comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
in hierosolrmis fecisse prȩfatis. actus apło. liber insinuat. Quando disponente
senatu udeco apłos interficere: ipse sapienciori consilio eoꝵ molimina euatuit
ereptos que deinsidiis eoꝵ apłos: ad euangeliz andũ ihm̃ remisit incolcmes:
fuis se studii credentib tẽpore apłoꝵ. ut uerbũlacius ꝓpagarent: actus eorũ
edocent : Ita ut apollo uir inscripturis doctissimus: sciens tantũ baptis maiohan¬
nis fiducialit̃ xp̃m predicaret : Quitam̃ qr sapiens erat maoxut doctor ad fuit.
facillime qͥd minus habuerat adimpleuit : atq p̃dican di officiũ iã ꝑfectus
redit : Alii maiore in eptia descendentes deiudȩ i antiochiã: docebant ere¬
dentes ex gentibus : qi nisi circuciderent᷑ sc̃đm legẽ morsi: salui ẽẽ ñ possent.
Necparuũ castis predicatorib questionis laborẽ contulert̃ Hosergo & hu¬

Expanded text:
in Jerosolymis fecisse praefatus Actuum apostolorum liber insinuat, quando, disponente in Jerosolymis fecisse praefatus Actuum apostolorum liber insinuat, quando, disponente senatu Judaeorum apostolos interficere, ipse sapientiore consilio eorum molimina evacuavit, ereptosque de insidiis eorum apostolos ad evangelizandum Jesum remisit incolumes. fuisse studii credentibus tempore apostolorum, ut verbum latius propagarent, Actus eorum edocent, ita ut Apollo vir in Scripturis doctissimus, sciens tantum baptisma Joannis, fiducialiter Christum praedicaret. Qui tamen quia sapiens erat, mox ut doctor adfuit, facillime quod minus habuerat adimplevit, atque ad praedicandi officium jam perfectus rediit. Alii majore imperitia discedentes de Judaea Antiochiam, docebant credentes ex gentibus quia, nisi circumciderentur secundum legem Moysi, salvi esse non possent, nec parvum castis praedicatoribus quaestionis laborem contulerunt. Hos ergo et hu
Abbreviated transcription (Latin):
ipsius dñi ac saluatoris nr̃i generacionibus quȩ aprtriar charũ fonte
des cendt̃ iñ seri ab excidio patriae pereuntis cuius ꝑfidiã deseruit ẽrui
Hisigitur conuersȩ ad meliora mulieris exemplis. suad& auditores suos patraae
nutunis interitũ cauerẽ & acuuis scelerib: credendo recesserant ab hac &iã
rustuosis operib sem eminisse secernere. Quatenus scõꝵ coetib copulari: &
adredẽptoris suimereantur ꝑtinere consorciũ Et illos ergohortatur suscipere
nuncios ihũ: hoc est predicatores uerbi euangłi gratanter audire. Et cũ hos
auontribulib suis repulsos uel certe ad mortẽ quȩsitos. ẽẽ cognouerint: ut
sepe factũ actus eorũ edorent: ipsi econtra accepto ab eis consilio salutissua
add dnm̃ ilim̃ eos in paceremit tant Qđ honorabilẽ quondã uniuersȩ plebi
beauprotomartrris stephani. effectũ beatipauli apłi magistrũ gamalielẽ.

Expanded text:
ipsius Domini ac Salvatoris nostri generationibus quae a patriarcharum fonte ipsius Domini ac Salvatoris nostri generationibus quae a patriarcharum fonte descendunt inseri, ab excidio patriae pereuntis, cujus perfidiam deseruit, erui. His igitur conversae ad meliora mulieris exemplis suadet auditores suos patriae pereuntis introitum cavere, et a cujus sceleribus credendo recesserant, ab hac etiam fructuosis operibus se meminisse secernere, quatenus sanctorum coetibus copulari, et ad Redemptoris sui mereantur pertingere consortium. Et illos ergo hortatur suscipere nuntios Jesu, hoc praedicatores verbi Evangelii gratanter audire. Et cum hos a contribulibus suis repulsos, vel certe ad mortem quaesitos esse cognoverint, ut saepe factum Actus eorum edocent, ipsi contra, accepto ab eis consilio salutis suae, ad Dominum Jesum eos in pace remittant. Quod honorabilem quondam universae plebi liquiarum protomartyris Stephani effectum, beati Pauli apostoli magistrum Gamalielem
Abbreviated transcription (Latin):
significat ex operib fidei. Quia ꝑfecta opera sine fide: nullus haberepotest
Fidẽ uero sine operib multi: sullis operũ tẽpus non ad sit De qualibiis
dictũ est Raptus est nemalicia mutar& intellectũ illius: aut fictio deci¬
piat animã illius: Similit̃ aut̃ & raabmeretros: nonne ex operib iustifi¬
cata est: suscipiens nuncios & alia uia eiciens: Nesecausa rentur operatanti
patris abrahȩ. imitari non ualere : prȩsertim cũ nullus eos modo cogerae
dõ filios offerre perimendos sed hec pocius ipseꝑ serꝙturas dĩ fieri ꝓhibebat.
addit & muli eris exemplũ. mulieris criminosȩ. mulieris alienĩgene:
quȩ tamen ꝑ opera misericordie ꝑ officiũ hospitalitatis &iã cũpericulo
suaeuitȩ dĩ famulis exhibitũ iustificari apeccatis meruerit israheli.¬
tici populiciuis adscribi. regalis eoꝵ prosapiaȩ catãlogo ad numerari.

Expanded text:
significat ex operibus fidei. Quia perfecta opera sine fide nullus habere potest, significat ex operibus fidei. Quia perfecta opera sine fide nullus habere potest, fidem vero sine operibus multi, si illis operandi tempus non adsit. De qualibus dictum est: Raptus est, ne malitia mutaret intellectum illius, aut fictio deciperet animam ejus . Similiter et Raab meretrix nonne ex operibus justificata est, suscipiens nuntios et alia via ejiciens? Ne se causarentur opera tanti patris Abrahae imitari non valere, praesertim cum nullus eos modo cogeret Deo filios offerre perimendos, sed hoc potius ipse per Scripturas Deus fieri prohibeat, addit et mulieris criminosae, mulieris alienigenae, quae tamen per opera misericordiae, per officium hospitalitatis, etiam cum periculo vitae suae Dei famulis exhibitum, justificari a peccatis meruit, Israelitici populi civis ascribi, regalis eorum prosapiae catalogo annumerari,
Abbreviated transcription (Latin):
a dõ quicor nouerat illius reputata est ad iusticiã. Et ut nos quoq fidẽ
illius quaiustificatus est sciremꝰ : tẽptauit eũ ds̃. iubens osferre filiũ.
& ex operib fides consũ mata est. Id est quã eã incorde eius ꝑfecta operũ
ex secucionȩ ꝓbatũ est: Hoc quoq tẽpore si quinuꝑ ad fidẽ ueniens baptis¬
mũ acceperit : &ꝓponens se & toto corde dĩseriure preceptis: mox dehac
lucemigrauerit. iustificatus utiq ꝑfidẽ sin eoperib migrauit. Qui a
tẽpus operandi undefidẽ probar&: ipso inquẽ credidit dõ disponente non
habuit: At qui ꝑceptis fi dei sacramentis longosuꝑ uiuunt tẽpore: nec
bonis insistere . curant operib His inculcandũ quodbeatus iacob propo¬
sito exemplo fideisimul & operũ abrahȩ mao fubdidit dicens : Uidetis qm̃
ex operib: iustificatur homo & non exfide tantũ. Quodait ex operib:

Expanded text:
a Deo, qui cognoverat illius, reputata es ad justitiam. Et ut nos quoque fidem a Deo, qui cognoverat illius, reputata es ad justitiam. Et ut nos quoque fidem illius qua justificatus est sciremus, tentavit eum Deus jubens offerre filium, et ex operibus fides consummata est, id est, quia esset in corde ejus perfecta operum exsecutione probatum est. Hoc quoque temum acceperit, et proponens toto corde Dei servare praecepta, mox de hac luce migraverit, justificatus utique per fidem sine operibus migravit, quia tempus operandi, unde fidem probaret, ipso in quem credidit Deo disponente non habuit. At qui perceptis sacramentis longo supervivunt tempore, nec bonis insistere curant operibus, his inculcandum est quod beatus Jacobus, proposito exemplo fidei simul et operum Abrahae, mox subdidit dicens: Videtis quoniam ex operibus justificetur homo, et non ex fide tantum? Quod ait ex operibus,
Abbreviated transcription (Latin):
offerre uoluit: quiadm̃ hunc continuo resuscitaturũ. eẽ credebat Ideo
autẽ hunc post mortẽ adõ resuscitandũ essecredebat: q uerũ credebat¬
eẽ. quod audierat : qr inisaac uocabitur tibisem̃ Quã coniunctionẽ utri¬
usq uirtutis: beatus quoq iacob subsequent᷑ exponit dicens Uides
qm̃ fides cooperabatur operib illius: & exoperib fides seruata. est
&suppleta est. scriptura dicens Credidit abrahã dõ. &reputatũ est
ali adiusticiã. & amicus dĩ appellatus est De hoc testimonio: paulus
ad romanos firmissime disseruit: manifeste docens. Quia tanta est
iurtus fidei. ut statim ꝑceptis eius misteriis. iustũ deimpio facere possit
hominẽ Quia enĩ abrahã tanta & tã feruente fide crediditdõ. ut
promptus . eẽ. animo ad agenda omia quȩ ds̃ iubenx: Merito fides eiuis

Expanded text:
offerre voluit, quia Deum hunc continuo resuscitaturum esse credebat. Ideo offerre voluit, quia Deum hunc continuo resuscitaturum esse credebat. Ideo autem hunc post mortem a Deo resuscitandum esse credebat, quia verum esse credebat quod audierat, quia in Isaac vocabitur tibi semen. Quam conjunctionem utriusque virtutis beatus quoque Jacobus subsequenter exponit dicens: Vides quoniam fides cooperabatur operibus illius, et ex operibus fides servata est, et suppleta est Scriptura dicens: Credidit Abraham Deo, et reputatum est illi ad justitiam, et amicus Dei appellatus est. De hoc testimonio Paulus ad Romanos firmissime disseruit, manifeste docens quia tanta est virtus fidei, ut statim perceptis ejus mysteriis justum de impio facere possit hominem. Quia enim Abraham tanta et tam ferventi fide credidit Deo, ut promptus esset animo ad agenda omnia quae Deus juberet merito fides ejus
Abbreviated transcription (Latin):
in eo uirgutẽ prȩdi cauit : qua suos auditores amplius indigereꝑspexit:
Quia enĩ iacob illis scribebat qui fidẽ sin eoperib ociosã tenebant: opor¬
tune illud ꝓtulit exemplũ inquo illa prȩcipua fides abrahe quȩ &prius
scriptura teste laudata est apparer&. Quia non oriosa eius in cordetor¬
puissex sed adoboediendũ diuinis imperiis iaͣ promtaflagrass& Quia uero
paulus illos instituebat quisinegr̃a fidei desuisse ex tollebant operibus:
ostendit quia sinefide in possibileest placeredõ: at que ad redarguendam
corrigendã que eoꝵ temeritatẽ collectis omiũ patriarcharũ exemplis: ma¬
nifeste edocuit q om̃s testimonio fidei ꝓbatisunt Vn de &specialiter
deabraham intulit quiafide offerr& isaac: arbitrans in quit quia & mor¬
tuos suscitare potens ẽ. ds̃. Coniunxit ergo opusfidei: qr ideo filiũ meoc

Expanded text:
in eo virtutem praedicavit, qua suos auditores amplius indigere perspexit. in eo virtutem praedicavit, qua suos auditores amplius indigere perspexit. Quia enim Jacobus illis scribebat qui fidem sine operibus otiosam tenebant, opportune illud protulit exemplum in quo illa praecipua fides Abrahae, quae et prius Scriptura teste laudata est, appareret, quae non otiosa ejus in corde torpuisset, sed ad obediendum divinis imperiis jam probata flagrasset. Quia vero Paulus illos instituebat qui sine gratia fidei de suis se extollebant operibus, ostendit quia sine fide impossibile est placere Deo , atque ad redarguendam corrigendamque eorum temeritatem, collectis omnium patriarcharum exemplis, manifeste edocuit quia omnes testimonio fidei probati sunt. Unde et specialiter de Abraham intulit quia fide offerret Isaac, arbitrans inquit quia et mortuos suscitare potens est Deus . Conjunxit ergo opus fidei, qui ideo filium mox
Abbreviated transcription (Latin):
ficerent. & ut fidẽ s.  suã ꝑ opera ꝓbarent ammonebat: elegans depa¬
triareha posuit eemplũ. ꝑ qd eos inutraq uirtute poss& instituere. Quȩ
eni tẽptacio maior ex cẽptis hisquȩ ad ꝓpru corporis plagas ꝑtinent accider
potest: quã siquifiliũ unicũ dilectissimũq suũ senexc cogetur occidere t
Quo modo aut̃ tunicã uelescas suas ꝓliuino amore pauperib dare dif¬
ferra: qui filiũ quẽ senex acceperat heredẽ: ad iuissionẽ dñi stati mortidare
non distulitꝰ. Itaq congruit huic beatiia cobisentenciae qd paulus ait. Fide
xmortuos. suscitare potens est ds̃. Si quidẽ in uno eodẽque facto beati abraã
ia cobus operũ eius magnificenciã: paulus fidei constantiã laudauit Nec tam̃
disparem diuersãque a ia cobo protulit paulus sentenciã: Sci ebant nãque
ambo qd abrahã & fide exoperib erat ꝑfectus: &ideo quisq illoꝵ. illã magis

