comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
s rogante moẏse tẽperauit sententiã. ultiõem
distulit. satis e̾e̾ ꝑfidis supplicii uidicans. & si
parcen& interim ne ꝑcuteret in credulos :
ad eam tam̃ terram qͣm recusauerant. ꝑꝑ in¬
credulitatis suȩ p̾cium ñ ꝑuenirent. s pueri
& mulieres qͥñ murmurauerant. uł seru. uł
ȩtate ueniabiles. caperent eius terrȩ ꝓmissã
hereditatẽ. Deniq quicũq erant auicesimo
anno. & sup̃ indeserto eoꝵ m̃bra cecider̃t:
s alioꝵ dilata pena ẽ. Qui aũ ascenderunt
cũ iħu & dissuadendum putauert̃: plaga

Expanded text:
sed rogante Moyse, temperavit sententiam, ultionem sed rogante Moyse, temperavit sententiam, ultionem distulit, satis esse perfidis supplicii judicans, etsi parceret interim, nec percuteret incredulos, ad eam tamen terram quam recusaverant, propter incredulitatis suae pretium non pervenirent: sed pueri et mulieres qui non immurmuraverant, vel sexu, vel aetate veniabiles, caperent ejus terrae promissam haereditatem. Denique quicumque erant a vigesimo anno et supra in deserto, eorum membra ceciderunt, sed aliorum dilata est poena. Qui autem ascenderunt cum Jesu, et dissuadendum putaverunt, plaga
Abbreviated transcription (Latin):
pectans uentoꝵ oportunis flarib: & spatarũ
cõmeatu nauium. Qũa u illud suꝑius honenũ. atq
utile. Quid enĩ tam decorũ atq honestũ quam
collatiõe locupletum nuari egentes. ministrare
uictũ esurientib nulli cibum de fore: Qia tam
utile qũa cultores agro reseruari: ñ interire
iores nr̃i seruitio erire potuissent. nͥ id ñ solum
turpe: s ettam inutile credidissent regiseruire
in habitare nuntiauer̾t. Terrore belli populus
infractꝰ. recusabat terrȩ eius possessionem. Su¬
adebant missi exploratores iħ̾c & caleph. teriã
ẽẽ utiłe. Indecorũ putabant cedere nationibus:
lapidari potius eligebant qđ minabat᷑ populͦ
qͣm decidere de honestate. Dissuadebant alii:
plebes reclamabant dicentes. adu̾sus diras &
asꝑas gentes bellum fore. cadendũ sibi mp̃¬
liũ: mulieres suas & pueros direptiomi fut᷑as.
Exrarsit dñi indignatio ut om̃s uellet ꝑdere.

Expanded text:
spectatis ventorum opportunis flatibus, et speratarum spectatis ventorum opportunis flatibus, et speratarum commeatu navium. 51. Quam vero illud superius honestum atque utile! Quid enim tam decorum atque honestum, quam collatione locupletum juvari egentes, ministrari victum es urientibus; nulli cibum defore? Quid tam utile, quam cultores agro reservari, non interire jores nostri servitio exire potuissent, nisi id non solum turpe, sed etiam inutile credidissent regi servireri gentibus nuntiaverunt. Terrore belli populus infractus, recusabat terrae ejus possessionem . Suadebant missi exploratores Jesus et Caleb terram esse utilem: indecorum putabant cedere nationibus: lapidari potius eligebant, quod minabatur populus, quam decedere de honestate. Dissuadebant alii; plebs reclamabat, dicens adversus diras et asperas gentes bellum fore, cadendum sibi in praelio, mulieres suas et pueros direptioni futuros. 55. Exarsit Domini indignatio, ut omnes vellet perdere:
Abbreviated transcription (Latin):
morti abstulit. Quanto hoc utilius. qͣm illud
qd ꝓximȩ Romȩ factum ẽ: eiectos e̾e̾ urbe
amplissina: qͥ plurimã ill.c ĩa ȩtatẽ tͣnsigerant.
Flentes cum filiis abisse. quib uelut cunbuᷤᷤ
amoliendu erilium de plorarent. int̾ruptas
cõplurimũ necessitudineᷤᷤ. dirẽptas adfinitates:
& certe arriserat anni fȩcunditas: inuecticio
urbs sola egebat frumento. Potiuss uiuari
si peteret᷑ abitalis frumentũ. quoꝵ filii expel¬
lebant᷑. Nichil hoc tͣpius: excludere qͣsi alienũ:
erigere quasi suum. Qa illud eicis: ꝗͥ de suo
pascitur: Quid illud eicis. qͥte pascit: Seruũ
retines: trudens parentem. frumentũ suscipis.
nec affectum in ꝑtis. Uictũ extorques: nec re¬
pendis gr̃am. Qu̾a deforme hoc: qͣ̃m inutile :
Qnom̃ enĩ potest utilee̾t: qđ ñ decet: Quantis
cõparatoꝵs subsidiis: dudu roma fraudata ẽ :
Potuit & illos ñ amitt̾ẽ & euadẽ famem: ex¬

Expanded text:
morti abstulit. 49. Quanto hoc utilius quam illud morti abstulit. 49. Quanto hoc utilius quam illud quod proxime Romae factum est, ejectos esse urbe amplissima, qui jam plurimam illic aetatem transegerant, flentes cum filiis abiisse, quibus velut civibus amoliendum exsilium deplorarent, interruptas complurium necessitudines, diremptas affinitates! Et certe arriserat anni fecunditas, invectitio urbs sola egebat frumento: potuisset juvari, si peteretur ab Italis frumentum, quorum filii expellebantur. Nihil hoc turpius, excludere quasi alienum, et exigere quasi suum. Quid illum ejicis, qui de suo pascitur? Quid illum ejicis, qui te pascit? Servum retines, trudis parentem? Frumentum suscipis, nec affectum impertis? Victum extorques, nec rependis gratiam? 50. Quam deforme hoc, quam inutile! Quomodo? enim potest utile esse quod non decet? 121 Quantis corporatorum subsidiis dudum Roma fraudata est? Potuit et illos non amittere, et evadere famem, ex
Abbreviated transcription (Latin):
st̃ quȩ ab ipsis uob̾ hoc ipso tempore ministrant᷑:
Nlon insolo pane uunt homo.Ilr̃a illic familia:
S uerem᷑: ne cumulemꝰ in opiam Primũ om̃i.mm.¬
iniscdia numꝙ̃. destitint᷑. s adniuat᷑. Deinde sub¬
sidia annonȩ que his imꝑtienda st̃ collatiõe re¬
dinamꝰ. reparemus auro Nũ qͥd his de ficientibꝰ
ñ alii nob̵ redimendi cultores uident᷑ : Quanto
uilnis ẽ pascere: quam emere cultorem: Ubi etiam
repares. ubi etiam inuenies que reformes: Ad de
si inuenias:. qđ ignarum & alien usus. numero
possis restituere non cultui. Quid plura: Collato
auro: coacta fruinenta sunt. Ita nec habundantiã
urb̾ minuit: & ꝑegrinis alimoniã subministrauit.
Quantȩ ħ cõm̃dationis ap̃ dm fuit sc̾issimo seni.
qͥ potuit imperatori dicere. demonstrans ꝓ-¬
uintiȩ totius popłos: hos tͥ om̃s reseruaui. hii
uiuunt beneficio tui senat᷑: hos tua curia ĩã

