comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qui dedit nobis pignꝰ sp̃m. hoc est qui sp̃s sc̃i nos
remuneratione ditauit. Siquis gͥͦ ap̃ianoꝵ hoc⁊
donatiuo contentus fortȩ ñ fuerit & querit amn¬
plius. incipit hocipso carere qdđ meruit. quod
specialiter contingit hereticis arrianis. Dum enĩ
nescio quiad̃ ampliꝰ querunt. inuementes erroris
cus dericus. hac sententia retinetur. Si enim non
contentꝰ stipendũs fuerit quȩ de altario año iui
bente consequitur. sed exercet meretmnonia. inter¬
cessiones uendit. uiduarũ munera libenter am¬
pleditur: hic negotiator magis pocest uideri
qͣm clericus. Net dicere possumꝰ nemo nos inuaso ÷¬
res anguit: uiolentiȩ nullus accusat: quasi non
interdum maiorẽ predam auidiꝰ blandimenta-
eliceant qͣm tormenta nec ĩterest apud deum
utrum. sil an carumuentione quis res alienas oe¬
cupetiidum m̃ quoqto pacto teneat alienum.¬

Expanded text:
Qui dedit nobis pignus Spiritus: hoc est qui Spiritus sancti nos remuneratione ditavit. Si quis ergo Christianorum hoc donativo contentus forte non fuerit, et quaerit amplius, incipit hoc ipso carere quod meruit. Quod specialiter contingit haereticis Arianis: dum enim nescio quid amplius quaerunt, invenientes erroris . Nam et catholicus clericus hac sententia retinetur. Si enim non contentus stipendiis fuerit, quae de altario, Domino jubente, consequitur; sed exercet mercimonia, intercessiones vendit, viduarum munera libenter amplectitur: hic negotiator magis potest videri, quam clericus. Nec dicere possumus, Nemo nos invasores arguit, violentiae nullus accusat: quasi non interdum majorem praedam a viduis blandimenta eliciant, quam tormenta. Nec interest apud Deum utrum vi an circumventione quis res alienas occupet, dummodo quoquo pacto teneat alienum.
Abbreviated transcription (Latin):
cit. Ergo nobis uicit. quib securitatẽ resurre-¬
ctionis ostendit. Dicis gͦ deo. Miserere mei
dñe. qm̃ conculcauit me homo. Tu te noli con-¬
culcare. & non te uincit homo. Ecce enĩ homo
potens terret te. unde te terret: Spolio. dam-¬
no. torqueo. occido. & clamas tu: miserere mei
dñe. qm conculcauit me homo. Si uerũ dicis
te ipsum attendis. quia times minas hominis. Mor.¬
tuus te conculeat. & quia ñ tinieres nͥ esses homo:
conculcat te homo. Quod gͦ remedium õ homo:
Here deo. a quo factꝰ est homo. Illi here. in ipso
presume. ipsum inuoca. uirtus tua ipse sit. Dic
illi. In te dñe uirtꝰ mea. & a comininationib
hominum cantabis: & qd̃ postea cantes ipse dñs
dicit. In d̾o sperabo. non timebo qͥd faciat mͥ

Expanded text:
cit. Ergo nobis vicit, quibus securitatem resurrecit. Ergo nobis vicit, quibus securitatem resurrectionis ostendit. Dicis ergo Deo, Miserere mei, Domine, quoniam conculcavit me homo. Tu te noli conculcare, et non te vincit homo. Ecce enim homo potens terret te. Unde te terret? Spolio, damno, torqueo, occido. Et clamas tu, Miserere mei, Domine, quoniam conculcavit me homo. Si verum dicis, te ipsum attendis: quia times minas hominis, mortuus te conculcat; et quia non timeres, nisi esses homo, conculcat te homo. Quod est ergo remedium? O homo, haere Deo, a quo factus es homo: illi adhaere, in ipso praesume, ipsum invoca, virtus tua ipse sit. Dic illi: In te, Domine, virtus mea. Et a comminationibus hominum cantabis; et quod postea cantes, ipse Dominus dicit: In Deo sperabo, non timebo quid faciat mihi
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ xp̃c. Nam quare dicit dñs gaudete. quia ego ui-¬
ci mundum: Respondeamꝰ ei si placet. Gaude
tu: quia tu uicisti gaude. Quare nos: Quare no-¬
bis dicit gaudete. nisi quia nobis uicit. nobis
pugnauit: Nobis enĩ pugnauit. quia homi-¬
nem suscepit: Tolle quod de uirgine natus. tol-¬
le quod semetipsum exinaniuit formã serui acci-¬
piens. in similitudinẽ hominũ factus & habi¬
tu inuentꝰ ut homo. tolle hoc: ubi luctam̃.
ubi certamen. ubi temptatio. ubi uictoria. quã
non p̃cessit pugna: In pͥncipio erat uerbum.
& uerbũ erat apud dm̃. & ds̃ erat uerbum.
hoc erat in pͥncipio apud d̃m̃. Om̃ia ꝑ ipsum
facta sunt. & sine ipso factum est nichil. Nun¬
quid hoc uerbum uideus crucifigeret. nunquid
huic uerbo impiꝰ exultaret. nunqͥd hoc uerbũ
colaphis cederetur. nunquid hoc uerbum spi-¬
nis coronaretur. Ut autẽ ista pateret᷑. uerbũ
caro factum est. & ista passus. resurgendo ui¬

Expanded text:
Christus. Nam quare dicit Dominus, Gaudete, quia ego viChristus. Nam quare dicit Dominus, Gaudete, quia ego vici mundum ? Respondeamus ei, si placet: Gaude, sed tu. Si tu vicisti, tu gaude. Quare nos? Quare nobis dicit, Gaudete; nisi quia nobis vicit, nobis pugnavit? Ubi enim pugnavit? Quia hominem suscepit. Tolle quod de virgine natus, tolle quod semetipsum exinanivit, formam servi accipiens, in similitudinem hominum factus, et habitu inventus ut homo : tolle hoc, ubi luctamen? ubi certamen? ubi tentatio? ubi victoria, quam non praecessit pugna? In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. Hoc erat in principio apud Deum. Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil. Numquid hoc Verbum Judaeus crucifigeret? numquid huic Verbo impius insultaret? numquid hoc Verbum colaphis caederetur? numquid hoc Verbum spinis coronaretur? Ut autem ista pateretur, Verbum caro factum est : et ista passus resurgendo vi
Abbreviated transcription (Latin):
tur. forte non ꝑcutitur: forte a bestia deuorat᷑.
forte ñ deuoratur. Et respice om̃ia mala. ubiq
est: forte erit. foite ñ erit. Nunquid potes dice¬
re forte morit᷑. forte ñ moritur: Quomͦ medic
quando inspexeritit ualitudinẽ & mortiferam
esse cognouerint. hoc ꝓnunciant: morit᷑. inde¬
÷ non euadit. Ex quo nascitur homo. dicendum
est ñ euadit. Quando natꝰ est egrotare cepit.
quando mortuus fuerit finit quidem egritudinẽ.
sed nescit utrum ꝑgat in peiorem. Einerat diues
ille egritudinem deliciosam. uadit ad tortuosam.
Pauper uͦ ille finiit egritudinẽ. & peruenit ad
sanitatem. S quod postea haberet hic elegit. &
qd̃ ibi messuit hic seminauit. Ideo cum uiuimꝰ
uigilare debemꝰ. & eligere debemꝰ quid in futuro
suos: non eos ad bonum adducit. Taborandum
est in eo potiꝰ ne capiat. qm timendũ ne cadat.
Ecce cadit mundus. stat xp̃ianꝰ: quia non cadit

