comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sũmat ad gloriã. Pruo inchoans in homine uo¬
luntatẽ bonã: deinde ipsã uoluntatẽ adiuuans
malã superare concupiscentiã possit. ⁊ do ꝑficien¬
te talis postmodũ ipsa uoluntas sit. ut malam
concupiscentiã habere non possit. ac sic in p̃sen¬
ti uita gr̃ȩ adiutorio infirmitat ñ cedat. in futu¬
ra autẽ gr̃ȩ beneficio infirmitatẽ non habeat:¬
& nunc recreetur continuo uiuamine medica¬
minis: tunc uero fruatur ȩterna plenitudine sa¬
nitatis. Hȩc autẽ ds sicut in p̃destinatione sẽꝑ
Predestinationis itaq ipsius insinuat᷑ agnitio.
cũ dicit scriptura. ⁊ preparat᷑ uoluntas a dño. N
autẽ ob aliud pͣparata dicit᷑: nisi qr danda p̃dicit᷑.
A quo preparatur ꝑ bonitatem sempiternam: ab
ipso datur ꝑ indebitã gratiã. Quod ipse dñs ere

Expanded text:
summat ad gloriam. Primo inchoans in homine vosummat ad gloriam. Primo inchoans in homine voluntatem bonam, deinde eamdem voluntatem adjuvans malam superare concupiscentiam possit, et Deo perficiente talis postmodum ipsa voluntas sit, ut malam concupiscentiam habere non possit. Ac sic in praesenti vita gratiae adjutorio infirmitati non cedat, in futura autem, gratiae beneficio, infirmitatem non habeat. Et nunc recreetur continuo juvamine medicaminis, tunc vero fruatur aeterna plenitudine sanitatis. Haec autem Deus, sicut in praedestinatione semper Praedestinationis itaque ipsius insinuatur agnitio, cum dicit Scriptura: « Et praeparatur voluntas a Domino . » Non autem ob aliud praeparata dicitur, nisi quia danda praedicitur. A quo enim praeparatur per bonitatem sempiternam, ab ipso datur per indebitam gratiam. In hac se
Abbreviated transcription (Latin):
stranda precepta uitȩ uestrȩ moresq memora¬
biles aliquando ueniamus.i.¬
Redimus simplicem naturam diuuntatis
esse dm̃: nec aliquo sensu catholico
posse negari quin diuinitas sit ds̃. ⁊ d̾s diuinitas
Sicubi uͦ dicitur d̾m sapientia sapiente. magni¬
tudine magnũ. ętͣnitatȩ eternũ. unitate unum.
diuinitate dm esse. ⁊ alia huiusmodi: credimꝰ
Rnͥ ea sapientia quȩ ẽ ipse d̾s sapientẽ ẽẽ: non
nͥ magnitudine quȩ ẽ ipse ds magnũ esse: non
nͥ ea eternitatȩ quȩ est ipse d̃s eternũ esse: non
nitate dm̃ quȩ ẽ ipse. id est se ipso sapientẽ.
magnũ. eternum. Unum. dm̃n.
Cy de trib ꝑsonis loqͥm᷑. patre filio sp̃u sc̃o¬

Expanded text:
stranda praecepta vitae vestrae, moresque memorastranda praecepta vitae vestrae, moresque memorabiles aliquando veniamus.redimus simpliciter naturam divinitatis esse Deum nec aliquo sensu katholico posse negari, quin divinitas sit Deus et Deus divinitas. Si vero dicitur säpientia sapientem, magnitudine magnum, aeternitate aetedivinitate Deum esse, et alia hujusmodi: credimus non nisi ea sapientia, quae est ipse Deus, sapientem esse; non nisi ea magnitudine, quae est ipse Deus, magnum essee, quae est ipse Deus, unum esse; non m, quae est ipse, id est se ipso, sapientem, magnum, aeternum, unum, Deum. II. Cum de tribus personis loquimur, Patre, Filio, et S
Abbreviated transcription (Latin):
us in aliis tardius: a multis tam̃ ꝓcedit᷑ in nouã
uitã. si qͥsquã ñ inimico s diligenti intendat.
Ipse quippe sicut ait apłs ⁊ si exterior hõ ñr
corrumpit᷑. sed interior renouat᷑ de die in diem.
piat. quod utinam uelitis. Sed quęxitis potius non
unde erigatis inualidos: sed unde fallatis incautos.
Hoc enim non debiuistis tanta dicere audatia:
nec si uos in eis ipsis nugatoriis mandatis uestru
perfectos esse constaret. Cum uero nouerit nostra
conscientia eos quos in sectam uestram intro duci¬
tis. cum uobis familiarius iungi cȩperint. multa
inuenturos. quȩ in uobis esse cum alios accusare¬
tis nemo suspicabatur: quȩ tanta impudentia ẽ
perfectionem in catholicis imbecillioribus que¬
rere. ut inde imperitos auertas : & ẽa nullomͦ
apud te his quos auerteris exhibere: ed ne
quid in uos temere iam uideamur effundere:
iste sit huius uoluminis modus: ut ad demon¬

Expanded text:
us, in aliis tardius: a multis tamen proceditur in novam us, in aliis tardius: a multis tamen proceditur in novam vitam, si quisquam non inimice, sed diligenter intendat. Ipse quippe, sicut ait Apostolus, etsi exterior homo noster corrumpitur, sed interior renovatur de die in diem .piat. Quod utinam velitis: sed quaeritis potius, non unde erigatis invalidos, sed unde fallatis incautos. Hoc enim non debuistis tanta dicere audacia, nec si vos in eis ipsis nugatoriis mandatis vestris perfectos esse constaret. Cum vero noverit vestra conscientia eos quos in sectam vestram introducitis, cum vobis familiarius jungi coeperint, multa inventuros quae in vobis esse, cum alios accusaretis, nemo suspicabatur; quae tanta impudentia est, perfectionem in catholicis imbecillioribus quaerere, ut inde imperitos avertas, et eam nullo modo apud te iis quos averteris exhibere? Sed ne quid in vos temere jam videamur effundere, iste sit hujus voluminis modus, ut ad demon
Abbreviated transcription (Latin):
demonstrasse qͥd sumũ sit: ⁊ inbecilliorib ꝑmisis.
qđ ꝓrimũ est: Nã ñ attingere mulierẽ sũmũ
ostendit ẽẽ cũ ait. Uellem om̃s homines e̾e̾ sic̃
ine ipsũ. huic autẽ sũmo ꝯiugalis castitas ꝓ.¬
xima. ẽ: ne homo fornicatione uastet᷑. Nunqͥd
ꝓpterea istos dixit adhuc fideles ñ ẽẽ. q utuntur
iungit ⁊ ex se inuicẽ ipsos qͥ coniuncti sunt. si
alter eoꝵ fuerit infidelis: & eam quȩ indȩ nas¬
inquit uir infidelis in muliere fideli: & sc̃ĩfi¬
cata ẽ mulier infidelis ꝑ uirũ fidelem. Alio¬
quin filii ur̃i inmundi essent: nunc aut̃ scĩst̃.
lucẽ scripturarũ. uanis umbris obnubilare
conamini Nolite iã dicere cathecuminis
licere uti conuigibus. fidelib autẽ ñ licere:
cathecuminis licere habere pecuniã: fide
lib ñ licere. Nã ⁊ multi st̃ qui utunt᷑ tanquã
ñ utentes. Et illo sco lauacro inchoat᷑ renouatio
noui hominis ut ꝓficiendo ꝑficiat᷑. in aliis cici¬

