comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
est ut aduersis quoq ꝑfectus exerceatur. Si temp
ut bona bonis et mala malis ꝓpter ueritatẽ: et tempus
est ut mala bonis et bona malis ꝑpter ꝓbationẽ. Omĩa
tempis habent: et suis spaciis transeunt uiuersa sub
celo. Quid eausaris sub tẽpore uiuens. de legib tẽporũ:
Cemporis est subiacere mutabilitati: et pati uicissitu¬
dinem. Nam si hȩc omĩa in tẽpore ñ fiunt: qñ fieri
habent: Extra tẽpora enĩ et̃nitas erit. et mutabilitas
ñ erit: et ñ erit ibi tunc omĩa tẽpus habent. s omne
quod erit sic erit ut pro tẽpore aliudd et aliud esse ñ
possit: s quod erit semꝑ erit. Ergo quãdiu unus
sub tẽpore: patere leges tẽporis. p̾atere uolens: ne
forte et si nolueris tamen patiaris. Patere leges tẽpo¬
ris: ut transeas ꝑ tẽpus ad statũ et̾nitatis. Non enim
potes in tẽpore et̃nitatẽ inuenire: quia pꝰ tẽpora tunc

Expanded text:
est ut adversis quoque perfectus exerceatur; si tempus est est ut adversis quoque perfectus exerceatur; si tempus est ut bona bonis et mala malis propter veritatem, et tempus est ut mala bonis et bona malis propter probationem. Omnia tempus habent, et suis spatiis transeunt universa sub coelo. Quid causaris sub tempore omnes de legibus temporum? Temporis est subjacere mutabilitati, et pati vicissitudinem. Nam si haec omnia in tempore non fiunt, quando fieri habent? Extra tempora enim aeternitas erit, et mutabilitas non erit: et non erit ibi tunc, omnia tempus habent; sed omne quod erit, sic erit, ut pro tempore aliud et aliud esse non possit, sed quod erit semper erit. Ergo quandiu vivis sub tempore, patere leges temporis. Patere volens, ne forte etsi nolueris, tamen patiaris. Patere leges temporis, ut transeas per tempus ad statum aeternitatis. Non enim potest in tempore aeternitatem invenire, quia post tempora tunc
Abbreviated transcription (Latin):
nora int̾fecit. ꝑcussit carnẽ. ohpbriis et iniuriis las¬
cessiuit: ut frangeret aduersis. quẽ ꝓsꝑis emollire
non poterat. Ille autẽ sciens quia om̃ia tempꝰ habent
sicut in bonis ꝑ continentiã femet ipsũ cohibuit: ita
in malis quoq fortiter ꝑ patientiam aduersa tole¬
rauit. Uxor autẽ eius quia stulta fuit et non intelle¬
xit quod omĩa tempus habeant: putauit mom̃itis
tẽporũ examinanda p̾mia meritorũ: et ideo ꝑcussũ
uidens et derelictũ credens. frustra deum coluisse
increpuit: et quasi ꝓ benedictione. sua flagella me¬
ruisset irrisit dicens. Hunc benedic dm̃ : et more¬
re. Cui ille respondit. Quasi una de stultis muli¬
erib locuta es. Si bona suscepimꝰ de manu dñi:
mala quare ñ suscipiemꝰ : Omĩa enim tẽpus ha¬
bent: et suis spaciis transeunt uniuersa sub celo.
Si tempus ẽ ut ꝓsꝑis foueatur infirmus: tempus

Expanded text:
nora interfecit; percussit carnem, opprobriis et injuriis lanora interfecit; percussit carnem, opprobriis et injuriis lacessivit, ut frangeret adversis quem prosperis emollire non poterat. Ille autem sciens quod omnia tempus habent, sicut in bonis per continentiam semetipsum cohibuit, ita in malis quoque fortiter per patientiam adversa toleravit. Uxor autem ejus quia stulta fuit, et non intellexit quod omnia tempus habeant, putavit momentis temporum examinanda praemia meritorum: et ideo percussum videns et derelictum credens, frustra Deum coluisse increpuit, et quasi pro benedictione sua flagella meruisset, irrisit, dicens: Nunc benedic Deum, et morere . Cui ille respondit: Quasi una de stultis mulieribus locuta es. Si bona suscipimus de manu Domini, mala quare non suscipiemus? Omnia enim tempus habent, et suis spatiis transeunt universa sub coelo. Si tempus est ut prosperis foveatur infirmus, tempus
Abbreviated transcription (Latin):
ant : Si enĩ unũ aliquid ex omĩb omne tẽpus habe¬
ret .non omĩa tẽpus haberent: qm̃ ex duob contͣriis
sibiq repugnantib si tempus esset ut alterũ semꝑ
essit᷑. tẽpus esset ut alterũ nũquã esset. Sieq hoc
nullũ tempus haberet: cum illud cũ quo idẽ tẽpus ha¬
b̾e ñ posset. omne tẽpus haberet. Hunc ergo quia omĩa
tẽpus habent. nichil unũ ex omĩb omne tẽpus habet:
sed habet suũ tempus unũ qđq quando ut sit bonũ ẽ.
et tẽpus quando bonũ ẽ ut non sit. Quando ergo tẽpꝰ
habet. bonũ ẽ ut sit. etiã si bonũ non ẽ illud quod bo¬
num ẽ ut sit: et quando tempus ñ habet ut sit. bonũ
est ut non sit. etiam si bonũ est quod bonũ ẽ ut non
sit. Cognouit hoc iob. et suscepit bona laudans dm̃
in beneficiis suis: et putauit hostis quia tẽpori subia¬
ceret conscientia sc̃a. Tulit diuitias et facultates. pig¬

Expanded text:
ant? Si enim unum aliquid ex omnibus omne tempus habeant? Si enim unum aliquid ex omnibus omne tempus haberet, non omnia tempus haberent; quoniam ex duobus contrariis sibique repugnantibus si tempus esset, ut alterum semper esset, tempus esset ut alterum nunquam esset. Sicque hoc nullum tempus haberet, cum illud cum quo idem tempus habere non posset, omne tempus haberet. Nunc ergo, quia omnia tempus habent, nihil unum ex omnibus omne tempus habet; sed habet suum tempus unumquodque, quando ut sit bonum es et tempus quando bonum est, ut non sit. Quando ergo tempus habet, bonum est ut sit, etiamsi bonum non est illud quod bonum est ut sit, et quando tempus non habet ut sit, bonum est ut non sit, etiamsi bonum est, quod bonum est ut non sit. Cognovit hoc Job, et suscepit bona laudans Deum in beneficiis suis, et putavit hostis, quod tempori subjaceret conscientia sancta. Tulit divitias et facultates; pig
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ euentu. ueris et ꝑmanentib bonis se conformans.
na rerũ mutabiliũ uarietatẽ despiciat. ut licet una qͣq
re pro tẽpore. utatur dũ p̾sens est: nũquã tam̃ in euis
transitu animũ a statu suo decliare ꝑmittat. Ille enĩ
prudentissimꝰ est qui sic scit transeuntia in usũ uertere:
ut tam̃ norit in eorũ defectu m̃tem a sua stabilitate
inclinare. Omĩa enĩ suo tẽpore bene utenti bona st̃
Et tam̃ uniũsa quȩ mutabilitati subiacent. licet in mi¬
seria. qualẽcũq consolationẽ p̃beant. felicitatẽ tamen
conferre ñ possunt. Hichil ergo suo tẽpore abiciendũ.
et nichil non suo tẽpore eligendũ: s sic animus ad
usũ tẽporis p̃paretur. ut tamen ad mutabilitatẽ tẽ¬
poris non mutet᷑. Omĩa tẽpus habent: et suis spa¬
eiis transeunt uniu̾sa sub celo. Quare ergo eligatur
ad omnẽ tẽpus aliquid unũ: cũ omĩa tempus habe¬

