comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
de patre do. nec arriani unquam¬
hoc ausi st̃ dicere. Ergo creatura
seruiente creatori facta st̃ illa omĩa.
& humanis sensib ꝓ dispensatiõe
congrua p̃sentata. nͥ forte qr dictũ
ẽ. moyses autẽ intrau̾̃ in nebulã ub
erat ds̃. hoc arbitrabit᷑ carnał cogi.¬
tatio. a pͦpło qͥdẽ nebulã uisã. intra
nebulã uͦ moysen ocuł carneis ui-¬
disse filiũ di: quẽ delyrantes here.¬
tici in sua substantia uisũ putant
Sane uiderit eũ moyses ocuł carneis:
scriptũ ẽ de seniorib ifrł qr uiderun
locũ ubi steterat ds isrł. ⁊ qr sub pe¬
dib eiꝰ tanꝗͣ. opꝰ lapidis saphiri. ⁊ tan¬
quã aspectꝰ firmam̃ti cęli: ꝓpterea
credendũ ẽ uerbũ ⁊ sapientiã d̃i. ꝑ
suã substantiã in spacio loci t̾reni ste¬
tisse. quȩ ꝑtendit a fine usq ad finẽ
fortit̾ ⁊ disponit omĩa suauit᷑: & ita
ẽẽ mutabile uerbũ dĩ ꝑ qđ facta st̃¬

Expanded text:
de Patre Deo, nec Ariani hoc unquam ausi sunt dicere. Ergo creatura serviente Creatori facta sunt illa omnia, et humanis sensibus pro dispensatione congrua praesentata: nisi forte, quia dictum est, Moyses autem intravit in nebulam ubi erat Deus, hoc arbitrabitur carnalis cogitatio, a populo quidem nebulam visam, intra nebulam vero Moysen oculis carneis vidisse Filium Dei, quem delirantes haeretici in sua substantia visum volunt. Sane viderit eum Moyses oculis carneis, scriptum est de senioribus Israel, quia viderunt locum ubi steterat Deus Israel, et quia sub pedibus ejus tanquam opus lapidis sapphiri, et tanquam aspectus firmamenti coeli , propterea credendum est Verbum et Sapientiam Dei per suam substantiam in spatio loci terreni stetisse, quae pertendit a fine usque ad finem fortiter, et disponit omnia suaviter ; et ita esse mutabile Verbum D
Abbreviated transcription (Latin):
dat: Alundet dñs a talib cogitatio¬
nib corda fideliũ suoꝵ. Si ꝑsubiectã
ut sepe diximꝰ creaturã exhibentur
hȩc omĩa uisibilia ⁊ sensibilia: ad sig¬
nificandũ inuisibilẽ atq intelligi.¬
bilẽ dm̃: ñ solũ patrẽ s ⁊ filiũ: ⁊ sꝑm¬

Expanded text:
 mundet Dominus a talibus cogitationibus corda fidelium suorum: sed per subjectam, ut saepe diximus, creaturam exhibentur haec omnia visibilia et sensibilia, ad significandum invisibilem atque intelligibilem Deum, non solum Patrem, sed et Filium et S
Abbreviated transcription (Latin):
ã uͦ de nubib ⁊ uocib ⁊ fulgorib XU
i tuba ⁊ fumo in monte syna cum
diceret᷑. syna autẽ monsfumabat
totus ꝓpterea qđ descendit ds̃ in illu
in igne. ⁊ ascendebat fumꝰ tanquam
tubȩ ꝓdeuntes fortit᷑ ualde. moyses
loq̃bat᷑ cłs respondebat ei uoce. & pau¬
lopost data lege in decẽ pͣceptis con¬

Expanded text:
 de nubibus, et vocibus, et fulguribus, et tuba, et fumo in monte Sina, cum diceretur: Sina autem mons fumabat totus, propterea quod descendisset Deus in eum in igne, et ascendebat fumus tanquam tubae prodeuntes fortiter valde: Moyses loquebatur, et Deus respondebat ei voce . Et paulo post data Lege in decem praeceptis, con
Abbreviated transcription (Latin):
illud qđ in memoria reconditũ ẽ
etiã ante quã cogitet᷑. & illud qđ
fit in cogitatiõe cũ cernit᷑: & uo¬
luntas utrũq coniungens: & ex
utroq ac t̾cia se ipsa unũ aliqͥd cõ¬
plens. An potius ita cognoscit᷑ una
quȩdã in hoc genere tͥnitas. ut u.¬
nũ aliqͥd generalit̾ dicamꝰ quicqͥd
corporaliũ specierũ in memoria
latet: & rursus unũ aliqͥd genera¬
lẽ uisionẽ animi talia recordantis
atq cogitantis: quoꝵ duoꝵ copu¬
lationi t̾cia coniungit᷑ copulatrix
uoluntas: ut sit hoc totũ unum
quiddã ex quibusdã tribus: UtTI

Expanded text:
in memoria reconditum est etiam antequam cogitetur, et illud quod fit in cogitatione cum cernitur, et voluntas utrumque conjungens, et ex utroque ac tertia se ipsa unum aliquid complens. An potius ita cognoscitur una quaedam in hoc genere trinitas, ut unum aliquid generaliter dicamus quidquid corporalium specierum in memoria latet, et rursus unum aliquid generalem visionem animi talia recordantis atque cogitantis, quorum duorum copulationi tertia conjungitur copulatrix voluntas, ut sit hoc totum unum quiddam ex quibusdam tribus?
Abbreviated transcription (Latin):
ad aliud: quẽ admodũ possumus
dicere reqͥem pedis ẽẽ in ãbulando.
cũ ponit᷑ unde alius innitat᷑: qͦ
passib ꝑgit᷑. Si autẽ aliqͥd ita pla-¬
cet. ut in eo cũ aliqua delectatione
uoluntas adqͥescat. ñdũ ẽ tam̃ illud qͦ
tendit᷑. Sed ⁊ hoc refert᷑ ad aliud: de

Expanded text:
ad aliud, quemadmodum possumus ad aliud, quemadmodum possumus dicere requiem pedis esse in ambulando, cum ponitur unde alius innitatur quo passibus pergitur. Si autem aliquid ita placet, ut in eo cum aliqua delectatione voluntas acquiescat; nondum est tamen illud quo tenditur, sed et hoc refertur ad
Abbreviated transcription (Latin):
sionẽ cicatricis: & ad eã ultͣ ñ ꝑtinet.
Noluntas enĩ ꝓbandi uulnꝰ fuisse.
alia uoluntas ẽ. quãuis ex illa reli¬
get᷑: cuiꝰ itẽ finis ẽ ꝓbatio uulneris.
Et uoluntas uidendi fenestrã: finẽ
habet fenestrȩ uisionẽ. Altera est
enĩ quȩ ex ista necdit᷑ uoluntas. ꝑ
fenestrã uidendi transeuntes: cuius
itẽ finis ẽ iusio transeuntiũ. Rectȩ
autẽ st̃ uoluntates ⁊ om̃s sibimet
religatȩ: si bona ẽ illa quaͦ cunctȩ
Et idõ rectarũ uoluntatũ conexio.
iter ẽ qd̾dã ascendentiũ ad beatitu¬
dinẽ: qđ certis uelut passib agit᷑.
Prauarũ aut̃ ⁊ distortarũ uolunta¬
tũ ĩplicatio: uincłm ẽ qͦ alligabit᷑
qͥ hoc agit ut ꝓiciat᷑ in tenebras
exteriores. Beat gͦ qͥ factis ⁊ morib
cantant canticũ graduũ: & ueh
his qͥ trahunt peccata sic̃ restem
longã. Sic ẽ aut̃ reqͥes uoluntatis.
qut̃ dicimꝰ finẽ si ad huc refertur

