comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
asficiebaniꝰ. s dũ ua ee̾nt inpieło mortus
istituti q. indespac ionẽ uite ꝑ flagella uer¬
ubera ꝙ lapudde io nes subsio iuirtute dei
roborati onfortabant᷑ ꝙ qͥsi ex mortuis uitã
recipiebant. Sic legimꝰ de beato paulo. qr
cũ listris tamdu eẽt flagellatꝰ. &. lapidibꝰ
obrutꝰ. ꝑ plateas qͦq cuutatis tractꝰ qͦ usq
qͥsi mortuus relinqueret᷑: nocte ead̾e trans¬
currente. dilucło cepit in derben. uerbum
dei publice p̾dicare. Illi etiã qͥ decollabant᷑
qͥsi moriebant᷑. dũ ab hoc secło transibant.
s illa mors tẽporalis erat. eui succedebat
uita ꝑ perua. Ut castigati. uerberibꝰ .&. uer¬
bis. s ñ mortificati. Quando flagellabant᷑
sc̃i ꝓpłi .s. martẏres. castigabat quide illos
ds ne se ertollerent. ꝓpt maximã grãm
sibi concessam: s nͣ ꝑ mittebat eos inorti¬
ficari usq ad tẽpꝰ quo ei placebat. Casti¬
gacionẽ qͥppe in hoc loco ꝓflagellacione
possumꝰ intelligere: sicut legimꝰ pulatũ di¬

Expanded text:
ent in periculo mortis constituti et in desperatione vitae, per flagella, verbera, et lapidationes subito virtute Dei roborati confortabantur, et quasi ex mortuis vitam recipiebant. Sic legimus de beato Paulo, quia cum Listris tandiu esset, flagellatus et lapidibus obrutus, per plateas quoque civitatis tractus quousque quasi mortuus relinqueretur: nocte eadem transcurrente diluculo coepit in Derben verbum Dei publice praedicare. Illi enim qui decollabantur, quasi moriebantur dum ab hoc saeculo transibant, sed illa mors temporalis erat, cui succedebat vita perpetua. Ut castigati, verberibus et verbis, sed non mortificati. Quando flagellabantur sancti apostoli et martyres, castigabat quidem illos Deus, ne se extollerent propter maximam gratiam sibi concessam, sed non permittebat eos mori usque ad tempus quo ei placebat. Castigationem quippe in hoc loco pro flagellatione possumus intelligere, sicut legimus Pilatum di
Abbreviated transcription (Latin):
diuiciarũ illi ẽ: qr ñ appetit ea quȩ in
mundo st̃. cognoscens. ꝓeul dubio. quia
inundꝰ tiansibit &. ꝯcupiscencia eiꝰ &. in
hoc qͦd ñ appetit. nec qͣrit habere qͦd ñ
habet: qͥsi omnia possidet. Nemo eñi
pius babet: qua qͥ nulto indiget. eẜ tam̃
cũ diuites mnulta habeant. multis indi¬
gent: ꝙr plus desid̾ant habere qua ha¬
beant. Ille auͣ nullo indiget. qͥ pręter
necessaria uict. & uestimĩti & calcia¬

Expanded text:
 in mundo sunt, cognoscens procul dubio quia mundus transibit et concupiscentia ejus, et in hoc quod non appetit nec quaerit habere nisi quod habet, quasi omnia possidet. Nemo enim plus habet quam qui nullo indiget; et tamen cum divites multa habeant, multis indigent quia plus desiderant habere quam habent. Ille autem nullo indiget, qui praeter necessaria
Abbreviated transcription (Latin):
uꝰ sius. T.ransibit gͦ itoꝵ qͣsi uerũ .s. ñerat
ii. Sicut egentes simꝰ multos aũ locuple¬
tañtes. Quasi egentes uidebant᷑ diuic isis
tuis seclĩ: s habundabant diuicis sꝑitalibꝰ
inp̃dicacione &. miracłis: ex qͥbꝰ locupleta¬
bant alios. Uel reuera egentes indebantur
substancia tẽporali: s multos locupletes
credidissent: qͦs alloquit᷑ in epła adhebre¬

Expanded text:
. Transibit ergo istorum quasi verum, sed non erat um. Sicut egentes simus, multos autem locupletantes. Quasi egentes videbantur divitiis hujus saeculi, sed abundabant divitiis spiritalibus in praedicatione et miraculis, ex quibus locupletabant alios. Vel revera egentes videbantur substantia temporali, sed multos locupletes credidissent, quos alloquitur in Epistola ad Hebrae
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃os. sicut filii boui mutant᷑ bonospa¬
tres. Int aduersa a. ꝓspa pacient᷑ in¬
cedamꝰ exhibentes nos sicut dei mini
eternor. premioꝵ
Snostrũ patet aduos.o corinchi
eor nrm dilatatũ ẽ: id uoluntas
mentis nr̃e a inte neio cordis p̃idieario

Expanded text:
nostros, sicut filii boni imitantur bonos patres, ut inter adversa et prospera patienter incedamus, exhibentes nos sicut Dei minisaeternorum praemiorum. Os nostrum patet ad vos, o Corinthii, cor nostrum dilatatum est. Id est voluntas mentis n
Abbreviated transcription (Latin):
cellor despectionũ &. cireerũ. pacient᷑
inccdamꝰ Por infamiã & bona fania. Infa¬
mirẽ mala fama. Bona nͦ fama: bona est
inqͥens s in famiã &. bonã famiã pcient᷑ in¬
cedamꝰ: habentes: ustodiã uirtutũ adertris
.s. asinustris plus crede ntes nobis ipsis de no¬
bis qͥo sumꝰ quã alior. uerbis. Ut seductoros
.e ueraces. eodo ex ponit suꝑiori. Ab infide¬
libꝰ dicebamꝰ ce seductores in agrax. mlefici:
mcłor ñ solĩ ueraces .x. iusti .s etiã qui habe¬
bantꝰ: sicut legunꝰ inacłibꝰ apłor. qͥuilo ei

Expanded text:
gellorum, despectionum, et carcerum patienter incedamus per infamiam et bonam famam. Infamia est mala fama; bona vero fama, bona est inquiens: Per infamiam et bonam famam patienter incedamus, habentes custodiam virtutum a dextris et a sinistris, credentes plus nobisipsis de nobis quid simus, quam aliorum verbis. Ut seductores et veraces. Modo exponit superiora. Ab infidelibus dicebantur esse seductores, magi et malefici: raculorum, non solum veraces et justi, sed etiam dii habeba
Abbreviated transcription (Latin):
riã ꝓpriã .s de i ñ ꝓlucris tẽporilib pre¬
dc ac iom insistemes s ꝓ remuneraciõe
or̃nd i predicantes alia in publico .s. ali
igenies clanculo : .s. łͥ. icra scripturd ñ in¬
t̃ proiantes puerse. Inscie ueia ueteris
sim ulacione. neq in hum aua. que in¬

Expanded text:
riam propriam, sed Dei: non pro lucris temporalibus praeriam propriam, sed Dei: non pro lucris temporalibus praedicationi insistentes, sed pro remuneratione aeterna: non praedicantes alia in publico, et alia agentes clanculum, et sacram Scripturam non interpretantes perverse. In scientia Veteris simulatione, neque in humana sapien
Abbreviated transcription (Latin):
sibi ꝓficere apudđm. Inuigiliis. sub audis.¬
simꝰ. dediti. Ipse ñ solũ. die ñ cess.ibat a labo¬
re nec reqͥe sceb it: s etiã tantul erat sollicitꝰ
ciread officiũ sibi delegatui. ut nec nocte ces¬
saret. aut a paicarione. aut alio ope. Uuide
noctẽ suũ sermonẽ ꝓtraxit: qͥndo euticuis
qint̃ pretat᷑ nnens de t̾cio ce nacło ceridit
riȩ aliqͥndo in uitus ieiunabat: .&. ne uen¬
tris causa inclinarer᷑ deogrͣas agebat. ẜ ic̃
eñi medicina archiatri nł medici. ne ces¬
saria ẽ uulueribꝰ ita animnę nr̃e necessa¬
ria st̃ ieiinia. In castitate mentis .s. corpis
Castuas corpis ẽ. immaculate .i. impollu¬
te custodirẽ. ab om̃ni libidinis delecł aci¬
onc e astitas mentis integritas ẽ fidi a. i
la uera ẽcaftitas. que nec mente polluit᷑
Uelenã incastitate dicit id÷ insincerita¬
te .x integritate uerbi deisimꝰ de diti. i
ñ adui teremꝰ uerbũ der ii querentes glo¬