Expanded text:
deficerent, et ut fidem suam per opera probarent, admonebat, eleganter de padeficerent, et ut fidem suam per opera probarent, admonebat, eleganter de patriarcha posuit exemplum, per quod eos in utraque virtute posset instituere. Quae enim tentatio major, exceptis his quae ad proprii corporis plagas pertinent, accidere potest, quam si quis filium unicum dilectissimumque suum senex cogatur occidere? Quomodo autem tunicas vel escas suas pro divino amore pauperibus dare differret, qui filium quem senex acceperat haeredem ad jussionem Domini statim morti dare non distulit? Itaque congruit huic beati Jacobi sententiae quod Paulus ait: Fide et mortuos suscitare potens est Deus . Si quidem in uno eodemque facto beati Abraham Jacobus operum ejus magnificentiam, Paulus fidei constantiam laudavit. Nec tamen disparem diversamque Jacobo protulit Paulus sententiam. Sciebant namque ambo quia Abraham et fide et operibus erat perfectus, et ideo quisque eorum illam magis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfidẽ sin e operib ut siquis crediderit non ad eũ ꝑtineat beneos erari. sed
ad hoc pocius ut nemo arbitret᷑ meritis prio: bonoꝵ operũ. seꝑ uenisse ad
donũ iustificacionis quȩ est infide: In hoc segentib in xpm̃ credentib iudȩi
prȩferrecupiebant: qd dicebant semeritis bonor. operũ quȩ inlege sunt ꝑ¬
uenis se ad euangelicã graciã: Ideoq scandaliz abant᷑ multi. qui ex eis credi¬
derunt. qd incircũcisis gentib xp̃ĩ gr̃a traderetur: Vnde a postolus paubusdi¬
pat̾ nr̃ nonne exx operib iustificatus. ẽ offerens isaac filiũ suũ suꝑ altarȩ
łlegant᷑ ecemplũ bonȩ operacionis ab ipso patriarcha monuit. eȩ dscendũ
ꝓuocans uidelica eos quide iudȩis crediderant. ut quasibonȩ suboles.
primiae maximi suiparentꝰs̃ actus sequerentur. Et qm̃ eosnem tẽ pracionib

Expanded text:
per fidem sine operibus, ut si quis crediderit, non ad eum pertineat bene operari, sed per fidem sine operibus, ut si quis crediderit, non ad eum pertineat bene operari, sed ad hoc potius, ut nemo arbitretur meritis priorum bonorum operum se pervenisse ad donum justificationis quae est in fide. In hoc se gentibus in Christum credentibus, Judaei praeferre cupiebant, quia dicebant se meritis bonorum operum, quae in lege sunt, pervenisse ad evangelicam gratiam. Ideoque scandalizabantur multi qui ex eis crediderunt, quod incircumcisis gentibus Christi gratia traderetur. Unde apostolus Paulus dipater noster nonne operibus justificatus est, offerens Isaac filium suum super altare? Eleganter exemplum bonae operationis ab ipso patriarcha monuit esse discendum, provocans videlicet eos qui de Judaeis crediderunt, ut quasi bonae soboles primi et maximi sui parentis actus sequerentur. Et quoniam eos ne in tentationibus
Abbreviated transcription (Latin):
dã nata est: Iilius qr exe int̃na clilectionȩ pressit. at᷑ nabeatitudine
rt munerata est : Uis autẽ scire ohomo inanis qm̃ fides sineo perib ociosaeft :¬
Abrahã pat̃ nr̃. nonne exoperib: iustificatus est : Im̃ paulus apłs predicans
iustificari hominẽ ꝑfidẽ sine operib nonbene bitellectus ef ab eis quisic dictũ
acceperunt ueputarent eũ semel. anxp̃m eredidissent &iam simale operiren¬
tur. & facmorose. flagiciose que uiuerent. saluosesse possrꝑfidẽ. Locus iste
huius epłe eundẽ sensũ apl̃i pauli quo modo sit intellegendus exponita ldeo¬
que nbrahe magis ecemplo utitur: uacuã esse fidẽ sinenbene operetur
Qm̃ abrahe exemplo &iã paulus apłs ususest ut ꝓbaret iustificari hominẽ
sine operib Cũ enĩ bona opera cõmemorat abrahe. quȩ eius fidẽ comitata
sunt: satis ostendit apłm paulũ. Non itaꝑ abrahã dorere iuftificari hominẽ

Expanded text:
damnata est; illius quia ex interna dilectione processit, aeterna beatitudine damnata est; illius quia ex interna dilectione processit, aeterna beatitudine mescunt vis autem scire o homo inanis quoniam fides sine operibus otiosa est Abraham pater noster nonne ex operibus iustificatus est offerens Isaac filium sjustificari hominem per fidem sine operibus, non bene intellectus est ab eis qui sic dictum acceperunt, ut putarent, cum semel in Christum credidissent, etiam si male operarentur, et facinorose flagitioseque viverent, salvos se esse per fidem: locus iste hujus epistolae eumdem sensum Pauli apostoli quomodo sit intelligendus exponit. Ideoque magis Abrahae exemplo utitur, vacuam esse fidem si non bene operetur, quoniam Abrahae exemplo etiam Paulus usus est, ut probaret justificari hominem sine operibus posse. Cum enim bona opera commemorat Abrahae, quae ejus fidem comitata sunt, satis ostendit apostolum Paulum, non ita per Abraham docere justificari hominem
Abbreviated transcription (Latin):
sinon eius incorde amorteneatur. Aliud est enĩ credere illi. aliud credere
illũ : aliud credere in illũ. Credere illi est: credere ueraesse. quȩ loquitur.
credere illũ : credere quod ipse sit ds̃ : Credere in illũ: diligere illũ: Cre
dere uera. eẽ. que loquit᷑. multi & malipos sunt: Credunt enĩeẽ. uera & noluins
ea faceresua. quia ad operandũ pigrisunt. Credere autẽ ipsũ. eẽ. dm̃. hoc &¬
dȩ mones potuerunt: Credere uero indm̃: solinouerunt quidiligunt dm̃.
Qui non solũ nomine xp̃iani sunt. sed & factis & uita. Quia sine dilectione
fides in anis est : Cũ dilectione fides xp̃iani: sine dilectione fides dȩmonis.
corone Nã & illi puniritimebant Deniq beatus p&rus cũdnm̃ confitens
diceret. tue sxp̃s filius dĩuiui : eadẽ poene uerba quȩ & demones ꝓferre
uidet᷑ exore Sed illo confessio quia. cũ odio prolata est xp̃i: merito

Expanded text:
si non ejus in corde amor teneatur. Aliud est enim credere illi, aliud credere si non ejus in corde amor teneatur. Aliud est enim credere illi, aliud credere illum, aliud credere in illum. Credere illi, est credere vera esse quae loquitur. Credere illum, credere quod ipse sit Deus. Credere in illum, est diligerdere vera esse quae loquitur, multi et mali possunt: credunt enim esse vera, et nolunt ea facere sua; quia ad hoc pedum pigri sunt. Credere autem ipsum esse Deum, et daemones possunt. Credere vero in Deum, soli noverunt qui diligunt illum, qui non solum nomine christiani sunt, sed et factis et vita, quia sine dilectione fides inanis est. Cum dilectione fides christiani, sine dilectione fides daemonis. coronae: nam et illi puniri timebant. Denique beatus Petrus cum Domino confitens diceret, Tu es Christus Filius Dei vivi , eadem pene verba, quae daemones, proferre videtur ex ore: sed illorum confessio, quia cum odio prolata est Christi, merito
Abbreviated transcription (Latin):
& fides quȩ ꝑ dilectionẽ operatur. Apte io hannes apłs talẽ decaritate sentenciã :
qualẽ defideia cobus ꝓfert dicens Quihabuerit substanciã mundi & uiderit frm
suũ necesse habere & clauserit uiscera sua abeo. quomodo caritas dĩman& in eo:
Tucredis qm̃ unus est dr̃. benefacis. Et demones credunt & contremi scunt: Nepute
qui amagnũ aliquid facis credendo unũ. eẽ. dm̃ hoc enĩ & dȩmones faciunt.
Nec solũ dm̃ patrẽ. sed & filiũ dĩ credunt Vndedicit lucas: exibant mã dȩmonia
amultis clamancia & dicencia qr tues filiuꝰ dĩ. Et increpans non sinebat ea loqͥ.
quia sciebant ipsũ eẽ. xpm̃: Nec solũ credunt: uerũ &iã contremiscunt. Vnde
ditũ nontiment: ꝓfecto sunt de monib tardiares. acteruiores aestimandiSed
nec dm̃ credere & contrimescere magnũ est : sinon & ineũ credatur. hooẽ.

