comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gis ds urat: qͥa ñ potest ẽẽ ꝑurus. homo
enĩ qui ꝑ consuetudinẽ uirandi. potest
lingua in ꝑuiriũ ꝓlabi: bene ꝓhibet᷑
iurare. Tanto enĩ longuis erit a ꝑuirio:
quanto erit longe a uirando. Qui enĩ iu¬
rat homo: falsũ & uerũ uirare potest.
qͥndo dñi uiram̃tũ. ꝓmissionis ẽ firmam̃¬
tũ: Iurat om̃ino. Quid eni tu facis cũ iu¬
ras : Testaris dm̃. hoc ẽ uirare: dm̃ testari.
Et idõ molestum: ne ad aliquã falsitatẽ. testẽ
adhibeas dñ. Si gͦ tu uirando testaris dm̃:
cur gͦ non & dĩ uirando testet᷑ seipsũ: Ui¬
uo ego dicit dñs: uratio dĩ ẽ. Sic uirauit
de semine abrahe Aiuo ego dicit dñs qm̃
audisti uoc̃e meam. & ñ peꝑcisti filio duo
unico ꝓpt̃ me: nͥ benedicens benedicã te.
&e implendo implebo sem̃ tuũ sic̃ stellas
cęli. & sic̃ harenam quȩ ẽ ad labiũ maris.
Et benediceut᷑ in semine tuo om̃s gentes:

Expanded text:
gis jurat, quia non potest esse perjurus? Homo enim qui per consuetudinem jurandi potest lingua in perjurium prolabi, bene prohibetur jurare: tanto enim longius erit a perjurio, quanto erit longe a jurando. Qui enim jurat homo, falsum et verum jurare potest: quando Domini juramentum promissionis est firmamentum? Juret omnino. Quid ergo tu facis, cum juras? Testaris Deum: hoc est jurare, Deum testari; et ideo molestum, ne ad aliquam falsitatem testem adhibeas Deum. Si ergo tu jurando testaris Deum, cur ergo non et Deus jurando testetur seipsum? «Vivo ego, dicit Dominus,» juratio Dei est. Sic juravit de audisti vocem meam, et non pepercisti filio tuo unico propter me, nisi benedicens benedicam te, et implendo implebo semen tuum sicut stellas coeli, et sicut arenam quae est ad labium maris, et benedicentur in semine tuo omnes gentes» .
Abbreviated transcription (Latin):
cerdos in et̃nũ scdđm ordinẽ melchisedech.
De sacerdotio. gͦ. scd̾m ordinẽ melebisedech:
iurauit dñs & ñ penitebit eũ. Quid de sacer¬
dotio scđm ordinẽ aaron: Nunqͥd penitet
dm̃ sic̃ honunẽ. aut uolens cadit in ali¬
qͥd ut faciat. aut imprudens ꝓlabitur.
ut pꝰ ea eũ de suo ꝓlapsu peniteat: Scit
qͥd agat. scit qͦ usq qͥd ꝓgradiat᷑. Unde
in aliua cõmutet᷑ in potestate rectoris ẽ:
s penitentia. mutatio rerũ significat᷑.
Quomͦ enĩ tu cũ aliqͥd te penicet. doles fa¬
ctũ qđ fecisti: sic quando aliqͥd dĩ p̃t̃ sp̃e
hominũ. id÷ p̃t̃ quã sperant honunes.
mutat in aliud. penitere se dicit: usq
adeo ut &e de pena nr̃a peniteat eũ. si nos
de uita nr̃a mala penituerit. Iurauit gͦ¬

Expanded text:
dinem Melchisedec. De sacerdotio ergo secundum ordinem Melchisedec, «juravit dominus, et non poenitebit eum.» Quid de sacerdotio secundum ordinem Aaron? Numquid poenitet Deum, sicut hominem, aut nolens cadit in aliquid ut faciat, aut imprudens prolabitur, ut postea eum de suo prolapsu poeniteat? Scit quid agat, scit quousque quid progrediatur; unde in aliud commutetur, in potestate rectoris est. Sed poenitentia mutatio rerum significatur. Quomodo enim tu, cum aliquid te poenitet, doles factum quod fecisti: sic quando aliquid Deus praeter spem hominum, id est, praeterquam sperant homines mutat in aliud, poenitere se dicit; usque adeo ut et de poena nostra poeniteat eum, si nos de vita nostra mala poenituerit. «Juravit
Abbreviated transcription (Latin):
t̃nũ. scdm ordinẽ melchisedech. Si natũ
ex ut̾o de uirgine intelligimꝰ ante luci¬
ferũ noctu. sic̃ euangłia contestant᷑: pro¬
culdubio inde ex ut̾o ante luciferũ. ut
ẽet sacerdos in et̾nũ. scd̃m ordinẽ melchi¬
sedech. Nã scdm id qđ natꝰ es de patre dc̃
aput dm̃ coȩt̃nus gignenti: ñ sacerdos.
s sacerdos ꝓpt̾ carnẽ assũptã. ꝓpt̾ uiccuimã
quã ꝓ nob̾ offerret. a nob̃ accepta. Iurauit

Expanded text:
ternum secundum ordinem Melchisedec. Si natum ternum secundum ordinem Melchisedec. Si natum ex utero, de virgine intelligimus; ante luciferum, noctu, sicut Evangelia contestantur; procul dubio inde ex utero ante luciferum, ut esset sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedec. Nam secundum id quod natus de Patre Deus apud Deum, coaeternus gignenti, non sacerdos; sed sacerdos propter carnem assumptam, propter victimam quam pro nobis offerret a nobis acceptam. «Juravit
Abbreviated transcription (Latin):
a dextris sede meis. Et ipse loquit᷑. ipsitꝰ
quasi sermo contextꝰ ẽ. Sigͦ ipse loquit᷑.
forte ipse potuit dicere. ex utero ante lu¬
ciferũ genui te . Ex. ut̾o uirginali: ex ut̾o
ante luciferũ genui te.Si enĩ illa uirgo
ducens ꝓpaginẽ de carne dđ: ex ut̾o illo na¬
tꝰ xp̃c. tanꝗͣ ex ut̾o genitꝰ a dđ. Exut̾o quo
masculus ñ accessit: ex uto ꝓrsus. ꝓprie ex
ut̾o. qͥa solus ex solo ut̾o. Exgo ex utero in¬
qͥt ille. qui eũ dñm suũ dixerat: ex ut̾o
ante luciferũ genui de. Et hoc ipsũ ante
luciferum. signate dictũ et ꝓpriȩ dictũ
&e sic impletũ. Noctu enim u̾atꝰ ẽ dñs. de
ut̾o uirginis mariȩ: indicant testuno¬
nia pastorũ qui uigilias exercebant suꝑ
gregẽ suũ. Ex ut̾o ante luciferũ genui te.
Otu dñe mĩs: sedens ad dexterã dñi mei.
& ñ penitebit eũ: tues facerdos in et̃num.
scdm ordinẽ melchisedech. Ad hoc enĩ natꝰ.
ex ut̾o ante luciferũ: ut esses sacerdos in e¬

