comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fumo peccatoꝵ. ut ñ possit facere ad quod facta ẽ: nisi
tu renoues & reformes eam Non tẽpto dñe penetrare
altitudinẽ tuam: quia nullatenꝰ comparo illi intellectũ
meũ : sed desidero aliquatenꝰ intelligere ueritatẽ tuam.
quã credit & amat cor ieũ. Neq enĩ quero intellige¬
re ut credam: sed credo ut intelligã. Nam & hoc credo:
quia nisi credidero. non intelligaor
ex pedire. intelligã. quia es sicut credim : & hoc es quos
credimꝰ Etquidẽ credimꝰ te ẽẽ aliqͥd: quo nichil maiꝰ cogita¬
ni possit. An ergo ñ est aliqua talis natura. qͥa dixit insi¬
piens in corde suo ñ est d̃s: Sed certe ipse idem insipiens.
cũ audit hoc ipsũ quod dico. aliquid quo manis nichil cogi¬
tari potest: intelligit qͦd audit. Et qͦd intelligit. in intel¬
lectu eius est: etiã si ñ intelligat illud ẽẽ Aliud enĩ est.
rem eẽ in intellectu: aliud intelligere rem eẽ Nã cum pi¬

Expanded text:
fumo peccatorum, ut non possit facere ad quod facta est, nisi fumo peccatorum, ut non possit facere ad quod facta est, nisi tu renoves et reformes eam. Non tento, domine, penetrare altitudinem tuam, quia nullatenus comparo illi intellectum meum; sed desidero aliquatenus intelligere veritatem tuam, quam credit et amat cor meum. Neque enim quaero intelligere ut credam, sed credo ut intelligam. Nam et hoc credo: quia " nisi credidero, non intelligam "expedire intelligam, quia es sicut credimus, et hoc es quod credimus. Et quidem credimus te esse aliquid quo nihil maius cogitari possit. An ergo non est aliqua talis natura, quia " dixit insipiens in corde suo: non est deus "? Sed certe ipse idem insipiens, cum audit hoc ipsum quod dico: 'aliquid quo maius nihil cogitari potest', intelligit quod audit; et quod intelligit in intellectu eius est, etiam si non intelligat illud esse. Aliud enim est rem esse in intellectu, aliud intelligere rem esse. Nam cum pi
Abbreviated transcription (Latin):
nam ieiunus de te Eamelicus accessi : ne recedã impastus.
Pauꝑ ueni ad diuitẽ. miser ad misericordẽ : ne redeam ua¬
cuus & contẽptus. Et si anteqͣm comedã suspiro : da uel
post suspiria qͦd comedã. Dñe incuruatꝰ non possũ nisi
deorsũ aspicere : erige me. ut possim sursum utendere
Iniquitates meȩ suꝑgressȩ sunt caput meũ : obuoluunt
me. & sicut onꝰ graue grauant me Euolue me. exonera
me : ne urgeat puteus earũ os suũ suꝑ me. Liceat michi
suspicere lucẽ tuam. uel de longe uel de ꝓfundo. Doce
me querere te. & ostende te querenti : quia nec querere te
possum. nisi tu doceas. nec inuenire. nisi te ostendas Que¬
ram te desiderando : desiderẽ querendo: inueniã amando.
amem inueniendo. Fateor dñe & gr̃as ago : quia creasti
in me hanc imaginẽ tuam. ut tui memor. te cogitẽ. te
amem. Sed sic ẽ abolita attritione uitioꝵ. sic ẽ obfuscata

Expanded text:
nam ieiunus de te. Famelicus accessi, ne recedam impastus. nam ieiunus de te. Famelicus accessi, ne recedam impastus. Pauper veni ad divitem, miser ad misericordem; ne redeam vacuus et contemptus. Et si " antequam comedam suspiro ", da vel post suspiria quod comedam. Domine, incurvatus non possum nisi deorsum aspicere, erige me ut possim sursum intendere. " Iniquitates meae supergressae caput meum " obvolvunt me, " et sicut onus grave " gravant me. Evolve me, exonera me, ne " urgeat puteus " earum " os suum super me ". Liceat mihi suspicere lucem tuam, vel de longe, vel de profundo. Doce me quaerere te, et ostende te quaerenti; quia nec quaerere te possum nisi tu doceas, nec invenire nisi te ostendas. Quaeram te desiderando, desiderem quaerendo. Inveniam amando, amem inveniendo. Fateor, domine, et gratias ago, quia creasti in me hanc imaginem tuam, ut tui memor te cogitem, te amem. Sed sic est abolita attritione vitiorum, sic est offuscata
Abbreviated transcription (Latin):
quid aspirabã. in quib suspiro. Quesiui bona : & ecce turba¬
tio Tendebam in dm̃ : & offendi in me ipsũ Requiẽ que¬
rebam in secreto meo : & tribulationẽ & dolorẽ inueni in
intimis meis. Uolebã ridere a gaudio mentis meȩ : & co¬
gor rugire a gemitu cordis mei. Sperabat᷑ lȩtitia : & ecce
Quando respicies. & exaudies nos. Quando illuminabis ocu¬
los nr̃os. & ostendes nobis faciẽ tuam: Quando restitues te
nobis. Respice dñe. exaudi. illumina nos : ostende nobis
te ipsum Restitue te nobis. ut bene sit nobis: sine qͦ tã male
est nobis Miserare labores & conatꝰ nr̃os ad te : qui nichil
ualemꝰ sine te Inuitas nos: aduiua nos Obsecro dñe. ne
desperẽ suspirando : sed respirẽ sperando. Obsecro dñe ama¬
ricatũ est cor meũ sua desolatione : indulca illud tua con¬
solatione Obsecro dñe esuriens incepi querere te: ne desi¬

Expanded text:
quid aspirabam, in quibus suspiro? " Quaesivi bona ", " et ecce turbaquid aspirabam, in quibus suspiro? " Quaesivi bona ", " et ecce turbatio "! Tendebam in deum, et offendi in me ipsum. Requiem quaerebam in secreto meo, et " tribulationem et dolorem inveni " in intimis meis. Volebam ridere a gaudio mentis meae, et cogor rugire " a gemitu cordis mei ". Sperabatur laetitia, et ecce Quando respicies et exaudies nos? Quando illuminabis oculos nostros, et ostendes nobis " faciem tuam "? Quando restitues te nobis? Respice, domine, exaudi, illumina nos, ostende nobis teipsum. Restitue te nobis, ut bene sit nobis, sine quo tam male est nobis. Miserare labores et conatus nostros ad te, qui nihil valemus sine te. Invitas nos, " adiuva nos ". Obsecro, domine, ne desperem suspirando, sed respirem sperando. Obsecro, domine, amaricatum est cor meum sua desolatione, indulca illud tua consolatione. Obsecro, domine, esuriens incepi quaerere te, ne desi
Abbreviated transcription (Latin):
hominũ: uniuersalis planctꝰ filioꝵ adȩ Ille ructabat sa¬
turitate : nos suspiramꝰ esurie Ille habundabat : nos mendi¬
camus Ille felicit̾ tenebat & misere deseruit : nos infelicit̃
egemus. & miserabilit desideramꝰ. & heu uacui remanemus
Cur ñ nobis custodiuit. cũ facile posset. quo tã grauit᷑ care¬
remus . Quare sic nobis obserauit lucẽ. & obduxit nos tene¬
bris: Utquid nobis abstulit uitã. & inflixit mortẽ: Erũ¬
nosi unde sumꝰ expulsi. quo sumꝰ impulsi. unde precipitati
quo obruti. Apatria. in exiliũ: a uisione dĩ in cȩcitatem
nr̃ani ã iocunditate immortalitatis. in amaritudinem &
horrorẽ mortis. Misera mutatio : de quanto bono in quan¬
tum malũ Graue damnũ: grauis dolor graue totũ S ed
heu me miserũ unũ de aliis miseris filiis euȩ. elongatis a
dõ. quid incepi. qͥd effeci: Quo tendebã. quo deueni. Nd

