comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
toto corde tuo: & ne innitaris pru¬
de nelȩ tuȩ. In omnibꝰ uis tiuis cogi¬
ta illũ & ipse diriget gressus tuos.
Ne te metuas ob inbecillitatẽ. ꝓpriã
diuina ñ posse seruare mandata:
nec te rursũ autumes hȩc tuis im¬
plere uiribꝰ posse. nec tua naturali
sciencia nosse. si ñ ꝑ illius lege̾ instru¬
aris s pocius &. indicendo &. inagen¬
do. eiꝰ quȩre creber auxilũ &. ipse
q̃ iussit ꝓpicius ut implere ualeas
donabit. Ne sis sapiens apud temet¬
ipsũ. Uidet᷑ forte alicui hoc idẽ esse
mandatũ qͦd p̃missũ ẽ.&. ne innita¬
ris prudenciȩ tuȩ: s multũ distat.
Innitit᷑ enĩ suȩ prudenciȩ. qͥ ea que
sibi agenda uel dicenda uident᷑: pa¬
trũ decretis prȩponit Sapiens uͦ
ẽ apud semet ipsũ. etiã is qͥ in illis
q̃ ex patrũ magisterio potuit rec¬
te cognoscere: sese prȩceteris qͦsi
doctor extollit. Que sit aũ uera
hominis sapiencia: subsequenter
ostendit.Time dñin: & recede a ma¬

Expanded text:
o corde tuo, et ne innitare prudentiae tuae, in omnibus viis tuis cogita illum, et ipse diriget gressus tuos. Ne te metuas ob imbecillitatem propriam divina non posse servare mandata, nec te rursum autumes haec tuis implere viribus posse, tua et naturali scientia nosse, si non per illius legem instruaris; sed potius et in discendo, et in agendo ejus quaere creber auxilium, et ipse quae jussit, propitius ut implere valeas donabit. Ne sis sapiens apud temetipsum. Videtur forte alicui hoc idem esse mandatum quod praemissum est, et ne innitaris prudentiae tuae. Sed multum distat, innititur enim suae prudentiae, qui ea quae sibi agenda vel dicenda videntur patrum decretis praeponit, sapiens vero est apud semetipsum etiam is qui in illis quae ex patrum magisterio potuit recte cognoscere, sese prae caeteris quasi doctior extollit. Quae sit autem vera hominis sapientia subsequenter ostendit. Time Dominum et recede a ma
Abbreviated transcription (Latin):
me. Proice illos ad statuariũ decoꝵ
pciũ qͦ adp̾̃ciatꝰ sũ ab eis. Eẜ tuli
triginta argenteos: & ꝓieci illos in
domũ dñi ad statuariũ. Lxr Et
dicã ad illos. Sibonũ ẽ mc̃spectu
ur̃o. date statuentes mercedẽ meã.
aut renuite. eẜ statuert mercedẽ
triginta agenteos. ¶ dix̃ dnͣs ad
me. Depone eos inẽflatorur& re¬
ẜ tuli triginta argenteos. &. misi
eos indomũ dñi inẽflatorium.
ognoscentibꝰ ifrahelitiei gregis
pauꝑibꝰ qͥ mea mandata custo diuñ
placet homines enĩ estis. & semel
libero arbitrio uos creaur. qͥbꝰ & in
heremo locutꝰ sũ. si audieritis me
sũpcione. qua abieci uniuersũ ho¬
minũ genꝰ. & uos mͥ inpeculiarẽ
elegi greg̃e. & ereator oniũ uolui
paruũ habere funicłm: reddite mͥ mer

Expanded text:
 illud ad statuarium, decorum pretium quod appretiatus sum ab eis: et tuli triginta argenteos, et projeci illos in domum Domini ad statuariunt. LXX: Et dicam ad eos: Sibonum est in conspectu vestro, date statuentes mercedem meam, aut renuite. Et statuerunt mercedem meam triginta argenteos. Et dixit Dominus ad me: Depone eos in conflatorium, et reEt tuli triginta argenteos, et misi eos in domum Domini in conflatorium. Cognoscentibus Israelitici gregis pauperibus, qui mea mandata custodiunt, placet homines enim estis et semel libero arbitrio vos creavi, quibus et in eremo locutus sum: Si audieritis me, sumptione, qua abjeci universum hominum genus, et vos mihi in peculiarem elegi gregem, et Creator omnium 891 volui parvum habere funiculum, reddite mihi mer
Abbreviated transcription (Latin):
ciones ꝑ fidi &. dilectionis suȩ pre¬
senciã ueniret: nec solũ popłos. s
ipsos etiã rerũ dños concupiscen¬
ciis renunciate: ac sibi libent᷑ obtẽ¬
ꝑare faceret. Iustꝰ pͥor est accusator
sui: uenit amicꝰ eiꝰ & inuestigabit
eũ. Om̃ĩs qͥ uere iustꝰ ẽ. ubi peccan¬
ciũ errata c̃spicit. pͥmo ad se ipsũ
ocłm eͣside racionis inflectit: dũq
suã fragilitatẽ sollicitꝰ accusauerit.
sic demũ ad corripiendos alios
linguã benignꝰ exerit. Sedille qͥ suis
fidelibꝰ dicere dignatꝰ ẽ. uosaũ dixi
amicos. qͥa q̃cũq audiui a patre me¬
o nota feci uobis: uenit in cor eiꝰ
ꝑ prȩsenciã diuinȩ c̃tẽplacionis.
&. quã hoc sit mundũ a sorde ini

Expanded text:
tiones per fidei et dilectionis suae praetiones per fidei et dilectionis suae praesentiam veniret: nec solum populos, sed ipsos etiam rerum dominos concupiscentiis renuntiare ac sibi libenter obtemperare faceret. Justus prior est accusator sui. Venit amicus ejus, et investigabit eum. Omnis qui vere justus est, ubi peccantium errata conspicit, primo ad seipsum oculum considerationis inflectit, dumque suam fragilitatem sollicitus accusaverit, sic demum ad corripiendos alios linguam benignus exerit, sed ille qui suis fidelibus dicere dignatus est: Vos autem dixi amicos, quia quaecunque audivi a Patre meo, nota feci vobis . Venit in cor ejus per praesentiam divinae contemplationis: Et quam hoc sit mundum a sorde ini
Abbreviated transcription (Latin):
test & de quolibet uiro sc̃o accipi:
ꝯcarnis in becillitat᷑ẽ ne intẽpta¬
cionibꝰ cȩdat. mentis fortitudine
suftentet᷑. Sꝑm uͦ ad irascendum
facilem: qͥs poterit sustinere: Qui
ad irascendũ facilis ẽ. nec se ipse
potest sustinere: ita ut iratꝰ sepe
qicat. ea ꝗͣ post modũ placidus
qͥa dixerit pęniteat. & plerũq
an dixerit ignoret: cuiꝰ tam̃ ue¬
sania ñ nũquã ꝑ sapienciũ mo¬
destiã facillime suffert᷑ atq ex
tẽpore sopit᷑. Donũ hominis di¬
latat uiam eiꝰ. & ante pͥncipes
spaciũ ei facit. Donũ caritatis
siue aliarũ uirtutũ quas a dño
fideles accipiunt. dilatat uiam
actionis eoꝵ: qͥa qͦ magis gr̃a sꝑs
intus replent᷑ eo lacius foris bo¬
noꝵ oꝑũ gressus multiplicant:
atq inter magnos eccłȩ rectores
in futuro culmen sorciunt᷑ hono¬
ris. Alit Donũ sꝑitale saluatoris.
quã mundo attulit. Dilatat autẽ
uiã eiꝰ: quo ad plurimas orbis na¬

