comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
spicit in cęlo et in t̾ra: sem̃ ab rahȩ sicuti
stellas cȩli. sc̃itate in sublime insuꝑnis se¬
dib cllocatam. & sic̃ arena in ora maris
misericordem atq innumerã multitu¬
dinẽ a sinistris fructib atq amaritudi¬
nemus dilectissu fr̃s. qđ narrat᷑ in libro
exodi. popłm isrł liberatũ ab iniqua
dominatione egiptiorũ. int̃ diuisus flu¬
tus maris transisse ꝑ siccũ: iordanẽꝙ
fluuiũ. cũ ꝑ eũ int̾ram ꝓmissionis intra¬
rent. tactũ pedib sacerdotũ arcbã dñi
portantiũ stecisset desuꝑ infrenato lap¬
su. ab inferiore aut̃ parte defluxisse.
qͦ currebat in mare. donec in sicco stan¬
tibꝰ sacerdotib transiret popłs uniuer¬
sus. Nouimꝰ hȩc. nec tam̃ arbitrari nos
oportet in hõc psalmo cui nc̃ alleluia
lequaquã futura talia rogitemꝰ. Iila e¬
iũ sic̃ dicit apłs: in figura contingebant

Expanded text:
a, semen Abraham sicut stellas coeli, sanctitatem sublimem in supernis sedibus collocatam, et sicut arenam in ora maris, misericordem atque innumeram multitudinem a sinistris fluctibus atque amaritudinemus, dilectissimi fratres, quod narratur in libro Exodi, populum Israel liberatum ab iniqua dominatione Aegyptiorum inter divisos fluctus maris transisse per siccum : Jordanem quoque fluvium, cum per eum in terram promissionis intrarent, tactum pedibus sacerdotum arcam Domini portantium, stetisse desuper infrenato lapsu; ab inferiore autem parte defluxisse, quod currebat in mare, donec in sicco stantibus sacerdotibus transiret populus universis : novimus haec, nec tamen arbitrari nos oportet in hoc psalmo, cui nunc «Alleluia» nequaquam futura talia cogitemus. «Illa» enim, sicut dicit Apostolus, «in figura contingebant
Abbreviated transcription (Latin):
domũ ããron. Utrosq aut̃ benedicens: beuedi¬
x̃ om̃s tuñtes dũm. Queris qͦs : utrosq respõ¬
det᷑. Rusillis cũ magnis. hoc ẽ domꝰ isrł: cum
domo aaron. Eos utiq qui ex ipsa gente credi¬
der̃ in saluatorem iħm: qͥa ñ u om̃ibꝰ illis be¬
ne placuit dõ. S si quidã illoꝵ ñ credider̃. nũ¬
qͥa incredulitas illorũ fidẽ dĩ euacuauit : absit.

Expanded text:
trosque autem benedicens, «Benedixit omnes timentes Dominum.» Quaeris quos utrosque? respondetur, «Pusillos cum magnis.» Hoc est, domum Israel cum domo Aaron, eos utique qui ex ipsa gente crediderunt in salvatorem Jesum; quia «non in omnibus illis beneplacuit Deo . Sed si quidam illorum non crediderunt, numquid incredulitas illorum fidem Dei evacuabit? Absit
Abbreviated transcription (Latin):
eius isrł potestas eiꝰ. Mare uidit et fu¬
git. iordains conuersus ẽ retrorsũ: ne
arbitremim nob̃ narrari p̃terita. s
potius futura p̃dici: qͥa illa ꝙͦ mira¬
cula cũ in illo popło fierent. p̃sentia qͥ¬
dẽ. s ñ sine futurorũ significatione
gerebant᷑. Ideoq ut ostendẽt qui psallẽ¬
do ista p̃dicabat. eadẽ se uerb̾ agere quȩ
illic factis agebant᷑ uno eodemq sp̃u oꝑan¬
te &e illa facta ce hȩc dicta s̃. ut id qđ infi¬
ne scłorum manifestandũ reseruabat᷑. sigu¬
ris rerum atq uerborũ p̃currentibꝰ nuntia¬
ret᷑: ñ om̃ino ea dixit quȩ ibi gesta s̃. s alit̃
quȩdam quã illic lecta didicimꝰ. ne uere
putaret᷑ transacta recolere. potuis quã uen¬
tura p̃uidere. Primo enĩ iordanẽ ipsũ ñ
reu̾sũ eẽ recrorsũ. s stetisse legimꝰ abea parte
quaaquȩ desuꝑ influebant cũ popłs ille
transiret: deinde gestientes montes collesq
ñ legimꝰ. quȩ sic addidit ut etiã omĩa ista

Expanded text:
 mare vidit et fugit, Jordanis conversus est retrorsum:» ne arbitremini nobis narrari praeterita, sed potius futura praedici; quia illa quoque miracula cum in illo populo fierent, praesentia quidem, sed non sine futurorum significatione gerebantur. Ideoque ut ostenderet, qui psallendo ista praedicebat, eadem se verbis agere quae illic factis agebantur, uno eodemque Spiritu operante et illa facta et haec dicta, ut id quod in fine saeculorum manifestandum reservabatur, figuris rerum atque verborum praecurrentibus nuntiaretur; non omnino ea dixit quae ibi gesta sunt, sed aliter quaedam quam illic lecta didicimus: ne vere putaretur transacta recolere, potius quam ventura praedicere. Primo enim Jordanem ipsum non reversum esse retrorsum, sed stetisse legimus ab ea parte, qua aquae desuper influebant, cum populus ille transiret; deinde gestientes montes collesque non legimus: quae sic addidit, ut etiam omnia ista
Abbreviated transcription (Latin):
uãquã fortasse om̃iũ psal¬
morũ sit una contextio dili¬
gent̃ intuentib. ita ut millꝰ
sequat᷑ qui ñ suꝑiori possit adiungi. dñ i
scilicet ac suꝑior. Namq cũ uullo dicũ

Expanded text:
uanquam fortasse omnium Psalmorum sit una contextio diligenter intuentibus, ita ut nullus sequatur qui non superiori possit adjungi; tamen scilicet ac superior. Namque cum in illo dictum
Abbreviated transcription (Latin):
scitis ifrahelitas scdm sem̃ abraham qui
estis dom̃ iacob scđm ꝓmissionẽ heredes:
cognoscite uos etiam exisse de ȩgipto qui
huic scło renuntiastis exisse de popło
barbaro. qͥ confessione pietatis uos abla¬
sphemis gentiũ se uincxistis. Non ẽ enĩ lin¬
gua nr̃a s barbara quȩ dm̃ laudare non
nouit: cui uos cantatis alleluia. Facta ẽ

Expanded text:
scitis Israelitas secundum semen Abrahae, qui estis domus Jacob secundum promissionem haeredes, cognoscite etiam vos exiisse ab Aegypto, qui huic saeculo renuntiastis; exiisse de populo barbaro, qui confessione pietatis vos a blasphemiis gentium sejunxistis. Non est enim lingua vestra, sed barbara, quae Deum laudare non novit, cui vos
Abbreviated transcription (Latin):
sepe in inagine ponit᷑ huiꝰ scłi a qͦ sp̃italit᷑
recedendũ ẽ. nescimꝰ uigũ ducentes cũ infi¬
delibꝰ. Sic enimi quisq iherłm cȩlestis fit ci¬
uis idoneus. cum pͥmũ hiuic scło renuntia¬
uerit. quẽ admodũ ille popłs in trã ꝓmis¬
sionis duci ñ potuit. nͥ prius ab egipto re¬
cederet.S sic̃ ille ñ inde discessit uͥ diuino
liberatus auxilio: sic nemo corde abhoc
sto fine scłi. un hac sic̃ beatus ioħs apłs seri¬
bit hora nouissima. cotidiauis eccłȩ fecibꝰ in
uuo qͦq credente complet᷑. Audite apłm
doctorem gentiũ: docent̾e & iustruentẽ. No¬
lo enĩ uos inqͥt ignorare fr̃s. qͥa om̃s pr̃es
nr̃i sub nube fuer̃. et om̃s ꝑ mare transie

