comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
donata iusticia subueniret. Nñ
ait apłs. Pͥ legem cognitio pecca¬
g. N on gͦ ablatio: s cognitio. Nunc
inqͥt dilexi testimonia cua. Can¬
qͣm diceret. Qm lex siue in ꝑady¬
so data. siue naturaliter insita.
siue in litteri ꝓmulgata. p̃uari¬
catores fecit om̃s peccatores t̾re:
ꝓpterea dileri testimonia tdua. q̃
st̃ in lege tua de gr̃a tua: ut nõ
sit in me iusticia mea. s tua. Fer
enim ad hoc ꝓdest: ut mittat ad
gr̃am. Non solũ enim qd̾ attesta¬
t᷑ manifestande iusticie d̾ q̃ sine
lege ẽ: uerũ etiam hoc ipso qd̾ p̃¬
uaricantes fecit. ita ut etiao lit¬
tera occidat. ad iuuificantẽ sp̃m
confugere tuore compellit: per
quẽ peccatoꝵ deleat᷑ uniũsitas:
⁊ recte factoꝵ caritaᷤᷤ inspiret᷑. Om̃s¬

Expanded text:
donata justitia subveniret. Unde ait Apostolus: Per legem cognitio peccati: non ergo oblatio, sed cognitio. Nunc inquit, «dilexi testimonia tua.» Tanquam diceret: Quoniam lex sive in paradiso data, sive naturaliter insita, sive in litteris promulgata, praevaricatores fecit omnes peccatores terrae; «Propterea dilexi testimonia tua,» quae sunt in lege tua, de gratia tua; ut non sit in me justitia mea, sed tua. Lex enim ad hoc prodest, ut mittat ad gratiam. Non solum enim quod attestatur manifestandae justitiae Dei, quae sine lege est; verum etiam hoc ipso quod praevaricantes facit, ita ut etiam littera occidat; ad vivificantem Spiritum confugere timore compellit, per quem peccatorum deleatur universitas, et recte factorum charitas inspiret
Abbreviated transcription (Latin):
in ap̃m. Sicut aũ ista fides xͥ dictas ex tra
ẽ. ñ qua ẽdit xp̃e. sic illa iusticia di. etatu¬
langitate donatur. Iusticia gͦ sine
lege. non sine lege manifestata. Quomͦ
enĩ ꝑ legem destificata: si sine lege ma¬
nifestata S iusticia di sine lege est.
adutorio legis: hoc ẽ ñ adiutis lege.
qͣndoquidẽ ꝑ legem ostendit homi¬
NI infirmitatem suã: ut ad euiᷤᷤ mi¬
scdiam ꝑ fidẽ confugiens sanaretur.
De sapiencia quippe eius dictuo ẽ. qd̃
legem ⁊ miscdiam in lingua portet.
Legem scilicet qua reos faciat suꝑbos:
miscd̃iam uͦ qua iustificet humilia
ñ acceꝑunt: Si aũ acceꝑunt: quid glo¬
riantur quasi ñ acceꝑint: Egent
itaq gła di. Et uide quid sequat᷑. Iusti¬
ficati gͣtis ꝑ gr̃am ipsius. ⁊ Ion itaq
iustificati ꝑlegem: ñ iustificati ꝑ pro

Expanded text:
istum. sicut autem ista fides Christi dicta est non qua credit Christus, sic illa iustitia dei nolargitate donatur. iustitia ergo dei sine lege non sine lege manifestata. quomodo enim per legem testificata, si sine lege manifestata? sed iustitia dei sine lege est, adiutorio legis, hoc est non adiutus a lege, quando quidem per legem ostendit homini infirmitatem suam, ut ad eius misericordiam per fidem confugiens sanaretur. de sapientia quippe eius dictum est, quod legem et misericordiam in lingua portet, legem scilicet, qua reos faciat superbos, misericordiam uero, qua iustificet humilatonon acceperunt? si autem acceperunt, quid gloriantur, quasi non acceperint? egerit itaque gloria dei et uide quid sequatur: iustificati gratis per gratiam ipsius. non itaque iustificati per legem, non iustificati p
Abbreviated transcription (Latin):
dgal. ithait ñ gr̃e miserantis ḋ: ñ iustifica¬
bitur om̃is caro. idẽ omnis homo.
siue om̃is carnalit sentiens. Et ideo
illi qui cũ iam essent sub lege. xp̃o
c̃didunt. ñ qr iusti erant. s ut iusti¬
ficarent᷑. uenerunt ad gr̃am fides.
oꝑib legis: que destrui ⁊ deberet. et
posset: ne gr̃a fidei uidetur ñ neces¬
saria. si oꝑa legis etiam sine illa iusti¬
cet cupiditate appetendi aliqͥd ab ip¶ex¬
so p̃ter ipsum. aut timore amutten bro ench¬
di. In ipso enim solo uera nr̃a beati ridion.¬
tudo atq ꝑfec̾ta ẽ. Et qi inuisibilis

Expanded text:
e miserantis Dei, non justificabitur omnis caro, id est, omnis homo, sive omnes carnaliter sentientes. Et ideo illi, qui cum jam essent sub Lege, Christo crediderunt, non quia justi erant, sed ut justificarentur, venerunt ad gratiam fidei. operibus Legis, quae destrui et deberet et posset, ne gratia fidei videretur non necessaria, si opera Legis etiam sine illa justicet cupiditate appetendi aliquid ab ipso praeter ipsum, aut timore amittendi. In ipso enim solo vera nostra beatitudo atque perfecta est; et quoniam invisibilis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtinent: potiusq concordat ꝓpħico
etiam hoc apłicum destimoniũ. ut
hoc sit ꝑtinere ad testam̃tum nouũ
legem di habere ñ in tabulis. s in
cordib scͥptam: hoc ẽ in intimo affectu
iusticiam legis amplecti. uͥ fides ꝑ di

Expanded text:
pertinent, potiusque concordat prophetico pertinent, potiusque concordat prophetico etiam hoc apostolicum testimonium. ut hoc sit pertinere ad testamentum nouum legem dei habere non in tabulis. sed in cordibus scriptam, hoc est intimo affectu iustitia
Abbreviated transcription (Latin):
si diceretur. iusti habebuntur. iusti
deputabunt᷑: sicut dic̾tum est de
quodam. Ille aũ uolens iustifica¬
re se. idẽ. ut iustus haberet᷑.⁊ depu¬
taretur. ẽ iñ alit̃ dicimuᷤ. d̾s scĩfi¬
cat scos suos. alit̾ aũ scĩficet᷑ nomen
tuum: illud id̾o. qr ipse illos fec̃ sc̃os¬
esse qui ñ erant sq̃: hoc aũ id̾o. ut
qd̾ semꝑ aput se sc̃m ẽ. sc̃m etiam ab
hominib habcatur. id ẽ sc̃e timeat᷑.
Si gͦ gentes cõmemorans naturaliter
q̃ legis sunt facientes. ⁊ scͥptum ha¬
bentes opus legis in cordib. illos in¬
delligi uoluit qui c̃dunt in xp̃m. qr
ñ sicut uidei p̃missa sͥ lege ueniunt
ad fidem: non ẽ cur eos conemur
discernere ab bis quib dñs ꝑ pro¬
phetam ꝓmittens testam̃tum nouũ.
dirit leges suas se scͥpturum in cor¬
dib eoꝵ: qr ⁊ ipsi ꝑ insertionẽ quã
olcastro p̃stitam dixit. ad eamdẽ
oleam. hoc ẽ ad eumdem di ppłm

