comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ens in. 2ͫ. annũ. Quinta ȩtas senioris id ÷ gͣuitaᷤ.
que ÷ declinatio aiuuentute insenectutẽ: ñ¬
greci prebiten uocant. Nam se nex apud grecos
ens. septuagesimo t̾minat᷑. Sexta etas senectꝰ:
quȩ nullo annoꝵ tp̃r finit᷑. s pꝰt qͥnq illasȩta
etatis. In his gͥ sex spaciis philosophi uitã desciꝑ¬
sert̃ humanã: qͥb mutat᷑ et currit. et admor
fans: qr adhuc fari nescit. idẽ. loqui nͣ potest:
ñdũ emĩ bene ordinatis eidentib plena ÷ ser¬
monis exp̃ssio. Infantes nusticȩ malicia pariui
los significat. ut inpsalmo. Exore infantiũ et
laccantiũ ꝑfecisti laudẽ: lactantes in xp̃i fide ꝓ¬
rit manũ suã miccet. Ablactati ꝑfecti. quasi
asimplici cibo doctrinȩ abstracti. uͥ et supͣ ablac¬
tatꝰ alacre. expulsꝰ abub̾ib. Paruulꝰ mistice xp̃c
ut ÷ illud ysaie. paruulꝰ natꝰ ÷ nob̾. Itẽ paruuli

Expanded text:
esimo anno. Quinta aetas senioris, id est gravitas, quae est declinatio a iuventute in senectutem; noGreci presbitem vocant: nam senex apud Grecos ens septuagesimo terminatur; sexta etas est senectus, que nullo annorum numero finitur, sed post V illas etataetatis. In his igitur sex spatiis philosophi vitam descripserunt humanam, in quibus mutatur et currit, et ad terfans, quia adhuc fari nescit: id est, loqui non potest. Nondum enim bene ordinatis dentibus plena est sermonis expressio. Infantes, malitia parvulos mystice significant: ut in psalmo: Ex ore infantium et lactentium perfecisti laudem . Lactentes, in Christi fide prit, manum suam mittet . Ablactati perfecti, quasi a simplici cibo doctrinae abstracti. Ubi et supra Ablactatus, a lacte expulsus ab uberibus. Parvulus mystice Christus, ut est illud Isai
Abbreviated transcription (Latin):
nutrientib inillis dieb. Pariens aire cordiꝰ fi¬
di u̾ba c̃cipiens. et inconfessione łoꝑe gene¬
rans sicͣ in ieremia defidelib dr̃. int̾ quoserit
cȩcꝰ et claudꝰ p̾gnans eo pariens inmalã parcẽ:
c̃cepit dolorẽ et peꝑit iniquitatẽ. Primogenitꝰ

Expanded text:
nutrientibus in illis diebus . Pariens, aure cordis fidei verba concipiens, et in confessione vel opere generans: sicut in Jeremia de fidelibus dicitur: Inter quos erit caecus et claudus, praegnans et pariens . In malam partem: Concepit dolorem, et peperit i
Abbreviated transcription (Latin):
diaboli antixp̃c. ł consuetudo peccandi: ut ÷
illuo. stringit caudã suã qͣsi cedrũ. Dormire
diaboli ÷: incorde reꝓboꝵ requiescere. ut ⁊ il¬
lud iniob: sub umbra dormi in secreto calami.
Pascere diaboli÷: inpeccatis impioꝵ delectari.
ut ÷ illud in iob. hui montes herbas ferunt.
Qd̾ adhominẽ et adpartes aitinet corꝑis. expar¬

Expanded text:
diaboli, Antichristus vel consuetudo peccandi, ut est illud: Stringit caudam suam quasi cedrum . Dormire diabolum, est in corde reproborum requiescere, ut est illud in Job: Sub umbra dormit in secreto calami . Pascere diaboli, est in peccatis impiorum delectari, ut est illud in Job: Huic montes herbas ferunt. Quod ad hominem et ad partes attinet cor
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ grecũ nom̃ ÷. hoc latinũ. nã et inpsalmo
uͥ legit᷑. pnpillo tu eris adiutor: Grecꝰ ht̃¬
cit. ñ cuiꝰ genicor carnał occubuit. s cuiꝰ pat̃
sepultꝰ ÷ mundꝰ: nam multos pupillos inueni¬
es orbatos patre uisibili. ec sc̃ blaspliemi. obli¬
gurritores et qd̾ in illa exate creberrimũ ÷ luxu¬
riosi. et hi adño ꝓbant᷑ alieni S abillis pupil¬
lis diuidi ñpot̃ adiutoriũ di. quoꝵ pat̃ dia¬
bolꝰ in accione facinoꝵ ꝓbat᷑ extincrꝰ. et inten

Expanded text:
illud grecum nomen est, hoc latinum: nam et in psalmo, ubi legitur ‘pupillo tu eris adiutor’, grecus hdicit, non cujus genitor carnalis occubuit, sed cui pater sepultus est mundus. Nam multos pupillos invenies orbatos patre visibili, et sunt blasphemi, abliguritores, et quod in illa aetate creberrimum est, luxuriosi, et hi a Domino probantur alieni. Sed ab illis pupillis dividi non potest adjutorium Dei, quorum pater diabolus in actione facinorum probatur exstinctus. Et inten
Abbreviated transcription (Latin):
annos expleuerit. qͣuis t adissime pubescat.
certissimũ puberẽ cẽ. qͥ exabitu corꝑis pub̾tarẽ
ostendit: et generare iam possit. suerꝑe sẽ q̃¬
annis puerilib pariunt. Uñ ec oratiꝰ. laudat᷑ pͥ¬
tu grauent᷑. ł qd̃ pͥmũ pueros pariunt. Uñ de
matre saluatoris poeta ait. salue sc̃a parens:
enpxa puerꝑa regẽ. Ad olescens dictꝰ eo qd̾ sit
Adgignendũ adultꝰ. siue accrescere et augeri.
Ad olescentes. fideles siue oꝑib ꝓficientes. ut
inepła ioħs: scribo uob̃ adolescentes. qͥ uicistisͤ
malignũ: ec in aliã partẽ. adolescentia enĩ
et uoluptas uane st̃. Iuuenis uocatꝰ qd̾ iuua

Expanded text:
annos expleverit quamvis tardissime pubescat, sed certum est puberem esse qui ex habitu corporis pubertatem ostendat et generare iam possit; unde et Unde et Horatius laudatur: Prtu graventur, vel quod primum pueros pariunt. Unde de matre Salvatoris ait poeta: Salve, sancta parens, enixa puerpera regem. Adolescens dictus eo, quod sit ad gignendum adultus: sive a crescere et augeri. Adolescentes, fideles sive operibus proficientes, ut in Epistola Joannis: Scribo vobis, adolescentes, quia vicistis malignum . Et in aliam partem: Adolescentia enim e
Abbreviated transcription (Latin):
inabaccuc: ꝑcussisti caput dedomo imꝑii.
Corpꝰ uͦ diaboli ieꝓbi hoĩes. unde deuehemoth
legit̃ in libro beati iob. corpꝰ eiꝰ quasi scuta fu¬
silia. Oculi eiꝰ ł dentes heretici siue praui õs
doctores. ut inp̃dicco libro scriptũ ÷: ocłi eiꝰ sic̃
palpebie diluculi. incircuitu dentiũ eiꝰ formido.
Nares diaboli in spirationes illiꝰ pͣue. et dena
qͥb corda hoĩm occultis cogitationib alloqͥt᷑.
ut ÷ illud in iob: deore eiꝰ flamma ꝓcedit. Lingua
diaboli. sapientia scł̃i huiꝰ. ł herecicoꝵ dognia.
ut ÷ illud iniob: et fune ligab̾ linguã eiꝰ. Ossa
diaboli potentes quiq et fortes in malitia.
siue heretici. ut ÷ illud in iob cartilago eiꝰ sic̃¬
lãmina ferrea. Alitꝰ diaboli inspiratio eius¬
occulta. ꝑ quã corda peccõꝵ amore carnali ar¬