Expanded text:
hominum, universalis planctus filiorum Adae! Ille ructabat sahominum, universalis planctus filiorum Adae! Ille ructabat saturitate, nos suspiramus esurie. Ille abundabat, nos mendicamus. Ille feliciter tenebat et misere deseruit, nos infeliciter egemus et miserabiliter desideramus, et heu, vacui remanemus. Cur non nobis custodivit cum facile posset, quo tam graviter careremus? Quare sic nobis obseravit lucem, et obduxit nos tenebris? Ut quid nobis abstulit vitam, et inflixit mortem? Aerumnosi, unde sumus expulsi, quo sumus impulsi! Unde praecipitati, quo obruti! A patria in exsilium, a visione dei in caecitatem nostram. A iucunditate immortalitatis in amaritudinem et horrorem mortis. Misera mutatio! De quanto bono in quantum malum! Grave damnum, gravis dolor, grave totum. Sed heu me miserum, unum de aliis miseris filiis Evae elongatis a deo, quid incepi, quid effeci? Quo tendebam, quo deveni? Ad
Abbreviated transcription (Latin):
ginquus tuus exul: Quid faciet seruus tuus anxiꝰ amore
tui. & longe ꝓiectus a facie tua. Anhelat uidere te : &
nimis abest illi facies tua. Accedere ad te desiderat : & in¬
accessibilis ẽ habitatio tua. Inuenire te cupit : & nescit lo¬
cum tuũ. Querere te affectat : & ignorat uultũ tuum
me fecisti & refecisti: & om̃ia mea bona tu michi contu¬
listi. & nondũ noui te. Deniq ad te uidendũ factus suo
& nondũ feci propt̃ quod factus sũ Omisera sors hominis:
cũ hoc ꝑdidit. ad quod factus ẽ. Odurus & dirus casus
ille. Heii quid ꝑdidit. & quid inuenit. quid abscessit. & qͥd
remansit. Perdidit beatitudinẽ ad qua factus ẽ : & inuenit
miseriam propt̾ qua factus ñ est. Abscessit. sine quo nichil fe¬
lix est: & remansit. quod ꝑ se ñ nisi miserũ est Manduca¬
bat tunc homo panẽ angłorum. que nunc esurit: manducat
nunc panẽ dolorũ. quem tunc nesciebat. Neu publicus luctꝰ

Expanded text:
ginquus exsul? Quid faciet servus tuus anxius amore ginquus exsul? Quid faciet servus tuus anxius amore tui et longe proiectus " a facie tua "? Anhelat videre te, et nimis abest illi facies tua. Accedere ad te desiderat, et inaccessibilis est habitatio tua. Invenire te cupit, et nescit locum tuum. Quaerere te affectat, et ignorat vultum tuum.me fecisti et refecisti, et omnia mea bona tu mihi contulisti, et nondum novi te. Denique ad te videndum factus sum, et nondum feci propter quod factus sum. O misera sors hominis, cum hoc perdidit ad quod factus est. O durus et dirus casus ille! Heu, quid perdidit et quid invenit, quid abscessit et quid remansit! Perdidit beatitudinem ad quam factus est, et invenit miseriam propter quam factus non est. Abscessit sine quo nihil felix est, et remansit quod per se nonnisi miserum est. " Manducabat " tunc " homo panem angelorum " quem nunc esurit, manducat nunc " panem dolorum ", quem tunc nesciebat. Heu publicus luctus
Abbreviated transcription (Latin):
ia nunc homuntio. fuge paululũ occupationeᷤᷤ
tuas : absconde te modicũ. a tumultuosis co¬
gitationib tuis. Abice nunc onerosas cu¬
ras: & postpone laboriosas distentioneᷤ tuas
Uaca aliquantulũ dõ: & requiesce aliquan¬
tulum in eo. Intra in cubiculũ mentis tuȩ̨: exclude om̃ia
preter dm̃. & quȩ te iuuent ad querendũ eum. & clauso
ostio quere eum Dic nunc totũ cor meũ : dio nunc dõ
Quero uultũ tuum : uultũ tuum dñe reqͥro. Bia nunc
ergo. tu dñe ds̃ m̃s doce cor meũ. ubi & quomͦ te querat:
ubi & quomͦ te inueniat Dñe si hic ñ es: ubi te queram
absentẽ. Si autẽ ubiq es : cur ñ uideo presentẽ. Sed
certe habitas lucẽ in accessibilẽ Et ubi ẽ lux inaccessibilis:
Aut quomͦ accedã ad lucẽ in accessibilẽ: Aut qͥs me ducet¬
& inducet in illã. ut uideã te in illa: Deinde quib signis.
qua facie te querã: Nunqu̾a te uidi dñe ds̃ ms: ñ noui
faciem tuã. Quid faciet altissime dñe. quid faciet iste lon¬

Expanded text:
ia nunc, homuncio, fuge paululum occupationes tuas, absconde te modicum a tumultuosis cogitationibus tuis. Abice nunc onerosas curas, et postpone laboriosas distentiones tuas. Vaca aliquantulum deo, et requiesce aliquantulum in eo. " Intra in cubiculum " mentis tuae, exclude omnia praeter deum et quee te invent ad quaerendum eum, et " clauso ostio " quaere eum. Dic nunc, totum " cor meum ", dic nunc deo: " Quaero vultum tuum; vultum tuum, domine, requiro ". Eia nunc ergo tu, domine deus meus, doce cor meum ubi et quomodo te quaerat, ubi et quomodo te inveniat. Domine, si hic non es, ubi te quaeram absentem? Si autem ubique es, cur non video praesentem? Sed certe habitas " lucem inaccessibilem ". Et ubi est lux inaccessibilis? Aut quomodo accedam ad lucem inaccessibilem? Aut quis me ducet et inducet in illam, ut videam te in illa? Deinde quibus signis, qua facie te quaeram? Numquam te vidi, domine deus meus, non novi faciem tuam. Quid faciet, altissime domine, quid faciet iste tuus lon
Abbreviated transcription (Latin):
nterdũ & male usȩ uirtutes ex se
uicia gignunt. qͦd fit ꝑ immode¬
ratũ animi appetitũ cui ñ sufficit
dmũ qͦd meruit nisi inde aut lau.¬
de i aut lucra aut danũ ad quisierit.
nt̃dũ uirtutes uicia gignunt dũ
iliquando ꝓ tẽpore oportuno mini¬
me relaxant᷑. Sic q fit ut que loco¬
congruo uirtutes sunt in congruo
uicia deputent᷑. ueluti si ꝓ fr̃ĩs ad¬
uentu canonicũ ñ soluat᷑ ieiuniũ.
Hirtutũ igit᷑ discretionẽ a paulo
apło sume qͥ ad tepus egit qͦd agen.¬
dũ ẽe̾ om̃ino ꝓhibuit. tẽ quedã
uirtutes dũ discretioni ñ seruiunt
in uicia transeunt. Na sepe iustitia
dũ suũ modũ excedit crudelitatis
seuiciã gignit. & nimia pietas dis.¬
solutione discipline parturit. &
reli studiũ dũ plus ẽ ꝗ oportet in
iracundie uiciũ transit. & multa
mansuetudo torporis segniciem
gigniti lrudentis autẽ uiri disere¬
tio sollert̃ prospicit ne bonũ intẽ¬
perant agat & de uirtute in ui¬

