comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ait. pc̃cm quod penitentia ñ diluitur: suo ponde¬
re mox ad aluid thrait. Uñ fit. ut ñ solum pcc̃m
sit: s et cã pcc̾. Ex illo quippe culpa stbsequenᷤᷤ
oritur. Pc̃cm uero qđ ex pcc̃o oritur. ñ solum per¬
catũ ẽ. s et pena pcc̾i ÷. qr insto iudicio ds̃ cor
parantis obnubilat. ut p̃cedemis pcc̃i merita: e¬
tiam in alia cadat. Quẽ enĩ liberare noluit. õe¬
pena pcci. &e tñ etiam tp̃a pcc̾m÷. Iudicio enĩ us¬
tissimm dĩ traditi sunt ut ait apłc de quibꝰdam.
siue desecendo. siue alio mõ. explicabili. uł in¬
explicabili. in passiones ignomine. ut crumi¬
na criminib uindicarentur. & supplicia peccan¬
tiũ ñ tm̃ sint torm̃ta. s & uicioꝵ increm̾̃ta. Illa

Expanded text:
amque quod poenitentia non diluitur, suo pondere mox ad aliud trahit. Unde fit ut non solum peccatum sit, sed et causa peccati. Ex illo quippe culpa subsequens oritur. Peccatum vero quod ex peccato oritur, non solum peccatum, sed et poena peccati est, quia justo judicio Deus cor peccantis obnubilat, ut praecedentis peccati merito, etiam in alia cadat. Quem enim liberare noluit, depoena peccati, et tamen etiam ipsa peccatum est. Judicio enim justissimi Dei traditi sunt, ut ait Apostolus de quibusdam, sive deserendo, sive alio modo explicabili, sive inexplicabili, in passione ignominiae, ut crimina criminibus vindicarentur, et supplicia peccantium non tantum sint tormenta,
Abbreviated transcription (Latin):
oiaboli chraitur. &e tc̃ ꝑ pcc̃m expoliatur gratui¬
tis bonis .i. itrtutib. & in naturalib bonis uulne¬
tacur. quȩ st̃ rõut intellectꝰ memoria et ingeniũ
pcc̃metiã pͥuatur illobonoc̾inus participatiõe cetã
bona st̃. quotantomag̃ p̾uatur: quantomagis se
ab eo elongat. qualit hõ se elongat ab eos. ꝑ dissi

Expanded text:
diaboli traditur; et tunc per peccatum expoliatur gratuitis bonis, id est, virtutibus; et in naturalibus bonis vulneratur; quae sunt ratio, intellectus, memoria, et ingenium peccatum etiam privatur illo bono, cujus participatione caetera bona sunt; quo tanto magis privatur, quanto magis se ab eo elongat. 13. Qualiter homo se elongat a Deo, sci
Abbreviated transcription (Latin):
Uidam aũ ddiligent̃ accendences ũba ays̃ ⁊̃¬
quib suꝑta. ce in aliis scͥptme iocis utit᷑. nõ
indocte tradunt uoluntatẽ malam. et actꝰ ma a¬
los. in quantũ scinit: uł in quantũ actꝰ st̃. hona eẽ¬
cẽ. in quantũ uero mala st̃ pcca eẽ. quĩ uolun¬
tatẽ et actum quẽẽq bonã di naccrã ẽẽ dict̃.

Expanded text:
uidam autem diligenter attendentes verba Aug. quibus supra et in aliis Scripturae locis utitur, non indocte tradunt voluntatem malam et actus malos, in quantum sunt vel in quantum actus sunt, bona esse: in quantum vero mala sunt, peccata esse, qui volunta
Abbreviated transcription (Latin):
tineatur. s q̃ ei p̾sensfit. & inhabitans. id aũ aĩa
longe fit a dõ. & in eolonge fic qł ab eius simili¬
tudinerredit. &e tanto longiꝰ quanto fit dissimili
dinẽ. Ac ipã similiudo nullo mõ ex aliqua par¬
te pot̾ cẽ dissimit. Uñ fit ut cũ similituos patri

Expanded text:
tineatur, sed quod ei praesens sit et inhabitans; id autem anilonge fit a Deo; at in eo longe fit, quod ab ejus similitudine recedit; et tanto longius, quanto fit dissimiliodinem. At ipsa similitudo nullo modo ex aliqua parte potest esse dissimilis. Unde fit ut cum similitudo patris
Abbreviated transcription (Latin):
q ꝑuenire. Uñarõ suꝑ illũ locũ psalm. scrutanᷤ
coroa et renez. ait sic. ds solus scritatur corda. i. qͥd
quisq cogitet. & renes .i. quid quã delactet. N uia
finis cuie &e cogitacionis ÷ delectatio. ad quã cura et
cogicatiõe intitur quisq ꝑuenire. Et paulopꝰ. Oꝑa
nrã que sunt in dictis et factis possunt homines
uidere. s quo aĩo fiant. & quo nenire cupiant. So¬
lus dz̃ indet. quicum uidet coreẽ in celo. & ñ dela¬
uus ⁊ dr̃cupiditas ut lybido. si tectꝰ or̃ catitas. eo

Expanded text:
pervenire. Unde August. super illum locum psal.: Scrutans corda et renes, sic ait: Deus solus scrutatur corda, id est, quid quisque cogitet; et renes, id est, quid quemque delectet; quia finis curae et cogitationis est delectatio, ad quam cura et cogitatione nititur quisque pervenire. Et paulo post: Opera nostra quae sunt in dictis et factis, possunt homines videre; sed quo animo fiant, et quo venire cupiant, solus Deus videt, qui cum videt cor esse in coelo, et non delevus est, dicitur cupiditas, si rectus, charitas. Eo
Abbreviated transcription (Latin):
baꝵ ocçasione de ꝑcc̃o plunms oiũ sa sensait̃.
Aui enim dixert̃ uoluntait̃ malam cm̃ eẽ parca¬
tũ. & ñ actus exteriores. ami uoluntatẽ r actus. ali¬
i neutr̃. dicentes om̃s act ẽẽ bonos. & ado. et ex
đo auctore cẽ. Walum aũ nicħ eẽ ut ait aus̃ suꝑ io¬

Expanded text:
occasione, de peccato plurimi diversa senserunt. Alii enim dicunt voluntatem malam tantum esse peccatum, et non actus exteriores; alii, voluntatem et actus; alii neutrum dicentes, omnes actus esse bonos et a Deo et ex Deo auctore esse, malum autem nihil esse, ut ait Augu
Abbreviated transcription (Latin):
nob̃ in manducando consticumꝰ. s ista facientes.
nunquid peccamus: absit. Nam ce ip̃e sic facere su¬
adet. si diligent̃ eius ũba inspiciamꝰ. sumgͦ ait ne
duios fines nobis consticuamus. fines in diũsatendẽ¬
cum ip̃o tꝑalem merceđe meditandã. ita intelli¬
gendũ ÷. ut ñ appecendo meditem̃. cũ regno merre¬
Si enim petimus uitã et̃nam. petimꝰq eciã tꝑalia¬

Expanded text:
nobis in manducando constituimus. Sed ita facientes numquid peccamus? Absit. Nam et ipse sic facere suadet, si diligenter ejus verba inspiciamus. Cum ergo ait, ne duos fines nobis constituamus, fines in diversa tendencum ipso mercedem temporalem meditandam, ita intelligendum est, ut non appetendo meditemur cum regno merceSi enim petimus vitam aeternam, petimusque etiam t
Abbreviated transcription (Latin):
uismõi dictionib que moentur pͥuationes simpli¬
cit̃ notare. & nicħ potiere. qr ꝑ negacionẽ dicunt᷑.
Uar aliqua poni. actꝰꝙ ꝑ eas significari. Non cre¬
dereem̃ in xpm. incredulitatẽ dict̃. &e nomine in¬
cralulitatis ialũ mentis actũ significat. lta eci¬

