comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Qͥb gͦ mirũ simitit᷑: ñ qr in ęqualis
ẽ patros qr ẽ manatio quȩdã clari¬
tatis om̃ipotentis dĩ sincera: Ibi au¬
tẽ qđ manat ⁊ de qͦ manat: unius
eiusdẽq substantiȩ ẽ. Neq enĩ sicͣ
aqua de foramine tͣrȩ aut lapidis
manat: sed sic lux de luce. Nã qđ
dictũ e candor ẽ eñi lucis ȩt̃nȩ: quid
aliud dictũ ẽ quã lux ẽ lucis ẽt̃nȩ.
Candor quippe lucis ȩtͣne. qͥd ñ lux ẽ:
Et ideo coȩtͣna luci: de qua lux ẽ.
Maluit autẽ dicere candor lucis. quã
lux lucis: ne obscurior putaret᷑ is¬
ta quȩ manat: quã illa de qͥ manat.
Cũ enĩ audit᷑ candor eiꝰ ẽe ista: faci¬
lius ẽ ut ꝑhanc lucere illa. quã
hec minus lucere credat᷑. S qi ca¬
uendũ nonerat ne minor lux illa
putaret᷑ quȩ istã genuit. hoc enim
nullus unquã hereticus ausus ẽ di¬
cere. nec credendũ ẽ aliquẽ ausurũ:
illi cogitationi occurrit scriptura.
qua posset uideri obscurior lux

Expanded text:
go mirum si mittitur, non quia inaequalis est Patri, sed quia est manatio quaedam claritatis omnipotentis Dei sincera? Ibi autem quod manat et de quo manat unius ejusdemque substantiae est. Neque enim sicut aqua de foramine terrae aut lapidis manat; sed sicut lux de luce. Nam quod dictum est, Candor est enim lucis aeternae; quid aliud dictum est, quam, Lux est lucis aeternae? Candor quippe lucis, quid nisi lux est? Et ideo coaeterna luci, de qua lux est. Maluit autem dicere, Candor lucis, quam, Lux lucis; ne obscurior putaretur ista quae manat quam illa de qua manat. Cum enim auditur candor ejus esse ista, facilius est ut per hanc lucere illa, quam haec minus lucere credatur. Sed quia cavendum non erat, ne minor lux illa putaretur quae istam genuit hoc enim nullus unquam haereticus ausus est dicere, nec credendum est aliquem ausurum, illi cogitationi occurrit Scriptura, qua posset videri obscurior lux
Abbreviated transcription (Latin):
dispensatio certe significationis
fuit: de qua suo loco quantum
dns dederit disseremꝰ. Qd̾ gͦ ait
dns quẽ ego mitta uob̾ a patre.
ostendit sp̃m ⁊ patris ⁊ filii. Qͥa
etiã cũ dixissei quẽ mutet pat᷑.
addidit in nomine meo: nͣ tam

Expanded text:
us est, dispensatio certe significationis fuit, de qua suo loco, quantum Dominus dederit, disseremus. Quod ergo ait Dominus, Quem ego mittam vobis a Patre ; ostendit Spiritum et Patris et Filii. Quia etiam cum dixisset, Quem mittet Pater, addidit, in nomine meo ; non tam
Abbreviated transcription (Latin):
apparuit angel pdicatũ ẽ gentib: cre¬
ditũ ẽ in mundo. assumptũ ẽ in
głia. Ab illo gͦ mittit᷑ dĩ uerbũ. cuiꝰ
ẽ uerbũ: ab illo mittit᷑. de qͦ natũ est.
Mittit qͥ genuit: mittit᷑ qđ genitũ est.
Et tẽ unicuiq mittit᷑. cũ a quoq cog¬
noscit᷑ atq ꝑcipit᷑: quantũ cognosci &

Expanded text:
entibus, creditum est in mundo, assumptum est in gloria . 28. Ab illo ergo mittitur Dei Verbum, cujus est Verbum; ab illo mittitur de quo natum est: mittit qui genuit, mittitur quod genitum est. Et tunc unicuique mittitur, cum a quoquam cognoscitur atque percipitur, quantum cognosci
Abbreviated transcription (Latin):
uidebat᷑ᷤ Uidebat᷑ sic̃ missus factus
erat. nͣ uidebat᷑. sicut ꝑ eũ omĩa fac¬
ta erant. Aut unde etiã illud dicit.
qͥhabet mandata mea ⁊ scruat ea.
ipse ẽ qͥ me diligit: & gui me diligit

Expanded text:
idebatur? Videbatur sicut missus factus erat, non videbatur sicut per eum omnia facta erant. Aut unde etiam illud dicit, Qui habet mandata mea et servat ea, ipse est qui diligit me; et qui diligit
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ unũ stͣ. qr ⁊ pat᷑ ⁊ filius unũ sunt:
ita etiã spͣs sc̃s unũ cũ eise̾: qr hȩc
tria unũ st̃. Sicut em̃ natũ ẽẽ est
filio a patre ẽẽ: ita mitti ẽ filio. cog¬
nosci qđ ab illo sit & sic̃ sp̃ui sc̃o
donũ di ẽẽ est. a patre ꝓcedere: ita
mitti ẽ. cognosci qđ ab illo ꝓcedat.
spͣs. . patris ⁊ filii spͣs dicit᷑. Nec ui¬
deo qͥd aliud significare uoluerit:
cũ suflans in faciem discipłoꝵ ait.
Accipite sp̃m scͣm. Neq eni flatus
ille corporeus cũ sensu corpobaliter
tangendi ꝓcedens ex corpore. subs¬
tantia spͣs sc̃i fuit : sed demonstra.¬
tio ꝑ congruã significatione̾ non
tantũ a patre s ⁊ a filio ꝓcedere

Expanded text:
t Filius unum sunt . Ita etiam Spiritus sanctus unum cum eis est; quia haec tria unum sunt. Sicut enim natum esse est Filio, a Patre esse; ita mitti est Filio, cognosci quod ab illo sit. Et sicut Spiritui sancto donum Dei esse, est a Patre procedere ita mitti, est cognosci quia ab illo procedat. Spiritus et Patris et Filii Spiritus dicitur. Nec video quid aliud significare voluerit, cum sufflans in faciem discipulorum ait: Accipite Spiritum sanctum . Neque enim flatus ille corporeus, cum sensu corporaliter tangendi procedens ex corpore, substantia Spiritus sancti fuit; sed demonstratio per congruam significationem, non tantum a Patre, sed et a Filio procedere
Abbreviated transcription (Latin):
ritatẽ. in reb ortis ab ętͣnitatȩ ꝓlatis.
⁊ ad et̾nitatẽ relatis tp̃ralit᷑ gesta st̃:
aut testimonia missioĩs huius fuert.
aut ipsa missio filii dĩ. S testimonia
quȩdã uenturũ prenciauert̃. quȩ¬
dã uenisse testata sunt. Factũ quip¬
pe creaturã ꝑ que facta ẽ om̃is crea¬
tura: omnẽ creaturã teste̾ habere
oportebat. Nisi enĩ multis missis p̃di¬
caret᷑ imus: ñ multis dimissis tene¬
ret᷑ unus. Et nͥ talia ẽe̾nt testimonia
quȩ paruis magnas luuderent᷑: non
crederet᷑ ut manꝰ faceret magnos.
qͥad paruos missus ẽ paruus. Incõ¬
cõparabilit eni maiora filii dĩ fac.¬
ta sunt. cęlũ ⁊ t̾ra ⁊ omĩa quȩ in eis

Expanded text:
ritatem in rebus ortis ab aeternitate prolatis et ad aeternitatem relatis temporaliter gesta sunt, aut testimonia missionis huius fuerunt aut ipsa missio filii dei. at testimonia quaedam uenturum praenuntiauerunt, quaedam uenisse testata sunt. factum quippe creaturam per quem facta est omnis creatura, omnem creaturam testem habere oportebat. nisi enim multis missis praedicaretur unus, non multis dimissis teneretur unus. et nisi talia essent testimonia, quae paruis magna uiderentur, non crederetur, ut magnos faceret magnus qui ad paruos missus est paruus. incoparabiliter enim maiora filii dei facta sunt caelum et terra et omnia quae in
Abbreviated transcription (Latin):
aute mittit᷑: ex tp̃re a qͦquã cognoscit᷑
S cũ in carne manifestatꝰ ẽ filius di:
inhc̃ mundũ missus est: in plenitu¬
dine tp̃ris factus exfemina. Quia
enĩ in sapientia di ñ poterat mundꝰ
cognoscere ꝑ sapientiã dmꝰ. qm lux¬