Expanded text:
test de quolibet sancto viro accipi, test de quolibet sancto viro accipi, qui carnis imbecillitatem, ne in tentationibus cedat, mentis fortitudine sustentat. Spiritum vero ad irascendum factem quis poterit sustinere? Qui ad irascendum facilis est nec seipsum potest sustinere, ita ut iratus saepe dicat ea quae, postmodum placidus, quia dixerit poeniteat, et plerumque an dixerit ignoret, cujus tamen vesania nonnunquam per sapientium modestiam facillime suffertur, atque ex tempore sopitur. Donum hominis dilatat viam ejus, et ante principes spatium ei facit. Donum charitatis sive aliarum virtutum, quas a Domino fideles accipiunt, dilatat viam actionis eorum, quia quo magis gratia Spiritus intus replentur, eo latius foris bonorum operum gressus multiplicant, atque inter magnos Ecclesiae rectores in futuro culmen sortiuntur honoris. Aliter, donum spiritale Salvatoris, quod mundo attulit, dilatavit viam ejus, quoad plurimas orbis na
Abbreviated transcription (Latin):
dundans fons sapienciȩ. Qui mol¬
lis &. dissolutꝰ ẽ in oꝑe suo. frat᷑ est
sua oꝑa dissipantis: aiua qͥ cȩpta
bona distric te ñ ex seqͥt᷑ dissolu¬
cione negligenciȩ: manũ destru¬
entis imitatur. Substanc ia diui¬
tis urbs roboris eiꝰ & qͦsi murus
ualidꝰ circũdans eũ. Non t̾rena
substancia semꝑ defendere po¬
cest. immo pleriq. ꝓpt̾ diuicias stͥ
capti uel occisi. Unde & eccłastes
ait. Diuiciȩ c̃seruatȩ inmalũ dñi
sui ꝑeunt enĩ in afflictione pes¬
sima. Melius gͦ intelligit᷑ substan¬
ciã laudare uirtutũ: quibꝰ qͥcũq:
habundat. qͦsi muro in expugna¬
bili. cunctas hostiũ arcet insidi¬
as. Qui prius respondet quã audi
desiderat quã discat.: stulticiȩ no¬
xam ñ declinat. Qui iudicare . ꝓ¬
rimoꝵ facta pͥusquã plenã causã
utriusq partis dinoscat. in ordina¬
te festinat: & ille se c̃fusione dignũ
qd̾e promptꝰ ẽ. caro aũ infirma. Po¬

Expanded text:
edundans fons sapientiae. Qui moledundans fons sapientiae. Qui mollis et dissolutus est in opere suo, frater est sua opera dissipantis. Quia qui coepta bona districte non exsequitur, dissolutione negligentiae manum destruentis imitatur. Substantia divitis urbs roboris est, et quasi murus validus circumdans eam. Non terrena substantia semper defendere potest, imo plerique propter divitias sunt capti vel occisi. Unde et Ecclesiastes ait, Divitiae conservatae in malum domini sui; pereunt enim in afflictione pessima. Melius ergo intelligitur substantiam laudare virtutum, quibus quicunque abundat, quasi muro inexpugnabili cunctas hostium arcet insidias.-- Qui prius respondit quam audidesiderat quam discat, stultitiae noxam non declinat. Qui judicare proximorum facta priusquam plene causam utriusque partis dignoscat, inordinate festinat, et ille se confusione dignum quidem promptus est, caro autem infirma. Po
Abbreviated transcription (Latin):
infideli. habere diuicias scͥpturarũ.
cũ in his xꝑm intelligere ñ possit:
Quid heretico eisdẽ habundare di¬
uic iss: cũ unitate fidei in eis disce¬
re nequeat: Quid malo catholico ex¬
pedit diuicias habere fidei: cũ sapi¬
enciã piȩ actionis habere neglexe¬
rit: Omni tẽpore diligit qͥ amicus
ẽ. & frat᷑ in angustiis cõꝓbat᷑. Qui
qnm uere amat. omni tẽpore eius
custodit amorẽ: neq in angustia
passionis deserit. quẽ in pacis tran¬
qͥllitate c̃fessus ẽ. Homo stultꝰ plau¬
det manibꝰꝰ cũ spoponderit ꝓ ami¬
co suo. Stultꝰ ẽ qͥ cũ animã fratris
suscepit regendã. de suis głatur
ac tibꝰ : & ñ pocius ei humili com¬
passione qͥc qͥd potest auxilii sa¬
lutaris impendit. Animus gau¬
dens. etatẽ floridã facit: spiritꝰ
tristis ex siccat ossa. Qui interna
sꝑs scĩ consolacione lȩtat᷑. etiam
bonȩ actionis flore decorat᷑ .s. frue

Expanded text:
infideli habere divitias Scripturarum, infideli habere divitias Scripturarum, cum in his Christum intelligere non possit? Quid haeretico eisdem abundare divitiis cum unitatem fidei in eis discere nequeat? Quid malo catholico expedit divitias habere verae fidei, cum sapientiam piae actionis habere neglexerit? Omni tempore diligit qui amicus est, et frater in angustiis comprobatur. Qui Dominum vere amat, omni tempore ejus custodit amorem, neque in angustia passionis deserit, quem in pacis tranquillitate confessus est. Homo stultus plaudet manibus, cum spoponderit pro amico suo. Stultus est, qui cum animam fratris suscipit regendam, de suis gloriatur actibus, et non potius ei humili compassione, quidquid potest auxilii salutaris impendit. Animus gaudens aetatem floridam facit: spiritus tristis exsiccat ossa. Qui interna Spiritus sancti consolatione laetatur etiam bonae actionis flore decoratur, et fructus
Abbreviated transcription (Latin):
aliqͥbꝰ. atq a bestiali seuicia  ad fidei
pietatẽ predicando c̃uersis. quã here¬
tico euilibet c̃fidenti in sui ꝑfidia dog¬
matis: qͥa nimirũ illud ẽtra exteros.
hoc ẽtra sua uiscera certam̃ agebañ
Potest urse nomine ipsa hostis antiqͥ
malicia intelligi cui fȩtꝰ rapimꝰ cũ
eos̃ qͥ erant filii diaboli. cathecizando
& baptizando. filior dei societati ad¬
iungimꝰ & hoc plerũq multo leui¬
ore labore ꝑficit᷑. quã si uel heret¬
cũ ad statũ rectũ reducere conaris.¬
Qui dimittit a quã caput est iurgior
Aquã dimittere ẽ: lingũa influxa e¬
loquii relaxare. Quo c̃tra inbonã
partẽ đr: aqua ꝓfunda. uerba ex
ore iuri. Qui gͦ dimittit aquã. ca¬
put ẽ iurgior: qͥa qͥ linguã ñ refre¬
nat. concordiã dissipat. Unde scriptũ
ciũ: iras mitigat. Quid ꝓdest habe¬
re diuicias stulto.: cũ sapienciã eme¬
re ñ possit: Quid. ꝓdest popło iudeoꝵ

Expanded text:
aliquibus, atque a bestiali ejus saevitia ad fidei aliquibus, atque a bestiali ejus saevitia ad fidei pietatem praedicando conversis, quam haeretico cuilibet confidenti in sui perfidia dogmatis, quia nimirum illud contra exteros, hoc contra sua viscera certamen agebant. Potest ursae nomine ipsa hostis antiqui malitia intelligi, cui fetus rapimus, cum eos qui erant filii diaboli catechizando et baptizando filiorum Dei societati adjungimus: et hoc plerumque multo leviore labore perficitur, quam si vel haereticum ad Qui dimittit aquam, caput est jurgiorum. Aquam dimittere est linguam in fluxa eloquii relaxare. Quo contra in bonam partem dicitur: Aqua profunda, verba ex ore viri . Qui ergo dimittit aquam, caput est jurgiorum, quia qui linguam non refrenat, concordiam dissipat, unde e diversotium, iras mitigat . Quid prodest habere divitias stultum, cum sapientiam emere non possit? Quid prodest populo Judaeorum
Abbreviated transcription (Latin):
expectat futura. qͦsi gẽmȩ splen¬
didissime possessione lȩtat᷑. Nam
& in euangelio negoc iator sapiens
ꝓ adqͥsicione p̃ciose margaritȩ
id est desiderii cȩlestis: omnia que
habuit uendidit. Talisq expectator. si¬
ue aduersa seu ꝓsꝑa c̃tigerint. a sua
intencione ñ flectit᷑ prudent᷑ intel¬
ligens. qm diligentibꝰ dm omnia coo¬
pant᷑ in bonũ. Semꝑ iurgia quȩrit
malus angelus aũ crudelis mntet᷑
ẽtra eũ. Angelus crudelis in mundꝰ
ut eos uel inp̃senti affligat ut egyp¬
cios qͥbꝰ inmisit irã indignacionis sue
in dignacionẽ & ir̃a & tribulacionẽ.
inmissiones ꝑ angelos malos: uel etiã¬
post mortẽ ad interitũ rapiat ȩtͣnũ:
at c̃tra in mittit angel ũ dñs in cire u¬
itu timenciũ eũ. & eripiet eos. Expe¬
dit magis ursȩ occurrere raptis fetibꝰ.
quã fatuo c̃fidenti instulticia sua.
Facilius erat doctoribꝰ sc̃ĩs furori gen¬
tilitatis occurrere. raptis adsȩ popłis