Expanded text:
Est fides quae per dilectionem operatur , apte Joannes apostolus talem de charitate sententiam, Est fides quae per dilectionem operatur , apte Joannes apostolus talem de charitate sententiam, qualem de fide Jacobus profert dicens: Qui habuerit substantiam mundi, et viderit fratrem suum necesse habere, et clauserit viscera sua ab eo, quomodo charitas Dei manet in eo ? Tu credis quoniam unus est Deus, bene facis, et daemones credunt et contremiscunt. Ne putes quia magnum aliquid facis credendo unum esse Deum. Hoc enim et daemones faciunt, nec solum Deum patrem, sed et filium credunt. Unde dicit Lucas: Exibant autem daemonia a multis clamantia et dicentia, quia tu es Filius Dei. Et increpans non sinebat ebant ipsum esse Christum . Nec solum credunt, verum etiam contremiscunt. Unde ditum non timent, profecto sunt daemonibus tardiores ac proterviores aestimandi. Sed nec Deum credere et contremiscere magnum est, si non et in eum credatur, hoc est
Abbreviated transcription (Latin):
sed pocius dimittendo atque dandꝰ mereat᷑ sibi dimitti debita reddĩ¬
quȩ pnussa: Siautẽ frater autsoror nudisint & indigrant uictu cotidiano:
dicat autẽ aliquis deuobis illis ite in pacecaleficamini & saturamini
non dederitis autẽ eis quȩ necessaria sunt corpori quid proderit: Ita & fides
sinon habeat opera: mortuaest insemae ipsa. Manifestũ est qͥd̾si cut
uerba sola piceatis nudũ uel esurientẽ ñ retreant si non & cibus prȩbe¬
ut᷑ ac uestis. ita fides uerbõ tenus seruata ñ saluat. Mortua est eni infema¬
ipsa siñ operib caritatis quib reuiuescat animet᷑. Neq huic sentenciȩ
contrariũ ẽ. qd dns ait. Qiuicre diderit & baptizatusfuerit. saluus erit: Subin¬
tellegendũ nãqibi ẽ q̃d̾ tantũ modo uerecredat: quiexereae operando
qͥd credit: Et qr fides & caritas ab inuicẽ separari nequeunt. Paulo ad testante quiait:

Expanded text:
sed potius dimittendo atque dando, mereatur sibi dimitti debita, reddised potius dimittendo atque dando, mereatur sibi dimitti debita, reddique promissa. Si autem frater aut soror nudi sint, et indigeant victu quotidiano, dicat autem aliquis ex vobis illis: Ite in pace, calefacimini et saturamini, non dederitis autem eis quae necessaria sunt corpori, quid proderit? Sic et fides si non habeat opera, mortua est in semetipsa, etc. Manifestum est quod sicut verba sola pietatis nudum vel esurientem non recreant, si non et cibus praebeatur, ac vestis, ita fides verbo tenus servata non salvat. Mortua est enim in semetipsa sine operibus charitatis, quibus reviviscat et animetur. Neque huic sententiae contrarium est quod Dominus ait: Qui crediderit et baptizatus fuerit, salvus erit . Subintelligendum namque ibi est quod tantummodo vere credat, qui exercet operando quod credit. Et quia fides et charitas ab invicem separari nequeunt, Paulo attestante, qui ait:
Abbreviated transcription (Latin):
dã natus inuidicio dĩ dobit qui ñ fecit misericardiã : ita quifecit remu¬
nentus exultobit atq. gaudebit: Alit̃. Suꝑ ex altat misericordia iudiciũ.¬
non dictũ. ẽ. uincit musericordia iudiciu. Nonenĩ. ẽ. aduersa iudicio.
sed suꝑ ex altat : Quia plures ꝑ miseri cordiã colligunt᷑ sed qui miseri cordiã
prȩsitterunt: Beati enĩ misericordes qm̃ ipso miserebiturds : Itẽ : super¬
fr̃s mei sifidẽ quisdicat sehabere : opera autẽ non habeat tc&̃ hinc de
misericordie operib lacius disputat : ut quos uehem̃ter sentencia pͣceden¬
ti terruerat consol&ur cũ ammon& quomodo &iam percata cotidiana
sine quib hic non uiuit᷑ cotidianis remediis expientur. Ne homo quicũ
in uno offenderit fit om̃iũ reus. In multis offendendo quiam multis offen¬
dimus om̃s MAagnũ aggerẽ reatus sui minutatim collectũ ad tribunal
tanti iudicis peruehat : & eã quã nonfecit miseri cordiã non inueniat:

Expanded text:
 Sicut in judicio dolebit qui non fecit misericordiam; ita qui fecit, remuneratus exsultabit atque gaudebit. Aliter: Superexaltat, id est supnon dictum est: \'uincit misericordia iudicium\' — non enim est aduersa iudicio —, sed \'superexultat\', quia plures per misericordiam colliguntur, sed qui misericordiam praestiterunt. beati enim misericordes, quia ipsorum miserebitur deufratres mei, si fidem quis dicat se habere, opera autem non habeat? Et caetera. Hinc de misericordiae operibus latius disputat, ut quos vehementer scientia praecedente terruerat consoletur, cum admonet quomodo etiam peccata quotidiana, sine quibus hic non vivitur, quotidianis remediis expientur. Ne homo, qui, cum in uno offenderit, fit et omnium reus, in multis offendendo, quia in multis offendimus omnes , magnum aggerem reatus sui minuatim collectum ad tribunal tanti Judicis pervehat, et eam quam non fecit misericordiam non inveniat,
Abbreviated transcription (Latin):
dequadicit. Si tam̃ legẽ ꝑficitis regalẽ: secundũ scripturas. Diliges pro¬
ximũ tuũ sicut te ipsũ: benefacis. hoc inquit loquendo: hoc faciendo
curate ut pocimos diligendo adõ diligimereamini. Forcimis mifẽra¬
cordiã inpendendo. indiuino iudicio misericordia digni existatis: Aliter:
iterũ intimore: sed accepistis spm̃ ad opcionus filio. In quo clamaniꝰ abba
pat᷑ & iterũ. Ubi autẽ sp̃s dnĩ: ibi libertas. Sic ergo lo quimini inquit & sic
facite : sicut ꝑ legẽ libertatis iudicandi hoc est enĩ incipientes utdicari
Crauius nãq ludi cabitur quilegẽ mor̾si: quã qui lege̾ naturalẽ conce̾pnit
Grauius itẽ qui agnitã ȩuangłi graciã: quã qui mosaice legis edicta dẽspicit

