comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pletos omĩ iniqͥt̾. quasi non par̃
catio est omĩs usus carnalis cõ¬
mixtionis p̃t̃ legitimũ concu¬
bitũ. aua. Auaritia est multa
ad qͥrere: nec suꝑflua pauꝑib
erogare. ne. Nequitia ẽ temeritaᷤ.
qñ quis audet qd̾ neqͥt ł neqͥtia
est intẽꝑantia sui. Illos dico:
cem passionẽ. cũ aut qd̾ ipse est
aliũ eẽ non uult: aut aliũ ui¬
dens ẽẽ meliorem: dolet se non
sunt homicidia actus ⁊ uolun.¬
tatis. conten. contentio est: un¬
pugnatio uitatis ꝑ confidentiã
clamoris. dolo. dolus est qͣñdo
Malignitas est mala uoluntas
cũ ult᷑ non pocest. ł de bñficiis
grãm non referre. susur. Inter
amicos discordias seminantes.
detractiones. qͥ aliors bona ne¬
gant. ł inutu̾nt: ine leuia pu¬
tent᷑: susurrõ ⁊ detͣctio. qͥa ĩ ubiᷤᷤ
sunt: addit de eis. dõ odi. contu.
et turpia inferunt. supbos. in
honorib elatos. elati sunt qui
nolunt pati pͥorem ł parem. Inuẽ¬
Incõpositio corꝑis indicat quali¬

Expanded text:
pletos omni iniquitate, quasi non parum rnicatione. Fornicatio est omnis usus carnalis commistionis praeter legitimum concubitum. Avaritia. Avaritia est multum acquirere nec superflua pauperibus erogare. Nequitia. Nequitia est temeritas, quando quis audet quod nequit; vel, nequitia est intemperantia sui. Illos dico pcem passionem, cum aut quod ipse est alium esse non vult, aut alium videns meliorem, dolet se non sunt homicidia actus et voluntatis. Contentione. Contentio est impugnatio veritatis per confidentiam clamoris. Dolo. Dolus est quando alignitate. Malignitas est mala voluntas cum ultra non potest, vel de beneficiis gratiam non referre. Susurrones, inter amicos discordias seminantes. Detractores, qui aliorum bona negant vel invertunt, et ne levia putentur susurratio et detractio, quia in verbis sunt, addit de eis: Deo odibiles, etet turpia inferunt. Superbos in honoribus. Elatos. Elati sunt illi qui nolunt pati priorem vel parem. InveIncompositio corporis indicat quali
Abbreviated transcription (Latin):
nas. mascłi in mascłos turpitu¬
dinẽ oꝑabant᷑. in qͥb cõꝑat penã
culpe. ut sicut contͣ nat᷑am cre¬
antẽ peccauerunt: ita ĩ nata᷑ ꝓpͥa
punirent᷑. Uñ concludit ĩ sequen¬
ti: sic & mercedem erroris qͣm o
ciunt .i. deturpant corꝑa sua:

Expanded text:
nas, masculi in masculos turpitudinem operabantur; in quibus comparat poenam culpae, ut sicut contra naturam creantem peccaverunt, ita in natura propria punirentur, unde concludit in subsequenti sic: Et mercedem erroris quam ociunt, id est deturpant corpora sua.
Abbreviated transcription (Latin):
Ista u̾tiq obscura: undicta ⁊ pe¬
na iã fuit. & t̾n ꝑ hanc penã que¬
ꝑ cordis cecitatẽ: fit deserente lu¬
ce sapientie: in pła igͣuia pecc̃ã
collapsi sunt. Tradidit dico pͥus
aqͥb sic paratũ erat non adeo:
⁊ pꝰea tradidit illos in ĩmundi¬
tiam .i. in actũ ĩmunditie uͭ ipso

Expanded text:
Ista utique obscuratio, vindicta, et poena jam fuit, et tamen per hanc poena cordis caecitatem quae fit deserente luce sapientiae, in plura et graviora peccata collapsi sunt. Tradidit, dico, prius a quibus sic paratum fuit, non a Deo, et post ea tradidit illos in immunditiam, id est in actum immunditiae, u
Abbreviated transcription (Latin):
uͥt uidas cũ apłis. ⁊ diabolꝰ qͥ ut
erechiel dicit: mist̾ia diuina
nouit: cũ ĩparadiso dĩ: illũ finꝰ¬
se ⁊ p̃tiosos lapides habuisse
testat᷑. s nicħ illi ꝓfuit. qi sine
caritate: ĩ suꝑbiã ꝓsiliuit. &

Expanded text:
ut Judas cum apostolis, et diabolus qui, ut Ezechiel dicit, mysteria divina novit, cum in paradiso Dei illum fuisse, et pretiosos lapides habuisse testatur, sed nihil illi profuit, quia sine charitate in superbiam prosiluit; et
Abbreviated transcription (Latin):
qͥb .s. ad hoĩes missi utuntur.
tionis siłitudo qr sic̃ eram̃tũ ⁊
cẏmbalũ ĩpulsu aliqͦ ñ ꝑ se re-¬
ceat. Respice aomunã eccłe &
uniu̾sis excellentiꝰ caritatiᷤᷤ mimꝰ
cognosces. Caritas i ẽ: fons

Expanded text:
 ad homines missi utuntur. tionis similitudo, quia sicut aeramentum et cymbalum impulsu aliquo non per se receat. Respice ad munera Ecclesiae, universis excellentius charitatis munus cognosces. Charitas enim fons
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ̃. cũ hab̾e ceꝑit. sp̃m .s. habebit.
quã si ñ habuit: sine spũ scõ
erit: & sic̃ corpꝰ sine aĩa mortuũ
ẽ: sic aĩa sine caritate mortua
deputabit᷑. Hẽc ẽ uestis nuptia¬
lis qͣ mnouti ꝯuiue: securi discũ¬
bũt. Hac ueste pellit̃ frigꝰ. qͦ fri¬
gebat petrꝰ. calefaciens se: do
prunas caiphe. Hẽc sola ẽ qui
diuidit int̾ filios regni: ⁊ filios
ꝑditionis. dant᷑ qͥd̾ ⁊ alia: ꝑ spo¬

Expanded text:
ebit; quam si non habuerit, sine Spiritu sancto erit. Et sicut corpus sine anima mortuum est, sic anima sine charitate mortua deputabitur. Haec est enim vestis nuptialis qua induti convivae securi discumbunt. Hac veste pellitur frigus, quo frigebat Petrus calefaciens se ad prunas Caiphae. Haec sola est quae dividit inter filios regni et filios perditionis. Dantur quidem et alia p
Abbreviated transcription (Latin):
fec̃ ds̃. qͥ tẽꝑauit corpꝰ: qualit̾:
tribu. ꝑ digna m̃bra habundan-¬
tiorẽ .i. ampliorẽ honorẽ ei m̃bro:
cui ĩse deerat honor. ut ita ñ sit
scisma .i. discordia: in corꝑe huãno.
ł ĩ eccła uͥ debet eẽ unitas. s oĩa
potiꝰ m̃bra sollicita sĩt in reb a¬
gendis. ꝓ se inuicẽ. sollicita sint
dico: ita ut tendant. ĩ id ipsũ .i.
ĩ io sollicitudinis: qd̾ sit ipsĩ .i.
cõpatiunt᷑ .i. ꝯpati debent oĩa m̃bra.
Quasi. suũ sit malũ. hõc de m̃bris

Expanded text:
eravit corpus, qualiter? Tribuendo, per digna membra, abundantiorem, id est ampliorem, honorem ei membro cui in se deerat honor, ut ita non sit schisma, id est discordia, in corpore humano, vel in Ecclesia ubi debet esse unitas, sed omnia membra potius sollicita sint in rebus agendis. Pro se invicem sollicita sint dico, ita ut tendant in idipsum, id est in id sollicitudinis, quod sit ipsum, id est compatiuntur, id est compati debent, omnia membra, quasi
Abbreviated transcription (Latin):
siqͥo adu̾sitatis eis sit. ⁊ letari: si bñ
cesserit. Uñ subdit. siue głat᷑ de bo¬
nis. unũ m̃brũ: oĩa m̃bra cõgau¬
dent. ⁊ qͣsi. qͥs dicẽt. Qd ad nosista:
m̃bro. cuiꝰ p̃dicõne ĩstituti estis.
Ecce ostendit aꝑte. nr̃am: se cãm
ꝑ m̃broꝵ carnaliũ rõnem tctasse.