Expanded text:
 a quo spiritualiter recedendum est, ne simus jugum ducentes cum infidelibus . Sic enim quisque Jerusalem coelestis fit civis idoneus, cum primum huic saeculo renuntiaverit; quemadmodum ille populus in terram promissionis duci non potuit, nisi prius ab Aegypto recederet. Sed sicut ille non inde discessit, nisi divino liberatus auxilio; sic nemo corde ab hocsto fine saeculi, in hac, sicut beatus Joannes scribit, hora novissima , quotidianis Ecclesiae fetibus in unoquoque credente completur. Audite Apostolum doctorem Gentium docentem et instruentem: «Nolo enim vos,» inquit, «ignorare, fratres, quia omnes patres nostri sub nube f
Abbreviated transcription (Latin):
culo maritata ẽ. Et ego quidem dico in se¬
nectute concepit: & uduens sarã matr̃e
nram inuno isaac. quȩ ꝑ om̃s gentes mat̃¬
ẽ fidelium. Quȩ aut̃ ꝑsona ẽ. aput isaiã.
uidete qͣsi om̃ino ñ matris. nec eiꝰ quȩ pe¬
perit aliquẽ. & tam̃ qͥd ei dr̃. Dicent inqͥt¬
in aures tuas filii tui qͦs amiseras: angu¬
stia nob̃ ẽ in isto loco. Fãcite itaq nob̃ et
nc̃ locũ: in qͦ cõmorem᷑. Tu uͦ dicis in cor¬
de tuo. quis generabit mͥ istos. cũ sciam
ẽẽ me sine filiis. & uiduã: Qs gͦ istos e¬
docauit mͥ: ego enĩ derelicta fui sola. hũ
eccła. qua uidet᷑ uichil parere in istie
sibi amicos de mãmona iniquitatis.
lum gͦ erigit de stercore quẽ collocet
cũ principibꝰ popłi sui: s etiam habitare
facit sterilem in domo matrẽ filiorũ le

Expanded text:
culo maritata est. Et ego quidem dico, in seculo maritata est. Et ego quidem dico, in senectute concepit; intuens Saram matrem nostram in uno Isaac, per omnes gentes matrem fidelium. Quae autem persona est apud Isaiam, videte: quasi omnino non matris, nec ejus quae peperit aliquem. Et tamen quid ei dicitur? «Dicent», inqin aures tuas filii tui quos amiseras: angustia nobis est in isto loco; facito itaque nobis etiam nunc locum in quo commoremur. tu uero dices in corde tuo: quis generauit mihi istos, cum sciam esse me sine filiis et uiduam? quis ergo istos educauit mihi? ego enim derelicta fui sola, hi Ecclesia, qua videtur nihil parere in istis sibi amicos de mammona iniquitatis, lum ergo erigit de stercore, quem collocet cum principibus populi sui; sed etiam, «Habitare facit sterilem in domo, matrem filioru
Abbreviated transcription (Latin):
An forte ñ exaltat᷑ de stercore. qͥ seriuiebat
desidiis et uoluptatibꝰ uariis: s forte cũ i.¬
sta iã diceret. nierat inops. ñ erat pauper.
Quid gͦ adhuc ingemiscit. grauatꝰ habi¬
taculũ. qͦd de celo ẽ. suꝑ indui cupiens:
Cur ne forte se excollat colafrrat᷑. & sub¬
dit᷑ angło satanȩ stunulo carnis suȩ: Al¬
tus ẽ quidẽ habitante inse dño: & habẽs
eum sp̃m qui scrutat᷑ omĩa. etiam altitu
stercore. ut popłi collocent᷑ cũ pͥncipibꝰ.
uichil ne consequent̃. audiuimꝰ de humi¬
lib que int̾ra respicit dñs: pauciores s̃ il¬
li amici udicaturi cũ dño: plures aũ isti
qͦs recipunt in tab̃nacula ec̃na. Quãitis
enĩ tota frum̃ti massa in cõparatione
seuinctȩ paleȩ. paucos habere uideat᷑. ꝑ
se tam̃ considerata coplosa ẽ. Multi enm
filii deserte : magis quã eiꝰ quȩ ht̃ uirum.
Multi filii eiꝰ quȩ ꝑ gr̾am in senectute con¬
cepit: quã eiꝰ quȩ abineunte etate legis uĩ¬

Expanded text:
ltatus de stercore, qui serviebat desideriis et voluptatibus variis? Sed forte cum ista jam diceret, non erat inops, non pauper. Quid ergo adhuc ingemiscit gravatus, habitaculum quod de coelo est superindui cupiens ? Cur, ne forte se extollat, colaphizatur, et subditur angelo satanae, stimulo carnis suae ? Altus est quidem habitante in se Domino, et habens eum Spiritum qui scrutatur omnia, etiam altitudstercore, ut cum populi collocarentur principibus; nihilne consequenter audivimus de humilibus quae in terra respicit Dominus? Pauciores enim sunt illi amici judicaturi cum Domino, plures autem isti quos recipiunt in tabernacula aeterna. Quamvis enim tota frumenti massa in comparatione sejunctae paleae paucos habere videatur; per se tamen considerata, copiosa est. «Multi enim filii desertae, magis quam ejus quae habet virum» : multi filii ejus quae per gratiam in senectute concepit, quam ejus quae ab ineunte aetate Legis vin
Abbreviated transcription (Latin):
dici pot̾. Si nos uob̃ cęlestia seminauimꝰ:
magnũ ẽ si t̃rena ur̃a metamꝰ. In cȩlo gͦ
respicit cȩlestia seminantes: in t̾ra autẽ
t̃rena reddentes. Tam̃ humiles: & hos ae¬
illos. humilia enum respicit in celo & in t̾ra:
qͥa meminer̃ utriq qͥd fuerint ꝑ suã malici¬
am. qͥd facti sint ꝑ dñi gr̃am. Neq enĩ illis
tantũ mͦ dicit uas electionis: fuistis enũ ali¬
qͣndo tenebrȩ: nẽ aut̃ lux in dũo. Et iterũ.

Expanded text:
t: Si nos vobis coelestia seminavimus, magnum est si terrena vestra metamus? In coelo ergo respicit coelestia seminantes, in terra autem terrena reddentes; tamen humiles et hos eillos. «Humilia» enim «respicit in coelo et in terra;» quia meminerunt utrique quid fuerint per suam malitiam, quid facti sint per Domini gratiam. Neque enim illis tantummodo dicit Vas electionis, «Fuistis enim aliquando tenebrae; nunc autem lux in Domino» ; et iterum,
Abbreviated transcription (Latin):
copulamͣ. hinc ait dñs alio loco. habeo ali¬
as oues quȩ ñ st̃ ex hoc ouili: oportet me & eas
ad ducere. ut sit unuis grex et unus pastor.
domiꝰ iacob. Iaem quippe isrł: qui iacob. Illa
uͦ turba uidȩorum que merito ꝑfidiȩ reꝓba¬
ta ẽ uoluptate carnali uendidit pͥmoge¬
Scitis namq in ħ misterio dictũ ẽẽ: qͥa ma¬
ior seruiet minori. Aegiptꝰ aut̃ qm̃ int̃pre¬

