comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rit adoptatus. Sed gu̾is qͦ ad optionis dicere
uerit aliꝰ pat᷑. Kex autẽ filios etiã mortuis
fr̃ uxorẽ. ⁊ fr̃i defuncto semen ex eodc̃ suscitaret.
que ꝓfecto de duob uniꝰ hominis patͥb expedicior
ibreddit᷑ racio. Uterini aut̃ fr̃s fuert̃ in qͥb hoc
contigit. ut unius de functi qͥ uocabat᷑ heli duce¬
ret alt̃ uxorẽ id est iacob a qͦ matheus narrat
genitũ esse ioseph. s uterino fr̃isuo eũ genuit.
cuiꝰ filiũ lucas dicit fuisse loseph. nonutiq geni¬
tũ sed ex lege adoptiũu. Hoc in eorũ litteris in¬
uentũ est qͥ recenti memoria post ascensionẽ dm̃
de hacre scripsert̃. Nã etiã nom̃ eiꝰdẽ mulieris
erat adoptiuus ioseph. non tacuit affricanꝰ. qͦd
qͥdẽ cũ fausto responderẽ. ñdũ legerã s tn ꝑ ad¬
optionẽ potuisse contingere ut unꝰ homo duos
patres dubitare non poterã. Induodecino &¬

Expanded text:
rit adoptatus, sed genus quoque adoptionis dicere rit adoptatus, sed genus quoque adoptionis dicere uerit alius pater. lex autem filios etiam mortuis frater uxorem et fratri defuncto semen ex eadem suscitaret. quae profecto de duobus unius hominis patribus expeditior ibi redditur ratio. uterini autem fratres fuerunt, in quibus hoc contigit, ut unius defuncti, qui uocabatur Heli, duceret alter uxorem, id est Iacob, a quo Matheus narrat genitum esse Ioseph; sed uterino fratri suo eum genuit, cuius filium Lucas dicit fuisse Ioseph, non utique genitum, sed ex lege adoptiuum. hoc in eorum litteris inuentum est, qui recenti memoria post ascensionem domini de hac re scripserunt. nam etiam nomen eiusdem mulieris, erat adoptiuus Ioseph, non tacuit Africanus. quod quidem, cum Fausto responderem, nondum legeram, sed tamen per adoptionem potuisse contingere, ut unus duos patres, dubitare non poteram. 3. In duodecimo
Abbreviated transcription (Latin):
udet᷑. qͣuis ut cũq tẽꝑata sit hec inepcia:
in eo qd additũ est forte. I illud in libro t̾cio deci¬
mo qđ dixi firmamentũ factũ iit̾ sp̃itales aqͣs
suꝑiores.&. corp̃rales inferiores: non satiᷤᷤ conside¬
rate dictũ est. Res autẽ in abdito est ualde. Hoc
opꝰ sic incipit. Magnꝰ es dñe.¬
ont᷑ faustũ manicheũ blasphemantẽ legẽ¬
turas autẽ noui testamenti qͥb conuincit᷑ fal¬
ssͣtas esse dicentẽ. scripsi grande opꝰ. uerbis eiꝰꝓpo¬
sitis reddens responsiones meas. Triginta ẜtreᷤ
disputaciones st̃. Quos etiã libros cur non di¬
xerĩ  Hã & sist̃ in eis aliqͥ ꝑbreues. tñ librist᷑.
Unꝰ uͦ eorũ ubi a nob̾ adu̾sus eiꝰ cͥminationeᷤ. pa¬
tͥarcharũ uita defendit̾ tͣnte ꝓlixitatis ẽ qͣntę
nulłꝰ fere librorũ meorũ. In libro gͦ t̾cio cũ
soluerẽ qͦstionẽ sqͦmͦ potuerit duos patres
habere ioseph. qͥdẽ qd̃ ex alio natꝰ. ab alio fue¬