Expanded text:
si quid adversitatis emerserit, et laetari, si bene cesserit. Unde subdit: Sive gloriatur de bonis unum membrum, omnia membra congaudent, et quasi quis diceret: Quid ad nos ista? membro cujus praedicatione instituta estis. Ecce ostendit aperte nostram se causam per membrorum carnalium rationem tractasse.
Abbreviated transcription (Latin):
ñm̃bra ipsa ita ⁊ ĩ eccła: illi qͥ
ꝑ aliqd peccatũ in honesti st̃
habundantiꝰ adiuuant᷑ conso¬
latõnib ⁊ or̾onib ut honesti fiãt.
ł ꝑ inhonesta m̃bra sigc̃ant᷑: qͥdam
fr̃m qͥ cũ sint inhonesti egestate.
hñt: nulliꝰ egent eoꝵ q̃ illis in¬
honestis fiunt. s ꝑ alia: st̃ alia
honoranda. Ita & fr̃ib in quib
studiũ ꝑitie. ⁊ conu̾sationis orna¬
uit honestas. nicħ ẽ qd̃ a nob̃ ad¬
dat᷑. Sed ds̃ tẽꝑauit corpꝰ ei cui

Expanded text:
in Ecclesia illi qui per aliquod peccatum inhonesti sunt, abundantius adjuvantur consolationibus et orationibus, ut honesti fiant. Vel per inhonesta membra significantur quidam fratrum, qui, cum sint inhonesti egestate ehabent, nullius egent eorum quae illis inhonestis fiunt, sed per ea sunt alia honoranda. Ita et fratribus in quibus studium peritae conversationis ornavit honestas, nihil est quod a nobis addatur. S
Abbreviated transcription (Latin):
rincipia.
rerum re-¬
quirenda
unt pͥus.
lit earũ
noticia
plenior
enĩ demũ facilius pot̾it
cause ratio declarari: si eiꝰ
origo discatur. Si ergo
epłarum scͥpture pꝰ euan¬
geliũ edite modum et
rationẽ ostenderimus:
potest uideri uerum
qd̃ dicimus. Sciendũ
ditionem ubi culture di¬
uine mandata contue.¬
bantur: ꝓpħica doctrina
fuit necessaria. que rediui
ua peccata supplicioꝵ de¬
nuntiatione compesceret. at¬
missionib ad obediendũ ac ser¬
uiendum deo uiuenti cõmone¬
& suborientia uitia resecaret:¬

Expanded text:
rincipia rerum requirenda sunt prius, ut earum notitia plenior enim demum facilius poterit causae ratio declarari, si ejus origo discatur. Si ergo epistolarum scripturae post Evangelium editae modum et rationem ostenderimus, poterit videri verum quod dicimus. Sciendum ditionem, ubi culturae divinae mandata continebantur, prophetica doctrina fuit necessaria, quae rediviva populi peccata suppliciorum denuntiatione compesceret, atomissionibus ab obediendum ac serviendum Domino viventi commonevitates, et suborientia vitia resecaret
Abbreviated transcription (Latin):
qua iꝰtificat c̾dentes .i. non cre-¬
dunt ꝑ fidẽ impios iꝰtificari.
hec ẽ i iusticia dĩ. que ñ in
p̃cepto legis qͦ timor incutit᷑:
iusticiam dei. qͥa ignorant xp̃m:

Expanded text:
est non credunt per fidem impios justificari. Haec est enim justitia Dei, quae non in praecepto legis quo timor incutitur,itiam Dei, quia ign
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ bñ uti nouit etiã malis ñ qd̃
ei ꝓsint: s qͥa ipso ilł bñ utente:
ꝓsint electis. Est gͦ ĩ maloꝵ potesta¬
te: peccare. ut aũ peccando hoc ł
hoc: malicia faciant. ñ eoꝵ ĩ po
testate ẽ. s dĩ ꝑmitentis. ex se gͦ.
posst̃ inimicari qd̃ ꝓficit euãgłio:
dõ utente malis ad bonũ. ut cũ
faciant contͣ uoluntatẽ .i. p̃ceptũ¬
uoluntas dei sapient̃ omĩa dis¬

Expanded text:
qui bene uti novit, etiam malis non quod eis prosint, sed ipso illis bene utente, prosunt electis. Est ergo in malorum potestate peccare, ut autem peccando hoc, vel hoc, illa malitia faciant, non est in eorum potestate, sed Dei permittentis. Ex se ergo possunt inimicari, quod proficit Evangelio, Deo utente malis ad bonum, ut cum faciant contra voluntatem Devoluntas Dei sapienter omnia dis
Abbreviated transcription (Latin):
lit̾ & nat᷑alit̃ factũ ẽ. & donum
benignitatis eiꝰ qͣ placuit. ⁊ con¬
ciliatũ est auctori suo ut non
interiret: qd̃ ab eo ꝑ u̾bũ factũ
ẽ. c he̾e st̾ res qͥb fruendũ est .s.¬

Expanded text:
liter et naturaliter factum est; et donum benignitatis ejus qua placuit, et conciliatum est auctori suo, ut non interiret quod ab eo per Verbum factum est. Et hae sunt res quibus fruendum est, s
Abbreviated transcription (Latin):
fierent a patre ꝑ filiũ: neq suis
eẽt qui :i nulli natẽ q̃ ab ipso bo
ut man̾ent dedit. qͣre ipsũ domuĩ
dei: cũ patre ⁊ filio eque in com¬
mutabile: colere ⁊ tenẽ nos ꝯue¬

Expanded text:
fierent a Patre per Filium, neque suis set, qui et nulli naturae, quae ab ipso bonut manerent, dedit. Quare ipsum donum Dei cum Patre et Filio aeque incommutabile colere et tenere nos conve
Abbreviated transcription (Latin):
ht̃ patrẽ de qͦ sit. filiꝰ autẽ de patͤ
ẽ ut sit. atq ut illi coet̾nꝰ sit. Imago
i si ꝑfecte ĩplet illud cuiꝰ imago
ẽ: ipsa coequat᷑ ei. ñ illud imagini
sue ubi iã ẽ sũma congruentia ⁊
pͥma eqͣlitas: ⁊ pͥma siłitudo. nulla
in re dissidens: mnullo mͦ ineqͣlis:
i nulla exparte dissimilis. s ad

Expanded text:
t Patrem, de quo sit; Filius autem de Patre est, ut sit, atque ut illi coaeternus sit. Imago enim si perfecte implet illud cujus imago est, ipsa coaequatur ei, non illud imagini suae, ubi jam est summa congruentia et prima aequalitas et prima similitudo, nulla in re dissidens et nullo modo inaequalis et nulla ex parte dissimilis; sed ad
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa tͥnitas dici pot̃ singła hoꝵ tͥũ
referri: & ad singłos uoluit subdeis.
Exipso.ic̃. Relig̾et gͦ nos religio
uni omĩpotenti deo. qr int̾ m̃tẽ nr̃a
qͣ illũ intelligimꝰ patiẽ  u̾i̾tatẽ .i.