Expanded text:
tur, forte non percutitur: forte a bestia devoratur, tur, forte non percutitur: forte a bestia devoratur, forte non devoratur. Et respice omnia mala: ubique est, Forte erit, forte non erit. Numquid potes dicere, Forte moritur, forte non moritur? Quomodo medici quando inspexerint valetudinem, et mortiferam esse cognoverint, hoc pronuntiant: Moritur, inde non evadit. Ex quo nascitur homo, dicendum est, Non evadit. Quando natus est, aegrotare coepit. Quando mortuus fuerit, finit quidem aegritudinem: sed nescit utrum pergat in pejorem. Finierat dives ille aegritudinem deliciosam, venit ad tortuosam. Pauper vero ille finiit aegritudinem, et pervenit ad sanitatem . Sed quod postea haberet hic elegit; et quod ibi messuit, hic seminavit. Ideo cum vivimus, vigilare debemus, et eligere debemus quod in futuro suos, non eos ad bonum adducit. Laborandum est in eo potius ne capiat, quam timendum ne cadat. Ecce cadit mundus; stat christianus, quia non cadit
Abbreviated transcription (Latin):
diabolus mon est terra & cinis. ido dictum est.
uos autem ut homines moriemini. & sicut unꝰ
de pͥncipib cadetis. Non attenditis quia morta¬
les estis. & sicut diabolus suꝑbi estis: Utatur:
gͦ homo pena sua. Erẽs bene utatur malo suo.
ut proficiat bono suo. Quis nescit quia pena ñ¬
est necesse esse ut moriamur. & quod est gra-¬
uius q̃ñdo nescimꝰ : Pena certa est. hora incer-¬
ta. & de ista pena sola certi sumꝰ in rebus hu-
sola mors certa est. Quid est qđ dico: Conceptꝰ
est puer. foite nascitur. forte aborsum faciat. ita
incertum est: forte crescit. forte ñ crescit: for-¬
te senescit. forte non senescit: forte diues erit.
forte pauper. forte honoratus. forte humi¬
liatus: forte habebit filios. forte ñ habebit: for-¬
te ducet uxorem. forte ñ ducet. Quicquid aliud
nominaueris in bonis. respice & ad mala. Forte
egrotat. forte ñ egrotat: forte a serpente ꝑcuti-¬

Expanded text:
diabolus, non est terra et cinis. Ideo dictum est, diabolus, non est terra et cinis. Ideo dictum est, Vos autem sicut homines moriemini, et sicut unus de principibus cadetis. Non attenditis quia mortales estis, et sicut diabolus superbi estis. Utatur ergo homo poena sua, fratres: bene utatur malo suo, ut proficiat bono suo. Quis nescit quia poena est, necesse esse ut moriamur; et quod est gravius, quando nescimus? Poena certa est, hora incerta: et de ista poena sola certi sumus in rebus humsola mors certa est. Quid est quod dico? Conceptus est puer, forte nascitur, forte aborsum facit. Ita incertum est: forte crescit, forte non crescit: forte senescit, forte non senescit: forte dives erit, forte pauper: forte honoratus, forte humiliatus: forte habebit filios, forte non habebit: forte ducet uxorem, forte non ducet: et quidquid aliud nominaveris in bonis. Respice et ad mala: forte aegrotat, forte non aegrotat: forte a serpente percuti
Abbreviated transcription (Latin):
homo. Homo dicitur. qui scd̾m hominem tu¬
uit. Deniq illis qui scđm deum uiuunt di¬
citur. Dũ estis. & filũ excelsi om̃s. Reprobis ⁊̃¬
autem qui uocati sunt ut essent filũ dĩ. &
esse potiꝰ homines uoluerunt id est scłm homi¬
nem uiuere: uos autem inquit sicut homines
moriemini. & sicuit unꝰ ex principib cadetis.
Etenim quod mortalis est homo. ad disciplinã ñ¬
illi debet ualere non ad iactantiam. Unde se
iacdat uermis. crastino moriturus. ico carita¬
ti ur̃ȩ frẽs. de diabolo debent erubescere mor-¬
tales superbi. Ille enim & si suꝑbus. tamen im¬
mortalis est. Spiritꝰ est. & malignꝰ est. E si¬
in finem. tamen mortẽ quam nos patunur ille
non patitur. Audiuit autem homo morte morie s̃¬
ris. utatur bene pena sua. Quid est quod dixi
utatur bene pena sua: Non inde eat ad super¬
biam. unde accepit penam. Agnoscat se moita-¬
lem. & frangat elationem. Tudiat sibi dici.
Quid suꝑbit terra & cinis: Etiam si superbit

Expanded text:
qui secundum hominem vivit. Denique illis qui secundum Deum vivunt, dicitur: Dii estis, et filii Excelsi omnes. Reprobis autem, qui vocati sunt ut essent filii Dei, et esse potius homines voluerunt, id est, secundum hominem vivere: Vos autem, inquit, sicut homines moriemini, et sicut unus ex principibus cadetis . Etenim quod mortalis est homo, ad disciplinam illi debet valere, non ad jactantiam. Unde se jactat vermis crastino moriturus? Dico Charitati vestrae, fratres: de diabolo debent erubescere mortales superbi. Ille enim etsi superbus, tamen immortalis est: spiritus est, etsi malignus. Iin finem: tamen mortem quam nos patimur, ille non patitur. Audivit autem homo, Morte morieris . Utatur bene poena sua. Quid est quod dixi, Utatur bene poena sua. Non inde eat ad superbiam, unde accepit poenam; agnoscat se mortalem, et frangat elationem. Audiat sibi dici, Quid superbit terra et cinis ? Etiamsi superbit
Abbreviated transcription (Latin):
ueniente morte eiusdem liberi habeant᷑ tamqͣm
ignoti. uiles & miseri. Uidua autẽ siqua fuerit.
aut sic inuriis exagitatur ut nubat. aut si uo.¬
luerit in castitatis ꝑmanere ꝓposito. dando mu-¬
nera in facultate uix ꝑmanet. Cum hũs gͦ
fraudib repleuerint sacculos suos. uideas illos
letos & accuratos ad ȩccł̃iam ꝓperare: & dõ gĩas
agere. quasi ab ipso illis hȩc pecunia conferat᷑.:
illud quoq peccantes qd̾ rapinarũ suarũ dm̃
uolunt esse participem: Dicit enim scm̃ ȩũgłm.
nos: Ait illis ioħes. Neminẽ concutiatis neq
calumniam faciatis. s contenti estote. stipendĩs
ur̃is. Hic iam cognoscere se debet om̃is homo
qui militat. ñ enim tantũ de hũs militantibus
scͥptura loquitur qͥ armata militia detinentur.
sed quisq miltuiȩ suȩ cingulo tititur. dignitatis
sue miles assctibitur: atq ido hec sententia pocest