Expanded text:
uis utcumque temperata sit haec ineptia in eo, quod additum est: forte. et in libro tertio decimo quod dixi: firmamentum factum inter spiritales aquas superiores et corporales inferiores, non satis considerate dictum est; res autem in abdito est ualde. Hoc opus sic incipit: Magnus eCONTRA FAVSTVM MANICHEVM Lturas autem noui testamenti, quibus conuincitur. falsatas esse dicentem, scripsi grande opus uerbis eius propositis reddens responsiones meas. triginta et tres disputationes sunt, quos etiam libros cur non dixerim? nam etsi sunt in eis aliqui breues, tamen libri sunt. unus uero eorum, ubi a nobis aduersus eius criminationes patriarcharum uita defenditur, tantae prolixitatis est, quantae nullus fere librorum meorum. In libro ergo tertio cum soluerem quaestionem, quomodo potuerit duos patres habere Ioseph, dixi quidem, quod ex alio natus, ab alio fue
Abbreviated transcription (Latin):
stancia ꝗͣuis incorruptibilis t̾m carnis acci
piat᷑. Multo autẽ melius in oꝑe de ciuitate
dĩ questio ista tractata est. de iudendis cogi¬
tacionib nr̃is Quadragesima octaua est.
de credibilib Quadragefima nona. qͣre fi¬
lii isrhł sacrificabant uisibilit̾ pecorũ
uictimas. Quin quagesima de eqͣlitate
filii. Quinquagesima pͥma. cle homine
facto ad imagine̾ ⁊ similitudinẽ dei ubi
qͥdẽ qd dixi homo sine uita non recte ap¬
pellat᷑ cũ clicat᷑ homo etiã cadauer homi¬
nis. gͦ saltẽ dicere debui non ꝓpͥe dicit᷑
ubi dixi non recte dicit᷑. Itẽ dixi neq inscite dis¬
tinguit᷑ qd̃ aliud sit imago & similitudo dei ali¬
ud ad una. ginẽ & similitudinẽ sicut hominẽ¬

Expanded text:
stantia quamuis incorrupstantia quamuis incorrupatur. Multo autem melius in opere de Civitate Dei, quaestio ista tractata est, de videndis cogitationibus nostris . Quadragesima octava, de credibilibus. Quadragesima nona, quare filii Israel sacrificabant visibiliter pecorum victimas. Quinquagesima, de aequalitfilii; quinquagensima prima de homine facto ad imaginem et similitudinem dei. ubi quid est, quod dixi: homo scilicet uita non recte appellatur, cum dicatur homo etiam cadauer hominis? ergo saltem dicere debui: non proprie dicitur, ubi dixi: non recte dicitur. item dixi: neque inscite distinguitur, quod aliud sit imago et similitudo dei, aliud ad imaginem et similitudinem dei, si
Abbreviated transcription (Latin):
in mores optimos formaret᷑. iusi in tẽpore
iuuentutis ẜ adiunxi lad hoc ualere qd̵ apłs
dicit. sub lege tanꝗͣ sub pedagogo paruulos
custoditos Sed potest mouere. cur alibi dixe
insenectute uenisse. Hoc gͦ de iuuentute
dictũ est ad uigorẽ feruorẽ quȩ fidei refer¬
tͥ. que ꝑ dilectionẽ oꝑat᷑. illud autẽ de senec¬
tute ad tẽporũ numerũ. Põtest enĩ intelli¬
gi utrũq in uniuersitate hominũ. qd̵ non
potest in etatib singłorũ. sicut in corpore non
potest simul & iuuentus esse & senectus. in a¬
nimo autt̃ pot est. Iita ꝓpt̾ alacͥtatẽ ista ꝓpt̾
gͣuitatẽ. Quacła gesima qͥnta est: ad uersus
mathematicos. Quadragesima sexta: de ui¬
deis. Quadragesima septima. utrũ aliqͣndo
cogitationes nr̃as uidere possimꝰ Ubi qd̃ dixi
angłica corpora qͣlia nossperamꝰ habituros
lucidissima atq et herea esse credendũ est.
sihoc fine miebris quȩ nc̃ habemꝰ & sine sub¬