Expanded text:
ipsa Trinitas dici potest, singula horum trium referri ad singulos voluit, subdens ex ipso. Religet ergo vos vera religio uni omnipotenti Deo, quia inter mentem nostram qua illum intelligimus, patrem et veritatem, id
Abbreviated transcription (Latin):
idemptitatẽ sub̾e insinuat. sic̃
n illud qd̾ subdit. ipsi gła ñ dicit
ipsis. Non ii duos aut tres oeos
fides catholica p̃dicat. s ipsam
tͥnitatẽ unũ dm̃. ñ ut ead tͥnitaᷤᷤ.:
simul possit dici aliqñ pater:

Expanded text:
identitatem substantiae insinuat, sicut et illud quod subdit, ipsi gloria, non dicit ipsis. Non enim duos, aut tres deos fides Catholica praedicat, sed ipsam Trinitatem, unum Deum, non ut eadem Trinitas simul possit dici aliquando Pater,
Abbreviated transcription (Latin):
aliqͦ mͦ mist̾iũ exponẽ. Conclusit
i ds̃ oĩa in infidelitate ut de amari¬
tũdine ĩ fidelitatis sue penitendo
confusi. ⁊ ad dulcedinẽ miscd̃iȩ dĩ
c̃dendo conũsi: humiliores pma¬
nerent. i ut gͥra munĩs eẽt gͣtissima:
nclamarent. Quã magna młtituoo

Expanded text:
aliquo modo mysterium exponere. Conclusit enim Deus omnia in incredulitate, ut de amaritudine infidelitatis suae poenitendo confusi, et ad dulcedinem misericordiae Dei credendo conversi, humiliores permanerent, et ut gratia muneris esset gratissima, et clamarent: Quam magna multitudo
Abbreviated transcription (Latin):
dixi qd̾ assũptio eoꝵ erit mul¬
tũ utilis ꝙͣ. ne dicatis o genti¬
les ñ posse fieri: quasi totum
assũpti ad fidẽ ut apłi e alii
parua ex aliqͣ re assũptio ad
exꝑim̃tũ totiꝰ masse ut excibo.
delib̾atio iy de massa ẽ. & si ra-¬
trahunt humorẽ fidĩ. scĩ fuert̃:

Expanded text:
Dixi quod assumptio eorum erit multum utilis, quam ne dicatis, o gentiles non posse fieri, qua si totum assumpti ad fidem, ubi apostoli et alii parva ex aliqua re assumptio ad experimentum totius massae, ut ex cibo Delibatio enim de massa est. Et si ratrahunt humorem fidei sancti fu
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntate peccantiũ nascunt᷑. &
cũ indõ sint uniu̾sa q̃ condidit:
ñ tñ inqͥnant eũ qͥ peccant: de cuiꝰ
ait de ipso. s ex ipso st̃ oĩa. Ex ipso
i: ñ hoc sig̾cat penit᷑. qd̾ de ipso.
Qd̃ ir de ipso ẽ: pot̾ dici ex ipso.

Expanded text:
voluntate peccantium nascuntur, et cum in Deo sint omnia quae condidit, non tamen inquinant eum qui peccant. De cujusait de ipso, sed ex ipso sunt omnia. Ex ipso enim non hoc significat penitus quod de ipso. Quod enim de ipso est, potest dici e
Abbreviated transcription (Latin):
uoĩa ĩ singłis ⁊ singła in om̃ib.
& unũ omĩa. Non gͦ confuse acci¬
piendũ est qd̃ ait apłs. Ex ĩpso &
ꝑ ipsũ. ⁊ ĩ ipso st̃ oĩa. Ex ipso dicens.
⁊ĩipsis. nec ait ipsis gła: s ipsi.
Insinuare uolens hac̃ tͥnitatẽ: unũ
attende. ne qr patrẽ uolens intelli¬
gi: dixit ex ipso sic intelligas oĩa
eẽ expatre: ut neges oĩã eẽ ex filio.
ł ex sp̃u scõ. cũ ex patre. ⁊in patre.
iꝑpatrẽ. ⁊ ĩpatre oĩa eẽ sane dici

Expanded text:
mnia in singulis, et singula in omnibus, et unum omnia. Non ergo confuse accipiendum est quod ait Apostolus ex ipso, et per ipsum, et in ipso sunt omnia. Ex ipso dicit prin ipsis; nec ait ipsis gloria, sed ipsi. Insinuare volens hanc Trinitatem unum attende, ne quia Patrem volens intelligi dixit ex ipso, sic intelligas omnia esse a Patre, ut neges omnia esse ex Filio, vel ex Spiritu sancto, cum ex Patre, et per Patrem, et in Patre omnia esse sane di
Abbreviated transcription (Latin):
di. Stultũ ẽ enĩ legẽ uen̾ari.
⁊idm̃ legis ꝑsequi. Stultũ est¬
est etiã patrẽ confiteri: ⁊ filtũ
negare. & est sensus. ꝓ dilectio¬
ne dei putant se face̾. s uam di

Expanded text:
 Stultum est enim legem venerari, et Deum legis persequi, stultum est etiam Patrem confiteri et Filium negare. Et est sensus: Pro dilectione Dei putant se facere, sed veram Dei
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ iudeis ñ peꝑcit: qui a scĩs patͥb
originẽ ducebant: ⁊ ex quoꝵ gente
ipse carnẽ assũpsit: multo magis
nec nob parcet. si a fide recesseritis.
ł insuꝑbiã intumueritis. deinde
duob p̃missis duo alia reddens

Expanded text:
Deus Judaeis non pepercit, qui a sanctis patribus originem ducebant, et ex quorum gente ipse carnem assumpsit, multo magis nec vobis parcet, si a fide recesseritis, vel in superbiam intumueritis. Deinde duobus praemissis, duo alia reddens
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑatione ⁊ utilitate. s nũqͥd puta¬
tis qd̃ irrecuꝑabilit̾: i sine utili¬
tate cecid̾int: qͥa dico excecatos
auctoritate ꝓpħarũ: ĩmo ⁊ casus
coꝵ ꝓdest iposst̃ restitui. Neqͥs
gͦ despiciat eos. Nunqͥd i sic of.
Absit. ut in utilis sit casus eoꝵ:
s potiꝰ utilis. ꝗͥa illoꝵ delicto.
sunt. ex quoꝵ uoce in actib apłoꝵ¬

Expanded text:
atione et utilitate. Sed nunquid putatis quod irrecuperabiliter, sine utilitate ceciderint, quia dico excaecatos auctoritate prophetarum? Imo et casus eorum prodest et possunt restitui, ne quis adeo despiciat eos. Nunquid enim sic Absit! Ut inutilis sit casus eorum, sed potius utilis, quia illorum delicto, sunt, ex quorum voce in Actibus apo
Abbreviated transcription (Latin):
inserere: ⁊ uẽ. Nam inserent᷑: i hoc
aminori ꝓbat. loquens ad genti-¬
lẽ. Quasi. uẽ inserent᷑. Nam tu o
gentilis. excisus es iudei. ex olea¬
stro .i. ritib gentiliũ: sterilium.

Expanded text:
inserere et vere. Nam inserentur, et hoc a minori probat loquens ad gentilem, quasi vere inserentur. Nam tu, o gentilis, excisus es ex oleastro, id est ritibus gentilium sterilium,
Abbreviated transcription (Latin):
aliqͥ ic̃. ꝓbat adhuc iudeos
posse assumi: ut repͥmat genteᷤ.
s si aliqͥ. ex ramis nat᷑alib frac¬
blasphemi. & ĩpii de popło iu¬
deoꝵ. Tu aũ. o gentilis cũ eẽs

Expanded text:
aliqui. Probat adhuc Judaeos posse assumi ut reprimat gentes, est sed, si aliqui ex ramis naturalibus fracblasphemi et impii de populo Judaeorum. Tu autem, o gentilis cum es
Abbreviated transcription (Latin):
ri dicit gentilis. qͥ causa insertio¬
nis meȩ repulsi st̃: qd̃ remouet
dis ut ego inserar: illud non ẽ
gentes intͣrent. s ipsi se ipsos re.¬
ꝓbos fecert̾ sꝑnentes dĩ donum.
ad salutẽ ꝙͣ. extollentiã repͥm

Expanded text:
ri dicit gentilis, qui causa insertionis meae repulsi sunt, quod removet dis ut ego inserar, illud non estgentes intrarent, sed ipsi seipsos reprobos fecerunt spernentes Dei donum. ad salutem. Quam extollentiam r
Abbreviated transcription (Latin):
scĩ st̃. Sic̃ i radix bona bonũ
fructũ diffundit in ramos. uͥ
fiunt fructꝰ boni saporis: ita
apłi && alii qͥ originẽ duxerunt
a scĩs patrib ⁊ eoꝵ fidẽ imitati