Expanded text:
nterdum et male usae virtutes ex se vitia gignunt: quod fit per immoderatum animi appetitum, cui non sufficit donum quod meruit, nisi inde aut laudes aut lucra damnanda quaesierit. 2. Interdum virtutes vitia gignunt, dum aliquando pro tempore opportuno minime relaxantur. Sicque fit, ut quae congruo loco virtutes sunt, incongruo vitia deputentur, veluti si pro fratris adventu canonicum non solvatur jejunium. 3. Virtutum igitur discreapostolo sume, qui ad tempus egit, quod agendum esse omnino prohibuit. 4. Item quaedam virtutes, dum discretioni non serviunt, in vitia transeunt. Nam saepe justitia, dum suum modum excedit, crudelitatis saevitiam gignit; et nimia pietas dissolutionem disciplinae parturit, et zeli studium, dum plus est quam oportet, in iracundiae vitium transit, et multa mansuetudo torporis segnitiem gignit. 237 5. Prudentis autem viri discretio solerter prospicit, ne bonum intemperanter agat, et de virtute in vi
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cipitationis facilitas. fei uor
bon studii diete & benc apen¬
di tarditas consił ĩ mgt̃a q ui
det᷑. dũ tam̃ ista sit uirtꝰ illa
uiciũ. Iali igit᷑ exẽplo uiclisie¬
cies uir tutum imitant᷑
ita se miscent intail peric. I
uirtutib uicia qdousqͥ or et
boni operis efficacia in su

Expanded text:
praecipitationis facilitas fervor boni studii creditur, et bene agendi tarditas consilii mora esse videtur, dum tamen ista sit virtus, illa vitium. Tali igitur exemplo vitia species virtutum imitanturita se miscent interdum periculose virtutibus vitia, quousque omnem boni operis efficaciam in su
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd meruit in suã laudẽ conuertit
aut in malos usus assumit ꝓculdu¬
bio uirtutẽ in uicium transfert.
omines de uirtutib uicia nin. aat.
ex quib pereant. Iterũ ds arte põ¬
tentissima ex nr̃o uicio uirtuteẜ
format quib nos ab iniquitat :
reformet

Expanded text:
d meruit in suam laudem convertit, aut in malos usus assumit, procul dubio virtutem in vitium transfert. 7. Homines de virtutibus vitia nutriunt, ex quibus pereant. Iterum Deus arte potentissima ex nostro vitio virtutes format, quibus nos ab iniquitate reformet
Abbreviated transcription (Latin):
n cordib secularit᷑ uiuentiũ inui
sib succedunt uicia ut dũ unu
ert succedat aliud iuxta iohe.
poħȩ testimoniũ qͥ ait. Residuũ
a sib uiciorũ allegoria collegun
quia sequit᷑ exꝑgiscimini ebrii

Expanded text:
 viventium invicem sibi succedunt vitia, ut dum unum abierit, succedat aliud, juxta Joelis prophetae testimonium, qui ait: Residuum ista sub vitiorum allegoria colliguntur, quia sequitur: Expergiscimini, ebrii
Abbreviated transcription (Latin):
illi ẽ & suꝑ uacuũ : nͥ qđ discernit. am& aut reꝓbet. scdm
uerȩ discretionis iudiciũ. Hinc itaq satis patent᷑ uidet᷑. om̃e
rationale ad hoc existere: ut sicut ratione discretionis aliqͥd
magis uł minꝰ bonũ siue ñ bonũ iudicat: ita magis uł minus
id am&e aut respuat. Nichil gͥ aꝑtiꝰ. quã rationalẽ creaturã
ad hoc ẽẽ fact᷑a. ut sũmã essentiaᷤᷤ amae suꝑ om̃a bona. sicut

Expanded text:
discernit amet vel reprobet secundum verae discretionis judicium. Hinc itaque satis patenter videtur omne rationale ad hoc existere, ut sicut ratione discretionis aliquid magis, vel minus bonum sive non bonum judicat; ita magis aut minus id amet, aut respuat. Nihil igitur apertius quam rationalem creaturam ad hoc esse factam, ut summam essentiam amet super omnia b
Abbreviated transcription (Latin):
exeplũ meditandi de ratione fidei : & seeuens. fides quę¬
rens uitellestror. diceret᷑. Sed oũ iã a plurib oũ hõ
titulis utruq transcrip̃tũ es sȩt: coegert̃ me plures. & maxime
ueuerendus arohiep̃s lugdumensis. inso nomine. fungens in gallia
legatione apłica. qͥ mͥ hoc ex apłica p̾cepit auctoritate. ut nomen
meũ illis p̾seriberẽ. Ed ut aptius fieret: illud quidẽ mronola i¬
on. idẽ. soliloquiũ istud uero pros locion. id est alloquiu m
NOMINAUI.
xcitatio mentis ad contẽplan

Expanded text:
exemplum meditandi de ratione fidei, et sequens fides quaeexemplum meditandi de ratione fidei, et sequens fides quaerens intellectum, diceretur. Sed cum jam a pluribus cum his titulis utrumque transcriptum esset, coegerunt me plures, et maxime reverendus archiepiscopus Lugdunensis, Hugo nomine, fungens in Gallia legatione apostolica, qui mihi hoc ex apostolica praecepit auctoritate, ut nomen meum illis praescriberem. Quod ut aptius fieret, illud quidem Monologium, id est Soliloquium; istud vero Proslogion, id est Alloquium nominavi. Excitatio mentis ad contemplan
Abbreviated transcription (Latin):
tc̃ magis ac magis nolenti & defendenti se. cępit cũ importunita¬
te quadã ingerere. Cũ gͥ quadã die uehement̃ eiꝰ importunitati
resistendo fatigarer: in ipso cogitationũ conflictu sic se obtulit qͦd
desꝑauerã ut stuctiose cogitationẽ ãplecterer. quã sollicitꝰ repelle¬
bã. Estimans gͥ qͦd me gaudeba inuenisse. si scriptũ e̾t̾t alicuile¬
genti placiturũ : de hoc ipso & de qͥbusdã aliis. sub ꝑsona conanti
erigere mentẽ sua ad conteplandũ dm̃. & quęrentis intelligere
qͦd credit. subditũ scripsi opusołm. Et qm̃ neo istud. nec
illud cuiꝰ supͣ memini. dignũ libri nomine. aut cui auotoris
p̃poneret᷑ nom̃ iudicabã . nec tam̃ eadẽ sine aliquotitulo. qͦ ali¬
quẽ in cuiꝰ manꝰ uenirent. quodãmͦ ad se legendũ inuitaren.
dimit tenda putabã : uniouiq suũ dedititulũ ut pͥrrs.

