comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tcm. quih dotem. sicut in col¬
licõne bonorum d̾r. uł cͥte post
diuorcium siue crictasit tos.
płe idq. supͣ uiros p̃rimonii cĩ
intotem dari ꝓmisit non que¬
at. curitorcm quidem in boc q

Expanded text:
quia habet dotem sic ut in collatione bonorum dicitur vel certe post divortium sive exacta sit dos plere id, quod supra vires patrimonii eius in dotem dare promisit, non queat, curatorem quidem in hoc, q
Abbreviated transcription (Latin):
naturalis adhuc tũ dicen¬
uicim ħ iudico cobcendã
quars cnum diligenci¬
am uxoreun deuiulu ab
ẽ maliens cołcenda c̃ hoc ẽ
idotalib. ¶ Suroriiri

Expanded text:
cenuitiam hoc iudicio coercendam: quamuis enim diligentiam uxor eam demum ab est, in alienis coercenda est, hoc est in dotalibus.Si uxor uiri
Abbreviated transcription (Latin):
an nogoens que administrares
tefuncti uoluntatem uellet ꝑ¬
cepturum legatum. nxore hr¬
de scriptaita cauit ub̃tis meis om
nib alimentorum nomine sin
de dari uolo si ab ixdre mei non
rccesẜint. quero cum pr̾ fa. sua
nolutate decitate difficile
ꝓfechus sit ea antem assidue ꝓ

Expanded text:
a negotiis, quae administrare secundum defuncti uoluntatem uellet, percepturum legatum.Uxore herede scripta ita cauit: 'libertis meis omnibus alimentorum nomine sing herede dari uolo, si ab uxore mea non recesserint'. quaero, cum pater familias sua uoluntate de ciuitate difficile profectus sit, ea autem
Abbreviated transcription (Latin):
eni ncpotem ex incino pist̾em
pͥrtem instituit. et lucõ ticõ ita
leganit. lncõ ticõ inro bono cui
obscquio gr̃as ago dari noloan¬
nuos qmͣ du muat aurcos .c.
si reb nepotis mei intͥncunt. ce¬
nem rerum ne potis mei ad sol¬
licitudinem suam reuocan̾t. q̃¬
ro cum lucius ticius aliquo tẽ¬
cum non stctit quo minus ge¬
itit. publus autem meuus nol¬
let cum admunsitare an fitemꝰ.¬

Expanded text:
euia nepotem ex Maeuio puberem heredem instituit et Lucio Titio ita legauit: 'Lucio Titio uiro bono, cuius obsequio gratias ago, dari uolo annuos quamdiu uiuat aureos decem, si rebus nepotis mei interuenem rerum nepotis mei ad sollicitudinem suam reuocauerit'. quaero, cum Lucius Titius aliquo temeum non stet, quo minus gerat, Publius autem Maeuius nollet eum administrare, an fide
Abbreviated transcription (Latin):
ẜuuis istecum sit inspe con¬
stitutus successioms qualis¬
pũ. et suamgerens. ¶denũ¬
ciari autem oͦ hiisquos ꝓxi¬
ma spes successionis contĩ¬
git. ut puta primo gͣdir
hrdi instituto. non cciam

Expanded text:
us iste, cum sit in spe constitutus successionis, qualisicam et suam gerens. Denuntiari autem oportet his, quos proxima spes successionis contingit, ut puta primo gradu heredi instituto non etiam
Abbreviated transcription (Latin):
endimiapͤeccores sunt.¶q̃
naitrimerit hisad quos ca
res ꝑtinet ꝓcupatorib ne
corum sim̾spict uolent os¬
tendatur. ap̾cum educitur
aput quem parens usẜit.
aut is aput quem uolu̾it e¬
non rccipiet ap̃quem educe¬
tur cicognita constituam.
Is antem aput quem educ¬
abitur ꝙ nitumerit quoal
trium mensum sic bis n
mensc ex cotemꝑt quo ad
sex meusiim sit scmnel in
nicnse aser meusib quian
inculus fuat alt̾nis incusib.
Ab annicrlo quo ad fariposs¬
it semcli in mensib sex si uo¬
let ostendat. ¶Si cin uent¬
rem inspici custoꝵri ue ad eẽ
ꝑtin il licitum uonerit fa¬
ctam uequid erit quo mi¬

Expanded text:
endum aptiores sunt. "Quod natum erit, his ad quos ea res pertinet procuratoribusve eorum, si inspicere volent, ostendatur. apud eum educatur, apud quem parens iusserit. aut is, apud quem voluerit enon recipiet: apud quem educetur, causa cognita constituam. is apud quem educabitur quod natum erit, quoad trium mensum sit, bis in mense, ex eo tempore quoad sex mensum sit, semel in mense, a sex mensibus quoad anniculus fiat, alternis mensibus, ab anniculo quoad fari possit, semel in sex mensibus ubi volet ostendat. Si cui ventrem inspici custodirive adesse partui licitum non erit factumve quid erit, quo mi
Abbreviated transcription (Latin):
inspiciant dimm nequa har
dum inspiciat inuita młre
nentrem tanigat. ac mułx
indomo honestissime fennẽ
panit. quam ego constitrũz
mulrante dies .xxx. quam
parituram sc putat. demn¬
ciet hns ad quos eares ꝑti¬
net ꝓturitorib ue eorum
ut mittant si uelint qui riẽ¬
trem custodiant. in quo cõ¬
cdam młr paritura crit.ibi
ue plures aditus sint: quim
inius.si erunt er utraq ꝑte
tabulis pͥfigntur aute hos¬
tium cius conclanis lib̾i tros.
et tres libͥe. cum binis comii¬

Expanded text:
nt, dum ne qua earum dum inspicit invita muliere ventrem tangat. Mulier in domu honestissimae feminae pariat, quam ego constituam. Mulier ante dies triginta, quam parituram se putat, denuntiet his ad quos ea res pertinet procuratoribusve eorum, ut mittant, si velint, qui ventrem custodiant. In quo conclavi mulier paritura erit, ibi ne plures aditus sint quam unus: si erunt, ex utraque parte tabulis praefigantur. ante ostium eius conclavis liberi tres et tres liberae cum binis comi
Abbreviated transcription (Latin):
nophibetur patroins opas cru¬
ge̾. ¶Si imnpules sit paciouus uo¬
uintatecius uouuidetur nupta
ub̾ta nisitutoris auttͣas uolun¬
tati accesserit. ratiquoq hĩcio pa¬
tronoobẽmnupcus lib̾ce¶ Erẽt

Expanded text:
ohibetur patronus operas exigere. Si impubes sit patronus, uoluntate eius non uidetur liberta nupta, nisi tutoris auctoritas uoluntati accesserit. Rati quoque habitio patrono obest in nuptiis libert
Abbreviated transcription (Latin):
Uius artificu qui p m. anuinissio¬
nem clidic̾it lib̾tus oꝑas debebit
prestare si hee sins que qñ honeste
et sine ꝑiculo iite pstantur. nec
quas mamimissioms cempore pͥe¬
tabat. ¶Sales patrono opedant᷑
quales ereta teclignitate ualit¬
udine ucc̃itate ꝓposito ceti s eiusd¬