Expanded text:
Sicut enim radix bona bonum succum diffundit in ramos, ubi fiunt fructus boni saporis, ita apostoli et alii qui originem duxerunt a sanctis patribus et eorum fidem imitati
Abbreviated transcription (Latin):
.i. si eoꝵ delicto ditat᷑ ẽ mundꝰ & si
diminutio .i. abiectio eoꝵ diuitiȩ t̾
gentiũ .i. si pauci de eis conu̾si ut
apłi ditauert̃ gentes: qͣnto mag̾
plenitudo eoꝵ que ĩ fine mundi
conu̾tet᷑ erit diuitiȩ gentiũ . i. si¬
eoꝵ erit conu̾sa: ditabit gentes.
doctͥna ⁊i exemplo. in qͦ ostendit
nec in utilẽ: nec irrecuꝑabilem
casũ iudeoꝵ ⁊ qͣsi aliqͥs q̃reret.
aut pot̾unt conu̾ti: ait. pot̾unt

Expanded text:
est si eorum delicto ditatus est mundus: et si diminutio, id est abjectio eorum, divitiae sunt gentium, id est si pauci de eis conversi, ut apostoli ditaverunt gentes, quanto magis plenitudo eorum, quod in fine mundi convertetur, erit divitieorum conversa ditabit gentes doctrina et exemplo. In quo ostendit nec inutilem nec irrecuperabilem casum Judaeorum, et quasi aliquis quaereret an poterunt converti? ait: Poterunt
Abbreviated transcription (Latin):
suo uitio: ⁊ ꝓpt̃ gentes. & pars
dicendo inimici: ⁊ dilecti: qͥa
una gens erat. om̾ĩũ illoꝵ alii
ne qua multi ñ p̃sciti uocant᷑.
qͥ tñꝑeunt. de qua dictũ est.
multi uocati. ic̃. s illa qͣ uocasi¬
t᷑ electi. ad ꝙͣ. qͥ ꝑtinent om̃s st̃
docibiles dĩ. nec pot̃ qͥsꝗͣ. dicẽ:

Expanded text:
suo vitio, et propter gentes, et pars dicendo, inimici et dilecti, quia una gens erat omnium illorum; alii ne qua multi non praesciti vocantur, qui tamen pereunt, de qua dictum est: Multi vocati, etc. , sed illa qua vocantur electi, ad quam qui pertinent omnes sunt docibiles D
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ. Ecce conu̾timur ad gentes : uita
ex eoꝵ delicto qͦ reppulert̃ u̾bũ¬
dei. fuit salus ĩgentibꝰ. fui̾t etiam
ex delicto qͦ ip̃m xp̃m occiderunt.
salꝰ ingentib dũ iudei ꝓ peccato
mortis xͥ: uastati infeliciꝰ aromaniᷤ:
suo eradicati: in testi moniũ sunt.

Expanded text:
 ecce convertimur ad gentes . Et ita ex eorum delicto quo repulerunt Verbum fuit salus gentibus. Fuit etiam ex delicto quo Ipsum occiderunt salus gentibus, dum Judaei, pro peccato mortis Christi vastati, infelicius a Romanis, regno eradicati in testimonium sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
rũ est. qͥa grã dei inbaptõ non
reqͥrit gemitũ. ł planctũ. ł opꝰ
aliqd̃: nͥ solã fidẽ. ⁊ cordis contri¬
tionẽ. ⁊ oĩa gratis condonat. hoc
iõ dicit: ne putent illos ñ posse
acciꝑe miscd̃iam: qͥa eos dolere

Expanded text:
o non requirit gemitum, vel planctum, vel opus aliquod, nisi solam fidem et cordis contritionem; et omnia gratis condonat. Haec ideo dicit, ne putent illos non posse accipere misericordiam, quia eos dolere
Abbreviated transcription (Latin):
Uide. seĩ .i. districtã iꝰticiã. dei.
honitatẽ & seuĩtatẽ dĩ memorat.
qr bonitate suadet: & seueritate
terret. Utrũq gͦ ogentilis adu̾te.
iꝑ utrũq disce humiliari. In eos
radice. ⁊ senties dĩ seu̾itatẽ s: uilli.
Quasi. Non solũ tu excid̾is. si ñ
manseris ĩbono: s illi .i. iudei. si

Expanded text:
id est districtam justitiam Dei. Bonitatem et severitatem Dei memorat, quia bonitate suadet et severitate terret. Utrumque ergo, o gentilis, adverte, et per utrumque disce humiliari. In eos radice, et senties Dei severitatem. Sed et illi. Quasi dicat: Non solum tu excideris, si non permanseris in bon
Abbreviated transcription (Latin):
desit ad ĩticiã de o̾ĩb figãtiuis.
q̃ equa st̃ retinet: ut moralia
qui uis est tolli ut figͣas recidit.
ineqͥs dubitet de eo: ꝓpħa repe¬
ticione confirmat dicens. quia

Expanded text:
desit ad justitiam de omnibus figurativis. quae aequa sunt retinet, ut moralia quae jus est tolli, ut figuras recidit. Et ne quis dubitet de eo, propheta repetitione confirmat dicens: Quia
Abbreviated transcription (Latin):
ctꝰ. ĩ ilła. ĩ loco fractoꝵ ⁊ factꝰ ẽ
ci fructiferi ante aduentũ xͥ.
alt̾iꝰ. & si enĩ putata ẽ oliua: ñ
tñ amputata. Illi suꝑbi: ⁊iblas¬
Oleaster qͥ ñ ibi erat: ibi est. Illi
ꝑ suꝑbiã frangi: m̃uert̃. Iste ꝑ
humilitatẽ inseri muit. Illi
amisert̃ radicẽ. Iste retiuit eam.
Et fact̾ ẽ sotiꝰ radicis. &e pingue¬
dinis oliue ĩ spe ꝓmissionis. qͥa
ñ c̾dentib multis iudeoꝵ: genteᷤᷤ
inside st̃. ꝑ fidẽ in spe ꝓmissioni.
ut dolor eẽt iudeis. hoc autẽ dr̃
contͣ morẽ ⁊ legẽ in sertionis. bo¬
na i arbor in ñ bonã inseri so¬
let. Hic aũ ñ bona ĩbonã. Dicit
ꝙ oleastrũ insertũ. ut surculus
fructũ radicis afferat. Noli gͦ
gaud̾e in ĩcredulitate illoꝵ. Ut
N ait salomon. Displicet deo
qͥ exultat ĩ malis alt̾iꝰ. nec enĩ
causa gentiũ abiecti st̃: s qͥa

Expanded text:
 id est in loco fractorum, et factus es ci fructiferi ante adventum Chrialterius. Et si enim putata est oliva non tamen amputata. Illi enim superbi et blasOleaster non ibi erat, ibi est. Illi per superbiam frangi meruerunt, iste per humilitatem inseri meruit. Illi amiserunt radicem, et iste tenuit eam, et factus est socius radicis, et pinguedinis olivae in spe promissionis, Anon credentibus multis Judaeorum, et gentes insitae sunt per fidem in spe promissionis, ut dolor esset Judaeis. Hoc autem dicitur contra morem et legem insertionis. Bona etenim arbor in non bonam inseri solet. Hic autem non bona in bonam. Dicit enim oleastrum insertum, ut surculus fructum radicis afferat. Noli ergo gaudere in incredulitate illorum. Ut enim ait Salomon: Displicet Deo qui insultat malis alterius. Nec enim causa gentium abjecti sunt, sed qu
Abbreviated transcription (Latin):
lexisset crede noluit: id debet cõ¬
crede. In uoluntate gͦ sua adiuti
st̾. non ĩmissa malitia s deserente
gr̃a: ut qͥa scientes uerũ dice̾nt
auctoritate ysaie ꝓbat iuudeos
ex parte. fuisse excecatos dicens.
Sic̃ scͥꝑtũ ẽ in ysaia. licet aliis

Expanded text:
nim cum intellexisset credere noluit, id debet concredere. In voluntate ergo sua adjuti sunt, non immissa malitia, sed deserente gratia, ut quia scientes verum dicerent auctoritate Isaiae probat Judaeos ex parte fuisse excaecatos dicens: Sicut scriptum est in Isaia, licet et aliis
Abbreviated transcription (Latin):
contͣgentẽ insi .i. contͣ gentiles. qͥ
dm̃ uerũ ñ nou̾ant: mutã uos in
& cum hoc factũ uideant: atten¬
dant qd uenerint. & ñ tantũ
moyses hoc dicit. s etiã Ĩ saiaᷤͤᷤ