Expanded text:
dictionibus quae videntur privationes simpliciter notare, et nihil ponere, quia per negationem dicuntur, vere aliqua poni, actusque per eas significari. Non credere enim in Christum incredulitatem dicunt; et nomine incredulitatis malum mentis actum significari. Ita eti
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ praue sunt om̃s. de iõ rectar̃ uoluntatũ conexio.
itẽ qͦdła ÷ ascenoentiũ ad bãditudinẽ. qđ certis
uelut passib agit᷑. Erauar̃ aũ et distoetar̃ uolũ¬
tacũ implicatio iuncłmz. quo alligabit᷑ qui hoc
lib rectas eẽnoluntates. ꝓposac diũsos fines ha
qui÷ finis fimũ. de quo pauloañ diximꝰ. Ita e con¬
ñso forte z. ce nͣt malis. Quedam huic sententiȩ ui¬

Expanded text:
sunt omnes; et ideo rectarum voluntatum connexio iter quoddam est ascendentium ad beatitudinem, quod certis velut passibus agitur. Pravarum autem et distortarum voluntatum implicatio vinculum est, quo alligabitur qui hoc libus rectas esse voluntates proprios ac diversos fines habqui est finis finium; de quo paulo ante diximus; ita e converso forte est et in malis. 4. Quaedam huic sententi
Abbreviated transcription (Latin):
comuncti st̃. constat alt̾m altõ uiuente ad aliã
ñ posse transire copulam. alioqum adultiũ cõmitat.
ograuiꝰ. Scd nanq inpenis cenet locũ. Quẽ pͥmũ. il¬
li hñt. qui aberrant a dõ. Grauissime gͥ peccant ad¬
ulteri. et granut fornicaru. s cunctis his gratisꝰ inces¬
tuosi. quos õs transcenot̃ conita naturã delinq̃ntes.
U ñ aus̃. Adult̾i malũ iunc̃ fornicationẽ. uincitur¬
aũ ab incesto. Petus enĩ ÷ cũ matre: quã cum aliau
xore dormire. S hoꝵ omniũ pessimũ ÷. qđ contra
naturã fit. ut s uirm̾bro mulieris ñ adhconces so

Expanded text:
sunt, constat alterum altero vivente ad aliam non posse transire copulam; alioquin adulterium committitur: gravius? Secundum namque in poenis tenet locum, quem primum illi habent qui aberrant a Deo. Gravissime ergo peccant adulteri, graviter fornicarii, sed cunctis his gravius incestuosi; quos omnes transcendunt contra naturam delinquentes.Adulterii malum vincit fornicationem, vincitur ab incestu. Pejus enim est cum matre, quam cum aliena uxore dormire; sed horum omnium pessimum est quod contra naturam fit; ut si vir membro mulieris non ad hoc concesso
Abbreviated transcription (Latin):
Inconuugali uinculo si pudicicia seruat᷑. dap̃natio
ñ dunetur. s in uiduali continentia. &e uirgiuali ex¬
cellentia uitꝰ muneris amplioris expecit̃. qua expe¬
tita. et electa. & uoco oblata. iam ñ solum capes cere
nuptias. s etiã si ñ nubant nubere uelle. oap̃nabi

Expanded text:
In conjugali vinculo si pudicitia servatur, damnatio non timetur; sed in viduali continentia, et virginali excellentia virtus muneris amplioris expetitur; qua expetita et electa, et voto oblato jam non solum capescere nuptias, sed etiam si non nubatur nubere velle damnabi
Abbreviated transcription (Latin):
sumtꝑis m his ꝓficerẽt usq ad ꝑfectionẽ. anmox
condta ꝑsectionẽ ⁊ enꝰ e cognitois ꝑcipetent.
lli qui sentiut᷑ paruulos natos. in statã corporis et
tisu m̃broꝵ ꝑ accessum tꝑis ꝓfuturos: ñ oiffitent᷑
eosdem in exordio natiuitatis sensu imꝑfectos exiᷤ¬

Expanded text:
mporis in his proficerent usque ad perfectionem; an mox conditi perfectionem sensus et cognitionis perciperent. Illi qui sentiunt parvulos natos in statura corporis et usu membrorum per accessum temporis profecturos, non diffitentur eosdem in exordio nativitatis sensu imperfectos exi
Abbreviated transcription (Latin):
intelligebat̃ de iłł ce edenoũ. qł et naturalit̾ appete¬
bãt. Itẽ opponr̃. Cum fames sit pena poq̃. siñ peca¬
rẽt: fam̃ ñ sentirent. s sine fame fuꝑfluũ uideretur
comedere. Uñ putant quidã eos ꝙybis ñ indiguisse
nim immoderat᷑ꝰ appecitꝰ edendi. eu ñ subiacuiss
hõ siñ peccasset. s ꝓculdubio peccaret. ñ hũc defer¬
tũ ꝙybo p̃uenuet. habebat enĩ natalẽ appecitũ et
moderatũ. cus ita satisfaciendũ erat. ne defectũ fa¬
mis sentiret. Sic̃ gͥ ñ ex inco. s ex nat̾e cõditioẽ e¬
tat. qđ añ pcẽm hõ cibis indigebat. ĩta ñ ex uici
oeẽt. s denatura. Si hominis cõdiciom pͥncipio
suo.i. in p̾mo parente a ꝑfecto inchoata. in sub¬
seq̃nt ꝓpagatione a modico ad maiora ꝓficeret.

Expanded text:
intelligebant de illis esse edendum, quod et naturaliter appetebant. §. Item opponitur: Cum fames sit poena peccati, si non peccarent famem non sentirent; sed sine fame superfluum videretur comedere: unde putant quidam eos cibis non indiguisse nim immoderatus appetitus edendi, cui non subjacuisset homo si non peccasset; sed procul dubio peccaret nisi hunc defectum cibo praeveniret. Habebat enim naturalem appetitum et moderatum, cui ita satisfaciendum erat, ne defectum famis sentiret. Sicut ergo non ex vitio, sed ex naturae conditione erat quod ante peccatum homo cibis indigebat, ita non ex vitio esset, sed de natura, si hominis conditio in principio suo, id est, in primo parente a perfecto inchoata, in subsequenti propagatione a modico ad majora proficeret;
Abbreviated transcription (Latin):
pͥm̃oos sonos ũboꝵ. ce signa quib suã mõstraret
dignitatẽ. Serpens gͦ nec u̾ba intelligebat nec rõ
Locutꝰ÷ añ sic̃ asina balaam. s ħ diabolicũ. illud ã¬
głicũ fuit. boni enĩ ce mali angłi similit̾ oꝑant᷑.
ic q̃ti solet quare mulier ũ hortuit serpentẽ. qr
cum nouũit creatũ eẽ etiam officiũ loq̃ndi a dõ ac
na hostis suꝑb. ñ auoet in u̾ba ꝑsuasioĩs
exire. metuens dep̃hendi. S sub int̾rogatioẽ eã
aggredit᷑. ut ex responsioẽ colligeret.: qualit̃ in
malicia ꝓceoere posset. Qua inquit p̃cepit¬

Expanded text:
primendum sonos verborum et signa, quibus suam monstraret voluntatem. Serpens ergo nec verba intelligebat, nec ratLocutus est autem sicut asina Balaam; sed hoc diabolicum, illud angelicum fuit, boni enim et mali angeli similiter operantur. Hic quaeri solet quare mulier non horruit serpentem. Quia cum noverit na hostis superbus non audet in verba persuasionis exire, metuens deprehendi; sed sub interrogatione eam aggreditur, ut ex responsione colligeret qualiter in malitia procedere posset. Cur, inquit. Ge
Abbreviated transcription (Latin):
dio paradysi. p̃cepit nob̃ds ne comederemꝰ. ce ne
tangeremꝰ. ne forte moriam᷑. In quo u̾bo dedit
locũ tep̃tanti cum dirx̃. ne forte moriam̃ uñ mox
diabolus dix̃ ad mulierẽ. neuaquã moriemini.
scit enim ds̃ quod in quoc̃q die comedicis exe¬

