseruit. quomor¬
tuo & regnante proeo io athã
filio eius rege iustissimo uidit
statimpro ph&adñm faluato¬
sub ues pasiano & hadriano &
quomodo inapostolis reliquiae
sint saluande : Tertius rex fi¬
lius ioatham succedit. ahar
impus simus quiclaus it ianuas
tẽpli et inualle. ocheNNõm
adorauit bahalim & filios suos
idolis consecrauit. ita ut auserret
altare aeneum quod salo monfece¬
rat : & poner& intẽplodĩ altare
idolorũ cuius exemplar deda¬
masco acciperat : Iuste igitur
dni auxilio derelictus est &
consurrexerunt aduersum eũ
rasin. rex seriae id est aram
&cee filius romeliae rex inł¬
in samaria & uenerunt hierusalem
ut expugnar& cam: Legimus in pa¬
ralipomenom librorasin regemda¬
masci. uicto ahar. multos deiudȩa
dasmascum transtulisse: et facee
filius romeliae regem xtribuũ
quae appellabantur isrhł & reg¬

Expanded text:
rusalem annis quinquaginta rusalem annis quinquaginta duobus . Cujus extremo jam tempore vidit Isaias quae praeteritus sermo disseruit. Quo mortuo, et regnante pro eo Joatham filio ejus, rege justissimo, vidit statim propheta Dominum Salvatosub Vespasiano, et Adriano: et quomodo in Apostolis reliquiae sint salvandae. Tertius rex filius Joatham succedit Achaz impiissimus , qui clausit januas templi, et in valle Benbannom adoravit Baalim, et filium suum idolis consecravit. Ita ut auferret altare aeneum, quod Salomon fecerat, et poneret in Templo Dei altare idolorum, cujus exemplar de Damasco acceperat. Juste igitur a Domini auxilio derelictus est, et consurrexerunt adversus eum Rasin rex Syriae, id est, Aram, et Phacee filius Romeliae, rex Iia; et venerunt in Jerusalem, ut expugnarent eam. Legimus in Paralipomenon libro , Rasin, regem Damasci, victo Achaz, multos de Judaea Damascum transtulisse, et Phacee, filium Romeliae, regem decem tribuum quae appellabantur Israel, et reg
Abbreviated transcription (Latin):
.ma essemus & similes gomorrae
fuissemus quando iuxta a posto
lum reliquiaes aluabuntur. hoc
semen scmerit. &dea postolorũ
germine cunctae ecclesiae pullu¬
labunt: quod diximus semen scm̃
erit quod stecerit ueliuxta aqui¬
lam semen scmerit germeneius
inlxx int̃p̃tibus non habetur sedhe
braeico. et detheodotionis editione
aborigene additum in ecclesi aefer¬
tus exemplaribus. ut postquã intra¬
uerit plenitudo gentium : tunc
omnis isrhł saluus fiat. et impleat᷑
Quam in hoc sermone dñi dicentis
Ego occidã. et ego uiuificabo ꝑcutiã
et egosanabo: et factumest indi¬
ebus ahar filii loathã filuioriae
regis iuda ascendit rasin rex se¬
riae et facee filius romeliaerex
isrhł inhierusalem ad proelian¬
dum contra eam . & non potuer̃
debellare eam & nuntiauer̃
domuidauid dicentes: Consen¬
motum est coreius & corpopuluilli¬
ussic̃ in ouentur ligna siluarũ
a facieuente : Otias qui &
atarias rexiuda regnauit in hie¬