Expanded text:
sibi proficere apud Deum. In vigiliis simus dediti. Ipse non solum die non cessabat a labore nec requiescebat, sed etiam tantum erat sollicitus circa officium sibi deligatum, ut nec nocte cessaret aut a praedicatione, aut ab alio opere; unde noctem suum sermonem protraxit , quando Eutychus, qui interpretatur amens, de tertio coenaculo cecidit, rie, aliquando invitus jejunabat, et ne ventris causa inclinaretur, Deo gratias agebat. Sicut enim medicina archiatri, id est summi medici, necessaria est vulneribus: ita animae nostrae necessaria sunt jejunia. In castitate mentis et corporis. Castitas corporis est, immaculate et impollute custodiri ab omni libidinis delectatione. Castitas mentis, integritas est fidei quia illa vera est castitas quae nec mente polluitur. Vel etiam in castitate dicit, id est in sinceritate et integritate verbi Dei simus dediti, ut non adulteremus verbum Dei, non quaerentes glo
Abbreviated transcription (Latin):
sor qͥndo dñ. Nonne hec ẽ babilon qua e¬
dificaui: Per głam &. ignobilitaiẽ. Sic iii uo¬
bilis dr nomini habilis: itaignobilis si ne
lignitatis nomine. Sc̃i apłi apud fidele s
głosi habebamiꝰ .&. laudab. miꝰ ab illis uera¬
ces eȩ. sc̃i & iusti apud infudeles si ignolii¬
les & sine ali qua laude. Inde dicit apłs. Per
qł am fideliũ x. ignobilis ate infideliii us
inter illos aqͥlꝰ qgłosi dic iin.&. inter illos aqͥbꝰ¬

Expanded text:
do dixit: Nonne haec est illa Babylon quam aedificavi? Per gloriam et ignobilitatem. Sicut nobilis dicitur nominabilis, ita ignobilis sine dignitatis nomine. Sancti apostoli apud fideles gloriosi habebantur, et laudabantur ab illis veraces esse, sancti et justi: apud infideles vero ignobiles et sine aliqua laude. Unde dicit Apostolus: Per gloriam fidelium, et ignobilitatem infidelium: vel, inter illos a qui
Abbreviated transcription (Latin):
iungens secũ cornichios Minnsteriũ prę¬
dicatoris uituꝵ atͭ asq contẽpuit᷑ si quod
p̃dicant uerbis agendũ. destriunt opi¬
uꝰ aliuil uidelicet pdicantes in publico
.s. aliud agentes in occulto: uena docen¬

Expanded text:
jungens se cum Corinthiis. Ministerium praedicatorum vituperatur atque contemnitur: si quod praedicant verbis agendum, destruunt operibus, aliud videlicet praedicantes in publico, et aliud agentes in occulto: bona docen
Abbreviated transcription (Latin):
Dece nẽ tẽ pꝰ acceptabile: ecee nͣe dies
salutis . T. empꝰ acce ptabile adpeni¬
ienciã agendã. uita ñsens ẽ. usq ad di¬
em iudicii: quę appellaiꝰ .. dies salutis. in
qua nobis salutẽ ę̧terña possumꝰ. ꝓmere¬
qͥd bonũ ẽ. Modo eñi posst̾ ad indul gen¬
no nemo ꝯfitebit᷑ deo adueniã. Erit eñi¬
ibi pęniteneia: s tarda .s. sera. Nemini dan¬
tes uiam offensione̾. Offensio. ꝓprie est
scand .alii. ruma uł impac̃tio pedis: s in
hoc loco ꝓ oceasione marie ponitur.
Simꝰ inquit uenum dantes ullam offensi

Expanded text:
ce nunc tempus acceptabile, ecce nunc dies salutis. Tempus acceptabile ad poenitentiam agendam vita praesens est usque ad diem judicii, quae appellatur et dies salutis, in qua nobis salutem aeternam possumus promerequod bonum est . Modo enim non possumus ad indulgenno nemo confidebitur Deo ad veniam . Erit enim poenitentia, sed sera et tarda. Nemini dantes ullam offensionem. Offensio proprie est scandalum, ruina, vel impeditio pedis: sed in hoc loco pro occasione maxime ponitur: Simus, inquit, nemini dantes
Abbreviated transcription (Latin):
subug. auerint. In possessoribꝰ ꝙ. eñromĩa
possidebant possessor. Sicut eñi qͥda dux ro¬
manoꝵ tarqͥnius nomine. respondit legatis
lentibꝰ dare. romanos pocius uelle aurũ
possidentibꝰ imꝑare. quã aurũ habere aue
possidere: ita scĩ apłi magis de sidabant
possessores diuciarũ ꝑ fidẽ & doctrinani
rꝑi possidere. quã aliqͥd. ꝓpriũ habere¬

Expanded text:
possessoribus etenim omnia possidebant possessorum. Sicut enim quidam dux Romanorum Tarquinius nomine respondit legatis te, Romanos potius velle aurum possidentibus imperare, quam aurum habere aut possidere, ita sancti apostoli magis desiderabant possessores divitiarum per fidem et doctrinam Christi possidere, quam aliq
Abbreviated transcription (Latin):
Multa eñi milia ex his post eiꝰ ascensio¬
uit qͦq illũ in die salutis generis huma¬
ni: qr t̾cia die deuicto mortis imꝑio. eũ a
mortuis reuocauit. Sic ui retiuimꝰ ista ad
qͦ ex audiri possimꝰ .&. dies in qua salutẽ no¬
bis e ternã peurare possimꝰ ab exordio do¬
minice p̾dicacionis ẽ .&. maxime ab eius
resurrectione usq addiem uidicii: quo

Expanded text:
lta enim millia post ejus ascensiovit quoque illum in die salutis generis humani, quia tertia die devicto mortis imperio, eum a mortuis revocavit. Sicut retulimus ista ad quo exaudiri possumus, et dies in qua salutem nobis aeternam procurare valemus, ab exordio Dominicae praedicationis est, sed maxime ab ejus resurrectione usque ad diem judicii quo
Abbreviated transcription (Latin):
inuerbo ueritatis: ut ueritatẽ loquam᷑
cui ꝓrimis nr̃is. In uirtute dei. ponamus
spem nrãm ñ in nii audacia. aut iii alieuiiꝰ
hominis potencia: qr maladictꝰ honio qͥcon¬
s uirtuti der: qua adiuuante. omnia bona
.. asinistris: id÷ ꝑ arma uirtutũ incedamꝰ
i uirtutũ idextris babet cuiiꝰ animũ ꝓspa
huiꝰ secłi ñ eleuant insuꝑbi .a. neq emiol¬
liunt. Asimstris qͦq arma habet: quẽ ad¬
uersa ñ deiciunt. neq frangunt. Paulus
sitate fiducia &. spes certa.q. iii ꝓspitate ii¬
mor: ne aut aduersa in de spac ionẽ mis u¬

