comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tur cũ fame creditur: qͦmodo
deus laudabitur.quando ipse
udebitur: Propter quod scri¬
ptum est. Beati qui habitant ĩ
domo tua: in scła scłoꝵ lauda¬
bunt te. Ibi erit di sine fine lau¬
datio: ubi erit dei plena cogni¬
tio. Et quia plena cognitio :
ido sumina elarificatio uł glo¬
rificatio. Sed prius hic clarifica¬
tur deus. dum annunciatus
hominib innocescit: et per
fidem credentrũ predicatur.
Propter quod dicit. Ego de cla¬
rificaui super terram: opuscõ¬
summaui quod dedisti michi
ut faciam. Non ait iussisti.
sed dedisti: ubi commendatur
euidens gr̃a. Quid enĩ habet
quod ñ accepit etiam inunige¬
nito humana natura: An ñ ac¬
cepit ut nichil mali.sed bona
faceret omnia:quando inuni¬
tatem persone suscepta ẽ a uer¬
bo.per quod facta sunt omma:
Sed quomodo cõsuminauit o¬
pus quod accepit ut faciat. cũ
restet adhuc passionis exꝑim̃¬
tum. ubi martyribus suis ma¬
xime prebuit quod sequerent᷑

Expanded text:
tur cum famae creditur, quomodo tur cum famae creditur, quomodo Deus laudabitur quando ipse videbitur? Propter quod scriptum est, Beati qui habitant in domo tua; in saecula saeculorum laudabunt te . Ibi erit Dei sine fine laudatio, ubi erit Dei plena cognitio; et quia plena cognitio, ideo summa clarificatio vel glorificatio. 4. Sed prius hic clarificatur Deus, dum annuntiatus hominibus innotescit, et per fidem credentium praedicatur. Propter quod dicit, Ego te clarificavi super terram, opus consummavi quod dedisti mihi ut faciam. Non ait, jussisti; sed, dedisti: ubi commendatur evidens gratia. Quid enim habet quod non accepit, etiam in Unigenito humana natura? An non accepit, ut nihil mali, sed bona faceret omnia, quando in unitatem personae suscepta est a Verbo, per quod facta sunt omnia? Sed quomodo consummavit opus quod accepit ut faciat, cum restet adhuc passionis experimentum, ubi martyribus suis maxime praebuit quod sequerentur
Abbreviated transcription (Latin):
pater qui filius. nec idem filius
qui pater: nec idem sp̃s sanctus
qui pater aut filius: quomam
tres sunt. pater et filius. et spiri¬
tus sanctus: sed ipsa trinitas.
unus est deus. Si ergo eo modo
te głificat filius sicut dedistiei
potestatem omins carnis: et
sic dedisti. ut omne qđ dedis¬
ti ei. det eis uitam eternam: et
hec est uita eterna. ut cognos¬
cant te: sic te igitur filius glo¬
rificat. ut omnib quos dedis¬
tiei. te cognitũ faciat. Porro si
cognitio di est uita eterna: tan¬
tomagis uiuere tendimus: qͣn¬
tomagis in hac cognitione pro¬
ficimus. Non aũt moriemur
in uita eterna. Tunc ergo cog¬
nitio dei perfecta erit: quando
nulla morserit. Sumina tũc
glorificatio di: quia summa
gła que grece dicitur doxa. un¬
de dictum est doxason. qđ lati¬
ni quidam sunt interpretati
clarifica: quidã gl̃ifica. A uete¬
ribus aũt gła qua głosi homi¬
nes dicuntur: ita est defirita.
Gła est. frequens de aliquo fa¬
ma cũ laude. At si homo lauda¬

Expanded text:
Pater qui Filius, nec idem Filius qui Pater, nec idem Spiritus sanctus qui Pater aut Filius, quoniam tres sunt, Pater, et Filius, et Spiritus sanctus, sed ipsa Trinitas unus est Deus. Si ergo eo modo te glorificat Filius, sicut dedisti ei potestatem omnis carnis, et sic dedisti, ut omne quod dedisti ei det eis vitam aeternam, et haec est vita aeterna, ut cognoscant te: sic te igitur Filius glorificat, ut omnibus quos dedisti ei, te cognitum faciat. Porro si cognitio Dei est vita aeterna, tanto magis vivere tendimus, quanto magis in hac cognitione proficimus. Non autem moriemur in vita aeterna. Tunc ergo Dei cognitio perfecta erit, qunulla mors erit. Summa tunc Dei clarificatio; quia summa gloria, quae graece dicitur δόξα. Unde dictum est δόξασον, quod latini quidam interpretati sunt, clarifica; quidam, glorifica. A veteribus autem gloria, qua gloriosi homines dicuntur, ita est definita: Gloria est frequens de aliquo fama cum laude. At si homo lauda
Abbreviated transcription (Latin):
cum bonum diligit.quia id
quod est ie hoc iste diligit:
oderit aũt nesciens ñ ip̃sum.
sed quod pucet esse ipsũ: ita
fieri potest. uit etiã homo in¬
iustus hominẽ rustũ oderit.
dũ estimat se sui similem in¬
iustum diligere. nesciens di¬
ligat iustum. et tam̃ dũ eũ
credit imustum: diligat ñ
ipsũ. sed quod putat ẽe ipsũ.
Quẽadmodũ aũt hominẽ:
sic et d̃m. Deniq si interroga¬
rentur ud̃i utrũ diligerent

Expanded text:
cum bonum diligit, quia id quod est ille, hoc iste diligit; oderit autem nesciens non ipsum, sed quod putat esse ipsum: ita fieri potest ut etiam homo injustus hominem oderit justum, et dum aestimat se sui similem injustum diligere, nesciens diligat justum; et tamen dum eum credit injustum, diligat non ipsum, sed quod putat esse ipsum. Quemadmodum autem hominem, sic et Deum. Denique si interrogare
Abbreviated transcription (Latin):
ñ dubito patrẽ abraham to¬
tum scisse. Et ubi inueniã:
An sufficere nobis debet tes¬
Putemus nos inuenire ñ pos¬
se quia forte difficile est. quo¬
modo manifestũ fit qđ abra-¬
ham exultauit ut uideret
diem xxp̃i: et uidit. et gatus
est: Et si nos nͥ inuenimus:
numqͥd mentiri ueritas pos¬
set : Credamus ueritati: et
de abrahe meritis minime

Expanded text:
n dubito patrem Abraham ton dubito patrem Abraham totum scisse. Et ubi inveniam? An sufficere nobis debet tesPutemus nos invenire non posse, quia forte difficile est, quomodo manifestum sit quod Abraham exsultavit ut videret diem Christi, et vidit, et gavisus est. Et si nos non invenimus, numquid mentiri veritas posset? Credamus veritati, et de Abrahae meritis minime
Abbreviated transcription (Latin):
bet abrahe semen abrahe cre¬
ator. Abraham ex ultauit in¬
quit ut uideret diem meum.
Don timuit: sed exultauit
ut uideret. E rat enĩ in illo
caritas. que foras mittit timo¬
rem. Non ait exultauit qͥa
uidit: sed exultauit ut uide¬
ret. Credens utiq ex ultauit
sperando: ut uideret intelligẽ¬
do. Et iudit. Et quid potuit
dicere. uł quid debuit plus di-
et gauisus est. Quis explicat
hoc gaudiũ fratres mei: Si ga¬
uisisunt illi quib dñs ocłos
carnis aperuit: quale gaudi¬
um fuit uidentis cordis lucẽ
ineffabilem: uerbũ manens.
splendorem piis mentibꝰ reful¬
gentem. sapientiã indeficien¬
tem. apud patrẽ manentẽ de¬
um: et aliquando in carne
uenturũ. nec de patris gremio
recessurũ: Totũ hoc uidit a¬
braham. Dam quod ait di¬
em meũ. incertũ potest ẽẽ un¬
de dixerit : utrũ diem dm̃i tẽ¬
poralem qua erat uenturus
in carne: an diem dñi qui ne¬
seit ortũ. nescit occasũ. S ego¬