Expanded text:
co: «Habeo alias oves quae non sunt de hoc ovili; oportet me et illas adducere, ut sit unus grex et unus pastor» domus Jacob. Idem quippe Israel qui Jacob. Illa vero turba Judaeorum, quae merito perfidiae reprobata est, voluptate carnali vendidit primogeScitis namque in hoc mysterio dictum esse, «Quia major serviet minori» . 3. Aegyptus autem,
Abbreviated transcription (Latin):
altis habitat. & hunulia respicit in celo
& in t̾ra: uolens docere nos quare in celo
hurilia. cũ iam sp̃itales magni. & iudi¬
ciariis sedibꝰ digni tali significent᷑ eloqͥo: sub¬
iecit statim. Qui erigit a t̾ra in opẽ. & de
stercore exaltat pauꝑem: ut collocet eum
cũ pͥncipib cum pͥncipibꝰ popłi sui. Non
itaq dedignent᷑ eẽ humilia capita excel¬
sorum: sub dextera dñi. Quãius enĩ collo¬
cet᷑ fideł donucͣȩ pecuniȩ dispensator: cũ pͥn¬

Expanded text:
altis habitat, et humilia respicit in coelo et in terra:» volens docere nos quare in coelo humilia, cum jam spirituales magni et judiciariis sedibus digni, tali significentur eloquio; subjecit statim, «Qui erigit a terra inopem, et de stercore exaltat pauperem; ut collocet eum cum principibus, cum principibus populi sui. Non itaque dedignentur esse humilia capita excelsorum sub manu Domini. Quamvis enim collocetur fidelis Do
Abbreviated transcription (Latin):
habitantẽ: quẽ adiuodũ tam̃ eosdẽ scõs
hunules sibi. & uicelo respitiat. qm̃ quȩ
sursũ s̃ sapuut. qui spe resurrexer̃ ẽxp̃o
ut ex tota uita sua possint eẽ cum xp̃o.
Si uͦ alia dñs ds̃ ñr. humilia respicit in cę
lo. & in t̾ra: credo qđ in cęlo iam respicit̃
qͦs uocauit. & habitat in eis. In t̾ra autẽ re¬
spicit. qͦs uocat : ut habitet in eis. Istos e¬
nĩ possidet cebestia cogitantes: illos excitat
trena somniantes. S qͥa difficile optinemꝰ.
ut possint & ipsi iã huimiles dici. qͥ ñdũ
suaui iugo dñi pia colla uuxer̃: qͣndo qͥdẽ
humilia isto locã. ut sca eccła intelligamꝰ
ꝑ totũ textũ psalmi. diuinȩ admonent
licterȩ. E st & aliꝰ intellectꝰ: quẽ mecũ cari

Expanded text:
bitantem, quemadmodum tamen eosdem sanctos humiles sibi et in coelo respiciat, quoniam quae sursum sunt sapiunt, qui spe resurrexerunt cum Cut ex tota vita sua possint esse cum Christo. Si vero alia Dominus Deus noster humilia respicit in coelo, et alia in terra; credo quod in coelo jam respicit quos vocavit, et habitat in eis; in terra autem respicit quos vocat, ut habitet in eis. Istos enim possidet coelestia cogitantes, illos excitat terrena somniantes. 6. Sed quia difficile obtinemus ut possint et ipsi jam humiles dici, qui nondum suavi jugo Domini pia colla junxerunt quandoquidem humilia isto loco, ut sancta intelligamus, per totum textum Psalmi divinae admonent litterae; est et alius intelle
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ potiꝰ uidet᷑ significare puericiam:
cui contraria ẽ uana & falsa suꝑbiȩ
magnitudo. Et idõ dñm. nͥ pueriñ lau¬
dant: qͥa suꝑbi eũ laudare ñ poss. Sit
senectus ur̃a puerilis: & puericia senilis.
ld ÷ ut nec sap̾ia ur̃a sit cũ suꝑbia: nec
huiilitas sine sapi̾a. ut laudetis

Expanded text:
tatem potius videtur significare pueritia, cui contraria est vana et falsa superbiae magnitudo; et ideo Dominum nisi pueri non laudant, quia superbi eum laudare non norunt: sit senectus vestra puerilis, et pueritia senilis; id est: ut nec sapientia vestra sit cum superbia, nec humilitas sine sapientia, ut laudetis
Abbreviated transcription (Latin):
scdm suam miscdiã saluos nos fecit ꝑ la¬
uachrũ regenerationis. Ecce humilia quȩ
respiciunt᷑ in cȩlo. Sp̃itales eñ s: & omĩa
iudicant. d tam̃ humiles ne deiecti udicen¬
t᷑. qͥd de se ipso singularit᷑: nonne talia s̃
quȩ cõmemorat: qui ñsum idoneus i

Expanded text:
undum suam misericordiam salvos nos fecit per lavacrum regenerationis» . Ecce humilia quae respiciuntur in coelo. Spirituales enim sunt, et omnia judicant; sed tamen humiles, ne dejecti judicentur. Quid de seipso singulariter? nonne talia sunt quae commemorat? «Qui non sum», inqui
Abbreviated transcription (Latin):
usq ad occasũ laudate nom̃ dñi. Excel¬
sus suꝑ oñis gentes dñs. Gentes: hoĩes
s̃. Quid nurũ si suꝑ hoi̾es excelsꝰ ẽ dñs:
Illi suꝑ se excelsos qͣs colt̃. õculis itident
in cȩlo fulgere solẽ & lunã & stellas.
qͥ creature seruiunt descrentes creato¬
rẽ dnĩn: et ñ solũ excelsus suꝑ omnes

Expanded text:
elsus super omnes gentes Dominus.» Gentes homines sunt: quid mirum si super homines excelsus est Dominus? Illi super se excelsos quos colunt, oculis vident in coelo fulgere, solem et lunam et stellas, qui creaturae serviunt, deserentes Creatorem Sed non solum «excelsus super omn
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ: deicite. frangite. cõminuite atq cõsumi¬
te: & laudate pueri dñm : laudate nom̃
dñi. Illa enĩ ꝓstrata &e extincta: ex ore in¬
fautiũ et lactentiũ ꝑficit᷑ laus. Illa opp̃ssa
cantant ista: qui se maguos putant. Non
cantant ista: qui cognoscentes dm̃. ñ siẽ dm̃
glorificauer̃. aut gr̾as eger̃: se laudant illi
ñ dm̃i: ñ eiũ pueri st̃. Nom̃ suũ potius p̃di¬
cari uolunt: & ñ laudant nom̃ dm̃. Itaq
euanuer̾ in cogitationib suis: & obscura¬
tũ ẽ in sipiens cor eorũ. dicentes se ẽẽ sapi¬
entes. stulti facti st̃. Uoluer̃ nom̃ suũ altis¬
sime & latissime diffamari: eito ipsi in
angustias transituri. Dm̃ decet. dñm uo¬
ce usq in scłm. Ubiq p̃dicet᷑. A solis ortu
usq ad occasum. laudate nom̃ dñi. Quȩ¬
rat ex me aliqͥs puerorũ scorũ laudanti¬
ũ nom̃ dñi: et dicat mͥ. Ecce usq ito
scłm: accipio usq in etnũ. Cur aut̃ exħ.¬

