comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Non pigat. scdm illud apłi. Quã spõsi pedes
euangłizantiũ bona. Qd̃ aũt extremum̃
auricule sanguis tangit hoc est intelli¬
gere: qd aures scõrum ut ad extremam
scłi consũmationem. uerbo dei numqͣm
claudent᷑. Et qm̃ iucleorum quoq pptłs
cͥca mundi finem ad dei u̾bum audien¬
dum aures aꝑiet: ñ immerito extremũ
dr᷑. Extremũ enim auricule tangeie
est: ultimos &e extremos ad penitentiã
uotare. Funditur aũ sanguis arietis sr̾
altare ꝑ cͥcuitum: qm̃ om̃ium mentes
tia & sanguine delectantur. Siue anĩ
totam eccłiam. siue uniꝰ cuiꝰq m̃tem ałta¬
re in telligimꝰ: sanguis tamen marty¬
rum suꝑ altare funditur. qñ fidelum
m̃tibus mr̃m passiones narrantur.
Sequitur.
umq tuleris de sanguine qui est
suꝑlaltari. & de oleo unctionis: asꝑgel
aaron & uestes eiꝰ. filios & uestim̃ta cor.¬

Expanded text:
non pigeat secundum illud Apostoli: « Quam speciosnon pigeat secundum illud Apostoli: « Quam speciosevangelizantium bona! » Quod autem extremum auriculae sanguis tangit, hoc est intelligere, quod aures sanctorum usque ad extremam saeculi consummationem verbo Dei nunquam claudentur. Et quoniam Judaeorum quoque populus circa mundi finem ad Dei verbum audiendum aures aperiet, non immerito extremum ur: extremum enim auriculae tangere, est ultimos et extremos ad poenitentiam vocare. Funditur autem sanguis arietis super altare per circuitum, quoniam omnium mentes tia et sanguine delectantur. Sive enim totam Ecclesiam, sive uniuscujusque mentem intelligamus; sanguis tamen martyrum super altare funditur, quoniam fidelium mentibus martyrum passiones narrantur. Sequitur: « Cumque tuleris de sanguine, qui est super altare, et de oleo unctionis, asperges Aaron, et vestes e
Abbreviated transcription (Latin):
tes nr̃os significent. Illos enĩ significãt:
cum male agunt. Hos aũ significent:
cum bonim aliqñ oꝑantur. Illos cũ scõs
ꝑsecuntur: istos cum a dño consetrant᷑. Uñ
& subditur. Quem cum immolaueris:
sumes de sangunie eiꝰ. & pones suꝑ extre¬
mum clextre auricule aaron & filii eoꝵ eiꝰ.
ficant. Qui qm̃ nicħ. sinstrum habent:
ideo suꝑ eoꝵ dextram aurem. & manum.
& pedem. sangins arietis pomi inbetur.
Iudei uͦ dextram aurem ñ habent: qmͣ
seruo malcho beatꝰ petrꝰ abscidit. Nich̾
enim sinistrum haberit scĩ. Ideo ce in
eniigłio dñs ait. Nesciat sinistra tua:
quid fatiat dext̾ra tua. Sanguis enĩ
arietis nobis aures tangit: qñ marty¬
rum passiones nos audire delectat.S
qͥa parum audire prodest nͥ ce eorum
actus imittem᷑: icleo etiam manus san¬
guine tangunt᷑: qͣtinꝰ eos &e in oꝑatione
si necesse fuerit in passione sequaniur.
Tangit aũ & pedes: ut bonum exempłĩ
qd̃ ex eis capimꝰ. aliis etiam nos p̾dicare

Expanded text:
ros significet: illos enim significant, cum male agunt; hos autem significant, cum bonum aliquid operantur. Illos cum sanctos persequuntur; istos cum a Domino consecrantur. Unde et subditur: « Quem cum immolaveris, sumes de sanguine ejus, et pones super extremum dextrae auriculae Aaron, et filiorum ejus. ficant. Qui quoniam nil sinistrum habent, ideo super eorum dextram aurem, et manum, et pedem, sanguis arietis poni jubetur. Judaei vero dextram aurem non habent, quam servo Malcho beatus Petrus abscidit. Nihil enim sinistrum habent sancti; et ideo in Evangelio Dominus ait: « Nesciat sinistra tua, quid faciat dextera tua . » Sanguis enim arietis nobis aures tangit, quando martyrum passiones nos audire delectat. Sed quia perparum audire prodest, nisi et eorum actus imitemur, ideo etiam manus sanguine tinguntur, quatenus eos et in operatione, et si necesse fuerit, in passione sequamur. Tangit autem et pedes, ut bonum exemplum, quod ex eis capimus, aliis etiam nos praedicare
Abbreviated transcription (Latin):
dem idẽ. intestimonio in sacris uoluma¬
nib apparet dñs moysi: qͥa scãrum scͥptu¬
rarum docim̃itis dm̃ cognoscimꝰ Uis in¬
dere cdm: Nis eum cognoscere. uis audire
loqͥntem: Lege enungłia. lege exodum.
uͥtutem cognosces. Uñ &e psalmista. Que¬

Expanded text:
oluminibus apparet Dominus Moysi, quia sanctarum Scripturarum documentis Deum cognoscimus. Vis videre Deum, vis eum cognoscere, vis audire loquentem? Lege Evangelia, lege Exodum, us potentiam et virtutem cognosces. Unde Psalmista: « Quae
Abbreviated transcription (Latin):
tunc cum oblationib suis odor suauis¬
Iymes quoq pectusculum de ariete
quo intuatus est aaron &e sẽtficabis
illud eleuatum coram domino. & cedet
in partem suam. Sc̃ificabis &e pectuscu¬
quomnitiatus est aaron ce filii eiꝰ. cedent¬
q inpartem aaron & filiorum eiꝰ iure
ꝑpetuo afiliis isrł: quia pͥmitiua sunt
&e initia de uictimis eorum pacifics qͦ
mͦ locuti sumus. Quiꝰ pectusculum & ar¬
pondera suꝑ humeros portare debent. Qui
enim tot animalium pectora armosq co¬
medunt: eos &e sapientes &e fortes & ut tra
dixerim pectorosos &e armosos ẽẽ oportet.
Ideo enim uobis ep̃i & sacerdotes pectora
aaritur: ne locus uobis desit inquem
dei thesaurum reponatis. habetis aũ ce
armos. ut totiꝰ eccłie pondera potenter
ferre ualeatis. Sed uideant sacerdotes
qui &e armos &e pectora sc̃ificata comedunt