Expanded text:
Eius artificii, quod post manumissionem didicerit libertus, operas debebit praestare, si haec sint, quae quandoque honeste et sine periculo uitae praestantur, nec quas manumissionis tempore praestabat. Tales patrono operae dantur, quales ex aetate dignitate ualetudine necessitate proposito ceterisque eius
Abbreviated transcription (Latin):
cios interchum et quam dumpu¬
uos est. uaihuius quor ẽ mnuistiũ
si forte urlibrarius urumncia¬
i erinequalib ꝑtibe̾ent instit¬
utiutrum ꝓpted imidia.anꝓhra
itarus habeaut oparum eciam ac
antemrefcit. inpotestate fu̾int li¬
bi. anuo emancipati. s simnadop¬
cionedatum b̾rdem scṗserit patro¬
nus magis esti ut oꝑe ei cebeautũ
Nec patroi lib̾i submouentur ab

Expanded text:
 interdum et quamdiu impubes est: nam huius quoque est ministerium, si forte uel librarius uel nomenculani ex inaequalibus partibus essent instituti, utrum pro parte dimidia an pro hereditariis habeant operarum acautem refert, in potestate fuerint liberi an uero emancipati. Sed si in adoptionem datum heredem scripserit patronus, magis est, ut operae ei debeantur. Nec patronae liberi summouentur ab
Abbreviated transcription (Latin):
it. quisquis mͥh̾rs eat ticie nest¬
cm mcĩ mundum orum̃itaq:
mullicbria dampnas esto dire¬
tissius ait. si nõ. ippareat quid
in quit testatricem tm̃ orium
significitõnẽ musicbriũ accõ¬
modass acced̾e co ꝙ illa temon¬

Expanded text:
it: 'quisquis mihi heres erit, Titiae uestem meam mundum ornamentaque muliebria damnas esto dare'.Cassius ait, si non appareret quid inquit, testatricem tantum ornsignificationem muliebrium accommodasset: accedere eo, quod illa demon
Abbreviated transcription (Latin):
uori quis legunt buc u̾bis. mun¬
dum muliebrem onme ornam̃¬
tum et quicquid unius dedido¬
nam eiuis cĩ comꝑam confeci id
ommne dari uolo qĩtum c̃ an caru¬
ca dormitori cum uulis qua sẽ¬
ꝑ uror usa sit cidebeatur. r.si ciꝰ¬

Expanded text:
ori quis legauit his uerbis: 'mundum muliebrem omnem, ornamenta et quidquid uiuus dedi donaui eius causa comparaui confeci, id omne dari uolo': quaesitum est, an carrucha dormitoria cum mulis, cum semper uxor usa sit, ei debeatur. res
Abbreviated transcription (Latin):
pꝰ mortem cĩcũ putares eã mu̾e
enus attillicinꝰ nogat c̃e legatos
que meica ꝑati sunt erunt ue.
mortis temꝑe int̾ormũta sua
innonem reliqiit. qͣro auħrs ex

Expanded text:
tares eam uiuere, emeris, Atilicinus negat esse legatos quae mea causa parata sunt eruntue': mortis tempore inter ornamenta sua unionem reliquit. quaero, an heres ex
Abbreviated transcription (Latin):
q inusum ut facilius ca⁊¬
tutores. ad ad imstra m¬
cõnem acced̾cnt. scientes qͦ¬
pupillum sibi obligatu
fore ex sua ad nunustracõne
quam qmͣ cuim sinc tuto¬
ric au̾cte pupilli non obli¬
gentur nec in remsuam tu¬
tor obligare pupillum pꝰ¬
sit. attũ receptum ẽ. ut tuto¬
ri suo pupillus sũ tutoris

Expanded text:
usum, ut facilius tutores ad administrationem accederent scientes pupillum quoque sibi obligatum fore ex sua administratione. quamquam enim sine tutoris auctoritate pupilli non obligentur nec in rem suam tutor obligare pupillum possit, attamen receptum est, ut tutori suo pupillus sine tutoris
Abbreviated transcription (Latin):
onsolum tutele pͥmlin
datur in bonis tutoris. s q̃
cius qui ꝓtute la negocrũ
gessit. ur excuracõne pn¬
pilli pupille ue. furiosi
furiose ue. debebitur. si co

Expanded text:
on solum tutelae priuilegium datur in bonis tutoris, sed etiam eius, qui pro tutela negotium gessit: uel ex curatione pupilli pupillaeue furiosi furiosaeue debebitur, si eo
Abbreviated transcription (Latin):
quis plemorem eẽt ex pt̾¬
mcbitur. ¶ quot ad cm̃i
testimenti ꝑtinent relictũ
cẽt ab eo quioctisus cẽ dice¬
tur id nequis scieno dolo in¬
alo apiendum recitandummi¬
describendumq ciiet eoc̃o
ciuctur prusqmͣ de ea fami¬

Expanded text:
une utile est, ad libertatem pmerebitur.Quod ad causam testamenti pertinens relictum erit ab eo qui occisus esse dicetur, id ne qui‹s› sciens dolo mntum occisi occisaeue aperiredescribendumque curet, edicto cauetur, priusquam de ea fami
Abbreviated transcription (Latin):
scriptis ages. et pͥla nupoĩta pa¬
rataq ut in mitentur edificio.
item in strm̃n urbanum et rusti¬
cum cum mancipis que finidi
plius funtos icos ita u instr¬
ti sunt cissimum numeriani
ciumsins salictis et silius q̃itum
ẽ cum silus et salicti non in fun
ruit. nec sinc hus fundi coli p̃¬

Expanded text:
scriptis aggeres et praela iam posita parataque, ut immittantur aedificio, item instrumentum urbanum et rusticum cum mancipiis, quae fundi plius fundos meos ita, ut instructi sunt, Cassianum Nonianum cum suis salictis et silvis". quaesitum est, cum silvae et salicta non in fundravit nec sine his fundi coli po
Abbreviated transcription (Latin):
tor sine tecͥto qnͣmis oblis¬
ore exit editor. ¶item intẽ¬
dume. an et oblignt cires
possit. et oicendum c̾ si cam
sortem accepit. nec ẜͥmorib
nsuris uile obligatonem.
ut inc prioris editorie ccumi
ad soquentem tnͣseit dẽ.¬

Expanded text:
tor sine decreto, quamuis obligore erat creditor.Item uidendum est, an et obligare ei rem possit: et dicendum est, si eandem sortem acceperit nec grauioribus usuris, ualere obligationem, ut ius prioris creditor‹is› ad sequentem transeat
Abbreviated transcription (Latin):
legauit cessare orõncm. sĩ
u̾o deit pupilli dicendum¬
possit. alioqum inuentigrit
alienandi ro. ¶ S si p̾r stip¬
ulanti fundiun spopondit
succesẜit quod pupulus i
at oblatus. ¶ Eitem rone.
elsi parenc fundnm uen¬
oidit. ui quis alius cuipu¬
pillus succesẜit pot dici
pupillum cet̾a uendicõnis
ini consulto ptore posse ꝑ¬
atum repudiare pupillus

Expanded text:
legauit, cessare orationem, sin uero de re pupilli, dicenduminuenta erit alienandi ratio. Sed si pater stipulanti fundum spoponderit successeritque pupillus in at obligatus. Eadem ratione et si parens fundum uendidit uel quis alius, cui pupillus successerit, potest dici pupillum cetera uenditionis inconsulto praetore ‹po›sse patum repudiare pupillus
Abbreviated transcription (Latin):
paratam qr se fundum flauie
albine trad̾e si sibi amnia bina
pͥstarentur reddituum nomĩe
s nr possiõnem tradidit. nian