Expanded text:
in mores optimos formaretur, nisi tempore in mores optimos formaretur, nisi tempore juventutis. Et adjunxi ad hoc valere quod Apostolus dicit, sub Lege tanquam sub paedagogo parvulos custoditos . Sed potest movere cur alibi dixerin senectute venisse . Hoc ergo quod de juventute dictum est, ad vigorem fervoremque fidei refertur, quae per dilectionem operatur; illud autem de senectute, ad temporum numerum. Potest enim intelligi utrumque in universitate hominum, quod non potest in aetatibus singulorum, sicut in corpore non potest simul et iuuentus esse et senectus, in animo autem potest, illa propter alacritatem, ista propter grauitatem. quadragensima quinta est. aduersus mathematicos. quadragensima sexta est de ideis. quadragensima septima: utrum aliquando cogitationes nostras uidere possumus. ubi quod dixi: angelica corpora, qualia nos speramus habituros, lucidissima atque aetheria esse credendum est, si hoc sine membris, quae nunc habemus, et sine sub
Abbreviated transcription (Latin):
clũ taxat qͥ iã racione utuntur qͣndo qͥdẽ be¬
atos se esse nouert̃  Tricesuma sexta est de
nutrienda caritate. Ubi dixi. Ds gͥ ⁊ animꝰ
qͦ amat᷑ caritas ꝓpͥe dicit᷑. purgatissima &
consũmata. si nichil aliud amat᷑. Qd̾ siuerũ
habuit.ꝙ ex hoc ãmonet ut diligant᷑ uxo¬
res: s id̾o dictũ est ꝓpͥe dicit᷑ dilectio q̃ndo¬
subiacet ad usũ Nã & si ppt̾ se ipsũ uidet᷑ dili¬
gi cũ eã nolumꝰ esse deforme̾. ad aliud refe¬
rendũ est decꝰ eiꝰ ad illud scilicet aqͦ decora
st̃ om̃ia. Tricesima septima est. de seꝑnato.
Tricesima octaua ẽ de conformacione qui
Tricesima nonarde alim̃tis. Quadragesima cũ
animarũ natura una sit unde hominũ diuer¬
sȩ uoluntates Quadragesima sccła pͥma. cũ
om̃ia dĩ fecerit. qͣre non eqlit̾ fecerit. Qua
etates cõmemorauerĩ. dixi nec oportuit
euenire diuinitꝰ magistrũ cuiꝰ imitacione

Expanded text:
duntaxat qui jam ratione utuntur; quandoquidem beduntaxat qui jam ratione utuntur; quandoquidem beatos se esse velle noverunt? Trigesima sexta, de nutrienda charitate. Ubi dixi: Deus igitur et animus quo amatur, charitas proprie dicitur purgatissima et consummata, si nihil aliud amatur. Quod si verhabuit . Et ex hoc admonet ut diligantur uxores. Sed ideo dictum est, proprie dilectio dsubjacet ad usum. Nam etsi propter seipsam videtur diligi, cum eam nolumus esse deformem, ad aliud referendum est decus ejus, ad illud scilicet a quo decora sunt omnia. Trigesima septima, de semper nato. Trigesima octava, de conformatione animae. Trigesima nona, de alimentis. Quadragesima, cum animarum natura una sit, unde hominum diversae voluntates. Quadragesima prima, cum omnia Deus fecerit, quare non aequaliter fecerit. Quadaetates commemorarem, dixi: Nec oportuit venire divinitus magistrum, cujus imitatione
Abbreviated transcription (Latin):
lligesima octaua. qͣre d̃s mundũ facere uo¬
luerit uigesima nona. utrũ aliqͥd sursũ sit.
aut cdeor sũ uniuerso. Tricesima. utrũ om̃ia
inutilitatẽ hominis creata sunit : d̾m qͥ ut uult¬
iuuit beatũ esse. Tricesima pͥma. nec ipsa mea
est: s ciceronis Ulerũ qr ꝙ hec ꝑ me innotu¬
it fr̃ib int̾ ea que colligebant. scripsert
eã uolentes nosse quẽ ad modũ uirtutes ammi
ab illo cdiuisȩ ac diffinitȩ st̃. Tricesima scd̾a u¬
trũ rẽ ullã alius alio magis intelligat. atq
aliud amandũ sit ꝗͣ metu carere lrigesima
quinta. qͥd amandũ sit. In qua illud dixi id ẽẽ
amandũ qd̾ nichil est aliud hab̾e ꝗ̃ nosse. non
satis approbo. Neq eñi dm̃ non habebant. de
qͥb dictũ est. nescitis q tẽplũ dei estis. &. sp̃c d̾i
habitat in uob̾. nec tam̃ eũ nouerant. uelsic̃t
noscendũ est nouerant. Itẽ qd dixi nemo be¬
noscenda est. Nã quis eã penitus nescit eorũ