Expanded text:
in Habacuc: Percussisti caput de domo impii . Corpus vero diaboli reprobi homines. Unde de Vehemoth legitur in libro beati Job: Corpus ejus sicut scuta fusilia . Oculi ejus vel dentes haeretici sive pravi omnes doctores: ut in praedicto libro scriptum est: Oculi ejus sicut palpebrae: in circuitu dentium ejus formido . Nares diaboli, inspirationes illius pravae: ut inquibus corda hominum occultis cogitationibus alloquitur: ut est illud in Job: De ore ejus flamma procedet . Lingua diaboli, sapientia saeculi hujus, vel haereticorum dogma: ut est illud in Job: Et fune ligabis linguam ejus . Ossa diaboli, potentes quique et fortes in malitia, sive haeretici, ut est illud in laminae ferreae . Halitus diaboli, inspiratio occulta, per quam corda peccatorum amore carnali ar
Abbreviated transcription (Latin):
gi uideas uideas. eos ñ dubites eẽ. lib̾andos. Icẽ
inpsalt̾ĩo scriptũ ÷. pupillũ et uiduã suscipi¬
et. et uiã peccõꝵ ext̾minabit. Pupilł et ui¬
dua st̃ qui dñm pura m̃te respiciunt. huma¬
nis solatiis destituti. hos recipit xp̃c suo muni¬
mine uindicandos. s cũ istos ꝓsua pierate
susce ꝑit: diabolũ qͥ ÷ uia peccõꝵ ext̾minabit.
idẽ. at̾mino irgni sui reddit alienũ. P regnan¬
tes aĩe fideliũ u̾bũ di nuꝑ c̃cipientes. et necdũ
inoꝑe parturientes: sic̃ in exodo ꝓcͣtentiosiᷤ
doctorib dr̃. siduo uiri rixantes ꝑcusserint

Expanded text:
tes esse liberandos. Item in Psalterio scriptum est: Pupillum et viduam suscipiet: et viam peccatorum exterminabit . Pupillus et vidua sunt, qui Dominum pura mente respiciunt, humanis solatiis destituti: hos recipit Christus suo munimine vindicandos. Sed cum istos pro sua pietate receperit, diabolum, qui est via peccatorum, exterminabit, id est, a termino regni sui reddit alienum. Praegnantes animae fidelium verbum Dei nuper concipientes et necdum in opere parturientes: sicut in Exodo pro contentionis doctoribus dicitur: Si duo viri rixantes, et percusserit
Abbreviated transcription (Latin):
qpuer
er apuritate uocatꝰ quia purꝰ :: et necdũ lanu¬
ẽ. illud iam ꝓuerile iugũ tenera ceruice gere¬
bat: ꝓ obsequio et puritate ficłi dr̃ deqͦ dñs ad
hieremias longe pueritiȩ excessisset annos Pu¬
er mistice xp̃c intelligit᷑. ut in eu̾głiolegr̃: puer

Expanded text:
Puer a puritate vocatus, quia purus est, et necdum lanuest illud: Iam puerile iugum tenera cervice gerebat. Pro obsequio et fidei puritate, ut Dominus ad Jeremias longe pueritiae excessisset annos. Puer mystice Christus intelligitur, ut in Evangelio: Puer
Abbreviated transcription (Latin):
RADUS ETATIS SeX
sunt. infantia. pueri¬
tia. adolescentia. iu¬
uentꝰ. grauitas. anq
senectꝰ. Pͥma etas iN¬
fantia ẽ. pueri nascen¬
tis adlucẽ. que porri¬
gitur in uii. annos. Scd̃a ȩtas pueritia. id pu¬
ra et nec dũ adgenerandũ apta:tendens usꝙ
dũ adulta. que porrigit᷑ usq ad .xxuiii. Annoᷤ.¬

Expanded text:
radus aetatis sex sunt, infantia, pueritia, adolescentia, juventus, gravitas, atque senectus. 2. Prima aetas, infantia, est pueri nascentis ad lucem, quae porrigitur in septem annis. 3. Secunda aetas, pueritia, id est, pura, et necdum ad generandum apta, tendens usqudum adulta, quae porrigitur usque ad vigesimum o
Abbreviated transcription (Latin):
inbaptismo credentes conficemͣ. in resurrec¬
tione uidentes conlaudabimꝰ. Qd̾ aũ nibei
ꝓpħas siue p̃dicatores diuini eloquii signi¬
ficent. ostendit illud inpsalmo: multitudo
sonitꝰ aquarũ. uocẽ dedert̃ nubes. Quas i
mare confragosũ ita inscĩs eccłiss resonant
diũsa uota ppłoꝵ: s quare sit sonitꝰ factus
multitudinis aquarũ pulchrȩ subiecit.
qi uocẽ dedert̃ nubes. Nubes p̃dicatores
significari sepe iam diximꝰ. deqͥb scriptũ ÷:
mandabo nubib. ne pluant suꝑ eam imbrẽ.

Expanded text:
 ejus, quam in baptismo credentes confitemur, in resurrec ejus, quam in baptismo credentes confitemur, in resurrectione videntes eum laudabimus. Quod autem nubes prophetas sive praedicatores divini eloquii significent, ostendit illud in Psalmo: Multitudo sonitus aquarum, vocem dederunt nubes: quasi mare confragosum ; ita in sanctis Ecclesiis resonant diversa vota populorum. Sed quare sit sonitus factus multitudinis aquarum, pulchre subjicit, quia vocem dederunt nubes. Nubes praedicatores significari, saepe jam diximus, de quibus scriptum est: Mandabo nubibus ne pluant super eam imbr
Abbreviated transcription (Latin):
incolũpna nubis. et ꝑ noctẽ incolũpna ignis.
Nubs enĩ ista p̃cedens xp̃c ÷: id etiã colũpna. qͥ
rectꝰ ec firmꝰ: et fulciens infirmitatẽ nram. Per
noctẽ lucens. ꝑdiẽ ñ lucens: ut qui ñuident ui¬
deant. et qui uident cȩcifiant. Pocest et sic ñ
in ẽgrue accipi. qd̾ xp̃i sacram̃tũ tanꝗͣ indie
maNifestum ÷ incarne uelud innube. iniudi¬
cio uͦ tanꝗͣ. int̾rore noccurno. qr tcͣ erit magna
tribulatio scłi tanꝗͣ ignis et lucebit iustis: et ar¬
dñs coram trib discipulis transsiguratꝰ : iN
monte: et ȩxce nubes lucida obumbrauit eos. qr
materiale tab̾nacłm petrꝰ que siuit: nub̾ accipit
umbracłm. ut discat in resurrectione ñ tegmine
dũ qd̃ sic̃ dño iniordane baptirato. sic et in mon¬
ee clarificato: totꝰ scẽ trinitatis misteriũ declara¬
tur. Nam ibi pater inuoce. filius inbaptis¬
matẽ: et sp̃e sc̃s̃ incolumba ostensus ÷ hic uͦ
pat̾ inuoce. filius inclarificatione. sp̃c sc̃s̃ in

Expanded text:
 noctem in columna ignis . Nubes enim ista praecedens Christus, idem etiam columna, quia rectus et firmus et fulciens infirmitatem nostram: per noctem lucens, per diem non lucens, ut qui non vident videant, et qui vident, caeci fiant. Potest et sic non incongrue accipi, quod Christi sacramentum, tanquam in die, manifestum est in carne, velut in nube; in judicio vero, tanquam in terrore nocturno, quia tunc erit magna tribulatio saeculi, tanquam ignis, et lucebit justis, et arr, ubi Dominus coram tribus discipulis transfiguratus est in monte, Et ecce nubes lucida obumbravit eos ; quia materiale tabernaculum Petrus quaesivit, nubis accipit umbraculum, ut discat, in resurrectione non tegmine dum quod sicut Domino in Jordane baptizato, sic et in monte clarificato, totius sanctae Trinitatis mysterium declaratur. Nam ibi Pater in voce, Filius in baptismate, et Spiritus sanctus in columba ostensus est: hic vero Pater in voce, Filius in clarificatione, Spiritus sanctus in
Abbreviated transcription (Latin):
ubes dictȩ anubendo. id ÷ oꝑiendo cȩlum:
unde et nuptȩ qd̾ uultꝰ suos uelent. unde
et neptunꝰ qui nubat. id ÷ mare & t̾ram te¬
gat. Nubes aũ aeris densitas facit. uenti enim
aerem oͣglobant. nubesq faciunt. unde ÷ illud
atiꝑ innubẽ cogit᷑ aer. Nubes auͣ misticȩ ali¬
qͣndo incarnationẽ xp̃i significant. nullo pec¬
cati pondere grauatã: siue uirginẽ mariã.

