comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
icut herbȩ ex humore nascuntur & cres-¬
cunt. sic homines ꝑamorem incipiunt
daugentur. Humor de radicibꝰ ascendit in
herbam. & transmutitur in semen . s: ad radi¬
ces non reuertitur. Sic caritas de parentibꝰ as-¬
cendit ail filios. s non conuertitur. Et ideo
parentes plus diligunt filios. quam ab eis dili-¬
gantur. quia filii transmittunt affectum ad
filios ꝓercandos. I taq iam non sunt duo. s
una caro. Sicut animȩ multorum qui sp̃u¬
alit̾ se diligunt quasi una dicuntur ut illud.
multitudinis credentium erat corunum &.
anima una. sic uir & uxor quia carnalit̾ se di¬
ligunt. una caro dicuntur. Magister.¬
a ideo una caro. qiua una lege astringun¬
tur. ad carnis debitum ꝑsoluendum. Sicut
enim mulier non habet potestatem sui corꝑis
S uir. ita & uit non habet potestatem sui cor

Expanded text:
icut herbae ex humore nascuntur et crescunt, sic homines per amorem incipiunt et augentur. Humor de radicibus ascendit in herbam, et transmittitur in semen, sed ad radicem non revertitur, sic charitas de parentibus ascendit ad filios, sed non convertitur. Et ideo parentes plus diligunt filios, quam ab eis diligantur, quia filii transmittunt affectum ad alios procreandos. Itaque jam non sunt duo, sed una caro. Sicut animae multorum quae spiritualiter se diligunt, quasi una dicuntur, ut illud: Multitudinis credentium erat cor unum et anima una ; sic vir et uxor quia carnaliter se diligunt, una caro dicuntur. Vel ideo una caro, quia una lege astringuntur ad carnis debitum persolvendum, sicut enim mulier non habet potestatem sui corporis, sed vir, ita et vir non habet pot
Abbreviated transcription (Latin):
subaudis tam alte tam subtait̃. quam
spu in eũ descendente cognou̾ ugustinis¬
unc enim didicit quod dñs retenturꝰ
sibi ẽẽt. sicut & alioꝵ sacramñtorum bap¬
tismi sui potestatẽ. siue p̾sens interra. siue
absens corꝑe in celo. & nulli eam seruo daturus
ẽẽt. Non inuenies aliquem apłorum dixisse
meum bap E tismum. inuenies autem
dixisse meum euangł̃m.¬

Expanded text:
subaudis tam alte, tam subtiliter, quam Spiritu in eum descendente cognovit. Tunc enim didicit quod Dominus retenturus sibi esset sicut et aliorum sacramentorum, baptismi sui potestatem, sive praesens in terra, sive absens corpore in coelo, et nulli eam servo daturus esset. Non invenies aliquem apostolorum dixisse, meum baptismum; invenies autem dixisse: Meum Evang
Abbreviated transcription (Latin):
citus ficus. ut intimaretur nefanda plebs
non solum humana głã foruisec̃. uerum etiã diui¬
no uitus fauore funditus destituenda.
espondens autẽ irĩc. ait eis. Habeit fidem
dĩ. A men dico uobis. si habueritis fidem
& ñ hesitaueritis in corde. non solum de ficulnea
facietis. s & si monti huic dixeritis tolle tt & iae¬
tate inmare. fiet.

Expanded text:
cibus ficus, ut intimaretur nefanda plebs non solum humana gloria forinsecus, verum etiam divino intus favore funditus destituenda. espondens autem Jesus, ait eis: Habete fidem Dei. Amen dico vobis, si habueritis fidem et non haesitaveritis in corde, non solum de ficulnea facietis, sed et si monti huic dixeritis, Tolle te et jacta te in mare, fiet.
Abbreviated transcription (Latin):
esiderantib ꝑerꝑe uerbum  queritis:¬
iohanne: dat fiduciam quecumq uellent inter¬
quasi faciem p̃buit dumn de maiestate des-¬
cendit. ut posset uideri. dum ꝓ umbra legis euã¬
gelii lucem erhibuit. Qui dixerunt ei. Rabi
quod dr̃ interp̃tatum magister. ubi habitas :
olebãt transitorie magisterio ueritatis ꝑtrũi.
sed mansionẽ querebant. ut plenus ab eo.
possent instrui: Aminonent gͦ nos. ut quociens
incarnationis dm̃i transitum ad mentẽ reducimꝰ.
sollicito corde eum raigemus ut habitatione i
ȩternȩ mansionis nobis dignetur ostendere.
Uenite. testunonio iohannis a lege recedentes.
uenite credendo. bonis oꝑib insistendo. & incel¬
ligetis. U̾ enerunt & uiderunt ubi maneret.
& apud eum manserunt die illo. hora ẽrat au¬
tem quasi decima. N anserunt die illo apud
añm feclicit᷑ uesꝑam expcc tantes. quia om̃s elceli p̾
qpm honoeum ꝑtectionẽ. cum illo sunt actari dĩẽ
illium de quo ꝓpb̃a dicit. Melior ẽ. dies una in atri¬

Expanded text:
esiderantibus percipere verbum gratianne, dat fiduciam quaecunque vellent interquasi faciem praebuit, dum de majestate descendit, ut posset videri, dum pro umbra legis Evangelii lucem exhibuit. Qui dixerunt ei: Rabbi, quod dicitur interpretatum, magister. Ubi habitas? olebant transitorie magistro veritatis perfrui, sed mansionem quaerebant, ut plenius ab eo possent instrui. Admonent ergo nos, ut quoties incarnationis Domini transitum ad mentem reducimus, sollicito corde eum rogemus, ut habitationem aeternae mansionis nobis dignetur ostendere. Venite testimonio Joannis a lege recedentes: venite credendo, bonis operibus insistendo, et intelligetis. Venerunt et viderunt ubi maneret, et apud eum manserunt die illo. Hora autem erat quasi decima. Manserunt die illo apud Dominum, feliciter vesperam exspectantes; quia omnes electi post operum bonorum perfectionem, cum illo sunt acturi diem illum, de quo propheta dicit: Melior est dies una in atri
Abbreviated transcription (Latin):
s correctio. U nde etiam angls fugienti dicit. re¬
uertere & humiliare sub manu dñȩ tuȩ. S io bo¬
ni pͥncipes hereticos & quos libet ꝑuitiosos ec¬
cłȩ exiliis & aliis legalib penis uste affligunt.¬

Expanded text:
sed correctio. Unde etiam angelus fugienti dicit: Resed correctio. Unde etiam angelus fugienti dicit: Revertere et humiliare sub manu dominae tuae . Sic boni principes haereticos et quoslibet perniciosos Ecclesiae exsiliis et aliis legalib
Abbreviated transcription (Latin):
non ualet ille rebaptizari a bonis catholicis. ne con¬
fessio uel muocatio tanti nõis uideat᷑ annulari.
t in u̾tero ecołe magna lucta. ẽ. int̾ bonos &
malos. sicut iacos & esau luictabantur. & semꝑ
mali ꝑsequntur bonos. ut ys mael ysaãc. Ideo
namq dix̃ sara afrabȩ eice ancillam & fuium
eius. quia illusionem uidit in lusu. non ideo
quia ludebat ysmael cum filio suo. Unde
apls̃. Sicut tunc ille qui scđm carnem natꝰ¬
fucrat ꝑsequebatur eum qui scd̃m sp̃m. ita
& nunc. Scom̃ carnẽ nati sunt dilectores
mundi. scdm sp̃m amatores xp̃i. ꝑuis gͦ nos
ꝑsecuntur. qui nos illudendo seducunt ita¬
U eni ueni baptitare hic. hic babes uerum bap¬
tismum. Is mael gͦ non ideo fuit exbereidatꝰ.
quia ex ancilla natus. s quia suꝑbus fuit.
Nam si. ẽẽt ideo exberedatus. filii iacos non
admuterentur ad bereditatẽ. Quod autem
sara affligit ancillam agar. non dr̃ ꝑsecutio

