comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
breo. Ubi aũ asterisci idẽ stellȩ p̾lucentes.
ex theodotionis editione ab origene additũ
est. Et uͥ greca tnstulimꝰ. hic de ipso hebrai¬
co qd̾ intelligebamꝰ exp̾ssimꝰ. sensuũ potiꝰ
ueritatẽ ꝗͣ uerbors int̾dum ordinẽ conser¬
uantes.ꝙ. miror qͦmͦ .lxx. int̾p̃tũ libͦs legas¬
non puros ut ab eis editi sunt s ab origene
ris. p̾sertim cũ ea quȩ addita sunt. ex hõis
iude atq blasphemi p̾t passionẽ . xp̃i. edi¬
tione tnͣstulerit. Uis amator ẽẽ ueterũ
riscis sunt. immo redde uoluminib. ut
ueterũ te fautorẽ ꝓbes. Qd̃ si feceris. om̃s
ȩccłiars bibliothecas condẽpnare cogeris.
Uix enĩ unꝰ aut alt̾ inueniet᷑ liber. qͥ ista ñhabe¬
at. Porro qd̾ dicis ñ debuisse nos int̾ptari
pt᷑ ueteres. & nouo uteris sillogismo. aut
obscura fuerint quȩ int̾p̾tati sunt .lxx. aut
manifesta. si obscura. te qͦq in eis falli potu¬
isse nͣ dubiũ ẽ. si manifesta. illos in eis falli ñ potu¬

Expanded text:
braeo, ubi autem asterisci, id est stellae praelucentes, ex Theodotionis editione ab Origene additum est; et ibi Graeca transtulimus, hic de ipso Hebraico, quod intellegebamus, expressimus sensuum potius ueritatem quam uerborum interdum ordinem conseruantes. non puros, ut ab eis editi sunt, sed ab Origene ris, praesertim cum ea, quae addita sunt, ex hominis Iudaei atque blasphemi post passionem Christi editione transtulerit. uis amator esse uerus seriscis sunt, immo rade de uoluminibus, ut ueterum te fautorem probes. quod si feceris, omnes ecclesiarum bibliothecas condemnare cogeris. uix enim unus aut alter inuenietur liber, qui ista non habeat. Porro quod dicis non debuisse me interpretari post ueteres et nouo uteris syllogismo: Aut obscura fuerunt, quae interpretati sunt septuaginta, aut manifesta; si obscura, te quoque in eis falli potuisse credendum est, si manifesta, illos in eis falli non potu
Abbreviated transcription (Latin):
tenebat᷑ reus: & asseris rep̾hensionẽ apłicã
non fuisse dispensatoriã s ueram. & me non
debere doc̾e m̃daciũ. s uniu̾sa quȩ scͥpta st̃.
ita sonare ut scpta st̃: Ad quȩ pͥmũ respondeo
debere prudentiã tuã p̾faciunculȩ cõm̃tari¬
non potuit : Minime. Quin potiꝰ in eo ut in
uideor. cautior atq timidior: qđ imbecillita¬
tem uiriũ mearũ sentiens. origenis cõm̃ta¬
rios sum secutꝰ. Scͥpsit enĩ ille uir in epła
paul ad galathas qnq ꝓpͥe uolumina. &
decimũ stromatũ suoꝵs librum cõmatico
suꝑ explanationẽ eiꝰ sermone cõpleuit. Tracta

Expanded text:
tenebatur reus, et adseris reprehensionem apostolicam tenebatur reus, et adseris reprehensionem apostolicam non fuisse dispensatoriam sed ueram et me non debere docere mendacium, sed uniuersa, quae scripta sunt, ita sonare, ut scripta sunt. ad quae primum respondeo debuisse prudentiam tuam praefatiunculae commentarinon potuit? minime! quin potius in eo mihi uideor cautior atque timidior, quod inbecillitatem uirium mearum sentiens Origenis commentarios sum secutus. scripsit enim ille uir in epistulam Pauli ad Galatas quinque proprie uolumina et decimum Stromatum suorum librum commatico super explanati
Abbreviated transcription (Latin):
tẽpore qͦ scͥbebat᷑ & nc̃ usq uiuentiũ ibi cõme¬
morarent᷑ opꝰcula. mirarite curei hc̃ titulũ
imposuerĩ. Puto intelligere prudentiã tuã.
qd̾̃ ex oꝑe ipso titulũ potueris intelligere. Le¬
gisti enĩ ꝙ grecos & latinos. qui uitas uirors¬
oꝑi scͥpserint: s de illustrib uiris. u̾bi gr̃a.
ducib philosophis. oratoribꝰ. hystoricis. poe¬
tis. ephicis. tragicis. comicis. E pythaphiũ aũ¬
ꝓpͥe scribit᷑ mortuoꝵs: qd̾ quid̾e in dormitio¬
ne sc̃ȩ memoriȩ nepotiam prb̃r olim fecisse
me noui. Ghic lib̾ uł de illustribꝰ uiris. uł
ꝓprie de scptoribꝰ eccłiasticis appelland̾ ẽ. li¬
cet aplerisq em̃datoribꝰ imꝑitis de auctoribꝰ
dicatur inscͥptꝰ. S edo loeo queris.cur dire¬
rim in cõm̃tariis epłȩ ad galathas paulum
id in petͦ ñ potuisse rep̾hendere. qd ipse fece¬
rat. nec in alio arguere simulationẽ cuiꝰ ipse

Expanded text:
tempore, quo scribebatur, et nunc usque uiuentium ibi commetempore, quo scribebatur, et nunc usque uiuentium ibi commemorentur opuscula, mirari te, cur ei hunc titulum inposuerim. puto intellegere prudentiam tuam, quod ex opere ipso titulum potueris intellegere; legisti enim et Graecos et Latinos, qui uitas uirorlum indiderint, sed de Illustribus Viris, verbi gratia, Ducibus, Philosophis, Oratoribus, Historicis, Poetis, Epicis, Tragicis, Comicis: Epitaphium auproprie scribitur mortuorum, quod quidem in dormitione sanctae memoriae Nepotiani presbyteri olim fecisse me noui. ergo hic liber uel de inlustribus uiris uel proprie de scriptoribus ecclesiasticis appellandus est, licet a plerisque emendatoribus inperitis de auctoribus dicatur inscriptus. In secundo loco quaeris, cur dixerim in commentariis epistulae ad Galatas Paulum id in Petro non potuisse reprehendere, quod ipse fecerat, nec in alio arguere simulationem, cuius ipse
Abbreviated transcription (Latin):
tib .s parentes filiis thesauritant. Et in para¬
lypomenon libro legimꝰ. qđ fili isrł ad pugnan᷑¬
dum ꝓcesserunt m̃te pacifica: ut̾ ipsos qͦq
gladios ꝙ effusiones sanguinis & cadauera pro
stratorũ. ñ suã s pacis uictoriã cogitantes.
Respo  ndeamꝰ gͥ ad om̃ia: ac multiplices
questi ones sixp̃c usserit breui sermone
solua mus. Pret̾mitto salutationis officia.
qͥb̃ꝰ meũ demulees caput. taceo
de blanditiis qͥbꝰ rep̾hensionẽ meã niteris con¬
solari: ad ipsas causas ueniã. Dicis te librum
quo scͥptores ȩccłiasticos tam grecos ꝗ̃ latinos
enumerauerĩ. Cumq ab eo quereres ut tuis
uerb̾ utar. cur limmaris pagina non eẽt in¬
scͥpta. uł qͦ censeret᷑ noie. respondisse appellari
epytaphiũ: & argum̃taris qđ recte sic uoca¬
retur. si eors tantũ uł uitas uł scͥpta ibi legis¬
ses. qui iã defuncti eeñt: cũ uͦ multoꝵ ꝙ eo