Expanded text:
tunc cum oblationibus suis fit Domino suavistunc cum oblationibus suis fit Domino suavisSumes quoque pectusculum de ariete, quo initiatus est Aaron, et sanctificabis illud elevatum coram Domino, et cedet in partem suam. Sanctificabis et pectuscuquo initiatus est Aaron, et filii ejus, cedentque in partem Aaron, et filiorum ejus jure perpetuo a filiis Israel, quia primitiva sunt et initia de victimis eorum pacificis, quae modo locuti sumus, cujus pectusculum et arpondera super humeros ferre debent. Qui enim tot animalium pectora, armosque comedunt, eos, et sapientes, et fortes, et ut ita dixerim, pectorosos et armosos esse oportet, Ideo enim vobis, episcopi et sacerdotes, pectora dantur, ne locus vobis desit, in quem Dei thesaurum reponatis. Habetis autem et armos, ut totius Ecclesiae pondera potenter ferre valeatis. Sed videant sacerdotes, qui et armos, et pectora sanctificata comedunt,
Abbreviated transcription (Latin):
cuissent: neqͥqm moysi suo mediaton.
ae qͦdamm ucario ea dñs susciꝑe p̃cepiss.
Quoa enim moyses fuscipit: hoc &e adeo
suscipit᷑. Incendunt᷑ aũ suꝑ altari: ut
snauem reddant odorem. & dño placeãt.
deo. Aliis sumus odor uite ad uitam: aliis
odor mortis ad mortem. Cum enim ca que
suꝑuis dicta sunt. fid elium mentib p̃di¬
cando in fundimꝰ: tunc suꝑ cordis altare
canistrum euacuamꝰ. & ea que ineo repo¬
sita fuerant in odorem suauitatis incen¬
dimiꝰ. Hoc enim &e deus odore placatur
&e ad quoscumq odor iste ꝑuenerit in
eo delectantur. hec enim oblatio dñi ẽ.
Uñ psalmista. Imiola deo sacͥficium
laudis. Cum enim p̃dictum canistrum
suꝑ altare. id ẽ. suꝑfidelium mentes ef¬
funditur: cum liber exponitur. cum sa¬
cra scͥptua p̃dicatur: tunc sacͥficium d̾o
ĩmolat᷑. Cũ gͥ sac̾dos d̾i tale sacͥficiũ offer̃t cum
ppłm p̃diucãt c̃ fideliũ m̃tes accendt̃.⁊ ĩcendt̃.

Expanded text:
cuissent, nequaquam Moysi, suo mediatori, et quodammodo vicario ea Dominus suscipere praecepisset: quod enim Moyses suscipit, hoc et a Deo suscipitur. Incenduntur autem super altare, ut suavem reddant odorem, et Domino placeant. Deo: aliis sumus odor vitae ad vitam, aliis odor mortis ad mortem . » Cum enim ea, quae superius dicta sunt, fidelium mentibus praedicando infundimus, tunc super cordis altare canistrum evacuamus, et ea, quae in eo reposita fuerant, in odorem suavitatis incendimus. Hoc enim odore et Deus placatur, et ad quoscunque odor iste pervenerit, in eo delectantur. Haec enim oblatio Domino est. Unde Psalmista: « Immola Deo sacrificium laudis . » Cum enim praedictum canistrum super altare, id est super fidelium mentes effunditur, cum liber exponitur, cum sacra Scriptura praedicatur tunc sacrificium laudis Deo immolatur. Cum ergo sacerdotes Dei tale sacrificium offerunt, cum populo praedicant, cum fidelium mentes accendunt et incendunt;
Abbreviated transcription (Latin):
xͥ diuinitatẽ &e humanitatẽ. uerũ etiã
passionem ce resurrectionem. & ascensio¬
nem. & qͦ cumq de eo scͥpta sunt. semꝑ
in memoria in corde. & inmente habe¬
bis. Diximꝰ enĩ. quia hoc altare mens
ce cor hominis in telligat᷑. Quotiens gͥ
spũ contͥbulato. corde conͥto & humiliato.
saluatoris nr̃i benigne memores sumus.
eumq aliis p̃dicamꝰ: totiens suꝑ coradis
altare totum arietem ĩmolamus. Obla¬
tio enĩ dñi est: odor suauitatis. Nulla
enĩ oblatio est nr̃a deo suauior qͣm amor
pietas & dilectio. qua circa ip̃ius memo¬
riam afficimur. & meiꝰ dulcedine suspi¬
ramꝰ. Hac enim dulcedine psalmista ple¬
nͦ: dicebat. Sitiuit anima .m. ad.cłm¬

Expanded text:
itatem et humanitatem, verum etiam passionem, resurrectionem et ascensionem, et quaecunque de eo scripta sunt, semper in memoria, in corde et in mente habebis. Diximus enim, quia hoc altare mens et cor hominis intelligatur. Quoties ergo spiritu contribulato, corde contrito et humiliato Salvatoris nostri benigne memores sumus, eumque aliis praedicamus, toties super cordis altare totum arietem immolamus: oblatio enim Domini est odor suavitatis; nulla enim nostra oblatio est Deo suavior quam amor, pietas, et dilectio, qua 110 circa ejus memoriam afficimur, et in ejus dulcedine suspiramus. Hac enim dulcedine Psalmista plenus dicebat: « Sitivit anima mea ad
Abbreviated transcription (Latin):
ce ennͣgłistis. epĩs eccl̃ieq doctorib. Isti
sunt enim illi uectes quib altare porta¬
tur. Isti circulos aureos. idest euungłia
penetrant. Eorumq sententiis inuolutr.
abeis ñ seꝑantur. Dehisemm scͥptura
est. Qui ascendis suꝑ equos tuos: ce qua.

Expanded text:
et evangelistis, episcopis Ecclesiaeque doctoribus. Isti enim sunt illi vectes, quibus altare portatur; isti circulos aureos, id est Evangelia penetrant, eorumque sententiis involuti ab eis non separantur. De his enim scriptum est: « Qui ascendis super equos tuos, et q
Abbreviated transcription (Latin):
illud in tab̾naculum testimonii & altare.
& missa aqria lauabunt meo aaron ce
filii eiꝰ manus suas ac pedes: qͣndo ingͦs¬
suri sunt tabnatulum testimonii. &
qͣndo accessuri ad altare. ut offerant in
eo thimiama dño ne forte moriantur.
Legitimum semptt̃num erit: ip̃i & semi¬
ni eiꝰ per successiones. Quid enim ꝑ labi¬
paruuł qui loqui ñ possunt alii fidẽ ꝓm̾it¬
tẽtes intercedũt. Ponitur aũ labium in¬
ter tab̃natulum &e altare: ut qui cumq
tab̾naculum ingredi & ad altare accedẽ
desid̾at. pͥus aqua lauetur ce baptismi
sacram̃to regeneretur. Et priꝰ quidem
aaron cum filiis snis: nc̃ autẽ sacerdo¬
tes nr̃i cum oĩnium fidelium multitudi¬
ne inhoc labio lauantur. Om̃s enim
aut sacerdotes sumus: aut filii sacerdo¬
tum. Et illi qͥdem manus &e pedes: nos
aũ totum corpus semel lauantes. ab om̃i
uiciorum sorde mundam᷑. Qmiuis non
uet. Lauamur tam̃ &e nos cotidie peni¬
tentia pecc̃orum compunctionis lacͥmis:

Expanded text:
estimonii et altare et missa aqua lavabunt in eo Aaron et filii eius manus suas ac pedes quando ingressuri sunt tabernaculum testimonii et quando accessuri ad altare ut offerant in eo thymiama Domino ne forte moriantur legitimum sempiternum erit ipsi et semini eius per successiones parvulis, qui loqui non possunt, alii fidem promittentes intercedunt. Ponitur autem labium inter tabernaculum et altare, ut quicunque tabernaculum ingredi, vel ad altare accedere desiderat, prius aqua lavetur, et baptismi sacramento regeneretur. Et prius quidem Aaron cum filiis suis, nunc autem sacerdotes nostri cum omnium fidelium multitudine in hoc labio lavantur: omnes enim aut sacerdotes sumus, aut filii sacerdotum. Et illi quidem manus et pedes, nos autem totum corpus lavantes, ab omni vitiorum sorde mundamus, quamvis non vet. Lavamus tamen et nos quotidie poenitentia p
Abbreviated transcription (Latin):
pontifex &e sacerdos nr̃: qui suꝑ altari
carnis assumpte. om̃ium thumiamatũ
fraglatis odore. cunctos ꝑcͥcuitum sue
fame noticia delectabat. Hoc aũ facie¬
bat mane ce uesꝑe. Quid est mane cae
uesꝑe: Omni temꝑe. Mane enim diei:
uesꝑe aũ noctis est inttium. Mane aũ
pro die: uesꝑe aũ ꝓnocte ponit᷑. Dies
gͦ ce nox omne tempꝰ significat. Mane
gͥ &e uesꝑe. lucernas aaron componebat
na. uͥtutum admiratione. gr̃arum di¬
ũsitare fideles suos om̃i temꝑe illummabat
Talibus enim lucernis illuminant᷑ fideltrm