Expanded text:
ubes dictae ab nubendo, id est, operiendo coelum: unde et nuptae, quod vultus suos velent; unde et Neptunus, quod nubat, id est, mare et terram tegat. Nubes autem aeris densitas facit. Venti enim aerem conglobant, nubesque faciunt; unde est illud: Atque in nubem cogitur aer. Nubes autem mystice aliquando incarnationem Christi significant, nullo peccati pondere gravatam, sive virginem Mariam,
Abbreviated transcription (Latin):
p̃dicatores x̃ circłm totiꝰ orb̾ u̾b̾ tonantib iͣ¬
ꝑleuert̃. Cum tonitrua aũ simul et fulgur
expͥmit᷑. s illud celeriꝰ uidet᷑ qr clarũ ÷. hoc aũ
id ÷ tonitruũ adaures tardius ꝑuenit. Iulgur
ec fulm̃ ictꝰ cȩlestis iaculi aferiendo dicti sunt.
fulgi enĩ ferire ÷ atꝙ ꝑcutere. fulmina autẽ
collisa lumina faciunt. Nam omniũ rerũ
collisio ignẽ creat. ut inlapidib cernimꝰ. uł
atricu iotarũ. Simili mͦ innubib ignis. un¬
de et priꝰ nubila st̃. deinde ignis. Exuento
dit et urit. fulm̃ qr findit: ideo et cũ t̾nis
radiis ꝑingit᷑. Fulgura aũ siue choruscatio¬
nes mistice diuinos inscript᷑is expͥmunt ter
orbi t̾rȩ. uidit ec cõmota ÷ t̾ra. Choruscati¬
ones diuina p̃cepta dicit. ueritatis lumi¬
ne radiantia: que tenebras hoĩm ꝑtotum
mundũ salutari illuminatione fugauert.
turbauit eos: idẽ. miracła multa fecit. qͣ
sic corda uiuentiũ ꝑ mouert̃. quẽad modũ

Expanded text:
dicatores Christi circulum totius orbis verbis tonantibus impleverunt. Cum tonitruo autem simul et fulgur exprimitur, sed illud celerius videtur, quia clarum est: hoc autem, id est, tonitruum ad aures tardius pervenit. Fulgur et fulmen ictus coelestis jaculi a feriendo dicti, fulgere enim ferire est atque percutere, fulmina autem collisa nubila faciunt. Nam omnium rerum collisio ignem creat, ut in lapidibus cernimus, vel attritu rotarum, simili modo in nubibus ignis, unde et prius nubila sunt, deinde ignes; ex vento dit et urit; fulmen quia findit: ideo et cum ternis radiis pingitur. Fulgura autem sive coruscationes mystice divinos in Scripturis exprimunt terrorbi terrae: vidit et commota est terra . Coruscationes divina praecepta dicit veritatis lumine radiantia, quae tenebras hominum per totum mundum solutari illuminatione fugaveruntturbavit eos ; id est, miracula multa fecit, quae sic corda intuentium permoverunt, quemadmodum
Abbreviated transcription (Latin):
ratio petitio dr̃. nã orare. ẽ. petere: sicut
exorire impettare. Constat aũ oratio
loco et tp̃r. loco qr ñ ubiq. cũ phibeam̃ axp̃o
inpublico orare. s uͥoportunitas ded̾it aut
necessitas importauerit. Noq eñi contͣ p̃cep¬
tũ repurat᷑ abapłis factũ qͥ incartẽ audientĩb:
custodientib orabant. ec canebant dõ. Detp̃r
lidictũ: sine int̾missione orate: s hoc in singu¬
larib. Nam ẽ obseruatio quarundã horarĩ¬
cõmunium. quȩ diei int̾ spatia signant. t̾cia.¬
ipsũ nos adaffitiũ tẽpꝰ admoneat qͣ tẽpora in
tis discipłis hora t̾cia infusus ÷: et petrus qua

Expanded text:
ratio petitio dicitur. Nam orare est petere: sicut exorare impetrare. Constat autem oratio loco et tempore. Loco, quia non ubique: cum prohibeamur a Christo in publico orare: sed ubi opportunitas dederit, aut necessitas importaverit. Neque enim contra praeceptum reputatur ab Apostolis factum, qui in carcere, audientibus custodibus, ort: Sine intermissione orate . Sed hoc in singularibus. Nam est observatio quarumdam horarcommunium, quae diei interspatia signant: tipsum nos ad officium tempus admoneat, quae tempora in tis discipulis, hora tertia infusus est. Petrus, qua
Abbreviated transcription (Latin):
onfrages loca inquȩ undiq uenti cur¬
runt ac sepe frangt̃. ut neuiꝰ ait. ii
montes uͥ uenti frangebant locum:
cubilia sr̃: unde et lupanaria lustra dñt. ꝑ
c̃trarietatẽ uidelicet. qi parũ illustrant᷑. Ru¬
pes significant. suꝑbiam. ut in hieremia. ona¬
gri stecert̃ in ruꝑib. Antrũ significat peccato

Expanded text:
onfrages loca, in quae undique venti currunt ac sese frangunt: ut Naevius ait: « In montes, ubi venti frangebant locum. cubilia sunt. Unde et lupanaria lustra dicuntur per contrarietatem videlicet, quia parum illustrantur. Rupes significant superbiam, ut in Jeremia: Onagri steterunt in rupibus . Antrum significat ho
Abbreviated transcription (Latin):
net᷑. qͥb exp̾mit᷑ u̾bi sacram̃tũ sanguine pas¬
sionis effusũ. Dictꝰ aũ calamꝰ qd̾ liquorẽ ponat.
unde et apͣ nautas calare ponere dr̃. Penia
ex pellib qͥ deoccisis pecorib detrahi solent.
pingant᷑. Uersꝰ auͣ in deuulgo uocati qi sic
scribebant ante sic̃ aratͣ t̾ra asinistra enĩ addex¬
terã pͥmũ deducebant stilũ deinde conu̾te¬
bant᷑ ab interiori. et ruriꝰ addexterã u̾sꝰ qͦs
qd̾ adhuc em̃dat᷑. et nec dũ inlibris redactũ ÷

Expanded text:
naretur, quibus exprimitur verbi sacramentum sanguine Pasnaretur, quibus exprimitur verbi sacramentum sanguine Passionis effusum. Dictus autem calamus quod liquorem ponat. Unde et apud nautas calare ponere dicitur. Piex pellibus, qui de occisis pecudibus detrahi solent; paginantur. Versus autem inde vulgo vocati, quia sic scribebant antiqui, sicut aratur terra. A sinistra enim ad dexteram primum deducebant stylum, deinde convertebantur ab inferiori, et rursus ad dexteram versus, quos quod adhuc emendatur, et necdum in
Abbreviated transcription (Latin):
sas here ses scissa ẽ: qi ñ erat licentia ep̃is inunũ
conuenire nͥ tp̃r supͣdicti imꝑatoris. ipse enĩ
dedit facultatẽ xp̃ianis lib̾e c̃gregari. Sub hoc
multi scĩ patres incͣcilio niceno deoĩ orbe t̾ra¬
rũ conuenientes. iuxta fidẽ eũgłicã et apłicã.

