comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sent : conuersos postea recepiss&. exponentẽ crimina singuloꝵ : Martinũ diabolo repug¬
rantem respondisse constant̃. Antiqua delicta melioris uitȩ conuersatione purga¬
ri & permiseri cordiam drũ absoluendos eẽ percatis. qui peccare desinerent: Contra
dicente diabolomon pertinere adueniã criminosos. & semel lapsis nullam ad nõ pręs¬
tari clementiã : Tunc in hanc uocẽ fertur exclamasse martinꝰ: Sitiupse õmiserabilis
ib hominũ insectatione desisteres & tefactor tuoꝵ uelhoc tempore cũ dies iudieii in ꝓ¬
scã dedñĩ pietate prȩsũptio. inqua &e siaucdoritatem presta re non poruit ostendit assectũ
Etqura de diabolo cius demq artib sermno exortus est non ab reuidet̃ licet extrinsceus
rueserreeł gestum est. Quia& quedlam in eomartini uirtucũ poruo est. & res digna mir¬

Expanded text:
sent, conuersos postea recepisset, exponentem crimina singulorum: Martinum diabolo repugsent, conuersos postea recepisset, exponentem crimina singulorum: Martinum diabolo repugnantem respondisse constanter, antiqua delicta melioris uitae conuersatione purgari, et per misericordiam Domini absoluendos esse peccatis, qui peccare desierint. contra dicente diabolo, non pertinere ad ueniam criminosos, et semel lapsis nullam a Domino praestari posse clementiam, tunc in hanc uocem fertur exclamasse Martinus: si tu ipse, miserabilis , ab hominum insectatione desisteres et te factorum tuorum uel hoc tempore, cum dies iudicii in psancta de Domini pietate praesumptio, in qua etsi auctoritatem praestare non potuit, ostendit affectum. et quia de diabolo eiusdemque artibus sermo exortus est, non ab re uidetur, licet extrinsecus, referre quod gestum est, quia et quaedam in eo Martini uirtutum portio est et res digna mir
Abbreviated transcription (Latin):
illud miribile erat. qđ non solũ hoc qđ supraretulimꝰ : sed multa istiusmodi si quociens acci¬
dissent longe ante preuidebat. & sibinuntiata fratrib indicabat: Erequent᷑ aut̃ diabo¬
uis dummille nocendi artib: scm̃uirũ conabat᷑ inludere. iusibilem seei formis diuersissim
ingerebut : Nam interdiini iniouis personã plerũ q. mercurii: Persȩpeenĩ seueneris ac
mineruȩ tranfiguratũ uultib: offerebat: aduersus quem semper interitꝰ : signosecru¬
cis & orationis auxilio ꝓtegebat: Audiebant᷑ plerũq conuitia. quib: illũ turba demonu
preterius uocib: increpabat. secl om̃a falsa & uanacognoscens non mouebat᷑ obiectis:
Testabantur etiã aliqui ex fratrib: Audissedemonẽ proteruis martinũ uocib increpa¬
tem cur intramonasteriũ aliquos exfratrib: quiolim baptismũ diuersis errorib perdidis¬

Expanded text:
illud mirabile erat, quod non solum hoc, quod supra rettulimus, sed multa istius modi, si quotiens acciillud mirabile erat, quod non solum hoc, quod supra rettulimus, sed multa istius modi, si quotiens accidissent, longe antea praeuidebat aut sibi nuntiata fratribus indicabat. Frequenter autem diabolus, dum mille nocendi artibus sanctum uirum conabatur inludere, uisibilem se ei formis diuersissimis ingerebat. nam interdum in Iouis personam, plerumque Mercuri, saepe etiam se Veneris ac Mineruae transfiguratum uultibus offerebat: aduersus quem semper interritus signo se crucis et orationis auxilio protegebat. audiebantur plerumque conuicia, quibus illum turba daemonum proteruis uocibus increpabat: sed omnia falsa et uana cognoscens non mouebatur obiectis. testabantur etiam aliqui ex fratribus, audisse se daemonem proteruis Martinum uocibus increpantem, cur intra monasterium aliquos ex fratribus, qui olim baptismum diuersis erroribus perdidis
Abbreviated transcription (Latin):
tenens cum in gentifremitu cellulã eius inrupit: cruentami. ostentans dexterã. & admis¬
orecens scelere congaudens: Ubi est inquit martine uirtus tua iinũ detuis modo int̃feci
Tunc illec onuocitis fratrib rifert quiddiabolus indiciss& sollicitos eẽ precepit ꝑcellulas
inguloꝵ : quisnã hoccasufuissa ad fect : Neminẽ quidẽ deessedemonachis: sed unũ rusti¬
cũ mercede conductũ ut uehiculo lignadeferret. isse ad siluãnuntiant: lubet igit᷑ aliquos
ireciobinam : ita haudlonge amonasterio. iam poene ex animis inuenit᷑ : Extremũ tim̃
p̃m̃ trahens: indicat fratrib: casumortis & uulneris. lunctis scilicet bobus dum ddissoluta
artius lora constringit : bouem sibi excusso capite inter inguina cornuiniecisse. nec multũ
ostuitĩ reddidit: Uideris quoludicio dñi diabolo lata fuerit hȩx potestas: In martino

Expanded text:
tenens cum ingenti fremitu cellulam ejus irrupit, cruentamque ostentans dexteram, et admisstenens cum ingenti fremitu cellulam ejus irrupit, cruentamque ostentans dexteram, et admisso recens scelere congaudens, Ubi est, inquit, Martine, virtus tua? unum de tuis modo interfeci. Tunc ille convocatis fratribus refert quid diabolus indicasset; sollicitosque esse praecipit per cellulas singulorum, quisnam hoc casu fuisset affectus. Neminem quidem deesse de monachis, sed unum rusticum mercede conductum, ut vehiculo ligna deferret, isse ad silvam nuntiant. Jubet igitur aliquos ire ei obviam. Ita baud longe a monaspiritum trahens indicat fratribus causam mortis et uulneris: iunctis scilicet bubus dum dissoluta. artius lora constringit, bouem sibi excusso capite inter inguina cornu adegisse. nec multo post uitam reddidit. uideris, quo iudicio Domini diabolo data fuerit haec potestas. in Martino
Abbreviated transcription (Latin):
ximo longe ante prȩdix̃ futurũ : ut si aditaliã pergeret quoire cupiebat bellũ uale¬
tiniano imperatori inferens sciret se primo quidem impetu futurum eẽ iuctorem :
seil parno posttempr̃ eẽ periturũ : qđ quidem itauidimꝰ : Nam primo aduentu eius
ualentinianꝰ infugã uersus est: Dein post annũ fereresũ ptis uirib: captũ intra aꝗleiȩ
muros maximum interfecit: xxiiii. Constat aut̃ &iam angelos ab eo uisos. ita ut eũ
serto inuicẽ apud eum sermoNe loquerentur.
iabolum uerotam conspicabilẽ & subiectum oculis habebat: utsiuese in propria subst¬
tia qneret siue in diuersas figuras spirit᷑alesq nequitias transtuliss& qualib& ab eo sub
magineuiderit᷑ : Qđ cumdiabolus sciret seeffugere non posse. conuitus eum frequent᷑ urge¬
bat. quia fallere non posset insidus: Quodam aut̃ tempore cornubouis cruentũ in manu

