comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
errore uanescere condiuntur. O lucer.¬
na dignȩ suꝑ candelabrũ aeccłe po.
fita que late catholicis urbib desep.¬
tiformilichino pastũ obeo lȩtitiar
lumen effundens. densas lico hereti.¬
coꝵ caligines discutis & lucẽ ueritatis
a confusione tenebrarũ splendore
clarifici fermonis enubilas. Uides
frater unianime ammirabilis in xp̃o
dño & fuscipiende quã familiariter
te agnouerim. quanto ammirer¬
stupore. quã magno amore cõplectas.
qui cotidre conloquio litterũ tuarũ
fruor. & oris tui spũ uescor. Os eñ
tuum fistulam aquȩ uiuȩ & urnã¬
aeterni merito dixerim. quia fons
inte aquȩ uiue salientis inuitam
aeternam. xp̃s effectus ẽ. cuius de¬
siderio sitiuit inte anima mea. &
ubertate tui fluminis in ebriari terra
mea concupiuit. Ideoq cũ hoc penta¬
t̾eycho tuo contra manacheos nre
satis armaueris. si qua in alios quoq
hostes catholicȩ fidei munimina cõpa-¬

Expanded text:
errore uanescere, condiuntur! o lucererrore uanescere, condiuntur! o lucerna digne super candelabrum ecclesiae posita, quae late catholicis urbibus de septiformi lychno pastum oleo laetitiae lumen effundens densas licet haereticorum caligines discutis et lucem ueritatis a confusione tenebrarum splendore clarifici sermonis enubilas! Vides, frater unanime, admirabilis in Christo domino et suscipiende, quam familiariter te agnouerim, quanto astupore, quam magno amore conplectar, qui cotidie conloquio litterarum tuarum fruor et oris tui spiritu uescor. os enim tuum fistulam aquae uiuaaeterni merito dixerim, quia fons in te aquae salientis in uitam aeternam Christus effectus est. cuius desiderio sitiuit in te anima mea et ubertate tui fluminis inebriari terra mea concupiuit. ideoque cum hoc Pentateucho tuo contra Manichaeos me satis armaueris, si qua in alios quoque hostes catholicae fidei munimina conpa
Abbreviated transcription (Latin):
omino fratri unianimo & ue.¬
nerabili augustino. paulinus
& thearasia peccatores. Caritas xp̃i
quȩ urgis nos & absentes licoe per
unitatẽ fidei alligat. ipsa fiduciã
ad scribendi pudore depulso pręsti¬
tit. teq ꝑ litteras tuas uiscerib meis
intimauit. quas & descolasticis
facultatib affluentes. & de celestibus
fauis dulces ut animȩ mre mredicassoe
altriees. inquinq libris interim teneo.
quos munere benedicti & uenerabilis
nobis coepiscopi nr̃i alipii ñ pro nr̃a
instructione tantũ. sed &iam ꝓ aeccłe
multarũ urbium utlitate suscępimꝰ.
hos iguur nẽ libros lectioni habeo
inhis me oblector. dehis cibũ capio.
ñ illum qui perit. sed qui operatur
uitȩ arternȩ substantiam ꝑ fidem
nram qua ad corporamur in xp̃o iħu
lia reglegens. inuisibilib inhiat. per
caritate omnia scđm ueritate omni.¬
potentis dĩ eredens litteris & exemplis
fidelium roboretur. Ouere sal terrȩ.
quo p̃cordia nr̃a ne possint sȩculi

Expanded text:
OMINO FRATRI UNANIMO ET VENERABILI AUGUSTINO - PAULINUS ET THERASIA PECCATORES. Caritas Christi, quae urget nos et absentes licet per unitatem fidei alligat, ipsa fiduciam ad te scribendi pudore depulso praestitit teque per litteras tuas uisceribus meis intimauit, quas et de scholasticis facultatibus adfluentes et de caelestibus fauis dulces ut animae meae medicas et altrices in quinque libris interim teneo, quos munere benedicti et uenerabilis nobis episcopi nostri Alypii non pro nostra instructione tantum, sed etiam pro ecclesiae multarum urbium utilitate suscepimus. hos igitur nunc libros lectioni habeo, in his me oblecto, de his cibum capio non illum, qui perit, sed qui operatur uitae aeternae substantiam per fidem nostram, qua adcorporamur in Christo I uisibilium neglegens inuisibilibus inhiat, per caritatem omnia secundum ueritatem omnipotentis dei credentem litteris et exemplis fidelium roboretur. o uere sal terrae, quo praecordia nostra, ne possint saeculi
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ sunt ꝑ totũ mundum. & xp̃s pro.¬
pitiator ẽ. peccatoꝵ nr̃oꝵ. Non tantũ
nr̃oꝵ sed tonus mundi. ꝓpter triticũ
quod ẽ. ꝑ totum mundũ. Refrigescit
aurẽ caritas multoꝵ. ꝓpter scandaloꝵ
habundantiam. quanto magis magisq
glorificato xp̃i nomine congregantur
in cõmunionem sacramentoꝵ eius.
Etiam maligni & ꝑseueranter omnino
peruersi. sed tamen tamquã palea
de area dominica. non nisi ultima
uentilatione separandi. non extingunt
tsta frumenta dominica. Ineorum
quichem conparatione pauca sed multa
ꝑ seipsa non extingunt ebectos dei con¬
gregandos infine sołi. ficut euangeli.¬

Expanded text:
quae sunt per totum mundum, et Christus proquae sunt per totum mundum, et Christus propitiat et totius mundi propter triticum, quod est per totum mundum. Refrigescit autem caritas multorum propter seandalorum abundantiam, quanto magis magisque glorificato Christi nomine congregantur in communionem sacramentorum eius etiam maligni et perseueranter omnino peruersi sed tamen tamquam palea de area dominica non nisi ultima uentilatione separandi. non extingunt isti frumenta dominica in eorum quidem comparatione pauca sed multa per se ipsa; non extingunt electos dei congregandos in fine saeculi, sicut euangeli
Abbreviated transcription (Latin):
sed in eis fuisse testatur. aquibus ne illi
seducerentur quod non ita sentrebant.
paulo post monuit dicens. Nolite
seduci. corrũpunt mores bonos conlo.¬
quia mala. Sobrii estore iusti. &
nolite peccare. Ignorantiam enĩ dĩ
quidã habent.Ad reuerentiam uobis
loquor Quod autẽ dicit. Qum eñi
sit inter uos armulatio & contentio
nonne carnales estis & scđm hominẽ
ambulatis: Tam quã omnibus dicit.
Et uides. quã sit graue quod dicit.
Pro inde nisi in ipsa epła legeremus.
grãs ago dõ neo semꝑ ꝓuobis ingr̃a
dĩ quȩ data ẽ. uobis inxp̃o iħu. quia
in omnib ditati estis in illo in omni
uerbo &e momini serentia. sicut testi¬
monium xp̃i confirmatũ est inuobis.
ita ut nihil uobis desit inulla gratia.
putaremus omnes corinthios carnabes
& animales. non ꝑcipientes quȩ sunt
sp̃s dĩ. contentiosos. ȩmulos. scđm homi¬
nẽ ambulantes. Itaq & totus mundus
in maligno positus est ꝓpter zizania

