comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
los. et pluit suꝑ iustos & tuustos. Numqiio
tamen iđo uł temꝑalib correctionib n em̃¬
ddat ÷ uł ꝑtinacit᷑ duros infine nͥ dampnatꝰ :¬
Sicgͦ iminicus diligatur: ut non displiceat
domini iusticia qua pimnitur. Et sic placeat
iusticia qua punitur: ut non de malo eniᷤ
s de bono iudice gaudeatur. Maliuolus uͦ
ammus contristatur: si eius inimicus correc¬
tus euaserit pęnam. Et cum puniri eũ indis.
indicari se ita gauder: ut non iusticia dĩ
quem non diligit: s illius quẽ odit miscria
delectetur. Et cum do dimittit iudiciũ: ut
plus noceat ds quam ipse nocere posset
exoptat. Et cum dat cibum iminico esuri¬
enti potumq sitienti: maliciose sapit quod
scͥptum ẽ. Hoc enim faciens. carbones ignis
congeris suꝑ caꝑut enis. Agit enim ut ampliꝰ
ailgrauet et excitet ei indignationẽ di quac
carbonib ignis significari putat: non intel¬
ligens illum ignc̃ ec̃ penitentiȩ urenteᷤ dolort:

Expanded text:
los, et pluit super justos et injustos ; numquid los, et pluit super justos et injustos ; numquid tamen ideo vel temporalibus correptionibus non emendat, vel pertinaciter duros in fine non damnat? Sic ergo inimicus diligatur, ut non displiceat Domini justitia qua punitur; et sic placeat justitia qua punitur, ut non de malo ejus, sed de bono judice gaudeatur. Malevolus vero animus contristatur, si ejus inimicus correctus evaserit poenam: et cum puniri eum videt, vindicari se ita gaudet, ut non justitia Dei quem non diligit, sed illius quem odit, miseria delectetur: et cum Deo dimittit judicium, ut plus noceat Deus quam ipse nocere posset exoptat: et cum dat cibum inimico esurienti, potumque sitienti, malitiose sapit quod scriptum est, Hoc enim faciens carbones ignis congeres super caput ejus. Agit enim ut amplius aggravet, et ei excitet indignationem Dei, quam carbonibus ignis significari putat; non intelligens illum ignem esse poenitentiae urentem dolorem,
Abbreviated transcription (Latin):
lectatur pęna. quia ñ eum odit. s diina ui¬
ticia. quia dm diligit: Demq si in hoc scło
in cum uindicatur: uł ꝓ illo etiã letatur si
corrigitur ⁊ uł certe ꝑaliis. ut cum timeãt
iuitari. Ipse quoq fit melior: non supplicio
illius odia sua pascendo. s errata em̃dando.
Ac ꝑ hoc de beniuolentia non de malicia ẽ
quod letatur iustus cũ indet uindictã. et
manꝰ suas lauat: id c̃ oꝑa mundiora effic̃
insanguine hoc ẽ inexicio peccatoꝵ: sumeis
mde ñ mali alien gaudium. s. duuriȩ. admoni¬
tionis exemplũ. Si autẽ infuturo scło ubamodi
uiaicio indicat᷑ hoc ei placet qͦl do: ne bene sie
malis. ne piorum p̃mñs etiam impũ ꝑfeu¬
antur. Qd utiq intustũ ẽ: & a regula ueri¬
tatis quam iustus diligit alienũ. Cum enim
nos ad diligendos inimicos dominꝰ hortaret᷑.
exemplum ꝓposuit patris nr̃i qui incelis es
qui facit solem suum oriri suꝑbonose ma¬

Expanded text:
lectatur poena, quia non eum odit, sed divina juslectatur poena, quia non eum odit, sed divina justitia, quia Deum diligit? Denique si in hoc saeculo in eum vindicatur, vel pro illo etiam laetatur, si corrigitur; vel certe pro aliis, ut eum timeant imitari. Ipse quoque fit melior, non supplicio illius odia sua pascendo, sed errata emendando. Ac per hoc de benevolentia, non de malitia est quod laetatur justus, cum videt vindictam, et manus suas lavat, id est, opera mundiora efficit in sanguine, hoc est in exitio peccatoris; sumens inde non mali alieni gaudium, sed divinae admonitionis exemplum. Si autem in futuro saeculo, ultimo Dei judicio vindicatur, hoc ei placet quod Deo; ne bene sit malis, ne piorum praemiis etiam impii perfruantur: quod utique injustum est, et a regula veritatis, quam justus diligit, alienum. Cum enim nos ad diligendos inimicos Dominus hortaretur, exemplum proposuit Patris nostri qui in coelis est, qui facit solem suum oriri super bonos et ma
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓposuit: ut ostenderet multomagis dm utstũ
cito facturum iudiciũ electorũ suorũ. qͥ ad cũ
clamant dic c nocte. Inde eͦ et ille subara
di martyrum clamor: ut di iudicio uindi¬
centur. Ubiẽ gͦ illud. dilignt inimicos ur̃os
bnfacite eis quiuos oderunt ÷ & orate ꝓ eiͤ
qui uos ꝑsecuntur: Ubiẽ q illud. ñ redden
tes malum ꝓmalo. nic maledictum ꝓ male¬
dictor et milli malum ꝓ malo reddentes
Si em malũ ꝓ malo non eͣ cuiꝗͣ. reddendũ:
ñ solum factum malũ ꝓ facto malo. s nec uo¬
tum malu reddendũ eͣ ꝓ facto uł uoto malo.
Reddit autẽ uotum malũ: qui etiam si non
seipsum uindicat. tam̃ uͭ enis iniicuͣ ds pu¬
niat expectat atq oꝑtat. Qua ꝓpt̾ cum et
homo iustus & homo malus de iimicis suiᷤ
uelnt a domino uindicari : unde discernẽ¬
tur. nisi quia iustus et magis cupit immi¬
cum suum corrigi quã pumiri : et cum in
eum uidet adomino uindicari. ñ cuis de-¬

Expanded text:
proposuit, ut ostenderet multo magis Deum justum proposuit, ut ostenderet multo magis Deum justum cito facturum judicium electorum suorum, qui ad eum clamant die ac nocte. Inde est et ille sub ara Dei martyrum clamor, ut Dei judicio vindicentur. Ubi est ergo illud, « Diligite inimicos vestros, benefacite eis qui vos oderunt, et orate pro eis qui vos persequuntur tes malum pro malo, nec maledictum pro maledicto » ; et, « Nulli malum pro malo reddentes » ? Si enim malum pro malo non est cuiquam reddendum; non solum factum malum pro facto malo, sed nec votum malum reddendum est pro facto vel voto malo. Reddit autem votum malum, qui etiamsi non ipse vindicat, tamen ut ejus inimicum Deus puniat, expectat atque optat. Quapropter cum et homo justus et homo malus de inimicis suis velint a Domino vindicari, unde discernentur, nisi quia justus et magis cupit inimicum suum corrigi quam puniri; et cum in eum videt a Domino vindicari, non ejus de
Abbreviated transcription (Latin):
innotescat ante ocłos nrõs uindicta innatio¬
optatio. S. ꝓpt illud qd scͥptumẽ in apocali.¬
sub ara dĩ martyres ad d̃m damare et dicere.
quousq domine nͨ uindicas sanguinẽ nr̃m:
non cͣ p̾tereundũ quẽadmodum accipiopor¬
teat: ne ꝓptͣ ex saturandum odium credant᷑
sci desiderare uindictam. quod ab eoꝵ ꝑfecti¬
one longe abest. Ertam̃ scriptum eͣ Letabit᷑
iustus cum uidit uindictam impioꝵ: manꝰ¬
suas lauabit insanguine peccatorũ. Et apłs
locum ire. Scͥptum c̃ cnim. Micbi uindictã et
ego retͥbuam dicit dominꝰ. Nec ipse itaq p̾ce¬
pit ut nolint uindicari: s ut non scipsi um-¬
dicantes dent locum ire łi: qui dix̃. mͥ uin¬
dictam. & ego retͥbuam. Et dominꝰ in eugłio.
uiduam ꝓponit insimilitudinẽ. quȩ undi¬
cari desiderans. indicem int̾pellabat inius¬
tum: qui eam tandẽ aliquando ñ iusticia
ductus. s dedio uictus audiuit. Hoc autẽ dñs