Expanded text:
autem eventu veris, et permanentibus bonis se conformans, autem eventu veris, et permanentibus bonis se conformans, ita rerum mutabilium varietatem despiciat, ut licet unaquaque re pro tempore utatur dum praesens est, nunquam tamen in ejus transitu animum a statu suo declinare permittat. Ille enim prudentissimus est, qui sic scit transeuntia in usum vertere, ut tamen non norit in eorum defectu mentem a sua stabilitate inclinare. Omnia enim suo tempore bene utenti bona sunt, et tamen universa quae mutabilitati subjacent, licet in miseria qualemcunque consolationem praebeant, facilitatem tamen conferre non possunt. Nihil ergo suo tempore abjiciendum, et nihil non suo tempore eligendum, sed sic animus ad usum temporis praeparetur ut tamen ad mutabilitatem temporis non mutetur. Omnia tempus habent, et suis spatiis transeunt universa sub coelo. Quare ergo eligatur ad omne tempus aliquid unum, cum omnia tempus habe
Abbreviated transcription (Latin):
momib que transeunt. ꝑpetuo stare possst fatecur
dicemꝰ Smia tepus habent: et suis spacus transeuint
amusa sub celo. Quare ergo tu huius mundi ue l
mala metuas uel bona concupiseas eũ transeant um¬
mersa sub celo: ciũ pocius hoc ueritati coneordet . i. uin
uensb hos ree aliquid siue in bono siue in malo peliom¬
mo habea si quia transeunt omĩa. nec aliquid suo tẽpiores
asciendũ ecistimes. quia iuste ordinata sunt unuersa .
subsequatur. ut non ab inicio ueniat: aut p̃currat aliud.
ut usq ad finẽ se non extendat. Tempus etiã habent
omĩa. certũ et det̾minatũ. quando incipiant et quando
finiant᷑. siue etiã quãdiu subsistant. et qñ subsistant
singula: ut nichil p̃ter rationẽ sit: et prudens animus
sic se et tẽporib et tẽporalib aptare studeat. ut et in
his quȩ transeunt. quasi ꝑmanentib fidutiã suã non
constituat: et in his quȩ bene ordinata sunt contra di¬
spositionẽ creatoris murmurare ñ p̃sumat. In omui

Expanded text:
petuo stare possit, fatetur, dicens: Omnia tempus habent, et suis spatiis transeunt universa sub coelo. Quare ergo tu hujus mundi, vel mala metuas, vel bona concupiscas, cum transeant universa sub coelo? Cum potius hoc veritati concordet, ut in omnibus iis nec aliquid, sive in bono, sive in malo pro summo habeas; quia transeunt omnia. Nec aliquid suo tempore abjiciendum existimes, quia juste ordinata sunt universa. subsequatur ut non ab initio veniat, aut praecurrat aliud ut usque ad finem se non extendat. Tempus etiam habent omnia certum et determinatum, quando incipiant et quando finiantur; sive etiam quandiu subsistant, et quando subsistant singula ut nihil praeter rationem sit; et prudens animus sic se, et temporibus, et temporalibus aptare studeat ut et in iis quae transeunt quasi permanentibus fiduciam suam non constituat, et in iis quae bene ordinata sunt contra dispositionem Creatoris murmurare non praesumat. In omni
Abbreviated transcription (Latin):
riguu eit ipsũ ad plemtudinẽ redundant̃ei dde
euitã Eixim de fluctib rerũ. et de agitatione con¬
traria corũ quȩ sub celo sunt.et parũestrod pries
totuꝰ ec ad otu et erunt forcasss qui nos cpdusr¬
res estimaturi sint in loquendo: quia non attiendum
multitudinẽ dicendorũ. et eorũ quȩ dicta unt
prosunditarẽ A dos preuĩt hos e ploceuti sse n ute no

Expanded text:
exiguum est ipsum ad plenitudinem redundantem. Ideo exiguum est ipsum ad plenitudinem redundantem. Ideo multa diximus de fluctibus rerum et de agitatione contraria eorum quae sub coelo sunt; et parum est adhuc totum hoc ad totum; et erunt fortassis qui nos profusiores existimaturi sunt in loquendo, quia non attendunt multitudinem dicendorum, et eorum quae dicta sunt profunditatem. Nos breviter ho
Abbreviated transcription (Latin):
aecepite po̾destate in hoc ipso deoseruientes. Et hu
poro defensione pairiȩ et pace eccłarum bella gerũt:
et expugnant inimicos pacis. ne opprimant in no¬
centes. Est i odiũ scm̃ quo crimina odiunt᷑ ñ hoĩes:
et ipsũ aliquandopterrore salubri seueritatẽ distric¬
tam exterius corrigendis uitiis irrogat: et intus
duledinẽ dilestionis qua salute̾ hornaũ stat irelãi¬
mule umr̃s eruat. Eꝓtea tepus est tre odii et abenis hellas
cers uet epichi qͥd  ⁊ principio qura al alta etosueli¬
tera ista sensu minor sim ut marrẽ quod. sporteat
q hor qd ñ dportet et non conuenit hoe safusiedo
pentia sereta absandita. et. non uolet horoi Smnte¬
exdelientia spargunt. de hñ que latent dum aliquodi
et eben tuas hcum est ac totũ. otea laborat homo c̃
uidet i lud et estimat ingrediot o ostoletatr isrim
saletta fueri sucieu. in parte qua graciolus fuest est
Scream Eat sũ hauserit multũ hoe multũ nl est : et

Expanded text:
accepta potestate in hoc ipso Deo servientes. Et hi accepta potestate in hoc ipso Deo servientes. Et hi pro defensione patriae, et pace Ecclesiarum, bella gerunt, et expugnant inimicos pacis, ne opprimant innocentes. Est et odium sanctum quo crimina odiuntur, non homines; et ipsum aliquando pro terrore salubri severitatem districtam exterius corrigendis vitiis irrogat, et intus dulcedinem dilectionis, qua salutem hominum sitit, inviolatam conservat. Propterea tempus est odii, et teri licet mihi quod et in principio: quod ad alta et sublimia ista sensu minor sim ut narrem quod oporteat, quia quod non oportet et non convenit, hoc satis est pientiae secreta abscondita, et non valet homo scrutaexcellentia spargunt de iis quae latent lumen aliquod, et ipsum modicum est ad totum. Propterea laborat homo cum videt illud, et esecreta viarum suarum in parte qua gratiosus factus est ad eam. Et cum hauserit multum, hoc multum illi est, et
Abbreviated transcription (Latin):
omib non sunt peccata quȩ bene fieri habent: nec
sunt bona peccata. et si bonũ sit ut sint ipsa peccata.
Icieo tepus non habent peccata. et ꝑmittuntur in
tẽpore fieri peccataꝰ. ⁊ ñ iuste fiunt quando fiunt. et
rste fieri ꝑmittuntur quando fiunt. et cũ facta fue¬
rint iuste ordinant᷑: et fit tẽpus ut fieri ꝑmittant᷑
et ñ fit tẽpus ut fiant: qͥa ñ bene fiunt. et bene ꝑ¬
mittuntur ut iuste ordinent᷑. Tempus plantandi.
tepus lugendi. tẽpus saltandi. tẽpus ad quirendi: uoi
est cẽpus luxuriandi. et tẽpus mebriandi: S illa
tudeatur. qd positũ est. tẽpus occidendi. tẽpus belli:
tẽpus odii. S hȩc omĩa bene fieri possunt: et ideo
tempus habent.cum iuste fieri habent. Nam ẽ et
gladius iusticiȩ: quo reges et principes crimunoso
pununt. ꝓ delo equitatis : et int̾ficiunt homines
dãpnatos ꝑ scelerib suis. socdm p̃cepta legis diuinȩ

