comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Argentũ ur̃m reꝓbũ. Et ẽ argen¬
tũ. qͦd c̃ eloquio cõꝑat᷑. Eioquia
dñi eloqͥa casta: argentũ igne ear¬
ammatũ t̾re: purgatũ septuplũ.
Spreto gͥ illo argento ⁊ pecuniis
quibꝰ aquas dñi emere ñ possumꝰ:
ꝑgamꝰ ad eũ qui tenens cahcẽ sa¬
cram̃ti. discipłis loquebatur. Ac¬
cipite n bibite. hic ẽ sanguis nĩs:
qͥ pro uobis effundet᷑. in remuissi¬
sapientia in cratere suo om̃s scħ
stultos. mundiq sapientiã non
habentes ꝓuocans ad bibendũ.
Et ñ solũ uinũ emamꝰ: s & lac.
quod significat in nocentiam
pariruloꝵ. Qͥ mos ac typus in
⁊ paulus. Lac uob̾ potũ dedi
ñ sohdũ cibum. E petrus. Qua¬
si mͦ nati paruuli. rationabile
lac desiderate. Uñ ⁊ moyses
uiũ i lac in aͥ intellgẽs passi¬
one: mistico sermone ꝓtestat᷑.
Gratiores ocħ eiꝰ a uino: ⁊ can¬
didi dentes cius a lacte. Pro
lacte in p̃senti loco. larx. adipeni

Expanded text:
Argentum vestrum reprobum . Et est argenArgentum vestrum reprobum . Et est argentum quod Dei eloquiis comparatur: Eloquia Domini, eloquia casta: argentum igne examinatum terrae, purgatum septuplum . Spreto igitur illo argento et pecuniis, quibus aquas Domini emere non possumus, pergamus ad eum, qui tenens calicem Sacramenti, discipulis loquebatur: Accipite et bibite, hic est sanguis meus, qui pro vobis effundetur in remissisapientia in cratere suo, omnes stultos saeculi mundique sapientiam non habentes, provocans ad bibendum: et ut non solum vinum emamus, sed et lac, quod significat innocentiam parvulorum, qui mos ac typus in  Paulus; Lac vobis potum dedi, non solidum cibum . Et Petrus: Quasi modo nati parvuli, rationale lac desiderate . Unde et Moyses vinum et lac in Christi intelligens passione, mystico sermone testatur: Gratiosi oculi ejus a vino, et candidi dentes ejus a lacte . Pro lacte in praesenti loco LXX adipem
Abbreviated transcription (Latin):
ad quas ꝑuenit u̾tas ħ: sicut scͥp¬
tum ẽ. Et nubes spargt̃ iusticiã.
Precipit᷑q sicientibꝰ ut neq̃quã
bibant aquas syor tͥbidas. ⁊ tu¬
mentes gurgites assyrioꝵ s per¬
gant ad aquas syloe que uadũt
cũ silentio. Nec timeant eloquii
pauꝑtatẽ. s argentũ forte ñ ha¬
beant : s audiant apłm dicentẽ.
Grã cħ salui facti estis. Et dñm ad
discipłos. Gratis accepistis᷑ gratis
date. Mirũq in modũ emunt
aquas absq pecunia : ⁊ ñ bibt̃ eas
s comedunt. Ipse enĩ ⁊ aqua &
panis ẽ: qͥ de cȩlo descendit. Ergo
quod in quibusda erẽplaribus
legitur. emite. ⁊ bibite. ab impe¬
ritis scͥptoribꝰ inmutatũ ẽ. qui
putauert̃ esse consequentiꝰ. sibi¬
berent᷑ potius aque quã comederen¬
tur. Est aũ ⁊ pecunia pessima: si¬
ue argentũ qͦd reꝓbat scͥptura di¬
cens. Pecunia que dat᷑ cũ dolo. qͣs
testa reputabitur. & in alio loco.

Expanded text:
enit veritas Dei. Sicut scripenit veritas Dei. Sicut scriptum est: Et nubes spargant justitiam . Praecipiturque sitientibus, ut nequaquam bibant aquas Sior turbidas, et tumentes gurgites Assyriorum; sed pergant ad aquas Siloe, quae vadunt cum silentio; nec timeant eloquii paupertatem, si argentum forte non habeant , sed audiant Apostolum dicentem: Gratia salvi facti estis ; et Dominum ad discipulos: Gratis accepistis, gratis date . Mirumque in modum emunt aquas absque pecunia; et non bibunt eas, sed comedunt. Ipse enim et aqua et panis est, qui de coelo descendit . Ergo quod in quibusdam exemplaribus legitur: Emite, et bibite, ab imperitis scriptoribus immutatum est, 644 qui putaverunt esse consequentius, si biberentur potius aquae, quam comederentur. Est autem et pecunia pessima, sive argentum, quod reprobat Scriptura, dicens: Pecunia, quae datur cum dolo, quasi testa reputabitur ; et in alio loco:
Abbreviated transcription (Latin):
emite & comedite. ⁊ ambulate
remite absq precio et absq p̾¬
cio uinũ ⁊ ad ipem. Q uare emi
xerã quod esset ambiguũ: ⁊ uł
int̾iectionẽ uocantis. uł ue sig¬
nificaret: hic in pͥncipio capitu¬
ipositũ ẽ: et nequaquã plan¬
gentis legitur. s uocantis affec¬
tu. Quia gͦ uas fictũ contra ec¬
clesiã dixerat conterendum.
letificat ciuitatẽ ħ. ut bibãt
aquas de fontibꝰ saluatoris. qui
loquitur ad samaritanã. Si sci
eo. & dedisset tib aquã. Et qui¬
biberit aquã quã ego dedero
ei fiet in eo fons aque salientis
in uitã ȩt̾̃nã. De his aquis clama¬
bat intẽplo.Si quis sitit ueniat
ad me ⁊ bibat. Qͥ biberit de aqua
quã ego dedero ei. flumina de
uentre eius fluent aque uiue
anima mea ad dñr uiuentẽ. & ite¬
rum. Apud te ẽ fons uite. ¶ ipse
de se loquebat᷑. Me de relquer̃t
fontẽ aque uiue. ⁊ fodert̃ sib la¬
cus contritos: qͥ ñ posst̃ aquas con¬
tinere. Has aquas spargt̃ nubes.

Expanded text:
emite, et comedite, et ambulate, et emite absque pecunia et absque pretio vinum et adipem. Quare emitxeram , quod esset ambiguum, et vel interjectionem vocantis, vel vae, significaret, hic in principio capituli positum, nequaquam plangentis legitur, sed vocantis affectu. Quia ergo omne vas fictum contra Ecclesiam dilaetificat civitatem Dei, ut bibant aquas de fontibus Salvatoris, qui loquitur ad Samaritanam: Si scireo, et dedisset tibi aquam. Aqua quam ego dedero ei, fiet in eo fons aquae salientis in vitam aeternam . De his aquis clamabat in Templo: Si quis sitit, veniat ad me, et bibat. Qui biberit de aqua, quam ego dedero ei, flumina de ventre ejus fluent aquae vivae anima mea ad Deum viventem ; et iterum: Apud te fons est vitae . Qui ipse de se loquebatur: Me dereliquerunt fontem aquae vivae: et foderunt sibi lacus contritos, qui non possunt aquas contine
Abbreviated transcription (Latin):
ribus ur̃is. ⁊ seqͥmini uias meas.
i audite me: ⁊ iiuet in bonis aĩa
ur̃a. Et constituã uob̾ testam̃tũ
ȩternũ: scã dauid fidelia. Neqͥs.
putaret auditũ carnis esse non
mentis. ad quẽ cohortat᷑ audito¬
res sermo diuinꝰ: ñ carnis illis
bona. s aĩe pollicet᷑. Sieñ au