Expanded text:
in verbo veritatis, ut veritatem loquamur cum proximis nostris. In virtute Dei ponamus spem nostram, non in nostra audacia aut alicujus hominis potentia, quia maledictus homo qui consed virtute Dei: quo adjuvante omnia bona et a sinistris, id est, per arma virtutum incedamus am virtutum a dextris habet, cujus animum prospera hujus saeculi non elevant in superbiam, neque emolliunt. A sinistris quoque arma habet, quem adversa non dejiciunt, neque frangunt. Paulus sitate fiducia, et spes certa, et in prosperitate timor
Abbreviated transcription (Latin):
bͥq modis. ne in uacuũ siuc in ane &. in¬
utilit. gram̃ dei recipiatis. O mnia uo¬
na quę ge neri humano dant᷑. gr̃a dei
est habere fidẽ caritatẽ. spem. sapion¬
ciã diuinã uł humana: a bona tẽpor

Expanded text:
busque modis, ne in vacuum sive inane et inbusque modis, ne in vacuum sive inane et inutiliter gratiam Dei recipiatis, omnia bona quae generi humano dantur, gratia Dest, habere fidem, spem, charitatem, sapientiam divinam vel humanam, et bona te
Abbreviated transcription (Latin):
.x dolere. ppt amissũ lum ocłoꝵ dũ ei redu¬
cit ad pͣseneiã beatũ tobiam .&. ẽ solacionẽ
eier hoc aliquã prestat. ex hortacio ẽ Dũ
uidet etiã aliũ dolore nimio ꝯstringi ꝓpt᷑
peecata sua .&. pene in despacione lap¬
sũ. si ei uerbo. aut ęxemplo ẽ solacionem
p̃bet. ne desꝑet de uenia aut salute: dans
ei in exemplũ maRiam magdale nã. cui
dñs om̃ia peccata dimisit .ꝙ. latronẽ qui¬
dic mecũ eris inparadiso: ex hortaciobo¬
na a̾. c̃solacio est. Dicamꝰ .a. alitͣ. Sicut po¬
sito aliqͥ incertamine singłari eũ alio.
qũ ei dicit aliqͥs exeireũstantibꝰ. pugna
fortit᷑. noli dubitare. noli deficese. uicto¬
riã obtineba. exhortacionẽ prebet ei &.¬
audaciã: sic qͥ positũ incertamine bonę
oꝑacionis. Stra diabolũ &. uicia carnis
ad monet ut ñ deficiat. neq eesset acep¬
to oꝑe. exhort acionẽ uonã prebet. Un¬
de dicit apłs mͦ alloquens corint liios.
.s. in illis om̃s fideles. Hortamur uos

Expanded text:
 amissum lumen oculorum, dum ei reducit ad memoriam beatum Tobiam, et consolationem ei ex hoc aliquam praestat, exhortatio est. Dum videt etiam alium dolore nimio constringi propter peccata sua, et pene in desperationem lapsum, si verbo aut exemplo consolationem praebet, ne desperet de venia aut salute dans ei exemplum Mariam meretricem, cui Dominus omnia peccata dimisit , et latronem idie mecum eris in paradiso , exhortatio bona et consolatio est. Dicamus et aliter: Sicut posito aliquo in certamine singulari cum suo inimico, dum ei dicit aliquis ex circumstantibus, Pugna fortiter, noli dubitare, noli deficere, victoriam obtinebis, exhortationem ei praebet et audaciam: sic qui positum in certamine bonae operationis contra diabolum et vitia carnis, admonet ne deficiat neque cesset a coepto opere, exhortationem bonam praebet. Unde dicit Apostolus modo alloquens Corinthios, et in illis omnes fideles: Hortamur vos
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ . Tempore accerto exaudiui te.s. in
die salutis adiuuite. Hoc ẏsaias. ꝓpħa ꝓtu¬
lit ex ꝑsona dei patris loquentis adfiliũ.
ẽ empꝰ acceptũ deo patri .s. dies s alutis
humani generis. tẽpꝰ fuit pussionis xꝑi:
inqͦ ds̃ pat̾ dec reuit. id÷ disposuit &. prę¬
destinauit ꝑ passione̾ filii sui saluare. ae
redimere genꝰ humanũ. Isto tpr̃e accepto
as pat̾ exaudiuit filiũ suũ: qr qͥcqͥd ora¬
ut filius. ꝓsalute generis humani. totũ
impetrauit. legimꝰ eñi in eugłio iohannis
qͦd apꝓpinquans passioni. orauit dicens.
Pater qͦs dedistim. uolo ut ubi ego sum &
ipsi sint mecũ &. uideant claritatẽ meã

Expanded text:
enim: Tempore accepto exaudivi te: et in die salutis adjuvi te. Hoc Isaias propheta protulit ex persona Dei Patris loquentis ad Filium: Tempus acceptum Deo Patri, et dies salutis humani generis, tempus fuit passionis Christi in quo Deus Pater decrevit, disposuit, praedestinavit per pas humanum: isto tempore accepto Deus Pater exaudivit Filium suum, quia quidquid oravit Filius pro salute generis humani totum impetravit. Legimus enim in Evangelio Joannis quod appropinquans passioni, oravit dicens: Pater, quos dedisti mihi, volo ut ubi ego sum et illi sint mecum, ut videant claritatem meam .
Abbreviated transcription (Latin):
ueniens adfidẽ .& remissionẽ pecetor
inbaptis inate ꝑcipiens dei mandatii
iuoliȩdiens ex istit: iĩ dlhibendo studi¬
ii. it possit dei picepta ipso adiuuan¬
te implere. qm̃i fides sine opibꝰ mortua
est & in anis. In uacnũ qͦq bona se porali¬
a gratis a deo perpit:qͥ illa hẏlari uien¬

Expanded text:
ns ad fidem, et remissionem peccatorum in baptismate percipiens, Dei praeceptis inobediens exsistit, non adhibendo studium, ut possit Dei praecepta ipso adjuvante implere, quoniam fides sine operibus mortua est et inanis . In vacuum quoque bona temporalia gratis a Deo dat
Abbreviated transcription (Latin):
stificati de qua đr̃. Qui elegit nos im ipso an
nuncupant: qͣm exemplar iusticie .&. fidei pͣ¬
cede neii patrũ illi qͥ credunt ueraciter te
dicente ad samuhelẽ. Peniet me fege̾ fecisse
saul sup isrł: unge filiũ ysai uũ precipit un¬
gifiliũ ysai oftendit inmutare se disposicio¬
ne facti sui. Iđoq dieit. penicet me: sicut alib
uoluntas eiꝰ. Uerũ qͥddicit. dona as uocacio
dei: intelligit᷑ ordine prepostero. Primũ

Expanded text:
so antnuncupantur, quoniam exemplar justitiae et fidei praecedentium patrum illi qui credunt veraciter tendicente ad Samuelem: Poenitet me regem fecisse Saul super Israel: unge filium Isai . Dum praecipit ungi filium Isai, ostendit se immutare dispositionem facti sui, ideoque dicit: Poenitet me. Et alibi: voluntas ejus. Verum quod dicit dona et vocatio Dei, intelligitur ordine praepostero. Primum
Abbreviated transcription (Latin):
cias bonitatis dei .&. tantũ opus diuine sa¬
piencie: cũ ñ pocusset hoc cõprehende̾
subito in interioribꝰ cordis ocłis stupore
simiilatq pauore ꝑculsus. exelamauit &. dixͣ
altitudo diuiciarũ sapienciȩ & scien¬
cie dei Altitudo: &. sublinitat᷑e .&. ꝓ¬
sundntatẽ significat. Sapiencia accipit᷑
in diuinis rebus seieneia in humanis. Sub¬
limis gͦ &. ꝓfiuida ẽ ab undaneia sapie neię
diuinarũ humanarũq rerũ apud d̾m:
qͥ solus sicuti st̾ om̃ia intuet᷑ & ad cuiꝰ no¬
tieiã omnis sensus nr̃ retundit᷑. Qua in cõ¬
p̃ͣb ensibilia stͥ iudicia eiꝰ qͥbꝰ angelos &. ho¬
mines iudicat. seu uideos atq gentiles. &¬