Expanded text:
utem mittitur ex tempore, a quoquam cognoscitur. Sed cum in carne manifestatus est Filius Dei, in hunc mundum missus est, in plenitudine temporis, factus ex femina. Quia enim in sapientia Dei non poterat mundus cognoscere per sapientiam Deum; qu
Abbreviated transcription (Latin):
possumꝰ capimus. ñ in hoc mundo
hac adhuc carne uiuentiũ. in quan.¬
tũ diuina sapiunt. ñ st̃ in hoc mun¬
do. S pat cũ ex tp̃re a qͦquã cognos¬
cit᷑. ñ dr missus. Non eni habet de
qͦ sit: aut ex qͥ ꝓcedat. Sapientia
quippe dic̃. Ego ex ore altissimi ꝓ¬

Expanded text:
us, non in hoc mundo huc in hac carne viventium, in quantum divina sapiunt, non sunt in hoc mundo. Sed Pater cum ex tempore a quoquam cognoscitur, non dicitur missus: non enim habet de quo sit, aut ex quo procedat. Sapientia quippe dicit, Ego ex ore Altissimi p
Abbreviated transcription (Latin):
signa atq portenta quȩ in eiꝰ testimo¬
niũ ꝓruperunt. S tam̃ hoĩnes ut
hȩc magna ꝑ eũ facta parui crede¬
rent: illa parua tanquã magna
tremuerunt. Cũ gͦ uenit plenitu¬
do tpris. misit ds filiũ suũ factũ
ex muliere. factũ sub lege: usq ad¬
eo faruũ ut factũ. Eo itaq missũ
qͦ factũ. Si gͦ maior mittit minorẽ.
fatem᷑ ⁊ nos factũ minorẽ: & in tan¬
tũ minorẽ in quantũ factũ: & in tan¬
tũ factũ in quantũ missũ. Misit
enĩ filiũ suũ factũ exmuliere.: per
quẽ tam̃ qr facta st̃ onuan solũ pͥus¬
quã factus mitteret᷑. s pͥus quã ẽẽnt
omĩa. eundẽ mittenti confitemur
equalem: quẽ dicimꝰ missũ minorẽ.
Quom gͦ ante istã plenitudinẽ tem¬
poris qua eũ mitti oportebat. prius¬
quã missss eẽt. uideri a patrib potu¬
it.cũ eis angłica quȩdã iuisa demon¬
strarent᷑: quando nec ia missus. sicut
equał ẽ patri uidebat᷑ͦ Unde enim

Expanded text:
 portenta quae in ejus testimonium proruperunt. Sed tamen homines, ut haec magna per cum facta parvi crederent, illa parva tanquam magna tremuerunt. 26. Cum ergo venit plenitudo temporis, misit Deus Filium suum factum ex muliere, factum sub Lege ; usque adeo parvum, ut factum; eo itaque missum, quo factum. Si ergo major mittit minorem, fatemur et nos factum minorem, et in tantum minorem in quantum factum, et in tantum factum in quantum missum. Misit enim Filium suum factum ex muliere, per quem tamen quia facta sunt omnia, non solum priusquam factus mitteretur, sed priusquam essent omnia, eumdem mittenti confitemur aequalem, quem dicimus missum minorem. Quomodo ergo ante istam plenitudinem temporis, qua eum mitti oportebat, priusquam missus esset videri a Patribus potuit, cum eis angelica quaedam visa demonstrarentur, quando nec jam missus sicut aequalis est Patri videbatur? Unde enim
Abbreviated transcription (Latin):
cientia mea: ñ utiq ꝓpterea dictũ est.
qr dĩ substantia nr̃a ẽ patientia: s qđ ab
ipsã nob̾ eͣ sic̃ alibi legit᷑. qm̃ ab ipso ẽ¬
pacientia mea. Hunc quippe sensum
facile repellit scripturarũ ipsa locu¬
tio. Iale ẽ eñĩ tu espatientia mea. qͣle
ẽ dnẽ spes mea: &. d̃s meus miscłia
mea: ⁊ multa similia. Non ẽ autem
dictũ dñe caritas mea aut tu es caritas
mea. aut tu dĩ caritas mea: s ita dictũ
ẽ d̾s caritas ẽ. sic̃ dictũ ẽ. d̃s sp̃s ẽ łtoc¬

Expanded text:
t quia Dei substantia est nostra patientia, sed quod ab ipso nobis est, sicut alibi legitur: Quoniam ab ipso patientia mea. Hunc quippe sensum facile refellit Scripturarum ipsa locutio. Tale est enim: Tu es patientia; mea quale est: Domine, spes mea; et: Deus meus, misericordia mea; et multa similia. Non est autem dictum: Domine, charitas mea, aut, Tu es charitas mea, aut Tu Deus, charitas mea; sed ita dictum est: Deus charitas est: sicut dictum est, Deus Spirit
Abbreviated transcription (Latin):
eo que głificat maia e.: sinant᷑ ut eq̃les
sint. qͥ se inuicẽ głificant. Scriptũ ẽ au¬
tẽ: qd ⁊ filiꝰ głificet patrẽ. Ego te inqͥt
głificaui suꝑ terrã. Sane caueant ne
a patre nec a filio głificari scriptũ ẽ:

Expanded text:
eo quem glorificat maior est, sinant, ut aequales sint qui se inuicem glorificant. scriptum est autem, quod et filius glorificet patrem. ego, inquit, te glorificau i super terram. sane caueant, nea patre nec a filio glorificatu
Abbreviated transcription (Latin):
erũtam hic euigilent illi
si posst᷑. qͥ hȩc etiã sibi suffra¬
gari putauert quasi ad demonstran¬
dũ patrẽ filio maiorẽ qr dix̃ filius.
pat̾ clarifica me: ecce ⁊ sp̃s sc̃s clari¬
ficat eũ. Nũqͥdnã ⁊ ipse maiorẽ illo:
Porro autẽ si ꝓpterea sp̃s sc̃s głificat¬

Expanded text:
Verumtamen hic evigilent, si possunt, qui hoc etiam sibi suffragari putaverunt, quasi ad demonstrandum Patrem Filio majorem, quia dixit Filius, Pater, clarifica me. Ecce et Spiritus sanctus clarificat eum: numquidnam et ipse major est illo? Porro autem si propterea Spiritus sanct
Abbreviated transcription (Latin):
lius aliquid significat: quã ser¬
pentes magoꝵ. At enĩ factũ ma¬
goꝵ multo mirabilius. Uerum
hȩc ita ñ pͥiudicant reb intelli¬
gendis. tanꝙͣ. si hoĩnis nom scribat᷑
auro. & di attram̃to. Illas etiã nubes
uet ignes quomͦ fecerint n assũpse¬
rint angłi ad significandũ qđ an¬
poralib formis ostendebat᷑: qͥs homs
nũ nouit. Sicͣ infantes ñ nouer̃t
qđ in altari ponit᷑. ⁊ ꝑ acta pietatis
celebratiõe consumit᷑. unde ł quom
conficiat᷑: unde in usu̾ religioĩs as¬
sumat᷑. ⁊ sinͣquã discant exꝑimto