Expanded text:
a dextris meis.» Et ipse loquitur, ipsius quasi sermo contextus est. Si ergo ipse loquitur, forte ipse potuit dicere, «Ex utero ante luciferum genui te:» ex utero virginali, «ex utero ante luciferum genui te.» Si enim illa virgo ducens propaginem de carne David, ex illo tanquam ex utero genitus a David. «Ex utero,» quo masculus non accessit: «ex utero» prorsus, proprie «ex utero,» quia solus ex solo utero. Ergo, «Ex utero,» inquit ille, qui eum Dominum suum dixerat, «Ex utero ante luciferum genui te.» Et hoc ipsum «ante luciferum» signate dictum, et proprie dictum, et sic impletum. Noctu enim natus est Dominus de utero virginis Mariae: indicant testimonia pastorum, qui vigilias exercebant super gregem suum . «Ex utero ante luciferum genui te.» O tu, Domine meus, sedens ad dexteram Domini mei, eum, Tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedec.» Ad hoc enim natus ex utero ante luciferum, ut esses sacerdos in ae
Abbreviated transcription (Latin):
ptura. Ecce pono in syon lapidẽ angula¬
rẽ. electũ. p̃ciosũ: & qui credid̾it in illũ ñ
confundent᷑. Ergo ut fiat quisq lapis ui¬
uus. ad talẽ fabricam idoneus. spĩtalit̾ in¬
telligat. templi renouationẽ ex ruina ue¬
tere. quȩ in adã facta ẽ reꝑationẽ noui
popłi scm nouũ hominẽ atq cȩlestẽ. ut

Expanded text:
 Ecce pono in Sion lapidem angularem, electum, pretiosum, et qui crediderit in illum, non confundetur» . Ergo ut fiat quisque lapis vivus ad talem fabricam idoneus, spiritualiter intelligat templi renovationem ex ruina vetere quae in Adam facta est, reparationem novi populi secundum novum hominem atque
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ sumꝰ figm̃tũ creati in xp̃o: in oꝑib
bonis. Iusticiã enĩ hͦ ñ operat᷑ nisi iustifi¬
catꝰ: credens aut̃ in eũ qui iustificat impi¬
um. A fide incipit: ut bona oꝑa ñ p̃ ce¬
dentia qͦd meruit. s consequentia quod
accepit ostendant. Unde gͦ illa confessio:
ñdum qͥdẽ ẽ opus ẽ usticiȩ: s delicti imi¬
ꝓbatio. Sed quomͦ se habeat: nec u ipsa
pius: S &e confessio & magnificentia opꝰ
eiꝰ. Quid gͦ dicemꝰ qͥa cui uult miseret᷑. &

Expanded text:
o in operibus bonis» . Justitiam enim homo non operatur nisi justificatus: «credens autem in eum qui justificat impium» , a fide incipit; ut bona opera, non praecedentia quod meruit, sed consequentia quod accepit ostendant. Unde ergo illa confessio? Nondum quidem opus est justitiae, sed delicti improbatio: sed quoquo modo se habeat, nec in ipsa mpius, sed et «confessio et magnificentia opus ejus. Quid ergo dicimus?» quia «cui vult
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtinet ad filiũ dd̃. Idõ illi dño transeunti¬
clamauer̃. miserere nr̃i fili dd̃: tanꝗͣ dice¬
rent. filiũ dił intranseuntẽ cognoscumꝰ.
filiũ da factũ in transitu discumꝰ. Agno¬
scamꝰ gͦ e nos filiũ dd: confiteam᷑ ꝙͣ illu¬
minari meream᷑. Sentimꝰ enĩ in transe¬
untẽ filiũ dd. & illuminamͣ a dño dd̃.¬

Expanded text:
d. Ideo illi Domino transeunti: «Miserere nostri, fili David.» Tanquam dicerent: Filium David in transeunte cognoscimus, filium David factum in transitu discimus. Agnoscamus ergo et nos, et filium David confiteamur, ut illuminari mereamur. Sentimus enim transeuntem filium David, et illuminamur a Do
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑpetuo. incõnuitabilis ueritatis. ad qͥm
uisionẽ seruami. ad quã uisionẽ deferi¬
mͣ. ad quã uisionẽ fid̾e mundamͣ. a qͣ
uisione tollit᷑ impiꝰ: neuideat honorem
Si ipsum xp̃m potiꝰ diceret᷑ tues principi¬
um: quã tecũ principiũ. Respondit int̃
rogantib. Tu quis es: & ait. Principiũ

Expanded text:
o incommutabilis veritatis; ad quam visionem servamur, ad quam visionem differimur, ad quam visionem fide mundamur, a qua visione tollitur impius, ne videat honorem Si ipsum Christum; potius diceretur, Tu es principium, quam «Tecum principium.» Respondit enim interrogantibus, «Tu quis e
Abbreviated transcription (Latin):
Donec ueniet dñs. & illuminet abscon¬
dita tenebrarũ: & manifestabit cogi¬
tationes cordis: & tunc laus erit umicu¬
iq a dõ. hoc erit in splendore sc̃orũ: qͥa
tunc iusti fulgebt̃ in regno patris sui
sic̃ sol. Audite enum qͥd sit hoc. in splen¬
dore sc̃orũ .I eniet inqͥt messis. ueniet
finis scłi: muttet pat̃ familias angłos
suos. & colligent de regno eiꝰ om̃ia sc̃ã¬
dala. & mittent in camino ignis ar¬
dentis: tunc iusti fulgebt̃ sic̃ sol in
regno patris sui. In qͦ regno: uidete si
uisio quedã seruat᷑. de qua nob̃ dictũ
ẽ. tecũ pͥncipiũ. In qͦ regno: utiq inui¬
tã ęt̃nam. Nam ad dexterã positis. hoc
dicturꝰ ẽ. Uenite benedicti patris mei
ꝑcipite regnũ qđ uob̃ ꝑatũ ẽ ab initio
mundi. Deinde dãnatis impiis. segre¬
gatis uistis. atq laudatis. qͥd sequit᷑:
Qui dixerat ꝑcipite regnũ: tunc ibunt
impii in combustionẽ ęt̃nã: usti aut̃
inuitã ȩt̾nam. Qđ dixerat regnũ: hoc di¬

Expanded text:
lluminet abscondita tenebrarum, et manifestabit cogitationes cordis; et tunc laus erit unicuique a Deo» . Hoc erit, «In splendore sanctorum;» quia «tunc justi fulgebunt in regno Patris sui, sicut sol.» Audite enim quid sit hoc, «In splendore sanctorum. Veniet,» inquit, «messis, veniet finis saeculi: mittet pater familias Angelos suos, et colligent de regno ejus omnia scandala, et mittent in caminum ignis ardentis. Tunc justi fulgebunt sicut sol in regno Patris sui» . In quo regno? Videte si visio quaedam servatur, de qua nobis dictum est, «Tecum principium.» In quo regno? Utique in vita aeterna. Nam ad dexteram positis hoc dicturus est: «Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum quod vobis paratum est ab initio mundi.» Deinde damnatis impiis, segregatis justis atque laudatis, quid sequitur quod dixerat, «Percipite regnum? Tunc ibunt impii in ambustionem aeternam, justi autem in vitam aeternam» . Quod dixerat «regnum,» hoc di
Abbreviated transcription (Latin):
quando. Quando & aliqͥndo: uerba st̃
temporũ. De patre ñ ẽ natꝰ in temꝑe.
ꝑ quẽ facta s̃ tẽpora. Dictũ ẽ gͦ. ut di¬
ci oportuit: figurate. ꝓphetice. ut & ute¬
rꝰ ꝓ secreta substantia. & lucifer ꝓ tẽpo¬
rib poneret᷑. An uultis & ipsũ dd respiti¬
amꝰ: qui dũm suũ dix̃ filiũ suũ: Ut enĩ