Expanded text:
si diceretur\'iustihabebuntur,\' \'iusti si diceretur\'iustihabebuntur,\' \'iusti deputabuntur\', sicut dictum est de quodam: ille autem uolens se iustificare, id est ut iustus haberetur et deputaretur. unde aliter dicimus \'deus sanctificat sanctos suos\', aliter autem sanctificetur nomen tuum; nam illud ideo, quia ipse illos facit esse sanctos, qui non erant sancti, hoc autem ideo, ut quod semper apud se sanctum est sanctum etiam ab hominibus habeatur, id est sancte timeatur.. Si ergo gentes commemorans naturaliter quae legis sunt . facientes et scriptum habentes opus legis in cordibus illos intellegi uoluit, qui credunt in Chrn sicut Judaei praemissa sibi lege veniunt ad fidem: non est cur eos conemur discernere ab iis quibus Dominus per Prophetam promittens Testamentum Novum, dixit leges suas se scripturum in cordibus eorum; quia et ipsi per insertionem, quam oleastro praestitam dicit, ad eandem oleam, hoc est ad eundem dei populum,
Abbreviated transcription (Latin):
sciamus eos alit̃ ñ esse factores
legis. nͥ iustificent᷑. ut ñ iustifica¬
tio fact̾orib legis accedat. s ut fa¬
ctores iustificatio legis p̃cedat.
Quid ẽ enim aliud iustificati. qͣm
iusti factiꝰ Ab illo scilicet qͥ usti¬
ficat impium: ut ex impio fiat
iustus. Si enĩ ita loqueremux. ut
diceremꝰ. homines lib̾abunt᷑: hoc
utiq intelligeret᷑ eis qͥ iam homi¬
nes essent acced̾e lib̾ationẽ: si aut̃
diceremꝰ. homines c̃abuntur. non
utiq intelligeretur eos c̃ari qui
Ita si dictum esset factores legis ho¬
norabunt᷑. recte ñ acciꝑemu ᷤ nͥ ho¬
norem illis qͥiã essent factores legi ᷤ
enim legis utiq iust sunt. Ae ꝑ hoc
tantumdẽ ẽ acsi diceretur. factores
legis c̃abuntuꝵ: ñ quia erant. s ut
sint: ut sic intelligerent etiam uidei
legis auditores indigere se gr̃a iusti¬
ficatoris. ut possint esse factores. q̃uit
certe ita dictum ẽ iustificabunt᷑. ac

Expanded text:
sciamus aliter eos non esse factores sciamus aliter eos non esse factores legis, nisi iustificentur, ut non iustificatio factoribus accedat, sed ut factores iustificatio praecedat. quid est enim aliud \'iustificati\' quam \'iusti facti\', ab illo scilicet qui iustificat impium, ut ex impio fiat iustus? si enim ita loqueremur, ut diceremus \'homines liberabuntur\', hoc utique intellegeretur eis, qui iam homines essent, accedere liberationem; si autem diceremus \'homines creabuntur\', non utique intellegeretur eos creari quiita si dictum esset \'factores legis honorabuntur\', recte non acciperemus nisi honorem illis qui iam essent factores legis aenim legis utique iusti sunt. ac per hoc tantundem est, ac si diceretur \'factores legis creabuntur\', non quia erant, sed ut sint, ut sic intellegerent etiam Iudaei legis auditores indigere se gratia iustifieatoris, ut possint esse factores. aut certe ita dictum est \'iustifieabuntur\',ac
Abbreviated transcription (Latin):
rantib głam ⁊ honorem pacemq pro¬
mitteret extͣ euugłii gr̃am constituti
Quia enim ꝑsonaꝵ acceptio non ẽ apit
dm. ⁊ ñ auditores legis. s factores iusti
ficant᷑: id̾o siue iudeus. siue g̃cus. hoc
ẽ quilibet ex gentib c̃diderit: salutẽ
in euugłio parit̃ habebit. NIon enĩ
ẽ distinctio. sicut postea dicit. Om̃s e¬
nim peccauert̃. ⁊ egent gła d̾: iustifi¬
cati gͣtis ꝑ gr̃am ipsius. Unde auten
factorem legis grecum iustificari
diceret: sine gr̃a saluatoris: Ne
q enun cont̾ se ipsum diceret qd̃
ait. factores legis iustificabuntur.
dur. cum dicat gratis iustifica¬
ri hominem ꝑfidem sine oꝑib
legis: nichilq aliud uelit intel¬
ligi in eo qd̾ dicit gͣcis. nisi qui¬
a iustificationẽ oꝑa ñ p̃cedunt.
Aperte quippe alibi dicit. Si gr̃a
ñ ex oꝑib: alioquin gr̃a iam ñ
ẽ gr̃a. S sic intelligendum ẽ fa¬
ctores legis iustificabuntur: ut

Expanded text:
rantibus gloriam, honorem pacemque prorantibus gloriam, honorem pacemque promitteret extra euangelii gratiam constitutis? quia enim personarum acceptio non est apud deum et non auditorficantur; ideo sive Judaeus sive Graecus, hoc est, quilibet ex Gentibus crediderit, salutem in Evangelio pariter habebit. Non enim est distinctio, sicut postea dicit. Omnes enim peccaverunt, et egent gloria Dei; justificati gratis per gratiam ipsius . Unde autem factorem legis Graecum justificari diceret, sine gratia Salvatoris? 45. Neque enim contra se ipsum diceret, quod ait, factores legis justificabuntur; justificentur: cum dicat gratis justificari hominem per fidem sine operibus legis , nihil aliud volens intelligi in eo quod dicit, gratis, nisi quia justificationem opera non praecedunt. Aperte quippe alibi dicit, Si gran ex operibus; alioquin gratia iam non est gratia. sed sic intellegendum est factores legis iustificabuntur, ut
Abbreviated transcription (Latin):
Et quicumq in lege peccauerunt: ꝑ legẽ
iudicabunt᷑. Non enim auditores le¬
gis iusti st̃ aput d̾m: s factores legis
iustificabuntur. His ũbis hoc unde
agitur. subiungit. ⁊ dicit. Cum enĩ
gentes q̃ legem ñ habent naturalit̃
q̃ legis st̃ faciunt. ⁊ cetera. q̃ iam supͣ
cõmemoraui. Pinde ñ uidetur alio ᷤᷤ
hic sĩgcasse sub nomine gentiũ. quã
eos qͦs nomine g̃ci supra sig̃cabat. cũ
diceret udeo pͥmum ⁊ g̃c̃o. Porro si
euugłium uirtus d ẽ in salutem om̃i
c̃denti. iudeo pͥmum ⁊ g̃oo: ⁊ ira. ⁊ indig¬
natio. ⁊ tͥbulatio. ⁊ angustia in omnẽ
c̃denti oꝑanti bonum uideo pͥmũ ⁊
g̃co: iste aũ g̃cus nomine gentiũ sig¬
nificatus ẽ naturalit̃ que legis sunt
facientum.⁊ que sqͥptum habent opꝰ
legis in cordib suis: ꝓfecto ad euugłiũ
ꝑtinent gentes. quib lex in cordib scͥp¬
ta ẽ. Eis quippe c̃dentib uircus di ẽ
in salutem. Quib aũ gentib b̃n ope¬