Expanded text:
tias bonitatis Dei, et tantum opus divinae satias bonitatis Dei, et tantum opus divinae sapientiae, cum non potuisset hoc comprehendere, subito in interioribus oculis cordis, stupore simul atque pavore perculsus, exclamavit et dixit: O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei! Altitudo, sublimitatem et profunditatem significat; sapientia accipitur in divinis rebus, scientia in humanis: sublimis ergo et profunda est abundantia sapientiae divinarum humanarumque rerum apud Deum, qui solus sicuti sunt omnia intuetur, et ad cujus notitiam omnis sensus noster retunditur. Quam incomprehensibilia sunt judicia ejus! quibus angelos et homines judicat, seu Jud
Abbreviated transcription (Latin):
postmnodĩi in fin̾e secłi ssequant᷑. Siem̃ in
pͥmo dñi aduentu eradidissent: ex legis oꝑibꝰ
se nistificatos putarent. In fine uͦ secłi cũ
sit intra inc redul itat̾ẽ: ut omniũ misereat᷑.
Conclusos ec ostendit tam udeos quã gen¬
tiles sub peccato incredulitatis: iudeos qͥ¬
dẽ lege naturalẽ &. scriptã destruendo gen¬
tiles uͦ naturalẽ legẽ calenido. Sed ut elati¬
or fieret eiꝰ gra qua dimitunt᷑ peccata. his
ita delusis. placuit ei tunc abolendis pec¬
catis hominũ sac ramentũ remissionis. iłer¬
re: quando nemo poterat de sius meritis
glari. In ereduli siquide fuert gentiles̃ s:
miscđiam dei abeouocati. ssecuti st̾. Sunt
miͦ .s. iuder ine reduli: s miserebit᷑ eoꝵ. Qua¬
re cancã multitudinẽ geneurͣ tanto tpre
abiecerit ds iudȩos uꝰ dilexerit.s. post mo¬
dũ i aduentu suo gentibꝰ ad se collectis. iu¬
deos abiecerit. solus ipse nouit. qͥ conspieit
omnia. Consiđans gͥ apłs tantas eẽ diui¬

Expanded text:
postmodum in fine saeculi consequantur, si enim in primo Domini adventu credidissent, ex legis operibus se justificatos putarent; in fine vero saeculi cum sit intra incredulitatem, ut omnium misereatur. Conclusos esse ostendit tam Judaeos quam gentiles sub peccato incredulitatis; Judaeos quidem legem naturalem et scriptam destruendo, gentiles vero naturalem legem calcando. Sed ut clarior fieret ejus gratia qua dimittuntur peccata his ita conclusis, placuit ei tunc abolendis peccatis hominum, sacramentum remissionis afferre quando nemo poterat de suis meritis gloriari. Increduli siquidem fuerunt gentiles, sed misericordiam Dei ab eo vocati, consecuti sunt. Sunt modo et Judaei increduli, sed miserebitur eorum. Quare tamen multitudinem gentium tanto tempore abjecerit Deus, Judaeos vero dilexerit, et postmodum in adventu suo gentibus ad se collectis Judaeos abjecerit? solus ipse novit qui conspicit omnia. Considerans Apostolus tantas esse divi
Abbreviated transcription (Latin):
nitꝰ filius eiꝰ ẽ .qͥ&. angelus magni consilii
appellat᷑: s ex hominibꝰ & ex angelis. nul¬
lus ei fuit ẽsiliaruus. Aut qͥs pͥor dedit illi:
sub audis fid̾e suã. aut aliꝗͦd bonui opus.
merces ei adño. et hoc qͦd fide suã prior
eidedit: Quidã uoluer̾t ꝯtrahoc intelli¬
Sere centurione̾ corueliũ bonis suis ine¬
ritis erigentibꝰ adeo accepisse fid̃e. qͥsi
cdusa remuneracionis: ipt̃ elemosinas
scilicet &: oraeiones qͥbꝰ intabat. ed iii

Expanded text:
nitus Filius ejus est qui et Angelus magni consilii appellatur sed ex hominibus et angelis nullus ejus fuit consiliarius. Aut quis prior dedit illi, subaudis fidem suam aut aliquod bonum opus, ei? merces a Domino, ex hoc quod fidem suam prior ei dedit. Quidam voluerunt contra hoc intelligere centurionem Cornelium, bonis suis meritis exigentibus, a Deo accepisse fidem quasi causa remunerationis, propter eleemosynas scilicet et orationes quibus instabat. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ substaneia est. Domꝰ uͦ quȩ edificatur
ex lignis uł lapidibꝰ. ex ipso homine ẽ a qͣ
fit. & a qͦ otiginẽ habet. s ñ est de ipso iđ÷
de eiꝰ substancia. Deus gͥ ereaior omnium.
sꝑs ẽ inuisibilis atq inmutabilis: creatura
uͦ om̃is mutabilis ẽ. Figo nͣ de in mutabili
substancia eiꝰ creata st̃ omnid: s ab immu¬
tabili deitate cuncta st̃ ex nichilo facta.
dc. ꝓpterea ex ipso patre stͥ. qr ab illo origi¬
nem ducunt.

Expanded text:
ejus substantia est. Domus vero quae aedificatur ejus substantia est. Domus vero quae aedificatur ex lignis vel lapidibus, ex ipso homine est a quo fit. et a quo originem habet; sed non est de ipso, id est de ejus substantia. Deus igitur creator omnium, spiritus est invisibilis atque immutabilis; creatura vero omnis mutabilis est. Ergo non de immutabili substantia ejus creata sunt omnia, sed ab immutabili Deitate cuncta sunt ex nihilo facta: ac propterea ex ipso Patre sunt, qui ab illo originem ducunt.
Abbreviated transcription (Latin):
ñ tam̃ trimitate ꝑsonarũ in deo eeͥ cogno¬
un. ꝗͦ ad usq petrus ad eũ missus ẽ. Unꝰ qͥs¬
q aũ deo fidẽ &.oꝑa sua tribuit. qͥndo eius
gr̃a pieuentꝰ credit ineũ & hona oꝑa ex¬
ercendo studes uoluntati eꝰ placere Qm̃
exipso id÷ ex patre st̃ om̃ia. q ab ipso ori¬
spu sc̃õ st̾ omnia. qx i illo ẽsistunt. Eece
trimias pionacui. Quod uͦ subdit ipsigła
triũ ꝑsonarũ una & singłaris sub stancia
declarat : sicut & ysaias euã diei audisse¬
sabaoth. Terdixit de pionis sẽs .&. una
cantum uice de maiestate dñs Similit᷑¬
& ꝑ psalmitã. Benedicai nos ds pater.
benedicat nos d̾s filius. benedicat uos¬
d̾s sꝑs sẽs: & metuant eũ om̃s fines tͣrę
Quod uͦ ait. ex ipso deo patre stͥ omnia: at
ex ipso: aliud de ipso Omne eñi qͦd est ex
ipso. ñ est de ipio: s qͦd est de ipso. hoc u¬
tiq ẽ ex ipso Uerbi gr̃a. Eilius a patre ess
qr ab illo origine̾ dccipit &. de ipso. q de