Expanded text:
ximo longe ante praedixit futurum, ut si ad Italiam pergeret, quo ire cupiebat, bellum Valeximo longe ante praedixit futurum, ut si ad Italiam pergeret, quo ire cupiebat, bellum Valentiniano imperatori inferens, sciret se primo quidem impetu futurum esse victorem, sed parvo post tempore esse periturum. Quod quidem ita vidimus: nam primo adventu ejus Valentinianus in fugam versus est: deinde post annum fere resumptis viribus, captum intra Aquileiae muros Maximum interfecit. XXI. Constat autem etiam angelos ab eo plerumque visos, iconserto invicem apud eum sermone loquerentur: diabolum vero tam conspicabilem et subjectum oculis habebat, ut sive se in propria substantia contineret, sive in diversas figuras spiritualis nequitiae transtulisset, qualibet ab eo sub imagine videretur, quod cum diabolus sciret se effugere non posse, conviciis eum urgebat frequenter, quia fallere non posset insidiis. Quodam autem tempore cornu bovis cruentum in manu
Abbreviated transcription (Latin):
fuit comites duo sũ mapotestate prȩdit : fraterregis & patrius : medius int̃hos martini
presbit̃ accubuerat : Ipse aut̃ sellula iuxtaregem posita consederat: Ad mediũ fere con¬
uiuium. ut moris est pateram regiminister obtulit: illescõ ad modũ ep̃o potius dari
iub& : Expectans atq ambiens ut ab illius dextera poculũ sumer&: sed martinꝰ ubiebibit
paterã presbitero suo tradidit : Nullum scilic& existimans digniorẽ qui possit prior
bibere : Nec inte grũ sibifore si aut regẽ ipsũ auteos quia rege erant ꝓximi presbitero
pretuliss& : Qđ factũ imperator om̃sq quitunc aderant ita ad mirati st̃ ut hoc ipsum es
in quo contẽpfierant placer& : Celeberrimũq. peromẽ palatiũ fuit. fecisse martinum
in regis prandio qđ in infimor iudicũ conuiuis epis coporũ nemofeciss&: Eidemꝙ ma¬

Expanded text:
fuit, comites duo summa potestate praediti, frater regis et patruus: medius inter hos Martini fuit, comites duo summa potestate praediti, frater regis et patruus: medius inter hos Martini presbyter accubuerat, ipse autem in sellula iuxta regem posita consederat. ad medium fere conuiuium, ut moris est, pateram regi minister obtulit. ille sancto admodum episcopo potius dari iubet, expectans adque ambiens, ut ab illius dextera poculum sumeret. sed Martinus ubi ebibit, pateram presbytero suo tradidit, nullum scilicet existimans digniorem, qui post se prior biberet, nec integrum spraetulisset. Quod factum imperator omnesque qui tunc aderant, ita admirati sunt, ut hoc ipsum eis, in quo contempti fuerant, placeret: celeberrimumque per omne palatium fuit; fecisse Martinum in regis prandio quod in infirmorum judicum conviviis episcoporum nemo fecisset; eidemque Ma
Abbreviated transcription (Latin):
notairet᷑ seq degeneri in constantia regieclientelȩ sacerdotalis dignitas sub didisset. In
fuit: Imperauit potius quã rogauit: & a conuiuio eiꝰ frequent̃ rogatꝰ abstinurodicess
semensȩ eius participẽ ẽẽ non posse. qui imperatores unũ regno. alterũ uita expuliss:
Postremocũ maximꝰ se nonsponte sũ psisse imperiũ ad firmar&. sed in positã sibi amilitib
diuin onuturegni necessitatẽ armis defendisse. & non alienã ab eo dĩ uoluntatẽ uideri.
penes quẽiam in credibili euentu uictoria fuiss&. nullũq exad uers aruis nisi lnacie oc cu¬
buisse T andemuictus ł ratione uel precib: ad conͣuiũ uenit : Mirũ inmodũ gaudente
rege quod idimpetrss& : conuiuȩ aut̃ ad erant ueluti ad diem festum euocati summi
atq: iniustres uiri prȩsectus idemq consul e uodius. uir quonichilumquã illo iustius

Expanded text:
notaretur seque degenere inconstantia regiae clientelae sacerdotalis dignitas subdidisset, in notaretur seque degenere inconstantia regiae clientelae sacerdotalis dignitas subdidisset, in um fuit, imperauit potius quam rogauit, et a conuiuio eius frequenter rogatus abstinuit, dicens se mensae eius participem esse non posse, qui imperatores unum regno, alterum uita expulisset. postremo, cum Maximus se non sponte sumpsisse imperium adfirmaret, sed inpositam sibi a militibus diuino nutu regni necessitatem armis defendisse, et non alienam ab eo Dei uoluntatem uideri, penes quem tam incredibili euentu uictoria fuisset, nullumque ex aduersariis nisi in acie occubuisse, tandem uictus uel ratione uel precibus ad conuiuium uenit, mirum in modum gaudente rege, quod id impetrasset. conuiuae autem aderant, uelut ad diem festum euocati, summi adque inlustres uiri, praefectus idemque consul Euodius, uir quo nihil umquam iustius
Abbreviated transcription (Latin):
pseauĩ cum easuquolam esset decenaculo deuolurus & perconfragosos srale grad
decidens multis uulnerib: esset affectus cum ex animis iaceret incellula & in modicis
dolorib: cruciarrt᷑ nocteci angelus uisus est eluere uulnera & salubriunguine contusi
corporis menbra contingere. Atq ita postero die restitutus est sanitati: utnichil umqu
pertulisse in commodi putaretur : Sed quia longũ ẽ irepersingula: sufficiant haee uel
pauca deplurimis satis q sitnos & in excellentib: ñ subtrahere ueritatẽ & in multis uita¬
rȩfastidiũ : Atq ut minora tantis inserã quamuis ut esturõx aetas tempor. quib: iam depr¬
uata oma atq corrupta st̃ iit poenep̃cipuũ sit adulationi regie sacerdotalem ñ cessissec̃stantiã
um ad imperitorẽ maximũ fero cis ingenii uirũ & bellorum ciuilium uictoria elatũ
plures ex diuersis partib: episcopi conuenissent. & feda circa principẽ om̃iũ adulatio