Expanded text:
bet Abrahae, semen Abrahae, crebet Abrahae, semen Abrahae, creator Abrahae: Abraham exsultavit, inquit, ut videret diem meum. Non timuit, sed exsultavit ut videret. Erat enim in illo charitas quae foras mittit timorem . Non ait, Exsultavit, quia vidit; sed, exsultavit ut videret. Credens utique exsultavit sperando, ut videret intelligendo. Et vidit, Et quid potuit plus dicere, vel quid debuit plus diceet gavisus est. Quis explicat hoc gaudium, fratres mei? Si gavisi sunt illi quibus Dominus oculos carnis aperuit, quale gaudium fuit videntis cordis oculis lucem ineffabilem, Verbum manens, splendorem piis mentibus refulgentem, sapientiam indeficientem, apud Patrem manentem Deum, et aliquando in carne venturum, nec de Patris gremio recessurum? Totum hoc vidit Abraham. Nam quod ait, diem meum, incertum potest esse unde dixerit; utrum diem Domini temporalem quo erat venturus in carne, an diem Domini qui nescit ortum, nescit occasum. Sed ego no
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ principem maloꝵ ange¬
loꝵ. Manichei funt: qͥ ista
dicunt. Marcioniste sunt:
qui ista dicunt. Sunt et alii
morare uł ñ opus est: uł a me
omnes recoli in presentia ñ pos¬
sunt. Non defuerunt tamen
qui hoc dicerent. Itaq attendi¬
te: ut habeatis quid dicatis et
contra ipsos. E ũ dicit patrẽ¬
suũ dñs xp̃c. quẽ illi dicebãt
deũ suũ: et ñ cognouerunt. Si
enĩ ipsum cognouissent: erus
filiũ recepissent. E go aũt in¬
quit noiri eũ. Scd̃m carnẽ iu¬
dicantib. potuit et hinc arro¬
gans uideri: quia dixxit. ego
noui eũ. Sed uidete quid seqͣ¬
tur. Si dixero quia ñ noui eũ:
ero similis uob̃ mendax. Ergo
arrogantia ñ ita caueatur: ut
tieritas relinquatur. Sed scio
eũ: et sermonẽ eius seruo. SSer¬
monẽ patris tanquã filius lo-¬
quebatur: et ipse erat uerbũ
patris quod hominib loque¬
batur. Abraham pater uester
exultauit ut uideret diẽ me¬
um: et uidit et gauisus est.
Magnũ testimoniũ perhi¬

Expanded text:
quem principem malorum angelorum. Manichaei sunt qui ista dicunt, Marcionitae sunt qui ista dicunt. Sunt et alii morare vel non opus est, vel a me omnes recoli in praesentia non possunt: non defuerunt tamen qui hoc dicerent. Itaque attendite, ut habeatis quid dicatis et contra ipsos. Eum dicit Patres, quem illi dicebant Deum suum, et non cognoverunt; si enim ipsum cognovissent, ejus Filium recepissent. Ego autem, inquit, novi eum. Secundum carnem judicantibus, potuit et hinc arrogans videri, quia dixit: Ego novi eum. Sed vide quid sequitur: Si dixero, non novi eum, ero similis vobis mendax. Ergo arrogantia non ita vitatur, ut veritas relinquatur. Sed scio eum, et sermonem ejus servo. Sermonem Patris tanquam Filius loquebatur; et ipse erat Verbum Patris, quod hominibus loquebatur. 16. Abraham pater vester exsultavit ut videret diem meum; et vidit, et gavisus est. Magnum testimonium perhi
Abbreviated transcription (Latin):
eum et dicebant. Aue rex iu¬
deoꝵ. Et dabant ei alapas.
Sie implebantur que de se p̃¬
dixerat xp̃e: sic martyres in¬
formabantur ad omnia que
persecutores libuisset facere
perferenda:sie paulisper oc¬
cultata tremenda potentia cõ¬
mendabatur prius imitãda
patientia: sic regnũ quod de
hoc mundo ñ erat. suꝑbum
mundũ ñ atrocitate pugnã¬
di. sed patiendi humilitãte
uncebat: sic illud granum
multiplicandũ seminabat᷑
horribili contumelia: ut mi¬
rabili pullularet in gła. Exi¬
it iterum pylatus foras: & di¬
cit eis. E cce adduco eũ foras: ut
cognoscatis quia in eo millã¬

Expanded text:
eum et dicebant: Ave, rex Jueum et dicebant: Ave, rex Judaeorum. Et dabani ei alapas. Sic implebantur quae de se praedixerat Christus: sic martyres informabantur ad omnia quae persecutores libuisset facere, perferenda; sic paulisper occultata tremenda potentia, commendabatur prius imitanda patientia; sic regnum quod de hoc mundo non erat, superbum mundum non atrocitate pugnandi, sed patiendi humilitate vincebat; sic illud granum multiplicandum seminabatur horribili contumelia, ut mirabili pullularet in gloria. 2. Exiit iterum Pilatus foras, et dicit eis: Ecce adduco eum foras, ut cognoscatis quia in eo
Abbreviated transcription (Latin):
xpistus uelut ocus iinmolaba¬
tur. Hinc ea sequuntur. que
iniuriosa xp̃o pylatus et co¬
hors eius ingessit: sed alia dis¬
putatione tractanda sunt
prehendit pylatus iħm & fla¬
gellauit. usq ad id. suscepunt
sum sibi a pylato dimitti
uelle per pascha sed barabban
latronem: ñ saluatorem sed in¬
terfectorem: ñ datorem uite s
ademptorem: tunc app̃hen¬
dit pylatus iħm et flagellauit.
Hoc pẏlatus ñ ob alrud fecis¬
se credendus est. nisi ut erus ĩ¬
iuriis iudeisatiati. sufficere si¬
bi estimarent: et usq ad eius
mortem seuire desisterent. Ad
hoc pertinet. quod idem pre¬
ses etiam cohortem suã ꝑmisit
facere que sequunt᷑: aut fortas¬
sis et iussit: quãtus hoc eugłis¬
ta tacuerit. Dixit enĩ quid de¬
inde fecerint milites: pylatum
tam̃ id ussisse ñ dixit. Et mi¬
lites inquit plectentes coronã
de spinis. imposuerunt capiti
erus. et ueste purpurea circũ¬
dederunt eũ: et uemiebant ad