Expanded text:
rsas haereses scissa est, quia non erat licentia episcopis in unum rsas haereses scissa est, quia non erat licentia episcopis in unum convenire nisi tempore supradicti imperatoris, ipse enim dedit facultatem Christianis libere congregari. Sub hoc etiam sancti Patres, in concilio Nicaeno de omni orbe terrarum convenientes juxta fidem evangelicam et ap
Abbreviated transcription (Latin):
ta ẽ. ex ÷ nomͣ grecũ. Panagericũ ÷ licentiosũ et
lasciuiosũ genꝰ diceudi in laudib regũ. incuiꝰ coͣ¬
positione hoĩes multis mendaciis adulant᷑. qd̾
malũ agrecis exorai̾ : quoꝵ leuitas instruetadi¬
cendi facultate ee copia incredibili. multas men¬
datioꝵ nebulas suscirauit. factoꝵ libri sunc in
quib reges acconsules scribunt᷑. a fastib dicci
.idẽ. potestatib Uñ et ouidii libri fastoꝵ dñr.
initiũ dicendi. sunt enĩ ꝓemia p̾ncipia libro¬
rũ quȩ ante cause narrationẽ ad instruendaᷤᷤ
audientiũ aures coaptant᷑ cuiꝰ nom̃ pleriq
latinitatis ꝑiti sine translatione posuert̃.
Hoc aũ uocabulũ ap̃ nos int̾p̃tat᷑ p̃fatio ñcu¬
pat᷑. qͣsi p̃locutio. Pcepta st̃ quȩ aut qͥd facien¬

Expanded text:
tus est, et est nomen Graecum. Panegyricum est licentiosum et tus est, et est nomen Graecum. Panegyricum est licentiosum et lasciviosum genus dicendi in laudibus regum: in cujus compositione homines multis mendaciis adulantur. Quod malum a Graecis exortum est; quorum levitas instructa dicendi facultate et copia incredibili multas mendaciorum nebulas suscitavit. Fastorum libri sunt, in quibus reges ac consules scribuntur, a fascibus dicti, id est, a potestatibus. Unde et Ovidii libri Fastorum dicuinitium dicendi. Sunt enim prooemia principia librorum, quae ante causae narrationem ad instruendas audientium aures coaptantur. Cujus nomen plerique latinitatis periti sine translatione posuerunt. Hoc autem vocabulum apud nos interpretatum praefatio nuncupatur, quasi praelocutio. Praecepta s
Abbreviated transcription (Latin):
matim ac breuit̃ ꝑstringunt᷑: scđ̾m genꝰ ome¬
liȩ st̃. qͣs latini u̾bũ appellant. q̃ ꝓferunt᷑ in
ppłis: tertiũ comiqͦs nos libros ł uolumina nͣ¬
cupamꝰ. Omeliȩ aũ: ad uulgũ loquunt᷑. to
mi. idẽ. libri maioris st̃ disputationis. Dialogꝰ¬
nes dicunt. nã qͦs greci dialos uocant. nos ser¬
mones uocamꝰ. Sermo aũ dictꝰ q̃ int̾ utrunq
serit᷑. unde inuirgilio mulca int̾ se serebant.
Tractꝰ ÷ uniꝰ rei multiplex expositio. eo qd tͣc¬
tat sensũ inmulta sentiendi c̃trectando secͣ
Differt aũ sermo traccatꝰ. et u̾bũ. sermo enĩ
altã eget ꝑsona: tractatꝰ specialit̾ adse ipsũ :
u̾bũ ałi adom̃s. unde et dt̃ u̾bũ fecit ad ppłm.
Comm̃taria dicca qͣsi cũ m̃te. st̃ enĩ int̃p̃tatio¬
nes ut cõm̃ta iuiris com̃ta eugłii. Apologiticꝰ:
excusatio inquo solent quidã acusantib respon¬
dere: indefensione enĩ aut negatione sola posi¬

Expanded text:
tringuntur. Secundum genus homilie sunt, quas Latini verbum appellant que proferuntur in populis. Tertium tomi, quos nos libros vel volumina vocamus. Homelie autem ad vulgus loquuntur. Tomi vero, id est, libri, maioris sunt disputationis. Dialogunes dicunt. Nam quos Graeci dialogos vocant, nos sermones vocamus. Sermo autem dictus, quia inter utrumque seritur. Unde in Virgilio: Multa inter se serebant. Tractatus est unius rei multiplex expositio, eo quod tractat sensum in multa sentiendi contrectando secum. Differt autem sermo, tractatus et verbum. Sermo enim altera eget persona. Tractatus specialiter ad seipsum est. Verbum autem ad omnes. Unde et dicitur: Verbum fecit ad populum. Commentaria dicta quasi commenta. Sunt enim interpretationes, ut commenta juris, commenta evangelii. Apologeticus est excusatio, in quo solent quidam accusantibus respondere, in defensione enim aut negatione sola posi
Abbreviated transcription (Latin):
anones euangłior
quos postea eusebius cesariensis secutꝰ pleni cõ¬
posuit. qͥ ideo facti sunt ut ꝑeos inuenire et sci¬
re possimꝰ. qͥreliquoꝵ eũgłistarũ similia auc ꝓ¬
pͥa dixert̃. Sunt aũ nuimero .x. Quoꝵ pͥmꝰ t̾tince¬

Expanded text:
anones Evangelior quos postea Eusebius Caesariensis secutus plenius composuit. Qui ideo facti sunt, ut per eos invenire et scire possimus, qui reliquorum Evangelistarum similia aut propria dixerint. Sunt autem numero decem, quorum pri
Abbreviated transcription (Latin):
coslidat᷑. debił redlita cursũ hr̃e ñ possit.
qr ubic̃q ille actꝰ inciderit spina̾ soluit. ꝑ
quã costarũ pedes et motꝰ corꝑis agebant᷑.
Serpentes aũ diu uiuere dñr. adeo ut depo¬
sita ueteritunica seneccutẽ deponere atq¬
iniuuentã redire ꝑhibeant᷑. Tonicȩ ser¬
pentum exuuiȩ. nuncupant᷑. eo qd̾ his qñ senes¬
Dũr eñi exuuie et induuiȩ. qr exuunt᷑ et indu¬
unt᷑. Dythagoras dic̃ demedulla hõis mortui q̃
inspina ÷ serpentẽ creari. qd̾ etiã ouidiꝰ in meta¬
formoseoꝵ libris cõmemorat dicens. stͣ qui cũ
clauso putrefacta spina sepulchro. mutari cre¬
dant human& sangułne medullas. Qđ si cre¬
ditur. merito euenit. ut sic̃ ꝑserpentẽ mors
hoĩs. ita et hoĩs morte serpens. fert᷑ aũ qd̾ ser¬
pens hominẽ nudũ ñ sit ausus c̃tingere. Prudeiᷤ
lector cognitis his serpentiũ generib atq effectib

Expanded text:
conlidatur, debilis reddita cursum habere non possit; conlidatur, debilis reddita cursum habere non possit; quia ubicumque ille ictus inciderit, spinam solvit, per quam costarum pedes et motus corporis agebantur. Serpentes autem diu vivere dicuntur, adeo ut deposita veterin juventutem redire perhibeantur. Tunicae serpentum exuviae nuncupantur, eo quod illis quando senesautem exuviae et induviae quia exuuntur et induuntur. Pythagoras dicit de medulla hominis mortui quae in spina est, serpentem creari; quod etiam Ovidius in Metamorphoseon libris commemorat dicens: Sunt qui, cum clauso putrefacta est spina sepulcro, Mutari credant humanas angue medullas. Quod si creditur, merito evenit: ut sicut per serpentem mors hominis: ita et hominis morte serpens. Fertur autem, quod serpens hominem nudum non sit ausus contingere. Prudens lector, cognitis his serpentium generibus atque effectibus,
Abbreviated transcription (Latin):
excellit. unde ec legit᷑ ingenesi. serpens autẽ
erat sapientior oĩb animantib t̃re. Dicit
asi plimꝰ. si credit᷑ qd̾ serpentis caput etiã
si cũ duol euaserit digitis nichilomimis
uiuit. unde et totũ corpꝰ obicit ꝓcapite feri¬
enti. Anguib uniu̾sis ebes uisus. raro inad¬
u̾sũ cͣcuent᷑. nec frustra cũ ocłos ñ infronte
habeant: s intĩporib adeo ut citiꝰ audiant
ꝗͣ aspiciant. Nullũ aũ animal intanta ce¬
leritate linguã mouet ut serpens: ad eo
ut triplicẽ linguã hre̾ uideat᷑ cum una sit.
Serꝑentiũ nula sunt corꝑa adeo. ut quacͣq
eunt uiam humore designent. uestigia ser¬
pentiũ talia st̃: ut cũ pedib carere uideant᷑.
costis tam̃ et squamarũ nisibi repunt. qͣs
asũmo guite̾ usꝙ adimã aluũ parili mͦ dis¬
positas hñt. squamis et̃ qͣsi unguib costiᷤ
qͣsi crurib innitunt᷑. Unde si inqualibet
corꝑis parte abaluo usq ad caput ictu aliqͦ