Expanded text:
aliquando verba sunt temporum. De Patre non est natus in tempore, per quem facta sunt tempora. Dictum est ergo, ut dici oportuit, figurate, prophetice, ut et uterus pro secreta substantia, et lucifer pro temporibus poneretur. An vultis et ipsum David respiciamus, qui Dominum suum dixit filiu
Abbreviated transcription (Latin):
sant̃. Et quo ualet qđ conquassanit̃:
Audi & de iudicio futuro. Quia qͥ of¬
fendit in lapidem illũ ait: conquas¬
sabit᷑. Suꝑ quẽ uͦ ceciderit lapis ille:
conteret eũ. Cũ gͦ offendit᷑ ui eũ q̃si
hunuilis iacet: & tunc conquassat. Cũ
autẽ couteret: desuꝑ ueniet. Uidete
quẽadinodũ his buus uerb̃ cõquas¬
sabit & conteret. Offendit ineũ et
ueniet suꝑ eũ: distributa s̃ duo t̾pra.
humilitatis & claritatis xp̃i. occultȩ
penȩ. & iudicii futuri. Eũ ñ conteret
ueniens: quẽ ñ cassat iacens. Iacens
dico. tan quã contemptibilis appa¬
rens. Nã ille a dextris dĩ ẽ. & ualide ex
alto clamauit.Saule saule qͥd me ꝑ¬
sequeris: s tam̃ quãuis de cȩlo ñ
diceret. qͥd me ꝑsequeris. quẽ nemo
tangebat. nͥ ita in cęlo ad dexteram
patris sederet. ut & in t̾ra. quasi in

Expanded text:
santur. Et quo valet quod conquassantur? santur. Et quo valet quod conquassantur? Audi et de judicio futuro: «Quia qui offenderit in lapidem illum,» ait, «conquassabitur; super quem vero ceciderit lapis ille, conteret eum» . Cum ergo offenditur in eum, quasi humilis jacet; tunc conquassat: cum autem conteret, desuper veniet. Videte quemadmodum his binis verbis, conquassabit et conteret, offendit in eum et veniet super eum, distributa sunt duo tempora, humilitatis et claritatis Christi, occultae poenae et judicii futuri. Eum non conteret veniens, quem non conquassat jacens. Jacens dico, tanquam contemptibilis apparens. Nam ille a dextris Dei est, et valide ex alto clamavit, «Saule, Saule, quid me persequeris» ? Sed tamen quamvis de coelo, non diceret, «Quid me persequeris?» quem nemo tangebat, nisi ita in coelo ad dexteram Patris sederet, ut et in terra in
Abbreviated transcription (Latin):
tͥ: Astiter̃ reges t̾re & pͥncipes conuene¬
r̃ in unũ. adu̾sus dnm & aduersus
xp̃m cus. hos reges conquassauit gła su¬
a: & pondere nominis sui. Infirmos red¬
didit reges: ut ũ possent efficere qđ
uolebant. Conati enim st̃ uiultũ delere
qͥ offendit i lapidẽ illũ. conquassa¬
bit᷑. Offender̃ gͦ ui lapidẽ offensionis:
& idõ conquassati s̃ reges. cũ dicunt.
quis ẽ xp̃c. Nescio quis uidȩus. nescio
quis galileus : sic occisus sic mortuus.
Lapis ẽ ante pedes tuos: quasi uilit &
humilit̾ iacens. Idõ contemptͥendo of¬
fendis. offendendo cadis. cadendo quas¬
saris. Si gͦ tanta ẽ ira occulti: quid erit
iudiciũ manifesti: Audistis irã occul¬
ti: de qua psalmꝰ inscribit᷑ ꝑ o ocultis
filii. Nonꝰ psalmꝰ si bene nẽmn. iuscri¬
bit᷑ ꝑ occultis filii: et ibi ostendit᷑ uidi¬
ciũ occultũ. itȩ occulte. Irato dõ uit:
qui in lapidẽ illũ offendt̃. conquas¬

Expanded text:
tibi, «Astiterunt reges terrae, et principes convenetibi, «Astiterunt reges terrae, et principes convenerunt in unum, adversus Dominum et adversus Christum ejus» ? Hos reges conquassavit gloria sua, et pondere nominis sui infirmos reddidit reges, ut non possent efficere quod volebant. Conati enim sunt multum delere «qui offenderit in lapidem illum, conquassabitur» . Offenderunt ergo in lapidem offensionis, et ideo conquassati sunt reges, cum dicunt: Quis est Christus? Nescio quis Judaeus, nescio quis Galilaeus, sic occisus, sic mortuus. Lapis est ante pedes tuos, quasi viliter et humiliter jacens: ideo contemnendo offendis, offendendo cadis, cadendo quassaris. Si ergo tanta est ira occulti, quod erit judicium manifesti? Audistis iram occulti, de qua psalmus inscribitur, «Pro occultis filii:» nonus psalmus, si bene memini, inscribitur, «Pro occultis filii;» et ibi ostenditur judicium occultum irae occultae. Irato Deo vivunt qui in lapidem illum offendunt; conquas
Abbreviated transcription (Latin):
sede a dextris meis: ipse uirauit tues sa¬
cerdos in ęt̾nũ sodm ordinẽ melchisedech
Et adipsũ dnm qui uirauit sermo di¬
rectꝰ ẽ: dñs adextris tiuis. O tu dñe qͥ ui
rasti & dixisti. tues sacerdos in et̃nũ scqͣm
ordinẽ melchi sedech: ipse sacerdos in e¬
tuis. Ipse inquã sacerdos in et̃nũ de qͦ
iurasti. dñs ẽ adextris tuis: qͥa eidem
dño meo dixisti. sede a dextris meis. quo¬
adusq ponã. inimicos tuos scabellum
pedũ tuorũ. Iste gͦ dñs qͥ ẽ a dextris tuis.
de qͦ uirasti. & cui iurasti dicens. tues
sacerdos in et̃nũ scdm ordinẽ melchise¬
dech: Conquassabit in die irȩ suȩ reges.
dos un et̃nũ: Quid aget: Qui ẽ ad dexte¬
ram dĩ & int̃pellat ꝓ nob̃. tanquã sa¬
cerdos intrans in int̾iora. uł ui scã scõrũ.
in secreta celorũ. ille solus ñ habens pec¬
catũ. & idõ facile nuindans apeccatis:
ille gͦ a dextris tuis conquassab̾it in die
ire suȩ reges. Quos reges quęris: excidit

Expanded text:
tris meis,» ipse «juravit. Tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedec;» et ad ipsum Dominum qui juravit, sermo directus est, «Dominus a dextris tuis.» O Domine, qui jurasti et dixisti, «Tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedec;» ipse «sacerdos in aepse, inquam, «sacerdos in aeternum,» de quo jurasti, «Dominus» est «a dextris tuis:» quia eidem Domino meo dixisti, «Sede a dextris meis, quoadusque» «ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum.» Iste ergo Dominus qui est a dextris tuis, de quo jurasti, et cui jurasti dicens, «Tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedec, Conquassavit» «in die irae suae reges.»dos in aeternum? quid agit, qui est ad dexteram Dei, et interpellat pro nobis , tanquam sacerdos intrans in interiora vel in sancta sanctorum, in secreta coelorum, ille solus non habens peccatum, et ideo facile mundans a peccatis ? Ille ergo «a dextris tuis conquassavit in die irae suae reges.» Quos reges, quaeris? Excidit
Abbreviated transcription (Latin):
d sic̃ carnis corpora ñ ht̃. qͥa nec sinũ
dictũ ẽ. tam̃ qui ẽ in sinu patris. ipse
narrauit. Qui ẽ aut̃ sinus: ipse ẽ uterus.
Et suiꝰ & uterꝰ: ꝓ secreto positꝰ ẽ. Quid ÷
ex utero : ex secreto. ex occulto. demeip̾o.
De substantia mea: hoc ẽ exut̾o. Quia
generationẽ eiꝰ quis enarrabite Acci¬
ro ante luciferũ genui te. Quid ẽ gͦ
ante luciferũ: lucifer ꝑ sidib positꝰ ẽ:
tanquã a parte totum significante scri¬
ptura. & exeminenti stella omĩa sid̃a.
S illa syd̃ã quomͦ facta sunt: ut sint
in signis. & in temꝑib & in dieb & in
annis. Si gͦ & in signis & in temporib
posita st̃ sidera. & lucifer nominatꝰ ẽ ꝓ