Expanded text:
sed in eis fuisse testatur. a quibus ne illi sed in eis fuisse testatur. a quibus ne illi seducerentur, qui non ita sentiebant, paulo post monuit diceseduci, corrumpunt mores bonos colloquia mala. Sobrii estote juste, et nolite peccare; ignorantiam enim dei quidam habent; ad reuerentiam uobis loquor. quod autem dicit: Cum enim sint inter uos aemulatio et contentio, nonne carnales estis et secundum hominem ambulatis? tamquam omnibus dicit et uides, quam sit graue, quod dicit. proinde nisi in ipsa epistula legeremus: Gratias ago deo meo semper pro uobis in gratia dei, quae data est uobis in Christo Iesu, quia in omnibus ditati estis in illo, in omni uerbo et in omni scientia, sicut testimonium Christi confirmatum est in uobis, ita ut nihil uobis desit in ulla gratia, putaremus omnes Corinthios carnales et animales, non percipientes, quae sunt spiritus dei, contentiosos, aemulos, secundum hominem ambulantes. itaque et totus mundus in maligno positus est propter zizania,
Abbreviated transcription (Latin):
ligere potuerunt. pauci quidẽ inc̃para¬
tione
ceteroꝵ. sed tamen &eiam ipsi quidã
pro fide fortiter exultabant.Ne sie
mentis dominicis conseruata est. & usq
infinẽ. donec omnino gentes om̃s ꝙiã
barbaras teneat conseruabitur. Ipsa
est enĩ arccła iubono semine quod se.¬
minauit filius hominis. & usq ad mes¬
sem crescere inter zizania pręnuntia¬
uit.Ager autẽ mundus est. messis
finis scłi. Hilarius ergo decẽ ꝓuincu.¬
rum asianarum. aut zizania non
triticum argurbat. aut ipsũ &iam
triticum quod defectu quodam pe¬
riclitabatur. quando urhem entius
tanto utilius arguendũ putabat. Ha.¬
bent enim &iã scripturȩ canonicar
hunc arguendi morem. ut tamquã
omnib dicatur. & ad quosdam uerbũ
ꝑueniat. Quod enĩ dicit apostolus
ad corinthios quomodo dicunt quidĩ
in uobis quia resurrectio mortuoꝵ
non est manifesta. utiq non omnes
esse tales. uerũ tam̃ & tabes non extra

Expanded text:
legere potuerunt, pauci quidem in comparalegere potuerunt, pauci quidem in comparatione ceterorum sed tamen etiam ipsi quidam pro fide fortiter exulabant, quidam mentis dominicis conseruata est et usque in finem, donec omnino gentes omnes etiam barbaras teneat, conseruabitur. ipsa est enim ecclesia in bono semine, quod seminauit filius hominis et usque ad messem crescere inter zizania praenuntiauit. ager autem mundus est, messis finis saeculi. Hilarius ergo decem prouinciarum Asianarum aut zizania non triticum arguebat aut ipsum etiam triticum, quod defectu quodam periclitabatur, quanto uehementius tanto utilius arguendum putabat. habent enim etiam scripturae canonicae hunc arguendi morem, ut tamquam omnibus dicatur et ad quosdam uerbum perueniat. quod enim dicit apostolus ad Corinthios: Quo modo dicunt quidam in uobis, quia resurrectio mortuorum non est? manifestat utique non omnes esse tales, uerum tamen et tales non extra
Abbreviated transcription (Latin):
tempus. dequo scripsit hilarius. Onde
putasti insidiandimi contra testimonia
tot diuina taniquã perierit arccła
uos fascinauit: Et cum spũ eoeperitas.
nẽ carne consumamini: Sic enim
calũpniaris docto uiro oui tardi cordes
& timidos grauiter increpabat quosite.¬
rum parturrebat. donee xp̃s formaretur
ineis. Quis enim ireseit illo tempore
obseuris uerbis multos parui sensus
fuisse delusos. ut putarent hoc eredi ab
arrianis. quod & iam ipsi credebant:
Alios autem timore cefsisse. & simula¬
te consensisse. non recte ingredientes
adueritatẽ euangelii : Quib tu postea
corrects sic qurad modum ignotũ est
nolbes ignosci : Prorsus non nosti lititras
dĩ. Legis enim quid depetro scripse.¬
rit paulus. & quid inde orum senserit
cyprianus. Et non tibi displiceat ȩcełȩ
mansurtudo. quȩ menbra xp̃i disꝑsa
colligit. non collecta disꝑgit. Quãꝙ
& illi qui tunc firmissimi fuerunt
& uerba herencorum insidiosa intel.¬

Expanded text:
tempus, de quo scripsit Hilarius, unde tempus, de quo scripsit Hilarius, unde putasti insidiandum contra testimonia tot diuina, tamquam perierit ecclesia uos fascinauit? et: Cum spiritu coeperitis, nunc carne consummamini? sic enim calumniaris docto uiro, qui tardicordes et timidos grauiter increpabat, quos iterum parturiebat, donec Christus formaretur in eis. quis enim nescit illo tempore obscuris uerbis multos parui sensus fuisse delusos, ut putarent hoc credi ab Arrianis, quod etiam ipsi credebant, alios autem timore cessisse et simulate consensisse non recte ingredientes ad ueritatem euangelii, quibus tu postea correctis sic, quem ad modum ignotum est, nolles ignosci? prorsus non nosti litteras dei. lege enim, quid de Petro scripserit Paulus et quid inde etiam senserit Cyprianus, et non tibi displiceat ecclesiae mansuetudo, quae membra Christi dispersa colligit, non collecta dispergit, quamquam et illi, qui tunc firmissimi fuerunt et uerba haereticorum insidiosa intel
Abbreviated transcription (Latin):
seĩ & boni & in cõparatione plurimoꝵ
maloꝵ pauci sunt & ꝑseipsi multi st̃.
occidente uenient. & recumbent cum
abrahan & isaac & iacob inregno celoꝵ.
Et quia exhib&e sibi ds̃ populum ha¬
bundantẽ aemulatorem bonoꝵ oꝑum
Et multa milia quȩ numerare nemo
potest. uidentur in apocalypsi ex omni
daloꝵ. quando peccatores intendunt
areum ut sagittent in obseura luna
rectos corde. Sed &iam tunc insuis fir¬
missimis emin&. & si aliqua in hns uerbis
diuinis distributio facrenda ẽ. fortasse
non frustra dictum sit de semine abra.¬
hȩ sicut stelbȩ cęli. & sicut harena quȩ
est adoram maris. Ut instellis cęli pau.¬
ciores. firmiores. clarioresq intellegant᷑.
Inarena autem maritimi litoris magna
multitudo infirmoꝵ atq carnalium.
quȩ aliquando tranoruillitate tẽporis
quieta &r libera apparox. aliquando aut̃
tribulationũ & temptationũ fluctibus
operitur atq turbatur. Tabe tẽ erat