Expanded text:
uerunt, per legem iudicabuntur. non enim auditores legis iusti sunt apud deum, sed factores legis iustificabuntur. his uerbis hoc unde agitur subiungit et dicit: cum enim gentes, quae legem non habent, naturaliter quae legis sunt faciunt et cetera quae iam supra commemoraui. proinde non uidetur alios hic significasse sub nomine gentium quam eos, quos nomine Graeci supra significabat. cum diceret: Iudaeo primum et Graeco. porro si euangelium uirtus dei est in salutem omni credenti. Iudaeo primum et Graeco, et ira et indignatio, tribulatmni operanti bonum, Iudae primum et Graeco, iste autem Graecus nomine gentium significatus est naturaliter quae legis sunt facientium et quae scriptum habent opus legis in cordibus suis, profecto ad euangelium pertinent gentes, quibus lex in cordibus scripta est; eis quippe credentibus uirtus dei est in salutem. quibus autem gentibus bene ope
Abbreviated transcription (Latin):
qui locunt᷑ mendaciuo. NNõ men ctatu¬
tior: qr scͥptum ẽ. falsuo testimoni psalmi
um ñ dices. E̾irgeat licet p̃ssurss.l
carnem meam. cui displiceo in ue¬
ritate: audio dñm meũ. noli time¬
re cos qui corpus occidunt. Quomͦ¬
Trum: ⁊ bomo ñ sim. ne m̃dar sim.
¶Hi dete enim. Ds̃ de celo ꝓsperit su¬
per filios hominũ: ut uideret si
ẽ intelligens aut requirens dm̃.
Om̃s declinauert̃ simul inutiles
facti st̃: ñ ẽ qui faciat bonum.
ñ ẽ usq ad unuoi. quares Na
filii hominũ esse uoluert᷑ ẽ it
aũ eos ab bis iniquitatib tolle¬
ret. redimeret.curaret. sanaret
filios hominuoi. dedit eis pote¬
enĩ homo m̃dar: accedit uobis gra di.
dedit uob̃ potestatem filios di fieri.
Audite uocem patͥs dicentis. Ego dyxi
dii estis:⁊ filii alcissimi om̃s. quoniã
om̃s filii hominũ. si ñ filii altissim
m̃daces: qr omnis homo m̃dar. Si
filii di: si gr̃a saluatoris redempti:
si p̃cioso sanguine comꝑati: si aqua

Expanded text:
ui loquuntur mendacium . Non mentior, quia scriptum est, Falsum testimonium non dices. Urgeat licet pressuris carnem meam cui displiceo in veritate: audio Dominum meum, Nolite timere eos qui corpus occidunt verum, Et homo non sim, ne mendax sim. Videte enim: Deus de coelo prospexit super filios hominum, ut videret si est intelligens et requirens Deum. Omnes dbonum, non est usque ad unum . Quare? Quia filii hominum esse voluerunt. Ut autem eos ab his iniquitatibus tolleret, redimeret, curaret, sanaret, mutaret filios hominum, dedit eis poteenim homo mendax. Accedit vobis gratia Dei, dedit vobis potestatem filios Dei fieri. Audite vocem Patris mei dicentis, Ego dixi, Dii estis, et filii Altissimi omnes . Quoniam homines filii hominum, si non filii Altissimi, mendaces; quia omnis homo mendax. Si filii Dei, si gratia Salvatoris redempti, si pretioso sanguine comparati, si aqua
Abbreviated transcription (Latin):
ritis moriemini: si aũ sp̃u facta
carnis mortificauĩtis: uiuetiᷤ. Que
st̃ aũ facta carnis que oꝑib spiri¬
talib mortificanda st̃: alio loco de¬
monstrat dicens. Manifesta aũ
st̃ oꝑa carnis. Que sta fornicatio¬

Expanded text:
ritis, moriemini; si autem spiritu facta ritis, moriemini; si autem spiritu facta carnis mortificaveritis, vivetis . Quae sint autem facta carnis, quae operibus spiritualibus mortificanda sunt, alio loco demonstrat, dicens: Manifesta autem sunt opera carnis, quae sunt fornicatio
Abbreviated transcription (Latin):
b̃n oꝑatur. Qd̃ si cum c̃didit mox
de hac uita discesserit. iustificatio
fidei manet cum illo: nec p̃cedenti
s gr̃a ꝑuenit: nec consequentibuᷤ.
qr in hac uita esse ñ sinituꝵ. ẽIn
ligendum eẽ. ut accepta fide si
uirĩt. dicamus eum iustũ etiam¬
si male uir̃ĩt. Ideo eremplo abrahe
⁊ apłs paulus utitur. quia sine ope¬
tib legis quam ñ acceꝑat. ꝑ fidem
iustificatus ẽ: ⁊ iacob qr ꝑfidem ip¬
sius abrahe oꝑa bona consecuta
esse demonstrat: ostendens quẽ ad¬
moum intelligendum sit qd̃ pau¬
ius apłs p̃dicauit. Nam qui pu¬
tant istam iacobi apłi sentenciao
contrariam ẽẽ illi apħ paulz sen¬
tencie: possc̃ arbit᷑ri etiam ipsuo
paulum sͥ eẽ contrarium: qr dicit
alio loco. Non enim auditores le¬
gis uisti sc̃ aput d̾m s factores le¬
gis iustificabunt᷑. ⁊ alio loco. s fi¬
des que ꝑ dilectionem oꝑatur: ⁊
itum. si enim scd̃m carnem uixe¬

Expanded text:
bene operatur. Quod si cum crediderit, mox bene operatur. Quod si cum crediderit, mox de hac vita decesserit, justificatio fidei manet cum illo, nec praecedentsed gratia pervenit, nec consequentibus, quia in hac vita esse non sinitur. Unde ligendum esse, ut accepta fide, si vixerit, dicamus eum justum, etiamsi male vixerit. Ideo exemplo Abrahae et apostolus Paulus utitur, quia sine operibus legis, quam non acceperat, per fidem justificatus est; et Jacobus, quia fidem ipsius Abrahae opera bona consecuta esse demonstrat, ostendens quemadmodum intelligendum sit quod Paulus apostolus praedicavit. 2. Nam qui putant istam Jacobi apostoli sententiam contrariam esse illi Pauli apostoli sententiae, possunt arbitrari etiam ipsum Paulum sibi esse contrarium, quia dicit alio loco: Non enim auditores legis justi sunt apud Deum, sed factores legis justificabuntur . Et alio loco: Sed fides quae dum carnem vixe
Abbreviated transcription (Latin):
plo utituꝵ. uacuam ẽẽ fidem si
ñ b̃n oꝑetur: qm̃ abrahe exemplo
etiam apłs paulus usus ẽ. ut ꝓba¬
ret iustificari hominẽ ꝑfidem
sine oꝑib legis. Cum enim bona
oꝑa cõmemorat abrahe. que eiuᷤ
fide comitata sunt: satis ostendit
apłi paulum non ita ꝑ abrahaos
docere iustificari hominem ꝑ fidẽ
sine oꝑib: ut si quis c̃diderit ñ ad
eum ꝑtincat b̾n oꝑari: s ad hoc po¬
donum iustificationis que ẽ in fide.
In hoc enim se gentib in ap̃m õden-¬
tib uidei p̃ferre cupiebant qd̃ dice¬
bant se m̃itis bonoꝵ oꝑum que ꝑ
Ideoq scandaliz abant᷑ multi qui ex
eis c̃did̾ant. qd incircumcisis genti
b ap̃i gr̃a traderetur. Unde paulꝰ
apłs dicit posse hominem sine
fidem. ⁊ Iam iustificatꝰ ꝑ fidem. qͦmͦ
pocest nͥ iuste deinceps oꝑari: qͣminᷤ
iuste antea nichil oꝑatus ad fidei
iustificationem ꝑuenĩt ñ merito
bonoꝵ oꝑum. s gr̃a d̾i. que uacare
in illo ñ potest. cum iã ꝑdilectionẽ

