comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tium. ⁊ om̃ł. unum mea sicut ip̃a unum de uno
cumquo unum uniuit omnia deus que fecit ꝑ
ip̃ani ⁊ ideo cum decedant ⁊ suardant tempora non
decedit aliquid uł succedit scĩe uł siñe dei. Noͣn enim
sine ꝑ fruitõe sine caritate. ⁊ sine gaudio. illa ergo
dilectio. delectatõ. felicitas. uł beatitudo. si tñ hũana¬
lingua uł uoce digne drͣ᷑: est intrinitate sp̃ sc̃s non
iargitate atq ub̃tate ꝓfundens om̃s creaturas
ꝓcaptu eoꝵ ut ordinem suum teneant. ¶ Hec gͥ
omnia que arte diuina fcã sunt. ⁊ imitatem qnͣ¬
dam inse ostendstt ⁊ spẽm ⁊ ordinem. Nam quiequid
hoꝵ creatoꝵ ⁊ unũ aͥd est ⁊ aliqͣ sp̃ẽ formatur ⁊ ordi¬
nem aliquẽ petit aut tenet ⁊ ita increaturis ut
prediximus uestigiũ prelucet trnitatis. Ndͣn igit᷑¬
sp̃ hoc natutam summi bom simplicem eẽ dicimus.
qura est pr̃ mea solus aut filius in ea solus. aut sp̃e
tentia uł sub̾a ꝑsonaꝵ sicut sabelliani putauerũt.

Expanded text:
t omnes unum in ea, sicut ipsa unum de uno, cum quo unum. Ubi novit Deus omnia quae fecit per ipsam, ideo cum decedant et succedant tempora, non decedit aut succedit aliquid scientiae Dei. Non enim haec sine perfruitione, sine charitate, sine gaudio. Illa ergo dilectio, delectatio, felicitas vel beatitudo, si tamen aliqua humana voce digne dicitur, est in Trinitate Spiritus sanargitate atque ubertate perfundens omnes creaturas pro captu earum ut ordinem suum teneant. Haec igitur omnia quae arte divina facta sunt, et unitatem quamdam in se ostendunt et speciem et ordinem. Nam quodque berum creatorum et unum aliquid est, et aliqua specie formatur, et ordinem aliquem petit, aut tenet, et ita in creaturis, ut praediximus, vestigium praelucet Trinitatis. Nam propter hoc naturam summi boni simplicem esse dicimus, quia est in ea Pater solus, aut Filius in ea solus, aut Spiritantia personarum, sicut Sabelliani putaverunt;
Abbreviated transcription (Latin):
hostiam debent offerte. ut signũ sit uite eterne.
Non enĩ sicut corpora ꝓ corporib iminolantur
dictis sit rõnabile .i. cum discretõe. ne quid nimis-
sit s cum temporantia ur̃a corpora castigetis. ut
ñ nature defcũ cogant᷑ difsolui s uiciis mori. Et¬
t nolite cõ

Expanded text:
debent offerre ut sit signum vitae aeternae. Non enim sicut tunc, corpora pro corporibus immolantur, dictis sit, rationabile, id est cum discretione ne quid minus sit, sed cum temperantia vestra corpora castigetis, ut non naturae defectu cogantur dissolvi, sed vitiis mori. Et nolite
Abbreviated transcription (Latin):
na intentõne faciatis. u̾mͣ enĩ sacrificium ẽ omẽ
opus qid̾ agiturut in hẽamus deo relatum .s. ad
illum finem bon quo u̾acit᷑ beati ẽẽ possumus.
uñ ⁊ ip̃e homo deinoĩe consecratus ⁊ deo notus in
tabilis si p̃a incontaminata seruemꝰ dissimiles il¬
lis qui uoluptatib carnus seruiunt. ¶ Et nota
cait. hostiam uiuentem. Olim quidem apd uet̾es¬

Expanded text:
na intentione faciatis. Verum enim sacrificium est omne quod agitur, ut inhaereamus Deo; relatum scilicet ad illum finem boni, quo beati veraciter esse possimus. Unde et ipse homo Dei nomine consecratus, et Deo votus in tabilis, si ipsa incontaminata servemus, dissimiles illis qui voluptatibus carnis serviunt. Et nota quod ait hostiam viventem olim quod, apud vete
Abbreviated transcription (Latin):
tractam̃ logis ⁊ fidei et
naturam iudaici ppłi ⁊
gentilis ad bonam uitã
agendam hortat᷑ hucus¬
eni ne alt̾ adu̾sus alte¬
rum supbiret monuit.¬
hinc est moralis ad mo¬
nitio qua monet ut
alter alt̾ius utslitate¬
sunt omnia. itaq ob
rogo frat̾nitas exigit.¬
obsecro dico. ⁊ hoc per

Expanded text:
tractatum legis et fidei et uram Judaici populi gentilis ad bonam vitam agendam hortatur. Hucusqenim ne alter adversus alterum superbiret monuit.Hinc moralis admonitio, qua monet ut alter de alterius utilitatesunt omnia. Itaque orogo, fraternitas exigiobsecro dico, et hoc, per
Abbreviated transcription (Latin):
ab enis gr̃a preueniret᷑¬
⁊ retribuet᷑ ei: merres
ft̃ã sunt ⁊ inp̃o. spũscõ quia sola dilectõe creauit
⁊ conseniat omnia. ¶ Ecce trinitas ꝑsonaꝵ hic os¬
tendi ⁊ eẽntie unitas tres enĩ diu̾se p̾positões .s. ex.ꝑ.¬

Expanded text:
ab ejus gratia praevenirett retribuetur ei, merces t in ipso, Spiritu sancto, quia sola dilectione creavit, et conservat omnia. Haimo Ecce trinitas personarum hic ostenditur, et essentiae unitas. Tres enim diversae praepositiones,
Abbreviated transcription (Latin):
deus sumine bonus Eet qui ⁊ milli nature que ab
alia quantũ possent ut man̾ent dedit. qͣre ip̃m do¬
num dei cũ pr̃e ⁊ filio eque ĩ ꝯmittabile cołe ⁊ tenere
nos conuenit. uniꝰ sube trinitatem. unũ deũ a quo
ꝑire ñ ꝑmissi sumus. principrũ ad ꝙ recurrimꝰ. et
quo aucꝰtore ꝯditi sumiis. ⁊ similitidane᷑ eius ꝑ qua̾
ad diuinitatẽ reformam̃. ⁊ pacẽ qua unitati ad hemꝰ

Expanded text:
et, qui et nulli naturae quae ab alia quantum possent, ut manerent, dedit, quare ipsum donum Dei cum Patre et Filio aeque incommutabile colere, et tenere nos convenit, unius substantiae trinitatem Deum a quoire non permissi sumus, principium ad quod recurrimus, et quo auctore conditi sumus; et similitudinem ejus, per quam ad unitatem reformamur; et pacem, qua unitati adhaerem
Abbreviated transcription (Latin):
uetustatem finiuit ⁊ deposuit ut dolorẽ cru¬
cis sustinens sichr̃et menbra distincta ĩcnice ⁊
ꝯfixa: ne ad priores actus mouerent᷑ aquibus
⁊ sepultus quieuit humanis substractus as¬
rectib ꝑ ħ exigens anobis ut nr̃am uetusta¬
tem pccoꝵ cum genitu ⁊ dolore penitentie de¬
ponamus ⁊ m̃bra nr̃a ꝯtinentie ater iusticie
elauis ꝯfixa halramꝰ ne adpͥora mala redeamꝰ
uisio nec memoria habeatur. ⁊ sit ad lona resu¬
igentes innouitate iuteambulemꝰ de uirtu¬
uce ergo dolor est ꝯfessoꝵ insepultura requie
głia beatoꝵ. hec aũt non solum a nob̾ exigit
t̃c in sacram̃to passionis. s ⁊ si uolumus imi¬
tari efficit. Uñ subdr̃.¬