Expanded text:
sancti et boni, et in comparatione plurium sancti et boni, et in comparatione plurium malorum pauci sunt, et per se ipsi multi sunt:occidente venient, et recumbent cum Abraham, Isaac et Jacob in regno coelorum ; et quia exhibet sibi Deus populum abundantem, aemulatorem bonorum operum, et multa milia, quae numerare nemo potest, uidentur in Apocalypsi ex omni dalorum, quando peccatores intendunt arcum, ut sagittent in obscura luna rectos corde; sed etiam tunc in suis fii-missimis eminet. et si aliqua in his uerbis diuinis distributio facienda est, fortasse non frustra dictum sit de semine Abrahae: Sicut stellae caeli et sicut harena, quae est ad oram maris, ut in stellis caeli pauciores, firmiores clarioresque intellegantur, in harena autem maritimi litoris magna multitudo infirmorum atque carnalium, quae aliquando tranquillitate temporis quieta et libera apparet, aliquando autem tribulationum et temptationum fluctibus operitur atque turbatur. Tale tunc erat
Abbreviated transcription (Latin):
quia de te dictũ est. C oncupiscit rex
speciem. quia dete dictũ ẽ. ꝓ patribus
tuis nati sunt tibi filii. constitues eos
principes suꝑ ominẽ terram. Nisi ergo
cognoueris temo ipsam. exi tu. Non ego
te eicio. sed exi tu. Ot dicatur de te.
inuestigiis gregum. non in uestigiis meis.
sed inuestigiis gregum. Nec huius
gregis. sed gregum diuisorum & errantiũ.
Et pasce hedos tuos. Non sieut petrus
cui dieitur pasce oues meas. sed pasce hedos
tuos in tabernaculis pastoꝵ. Non in tab̾¬
naculo pastoris. ubi est unus grex & unꝰ
pastor. Cognoscit enĩ femo ipsam. ire
hoc ei contingat. quia hoc ris contigit qui
se in illa non cognouert̃. Ipsa ẽ. de cuus
paucitate dicitur in cõparatione pluri.¬
morum maloꝵ. quia angusta & arta
uia est quȩ ducit aduitã. & pauei sunt
qui ambulant inra. Et rursus ipsa ẽ.
de cuius multitudire dicitur. fic erit
semen tuum sicut stelbȩ cęli & sicut
harena maris. Idem quippe fideles

Expanded text:
quia de te dictum est: Concupiuit rex quia de te dictum est: Concupiuit rex speciem tuam, quia de te dictum est: Pro patribus tuis nati sunt tibi filii; constitues eos principes super omnem terram. nisi ergo cognoueris temet ipsam, exi tu; non ego te eicio, sed exi tu, ut dicatur de te: in uestigiis gregum, non in uestigiis meis sed in uestigiis gregum nec unius gregis sed gregum dinisorum et errantium. et pasce haedos tuos non sicut Petrus, cui dicitur: Pasce oues meas, sed pasce haedos tuos in tabernaculis pastorum, non in tabernaculo pastoris, ubi est unus grex et unus pastor. cognoscit enim semet ipsam, ne hoc ei contingat, quia hoc contigit eis, qui se in illa non cognouerunt. ipsa est, de cuius paucitate dicitur in comparatione plurimorum malorum, quia angusta et arta uia est, quae ducit ad uitam, et pauci sunt, qui ambulant in ea. et rursus ipsa est, de cuius multitudine dicitur: Sic erit semen tuum sicut stellae caeli et sicut harena maris. i
Abbreviated transcription (Latin):
sponsio dulcissimi sponsi. nisi cognoue.¬
ris inquit temoe ipsam. Quia utiq
non porest ciuitas abscondi suꝑ montẽ
constituta. Et ideo non es operta ut
incurras ingreges sodalium meorum.
Ego enĩ sum mons paratus in cacumi.¬
ne montium. ad quẽ uenrent uniuer¬
se genres. Nisi ergo cognoueris temor
ipsam. non inuerbis calũpniosoꝵ. sed
intestimonis libroꝵ meoꝵ. Nisi cogno.¬
Porro longius funiculos o palos ualidos
confirma. Etiam atq oeiam indextrã.
atq in sinistrã extende. Semen eium
tuum hereditabit gentes. & ciuitates
quȩ desertȩ erant in habitabitis. Non
est quod metuas. preualebis enĩ. Nec
erubescas quod detestabilis fueris.
Confusionẽ enĩ inperpetuũ obliuisceris.
ignominie uiduitatis tue non eris memor.
Ego enim sum dñs qui facio te. dñs
nomen ei. Et qui eruit te. ipse ds̃ isrł
unirersȩ terrȩ uocabitur. Nisi cognoue¬
ris tem& ipsam opulchra inter mulieres.

Expanded text:
sponsio dulcissimi sponsi! nisi cognouesponsio dulcissimi sponsi! nisi cognoueris, inquit, temet ipsam. quia utique non potest ciuitas abscondi super montem constituta et ideo non es operta, ut incurras in greges sodalium meorum; ego enim sum mons paratus in cacumine montium, ad quem uenient uniuersae gentes. nisi ergo cognoueris temet ipsam non in uerbis calumniosorum sed in testimoniis librorum meorum. nisi cognoPorrconstitue. Etiam atque etiam in dexteram atque sinistram partem extende. Semen enim tuum haereditabit gentes, et civitates quae desertae erant, inhabitabis, non est quod metuas.quod detestabilis fueris. confusionem enim in perpetuum obliuisceris, ignominiae uiduitatis tuae non eris memor. ego enim sum dominus, qui facio te, dominus nomen ei et, qui eruit te, ipse deus Israhel uniuersae terrae uocabitur. nisi cognoueris temetipsam, opulchra inter mulieres,
Abbreviated transcription (Latin):
dum anxiaretur cor meum. Quȩ in
alio psalmo dicit. Tedium cdeanuit me
apeccatorib relinquentib legem tuam.
& uidi insensatos & tabescebam. Id est
notam fac mihi. & eruditos corde insapi.¬
entia. Inquib luce fulgentib & caritate
feruentib qua in meridie requrescis:
Ne forte urelut operta idest occulta & ig.¬
norata inruam. Non ingregem tuum.
sed ingreges sodalium tuoꝵ idest here¬
ticorimm quos ita sodabes sicut spinas
illas filias ꝑpter cõmunionẽ sacram̃toꝵ
De quib alibi dicitur. Tu uero uniani.¬
mis m̃s dux m̃s & notus m̃s. qui simul
mecum dulers caprebas cibos in domo
dñi. ambulauimus cum consensu. ure.¬
niat mors suꝑ illos. & descendant in u¬
fermũ uiuentes. ficut dathan & abiron
impre separationis auctores. Ipsa est
eui continuo responchetur. Nisi cogno¬
ueris temoripsam. o pulchra inter mu.¬
lieres. exitu inuestigus gregũ & pasce
hedos tuos in tabernaculis pastoꝵ. Ore.¬