Expanded text:
sunt quae ab ipsis nobis hoc ipso tempore ministrantur! sunt quae ab ipsis nobis hoc ipso tempore ministrantur! Non in solo pane vivit homo . Nostra illic familia, Sed veremur ne cumulemus inopiam. Primum omnium misericordia numquam destituitur, sed adjuvatur. Deinde subsidia annonae, quae his impartienda sunt, collatione redimamus, reparemus auro. Numquid his deficientibus, non alii nobis redimendi cultores videntur? Quanto vilius est pascere, quam emere cultorem! Ubi etiam repares, ubi invenias quem reformes? Adde si invenias, quod ignarum, et alieni usus, numero possis substituere, non cultui. 48. Quid plura? Collato auro, coacta frumenta sunt. Ita nec abundantiam urbis minuit, et peregrinis alimoniam subministravit. Quantae hoc commendationis apud Deum fuit sanctissimo seni, obatus, qui vere potuit imperatori dicere, demonstrans provinciae totius populos: Hos tibi omnes reservavi, hi vivunt beneficio tui senatus, hos tua curia
Abbreviated transcription (Latin):
utas. atq ut intalib solet peterent er:¬
uis. ut ꝑegrin urbȩ ꝓiberent᷑. p̃fecturȩ
urbane curam cet̾is maiorem sustmens. con¬
uocauit honoratos & locupletiores uiros. popo¬
scit. ut in mediũ consulerent. dicens tã inira¬
ne ẽẽ ꝑ egrinos eici. qͣm hominẽ ab homine
exui: qͥ uirã morienti negarent. Canes ante
mensam inpastos ẽẽ non patim᷑: & homines ex¬
cludimꝰ: Qũã inutile quoq tot ppłos mundo
ꝑire: qͦs dira conficiebat tabes. quantos urbi
suc perire. qͥsolerent adiumento e̾ẽ. uel
inconferendis subsidiis uł incelebrandis c̃õ¬
mertiis Ileminẽ famẽ alieuã iuuare ꝓt᷑here.
nt plurnnũ diem posse ñ inopiã repellere.
Immno tot cultoribus ertinctis. tot agͥcolis
occidentibꝰ: occasura in ꝑpetuum subsidia
frum̃taria. Hos gͥ excludimꝰ. qͥ uictũ nobis
inferre consuert᷑ : Hos nolumꝰ intẽpore
necessitatis pascere. qͥnos om̃i ȩtate pauert̃: Quanta

Expanded text:
civitas, atque ut in talibus solet peterent vcivitas, atque ut in talibus solet peterent vulgo ut peregrini urbe prohiberentur, praefecturae urbanae curam caeteris majorem sustinens, convocavit honoratos et locupletiores viros, poposcit ut in medium consulerent, dicens quam immane esse peregrinos ejici, quam hominem ab homine exui, qui cibum morienti negaret. Canes ante mensam impastos esse non patimur, et homines excludimus: quam inutile quoque tot populos mundo perire, quos dira conficiebat tabes: quantos urbi suae perire, qui solerent adjumento esse, 120 vel in conferendis subsidiis, vel in celebrandis commerciis: neminem famem alienam juvare: protrahere ut plurimum diem posse, non inopiam repellere; immo tot cultoribus exstinctis, tot agricolis occidentibus, occasura in perpetuum subsidia frumentaria. Hos igitur excludimus, qui victum nobis inferre consuerunt: hos nolumus in tempore necessitatis pascere, qui nos omni aetate paverunt? Quanta
Abbreviated transcription (Latin):
tis qͥbusdã. ita extͣneis diripientib dissipat᷑.¬
& addidit. Captans annonan: maledictus
inplebe ẽ: benedictio autẽ ei incapite qui
participat. Uidesgͦ qđ largitorẽ frumenti
ẽe deceat: non p̃cii captatorem. Non ẽ gͥ ista
utilitas. in qͣplus honestati detͣhit᷑. qͣm utili¬
hibent: neq̃qͣm ꝓbandi sunt. Expellere eo
tempore. qͦ deberet iuiuare. separare acõmer¬
tiis cõmunis parentis: fusos om̃ib partꝰ negare.
Inita iã consortra uiuendi auerrucare. cũ
quib fuerint cõmunia uira. cum his nolle
intempore necessitatis subsidia partiri. ferȩ
ñ ex pellunt feras: & homo expellit hominẽ.
ferȩ ab bestiȩ cõminiem putant om̃ibus
uictum. que terra ministrat. Ille etiam
conformẽ generis sui adiuuant. homo inpug¬
nat: qͥ nichil ase alienum credere deb&. qͥc¬
qͣuid huniami ẽ. Quanto ille rectius. qͥ cũ
u ꝓuecta ꝓcessisset ȩtate & famen tolerar &

Expanded text:
tis quibusdam, ita extraneis diripientibus dissipatur. Ettis quibusdam, ita extraneis diripientibus dissipatur. Et addidit: Captans annonam maledictus in plebe est: benedictio autem ejus qui participat . Vides ergo quod largitorem frumenti esse deceat, non pretii captatorem. Non est igitur ista utilitas, in qua plus honestati detrahitur, quam utilirohibent, nequaquam probandi: expellere eo tempore quo debent juvare, separare a commerciis communis parentis, fusos omnibus partus negare, inita jam consortia vivendi averruncare: cum quibus fuerint communia jura, cum his nolle in tempore necessitatis subsidia partiri. Ferae non expellunt feras, et homo excludit hominem. Fere ac bestiae communem putant omnibus victum, quem terra ministrat. Illae etiam conformem sui generis adjuvant, homo impugnat, qui nihil a se alienum debet credere quidquid humani est. 46. Quanto ille rectius, qui cum jam provecta processisset aetate, et famen toleraret
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cium tanꝗ̃ sorte cuimilatũ fȩnoris: quo
ꝑiculũ capitis aceruat᷑. Tibi conditȩ frugis
multiplicatur usura. Tu frumentũ quasi
fenerator occultas: quasi uenditor auctionariᷤ.
Quid inp̃caris male om̃ibꝰ: quasi maior fut᷑a
sit fames: Quasi nichil frugũ suꝑsit: qͦsi
infecundior annus sequat᷑. Lucrũ tuumn:
horrea non clausit: nec p̃tia captauit anno¬
nȩ: s ꝑ henne subsidium collocauit. Nichil
gistis quẽa dmnodu ħc frumentarium p̾ci
Destruã horrea & maiora faciam: cũ scire non
posset. utrũ sequenti nocte anima sua ab eo
reposceret᷑. Nesciebat qͥd faceret: quasi ei ali¬
menta de e̾e̾nt. Herebat ambiguo. ñ capiebas
annonã horrea: & ille se egere credebat. Ru
te gͥ salomon. Qui contmet inqͥd frumentũ.
relinquet illud nationibꝰ non heredib qñ
auaritiȩ emolumentũ ad successoꝵ iura ñ
ꝑuennt. Qd ñ legitime adqͥritur: quasiuẽ¬