Expanded text:
vetustatem finivit et deposuit, ut dolorem crucis sustinens sic haberet membra distenta in cruce et fixa, ne ad priores actus moverentur, a quibus etiam sepultus quievit, humanis subtractus aspectibus, per haec exigens a nobis, ut nostram vetustatem peccatorum cum gemitu et dolore poenitentiae deponamus, et membra nostra continentiae atque justitiae clavis confixa habeamus, ne ad priora mala redeamusvisio nec memoria habeatur; et sic ad bona resurgentes in novitate vitae ambulemus, de virtuuce ergo est dolor confessorum, in sepultura requiesgloria beatorum. Haec autem non solum a nobis exigit Christus in sacramento passionis, sed etiam si volumus imitari efficit. Unde subd
Abbreviated transcription (Latin):
quia ⁊̃ consepulti su¬
mus fide inbap̃o cum
cum illo per
illo .i. ad similitudine
⁊ cõsepulti ut qũõ¬
xp̃t resutrexit longe
a mortius remotus.
głiam patris:
dei ita ⁊ tam firmit̾
nos a uiciis surgen¬
tes ad bona opera ã¬
bulemus. de bono in
melius positi in nou¬
bulemus in nouitate¬
uite ꝙ possumus. Si
enim. nos explantati¬
ad similitudinem
arcoris de mala t̾ra.¬
fcĩ sumus a deo com¬
plantati .i. firmiter
si a ueteri ntu remoti

Expanded text:
iam consepulti sumus fide in baptismo cum illo, id est ad similitudinem t consepulti, ut quostus resurrexit, longe a mortuis remotus, Verbum Patris Dei. Ita et tam firmiter nos a vitiis resurgenes ad bona operabulemus, de bono in melius, positi in nobulemus in novitateuod possumus. Si enim nos explantaad similitudinem arboris, de mala ter sumus, a Deo: complantati, firmiter si a veteri ritu remoti
Abbreviated transcription (Latin):
nos pos se fi similes resurrõni si smulitudini
nia ui.. cia deponentes post modũ ñ peccemus.
ħ enĩ similitudo mortis prestabit simili¬
tudinem resurrectõnis ut innouitate uite
t̾nałr cũ xp̃o uicturi sumus in morte ⁊ resur¬
rectõe xp̃i demonstrata sunt. Mors enĩ xp̃i ⁊
pultura ⁊ resurrectõe. inascensione. ⁊ sessione
ad dext̾am prĩs ita gestum est ut hiis rebuł
ana. attende ergo singula que fc̃ã st̃ in hiis
predictis ⁊ quałt ex eis ap̃iana uita ꝯfiguret.¬

Expanded text:
us Tunc dicit nos posse fieri similes resurrectioni, si similitudini nia vitia deponentes, postmodum non peccemus. Haec enim similitudo mortis praestabit similitudinem resurrectionis, ut in novitate vitae ter cum Christo victuri sumus, in morte et resurrectione Christi demonstrata sunt. Mors enim Christipultura, in resurrectione, in ascensione, et in sedere ad dexteram Patris, ita gestum est, ut his rebus ana. Attende ergo singula quae facta sunt in his praedictis, et qualiter ex eis Christiana vita configuret
Abbreviated transcription (Latin):
suam uellet. si inquã
doceret credentes degentib ñ detere cutumcidi ⁊ si¬
iudei de cruce. s assero curumcisionem iustifica¬
re. scandalum erat uideis predicatõ crucis quia
sallatum ⁊ circiumcisionem euacuabat. Si uero
ad muteret circumcisionẽ ñ eẽt eis scandalum
⁊ pacifici essent ei. Utinam. Quasi ip̃i uos con¬
tinam ⁊ abs¬
qidaritur. qui uos con¬
turbant. hẽc non tam¬
furoris mnadu̾sarios ꝙͣ¬

Expanded text:
suam vellet. Si, inquam, doceret credentes de gentibus non debere circumcidi. Judaei de cruce, si assero circumcisionem justificare. Scandalum erat Judaeis praedicatio crucis, quia Sabbatum et circumcisionem evacuabat; si vero admitteret circumcisionem, non esse scandalum, et pacifici essent ei. Utinam. Quasi dicat: Ipsi vos continam abscindantur qui vos conturbant! haec non tamfuroris in adversarios
Abbreviated transcription (Latin):
abutamuni. ut qr liberi estis ⁊ metus legis nõ um
cumbit uobis: ideo desid̾ia carnis sequamini. qr
tunc eritis serui. ⁊ est sensus. cãuete ne audito no¬
mine libertatis impune uobis peccandum esse
arbitremini. s ꝑ caritatem sp̃c .i. que procelit de

Expanded text:
abutamini, ut quia liberi estis et metus legis vobis non incumbit, ideo desideria carnis sequamini, quia tunc eritis servi. Et est sensus: Cavete ne audito nomine libertatis, impune vobis peccandum esse arbitremini. Sed per charitatem spiritus, id e
Abbreviated transcription (Latin):
namq malelictionis¬
eleganti ambiguo u¬
sus bonum eis optat t̃
s absci. ut sint spado¬
nes pp̃ regnum celoꝵ¬
⁊ desinant carnalia se¬
s ꝑ sarl seminare. Sunt enum
quidam spadones ꝓpt̾
ne uos redigant inseruitutem legis. uos eñĩ. frẽs

Expanded text:
namque maledictionisleganti ambiguo usus, bonum eis optat, cundantur, ut sint spadones propter regnum c desinant carnalia seminare. Sunt enim quidam spadones proptne vos redigant in servitutem legis. Ambros
Abbreviated transcription (Latin):
quod omnes illi qui a¬
uersi sunt a me .ĩ. qui
recesserunt a memodo
sunt in asya. ex quib ẽ
phylenus ⁊ hermogenes.
cathenam meam non
exubuit sicut hii qui
recesserunt ame. s cũ
ueniss romam sollici¬
te me quesiuit. ut ei li¬
ceret ad me ingredi ⁊
inuenit me. ⁊ ideo det
illi dñs pr̃ inuenire mi¬
sericordiam a dño .i. afi

Expanded text:
quod omnes illi qui aversi sunt a me, id est qui recesserunt a me, modo sunt in Asia, ex quibus est Phyletus et Hermogenes, catenam meam non erubuit, sicut hi qui recesserunt a me, sed cum venisset Romam sollicite me quaesivit, ut ei liceret ad me ingredi, et invenit me, et ideo det illi Deus Pater invenire misericordiam a Domino, i
Abbreviated transcription (Latin):
subdit. ⁊ que audisti a me
facundia. et alios docere.
Illis .ii. debet ꝯmitti predi¬
catio diuina. qui apti st̃
illi offitio ⁊ tu ip̃e labo
miles esse uis. non inpl
lib militans deo qui nõ
potest diuidi duob ccrie
seruis. sicut nemoᷤ seruire
dnobus dñis: implicat
uł sp̃ałr negocium secłare
appellat. ut qiͣ m̾catum
faciens quis: de spũalib
carnalia querat. ⁊ est hic
diffinitio boni militis.
ut ergo sit bonus miles
te cum indigeret tymo¬
theus ⁊ nollet uictu coti¬
diano abeis sustentari
quib euangłm minis¬
trabat nec opere manist¬
corporali la borare posset
aliqua sibi negoria q̃re¬
tio implicaret᷑. Nam et
illa negotia sunt scłar¬
ia cum animus occupat᷑
colligende cura pecunie
t̾ita melectõe ꝓbabilem
ostendit. Ham ⁊ qui.
Qua si ideo labora sicut
bonus miles uł ideo ne¬
mo se implicet secłarib
negoeiis quia ałt ñ datꝰ
militet. ut inagone fit.
Nam ⁊ ille qui certat
lex agonis ꝙ nemo potest nisi