Expanded text:
Christus velut ovis immolabaChristus velut ovis immolabatur. Hinc ea sequuntur quae injuriosa Christo Pilatus et cohors ejus ingessit; sed alia disputatione tractanda sunt. apprehendit Pilatus Jesum, et flagellavit; usque ad id, Susceperunsum sibi a Pilato dimitti velle per Pascha, sed Barabbam latronem; non salvatorem, sed inteademptorem, Tunc apprehendit Pilatus Jesum, et flagellavit. Hoc autem Pilatus non ob aliud fecisse credendus est, nisi ut ejus injuriis Judaei satiati sufficere sibi existimarent, et usque ad ejus mortem saevire desisterent. Ad hoc pertinet quod idem praeses etiam cohortem suam permisit facere quae sequuntur; aut fortassis et jussit; quamvis hoc evangelista tacuerit. Dixit enim quid deinde fecerint milites, Pilatum tamen id jussisse non dixit. Et milites, inquit, plectentes coronam de spinis, imposuerunt capiti ejus, et veste purpurea circumdederunt eum. Et veniebant ad
Abbreviated transcription (Latin):
tis ergo dimittam uob̃ regem
uideoꝵ: Credo cũ dixisset
pylatus quid ẽ ueritas. ĩ men¬
dem illi uenisse continuo con¬
suetudinẽ udeoꝵ. quod solebat
eis tinus dimitti in pascha:
et id̾o ñ expectauit ut respon¬
deret ei iħc. quid ẽ uieritas. ne
mora fieret cũ recoluisset morẽ.
quo posset eis per pascha di¬
mitti. quod eum ualde uolu¬
isse manifestum est. Auelli ta¬
men ex eius corde ñ potuit ihe¬
sum regem esse rudeoꝵ: tamꝗͣ
hoc ibi sicut in titulo ipsa ue¬
ritas fixerit. de qua quid ess
interrogauit. Sed hoc audito:
clamauerunt rursũ omnes di¬
centes. Non hunc. sed barab¬
ban. Erat aũt barabbas latro.
Non reprehendimus o iudei.
quod per pascha lib̾astis nocen¬
tem: sed quod occidistis inno¬
centem. Quod tam̃ isi fieret:
uerũ pascha ñ fieret. Sed uin¬
bra ueritatis a iudeis errauti¬
bus tenebatur: et mirabilidi¬
spensatione diuine sapientie
per homines fallaces eiusdem
umbre ueritas implebatur:
quia ut uerũ pascha fieret.

Expanded text:
dimittam vobis regem Judaeorum? Credo cum dixisset Pilatus, Quid est veritas? in mentem illi venisse continuo consuetudinem Judaeorum, qua solebat eis dimitti unus in Pascha: et ideo non exspectavit ut responderet ei Jesus quid est veritas, ne mora fieret, cum recoluisset morem quo posset eis per Pascha dimitti; quod eum valde voluisse manifestum est, Avelli tamen ex ejus corde non potuit Jesum regem esse Judaeorum, tanquam hoc ibi, sicut in titulo, ipsa veritas fixerit, de qua quid esset interrogavit. Sed hoc audito, Clamaverunt rursum omnes dicentes: Non hunc, sed Barabbam. Erat autem Barabbas latro. Non reprehendimus, o Judaei, quod per Pascha liberatis nocentem, sed quod occiditis innocentem: quod tamen nisi fieret, verum Pascha non fieret. Sed umbra veritatis a Judaeis errantibus tenebatur, et mirabili dispensatione divinae sapientiae per homines fallaces ejusdem umbrae veritas implebatur; quia ut verum Pascha fieret,
Abbreviated transcription (Latin):
te: Sed ñ omnes funt quib
datuim ẽ ut audiant uerita¬
tem: hoc est. obaudiant ueri¬
tati. et credant in ueritatem:
quia ex ipsa ueritate prestat᷑.
nullis proculdribio preceden¬
tibus meritis: ne gracia ñ sit
gracia. Si eiñ cdixisset. omnis
ritate est: ideo dictus ex ueri¬
tate putaretur. quia obtem¬
perat ueritati Non aũt hoc¬
ait: sed ait. omnis qui est ex
ueritate: audit meã uocem.
Ae per hoc ñ ideo est ex uerita¬
te quia eius audit uocem. s
ideo audit quia ex ueritate
est: id est. quia hoc illidomũ
ex ueritate collatũ est. Quod
quidest aliud: quã donante

Expanded text:
te? Sed non omnes sunt quibus datum est ut audiant Veritatem, hoc est, obediant Veritati, et credant in Veritatem, quia id ex ipsa Veritate praestatur, nullis procul dubio praecedentibus meritis, ne gratia non sit gratia. Si enim dixisset: Omnis ritate est, ideo dictum ex veritate putaretur, quia obtemperat veritati; non autait; sed ait, Omnis qui est ex veritate, audit meam vocem. Ac per hoc non ideo est ex veritate, quia ejus audit vocem; sed ideo audit, quia ex veritate est, id est, quia hoc illi donum ex veritate collatum est. Quod quid est aliud, quam donante
Abbreviated transcription (Latin):
fides. Credenti colligit᷑ me¬
ritũ: uidenti redditur pre¬
miũ. Eat ergo dñs et paret
locũ: eat ne uideatur: lateat
ut credatur. Tunc enĩ locus
paratur:si ex fide uiuatur.
Creditus desideretur: ut de¬
sideratus habeatur. Deside¬
rium dilectionis: preparat̃o
est mansionis. Ita dñe para
quod paras: nos enĩ tibi paras.
et te nobis paras: quomã lo¬
cum paras et tibi in nobis. &
in de nob̃. Tu enĩ dixisti.
manete in me. et ego in uob.
Quantũ quisq fuerit parci¬
ceps tui. alius minus. alius
amplius. hec erit diuersitas
premioꝵ pro diuersitate me¬
ritoꝵ: hec erit multitudo
mansionũ. pro disparilitate
mansoꝵ: sed tam̃ omniũ in
eternitate uiuoꝵ. et sine fine
beatoꝵ. Quid est quod uadis:
quid est quod uenis: Si be¬
ne de intelligo: nec unde ua¬
dis. nec unde uenis recedis.
Tadis latendo: uenis appa¬
rendo. Sed nisi maneas regen¬
do. ut proficiamus bene ui¬
uendo: quomodo parabit᷑
locus. ubi possimus manere

Expanded text:
fides. Credenti colligitur mefides. Credenti colligitur meritum, videnti redditur praemium. Eat ergo Dominus et paret locum; eat ne videatur, lateat ut credatur. Tunc enim locus paratur, si ex fide vivatur. Creditus desideretur, ut desideratus habeatur: desiderium dilectionis, praeparatio est mansionis. Ita, Domine, para quod paras: nos enim tibi paras, et te nobis paras; quoniam locum paras, et tibi in nobis, et in te nobis. Tu enim dixisti, Manete in me, et ego in vobis . Quantum quisque fuerit particeps tui, alius minus, alius amplius, haec erit diversitas praemiorum pro diversitate meritorum: haec erit multitudo mansionum pro disparilitate mansorum; sed tamen omnium in aeternitate vivorum, et sine fine beatorum. Quid est quod vadis? quid est quod venis? Si bene te intelligo, nec unde vadis nec unde venis, recedis: vadis latendo, venis apparendo. Sed nisi maneas regendo, ut proficiamus bene vivendo; quomodo parabitur locus ubi possimus manere
Abbreviated transcription (Latin):
num: ut ñ solũ regni nomen:
sed etiã regnaudi habeat po¬
testatem. Hiic quippe. reg¬
no ad dexterã stanti in fine
dicetur. Tenite benedicti
patris mei percipite regnũ:
gnabatis. uenite regnate: ut
quod in spe fueratis: etiam in
re esse possitis. Hec ergo do¬
mus dei. hoc templũ dei. hoc
regnũ dei. regnũq celoꝵ ad¬
tur: adhuc congregatur. In
illo erunt mansiones sieut
eas adhuc parat dñs: in illo
iam sunt : sicut predestina¬
uit iam dñs. Sed quid ẽ. qđ
ut preparet abiit dñs: cũ ꝓ¬
fecto nos ipsos preparet. quod
ñ faciet si reliquerit:Agno¬
sco dñe ut possum : nimirũ
illud significas: quia ut pa¬
rentur iste mansiones. uiue¬
re debet iustuis ex fide. Qui
enĩ a dño peregrinatur. opus
habet ex fide uinere: quia ꝑ
hanc ad sp̃em contemplan¬
dam paratur. Beatimũdo
corde. quoniã ipsi d̾m uide¬
bunt:et fide mundat corda
sunt quamdiu peregͥnantur
corda mundantur: quod ñ ui¬
det. credit. Nam si uides. ñ ẽ