Expanded text:
cum anxiaretur cor meum, quae in cum anxiaretur cor meum, quae in alio psalmo dicit: Taedium detinuit me a peccatoribus relinquentibus legem tuam et: Vidi insensatos et tabescebam. ipsa est, notam fac mihi et eruditos corde in sapientia, in quibus luce fulgentibus et caritate feruentibus quasi in meridie requiescis, ne forte uelut operta, id est occulta et ignorata inruam non in gregem tuum sed in greges sodalium tuorum, id est haereticorum, quos ita sodales dicit sicut spinas illas filias propter communionem sacramentorum, de quibus alibi dicitur: Tu uero unanimis meus, dux meus et notus meus, qui simul mecum dulces capiebas cibos; in domo domini ambulauimus cum consensu. ueniat mors super illos et descendant in infernum uiuentes sicut Dathan et Abiron, impiae separationis auctores. ipsa est, cui continuo respondetur: Nisi cognoueris temet ipsam, o pulchra inter mulieres, exi tu in uestigiis gregum et pasce haedos tuos in tabernaculis pastorum. o re
Abbreviated transcription (Latin):
suis septem iusta aliqua causa cõmot
se longe alibi seꝑauit. & amundi huiꝰ
diluuio liberauit. Quod cũ ignore¬
tis an factum sit atq ita nobis inaudi¬
tum. sicut multis populis xp̃ianoꝵ in
longinquis terris constitutoꝵ nomen
clonati inauditũ ẽ. incerti estis ubi sit
aeccła. Ibi enĩ erit. ubi primũ forsitan
factum ẽ. quod postea uos fecistis. Si
potuit esse ulla iusta causa qua nos a cõ¬
munione omnium genuum separare
possens. Nos autẽ ideo certi sumus
neminẽ se a cõmunione omniũ gentiũ
iuste separare potuisse. quia ñ quisq
nrm in sua iustitia sed inscripturis
diuinis querit aeccłam. & ut ꝓmissa
est reddi conspicit Ipsa est enim
cde qua dicitur. Siqut lilium in medio
spinarũ. ita ꝓxima mea in medio filia¬
rum. Quȩ irec spinꝑ dici possent. nisi
malignitate morũ. nec filiȩ. nisi com¬
munione sacramentoꝵ. Ipsa est quȩ
dicit. A finib terrȩ ad te clamaui.

Expanded text:
suis septem iusta aliqua causa commotus suis septem iusta aliqua causa commotus se longe alibi separauit et a mundi huius diluuio liberauit. quod cum ignoretis an factum sit atque ita uobis inauditum, sicut multis populis Christianorum in longinquis terris constitutorum nomen Donati inauditum est. incerti estis, ubi sit ecclesia. ibi enim erit, ubi primum forsitan factum est, quod postea uos fecistis, si potuit esse ulla iusta causa, qua uos a communione omnium gentium separare possetis. Nos autem ideo certi sumus neminem se a communione omnium gentium iuste separare potuisse, quia non quisque nostrum in sua iustitia sed in scripturis diuinis quaerit ecclesiam et, ut promissa est, reddi conspicit. ipsa est enim de qua dicitur: Sicut lilium in medio spinarum ita proxima mea in medio filiarum, quae nec spinae dici possent nisi malignitate morum nec filiae nisi communione sacramentorum. ipsa est, quae dicit: A finibus terrae ad te clamaui,
Abbreviated transcription (Latin):
esse xp̾ianos quã pauci uos estis qui solos
uos xp̃ianos esse perhibetis. nec blasphe¬
mare nos dignarentur. sed nũquã redire
cessarent. Non timens ne uobis dicant
sterilis quȩ non paris. trumpe &elama
quȩ non parturis. qm̃ multi filii deferte
magis quã eius quȩ hab&e uirũ : Prepo¬
nens multitudinẽ xp̃ianoꝵ. multitudin
hoc ne illis dicturi estis. ideo magis iusti
sumus quia pauei sumus: Nec attendi¬
tis eos responsuros. quodlib& esse dicats
non tamen estis illi dequib dictum est
muba filu desertȩ. si tam exigui nume¬
ro remansistis. Hic tu positurus es ex¬
emplum iusti illius indiluuio. qui eũ
domo sua solus liberari dignus iuentꝰ
est. Cides ergo adhuc quã longe sis
aiustina. prorsus donec ad septẽ rema.¬
neas quib tusis octauus. iustũ te esse
non dicimus. Si tamen non istam
iustitiam sicut didicebam pręripuit
aliquis ante partem donati. &e cum

Expanded text:
esse Christianos, quam pauci uos estis, qui solos esse Christianos, quam pauci uos estis, qui solos uos Christianos esse perhibetis, nec blasphemare nos dignarentur, sed numquam ridere cessarent. non timetis, ne uobis dicant sterilis, quae non paris, erumpe et clama, quae non parturis, quoniam multi filii desertae, magis quam eius, quae habet uirum, praeponens multitudinem Christianorum multitudini hocine illis dicturi estis: Ideo magis iusti sumus, quia pauci sumus\', nec adtenditis eos responsuros: \'Quotlibet uos esse dicatis, non tamen estis illi, de quibus dictum est: Multi filii desertae. si tam exigui numero remansistis\'? Hic tu oppositurus es exemplum iusti illius in, diluuio, qui cum domo sua solus liberari dignus inuentus est. uides ergo, adhuc quam longe sis a iustitia? prorsus donec ad septem remaneas, quibus tu sis octauus, iustum te esse non dicimus, si tamen non istam iustitiam, sicut dicebam, praeripuit aliquis ante partem Donati et cum
Abbreviated transcription (Latin):
in latere aquilonis. & ipsa sit potius
aecclesia dĩ tamquam syon spiritalis. quȩ
uos om̃s iusta separatione praeuenit.
Multoq prȩsumptuas prose in terpretetir
quod scriptũ est. mons syon. latera aqui¬
lonis. eiuitas regis magni. quã prose
in terp̾tatur pars donati. Obi pascis.
ubi cubas inmeridre : Eit tamen uereris
ne cũ imperialib begib adunitatẽ cogno.¬
minis nomen dĩ apaganis & iudȩis diu.¬
tius blasphemetur. quasi nesciant iudȩi
quead modum primus populus isrł. &e iã
bello delere uoluerit duas illas tribus
& dimidiam. quȩ ultra iordanen terras
acceperant. quando eas putauert᷑ se ab
unitate sui populi separasse. Pagani uͦ
magis nos blasphemare possunt. quos con¬
tra idoloꝵ cultores xp̃ĩan imperatores
tulerunt. Et tamen ex eis multi corre.¬
ti & addm̃ uiuũ uerũq conuersi sunt.
& condie conueriuntur. Sed plarre
& iudei & pagani si tam paucos putarent

Expanded text:
in latere aquilonis et ipsa sit potius in latere aquilonis et ipsa sit potius ecclesia dei tamquam Sion spiritalis, quae uos omnes iusta separatione praeuenit, multoque praesumptius pro se interpretetur, quod scriptum est: Mons Sion, latera aquilonis, ciuitas regis magni, quam pro se interpretatur pars Donati: Ubi pascis, ubi cubas in meridie? Et tanpen uereris, ne, cum imperialibus legibus ad unitatem cogimini, nomen dei a Iudaeis et paganis diutius blasphemetur, quasi nesciant Iudaei, quem ad modum primus populus Israhel etiam bello delere uoluerit duas illas tribus et dimidiam, quae ultra Iordanen terras acceperant, quando eas putauerunt se ab unitate sui populi separasse. pagani uero magis nos blasphemare possunt de legibus, quas contra idolorum cultores Christiani imperatores tulerunt, et tamen ex eis multi correcti et ad deum uiuum uerumque conuersi sunt et cotidie conuertuntur. sed plane et Iudaei et pagani si tam paucos putarent
Abbreviated transcription (Latin):
iuste ab omniũ gentiũ cõmunione separa¬
uerint. unde scitis xp̃iana socretate tã
longe lateq diffusa: Ne forte ante quã
uos separaretis iam se aliqui iusta causa
separauerant. in longinquissimis terris.
unde aduos eorum iustitiȩ fama non
potuerit ꝑuenire. Quomodo in uobis
potest esse aeccła potius quã in illis. qui
se priores forte separauerunt. Ita fit cũ
hoc uescitis incerti uobis ma ipsis sias.
quod necesse est contingat omnib qui
pro sua socretate utuntur testimonio non
diuino. sed suo. Neque eñĩ potestis
dicere. Si hoc conugisso nos latere
non possoe. eum africa ipsa quod iam
qui hoc faciunt iustiores quanto fuerint
pauciores. & utiq tanto sunt latentiores.
Ac ꝑhoc incerti estis. Ne forte aliqui
panci iusti & ideo minime noti alicubi
longe conra africȩ meridiem ante quã
pars donati tustitiam suam aceterorum
hominum iniquitate secernerent. se
priminuis causa equissima feparauerint