Expanded text:
tunc magis ac magis nolenti et defendenti se coepit cum importunitatunc magis ac magis nolenti et defendenti se coepit cum importunitate quadam ingerere. Cum igitur quadam die vehementer eius importunitati resistendo fatigarer, in ipso cogitationum conflictu sic se obtulit quod desperaveram, ut studiose cogitationem amplecterer, quam sollicitus repellebam. Aestimans igitur quod me gaudebam invenisse, si scriptum esset, alicui legenti placiturum: de hoc ipso et de quibusdam aliis sub persona conantis erigere mentem suam ad contemplandum deum et quaerentis intelligere quod credit, subditum scripsi opusculum. Et quoniam nec istud nec illud cuius supra memini dignum praeponeretur nomen, judicabam; nec tamen eadem sine aliquo titulo, quo aliquem, in cujus manus venirent, quodammodo ad se legendum invitarent, dimittenda putabam, unicunque suum dedi titulum ut prius
Abbreviated transcription (Latin):
uelut exeplũ meditandi de ratione fidei. oogentib
ore p̾cib quorudã fr̃m. in ꝑsona alicuiꝰ tacite secu̾
ratiocinando quȩ nesciat inuestigantis. edidi: consi.¬
derans illud ẽe multoꝵ concatenatione contextũ
argum̃toꝵ. cepi mecũ quęrere. si forte posset inueniri unũ argu¬
m̃tũ. q̃d millo alio ad se ꝓbandũ ꝗͣ so solo indigeret & solũ ad
astruendũ qͥa ds̃ uere. ẽ. & qͥa ẽ sumũ bonũ nullo alio indigenꝰ
& qͦ om̃ia indigent ut sint. & ut bene sint. & quȩcũq de di¬
uina credimꝰ substantia. sufficeret. Ad qͦd cũ sepe studiose¬
q cogitationẽ conuerterẽ. atq aliquatido mͥ uideret᷑ iã posse
capi q̃d quȩ̨rebã. aliquando m̃tis aciem om̃ino fugeret: tandẽ de¬
perans uolui cessare. uelut ab inqͥsitione rei quã inueniri e̾e̾t impoᷤ¬
sibile. Sed cũ illã cogitationẽ. ne mentẽ meã frustra occupando ab
aliis in qͥbi ꝓficere possẽ impediret. penitꝰ a me uelle excludere :

Expanded text:
velut exemplum meditandi de ratione fidei cogentibus me precibus quorundam fratrum in persona alicuius tacite secum ratiocinando quae nesciat investigantis edidi: considerans illud esse multorum concatenatione contextum argumentorum, coepi mecum quaerere, si forte posset inveniri unum argumentum, quod nullo alio ad se probandum quam se solo indigeret, et solum ad astruendum quia deus vere est, et quia est summum bonum nullo alio indigens, et quo omnia indigent ut sint et ut bene sint, et quaecumque de divina credimus substantia, sufficeret. Ad quod cum saepe studioseque cogitationem converterem, atque aliquando mihi videretur iam posse capi quod quaerebam, aliquando mentis aciem omnino fugeret: tandem desperans volui cessare velut ab inquisitione rei quam inveniri esset impossibile. Sed cum illam cogitationem, ne mentem meam frustra occupando ab aliis in quibus proficere possem impediret, penitus a me vellem excludere:
Abbreviated transcription (Latin):
cõp̃hendit incõphensibile. ẽẽ. quomͦ eadẽ sũma sapien¬
tia sciat ea q̃ fecit. de qͥb tã multa nos scire necesse ẽ:
quis explicae. quomͦ sciat aut dicat se ipsã. de qua aut nichil
aut uix ab homine sciri po̾sibile ẽ : Ergo si ineo qđ se ip¬
sã dicit. generat pat̾. & generat᷑ filiꝰ. generationẽ eius quis
enarrabit :

Expanded text:
comprehendit incomprehensibile esse, quomodo eadem summa sapiencomprehendit incomprehensibile esse, quomodo eadem summa sapientia sciat ea quae fecit, de quibus tam multa nos scire necesse est: quis explicet quomodo sciat aut dicat seipsam, de qua aut nihil, aut vix aliquid ab homine sciri possibile est? Ergo si non eo quod seipsam dicit, generat Pater, et generatur Filius: Generationem ejus quis enarrabit?
Abbreviated transcription (Latin):
idet᷑ mͥ huiꝰ tã sublimis rei secretũ:. transcendere omen
intellectꝰ aciẽ humani: & id circo conatũ explicandi qͣlit̾
hoc sit continendũ puto. Sufficere nãq debere existimo.
rẽ in cõp̃hensibilẽ indaganti. si ad hoc ratiocinando ꝑuene¬
rit ut eã certissime ẽẽ cognoscat. etiã si penetrare nequeat
intellectu. quomͦ ita sit: nec id circo minꝰ iis ad hibendã fi¬
dei certitudinẽ. q̃ ꝓbationib necessariis. nulla alia repug¬
nante ratione. asserunt᷑. si suę naturalis altitudinis in cõp̃¬
hensibilitate explicari ñ patiant᷑. Quid aut̃ tã in conp̾hen-¬
sibile. tã in effabile: quã id qđ suꝑ om̃a ẽ  Qua ꝓpt̃. si ea
q̃ de sũma essentia hactenꝰ disputata st̃. necessariis st̃ ratio¬
nib asserta : quãuis sic intellectii penetrari ñ possint. ut &
uerbis ualeant explicari. nullatenꝰ tam̃ certitudinis eoꝵ
nutat soliclitas. Nã si superior consideratio rationabilit᷑

Expanded text:
idetur mihi hujus tam sublimis rei secretum transcendere omnem intellectus aciem humani: et idcirco conatum explicandi qualiter hoc sit, continendum puto. Sufficere namque debere existimo rem incomprehensibilem indaganti, si ad hoc ratiocinando pervenerit ut eam certissime esse cognoscat; etiamsi penetrare nequeat intellectu, quomodo ita sit: nec idcirco minus his adhibendam fidei certitudinem, quae probationibus necessariis, nulla alia repugnante ratione asseruntur; si suae naturalis altitudinis incomprehensibilitate explicari non patiantur. Quid autem tam incomprehensibile, tam ineffabile, quam id quod supra omnia est? Quapropter si ea, quae de summa essentia hactenus disputata sunt, necessariis rationibus sunt asserta, quamvis sic intellectu penetrari non possint, ut et verbis valeant explicari; nullatenus tamen certitudinis eorum nutat soliditas. Nam, si superior consideratio rationabiliter
Abbreviated transcription (Latin):
nerandã ꝓpt̃ eiꝰ eminentẽ dignitatẽ & exorancdã contra sibi quã¬
libet imminentẽ necessitatẽ. Eͥd aut̃ tã ꝓsua dignitate ueneran¬
dtũ. & ꝓ qualibet re dep̾̃candũ. ꝗͣ sũme bonꝰ. & sume potens spiritꝰ.
qͥ dominat᷑ om̃ib & regit om̃ia: Sicut enĩ constat. qͥa om̃ia per
sume bonã sumeq sapientẽ om̃ipotentiã eiꝰ. facta st̃ & uigent: ita
nimis inconueniens. ẽ. si estimet᷑. qͦd reb a se factis ipse ñ dominetur.
siue qͥa factȩ ab illo. ab alio minꝰ potente. minusue bono. uł sapiente
tut nulla penitꝰ ratione. sed sola casuũ mnordinata uolubilitate re¬
gant᷑: cũ ille solus sit ꝑ quẽ cuilibet. & sine qͦ nulli bene .ẽ. &
itor. sed & potentis simꝰ dñs. & sapientis simꝰ rector om̃iũ : liquidis
simũ. ẽ. hunc solũ eẽ. que om̃is alia natura scđ̃m totũ suũ posse. debet
diligendo uenerari. & uenerando diligere. de qͦ solo ꝓsꝑa st̃ sꝑanda:

Expanded text:
nerandam, propter ejus eminentem dignitatem, et exorandam sibi propter quamlibet imminentem necessitatem. Quid autem tam pro sua dignitate venerandum et pro qualibet re deprecandum, quam summe bonus et summe potens Spiritus, qui dominatur omnibus et regit omnia? Sicut enim constat quia omnia per summe bonam, summeque sapientem omnipotentiam ejus facta sunt et vigent, ita nimis inconveniens est, si aestimetur quod rebus a se factis ipse non dominetur; sive quod factae ab illo, ab alio minus potente, minusve bono, vel sapiente; aut nulla penitus ratione, sed sola casuum inordinata volubilitate regnantur: cum ille solus sit, per quem cuilibet, et sine quo nulli bene est, et ator, sed et potensimum est hunc solum esse, quem omnis alia natura, secundum totum suum posse, debet diligendo venerari, et venerando diligere; de quo solo prospera sunt speranda,
Abbreviated transcription (Latin):
illã admirabilẽ trinitatẽ ẽeͥ unã essentiã uł naturã. & tres
ꝑsonas siue substantias: Nã hȩo duo nomina aptius eliguntꝰ
de indiuiduis. quȩ maxime in pluralitate consistunt. Indiuidiu
nãq maxime substant id .ẽ. subiacent accidentib : & ideo magis ꝓ
pͥe substantiȩ nom̃ suscipiunt. Unde iã supͣ manifestũ ẽ sumã
essentiã quȩ nullis subiacet accidentib ꝓpͥe dici ñ posse substan¬
tiã nͥ substantia ponat᷑ ꝓ essentia. Potest̃ gͦ hac neceł sitatis ra¬
tione irrep̃hensibilit̃ illa sũma & una trinitas. siue trina
untis. dici una essentu & tres ꝑsonȩ. siue tres substantis. I L axaca

Expanded text:
illam admirabilem Trinitatem esse unam essentiam, vel naturam; et tres illam admirabilem Trinitatem esse unam essentiam, vel naturam; et tres personas, sive substantias. Nam haec duo nomina aptius eligunturde individuis, quae maxime in pluralitate subsistunt. Individua namque maxime substant, id est, subjacent accidentibus: et ideo magis proprie nomen substantiae suscipiunt. Unde jam supra manifestum est summam essentiatiam; nisi substantia ponatur pro essentia. Potest ergo hac necessitatis ratione irreprehensibiliter illa summa et una Trinitas, sive trina unitas, dici una essentia, et tres personae, sive tres substantiae. 28 CA
Abbreviated transcription (Latin):
fabilẽ trinã unitatẽ. & unã trinitatẽ. Unã quide & unitat̃
ꝓpt̃ unã essentiã: trinã uͦ & trinitatẽ. ꝓpt̃ tres nescio euid.
Licet enĩ possim dicere trinitatẽ. ꝓpt̃ patrẽ & filiũ & utriusq
sp̃m. qͥ st̃ tres: ñ tam̃ possũ ꝓferre uno nomine: ꝓpt̃ qͥd tres
uelut si dicerẽ. ꝓpt̾ tres ꝑsonas. sicut dicere unitatẽ ꝓpt̾ una
substantiã. Non enĩ putandȩ st̃ tres ꝑsonȩ: qͥa om̃s plures ꝑsonȩ
sic subsistunt separatĩ ab inuicẽ: ut tot necesse sit ee̾ substan¬
tias. quot st̃ ꝑsonȩ: qͦd in plurib hominib. qͥ quot ꝑsonȩ. tot in¬
duuduȩ substantiȩ st̃. cognoscit᷑. Quare in sũma essentia sicut
ñ st̃ plures substantiȩ: ita nec plures ꝑsonȩ. Si qͥs itaq inde uelit
indigentia nominis ꝓpͥe conuenientis coactus. elegerit aliqͦd
de illis nominib quȩ pluralit̃ in sũma essentia dici ñ posst̃.
ad significandũ id qͥd congruo nomine dici ñ potest. ut si dicat

Expanded text:
nam Trinitatem: unam quidem et unitatem, propter unam essentiam; trinam vero et trinitatem, propter tres, nescio quid. Licet enim possim dicere Trinitatem, propter Patrem, et Filium, et utriusque Spiritum, qui sunt tres; non tamen possum proferre uno nomine, propter quid tres; velut si dicerem propter tres personas; sicut dicerem unitatem, propter unam substantiam. Non enim putandae sunt tres personae; quia omnes plures personae sic subsistunt separatim ab invicem, ut tot necesse sit esse substantias, quot sunt personae: quod in pluribus hominibus, qui quot personae, tot individuae sunt substantiae, cognoscitur. Quare in summa essentia, sicut non sunt plures substantiae; ita nec plures personae. Si quis itaque inde velit indigentia nominis proprie convenientis coactus elegerit, aliquod ex illis nominibus, quae pluraliter in summa essentia dici non possunt ad significandum id quod congruo nomine dici non potest: ut si dicat
Abbreviated transcription (Latin):
sic iustuis puniat᷑. ut ipsũ e̾ẽ ut uita ꝑdat. qͥa se ñ utit᷑ ad id
id qͥd facta ẽ: nullatenꝰ hoc admittit ratio. ut post tantã
cuspa ꝓ pęna recipiat eẽ. qͦd erat ante omẽm oulpã. Quippe
inte ꝗͣ ee̾t: nec oulpã habere. nec pęnã sentire poterat. Si gͦ
unhia contẽ nens id ad qͥd facta ẽ. sic morit᷑ ut nihil sentiat.
uut ut om̃ino nihil sit: similit̾ se habebit. & in maxima culpa &
sie om̃i culpa nec discernet sũme sapiens iustitia. int̾ id qͣd
nullũ bonũ potest. & nullũ malũ uult: & id qͦd maximũ bonũ
potest. & maximũ malũ uult. At hoc satis patet. ꝗͣ inconueni¬
ors sit. Nihil gͥ uideri potest consequentius. & nihil credi de¬
bet certius: ꝗͣ hominis animã sic e̾e factã. ut si contẽ nat ama¬
re sũmã essentiã. ȩt̾nã patiat᷑ miseriã. Ut sicut amans.
ttno gudebit p̃mio: ita conternens. gt̾na pena doleat¬

Expanded text:
sic justius puniatur, ut ipsum esse, vel vitam perdat; quia se non utitur ad id ad quod est facta; nullatenus hoc admittit ratio, ut, post tantam culpam, pro poena recipiat esse quod erat ante omnem culpam. Quippe antequam esset, nec culpam habere, nec poenam sentire poterat. Si ergo anima contemnens id ad quod facta est, sic moritur, ut nihil sentiat, aut ut omnino nihil sit; similiter se habebit, et in maxima culpa, et sine omni culpa; nec discernet summe sapiens justitia inter id quod nullum bonum potest, et nullum malum vult; et id quod maximum bonum potest, et maximum malum vult. At hoc satis patet quam inconveniens sit. Nihil igitur videri potest consequentius, et nihil credi debet certius, quam hominis animam sic esse factam, ut si contemnat amare summam essentiam, aeternam patiatur miseriam: ut sicut amans aeterno gaudebit praemio, ita contemnens aeterna poena doleat
Abbreviated transcription (Latin):
sũmeq sapienti & om̃ipotenti creatori: ut qͥd fecit e̾ẽ ad se amandũ
id faciat ñ c̾ẽ qu̾a diu uere amauerit. & qͦd sponte dedit ñ amanti