Expanded text:
Innotescat ante oculos nostros vindicta in natioInnotescat ante oculos nostros vindicta in natiooptatio: sed propter illud quod scriptum est in Apocalypsub ara Dei martyres ad Deum clamare et dicere, Quousque, Domine, non vindicas sanguinem nostrum ? non est praetereundum quemadmodum accipi oporteat; ne propter exsaturandum odium credantur sancti desiderare vindictam, quod ab eorum perfectione longe abest. Et tamen scriptum est, « Laetabitur justus, cum viderit vindictam impiorum; manuslocum irae; scriptum est enim, Mihi vindictam, et ego retribuam, dicit Dominus » . Nec ipse itaque praecipit ut nolint vindicari, sed ut non se ipsi vindicantes dent locum irae Dei qui dixit, Mihi vindictam, et ego retribuam. Et Dominus in Evangelio viduam proponit in similitudinem, quae vindicari desiderans, judicem interpellabat injustum, qui eam tandem aliquando non justitia ductus, sed taedio victus audivit : hoc autem Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
p̾mitur seua miquitas eorum ingladio uerbi
dĩ de quo dictum eͣ accingere. gladio tuo: uł
uum ꝑseuerantes immici in fine puniunt᷑.
Nam mala temꝑalia quȩ in hoc scło patiut᷑:
cõmuma possunt haberi cumbonis. Est alitid
uindicte genus : qͦ eccłie dilatationẽ et fȩcun.¬
ditatem in hoc scło. post tantas ꝑsecutiones
quib eam omnino ꝑiturã putabant. peccatoꝵ
Q incredulus & mimicus indet &s irascitur:
dentib suis frendet & tabescet. Quis em̃ naͣga¬
re audeat. hanc etiam eẽ grauissimã penam
S nescio utrum satis eleganter accipiatur:
qd̃ ait ante oculos nr̃os. Si enim hoc pͥenȩ genꝰ
intelligamus qd in intimis cordis agitur. &
torquet etiã illos qui nob̃ adulant᷑ atridente
nec a nob̃ uideri potest qͥd in homine int̾iore
patiantur. Illud autẽ quod suic cis credentibꝰ
iniquitas eoꝵ interimit᷑ suic inmalignitate
ꝑseuerantib suppliciũ nonissimũ reoditur:
sine scrupulo questionis intelligitur dictum:

Expanded text:
eva iniquitas eorum gladio verbi Dei, de quo dictum est, Accingere gladium tuum ; vel cum perseverantes inimici in fine puniuntur. Nam mala corporalia quae in hoc saeculo patiuntur, communia possunt habere cum bonis. Est et aliud vindictae genus, quo Ecclesiae dilatationem et fecunditatem in hoc saeculo, post tantas persecutiones quibus eam omnino perituram putabant, peccator, et incredulus, et inimicus videt et irascitur, dentibus suis frendet et tabescet : quis enim negare audeat hanc etiam esse gravissimam poenam? Sed nescio utrum satis eleganter accipiatur quod ait, ante oculos nostros, si hoc poenae genus intelligamus quod in intimis cordis agitur, et torquet etiam illos qui nobis adulanter arrident, nec a nobis videri potest quid in homine interiore patiantur. Illud autem quod sive eis credentibus iniquitas eorum interimitur, sive in malignitate perseverantibus supplicium novissimum redditur, sine scrupulo quaestionis intelligitur dictum,
Abbreviated transcription (Latin):
runt. Ideo dixit. scđm magnitudinem bra¬
chiitui. Res enim tam magna secuta ẽ in
populis xp̃ianis : ut eam qui se aliquid ꝑ¬
sequendo ꝓficere putabant. nullomodo
le optat: s iusta p̾mintiat ẽt uenturã ꝓpħat
Septenario autc numero. idẽ sẽptupla retͥ¬
butione ꝑfectionem pęnȩ uult intelligi:
quia isto mimero plenitudo significari so¬
let. Ande & illud ẽ i bonis accipiendũ &¬
in hoc scło septies tantũ. qđ positum cͦ pro
omnib quasi nchil habentes. & om̃ia poᷤ¬
sidentes. Hicmnos dicit: quia intͣ illos habi

Expanded text:
runt. Ideo dixit, Secundum magnitudinem brarunt. Ideo dixit, Secundum magnitudinem brachii tui. Res enim tam magna secuta est in populis christianis, ut eam qui se aliquid persequendo proficere putabant, nullo modo la optat; sed justa praenuntiat, et ventura prophetat. Septenario autem numero, id est septupla retributione, perfectionem poenae vult intelligi, quia isto numero plenitudo significari solet. Unde et illud est in bonis, Accipiet in hoc saeculo septies tantum : quod positum est pro omnibus; Quasi nihil habentes, et omnia possidentes . Vicinos dicit, quia int
Abbreviated transcription (Latin):
rori uita mortalis. ꝓ his ꝓpħa gemitib inge¬
mit ÷ ut intret inconspectu di gemitus cõ¬
peditorum. Possunt & illi inteiligi compe¬
diti. qui pͣceptis sapientiȩ colligati sunt: q̃
patient᷑ sustentata mornam̃ta uertuntur.
Unde scͥptum ẽ. Inice pedem tuũ in compe¬
aliis codicib legitur posside filios mortipuni¬
torum. Ubi satis mͥ indetur ostendisse scrip¬
tura. quis fuerit gemitus compeditõꝵ qui
ꝑ nomine xpͣi ꝑsetutiones grauissimas ꝑtu
Indiuersis enim passionib constituti. ora¬
bant ꝓ eccła. ne infructuosus eẽt posteris
sangins illoꝵ : ut dominica seges unde mi¬
mici eam putabant ꝑiturã. inde ueracius
pullularet. filios quippe mortificatorũ dicit
qui non solum ñ sunt territi pͣcedentiũ pas¬
sionib: s in eum ꝑcuius nomine eos passos
nouerant. exhortante illorum gła adimitan¬
dum accensi. copiosissimis agminib credide¬