Expanded text:
dio paradisi, praecepit nobis ne comederemus, et ne tangeremus illud, ne forte moriamur. In quo verbo dedit locum tentandi, cum dixit, ne forte moriamur. Unde mox diabolus dixit ad mulierem: Nequaquam moriemini. Scit enim Deus quia in quocunque die comederitis ex e
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑditiõis. ẜrimo ds̃ dix̾at. quac̾q die comedis ex e¬
o: morte morieris. Dem̃ mulier ops̃ ne forte moria¬
mur. Nouissime serpens dix̃ nequaquã moriemi¬
ni. Os asfirmaũ. mulier qĩ abigendo illud dix̃. di¬
abolus negaũ. Nuȩ gͥ dubitauit. ab affirmante te¬
cessit. & neganti appropinquauit. De uersutia di¬
aboli qui ut facilius ꝑsuadecet malum temouit. oe¬
Uiad suam bonũ in pollicito duplicanit.
qđ intendebat libere ꝑsuaderet: &e malũ qđ mu¬
lier timuit. negando remouit. de ꝓmissionẽ ad¬
didit. &e ut eius ꝑsuasio citus reciꝑet̃ ꝓmissionẽ
duplicauit. Unam nempe cõmestionẽ stiadens.
duo in p̃mio ꝓposuit. ficilicuoiẽ dĩ scientiãq bo¬
e comederitis. manigła. in ꝓmissionẽ łitatiscũdix̃
cricis sic̃ du. Auaricia. in ꝓmissiõe scientie. cũ dixit

Expanded text:
imo Deus dixerat: Quacumque die comederitis ex eo, morte moriemini; deinde mulier dixit: Ne forte moriamur; novissime serpens dixit: Nequaquam moriemini. Deus affirmavit, mulier quasi ambigendo illud dicit, diabolus negavit; quae ergo dubitavit, ab affirmante recessit, et neganti appropinquavit. 4. De versutia diaboli, qui, ad facilius persuadendum, malum removit, et bonum in pollicito duplicavit. quod intendebat libere persuaderet, et malum quod mulier timuit negando removit, et repromissionem addidit: et ut ejus persuasio citius reciperetur, promissionem duplicavit. Unam nempe comestionem suadens, duo in praemio proposuit similitudinem Dei, scientiamque boe comederitis; inani gloria in promissione deitatis, cum dixit eritis sicut dii; avaritia i
Abbreviated transcription (Latin):
henitgͥ adhominẽ in serpente. qui forte si ꝑmice¬
retur: in colũbe sp̃e uenire maluisset. S ñ erat dig¬
ñ ut sp̃c malignus illã formã hoĩ odiosã faceret.
in qua sp̃c ⁊c̃s appariturꝰ erat. Nongͦ ñ ꝑ serpentẽ
tẽp̃tare ꝑmissus fuit diabolus. ut ꝑ illud qd foris e¬
rat. astutiã tẽptantis animadũcere semͣ qͣuint. Dra¬
bolus enĩ ꝑ serpentẽ rẽptabat in quo loq̃bat.
deoq secpens dictꝰ: eẽ callioior cunctis animãtib t̃
tura tñ sunt excellentiores oĩb bestiss ꝓpt̃ eminentiã
rõnis. quãuis serpens ñ rõnali aĩa s spũdiabolico
possit sapientissimꝰ dic. Nongͥ mir̃ fiorabolus
spñ suo implens serpentẽ. sic̃ nates implebat. sapi¬
entissimũ red diderat oĩũ bestiat̃. quẽ iñ ad cep̃tati¬

Expanded text:
ergo ad hominem in serpente, qui forte, si permitteretur, in columbae specie venire maluisset. Sed non erat dignum ut spiritus malignus illam formam homini odiosam faceret, in qua Spiritus sanctus appariturus erat. Non ergo nisi per serpentem tentare permissus fuit diabolus, ut per illud quod foris erat astutiam tentantis animadvertere femina quiret, diabolus enim per serpentem tentabat, in quo loquebatur. Ideoque serpens dictus est esse callidior cunctis animantibus tura tamen sunt excellentiores omnibus bestiis propter eminentiam rationis; quamvis serpens non rationali anima, sed spiritu diabolico possit sapientissimus dici. Non ergo mirum si diabolus spiritu suo implens serpentem, sicut vates implebat, sapientissimum reddiderat omnium bestiarum; quem tamen ad tentan
Abbreviated transcription (Latin):
pͥus dedit. Inuifibile aũ et ec̃nũ ꝓmisit: &e meritis
querenoũ ꝓposuit. Ad illiꝰ aũ custodiã qđ ded̾at.
et ad illud merendũ qđ ꝓmiserat. natalitõm inc̃¬
atione anine hominis inditȩ. qua potãt int̾ bo¬
nũ et malum discernere: p̃ceptu addidit obediẽ¬
tinecet. ut ꝑ meritũ ueniret ad p̃mium. De inui

Expanded text:
misit, et meritis quaerendum proposuit. Ad illius autem custodiam quod dederat, et ad aliud promerendum quod promiserat, naturali rationi in creatione animae hominis inditae, qua poterat inter bonum et malum discernere, praeceptum addidit obedientineret, ut per meritum veniret ad praemium. D
Abbreviated transcription (Latin):
de illo quam de costa mulier frã deberet dici. de quo
plures accepisset sude partes. Restat gͥ ut desola ip¬
sius coste sub̾a. sine omni extͥnseto additam̃to ꝑ oi¬
uinã potentiã in semetip̃o multplicatã. mulie¬
tis corpꝰ fcm̃ dicatur. ed sane mitaculo quo pꝰea de

Expanded text:
dito quam de ipsa costa mulier facta deberet dici, de quo plures accepisset substantiae partes. Restat ergo ut de sola ipsius costae substantia sine omni extrinseco additamento, per divinam potentiam in semetipsa multiplicata, mulieris corpus factum dicatur: eo sane miraculo quo postea de
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ transirent. in qua õmo regat spũ deseruirẽt.
ce solo spũ iniuificante sine corporeis alim̃tis uiue¬
tent. uł potuett̃ parentes filiis cedere. ut ꝑsucces¬
siones numerꝰ impleret᷑. Quigenitis filiis ꝑfectaq
humani officii iusticia. ad meliora trans ferrent᷑.
ñ ꝑ morcẽ. s ꝑ aliquã mutationẽ. fce hic habe

Expanded text:
tatem transirent; in qua omnino regenti spiritui deservirent, tatem transirent; in qua omnino regenti spiritui deservirent, et solo spiritu vivificante sine corporeis alimentis viverent. Vel potuerunt parentes filiis cedere, ut per successionem numerus impleretur; qui, genitis filiis perfectaque humani officii justitia, ad meliora transferrentur, non per mortem, sed per aliquam mutatio
Abbreviated transcription (Latin):
qr creata muliere mox transgressio frã÷. et eiec¬
ti sunt de paradyso. Uł qr ds̃ ñ dum uisserat ut co¬
irent. & poterat diuina expectari actoritas. uͥ cõcu¬
pisoentia ñ angebat. Os̃ uero ñ iusserat. qr casũ eoꝵ
p̃sciebat. dequib homo ꝓpagandꝰ erat. Ecre exp̃sse
habes. de mõ ꝓpagatioĩs filioꝵ. De tͣmino illiꝰ in¬
nam celestẽꝙ untam. cettũ aliquio sqptura non
tradit. & iõ ambiguũ : uir̃ parences genitis filis
ꝑfectaq humani offieii iusticia. ad meliorẽ sta¬
tũ cranfferrent᷑. ñ ꝑ mortẽ. s ꝑ aliquã mucationẽ.
an pactes in aliquo statu ute manerẽt. ligno ui¬
te utentes. oonec filii ad eunõe statũ ꝑuenirent.
ce sic impleto numero õs simul ad meliora tratiᷤ
tientib patͥb succederent filii. s inaliquo formȩ
statu manentib ce de ligno uite uigorẽ sum̃tib.
&e filii ad eunoẽ ꝑducerent᷑ statum. oonec ĩpleco
numero sine morte ammalia corꝑa in aliã quali¬