Expanded text:
lius aliquid significavit quam serlius aliquid significavit quam serpentes magorum: at enim factum magorum multo mirabilius. Verum haec ita non praejudicant rebus intelligendis, tanquam si hominis nomen scribatur atrro, et Dei atramento. 21. Illas etiam nubes et ignes quomodo fecerint vel assumpserint Angeli ad significandum quod anporalibus formis ostendebatur, quis novit hominum? sicut infantes non noverunt quod in altari ponitur et peracta pietatis celebratione consumitur, unde vel quomodo conficiatur, unde in usum religionis assumatur. Et si nunquam dis
Abbreviated transcription (Latin):
lius tam̃ aliqͥd lapis iacob. quam
ẽ oleo exultatioĩs p̃ participib suis
ita uirga moysi uersa in serpentem.
ipsũ xp̃m factũ obediente usq ab
mortẽ crucis. Unde ait. Sic̃ exaltaũ
moyses serpente in heremo. ita ex¬
qͥ credit in eñ ñ ꝑeat s habeat uitã
ȩternã: sic intuentes illũ serpentẽ
exaltatũ in heremo. serpentũ mor¬
sib nͣ ꝑibant. Uetus enĩ hõ nr̃ con¬
fixus ẽ cruci cũ illo: ut euacuaret᷑
corpꝰ peccati. ꝑ serpentẽ aute mors
intelligit᷑. quȩ facta ẽ a serpente
in paradyso: modo locutioĩs per
efficientẽ id qđ efficit᷑ demons¬
Itrante. Ergo uirga inserpentẽ.
xp̃c in mortẽ: & serpens rursus
in uirgã. xp̃c in resurrectionem.
tis cauda significat: quã moyses
tenuit. ut redigeret᷑ in utrgam.
Serpentes autẽ magoꝵ tanquã
mortui scłi. nͥ credentes in xp̃m
tanquã deuorati in corpꝰ eiꝰ intra¬
uerint: resurgere in illo ñ po¬
tert̃. Lapis gͦ iacob ut dixi: me¬

Expanded text:
lius tamen aliquid lapis Jacob, quam est oleo exsultationis prae participibus suis ; ita virga Moysi conversa in serpentem, ipsum Christum factum obedientem usque ad mortem crucis . Unde ait, Sicut exaltavit Moyses serpentem in eremo; sic opqui creditaeternam . Sicut intuentes illum serpentem exaltatum in eremo, serpentum morsibus non peribant. Vetus enim homo noster confixus est cruci cum illo. Per corpus peccati . Per serpentem enim intelligitur mors, quae facta est a serpente in paradiso , modo locutionis per efficientem id quod efficitur demonstrante. Ergo virga in serpentem, Christus in mortem: et serpens rursus in virgam, Christus in resurrectionem ttis cauda significat, quam Moyses tenuit, ut rediret in virgam . Serpentes autem magorum tanquam mortui saeculi, nisi credentes in Christum tanquam devorati in corpus ejus intraverint, resurgere in illo non poterunt . Lapis ergo Jacob, ut dixi, me
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃m̃ꝰ An qr scriptura ñ dic̃ tres
dos: S nec tres ꝑsonas alicubi scriptu¬
rã cõmemorare inuenimꝰ. An qr nec tres
nec unã ꝑsonã scriptura dic̃ hȩc tria.
ꝓpterea licuit loquendi ⁊ disputan.¬
di necessitate tres ꝑsonas dicere: non qr
scriptura dic̃ s qr sc̃ptura ñ contͣdic̃:
Si aut̃ẽ diceremꝰ tres dõs: contͣdiceret
scriptura dicens. Audi ifrł: dñe dͥs
tuus d̾s unꝰ ẽ. Curgͦ ⁊ tres e̾e̾ntias ñ
licet dicere: Qđ similit scriptura sic̃
ñ dicit: ita nec contͣdicit. Nã ẽe̾ntia si
speciale nom̃ ẽ cõmune trib cur non
dicant᷑ tres e̾e̾ntie. sic̃ abrãhã ysaach
⁊ iacob tres homines: qr homo specia¬
le nom̃ ẽ cõmune omĩb hoĩnib Si aut̃
speciale nom̃ ñ ẽ essentia s generale:
qr homo.⁊ pecus.⁊ arbor.⁊ sidus.:⁊ angłs.¬
dr e̾ẽntia: cur ñ dicunt᷑ istȩ tres e̾entiȩ.
sic̃ tres equi dicunt᷑ tria animalia.
& tres lauri dnr tres arbores. ⁊ tres

Expanded text:
nctum? An quia Scriptura non dicit tres deos? Sed nec tres personas alicubi Scripturam commemorare invenimus. An quia nec tres, nec unam personam Scriptura dicit haec tria  Dominum, propterea licuit loquendi et disputandi necessitate tres personas dicere, non quia Scriptura dicit, sed quia Scriptura non contradicit: si autem diceremus tres deos, contradiceret Scripturtuus, Deus unus est ? Cur ergo et tres essentias non licet dicere, quod similiter Scriptura, sicut non dicit, ita nec contradicit? Nam essentia si speciale nomen est commune tribus, cur non dicantur tres essentiae, sicut Abraham, Isaac, et Jacob, tres homines, quia homo speciale nomen est commune omnibus hominibus? Si autem speciale nomen non est essentia, sed generale, quia homo, et pecusdicitur; cur non dicuntur istae tres essentiae, sicut tres equi dicuntur tria animalia, et tres lauri dicuntur tres arbores, et tres
Abbreviated transcription (Latin):
singulus qͥsq dicat᷑ e̾e̾ntia: tã illis cõ¬
mune ẽ uel substantiȩ ł ꝑsonȩ uocabulũ
Qđ enĩ de ꝑsonis scdm nram. hoc de
substantiis scđm grecoꝵ consuetudi.¬
nẽ ea q̃ diximꝰ oportet intelligi. Sic enĩ¬
dicunt illi tres substantias unam
essentiã: quẽ admodũ nos dicimus
tres ꝑsonas. unã e̾ẽntiã ł substan¬
di necessitate parata hȩc uocabula:
cũ opꝰ ee̾t copiosa disputatione. adu̾¬
sus insidias ł errores heretioꝵ: Cum
enĩ conaret᷑ humana inopia. loqñdo
ꝓferre ad hominũ sensus. qđ insecre-¬
tario m̃tis ꝓ captutenet de d̃no dõ
creatore suo. siue ꝑ piã fidẽ. siue ꝑ
qualemcũq intelligentiã: timuit
dicere tres essentias. ne intelligeret᷑
in illa suma ȩqualitate ulla diu̾sitas.
Rursus ñ ẽẽ tria quȩdã ñ poterat
dicere: qđ sabellius qr dix̃. in heresĩ
lapsus ẽ. Certissime quippe ⁊de sc̃p.¬
turis cognoscit᷑ qđ pie credendũ ẽ
⁊ aspectu m̃tis indubitata ꝑceptioe

Expanded text:
 dicatur essentia, tam illis commune est vel substantiae vel personae vocabulum. Quod enim de personis secundum nostram, hoc de substantiis secundum Graecorum consuetudinem, ea quae diximus, oportet intelligi. Sic enidicunt illi tres substantias, unam essentiam, quemadmodum nos dicimus tres personas, unam essentiam vel substandi necessitate parta haec vocabula, cum opus esset copiosa disputatione adversum insidias vel errores haereticorum? Cum enim conaretur humana inopia loquendo proferre ad hominum sensus, quod in secretario mentis pro captu tenet de Domino Deo creatore suo, sive per piam fidem, sive per qualemcumque intelligentiam, timuit dicere tres essentias, ne intelligeretur in illa summa aequalitate ulla diversitas. Rursus non esse tria quaedam, non poterat dicere, quod Sabellius quia dixit, in haeresim lapsus est. Certissime quippe de Scripturis cognoscitur quod pie credendum est, et aspectu mentis indubitata perceptione
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃s simul qͣm ueritate ñ superant fi¬
lũ: ñ enĩ ueruis sunt: nec magnitu
solus: qr tã uere sunt. Sic ⁊ ipsa tri¬
nitas tã magnũ ẽ: quã una quȩquȩ
ibi ꝑsona. Non enĩ maior ẽ quȩ ue¬
rior ñ est. ubi ẽ ipsa ueritas magni