Expanded text:
ngite, comminuite atque consumite, et «laudate, pueri, Dominum, laudate nomen Domini.» Illa enim prostrata et exstincta, ex ore infantium et lactentium perficitur laus ; illa oppressa etur . Non cantant ista qui se magnos putant; non cantant ista qui cognoscentes Deum, non sicut Deum glorificaverunt, aut gratias egerunt: se laudant illi, non Deum; non enim pueri sunt. Nomen suum potius praedicari volunt, et non laudant nomen Domini. Itaque evanuerunt in cogitationibus suis, et obscuratum est insipiens cor eorum; et dicentes se esse sapientes, stulti facti sunt : voluerunt nomen suum diutissime et latissime diffamari, cito ipsi in angustias transituri. Deum decet, Doet usque in saeculum.» Ubique praedicetur: «A solis ortu usque ad occasum, laudate nomen Domini. 2. Quaerat ex me aliquis puerorum sanctorum laudantium nomen Domini, et dicat mihi: Ecce «usque in saeculum,» accipio usque in aeternum; cur autem «ex h
Abbreviated transcription (Latin):
S generatio rectorũ benedicet᷑. Idẽ oꝑa eo¬
rũ quorũ boñ ds̃ isrt. qͥ recto s̃ corde. Re¬
ctũ aut̃ cor ẽ. ñ re sistere patri em̃dan¬
ti & credere polli centi: ñ eorũ quibꝰ cõ¬
iouent᷑ pedes. & effundunt᷑ gressus atq
labunt᷑. sic̃ ui alio psalmo canit᷑. dũ te¬
lant in peccatorib pacẽ peccatorũ uideu¬
tes. & putant perire oꝑa sua. qͥa non eis
cordis aptet᷑. nec głam homnũ quęrit.
nec t̾renas diuitias concupiscit: Et tamen:
Gła & atuieiȩ in domo eiꝰ. Domꝰ enĩ eius
cor eiꝰ ẽ: uͥ dõ habitante opulentiꝰ Habitat
tib in marmoratis. laqueatisq tectis cũ
timore mortis ȩt̃ne. Huiꝰ enim iusticia:
tiȩ. Illiꝰ aũ purpura & byssus & epule splẽ¬
dide. & cum p̃sto s̃ transeunt: & cũ ad fi¬
nẽ uenerunt. aquȩ guitã ex digito stillã¬
tẽ desiderans. ardens ligua clamauit.
rito dirigunt cor in dm̃ suũ. merito am¬
bulant recti cũ dõ suo. p̃ponentes sibͫ¬

Expanded text:
benedicetur; id est, opera eorum quorum bonus Deus Israel, qui recto sunt corde; rectum autem cor est, non resistere patri ement credere pollicenti: non eorum quibus commoventur pedes, et effunduntur gressus atque labuntur, sicut in alio psalmo canitur, dum zelant in peccatoribus pacem peccatorum videntes, et putant perire opera sua, quia non eis cordis aptatur, nec gloriam hominum quaerit, nec terrenas divitias concupiscit; et tamen, Gloria et divitiae in domo ejus. Domus enim ejus cor ejus est; ubi, Deo laudante, opulentius habitat tibus, in marmoratis laqueatisque tectis cum timore mortis aeternae. Hujus enim justitia rpura et byssus et epulae splendidae, et cum praesto sunt, transeunt; et cum ad finem venerint, aquae guttam ex digito stillante desiderans, ardens lingua clamabit rito dirigunt cor in Deum suum, merito ambulant recti cum Deo suo, praeponentes
Abbreviated transcription (Latin):
dominici pueri: uob̃ dr̃. laudate nom̃
dñi. Sit nom̃ dñi benedictũ: sit auobis
nom̃i dũi benedictũ. Exhoc utiq ex quo
uob̃ dr̃. Incipitis enim laudare: s sine
magniq fuerimꝰ. nos ipsos laudabimꝰ.
Nonsic pueriñ sic. Propterea dicit dñs
ꝑ isaiam. Ego sũ: & usq dũ senescatis
ego sũ. Ille semꝑ laudandus ẽ. Quid÷
laudate pueri ex hoc laudate senes &e

Expanded text:
ate nomen Domini: sit nomen Domini benedictum;» sit a vobis nomen Domini benedictum, «ex hoc» utique ex quo vobis dicitur. Incipitis enim laudare, sed sine magnique fuerimus, nos ipsos laudabimus. Non sic, pueri, non sic: propterea dicit Dominus per Isaiam, «Ego sum; et usque dum senescatis, ego sum» . Ille semper laudandus est qui est. «Laudate, pueri, ex hoc,» laudate, sene
Abbreviated transcription (Latin):
lite pueri effici sensibꝰ: s malicia paruuli
estote. ut m̃tibꝰ ꝑfecti sitis. Quã malitiam
niaxime. nͥ suꝑbia: Ipsa enim de uana gran¬
ditate p̃sumens: ñ sunt hominẽ ambulare
ꝑ artam uiam. & intrare ꝑ angustã portam.
Eueri aut̃: facile intrant ꝑ angustã portã.
Et ideo nemo: nͥ ut puer intrat in regnum
cȩlorũ. Quid aut̃ suꝑbiȩ malitia deteruis.
quȩ p̃positũ ñ uult habere nec dm̃: Nã seri¬
ptũ ẽ. Initiũ suꝑbiȩ hominis: apostatare dõ.
hanc se aduersus p̾cepta diuina. tumdis

Expanded text:
i pueri mentibus; sed malitia parvuli estote, ut mentibus perfecti sitis» . Qua malitia maxime, nisi superbia? Ipsa enim de vana granditate praesumens non sinit hominem ambulare per arctam viam, et intrare per angustam portam: puer autem facile intrat per angustum; et ideo nemo, nisi ut puer, intrat in regnum coelorum. Quid autem superbiae malitia deterius, quae praepositum non vult habere nec Deum? Nam scriptum est, «Initium superbiae hominis, apostatare a Deo» . Hanc se adversus praecepta divina tu
Abbreviated transcription (Latin):
ad me: taliũ ẽ enu regnũ cęlorũ. Et iterũ.
Si quis ñ receperit regnũ dĩ sic̃ puer: ñ in¬
ñr. singulare humilitatis exemplũ. suꝑbi¬
am ueteris hominis ad innouandã. Inimi¬
lẽt uitam: similitudine puerilis etatis
accusat. Qua ꝓpt̾ dilectissum. cũ cantari
audistis ui psaliis: Laudate pueri dnm:
ne arbitremni ad uos istã exhortatione

Expanded text:
 talium est enim regnum coelorum;» et iterum, «Si quis non receperit regnum Dei, sicut puer, non ininus noster, per singulare humilitatis exemplum superbiam veteris hominis ad innovandam humiliter vitam similitudine puerilis aetatis accusat. Quapropter, charissimi, cum cantari auditis in Psalmis, «Laudate, pueri, Dominum,» ne arbi
Abbreviated transcription (Latin):
pauꝑibꝰ. Attende qͦd scriptũ ẽ: habebis
thesaurũ in cȩlo. Non gͦ eris inglorius
ignoscendo: quia de ira uicta laudabili¬
us trium phat᷑. Non egenꝰ tribuendo:
quia thesaurꝰ celestis. certius possidet᷑.
hunc uersũ partueribat ille suꝑior: gła
ae druitiȩ in domo eius. Quia hec itaq
fe̾cit: Disponit sermones suos in uidi¬
cio. facta ipsa sermones st̃. quibꝰ in uidi¬
cio defendet᷑: qđ ei ñ erit sine iniscđ̃ia.
Quia ad dexteram segregatꝰ audiet. ueni¬
de benedicti patris mei ꝑcipite regnum
qͦd uob̃ paratũ ẽ ab origine mundi: neq
enĩ aliqua illic eorũ. nͥ oꝑa miscdie cõ¬