Expanded text:
demonstrasse quid summum sit, et imbecillioribus permisisse od proximum est? Nam non attingere mulierem, summum ostendit esse, cum ait, Vellem omnes homines esse sicut meipsum. Huic autem summo conjugalis castitas proxima est, ne homo fornicatione vastetur. Numquid propterea istos dixit adhuc fideles non esse, quia conjjugii, et ex se invicem ipsos qui conjuncti sunt, si alter eorum fuerit infidelis, et eam quae inde nasenim uir infidelis in muliere fideli, et sanctificata est mulier infidelis in uiro fideli. alioquin filii uestri inmundi essent, nunc autem sancti lucem Scripturarum vanis umbris obnubilare conamini? 80. Nolite jam dicere, catechumenis licere uti conjugibus, fidelibus autem non licere; catechumenis licere habere pecuniam, fidelibus autem non licere. Nam et multi sunt qui utuntur tanquam non utentes. Et illo sacrosancto lavacro inchoatur innovatio novi hominis, ut proficiendo perficiatur, in aliis citi
Abbreviated transcription (Latin):
mur: & econu̾so. cũ de uno do. una diuina
substantia loqͣuim᷑. ipsũ unũ d̾m. unã diui¬
nã substantiã esse tres ꝑsonas ꝓfitemuR.
ones. siue ꝓpͥetates. s uie singularitates ł unita¬
tes dicantur. ⁊ huiusmodi alia ad esse dõ. qͣ
sint ab ȩterno & non sint deus.
Credimꝰ ipsã diuinitatẽ siue substantiam.
diuinã. siue naturã diuinã dicas : incarna¬
tam esse. sed in filio.

Expanded text:
o Deo, una divina substantia loquimur, ipsum unum Deum, unam divinam substantiam esse tres personas profitemur. ones sive proprietates sive singularitates vel unitates dicantur, et huiusmodi alia adesse Deo, quae sint ab aeterno et non sint Deus. Credimus ipsam divinitatem, sive substantiam divinam sive naturam divinam dicas, incarnatam, sed in filio
Abbreviated transcription (Latin):
E diabolus qui seducebat eos. missus est in stagnum
ignis ⁊ sulphuris. E alio loco. E mors ⁊ infernus:
missi sunt instagnum ignis. Hȩc mors secunda est :
Stagnum ignis. Et qui non est inuentus in libro
uitȩ scriptus: missus est in stagnum ignis. Rur¬
sus dicit. Dubiis autem ⁊ infidelibus. contaminatis
⁊ homicidis. ⁊ impudicis ⁊ ueneficis. ⁊ idolis serui¬
entibus. ⁊ omnib mendacibus. pars eoꝵ in stagno
ardenti ⁊ sulphurȩ. quod est mors secunda. Illam
secundam nuncupat mortem. quȩ sequitur ex sen
tentia iusti iudicis : non illam quȩ prȩcessit in ma¬
la concupiscentia peccatoris. Qua morte saluator qͥs¬
dam mortuos asserebat dicens. Dimitte mortuos sepe¬
lire mortuos suos. E apostolus de uidua. Quȩ autẽ
in deliciis est. uiuens mortua est. Ad ephesios quoq
sic loquitur. Et uos cum essetis mortui delictis ⁊
peccatis uestris in quibus aliquando ambulastis se¬

Expanded text:
Et diabolus qui seducebat eos missus est in stagnum Et diabolus qui seducebat eos missus est in stagnum ignis et sulphuris ; » et alio loco: « Et mors et infernus missi sunt in stagnum ignis . » Haec mors secunda est « stagnum ignis; » et qui non est inventus in libro vitae scriptus, « missus est in stagnum ignis. » Rursus dicit: « Dubiis autem et infidelibus, contaminatis, et homicidis, et impudicis, et veneficis et idolis servientibus, et omnibus mendacibus, pars eorum in stagno ardenti et sulphure, quod est mors secunda . » Illam secundam nuncupat mortem quae setentia justi judicis, non illam quae praecessit in mala concupiscentia peccatoris. Qua morte Salvator quosdam mortuos asserebat, dicens: Dimitte mortuos sepelire mortuos suos . Et Apostolus de vidua: Quae autem in deliciis est vivens mortua est . Ad Esic ait: «Vos cum essetis mortui delictis et peccatis vestris, in quibus aliquando ambulastis se
Abbreviated transcription (Latin):
runtur.: & postinodum iuste torquebuntur. In tali¬
bus enim ds̃ iudicium suum desertione inchoat:
eruciatione consuminat. Nam ⁊ hoc tempore quo
discedentes malos deserit d̃s non operatur in eis qd̵
ei displicet. sed operatur per eos quod ei placet. post¬
modum eis redditurus quod ab eus iusticia meren¬
tur. Recipient enim non pro eo quod d̾s bene usus
est eoꝵ operibus malis. sed pro eo quod ipsi male abu¬
si sunt dei operibus bonis. Tales itaq d̾s aptauit in in¬
teritum punitionis. quem peccatori iustus udex pre¬
lestinatione iusta decreuit: non in peccatum qd ħo
non ex predestinatione diuina. sed ex uoluntate sua
male concupiscendo cȩpit. & male operando ꝑfecit.
Concupiscentia enim concipiens peperit peccatum:
peccatum uero consumiatum genuit mortem. Non
ergo iniqui prȩdestinati sunt ad mortẽ animȩ pͥmam.
sed prȩdestinati sunt ad secundam : id est ad stagnum

Expanded text:
runtur, et postmodum juste torquebuntur. In taliruntur, et postmodum juste torquebuntur. In talibus enim Deus judicium suum desertione inchoat, cruciatione consummat. Nam et hoc tempore quo discedentes malos deserit Deus, non operatur in eis quod ei displicet, sed operatur per eos quod ei placet, postmodum eis redditurus quod ab ejus justitia merentur. Recipient enim non pro eo quod Deus bene usus est eorum operibus malis, sed pro eo quod ipsi male abusi sunt Dei operibus bonis. Tales itaque Deus aptavit in interitum punitionis, quem peccatori justus judex praedestinatione justa decrevit. Non in peccatum quod homo non ex praedestinatione divina, sed ex voluntate sua, male concupiscendo coepit, et male operando perfecit: concupiscentia enim concipiens peperit peccatum, peccatum vero consummatum genuit mortergo iniqui praedestinati sunt ad mortem animae primam, sed praedestinati sunt ad secundam, id est, ad stagnum
Abbreviated transcription (Latin):
ira ideo talibus uasis interitum reddidit: qr in
eis meritum uoluntarie mniquitatis inuenir.
Quando autem peccanti seruo itam iustus dnͣs
pitulisset: Si seruus ex dm̃ prȩdestinatione peccas¬
ser: In hoc itaq ista uasa d̾s aptauit in qł p̃atina¬
uit. hoc est ininteritum. Illum utiq inite itum: quẽ
paulus malis repente super uenturum denunciat
dicens. Cum enim dixerint pax ⁊ i cũritas: tunc re¬
pentimnuis eis super uemet inte: ⁊̃ t̃us. Quod si dc̾ta.¬
les in peccatum predestin rẽt. non eos apostolus
uasa irȩ mallet uocar. sed culpe: nec in interitum
talia uasa sed in: cc̃catum dicerctur aptata. Nunc
autem id o uasa irȩ dicuntur.: ut ostendatur in tali¬
br sex dei prȩdestinatione non hoc esse quod est ma¬
le ab eis admissum: sed quod est talibus bene reddi¬
tum. Bene quippe malis interitus ado redditur
quamuis sit malus interitus eis qui minc niste de se¬