Expanded text:
nis corpora, non habet: quia nec sinum; dictum est tamen, «Qui est in sinu Patris, ipse enarravit» . Qui est autem sinus, ipse est uterus; et sinus et uterus pro secreto positus est. Quid est, «Ex utero?» Ex secreto, ex occulto; de meipso, de substantia mea; hoc est, «Ex utero:» quia, «Generationem ejus quis enarrabit» ? Acciro ante luciferum ge«ante luciferum?» Lucifer pro sideribus positus est, tanquam a parte totum significante Scriptura, et ex eminenti stella omnia sidera. Sed illa sidera quomodo facta sunt? «Ut sint in signis, et in temporibus,» «et in diebus, et in annis» . Si ergo et in signis et in temporibus posita sunt sidera,
Abbreviated transcription (Latin):
dum apparuit quid erimꝰ. Scimꝰ qͥa
cũ apparuerit simules ei erimꝰ: qm̃ ui
debimꝰ eũ sicuti ẽ. hec claritas dĩ ẽ: in¬
effabilis lux. fons lucis. sine cõmuta¬
bilitate. ueritas sine defectu. sapienti¬
a in se ipsa manens. innouans om̃ia.
hȩc substantia dĩ ẽ. Itaq tollet᷑ impiꝰ:
ut ñ uideat hunc honorẽ dñi. B̾eati¬

Expanded text:
dum apparuit quid erimus: scimus quia cum apparuerit, similes ei erimus; quoniam videbimus eum sicuti est» . Haec claritas Dei est ineffabilis lux, fons lucis sine commutabilitate, veritas sine defectu, sapientia in seipsa manens, innovans omnia: haec substantia Dei est. Itaque tolletur impius, ut non videat hunc honorem D
Abbreviated transcription (Latin):
bitu inuentꝰ ut homo. Ut gͦ. ut cũq ca¬
pere possemꝰ eũ qui ñ pofset capi anorta¬
lib: mortalis factꝰ ẽ ad mortales. ut ꝑa¬
cta sua morte facẽt ĩmortales: & aliqͥd
daret inspiciendũ. aliqͥd credendũ. ali¬
qͥa pꝰ uidendũ. Inspiciendã dedit formã
serui p̃sentib: ñ solũ oculis uidendam
s etiam manibꝰ ꝑtractandã. Cũ eadem
formam: ascendit in cęlũ. Credere nob̃
emissam ex syon: nos uidemĩ dominari
ui meddio immicorũ suorũ. Hoc totũ fr̾s
ꝑtinet ad dispensationẽ formę seruilis:
quȩ tolerabilet̃ capit᷑ a seruis. & amat᷑
a futuris liberis. Ueritas in cõmutabi¬
facta st̃ omĩa. in se manens. inuouat
oñia. Hanc ut uideamꝰ. magna & ꝑ fe¬
cta cordis mundicia. necessaria ẽ. que
fit ꝑ fidem. Demonstrata etũ forma
serui: dilatata ẽ ad emonstrandã for¬
nã dĩ. Idem qͥppe in forma serui lo¬
quens. ait  Qui diligit me: mandata
mea custodit. Et qui diligit me dili¬

Expanded text:
go utcumque capere possemus eum qui non posset capi a mortalibus, mortalis factus est immortalis; ut peracta sua morte faceret immortales, et aliquid daret inspiciendum, aliquid credendum, aliquid post videndum. Inspiciendam dedit formam servi praesentibus, non solum oculis videndam, sed etiam manibus pertractandam. Cum eadem forma ascendit in coelum, credere nobisemissam ex Sion, nos videmus dominari in medio inimicorum suorum. Hoc totum, fratres, pertinet ad dispensationem formae servilis, quae tolerabiliter capitur a servis, et amatur a futuris liberis. Veritas enim incommutabifacta sunt omnia, in se manens innovat omnia . Hanc ut videamus, magna et perfecta cordis munditia necessaria est, quae fit per fidem. Demonstrata enim forma servi, dilata est ad demonstrandam formam Dei. Idem quippe in forma servi loquens servis ait: «Qui diligit me, mandata mea custodit: et qui diligit me, dili
Abbreviated transcription (Latin):
Ergo de peccato: quia ñ credider̃ in me. De
iusticia: qͥa ad pattem uado & iã ñ itidebi¬
tis me. Hȩe ẽ iusticia: & quia ad patre uadis.
&e iã ñ uidebunt te. hec iusticia enĩ exfi¬
de ẽ. Iustus enim ex fide uuuit. Et tunc
ex fide uiuit: si ñuideat qͦd credit. Quia
gͦ ad iusticiam ꝑtinet ex fide uuiere: &
ex fide nemo uutit. nͥ ñ uidendo qͦd cre-¬
didit. ut ipsã iustitiã faceret in hõibꝰ id
ẽ ut crederent qͦd ñ uiderent. De iusti¬
cia inquit: qͥa ad patr̃e uado. & iã nõ
uidebitis me. hȩc inquit erit iusticia
ur̃a: ut credatis in eũ quẽ ñ uidetis. & fi
fide mundati. eũ in quẽ credidistis. indie
resurretionis postea uideatis. Selet gͦ a dex¬
tris dĩ xp̃c: adextris patris filius. in occcil¬
to ẽ. Credamꝰ &e enim duas res. Hic dicit.
Quia damꝰ & dix̃ dñs sede a dextris meis.
& addidit. donec ponã inimicos tuossca¬

Expanded text:
Ergo «de peccato, quia non crediderunt in me: de Ergo «de peccato, quia non crediderunt in me: de justitia, quia ad Patrem vado, et jam non videbitis me» . Haec est justet jam non videbunt te: haec justitia enim ex fide est. «Justus» enim «ex fide vivit;» et tunc ex fide vivit, si non videat quod credit. Quia ergo ad justitiam pertinet ex fide vivere, et ex fide nemo vivit, nisi non videndo quod credit; ut ipsam justitiam faceret in hominibus, id est, ut crederent quod non viderent, «De justitia,» inquit, «quia ad Patrem vado, et jam non videbitis me.» Haec, inquit, erit justitia vestra, ut credatis in eum quem non videtis, et fide mundati, eum in quem credidistis, in die resurrectionis postea videatis. 9. Sedet ergo a dextris Dei Christus, a dextris Patris Filius in occulto est: credamus. Etenim duas res hic dicit, quia et dixit Deus, «Sede a dextris meis;» et addidit, «donec ponam inimicos tuos sca
Abbreviated transcription (Latin):
daus corda eorũ. Quia gͦ hec ẽ iusticia
fidĩ crede qͦd ũ uides: ce ipso merito fi
ait. Ipse arguet mundũ de peccato:
de iustitia & de uiditio. De qͦ peccato:
de qͣ usticia: de qͦ uidicio: Ipse sequit᷑
& exponit: cũ iecturas hominũ ñ a¬
mittit. De peccato quidẽ inqͥt: qͥa ñ cre¬
dider̃ in me. Quanta alia peccata tu¬
deorũ: x tam̃ quasi hoc unũ sit ita dixit.
De peccato quidẽ: quia ñ credider̃ in ine.
Hoc ẽ illud peratõm: de qͦ alibi dicit. Si
ñ uenirẽ: peccatũ ũ haberent. Quid haͣc. si
ñ uenirẽ peccatũ ñ haberent: Ergo ad iu¬
stos uenisti. & eos peccatores fecisti: Sed ex¬
ceptis aliis peccatis quȩ possunt dimiti
ꝑ fidem: hoc unũ peccatũ nominauit.
Qđ si ñ admiteret᷑: om̃ia relaxarentur.
De peccato qͥdem ait: qͥa ñ credider̃ it
me. Et alibi. S ñ uerem: paratium nõ¬
haberint. Eo enum ipso quo uenit & ñ credi¬
decrunt in eũ: uncider̃ in peccatũ. In qͦd si ñ