Expanded text:
pretium tamquam sorte cumulatum fenoris, quo pretium tamquam sorte cumulatum fenoris, quo periculum capitis acervatur. Tibi conditae frugis multiplicatur usura: tu frumentum quasi fenerator occultas, quasi venditor auctionaris. Quid imprecaris male omnibus, quia major futura sit fames, quasi nihil frugum supersit, quasi infecundior annus sequatur? Lucrum tuum dhorrea, non clausit: nec pretia captavit annonae, sed perenne subsidium collocavit: nihil sLegisti quemadmodum hunc frumentarium pretidestruam horrea, et majora faciam ; 119 cum scire non posset, utrum sequenti nocte anima sua ab eo reposceretur. Nesciebat quid faceret: quasi ei alimenta deessent, haerebat ambiguo. Non capiebant horrea annonam, et ille se egere credebat. 44. Recte igitur Salomon: Qui continet, inquit, frumentum, relinquet illud nationibus , non haeredibus, quoniam avaritiae emolumentum ad successorum jura non pervenit. Quod non legitime acquiritur, quasi ven
Abbreviated transcription (Latin):
minius habundantiam : Cur affectas in opram :
Cur optari facis a pauperib sterilitatem : Cum
enĩ ñ sentiunt benesicia fecunditans te auctionante
p̃cuim. tecondente frumentũ: optant pocius
nichil nasci. qͣmte de fame publica negociari.
Ambis frumentoꝵ indigentiam: alimentoꝵ
pemiriã: uberis soli partꝰ ingemiscis. flespu¬
blicã fertilitatem: Horrea plena frugum de
ploras: erploras qñ sterilior ꝓuentꝰ sit. quando
erilior partus. Uotis tuis gaudes arrisisse ma¬
ledictum: ut nichil cuiqͣm uasceret᷑. Tc̃ messẽ
tuam uenisse lȩtaris: tẽ tibi de om̃iũ miseria
congeris opes. & hanc tu industriã uocas.
hauc diligentiam nominas. quȩ calliditatis
uersutia. quȩ astucia fraudis ẽ:& hoc ture¬
medium uocas: qđ ẽ cõmentũ nequiciȩ: La¬
tͦcimũ hoc. anfemis appellem: Captantur
tanꝗͣ lafͦcinii tempora: quib ĩuiscera ho¬
minum durꝰ insidiator obrepas. Augetur

Expanded text:
minuis abundantiam? Cur affectas inopiam? minuis abundantiam? Cur affectas inopiam? Cur optari facis a pauperibus sterilitatem? Cum enim non sentiunt beneficia fecunditatis, te auctionante pretium, te condente frumentum, optant potius nihil nasci, quam te de fame publica negotiari. Ambis frumentorum indigentiam, alimentorum penuriam, uberes soli partus ingemiscis, fles publicam fertilitatem, horrea frugum plena deploras, exploras quando sterilior proventus sit, quando exilior partus. Votis tuis gaudes arrisisse maledictum, ut nihil cuiquam nasceretur. Tunc messem tuam venisse laetaris, tunc tibi de omnium miseria congeris opes: et hanc tu industriam vocas, hanc diligentiam nominas, quae calliditatis versutia, quae astutia fraudis est; et hoc tu remedium vocas, quod est commentum nequitiae. Latrocinium hoc, an fenus appellem? Captantur tamquam latrocinii tempora, quibus in viscera hominum durus insidiator obrepas. Augetur
Abbreviated transcription (Latin):
si non haberent qđ emerent: Nũ industria
tia collegit: incaritate uendidit. Nũ carius aliqͥs
emere compellit᷑: Ilum uis adhibet᷑ emptori :
Om̃ibꝰ defert᷑ emendi copia: nulli irrogatur
iniuria. Hic igit᷑. quantum ciuusq fert inge¬
nium disputantis: erurgit alius dicens. Bona
quidẽ agͥcult᷑a quȩ fruges ninstrat om̃ibus:
quȩ simplici industria terrarum accumulat
fȩcunditatem: nichil doli nichil fraudis ĩterserenᷤ.
Deniq si quid uitu fuerit plus dispendii est:
ꝗq̃ si bene aliquis seminauerit melius metet.
Si sincerum tͥtici gͦnum seuerit: puriorem
messem colligit. fecunda terra: multiplicatum
reddet qd̃ acceꝑit. fideł ager. feneratos solet
restituere fructꝰ. De reditib gͥ uberis glebȩ.
expectare debes. tui mercedem laboris: de
fertilitate pinguis soli. iusta sꝑare compendii:
Cur ad fraudem conu̾tis: nat̾e industriam : Cur
inuides usib homniũ: publicos partꝰ : Cur ppłis

Expanded text:
si non haberent quod emerent? Num industria si non haberent quod emerent? Num industria tia collegit, in charitate vendidit. Num charius aliquis emere compellitur? Num vis adhibetur emptori? Omnibus defertur emendi copia, nulli irrogatur injuria. 40. His igitur quantum cujusque fert ingenium disputatis, exsurgit alius, dicens: Bona quidem agricultura, quae fructus ministrat omnibus, quae simplici industria accumulat terrarum fecunditatem, nihil doli, nihil fraudi interserens. Denique si quid vitii fuerit, plus dispendii est; quia si bene aliquis seminaverit, melius metet: si sincerum tritici granum severit, puriorem ac sinceram messem colligit. Fecunda terra multiplicatum reddit, quod acceperit: fidelis ager feneratos solet restituere proventus. 41. De reditibus igitur uberis glebae exspectare debes tui mercedem laboris, de fertilitate pinguis soli justa sperare compendia. Cur ad fraudem convertis naturae industriam? Cur invides usibus hominum publicos partus? Cur populis
Abbreviated transcription (Latin):
Nortificet᷑ auaritia: moriat᷑ conrupiscenta:
Sc̃os innegotiatiõem introisse negat: quia
p̃cioꝵ captare incrementa non simplicitatis
s uersutiȩ ẽ. & alius ait. Captans precia
frumenti: maledictꝰ inplebe ẽ. Defimita ẽ
sentencia: nichil disputatiomi relinquens. qͣle
controuersum genus solet dicendi ẽẽ. cum
alius allegat agͥculturam laudabiłe apud õs
haberi: fructꝰ terrȩ simplides e̾e̾. plus qui se¬
minauerit eo ꝓbatiorem fore: uberiores red¬
ditꝰ industriȩ ñ fraudari. negligentiã magis
& incuriam ruris inculti rep̃hendi solere.
Araui in quit studiosius: uberius seminaui:
diligentius excolui: bono collegi ꝓuentu: sol¬
liticus recondidi: seruaui fideliter: ꝓuidi custo¬
diui. Nc intempore faunis uendo: subuenio esu¬
rientibus: u endo frumentum: non alienum. s
meum. Non plusꝗͣ cet̾i: immo etiã iminori p̃cio.
Quid hic fraudis ẽ: cum multi possent ꝑiclitari