Expanded text:
ma fuissemus et similes Gomorrhae ma fuissemus et similes Gomorrhae essemus: quando juxta Aplum , reliquiae salvabuntur; hoc semen sanctum erit, et de Apostolorum germine cunctae Ecclesiae pullulabunt. Quod diximus, semen sanctum erit quod steterit in ea, vel juxta Aquilam, semen sanctum erit germen ejus, in LXX Interpretibus non habetur, sed de Hebraico et Theodotionis eab Origene additum; in Ecclesiae 101 fertur exemplaribus, ut postquam intraverit plenitudo gentium, tunc omnis Israel salvus fiat; et impleatur etiam in hoc sermo Domini, dicentis: Ego occidam, et ego vivificabo, et percutiam,  ea et factum est in diebus Ahaz filii Ioatham filii Oziae regis Iuda ascendit Rasin rex Syriae et Phacee filius Romeliae rex Israhel in Hierusalem ad proeliandum contra eam et non potuerunt debellare eam et nuntiaverunt domui David dicentes requieillius, sicut moventur ligna silvarum a facie venti. Ozias qui et Azarias, rex Juda, regnavit in Je
Abbreviated transcription (Latin):
et cerra redigatur insolitudi¬
nem. et uel fuga uel captiuita¬
te intotb̃ orbem iuda eicus populus
dispergatus: et nequaquã in iu¬
dȩa ut prius sed incunctis gentibus
iuda eorum populus multiplicet᷑
quod autem dicomulti plicetus Tan¬
taerit infelicitas residui populi
ut ad conparationem prioris mul¬
titudinis uix detima parsremane¬
at cũq et in ipsa tersa fuerit solitu¬
do. duplicit̃ enim locusiste intellegi
potest quod decimapars et in toto
orbe uixremaneat et in ipsãiuda ea
uix parua pars populi reseruetur
Rur sumipsȩ reliquiae erunt in dep̃¬
cationem quand o pͥannosferme
quinquaginta hadria nus uenerit.
et t̃rã iudȩã paenitus fuerit dep̃da¬
tus intantum ut terebintho et
quaercui quaeglandes amiserit
comparetur. Deniq post extre¬
mam uastitatem: etiamleges
publicae pependerunt e ꝓhibitis
iuda ei
terram dequa eiecti suerant ingre¬
di: Siquis autem crediderit in
liquiss& nobissemen. quasi sodo¬

Expanded text:
et terra redigatur in solitudiet terra redigatur in solitudinem, et vel fuga vel captivitate in totum orbem Judaicus populus dispergatur, et nequaquam in Judaea ut prius, sed in cunctis gentibus Judaeorum populus multiplicetur. Quod autem dicit, multiplicetur, tanta erit infelicitas residui populi, ut ad comparationem prioris multitudinis vix decima pars remaneat, cum et in ipsa terra fuerit solitudo. Dupliciter enim locus iste intelligi potest: quia decima pars in toto orbe remaneat, et in ipsa Judaea vix parva pars populi reservetur. Rursum ipsae reliquiae erunt in depraedationem, quando post annos ferme quinquaginta Adrianus venerit, et terram Judaeam penitus fuerit depraedatus: in tantum ut terebintho et quercui quae glandes amiserint, comparetur. Denique post extremam vastitatem, etiam leges publicae pependerunt, et prohibiti sunt Judaei terram, de qua ejecti fuerant, ingredi. Si quis autem crediderit in liquisset nobis semen, quasi Sodo
Abbreviated transcription (Latin):
as & noluisti: Et dixi usque quo
dñe: & dixit: donec desolentur
uuitates absq: habitatore. et do¬
mus sine hominibus. et terra
relinquatur deserta & longe
faci& dñs homines et multipli¬
cabitur quae deserta fuerat
in medio terrae . & adhuc inea
inde praedationem sicut terebin
thus et sicut quaercus quae pro¬
de et dicpopulohuic quod au¬
diat. et non audi at uideat
et nonuideat. Idcirco autem
nec audiat necuideat. quia non
sit intellecturus uerba dñ i
nec eius opera cogniturus: Et
qm̃ incrassatus est et dilata¬
tus et oblituscreatoris sui: Pro¬
pheta respondit. et quaerit
sollicitus de populo suo: usque quo
dñe haec sententia ꝑmanebit
ut audiens non audiat uidensq
non uideant cuires pondit
dñs : tã diu non audiet et ñ uide¬
bit et ex caecatũ habebit cor
donecciuitates iud eae uespasi¬
a notitoq pugnantibus paenitis
subuertantur Intantum ut ne
nomenquidem pristi num per¬
maneat. et domus siquaere¬
manserint sinehabitatore sint.

Expanded text:
et noluisti . » « Et dixi: Usquequo, Domine? Et dixit: Donec desolentur civitates absque habitatore, et domus sine hominibus, et terra relifaciet Dominus homines, et multiplicabitur quae derelicta fuerat in medio terrae. Et adhuc in in depraedationem thus, et sicut quercus quae prode, et dic populo huic, quod audiat et non audiat, videat et 100 non videat. Idcirco autem nec audiat, nec videat: quia non sit intellecturus verba Domini, nec ejus opera cogniturus, et quoniam incrassatus est, et dilatatus, et oblitus Creatoris sui . Propheta respondet, et quaerit sollicitus de populo suo: Usquequo, Domine, haec sententia permanebit, ut audiens non audiat; vidensque non videat? Cui respondit Dominus, tamdiu non audiet, et non videbit, et excaecatum hdonec civitates Judaeorum Vespasiano Titoque pugnantibus penitus subvertantur: in tantum ut nec nomen quidem pristinum permaneat, et domus, si quae remanserint, sine habitatore sint,
Abbreviated transcription (Latin):
bus misereat᷑. ergo nonẽ cru
delitas dĩ sed misericordia
unam periregentem ut om¬
nessaluaefiant: Iudȩorum
partem non uidere ut omnis
mundus aspiciat unde & ipse
dñs in euangelio sacramen¬
tum caeci anatiuitate qui
reciperat oculos. uertit adtro¬