Expanded text:
dans corda eorum» . Quia ergo haec est justitia fidei, credere quod non vides, et ipso merito fidait: «Ipse arguet mundum de peccato, et de justitia, et de judicio.» De quo peccato? de qua justitia? de quo judicio? Ipse sequitur et exponit; conjecturas hominum non admittit: «De peccato quidem,» inquit, «quia non crediderunt in me.» Quanta alia peccata Judaeorum! Et tamen quasi hoc unum sit, ita dixit: «De» «peccato quidem, quia non crediderunt in me.» Hoc est illud peccatum, de quo alibi dicit: «Si non venissem, peccatum non haberent» . Quid est hoc, «Si non venissem, peccatum non haberent?» Ergo ad justos venisti, et eos peccatores fecisti? Sed exceptis aliis peccatis, quae possent remitti per fidem, hoc unum peccatum nominavit, quod si non admitteretur, omnia relaxarentur. «De peccato quidem,» ait, «quia non crediderunt in me:» et alibi, «Si non venissem, peccatum nohaberent.» Eo enim ipso quo venit et non crediderunt in eum, inciderunt in peccatum: quod si non
Abbreviated transcription (Latin):
celis: irridebit eos Immicus erat: erit
subpedib eiꝰ. auit adoptatꝰ. aut uictus.
Quȩre gͦ quẽ locũ habeas. sub pedib dñi
tui. Nam necesse ẽ: ut habeas aut gr̃ȩ
aut pene. Sedet gͦ ad dexteram dĩ: donec
ponant᷑ inimici eiꝰ sub pedib eiꝰ: hoc fit.
hoc agit᷑. Et si paulatĩ ꝑagit᷑: indesinen

Expanded text:
is, irridebit eos:» inimicus eras; eris sub pedibus ejus, aut adoptatus, aut victus. Quaere ergo quem locum habeas sub pedibus Domini Dei tui; nam necesse est ut habeas, aut gratiae, aut poenae. Sedet ergo ad dexteram Dei, donec ponantur inimici ejus sub pedibus ejus. Hoc fit, hoc agi
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ ꝑ illũ creata sunt. Quando enm
ñ regnat in pͥncipio uerbũ ds̃ aput dm̃:
iniusibili. incorruptibili: soli dõ honor et
uisibili incorruptibili. In eo enim qͦd &: xp̃c¬
corruptibilis. qͥa uerbũ eius ẽ. & uirtꝰ eiꝰ

Expanded text:
quae per illum creatae sunt: quando enim non regnat in principio Verbum Deus apud Deum? invisibili, incorruptibili, soli Deo honor etvisibili, incorruptibili.» In eo enim quod et Ccorruptibilis, quia Verbum ejus est, et Virt
Abbreviated transcription (Latin):
crederet᷑: subtractũ ẽ ut speraret᷑. Spe eni
salui facti sumꝰ. Spes aut̃ quȩ uidet᷑: ñ est
spes. Qod eium uidet quis. qͥd sꝑat : apłi
uerba sunt. Recognoscitis quidem: s ꝓpt̃
rudes cõm̃do. Quid gͦ ait apłs: spe inquit
salui facti sumꝰ. Spes aut̃ quȩ uidet᷑. ñ
ẽ spes. Qđ enim uidet quis. qͥd sꝑat: Si

Expanded text:
pe enim salvi facti sumus. Spes autem quae videtur, non est spes: quod enim videt quis, quid sperat?» Apostoli verba sunt. Recognoscitis quidem, sed propter rudes commendo. Quid ergo ait Apostolus? «Spe,» inquit, «salvi facti sumus. Spes autem quae videtur, non est spes: quod enim videt quis, quid sperat? Si
Abbreviated transcription (Latin):
t᷑ : ut autẽ impleat᷑ dabo tͥ gentes he¬
reditatẽ tuã & possessionẽ tuã t̃minos
dixit ad me : sic &e in hoc psalmo pos¬
fremant. meditent᷑ in ania: ꝑstrepant.
nunqͥd ñ implebit᷑ perit memoria eo¬
rũ cũ strepitu: Loquit᷑ certe. & alius
psalmꝰ: s ñ alius sp̃s. Periit memoria
corũ cũ strepitu: & dñs in et̃nũ ꝑmanet.
Ille gͦ qui memona eorũ pereunte cum
strepitu in et̾nũ ꝑmanet: ipse dixit
dñb meo sede a dextris meis. Sedet enĩ
ad dexterã patris: donec ponat inium¬

Expanded text:
gentes haereditatem tuam, et possessionem tuam terminos dixit ad me» . Sic et in hoc psalmo posum tuorum.» Fremant, meditentur inania, perstrepant; numquid non implebitur? «Periit memoria eorum cum strepitu.» Loquitur certe et alius psalmus, sed non alius spiritus: «Periit memoria eorum cum strepitu, et Dominus in aeternum manet» . Ille ergo qui memoria eorum pereunte cum strepitu, in aeternum manet, ipse «dixit Domino meo, Sede a dextris meis.» Sedet enim a dextris Patris, donec ponat omnes inim
Abbreviated transcription (Latin):
dnm. quomͦ filiꝰ eiꝰ ẽ. ñ nego: s dic qͦmͦ¬
Ergo illi ex literis quas legebant᷑ intelli¬
gebant. si in ista uit᷑ rogatione tecolerent
modũ ñ ne responderent qͦmͦ interrogas:
Ecce uirgo accipiet in uto & pariet filiumr:
& uocabt̃ nom̃ eiꝰ eminanuel: qͦd ẽ inter¬
p̾tatũ nob̾cũ ds̃. Accipiet uirgo in utero.
uirgo ex semine dđ. pariet filiũ. ut sis filiꝰ
dd. Erant enim ioseph&e maria: de do¬
ut ẽẽt filius dđ.S ille quẽ peperit: uoca¬
ex hac re. quomͦ xp̃c ce filiꝰ sit dauid. et
dñs dauid: etiam psalmꝰ fntimauit.
Audiamꝰ gͦ: ce ꝑtractemus eũ. Pulsemus
pietate.: excorqueamꝰ caritate. Duunid gͦ ipse
uiꝰ. & iste ẽ totus titulus: simplex. sine si¬
gura questionis. sine ullo mͦ difficultatis.
Quid gͦ dicit dd̃: Dixit dñs meo sede a¬

Expanded text:
n nego, sed dic quomodo. Illi ergo ex Litteris quas legebant, et non intelligebant, si in ista interrogatione recolerent modum, nonne responderent: Quomodo interrogas? «Ecce virgo accipiet in utero, et pariet filium, et vocabunt nomen ejus Emmanuel, quod est interpretatum, Nobiscum Deus» . Accipiet virgo in utero, virgo ex semine David pariet filium, ut sit filius David: erant enim Joseph et Maria de dout esset filius David. Sed ille quem peperit, «vocaex hac re, quomodo Christus et filius sit David, et Dominus David, etiam psalmus iste intimabit. Audiamus ergo, et pertractemus eum; pulsemus pietate, extorqueamus charitate. David ergo ipse mus:» et iste est totus titulus, simplex, sine figura quaestionis, sine ullo nodo difficultatis. Quid ergo dicit David? «Dixit Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
dixit dñs dño meo sede ad dexterã meam
donec ponã inunicos tuos sub pedib tuis:
Quomͦ nos disceremꝰ. nͥ ate discerem᷑: Nunc
aut̃ quia didicimꝰ: dicimꝰ. In pͥncipio eras
uerbũ. & uerbum eras aput dm̃: & d̃s e¬
raf uerbũ. Omiia ꝑ te facta sunt. Ecce
caro desperata lacebumꝰ.: uerbũ caro fact᷑
es. ut habitares in nob̃. Ecce filius ad.
Certe tu in forma dĩ cũ esses. ñ rapinã
arbitratꝰ eͣ cẽ equalis dõ: ideo dñs dauid
d temet ipsũ erinanisti. formã serui ac¬
cipiens: inde filius dd̃. Deuiq & in ipsa
int̃rogatione tua diccus. qͦmͦ filiꝰ eiꝰ es:
ñ te filiũ eiꝰ uegasti. s modũ in qͦ ia fie