Expanded text:
 est contra gentiles, qui Deum verum non noverant. Mittam vos in et cum hoc factum videant, attendant quod venerit. Et non tantum Moses hoc dicit, sed et Isaias,
Abbreviated transcription (Latin):
dum. Quot qͦt ix tã suꝑbe sapi¬
unt: ñ posst̃ crede in xp̃m. non
qͥa mutari hoiẽs ĩ meliꝰ ñ possit.
s quãdiu talia sapiunt: non
posst̃ crede. Sicͣ gͦ qd̃ ds̃ se ip¬
sũ negare ñ pot̾. laus ẽ uolun¬
tatis diuine: ita qd illi non
pot̾ant crede: culpa ẽ huma¬
ne uoluntatis. Si qu̾is istam
q̃onẽ meliꝰ nouit exponẽ: ab¬
sit. ut ñ sim ꝑatior disce̾ qͣm

Expanded text:
dum. Quotquot enim tam superbe sapiunt non possunt credere in Christum, non quia mutari homines in melius non possunt, sed quandiu talia sapiunt, non possunt credere. Sicut ergo quod Deus seipsum negare non potest, laus est voluntatis divinae, ita quod illi non poterant credere culpa est voluntatis humanae. Si quis istam quaestionem melius novit exponere, absit, ut non sim paratior discere quam
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ. qͥa tot auctoritatib confuta¬
uit iudeos. insultare possent
gentiles dicentes eos ex toto re
pulsos eẽ. contͣ qͦs incipit sic. Di
dulũ ostendit. ne omnẽ isrł dif¬
fidentẽ dixisse putaret᷑: ostendit
dm̃ ñ repulisse ħeditatẽ suam.
credentẽ. gͦ dico .i. uideor dicere.¬

Expanded text:
go. Quia tot auctoritatibus confutavit Judaeos, insultare possent gentiles, dicentes eos ex pulsos esse, contra quos incipit sic: Dico dulum ostendit, ne omnem Israel diffidentem dixisse putaretur, ostendit Deum non repulisse haereditatem suam. credentem. Ergo dico, id est dicere
Abbreviated transcription (Latin):
luert᷑ resipiscẽ: s hac p̃dicta
hoc patit᷑ ds̃ malos: ⁊ p̃ostendit
eis irã. ⁊ ad noticiã sui adtͣhit.
diues.⁊ qͣm magna sit głosa
mĩa sua. Ob hoc it dat tot bona
malis: ⁊ tã diu eos tolerat. ut
conuincat eos iuste dãpnari:
iut fideles. mag̾ eũ diligant.
qͥb grãm malis ñ cõmunẽ ip̃e

Expanded text:
luerunt resipiscere, sed hac praedicta hoc patitur Deus malos, et praeostendit eis iram, et ad notitiam suam attrahit, dives et quam magna sit gloriosa misericordia sua. Ob hoc enim dat tot bona malis, et tandiu eos tolerat, ut convincat eos juste damnari; et ut fideles magis eum diligant, quibus gratiam malis non communem ipse
Abbreviated transcription (Latin):
iꝰticia fidei ẽ ne debitet᷑ de spe
dei q̃ est ĩ xͦ. ne diffidat homo:
xp̃m spoliasse infernũ. & cum
aĩab celũ ascendisse ex qͥb effi¬
cit᷑ iust᷑. De ha̾c gͦ dicit moyseᷤ.
ł ipsa ĩ corde hoĩs hoc dic̃. ohõ.
Ne dix̾is ĩ .c. t̃ .i. nec saltẽ cogiteᷤ.¬
ascendet. Idõ ne hoc cogites.
qr qͥ hoc cogitat negat xp̃m as¬
cendisse. ⁊ hoc ẽ qd̃ subdit. qͥa

Expanded text:
justitia fidei est, ne dubitetur de spe Dei quae est in Christo, ne diffidat homo Christum spoliasse infernum, et cum animabus coelum ascendisse, ex quibus efficitur justus. De hac ergo dicit Moses, vel ipsa in corde hominis hoc dicit, O homo, ne dixeris in ascendet in coelum. Ideo ne hoc cogites, quia qui hoc cogitat negat Christum ascendisse. Et hoc est quod subdit, quia
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfunda sit c̾nitis. S respondemꝰ.
ut possumꝰ. Si enĩ ame querat᷑.
quare crede ñ pot̾ant. Rdeo. qͥa
causam inquis dixit ꝓpħa uo-
hic i̾deo: eoꝵs uoluntatẽ hoc
meruisse. Sic ix excecat ds̃ sic̃
obdurat qd̃ ẽ deserendo non
faciendo ⁊ hoc meruit uolun¬
cecitatis. ⁊ duritiȩ: suꝑbientis
audatia uoluntatis inflixit.
Si gͦ dicit᷑ ñ possunt iudei cre¬
dere: qr ysaias p̃dixit Rdeo
ĩmo ñ posst̃: qͥa nolunt. qd̾ ds̃
p̃sciuit. & p̃dixit. ñ fecit. Non¬

Expanded text:
funda sit cernitis, sed respondemus ut possumus. Si a me quaeratur quare credere non poterant, respondeo quia causam, inquies, dixit propheta, non hic respondeo eorum voluntatem hoc meruisse. Sicut enim excaecat Deus, sic obdurat, quod est deserendo, non faciendo, et hoc meruit voluncaecitatis et duritiae superbientis audacia et voluntatis, inflixit. Si ergo dicitur, non possunt Judaei credere, quia Isaias praedixit, respondeo imo non possunt quia nolunt, quod Deus praescivit et praedixit non fecit.
Abbreviated transcription (Latin):
destinauit. Sic i deb̾e hic ac¬
cipi: ex sequentib patet. Ideo
autẽ dixit. quã p̃sciuit. ne it̾m
iudei suꝑbiant. ex eo qd̃ dixit
ẽẽ ñ repulsos.⁊ plebẽ dei. AN

Expanded text:
aescivit. Sic enim debet accipi, ut ex sequentibus patet; ideo autem dixit, praescivit, ne iterum Judaei superbiant ex eo quo dixit eos non repulsos, et plebem Dei. An
Abbreviated transcription (Latin):
musitant: iuͥ posst̃ ꝓclamant.
iturbulenta deceptione con¬
tendunt: dicentes qͥd fecerunt
neceẽ erat. ut sermo impleret᷑.
ea que legunt᷑ ĩ euangłio ioħis.
Ait ii ꝓpt̾ ea. ñ pot̾ant crede: qi
dicit ysaias. Excecauit ocłos

Expanded text:
mant, et turbulenta disceptatione contendunt, dicentes: Quid fecerunt esse erat, ut sermo impleretur ea quae leguntur in Evangelio Joannis. Ait enim: Propterea non poterant credere quod dixit Isaias: excaecavit
Abbreviated transcription (Latin):
nolens. cred̾e: ñ nͥ uolens. Intͣre¬
ad eccł̃iam: ⁊i acced̾e ad altare.
pot̃ nolens. s ñ cred̾e. Iõq con¬
grue ait. Corde .c̾. Dẽ hac autẽ
radice cordis: surgit confessio.
Confit̾i ip ẽ dicẽ qͥd sit in corde.
Siii aliud ẽ in corde: aliud ĩ
ore. loqui ẽ cͥonfit̾i. Qd̃ gͦ ẽ in
corde: debet eẽ in ore. qr non
sine causa signũ crucis fit ĩ fron
petro ore negare: cũ credet corde.
Disce̾dat gͦ mala uerecũdia: acce-¬
dat salubris confessio. Non eru¬
bescamꝰ de xͥ noĩe. si insultet᷑ nob̾
plane dico. qͥa ĩ occisũ. S hoc in
illo occisũ est: qd̃ sũpsit de me.
ñ qͦ fecit me. Hicit ix scͥpta.
ad iusticiã. dicit i scͥp. ꝑ ysaiam.