Expanded text:
summeque sapienti, et omnipotenti Creatori, ut quod fecit esse ad se amandum, summeque sapienti, et omnipotenti Creatori, ut quod fecit esse ad se amandum, id faciat non esse, quandiu vere amaverit; et quod sponte dedit non amant
Abbreviated transcription (Latin):
illã: qr illa ẽ bona ꝑse: & nichil aliud ẽ bonũ. nͥ ꝑ illã.
Amare aut eã nequit : nͥ eiꝰ reminisci. & eã studuerit in¬
telligere. Clarũ gͦc̃. rationalẽ creaturã totũ suũ posse &
uelle. ad memorandũ & intelligendũ & amandũ sũmũ bonũ
impendere debere : ad qđ ipsũ ẽẽ suũ se cognoscit habere:¬
creaturã. Ergo necesse ẽ eã eẽ factã ad hoc: ut amet sũmã
essentiã. Necesse ẽ gͥ eã ẽẽ factã aut ad hoc. ut sine fine
ama: aut ad hoc. ut aliqͣndo uł sponte uł uolent᷑ hc̃
amorẽ amittat. Sed nefas ẽ estimare sumã sapientiã ad
hoc eã fecisse : ut aliqͣndo tantũ bonũ aut cont̾enat.: aut
uolens tenere. aliqua uolentia ꝑdat. Restat gͥ eã t̾ẽ fac
tã ad hoc : ut sine fine amet sũmã essentiã. Ad hoc facere
ñ potest: ñ sẽꝑ uiuat. Sic gͥ ẽ facta ut sẽꝑ uiuat: si sẽꝑ¬
uelit facere ad qͦd facta ẽ. Deinde inconueniens nimis ẽ sume bono

Expanded text:
est bona per se, et nihil aliud est bonum nisi per illam. Amare autem eam nequit, nisi ejus reminisci, et eam studuerit intelligere. Clarum est ergo rationalem creaturam, totum suum posse et velle ad memorandum, et intelligendum, et amandum summum bonum impendere debere, ad quod ipsum esse suum se cognoscit haberecreaturam: ergo necesse est eam esse factam ad hoc ut amet summam essentiam. Necesse est igitur eam esse factam aut ad hoc, ut sine fine amet; aut ad hoc, ut aliquando vel sponte, vel violenter hunc amorem amittat. Sed nefas est aestimare summam sapientiam ad hoc eam fecisse, ut aliquando tantum bonum, aut contemnat, aut volens tenere aliqua violentia perdat. Restat igitur eam esse ad hoc factam, ut sine fine amet summam essentiam. At hocer vivat. Sic igitur est facta ut semper vivat, si sempvelit facere ad quod facta est. Deinde inconveniens nimis est summe bono,
Abbreviated transcription (Latin):
tiȩ : ratio iã supͣ considata dubitare ñ ꝑmittit. Pat&e itaq
qr sicut sola ẽ mens rationalis int̾ om̃s creaturas. qͣ ad eiꝰ in¬
uestigationẽ assurgere ualeat: ita nichilominꝰ eađe sola c̃.
ꝑ quã maxime ip̃sa mae ad eiusdẽ inuentionẽ ꝓficere queat.
Nã iã cognitũ ẽ: qr hȩc illi maxime ꝑ naturalis essentie ꝓ¬
pinquat similitudinẽ. Quid gͥ aꝑtiꝰ. quã qr mens rationa¬
lis qͣnto stucdiosius ad se dĩcendũ intendit. tanto efficatius

Expanded text:
tiae, ratio jam supra considerata dubitare non permittit. Patet itaque tiae, ratio jam supra considerata dubitare non permittit. Patet itaque quia sicut sola est mens rationalis inter omnes creaturas, quae ad ejus investigationem assurgere valeat; ita nihilominus eadem sola est, per quam maxime ipsamet ad 25 ejusdem inventionem proficere queat. Nam, jam cognitum est quia haec illi maxime per naturalis essentiae propinquat similitudinem. Quid igitur apertius, quam quia mens rationalis quanto studiosius ad se discendum intendit; tanto
Abbreviated transcription (Latin):
Sic gͥ illa natura & ineffabilis ẽ. qr ꝑ uerba sicuti ẽ nullatenꝰ
uale intimari: & falsũ ñ ẽ. si qͥd de illa ratione docente. ꝑ ali¬
nq uelut in enigmate potest estimari.L xui¬
ũ gͥ pateat qi nichil de hac natura possit percipi⁊ per
sua ꝓpͥetatẽ sed ꝑ aliud: certũ ẽ qr ꝑ illud magis ad eiꝰ cog¬
nitione accedit᷑. quo illi magis ꝑ similitudinẽ ꝓpinquat. Quic¬
qͣd enĩ int̾ creata constat illi ẽẽ similus: id necesse ẽ ẽ ẽ na¬
tura p̾stantius. Qua ꝓpt̾ id & ꝑ maiore᷑ similitudinẽ plus
uuat mentẽ in dagant̃t sũmȩ ueritati ꝓpinquare : & ꝑ exel¬
lentiorẽ creatã essentiã plus doc&. qͥd de creante mens ip¬
sa debeat estimare. Procul dubio itaq tanto altiꝰ creatrix
essentia cognoscit᷑. qͣnto ꝑꝓpinquiorẽ sibi creaturã indagat᷑.
Nã qđ om̃is essentia in qͣntũ ẽ. intantũ sit sũmȩ similis essen¬

Expanded text:
Sic ergo illa natura et ineffabilis est; quia per verba, sicuti est nullatenus Sic ergo illa natura et ineffabilis est; quia per verba, sicuti est nullatenus valet intimari: et falsum non est, si quid de illa, ratione docente, per aliud velut in aenigmate potest aestimari. ur pateat quia nihil de hac natura possit percipi per suam proprietatem, sed per aliud, certum est quia per illud magis ad ejus cognitionem acceditur, quod illi magis per similitudinem propinquat. Quidquid enim inter creata constat illi esse similius, id necesse est esse natura praestantius. Quapropter id et per majorem similitudinem plus juvat mentem indagantem summae veritati propinquare; et per excellentiorem creatam essentiam plus docet quid de creante mens ipsa debeat aestimare. Procul dubio itaque tanto altius creatrix essentia cognoscitur, quanto per propinquiorem sibi creaturam indagatur. Nam quod omnis essentia, inquantum est, intantum sit similis summae essen
Abbreviated transcription (Latin):
effabiłc ꝑsistere: si nequaꝗ. illa putet᷑ ꝑ essentiȩ suȩ ꝓpͥetatẽ
exp̃ssa. sed uttũq ꝑ aliud designata. Hã que cũq nomina
de illa natura lici posse iident᷑: ñ tam̃ mͥ eã ostenđt ꝑ ꝓpͥe¬
tatẽ: quã ꝑ aliquã innuunt similitudinẽ. Et enĩ cũ carunde
uocũ significationes cogito : familiariꝰ concipio m̃te qđ in reb
factis conspicio quã id qđ omẽm humanũ intellectũ tran¬
scendere intelligo. Nã ualde minꝰ aliqͥd. immo longe aliud
mm̃te mea. sua significatione constituunt: quã sit illud ad
qđ intelligendũ. ꝑ hanc tenuẽ significationẽ. mens ipsa mea
conat᷑ ꝑficere. Nã nec nom̃ sapientiȩ. mͥ sufficit ostendere il¬
lud ꝑ qđ om̃a facta st̃ de nichilo. & seruant᷑ a nichilo : nec
nom̃ essentiȩ mͥ ual& exprimere illud. qđ ꝑ singłarẽ altitu¬
dinẽ longe ẽ supͣ om̃a: & ꝑ naturalẽ ꝓpͥetatẽ ualde ẽ extͣ om̃a