Expanded text:
Mortificetur avaritia, moriatur concupiscentia. Mortificetur avaritia, moriatur concupiscentia. Sanctus in negotiationem introisse se negat; quia pretiorum captare incrementa non simplicitatis, sed versutiae est. Et alius ait: Captans pretia frumenti, maledictus in plebe est . 38. Definita est sententia, nihil disputationi relinquens, quale controversum genus solet dicendi esse, cum alius allegat agriculturam laudabilem apud omnes haberi, fructus terrae simplices esse, plus qui seminaverit eo probatiorem fore, uberiores reditus industriae non fraudari, negligentiam magis et incuriam ruris inculti reprehendi solere. 39. Aravi, inquit, studiosius, uberius seminavi, diligentius excolui, bonos collegi proventus, sollicitius recondidi, servavi fideliter, provide custodivi. Nunc in tempore famis vendo, subvenio esurientibus: vendo frumentum non alienum, sed meum; non pluris quam caeteri, immo etiam minori pretio. Quid hic fraudi est, cum multi possent periclitari,
Abbreviated transcription (Latin):
quia non solum peccare se ꝑꝑ salutis defensi-¬
ouẽ passus non est. s ne alienum quidem pec¬
catum ferre ac ꝑpeti potuit: ideo inse causã
necis excitauit. Certe hoc negare non possunt
potuisse fieri. ut tacer&: qui de illo gyge
negant potuisse fieri ut amili beneficio
absconderetur. S fabula & si uim ñ hab&
ueritatis: hanc tñ ratiõem habet. ut si possit
celare se uir iustus. tam̃ ita peccatum decli¬
net. ut celare ñ possit. nec ꝑsonam suam
indutꝰ amuilum. s uitam suam xp̃m indutꝰ
uenio sibi arroget: nemo se iactet. Nolebat
se xpͣc hic cognosci: nolebat p̃dicari in eũ¬
głio nom̃ suum. cum in terris uersaretur.
fugiamꝰ iactanciam: p̃dicari non expetamus.
Melius ẽ hic e̾e̾ inhumilitate: ibi ingloria.
Cũ xp̃c inquid apparuerit: tc̃ & uos cum illo
utilitas: s honestas utilitatem. hanc dico
utilitatẽ: quȩ estimat᷑ scđ̾m uulgi opimõem.

Expanded text:
quia non solum 117 peccare se propter salutis defensiquia non solum 117 peccare se propter salutis defensionem passus non est, sed ne alienum quidem peccatum ferre ac perpeti potuit; ideo in se causam necis excitavit. Certe hoc negare non possunt potuisse fieri ut taceret, qui de illo Gyge negant potuisse fieri ut annuli beneficio absconderetur. 36. Sed fabula, etsi vim non habet veritatis, hanc tamen rationem habet, ut si possit celare se vir justus; tamen ita peccatum declinet, quasi celare non possit: nec personam suam indutus annulum, sed vitam suam Christum indutus nemo sibi arroget, nemo se jactet . Nolebat se Christus hic cognosci, nolebat praedicari in Evangelio nomen suum, cum in terris versaretur: fugiamus jactantiam, praedicari non exspectemus. Melius est hic esse in humilitate, ibi in gloria. Cum Christus, inquit, apparuerit, tunc et vos cum illo utilitas, sed honestas utilitatem: hanc dico utilitatem, quae aestimatur secundum vulgi opinionem.
Abbreviated transcription (Latin):
Itaq ñ ꝑmisit eũ necari s solũ lancean quȩ
erat ad cap̃ eiꝰ: & lenticulam sustulit. Itaq dor¬
mientib ciictis egressus de castris. transiuit
incacumen montis: & coarguere cepit stipa¬
tores regios. & p̃cipuȩ pͥncipe militiȩ abner.
qd̵ neq̃qͣm fid̾a ad hib̾ent custodiam regi &
regis: uł lenticula quȩ erat ad caput enis.
Et appellatꝰ a rege: lanceam reddidit. & dñs
inquit restituat unicuiq iusticias suas. &
side suam: sic̃ tͣdidit te dñs in manꝰ meas: &
nolui undicare manu mea in xp̃m dm̃i.
Etcum hȩc diceret timebat tam̃ incidias eiꝰ.
& fugit.: sedem exilio mutans: nec tamen
salutẽ p̃tulit innocentię. cũ iam sc̾o facul¬
tate tributa regis necandi noluiss uti occasi¬
onis beneficio: quȩ & securitatem salutis me¬
tuenti. & regnum offerebat exuli. Ubi fuit
opus iohanni. gygeo anulo: qͥ si tacuiss non
ẽẽt occisus ab herode: Prestare hoc illi silen¬
tiũ suum: ut & uideret᷑ & non occideret᷑. S

Expanded text:
Itaque non permisit necari eum, sed solam lanceam quae erat ad caput ejus, et lenticulam sustulit. Itaque dormientibus cunctis, egressus de castris transivit in cacumen montis, et coarguere coepit stipatores regios, et praecipue principem militiae Abner, quod nequaquam fidam custodiam regi etregis, vel lenticula quae erat ad caput ejus. Et appellatus a rege lanceam reddidit: Et Dominus, inquit, restituat unicuique justitias suas, et fidem suam: sicut tradidit te Dominus in manus meas, et nolui vindicare manu mea in christum Domini. Et cum haec diceret, timebat tamen insidias ejus, et fugit, sedem exsilio mutans. Nec tamen salutem praetulit innocentiae, cum jam secundo facultate sibi tributa regis necandi, noluisset uti occasionis beneficio: quae et securitatem salutis metuenti, et regnum offerebat exsuli. 35. Ubi opus fuit Joanni Gygeo annulo, qui si tacuisset, non esset occisus ab Herode ? Praestare hoc illi potuit silentium suum, ut et videretur et non occideretur: sed
Abbreviated transcription (Latin):
u̾sa in suã gr̃am reuertert̃. Grando sedata ẽ:
triduum. ex qͦ moyses manum leuauerat. &
tenebras infuderat. Moriebat᷑ om̃e pͥmogeni¬
tũ egyptioꝵ: cum hebreoꝵ om̃is e̾e̾t ĩ offen¬
dar&. rogauit & inpetrauit. In illo p̃di¬
candñ qđ a fraudis consortio temꝑauerit:
Sciebat qđ fidem rex ñ seruar& ꝓmissi : tam̃
honestũ putabat ut rogatus orar&. lesus be¬
nediceret. appetitus remitteret. Proiecit uir¬
gã & serpens factꝰ est: qͥ deuorauit serpentes
egẏptioꝵ: significans qđ uerbũ caro fier&¬
quȩ serpentis diri uenena uacuaret. ꝑ re¬
missiõem & indulgentiã peccatoꝵ. Uirga ẽ
eñ uerbum directum. regale: plenũ potes
qm̃ quierat filius dĩ ex d̾o patre natꝰ. filius
hominis factꝰ ẽ natꝰ ex uirgine. Qͥ quasi serpens
exaltatꝰ in cruce medicinam uulnerib infudit
humanis. Uñ ipse d̾nsait. Sic̃ tnoyses eral¬
tauit serpentẽ in deserto: ita exaltiri oportet

Expanded text:
versa in suam gratiam reverterunt: grando sedata est, versa in suam gratiam reverterunt: grando sedata est, triduum, ex quo Moyses manum levaverat, et tenebras infuderat . Moriebatur omne primogenitum Aegypti, cum Hebraeorum omnis esset inoffendaret, oravit et impetravit . In illo praedicandum, quod a fraudis consortio temperaveritSciebat quod fidem rex non servaret promissis; tamen honestum putabat ut rogatus oraret, laesus benediceret, appetitus remitteret . 94. Projecit virgam, et serpens factus est, qui devoravit serpentes Aegyptiorum : significans quod Verbuqui serpentis diri venena evacuaret, per remissionem et indulgentiam peccatorum. Virga est enim verbum directum, regale, plenum potestquoniam qui erat Filius Dei, ex Deo Patre natus, Filius hominis factus est, natus ex Virgine, qui quasi serpens exaltatus in cruce medicinam vulneribus infudit humanis. Unde et ipse Dominus ait: Sicut Moyses exaltavit serpentem in deserto,
Abbreviated transcription (Latin):
qđꝰ dux romanoꝵ cũ ad eum adu̾sarii regis me¬
dicꝰ ueniss pollicens dat᷑um se regiuenenũ.
uinctũ eũ ad hostem miserit. Et reuera phe¬
clarũ. ut qui uirtutis certam̃ susceꝑat. nollet
fraude uincere. Nonenim inuictoria honesta¬
tt ponebat: s ipsam ĩ honeste quesitã uictoriã
t̾pe p̃nuntiabat. Redeamꝰ ad nr̃m moysen:
atq ad suꝑiora reuertamur: ut quanto pres¬
tantiora:. tanto antiquiora ꝓmamꝰ. Nolebat
egypti rex: populum dimittere patrum.
Dix̃ moyses sacerdoti aaron. ut extenderet
urg̾̃a suam. suꝑ om̃s aqͥs egẏpti. Extendit
aaron & conuersa ẽ aqua fluminis ĩsangͥnẽ.
& nemo poterat bib̃e aqua: om̃sq egyptii siti
periebant: sincera aũ fluenta patrib habun¬
dabãt. Iaclauer̾t fauilłã incęlũ. & facta sunt
ulcera & uesice cadentes in hõib & qͣdrupedi¬
b. Deduxer̾t gͣndin̾e igne fłameo: contrita
erant suꝑ t̾ram om̃ia . Rogaũ moyses: & uni¬