Expanded text:
ira, ideo talibus vasis interitum reddidit, quia in ira, ideo talibus vasis interitum reddidit, quia in eis meritum voluntariae iniquitatis invenit. Quando autem peccanti servo iram justus Dominus intulisset, si servus ex Domini praedestinatione peccasset? In hoc itaque ista vasa Deus aptavit, in quod praedestinavit, hPaulus malis repente superventurum denuntiat dicens: « Cum enim dixerint, Pax et securitas, tunc repentinus eis superveniet interitus . » Quod si Deus tales in peccatum praedestinaret, non eos Apostolus « vasa irae » mallet nominare, sed culpae; nec in interitum talia vasa, sed in peccatum dicerentur aptata. Nunc autem ideo « vasa irae » dicuntur, ut ostendatur in talibus ex Dei praedestinatione hoc non esse quod est male ab eis admissum, sed quod est talibus bene redditum . quamvis sit malus interitus eis qui nunc juste dese
Abbreviated transcription (Latin):
gratiam. sed secundum debitum. Uasa itaq mi¬
sericordiȩ. ad incubitam sunt gloriam prepara¬
ta: quia gratis sunt misericordiam consecuta:
de quibus etiã ipse beatui ãpꝯstolus se esse testatu
dicens. Qui prius fui blasphẽnis ⁊ persecutor
⁊ contumeliosus: sed misericordiam consecutus
sum. quia ignorans feci in incredulitate. Hoc
opus di in uasis misericordiȩ. ut blasphemis ⁊ ꝑ¬
secutoribus ⁊ contumeliosis non debitus reddere¬
tur interitus. sed misericordiȩ donaretur gratu¬
itum munus. Uasis uero nȩ nunquam d̾s reddet
interitum. si non spontaneum inueniretur homo
habere peccatum: quia nec deus peccanti homini
iuste inferret iram. si homo ex prȩdestinatione
di cecidisset in culpam. Sed quia causam iniqui¬
tatis sue ex propria homo habuit uoluntate. ꝓp¬
terea beatus paulus sustinuisse asserit amͣ in mul¬
ta pacientia uasa nȩ aptata ininteritum. Nec igit᷑

Expanded text:
gratiam, sed secundum debitum . Vasa itaque migratiam, sed secundum debitum . Vasa itaque misericordiae ad indebitam sunt gloriam praeparata, quia gratis sunt misericordiam consecuta. De quibus etiam ipse beatus Apostolus se esse testatur, dicens: Qui prius fui blasphemus et persecutor et contumeliosus, sed misericordiam consecutus sum, quia ignorans feci in incredulitate . Hoc est opus Dei in vasis misericordiae, ut blasphemis et persecutoribus et contumeliosis, non debitus redderetur interitus, sed misericordiae donaretur gratuitum munus. Vasis vero irae nunquam Deus redderet interitum, si non spontaneum inveniretur homo habere peccatum, quia nec Deus peccanti homini juste inferret iram, si homo ex praedestinatione Dei cecidisset in culpam. Sed quia causam iniquitatis suae ex propria homo habuit voluntate, propterea B. Paulus sustinuisse asserit Deum in multa patientia vasa irae, aptata in interitum. Haec igitur
Abbreviated transcription (Latin):
quitatem propriam prȩcessisse. Talis est enim
uerus ds. cuius ⁊ gratuita sit misericordia: & ira
non sit iniusta. Ac per hoc ⁊ illos indignos pre¬
ueniat bonitate quos iustificat. & illos dignos in¬
ueniat punitione quos dampnat. Ac si appareat
⁊ in uasis misericordie non ex ipsis sed ex dõ ẽẽ
quod boni sunt: & in uasis irȩ non ex dõ secĩ ex
ipsis esse quod mali sunt. Posset enim apostolus
quos dixit uasa misericordiȩ: põtius uasa iusti¬
ciȩ nuncupare. Sed si uasa iusticie uocarentur.
forsitan ex se ipsis habere iusticiam putarent᷑.
Nunc autem cum uasa misericordie dicit. pro¬
culdubio quid ipsi fuerint non tacuit: quia qͥd
eis a dõ collatum sit euidenter ostendit. Si enĩ
her seipsos essent iusti mercedem eis dñs pro Ø¬
perio.s suis redderet non misericordiam prero¬
garet. sicut idem apostolus alio loco dicit. Ei au¬
tem qui opẽ itur merces non imputatur scd̾m

Expanded text:
quitatem propriam praecessisse. Talis est enim quitatem propriam praecessisse. Talis est enim Dominus verus, cujus et gratuita sit misericordia, et ira non sit injusta; ac per hoc, et illos indignos praeveniat bonitate quos justificat, et illos dignos inveniat punitione quos damnat; ac sic appareat, et in vasis misericordiae, non ex ipsis, sed ex Deo esse, quod boni sunt, et in vasis irae, non ex Deo, sed ex ipsis esse quod mali sunt. Posset enim Apostolus quos dixit vasa misericordiae, potius vasa justitiae nuncupare; sed si vasa justitiae vocarentur, forsitan ex seipsis habere justitiam putarentur. Nunc autem cum vasa misericordiae dicit, procul dubio, quid ipsi fuerint, non tacuit, 22 quia quid eis a Deo collatum sit, evidenter ostendit. Si enim per seipsos essent justi, mercedem eis Dominus pro operibus suis redderet, non misericordiam praerogaret: sicut idem Apostolus alio loco dicit: Ei autem qui operatur, merces non imputatur secundum
Abbreviated transcription (Latin):
aptata in interitum: ut ostenderet diuitias gloriȩ suȩ
in uasa misericordiȩ suȩ quȩ preparauit in gloriam.
Queso monime karissime: ut hunc apostolicum dili¬
genter attendas. Nctum namq est iram dĩ dici non
posse. nisi ubi creditur hominis mniquitas precessisse.
Nleq enim aut ignarus ds esse potuit aut iniustus.
qui posset aut peccantis hominis culpam non agnos¬
cere: aut non peccanti iudicium punitionis infer¬
re. Nam ⁊ ipse beatus paulus inmiquitate hominis
iusticiam dei predicat comidari: ut ostendat non
iniuste iram omnipotentis inferri. Ait namq Si
autem iniquitas nostra iusticiam dei commendat.
quid dicemus : Nunquid iniquus ds. qui infert
iram : Secundum hominem dico. Absit. Alioquin.
quomodo iudicabit ds hunc mundum: Non
itaq frustra talis est ab eo facta inter puniendos
glorificandosq discretio. ut illos uocaret uasa ire
istos autem uasa misericordie: nisi ut ostenderet
tam in uasis irȩ quam in uasis m isericordiȩ inii.¬