Expanded text:
a creata muliere, mox transgressio facta est, et ejecti sunt de paradiso. Vel quia nondum Deus jusserat ut coirent, et poterat divina expectari auctoritas, ubi concupiscentia non angebat. Deus vero jusserat, quia casum eorum praesciebat, de quibus homo propagandus erat. Ecce expresse habes de modo propagationis filiorum. 3. De termino illius inm coelestemque vitam, certum aliquid Scriptura non tradit. Et ideo ambiguum est utrum parentes, genitis filiis, perfectaque humani officii justitia, ad meliorem statum transferrentur, non per mortem, sed per aliquam mutationem; an patres in aliquo statu vitae remanerent, ligno vitae utentes, donec filii ad eumdem statum pervenirent, et sic impleto numero omnes simul ad meliora transferientibus patribus succederent filii, sed in aliquo formae statu manentibus, et de ligno vitae vigorem sumentibus, et filii ad eumdem perducerentur statum, donec impleto numero sine morte animalium corpora in aliam quali
Abbreviated transcription (Latin):
credamꝰ pͥmos homines añ pcc̃m genitalib mẽ¬
bris ad ꝓcirationẽ impettare potus se. sic̃ cet̾is in
quolibet oꝑe sine uoluptatis pruritu utunt᷑: Incre¬
dibileenĩ ñ ÷ dm̃ talia fecisse illa corpora. ut si nõ
peccasset᷑. ilł m̾bris sic̃ pedib imperatẽt. nec cum
ardore seminarẽt. uł cum dolore parerẽt. s pꝰ pa¬
catũ motũ illum metuett̃. quẽ iupciȩ ordinant.
continentia cohibet. Infirmitas anuĩ ꝓna in mitiã
turpitudinis excipit᷑ honestate nuptiali. et quod
sanis eẽt officiũ. egrotis in remediũ. Emissi qͥdẽ
de paradyso. cõueneit̃. et genuert̃. s potuert̃ in ꝑa

Expanded text:
 peccatum genitalibus membris ad procreationem imperare potuisse, sicut caeteris in quolibet opere sine voluptatis pruritu utimur. Incredibile enim non est Deum talia fecisse illa corpora ut si non peccassent, illis membris sicut pedibus imperarent, nec cum ardore seminarent, vel cum dolore parerent: sed post peccatum motum illum meruerunt, quem nuptiae ordinant, continentia cohibet. Infirmitas enim prona in ruinam turpitudinis, excipitur honestate nuptiali: et quod sanis est officium, aegrotis est remedium. Emissi quidem de paradiso convenerunt, et genuerunt; s
Abbreviated transcription (Latin):
tio nec macła in homine cẽ pot̾at. qm̃ ex pec¬
cato hȩc cõsecuta sunt. Id quod dicenoũ÷ qđ si
tĩ peccassait p̾mi homines sine oĩ pcc̃o et macu¬
la i paratiso carnali copula conuenissẽt. & cẽt
ibi thorꝰ imacłatꝰ. & cõmixtio sine cõcupiscentia.
atq genicalib m̃bris sic̃ cet̃is imperarent. uc ibi
nullũ motũ illicitũ sentireat. ce sic̃ alia m̃bra cor¬
poris aliis admouemꝰ. ut manii or sine ardore lybi¬
dimis. ita genitalib uterent᷑ m̃bris. sine aliquo pru¬
ritu carnis. hec enĩ lecał egritudo m̃bris numaniᷤ
ex pcc̃o in hesit. Genuissent itaq filios in parady¬
so ꝑ coitũ immacłatũ ce sine corruptiõe. uñ aus̃ fr̾ se. c̃n

Expanded text:
mine esse poterat, quoniam ex peccato haec consecuta sunt. Ad quod dicendum est quod si non peccassent primi homines, sine omni peccato et macula in paradiso carnali copula convenissent, et esset ibi thorus immaculatus, et commixtio sine concupiscentia; atque genitalibus membris sicut caeteris imperarent, ut ibi nullum motum illicitum sentirent, et sicut alia membra corporis aliis admovemus, ut manum ori, sine ardore libidinis; ita genitalibus uterentur membris sine aliquo pruritu carnis. Haec enim lethalis aegritudo, membris humanis ex peccato inhaesit. Genuissent itaque filios in paradiso per coitum immaculatum, et sine corruptione; unde Augustin
Abbreviated transcription (Latin):
an ꝑ int̾ualla tꝑm eo mõ quonc̃ fit ꝑfectionẽsta¬
ñ habemus. Ambigua ays̃i ũba ponit. ubi cã in
detur innuiere. qđ filis et pariuli possent m̃broꝵ
¶Mouet nos inquit si p̾mi homines ñ paras¬
sent. utr̃ tales filios eẽnt habitun: qui nec lĩgua
mox natos grandes facere. s ut ħ omutã potãt
certe çis prãre. qdđ multis aĩalib p̃stitit. quoꝵ pul¬
liquãnis fint pariuili. tñ mox ut nascutur cur¬
tt̃. et matres secunt᷑. Econtia homini nato. necad
incesum peo es ioonei st. net manꝰ sastẽ ad scalpẽ¬

Expanded text:
ectionem stanon habemus. 5. Ambigua Augustinus verba ponit, ubi tamen videtur innuere quod filii et parvuli possent membrorMovet nos, inquit, si primi homines non peccassent, utrum tales filios essent habituri, qui nec lingua,mox natos grandes facere. Sed, ut hoc omittam, poterat certe, quia hoc multis animalibus praestitit ut eorum pulli quamvis sint parvuli, tamen mox ut nascuntur currant et matres sequantur. Contra homini nato nec ad incessum pedes idonei, nec manus saltem ad scalpe
Abbreviated transcription (Latin):
dum habiles. & iuxta se mamis positis nascentes
magis posst̃ esurientes fiere: quã suggere. Spͥaq ĩ¬
fumitati m̃tis congnut ħ infitinicas catius. his
ub̃ uidet᷑ insinuari. quod filii etiã parnuli officus
m̃broꝵ ualerent ut. Quibdã ñ absurde placuit.
qđ filii patu nasceretrnt᷑. &e ꝑ accessũ tꝑis instatã
&e in alis sic̃ nc̃ ꝓficeret. qđ non eẽt uicio ĩputan¬
eo cum arõ sub assertõe de his ncħ cradit. dũ
tentum filios nascituros paruos. acdañ ꝑ inter¬
ualla tꝑm eadẽ lege qua et nunc natiuitatem
humanã ordinatã ceriimꝰ. staturȩ increm̃tũ &e m̃¬
broꝵ usũ receptos. ut in ilł ex pectaret᷑ etas ad am