Expanded text:
Ipse autem cum casu quodam esset de coenaculo devolutus, et per confragosos scalae gradus Ipse autem cum casu quodam esset de coenaculo devolutus, et per confragosos scalae gradus decidens, multis vulneribus esset affectus, cum exanimis jaceret in cellula, et immodicis doloribus cruciaretur, nocte ei angelus visus est eluere vulnera, et salubri unguine centusi corporis membra contingere: atque ita postero die restitutos est sanitati, ut nihil umquam pertulisse incommodi putaretur. Sed quia longum est ire per singula, sufficiant haec vel pauca dere fastidium. Adque ut minora tantis inseram — quamuis, ut est nostrorum aetas temporum, quibus iam deprauata omnia adque corrupta sunt, paene praecipuum sit, adulationi regiae sacerdotalem non cessisse constantiam —, cum ad imperatorem Maximum, ferocis ingenii uirum et bellorum ciuilium uictoria elatum, plures ex diuersis orbis partibus episcopi conuenissent et foeda circa principem omnium adulatio
Abbreviated transcription (Latin):
Rborius aut̃ uirprȩfectorius Sc̃i ad modũ & fidelis ingenii. cumfilia eiꝰ grauissimis
quartanffebrib ureretur: epistolã martini quȩ casu ad eum delatifuerat. pectori
uelle in ipso accensu ardoris inseruit. statimq. fugata febris est Quęres apud ar¬
boriũ in tantum ualuit: ut statim puellã dõ uouerit. & perp& uȩ uirginati dicara:
rofectus q ad martinũ puellam ei presens obuirtutum eiꝰ testimoniũ. quȩ per absen¬
tem lic&̃ curata esset obtulit: neq ab alioeã quam amartino habitu iurgi¬
nitatis imposico passus est consecrari
aulinus uero uir magni postmodũ futurus exempli. cumoculum grauit̃ dolere
cepiss&. &iam pupillã es erassior nubes superducta texiss&. oculum ei martinꝰ
ueniculo contigit. pristinamq ei sanitatem sublato om̃i dolorerestituit

Expanded text:
XIX. Arborius autem, vir praefectorius, sancti admodum et fidelis ingenii, cum filia ejus gravissimis XIX. Arborius autem, vir praefectorius, sancti admodum et fidelis ingenii, cum filia ejus gravissimis quartanis febribus ureretur, epistolam Martini quae casu ad eum delata fuerat, pectori puellae in ipso accessu ardoris inseruit, statimque fugata febris est. Quae res apud Arborium in tantum valuit, ut statim puellam Deo voverit, et perpetuae virginitati dicarit; profectusque ad Martinum, puellam ei, praesens virtutum ejus testimonium, quae per absentem licet curata esset, obtulit, neque ab alio eam quam a Martino, habitu virginitatis imposito, passus est consecrari. Paulinus vero, vir magni postmodum futurus exempli, cum oculum graviter dolere coepisset, et jam pupillam ejus crassior nubes superducta texisset, oculum ei Martinus peniculo contigit, pristinamque ei sanitatem sublato omni dolore restituit.
Abbreviated transcription (Latin):
demoniacum ad seexhiberi lub&. Imperat ut anuerus ess& hic nuntius fateret᷑ Tunc
confessus est sed ecim dȩmonas fuisse. qui rumorẽ hunc perpopulum disseminassent. ut
hoc saltimm&u ex illo martinꝰ oppido fugaretur. barbaros nichilominus quam
irruptionẽ cogitare: Itacumhȩx inmundussp̃s media in ȩccła fateret᷑: m&u
& turbatione prȩsetti ciuitas liberata est
pud parisius uero dumportam ciuitatis illius magnis secũ turbis euntib introir&
Nleprosum mis erabili facie. orrentib cunctis osculatus est: Atq. benedixit: Statĩq.
mnimalo emundatꝰ : postero die ad ecdesiam ueniens. nitenti cute gratias prosanita¬
te quã receperat .Agebat: Sed nechoc pretereundum est: quod fimbriȩ uestimenti
eius cilicioq detracte crebras super infirmantib: egere uirtutes: Nam cũ autdigi¬
tis inligatȩ aut collo inditȩ st̃ ꝑsȩpe abegrotantibus morbos effugauerun

Expanded text:
daemoniacum ad se exhiberi iubet: imperat ut, an uerus esset hic nuntius, fateretur. tum daemoniacum ad se exhiberi iubet: imperat ut, an uerus esset hic nuntius, fateretur. tum confessus est decem daemonas secum fuisse, qui rumorem hunc per populum dispersissent, ut hoc saltim metu ex illo Martinus oppido fugaretur: barbaros nihil minus quam de irruptione coet turbatione praesenti civitas liberata est. Apud Parisios vero, dum portam civitatis illius magnis secum turbis euntibus introiret, leprosum miserabili facie horrentibus cunctis osculatus est atque benedixit: statimque omni malo emundatus, postero die ad ecclesiam veniens nitenti cute, gratias pro sanitate quam receperat, agebat. Sed nec hoc praetereundum est, quod fimbriae vestimentis ejus cilicioque detractae, crebras super infirmantibus egere virtutes: nam aut digitis illigatae, aut collo inditae persaepe ab aegrotantibus morbos effugaverunt.
Abbreviated transcription (Latin):
domum in limineipso restitit dicens. Horribile in atrio domus demoniũ se iudere. cui cũ ut dis¬
ceder& imperar& : quend&e familia qui ln interiore parte. ediũ morabat᷑ arripuit: Se¬
ui redentib: misercoepit & obuios quos cũq. laniare: Commota domꝰ. familia turbato
populus infugã uersus martinꝰ sefurenti obiecit. ac primũ stare eilmperat : Sed cũ
dentib: fremeret hiantiq: ore morsum minabatur. digitos ei martinꝰ in os intulit.
si habes inquit potestatis hos deuora: Tumuero acsi candens ferrũ faucib accepiss
longereductis dentib: digitos beatiuiri uitabat attingere: Etcum fugere de
obsesso corpore poenis & cruciatibus cogeret᷑ : nec tamen exireei peros liceret. feda
relinquens uestigia. fluxu uentris egestus est
nterea cumdemetu atq impetu barbarorum subita ciuitatem fama turbass&

Expanded text:
domum, in limine ipso restitit, dicens: horribile in atrio domus daemonium se videre. Cui cum ut disdomum, in limine ipso restitit, dicens: horribile in atrio domus daemonium se videre. Cui cum ut discederet imperaret et patrem familias, qui in interiore parte aedium morabatur, arripuisset, saeuire dentibus miser coepit, et obuios quosque laniare. commota domus, familia turbata, populus in fugam uersus: Martinus se furenti obiecit, ac primum stare ei imperat. sed cum dentibus fremeret hiantique ore morsum minaretur, digitos ei Martinus in os intulit: si habes, inquit, aliquid potestatis, hos deuora. tum uero, ac si candens ferrum faucibus accepisset, longe reductis dentibus digitos beati uiri uitabat attingere: et cum fugere de obsesso corpore poenis et cruciatibus cogeretur nec tamen exire ei per os liceret, foeda relinquens uestigia fluxu uentris egestus est. Interea cum de motu adque impetu barbarorum subita ciuitatem fama turbasset,
Abbreviated transcription (Latin):
dolendo exitucruciabat᷑: Rogatꝰ ergo martinus ut eimanum imponer&. De¬
ducieuni ad seiub&: sed nequã sp̃s nullo proferri modo excella in qua erat potuit
lta in aduenientes rabidis dentib seuiebat Tum tetradius ad genua beatiuri
aduoluit᷑ orans ut ad domũ inquademoniacꝰ habebat᷑ ipsedescenderet: Tumuero
martinus negari seꝓfani & gentilis domũ adire non posse : Nam tetradiuꝰ eodẽ tẽpr̃
adhuc gentilitatis errore inplicatꝰ tenebat᷑ Sp̃o ditergo se sidepuero dȩ mon
fuiss& exactꝰ. xp̃ianũ fore: lta martinꝰ in positamanu puero inmundũ abeo sp̃m
eiecit Quouiso tetradius: dñm nr̃m iħim credidit. statimq caticuminꝰ factus
ec multũ post baptizatus est. semperq. martinũ salutis suȩ auctorẽ miro coluit af
Peridem tempus in eo dem oppido ingressus patris familias cuusdam Q fecto¬