Expanded text:
s simul, quoniam veritate non superant Filium; non enim verius sunt; nec magnitudsolus, quia tam vere sunt. Sic et ipsa Trinitas tam magnum est, quam unaquaeque ibi persona. Non enim ibi major est, quae verior non est, ubi est ipsa verita
Abbreviated transcription (Latin):
nificari . s aliqͥd singulare atq in
hic hõ. uelut abrahã. uelut ysaach.
uelut iacobł siqͥs alius qͥ etiã digi¬
to p̃sens demonstrari possit:Sic
qͣq illos eadẽ ratio consequstur.
Sicͣ enĩ dicunt᷑ abrahã. ysaach:⁊
iacob. tria induuidua: ita tres ho
mꝰ nͣ ita dicunt᷑ tres e̾e̾ntiȩ. Et tres
substantiȩ seu ꝑsonȩ S h xc ut
dixi omitto. illud dico. si essentia
genꝰ ẽ. una c̾entia iã ñ habet species:
sic̃ qr genꝰ ẽ animal. unũ animal ianͣ
habet species. Nonsunt gͦ tresspeci-
ẽ homo. tres uͦ ille quas appellamꝰ
substantias suie ꝑsonas. sic eandẽ
speciem cͣomunit᷑ habent. quẽad.¬
modũ abrahã ⁊ ysaach ⁊ iacob.
speciem quȩ hõ dr. comunit᷑ habeñ.
ñ sic̃ homo subdiuidit᷑ in abrahã.¬
⁊ ysaach ⁊ iacob.ita iꝰ hõ ⁊ in ali¬
quos singulos homines subdiui¬
di potest. Omĩno enĩ nͣ potest: quia
unꝰ hõ iã singulus homo ẽ. Curgͦ

Expanded text:
nificari, sed aliquid singulare atque innificari, sed aliquid singulare atque inhic homo, velut Abraham, velut Isaac, velut Jacob, vel si quis alius qui etiam digito praesens demonstrari possit: sic quoque illos eadem ratio consequetur. Sicut enim dicuntur Abraham, Isaac et Jacob tria individua, ita tres homus, non ita dicuntur tres essentiae, ut tres substantiae seu personae? Sed hoc, ut dixi, omitto: illud dico, si essentia genus est, una essentia jam non habet species; sicut quia genus est animal, unum animal jam non habet species. Non sunt ergo tres speciesest homo, tres vero illae quas appellamus substantias sive personas, sic eamdem speciem communiter habent, quemadmodum Abraham, Isaac et Jacob speciem quae homo dicitur, communiter habent; non sicut homo subdividitur in Abraham, Isaac et Jacob, ita unus homo et in aliquos singulos homines subdividi potest: omnino enim non potest, quia unus homo jam singulus homo est. Cur ergo
Abbreviated transcription (Latin):
qđ bonũ qđ magnũ ẽẽ: ita hoc illi
ẽ esse qd ꝑsonã eẽ. Cur gͦ ñhȩc tria
simul unã ꝑsonã dicimus. sicͣ unã
essentiã ⁊ unũ dm. sed dicimꝰ tres¬
ꝑsonas. cũ tres dõs aut tres e̾entias ñ
dicamꝰ: nisi qi uolumus. ł unũ aliqd̃
uocabulũ seriire huic significatiõ.
qua intelligit᷑ trinitas: ne omnino¬
⁊ taceremus:
int᷑rogati qͥd tres. cũ tres e̾e faterem:
Nã si genꝰ eͣ essentia. species aute sub¬
stantia siue ꝑsona. ut ñnulli sen¬
tiunt: omitto illud qđiã dixi opor¬
tere appellaritres ẽentias. ut ap¬
pellant᷑ tres substantiȩ. ł ꝑsonȩ.
sicͣ appellant᷑ tres equi. eadẽq ani¬
malia tria: cũ sit species equus.
animal genꝰ. Neq eñi ibi species
pluralit dicta ẽ. ⁊ genꝰ singularit᷑.
tan quã diceret᷑ tres equi. unum
animal: sed sic̃ tres eqͥ speciali no¬
mine. ita tria animalia nomine
generali. Qd si dicunt substan¬
tiȩ łꝑsonȩ nomine nͥ speciem sig¬

Expanded text:
 bonum esse; ita hoc illi est esse, quod personam esse. Cur ergo non haec tria simul unam personam dicimus, sicut unam essentiam et unum Deum, sed tres dicimus personas, cum tres Deos aut tres essentias non dicamus; nisi quia volumus vel unum aliquod vocabulum servire huic significationi qua intelligitur Trinitas, ne omnino taceremus interrogati, quid tres, cum tres esse fateremur? Nam si genus est essentia, species autem substantia sive persona, ut nonnulli sentiunt, omitto illud quod jam dixi, oportere appellari tres essentias, ut appellantur tres substantiae vel personae, sicut appellantur tres equi, eademque animalia tria, cum sit species equus, animal genus. Neque enim species ibi pluraliter dicta est, et genus singulariter, tanquam diceretur tres equi unum animal: sed sicut tres equi speciali nomine, ita tria animalia generali nomine. Quod si dicunt substantiae vel personae nomine non speciem sig
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃m sc̃m ꝑsonã ẽẽ patris ⁊ filii : Sed
neq ꝑsona ita dici alicubi solet. neq
in hac trinitate cũ dicimꝰ ꝑsonã patris.
alud dicimꝰ quã substantiã patris.
Quo circa ut substantia patris ipse

Expanded text:
m personam esse Patris et Filii? Sed neque persona ita dici alicubi solet, neque in hac Trinitate cum dicimus personam Patris, aliud dicimus quam substantiam Patris. Quocirca, ut substantia Patris ipse
Abbreviated transcription (Latin):
cedens ut dictũ ẽ quadã similitu.¬
dine: sic̃ in distantib si gnificatur
quȩdã uicinitas. ñ loci s cuiusdã
imitationis. Ad hoc enĩ ⁊ dicit᷑
Reformamini in nouitate m̃tis
ur̃e. Quib itẽ dicit. Estote itaq
imitatores di sic̃ filii dilectissum.
Nouo enĩ homini dr: qui renouat᷑
in agnitionẽ di.: scd̾m ẏmaginẽ
eius qͥ creaũ eũ. Aut si iã placet ꝓpt̾
disputandi necessitatẽ. etiã exceptis
nominib relatuus pluralitatem
admittere: ut uno nomine responde.¬
at᷑ cũ quęrit᷑ qͥd tria ⁊ dicere tres sub.¬
stantias siue ꝑsonas: nullȩ moles aut
int̾ualla cogitent᷑ nulla distantia
quantulȩcũq dissimilitudinis ut
ibi intelligat᷑. aliud alio. uel paulo mi¬
nꝰ qͣuocũq mͦ minꝰ ẽe̾ aliud alio potestͥ
ut neq ꝑsonarũ sit confusio: nec tał
distinctio quasit impar aliquid. Qđ
si intellectu capi ñ potest. fide tenea¬
tur: donec illucescat in cordib ille

Expanded text:
adam similitudine; sicut in distantibus significatur quaedam vicinitas, non loci, sed cujusdam imitationis. Ad hoc enim et dicitur, Reformamini in novitate mentis vestrae : quibus item dicit, Estote itaque imitatores Dei, sicut filii charissimi . Novo enim homini dicitur: Qui renovatur in agnitionem. Dei, secundum imaginem ejus qui creavit eum . Aut si jam placet propter disputandi necessitatem, etiam exceptis nominibus relativis, pluralem numerum admittere, ut uno nomine respondeatur, cum quaeritur, quid tria, et dicere tres substantias sive tres personas; nullae moles aut intervalla cogitentur, nulla distantia quantulaecumque dissimilitudinis, ut ibi intelligatur aliud alio vel paulo minus, quocumque modo minus esse aliud alio potest: ut neque personarum sit confusio, nec talis distinctio qua sit impar aliquid. Quod si intellectu capi non potest, fide tencatur, donec illucescat in cordibus ille
Abbreviated transcription (Latin):
te. iustũ. bonũ mise ricordẽ. omnium
uisibiliũ ⁊ inuisibiliũ conditorem:
& quicqͥd de illo ꝓhumana facultate
digne uereq dici potest: neq cũ audi¬
erit patre solũ dm separet inde filiũ
aut sp̃m scͣm. Cũ eo quippe solus ds. cũ
sꝑc sc̃i oportet acciꝑe. Atq ita dicat
unã essentiã ut ñ existimet aliud alio¬
uel mauis ł melius . ł aliqua ex parte
diuersũ: ñ tamͣ ut pat ipse sit ⁊filiꝰ¬