Expanded text:
dum habiles, et, juxta se mammis positis, nascentes magis possunt esurientes flere quam sugere, proprieque infirmitati mentis congruit haec infirmitas carnis. His verbis videtur insinuari quod filii etiam parvuli officiis membrorum valerent uti. 6. Quibusdam non absurde placuit quod filii parvi nascerentur, et per accessum temporis in statura et in aliis sicut nunc proficerent, quod non eus sub assertione de his nihil tradat, non rentum filios nascituros parvos, ac deinde per intervalla temporum eadem lege qua et nunc nativitatem humanam ordinatam cernimus, staturae incrementum et membrorum usum recepturos, ut in illis expect
Abbreviated transcription (Latin):
speramus ꝑ xp̃m. Iule fc̃s ÷ hõ ĩmortat ut ñ posset
tori si ñ peccaret. moreret᷑ aũ si peccaret. filii uero te¬
surrõnis nec potert̾ ultra peccare. nec mor. saro nr̃a
ñ ic̃ egebit refectiõe ciboꝵ. qr nulla potit eẽ defectio.
saro adȩ añ poc̃m ita ĩmortat creata. ut ꝑ alimoni¬
am adiutaeẽt moruis et doloris exꝑs Sic g ĩmortat e

Expanded text:
per Christum. Ille factus est homo immortalis, ut non posset mori si non peccaret, moreretur autem si peccaret; filii vero resurrectionis non poterunt ultra peccare, nec mori. Caro nostra non tunc egebit refectione ciborum, quia nulla poterit esse defectio. Caro de Adae ante peccatum ita immortalis creata est, ut per alimoniam a
Abbreviated transcription (Latin):
pꝰ pcc̾̃m hũit posse moti. & ñ posse ñ mori. q in
ħ statu moriendi necessitas. ¶ N t̾cio statu habe¬
bit posse ñ mori. ce ñ posse mori. qr ad illum statũ
ꝑtinet moriendi impossibilitas. qđ ex grã ecit ñ
ex natura. INpͥmostata fuit corpꝰ hominisa¬
gebat cib. ut ꝑ animã uiueret. fãctꝰ: gͥm anmã¬

Expanded text:
peccatum, habuit posse mori, et non posse non mori, quia in hoc statu moriendi est necessitas. In tbit posse non mori, et non posse mori, quia ad illum statum pertinet moriendi impossibilitas, quod ex gratia erit, non ex natura. In primo statu fuit corpus hominis aegebat cibis ut per animam viveret. Factus est
Abbreviated transcription (Latin):
ł lignis cõcalis manducaret. e ab int̃dicto abstinerat.
ꝑ hoꝵ aduliũ ĩmortalitatis dona custodiret. donec
corporalib increm̃tis ꝑductꝰ ad etatẽ quȩ conditor
placeret: mulciplicata ꝓietuc ip̃o tubente sumeret
de ligno uitȩ. quo ꝑfecte ĩmortał factꝰ cibi alim̃ta¬

Expanded text:
 lignis concessis manducaret, et ab interdicto abstineret. Per horum edulium immortalitatis dona conservaret, donec corporalibus incrementis perductus ad aetatem quae Conditori placeret, multiplicata progenie ipso jubente sumeret de ligno vitae, quo perfecte immortalis factus, cibi alimenta
Abbreviated transcription (Latin):
pc̃em .s. quał fuit hõ p̾usquã peccaret. & in corpo¬
re. et in aĩa. mortał. anĩmcetał. passibit an inpas¬
sibił. De t̾mino inferioris uite et detransitu ad suꝑi¬
orẽ. de mõ ꝓpagatioĩs filioꝵ ce alia multa q̃ ñ inu¬
tilit̃ sciuntur: licet aliqñ curiositate q̃rant᷑. Et
p̾usquã ad aĩ qualitatẽ ꝑtinentia ꝓsequam. oeqͣ

Expanded text:
o priusquam peccaret, et in corpore et in anima: mortalis an immortalis, passibilis an impassibilis; de termino inferioris vitae, et transitu ad superiorem; de modo propagationis filiorum, et alia multa, quae non inutiliter sciuntur, licet aliquando curiositate quaerantur. At priusquam ad animi qualitatem pertinentia prosequamur, de
Abbreviated transcription (Latin):
si cũ fuĩt sp̃uale. A ꝑte dic̃ quod ñ ex nat̾a s exlig¬
no uite habebat posse ñ mori. ꝓpt̃ ħ aliqui dict̃
quod nisi illo ligno uceretur. ñ semꝑ uiueret. qr
erat ei ut cõmałet deoĩ ligno ꝑadisi. ñͥ de ligno
scĩe bom et mali. Sic̃ gͦ peccaũ comodendo quod e¬
rat ꝓhibitũ. ita etiam peccaret: si ñ comaderet qł
erat uissum. Si ñ foret p̾ceptũ ut de illoligno ede¬
ret. ce aluis. ñ illo ttetetur. an posset ñ mori.
ed adhuc querit᷑ si ñ aẽt p̃ceptũ ut de ligno
Suitȩ aederet &e aliis e ñ illo uesceret᷑ minqiuo
posset ñ mori: Si semꝑ uiuecet ñ utens ligno illo. ñ
erat ei ex illo ligno posse ñ mori. Si uero ñ possẽt
semꝑ uiuere. iderat ei. ex illo ligno. Auqui dict̃ qđ
si ñ fuisset ei p̃ceptũ uesci de illo ligno & auiis. &e ñ illo
uesceretur. iuueret semꝑ. Sic det̾minantes illud quod
supra dix̃ aus̃ s. etat e de ligno uite ñ de conclitione

Expanded text:
tuale. Aperte dicit quod non ex natura, sed ex ligno vitae habebat posse non mori. Propter hoc aliqui dicunt quod nisi illo ligno vitae uteretur, non semper viveret, quia praeceptum erat ei ut comederet de omni ligno paradisi, nisi de ligno scientiae boni et mali. Sicut ergo peccavit comedendo quod erat prohibitum, ita etiam peccaret si non commederet quod erat jussum. 3. Si non foret praeceptum ut de illo ligno comederet, et aliis et non illo uteretur, an posset non mori. Sed adhuc quaeritur si non esset praeceptum ut de ligno vitae ederet, et aliis, et non illo vesceretur, numquid posset non mori. Si semper viveret non utens illo ligno, non erat ei ex illo ligno posse non mori. Si vero non posset semper vivere, id erat ei ex illo ligno. Aliqui dicunt quod si non fuisset ei praeceptum vesci illo ligno, et aliis, et non illo vesceretur, viveret semper; sic determinantes illud quod supra dixit August.: Erat ei de ligno vitae, non de conditione
Abbreviated transcription (Latin):
talẽ. s. ñ ocnino fieret ĩmortalis. nis participato
habebat qua pot̾at ñ mori. q̃ alioꝵ lignoꝵ esu pote¬
rat cõseruat. s ñ potãt cõsĩmar. ñ ꝑ assup̃tionẽ
hoc qͣ talem cibũ illam arborẽ p̃stitisse quo corpu
hominis stabili sanitate firmaret. ñ sic̃ ex alio cibo.
s inspiratiõe salubritatis occulta. hic in muere ui¬
det᷑ quod cũ alliis cibis posset corpꝰfustentar. ħ cibo ĩ¬
deficienti sanitate firmaret᷑ Ex quo cõsequi uidet᷑ qł
sic̃ in natura sus hũit mortalitarẽ quandã .s. apti¬

Expanded text:
talem, sed non omnino fieret immortalis, nisi participato e natura habebat, qua poterat non mori; quae aliorum lignorum esu poterat conservari, sed non poterat consummari nisi per assumptionem o, talem cibum illam arborem praestitisse, quo corpus hominis stabili sanitate firmaretur; non sicut ex alio cibo, sed inspiratione salubritatis occulta. Hic innuere videtur quod cum aliis cibis posset corpus sustentari, hoc cibo indeficiente sanitate firmaretur. Ex quo consequi videtur quod sicut in natura su
Abbreviated transcription (Latin):
sic fieret. s ut fieri posset. ne conira cãs quas ds̃ uo¬
luñtarie inslituit. mutabili uoluncate aliquid
facere putaretur. De anima mulieris qđ ñ ÷ ex
uert̃ aliqui ip̃iꝰ animã deuiri anima ꝓpagatã. oe
om̃s animas p̾cer pͥmã de traduce eẽ sic̃ corꝑa.
lii autẽ pucauert̾ simulomĩs animas ab inicio ẽ¬
acas Catholica aũ eccłia nec simul nec ex tradu¬
ce frãs ee̾ animas docet. s. in corꝑib ꝑ coitum semi¬
nantis. atq formatis infundi. & infunoendo crea¬
ñ eẽ ab inicio int̾ ceteras intellectuales nat᷑as. nec si¬
mulcreatas sic̃ oris enes fingit. dicimꝰ. neq cũ cor¬
porib ꝑ coitum seminari. sic̃ luciferiam. et cirillũ
ce quidã lacinoꝵ p̃sumptores affirmãt.S dicimꝰ
cio corpꝰ coagnlat: in uulua. ce compingi. atq for¬
mari. ac formato iam corpore aĩam creati. et ĩfũdi.
lit uiuat inutero hõ ex añ constans. &e corpore. et