Expanded text:
paratamque se fundum Flauiae Albinae tradere, si sibi annua bina praestarentur redituum nomine: sed neque possessionem tradidit n
Abbreviated transcription (Latin):
intos uendicabant. omnes igit
ominno quiens sunt condicio¬
isut iure militan cestan non
possunt. sinhostili loco depreħedã¬
tur. et illic decedant. quomo uel¬
uit et quo mo possint testabun¬

Expanded text:
i uindicant. omnes igitur omnino, qui eius sunt condicionis, ut iure militari testari non possint, si in hosticolo deprehendantur et illic decedant, quomodo uelint et quo
Abbreviated transcription (Latin):
Atri qui filum emancipaint. de
his que lib̾tatis causamposita su¬
cruit p̾tornich̾ elicit. et so frustra
male contra pietatem afficieb¬
Dum est qu d̃estam̃co
rate ce eorum quim hostii¬
loco suppͥmna iudicia sua quoquo
mio orinassent ibidem dicius
suuin obissent. Quauiquar
eninclistet conclicio militum
abhus ꝑsorus quas constituci¬
ones principales separe̾t. tamẽ¬

Expanded text:
atri qui filium emancipauit de his, quae libertatis causa imposita fuerint, praetor nihil edicit, et ideo frustra male contra pietatem adficiebum est, quin debeant esse eorum, qui in hosticolo suprema iudicia sua quoquo modo ordinassent ibidemque diem suum obissent. quamquam enim distet condicio militum ab his personis constitutiones principales separent, tame
Abbreviated transcription (Latin):
limtite testitoris inocitur
omisisse ancogitur p̾stare
ut puta frẽmsiumi scripsit
h̾rdem et codicillos fecitab
intestato peciit q afrc. ut si

Expanded text:
luntate testatoris videatur omisisse, an cogatur praestare. ut puta fratrem suum scripsit heredem et codicillos fecit ab intestato petitque a fratre, ut, si
Abbreviated transcription (Latin):
nistimtis uideatur p̾tor lo¬
qui attũ ecum adalios qmͣ
Hrces scripsit ut si sit legat¬
arius a quo fideicominuss¬
um relictum ẽ. et hic idegis¬
sct. ut omititur hrditas co

Expanded text:
nstitutis videatur praetor loqui, attamen etiam ad alios haec res serpit: ut, si sit legatarius, a quo fideicommissum relictum est, et hic id egisset, ut omittatur hereditas, do
Abbreviated transcription (Latin):
is religionem pͥtoris instru¬
rhrditas põt aliquid possid¬
cit deliditate et possite des¬
ierit sinc tolo .m. nug̃ ẽ. ut
cesunt connenm. ¶quod
ergo tempns spectabimus
possideat nec ne litis contes
¶Ett si racancu boniquis pꝰs¬
erit indubitate comucniri
potit ex huc ꝑteedicti. quu
et omisit cam testĩ et qui
ab intestito possedit et qui¬
demsic inpͥscriptione qiud̾¬
cuiui tutussit ¶si pronue¬

Expanded text:
toris instruhereditas potest, aliquid possideat de hereditate et possidere desierit sine dolo malo, magis est, ut desinat conveniri. Quod ergo tempus spectabimus, possideat nec ne? litis contesCerte si vacantia bona quis poserit, indubitate conveniri poterit ex hac parte edicti, quia et omisit causam testamenti et quia ab intestato possedit et quidem sic, ut praescriptione quadriennii tutus sit. Si patronu
Abbreviated transcription (Latin):
cogi p̾stare. ¶cct̾um silega¬
ta absimuat codrantem i
tunc nicłi ficti commissariis
et igo puto iulim siñam.
ita accipiendam ut siomis¬
sa ci testĩ ab intestato possi
onimmo logita p̾stire. nec
tim ntiq omitte cib̾rdita¬
tem ꝑmisit. ꝙ fiteicomini¬
ssa abco reliquit ab intesta¬
to planc si nomntim io
ci ꝑmisit diccinus. non cũ
fatultate ei qmei testator
cessit. ꝙ si uonci concessit spe¬
crilit testitor onit̾e: is orto
erit sequ̾lus quem iił. ostẽ¬
dit. ¶ quid dem̃ dicenus si

Expanded text:
cogi praestare: ceterum si legata absumant dodrantem, tunc nihil fideicommissariis r. ego puto Iuliani sententiam ita accipiendam, ut, si omissa causa testamenti ab intestato possinimodo legata praestare: nec enim utique omittere ei hereditatem permisit, qui fideicommissa ab eo relinquit ab intestato.Plane si nominatim id ei permisit, dicemus non eum facultate ea, quam ei testator concessit: quod si non ei concessit specialiter testator omittere, is ordo erit sequendus, quem Iulianus ostendit.Quid deinde dicemus, si
Abbreviated transcription (Latin):
brditas senil cuta adimi
facile non põt. sz qiͣ nec tu¬
ta. ¶ Siquis codiciuos in
testamito confirmauit.
et codicillis ascriprit ali¬
quid mor celemĩt itant ap¬
pareat andebeitim. et põp.
scribit codicillos teletos

Expanded text:
ditas semel data adimi facile non potest, sed quasi nec data. Si quis codicillos in testamento confirmauit et codicillis aliquid adscripsit, mox deleuit ita ut appareat, an debeatur? et Pomponius scribit codicillos deletos
Abbreviated transcription (Latin):
tcoh̾rdes lib̾tos matrẽ et fuium pi¬
etatis racio sccundumnaturam
salua ẽed ¶Sifilius matrem et pi¬
trem quos ueu̾ar or contume liis ꝓ¬
ficit urimpias manus eis nnft pre¬
fectus urbis delictum ad publicam
picta temptiuens ꝓmo eius uĩdiea
uendunest. ut quanuus ꝑ ꝓcurato¬
rem iudicium accipiant neaccio de
colo maloant inuirianu meo det.¬
infames ita condempnati recancun
ip̃a et oppinione hominum non effu¬
guint infannc uot.am. int̾dictum qͦ¬
unt quem pꝰmultos. innos uenire
iussit. p̃cacroratus accepto abeop̾ti¬
o eummanumisit quero auenuifi¬
lius echrs manumissoris ut iugra¬
tum accus are possit.R. possesiuich¬

Expanded text:
collibertos matrem et filium pietatis ratio secundum naturam salua esse debet.Si filius matrem aut patrem, quos uenerari oportet, contumeliis adficit uel impias manus eis infert, praefectus urbis delictum ad publicam pietatem pertinens pro modo eius uindicauendum est, ut, quamuis per procuratorem iudicium accipiant, nec actio de dolo aut iniuriarum in eos detinfames ita condemnati, re tamen ipsa et opinione hominum non effugiunt infamiae notam.Interdictum quouem post multos annos uenire iussit: postea exoratus accepto ab eo pretio eum manumisit: quaero, an eum filius et heres manumissoris ut ingratum accusare possit. res
Abbreviated transcription (Latin):
est opas dait. Quaius nul¬
la ꝑsona legecrtipiatur. tamen
intelligendum est. dehis legen
sentirẽ quilibos tolle possunt. ita¬
qr sicastratum lib̃tum. uirciurã¬
do quis acleg̾it. cliceudum est ũ¬
patronus lib̾ta mic iurando. ade¬
git ut sibi nubet siquidem duc
fi.iudeni legifactamius. ait. et p¬
inde patronum ten̾i. ac sicoegis¬
si murarelib̾tam nõ impturam.¬
¶Lege uilia de mantancuis ordim¬