Expanded text:
omnibus non sunt peccata, quae bene fieri habent, nec omnibus non sunt peccata, quae bene fieri habent, nec sunt bona peccata, tametsi bonum est ut sint ipsa peccata. Ideo tempus non habent peccata, et permittuntur in tempore fieri peccata; et non juste fiunt quando fiunt, et juste fieri permittuntur quando fiunt; et cum facta fuerint, juste ordinantur; et fit tempus ut fieri permittantur, et non fit tempus ut fiant quia non bene fiunt, et bene permittuntur, ut juste ordinentur. Tempus plantandi, tempus lugendi, tempus saltandi, tempus acquirendi. Ubi est tempus luxuriandi et tempus inebriandi? Sed illa videatur quod positum est tempus occidendi, tempus belli, tempus odii. Sed haec omnia bene fieri possunt; et ideo tempus habent, cum juste fieri habent. Nam est et gladius justitiae, quo reges et principes criminosos puniunt pro zelo aequitatis, et interficiunt homines damnatos pro sceleribus suis, secundum praecepta legis divinae
Abbreviated transcription (Latin):
dolori gaudiũ successerit. ⁊terũ gaudia in dolorẽ cõ¬
mutantur. Et omĩa hȩc tẽpus habent: cũ uoluntas
hominis se ꝑ iusticiã ꝓ tẽpore diumȩ uoluntati uł
ad hȩc agenda sponte conformat: uel ad patienda
supponit. Tempus enĩ habent omĩa. quando ea hõ
uel agit sodm deum uel patitur ꝓ deo: quia sod̃m
deumꝰ ãbulantẽ omĩa in tẽpore Suo si ꝓsꝑa eueniãt
fouent: si contingant aduersa. exercent᷑.Ideo omĩa
tẽpus habent: quȩ homo iuste facere potest. uel iuste
pati. Qdꝰ autẽ sine inusticia fieri non poiest. nou
habet tẽpus ũquã ut fiat: quia ad malũ faciendũ
homo nullũ tẽpus accepit: cui ꝓpter hoc solũ tempus
datũ est ut uel corrigat mala quȩ fecit. uel bona sup¬
pleat quȩ nondũ fecit. Pꝓt̾ea peccata tẽpus ñ habẽt
et omĩa tẽpus habent: qͦuia in tẽpore suo omĩa bñ
fieri habent:et bona sunt cũ bene fiunt omĩa. et e

Expanded text:
dolori gaudium successerit, iterum gaudia in dolorem comdolori gaudium successerit, iterum gaudia in dolorem commutantur. Et omnia haec tempus habent, cum voluntas hominis se per justitiam pro tempore divinae voluntati, vel ad haec agenda sponte conformat, vel ad patienda supponit. Tempus enim habent omnia, quando ea homo vel agit secundum Deum, vel patitur pro Deo, quia secundum Deum ambulantem omnia in tempore suo si prospera eveniant, fovent; si contingant adversa, exercent. Ideo omnia tempus habent quae homo juste facere potest vel juste pati. Quod autem sine injustitia fieri non potest, non habet tempus unquam ut fiat, quia ad malum faciendum homo nullum tempus accepit, cui propter hoc solum tempus suum datum est, ut vel corrigat mala quae fecit, vel bona suppleat quae nondum fecit. Propterea peccata tempus non habent; et omnia tempus habent, quia in tempore suo omnia bene fieri habent; et bona sunt cum bene fiunt omnia, et ex
Abbreviated transcription (Latin):
transitoria esse demonstrantur. ut in gradib suis uani¬
tas exerescat: et tam̃ uniu̾sa hec sicut mutabilitate ua¬
na sunt. ita tẽpore congrua fiunt: ut in his om̃ib ho¬
mo et si statũ et̾nitatis tenere non potest. seruare tam̃
studeat ordinẽ rationis. Tempus occidendi et tẽpus
sanandi. tẽpus destruendi et tẽpus edificandi. tẽpus
flendi et tẽpus ridendi. tẽpus lugendi et tẽpus saltan¬
di. et multa alia quȩ enumerantur: et alia multa
quȩ enumerari ñ possunt: et in his om̃ib uita hu-¬
mana uicissitudinẽ patit᷑. et subiacet mutabilitati.
Transeunt enĩ ista omĩa suꝑ eam. et incurrũt uicissi
alia post alia. et subsequntur quȩ p̃cesserant. et rur¬
sum quȩ secuta fuerãt p̾cedunt: et sine int̾missione
hoc agitur in undis magnarũ fluctuationũ. Uenit
post Flecũ risus. et post risũ suocedit fletus: et eũ

Expanded text:
transitoria esse demonstrantur, ut in gradibus suis vanitransitoria esse demonstrantur, ut in gradibus suis vanitas excrescat; et tamen universa haec sicut mutabilitate vana sunt, ita tempore congrua fiunt, ut in his omnibus homo, et si statum aeternitatis tenere non potest, servare tamen studeat ordinem rationis. Tempus occidendi et tempus sanandi. Tempus destruendi et tempus aedificandi. Tempus flendi et tempus ridendi. Tempus lugendi et tempus saltandi. Et multa alia quae enumerantur, et alia multa quae enumerari non possunt. Et in his omnibus vita humana vicissitudinem patitur, et subjacet mutabilitati. Transeunt enim ista omnia super eam, et incurrunt vicissim alia post alia; et subsequuntur quae praecesserant, et rursum quae secuta fuerant, praecedunt; et sine intermissione hoc agitur in undis magnarum fluctuationum. Venit post fletum risus, et post risum succedit fletus; et cum
Abbreviated transcription (Latin):
na mors optanda magis est quã mala uita ad mortẽ¬
malam ꝑuenitur. I ꝑterea omĩa tẽpus habent. et neh
fuo tẽpore abiciendũ: qm̃ et tẽpus nascendi est. ut pͥ¬
ma uita incipiat quȩ per iusticiã exercetur in tẽpore:
et tẽpus moriendi ut scda uita suecedat. quȩ p̃mio u¬
sticie ꝑfruit᷑ in et̾nitate. Hostea adiungit quod sequi¬
tur. Tempus plantandi et tẽpus euellendi qđ planta¬
tum est: Hoc ergo sodm de oꝑe est artificis cum nata.
Nam primũ opus naturȩ soluis erat. et ipsũ transito¬
rium eratꝰ nunc autẽ opus artificis cũ natura simul
subiungitur. et ipsum quoq transitoriũ esse demonstra¬
tur: ut nichil maneat sub sole. et leticia que de nati¬
uitate uel plantatione suboritur. mortis et eradicatio¬
nis memoria tẽperet᷑. Deinde secunt oꝑa solius artifi¬
cis sine oꝑe naturȩ: et ipsa plurima enumerant᷑ et omĩa