Expanded text:
quod dux Romanorum cum ad eum adversarii regis medicus venisset, pollicens daturum se regi venenum, vinctum eum ad hostem remiserit. Et revera praeclarum, ut qui virtutis certamen susceperat nollet fraude vincere. Non enim in victoria honestatem ponebat, sed ipsam, nisi honestate quaesitam, victoriam turpem pronuntiabat. 92. Redeamus ad nostrum Moysen, atque ad superiora revertamur; ut quanto praestantiora, tanto antiquiora promamus. Nolebat Aegypti rex populum dimittere patrum. Dixit Moyses sacerdoti Aaron, ut extenderet virgam suam super omnes aquas Aegypti. Extendit Aaron, et conversa est aqua fluminis in sanguinem, et nemo poterat bibere aquam, omnesque Aegyptii siti peribant: sincera autem fluenta patribus abundabant . Jactaverunt favillam in coelum, et facta sunt ulcera, et vesicae candentes in hominibus et quadrupedibus . Deduxerunt grandinem in igne flammeo, contrita erant super terram omnia. Rogavit Moyses, et uni
Abbreviated transcription (Latin):
tũ ẽ sacͥficium moysi tempore. sacrificiũ
qd erat ꝓpeccato consũptũ ẽ. Nonne tibi
consumi uidet᷑ qn̾ ĩ baptismatis sac̃mento
interit homo uetus : Exterior uetꝰ homo nr
ꝯfixꝰ ẽ cruci. apls clamat illic: sic̾ patrum
exempla tedocent. E gyptius demergitur.
hebreus resurgit sc̃o renouatꝰ sp̃n. Qui etiã
ꝑ mare rubrum in offenso tnsiuit uestigio.
ubi baptizati st̃ patres sub nubȩ & in mari
consumitur homo: eũ absorbet᷑ mortale nostrũ
auita : Demq exterior corrumpitur: s reno¬
uatur interior. Nec solũ ĩ baptismate s & iã
inpȩnitentia fit carnis interitꝰ ad ꝓfectum

Expanded text:
tum est sacrificium Moysi tempore, sacrificium tum est sacrificium Moysi tempore, sacrificium quod erat pro peccato, consumptum est. Nonne tibi consumi videtur, quando in baptismatis sacramento interit homo totus exterior? Vetus homo noster confixus est cruci, Apostolus clamat . Illic, sicut Patrum exempla te docent, Aegyptius demergitur, Hebraeus resurgit, sancto renovatus Spiritu, qui etiam per mare Rubrum inoffenso transivit vestigio, ubi baptizati sunt patres sub nube, et in mariconsumitur homo, cum absolvitur mortale istud a vita? Denique exterior corrumpitur, sed interior renovatur. Nec solum in baptismate, sed etiam in poenitentia fit carnis interitus ad profectum
Abbreviated transcription (Latin):
qdđ ignis aqua factus ẽ. & aqͣ ignem ercitauit:
nisi spiritalis gr̾a ꝑ ignem exurit: ꝑ aqu̾a
mundat peccata nr̃a : Pluit᷑ enim peccatũ
& exuritur. Uñ & apłs dicit. Unius cuiꝰq¬
posuimus. ut ꝓbareinus ꝑ igne exuripec¬
descendit suꝑ sacrisicium. Hic gͥ ignis ab¬
scondit᷑ captiuitatis tempore. quo culpa
reguat: tẽpore aũ lib̾tatis ꝓmitur. Et licet
maquȩ speciem mutatꝰ. tam̾ seruauit ignis
naturam: ut consumeret sacͥfitium. Nec
mireris. cũ legeris qr d̃s pat̃ dix̃. ego sum
ignis consumens. & alibi. Me dereliqͤrt̃
refrigerat. Iła ipse in euuangłio suo dicit.
Et cum illi nequiussent facere. hostiã suam
t̃cio ipse ꝑfudit aqua: & manabat aqua ĩcir-¬
cuitu altaris. & exclamauit. & cecidit ignis
a dño de cęlis & consumpsit holo caustum.
hostia illa tues. Considera tacitus singula.
Inte descendit uapor sp̃c sc̃i. te uidet᷑ exurere
cum tua peccata consinnit. Deniq qđ consũp¬

Expanded text:
quod ignis aqua factus est, et aqua ignem excitavit; nisi quia spiritalis gratia per ignem exurit, per aquam mundat peccata nostra? Eluitur enim peccatum, et exuritur. Unde et Apostolus ait: Uniuscuposuimus, ut probaremus per ignem exuri pecdescendit super sacrificium. 105. Hic igitur ignis absconditur captivitatis tempore, quo culpa regnat: tempore autem libertatis promitur. Et licet in aquae speciem mutatus, tamen servat ignis naturam, ut consumeret sacrificium. Nec mireris cum legeris, quia Pater Deus dixit: Ego sum ignis consumens ; et alibi: Me dereliqueranrefrigerabat; nam ipse in Evangelio suo dicit Et cum illi nequissent facere, hostiam suam tertio ipse perfudit aqua, et manabat aqua in circuitu altaris, et exclamavit, et cecidit ignis a Domino de coelo, et consumpsit holocaustum . 107. Hostia illa tu es. Considera tacitus singula. In te descendit vapor Spiritus sancti, te videtur exurere, cum tua peccata consumit. Denique quod consump
Abbreviated transcription (Latin):
etiã ipse qͥfecit. Demq factũ ẽ p̃ceptum:. & decretũ
in isrł ex diebus udies. Ambulabant inquid filiȩ ppłi
isrł. lugentes filiam iepthȩ galaditidis. quatuor
dieb in anno. Non possũ accusare uirũ qͥ necesse
habuit inplere qd uouerat : s tam̃ mserabilis
necessitas: quȩ soluitur parricidio. Melius ẽ
ñ uouere. qͣm uouere id. qđ sibi cui ꝓmittitur
ꝓmissa om̃ia soluenda st̃. Deniq ipse dũs frequen¬
t̃ suam mutat sentenciam: sic̃ script᷑a indicat. Nła
in eo libro qͥscribit᷑ numeri ꝓposuerat ꝑ cutere
morte & perdere popułu: s postea rogatꝰ a moyse