Expanded text:
excellit. Unde et legitur in Genesi: Serpens autem erat sapientior omnibus animantibus terrae . Dicit autem Plinius, si creditur, quod serpentis caput, etiam si cum duobus evaserit digitis, nihilominus vivit. Unde et totum corpus obicit pro capite ferientibus. Anguibus universis hebes visus est. Raro in adversum contuentur, nec frustra, cum oculos non in fronte habeant, sed in temporibus; adeo ut citius audiant quam aspiciant. Nullum autem animal in tanta celeritate linguam movet ut serpens, adeo ut triplicem linguam habere videatur, cum una sit. Serpentium humida sunt corpora, adeo ut quaque eunt, viam humore designent. Vestigia serpentium talia sunt ut, cum pedibus carere videantur, costis tamen et squamarum nisibus repant, quas a summo gutture usque ad imam alvum parili modo dispositas habent. Squamis enim quasi unguibus, costis quasi cruribus innituntur. Unde si in qualibet corporis parte ab alvo usque ad caput ictu aliquo
Abbreviated transcription (Latin):
uiꝑarũ et iniob. ꝓimpio et occidet eũ lingua
iiꝑea. Scorpiꝰ diabol. ineũgłio: dedi uob̾ po¬
testatẽ calcandi suꝑ serpentes et scorpiones.
Sunt aũ et alia serpentiũ genera. ut ad maditȩ :
elefantiȩ canidracontes. postremo qͣntꝰ nominũ.
tantꝰ mortiũ numerꝰ. Om̃s aũ serpentes nat᷑a
sua frigide sunt: nec ꝑcutiunt nͥ qñ calesct᷑.
Nam qñ st̃ frigide. nullũ tangt̃. Uñ et uene¬
na eoꝵ plus die quã nocce nocent: torpent¬
em̃ noctis algore. et merieo: quia frigidȩ st̃¬
nocturno rore. inse enĩ adducunt corꝑis uaporẽ
gelide pestes. et nateͣ frigide. unde et hie me
uirus ex arserit. statim extinguit. uenenũ
aũ dictũ eo qd̾ ꝑuenas uadit. infusa enĩ pestiᷤ
et animã exigituñ ñ posse uenenũ nocere
nisi hoĩs tecigeris sanguine̾. Lucanꝰ noxia
serpentũ ÷ admixto sanguine pestis. Omne
aũ uenenũ frigidũ ÷: et ideo anima qr ignea

Expanded text:
det eum lingua viperae . Scorpius diabolus. In Evangelio: Dedi vobis potestatem calcandi super serpentes et scorpiones . Sunt et alia serpentium genera, ut admoditae, elefantiae, camedracontes. Postremo quantus nominum, tantus mortium numerus. Omnes autem serpentes natura sua frigidi sunt, nec percutiunt, nisi quando calefiunt. Nam quando sunt frigidi, nullum tangunt. Unde et venena eoenim noctis algore, et merito, quia frigidi snocturno rore. In se enim adducunt vaporem torporis gelidae pestis et natura frigidae. Unde et hieme virus exarserit, statim hominem exstinguit. Venenum autem dictum quia per venas vadit. Infusa enim pestis et animam exstinguit. Unde non potest venenum nocere nisi hominis tetigerit sanguinem. Unde Lucanus: Noxia serpentum est admisto sanguine pestis. Omne autem venenum est frigidum, et ideo anima quae ignea
Abbreviated transcription (Latin):
Salamandra uocata qđ contͣ incendia uale¬
at. cuiꝰ int̃ omĩa uenenata maxima uis est
qetã enĩ singłos feriunt. hȩc plurimos parit̃
int̾imit. Nam si arbori irrepserit omĩa po¬
ma inficit uenenis. et eos qͥ ederint occidit.
qͥ etiã ł si inputeũ cadat: uis ueneni eiꝰ po¬
tantes int̾sicir. Ista contͣ incendia repugnans
ignes sola animaliũ extinguit. uiuit enĩ in
mediis fiãmis sine dolore it consũmatione.

Expanded text:
Salamandra vocata, quod contra incendia valeSalamandra vocata, quod contra incendia valeat. Cujus inter omnia venenata maxima vis est. Caetera enim singulos feriunt, haec plurimos pariter interimit. Nam si arbori irrepserit, omnia poma inficit venenis, et eos, qui ederint, occidit. Quae etiam si vel in puteo cadit, vis veneni ejus potantes interficit. Ita contra incendia repugnans ignes sola animalium exstinguit. Vivit enim in mediis flammis sine dolore et consummatione:
Abbreviated transcription (Latin):
inuident eosq ꝑsequunt᷑. qd̾ qͥb̾dã male rotri¬
buunt: qd̾ lesiones ꝓximis exquirt̃. qmͣ̃ in his
om̃ib pͥoꝵ suoꝵ carnaliũ uias sequunt᷑. qͣsi
uenenati filii deuenenatis parentib natist̃.
Enidris coluber inaqua uiuens. greci enĩ aꝗͣ
ydros uocant: ydros aquatił serpens a quo
icti obturgescunt. cuiꝰ quidã morbũ boam
dict̃. eo qd̾ fimo bouis remediet᷑. Ydra draco
multoꝵ capitũ quał fuit inlerna palude ꝓ¬
uintiȩ archadiȩ. hȩc latine excedra dr̃. qd̾ uno
cȩ so tria capita excrescebant. s hoc fabulosũ÷
Nam constat ydtã locũ fuisse euom̃tẽ aqͣs. ua
stantes uicinã ciuitatẽ: in qͦ uno meatu clau¬
so multi erũpebant. qd̾ hercules uidens loca
abaqͣ dicta:. Cȩlidros serpens qui et cersi¬
dros qͣsi cerigni. qr et inaquis et int̾ra mora¬
tur. Nam cirson dict̃ greci t̾ram. ydros aqͣm:
hic ꝑquã labit᷑ t̾ram fumare facit. quã sic
macer describit: seu t̾ga expirant. spuman