Expanded text:
 credere non nisi volens, intrare ecclesiam, et accedere ad altare potest nolens, sed non credere, ideoque congrue ait, corde creditur. De hac autem radice cordis surgat confessio. Confiteri enim est dicere quid sit in corde. Si enim aliud est in corde, aliud 50 in ore, loqui est, non confiteri. Quod ergo est in corde debet esse in ore, quia non sine causa signum crucis fit in fronte, Petrum ore negare, cum corde crederet. Discedat ergo mala verecundia, accedat salubris confessio, non erubescamus de Christi nomine. Insultetur nobis, plane dico, quia in occisum, sed hoc in illo occisum est quod sumpsit de me, non quo fecit me. Dicit enim Scriptura. ad
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa &e̾ ꝑseudo bene nunciantes
mutit ds̃. qͥ ĩbono malis nouit
uti. aliqn etiã ⁊ malos malis
malos malis ad eoꝵd̾e penã ut
uicissĩ ꝑ se ꝑeant. sic̃ iuistũ est
m̃itis eoꝵ exigentibꝰ. Seqͥt᷑. Sic̃
scͥptũ ẽ. Qm̃ speciosi pedes euan

Expanded text:
quia etiam pseudo bene nuntiantes misit Deus, qui in bono malis novit uti. Aliquando etiam et malos malis malos malis ad eorumdem poenam, ut vicissim per se pereant, sicut justum est meritis eorum exigentibus. Sicut scriptum e
Abbreviated transcription (Latin):
legali pena qͣa lex moysi reos
illos ñ faciebat: si seruaret᷑. s
uiuebant seruando legẽ. Et᷑ uo¬
cat hic ĩticiã legis: oꝑa illa le¬
galia. Uñr iĩ moyse ita habet᷑.
Qui fecit ea: uiuet ĩ illis. Time¬
bant utiq ut si ñ ea fecissent:
pat̾ent᷑ lapidationẽ. ł aliquid
p̃miũ: ne ista morte puniat᷑.
Non ẽ gͦ magna ĩticia timere:
nec ht̃ nũtũ apud dm̃. Aliud
ẽ gͥ ñ iͦtificari apud dm̃n: aliud
ñ oĩo iꝰtificari. Qui oĩo ñ ĩtifi¬
cat᷑: nec illa seruat q̃ tẽꝑale ht

Expanded text:
legali poena, quia lex Mosi reos illos non faciebat, si servaretur, id est vivebant faciendo legem. Et vocat hic justitiam legis opera illa legalia. Unde et in Mose ita habetur: Qui fecerit ea, vivet in illis . Timebant utique ne si non ea fecissent, paterentur lapidationem, vel aliquid praemium ne ista morte puniatur. Non est ergo magna justitia timere, nec habet meritum apud Deum. Aliud est ergo non justificari apud Deum, aliud non omnino justificari. Qui omnino non justificatur, nec illa servat quae t
Abbreviated transcription (Latin):
se obduratũ debite. ⁊ quiqͥs
adiutꝰ ẽ: se aduitũ gͣcis agnos¬
cat. Miseret̃ gͦ: magna bonita¬
te ⁊ obdurat nulla iniqͥtate.
ut nec lib̾at᷑ de suis mitis głet᷑:
nec dãpnatꝰ nͥ de mitis suis con-¬
q̃rat᷑. Sola i grã redemptor
disc̾nit aꝑditis: qͦs ĩ uia ꝑdi¬
tionis concieauãt massa: ab
derelictis: qͥd cõmeruisset u¬
nu̾sa cõsparcio:⁊ qͦ etiã istos
ita induret. Quasi. Quẽqͣm pec¬

Expanded text:
se obduratum debite et quisquis adjutus, se adjutum gratis agnoscat. Miseretur ergo magna bonitate et obdurat nulla iniquitate, ut nec liberatus de suis meritis glorietur, nec damnatus nisi de suis meritis conqueratur. Sola enim gratia Redemptor discernit a perditis, quos in una perditionis concreaverat massa ab derelictis quid commeruisset universa conspersio, et quo etiam istos ita induret, quasi quemquam pec
Abbreviated transcription (Latin):
.i. imitandũ me. ⁊ ẽ płib m̾is exꝑi¬
ar conu̾tẽ iudeos. ut si hac non
succedit uia: agg̃diar alia uia.
qd̾ ñ facem: si de salute eoꝵ
desꝑarem. ꝓuocẽ dico: ad emu.¬
ut ł sic. saluos faciã gr̾a dĩ ad¬
iuuante. saltĩ. ali. exillis. Si¬

Expanded text:
 imitandum me, et cum pluribus modis experiar convertere Judaeos ut si hac non succedit via, aggrediar aliam viam, quod non facerem si de salute eorum desperarem; provocem, dico, ad aemulandum, ut sic salvos faciam, gratia Dei adjuvante, saltem ali
Abbreviated transcription (Latin):
fuit ir eis scͥptã legis causa cap¬
tiuitatis: dum zelo eiꝰ xp̃m
occidert̃.: ⁊ in illa captiuitate
fuit eis causa scandali:i obꝓbrii.
⁊ pꝰ: erit causa et̾ñe dãpnationis.
que sp̃ualit̾ retͥbutio dr̃. ⁊ obscu.¬
semꝑ ĩcurua .i. pecc̾is aggraua.

Expanded text:
Fuit enim eis Scriptura legis causa captivitatis, dum zelo ejus Christum occiderunt, et illa captivitate fuit eis causa scandali et opprobrii, et post erit causa aeternae damnationis, quae specialiter retributio dicitur. Obscusemper incurva, id est peccatis aggrava.
Abbreviated transcription (Latin):
beamꝰ: si uolumꝰ eẽ filii dĩ. Et
nota qd̃ ꝓmissio facta sare:
ostendit qd̃ ꝓpt̾ genꝰ nullꝰ sal¬
uat᷑. cũ ismahel de abraham
nat᷑: reꝓbat᷑ sit. de qͦ eod̾ ysaac
nat᷑: sola gr̃a ẽ saluat᷑. Ista uͦ
ꝓmissio facta rebecce: osten¬
dit qd̃ ꝓpt̃ nullũ mĩtũ suũ.
ł parentũ: aliqͥs eligit᷑. s sola
gr̃a. Higilantissime gͥ ait. ex

Expanded text:
bemus, si volumus esse filii Dei. Et nota quod promissio facta Sarae ostendit quod propter genus nullus salvabitur, cum Ismael de Abraham natus reprobatus sit, de quo eodem Isaac natus sola gratia est salvatus. Ista vero promissio facta Rebeccae, ostendit quod propter nullum meritum suum, vel parentum aliquis eligitur, sed sola gratia. Vigilantissime
Abbreviated transcription (Latin):
gicit m̃sa eors .i. malitia quã mͥ
obtulert̃. que dr̃ fuisse. co. ipsis qͥa
ipsos acetũ mͥ obtulert̃: sic fiat
ił ipsa iniqͥtas inla. ut eos impe
fideliũ aĩe: spũali cibo reficiun¬
t̃. ⁊ saginant᷑. Iudei uͦ: de litt̾a
legis p̃sum̃tes: s spualẽ intelli¬
gentiã contẽpnentes: ad mensã
t᷑. ł corã eis. iõ posita dicit᷑ qͥa si
rõnẽ uellent adtend̾e: possent
intellig̾e̾ hec inquã m̃sa: fiet ilł

Expanded text:
 malitia quam mihi obtulerunt, quam dicitur fuisse, coram ipsis, quia ipsos acetum mihi obtulerunt, sic fiat illis, ipsa iniquitas laqueus, ut eos impedfidelium animae spirituali cibo reficiuntur et saginantur. Judaei vero de littera legis praesumentes et spiritualem intelligentiam contemnentes ad mensam tur. Vel coram eis ideo posita dicitur, quia si rationi vellent intendere possent intelligere. Haec, inqu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑditio reoditur: hoc s ĩputent.
iuste dãpnauit ds̃. Si aũ uasa
miscdie sunt: qͥb ex ead massa
factis suppliciũ redde noluit:
ñ se inflent. s ipsũ głificent. qui
eis miscd̃iam indebitã p̃sticit.
Uocauit dico: ñ solũ ex iudeis.
s etiã ex gentib ⁊ pͥmũ ꝓ genti