Expanded text:
dolendo exitu cruciabatur. Rogatus ergo Martinus, ut ei manum imponeret, dedolendo exitu cruciabatur. Rogatus ergo Martinus, ut ei manum imponeret, deduci eum ad se jubet; sed nequam spiritus nullo proferri modo ex cella in qua erat potuit: ita in advenientes rabidis dentibus saeviebat. Tum Tetradius ad genua beati viri advolvitur orans, ut ad domum, in qua daemoniacus habebatur, ipse descenderet. Tum vero Martinus negare, se profani et gentilis domum adire posse nam Tetradius eo tempore adhuc gentilitatis errore implicitus tenebatur. Spondet igitur se, si de puero daemon fuisset exactus, christianum fore. Ita Martinus imposita manu puero, immundum ab eo spiritum ejecit: quo viso Tetradius Dominum Jesum credidit; statimque catechumenus factus, nec multo post baptizatus est, semperque Martinum salutis suae auctorem miro coluit affectu. Per idem tempus in eodem oppido ingressus patrisfamilias cujusdam
Abbreviated transcription (Latin):
quod pertereddenda sit sanitati: Qua illeuose confusus: obstupuit & refugit. dicens
Hocsuȩ non esse uirtutis senemerrare iudicio. ñ eẽ sedignũ perquem dñs signũ uirtu¬
tis ostenderat: Er stare uehementius flenspat̃. & orare ut exanimẽ uisitaret: Postre¬
mo acircũ stantib: ep̃is ire compulsus descendit addomũ puellȩ: Ingens turba pr
forib: expectans : quid nã dĩ seruus esset facturꝰ: Ac primũ quferant illiuꝰ familiaria
in istiuis modireb arma solo prostratꝰ orauit: De inde ȩgrã intuens. darisibi oleum
stulat: Quod cum benedixissa. In os puellȩ uim scĩ liquoris infudit. statĩq uox
redddita est: Tunc paulatĩ singula contactu eius coeperuNt menbra uiuesce¬
re. donec firmatis gressib: populoteste surrexit:
odemq tempore tetradiicuiusdã ꝓ consularis uiri seruus demonio correptus.

Expanded text:
quod per te reddenda sit sanitati. Qua ille voce confusus obstupuit, et refugit dicens: quod per te reddenda sit sanitati. Qua ille voce confusus obstupuit, et refugit dicens: Hoc suae non esse virtutis; senem errare judicio; non esse se dignum, per quem Dominus signum virtutis ostenderet. Perstare vehementius flens pater, et orare ut exanimem visitaret. Postremo a circumstantibus episcopis ire compulsus descendit ad domum puellae. Ingens turba pro foribus exspectabat quidnam Dei servus esset facturus. Ac primum, quae erant illius familiaria in istiusmodi rebus arma, solo prostratus oravit; deinde aegram intuens dari sibi oleum postulat; quod cum benedixisset, in os puellae vim sancti liquoris infudit, statimque vox reddita est. Tunc paulatim singula contactu ejus coeperunt membra viviscere, donec firmatis gressibus, populo teste, surrexit. XVII. Eodem tempore Tetradii cujusdam proconsularis viri servus daemonio correptus
Abbreviated transcription (Latin):
erat : ut nullus fere ad eum egroiꝰ accesserit. qui ñ continuo receperit sanitatem
quoduel ex consequenti li quebit exemplo
reueris puella quȩdam dira paralisis egritudine tenebatur. Ita utiam permultũ
tempꝰ nullo adhumanos usus corporis officio fungeret᷑. omi parte pręmortua. uix
tenui spũ palpitabat Cristes ad solam funeris expectationẽ. ad sistebant ꝓpinqui. Cũ
subito nuntiatur ad ciuitatẽ illã uenissemartinũ: Quodubipat̃ puelle comperit: curi
exanimis pfilia rogaturus : Et fortemartinus lameccłam fuerat ingressus. ibi inspectan¬
tepopulo. multisq:. aliis episcopis prȩsentibus. heiulans senex lenua illius amplectit᷑
dicens : Filia meamorit᷑ misero genere languoris & qđ ipsa est morte crudelius
solospũuiuit. iã carne premortua. Rogo ut adeã ad eas atq benedicas : Confido enĩ

Expanded text:
erat, ut nullus fere ad eum aegrotus accesserit, qui non continuo receperit sanitatem: erat, ut nullus fere ad eum aegrotus accesserit, qui non continuo receperit sanitatem: quod uel ex consequenti liquebit exemplo. Treueris puella quaedam dira paralysis aegritudine tenebatur, ita ut iam per mul-, tum tempus nullo ad humanos usus corporis officio fungeretur: omni ex parte praemortua uix tenui spsubito nuntiatur ad civitatem illam venisse Martinum. Quod ubi pater puellae comperit, cucurrit exanimis, pro filia rogaturus. Et forte Martinus jam Ecclesiam fuerat ingressus. Ibi inspectante populo multisque aliis episcopis praesentibus, ejulans senex genua ejus amplectitur, dicens: Filia mea moritur misero genere languoris, et quod ipsa est morte crudelius, solo spiritu vivit, jam carne praemortua; rogo ut eam adeas, atque benedicas, confido enim
Abbreviated transcription (Latin):
atq simulachra redegit inpuluerẽ: Quouiso rustici cum seintelligerent diuinonutu
bstupefactos atq ꝑterritos. neepis copo repugnarent: oms fere in xpm̃ dnm̃ credidi
furens gentiliũ rusticorũ in eum inruit multitudo: Cumq unus audatiorcete¬
ris stricto eum gladio peteret : reiecto pallio nudã ceruicẽ percussuro prebuit: Ne
unceta ferire gentilis: sed cũ dexterã altius extulisset resupinꝰ ruit. conster¬
natus que diuino ma&ii: ueniam precabatuR
ec dissimile huic fuit illud. cũ eumidola destruentem cultro quidã ferire uolu¬
iss&: inipsoietuferrũ e demanib ex cussũ ñ cõparuit: Plerũq aut̃ c̃tradicentib
sibi rusticis neeorum fana destrueret. Ici predicatione scã gentilium animos mitigabat. uit
luceeis ueritatis ostensa. ipsi sua templa subuerterent: Curationũ uero tam potens in eogra