Expanded text:
sic fieret, sed ut fieri posset; ne contra causas quas Deus vosic fieret, sed ut fieri posset; ne contra causas quas Deus voluntarie instituit, mutabili voluntate aliquid facere putaretur 8. De anima mulieris, quod non est ex verunt aliqui ipsius animam de viri anima propagatam, et omnes animas praeter primam, de traduce esse, sicut corpora. Alii autem putaverunt simul omnes animas ab initio creatas. Catholica autem Ecclesia nec simul ex traduce factas esse animas docet, sed in corporibus per coitum seminatis atque formatis infundi, et infundendo creaesse ab initio inter creaturas intellectuales naturas, nec simul creatas, sicut Origenes fingit, neque in corporibus per coitum seminari, sicut Luciferani et Cyrillus, et quidam Latinorum praesumptores affirmant. Sed dicimcio corpus coagulari in vulva, et compingi atque formari; ac formato jam corpore animam creari atque infundi, ut vivat in utero homo ex anima constans et corpore, et
Abbreviated transcription (Latin):
cit ays̃ eẽ illa quȩ ꝑ grãm fiunt. uł ad ea signifi¬
canda ñ naturalit̾ s potentialit̾. s mirabiit fuint.
Int̃ q̃ mulieris facturam decosta uir ponit. itadicẽ.¬
lt mulierẽ ita fieri noceẽ foret. ñ in reb cõditũ s in
o ab scõditũerat. Omĩs naturȩ cursꝰ ht̃ naturales
leges. suꝑ himc naturalẽ cursũ creatorht̃ ap̃ se. posse
rił fernu in senectute pariat. ut afina loquatur
et huuismõi. Dalit añ nat̾is ut ex his etiam hȩc fi¬
ei possent. ñ ut in nat̾ali motu haberent. ht̃ gͦ
ditis ñ insecuit. easq implet ñ oꝑe ꝓuioentiȩ quo
nature subsistunt ut sint: s quo illas ãministrat
ut uoluerit. quas ut uoluit condidit. Oinnũgͦ
que ad gr̃am significandã ñ natali motu rer̃. s
mitabilit̾̃ fcã sunt: absconditȩ cause in dõ fuert̃.
Quoꝵ unũerat qd mulier frã ÷ de lat̾e iur dor¬
mientis. Non hũic p̾ma rer̃ conditio ut femina

Expanded text:
 esse illa quae per gratiam fiunt, vel ad ea significanda non naturaliter sed mirabiliter fiunt. Inter quae mulieris facturam de costa viri ponit, ita diceem ita fieri necesse foret, non in rebus conditum sed in Deo absconditum erat. Omnis creaturae cursus habet naturales leges: super hunc naturalem cursum Creator habet apud se posse dsterilis femina, in senectute pariat, ut asina loquatur, et hujusmodi. Dedit autem naturis, ut ex his etiam haec fieri possent, non ut in naturali motu haberent. Habet editis non inseruit, easque implet non opere providentiae, quo naturae subsistunt ut sint; sed quo illas administrat ut voluerit, quas ut voluit condidit . Omnium ergo quae ad gratiam significandam non naturali motu rerum, sed mirabiliter facta sunt, absconditae causae in Deo fuerunt; quorum unum erat, quod mulier facta est de latere viri dormientis. Non habuit prima rerum conditio ut femina
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ rer̃ causȩ indo sunt. s quanła cause oe in dõ
sunt: et mnereaturis. Quarda uero cause in dõtm̃
sunt. & illar̃ rerũ canse dicuntur abscõdite in daq
ita ÷ in diuina dispositiõe. ut ħuł illud fiat. quod
ñ ÷ in seminali creature rõne. Et illa quidẽ quȩ
scłm cãm seminalẽ fiunt. dicunt᷑ naturalit̾ fier
qi ita cursꝰ nature hominib innotuit. Ana nero

Expanded text:
 rerum causae in Deo sunt; sed quarumdam causae et in Deo sunt, et in creaturis, quarumdam vero causae in Deo tantum sunt: et illarum rerum causae dicuntur absconditae in Deo, quia ita est in divina dispositione ut hoc vel illud fiat, quod non est in seminali creaturae ratione. Et illa quidem quae secundum causam seminalem fiunt, dicuntur naturaliter fieri, quia ita cursus naturae hominibus innot
Abbreviated transcription (Latin):
pluralit᷑ dic̃ aus̃. cãs primoroiales otũ tetũ in dõ
tute cã p̃cessit. In creaturis uero quau̾dã rer̃. s ñ oĩ¬
um cause st̃. Ut ait aus̃ qr inseruit ds̃ seminalesrõ¬
nes reb. scđm quas alia ex aliis ꝓueniunt. ut deħ
semine tale grañ. de hac arbore tał fructꝰ et hu
dicuntur. qr in pͥtima rer̃ conditione reb adõin¬
sitȩ sunt. ce sic̃ creature mutabiles st̃. ita ce heç cau¬
sȩ mutar possunt. Quȩ aũ in ĩmucabili dõ cãz. mu

Expanded text:
pluraliter dicit Aug. causas primordiales omnium rerum in Deo turae causa praecessit. In creaturis vero quarumdam rerum, sed non omnium causae sunt, ut ait Aug. Quia inseruit Deus seminales rationes rebus, secundum quas aliae ex aliis proveniunt, ut de hoc semine tale granum, de hac arbore talis fructus et dicuntur, quia in prima rerum conditione rebus a Deo insitae sunt. Et sicut creaturae mutabiles sunt, ita et hae causae mutari possunt; quae autem in
Abbreviated transcription (Latin):
b pͥncipiũ generationis. ¶dõ etiã ex uno ho¬
mine om̃s eẽ uoluit d̾s̃. it dum cognoscerẽt se
ab uno ẽẽ. om̃s se qĩ unum amarent. ¶r̃ de latẽ¬
Um uiti. et ñ de alia corꝑis parte. formata sit:
aũ hisde causis frã sit mulier dentro ñ de qua¬
libet parte corꝑis ruri. s de latere eiꝰ formata ÷. tit
ostenderet᷑ qr inconsortiũ creabat᷑ dilectiõis. ne
forte si fuisset de capite uit frãi̾m ad dnãtionẽ
iuderetut p̃ferenda. aut si de pedib ad seruitutẽ
subicienda. Qma gͥ uito nec dña. nec ancilla para¬
batit s:. socia. nac ade capite. uac de padib s de larẽ
fuerat ꝓducenda. ut iuxta se ponendã cognoscĩt.
quam de suo latere sumptam didicisset. Quate
on sine dormienti. et ñ uigilant costa subtracta:
nam monstraret. &e oiuie simulpocentie opꝰ mi¬
rabile ostenderet᷑ quȩ hominis dormientis latꝰ aꝑ¬
uit. nec eum tñ aquiete soporis excitauit. N qͦ