Expanded text:
de qua dicitur: Si tamen legem perficitis regalem secundum Scripturas: Diliges prode qua dicitur: Si tamen legem perficitis regalem secundum Scripturas: Diliges proximum tuum sicut teipsum, bene facitis. Hoc ergo, inquit, loquendo, hoc faciendo curate, ut proximos diligendo a Deo diligi mereamini, et proximis misericordiam impendendo in divino judicio misericordiam exspectetis. Aliter: iterum in timore, sed accepistis spiritum adoptionis filiorum, in quo clamamus Abba Pater . Et iterum: Ubi autem spiritus Domini, ibi libertas . Si ergo loquimini, inquit, et sic facite sicut per legem libertatis judicandi. Hoc est enim incipientes judicari. Gravius namque judicabitur qui legem Moysi, quam qui legem naturalem contemnit. Gravius item qui cognitam Evangelii gratiam, quam qui Mo
Abbreviated transcription (Latin):
forteq plenitudo legis caritas est. quads̃ ꝓorimꝰ que diligit᷑. In quib p̾ceptis
caritatis totalex pend&  ꝓphetȩ. Merito fit om̃iũ reus: qui contra illã
facit in quapendent omia Nemo aut̃ peccat: nisi aduersus eã faciendo:
Quia non ad ulterabis ñ homicidiũ facies. ñ furaberis. ñ concupisces: & si quod
ẽ. aliud mandatũ hoc sermonere capitulat᷑: Diliges ꝓximũtuũ tãquã
te ipsũ: Dilectio ꝓximi malũ non operatur: plenitudo aut̃ legis est carta
Reus itaque fit om̃ĩũ: faciendo contra eã in quapendent omĩa: Curergo ñ
dicant᷑ paria peccata : Anforte quia magis facit centracaritatẽ quigranius
peccat : minꝰ quileuius : Tamen &iã sununo offenderit reus est omniũ:
quia contra eã facit inquapendent om̃ĩa. Siclo quimini &sic facite: si cut
ꝑlegẽ libertatis incipientes iudicari Lex libertatis : lec caritatis est

Expanded text:
forte, quia plenitudo legis caritas est, qua deus proximusque diligitur, in quibus praeceptis forte, quia plenitudo legis caritas est, qua deus proximusque diligitur, in quibus praeceptis caritatis tota lex pendet et prophetae, merito fit omnium reus, qui contra illam facit, in qua pendent omnia ? nemo autem peccat nisi aduersus illam faciendo, quia \'non adultterabis, non homicidium facies, non furaberis, non concupisces' et, siquod est aliud mandatum, in hoc sermoteipsum. Dilectio proximi malum non operatur. Plenitudo autem legis est charitas . Reus itaque fit omnium, faciendo contra eam in qua pendent omnia. Cur ergo non dicuntur paria peccata? An forte quia magis facit contra charitatem qui gravius peccat, minus qui levius? Tamen etiam si in uno offenderit, reus est omnium, quia contra eam facit, in qua pendent omnia. Sic loquimini, et sic facite, sicut per legem libertatis incipientes judicari. Lex libertatis lex charitatis est,
Abbreviated transcription (Latin):
sta illic Vnde neputarent contẽptibili eẽ peccatũ in hac una re legẽ trains¬
gredi: secutus adiunxit Quicũq aut̃ totã legẽ seruauerit: offendatꝰ aut̃
inuno : factus est om̃iũ reus: Qui enĩ dixit non moecaberis : dix̃ & ñ occides
Qđ si non moeraberis ocrides aut̃. factus es transgressor legisꝓpt̃ illud
qđ dixerat. redarguti alege quasitrans gresiõres Quȩcũ ita sit᷑: consequens uidet᷑
nisi alio modo intellegendũ ostendatur. Ut quidixerit diuiti sedehic & pau¬
peri sta illic huic honorẽ ampliorẽ quã illideferent: & idolatres & blaspliemus.
& adult̃. & homicida: & nequȩ longũ est cuncta cõmemorẽ: reus om̃iũ criminũ¬
iudicandus est. Offendens quippe in uno: factus est om̃iũ reus Querendũ
ergo undesit omĩũreus : sununo offendat qui totã legẽ seruauerit. An

Expanded text:
Sta illic. Unde ne putarent contemptibile esse peccatum in hac una re legem transSta illic. Unde ne putarent contemptibile esse peccatum in hac una re legem transgredi, secutus adjunxit: Quicunque autem totam legem servaverit, offendat autem in uno, factus est omnium reus. Qui enim dixit: Nons, moechaberis autem, factus es transgressor legis propter illud, quod dixerat: redarguti a lege quasi transgressores. quae cum ita sint, consequens uidetur — nisi alio modo intellegendum ostendatur —, ut, qui dixerit diuiti: \'sede hic\' et pauperi: \'sta illic\' huic honorem ampliorem quam illi deferens, et idolatres et blasphemus et adulter et homicida et, ne — quod longum est — cuncta commemorem, reus omjudicandus sit. Offendens quippe in uno, factus est omnium reus. Quaerendum est ergo, unde sit omnium reus, si in
Abbreviated transcription (Latin):
perẽ: Propt̃ illũ scilic& cuidictũ est tusta illic. cũ habenti anulũ aureũ
dictũ est tusede hicbene Nonne diuites ꝑpotenciã obprimunt uos &
ipsitrahunt uos ad iudicia : Nonne ipsiblasphemant bonũ nom̃: quod
inuocatũ est suꝑ nͥos: Hic ostendit aꝑcius qui sint diuites. dequorũ
humiliacione ac ꝑdicione supra disputauerat. Illinimirũ quidiuicias
suas xp̃o preponunt : prorsus que afide eius alieni: insuꝑ & eos quicre¬
dunt ꝑpotenciã obprimunt trahentes ad iudicia potenciorũ: ac
& gentiliũ & maximȩ iudeo. primores fecisse: Et mactib eorundem
regalẽ secundũ scripturas. Di liges ꝓximũtuũ. sicut teipsũ benefacis: siaut̃
ꝑsonas accipitis: pecratũ operamini. redarguti alege quasitrans gressores.
Uidequẽ ad modũ trans gressores appellat: qͥdicunt diuiti sedehic: & pauperi