Expanded text:
sionem cicatricis, et ad eam ultra non pertinet: sionem cicatricis, et ad eam ultra non pertinet: voluntas enim probandi vulnus fuisse, alia voluntas est, quamvis ex illa religetur, cujus item finis est probatio vulneris. Et voluntas videndi fenestram, finem habet fenestrae visionem: altera est enim quae ex ista nectitur voluntas, per fenestram videndi transeuntes, cujus item finis est visio transeuntium. Rectae autem sunt voluntates et omnes sibimet religatae, si bona est illa quo cunctae Et ideo rectarum voluntatum connexio iter est quoddam ascendentium ad beatitudinem, quod certis velut passibus agitur: pravarum autem atque distortarum voluntatum implicatio, vinculum est quo alligabitur qui hoc agit, ut projiciatur in tenebras exteriores . Beati ergo qui factis et moribus cantant canticum graduum: et vae iis qui trahunt peccata, sicut restem longam . Sic est autem requies voluntatis quem dicimus finem, si adhuc refertur
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa uoluntas hominis cuiuᷤ
finis ñ ẽ nͥ beatitudo: sed ad hoc u¬
nũ interĩ uoluntas uidendi. finẽ
ñ habet nͥ uisionẽ: siue id referat
ad aliud siue ñ referat. Si enĩ ad
luit ut uideret: ñ ẽ disputandũ.
qmͦ ostendat᷑ finẽ uoluntatis esse
uisionẽ. ¶samfestũ ẽ enĩ. Si autẽ
refert ad aliud. uult utiq aliud:
nec iã uidendi uoluntas erit: Aut
si uidendi: ñ hoc uidendi. Tanꝗͣ
si uelit aliqͥs uidere cicatricẽ. ut
inde doceat uulnꝰ fuisse: aut si
uelit uidere fenestrã. ut ꝑ fenestrã
uideat transeuntes. Om̃s istȩ atq
aliȩ tales uoluntates. suos ꝓpͥos fines
habent. qͣferunt᷑ ad finẽ illiꝰ uo¬
luntatis. qua uolumꝰ beate uiue.¬
re: & ad eã ꝑuenire uitã quȩ ñ re-¬
ferat᷑ ad aliud: sed amanti ꝑ se ip¬
sa sufficiat. Uoluntas gͦ uidendi.
finẽ habet uisionẽ. Et uoluntas
hanc rẽ uidendi: finẽ ħt huiꝰ res
uisionẽ. Uoluntas ita uidendi ci¬
catricẽ finẽ suũ expetit. hoc ẽ ui¬

Expanded text:
ipsa voluntas hominis, cujus finis non est nisi beatitudo, sed ad hoc unum interim voluntas videndi finem non habet nisi visionem, sive id referat ad aliud, sive non referat. Si enim non luit ut videret; non est disputandum quomodo ostendatur fivisionem: manifestum est enim. Si autem refert ad aliud, vult utique aliud, nec jam videndi voluntas erit: aut si videndi, non hoc videndi. Tanquam si velit quisque videre cicatricem, ut inde doceat vulnus fuisse; aut si velit videre fenestram, ut per fenestram videat transeuntes; omnes istae atque aliae tales voluntates suos proprios fines habent, qui referuntur ad finem illius voluntatis qua volumus beate vivere, et ad eam pervenire vitam quae non referatur ad aliud, sed amanti per se ipsam sufficiat. Voluntas ergo videndi, finem habet visionem: et voluntas hanc rem videndi, finem habet hujus rei visionem. Voluntas itaque videndi cicatricem, finem suum expetit, hoc est vi
Abbreviated transcription (Latin):
cordatꝰ essẽ. qd heri cęnauerĩ recor¬
dari uelle ñ possẽ. Unde intelligi
potest. uoluntatẽ reminiscendi ab
his dẽ reb quȩ memoria continen¬
t᷑ ꝓcede: ad iunctis simul eis quȩ in¬
de ꝑ recordationẽ cernendo expri¬
munt᷑. id÷ ex copulatiõe rei cuius¬
dã quã recordati sumꝰ. ⁊ uisionis
quȩ inde facta ẽ in acie cogitantis
cũ recordati sumꝰ. S ipsa quȩ utrũq
copulat uoluntas requirit ⁊ aliud:
qd quasi uicinũ ẽ atq contiguũ
recordant. Tot gͥhuius generis
trinitates quot recordatioẽs: quia

Expanded text:
cordatus essem, quid heri coenaverim, recorcordatus essem, quid heri coenaverim, recordari velle non possem. Unde intelligi potest, voluntatem reminiscendi ab iis quidem rebus quae memoria continentur procedere, adjunctis simul eis quae inde per recordationem cernendo exprimuntur, id est, ex copulatione rei cujusdam quam recordati sumus, et visionis quae inde facta est in acie cogitantis cum recordati sumus. Sed ipsa quae utrumque copulat voluntas, requirit et aliud quod quasi vicinum est atque contiguum recordanti. Tot igitur hujus generis trinitates, quot rec
Abbreviated transcription (Latin):
nec quasi parentẽ. nec qͣsi ꝓlẽ ẽe. si¬
ue corporeȩ similitudinis quȩ memo.¬
ria continet᷑. siue eiꝰ quȩ inde cum
recordam᷑ expͥmit᷑. quando utrũq
in cogitando ita copulat. ut tanquã
unũ singularit appareat: & discer¬
ni nͥ ratiõe ñ possit: Atq illud pri.¬
mũ uidendũ ẽ ñ ẽe posse uolunta.¬
tẽ reminiscendi. n uel totũ ł aliquid
rei eiꝰ quã reminisci uolumꝰ. in pene.¬
tralib memoriȩ teneamꝰ. Qd enim
om̃im᷑ ⁊ om̃ĩ ex parte obliti fuerimꝰ.
nec reminiscendi uoluntas ex oritur:
qm̃ quicqͥd recordari uolumꝰ. recor.¬
dati iã sumꝰ in memoria nr̃a esse uł
fuisse. Uerbi gr̃a. si recordari uolo
qͥd heri cenauerĩ. aut recordat᷑ ĩa sũ
cenasse me: aut si ⁊ hoc ñdũ: certe
circa ipsũ tempꝰ aliqͥd recordatꝰ sum:
si nichil aliud. ipsũ saltẽ hesternũ
diem. ⁊ eiꝰ eã partẽ qua cenarisolet.
& qͥd sit cęnare. Nlã si nichil tale re¬

Expanded text:
parentem, nec quasi prolem esse, sive corporeae similitudinis quae memoria continetur, sive ejus quae inde cum recordamur exprimitur, quando utrumque in cogitando ita copulat, ut tanquam unum singulariter appareat, et discerni nisi ratione non possit? Atque illud primum videndum est, non esse posse voluntatem reminiscendi, nisi vel totum, vel aliquid rei ejus quam reminisci volumus, in penetralibus memoriae teneamus. Quod enim omni modo et omni ex parte obliti fuerimus, nec reminiscendi voluntas exoritur: quoniam quidquid recordari volumus, recordati jam sumus in memoria nostra esse vel fuisse. Verbi gratia, si recordari volo quid heri coenaverim, aut recordatus jam sum coenasse me, aut si et hoc nondum, certe circa ipsum tempus aliquid recordatus sum, si nihil aliud, ipsum saltem hesternum diem, et ejus eam partem qua coenari solet, quid sit coenare. Nam si nihil tale re
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ reminiscendo format᷑ erat etiã
pͥus quã corpꝰ qđ meminimꝰ uideremꝰ:
quantomagis pͥusꝗͣ. id memoriȩ man¬
daremus: Quãquã itaq forma quȩ
fit in acie recordantis ex ea fiat quȩ
inẽ memoriȩ: ipsa tam̃ acies ñ inde ex.¬
istit. sed erat ante ista. Consequens ẽ
aut̃ uit si ñ ẽ illa uera parens: nec ista
uera sit ꝓles. S ⁊ illa quasi parens ⁊ is¬
ta quasi ꝓles aliqͥd insinuant: unde
interiora atq ueriora exercitatus utͤ¬
riusq uideant᷑. Difficilius ĩa plane
discernit᷑ utrũ uoluntas quȩ memo¬
riȩ copulat uisionẽ. ñ sit alicuiꝰ eoꝵ
siue parens siue ꝓles. Et hanc discre¬
tiõis difficultatẽ facit eiusdẽ nato¬
rȩ atq substantiȩ parilitas ⁊ ęqͣlitaᷤᷤ.
Neq enĩ sic̃ foris facile discernebat᷑
formatꝰ sensus a sensibili corpore.
& uoluntas ab utroq ꝓpt̾ naturȩ
diuersitatẽ. quȩ in ẽ ab inuicẽ om̃ĩb