Expanded text:
veniente morte, ejusdem liberi habeantur tanquam veniente morte, ejusdem liberi habeantur tanquam ignoti, viles et miseri. Vidua autem si qua fuerit, aut sic injuriis exagitatur ut nubat; aut si voluerit in castitatis permanere proposito, dando munera in facultate vix permanet. Cum his ergo fraudibus repleverint sacculos suos, videas illos laetos et accuratos ad ecclesiam properare, et Deo gratias agere, quasi ab ipso illis haec pecunia conferatur; illud quoque peccantes, quod rapinarum suarum Deum volunt esse panos? Ait illis Joannes: Neminem concutiatis, neque calumniam faciatis; sed contenti estote stipendiis vestris . Hic jam agnoscere se debet omnis homo qui militat. Non enim tantum de iis militantibus Scriptura loquitur qui armata militia detinentur, sed quisquis militiae suae cingulo utitur, dignitatis suae miles ascribitur. Atque ideo haec sen
Abbreviated transcription (Latin):
ut & iniquitas locum ñ habeat. & constitutũ
habeat uectigal effectum. Non enĩ dixit nibil
exigatis. s nichil ampliꝰ exigatis. Unde intel¬
ligimus. qđ apud om̃ ñ tam exactio q̃m exas¬
tio iniqua damnetur. Dicit enim ipse dñs.
R eadite quȩ dĩ sunt deo. & quȩ cesaris cesase
Igitur qd̾ cesar precipitꝰ ferendum est. qđ imꝑator
indicit tolerandum est. Sed fit intolerabile. dum
illua preda exactionis accumulat. Hoc autem
quale est: quod idem ipsi qui huimodi necessita¬
tes ꝓcurant. peciatis suis peccata congeminant.
hoc est qđ fraudes suas ac rapinas comniodũ uo¬
cant. cam ipsa preda inferatur in cõmodum: L¬
slud autem addunt scelerib suis. ut quos indefen-¬
sos uiderint ipsos potiꝰ ꝑsequant᷑. & putent se
necessitates decepisse publicas. nisi domos decepe¬
tint orphanoꝵ. Eta quoꝵ pater ante biduum
forsitan fuerit amicus. collega uel frater. inter¬

Expanded text:
ut et iniquitas locum non habeat, et constitutum ut et iniquitas locum non habeat, et constitutum habeat vectigal effectum. Non enim dixit, Nihil exigatis; sed, nihil amplius exigatis. Unde intelligimus quod apud Deum non tam exactio, quam exactio iniqua damnetur: dicit enim ipse Dominus, Reddite quae Dei sunt, Deo; et quae Caesaris, Caesari Igitur quod Caesar praecipit, ferendum est; quod Imperator indicit, tolerandum est: sed fit intolerabile, dum illud praeda exactionis accumulat. Hoc autem quale est, quod iidem ipsi qui hujus modi necessitates procurant, peccatis suis peccata congeminant: hoc est, quod fraudes suas ac rapinas commodum vocant, cum ipsa praeda inferatur incommodum? Illud autem addunt sceleribus suis, ut quos indefensos viderint, ipsos potius persequantur; et putant se necessitates decepisse publicas, nisi domos deceperint orphanorum: ita quorum pater ante biduum forsitan fuerit amicus, collega, vel frater, inter
Abbreviated transcription (Latin):
qui dericus ñ est aut monachus possit ei licere
 quod ñ licet: Cunctis gͥ officus. sacris litteris p̃¬
scribitur norma utuendi. Om̃is ad beneuiuen-¬
dum ꝓuocatur sexus. etas & dignitas. Igitur
nemo se excuset publicis actib. nemo de occu-¬
patione militiȩ conqueratur. Apud om̃em xp̃ia-¬
num. pͥma honestatis debet esse militia. Nam
ut ia q dicimꝰ auctoritate euũgłica comꝓbensꝰ.
uideamꝰ lectionem quȩ paulo ante decursa eł¬
¶ Eit emm eũugłm. Uenerunt autẽ & publiall
ad ioħem ut baptuarentur ab eo. & dixert ad
eum. Nagister quid faciemꝰ: At ille dixit.
Nichil ampliꝰ exigatis. qͣm quod constitutũ est
uobis. Honesta plane publicanoꝵ interrogatio.
ac sc̃ĩ ꝓpħȩ ista responsio. Iili enim sollicite il¬
terrogant. ne aut ignorantes plus exigendo
pecratum incidaut. aut cessantes publicã deci¬
piant functionẽ: hic autẽ moderate precipit.

Expanded text:
qui clericus non est aut monacqui clericus non est aut monac quod non licet. Cunctis igitur officiis, sacris in Litteris, praescribitur norma vivendi, omnis ad bene vivendum provocatur sexus, aetas et dignitas. Igitur nemo se excuset publicis actibpatione militiae conqueratur. Apud omnem Christianum prima honestatis debet esse militia Nam ut id quod dicimus auctoritate evangelica comprobemus, videamus lectionem quae paulo ante decursa est. Ait enim Evangelium: Venerunt autem et Publicani ad Joannem, ut baptizarentur ab eo; et dixerunt ad eum: Magister, quid faciemus? At ille dixit: Nihil amplius exigatis, quam quod constitutum est vobis. Honesta plane Publicanorum interrogatio, ac sancti Prophetae justa responsio. Illi enim sollicite interrogant, ne aut ignorantes plus exigendo peccatum incidant, aut cessantes publicam decipiant functionem: hic autem moderate praecipit,
Abbreviated transcription (Latin):
onntilli frẽs qui aut militiȩ angulo deti¬
nentur. aut in actu sunt publico consti¬
tuti. cum peccant grauiter solent a pecca¬
tis suis pͥma se uoce excusare quod militant . & ne
bene aliquando faciant occupatos se malis actib
conqueruntur. Perinde q̃si militia hominum ñ
uoluntas in culpa sit. ita quod ipsi gerunt offi¬
cus suis asscribunt. Non enim militare delictum
est. sea ꝓpter p̃dam militare peccatum est: nec
tem publicam gerere criminosum est . s ideo
agere rem priblicam ut rem familiarem potiꝰ
augeas. uidetur ẽẽ damnabile. Propterea enim
ꝓuidentia quadam militantib sunt stipendia
constituta. ne dum sumptꝰ queritur predo grasse
tur. Lillud autem quale est: cum ob criorẽ aliqui
a seniorib arguuntur. & imputatur alicui de ills
cur ebrius fuerit. cur res alienas ꝑuaserit. cur ced̃
turbulentus ammiserit. statim respondeat. Quꝰ
habeo facere homo scł̃aris aut miles: Nunqha
monachum sum ꝓfessus aut cdericum. quasi oñb

Expanded text:
onnulli fratres, qui aut militiae cingulo detinentur, aut in actu sunt publico constituti, cum peccant graviter, hac solent a peccatis suis prima se voce excusare, quod militant; et ne bene aliquando faciant, occupatos se malis actibus conqueruntur: perinde quasi militia hominum, non voluntas in culpa sit; ita quod ipsi gerunt, officiis suis adscribunt. Non enim militare, delictum est; sed propter praedam militare, peccatum est. Nec rempublicam gerere, criminosum est; sed ideo agere rempublicam, ut rem familiarem potius augeas, videtur esse damnabile. Propterea enim providentia quadam militantibus sunt stipendia consttur. Illud autem quale est, si cum ob errorem aliquem a senioribus arguuntur, et imputatur alicui de illis cur ebrius fuerit, cur res alienas pervaserit, caedem cur turbulentus admiserit, statim respondeat: Quid habebant facere homo saecularis et miles? Nunquid monachum sum professus aut clericum? Quasi omnis
Abbreviated transcription (Latin):
Ex eo si eleritis. morte moriemini. Hoc est dei
mandatũ. Contra serpens. ñ inquit morte. mo¬
nemini. Sciebat enim d̾s. quia qua die edertus
aꝑientur oculi ũri: & eritis tanqͣm di Sala¬
sione gͦ accepta. peccatum ꝑ mand̾atũ fesellis
me: & ꝑ illud occidit. Gladio quem portabas
te inumicus ocidit:. armis tius te iuit. acmes
tius te interemit. R ecipe mandatũ. scto esle
Sumentes Dui tienis aa me inquit cum dipes¬