Expanded text:
tibus, sed parentes filiis thesaurizant. et in Paratibus, sed parentes filiis thesaurizant. et in Paralipomenon libro legimus, quod filii Israhel ad pugnandum processerint mente pacifica inter ipsos quoque gladios et effusionem sanstratorum, non suam sed pacis victoriam cogitantes. Respondeamus igitur ad omnia, ac multiplices quaestiones, si Christus jusserit, brevi sermone solvamus. Praetermitto salutationis officia, quibus meum demulces caput; taceo de blanditiis, quibus reprehensionem mei niteris consolari: ad ipsas causas veniam. CAPUT II. 3. Dicquo Scriptores ecclesiasticos tam graecos quam latinos enumeraverim; cumque ab eo quaereres, ut tuis verbis utar, cur limscripta uel quo censeretur, nomine, respondisse appellari -Epitaphium. et argumentaris, quod recte sic uocaretur, si eorum tantum uel uitas uel scripta ibi legisses, qui iam defuncti essent; cum uero multorum et eo
Abbreviated transcription (Latin):
gladiũ sp̃s qd̾ ẽ uerbũ di. His qnda telis rer
dauid ad p̾lium ꝙ qͥnq lapides de torrente
asꝑitatis aut sordiũ int̾ huiꝰ scłi turbines in
sensib suis eẽ monstrabat: bibens de torren¬
te in uia. iccͥco exaltauit caput. & suꝑbissi¬
mum goliã suo potentissimo mucͦnẽ trun¬
cauit. ꝑcutiens in fronte blasphemũ. & in ea
parte corꝑis uulnerans. in qua ꝙ p̃sũptor sacer¬
dotii orias lepra ꝑcutit᷑. ꝙ sc̃s gloriatur in dño
dicens. Signatũ est suꝑ nos lum̃ uultꝰ tui dñe.
meũ. cantabo & psallam ingła mea. exurge
psalteriũ & cythara. exurgam diluculo: ut
in nob̾ possit impleri. aperi os tuũ. & ego ad¬
implebo illud. ꝙ dñs dabit u̾bũ ȩũglitantibꝰ
uirtutẽ multã. Te qͦq ipsũ orare ñ dubito. ut
int̾ nos contendentes ueritas suꝑet: non enĩ
ego uincam si meũ errorẽ intellexero: & e con¬
trario me uincente tu suꝑas. qm̃ ñ filii paren¬

Expanded text:
gladium spiritus, quod est uerbum dei. his quondam telis gladium spiritus, quod est uerbum dei. his quondam telis at ad praelium; et quinque lapides de torrente asperitatis et sordium inter hujus saeculi turbines, in sensibus suis esse monstrabat, bibens de torrente in via: et idcirco exaltavit caput, et superbissimum Goliath suo potissimum mucrone truncavit, percutiens in fronte blasphemum ; et in ea parte corporis vulnerans, in qua et praesumptor sacerdotii Ozias lepra percutitur , et sanctus gloriatur in Domino dicens: Signatum est super nos lumen vultus tui, Domine . meum; cantabo et psallam in gloria mea; exsurge psalterium et cithara, exsurgam diluculo, ut in nobis possit impleri: aperi os tuum et ego implebo illud et: dominus dabit uerbum euangelizantibus uirtute multa. te quoque ipsum orare non dubito, ut inter nos contendentes ueritas superet. non eniego uincam, si meum errorem intellexero, et e contrario me uincente tu superas, quia non filii paren
Abbreviated transcription (Latin):
immo libellos ꝑ diaconũ eypͥanum
tuȩ dignationis accepi. diu̾sas ut tu nominas
uoluero. lib̾ magnitudinis opꝰ erit. . Tam̃
conabor qnͣtũ facere possũ. modum  non
egredi epłȩ longioris. & festinantifr̃i
morã ñ facẽ. qui ante tͥduũ quã
ꝓfectutꝰ erat a me epłas flagitauit: ut in ꝓcine
tumultuario respondere sermone. ñ maturitate
scribentis. s dictantis temeritate. quȩ plerũq
non in doctrinã s in casũ u̾tit᷑: ut fortissimos
qͦsq milites subita bella conturbant. & ante
cogunt᷑ fugere. quã possint arma corripere.
tutio: qui seribit ad ephesios. Assumite arma¬
turã dĩ: ut possitis resistere in die malo. Et rur¬
sum. State sucencti lũbos urõs in ueritate.
& induti loricã iusticiȩ. ꝙ calciati pedes in p̾pa¬
ratione eũgłii pacis. suꝑ om̃ia accipientes scu¬
tum fidei. in quo possitis uniu̾sa tela maligni
ignea extinguere : & galeã salutis accipite. ꝙ

Expanded text:
immo libellos breues per diaconum Cyprianum tuae dignationis accepi diuersas, ut tu nominas, uoluero, libri magnitudine opus erit; tamen conabor, quantum facere possum. modum non egredi epistulae longioris et festinanti fratri moram non facere, qui ante triduum, quam profecturus erat, a me epistulas flagitauit, ut paenetumultuario respondere sermone, non maturitate scribentis, sed dictantis temeritate: quae plerumque non in doctrinam, sed in casum vertitur; ut fortissimos quoque milites subita bella conturbant, et ante coguntur fugere, quam possint arma corripere. tutio, qui scribit ad Ephesios: « Assumite arma Dei, ut possitis resistere in die malo. » Et rursum: « State succincti lumbos vestros in veritate, et induti loricam iustitiae et calciati pedes in praeparatione euangelii pacis super omnia accipientes scutum fidei, in quo possitis uniuersa tela maligni ignita extinguere, et galeam salutis accipite et
Abbreviated transcription (Latin):
cũ legitimis suis suscipiamꝰ. ꝙ licebit eos obser
gis satanȩ: dicã qd sentio. Non illi xp̃iani fi¬
ent. s nos udeos facient. Qͥs enĩ hoc xp̃ianoꝵ
patient̾ audiet. qd̾ in tua epła continet᷑. iudeus

Expanded text:
cum legitimis suis suscipiamus, et licebit eis obserucum legitimis suis suscipiamus, et licebit eis obserugis satanae — dicam, quod sentio —, non illi Christiani fient, sed nos Iudaeos facient. Quis enim hoc Christianorum patienter audiat, quod in tua epistula continetur: Iudaeus
Abbreviated transcription (Latin):
qd legis cerimonias xp̃i eũgłio miscuerunt.
& sic noua confessi st̃. ut uetera si amitterent
Quid dicã de hebionitis. qͥ xp̃ianos se eẽ simu¬
lant:Usq hodie ꝑ totas orientis synagogas
int̾ iudeos heresis ẽ quȩ dr̃ mineoꝵs. ꝙ a pha¬
riseis nẽ usq dãpnat᷑. qͦs uulgo nazareos uo¬
cant. qͥ credunt in xp̃m filiũ di natũ de maria
uirgine. & eũ dicunt eẽ qui sub pontio pilato
passꝰ est & resurrexit. in quẽ ꝙ nos credimꝰ: s
sunt nec xp̃iani. Oro gͦ te: ut qͥ nr̃o uulnus¬
culo medendũ putas. qd̾ acu foratũ immo
punctũ dr. huiꝰ sententiȩ medearis uulneri.
qd̾ lancea ꝙ ut ita dicã phalarice mole ꝑcussũ
est. Neq enĩ eiꝰde ẽ cͥminis in erplanatione sc̃p
turarũ diu̾sas maioꝵs sententias pone̾: ꝙ here¬
sim sceleratissimã rursum in ȩccłiam intͦducere.
Sin autẽ hec nob̾ in cumbit necessitas. ut iudeos