Expanded text:
bus mibus midelitas Dei, sed misericordia, unam perire gentem, ut omnes salvae fiant: Judaeorum partem non videre, ut omnis mundus aspiciat. Unde et ipse Dominus in Evangelio, sacramentum caeci a nativitate, qui receperat oculos, vertit ad tro
Abbreviated transcription (Latin):
misereatur Admiransq: dñi
sacramenta intulit. Opro
fundum diuitiarum & sa
quid sic peccauerunt ut cade¬
rent absit sed illorum delic¬
tum salus gentium adaem u¬
landum cos Et post mo¬
dicum: sienim abiectio
eorum reconciliatiomun¬
di quae ad sumptio eo¬
rum. non ne uita emor¬
tuis: et rursum nolo enim uos
ignora refratres misterium hoci
ut nonsitis uobis m& ipsis pru
dentes. quia cȩcitas ex parte fac¬
ta est isrhł donec plenitudogen¬
tium introeat. & tunc omnis isrłł
saluus fi&. Et post paulum:
ixta euangelium qui demini¬
mici propteruos. iuxta electio¬
nem autem dilecti. propter
patres : absq: paenitentia enĩ
sunt donationes & uocatiodĩ: si¬
cut enim inquiđ uos aliquando
non credidistisdõ nunc autem
estis miseri cordiam consecitti
propterhorum incredulita¬
tem sic &istinunc noncredide¬
runt in uestram misericordiã
ut᷑ ipsi misericordiam conse¬
quantur. Conclusit enim ds̃
omnia sub peccato ut omni¬

Expanded text:
misereatur . Admiransque Domini misereatur . Admiransque Domini sacramenta intulit: O profundum divitiarum sapiequid sic peccaverunt, ut caderent? absit; sed illorum delicto salus gentium fieret ad aemulandum eos . Et post modicum: Si enim abjectio eorum reconciliatio mundi, quae assumptio eorum? nonne vita ex mortuis? Et iterum: Nolo enim vos ignorare, fratres, mysterium hoc, ut non sitis vobidentes, quia caecitas ex parte facta est in Israel, donec plenitudo gentium introeat, et tunc omnis Israel salvus fiat. Et post paululum : Juxta Evangelium quidem inimici propter vos, juxta electionem autem dilecti propter patres: absque poenitentia enim sunt donationes, et vocatio Dei. Sicut enim vos, inquit, aliquando non credidistis Deo, nunc 99 autem estis misericordiam consecuti, propter eorum incredulitatem: sic et isti nunc non crediderunt in vestram misericordiam, ut et ipsi misericordiam consequantur. Conclusit enim Deus omnia sub peccato, ut omni
Abbreviated transcription (Latin):
utẽ illud in exhodo quodadphara¬
onemdicitur. Propterea suscita¬
uite ut ostendam inte uirtutem
meam. si autemipse suscitauit
& indurauit corpharaonis ne
creder&. et de aliis dicitur:
dedit illis dĩ sp̃m conpunctionir
oculos ut non uideant . & aurer
ut non audiant : Et in psalmis
fiat mensa eoꝵ in laqueum &
captionem & inscandalũ & inre¬
tributionem Obscurenturo¬
culitorum neuideant. &¬
dors a eorum semper incurua
Non sunt illi inculpa quinon
uident. sed ille quidedit ocu¬
los ad non uidendum. ergo
& absq: hoc testimonio quod nunc
conamur e ponere man& ea¬
dem quȩstio in ecclesiis. & aut ista
soluentur & ceterae dutcumce¬
teris & haec indissolubilis erit
Locum istum beatus a postolus
paulus plenius explicat adro¬
manos. et quodille paene tota
epistola prosecutus est. nos
superfluũ facimus si uolueri¬
mus breue sermone conprãe¬
hendere Dicitenim post
multa : conclusit dr̃ omni a in
incredulitate ut omnibus