Expanded text:
subdit: Et quae audisti a me facundia, et alios docere. Illis enim debet committi praedicatio Dei qui apti sunt illi officio. Et tu ipse, labormiles esse vis, non implilibus militans Deo, qui non potest dividi duobus contrariis servis, sicut nemo potest servire duobus dominis, implicat r negotium saeculare appellat, ut quasi mercatum faciens quis de spiritualibus carnalia quaerens. Et est haec diffinitio boni militis: ut ergo sit bonus miles te cum indigeret Timotheus, et nollet victu quotidiano ab eis sustentari quibus Evangelium ministrabat, nec in opere corporali laborare posset, aliqua negotia sibi quaerejus implicarentur. Nam et illa negotia sunt saecularia, cum animus occupatur colligendae cura pecuniaein electione probabilem ostendit. Nam et qui. Quasi dicat: Ideo labora sicut bonus miles, vel ideo nemo se implicet saecularibus negotiis, quia aliter non datur militet, ut in agone sit. Nam et ille qui certat lex agonis, quod nemo potest nisi
Abbreviated transcription (Latin):
negocus: est tñ uñ poteᷤᷤ
uiuere. quia oꝑor. la. a¬
grico. uł ita continua.
dico labora. ⁊ quãuis ita¬
moneam te laborare. ñ
tñ uiuas de opere tuo qi

Expanded text:
negotiis, est tamen unde potes vivere, quia oportet labogricolam. Vel ita continua: dico, labora, et quamvis itamoneam te laborare, non tamen vivas de opere tuo, qu
Abbreviated transcription (Latin):
cipias quia tu infirmieᷤ
es. ideo ego abstinco qr
mͥ de acceptõne scanda¬
lum est. Intellige dico:
qd̾ potes. dabit enĩtibi
ronabr᷑ ⁊ ut legntime

Expanded text:
cipias, quia tu infirmus es. Ideo ego abstineo quia mihi de acceptione scandalum est. Intellige dico quod potes. Dabit enim tibironabitur, et ut legitime
Abbreviated transcription (Latin):
lit corda auditoꝵ primum percipere .i. sumere de fui
m̾cede sua ut agricola uł uinitor. primos fructus
laboris sui degustat ita apłs. prius iubet eũ sumere
ille suam nẽccitatẽ impłere ex hiis que cepit ⁊ post.
aliis dehiis que suꝑsunt ministrare. Castũm itaq
euangłistam ñ ad hoc euangłirantẽ ut euangłium
uendat. securũ facit ⁊ uult ut intelligat qd̾ necͣcria
sibi sumere ab eis inquib deo militat. ⁊ quos tamꝙͣ
cultor uineam ex̾cet. uł tamꝙͣ gregem pascit. ñ est
mendicitas s potestas. tymotheus aũt tante abstin¬
entie fuit qd ⁊̃ a licitis se temperans uolebat de
iabore manirũ uiu̾e. cũ dñs decreuerit. ut quo e
uangłium annuntiat de euangłio uiuat. Nte¬
itellige que¬
pias necͣcͣria a subditis
cere intellige que dico.
.i. discerne quid quare
dicit᷑. Ideo enĩ dico ut ac

Expanded text:
lit corda auditorum, primum percipere, id est sumere, demercede sua . Ut agricola vel vinitor primos fructus laboris sui degustat, ita Apostolus prius jubet eum sumere imum enim debet ille suam necessitatem implere ex his quae accipit, et post aliis de his quae supersunt ministrare. Haimo Castum itaque evangelistam non ad hoc evangelizantem, ut Evangelium vendat, securum facit; et vult ut intelligat quod necessaria sibi sumere ab eis in quibus Deo militat, et quos tanquam cultor vineam exercet, vel tanquam gregem pascit, non est mendicitas, sed potestas. Timotheus autem tantae abstinentiae fuit, quod etiam a licitis se temperans volebat de labore mangelium annuntiat de Evangelio vivat. Intellige. Quapias necessaria a subditis.cere, intellige quae dico, id est discerne quid quare dicitur. Ideo enim dico, ut ac
Abbreviated transcription (Latin):
magnũ qr hñt secretũ. ⁊ suauiꝰ hauriant insip̃iã
quam pugnant scĩam. diutiꝰꝙ audiant q̃ palam
ineccłia dici crediq ꝓhibentur. Aulier illa llicrta
atq punienda secreta ñ solũ insipiens u̾m ⁊ au
dax nũcupat᷑. Sub xp̃iani enĩ uocabulo multas soe¬
lestas ħeses condidit. nefandas fabulas finxit. et
utinam tales quales inteatris cantant᷑ su mim¬
ita scurrilitate rident᷑ ⁊ ñ tales quales adu̾sus dm̃¬

Expanded text:
magnum, quia habent secretum, et suavius hauriant insipientiam magnum, quia habent secretum, et suavius hauriant insipientiam quam putant scientiam, dulciusque audiunt quae palam in Ecclesia dici credique prohibentur. Mulier illa propter illicita atque punienda secreta non solum insipiens, verum etiam audax nuncupatur. Sub Christiano enim vocabulo multas scelestas haereses condidit, nefandas fabulas finxit, et utinam tales quales in theatris cantantur, sive rhythmica scurrilitate ridentur, et non tales quales adversus D
Abbreviated transcription (Latin):
constantib ⁊ ueracib¬
ad hos cõu̾tant᷑ qui ħ¬
illos doceãt que libent̾
aspera uidebr ut relicta
bonã doctrina fabulis
uacent. ip̃i dico pruri¬
entes aurib desiderio
audiendi. ñ tñ bona. ⁊ a u̾itate quidẽ est. que ẽ
quas docent magri quos sibi coac̾uant. hos ma¬
gros salomon uult intelligi ꝑ mulierẽ de qua
ait. Mulier insipiens ⁊ audax inops panis ꝯuocet
pret̾euntes dicens. Panes occultos libent̾ attingͥe ⁊
aque furtiue dulcedinẽ. ħ t mulier uanitas est
impioꝵ que cũ sit inops panis promittit panes .i.¬
ip̃a occulta seĩa occultatõe ꝯmendat. ⁊ qiͣ condit
ut libentius audiat᷑ cuiꝰ prohibitã furant᷑ seducti
audientiam. hec ẽ occultatõ enĩ facit qiͣ pruritum
in aurib sp̃uałr fornicantib sicut pruritu libi¬
dinis corrũpit᷑ incarne integritas castitatis.
Iephaui enĩ doctores ip̃a occultatõe ꝯdiũt su¬
a uenena curiosis ut ideo existimẽt eo dr̃e aliquid

Expanded text:
constantibus et veracibad hos convertantur qui illos doceant quae libenter aspera videbitur, ut relicta a doctrina fabulis vacent. Ipsi dico, prurientes auribus, desiderio audiendi non tamen bona, et a veritate quidem, quae est vertentur, quas docent magistri quos sibi coacervant. Hos magistros Salomon vult intelligi per mulierem de qua ait: Mulier insipiens et audax inops panis convocat praetereuntes, dicens: Panes occultos libenter attingite, et aquae furtivae dulcedinem . Haec enim mulier vanitas est impiorum, quae cum sit inops panis promittit panes, iis, quam ipsa occultatione contendat, et quasi condit ut libentius audiatur, cujus prohibitam furantur seducti audientiam. Haec enim occultatio facit quasi pruritum in auribus spiritualiter fornicantibus, sicut pruritu libidinis corrumpitur in carne integritas castitatis. Nefarii enim doctores ipsa occultatione condiunt sua venena curiosis, ut ideo existiment eos dicere aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
disciplina eccłiastica ĩ scri¬
pturis expoliandis ⁊ ii
minid docendis la bora. ⁊
ut retorqueat᷑ os turt̾is¬
ad ascellas ⁊ sint mala
punica ⁊ tintinabula ĩ
extremis horis iacinctine
tunice opus fac dico intm̃ ut impleas minist̾iu¬