Expanded text:
quae reminiscendo formatur, erat etiam quae reminiscendo formatur, erat etiam priusquam corpus quod meminimus videremus; quanto magis priusquam id memoriae mandaremus? Quanquam itaque forma quae fit in acie recordantis, ex ea fiat quae inest memoriae; ipsa tamen acies non inde existit, sed erat ante istam. Consequens est autem, ut si non est illa vera parens, nec ista vera sit proles. Sed et illa quasi parens, et ista quasi proles aliquid insinuant, unde interiora atque veriora exercitatius certiusque videantur. 12. Difficilius jam plane discernitur, utrum voluntas quae memoriae copulat visionem, non sit alicujus eorum sive parens sive proles: et hanc discretionis difficultatem facit ejusdem naturae atque substantiae parilitas et aequalitas. Neque enim, sicut foris facile discernebatur formatus sensus a sensibili corpore, et voluntas ab utroque, propter naturae diversitatem quae inest ab invicem omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
am uͦ in alia trinitate
interiore qͥdẽ quã ẽ ista insensibi¬
lib ⁊ in sensib sed tam̃ quȩ in de
concepta ẽ cũ ĩa ñ ex corpore sensus
corporis. s ex memoria format᷑ acies
animi cũ in ipsa memoria species in¬
heserit corporis qđ forinsecus sensimꝰ:
illã speciem quȩ in memoria ẽ qua¬
si parentẽ dicimꝰ eiꝰ quȩ fit inphan¬
tasia cogitantis. Erat enĩ in memo¬
ria ⁊ pͥusquã cogitaret᷑ a nob̾: sic̃
erat corpꝰ in loco ⁊ pͥusquã sentiret᷑.
ut uisio fieret. S cũ cogitat᷑. ex illa
quã memoria tenet. expͥmit᷑ in acie
cogitantis: & reminiscendo for¬
mat᷑ ea species quȩ qͣsi ꝓlesc̃ eiꝰ quã
memoria tenet. S neq illa uera pa¬
rens: neq ista uera ꝓles ẽ. Acies qͥppe
animi quȩ format᷑ ex memoria. cũ
recordando aliqͥd cogitamꝰ. ñ ex ea
specie. ꝓcedit quã meminimꝰ uisam:
quando qͥdẽ eiꝰ meminisse ñ posse¬
mus. nͥ uidissemꝰ. Acies autẽ animi

Expanded text:
am vero in alia trinitate, interiore quidem, quam est ista in sensibilibus et sensibus, sed tamen quae inde concepta est, cum jam non ex corpore sensus corporis, sed ex memoria formatur acies animi, cum in ipsa memoria species inhaeserit corporis quod forinsecus sensimus, illam speciem quae in memoria est, quasi parentem dicimus ejus quae fit in phantasia cogitantis. Erat enim in memoria et priusquam cogitaretur a nobis, sicut erat corpus in loco et priusquam sentiretur, ut visio fieret. Sed cum cogitatur, ex illa quam memoria tenet, exprimitur in acie cogitantis, et reminiscendo formatur ea species, quae quasi proles est ejus quam memoria tenet. Sed neque illa vera parens, neque ista vera proles est. Acies quippe animi quae formatur ex memoria cum recordando aliquid cogitamus, non ex ea specie procedit quam meminimus visam; quandoquidem eorum meminisse non possemus, nisi vidissemus: acies autem animi
Abbreviated transcription (Latin):
tres uiri.s uisus ei dñs Atq inde con¬
sequent᷑ exponens quomͦ ei uisus sit
dñs. attexit narrationẽ de trib uiris.
qͦs abrahã ꝑ pluralẽ numerũ inui¬
tat ut hospitio suscipiat. & postea
singularit sic̃ unu alloquit᷑: sicͣ unꝰ
ei de sara filiũ pollicet᷑ quẽ dnm dic̃
scriptura sicut in eiusdẽ narratiõis
exordio. yisus ẽ in qͥt dñs abrahȩ. Inui.¬
tat gͦ ⁊ paedes lauat: ⁊ deducit ab eum¬
tes tanquã hõines. loquit᷑ autẽ tanquã
cũ dño dõ.: siue cũ ei ꝓmittit᷑ filiꝰ.
siue cũ ei sodome ĩminens interitus
locus. Si enͣi uir unꝰ uisus fuisset. ia
illi qͥ dicunt ⁊ pͥusquã de uirgine
nasceret᷑. ꝑ suã substantiã uisibilem

Expanded text:
sus est ei Dominus. Atque inde consequenter exponens quomodo ei visus sit Dominus, attexit narrationem de tribus viris, quos Abraham per pluralem numerum invitat, ut hospitio suscipiat; et postea singulariter sicut unum alloquitur; et sicut unus ei de Sara filium pollicetur, quem Dominum dicit Scriptura, sicut in ejusdem narrationis exordio, Visus est, inquit, Dominus Abrahae. Invitat ergo, et pedes lavat, et deducit abeuntes tanquam homines: loquitur autem tanquam cum Domino Deo, sive cum ei promittitur filius, sive cum ei Sodomis imminens interitus locus. Si enim vir unus visus fuisset, jam illi qui dicunt et priusquam de Virgine nasceretur per suam substantiam vi
Abbreviated transcription (Latin):
bili soli dõ. Et tam̃ possẽ adhuc que¬
rere. quom ante susceptã carnẽ habi¬
tu ẽ inuentꝰ ut hõ: quando qͥde pedes
ei loti st̃. ⁊ humanis epulis epulatꝰ ẽ:
quomͦ istud fieri poterat. eũ adhuc
in forma dĩ ẽẽt. nͣ rapinã arbitratus
ẽẽ equał do: Nunqͥd enĩ ia semet¬
ipsũ exin anierat formã serui acci¬
piens. in sinulitudinẽ hominũ factꝰ
⁊ habitu inuentꝰ ut hõ: cũ hoc quan¬
do fecerit ꝑ partũ uirginis noue¬
rimꝰ: Quomͦ gͥ ante quã hoc fecis¬
set. ut uir unꝰ apparuit abrahȩ: An
illa forma uerañ erat: Possem ista
quȩrere. si unꝰ uir apparuisset abra-¬
hȩ: idẽq dĩ filiꝰ crederet᷑. Cum uero
tres uisi sint. nec qͥsquã in eis  for

Expanded text:
em adhuc quaerere, quomodo ante susceptam carnem, habitu est inventus ut homo: quandoquidem ei pedes loti sunt, et humanis epulis epulatus est? Quomodo istud fieri poterat, cum adhuc in forma Dei esset, non rapinam arbitratus esse aequalis Deo? Numquid enim jam semetipsum exinanierat, formam servi accipiens, in similitudine hominum factus, et habitu inventus ut homo ? cum hoc quando fecerit per partum Virginis noverimus. Quomodo igitur antequam hoc fecisset, ut vir unus apparuit Abrahae? An illa forma vera non erat? Possem ista quaerere, si vir unus apparuisset Abrahae, idemque Dei Filius crederetur. Cum vero tres viri visi sunt, nec
Abbreviated transcription (Latin):
uni dño illic loquit᷑ abrabã: sc̃a scͥp¬
tura talib futuris cogitatiõib atq o¬
pinionib contͣdicendo ñ pretͣmisit
occurrere: quando paulopost duos
angłos dic̃ uenisse ad loth: in qͥb ⁊ ille
uir iustus qͥde sodomoꝵ incendio
meruit lib̾ari. ad unũ dnm̃ loquit᷑.¬
yrus dic enĩ loqr̾ scriptura dicens. Abiit
autẽ dns postquã cessauit loquens
ad abrahã: ⁊ abrahã reu̾sus ẽ ad locũ