Expanded text:
na mors optanda magis est quam mala vita, na mors optanda magis est quam mala vita, malam pervenitur. Propterea omnia tempus habent, et nihil suo tempore abjiciendum: quoniam et tempus nascendi est, ut prima vita incipiat, quae per justitiam exercetur in tempore; et tempus moriendi, ut secunda vita succedat, quae praemio justitiae perfruitur in aeternitate. Postea adjungit quod sequitur: Tempus plantandi, et tempus evellendi quod plantatum est. Hoc ergo secundum de opere est artificis, cum natura. Nam primum opus solius naturae erat, et ipsum transitorium erat. Nunc autem opus artificis cum natura simul subjungitur; et ipsum quoque transitorium esse demonstratur, ut nihil maneat sub sole, laetitia quae de nativitate vel plantatione suboritur mortis et eradicationis memoria temperetur. Deinde sequuntur opera solius artificis sine opere naturae, et ipsa plurima enumerantur, et omnia
Abbreviated transcription (Latin):
Principiũ uitȩ natiuitas est. mors finis: et de na¬
tiuitate ad mortẽ itur : s post mortẽ ad natiuita¬
tem reditus ñ patet. A natiuitate enĩ incipit tẽp
hõĩs ⁊ morte finit᷑ ⁊ ꝑpt̾ea sta dͥissimilit̃ oĩb t̾ẽpꝰ habẽt: aliud ut
et illud semper sit. Hoc ergo grauius cunctis est
quod ita tẽpus habet ut ipsũ sit sine tẽpore: quia
post eius tempus ñ erit tẽpus quo possit denuo
repari qd̃ abstulit et consũpsit eus tẽpus. Ept̾ea
melius iudetur tẽpus nascendi ꝗͣ tẽpus moriendi:
quia in tẽpore nascendi uita datur: in tẽpore autẽ
moriendi tollitur uita. Et tamen qui nascuntur
moriunt᷑. et qui moriunt᷑ nascunt᷑: qm̃ qui ad
mortẽ nascuntur. ex eo mori incipiunt ex quo
sub mortalitatis defectu uiuere incipiunt: et qui ad uitã
moriuntur. ex eo uiuere ueraciter incipiunt. ex quo
post mortẽ iam mortales esse desierunt. Quo circa be¬

Expanded text:
Principium vitae nativitas est, mors finis et de naPrincipium vitae nativitas est, mors finis et de nativitate ad mortem itur, sed post mortem ad nativitatem reditus non patet. A nativitate enim incipit tempus hominis, et morte finitur. Et propterea ista dissimiliter omnibus tempus habent; aliet illud semper sit. Hoc ergo gravius cunctis est, quod ita tempus habet, ut ipsum sit sine tempore, quia post ejus tempus non erit tempus quo possit denuo reparari quod abstulit et consumpsit ejus tempus. Propterea melius videtur tempus nascendi quam tempus moriendi, quia in tempore nascendi vita datur, in tempore autem moriendi tollitur vita. Et tamen qui nascuntur moriuntur, et qui moriuntur nascuntur, quoniam qui ad mortem nascuntur ex eo mori incipiunt, ex quo sub mortalitatis defectu vivere incipiunt; et qui ad vitam moriuntur, ex eo vivere veraciter incipiunt, ex quo post mortem jam mortales esse desierunt. Quocirca bo
Abbreviated transcription (Latin):
hoc sustineri potest. et cõꝑationẽ habet qđ eũq cum
acciderit. ne nimiũ estimẽt᷑. Unũ ẽ qd cũ euenerit.
quis pot̾it sustinere: Tempus tacendi et tẽpus lo¬
quencdi. tẽpus congregandi et tẽpus ꝑdendi: tẽpus
lugendi et tẽpus ridendi. Omĩa hec portabilia sunt
et cũ euenerit homini unũ aliqd̃ horũ transit illud
et uenit aliudꝰ et hoc quoq dum steterit. tẽpore suo
transit. et redit aliud qd transierat: et hoc usq qͣq
fit itẽ et itẽ quãdiu uiuitur. et nũꝗͣ ꝑmanet unũ
aliquio ut solũ sit semꝑ. Tempus nascendi et tẽpus
moriendi: hȩc horũ similia non sunt: neq recursũ
habent cũ semel euenerint. Una ẽ enĩ mors. et una
naciuitas : et sicut post unã natiuitatẽ una mors
ita ante unã mortẽ non nisi una natiuitas. Et
nemo morit̾ qui prius natus ñ fuerit: nec cũ se¬
mel mortuus fuerit. deinde nasci potest aliquis.

Expanded text:
hoc sustineri potest, et comparationem habet quodcunque cum hoc sustineri potest, et comparationem habet quodcunque cum acciderit, ne nimium existimetur, unum est quod cum evenerit, quis poterit sustinere. Tempus tacendi et tempus loquendi. Tempus congregandi et tempus perdendi. Tempus lugendi et tempus ridendi. Omnia haec portabilia sunt: et cum evenerit homini unum aliquod horum, transit illud et venit aliud; et hoc quoque dum steterit tempore suo transit, et redit aliud quod transierat; et hoc usquequaque fit item et item quandiu vivitur; et nunquam permanet unum aliquid ut solum sit semper. Tempus nascendi et tempus moriendi. Haec horum similia non sunt, neque recursum habent cum semel evenerit. Una est enim mors et una nativitas: et sicut post unam nativitatem una mors, ita ante unam mortem non nisi una nativitas. Et nemo moritur qui prius natus non fuerit; nec cum semel mortuus fuerit, deinde nasci potest aliquis.
Abbreviated transcription (Latin):
parum ẽ ut mutabilia sint omĩa: nisi ad huc in con¬
T aria rapiantur dũ transeunt uniũsa. Quantũ
ẽ enĩ elongare et ꝑegrinari a ꝓprio esse. et ire ac
ꝑgere in contrarium esse: ubi non possis omĩno es¬
se qd̃ esse incipias. nisi idd qd es. ꝓrsus esse defieris.
luie ergo durus transitus est: ubi nulla ratione
subsutẽre pocest qd̾ sequit᷑. nisi prus iuͥ qd̾ p̾cedit
totũ ꝑimatur. Et quid putas cũ de bonis ad mala
itur. cũ bona in mala contraria cõmutant᷑: qualis ẽ
mutatio illa. maxime illic ubi recursus nullus est.
neq reditus ullus sꝑari potest: Ham et mala ali¬
quando in bona cõmutantur. et rursus bona in malaꝰ.
et sepe fit hoc ut alt̾natĩ sibi suecedant utraq: nec
graue omĩno illud ẽ quia mutuo tẽꝑant᷑. ut nec
magna sint mala quib bona succedunt. nęq bona
optima quȩ malis subsequentib t̾̃minant᷑: et totũ