Expanded text:
rori vita mortalis. Pro his Propheta gementibus ingerori vita mortalis. Pro his Propheta gementibus ingemit, ut intret in conspectu Dei gemitus eorum. Possunt et illi intelligi compediti, qui praeceptis sapientiae colligati sunt, quae patienter sustentata in ornamenta vertuntur; unde scriptum est: Injice pedem tuum in compealiis codicibus legitur, posside filios morte punitorum. Ubi satis mihi videtur ostendisse Scriptura, quis fuerit gemitus compeditorum, qui pro nomine Christi persecutiones gravissimas pertophetantur. In diversis enim passionibus constituti orabant pro Ecclesia, ne infructuosus esset posteris sanguis illorum; ut dominica seges, unde inimici eam putabant perituram, inde feracius pullularet. Filios quippe mortificatorum dicit, qui non solum non sunt territi praecedentium passionibus, sed in eum pro cujus nomine passos eos noverant, exhortante illorum gloria ad imitandum accensi, copiosissimis agminibus credide
Abbreviated transcription (Latin):
uł sicut alĩ codices babent uiconspectutuo ge¬
gemitus compeditorũ: non facile quisquam
reꝑit comectos in compedes aꝑsecutorib scos.
Et si ac̃cidit intam multa atq muttiplici ua¬
rietate pęnarum: tam raro accidit: utt nͥ sit
credendum hoc in isto uersu qd̾ cõmemoraret
potissimũ elegisse ꝓpħam. S imirum cõpedẽ
sunt infirmitas & corruptibilitas corꝑis. qͥ
adgrauant animã. Per ciꝰ enim fragilitate.
uasut quorũdã doloꝵ molestiarũq materiã:
ad impietatẽ poterat compellere ꝑsecutor
Abhis compedib concupiscebat dissolui apło
sarium ꝓpt illos quib exigłm ministrabat.
Donec eͥrgo corruptibile hoc induat incor¬
ruptionẽ. & mortale hoc induiͣt immortali¬
tatem: uelut compedib caro infirma ꝓmp¬
tum impedit sp̃m. Has gͦ compedes nonsen¬
tiunt. nisi qui insemecipsis ingemiscunt
grauati: babitaculũ quod de cęlo ẽ super¬
indi cupientes: quia et mors erroriẽ et me¬

Expanded text:
 sicut alii codices habent, in conspectu tuo gemitus compeditorum: non facile quisquam reperit conjectos in compedes a persecutoribus sanctos; et si accidit in tam magna atque multiplici varietate poenarum, tam raro accidit, ut non sit credendum hoc in isto versu quod commemoraret potissimum elegisse Prophetam. Sed nimirum compedes sunt infirmitas, et corruptibilitas corporis, quae aggravant animam. Per ejus enim fragilitatem, velut quorumdam dolorum molestiarumque materiam, ad impietatem poterat compellere persecutor. Ab his compedibus concupiscebat dissolvi Apostsarium propter illos quibus Evangelium ministrabat . Donec ergo corruptibile hoc induat incorruptionem, et mortale hoc induat immortalitatem , velut compedibus caro infirma promptum impedit spiritum. Has ergo compedes non sentiunt, nisi qui in semetipsis ingemiscunt gravati , habitaculum quod de coelo est superindui cupientes, quia et mors horrori est, et moe
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ ranis : locustam ꝓlocustis: & mimimerabi¬
lia talia. Qđ uͦ dictum ẽ comederunt iacob.
hoc bene intelligitur: qͦd multos in suuͦ ma¬
lignum corpus hoceͤ insuã societatẽ tͣrendo
ꝓmerito pessime uoluntatis ex irałi digna
reddenda sint: ñ tam̃ eos aliquid aducosus
hereditatẽ eius ualere potuisse. nisi eã uellet
ipse ꝓpeccatis eius flagellando emendare.
l nde subiungit. He memineris mniquitatũ
nr̃arum antiquarum. Nonait pͣteritarum.
quȩ possent eẽ etiam recentiores: s antiqua¬
rum. hocẽ aparentib uenientium. ĩalibus
miquitatib: dampnatio non correctio debet᷑.
Cito anticipent nos miscđiȩ tuȩ Anticipent
utiq iudicium tuuͣ: suꝑ exaltatur enm mi¬
scdia in iudicio. Iudicium autẽ sine miscłia:
s ei qui nͨ facit miscd̾ia. Quod autẽ adiungit.
quia pauꝑes facti sumus ninus. hoc uult intel¬
ligi: anticipare nos miscdĩas di. ut nr̃a pauꝑ¬

Expanded text:
pro ranis, locustam pro locustis , et innumerabipro ranis, locustam pro locustis , et innumerabilia talia. Quod vero dictum est, Comederunt Jacob, hoc bene intelligitur, quod multos in suum malignum corpus, hoc est in suam societatem, terrendo llis pro merito pessimae voluntatis ex ira Dei digna reddenda sint, non tamen eos aliquid adversus haereditatem ejus valere potuisse, nisi eam voluisset ipse pro peccatis ejus flagellando emendare. Unde subjungit: Ne memineris iniquitatum nostrarum antiquaram. Non ait praeteritarum, quae possent esse etiam recentiores; sed antiquarum, hoc est a parentibus venientium: talibus quippe iniquitatibus damnatio, non correptio debetur. Cito anticipent nos misericordiae tuae. Anticipent utique ad judicium tuum: Superexaltat endia in judicio; judicium autem sine misericordia, sed ei qui non fecit misericordiam . Quod autem adjungit, Quia pauperes facti sumus nimis, ad hoc vult intelligi anticipare nos misericordias Dei, ut nostra paup
Abbreviated transcription (Latin):
gestauit ȩccłȩ: sicut esan uct̾is sy nagoge. Unde
dictum ẽi & maior seruiet mniori. Poiest ĩ boc
nomine intelligi ea de qua loquebamur here¬
ditas łi: inquam inuadendam atq uastandã.
pꝰ resurrectionem et ascensionem domini gen¬
tes ꝑsequendo uenerunt. S locum iacob quomͦ
intueamur intelligendum ẽ. Magis em̃ locus
iacob illa ciuitas putari potest inqua erat
et templum: qͦ uiniu̾sam illã gentem sacrifi¬
candi & adorandi causa et paschacelebrandi
bus ꝓpħa uellet intelligr: loca desolata indere¬
tur dicere debuisse ñ lotum. S possumus acci¬
pere ꝓmimero plurali. mimer ũ singularẽ
positum: sicut uestem ꝓuestib : militẽ ꝓ mi¬
litib. pecus ꝓ pecorib. ¶ulta enim huiꝰ mo¬
di moris ẽ dici. nec solum uulgo loquentium:
ucrum etiam disertissimoꝵ auctorũ eloquen¬
tie. Nec abipsa diuina scͥptura hoc genus lo¬
cutionis alienumẽ. Posiit enim & ipsa ranã