Expanded text:
tica in Scrituris explanandis, et in minibus docendis, labora et ut retorqueatur os turtad axellas, et sint mala punica et tintinnabula in extremis oris hyacinthinae tunicae. Opus fac dico in tantum ut impleas minister
Abbreviated transcription (Latin):
uiui reperient᷑ qui re¬
sidui erunt torm̃tis
eos .s. eos qui mortui
orem cui debes grates
agere. uł futurum qͥ
timendus est. ⁊ ꝑ reg¬
ortune q̃uantum ade¬
os quib placet ⁊ impor¬
tune. nolentib tu quid
oportune agis s ĩportu
erit enĩ tempꝰ cũ ml̾ti
non sustinebũt sanam
doctrinam .i. ñ ferent sal¬
tem audire.q. honus
ceant que uolunt ꝓphe¬
tia est sc̃ĩ apłi qui p̃sciꝰ
fucuroꝵ indoctrina p̾¬
cepit esse instand̾ ut
im dicit futuros qui

Expanded text:
vivi reperientur qui residui erunt tormentis cilicet eos qui mortui orem cui debes grates agere, vel futurum qui timendus est; et peortune, quantum ad eos quibus placet, et importune nolentibus: tu opportune quidem agis, sed importuerit enim tempus, cum multi non sustinebunt sanam doctrinam, non ferent saltem audire quasi onus ceant quae volunt. Prophetia est sancti apostoli, qui praescius futurorum, in doctrina praecipit esse instandum, uim dicit futuros, qui
Abbreviated transcription (Latin):
mali erant ⁊ inerrorẽ
mittunt. tu uero ꝑma¬
ne: firmus inhiique
li dispensatori. ut alisᷤ
te instruere ad salutẽ.
tes ad arguend̾ .i. con¬
ut iustum faciat ita
ut hõ d̾i instructꝰ ad cẽ
bonũ opus sit perfectꝰ.

Expanded text:
Mali errant et in errorem mittunt, tu vero permane firmus in his quli dispensatori, ut aliis te instruere ad salutem tes, ad arguendum, ut justum faciat, ita ut homo Dei instructus ad omne bonum opus sit perfectus.
Abbreviated transcription (Latin):
tis. ⁊ nascuntur uermes mendatiorum ⁊ nicħ
integrum remanet. ideͣoq sicut patrib nr̃is
aduersus teonum leonem opus erat pacientia
sicut nobis aduersus draconem ugilantia.
tunc .N. cogebat. nunc docet. tunc ingerebat ui¬
olentias. nunc insidias aideletur tunc frem¬
ens nunc lubricus ⁊ oberrans officile uidetur.
Ideo timet apostolus. ne sicut ꝑserpentem se¬
ducta est eua. ita ꝑ hereticos corrumpatur
eccłia uirginitate fidei quam gestat incorde
Mlodo ergo anima uirgiitatem tuam serua.
postea fecundanda inamplexii sponsi sunt tu¬
i. Sepite ergo ut scriptum est aures uestras
paradiso eccłie suffliciat. quod ilłic lapsi su¬
mus. uł exꝑti corrigantu¬

Expanded text:
tis, et nascuntur vermes mendaciorum, et nihil integrum remanet. Ideoque sicut patribus nostris adversus leonem opus erat patientia, sic nobis adversus draconem vigilantia. Tunc enim cogebat, nunc docet. Tunc ingerebat violentias, nunc insidias. Videbatur tunc fremens, nunc lubricus et oberrans difficile videtur. Ideo timet Apostolus ne, sicut per serpentem seducta est Eva, ita per haereticos corrumpatur Ecclesia a virginitate fidei quam gestat in corde. Modo ergo anima virginitatem tuam serva, postea fecundanda in amplexu sponsi tui. Sepite ergo, ut scriptum est, aures vestras paradiso Ecclesiae. Sufficiat quod illic lapsi sumus, vel experti corrigam
Abbreviated transcription (Latin):
ut exhibeam uos deo.¬
s timeo ne sicut s̾pens
.i. diabolus ꝑ serpentẽ¬
sedutit euam a para¬
diso eam eiciens sedux̾¬
dico. ãstucia sua .s. pre
mittendo falsa. ita ꝑ
similes deceptõnes. sen¬

Expanded text:
vos Deo,d timeo ne, sicut serpens, id est diabolus, per serpenteseduxit Evam, a paradiso eam ejiciens; seduxdico, astutia sua, scilicet promittendo falsa, ita, similes deceptiones
Abbreviated transcription (Latin):
man. quare ñ quia in¬
mundus sit cib s pp̃
illum qui indicauit.
ne credat te manduta¬
re sub uen̾atõne ydoli ⁊
głiet᷑ in suꝑstitõe sua. qr
qui ỹdolis seruit głiab᷑¬
firmabr᷑ merrore suo.
quia uidet te libenter
plum. hoc ergo sapien¬
tibus loquitur qui cõ¬
temptes ydolum quia
nichil est manducab¬
ant de sacrificio cum
scandalo infirmorum

Expanded text:
. Quare? Non quia immundus sit cibus, sed propter illum qui indicavit, ne credat te manducare sub veneratione idoli, et glorietur in superstitione sua; et qui idolis servit, gloriabfirmabitur in errore suo, quia videt te libenter plum. Hoc ergo sapientibus loquor, qui contemnentes idolum quia nihil est, manducabant de sacrificio cum scandalo infirmorum
Abbreviated transcription (Latin):
sͥ tĩ aliquo mͦ utile est.
s ꝙ alterius. Iteoq alici¬
tis aliquando temperã¬
dum est. ut prosit alii.
dere dicens. Omne cidͦ.¬

Expanded text:
tantum aliquo modo utile est, sed quod alterius, ideoque a licitis aliquando temperandum est, ut prosit alii. dere, dicens: Omne q
Abbreviated transcription (Latin):
pp̃ conscĩam ad stantis ĩ¬
firmi dico manducate
omnia quod quidem se¬
cure potestis facere. quia
auc. teste Nomini est

Expanded text:
propter conscientiam, astantis infirmi. Dico manducate omnia, quod quidem secure potestis facere, quia auctoritate teste, Domini est
Abbreviated transcription (Latin):
.i.ut sitis inꝯtaminati
distis puniendo illum
qui intestum admisa̾t.
uos eẽ in ꝯtaminatoᷤ
a negocio .i. agraui pͤ¬

Expanded text:
ut sitis incontaminati,distis puniendo illum qui incestum admiserat, vos esse incontaminatos a negotio, id est a gravi p
Abbreviated transcription (Latin):
uñ bona spes est correc¬
tionis eoꝵ. ⁊ ideo iamñ
penitet. s gaud ⁊ uñ
gaudeat det̾minat sb̃¬
dens. non quia .q .d. ꝙ
sũt. ñ cũ ira q̃ peiores efficit. s cũ pudore qͥ corripit.
ontristati.i .q. de hac¬

Expanded text:
Unde bona spes est correctionis eorum, et ideo jam non poenitet, sed gaudet. Et unde gaudeat determinat subdens, non quia. Quasi disunt, non cum ira quae pejores efficit, sed cum pudore qui corripit. Contristati
Abbreviated transcription (Latin):
de hiis aũ .s. fidelib qui st̃ intus .i. ineccłia st̃ timo.¬
pore si m̃te noĩe. ñ numine .i. de falsis fr̃ib sunt.
timo. quia difficilius tolerant᷑ quam aꝑte mali.
nulla .N. pestis efficatior quam familiaris inimi¬
cus ⁊ ininut hominis domestici eius. ed aui¬
ed qui qsola