Expanded text:
uicensima octaua: quare deus mundum facere uouicensima octaua: quare deus mundum facere uoluerit; uicensima nona: utrum aliquid sit sursum aut deorsum uniuerso; tricensima: utrum omnia in utilitatem hominis creata sint. tinis creata sint. Trigesima prima, nec ipsa mea est, sed Ciceronis : verum quia et haec per me innotuit fratribus, inter ista quae colligebant scripserunt eam, volentes nosse quemadmodum virtutes animi ab illo divisae ac definitae sint. Trigesima secunda, utrum rem illam alius alio magis intelligat, atquealiud amandum sit quam metu carere. Trigesima quinta, quid amandum sit. In qua illud quod dixi, id esse amandum, quod nihil est aliud habere, quam nosse, non satis approbo. Neque enim Deum non hquibus dictum est: nescitis, quia templum dei estis et spiritus dei habitat in uobis? nec tamen eum nouerant uel non, sicut noscendus est, nouerant. item quod dixi: nemo ignoscenda est. Nam quis eam penitus nescit, eorum
Abbreviated transcription (Latin):
t̾ non ab illo esse penã malorũ qͣ utiq ma¬
lũ est his qͥ puniunt᷑ Sed ita hoc dixi qͦm¬
ad modũ clictũ est ds mortẽ non fecit.
cũ alibi scriptũ sit mors & uita a lñodo̾
est. Malorũ gͦ pena quȩ acło.ẽ: malũ est
qͥdẽ malis. Sed in bonis cli oꝑib est : qm̃ uis¬
tũ est ut mali puniant᷑ Et utiq bonũ. ẽ
om̃e qd iustũ est. Uige sima scd̃a est deũ
non pati necessitatẽ. Uige sima t̃cia. de pa¬
tre
& filio. ubi dixi qd̃ eã ipse genuerit qͣ sapiens
dicit̾ sapientiã. Sed melius istã questionẽ
in libro postea de tͥnitate tͣctauimꝰ. lligesim
qͣrta est. utrũ s peccatũ &̃ recte factũ inli¬
berosit uoluntatis arbitrio. Qd ita esse omino
uerissimũ est. Sed ut ad recte faciendũ libe¬
rũ sit : dĩ gr̃a liberat᷑. Uigesima quinta est:¬
de cruce xp̃i Lligesima sexta. de differentia
peccatorũ Uigesima septima. de ꝓuidentia.

Expanded text:
tur non ab illo esse poena malorum, quae utique matur non ab illo esse poena malorum, quae utique malum est his, qui puniuntur. sed hoc ita dixi, quemadmodum dictum est: deus mortem non fecit, cum alibi scriptum sit: mors et uita a domino deo est. malorum ergo poena, quae a deo est, malum est quidem malis, sed in bonis dei operibus est, quoniam iustum est, ut mali puniantur, et utique bonum est omne, quod iustum est. uicensima secunda est: deum non pati necessitatem. uicensima tertia est: de patre et filio. ubi dixi, quod cum ipse genuerit, de qua sapiens dicitur, sapientiam; sed melius istam quaestionem in libro postea de trinitate tractaui. uicensima quarta est: utrum et peccatum et recte factum in libero sit uoluntatis arbitrio. quod ita esse omnino uerissimum est, sed ut ad recte faciendum liberum sit, dei gratia liberatur. uicensima quinta de cruce Christi; uicensima sexta de differentia peccatorum; uicensima septima de prouidentia;
Abbreviated transcription (Latin):
ea nullus nr̃i corporis sensus at tin̾git. nͥ
forte diuinitꝰ tale aliqͥd reuelet᷑. Decima. ẽ.
utrũ corpꝰ a do sit. Undecima. qͣre xp̃c de
femina natus est. Huodecuna loco ubi titu
lus ẽ. sentencia cuiu̾dã sapientis: non .ẽ. mea
eis int̾ eanra eã scribere uoluert̃. Est aut̃
cuiꝰdã fontei cartaginensis de mente mii¬
dana ad uidendũ dm qd̃ paganꝰ qͥdã scripsit
s xp̃iatiꝰ baptizatꝰ est mortuus. Tercia deci¬
ma ẽ. qͦ documento constet homines bestiis
excellere. Quarta decima. non fuisse corp̾
de intellectu Sexta decima. cle filio. Sep¬
tima decima. de scientia di Octaua decima
de tͥuitate. Nona decima de đo & creatura
Uigesima de loco di Uicesima pͥma. utrũ
ds mali auctor non sit. Ubi uidendũ est
ne male intelligat᷑ qd̾ dixi mali auctor
non sit. qr om̃iũ quȩ st̃ auctor est. quia
inqͣntũ st̃ in tͣntũ bona ft̃. R ne hinc pute¬