Expanded text:
exspectat, quasi gemmae splendidissimae possessione laetatur: nam et in Evangelio, negotiator sapiens pro acquisitione pretiosae margaritae, id est, desiderii coelestis omnia quae habuit vendidit, talisque exspectator sive adversa seu prospera contigerint, a sua intentione non flectitur; prudenter intelligens quoniam diligentibus Deum omnia cooperantur in bonum . Semper jurgia quaerit malus: angelus autem crudelis mittetur contra eum. Angelus crudelis immundus ut eos vel in praesenti affligat, ut Aegyptios, quibus immisit iram indignationis suae, indignationem et iram et tribulationem, immissiones ortem ad interitum rapiat aeternum. At contra immittitur angelus Domini in circuitu timentium eum, et eripiet eos. Expedit magis ursae occurrere raptis fetibus, quam fatuo confidenti in stultitia sua. Facilius erat doctoribus sanctis, furori gentilitatis occurrere raptis ad se populis
Abbreviated transcription (Latin):
fructꝰ eiꝰ. Si iuxta ecclastieñ. ra¬
dix sapiencie ẽ timere dm: fruc̾pꝰ
sunt pͥmi ac purissimi. siue qͥa deus
qͥ uidet᷑ ab inicio ẽ .&. nichil inqͥna¬
tũ in eiꝰ uisione incurrit: siue quia
pͥmo adhanc ẽtẽplandã homo cre¬
atꝰ ẽ. Unde .&. adolefcencior filius.
ubi ad patrẽ penitens redut. pͥmã
stolã recepisse memorat᷑. siue qͥa
pͥmũ & rude aurũ solet ẽẽ puris¬
uere ẽ beatitudo credenda: q̃ nob̾
in resurrectione ꝑfectius a dnõ
ꝓ mittit᷑ eẽ reddenda. Preciosior
ẽ cunctis opibꝰ &. omnia q̃ deside¬
rant᷑ huic ñ ualent cõparari. Non
modo t̃renis. uerũ etiã cȩlestibꝰ di¬
uiciis: inmo & ipsis angeloꝵ c̃spec¬
tibꝰ huiꝰ sapiencie claritas ante¬
fert᷑. Unde &. ꝓpħa. Quid enĩ mre
stat in cȩlo: & ate qͥd uolui suꝑ
t̃ra: e ceta usq ad finẽ psalmi.

Expanded text:
Ecclesiasticum, radix sapientiae est timere Deum, fructus sunt primi ac purissimi, sive quia Deus, qui videtur, ab initio est, et nihil inquinatum in ejus visione incurrit, sive quia primo ad hanc contemplandam homocreatus est. Unde et adolescentior filius ubi ad Patrem poenitens rediit, primam stolam recepisse memoratur; sive quia primum et rude aurum solet esse purisvere est beatitudo credenda, quae nobis in resurrectione perfectius a Domino promittitur esse reddenda. Pretiosior est cunctis opibus, et omnia quae desiderantur, huic non valent comparari. Non modo terrenis, verum etiam coelestibus divitiis, imo et ipsis angelorum conspectibus, hujus sapientiae claritas antefertur, unde et propheta . Quid enim mihi restat in coelo, et a te quid volui super terram, etc., usque ad finem psalm
Abbreviated transcription (Latin):
q t cuꝑem in genioli mei aliqͦs ost
re munuscłm. & cepta induodec̃i ꝓ¬
pħas explanacio ꝑueniret ad calcem.
susceptũ opꝰ deserere nolui:s qͦd & abs¬
ꝙ te dictaturꝰ erã. tuo potissimũ no¬
mini c̃secraui. Cẜ gaudeo qͦd obscuris¬
simꝰ liber ⁊ acharie ꝓpħȩ. & int̃ duode¬
cĩ longissimꝰ eo tẽpore disserendꝰ ẽ. qͦ
ob festinacionẽ eiꝰ qͥ reuersurꝰ ẽ. nullã
morã patit᷑ int̃p̃tacio: s uelim nolun.
salt̾e lucratiuis ꝑ noctẽ oꝑibꝰ atq fur¬
tuus dictare cõpellor qͦd tͥ dirigam.
Sepsit in hunc ꝓpħam origenes duo
uolumina. usq ad t̾ciã partẽ libri:
apͥncipio. Hypolitꝰ qͦq edidit cõmen¬
tarios. & didimꝰ qͥnq explanacionũ
libros. me rogante dictauit. Quos cũ
fuit: & hystoriȩ uix pauca tetigerũt.
Itaq imitari cupiens illũ patrẽ fami¬
lias qͥ ꝓfert de thesauro suo noua &
uetera & sponsã de eantico canticoꝵ.
qͥ dicit. noua cũ ueteribꝰ fratruelis

Expanded text:
 cuperem ingenioli mei aliquod re munusculum, et coepta in duodecim prophetas explanatio perveniret ad calcem, susceptum opus deserere nolui, sed quod et absque te dictaturus eram, tuo potissimum nomini consecravi; et gaudeo quod obscurissimus liber Zachariae prophetae, et inter duodecim longissimus, eo tempore disserendus est, quo ob festinationem ejus qui reversurus est, nullam moram patitur interpretatio: sed velim nolim, saltem lucrativis per noctem horis atque furtivis dictare compellor, quod tibi dirigam. Scripsit in hunc prophetam Origenes duo volumina, usque ad tertiam partem libri a principio. Hippolytus quoque edidit Commentarios, et Didymus quoque Explanationum libros, me rogante, dictavit, quos cum fuit, et historiae vix pauca tetigerunt. Itaque imitari cupiens illum patremfamilias, qui profert de thesauro suo nova et vetera : et sponsam de Cantico canticorum, quae dicit:
Abbreviated transcription (Latin):
ni tẽpore. frat̃ nĩ
filius tuus sisinnu
monachus: tuȩ mͥ
dignacionis epistolã reddidit. Qua le¬
⁊a: gauisussũ te ee̾ sospitẽ & memoñ
mei omniũq frũm qͥ in sc̃ĩs locis ser¬
uiunt dño in quor. refrigeriis fac
cere. Quã dilecta tabernacła tua
dñe uirtutũ: concupiscit & de fien
anima mea in atria dñi. Si enĩ passe
inuenit sibi domũ. & turt᷑ nidũ sib¬
ubi reponat pullos suos: cur tuq
pontifex dñi es & calcas infine mun¬
di torcłaria. ut sicientibꝰ popłis san¬
guinis xꝑi unũ tribuasꝰ ñ libere ꝓl¬
men. ut uincentibꝰ coronã daretas¬
censiones intuo corde disponere.ꝙ
de uirtute inuirtutẽ. & imitari dĩ
pauꝑtatẽ. ut cũ illo diues fias.&
te reclinet caput. & ꝑ singłos diessib