Expanded text:
 in Ecclesia, sunt timorpore non mente, nomine non numine, id est de falsis fratribus, sunt timores, quia difficilius tolerantur quam aperte mali. Nulla enim pestis efficacior quam familiaris inimicus, et inimici hominis domestici ejus . Sed qui. Qua
Abbreviated transcription (Latin):
figurat fallendo ad ailiqua pernitiosa seduet.
Nam quando sensus corporis fallit. mentem u̾o
non mouet auera recta q sententia qua quis¬
q uitam fidelem gerit. nullum est in religione
periculum. uł cum se lonum fingens ea uł fac̃
uel dicit que bonts angelis congruunt. etiam
si crodatur bonus. non est error periculosus-
magna uigilantia. quod nemo se sine deo pot̾
⁊ ip̃a hiciꝰ dufficultas adhoc est utilis ne fit
spes sibi quisq aut homo alter alteri. s deus
bigit nemo. ⁊quia sathanas se transfigurat

Expanded text:
figurat, fallendo ad aliqua perniciosa seducat. Nam, quando sensus corporis fallit, mentem vero non movet a vera rectaque sententia, qua quisque vitam fidelem gerit, nullum est in religione periculum. Vel, cum se bonum fingens ea vel facit, vel dicit quae bonis angelis congruunt, etiam si credatur, bonus non est error, periculosus amagna vigilantia; quod nemo sine Deo potest, et ipsa hujus difficultas ad hoc utilis est, ne sit spes sibi quisque, aut homo alter alteri, sed Deus bigit nemo. Et quia Satanas transfigurat
Abbreviated transcription (Latin):
sentimus ⁊ cursus eiuꝰ
indei uoluntate poni¬
nusa̾ta presens nr̃a
est. si modeste. ⁊ cũ głia
del. nsã agit᷑ mors nr̃a est sispe futuri libent᷑ pro
xp̃o morimur siue presentia ur̃a sunt quib
sustentati deo seruiunt. siue futura spe qͦꝵ seruiunt.
presentia . ⁊t. nr̃a sunt. si sic utimur eis ad sustenta¬
tõem ut ñ offendamus dm̃. futura nr̃a sunt. si
ea credentes magis optamits. uł ita. siue mundꝰ
nr̃ est. ħ ideo dicit. quia ĩ elementa mundi nob̾¬
accipere. qͥ student ꝓfectui fideliũ ꝑ mortẽ diabł̃m
⁊ menbra eius accipe. qui dum ꝑsecunt᷑ utilitati
seruoꝵ dei inseruiunt. alia si mutant᷑. Qmnia enĩ

Expanded text:
sentimus, et cursus ejus in Dei voluntate ponita praesens nostra est, si modeste et cum gloria Dei agitur. Mors nostra est, si spe futuri libenter pro Christo morimur. Sive praesentia nostra sunt, quibus sustentati Deo serviunt, sive futura, spe quorum serviunt; praesentia enim nostra sunt, si sic utimur eis ad sustentationem, ut non offendamus. Futura nostra sunt, si ea credentes, magis optamus. Vel ita: Sive mundus noster est. Hoc ideo dicit, quia etiam elementa mundi nobaccipe, qui student profectui fidelium; per mortem diabolum, et membra ejus accipe, qui dum persequuntur, utilitati servorum Dei serviunt. Alia non mutantur. Omnia enim,
Abbreviated transcription (Latin):
tinatione que ꝑtinet¬
ad iusticiam ⁊ sc̃itatẽ
uite presentis ponit̾¬
hic alia predestinatõ
ꝑtinens ad uitam et̾¬
nam cuius effectum
supra notauit .q. ele¬

Expanded text:
tinatione quae pe justitiam et sanctitatem vitae praesentis, ponihic alia praedestinatio pertinens ad vitam aetnam, cujus effectum supra notavit.
Abbreviated transcription (Latin):
palam ꝓposidam ⁊ ostensam. predestinauit nos
adoptio inqua. grã gratificauit nos .i. gratos
nos sibi fecit. hic notatur effectus prime preor¬
clinationis que pertinet ad iusticiam. grati¬
ficauit dico indilecto filio suo. pro quo nos
diligit. diligens enĩ unigenitum suum ⁊̃ il¬
lis quos diligit ⁊ quib nult filius cliuina lar¬

Expanded text:
palam propositam et ostensam. Praedestinavit nos adoptatio, in qua gratia gratificavit nos, id est gratos nos sibi fecit. Hic notatur effectus primae praeordinationis quae pertinet ad justitiam. Gratificavit, dico, in dilecto Filio suo, pro quo nos diligit. Diligens enim suum Unigenitum, etiam illis quos diligit, et quibus vult Filius divina do
Abbreviated transcription (Latin):
i huit que obierit non ꝯputatur eui
prorsins nouo. nec stupra necalia que ante fuer̃t
obsunt. sobrium nam ⁊ muustri templi ꝓhibẽ¬
t᷑ uinũ ⁊ sicͥam bibere ne ebrietate grauent᷑ corda
eoꝵ ⁊ ut sensus igeat semꝑ ⁊tenuis sit.pruden¬
tom in oĩb agendis ħ dicit ctͣ eos qui sub nomine
simplicitatis excusant stulticiam sacerdotũ orna¬

Expanded text:
uit quae obierit, non ei prorsus novo nec stupra, nec aliqua quae ante fuerunt obsunt. Sobrium. Nam et ministri templi prohibentur vinum et siceram bibere, ne ebrietate graventur corda eorum. Et ut sensus vigeat semper et tenuis sit. Prudentem in omnibus agendis. Hoc dicit contra eos qui sub nomine simplicitatis excusant stultitiam sacerdotu
Abbreviated transcription (Latin):
bene operan possit oꝑ¬
eligit᷑ ordinandus ir
reprehensibilẽ eẽ ĩ. ꝙ
.i. ñ obnoxium repre¬
hensioni ut tat eligat᷑¬

Expanded text:
bene operari possit, opeligitur ordinandus, irreprehensibilem esse. Idemest non obnoxium reprehensioni, ut talis eligat
Abbreviated transcription (Latin):
formes sumus inbap̃o morti erus ⁊ sepult᷑e qui
putas scđo baptitari. scdo quantũ ad sexp̃m cru¬
cifigit. ꝙ est eum hr̃e ostentui. ut enĩ semel mor¬
tuus est incarne ita nos in lap̃o semel peccatis
morimur ñ scd̾o uel t̾cio. baptismus enĩ nichil a
grauit lapsi sũt. ⁊ rebaptizari. pp̃ qd debent sibi

Expanded text:
 morti ejus et sepulturae, qui putat secundo baptizari, secundo, quantum ad se, Christum crucifigit; quod est eum habere ostentui. Ut enim semel mortuus est in carne, ita nos in baptismo semel peccatis morimur, non secundo vel tertio. Baptismus enim nihil aligraviter lapsi sunt rebaptizari. Propter quod debent sibi
Abbreviated transcription (Latin):
quia uicet hic non ibi. ideo impossibile est eos
renouari in alia uita ꝑ pm̃am. quia impossibi¬
.i. quia non possunt efficere ut ualeat sibi it̾m
nem suam crucifigerẽt cum uiciis ⁊ ꝯcupiscentiis.
.q. ue malia uita impossibile est renouari quia
hic tm̃ ubi bibit ymbrem. terra enim . uł ita con¬
tinua. dixerat supra. feramur ad perfestionem
subdens. ⁊ħ faciemus nunc addit. ⁊ iustum est ħ
bibens a simili arde t̾re ymbrem .i. doctrinam sã¬
ctam rorem cȩloꝵ quẽ sicienti t̾re pliuint cełi .i.
a deo. superse. sepe uenit. quia si rara est ñ sufficͥ.
si asudua: iulescit. et ymbre irrigata generans
ut itł aquib colitur .i. ip̃is eisdem qui se colũt
mentũ uirtirtũ ⁊ infututo p̾miũ. ałr nͥ bñdic¬
tionem perciperet a deo nõ generaret letũ fru¬
ctum ⁊ nota ꝙ in hiis u̾bis sig̃cat illos apłs qͥ¬