Expanded text:
perem. Propter illum scilicet cui dictum est: Tu sta illic, cum habenti annulum aureum perem. Propter illum scilicet cui dictum est: Tu sta illic, cum habenti annulum aureum dictum est: Tu sede hic bene. Nonne divites per potentiam opprimunt vos, et ipsi trahunt vos ad judicia? Nonne ipsi blasphemant bonum nomen quod invocatum est super vos? Hic ostendit apertius qui sint divites, de quorum humiliatione ac perditione supra disputaret. Illi nimirum qui divitias suas Christo praeponunt, prorsusque a fide ejus alieni, insuper et eos qui credunt per potentiam opprimunt, trahentes ad judicia potentiorum, ac  gentilium et maxime Judaeorum primores fecisse, et in Actibus eorumdem ecundum Scripturas: Diliges proximum tuum sicut teipsum, bene facitis. Si autem personam accipitis, peccatum operamini, redarguti a lege quasi transgressores. Vide quemadmodum transgressores appellat, quia dicitur diviti: Sede hic, et pauperi:
Abbreviated transcription (Latin):
eligi diuitẽ ad sedẽ honoris aeccłae : contẽpto paupere instructiore at que
sanctiore : Siaut̃ decotidianis consessib loquit᷑ : quis non hic peccat: Sitam̃
peccat nisi cũ apud sem& ipsũ intus ita iudicat: ut ei tanto melior quanto
dicior ille uideat᷑ Hoc enĩ uideatur significas se subdendo Non ne iudicatis
apuduosmet ipsos: & fact estis iudires cogitacionũ iniquarũ: Seqͥtur Audite
mundo: diuites infide: & heredes regni qd̃ ꝓmisit diligentib se: Paupere
uocat humiles: & qͥ procontẽptu rerũ uisibiliũ fide aut̃ in uisibilium
diuiciarũ huic mundo despicabiles parent Tales nãq ds̃ elegit dñs
nt ihs̃ xp̃s dicendo. Nolite timere pusillus grex:q conplacuit patri
ur̃o dareuobis regnũ Tales elegit: cũ parentes sibi pauperes quorũ
officio inmundũ ueniens nutriretur creauit: sed hos tam̃ futuri regni
expectacione pręclaros reddit acnobiles Vos aut̃ ex honorastis pau¬

Expanded text:
eligi diuitem ad sedem honoris ecclesiae contempto paupere instructiore atque sanctiore? si autem de cotidianis consessibus loquitur, quis non hic peccat, si tamen pditior ille videatur? » Hoc enim videtur significasse subdendo. Nonne judicatis apud vosmetipsos, et facti estis judices cogitationum iniquarum. Sequitur: Audite, mundo, divites in fide, et haeredes regni quod promisit diligentibus se? Pauperes vocat humiles, et qui per contemptum rerum visibilium, fide autem invisibilium divitiarum mundo huic despicabiles parent. Tales namque elegit Dominus noster Jesus Christus dicendo: Nolite timere, pusillus grex, quia complacuit Patri vestro dare vobis regnum. Tales elegit cum parentes sibi pauperes, quorum officio in mundum veniens nutriretur, creavit. Sed hos tamen futuri regni exspectatione praeclaros reddidit ac nobiles. Vos autem exhonorastis pau
Abbreviated transcription (Latin):
uerss: ltẽ confiteri alterutrũ peccata nr̃a: & orare ꝓ inuice ut saluemur. Pro
sanitate ꝓreimo non solũ tẽporali sed pocius eerna quantã possumꝰ in pendere
curã denĩ magne mercedis est amorte eripere carnẽ quando qͥ moritura: quan
dest meriti amorte animã liberare: incȩlesti patria sinesine iuctura. No¬
tandũ sane qui a quidã codices habent saluabit animãsuã a morte. It ex
abisi gu ospecio. uatoe ã beste int pretari potest ł treueta quierrantẽ corrigit
sbisa n or siphoc uotre ce letis gaudia ampliora conqura ndnabit saquit anm̃a
eiusa moree et eeoperte multitudinẽ peccatoꝵ: Auipeccacore ae treretonm̃

Expanded text:
versis. Item confiteri alterutrum peccata nostra, et orare pro invicem, ut salvemur, pro versis. Item confiteri alterutrum peccata nostra, et orare pro invicem, ut salvemur, pro sanitate proximorum, non solum temporali sed potius aeterna, quantam possumus impendere curam. Sic enim magnae mercedis est a morte eripere carnem quandoque morituram, quanti est meriti a morte animam liberare in coelesti patria sine fine victuram? Notandum sane quod quidam Codices habent: Salvabit animam suam a morte. Et ex ambiguo Graeco, ita etiam recte interpretari potest. Et revera qui errantem corrigit, sibimetipsi per hoc vitae coelestis gaudia ampliora conquirit. Salvabit, inquit, animam suam a morte, et cooperiet multitudinem peccatorum. Qui peccatorem ab errore
Abbreviated transcription (Latin):
Consulte beatusi a cob: deeiꝰ oracione locuturus ita inchoauit. Helias homoerat simi¬
ls nobis passibilis. Homonaq erat. Tam & si nulli hominũ uirtute serundus:
similis nobis origine carnis passibilis ut nos x mentis fragilitate & carnis. Nã
quia carne fragilis . ete. apud sarepthenã uiduã uictũ quȩrendo monstrauit
Quia mente quoque passibilis fuerit: ostendit cũ post redditas terris aquas : ex¬
tinctos que ꝓphetas & sacerdotes idoloꝵ unius mulierculȩ minis eax territꝰ
ꝑ deserta diffiigit Quanti aut̃ sit mneriti apuddnm ꝓinfirmantib: orare. eos¬
quesua peccata confitentes ad amissã reuocaresospitatẽ: subdendo mani¬
eius amorte. Quia enĩ insuperiorib huius epłaepartib linguanr̃a. amaligna
uł ociosa locucione restringitur: oportunȩ insine quid maxime loqͥ debeamꝰ
ostendit᷑ Iubem̃ ita que orare &psalleredño: quocies aliquib: pulsa murad¬

Expanded text:
consulte beatus Jacobus, de ejus oratione locuturus, ita inchoavit: Elias homo erat simiconsulte beatus Jacobus, de ejus oratione locuturus, ita inchoavit: Elias homo erat similis nobis, passibilis. Homo namque erat, tametsi nulli hominum virtute secundus, similis nobis origine carnis, passibilis ut nos et mentis fragilitate et carnis. Nam quod carne fragilis esset, apud Sareptenam viduam victum quaerendo monstravit. Quod mente quoque passibilis fuerit ostendit, cum post redditas terris aquas, extinctosque prophetas et sacerdotes idolorum, unius mulierculae minis exterritus, per deserta diffugit. Quanti autem sit meriti apud Deum, pro infirmantibus orare, eosque sua peccata confitentes, ad amissam revocare sospitatem, subdendo manie, etc. Quia enim in superioribus hujus Epistolae partibus lingua nostra a maligna vel otiosa locutione restringitur, opportune in fine quid maxime loqui debeamus ostenditur. Jubemur itaque orare et psallere Domino, quoties aliquibus pulsamus ad
Abbreviated transcription (Latin):
oracione orauit ut ñ pluer& suꝑ terrã & non pluit annostres & m̃ sessex :¬
&ceter̃. Dscent astruit exemplo quanto dep̃cacioiusti ualeat assidua: Cũ helias
tantũ una oracione orando tã longotẽpore cȩlos continuerit: terris imbres a uer¬
terit: fructus mortalib negauerit. Et rursus ubi uoluit. ubitẽpus. eẽ ꝑ spexit ubi longa
in edie tabe cor.regissuꝑbi & gentis idolatre ad paenitenciã uidit inflexũ: una solũ¬
modo oracione orauerit: & fructus atq aquas quas negauerat terrif restituerit.
Sicenĩ seqͥtur. Et rursũ orauit &celũ dedit pluuiã & terra dedit fructũ suũ. Semel ergo
& prius & postmodũ orauit: & hoc unus helias actanta impetrauit: quantũautẽ
uala frequens plurimo oracio iustoꝵ Sed ne crepidar& nr̃a fragilitas. reputans
setanto ꝓphetȩ qui curru igneo rapimeruit ad celos similia facere non posse :