Expanded text:
adque simulacra redegit in puluerem. quo uiso rustici, cum se intellegerent diuino nutu adque simulacra redegit in puluerem. quo uiso rustici, cum se intellegerent diuino nutu obstupefactos adque perterritos, ne episcopo repugnarent, omnes fere Iesum Dominum crediderunt, furens gentilium rusticorum in eum inruit multitudo. cumque unus audacior ceteris stricto eum gladio peteret, reiecto pallio nudam ceruicem percussuro praebuit. nec cunctatus ferire gentilis, sed cum dexteram altius extulisset, resupinus ruit, consternatusque diuino metu ueniam precabatur. nec dissimile huic fuit illud. cum eum idola destruentem cultro quidam ferire uoluisset, in ipso ictu ferrum ei de manibus excussum non conparuit. plerumque autem contra dicentibus sibi rusticis, ne eorum fana destrueret, ita praedicatione sancta gentiles animos mitigabat, ut luce eis ueritatis ostensa ipsi sua templa subuerterent. Curationum uero tam potens in eo gratia
Abbreviated transcription (Latin):
mirũ in modũ cerneres contrauimuent: ignem retorqueri : ut compugnantiũ int̃se
ido cursu tectum domus scandit obuiũ se aduenientib flammis inferens: Turiue
Nuico aut̃ cui leprosum nomen est. cum idem tẽplũ opulentissimũ suꝑstitionere¬
ligionis uoluisset euertere. restitit cimultitudo gentiliũ. Adeo ut non absq In iu¬
ia sit repulsus : Itaq. secessit ad proxi maloca. ibiq pertriduũ cilicio tectꝰ &xinere
leiunanssemper atq. precabatur addnm ut quiatẽplũ illu. euertere humanamanu
non potuiss&. uirtus illud diuina dirueret: Iunc subito ei duo angeli hastati atq. scu¬
ti instarmlitiȩ cȩlestis se obtulert̃ dicentes: missosse ad nõ utrusticã multitudin
fugarent. presidiũq. martino ferrent. nequis. lũ templũ dirueret᷑ obsisteret Redi¬
et ergo & opus coeptum deuotus expleret: Ita regressus aduicũ. inspectantib gen¬
tilium turbis & quiescentib: dumꝓfanã ȩdem usq ad fundamenta diruer&: aras om̃s

Expanded text:
mirum in modum cerneres contra uim uenti ignem retorqueri, ut compugnantium inteido cursu tectum domus scandit, obuium se aduenientibus flammis inferens. tum ueiussus est. In uico autem, cui Leprosum nomen est, cum itidem templum opulentissimum superstitione religionis uoluisset euertere, restitit ei multitudo gentilium, adeo ut non absque iniuria sit repulsus. itaque secessit ad proxima loca, ibique per triduum cilicio tectus et cinere, ieiunans semper adque orans, precabatur ad Dominum, ut, quia templum illud euertere humana manus non potuisset, uirtus illud diuina dirueret. tum subito ei duo angeli hastati adque scutati instar militiae caelestis se obtulerunt, dicentes missos se a Domino, ut rusticam multitudinem fugarent praesidiumque Martino ferrent, ne quis, dum templum dirueretur, obsisteret: rediret ergo et opus coeptum deuotus impleret. ita regressus ad uicum, inspectantibus gentilium turbis et quiescentibus , dum profanam aedem usque ad fundamenta dirueret, aras omnes
Abbreviated transcription (Latin):
lateris mutatione releuaret: sinite inquit. sinite me fr̃s cȩlum potius respicere quan
erram : & suolani itinere iturꝰ ad dnm sp̃s dirigatur: Hac locutus diabolum uidit ꝓpter
alsistere : Quid hic inquit ad stas cruenta bestia: nichil inme suneste repperies abrahe
estatiq sunt quiad fuerant : lam exanimi corpore glorificati hominis uidisse segłam¬

Expanded text:
lateris mutatione releuaret, sinite, inquit, sinite me, fratres, caelum potius respicere quam lateris mutatione releuaret, sinite, inquit, sinite me, fratres, caelum potius respicere quam terram, ut suo iam itinere iturus ad Dominum spiritus dirigatur. haec locutus diabolum uidit prope adsistere. quid hic, inquit, adstas, cruenta bestia? nihil in me, funeste, reperies: Abrahae testatiq
Abbreviated transcription (Latin):
uectuti acsilam parcis xati bonum michi ÷ dnẽ uoluntastua: Hosuero quib: timeo ipse
custo dies: Ouirum in effabilem nec labore uictum. nec morte uincendum: qui lnnullã
separtẽ ꝓnior inclinauerit. nec moritimuerit: nec uiuere recus auerit: Itaq cumlam
ꝑaliquot dies uifebriũ teneretur. nontam̃ adĩ opere cessabat: pernox in orationibus
& uigiliis. fatistentes artꝰ spiritui seruire cogebat: nobili illo stratusuo incinere & ci¬
itio recubans : & cũ adiscipulis rogaret᷑ ut saltim uilia sibi sineret stramenta supponi:
Non decet inquit filii xp̃ianum nisi incinere mori: Egosi aliud uobis exemplũ relinquo:¬
ipse peccaui : Oculis ac manib: incȩlum semper intentis inuictum ab oratione spiritũ non
elaxabat: Etcum a presbiteris quitum ad eum confluxerant rogaretur ut corpusculũ

Expanded text:
nectuti. quodsi iam parcis aetati, bonum mihi est, Domine, uoluntas tua: hos uero, quibus timeo, ipse nectuti. quodsi iam parcis aetati, bonum mihi est, Domine, uoluntas tua: hos uero, quibus timeo, ipse custodies. o uirum ineffabilem, nec labore uictum nec morte uincendum, qui in nullam se partem pronior inclinauerit, nec mori timuerit nec uiuere recusauerit. itaque cum iam per aliquot dies ui febrium teneretur, non tamen ab opere Dei cessabat: pernoctans in orationibus et uigiliis fatiscentes artus spiritui seruire cogebat, nobili illo strato suo in cinere et cilicio recubans. et cum a discipulis rogaretur ut saltim uilia sibi sineret stramenta subponi, non decet, inquit, Christianum nisi in cinere mori: ego si aliud uobis exemplum relinquo, peccaui. oculis tamen ac manibus in caelum semper intentis inuictum ab oratione spiritum non relaxabat. et cum a presbyteris, qui tunc ad eum conuenerant, rogaretur ut corpusculum
Abbreviated transcription (Latin):
ius slecib: ut totus semper in dño misericordiȩ uiscerib asfluebat: Lacrim isse perhibei:
Conuersusqaddñm: ac tantũflentib uoce respondit dnẽ siadhuc populo tuosum
necissarius non recuso laborem. fiat uoluntas tua: Nimirum incerspeni amoreq
positus. dubitauit pene quid mall&: quia nechos deserere. nec axp̃o uolebat ductius
separari: Nichil tamen inuotosuo ponens. Aut uoluntati relinquens: totũ se dr
quidem estdnẽ corporeȩ pugnamilitiȩ & lamsatis est quod huc usq certaui: sed siad huc
in eodem labore ꝓ cistristuoꝵ stareme precipis non recuso nec fatescentẽ causabor &atẽ
muniatua de uotꝰ implebo subsignistuis quo ad ipse tũlusseris militabo Et quam uis
optata sit seni messio post laborẽ : est tamen animus uictor annorũ & cedere nescius se¬