Expanded text:
parum est, ut mutabilia sint omnia, nisi adhuc in conparum est, ut mutabilia sint omnia, nisi adhuc in contraria rapiantur, dum transeunt universa. Quantum est enim elongare et peregrinari a proprio esse, et ire ac pergere in contrarium esse, ubi non possis omnino esse quod esse incipias, nisi id quod es prorsus esse desieris? Illic ergo durus transitus est, ubi nulla ratione subsistere potest quod sequitur, nisi prius id quod praecedit totum perimatur. Et quid putas cum de bonis ad mala itur, cum bona in mala contraria commutantur, qualis est mutatio illa, maxime illic ubi recursus nullus est: neque reditus ullus sperari potest? Nam et mala aliquando in bona commutantur, et rursum bona in mala; et saepe fit hoc ut alternatim sibi succedant utraque. Nec grave omnino illud est, quod mutuo temperantur, ut nec magna sint mala, quibus bona succedunt, neque bona optima, quae malis subsequentibus terminantur et totum
Abbreviated transcription (Latin):
uustrximꝰ. itu hic quoq primo illã cui omĩa subiecti
sunt mutabilitatẽ exprumat : ac ddeinde eom in qua
numanę actiones fluctuant. latius ꝓsequendo. im¬
mamorẽ cunctis plusq metuendã ostendat. Nam pͥ¬
ma ista quatuor quȩ posita sunt. ad illã specialiter
mucabilitatẽ quȩ inẽ rebus om̃ib ortũ et ocea sũ
habentib spectare uident᷑: cet̾a omĩa ad eã proprie
quȩ in actionib humanis uersatur ꝑtinere. Quia
enim omĩa orta occidunt. et aucta senescunt. ꝓꝑter
ea que uiuunt et sentiunt dictũ est tẽpus nas cendi
et tẽpus moriendi: ꝓpt̃ ea quȩ uiuunt et ñ sentiũt¬
cietum ẽ tẽpus plantandi ⁊ tẽpus euellendi. uel
pro his quȩ naturalẽ habent ortũ. primũ tẽpus
nascendi et tẽpus moriendi posuit: ac deinde ꝓhis
que studio et industria ad uiuificationẽ aptantur.
tempꝰ plantandi et tẽpus euellendi subiunaẽ. Hȩc
e ergo illa magna uanitas uanitas uanitatũ: c̾ui

Expanded text:
 hic quoque primo illam cui omnia subjecta sunt mutabilitatem exprimat, ac deinde eam in qua humanae actiones fluctuant, latius prosequendo immaniorem cunctis plusque metuendam ostendat. Nam prima ista quatuor quae posita sunt ad illam specialiter mutabilitatem, quae inest rebus omnibus ortum et occasum habentibus, spectare videntur, caetera omnia ad eam proprie quae in actionibus humanis versatur pertinere. Quod enim omnia orta occidunt, et aucta senescunt, propter ea quae vivunt et sentiunt dictum est: Tempus nascendi et tempus moriendi; propter ea quae vivunt, et non sentiunt; tempus plantandi, et tempus evellendi; vel pro iis quae naturalem habent ortum, primum tempus nascendi, et tempus moriendi posuit; ac deinde pro iis quae studio et industria ad vivificationem aptantur: tempus plantandi, et tempus evellendi subjunxit. Haec est ergo illa magna vanitas, vanitas vanitatum, cui
Abbreviated transcription (Latin):
pus sanandi: ut uidelicet ipsorũ animaliũ uitã. que pro
nostra infirmitate sustentanda in tẽpore oportuno. Ii eũ
necessitas exigit occidenda accepimꝰ. ceteris tẽporib dils¬
genti eura nutrire ac conseruare studeamꝰ. Hoc eñĩ quasi
infirmantia fanare est: in quib sibi ñ sufficiunt subue¬
mendo deficientia reꝑarẽ. Unde fortasse congrue eum
arrisset tẽpus occidendi. non addidit tẽpus sanandi qd
occisum ẽ. sicut prius postquã dixerat tẽpus plantar¬
di. statim adiunxit et tẽpus euellendi quod plantatũ ẽ:

Expanded text:
pus sanandi ut videlicet ipsorum animalium vitam, quae pro pus sanandi ut videlicet ipsorum animalium vitam, quae pro nostra infirmitate sustentanda in tempore opportuno, id est cum necessitas exigit, occidenda accepimus caeteris temporibus diligenti cura nutrire ac conservare studeamus. Hoc enim quasi infirmantia sanare est in quibus sibi non sufficiunt subveniendo, deficientia reparare. Unde fortasse, congrue cum dixisset: Tempus occidendi, non addidit, tempus sanandi quod occisum est. Sicut prius postquam dixerat tempus plantandi, statim adjunxit, et tempus evellendi, quod plantatum est.
Abbreviated transcription (Latin):
lendi: ut excolat t̾rã de qua sũptus est. et semi¬
net et metat. et plantet et carpat. Possunt autẽ
et hȩc duo sequentia p̃cedentib duob ꝑ distinctio¬
nem conferri hoc modo. Tempus nascendi et tẽpꝰ
moriendi: tẽpus plantandi et tẽpus euellendi. Na¬
scente enĩ homine tẽpus est plantandi: ut fructib t̃re¬
nis alat᷑ uita t̾rena. Moriente autẽ homine tẽpus
est euellendi: quia cũ uita mortalis destruitur. etiã
ea quȩ ꝓpter uitã mortalẽ condita fuerant tollun¬
tur. Qia autẽ infirmitati humanȩ post fructus terid
etiã carnis usus concedit̾: idͥcirco post tẽpuis plantausei
et tẽpus euellendi. congrue et tẽpus oceidendi subinfer¬
tur. In quo esu quia mensura necessaria ẽ. ne hoc caro ad
incitam̃tũ uitiorum sumat. quod ad sustentam̃tũ infir¬
mitatis accepit: statim post tepus occidendi. adiungit tẽ¬

Expanded text:
lendi, ut excolat homo terram de qua sumptus est, et semilendi, ut excolat homo terram de qua sumptus est, et seminet, et metat, et plantet, et carpat. Possunt autem et haec duo sequentia praecedentibus duobus per distinctionem conferri, hoc modo: Tempus nascendi et tempus plantandi; tempus moriendi et tempus evellendi. Nascente enim homine tempus est plantandi, ut fructibus terrenis alatur vita terrena. Moriente autem homine, tempus est evellendi; quia cum vita mortalis destruitur, etiam ea quae propter vitam mortalem condita fuerant, tolluntur. Quia autem infirmitati humanae post fructus terrae etiam carnis usus conceditur: idcirco post tempus plantandi et tempus evellendi, congrue etiam tempus occidendi subinfertur. In quo esu, quia mensura necessaria est, ne hoc caro ad incitamentum vitiorum sumat, quod ad sustentamentum infirmitatis accepit: statim post tempus occidendi adjungit tem
Abbreviated transcription (Latin):
fertur. tẽpus occidendi et tẽpus fanandi. tẽpus destru¬
endi et tẽpus edificandi. et hoc deinde plurib admi¬
meratis multiplicib exponit᷑: ut humam cordis ua¬
nitas quã multis implicita sit et late disꝑsa patent̃
demonstretur. Hoc enĩ ad rem maxime ꝑtinuit. ut
uanitatẽ m̃tiũ humanarũ quȩ uitȩ mortalis incertũ
sequit᷑. quia illã arguendã suscepit. et in narratione
diligentius exponeret. et in cõꝑatione anteferret:
ut cet̾ȩ om̃s quasi ob hoc solũ cõmemoratȩ uideant᷑.
ut illarũ cõꝑatione hȩc quanta sit agnoscat᷑. Tẽpus
nascendi. et tẽpus moriendi. Tẽpus nascendi ẽ. quãdo
ducendus ẽ homo in hanc uitã: tẽpus moriendi est.
quando ab hac uita ẽ euocandus. Interĩ autẽ post
natiuitatẽ ante mortẽ dum in hac uita mortali
uiuit quȩ fubtentam̃to indiget et alim̃tis nutri¬
tur ut subsistat. tẽpus ẽ plantandi et tẽpus euel¬