Expanded text:
ent, juste damnavit. Si autem vasa misericordiae sunt quibus ex eadem massa factis, supplicium reddere noluit, non se inflent, sed ipsum glorificent qui eis misericordiam indebitam praestitit. Vocavit, dico, Non solum ex Judaeis, sed etiam ex gentibus, et primum pro genti
Abbreviated transcription (Latin):
cio reꝓbatũ. sic̃ pħonẽ. ⁊ alios quoᷤᷤ
uoluntate sua obdurat: ostendit᷑
scien̾tia is dĩ ẽ: qua diffinitũ habet.
qualis unꝰ cuiꝰq futã erit uoluntaᷤ.
ꝑ qm aut dãpnet᷑. aut corenet᷑. Re¬
sciens itaq ds̃ aliqͦs male uolunta¬
tis futõs: ñ habuit eos in num̃o bo
qͥdã qͥb gr̾a data ẽ in usũ. uͭ sauli.
iude.: uillis discipłis qͥb dñs in
euangłio ait. Ecce noĩa u̾ra scͥp
ac sidicẽt. Digni estis nc̃ uita
et̾na. qr erant boni. Frequenter
i ante st̃ mali: qͥ futi st̾ boni.
⁊ ꝑmansuri mali. Tales erant

Expanded text:
cio reprobatum sicut Pharaonem, et alios quos voluntate sua Deus obdurat, ostenditurscientia enim Dei est qua diffinitum habet, qualis uniuscujusque futura erit voluntas, per quam aut damnetur aut coronetur. Praesciens itaque Deus aliquos malae voluntatis futuros, non habuit eos in numero boquidam, quibus gratia data est in usum, ut Sauli, Judae, et illis discipulis quibus in EvangAc si diceret: Digni estis nunc vita aeterna, quia erant boni. Frequenter enim ante sunt mali, qui futuri sunt boni; permansuri mali. T
Abbreviated transcription (Latin):
saluandos qͦs tc̃ głi ficabit: cũ
uindictã sanguinis eoꝵ. suꝑ
malos excebit. qu̾i cũ ante puta¬
iet̃ non uindicaturꝰ. qͥa du dis¬
simulauit. uindicando potens
uidebit᷑. ut ostend̾et. Quasi. Ita
mͦ sustinuit uasa irȩ: ut infutõ¬

Expanded text:
salvandis, quos tunc glorificabit, cum vindictam sanguinis eorum super malos exercebit, qui cum ante putaretur, non judicaturus quia diu dissimulavit, judicando potens videbitur. Ut ostenderet, quasi dicat: ita modo sustinuit vasa irae, ut in fut
Abbreviated transcription (Latin):
torib negauert᷑. qd̃ de illo crede¬
bant: corde tenuert̃. i tn ore nĩ
confitendo ꝑiert̃: nͥ illi qͥ peni¬
tentia reuixert̃. ut petrꝰ. qͥ ĩ illa
negatione. ĩt̾ u̾itatẽ tenebat. &
foris m̃datiũ ꝓferebat. cur enĩ
lacͥmis diluit qd̃ ore negauãt:¬
si saluti faciebat qd̃ corde tene¬
bat: Quẽrens gͦ adeo pacem:
aliud ĩ archano cordis. Nicħ ix
ꝓdest hoc eẽ in corde qd̃ uerũ ẽ:
si hoc dicit᷑ uoce qd̃ falsũ ẽ. qͥa
u̾tas ⁊ cdenda ẽ: ⁊loquenda.

Expanded text:
toribus negaverunt, quod de illo credebant, corde tenuerunt, et tamen ore non confitendo perierunt, nisi illi qui poenitentia revixerunt, ut Petrus qui illa negatione intus veritatem tenebat, et foris mendacium proferebat. Cur enim lacrymis diluit, quod ore negaverat, saluti faciebat, quod corde tenebatur. Quaerens ergo a Deo pacem aliud in arcano cordis. Nil enim prodest hoc esse in corde quod verum est, sed hoc dicitur voce quod falsum est, quia veritas et credenda e
Abbreviated transcription (Latin):
pauit ingłam. quos iuocauit.
ꝑ p̃dicatores: ⁊ int̾ius cũ sint ex
una massa ade:de qua ⁊ mali
qͥ st̃ uasa uȩ. cui debita erat ns¬
dãpnatio. Tot̾a qͥppe ista massa
misericors figulꝰ: alia uasa in
honorẽ scd̃m grãm. ñ scd̾m de¬
bitũ. dũ. ⁊ pariuilis subuenit
⁊ maiores p̃uenit. ut hab̾e ali¬
qua bona mĩta possint. quia¬
de stirpe inobedientie: ducit᷑
ꝓpago pecc̃i. atq supplicii. ñ con¬
ditione diuina: s uoluntatis
iniqͥtate: uiciata natã. q̃ a deo
bono condita ẽ. Si gͦ male u̾i¬
uunt hoĩes: de suo ẽ ł qd̃ ori¬
ginalit᷑ gͣrert̃ . ł qd̃ insuꝑ addi

Expanded text:
avit in gloriam. Quos et vocavit, per praedicatores et interius, cum sint ex una massa Adae, de qua et mali qui sunt vasa irae cui debita erat damnatio. Tota quippe ista massa ed etiam misericors figulus alia vasa in honorem secundum gratiam, non secundum debitum, dum et parvulis subvenit et majores praevenit, ut habere aliqua bona merita possint, quia stirpe inobedientiae ducitur propago peccati atque supplicii, non conditione divina, sed voluntatis iniquitate vitiata natura quae a Deo est condita bona. Si ergo male vivunt homines de suo est, vel quod origin
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃ causari: qͣre fec̃ te sic. ł ñ sic.
Si iy pecus loqͥ posset i dice̾t
deo: qͣre me pecudẽ fecisti cũ
istũ feceris hoĩem: nonne iꝰte
qd̃ ex una massa facti st̃ reꝑ¬
bandi. ⁊ ĩtificandi: subditꝰ In

Expanded text:
Deum causari quare fecit te sic, vel non sic. Si enim pecus loqui posset et diceret Deo: Quare me pecudem fecisti, cum istum feceris hominem, non juste quod ex una massa facti sunt, reprobandi et justificandi, subdit: An
Abbreviated transcription (Latin):
głosã miscd̾iam ꝑfornacẽ tͥbula¬
tionis. qͣm tolerant bomi a maliᷤ.¬
A qͥb qͣnto mag̃ tͥbulationib
exercent᷑: tanto puriores .⁊ me-¬
liores gr̾a dĩ oꝑante reddunt᷑. ł
de futo᷑ pot̾ legi: sic. Qd̃ si uo¬
lens. Quasi. non eẽt iniqꝰ ds̃:
etiã si nil boni daret. s quid
dices sietiã bona dedit: & de¬
dit: utiq qͥa ds̃ susti. in mł.¬
cũ posset iudicare statĩ diu
st̾: ut in excusabiles deꝑirent.
qͦs p̃sciuit ñ c̃ditos ds̃ dico uo¬
lens ostende. in futõ. irã suã .i.

Expanded text:
 fornacem tribulationis, quam tolerant a malis, quia quanto magis tribulationibus exercentur, tanto puriores et meliores gratia Dei operante redduntur. Vel de futuro potest legi sic quod si volens. Quasi dicat: Non esset iniquus Deus, etiam si nil boni daret. Sed quid dices, si etiam bona dedit, et dedit utique quia Deus? Sustinuit cum posset judicare statim, diu xspectati sunt ut inexcusabiles deperirent, quos praescivit non credituros. Deus dico volens ostendere, in futuro, iram suam, id
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntate dĩ sit obduratio.
offendimꝰ. ad huc: ĩ. cur con¬
q̃rit᷑ de peccatis hoĩũ. cũ ip̃i
nequeunt uitare qd ds uult:
sic̃ ꝑ innu̾a apparet. sacͤ scͥp¬
ture loca: qd̃ nolunt cred̾e
i recte uiuẽ. contͣ qͦs carna-¬
les ĩ uoluptatib suis uuen¬
tes: sic solent sic̃ dictum est.
aũ ñ facit ex inopia reddende
rõnis s hoĩem ad sue capaci¬
tatis considationẽ reuocat di¬
cens. O hõ. Quasi. te̾ ⁊ illum
cui displicet qd̾ ds̃ conq̃rit᷑. ⁊
qͥ murmnuras contͣdi: qd̃
aliũ reꝓbat. aliũ eligit. Quiᷤ
.i. intellig̾e ꝓ tua carnalitate.
nec te ad hõc iuuat sapienti¬
a tua: nec aliqua uirtꝰ tua.