Expanded text:
his fletibus, ut totus semper in Domino misericordiae uisceribus afluebat, lacrimasse perhibetur: his fletibus, ut totus semper in Domino misericordiae uisceribus afluebat, lacrimasse perhibetur: conuersusque ad Dominum hac tantum flentibus uoce respondit: Domine, si adhuc populo tuo sum necessarius, non recuso laborem: fiat uoluntas tna.nimirum inter spem maeroremque positus dubitauit paene quid mallet, quia nec hos deserere nec a Christo uolebat diutius separari. nihil tamen in uoto suo ponens ant uoluntati relinquens, totum se Domini t, Domine, corporea pugna militiae et iam satis est, quod hucusque certaui: sed si adhuc in eodem labore pro castris tuis stare me praecipis, non recuso nec fatiscentem causabor aetatem. munia tua deuotus inplebo, sub signis tuis, quoadusque ipse tu iusseris, militabo. et quamuis optata sit seni remissio post laborem, est tamen animus uictor annorum et cedere nescius se
Abbreviated transcription (Latin):
desertasq. regiones. Eomirum circa aues illas usus imperio quo demones essugare con¬
sueuerat: Itagrege facto om̃s in unũ ille uolueres congregatȩ relicto flumine met
siluasq p&iert̃ : Nonsine Ad miratione multorũ: qui tantã inmartino uirtute ui de¬
rent ut&iam auib: imperaret: Aliquandiu ergo inuico illo uel i n eccła ad quan
lerat commoratꝰ. pace. inter clericos restituta. Cumlam regredi ad monasteriũ cogua¬
r& : uirib corporis coepit repente desticui : Cum uocatisq discipulis indicat se lan
re solui : Tum uero meror & luctus om̃iũ. uoxuna plangentiũ: Curnos pac̃ eseris:
Aut cuinos desolatos relinquis: inuadent gregem tuum lupirapaces: & quis ees a
morsib: nr̃is percusso pastore ꝓhibebit: scimus quidem desiderare texp̃m sed salu
cibi sc tua prȩmia. nec dilataminuentur. nr̃i potius miserere quos descris : Tunc illemiotꝰ

Expanded text:
desertasque regiones, eo nimirum circa aues illas usus imperio, quo daemones fugare condesertasque regiones, eo nimirum circa aues illas usus imperio, quo daemones fugare consueuerat. ita grege facto omnes in unum illae uolucres congregatae, relicto flumine, montes siluasque petierunt, non sine admiratione multorum, qui tantam in Martino uirtutem uiderent, ut etiam aui- bus imperaret./aliquandiu ergo in uico illo uel in ecclesia, ad quam ierat, commoratus, pace inter clericos restituta cum iam regredi ad monasterium cogitaret, uiribus corporis coepit repente destitui, conuocatisque fratribus indicat se iam resolui. tunc uero maeror et luctus omnium et uox una plangentium: cur nos, pater, deseris? aut cui nos desolatos relinquis? inuadent gregem tuum lupi rapaces: quis nos a morsibus eorum percusso pastore prohibebit? scimus quidem desiderare te Christum, sed salua tibi sunt tua praemia nec dilata minuentur: nostri potius miserere, quos deseris. tunc ille motus
Abbreviated transcription (Latin):
michi sunt comperta participem
artinus iginr obitum suum longe ante presciuit: dixitu. fratrib dissolutionẽ
siui corporis inminere: Interea causa extitit: qua condatensem diocesim uisitar&:
Nam clericis interse ȩcełe illius discordantib pacem cupiens reformare. lica
sinem dierũ suor non lgnorar&. Proficiscitam̃ obistius modi causã non recusa ui.
bonã hanc uirtutum suarũ consummationẽ ex istimans: sipacẽ ȩccłȩ redditam
reliquiss&: Ita ꝓfectus cum suo illo ut semper frequentissimo discipuloꝵ sanctissimoo
comitatu. Mergos influmine conspicat᷑ piscium prȩdam sequi. & rapacẽ inꝗluuiẽ
assidius urguere capturis: Formalnquit hȩc demonũ est: In sidiant᷑ incautis: capius
nescientes : captos deuorant: exsaturariq nonquȩ unt deuoratis: Imperat deinde po¬
tenti uirtute uerborũ. ut eum cuilnnatabant gurgitẽ relinquentes. aridas petere n

Expanded text:
mihi sunt conperta, participem. mihi sunt conperta, participem. artinus igitur obitum suum longe ante praesciit dixitque fratribus dissolutionem sui corporis inminere. interea causa extitit, qua Condacensem dioecesim uisitaret. nam clericis inter se ecclesiae illius discordantibus pacem cupiens reformare, licet finem dierum suorum non ignorasset, proficisci tamen ob istius modi causam non recusauit, bonam hanc uirtutum suarum consummationem existimans, si pacem ecclesiae redditam reliquisset. /ita profectus cum suo illo, ut semper, frequentissimo discipulorum sanctissimoque comitatu mergos in flumine conspicatur piscium praedam sequi et rapacem ingluuiem adsiduis urguere capturis. forma, inquit, haec daemonum est: insidiantur incautis, capiunt nescientes, captos deuorant exsaturarique non queunt deuoratis. imperat deinde potenti uerbo, ut eum, cui innatabant, gurgitem relinquentes aridas peterent
Abbreviated transcription (Latin):
rogo quem ad modũ tãcito adte epistola illa potuit peruenire : quã nuper adaureliũ
diaconẽ scripseramus : E go enim tolosȩ positus. tu treueris constituta & tam longe a
patria filio inquietante diuulsa: quatandem familiare illã epistolã occasione fura¬
taes Namq accepilitterastuas quib: scribis in eadẽ epistola quade obitu domni¬
in artini fecerim mentionẽ ipsum beatiuiri transitũ exponere debussem: Quasi uero
ego illã epistolam aut legendam alii p̃rer quam ipsi adquem missa uid&ur ediderim
aut egotantosim operi destinatus ut om̃a quȩ demartino rognoscioport&. mepotis¬
simum scribente notescat: Itaq siqua de obitu scĩ ep̃i audire desideras : ab illis potius
qui intersuere cognosce. Ego tibi statui nichil scribere neubiq mepublices : Tamen
sidasfidem nullite eẽ lecturã: paucistuȩ satisfaciã uoluntati Itaq prȩstabo his que