Expanded text:
ea nullus nostri corporis sensus adtingit, nisi ea nullus nostri corporis sensus adtingit, nisi forte diuinitus tale aliquid reueletur. decima est: utrum corpus a deo sit; undecima: quare Christus de femina natus sit. duodecima loco, ubi titulus est: sententia cuiusdam sapientis, non est mea, eis, inter nostra eam scribere uoluerunt. est autem cuiusdam Fontei Carthaginiensis: de mente mundanda ad uidendum deum, quod paganus quidem scripsit, sed Christianus baptizatus est mortuus. tertia decima est: quo documento constet homines bestiis excellere; quarta decima: non fuisse corpusde intellectu; sexta decima de filio; septima decima de scientia dei; octaua decima de trinitate; nona decima de deo et creatura; uicensima de loco dei; uicensima prima: utrum deus mali auctor non sit. ubi uidendum est, ne male intellegatur, quod dixi: mali auctor non. est, quia omnium, quae sunt, auctor est, quia in quantum sunt, in tantum bona sunt, et ne hinc pute
Abbreviated transcription (Latin):
tas qm̃ ab ipso pͥmo tẽpr conu̾sionis mee
postea ꝗͣ in africa uenimꝰ. sic̃ int̾rogabar.
a fr̃ib qͣndo me uacantẽ iuilebant nul¬
la seruata ordinatione clictate st̃: iussi
eas iã ep̃c colligi. & unũ ex eis librũ fieri.
adhibitis numeris. ut qd qͥsq legere uo¬
luerit: facile inueniat harũ questionũ pͥma ẽ:
utrũ anima ase ipsa sit Secunda de libero ar¬
bitrio. Tercia utrũ d̾o auctore sit homo deteri¬
or. Quarta quȩ sit causa ut sit homo de terior.
Quinta. utrũ animal irrationabile. beatũ ẽẽ
possit. Sexta de malo. Septima. quȩ ꝓprie
in animante anima dicãt᷑. Octaua. ut rũ ꝑse
anima moueat᷑. Nona. utrũ corporis sensib
ꝑcipi ueritas possit. In qͣ illud qd̾ dixi om̃e
qđ corporeus sensus attigit: qd ꝙ̃ sensibile
dicit᷑ : sine ulla int̾missione te̾ poris cõmu¬
tat᷑ sine dubio uerũ qͥdẽ ñ est in corporib
resurrectionis incorruptibilib Sed ñc