Expanded text:
num; ut non solum regni nomen, sed etiam regnandi habeat potestatem. Huic quippe regno ad dexteram stanti, in fine dicetur, Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum : gnabatis, venite, regnate; ut quod in spe fueratis, etiam in re esse possitis. Haec ergo domus Dei, hoc templum Dei, hoc regnum Dei, regnumque coelorum adtur, adhuc congregatur. In illo erunt mansiones, sicut eas adhuc parat Dominus: in illo jam sunt, sicut praedestinavit jam Dominus. 3. Sed quid est quod ut praepararet abiit, cum profecto nos ipsos praepararet, quod non faciet si reliquerit? Agnosco, Domine, ut possum: nimirum illud significas, quia ut parentur istae mansiones, vivere debet justus ex fide . Qui enim a Domino peregrinatur, opus habet ex fide vivere; quia per hanc ad speciem contemplandam paratur . Beati enim mundo corde, quia ipsi Deum videbunt : et, Fide mundat corda sunt, quamdiu peregrinantur, corda mundantur, quod non videt credit: nam si vides, non est
Abbreviated transcription (Latin):
tre quod nesciebas: quando fi¬
eriñ sinebas. Hoc tibi sciendũ
postea promisit. quando ut
sineres. terruit magister tuus.
et dñs tuus: lauans pedes tri¬
os. Didicimus fratres humi¬
litatem ab excelso: faciamus
inuicem humiles. quod hu¬
militer fecit excelsus. Magna
est hec commendatio humili¬
tatis. et facrunt hoc sibi inui¬
cem fratres. etiã opere ipso ui¬
sibili: cũ se mincem hospicio
recipiunt. Est enĩ consuetu
cernatur expressa. Unde et
commendaret: si hospicio in¬
quit recepit:si pedes sanctoꝵ
lauit. Et apud sanctos ubi¬
cunq hec consuetudo. ñ est.
quod manu ñ faciunt. corde
faciunt: si in illoꝵ numero
sunt. quib dicitur in hym¬
no beatoꝵ triũ uiroꝵ. Bene¬
dicite sancti et humiles cor¬
de dño. Multo aũt ẽ meli¬
us. et sine controuersia ueriꝰ
ut etiã manib fiat: nec dedi¬
gnetur quod fecit xp̃c facere
xp̃iantis. Cum enĩ ad pedes
fratris melinatur corpus: etiã
corde ipso uł excitatur. uł si

Expanded text:
tre, quod nesciebas, quando fieri non sinebas. Hoc tibi postea sciendum promisit, quando ut sineres terruit te Magister tuus et Dominus tuus, lavans pedes tuos. Didicimus, fratres, humilitatem ab Excelso; faciamus invicem humiles, quod humiliter fecit Excelsus. Magna est haec commendatio humilitatis: et faciunt sibi hoc invicem fratres, etiam opere ipso visibili, cum se invicem hospitio recipiunt; est enim apud plercernatur expressa. Unde Apocommendaret, Si hospitio, inquit, recepit, si sanctorum pedes lavit . Et apud sanctos ubicumque haec consuetudo non est, quod manu non faciunt, corde faciunt, si in illorum numero sunt quibus dicitur in hymno beatorum trium virorum, Benedicite, sancti et humiles corde, Domino . Multo autem est melius, et sine controversia verius, ut etiam manibus fiat; nec dedignetur quod fecit Christus, facere christianus. Cum enim ad pedes fratris inclinatur corpus, etiam in corde ipso vel excitatur, vel si
Abbreviated transcription (Latin):
bibus enĩ. et dñs dicit. Amen
dico uobis: perceperunt mer¬
cedem suã. Audi de tymotħo
sancto. quid dicat apłs pau¬
motħm cito me mittere uob. ut
et ego bono ammo sim: cũ
cognouero que circa uos sumt.
Deminẽ enĩ habeo tinanimẽ.
qui germane de uob̃ sollicitꝰ
sit. Omnes enĩ sua querunt. ñ
que ih̃u xp̃i. Inter mercenna¬
rios pastor ingemuit:quesi¬
uit aliquẽ qui sinceriter di¬
ligeret gregem xp̃i: et circa
se meis quicũ ino eo cempo¬
re fuerant. ñ inuenit.Non
enĩ in eccła xp̃i. tunc precer
nemo erat qui germane de
grege sollicitus esset:sed con¬
tigerat ut ilio tempore quo
tymotħm misit. circa se aliũ
de filiis ñ haberet.sed solimer¬
cennarii cũ illo essent. sua qͦ¬
ipse germane de grege sollici¬
tus. maluit filiũ mittere. et
inter mercennarios remane¬
re. Inuenimus et mercennari¬
os: ñ eos discutit. nisi dñs. Qi
cor inspicit: ipse discutit. Tam̃

Expanded text:
ibus enim et Dominus dicit: Amen dico vobis, perceperunt mercedem suam . Audi de Timotheo sancto quid dicat apostolus Paumotheum cito mittere vobis, ut et ego bono animo sim, cum cognovero quae circa vos sint: neminem enim habeo unanimem, qui germane de vobis sollicitus sit. Omnes enim sua quaerunt, non quae Jesu Christi » . Inter mercenarios pastor ingemuit: Quaesivit aliquem qui sinceriter diligeret gregem Christi, et circa se in eis qui cum illo eo tempore fuerant, non invenit. Non enim in Ecclesia Christi tunc praeter nemo erat qui germane de grege sollicitus esset: sed contigerat ut eo tempore quo Timotheum misit, circa se alium de filiis non haberet; sed soli mercenarii cum illo essent, sua quipse germane de grege sollicitus, maluit filium mittere, et inter mercenarios remanere. Invenimus et mercenarios, non eos discutit nisi Dominus; qui cor inspicit, ipse discutit: tam
Abbreviated transcription (Latin):
carnis mee angłs sathane: qui
me colafiret. P ropter qđ ter
dñm rogaui ut auferret eum
ame: et dixit michi. Sufficit
tibi gr̃a mea. Nlam uirtus in
infirmitate perficitur. Ecce
per malũ factũ est bonũ: dũ
bene accipitur malũ. Quid
ergo miraris. si datus ẽ iude
panis xp̃i per quẽ mancipa¬
retur diabolo: cũ uideas econ¬
trario datũ paulo anglm dia¬
boli. per quẽ perficeretur in
xp̃o: Ita et malo bonũ obfuit:
et bono malũ profuit. Recor¬
damim unde sit scriptũ. qui¬
cumq manducauerit panẽ.
aut biberit calicem dñi indig¬
ne: reus erit corporis & sãgui¬
nis dm̃. Et de hiserat sermo.