Expanded text:
quia licet hic, non ibi, ideo impossibile est eos renovari in alia vita per poenitentiam quia impossibi quia non possunt efficere ut valeat sibi iterum nem suam crucifigerent cum vitiis et concupiscentiis;  in alia vita impossibile est renovari, quia hic tantum ubi bibit imbrem. Terra enim. Vel ita continua. Dixerat supra feramur ad perfectionem, subdens, et hoc faciemus, nunc addit, et justum est hoc bibens, a simili aridae terrae imbrem, id est doctrinam sanctam, rorem coelorum, quod sitienti terrae, pluunt coeli, id a Deo, super se, saepe venit, quia si rara est non sufficit; si assidua, vilescit. Et imbre irrigata generans Vel, illis a quibus colitur, id est ipsis eisdem qui se colunt mentum virtutum, et in futuro praemium. Aliter nisi benedictionem a Deo perciperet, non generaret laetum fructum. Et nota quia in his verbis significat illos Apos
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃is .i. quantum ad se. inse enĩ crucifigunt fĩ¬
lium dei ⁊ ꝯtumelie hñt. qui grãm eius uili¬
pendentes inpeccatis iacent ⁊ ostendr hic rõ cur
non debeant prima fide relicta inpccm cadere. I
enĩ ultra possunt rebaptiami intemissionẽ¬

Expanded text:
figunt Filium Dei, et contumeliae habent qui gratiam ejus vilipendentes in peccatis jacent. Et ostenditur hic ratio cur non debeant prima fide relicta in peccatum cadere. Non enim ultra possunt rebaptizari in remissione
Abbreviated transcription (Latin):
sos non enĩ recrucifi¬
sunt irrisorib. ⁊cru¬
cifixorib. quia una
mors sufficit ad omnia pcc̃a tollenda. Qui
u̾o it̾at bap̃m .q. illa una mors ⁊ unum ex
ea bap̃a non sufficiat iterat ⁊ mortẽ ut ex
ea it̾ata fiat. it̾ata remissio ꝙ impossibile ẽ.
sicut .i. impossibile est scd̾o crucifigere xp̃m:¬

Expanded text:
 Non enim in re crucisunt irrisoribucifixoribus, quia una ur, sicut illa mors sufficit ad omnia peccata tollenda. Qui um, quasi illa una mors, et unum ex ea baptisma non sufficiat, iterat et mortem, et ut ex ea iterata fiat 244 iterata remissio, quod impossibile est. Sicut
Abbreviated transcription (Latin):
tunc aũt ꝑfectissime. Ergo modus diligendi eua¬
cualu᷑. Sic ergo caritas potest dici euacuanda ut sci
tollet᷑. alii dñt Sciendi aũt modus enigmaticus ⁊
mentis qualitas curus actuꝰ est uisio ip̃a qua iu¬
demus nũc aq̃ ad aliam ꝑducem᷑. unde aubꝰ. Scimus
qr cũ apparũt. si cut ait iołxs. Similes ei enmus. quia
uidebimus eum sicut est hec iusid nobis ꝓmittitar
ad hanc uisionem erudimur. ad hoc cormundamuᷤ¬

Expanded text:
tunc autem perfectissime. Ergo modus diligendi evacuabitur. Sic ergo charitas 105 potest dici evacuanda ut scietolletur. Sciendi autem modus aenigmaticus, et mentis qualitas, cujus actus est visio ipsa, qua videmus nunc, a qua ad aliam perducemquia, cum apparuerit, sicut ait Joannes, similes ei erimus, quia videbimus eum sicut est . Haec visio nobis promittitur, ad hanc visionem erudimur. Ad hanc cor mundamu
Abbreviated transcription (Latin):
⁊c̃. Quasi item per hoc
caritas est dignior. qr¬
caritas non excidit.i.
nec in hoc seculo nec in¬
futuro finetur. ⁊ si o¬
br᷑ non excidet dico siũ
futuro. quid enĩ alicui drẽt

Expanded text:
c. Quasi dicat: Per hoc charitas est dignior, haritas nunquam excidit, id est nec in hoc saeculo, nec infuturo finietur, etsi or. Non excidet dico, sive in futuro. Quid enim alicui dicere
Abbreviated transcription (Latin):
arena maris .i. licot sĩt
inrũabiles filii istł.
tñ solum mͦ. teliquie
salue fient. ecce sic dr᷑
salus iudeoꝵ ut maior
pars sit excecata. uł a¬
rene comparat pp̃ st̾ili¬

Expanded text:
arena maris, id est licet sint innumerabiles filii Israel. Tamen, solummodo, reliquiae salvae fient. Ecce sic dicitur salus Judaeorum, ut major pars sit excaecata. Vel arenae comparat propter sterili
Abbreviated transcription (Latin):
nicħ desit ad iusticia de omnib figuratiuis.
uł ideo dr̃ abreiians inequrtate quia q̃ equa
sunt retinet ut moralia que ius est tolli ut
figuras recidit. ⁊ nequis dubitet de co ꝓpħa re¬
petitione confumat dicens qi dfis qui facit pri
ple .m. uos. ibi . s. ĩ toto

Expanded text:
nil desit ad justitiam de omnibus figurativis. Vel ideo dicitur, abbrevians in aequitate, quia quae aequa sunt retinet, ut moralia quae jus est tolli, ut figuras recidit. Et ne quis dubitet de eo, propheta repetitione confirmat dicens: Quia Dominus, qui priplebs mea vos, ibi in toto
Abbreviated transcription (Latin):
legem iusticie. qi ñ ex fi¬
de querebat iusticiam¬
.ĩ. qr ñ peciuit illam a
deo ñ credit mneũ qui¬
iustificat impiũ non
credens deum operari¬
in lomine qͦ iustificet᷑.
fide impetratut. unde uͦ
ꝯtigerit ꝙ ñ crederent
supponit. offenderũt enĩ
qiͣ quis quereret cur fidem ñ hñt uideis redet. qr

Expanded text:
legem justitiae, quia non ex fide quaerebat justitiamuia non petivit illam a Deo, non credidit in eum qujustificat impium, non credens Deum operarin homine quo justificetur, fide impetratur. Unde ergo contigerit, ut non crederent, supponit, offenderunt enim. Quasi quis quaereret cur fidem non habent Judaei? r
Abbreviated transcription (Latin):
ient. Dñs ens̃ faciet
u̾biim consummanꝰ
sũmans quia ad ꝑfec¬
tionem ducit ⁊ abreu¬
saluet. ñ ꝑ ĩnumeras
obseruantias quibus
ille ppłs seruilit̾ p̾me¬
abreuiet: tñ equum
est priori u̾bo legił
unde subdit. abreuiã
dico inequitate ut .s.¬

Expanded text:
ient. Dominus enim faciet verbum consummans summans, quia ad perfectionem ducit; et abbrevsalvet, non per innumeras observantias, quibus ille populus serviliter premeabbreviet, tamen aequum est priori verbo legis unde subdit, abbrevians, dico, in aequitate, ut
Abbreviated transcription (Latin):
qua iustificati: grati
deo eẽ debelemus. ceͣriũ
decestando .i. impietatẽ
subinfert. ꝙ gentiles in¬
flati ⁊ leues in ydoloꝵ fig¬
menta tamꝙͣ deciderũt