Expanded text:
um, justum, misericordem, omnium visibilium et invisibilium conditorem, et quidquid de illo pro humana facultate digne vereque dici potest. Neque cum audierit Patrem solum Deum, separet inde Filium, aut Spiritum sanctum: cum eo quippe solus Deus, cuSpiritus sancti oportet accipere. Atque ita dicat unam essentiam, ut non existimet aliud aliovel majus, vel melius, vel aliqua ex parte diversum. Non tamen ut Pater ipse sit et Fili
Abbreviated transcription (Latin):
do carnał. non ob aliud nͥ qr uera
quȩ creata st̃ sentit ut potest: ueri.¬
tatẽ autẽ ipsã qua creata sunt non
potest intueri. Nã si posset. nullom᷑
eẽt lux ista corporea manifestior. quã
hoc qđ diximus. In substantia qͥppe
ueritatis. q̃m sola uere ẽ: non est
maior aliqua nͥ quȩ ueruis ẽ. Quic¬
qͥd autẽ intelligibile atq in cõmu¬
tabile ẽ. ñ aliud alio uerius ẽ. qr ȩquȩ
incõmutabilit̃ ȩternũ ẽ: nec qđ ibi
magnũ dr aliunde magnũ ẽ quã
eo quo uere ẽ. Qua ꝓpt̃ ubi magni¬
tudo ipsa ueritas ẽ. quicqͥd plus ha-¬
bet magnitudinis. necesse ẽ plus
habeat ueritatis. Quicqͥd gͦ plus

Expanded text:
do carnalis, non ob aliud, nisi quia vera do carnalis, non ob aliud, nisi quia vera quae creata sunt sentit ut potest; veritatem autem ipsam qua creata sunt non potest intueri: nam si posset, nullo modo esset lux ista corporea manifestior quam hoc quod diximus. In substantia quippe veritatis, quoniam sola vere est, non est major aliqua, nisi quae verius est. Quidquid autem intelligibile atque incommutabile est, non aliud alio verius est, quia aeque incommutabiliter aeternum est: nec quod ibi magnum dicitur, aliunde magnum est, quam eo quo vere est. Quapropter ubi magnitudo ipsa veritas est, quidquid plus habet magnitudinis, necesse est ut plus habeat veritatis: quidquid ergo plus
Abbreviated transcription (Latin):
uno aliqͦ uocabulo responderi possit
cũ dr qͥd tres uel qͥd tria. tantãq ẽẽ ȩqua¬
litatẽ in ea tͥnitate. ut ñ solũ pat̾ ñ sit
maior quã filius qđ attinet ad diuini.
tatẽ: sed nec pat᷑ ⁊ filius simul maius
aliqͥd sint quã sp̃c sc̃s: aut singula
quȩquȩ ꝑsona quęlibet triũ minus
aliqͥd sit. quã ipsa trinitas. Dicta sunt
hȩc & si sepius uersando repetantur:
familiarius qͥdẽ innotescunt: Sed
⁊ modus aliqͥs adhibendus ẽ: dõq sup¬
plicandũ deuotissima pietate. ut in¬
tellectũ aꝑiat. ⁊ studiũ contentionis
absumat: qͦ possit m̃te cerni ẽe̾ntia
ueritatis. Sine ulla mole. sine ulla
mobilitate. Nunc itaq in quantũ
ipse adiuuat creator mire misericors:
attendamꝰ hec quȩ mͦ interior ł quã
suꝑior & tractabuimꝰ. cũ sint eadẽ. serua¬
ta illa regula. ut qđ intellectui nr̃o
ñdũ eluxerit. a firmitate fidi ñ di¬
quã unã earũ qđ ñ capit consuetu¬

Expanded text:
uno aliquo vocabulo responderi possit, cum dicitur quid tres, vel quid tria; tantamque esse aequalitatem in ea Trinitate, ut non solum Pater non sit major quam Filius, quod attinet ad ditatem, sed nec Pater et Filius simul majus aliquid sint quam Spiritus sanctus, aut singula quaeque persona quaelibet trium minus aliquid sit quam ipsa Trinitas. » Dicta sunt haec, et si saepius versando repetantur, familiarius quidem innotescunt: sed et modus aliquis adhibendus est, Deoque supplicandum devotissima pietate, ut intellectum aperiat, et studium contentionis absumat, quo possit mente cerni essentia veritatis, sine ulla mole, sine ulla mobilitate. Nunc itaque, in quantum ipse adjuvat Creator mire misericors, attendamus haec, quae modo interiore quam superiora tractabimus, cum sint eadem: servata illa regula, ut quod intellectui nostro nondum eluxerit, a firmitate fidei non diquam unam earum: quod non capit consuetu
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ eentiȩ ẽ pret᷑ istã trinitatẽ Tñ
tresꝑsonas eiusdẽ essentiȩ. ł tres
ꝑsonas unã essentiã diciꝰ. Tres autẽ ꝑso.¬
nas ex eadẽ eẽntia ñ dicimꝰ. quasi aliud
ibi sit qđ essentia ẽ aliud qđ ꝑsona: sicͣ
tres statuas ex eodẽ auro possumꝰ dicere.
Aluid eñĩ ẽ illic ẽẽ aurũ: aliud ẽẽ statu.¬
as. Et cũ dicunt᷑ tres homines. una na¬
tura ł tres hoines eiusdẽ naturȩ posst
etiã dici tres homines ex eadẽ natura.
qͣm ex eadẽ natura ⁊ alii tales bomines
posst᷑ existere: in illa uͦ c̾entia iͥnitatis.
nullom alia quȩlibet ꝑsona ex eadem
ẽentia potest existere. Deinde in his
reb nͣ tantũ ẽ unꝰ hõ quamt tres hoi¬
nes simul: & plus aliqͥd sunt homines
duo. quã unus homo: & in statuis eqͣli¬
b plus auri ẽ tressimul quã singulȩ.
& minꝰ auri ẽ una quã duȩ. At indo
ñ eͣ ita. Non enͣi maior essentia ẽ pater

Expanded text:
istam Trinitatem: tamen tres personas ejusdem essentiae, vel tres personas unam essentiam dicimus: tres autem personas ex eadem essentia non dicimus, quasi aliud ibi sit quod essentia est, aliud quod persona; sicut tres statuas ex eodem auro possumus dicere; aliud enim illuc est esse aurum, aliud esse statuas. Et cum dicuntur tres homines una natura, vel tres homines ejusdem naturae, possunt etiam dici tres homines ex eadem natura, quia ex eadem natura et alii tres tales homines possunt existere; in illa vero essentia Trinitatis, nullo modo alia quaelibet persona ex eadem essentia potest existere. Deinde in his rebus non tantum est unus homo, quantum tres homines simul; et plus sunt aliquid homines duo, quam unus homo: et in statuis aequalibus plus auri est tres simul quam singulae, et minus auri est una quam duae. At in Deo non ita est: non enim major essentia est Pater
Abbreviated transcription (Latin):
re cap̃t: cũsit unago ⁊ głia di. N
dix̃ adimaginẽ. s ymago. quȩ tam
ymago cũ alibi dr̃ ad imagui̾e. ñ
quasi ad filiũ dr̃. quȩ ymago ȩquał
ẽ patri alioqͥn᷑n diceret ad imagi¬
nẽ nr̃am. Quomͦ eni nr̃am: cũ filius
solius pats imagosit: Sed aꝓptͣ ĩpare
ut diximꝰ similitudinẽ: dictus est
homo adymaginẽ: E ideo nr̃am.
ut ymago trinitatis ẽẽt hõ. ñ tri