Expanded text:
rogo quemadmodum tam cito ad te epistula illa potuit peruenire, quam nuper ad Aurelium rogo quemadmodum tam cito ad te epistula illa potuit peruenire, quam nuper ad Aurelium diaconum scripseramus. ego enim Tolosae positus, tu Treueris constituta et tam longe a patria filio inquietante diuulsa, qua tandem familiarem illam epistulam occasione furata es? namque accepi litteras tuas, quibus scribis in eadem epistula, qua de obitu sancti Martini fecerim mentionem, ipsum beati uiri transitum exponere debuisse. quasi uero ego illam epistulam aut legendam alii praeterquam ipsi, ad quem missa uidetur, ediderim, aut ego tanto sim operi destinatus, ut omnia, quae de Martino cognosci oportet, me potissimum scribente notescant. itaque si quae de obitu sancti episcopi audire desideras, ab illis potius, qui interfuere, cognosce: ego tibi statui nihil scribere, ne ubique me publices. tamen, si das fidem nulli te esse lecturam, paucis tuae satisfaciam uoluntati, itaque praestabo his, quae
Abbreviated transcription (Latin):
ulpicius Seueriis bassulȩ parenti uenerabili salutem : Si parentes uocari inius lice¬
ra : teplane explationis furtiq ream ad precoris tribunal iustetraheremus: Quid
enim non conquerar quã ate patiar iniuriã: Nullam michi domi cartulã nullum
libellũ nullam epistolã reliquisti Itafuraris om̃a. Ita uniuersa diuulgas. siquid ad
amicũ familiarit̃ scripsi siquid forte dum ludimus. quod uelimtam̃ occultum eẽ
dictaui : Om̃a ad te prius pene quã fuerint scripta aut dictata perueniunt: Nimirũ
be ratos habes notarios meos. perquos tibi nrẽ in eptiȩ publicant᷑. nectamen aduersũ
eos posst̃ moueri sitibiparent. quilnius nr̃m extua potissimũ liberalitate uenerunt.
seque adhuc tuos quam meos eẽ meminert̃ : Tusola es rea. tusola culpabilis. quȩ & m
insidiaris : & illos fraude circum uenis ut sine delicto ullo familiarit᷑ scripta aut ne gle¬
genter emissa inlugubrata tibi pȩnitꝰ atq in polita tradant᷑ : Nam ut dereliquis taccã

Expanded text:
ulpicius Seuerus Bassulae parenti uenerabili salutem. Si parentes liceret in ius uocari, te plane expilationis furtique ream ad praetoris tribunal iusto dolore traheremus. quid enim non conquerar, quam a te patior iniuriam? nullam mihi domi chartulam, nullum libellum, nullam epistulam reliquisti: ita furaris omnia, ita uniuersa diuulgas. si quid ad amicum familiariter scripsi, si quid forte, dum ludimus , quod uelim tamen occultum esse, dictaui, omnia ad te prius paene quam fuerint scripta aut dictata perueniunt. nimirum obarratos habes notarios meos, per quos tibi nostrae ineptiae publicantur. nec tamen aduersus eos possum moueri, si tibi parent, qui in ius nostrum ex tua potissimum liberalitate uenerunt seque adhuc tuos quam meos esse meminerunt. tu sola es rea, tu sola culpabilis, quae et mihi insidiaris et illos fraude circumuenis, ut sine dilectu ullo familiariter scripta aut neclegenter emissa inlucubrata tibi penitus adque inpolita tradantur. nam ut de reliquis taceam,
Abbreviated transcription (Latin):
deb& ut gaudeat Hoc igitur beatiuiri corpus usq Ad locũ sepuldiri. r̃mnis canora cȩ¬
lestibturba ꝓsequit᷑: Comparetur siplacet secularis illa pompa. nondicã funeris sedtriũ phi
Quidsimile martini ex sequuis conferetur: ducant illi precurrib: suis unctos posterga captiuo
martini corpꝰ hiquimundũ ductuillius uicerant ꝓsequunt᷑: Illi s confusis plausib populor. in¬
sania. martino diuinis plaudit᷑ psalmis: martinus ymnis celestib honoratur Illi posttriũ¬
phossuos in tartara sȩua trudent᷑ martinus abrahȩ sinu letus excipit᷑ Martinus hic pauper
a modicꝰ cȩlum diues ingredit᷑. Illinc nos ut spero custodiensme hiȩc scribentẽ respicit. te

Expanded text:
 ut gaudeat. haec igitur beati uiri corpus usque ad locum sepulchri hymnis canora cae ut gaudeat. haec igitur beati uiri corpus usque ad locum sepulchri hymnis canora caelestibus turba prosequitur. conparetur, si placet, saecularis illa pompa non dicam funeris, sed triumphi: quid simile Martini exequiis aestimabitur? ducant illi prae curribus suis uinctos post terga captiuos: Martini corpus ii, qui mundum ductu illius uicerant, prosequuntur. illos confusis plausibus populorum honoret insania: Martino diuinis plauditur psalmis, Martinus hymnis caelestibus honoratur. illi post triumphos suos in tartara saeua trudentur: Martinus Abrahae sinu laetus excipitur, Martinus pauper et modicus caelum diues ingreditur. illinc nos, ut spero, custodiens me haec scribentem respicit, te
Abbreviated transcription (Latin):
uidebatur: Quis istum umqua cilicio tectum. quiscinerib creder& in uolutũ : Ita¬
mutate carnis ostensus est: lamuero in obsequium funeris credinon potest : quanta biomi¬
num mulcitudo conuenerit: tota obuiam corpori ciuitas ruit: & uneti exagris at que
uicis multiq ex iunis etiam urbibus ad fuerunt: Oquantꝰ luctus om̃iũ. quanta pre¬
cipue mȩrentium lamenta monachon qui eo die fere ad duo milia conuenisse dicunt᷑:
specialis martini gła eiꝰ exẽplo indñi seruitutẽ stirps tanta fructificauerat Agebat
nimirũ ante sepastor extinctus gregessuos. scȩ illius multitudinis pallidas turbas. ag¬
mina palliata: & aut emeritorum labor ũ senes. aut luratos xpi insacramenta tirones:
lamdñs suo gremio confouer&. quã sc̃o dissimulabat gaudio qđ dolebat. Siqu desa
sides flere phuberet.: gemitum extorqueret affectus: Et enim tamerat scã deillius gła exul¬
tatio quã piademorte confusio: Ignos ceres flentib: gratulare gaudentib quia & piũ es¬