Expanded text:
plo utitur, vacuam esse fidem si non bene operetur, quoniam Abrahae exemplo etiam Paulus usus est, ut probaret justificari hominem sine operibus posse. Cum enim bona opera commemorat Abrahae, quae ejus fidem comitata sunt, satis ostendit apostolum Paulum, non ita per Abraham docere justificari hominem per fidem sine operibus, ut si quis crediderit, non ad eum pertineat bene operari; sed ad hoc podonum justificationis, quae est in fide. In hoc enim se Gentibus in Christum credentibus Judaei praeferre cupiebant, quod dicebant se meritis bonorum operum quae in Ideoque scandalizabantur multi qui ex eis crediderunt, quod incircumcisis gentibus Christi gratia traderetur. Unde apostolus Paulus dicit posse hominem sine fidem. Nam justificatus per fidem, quomodo potest ninihil antea juste operatus ad fidei justificationem pervenerit, non merito bonorum operum, sed gratia Dei. quae vacare in illo non potest, cum jam per dilectionem
Abbreviated transcription (Latin):
gr̃a potens aliquis querit ate ꝓpter
p̃dam suam. ꝓpt̃ rapinam suã mini¬
steriũ falsi destimonii. Negas falfit̃¬
cd̃m toħ.ti: negas falsuo. ne neges uerũ. INe
.multis ĩmoreꝵ. ille irascitur. potens
ẽ. p̃mit: accedit amicus. qui ñ uult
te in p̃ssura. ñ uult esse in malo. Ro¬
go te fac qd̾ tͥ dicituꝵ. Quid magnũ
ẽꝰ Iam forte quomͦ ⁊ sathanas dño.
scͥptum ẽ de ce.qr angelis sius manda¬
uit de de: ne offendas ad lapiden cuũ: pel
forte ⁊ iste amicus cuus qr uidet de.xp̃ia¬
num. de lege uult tͥ ꝑsuad̾e. qd̾ putat
te debere facere: fac qd̃ dicit. Quidꝰ
Hoc qd̾ uult ille. S tim̃dum ẽ. falsuo
ẽ. Non legisti. omnis homo mendare
Iam iste scandalum ẽ: amicus est.
quid facturus es: Oculus ẽ. manꝰ ẽ:
amputa. ⁊ ꝓice abs de. Noli consen¬
tire. Responde illi ⁊ ad hoc. ne ui¬
deatur sͥ aliquid dixisse ad suaden¬
dum m̃dacium testimonium de
lege ꝓferens. ⁊ urgens te de lege

Expanded text:
gratia, potens aliquis quaerit a te, propter praedam suam, propter rapinam suam, ministerium falsi testimonii. Negas tu: negas falsum, ne neges verum. Ne multis immorer, ille irascitur, potens est, premit. Accedit amicus, qui non vult te esse in pressura, non vult te esse in malo: Rogo te, fac quod tibi dicitur; quid magnum est? Jam forte quomodo et satanas Domino, Scriptum est de te, quia Angelis suis mandavit de te, ne offendas ad lapidem pedem tuum . Forte et iste amicus tuus, quia videt te christianum, de lege tibi vult persuadere, quod putat te debere facere. Fac quod dicit. Quid? Hoc quod vult ille. Sed mendacium est, falsum est. Non legisti, Omnis homo mendax ? Jam iste scandalum est. Amicus est, quid facturus es? Oculus est, manus est: Amputa, et projice abs te. Quid eti. Responde illi et ad hoc, ne videatur sibi aliquid dixisse ad suadendum mendacium, testimonium de Lege proferens, urgens te de Lege
Abbreviated transcription (Latin):
ciam cum dicit. ⁊ hec quidem fiustis:
s cum dicit. q̃m qui talia agunt reg¬
num d̃ ñ possidebunt: satis ostendĩt
locis idem paulus apłs satis aꝑte q
p̃dicat recte uiuendum om̃ib qui in
xxp̃m cõiderunt: ne ad penas ꝑueniant

Expanded text:
quando dicit, Et haec quidem fuistis: sed cum dicit, Qui talia agunt, regnum Dei non possidebunt; satis ostendit, locis idem apostolus Paulus satis aperteque praedicat, recte vivendum omnibus qui in Christo crediderunt, ne ad poenas perveniant.
Abbreviated transcription (Latin):
ipsum ꝑdere digni fuert̃. Iudea gͦ
uera. xp̃i eccłia ẽ: c̃dens in illum re¬
nem mariam: c̃dens in illum. de qͦ mone
Memor esto iħm xp̃m resurrerisse a euugłi¬
mortius ex semine dauid scdm eu scdm teħ. d

Expanded text:
ipsum perdere digni fuerunt. Judaea ergo ipsum perdere digni fuerunt. Judaea ergo vera, Christi Ecclesia est, credens in illum renem Mariam; credens in illum de quo modo Memor esto Jesum Christum resurrexisse a mortuis ex
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ inuenit᷑ qr uidei de tͥbu iuda semꝑ
reges habuert̃. uñ uidei dic̾ti sunt.
Et ñ habuert̃ regem pͥus alienigenã.
nͥ berodem illũ qui fuit quando dñs
natus ẽ. inde cepert̃ reges alienigene
ab herode. Añ herodem om̃s de tͥbu
uida: s donec ueniret cui reꝓmissũ
ẽ. Itaq ipso iam ueniente dño eũsũ ẽ¬
regnum iudeoꝵ: ⁊ sublatum ẽ ex iu¬
iuert̃ cognoscere uerũ regem. Iam
uidete si udei sunt appellandi. Ipsi
uoce sua abdicauert se ab isto nomi
ne: ut udei ñ sint digni appellari. nͥ
tantum carne. T̃bi gͦ se seꝑauerunt
ab isto nomine: dicebant. Seuiebant
in ap̃m. id ẽ genus uida. Seiuiebant
in semen dauid: ⁊ ait illis pilatus.
Regem ur̃m crucifigam: Et illi. Noᷤᷤ
ñ habemꝰ regem. nͥ cesarem. Ouides
qui uocamini. ⁊ ñ estis: si ñ habetiᷤ
ex iuda. Uenit gͦ ille cui repmissũ
ẽ. Illi gͦ uerius udei: qui ap̃ian fa¬
c̾t sunt ex udeis. Ceteri uidez qui
in ap̃m ñ c̃diderunt: etiam nomen

Expanded text:
de tribu Juda semper reges habuerunt, unde dicti sunt Judaei; et non habuerunt regem prius alienigenam, nisi Herodem illum qui fuit quando Dominus natus est . Inde coeperunt reges alienigenae, ab Herode. Ante Herodem omnes de tribu Juda, sed donec veniret cui repromissum est. Itaque ipso jam veniente Doregnum Iudaeorum et sublatum est ex Iut cognoscere uerum regem. Iam uidete si Iudaei sint appellandi. Ipsi uoce sua abdicauerne, ut Judaei non sint digni appellari, nisi tantum carne. Ubi ergo se separaverunt ab isto nomine? Dicebant, saeviebant in Christum, id est genus Juda, saeviebant in semen David. Et ait illis Pilatus: Regem vestrum crucifigam? Et illi: Nos non habemus regem, nisi Caesarem . O Judaei qui vocamini, et non estis; si non habetis de Juda. Venit ergo ille cui repromissum est. Illi ergo verius Judaei, qui christiani facti sunt ex Judaeis: caeteri Judaei qui in Christum non crediderunt, etiam nomen
Abbreviated transcription (Latin):
futurum sodomitis in die iudicii. qui
utiq sine lege ꝑierunt. quam curitati
tudee q̃ in eum ñ credidit. tanta uirtut
mirabilia facientem: Sigͦ apłs¬
scd̾m legem quã d̾s ꝑ moysen ppło
isrł dedit. oeteris aũ gentib ñ de¬
dit. sine lege dixit esse cet̾as gen¬
tes: quid intellectur sumꝰ in isto
psalmo dictum esse. p̃uaricantes
estimaui om̃s peccatores t̾̃re: nisi
intelligamꝰ aliam legem ñ ꝑ mo