Expanded text:
ut est illud in Exodo quod ad Pharaut est illud in Exodo quod ad Pharaonem dicitur: Propterea suscitavi te, ut ostendam in te virtutem meam . Si autem ipse suscitavit, et induravit cor Pharaonis ne crederet: et de aliis dicitur: Dedit eis Deus spiritum compunctionis, oculos, ut non videant, et aures, ut non audiant ; et in Psalmis: Fiat mensa eorum in laqueum, et in captionem, et in scandalum, et in retributionem: obscurentur oculi eorum ne videant, et dorsa eorum semper incurva : non sunt illi in culpa qui non vident; sed ille qui dedit oculos ad non videndum. Ergo et absque hoc testimonio, quod nunc conamur exponere, manet eadem quaestio in Ecclesiis, et aut cum ista solventur et caeterae, aut cum caeteris et haec indissolubilis erit. Locum istum beatus apostolus Paulus plenius explicat ad Romanos, et quod ille pene tota epistola prosecutus est, nos superfluum facimus, si voluerimus brevi sermone comprehendere. Dicit enim post multa: Conclusit Deus omnia in incredulitate, ut omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
epistolae contra dicitur quodad
hebraeos scribitur quia utatur
testimonus quae inhebraeis
uoluminibus non habentur
quod si aliquis dexerit hebraeor
Libros postea aiudaeis esse
falsatos audiat orige nemquid
infauo uolumine explanati¬
onum isaiae huic responde¬
at quaertiunculae quodnũ¬
quam dñs & a postoli qui
cetera crimena arguunt
in scribis & pharis aeis. de hoc
crimine quoderat maximũ
reticuis sent. sin autem
dxerint post aduentum
saluatoris & praedicationẽ
a portolorum libros hebrae¬
os fuisse falsatos cachin nũm
tenere non potero ut saluator
euangelista & a postoli ita testi¬
monia protulerint ut iuda ei
postea falsaturi erant. De prae¬
senti autem loco hocdicendum
est frustranos adlxxtrans la¬
tionem confugere: neblaspho¬
mum uideatur cẽ quod iuxta he¬
braicumdicitur. dudite audite
& nolite intellegere. &uid&eui¬
sionem & nolite cognoscere cum
huiuscemodi testimonia & iam
inlxx inter pretibus repperiamis

Expanded text:
Epistolae contradicitur, quod ad Epistolae contradicitur, quod ad Hebraeos scribens utatur testimoniis quae in Hebraeis voluminibus non habentur. Quod si aliquis dixerit, Hebraeos libros postea a Judaeis esse falsatos, audiat Origenem quid in octavo volumine Explanationum Isaiae huic respoudeat quaestiunculae, quod numquam Dominus, et Apostoli, qui caetera crimina arguunt in Scribis et Pharisaeis, de hoc crimine, quod erat maximum, reticuissent. Sin autem dixerint post adventum Domini Salvatoris, et praedicationem Apostolorum libros Hebraeos fuisse falsatos, cachinnum tenere 98 non potero, ut Salvator, et Evangelistae, et Apostoli ita testimonia protulerint, ut Judaei postea falsaturi erant. De praesenti autem loco hoc dicendum est, frustra nos ad LXX translationem confugere, ne blasphemum videatur esse quod juxta Hebraicum dicitur: Auditu audite, et nolite intelligere: et videte visionem, et nolite cognoscere, cum hujusmodi testimonia, etiam in LXX Interpretibus reperiamus,
Abbreviated transcription (Latin):
ad graua & oculos ei claude nefor¬
te uideat oculissuis & aurib: Au¬
diat &corde intellegat & con¬
uertatur ac fanetur :Ac primũ¬
illa soluenda est quaestio quae nob
obic potest quare a postolus pau¬
lus cum hebreis disputans non iux¬
ta hebraeicum quod rectum esse cog¬
nouerat sed secundũ lxx sitloquu¬
ꝓ itis euangelistam lucã tradunt
u& eres ecclesiae tractatores
medicinae artis fuisse scientis¬
simum & magis grecas litte¬
ras scisse quam hebrȩas : un¬
de& sermo eus tam in euange:¬
lio quam in actibus a postoloꝵ
idest in utroq: uolumine
comp̃or est & secularem re¬
dol& eloquentiam magisq
testimoniis grecis utitur
quam hebrȩis : Mat theus autem
& iohannes quarũ alter hebraco
alter greco sermone euangelia
tecuerunt testimonia de he¬
braeo proferunt: Vtẽ illud
ex aegrpto uocaui filium meum
& qm̃ nazareus uocabitur &
flumina deuentrecius fluent
aquae uiuae & uidebunt inquem
conpunxerunt & ceterahissimilia :
pauli quo quae idcirco adhebracos