Expanded text:
t, cum sit imago et gloria Dei . Non dixit, Ad imaginem; sed imago. Quae tamen imago, cum alibi dicitur, Ad imaginem, non quasi ad Filium dicitur, quae imago aequalis est Patri; alioquin non diceret, ad imaginem nostram. Quomodo enim nostram, cum Filius solius Patris imago sit? Sed propter imparem, ut diximus, similitudinem dictus est homo ad imaginem: et ideo nostram, ut imago Trinitat
Abbreviated transcription (Latin):
ne nob uidear suffragari. hoc quoq
reqͥramꝰ quãquã ⁊ illi si uellent sic̃
dicunt tressubstantias tres yposta¬
sis. possent dicere tres ꝑsonas. tͥa
ꝓsopa. Illud autẽ maluert̃. qđ forte
scđm linguȩ suȩ consuetuidinem
aptius diceret᷑. ãq i in ꝑsonis eadẽ¬
ratio ẽ. don enĩ aliud ẽ dõ e̾e̾ aliud
ꝑsonã ẽe: sed omĩno idem. Nã si esse
aut tres ꝓpinqͥ. aut tres uicini. qđ sint
ad inuicẽ: non qđ unꝰqͥsq eoꝵ sit ad
seipsũ. Qua ꝓptͣ qͥlibet ex eis amicꝰ ẽ
duoꝵ ceteroꝵ. aut ꝓpinquus aut ui¬
cinꝰ: ꝙr hȩc nomina relatiuã signifi¬
cationẽ habent. Qͣd gͦ: Nũ placet
dicamꝰ patrẽ ꝑsonã ẽẽ filii ⁊ sp̃s scͣ.¬

Expanded text:
ne nobis videar suffragari, hoc quoque requiramus. Quanquam et illi, si vellent, sicut dicunt tres substantias, tres hypostases, possent dicere tres personas tria prosopa. Illud autem maluerunt, quod forte secundum linguae suae consuetudinem aptius diceretur. Nam et in personis eaderatio est: non enim aliud est Deo esse, aliud personam esse, sed omnino idem. Nam si esse aut tres propinqui, aut tres vicini, quod sint ad invicem, non quod unusquisque eorum sit ad se ipsum. Quapropter quilibet ex eis amicus est duorum caeterorum, aut propinquus aut vicinus, quia haec nomina relativam significationem habent. Quid ergo? num placet ut dicamus Patrem personam esse Filii et S
Abbreviated transcription (Latin):
uit cũ ait: Ego sũ qͥ sũ: & dices ad
eos. qͥ ẽ misit me ad uos. Sedtam̃
substantia qđ abusiue: utrũq ad
se dicit᷑. ñ relatiue ad aliqͥd. Unde
hoc ẽ dõ ẽẽ qđ subsistere & idõ si
una e̾entia trinitas: una etiã subs

Expanded text:
uit cum ait: Ego sum qui sum, et dices ad eos: Qui est misit me ad uos. Sed tamesubstantia quod abusiue, utrumque ad se dicitur, non relatiue. Unde hoc est Deo esse quod subsistere, et ideo si una essentia
Abbreviated transcription (Latin):
corpore. quȩ ñ substantiȩ sunt. s
insubstantia. Et id̾o si ẽẽ desinat
uel ille color ł illa forma. ñ adi-¬
retinere. Resgͦ mutabiles neq sim¬
plices ꝓpͥe dicunt᷑ substantiȩ. Ds̃
autẽ si subsistit ut substantia ꝓpͥe¬
dici possit: inẽ in eo aliqͥd tanꝗͣ. insub.¬
iecto. & ñ ẽ simplex cui hoc sit ẽẽ qđ

Expanded text:
corpore, quae non substantiae sunt, sed corpore, quae non substantiae sunt, sed in substantia; et ideo si esse desinat, vel ille color, vel illa forma, non adiloremve retinere. Res ergo mutabiles neque simplices, proprie dicuntur substantiae. Deus autem si subsistit ut substantia pdici possit, inest in eo aliquid tanquam in subjecto, et non est simplex, cui hoc sit esse quod
Abbreviated transcription (Latin):
nec tres essentias. ita nec tres sapienti¬
as diximꝰ. Si enĩ qr hoc ẽ illi dm̃ esse.
qđ est eẽ : tã tres ee̾ntias quã tres dõs
dicifas ñ ẽ. Si autẽ aliud ẽ dõ ẽẽ.
aliud subsistere. sic̃ aliud̃ dõ ẽẽ ali.¬
dicit᷑. patͣ autẽ ad filiũ. ⁊ dñs ad ser-¬
uientẽ creaturã dr̃: relatiue ergo¬
subsistit. sic̃ relatiue gignit: ⁊ re-¬
latiue dñatꝰ. ita iã substantia non
erit substantia. iꝑ relatiuũ erit.
Sic̃ enĩ ab eo qđ est ẽẽ appellat᷑ eentia.
ita ab eo qđ ẽ subsistere. substantiã
dicimꝰ. Absurdũ ẽ autẽ: ut subs¬
tantia relatiue dicat᷑. Omĩs enum
res ad se ipsã subsistit: quantoma¬
gis ds. Sitam̃ dignũ ẽ. ut dicatur¬
d̃s subsistere:
e his enĩ reb recte intelligitur.
in quib subiectã sunt ea quȩ
in aliqͦ subiecto ẽẽ dicunt᷑. sic̃ co.¬
lor aut forma in corpore. Corpꝰ enĩ
subsistit. ⁊ id̾o substantia ẽ: illa
uero insubsistente atq subiecto ꝙͥ.¬

Expanded text:
non tres essentias, ita nec tres sapientias dicimus. Sic enim quia hoc illi est Deum esse quod est esse, tam tres essentias quam tres deos dici fas non est. Si autem aliud est Deo esse, aliud subsistere, sicut aliud Deo esse, alidicitur; Patrem autem ad Filium et Dominus ad seruientem creaturam relatiue subsistit, sicut relatiue gignit et relatiue dominatur, ita iam substantia non erit substantia, quia relatiuum erit. Sicut enim ab eo quod est esse appellatur essentia, ita ab eo quod est subsistere substantiam dicimus. Absurdum est autem ut substantia relatiue dicatur. Omnis enim res ad se ipsam subsistit, quanto magis Deus? si tamen dignum est ut Deus dicatur subsistere. De his enim rebus recte intelligitur, in quibus subjectis sunt ea quae in aliquo subjecto esse dicuntur, sicut color aut forma in corpore. Corpus enim subsistit, et ideo substantia est: illa vero in subsistente atque subjecto
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ dicere. ut subsistat ⁊ subsit ds̃¬
bonitati suȩ. atq illa bonitas ñ subs¬
tantia sit ł potius c̾entia: neq ipse
ds sit bonitas sua: sedin illo sit tan¬
quã in subiecto. Unde manifestũ ẽ
đm abusiue substantiã uocari: ut
nomine usitatiore intelligat᷑ eẽntia.

Expanded text:
subsit bonitati suae; atque illa bonitas non substantia sit, vel potius essentia, neque ipse Deus sit bonitas sua, sed in illo sit, tanquam in subjecto. Unde manifestum est Deum abusive substantiam vocari, ut nomine usitatiore intelligatur essentia,
Abbreviated transcription (Latin):
pat᷑ hic filius. Aliquando ⁊ tacetur
unitas e̾entiȩ: & sola pluralit᷑ relatiua
c̃omemorant᷑. Ueniemꝰ ad eũ ego ⁊ pat.
& habitabimꝰ apł eũ. Ueniemꝰ ⁊ habi¬
tabimꝰ pluralis ẽ numerus: qr pͣdictũ
ue ad inuicẽ dicunt᷑. Aliquando la¬
tent᷑ omĩno. sic̃ in genesi. Fãciamus
hominẽ ad imaginẽ ⁊ similitudinẽ
nr̃am. Et faciamꝰ & nr̃am pluralit᷑
dictũ ẽ. & nisi ex relatiuis accipi ñ
potest. Non enĩut facerent dũ. aut
ad imaginẽ ⁊ similitudinẽ dõꝵ: sed
sisteret homo imago d̃i. Ds autem
tͥnitas. S qr ñ omĩmodo ȩquał fiebat illi ima¬
go cĩ. tanquã ñ ab illo natas ab eo cre¬
ata. huius rei significandȩ causaita
imago ẽ ut ad imaginẽ sit: id ẽ non
equat᷑ parilitate . s quadã similitu.¬
dine accedit. Non enĩ locoꝵ inter¬
uallis sed similitudine accedit᷑ ad
d̃m: & dissimilitudine recedit᷑ ab eo
Sunt enĩ qͥ ita distingunt. ut ymagniẽ