Expanded text:
qua justificati grati Deo esse debemus, contrarium detestando, id est impietatem, subinfert, quod gentiles inflati, et leves in idolorum figmenta tanquam deciderunt
Abbreviated transcription (Latin):
ticia ⁊ ꝙ ꝑ dei oꝑa cognouisti ⁊ ꝑ hominis oꝑa per¬
didisti. Totũm consid̾asti rerum ordinem ⁊ ñ uis
artendere. ꝙ mundus opus dei siti ydolũ opꝰ fabri
Si faber ydolo sicut dedit figurã daret ⁊ cor ab ip̃o
ydolo faber adoraretur. Quomͦ est ergo homo faber.
deus cuus ñ est. si homo ydoli faber est quis ẽ deus
tuus: qui fecit te. Quis est deus fabri qui fecit illũ:
gͦ si ydolum cor hr̃et ñ ne fabrũ adoraree qui fec̃
ulum: ecce quõ detinent u̾itatem dei ininiusti
detinent ad quos locutus eist deus: nec legẽ accepert̃

Expanded text:
t quod per Dei opera cognovisti, per hominis opera perdidisti. Totum considerasti rerum ordinem, et non vis attendere quod mundus opus Dei sit; idolum opus fabri. Si faber idolo sicut dedit figuram, daret et cor, ab ipso idolo faber adoraretur. Quomodo ergo homo faber tuus Deus non est, si homo idoli faber est? Quis est Deus tuus qui fecit te? Quis est Deus fabri? Qui fecit illum. Ergo si idolum cor haberet, nonne fabrum adoraret qui fecit illud? Ecce quomodo detinent veritatem Ddetinent, ad quos locutus non est Deus? nec legem acceperunt
Abbreviated transcription (Latin):
rem ⁊ saluatorem : Et ex ip̃a enĩ celi fabrica iratꝰ ilł
deus ostendr̃ qui ideo tam pulcra astra condidit
ut ex eis qnͣtꝰ. ⁊ ꝙͣ admirabił crrator eoꝵ est pꝰsit
ꝑ legem nature ꝑ quam potuit comprehendere fabꝰ¬
rica mundi testante auctorem deum solum diligẽ¬
dum. s in iusticia ⁊ impietas ieis apparee dunħ
uidentes dissimulant au̾itate ñ fãtentes unum
quidẽ cognosce̾ deum. ⁊ ĩ eoꝵ aliqui ꝑtim cognoue¬

Expanded text:
rem vel Salvatorem. Ex ipsa enim coeli fabrica iratus illis Deus ostenditur, qui ideo tam pulchra astra condidit, ut ex his quantus et quam admirabilis Creator eorum est possit legem naturae, per quam potuit deprehendere fabrica mundi testificante auctorem Deum solum diligendum; sed injustitia et impietas in eis apparet, dum haec videntes dissimulant a veritate, non fatentes unum quidem cognoscere Deum, et aliqui etiam eoru
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsonam suam. et negotium. et
auctorem negocii in quib con¬
grue captat beniuolentiam. Post
salutationem uͦ: utͥusq partis
uitia arguit. ostendens gentiles
anaturali ratione: & iudeos a
lege scripta exorbitasse. deinde
a lege eos tollat: et in sola fide
xp̃i constituat eos. Circa finem
uͦ moralis subditur instructio.
atq in actione gr̾arum finit¬

Expanded text:
personam suam et negotium et personam suam et negotium et auctorem negotii: in quibus congrue captat benevolentiam. Post salutationem vero utriusque partis vitia arguit, ostendens gentiles a naturali ratione, et Judaeos a lege exorbitasse. Deinde a lege eos tollat, et in sola fide Christi eos constituat. Circa finem vero moralis subditur instructio, atque in actione gratiarum fin
Abbreviated transcription (Latin):
uocari ostendit. quia non quasi
debitum iusticie est reddita :
sed gratuito data. Quid est gr̾a:
gratis data. donata non rẽddita.
Si tibi debebatur anteꝗͣ. grãm
haberes: mertes tibi reddita ẽ:
non gr̃a donata. Merito itaq ħ
malors ut p̃dictum est: radicẽ
perunit. ¶Assignatis rationib
oꝑis numeri. et ordinis epłarũ:
explicato quoq unde et qͣre
apłs romanis scripsit: suꝑest
de materia. et intentione. ⁊ mͦ
tractandi exequi. Generalis
omium epłarum mat̾ia est doc¬
trina euangłii. Intentione mo¬
net ad obediendum euangłice
doctͥne. p̃ter hec autem in sin-¬
głis ꝓpͥas intentiones ⁊ mat̾ias :¬
mat̾iam habet romanoꝵ
uitia. atq gre dei bona. ad que
eos hortatur. Intentio: uitia eoꝵ¬
dem increpare. et ad ueram pacẽ
& frat̾nam concordiam: sub ma¬
nu gre humiliare. Modus tractai¬
di talis est. more scribentium
epłas: salutationem p̃mittit. in
qua tria facit. Commendat enĩ

Expanded text:
vocari ostendit, quia non quasi vocari ostendit, quia non quasi debitum justitiae reddita est, sed gratuito data. Quid enim est gratia? Gratis data, donata, non reddita. Si enim tibi debebatur, antequam gratiam haberes, merces tibi reddita est, non gratia donata. Merito itaque hmalorum, ut praedictum est, radicem perimit. Assignatis rationibus operis, numeri et ordinis Epistolarum, explicato quoque, unde et quare Apostolus Romanis scripsit, superest de materia et intentione et modo tractandi exsequi. Generalis omnium Epistolarum materia est doctrina Evangelii; intentio, monere ad obediendum evangelicae doctrinae. Praeter haec autem in singulis proprias intentiones et materias materiam habet Romanorum vitia, atque gratiae Dei bona, ad quae eos hortatur: intentio, vitia eorumdem increpare et ad veram pacem et fraternam concordiam sub manu gratiae humiliare. Modus tractandi talis est: More scribentium epistolas salutationem praemittit, in qua tria facit. Commendat enim
Abbreviated transcription (Latin):
etiam deum iniram irritastis.
adultimũ xp̃m uobis lege et
ꝓpħis ꝓmissum occidistis. Nos
itaq uobis digniores sumus: qͥ
ut de xp̃o audiuimus: in eum¬
statim credidimus. Unde ꝑ ꝓ
phetam dñs ait. Popłs quem ñ¬
stat nos non ex industria s ex
ignorantia deliquisse.Si ẽnĩ
yͥ dola non coluissemus. Quod
autem de genĩs nobilitate uos
iactatis: si qua głia talium gła
est. tunc hismael et esau posst̾
pariter głari: cum de eisdem pa¬
rentib sint nati. His it᷑a alt̾can¬
tibus: apłs se mediũ int̾posuit.
omnes illors contentiones hinc
inde dirimens & quasi bonus
concionator uoce sonora alloqͣns¬
omnes ad unam concordiam
ad duxit. ostendens nullos eoꝵ
siuis mĩtis esse saluatos. qͥa om̃s
niudei et gentiles sub peccato
tenebantur: sed ꝑ gr̃am dĩ sal
dict᷑a: scribit romanis confu̾tas
humiliari: ut omĩa ad tͥbuant
gr̃e dei. et ostendens omnibus
gratis uenisse gr̃am fideri euan¬