Expanded text:
Ex eo si ederitis, morte moriemini. Hoc est Dei Ex eo si ederitis, morte moriemini. Hoc est Dei mandatum. Contra serpens: Non, inquit, morte moriemini. Sciebat enim Deus quia qua die ederitis, aperientur oculi vestri, et eritis tanquam dii . Occasione ergo accepta peccatum per mandatum fefellit me, et per illud occidit. Gladio quem portabas, te inimicus occidit; armis tuis te vicit, armis tuis te interemit. Recipe mandatum: scito essesumentem. Tu venis ad me, inquit, cum
Abbreviated transcription (Latin):
si facias. Eac gͦ qd̾ laudas. An dicturus es uo¬
lo & ñ ualeo: Quare ñ ualesꝰ Siua sanitas
tibi ñ est. Unde sanitatẽ ꝑdidisti. nisi quia
peccando creatorem offendisti: Eigo ut eiꝰ pa¬
nem quem laudas cum suauitate id est cum sani¬
tate manduces. dic illi. Ego dixi dñe miserere
mei. sana animã meã q̃m peccaui tibi: ẜrgo
inquit inuentum est mͥ mandatũ qd̃ erat in
uitam. hoc esse in mortem. Erat entm antea¬
sibi ignotꝰ peccator. factꝰ est manifestus p̃ua¬
ricator. Ecce inuentũ est illi in mortẽ. qd̾ erat
catum ꝑ mandatum fefellit me: & ꝑ ilud oc¬
cidit. Sic factum est pͥmo in paradiso. Fefellit
inquit me: occasione accepta ꝑ mandatum.
Uide serpentẽ. mulieri illi susutrantẽ. Queli¬
uit ab ea quia dixerit d̾s. respondit illa. Dyxit
nobis deus: ex om̃i ligno qd̾ est in paradiso cał¬
tis. de ligno autẽ scientiȩ honi & mali ñ edetis

Expanded text:
si facias. Fac ergo quod laudas. An dicturus es: Vosi facias. Fac ergo quod laudas. An dicturus es: Volo, sed non valeo? Quare non vales? Quia sanitas non est. Unde sanitatem perdidisti, nisi quia peccando Creatorem offendisti? Ergo ut ejus panem, quem laudas, cum suavitate, id est, cum sanitate manduces, dic illi: Ego dixi, Domine, miserere mei; sana animam meam, quoniam peccavi tibi . Ergo, inquit, inventum est mihi mandatum quod erat in vitam, hoc esse in mortem. Erat enim sibi antea ignotus peccator, factus est manifestus praevaricator. Ecce inventum est illi in mortem, quod erat catum per mandatum fefellit me, et per illud occidit. Sic factum est primo in paradiso: Fefellit, inquit, me occasione accepta per mandatum. Vide serpentem mulieri illi susurrantem. Quaesivit ab ea quid dixerit Deus: respondit illa, Dixit nobis Deus: Ex omni ligno quod est in paradiso, edetis; de ligno autem scientiae boni et mali non edetis.
Abbreviated transcription (Latin):
tationib oblectatur. ubi turpitudine nulla
inquinatur: & ueritatis serenitate purgatur.
Quem autẽ delectat lex di. & sic delectat ut
om̃s delectationes lasciuiȩ uincat. ñ sibi arro¬
get istam delectationẽ: dñs dabit suauitatem.
Quid dicam dñe: Dabis mͥ illam suauitatem
uel illam: Suauis es dñe. & in tua suauita-¬
te doce me iusticias tuas. In tua suauitate
doce me: & doces me. Tunc dico ut faciam.
si in tua suauitate doceas me. Ceterum qͣm¬
diu blanditur iniquitas & dulcis est inquitas
amara est ueritas. In tua suauitate doce me:
ut suauis sit ueritas. Dulcedo contaminatur
iniquitatis. s multo melior est & suauior ue¬
ntatis. S sanis. suauis est panis. Quid meliꝰ
& preclariꝰ pane celestiꝰ Sed si ñ obstupefecit
dentes iniquitas. Scriptura enĩ dicit. Sicut
uua acerba dentib noxia est & fumꝰ oculis.
sic miquitas utentib ea. Suid ꝓtodest quia
panem laudatis. si male uiuitis: Quod lauda

Expanded text:
tationibus oblectatur, ubi turpitudine nulla tationibus oblectatur, ubi turpitudine nulla inquinatur, et veritatis serenitate purgatur. Quem autem delectat lex Dei, et sic delectat, ut omnes delectationes lasciviae vincat, non sibi arroget istam delectationem: Dominus dabit suavitatem . Quam dicam? Domine, da mihi illam suavitatem, vel illam? Suavis es, Domine, et in tua suavitate doce me justitias tuas . In tua suavitate doce me, et doces me. Tunc disco ut faciam, si in tua suavitate doceas me. Caeterum quamdiu blanditur iniquitas et dulcis est iniquitas, amara est veritas. In tua suavitate doce me: ut suavis sit veritas, dulcedine tua contemnatur iniquitas. Multo melior est et suavior veritas, sed sanis suavis est panis. Quid melius et praeclarius pane coelesti? Sed si non obstupefacit dentes iniquitas. Scriptura enim dicit: Sicut uva acerba dentibus noxia est, et fumus oculis; sic iniquitas utentibus ea . Quid prodest quia panem laudatis, si male vivitis? Quod laudat
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ man̾atum oꝑatum est in me om̃em concu¬
piscentiã. Sine lege enim. peccatum mortuum
est. ꝯuid est mortuũ est: Latet. ñ apparet
om̃ino: tanqͣm sepultũ ignoratur. Aduenien¬
te autẽ mandato. peccatum reuixit. Quid est
reuixit.  Apparere cepit. sentiri cepit: rebellare
Quiã est mortuus sum. Preuaricator factus
sum: & intientum est mͥ mandatũ qd̾ erat ad
laudatur. mandatũ qd̃ erat ad uitã. Qualis
enim uita est ñ concupiscere: o uita dulcis.
Oulcis est: quasi uoluptas concupiscentiȩ. Te-¬
rum est: nec eã homines sequerent᷑. nisi dulcis
esset. Theatrum. spectaculum. meretrix. lasci-¬
uia. turpissima cantilena. dulcia sunt ista con-¬
cupiscentiȩ: ulcia plane. suauia. delectabilia:
sed narrauert mͥ iniusti delectationes suas. s
non sicut lex tua dñe. Suauia sunt. dulcia
sunt. aelectabilia sunt: s audi meliora. Nar-¬
rauert mͥ inusti delectationes suas. s ñ sicut
lex tua dñe. Belix anima quȩ huiꝰmodi delec-¬