Expanded text:
futurum Sodomitis in die judicii, qui futurum Sodomitis in die judicii, qui utique sine lege perierunt, quam civitati Judaeae quae in eum non credidit tanta virtute mirabilia facientemdum legem quam Deus per Moysen populo Israel dedit, caeteris autem gentibus non dedit, sine lege dixit esse caeteras gentes; quid intellecturi sumus in isto psalmo dictum esse, «Praevaricantes aestimavi omnes peccatores terrae,» nisi intel
Abbreviated transcription (Latin):
usq ad eumdem locũ. ubi eum dixit ꝑ
ignem saluari. qui suꝑ hoc fundam̃tũ
ñ aurum. argentũ. lapides p̃cioso ᷤᷤ. sed
ligna. fenum. stipulam. edificat: non
tam̃ respuit ne recipiat. nec receptum
deserit fundam̃tum: idq omnib car¬
nalib suis quib capitu atq succũ¬
bit delectationib anponit: cum ad
hunc articulum uentum fuerit. ut
aut ille deserantur aut xp̃c: ubi si
ñ anteponitur xp̃c ñ ille ẽ fundamen¬
tum. Omnib quippe structure poste¬
riorib partib anponit᷑ fundam̃tum.
Nec cogitasse eristimo eos qͥ senserunt
ñ ꝑire. de quib dic̾tum ẽ. ꝑ legem ui¬
dicabunt᷑. nͥ qr fundam̃tum habent
xp̃m. Parum gͦ attendert̃ qd̾ demon¬
stͤauimꝰ. atq ipsa scͥptura clamat de
iudeis hoc apłm dicere: qui sine fun¬
xerit ñ ꝑire uideum si ñ credat in xp̃o.
s tantummͦ udicari: cum ap̃c ipse ad
eamdẽ gentem ꝓpt̃ oues q̃ inde ꝑiert̃
se missum esse testetuꝵ: ⁊ tołabiliꝰ dicat

Expanded text:
usque ad eumdem locum, ubi eum dixit per ignem salvari, qui super hoc fundamentum, non aurum, argentum, lapides pretiosos, sed ligna, fenum, stipulam aedificat ; non tamen respuit ne recipiat, nec receptum deserit fundamentum; idque omnibus carnalibus suis, quibus capitur atque succumbit, delectationibus anteponit, cum ad hunc articulum ventum fuerit, ut aut illae deserantur, aut Christus; ubi si non anteponitur Christus, non illi est fundamentum. Omnibus quippe structurae posterioribus partibus anteponitur fundamentum. Nec cogitasse existimo eos qui senserunt non perire de quibus dictum est, «Per legem judicabuntur,» nisi quia fundamentum habent Christum. Parum ergo attenderunt quod demonstravimus; atque ipsa Scriptura clamat, de Judaeis hoc Apostolum dicere, qui sine funxerit non perire Judaeum, si non credat in Christum, sed tantummodo judicari: cum Christus ipse ad eamdem gentem, propter oves qua inde perierant, se missum esse testetur. ; et tolerabilius dicat
Abbreviated transcription (Latin):
misedia. ꝓpt̃ multam dilectioneos
qua dilerit nos. ⁊ cũ essemꝰ mortui
delictis. coniuiuificauit nos .xͦ. cuius
sine qua nec infandes. nec etate gͣndes
I ipsius. Q ñ hii qui ñ ꝑ illam libe¬
rant᷑. siue qr audire ñdum potue¬
rt̃. siue qr obedire noluert̃: siue etiã
cum ꝑetatem audire ñ possent laua¬
crum regenãtionis qd̾ acciꝑe possent
ꝑ qd̃ salui fierent ñ acceꝑunt: iuste
utiq dampnant᷑. qr sine peccato ñ
sunt. uł qd̾ originalit tͣrerunt. uł
qd̃ malis morib addidert̃. Omnes
enim peccauert̃. siue in ad̾a siue in
se ipsis: ⁊ egent gła di. Uniũsa gͥ
massa penas debet. Et si om̃ib de¬
bitũ dampnationis supplicuim red¬
deturꝵ: ñ iniuste ꝓcul dubio redd̃e¬
cuꝵ. eui gͦ iñ ꝑ gr̃ãm lib̾ant᷑: nõ¬

Expanded text:
lectionem, qua dilexit nos, et cum essemus mortui peccatis, conuiuificauit nos Christo, cuius tia Christi, sine qua nec infantes nec aetate grandes m ipsius. unde hi qui non per illam liberantur, siue quia audire nondum potuerunt siue quia oboedire noluerunt siue etiam cum per aetatem audire non possent, lauacrum regenerationis quod accipere possent, per quod salui fierent, non acceperunt, iuste utique damnantur: quia sine peccato non sunt, uel quod originaliter traxerunt uel quod malis moribus addiderunt, omnes enim peccauerunt, siue in Adam siue in se ipsis et egent gloria dei. Vniuersa igitur Massa poenas debet; et si omnibus debitum damnationis supplicium redderetur, non iniuste procul dubio redderetur. qui ergo in
Abbreviated transcription (Latin):
sub peccato esse.Ac ꝑ hoc quicuoq
sine lege peccauerunt. illa scilicet
de qua uidei głabantur. sine lege
ꝑibunt: ⁊ quicumq in lege peccaue¬
runt. idẽ ipsi uidei: ꝑ legem iudica¬
bunt᷑. Nec ideo ñ ꝑibunt: nͥ c̃dant
in eum qui uenit querere qd̾ perie¬
rat. Nonnulli quippe etiam catho¬
lici tractatores. in his apł ũbi ᷤ alit̃
quã se res habet parum attendendo
sapuert̃: ut dicerent illos ꝑire qui
sine lege peccauerunt. hos aũ qui
in lege peccauert᷑. udicari cantummͦ
ñ ꝑire: tanq̃m ꝑpenas tͣnsitoriaᷤ cre¬
dant᷑ esse purgandi. sicut ille de qͦ
dictum ẽ. Ipse aũ saluus erit. sic
tam̃ quass ꝑ ignem. S hoc merito
fundamenti b̃n intelligitur de qͦ age¬
bat apls. ut hoc diceret. Suꝑui ᷤ quippe
dixerat. ut sapiens architectuᷤ fundam̃¬
tum posui: alius suꝑedificat. ẽ nusqͥs¬
q aũ uideat quomͦ suꝑedificet. funda

Expanded text:
sub peccato esse» . Ac per hoc «quicumque sine lege peccaverunt,» illa scilicet de qua Judaei gloriabantur, «sine lege peribunt; et quicumque in lege peccaverunt,» id est ipsi Judaei, «per legem judicabuntur.» Nec ideo non peribunt, nisi credant in eum qui venit quaerere quod perierat . 3. Nonnulli quippe etiam catholici tractatores, in his Apostoli verbis aliter quam se res habet, parum attendendo sapuerunt, ut dicerent illos perire qui sine lege peccaverunt; hos autem qui in lege peccaverunt, judicari tantummodo, non perire: tanquam per poenas transitorias credantur esse purgandi, sicut ille de quo dictum est, «Ipse autem salvus erit, sic tamen quasi per ignem.» Sed hoc merito fundamenti bene intelligitur, de quo agebat Apostolus, ut hoc diceret. Superius quippe dixerat, «Ut sapiens architectus fundamentum posui; alius superaedificat: unusquisque autem videat quomodo superaedificat. F
Abbreviated transcription (Latin):
nebant᷑ qd̾ illo ᷤᷤ nouat d̾s malle si fi¬
eri possit impune cõmittere. Circũci¬
sionem aũ cordis dicit puram scilicet
ab om̃i illicita concupiscencia uolun¬
tatem: qd̾ si fit littera docente ⁊ mi¬
te.Id̾o laus taluio ñ ex bominib s
ex d̾oẽ: qui ꝑsuam gr̃am p̃stat uñ¬