Expanded text:
qqet sic nova confessi sunt, ut vetera non omitterent. Quid dicam de Ebionitis, qui Christianos esse se simulant? Usque hodie per totas Orientis synagogas inter Judaeos haeresis est, quae dicitur Mineorum, et a Pharisaeis nunc usque damnatur, quos vulgo Nazaraeos tum credunt Filium Dei, natum de Maria virgine, et eum dicunt esse qui sub Pontio Pilato et passus est et resurrexit, in quem et nos credimus. Sed sunt nec Christiani. oro ergo te, ut, qui nostro uulnusculo medendum putas, quod acu foratum. immo punctum dicitur, huius sententiae medearis uulneri. quod lancea et, ut ita dicam, phalaricae mole percussum est. neque enim eiusdem est criminis in explanatione sturarum diuersas maiorum sententias ponere et heresim sceleratissimam rursum in ecclesiam introducere. sin autem haec nobis incumbit necessitas, ut Iudaeos
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa quȩ ipsis sacram̃tis significabat᷑ aduene¬
rat. Totiꝰ sermonis tui quẽ disputatione lon¬
gissima ꝓtraxisti hic sens̾ ẽ: ut petrꝰ ñ erra¬
uerit in eo qđ his qͥ ex iudeis crediderant
putauerit legẽ ẽẽ seruanda. s in eo arectili¬
nea deuiarit᷑. qͦ gentes coegerit iudaizare. coe¬
gerit aũ non docentis imꝑio s conu̾sationis
exemplo: ꝙ paułꝰ non contraria sit locutꝰ hiᷤ
quȩ ipse gesserat. s quare petrꝰ eos qͥ ex genti¬
bus erant iudaitare cõpelleret. Hȩc gͦ sũma
est questionis immosententiȩ tuȩ. ut ptꝰ ȩũ¬
głm xp̃i benefaciant credentes iudei si legis
mandata custodiant. Hoc ẽ si sacͥficia offe̾¬
rant. quȩ obtulit paulꝰ. si filios circũ eidant.
si sabbatum seruent. ut paulꝰ in tim otheo. ꝙ om̃s
obseruauere iudei. Si hoc uerũ ẽ: in cherinti
ꝙ hebionis heresim dilabim᷑. qͥ credentes in
xp̃o ꝓpt̾ hoc solũ aparentib anathematirati stͦ

Expanded text:
ipsa, quae illis sacramentis significabatur, aduenerat. totius sermonis tui, quem disputatione longissima protraxisti, hic sensus est, ut Petrus non errauerit in eo, quod his, qui ex Iudaeis crediderant, putauerit legem esse seruandam, sed in eo a recti linea deuiarit, quod gentes cogeret iudaizare, cogeret autem non docentis imperio, sed conuersationis exemplo, et Paulus non contraria sit locutus his, quae ipse gesserat, sed quare Petrus eos, qui ex gentibus erant, iudaizare conpelleret. Haec ergo summa est quaestionis, immo sententiae tuae, ut post eui bene faciant credentes Iudaei, si legis mandata custodiant, hoc est, si sacrificia offerant, quae obtulit Paulus, si filios circumcidant, si sabbatum seruent, ut Paulus in Timotheo et omnes obseruauere Iudaei. si hoc uerum est, in Cerinthi et Hebionis heresim delabimur, qui credentes in Christo propter hoc solum a parentibus anathematizati sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
&ͦ indifferent̾ ꝑmittit uesci cibis qͦs d̾ap¬
nant iudei. ñ cultu ut putas idoloꝵ. In
xp̃o enĩ iħu. nec circũcisio ẽ aliqͥd nec p̃pu¬
tium. s obseruatio mandatoꝵ dr Queso¬
cas disputatiunculȩ meȩ. & qd̾ mođu me¬
um egressꝰ sũ tͥ imputes. qui coegisti ut re¬
scriberẽ. ꝙ mͥ cũ tesicoro oculos abstulisti
tas. Nec potest fieri. ut ueritatis cultor
mendatio colla submittã. Neq mͥ imꝑito¬
rum plebeculã concites qͥ te uenerantur
ut ep̃m ꝙ in eccłia declamantẽ sacerdotii
onere suscipiunt. me aũ ȩtatis ultimȩ ꝙ
pene decrepitũ ac monasterii & ruris secre¬
ta sectant̾ẽ paruipendunt: & queras tͥ qͦs
doceas siue rep̾hendas. Ad nos enĩ tantis
maris atq t̾rarũ a te diuisos spaciis uix
uocis tuȩ sonꝰ ꝑuenit. ꝙ si forsitan litt̾as
scͥpseris. ante eas italia & roma suscipi¬
ent. quã ad me cui mittendȩ sunt defe

Expanded text:
et indifferenter permittit uesci cibis, quos damet indifferenter permittit uesci cibis, quos damnant Iudaei. non cultu, ut tu putas, idolorum; in Christo enim Iesu nec circumcisio est aliquid nec praeputium sed obseruatio mandatorucas disputatiunculae meae et, quod modum meum egressus sum, tibi inputes, qui coegisti, ut rescriberem, et mihi cum Stesichoro oculos abstulisti. tas, nec potest fieri, ut ueritatis cultor mendacio colla submittam, neque mihi inperitorum plebeculam concites, qui te uenerantur ut episcopum et in ecclesia declamantem sacerdotii honore suscipiunt, me autem aetatis ultimae et paene decrepitum ac monasterii et ruris secreta sectantem parui pendunt, et quaeras tibi, quos doceas siue reprehendas. ad nos enim tantis maris atque terrarum a te diuisos spatiis uix uocis tuae sonus peruenit et, si forsitan litteras scripseris, ante eas Italia ac Roma suscipiet, quam ad me, cui mittendae sunt, defe
Abbreviated transcription (Latin):
ad frugalitatẽ reduc̾e. nͥ se luxuriosũ ꝓbas¬
set: ꝙ miscdit̾ ut ipse dicis subuenire mise¬
ris. nͥ se miserum ipse sentiret. Uere enim
miselli ꝙ misericordit̾ deplorandi: qͥ con¬
tentione sua & amore legis abolitȩ. apłm
xp̃i fecere iudeũ. Nec multũ int̾ ẽ int̾ meã
ꝙ tuã sententiã. qͦ ego dico ꝙ petrũ ꝙ pau¬
lum timore fideliũ iudeoꝵ legis exercuisse
immo simulasse mandata: tuaũ asseris
hoc eos fecisse clem̃t̾. ñ m̃tientis astu. s cõ¬
patientis affectu. dum illud constet. uł
metu uł miscdia eos simulasse se eẽ qd̾ nõ
erant. Illud aũ argum̃tũ qͦ adu̾sum nos
erit. si iudeis iudeꝰ factꝰ est magis ꝓ nob̾
facit. Sic̃ enĩ sĩ fuit nec uere iudeꝰ. nec uere
gentilis erit: & sic̃ non fuit uere gentilis
sic nec uere iudeꝰ erit. Ideo aũ imitator
gentiliũ ẽ. qͥa p̃putiũ recepit in fide xp̃i.