Expanded text:
iuste ab omnium gentium communione separaiuste ab omnium gentium communione separauerint. unde scitis, in Christiana societate tam longe lateque diffusa ne forte, antequam uos separaretis, iam se aliqui iusta causa separauerant in longinquissimis terris, unde ad uos eorum iustitiae fama non potuerit peruenire? quo modo in uobis potest esse ecclesia potius quam in illis, qui se priores forte separauerunt? ita fit, ut, cum hoc nescitis, incerti uobismet ipsis sitis, quod necesse est contingat omnibus. qui pro sua societate utuntur testimonio non diuino sed suo. neque enim potestis dicere: c si hoc contigisset, nos latere non posset,\' cum, in Africa ipsa quot iam qui hoc faciunt, iustiores, quanto fuerint pauciores, et utique tanto sunt latentiores. ac per hoc incerti estis, ne forte aliqui pauci iusti et ideo minime noti alicubi longe contra Africae meridiem, antequam pars Donati iustitiam suam a ceterorum hominum iniquitate secerneret, se primitus causa aequissima separauerint
Abbreviated transcription (Latin):
genda est in parte donati. quod sub
celi feruentiore plaga est. om̃s uos
maximianie superabunt. quoꝵ schisma
iubyzatio & intripoli exarsit. Sed
confligant cum eis arzuges. & hoc ma¬
gis ad se ꝑtinere contendant. maurita.¬
nia tanen cesariensis occidentali. quã
meridianȩ parti uicinior. quando nec
a fricam se uult diei quod modo de meri¬
dre gloriabitur. non dico aduersus orbem
terrarum. sed aduersus ipsam partem
donati. unde pars rogati breuissimuni
frustum. de frusto maiore precisum est.
Quis autem non inpudentissime nita.¬
tur aliquid inallegoria positum prose
interp̃tari. nisi habeat & manifesta testi.¬
monia quoꝵ luminte inlustrentur obscura:
Quod autẽ omnib donatistis dicere sole.¬
mus. quanto fortius uobis dicimꝰ: Si
possunt quod fieri non potest aliqui habe¬
re causam iustam qua communi onem
suam feparent a cõmunione orbis trarũ.
eamq appellent arccłam xp̃i. quod se

Expanded text:
genda est in parte Donati, quod sub genda est in parte Donati, quod sub caeli feruentiore plaga est, omnes uos Maximianistae superabunt, quorum schisma in Byzantio et in Tripoli exarsit. sed confligant cum eis Arzuges et hoc magis ad se pertinere contendant. Mauretania tamen Caesariensis occidentali quam meridianae parti uicinior, quando nec Africam se uult dici, quo modo de meridie gloriabitur, non dico aduersus orbem terrarum sed aduersus ipsam partem Donati, unde pars Rogati breuissimum frustum de frusto maiore praecisum est? quis autem non inpudentissime nitatur aliquid in allegoria positum pro se interpretari, nisi habeat et manifesta testimonia, quorum lumine inlustrentur obscura? Quod autem omnibus Donatistis dicere solemus, quanto fortius uobis dicimus: si possunt, quod fieri non potest, aliqui habere causam iustam, qua communionem suam separent a communione orbis terrarum eamque appellent ecclesiam Christi, quod se
Abbreviated transcription (Latin):
plicitatem ueritatis inrexat. quaslibo
nebulas callide falsitatis offundat.
sieut anathema erit qui annuntiaue.¬
rit xp̃m neq passũ esse neq tertio
die resurrexisse. qm̃ inueritate euan.¬
gelica accipimus oportebat xp̃m pati
& resurgere amoriuis tertia die. sic erit
anathema. quisquis annuntia uerit
arccłam prȩter cõmunionẽ omnium
gentium. Quia eadem ueritate
consequenter accepimus. & prȩdicari
in nomine eius pęnitentiam & remis.¬
sionẽ peccatoꝵ ꝑomnes gentes. incipi.¬
entib ab hierłm. Et incusse tenere
debemus. quis quis uobis annuntia¬
uerit prȩter quod accepistis. anathema
sit. Si autẽ uniuersos donatistas non
quia nullum pro se testimoniũ de di¬
uinis libris ꝓferunt quod id doceant.
quanto minus rogo te rogatistas audire
debemus. qui nec illud prose in terprȩta.¬
ri conabuntur quod seriptũ ẽ. Ubi pas.¬
cis. ubi cubas in meridie: Si enim hoc
loco scripturarũ meridies africa intelli.¬

Expanded text:
plicitatem ueritatis intexat, quaslibet plicitatem ueritatis intexat, quaslibet nebulas eallidae falsitatis offundat, sicut anathema erit, qui adnuntiauerit Christum neque passum esse neque tertio die resurrexisse, quoniam in ueritate euangelica accepimus: Oportebat Christum pati et resurgere a mortuis tertia die, sic erit anathema, quisquis adnuntiauerit ecclesiam praeter communionem omnium gentium, quia eadem ueritate consequenter accepimus: Et praedicari in nomine eius paenitentiam et remissionem peccatorum per omnes gentes incipientibus ab Hierusalem et inconcusse tenere debemus: Quis quis uobis adnuntiauerit, praeterquam quod accepistis, anathema sit. Si autem uniuersos Donatistas non quia nullum pro se testimonium de diuinis libris proferunt, quo id doceant, quanto minus, rogo te, Rogatistas audire debemus, qui nec illud pro se interpretari conabuntur, quod scriptum est: Ubi pascis, ubi cubas in meridie? si enim hoc loco scripturarum meridies Africa intelle
Abbreviated transcription (Latin):
monio nitimur ad demonstrandam
aercłam inomnib gentib. & ñ ꝓmissis
dĩ & iam multis tamq manifestis ora.¬
culis ipsius ueritatis. Sed nempe hoc
est torum quod nobis perfuadere conaris.
solos remansisse rogatistas qui catholici
recte appellandi sint. ex obseruatione
p̾ciptoꝵ omnium diuinoꝵ atq om̃iũ
sacramentoꝵ. & uos esse solos inquib
inueniat fidẽ cum uenerit filius
hominis. Da ueniam. non eredimꝰ.
Hieoe eñi & hoc audeas forfitan
dicere. ut in uobis possit inueniri fideᷤᷤ.
quã se in terra non inuenturũ dñs
dixit. non uos in terra sed incęlo esse
deputandos. nos tamen apostolus ⁊ ta
cautos reddidit. ut &iam. Angelum
decelo nobis aliud euangelizantem
preter quod accepimus. anathema esse
debere prȩceperit. Quomodo autẽ
fidimus ex diuinis litreris accepisse nos
xp̃m manifestũ si non inde accepimꝰ
& aeccłam manifestam: Quas liboe
quisq ansas & uncos. aduersus sim.¬