Expanded text:
non valet ille rebaptizari a Catholicis, ne connon valet ille rebaptizari a Catholicis, ne confessio vel invocatio tanti nominis videatur annullari. Et in utero Ecclesiae magna lucta est inter bonos et malos, sicut Jacob et Esau luctabantur , et semper mali persequuntur bonos, ut Ismael Isaac. Ideo namque dixit Sara Abrahae: Ejice ancillam et filium ejus, quia illusionem vidit in lusu, non ideo quia ludebat Ismael cum filio suo . Unde Apostolus: Sicut tunc ille qui secundum carnem natus erat, persequebatur eum qui secundum spiritum, ita et nunc . Secundum carnem nati sunt dilectores mundi, secundum spiritum amatores Christi. Plus ergo nos persequuntur, qui nos illudendo seducunt ita. Veni, veni baptizare hic; hic habes verum baptismum. Ismae ergo non ideo fuit exhaeredatus, quia ex ancilla natus, sed quia superbus fuit. Nam si esset ideo ex haeredatus, filii Jacob non admitterentur ad haereditatem. Quod autem Sara affligit ancillam Agar, non dicitur persecutio,
Abbreviated transcription (Latin):
cit apss non euste solere anuuntiare euange¬
liuim tolerans cos insocietate xp̃iana & dicens.
Quid enĩm dum omnimꝰ siue occasione siue
ueritate xp̃s anniuntietur: Et in hoc gaudeo.
Non de aueuo malo gaudebat. s quia uerũ
p̃dicabatur. Si quos isti sui similes saptita¬
bant. tunc mali malos. Si quos uͭ tales quales
ammonet dñs cum dicit. quȩ dicunt facite.
quȩ autẽ faciunt facere nolite. tunc mali bo¬
nos saptitabant. Quomͦ gͦ infiliis iacos non
obfuit illis qui nati siuint de ancillis. quo¬
minus tenerent terram ꝓmissionis cum fr̃ibꝰ
ex ȩquo.s p̾ualuit semen paternum. sic quic̃ꝙ
ꝑ malos saptirantur. quanquam ex malis nati
sint. tam quia ex semine uerbi dĩ quod figurat᷑
in iacos nati sunt. si boni. cẽ. uolueruit. here¬
ditatẽ cum frĩb possidebunt. Beda in omeł.
ue gͦ hereticꝰ siue scismatieꝰ. siue facinorosꝰ
quisq in confessione sc̃ȩ trinitatis daptiret.

Expanded text:
cit Apostolus non caste solere annuntiare Evangecit Apostolus non caste solere annuntiare Evangelium, tolerans eos in societate Christiana, dicens: « Quid enim dum omni modo sive occasione sive veritate Christus annuntietur! et in hoc gaudeo . » Non alieno malo gaudebat, sed quia verum praedicabatur. Si quos isti similes sui baptizabant, tunc mali malos. Si quos vero tales quales admonet Dominus, cum dicit: « Quae dicunt facite; quae autem faciunt, facere nolite , » tunc mali bonos baptizabant. Quomodo ergo in filiis Jacob non obfuit illis, qui nati suminus tenerent terram promissionis cum fratribus ex aequo, sed praevaluit semen paternum; sic quicunque per malos baptizantur, quanquam ex malis nati sint, tamen quia ex semine verbi Dei, quod figuratur in Jacob, nati sunt si boni esse voluerint, haereditatem cum fratribus possidebunt. BEDA. Sive ergo haereticus, sive schismaticus, sive facinorosus quisque in confessione sanctae Trinitatis baptizet,
Abbreviated transcription (Latin):
nascitur. qui autẽ ac heresi. tanquam de an¬
cula. A duerte cur añs dicat. ego sum dñs
abraham. as̃ ysaao & iacos. auasi noe qui aute
istos fuit. & moyses qui post. sc̃ĩ patarebȩ non
eẽnt. In istis quippe trib inuenimus pepisse
uberas & ancillas. quod totum fugura.ẽ. ut ait
a pls̃. Hec autem in figura contingebant illis.
S t illud. S eripta sunt inquit ꝓpt̾ nos. ur qͥs
finis scculorum uenit. In generationib autẽ
uberarum. & ancillarum quatuor sunt gene¬
ra hominum in quib completur forma tociꝰ
xp̃ianttatis. Aneillas accipianus in maus.
ubãs inbonis. Aut gͥ liberȩ paruint bonos
ut sara ysaãc. aut malos & bonos. ut meille¬
racos. rebecca esau. & iacos. aut male malos
ut agas ysmael. aut malȩ bonos & ma¬
los ue ancilȩ iacos. Aa hanc similitudinẽ aut
honibaptirant bonos ut anatuas parisũ aut ma¬
lasnt pbyiupꝰ symonem magum. aut mali bo¬
nos co malos. ut p̃dicatores auidam. quos di¬

Expanded text:
nascitur, qui autem de haeresi, tanquam de annascitur, qui autem de haeresi, tanquam de ancilla. Advertite cur Dominus dicat: Ego sum Deus Abraham et Isaac et Jacob , quasi Noe qui ante istos fuit, et Moyses qui post, sancti patriarchae non essent. In his quippe tribus invenimus peperisse liberas et ancillas, quod totum figura est, ut ait Apostolus: Haec autem in figura contingebant illis . Et illud: Scripta sunt, inquit, propter nos, in quos finis saeculorum venit . In generationibus autem liberarum et ancillarum quatuor sunt genera hominum, in quibus completur forma totius Christianitatis. Ancillas accipiamus in malis, liberas in bonis. Aut igitur liberae pariunt bonos, ut Sara Isaac ; aut malos et bonos, ut Rebecca Esau et Jacob ; aut malae malos, ut Agar los, ut ancillae Jacob. Ad hanc similitudinem aut boni baptizant bonos, ut Ananias Paulum; aut malos, ut Philippus Simonem magum; aut mali bonos et malos, ut praedicatores quidam, quos di
Abbreviated transcription (Latin):
de secła natiuitate ac de cȩteris fidei inysteri¬
is plenius doceri meruit. Dicit ad eum
nichodemꝰ. Q.uom potest homo uasci cum
sit senex: Nunquid potest in uentrem ma¬
tris suȩ iterato introire & nasci: S p̃s ei
loquitur & ipse caruem sapit suam non xp̃i.
sicut illi qui putauerunt dñm posse coquere
& manducare conscisum sicut agnum. quan
do añs ddixit. uisi quis mnanducauerit carnẽ
meam & biberit sanguinẽ meum non habe¬
bit uitam in se. & statimn recedentes non ampli
sunt eum secuti. Diis autẽ hoc remauentibꝰ
exposuit dicens. sp̃s .ẽ. & uita quod dixi. nam
spc uiuficat. caro autem nicbil ꝓdest. ne
carnalit̾ intelligerent quod dixerat. Ita ucbo¬
deius nondum nouerat parentes quigene¬
rant ad uitam. Una enim generatio.ẽ. car¬
nalis. aiteia sp̃rialis. S oiendum. quomͦ uterꝰ
non potest repeti. sic nec baptismus. O. ui
nascitur de cathouca ȩcolã tanquam de sara