Expanded text:
etiam ipse qui fecit. Denique factum est praeceptum et decretum etiam ipse qui fecit. Denique factum est praeceptum et decretum in Israel ex diebus in dies: Ambulabant, inquit, filiae populi Israel, lugentes filiam Jephthe Galaaditidis quatuor diebus in anno . Non possum accusare virum qui necesse habuit implere quod voverat; sed tamen miserabilis necessitas, quae solvitur parricidio . 79. Melius est non vovere, quam vovere id quod sibi cui promittitur, missa solvenda sunt omnia. Denique ipse Dominus frequenter suam mutat sententiam, sicut scriptura indicat. Nam et in eo libro, qui scribitur Numeri, proposuerat percutere morte et perdere populum, sed postea rogatus a Moyse
Abbreviated transcription (Latin):
se ipsos iuris iurandi sacramento: & cũ ipsi cog¬
nouerint ꝓmittendum ñ fuisse: sacramenti iam̃
cõtẽplacione faciunt qd spoponderunt : sic̃ de
herode sup̃ scripsimus. qͥ saltatrici p̃mium fpit̃
ꝓnisit. crudeliter soluit. Turpe qđ regnum ꝓ
saltatiõe ꝓmittit᷑: crudele. qđ mors ꝓpħȩ ꝓ iu¬
risiurandi religioe donatur. Quanto tolerabiliꝰ
tale fuiss ꝑuirnim sac̾mento. si ⁊am̃ ꝑuirium
possit dici. qđ ebrnus mt̾ uina uirauerat: qđ eo¬
iratꝰ inter saltancium choros ꝓmiserat. Infertur
quicqͥd sibi reuertenti int̾ luen domꝰ sue occͣrer&:
cũ & ipsum uoti pęnituerit sui: postq̃. filia occur¬
rit sibi. Demq conscidit uestuenta sua. & dix̃.
Qlicet pio metu ac formidine acerbitatẽ durȩ
solutionis inpleuerit: tam̃ luctũ amnium etiam
posteris statuit deplorandũ. ac dereliquit. Dura
ꝓmissio: acerbior solutio: qu̾a necc̾ẽ habuit lugere

Expanded text:
nt se jurisjurandi sacramento, et cum ipsi cognt se jurisjurandi sacramento, et cum ipsi cognoverint promittendum non fuisse, sacramenti tamen contemplatione faciunt quod spoponderint; sicut de Herode supra scripsimus, qui saltatrici praemium turpiter promisit, crudeliter solvit, turpe quod regnum pro saltatione promittitur, crudele quod mors prisjurandi religione donatur. Quanto tolerabilius tali fuisset perjurium sacramento? Si tamen perjurium possit dici quod ebrius inter vina juraverat, quod eviratus inter saltantium choros promiserat. Infertur quidquid sibi revertenti intra limen domus suae occurreret; cum et ipsum voti poenituerit sui, postquam filia occurrit sibi. Denique conscidit vestimenta sua, et dixit: Qui licet pio metu ac formidine acerbitatem durae solutionis impleverit; tamen luctum annuum etiam posteris deplorandum statuit ac dereliquit. Dura promissio, acerbior solutio, quam necesse habuit lugere
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ in simplicitate cordis & in nocenta nos iub&
inuere. Dauid quoq ait. sic̃ nouacula acuta. fe¬
cisti dolum: nequiciȩ arguens ꝓdito .Rem. coqd̃
instrumentũ huiꝰmodi ad hominis adhibetur
ornatũ : & plerumq ulcerat. Siqͥs gͥ p̃tendat
grãm. & dolum nectat: ꝓditoris erẽplo. ut eũ
quẽ celare & ꝓtegere debeat ꝓdat ad mortẽ.
instrumenti istius cõparatiõe censet᷑. qđ ebriȩ
mentis & titubantis uitio manus uulnerare con¬
sueuit: sic̃ iste malitie ebrius uino. ꝑ funestȩ
ꝓdicionis indiciũ abimelec sacerdoti nec̾e detu¬
lt. eo qd̾ ꝓpħam hospicio recepisset: qu̾e rer
inuidiȩ accensus stimulis ꝑsaquebat᷑. Purum¬
gͥ ac sincerũ oportet c̾e̾ asfectum: ut unusqͥsq
simplicem sermonem ꝓferat. uassuũ ĩ sc̃itate
possideat. nec fr̃em circumscriptiõe u̾boꝵs
inducat: nichil ꝓmittat in honestũ: ac si ꝓmi¬
serit: tolerabilius ẽ ꝓmissum ñ facere. quam
facere qd turpe sit. Sepe pleriq constringt̃¬

Expanded text:
m in simplicitate cordis, et innocentia nos jubet vivere. David quoque ait: Sicut novacula acuta fecisti dolum ; nequitiae arguens proditorem, eo quod instrumentum hujusmodi ad hominis adhibetur ornatum, et plerumque ulcerat. Si quis igitur praetendat gratiam, et dolum nectat proditoris exemplo, ut eum quem protegere debeat, prodat ad mortem; instrumenti istius comparatione censetur, quod ebriae mentis et titubantis vitio manus vulnerare consuevit. Sicut iste malitiae ebrius vino, per funestae proditionis indicium Abimelech sacerdoti necem detulit, eo quod Prophetam hospitio recepisset, quem rex invidiae accensus stimulis persequebatur ac sincerum oportet esse affectum, ut unusquisque simplicem sermonem proferat, vas suum in sanctitate possideat, nec fratrem circumscriptione verborum inducat, nihil promittat inhonestum, ac si promiserit, tolerabilius est promissum non facere quam facere quod turpe sit. Saepe plerique constringu
Abbreviated transcription (Latin):
celare. & regnum assequi nolit ne peccare:
&e grauns ducat sceleris contagium pęnarũ
doloribꝰ: an uero spe inpunitatis utat᷑ ad ꝑ
sapiens cum sibi inpeccato non solũ latendu
s etiã regnandum uideret. si peccatũ ad¬
mitter&. contͣ autẽ ꝑiculũ salutis cerner&
sideclinar&. flagitium: clegerit tam̃ magis ꝑi¬
culũ salutis ut uacar& flagitio: q̃m flagitium
iuroꝵ electoꝵ ad inferendam nec̃e in deserto
quereret: ingressus in castra regis cũ dormi¬
entem offendiss non solũ ille ñ ꝑcussit s etram
ꝓtexit. ne abaliquo qͥsimul ĩ gressus fuerat ꝑi¬
meret᷑. Nam cum diceret ei abisay. conclusit
hedie dñs inimicũ tuũ in manibꝰ tuis. & nunc
occidi eum: respondit. Non consumes cum.