Expanded text:
ersonarum in Deo esse cognovit, quoadusque Petrus ad eum est missus. Unusquisque autem Deo fidem et opera sua tribuit, quando ejus gratia praeventus credit in eum, et bona opera exercendo studet voluntati ejus placere. Quoniam ex ipso, id est ex parte sunt omnia, quia ab ipso orisancto, sunt omnia, quia in illo consistunt: ecce Trinitas personarum. Quod vero subdit: Ipsi gloria, trium personarum una et singularis substantia declaratur, sicut et Isaias etiam dicit se audisssabaoth . Ter dicit de personis sanctus, et una tantummodo vice de majestate Dominus. Similiter et Psalmista: Benedicat nos Dbenedicat nos Deus Spiritus sanctus, et metuant eum omnes fines terrae ; quod vero ait, ex ipso Deo Patre sunt omnia, attex ipso, aliud de ipso. Omne enim quod est ex ipso non est de ipso; sed quod est de ipso, hoc utique et ex ipso. Verbi gratia: Filius ex Patre est, quia ab illo originem accepit, et de ipso, quia de
Abbreviated transcription (Latin):
eugłm qͦd ipsi ⁊tẽ pͥnebant: ubi narrit᷑ qͥli¬
T̃ dñm morti tradiderͣt. Figo qͣntũ attinet
dd eugłm qͦd iudei ñ recipiunt. inimici xpi
ẽ qͦd dicit. Proptͣ uoso gentiles ut uos ere¬
deretis in imici dei facti st̃ iudei. scđm e

Expanded text:
um quod ipsi contemnebant, ubi narratur qualiter Dominum morti tradiderint. Ergo quantum attinet ad Evangelium, quod Judaei non recipiunt, inimici suntest quod dicit. Propter vos, o gentiles, ut vos crederetis, inimici Dei facti sunt Judaei se
Abbreviated transcription (Latin):
a deo dilectis origniẽ traxert .E est so¬
sus. Ogentilis. ꝯsidera. qr si d̾s iudȩ is ĩ
pepcit qͥ a sc̃is patribꝰ originẽ ducebãt
ex quor gente ipse carne̾ assumpsit. mu¬
tomagis nec tͥ parcet si a fide recesseris
qͥ oleaster eras: uł si in suꝑbie fastũ tee¬
leuaueris. de spiciendo iudeũ. ẽlide gͦ
bonitatẽ.&. seueritatẽ dei Seuerus ui

Expanded text:
et Deo dilectis originem traxerunt, et est seet Deo dilectis originem traxerunt, et est sensus: O gentilis, considera quia si Deus Judaeis non pepercit, qui a sanctis patribus oriex quorum gente ipse carnem assumpsit, multo magis nec vobis parcet, si a fide rqui oleaster eras, vel si in superbiae fastu te elevaveris despiciendo Judaeum. Vide ergo bonitatem et severitatem Dei. Severus judex
Abbreviated transcription (Latin):
tas gram quę tibi gratis data ẽ. Quod si
głaris ꝯtra eos qͥ lapsi st̃. attende qr ñ tu
radicẽ portas. s radixte. Quasi diceret.
Siius extolli: audi unde humilieris. N
patribꝰ sc̃is qui te prȩcesserͣt. s radir te
portat: qr eor. fide saluaris. ẽ. u eñ aece¬
pisti ab eis. ñ illi acceper̾t ate.Alit᷑ Non
o gencilis. fractist̾ rami. ineseduli seii¬
cet iudei abiecti st̾. ut ego gentilis inse¬
rar in locũ illor: Bene subaudis. dicis. qr
ita ẽ. s attende qͥd sequit᷑ Propt̾ ineredu¬
litate̾ fracti stͥ rami: qr uidei noluer̾t in
rꝑm credere. Lapsi st̃ in mortẽ dãpnae¬
sape. id÷ noli suꝑbire: s time cadere. Pe¬
ienĩ beneficiũ ẽ qͦd uocatꝰ es. ñ tuũ meri¬
tũ: iurta qͦdidem egregius pͣdicator al¬
as dicit. Gta salui estis.&. hoc ñ ex uo
głet᷑. Si enĩ di naturalibꝰ ramis ñ pop¬
cit: ne forte nec tͥ parcat. Naturales
ramos uocat iudeos: qͥ ex sc̃is patrib

Expanded text:
 tibi gratis. Quod si gloriaris contra eos qui lapsi sunt, attende quia non tu radicem portas, sed radix te. Quasi diceret: Si vis extolli, audi unde humilieris: non patribus sanctis, qui te praecesserunt; sed radix te portat, quia eorum fide salvaris; tu enim accepisti ab eis, illi non acceperunt a te. Aliter: Non o gentilis: fracti sunt rami, increduli scilicet Judaei abjecti sunt, ut ego gentilis inserar in locum illorum. Bene, subaudis dicis, quia ita est, sed attende quid sequitur: propter incredulitatem fracti sunt rami; quia noluerunm credere, lapsi sunt in mortem damnatisapere, id est noli superbire, sed time cadere: Dei enim beneficium est, quod vocatus es, non tuum meritum. Juxta quod idem egregius praedicator alias diglorietur . Si enim Deus naturalibus ramis non pepercit, ne forte nec tibi parcat. Naturales ramos appellat Judaeos, qui ex sanctis patribus
Abbreviated transcription (Latin):
bon itatẽ. hoc ẽ grãm pietatis monstrabi
si ꝑmanseris in honitate. hoc est in fide
recła. Alioquin & tu excideris: id÷ si afi¬
de recesseris. penitꝰ ꝑ ibis. Distat au m̃
ꝙ notandũ qr iudeos dix̃ fractos: qr prę¬
Acante helia &. enoch. solidabunt᷑ infide
unde sequit᷑ . Sed illi. subaudit᷑ iudei. si ñ ꝑ¬
mauser int mninc redulitate. inserent᷑ fidi¬

Expanded text:
bonitatem Dei, hoc est gratiam pietatis, monstrabit, si permanseris in bonitate, id est in fide recta: alioquin et tu excideris, id est, si a fide recesseris, penitus peribis. Distat autem Et notandum quia Judaeos dixit fractos, qui praedicante Elia et Enoch, solidabuntur in fidunde sequitur: Sed et illi, subaudis Judaei, si non permanserint in incredulitate, inserentur fid
Abbreviated transcription (Latin):
rps. ꝑ ramos aũ apłi. aliiq credentes: ab
illo omne bonũ accipientes. euiꝰ & membia
stꝰ. Quod si aliqͥ ex ramis fracti st̃ in in fide¬
Inate remanendo. tuau cũ oleaster esses
noli głarineq extolli aduersus tamos in
infidelitate manentes. Nã illi sc̃i patres
spm scmͣ habuert: unde & uncti dei ap¬
pellant᷑. sicut est illud. Nolite iangere
rꝑos meos: qͦd de abrahã. ysaae .&. ceteris
intelligendũ est Alit̃. Per radicẽ nerum
alio mͦ possumꝰ intelligere.xemi: ut sit sen
tollaris insuꝑbiã. ne amutas grãm que da¬
to ẽ tibi. Gentiles alloquit᷑ apłs. ꝙ loquit
omnibꝰ quasi uni. Ramos fractos ut diximꝰ
appellat iudeos in infide litate manentes.
ꝯa radice. id÷ a fide patriareharũ. uel a
Ipo recessert̃. Oleastrũ aũgentiles qͥ in

Expanded text:
ab illo omne bonum accipientes, cujus et membra sunt. Quod si aliqui ex ramis fracti sunt in infidelitate remanendo, tu autem cum oleaster esses, noli gloriari neque extolli adversus ramos in infidelitate manentes. Nam illi sancti patres Spiritum sanctum habuerunt; unde et uncti Dei appelabantur, sicut est illud: Nolite tangere christos meos , quod de Abraham, Isaac et caeteris intelligendum est. Aliter: per radicem iterum alio modo possumus intelligere Christum, ut sit senstollaris in superbiam, ne amittas gratiam quae data est tibi. Gentiles alloquitur Apostolus, et loquitur omnibus quasi uni. Ramos fractos ut diximus appellat Judaeos in infidelitate manentes, qui a radice, id est a fide patriarcharum vel a Christo recesserunt: oleastrum autem gentile
Abbreviated transcription (Latin):
abiecti . &. dieit. Occultũ .s. secretũ dei ut¬
diciũ qͥntũ homo penetrare potest. nolo
uos laseat. qͣre udeos popłm qͦnd̃a peculi¬
Arͣe abiecerit.&. gentes peccatrices ꝑfidẽ fibi
seo pulauerit. .& cuiꝰ rei grã hoc ammonuerit
ꝑpendere. sub infert dicens. Elt ñ sitis uo¬
uis ipsis sapientes. id: ut ñ suꝑbiatss uos
ꝓpriis meritis dicentes fore saluatos: ae p
hos alios despiciatis. Sibi eñi sapiens ẽẽ đr.
qͥ donũ qͦd nabet. ñ dei gr̃ę.s suis meritis
sͥ studio deputat. Qui aũ scđm d̾m sapiens
ẽ. in beneficus dei ñ insultat abiectis: seo
cii timore graas agit misedię largitoris Alit.
Sibi fit sapiens. qui quelibet peceatorẽ
despieit. cũ pocius ex ꝯsidacione pecea¬
toris humiliari conueniat: qr om̃s um¬