Expanded text:
ni tempore frater noster, filius tuus, Sisinnius monachus, tuae mihi dignationis epistolam reddidit: qua lecta, gavisus sum esse te sospitem, et memorem mei, omniumque fratrum qui in sanctis locis Domino serviunt, in quorum refrigeriis faciicere: Quam dilecta tabernacula tua, Domine virtutum: concupiscit et deficit anima mea in atria Domini . Si enim Passer invenit sibi domum, et turtur nidum ubi ponat pullos suos : cur tu qui pontifex Domini es, et calcas in fine mundi torcularia, ut sitientibus populis sanguinis Christi vinum tribuas, non libere proclmen, ut vincentibus coronam daret, ascensiones in tuo corde disponere, et ire de virtute in virtutem, et imitari Domini paupertatem, ut cum illo dives fias, et in te reclinet capu
Abbreviated transcription (Latin):
rũ naturaliũ. qͦmͦ creata sint om¬
nia: qͣre hoc uel illud ab inicio
mundi usq ad c̃sũm acionẽ fece¬
rit crescere: manere.mutari. Cog¬
ri & facere bonũ inuita sua. eẜ
qͥd̾ẽ om̃is homo qͥ cõmedit &. bibit.
&ostendit bonũ in om̃i labore
suo: ex dono dei ẽ. Proptea colo¬
nꝰ & ospes mundi. homo datꝰ est.
ut breui uite suȩ fruat᷑ tẽpore.
&. spe ꝓlixioris etatis ab scisa. cune
in uita sua. nec frustra ob ẽgre¬
gandas opes cogitacionibꝰ tor¬
qͣat᷑ neq se puteplus de suo
labore luerari posse. quã cibũ
& potũ. &siqͥd de opibꝰ sius in
bonis oꝑib expenderit: hoc
delicias. & ad desꝑacionẽ. scd̾m
illud esaiȩ. manducemꝰ & biba¬
mꝰ cras enĩ moriem᷑. instar¬

Expanded text:
rum naturalium quomodo creata sint omnia: quare hoc vel illud ab initio mundi usque ad consummationem fecerit crescere, manere, mutari. Cogri, et facere bonum in vita sua. Et quidem omnis homo qui comedit, et bibit, et ostendit bonum in omni labore suo, ex dono Dei est. Propterea colonus et hospes mundi homo datus est, ut brevi vitae suae fruatur tempore, et spe prolixioris aetatis abscissa, cunctin vita sua: nec frustra ob congregandas opes, cogitationibus torqueatur. Neque se putet plus de suo labore lucrari posse, quam cibum et potum, et si quid de opibus suis in bonis operibus expenderit, hoc delicias, et ad desperationem, secundum illud Isaiae: Manducemus et bibamus, cras enim moriemur
Abbreviated transcription (Latin):
dei nr̃i inuocabimꝰ. Ipsi obligati st̃
ececidert. nos aũ surreximꝰ &. erec¬
tisumꝰ. In hoc ȩqͥtatu c̃fidebat rex
esypcius & p̃cipitatꝰ in mare qͣsi
plũbũ submersus ẽ in ꝓfunqdũ. &
suo exẽplo didicit uerũ eẽ qͦd scͥp¬
ñ ẽ fallax equus ad salute. Hos
currꝰ & quadrigas: supra in qͣtuor ꝑ¬
t᷑bacionibꝰ in t̃p̾tati sumꝰ. Qui nͥ fre¬
nis bonis regant᷑ aurige: ad p̃cipi¬
cia deferumt᷑. Alius ẽ aũ auriga de¬
qͦ loqͥt᷑ heliseus: pat̾ pat̾. currꝰ isrł
ꝙ auriga eiꝰ .T. unc ds domũ iuda
& domũ ioseph c̃fortare se dic it.
ut qͥ ihe roboam regnante diuisi
pastor. & unꝰ grex. es iudas enĩ &
ioseph. diuersis nominibꝰ ad unã
saluatoris intelligentiã c̃ferunt᷑
mundi. sua saturauit p̃sencia. Q
c̃uertet eos & miserebit᷑ eoꝵ: &
sic erͣt unũ sic̃ fuert̃ anteꝗͣ. ꝓice¬
ret eos. Hȩc uniuersa in ꝑsecuei

Expanded text:
ri invocabimus; ipsi obligati sunt, et ceciderunt: nos vero surreximus, et erecti sumus . In hoc equitatu confidebat rex Aegyptius; et praecipitatus in mare, quasi plumbum submersus est in profundum , et suo exemplo didicit verum esse, quod scriptum est: Fallax 875 equus ad salutem . Hos currus et quadrigas, supra in quatuor perturbationibus interpretati sumus, qui nisi frenis boni regantur aurigae, ad praecipitia deferuquo loquitur Elisaeus: Pater, pater, currus Israel, et auriga ejus . Tunc Deus domum Juda et domum Joseph confortare se dicit , ut qui, Jeroboam regnante, divisi pastor et unus grex. Et Judas enim et Joseph diversis nominibus, ad unam Salvatoris confeinus famem mundi sua saturavit praesentia. Et convertet eos, et miserebitur eorum: et sic erunt unum sicut fuerunt antequam projiceret eos.
Abbreviated transcription (Latin):
refectionis educauit me. Om̃ia enim
simulachra. diuini & som niatores fuu¬
stra locuti st̃: & uane c̃solabant᷑ ¶u
de heretieis loqͥt᷑ qͥ sub nomine xꝑu¬
no nͣ intelligunt nec de qͥbꝰ dicant it¬
q de qͥbꝰ affirment: & attendunt spi¬
ritibꝰ erroneis &. magistris dȩ moni¬
oꝵ in hypocrisi mendacia loquenci¬
ũ. & cauteriata habenciũ c̃scienei᷑
ut neqͦꝗͣ. credentes eoꝵ c̃solacionbꝰ
abducant᷑: qͥa uana ꝓmittunt. es ꝓp¬

Expanded text:
refectrefectiatores frustra locuti sunt, et vane consolabantur. Quae de haereticis loquitur, qui sub nomine Christiano non intelligunt, nec de quibus dicant, nec de quibus affirment, et attendunt spiritibus erroneis, et magistris daemoniorum in hypocrisi mendacia loquentium, et cauteriatam habentes conscientiam : ut nequaquam credentes eorum consolationibus abducantur q
Abbreviated transcription (Latin):
& siccitatẽ om̃is tre ȩuangelice p̃¬
dicaciõis irrigaturꝰ ẽ pluuiis. ipse
dabit ymbres eredentibꝰ & uber¬
tate omĩa cõplebunt᷑ ut postꝗͣ. in
.i. ꝑm crediderĩt naciones. intelli¬
gant uana ẽẽ q̃ ante coluerant. Si¬
ue ipse isrł intelligat. qͥ qͦnd̃a de¬
ceptꝰ ẏdolatriȩ erroribꝰ tenebatur.
frustra se coliusse simulachia .Odi¬
uinor. audisse mendacia .&. adqͥeuist.
somniis qͥbꝰ seͥptura p̃cipit ñ eredens¬
dĩ:. &. ob hãe causã ducti st̃ qͦsi gror
in captiuitatẽ. & afflicti absq pastor
deo. qͥa legis noticiã nͣ habebat. Oñ
hic locꝰ obscurꝰ & dubius ẽ.: & debet
sumꝰ aũ uixta sꝑualẽ intelligeneũ
dicere. qͦd credentes in xꝑo dñs adna¬
tet᷑. ut petant serotinã pluuiã m̃
sũmacione mundi. qͦndo plenitudo
donanda ẽ gr̃e. & singłis in agro suo
herba succ rescet: ita ut possint dicer
Dñs regit me & nichil mͥ deerit. inlo¬
co pascuȩ ibi me collocauit. suꝑ aquĩ

Expanded text:
 siccitatem omnis terrae, evangelicae praedicationis irrigaturus est pluviis: ipse dabit imbres credentibus, et ubertate omnia complebuntur, ut postquam in Christo crediderint nationes, intelligant vana esse quae ante coluerunt. Sive ipse Israel intelligat, qui quondam deceptus idololatriae erroribus tenebatur, frustra se coluisse simulacra, et divinorum audisse mendacia, et acquievisse somniis, quibus Scriptura praecipit non credendum . Et ob hanc causam ducti sunt quasi grex in captivitatem, et afflicti absque pastore Deo, quia Legis notitiam non habebant. Omnis hic locus obscurus et dubius est, et debet sumus autem juxta spiritualem intelligentiam dicere, quod credentes in Christo Dominus adhortetur ut petant serotinam pluviam in consummatione mundi, quando plenitudo donanda est gratiae, et singulis in agro suo herba succrescet, ita ut possint dicere: Dominus regit me, et nihil mihi deerit: in loco pascuae ibi me collocavit: super aquas
Abbreviated transcription (Latin):
radfidẽ multitudines nacionĩrse¬
niq seqͥt᷑. Seminabo eos in popłis &.
delonge recordabunt᷑ mei. Semi¬
nati st in popłis: qͥ dñi audiere ser¬
monẽ. Euntes docete om̃s gentes