Expanded text:
ribus vestris, et sequimini vias meas: et audite me, et vivet in bonis anima vestra. Et constituam vobis testamentum aeternum, sancta David fidelia. Ne quis putaret auditum carnis esse, non mentis, ad quem cohortatur audituros sermo divinus, non carnis illis bona, sed animae pollicetur. Si enim,
Abbreviated transcription (Latin):
ħ ẽ iusticia eoꝵ qui apud eũ sũt
dicit dñs: ut p̃sens tͥbulatio futu¬
ator tuus ñ te ita feci. quomͦ dia¬
bolus faber pessimꝰ. inmundo
sꝑu conflat uasa iniqͥtatis. i pro¬
fert ea in ꝑditonẽ. Qͥscire de¬
it̃ ñ habeant. s incursu medio
confringant᷑. Que sint aũ istaua¬
sa sequenti sermone demonstͣt.
Et om̃is uox que surget contra
te iniudicio om̃s eos uinces. Ua¬
sa iqͥtatis uocẽ habent. que uar
surgit contra eccłam: qñ ponũt
heretici in excelso os suũ:⁊ lngua
eoꝵ ꝑtransit ad terrã. Quodq se¬
quitur. ⁊ obnorii tui er̃t in ea:
obelo p̃notauimꝰ. Q uod ñ tã a ber.
quã a malis scriptoribꝰ uidetur
additũ. Cũ aũ omnẽ uocẽ sur¬
gentẽ adu̾sũ se ęccła uicerit: tc̃
seruientibꝰ dño ⁊ obedientibꝰ erit
he̾ditas et̃na possessio. De qua &¬
in hieremia aliis u̾bis dicitur.
Est m̃ces oꝑibꝰ tuis. Habitatoribꝰq
ȩccłe iusti er̃t dñi. Om̃is enĩ qui

Expanded text:
 est justitia eorum qui apud Deum sunt, dicit Dominus, ut praesens tribulatio futuator tuus non te ita feci quomodo diabolus faber pessimus immundo spiritu conflat vasa iniquitatis, et profert ea in perditionem: qui scire deiter non habeant, sed in cursu medio confringantur. Quae sint autem vasa, sequenti sermone demonstrat; Et omnis vox quae surget contra te in judicium, omnes eos vinces. Vasa iniquitatis vocem habent, quae vox surgit contra Ecclesiam, quando ponunt haeretici in excelsum os suum, et lingua eorum pertransit ad terram. Quodque sequitur: Et obnoxii tui erunt in ea, obelo praenotavimus, quod non tam a LXX quam a malis scriptoribus videtur additum. Cum autem omnem vocem surgentem adversum se Ecclesia vicerit, tunc servientibus Domino et obedientibus erit haereditas, aeterna possessio. De qua in Jeremia aliis verbis dicitur: Est merces operibus tuis . Habitatoresque Ecclesiae justi erunt Domino. Omnis enim qui
Abbreviated transcription (Latin):
ppło congregata est. que ñ habet
macłam neq rugã. Que hbera
ẽ. & est mat̾ om̃ium credentiũ.
Ad quos ꝓselitos ⁊ aduenas congre¬
gandos: misit dñs discipłos dicens.
Docete om̃s gentes. ut confugiãt
ad ȩugłm ⁊ nouã legẽ suscipiant:
ut habitatores quondã idolatrie
fiant coloni ȩccłȩ. De qͥbꝰ in psalmis
dicit᷑. Dñs sapientes facit cecos. s¬
ue ut in latnis codicibꝰ legit᷑ dñs¬

Expanded text:
 quae non habet maculam, neque rugam, quae liber est, et mater omnium credentium . Ad quos 641 proselytos et advenas congregandos, misit Dominus discipulos suos, dicens: Docete omnes gentes , ut confugiant ad Evangelium, et novam Legem suscipiant, ut habitatores quondam idololatriae, fiant coloni Ecclesiae. De quibus in psalmis dicitur: Dominus sapientes facit caecos. Sive ut in Latinis codicibus legit
Abbreviated transcription (Latin):
uero monte sita latere ñ potest.
Recede ꝓcul a calumnia. quia ñ
timebis: ⁊ a pauore. quia ñ appro¬
pinquabit tibi. Latr. Recede ab
iniquo ⁊ ñ timebis: ⁊ tremor non
appropinquabit tibi. Ordo pul¬
cherrimus. Pauꝑculam ⁊ humi¬
lem fuerat ꝯsolatꝰ: ꝓmittens ei
gr̃as sꝑuales. Nc̃ dicit qͥd facere
debeat. si nolit adu̾sarioꝵ impe¬
tus formidare. Et ẽ sensus. Non
uis time̾ inimicos tuos: fac ista q̃
dico. Recede ꝓcul a calũpnia. siue
ab miqͥtate: quia om̃is miqͥtas &
rapina de calũnia nascitur. Et
ñ timebis. tremorq ⁊ pauor ñ
appropinquabit tͥ: ut nequa quã
homines. q dm̃ timeas. dicens cũ
moyse. Tremens sũ ⁊ meticulosus.
&e cũ uno amicoꝵ iob. Horror i
tremor uenert suꝑ me: ⁊ metus
mea ossa concussit. Ꝙ cũ ꝓpħa.
A uoce orationis mee intrauit tre¬
mor in ossa mea. Et suꝑ quẽ dñs
requiescet nͥ suꝑ humiłe & quietũ
i trementẽ u̾ba eiꝰ: Porro ahus ẽ
cii nascit᷑ : de qͦscriptũ ẽ. Tremor

Expanded text:
isto monto sita latere non potest. Recede procul a calumnia, quia non timebis; et a pavore, quia non appropinquabit tibi. LXX: Recede ab iniquo, et non timebis, et tremor non appropinquabit tibi. Ordo pulcherrimus. Pauperculam et humilem fuerat consolatus, promittens ei gratias spirituales. Nunc docet quid facere debeat, si nolit adversariorum impetus formidare. Et est sensus: Non vis timere inimicos tuos, fac ista quae dico: Recede procul a calumnia, sive ab iniquitate: quia omnis iniquitas et rapina de calumnia nascitur; et non timebis, tremorque et pavor non appropinquabunt tibi, ut nequaquam homines, sed Deum timeas, dicens cum Moyse: Tremens sum ego et meticulosus ; et cum uno amicorum Job: Horror et tremor venerunt super me; et multum mea ossa concussit ; et cum propheta: A voce orationis meae intravit tremor in ossa mea ; et: Super quem Dominus requiescit, nisi super humilem et quietum, et trementem verba ejus ? Porro alius est cii nascitur. De quo scriptum est: Tremor
Abbreviated transcription (Latin):
neusi. Est & alius lapis niui &s
spume marinoꝵ fluctiuũ similis:
& uehem̃ter quasi myrto cru¬
ore subrugilans. Hoc diximꝰ ut
n potest cũ sponsa dicere. Fra¬
truelis m̃s candidus & rubicun¬
dus. Porte aũ istius ciuitatis de
lapide st̃ cristallo: qͥ sculpitur ua¬
riis modis: quo lapide nichil pu¬
rius ẽ. Deniq uehementissimis
alpiũ frigoribꝰ. & in accessis spelun¬
cis concrescere aque dicuntur
in scristallũ: & tactu quidem
lapidem uisu aquas esse. ꝑ que
ostenditur eos qui in foribꝰ eccłȩ
ft̃ nulla debere sorde maculari.
s fidei esse purissime. & dicere
cũ ꝓpħa. A mandatis tuis intellexi
& illud audire. Beati mundo cor¬
de: qm̃ ipsi dm̃ uidebunt. Muri
los lapidibꝰ electis instruuntur:
quos relquos lapides intellige̾
possumus. & om̃s filios eiꝰ esse doc̃¬
tos. siue discipłos . ¶ͦ testimo¬
nio dñs ugtur in eugłio ioħis
dicens. Nemo potest ad me ueni¬
re. nͥ pat̾ mĩs qui misit me tra-¬