Expanded text:
est operas dare.Quamuis nulla persona lege excipiatur, tamen intellegendum est de his legem sentire, qui liberos tollere possunt. itaque si castratum libertum iureiurando quis adegerit, dicendum est patronus libertam iureiurando adegerit, ut sibi nuberet, si quidem ductfraudem legi factam Iulianus ait et perinde patronum teneri, ac si coegisset iurare libertam non nupturam.Lege Iu‹l›ia de maritandis ordi
Abbreviated transcription (Latin):
uit infraudempatromi ad huc tũ
p alienacõm maiorcentenano re¬
manet alienacio quidemures lx¬
uisianam. iccionem ituccabunt
eaque bfrandem sunt alienata et
itanił sepissime saibit cor une
utimur. diu̾sitatis aut caracioe
quoriens infrandem legis fitau¬
cuacio uoualet quis faccum est
lu fraudem autem fit amiquis se
iumorem ceutenano facitadẜu¬

Expanded text:
patroni, adhuc tamen post alienationem maior centenario remaneat, alienatio quidem uires hauisianam actionem reuocabuntur ea quae per fraudem sunt alienata: et ita Iulianus saepissime scribit eoque iure utimur.Diuersitatis autem ea ratio est. quotiens in fraudem legis fit alienatio, non ualet quod actum est: in fraudem autem fit, cum quis se minorem centenario facit ad
Abbreviated transcription (Latin):
nem suppleatur ꝑserum iudicio:
ub̾ti sine condicione et lilacioe er
crhrditate ur legato ur fideiconi¬
misso queripot.¶E eduob patro¬
nis unus exdebitapte hrs instit¬
ntus sine condicione et cluacione
ta et cc̃tabuas bonorum possõm
petiss. ilia et porcioei acc̾sc̾e potiuss¬
¶Naturales libi exh̾rdati fũ alio ex

Expanded text:
o liberti sine condicione et dilatione ei, hereditate uel legato siue fideicommisso, quaeri potest.Ex duobus patronis unus, ex debita parte heres institutus sine condicione et dilatione,ta et contra tabulas bonorum possessionem petisset, alia etiam portio ei adcrescere potuisset.Naturales
Abbreviated transcription (Latin):
Eiuum a filio familias milite ma¬
imissum dius adriauus ip¬
sit militem lib̾tum suum faceũ
patus¶Seruus no mauiniuss
lib̾t.⁊ tem consequitur ¶ Is quica
lege distractus est ut nianumt¬
tatur iutra tempus quis super¬
nencus: l nõ manumntatur
faciet tam en lib̾tum emptoris

Expanded text:
ervum a filio familias milite manumissum divus Hadrianus rescripsit militem libertum suum facere, non patris. Servus non manumissus libertatem consequitur is, qui ea lege distractus est, ut manumittatur intra tempus: quod superveniens, licet non manumittatur, faciet tamen libertum
Abbreviated transcription (Latin):
Ompatromin quicapitis lbtr¬
tum accusass exdudi abonoriir
possone contra tabulas placuit¬
labro cristima bat capitis accusa¬
aonemeam ee cumis pena mors a¬
ut crilium ẽet QQͥ nomendetus
accusasse incelligtudus est insi .b¬
olicionem retit idreciam pculo pl¬
acuisse seriuus refcit. pianũ¬

Expanded text:
patronum, qui capitis libertum accusasset, excludi a bonorum possessione contra tabulas placuit.Labeo existimabat capitis accusationem eam esse, cuius poena mors aut exilium esset. qui nomen detulit, accusasse intellegendus est, nisi abolitionem petit: idque etiam Proculo placuisse Seruilius refert. 11 U
Abbreviated transcription (Latin):
one fc̃a nichominins centenanus
est nouidetur nuegis fraudem fac¬
tum .s. tantumi infraudem patidin
Io circo faui. ano et calisiauoi¬
dicio reuocab idq. iienatũ esti¬
¶Siquis res ples simul alieuã¬
do minorem se ceutenano fec̾¬
it qͣruna rtuocata inomniũ ꝑ¬
tib in.norcenten. ano efficitur
utrum reu ocamus omnes an
prata exsiugulis ut centen.ari¬
um eum faciamus magisq
est ut ominium rerum aueua¬
cio fc̃a nullius momentisit. si¬

Expanded text:
e facta nihilo minus centenarius est, non uidetur in fraudem legis factum, sed tantum in fraudem patroni: idcirco Fauiano uel Caluisiano iudicio reuocabitur id quod alienatum est.Si quis plures res simul alienando minorem se centenario fecerit, quarum una reuocata uel omnium partibus maior centenario efficitur: utrum reuocamus omnes an pro rata ex singulis, ut centenarium eum faciamus? magisque est, ut omnium rerum alienatio facta nullius momenti sit.S
Abbreviated transcription (Latin):
put.aret dandambonorum pos¬
sõm cuius sentenciam nos qq
secutisumus. autirescribemus
adlibellum cessidic̃ longine.s
et uolusius memianus amcus
mr̃ ut et iuns cuulis p̾t̾ uet̾em
bene fuitoatamꝑiciami aurie di¬
ligens religione rescriptinũ l
uctus sit utcoram nob̾ affurmͣ¬
uit non arbitratum scaliterr
amicis nĩs uiris pitis adibi¬
cis: plenius traccaremus. ma
toris ex ꝓsona ur notapatris
si excludi abonis auiti lib̾ti
plunum caam uiris anctorũ
s et saluniuliam amia nũ cla

Expanded text:
putaret dandam bonorum possessionem. cuius sententiam nos quoque secuti sumus, cum rescriberemus ad libellum Caesidiae Longinae: sed et Uolusius Maecianus amicus noster ut et iuris ciuilis praeter ueterem et bene fundatam peritiam anxie diligens religione rescripti nostri ductus sit ut coram nobis adfirmauit non arbitratum se aliter amicis nostris iuris peritis adhibitis plenius tractaremus, magaetoris ex persona uel nota patris sui excludi a bonis auiti liberti: plurium etiam iuris auctorum, sed et Salui Iuliani amici
Abbreviated transcription (Latin):
tempus hr temfic̾e põt. er iliũ
post tempus. ux er condicone.
quam filio iure militan testrũ
ebit si forte pr. uł in iuicia. ł
nitra mninim milicic decesẜit.
bonorium possonem ultra tem¬
pa edicto det̾minit. nec mili

Expanded text:
tempus heredem facere potest et alium post tempus vel ex condicione quam filio iure militari testameebit, si forte pater vel in militia vel intra annum militiae decessit. Bonorum possessionem ultra tempora edicto determinata nec milit
Abbreviated transcription (Latin):
dunie̾et. et plicet non suic dis¬
tinctõne ħ fi. s⁊ siquidem uino
testatore et sciente ditississent.
uich nouistatuendum ẽ. si aũt
ignorante aut post mortemtiꝰ

Expanded text:
dum esset: et placet non sine distinctione hoc fieri, sed, si quidem uiuo testatore et sciente decessissent, nihil noui statuendum, si autem ignorante aut post mortem eius,
Abbreviated transcription (Latin):
emplum erat bonorum possõ pe¬
ti non potit. ut pomponius sc̃¬
sis.¶ Erigit p̾tor ut sus cuuis
bonor um possõdatur. utroqr tp̃e
iustestamiti faciendi habu̾it.
et cum facit testamentum et cũ