Expanded text:
loquitur Abraham; sancta Scriptura futuris talibus cogitationibus atque opinionibus contradicendo non praetermisit occurrere, quando paulo post duos angelos dicit venisse ad Loth, in quibus et ille vir justus qui de Sodomorum incendio meruit liberari, ad unum Dominum loquitur. Sic enim sequitur Scriptura dicens: Abiit autem Dominus postquam cessavit loquens ad Abraham, et Abrabam reversus est ad locum
Abbreviated transcription (Latin):
Nunc uideamꝰ libi sit
risq confinium.
Quicqͥd eñi habemꝰ
in animo cõmune¬
Ine cũ pecore. recte adhuc dr ad ex¬
teriore hominẽ ꝑtinere. Non enum
solũ corpꝰ homo exterior deputabi¬
t᷑. sed adiuncta quadã uita sua qua
cõpages corporis ⁊ om̃s sensus ugent
quib instructus ẽ ad exteriora senti¬
enda: Quor sensor  ymagines infixe¬
in memoria. cũ recordando remuius¬
cunt᷑ res ad huc agit᷑ ad exteriorẽ
hominẽ ꝑtinens. Atq in his om̃ib non
distamꝰ a pecore: nisi qđ figura corporis
ñ ꝓni s. erecti sumꝰ. Qua in re ãmone.¬
mͣ ab eo qͥ nos fecit. ne meliors nr̃i par.¬
⁊te id ÷ animo similes pecorib simꝰ. a
quib corporis erectione distamꝰ ñ ut
in ea quȩ sublimia st̃ in corporibus.
uoluntatis appetere: ꝓsternere est
animũ. sed sic̃ corpꝰ ad ea quȩ sunt
excelsa corpoꝵ id÷ ad cȩlestia natura¬
lit̃ erectũ ẽ: sic animꝰ quȩ substan.¬
tia spiritał ẽ. ad ea quȩ st insp̃italib

Expanded text:
nunc, videamus ubi sit risque confinium. Quidquid enim habemus in animo commune cum pecore, recte adhuc dicitur ad exteriorem hominem pertinere. Non enim solum corpus homo exterior deputabitur, sed adjuncta quadam vita sua, qua compages corporis et omnes sensus vigent, quibus instructus est ad exteriora sentienda: quorum sensorum imagines infixin memoria, cum recordando revisuntur, res adhuc agitur ad exteriorem hominem pertinens. Atque in his omnibus non distamus a pecore, nisi quod figura corporis non proni, sed erecti sumus. Qua in re admonemur ab eo qui nos fecit, ne meliore nostri parte, id est animo, similes pecoribus simus, a quibus corporis erectione distamus. Non ut in ea quae sublimia sunt in corporibus voluntatis appetere, prosternere est animum. Sed sicut corpus ad ea quae sunt excelsa corporum, id est, ad coelestia naturaliter erectum est; sic animus, qui substantia spiritualis est, ad ea quae sunt in spiritualibus
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ẽ mea: s eius quimisit me.
Si gͦ hic intelligit᷑ eiꝰ doctrina quã
tam̃ dix̃ ñ suã s patris. quantoma¬
gis illic intelligendus ẽ ⁊ de ipso
ꝓcedit. ut ñ diceret de me ñ ꝓcedit:
A quo eni habet filius ut sit d̾s ẽ
enĩ de dõ d̾s: ab illo habet utiq ut

Expanded text:
sed ejus qui me misit » . Si igitur hic intelligitur ejus doctrina, quam tamen dixit non suam, sed Patris; quanto magis illic intelligendus est et de ipsprocedit, » ut non diceret, De me non procedit? A quo autem habet Filius ut sit Deus est enim de Deo Deus, ab illo habet utique
Abbreviated transcription (Latin):
cet᷑. Pat̃ enĩ solus ñ ẽ de alio: ideo so¬
lus appellat᷑ ingenitꝰ: ñ qͥdẽ in scrip¬
turis. s in consuetudine disputantiũ.
aut̃ filius patͥs ⁊ filii. si qđ ab horret
ab omniũ sanoꝵ sensib ãbo eũ ge¬
niussent. Non gͥ ab utroꝙ: ẽ genitꝰ.¬

Expanded text:
cetur. Pater enim solus non est de alio, ideo socetur. Pater enim solus non est de alio, ideo solus appellatur ingenitus, non quidem in Scipturis, sed in consuetudine disputantium, autem filius Patris et Filii, si, quod abhorret ab omnium sanorum sensibus, cum ambo genuissent. Non
Abbreviated transcription (Latin):
insemet ipso. ñ sine uita existenti
ia filio. uitã dedisse patrẽ. S. ita eũ
sine tp̃r̃e genuisse. ut uita quã pa¬
t̃ filio gignendo dedit. coȩt̾na sit
uitȩ patͥs qͥ dedit: intelligat sicͣ hab&
pater uitã in semet ipso ut de illo
ꝓcedat sp̃c sc̃s. sic dedisse filio ut de
tp̃re: atq ita dictũ sp̃m scm de patre
ꝓcede: ut intelligat᷑. qđ etiã ꝓcedit
de filio. de patre esse filio. Si eñ qͥc¬
qͥd habet. de patre habet filius: de pa¬
sime filiꝰ diceret᷑ amboꝵ: cũ sic̃ filio
pͣstat essentiã sine initio tpris sine
ulla mutabilitate naturȩ: de patre
generatio: ita sp̃ui sc̃o pͣstet ẽẽntiã
sine ullo inicio tpr̃is. sine ulla mu¬
tabilitate naturȩ. de utroq ꝓcessio:
Ideo em̃ cũ sp̃m sc̃m genitũ nͣ dicamꝰ
dicere tam ñ audemꝰ ingenitũ: ne in
hoc uocabulo ł duos patres in illa tͥni¬
tate. ł duos qͥñ st̃ d̾ alio quispiã suspi¬

Expanded text:
in semetipso ; non sine vita existentiin semetipso ; non sine vita existentijam Filio vitam Patrem dedisse, sed ita eum sine tempore genuisse, ut vita, quam Pater Filio gignendo dedit, coaeterna sit vitae Patris qui dedit: intelligat, sicut habet Pater in semetipso ut de illo procedat Spiritus sanctus, sic dedisse Filio ut de tempore; atque ita dictum Spiritum sanctum de Patre procedere, ut intelligatur, quod etiam procedit de Filio, de Patre esse Filio. Si enim quidquid habet, de Patre habet Filius; de Pasime filius diceretur amborum, cum sicut Filio praestat essentiam sine initio temporis, sine ulla mutabilitate naturae de Patre generatio; ita Spiritui sancto praestet essentiam sine ullo initio temporis, sine ulla mutabilitate naturae de utroqueeo enim cum Spiritum sanctum genitum non dicamus, dicere tamen non audemus ingenitum, ne in hoc vocabulo vel duos patres in illa Trinitate, vel duos qui non sunt de alio quispiam suspi
Abbreviated transcription (Latin):
quippe ut hõ: effudit ut d̾s. Nos
autẽ acciꝑe qͥdẽ hoc donũ possumꝰ.
ꝓ modulo nr̃o: effunde aut̃ suꝑ
alios ñ utiq possumꝰ.: sed ut hoc fi
illo nato. de utroq ꝓcessit. uͥ nulla
sunt tp̃ra: sic̃ potuimꝰ quęrere uͥ
inuenimꝰ tp̃ra. uoluntatẽ pruis
de humana m̃te ꝓcede̾. ut q̃ratur
qđ inuentũ ꝓles uocet᷑. qua iam
parta seu genita uoluntas illa ꝑfi¬
cit᷑. eo fine reqͥescens. ut qͥ fuerat
appetitꝰ quȩrentis. sit amor fruen¬
tis. qͥ iã de utroq id ÷ de gignente
inte. ⁊ de genita notione. tanqͣ de
parente ⁊ ꝓle ꝓcedat: Non possunt aũ¬
ꝓrsus ista ibi quęri. ubi nichil ex tẽ¬
pore inchoat᷑ ut consequenti ꝑfici¬
at᷑ in tpre. Qua ꝓpt̾ qͥ potͣ intellige¬
re sine tpre generationẽ filii de pa¬
tre. intelligat sine tpr̃e ꝓcessionem
sp̃c scĩ de utroq Et qͥ pot̾ intellig̾e
in eo qđ ait filius. sic̃ ħt pat̾ uitã in
semet ipso. sic ded̾ filio uitã habere