Expanded text:
 quod ille Pater, hic Filius. Aliquando et tacetur unitas essentiae, et sola pluraliter relativa commemorantur: Veniemus ad eum ego et Pater, et habitabimus apud eum . Veniemus et habitabimus, pluve ad invicem dicuntur. Aliquando latenter omnino, sicut in Genesi: Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram . Et faciamus, et nostram, pluraliter dictum est, et nisi ex relativis accipi non oportet. Non enim ut facerent dii, aut ad imaginem et similitudinem deorum; sed sisteret homo imago Dei. Deus autem rinitas. Sed quia non omnino aequalis fiebat illa imago Dei, tanquam non ab illo nata, sed ab eo creata, hujus rei significandae causa, ita imago est ut ad imaginem sit: id est, non aequatur parilitate, sed quadam similitudine accedit. Non enim locorum intervallis, sed similitudine acceditur ad Deum, et dissimilitudine receditur ab eo. Sunt enim qui ita distinguunt, ut imaginem
Abbreviated transcription (Latin):
etiã donũ dĩ r. nec pat̾ nec filius.
Qͥd gͥ tres: Si eñi tres ꝑsone: cõmu¬
ne ẽ eis id qđ ꝑsona. ẽ Ergo specia¬
le hoc aut generale nom̃ ẽ eis: si
conslietudin̾e loquendi respiciamꝰ
S ubi ẽ naturȩꝰ ulla diuersitas. Ita
generalit̾ eñciant᷑ aliqua plura: ut
etiã specialit enciari possint. Naturȩ
enĩ differentia sacit. ut laurus ⁊ myr¬
tus et olea. aut equus ⁊ bos ⁊ canis.
ñ dicant᷑ speciali nomine iste tres
lauri. aut illi tres boues: s generali.
& istȩ tres arbores. ⁊ illa tria anima¬
lia. Hic uͦ ubi nulla ẽ e̾e̾ntiȩ diu̾sitas.
oportet ͣ speciale nomͣ habeant hȩc
tria: qđ tam̃ ñ inuenitꝰ. Nã ꝑsona
generale nom̃ ẽ. in tantũ ut etiã hõ
possit hoc dici: cu tantũ utsit intͣ
hominẽ ⁊ d̾m. Beinde in ipso gene¬
rali uocabulo. si ꝓpterea dicimꝰ tres ꝑ¬
sonas qr comune ẽ eis id qd̾ ꝑsona ẽ.
alio qͥn nullomͦ possunt ita dici quẽ

Expanded text:
dicitur, nec Pater nec Filius. Quid igitur tres? Si enim tres personae, commune est eis id quod persona est: ergo speciale hoc aut generale nomen est eis, si consuetudinem loquendi respicimus. Sed ubi est naturae nulla diversitas, ita generaliter enuntiantur aliqua plura, ut etiam specialiter enuntiari possint. Naturae enim differentia facit ut laurus et myrtus et olea, aut equus et bos et canis, non dicantur speciali nomine, istae, tres lauri; aut illi, tres boves: sed generali, et istae, tres arbores; et illa, tria animalia. Hic vero ubi nulla est essentiae diversitas, oportet ut speciale nomen habeant haec tria, quod tamen non invenitur. Nam persona generale nomen est, in tantum ut etiam homo possit hoc dici, cum tantum intersit inter hominem et Deum. 8. Deinde in ipso generali vocabulo, si propterea dicimus tres personas, quia commune est eis id quod persona est alioquin nullo modo possu
Abbreviated transcription (Latin):
bit. & si nichil inde fiat: aurũ dicit᷑.
q etiã si nͣ sint aureȩ. ñ ido ñ erunt
statuȩ. Itẽ nulla species excedit de¬
finitionẽ generis sui. Cũ enĩ defini.¬
ero animalꝰ: qm̃ generis huiꝰ species
ẽ equus. omĩs equus animal ẽ: non
autẽ statua omĩs aurũ. ẽ. Ido quam

Expanded text:
bit, etsi nihil inde fiat, aurum dicitur, bit, etsi nihil inde fiat, aurum dicitur, quia etiamsi non sint aureae, non ideo non erunt statuae. Item nulla species excedit definitionem generis sui. Cum enim definiero animal, quoniam generis hujus species est equus, omnis equus animal est, non autem statua omnis aurum est. Id
Abbreviated transcription (Latin):
sentiã. aut tres ꝑsonas. unã substan¬
tiã ł essentiã : Hoc uͦ ut cũq simi¬
le ẽ: qr ⁊ ueteres qͥ latine locuti st̃
ante quã haberent ista nomina.
quȩ ñ du ẽ ut in usũ uenert̃ id:
essentiã uel substantiã: ꝓhis natu.¬
rã dicebant. Non itaq scđm genꝰ
& species ista dicimꝰ: sed quasi scđ̾m¬
c̃omunẽ eandẽq materiam
Icut ex eodẽ auro si fierent tres
statuȩ. diceremꝰ tres statuas. unũ
aurũ: nec tam genꝰ diceremꝰ aurum.
species autẽ statuas: nec aurũ speciẽ
statuas uͦ indiuidua. Nulla quippe
species indiuidua sua transgredit᷑
ut aliqͥd extra comp̾hendat. Cum
enĩ diffinero qͥd sit homo. qđ ẽ nom̃
speciale. singuli quiq̃ hoĩnes quȩ st̃
indiuidua eadẽ definitione conti¬
nent᷑: nec aliqͥd ad eã ꝑtinet qđ hõ
ñsit. Cũ uͦ aurũ definiero. ñ solȩ sta¬
tuȩ si aureȩ fuerint. s: ⁊ anuli. ⁊ siqͥd
alud de auro fuerit ad aurũ ꝑtine.¬

Expanded text:
am, aut tres personas unam substantiam vel essentiam? Hoc vero utcumque simile est, quia et veteres qui latine locuti sunt, antequam haberent ista nomina, quae non diu est ut in usum venerunt, id est essentiam vel substantiam, pro his naturam dicebant. Non itaque secundum genus et species ista dicimus; sed quasi scommunem eamdemque materiam. Sicut ex eodem auro si fierent tres statuae, diceremus tres statuas unum aurum, nec tamen diceremus genus aurum, species autem statuas; nec aurum speciem, statuas vero individua. Nulla quippe species individua sua transgreditur, ut aliquid extra comprehendat. Cum enim definiero quid sit homo, quod est nomen speciale, singuli quique homines qui sunt individua eadem definitione continentur, nec aliquid ad eam pertinet quod homo non sit. Cum vero aurum definiero, non solae statuae, si aureae fuerint, sed et annuli, et si quid aliud de auro fuerit, ad aurum pertine
Abbreviated transcription (Latin):
mune habeant. Non enĩ cõmune
ẽ illis. id qđ pat̾ ẽ. ut inuice̾ sibi
sint patres: Sic̃ amici cũ relatiue ad
alterutrũ dicant᷑ posst̃ dicitres ami¬
ci qđ inuic̾e sibi sunt. Non aute hoc
ibĩ qr tantũ pat̾ ibi pat᷑: nec duorũ
pat᷑ s unici filii: nec tres filii. cũ patͣ
ibi ñ sit filius. nec sp̃c sc̃s: nec tres sp̃c¬

Expanded text:
mune habeant. Non enim commune illis est id quod Pater est, ut invicem sibi sint patres; sicut amici, cum relative ad alterutrum dicantur, possunt dici tres amici, quod invicem sibi sunt. Non autem hoc ibi, quia tantum Pater ibi pater; nec duorum pater, sed unici Filii. Nec tres filii, cum Pater ibi non sit filius, nec Spiritus sanctus. Nec tres sp
Abbreviated transcription (Latin):
taq loquendi causa de
in effabilib ut fari aliquom᷑ posse¬
mus. qđ effari nullomͦ possumꝰ. dictũ
ẽ a nr̃is grecis una ee̾ntia tres substan¬
tiȩ: a latinis autẽ una essentia ł subs¬
tantia tres ꝑsonȩ: qr sicͣ ia diximꝰ non
alit̾ in sermone nr̃o. id ÷ in latino.