Expanded text:
 crederet inuolutum? iamutatae carnis ostensus esset. in obsequium uero funeris credi non potest quanta hominum multitudo conuenerit: tota obuiam corpori ciuitas ruit, cuncti ex agris adque uicis multique de uicinis etiam urbibus adfuerunt. o quantus luctus omnium, quanta praecipue maerentium lamenta monachorum! qui eo die fere ad duo milia conuenisse dicuntur, specialis Martini gloria: eius exemplo in Domini seruitutem stirpes tantae fruticauerant. agebat nimirum ante se pastor greges suos, sanctae illius multitudinis pallidas turbas, agmina palliata, aut emeritorum laborum senes aut iuratos Christi in sacramenta tirones. ns prae pudore, quam sancto dissimulabat gaudio quod dolebat! siquidem fides flere prohiberet: gemitum tamen extorquebat adfectus. etenim tam erat sancta de illius gloria exultatio quam pia de morte tristitia. ignosceres flentibus, congratularere gaudentibus, dum
Abbreviated transcription (Latin):
cendum non alii fuere insectatores eiꝰ. Lic& pauciad modũ. non alii tamen quã epĩ
ferebant᷑: Nec uero quẽ quã nominari necesse est. lic& nos metipsos pleriq circum¬
latrent sufficit ut siqui ex his hȩc legerit . & agnouerit erubescat: Namsi irascitur
desedictum ipse fatebit᷑ : cũ fortassenos dealiis senserimꝰ: Nos refugimꝰ aut̃ ut siqui eiꝰ
modi sunt nos quoq cũ tali uiro oderint illud facile confido om̃ib sc̃is. opusculum istud
gratum fore: Decetero siqui hȩc infidelit̃ legerit ipsepeccabit: Egomichi consciuꝰ sum
mererũ fide & amore xp̃i inpulsum ut scriberem manifesta exposuisse. uera dixisse : Par¬
tumq ut spero habebit ad õ prȩmium non quicũq legerit sed quicũq crediderit: a¬

Expanded text:
cendum, non alii fere insectatores eius, licet pauci admodum, non alii tamen quam episcopi cendum, non alii fere insectatores eius, licet pauci admodum, non alii tamen quam episcopi ferebantur. nec uero quemquam nominari necesse est, licet nosmet ipsos plerique circumlatrent: sufficiet ut, si qui ex his haec legerit et agnouerit, erubescat. nam si irascitur, de se dictum fatebitur, cum fortasse nos de aliis senserimus. non refugimus autem, ut, si qui eius modi sunt, nos quoque cum tali uiro oderint. illud facile confido, omnibus sanctis opusculum istud gratum fore. de cetero si qui haec infideliter legerit, ipse peccabit. ego mihi conscius sum me, rerum fide et amore Christi inpulsum ut scriberem, manifesta exposuisse, uera dixisse: paratumque, ut spero, habebit a Deo praemium, non quicumque legerit, sed quicumque crediderit
Abbreviated transcription (Latin):
tam quippe aduersũ om̃s in iurias patientiã assũpserat : ut cum ess& sũmus sacerdos
in pune etiam ab infimis dericis laederetur: Nec ꝓpter id eos aut loco umquã amoue¬
rit. Aut asua quanti.m inipso fuit caritate reppulerit: nemoumquã illũ uidit iratũ
nemomȩrentem nemoridentẽ: Unus idemq semper cȩlesten quodam modo lr¬
ticiam uultu prȩferens extranaturã hominis uidebatur: Numquã in illius ore
nisi xp̃s numquã in illius cordenisipi&as : nisi pax nisi misericordia inerat : Plerũ q
& ian ꝓ eor qui obtrectaitores illius uidebant᷑ solebat flerepeccatis: quiremotũ &
quiũ uenenatis lingus & iupereo ore carpebant: Etuere non nullos expertisumꝰ
inuidos uirtutib: uitȩq eius quiin illo oderant qđ insenon uidebant
& quod imitari non ualebant. atq om̃e fas est dolendum & ingemis¬

Expanded text:
tam quippe aduersum omnes iniurias patientiam adsumpserat, ut, cum esset summus sacerdos, tam quippe aduersum omnes iniurias patientiam adsumpserat, ut, cum esset summus sacerdos, inpune etiam ab infimis clericis laederetur, nec propter id eos aut loco umquam amouerit aut a sua, quantum in ipso fuit, caritate reppulerit. Nemo umquam illum uidit iratum, nemo commotum, nemo maerentem, nemo ridentem: unus idemque fuit semper, caelestem quodammodo laetitiam uultu praeferens extra naturam hominis uidebatur. numquam in illius ore nisi Christus, numquam in illius corde nisi pietas, nisi pax, nisi misericordia inerat. plerumque etiam pro eorum, qui illius obtrectatores uidebantur, solebat flere peccatis, qui remotum et quietum uenenatis linguis et uipereo ore carpebant. et uere nonnullos experti sumus inuidos uirtutis uitaeque eius, qui in illo oderant, quod in se non uidebant et quod imitari non ualebant. adque, o nefas dolendum et ingemes
Abbreviated transcription (Latin):
nentia & leiuniis potentiã. Inuigiliis & orationib noctesq ab eo perinde ae dies acta
iuillumq uacuum ab operedĩ temipꝰ. quo uelotio indulserit uel negotio. sed nec cibo
aut somno quidem . nisi inquantũ naturȩ necessitas cogebat : Uerefatebor non sup se
ut aiunt ab inferis omerꝰ emergeret poss& exponere. Adeo om̃a malora in marti¬
io st̃ quã ut uerbis concipiqueant: Num quã horaulla momentũq prȩceriut : qđ non
dut oritioni incumberet. Aut insisteret lectioni. Quamquã &iam interlegendum
autsiquid aliud forte agebat. Num quã animus ab oratione laxabat: nimirũ ut fabr
errarumoris ẽ. qui inter operandũ ꝓquodã laboris leuamine incudem suam feriunt:
itamartinꝰ &iam dum aluid agere uidere tͥ semper orabat Ouere beatꝰ in quo dolus
non fuit. neminem iudicans neminẽ dampnars: nullimalum promalo reddens: Tan¬

Expanded text:
nentia et in ieiuniis, potentiam in uigiliis et orationibus, noctesque ab eo perinde ac dies actas nentia et in ieiuniis, potentiam in uigiliis et orationibus, noctesque ab eo perinde ac dies actas nullumque uacuum ab opere Dei tempus, quo uel otio indulserit uel negotio, sed ne cibo quidem aut somno, nisi quan- tum naturae necessitas cogebat, uere fatebor, non si ipse, ut aiunt, ab inferis Homerus emergeret, posset exponere: adeo omnia maiora in Martino sunt, quam ut uerbis concipi queant. numquam hora ulla momentumque praeteriit, quo non aut orationi incumberet aut insisteret lectioni, quamquam etiam inter legendum aut si quid aliud forte agebat, numquam animum ab oratione laxabat. nimirum ut fabris ferrariis moris est, qui inter operandum pro quodam laboris leuamine incudem suam feriunt, ita Martinus etiam, dum aliud agere uideretur, semper orabat. o uere uir beatus, in quo dolus non fuit: neminem iudicans, neminem damnans, nulli malum pro malo reddens. tan