Expanded text:
Neusin. Est et alius jaspis nivi et Neusin. Est et alius jaspis nivi et spumae marinorum fluctuum similis, et elementer quasi mixto cruore subrutilans. Hoc diximus, uet potest cum sponsa dicere: Fratruelis meus candidus et rubicundus . Portae autem istius civitatis de lapide sunt crystallo, qui scalpitur variis modis, quo lapide nihil purius est. Denique vehementissimis Alpium frigoribus, et inaccessis soli speluncis, concrescere aquae dicuntur in crystallum: et tactu quidem lapidem, visu aquam esse. Per quem ostenditur, eos qui in foribus Ecclesiae sunt, nulla debere sorde maculari, sed fidei esse purissimae, et dicere cum propheta: A mandatis tuis intellexi . Et illud audire: Beati mundo corde: quoniam ipsi Deum videbunt . Muri λος, lapidibus electis exstruuntur, quos reliquos lapides intelligere possumus, et omnes filios ejus esse doctos, sive discipulos Dei: quo testimonio Dominus utitur in Evangelio Joannis, dicens: Nemo potest ad me venire, nisi Pater meus qui misit me, tra
Abbreviated transcription (Latin):
nos in latnũ sermonẽ uertere
possumꝰ. Scando aerẽ. soleq des¬
conu̾satio in cęlis ẽ. Ihezechiehs
quoq scͥptura cõmemiorat. quod
locus in quo thronus cħ̾ sit. saphy¬
hoc colore consistat. qui portat
iaginẽ suꝑcelestis. S & ꝓpug¬
nacła urbis dñice. hoc ẽ muroꝵ
mine. iaspide roborantur qͥ pos¬
sunt altitudinẽ omnẽ eleuan¬
tẽ se contra scientiã dĩ destruere
atq conuinc̾e̾ ⁊ mendatiũ subi¬
cere uitati. Q gͦ in disputando
fortissimꝰ ẽ. ⁊ scãrũ scͥpturarũ
testimoniss roboratus: iste ꝓpug¬
culũ eccłȩ ẽ. Iaspidũ multa st̃ ge¬
nera. Ahꝰ ẽ enĩ smaragi habens
simihtudinẽ. qui repperitur in fon¬
tibus hermodontis fluminis & uo
ta fugari autumant. Ahus uiri¬
dior mari. & tinctus quasi floribꝰ.
Hunc infrigie monte ida.⁊ in ꝓ¬
fundissimis specubus eiꝰ nasc re¬
fert̃. Aliũ uero iuxta hẏberos.
hyrchanosq et mare chaspium
repperiri: & p̃cipue uixta lacũ

Expanded text:
nos in Latinum sermonem vertere possumus: Scando aerem, solemque desconversatio in coelis est . Ezechielis quoque Scriptura commemorat, quod locus in quo thronus Dei sit, sapphihoc colore consistat, qui portat imaginem supercoelestis. Sed et propugnacula urbis Dominicae, hoc est murorum moenia jaspide roborantur, qui possunt omnem altitudinem elevantem se contra scientiam Dei destruere atque convincere, et mendacium subjicere veritati . Qui ergo in disputando fortissimus est, et sanctarum Scripturarum testimoniis roboratus, iste propugnaculum Ecclesiae est. Jaspidum multa sunt genera: alius est enim smaragdi habens similitudinem, qui reperitur in fontibus Thermodontis fluminis, 639 et ta fugari autumant. Alius viridior mari, et tinctus quasi floribus; hunc in Phrygiae monte Ida, et in profundissimis specubus ejus nasci referunt. Alium vero juxta Iberos, Hyrcanosque et mare Caspium reperiri, et praecipue juxta lacum
Abbreviated transcription (Latin):
roq replesti thesauros tuos. & apo¬
techas tuas inte. A qua die condi¬
tus ẽ. cũ cherubm posui te in mon¬
te sc̃õ meo. Fusti in mecho lapidũ
ignitoꝵ inmaculatꝰ. in diebus tuis
ex qͦ conditꝰ es: donec inuente st̃
inte miquitates tue. ¶ͥs enĩ tam
stultus ẽ . &. uecordis ingenii: ut
in paradyso ħ̾ positũ principem
tyri.quẽcũq illũ esse crediderit.
i conditũ int̾ cherubm ⁊ int̾ ig¬
neos lapides conu̾satũ. quos haud
dubie angłos intelligimꝰ ce lestes¬
q uͥtutes. putet eũ fuisse qui ter¬
renis lapidibꝰ ornatꝰ sit. ⁊ habue¬
rit simihtudinẽ & signacłm dħ:
De natura gͥ om̃ium lapidum.
⁊ ꝑ partes singłoꝵ. ñ ẽ huiꝰ tp̃ris.
dicere. Neq enĩ sẽꝑ dicenda sũt
om̃ia. Nc̃ tantũ de carbuncło
saphyro ⁊ iaspide disseramꝰ. Car¬
buncłs qͥ paratur siue ꝑ ordinẽ
sternit᷑. uidet᷑ mͥ ignitus sermo
doctrinȩ: qͥ fugato errore tenebra¬

Expanded text:
roque replesti thesauros tuos et 638 aporoque replesti thesauros tuos et 638 apothecas tuas in te. A qua die conditus es, cum Cherubim posui te in monte sancto meo; fuist in medio lapidum ignitorum, immaculatus in diebus tuis, ex quo conditus es, donec inventae sunt in te iniquitates tuae . Quis enim tam stultus et vecordis ingenii, ut in paradiso Dei, positum principem Tyri, quemcumque illum esse crediderit, et conditum inter Cherubim et inter igneos lapides conversatum quos haud dubie Angelos intelligimus coelestesque Virtutes putet fuisse eum, qui terrenis lapidibus ornatus sit, et habuerit similitudinem et signaculum? De natura igitur omnium lapidum, et per partes singdicere; neque enim semper dicenda sunt omnia. Nunc tantum de carbunculo, sapphiro et jaspide disseramus. Carbunculus qui paratur, sive per ordinem sternitur, videtur mihi ignitus sermo doctrinae, qui fugato errore tenebra
Abbreviated transcription (Latin):
iezechihel. id÷ in logio pontificis
in corona atq in diademate
pͥncipis tyri. Dicamꝰ pͥmũ de ero¬
do. Quatuor ordines interti erãt
lapidũ. Ordo primꝰ. habuit lapi¬
dem sardiũ. topariũ. smaragdũ.
Ordo scłs: carbunculũ. saphyrũ.
iaspidem. Ordo tercius: hgyri¬
um. achatẽ. ametistũ. Ordo quar¬
tus. chrisolitũ. berillũ. onichy nũ
auro circũdatos. ⁊ inscripti erãt
ex om̃ibus duodeq̃ tͥbuum fihoꝵ
isrł. In quo notandũ. quod scds
ordo lapidũ. ȩtiã in p̃senti scͥptu¬
ra sit positꝰ. carbuncuł. saphyr
⁊ iaspis. Necdũ eñ ꝑfecta retine¬
mus. nec ad pͥma ꝑuenimꝰ. quia nc̃
ꝑspeculũ uidemꝰ in enigmate.
Porro in ihezechiel sic scriptum
repperimꝰ. Tues signacłm simihtu¬
dinis ⁊ corona decoris in deliciis
ꝑadisi ch̾ fuisti. Oñi lapide pͥmo
indutus es: sardio. ⁊ topario. &
smaragdo. ⁊ carbuncło ⁊ saphy¬
ro ⁊ iaspide. Argento quoq ⁊ au¬
crisohito ⁊ berillo & onichino. Au¬