Expanded text:
pauperibus; attende quod scriptum est: «Habebis pauperibus; attende quod scriptum est: «Habebis thesaurum in coelo» . Non ergo eris inglorius ignoscendo; quia de ira victa laudabilius triumphatur: non egenus tribuendo; quia thesaurus coelestis certius possidetur. Hunc versum parturiebat ille superior, «Gloria et divitiae in domo ejus.» 5. Qui haec itaque facit, «Disponet sermones suos in judicio.» Facta ipsa sermones sunt quibus in judicio defendetur; quod ei non erit sine misericordia, qui ad dexteram segregatus audiet, «Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum quod vobis paratum est ab origine mundi.» Neque enim aliqua illic eorum, nisi opera miserico
Abbreviated transcription (Latin):
les nunis: esto suauis. miserere &e ẽ moda.
lta enũ iustꝰ ẽ dñs ds̃: ut iudiciũ illi siue
eũ euomet dĩ exore suo: tanquã in sua¬
ueni. Dimittite inqͥt: & dimitet᷑ uobis.
Date: & dabit᷑ uob̃. In eo qͦd dimitis. ut
diccuitat᷑ tͥ: misereris. In eo qͦd das ut
det᷑: tͥ cõmodas. Quãuis enĩ generali no¬
mine om̃is mĩa dicat᷑. qua misero sub¬
uenit᷑: int̃ ẽ tam̃ ũ ñ impendis. Nec
sũptũ pecuniȩ. nec corꝑalis laboris industri¬
am. s ignoscendo qđ in te quisq peccauit.
& tuorũ gratis comparas ueniã peccatoꝵ.
hec duo benignitatis officia. ignoscendo¬
rũ peccatorũ. & beneficiorũ erogandorũ.
sic̃ in euangelio qđd cõmemorauimꝰ. dimit¬
tite & diutet᷑ uob̃. date & dabit᷑ uob̃: sic
in isto uersu arbitror ẽ distincta. suauis
uindicari se. S attende qͦdscriptũ ẽ. Meli¬
or ẽ qui uincit iram: quã qui capit ci¬
uitatẽ. Diitias quęxit: qui ñ uult dare

Expanded text:
les nimis: esto suavis, miserere et commoda. Ita enim justus est Dominus Deus, ut judicium illi sine eum emovet Deus ex ore suo, tanquam insuavem. «Dimittite,» inquit, «et dimittetur vobis; date, et dabitur vobis» . In eo quod dimittis, ut dimittatur tibi, misereris; in eo quod das, ut detur tibi, commodas. Quamvis enim generali nomine omnis misericordia dicatur qua misero subvenitur, interest tamen ubi non impendis nec sumptum pecuniae, nec corporalis laboris industriam, sed ignoscendo quod in te quisque peccavit, et tuorum gratis comparas veniam peccatorum. Haec duo benignitatis officia, ignoscendorum peccatorum et beneficiorum erogandorum, sicut in Evangelio quod commemoravimus, «Dimittite, et dimittetur vobis; date, et dabitur vobis;» sic in isto versu arbitror esse distincta, «Suavisvindicari se; sed attende quod scriptum est: «Melior est qui vincit iram, quam qui capit civitatem» . Divitias quaerit qui non vult dare
Abbreviated transcription (Latin):
p̃parauit diligentib eũ. Quanti ualet hoc
qđ ñ uidet᷑ & emit᷑ : Tanto: quantũ quisq
habere potuerit. Propt̃ hoc et ille sparsit
dedit pauꝑib. Non uidebat: et emebat. Sell
ille thesaurũ seruabat in celo: qui esurire ac
seͥntire in pauꝑib dignabat᷑ in t̾ra. Non mi¬
rũ ẽ gͥ: si iusticia eiꝰ manet in scłm scłi: cu¬
stode illo qui condidit scła. Cornu eiꝰ exalta¬
bit᷑ in gła: cuiꝰ humilitas a suꝑb cõtenine

Expanded text:
Deus diligentibus eum . Quanti valet hoc quod non videtur, et emitur tanti quantum quisque habere potuerit! Propter hoc et ille «sparsit, dedit pauperibus:» non videbat, et emebat; sed ille thesaurum servabat in coelo, qui esurire et sitire in pauperibus dignabatur in terra. Non mirum est igitur si «Justitia ejus manet in saeculum saeculi:» custode illo qui condidit saecula. «Cornu ejus exaltabitur in gloria:» cujus humilitas a superbis contemne
Abbreviated transcription (Latin):
cĩui magis ꝗͣ sibi cũ dicet. qͥd nob̃ ꝓfuit su¬
ꝑbia: ce dintiarũ iactantia. qͥd contulit
nob̾: Uidens cornu eiꝰ exaltari in gła: qui
spar sit & dedit pauꝑibꝰ. Dentib suis frendet
ae tabescet: qr illic erit ploratꝰ & stridor denti¬
um. Non eiũ frendet & uirescet. sic̃ fieret si
oportuno cũ itempore pęniteret: s tunc pę¬
nitebit: cũ desid̾ium peccatorũ ꝑibit: nul¬
lo succendente solatio. Peribit desidiũ pec¬
catorũ: cũ transient omia tanquã umbra.
cũ feno arescente flos decidet. uerbũ aut̃
dñi qđ manet ii ȩt̃nũ. sic̃ falsorũ beatoꝵ
uanitate derisũ ẽ: sic eorundĩe uirorũ mi¬
serorũ. ꝑditioni suꝑ ridebit. plicit d¬

Expanded text:
cui magis quam sibi, cum dicet: «Quid nobis profuit superbia? et divitiarum jactantia quid contulit nobis?» videns cornu ejus exaltari in gloria, qui sparsit et dedit pauperibus. «Dentibus suis frendet, et tabescet:» quia illic erit ploratus et stridor dentium. Non enim frondebit , et virescet, sicut fieret si opportuno eum tempore poeniteret; sed tunc poenitebit, cum «desiderium peccatorum peribit:» nullo succedente solatio. Peribit desiderium peccatorum, cum transient omnia tanquam umbra , cum feno arescente flos decidet. Verbum autem Domini quod manet in aeternum , sicut falsorum beatorum vanitate derisum est, sic eorumdem verorum miserorum perditioni superridebit. IN
Abbreviated transcription (Latin):
dus accepit. qͥd in futuro scło glorificatꝰ
Non contristent᷑ israhelitȩ scĩ qui dimiser̃
onũa sua. & secuti s̃ eũ. ñ contristent᷑ dicen¬
tes: quisnã potest saluus fieri: Quia faciliꝰ
intrat camelus ꝑforam̃ acus: quã diues in
regnũ cęlorũ. Annunti abit enũ eis fortitu¬
dinẽ oꝑin suorũ: qm̃ quȩ hominibꝰ diffi

Expanded text:
dus accepit; quid in futuro saeculo glorificatus dus accepit; quid in futuro saeculo glorificatus Non contristentur Israelitae sancti, qui dimiserunt omnia sua et secuti sunt eum; non contristentur dicentes: «Quisnam poterit salvus fieri?» Quia «facilius intrat camelus per foramen acus, quam dives in regnum coelorum» . Annuntiavit enim eis fortitudinem operum suorum;
Abbreviated transcription (Latin):
respondeas dõ: Memoriam fecit mirabili¬
ũ suorũ. Hunc humilians: &e hc̃ exaltans.
Menioriã fecit mirabiliũ suorũ: reseruans
oportune inusitate ꝓdigia. quȩ ñ infir¬
mitas hominis nouitate intenta memi¬
nerit. cũ sint eiꝰ miracula cotidiana ma¬
lora. Tot ꝑuniu̾sã trã arbores creat: & ne¬
mo mirat᷑. Are fecit uerbo unã: & stupe¬
facta s̃ corda mortalium. S memoriam
fecit mirabiliũ suorũ: hoc enĩ itraculũ.
Maxime attentis cordib inherebit: qͣd as¬
siduitas ñ uile fecerit. Qͥd aut̃ ꝓfuer̃ mi¬
racula. nͥ ut tueret᷑: qͥd porro ꝑdesset¬
timor. nͥ misericois & miserator dñs escam
dedit tim̃tibꝰ se: Aescã quȩ ñ corrũpitur:
panẽ qui de cȩlo descendit quẽ nullis meri¬
tis dedit. Et enĩ xp̃c. ꝑ impiis mortuus ẽ.
Nemo gͦ taleni escam daret: nͥ misericors
& miserator dñs. Qd si tantã dedit huicui¬
tȩ. si uerbũ carnẽ factũ peccator iustificã¬