Expanded text:
celare, et regnum assequi; nolitne peccare, celare, et regnum assequi; nolitne peccare, et gravius ducat sceleris contagium poenarum doloribus: an vero spe impunitatis utatur ad psapiens cum sibi in peccato non solum latendum, sed etiam regnandum videret, si peccatum admitteret; contra autem periculum salutis cerneret, si declinaret flagitium; elegerit tamen magis salutis periculum, ut vacaret flagitio, quam flagitium virorum electorum ad inferendam necem in deserto quaereret, ingressus in castra regis, cum dormientem offendisset, non solum ipse non percussit, sed etiam protexit; ne ab aliquo qui simul ingressus fuerat, perimeretur. Nam cum diceret ei Abessa: Conclusit hodie Dominus inimicum tuum in manibus tuis, et nunc occidam eum? respondit: Non consumas eum,
Abbreviated transcription (Latin):
quos necandos putauerat. ne sibi impedim̃to
ħ̾c anulum sapienti: ut beneficio eiꝰ possit
latere cum deliquerit: ñ enĩ minꝰ fugiet pa¬
catoꝵ consorcium. ꝗͣ si ñ possit latere. Non eñ
latebra sapienti spes inpunitatis: s in no¬
centia est. Deniq lex ñ iusto s in iusto pe¬
sita ẽ: qr ustꝰ legẽ habet mentis suȩ. &
ȩquitatis ac iusticiȩ suȩ normã. Ideoq non
t̃rore pęnȩ reuocat᷑ a culpa: s honestatis
regula. Ergo ut ad ꝓpositũ redeamꝰ: ñ fabulol
ꝓueris: s uera ꝓ fabulosis exempla ꝓferam
Quidemm mͥopꝰ ẽ fingere hiatũ terrȩ.
equũ eneum. ahulumq aureũ. in digito
defuncti reꝑtum: cuiꝰ anuli tanta sit uis
ut ꝓ arbitrio suo qͥ eũ sit idut᷑ anulum
appareat eum uelt. cum autẽ nobt. e conspec̃¬
tu se p̃sentium subt᷑bat: ut p̃sens nonpossit
uideri : Nempe eõtendit istud : utrũ sapiens
etiam si isto utat᷑ anulo. qͦ possit ꝓpria flagitia

Expanded text:
quos necandos putaverat, ne sibi impedimento quos necandos putaverat, ne sibi impedimento nquit, hunc annulum sapienti, ut beneficio ejus possit latere, cum deliquerit: non enim minus fugiet peccatorum contagium, quam si non possit latere. Non enim latebra sapienti spes impunitatis, sed innocentia est. Denique lex non justo, sed injusto posita est ; quia justus legem habet mentis suae, et aequitatis ac justitiae suae normam: ideoque non terrore poenae revocatur a culpa, sed honestatis regula. 32. Ergo ut ad propositum redeamus, non fabulosa pro veris, sed vera pro fabulosis exempla proferam. Quid enim mihi opus est fingere hiatum terrae, equum aeneum, annulumque aureum in digito defuncti repertum; cujus annuli tanta sit vis, ut pro arbitrio suo qui eum sit indutus annulum, 116 appareat, cum velit: cum autem nolit, e conspectu se praesentium subtrahat, ut praesens non possit videri? Nempe eo tendit istud, utrum sapiens etiam si isto utatur annulo, quo possit propria flagitia
Abbreviated transcription (Latin):
pudenda aput eũ publicatio flagitii. qu̾a con¬
scientia ẽ. Qđ non fictis fabulis ut philoso¬
phi disputant: s uerissimis iustoꝵ uiroꝵ
eremplis docere possumꝰ. Non igit᷑ ego simi¬
labo terrȩ hiatum quȩ magnis qͥbusdam
dissiluerit soluta imbrib. inqu̾e descends¬
se gyges. atq ibi fabularũ illũ equũ eneũ
offendisse a platone inducit᷑. qͥ i lateribꝰ fins
fores haberet: qͣsubi aꝑuit animadu̾tisse
anulum aureũ indigito mortui hominis.
cuiꝰ illic examine corpus iacebat. auriq aua¬
rũ sustulisse anulum: s cũ se ad pastores re¬
tulisset regios de quoꝵ ipse nuinero for&.
casu quodam qđ palcam eiꝰ amili ad palm̃
comi̾terat ipse om̃s uidebat. atq a nullo
uidebat᷑. Deinde cum in loco suo reuocasset
anulum: uidebat᷑ ab om̃ib Cuiꝰ sollers fatꝰ
miraculi : ꝑ amili oportunitatẽ. reginȩ stup
potitꝰ. necem regi intulit.: ceterisq int̾empnis

Expanded text:
pudenda apud eum publicatio flagitii, quam conpudenda apud eum publicatio flagitii, quam conscientia est. Quod non fictis fabulis, ut philosophi disputabant, sed verissimis justorum virorum exemplis docere possumus. 30. Non igitur ego simulabo terrae hiatum, quae magnis quibusdam dissiluerit soluta imbribus, in quem descendisse Gyges, atque ibi fabularum illum equum aeneum offendisse a Platone inducitur, qui in lateribus suis fores haberet: quas ubi aperuit, animadvertit annulum aureum in digito mortui hominis, cujus illic exanimum corpus jaceret, aurique avarum sustulisse annulum. Sed cum se ad pastores recepisset regios de quorum ipse numero foret, casu quodam, quod palam ejus annuli ad palmam converterat, ipse omnes videbat, atque a nullo videbatur: deinde cum in locum suum revocasset annulum, videbatur ab omnibus. Cujus solers factus miraculi, per annuli opportunitatem reginae stupro potitus, necem regi intulit, caeterisque interemptis,
Abbreviated transcription (Latin):
sanare. Cur enĩ te potiorẽ alteri udices. cũ
uiri sit xp̃iani p̾ferre sibi alterum: nichil sibi
arrogare: nullũ sibi honore assumere: non
uendicare meriti sui p̃ciũ:. Denide cur non
potius tolerare in cõmodum: qͣm alienũ com¬
modũ diripere ad suescas: Quid tam adu̾sus
nat᷑am. qͣm ñ c̾e̾ contẽptũ eo qd̾ habeas: aliena
querere: ambire tͣpiter. Nan si honestas se¬
cundum nat᷑am: om̃ia enim fecit d̾s bona ual¬
de : turpitudo utiq contraria ẽ. Non potest
gͦ honestati conuenire & t᷑pitudini: cũ hȩc
int̃ se discreta naturȩ lege sint. S iam ut
etiã in hoc libro ponamꝰ fastignm: in quo
uelut in fine disputationis dirigamꝰ senten¬
tiam: ut nichil expetendum sit insi quod
honestũ: nichil agit sapiens nͥ qd̃ cam sioeri¬
tate sine fraude sit. Neq quicꝗͣ facit. in quo
se crimine quoꝗͣ obliget: etiãm si latere possit.
Sibi enim ẽ reusipriusqͣm ceteris: nec tam

Expanded text:
sanare. 28. Cur enim te potiorem altero judices, cum sanare. 28. Cur enim te potiorem altero judices, cum viri sit christiani praeferre sibi alterum, nihil sibi arrogare, nullum sibi honorem assumere, non vindicare meriti sui pretium? Deinde cur non tuum tolerare potius incommodum, quam alienum commodum diripere assuescas? Quid tam adversus naturam, quam non esse contentum eo quod habeas, aliena quaerere, ambire turpiter? Nam si honestas secundum naturam, omnia enim fecit Deus bona valde, turpitudo utique contraria est. Non potest ergo honestati convenire et turpitudini, cum haec inter se discreta naturae lege sint. 115 CAPUTetiam in hoc libro ponamus fastigium, in quo velut in fine disputationis nostrae dirigamus sententiam: ut nihil expetendum sit, nisi quod honestum. Nihil agit sapiens, nisi quod cum sinceritate, sine fraude sit: neque quidquam facit, in quo se crimine quoquam obliget, etiamsi latere possit. Sibi enim est reus priusquam caeteris; nec tam
Abbreviated transcription (Latin):
runt᷑ p̃ceptis informariatq instrui. ut unꝰqͣsq
celeritate ñ fraude contendat. cur suq quantũ
potest aduictoriam ꝓꝑet. supplantare autem
alt̾ũ aut manu deicere ñ ausus sit. qͣntomagis
in hoc cursu uitȩ istius. sine fraude alteruis &
circũscriptiõe gerenda nob̾ uictoria ẽ.: Quer̃t
aliqͥ si sapiens in naufragio positꝰ. infipienti
naufrago extorquere tabulam possit: utrum
debeat. Michi quidem & si p̃stabilius cõmuni
uideat᷑ usui sapientẽ de naufragio ꝗͣ ĩsipient̾e̾
sapiens. querere sibi uitani aliena morte de¬
beat. ut pote qͥ etiam si latͦnẽ armatũ incidat
ferient̾ẽ referire non possit : nedũ salutem
defendit. pietatẽ contaminet. Deqͦ in euuan¬
Reconde gladium tuũ. Om̃is eñ qͥgladio
percusserit: gladio feriet᷑. Qͥs latro detes¬
tabilior. qͦm ꝑsecutor qui uenerat ut xp̃m
occider&: S noluit se xp̃c ꝑsecutoꝵ de
fendi uulnere: qui uoluit suo uulnere om̃s