Expanded text:
. in logio pontificis, et in corona atque diademate principis Tyri. Dicamus primum de Exodo: Quatuor ordines intexti erant lapidum . Ordo primus habuit lapidem sardium, topazium, smaragdum. Ordo secundus, carbunculum, sapphirum, jaspidem. Ordo tertius, ligirium, achatem, amethystum. Ordo quartus, chrysolithum, beryllum, onychium, auro circumdatos; et inscripti erant ex nominibus duodecim tribuum filiorum Israel. In quo notandum quod secundus ordo lapidum etiam in praesenti Scriptura sit positus, carbunculus, sapphirus, et jaspis. Necdum enim perfecta retinemus, nec ad prima pervenimus, quia nunc per speculum videmus in aenigmate. Porro in Ezechiel sic scriptum reperimus: Tu es signaculum similitudinis et corona decoris, in deliciis paradisi Dei fuisti. Omni lapide primo indutus es, sardio, topazio, et smaragdo, carbunculo et sapphiro et jaspide, argento quoque, et auchrysolitho, et beryllo, et onychino; au
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ qui crediderit in eo ñ confunde¬
tur. Hunc lapidem reꝓbauerũt
guli. De quo ⁊ apłs petrus dispu¬
tans ait. Nobis gͦ honor qͥ crehimꝰ
angulari ⁊ p̃cioso electoq lapi¬
di. Incredulis aũ ẽ lapis offensio¬
nis. ⁊ petra scandali. Qͥn in acti¬
bus apłoꝵ ad pͥncipes loqͥtur sa¬
cerdotũ. Iste ẽ lapis electus. p̃ci¬
osus. quẽ uos desperistis repban¬
tes. qͥ factus ẽ in caput anguli. Et
duos ppłos continet gentiũ ⁊ isrł:
qui edificauit ciuitatẽ cuius ẽ arti¬
fer. i⁊ conditor ads. De qua ⁊ apłs sc̃¬

Expanded text:
et qui crediderit in eo, non confundetur . Hunc lapidem reprobaverunt guli . De quo et Apostolus Petrus disputans ait: Nobis ergo honor qui credimus angulari et pretioso electoque lapidi. Incredulis autem est lapis offensionis et petra scandali . Qui et in Actibus Apostolorum ad principes loquitur sacerdotum: Iste est lapis electus, pretiosus, quem vos despexistis reprobantes ; qui factus est in caput anguli, et duos populos continet, gentium et Israel; qui aedificavit civitatem, cujus artifex et conditor Deus est: de qua et Apos
Abbreviated transcription (Latin):
tũ. lapides p̾ciosos. ligna. fenum
stipulã: uniuscuiꝰq opus mani¬
festũ erit. De hoc fundam̃to. &
in epła altera loquitur. E difica
ni lapides uiuentes: i sacerdo¬
tiũ scm̃. offerre sꝑuales uichmas.
De his lapidibus mystice diqtur.
Lapides sq̃ uoluunt᷑ suꝑ terrã.

Expanded text:
t lapides pretiosos, ligna, fenum, stipulam: uniuscujusque opus manifestum erit. De hoc fundamento et in Epistola altera loquitur: Aedificatni lapides viventes in sacerdotium sanctum, offerre spirituales victimas . De his lapidibus mystice dicitur: Lapides sancti volvuntur super terram ,
Abbreviated transcription (Latin):
Suꝑ conditore huius ciuitatis:
⁊ in alio loco dicit᷑. Hic edificabit.
ciuitatẽ meã: ⁊ reducet captiui¬
tatẽ pͦpħ mei. De natura autẽ du¬
odeqm lapidũ atq geminarũ.
ñ ẽ huius tẽꝑis dicere. cũ ⁊ grecoꝵ
plurimi seripserit n latinoꝵ. E qͥbꝰ
tantũ nominabant uir̃ sc̃e & ue¬
nerabilis memorie ep̃m epipha¬
niũ. qui insigne nobis ingenii &s
eruditionis suȩ reliquit uolum̃:
scłm eundem apud latinos ora¬
torẽ ⁊ philosophũ. qͥ in oꝑe pul¬
cherrimo naturalis hẏstorie. tͥce¬
simũ septimũ hbrũ qͥ & erstremꝰ
ẽ. lapidũ atq genimar̃ disputa¬
tiõe cõpleuit. Hi duodeq̃ lapides

Expanded text:
Super conditore hujus civitatis, et in alio loco dicitur: Hic aedificabit civitatem meam, et reducet captivitatem populi mei . De natura autem duodecim lapidum atque gemmarum, non est hujus temporis dicere, cum et Graecorum plurimi scripsertantum nominabo, virum sanctae et venerabilis memoriae episcopum Epiphanium, qui insigne nobis ingenii et eruditionis suae reliquit volumen, um secundum, eumdem apud Latinos oratorem et philosophum, qui in opere pulcherrimo naturalis historiae tricesimum septimum librum, qui et extremus est, lapidum atque gemmarum disputatione comp
Abbreviated transcription (Latin):
ecce ego sternã per ordinẽ lapi
culis: ⁊ habeat fundam̃ta saphy¬
rina ⁊ ꝓpugnacła iaspide siue
calcedoniũ. ⁊ portas cristallinas.
siue anaglifas ⁊ murũ in circui¬
tu p̃ciosoꝵ lapidũ. om̃sq filii
eius ñ habeant magistros ho¬
mines s dm ⁊ appellentur disci¬
puli d̃i.n sit mea par perpetua.
edificatio iusticie. Ex qͦ ꝑspicuũ
ẽ sub occasiõe iusticȩ quod uirtu
tis nom̃ ẽ. etiam ceteras uirtutes
in edificationẽ eccłe debere nos
querere: nec iudaica dehram̃ta
sectari. Exponãt enĩ quid sit
illud in ꝑuerbiis. quod de sapien¬
tia dr̃. preciosior ẽ cunctis lapi¬
dibꝰ p̃ciosissimis. Si enĩ xp̃c dĩ u̾tꝰ¬

Expanded text:
Ecce ego sternam per ordinem lapidculis, et habeat fundamenta sapphirina, et propugnacula jaspidem, sive chalcedonium, et 636 portas crystallinas, sive anaglyphas, et murum in circuitu pretiosorum lapidum: omnesque filii ejus non habeant magistros homines, sed Deum, et appellentur discipuli Dei; et sit in ea pax perpetua, et aedificatio justitiae. Ex quo perspicuum est, sub occasione justitiae, qut nomen, etiam caeteras virtutes in aedificationem Ecclesiae debere nos quaerere: nec Judaica deliramenta sectari. Exponant enim quid sit illud quod in Proverbiis de sapientia dicitur: Pretiosior est cunctis lapidibus pretiosissimis . Si enim Christ
Abbreviated transcription (Latin):
machus hc̃ locũ ita int̾pretatꝰ ẽ.
Letare sterihs q̃ ñ peperisti: gau¬
de in erultatiõe. & hẏuni que ñ
parturisti. plures enĩ filii dissipa¬
te: magis quã que erat suburo.
A qͦ theodotio ⁊ aqͥla p̃ter pauca
u̾ba ñ discrepant. Post natiuita

Expanded text:
machus hunc locum ita interpretatus est: Laetare, sterilis, quae non peperisti. Gaude in exultatione, et hinni, quae non parturisti: Plures enim filii dissipatae, magis quam ejus quae erat sub viro. A quo Theodotio et Aquila praeter pauca verba non discrepant. Post nativi
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ carne. uiuificatꝰ sꝑu. ⁊ predicaũ
sꝑualibꝰ in carcere constitutis. qn
dei pacientie expectabat in diebꝰ
noe impiis diluuiũ inferens. In
cuius exẽplũ aqua nos m̃dat. ñ
sordes carnis abluens. s bone con¬
scientie in t̾rogatione in dm̃. Mon¬
tes aũ ⁊ colles qͥ ñ cõmouebuntur¬

Expanded text:
edicavit spiritibus in carcere constitutis, quando Dei patientia exspectabatur in diebus Noe, diluvium impiis inferens. In cujus exemplum aqua nos mundat: non sordes carnis abluens, sed bonae conscientiae interrogatio in Deum. Montes autem et colles qui non commoveantur
Abbreviated transcription (Latin):
nũ qͦd essẽt bone ⁊ amoris iacło
uulnerati sũpserint sibi urores
ex om̃ibus quas elegerant.  per¬
diderunt forgtuchinẽ pͥstinã.
nequaquã in hoc diluuio sint
futuri. Hoc ille dixerit: cuiꝰ expla¬
nationẽ. lectoris arbitrio derelin¬
quo. Pauꝑcula tẽpestate coninuilꝰ¬
sa absq ulla consolatiõe. ego
sternã ꝑ ordinẽ lapides tuos. &
fundabo te in saphyris. Et ponã