Expanded text:
rs. 4, 5. Memoriam fecit mirabilium suorum:» hunc humilians, et hunc exaltans. «Memoriam fecit mirabilium suorum:» reservans opportune inusitata prodigia, quae infirmitas hominis novitati intenta meminerit, cum sint ejus miracula quotidiana majora. Tot per universam terram arbores creat, et nemo miratur: arefecit verbo unam, et stupefacta sunt corda mortalium ; sed «memoriam fecit mirabilium suorum.» Hoc enim miraculum maxime attentis cordibus inhaerebit, quod assiduitas non vilefecerit. 5. Quid autem profuerunt miracula, nisi ut timeretur? Quid porro nus escam» daret «timentibus se?» escam quae non corrumpitur, panem qui de coelo descendit , quem nullis meritis dedit. Etenim Christus pro impiis mortuus est . Nemo ergo talem escam daret, nisi misericors et miserator Dominus. Quod si tantum dedit huic vitae, si Verbum carnem factum peccator justifican
Abbreviated transcription (Latin):
Bonũ aut̃ facientes ñ deficiamꝰ: tempore
erũ ꝓprio metemꝰ. Et iterũ. hoc aũ inqͥt:
qͥ parce seminat parce & mnetet. Quid aut̃
fr̃s potentius. quã ut qͥ egnũ cȩlorũ ñ so¬
lũ zacheus emat dimidio rerũ suarũ.
s &e uidua duobꝰ minutis. & tantũdẽ ibi
ut̃q possideaut: Qd potentiꝰ. ꝗͣ ut idem
regirũ & thesauris diuiti. & calice aquȩ fri¬

Expanded text:
entes non deficiamus; tempore enim proprio metemus : et iterum, Hoc autem, inquit, qui parce seminat, parce et metet . Quid autem, fratres, potentius, quam ut regnum coelorum, non solum Zachaeus emat dimidio rerum suarum , sed et vidua duobus minutis , et tantumdem ibi uterque possideat? quid potentius, quam ut idem reg
Abbreviated transcription (Latin):
iusticia. hoc ẽ uerũ &e iustũ: ut hic labo¬
ret᷑. ibi requiescat᷑: Quia redẽptionẽ mi¬
sit popło suo. Unde aut̃ redimunt᷑. uͥ
a captiuitate peregrinationis huiꝰ: Non
gͦ requies: nͥ in celesti patria requiratur.
Dedit quidẽ ds̃ israhelitis carnalibꝰ t̃re¬
nã iherłm quȩ seruit cũ filiis suis: s
hoc uetꝰ testam̃tũ ẽ. ad uecerẽ hominẽ¬

Expanded text:
justitia.» Hoc est verum et justum, ut hic labojustitia.» Hoc est verum et justum, ut hic laboretur, illic requiescatur: quia, «Redemptionem misit populo suo.» Unde autem redimuntur, nisi a captivitate peregrinationis hujus? Non ergo requies nisi in coelesti patria requiratur. 8. Dedit quidem Deus Israelitis carnalibus terrenam Jerusalem, «quae servit cum filiis suis:» sed hoc Vetus Testamentum est, ad veterem homine
Abbreviated transcription (Latin):
cile ẽ. qđ hominib difficile ẽ. Sic enĩ mł¬
ti uocati s̃. sic occupata ẽ hereditas gentiũ:
sic factũ ẽ. ut etiam plurimi qͥ ñ dimiser̃
omĩa sua in hac uita ut sequerent᷑ eum.
uitã etiam ipsã ꝓ nomunis eiꝰ confessione
contempnerent. & tanquã cameli humili¬
antes se ad portanda onera p̃ssurarũ. intra¬
rent
etiam sic̃ ꝑ foram̃ acus. ꝑ compungentes pas¬
sionis angustias. Ipse fecit hȩc: cui onũa
possibilia s̃. Oꝑa manuũ eiꝰ. ueritas & iu¬
diciũ. Teneat᷑ ueritas ab his: qͥ iudicantur
hic. Iudicant᷑ hic martires: & ad iudiciũ
ꝑducant᷑. Qui ñ solũ eos a quibꝰ iudicatis.
s etiam angłos diuidicent. aduersus qͦs
eis erat conluccatio: etiã cũ ab hominib
iudicari uiderent᷑. Non separet a xp̃o tri¬
bulatio. angustia. fames. nuditas. gladiꝰ.
fidelia enim omĩa mandata eiꝰ. Non falloꝵ
exhibet qͦd ꝓmisit. Non tam̃ hic qͦd ꝓmi¬
mata s̃ ui scłm scłi: facta in ueritate et

Expanded text:
cile est quod hominibus difficile est. Sic enim multi vocati sunt, sic occupata est haereditas Gentium, sic factum est ut etiam plurimi qui non dimiserunt omnia sua in hac vita ut sequerentur eum, vitam etiam ipsam pro nominis ejus confessione contemnerent; et tanquam cameli humiliantes se ad portanda onera pressurarum, intrarent etiam sicut per foramen acus, per compungentes passionis angustias. Ipse fecit haec, cui omnia possibilia sunt. 7. «Opera manuum ejus veritas et judicium.» Teneatur veritas ab iis ad judicium perducuntur, quo non solum eos a quibus judicati sunt, sed etiam angelos dijudicent, , adversus quos eis erat colluctatio, etiam cum ab hominibus judicari viderentur. Non separet a Christo tribulatio, angustia, fames, nuditas, gladius . «Fidelia» enim «omnia mandata ejus:» non fallit, exhibet quod promisit. Non tamen quod promim saeculi, facta in veritate et
Abbreviated transcription (Latin):
rant᷑. sic̃ scriptura diuina. maximeq
matħs euangłista testat᷑. Cuersi aut̃ tẽ¬
o rege babilonis. impleti s̃ sp̃u scõ hii
duo ꝓpħȩ aggeus & tacharias: & ambo
pꝰ inuicẽ intra unũ anuũ ꝓpħare ceper.¬

Expanded text:
ura, maximeque Matthaeus evangelista testatur : eversi autem temo rege Babylonis impleti sunt Spiritu sancto hi duo prophetae, Aggaeus et Zacharias; et ambo post invicem intra unum annu
Abbreviated transcription (Latin):
Cuiꝰ enũ timior ẽ uutiũ sapientiȩ: laus
eiꝰ manet in scłm scłi. Et hoc erit p̃mium.
hic fuus. hȩc statio. sedesq ꝑpetua: illic in¬
ueniunt᷑ mandata. fidelia. confirmata
in scłm scłi. Ipsa ẽ hereditas noui testam̃¬
ti: mandata in et̃nũ. Unã pecũ inqͥt a
dño hanc requirã: ut in habitẽ in domo
dñi. ꝑ om̃s dies uite meȩ. Beati enĩ qͥ ha¬

Expanded text:
Cujus enim timor est initium sapientiae, «Laus Cujus enim timor est initium sapientiae, «Laus ejus manet in saeculum saeculi:» et hoc erit praemium, hic finis, haec statio sedesque perpetua. Illic inveniuntur mandata fidelia, confirmata in saeculum saeculi; ipsa est haereditas Novi Testamenti mandata in aeternum. «Unam petii,» inquit, «a Domino, hanc requiram, ut inhabitem in domo Domini per omnes dies vitae me
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ nouũ: cuius heres quisqͥs ẽẽ uolueris:
uolo te fallas. nec t̾rã trahentẽ lac et
mel carnalit̃ cogites. Non amena p̃dia
ñ ortos fructiferos & opacos. ñ tale aliqͥd
mediteris adipisci. quale sol &e hic ocłs
ut hic consumet᷑ ñ differenda ut ibi sa¬
tiet᷑. Primo penas fuge: & gehennas de¬
uita. anteq̃ desideres. ꝓmittentẽ dm̃:
caue minantẽ. Scm̃ enĩ et t̃ribile no
m̃ ei. ꝑ deliciis autẽ om̃ib huiꝰ scłi. qͥ¬
les uł exꝑtꝰ es. uł augere ac multiplicare
cogitando potes: ini mortaliũ deliciarũ.
matrẽ concupisce sa pientiam. S initiũ
sapientiȩ timor dñi. delectabit illa: & ineffa¬
bilit̾ ꝓeuldubio delectabit. castis atq ȩt̃nis
ueritatis amplexibꝰ. S prius tͥ donanda s
debita: quã p̃mia flagitanda. Initiũ gͦ
sapientiȩ timor dñi. bonꝰ ẽ intellectus.¬
gere & ñ facere: ꝑiculosũ ẽ. Bonũ ẽ gͦ
facientibꝰ: ne extollat m̃tẽ in suꝑbiam.