Expanded text:
monio nitimur ad demonstrandam monio nitimur ad demonstrandam ecclesiam in omnibus gentibus et non promissis dei et tam multis tamque manifestis oraculis ipsius ueritatis. sed nempe hoc est totum. quod nobis persuadere conaris, solos remansisse Rogatistas. qui catholici recte appellandi sint ex obseruatione praeceptorum omnium diuinorum atque omnium sacramentorum, et uos esse solos, in quibus inueniat fidem, cum uenerit filius hominis. da ueniam, non credimus. licet enim et hoc audeas forsitan dicere, ut in uobis possit inueniri fides, quam se in terra non inuenturum dominus dixit, non uos in terra sed in caelo esse deputandos, nos tamen apostolus ita cautos reddidit, ut etiam angelum de caelo nobis aliud euangelizantem, praeterquam quod accepimus, anathema esse debere praeceperit. quo modo autem fidimus ex diuinis litteris accepisse nos Christum manifestum, si non inde accepimus et ecclesiam manifestam? quaslibet quisque ansas et uncos aduersus sim
Abbreviated transcription (Latin):
nec inimici xp̃i dubitare iam possint
breui tempore futurum quođ discipu¬
lis respondit de scłi fine querentibus.
Et predicabitur hac euangeliũ in
uni uerso orbe intestimoniũ omnib
gentibus. & tunc urnioe finis. Nunc
& clama. & contende quantũ potes.
Etiam si apud indos & ꝑsas euange¬
lium prȩdicetur ubi quidem ram
diu prȩdicatur. nisi quisquis hoc
audierit cartennas irenerit uel in
uiciniam cartennensium. mundari
adelictis suis omnino non poterit.
Ita ne si carueris ista uoce rideri te me.¬
tuis : Et cum ea non cares. flere
te non uis. Aoutũ autẽ aliquid
uideris dicere cum catholice nomen
non extotius orbis cõmunione in terp̃¬
taris. sed ex obseruatione p̾ceptorum
omniũ diuinoritm. atq omni uni
sacramentoꝵ. quasi nos &iam si forie
hinc fit appellata catholiea quo tutũ
ueraciter teneat. cuius ueritatis non¬
nulle partienlȩ &iam indiuersis inue¬
niuntur heresib huius nominis testi.¬

Expanded text:
nec inimici Christi dubitare iam possint nec inimici Christi dubitare iam possint breui tempore futurum, quod discipulis respondit de saeculi fine quaerentibus: Et praedicabitur hoc euangelium in uniuerso orbe in testimonium omnibus gentibus et tunc ueniet finis. i nunc et clama et contende, quantum potes: etiam si apud Indos et Persas euangelium praedicetur, ubi quidem iam diu praedicatur, nisi, quisquis hoc audierit, Cartennas uenerit uel in uiciniam Cartennensium, mundari a delictis suis omnino non poterit. itane si carueris ista uoce, rideri te metuis et, cum ea non cares, flere te non uis? Acutum autem aliquid uideris dicere, cum catholicae nomen non ex totius orbis communione interpretaris sed ei obseruatione praeceptorum omnium diuinorum atque omnium sacramentorum, quasi nos, etiam si forte hinc sit appellata catholica, quod totum ueraciter teneat, cuius ueritatis nonnullae particulae etiam in diuersis inueniuntur haeresibus. huius nominis testi
Abbreviated transcription (Latin):
precipitix prȩsũptio carnis & sanguinis.
hocine est bonũ opus tuum ꝓpter quod
non timeas potestatẽ: Tantun scanda.¬
lum ponis aduersus filiũ matris tuȩ par¬
uulũ scilico & infirmũ. ꝑpter qũt xp̃s
moriuus est. nondum cibo paterno ido¬
nrum. sed adhuc materno lacte nutri¬
endum. & hilarii mihi libros apponis
uti neges aeccłam crescentẽ inom̃ib
gentibus usq infinx̃ scłi. quani ds
contra ineredulitatẽ urãm cũ iuratio¬
ne promisit. Et cum esseas infeli.¬
cissimi si tunc quando promittebatur
resisteritis. nunc & iam cũ redditur
contradicis. Sed historicus doctus
magnũ aliquid inuenisti. quod contra
dei filium testimonia proferenda puta¬
res. Dicis enĩ. Quantum ad totius
mundi ꝑtin& partes. modica pars est
in conpensatione totius mundi. in qui
fides xp̃iana nominatur. nec uis atten¬
dere aut te nosse dissimulas. inquam
multas iam barbaras nationes tam par¬
uo tempore uenerit euangelium. &

Expanded text:
praecipitet praesumptio carnis et sanguinis? praecipitet praesumptio carnis et sanguinis? hocine est bonum opus tuum, propter quod non timeas potestatem? tantum scandalum ponis aduersus filium matris tuae paruulum scilicet et infirmum, propter quem Christus mortuus est, nondum cibo paterno idoneum sed adhuc materno lacte nutriendum et Hilarii mihi libros opponis, uti neges ecclesiam crescentem in omnibus gentibus usque in finem saeculi, quam deus contra incredulitatem uestram cum iuratione promisit! et cum essetis infelicissimi, si tunc, quando promittebatur, resisteretis, nunc etiam, cum redditur, contradicitis. Sed historicus doctus magnum aliquid inuenisti, quod contra dei testimonia proferendum putares. dicis enim: \'Quantum ad totius mundi pertinet partes, modica pars est in compensatione totius mundi, in qua fides Christiana nominatur\', nec uis adtendere aut te nosse dissimulas, in quam multas iam barbaras nationes tam paruo tempore uenerit euangelium, ut
Abbreviated transcription (Latin):
& p̃dicari in nomine enus penitentiam.
& remissionẽ peccatorum ꝑ om̃s gentes.
i noiprentibus ab hierusalem. Legis &r iã
uiginti sp̃s sc̃s impleuit. atq inde inui.¬
deam & samariam. & inom̃s gentes exi.¬
rit. sicut ris dixerat ascensurus incęlũ.
Eritis mihi testes iuhirrłm. & in tota
iudea & samaria. & usq infines terrat.
Q uia in omnẽ terrã exiuit sonus eoꝵ.
& infines orbis terrȩ uerba eorum. Eit
tu contradicis diuinis testimoniis. tanta
firmitate roboratis. tanta luce mani.¬
festis. & adistam ꝓscriptionẽ xp̃i here.¬
ditatem ꝑducere conaris. ut cum in eiꝰ
nominx sicut dixit p̾ceditur pęnitentia
in om̃ib gentib. quis quis hac fuerit
p̾dicatione cõmonus inqualib& parte
orbis terrarũ. nisi quȩsierit & inuenerit
latentẽ in mauritania cesariensi carten¬
nensem uincentium. aut aliquẽ ex eiꝰ
nouem aut decem consortib dimitti ei
peccata non possint. Quid non andeat
typus mortieinȩ pelliculȩ quo non se