Expanded text:
de secunda nativitate ac de caeteris fidei mysteride secunda nativitate ac de caeteris fidei mysteriis plenius doceri meruit. « Dicit ad eum Nicodemus: Quomodo potest nasci homo, cum sit senex? Nunquid potest in ventrem matris suae iterum introire, et nasci? » Spiritus ei loquitur et ipse carnem sapit suam, non Christi, sicut illi qui putaverunt Dominum posse coquere, et manducare concisum, sicut agnum, quando Dominus dixit: « Nisi quis manducaverit carnem meam et biberit sanguinem meum, non habebit vitam insunt eum secuti. Dominus autem hoc remanentibus exposuit, dicens: Spiritus est et vita quod dixi, nam spiritus vivificat, caro autem nihil prodest , ne carnaliter intelligerent quod dixerat. Ita Nicodemus nondum noverat parentes qui generant ad vitam. Una enim generatio est carnalis, altera est spiritualis. Sciendum quomodo uterus non potest repeti, sic nec baptismus. Qui nascitur de catholica Ecclesia, tanquam de Sara
Abbreviated transcription (Latin):
ichodemus uenit ad ĩm nocte. uel quia
metuit offendere populum. cum. c̃ẽt unꝰ
de pͥncipib: uel quia erat magister in isrł. palã
discere erubuit. Nox itaq significat litteram
legis. uel ignorantiam cordis. uel timorem.
Nichodemus ũ unus ex biis qui ꝑ signa credi¬
derant. figura ẽ. catbecuminorum. nam licet
credant. quadam tam̃ nocte sacramentorum ad
daptisinum ꝑuenunt. ubi de inuio tenebra¬
rum ad uiam cȩlestis iumins renati transe¬
unt. Si enim tantum ualuit baptismatis figu¬
ra. ut ꝑmoysen baptiati innube & in mari.
ad manua ꝑducerentur. nonne ꝑ uerum bap¬
tisia adidem ꝑueniri poterit: Quia est
manna: Ego sum inquia panis uutus. quiꝰ
de cȩlo descendi. Respondit itĩc & dix̃ ei.
Amen amen dico uobis. nisi quis natus fue¬
rit denuo. non potest uidere regnum dĩ:
I d ẽ. ñ potest me cognoscere. qui sum reg¬
num patris. qui sum uisio ueritatis. Quia
nichodemus aꝑta signa prudent᷑ notauit.

Expanded text:
icodemus venit ad Jesum nocte, vel quia metuit offendere populum, cum esset unus de principibus; vel quia magister erat in Israel, palam discere erubuit. Nox itaque significat litteram legis, vel ignorantiam cordis vel timorem. Nicodemus vero unus ex his qui per signa crediderant figura est catechumenorum: nam licet credant, quadam tamen nocte sacramentorum ad baptismum perveniunt, ubi de invio tenebrarum ad viam coelestis luminis renati transeunt. Si enim tantum valuit baptismatis figura, ut per Moysen baptizati in nube et in mari ad manna perducerentur, nonne per verum baptisma ad idem perveniri poterit? Quid est manna? Ego sum, inquit, panis vivus qui de coelo descendi. Respondit Jesus et dixit ei: Amen, amen dico tibi, nisi quis natus fuerit denuo, non potest videre regnum Dei, » id est non potest me cognoscere, qui sum regnum Patris, qui sum visio Veritatis. Quia Nicodemus aperta signa prudenter notavit,
Abbreviated transcription (Latin):
paruulos & nolite cos ꝓhib̾e uenire adme. ta¬
lium ẽ crum regnum cȩloꝵ. Et cum imposu¬
isset eis manus. abiit inde. Lclxxxui.¬
M lxxii. Lxxii Erant aute appropin¬
quantes ei publicani & peccatores multi ut
auluent eum. Et murmurabant pbarisci
& scͥbe dicentes. quia hic peccatores recipit
& manducat cum illis. Alxxx. P ost hȩc

Expanded text:
ulos, et nolite prohibere eos venire ad me; talium est enim regnum coelorum. Et cum imposuisset eis manus, abiit inde.--LUC. XV, 1, 2. Erant autem appropinquantes ei publicani et peccatores multi, ut audirent eum. Et murmurabant Pharisaei et scribae, dicentes: Quia hic peccatores recipit, et manducat cum illis.--JOAN. VII,
Abbreviated transcription (Latin):
runa autem die arimorum.
accesserunt discipuli ad r̃m
dicentes. Ubi ius parcmus tͥ
comuiedere pascha: Beda
on babemus domicili¬
um. non habenius ta¬
bernaculum. Audiant hoc quib cura . ẽ. in edi¬
ficandis domib marmoreis. & in laquearibꝰ
aureis. C ognoseant omnium dñm. quia lo
ma dies pͥmi mensis. quando abiecto fer¬
mento pascha id ẽ. agnus occidebatur ad ues¬
ꝑam. Quod exponens apłs ait. Etenim pas¬
eba nr̃m immolatus ẽ. xp̃c. Quamuis enuim
sequenti die. ud ẽ quintadecima luna sit cruci¬
fixus. tam̃ hac nocte qua agnus immolabatur
caruis sanguinis q sui misteria celebranda dis¬
cipulis tradidit. & a iudeis tentus ac ligatus.
ipsuis immolationis ul ẽ. passionis suȩ sacrauit
exorilium. At itĩc dix̃. Ite in ciuitatem.
ꝙ introcuntib uobis occurret uobis homo. am¬
phoram aquę portans. Sequimini eum indo¬
mum inquam intrat ad quendam. & dicetis
dño domus. Magister dicit. T̃ empus meum

Expanded text:
rima autem die azymorum accesserunt discipuli ad Jesum, dicentes: Ubi vis paremus tibi comedere pascha? BEDA. Non habemus domicilium, non habemus tabernaculum. Audiant hoc, quibus est cura in aedificandis domibus marmoreis et in laquearibus aureis. Cognoscant omnium Dominum quia locies primi mensis, quando abjecto fermento, pascha id est, agnus occidebatur ad vesperam. Quod exponens Apostolus, ait: Etenim pascha nostrum immolatus est Christus . Quamvis enim sequenti die, id est, decima quinta luna, sit crucifixus, tamen hac nocte qua agnus immolabatur, carnis sanguinisque sui mysteria celebranda discipulis suis tradidit, et a Judaeis tentus ac ligatus, ipsius immolationis id est, passionis suae sacravit exordium. At Jesus dixit: Ite in civitatem, et introeuntibus vobis, occurret vobis homo amphoram aquae portans. Sequimini eum in domum in quam intrat, ad quemdam, et dicetis domino domus: Magister dicit: Tempus meum
Abbreviated transcription (Latin):
i ȩuangelio uel in epła. quia curam animȩ
impedit. cum inagnitione xp̃i omnem salutẽ
& sapientiam habeamus.
Uȩ autem causȩ extiterint. ut euangłm seri-¬
beretur: uideamus. Texonimus in argu