Expanded text:
fidem multitudines nationum. Denique sequitur: Seminabo eos in populis, et de longe recordabuntur mei. Seminati sunt in populis, qui Domini audiere sermonem: Euntes, docete omnes gentes
Abbreviated transcription (Latin):
rit seminati. gentes & popłi lon¬
ge positi recordabunt᷑ mei: illo ꝓ¬
phetico huic sentenciȩ ẽgruente
Leminiscent᷑ & c̃uertentur ad do¬
minũ. uniuersi fines t̃rȩ: & adora¬
bũt in c̃spectu eiꝰ uniuersȩ fami

Expanded text:
lis seminati, gentes et populi longe positi recordabuntur mei, illo prophetico huic sententiae congruente: Reminiscentur et convertentur ad Dominum universi fines terrae. Et adorabunt in consp
Abbreviated transcription (Latin):
plicati: & seminabo eos in popłis &
delonge recordabunt᷑ mei . & uiuent
cũ filiis suis & reuertent᷑ &. reducã
cos de t̾ra egypti: & de assiruis c̃grega¬
bo eos &. ad t̾rã gala ad & libani aꝗ¬
qucã eos. & ñ inueniet᷑ eislocꝰ. Lxxͣ.
Significabo eis & susc ipiã illos. quia
Nutrient filios meos & ẽuertent᷑ &
c̃uertã eos de t̾ra egipti .&. de assiriis
susc ipiã illos: & ingaladit im & in li¬
banũ introducã eos. & nullus ex eis
deerit. Signũ c̃gregacionis suȩ.
uel sub macedonibꝰ. uel inc̃sumaci¬
one mundi ut pͥus diximꝰ meũ in¬
qͥt habebu̾t sibilũꝰ ut ex sibilo meo
illos ẽgregẽ. &. me doceã ee̾ pastorẽ.
Ego enĩ redemi eos & lib̾aui de capti¬
uitate extento brachio: & ego eos

Expanded text:
s in populis, et de longe recordabuntur mei, et vivent cum filiis suis, et revertentur. Et reducam eos de terra Aegypti, de Assyriis congregabo eos, et ad terram Galaad et Libani adducam eos, et non invenietur eis locus. LXX: Significabo eis, et suscipiam illos, quia Nutrient filios suos et convertentur, et convertam eos de terra Aegypti, et de Assyriis suscipiam illos, et in Galaaditin et in Libanum introducam 876 eos, et nullus ex eis deerit. Signum congregationis suae, vel sub Macedonibus, vel in consummatione mundi, ut prius diximus, meum, inquit, habebunt sibilum, ut ex sibilo meo illos congregem, et me doceam esse pastorem. Ego enim redemi eos, et liberavi eos de captivitate, extenso bra
Abbreviated transcription (Latin):
nũ sumꝰ. Unde & sponsa in cantico
dicit ad sponsũ. Odor uestim̃toꝵ
tuoꝵ: sic̃ odor libani. Cũq induxe¬
rit nos in tͣrã galdad &. libani. ñ inueni¬
et᷑ nob locꝰ ut neqͣꝙͣ. trȩ stringam᷑
angustus. s celoꝵ latitudine per

Expanded text:
num sumus . Unde et sponsa in Cantico num sumus . Unde et sponsa in Cantico dicit ad sponsum: Odor vestimentorum tuorum, sicut odor Libani . Cumque induxerit nos in terram Galaad et Libani, non invenietur nobis locus, ut nequaquam terrae stringamur an
Abbreviated transcription (Latin):
nꝰ qͥ & ipse dicebat. Suꝑ sydera cȩli
ponã thronũ meũ: & ero similis
altissimo. Cũ qũ de tenebris egip¬
ti & de tribulacione mundi & po
testate assirii qͥ int̾ptat᷑ arguens
atq c̃ uincens. ipse ẽ enĩ inimicus
& ultor naciones dñs c̃gregauerit.
inducet eos intra galaad & libani.
Galaad in linguã nr̃am uertit᷑ in
testimoniũ transmi gracionis qͦndo
de carnalibꝰ transimꝰ ad sꝑualia:
de parte uenimꝰ ad totũ: t̃rena
relinqͥmꝰ & ad celestia tͣnsmigia . mꝰ.
de albacio Adducimͣ itaq de tene¬
bris egipti: ut postqͣ. transierimꝰ &
migrauerimꝰ e mundo. de albe mur
indño. & dicat᷑ de nob̾. Quȩ ẽ ista q̃
ascendit de albata: Alii iuxta greci
sermonis ambiguitatẽ. qͥa & mons
phȩnicis. &. thus libanꝰ dr. nc̃ liba¬
nũ thus int̾p̃tant᷑. ut postꝗͣ. de t̃
ra transierimꝰ ad cȩlũ. impleat᷑ in
ut sint in nob̾ unu̾ sic̃ ego & tu u¬

Expanded text:
nus, qui et ipse dicebat: Super sidera coeli nus, qui et ipse dicebat: Super sidera coeli ponam thronum meum, et ero similis Altissimo . Cum autem de tenebris Aegypti et de tribulatione mundi, et de potestate Assyrii, qui interpretatur arguens atque convincens ipse est enim inimicus et ultor, 878 nationes Dominus congregarit, inducet eos in terram Galaad, et Libani. Galaad in linguam nostram vertitur, testimonium transmigrationis, quando de carnalibus transimus ad spiritualia, de parte venimus ad totum: terrena relinquimus, et ad coelestia transmigramus: dealbatio. Adducimur itaque de tenebris Aegypti, ut postquam transierimus et migraverimus a mundo, dealbemur in Domino, et dicatur de nobis: Quae est ista quae ascendit dealbata ? Alii juxta Graeci sermonis ambiguitatem, qua et mons Phoenicis et thus Libanus dicitur, nunc Libanum thus intrra transierimus ad coelum, impleatur in ut sint in nobis unum, sicut ego et tu u
Abbreviated transcription (Latin):
recordabunt᷑ mei: illi simile ẽ qͥ
om̃is genciũ multitudo: s recor¬
data ẽ dei. qͥa ex uno om̃s parente
generam᷑. Cũq apłis incunctis
gentibꝰ seminatis. gentes lon¬
ge positȩ dei fuerit recordate: uiuent
cũ filiis suis. ut qͥ pͥus infidelitate mor¬
tui erant. fide uiuere incipiant. Isti
st̃ filii qͦs paulus nutriuit in eugłio:
scribens ad corinthios. Lac uobis po¬
tũ dedi. eẜ petrus in disꝑsione scribit
fidelibꝰ. qͥ renati erant ñ ex semine
corruptibili s incorruptibili. ꝑ ser¬
monẽ uiuentis dei& ꝑmanentis. ut¬
sic̃ mͦ geniti infantes racionabile lac¬
concupiscȩrent: s in ipso crescerent
insalutẽ. Ad hos filios scribebat &
euangelista iohannes. Filioli: custodi¬
te uos ab idolis. Eẜ reduca eos inqͥt de
tra egipti & de assiriis c̃gregabo eos.
De t̃̾ra egypti inqua imꝑabat rexpha¬
rao: qͥ qͦnda głabundꝰ aiebat. Cea st
flumina: & ego feci ea. Eẜ de t̃ra assur.
quã tenebat rex assirius sensus mag¬