Expanded text:
dicari in nomine eius paenitentiam et remissionem peccatorum per omnes gentes incipientibus ab Hierusalem. legis etiam uiginti spiritus sanctus impleuit, atque inde in Iudaeam et Samariam et in omnes gentes exierit, sicut eis dixerat ascensurus in caelum: Eritis mihi testes in Hierusalem et in tota Iudaea et Samaria et usque in fines terrae, quia in omnem terram exiuit sonus eorum et in fines orbis terrae uerba eorum. et tu contradicis diuinis testimoniis tanta firmitate roboratis, tanta luce manifestis et ad istam proscriptionem Christi hereditatem perducere conaris, ut, cum in eius nomine, sicut dixit, praedicetur paenitentia in omnibus gentibus, quisquis hac fuerit praedicatione commotus, in qualibet parte orbis terrarum, nisi quaesierit et inuenerit latentem in Mauretania Caesariensi Cartennensem Vincentium aut aliquem ex eius nouem aut decem consortibus, dimitti ei peccata non possint. quid non audeat typhus morticinae pelliculae? quo non se
Abbreviated transcription (Latin):
lucrificarre non mentientis astu sed cõpa.
cientis affectu. idẽ. non omĩa mala
hominum fallaciter agendo. sed aliorum
omniũ malis om̃ib tamquã si sua essent
mi sericordis medicinȩ diligentiam ꝓcu-
ris sacramenta &iam sibi agenda mi-¬
nime recusabat. non misericorditer fal.¬
lebat. sed omnino ñ fallens atq hoc mͦ
ad nõ dõ illa usq ad certi temporis dispen¬
sationẽ iussa esse cõmendans. a sacribegis
sacris gentium distinguebat. Tunc autẽ
non mentientis astu sed cõpacrentis affec.¬
ru iudȩis tãquã iudȩus frebat. quando
eos ab illo errore quo uel inxp̃m credere
nolebant uel ꝑ uetera facerdocia sua cę.¬
rimoniarũ obseruationes se apeccatis
posse mundari fieriq saluos existima.¬
bant sic liberare cupiebat tãquã ipse
illo errare teneretur. diligens utique
proximũ t̾aquã se ipsũ. & hȩc aliis faci.¬
ens. quã sibi ab aliis freri urellor si hoc illi

Expanded text:
lltientis affectu, id est, non omnia mala hominum fallaciter agendo; sed aliorum omnium malis omnibus, tanquam si sua essent, misericordis medicinae diligentiam procuris sacramenta, etiam sibi agenda minime recusabat, non misericorditer fallebat; sed omnino non fallens, atque hoc modo a Domino Deo illa usque ad certi temporis dispensationem jussa esse commendans, a sacrilegis sacris gentium distinguebat. Tunc autem, non mentientis astu sed compatientis affectu Iudaeis tamquam Iudaeus fiebat, quando eos ab illo errore, quo uel in Christum credere nolebant uel per uetera sacerdotia sua caeremoniarumque | obseruationes se a peccatis posse mundari fierique saluos existimabant, sic liberare cupiebat, tamquam ipse illo errore teneretur, diligens utique proximum tamquam se ipsum et haec aliis faciens, quae sibi ab aliis fieri uellet, si hoc illi
Abbreviated transcription (Latin):
non solum cognitori urrũ &iam docto.¬
ri ueritatis. om̃is utiq in cibis caritate
dĩ non simulate sed uere bona erat.
Cur igitur nihil si mulate suscipien¬
do sacroꝵ cęrimoniarumq gentiliũ
sed decibis & p̃putio uerũ senaendo
ac doeendo. tamen tãꝗ gentilis factẽ.
gentib & non potuit fueri tamqu̾a
iudxus indeis. nisi fallaciter suscipi.¬
endo sacram̃ta iudeoꝵ: Cur olrastro
inserro seruauit dispensationis urracẽ
fidem & naturabilib ramis ñ extra
sed in arbore constitutis nescio quod
dispensatoriȩ simulationis irelamen
obtendit: Cur factus t̾aꝗ gentilis
gentib quod sentit docoe. quod agit
sentit. factus autẽ tamq uidȩus iudȩi.
aliud claudit inpectore. aliud ꝓmit
in uerbis. in factis inscriptis : Sed
ab sit hoc sapere. utrii so eñĩ debebat
caritatẽ decorde puro & consci.¬
entia bona &e fide ñ ficta. Ae ꝑhoe
omnibus omnia factus ẽ. ut om̃s

Expanded text:
non solum cognitori uerum etiam doctonon solum cognitori uerum etiam doctori ueritatis, omnis utique in cibis creatura dei non simulate sed uere bona erat. cur igitur nihil simulate suscipiendo sacrorum caeremoniarumque gentilium sed de cibis et praeputio uerum sentiendo ac docendo tamen tamquam gentilis factus est gentibus et non potuit fieri tamquam Iudaeus Iudaeis nisi fallaciter suscipiendo sacramenta Iudaeorum? cur oleastro inserto seruauit dispensationis ueracem fidem et naturalibus ramis non extra sed in arbore constitutis nescio quod dispensatoriae simulationis uelamen obtendit? cur factus tamquam gentilis gentibus, quod sentit, docet, quod agit, sentit; factus autem tamquam Iudaeus Iudaeis aliud claudit in pectore, aliud promit in uerbis, in factis, in scriptis? sed absit hoc sapere. utrisque enim debebat caritatem de corde puro et conscientia bona et fide non ficta. ac per hoc omnibus omnia factus est, ut omnes
Abbreviated transcription (Latin):
in grate fatror adiuuisti. Cum eñi
abste qiresissem inepistola mra quo¬
modo putetur ideo factus iudeis tãꝗ
iudeus quia fallaciter suscepit
saeramenta iudeoꝵ cũ & gentib tãq
gentilis factus sit. nec tamen suscepe.
rit sacrificia gentium. tu respondisti.
ineo factũ gentib tamꝗ gentibẽ quod
preputium receperit. quod in differen.¬
ter ꝑmiserit uesci cibis quos dãpnant
iudei Ubi ego quȩro. utrũ & hoc
simulate fecerit. quod si absurdissimũ
atoi falsissimũ ẽ. Sic ergo & illa in
ouib iudȩaꝵ consiretudini congrurbat
libertate prudenti non necessitate fer.¬
uili. Aut quod ẽ. indignius dispensa.¬
tione fallaci potius quã fideli. fidelib
eñĩ & hi qui cognouert᷑ ueritatem
sieut ipse testatur. nisi forte & hic fallit.
om̃is ereatura dĩ bona ẽ. & nihil abiei.¬
endum quod cum gr̃arũ actione accipi.¬
tur. Ergo & ipsi paulo non solũ uiro.
uerũ &eiam dispensatori maxime fideli