Expanded text:
invident, eosque persequuntur, quod quibusdam mala retribuunt, quod laesiones proximis exquirunt: quoniam in iis omnibus priorum suorum carnalium vias assequuntur, quasi venenati filii de venenatis parentibus nati sunt. Enhydris, coluber in aqua vivens: Graeci enim aquam ydor vocant. Hydros aquatilis serpens, a quo icti obturgescunt. Cujus morbum quidam boam dicunt eo, quod fimo bovis remedietur. Ydra draco multorum capitum, qualis fuit in Lerna palude provinciae Arcadiae. Haec Latine excedra dicitur, quod uno caeso tria capita excrescebant: sed hoc fabulosum est. Nam constat ydram locum icinam uastantem ciuitatem. In quo uno meatu clauso multi erumpebant, quod Hercules uidens multa ab aqua dicta est. Celidros serpens, qui et cersidros quasi cerigni, qui et in aquis et in terris moratur. Nam cirson dicunt Graeci terram, ydros aquam, per quam labitur, terram fumare facit. Quam sic Macer describit: Seu terga exspirant spumanti
Abbreviated transcription (Latin):
illi scorpionẽ: Tria sunt nob̾ maxime necces¬
saria. idẽ fides. spes. caritas. fides ut recte cre¬
damꝰ. spes ut semꝑ cũbona patientia dĩ p̃¬
stolem̃ ꝓmissa. caritas ut sedulo eũ diligamꝰ
extoto corde. tota m̃te. tota uiraite. ex ꝓximos
nr̃õs sicut nosmet ipsos. Infide piscis signatur.
inspe ouũ: incaritate panis. et ȩxontͣrio inla¬
pide duritia: inserpente infidelitas. et inscor¬
ꝑione desperatio expͥmit᷑. Inbaptismo fides
accipit᷑. unde uiuit᷑ inscło. Spes inouo. qͥa
inouo fidũ pullꝰ uidet᷑. s hinc sꝑat᷑. Caritas
aũ qr totũ uincit: pani cõꝑat᷑. uiꝑa dicta qd̾
ui pariat. Namet uent̾ eiꝰ cũ ad partũ intu¬
muerit catuli ñ expectantes maturã natę solut¬
onẽ. conrosis eiꝰ laterib ui erũpant cũ matris
interitu. Lucanꝰ inꝑeo coeunt abruto corpore
nodi. Fert᷑ aũ qd̾ mascłs ore in serto uiꝑe sem̃.
expuat. Illa aũ exuoluntate libidinis inrabi¬

Expanded text:
dabit illi? . Tria sunt nobis maxime necessaria, id est, fides, spes, charitas: fides, ut recte credamus: spes, ut semper cum bona patientia Dei praestolemur promissa: charitas, ut sedulo eum diligamus ex toto corde, tota mente, tota virtute, et proximos nostros, sicut nosmetipsos. In fide piscis signatur, in spe ovum, in charitate panis: et e contrario in lapide duritia, in serpente infidelitas, et in scorpione desperatio exprimitur. In baptismo fides accipitur, unde vivitur in saeculo: spes in ovo, quia in ovo nondum pullus videtur, sed hinc speratur: charitas quia totum vincit pani comparatur. Vipera dicta, quod vi pariat. Nam et venter ejus cum ad partum ingemuerit, catuli non exspectantes naturae solutionem, corrosis ejus lateribus, vi erumpunt cum matris interitu. Lucanus: Viperei coeunt abrupto corpore nodi. Fertur autem, quod masculus ore inserto viperae semen exspuat, illa autem ex voluptate libidinis in rabi
Abbreviated transcription (Latin):
mib animal aringũ aculeo. et exeo grece uoca¬
tũ ÷. qd̾ cauda figatarreuato ulilnere uene na
diffundat. ꝓpͥũ ÷ aũ scorpionis qd̾ manꝰ palmã
ñferiat. Scorpiꝰ diabolũ significat: łminists¬
eiꝰ. Unde: illud dñicũ inełigłio. ecce inqͥt dedi
uob̾ potestatẽ calcandi suꝑ sirpentes et scor pio

Expanded text:
 Animal armatum aculeo et ex eo Graece vocatum est, quod cauda figat, arcuato vulnere venena diffundat. Proprium est autem scorpionis, quod manus palmam non feriat. Scorpio diabolum significat vel ministros. Unde est illud Dominicum in Evangelio: Ecce, inquit, dedi vobis potestate
Abbreviated transcription (Latin):
erat callidior cuntis animantib t̾rȩ. aut ma
runt linguas suas sic̃ serpentes: uenenũ
aspidũ sublabiis eoꝵ. Pulchrȩ hic malitia
hereticoꝵ dolus ꝙ describit᷑. lingua enim
u̾ba significat. quȩ nequitiȩ cȩtib expolite
uulnerare contendt̃ corda simpliciũ. quȩ
merito serpentib ex equant᷑: quia sermo¬
nib suis uires euomunt. unde surdis as¬
pidib cõꝑant᷑. Tali enĩ ꝓposito c̃tendunt
ut ꝑtinatia mͣtis nunꝗͣ uelint aueritate

Expanded text:
erat callidior cunctis animantibus terrae ; aut malerat callidior cunctis animantibus terrae ; aut malrunt linguas suas, sicut serpentes: venenum aspidum sub labiis eorum . Pulchre hic malitia haereticorum dolusque describitur. Linguas enim verba significat, quae nequitiae cotibus expolita, vulnerare contendunt corda simplicium. Quae merito serpentibus exaequantur, quia sermonibus suis virus evomunt, unde surdis aspidibus comparantur. Tali enim proposito contendunt, ut pertinacia mentis nunquam velint a veritate
Abbreviated transcription (Latin):
c̃tingere. ut cadat ascensor eiꝰ retro. Ascensor
ȩqui ẽ. quisqͥs excollit̾ indignitatib mundi.
Qui retro cadere dr̃. et ñ infaciẽ: sic ter saulus
cecidisse memorat̃. Infacie enĩ cadẽ ÷ inhac
uita suas unũquẽq culpas cognoscere: easꝙ
penitendo deflere. Retro uͦqd̾ ñ uidet᷑ cadẽ
ẽ: ex hac uita repente dececłe. et ad q̃ suppli¬
cia ducat᷑ ignorare. Et quia iudea erroris
redeptionẽ nram uenturꝰ :. uerũ credo fidelit̃¬
xpͣm. Serpens aũ nomͣ acceꝑit. qr occultis
accessib serpit. ñ aꝑtis passib s squamorũ
minutissimis nisib repit. Illa aũ quȩ .iiiͦi.
pedib nitunt᷑ sic̃ lacerti et steliones. ñserpen¬
tes s reptilia nominant᷑. Serpente saũ repti¬
lia st: qr uentre et pectore reptant. quoꝵ tot
uenena qd genera. tot ꝑnicies. qͦt spẽs: tot
dolores. qt colores habent᷑. Serpens aũ dia¬
bolũ significat. ut ÷ illud inge nesi. serpens

Expanded text:
contingere. Ut cadat ascensor ejus retro. Ascensor contingere. Ut cadat ascensor ejus retro. Ascensor equi est quisquis extollitur in dignitatibus mundi. Qui retro cadere dicitur, et non in faciem, sicut Saulus cecidisse memoratur. In facie enim cadere, est in hac vita suas unumquemque culpas cognoscere, easque poenitendo deflere. Retro vero quod non videtur cadere, est ex hac vita repente decedere, et ad quae supplicia ducatur ignorare. Et quia Judaea, errorisredemptionem nostram venturus est, verum credo fidelitm. Serpens autem nomen accepit, quia occultis accessibus serpit: non apertis passibus, sed squamarum minutissimis nisibus repit. Illa autem, quae quatuor pedibus nituntur, sicut lacerti et stelliones, non serpentes, sed reptilia nominantur. Serpentes autem reptilia sunt, quia pectore et ventre reptant, quorum tot venena quot genera, tot pernicies quot species, tot dolores quot colores habentur. Serpens autem diabolum significat, ut est illud in Genesi: Serpens
Abbreviated transcription (Latin):
dicens. fiat dan coluber in uia: cerastes inse¬
mita. mordet ungulas ȩqui. et cadet ascensor
cerastes uocat᷑. Cerasta enĩ grece cornua di¬
cunt᷑. serpens quȩ hic cornutꝰ. eẽ. ut supͣ me¬
angꝰtiorẽ. eẽ. quã uiã: fit gͦ coluber inuia.
mardet: quia eos qͥb libertatẽ tribuit. eru¬
ris sui ueneuo consumit. Fit iterũ cerastes in
semita. qr qͦs fideles reꝑit: et sese ad pͣce pti cȩ¬
sestis angͦt a itinera constringens: ñ solũ
neqͥtia callide ꝑsuasionis implet:. s etiã
tr̃ore podestatis pͣmit. et inꝑsecutionis
angore ptꝰ beneficia ficte dulcedinis exer¬
cet cornua potestatis. Quo in loco equus hẽ
mundũ insinuat. qui ꝑelationẽ suã incur¬
su labentiũ tẽpoꝵ spumat: ec q antixp̃m
extrema mundi app̃hendẽ nitit᷑. cerastes il¬
le equi ungulas morłe ꝑhibet᷑. Ungułam
quippe equi mordẽ ÷: extrema scłi feriendo