Expanded text:
gestavit Ecclesiae, sicut Esau veteris Synagogae; unde gestavit Ecclesiae, sicut Esau veteris Synagogae; unde dictum est: Et major serviet minori . Potest in hoc nomine intelligi ea, de qua loquebamur, haereditas Dei, in quam invadendam atque vastandam post resurrectionem et ascensionem Domini Gentes persequendo venerunt. Sed, locum Jacob, quomodo intueamur intelligendum est. Magis enim locus Jacob illa civitas putari potest, in qua erat et templum quo universam illam gentem, sacrificandi et adorandi causa et Pascha celebrandibus Propheta vellet intelligi, loca desolata videretur dicere debuisse, non locum. Sed possumus accipere pro numero plurali numerum singularem positum, sicut vestem pro vestibus, militem pro militibus, pecus pro pecoribus: multa enim hujusmodi moris est dici, nec solum vulgo loquentium, verum etiam disertissimorum auctorum eloquentiae. Nec ab ipsa divina Scriptura hoc genus locutionis alienum est: posuit enim et ipsa ranam
Abbreviated transcription (Latin):
tes quȩ d̃m non cognouerunt e. In eo qͥppe
quod ait esfunde iram tuã: satis hoc uerbo
indicat. quã multam. iram uoluerit intel¬
ligi. Unde pͦea dicit: redde uicinis nrͣis scp¬
ties tantum. An quia multũ int ẽ int̾ seruoᷤ
quilicet nesciant uoluntatẽ dm̃ sui. tamen
inuotant nom eiꝰ: & alienos a familia. tanti
patrisfamilias. qui sic ignotant đm ut nec
inuocent dm: Inuocant enim ꝓ eo uł simu¬
lacra uł demonia. uł quãlibet crcaturam:
nͨ creatorẽ qui ẽ b̃ndictus inscła. Neq emͣ
istos de quib hoc ꝓpħat. ita nescientes signi¬
ficat sindm uoluntatẽ. ut tam ipsũ dnmn
timeant: s ita ipsũ dnm nescientes ut nec
Multum gͦ distat int̾ seruos uoluntatẽ dm
sui nescientes. ectam̃ infamilia ciꝰ atq ĩdomo
iuuentes: & mimicos non solũ ipsũ dnm
scire nolentes. s & nom̃ eis nͨ inuocanteᷤ:
atq inseruos eiꝰ insuꝑ oppugnantes. Demq¬
sequitur. Quia comederunt iacob & locũ
enis desolauerunt. Iacob quippe. figuram

Expanded text:
s quae Dominum non cognoverunt? In eo quippe quod ait, Effunde iram tuam, satis hoc verbo indicavit quam multam iram voluerit intelligi: unde postea dicit, Redde vicinis nostris septies tantum. An quia multum interest inter servos, qui licet nesciant voluntatem Domini sui, tamen invocant nomen ejus, et alienos a familia tanti patrisfamilias, qui sic ignorant Deum, ut nec invocent Deum? Invocant enim pro eo vel simulacra, vel daemonia, vel quamlibet creaturam; nat, ita nescientes significat Domini sui voluntatem, ut tamen ipsum Dominum timeant; sed ita ipsum Dominum nescientes, ut necMultum ergo distat inter servos voluntatem domini sui nescientes, et tamen in familia ejus atque in domo viventes, et inimicos non solum ipsum dominum scire nolentes, sed et non ejus nomen invocantes, atque in servis insuper oppugnantes. sequitur: Quia comederunt Jacob, et locum ejus desolaverunt. Jacob quippe figuram
Abbreviated transcription (Latin):
cin dictum ẽ tu autẽ domine uirtutũ cum
tranquillitate idicas. Satis autẽ his often¬
ditur uerbis. ꝓptͣ peccata hominib licet
fidelib has fieri tribulationes: quãuis hinc
florescat martyrum gła merito batientiȩ:
et pie sustentato inflagello domini modera¬
mine disciplinȩ. Hoc machabei inter seuissi¬
ma tormenta: hoc tres uiri int̾ innoxias
flaminas: boc ꝓpħȩ sc̃i incaptiuitate testã¬
tur. Quauis enim pat̾nam correptionem
fortissime & piissime ꝑferrent: non tam̃¬
hȩc tacent accidere meritis peccatorum.
hoꝵ eim uox ẽ et inpsalmis. Emendans
emendauit me dominus: & morti ñ tradidit
me. flagellat enim omnẽ filium quẽ ricipit.
Et quis ẽ filius. cui non det disciplinã pater
ingentes quȩ te non nouerunt. & in regna
que non cognouerunt nomentuum: etiam
ista. ꝓpħatio est non optatio. Non maliuolen¬
ꝓsuis meritis euentura. ita ꝓpħata sunt qͣsi
optata sunt. Qucadmodum enim ꝓpha non

Expanded text:
cui dictum est: Tu autem, Domine virtutum, cum cui dictum est: Tu autem, Domine virtutum, cum tranquillitate judicas . Satis autem his ostenditur verbis, propter peccata hominibus, licet fidelibus, has fieri tribulationes; quamvis hinc florescat martyrum gloria merito patientiae, et pie sustentato in flagello Domini moderamine disciplinae. Hoc Machabaei inter saeva tormenta , hoc tres viri inter innoxias flammas , hoc Prophetae sancti in captivitate testantur. Quamvis enim paternam correptionem fortissime et piissime perferant; non tamen tacent haec accidere meritis peccatorum: horum enim vox est et in Psalmis, Emendans emendavit me Dominus, et morti non tradidit me . Flagellat enim omnem filium quem recipit: et quis est filius cui non det disciplinam pater in gentes quae te non noverunt, et in regna quae non invocaverunt nomen tuum, etiam ista prophetatio est, non optatio. Non malevolenpro suis meritis eventura, ita prophetata sunt, quasi optata sint. Quemadmodum enim Propheta non
Abbreviated transcription (Latin):
noli domine irasci infinem. Et in eo quod
sequitur exardescet uelut ignis ⁊ clus tuus.
utrumq subaudiendum ẽ: et quousq infi¬
nem: ac sidiceretur. quousq exardescet
uelut ignis ⁊elus tuus infinem. Nam ita
hic duo ista subauidienda sunt: sicut suꝑiꝰ
unum illud quod dictum ẽ posuerunt. Nã
cum babeat prior sententia posuerunt
morticina seruorum tuoꝵ escas uolatilib
cȩli: hoc uerbum posternus non habeat.
ubi dictum ẽ carnes scorum tuorum bestiis
terre: s subauditur utiq quod babet suꝑiꝰ
posuerunt. Ira porro o ⁊clus dĩ. non sunt
ꝑturbationes di sicut nonnulli scͥpturas
quas non intelligunt arguunt: s noiȩ
irȩ intelligitur uindicta iiquitatis : no¬
mine teli exactio castitatis: nt anma le¬
gem domini sui contempnat. et ado suo
formcando disꝑeat. hȩc gͦ ipso affectu in
hominum afflictione sunt turbulenta :
inłi autem dispositione tranquilla sunt:

Expanded text:
Noli, Domine, irasci in finem. Et in eo quod Noli, Domine, irasci in finem. Et in eo quod sequitur, Exardescet velut ignis zelus tuus, utrumque subaudiendum est, et, quousque, et, in finem; ac si diceretur, Quousque exardescet velut ignis zelus tuus in finem? Nam ita hic duo ista subaudienda sunt, sicut superius unum illud quod dictum est, posuerunt: nam cum habeat prior sententia, Posuerunt morticina servorum tuorum escas volatilibus coeli, hoc verbum posterior non habet, ubi dictum est, Carnes sanctorum tuorum bestiis terrae; sed subauditur utique quod habet superior, posuerunt. Ira porro et zelus Dei, non sunt perturbationes Dei, sicut nonnulli Scripturas quas non intelligunt arguunt: sed nomine irae intelligitur vindicta iniquitatis; nomine zeli exactio castitatis, ne anima legem Domini sui contemnat, et a Deo suo fornicando dispereat. Haec ergo ipso effectu in hominum afflictione sunt turbulenta; in Dei autem dispositione tranquilla sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
hoc obꝓbrium: s inconspectu domini mors
scorum eiꝰ. Subsannatio & irrisio: uł ut quidã
int̾pretatiosurt ñiusio. his qui inerreuitu nr̃o
sunt. Repeticio ẽ sententis suꝑioris. Nam qd̵
supͣdictum cͣ obꝓbrium: hoc repetitum ẽ sub¬
sannatio os irrisio. Et quod supͣdictum inci-
guntur. Scd̾m autẽ ierłm liberam matrem
mam. incim sunt & incirtuntucius: inter
quos inimicos suos habitat ȩccła incircui
precem fundens. unde intelligatur suꝑio¬
ris afflictionis cominemoratio non et qͣsi.
indicatio s de ploratio: isq quo inquit do¬
mine rrascẽris insincm: crardascet uelut
ignis ⁊elus tinis: Rogat utiq nełs usq in.
sinem irascatur ͥ ulc̃ ne illa tanta pͣssura et
tribulatio atq uastatio usq infinem ꝑseue¬
ret: s temꝑet correctionc̃ suam. scđm ultid
quod malio psalmo dicitur. sibabis noᷤ pane
lacrimarum: e potum dabis nob̃ in lacri¬
mis inmensuram. Nam quousq domine
iasceris infinem. ita dictum ẽi ac sidiceret᷑.