Expanded text:
ad frugalitatem reducere, nisi se luxuriosum probasad frugalitatem reducere, nisi se luxuriosum probasset, et misericorditer, ut ipse dicis, subuenire miseris, nisi se miserum ipse sentiret. uere enim miselli et misericorditer deplorandi, qui contentione sua et amore legis abolitae apostolum Christi fecere Iudaeum. nec multum interest inter meam et tuam sententiam, quia ego dico et Petrum et Paulum timore fidelium Iudaeorum legis exercuisse, immo simulasse mandata, tu autem adseris hoc eos fecisse clementer \'non mentientis astu sed compatientis affectu\', dum modo illud constet uel metu uel misericordia eos simulasse se esse, quod non erant. illud autem argumentum, quo aduersum nos eri, si ludaeis Iudaeus factus est, magis pro nobis facit. sicut enim non fuit uere Iudaeus. sic nec uere gentilis erat, et sicut non fuit uere gentilis, sic nec uere Iudaeus erat. in eo autem imitator gentilium est. quia praeputium recipit in fide Christi
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ iudei celebranda putabant. aut fallaci
simulatione. qd̾ in petͦ rep̾henderat. Pecrꝰ
gͥ simulauit legis custodiã. iste aũ repre¬
hensor petͥ. audact᷑ obseruauit legitima.
menta celebrauit quia simulauit se iude¬
um ut iudeos lucͥfac̾e̾t: cur ñ etiã sacͥficauit
cũ gentibꝰ. quia ꝙ his qͥ sine lege erant tanꝗͣ
sine lege factꝰ est. ut eos qͦq lũcͥfaceret: nͥ
quia ꝙ illud fecit ut natura iudeꝰ. ꝙ hoc
totũ dixit. ñ ut paulꝰ se fingeret eẽ qd̾ ñ
erat. s ut miscdit̾ ita subueniendu ẽẽ senti¬
ret. acsi ipse in eo errore laboraret. ñ scili¬
cet m̃tientis astu. s cõpatientis affectu:
Bene defendis paulũ. qͦd ñ simulauerit er¬
rorẽ iudeoꝵ: s uere fuit in errorẽ. neq
imitari petrũ uoluerit m̃tientẽ. ut qd
erat. metu iudeoꝵ dissimularet. s totali¬
bertate iudeũ se eẽ diceret. Nouã clem̃ti¬
am apłi. Dum iudeos xp̃ianos uult facẽ:

Expanded text:
sicut Iudaei celebrandas putabant, aut fallaci sicut Iudaei celebrandas putabant, aut fallaci simulatione, quod in Petro reprehenderat. Petrus igitur simulauit legis custodiam, iste autem reprehensor Petri audacter obseruauit legitima. menta celebrauit, qu\'ia simulauit se Iudaeum, ut illos lucrifaceret, cur non etiam sacrificauit cum gentibus, quia et his, qui sine lege erant, tamquam sine lege factus est, ut eos quoque lucrifaceret, nisi quia et illud fecit ut natura Iudaeus et hoc totum dixit, non ut fallaciter se fingeret esse; quod non erat, sed ut misericorditer ita subueniendum esse sentiret, ac si ipse in eo errore laboraret, non scilicet mentientis astu sed conpatientis affectu? bene defendis Paulum, quod non simulauerit errorem Iudaeorum, sed uere fuerit in errore, neque imitari Petrum uoluerit mentientem, ut, quod erat, metu Iudaeorum dissimularet, sed tota libertate Iudaeum esse se diceret. nouam clementiam apostoli! dum Iudaeos Christianos uult facere,
Abbreviated transcription (Latin):
tyres faciunt. Non enĩ obseruarent᷑. nͥ affer¬
rent salutẽ. Neq enĩ in differentia st̃ int̾
bonũ ꝙ malum: sic̃ philosophi disputant.
Bonũ ẽ continentia. malũ luxuria. Int̾ utrũq
in differens ambulare. digerere alu sterco
reumata iacere: hoc nec bonũ nec malũ ẽ.
Siue enĩ feceris. siue ñ feceris: nec iusticiã ha¬
bebis nec ini̾ticiã. Obseruare aũ legis ceri¬
monias ñ potest eẽ indifferens: s aut boniũ
est aut malũ ẽ. Tu dicis bonũ. ego assero
malũ. ꝙ malũ ñ soluĩ his qͥ ex gentib. s his
qui ex iudaico popło credidert̃. In hoc n
fallor loco. dum aliud uitas. in aliud deuol¬
ueris. Dum enĩ metus porphiriũ blasphe¬
mantẽ. inhebionis incurris laqueos. his
qui credunt ex iudeis obseruandã ẽẽ legẽ
decernens. Et quia ꝑiculosũ ẽẽ intelligis
qd̾ dicis: rursũ illud suꝑfluis u̾bis tẽpe¬
rare conaris: sine ulla salutis necessitate.

Expanded text:
tyres faciunt; non enim obseruarentur, nisi adfertyres faciunt; non enim obseruarentur, nisi adferrent salutem. neque enim mdillerentia sunt inter bonum et malum, sicut philosophi disputant: \'bonum est continentia, malum luxuria, inter utrumque indifferens ambulare, digerere alui stercorrheumata iacere\'. hoc nec bonum nec malum est — siue enim feceris siue non feceris, nec iustitiam habebis nec iniustitiam —, obseruare autem legis caerimonias non potest esse indifferens, sed aut bonum est aut malum est. tu dicis bonum, ego adsero malum et malum non solum his, qui ex gentibus, sed et his, qui ex Iudaico populo crediderunt. in hoc, ni fallor, loco, dum aliud uitas, ad aliud deuolueris. dum enim metuis Porphyrium blasphemantem, in Hebionis incurris laqueos his, qui credunt ex Iudaeis, obseruandam legem esse decernens. et quia periculosum intellegis esse, quod dicis, rursum illud superfluis uerbis temperare conaris: sine ulla salutis necessitate,
Abbreviated transcription (Latin):
quit᷑. qd ignorantes di iusticiã & suã iusticiã
uolentes statuere: iusticiȩ di ñ sunt subiecti.
deinde pꝰt passionẽ & resurrectionẽ xp̃i dato
melchisedech. adhuc putabant uetera sacra¬
menta ñ ex consuetudine sollepnitatis. s ex
necessitate salutis ẽẽ celebranda: quȩ tam̃
sinũꝗͣ fuissent necessaria. infructuose atq
inanit̾ ꝓ eis machabei martyres fierent. p̾t¬
tremo illud qd̾ p̾dicatores gr̃ẽ xp̃ianos. iu¬
dei tanꝗͣ. hostes legis ꝑ sequerent᷑. Hos atq
ut stercora arbitrat᷑. ut. xp̃m lucrifaceret.
iudeoꝵ: rursũ te docente diseamꝰ quȩ bona
tenuerit eoꝵs. Obseruationes inqͥes legis qͦs
more patrio celebrant. sic̃ ab ipso paulo ce¬
lebratȩ sunt sine ulla salutis necessitate. Id¬
qͥd uelis dicere. sine ulla salutis necessitate.
non satis intelligo. Sienĩ salutẽ ñ afferunt.
cur obseruant᷑: Siaũ obseruanda sunt: salu¬
tem affer̃t utiq maxime quȩ seruata mar.¬