Expanded text:
num, quod essent bonae, et amoris jaculo vulnerati, sumpserunt sibi uxores ex omnibus quas elegerunt, et perdiderunt fortitudinem pristinam: et nequaquam in hoc diluvio sunt futuri . Hoc ille dixerit, cujus explanationem lectoris arbitrio derelinquo. Paupercula tempestate convulsa absque consolatione. Ecce ego sternam per ordinem lapides tuos: et fund
Abbreviated transcription (Latin):
turi. Non quo ego sim causa ꝑdi¬
cionis eoꝵ s quo creatꝰ adu̾sariuis
ad pugnandũ. ⁊ uictis ꝑdico:⁊
uictoribꝰ causa sit p̾mior Om̃sq
qͥ contra te a fabro sufflante st̃
fabricati ñ dirigent᷑: s ⁊ p̾̃sen¬
tes penas sentient ⁊ futuras.
¶ͦoq prius uidebat᷑ occultum:
in consequentibꝰ dicit᷑ manifestiꝰ.
Et omnẽ lnguã resistentẽ tibi.
in iudicio iudicabis. ꝑdens sapien¬
tiam sapientiũ. ⁊ prudentiam
prudentiũ reꝓbans. Cunctosq
hereticoꝵ pͥncpes. ⁊ iudeoꝵ ma¬
gistros. & mundi phylosophosqͦs
faber ille conflauerat. tuo iudi¬
cio condẽpnabis: quomͦ ⁊ regma
saba condẽpnabit incredulos ⁊
ninuite. & e contrario iustifica¬
bitur sodoma cõꝑatiõe peioris
ihrłm. Post hec infertur q̃ ert̃
p̃mia futuroꝵ. ne cassũ putẽt
esse certam̃: & p̃senti morte fi¬
niri. Hec ẽ hereditas seruoꝵ dñs.¬

Expanded text:
turi, non quod ego sim causa perdituri, non quod ego sim causa perditionis eorum, sed quod creatus adversarius ad pugnandum, et victis perditio, et victoribus causa sit praemiorum. Omnesque qui contra te a fabro sufflante sunt fabricati, non dirigentur, sed et praesentes poenas sentient et futuras. Quodque prius videbatur occultum, in consequentibus dicitur manifestius: Et omnem linguam resistentem tibi in judicio judicabis, perdens 642 sapientiam sapientium, et prudentiam prudentium reprobans. Cunctosque haereticorum principes, et Judaeorum magistros, et mundi philosophos, quos faber ille conflaverat, tuo judicio condemnabis. Quomodo et Regina Saba condemnavit incredulos, et Ninivitae: et e contrario justificabitur Sodoma comparatione pejoris Jerusalem . Post haec infertur quae sint praemia futurorum, ne cassum putent esse certamen, et praesenti morte finiri. Haec est haereditas servo
Abbreviated transcription (Latin):
stentẽ tibi. in iudicio iudicabis.
Hec ẽ hereditas seruoꝵ dñi: ⁊ ui
sticia eoꝵ apud me dicit dñs. Latr.
Ecce ego creaui te. ñ ut erarius
⁊sufflans in igne prunas. ⁊ ꝓferẽs
uas in opus: ego aũ creaui te. ñ
inperditionẽ int̾ficere. Om̃e uas¬
⁊ quod ꝑfectũ ẽ contra te ñ ꝓsꝑa¬
bitur. & omis uar surget ꝯtra¬
te in iudiciũ. Om̃s eos uinces⁊
N obnaxii tui erunt mea. Est he¬
reditas seruientibꝰ dño. & uoseri¬
Stis mͥ iusti dicit dñs.
Dicamus primũ uirta hebraicũ
Siuis ñ timere. ⁊ ꝓcul ate esse
formidinẽ. fac que p̾teritus ser¬
mo narrauit. Ego enĩ sũ ꝑ quẽ
habitura es ꝓselitos. ego qui cre¬
aui fabrũ sufflantem in igne
primas. hoc ẽ diabolũ omnium
maloꝵ artificẽ: ñ necessitate
nature. s mentis arbitrio. ¶ͥ
suscitabit incenda. ⁊ ꝓferet con¬
tra te uasa: quales fuert symon
n elimas magi. petro ⁊ paulo
apłis resistentes. Ego creaui te¬
int̾fectorẽ eoꝵ. qͥ incredul st̃ fu¬

Expanded text:
. Haec haereditas servorum Domini: et justitia eorum apud me, dicit Dominus. LXX: Ecce ego creavi te, non ut aerarius sufflans in igne prunas, et proferens vas in opus. Ego autem creavi te non in perditionem interficere: omne vas quod factum est contra te, non prosperabitur: icium: omnes eos vinces ÷ et obnoxii tui erunt in ea  Est haereditas servientibus Domino, et vos eritis mihi justi, dicit Dominus. Dicamus primum juxta Hebraicum: Si vis non timere, et procul a te esse formidinem, fac quae praeteritus sermo narravit; ego enim sum per quem habitura es proselytos. Ego qui creapruinas , hoc est, diabolum, omnium malorum artificem, non necessitate naturae, sed mentis arbitrio: qui suscitabit incendia, et proferet contra te vasa, quales fuerunt Simon et Elymas magi, Petro et Paulo apostolis resistentes. Ego creavi interfectorem eorum qui increduli sunt fu
Abbreviated transcription (Latin):
Nego p̃parabo tͥ carbuncłm lapide
tuũ. ⁊ fundam̃ta tua saphyrũ.
Et ponã ꝓpugnacła tua iaspidem.¬
i portas tuas lapides cristalliꝰ i
muros tuos lapides electos: ⁊ om̃s
filios tuos discipłos c. Et multa¬
N pax erit filiis tins: ⁊ iniusticia tua¬
ȩdificaberis. Ubi nos diximꝰ ster¬
nã ꝑ ordinẽ lapides tuos. in hebra
tudinẽ compte muleris. que ocłos
pingit stibio. ut pulchritudinẽ
significet ciuitatis. E ubi nos
iaspidem sequentes laix diximꝰ.
in hebrahico scriptũ ht̃. codhcod.
quod solus syminachus chalcedo¬
nion transtuht. Pro cristalloqͦq
in cuiꝰ loco apud hebreos esda le¬
gitur. syminachus .⁊ theodotio

Expanded text:
paro tibi carbunculum lapidem tuum, et fundamenta tua sapphirum: et ponam propugnacula tua jaspin, et portas tuas lapides crystalli, et muros tuos lapides electos: et omnes filios tuos discipulos Dei, et multa pax erit filiis tuis, et in justitia aedificaberis. Ubi nos diximus: Sternam per ordinem lapides tuos, in Hebraitudinem comptae mulieris, quae oculos pingit stibio, ut pulchritudinem significet civitatis. Et ubi nos jaspidem, sequentes LXX, diximus, in Hebraico scriptum habet CHODCHOD  , quod solus Symmachus χαλκηδόνιον transtulit. Pro crystallo quoque in cujus loco apud Hebraeos ECDA   legitur, Symmachus et Theodotio,
Abbreviated transcription (Latin):
intelligi: ñ quod ignorẽ quid de
hoc capitulo uir prudentissimꝰ
direrit. s quo ñ satisfaciat aĩo
meo. Ponit enĩ tropologicũ dilu¬
uiũ. quod int̾pretat᷑ in baptismo
saluatoris. congerens erẽpla qͣ plu¬
rima. ut ẽ illud. Dñs diluuiũ in ha¬
bitare facit. & iterũ. Suauis dñs
expectantibꝰ se in die tͥbulationis:
⁊ sciens timentes se. In diluuio iti¬
neris consũmationẽ facit. quod
scilicet omĩa peoc̃a in baptismo
deleuerit. dicens in alio loco. Ego
sũ ego sũ qui deleo iniqͥtates tuas.
nẽ sanguin miscuerant. Uñ loqͥt᷑
ꝑ propħam. Heu mͥ quia periit
reuerens a t̾ra: ñ ẽ qui faciat
rectũ in hominibus. Om̃s in sangui
ne iudicant᷑. unusqͥsq ꝓrimũ suũ
tͥbulat tͥbulatiõe. ⁊ ad malũ manꝰ