Expanded text:
enderet divitias gloriae suae in vasa misericordiae, quae praeparavit in gloriam . Quaeso, Monime carissime, ut hunc Apostoli locum diligenter attendas. Notum namque est, iram Dei dici non posse nisi ubi creditur hominis iniquitas praecessisse. Neque enim Deus aut ignarus esse potuit, aut injustus, qui posset aut peccantis hominis culpam non agnoscere, aut non peccanti judicium punitionis inferre. Nam et ipse beatus Paulus in iniquitate hominis justitiam Dei praedicat commendari, ut ostendat, non injuste iram omnipotentis inferri. Ait namque: Si autem iniquitas nostra iustitiam Dei commendat quid dicemus numquid iniquus Deus qui infert iram secundum hominem dico absit alioquin quomodo iudicabit Deus mitaque frustra talis est ab eo facta inter puniendos glorificandosque discretio, ut illos vocaret vasa irae, istos autem vasa misericordiae, nisi ut ostenderet, tam in vasis irae quam in vasis misericordiae ini
Abbreviated transcription (Latin):
quã potest punire non facere. Scriptũ est emͣ. Om̃is
qui facit peccatum ⁊ iniquitatẽ facit. ⁊ peccatũ ẽ iniqͥtas.
& scitis qr ille apparuit ut peccata tolleret: & peccatũ
in eo non est. Omĩs qui in eo manet. ñ peccat. Et iterũ.
Fidelis ds in quo non est iniquitas: iustus ⁊ sc̃s d̾us.
Iniquitas igitur q in dm̃ ñ est: utiq ex dõ non est.

Expanded text:
quam potest Deus punire, non facere. Scriptum est enim: Omnis quam potest Deus punire, non facere. Scriptum est enim: Omnis qui facit peccatum, et iniquitatem facit, et peccatum est iniquitas. Et scitis, quia ille apparuit ut peccata tolleret, et peccatum in eo non est. Omnis qui in eo manet, non peccat . Et iterum: Deus fidelis, in quo non est iniquitas, justus et sanctus Dominus . Iniquitas igitur, quia in Deo non est, utique ex Deo non est.
Abbreviated transcription (Latin):
qui digne utiq homini qui se ꝑdidit peccato. redditui
in tormentis eterna ꝑdicio: ut pereat quidẽ qͥ perire
uoluit: non tamen fic pereat quemadmodum uoluit.
Qui enim sic perut delectatione peccatoꝵ illectus. ut
si posset fieri maneret in opere peccati perpetuus: ius¬
te quidem est in ꝑditione peccati dimissus: qui propͥa
cecidit uoluntate. Sed non ibi fuit impune dimittendꝰ:
ne ds fidelis in quo non est iniquitas. qui est iustus ⁊ scͥs
si peccatorem semꝑ in peccato relinqueret impunitum:
putaretur illi placere peccatum. Quã sententiã in qͥ¬
busdam d̾s arguit ꝑ malachiam ꝓpħam qui dicunt.
Omnis qͥ facit malum bonus est coram dño ⁊ ipse in eo
placuit: & ubi est d̾s iusticiȩ: Iuste igit᷑ est consecuta
seueritas iudicis. ubi p̃cessit iniquitas peccatoris: q illiꝰ
rei d̾s ultor est cuius auctor non est id est iniquitatis.:

Expanded text:
 digne itaque homini, qui se perdidit peccato, redditur  digne itaque homini, qui se perdidit peccato, redditur in tormentis aeterna perditio: ut pereat quidem, qui perire voluit, non tamen sic pereat, quemadmodum voluit. Qui enim sic periit, delectatione peccatorum illectus, ut si posset fieri, maneret in opere peccati perpetuus, juste quidem est in perditione peccati dimissus, quo propria cecidit voluntate. Sed non ibi fuit impune dimittendus, ne Deus fidelis, in quo non est iniquitas, qui est justus et sanctus, si peccatorem semper in peccato relinqueret impunitum, putaretur illi placere peccatum. Quam sententiam in quibusdam Deus arguit per Malachiam prophetam, qui dicunt: Omnis qui facit malum, bonus est coram Domino, et ipse in eo placuit, et ubi est Deus justitiae . Juste igitur est subsecuta severitas judicis, ubi praecessit iniquitas peccatoris, quia illius rei Deus ultor est, cujus auctor non est, id est iniquitatis,
Abbreviated transcription (Latin):
minisq damnatio.: ꝑtinet ad ȩquissimũ cognitorẽ.
Ad uoluntatẽ gͥ malam d̾s hominẽ non p̃destina¬
uit. qr homini eam datutrus ipse ñ fuit. Quom
enim ds hominẽ quem ad inaginẽ suã fecit pͣdes¬
tinaret ad malam uoluntatẽ: quã ipse non fecit.
Itaq peccare in hoc homo cepit. in qͦ a dõ discessit.
Scriptũ est eĩ. qr iniciũ suꝑbiȩ apostatare a deo.
E alio loco. Ecce om̃s qui elongant se a te ꝑibunt.
perdidisti oms qui fornicantur abste. Isti ergo qͥ
se elongant ⁊ fornicantur a d̾o. utiq peccando pe¬
reunt per suam malam uoluntatẽ quȩ ũ ẽ ex dõ.
Edet autem illos ds iuste iudicando: qd̾ cõpetit d̾o
Non enim eosds iudicio ꝑderet  nisi per suas iniqͥ¬
a sumino bono ad infimũ bonu. hoc est peccatoris ꝓ¬
prium ⁊ uoluntarium in aluͥ. Quo malo se ipsũ ꝑdit
iniustus: & qr huic malo auctor non ẽ d̾s. sed ħo ꝑuersus.¬

Expanded text:
minisque damnatio pertinet ad aequissimum cognitorem. minisque damnatio pertinet ad aequissimum cognitorem. Ad voluntatem igitur malam Deus hominem non praedestinavit, quia homini eam daturus ipse non fuit. Quomodo enim Deus hominem, quem ad imaginem suam fecit, praedestinaret ad malam voluntatem, quam ipse non fecit? Itaque peccare in hoc homo coepit, in quo a Deo discessit. Scriptum est enim: Quia initium superbiae apostatare a Deo . Et alio loco: Ecce omnes qui se elongant a te, peribunt: perdidisti omnes qui fornicantur abs te . Isti ergo qui se elongant et fornicantur a Deo, utique peccando pereunt per suam malam voluntatem, quae non est ex Deo. Perdet autem illos Deus juste judicando, quod 16 competit Deo. Non enim eos Deus judicio perderet, nisi per suas iniquia summo bono ad infimum bonum, hoc est peccatoris proprium et voluntarium malum, quo malo seipsum perdit injustus. Et quia huic malo auctor non est Deus, sed homo perversus,
Abbreviated transcription (Latin):
dando gratiã humiles fecit. Hoc ipsũ enĩ ds per
gratiã donat: ut quisqͥs eam acceperit humilis
fiat. Propter quod ipse unigenitus sc̃e humilita¬
ts doctor atq largitor. dicit. Discite a me qr mi¬
tis sum. ⁊ humilis corde. & inuenietis requiem
animab uestris. hanc requiem ꝑdiderunt. qui
humilitate reiecta aduersus uitam suam tumiu¬
erunt: & in mortem per suꝑbiam reciderunt.
De talib enim dictum est. Deiecisti eos. dũ alleua.¬
rentur. Talibus autẽ propterea dnͣs resistit. qr in
eis suꝑbiam ipse non fecit. ꝑ quã malunt in ius¬
te in peccato cadere: & ꝑ quam iuste merentur
uoluntatis suꝑbia est quȩ ex dõ non eͥ: ꝑspicue
claret non ex dõ ẽẽ hominib interitũ malȩ ope¬
rationis. sed a iusto iudice retribui malis interitũ
ultionis. Mala quippe uoluntas non ꝑturet ad
optimũ creatorem. Iusta uero in iusti angeli ho¬