Expanded text:
tenebantur, quod eos noverat Deus malle, si fitenebantur, quod eos noverat Deus malle, si fieri posset impune, committere. Circumcisionem autem cordis dicit, puram scilicet ab omni illicita concupiscentia voluntatem: quod non fit littera docente et mite. Ideo laus talium non ex hominibus, sed ex Deo est, qui
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. neq que in manifesto in carne ẽ
circumcisio: s qui in abscondito u¬
deus ẽ. ⁊ circumcisione cordis. qͥ sp̃us In e
ñ littera: cuius laus ñ ex homini¬
b. s ex d̾o. Hic manifestauit quẽ¬
admodũ dirit gloriaris in d̾o. Nã galath:
utiq si uere talis uideus głaretur.
in d̾o eo mͦ quo postulat gr̃a que ñ
oꝑum mĩtis. s gratiuita datur ex
d̾o esset laus eius ñ ex hominib.S
ita głabantur in d̾o uelud qui so¬
li meruissent legem eius accipere
scdm illam uocem psalmi qͣdictũ
ẽ. ñ fecit sic ulli genti: ⁊ iudicia sua
ñ manifestauit eis: quam tam̃ di
legem sua iusticia se arbitͣbant᷑ im¬
plere.cũ magis eius p̃uaricatores
essent. T̾ inde illis iram oꝑabatur
habundante peccato qd̃ a scientibuᷤ
ppetrabatuꝵ: qr ⁊ quicumq facie¬
bant qd lex uibebat ñ adiuuante
re iusticie. Ac ꝑ hoc coram d̾o ñ erat
in uoluntate: qd̃ coram hominib ap¬
parebat in oꝑe. potiusq rei ex illo te

Expanded text:
in carne, est circumcisio, sed qui in abscondito, Iudaeus est et circumcisione cordis, qui spiritu, non littera, cuius laus non ex hominibus, sed ex deo. hic manifestauit quemadmodum dixerit: gloriaris indeo. nant utique si uere talis Iudaeus gloriaretur in deo eo modo, quo postulat gratia, quae non operum meritis, sed gratuito datur, ex deo esset laus eius, non ex hominibus. sed ita gloriabantur in deo, uelut qui soli meruissent legem eius accipere, secundum illam uocem psalmi, qua dictum est: non fecit sic ulli genti et iudicia sua non manifestauit cis. quam tamen dei legem sua iustitia se arbitrabantur implere, cum magis eius praeuaricatores essent. unde illis iram operabatur abundante peccato, quod ab scientibus perpetrabatur, quia et quicumque faciebant quod lex iubebat non adiuuante re justitiae: ac per hoc coram Deo non erat in voluntate, quod coram hominibus apparebat in opere: potiusque ex illo rei
Abbreviated transcription (Latin):
de laus mea. Circumcisio quidem ꝓ
ic bipertita sunt. Nam partim in sacra
mentis: partim uͦ in morib accipiun¬
a. cur. Ad sac̃menta ꝑtinet circũcisio
carnis: sabbatum temporale: neomẽ¬
nie sacͥficium: atq om̃s huiuismodi
imnumabiles obseruationes. Ad mo¬
res aũ ñ occides: ñ mechaberis: ñ fal¬
sũ testimonium dices: ⁊ cetera talia
In obseruationib aũ si ñ intelligant᷑.
seruitus sola ẽ: qualis erat in populo
iudeoꝵ. ⁊ ẽ usq adhuc. Si aũ ⁊ obseruen¬
tur illa ⁊ indelligant᷑: non mͦ nichil
obsunt. s etiam ꝓsunt aliquid si dem¬
pori congruant: sicut ab ipso moyse
ꝓpħisq obseruata st̃. congruentibuᷤ
illi ppło cui adhuc talis seruitu ᷤ uti¬
lis erat. ut sub timore custodiretur.
Nichil enim tam impie t̾ret animao.
quam sacramentum non intelle¬
ctum. Intellectum aũ pium gau¬
dium. parit: ⁊ celebratu libere.
si opus ẽ tempori. Si aũ non ẽ
aut ad contemplationẽ uĩtatis

Expanded text:
te laus mea. Circumcisio, etc., usa legis bipertita sunt. mentis, partim vero in moribus accipiuntur. Ad sacramenta pertinent, circumcisio carnis, sabbatum temporale, neomeniae, sacrificia, atque omnes hujusmodi innumerae observationes. Ad mores autem, Non occides, Non moechaberis, Non falsum testimonium dices , et taliaIn observationibus autem, si non intelligantur, servitus sola est; qualis erat in populo Judaeorum, et est usque adhuc: si autem et observentur illa, et intelligantur, non modo nihil obsunt, sed etiam prosunt aliquid, si tempori congruant; sicut ab ipso Moyse Prophetisque observata sunt, congruentibus illi populo, cui adhuc talis servitus utilis erat, ut sub timore custodiretur. Nihil enim tam pie terret animam, quam sacramentum non intellectum: intellectum autem, gaudium pium parit, et celebratur libere, si opus est tempori; si autem non est aut ad contemplationem veritatis
Abbreviated transcription (Latin):
ctatu p̃auł mala uł bona acogitatione ꝓ¬
III. cedunt: in cogitatione quisq imno¬
cens. in cogitatione reus ẽ: ꝓpt̃ qd̃
scͥptum ẽ. Cogitatio scã seruabit
te. Et alib legitur. In cogitationi¬
b impii int̾rogatio erit. Et apłs.
Cogitationib ait accusantib. aut
etiam excusantib. Tibi aũ felix ẽ.
qui in cogitatione miser ẽs ut
quomͦ ibi non miser est. qui ad nichi¬
lum redactus ẽ: Magna quippe ste¬
rilitas. iniquitad: merito dic̾tum ẽ.
confundant᷑ iniqua facientes uane:
idẽ in anit̃. tanquã redacti ad nichi

Expanded text:
a, vel mala, vel bona, a cogitatione procedunt: in cogitatione quisque innocens, in cogitatione reus est. Propter quod scriptum est: «Cogitatio sancta servabit te» : et alibi legitur: «In cogitationibus impii interrogatio erit» : et Apostolus: «Cogitationibus,» ait, «accusantibus aut etiam defendentibus» . Ubi autem felix est qui in cogitatione miser est? aut quomodo ibi non miser est qui ad nihilum redactus est? Magna quippe est sterilitas, iniquitas. Merito dictum est: «Confundantur iniqui facientes vane» ; id est, inaniter, tanquam redacti ad nihi
Abbreviated transcription (Latin):
legis iustificabunt᷑: continuo subiecit
de his qui legem ñ habentes natura¬
lit̃ q̃ legis sunt faciunt: si ñ illi intel¬
ligendi st̃ qui ñ ꝑtinent ad gr̃am me¬
diatoris. s illi potius qui cũ dm̃ uerũ
uera pietate ñ colant. habent tam̃
quedam oꝑa bona in uita impias
An forte hoc ipso ꝓbandum c̃didit qͦd
supra dixerat. qr non ẽ ꝑsonaruo ac¬
ceptio aput dm̃. ⁊ qd̾ postea dixit. qr ñ¬

Expanded text:
legis iustificabuntur, continuo subiecit legis iustificabuntur, continuo subiecit de his, qui legem non habentes naturaliter quae legis sunt faciunt, si non illi sunt intellegendi, qui pertinent ad gratiam mediatoris, sed illi potius, qui cum deum uerum uera pietate non colant, habent tamen quaedam opera bona in uita impia? an forte hoc ipso probandum credidit, quod supra dixerat, quia non est personarum acceptio apud deum, et quod postea dixit, q
Abbreviated transcription (Latin):
qui scdm illum modũ de quo suꝑiꝰ
satis diximꝰ naturalit̃ q̃ legis st̃ faci¬
unt: quid eis ꝓdert̃ exeusantes cogita¬
tiones in die qͣ uidicabit d̾s occulta
hominũ. nͥ forte ut mitiꝰ puniant᷑
Sicut enĩ ñ impediunt a uita et̾̃na
iustum quedã peccata uenialia: si¬
ne quib hec uita ñducit᷑: sic ad sa¬
lutem et̃naor nichil ꝓsunt impio
aliqua bona oꝑa. sine quib difficil¬
lime uita cuiuslibet pessim homi¬
nis inuenit᷑. Uerũtam̃ sic̃ in regno
d̾ uelud stella astella ingła differt̃
scĩ: sic ⁊ in dampnatione penȩ sem¬
pit̾nȩ. tołabilius erit sodomȩ quã al¬
teri ciuitati: ⁊ ert̃ quidã duplo ãpliꝰ
quib dam gehemine filii. Ita nec il¬
lud in iudicio di uacabit. qd̾ in ipsa
impietate dampnabili. magis alius
alio. minus ue peccaũit. Quid gͦ hinc
apłs effic̃e uoluit. qd̾ iactanciã co¬
hibens udeoꝵ. cum dirisset ñ audi¬
tores legis iusti st̃ aput d̾m. s factores