Expanded text:
fertur: Tempus occidendi et tempus sanandi; tempus destrufertur: Tempus occidendi et tempus sanandi; tempus destruendi et tempus aedificandi. Et hoc deinde pluribus annumeratis multiplicius exponitur ut humani cordis vanitas quam multis implicata sit et late dispersa patenter demonstretur. Hoc enim ad rem maxime pertinuit ut vanitatem mentium humanarum, quae vitae mortalis incertum sequitur, quia illam arguendam suscepit et in narratione diligentius exponeret, et in comparatione anteferret. Ut caeterae omnes quasi ob hoc solum commemoratae videantur, ut illarum comparatione, haec quanta sit, agnoscatur. Tempus nascendi et tempus moriendi. Tempus nascendi est, quando ducendus est homo in hanc vitam. Tempus moriendi est, quando ab hac vita est evocandus. Interim autem post nativitatem ante mortem dum in hac vita mortali vivit, quae sustentamento indiget, et alimentis nutritur, ut subsistat. Tempus est plantandi et tempus evel
Abbreviated transcription (Latin):
seunt uniuersa quȩ fiunt sub sole. quȩ uel natura
produeit. uel fingit artifex imitans nadurã. euneta
subieit uanitati sapientiȩ contẽplator. sola oa dei
ꝑmanere ꝓbans: qm̃ nec creata aliquando essentia
consumitur. nec dispositionis aut ordinis rerũ ratio
imutat᷑. Eꝑt̾ea ostendit primũ naturȩ oꝑa uanitati
subiecta: sue in his quȩ natura sola oꝑatur. quia or
occidt̃: siue in his quȩ cũ natura artifex facit. quiea
aucta senescunt. Postea oꝑa artificis imitantis naturã
multa ac cliusa enumerat: alia necessitatis. alia eupidi¬
tatis. alia uanitatis: et omĩa uanitati subicit: quia rru¬
tabilitati obnoxia ostendit. Opus solius nature narra¬
tur cum dicitur: tẽpus nascendi et tẽpus moriendi.
Deinde opus artificis cooꝑantis naturȩ subinfertur
cum dr̃: tẽpus plantandi et tẽpus euellendi. Postremo
opus hominis sine naturȩ oꝑa adrungitur. cũ subin¬

Expanded text:
seunt universa quae fiunt sub sole: quae vel natura seunt universa quae fiunt sub sole: quae vel natura producit, vel fingit artifex imitant naturam: cuncta subjicit vanitati sapientiae contemplator, sola opera Dei permanere probans; quoniam nec creata aliquando essentia consumitur, nec dispositionis aut ordinis rerum ratio immutatur. Propterea ostendit primum naturae opera vanitati subjecta sive in iis quae natura sola operatur, quia orta occidunt, sive in iis quae cum natura artifex facit, quia aucta senescunt. Postea opera artificis imitantis naturam multa ac diversa enumerat: alia necessitatis, alia cupiditatis, alia vanitatis, et omnia vanitati subjicit quia mutabilitati obnoxia ostendit. Opus solius naturae narratur cum dicitur: Tempus nascendi et tempus moriendi. Deinde opus artificis cooperantis naturae subinfertur, cum dicitur: Tempus plantandi et tempus evellendi. Postremo opus hominis sine naturae opera adjungitur, cum subin
Abbreviated transcription (Latin):
recte uoluntati et scđm iusticiã ordinatȩ. deus coo¬
qm̃ peccata a deo non sunt: nec ꝑ eius cooꝑationem
fieri habet quod fit contra eius uoluntatem. Curo
natura oꝑatur artifex: quando seminib rerũ ac feri¬
bus ꝓpagandis quib natura increm̃tũ subicit. foris ui¬
dustriam et studiũ apponit. Sine natura oꝑatur . qñ
pret᷑ ea quȩ ad ꝓpagationẽ seminũ spectant. et nasem¬
tium atq eorum que uegetationis sensusq ium habent.
culturã in subiecta materia studiũ explicat. ut aliqͥa
quodcũq ad effectũ ꝓmoueat: in quo natura patitire
tantũ non oꝑatur: quia mat̾iam oꝑanti p̾bet ñ effes¬
tum oꝑandi exxercet. Talia sunt om̃ĩa oꝑa hominũ que
fiunt sũꝑ t̾ram. ex quib multa mortalis uite necessitas
cogit: multa fuadet cupiditas. multa uanitas oꝑatur.
Et in his om̃ib quia nichib stabile inuenitur. et trã¬

Expanded text:
rectae voluntati, et secundum justitiam ordinatae Deus coorectae voluntati, et secundum justitiam ordinatae Deus cooeratur; quoniam peccata a Deo non sunt, nec per ejus cooperationem fieri habet, quod fit contra ejus voluntatem. Cum natura operatur artifex, quando seminibus rerum ac fetibus propagandis, quibus natura incrementum subjicit, foris industriam et studium apponit. Sine natura operatur, quando praeterea, quae ad propagationem seminum spectant, et nascentium atque eorum quae vegetationis sensusque vim habent, culturam in subjecta materia studium explicat, ut aliquid quodcunque ad effectum promoveat, in quo natura patitur tantum, non operatur, quia materiam operanti praebet, non effectum operandi exercet. Talia sunt omnia opera hominum, quae fiunt super terram, ex quibus multa mortalis vitae necessitas cogit, multa suadet cupiditas, multa vanitas operatur. Et in his omnibus, quia nihil stabile invenitur, et tran
Abbreviated transcription (Latin):
primũ. maiori addita potentia aliquid ad effectum
ꝑducit. Quando ergo naturã oꝑatur deus. et quando
supra naturã oꝑatur. natura deo non cooꝑatur: quia
illic tantũ natura accipit qd̾ non erat ut sit: hic uero
accipit quł ñ poterat ex eo qdđ acceperat ut possit. Ergo
sine natura oꝑari potest deus. natura sine deo non
potest: quia qd natura facit ex eo facit qd̃ ds facit.
et cum eo qđ deus facit. Posse enim naturȩ primũ
deus fadit et ut ad effectũ prodeat. rursum ipse facit.
cum ipsa natura quã facit. Omne ergo qd natura
facit deus facit: s non omne qd deus facit. natura
etiã facit: qui sine natura naturã facit. Tercio loco
secuntur oꝑa artificis imitantis naturã: et ipse ali
quando quidẽ cũ deo oꝑatur sine natura. aliquando
cum natura sine deo: aliquando cum deo simul et
cum natura: aliquando sine deo pariter et sine nat᷑a.
Cum ddeo oꝑatur. quando oꝑa iusticiȩ oꝑatur: quia