Expanded text:
recordabuntur mei, illi simile est: Qui omnis gentium multitudo; sed recordata est Dei, quia ex uno omnes parente generamur. Cumque apostolis in cunctis gentibus seminatis, gentes longe positae Dei fuerint recordatae, vivent cum filiis suis, ut qui prius infidelitate mortui erant, fide vivere incipiant. Isti sunt filii, quos Paulus nutrivit in Evangelio, scribens ad Corinthios: Lac vobis potum dedi . Et Petrus in dispersione scribit fidelibus, qui renati erant: Non ex semine corruptibili, sed incorruptibili, per sermonem viventis Dei, et permanentis, sicut modo genconcupiscerent et in ipso crescerent in salutem . Ad hos filios scribebat et evangelista Joannes: Filioli, custodite vos ab idolis . Et reducam, inquit, eos de terra Aegypti, et de Assyriis congregabo eos. De terra Aegypti, in qua imperabat rex Pharao, qui quondam gloriabundus aiebat: Mea sunt flumina, et ego feci ea . Et de terra Assur, quam tenebat rex Assyrius, sensus mag
Abbreviated transcription (Latin):
ds eor exaudiã eos. eẜ er̃t qͦs beli¬
tores effraim. & lȩtabit᷑ cor eorqꝰ
si in uino. & filii eoꝵ uidebũt aiȩ
tabunt᷑ & gaudebit cor eoꝵ indũ
Et hȩc iuxta suꝑiorẽ sensũ dipi¬
eitͣ edissert̃: ut aut sub machabas
transacta iã dicant: aut sub xꝑo
in ul timo secło transigenda cõme¬
morent. ꝙ est sensus. Cũ positꝰ fuert
uidas qͣsi ȩquus decorus in p̃lio .& cͣ¬
culcauerit qͣsi lutũ aduersarios .s
dnõ secũ bellante suꝑarit: t̃e om¬
nis ȩqͥtatꝰ grecie corruet. & domis
iuda & domꝰ isrł. eã enĩ uocat do¬
mũ ioseph. id est dec̃e tribuũ parĩ
saluabunt᷑ eẜ ẽuertã eos de capti¬
uitate inqua fue rãt :& er̃t sic̃ es
tẽpore qͣndo ñ ꝓiecerã eos fs
enĩsũ dñs ds eoꝵ: qͥ illos exaudiã de¬
p̃cantes eb effraim qͥ nẽ captiui re¬
tinent᷑ postea laxabunt᷑. .&. intantũ
uenient gaudii. ut eos uino madi¬
dos arbitreris. Filii qͦq eoꝵ cernent

Expanded text:
t quasi bellatores Ephraim, et laetabitur cor eorum quasi in vino, et filii eorum videbunt et laetabuntur, et gaudebit cor eorum in Domino. Et haec juxta superiorem sensum dupliciter edisserunt, ut aut sub Machabaeis transacta jam dicant, aut sub Christo in ultimo saeculo transigenda commemorent: Et est sensus: Cum positus fuerit Judas quasi equus decorus in praelio, et conculcaverit quasi lutum adversarios, et Domino secum bellante, superarit: tunc omnis equitatus Graeciae corruet, et domus Juda et domus Israel eam enim vocat domum Joseph, id est, decem tribuum pariter salvabuntur, et convertam eos de captivitate in qua fuerant, et erunt sicut eo tempore, quando non projeceram eos: ego enim sum Dominus Deus eorum, qui illos exaudiam deprecantes. Et Ephraim qui nunc captivi detinentur, postea laxabuntur, et in tantum venient gaudii, ut eos vino madidos arbitreris. Filii quoque eorum cernent
Abbreviated transcription (Latin):
suo. Iudas eni machabe us .&. om̃s qͥ de
genere eiꝰ pͥncipes fuere in popło. &
angulus erant. qͥa regia potestate po¬
płm ẽtinebant .&. pux illus. ipsi enĩ e¬
rant sacerdotes & arcꝰ p̃lii. qͥa uiri ex¬
titere fortissimi: ut nͣ solũ exercitũ
aciemq disponerent. s pͥmi ad pͣliu
ꝓsilirent. Possumꝰ hoc qͦd seqͥt᷑. ex ip¬
so egrediet᷑ om̃is exactor simul: ꝓ qͦ
septuaginta tͣnstuler̃t. ex ipso egre¬
diet᷑ om̃ĩs qͥ educit simuł & hoc di¬
cere. Nulla erit dignitas in exercitu.
qͣ ñ illius arbitrio disponat᷑. Eẜ ert̃
uiri fortissimi conculeantes macȩdo¬
nas. qͥsi lutũ uiarũ in pͣlio. ẜrtͣ aute
fortissimi atq bellabut. qͥa dñs cũ
eis ẽ ¶ri hec ad ꝑsecucionis tẽpora
refert. qͦd ꝓ uicio sace rdotũ fre

Expanded text:
suo. Judas enim Machabaeus et omnes qui de suo. Judas enim Machabaeus et omnes qui de genere ipsius principes fuere in populo, et angulus erant; quia regia potestate populum continebant, et paxillus, ipsi enim erant sacerdotes, et arcus praelii, quia viri exstitere fortissimi, ut non solum 873 exercitum aciemque disponerent; sed primi ad praelium prosilirent. Possumus de hoc quod sequitur: Ex ipso egredietur omnis exactor simul, pro quo LXX transtulerunt: Ex ipso egredietur omnis qui educit simul, et hoc dicere: Nulla erit dignitas in exercitu, quae non illius arbitrio disponatur. Et erunt viri fortissimi, conculcantes Macedonas quasi lutum viarum in praelio: erunt autem fortissimi, atque bellabunt, quia Dominus cum eis est. Nostri haec ad persecutionis tempora referunt, quod pro vitio sacerdotum fre
Abbreviated transcription (Latin):
sores eiecert eos. ut uicio magistroꝵ
discipłi punirent᷑. ñ in iusticia iudi¬
ess qͥ peccata patrũ reddit infilios:
s qͥa illis peccantibꝰ. popłs applausit
simuil. e tc qͥdẽ uisitauit dñs hyrcos
sios. uel agnos pinguissimos & fecit
urta septuaginta ariditate siccari
postea uͦ uisitauit dñs omp̃s gregẽ suũ
domũ iuda Susertauit enĩ iuda ma¬
chabeũ &. ceteros ex eo ẽtra duces an¬
tiochi: & posuit illos qͣsi ȩquũ głe suȩ
in p̃lio: hoc ẽ qͥ de illius stirpe genera¬
ci st̃. Multo eñi tẽpore. macedonas op¬
pressert̃. Qͦdq seqͥt᷑. ex ipso angulus. ex
ipso paxillus. ex ipso arcꝰ p̃lii. exipso
egredit᷑ om̃is ex acłor simul. sic meta¬
foricos intelligũt: ut angulũ int̃pre¬
tent᷑ regiã potestatẽ. qͦd parietes ipsa ẽ
dociũ. Lege ysaiam: in qͦ eliachim in
tẽplo dñi qͣsi paxillus figit᷑. Ex ipso
arcꝰ p̃lii. fortes ad bellandũ. Ex ipso e¬
s alii ex eis fuerint indigni genere

Expanded text:
ores ejecerunt eos , ut vitio magistrorum discipuli punirentur: non injustitia judicis, qui peccata patrum reddit in filios; sed quia, illis peccantibus, populus applausit simul: et tunc quidem visitavit Dominus hircos suos, vel agnos pinguissimos, et fecit, juxta Septuaginta, ariditate siccari. Postea vero visitavit Dominus omnipotens gregem suum domum Juda: suscitavit enim Judam Machabaeum, et caeteros ex eo, contra duces Antiochi, et posuit illos quasi equum gloriae suae in praelio, hoc est, qui de illius stirpe generati sunt: multo enim tempore Macedonas oppresserunt. Quodque sequitur: Ex ipso angulus, ex ipso paxillus, ex ipso arcus praelii, ex ipso egredietur omnis exactor simul, sic μεταφορικῶς intelligunt, ut angulum interpretentur regiam potestatem, quod parietes ipsa condotium. Lege Isaiam, in quo Eliachim in templo Dei quasi paxillus figitur . Ex ipso arcus praelii, fortes ab bellandum: ex ipso e sed alii ex eis fuerint indigni genere
Abbreviated transcription (Latin):
sermone & animo cͣfitet᷑. .s. ponat
eos qͦsi ȩquũ głȩ sue in bello. qͥe
qͦ sc ĩ dicunt. Ascende suꝑ ȩqͦs tuos.
ẜ ȩqͥtacio tua salus. Ipse erit & ar¬
cus furoris dñi: de qͦ ait. in ebria¬
bo sagittas meas sanguine. es. rur¬
sũ. Sagitte meȩ c̃sument eos. De
hoc arcu. & de his sagittis. insepti¬
uI mo psalmo legimꝰ. Arcũ suũ teten¬
dit & parauit illũ. & in ipso para¬
uit uasa mortis. sagntas suas ar