Expanded text:
carnis meae, angelus satanae qui carnis meae, angelus satanae qui me colaphizet. Propter quod ter Dominum rogavi, ut auferret eum a me, et dixit mihi: Sufficit tibi gratia mea; nam virtus in infirmitate perficitur » . Ecce per malum factum est bonum, dum bene accipitur malum. Quid ergo miraris si datus est Judae panis Christi, per quem manciparetur diabolo; cum videas e contrario datum Paulo angelum diaboli, per quem perficeretur in Christo? Ita et malo bonum obfuit, et malum bono profuit. Recordamini unde sit scriptum, Quicumque manducaverit panem, aut biberit calicem Domini indigne, reus erit corporis et sanguinis Domini . Et de his erat sermo
Abbreviated transcription (Latin):
cio carissimi moueri posse
monnullos. siue pios ut reqͥ¬
rant.siue impios ut rep̃hen¬
dant: quod post quã panẽ
tinctum suo traditori dñs de¬
dit: intrauerit in illũ sacha¬
nas. Sic enĩ scriptũ est. Et¬
cũ intinxisset panẽ: dedit
uide symonis scariothis. Et
post panẽ: tunc intrount in
illũ sathanas. Dicunt enĩ.
Itane hoc meruit panis xp̃i.
porrectus de mensa xp̃i:ut
post illũ intraret in eus di¬
scipulũ sathanas: Quibꝰ
respondemus. hinc nos potiꝰ
doceri: quã sit cauendũ. ma¬
le accipere bonũ. Multum
quippe interest. ñ quid acci¬
piat. sed quis accipiat: siec
quale sit quod datur: s qua¬
lis sit cui datur. Nam & bo¬
na obsunt. et mala prosunt:
sicut fuerint quib dantur.
Peccatũ inquit apłs ut ap¬
pareat peccatũ: per bonum
michi operatũ est mortẽ. Ec¬
&e per bonũ factũ est malũ:
dũ male accipitur bonũ. Itẽ¬
q ipse ait. In magnitudine
reuelationũ mearũ ne extol¬
lar. datus est michi stimulus

Expanded text:
cio, charissimi, moveri posse nonnullos, sive pios ut requirant, sive impios ut reprehendant, quod posteaquam panem tinctum traditori suo Dominus dedit, intraverit in illum satanas. Sic enim scriptucum tinxisset panem, dedit Judae Simonis Iscariotae; et post panem tunc introivit in illum satanas. Dicunt enim: Itane hoc meruit panis Christi porrectus de mensa Christi, ut post illum intraret in ejus discipulum satanas? Quibus respondemus, hinc nos potius doceri quam sit cavendum male accipere bonum. Multum quippe interest, non quid accipiat, sed quis accipiat; nec quale sit quod datur, sed qualis sit ipse cui datur. Nam et bona obsunt, et mala prosunt, sicut fuerint quibus dantur. Peccatum, inquit Apostolus, ut appareat peccatum, per bonum mihi operatum est mortem . Ecce per bonum factum est malum, dum male accipitur bonum. Itemque ipse ait, « In magnitudine revelationum mearum ne extollar, datus est mihi stimulus
Abbreviated transcription (Latin):
gotiũ sue uenditionis: iste no¬
stre redemptionis. Quod fa¬
cis. fac cicius: ñ quia tu potes:
sed quia hoc uult qui totum
pocest. Hoc aũt nemo seruit
discumbentiũ: adquid dixe¬
rit ei. Quidã enĩ puitabant.
quia loculos habebat iudas:

Expanded text:
gotium suae venditionis, iste nogotium suae venditionis, iste nostrae redemptionis. Quod facis, fac citius, non quia tu potes, sed quia hoc vult qui totum potest. 5. Hoc autem nemo scivit discumbentium ad quid dixerit ei. Quidam enim putabant, quia loculos
Abbreviated transcription (Latin):
fac cicius. Non precepit faci¬
irus: sed predixit iude ma¬
lum: nob̃ bonũ. Quid enĩ
iude perus. et quid nob̾ me¬
aduersus ulũ: pro nob̃ precer
illũ : Quod facis. fac cicius.
Ouerbũ libentius parati. ꝙͣ
irati. O uerbũ. ñ tam penam
exprimens proditoris: quam
mercedem significans redem¬
ptoris. Dixit enĩ. quod faci
fac cicius: ñ tam in perniciẽ
perfidi seiuendo: quã ad salu¬
tem fideliũ festinando. Qͥa
tracditus est propter delicta
nostra: et dilexit eccłam: et
se ipsũ tradidit pro ea. Tin¬
de et de se ipso dicit apłs. Q
dilexit me: et tradidit seipsũ
pro me. Nisi ergo se traderet
habet iudas insi peccatũ: Ne¬
q enĩ in tradendo xp̃o: salu¬
tem nostrã cogitauit propter
quã est traditus xp̃c : sed cogi¬
tauit pecunie lucrũ: et inrie¬
uit anime detrimentũ. Acce¬
ꝑit mercedem quã uoluit: s
nolenti est data quã meruit.
Tradidit rudas xp̃m: tradi¬
dit xp̃c se ipsũ. Ille agebat ne¬

Expanded text:
fac citius. Non praecepit facfac citius. Non praecepit facinus, sed praedixit. Judae malum, nobis bonum. Quid enim Judae pejusadversus illum, pro nobis praeter illum? Quod facis, fac citius. O verbum libentius parati, quam irati! o verbum non tam poenam exprimens proditoris, quam mercedem significans Redemptoris! Dixit enim, Quod facis, fac citius, non tam in perniciem perfidi saeviendo, quam ad salutem fidelium festinando; quia traditus est propter delicta nostra , et dilexit Ecclesiam, et semetipsum tradidit pro ea . Unde et de seipso dicit Apostolus: Qui dilexit me, et tradidit seipsum pro me . Nisi ergo se traderet habet Judas, nisi peccatum? Neque enim in tradendo Christo salutem nostram cogitavit, proptesed cogitavit pecuniae lucrum, et invenit animae detrimentum. Accepit mercedem quam voluit, sed nolenti est data quam meruit. Tradidit Judas Christum, tradidit Christus seipsum: ille agebat ne
Abbreviated transcription (Latin):
gentes: tunc iudas xp̃i corpus
accepit. Intelligendũ est enĩ.
quod iam omnib eis distribu¬
erat dñs sacram̃tũ corporis et
sanguinis sui. ubi et ipse lu¬
das erat. sicut sanctus lucas
euidentissime narrat: ac dem¬
de ad hoc uentũ est. ubi scd̾m
narrationem ioh̃is apertissime
dñs per bucellam tinctam at¬
q porrectam suũ exprimit
traditorem. fortassis ꝑ panis
tinctionem. illius significãs
fictionem. Non erĩ omnia
que tinguunt᷑ abluuntur:
sed ut inficiantur. nonnulla
tinguuntur. Si aũt bonum
aliquid hic significat tinc̾tio:
eidem bono ingratũ. ñ inme¬
rito ẽ secuta damnatio. Ad¬
huc tam̃ iude possesso non
a dño sed a diabolo. cum ho¬
mim ingrato intrasset pamꝰ
in uentrem. hostis in mentẽ:
adhuc inquã canti mali lam
corde concepti plenus restabat
effectus: ciius iam precesserat
daminandris affectus. Itaq
mortuo tradidisset. et panẽ
tradendo panis traditorem
ostendisset: quod facis inqͥt