Expanded text:
no meo, Sede ad dexteram meam, donec ponam inimicos tuos sub pedibus tuis.» Quomodo nos diceremus, nisi a te disceremus? Nunc ergo quia didicimus, dicimus: In principio eras Verbum, et Verbum eras apud Deum, et Deus eras Verbum; omnia per te facta sunt: ecce caro desperata jacebamus, Verbum caro factum es, ut habitares in nobis : ecce filius David. Certe tu in forma Dei cum esses, non rapinam arbitratus es esse aequalis Deo; ideo Dominus David: sed temetipsum exinanisti formam servi accipiens ; inde filius David. Denique et in ipsa interrogatione tua dicens, «Quomodo filius ejus est?» non te filium ejus negasti, sed mod
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ dñs dd̃. Illud enũ qđ natũ ẽ ex semine
ris hoc: quasi & in reb huinanis ista ñfi¬
ant. Si enim contingat filiũ cuiꝰꝗͣ regem
fieri patre priuato: nonne erit dũs patris:
Adiirabiliꝰ ẽ qđ potest contingere. ut ñ
sui. Ergo & eo ipso qđ carnẽ accepit xp̃e.
qđ in carne mortuus qđ in eadem car¬
ne resurrexit. qđ in eadem ascendit in
celũ. & sedet ad dexteraui patris: & in ea¬
dem ipsa carne sic honorata. sic clarifi¬
cata. sic in cęlestem habitũ cõmutata. &

Expanded text:
 David. Illud enim quod natum est ex semine ris hoc, quasi et in rebus humanis ista non fiant. Si enim contingat filium cujusquam regem fieri patre privato, nonne erit dominus patris? Admirabilius est quod potest contingere, ut non sui. Ergo et eo ipso quod carnem accepit Christus, quod in carne mortuus est, quod in eadem carne resurrexit, quod in eadem ascendit in coelum et sedet ad dexteram Patris, et in eadem ipsa carne sic honorata, sic clarificata, sic in coelestem habitum commutata, et
Abbreviated transcription (Latin):
m̃ eiꝰ. cum crescat gła eius ꝑ popłos. cum
eiꝰ nomini subiciant᷑ gentes. cũ peccator
uideat & irascatur. dentibꝰ suis frendat
ae tabescat: Quia gͦ ẽ & hec uirtꝰ eiꝰ uolers

Expanded text:
men ejus» ? cum crescat gloria ejus per populos, cum men ejus» ? cum crescat gloria ejus per populos, cum ejus nomini subjiciantur gentes, cum peccator videat et irascatur, dentibus suis frendat et tabescat : quia ergo est et haec virtus ejus, volens
Abbreviated transcription (Latin):
si tam̃ dicendum ẽ tempore. Quodã
enũ tempe: uenturi sumꝰ ad ñ tẽpus.
Inde mͥ uidet᷑ dictũ: qđ sine p̃iudici¬
o dicam.Si quis intelligere aliqͥd me¬
liuis. expeditiꝰ ꝓbabiluis possit: ude
mͥ uidet᷑ dictum. Tecum principiũ in di¬
e uirtutis tue. Deiuq hoc quantũ puto:
uersu consequenti satis explanat. Quia
eiũ &e hic dicta ẽ. uirtꝰ eius qua subicit
gentes. iugo suo. qua strauit popłos nõ
ferro sedligno. et si incarne. & si in hu¬
militate. & si adhuc quantũ seruił for¬
ma patit᷑. capitur tam̃ magna uirtꝰ eiꝰ:
qͥa qđ infirmũ ẽ dĩ fortiꝰ ẽ hominibꝰ. Qa
gͦ dicta ẽ & hic uirtꝰ eius: quã cõm̃dauit¬
dicendo. uirgam uirtutis tuȩ emticet
añs ex syon: &e dominare in medio uu¬
inicorũ tuorũ. Quanta enĩ uirtꝰ eiꝰ domi¬
nans in medio ununicorũ suorũ ꝑstrepẽ¬
tiũ. nichil contra eũ ualentiũ. cotidie si¬
bi dicentiũ. quando moriet᷑ & peribit no¬

Expanded text:
cendum est, tempore; quodam enim tempore venturi sumus ad non tempus: inde mihi videtur dictum; quod sine praejudicio dicam, si quis intelligere aliquid melius, expeditius, probabilius possit: inde mihi videtur dictum, «Tecum principium in die virtutis tuae.» Denique hoc, quantum puto, versu consequente satis explanat. Quia enim et hic dicta est virtus ejus, qua subjecit gentes jugo suo, qua stravit populos, non ferro, sed ligno, etsi in carne, etsi in humilitate, etsi adhuc quantum servilis forma patitur, capitur tamen magna virtus ejus; quia quod infirmum est Dei, fortius est hominibus : quia ergo dicta est et hic irtutis tuae emittet Dominus ex Sion, et dominare in medio inimicorum tuorum:» quanta enim virtus ejus dominans in medio inimicorum suorum perstrepentium, nihil contra eum valentium, quotidie sibi dicentium, «Quando morietur, et peribit no
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsecutio. mors. resurrectio. ascensio in cȩlũ.
Hoc totũ transitoriũ fuit. Non enĩ adhuc
xp̃c nascit᷑. aut adhuc morit᷑. aut ailhuc
resurget. aut adhuc ascendet in celum:
Nonne uidecis ista facta. ꝑ temꝑa cucur¬
risse. ꝑ temꝑa exhibuisse itiatoribꝰ qͥddã
transitoriũ. ne in uia remanerent. s ad pa¬

Expanded text:
perpessio, mors, resurrectio, ascensio in coelum: perpessio, mors, resurrectio, ascensio in coelum: hoc totum transitorium fuit. Non enim adhuc Christus nascitur, aut adhuc moritur, aut adhuc resurgit, aut adhuc ascendit in coelum. Nonne videtis ista facta, per tempora cucurrisse, per tempora exhibuisse viatoribus quiddam transitorium, ne in via remanerent, s
Abbreviated transcription (Latin):
nomine illũ rectissime transeuntẽ appellan¬
tes ceci: illuminari meruer̃. Transibat aut̃
iħc. Et illi audito sonitu transeuntes turbe.
aure iam illũ cognoscentes. qđ ñdũ poterãt
oculis: ad clamauer̃ uoce magna. & dixet̾.
Miserere nr̃i fili dã. Turbȩ aut̃ illos incre¬
pabãt ut tacerent: & illi nichilonuꝰ lucis
desidĩo turbarũ contradictionẽ uincentes:
in clamando ꝑseuerauet̃. transeuntẽ tenu¬
er̃ & a tangente illuminari meruer̃. Dice¬
bant gͦ transeunti. Miserere nr̃i filr dd̃.
Srecit ille. & uicto ab eis clamore contradi¬
centiũ. Qͥd inquit uultis ut faciã uobis:
Et illi. Dñe ut uideamꝰ. Tetigit & aꝑuit
ocłos eorũ: uider̃ p̃sentẽ. qu ẽ senserant
transeuntẽ. Aliqͥd gͦ transitoriũ dñs fecit:
ẽ aut̃ aliud qͦd stat. Aliuã gͦ inꝗ̃ transtto¬
riũ dñi: aliud stabile dñi. Transitoriũ
dñi: uirguus partꝰ. uerbi incarnatio. ȩtatũ
gradatio. miraculorũ exhibitio. passionũ