Expanded text:
quod ignorantes dei iustitiam et suam iustitiam uolentes constituere iustitiae dei non sunt subiecti; deinde, quod post passionem et resurrectionem Christi dato ordinem Melchisedech adhuc putabant uetera sacramenta non ex consuetudine sollemnitatis sed ex necessitate salutis esse celebranda, quae tamen si numquam fuissent necessaria, infructuose atque inaniter pro eis Machabaei martyres fierent; postremo illud, quod praedicatores gratiae Christianos Iudaei tamquam hostes legis persequebantur. hos atque et stercora arbitratum, ut Christum lucrifaceret. Iudaeorum; rursum te docente discamus, quae bona eorum tenuerit. obseruationes, inquies, legis, quas more patrio celebrabant, sicut ab ipso Paulo celebratae sunt sine ulla salutis necessitate. quid uelis dicere \'sine ulla salutis necessitate\', non satis intellego. si enim salutem non adferunt, cur obseruantur ? si autem obseruanda sunt, utique salutem adferunt, maxime quae seruata mar
Abbreviated transcription (Latin):
librũ. in qͦ origenis ꝙ ueterũ sententias ẽ secu¬
tus : Sigͥ me rep̾hendis errantẽ. patere me
multos socios habe̾ ꝑspexeris: tu ueritatis
tuȩ saltẽ astipulatorẽ unũ ꝓferre debebis.
Hȩc de explanatione uniꝰ capituli epłȩ ad gala¬
thas. S ne uidear adũsꝰ rationẽ tuã niti testi¬
um numero. & occasione uiroꝵ illustriũ sub¬
terfug̾e ueritatẽ. nec manũ audere consere¬
re: breuit̾ de scͥpturis exempla ꝓponã. In
actib apłoꝵ uox facta ẽ ad petrũ dicens dur¬
ge petre. occide ꝙ manduca: idẽ omĩa aĩa¬
ua quadrupedu & serpentiũ t̾re. & uolatili¬
um cęli. Quo dicto. ostendit᷑ nullũ hoĩem
scdm naturã ẽẽ pollutũ: s equalit̾ om̃s ad
xp̃i eugłm ꝓuocari. Ad qd̾ petrꝰ respondit
Absit. qͥa nũquã manducaui cõmune & inmun¬
Quȩ ds mundauit: tu ne cõmune dixeris. Iuit
itaq cesareã. & ingressꝰ ad corneliũ. aꝑiens

Expanded text:
librum, in quo Origenis et ueterum sententiam est seculibrum, in quo Origenis et ueterum sententiam est secutus? si igitur me reprehendis errantem, patere me,multos socios habere perspexeris, tu ueritatis tuae saltem unum adstipulatorem proferre debebis. haec de explanatione unius capituli epistulae ad Galatas. Sed ne uidear aduersum rationem tuam niti testium numero et occasione uirorum inlustrium subterfugere ueritatem nec manum audere conserere, breuiter de scripturis exempla proponam. in actibus apostolorum uox facta est ad Petrum dicens: Surge, Petre, occide et manduca, id est omnia animalia quadrupedum et serpentium terrae et uolatilium caeli. quo dicto ostenditur nullum hominem secundum naturam esse pollutum, sed aequaliter omnes adium prouocari. ad quod Petrus respondit: Absit, quia numquam manducaui commune et inmunQuae deus purificauit, tu ne commune dixeris. iuit itaque Caesaream et ingressus ad Cornelium aperiens
Abbreviated transcription (Latin):
in paruo tuguriunculo cũ monachis. id ẽ.
cum peccatorib meis de magnis statuere
non audeo. nͥ hoc ingenue confiteri. me
maiorũ scͥpta legere. & in cõm̃tariis seđm
om̃ium consuetudinẽ uarias ponere expla-¬
nationes. ut e multis sequat᷑ unꝰ ꝗͥsͥq qd̃ uelit.
Qdͦ quidẽ te puto & in scłari litt̾atura. ꝙ in di¬
uinis libͥs legisse ꝙ approbasse. Hanc aũ ex pla¬
nationẽ quã pͥmꝰ origenes in decimo stroma¬
tum libͦ uͥ epłam pauli ad galathas int̾p̾tatur.
ꝙ cȩteri deinceps int̾ptes sunt secuti: illa uł
maxime causa sub intͦducunt. ut porphirio
respondeant blasphemanti. qͥ pauli arguit
prehendẽ & arguere in faciem. hac ratione
constͥngẽ qd̾ malefecerit. idẽ in eo errore
fuerit in qͦ fuit ipse qui aliũ arguit delinquen¬
tem. Qd dicã de ioħe. qͥ dudu inpontificali
gradu constantinopolitanã rexit ȩccłiam.
&. ꝓprie suꝑ hoc capitulo latissimũ exarauit

Expanded text:
in paruo tuguriunculo cum monachis, id est in paruo tuguriunculo cum monachis, id est conpeccatoribus meis de magnis statuere non audeo, nisi hoc ingenue confiteri, me maiorum scripta legere et in commentariis secundum omnium consuetudinem uarias ponere explanationes, ut e multis sequatur unusquisque quod uelit. quod quidem puto te et in saeculari litteratura et in diuinis libris legisse et probasse. Hanc autem expositionem, quam primus Origenes in decimo Stromatum libro, ubi epistulam Pauli ad Galatas interpretatur, et ceteri deinceps interpretes sunt secuti, illa uel maxime causa subintroducunt, ut Porphyrio respondeant blasphemanti, qui Pauli arguit prehendere et arguere in faciem ac ratione constringere, quod male fecerit, id est in eo errore fuerit, in quo fuit ipse, qui alium arguit delinquentem. quid dicam de Iohanne, qui dudum in pontificali gradu Constantinopolitanam rexit ecclesiam et proprie super hoc capitulo latissimum exarauit
Abbreviated transcription (Latin):
paulꝰ ꝓeacit̾ ostendit᷑ arguisse maiorẽ: de¬
bet exponere qͦ consequentia paulꝰ in altero
rep̃hendat. qd ipse cõmisit. Ex qͦ ostendi
me ñ ex diffinito id defendere qd in grecis
legerã. s ea exp̾ssisse qͦ legerã: ut lectoris
arbitrio derelinquerẽ utrũ ꝓbanda eeñt
an imꝓbanda. Tu gͥ ne qd̾ ego petierã face¬
res. nouũ argum̃tũ reꝑisti ut assereres
gentiles qͥ in xp̃m credidissent legis onere li¬
beros. eos aũ qui ex iudeis crederent. legi
hendẽt recte eos qͥ legem seruarent quasi
doctor gentiũ: ꝙ petrus iure rep̾hendẽtur.
qui pͥnceps circũcisionis id imꝑauit gentibꝰ
qͦd soli qͥ ex iudeis erant debuerint obser¬
uare. Hoc si placet. immo quia placet ut
quicũq credunt ex iudeis debitores sint le¬
gis faciende: tu ut ep̃c in toto orbe notissi¬
mus debes hanc ꝓmulgare sententiã. ꝙ
in assensum tuũ om̃s coep̃os trahere: ego

Expanded text:
Paulus procaciter ostenditur arguisse maiorem, dePaulus procaciter ostenditur arguisse maiorem, debet exponere, qua consequentia Paulus in altero reprehendat, quod ipse commisit\'. ex quo ostendi me non ex definito id defendere, quod in Graecis legeram, sed ea expressisse, quae legeram, ut . lectoris arbitrio derelinquerem, utrum probanda essent an inprobanda. Tu igitur ne, quod ego petieram, faceres, nouum argumentum repperisti, ut adsereres gentiles, qui in Christum credidissent, legis onere liberos, eos autem, qui ex Iudaeis crederent, legi reprehenderet eos, qui legem seruarent, quasi doctor gentium et Petrus iure reprehenderetur, qui princeps circumcisionis id imperauerit gentibus, quod soli, qui ex Iudaeis erant, debuerint obseruare. hoc si placet, immo quia placet, ut, quicumque credunt ex Iudaeis. debitores sint legis faciendae, tu ut episcopus in toto orbe notissimus debes hanc promulgare sententiam et in adsensum tuum omnes coepiscopos trahere. ego
Abbreviated transcription (Latin):
& alexandrũ ueterẽ hereticũ. eusebiũ qͦq emi¬
senum. & theodorũ eracleotẽ. qͥ ꝙ ipsi ñnullos
suꝑhac re cõmentarios reliquert̃. eqͥbꝰ uł si
pauea decerꝑem. fieret aliqͥd qd̾ non penitꝰ
contẽpneret᷑. Itaq ut simplicit̾ fatear. legi
hȩc om̃ia: & inm̃tẽ meã plurima coaceruats.
accito notario uł mea uł aliena dictaui. nec
ordinis nec u̾boꝵs int̾dum nec sensuũ memor.
is benedicta disꝑeant: ꝙ ñ placeant inter
extraneos quȩ placent int̾ suos. Si qͥd gͥ di¬
gnum rep̾hensionis putaueras in ex plana¬
tione nr̃a. eruditionis tuȩ fuerat querere.
utrũ ea ꝗͤ scͥpsimꝰ haberent᷑ in grecis ut si il¬
li non dixissent. tunc meã sententiã ꝓpͥe con¬
dempnares. p̃sertĩ cum lib̾e in p̃fatione con¬
fessꝰ sim origenis cõm̃tarios me ẽẽ secutũ. &
uł mea uł aliena dictasse. ꝙ in finẽ eiꝰdem
capituli qd̾ rep̾hendis scͥpserim. Si cui iste
non placet sensꝰ. qͦ nec petrus peccasse. nec