Expanded text:
Nos autem accipere quidem hoc donum possumus pro modulo nostro, effundere autem super alios non utique possumus; sed ut hoc fiaillo nato de utroque processit, ubi nulla sunt tempora; sicut potuimus quaerere ubi invenimus tempora, voluntatem prius de humana mente procedere, ut quaeratur quod inventum proles vocetur; qua jam parta seu genita, voluntas illa perficitur, eo fine requiescens, ut qui fuerat appetitus quaerentis, sit amor fruentis, qui jam de utroque, id est, de gignente mente et de genita notione tanquam parente ac prole procedat? Non possunt prorsus ista ibi quaeri, ubi nihil ex tempore inchoatur, ut consequenti perficiatur in tempore. Quapropter, qui potest intelligere sine tempore generationem Filii de Patre, intelligat sine tempore processionem Spiritus sancti de utroque. Et qui potest intelligere in eo quod ait Filius, Sicut habet Pater vitam in semetipso, sic dedit Filio vitam habere
Abbreviated transcription (Latin):
ERu qr in illa coet̾na XXUII¬
⁊ ȩquali: incorporali. ⁊ ineffa¬
bilit̾ inmutabili. atq inseparabili
trinitate. difficillimũ ẽ generationẽ
a ꝓcessione distinguere: sufficiat.
interĩ eis qͥ extendi ñ ualent am¬
plius id qd̃ de hac re in sermone
qͦdã proferendo ad aures pͦpłi xp̃ia¬
ni diximꝰ dictũq conscripsimus.
Int̾ cȩt̾a eñĩ cũ ꝑ scripturarum
sc̃arũ testimonia docuissẽ de utͦq¬

Expanded text:
erum quia in illa coaeterna, et coaequali et incorporali, et ineffabiliter immutabili, atque inseparabili Trinitate difficillimum est generationem a processione distinguere, sufficiat interim eis qui extendi non valent amplius, id quod de hac re in sermone quodam proferendo ad aures populi Christiani diximus, dictumque conscripsimus. Inter caetera enim cum per Scripturarum sanctarum testimonia docuissem, de ut
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃m dedit ñ solũ ut dͣs: sed etiã acce¬
pit ut hõ. Propterea dictus ẽ plenꝰ
scriptũ ẽ. in actib apłoꝵ. qm unxit¬
eũ d̾s sp̃u sco. Non utiq oleo uisibi¬
li. s dono gr̃ȩ qd uisibili significa¬
tur ungento: qͦ baptiratos ungit ȩc-¬
cłia. Nec sane tc̃ unctus ẽ xp̃c sp̃u

Expanded text:
m dedit ut Deus, sed etiam accepit ut homo; propterea dictus est plenuscriptum est in Actibus Apostolorueum Deus Spiritu sancto . Non utique oleo visibili, sed dono gratiae, quod visibili significatur unguento quo baptizatos ungit Ecclesia. Nec sane tunc unctus est Christu
Abbreviated transcription (Latin):
diã suã p̃figurare dignatꝰ ẽ: in qua
p̃cipue baptirati accipiunt sꝑm
sc̃m. s ista mystica ⁊ in iifibili unc¬
tione tc̃ intelligendꝰ ẽ undus. qͣndo
uerbũ di caro factũ ẽ: id÷ quando
ut cũ illo fieret una ꝑsona. Ob hoc
eũ confitem᷑ natũ de sp̃r sc̃o. ⁊ oraria

Expanded text:
 praefigurare dignatus est, in qua praecipue baptizati accipiunt Spiritum sanctum. Sed ista mystica et invisibili unctione tunc intelligendus est unctus, quando Verbum Dei caro factum est, id est, quando ut cum illo fieret una persona. Ob hoc eum confitemur natum de Spiritu sancto et Maria
Abbreviated transcription (Latin):
secuta ñ fuerit. quãuis ⁊ in ipso in.¬
tellectu conatũ me senserĩ magis
habuisse quã effectũ: & in una qͥdẽ
ꝑsona qđ ẽ ho inuenisse ymagine
sũmȩ illiꝰ tͥnitatis. s in re mutabi¬
li tria illa. ut faciliꝰ intelligi possess
etiã ꝑ tpͣralia intͣualla maxime
in libro nono monstrare uolius¬
sei S tria unuis ꝑsonȩ ñ sic̃ huma¬
na poscit intentio trib illis ꝑsonis
conuenire potuer̃t: sicͣ in hoc lib̾
qͥnto decimo demonstrauimus:
sũma tͥnitate qͣ dͣs ẽ. inter¬
ualla tp̃oꝵ nulla sunt: ꝑ q̃ possit
ostendiaut saltẽ reqͥri. utrũ pͥus
de patre natꝰ sit filus ⁊ postea de

Expanded text:
mea secuta non fuerit: quamvis et in ipso inmea secuta non fuerit: quamvis et in ipso intellectu conatum me senserim magis habuisse quam effectum. Et in una quidem persona quod est homo invenisse imaginem summae illius Trinitatis, et in re mutabili tria illa ut facilius intelligi possint, etiam per temporalia intervalla maxime in libro nono monstrare voluisse. Sed tria unius personae, non sicut humana poscit intentio, tribus illis personis convenire potuerunt, sicut in hoc libro quinto decimo domonstravimus. summa Trinitate quae Deus est, intervalla temporum nulla sunt, per quae possit ostendi aut saltem requiri, utrum prius de Patre natus sit Filius, et postea de
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ alid nom̃ sub cęlo. in qͦ oporteat
hoĩnes saluos fieri. Constituentur
autẽ purgatr ab omĩ contagiõe cor¬
ruptiois in placidis sedib donec re¬
cipiant corpora sua. s ĩa incorrupti¬
bilia: quȩ ornent ñ quȩ onerent.
Hoc enĩ placuit optimo ⁊ sapientis¬
simo creatoꝵ: ut sp̃c hominis. pie
dõ subditꝰ habeat felicit᷑ subditũ
corpꝰ. & sine fine ꝑmaneat ipsa feli¬
citas. Ibi ueritatẽ sine ulla difficul¬
tate uidebimꝰ. eaq clarissima ⁊ cer¬
tissima ꝑfruem᷑ nec aliqͥd quȩre¬
mꝰ m̃te raciotinante: s contẽplan
la erit q̃stio. Hic uͦ ipsa exꝑientia
tam mͥ apparuit ẽẽ difficilis. qd̾ ꝙ
illis qͥ hȩc diligent᷑ atq intelligen¬
ter legent ꝓculdubio similiter
apparebit: ut cũ me in scđo huius
oꝑis libro alio loco inde dicturũ
ẽẽ ꝓmiseri. qͦcienscũq in ea crea¬
tura quȩ nos sumꝰ aliqͥd illi rei si¬
mile ostendẽ uolui. qualẽcũq¬
intellectũ meũ sufficiens elocutio