Expanded text:
oratione oravit ut non plueret super terram, et non pluit annos tres, et menses oratione oravit ut non plueret super terram, et non pluit annos tres, et menses sex. Decenter astruit exemplo quantum deprecatio justi valeat assidua, cum Elias una tantum oratione orando tam longo tempore coelos continuerit, terris imbres averterit, fructus mortalibus negaverit; et rursus ubi voluit, ubi tempus esse perspexit, ubi longo inediae tabe cor regis superbi et gentis idololatrae ad poenitentiam vidit inflexum, una solummodo oratione oraverit et fructus atque aquas quas negaverat terris, restituerit. Sic enim sequitur: Et rursum oravit, et coelum dedit pluviam, et terra dedit fructum suum. Si semel ergo et prius et postmodum oravit, et hoc unus Elias, ac tanta impetravit, quantum his valet frequens plurimorum oratio justorum? Sed ne trepidaret nostra fragilitas, reputans se tanto prophetae, qui curru igneo rapi meruit ad coelos, similia facere non posse,
Abbreviated transcription (Latin):
ł anturcorporis. Vnde apłs corinthus q corpud dñi indigne ꝑcipere erant
solitiait. Ideo interuos multi in firmia in becillesst̃ & dormiunt multi
Siergo in firmi in peccatissint. & haec presbiteris ecđae confessifuerint. ac ꝑfecto
corde earelinquere atque em̃dare satagerint. dimittuntur ei. Nequeenĩ
sine confessione em̃dacionis : peccata queunt dimitti. Vnderecte subiungit᷑¬
Confiteminiergo al terutrũ peccataura. xorate ꝓ inuicẽ ut saluemini. In
hacaut̃ sentencia. illa deb& eẽ. discrecio. ut cotidiana leuiaq peccata al¬
terutrũ coequalib: confiteam᷑: eoꝵq cotidiana. credamꝰ oracione saluari.
Porro grauioris leprȩ in mundiciã iuxtalegẽsacerdotipandamꝰ. atq. ad eiꝰ
arbteriũ qualit̃ & quanto tẽpore iusserit purificarecuremꝰ. Multũ enĩ¬
ual& deprecacio iusti assidua. heli as homo erat similis nobis passibilis&

Expanded text:
tuntur corporis. Unde Apostolus Corinthiis, qui corpus Domini indigne percipere erant tuntur corporis. Unde Apostolus Corinthiis, qui corpus Domini indigne percipere erant soliti, ait: Ideo inter vos multi infirmi, et imbecilles sunt, et dormiunt multi . Si ergo infirmi in peccatis sint, et haec presbyteris in ecclesia confessi fuerint, ac perfecto corde ea relinquere atque emendare sategerint, dimittentur eis. Neque enim sine confessione emendationis peccata queunt dimitti: Confitemini ergo alterutrum peccata vestra, et orate pro invicem, ut salvemini . In hac autem sententia illa debet esse discretio, ut quotidiana leviaque peccata alterutrum coaequalibus confiteamur, eorumque quotidiana credamus oratione salvari. Porro gravioris leprae immunditiam juxta legem sacerdoti pandamus, atque ad ejus arbitrium qualiter et quanto tempore jusserit, purificare curemus. CAPUT ibilis; et
Abbreviated transcription (Latin):
iutorio & hoc senioꝵ curarememinerit. Neq ad iuniores minusq doctos causã
suae inbecillitatis referat. Neforce quid ꝑeos allocucionis aut consilu nocentis
fideis al uabit infirmũ. Hoc & apłi in euangło fecisseleguntur. & nunc ec łae
consuetudoten&: ut infirmioleo consecrato unguuantur. a presbiteris: & ora¬
cione comitantes anentur. Necsolũ presbiteris sed ut innocencius papascribit
&iã om̃ib xp̃ianis utilic& eodẽ oleo insuã autsu necessitatẽ unguendo.
Qđ tam̃ oleũ non nisi ab episcopis lic& confici. Nã quod ait oleo in nomine dñi:
significat oleo in nomine dñi conserrato. Vel certeqr &iã cũ unguant in¬
firmũ: nom̃ dñi suꝑ eũ inuocare parit̃ debent. Et si inpeccatis sit dimittent᷑
ei. Multi propt᷑ peccata in anima facta infirmitate. aut &iã morteplec¬

Expanded text:
jutorio, et hoc seniorum, curare meminerit, neque ad juniores minusque doctos causam jutorio, et hoc seniorum, curare meminerit, neque ad juniores minusque doctos causam suae imbecillitatis referat, ne forte quid per eos allocutionis aut consilii nocentis fidei salvabit infirmum. Hoc et apostoli in Evangelio fecisse leguntur, et nunc Ecclesiae consuetudo tenet, ut infirmi oleo consecrato ungantur a presbyteris, et oratione comitante sanentur. Non solum presbyteris, sed, ut papa Innocentius scribit, etiam omnibus Christianis uti licet eodem oleo in sua aut suorum necessitate ungendo; quod tamen oleum nonnisi ab episcopis licet confici. Nam quod ait oleo in nomine Domini, significat oleo in nomine Domini consecrato, vel certe quia etiam cum ungunt infirmum, nomen Domini super eum invocare pariter debent. Et si in peccatis sit, dimittentur ei. Multi propter peccata in animam facta infirmitate aut etiam morte plec
Abbreviated transcription (Latin):
supra in pressuris ad inuicẽ fr̃s ingemescerȩ ꝓhibuit: tiunc quidecontrario
gerendũsit ipsedemonstrat. Siquid inquit alicuiurm tristiciae deprimꝰ¬
tis: uel ab aliis hominib In lata forte in iuria in gruerit: uel culpa acse¬
dente uł ddomestico dã no prȩ occupante: uel alia qualib&racione uos
iudieus querelas deposituri conueniatis: sed pocius ad eccłam concurtiti¬
tes slus isgenib dnm corate ut consolacionis suȩ grãm mittat. rieuos tristici
seculi que mort̃ operat᷑ abserbeat. ipsi quequo trebra psalmodia dul cedide
sociuia mesticias pestẽ. uro decorderepellite infirmatus quis inuobis in due at
consiliũ : qualit᷑se amurmuracionis stulticiatueat᷑. Iuxtaquẽ modũ uulnerd
moðũ ponit & medelae. Tristato prȩcipiens ut ipse prose or& & psallat. Infirmanti
aut̃ uel corpore uel fidemandans utq maiorẽ sustinuit plagã: plurimor se ad¬