Expanded text:
taque loquendi causa de ineffabilibus, ut fari aliquo modo possemus, quod effari nullo modo possumus, dictum est a nostris Graecis una essentia, tres substantiae: a Latinis autem, una essentia vel substantia, tres personae; quia, sicut jam diximus, non aliter in sermone nostro, id est, lati
Abbreviated transcription (Latin):
Et ut intelligat᷑ salt̃ in enigmate
qđ dr: placuit ita dici ut diceret᷑
aliqͥd cũ quereret᷑ qͥd tria sint. quȩ
tria eẽ fides uera ꝓñciat: cũ ⁊ patrẽ
donũ nec patrẽ dic̃ ẽe̾ nec filiũ. Cũ
gͦ quexit᷑ qͥd tria ł qͥd tres. conferimꝰ
nos ad inueniendũ aliqđ speciale.
uel generale nom. quo complectam᷑
hec tria: neq occurrit animo: qr
excedit suꝑ eminentia diuinitatis.
usitati eloquii facultatẽ. Uerius enĩ¬

Expanded text:
um intelligatur saltem in aenigmate quod dicitur, placuit ita dici, ut diceretur aliquid, cum quaereretur quid tria sint quae tria esse fides uera pronuntiat, cum et Patrem Dei nec Patrem dicit esse nec Filium. Cum ergo quaeritur quid tria, vel quid tres, conferimus nos ad inveniendum aliquod speciale vel generale nomen, quo complectamur haec tria, neque occurrit animo, quia excedit supereminentia divinitatis usitati eloquii facultatem. Verius eni
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa illi causa ẽ ut sit. Proinde si
sapientia quã genuit causa illi ẽ
ut sapiens sit:etiã ut sit. ipsa illz
causa ẽ. Qd fieri ñ potest. ñ gignen¬
do eũ aut faciendo. S neq genutri.¬
c̃e neq conditricẽ patris. ullomͦ
qͥsquã dixerit sapientiã. Qͥd enĩẽ
insanius. Ergo ⁊ pat᷑ ipse᷑ sapien¬
tia ẽ. Et ita dr filius sapientia pa

Expanded text:
ipsa illi causa est ut sit: proinde si sapientia quam genuit, causa illi est ut sapiens sit, etiam ut sit ipsa illi causa est. Quod fieri non potest, nisi gignendo eum aut faciendo. Sed neque genitricem, neque conditricem Patris ullo modo quisquam dixerit sapientiam. Quid enim insanius? Ergo et Pater ipse sapientia est: et ita dici
Abbreviated transcription (Latin):
te cũ dr e̾entia. ñ essentia s relatiuũ
indicet᷑ quomͦ cũ dr dñs ñ e̾ẽntia¬
indicat᷑. s relatiuũ. qͦ refert᷑ ad ser¬
uũ. Cũ autẽ homo dr̃ ł aliqͥd tale
qd ad se nͣ ad aliud dr̃: tc̃ indicatur
homo enĩ ad se dr̃: dñs ad seruum.
Noc auteͣ unde agimꝰ. si c̾ẽntia ipsa
relatiue dr: essentia ipsa ñ ẽ ce̾ntia.
huc accedit qr omĩs eẽntia quȩ rela¬
tiue dr̃. ẽ etiã aliqͥd excepto relati¬

Expanded text:
te cum dicitur essentia, non essentia, sed relativum te cum dicitur essentia, non essentia, sed relativum indicetur. Quomodo cum d relativum quod refertur ad servum; cum autem homo dicitur, vel aliquid tale, quod ad se, non ad aliud dicitur, tunc indicatur homo enim ad se dicitur, dominus ad servum; hoc autem unde agimus, si essentia ipsa relative dicitur, essentia ipsa non est essentia. Huc accedit, quia omnis essentia quae relative dicitur, est etiam aliquid excepto relati
Abbreviated transcription (Latin):
siita ẽ: qͥd drad seꝰ An ipsa e̾e̾ntia:
S patris ẽẽntia ẽ filiꝰ sic̃ patris uirtus.
⁊ sapientia: sic̃ uerbũ patͥs ⁊ imago
patris. Aut si e̾entia drͣ ad se filiꝰ. pat̾
autẽ ñ est ẽẽntia s genitor essentiȩ:
ñ ẽ autẽ ad seipsũ.s hac ipsa ẽentia
quã genuit. sic̃ hac ipsa magnitudi¬
ne magnꝰ quã genuit: ergo ⁊ magni¬
tudo dicit᷑ ad se filius: ergo ⁊ uirtꝰ ⁊
sapientia: ⁊ uerbũ. ⁊ imago. Qͥd aut̃
absurdius: quã ymaginẽ ad se diciꝰ
Aut si ñ id ipsũ ẽ ymago ⁊ uerbũ qđ
ẽ uirtꝰ ⁊ sapientia. s illa relatiue.
dicunt᷑. hȩc autẽ ad se ñ ad aliud:
patͣ quã genuit: q ñ potest ipse ad
eã relatiue dici ⁊ illa ad eũ relati¬
ue ñ dici. Om̃ĩa enĩ quȩ relatiue dñr.
ad inuicẽ dicunt᷑. Restat gͦ. ut etiã
essentia filiꝰ relatiue dicat᷑ ad patrẽ.
Ex qͦ conficit᷑ inopinatissimꝰ sensus.
ut ipsa ẽentia nͥ sit ee̾ntia. Uel cer¬

Expanded text:
n ipsa essentia? sed Patris essentia est Filius, sicut Patris virtus et sapientia, sicut Verbum Patris et imago Patris: aut si essentia dicitur ad se Filius, Pater autem non est essentia, sed genitor essentiae, non est autem ad se ipsum, sed hac ipsa essentia quam genuit, sicut hac ipsa magnitudine magnus quam genuit; ergo et magnitudo dicitur ad se Filius, ergo et virtus, et sapientia, et Verbum, et imago. Quid autem absurdius, quam imaginem adn idipsum est imago et Verbum, quod est virtus et sapientia, sed illa relative dicuntur, haec autem ad se, non ad aliud; Pater, quia non potest ipse ad eam relative dici, et illa ad eum relative non dici. Omnia enim quae relative dicuntur, ad invicem dicuntur. Restat itaque ut etiam essentia Filius relative dicatur ad Patrem. Ex quo conficitur inopinatissimus sensus, ut ipsa essentia non sit essentia; vel cer
Abbreviated transcription (Latin):
apd̃ apłm qͥ dicͣ nescitis ꝙr tẽplũ di es¬
tis. statĩq subicit ⁊ sp̃s dĩhabitat in
uob̾. Ds enim habitat intẽplo suo.
Non enĩ tanꝙͣ minister habitat spͣs
dĩ in tẽplo dĩ: cũ alio loco eiuden¬
tius dicat. nescitis qr corpora ur̃a tẽ¬
magno: głificate ergo dm in cor¬
pore ur̃o. Qͥd ẽ autẽ sapientia nͥlumͣ.
sp̃ituale ⁊ incõmutabile: Est enr̃⁊
sol iste lumͣ.: sed corporale est. E spͣi¬
tres sapientiȩ. s una sapientia. Et qi
ho  ẽ ibi eẽ qđ saꝑe: una essentia pa¬

Expanded text:
apud Apostolum qui dicit, Nescitis quia templum Dei estis? Statimque subjicit, Et Spiritus Dei habitat in vobis . Deus enim habitat in templo suo. Non enim tanquam minister habitat Spiritus Dei in templo Dei, cum alio loco evidentius dicat: Nescitis quia corpora vestra temicate ergo Deum in corpore vestro . Quid est autem sapientia, nisi lumen spirituale et incommutabile? Est enim et sol iste lumen, sed corporale est; et spiritres sapientiae, sed una sapientia: et quia hoc est ibi esse quod sapere, una essentia Pa