Expanded text:
abjecti, et dicit: Occultum et secretum Dei judicium, quantum homo penetrare potest, nolo vos lateat, quare Judaeos quondam populum peculiarem abjecerit, et gentes peccatrices per fidem sibi copulaverit, et cujus rei gratia hoc admonuerit perpendere, subinfert et dicit: ut non sitis vobis ipsis sapientes, id est ut non superbiatis, dicentes vohoc alios despiciatis. Sibi enim sapiens dicitur, qui donum quod habet, non Dei gratiae, sed suis meritis et studio deputat; qui autem secundum Deum sapiens est, in beneficiis Dei non insultat abjectis, sed cum timore gratias agit misericordiae largitoris. Aliter: sibi fit sapiens qui quemlibet peccatorem despicit, cum potius ex consideratione peccatoris humiliari conveniat: q
Abbreviated transcription (Latin):
cunctor. ꝑtinet: s ad numerũ a dõ prę¬
finicũ. Corruert itaq uider: ut surge reÑ
gentes. Ouis hoc mysteriũ ualet pene¬
trare: cur đ̾s multitudine genciũ spreuit.
pene aib exordio mundi. a tpr̃e scibeet qͣ
cͣfusũ ẽ labiũ uniuersȩ t̃re.& iudȩos sibi¬
tantũ peculiares fecerit. qͥ ꝑ lineam be¬
ber descendert: iterũq gentes in suo ad¬
uentu collegerit. &̾ iudeos in finẽ mundi
recipiendos abiecerit: Quis in quã tam
subitil ẽ disposicionẽ diuiña inuestigore
sufficiet: ueniet ex syon qͥ eripiat: .x. auer

Expanded text:
cunctorum pertinet, sed ad numerum a Deo praefinitum. Corruerunt itaque Judaei ut surgerent gentes. Quis hoc mysterium valet penetrare? cur Deus multitudinem gentium spreverit pene ab exordio mundi, a tempore scilicet quo confusum est labium universae terrae; et Judaeos tantum sibi peculiares fecerit, qui per lineam Heber descenderunt; iterumque gentes in suo adventu collegerit, et Judaeos in fine mundi recipiendos abjecerit? Quis, inquam, tam subtilem dispositionem divinam investigare sufficiet? Veniet ex Sion qui eripiat et a
Abbreviated transcription (Latin):
de p̃cedeneiũ patrũ. qͥ pinguedinẽ sc̃i
spͥs habuert᷑: qͥnto magis iudȩi scđ̾m natu¬
rã in serent᷑ suȩ oliue fid̾i indelicet patrũ
suoꝵ: Quod dicit ꝯtia natura insertũ ẽe
ramũ oleastri inoluia. more humano lo¬
quit᷑ qr naturale ẽ ut surculũ bonȩ arbo¬
ris inseramꝰ intrunco malę ñ surcłm malę

Expanded text:
 pinguedinem sancti Spiritus habuerunt, quanto magis Judaei secundum naturam inserentur suae olivae, fidei videlicet patrum suorum. Quod dicit contra naturam insertum esse ramum oleastri in olivam, more humano loquitur, quia naturale est ut surculum bonae arboris inseramus in trunco malae, non surculum malae
Abbreviated transcription (Latin):
genciũ apłẜ ministeriũ meũ honori ficabo.
Cũ ecteri apłi singłi in locis destinatis pͣdi¬
eui sic ut alio in loco testat᷑ dicens. euioꝵ a¬
iꝰ et petro in apłatu c ircũcisionis: oꝑatꝰ est
q. michi inter gentes. Hoc est. qͥ petaum con¬
stituit pͥncipẽ uidȩoꝵ: me etiã constituit. ut
sim pͥncepsa. apłs omniũ gencũ bene. iũ di¬
eit musteriũ meũ honorificabo: id: p̃dica¬
cionẽ in opus uertã: e. unc & eñĩ pͣdicator
ministeriũ suũ honorificat. qͣudo scđ̾m illud
qͥd p̃dicat uiuere studetꝰ ui qͦd pͣdicat ore. ho¬
noret ꝙ firmet bono exemplo: bonisq oꝑib
Alit. Ministeriũ meũ honorificabo. hoc est
grãm euangłii ñ solũ gentibꝰ qͥbꝰ delegatꝰ sũ¬

Expanded text:
gentium apostolus, ministerium meum honorificabo. Cum caeteri apostoli singulis in locis sibi destinatis praeditium, sicut alio loco testatur, dicens: Qui operatus est Petro in apostolatum circumcisionis, operatus est et mihi inter gentes ; hoc est: qui Petrum constituit principem Judaeorum, me etiam constituit ut sim princeps et apostolus omnium gentium. Bene autem dicit: Ministerium meum honorificabo, id est praedicationem in opus vertam. Tunc etenim praedicator ministerium suum honorificat, quando secundum illud quod praedicat vivere studet, ut quod praedicat ore, honoret et confirmet bono exemplo bonisque operibus. Aliter: Ministerium meum honorificabo, hoc est: gratiam Evangelii non solum gentibus, quibus delegatus su
Abbreviated transcription (Latin):
des: in his de qͥbꝰ supra lectũ est. qͦs pͣdestindut
cati: s pauei electi Alitͣ. Sine pemtencia
st dona i. uocacio dei: in illis qͥ ad fidẽ ue
nium. Uerhi grͣa. Ulocat᷑ quis ex paganis me
baptizat᷑: ab ommi reatuabsolit. Q uidbe¬
ni fecit ut uocaret᷑: & ut donũ remissionis
omniũ culparũ  sequeret᷑ : Neq enĩ ieui¬
nauit: neq melemosinis. uł annor cõputo¬
cione inpenitenc ia culpas deleuit. Dican
apcius. Nascit᷑ quis cũ originali peccato: ao¬
didit de inceps multa actualia. Si credide
uocatꝰ ẽ. Baptizatꝰ. si statim abhac uita sul¬
itahitur. accipit dona ꝑhenns uite. Ecce
dona &. uocacio dei: fine peniteneia. Sicit
s. uoĩ aliquando nͣ credidistis deo. nẽ aurem

Expanded text:
 supra lectum est: Quos praedestinavit, cati, sed pauci electi . Aliter: sine poenitentia sunt dona et vocatio Dei in illis qui ad fidem Dei veniunt. Verbi gratia: vocatur quis ex paganismo, baptizatur, et ab omni reatu absolvitur: quid boni fecit ut vocaretur, et ut donum remissionis omnium culparum consequeretur? Neque enim jejunavit: neque in eleemosynis, vel annorum computatione in poenitentia culpas delevit. Dicamus et apertius: nascitur quis cum originali peccato; addit deinceps multa actualia: si crediderit, vocatus est; baptizatus, statim ab hac vita subtrahitur; accipit dona perennis vitae: ecce dona et vocatio Dei sine poenitentia. Sicut enim et vos aliquando non credidistis Deo
Abbreviated transcription (Latin):
pͥualebat. Iuertit nichilominꝰ impie tat̾e abe
iacob. ab ins uidelices qͥ credider̃t ex uidȩ is
inpͥmo aduentu illius: auerset qͦq plemit᷑
Mibis qͥ suscepta gencii multitudine con¬
uertent᷑ &. saluabunt᷑. sic ut scriptũ ẽ ipse
redimet ifrł ex om̃ibꝰ iniqͥtatibꝰ eiꝰ et cũ ple