Expanded text:
 Novum? Cujus haeres quisquis esse volueris, nolo te fallas, nec terram trahentem lac et mel carnaliter cogites, non amoena praedia, non hortos fructiferos et opacos, non tale aliquid mediteris adipisci, quale solet hic oculusest ut hic consumatur, non differenda ut ibi satietur. Primo poenas fuge, gehennas devita: antequam desideres promittentem Deum, cave minantem. «Sanctum» enim «et terribile no Pro deliciis autem omnibus hujus saeculi, quales vel expertus es, vel augere ac multiplicare cogitando potes, immortalium deliciarum matrem concupisce sapientiam: sed, «Initium sapientiae, timor Domini.» Delectabit illa, et ineffabiliter procul dubio delectabit castis atque aeternis veritatis amplexibus: sed prius tibi donanda sunt debita, quam praemia flagitanda. «Initium» ergo «sapientiae timor Domini. Bonus est intellectus.gere  Nec extollat mentem in superbiam.
Abbreviated transcription (Latin):
redo qͦd attendistis fr̃s acharie.
huiꝰ titulũ psalmi: memorieq
mandastis. Conuersio in qͥt ag¬
ger &e tachariȩ. Nondũ erant hu ꝓpħȩ:
cũ ista cantata s̃. Nãq int̾ tempꝰ dd. &

Expanded text:
redo quod attendistis, fratres, hujus titulum psalmi, memoriaeque mandastis. «Conversio,» inquit, «Aggaei et Zachariae.» Nondum erant hi prophetae, cum ista cantata sunt. Namque inter tempus D
Abbreviated transcription (Latin):
indere bona uoluer̃: & cũ eis inuisibilia
ꝓnutterent᷑. dicebant. &s ostendit nob̃ bo¬
na: Confirmet᷑ gͦ cor nrm ne cõmoueat᷑:
donec uideamꝰ suꝑ inimicos nr̃os. Illi enĩ
uolunt uidere bona hominũ int̾ra mori¬
entiũ: nos credimꝰ uidere bona dñi urt̃ra
uiuentiũ. S magnũ ẽ habere confirmatũ

Expanded text:
idere bona voluerunt, et cum eis invisibilia promitterentur, dicebant: «Quis ostendet nobis bona» . Confirmetur ergo cor nostrum, nec commoveamur, donec videamus super inimicos nostros. Illi enim volunt videre bona hominum in terra morientium; nos credimus videre bona Domini in terra viventium . 7. Sed magnum est, confirma
Abbreviated transcription (Latin):
int̃ se pacem. habent int̃ se fidem. ha¬
bent int̾ se caritatem. Sic certe dicimus.
Quid÷ int̾ se: in medio sui. Quid÷ in me¬
dio sui: Cominune ẽ illis. Audi aquas
uit̃ mediũ montiũ: quia cõmunis illis fi¬
desn erat. nec quisq a quas quasi ꝓprias &
suas habebat. Si enĩ non st̃ in medio. qua¬
si priuate sunt: ñ publice fluunt. Et ego
habeo meam: & ille habet suam. Non ẽ in
melio: qdđ e ego & ipse habeat. Sed talis
ñ ẽ pacifica p̃dicatio. At uͦ. ut int̾ me

Expanded text:
inter se pacem, habent inter se fidem, habent inter se charitatem; sic certe dicimus. Quid est, inter se? In medio sui. Quid est, in medio sui? Commune est illis. Audi aquas inter medium montium. Quia communis illis fides erat, nec quisque aquas quasi proprias et suas habebat. Si enim non sunt in medio, quasi privatae sunt, non publice fluunt; et ego habeo meam, et ille habet suam, non est in medio quod et ego et ipse habeat; sed talis non est pacifica praedicatio.
Abbreviated transcription (Latin):
sumus. Merito quia ibi firmati: incli¬
nabimur in scłm scłi. Nichil enĩ firmiꝰ.
isto fundam̃to. Infirmꝰ tu eras: sed fir¬
mũ fundam̃tũ te portat. Inte firmus
ẽẽ ñ poteras: firmus eris semꝑ. si ab illo
firmo fundamto ñ recedas. Non inclina.¬
bitur
in scłm scłi. Ipsa ẽ p̃destinata columna: &
firmamentum ueritatis. Abissus sic̃ ue¬

Expanded text:
sumus. Merito quia ibi firmati, non inclinabimur in saeculum saeculi; nihil enim firmius isto fundamento. Infirmus tu eras, sed firmum fundamentum te portat. In te firmus esse non poteras; firmus eris semper, si ab illo firmo fundamento non recedas. «Non inclinabitur in saeculum saeculi.» Ipsa est praedestinata columna et firmamentum veritatis . 18.
Abbreviated transcription (Latin):
conditum: quo inuento gaudeamus. Bestiȩ¬
as siluȩ: gentes intelligimꝰ. Et multis hoc
locis scriptura testatur: sed tam̃ euidentis¬
sima. duo maximȩ occurr̃ docum̃ta. qđ
in archa noe. qua nemo nr̃m dubitat ȩc¬
cdesiam eẽ p̃figuratam. ñ includent᷑ om¬
nia genera animalium. nͥ in illa unitate
cõpaginis om̃s gentes significarent᷑. Nisi
forte putamus si omĩa talia penitꝰ dilu¬
io delerentur: defuturam fuisse dõ pote¬
statem iubendi. ut t̾ra ꝓduceret. sic̃ pri¬
mo uerbo eiꝰ ꝓduxerat. Non gͦ frustra. ñ
temere: ñ aliqua indigentia dĩ uł inopia
potestatis. iussa sunt animalia illa in
archa includi. Nam pꝰea quam uenit tẽ¬
pus: iam enĩ debemꝰ & alterum euiden¬
tissimum adiungere testimonium. Cũ
gͦ uenit tempꝰ ut illud qđ in archa erat p̃¬
figuratum. lam in eccła compleret᷑: petrus
gentibꝰ incircuncisis. inimo. ñ dubitans.
s omnino dandũ ẽẽ ñ putans: quadam di¬