Expanded text:
gentes, tunc Judas Christi corpus gentes, tunc Judas Christi corpus accepit. Intelligendum est enim quod iam omnibus eis distribuerat Dominus sacramentum corporis et sanguinis sui, ubi et ipse das erat, sicut sanctus Lucas evidentissime narrat, ac deinde ad hoc ventum est, ubi secundum narrationem Joannis apertissime Dominus per buccellam tinctam atque porrectam, suum traditorem, fortasse per panis tinctionem illius significans fictionem. Non enim omnia quae tinguntur abluuntur, sed ut inficiantur, nonnulla tinguntur. Si autem bonum aliquid hic significat tinctio, eidem bono ingratum non immerito est secuta damnatio. Adhuc tamen Judae possessio non a Domino, sed a diabolo, cum homini ingrato intrasset panis in ventrem, hostis in mentem; adhuc, inquam, tanti mali jam corde concepti plenus restabat effectus, cujus jam praecesserat damnandus affectus. Itaque mortuo tradidisset, et panem tradendo panis traditorem ostendisset: Quod facis, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
dit inimicus: Si reprehensi¬
one tangitur negligentia con¬
uiuantis: qua pena percutit᷑
uenditor inuitantis: Quid
erat aũt panis traditori datꝰ.
nrisi demonstratio cui gracie
fuisset ingratus: Intrauit er¬
go post hunc panẽ sathanas
in dñi traditorẽ: ut sibi iam
traditũ plenius possideret: in
quem prius intrauerat ut de¬
ciperet. Neq enĩ in illo ñerat
quando ad iudeos perrexit.
et de precio tradendi dñi pa¬
ctus est: cũ hoc apertissime
lucas eugłista testetur et di¬
cat. Intrauit aũt sathanas
in iudam qui cognominaba¬
tur scarioth. unũ de duode¬
cim: et abiit et locutus ẽ cũ
principib sacerdotũ. Ecce
ubi ostenditur. quod iam in¬
trauerat sathanas in iudam.
Prius ergo intrauerat inimit¬
tendo in cor eius cogitationẽ
qua traderet xp̃m: talisemm
lam uenerat ad cenandum.
Nunc aũt post panẽ intra¬
uit in eũ: non ad hoc ut alie¬
num temptaret: sed ut propͥ¬
um possideret. Non aũt ut
putant qͥdam negligenter le¬

Expanded text:
dit inimicus? Si reprehensione tangitur negligentia convivantis, qua poena percutitur venditor invitantis? Quid erat autem panis venditori datus, nisi demonstratio cui gratiae fuisset ingratus? Intravit ergo post hunc panem Satanas in Domini traditorem, ut sibi jam traditum plenius possideret in quem prius intraverat, ut deciperet. Neque enim non in illo erat quando ad Judaeos perrexit, et de pretio tradendi Domini pactus est, cum hoc apertissime Lucas evangelista testetur et dicat: Intravit Satanas in Judam, qui cognominatur Iscariotes, unum de duodecim, et abiit, et locutus est cum principibus sacerdotum . Ecce ubi ostenditur quod jam intraverat Satanas in Judam. Prius ergo intraverat immittendo in cor ejus cogitationem qua traderet Christum. Talis enim jam venerat ad coenandum. Nunc autem post panem intravit in eum, non ad hoc ut alienum tentaret, sed ut proprium possideret. Non autem, ut putant quidam negligenter le
Abbreviated transcription (Latin):
et a fidelib oblata oseruãs. &
suoꝵ necessitatib: et aliis in¬
digentib tribuebat. Tinc
primũ eccłastice pecunie for¬
ma ẽ instituta: ubi intellige¬
remus quod precepit ñ cogitã

Expanded text:
 oblata conservans et suorum necessitatibus et aliis indigentibus tribuebat. Tunc primum ecclesiastice peccunie forma est instituta, ut intelligeremus, quod precepit no
Abbreviated transcription (Latin):
ñ habenti. uerũ etiã habenti
ñ incassũ promitcitur ⁊ non
habenti quidẽ ut habeatur:
habenti aũt. ut ampliu̾ha¬
beatur. Nam nisi ab alio mi¬
nus. ab alio amplius habe

Expanded text:
n habenti, verum etiam habenti, non incassum promittitur: non habenti quidem, ut habeatur; habenti autem, ut amplius habeatur. Nam nisi ab alio minus, ab alio amplius habe
Abbreviated transcription (Latin):
uerbũ caro factũ est. ut habi¬
taret in nobis. Aduentus eiꝰ
humanitas eiũs. Mansio eiꝰ.
diuinitas eius. Diiiitas
eius quo imus:humanitas
eius. qua imus. Disi nobis fi¬
eret qua iremus: nunquã ad
illũ manentẽ perueniremus.
Quare inquit loquelã meã
er ñ cognoscitis: Quia ñ ꝑo¬
testis audire sermonem meũ.
ldo ñ poterant cognoscere:
quia non poterant audire.
Sed unde audire ñ poterant:
nisi quia corrigi credendo
nolebant: Et hoc unde: uoᷤᷤ
ex patre diabolo estis. Quam¬
diu patrẽ ꝯmemoratis: Quam¬
diu patres mutatis: Modo
abraham. modo dm. Audite
a filio dei: cuiꝰ filii sitis. Apa¬
tre diabolo estis. Hic iam ca¬
uenda est heresis manicheoꝵ.
que dicit esse quandã natu¬
tenebrarũ. cum principib su¬
is.que ausa ẽ pugnare contͣ
dm. illũ uero d̾m ne debella¬
ret gens aduersa regnũ erus.
misisse contra eam tanquã
uiscera sua principes de lu¬
ce sua: eamq gentẽ fuisse de¬
bellatam. unde diabolus o¬

Expanded text:
 est, ut habitaret in nobis . Adventus ejus, humanitas ejus: mansio ejus, divinitas ejus: divinitas ejus quo imus, humanitas ejus qua imus. Nisi nobis fieret qua iremus, nunquam ad illum manentem perveniremus. 9. Quare, inquit, loquelam meam non cognoscitis? Quia non potestis audire sermonem meum. Ideo non poterant cognoscere, quia non poterant audire. Sed unde audire non poterant, nisi quia corrigi credendo nolebant? Et hoc unde? Vos a patre diabolo estis. Quamdiu patrem commemoratis? Quamdiu patres mutatis, modo Abraham, modo Deum? Audite a Filio Dei, cujus sitis filii: A patre diabolo estis. 10. Hic jam cavenda est haeresis Manichaeorum, quae dicit esse quamdam natutenebrarum cum principibus suis, quae ausa est pugnare contra Deum: illum vero Deum, ne debellaret gens adversa regnum ejus, misisse contra eam tanquam viscera sua principes de luce sua; eamque gentem fuisse debellatam, unde diabolus o
Abbreviated transcription (Latin):
sicut ipse ait. quando omne
qui in monumentis sũt au¬
dient uocem eius: et ꝓcedent.
Nesuscitauit putentem: s
tamen in cadauere pritente.
adhuc erat forma menbroꝵ.
llle in nouissimo die ad unã
uocem: cineres restituturꝰ est.
in carnẽ. Sed oportebat ut
modo aliqua faceret. quibꝰ