Expanded text:
erat, bonorum possessio peti non poterit, ut Pomponius scripsit. Exigit praetor, ut is, cuius bonorum possessio datur, utroque tempore ius testamenti faciendi habuerit, et cum facit testamentum et cum
Abbreviated transcription (Latin):
erres dimpniosa ẽ hrdi tinlibe¬
rum c̃ uonadire fedititem. s¬
hec res efficit ut uctͣe sit logata¬
tarus ne destituto testimento
inporcõne legitorun pasciscl.¬
migru dubitacõ fint dehus ⁊
quorum condicõ mortis tem¬
pore pendet .i. in quod subcon¬
dicõne cebctur instipnutoris
bonis amuruetur et ꝓmissoris
bonis detrahatur. s hoc uirc uti¬
mur ut quintieis specus obliga¬
tõnis uciure possit intantum
stipulatoris quidem boms. acce

Expanded text:
res damnosa est heredi, cui liberum est non adire hereditatem: quae res efficit, ut necesse sit legatariis, ne destituto testamento in portionem legatorum pacisci.Magna dubitatio fuit de his, quorum condicio mortis tempore pendet, id est an quod sub condicione debetur in stipulatoris bonis adnumeretur et promissoris bonis detrahatur. sed hoc iure utimur, ut, quanti ea spes obligationis uenire possit, tantum stipulatoris quid
Abbreviated transcription (Latin):
te condicõne. ant hrdes retint
quinto munus sol̾nt. ant le¬
gitaru restitiunt quanto plus
consccutisut. ¶ S et si legata
quetum purc quetum subcõ¬
dicõne relicta efficicutim. ut et¬
istente condicõne ler falcioui
locim habeit pine legata cun
cancõne reodiuitur quo casu
mag̃ musu ẽ solui quitem pu¬
re logata pinde ac sinull alia
sub condicõne legita finssent.
cine autem logitaros tebe ex
eucntu conditõnis quod am¬
plins accepissent redditumi¬
itur. etsiquib dum ẜis cotem
testamento sub condicõne ub¬
tas data sit quorum ptutond¬
icõne cristente tebonis detral.¬
initin. ¶iudiem telicta loga

Expanded text:
ne aut heres reddat, quanto minus soluerit, aut legatarii restituant, quanto plus consecuti sint.Sed et si legata quaedam pure, quaedam sub condicione relicta efficiant, ut exsistente condicione lex Falcidia locum habeat, pure legata cum cautione redduntur. quo casu magis in usu est solui quidem pure legata perinde ac si nulla alia sub condicione legata fuissent, cauere autem legatarios debere ex euentu condicionis quod amplius accepissent redditu iuidetur et si quibusdam seruis eodem testamento sub condicione libertas data sit, quorum pretia condicione exsistente bonis detrahuntur.In diem relicta lega
Abbreviated transcription (Latin):
tum cidatum ẽ. ut integralog¬
ata. uił ficeicominissa p̾sfet tcuͦ¬
cganda crit actõ legati. Si logc fal.

Expanded text:
tum ei datum est, ut integra legata uel fideicommissa praestet, deneganda erit actio legati, si lege Fal
Abbreviated transcription (Latin):
est. s tanto iinus crogati ex bo¬
nis intelligendum est. quinto¬
minus it̾ea donec dies atting¬
cess it quic dodrintem ꝓ ratai
porcõne ꝑ legem ip̃o mre mii¬
mumitur .uͦ. gr̃a. siis qui qua¬
dringinta inbonis habucrit.

Expanded text:
est: sed tanto minus erogari ex bonis intellegendum est, quantum interea, donec dies optingcesserit quis dodrantem, pro rata portione per legem ipso iure minuuntur: uerbi gratia si is, qui quadringenta in bonis habuit,
Abbreviated transcription (Latin):
nquintitate primonii erquiren¬
du iusum ẽ mortis tempus spoc¬
tirus ꝓtest. suinte aditam ħ̾r di¬
titem ꝑẜ uos hrditarios aut
exptuancillarum hrditanrũ
aut erfenui pocorum tm̃ access¬
it ħ̾rdititi ut .c. logatorimi no¬
mine crogitis lñturis ħrs sit¬

Expanded text:
quantitate patrimonii exquirenda uisum est mortis tempus spectariis prodest, si ante aditam hereditatem per seruos hereditarios aut ex partu ancillarum hereditariarum aut ex fetu pecorum tantum accesserit hereditati, ut centum legatorum nomine erogatis habiturus
Abbreviated transcription (Latin):
quumt᷑ ullum temporis et int̾¬
cit quintititem .x. ¶ Sicuti lega¬
ta non tebentur isi deducto e¬
rc alicno aliquid supsit. nec mo¬
tis causa tonicõnes debebinitur.
s infirmibuntur ꝑes alienum

Expanded text:
uallum temporis et intecit quantitatem decem.Sicuti legata non debentur, nisi deducto aere alieno aliquid supersit, nec mortis causa donationes debebuntur, sed inf
Abbreviated transcription (Latin):
dicõnem hre partre non po¬
tit quim insua põtate non
hebit uclun institucõne col¬
lati malt̾ius fcm̃. ant inquẽ¬
dam casum si ille putacon¬
sul fes fu̾it. tunc postulanti¬
g̾it aditiq fu̾it se boni defu¬
ucti cditorib. possice iussu

Expanded text:
arere non poterit, quam in sua potestate non habebit, ueluti institutione collata in alterius factum aut quendam casum, 'si ille' puta 'consul factus fuerit', tunc postulantigerit aditaque fuerit, se bona defuncti creditoribus possidere iussur
Abbreviated transcription (Latin):
mͣcte. ¶ ittmqueri põt si
funduc atutore pctitus sit
pupilliris nec restitiutur.
aulitis estimitõ oblata alien¬
acõnem pariat. et mig̃ c̃ ut
pirut. hoc enim alienaco non
sponte tutorfit. itemq exit

Expanded text:
te. Item quaeri potest, si fundus a tutore petitus sit pupillaris nec restituatur, an litis aestimatio oblata alienationem pariat, et magis est, ut pariat: haec enim alienatio non sponte tutorum fit. Idemque erit
Abbreviated transcription (Latin):
indã intesto ita scͥpserat pamp¬
hilus ẜuus meus peculiũ suũ
cũmoriar sibibẽto. lib̾ qr esto cõ¬
suiebatur recte ne pãphilo pecu

Expanded text:
in testamento ita scripserat: "Pamphilus servus meus peculium suum cum moriar sibi habeto liberque esto". consulebatur, rectene Pamphilo pecu
Abbreviated transcription (Latin):
trn alt̾ sc abstinut. alt̾ p̾ea¬
quim prior scabstnunt n¬
miscuit se dicendu ẽ hũc
ib fore impleicitum cum
en condicõne adire uitetux¬

Expanded text:
rum alter se abstinuit, alter posteaquam prior abstinuit immiscuit se, dicendum est hunc eribus fore implicitum, ea condicione adire uidetu
Abbreviated transcription (Latin):
parunit condicõmi. s et sidc cõ¬
dicõne testatoris intͥtus sit
p̃rfam̃. an filius fam̃. sic nõ
pot̾it adut ħrditatem et sieiꝰ
condicõms sit mi̾ntite. ut te
stes ce cessit an cimis rom¬
euudi et iure ẽ ut possit ad
et et si desua condici U lp̃¬
one quis oubitet. anfilius
fa. sit posse cum acquirtre
lirditatem iam dictum est.