Expanded text:
 Evangelio, vel in Epistola, quia curam animae impedit, cum in agnitione Christi omnem salutem et sapientiam habeamus. » Quae autem causae exstiterint ut Evangelium scriberetur, videamus. Hieronymus in Argu
Abbreviated transcription (Latin):
uxta parabolam postulantis amici ꝑseueran¬
tia opusẽ. ut accipiamus quod in fide orando
petimnus. inueniamus quod spe recte uiuen¬
do querumnus. apiatur il ad quoil caritate pul¬
samus. Cui autem non datur. apparet quia

Expanded text:
» Juxta parabolam postulantis amici perseverantia opus est ut accipiamus quod in fide orando petimus, inveniamus quod spe recte vivendo quaerimus, aperiatur id ad quod charitate pulsamus. Cui autem non datur apparet, quia
Abbreviated transcription (Latin):
mundum. id. ẽ. ut oꝑa tua sint uista. Nor
enun mala arbor potest facere fructum bonum.
Parapsis. ẽ. uas quadratum. habens pares absi¬
estis ut monumenta q̃ ñ parent. & bo¬
mines ambulantes supra nesciunt. B eda
y pocrite uistar sunt monumentorũ non
apparentium. quȩ cum suꝑficiem tertȩ
communis ostentent. intus uermescentium
sunt cadauerum plena fetore. Quicumq de¬
cepti ꝑ illoꝵ sententias eos imitantur. quasi
suꝑ monumenta ignoranter gradiuntur.
e uobis scribe & pharisei

Expanded text:
mundum, id est, ut opera tua sint justa. Non mundum, id est, ut opera tua sint justa. Non enim mala arbor potest facere fructum bonum. Paropsis est vas quadratum habens pares absiestis ut monumenta quae non parent, et homines ambulantes supra, nesciunt. BEDA. Hypocritae instar sunt monumentorum non apparentium, quae cum superficiem terrae communis ostentent intus vermescentium sunt cadaverum plena fetore. Quicunque decepti per illorum sententias, eos imitantur quasi super monumenta ignoranter gradiuntur. M. L. Vae vobis, Scribae et Pharisaei
Abbreviated transcription (Latin):
pocritȩ. qui mundatis quod deforis. ẽ. calicis
& parapsidis. intus autem pleni estis rapina
& immunditia. Pharisee cęce munda prius
quod intus. ẽ. calicis & parapsidis. ut fiat &¬
id quod deforis. ẽ. mundum. Ieronimus.¬
uiersis uerbis eodem sensu quo supͣ arguit
eos simulationis atq mendatii. quod aliud
loquantur. aliud in corde habeant. Iohan-
t quoniam in specie cali ues crisostomius:¬
cis uel parapsidis. homines dicit. manifesta¬
tur exeo quod addit. uitꝰ autem pleni estis ra-¬
csi dicat. ꝑ rustra sc̃ĩtatem p̃cendlitis crte.¬
rius. uelut siquis calicem mundet exteriꝰ.
intus autẽ relinquantur sordes. cum usus etuis
sit interior. Pleni sunt calix & parapsis sapina
& immundicia. quia quod bibitis & manduca¬
tis aliis aufertis. & ꝑ hoc cibus & potus ur̃ im¬
mundiciam habent peccatorum. Pharisce cȩce
id . ẽ. indiscrete. munda prius quod tui ipsuis.ẽ.
in corde mala cogitaute. it quod deforis. ẽ. fiat

Expanded text:
pocritae, quia mundatis quod deforis est calicis et paropsidis: intus autem pleni estis rapina, et immunditia. Pharisaee caece, munda prius, quod intus est calicis et paropsidis, ut fiat id, quod deforis est, mundum. Vae vobisDiversis verbis eodem sensu quo supra, arguit eos simulationis et mendacii, quod aliud loquantur, et aliud in corde habeant. CHRYS. Et quoniam in specie calicis et paropsidis homines dicit, manifestatur ex eo quod addit, intus autem estis pleni rasi dicat: Frustra sanctitatem praetenditis exterius, velut si quis calicem mundet exterius, intus autem relinquat sordes, cum usus ejus sit interior. Pleni sunt calix et paropsis rapina et immunditia, quia quod bibitis et manducatis, aliis aufertis, et per hoc potus et cibus vester immunditiam habent peccatorum. Pharisaee caece, id est, indiscrete, munda prius quod tuo ipsius est in corde mala cogitante ut quod deforis est, fiat
Abbreviated transcription (Latin):
Hic & ꝑfidem sanatus suerat. & nesciebat noĩe seu
eorꝑali sp̃e lesignare qͥs eũ sanass. Sies nos portan¬
tes ꝓximum & ambulantes ad dm̃. eum ad
quem ambulamus nondum uidemus. Sola
intentione adhuc uidetur ds̃. non instrepi¬
tu turbȩ. Quisquis g uult ad uisionem
dĩ ꝑuenire. fugiat turbam p̃uorum affectu¬
un atꝙ homuinum nequam. & adeat templum
internȩ orationis uixta quod sequitur. Post¬
ea inuenit enm ir̃c in templo & dixit illi. E cce
sanus factus es. iam noli peccare. ne detcrius
t aliquia contingat. Innuit quot ꝓpt̾ pecca¬
ta languebat. s uĩc illum sicut exterius ita
interiꝰ sanauit. u nde p̾monet. ne iterum pec¬
cando grauiꝰ iudicetur. Abiit ille homo &
nuntiauit uideis quia ĩc ẽẽt. qũi fecit eum

Expanded text:
ciebat nomine seu corporali specie designare quis eum sanasset. Sic et nos portantes proximum et ambulantem ad Deum, eum ad quem ambulamus, nondum videmus. Sola intentione adhuc videtur Deus, non in strepitu turbae. Quisquis ergo vult ad visionem Dei pervenire, fugiat turbam pravorum affectuum atque hominum nequam, et adeat templum internae orationis, juxta quod sequitur: Postea invenit Jesus eum in templo, et dixit illi: Ecce sanus factus es, jam noli peccare, ne deterius tibi aliquid contingat. Innuit quod propter peccata languebat; sed Jesus illum sicut exterius, ita interius sanavit. Unde praemonet, ne iterum peccando gravius judicetur. Abiit ille homo et nuntiavit Judaeis quia Jesus esset qui eum
Abbreviated transcription (Latin):
Quȩ sint illa maiora dicit scilicet resuscita¬
tio animarum apeccatis. maior ẽ. quam sup̃¬
dicta curatio languidi in corꝑe. de qua pluri-¬
mum mirabantur. uel illa solutio sabbati quã
calumpniabantur. Quos uuit filius niui¬
ficat. Una quippe ẽ. patris & filii uoluntas.
sicut & potentia co oꝑatio. Uere pater aiuigit
filium. quia intantum. ut ei omne iudiciũ
concedat. Et hocẽ. Neq enim pat̾ uidieat
queinquã.s: iudicium omue dedit filio. ut
omnes bonorificent filium sieut honorificant
patiem. Ii iudicio faciendo ubi consideran¬
dum ẽ. quid cuiq ꝓ meritis debeatur. non
tam potentia quam sapientia exercenda ẽ. ut
omnes hoc scuicet attendentes quod filĩ ẽ ui¬
dicare. etiam si non amore. timore saitem tan¬
tam reuereantur uidicem. sicut & patrẽ. cuiꝰ