Expanded text:
qui secundum illum modum, de quo superius satis diximus, naturaliter quae legis sunt faciunt, quid eis proderunt excusantes cogitationes in die, qua iudicabit deus occulta hominum. nisi forte ut mitius puniantur? sicut enim non inpediunt a uita aeterna iustum quaedam peccata uenialia, sine quibus haec uita non ducitur, sic ad salutem aeternam nihil prosunt impio aliqua bona opera, sine quibus difficillime uita cuiuslibet pessimi hominis inuenitur. uerum tamen sicut in regno dei uelut stella ab stella in gloria differunt sancti, sic et in damnatione poenae sempiternae tolerabilius erit Sodomae quam alteri ciuitati et erunt quidam duplo amplius quibusdam gehennae filii. ita nec illud in iudicio dei uaeabit, quod in ipsa impietate damnabili magis alius alio minusue peccauerit. Quid ergo hinc apostolus efficere uoluit, quod iactantiam cohibens ludaeorum, cum dixisset: non auditores legis insti sunt apud deum, sed factores
Abbreviated transcription (Latin):
Huic itaq nullum babenti peccatum.
peccaui.⁊ maluoi coram ce fecy: ut iu¬
stificeris in sermonib tuis. ⁊ uincas
cum iudicaris. Suꝑas enim omnes
homines uidices. Et qui se putat
bes ponendi animã tuam: ⁊ potesta¬
tem habes iteruo sumendi eã. Uin¬
cis gͦ cum uidicaris. Om̃s homines
suꝑas. quia plus es quam homines. ⁊

Expanded text:
Huic itaque nullum habenti peccatum dpeccavi, et malignum coram te feci: ut justificeris in sermonibus tuis, et vincas cum judicaris. Superas enim omnes homines, omnes judices, et qui se putat bes ponendi animam tuam, et potestatem habes iterum sumendi eam . Vincis ergo cum judicaris. Omnes homines superas, quia plus es quam homines, et
Abbreviated transcription (Latin):
cit futuruo: qr in iudicio suo¬
ñ indiget testib: eumq uelocẽ.
siue qr repente uenturus ẽ. erit¬
q iudicium ipso inopinato eiuᷤ
aduentu celerrimũ qd̾ tardissimũ
indetur: siue quia ipsas conuincet
sine ulla sermonis ꝓliritate consci¬
encias. In cogitationib enim sicut
scͥptum ẽ impii. int̾rogatio erit. Et
apłs. in cogitationib inquit accu
ligendus ẽ uelox: cum sine mora
reuocaturus ẽ in memoriam unde
conuincat puniatq conscienciam.
Ex tra Non quẽadmodum udicant bo¬
ctatu p̃smines qui corda ñ uident: a quib¬
nONI plerumq detiores absoluunt᷑ quã
condempnant᷑. s in equitate ⁊ cuo
iusticia dñs iudicabit testimoniũ
ꝑhibente consciencia. ⁊ cogitationi¬
b accusantib. seu defendentib.¬
cogitationib suis. consciencia sua.
sicut apłs dicit: ⁊ cogitationũ accu

Expanded text:
cit futurum, quia in iudicio suo non indiget testibus, eumque uelocem, siue quia repente uenturus est eritque iudicium ipso inopinato eius aduentu celerrimum, quod tardissimum uidebatur, siue quia ipsas conuincet sine ulla sermonis prolixitate conscientias. In cogitationibus enim, sicut scriptum est, inpii interrogatio erit; et apostolus: Cogitationibus, inquit, acculegendus est uelox, cum sine mora reuocaturus est in memoriam, unde conuincat puniatque conscientiam.te: non quemadmodum judicant homines, qui corda non vident, a quibus plerumque deteriores absolvuntur quam condemnantur; sed in aequitate et cum justitia Dominus judicabit, testimonium perhibente conscientia, et cogitationibus accusantibus seu defendentibcogitationibus suis, conscientia sua, sicut Apostolus dicit: Cogitationum accu
Abbreviated transcription (Latin):
rũ cum diceret apłs quicumq sine
lege peccauert᷑. sine lege ꝑibunt: de
illa lege agebat quã d̾s dedit ꝑmo
ysem famulum suum ppło suo isrł:
hoc ipsa q̃ circũstant ũba eiꝰ osten¬
dunt. Disputabat enim de uideis
⁊ g̃cis: id ẽ gentib ñ ad circũcisionẽ.
s ad p̃pucium ꝑtinentib: id̾o sine le¬
ge eos dicens.qr ñ acceꝑant legem.
quã se accepisse głabantur iudei:
unde ait illis. Si aũ tu iudeu ᷤ cog¬
nominaris.⁊ requiescis in lege: ⁊ glo

Expanded text:
rum cum diceret Apostolus, «Quicumque sine lege peccaverunt, sine lege peribunt,» de illa lege agebat quam Deus dedit per Moysen famulum suum populo suo Israel. Hoc ipsa quae circumstant, verba ejus ostendunt. Disputabat enim de Judaeis et Graecis, id est Gentibus, non ad circumcisionem, sed ad praeputium pertinentibus; ideo sine lege eos dicens, quia non acceperant legem quam se accepisse gloriabantur Judaei: unde illis ait, «Si autem tu Judaeus» «cogn
Abbreviated transcription (Latin):
uideo pͥmum ⁊ g̃co. Iusticia enĩ di
reuelatur in eo ex fide in fidem: sic̃
scͥptum ẽ. Iustus aũ ex fide uiuit.
Dem̃ loquit᷑ de illis impiis quib ꝓpt̃
suꝑbiam nec cognitio dei ꝓfuit: qr
ñ sicut dm glificauert᷑. aut gr̃aᷤ ege¬
runt. Inde tͣnsit ad eos qͥ uidicant¬
⁊ agunt talia qualia condempnant.
Nimirũ ꝓpt̃ iudeos qui de lege di glo¬
riabantur. qͣmius adhuc eos nomi¬
natim ñ expͥmat: ⁊d̾o dicit. ira ⁊
indignatio. tͥbulatio. ⁊ angustia in¬
in omnẽ animã hominis operantiᷤ

Expanded text:
eo primum et Graeco. iustitia enim dei in eo reuelatur ex fide in fidem, sicut scriptum e s t: iustus autem ex fide uiuit. deinde loquitur de illis impiis, quibus propter superbiam nec cognitio dei profuit, quia non sicut deum glorificauerunt aut gratias egerunt. inde transit ad eos, qui iudicant et agunt talia, qualia 20 condemnant, nimirum propter Iudaeos, qui de lege dei gloriabantur, quamuis adhuc eos nominatim non exprimat, et in eo dicit: ira et indignatio, tribulatio et angustia in omnem animam hominis op
Abbreviated transcription (Latin):
ciis c̃ature: uocat imꝑtiendo tempꝰ
uiuendi: uocat ꝑ lec̾torem: uocat ꝑ
tͣitatorem : uocat ꝑ intimã cogitati¬
onem. T̃ iocat ꝑ flagellum correp¬
tionis: uocat ꝑ miscdiam consolati¬
qͦd ait apłs. iram in die ire. Nao
hoc ait apłs. An diuicias bonitats
⁊ longanimitatis eiꝰ concempnis. ig¬

Expanded text:
empus vivendi, vocat per lectorem, vocat per tractatorem, vocat per intimam cogitationem, vocat per flagellum correptionis, vocat per misericordiam consolatiquod ait Apostolus, iram in die irae. Nam hoc ait Apostolus: «An divitias benignitatis et longanimi
Abbreviated transcription (Latin):
gentes naturalit̾ habeant. Ptrac¬
ctanda gͥ hec questio. q̃ ñ medio cͥs
erorta ẽ. dicet enio aliquis. Si d̾s̾ hinc
discernit a ueteri cestam̃to nouum
qd̾ in ueteri legem suam scͥpsit in ta¬
bulis. in nouo aũ scͥpsit in cordib. fi¬
deles noui testam̃ti uñ discernunt᷑
agentib. q̃ babent opus legis scrip
tum in cordib suis. quo naturaliter
q̃ legis st̃ faciunt: Quasi iam illo
ppło uetere potiores qui legem acce¬
pit in tabulis: ⁊ nouo ppło priores
cui hoc p̃statur ꝑtestamentuo no-¬
uum. qd̾ bis natura iam prestitit.
In forte eas gentes cõmemoraũ apłs.
scͥptam in cordib habere legem:
q̃ ad nouum ꝑtinent testamentuorꝰ
Ad hoc enim uñ uenĩt intuendum ẽ.