Expanded text:
quam illa putetur per essentiae suae proprietatem expressa; sed utcunque per aliud designata. Nam, quaecunque nomina de illa natura dici posse videntur, non tam mihi eam ostendunt per proprietatem quam per aliquam innuunt similitudinem. Etenim cum earumdem vocum significationes cogito, familiarius concipio mente quod in rebus factis conspicio, quam id quod omnem humanum intellectum transcendere intelligo: nam valde minus aliquid, imo longe aliud in mente mea sua significatione constituunt, quam sit illud ad quod intelligendum per hanc tenuem significationem mens ipsa mea conatur proficere. Nam, nec nomen sapientiae mihi sufficit ostendere illud, per quod omnia facta sunt de nihilo, et servantur a nihilo; nec nomen essentiae mihi valet exprimere illud, quod per singularem altitudinem longe est supra omnia, et per naturalem proprietatem valde est extra omnia.
Abbreviated transcription (Latin):
ptissime gͥ ipsa sibimet ẽẽ uelut speculũ dici potest:
in quo speculet᷑ ut ita dicã imaginẽ eius. quã facie ad fa¬
ciẽ uidere nequit. Nã si mens ipsa sola ex omib q̃ facta st̃
su memor. & intelligens. & amans eẽ potest : ñ uideo. cur
neget᷑ ẽẽ in illa. uera imago illiꝰ essentiȩ. q̃ ꝑ sui memorũ
& intelligentiã & amorẽ. intrinitate in effabili consistit.
Aut certe inde ueriꝰ ẽẽ illiꝰ se ꝓbat imaginẽ : qr illiꝰ po¬
test ẽẽ memor illã intelligere. & amare. In qͦ enĩ maior
ẽ. & illi similior : in eo uerior illiꝰ eẽ imago cognoscit᷑. Omi¬
no au̾t cogitari ñ potest. rationali creaturȩ naturalit᷑ ẽẽ
datũ aliqͥd tã p̃cipuũ. tãq simile sũmȩ sapientiȩ : quã¬

Expanded text:
ptissime igitur ipsa sibimet esse velut speculum dici potest, in quo speculetur, ut ita dicam, imaginem ejus quam facie ad faciem videre nequit. Nam, si mens ipsa sola ex omnibus quae facta sunt, sui memor et intelligens et amans esse potest, non video cur negetur esse in illa vera imago illius essentiae, quae per sui memoriam, et intelligentiam, et amorem in Trinitate ineffabili consistit. Aut certe inde verius esse illius se probat imaginem; quia illius potest esse memor, illam intelligere et amare. In quo enim major est et illi similior, in eo verior illius esse imago cognoscitur. Omnino autem cogitari non potest rationali creaturae naturaliter esse datum aliquid tam praecipuu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓcedentis habitudinẽ disputatũ ẽ ᷤ Nã si uera illud ratione
explicitũ ẽ : qualit̾ ẽ illa in effabilis: Aut si meffabilis ẽ. quo¬
quomꝰ ẽ ita sicut ẽ dispuitatũ: An quoda tenus de illa po¬
tuit explicari & ideo nichil ꝓhib eẽ uerũ qđ disputa¬
tũ ẽ. sed qr penitꝰ ñ potuit cõphendi. idcireo eꝰ in effabi¬
lis: Sed ad illud qͥd responderi poterit. qđ iã supͣ in hac
ipsa disputatione constitit. qr sic ẽ sũma essentia supͣ &
extra omẽm aliã naturã: ut si qͣndo de illa dr̃ aliglud
ũbis q̃ cõmunia st̃ aliis naturis: sensus nullatenꝰ sit cõmu.¬
nis eᷤ Q uẽ enĩ sensũ in om̃ib his ũbis qͥ cogitaui. intellexi.
nͥ cõmunẽ & usitatũ : Si gͦ usitatꝰ sensus ũboꝵ alienꝰ ẽ ab
illa : quicqͥd ratiocinatus sũ. ñ ꝑtinet ad illã. Quomͦ gͥue
rũ ẽ. inuentũ eẽ aliqͥd de sũma essentia. si qđ ẽ inuentũ.
longe diusũ ẽ ab illa  Quid gͦ.An quodã mͦ inuentũ ẽ

Expanded text:
cedentis habitudinem disputatum est? Nam si vera illud ratione explicitum est, qualiter est illa ineffabilis? Aut si ineffabilis est, quomodo est ita, sicut disputatum est? An quodantenus de illa potuit explicari: et ideo nihil prohibet esse verum quod disputatum est. Sed quia penitus non potuit comprehendi, idcirco est ineffabilis. Sed ad illud quid responderi poterit, quod jam supra in hac ipsa disputatione constitit; quia sic est summa essentia supra et extra omnem aliam naturam, ut si quando de illa dicitur aliquid verbis, quae communia sunt aliis naturis, sensus nullatenus sit communis? Quem enim sensum in omnibus his verbis, quae cogitavi, intellexi nisi communem et usitatum? Si ergo usitatus sensus verborum alienus est ab illa ; quidquid ratiocinatus sum, non pertinet ad illam. Quomodo igitur verum est inventum esse aliquid de summa essentia; si quod est inventum, longe diversum est ab illa? Quid ergo? An quodammodo inventum est
Abbreviated transcription (Latin):
gentiã iã exꝑta illã poterit ñ amare. nec illa deseret amant̾e se.
nec aliqͥd erit potentius qͥd eas separet inuitas. Quare quȩoũq ani¬
ma sũma beatitudine semel frui inceꝑit: ȩt̾ne beata erat. Ilxxi¬

Expanded text:
gentiam jam experta; illam poterit non amare; nec illa deseret amantem se, gentiam jam experta; illam poterit non amare; nec illa deseret amantem se, nec aliquid erit potentius, quod eas separet invitas. Quare quaecunque anima summa beatitudine semel frui coeperit, aeterne beata erit.
Abbreviated transcription (Latin):
desiderari cogit. Na quis sic amet iustitiã. ueritate. beatitudinẽ.
ucorruptibilitatẽ: ut iis frui ñ appetat: Ra gͥ sũma bonitas re¬
tribuet amanti & desideranti se. nͥ seipsa: Ha quicqͥd aliud tribuat:
q̃ retribuit. qͥa nec cõpensat᷑ amori. nec consolat᷑ amantẽ. nec saciat
desi derantẽ. Aut si se uult amari & desiderari. ut aliud retribuat.
si se uult amari & desiderari ꝓpt̃ se. sed ꝓpt̾ aliud. & sic ñ se uult ama¬
nisea aliud: q̃d cogitare nefas ẽ. Nihil gͦ uerius: ꝗͣ qͥd om̃is anima
rationalis si quẽadmodũ debet studeat amando desiderare sũmã
beatitudinẽ aliquando illã ad fruendũ ꝑcipiat. Ut qͦd nẽ uidet
quasi ꝑ speculũ & in enigmate: tc̃ uideat facie ad faciẽ. Utrum
aut̃ ea sine fine fruat᷑. dubitare stultissimũ ẽ: qm̃ illa fruens. nec
timore torqueri poterit. neo fallaci securitate decipi nec eiꝰ indi¬