Expanded text:
dicens: Fiat Dan coluber in via, et cerastes in sedicens: Fiat Dan coluber in via, et cerastes in semita mordens ungulas equi, ut cadat ascecerastes vocatur. Cerasta enim Graece cornua dicuntur, serpensque hic cornutus esse peangustiorem esse quam viam? Fit ergo Dan coluber in via, in via mordet, quia eos, quibus libertatem tribuit, erroris sui veneno consumit. Fit cerastes in semita, quia quos fideles reperit, et sedem ad praecepti coelestis angusta itinera constringentes, non solum nequitia callidae persuasionis impedit, sed etiam terrore potestatis premit, et in persecutionis angore post beneficia fictae dulcedinis exercet cornua potemundum insinuat, qui per elationem suam in cursu labentium temporum spumat. Et quia Antichristus extrema mundi apprehendere nititur, cerastes iste equi ungulas mordere perhibetur. Ungulas quippe equi mordere est extrema saeculi feriendo
Abbreviated transcription (Latin):
nguis uocabulũ omniũ serpentium
genꝰ. qd̾ plicari ec c̃torqueri pot̃: et ind̾
anguis qd̾ angulosus sit et nunꝗͣ. rectꝰ.
Angues aũ apud gentiles ꝓgenies locoꝵ exant
habiti semꝑ. unde ꝑsius. pinge duos angueᷤᷤ
pueri sacer ÷ locus extra. Colubrũ abeo di¬
ctũ qd̾ colat umbras. ł qd̾ inlubricos tractꝰ fiȩxibꝰ
simiosis labstͣ. Num lubricũ dr̃ qͥcqͥd labit᷑.
dũ tenet᷑: et piscis et serpens. Cerastes serper
dictꝰ. eo qd̾ incapite cornua ht̃ similia anetũ:
cerasta greci cormiadicunt. st̃ aũ illi qͣdrige¬
mina cornicula. quarũ ostentatione uelud
escã mllitiens sollicitat et animalia ꝑimit
Totũ enĩ corpꝰ tegit arenis. nec ullũ indiciũ sui
p̃bec ñ exea parte qua inuitatas auel laĩalia
st aũ fiexuosus plusꝗͣ alii serpentes. itaut
spinã ñ habere uideat᷑. Colubri enĩ et cerasti
nõe diabolus ł antrepc significat᷑. ut ÷ illud
qd̾ iacob patriarrha dedan filio suo ꝓpħ auit

Expanded text:
nguis vocabulum, serpentum genus, quod plicari et contorqueri potest: et inde anguis, quod angulosus sit, et nunquam rectus. Angues autem apud gentiles pro geniis locorum habiti semper: unde Persius: Pinge duos angues pueris, sacer est locus. Colubrum ab eo dictum, quod colat umbras, vel quod in lubricos tractus flexibus sinuosis labatur. Nam lubricum dicitur, quidquid labitur, dum tenetur, ut piscis et serpens. Cerastes serpens dictus, eo quod in capite cornua habet similia arietum. Cerata graeci cornua dicunt. Sunt autem illi quadrigemina cornicula, quorum ostentatione veluti esca illice sollicitata, animalia perimit. Totum enim corpus tegit arenis, nec ullum indicium sui praebet, nisi ex ea parte, qua invitatas aves vel animalia st autem flexuosus plus quam alii serpentes, ita ut spinam non habere videatur. Colubri enim et cerastae nomine diabolus vel Antichristus significatur, ut est illud, quod Jacob patriarcha de Dan filio suo prophetavit,
Abbreviated transcription (Latin):
hoĩm uulnerantes. ut in hieremia. Ecce ego
mictã uob̃ regulos qͥb ñ ÷ incantatio. et mor¬
debt̃ uos: ex indeut̾o nomio. inqͦ erat serpeis
adurens. Aspis duriria cordis peccõꝵ scñs p̃dica¬
tionib aurẽ cordis ñ accomodantes in ꝑsalmo.
sic̃ aspidis surde et obturantis aures suas. et
inaliã partẽ ut in iob: ꝓͥmpio. caput aspidũ
sugget. hoc ÷ inspirationes diaboli ł demonũ.
Aspis et basiliscꝰ peccatũ et mors. inpsal. suꝑ as¬
pidẽ et basiliscũ ambulab et c̃culcab̾ leonẽ
ec draconẽ. idẽ. diabolũ et antixp̃m Uipera¬

Expanded text:
hominum vulnerantes, ut in Jeremia: Ecce ego hominum vulnerantes, ut in Jeremia: Ecce ego mittam vobis regulos, quibus non est incantatio, et mordebunt vos . Et in Deuteronomio: In quo erat serpens adurens . Aspis duritia cordis peccatorum sanctis praedicationibus aurem cordis non accommodantes. In Psalmo: Sicut aspidis surdae, et obturantis aures suas . Et in aliam partem, ut in Job pro impio: Caput aspidum surget , hoc est, inspirationes diaboli vel daemonum. Aspis et basiliscus, peccatum et mors. In psalmo: Super aspidem et basiliscum ambulabis, et conculcabis leonem et draconem , id est, diabolum et anti
Abbreviated transcription (Latin):
estote prudentes sic̃ serpentes. Serpensdia-¬
bolis ingenesi. s et serpens erat callidior c̃ai
animantib t̾re. quas fecerat añs ds. Caput
serpentis pͥma peccati suggestio. ut ingenesi:
ipsa cͣcerer caput tuũ. Pectꝰ serpentis typus
suꝑbiȩ łtumidi cordis malitie ut ÷ illud. suꝑ
pectꝰ tuũ gradieris. Draco diabolꝰ ut inpsal¬
mo: draco iste quẽ formasti adilludendũ ei.
ec alibi. tu confregisti caput draconis magni
Dracones demones. ut inpsalt̾io. tu c̃tribu¬
lasti capita draconis. Dracones pͥncipes
gentiũ ut inꝑpħa. glorificabit me bestia a
gri: dracones et structiones. Leuia than id ÷
serpens diabolꝰ. in esaia: et uisitauit dñs
ingladio suo duro suꝑ leuiathan serpentẽ
tortuosũ. et occidet cętũ qui÷ in mari. Co¬
luber diabolꝰ ut iniob: obstetricante manu
eiꝰ eductꝰ ÷ coluber tortuosus. idẽ. medicina iħu¬
xp̃i ꝓ iectꝰ ÷ diabolꝰ decordib hominũ. Regulꝰ
diaboł ł demones flatu cogitationis corda

Expanded text:
. Serpens, diabolus in Genesi: Sed et serpens erat callidior cunctis animantibus, quas fecerat Dominus Deus . Caput serpentis, prima peccati suggestio, ut in Genesi: Ipsa conteret caput tuum . Pectus serpentis, typus superbiae, vel tumidi cordis malitia, ut est illud: Supra pectus tuum gradieris . Draco diabolus, ut in psalterio: Draco iste, quem formasti ad illudendum ei . Et alibi: Tu confregisti caput draconis magni . Dracones, daemones, ut in Psalterio: Tu contribulasti capita draconum . Dracones, principes gentium, ut in progri, dracones et struthiones . Leviathan, id est, serpens diabolus. In Isaia: Et visitabit Dominus in gladio suo duro super Leviathan serpentem tortuosum, et occidet cetum qui est in mari . Coluber diabolus, ut in Job: Et obstetricante manu ejus eductus est coluber tortuosus , id est, medicina est diabolus de cordibus hominum. Regulus diabolus vel daemones flatu cogitationis corda
Abbreviated transcription (Latin):
c̃gruent᷑ aptant᷑. aspis ÷ dũ occulte ꝑcutit.
Basiliscꝰ cũ palam uenena disseminat. leo
dũ ꝑsequit᷑ innocentes. Draco cũ neglegenteᷤᷤ
impia uoracitate deglutit. Uerũ hec omĩa
ingłoso aduentudni pedib suis ꝓstrata iacu¬
ert᷑. solus enĩ tam ferocia ualuit subdẽ: qui
patri coet̾nꝰ et confub̾alis scd̾m diuinitatẽ ꝓ¬
bat᷑ existere. Hȩc sidiligent̃ scoꝵ patrũ p̃di