Expanded text:
primum, majori addita potentia aliquid ad effectum primum, majori addita potentia aliquid ad effectum producit. Quando ergo naturam operatur Deus, et quando supra naturam operatur natura, Deo non cooperatur; quia illic tantum natura accipit, quod non erat ut sit: hic vero accipit, quod non poterat ex eo, quod acceperat, ut possit. Ergo sine natura operari potest Deus; natura sine Deo non potest, quia quod natura facit, ex eo facit quod Deus facit, et cum eo quod Deus facit. Posse enim naturae primum Deus fecit; et ut ad effectum prodeat, rursum ipse facit cum ipsa natura quam facit. Omne ergo quod natura facit, Deus facit, sed non omne, quod Deus facit, natura etiam facit: qui sine natura naturam facit. Tertio loco sequuntur opera artificis imitantis naturam, et ipse quidem aliquando cum Deo operatur sine natura, aliquando cum natura sine Deo, aliquando cum Deo simul et cum natura, aliquando sine Deo pariter et sine natura. Cum Deo operatur quando opera justitiae operatur; quia
Abbreviated transcription (Latin):
nec creare cum deo possit. ut sit quod ñ erat: ne
cũ natura fetib rerũ increm̃tũ tribuere.uit mdiuls
sit quod minus erat. Tres naq opifices sunt ur. hoe
mundo : deus. natura. et artifex imitans naturam
S hi tres. ualde dispari potentia id quod ad efsoc¬
tum ꝓducunt efficiunt. Ham deus ut ope fuo
nec nature oꝑa indiget : nec opif̃icis imitantis natũ¬
ram. Oꝑatur et enim deus aliquando sine natura. ali¬
quando in natura: aliquando supra naturã. Nam sine
natura. primũ fecit ipsam naturã. Quando enim na¬
turam fecit: cooꝑantẽ naturã non habuit. Non enun
potuit quod ñdũ erat. semet ipsum oꝑari cũ eo qui so¬
lus erat. Sic ergo primũ naturã fecit sine natura:
ut postea in natura alia faceret cum natura. alia su¬
pra naturã. Cum natura quippe fecit ea quȩ de
natura sodm naturã producit. Supra naturam facit
quando in natura p̃ter cursum naturȩ solitũ. et posse

Expanded text:
nec creare cum Deo possit, ut sit quod non erat, nec nec creare cum Deo possit, ut sit quod non erat, nec cum natura fetibus rerum incrementum tribuere, ut majus sit quod minus crat Tres itaque opifices sunt in hoc mundo, Deus, natura et artifex imitans naturam. Sed hi tres valde dispari potentia id quod ad effectum producunt, efficiunt. Nam Deus in opere suo, nec naturae opera indiget, nec opificis imitantis naturam. Operatur enim Deus aliquando sine natura, aliquando in natura, aliquando supra naturam. Nam sine natura primum fecit ipsam naturam. Quando enim naturam fecit, cooperantem naturam non habuit. Non enim potuit quod nondum erat, semetipsum operari cum eo qui solus erat. Sic ergo primum naturam fecit sine natura, ut postea in natura, alia faceret cum natura, alia supra naturam. Cum natura quippe facit ea quae de natura secundum naturam producit; supra naturam facit, quando in natura, praeter naturae cursum solitum et posse
Abbreviated transcription (Latin):
litatem: quia et rerum essentiȩ hoc quod sunt qũõ
esse desinunt. et rerũ forme scdđm primam conditoris
sur institutionẽ in suis generib ꝑpetuam identita dẽ
custodiunt: et motus rerũ primi ordinis leger nũ¬
quã transeendunt. Neq enim uel essentiȩ rerũ nicbo
esse. uel formȩ rerũ aliter esse. uel ordo reru qupo
secus currentia adhuc cuncta custodirint. Eprea io
pmanent oꝑa der: quia stabile est in rebus omĩbũs
qd fecit deu̾s ut maneat semꝑ. Opus itaq dei est
creare. formare. disponere uniũsa. Opus nature
est. semina rerũ de occulto sinu. ꝑ increm̃tũ ꝓdue¬
cere: eadẽq rursũ marcentia cũm occidunt per
defectũ. ad occultũ suuꝰ unde ꝓdierant reuocare.
Opus artificis cũ natura estꝰ ea quȩ oriunt̃ de
terra. studio et industria adiuuare.Opus soliuis
artificis est. in subiecta rerũ materia oꝑari uel dis¬
iuncta cõponendo. uel comuncta seꝑando. ia uge

Expanded text:
litatem, quia et rerum essentiae hoc quod sunt nunquam litatem, quia et rerum essentiae hoc quod sunt nunquam esse desinunt, et rerum formae secundum primam Conditoris sui institutionem suis generibus perpetuam identitatem custodiunt, et motus rerum primi ordinis legem nunquam transcendunt. Neque enim vel essentiae rerum nihil esse, vel formae rerum aliter esse, vel ordo rerum dispsecus currentia adhuc cuncta custodiunt. Propterea ergo permaneant opera Dei, quia stabile est in rebus omnibus quod Deus fecit, ut maneat semper. Opus itaque Dei est creare, formare, disponere universa. Opus naturae est semina rerum de occulto sinu per incrementum producere, eademque rursum marcescentia cum concidunt per defectum ad occultum sinum, unde prodierant revocare. Opus artificis cum natura est: ea quae oriuntur de terra, studio et industria adjuvare. Opus solius artificis est in subjecta rerum materia operari vel disjuncta componendo, vel conjuncta separando; ita ut
Abbreviated transcription (Latin):
habent: et suis spaciis transeunt uniuersa sub celo.
Et enumerat deinde uniuersa in genere suo:¬
singula distinguens. Tempus nascendi: et tempus
mõriendi.Primũ. scd̾m principiũ et finem descri¬
bit cursum rerũ mutabiliũ: ut postea quȩ in me¬
dio uersatur mutabilitatẽ et uicissitudinẽ dili¬
gentius ꝓsequatur. Sane quatuor sunt opera:
quib omnia tẽporalia et omĩa tẽpore transeun¬
tia explicantur. Primũ est. opus dei. scdm ẽ opus
nat̾e  teiũ est opus artificis cũ natura: quartũ ẽ opꝰ solus ar¬
tificis sine nat̾a. Opꝰ dei ẽ. essentiã rerũ de nichilo creareꝰ
materiã rerum in formam disponere: motũ autẽ rerũ
sub certo ordine tẽperare. ẜꝓt̾ea tria hȩc ad opus
dei ꝑtinent: idest essentia rerũ. forma et ordo.
Hec autẽ tria sunt postea auctor ipse astestatur ab̃
oꝑib dei. stabilia sunt. nec temporis capiunt inutabi¬

Expanded text:
habent, et suis spatiis transeunt universa sub coelo. habent, et suis spatiis transeunt universa sub coelo. Et enumerat deinde universa in genere suo distinguens: Tempus nascendi et tempus moriendi. Primum secundum principium et finem describit cursum rerum mutabilium, ut postea eorum quae in medio versantur, mutabilitatem et vicissitudinem diligentius prosequatur. Sane quatuor sunt opera, quibus omnia temporalia et omnia tempore transeuntia explicantur. Primum est opus Dei, secundum est opus naturae; tertium est opus artificis cum natura; quartum est opus solius artificis sine natura. Opus Dei est essentiam rerum de nihilo creare materiam rerum in formam disponere, motum autem rerum sub certo ordine temperare. Propterea tria haec ad opus Dei pertinent, id est essentia rerum, forma et ordo. Haec autem tria, sicut postea auctor ipse attestatur de operibus Dei, stabilia sunt, nec temporis capiunt mutabi
Abbreviated transcription (Latin):
oimiaittione habent. et suis spaeue ansei unum¬
uero sui celo. Quesierat supra ecelesiastes unuen
arqusoi nmundo i quo anono cequiesceres iue¬
duioues r pmon inenit illud inter omĩa: siue
quia imꝑfecta erant singula. siue quia transitoria eram
uneuersa. Ppt̾ea cepit fastidire et repbare omĩa. et ai
querere non desut semꝑ in his gaudium plenũ: et inue¬
nire non poterat. Tandem ergo aliquando mutabili¬
um conditionẽ agnoscens uidit se in utroq erras¬
se siue quia ea q̃ in genere suo bona erant mala
esse arguit: siue quia ea quȩ transitoria erant. ꝑ¬
petuo stare posse putauit. Nunc itaq corrigens
semet. ipsum ꝓ estimatione p̾terita: ꝑfitet᷑ omĩa
quȩ sub telo sunt simul. ⁊ tẽpore transeuntia et tẽ¬
pore suo bona. Quorũ omĩum mutabilitas et
fluctuatio quanta sit ut melius intelligi possit:
uniuersa hȩc ñ solũ transire tẽpore. s tempore
quoq in contraria ire ostendit dicens. Omĩa tẽpus