Expanded text:
nomine illum rectissime transeuntem appellantes caeci, illuminari meruerunt. Transibat enim Jesus, et illi audito sonitu transeuntis turbae, aure jam cognoscentes quod nondum poterant oculis, acclamaverunt voce magna, et die autem illos increpabant, ut tacerent: et illi nihilominus, lucis desiderio, turbarum contradictionem vincentes, in clamando perseveraverunt; transeuntem tenuerunt; et a tangente illuminari meruerunt. Dicebant enim transeunti: «Miserere nostri, fili David.» Stetit ille, et victo ab eis clamore contradicentium: «Quid,» inquit, «vultis ut faciam vobis?» Et illi, «Domine, ut videamus.» Tetigit et aperuit oculos corum; viderunt praesentem, quem senserant transeuntem . Aliquid ergo transitorium Dominus fecit: est autem aliud quod stat. Aliud est, inquam, transitorium Domini, aliud stabile Domini. Transitorium Domini, Virginis partus, Verbi incarnatio, aetatum gradatio, miraculorum exhibitio, passionum
Abbreviated transcription (Latin):
eni int̾rogat discere uolens: s. tanꝗͣ doctor
int̾rogat. Dicerent iniseri uidei: tu dic nob̃.
Maluer̃ inflata taciturnitate disrumpi:
quã humili confessione odoceri. Dicat gͦ
nob̾ magister nr̃: & uideamꝰ qͥd int̾rogau¬
ti respondeamꝰ. Quid uob̃ udet᷑ de xp̃o
cuiꝰ ẽ filius: Respondeamꝰ om̃ino qͦd iudĩ:

Expanded text:
 interrogat discere volens, sed tanquam doctor interrogat. Dicerent miseri Judaei: Tu, dic nobis. Maluerunt inflata taciturnitate disrumpi, quam humili confessione edoceri. Dicat ergo nobis Magister noster, et videamus quid interroganti respondeamus: «Quid vobis videtur de Christo? cujus est fil
Abbreviated transcription (Latin):
cula apłs ꝓ euangło suo. id÷ ꝓ dispensa¬
tione euangłica quã popłis p̃dicabat:
ꝗͣ popłis impendebat: ille qͥ mane rapu¬
erat. cũ ȩscas ad uesꝑm diuidebat. Labora¬
bat gͦ. usq ad uincula ꝓ euangłio: a quo

Expanded text:
us pro evangelio suo, id est pro dispensatione evangelica, quam populis praedicabat, quam populis impendebat: ille qui mane rapuerat, escas ad vesperum dividebat . Laborabat ergo usque ad vincula pro evangelio. Quo
Abbreviated transcription (Latin):
norum. Gaudeat gͦ nob̃cũ &e dd filii su
natiuitate honoratꝰ. dominatũ liba¬
tꝰ. & gaudens dicat: ut a gaudentibꝰ au¬
diat᷑. Dix̃ dñs dño ineo sede a dextris me
is: douec ponã ininicos tuos scabellũ
pedũ tuorũ Sede. ñ solũ in alto. s in oc¬
culto excellens ut domuinaris: latens
ut credaris. Que eiũ eẽt. merces fidei.
nͥ lateret qđ credunꝰ: merces aut̃ fidĩ
ẽ. uidere qđ credidimiꝰ. antequã uidere¬

Expanded text:
norum. Gaudeat ergo nobiscum David, filii sui nativitate honoratus, dominatu liberatus: et gaudens dicat, ut a gaudentibus audiatur: Dixit Dominus Domino meo, sede a dextris meis, donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum.» 8. «Sede,» non solum in alto, sed et in occulto: excellens ut domineris, latens ut credaris. Quae enim esset merces fidei, nisi lateret quod credimus? Merces autem fidei est, videre quod credidimus antequam videre
Abbreviated transcription (Latin):
sede a dextris meis:
donec ponã inimi¬
cos tuos scabellum
pedũ tuorũ. Hane gͦ
questionẽ uideis ꝓpo¬
sitã a dño: in ipso
ingressu psalim per.¬
tractare debemiꝰ. Si enĩ qͦd responderunt
iidei exigat᷑ a nob̃. utrum confiteam. et
nos aonegemꝰ: absit ut negemꝰ Si dicat᷑ no
non: contradicunꝰ euangłio. Namq matħo

Expanded text:
ris meis, donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum.» Hanc ergo quaestionem Judaeis propositam a Domino, in ipso ingressu Psalmi pertractare debemus. Si enim quod responderunt Judaei exigatur a nobis, utrum confiteamur et nos, an negemus; absit ut negemus. Si dicatur nobis, non, contradicimus Evangelio; namque M
Abbreviated transcription (Latin):
pectet. Quis enim unꝗͣ
poterit. iiuenire qui
exortatione opus ẽ. ad eam rem quã sua sp̃o¬
te appetit aniuiꝰ : Nani ꝓfecto qui exortat᷑:
idagit ut excitet᷑ uoluntas eiꝰ cũ qͦ agit. ad
illud ꝓpt̾ qđ exortationis adhibet᷑ alloqͥũ.
Ut qͥd gͦ nob̾cũ agit᷑. ut uelim᷑ qđ nolle
ñ possumꝰ : nͥ qͥa om̃s qͥdem beatitudinem¬

Expanded text:
tat. Quis enim umquam poterit inveniri, qui exhortatione opus est ad eam rem, quam sua sponte appetit animus humanus? Nam profecto qui exhortatur, id agit, ut excitetur voluntas eius cum quo agit, ad illud propter quod exhortationis adhibetur alloquium. Utquid ergo nobiscum agitur ut velimus quod nolle non possum
Abbreviated transcription (Latin):
do possumꝰ ñ uidere uauitatẽ: Om̃is enĩ crea¬
tura uanitati subiecta ẽ ñ uolens: que in delli¬
gitur eẽ in homine et omĩa uanitas. quȩ ha¬
bundantia hominis in orc̃i labore suo quo
ipse laborat sub sole. Aniste fortassis hoc orat.
ut ñ sit eiꝰ uita sub sole. uͥ omĩa uanitas:
S millo sit: in qͦ se uuuficari petit. Ille qͥp¬
pe ascendit ñ suꝑ solẽ tantũ. s suꝑ om̃s celos:
ut adimpleret omĩa. Et in illo magis q̃
sub sole uiiunt: qui ñ inanit̃ audiunt qđ dix̃ apłs.¬

Expanded text:
n videre vanitatem? «Omnis enim creatura vanitati subjecta est,» quae intelligitur esse in homine; et, «Omnia vanitas: quae abundantia hominis in omni labore suo, quo ipse laborat sub sole» ? An iste fortassis hoc orat, ut non sit ejus vita sub sole, ubi omnia vanitas; sed in illo sit, in quo se vivificari petit? Ille quippe «ascendit» non super solem tantum, sed «super omnes coelos, ut adimpleret omnia» . Et in illo magis quam sub sole vivunt qui non inaniter audiunt quod dixit Apos
Abbreviated transcription (Latin):
Si aut̃ quȩrariꝰ qͥd illuad sit: occurrit qđ supradixe¬
tat. memor fui in nocte nominas tui dñe. & custo¬
diui legẽ tuã. Hoc factũ ẽ mͥ. id÷. hoc qđł custodiui
legẽ. ñ ꝑ meipsũ feci. s factũẽ mͥ utiq abste: qͥa