Expanded text:
intelligi: non quo ignorem quid in hoc capitulo vir prudentissimus dixerit, sed quo non satisfaciat animo meo. Ponit enim tropologicum diluvium, quod interpretatur in baptismo Salvatoris, congerens exempla quamplurima, ut est illud: Dominus diluvium inhabitare facit . Et iterum: Suavis Dominus exspectantibus se in die tribulationis: et sciens timentes se, in diluvio itineris consummationem facit : quod scilicet universa peccata in baptismo deleverit, dicens in alio loco: Ego sum, ego sum, qui deleo iniquitates tuas .nem sanguini miscuerant. Unde loquitur per Prophetam: Heu mihi! quia periit revertens a terra. Non est qui faciat rectum in hominibus, omnes in sanguine meo judicantur. Unusquisque proximum suum tribulat tribulatione, et ad mal
Abbreviated transcription (Latin):
ad cultũ creatoris sui. Scd̾a autẽ
id ⁊ pͣpł iudeor appellata ẽ funs¬
culus: que pꝰ offensam gentium
uocat᷑ pars dñi. ⁊ funiculus he¬
rechtatis eiꝰ isrł. Deniq postquã
in abrahã uocatꝰ ẽ isrł : dicit oñs¬

Expanded text:
ad cultum Creatoris sui. Secunda autem, ad cultum Creatoris sui. Secunda autem, id est, populi Judaeorum appellata est funiculus: quae post offensam gentium vocatur pars Domini, et funiculus haereditatis ejus Israel . Denique postquam in Abraham vocatus est Isr
Abbreviated transcription (Latin):
rils. que ñ paris ⁊ plures filii de¬
serte magis quã eiꝰ que habet
uirũ. quod scilicet ħ uirũ ñ ha¬
buerit. que postea plures fecit
fihios ⁊ ila insterihitatẽ u̾sa sit
que prius habebat uirũ. quomͦ
dicatur nc̃ ad eã que uir̃ ñ habu¬
it. uiduitatis tue nonrecordaberis
amplus. i⁊ confusionis adolescen¬
cie tuȩ obhiusceris. Ear qͦ intelligi
uolunt uidei. omĩa q̃ dicunt᷑ dici
ad hierłm. que deserta a dõ rur¬
sum ab eo instauranda sit. Nui
facile repellent᷑: cũ ammoniti fu¬
erint. dici ex ꝑsona dñi in zacha¬
ria. Et assũpsi mͥ duas uirgas
unã uocaui decorẽ. ⁊ alterã uoca¬
iii funicłm: ⁊ paui gregẽ. De qͦ
in suo loco plenius diximꝰ. ⁊ nẽ
dicetur ex parte. duas uirgas u¬
Quor prior uocata sit turbagen¬
tiliũ q̃ accepit naturale legẽ firã
in cordibꝰ suis. de qua paułꝰ scͥbẽs
ad romanos fortissime disputat.
Q ua uirga nichil pulchrius ẽ. ut
om̃is creatura ȩqualit̃ uocetur

Expanded text:
paris; et: Plures filii desertae, magis quam ejus quae habet virum, quod scilicet virum non habuerit, quae postea plures fecit filios, et illa in sterilitatem versa sit, quae prius habebat virum: quomodo nunc dicatur ad eam, quae virum non habuit: Viduitatis tuae non recordaberis amplius, e tuae oblivisceris. Ex quo intelligi volunt Judaei, omnia quae dicuntur, dici ad Jerusalem, quae deserta a Deo, rursum ab eo instauranda sit. Qui facile repellentur, cum admoniti fuerint, dici ex persona Domini in Zacharia: Et assumpsi mihi duas virgas: unam vocavi decorem, et alteram vocavi funiculum: et pavi gregem . De quo in suodicetur. Duas virgas, uquorum prior vocata sit turba gentilium, quae accepit naturalem legem fixam in cordibus suis, de qua Paulus scribens ad Romanos, fortissime disputat ; qua virga nihil pulchrius est, ut omnis creatura aequaliter vocetur
Abbreviated transcription (Latin):
dñs. Lxx. Ab aqua que fuit sub
noe hoc mͥ ẽ sic̃ uiraui ei in tp̃r ił¬
lo t̾re nequaquã ultra irasci tibi.
neq in cõminatiõe tua montes
transferre. neq colles tui transfer¬
rentur. sic nec misericordia mea
deficiet. nec testam̃tũ pacis mee
auferet᷑. dixit ꝓpitius. tui dñs.
Ut credat sc̃ori congregatio mi¬
sericorchã dñi sẽpit̾nã. ⁊ id̾o ad
punctũ .⁊ breue eos esse desertos.
cens. Quomͦ uniu̾so orbi peccan¬
ti postquã corrupit om̃is terra
uiã dñi inductũ ẽ diluuiũ. & cũ
auctoribꝰ peccoꝵ. cuncta pecra
deleta st̃. ⁊̃ in uno homine noe
humanũ seruatũ ẽ genus cui
iuraui nequaquã terris in ducen¬
dum esse diluuiũ. ⁊ sponsio mea
hucusq seruata ẽ. nec umquã
mͥ redemi sanguine meo. nequa¬
quã me iratũ fore his quoꝵ mi¬
sertꝰ sũ. nec meã clementiã ul¬
la increpationis duricia cõmu¬
tandã facihus enĩ mouebuntur

Expanded text:
Dominus. LXX: Ab aqua quae fuit sub Dominus. LXX: Ab aqua quae fuit sub Noe hoc mihi est: sicut juravi ei in tempore illo, terrae nequaquam ultra irasci super te, neque in comminatione tua montes transferre: neque colles tui transferentur. Sic nec misericordia mea deficiet, nec testamentum pacis meae auferetur, dixit propitius tui Dominus. Ut credat sanctorum congregatio misericordiam Domini sempiternam, et ideo ad punctum, et breve nos esse desertos, cens: Quomodo universo orbe peccante, postquam corrupit omnis terra viam Domini, inductum est diluvium: et cum auctoribus cunctis peccadeleta sunt, et in uno homine Noe humanum servatum est genus: cui juravi nequaquam terris inducendum esse diluvium: et sponsio mea hucusque servata est, nec umquam , quam mihi redemi sanguine meo, nequaquam me iratum fore his quorum misertus sum, nec meam clementiam ulla increpationis duritia commutandam. Facilius enim montes
Abbreviated transcription (Latin):
dicit. Conclusit ds̃ omĩa sub pecco
ut om̃ibꝰ misereatur. Que nos de
ȩccła ex utroq pͦpło congregata
int̃pretati sumiis. ⁊ iudei de ihrłm
accipiunt. qui solũ tropologiam
sequunt᷑. & in locis difficilhmis.
libere disputationis excursu nas¬
centes fugiũt questiones. ad ani¬
mam refert̃ peccatricẽ: que ab¬
iecta a dõ sit. ñ ob odiũ. s ob dispen¬
satonẽ: ut maloꝵ pressa pon¬
dere reu̾tatur ad uir̃ suũ pristi¬
nũ: ⁊ ꝑchta substantia. de patͥs
u stolam. osculũq porrigere: &
inuidenti fr̃i uirta alterius pa¬
rabole simihtudinẽ dicere. ami¬
ce si ego bonus. quare ocłs tuus
nequã : S̾ ic̃ in chebus noe. istud
mͥẽ. cuii uiraui ne inducerẽ aqͣs
noe ultra suꝑ terrã: sic iuraui
ut ñ irascar tibi ⁊ ñ increpemte.
Montes eñ comouebuntur. ⁊ col¬
les contremiscent: miscdłia autẽ
mea ñ recedet. ⁊ fȩdus pacis mee
ñ mouebitur: dir̃ miserator tuus