Expanded text:
st in me omnem concupiscentiam. Sine lege enim peccatum mortuum est. Quid est, mortuum est? Latet, non apparet omnino, tanquam sepultum ignoratur. Adveniente autem mandato, peccatum revixit. Quid est, revixit? Apparere coepit, sentiri coepit, rebellare Quid est, mortuus sum? Praevaricator factus sum, Et inventum est mihi mandatum quod erat in laudatur, mandatum quod erat in vitam. Qualis enim vita est, non concupiscere? O vita dulcis! Dulcis est quidem voluptas concupiscentiae: verum est, nec eam homines sequerentur, nisi dulcis esset. Theatrum, spectaculum, meretrix lasciva, turpissima cantilena, dulcia sunt ista concupiscentiae; dulcia plane, suavia, delectabilia: sed, Narraverunt mihi injusti delectationes, sed non sicut lex tua, Domine . Suavia sunt, dulcia sunt, delectabilia sunt: sed audi meliora, Narraverunt mihi injusti delectationes, sed non sicut lex tua, Domine. Felix anima quae hujusmodi delec
Abbreviated transcription (Latin):
non intelligentes. & non potiꝰ negligentes: Non¬
est enĩ multũ. siquis uelit esse diligens post
calumnias ab heretico auditas: saltem considera¬
re in codice circumstantiã lectionis. Quod si fe-¬
cerit. ibi mox inueniet unde aduersariũ lo¬
quacem redarguat: unde hostes legis rebellesq
prosternat. Et si enim tardus est ad intelligen-¬
da uerba apłi. manifesta ibi laus expressa est¬
semus in carne ait. passiones peccatoꝵ quȩ ꝑ
legem sunt oꝑabantur. Hic iam manicheus eri¬
git ceruicẽ. exaltat cornua. impetit te. facit
impetum. E cce inquit passiones peccatoꝵ quȩ
aliquantũ ꝓgredere: totum audi patienter
& si ñ intelligenter. Hoc enĩ qd̃ ait. passiones
peratoꝵ quȩ ꝑ legem sunt oꝑabantur in men¬
bris nr̃is. multũ est ut intelligas. S priꝰ esto
mecum legis laudator. & tunc fieri mereberis
intellector. C lausum cor habes. & clauem accu¬

Expanded text:
non intelligentes, et non potius negligentes? Nonnon intelligentes, et non potius negligentes? Non enim multum est, si quis velit esse diligens, post calumnias ab haeretico auditas, saltem considerare in codice circumstantiam lectionis. Quod si fecerit; ibi mox inveniet unde adversarium loquacem redarguat, unde hostes Legis rebellesque prosternat. Etsi enim tardus est ad intelligenda verba Apostoli, manifesta ibi laus est expressa essemus in carne, ait, passiones peccatorum quae per Legem sunt, operabantur. Hic jam Manichaeus erigit cervicem, exaltat cornua, impetit te, facit impetum: Ecce, inquit, passiones peccatorum quae aliquantum progredere, totum audi patienter, et si non intelligenter. Hoc enim quod ait, Passiones peccatorum quae per Legem sunt, operabantur in membris nostris, multum est ut intelligas: sed prius esto mecum Legis laudator, et tunc fieri mereberis intellector. Clausum cor habes, et clavem accu
Abbreviated transcription (Latin):
nos esse scio. exactores uos esse sentio. Quẽ ad-¬
modum nos ut ista ꝑcipiatis oramꝰ. sic & uos
orate ut ea uobis explicare ualeamꝰ. Si enim
oratio nr̃a concordet. & uos facit d̾s idoneos
auditores: & nos debiti huiꝰ fidelissimos reddito
peccatoꝵ quȩ ꝑ legem sunt oꝑabantur in men-¬
bris nr̃is: ut fructũ ferrent morti. Hic uidẽt᷑
qd̾ non intelligentib primũ & grande peri-¬
culum est: apłm rep̃hendere & culpare legẽ dĩ.
Dicit aliquis. Absit hoc ab animo qualiscumq
xxp̃iani. Quis hoc uel insanꝰ audeat de apło
suspicari: Et tam̃ frẽs mei uerba ista male in¬
tellecta. fomitẽ insaniȩ furori manicheoꝵ sub¬
ministrarunt. Manichei enĩ legem dĩ ꝑ moysen
datam dicunt non a deo datã. & eã eũugelio
contrariã esse contendunt. & quando cum eis
agitur. hiis testimoniis apł̃i pauli quȩ ñ intel-¬
ligunt: conant᷑ conuincere. Quid dicã catholicos

Expanded text:
nos esse scio, exactores vos esse sentio. Quemadnos esse scio, exactores vos esse sentio. Quemadmodum nos, ut ista percipiatis, oramus: sic et vos orate, ut ea vobis explicare valeamus. Si enim oratio nostra concordet; et vos faciet Deus idoneos auditores, et nos debiti hujus fidelissimos redditorpeccatorum quae per Legem sunt, operabantur in membris nostris, ut fructum ferrent morti. Hic videtur quod non intelligentibus primum et grande periculum est Apostolus reprehendere et culpare legem Dei. Dicit aliquis, Absit hoc ab animo qualiscumque christiani: quis hoc vel insanus audeat de Apostolo suspicari? Et tamen, fratres mei, verba ista male intellecta, fomitem insaniae furori Manichaeorum subministrarunt. Manichaei enim legem Dei per Moysen datam, dicunt non a Deo datam, et eam Evangelio contrariam esse contendunt. Et quando cum eis agitur, his testimoniis apostoli Pauli quae non intelligunt, conantur convincere, quid dicam, catholicos
Abbreviated transcription (Latin):
udiuimꝰ concorditerq respondimꝰ. & dõ
nr̃o consona uoce cantauimꝰ: beatus uir
quem tu erudieris dñe. & ex lege tua
docueris eum. Silentiũ si prebeatis: auditis. Noñ
inuenit locum sapientia. ubi ñ est patientia.
Nos loquimur s erudit deus. nos loquimur
sed d̾s docet. Non eim beatus dictus est quem
docet homo. sed quem tu erudieris dñe. Nos
plantare possumꝰ & rigare. s dĩ est incremen-¬
tum dare. Qui plantat & qui rigat forinsecus
oꝑatur. qui uͦ dat incrementũ intꝰ opitulatur.
loquendum. qͣm difficilis. qͣm latebrosa. qͣm si
non intelligatur aut male intelligat᷑ ꝑiculosa:
puto frẽs & in me scio. Quȩ nobis cum recitare¬
tur audistis. & fluctuastis si aduertistis: aut si
aliqui intellexistis. qͣm sit anduũ sine dubitatio-¬
ne uidistis. Hanc itaq lectionem totũq ipstim
molestum & obscurũ. s intelligentib salubrem
epłȩ apł̃i locum: suscepimꝰ adiuuante miscđia
dei exponere disserendo caritati urȩ. Debitores

Expanded text:
 respondimus, et Deo nostro consona voce cantavimus: Beatus vir quem tu erudieris, Domine, et ex lege tua docueris eum . Silentium si praebeatis, audietis. Non invenit locum sapientia, ubi non est patientia. Nos loquimur, sed erudit Deus: nos loquimur, sed Deus docet. Non enim beatus dictus est quem docet homo, sed quem tu erudieris, Domine. Nos plantare possumus et rigare: sed Dei est incrementum dare . Qui plantat et qui rigat, forinsecus operatur: qui dat incrementum, intrinsecus opitulatur. loquendum, quam difficilis, quam latebrosa, quam si non intelligatur aut male intelligatur periculosa; puto, fratres, imo scio, quia nobiscum recitaretur, audistis; et fluctuastis, si advertistis; aut si aliqui et intellexistis, quam sit arduum sine dubitatione vidistis. Hanc itaque lectionem totumque ipsum molestum et obscurum, sed intelligentibus salubrem Epistolae Apostoli locum suscepimus, adjuvante misericordia Dei, exponere disserendo. Charitati vestrae debitores
Abbreviated transcription (Latin):
nomen. tanto nequior: quanto sub poculo
iuictior. Collaudant᷑ ista. & dicitur. Felix est.
magnꝰ est: bene est illi. & ñ solum hoc ñ pu-¬
tatur esse peccatũ. sed etiã putatur uel di do¬
num. uel certe suaue. blandũ & licitũ bonum.
Procedit lex di & dicit: non concupisces. Ille
homo qui putabat magnũ bonũ esse magnãq
felicitatem existimabat. eamq possit suȩ con-¬
cpiscentiȩ ñ negare sequi qua trahit: audit ñ
oncupisces. & cognoscit esse peccatum. Deus dix¬
it. homo audiuit. dõ cedidit. peccatũ suum
udit: qd̾ bonũ esse putabat. maltm esse cog-¬
nouit. Uoluit frenare concupiscentiã. ñ ire post
tam. strinxit se: conatus est: uictus est. Qui
fuit ante nescius maloꝵ suoꝵ factus est doctus.
& peius est uictus. Cepit esse ñ solum peccator.
sel etiã p̃uaricator. Peccator enĩ & antea erat.
s anteqͣm legem audiret: peccatorẽ se esse nes¬
debat. Legem audiuit. peccatũ iudit: conatꝰ est