Expanded text:
i. Sed et si de condicione testatoris incertus sit, pater familias an filius familias sit, non poterit adire hereditatem, etsi eius condicionis sit in ueritate, ut tesstes decessit an ciuis Romeundi et in re est, ut possit aded et si de sua condicione quis dubitet, an filius familias sit, posse eum adquirere hereditatem iam dictum est.
Abbreviated transcription (Latin):
cres mstitutus si putet te
itatem non põt. s et si scit se
hͥrdem institutum sintrũ
pure. an sub condicõne ig¬
noret non pot̾it adne hedi¬
tatem l inpurc institutus¬

Expanded text:
res institutus si putet tesitatem non potest. Sed et si scit se heredem institutum, sed utrum pure an sub condicione ignoret, non poterit adire hereditatem, licet pure
Abbreviated transcription (Latin):
tatem mor emincipatus
uł manuimissus exc̃i sub¬
stitucõms adeat crunt uͥ¬
q h̾edes. sunt enim appen¬
ex clusus ꝑcondiconem sͥ
datam p̾r filim iussit ad¬
irt dicendum crit cum nõ
quesisses nam porcõnem.

Expanded text:
tatem, mox emancipatus uel manumissus ex causa substitutionis adeant: erunt namque heredes: sunt enim appenexclusus per condicionem sibi datam pater filium iussit adire, dicendum erit eum non quaesisse suam portionem.
Abbreviated transcription (Latin):
ł.xxu.d̾. scribit incit̾e cumi
medictum sise in miscint
impnbis hroitati. nim qui
iudicium parentis obpug¬
nuit: non d ex eatem hrdi¬
tate quicqmͣ consequi. set
marcelł elegant᷑ distingint
multu int ẽe utrumeras

Expanded text:
um scripsit incidere eum in edictum, si se immiscuerit impuberis hereditati: nam qui iudicium parentis oppugnauerit, non debet ex eadem hereditate quicquam consequi. sed Marcellus eleganter distinguit multum inte
Abbreviated transcription (Latin):
utiem fore. et ultro ex fiteicõ¬
misso peti posse. idem querit
ati actõ utilis sit hrdib mulie¬
ris adu̾sus filium enis . R. ẜu ca¬
tas ad filiu scriptas non fore
utilem. ¶claudins utilem quẽ
ubris expͥssit. ut contentus es¬
scł ꝑtis dimdie dotis quib ub̾

Expanded text:
eptionem utilem fore et ultro ex fideicommisso peti posse. idem quaerit, ati actio utilis sit heredibus mulieris aduersus filium eius. rteras ad filium scriptas non fore utilem. Claudius: quoniam in his expressit, ut contentus esset partis dimidiae dotis. quibus uerbis
Abbreviated transcription (Latin):
possit.ꝑ. non id circo quod scrip¬
tura c̃ etigi posse infrantem le¬
gi relictum. ¶erhus ubis tes¬
tamenti omnib quos quas ue
lias uesiris omnes contedi uolo
inrmnumisiss debenitur filii .ix.¬
lnis quos quas ue añ testamẽ¬
tum fcm̃ manumisiss filios fi¬
lias ue er c̃i fiteicomimissi p̾sta¬

Expanded text:
n idcirco quod scriptum est exigi posse in fraudem legis relictum. Ex his uerbis testamenti: 'omnibus, quos quasue mliasue suos omnes concedi uolo' manumississet, debeantur filii. quos quasue ante testamentum factum manumississet, filios filiasue ex causa fideicommissi praesta
Abbreviated transcription (Latin):
post moetem suam omnem resti¬
tuant patere uiee colonre bene nẽ¬
tanorum nichi defructib pendẽ¬
te condicõne ꝑceptis petitumn
meden constat. ¶cum ita fuer¬
uit scͥptum fid̾i filiorum meorũ
comutto. ut si quis eorum sũ lib̾¬
is diem suum obient omnem
ħrditatem ineam ad neptem n¬
cam claudiam puciure uolo de¬
itis filio nonisimo autem sine
pp̃ condicõnis ñbanon ad uttim
deatur. scł cum in fideicõmissis uol¬
untatem sc̃ptan conueniat absur¬
dumesse rendit. cessante prua¬

Expanded text:
post mortem suam restituant patriae meae coloniae beneventanorum": nihil de fructibus pendente condicione perceptis petitum videri constitit. Cum ita fuerat scriptum: "fidei filiorum meorum committo, ut, si quis eorum sine libris diem suum obierit, omnem hereditatem ad neptem meam Claudiam pervenire volo": deite filio, novissimo autem sine condicionis uerba non admitti uidebatur: sed cum in fideicommissis uoluntatem spectari conueniat, absurdum esse respondi cessante pr
Abbreviated transcription (Latin):
omnes qͦs apatruo maxiuio pposimmiꝰ
ꝗdam hus nomimibdesignant ab pa¬
truus ab anũcul ab amita ab inat̾tera ĩ
appollo abpatinos abanũculos ab. ami¬
tas abmatteras illi demonstrant mef¬
tro sororisz ab uepotem ¶Patriu¬
in. aioris filius fili. ⁊ husunt ꝑam fñe¬

Expanded text:
omnes, quos a patruo maximo posuimus, quidam his nominibus designant: abpatruus abauunculus, abamita abmatertera: itaque appello abpatruos abauunculos, abamitas abmaterteras, illi me demonstrant fratris sororisque abnepotem. patrui maioris filius filia: hi sunt
Abbreviated transcription (Latin):
agius fili ncpos euisdẽ exfilia. It̃
neptis coadẽ et eadẽ racione expo¬
nut unris nomine anteposito.i.
anisororis nepotes neptes uq eur¬
mnabimus idem inauñculomag¬

Expanded text:
ius nepos eiusdem ex filiaitem neptis totidem et eadem ratione exponuntur matris nomine anteposito, idaui sororis, nepotes neptesque enumerabimus: idemque in auunculo mag
Abbreviated transcription (Latin):
uiuĩ q. anus et fr̾.utiam dictũ ẽ dupp¬
licit᷑ accipin̾t᷑ et sopatiui magni silni
qͣ tuor ĩplet totidem filia amute magu
cfulius filia. husnur auisororis fili
filia panipame nepos neptis exfilia
pr̾is ł matris consobruꝰ consob̾ nauĩi

Expanded text:
bimus, quod auus et frater, ut iam dictum est, dupliciter accipiuntur et ideo patrui magni filius quattuor implet, totidem filia. amitae magnae filius filia: hi sunt aui sororis filius filia, proaui proauiae nepos neptis ex filia, patris uel matris
Abbreviated transcription (Latin):
potos etꝓneptis filius filia nepotis
neptisue. nepos neptis fili filieue
pue pos pneptis ne potesł exfilion¬
tał exfilia acceptisut ad sigłas per¬
sõas gracdudescendamus fic filiꝰ¬
nepos ꝓnepos abueptis filiꝰ ne po p¬
neptis. ab neptis filius nepos puep¬
tis abuepos. ab neptis simłrhee pͦ nu¬