Expanded text:
dicit: Conclusit Deus omnia sub peccato, dicit: Conclusit Deus omnia sub peccato, ut omnibus misereatur . Quae nos de Ecclesia ex utroque populo congregata interpretati sumus; et Judaei de Jerusalem accipiunt: qui solam tropologiam sequuntur, et in locis difficillimis liberae disputationis excursu, nascentes fugiunt quaestiones, ad animam referunt peccatricem, quae abjecta a Deo sit, non ob odium, sed ob dispensationem, ut malorum pressa pondere, revertatur ad virum suum pristinum: et perdita substantia, de patriset stolam, osculumque porrigere, et invidenti fratri, juxta alterius parabolae similitudinem, dicere: Amice, si ego bonus, quare oculus tuus nequam ? Sicut in diebus Noe istud mihi est, cui juravi, ne inducerem aquas Noe ultra super terram: sic juravi, ut non irascar tibi, et non increpem te. Montes enim commovebuntur, et colles contremiscent: misericordia autem mea non recedet a te, et foedus pacis meae non movebitur, dixit miserator tuus
Abbreviated transcription (Latin):
ta bex ñ eã dicit quas derehc̃¬
tam mulierẽ ⁊ pusillanime uo¬
catã ad ño. neq sic̃ urore q̃ ab
adolescentia ochio habita sit:
s idcirco se eã ad mochcũ reli¬
quisse ⁊ au̾tisse faciem suam
ut misereatur ilhus in ȩt̾nũ.
dicunt ifrł ad modicũ de relic̃¬
tũ: ut in aduentu ap̃i eiꝰ mise¬
reatur ds. ⁊ modicũ int̃pretan¬
tur ad cõꝑationẽ totus et̃nitatꝰ.
cur ⁊ nobis ñ concedunt modicũ
dicere tẽpus quo gentes sit dere¬
licte. ut abiecte in mecho que in
adolescentia sua di fuerant. post¬
ea in senectute ȩt̾̃nam misericor¬
diam consequant᷑. presert̃ cũ
inuocatiõe tpr̃is isrł nũꝗͣ exclu¬
sa sit turba genti hũ. sed semper
eis ꝑ ꝓsehtos ianua patuerit re¬
uertendi: ut sic̃ nos illoꝵ uocatiõe
parũꝑ uidem̃ exclusi. sic illorũ
exclusiõe perpetua nob̾ ad dm̃
reditus concedat᷑. Perpetuã aũ
exclusiõem diximꝰ s ñ egerint pe¬
nitentiã. Ahoquin. paulus apłs

Expanded text:
cit quasi derelictam mulierem, et pusillanimem vocatam a Domino: neque sicut uxorem, quae ab adolescentia odio habita sit; sed idcirco se eam ad modicum reliquisse, et avertisse faciem suam, ut misereatur illius in aeternum. dicunt Israel ad modicum derelictum, ut in adventu Christi ejus misereatur Deus; et modicum interpretantur ad comparationem totius aeternitatis: cur et nobis non concedunt, modicum dicere tempus, quo gentes sunt derelictae: ut abjectae in medio, quae in adolescentia sua Dei fuerant, postea in senectute aeternam misericordiam consequantur? Praesertim cum in vocatione temporis Israel, numquam exclusa sit turba gentilium; sed semper eis per proselytos janua patuerit revertendi, ut sicut nos illorum vocatione parumper videmur exclusi, sic illorum exclusione perpetua nobis ad Deum reditus concedatur. Perpetuam autem exclusionem diximus, si non egerint poenitentiam. Alioquin Paulus apostolus
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ abscidi eã: ut irritũ facerẽ fed̾
meũ quod ꝑcuss cũ om̃sbꝰ gentibꝰ.
Ergo in aduentũ. xp̃i diqtur ad
uirgam que abscissa fuerat. Noli
timere nec erubescas: neq ora pu¬
dore suffundas. Neqͣquã eñ ultra
confunderis. ut prius confusa fu¬
eras. nec confusionis ad olescentiȩ
tuȩ memor eris. ⁊ uduitatis tue
ñ recordaberis. ꝑ quã relicta es
a dõ: quia factor tins ipse dña¬
bitur tui cuiꝰ nom̃ omp̃c est: qui¬
ñ regnat in una gente udea. sed
in uniu̾so orbe terrarũ. Deniq se¬
quit᷑. Qͥ te fecerat ipse te redemit.
sanguine suo: n dñs om̃is terre
uocabitur. ꝓ eo qͦd ẽ omniũ quimo¬
rant᷑ in t̾ra. Ex quo perspicue pa¬
tet. nequaꝙͣ. dici ad ihrłm. que ñꝗͣ¬

Expanded text:
irritum facerem foedus meum quod percussi cum omnibus gentibus . Ergo in adventu Christi dicitur ad virgam, quae abscissa fuerat: Noli timere, nec crubescas, neque ora pudore suffundas. Nequaquam enim ultra confunderis, ut prius confusa fueras, nec confusionis adolescentiae tuae memor eris, et viduitatis tuae non recordaberis, per quam relicta es a Deo: quia factor tuus ipse dominabitur tui, cujus nomen Omnipotens est, qui regnat, non in una gente Judaea, sed in universo orbe terrarum. Denique sequitur: Qui te fecerat, ipse te redemit sanguine suo: et Deus omnis terrae vocabitur: pro eo quod est, omnium qui morantur in terra. Ex quo perspicue patet, nequaquam dici ad Jerusalem, quae n
Abbreviated transcription (Latin):
annor regno instaurandam
⁊ eandem esse que prius habuit
uirũ ⁊ postea habere desierit. mł¬
to q plures habitura sit fihios pꝰ
repudiũ quã priꝰ habuit sub uii¬
ro: cũ ꝑspicue duar̃ muherum
de udeis. quoꝵ ocħ auresq st̃
clause: si aꝑtã ñ uideant ueri¬
tatẽ. De xp̃ianis qͥd loquar nes¬
cio: qui dicente apło que st̃ al¬
legorica. ⁊ ad duo testam̃ta uetꝰ
⁊ nouu saram agarq referen¬
te. iudeis tradt̃ manꝰ t̾renarũ

Expanded text:
annorum regno instaurandam, annorum regno instaurandam, et eamdem esse quae prius habuit virum, et postea habere desierit, multoque plures habitura sit filios post repudium, quam prius habuit suo viro. Cum perspicue duarum mulierum de Judaeis, quorum oculi auresque sunt clausae, si apertam non videant veritatem. De Christianis quid loquar, nescio, qui dicente Apostolo, quae sunt allegorica et ad duo Testamenta, vetus et novum, Saram Agarque referente, Judaeis tradunt manus, terrenarum
Abbreviated transcription (Latin):
icarũ questionũ hbro. quẽ in
genesi scͥbrmꝰ plenius dictũ ẽ.
Hec gͦ que ꝗͣdiu uirũ habebat
iuncta erat. generabat do plu
pondere. & audiuit. filia matris
tue tues. que de reliquisti uirũ
tuũ. & iterũ. Non ut dñm me
uocasti. neque ut patrẽ .⁊ princi¬
pem uirgiitatis tue: ꝓpteream
hoc eodem ꝓpħa plangitur. Quomͦ
facta ẽ meretrix ciuitas fidehs
syon. plena udicii. In qua uisti¬
cia dormiuit in ea: nc̃ aũ latro¬
nes. Sed .⁊ hoc notandũ. quod
qñ dicit. plures filii deserte ma¬
gis quã eiꝰ q̃ habebat uirũ. non
penitꝰ synagoga excludatur .a.
partu: s muttitudo ei gentium
agmina sib credentium in cͦ
cirtuncisionis ⁊ gentiũ diuisert̃:
ut ex utroq pͦpło desertã prius
atq pauꝑculã edificarent ihrłm¬
ꝓ leticia posuit. gaudii signifi¬
cat magnitudine. insimihtudi¬
nẽ hynnientis eqͥ ad uictoriã.
De quo in iob plenius scribitur.
Hunc locũ ⁊ cȩtera que sequunt᷑
refer̃t: quã dicunt in mille