Expanded text:
sicut ipse ait, quando omnes sicut ipse ait, quando omnes qui sunt in monumentis, audient vocem ejus et procedent. Resuscitavit putentem, sed tamen in cadavere putente adhuc erat forma membrorum; ille in novissimo die ad unam vocem cineres est restituturus in carnem. Sed oportebat ut modo aliqua faceret, quib
Abbreviated transcription (Latin):
nter omnia miracula que
fecit dñs deus noster iħc xpi¬
stus: lazari resurrectio preci¬
pue predicatur. Sed si atten¬
damus quis fecerit: delectari
debemus potius quã mirari.
Ille suscitauit hominẽ: qui
fecit hominẽ. Ipse est enĩ tun¬
cus patris: per quẽ sieut nos¬
tis omnia facta sunt.Si ergo
per illũ facta sunt omĩa. qͥd
mirũ. si resurrexit unus per
illũ: cũ tot cotidie nascantur
ꝑ illũ: Plus ẽ homines creare:
quã resuscitare. Dignatꝰ ẽ tam̃
et creare: & resuscitare. Creare
om̃s: resuscitare qͦsdã. Nam
cũ multa fecisset dñs iħe. n̾om
que scripta ñ sunt. E lecta st̃
autẽ que scriberentur:que sa¬
luti credentiũ sufficere uide¬
bantur. Iudifti emĩ. qͥa dñs
iħc mortuũ suscitauit: suffi¬
cit tibi. ut seias. quia si uel¬
let. omnes mortuos suscita¬
ret. Et hoc quidem sibi ad fi¬
nem scłi reseruaurit. Nã quẽ
audistis magno miracło qͣ¬
triduanũ mortuũ resuscita¬
re de sepulchro:uemet hora

Expanded text:
nter omnia miracula quae fecit Dominus noster Jesus Christus, Lazari resurrectio praecipue praedicatur. Sed si attendamus quis fecerit, delectari debemus potius quam mirari. Ille suscitavit hominem, qui fecit hominem; ipse enim est Unicus Patris, per quem, sicut nostis, facta sunt omnia. Si ergo per illum facta sunt omnia, quid mirum est si resurrexit unus per illum, cum tot quotidie nascantur per illum? Plus est homines creare quam resuscitare. Dignatus est tamen et creare et resuscitare; creare omnes, resuscitare quosdam. Nam cum multa fecisset Dominus Jesus, non omnquae scripta non sunt : electa sunt autem quae scriberentur, quae saluti credentium sufficere videbantur. Audisti enim quia Dominus Jesus mortuum suscitavit: sufficit tibi ut scias quia si vellet, omnes mortuos suscitaret. Et hoc quidem sibi ad finem saeculi reservavit. Nam quem audistis magno miraculo quatriduanum mortuum suscitasse de sepulcro, veniet hora,
Abbreviated transcription (Latin):
tem legi peccati. Ipse ego in¬
quit. Non enĩ duo sumus
inter nos contrarii. de diuer¬
sis principiis uenientes: s ip
se ego mente seruio legi cłi. car¬
ne aũt legi peccati: quandiu
languor obluctatur saluti.
Sed si carne seruis legi peccati:
fac quod ait ipse apłs.Non er¬
go regnet peccatũ in uestro mor¬
tali corpore ad obediendũ de¬
sideriis eius÷ neq exhibeatis
menbra ur̃a arma iniquita¬
tis peccato. Non aic. ñ sit: s
ñ regnet. Quandii peccatũ
necesse est esse in menb̾s tuis.
saltem illi regnũ auferatur:
ñ fiat quod iubet. Surgit ira.
nolidare ire linguã ad male¬
dicendũ. Noli dare ire ma¬
nũ aut pedem ad feriendũ.
Non surgeret ista tra irrati¬
onabilis: nisi peccatũ esset ĩ
menbris. Sed tolle illi regnũ:
ñ habeat arma.unde contra
de pugnet. Discet etiã ñ sur¬
gere: cũ arma ñ ceperit inue¬
nire. Don exhibeatis m̃bra
uestra arma iniquitatis pec¬
cato alioquin toti captiui e¬
ritis: et ñ erit dicere. mente

Expanded text:
tem legi peccati » . Ipse ego, inquit: non enim duo sumus inter nos contrarii de diversis principiis venientes; sed ego ipse mente servio legi Dei, carne autem legi peccati, quamdiu languor obluctatur saluti. 12. Sed si carne servis legi peccati, fac quod ait ipse Apostolus: Non ergo regnet, inquit, peccatum in uestro mortali corpore ad oboediendum desideriis eius, neque exhibueritis membra uestra arma iniquitatis pNon regnet. Quamdiu peccatum necesse est esse in membris tuis, saltem illi regnum auferatur, non fiat quod jubet. Surgit ira? noli dare irae linguam ad maledicendum; noli dare irae manum aut pedem ad feriendum. Non surgeret ira ista irrationabilis, nisi peccatum esset in membris: sed tolle illi regnum, non habeat arma unde contra te pugnet; discet etiam non surgere, cum arma coeperit non invenire. Non exhibeatis membra vestra arma iniquitatis peccato; alioquin toti captivi eritis, et non erit dicere, Mente
Abbreviated transcription (Latin):
do. Quod cur dixerit. ibi ex¬
posuimus: inmo ipsũ id ex¬
posuisse docuimus. Ergo et
quia nondũ abierat. hie adhuc
erat: et quia mox fuerat abitu¬
rus: hic quodãmodo iam ñ e¬
rat. Quod sit auĩt hoc garidi¬
um de quo ait.ut habeant
gaudiũ meũ impletum inse¬
met ipsis. iam superius exp̃s¬
sum est: ubi ait. ut sint u¬
num sicut et nos. Poc gau¬
diũ suũ. id est a se ineis colla¬
tum. in eis dicit implendũ:
propter quod se locutũ dixit
in mundo. Hec ẽ pax illa et
beatitudo in futuro scło: pro¬
pter quã consequendã. tempe¬
ranter. et iuste. et pie uiuen¬
dum est in hoc secło. Expli

Expanded text:
do. Quod cur dixerit, ibi exdo. Quod cur dixerit, ibi exposuimus, imo ipsum id exposuisse docuimus. Ergo et quia nondum abierat, hic adhuc erat; et quia mox fuerat abiturus, hic quodammodo jam non erat. Quod sit autem hoc gaudium, de quo ait: Ut habeant gaudium meum impletum in semetipsis, jam superius expressum est, ubi ait: Ut sint unum, sicut et nos. Hoc gaudium suum, id est, a se in eos collatum, in eis dicit implendum, propter quod se locutum dixit in mundo. Haec est pax illa et beatitudo in futuro saeculo; propter quam consequendam, temperanter et juste et pie vivendum est in ho
Abbreviated transcription (Latin):
telligamus cũ ita loquitur
personas eũ distinguere. ñ se¬
parare naturas. Quando er
go discipulos suos seruabat¬
filius presentia corporali. ñ
expectabat pater ad custodi
endũ succedere filio disceden¬
di: sed eos ambo seruabant po¬
dentia spiritali. Et quando
ab eis abstulit filius corpora
tre custodiam spiritalẽ: qͥa
et custodiendos quando filiꝰ
accepit. custodie paterne ñ
abstulit: et cũ pater filio
custodiendos dedit. ñ dedit
sine ipso.cin dedit. Sed dedit
homini filio ñ sine deo: eodem
ipso utiq filio. Sequit᷑ ergo fi¬
lius et dicit. Quos dedistimi¬
chi custodiui: et nemo ex his
periit nisi filius perditionis.
ut scriptura impleatur. Filiꝰ
perditionis dictus est traditor
xp̃i. perditioni p̃destinatus.
scđm scripturã: que de illo ĩ
psalmo centesimo octauo.
maxime propħatur. Nunc
hec loquor in mundo: ut ha¬
beant gaudiũ meũ impletũ
insemet ipsis. E oce in mũdo
loqui se dicit: qui paulo an¬
te dixerat. iam ñ sum in mun¬