Expanded text:
potis proneptis filius filia, nepotis neptisue nepos neptis, filii filiaeue pronepos proneptis, nepote uel ex filio nuel ex filia acceptis, ut ad singulas personas gradu descendamus sic. filiusneposproneposabnepos filiusneposproneposabneptis filiusneposproneptisabnepos
Abbreviated transcription (Latin):
adituc ꝓ mõ facultatum
pupilli d arbitrio iudici
estimari snec enim ꝑuit¬
tendum ẽ tutori tm reip¬
utare. quintum dedit si
plus cquo dedit. ¶Hoc am¬
plius et si pͥtor modum
alim̃tis statuit u̾mptñul¬
tra ures facultatum ẽ ꝙ
dec̾tum c̃. nec suggtssit pͥ¬
aut non tanti dccuentur.
Sr di p̃r staturt aliũitali¬
bis quos h̾rdos scripsit i

Expanded text:
o facultatium pupilli debet arbitrio iudicis aestimari: nec enim permittendum est tutori tantum reputare quantum dedit, si plus aequo dedit. Hoc amplius et si praetor modum alimentis statuit, verumtamen ultra vires facultatium est quod decretum est nec suggessit praeaut non tanta decernerentur. Sed si pater statuit alimenta liberis quos heredes scripseri
Abbreviated transcription (Latin):
bitur eiactõ. et ita diuus
seuus. sepissime stitint.
reputatones tutoris nõ
iipb admitt̾e. ut puta
sid̾icit se inpendissc mna¬
liũita pupilliur discipl¬
mas modus antem si q

Expanded text:
bitur ei actio, et ita divus Severus saepissime statuit. reputationes tutoris non improbas admittere, ut puta si dicat impendisse in alimenta pupilli vel disciplinas. Modus autem, s
Abbreviated transcription (Latin):
iquis inqnilrnos sm̃ psidis quib
ad herent legan̾it inutie ẽ legat̃
s au estunacõ tebeitur er nolunta¬
te defuncti statuendum ẽt ouius
marcus et cominodus repserunt.
dare eum manumiẜit tenctur ĩ
cius estimaicõne uec int̾ẽ sẽuit an
iguorunt legitum s et si conni¬

Expanded text:
nos sine praediis quibus adhaerent legaverit, inutile est legatum: sed an aestimatio debeatur, ex voluntate defuncti statuendum esse divi Marcus et Commodus rescripserunt. dare eum manumiserit, tenetur in eius aestimationem, nec interest, scierit an ignoraverit legatum. sed et si don
Abbreviated transcription (Latin):
it. ¶Si quic ita scripẜit sti¬
chus si meus ezit cum nio¬
rir. lib̾ et h̃rs esto. alienatꝰ¬
cimi redimo ei testam̃to ħr
tempus quo ap̃ crm fuit
inciauit institucõnem.
quu um ẽ utroz tempore
tam testamenti facitrdi ꝙͣ
mortis temꝑe incuni fins¬
se. uũsiapud cum remi¬
ẜit uiciatur institucõ. uł
si cum eo testĩ factõ ẽ iussu
ditatem. ¶Sĩ i non faciẽ¬
doinpossibił. condicõ insti¬
tucõne hͥedis sit ex p̾ssa ẜm
tus cẽt. ¶Hrditas płmq di¬
assis. applłone continetur.

Expanded text:
it'. Si quis ita scripserit: 'Stichus, si meus erit cum morior, liber et heres esto', alienateum redemero, ex testamento mihi tempus, quo apud eum fuit, uitiauit institutionem, quia uerum est utroque tempore tam testamenti faciendi quam mortis tempore meum fuisse. unde si apud eum remanserit, uitiatur institutio: uel si cuditatem. Si in non faciendo impossi bilis condicio institutione heredis sit expressa, setus esset. Hereditas plerumque diassis appellatione continentur.
Abbreviated transcription (Latin):
p. c̾a si abiccit tutor estoge
ssit tutclim ex testam̃to
delatam deinde rci .p. ciusa
ab eẽ cepit. et dosut. an qiͣ
noua tutelatunt celitiex¬
testam̃tum ab sencia ob pu¬
blicam cam. et c̃abco iam
ad ministrata tutcla noni
oꝑteat cum ercusii. ꝙ sili¬
bos int̾cisuscepit. ant alir
citusacõnem parauit. mag̃
ẽ ut hoc una tutela sit io nec
extusacõm ci compet̾e nec
agitutele obpͥus tempus
posse. ¶ Sisutascripuimi

Expanded text:
 non abierit, tutor esto.' gessit tutelam ex testamento delatam, deinde rei publicae causa abesse coepit et desiit. an quasi noua tutela nunc delata extestamentum absentiam ob publicam causam et est ab eo iam administrata tutela, non oporteat eum excusari? quid si liberos interea susceperit aut aliam excusationem parauit? magis est, ut haec una tutela sit: ideo nec excusationem ei competere nec agi tutelae ob prius tempus posse. Sed si ita scriptum
Abbreviated transcription (Latin):
lib̾tis quos nominan̾at pͥdiolũ¬
suum cum tabna legau̾at et ad¬
icerat hec uͥba sibiq eos h̃re po¬
sic̾e uolo ea lege et condicõne ne
quic eorum ꝑtem suam uente
tonare ue. alid nequid fact auii
uelit. quod si adiisus ea quio fac¬
tum fu̾t tunc cas porcones pdi¬
um ue cum tab̾m ad rem pub

Expanded text:
tis, quos nominauerat, praediolum cum taberna legauerat et adiecerat haec uerba: 'sibique eos habere possidere uolo ea lege et condicione, ne quis eorum partem suam uendere donareue aliudue quid facere alii uelit: quod si aduersus ea quid factum erit, tunc eas portiones praediumue cum ta
Abbreviated transcription (Latin):
I id puprlun aut furiosum
bonorum posso ꝑtincit expe¬
noscend et inrepudienoa bon¬
orum possõne nounitatem
tutori curito is qr spectri teb̾e
apupuutir te auctore aliqmͣ
rcm ꝑtridicõnem accepit tota
ad ticium ꝑtincbit. mrcellus
notat.aum q: cumq: ad onnce

Expanded text:
i ad pupillum aut furiosum bonorum possessio pertineat, expenoscenda et in repudianda bonorum possessione voluntatem tutoris curatorisque spectari debere a tua te auctore aliquam rem per traditionem acceperit, tota ad Titium pertinebit. Marcellus notat: nam quodcumque ad omnes
Abbreviated transcription (Latin):
ego quitem adire poto. ui
en̾im ꝓp̃ instituti ꝑsonima
quo postume erhedatus ẽ
in meinus locum substitutꝰ
uocatur aquo postumus ex¬
Uͥrdutus nonc̃: ruptum est
testam̃tum. ¶Si siego et tici¬
us in nicem substituti sumꝰ
qmͣuis in ꝑtem substitucõie
erb̾rdatus non sit mortnoł

Expanded text:
em adire potero: iam enim propter instituti personam, a quo postumus exheredatus est, in cuius locum substitutus uocatur, a quo postumus exheredatus non est, ruptum est testamentum.Sed si ego et Titius inuicem substituti simus, quamuis in partem substitutionis exheredatus non
Abbreviated transcription (Latin):
lipidem urbis tutclm ge¬
rere coguutur. ¶Niti ergͦo
Iant. hn u̾o quib prince¬
ps curam alicinus remi
muxit excuscrutur atute