Expanded text:
nomen: tanto nequior, quanto sub poculo nomen: tanto nequior, quanto sub poculo invictior. Cum laudantur ista, et dicitur, Felix est, magnus est, bene est illi; et non solum hoc non putatur esse peccatum, sed etiam putatur vel Dei donum, vel certe suave, blandum et licitum bonum: procedit lex Dei, et dicit, Non concupisces. Ille homo qui putabat magnum bonum esse, magnamque felicitatem existimabat, ea quae posset, suae concupiscentiae non negare, sequi qua trahit; audit, Non concupisces; et cognoscit esse peccatum. Deus dixit, homo audivit, Deo credidit, peccatum suum vidit; quod bonum putabat, malum esse cognovit: voluit frenare concupiscentiam, non ire post eam, strinxit se, conatus est, victus est. Qui fuit antea nescius malorum suorum, factus est doctus, et pejus est victus: coepit esse non solum peccator, sed etiam praevaricator. Peccator enim et antea erat: sed antequam Legem audiret, peccatorem se esse nesciebat. Legem audivit, peccatum vidit; conatus est
Abbreviated transcription (Latin):
tate iocundas. magnã felicitatẽ arbitrabar. Lau-¬
datur enĩ peccator ait lex in desiderũs ammȩ suȩ.
& qui iniqua gerit benedicitur. Inuenis hominẽ
concupiscentias suas carnales sectantẽ. totũq se
illis seruum donantẽ: occupari undiq uoluptate.
fornicari. mebriari: ñ dico ampliꝰ fornicari qͣm
mebriari. Hȩc dixi quȩ licite committunt᷑. s ñ
dei legib. Quis enĩ aliquando ad iudicẽ duc¬
tus est. quia meretricis lupanar intrauit: Qͥs
aliquando in publicis tribunalib accusatꝰ est.
quia ꝑ suas lylistrias lasciuus immundusq
defiuxit.. Quis aliquando habens uxorẽ. quia
ancillam suam uiciauit. crimen inuenit. S in
foro ñ celo. in lege mundi ñ in lege creatoris
mundi. Luxuriosus autẽ imitinaus atq lasci-¬
uus felix dicitur. abundare uoluptatib. frui
delicus. Lam uͦ si se etiam uino ingurgitet. si
bibat mensurã sine mensura: parum est quia
non inuenit crimen. etiam uiri fortis accepit

Expanded text:
itate jucundas magnam felicitatem arbitrabar. Laudatur enim peccator, ait Lex, in desideriis animae suae; et qui iniqua gerit, benedicitur . Invenis hominem concupiscentias suas carnales sectantem, totumque se illis servum donantem, aucupari undique voluptates, fornicari, inebriari; non dico amplius; fornicari, inquam, inebriari. Haec dixi quae licite committuntur, sed non Dei legibus. Quis enim aliquando ad judicem ductus est, quia meretricis lupanar intravit? Quis aliquando in publicis tribunalibus accusatus est, quia per suas lyristrias lascivus immundusque defluxit? Quis aliquando habens uxorem, quia ancillam suam vitiavit, crimen invenit? Sed in foro, non in coelo; in lege mundi, non in lege Creatoris mundi. Luxuriosus autem, immundus atque lascivus felix dicitur abundare voluptatibus, frui deliciis. Jamvero si se etiam vino ingurgitet, si bibat mensuras sine mensura; parum est quia non invenit crimen, etiam viri fortis accipit
Abbreviated transcription (Latin):
disti illi a quo suspendat᷑. ñ se continet si ñ
continetur. Noli remanere in te. tnscende &
te: in illo te pone qui fecit te. Nam si spem
in te habueris. accepta lege p̃uaricator eris.
Inuenit. te hostis nudum refugio. inuadit
te. Ne forte rapiat uelut leo & ñ sit qui etu-¬
at. attende uerba apłi legem laudantis se
accusantis. reum se sub lege facientis. & ꝑso¬
nam forte tuã in se transfigurantis: & dicen¬
ris tibi. Pecatũ ñ cognoui. nisi ꝑ legem. Nam
concupiscentiã nesciebam. insi lex diceret ñ

Expanded text:
disti eum illi a quo suspendatur. Non se continet, si non disti eum illi a quo suspendatur. Non se continet, si non continetur. Noli remanere in te, transcende et te: in illo te pone qui fecit te. Nam si spem in te habueris, accepta Lege praevaricator eris. Invenit te hostis nudum refugio, invadit te: vide ne forte rapiat, velut leo, et non sit qui eruat . Attende verba Apostoli Legem laudantis, se accusantis, reum se sub Lege facientis, et personam forte tuam in se transfigurantis, et dicentis tibi: Peccatum non cognovi, nisi per Legem. Nam concupiscentiam n
Abbreviated transcription (Latin):
ricatorem. quia ille qui p̃uaricator est factus:
deum non habuit adiutorem. Oꝑabantur gͦ
in menbris nr̃is. ut frucdum ferrent. Qui. nisi
morti:ꝰ Si damnandus erat peccator. quã spem
cupiscentia tua. uicit quia in malo loco te in-¬
uenit. Inuenit te in carne. ideo te uicit. Mi-¬
gra inde. quid expauescis: Non tibi dixi ut
moriaris. noli expauescere quia dixi migra de
carne. Non tibi dixi ut moriaris. immo audeo
dicere: dixi ut moriaris. Si mortui estis cum xp̃o.
quȩ sursum sunt querite. In carne uiuens. no-¬
Instat concupiscentia. urget te: magnas
uires accepit. aduersum te ꝓhibitione legis
grandior facta est: maiorem hostem patẽris.
Sit dñs refugiũ tuũ. turris fortitudinis a fa¬
cie inimici. Noli gͦ esse in carne. in sp̃u esto.
Quid est in sp̃u esto: In deo spem pone. Nlam
si posueris spem in ipso sp̃u. quom̃ est iterum
spiritꝰ tuus in carne. abitur quia ñ eum dẽ-¬