Expanded text:
terem haereticum, Eusebium quoque Emisenum et Theodorum Heracleotem, qui et ipsi nonnullos super hac re commentarios reliquerunt. e quibus uel si pauca decerperem, fieret aliquid, quod non penitus contemneretur. et, ut simpliciter fatear, legi haec omnia et in mente mea plurima coaceruans accito notario uel mea uel aliena dictaui nec ordinis nec uerborum interdum nec sensuum memor. is bene dicta dispereant et non placeant inter extraneos, quae placent inter suos. si quid igitur reprehensione dignum putaueras in explanatione nostra, eruditionis tuae fuerat quaerere, utrum ea, quae scripsimus, haberentur in Graecis, ut, si illi non dixissent, tunc meam proprie sententiam condemnares, praesertim cum libere in praefatione confessus sim Origenis commentarios me secutum et uel mea uel aliena dictasse et in fine eiusdem capituli, quod reprehendis, scripserim: Si cui iste non placet sensus, quo nec Petrus peccasse nec
Abbreviated transcription (Latin):
pãpini. Cumq plantatũ fuerit. cito consur¬
git in arbusculã. absq ullis calamoꝵ ꝙ
hastiliũ amminiculis. qͥb ꝙ cucurbitȩ ꝙ
hedere indigent: suo trunco se sustinens.
Hoc gͦ u̾bum de u̾bo differens si cics ion. tnͣs¬
ferre uoluissem. nullꝰ intelligeret: si cucur¬
bitã. id dicerẽ qd̾ in hebraico ñ habet᷑. He¬
derã posui. ut cet̾is int̾ytib consentirẽ. Sin
aũ uidei ur̃i ut ipse asseris malitia uł imꝑi¬
tia hoc dixert̃ ẽẽ in uoluminibꝰ hebreoꝵ qd̾
in grecis & latinis codicibꝰ continet᷑: manife¬
stum ẽ eos aut hebreas litteras ignorare
aut ad irridendos eucurbitarios uoluisse
m̃tiri. Peto in finẽ epłȩ ut quiescentẽ senem
ołiq ueteranũ militare ñ cogas: ꝙ rursum
de uita ꝑielitari. Tu qͥ iuuenis es ꝙ in ponti¬
ficali culmine constitutꝰ doceto popłos. ꝙ
nouis affricȩ frugibꝰ romana tecta locuple¬

Expanded text:
pampini, cumque plantatum fuerit, cito consurpampini, cumque plantatum fuerit, cito consurgit in arbusculam absque ullis calamorum et hastilium adminiculis, quibus et cucurbitae et hederae indigent, suo trunco se sustinens. hoc ergo uerbum de uerbo edisserens si \'ciceion\' transferre uoluissem, nullus intellegeret, si \'cucurbitam\', id dicerem, quod in Hebraico non habetur; \'hederam\' posui, ut ceteris interpretibus consentirem. sin autem Iudaei uestri, ut ipse adseris, malitia uel inperitia hoc dixerunt esse in uoluminibus Hebraeorum, quod in Graecis et Latinis codicibus continetur, manifestum est eos aut Hebraeas litteras ignorare aut ad inridendos cucurbitarios noluisse mentiri. peto in fine epistulae, ut quiescentem senem olimque ueteranum militare non cogas et rursum de uita periclitari. tu, qui iuuenis es et in pontificali culmine constitutus, doceto populos et nouis Africae frugibus Romana tecta locuple
Abbreviated transcription (Latin):
uolens ptꝰ magnũ ꝑiculũ ñ remanere sine
plebe. Unde etiã nob̾ uidet᷑ aliqñdo te qͦq in
nonnullis falli potuisse. Dicis me in ionam
ꝓpħam male qͥdda int̾p̾tatũ. ꝙ seditione po¬
pli conclamante ꝓpt̾ uniꝰ u̾bi dissonantiam
epm pene sacerdotiũ ꝑdidisse: & qd̾ sit illud
qd̾ male int̾ytatꝰ sum subtrahis. aufers mͥ
occasionẽ defensionis meȩ. ne qͥc qͥd dixeris
me respondente soluat᷑. nͥ forte ut ante an¬
nos plurimos cucurbita uenit in medium.
asserente illis tẽporib cornelio ꝙ asinio
pollione. ne hederã ꝓ cucurbita tnͣstulisse.
Suꝑ qͣ re in cõm̃tario ionȩ ꝓpħȩ plemꝰ respon¬
debimꝰ. hoc ñ tantũ dixisse contenti: qđ in
eo loco uͥ .lxx. int̾ptes cucurbitã. & aquila
cũ reliqͥs hederã tnͣstulerunt. idẽ. caria¬
coni: in hebreo uolumine. cice ion. conscͥp¬
tũ ħt. quã uulgo syri.cic eiam. uocant. Est
enĩ genꝰ uirgulti lata habens folia in modu

Expanded text:
gnum periculum non remanere sine plebe. unde etiam nobis uidetur aliquando te quoque in nonnullis falli potuisse\'. Dicis me in Iona propheta male quiddam interpretatum et seditione populi conclamante propter unius uerbi dissonantiam episcopum paene sacerdotium perdidisse. et quid sit illud, quod male interpretatus sim, subtrahis auferens mihi occasionem defensionis meae, ne, quicquid dixeris, me respon. dente soluatur, nisi forte ut ante annos plurimos cucurbita uenit in medium adserente illius temporis Cornelio et Asinio Pollione me hederam pro cucurbita transtulisse. super qua re in commentario Ionae prophetae plenius respondimus hoc tantum nunc dixisse contenti, quod in eo locum reliquis \'hederam\' transtulerunt, idest κιττόν, in Hebraeo uolumine \'ciceion\' scriptum habet, quam uulgo Syri \'ciceiam\' uocant; est autem genus uirgulti lata habens folia in modum
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd petrꝰ apłs sententiȩ huiꝰ cuiꝰ nẽ p̾uaricator
arguit᷑. pͥmus auetor extiterit. Causa aũ p̾¬
uaricationis. timor ẽ iudeoꝵ. Dicit enĩ sc̾ꝑ¬
tura qd̾ pͥmũ edebat cũ gentibꝰ: cũ aũ uenis
sent qͥda a iacobo subtrahebat se ꝙ segrega¬
bat. timens eos qui ex cͥcũcisione erant. Ti
gentiũ a fide xp̃i recederent. ꝙ imitator pasto¬
ris boni ꝑderet gregẽ sͥ creditũ. Sic̃ gͥ osten¬
dimꝰ petrũ bene qͥdẽ sensisse de ab olitione
legis mosaycȩ. s ad simulationẽ obseruan¬
de eiꝰ timore cõpulsũ: uideamꝰ an ipse paulꝰ
qui aliũ arguit. tale qͥd fecerit. Legimꝰ in eode
libro. Perambulabat aũ paulꝰ syriã ꝙ ciliciã
confirmans ȩocłias. ꝑuenitq in derben. &
listram: & ecce discipłs quida erat ibi noĩe