Expanded text:
ingrate fateor, adiuuisti. cum enim ingrate fateor, adiuuisti. cum enim abs te quaesissem in epistula mea, quomodo putetur ideo factus Iudaeis tamquam Iudaeus, quia fallaciter suscepit sacramenta Iudaeorum, cum et gentibus tamquam gentilis factus sit \'nec tamen susceperit fallaciter sacrificia gentium, tu respondisti I in eo factum gentibus tamquam gentilem, quod praeputium receperit, quod indifferenter permiserit uesci cibis,- quos damnant Iudaei. ubi ego quaero, utrum et hoc simulate fecerit, quod si absurdissimum atque falsissimum est, sic ergo et illa, in quibus Iudaeorum consuetudini congruebat, libertate prudenti, non necessitate seruili aut, quod est indignius, dispensatione fallaci potius quam fideli. Fidelibus enim et his, qui cognouerunt ueritatem, sicut ipse testatur, nisi forte et hic fallit, omnis creatura dei bona est et nihil abiciendum, quod cum gratiarum actione accipitur. ergo et ipsi Paulo, non solum uiro uenim etiam dispensatori maxime fideli,
Abbreviated transcription (Latin):
qui libertate apostolica sicut illi tẽpori
congruebat. uerera illa sacramenta
ubi opus erat agendo commendabat
ea non satane uersutia deciprendis
hominib. sed dĩ prouidentia p̾nunti¬
andis rebus futuris prophenee constitu.¬
ta. Nec uere fuerat inerrore iudȩoꝵ.
qui non solum nouerat. sed & iam
instanter & acriter p̃dicabat eos errare.
qui putabant gentib inponenda uel
instificationi. quoꝵq fidelium neces.¬
saria. Quod autẽ dixi eum factum
iudeis tamquam iudeum. & tãquã
gentilem gentilibus. non menuentis
astu sed compacientis affectu. qũr̃
ad modũ dixerim parũ mͥ uisus es
atrendisse. immo ego fortasfe non
satis hoc explanare poturrim. Neque
eñi hoc ideo dixi quod misericordit᷑
illa simulauerit. sed quia sic ea non
simula uit quȩ facrebat similia ii.¬
deis. que̾ad modũ nrc illa quȩ facre.¬
bat similia gentibus quȩ tu quoq
cõmemorasti. atq in eo me quod ñ

Expanded text:
qui libertate apostolica, sicut illi tempori qui libertate apostolica, sicut illi tempori congruebat, uetera illa sacramenta, ubi opus erat, agendo commendabat ea non satanae uersutia decipiendis hominibus, sed dei prouidentia praenuntiandis rebus futuris prophetice constituta, nec uere fuerat in errore Iudaeorum, qui non solum nouerat, sed etiam instanter et acriter praedicabat eos errare, qui putabant gentibus inponenda uel iustificationi quorumque fidelium necessaria. Quod autem dixi eum factum Iudaeis tamquam Iudaeum et tamquam gentilem gentilibus non mentientis astu, sed conpatientis affectu, quem ad modum dixerim, parum mihi uisus es adtendisse, immo ego fortasse non satis hoc explanare potuerim. neque enim hoc ideo dixi, quod misericorditer illa simulauerit, sed quia sic ea non simulauit, quae faciebat similia Iudaeis, quem ad modum nec illa, quae faciebat similia gentibus, quae tu quoque commemorasti atque in eo me, quod non
Abbreviated transcription (Latin):
quero tercium ut tres &iam ego trib
opponam. possim quidem ut arbitror
facibe repperire si multa legissem
Orrumtam̃ ipse mͥ ꝓhis om̃ib immo
supra hos om̃s apłs paulus occurrit.
unt litterarũ eius tractatorib ꝓuoco.
ipsum in terrogans in terpello & requi.¬
ro in eo quod seripsit adgalathas ui.¬
disse se petrũ non recte ingredi.¬
entem adueritatẽ euangelii. eiq in
faciem ꝑprerea restitisse quod illa
simulanone gentes iudaizare cogebat᷑.
utrũ uerũ scripserit. ante forte nescio
qua dispensatiua falsitate mentitus sit.¬
& audio paulo suprrius ineiusdem
narrationis exordio religiosa uoce mͥ
lib& aliud opinantes. ego magis credo
tanto apostolo insuis & ꝓsuis litteris
iuranti. quã euiq doctissime de alienis
litieris disputanti. Nec dicit timeo
sic paulum defendere quod ñ simula.¬
rit errorẽ iudȩoꝵ. sed uere furrit in
errore. qm̃ urq simulabat errorem.

Expanded text:
quaero tertium, ut tres etiam ego tribus quaero tertium, ut tres etiam ego tribus opponam, possem quidem, ut arbitror, facile reperire, si multa legissem. uerum tamen ipse mihi pro his omnibus, immo supra hos omnes apostolus Paulus occurrit. unt, litterarum eius tractatoribus prouoco, ipsum interrogans interpello et requiro in eo, quod scripsit ad Galatas uidisse se Petrum non recte ingredientem ad ueritatem euangelii eique in faciem propterea restitisse, quod illa simulatione gentes iudaizare cogebat, utrum uerum scripserit an 3OI forte nescio qua dispensatiua falsitate mentitus sit. et audio paulo superius in eiusdem narrationis exordio religiosa uoce mihlibet aliud opinantes; ego magis credo tanto apostolo in suis et pro suis litteris iuranti quam cuique doctissimo de alienis litteris disputanti. nec dici timeo sic Paulum defendere, quod non simularit errorem Iudaeorum, sed uere fuerit in errore, quoniam neque simulabat errorem,
Abbreviated transcription (Latin):
dicis nuper egressũ. alexandrũ autẽ
urterẽ hereticũ. origenẽ uero ae dih¬
mũ rep̃hensos abste lego in recentiorib
opusculis tuis. & ñ medioeriter nec
de medio eribus questionib quaniuis
origiẽ mirabiliter ante laudaueris.
Cum his rum ego errare puto. quia
nec te ipse pacieris qu̾auis hoc ꝑ inde
dicatur. ac si in hac sententia ñ erraue¬
rint. Nam quis ẽ. qui se uelit cum
quolib&e errare : Tres igitur restant
ensebius. rmisenus. theodorus. hera¬
cleotes. & qũr paulo post cõmemoras
iohanires. qui dudũ inpontificali gra¬
du constantinopolitanã rexit arccłam
Porro si queras irel recolas quid hinc
fortasse nec nobis defuisse quos in eo
quod asserimus sequeremur. qũaqũa
sicut paulo ante dixi tantũ modo
scripturis canomeis hanc ingenuam
debeam seruitutẽ. qua ras solas ita
sequar ut conscriptores earũ nihil
ineis omnino errasse. nihil fallaciter
posuisse non dubitẽ. Porro inde cũ

Expanded text:
dicis nuper egressum, Alexandrum autem dicis nuper egressum, Alexandrum autem ueterem hereticum, Origenem uero ac Didymum reprehensos abs te lego in recentioribus opusculis tuis et non mediocriter nec de mediocribus quaestionibus, quamuis Origenem mirabiliter ante laudaueris. cum his ergo errare puto quia nec te ipse patieris. quamuis hoc perinde dicatur, ac si in hac sententia non errauerint. nam quis est, qui se uelit cum quolibet errare? tres igitur restant: Eusebius Emisenus, Theodorus Heracleotes et, quem paulo post commemoras, Iohannes, qui dudum in pontificali gradu Constantinopolitanam rexit ecclesiam. Porro, si quaeras uel recolas, quid hinc fortasse nec nobis defuisse, quos in eo, quod adserimus, sequeremur, quamquam, sicut paulo ante dixi, tantum modo scripturis canonicis hanc ingenuam debeam seruitutem, qua eas solas ita sequar, ut conscriptores earum nihil in eis omnino errasse, nihil fallaciter posuisse non dubitem. proinde, cum