Expanded text:
Quae sint illa majora, dicit: scilicet resuscitaQuae sint illa majora, dicit: scilicet resuscitatio animarum a peccatis, major est, quam supradicta curatio languidi in corpore, de qua plurimum mirabantur; vel illa solutio Sabbati, quam calumniabantur. Quos vult Filius vivificat. Una quippe est Patris et Filii voluntas, sicut et potentia et operatio. Vere Pater diligit Filium, quia in tantum, ut ei omne judicium concedat. Et hoc est: Neque enim Pater judicat quemquam, sed judicium omne dedit Filio, ut omnes honorificent Filium, sicut honorificant Patrem. In judicio faciendo, ubi considerandum est quid cuique pro meritis debeatur, non tam potentia quam sapientia exercenda est, ut omnes hoc scilicet attendentes, quod Filii est judicare, etiam si non amore, timore saltem tantum revereantur judicem sicut et patrem, cujus
Abbreviated transcription (Latin):
quod uiderit patrem parit facientem. ul ẽ. quod
recognoscit a patre secum fieri. Pater enim ił.ẽ.
potentia diina. nichil nisi ꝑ sapientiam suam
oꝑatur. Pater enim diligit filium & omĩa
demonstrat ei quȩ ipse facit. & maiora his de-¬
monstrabit ei oꝑa ut uos miremini. Omĩa
facienda ei demonstrat. id ẽ. cuncta in erꝰ consi¬
uo ponit. sicut ille qui aliquem consulens que
facturus ẽ. ei ostendit. Maiora his que nunc
facta sunt er consilio paget. quod ẽ. ei demon¬
strabit. Unde & ipsa in ꝓuerbiis sapientia de
se dicit. Ego sapientia habito inconsilio. E t
item. Cum eo eram cuncta disponens. Maio¬
ra faciet ut uos miremin. i ẽ. unde ampliꝰ
mirari possitis. suilla noueritis. U̾ el in futura
uita mirabimini. inde cum cteris tampna-¬
tis dicentes. Quomͦ hii reputati sunt inter
filios aĩ : Sicut enim pat̾ suscitat mortu¬
os &uiuificat. sic & fanis quos uult iuuificat.

Expanded text:
quod viderit Patrem pariter facientem, id est, quod quod viderit Patrem pariter facientem, id est, quod recognoscit a Patre secum fieri. Pater enim, id est potentia divina, nihil nisi per sapientiam suam operatur. Pater enim diligit Filium, et omnia demonstrat ei quae ipse facit; et majora his demonstrabit ei opera, ut vos miremini. Omnia facienda ei demonstrat, id est, cuncta in ejus consilio ponit, sicut ille qui aliquem consulens, quae facturus est, ei ostendit. Majora his quae nunc facta sunt, ejus consilio peraget: quod est, ei demonstrabit. Unde et ipsa in Proverbiis Sapientia de se dicit: Ego Sapientia habito in consilio . Et item: Cum eo eram cuncta disponens . Majora faciet, ut vos miremini, id est, unde amplius mirari possitis, si illa noveritis. Vel in futura vita mirabimini inde, cum caeteris damnatis dicentes: Quomodo hi reputati sunt inter filios Dei? Sicut enim Pater suscitat mortuos et vivificat, sic et Filius quos vult vivificat.
Abbreviated transcription (Latin):
ficationem meam uobis preceptus ẽ. Prop.¬
tea gͦ magis querebant eum udei interficere.
quia nonsolum soluebat sabbatum. s & patũ
suum dicebat dm̃. ȩqualem sc faciens dõ.¬
bat sabbatum a mandatis legis. iam
non aa litteram conseruandis. Imponunt
qui solam serui formam attendunt. quod
ꝑ rapinam faciat se squalem dõ.s ipis ꝑ na¬
turam natus ẽ. ęqualis. R espondit itaqib̾c̃
a dixit eis. Amen amen dico uobis. non potest
filius a se facere quicquam nisi quod uiderit pa¬
trem facientem. Quecumq enuim ille feccrit.
hec & filius suniliter faciet. Sicut ostendit
patrem nebil agere sinc se. sic econuerso dicit
nichil se agere sine patre. ut eadem prorsꝰ oꝑa¬
tio intelligatur patris & filii. id ẽ. tam diuinȩ
potentiȩ quam sapientiȩ. Et hoc ẽ. Non po¬
test filius id ẽ. sapientia dĩ quod ego sum quic¬
quam facere ꝑse. s hoc tantum facere potest

Expanded text:
ficationem meam vobis praeceptus est. Proptficationem meam vobis praeceptus est. Propterea ergo magis quaerebant eum Judaei interficere, quia non sosuum dicebat Deum, aequalem se faciens Debat Sabbatum a mandatis legis, jam non ad litteram conservandis. Imponunt qui solam servi formam attendunt, quod per rapinam faciat se aequalem Deo, sed ipse per naturam natus est aequalis. Respondit itaque Jesus et dixit eis: Amen amen dico vobis, non potest Filius a se facere quidquam, nisi quod viderit Patrem facientem. Quaecunque enim ille fecerit, haec et Filius similiter faciet. Sicut ostendit Patrem nil agere sine se, sic e converso dicit se nihil agere sine Patre, ut eadem prorsus operatio intelligatur Patris et Filii, id est, tam divinae potentiae quam sapientiae. Et hoc est: Non potest Filius id est, sapientia Dei, quod ego sum quidquam facere per se, sed hoc tantum facere potest,
Abbreviated transcription (Latin):
tic autem respondit eis. Pater meus usq mͦ
operatur. & ego operor. Gasis te R.¬
uest in nulus quȩ buc uiq facta sunt oꝑatio
mea oꝑationi patris defuit.s in cunctis pari¬
ter ego cum patre oꝑor. cum uidelicet diuina
potentia nichil nisi ꝑsapientiam suam faci¬
at. A csdicat. Sime in aliquo quod ꝑ me
factum sit rep̃bendere p̃sumitis. rep̃bendite
& dm̃ patrem mecum oꝑantem. cuiꝰ uos po-¬
pulum peculiarem. ẽẽ. iactatis. Auoustinꝰ.
conlidit nona. a quib requicuit die septima
postea oꝑatur usq in finem gubernando.
sustentando. renouando. ꝓpagando ut ꝑma¬
neant condita. Et cum semꝑ oꝑetur d̃s. con¬
stat sacramentum. ẽẽ. quoa de sabbati requie
legitur. F orte iłõ dictus ẽ. dñs reauieuisse
in die septimo ab oꝑibꝰ suis. quia sexta sabba¬
ti rediidit sp̃m. & sabbato requieuit in sepul¬
ero. Ouasi diceret iudeis. Q uid expectatis
ut non oꝑer die sabbati: s abbĩ dies ad signi¬

Expanded text:
s usque modo operatur, et ego operor. Id est, in nullis quae hucusque facta sunt, operatio mea operationi Patris defuit; sed in cunctis pariter ego cum Patre operor, cum videlicet divina potentia nihil nisi per sapientiam suam faciat. Ac si dicat: Si me in aliquo quod per me factum sit, reprehendere praesumitis, reprehendite et Deum Patrem meum operantem, cujus vos populum peculiarem esse jactatis. ALBINUS. condidit nova, a quibus requievit die septima, postea operatur usque in finem gubernando, sustentando, renovando, propagando ut permaneant condita. Et cum semper operetur Deus, constat sacramentum esse quod de Sabbati requie legitur; forte igitur dictus est Dominus requievisse in die septimo ab operibus suis, quia sexta Sabbati reddidit spiritum et Sabbato requievit in sepulcro. Quasi diceret Judaeis. Quid exspectatis, ut non operer die Sabbati? Sabbati dies ad signi
Abbreviated transcription (Latin):
espondit eis. Qui inc fecit᷑ sanum. ille mͥ
dixit. tolle grabatum trum & ambula. Sa¬
natoris mandatis obediens. auctoritatem sa¬
nationis suȩ obicit calumpniantibꝰ. Inter¬
rogauerunt gͦ eum. Quis ẽ. ille homo qui
dix tͥ tolle grabatum tuum & ambula: Is