Expanded text:
pontifex et sacerdos noster, qui super altare carnis assumptae omnium thymiamatum fragrans odore, cunctos per circuitum suae famae notitia delectabat: hoc faciebat mane et vespere. Quid est mane, et vespere? omni tempore: mane enim diei, vespere autem noctis est initium: mane autem pro die, vespere autem pro nocte ponitur; dies vero et nox omne tempus significant. Mane ergo, et vespere lucernas Aaron componebat na, virtutum admiratione, gratiarum diversitate fideles suos omni tempore illuminabat, talibus enim lucernis illuminantur fidelium
Abbreviated transcription (Latin):
bet &e coruum: qͦd nͥ de litt̾e suꝑficie detcͣ¬
tum fuerit. ad carnes ⁊ ad sp̃ualem in¬
telligentiam accecłe ñ ualemus. Nos
enĩ ip̃i qͣndo ista dicimus: uttulum
id est ũbum ãei qͦ dammͦ decoriamus.
Qd̃ enĩ corium suꝑ carnes: hoc ignoran¬
tia suꝑ litt̾am. Et hec de uitulo dict̃a
sufficunt.
num quoq arietem sumes: suꝑ
cuius caput ponent aaron ce filii enis
manus. Quem cum mactaueris: tolles
de sanguine eiꝰ & fundes circa altare.
Ipsum aũ arietem secabis in frusta. Lo¬
taqꝑ in testina eiꝰ ac pedes. pones suꝑ con¬
cisas carnes. & suꝑ caput illiꝰ. ce offeres to¬
tum arietem in incensum suꝑ altare.¬
men qm̃ uitulus illam eiꝰ mortem desig¬
nr̃is mortuns iam ñ morttur: mors illi
ultra ñ añabit᷑. Aries aũ hanc illiꝰ hosti¬
am demonstrat: que ne cotidie in eras
memoria in scã eccłia pie a sacerdotib mi¬
molatur. Unde ce ibi suꝑ altaris cornu
sangnis funditur: hic aũ solummꝰ circa

Expanded text:
um, qud nisi de litterae superfice detractum fuerit, ad carnes et ad spiritualem intelligentiam accedere non valemus. Nos enim ipsi quando ista dicimus, vitulum, id est Verbum Dei, quodammodo decoriamus; quod enim corium super carnes, hoc ignorantia super litteram. Et haec de vitulo dicta sufficiant. « num quoque arietum sumes super cuius caput ponent Aaron et filii eius manus quem cum mactaveris tolles de sanguine eius et fundes circa altare ipsum autem arietem secabis in frusta lotaque intestina eius ac pedes pones super concisas carnes et super caput illius et offeres totum arietem in incensum super altaremen; quoniam vitulus illam ejus mortem designostris mortuus est, jam non moritur, mors illi ultra non dominabitur . » Aries autem hanc illius hostiam demonstrat, quae nunc quotidie in ejus memoriam in sancta Ecclesia pie a sacerdotibus immolatur. Unde et ibi super altaris cornu sanguis ponitur: hic autem solummodo circa
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm sapientia edificasse dr᷑. Sapientia
edificauit sibi domum: & scidit colump¬
nas septem. Qa gͥ tota hec domus. sapi¬
entia edificatur: merito totum altare au¬
ro purissimo uestitur. Qm̃ aũ per crati¬
culam que in modum retis facta fuerat.
eius p̃dicatio intelligit᷑: quid digne di¬
cere ualeat. quanta sapientie &e scientie
luce hec cratitula refulgeat: Hoc est
enĩ illud rete: qđ dñc in dext̾a nauigii
apłis mittere iubet. Sequitur.
aciesq ei coronam aureolam ꝑgi¬
rum. &e duos amilos aureos. sub c̃oio¬
na ꝑsingła latera: ut mtitantur in eos
uectes & altare portetur. Ipõscꝑ uectes fa¬
cies de lignis sechu: &e inaurabis eos. Co¬
ronatur enim hoc altare sicut psalmista
de homine deo testatur dicens. minu¬
Hec aũ corona aureola est: qm̃ sapien¬
ter ad quisita est. Quid enim ꝑ qͣttuor
anulos aureos. tot enim sunt anuli:
qͦt & altaris anguli⁊ nͥ qͣttuor enungłia
intelligunt᷑ : His enĩ altare ce leuatur

Expanded text:
quam sapientia aedificasse dicitur: « Sapientia aedificavit sibi domum, excidit columnas septem . » Quia ergo tota haec domus a sapientia aedificatur, merito totum altare auro purissimo vestitur. Quoniam autem per craticulam, quae in modum retis facta fuerat, ejus praedicatio intelligitur, quis digne dicere valeat, quanta sapientiae et scientiae luce haec craticula refulgeat? Hoc enim est illud rete, quod Dominus in dextram navigii apostolis mittere jubet. Sequitur: « Faciesque ei coronam aureolam per gyrum, annulos aureos sub corona per singula latera, ut mittantur in eos vectes, et altare portetur. Ipsos quoque vectes facies de lignis setim, et inaurabis eos. » Coronatur enim hoc altare, sicut Psalmista de homine Deo testatur, dicens: « MinuHaec autem corona, aureola est, quoniam sapienter acquisita est. Quid autem per quatuor annulos aureos tot enim sunt annuli, quot et altaris anguli nisi quatuor Evangelia intelliguntur? His enim altare et levatur,
Abbreviated transcription (Latin):
uitulum coram tab̾naculo testimonii:
qͥndo datis tͥguita argenteis xp̃m iudei
tenuerunt. & ad pontifices deduxerñt.
Quorũ indino quia indicatus &e damp¬
natus est: id eo subditur. Imponentq
bis eum in conspectu dm̃i. iuxta ostium
tabernatuli testimonii. Quid enĩ ꝑ aa¬
ron & filios eiꝰ. ñ annas & caẏphas. & sa¬
cerdotes. & lenite. & scͥbe ce pharisei in¬
telligunt᷑: Hi aũ imposuerunt. manꝰ

Expanded text:
vitulum coram tabernaculo testimonii, quando, datis triginta argenteis, Christum Judaei tenuerunt, et ad pontifices deduxerunt quorum judicio, quia judicatus et damnatus est, ideo subditur: « Imponentqbis eum in conspectu Domini juxta ostium tabernaculi testimonii. » Quid enim per Aaron et filios ejus, nisi Anna et Caiphas, et sacerdotes, et levitae, et Scribae, et Pharisaei intel
Abbreviated transcription (Latin):
cornua positus est: qͥa xp̃i sanguis de
eiꝰ digitis manib q ꝓfluens. crucis comua
truentauit. Reliquum añ sanguinem:
fundes uxta basim eiꝰ. Bases enim huius
altaris: illa crutis pars intelligit᷑ que t̾re
atfixa erat. Funditur gͥ sanguis reliquus
ad basim altaris: qm̃ totus ille xͥ sangu¬
is qui de ip̃ius pedib distillanit. & de
latere eiꝰ manauit. ad crucis basim flu¬
endo ꝑuenit. Sequit᷑.
umens &e adipem totum qui oꝑit
intestina. & recticulum iecoris ac
duos renes. & ad ipem qui est suꝑ eos: &
offeres incensum suꝑ altare. Qͥd enim
ꝑ intestina ce adipem &e ea que corcli ad¬
herent. que qͥdem qͦͥi in insibilia in oc¬
culto latent ⁊ nͥ xͥ dilectionem qm erga
nos habuit. & eiꝰ misccłiam ce pietatem
intelligere debemus: Hec enim suꝑ cru
secutorib ex orens dicebat. Pater ignos¬
ce illis: qͥa nesciunt qͥd fatiunt. De ħ