Expanded text:
lapidem urbis tutelam gerere coguntur.Habenti ergo tant.Hi uero, quibus princeps curam alicuius rei iunxit, excusantur a tute
Abbreviated transcription (Latin):
stamento hrdem scripfat meu¬
io ducenta legauit. et fiteieius
uolente testatore lr̃as ciisit l
cas ẜun uoluntatem tescitoris
restiturum postea testatorem fe¬
cit codicillos quib et hoc pͥcepit
ut pͥt̾ coditillos hos si quid alid̾
mutauit uolitatem de ea epła¬

Expanded text:
stamento heredem scripserat, Maeuio ducenta legauit et fidei eius uolente testatore litteras emisit ad eas secundum uoluntatem testatoris restituturum: postea testator fecit codicillos, quibus et hoc praecepit, ut praeter hos codicillos si quid aliud mutauit uoluntatem de ea ep
Abbreviated transcription (Latin):
fiunt in põtite cius futi
suit n testam̃ta rupturi.
¶tem ignorandum non est
nepoti tutorti ded̾it. itait¬
inpõtatt tutorem dare põ

Expanded text:
fuerint, in potestate eius futuri sint neque testamentum rupturi. Item ignorandum non est nepoti tutorem dederit, itain
Abbreviated transcription (Latin):
confistit ut non añ iuris r̃o ꝙͣ
ꝑsoni querenda sit et inꝓpõito
ignur ꝙ post obitum hrdis co
reb humanis uonẽ eaq ad¬
empcõ et dacõ nimic uanaefficie¬
tur hoc meoħr de qui erasse m¬
stitutus erit dato substituto
ita ut ab instituto codicilli con¬
firmarentur. ¶quod siduo m¬
stituti sunt soͥstitutis datis mꝰ¬
legita. s cͥcacourdem erit tͣcta

Expanded text:
consistat, ut non ante iuris ratio quam persona quaerenda sit. et in proposito igitur quod post obitum heredis codrebus humanis non est eaque ademptio et datio nunc vana efficietur. haec in eo herede, qui ex asse institutus erit dato substituto, ita ut ab instituto codicilli confirmarentur. Quod si duo instituti sint substitutis datis unlegata: sed circa coheredem eri
Abbreviated transcription (Latin):
scripsit ticium h̾rdem c̃ẽ uolo
s nuntum int̾e̾ utrum ficciꝙ¬
missariam hrditatem alimo
ꝑhanc scripturam quamcodi¬
tilloru instirhre nolinit re¬
liquerit. anu̾o testm̃ fac̾e se ex¬
gittimo petipot̾it. uolruntatis
autem qo creo scripto plerum¬
q declambitin. nam si forte ati

Expanded text:
scripsit: 'Titium heredem esse uolo'. sed multum interest, utrum fideicommissariam hereditatem a legitimo per hanc scripturam, quam codicillorum instar habere uoluit, reliquerit an uero testamentum facere se exgitimo peti poterit. uoluntatis autem quaestio ex eo scripto plerumque declarabitur: nam si forte a Ti
Abbreviated transcription (Latin):
tunent um uire commimi iul
nisi milicie tp̃r signant. nł que¬
dam ad iccit cͥte codicilli milie i
temꝑe st̃i non debent referriad te¬
stamentum. s nire unlitati ua¬
lent. ¶ Siei ẜuo qui testiñ legit᷑
accepit lib̾tas colicilus detur ni¬

Expanded text:
tamentum iure communi ualet, nisi si militiae tempore signauit uel quaedam adiecerit. certe codicilli militiae tempore facti non debent referri ad testamentum, sed iure militari ualent. Si ei seruo, qui testamento legatum acceperit, libertas codicillis detur, uti
Abbreviated transcription (Latin):
it eos codicillos testimentum
fac̾e quo emm si sufficiencium
testumi facultatem non hũit.
¶Si iire testamenti factõnemi
hint. ¶ S post fciũ testamcutũ
codicillos quis confirmauit. de¬
ute ad arrogandum sc p̾bu̾it.
et ibi codicios fcc̾it atq ita cm¬
ancipatus decesẜit. querituran
non bu̾it. uec siłis c̃ muto quire¬
cte codicillos confirmauit. l em̃
is testimentum fice̾ non possit.
stituẽ. ¶mus autem testm̃

Expanded text:
it eos codicillos, testamentum it eos codicillos, testamentum facere: quid enim, si sufficientium testium facultatem non habuit? sed si iure testamenti factionem habuit. Si post factum testamentum codicillos quis confirmaverit, deinde adrogandum se praebuerit et ibi codicillos fecerit atque ita emancipatus decesserit, quaeritur, anon habuit. nec similis est muto, qui recte codicillos confirmaverit: licet enim is testamentum facere non possit, stat
Abbreviated transcription (Latin):
uclit quim sua mainusignatos.
uł sub scriptos. tñuilent fc̃n
ab co codicilli ln ab eo sigrati
n mani cuis scripti. fu̾int. rã
caque postea geruntur. priori
um face̾ põt: qui testamentũ
fac̾e põt. ¶Si post testm̃ fcĩmi
mortuo codicillis quis legau̾¬
it l testuentõ confirmatis
ꝓ non scripto legatum sit.d.
firmacõncm codicillorimi ne¬
luti si in captintatem quis co¬
dicillos confirmai̾t et incapti
testunti faciendi defierit hr̃e pͥ¬
lis scribiturat subi confirma¬
cõscripta fuiss. uclut sita m
codicuł scriptumerit uestemq̃
mea t̃ codicillorum tempus spe¬
ctandum non quo confirman᷑
item si ticius inius ẽ. uł si tot ari¬
nis ẽ coditur legauit scio tẽpꝰ
coditilloru. non quo tempe¬
s testamtũ spectandum. Pauł.
modis. aut euim infuturimm
confirmantur. aut inptitum
aut ꝑ fiteicominissum testam̃¬
coniuissa dari possunt ab in
intelligemus. ut eriganius po¬
tusse cum co temꝑe quo scrib¬

Expanded text:
velit quam sua manu signatos et subscriptos, tamen valent facti ab eo codicilli, licet neque ab eo signati neque manu eius scripti fuerint: nam ea quae postea geruntur priorium facere potest, qui et testamentum facere potest. Si post testamentum factum mortuo codicillis quis legaverit licet testamento confirmatis, pro non scripto legatum fit. firmationem codicillorum, veluti si ante captivitatem quis codicillos confirmaverit et in captitestamenti faciendi desierit habellis scribitur, atque si ubi confirmatio scriptum fuisset: ueluti si ita in codicillis scriptum erit: 'uestem quae mea est', codicillorum tempus spectandum, non quo confirmantur: item 'si Titius uiuus est' uel 'si tot annis est', codicillis legauit Seio, tempus codicillorufit testamentum, spectandum. Paulusmodis: aut enim in futurum confirmantur aut in praeteritum aut per fideicommissum testamecommissa dari possunt ab intintellegemus, ut exigamus potuisse eum eo tempore, quo scrib
Abbreviated transcription (French):
Iquis tutordatũ Mrciauu
est si bilegata ẽec ancilla et ro¬
gatus cami uanimmtte et ma¬
numisit aguito legato et atute¬
lapupili se excus au̾it. cluĩs.
dem patromm soninicõmodo

Expanded text:
quis tutor datus, cum sibi legata esset ancilla et rogatus eam manumittere, manumiserit adgnito legato et tutela pupilli se excusauerit, diui Seuuidem patronum, sed o‹mn›i commodo