Expanded text:
Respondit eis: Qui me fecit sanum, ille dixit Respondit eis: Qui me fecit sanum, ille dixit mihi: Tolle grabatum tuum et ambula. Sanatoris mandatis obediens, auctoritatem sanationis suae objicit calumniantibus. Interrogaverunt ergo eum: Quis est ille homo qui dixit tibi: Tolle grabat
Abbreviated transcription (Latin):
Surge tolle grabatum tuum & ambula.
Et statim sanus factus ẽ. homo. & sustulit
grabatum suum & ambulabat. E rat au¬
tem sabatum in die illo. Surge a uiti¬
is mente. id ẽ. peccata relinque. surge corꝑe
quod ẽ. sanitatis oꝑatio. Tolle inquit graba¬
tum. i ẽ. ailige ꝓximum. N on debemꝰ
turbari si ꝑ rem insensatam dilectio ꝓximi
commendatur. auandoquidẽ dñs lapis dic¬
tus ẽ. C um ẽc̃s. languidus portabat te ꝓxi¬
mus tuuis. & sanus factus es. porta ꝓximũ
tuum. Inuicem onera ur̃a portate. & sic ad¬
implebitis iegemi xp̃i. Ambula in dĩ ililec¬
bione de uirtute in uirtutem. festinans ad eiꝰ
uissionem. Dicebant iudei illi qui sanꝰ
factus fuerat. Sabbatum ẽ. ñ licet tͥ tollere
grabatum tuum. N on obiciebant ei
quod sanus factus. eẽt. sabbato. s quot porta¬
bat lectum. ne eis opponeretur quod ipsi sab¬
bato iumentum traberent de puteo. si intꝰ
caderet. AxXX I x.

Expanded text:
Surge, tolle grabatum tuum et ambula. Surge, tolle grabatum tuum et ambula. Et statim sanus factus est homo, et sustulit grabatum suum et ambulabat. Erat autem Sabbatum in illo die. Surge a vitiis mente, id est peccata relinque; surge corpore, quod est sanitatis operatio. Tolle, inquit, grabatum, id est, dilige proximum. Non debemus turbari, si per rem insensatam dilectio proximi commendatur, quandoquidem Dominus lapis dictus est. Cum esses languidus, portabat te proximus tuus; sanus factus es, porta proximum tuum. Invicem onera vestra portate, et sic adimplebitis legem Christi . Ambula in Dei dilectione de virtute in virtutem, festinans ad ejus visionem. Dicebant ergo Judaei illi qui sanus factus fuerat: Sabbatum est; non licet tibi tollere grabatum tuum. Non objiciebant ei quod sanus factus esset Sabbato; sed quod portabat lectum, ne eis opponeretur quod ipsi Sabbato jumentum traherent de puteo, si intus caderet. A. 39X
Abbreviated transcription (Latin):
marum. Erat autem quidam homo ibi
trignnta & octo annos habens in infirmita¬
te sua. In quadragenario numero qui
constat ex quaterdecem. signi ficatur ꝑfectio
oꝑum. quia lex in decem p̃ceptis tata ẽ. &
ꝑ enangelium quatuor eũgłistarum implet
Quia gͦ quadragenariꝰ babet ꝑtectionem le¬
gis & lex non impletur nisi gemino p̃cepto
caritatis. duo minus dde quadraginta habet
qui caritate dĩ & ꝓximi caret. & idleo merito
ianguet. Hunc cum uidisset iĩc iacentẽ
& cognouisset. quia multum iam tempꝰ ba¬
beret. dicit ei. Uis sanus fieri: Respondit¬
ei languidꝰ. Dñe. hominem ñ habeo. ut
cum turbata fuerit aqua. mittat me in
piscinam. Dum uenio enim ego. alius an¬
te me descendit. Interrogatur langui¬
dꝰ an sanari uelit. ut erigatur inspem sa¬
nitatis de qua iam desꝑabat. unde etiam
querebatur quod ñ haberet hominem qui
eum muteret in aquam. Necessarus erat
languido homo.s: homo d̃s. Dicit eub̾e

Expanded text:
marum. Erat autem quidam homo ibi marum. Erat autem quidam homo ibi triginta octo annos habens in infirmitate sua. In quadragenario numero, qui constat ex quater decem, significatur perfectio operum; quia lex in decem praeceptis data est, et per Evangelium quatuor Evangelistarum impletur. Quia ergo quadragenarius habet perfectionem legis, et lex non impletur nisi gemino praecepto charitatis, duo minus de quadraginta habet, quia charitate Dei et proximi caret, et ideo merito languet. Hunc cum vidisset Jesus jacentem, et cognovisset quia multum jam tempus haberet, dicit ei: Vis sanus fieriut cum turbata fuerit aqua, mittat me in piscinam. Dum venio enim ego, alius ante me descendit. Interrogatur languidus an sanari velit, ut erigatur in spem sanitatis, de qua jam desperabat: unde etiam querebatur quod non haberet hominem qui eum mitteret in aquam. Necessarius erat languido homo, sed homo Deus. Dicit ei Jesus:
Abbreviated transcription (Latin):
porticib cingebatur. significat popu¬
ium illum qui quinq libris moysi quasi
claudebatur. Ibi multi infirmi iacent. qͥa
lex non sanat. s: ꝓdit infirmos. ut aliquan¬
do medicum querant. C ȩci ibi sunt qui ñ
habent lumen fidci. claudi qui quȩ uident
ñ possunt oꝑari. aridi uͦ qui quicquid agant
sine pinguedine sunt caritatis. Ex pectabane
aqiuȩ motum in quo sanitas fiebat. ꝑ ange¬
lum. quia lege coniucti. grãm redemptionis
desuderabant. Angelus inuisibilis turbabat
aquam. quia filius dĩ multa miracula
faciendo int̾ iudeos latens in carne. turba¬
uit eos intantum ut eum eiucifigerent.
Descendere gͦ in aquam turbatã ẽ. humilit̃
credere in dñi passionem. U nus sanatur.
ut unitas commeniletur. quia nemo preter
unitatẽ sanari potest. A uodum parum
fuit inbenignitate. nec ualde magnum
in potestate. unum de tot sanari ab eo qui
om̃s uno poterat erigere nerbo. s in bis cor-¬
palibꝰ plus intendit ȩternam salutem ani¬