Expanded text:
cornua positus est, quia Christi sanguis de ejus digitis manibusque profluens, crucis cornua cruentavit. Reliquum autem sanguinem fundes juxta basim ejus; basis autem hujus altaris illa crucis pars intelligitur, quae terrae affixa erat. Funditur igitur sanguis reliquus ad basim altaris, quoniam totus ille Christi sanguis, qui de ipsius pedibus distillavit, et de ejus latere manavit, ad crucis basim fluendo pervenit. Sequitur: « Sumes et adipem totum, qui operit intestina, et reticulum jecoris, ac duos renes, et adipem, qui est super eos, et offeres incensum super altare. » Quid enim per intestina, et adipem, et ea quae cordi adbaerent, quae quidem quasi invisibilia in occulto latent, nisi Christi dilectionem, quam erga nos habuit, et ejus misericordiam et pietatem intelligere debemus? Haec enim super crucersecutoribus orans dicebat: « Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt .
Abbreviated transcription (Latin):
His eccłie ininistri: &e indiu ce decorai¬
consecrant᷑. ut bono oꝑi insistant: ut
malũ & in mundũ neꝙ tangant neq
agart.
a cies & feminalia linea ut operi¬
int carnẽ turpitudinis sue annib
usq ad feminalia: &e utentur eis aaron &e
filii eiꝰ. qndo ingredient᷑ tab̾naculũ testi¬
monii. uł qͣndo apppinquab̾t ad altare
ut ministrent in sc̃uario: ne miqͥtatis
rei moriant᷑. Legitimũ sempit̾num erit
infeminalib uͥtus castitatis cõmendat᷑.
Unde &e linea fieri iubentur: qm̃ ꝑ linũ
ñ habent feminalia: qui carnem tur¬
pitudinis sue ñ oꝑiunt. qui carnis pu¬
tenda ñ consi̾ngunt & refrenant: ne fe¬
mĩalia m̃bra aliquatenꝰ sñtiãt. Id̃oq renes
it totũ fem᷑ femĩalia oꝑũt: qͥa maior ibi
carnis titillatõ sñtit᷑. Et enĩ s illa pars corꝑiȩ
diligẽt̾ custodiãt᷑ ñ est uͥ carnis pudicitia cor¬
ñ ꝑ int̾ualla tab̾nacłm ingrediũt᷑ s sẽꝑ intẽ¬
plo dei sunt: siꝗdem & ip̃i templum

Expanded text:
e ministri et indui, et decorarconsecrantur, ut bono operi insistant, ut malum et immundum neque tangant, neque agant. « Facies et feminalia linea, ut operiant carnem turpitudinis suae a renibus usque ad feminalia, et utentur eis Aaron, et filii ejus, quando ingredientur tabernaculum testimonii, vel quando appropinquabunt ad altare, ut ministrent in sanctuario, ne iniquitatis rei moriantur. Legitimum sempiternum erit in feminalibus virtus castitatis commendatur, unde et linea fieri jubentur, quoniam per non habent feminalia, qui carnem turpitudinis suae non operiunt, qui carnis pudenda non restringunt, nec refrenant, ne feminea membra aliquatenus sentiant. Ideoque et renes, et totum femur feminalia operiunt, quia major ibi carnis titillatio sentitur: etenim si illa pars corporis diligenter custodiatur, non est unde carnis pudicitia cor intervalla tabernaculum ingrediuntur, sed semper in templo Dei sunt: siquidem, et ipsi templum
Abbreviated transcription (Latin):
eorsum uͦ ad pedes eiꝰdem tunice
ꝑcͥcuitum. qͣsi malapunica facies. ex ia
nabulis. ita ut tintinnabulũ sit aure¬
um &e malum punicum: rursumq
tintinabulũ aliud aureũ & malũ
punicum. Mala namq punica cla¬
rissimis & dulcib granis regulant̃.
ordinatis plena sunt: ꝑ que scõnum
eccłias & congregationes u̾q ꝑ totũ
mundum positas in telligere possu¬
mus. In quib xͥ fideles: concordia &e
pace & dilectione conuncti continen¬
tur. At uͦ ꝑtirtinnabula: euungłita
p̃dicatio intelligit᷑. Inde & aurea
diennt᷑: q̃m em᷑ingłica p̃dicatio sapi¬
entie &e scientie luce refulget. Mala uͦ
punica. ex iacincto. p᷑pura. coccoq bis
tincto. & bẏsso retorta fiunit: qm̃ sc̃oꝵ
cetus ex solis hommnib &e uͥtutib edifi¬
cant᷑. Sepe enĩ iam aiximꝰ: qͥa ꝑ hos qͣt¬
tuor colores. qͥttuor elem̃ta ex qu̾ib ho
constat. uł qͣttuor iͥtutes pͥncipales in¬
telligant᷑. Sĩint aũ inter mala puni¬

Expanded text:
inquid, ad pedes eiusdem tunicae per circuitum quasi mala punica facies ex iacnabulis, ita ut tintinnabulum sit aureum, et malum punicum, rursumque tintinnabulum aliud sit aureum, et malum punicum. » Mala namque punica clarissimis et dulcibus granis regulariter ordinatis plena sunt, per quae sanctorum Ecclesia, et congregationes ubique per totum mundum positas, intelligere possumus, in quibus Christifideles concordia, pace et dilectione conjuncti continentur. At vero per tintinnabulum evangelica praedicatio intelligitur; unde et aurea dicuntur. Evangelica praedicatio sapientiae luce praefulget. Mala vero punica ex hyacintho, purpura, coccoque bis tincto, et bysso retorta fiunt; quoniam sanctorum coetus ex solis hominibus et virtutibus aedificantur. Saepe enim jam diximus, quia per hos quatuor colores, quatuor elementa, ex quibus homo constat, vel quatuor virtutes principales intelliguntur. Sunt autem inter mala puni
Abbreviated transcription (Latin):
latꝰ. Hic añ titulus ñ sebitur nͥ in auro:
ce in auro purissimo. Qd est aurũ:
Sapĩa. Hoc enĩ iam sepe dictum est.
Sed qͥa ñ om̃is sapientia munda est. si¬
qͥ dem sapientia mundi stulticia est apđ
dm̃: ileo in auro purissimo sebitur
pontificis: illa sapientia qmͣ discipłis
suis ille qui est uera sapientia ꝓmittit
dicens. Ego dabo uob̃̾ os & sapĩam: cui
ñ pot̾unt resistere & contͣilic̾e om̃s ad ũ¬
sarii ur̃i. Qui enĩ hanc laminam au¬
ream ñ habent: magno qͥdem ornam̃to
carent. Ligatur aũ hec lamina uitta
iacinctina: ꝑ qͣm scãm &e celicam uittam
&e dei contẽplationem intelligimꝰ. Dnu