Expanded text:
congruenter aptantur: aspis est, dum occulte percutit; congruenter aptantur: aspis est, dum occulte percutit; basiliscus, cum palam venena disseminat; leo, dum persequitur innocentes; draco, cum negligentes impia voracitate deglutit. Verum haec omnia glorioso adventu Domini pedibus ipsius prostrata jacuerunt. Solus enim tam ferocia valuit subdere, qui Patri coaeternus et consubstantialis secundum divinitatem probatur existere. Haec si diligent
Abbreviated transcription (Latin):
cau̾nis inqͥb delitescunt. Itaq ed uisa fugit:
que ĩlla ꝑsequit᷑ et occidit. Nichil em̃ pareas
ille rerũ sine remedio constituit. ẽ. aũ longi¬
tudine semi pedał ab̾ macłis lineatꝰ. Regłi
aũ sic̃ scorpiones arentia queq̃ssectant᷑. et ptꝰ¬
ꝗͣ adaq̃s uenerint idro phobas et limphaticoᷤ¬
fatiunt. Sibił idem ÷ qͥ et regulꝰ sibilo enĩ oc¬
cidit. anteꝗͣ mordeat ł exurat. Basili̾cꝰ autẽ
diabolũ significat. qͥ nequitiȩ suȩ ueneno
palã int̾ficit incautos. s idem suꝑat᷑ cum
cȩt̾is noxiis animantib amilicie xp̃i spem
suã rotã inipso ponente. cuiꝰ uirtꝰ om̃s adu̾sa¬
rias potestates suꝑat. atq c̃culcat. De hoc qͦ
ꝓpħa inpsalmis dicit. suꝑ aspi dẽ et basiliscũ
ambulabis. et c̃culcab̾ leonẽ ex draconẽ. Hic
etiã diuina uirtꝰ ex pͥmit᷑. que tantis reb seui¬
entib ĩꝑauit. Nam omĩa ista noĩa diabolo

Expanded text:
cavernis in quibus delitescit. Itaque eo viso fugit cavernis in quibus delitescit. Itaque eo viso fugit quem illa persequitur et occidit: nihil enim parens ille rerum sine remedio constituit. Est autem longitudine semipedalis, albis maculis liniatus. Reguli autem sicut scorpiones arentia quaeque secuntur et postquam ad aquam venerint hydrophobos et limphaticosfaciunt. Sibilus idem est qui et regulus: sibilo enim occidit antequam mordeat diabolum significat, qui nequitiae suae veneno palam interficit incautos: sed idem superatur, cum caeteris noxiis animantibus a milite Christi spem suam totam in ipso ponente, cujus virtus omnes adversarias potestates superat atque conculcat. De hoc quoque Propheta in Psalmis dicit: Super aspidem et basiliscum ambulabis, et conculcabis leonem et draconem . Hic jam divina virtus expentibus imperavit. Nam omnia ista nomina diabolo
Abbreviated transcription (Latin):
Ipnał genꝰ aspidis dicta. qd̾ somno necat. hanc
sibi cleoꝑatra apposuit. et ita morte somno so¬
luta ẽ. Eimorrois aspis nuncupat᷑. qd̾ san¬
guinẽ sugget: qͥ abeo morsus fuerit. ita fit
aspis semꝑ ore patenti et uaporanti currit. cuiꝰ
poeta sic meminit: oraq distendens auidus
fumantia prester. Hic quẽ ꝑcusserit distendi¬
tur ȩnormiq corpulentia necat᷑. exub̾atinienĩ
putredo sequit᷑. Spetabificꝰ aspis quidũ mo¬
morderit hominẽ statim eũ consuit. ita ut
liq̃siat totꝰ inore serpentis. Basili scꝰ grece lati¬
ne int̃p̃tat᷑ rrgułꝰ eo qd̾ rex serpentiũ sit: ad¬
eo ut eũ uidentes fugiant. qi olfatu suo eos
necat. Nam ec hominẽ ł si aspiciat int̾imit. si¬
qͥdẽ ee eiꝰ aspectũ nulla auis uolans illesa tran¬
sit. s ꝗͣ m ꝑculsit. eiꝰ ore combusta deuoratur.¬
Amusteł tam̃ uincit᷑ quas illiᷤ hoĩes inferunt

Expanded text:
Hypnalis genus aspidis, quod somno necat. Hanc Hypnalis genus aspidis, quod somno necat. Hanc sibi Cleopatra apposuit et ita morte quasi somno soluta est. Haemorrhois aspis nuncupatur, quod sanguinem sudet, qui ab eo morsus fuerit: ita ut daspis semper ore patenti et vaporanti currit, cujus poeta sic meminit: Oraque distendens avidus fumantia praester. Hic quem percusserit distenditur, enormique corpulentia necatur. Exuberatum enim putredo sequitur. Seps tabificus aspis, qui dum momorderit hominem, statim eum consumit, ita ut liquefiat totus in ore serpentis. Basiliscus Graece, Latine interpretatur regulus eo, quod rex serpentium sit, adeo ut eum videntes fugiant: quia olfactu suo eos necat. Nam et hominem si vel aspiciat, interimit. Siquidem et ejus aspectum nulla avis volans illaesa transit: sed quam procul sit ejus ore combusta deA mustelis tamen vincitur, quas illic homines inferunt
Abbreviated transcription (Latin):
serpentis. sicut aspidis surde et obturantis
aures suas: quȩ ñ exaudiet uoce̾ incantanciũ
et uenefici. que incantant᷑ asapiente. Cui
serpenti ira iudeoꝵ ꝑsimilitudinẽ nimis
aptissimã diffinitur. Obstinatorũ quippe:
hominũ ira inreuocabił ÷: qͥne docentiũ p̃¬
dicationes exaudiant ꝓcurant sibi uolunta¬
riã surditatẽ cui mala consuetudo aspidis cõͣ¬
parat᷑. quȩ ne u̾ba incantantis exaudiat: su¬
asq latebras derelinquat. unã aurẽ caude suȩ
inflexione dr̃ opturare. alteram uͦ interram
depͥmere: cui merito iudei cõꝑati st̃: qͥ cordis
aurib obturatis scẽ scriptẽ audire noluert̃
salubrimã iussionẽ. Opturare enĩ asac̾do¬
tib tractũ ÷: qui aures suas chure replebant.
ne ꝑegrinis u̾b̾ int̾cedentib confusa carmi¬
nũ memoria turbaret᷑. Dispła genꝰ aspidis
qͥ latine situla dr᷑. qr quẽ mornordit siti ꝑit.

Expanded text:
serpentis, sicut aspidis surdae et obturantis serpentis, sicut aspidis surdae et obturantis aures suas, quae non exaudiet voceet veneficia, quae incantantur a sapiente . Quo serpente ira Judaeorum per similitudinem nimis aptissimam diffinitur. Obstinatorum quippe hominum ira irrevocabilis est, qui ne docentium praedicationes exaudiant, procurant sibi voluntariam surditatem. Cui malo consuetudo aspidis comparatur, quae ne verba incantantis exaudiat, suasque latebras derelinquat, unam aurem caudae suae inflexione dicitur obturare, alteram vero in terram deprimere. Cui merito Judaei comparati sunt, qui, cordis auribus obturatis, sanctae Scripturae audire noluerunt saluberrimam jussionem. Obturare enim a sacerdotibus tractum est, qui aures suas ture replebant, ne peregrinis verbis intercedentibus confusa carminum memoria turbaretur. Dipsa genus aspidis, qui Latine situla dicitur: quia quem momorderit, siti perit.