Expanded text:
sermone et animo confitetur: et ponat eos quasi equum gloriae suae in bello, de quo sancti dicunt: Ascende super equos tuos, et equitatio tua salus . Ipse erit et arcus furoris Domini, de quo ait: Inebriabo sagittas meas sanguine . Et rursum: Sagittae meae consument eos. De hoc arcu, et de his sagittis in septimo Psalmo legimus: Arcum suum tetendit, et paravit illum; et in ipso paravit vasa mortis, sagit
Abbreviated transcription (Latin):
equũ decorẽ suuͣ in p̃lio. Ex ipso res¬
per̃ ex ipso posuit. ex ipso arcus infu¬
tore egrediet᷑. om̃is qͥ egredit᷑ simul. &
ert qͣsi bellatores concul cantes lu¬
tũ uiarũ in p̃lio: & p̃parabunt᷑ quia
ans cil eis ẽ. Et in hoc loco: duplex
uidȩor exposicio ẽ. Alii enĩ arbitrant᷑
inaduentu xꝑi uniuersa cõplenda:
cio Suꝑ pastores & pͥncipes acsacer¬

Expanded text:
equum decorem suum in praelio, et ex ipso respexit, et ex ipso posuit, et ex ipso arcus in furore, egredietur omnis qui educit simul, et erunt quasi bellatores conculcantes lutum viarum in praelio, et praeparabuntur, quia Dominus cum eis est. Et in hoc loco duplex Judaeorum expositio est. Alii enim arbitrantur in adventu Christi universa complenda: tio: Super pastores et principes ac sacer
Abbreviated transcription (Latin):
rẽ nͣ habent xꝑm: quẽ sibi falso ile¬
mine repmittunt. Su pafoll
itatꝰ ẽ furor meus & suꝑ hẏrcos uisitabo:
q uisit auit dñs exercituũ gregẽ suũ
somũ iuda : & posuit eos qͣsi equũ głȩ sue
in bello. Ex ipso angulus. ex ipso paxil¬
lus ex ipso arcus p̃lii. Ex ipso egredie¬
t om̃ĩs ex actor simuł & ert̃ qͦsi fortes.¬

Expanded text:
rem non habent, quem sibi falso nomine repromittunt. Super pastores iratus est furor meus, et super hircos visitabo, quia visitavit Dominus exercituum gregem suum domum Juda: et posuit eos quasi equum gloriae suae in bello. Ex ipso angulus, ex ipso paxillus, ex ipso arcus praelii, ex ipso egredietur omnis exactor simul, et
Abbreviated transcription (Latin):
tibꝰ q̃ cũ dracone uersant᷑. & quoꝵ
ipso mari uolitant in nauibꝰ: audi¬
ent cũ saluatore. Iu dñaris potes¬
tatis maris. motũ aũ fluctuũ eiꝰ
tu mitigas. Cũq tͣnsierint in ma¬
ris freto & fluctꝰ eiꝰ suo calcauerin
pede: c̃fundent᷑ om̃ia ꝓfunda flu¬
minis de qͦ scͥptũ ẽ. qͥ ẽuertit mare
in aridã. in flumine ꝑtͣnsibũt pe¬
ria assur & egypti a sc̃is atq ere¬
dentibꝰ recedat imꝑiũ: & qͥ lib̾ati st̃
ẽfortent᷑ in dño & dicant. Fortitu
ũ meũ &. refugiũ meũ dñs dͦs meus

Expanded text:
tibus, quae cum dracone versantur, et quorum tibus, quae cum dracone versantur, et quorum ipso mari volitant in navibus, audient cum Salvatore: Tu dominaris potestati maris: motum fluctuum ejus tu mitigas . Cumque transierint in maris freto, et fluctus ejus suo conculcaverint pede, confundentur omnia profunda fluminis, de quo scriptum est: Qui convertit mare in aridam, in flumine pertransibunt pebia Assur, et Aegypti a sanctis atque credentibus recedat imperium, et qui liberati sunt, confortentur in Domino, et dicant: Fortitudum meum, et refugium meum, Domine Deus meus
Abbreviated transcription (Latin):
amaris fluctibꝰ lib̾aret. In hoc mare
sgrna euangelii mittit᷑ qͣ testimo¬
nis texta ẽ se̾pturarũ. ut pisces mul¬
tos obrutos mundi huiꝰ gurgitibꝰ.
maura extrahat liberã. & possint
deo laudes canere. Hi st̾ qͥ descende¬
r̃t in mare. & in ȩccłarũ nauibꝰ faci¬
unt multa oꝑa & dei cernunt mi
uenite post me. &. faciã uos piscato¬
res hominũ. De his piscatoribꝰ qui
descendunt in mare. & st̃ innauibꝰ.
ysaias qͦq uaticinat᷑. Uolabuͣt in
nauibꝰ alienigenarũ & mare pari¬
t̃dep̃ dabuntur. In eccliis enĩ de nu¬
nero genciũ ẽgregatis. toto apłi
obe uolitarͣt ut dep̃darent᷑ mare
ꝓ draconis spolia tollerent qͥ reg¬
ilat in mari᷑: qe qͦ scͥptũ ẽ. Hoc
mare magnũ & spaciosũ manibꝰ. il¬
lic reptilia quoꝵ ñ ẽ numerꝰ anpma¬
lia pusilla cũ magnis. illic naues ꝑ¬
transibunt. draco iste quẽ formasti
ad illudendũ ei. Latũ & spaciosum
mare. ẽ paruis & magnis animan¬

Expanded text:
amaris fluctibus liberaret . In hoc mare sagena Evangelii mittitur , quae testimoniis texta est Scripturarum, ut pisces multos et obrutos mundi hujus gurgitibus, in auram extrahat liberam, ut possint laudes Deo canere. Hi sunt qui descenderunt in mare, et in Ecclesiarum navibus faciunt opera multa, et Dei cernunt mirVenite post me, et faciam vos piscatores hominum . De his piscatoribus qui descendunt in mare, et sunt in navibus, Isaias quoque vaticinatur: Volabunt in navibus alienigenarum, et mare pariter depraedabuntur . In Ecclesiis enim de numero gentium congregatis, toto apostoli orbe volitarunt, ut depraedarentur mare, et draconis 880 spolia tollerent, qui regnabat in mari, et de quo scriptum est: Hoc mare magnum et spatiosum manibus: illic reptilia, quorum non est numerus: animalia pusilla cum magnis, illic naves pertransibunt: Draco iste quem formasti ad illudendum ei . Latum et spatiosum mare est parvis et magnis animan
Abbreviated transcription (Latin):
ea eos ex parte reuocatos. dei ade
& qͦnda bizanciũ breui freto diu¬
dens ante popłm suũ maris fle¬
tꝰ .& cͣfundent᷑ omnia. ꝓfunda fu¬
uioꝵ. ut olim factũ ẽ iordanese¬
cato: &. mare rubrũ transgresis

Expanded text:
ea eos ex parte revocatos, Dei eos et quondam Bizantium brevi freto divvadens ante populum suum maris fluctus, et confundentur omnia profunda fluviorum, ut olim factum est, Jordane siccato , et mare Rubrum transgressus
Abbreviated transcription (Latin):
in mari fluctꝰ & siccabunt᷑ omĩa
pfqnda fluuioꝵ .s. auferet᷑ uni¬
uersa in iuria assirior: & sceptrũ
egypti tollet᷑ eẜ c̃fortabo eos in
dño deo suo. & in nomine eius
głabunt᷑ dicit dñs. Nar¬
rant hebrei captiuũ popłm iudȩ&
ñ solũ in mȩdos & ꝑsas. s inbosphe
qͦq & septẽtrionalẽ plaga ab assi