Expanded text:
dando gratiam, humiles facit. Hoc ipsum enim, Deus per dando gratiam, humiles facit. Hoc ipsum enim, Deus per gratiam donat: ut quisquis eam acceperit, humilis fiat. Propter quod ipse Unigenitus sanctae humilitatis doctor atque largitor dicit: Discite a me, quia mitis sum et humilis corde: et invenietis requiem animabus vestris . Hanc requiem perdiderunt, qui humilitate rejecta adversus vitam suam tumuerunt, et in mortem per superbiam reciderunt. De talibus enim dictum est: Dejecisti eos, cum extollerentur . Talibus autem propterea Deus resistit, quia in eis superbiam ipse non fecit: per quam injuste malunt in peccatum cadere, et per quam juste merentur voluntatis superbia est, quae ex Deo non est, perspicue claret, non ex Deo esse hominibus interitum malae operationis, sed a justo judice retribui malis interitum ultionis. Mala quippe voluntas non pertinet ad optimum creatorem; justa vero injusti angeli ho
Abbreviated transcription (Latin):
Uoluntas porro creaturȩ racionalis sine qualicũq amo¬
re non potest e̾e̾: nec sic potest diligere ut amorem
suũ non uelit ad aliquid religare. Quȩ inter sum¬
inũ bonum a quo ereata est ⁊ infimum bonũ cui p̃la¬
ta ẽ medio quoda̾ loco posita. ꝓfecto aut in infimo
bono necesse est miserabiliter iaceat. aut in summo
bono ueraciter feliciterq requiescat. Quodam ⁊ enun
amore rapitur. seu cũ obedientia subleuat᷑ ⁊ ereatori
bono bene subicitur. siue cũ suꝑbia deprimitur
ut creature bonȩ. male dñetur. Sicut eni fit elatio.¬
ne humilis: sic fit humilitate sublimis. Dieit en im
adñs ⁊ magister nr. Om̃is qui se exaltauerit humili¬
abitur. & qui sẽ humiliauerit ex altabitur. Propt᷑
quod item scriptum est. Ds superbis resistit: humi¬
lib autẽ dat gratiã. Neq uero d̃s humiles quibus
dat grãm. ante data gratiã humiles inuenit: sed

Expanded text:
Voluntas porro creaturae rationalis sine qualicunque amoVoluntas porro creaturae rationalis sine qualicunque amore non potest esse: nec sic potest diligere, ut amorem suum non velit ad aliquid religare, quae inter summum bonum, a quo creata est, et infimum bonum, cui praelata est, medio quodam loco posita, profecto aut in infimo bono necesse est miserabiliter jaceat, aut in summo bono veraciter feliciterque requiescat. Quodam etenim amore rapitur, seu cum obedientia sublevatur, et creatori bono bene subjicitur: sive cum superbia deprimitur, ut creaturae bonae male dominetur. Sicut enim fit elatione humilis, sic fit humilitate sublimis. Dicit enim Dominus et Magister noster: Omnis qui se exaltaverit, humiliabitur: et qui se humiliaverit, exaltabitur . Propter quod item scriptum est: Deus superbis resistit, humilibus autem dat gratiam . Neque vero Deus humiles, quibus dat gratiam, ante datam humiles invenit: sed
Abbreviated transcription (Latin):
men potiori creaturȩ mauis uoluit in esse bonui
ut etiã infime creaturȩ nullum in esset substantia¬
liter malum. Ac ꝑ hoc superius esset infimo bono
melius creatũ bonum: cui sũmum bonũ q creatũ
ñ est ⁊ a quo om̃e mutabile bonũ creatum ẽ uiste
dñaretur. Cuius etiã participacione beatũ ẽẽt:
si summo bono humili dilectione seruiret. Cre¬
ature quippe racionalis alia beatitudo nec potu¬
it nec potest esse nec poterit: nisi ut agnoscens
a quo non solum facta sed etiã a quo racionalis
est facta. maiorem dilectionem exhibeat bono
creatori quã sibi. Neq enĩ ei in esse posset ullate¬
nus ratio. insi ei posset creatoris in esse dilectio:
quia nec est alia quȩ uera sit sapientia uel intl¬
ligentia creaturȩ rationalis: nisi dilectio creatoris.
In quo tanto magis minusue est dilectio sui. qnͣ¬
tomagis minusue dilectionẽ suo exhibet creatori.

Expanded text:
men potiori creaturae majus voluit inesse bonum, men potiori creaturae majus voluit inesse bonum, ut etiam infimae creaturae nullum inesset substantialiter malum. Ac per hoc, superius esset infimo bono melius creatum bonum, cui summum bonum quod creatum non est, et a quo omne mutabile bonum creatum est juste dominaretur. Cujus etiam participatione 15 beatum esset, si summo bono humili dilectione serviret. Creaturae quippe rationali alia beatitudo nec potuit, nec potest esse, nec poterit, nisi ut agnoscens, a quo non solum facta, sed etiam a quo rationalis est facta, majorem dilectionem exhibeat bono creatori quam sibi. Neque enim ei inesse posset ullatenus ratio, nisi ei posset creatoris inesse dilectio, quia nec est alia quae vera sit sapientia vel intelligentia creaturae rationalis, nisi dilectio creatoris, in qua tanto magis minusve est dilectio sui, quanto magis minusve dilectionem suo exhibet creatori.
Abbreviated transcription (Latin):
malo uoluntas mala tanquã ceco ipsa cecitas
sua. ⁊ concupiscentia peccandi tormentũ fieret
peccatori: & rebellis ac refuga qui illam inper¬
turbabilem requiem fugerat deinceps ꝑtur¬
bationi seruiret. atq a bono dño relinqueretur
iuste quẽ ipse reliquit iniuste : ita factum est
ut perseuerans in ordinatus ex se. ordinaretur
in se: & in eo qui in se ordinẽ perderet: diuini or¬
dinis ratio non periret. Hoc ⁊ in homine con¬
tigit: quẽ ipse diabolus serpentina calliditate deie¬
setitde dño quippe bono dissentiens ⁊ seruo malo con¬
sentiens. malȩ uoluntatis afsectũ plenũ adipisci ñ
potuit: qr ipsa malicia uoluntatis a dõ non fuit.
Hanc enim si a dõ non discederet: non haberet.
Bonus ergo d̾s. bonarũ ẽ conditor naturarum.
Uilit enĩ ds sicut scriptum est omnia quȩ fecit.
& eraut bona ualde. In quib om̃ib quȩ fecit ra¬
cionalem creaturam meliorem ceteris fecit: sic ta¬