Expanded text:
mors sanctorum ejus . Subsannatio et irrisio: vel, ut quidam interpretati sunt, illusio, eis qui in circuitu nostro sunt. Repetitio est sententiae superioris: nam quod supra dictum est, opprobrium, hoc repetitum est, subsannatio et irrisio; et quod supra dictum est,guntur: secundum autem Jerusalem liberam matrem nostram, vicini sunt et in circuitu ejus, inter quos inimicos suos habitat Ecclesia in circuitprecem fundens, unde intelligatur superioris afflictionis commemoratio non esse quasi indicatio, sed deploratio: Usquequo, inquit, Domine, irasceris in finem, exardescet velut ignis zelus tuus? Rogat utique ne Deus usque in finem irascatur, id est, ne illa tanta pressura, et tribulatio, atque vastatio usque in finem perseveret; sed temperet correptionem suam, secundum illud quod in alio psalmo dicitur: Cibabis nos pane lacrymarum, et potabis nos in lacrymis in mensura . Nam, quousque, Domine, irasceris in finem? ita dictum est, ac si diceretur,
Abbreviated transcription (Latin):
S in hoc scło fit utraq : qͣm qui ñ renatus
fuerit ex aqua & sp̃u. non intrabit in reg¬
num cęlorum. Deniq quia in isto scło an-¬
mintiatur laus di. nam infuturo scło cum
indebimus eum sicutic᷑: cui deinceps annun¬
tietur non erit. Nos gͦ ppłs cuns os oues gre¬
gis tin. quas ꝑsequendo illi crediderunt se poᷤ¬
nente utiq ecła usq infinc᷑. quam illi delc̃re
conati sunt. Ingeneratione & generationẽ
annuntiabimus laudem tuam. Quȩ laus
ut taceretur: in nos finire conati sunt. Mul¬
tis autẽ iam locis sc̃arum scͥpturaruͭ insinuaui¬
mus confessionẽ etiã ꝓ laude pomi. sicuti ẽ

Expanded text:
o utraque: quoniam qui non renatus fuerit ex aqua et Spiritu, non intrabit in regnum coelorum ; deinde quia in isto saeculo annuntiatur laus Dei, nam in futuro saeculo cum videbimus eum sicuti est , cui deinceps annuntietur, non erit. Nos ergo, populus tuus, et oves gregis tui, quas persequendo illi crediderunt se posnente utique Ecclesia usque in finem, quam illi delere conati sunt: in generationem et generationem annuntiabimus laudem tuam; quae laus ut taceretur, nos finire conati sunt. Multis autem jam locis sanctarum Scripturarum insinuavimus confessionem etiam pro laude poni:
Abbreviated transcription (Latin):
uu̾sa qͣm bona ualde: maximeq illud
qd̃ ait ipse saluator. qui nullũ habeat om̃i
no pcccatum. qͦd pęnitendo confiteretur:
intelligatur id eẽ repetitum in co quod
dictum ẽ annuntiabimꝰ laudem tuam:
quod suꝑiꝰ dictum ẽ conficebimur tibi:

Expanded text:
uoniam bona valde ; maximeque illud quod ait ipse Salvator, qui nullum habebat omnino peccatum quod poenitendo confiteretur: intelligatur, id esse repetitum in eo quod dictum est, annuntiabimus laudem tuam, quod superius dictum erat, confitebimur tibi
Abbreviated transcription (Latin):
tem meo quod dixerat: qͣm pauꝑes facti
sumus. Ipsac̾ quippe ufirmitas: cui salu¬
taris cͣ necessariꝰ. Cum uͦ adiuuari noᷤ uult:
trium. Qui cnm adiuuatur: etiam ꝑ se ip¬
sum aliquid agit. A ddidit etiam. Propter
głam nominis tui d̾nc libera nos: ut quigłatur.
non in se ipso. s inłno głetur. Et ꝓpitus esto

Expanded text:
 eo quod dixerat, Quoniam pauperes facti sumus nimis: ipsa est quippe infirmitas, cui Salutaris est necessarius. Cum vero adjuvari nos vult, trium: qui enim adjuvatur, etiam per seipsum aliquid agit. Addidit etiam, Propter gloriam nominis tui, Domine, libera nos, ut qui gloriatur, non in seipso, sed in Domino glorietur . Et propitius esto
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃orum tuorum bestiis t̾re. Quod dictum ẽ mor¬
ticina: hoc repetitum ẽ carnes. Et qd̵ dictũ ẽ
seruoꝵ tuoꝵ: hoc repetitum ẽ sc̃orum tuoꝵ.
ilud tantummꝰ uariatume: uolatilib gli.
& bestiis t̾rȩ. Mesius sane int̾pretati sunt qͥ
morticĩna posuerunt: quam sicut quidam
mortalia. Mortitina enim non dicuntur nifi
mortuorum: mortalia uͦ etiam uniorum cor-¬
porum nomen ẽ. Cum gͦ sicut dixi ad agricolã
suum sp̃c martyrum uelut poma transissent.
morticina eorum & carnes eoium postieruił
uolatilib cęli & bestiis terre: quasi quicquam
corum resurrectiomi depiret. Ex occultis nat᷑e

Expanded text:
sanctorum tuorum bestiis terrae. Quod dictum est, morsanctorum tuorum bestiis terrae. Quod dictum est, morticina tuorum, hoc repetitum est, sanctorum tuorum: illud tantummodo variatum est, volatilibus coeli, et bestiis terrae. Melius sane interpretati sunt qui morticina posuerunt, quam sicut quidam mortalia. Morticina enim non dicuntur nisi mortuorum; mortalia vero etiam vivorum corporum nomen est. Cum ergo, sicut dixi, ad agricolam suum spiritus martyrum velut poma transissent, morticina eorum et carnes eorum posuerunt volatilibus coeli, et bestiis terrae: quasi quidquam eorum resurrec
Abbreviated transcription (Latin):
supplicarent uehementer instando fecerũt.
Quoruͣ multos penitentia reꝑauit: atq ab
illa inquinatione mundauit. Penitentis em̃
uox ẽ & adelicto meo munda me os cor mun¬
dum crea in me do: & sp̃m rectum innoua
runt ierłm inpomoꝵ custodiã: et ipsa ec¬
cła hoc nomine recte intelligitur ierłm li¬
bera mat᷑ nr᷑a. de qua scͥptum ẽ. letare sterił
quȩ non paris: erumpe et clama quȩ non
parturis: qͣm multifilii deserte magisꝗͣ. enis
quȩ habet uirum. In custodiam pomorũ qd̾
dictum ẽ desertionem intelligendam existi¬
mo quam fecit uastitas ꝑsecutionis: idẽ uel¬
ut pomorum custodiam: quia deseruntur
pomoꝵ custodiȩ. cum poma transierũnt.
Et certe quando gentib ꝑsequentib eccła
deserta uisae̾: incęlestem mensã sp̃c martiru
quasi de horto dominico multa et suauissima
ticina sernoꝵ tuoꝵ escas uolatilib celr carnes