Expanded text:
conditum, quo invento gaudeamus. Besticonditum, quo invento gaudeamus. Bestias silvae, Gentes intelligimus; et multis hoc locis Scriptura testatur. Sed tamen evidentissima duo maxime occurrunt documenta, quod in arca Noe, qua nemo nostrum dubitat Ecclesiam esse praefiguratam, non includerentur omnia genera animalium , nisi in illa unitate compaginis omnes gentes significarentur: nisi forte putamus, si omnia talia penitus diluvio delerentur, defuturam fuisse Deo potestatem jubendi ut terra ea produceret, sicut primo verbo ejus produxerat . Non ergo frustra, non temere, non aliqua indigentia Dei vel inopia potestatis jussa sunt animalia illa in arca includi. Nam posteaquam venit tempus jam enim debemus et alterum evidentissimum adjungere testimonium: cum ergo venit tempus, ut illud quod in arca erat praefiguratum, jam in Ecclesia compleretur, Petrus Gentibus incircumcisis; imo non dubitans, sed omnino dandum esse non putans, quodam di
Abbreviated transcription (Latin):
uos ad intelligenda sacram̃ta ꝓpheti¬
ca. om̃i a lacritate suspensos: nec opꝰ
ẽ. ut intentos fatiat sermo m̃s. quos
iam fecit sp̃s dĩ. hoc potius agamus
qđ urguet de fontib emissis in con¬
uallibꝰ: & de aquis int̾ mediũ monti¬
um ꝑtran seuntib. Iam dictum ẽ: sed huc usq
dictum. hinc deinceps ordiemur. Sequi
potabunt : aquas ꝑtranseuntes int̾ me¬
dium montium. Q uid potabunt: fonteᷤ
emissos in conuallibꝰ. Et que potabunt :
bestiȩ siluȩ. Uidemus quidẽ hoc. iam in
ista creatura. Bestias siluȩ bibere de fontibꝰ.
&e de riuis inter montes currentibꝰ. Sed iam
qm̃ dõ placuit talium rerum figuris abscõ¬
dere. sapientiam suam ñ auferre studiosis:
sed claudere negligentib aꝑire pulsanti¬
bꝰ: placuit eciam ipsi dño dõ nr̃o. ad hoc or¬
tari uos ꝑ nos: ut in his om̃ibꝰ que ue¬
lud de corporali & de uisibili creatura di¬
cuntur. Queramus aliquiã spĩtalit abs¬

Expanded text:
vos ad intelligenda sacramenta prophetivos ad intelligenda sacramenta prophetica omni alacritate suspensos; nec opus est ut intentos faciat sermo meus, quos jam fecit Spiritus Dei. Hoc potius agamus quod urget. De fontibus emissis in convallibus, et de aquis inter medium montium pertranseuntibus jam dictum est: sed hucusque dictum; hinc deinceps ordiamur. 2. «vpotabunt? Aquas pertranseuntes inter medium montium. Quid potabunt? Fontes emissos in convallibus. Et qui potabunt? Bestiae silvae. Videmus quidem hoc etiam in ista creatura, bestias silvae bibere de fontibus et de rivis inter montes currentibus: sed jam quoniam Deo placuit talium rerum figuris abscondere sapientiam suam, non auferre studiosis, sed claudere negligentibus, aperire pulsantibus; placuit etiam ipsi Domino Deo nostro ad hoc hortari vos per nos, ut in his omnibus, quae velut de corporali et de visibili creatura dicuntur, quaeramus aliquid spiritualiter abs
Abbreviated transcription (Latin):
angłs lapsus de cęlo. factus serpens.
qr insidiosȩ iam uenena spargere cupi¬
ebat: emisit uenenum de ꝓprio. locu¬
tꝰ ẽ de suo: quila qui loquit᷑ mendati¬
um de suo loquit᷑. & miseri audiendo
dimiser̃ qđ cõmune erat un¬
de beati erant. uunt & ad suum ꝓpri¬
ũ redacti: cũ uolunt ꝑuersi ẽẽ
similes dõ. Hoc enun eis dixerat. Gu¬
state. & eritis sic̃ dii. Appetentes q̃đ̃¬
ñ erant: qđ acceperant amiser̃. Ergo
fr̃s. ad hoc ualeat qđ diximꝰ caritati
ur̃ȩ. ꝓpt̾ fontes: ut fluant de uob̾.
Conualles estote: & cum omũb confer¬
te qđ de dõ habetis. Inter medium
fluant aque: nulli inuideatis. Bibi¬
te saturamini: manete saturati. Ubi¬
q cominunis aqua: habeat dĩ głam:
non hominum priuata mendatia:¬
eliquarum partium psalmi
huiꝰ ꝑtractandarum: debito¬
res nos ẽẽ meminit caritas ur̃a. Non
gͦ opus ẽ: ut intentionem ur̃am ali¬
quo premio moueam. Uideo enim

Expanded text:
angelus lapsus de coelo, factus serpens, angelus lapsus de coelo, factus serpens, quia insidiose jam venena spargere cupiebat: emisit venenum, de proprio locutus est, de suo; quia «qui loquitur mendacium, de suo loquitur:» et miseri audiendo dimiserunt quod commune erat, unde beati erant; et ad suum proprium redacti, cum volunt perverse esse similes Deo hoc enim eis dixerat, «Gustate, et eritis sicut dii» Gen. non erant, quod acceperant amiserunt. Ergo, fratres, ad hoc valeat quod diximus Charitati vestrae, propter fontes: ut fluant de vobis, convalles estote, et cum omnibus conferte quod de Deo habetis. Inter medium fluant aquae, nulli invideatis; bibite, saturamini; manate saturati. Ubique communis aqua Dei habeat gloriam, non hominum privata mendaciaReliquarum partium psalmi hujus pertractandarum debitores nos esse meminit Charitas Vestra. Non ergo opus est ut intentionem vestram aliquo prooemio moveam. Video enim
Abbreviated transcription (Latin):
cepistis: anathema sit. Et uide quẽadmo¬
dum noluerit de monte p̾sumi: ne for¬
te mons ducedat ab aquis ꝑ medium
currentibꝰ & aliquiã ꝓprium uelit in¬
fluere. licet si nos. Et quantꝰ mons dix̃
hoc. quam uberrime aquȩ fluebant
de conualle eius: tam̃ hoc uolebat ut
medius int̃ montes curreret. & ita
nos inquit. Et tupaule potes aliquid
aliter predicare: De paulo quȩstio ẽ.
Audi qđ sequit᷑. Licet si nos. aut angłs
de celo annuntiauerit uob̃. pret̃ quã
qđ accepistis: anathema sit. Si ueniat
fluere: non de medio. Et hoc foide
homo. carnali nebula p̃peditus: &
fonte communi ad ꝓpriam suam
fluens. de paradiso ñ eẽt auditus: ñ p̃ci¬
pitarenuir in mortẽ. Media aqua posita
erat hominib p̃ceptum dĩ: aqua medi¬
a aqua qͦdamimͦꝰ publica. sine fraude ua¬
leat. Quid diximus caritati ur̃e: sine la¬
be: sine cȩno fluebat. Si ipsa iqua sem¬
ꝑ biberetur: semꝑ uiueretur. Uenit

Expanded text:
cepistis, anathema sit.» Et vide quemadmocepistis, anathema sit.» Et vide quemadmodum noluerit de monte praesumi: ne forte mons discedat ab aquis per medium currentibus, et aliquid proprium velit influere. «Licet si nos» Et quantus mons dixit hoc! quam uberrime aqua fluebat de convalle ejus! Tamen hoc volebat ut medios inter montes curreret, et ibinos,» inquit. Et tu, Paule, potes aliquid aliter praedicare? de Paulo quaestio; audi quod sequitur: «Licet si nos, aut angelus de coelo annuntiaverit vobis praeterquam quod accepistis; anathema sit» . Si veniat fluere, non de medio. Et hoc forte homo carnali nebula praepeditus, et a fonte communi ad propriam suam fluens in paradiso non esset auditus, non praecipitaremur in mortem. Media aqua posita erat hominibus, praeceptum Dei: aqua media, aqua quodam modo publica, sine fraude valebat, quod diximus Charitati vestrae, sine labe, sine coeno fluebat. Si ipsa aqua semper biberetur, semper viveretur. Venit