Expanded text:
voluntate sit obduratio, offendimus? Adhuc, id est cur conqueritur de peccatis hominum, cum ipsi nequeant vitare quod Deus vult? sicut per innumera apparet sacrae Scripturae loca, quod nolunt credere et recte vivere, contra quod carnales in voluptatibus suis viventes sic solent, sicut dictum est, autem non facit ex inopia reddendae rationis, sed hominem ad suae capacitatis considerationem revocat dicens, o homo. Quasi dicat: Te et illum cui displicet quod Deus conqueritur, et qui murmuras contra Deum, quod alium reprobat et alium eligit. Quis id est intelligere pro tua carnalitate, nec te ad hoc juvat sapientia tua, nec aliqua virtus tua.
Abbreviated transcription (Latin):
contumeliã: ñ iniqͥtati dĩ que
penitꝰ nulla ẽ. s iudicio depu¬
tandũ ẽ. Bene aũ dispensau̾it
dñs. ut nec om̃s dãpnaret: nec
om̃s lib̾aret. Si ii om̃s lib̾arent᷑
lateret quid peccato ꝑ iusticiã
deb̾et᷑. Si nemo lib̾aret᷑: lateret
qͥd gr̃a largiret. qͥã ꝓculdubio
qͣntũ ꝑtinet ad originale pec¬
catũ: om̃s pares erant. s miscdia
qͦs uoluit discreuit. Ibi gͣcuita
ẽ indulgentia: uͥ iꝰta posset eẽ
uindicta. Ecce ex his iusticia

Expanded text:
contumeliam, non iniquitati Dei, quae penitus nulla est, sed judicio deputandum est. Bene autem dispensavit Dominus, ut nec omnes damnaret, nec omnes liberaret: si enim omnes liberarentur, lateret quid peccato per justitiam deberetur; si nemo liberaretur, lateret quod gratia largiretur, quia procul dubio, quantum pertinet ad originale peccatum, omnes pares erant, sed misericordia quos voluit discrevit. Ibi gratuita est indulgentia, ubi justa posset esse vindicta. Ecce ex his justitia
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑiꝰ exposita st̃: ꝑ curres usq
ditatis: facta ẽ iudeis. s qͥa ipsi
ex magna parte ñ credid̾unt: ui¬
debat᷑ ubũ dei ñ eẽ impletum.
pletũ. ĩ aliis tñ impletũ ẽ. & in
gentib c̾dentib qͥ st̃ ueri filii
fuit ꝓmissio. Nam u̾bum dei
excid̾e est: ꝓmissa ñ implere.
Here ñ excidit. Et si qͣdã sal¬
abrahe st̃. Hec i ñ mutantur.
s illi st̃ filii abrahe: qͥ st̃ siłes
ysaac. qͥa ita dicit scͥpta ĩ ge
sem̃ .i. in semine reputabunt᷑
siłes ysaãc. qͥ sunt p̃figa̾ti ab
eo. In ysaãc: qͥppe qͥ ꝓmissus
ẽ filiꝰ abrahe: sigc̃ati st̃. non¬

Expanded text:
superius exposita sunt percurre usque reditatis facta est Judaeis, sed quia ipsi ex magna parte non crediderunt, videbatur verbum Dei non esse impletum. pletum, in aliis tamen impletum est et in gentibus credentibus qui sunt veri filii fuit promissio. Nam verbum Dei excidere est promissa non implere. Vere non excidit, etsi quidam non salAbrahae sunt. Haec non mutantur. Sed illi sunt filii Abrahae qui sunt similes Isaac, quia ita dicit Scriptura in semen, id est in semine reputabuntur similes Isaac, qui sunt praefigurati ab eo. In Isaac quippe qui promissus est filius Abrahae figurati s
Abbreviated transcription (Latin):
dicioꝵ dĩ. uer̾tam̃ caueat p̃cipi¬
tiũ. Quare gͦ locũ lib̾et ⁊ non
illũ: nolo ame q̃ratis. hõ sum.
ꝓfundũ nimis eẽ adu̾to. non
penet᷑. expauesco. ñ scrutor.
Inscrutabilia i st̃ iudicia eiꝰ.
Rret̾ea notandũ ẽ qd obdura¬
tio dei tantũ tẽꝑalis ẽ obdurat
tio uͦ alia ẽ ab et̾no alia tẽꝑa-¬
lit̃. Que aũ tẽꝑalit: id̾ ẽ qd̾ ob

Expanded text:
at praecipitium. Cur ergo illum liberet et non illum, nolo ut a me quaeras, homo sum, profundum nimis esse adverto, non penetro, expavesco, non scrutor. Inscrutabilia enim sunt judicia Dei. Praeterea notandum est vel obduratio Dei tantum temporalis est. Obdurat tio vero alia ab aeterno, alia temporaliter.
Abbreviated transcription (Latin):
iñ credentiũ. fuert̃ t̾n boni ⁊
fideles de esau. qd̃ ꝓbat iob qͥ
fuit ex filiis esau. qͥnt̾ ab abra
subdens .i. non qui filii carniᷤᷤ
st̾ hii sunt filu dei. Id̾ est qd̾
filii abrahe .i. ñ sunt huma¬

Expanded text:
n credentium. Fuerunt tamen boni et fideles de Esau quod probat Job, qui fuit ex filiis Esau, quintus ab Abrahsubdens, id est non qui filii carnis sunt, hi sunt fiii Dei, idem est quod filii Abrah
Abbreviated transcription (Latin):
sn̾am. qͣ ait. cũ nũdũ nati eẽnt:
aut aliqͥd boni ł mali egissẽt.
Melior gͦ fidelis ignorantia:
ꝗͣ. temeraria scĩa. gͦ cuiꝰ uult
miseret᷑: gͣcuita miscłia: iquẽ
uult indurat: u̾tate rectissi¬
luerit: in bonũ ñ posse conu̾tẽ:¬
s cũ facit: ꝑ miscd̾iam facit.
cũ au̾ ñ facit: ꝑ iuditiũ ñ fac̃.¬
dat᷑. obdurat aũ scd̃ iudiciũ:
qd̃ mitis dat᷑. Uñ dat᷑ intelligi:
ut obduratio dei fit nolle mi¬
sereri: ut ñ ab illo irrogetur

Expanded text:
 ait: Cum nondum nati essent, aut aliquid boni vel mali egissent. Melior ergo est fidelis ignorantia, quam temeraria scientia. Ergo cujus vult miseretur gratuita misericordia, et quem vult indurat veritate rectissiluerit, in bonum non posse convecum facit, per misericordiam facit: cum autem non facit, per judicium non facdatur; obdurat autem secundum judicium quod meritis redditur. Unde datur intelligi ut obduratio Dei sit, nolle misereri, ut non ab illo irrogetur
Abbreviated transcription (Latin):
massa mĩto dãpnata contu¬
meliã debitã cui uult reddit:
ñ temĩtate fortune. s clausa
Multi de isto ꝓfundo q̃renteᷤ
tes: in fabulas uanitatis abie-
t᷑. idignis sͥ quasi carcerib
ĩcludunt᷑. Ierunͣt hii cales
pꝰ cogitationes suas euntes
iuolentes disputare de ꝓ¬

Expanded text:
massa merito damnata, contumeliam debitam, cui vult reddit Dnon temeritate fortunae, sed clausa Multi de isto profundo quaerentes tes, in fabulas vanitatis abierutur, et dignis sibi quasi carceribus includuntur. Ierunt hi tales post cogitationes suas, et volentes disputare de
Abbreviated transcription (Latin):
ut sic dicam. t̾rena carnisq
iꝰticia. demñ de iꝰticia fidei. sub¬
iꝰticia legis ita dix̃ moy ses. s
fidei: sic moy ses dicit indeute¬
celũ: ñ obseruata ducit in

Expanded text:
ut sic dicam, terrena carnalisque justitia. Deinde de justitia fidei subjustitia legis ita dixit Moses; sed fidei, sic Moses dicit in Deutecet quod observata ducit ad