Expanded text:
ricatorem; quia ille qui praevaricator est factus, ricatorem; quia ille qui praevaricator est factus, Deum non habuit adjutorem. Operabantur ergo in membris nostris, ut fructum ferrent, cui, nisi morti? Si damnandus erat peccator quam spem cupiscentia tua; vicit, quia in malo loco te invenit: invenit te in carne, ideo te vicit. Migra inde: quid expavescis? Non tibi dixi ut moriaris. Noli expavescere, quia dixi, Migra de carne. Non tibi dixi ut moriaris, imo audeo dicere, dixi ut moriaris. Si mortui estis cum Christo, quae sursum sunt quaerite. In carne vivens, noInstat concupiscentia, urget te, magnas vires accepit adversum te, prohibitione Legis grandior facta est, majorem hostem pateris: sit Dominus refugium tuum, turris fortitudinis a facie inimici . Noli ergo esse in carne, in spiritu esto. Quid est in spiritu esto? In Deo spem pone. Nam si posueris spem in ipso spiritu quo homines, iterum spiritus tuus in carnem relabitur, quia non de
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. Unde ꝑ legem sunt. Quia eramꝰ in carne.
Ouid est eramꝰ in carne: Presumebamꝰ de car-¬
ne. Non enĩ qui loquitur apłs iam exierat de
ista carne. aut eis iam loquebatur qui iam
exierant morte de ista carne: Non utiq. s
essemꝰ in carne. nisi cum de carne p̃sumeremꝰ.
hoc est de nobis confideremꝰ. ᷤ Homini enĩ dic-¬
tum est: & de hominib dictũ est. Uidebit om̃is
caro salutare di. Quid est om̃is caro. nisi uide-
bit om̃is homo: Et quid est uerbũ caro factũ
nisi uerbũ homo factus est. Non enĩ uerbum
& caro erat & anima ibi ñ erat. sed carnis nomi-¬
ne homo significatꝰ est: in eo qd̃ legitur uerbũ
caro factum est. Ergo cum essemꝰ in carne id est
in concupiscentiis carnis uersaremur. & ibi to-¬
tam spem nr̃am tanqͣm in nobis poneremꝰ: pas.¬
siones peccatoꝵ quȩ sunt ꝑ legem. auctȩ sunt
ꝑ legem. Prohibendo enĩ fecerunt legis preua¬

Expanded text:
sunt. Unde per Legem sunt? Quia eramus in carne. sunt. Unde per Legem sunt? Quia eramus in carne. Quid est, quia eramus in carne? Praesumebamus de carne. Num enim qui loquebatur Apostolus, jam exierat de ista carne, aut eis loquebatur qui jam exierant morte de ista carne? Non utique; seessemus in carne; nisi, cum de carne praesumeremus, hoc est, de nobis consideremus? Homini enim dictum est, et de hominibus dictum est, Videbit omnis caro salutare Dei t omnis homo? Et quid est, Verbum caro factum est ; nisi, Verbum homo factum est? Non enim Verbum et caro erat, et anima ibi non erat: sed carnis nomine homo significatus est, in eo quod legitur, Verbum caro factum est. Ergo Cum essemus in carne, id est, in concupiscentiis carnis versaremur, ibique totam spem nostram tanquam in nobis poneremus: passiones peccatorum, quae per legem sunt, auctae sunt per legem. Prohibendo enim fecerunt legis praeva
Abbreviated transcription (Latin):
soncupisces. Occasione autẽ accepta. peccatũ
mandatũ oꝑatum est in me om̃em concupis-¬
atiam. Minor erat concupiscentia quando
de legẽ securus peccabas. nunc autẽ opposi
abi obicib legis. fiuuius concupiscentiȩ
sesi frenatꝰ est paululum ñ sicatus est: s¬
in crescente impetu qui te ducebat obicibus
nullis. obruit te obicib ruptis. Concupiscen¬
tia tua minor erat. quando tuam mouebat li¬
bidinem. Om̃is est concupiscentia. quando tns¬
cendit & legem. Et legem uis nosse. quia mag¬
na sit.Uide quid ruꝑit. Non concupisces non
homo dixit. d̾s dixit. creator dixit: uidex ȩter¬
nus dixit. ñ quicumq dixit. Fac gͥ qd dixit.
Non facis. obserua iudicantẽ qui dixit. S quid
facies o homo: Ideo ñ uicisti. quia de te pre-¬
uidebantur obscura. Cum enim essemꝰ in car-¬
ne. uerba quȩ suꝑiora diximꝰ. unde cepit lec-¬
tio. quȩ obscura uidebant᷑ attendite: cum enĩ
essemꝰ in carne passiones peccatoꝵ quȩ ꝑ legẽ

Expanded text:
on victa.--Occasione autem accepta, peccatum per mandatum operatum est in me omnem concupiscentiam. Minor erat concupiscentia, quando ante Legem securus peccabas, nunc autem oppositis tibi obicibus Legis, fluvius concupiscentiae quasi frenatus est paululum, non siccatus: sed increscente impetu qui te ducebat obicibus nullis, obruit te obicibus ruptis. Concupiscentia tua minor erat, quando tuam movebat libidinem, omnis est autem quando transcendit et Legem. Vis nosse quam magna sit? Vide quid ruperit: Non concupisces. Non homo dixit, Deus dixit, Creator dixit, Judex aeternus dixit, non quicumque dixit. Fac ergo quod dixit. Non facis? observa judicantem qui dixit. Sed quid facias, o homo? Ideo non vicisti, quia de te praeum enim essemus in carne. Verba quae superiora diximus, unde coepit lectio quae obscura videbatur, attendite: Cum enim essemus in carne, passiones peccatorum quae per Legem
Abbreviated transcription (Latin):
cuati sumꝰ a lege mortis in qua detinebamur.
quia dixi seruiamꝰ in nouitate sp̃s & ñ in ue¬
tustate littere. lex peccatũ est S Absit. Quare
quȩ dicit ñ concupisces Hoc nec luxuriosus
m & nequam aliqͥs respondet. Etenĩ ipsi ho-¬
mines flagitiosi quando rep̃hendunt᷑ erubes¬
cunt. & qͣndo sunt inter castos lasciure ñ au¬
dent. Si g dicis malam esse legem quȩ dicit ĩ
concupisces. impune ius concupiscere. Acusas
legem. quia ꝑcutit libidinẽ: Erẽs mei si ñ au¬
diremꝰ apłm dicentẽ. lex peccatũ est: absit s
tantummꝰ uerba legis cõmemorantẽ ubi dicꝰ¬
tum est ñ concupisces. etiam legẽ illo ñ lau¬
dante nos eam laudare deberemꝰ: illã lauda.¬
re ñ accusare. Ece lex: ecce desuꝑ tuba diuma
clamat homini ñ concupisces. N concupisce.
reprehende si potes. fac si rep̃hendere ñ po¬
tes. Auiusti ñ concupisces. rephendere ñ au¬
des: quia bonũ est qd̾ dixit ñ concupisces.