Expanded text:
Si autem quaeramus quid illud sit, occurrit quod supra dixeSi autem quaeramus quid illud sit, occurrit quod supra dixerat: «Memor fui in nocte nominis tui, Domine, et custodivi legem tuam.» Hoc factum est mihi; id est, hoc quod custodivi leg
Abbreviated transcription (Latin):
ctum ẽ ut ꝓdesset mͥ: S quare hoc: qͥa scilicet
iustificationes tuas ñ meas exquisiui. Possimꝰ eti¬
am qđ diccum ẽ. hec facta ẽ mͥ sic uttelligere: ut
locus uͥ legitur. unam petii a dño hanc reqͥram.
Nec dicit quid unam uł quã unã de qua dixerit.
hanc requiram: s femininũ genꝰ quasi ꝓ neutro po¬
sitũ ẽ. Iuusitate quippe dictũe. uuã petii hanc reqͥ¬
ram: ii ñ subaudit᷑ quȩ illa una sit. qđ usitatius
diceret᷑: uuã pecii a dño hoc requirã: ut in habitẽ
in domo dñi. Inhisenim neutris ñ solet exigi neu¬
trum. qͦd subaudiendum sit. ut puta sic̃ unũ bo¬
nũ. aut unum donũ. uł siqͥa huiꝰ modi: s quicqͥd
illud ẽ. etiam si masculino uł feminmno genere nun¬
cupet᷑. uł sine ullo nomine ullius generis quibꝰ li¬
bet uerb̃ insinuet᷑. solita oiiuno locutione sub ge¬
nere neutro intelligitur. Ita gͦ. & hic eo mͦ ãici po¬
tuit: hec facta ẽ mͥ. tanꝗͣ diccũ ẽẽt. hoc factũ ẽ mn

Expanded text:
ctum est ut prodesset mihi? Sed quare hoc? «Quia scilicet justificationes tuas,» non meas «exquisivi.» 9. Possumus etiam quod dictum est, «Haec facta est mihi,» sic intelligere, ut locus ubi legitur, «Unam petii a Domino, hanc requiram» . Nec dicit quid unam, vel quam unam, de qua dixerit, «Hanc requiram;» sed femininum genus quasi pro neutro positum est. Inusitate quippe dictum est, «Unam petii, hanc requiram;» ubi non subauditur quae illa una sit: quod usitatius diceretur, Unum petii a Domino, hoc requiram, ut inhabitem in domo Domini. In his enim neutris non solet exigi neutrum quod subaudiendum sit, ut puta, unum bonum, aut unum donum, vel si quid hujusmodi; sed quidquid illud est, etiamsi masculino vel feminino genere nuncupetur, vel sine ullo nomine ullius generis quibuslibet verbis insinuetur, solita omnino locutione sub genere neutro intelligitur. Ita ergo et hic eo modo dici potuit, «Haec facta est mihi,» tanquam dictum esset, Hoc factum est mihi.
Abbreviated transcription (Latin):
iuuat m̃tẽ ut angłicam recipiat oꝑationẽ. et
cum sic illuminat de seipso. ut ñ solum illa quȩ aueri¬
tate monstrant᷑. s ipsam quoq ꝑficiendo p̃spitiat uertta¬
ꝓlixa disputatione tractauimꝰ. Dilatis sequentibꝰ psal¬
mi huuis uersibꝰ sermonem istum: isto fine claudamꝰ.¬

Expanded text:
juvat mentem, ut angelicam recipiat operationem; et juvat mentem, ut angelicam recipiat operationem; et eam sic illuminat de seipso, ut non solum illa quae a veritate monstrantur, sed ipsam quoque proficiendo perspiciat veritaprolixa disputatione tractavimus, dilatis sequentibus psalmi hujus versibus, sermonem istum isto fine claudam
Abbreviated transcription (Latin):
Ds̃ itaq ꝑ seipsum qͥa luxẽ. illimmunat pias m̃¬
tes: ut ea quȩ diuina dicunt᷑ uł ostendunt᷑ intel¬
ligant. Sed si adhoc ministro utit᷑ angło: potest
qͥdem aliqͥd agere angls inm̃tem hominis ut ca¬
piat lucem dĩ. & ꝑ hanc intelligant. Sed ita ar̃
intellectum dare homini: & quasi ut ita dicã
intellectuare hominem: quẽadmodũ qͥsquam
drͣ lucẽ dare domui. uł illuminare domum.
cui fenestram fac̃ eitin ea ñ sua lucet penitret
& illustret: s tantũmͦ aditum qͦ penitret᷑ atq
illustret᷑ aꝑiat. d nec sol qͥ ꝑ fenestram illustrat
domo: aut ipse illi ussit ut faceret. aut adiu¬
uit ipse facientem. aut aliquid egit. ut aꝑire¬
tͣ qua suũ lum̃ infunderet. Ds̃ aut̃ & homimiͤ
m̃tem rationabilem atq intellectualem: fecit
quȩ posset capere lum̃ eiꝰ Et angłm talem
fecit: qui oꝑari posset aliqͥd. Unde ad capiendũ
lum̃ dĩ mens adiiuaret᷑ humana: & eandẽ sic ad¬

Expanded text:
s itaque per seipsum, quia lux est , illuminat pias mentes, ut ea quae divina dicuntur vel ostenduntur, intelligant. Sed si ad hoc ministro utitur angelo, potest quidem aliquid agere angelus in mente hominis, ut capiat lucem Dei, et per hanc intelligat: sed ita dicitur intellectum dare homini, et quasi, ut ita dicam, intellectuare hominem, quemadmodum quisquam dicitur lucem dare domui, vel illuminare domum, cui fenestram facit; cum eam non sua luce penetret et illustret, sed tantummodo aditum quo penetretur atque illustretur, aperiat. Sed nec sol qui per fenestram illustrat domo, aut ipse illi jussit ut faceret, aut adjuvit ipse facientem, aut aliquid egit ut aperiretur qua suum lumen infunderet: Deus autem et hominis mentem rationalem atque intellectualem fecit, qua posset capere lumen ejus; et angelum talem fecit, qui operari posset aliquid unde ad capiendum lumen Dei mens adjuvaretur humana; et eamdem sic ad
Abbreviated transcription (Latin):
etiam de simulatione dici solet: s uttrum hoc scđ̃m
adam dictum ẽ exqͥcum sint om̃s homines ꝓpagati.
Quis hominum quando ille factꝰ ẽ. etiam se factum
ñ potest dicere origuus seminisq ratione:An etiam
rentibꝰ fit ipso creante. ipsis generantibꝰ: Qm̃ si ope¬
ratoria dĩ potentia reb subtrahat᷑. intereunt: nec
aliqͥd omnino siue de mundi elem̃tis. siue de genito¬
ribꝰ siue de seminib nascit᷑. Siea ñ operet᷑ ds̃. ꝓpt̃
qd ait ꝓpħȩ iherenuȩ. priusquam te fõimarem in
utero noitite: S nunqͥd sine intellectu fecit homi
nem ds̃ siue primum siie unum quẽq nascentium.
ut nunc ei dicat. Manꝰ tuȩ fecer̃ me & plasiauer̃
mne. da mͥ intellectum: Nonne ipsi naturȩ hu¬
manȩ intellectus ẽ. inditus. ut eo discernat᷑ apecco¬
re: Ansic ẽ deformata peccando. ut etiam hoc in ea

Expanded text:
etiam de simulatione dici solet. 3. Sed utrum hoc secundum etiam de simulatione dici solet. 3. Sed utrum hoc secundum Adam dictum est, ex quo cum sint omnes homines propagati, quis hominum, quando ille factus est, etiam se factum non potest dicere originis seminisque ratione? An etiam rentibus fit, ipso creante, illlis generantibus? Quoniam si operatoria Dei potentia rebus subtrahatur, intereunt; nec aliquid omnino sive de mundi elementis, sive de genitoribus, sive de seminibus nascitur, si ea non operetur Deus. Propter quod ait prophetae Jeremiae, «Priusquam te formarem in utero, novimum, sive unumquemque nascentium, et nunc dicat ei, «Manus tuae fecerunt me, et plasmaverunt me; da mihi intellectum?» Nonne ipsi naturae humanae intellectus est inditus, ut eo discernatur a pecore? An sic est deformata peccando, ut etiam hoc in ea