Expanded text:
supplicarent, vehementer instando fecerunt: supplicarent, vehementer instando fecerunt: quorum multos poenitentia reparavit, atque ab illa inquinatione mundavit. Poenitentis enim vox est: « Et a delicto meo munda me; » et, « Cor mundum crea in me, Deus, runt Jerusalem in pomorum custodiam: » et ipsa Ecclesia hoc nomine recte intelligitur, « Jerusalem libera, mater nostra, de qua scriptum est, Laetare sterilis quae non paris, erumpe et exclama, quae non parturis; quoniam multi filii desertae, magis quam ejus quae habet virum » . « In custodiam pomorum, » quod dictum est, desertionem intelligendam existimo quam fecit vastitas persecutionis: id est, velut custodiam pomorum; quia deseruntur pomorum custodiae, cum poma transierint. Et certe quando Gentilibus persequentibus Ecclesia deserta visa est, in coelestem mensam spiritus martyrum, tanquam de horto dominico multa et suavissima ticina servorum tuorum escas volatilibus coeli, carnes
Abbreviated transcription (Latin):
etenim hereditas mea p̾claraẽ mͥ. Et ipsius he¬
reditatis uox ẽ apua ꝓpb̃am. Pomine dñs nͣr ꝑo¬
side nos. Hanc heredsitatem non moriens pater
filio reliquit: s. ipse filius eam sua morte itiͥ¬
biliter ac quisiuit. cum resur rectione possedit
Sigͦ de hac intelligendum c̃ quod inpsalim hu¬
iuis ipħia camtur cds uencrunt gentes inhere¬
ditatem tuam. ut uenisse gentes accipiamus
meccłam non credendo s ꝑsequendo: idẽ eã
mua sisse uoluntate delendi atq ominno ꝑ¬
dencdi. sicut tot ꝑsecutiont̾m exempla monstra¬
runt: oportet ut quod sequitur pollucrunt
templum scͣm tuum. non inlignis & lapidib
s in ipsis intelligatur hominib ⁊ de quibus
tanq lapidib unuus construi dicit apłs petrꝰ
domum cdi. Unde & apłs paulus aꝑtissime
dicit. Templum dĩ sc̃m e quod estis uos. Hoc
itaq templum ꝑsecutores in his utiq pollue¬
runt. quos ad negandum.xp̃m terrendo
uł excruciando coegerunt: atq ut idolis

Expanded text:
etenim haereditas mea praeclara est mihi : et ipsius haereditatis vox est apud prophetam, Domine Deus noster, posside nos . Hanc haereditatem non moriens Pater Filio reliquit; sed ipse Filius eam sua morte mirabiliter acquisivit, quam resurrectione possedit. 4. Si ergo de hac intelligendum est quod in psalmi hujus prophetia canitur, Deus, venerunt Gentes in haereditatem tuam, ut venisse Gentes accipiamus in Ecclesiam, non credendo, sed persequendo, id est, eam invasisse voluntate delendi atque omnino perdendi, sicut tot persecutionum exempla monstrarunt; oportet ut quod sequitur, Polluerunt templum sanctum tuum, non in lignis et lapidibus, sed in ipsis intelligatur hominibus, de quibus, tanquam lapidibus vivis, construi dicit apostolus Petrus domum Dei . Unde et apostolus Paulus apertissime dicit, Templum Dei sanctum est, quod estis vos . Hoc itaque templum persecutores in his utique polluerunt, quos ad negandum Christum, terrendo vel cruciando coegerunt, atque ut idolis
Abbreviated transcription (Latin):
debita & digna supplicias S ꝓpitius esto pec¬
catis nr̃is: ꝓpter nomen tuum. Sic gͦ nos libe¬
ras. idẽ eruis a malis: cum adiuuas nos ad
faciendam iusticiam: & ꝓpitius es peccatis
nt̃is. sine quib in hac inta ñ sumus: quia ñ
iustificabitur inconfpeĩtutuo omĩs uiuens.
Peccatum autẽ: iniquitas ẽ. Et si iniquitates

Expanded text:
debita et digna supplicia? sed propitius esto peccatis nostris propter nomen tuum. Sic ergo nos liberas, id est, eruis a malis, cum et adjuvas nos ad faciendam justitiam, et propitius es peccatis nostris, sine quibus in hac vita non sumus: Quoniam non justificabitur in conspectu tuo omnis vivens . P
Abbreviated transcription (Latin):
tua & intende ꝓsꝑe ꝓcede et regna: itanon
optat s ꝓpħat quidicit. effũde iram tuã in
gentes quȩ te non nouerunt. Quod more suo
repetit dicens: & inregna quȩ ñ inuocatier̃t
nomentuum. Namgentes ꝑregna repetita
sunt. Et quod eum non nouerunt: ꝑ hoc re¬
petitum ẽ quod n inuo. cauerunt nom̃ eiꝰ
Quomͦ gͦ intelligendum ẽ qd̃ ait d̃ns inȩxigłio.

Expanded text:
t prospere procede, et regna : ita non optat, sed prophetat qui dicit, Effunde iram tuam in gentes quae te non noverunt. Quod more suo repetit, dicens, Et in regna quae non invocaverunt nomen tuum: nam gentes per regna repetitae sunt; et quod eum non noverunt, per hoc repetitum est, quod non invocaverunt nomen ejus. Quomodo ergo inte
Abbreviated transcription (Latin):
nrͣi numerati sunt Effuderunt sanguinẽ coꝵ
sicut aquam. idẽ abundant᷑ et uiliter: incir¬
cuitu ierłm. Si ierłm tͣrenam bic urbc̃ accipi¬
mus: eorum sanguinẽ intelligimus effusum
incircuitu eius. quos hostes extra muros re¬
ꝑire potuerunt. Si autẽ ierłm illam intelli¬
gimus de qua dictũẽ multifiliideserte magisꝗͣ¬

Expanded text:
 vers. 3. Effuderunt sanguinem eorum sicut aquam, id est, abundanter et viliter: in circuitu Jerusalem. Si Jerusalem terrenam urbem hic accipimus, eorum sanguinem intelligimus effusum in circuitu ejus, quos hostes extra muros reperire potuerunt. Si autem Jerusalem illam intelligimus, de qua dictum est, Multi filii desertae, magis
Abbreviated transcription (Latin):
aꝑteq monstramimus. Hec gͥ eccl̃a. hȩc he¬
raditas dĩ. ex circumtisione & prepituo con¬
gregata ẽ. idẽ ex populo isrł et ex cȩt̾is gen¬
tib. ꝑ lapidem quem reꝓbauerunt edifi¬
cantes. Q factus ẽ incaput anguli: in quo
angulo tanquam duo parietes de diuerso
uemientes copularentur. Ipse ẽ pax ur̃a qui
inuum nottum hominẽ faciens pacem:
& cominutaret utrosq muno corpȩ dõ. in
quo corꝑe sumus filii di. clamantes abba
hoc c̃ enim abba: quod & patͣ. Unde dñs
quidix̃ non sum missus nisi ad oues quȩ
ꝑicrunt domus isrł ostendens illigenti red¬
ditam p̾sentiȩ iꝑsius ꝓmissionem: ait tam̃
alio loco. Habeo alias oues quȩ non sunt de
hoc ouili. oportet me ipsas adducere. ut
sit unus grex & unus pastor: gentes signi¬
ficans quas erat adducturus. non quidẽ
ꝑ suam p̾sentiam corꝑalem. ut illud ueru
erant disseminaturi speciosi pedes anmin¬
tiantium ꝑacem. annuntiantium bona.
In omne̾ enim t᷑ram exiit sonus eorum:

Expanded text:
monstravimus. Haec igitur Ecclesia, haec haereditas Dei ex circumcisione et praeputio congregata est, id est ex populo Israel et ex caeteris Gentibus, per lapidem quem reprobaverunt aedificantes, et factus est in caput anguli ; in quo angulo tanquam duo parietes de diverso venientes copularentur. Ipse est enim pax nosin unum novum hominem, faciens pacem, et coadunaret utrosque in uno corpore Deo ; in quo corpore sumus filii Dei, clamantes, Abba, hoc est enim Abba, quod Pater. Unde Dominus qui dixit, Non sum missus nisi ad oves quae perierunt domus Israel , ostendens illi genti redditam praesentiae ipsius promissionem; ait tamen alio loco, Habeo alias oves quae non sunt de hoc ovili; oportet me et ipsas adducere, ut sit unus grex et unus pastor : Gentes significans, quas erat adducturus, non quidem per suam praesentiam corporalem, ut illud verum erant disseminaturi « speciosi pedes annuntiantium pacem, annuntiantium bona » : « In omnem » enim « terram exiit sonus eorum,
Abbreviated transcription (Latin):
uauerunt genua ante baal. Sic gͦ et in
hoc tempore reliquie ꝑelectionẽ gtͣe sal¬
ue facte funt. Iste reliquiȩ funt ex illa gen¬
te hercditatis dr: non illi de quib paulopꝰ
dicit cęteri uͦ excecati funt. Sic enim ait
Quid gͦ. quod querebat ifrł hoc non eͣ
consecutus e Electio autem consecuta eͣ:
cȩt̾iuͦ excecati sunt. Ista gͥ electio. istȩ reliqͥe.
ista plebs dĩ. quam non reppulit dñs: be¬
reditas eius dr. In illo autem iscł qui hoc
non est consecutus illis cȩt̾is excecatis non
erat iam hereditas dĩ: de qua dici posset pꝰ¬
xp̃i incelis głificatione temꝑe titi imꝑato¬
tis. ds uenerunt gentes in hereditatem tu¬
amr: et cętera quȩ illius poptili et templi
& ciuitatis uastatione uidentur in hoc psal¬
mo eẽ predicta. Pmnde aut ea debemus in¬
telligere quȩ facta sunt ab aliis hostibus
antequam. xp̃c uenisset in carnem. nͨ em̃¬

Expanded text:
ua ante Baal. Sic ergo et in hoc tempore reliquiae per electionem gratiae salvae factae sunt. » Istae reliquiae sunt ex illa gente haereditatis Dei; non illi de quibus paulo post dicit: « Caeteri vero excaecati sunt. » Sic enim ait: « Quid ergo? Quod quaerebat Israel, hoc non est consecutus: electio autem consecuta est; caeteri vero excaecati sunt » . Ista igitur electio, istae reliquiae, ista plebs Dei quam non repulit Deus, haereditas ejus dicitur. In illo autem Israel qui hoc non est consecutus, in illis caeteris excaecatis, non erat jam haereditas Dei de qua dici posset, pin coelis glorificationem, tempore Titi imperatoris, Deus, venerunt Gentes in haereditatem tuam, et caetera quae de illius populi et templi et civitatis vastatione videntur in hoc psalmo esse praedicta. 3. Proinde aut ea debemus intelligere quae facta sunt ab aliis hostibus, antequam Christus venisset in carne ;
Abbreviated transcription (Latin):
incircuitu ierłm. & non erat qui sepeliret:
Si mista ꝓpħia quisquã nr̃m eam uastationẽ
icrłm. intelligendam putauerit. quȩ facta eͣ
a tito imꝑatore romano. cum iam dominuᷤ
m̃c. xp̃c post resur rectionem & ascensionem
suam p̾dicaretur ingentib : non mͥ occurrit
quomodo iam dici potuerit ille populꝰ he¬
reditas di non tenens xp̃m ⁊ quo repbato et
occisofactus ẽ repbus. qui in cum nec pꝰ eius
resurrectionem credere uoluit. et insuꝑ mar¬
ty res eius occidit. E .x illo enim ppło ifrael
quicumq inxp̃o crediderunt quibꝰ facta est
xp̃i p̾̃sentatio & quodammͦ ꝓmissi reddlitio
salubris atq fructuosa. de quib & ipse dñs
dicit. non sum missus nisi adoues que ꝑie¬
runt domus isrł. ipsi ex illis funt fitii ꝓmi¬
sionis ÷ iꝑsi deputantur insemine: iꝑsi pͣtinet
ad bereditatem di. hinc sunt ioseph homo uiᷤᷤ¬

Expanded text:
circuitu Jerusalem, et non erat qui sepeliret. » Si in ista prophetia quisquam nostrum eam vastationem Jerusalem intelligendam putaverit, quae facta est a Tito imperatore Romano, cum jam Dominus Jesus Christus post resurrectionem et ascensionem suam praedicaretur in Gentibus; non mihi occurrit quomodo dici potuerit jam ille populus haereditas Dei, non tenens Christum, quo reprobato et occiso factus est reprobus, qui in eum nec post ejus resurrectionem credere voluit, et insuper martyres ejus occidit. Ex illo enim populo Israel quicumque in Christum crediderunt, quibus facta est Christi praesentatio, et quodammodo promissi redditio salubris atque fructuosa, de quibus et ipse Dominus dicit, Non sum missus nisi ad oves quae perierunt domus Israel , ipsi ex illis sunt filii promissionis, ipsi deputantur in semine , ipsi pertinent ad haereditatem Dei. Hinc sunt Joseph, homo jus
Abbreviated transcription (Latin):
derunt in escam incam fel. & insiti mea pota¬
uerunt me aceto: & alia quȩ incodem psal¬
mo uentura uelut facta narrantur. Hec illud
mirandum ẽ: quod dõ ista dicuntur. Non em̃
nescienti indicantur. quo reuelante p̾sciunt᷑:
s anima cum dõ loquitur pietatis effectuquẽ
nouit ds. Nam & angłi quȩ hominib nun¬
Quȩ autem dõ miuriant. scienti nuntiant:
quando illi offerunt orationes nr̃as. et in esfa¬
bili modo de actibus suis ȩt̾nam ueritatẽ tan¬
quam legem incominutabilem consulunt.
Et iste ergo bomo dicit dõ quod discat ado:
tanquam discipulus magistro nͨ ignoranti s
tudicanti: ac sic aut approbanti quod docuit.
aut quod non docuit repͣhendenti⁊ maxi
qui tunc futuri essent quando ista uenie¬
bant. Solent autem moratione dicidõ. qͣ
uindicans fecerit: & adiungi peticio ut iam
misereatur & parcat. Hoc modo et hic dicũ¬
tur a quo pͣdicuntur. tanꝗͣ ab eis dicantur qͥ¬
bus acciderunt: et ipsa de ploratio atq p̾ca¬