Expanded text:
quod Petrus apostolus sententiae huius, cuius nunc praeuaricator quod Petrus apostolus sententiae huius, cuius nunc praeuaricator arguitur, primus auctor extiterit. causa autem praeuaricationis timor est Iudaeorum; dicit enim scriptura, quod primum edebat cum gentibus, cum autesent quidam a Iacobo, subtrahebat se et segregabat timens eos, qui ex circumcisione erant. timgentium a fide Christi recederent et imitator pastoris boni perderet gregem sibi creditum. Sicut igitur ostendimus Petrum bene quidem sensisse de abolitione legis Mosaicae, sed ad simulationem obseruandae eius timore conpulsum, uideamus, an ipse Paulus, qui alium arguit, tale quid fecerit. legimus in eodem libro: perambulabat autem Paulus Syriam et Ciliciam confirmans ecclesias peruenitque in Derben et Lystram. et ecce discip
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ p̃ dico int̾ gentes: ostendens se ñ habuis
ratũ. Statĩq sequit᷑. Separatĩ aũ his qͥ uide¬
bant᷑ aliqd eẽ: ne forte in uacuũ currerẽ aut
forte fidelib ex numero iudeoꝵ qui legẽ pu¬
tabant eẽ seruandã ꝙ sic credendu in dño sal¬
uatore. fidei scandalũ nasceret᷑. Ergo eo tp̃r
cum petrꝰ uenisset antiochiã. licet hoc apłoꝵ
acta ñ scribant. s affirmante paulo creden¬
dum sit. in faciẽ illi paulꝰ restitisse scribitur.
quia rep̾hensibilis erat. Priꝰ enĩ ꝗͣ uenirent
nissent subtrahebat se ꝙ segregabat. timens
eos qͥ ex circũcisione erant. & consenserunt
cũ illo cȩteri iudei. ita ut barnabas adduce¬
ret᷑ cum his in ipsa simulatione. S ed cum
uidissem inqͥt qd ñ recte ingrediebant᷑ in
ueritate eugłii: dixi petͦ corã om̃ibꝰ. Si tu cũ
sis uideꝰ gentilit̾ ꝙ ñ iudaice uiuis. qͦmͦ gentes
cogis iudaizare: Ꝙ cȩtera. Nulli gͦ dubiũ est

Expanded text:
d praedico in gentibus , ostendens 743 se non habuissratus. Statimque sequitur: Separatim autem his, qui videbantur aliquid esse; ne forte in vacuum currerem, aut forte fidelibus qui ex numero Judaeorum, Legem putabant esse servandam, et sic credendum in Domino Salvatore, fidei scandalum nasceretur. Ergo et eo tempore cum Petrus venisset Antiochiam licet hoc Apostolorum Acta non scribant, sed affirmanti Paulo credendum sit in faciem illi Paulus restitisse se scribit, quia reprehensibilis erat. Prius enim quam venirent nissent, subtrahebat se et segregabat timens eos, qui ex circumcisione erant. et consenserunt cum illo ceteri Iudaei, ita ut et Barnabas duceretur ab his in illa simulatione. sed cum uidissem, inquit, quod non recte ingrediuntur ad ueritatem euangelii, dixi Petro coram omnibus: Si tu, cum ludaeus sis, gentiliter et non iudaice uiuis, quo modo gentes cogis iudaizare? et cetera. nulli ergo dubium est,
Abbreviated transcription (Latin):
auit ad utendũ cũ gr̃arũ actione. qͥ quarta
decima die m̃sis pͥmi. agnũ mactet ad ues¬
perã: & cũ hoc feceris immo ñ fec̾is. scio enĩ
ce xp̃ianũ. ꝙ rẽ saclegam ñ ẽẽ facturũ: uelis
nolis sententiã tuã reꝓbabis. & tunc scies¬
oꝑe difficiliꝰ eẽ confirmare sua: ꝙͣ aliena re¬
prehendẽ. dc ne forsitan tͥ ñ crederemꝰ ĩmo
non intelligeremꝰ qd̾ diceres. frequent̾ enim
in longũ sermo ꝓtractus caret intelligentia.
&. dũ nonsentit᷑ ab imꝑitis minime rep̾hendi¬
tur: inculeas ꝙ replicas. Hoc iudeoꝵ paulꝰ di¬

Expanded text:
auit ad utendum cum gratiarum actione, qui quarta auit ad utendum cum gratiarum actione, qui quarta decima die mensis primi agnum mactet ad uesperam, et, cum hoc feceris, immo non feceris — scio enim te Christianum et rem sacrilegam non esse facturum -, uelis nolis tuam sententiam reopere difficilius esse confirmare sua quam aliena reprehendere. Ac ne forsitan tibi non crederemus, imo non intelligeremus quid diceres frequenter enim in longum sermo protractus caret intelligentia; et dum non sentitur, ab imperitis minus reprehenditur, inculcas et replicas: « Hoc ergo Jud
Abbreviated transcription (Latin):
de t̾ra egypti. Obserua qͥd dicat. qd̾ non po¬
pło gentiliũ ei qͥ ante ñ receꝑat testam̃tum.
s popło iudeoꝵs. cui legẽ dederat ꝑ moysen
testam̃tũ nouũ eũgłii reꝓmittat. ut neqͣꝗͣ
tis studio pauea subnectam. Cece ego paul dico
iustificamini: a gr̃ã excidistis. U infra. Si spu
ducimini: ñ estis sub lege. Ex quo apparet:
qui sub lege ẽ. ñ dispensatiue ut nr̃i uoluere
maiores. s uere ut tu intelligis. eũ sp̃m sc̃m
non habere. Qualia aũ sint p̃cepta legalia.
do docente discamꝰ. Ego in quit dedi eis pre¬
cepta ñ bona. ꝙ iustiticationes in qͥb non
orum reciꝑemꝰ: ꝙ nequaꝗͣ. sub pedagogo. s sub
adulto & dño herede uiuamꝰ. Sequitur in
epła tua. Non ideo petrũ em̃dauit qd̾ pat̾¬
nas traditiones obseruaret: qd̾ si fac̾e uellet.
nec m̃dacit̾ nec in congrue faceret. Iterũ dico
factꝰ ẽ. xp̃ianꝰ. qͥ natũ s̃ filiũ circũcidat. qͥ ob¬
seruet sabbatũ. qͥ abstineat a cibis qͦs ds cre¬

Expanded text:
t, quod non populo gentilium. cum quo ante non fecerat testamentum, sed populo Iudaeorum, cui legem dederat per Moysen, testamentum nouum euangelii repromittat, ut nequaquam tis studio pauca subnectam: Ecce ego Paulus dico iustificamini; a gratia excidistis, et infra: Si spiritu ducimini, iam non estis sub lege. ex quo apparet, qui sub lege est non dispensatiue, ut nostri uoluere maiores, sed uere, ut tu intellegis, eum sanctum spiritum non habere. qualia sint autem praecepta legalia, deo docente discamus: Ego, inquit, dedi eis praecepta non bona et iustificationes, in quibus 11 non orum reciperemus et nequaquam sub paedagogo, sed sub adulto et domino et herede uiuamus. Sequitur in epistula tua: non ideo Petrum emendauit, quod paternas traditiones obseruaret, quod si facere uellet, nec mendaciter nec incongrue faceret. iterum dico:factus Christianus natum sibi filium circumcidat, qui obseruet sabbata, qui abstineat a cibis, quos deus cre
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ ꝑnitiosa his qͥ ea uellent sic̃ a parentibꝰ ꝑ legẽ
acceꝑant custodire: Rursũ obseero te ut pace
tua meũ dolorẽ audias. Iudeoꝵ paulꝰ cerimo¬
non eẽ ꝑnitiosas his qͥ eas uelint sic̃ aparentibꝰ
acceꝑant custodire: Ego e contrario loquar.
ꝙ reclamante mundo lib̾auoce ꝓnuntiẽ. ceri¬
monias udeoꝵ & ꝑnitiosas eẽ ꝙ mortiferas
xp̃ianis. & qͥ cũq eas obseruauerint siue ex