Expanded text:
ionis. Ideo etiam ex uno homine omnes esse voluit Deus, ut dum cognoscerent se ab uno esse omnes, se quasi unum amarent. 3. Quare de latere viri, non de alia corporis parte formata sit. Cum autem his de causis facta sit mulier de viro, non de qualibet parte corporis viri, sed de latere ejus formata est, ut ostenderetur quia in consortium creabatur dilectionis, ne forte si fuisset de capite facta, viro ad dominationem videretur praeferenda; aut si de pedibus, ad servitutem subjicienda. Quia igitur viro nec domina, nec ancilla parabatur, sed socia; nec de capite, nec de pedibus, sed de latere fuerat producenda, ut juxta se ponendam cognosceret, quam de suo latere sumptam didicisset. 4. Quare dormienti et non vigilanti costa subtracta enam monstraretur, et divinae simul potentiae opus mirabile ostenderetur, quae hominis dormientis latus aperuit, nec eum tamen a quiete soporis excitavit. In quo
Abbreviated transcription (Latin):
than .i. adũsatiꝰ. Uñ ce mulierẽ tep̾tauit. in qua
minꝰ quã in utro rõnẽ iugere noũ. Eiꝰ enĩ malic¬
a abteptandã uuturẽ timida humanã naturã in
ea parte nͥ debilior indebat᷑ aggressa ẽ. Ut si for¬
te illicaliquatenꝰ p̃ualeret. pꝰmodũ fiducialiꝰ ad al¬
terã q̃ robustior fiait pulsandã. uł potiꝰ subũten¬
io hominẽ supplantaret. quẽ uiitute superare
nequiret. Neaũ fraus illiꝰ nmis manifestaret᷑. in
sua sp̃e n̾uenit. neaꝑte cognoscetet: &e ita tepelle¬
ret᷑. It̃m ne nimis occulta foret frauseiꝰ. q cau̾i non

Expanded text:
ierem tentavit, in qua minus quam in viro rationem vigere novit. Ejus enim malitia ad tentandam virtutem timida, humanam naturam in ea parte ubi debilior videbatur, aggressa est; ut si forte illic aliquatenus praevaleret, postmodum fiducialius ad alteram quae robustior fuit pulsandam vel potius subvertenlo hominem supplantaret, quem virtute superare nequiret. Ne autem fraus illius nimis manifestaretur, in sua specie non venit, ne aperte cognosceretur, et ita repelleretur: it
Abbreviated transcription (Latin):
corporali sit pofitus. qui ab illo pͥncipio plantat᷑
accipi pot̃. quo t̾ram omnẽ remotis aquis. her¬
bas. et ligna ꝓducere uissit. qr et si p̃sentis eccłe
uł futute typũ tenet. adlut̃am tñ intelligendũ
ẽẽ locum amenissimũ. fructuosis arborib mag¬
nũ. et magno fonte fec̃du. qđ dicimus a pͥncipi¬
o: anciqua translatio dic̃ ad orientẽ. Uñ uolunt
in orientali parte ẽẽ ꝑadysum. longe ma̾iacente
spacio. uł maris. ł t̾rx. a regioĩb quasincolunt
homines. secretum. &e in alto sirum. tisq ad luna
rẽcucłm ꝑcingentẽ. uñ necaque dilurii illuc
mali. Lignum aũ uitȩ dictũ ÷ sic̃ docet beda ce

Expanded text:
corporali sit positus, qui ab illo principio plantatus accipi potest, quo terram omnem remotis aquis herbam et ligna producere jussit. Qui etsi praesentis Ecclesiae vel futurae typum tenet, tamen intesse locum amoenissimum fructuosis arboribus, magnum et magno fonte foecundum. Quod dicimus a principio, antiqua translatio dicit ad Orientem. Unde volunt in orientali parte esse paradisum, longo interjacente spatio vel maris vel terrae a regionibus quas incolunt homines secretum, et in alto situm, usque ad lunarem circulum pertingentem, unde nec aquae diluvii illuc mali. Lignum autem vitae dictum est, sicut docet Vene
Abbreviated transcription (Latin):
tur. IisN um aũ scĩe boni ce mali ñ anatã
ħ nom̃ accepit. s ab occasioe re pꝰea secutȩ. At¬
futã. qua hõ exꝑiendo disceret. qͥd eẽt int̾ obedi¬
entiȩ bonũ. ce mnobedientiȩ malũ. Nongͦ de fruc¬
tu qͥnascetet᷑ inoe positũ ÷ illad nom̃. s de retrãs

Expanded text:
tur. Lignum autem scientiae boni et mali, non a natura hoc nomen accepit, sed ab occasione rei postea secutae. Arfutura; qua homo experiendo disceret quid esset inter obedientiae bonum, et inobedientiae malum. Non ergo de fructu qui nasceretur inde posit
Abbreviated transcription (Latin):
tiȩ. & malumꝰ obedientiȩ. Si uero pͥmi parenteᷤᷤ
obedientes eent. nec contra p̃ceptũ peccassent.
ñ iõ cñ minus diceret᷑ lignũ scĩe boai et mali.
qr ħ ex eius cactu accideret. si usutparetur. Augno
seruatio bonũ illi eẽt. transgressio: malum. nec me

Expanded text:
malum inobedientiae. Si vero primi parentes obedientes essent, nec contra praeceptum peccassent, non ideo tamen minus diceretur lignum scientiae boni et mali, quia hoc ex ejus tactu accideret si usurparetur. A ligno servatio bonum illi esset,
Abbreviated transcription (Latin):
hoc moͣͣcum .s. iõ teus factuseẽ homo incelligitur.
qr ꝓhibitꝰ rem tetigit. quã si ñ ꝓhibitꝰ cetigisset.
nec peccasset. nec penã sensisset. Si enum ueneno¬
sam herbã ꝓhibitus reageris. pena sequit᷑. &e si
tiens ꝓhibuisset. similit̾ ꝓsequeret᷑. Si eaiã ꝓhui¬

Expanded text:
cilicet ideo reus factus esset homo intelligitur, quia prohibitus rem tetigit, quam si non prohibitus tetigisset, nec peccasset, nec poenam sensisset. Si vero venenosam herbam prohibitus tetigeris, poena sequitur; et si nemo prohibuisset, similiter sequeretur. Sic etiam prohi
Abbreviated transcription (Latin):
cteasse. ũb̾ scͥptiure ꝑuicacit᷑ in herentes. quib dt̃ ĩ¬
spitauit uł sufflauit ce c̃. cum fiar inquiunt uel
spirat hõ. de se flatũ emutit. Sic gͥ cum dr̃ d̃s flas¬
se uł spirasse sptracłm tn faciem hominis. ex se sp̃nt
hominis emisisse intelligit᷑ .i. de sua sub̃a. Qui ħ¬

Expanded text:
Scripturae pertinaciter inhaerentes, quibus dicitur inspiravit vel insufflavit, etc. Cum flat, inquiunt, vel spirat homo, de se flatum emittit. Sic ergo, cum dicitur Deus flasse vel spirasse spiraculum in faciem hominis, ex se spiritum hominis emisisse intelligitur, id est, de sua
Abbreviated transcription (Latin):
ad imaginẽ pat̾s et filii. et sp̃c sc̃. ut subsistẽt hõ
imagodĩ. S qr ñ omnino equał fiebat illa mugo
tanquã ñ ab illonata. s ab eo creata. iõ ita imago
dr. qđ et ad imaginẽ. qr ñ equat᷑ parilitate. s acce¬
dit quadã similicudine. filiꝰ aũ ÷ imago s ñ ad i¬
maginẽ. qr equat pat̾. Dictꝰ : gͦ hõ ad imaginem.