Expanded text:
malo voluntas mala, tanquam caeco ipsa caecitas malo voluntas mala, tanquam caeco ipsa caecitas sua. Et concupiscentia peccandi tormentum fieret peccatori, et rebellis, ac refuga, qui illam imperturbabilem requiem fugerat, deinceps perturbationi serviret, atque a bono domino relinqueretur juste, quem ipse reliquit injuste. Ita factum est ut perseverans inordinatus ex se, ordinaretur in se: et in eo qui in se ordinem perderet, divini ordinis ratio non periret. Hoc et in homine contigit, quem ipse diabolus serpentina calliditate dejecit. A domino quippe bono dissentiens, et servo malo consentiens, malae voluntatis effectum plenum adipisci non potuit: quia ipsa malitia voluntatis a Deo non fuit. Hanc enim, si a Deo non discederet, non habereBonus ergo Deus bonarum est conditor naturarum. Vidit enim Deus sicut scriptum est omnia quae fecit, et ecce bona valde . In quibus omnibus quae fecit, rationalem creaturam meliorem caeteris fecit. Sic ta
Abbreviated transcription (Latin):
butione̾ considerare debemꝰ: ut agnoscamꝰ utrũ
ds iustus malos ad hoc pͣdestinauerit faciendum.
quod in eis puniturus est factũ: an idenxo iniqͥs
ad supplicium iuste p̾destinauerit qr eoꝵ mala
opera licet futura prȩsciret. non tamenipse p̃de¬
amauit ut futura essent: qr non ipse fecit ut fie¬
rent. Itaq si inicium peccati requiritur: nichil a¬
liud nisi suꝑbia inuenitur. Dicit enim scriptura.
Inicũi omnis peccati suꝑbia. Quȩ utiq tunc ini¬
ciũ sumpsit. cum angelus aduersus d̾m suꝑbiens.
N ipsa elacione prostratus. ꝑ concupiseentiã quȩ
radix est omniuĩ maloꝵ uolens usurpare qđ illi
datũ a dõ non fuit a dõ discessit ⁊ cecidit. in qͦ
si stetisset non cecidisset : sed ꝑ concripiscentiam
malam qua concupiuit plus extra se. minꝰ factꝰ
ẽ in se: quã concupiscentiam licet explere nequi¬
uerit opere. tamen retinuit uoluntate. Sic ipse
sibi iam factus est pęna. ut suppliciũ semꝑ esset

Expanded text:
butionem considerare debemus. Ut agnoscamus utrum malos Deus justus ad hoc praedestinaverit faciendum, quod in eis puniturus est factum. An idcirco iniquos ad supplicium juste praedestinaverit, quia eorum mala opera, licet futura praesciret, non tamen ipse praedestinavit ut futura essent, quia non ipse fecit ut fierent. Itaque si initium peccati requiritur, nihil aliud nisi superbia invenitur. Dicit enim Scriptura: Initium omnis peccati superbia . Quae utique tunc initium sumpsit, cum angelus adversus Deum elatus, et ipsa elatione prostratus, per concupiscentiam quae radix est omnium malorum volens usurpare quod illi datum a Deo non fuit, a Deo discessit et cecidit, in quo si stetisset, non cecidisset. Sed per concupiscentiam malam, quia concupivit plus extra se, minus factus est in se. Quam concupiscentiam, licet explere nequiverit opere, tamen retinuit voluntate. Sic ipse sibi jam factus est poena, ut supplicium semper esset
Abbreviated transcription (Latin):
nouerat ita iusticiã uerã esse confirmat dicens.
ut inueniar in illo non habens meã iusticiã quȩ
ex lege est. s illam quȩ ex fide est. xp̃i quȩ ex d̃o eͣ
iusticia in fide. Et quamuis habundent pluruna
documenta quib clareat non solum bonȩ uolun¬
tatis bonȩq oꝑationis gratiã. sed etiã ipsam sc̃oꝵ
głificationẽ diuinitus. inchoari prorsus ⁊ ꝑfici:
tamen arbitror etiã hec quȩ a nobis posita sunt ut¬

Expanded text:
noverat, ita justitiam veram ex Deo esse confirmat dicens: noverat, ita justitiam veram ex Deo esse confirmat dicens: Ut inveniar in illo non habens meam justitiam, quae ex lege est, sed illam, quae ex fide est Christi, quae ex Deo est justitia in fide . Et quamvis abundent plurima documenta, quibus clareat non solum bonae voluntatis bonaeque operationis gratiam, sed etiam ipsam sanctorum glorificationem, divinitus et inchoari prorsus et perfici, tamen arbitror etiam haec quae a nobis posita sunt ut
Abbreviated transcription (Latin):
num ꝑfectum: a quo est doni tocius inicium.
Quod utiq donũ non diceretur: si non etiã hoc
ex gr̃a donaretur. U nus autẽ ds est. qui gratis¬
i uocat p̾destinatos ⁊ iustificat uocatos: & głificat
iustificatos. Sicut autem non est aliud iustificare infi
iustos facere: sic non est aliud glorificare nͥ glorio.¬
sos facere. Prouide qr ds suos ⁊ iustificat ⁊ głificat.
sicut gr̃e ipsius opus est cũ facit iustos sic gratiȩ
ipsius opus erit cũ faciet gloriosos. qr sicut nemo
potest habere uerã iusticiam nisi fuerit iustifi¬
catus: Sic nemo potest habere uerã gloriã nisi
fuerit głificatus. Unde autẽ sit uera gloria: sal¬
uator noster cum uideos increparet ostendit dic̾s.
Quom potestis uos credere qͥ gloriã ab inuic̾e acci¬
pitis. & głiã quȩ a solo dõ est non quęritis. hc
sensũ habens paulus ⁊ ueraciter dicens nos autẽ
sensum. xp̃i habemus. Sicut gloriã uerã a dõ ẽe

Expanded text:
num perfectum, a quo est doni totius initium. num perfectum, a quo est doni totius initium. Quod utique donum non diceretur, si non etiam hoc ex gratia donaretur. CAPUT XVI. et vocat praedestinatos, et justificat vocatos, et glorificat justificatos. Sicut autem non est aliud justificare, nisi justos facere, sic non est aliud glorificare, nisi gloriosos facere. Proinde, quia Deus suos et justificat et glorificat, sicut gratiae ipsius opus est, cum facit justos, sic gratiae ipsius opus erit, cum faciet gloriosos. Quia sicut nemo potest habere veram justitiam, nisi fuerit justificatus, sic nemo potest habere veram gloriam, nisi fuerit glorificatus. Unde autem sit vera 14 gloria, Salvator noster cum Judaeos increparet ostendit, dicens: Quomodo potestis vos credere, qui gloriam ab invicem accipitis: et gloriam quae a solo Deo est, non quaeritis ? Hunc sensum habens Paulus et veraciter dicens: Nos autem sensum Christi habemus , sicut gloriam veram a Deo esse
Abbreviated transcription (Latin):
fectus expectatione muneris: fuit imperfectus
fatigatione certaminis. Fuit ꝑfectus quod mente
seruiebat legi dĩ. fuit inꝑfectus quod carne ser¬
iuebat legi peccati. Fuit perfectus desiderium
habens dissolui ⁊ esse cum xp̃o: fuit aute inꝑ.¬
fectus. qr quandui fuit in corpore peregrinabat᷑
qr d̾s in sc̃is suis quedam nundui fecit ex omnib
quȩ ꝓmisit. Propter quod eriã om̃s antiqui iusti
sicut idem apłs dicit. testimonio fidĩ comꝓbati
non acceperunt repromulionem: da ꝓ nobis
melius prouidente ne sine nobis ꝑficerentur.
Sicut ergo precedentes sc̃i testimonio fidei com¬
probati ñ sunt sine subsequentium ꝑfectione
perfecti: sic subsequentes sc̃i non possunt sine p̾ce¬
dentib ꝑfici. Donum itaq ꝑfectũ tunc omnib
dabitur: quando sc̃is ȩterna głificatio tribuetur.
Tunc sicut ueritas dicit iusti fulgebunt sieut sol.
in regno patris sui. Illius est igitur etiã hoc do¬