Expanded text:
latur. Hic autem titulus non scribitur, nisi in auro, latur. Hic autem titulus non scribitur, nisi in auro, et in auro purissimo. Quid est aurum? Sapientia: hoc enim jam supra dictum est. Sed quia non omnis sapientia munda est; siquidem sapientia mundi stultitia est apud Deum, ideo in auro purissimo scribitupontificis, illa sapientia, quam discipulis suis ille, qui est vera sapientia, promittit, dicens: « Ego dabo vobis os, et sapientiam, cui non poterunt resistere, et contradicere omnes adversarii vestri . » Qui enim hanc laminam auream non habent, magno quidem ornamento carent. Ligatur autem haec lamina vitta hyacinthina, per quam sanctam et coelicam vitam, et Dei contemplationem intelligimus.
Abbreviated transcription (Latin):
nisterii ut audiatur son itꝰ q̃n ingre¬
diet᷑ & egrediet᷑ scũarium in conspectu
ces sine int̾missione clamare. necesse est
semꝑ p̾̃dicare. & uocis turtumabula so¬
nare : ce ad fidem & ad baptismũ ce ad
penitentiam popłm uocare. Siue enĩ
ingrediat᷑ scũarium. suie egrediat᷑ de
scu̾ario: hoc agere debet. qͥa qmͣ diu
ineccłia est. qͣm diu cirta se ppłm cer¬
nit. popłs enim scũarium est: semꝑ edi¬
ficationis ũba eorũ aurib in sonare &
instillare conuenit. Hoc enĩ cum ubiq
agere bonum sit: ibi tam̃ p̃cipue fie¬
dici iudetur. Om̃s enĩ morim᷑. De alia gͥ
morte hoc est intelligendũ: aqua omp̃e
auro purissimo: in qua sculpes oꝑe
celãtoris scm̃ dño. Ligabisꝙ cam uitt̃a
i acincta: & erit suꝑ tiaram ĩminens
fronti pontificis. Uis cognoscere ponti¬
ficem. In spice infrontemr:. & lege titu
frons pontificis. Magna qͥdem reueren¬
tia. domꝰ illa est digna: que ce sic titu¬

Expanded text:
r sonitus, quando ingredietur et egredietur sanctuarium in conspectu ces sine intermissione clamare; necesse est semper praedicare; et vocis tintinnabula sonare, et ad fidem, et ad baptismum, et ad poenitentiam populum vocare. Sive enim ingrediatur sanctuarium, sive egrediatur de sanctuario, hoc agere debet, quia quandiu in ecclesia est, quandiu circa se populum cernit populus enim sanctuarium est semper aedificationis verba eorum auribus insonare et instillare convenit. Hoc enim cum ubique agere bonum sit, ibi tamen praecipue fiedici videtur; 106 omnes enim moriemur: de alia igitur morte hoc est intelligendum, a quo omnipauro purissimo, in qua sculpes opere caelatoris, Sanctum Domino. Ligabisque eam vitta hyacinthina, et erit super thiaram imminens fronti pontificis. » Vis cognoscere pontificem? inspice in fronte, et lege titulfrons pontificis. Magna quidem reverentia digna est domus illa, quae sic titu
Abbreviated transcription (Latin):
eo: & cunctorũ consecrabismanꝰ. Scͥifi¬
cabisq illos: ut sacerdotio fungant᷑
mͥ.Tunice namq linee que multo
labore. multaq frequenti aqͣrum ab¬
lutione ad candiditatis nitorẽ. ꝑducun¬
tur : carnis macerationem iam ut sepe
diximꝰ & castitatis munditiam desig¬
nant. Igit᷑ &e ꝑtunicas & per balteas.
&e ꝑtyaras. que ce ip̃e byssine erant.
pene idem significare uidet᷑. In quo
aꝑtissime intelligi potest: qͣntum ca¬
sticas ce continentia carnis dño plactat.

Expanded text:
unctorum consecrabis manus, sanctificabisque eos, ut sacerdotio fungantur mihi. » Tunicae namque lineae, quae multo labore, multaque et frequenti aquarum ablutione ad candoris nitorem perducuntur, carnis macerationem, ut jam supra diximus, et castitatis munditiem designant. Igitur et per tunicas, et per balteos, et per tiaras, quae et ipsae byssinae erant, pene idem significare videtur; in quo apertissime intelligi potest, quantum castitas et continentia carn
Abbreviated transcription (Latin):
tudinem expͥmit. Per fidem aũ: ueni¬
tur ad coronam. Ynde apłs cum dixis¬
addidit dicens. Dereliquo reposita est¬
mͥ corona iusticie. Crastula uero spem
significat. Qd̃ enim in sartagine frigi¬
niur. qđ in eraticula assamur: qđ diũ
sis tribulationib afflgimur. hoc totũ
spes future beatitudinis oꝑatur. Unde

Expanded text:
tudinem coronae exprimit; per fidem autem venitudinem coronae exprimit; per fidem autem venitur ad coronam, unde cum Apostolus dixisaddidit, dicens: « De reliquo mihi reposita est corona justitiae . » Crustula vero spem significat: quod enim in sartagine frigimur, quod in craticula assamur, quod in diversis tribulationibus affligimur, hoc totum spes futurae beatitudinis operatur. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
inutilis est. ñ & castitas mentis habeat᷑:
acdipem quoc qui suꝑ renes est tolłe nib.
Tunc enĩ castitas pingrus est. qñ neq ca¬
ro afornicatione neq anima abħetica
pͣuitate uł uitiorum amore corrumpit᷑.
Tolle ce armum dextrum: audi apłm di¬
ñ pigeat. Itle enĩ ep̃c ñ habet armos:
qui aliorum onera portare ñ uult. Est
aũ hic aries consecrationis: qm̃ hoc ariete
& aaron ce filii eiꝰ consecrãtur. Sequitur.
Tolles &e tortam panis uniꝰ ce crustulam
consꝑsam oleo. & laganum de canistro
arimorum: qł positum est in conspectu
dm̃. Ptoͣtam enim panis &e crustulam
ee laganum fidem. spem. & caritatem
intelligimꝰ. Sicut enĩ panis inter om̃s
cẏbos: ita fides om̃ium uͥtutum pͥma ⁊
ꝓxima est. Sine fide enim impossibile
nicħ. habet. Est aũ torta panis uniꝰ: qm̃
& fides una est. Sic enim ait apłs. Unꝰ
quare torta: Torta enim: corone simili¬

Expanded text:
inutilis est, nisi et castitas mentis habeatur, inutilis est, nisi et castitas mentis habeatur, adipem quoque, qui super renes est, tollere jubetur. Tunc enim castitas pinguis est, quando neque caro a fornicatione, neque anima ab haeretica pravitate, vel vitiorum amore corrumpitur. Tolle et armum dextrum. Audi Apostolum dinon pigeat. Ille enim episcopus non habet armos, qui aliorum onera portare non vult. Est autem hic aries consecrationis, quoniam hoc ariete, et Aaron, et filii ejus consecrantur. Tolles et tortam panis unius, et crustulam conspersam oleo, et laganum de canistro azymorum, quod positum est in conspectu Domini. Per tortam enim panis unius, et crustulam, et laganum, fidem, spem et charitatem intelligimus. Sicut enim panis inter omnes cibos, ita fides omnium virtutum prima et maxima est: « Sine fide, impossibile nihil habet. Est autem torta panis unius, quoniam et fides una est. Sic enim Apostolus ait:ptisma . » Sed quare torta? Torta enim simili
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑit uitalia. Nitalia enim corda sunt. qm̃
ibi est uita. Aruina gͥ cordis sapientia
 scientia intelligat᷑. Macrum enĩ illud
cor: qđ hac aruma ñ impinguat᷑. Tolle
&e reticulum iecoris: ut nicħ de pingnedi¬
ne relinquas. Omnis enim arietis huiꝰ
pinguedo bona est. Ad iecur enĩ. scđm
phisicos digestio ꝑtinet. U ñ ce paterfami¬
lias illud uocatur: qm̃ eiꝰ officio cẽt̾a men¬
bra nutͥuntur. Macrum aũ. in firmum
&e debile iecur: digerere cibos ñ ualet. Reti¬
culum gͥ iecoris quid erit÷ nͥ illa intelli¬
gentia qua sc̃arum scͥpturarũ sententias
ruminando digerimꝰ: Cyb enĩ qui ñ
digeritur: in utilis est. Seriptura que ñ
intelligit᷑: infructuosa est. Ut gͦ nr̃m
ietur pinguescat: tollanius hinꝰ reticłm
iecoris. Colle similit &e auos renes: & ad¬
ipem qui suꝑ eos est. Ut tales siit renes
tui: quales &e sc̃orum renes fuerunt. Sint
lumbi ur̃i p̃cinc̾ti: ñ tͥ dñetur libido.