Expanded text:
derunt in escam meam fel, et in siti mea potaverunt me aceto ; et alia quae in eodem psalmo ventura velut facta narrantur. Nec illud mirandum est, quod Deo ista dicuntur. Non enim nescienti indicantur, quo revelante praesciuntur; sed anima cum Deo loquitur pietatis affectu quem novit Deus. Nam et Angeli quae hominibus nunem Deo nuntiant, scienti nuntiant, quando illi offerunt orationes nostras, et ineffabili modo de actibus suis aeternam veritatem, tanquam legem incommutabilem consulunt. Et iste ergo homo Dei dicit Deo quod discat a Deo, tanquam discipulus magistro non ignoranti, sed judicanti; ac sic, aut probanti quod docuit, aut quod non docuit reprehendenti: maximqui tunc futuri essent quando ista ventura. Solent autem in oratione dici Deo quae vindicans fecerit. et adjungi petitio ut jam misereatur et parcat. Hoc modo et hic dicuntur a quo praedicuntur, tanquam ab eis dicantur quibus acciderunt; et ipsa deploratio atque preca
Abbreviated transcription (Latin):
utiq respondit ubi scͥptum eͣ qͣm non repel¬
let dominus plebem suam. Ilbi autem seqͥt᷑.
& hereditatem suam non derelinquet : ibi
euidenter apparet talem plebem ẽẽ here¬
ditatem dĩ. Ut enim hoc diceret et apłs.
supra cominemorauerat ꝓpħ̃icum testimoniñ
de p̃nunciata. futura incredulitate popłi uͦ ł.
totadie expandi manus meas ad ppłm non
credentem & contradicentem. hic gͦ ne qͥsq
male intelligens uniuersum illum ppłm
crimine incredulitatis et contradictionis
arbitretur ẽẽ dampnandam: continto
subiecit. Dico gͦ. Numqͥd reppulit ds plebẽ
suam: aAbsit. Nam & ego isrłita sum ex ge¬
nere istł: tribu benamin. Hic ostendit ꝙͣ
plebem dixerit : utiq ppłi prioris. Quam si
totam ds reꝓbass atq dampnasset. non
abraham. tribu beniamin. Adhibet autẽ
ualile necessarium testimonium dicens.
An nescitis in helia quid dicit scͥptura ⁊ quẽ¬
admodum int̾pellat dm aduersus iftł e
Domine ꝓpħas tuos occiderunt ÷ altaria

Expanded text:
n repellet Dominus plebem suam: ibi autem sequitur, Et haereditatem suam non derelinquet ; ubi evidenter apparet, talem plebem esse haereditatem Dei. Ut enim hoc diceret Apostolus, supra commemoraverat propheticum testimonium de praenuntiata futura incredulitate populi Israel: Tota die expandi manus meas ad populum non credentem et contradicentem . Hic ergo ne quisquam male intelligens, universum illum populum crimine incredulitatis et contradictionis arbitretur esse damnatum, continuo subjecit: Dico ergo, Numquid repulit Deus plebem suam? Absit. Nam et ego Israelita sum ex genere Israel, de tribu Benjamin. Hic ostendit quam plebem dixerit, utique populi prioris, quam si totam Deus reprobasset atque damnasset, non Abraham, de tribu Benjamin. Adhibet autem valde necessarium testimonium, dicens: « An nescitis in Elia quid dicit Scriptura, quemadmodum interpellat Deum adversus Israel? Domine, Prophetas tuos oc
Abbreviated transcription (Latin):
refurrectionem & ascensionẽ domini acci¬
pienda ẽ bic cominemorata hereditas: ea
sunt quȩ intelligenda acultoribus idoloꝵ.
marcirũ numerositate ꝑpessa ẽ Quãquã
enim asapb synagoga int̾pretatur quȩ ẽ
congregatio. idq nomen usitatum insede¬
rit genti iudeorum: tamen ȩccłam istam

Expanded text:
tionem et ascensionem Domini accipienda est hic commemorata haereditas Dei; ea sunt intelligenda quae a cultoribus idolorum martyrum numerositate perpessa est. Quanquam enim Asaph Synagoga interpretetur, quae est congregatio, idque nomen usitatius insederit genti Judaeorum; tamen et Ecclesiam istam
Abbreviated transcription (Latin):
racharias & clisabeth. hnc sy meon senex
& anna uidua. qui xp̃m non loquentem
sensu corꝑis audierunt: s non loquentẽ ad¬
alius ioseph: qui expectabat etiam ipse reg¬
num łi. Hinc tanta illa multitudo que
p̾cedebat & sequebatur iumentum euis di¬
cens. benedictus qui uenit in nomine dñr
inqua erat et congregatio puerorum ⁊ in
quib dixit impletum. ex ore infantium
et lactentium ꝑfecisti laudem. hinc etiam
illi post euis resurrec̾tionem: quoꝵ die uno
tria. et alio quinq milia baptitati sunt.
manimam unam & cor unum caritatis
igne conflati: quoꝵ nemͦ dicebat aliquid
pprium. s erant illis omnia cominunia:
Hinc sci diacomi: quorum stephanus ante
paulus ignotus: notus autem seuitia famo
ipse scdm p̾missam de se ppħiam lupꝰ rapax.
mane rapiens & aduesꝑum diuidens escas:
idẽ prius rapiens ꝑsecutor ad mortẽ. postea
pascens p̃dicator aditam. hũ erant ex illo
ppło hereditas di: unde ait et ipse miminuᷤ
apłorum. doctor gentium. Dico gͦ. Numqͥd

Expanded text:
nc Simeon senex et Anna vidua, qui Christum non loquentem sensu corporis audierunt; sed adalius Joseph qui exspectabat etiam ipse regnum Dei : hinc tanta illa multitudo quae praecedebat et sequebatur jumentum ejus, dicens, Benedictus qui venit in nomine Domini ; in qua erat et congregatio puerorum in quibus dixit impletum, Ex ore infantium et lactentium perfecisti laudem . Hinc etiam illi post ejus resurrectionem, quorum die uno tria, et alio quinque millia baptizati sunt , in animam unam et cor unum charitatis igne conflati; quorum nemo dicebat aliquid proprium, sed erant illis omnia communia : hinc sancti diaconi, quorum Stephanus ante Paulus ignotus , notus autem saevitia famosipse secundum praemissam de se prophetiam, Lupus rapax, mane rapiens, et ad vesperum dividens escas , id est, prius rapiens persecutor ad mortem, postea pascens praedicator ad vitam. Hi erant ex illo populo haereditas Dei. Unde et ait ipse minimus Apostolorum , doctor Gentium: « Dico ergo, Numquid
Abbreviated transcription (Latin):
tigati estis Itaq si placet caritatiur̾ȩ: quȩ res-¬
tant incrastinum differamus: Adiuuabit do¬
minus. ut uobis debitum ꝑ soluamus: quia
de illo magis quam de nobis ꝓmittimus:
t pars scda eiusdem psalmi.

Expanded text:
tigati estis: itaque si placet Charitati Vestrae, quae restigati estis: itaque si placet Charitati Vestrae, quae restant in crastinum differamus. Adjuvabit Dominus, ut vobis debitum persolvamus; quia de illo magis quam de nobis promittimus. parte ejusdem Psalmi.