Expanded text:
esse perniciosa his, qui ea uellent, sicut a parentibus per legem acceperant, custodire. rursum obsecro te, ut pace tua meum dolorem audias. Iudaeorum Paulus caeremonon esse perniciosas his, qui eas uelint, sicut a parentibus acceperint, custodire. ego e contrario loquar et reclamante mundo libera uoce pronuntiem caeremonias Iudaeorum et perniciosas esse et mortiferas Christianis et, quicumque eas obseruaue
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ decreti. legẽ pt᷑ eugłm ñ ẽẽ seruanda. Be¬
niq tantȩ petrꝰ auctoritatis fuit. ut paulꝰ
in epła sua scͥserit. Deinde ptꝰ annos tres
ueni iherosolimã uidere petrũ. ꝙ mansi
apud eũ dieb qͥndecĩ. Rursũq in conseqͣntibꝰ.

Expanded text:
fuisse decreti legem post euangelium non seruandam. denique tantae Petrus auctoritatis fuit, ut Paulus in epistula sua scripserit: Deinde post annos tres ueni Hierosolymam uidere Petrum et mansi apud illum d
Abbreviated transcription (Latin):
qui possẽ ꝓhib̾e dm: His auditis tacuerunt.
ꝙ głificauert̃ dm̃ dicentes. Ergo & gentib
ds penitentiã ad uitã dedit. Pursum cum
multo p̾t tp̃r paulꝰ ꝙ barnabas uenissent
antiochiã. & congregata eccłia retulissent
quanta fecisset ds̃ cũ illis. & quia aꝑuisset¬
d̾s̃ gentib ostiũ fidei: quida descendentes
de iudea docebant fr̃s atq dicebant. Nisi cir
cũ cidamini sedm morẽ moysi: ñ potestis
salui fieri. Commota gͥ seditione ñ minima
adu̾s paulũ &barnabam: statuert̃ ascen¬
dere ꝙ ipsi qͥ accusabant᷑ ꝙ hii qui accu¬
prexissent. exurrexer̃t qͥda de heresi pha¬
riseoꝵ qͥ crediderant in xp̃o dicentes. Opor¬
tet circũcidi eos. & p̾cipere illis ut seruent
legẽ moysi. Et cũ magna suꝑ hoc u̾bo ori¬
retꝰ questio: petrꝰ solita lib̾tate. uiri fr̃s inqͥt.¬

Expanded text:
his auditis tacuerunt et glorificauerunt deum dicentes: Ergo et gentibus deus paenitentiam ad uitam dedit. rursum, cum multo post tempore Paulus et Barnabas uenissent Antiochiam et congregata ecclesia rettulissent, quanta fecisset deus cum illis et quia aperuisset gentibus ostium fidei, quidam descendentes de Iudaea docecumcidamini secundum morem Moysi, non potestis salvi fieri. Commota igitur seditione non minima adversus Paulum et Barnabam, statuerunt ascendere » et ipsi qui accusabantur, et hi qui accuperrexissent, exsurrexerunt quidam de haeresi Pharisaeorum, qui crediderant in Christum, dicentes: Oportet circumcidi eos, et praecipere illis ut servent Legem Moysi. Et cum magna super hoc verbo oriretur quaestio, Petrus » solita libertate: « Viri, » inq
Abbreviated transcription (Latin):
lienati st̃ peccatores a uulua: errauerunt
ab ut̾o locuti sunt falsa. Statim ut nati sunt
sub iacuere peccato. in similitudinẽ p̾uaricati¬
onis adȩ. qͥ ẽ forma futuri. Illud qͦq qd̾ in uo¬
lumine iob scͥptũ ẽ. nũqͥd mundꝰ erit ħo cor̃a
do. aut in oꝑib suis irrep̃hensibilis uir Si
adu̾sum famulos suos ñ credit. & cont᷑ angłos¬
suos prauũ qͥd repꝑit. qͣntomagis in his qui
habitant domos luteas: Equib & nos de eodẽ

Expanded text:
lienati sunt peccatores a vulva: erraverunt ab utero: locuti sunt falsa: statim ut nati sunt, subjacuere peccato, in similitudinem praevaricationis Adae, qui est forma futuri. Illud quoque quod in volumine Job scriptum est: Numquid mundus erit homo coram Deo, aut in operibus suis irreprehensibilis vir? Si adversus famulos suos non credit, et contra Angelos pravum quid reperit; quanto magis in his, qui habitant domos luteas ! e quibus et nos de eodem
Abbreviated transcription (Latin):
dulas ad nos cliusdam attulit. quȩ origems uio¬
ad exeusitionem auctoris multa de libris eius
c̃e ubtracta. quȩ aꝑtam. eiꝰ impietatẽ demon¬
suare potiussent: quesumꝰ p̾stantiã tuam ut
S hoc ibeciadit̾ ñ tam nob qũo uniu̾sis qui in
urbe halntant ꝓfuturũ opus digneris imper¬
dete: ut ũpradictum librum origenis ad fi¬
den  madmodum ab ipso auctore editꝰ ẽ
ruo sermone i inifestes. & que a defensore eiꝰ
int̾polata sunt predas. utq etiam in his sce
redarguas atq conuincas. Sa ne subtilit̾ in p̾fa¬
tione oꝑis sui mentionẽ taert nomine tuę
sc̃ĩtatis expressit. quod ate ꝓmissum op̃ ipse cõ¬
pleret: illud oblique aiens. etiam te simili ratio¬
ne sentire. Purga gͦ suspitiones hõinum. ꝙ con¬
uince cͥminantẽ. ne dum simulaueris consen¬
sisse uidearis.¬

Expanded text:
nos cujusdam detulit, quae Origenis voad excusationem Auctoris, multa de libris ejus esse subtracta, quae apertam impietatem ejusdem monstrare potuissent, quaesumus 522 Praestantiam tuam, ut in hoc specialiter, non tam nobis, quam universis qui in Urbe habitant, profuturum opus digneris impendere, ut supra dictum librum Origenis ad fidem, quemadmodum ab ipso Auctore editus est, tuo sermone manifestes; et quae a defensore ejus interpolata sunt, prodas. Et quae etiam in his scheredarguas atque conuincas. sane subtiliter m praefatione operis sui mentionem tacito nomine tuae sanctitatis expressit, quod a te promissum opus ipse conpleret, illud oblique agens etiam te simili j ratione sentire. purga ergo suspiciones hominum et conuince criminantem, ne, si dissimulaueris, consensisse uidearis.
Abbreviated transcription (Latin):
llam uͦ opinionẽ qd ex una fiant õs aĩȩ. nec dis¬
cutere uolo nͥ necesse sit: atq utinã ista de qͦ
nc̃ agimꝰ si uera ẽ. sic abs te defendat᷑. ut hoc
neceẽ iam ñ sit: quãuis desidem. rogẽ. uotis
ardentib exoptẽ ꝙ expetã. ut ꝑ te mͥ dñs
huiꝰ rei auferat ignorantiã. Hieroñ.

Expanded text:
llam uero opinionem, quod ex una fiant omnes animae, nec discutere uolo, nisi necesse sit, atque utinam ista, de qua nunc agimus, si uera est, sic abs te defendatur, ut hoc necesse iam non sit. Quamuis autem desiderem, rogem, uotis ardentibus exoptem et expectem, ut per te mihi dominus huius rei auferat ignorantiam. tamen