Expanded text:
operit vitalia: vitalia enim corda sunt, quoniam operit vitalia: vitalia enim corda sunt, quoniam ibi est vita. Arvina igitur cordis sapientia et scientia intelliguntur. Macrum est illud cor, quod hac arvina non impinguatur. Tolle et reticulum jecoris, ut nihil de pinguedine relinquas. Omnis enim arietis hujus pinguedo bona est, ad jecur enim, secundum physicos, digestio pertinet, unde et patremfamilias illud vocant, quoniam ejus officio caetera nutriuntur. Macrum autem, infirmum et debile jecur digerere cibos non valet. Reticulum igitur jecoris quid erit? nisi illa intelligentia, qua sanctarum Scripturarum intelligentias ruminando digerimus. Cibus enim, qui non digeritur inutilis est. Scriptura enim, quae non intelligitur, infructuosa est. Ut ergo nostrum jecur pinguescat, tollamus hujus reticulum jecoris: tolle similiter et duos renes, et adipem, qui super eos est, ut tales sint renes tui, quales et sanctorum renes fuerunt. « Sint lumbi tui praecincti ; » ubi dominatur libido,
Abbreviated transcription (Latin):
iecoris. & duos renes acq adipem qui sũ
eos est. armumq dextrum eo quod sit
arie̾tes consecrationis. tortam panis uniꝰ.
crustulam tonsꝑsam oleo. laganum de
canistro armorum. qdđ positum est inꝯ
spectu dm̃i. Consecratis inquit & ipsis
ne. asꝑguntur: tolles adipem deariete.
&e cetera que seruntur. Non enim sufficit
nos solo arietis sanguine respgi. nͥ eius
adipem &e taudam. & arumnam. &e ceta¬
que hic posita sunt de ariete suscipiamꝰ:
qm̃ ñ solum mr̃m passiones. uerum etiam
corum uitam mores. & sapientiam ample¬
ct̃i &e imitari debemus. Tolle gͥ adipem de¬
ariete ad ipem dico ñ carnis sed mentis:
m̃tis enim adeps. iustina est. prudentia.
crassat᷑ anima. Tolle &e caudam. ut sicut
illi de quib loqͥmur. ita &e tu. usq in fi¬
nem in bono oꝑe ꝑseueres. Qui enim ꝑ¬
seũauerit usq in finemr. hic saluus erit.
Cauda enim pro fine ponitur. qm̃ finis
corꝑis cauda est. Tolle ce aruinam que

Expanded text:
jecoris, et duos renes, atque adipem, qui super jecoris, et duos renes, atque adipem, qui super eos est, armumque dextrum, eo quod sit aries consecrationis, tortam panis unius, crustulam conspersam oleo, laganum de canistro azymorum, quod positum est in conspectu Domini. ne asperguntur, tolles adipem de ariete, et caetera quae sequuntur. Non enim sufficit, nos solo arietis sanguine aspergi, nisi ejus adipem, et caudam, et arvinam, et caquae hic posita sunt, de ariete suscipiamus, quoniam non solum martyrum passiones, verum et eorum vitam, mores et sapientiam amplecti et imitari debemus. Tolle igitur adipem, dico non carnis, sed mentis; mentis enim adeps justitia est, prudentia, crassatur anima. Tolle et caudam, ut sunt illi, de quibus loquitur; ita ut usque in finem in bono opere perseveres. « Qui enim perseveraverit usque in finem, hic salvus erit ; » cauda enim pro fine ponitur, quoniam finis corporis cauda est. Tolle et arvinam, quae
Abbreviated transcription (Latin):
erant. om̃ib ep̃is &e sacerdotib ad predi-¬
candum & imitandum tradunt᷑. Imitari
aũ ad aaron: p̾dicare aũ ad uestes eiꝰ ꝑti¬
net. Dum enim mr̃m sanguis inuestib
iudetur: ip̃e etiam uestes quodammͦ p̾¬
dicant mr̃m passiones. Dum uͦ aaron
ce sangume tingitur oe oleo ungitur: tc̃
quidem sacerdos &e mr̃m imitatur. &
gr̃a roboratur. Ille enĩ sacerdos mr̃m san¬
guine ñ tingrur: qui mr̃m spernit uni¬
tari passiones. Si uͦ eorum martyria etiã
p̃dicare negligit: ꝓculdubio nec in ue¬
stes eorũ sanguinem suscepit. Uestis enĩ
nr̃a caro est. Hac enĩ ueste induitur aĩa.
Cum gͦ lingua carnis martyria mr̃m
p̃licamꝰ: eorum sanguinem inuestim¬
to qͦdanmꝰ ferimuis. Hic aũ sanguis
tollitur de altaricordis nr̃i: quia qđ mn
corde habemꝰ. hoc agiinꝰ & docemus.
oysecratisq & ip̃is uestim̃tis eorum:
tolles adipem de ariete ce caudam
z arunam que oꝑit uitalia ac reticłm

Expanded text:
erant, omnibus episcopis et sacerdotibus ad praedicandum et imitandum traduntur. Imitari autem ad Aaron, praedicari autem ad vestes ejus pertinet. Dum enim martyrum sanguis in vestibus videtur, ipsae etiam vestes quodammodo praedicant martyrum passiones. Dum vero Aaron et sanguine tingitur, et oleo ungitur, tunc quidem sacerdos et martyrium imitatur, et gratia roboratur. Ille enim sacerdos martyrum sanguine non tingitur, qui martyrum spermit imitari passiones; si vero eorum martyria etiam praedicare negligit, procul dubio nec in vestes eorum sanguinem suscepit. Vestis enim nostra caro est; hac enim veste induitur anima; cum ergo lingua carnis, martyria martyrum praedicamus, eorum sanguinem in vestimento quodammodo ferimus. Hic autem sanguis tollitur de altari cordis nostri, quia quod in corde habemus, hoc agimus, et docemus, « Consecratisque et ipsis, et vestibus eorum, tolles adipem de ariete, et caudam quae operit vitalia, ac reticulum
Abbreviated transcription (Latin):
uestib inditus. iani se incelo eẽ. gan¬
tunica caputiũ. quo caput totum oꝑiẽs:
uisum &e aucditũ gustum oe odoratũ. qͥ
in eo sunt. per illicita & nociua uagari
ñ patiat᷑. Habet aũ horam textilem ꝑ gi¬
rum in circuttu sieut in extremis uestiũ