Expanded text:
desiderari cogit. Nam quis sic amet justitiam, veritatem, beatitudinem, desiderari cogit. Nam quis sic amet justitiam, veritatem, beatitudinem, orruptibilitatem ut his frui non appetat? Quid ergo summa bonitas retribuet amanti et desideranti se nisi seipsam? Nam quidquid aliud tribuat, non retribuit; quia nec compensatur amori, nec consolatur amantem, nec satiat desiderantem. Aut si se vult amari et desiderari, ut aliud retribuat, non se vult amari et desiderari propter se, sed propter aliud; et sic non vult se amari, sed aliud: quod cogitare nefas est. Nihil ergo verius quam quod omnis anima rationalis, si, quemadmodum debet, studeat amando desiderare summam beatitudinem, aliquando illam ad fruendum percipiat, ut quod nunc videt quasi per speculum et in aenigmate tunc videat facie ad faciem . Utrum autem ea sine fine fruatur, dubitare stultissimum est; quoniam illa fruens nec timore torqueri poterit, nec fallaci securitate decipi, nec ejus indi
Abbreviated transcription (Latin):
eniq nullatenꝰ uerũ uideri potest: ut iustissimꝰ & potentissim
nuhil retribuat amanti se ꝑseuerant᷑ cui ñ amanti tribuit es¬
sentiã. ut amans eẽ posset. Si enĩ nihil retribuit amanti: ñ dis¬
cernit iustissimꝰ int̾ amantẽ & contẽ nentẽ id qͦd sũme amari de¬
bet. nec amat amantẽ se: aut ñ ꝓdest ab illo amari. Quȩ omia:
ab illo dissonant. Retribuit gͥ om̃i se amare ꝑseueranti. Qͥd autẽ
retribuit: Si nihilo dedit rationalẽ essentiã. ut amans e̾e̾t. quid
dabit amanti. si amare ñ cesset: Si t̾ã grande . ẽ. qͦd amori famulat᷑
ꝗͣ grande . ẽ. qͦd amori recõpensat᷑: Et si tale. ẽ. amoris fulcimentũ
quale .ẽ. amoris emolumentũ: Nã si rationalis creatura quȩ sibi
inutilis. ẽ. sine hoc amore. sic eminet in om̃ib creaturis : utiq ihi
potest eͥẽ p̃miũ huiꝰ amoris nͥ qͦd suꝑeminet in om̃ib naturis.
Et enĩ ide ipsũ bonũ qͦd sio se amari exigit: ñ minꝰ se ab amante

Expanded text:
Denique nullatenus verum videri potest, ut justissimus et potentissimus nihil retribuat amanti se perseveranter; cui non amanti tribuit essentiam, ut amans esse posset. Si enim nihil retribuit amanti, non discernit justissimus inter amantem, et contemnentem id quod summe amari debet, nec amat amantem se, aut non prodest ab illo amari: quae omnia ab illo dissonant: retribuit igitur omni se amare perseveranti. Quid autem retribuit? Si nihilo dedit rationalem essentiam ut amans esset, quid dabit amanti, si amare non cesset? Si tam grande est quod amori famulatur, quam grande est quod amori recompensatur? Et si tale est amoris fulcimentum, quale est amoris emolumentum? Nam, si rationalis creatura, quae sibi inutilis est sine hoc amore, si eminet in omnibus creaturis: utique nihil potest esse praemium hujus amoris, nisi quod supereminet in omnibus naturis. Etenim ipsum idem bonum, quod sic se amari exigit, non minus se ab amante
Abbreviated transcription (Latin):
manȩ animȩ nũꝗͣ auferri suã uit̾a: si sẽꝑ studeat amare sumã
uit᷑ã. Qualit̃ gͦ uiuet: Eͥd enĩ magnũ ẽ. longa uita nͥ sit a mo¬
lestiarũ incursione uere secura: Quisqͥs enĩ dũ uiuit. aut ti¬
mendo aut patiendo molestiis subiacet. aut falsa securitate fal¬
lit᷑ qͥd nͥ misere uiuit: Si qͥs aut̃ ab iis liber uiuit : beate ui¬
uit. Sed absurdissimũ. ẽ: ut aliqua natura sẽꝑ amando illũ qͥ

Expanded text:
suam vitam, si semper studeat amare summam vitam. Qualiter ergo vivet? Quid enim magnum est longa vita, nisi sit a molestiarum incursione vere secura? Quisquis enim dum vivit, aut timendo, aut patiendo molestiis subjacet, aut falsa securitate fallitur, quid nisi misere vivit? Si quis autem ab his liber vivit, beate vivit. Sed absurdissimum est ut aliqua natura semper amando illum, qui
Abbreviated transcription (Latin):
ut & uera eiꝰ dici possit imago: & uere filiꝰ eiꝰ sit. In qͦ mirũ
qͥddã & in explicabile uideo. Ecce enĩ cũ manifestũ sit. unũquẽ¬
q soilicet patrẽ & filiũ. & patris filiiq spm parit̾ se & ãbos

Expanded text:
ut et vera ejus dici possit imago, et vere Filius ejus sit. In quo mirum ut et vera ejus dici possit imago, et vere Filius ejus sit. In quo mirum quiddam et inexplicabile video. Ecce enim cum manifestum sit unumquemque, scilicet Patrem, et Filium, et Patris Filiique Spiritum, pariter se et ambo
Abbreviated transcription (Latin):
& singłs eoꝵ sp̃s ẽ sciens. & intelligens. & tam̃ hi tres simul ñ
st̃ plures scientes. aut intelligentes. sed unꝰ sciens. unꝰ intelli¬
gens. ita singulꝰ qͥsq sit dicens. nec tam̃ om̃s simul tres dicen¬
tes. sed unꝰ dicens. Hinc illud qͦq liqͥde cognosoi potest: quia cũ
h tres dicunt᷑ uł a se ipsis uł ab inuicẽ. ñ st̃ plura quȩ diount᷑.¬
Qͥd nãq ibi dr̃. nͥ eoꝵ essentia: Si gͦ illa una sola ẽ: unũ solũ ẽ.
qͦd dr̃. Ergo si unũ ẽ in illis qͦd dicit & unũ qͦd dr̃. una qͥppe sa¬
pientia ẽ quȩ in illis dicit. & una substantia quȩ dr̃: consequit᷑
ñ ibi eẽ plura uerba. sed unũ. Licet gͥ unꝰquisq seipsũ. & om̃s
inuicẽ se dicant: impossibile tam̃ ẽ. eͥe̾ in sũma essentia uerbũ
aliud. prȩt̃ illud de qͦ iã constat qͦd sic nascit᷑ ex eo cuiꝰ ẽ uerbũ

Expanded text:
ritus est sciens et intelligens, et tamen hi tres simul non ritus est sciens et intelligens, et tamen hi tres simul non sunt plures scientes aut intelligentes, sed unus sciens, et unus intelligens; ita singulus quisque sit dicens; nec tamen sint tres dicentes simul, sed unus dicens. Hinc illud quoque liquide cognosci potest quia, cum hi tres dicuntur, vel a seipsis, vel ab invicem, non sunt plura quque ibi dicitur, nisi eorum essentia? Si ergo illa una sola est, unum solum est, quod dicitur: ergo si unum solum est in illis, quod dicit, et unum, quod dicitur; una quippe sapientia est, quae in illis dicit, et una substantia quae dicitur: consequitur non ibi esse plura verba, sed unum. Licet igitur unusquisque seipsum, et omnes invicem se dicant, impossibile tamen est in summa essentia esse verbum aliud praeter illud, de quo jam constat quod sic nascitur ex eo cujus est Verbum,