Expanded text:
telligamus, cum ita loquitur, personas eum distinguere, non separare naturas. Quando ergo servabat discipulos suos Filius praesentia corporali, non exendum succedere Filio discedenti, sed eos ambo servabant potentia spirituali; et quando abiens abstulit Filius praesenttre custodiam spiritualem, quia et custodiendos quando Filius homo accepit, custodiae paternae non eos abstulit; et cum Pater Filio custodiendos dedit, non dedit sine ipso cui dedit; sed dedit homini Filio, non sine Deo eodem ipso utique Filio. 7. Sequitur ergo Filius, et dicit: Quos dedisti mihi, custodivi: et nemo ex his periit, nisi filius perditionis, ut Scriptura impleatur. Filius perditionis dictus est traditor Christi, perditioni praedestinatus, secundum Scripturam quae de illo in psalmo centesimo octavo maxime prophetatur. 8. Nunc haec loquor in mundo, ut habeant gaudium meum impletum in semetipsis. Ecce in mundo se loqui dicit, qui paulo ante dixerat: Jam non sum in mun
Abbreviated transcription (Latin):
it: quia ñ sunt de mundo. si¬
eut et ego ñ sum de mundo.
Non rogo ut tollas eos de
mundo: sed ut serues eos ex
malo. De mundo ñ sunt. si¬
eut et ego ñsum de mundo.
Sanctifica eos in rieritate. ser¬
mo tiuis ueritas est. Sicut tu¬
me misisti inmundũ. et ego

Expanded text:
 sunt de mundo sicut et ego non sum de mundo non rogo ut tollas eos de mundo sed ut serves eos ex malo de mundo non sunt sicut et ego non sum de mundo sanctifica eos in veritate sermo tuus veritas est sicut me misisti in mundum et ego
Abbreviated transcription (Latin):
sed ñ sic quomodo eos uole¬
bat credere qui dicebat. Quo¬
modo potestis credere. głam
ab inuicem expectantes: et
głam que a solo do est ñque¬
rentes: Discipulis ergo sic ĩ
eũ credentib ut impleti spi¬
ritu sc̃õ. hoc ẽ dono gracie d̃i.
ñ sint de numero eoꝵ qͥ igno¬
rantes di iusticiam. et suam
uolentes constituere. iusticie
di ñ sunt subiecti. nec de illoꝵ
de quib dictum ẽ. dilexerũt
głam hominũ magis quã di:
illa eis congruit propħia.que
de ipsis inuenitur impleta.
Dñe in lumine uultus tui
ambulabunt:et in nomine
tuo exultabunt tota die. et
quoniã gła uirtutis eoꝵ tuies
Merito eis dicitur. extra syna¬
gogas facient uos: illi scilicet
qui zelũ dei habent. sed ñ se¬
cundũ scientiã. Propt̃ quod
ignorantes d̃i iusticiã. et suã
uolentes constituere. et hos
expellunt qui ñ insua. sed
in dei iusticia exaltabunt᷑.
nec expulsi ab hominibus
erubescunt: quomã gła uir¬
tutis eoꝵ ipse est. Deniq cũ

Expanded text:
sed non sic quomodo eos volebat credere, qui dicebat: Quomodo potestis credere, gloriam ab invicem exspectantes, et gloriam quae a solo Deo est non quaerentes ? Discipulis ergo sic in eum credentibus, ut impleti Spiritu sancto, hoc est dono gratiae Dei, non sint de numero eorum qui ignorantes Dei justitiam, et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti ; nec de illorum de quibus dictum est, Dilexerunt gloriam hominum magis quam Dei: illa congruit prophetia, quae de ipsis invenitur impleta, Domine, in lumine vultus tui ambulabunt, et in nomine tuo exsultabunt tota die, et quoniam gloria virtutis eorum tu es . Merito eis dicitur, Extra synagogas facient vos: illi scilicet qui zelum Dei habent, sed non secundum scientiam; propter quod ignorantes Dei justitiam, et suam volentes constituere , eos expellunt qui non in sua, sed in Dei justitia exaltantur, nec expulsi ab hominibus erubescunt, quoniam gloria virtutis eorum ipse est. 3. Denique cum
Abbreviated transcription (Latin):
dant: quia fidei merces ẽ ista.
ñ fides. Si enĩ fides ad hebreoᷤ
in epistola recte diffinita ẽ con¬
uictio rerũ que ñ uident᷑: cur
ñ merces fidi defimatur uisio
rerum que credite sperabantur
Cũ uiderimus enim claritatẽ
quam dedit pater filio. etiã si
eam dici hoc loco intelligamꝰ.
non quã pater equali filiortõ.
gignens eum dedit : sed quã fac¬
to hominis filio dedit ei post
mortẽ crucis: quando ergo ui¬
debinus illam filii claritatem.
profecto tunc fiet rudiciũ uiuo¬
rum atq mortuoꝵ: tunc tolle
est: Beati enĩ mundicordes. qͥa
ipsi dm uidebunt. Nec mun¬
dicordes sunt impii. propterea
ñ uidebunt. Tunc ibunt ipsi
in suppliciũ eternũ. Sic enim
tolletur impius ne uideat cla¬
ritatem dñi: iusti aũt ibunt
in uitam eternam. Et que ẽ
uita eterna:. At cognoscant
ñ mundicordes. tam̃ in forma
serui clarificata iudicantẽ ui¬
dere poterunt: sed sicut cogno¬
scendus est a mundis corde solꝰ
uerus deus cũ patre et sp̃u sc̃ofi¬

Expanded text:
dant. Fidei merces est ista, non fides. Si enim fides ad Hebraeos in Epistola recte definita est convictio rerum quae non videntur , cur non merces fidei definiatur visio rerum quae creditae sperabantur? Cum viderimus enim claritatem quam dedit Pater Filio, etiamsi eam dici hoc loco intelligamus, non quam Pater aequali Filio gignens eum dedit, sed quam facto hominis Filio dedit ei post mortem crucis, quando ergo videbimus illam Filii claritatem, profecto tunc fiet judicium vivorum atque mortuorum. Tunc tolletest? Beati enim mundi cordis, quia ipsi Deum videbunt . Nec mundi cordis sunt impii; propterea non videbunt. Tunc ibunt ipsi in supplicium aeternum sic enim tolletur impius, ne videat claritatem Domini, justi autem ibunt in vitam aeternam . Et quae est vita aeterna? ut cognoscant, non mundi cordis, tamen in forma servi clarificata judicantem videre potuerunt, sed sicut cognoscendus est a mundis corde solus verus Deus cum Patre, et Spiritu sancto Fi