Expanded text:
 ut subsisteret homo imago Dei. Sed quia non omnino aequalis fiebat illa imago, tanquam non ab illo nata, sed ab eo creata, ideo ita imago dicitur quod et ad imaginem; quia non aequatur parilitate, sed accedit quadam similitudine. Filius autem est imago, sed non ad imaginem, quia aequalis Patri; dictus est ergo homo ad imaginem,
Abbreviated transcription (Latin):
lia hominũ satiata sunt. Ilud etiam sciri opor¬
tet qđ cum angłoꝵ ministĩo fcã sit mulietis forma¬
tio. ñ ÷ eis tñ tͥbuenda creatioĩs pocentia. Angłi enĩ
nullã possũt creare natam. gͦ nec formate costam
in muliere̾. nec creatiõis supplem̃tũ in locũ costȩ. ñ
qđ nicħ agant ut aliquid creetur. s ñ iõ ciratores
st̃. sic̃ nec agricolȩ segetũ aut arboꝵ. Solus ds̃ .i. tͥ
nitas : creator. fca ÷ gͦ femina a dõ eriam si costa

Expanded text:
sunt. Illud etiam scire oportet, quod cum angelorum ministerio facta sit mulieris formatio, non est eis tamen tribuenda creationis potentia. Angeli enim nullam possunt creare naturam, ergo nec formare costam in mulierem, nec carnis supplementum in loco costae: non quod nihil agant ut aliquid creetur, sed non ideo creatores sunt, sicut nec agricolae segetum vel arborum. Solus Deus, id est, Trinitas est creator. F
Abbreviated transcription (Latin):
tͥnicatis. ita et sed animã dr̃ hõ eẽ imago dĩ. qr ima¬
go di in eoz. Sic̃ imagodr᷑ et tabula. &e pictura. q̃
in ea ÷. s. ꝓpt̃ picturã quȩ in ea ÷ simul et tabula
imago appellatur. Ita ꝓpt̾ imagiiẽ tͥmtatis etiã il¬
uare homo or̃ imago. et ad imaginẽ. filius uero¬

Expanded text:
 imago Dei in eo est. Sicut imago dicitur et tabula et pictura quae in ea est; sed propter picturam quae in ea est, simul et tabula et imago appellatur: ita propter imaginem Trinitatis etiam il. Quod homo dicitur imago, et ad imaginem; Filius ver
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpͥe nnago patris dr̃ sic̃ supra intractatu de t̾m¬
tate oiximus. Uñ fuerunt nonnulli qui ita distĩ¬
gueit᷑. ut imaginẽ in ħ loco intelligerent filiũ. hoĩ¬
nẽ uero ñ imaginẽ s ad imaginẽ fc̃m dicerent. qͦs
nanq imago .i. hõ cum dr̃ fieri ad imaginẽ ñ qĩ ad
filium ar fieti. Auoqͥn ñ diceret ad imaginẽ nrãm.
Quomõ enim nr̃am diceret. cum filiꝰ soliꝰ patͥs ima¬
gosit. Duea uN⁊ aut̃ ce alii ꝑspicatius hec trac¬
tantes qui ꝑ imaginẽ filium ce ꝑ similitudinem
sp̃m sc̃m̃ intelligeret. qui fimilicudo ÷ pat̾s et filis. ce

Expanded text:
mago Patris dicitur, sicut supra in tractatu de Trinitate diximus. Unde fuerunt nonnulli qui ita distinxerunt ut imaginem in hoc loco intelligerent Filium; hominem vero non imaginem, sed ad imaginem factum dicerent, quos r fieri ad imaginem, non quasi ad Filium dicitur fieri; alioquin non diceretur ad imaginem nostram. Quomodo enim nostram diceret, cum Filius solius Patris imago sit? § Fuerunt autem et alii perspicacius haec tractantes, qui per imaginem Filium, et per similitudinem Spiritum sanctum intelligerent, qui similitudo est Patris et Fili
Abbreviated transcription (Latin):
mã in corpore creatut. q̃ totũ corpꝰ aĩaret. faciem tam̃
sp̃alit̃ exp̃ssit. qr hec pars sensib ornata℥. adĩcuẽ¬
da superiora. S quicqͥd de anima p̾mi hominisex¬
timetur. de aliis certissime sentienoũ ÷ qđ incorpo¬
re creentur. Creando enĩ infundit eas os̃. et infũ¬
dendo creat. Dicendum ÷ etiã animã illam ñ sicẽẽ
creatã. ut p̾scia eẽt oꝑis futi. iusti uł iniust. In qͣ

Expanded text:
mam in corpore creavit, quae totum corpus animaret; faciem tamen specialiter expressit, quia haec pars sensibus ornata est ad intuenda superiora. Sed quidquid de anima primi hominis aestimetur, de aliis certissime sentiendum est quod in corpore creentur; creando enim infundit eas Deus, et infundendo creat. Dicendum est etiam animam illam non sic esse creatam, ut praescia esset operis futuri justi vel injusti. 4. In
Abbreviated transcription (Latin):
uł partiuĩ dic̃. s ꝓpt̃ dii̾sicatẽ ac multitudinẽ nomi¬
nuim. quȩ de dõ dicitur. quȩ licet multiplicia sint.
unumtñ significant . s. diuinã nacurã. h ec crumñ
ita accipiuntur. cum de illa incõimitabili et̃naq sub¬
stantia incõpatabilit̾ simpliciore. quã ÷ animus
humanus: dicuntur: quemaomodũ rum de crea¬
turis dicuncur. U ñ aus̃ in ł .u. de tͥnicate. Goħ eẽ¬
ci multi plicitate uł multiplic simpliciate dixetis:
quo suba euissignifictur. humano aũ aninio ñ h

Expanded text:
 partium dicit, sed propter diversitatem ac multitudinem nominum quae de Deo dicuntur, quae licet multiplicia sint, unum tamen significant, scilicet divinam naturam. Haec enim non ita accipiuntur cum de illa incommutabili aeternaque substantia incomparabiliter simpliciore quam est humanus animus, dicuntur, quemadmodum cum de creaturis dicuntur. Unde Aug. in lib. 6 de Trici multiplicitate, vel multiplici simplicitate dixeris, quo substantia ejus significetur. Humano autem animo non
Abbreviated transcription (Latin):
silius potuit eiam gignere. uolens ostendẽ patrem
ñ eẽ pocaiorẽ filio his ũb. absit ut iõ potentior sit
pat᷑ filio. sic pnias. qr creatorẽ gecuit pat᷑. filiꝰ añ ñ
genuit creatorẽ. seq enĩ ñ potiit. s ñ oportuit. ui¬
oe et diligent᷑ attende ħ ũba. Non enĩ ñ pocuit. s
ñ oportuit. u idt᷑ aum dice. qđ siliꝰ potuit gign̾e.
s ñ oportuit. et ita potuit. qdđ ñ oportuit. qt̃ añ ñ o¬
portuit. subdit dicens. Immoderata esũer̃t dminage¬
neracio. sigenitꝰ filius nepotẽ gigneret pat̾. qr et ip¬
rabilem sapĩam impotens diceret᷑. similit̾ etiã ille
si ncpoiẽ ñ gigneret auo suo. & ꝓnepotẽ ꝓ auo suo.
ñ a uob appellatit᷑ omp̃c. nec impleret generatioĩs¬

Expanded text:
etiam potuit gignere, volens ostendere Patrem esse non potiorem Filio, his verbis: Absit ut ideo potentior sit Pater Filio, sicut putas, quia Creatorem genuit Pater, Filius autem non genuit Creatorem; neque enim non potuit, sed non oportuit. Vide et diligenter attende haec verba: Non enim non potuit; sed non oportuit. Videtur enim dicere quod Filius potuit gignere, sed non oportuit: et ita potuit quod non oportuit. Quare autem non oportuit, subdit dicens: Immoderata enim esset divina generatio, si genitus Filius nepotem gigneret Patri, quia et ipestram mirabilem sapientiam, impotens diceretur. Similiter etiam ille si nepotem non gigneret avo suo, et pronepotem proavo suo, non a vobis appellaret