Expanded text:
est aliud nomen sub coelo, in quo oportet homines salvos fieri . Constituuntur autem purgati ab omni contagione corruptionis in placidis sedibus, donec recipiant corpora sua, sed jam incorruptibilia, quae ornent, non onerent. Hoc enim placuit optimo et sapientissimo Creatori, ut spiritus hominis Deo pie subditus, habeat feliciter subditum corpus, et sine fine permaneat ista felicitas. 45. Ibi veritatem sine ulla difficultate videbimus, eaque clarissima et certissima perfruemur. Nec aliquid quaeremus mente ratiocinante, sed contemplantla erit quaestio: hic vero ipsa experientia tam mihi apparuit esse difficilis, quod et illis qui haec diligenter atque intelligenter legent, procul dubio similiter apparebit, ut cum me in secundo hujus operis libro alio loco inde dicturum esse promiserim , quotiescumque in ea creatura quae nos sumus, aliquid illi rei simile ostendere volui, qualemcumqintellectum meum sufficiens elocutio
Abbreviated transcription (Latin):
dẽ tam̃ sꝑm scm datũ cũ insufflass
iħc. de qͦ mox ait. ite baptitate om̃s
gintes in nomine pats ⁊ filii ⁊ sp̃c sc̃i
ubi maxime com̃dat᷑ hȩc tͥnitas: am¬
bigere nͣ debemꝰ Ipse ẽ gͥ qui etiã de
celo datus ẽ. die pentechostes. id÷ pꝰ
mo quantus d̾s ẽ. qͥ dat d̾m Neq eñĩ
aliqͥs discipłoꝵ eiꝰ. dedit sp̃m scͣm.
Orabant quippe ut ueniret in eos
quib manũ ĩponebant: ñ ipsi eũ da¬
bant: quẽ mor̃e in suis p̃positis etiã
ñe seruat ȩccłia. Deniq ⁊ sẏmon ma-¬
gus offerens apłis pecuniã. ñ ait.

Expanded text:
tum sanctum datum, cum insufflasset Jesus, de quo mox ait, Ite, baptizate omnes gentes in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti , ubi maxime commendatur haec Trinitas, ambigere non debemus. Ipse est igitur qui de coelo etiam datus est die Pentecostes, id est, post mo quantus deus est qui dat deum? neque enim aliquis discipulorum eius dedit spiritum sanctum. orabant quippe, ut uequibus manum imponebant, non ipsi eum dabant. Quem morem in suis praepositis etiam nunc servat Ecclesia. Denique et Simon magus, offerens apostolis pecuniam, cap.
Abbreviated transcription (Latin):
nescire. Non solũ enĩ qͥ dicit scio
⁊ uerũ dicit. necesse ẽ ut qͥd sit scire
sciat: sed etiã qͥ dic̃ nescio. idq fiden¬
t̃ ⁊ uerũ dic̃. ⁊ scit uerũ se dicere.
scit utiq qͥd sit scire: qr ⁊ discernit
ab sciente nescientẽ: cũ ueracit̾ se
intuens dic̃ nescio. Et cũ id se scit
uerũ dicere: unde sciret. si qͥd essoꝵ
scire. nesciret

Expanded text:
nescire. Non solum enim qui dicit, Scio nescire. Non solum enim qui dicit, Scio et verum dicit, necesse est ut quid sit scire sciat: sed etiam qui dicit, Nescio, idque fidenter et verum dicit, et scit verum se dicere, scit utique quid sit scire: quia et discernit ab sciente nescientem, cum veraciter se intuens dicit, Nescio; et cum id se scit verum dicere, unde sciret, si quid sit scire nesciret
Abbreviated transcription (Latin):
amor studentis animi. hoc ẽ uolen.¬
Etis scire qđ nescit. ñ ẽ amor eiꝰ res
quã nescit. s eius quã scit. ꝓpter
quã uult scire qđ nescit. Aut sit̾a
nita sciendi: discernendus quidẽ
ẽ ab studiosi nomine iste curiosus:
S nec ipse amat in cognita: immo
congruentius dr odit incognita: quȩ
nulla ẽe uult. dũ uult omĩa cognita.
S ne quisquã nob̾ difficiliorẽ referat
quęstionẽ. asserens tã ñ posse quẽquã
odisse qđ nescit. quã ñ potest amare
qđ nescit: non resistimꝰ ueris. Sed
intelligendũ ẽ ñ hoc idem dici cũ
dicit᷑ amat scire incognita: ac si
diceret᷑ amat incognita. Illud enĩ
fieri potest ut amet qͥsq scire in¬
cognita: ut aut̃ amet incognita ñ
potest.Non enĩ frustra ibi positũ ẽ¬
scire: qm̃ qͥ scire amat incognita:
ñ ipsa incognita s ipsũ scire amat.:
Qđ nͥ haberet cognitũ: neq scire se
quicquã posset fident᷑ dicere. neq

Expanded text:
amor studentis animi, hoc est volenamor studentis animi, hoc est volentis scire quod nescit, non est amor ejus rei quam nescit, sed ejus quam scit, propter quam vult scire quod nescit. Aut si tamnita sciendi; discernendus quidem est ab studiosi nomine iste curiosus, sed nec ipse amat incognita, imo congruentius dicitur, Odit incognita, quae nulla esse vult, dum vult omnia cognita. Sed ne quisquam nobis difficiliorem referat quaestionem, asserens tam non posse quemquam odisse quod nescit, quam non potest amare quod nescit, non resistimus veris: sed intelligendum est, non hoc idem dici cum dicitur, Amat scire incognita, ac si diceretur, Amat incognita. Illud enim fieri potest, ut amet quisque scire incognita: ut autem amet incognita, non potest. Non enim frustra ibi est positum scire: quoniam qui scire amat incognita, non ipsa incognita, sed ipsum scire amat. Quod nisi haberet cognitum, neque scire se quisquam posset fidenter dicere, neque
Abbreviated transcription (Latin):
loquentẽ. ⁊ nͣ intelligã: aut uspiam
forte id legã. ⁊ qͥd scriptor senserit
nesciã. Quis tandẽ huic dicat no¬
li intelligere qđ audis: noli nosse
qd legis: Om̃ĩb enĩ fere animis
racionabilib in promptu ẽ ad ui¬
dendũ huius ꝑitiȩ pulchritudo:
qua hominũ int̾ se cogitata signi¬
ficantiũ uocũ eñciatione noscunt᷑.
ꝓꝑter hoc notũ decus. ⁊ obhoc
amatũ. qr notũ: studiose querit᷑
uerbũ illud incognitũ. Itaq cum
audierit atq cognouerit temetũ
a ueterib uinũ appellatũ. s ĩa ex
usu loquendi quẽ nc habemꝰ hoc
uocabulũ emortuũ. ꝓpt̃ ñnullos
fortasse ueterũ libros sibi necessa¬
riũ deputabit. Si aut̃ ⁊ illos suꝑ¬
uacaneos habet. forte iã nec dig.¬
nũ qđ memoriȩ cõm̃det existim eł.
qr tud et ad illã speciem doctrinȩ
quã notã m̃te intuet᷑ atq amat. mi¬
nime ꝑtinere. Quã obrẽ omnis

Expanded text:
loquentem, et non intelligam, aut uspiam loquentem, et non intelligam, aut uspiam forte id legam, et quid scriptor senserit, nesciam. Quis tandem huic dicat, Noli intelligere quod audis, noli nosse quod legis? Omnibus enim fere animis rationalibus in promptu est ad videndum hujus peritiae pulchritudo, qua hominum inter se cogitata, significantium vocum enuntiatione noscuntur: propter hoc notum decus, et ob hoc amatum quia notum, studiose quaeritur verbum illud ignotum. Itaque cum audierit atque cognoverit temetum a veteribus vinum appellatum, sed jam ex usu loquendi quem nunc habemus, hoc vocabulum emortuum, propter nonnullos fortasse veterum libros sibi necessarium deputabit. Si autem et illos supervacaneos habet, forte jam nec dignum quod memoriae commendet existimat, quia videt ad illam speciem doctrinae quam notam mente intuetur atque amat, minime pertinere. 3. Quamobrem omnis
Abbreviated transcription (Latin):
quisq ñ gerit: aut tepide amat. aut
omĩno ñ amat. quãuis quã pulchra
sit. uideat. Quo circa qr omniũ lin¬
guarũ scientia fere ab om̃ĩb desꝑat᷑:
suȩ gentis qͥsq maxime studet ut
nouerit. Qđ si ⁊ illi ad ꝑfectũ ꝑcipi¬
endȩ se ñ sufficere sentit: nemo tam̃
tã desidiosus ẽ huiꝰ noticiȩ qͥ ñ cum
audierit in cognitũ uerbĩr uelit nos¬
se qͥd illud sit: E si potest. querat ac
discat. Qđ dũ quęxit. utiq in studio
discendi ẽ: Et uidet᷑ amare rẽ incog¬
nitã: qđ utiq ñ ita ẽ. Species nãq
illa tangit animũ quã nouit ⁊ co¬
gitat. inqua elucet decus consoci¬
andoꝵ animoꝵ in uocib notis au.¬
diendis atq reddendis: eaq accendit
studio querentẽ qͥdem qđ ignorat.
s notã formã qͦ id ꝑtineat intuen¬
gr̃a qͥd sit temetũ. hoc enĩ exempli
causa posuerã. dicat᷑ qͥd atl te ꝑti¬
net. respondebit. Ne forte audiã¬