Expanded text:
erfectus exspectatione muneris; fuit imperfectus erfectus exspectatione muneris; fuit imperfectus fatigatione certaminis. Fuit perfectus, quod mente serviebat legi Dei; fuit imperfectus, quod carne serviebat legi peccati. Fuit perfectus, desiderium habens dissolvi et esse cum Christo ; fuit autem imperfectus, quia quandiu fuit in corpore, peregrinabatur quia Deus in sanctis suis quaedam nondum fecit ex omnibus quae promisit. Propter quod etiam omnes antiqui justi sicut idem Apostolus dicit, Testimonio fidei comprobati, non accebis aliquid melius prouidente ne sine nobis consummarentur.Sicut ergo praecedentes sancti testimonio fidei comprobati, non sunt sine subsequentium perfectione perfecti: sic subsequentes sancti non possunt sine praecedentibus perfici. Donum itaque perfectum tunc omnibus dabitur quando sanctis aeterna glorificatio tribuetur. Tunc sicut Veritas dicit: Justi fulgebunt sicut sol in regno Patris sui . Illius est igitur etiam hoc do
Abbreviated transcription (Latin):
ipse testatur dicens. Sic luceat lux ur̃a corã
hominib ut uidentes opera uestra bona glo¬
rificent patrem uestrum qui in celis est.
Tamen qr ista cum habemus. non habemus
ex nobis nata sed a dõ donata: sic apłs dicit.
Nos autem non sp̃m huius mundi accepimus sed
spͣm qui ex dõ est: ut scianus quȩ a dõ donata st̃¬

Expanded text:
ipse testatur dicens: Sic luceat lux vestra coram ipse testatur dicens: Sic luceat lux vestra coram hominibus, ut videntes vestra bona opera, glorificent Patrem vestrum qui in coelis est . Tamen quia ista cum habemus non habemus ex nobis nata, sed a Deo donata, sicut Apostolus dicit: Nos autem non spiritum mundi accepimus, sed spiritum qui ex Deo est, ut sciamus 13
Abbreviated transcription (Latin):
quo dicit. Et faciam ut in iustificationib meis
ambulets: & uidicia mea obseruetis ⁊ faciatis.
Quid est autem faciam ut faciatis. nisi meierit
operis omne bonum quod operati fueritis.
Ipse ergo facit ut faciamus : quo in nobis oꝑante
fit omne bonum quod facimus. De quo dicit᷑
ad hebreos. Aptet uos in oñi bono. faciens in
uobis quod placeat corã se. Demonstrat itaq
di gratiã. in bona uoluntate ⁊ operatione ho¬
minis. Futurȩ quoꝙ retributionis gloriã quȩ
donabitur sc̃is. quis diuinȩ gratiȩ non esse
contendat: cum siue credentes siue operantes
licet nostra sit fides ⁊ nr̃a sint opera sic̾ ipse
dñs ait: secundũ fidem tuam fiat tibi: E be¬
atus ioħes predicat. Nȩc est uictoria quȩ uin¬
cit mundum: fides nostra. Paulus quoq ita
scribit. Gratias ago dõ meo per iħm xpͣm
pro omnibus uobis: qr fides ur̃a annunciatur
in uniuerso mundo. Opera quoq nr̃a dñs

Expanded text:
quo dicit: Et faciam ut in justificationibus meis quo dicit: Et faciam ut in justificationibus meis ambuletis, et judicia mea observetis et faciatis . Quid est autem, faciam ut faciatis, nisi, mei erit operis omne bonum quod operati fueritis? Ipse ergo facit ut faciamus, quo in nobis operante, fit omne bonum quod facimus. De quo dicitur ad Hebraeos: Aptet vos in omni bono, faciens in vobis quod placeat coram se . Demonstrata itaque Dei gratia in bona voluntate et operatione hominis, futurae quoque retributionis gloriam, quae donabitur sanctis, quis divinae gratiae non esse contendat? cum sive credentes, sive operantes, licet nostra sit fides, et nostra sint opera, sicut ipse Dominus dicit: Secundum fidem tuam fiat tibi. Et beatus Joannes praedicat: Haec est victoria quae vincit mundum, fides nostra . Paulus quoque ita scribit: Gratias ago Deo meo per Jesum Christum pro omnibus vobis, quia fides vestra annuntiatur in universo mundo . Opera quoque nostra Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
uerimus. in quibus nec bonitatem nec iusticiam in¬
uenimus. & considerata operum qualitatȩ. illa cre¬
damus a dõ preilestinata: quȩ misericordiȩ uel
ȩquitati diuinȩ condigna repperiuntur ⁊ congru
a. Ac primȩ totius bonȩ uoluntatis inicii ab
illa sempiterna trintate quȩ unus solus ⁊ uerus
est d̾s: & prȩdestinatũ confitemur ⁊ datum.
Hoc enim homini gratuta iustificatione tribu¬
it preparatũ: quod in eterna pͣdestinatione prȩ¬
parauerat tribuendum. Hanc uoluntatis prȩ¬
parationem superius sc̃ȩ scripture testimonio
demonstraui. quo dictuͣ est. pͣparatur uoluntas
in nobis ⁊ uelle ⁊ perficere misericorditer ope¬
ratur. Dicit enim apłs. Ds est enĩ qui operatur
in nobis ⁊ uelle ⁊ ꝑficere ꝓ bona uoluntate. Lo¬
quens etiã d̾sꝑ propħam se ipsũ facere confir¬
mat quod fidelib donat ut faciant: scđm il¬
lud oraculũ quod est a nobis supra iam positum.