Expanded text:
vestibus indutus jam se in coelo esse gauvestibus indutus jam se in coelo esse gautunica capitium, quo totum caput operiens, visum et auditum, gustum et odoratum, quae in eo sunt, per illicita et nociva vagari non patiantur. Habet autem et oram, et textilem per gyrum in circuitu, sicut in extrem
Abbreviated transcription (Latin):
ait. In ueste enĩ poderis qͣm habebat. totꝰ
erat orbis t̾rarum: ce parentũ magnalia.
in qͣtiuor ordinib lapidum erant sculpta.
cam snphumeralis totam iacinct̾inã:
in cuiꝰ medio sup᷑ erit caputiũ ce hora ꝑ
girum eiꝰ textilis: sic̃ fieri solet in extre¬
mis uestium partib ne facile rumpat᷑.
Oa enĩ suꝑ humerale suꝑ hanc tuncam
ponebat᷑: ideo suꝑhumerał tunica noca¬
tur. Hac aũ tunica: totꝰ poritifex tegeba¬
tur. Ideo & iuxta collum caputium ha¬
bebat: quo caput etiã tegeretur. ꝑ hanc
aũ scãm & mundã ep̃i conũsationem in¬
telligimꝰ: ut sic sc̃a uita ce conũsatione¬
nicħ indecens. nicħ mornatum. in eo ap¬
pareat. Unde &e tunca tota iacinctina
fuisse dr᷑: qua uidelicet pontifex in du¬
tus : ñ terra sed celum. ñ homo sed deus
aũ ueste indutus erat apłs qui dicebat.
nr̃a aũ conu̾satio incelis est. Int̾ra aũ a¬
huic degens ista dicebat: seal qͥa celicam
&e angłicam uitã agebat. qͥsi iacͥinctinis

Expanded text:
ste enim poderis, quam habebat, totus erat orbis terrarum; et parentum magnalia in quatuor ordinibus lapidum erant sculpta cam superhumeralis totam hyacinthinam, in cujus medio supra erit capitium, et ora per gyrum ejus textilis, sicut fieri solet in extremis vestium partibus, ne facile rumpatur. » Quia enim superhumerale super hanc tunicam ponebatur, ideo superhumeralis tunica vocatur. Hac autem totus pontifex tegebatur, et ideo juxta collum capitium habebat, quo caput etiam tegeretur. Per hanc autem, sanctam et mundam episcopi conversationem intelligimus, ut sic sancta vita et optima convevel indecens, vel non ornatum in eo appareat, unde et tota tunica hyacinthina fuisse dicitur, qua videlicet pontifex indutus non terra, sed coelum; non homo, sed Deusautem veste indutus erat Apostolus, qui dicebat: « Nostra conversatio in coelis est . » In terra adhuc degens ista dicebat; sed quia coelicam et angelicam vitam agebat, quia hyacinthinis
Abbreviated transcription (Latin):
significauert̃. PDonunt gͥ aaron &e filii
eiꝰ manus suꝑ caput arietis: qͣndo ponti¬
fices &e sacerdotes puras manꝰ eleuant
ad xͥ corpus conficiencium. Pro toto qui¬
dem corꝑe caput posuit: qm̃ capͭ pͥncipa¬
lior pars corꝑis est. Qͤni cum mactauens
inquit: tolles de sanguine eiꝰ. & fundes
circa altare. qͣtinus &e ore &e corde a fide¬
lib suscipiat᷑. Hoc enim altare: nichil
conuenientiꝰ qͣm hoĩsmens. & corintelli¬
gi potest. Fundit᷑ gͥ sanguis cͥcum alta¬
re: qm̃ m̃tem &e corda semꝑ tangens.
numqͣm xp̃i sanguis ce passio a ficdeli

Expanded text:
ministros. Ponunt igitur Aaron et filii ejus manus super caput arietis, quando pontifices et sacerdotes puras manus elevant ad Christi corpus conficiendum. Pro toto quidem corpore caput posuit, quoniam caput principalior pars corporis est. Quem cum mactaveris, inquit, tolles de sanguine ejus, et fundes circa altare, quatenus et ore, et corde a fidelibus suscipiatur. Hoc enim altare non convenientius, quam hominis mens, et cor intelligi potest. Funditur igitur sanguis circa altare, quoniam mentes et corda semper tangens, nunquam Christi sanguis et passio a fide
Abbreviated transcription (Latin):
ce caritatem & sapientiam. &e alias uͥtu¬
tes intelligimꝰ: Qui enĩ has habent: a
ũitatis doct᷑na &e oꝑatione cessare ñ pos¬
sunt. His enim quasi qͥb dam retinacu¬
lis p̃dicatio & oꝑatio sͥ uingunt᷑. seq se¬
ciuit᷑: & concordant̃ sibi mutuo obsecunt᷑.
Seqͥtur.¬

Expanded text:
et charitatem, sapientiam et alias virtuet charitatem, sapientiam et alias virtutes intelligamus? Qui enim has habent, a veritatis doctrina et operatione cessare non possunt: his enim quasi quibusdam retinaculis praedicatio, et operatio sibi junguntur, seque sequuntur, et concorditer sibi mutuo obsequuntur. Sequitur
Abbreviated transcription (Latin):
ina &e importabilia &e imponunt in hu¬
meros hõim: digito aũ suo nolunt ea
monere. Isti gͦ rationale habebant: sed
suꝑhumerale ñ habebant. Si enĩ suphu¬
merale habuissent: ñ solum digito alie¬
na onera tangerent: uerũ etiã suꝑ hume¬
ros ea portarent. Hereticorũ aũ qmͣ plu¬
res fuisse legimꝰ: qͥ bene qͥdem oꝑ abantur.
s male docebant. Ieiuinare namq ui¬
gilare. elemosinas dare. & similia: bonũ
opꝰ est. Hec aũ: manicheoꝵ arrianorũ.
& donatistarũ epõs. fecisse legimꝰ uł au
duumꝰ. S qm̃ male docebant ce errorẽ
p̾licabant: qmuis hec & similia agen¬
do suꝑhumerale ferre uidebant᷑. ratio¬
nale tam̃ penitus ũ habebant. Si enĩ ra¬
tionale habuissent: irrationabilia id :
falsa e erronea p̃dicare ñ possent. Ille
gͥ ep̃c suꝑhumerale e rationale sibi mu¬
tuo coniuncta &e ligata portat: qͥ ce bene
agit cebene docet. S qͥd ꝑanulos &e ca¬
rationale sͥ uingunt᷑: ñ fidem. spem.

Expanded text:
ia, et importabilia, et imponunt in humeros hominum, digito autem suo nolunt ea movere . » Isti autem rationale habebant, sed superhumerale non habebant; si enim superhumerale habuissent, non solum digito aliena opera tangerent, verum etiam super humeros ea portarent. Haereticorum quamplurimos fuisse legimus, qui bene quidem operabantur, sed male docebant. Jejunare namque, vigilare, eleemosynas dare, et similia, bonum opus est. Haec autem Manichaeorum, Arianorum et Donatistarum episcopos fecisse audivimus; sed quoniam male docebant, et errorem praedicabant, quamvis haec et similia agendo superhumerale facere viderentur, rationale tamen penitus non habebant; si enim rationale habuissent, irrationabilia, id est falsa et erronea non praedicassent. Ille igitur et superhumerale et rationale sibi mutuo conjuncta et ligata portat, qui et bene agit, et bene docet. Sed qui per annulos, et carationale sibi jungunt, nisi spem
Abbreviated transcription (Latin):
aaron noĩa filiorum isrł in ratio¬
nali iudicii suꝑ pectus suum : qͣndo in¬
gredietur scũarium:memoriale coram
año inet̃num. In pectore enĩ & corde
pontificis. scõrum noĩa. conũsatio. utta
&e memoria semꝑ eẽ. debet: ut eoꝵ iudi¬
cio. doctna. & exemplo. om̃ia doceat ce
oꝑetur. Habeat etiam totiꝰ popłi noĩa
in corde scͥpta: ut om̃ium meinor. semꝑ
ꝑ om̃ib ad dm int̃cedat.