Expanded text:
quisque non gerit, aut tepide amat, aut quisque non gerit, aut tepide amat, aut omnino non amat, quamvis quam pulchra sit videat. Quocirca, quia omnium linguarum scientia fere ab omnibus desperatur, suae gentis quisque maxime studet, ut noverit. Quod si et illi ad perfectum percipiendae se non sufficere sentit, nemo tamen tam desidiosus est hujus notitiae, qui non, cum audierit incognitum verbum, velit nosse quid illud sit, et si potest, quaerat ac discat. Quod dum quaerit, utique in studio discendi est, et videtur amare rem incognitam, quod non ita est. Species namque ista tangit animum quam novit et cogitat, in qua elucet decus consociandorum animorum in vocibus notis audiendis atque reddendis; eaque accendit studio querentem quidem quod ignorat; sed notam formam, quo id pertineat, intuengratia, quid sit temetum hoc enim exempli causa posueram, dicatur, Quid ad te pertinet? respondebit, Ne forte audia
Abbreviated transcription (Latin):
utilem. cernit anima. ⁊ nouit ⁊ a¬
mat: eãq in se ꝑfici studet quantũ
potest. quisqͥs uocũ significantiaͣm
quã̾cũq ignorat inqͥrit. Aliud est
enĩ qđ eã inueritatis luce conspicit.
aliud qđ in sua facultate concupis.¬
cit. Conspicit nãq in luce uerita¬
tis quã magnũ ⁊ quã bonũ sit om̃s
omniũ gentiũ linguas intelligerẽ
ac loqͥ: nullãq ut alienigenã audi.¬
re: ⁊ a nullo ita audiri. Cuiꝰ noticie
decus cͥogitatione iã cernit᷑: amat᷑q
res nota quȩ ita conspicit᷑. atq in.¬
flãmat studia discentiũut circa eã mo¬
ueant᷑ eiq inhient in om̃i oꝑa quã
ĩpendunt consequendȩ tali facultati.
ut etiã usu amplectant᷑ qđ racione p̃¬
noscunt: atq ita qͥsq cui facultati spe
ꝓpinquat. ei feruentius amore in ar¬
descit. Eis doctrinis quippe studet᷑
uchem̃tius: quȩ capiposse ñ despe.¬
rant᷑. Nã cuiꝰ rei adipiscende spem

Expanded text:
utilem cernit anima, et novit, et autilem cernit anima, et novit, et amat; eamque in se perfici studet, quantum potest, quisquis vocum significantium quaecumque ignorat, inquirit. Aliud est enim quod eam in veritatis luce conspicit, aliud quod in sua facultate concupiscit. Conspicit namque in luce veritatis quam magnum et quam bonum sit omnes omnium gentium linguas intelligere ac loqui, nullamque ut alienigena audire, et a nullo ita audiri. Cujus notitiae decus cogitatione jam cernitur, amaturque res nota; quae ita conspicitur, atque inflammat studia discentium, ut circa eam moveantur, eique inhient in omni opera quam impendunt consequendae tali facultati, ut etiam usu amplectantur quod ratione praenoscunt: atque ita quisque, cui facultati spe propinquat, ei ferventius amore inardescit. Eis doctrinis quippe studetur vehementius, quae capi posse non desperantur. Nam cujus rei adipiscendae spem
Abbreviated transcription (Latin):
cte signũ noscit᷑: nͥ cuiꝰ rei signũ sit
cognoscat᷑. Hoc gͦ qͥ ardenti cura
quęrit ut nouerit. studioq accen¬
sus insistit: ñ potest dici ẽẽ sine a¬
more:. Qt gͥ amat: Certe enĩ amari
aliqͥd. nͥ notũ ñ potest. Neq enĩ ille
istas tres sẏllabas amat: quas iã no¬
tas habet. Qđ si hoc in eis amat. qͦr
scit eas significare aliqͥd: non inde
nc̃ agit᷑. Non enĩ hoc nosse quęrit.
s in eo qđ scire studet. qͥd amet inqͥ¬
miram᷑ cur amet: qm̃ firmissime
nouimꝰ amari nͥ nota ñ posse. Qd gͦ
amat᷑. nͥ qr nouit atq intuet᷑ in rati.¬
onib rerũ quȩ sit pulchritudo doc¬
trinȩ qua continent᷑ noticiȩ signoꝵ
omniũ.⁊ quȩ sit utilitas in ea peri.¬
tia qua int̾ se humana societas sen¬
sa cõmunicat᷑: ne sibi. hominũ cętus
deteriores sint quauis solitudine: si
cogitationes suas colloquendo ñ mis¬
ceant. Hanc gͦ speciem decorã &

Expanded text:
cte signum noscitur, nisi cujus rei signum sit cte signum noscitur, nisi cujus rei signum sit cognoscatur. Hoc ergo qui ardenti cura quaerit ut noverit, studioque accensus insistit, num potest dici esse sine aQuid igitur amat? Certe enim amari aliquid nisi notum non potest. Neque enim ille istas tres syllabas amat, quas jam notas habet. Quod si hoc in eis amat, quia scit eas significare aliquid; non inde nunc agitur, non enim hoc nosse quaerit: sed in eo quod scire studet, quid amet inqumiramur cur amet, quoniam firmissime novimus amari nisi nota non posse. Quid ergo amat, nisi quia novit atque intuetur in rationibus rerum quae sit pulchritudo doctrinae, qua continentur notitiae signorum omnium; et quae sit utilitas in ea peritia, qua inter se humana societas sensa communicat, ne sibi hominum coetus deteriores sint quavis solitudine, si cogitationes suas colloquendo non misceant. Hanc ergo speciem decoram et
Abbreviated transcription (Latin):
qͥd nã sit. id÷ sonus ille cui rei cõme¬
morandȩ institutus sit. Ueluti audi¬
at cũ dr̃ cemetũ: ⁊ ignorans qͥd sit reqͥ¬
rat. Iã itaq oportet ut nouerit signũ
esse co: ñ eẽ inanẽ illã uoc̾e: sed aliqͥd¬
ꝑ eã significari. Alioquin iã notũ est
hoc trisyllabũ: & articulatã speciem
suã impressit. animo ꝑsensũ auriũ
Qd amplius in eo reqͥrat᷑ qͦ magis in¬
notescat. cuiꝰ om̃s litterȩ omĩaq so¬
ni spacia nota sunt. nisi ꝙr simulin¬
notuit signũ ẽe: moue̾tq sciendi cu¬
piditatẽ cuiiꝰ res signũ st: Quo gͥam
plus notũ ẽ s ñ plene notũ ẽ: eo cu¬
pit animꝰ de illo nosse qđ reliquũ ẽ.
Si enĩ tantũmͦ ẽẽ istã uocẽ nosset eãq
alicuiꝰ rei signũ eẽ ñ nosset: nichil iã
quęreret sensibili re quantũ po¬
terat sentiendo ꝑcepta. Quia uͦ ñso¬
fecte id nosse uult. Neq ullũ ꝑfe.¬