Expanded text:
cuati sumus a Lege mortis, in qua detinebamur; cuati sumus a Lege mortis, in qua detinebamur; quia dixi, Serviamus in novitate spiritus, et non in vetustate litterae: Lex peccatum est? Absit. Quare quae dicit, Non concupisces? Hoc nec luxuriosus mihi et nequam aliquis responderit. Etenim et ipsi homines flagitiosi quando reprehenduntur, erubescunt; et quando sunt inter castos, lascivire non audent. Si ergo malam dicis esse Legem quae dicit, Non concupisces; impune vis concupiscere; accusas Legem, quia percutit libidinem. Fratres mei, si non audiremus Apostolum dicentem, Lex peccatum est? Absit; sed tantummodo verba Legis commemorantem, ubi dictum est, Non concupisces: etiam Legem illo non laudante, nos tamen laudare deberemus: illam laudare, nos accusare. Ecce Lex, ecce desuper tuba divina clamat homini, Non concupisces. Non concupisces, reprehende si potes; fac, si reprehendere non potes. Audisti, Non concupisces, reprehendere non audes. Quia bonum est quod dixit, Non concupisces;
Abbreviated transcription (Latin):
euacuati sumꝰ a lege mortis in qua detinebam.
ita ut seruiamꝰ in nouitate spiritꝰ: & ñ in ue-¬
tustate litterȩ. Lactabas te: clamabas. dicebas.
Audi legem. uide. Ista dixeras. & iam uerso
tergo ire cupiebas. Expecta. audiui te: audi
Lex peccatũ est . S Hoc nempe dicebas. Ecce au.¬
disti qd̾ dicebas. audi quid dicas. Legẽ dĩ pecea¬
tum esse dicebas. quando eã cȩcus & imꝑuidus
rep̃hendebas. Errasti. uidit paulus errorẽ tuũ
qd̾ dicebas ipse dixit. Quiã gͦ dicimꝰ. Lex pecra¬
tum est: Quod dicebas. hoc dicimꝰ. Lex pecca¬
tum est. Absit. Si apłi sequebaris auctoriiat̃.
appende uerbũ: & cape inde consiliũ. Audi
lex peccatũ est  Absit. Audi absit. Si apłm
sequeris. si eiꝰ auctoritatẽ plurimi pendis. aud̃i
absit: & quod sentiebas a te absit. Quid gͥ
dicimꝰ uid dicimꝰ. Quia dixi passiones pec¬
catoꝵ quȩ ꝑ legem sunt oꝑabant᷑ in menbris
nr̃is ut fructum ferrent morti. quia dixi eua¬

Expanded text:
a Lege mortis, in qua detinebamur, ita ut serviamus in novitate spiritus, et non in vetustate litterae. Jactabas te, clamabas, dicebas, Audi, lege, vide: ista dixeras, et jam verso tergo ire cupiebas. Exspecta, audivi te, audi Lex peccatum est, hoc nempe dicebas. Ecce audisti quod dicebas, audi quod dicas. Legem Dei peccatum esse dicebas, quando eam caecus et improvidus reprehendebas. Errasti: vidit Paulus errorem tuum. Quod dicebas, ipse dixit. Quid ergo dicemus? Lex peccatum est? Quod dicebas, hoc dicimus? Lex peccatum est? Absit. Si Apostoli sequebaris auctoritatem, appende verbum, et cape inde consilium. Audi, Lex peccatum est? Absit. Audi, Absit. Si Apostolum sequeris, si ejus auctoritatem plurimi pendis, audi, Absit: et quod sentiebas, a te absit. Quid ergo dicemus? Quid dicemus? quia dixi, Passiones peccatorum quae per Legem sunt, operabantur in membris nostris, ut fructum ferrent morti; quia dixi, Eva
Abbreviated transcription (Latin):
g euacuati sumꝰ a lege mortis in qua detineba-¬
mur. ita ut seruiamꝰ in nouitate spiritꝰ: & ñ
in uetustate litterȩ. Adhuc legẽ uidet᷑ argue¬
re. culpare. impbare. detestari: s ñ intelligen¬
tib. Cum enĩ dicit. cum essemꝰ in carne passio¬
nes peccatoꝵ quȩ ꝑ legem sunt oꝑabantur in
menbris nr̃is. ut fructũ ferrent morti: nunc
gͦ euacuati sumꝰ a lege mortis in qua detineba.¬
mur. ita ut seruiamꝰ in nouitate sp̃s & ñ in
uetustate litterȩ: quasi ubiq uidetur legem
accusare atq culpare. Uidit hoc & ipse. uidit.
sensit se ñ intelligi: & contra obscuritatem
uerboꝵ suoꝵ cogitationes hominũ cõmoueri.
Sensit quid̃ possis dicere. sensit qͥd p̾ossis con-¬
tradicere: & prior hoc uoluit dicere. ut tu ñ
sequit᷑. Quid gͦ dicimꝰ. ex peccatũ est: Absit.
Uno uerbo legem absoluit. legis accusatorem
dannauit. Auctoritatẽ apł̃i contra me ꝓferebas
o manicheẽ. & dicebas mͥ cum legem rep̃hen¬

Expanded text:
detinebamur, ita ut serviamus in novitate spiritus, et non in vetustate litterae. Adhuc videtur Legem arguere, culpare, improbare, detestari: sed non intelligentibus. Cum enim dicit, Cum essemus in carne, passiones peccatorum quae per Legem sunt, operabantur in membris nostris, ut fructum ferrentin qua detinebamur, ita ut serviamus in novitate spiritus, et non in vetustate litterae, quasi utique videtur Legem accusare atque culpare. Vidit hoc et ipse, vidit, sensit se non intelligi, et contra obscuritatem verborum suorum cogitationes hominum commoveri: sensit quid possis dicere, sensit quid possis contradicere; et prior hoc voluit dicere, ut tu non sequitur. Quid ergo dicemus? Lex peccatum est? Absit. Uno verbo Legem absolvit, Legis accusatorem damnavit. Auctoritatem Apostoli contra me proferebas, o Manichaee, et dicebas mihi, cum Legem reprehen
Abbreviated transcription (Latin):
oin fonte mansit. s ꝑtransit. Non in illũ
illũ. s in om̃s homines ꝑtͣnsũt. Genuit
matores morti obnoxios primꝰ peccator. primꝰ
aicator Uenit ad sanandos de uurgine sal-¬
lto. qui ad te ñ qua tienisti tienit. Non enĩ
ille de concupiscentia maris & feminȩ. ñ de il¬
ueniet in te. Dictum est hoc uirgini. dictũ est
fide feruenti: ñ concupiscentia carnis estuanti.
Spiritꝰ sc̃s suꝑueniet in te: & uirtꝰ altissimi
obumbrabit tibi. Quȩ tale umbraculũ habebat.
quando ardore libidinis estuaret: Siua gͦ ñ
qua uenisti ad te uenit. liberat te. Ubi te inue¬
iit.Tlenundatũ sub pecrato. iacentẽ in morte
primi hominis. trahentẽ peccatũ primi homi-¬
nis: habentẽ reatum anteqͣm habere possis
arbitriũ. Ecce ubi te inuenit. quando par
uulum inuenit. S paruuli etatẽ excessisti. et-¬
ce creuisti: primo peccato multa addidisti.
Legem accepisti. p̃uaricator extitisti. S noli

Expanded text:
non in fonte mansit, sed pertransiit: non in illum aut non in fonte mansit, sed pertransiit: non in illum aut illum, sed in omnes homines pertransiit. Genuit peccatores morti obnoxios primus peccator, primus praevaricator. Venit ad sanandos de virgine Salvator. Quia ad te non qua venisti, venit: non enim ille de concupiscentia maris et feminae, non de ilctus superveniet in te. Dictum est hoc virgini, dictum est fide ferventi, non concupiscentia carnis aestuanti: Spiritus sanctus superveniet in te, et virtus Altissimi obumbrabit tibi . Quae tale obumbraculum haberet, quando ardore libidinis aestuaret? Quia ergo non qua venisti ad te venit, liberat te. Ubi te invenit? Venumdatum sub peccato, jacentem in morte primi hominis, trahentem peccatum primi hominis, habentem reatum antequam habere posses arbitrium. Ecce ubi te invevulum invenit. Sed parvulus aetate excessisti, ecce crevisti, primo peccato multa addidisti, legem accepisti, praevaricator exstitisti: Sed noli