Expanded text:
supra in pressuris ad invicem fratres ingemiscere prohibuit, nunc quid e contrario supra in pressuris ad invicem fratres ingemiscere prohibuit, nunc quid e contrario gerendum sit ipse demonstrat. Si quid, inquit, alicui vestrum tristitiae deprimentis, vel ab aliis hominibus illata forte injuria ingruerit, vel culpa accidente, vel domestico damno praeoccupante, vel alia qualibet ratione vos de Dei judiciis querelas deposituri conveniatis, sed potius ad ecclesiam concurrentes flexis genibus Dominum orate, ut consolationis suae gratiam mittat, ne vos tristitia saeculi, quae mortem operatur, absorbeat . Ipsi quoque crebra psalmodiae dulcedine, nocivam moestitiae pestem vestro de corde repellite. Infirmatur quis in vobis? etinfirmanti, qualiter se a murmurationis stultitia tueatur, juxtaque modum vulneris, modum ponit et medelae, tristato praecipiens ut ipse pro se oret et psallat, infirmanti autem vel corpore vel fide mandans ut qui majorem sustinuit plagam, plurimorum se ad
Abbreviated transcription (Latin):
trũ uetuit : qui iudicare ꝓximũ interdixit: quiln ad uersitatib alte¬
rutrũ ingemescere ꝓ hibuit: quȩ sunt aꝑtapeccata. Addit &iã hoe
quod quib dã leue uidetur ut iuris quoq lurandi consuecudinẽ colla ł:
Nã hoc quoq illis nequaquã paruipendendũ. patent᷑ appar& : quuillã
dñi sentenciã sol licite considerant quadicit Omne uerbũ ociosũ qđ locut
fuerint homines: reddent racionẽ deeo indieiudicu. Ut ñ sub iudicio
decidatis: Ideo inquit uos a iuracionis cul pa conpesco: nefrequenter
uera iurando: aliquando&iã in ꝑiuriũ decidatis. Sedeo longius a
periurandi uiciostetis: quonec uerũ deierare nisi ꝓoima necessitate
uelitis. Sed &x ille subiudiciũ reatus decidit. qui &sinũquã peierat. Ere¬
brius tam̃ quã opus est. uerũ deierat. Riuia nimirũ ipsa suꝑ fluae locucioni
ociositate delinquit: offenditq uidicẽ qui& in utile uerbũ ae iuram̃tũ

Expanded text:
i judicare proximum interdixit, qui in adversitatibus alterutrum ingemiscere prohibuit, quae sunt aperta peccata, addit et hoc quod quibusdam leve videtur, ut juris quoque jurandi consuetudinem tollat. Nam hoc quoque illis nequaquam parvipendendum patenter apparet, qui illam Domini sententiam sollicite considerant, qui dicit: Omne verbum otiosum quod locuti fuerint homines, reddent rationem de eo in die judicii , ut non sub judicio decidatis. Ideo, inquit, vos a jurationis culpa compesco, ne frequenter vera jurando aliquando etiam in perjurium decidatis, sed eo longius a pejerandi vitio stetis, quo nec verum dejerare nisi proxima necessitate velitis. Sed et ille sub judicio reatus decidit, qui etsi nunquam pejerat, crebrius tamen quam opus verum est dejerat. Quia nimirum ipsa superfluae locutionis otiositate delinquit, offenditque Judicem, qui et inutile verbum et juramentum
Abbreviated transcription (Latin):
saluarentur acceperant: De quib: & su praloquit᷑ credentib: Non ne diuites
ꝑ potenciã obprimunt uos. & ipsitrahunt uos ad iudicia: Non nei psiblasphemant

Expanded text:
salvarentur acceperant. De quibus et supra loquitur credentibus: Nonne divites salvarentur acceperant. De quibus et supra loquitur credentibus: Nonne divites per poenitentiam opprimunt vos, et ipsi trahunt vos ad judicia? Nonne ipsi bla
Abbreviated transcription (Latin):
parũ perrefrigeret᷑ : Et inluxuriis enutritis corda urã : Illi inlucurus enutri¬
unt cordasua: qui uoxta illũ ec elesiastici sermonẽ non phibent cor quin
om̃i uoluntate fruatur: & oblect& selnhis quȩ parauerint . & banc ducunt partẽsuã
siutantur ipsilabarib siuf: nullã depauperũ nutrim̃to uel oblectam̃to curã haben¬
tes. Indieoccisionis adduxistis: ec cidistis iustũ non refatit uobis. Iustũ appellat dnm
saluatorẽ. De quo &beatꝰ proto martir stephanus eisdẽ iudȩis loquit᷑. Quȩ ꝓphea¬
rũ non st̃ ꝑsecuti patres ur̃i : & occiderunt eos qui ad nunciabant de ad uentu
iusti. cuuis uos nunc proditores & homicidȩ fuistis: Apparae ergo quiabeatus
iacob illos diuites alloquitur ex eolocoquoait. Agite nunc diuites. plorate
ululantes : qui in necẽ dnĩ coniurauerant. & nec dũ fidẽ nominis eius qua

Expanded text:
lingua refrigeretur. Et in luxuriis enutristis corda vestra. Illi in luxuriis enutrilingua refrigeretur. Et in luxuriis enutristis corda vestra. Illi in luxuriis enutriunt corda sua, qui, juxta illum Ecclesiastis sermonem, non prohibent cor, quin omni voluptate fruatur, et oblectet se in his quae paraverint. Et hanc ducunt partem suam, si utantur ipsi laboribus suis, nullam de pauperum nutrimento vel oblectamento curam habentes . In die occisionis adduxistis et occidistis justum, nec restitit vobis. Justum appellat Dominum Salvatorem, de quo rum non sunt persecuti patres vestri, et occiderunt eos qui annuntiabant de adventu Justi? cujus vos nunc proditores et homicidae fuistis . Apparet ergo quod beatus Jacobus illos divites alloquitur ex eo loco, quo ait: Agite nunc, divites, plorate ululantes, qui in necem Domini conjuraverant, et necdum fidem nominis ejus qua
Abbreviated transcription (Latin):
insinuat cũ ait :Si aduersũ me terra meadamat. & cũ ipsa sulci eius deflent. di
fructus eiꝰ comediabsq pecunia : & animã agricolarũ eius ad flixi: ꝓfrum̃to
oriat᷑ mibi tribulus xꝓhordeospina: & clamor ipsq in aures dñi sabaodi intro¬
ut : Dnm̃sabaoth id est dnm exerrituũ appellat: ad terrorẽ eoꝵ qͥ pauperes putant
nullũ haberetutorẽ. Nuic aut̃ loco congrit illud psal mistȩ. Tibi enĩ derelitꝰ
est pauꝑ : pupillotueris aduitor. Et qͥd in librobeati iob scriptũ est. Neq eñi
frustra audi& ds̃: & omp̃s singulo causas intuebit᷑ Epulati estissu ꝑ terrã:
Neglectis gaudus celestib: ad quȩ ꝑ ad flictiones &ietunia. uenire poteratis:
Epulas tantũ diligitis carnales: quastanta famessitisque sequetur: ut neuna
quidẽ aquȩ gutta. t unc possit aliunde ad quiri. ꝑquẽ ardensuobis lingua

Expanded text:
am eum si adversum me terra mea clamat et cum ipsa sulci eius deflent si am eum si adversum me terra mea clamat et cum ipsa sulci eius deflent si fructus eius comedi absque pecunia et animam agricolarum eius adflixi pro frumento oriatur mihi tribulus ivit. Dominum Sabaoth, id est, Dominum exercituum appellat, ad terrorem eorum qui pauperes putant nullum habere tutorem. Huic autem loco congruit illud Psalmistae: Tibi enim derelictus est pauper, pupillo tu eris adjutor . Etus, et omnipotens singulorum causas intuebitur . Epulati estis super terram. Neglectis gaudiis coelestibus ad quae per afflictiones et jejunia venire poteratis, epulas tantum diligitis carnales, quas tanta in futuro fames sitisque sequetur, ut ne una quidem aquae gutta tunc possit aliunde acquiri, per quam vobis ardens