Expanded text:
aturaliter habeant. pertractanda igitur haec quaestio, quae non mediocris exorta est. dicet enim aliquis: \'si deus hinc discernit a uetere testamento nouum. quod in uetere legem suam scripsit in tabulis, in nouo autem scripsit in cordibus, fideles noni testamenti unde discernuntur a gentibus, quae habent opus legis scrtum in cordibus suis, quo naturaliter quae legis sunt faciunt; quasi jam illo populo vetere potiores, qui legem accepit in tabulis, et novo populo priores, cui hoc praestatur per Testamentum Novum, quod his natura jam praestitit? 44. An forte eas gentes commemoravit Apostolus, scriptam in cordibus habere legem, quae ad Novum pertinent Testamentum? Ad hoc enim unde venerit, intuendum est.
Abbreviated transcription (Latin):
cie tenebras. ut in eis quisq reqͥrat
excusationẽ. Aliud ẽ enim nescisse:
aliud scire noluisse. ẽ ioluntaᷤᷤ qͥppe
arguit᷑. in eo de quo dicit᷑. noluit in¬
delligere ut b̃n ageret.S ⁊ illa igno¬
rancia que ñẽ eoꝵ qui scire nolunt.
s eoꝵ qui tanqͣm simplicit̃ nesciunt:
neminẽ sic ercusat ut sempit̾no igne
ñ ardeat. si ꝓpterea ñ credidit. quia
non audiuit omnino quid crederet. s
fortasse ut mitius ardeat. Non enĩ
sine causa dictum ẽ. effunde irã tu¬
am in gentes q̃te ñ nouert̃. Et illud

Expanded text:
tiae tenebras, ut in eis quisque requirat tiae tenebras, ut in eis quisque requirat excusationem. aliud est enim nescisse, aliud scire noluisse. uoluntas quippe arguitur in eo de quo dicitur: noluit intellegere, ut bene ageret. sed et illa ignorantia, quae non est eorum qui scire nolunt, sed eorum qui tamquam simpliciter nesciunt, neminem sic excusat, ut sempiterno igne non ardeat, si propterea non credidit, quia non audiuit omnino quid crederet, sed fortasse, ut mitius ardeat. non enim sine causa dictum est: effunde iram tuam in gentes, quae te non nouerunt, et illud
Abbreviated transcription (Latin):
erunt qͥ legem d̃ nesciunt. Qui enĩ
sine lege peccauert̃. sine lege ꝑib̾t.
Qui aũ in lege peccauert᷑: ꝑ legem
iudicabuntuꝵ. Quod michi non ui¬
detur apl̃s ita dirisse tanqͣm peius
aliquid sig̃cauit esse passuros qui le¬
gem nesciunt in peccatis suis: qͣm
illos qui sciunt. Peuis enim uidet᷑
esse ꝑire qͣm iudicari. S cum hoc
qr illi sine lege sc̃. isti aũ legem ac tu eugłi¬
quidẽ de illis dictum ẽ. ꝑ legem iu¬
dicabunt᷑. Sine fide enim xp̃i ne¬
mo lib̾ari potest: ac ꝑ hoc ita iudi¬
cabunt᷑ ut ꝑeant. Nam si peior
ẽ conditio nescientiũ quã scientiũ
legem dei. quomͦ uerum erit qͦd in
euugłio dñs ait. seruuis qui nescit
uoluntatem dñi sui ⁊ facit digna.
plagis uapulabit paucis: seruus
aũ qui scit uoluntatem dñi sui et¬
ñ facit digna. plagis uapulabit mul¬
tis. E oce uͥ ostendit grauiuᷤᷤ peccare
hominẽ scientem qͣm nescientẽ: nec
tam̃ id̾o confugiendũ ẽ ad ignoran¬

Expanded text:
im sine lege peccauerunt, sine lege peribunt; qui autem in lege peccauerunt, per legem iudicabuntur. quod mihi non uidetur apostolus ita dixisse, tamquam peius aliquid significauerit esse passuros qui legem nesciunt in peccatis suis quam illos qui sciunt. peius enim uidetur esse perire quam iudicari. sed cum hoc  illi sine lege sunt, isti autem legem acquidem de illis dictum est: per legem iudicabuntur? sine fide enim Christi nemo liberari potest; ac per hoc ita iudicabuntur, ut pereant. nam si peior est condicio nescientium quam scientium legem dei, quomodo uerum erit quod in euangelio dominus ait: seruus, qui nescit uoluntatem domini sui et facit digna plagis, uapulabit pauca; seruus autem, qui scit uoluntatem domini sui et facit digna plagis, uapulabit multa. ecce ubi ostendit grauius peccare hominem scientem quam nescientem. nec tamen ideo confugiendum est ad ignoran
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃. Sed qͦd adiunrit atq ait. nc̃ aũ
ercusationem ñ habent de peccato suo.
potest mouẽ querentes. utrum hii ad
quos ñ uenit. xp̃c. nec locutus ẽ eis
habeant excusationem de peccato suo.
Si enim ñ habent: cur hic dictum ẽ ꝓpte¬
rea istos ñ habere. qr uenit ⁊ locutuᷤ
ẽ eisꝰ Si aũ habent: utrum ad hoc
habcant ut a penis alienent᷑. an ut mi¬
tius puniant᷑. Ad hec inquisita ꝓ meo
captu dño donante respondeo. habere
illos excusationem ũ de om̃i peccato
suo. s de hoc peccato quo in ap̃m non
c̃diderunt: ad quos ñ uenit. ⁊ in quib
non ẽ locutus. S ñ in eo numero st̃
ad quos in discipulis uenit: ⁊ quib ẽ¬
ꝑ discipulos locutus. qͦd nunc facit.
Nam ꝑ eccłiam suam uenit ad gentes.
⁊ ꝑeccłiam suam loquit᷑ gentib. ad hoc
enim ꝑtinet qd̃ ait. Qui uos recipit.
me recipit: ⁊ qui uos sꝑnit. me sꝑnit.

Expanded text:
. Sed adjunxit atque ait: Nunc autem excusationem non habent de peccato suo. Potest movere quaerentes utrum hi ad quos non venit Christus, nec locutus est eis, habeant excusationem de peccato suo. Si enim non habent, cur dictum est propterea istos non habere, quia venit, et locutus est eis? Si autem habent, utrum ad hoc habeant, ut a poenis alienentur, an ut minus puniantur? Ad haec inquisita pro meo captu Domino dante respondeo habere illos excusationem, non de omni peccato suo, sed de hoc peccato, quia in Christum non crediderunt, ad quos non venit, et quibus non est locutus; sed non in eo sunt numero, ad quos in discipulis venit, et quibus per discipulos est locutus: quod et tunc facit, nam per Ecclesiam suam venit ad gentes, et per Ecclesiam suam loquitur gentibus. Ad hoc enim pertinet quod ait: Qui vos recipit, me recipit; et qui vos spernit, me spernit