Expanded text:
verimus, in quibus nec bonitatem nec justitiam inverimus, in quibus nec bonitatem nec justitiam invenimus. Et considerata operum qualitate, illa credamus a Deo praedestinata, quae misericordiae vel aequitati divinae condigna reperiuntur et congru. Ac primo totius bonae voluntatis initium ab illa sempiterna Trinitate, quae unus solus et verus est Deus, et praedestinatum confitemur et datum. Hoc enim homini gratuita justificatione tribuit praeparatum, quod in aeterna praedestinatione praeparaverat tribuendum. Hanc voluntatis praeparationem, superius sanctae Scripturae testimonio demonstravi, quo dictum est: Praeparatur voluntas in nobis et velle et perficere misericorditer operatur. Dicit enim Apostolus: Deus est enim qui operatur in nobis et velle et perficere pro bona voluntate . Loquens etiam Deus per prophetam, se ipsum facere confirmat quod fidelibus donat ut faciant, secundum illud oraculum, quod est a nobis supra jam positum,
Abbreviated transcription (Latin):
pro quib: eos condempnet: sicut in scĩs p̃desti.¬
nasse dicitur quod coronet. Cum uͦ causam con-¬
dempnationis iniquoꝵ ⁊ glorificationis scõꝵ que¬
rimus. non predestinatos negamus uel illos ad
pęnam uel illos ad gloriam: Sed utrũ sicut credun¬
tur p̃destinata diuinitus opera bona. pro quib
glorificabuntur iusti: sic credenda sint p̃des¬
tinata diuuntus opera mala. pro quib quibus
in ȩternum puniantur in iusti. Dicitur enim
in libro psalmoꝵ. Iniusti punient᷑. ⁊ semen ĩpioꝵ
peribit: salus autem iustoꝵ a dño. De utrisq ⁊ salua¬
tor noster dicit. Tunc ibunt illi in combustionem
ȩternam: iusti autẽ in uitam ȩternam. In utrisq gͦ
id ÷ iustis ⁊ iniustis. tria quȩdam consideranda exis¬
timo. micium uoluntatis. ꝓgressum operis. finem
retributionis. ut in his quȩcũq̃ iusta ⁊ bona uidemꝰ.
iusto ⁊ bono đo demus: illa autem indigna dõ no¬

Expanded text:
pro quibus eos condemnet, sicut in sanctis praedestipro quibus eos condemnet, sicut in sanctis praedestinasse dicitur, quod coronet? Cum vero causam condemnationis iniquorum, et glorificationis sanctorum quaerimus, non praedestinatos negamus, vel illos ad poenam, vel illos ad gloriam. Sed utrum, sicut creduntur praedestinata divinitus opera bona, pro quibus glorificabuntur justi, sic credenda sint praedestinata divinitus opera mala, pro quibus in aeternum punientur injusti? Dicitur enim in libro Psalmorum: Injusti punientur, et semen impiorum peribit, salus autem justorum a Domino . De utrisque et Salvator noster dicit: Tunc illi ibunt in combustionem aeternam, justi autem in vitam aeternam . In utrisque ergo, id est justis et injustis, tria quaedam consideranda existimo, initium voluntatis, progressum operis, finem retributionis. Ut in his quaecunque justa et bona videmus, justo et bono Deo demus; illa autem Deo indigna no
Abbreviated transcription (Latin):
iniquus dͣs qui infert iram: Scđm hominẽ dico.
Ab sit. hic autem iram ꝓ condempnatione po¬
suit: sicut alibi iohes baptista dicit. Qui incre¬
dulus est filio non uidebit uitam: sed ira di manet
super eum. Fanc tram saduceis ⁊ phariseis cũ ob¬
iurgatione denunciat dicens. Genimina uiperarũ
quis uobis ostendit fugere a uentura ira᷑ Ab
hac ira nos dñs ap̃c eripuit. Quod paulus ueri¬
dica predicatione firmauit. dicens thessalonicen¬
sib Quomodo conuersi estis ad dm̃ asimulacris.
seruire dõ uiuo ⁊ uero. ⁊ expectare filiui eius de
celis quem suscitauit a mortuis. iħm qui eripuit
nos ab ira uentura: Hanc iram id est punitionem
quȩ preparata est malis. alio loco interitũ uocat
dicens. Cum eni dixerint pax ⁊ securitas. tunc
repentinus eis super ueniet interitus. sicut dolor
in utero habenti.⁊ non effugient. Queramus itaq:
utrum credendus sit ds iniquoꝵ oꝑa pͣdestinasse.

Expanded text:
iniquus Deus, qui infert iram? Secundum hominem dico? iniquus Deus, qui infert iram? Secundum hominem dico? absit . Hic autem iram pro condemnatione posuit, sicut alibi Joannes Baptista dicit: Qui incredulus est Filio, non videbit vitam, sed ira Dei manet super eum . Hanc iram Pharisaeis et Sadducaeis cum objurgatione denuntiat dicens: Genimina viperarum, quis vobis ostendit fugere a futura ira ? Ab hac ira nos Dominus Christus eripuit, quod Paulus veridica praedicatione firmavit, dicens Thessalonicensibus: Quomodo conversi estis ad Deum a simulacris, servire Deo vivo et vero, et exspectare Filium ejus de coelis, quem suscitavit a mortuis Jesum, qui eripuit nos ab ira ventura . Hanc iram, id est punitionem, quae parata est malis, alio loco interitum vocat dicens: Cum enim dixerint pax et securitas, tunc repentin utero habenti, et non effugient; quia juxta utrum credendus sit Deus iniquorum opera praedestinasse,
Abbreviated transcription (Latin):
d̾s iusticiam seruat. Quid autem magis iustum
quam ille qui desiderio peccandi iam peccat. ꝓ eo
qd̾ desiderans peccare ipse sibi nox ius efficitur. se-¬
met ipsũ peccato suo ledere ꝑmittatur In sc̃is gͥ
coronat ds iusticiam quam eis gratis ipse tribuit.
gratis seruauit. gratisq perfecit. Ini quos autem
condempnauit ꝓ impietate uel iniusticia. quam
in eis ipse non fecit. In illis enim opera sua głificat.
in istis autẽ oꝑa non sua condempnat. Hoc itaq
pͥdestinauit ds quod erat ipse facturus: aut qd̃
erat largiturus. Illud uero nullatenus pͣdestina¬
uit: qđ siue ꝑ gr̃am seu ꝑ iusticiã facturus ipse ñ
fuit. Proinde diligentissime requirendũ uidetur
quid in his õs operetur quos gratis iustificat. quid
etiã in illis quos tuste condempnat. Dicit enim
eximius gentium doctor. Si enim iniquitas nrͣa
iusticiam d̃i cõmendat quid dicemus: Nunquid

Expanded text:
Deus justitiam servat. Quid autem magis justum Deus justitiam servat. Quid autem magis justum quam ut ille qui desiderio peccandi jam peccat, pro eo quod desiderans peccare, ipse sibi noxius efficitur, semetipsum peccato suo laedere permittatur? In sanctis igitur coronat Deus justitiam quam eis gratis ipse tribuit, gratis servavit, gratisque perfecit. Iniquos autem condemnabit pro impietate vel injustitia, quam in eis ipse non fecit. In illis enim opera sua glorificat, in istis autem opera non sua condemnat. Hoc itaque praedestinavit Deus, quod erat ipse facturus, aut quod fuerat largiturus. Illud vero nullatenus praedestinavit, quod sive per gratiam, seu per justitiam facturus ipse non fuit. Proinde diligentissime requirendum videtur, quid in his Deus operetur, quos gratis justificat; quid etiam in illis, quos juste condemnat. Dicit enim eximius gentium Doctor: Si autem iniquitas nostra justitiam Dei commendat, quid dicemus? Nunquid