Expanded text:
porticibus cingebatur, significat populum illum, qui quinque libris Moysi quasi claudebatur. Ibi multi infirmi jacent; quia lex non sanat, sed prodit infirmos, ut aliquando medicum quaerant. Caeci ibi sunt, qui non habent lumen fidei; claudi, qui quae vident non possunt operari; aridi vero, qui quidquid agant, sine pinguedine charitatis sunt. Exspectabant aquae motum, in quo sanitas fiebat per angelum; quia lege convicti, gratiam redemptionis desiderabant. Angelus invisibilis turbabat aquam; quia Filius Dei multa miracula faciendo inter Judaeos, latens in carne, turbavit eos in tantum, ut eum crucifigerent. Descendere ergo in aquam turbatam, est humiliter credere in Domini passionem. Unus sanatur, ut unitas commendetur; quia nemo praeter unitatem fidei sanari potest. Alioquin parum fuit in benignitate, nec valde magnum in potestate, unum de tot sanari ab eo qui omnes uno poterat erigere verbo; sed in his corporalibus plus intendit aeternam salutem ani
Abbreviated transcription (Latin):
ere culicem liquantes & camelum glu¬
tientes. Si enum ideo non muttunt pe¬
cunam in corbanan. hoc ẽ. in garophilatiũ
quia p̃cium sanguinus. ẽ. cur ipse sangius ef¬
funditus:

Expanded text:
ere culicem liquantes, et camelum glutientes. Si enim ideo non mittunt pecuniam in corbonam, hoc est, in gazophylacium, quia pretium sanguinis est, cur ipse sanguis effunditur?
Abbreviated transcription (Latin):
orsitan sathanas qui pꝰ panem intie¬
tum fuerat ingressꝰ in uidam. p̃sto
fuit ei. donec it̃ic traderetur pylato. ꝑ ostquã
autem fccit quod uoluit. recessit ab eo. iterum
rediturꝰ ad aliam deceptionem. Potuit g̃ a se
recedente diabolo eape penitentiam. & referte
tginta argenteos his qui dederant eos. ex pȩ¬
nitentia cordis confes sꝰ peccatum suum. eo
quod tradiderit sangunem uistum. Non au¬
tem scađ̃m scientiam penituit sicut debuit pȩ¬
nitere. quia nunquam seruauit cor suum. neq
sapient̾ tristatꝰ. ẽ. sed suscepit habundantiorẽ
tͥsticiam. a diabolo sͥ submissam. qui uoluit
cum absorbere in habundantiori łsticia. Pcog¬
noscens itaq apłs uersutias eiꝰ. consiliũ corin¬
thiis dat. ne habundantiori tristicia absorbeaf.
qui iam tristatꝰ erat tristicia scđm dm̃ quȩ pe¬
intentiam in salutem stabilem oꝑatur.

Expanded text:
orsitan Satanas, qui post panem intinctum fuerat ingressus in Judam, praesto fuit ei, donec Jesus traderetur Pilato. Postquam autem fecit quod voluit, recessit ab eo, iterum rediturus ad aliam deceptionem. Potuit ergo, a se recedente diabolo, capere poenitentiam, et referre triginta argenteos his, qui dederant eos, ex poenitentia cordis confessus peccatum suum, eo quod tradiderit sanguinem justum. Non autem secundum scientiam poenituit, sicut debuit poenitere; quia nunquam servavit cor suum neque sapienter tristatus est, sed suscepit abundantiorem tristitiam a diabolo sibi submissam, qui voluit eum absorbere in abundantiori tristitia. Praecognoscens itaque Apostolus versutias ejus, consilium Corinthiis dat, ne abundantiori tristitia absorbeatur , qui jam tristatus erat tristitia secundum Deum, quae paenitentiam in
Abbreviated transcription (Latin):
nouissima hominis illius peiora pͥoribꝰ. Me¬
uus quippe erat ei uam ueritatis non cognos¬
cere. quam post agnitionẽ retrorsum conuerti.
Hoc in iuda traditore & Symone mago spccia¬
lit̾ iegimus impletum. Quo hec parabola
tenilat fiius eius insinuat. Sic erit & ge¬
nerationi huic pessime. Idẽ. quod de uno
specialiter narraui. hoc eucniet in gente huiꝰ
populi.
gentes. Sed cum p̾ea in credentibꝰ gentibꝰ
locum non inueniret. reuer sus ẽ. ad iudeos
uacantes a xp̃o: & suꝑfluis obseruationibꝰ
iegis mundatos ꝓut putabant atq ornatos.
Ut autem firmius deinceps possideat. assu¬
mit uniu̾isitatem demonum. Peius gͦ faci¬
unt mͦ iudei maiori numero demonũ posses¬
si quã pͥus: quia minus erat xp̃m uenturũ
ñ credere. quam pꝰquam uenit ñ susciꝑe.¬

Expanded text:
novissima hominis illius pejora prioribus. Melius quippe erat ei, viam veritatis non cognoscere, quam post agnitionem retrorsum converti . Hoc in Juda traditore et Simone mago specialiter legimus impletum. Quo haec parabola tendat, finis ejus insinuat Sic erit et generationi huic pessimae. Id est, quod de uno specialiter narravi, hoc eveniet in gente hujus populi. gentes. Sed cum postea in credentibus gentibus locum non inveniret, reversus est ad Judaeos vacantes a Christo, et superfluis observationibus legis mundatos, prout putabant, atque ornatos. Ut autem firmius deinceps possideat, assumit universitatem daemonum. Pejus ergo faciunt modo Judaei, majori numero daemonum possessi, quam prius; quia minus erat Christum venturum non credere, quam postquam venit, non suscipe
Abbreviated transcription (Latin):
quia dñs ꝑ egyptum transut
ꝑcutiens pͥmogenita eius. & fili¬
os isrł uiberans. & quia filii isrł̃
transierunt illa nocte de egr̃p¬
tia seruitute. Quod significat dñm transi¬
turum de hoc mundo ad patrem. & fideles
euis de temꝑalib ad celestia. Augusturꝰ.¬
N finem dilexit suos. id.ẽ: in seipsum. Finis
c̾tio. sed intantum dilexit quousq ad mor¬
tem dilectio eum ꝑduxit. In quo exemplũ
dedit. ut omnes in dĩ ueritate ꝑmaneant
usq in finem.Ac
urgit a cęna. & ponit uestimcnta sua.
e t cum accepisset luiteum p̃cuxit se.
Deinde misit aquam in peluim. & cȩpit la¬
uare pedes discipuloꝵ. & extergere linteo q̃
erat p̃cinctus. E x magna bumilitate
non dedignatus. ẽ. lauare pedes. illi etiam
cuius manus iam p̃uidebat in scelere. Quid
mirum si posuit uestimenta. qui cum in for¬
ma clĩ. ẽc̃t. semetipsum exinanunt: Quid
mirum si p̃cuxit se linteo. qui formam ser¬
ui accipiens. habitu inuentus. ẽ. ut homo.

Expanded text:
 Aegyptum transiit, percutiens primogenita ejus, et Filios Israel liberans, et quia filii Israel transierunt illa nocte de Aegyptia servitute. Quod significat Dominum transiturum de hoc mundo ad Patrem, et fideles ejus de temporalibus ad coelestia. « In finem dilexit suos, » id est in seipsum. « Finis ctio, sed in tantum dilexit quod usque ad mortem dilectio eum perduxerit. In quo exemplum dedit, ut omnes in Dei veritate permaneant usque in finem. « Surgit a coena et ponit vestimenta sua. Et cum accepDeinde misit aquam in pelvim et coepit lavare pedes discipulorum, et extergere linteo quo erat praecinctus. » Ex magna humilitate non dedignatus est lavare pedes illi etiam cujus manus jam praevidebat in scelere. Quid mirum, si posuit vestimenta, qui cum in forma Dei esset semetipsum exinanivit? Quid mirum, si praecinxit se linteo, qui formam servi accipiens habitu inventus est ut homo?
Abbreviated transcription (Latin):
ocet enim humani uidicii uitanda. c̃ẽ.¬
arbitria. cum dampni uoluutate. ut ꝑ
spem futurorum bonorum scłarem suppellec¬
tilem contempnentes. mnanem gentium eu¬
t. piditatem arguamus. LiAIIT M .I. NIi
x put uultis ut faciant uobis hemines
facite ullis similiter. Ans ustinus.