Expanded text:
t, avertit nihilominus impietates a Jacob, ab his videlicet qui crediderunt ex Judaeis in primo adventu illius; avertet quoque pleniter et ab his qui, suscepta gentium multitudine, convertentur et salvabuntur, sicut scriptum est: Ipse redimet Israel ex omnibus iniquitat
Abbreviated transcription (Latin):
m̃tũ nouu scribã in cordibꝰ eor: Sequit᷑ Cũ
abstulero peccita eor. His uerbis demons¬
trat᷑. qͦd licet qͥrundã etede neiũ ex eis pec¬
cata sint ablata: infine tam̃ secłi ꝑ baptis¬
migram ꝑlenius aufereiti᷑: Scđm eugłm

Expanded text:
ibus eorum. Sequitur: Cum abstulero peccata eorum. His verbis demonstrat quod, licet quorumdam credentium ex eis peccata sint ablata, in fine tamen saeculi per baptismi gratiam plenius auferentur. Secundum
Abbreviated transcription (Latin):
Que in qͥt assũpcio est. nͥ una ex mortuis:
id÷ qͥd aliud sĩ assũpti & electi a deo ex ea¬
dẽ plebe. sicut ego & PETIUS . &. reliqͥ ere¬
demes. qͥ uos eniã assũps imꝰ ad fid̃e .xꝑi. nͥ¬
uidȩ is infidelibꝰ: Si eñi illi sua morte infide¬
litatis reconciliacionẽ prestiteri mundo:
nos qͥ infidelitate mortui ñ sum ad uit᷑a alior.
qͥsi uuii ex mortuis seruati sumꝰ. Quod si
delibacio scã: & massa. Delibaeio sc̃a. gusta¬
cio quȩdã siue pͥmicie auicuiꝰ rer uerbi gr̃õ
qͥndo particła accipitꝰ ex massa consꝑse
farinȩ: & pręgustat cuiꝰ saporis sit reliqua
Nã naturale ẽ. ut om̃is res quȩ unius sub¬
slanciȩ ẽ. diuisa ꝑ partes. in eade ꝑmaneat
natura: s. unius saporis &. qualitatis sit. sic
ex ferm̃tata farina dinosen᷑. Hic aũ deliba¬
cio scõs significat apłos: massa uͦ patres sc̃õs.¬

Expanded text:
Quae, inquit, assumptio est, nisi vita ex mortuis? id est: quid aliud sunt assumpti et electi a Deo ex eadem plebe, sicut ego et Petrus et reliqui credentes, qui vos etiam assumpsimus ad fidem ChJudaeis infidelibus? Si enim illi sua morte infidelitatis reconciliationem praestiterunt mundo, nos qui in infidelitate mortui non sumus, ad vitam aliorum quasi vivi ex mortuis servati sumus. Quod si delibatio sancta est et massa. Delibatio est degustatio quaedam, sive primitiae alicujus rei. Verbi gratia: quando particula accipitur ex massa conspersae farinae, et praegustatur cujus saporis sit reliqua. Nam naturale est ut omnis res quae unius substantiae est, divisa per partes, in eadem permaneat natura, et unius saporis et qualitatis sit: sicut ex fermento farina dignoscitur. Hic autem delibatio sanctos significat apostolos, massa vero patres sanctos
Abbreviated transcription (Latin):
ico gͣ. Nunqͥd ñ offender̃ĩ iudȩ iue
caderent: sub auditꝰ soliuͦ. ut eor casus n¬
chil ꝓfuerit: absit.&. est sensus. Non offen
s: ut multitudo genciũ ineor. locũ siugere
.s. magna̾ utilitatẽ casus illoꝵ nobis prest¬
ret. Unde sequitꝰ. Sed illoꝵ delicto salus
gentibꝰ ut illos emulent᷑. Ie si diceret alis
uerbis. In illor de licło. salus gentibꝰ ẽ ꝓcun¬

Expanded text:
ico ergo: Nunquid sic offenderunt Judaei ut caderent? subaudis solummodo, ut eorum casus nihil profuerit. Absit. Et est sensus: non offendsed ut multitudo gentium in eorum locum surgeret, et magnam utilitatem casus illorum nobis praestaret; unde sequitur: Sed illorum delicto salus est gentibus, ut illos aemulentur. Ac si diceret aliis verbis: In illorum delicto salus gentibu
Abbreviated transcription (Latin):
Angelus inde hominẽ subruit. unde ruit
S̾ed rꝑs miserans deceptũ fraude maligni
Inse alli ad urtã posse redire dedit.

Expanded text:
Angelus, inde hominem subruit, unde ruit. Sed Christus miserans deceptum fraude maligni, In se illi ad vitam posse redire dedit
Abbreviated transcription (Latin):
qͥin sublimitate st̃. Beatꝰ apłs dirigens hec
uerba timotheo: in illo tradidit omnib
berent missarũ sollempnia celebrare .&.
ꝓomnibꝰ hominibꝰ orare. Q uã formã uł
exemplũ: onnis eccła mͦ tenet. Nã oh
niss usq ad illũ locũ ubi incipit sacerdos
inysteria corporis &. sanguinis dñi inqͥens
Te igit᷑ clementissime pat̾ petimꝰ. Oracio¬
nesst̃ quas fundit sacerdos in consec iacio¬
ne eucharistię usq ad fiactionẽ corporis
M̃r uidelicet qͣndo partieulã qͥndã ponit
sacerdos in calice. Postulaciones st̃ bene¬
dictiones episcopales. quas dicit ep̃s suꝑ
sen naq dixit dñs sacerdotibꝰ. In uocabi¬
tis nomen meũ suꝑ fil ios isrł: & ego bene¬
dica eis. Grarũ actiones st̃ laudes. quas
cõmuncato popło refert sacerdos deo pa¬
tri: qͥ dignatꝰ est mẏsteria corporis .&. san¬
gumis filii sui. ad salutẽ dare & sedẽpeio¬
ne. Eł ne forte qͥiceret aliqͥs. ñ debemꝰ ora¬

Expanded text:
nstituti sunt. Beatus Apostolus dirigens haec verba Timotheo, in illo tradidit omnibusberent missarum solemnia celebrare, et pro omnibus hominibus orare; quam formam vel exemplum omnis Ecclesia modo retinet. niis usque ad illum locum ubi incipit sacerdosmysteria corporis et sanguinis Domini, inquiens. Te igitur, clementissime Pater, petimus . . . Orationes sunt quas fundit sacerdos in consecratione Eucharistiae usque ad fractionem corporis Domini, videlicet quando particulam quamdam sacerdos in calicem ponit. Postulationes sunt benedictiones episcopales, quas dicit episcopussen namque dixit Dominus sacerdotibus: Invocabitis nomen meum super filios Israel et ego benedicam eis . Gratiarum actiones sunt laudes quas communicato populo refert sacerdos Deo Patri, qui dignatus est mysteria corporis et sanguinis Filii sui dare eis ad salutem et redemptionem. Et ne forte diceret aliquis: N
Abbreviated transcription (Latin):
tes om̃ia ee̾ munda comedebant cibos yolis
Ssecratos & ꝓuorabant sumplices .&. infir¬
mos infide adsimilid qͥ dicebant. nͥ isti qui¬
maiorẽ prudeuciã & scienciã habent. sci¬
rent aliqͥd deitatis ẽẽ in bis ẏdolis: neqͣ quã
hoc agerent. Mandurabi g .q. ego: ut conse¬
ta. uolebant carnes y dolotitas comedere.
qr sciebant illas ꝑ inuocacionẽ dȩ monior.
eẽ in mundas &. ne scandaliz arent frẽm su¬
ũ. ꝓuocando ad comedendũ dicebant ista que
ar fame. quã frẽm meũ scandalit̾ẽ mandu¬
cando carnes ydolotitas: & ñ solũ abstinendo
ab illis. s. eti ã ab om̃ib ꝓ qbꝰ ille potest scan¬
dalizari. ꝑ otest tam̃ ex ꝑsona apłi ẽẽ dictũ
ut apłs ex setalia diceret. ꝓuocans eos ad cari