Expanded text:
 oculos ejus claude, ne forte videat oculis suis, et auribus audiat, et corde intelligat, et convertatur, et sanetur . Ac primum solvenda est illa quaestio, quae nobis objici potest: quare apostolus Paulus cum Hebraeis disputans, non juxta Hebraicum, quod rectum esse cognoverat; sed juxta LXX sit locutus? Evangelistam Lucam tradunt veteres Ecclesiae tractatores medicinae artis fuisse scientissimum, et magis Graecas litteras scisse quam Hebraeas. Unde et sermo ejus tam in Evangelio, quam in Actibus Apostolorum, id est, in utroque volumine comptior est, et saecularem redolet eloquentiam, magisque testimoniis Graecis utitur quam Hebraeis. Matthaeus autem et Joannes, quorum alter Hebraeo, alter Graeco sermone Evangelia texuerunt, testimonia de Hebraico proferunt, ut est illud: Ex Egypto areus vocabitur . Et: Flumina de ventre ejus fluent aquae vivae . Et: Videbunt in quem compunxerunt , et caetera his similia. Pauli quoque idcirco ad Hebraeos
Abbreviated transcription (Latin):
recius. ad nuntiate ingentibus
gloriam eiur in omnib populis
mirabiliaeius: & rursum
cantaee dño canticum nouum
quiamirabilia fecit : Ostendit dñs
saluta resuum in conspectugenti¬
um reuel ilia lauit iustitiã suam:
Uin ea facta ẽ dilecto meo incornu

Expanded text:
re ejus. Annuntiate in gentibus re ejus. Annuntiate in gentibus gloriam illius in omnibus populis mirabilia ejus . Et rursum: Cantate Domino canticum novum, quia mirabilia fecit. Ostendit Dominus salutare suum, in conspectu gentium revelavit justitiam suam . Vinea facta est d
Abbreviated transcription (Latin):
scrabili populomeo uel
certe ita intellegendum: can¬
tabo omni potenti dõ patri
canticum xp̃i: qui est patrue¬
lismeus hoc est excadẽmecũ
gente generatus: quod autẽ uine¬
adĩ appell&ur populunsrł. & infi¬
ne huius cantici logimus uinea dni
da germen laut labilocius. Etin
Loxuiii psalo : uincã de aegrpto
transtulisti & ciccistigentes &
plantasti eam. Incuangelio quoq
penehs dem uerbis quib ꝓph&a
nunc loquitur dñs texit parabo¬
lam. homoquidam erat pat̃ familus
quiplant auit᷑ uincam & maceriam
illicircum dedit : & fodit in cator¬
cular & aedificauit turrem & loca¬
remiam legimus: ego plantauite
uineam fructiferam totamuerã :
quomodo conuersaes inamaritu¬
diñe uinca aliena᷑ : Itaq hicrusi¬
lem ut diximus plangtur & ser¬
mone proph&ico illius runa can¬
tatur : Porro eclesiae & po¬
pulo quondam gentium aliud.
carmenẽ editum dequomn psabnis
legimus : Cantate dño omnst̃¬
ra adnuntiatediem ex diesaluta¬

Expanded text:
serabili populo meo. Vel serabili populo meo. Vel certe ita intelligendum: Cantabo Omnipotenti Deo Patri canticum Christi, qui est patruelis meus, hoc est, ex eadem mecum gente generatus. Quod autem vinea Dei appelletur populus Israel, et in fine hujus cantici legimus: Vinea Domda germen laudabile ejus. Et ino psalmo: Vineam de Aegypto transtulisti, ejecisti gentes, et plantasti eam. In Evangelio quoque pene iisdem verbis, quibus propheta nunc loquitur, Dominus texit parabolam : Homo quidam erat paterfamilias, qui plantavit vineam, et maceriam illi circumdedit, et fodit in ea torcular, aedificavit turrim, et locaremia legimus: Ego plantavi te vineam fructiferam totam veram: quomodo conversa es in amaritudinem vinea aliena? Itaque Jerusalem ut diximus plangitur, et sermone prophtatur. Porro Ecclesiae, et populo quondam gentium, aliud carmen est editum, de quo in psalmis legimus: Cantate Domino, omnis terra, annuntiate diem ex die saluta