Expanded text:
ocet enim humani judicii vitanda earbitria cum damni voluntate, ut per spem futurorum bonorum, saecularem supellectilem contemnentes, inanem gentium cupiditatem arguamus. L. 54V M 54 Et prout vultis ut facian vobis homines, facite illis similiter. Quia charitas
Abbreviated transcription (Latin):
uia karitas patiens ẽ benigna ẽ. ñ tantũ
inuirias inimici foetiter sustinet. sea ami¬
ci quoꝙ grãm benigne p̾uenit. ut beneficiis ad
amarem ali trabantur. Unde nec ait. ꝓut faci¬
unt facite. sed ꝓut uultis ut faciant uobis faci¬
te illis.

Expanded text:
uia charitas patiens est, benigna est , non tantum inimici injurias fortiter sustinet, sed amici quoque gratiam benigne praevenit, ut beneficiis ad amorem alii trahantur. Unde nec ait, prout faciunt facite; sed prout vultus ut faciant vobis, facite illis.
Abbreviated transcription (Latin):
rit ad concupiscendum: sic petrus tantum
timorem conceꝑat mnanimo. ut ꝑdurare
posset usq ad terciam dñi negationem. Laoq
tota tͥna negatio ei temꝑi deputanda ẽ. in
quo trinȩ negationis sufficiens timor eum
inuasit. Ex quo etiam si pꝰ primum Gal¬
li cantum uerbis incipet negare. nichil
tam̃ contrarietatis incẽt. Non gͥ mouere
debet quia trina negatio ante primum
Galli cantum cepta . ẽ. & pꝰ primum ꝑac¬
ła .ẽ. tanquam si alicui diceretur. Hac uo-¬
cte antequam gallus cantet. ad me scͥbes
epłam. in qua mͥ ter conuitiaberis. U̾tiq
si eam ante omnem galli cautum scͥbere
inciꝑet. & pꝰ pͥmum Galli cantum finiret.
ñ ideo dicendum cẽt falso fuisse p̃dic̾tum

Expanded text:
rit ad concupiscendum , sic Petrus tantum rit ad concupiscendum , sic Petrus tantum timorem conceperat in animo, ut perdurare posset usque ad tertiam Domini negationem. Ideo quoque tota trina negatio ei tempori deputanda est, in quo trinae negationis sufficiens timor eum invasit. Ex quo etiam si post primum galli cantum verbis inciperet negare, nihil tamen contrarietatis inesset. Non igitur movere debet, quia trina negatio ante primum galli cantum coepta est, et post primum peracta est, tanquam si alicui diceretur: Hac nocte antequam gallus cantet, ad me scribes epistolam, in qua mihi ter conviciaberis. Utique si eam ante primum galli cantum scribere inciperet, et post primum galli cantum finiret, non ideo dicendum esset falso fuisse praedictum
Abbreviated transcription (Latin):
tuna pet̾ negatio. si pꝰ primum calli
cantum uiciꝑet. falsum dixisse uide¬
rentur: matheus. lucas. iohannes. qui dire¬
runt quod antequam Gallus cantaret eum
eẽt petrus negaturus. Rursꝰ si trinam ne¬
dñi priusquam gallus bis uocem dederie.
ter me es negaturus. Ergo quia ante pri¬
mum galli eantum cepta ẽ. illa trina nega¬
tio. non attenderunt illi tres quando com¬
pleret᷑ .s quando cepta eẽt. quamquam ĩ
animo eiꝰ ante pͥmum Galli cautum tota
possit intelligi. Quamius cium uerbis ne¬
gantis ante p̾mum cepta. aute secđm au¬
tem galli cantum ꝑacta sit tota illa trina
negatio. t am̃ timore petͥ ante pͥmum tota
concepta. ẽ. Nec urtest quantis horarum
int̾uallis trina uoce enuntiata sit. cum
eor negantis ante pͥmum Galli cantum
tota possederit. Tam magna scilicet for¬
midine imbutum ẽ. cor erꝰ. ut posset
dũm non solum semel. sed iterum & teruio
interrogatus negare. Et quomͦ iam mecha¬
tus .ẽ. mulierem in corde suo. qui eam uide-¬

Expanded text:
na Petri negatio, si post primum galli cantum inciperet, falsum dixisse viderentur Matthaeus, Lucas, Joannes, qui dixerunt quod antequam gallus cantaret, eum Petrus esset negaturus. Rursus, si trinam neDomini, priusquam bis gallus vocem dederit, ter me es negaturus. Ergo quia ante primum galli cantum coepta est illa trina negatio, non attenderunt illi tres quando compleretur, sed quando coepta esset, quanquam in animo ejus ante primum galli cantum tota possit intelligi. Quanquam enim verbis negantis ante primum coepta, ante secundum autem galli cantum peracta sit tota illa trina negatio, tamen timore Petri ante primum tota concepta est. Nec interest quantis horarum intervallis trina voce enuntiata sit, cum cor negantis ante primum galli cantum tota possederit. Tam magna scilicet formidine imbutum erat cor ejus, ut posset Dominum non solum semel, sed iterum et tertio interrogatus negare. Et quomodo jam moechatus est mulierem in corde suo, qui eam vide
Abbreviated transcription (Latin):
it illi petrus. Etiam si oportuerit me mo¬
ri tecum. non te negabo. Similit̾ & omines
discipuli dixerunt. Letonumus in marẽ.¬
nimus sine pennis in altum uolare nitit᷑.
sed corpꝰ aggrauat animam. ut timore
humanȩ mortis dñi timor suꝑetur. Mas̾.¬
etrus tam̃ non mentitur. quia credit ue¬
ritm. ẽe. quod. ꝓmittit. M entitur autẽ.
qui faisum significat cum uoluntate fal¬
lendi.

Expanded text:
oportuerit me mori tecum non te negabo. Similiter et omnes discipuli dixerunt. HIERON. Animus sine pennis in altum volare nititur, sed corpus aggravat animam, ut timore humanae mortis Domini timor superetur. Petrus tamen non mentitur, quia verum esse credit quod promittit. Mentitur autem qui falsum significat cum voluntate fallendi.
Abbreviated transcription (Latin):
uum dĩ. cui dictum. ẽ. postula a me & dabo tͥ
gentes hereditatẽ tuam. Hereditas gͥ filii. ecclã
ẽ. degentib Hanc autẽ occiso dño mali coloni
p̾riꝑe sibi moliebant᷑. quando fidem rectam ex¬
tinguere. & suam iuisticiã quȩ ex lege .ẽ. cona¬
bantur fidei de xp̃o p̃ferre & gentes sibi insere¬
re. Et app̾hensum eum eiecerunt extra uine¬
am & occiderunt

Expanded text:
a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam . Haereditas ergo filii, Ecclesia est de gentibus. Hanc autem, occiso Domino, mali coloni praeripere sibi moliebantur, quando rectam fidem exstinguere, et suam justitiam quae ex lege est, conabantur fidei de Christo praeferre, et gentes sibi inserere. Et apprehensum eum ejecerunt extra vineam, et occiderunt