Expanded text:
quidnam sit, id est, sonus ille cui rei commequidnam sit, id est, sonus ille cui rei commemorandae institutus sit: veluti si audiat cum dicitur temetum, et ignorans quid sit requirat. Jam itaqest, non esse inanem illam vocem, sed aliquid ea significari: alioquin jam notum est hoc trisyllabum, et articulatam speciem suam impressit animo per sensum aurium: quid amplius in eo requiratur, quo magis innotescat, cujus omnes litterae omniaque soni spatia nota sunt; nisi quia simul innotuit signum esse, movitque sciendi cupiditatem, cujus rei signum sit? Quo igitur amplius notum est, sed non plene notum est, eo cupit animus de illo nosse quod reliquum est. Si enim tantummodo esse istam vocem nosset, eamque alicujus rei signum esse non nosset, nihil jam quaereret, sensibili re, quantum poterat, sentiendo percepta. Quia vero non sofecte id nosse vult. Neque ullum perfe
Abbreviated transcription (Latin):
haberemꝰ in animo notionẽ. nullo
ad eã discendã studio flagraremꝰ.
Quis enĩ sciendȩ uerbi gr̃a Retho¬
ꝰricȩ ullã curã ⁊ operã impenderet:
nͥ ante sciret eã dicendi ẽe scientiã:
Aliquando etiã ipsarũ doctrinarũ
fines auditos exꝑtosue miramur.
& ex hoc in ardescimꝰ facultatẽ c̃õ-¬
parare discendo. qua ad eos ꝑueni-¬
re possimꝰ : tanquã si literas nesci.¬
enti dicat᷑ quandã ẽẽ doctrinã qua
qͥsque ualeat quãuis longe absen¬
ti uerba mittere manu facta insi.¬
lentio: quȩ rursus ille cui mutunt᷑
ñ aurib s ocłis colligat. idq fieri
uideat: ⁊ lonne dũ concupiscit
nosse qͦđ possit. onũ studio cirea illũ
finẽ mouet᷑ quẽ ĩa notũ tenet Sic
accendunt᷑ studia discentiũ. Nã qđ
qͥsq prorsus ignorat: amare nullo
pacto potest. Ita etiã signũ siqͥs audiat
in cognitũ ueluti uerbi alicuius sonũ.
qͦ qd significet᷑ ignorat: cupit scire

Expanded text:
haberemus in animo notionem, nullo haberemus in animo notionem, nullo ad eam discendam studio flagraremus. Quis enim sciendae, verbi gratia, rhetoricae ullam curam et operam impenderet, nisi ante sciret eam dicendi esse scientiam? Aliquando etiam ipsarum doctrinarum fines auditos expertosve miramur, et ex hoc inardescimus facultatem comparare discendo, qua ad eos pervenire possimus. Tanquam si litteras nescienti dicatur quamdam esse doctrinam, qua quisque valeat, quamvis longe absenti, verba mittere manu facta in silentio, quae rursus ille cui mittuntur, non auribus, sed oculis colligat, idque fieri videat; nonne, dum concupiscit nosse quo id possit, omni studio circa illum finem movetur, quem jam notum tenet? Sic accenduntur studia discentium: nam quod quisque prorsus ignorat, amare nullo pacto potest. 2. Ita etiam signum si quis audiat incognitum, veluti verbi alicujus sonum, quo quid significetur ignorat, cupit scire
Abbreviated transcription (Latin):
ea iysa cotiseq̃n.¬
ter enodatius ex¬
plicanda. limati.¬
or accedat intentio.
Ac pͥmũ qr rẽ pror¬
sus ignotã amare
omĩno nullus po¬
test. diligent᷑ intuendũ ẽ cuiusmodisit
amor studentiũ: id ÷ ñ ĩa scientiũs ad¬
huc scire cupientiũ quãq̃ doctrinam.
Et inhis quispe reb in quib ñ ufitate
dicit᷑ studiũ solent existere amores ex
auditu. dũ cuiusq pulc̾ritudinis fa¬
ma ad uidendũ ac fruendũ animꝰ
accendit᷑. qr generalit᷑ nouit corpoꝵ
pulchritudines. ex eo qđ plurimas
uidit: & in est. intrinsecus unde ap¬
ꝓbet᷑ cui forisecus in hiat᷑. Qđ cũ
fit. non rei penitꝰ incognitȩ amor
excitat᷑: cuius genꝰ ita notũ ẽ. Cum
autẽ uirũ bonũ amamꝰ cuius faciẽ
ñ uidimꝰ: ex noticia uirtutũ ama¬
mꝰ. quas nouimꝰ in ipsa ueritate.
Ad doctrinas autẽ cognoscendas.
plerũq nos laudantiũ atq p̃dican¬
tiũ accendit auctoritas. Q tam̃ nͥ
breuit̃ imp̃ssã cuiusq doctrinȩ

Expanded text:
ea ipsa consequenter enodatius explicanda limatior accedat intentio. Ac primum, quia rem prorsus ignotam amare omnino nullus potest, diligenter intuendum est cujusmodi sit amor studentium, id est, non jam scientium, sed adhuc scire cupientium quamque doctrinam. Et in his quippe rebus in quibus non usitate dicitur studium, solent existere amores ex auditu, dum cujusque pulchritudinis fama ad videndum ac fruendum animus accenditur, quia generaliter novit corporum pulchritudines, ex eo quod plurimas vidit, et inest intrinsecus unde approbetur, cui forinsecus inhiatur. Quod cum fit, non rei penitus incognitae amor excitatur, cujus genus ita notum est. Cum autem virum bonum amamus, cujus faciem non vidimus, ex notitia virtutum amamus, quas novimus in ipsa veritate. Ad doctrinas autem cognoscendas, plerumque nos laudantium atque praedicantium accendit auctoritas: et tamen nisi breviter impressam cujusque doctrinae
Abbreviated transcription (Latin):
qr genit᷑. & qr filiꝰ utiq genitus.
Qđ gͦ dicit᷑ ingenitꝰ: hoc ostendit᷑.
qđ non sit filius. S genitꝰ ⁊ inge¬
nitꝰ cõmode dicunt: filius autem
latine dicit᷑. sed in filiꝰ ut dicat᷑.
ñ admittit loquendi consuetudo.¬
Nichil tam̃ intellectui demitur.
si dicat᷑ non filius. quẽad modũ si¬

Expanded text:
 utique genitus. Quod ergo dicitur ingenitus, hoc ostenditur, quod non sit filius: sed genitus et ingenitus commode dicuntur; filius autem latine dicitur, sed infilius ut dicatur non admittit loquendi consuetudoNihil tamen intellectui demitur, si dicatur non filius; quemadmodu
Abbreviated transcription (Latin):
cundũ habitũ aio cũ dico armatꝰ
ẽ: scđm habitũ nego cũ dico ñ arma.¬
tus ẽ. Tantũd̾e autẽ ualet. si dicã
inermis ẽ. Scd̾m tempꝰ aio. cũ dico
hesternꝰ ẽ. scd̾m tempꝰ nego cũ dico.
ñ hesternꝰ ẽ. Et cũ dico rome ẽ. se.¬
cundũ locũ aio. & scdm locũ nego
cũ dico ñ rome ẽ. Scđ̾m id qđ est
facere aio. cũ dico cędit: si autẽ di¬
cã n cȩdit. scđ̾m id qđ est facere ne.¬
go. ut ostendã nͣ hoc facere. Et cũ
dico uapulat: scdm p̾dicam̃tum
aio qđ pati uocat᷑: & scđm id ne¬
go cũ dico nͣ uapulat. Et omĩno

Expanded text:
cundum habitum aio, cum dico, Armatus cundum habitum aio, cum dico, Armatus est: secundum habitum nego, cum dico, Non armatus est. Tantumdem autem valet si dicam, Inermis est. Secundum tempus aio, cum dico, Hesternus est: secundum tempus nego, cum dico, Non hesternus est. Et cum dico, Romae est, secundum locum aio: et secundum locum nego, cum dico, Non Romae est. Secundum id quod est facere aio, cum dico, Caedit: si autem dicam, Non caedit, secundum id quod est facere nego, ut ostendam non hoc facere. Et cum dico, Vapulat, secundum praedicamentum aio quod pati vocatur: et secundum id nego, cum dico, non vapulat. Et om