Expanded text:
Omnia tempus habent, et suis spatiis transeunt universa sub coelo. Quaesierat supra Ecclesiastes unum aliquid in mundo in quo animo requiescere potuisset; et non invenit illud inter omnia, sive quia imperfecta erant singula, sive quia transitoria erant universa. Propterea coepit fastidire, et reprobare omnia; et tamen quaerere non desiit semper in his gaudium plenum et invenire non poterat. Tandem ergo aliquando mutabilium conditionem agnoscens, vidit se in utroque errasse, sive quod ea quae in genere suo bona erant, mala esse arguit, sive quod ea quae transitoria erant, perpetuo stare posse putavit. Nunc itaque corrigens semetipsum pro existimatione praeterita, profitetur omnia quae sub coelo sunt simul et tempore transeuntia et tempore suo bona. Quorum omnium mutabilitas et fluctuatio quanta sit, ut melius intelligi possit, universa haec non solum transire tempore, sed tempore quoque in contraria ire ostendit, dicens: Omnia tempus
Abbreviated transcription (Latin):
detrim̃ta oꝑationis. Quasi enĩ uoluntałie diuitias
post ponit boni oꝑis: ut possit uel cũ modico reqͥescere
in duledine contẽplationis. Cui tam̃ ex hoc uichil me¬
ritorũ suorũ minuitur: quȩ ipso desiderio et amore
sumi boni amplius quã oꝑis studio ꝓmeret᷑. Tempus
adquirendi et tẽpus ꝑdendi. De ꝑuersis quibq con¬
stans est. quia si quando aliquid boni recte agendo ad

Expanded text:
rimenta operationis. Quasi enim voluntarie divitias postponit boni operis, ut possit vel cum modico quiescere in dulcedine contemplationis. Cui tamen ex hoc nihil meritorum suorum minuitur, quae ipso desiderio et amore summi boni amplius quam operis studio promeretur. Tempus acquirendi, et tempus perdendi. De perversis quibusque constans est: q
Abbreviated transcription (Latin):
riunt᷑ uoluntate. non moriunt᷑ quando tẽpus est:
et multi qui necessitate nascuntur. nascunt quando
tẽpus ẽ. Etiã hii qui ante tẽpus nascunt᷑. nascuntur
quando tẽpus ẽ. et qui post tempꝰ nascunt. nascuntur
quando tẽpus ẽ: quia tẽpus nascendi confert necessital
tẽpus moriendi aliquando eligit praua uoluntas.
Ideo nemo cũ nascitur offendit intẽpore: et multi offen¬
dunt in tẽpore cũ moriunt᷑. Nam et si natura aliqũ
p̃terit. uoluntas tñ ñ offendit: quia ꝓ culpa pacien¬
ti ñ ponit᷑. qd̾ non ipsius circase uoluntas. s dispen¬
satio dei iusta moderatur. Cunc ergo tẽpus ẽ omni
rei. quando iustũ ẽ ut fiat qđ faciendum est: qͥcquid
illud fuerit ueb a deo sirie homine. uel ab homine
cũ deo. Nam sine deo ab homine ut aliquid fiat ita
tempus nullũ ẽ: sicut iustũ nichil fieri sine deo ab
homine potest. Tempus nascendi et tẽpus moriendi: tẽ¬

Expanded text:
riuntur, voluntate non moriuntur, quando tempus est, riuntur, voluntate non moriuntur, quando tempus est, et multi qui necessitate nascuntur, nascuntur quando tempus est. Etiam ii, qui ante tempus nascuntur, nascuntur quando tempus est; et qui post tempus nascuntur, nascuntur quando tempus est: quia tempus nascendi confert necessitas, tempus moriendi aliquando eligit prava voluntas. Ideo nemo cum nascitur offendit in tempore; et multi offendunt in tempore cum moriuntur. Nam etsi natura aliquando praeterit, voluntas tamen non offendit, quia pro culpa patienti non ponitur quod non ipsius circa se voluntas, sed dispositio desuper justa moderatur. Tunc ergo tempus est omni rei quando justum est ut fiat quod faciendum est, quidquid illud fuerit. Vel a Deo sine homine, vel ab homine, cum Deo. Nam sine Deo ab homine ut aliquid fiat, ita tempus nullum est, sicut justum nihil fieri sine Deo ab homine potest. Tempus nascendi et tempus moriendi. Tem
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntati creatoris quando tẽpus ẽ ut fiat qd faci¬
endum ẽ in tẽporeꝰ et omne qd̃ fit in tẽpore si eius
uoluntati ñ concordat. tẽpus erat cũ fieret: si ñ erat
tempus cũ fieri debuisset. Sꝓtea sola oꝑa hominũ tẽpora
sua non seruant. etiã cũ fiunt. in tẽꝑe: quia in ea parte
solus homo tẽpus statutũ non sequitur. ubi arbitrii li¬
bertate abutens se sub conditoris uoluntate ñ moderat᷑.
Aliud ẽ ergo tẽpus qđ unicuiq rei ꝑ dispositionẽ condi¬
toris tribuitur: aliud qd p̃sũptione humana contra di-¬
spositionẽ conditoris usurpatur. In illo tẽpore homo
cum ceteris legẽ patitur. hic uero solus pre ceteris le¬
gem p̾uaricatur: et idcirco illic recte cum eo agitur
etiã in eo quod ipse ñ uult: hic uero sepe contra rectũ
agit. ñ agendo nisi quod ipse uult. Tempus nascendi
etꝰ tẽpus moriendi. Nemo cũ uult nascitur: etiã sl
quando uult aliquis moriat᷑. Et tam̃ multi cũ mo¬

Expanded text:
ndo tempus est ut fiat, quod faciendum est in tempore, et omne quod fit in tempore; si ejus voluntati non concordat tempus erat cum fieret, sed non erat tempus cum fieri debuisset. Propterea sola opera hominum tempora sua non servant, etiam cum fiunt in tempore; quia in ea parte solus homo tempus statutum non sequitur, ubi arbitrii libertate abutens se sub Conditoris voluntate non moderatur. Aliud est ergo tempus quod unicuique rei per dispositionem Conditoris tribuitur; aliud quod praesumptione humana contra dispositionem Conditoris usurpatur. In illo tempore homo cum caeteris legem patitur; hic vero solus prae caeteris legem praevaricatur. Et idcirco illic recte cum eo agitur, etiam in eo quod ipse non vult; hic vero saepe contra rectum agit, non agendo nisi quod ipse vult. Tempus nascendi, et tempus moriendi. Nemo cum vult nascitur, etiam si quando vult aliquis moriatur. Et tamen multi cum mo