Expanded text:
in Genesim scripsimus, plenius dictum est. Haec ergo quae quamdiu virum habebat juncta erat, generabat Deo plurpondere, et audivit: Filia matris tuae tu es, quae dereliquisti virum tuum . Et iterum: Non ut Dominum me vocasti: neque ut patrem et principem virginitatis tuae : propterea in hoc eodem Propheta plangitur: Quomodo facta est meretrix civitas fidelis, Sion plena judicii: in qua justitia dormivit in ea, nunc autem latrones . Sed et hoc notandum quod quando dicit: Plures filii desertae, magis quam ejus, quae habet virum, non penitus synagoga excludatur a partu; sed multitudo ei gentium agmina sibi credentium in Christo, Circumcisionis et Gentium diviserunt, ut ex utroque populo desertam prius atque paum posuit, gaudii significat magnitudinem, in similitudinem hinnientis equi ad victoriam. De quo in Job plenius scribitur . Hunc locum et caetera, quae sequuntur, referunt, quam dicunt in mille
Abbreviated transcription (Latin):
tinis dñs. Laar. Non ut muherẽ.
derelictã ⁊ pusillanmen uoca¬
uit te dñs: neq ut muherẽ q̃
ab adolescentia. odiosa ẽ. dix̃ dñs¬
d̃s tuus. Tẽpore modico reliqͥte.
furore paruo auerti faciem meã.
ate. & in misccħa sẽpit̾na misere:¬
bor tui. dixit qui eruit te. H ic
amici iudeoꝵ uehficant muhe¬
rem derehctã. ⁊ uxorẽ ab adoles¬
centia abiect᷑a. quã ad punctũ¬

Expanded text:
nus. LXX: Non ut mulierem derelictam et pusillanimem vocavit te Dominus, neque ut mulierem, quae ab adolescentia odiosa est, dixit Deus tuus. Tempore modico reliqui tefurore parvo averti faciem meam a te: et in misericordia sempiterna miserebor tui: dixit qui eruit te Dominus. Hic amici Judaeorum vilificant mulierem derelictam et uxorem ab adolescentia abjecta
Abbreviated transcription (Latin):
suã uidit sem̃ longeuũ. ⁊ in sqi¬
entia sua ipse iustꝰ iustificauit
plurimos. ⁊ fortiũ diuisit spoha.
⁊ ꝓ transgressoribꝰ rogauit. dans
locũ penitentiȩ: transit ad uocati¬
onẽ gentiũ.: ⁊ qͥ in illo sint creditu¬
ri pleno sermone describit. Quẽ
quidem locũ ⁊ apłs paulus sub
nomine sare ⁊ isa ac refert ad ȩccłã
quod prior pͦpłs de monte synasit:¬
⁊ agar seruiat cũ filiis suis. Se¬
quens aũ hber sit : de qͦdicit ysa¬
ias. Letare sterilis q̃ ñ paris. erũ¬
pe ⁊ clama que ñ parturis: quia

Expanded text:
n scientia sua ipse justus justificavit plurimos, et fortium divisit spolia, et pro transgressoribus rogavit, dans locum poenitentiae, transit ad vocationem gentium, et qui in illo sint credituri, pleno sermone describit. Quem quidem locum et apostolus Paulus sub nomine Sarae et Isaac, refert ad Ecclesiam , quod prior populus de monte Sina et Agar serviat cum filiis suis; sequens autem liber sit, de quo dicit Isaias: Laetare, sterilis, quae non paris: erumpe et clama, quae non parturis: q
Abbreviated transcription (Latin):
ad eccłam de gentibus siue ex utͦqꝙ
ppło congregatã que deserta in
iuaeis fuerat & rehicta. que iir̃
ñ habuerat dm̃. nec legẽ acceꝑat
nec ꝓpħam: ipsa ratione cõpelli¬
mur seqͥ uestigia p̃cessoris. ⁊ de¬
sertã eã dicere. De qua supra le.¬
gmiuss. Letare deserta. i⁊ reliqua
nis simibia. De quo ⁊ in iheremia
scriptũ ẽ ex ꝑsona cħ. Uacua fac̃¬
ta ẽ que pariebat. septẽ. defecit
amma enisꝰ oceidit ei sol. ad huc
meridiȩ. & samuhelis uolumine.
Sterilis peperit septẽ: ⁊ que ha¬
bebat filios plures. infirmata
ẽ. W in psalmis. Qͥ nabitare fa¬
cit sterilem in domo: matrem
fihoꝵ letantẽ. Septẽ aũ filios
dicitur genuisse synagoga: ꝓpt̃
misteriũ ebdomadis ⁊ sabbati su
quibꝰ prior pͦpłs fuerat obligatꝰ.
Siue ꝑ septẽ plures intelligen¬
dist̃. iuxta hebrei sermonis am¬
biguitatẽ: quo ⁊ sabbatũ signi

Expanded text:
esiam de gentibus, seu ex utroque populo congregatam, quae deserta in Judaeis fuerat et relicta, quae virum non habuerat Deum, nec Legem acceperat nec Prophetas, ipsa ratione compellimur sequi vestigia praecessoris, et desertam eam dicere, de qua supra legimus: Laetare, deserta, et reliqua his similia. De qua et in Jeremia scriptum est ex persona Dei: Vacua facta est quae pariebat septem, defecit et anima ejus. Occidit ei sol adhuc meridie . Et in Samuelis volumine: Sterilis peperit septem, et quae habebat filios plures, infirmata est . Et in Psalmis: Qui habitare facit sterilem in domo, matrem filiorum laetantem . Septem autem filios dicitur genuisse synagoga, propter mysterium hebdomadis et sabbati, cui prior populus fuerat obligatus. Sive pro septem, plures intelligendi sunt, juxta Hebraei sermonis ambiguitatem, quo et sabbatum
Abbreviated transcription (Latin):
Deniq ut nos multa ostendimꝰ
mus: qr p̾sens capitulũ cũ in sen¬
su unũ sit. in u̾bis discrepat. Acuiꝰ
explanatiõe quintꝰ pꝰ decimũ in
ysaiã hber incipit. Explicit p̃fa

Expanded text:
Denique, ut nos multa ostendimus mus, quia praesens capitulum cum in sensu unum sit, in verbis discrepat. A cujus explanatione quintus post decimum in Isaiam liber incipit. Cap. LIV La
Abbreviated transcription (Latin):
co angustissimo in toto orbe t̾rar
suos t̃minos dilatabt̃. Ueniamus
ad intelligentiã sꝑualem. Q inta¬
bernacło ẽ. firmã atq ꝑpetuam.
ñ possidet mansionẽ: s semper mu¬
tat loca. & ad ulteriora festinat.
dicens in psalmo. Pertransibo in
locũ tabernacħ admirabilis pre-¬
teritoꝵ obhuiscẽs ⁊ in futuroꝵ se
extendens. donec ꝑueniat ad bra¬

Expanded text:
o angustissimo, in toto orbe terrarum suos terminos dilatabunt. Veniamus ad intelligentiam spiritualem. Qui in tabernaculo est, firmam atque perpetuam non possidet mansionem; sed semper mutat loca, et ad ulteriora festinat, dicens in psalmo: Pertransibo in locum tabernaculi admirabilis , praeteritorum obliviscens, et in futurum se extendens, donec