Expanded text:
mari fluctus, et siccabuntur omnia profunda fluviorum: et auferetur universa injuria Assyriorum, et sceptrum Aegypti tolletur. Et confortabo eos in Domino Deo suo, et in nomine ejus gloriabuntur, dicit Dominus. Narrant Hebraei captivum populum Judaeorum, non solum in Medos et Persas, sed in Bosphorum quoque et septentrionalem plagam ab As
Abbreviated transcription (Latin):
łi st̃ sic̃ oues. & afflictist̾. qͥa ñ erat
qͥ sanaret. Ista felicitas ꝗͣ in macha¬
beoꝵ tẽpora reꝓmissa ẽ. qͣndo sẽĩ la¬
pides eleuati st̾ suꝑ t̾rã.& res is¬
rahelitica ereuit in maiꝰ. intantũ
ut rursũ frumͣto legis popłi ues¬

Expanded text:
afflicti sunt, quia non erat qui sanaret. Ita felicitas quae in Machabaeorum tempore promissa est, quando sancti lapides elevati sunt super terram, et res Israelitica crevit in majus, intantum ut rursum frumento Legis populi ves
Abbreviated transcription (Latin):
Tollite iugũ meũ suꝑ uos. & diserite
me. qͥa mitis sũ & humilis corde. Iugi
eñi meũ suaue ẽ: & onꝰ meũ leue q
Qd hac significacione sibiloq cleñ
ruptibili argento & auro. ex uani
sua c̃uersacione: s pͣcioso sanguie
qͣ si agni in macłat dñi iħu. Undeb¬

Expanded text:
super vos, et discite a me quia mansuetus sum et humilis corde: Jugum enim meum suave, et onus meum leve est . Quid hac significatione sibiloque clemecorruptibilibus argento et auro, ex vana sua conversatione; sed pretioso sanguine, quasi agni immaculati D
Abbreviated transcription (Latin):
ua q̃ doceo: qͥsi nil recte sine his as¬
picere ualeas. Liga eã indigitis tu¬
is scribe illã intabulis cordis tui
Indigitis. in actibꝰ dicit. intabulis
cordis in latitudine cogitacionis.
Peniq & alia transiaciosdicit. Descri¬
be aut̃ẽ in latitudine cordis tui Dic
sapienciȩ soror mea es: & pruden¬
eiã uoca amicã tuã. ut custodiat
te amuliere extranea & ab aliena:
q̃ uerba sua dulcia facit. Sapien¬
ciã eccłasticȩ doctrinȩ sororẽtibi
dilecto c̃rungere ut hec te a pol¬
lucione seruet heretica. q̃ a casti¬
tate eccłȩ ꝓbat᷑ extranea. De fene¬

Expanded text:
va, quae doceo, quasi nil recte sine his asva, quae doceo, quasi nil recte sine his aspicere valeas. Liga eam in digitis tuis. Scribe illam in tabulis cordis tui. In digitis, in actibus dicit. In tabulis cordis, in latitudine cogitationis, denique et alia translatio sic dicit: Describe eam in latitudine cordis tui. Dic sapientiae, soror mea es, et prudentiam voca amicam tuam, ut custodiat te a muliere extranea, et ab aliena quae verba sua dulcia facit. Sapientiam Ecclesiasticae doctrinae sororia tibi dilectione conjunge, ut haec te a pollutione servet haeretica, quae a castitate Ecclesiae probatur extranea. De fene
Abbreviated transcription (Latin):
serat: sic qͥmtrat ad scortũ ad horam
qͥde euaporat libidinẽ. s post pau¬
lulũ ardencior redit. Nũqͥd abscon¬
dere potest homo ignẽ in sinu suo:
& uestim̃ta illius ñ ardeant: Soli
ei concedit᷑ hereticoꝵ libros lege¬
re. qͥ adeo solidatꝰ ẽ infide catholi¬
ca: ut uerboꝵ dul cedine uel astucia
neq̃at ab ea segregari. Non grandis
ẽ culpa cũ qͥs furatꝰ fuerit . &. reliaͥ
Furtũ ñ ex sua estimacione. s excõ¬
paracione peccat maioris. idest ad
ficata ẽ sodoma ex te: ñ qͥa sodoma
nulla uel pauca. s qͥa ihrłm plura
peccauit. Quia zelus & furor uri
ñ parcet indie uindictȩ: nec adqͥes¬
cet cuiꝰꝗͣ. p̃e ibꝰ. nec suscipiet ꝓre
dẽpeione dona plurima. Et de
p̃cibꝰ sero clamanciũ ad se. nec do¬
na quor ibi tẽpꝰ &. fic ultas ñ est sus¬
cipit. t̾e lat᷑ eñĩ siqͥs sponsam suam.
plenius explicat. Et lege mea qͦsi
pupillã ocłi tui. Tam sollicite ser¬

Expanded text:
serat: sic qui intrat ad scortum, ad horam serat: sic qui intrat ad scortum, ad horam quidem evaporat libidinem, sed post paululum ardentior redit. Numquid abscondere potest homo ignem in sinu suo ut vestimenta illius non ardescant? Soli ei conceditur haereticorum libros legere qui adeo solidatus est in fide catholica, ut vel verborum dulcedine vel astutia nequeat ab ea segregari. Non grandis est culpa, cum quis furatus fuerit, etc. Furtum non ex sui aestimatione, sed ex comparatione peccati majoris, id est, aficata est Sodoma ex te; non quia Sodoma nulla vel pauca, sed quia Hierusalem plura peccavit.-- Quia zelus et furor viri non parcet in die vindictae, ecet cujusquam precibus, nec suscipiet pro redemptione dona plurima. Et de precibus sero clamantium ad se, nec dona quorum ibi tempus et facultas non est, suscipit, zelatur enim si quis sponsam suam, plenius explicat. Et legem meam, quasi pupillam oculi tui. Tam sollicite ser
Abbreviated transcription (Latin):
rũ ꝙ infirmor. actꝰ sedulo specu¬
lat᷑ & forciũ. Et̾na dei sapiencia
de cȩlo ꝓspicit: & uidet om̃s fili¬
oshominũ. Apte aũ salomon de fe¬
uestra domꝰ suȩ se ꝑ cancellos ꝓ¬
spexise se dicit: ut paruuloꝵ ge¬
sta duudicaret. Qui em̃ĩ de fenestra ꝑ
cancellos ꝓspicit: ille qͥd̾e ea q̃ foris
agunt᷑ plene c̃siderare sufficit: nec
tam̃ ipsũ qͥ foris in fra degunt aspi¬
ciunt. Nãq hoc ẽ qͦd apłs ait. Sꝑi¬
talis enĩ iudicat omia: ipse autẽ a
ñ ꝓpt̾ uirtutẽ s. ꝓptͣ instabilitatẽ.
qͥ transit inplatea. qͥa deseruit
angustã uiã quȩ ducit ad uitam.
Iuxta angulur qͥa deflectit arec¬
⁊ itudine. Et ꝓpe uiã domꝰ illiuis
gradit᷑: qͥa a uia ueritatis dechna¬
uit. Merito inȩ domꝰ meretricis

Expanded text:
o speculatur et fortium. At aeterna Dei sapientia de coelo prospicit, et videt omnes filios hominum. Apte autem Salomon de fenestra domus suae se per cancellos prospexisse dicit, ut parvulorum gesta dijudicaret. Qui enim de fenestra per cancellos prospicit, ipse quidem ea quae foris aguntur, plene considerare sufficit, nec tamen ipsum qui foris et infra degunt aspiciunt: namque hoc est quod Apostolus ait: Spiritalis enim omnia judicat, ipse autem a non propter virtutem, sed propter instabilitatem. Qui transit in platea, quia deseruit angustam viam, quae ducit ad vitam. Juxta angulum, quia deflectit a rectitudine. -- Et propter viam domus illius graditur Qui a via veritatis declinavit, merito viae domus mere