Expanded text:
tes omnia munda esse, comedebant cibos idolis tes omnia munda esse, comedebant cibos idolis consecratos, et provocabant simplices et infirmos in fide ad similia, qui dicebant: Nisi isti qui prudentiam et scientiam habent, scirent deitatem esse in his idolis, nequaquam hoc agerent. Manducabo ergo et ego ut conseta, nolebant carnes idolothytas comedere, quia sciebant illas per invocationem daemoniorum esse immundas, et ne scandalizarent fratrem suum provocando eum ad comedendum, dicebant ista quaear fame, quam ut fratrem meum scandalizem manducando carnes idolothytas. Et non solum abstinebo ab illis, sed etiam ab omnibus pro quibus ille potest scandalizari. Potest tamen ex persona Apostoli esse dictum, ut Apostolus ex se talia diceret, provocans eos ad chari
Abbreviated transcription (Latin):
iotita uł ꝙ aliqͥd nnuminis cradunt ẽẽ inẏdo¬
lis E sca nos ñ cõmendat đõ. subaudis. quã
credimꝰ munda id ÷ ñ facit nos acceptabi¬
les đo .x. iaudabiles apud illũ. Neq enun si
ñ manducaterimꝰ subaudis. de sacrificis ydo¬
lor deficiemꝰ ut alios cibos ñ habeamꝰ qͥs pos¬
simꝰ manducare: neq si manduc aueriinꝰ car¬
nes ydolis ꝯsectatas. abundabinꝰ: sub audis.
ut alior. ciboꝵ refectionẽ ñ quęrimꝰ. Uidete
ne forte hec licencia urͣi. sub audis. quacre¬
ditis om̃ia miida mundis s ꝑ inuocacioñẽ
nominis xpi omnia sc̃ificari. offendiculũ fi¬
at infirmis infide: ut eredant aliqͥd deita¬
tis ee̾ mnẏdolo .a. comalant. ꝓpt̾ hoc carnes
manducare. Si dũ peccantes in fr̃s. dũ come¬
ditis corã uiis carnes ydolis ꝯsecratas. recum¬
bentes inydolio: si esca st audaliz as fr̃e m ie¬
secratas inxt̾nũ. ne frẽm meũ scad alizẽ
Erant qͥda ꝓpud corinthios qͥ scieneiã hꝗben¬

Expanded text:
id numinis credunt esse in idolis. Esca autem nos non commendat Deo, subaudis quam credimus mundam, id est, non facit nos acceptabiles Deo, et laudabiles apud illum, neque enim si non manducaverimus, subaudis de sacrificiis idolorum, deficiemus, ut alios cibos non habeamus, quos possumus manducare, neque si manducaverimus carnes idolis consecratas, abundabimus, subaudis ut aliorum ciborum refectionem non quaeramus. Videte autem ne forte haec licentia vestra qua creditis omnia munda mundis, et per invocationem nominis Christi omnia sanctificari, offendiculum fiat infirmis in fide, ut credant aliquid deitatis esse in idolo et comedant propter hoc carnes manducare. Sic peccatis in fratres, dum comeditis coram illis carnes idolis consecratas, recumbentes in idolio. Si esca scandalizat frnum, ne fratrem meum scandalizem. Erant quidam apud Corinthios, qui, scientiam haben
Abbreviated transcription (Latin):
remanet. uł hoc suꝑ est. ut qͥ habent mͦ¬
uxores : tanꝗͣ. ñ habentes sint. Uxorem
nãq habet .s qͦsi ñ habet. ꝙr hodie uidet᷑
illã hahere. s crastina die morit᷑ .&. de si¬
nit postinodũ uxore habere: idoq debet
in p̃senti secło futura uita imitari: in qua
ert electi similes angelis dei. Alit̃. Uxor̃ẽ
habet. s qͣsi ñ habet. qͥ sic seit debita car¬
nis ex soluere. ut tamͣ ꝑ eã modo tota m̃¬
te ñ cogat᷑ in herere. uidelicet sic reddens
debitũ uxori: ut ñ displiceat ereatori.
oẜ qui flent. tanꝗͣ ñ flentes. Flet quib¬
bet ꝓ amissione caroꝵ.&. miseriis huus¬

Expanded text:
remanet, vel hoc superest, ut et qui habent uxores modo, tanquam non habentes sint. Uxorem namque habet, sed quasi non habet, qui hodie videtur illam habere, sed crastina die moritur, et desinit postmodum uxorem habere: ideoque debet in praesenti saeculo futuram vitam imitari, in qua erunt electi similes angelis Dei. Aliter, uxorem habet, sed quasi non habet, qui sic scit debita carnis exsolvere, ut tamen per eam mundo tota mente non cogatur inhaerere, videlicet sic reddens debitum uxori, ut non displiceat Creatori. Et qui flent tanquam non flentes, sint. Flet quilibet amissione pro
Abbreviated transcription (Latin):
t̾e necessitatẽ. appellat tribulacionẽ & angu¬
stiã. quã sustinent ꝯiugati .&. max ime c̃iuga¬
tę. sastidiũ uidelioet inꝯcipiendo. olore in
parturiendo. qͥ dolore. plerũq solent inuli¬
eres mori:. curã multãa. laborẽ in alendis d.
uestiendis filiis. tristiciã de egrotacione .s
morte eoꝵr: maximeq si om̃ib filiis fuerit or¬
lasd: de amissione qͦq ꝯuuigis. zimilit̃ etiã lalio¬
res &. dolores sustinec uir: de amissione filor.
x morte usoris.dqͥbꝰ om̃ibꝰ it̃ illi liberi qͥ uugi¬
uitate̾ seruaut. imitantes illã uitã que post
morte̾ erit. QIua ꝓpiͣ sub. dit apti. em bonũ est¬

Expanded text:
 angustiam quam sustinent conjugati, et maxime conjugatae, fastidium videlicet in concipiendo, dolorem in parturiendo, quo dolore plerumque solent mulieres mori, curam multam et laborem in alendis et contuendis filiis, tristitiam de aegrotatione et morte eorum, maximeque si omnibus filiis fuerit orbata, de amissione quoque conjugis. Similiter etiam labores et dolores sustinet vir de amissione filiorum et morte uxoris, a quibus omnibus sunt illi liberi, qui virginitatem servant, imitantes illam vitam quae post mortem erit. Quapropter subdit Apo
Abbreviated transcription (Latin):
fuerit tẽperata dilectione. ꝑx ii. humi¬
luate ͦq pacieneia. atq simplicitate. Iunc
aũ sciencia magna ẽ & sibi utilis. si carita¬
te se humiliat: cũ qua etiã amplius cres¬
cit Siqͥs aũ se existimat seire aliqd. idest
omia munda ee̾ .&. qͦd licite fidelibꝰ sint
utenda nͣdũ cognouit quẽad modũ opor

Expanded text:
erit dilectione proximi, humilitate quoque, patientia atque simplicitate. Tunc autem scientia magna est et sibi utilis si charitate humilietur cum qua etiam amplius crescit. Si quis autem existimat se scire aliquid, id est omnia munda esse, et quod licita fidelibus sint ad utendum, nondum co