Expanded text:
runtur praeceptis informari atque instrui, ut unusquisque celeritate non fraude contendat, cursuque, quantum potest, ad victoriam properet; supplantare autem alterum aut manu dejicere non ausit: quanto magis in hoc cursu vitae istius, sine fraude alterius et circumscriptione gerenda nobis victoria est? 27. Quaerunt aliqui, si sapiens in naufragio positus insipienti naufrago tabulam extorquere possit, utrum debeat? Mihi quidem, etsi praestabilius communi videatur usui sapientem de naufragio quam insipientem sapiens, quaerere sibi vitam aliena morte debeat: utpote qui etiam si latronem armatum incidat, ferientem referire non possit; ne dum salutem defendit, pietatem contaminet. De quo in EvanReconde gladium tuum; omnis enim qui gladio percusserit gladio ferietur . Quis latro detestabilior, quam persecutor qui venerat ut Christum occideret? Sed noluit se Christus peere, qui voluit suo vulnere omnes
Abbreviated transcription (Latin):
potentis głȩ. Erat aũ lignum scientie bon
& mali in paradiso. Sic enim habes. quia
ꝓduxit d̾s lignum speciosum ad aspetũ
& bonum ad escam. & lignum uitȩ ĩ para¬
diso. & lignũ scientiȩ boni & mali. Postea
uideamus. utrũ & hoc lignum speciosũ
ad aspectũ & bonũ ad escã fuerit. sicut

Expanded text:
nt. 7. Erat autem lignum scientiae boni et mali in paradiso. Sic enim habes: Quia produxit Deus lignum speciosum ad aspectum, et bonum ad escam, et lignum vitae in paradiso, et lignum scientiae boni et mali Postea videbimus utrum et hoc lignum speciosum ad aspectum, et bonum ad escam fuerit sicut
Abbreviated transcription (Latin):
Et dix̃. Dñe aꝑi oculos eoꝵ ut uideant. E uider.
Itaq cum rex isrł ꝑcutere ingressos uellet. eĩq
sibi dari a ꝓpħa facultate̾ poscer&. respondit
ñ ꝑcutiendos. quoꝵ captiuitatẽ ñ e̾e̾t oꝑatus
mamii. armisq bellicis. s& magis subsidio ali¬
mentoꝵ iuuandos. Deniq epularib refecti
copis. numꝗͣ. postea interram isrł. pyratȩ sy¬
riȩ reu̾tendum putart̃. Quanto hoc subliniᷤ
qͣm illu d grecoꝵ: qđ cum duo populi adu̾sis
se de gła iꝑioq decertarent & ex his alter ha
b̾et copiam. quẽ adinodn naues alterius populi
clanculo exurer&: tͣpe credidit. maluitq mii
posse honeste. qͣm plus turpiter. Et isti qͥdem
sine flagitio hoc facere nequibant. ut eos qui
consũmandi belli ꝑsici gr̃a in societatem ue¬
nerant. haa fraude deciꝑent: quã licet possent
negare. ñ possent tam̃ ñ erubescere. Heliseus
cussos. maluit tam̃ seruare qu̾a perdere. qr

Expanded text:
et dixit: Domine, aperi oculos eorum, ut videant, et viderunt ? et dixit: Domine, aperi oculos eorum, ut videant, et viderunt ? Itaque cum rex Israel percutere ingressos vellet, eamque sibi dari a propheta facultatem posceret; respondit non percutiendos, quorum captivitatem non esset manu operatus, armisque bellicis, sed magis subsidio alimentorum juvandos. Denique epularibus refecti copiis, numquam postea in terram Israel piratae Syriae revertendum putarunt. 87. Quanto hoc sublimius, quam illud Graecorum quod cum duo populi adversum se de gloria imperioque decertarent, et alter ex his haberet copiam quemadmodum naves alterius populi clanculo exureret, turpe credidit: maluitque minus posse honeste, quam plus turpiter. Et isti quidem sine flagitio hoc facere nequibant, ut eos qui consummandi belli Persici gratia in societatem convenerant, hac fraude deciperent; quam licet possent negare, non possent tamen non erubescere: Elisaeus cussos, maluit tamen servare quam perdere; quia
Abbreviated transcription (Latin):
bellatoꝵ femina: int̾ uictricia arma secura
mortis. Quantũ ad mołe spectat ꝑiculi mori¬
tura ꝓcessit. qͣntũ ad fidẽ dimicatura. Hones¬
tatẽ gͥ secuta ẽ ĩudith: & dum eam sequitur. in¬
uenit utilitatẽ. Honestatis enĩ fuit ꝓhibere. ne
populus di se ꝓphanis dar&: ne ritꝰ patrios &
sac̾menta ꝓder&: ne sacras uirgines. uiduas
graues. pudicas matronas. barbarice subicer&
impuritati: ne obsidiõem deditiõe soluer&
honestatis fuit se malle ꝓ om̃ib ꝑiclitari: ut
om̃s eximer& apericulo. Quanta honestatis
auctorilas. ut consilium de sũmis reb femina
sibi uendicars: nec pͥncipib ppłi cõmitter& :
Quanta honestatis auctoritas. ut adiutoriũ
p̃sumer&: quanta gr̃a ut inuenir& : ¶uid
uͦ heliseus nisi honestatẽ secutꝰ ẽ: cũ erercitũ
sẏriȩ. qͥ ad obsidendũ eum uenerat captiuũ
intͦdux ĩ samariam: cuiꝰ oculos cecitate obdixera

Expanded text:
bellatorum femina, inter victricia arma, secura bellatorum femina, inter victricia arma, secura mortis. Quantum ad molem spectat periculi, moritura processit: quantum ad fidem, dimicatura. 84. Honestatem igitur secuta est Judith, et dum eam sequitur, utilitatem invenit. Honestatis enim fuit prohibere ne populus Dei se profanis dederet, ne ritus patrios et sacramenta proderet; ne sacras virgines, viduas graves, pudicas matronas barbaricae subjiceret impuritati; ne obsidionem deditione solveret: honestatis fuit se malle pro omnibus periclitari, ut omnes eximeret periculo . 85. Quanta honestatis auctoritas, ut consilium 129 de summis rebus femina sibi vindicaret, nec principibus populi committeret! Quanta honestatis auctoritas, ut Deum adjutorem praesumeret: q Elisaeus nisi honestatem secutus est, cum exercitum Syriae, qui ad obsidendum eum venerat, captivum introduxit in Samariam, cujus oculos caecitate obduxerat,