Expanded text:
Aaron nomina filiorum Israel in rationali judicii super pectus suum, quando ingredietur sanctuarium, memoriale coram Domino in aeternum. » In pectore enim et corde pontificis sanctorum nomina, conversatio, vita et memoria semper esse debet, ut eorum judicio, et doctrina, et exemplo omnia doceat et operetur. Habeat etiam totius populi nomina in corde scripta, ut omnium memor semper pro omnibus ad Deum intercedat.
Abbreviated transcription (Latin):
que e regione sunt suphumeralis. e
posteriora eiꝰ aspiciunt. N ec non & ali¬
os duos anulos aureos. qui ponendi
sunt in utroq latere suꝑhumeralis de¬
orsum. quod respicit contra faciem iu¬
ncture inferioris: ut aptari possint
cum rationali. Et stringatur rationa¬
le anulis siis cum anulis suphume¬
ralis uitta iacincamna. ut maneat im¬
clura fabrefacta. & a se inuicem ratio¬
nale & suphumerale nequeant seꝑan.¬
hoc eium totum qualiter ad litter̃
intelligi debeat. sic intellige. Ratio¬
nale enim: duos anulos in duabus
ex tremitatib suꝑnis habebat. Quib
duo anuli alii suꝑhumeralis apposi¬
ti erant. Onob aũ anulis rationalis.
aue cathenule iuncte erant: que duo¬
utroq latere suꝑ humeralis: per quos
uitta iacinctina trahebatur. que duos
quoq rationalis anulos continens. sic
sim constringebant. ut a se separi non
possent. Quid enim rationale ce super¬
humerale significent: dictum est. Di¬

Expanded text:
quae e regione sunt superumeralis et quae e regione sunt superumeralis et posteriora eius aspiciunt nec non et alios duos anulos aureos qui ponendi sunt in utroque latere superumeralis deorsum quod respicit contra faciem iuncturae inferioris ut aptari possit cum superumerali et stringatur rationale anulis suis cum anulis superumeralis vitta hyacinthina ut maneat iunctura fabrefacta et a se invicem rationale et superumerale nequeant separi. » Hoc totum qualiter ad litteram intelligi debeat, sic collige. Rationale duos annulos in duabus extremitatibus superius habebat, quibus duo annuli superhumeralis appositi erant: duobus autem annulis rationalis duae catenulae junctae erant. Eutroque latere superhumeralis, per quos vitta hyacinthina trahebatur, quae duos quoque rationalis annulos continens, sic se constringebant ut a se separari non possent. Quid autem rationale et superhumerale significet dictum est. Di
Abbreviated transcription (Latin):
lapidib in pͥmantur: unꝰ quisq tamen
ñ singulis sed om̃ib lapidib decorat᷑.
Unꝰ quisq enim: om̃ium colorem om̃i¬
um splendorem & pulc̾ttdinem imita¬
tur. Om̃s enim ce martyrio rubei. &
fide iurides &e carttate igntt. & cel esti
contemplatione clari. & pudicitia can¬
didi. & penitentia igri ẽẽ uidentur.
Nichil deniq est in colorib. nichil in
morib. nichil in splendorib. nichil in
uirtute. nichil in sapientia. nichil inde¬
core. quod in scĩs apłis ñ inueniatun.
aties in rationali
cathenas. sibi in uicem coherentes
ex auro purissimo: ce duos anulos au¬
reos. quos pones inutraq rationalis sũ¬
mitate. Cathenulasq aureas. nnges
anulis qui sunt in marginib eiꝰ. Et
ip̃arum cathenarum extrema duobus
copulabis uncinis. in utroq latere super¬
humeralis quod rationale respicit. Fa¬
cies & duos anulos aureos quos pones
in summitatib rationalis. &e in horis

Expanded text:
lapidibus imprimantur, unusquisque tamen lapidibus imprimantur, unusquisque tamen non singulis, sed omnibus lapidibus decoratur; unusquisque enim omnium colorem, omnium splendorem et pulchritudinem imitatur; omnes enim et martyrio rubei, et fide virides, et charitate igniti, et coelesti contemplatione clari, et pudicitia candidi, et poenitentia nigri esse videntur. Nihil denique est in coloribus, nihil in moribus, nihil in splendoribus, nihil in virtute, nihil in sapientia vel in decore, quod in sanctis apostolis non inveniatur. « Facies in rationali catenas sibi invicem cohaerentes ex auro purissimo, et duos annulos aureos quos pones in utraque rationalis summitate catenasque aureas iunges anulis qui sunt in marginibus eius et ipsarum catenarum extrema duobus copulabis uncinis in utroque latere superumeralis quod rationale respicit facies et duos anulos aureos quos pones in summitatibus rationalis et in oris
Abbreviated transcription (Latin):
bunculus. saphirus. & iaspis. In tercio.
liguruis achates. ametistus. In quarto:
crisoliuis. omchinꝰ. &e berillus. Inclusi
auro erunt per ordines suos. Habebt̃¬
q nomina filiorum isrł. Duodecim
nominib ce labuntur. Singuli lapides
nõibus singulis: ꝑ duodecim tͥbus. Duo¬
decim enim sunt lapides. qm̃ duode¬
cim sunt patͥarche. totidem q apłi.
Ex quib cetera multitudo fidelium fi¬
dei ce religionis originem ducit. Qui
merito quidem lapides preciosi dicunt᷑:
qm̃ in eccłie edificiis &e sapieritia oe scĩta¬
te pre omnib rutilant. Hi aũ lapides
ponuntur in rationali pontificis: utt
de morib uͥtutib &e exemplis. semꝑ cor
eiꝰ ce pectus illuminet᷑. semꝑq eorum
nomina pontifex cernens &e legens. ip̃o¬
rum conũsationem apꝑetat. uitam te¬
neat. &e fidem sequatur. Ponuntur aũ
terni lapides per qͥttuor ordines: qm̃ tri¬
nitatis fides in qͣttuor euungłiis apłoꝵ¬
est. Et qͣmuis singula nomina singulis

Expanded text:
 jaspis; in tertio ligurius, achates, et amatistes; in quarto chrysolithus, onychinus, et berillus: inclusi auro erunt per ordines suos, habebuntque nomina filiorum Israel. Duodecim nominibus caelabuntur singuli lapides nominibus singulorum per duodecim tribus. » Duodecim enim sunt lapides, quoniam duodecim sunt patriarchae, totidemque apostoli, ex quibus caetera multitudo fidei et religionis originem ducunt. Qui merito quidem lapides pretiosi dicuntur, quoniam in Ecclesiae aedificiis et sapientia et sanctitate prae omnibus rutilant. Hi autem lapides ponuntur in rationali pontificis, ut pde, moribus, virtutibus et exemplis, semper ejus cor et pectus illuminetur, semperque eorum nomina pontifex cernens et legens, ipsorum conversationem appetat, vitam teneat, et fidem sequatur. Ponuntur autem terni lapides per quatuor ordines, quoniam Trinitatis fides in quatuor Evangeliis apest. Et quamvis singula nomina singulis