Expanded text:
etiam Dominum in iram irritastis. etiam Dominum in iram irritastis. Ad ultimum Christum vobis in lege et prophetis promissum occidistis. Nonne itaque vobis digniores sumus, qui ut de Christo audivimus, in eum credidimus? Unde per Prophetam Dominus ait: Populus quem nstat nos non ex militia sed ex ignorantia deliquisse. Si enim habuissemus, idola non coluissemus. Quod autem de generis nobilitate vos jactatis, si qua talium gloria est, tunc Ismael et Esau possunt pariter gloriari, cum de eisdem parentibus sint nati. His itaque altercationibus Apostolus se medium interposuit, omnes illorum contentiones hinc inde dirimens, et quasi bonus concionator voce sonora illos alloquens, ad unam omnes concordiam adduxit, ostendens nullos eorum suis meritis esse salvatos quia omnes et Judaei et gentiles sub peccato tenebantur, sed per gratiam aedicta scribit Romanis, confutanshumiliari, ut omnia attribuant gratiae Dei, et ostendens omnibus gratis venisse gratiam fidei Evan
Abbreviated transcription (Latin):
celestis: sublimiũ uiroꝵs mentes
inhabitat. sub cinere & cilicio la¬
titans que romanos occupauerat:
ut inter se alt̾cantes & se sibi inui¬
cem p̾ferentes: dissensiones et scis¬
mata facerent. Erant enĩ romani
conu̾si. Iudei autem ꝓpter scõs
patres aquib originem ducebant.
et ꝓpt̾ legem quam soli int̾ cetãs
gentib se p̃ferebant dicentes. Nos
de genere abrahe sumus cui pͥ¬
mum facta fuit ꝓmissio. nos po¬
pulus pecculiaris dei sumꝰ. nosde
egypto forti manu ⁊ mirabilib
et eius uoluntatem cognoscere.
ad nos quoq sp̃ualit᷑ dei filius
uenit. ut ipse in euangelio ait. Non
hibita memoratis: tanto uos de¬
teriores esse ostenditis. Cisdem si¬
quidem pedib quib mare tͣnfiᷤ¬
priis manib fecistis. ⁊ illo ore qͦ
paulo ante post subm̃sionem pha-¬
raonis et egyptiors laudes ꝑsol¬
ueratis. idola adorastis. preterea
manna celitus datum: in deserto
fastidistis cupientes redire in e¬
gyptum. ad ollas carnium. Sepe

Expanded text:
coelestis sublimium mentes inhabitat, sub cinere et cilicio latitans. Quae Romanos adeo occupaverat, ut inter se altercantes, et se sibi invicem praeferentes dissensiones et schismata facerent. Erant enim Romani conversi. Judaei autem proper sanctos Patres, a quibus originem ducebant, et propter legem quam soli inter caetergentibus se praeferebant dicentes: Nos de lege Abrahae sumus, cui primum facta est promissio, nos populus peculiaris Dei sumus; nos de Aegypto forti manu et mirabilibus t ejus voluntatem cognoscere. Ad nos quoque specialiter Dei Filius enit, ut ipse in Evangelio ait: Non hibita memoratis, tanto vos deteriores esse ostenditis. Eisdem siquidem pedibus quibus mare transivis manibus fecistis. Et illo ore quo paulo ante de submersione in Pharaonis et Aegyptiorum laudem Deo persolveratis, idola adorastis. Praeterea manna coelitus datum in deserto fastidistis, cupientes redire in Aegyptum ad ollas carnium. Saepe
Abbreviated transcription (Latin):
non petrus. nec aliquis .xii.
apłoꝵ. pͥmum instruxit. s
qͥdam iudeoꝵs credentium
uenientes romam ubi pͥnceps or¬
bis residebat: cui ipsi erant sub¬
iecti. que apud ierosolimam di-¬
dicerant. romanis euangłiz aue¬
runt. Attende diligenter quod
haimo dicit apłm abathenis
scripsisse. orꝑ uͦ: de corintho. In
spice item qd̾ idem haimo ait
petrum romanis pͥmum non p̃¬
dicasse. cum eccłiastica historia sic
contineat. Claũdii temporibus
clementia diuine ꝓuidentie:
petrum ad urbem romam pri¬
Iste adueniens: pͥmus in urbe
roma euangelii sui clanibus:
ianuam regni celestis aꝑuit.
ad romanos. ubi scriptum est.
Ut aliquid imꝑtiar uobis gr̃e
sp̃ualis. Ait sic. Romanos petri
p̃dicatione fidem tenentes: coi¬
firmare se uelle paulus dicit.
non qd̾ minus accepissent ape¬
tro. s ut duob apłis attestanti¬
b atq doctorib eoꝵs corrobora¬
retur fides. harum itaq aucto¬
ritatũ conflictum qui uidet᷑

Expanded text:
non Petrus, non aliquis XII non Petrus, non aliquis XII apostolorum primum instruxit, sed quidam Judaeorum credentium,percepta, venientes Romam, ubi princeps orbis residebat, cui erant ipsi subjecti, quae apud Jerosolymam didicerant, Romanis evangelizaverunt. » Attende diligenter, quod Haimo dicit Apostolum ab Athenis scripsisse, Origenes vero, de Corintho. Item inspice quod idem Haimo ait Petrum Romanis primum praedicasse, cum ecclesiastica historia sic contineat: « Claudii temporibus clementia divinae providentiae Petrum ad urbem Romam  adveniens primus in urbe Roma Evangelii sui clavibus januam regni coelestis aperuit. ad Romanos, ubi scriptum est: Ut aliquid impertiar vobis gratiae spiritualis , sic ait: « Romanos Petri praedicatione fidem tenentes confirmare se velle Paulus dicit: non quod minus accepissent a Petro, sed ut duobus apostolis attestantibus atque doctoribus, eorum corroboraretur fides. » Harum itaque auctoritatum conflictum qui videtur
Abbreviated transcription (Latin):
constat non esse. cum epła que
est scripta. Cpłam enim que ad
chorinthios scribitur: ante istam
scripsisse uidetur. quia hanc de
corinitho scripsisse monstratur
euidenter ex eo quod dicit. Com¬
mẽndo uob̃is phebem sororem
meam. & ministram eccłie que est
cenchris. cenchris enim dicitur
locus corintho uicinus. immo
portus ipsius corinthi. ex hoc
gͦ apparet de corintho scripta.
& ex eõ quod dicit. Salutat uoᷤ
gayus hospes meus. de quo
scribens corithiis. cominemo¬
rat dicens. Gratias ago deo
meo qd̾ neminem ur̃m bap¬
trauerim nisi crispum et
gaium. Hec gͦ epła ad intelli¬
gendum difficilior ceteris:
in qua ⁊ apłs uidetur ꝑfec-¬
tior pͥmãtum obtinuit in
corꝑe epłarum. non quod pͥꝰ
dignitatis romanoꝵ qui
misit: cunctis gentib dña-¬
bantur. Ideoq sublimores
erant om̃ib popłis: & into
hominum resonabat in ore.
Haĩmo autem ab athenis
apłm scripsisse romanis di¬
cit his uerbis. ab athenis ci-

Expanded text:
constat non esse, cum Epistola constat non esse, cum Epistola es scripta. Epistolam enim quae ad Corinthios scribitur, ante istam scripsisse videtur, quia hanc de Corintho scripsisse evidenter monstratur ex eo quod dixit: Commendo vobis Phoeben sororem nostram, ministram Ecclesiae quae est Cenchris . Cenchris enim dicitur locus Corintho vicinus, imo portus ipsius Corinthi. Ex hoc ergo apparet de Corintho scripta, et ex eo quod dicit: Salutat vos Caius hospes ; de quo scribens Corinthiis commemorat dicens: Gratias ago Deo meo, quod neminem vestrum baptizavi nisi Crispum et Caium . Haec ergo Epistola ad intelligendum caeteris difficilior, in qua Apostolus videtur perfectior, primatum obtinuit in corpore Epistolarum: non quod ab Adignitatis Romanorum, qmisit, cunctis gentibus dominabantur: ideoque sublimiores erant omnibus populis, et intonmnium hominum resonabat in 2 ore. Haimo autem ab Athenis Apostolum scripsisse Romanis dicit his verbis: « Ab Athenis civi