Expanded text:
am ab ipso primo tempore conuersionis meae, posteaquam in Africam uenimus, sicut interrogabar a fratribus, quando me uacantem uidebant, nulla seruata ordinatione dictatae sunt, iussi eas iam episcopus colligi et unum ex eis librum fieri adhibitis numeris, ut quod quisque legere uoluerit facile inueniat. Harum quaestionum prima est: utrum anima a se ipsa sit; secunda de libero arbitrio; tertia: utrum deo auctore sit homo deterior; quarta: quae sit causa, ut sit homo deterior; quinta: utrum animal inrationale beatum esse possit; sexta de malo; septima: quae proprie in animante anima dicatur; octaua: utrum per se ipsam moueatur; nona: utrum corporis sensibus percipi ueritas possit. in qua illud, quod dixi: omne, quod corporeus sensus adtingit, quod et sensibile dicitur, sine ulla intermissione temporis commutatur, sine dubio uerum quidem non est in corporibus resurrectionis incorruptibilibus, sed nunc
Abbreviated transcription (Latin):
ne quia fidelis est an etiam facta fuerit
ut fidelis esset. Legimꝰ enĩ dicente apło mi¬
sericordiã consecutus sum. ut fidelis essem.
ñ ait qui fidelis eram. Fideli gͦ dat᷑ qͥdem.
s data etiã ut ẽẽt fidelis. Rectissime
itaq alio loco in eodẽ libro dixi. qͣm si ñ
minus ibi diligent̾ de illa quȩ ꝑ dei ꝓposi¬
tum fit uocatione tractauerum. Hic liber
sic incipit. Sensus hii sunt in ȩpła ad ro¬
ad Galatatas. lib .i.
ost hunc librũ exposui eiusdem
p̃termittens: s continuant & totã. Hanc
autẽ expositionẽ uno uolumine cõhen¬
di. In quo illud qđ dictũ ẽ pͥores gͦ apłi
ueraces qui ñ ab hominib s a dõ ꝑ homi¬
mortalem. Uerax etiam nouissimꝰ apłs.¬
rectionẽ hab̾e cepit ñ ꝓpt̾ diuinitatẽ sẽꝑ
immortalem aquã nunꝗͣ recessit. inqua
totus ds erat. & cũ moriturus adhuc
erat. Hunc autẽ sensum sequentia ma¬
ifestant. Ad iunxi enĩ dicens. Priores

Expanded text:
ne, quia fidelis est, an etiam facta fuerit, ne, quia fidelis est, an etiam facta fuerit, ut fidelis esset. legimus enim dicente apostolo: misericordiam consecutus, ut fidelis essem, non ait: quia fidelis eram. fideli ergo datur quidem, sed data est etiam, ut esset fidelis. rectissime itaque alio loco in eodem libro dixi: quoniam siminus ibi diligenter de illa, quae per dei propositum fit, uocatione tractauerim. Hic liber sic incipit: Sensus hi sunt in epAD GALATAS LIBER VNVS. Post hunc librum exposui eiusdem praetermittens, sed continuanter et totam; hanc autem expositionem uno uolumine conprehendi. In quo illud, quod dictum est: priores ergo apostoli ueraces, qui non ab hominibus, sed a deo per homimortalem; uerax etiam nouissimus aposrectionem habere coepit, non propter diuinitatem semper inmortalem, a qua numquam recessit, in qua totus deus erat, et cum moriturus adhuc erat. hunc autem sensum sequentia manifestant. adiunxi enim dicens: priores
Abbreviated transcription (Latin):
uocemur. Et cũ post uocationẽ uoluerimꝰ ñ
sufficit uoluntas nr̃a & cursus nr̃. nisi deus
& uires currentib p̃beat. & ꝑducat qđ uocat.
ac deinde subiunxi: manifestũ ẽ gͦ ñ uolen¬
tifneq currentis. s miserentis dĩ eẽ qđ bene
operam᷑. om̃ino uerissimũ ẽ s parũ de ip¬
sa uocatione disseru q̃ fit scđm ꝓpositũ dĩ
Non enĩ omiũ qui uocant᷑ talis ẽ. s tam̃ ȩlecto¬
rum. Itaq qđ paulo post dixi. sicut enim
uerissime dixi. S fidei meritũ etiam ipsũ
ẽẽ domũ dei nec putaui quȩrendũ eẽ. nec
dixi. & alio loco. Cuiꝰ enĩ miseret᷑ inquã
facit bene eum oꝑari. & quẽ obdurat. reli¬
quit eum ut male oꝑetur. S & illa miscđia
p̃cedenti merito fidei tͥbuit᷑. & ista obdura¬
tio p̃cedenti impietati. Qđ quidem uerũ
est sed adhuc quęrendũ erat utrũ & meri¬
tum fidei de miscdĩa dei ueniat. id ÷ utrũ
ista miscdia ideo tantũ modo fiat in homi¬

Expanded text:
vocemur: et cum post vocationem voluerimus, non sufficit voluntas nostra, et cursus noster, nisi Deus et vires currentibus praebeat, et perducat quo vocat; ac deinde subjunxi, Manifestum est ergo, non volentis neque currentis, sed miserentis Dei esse quod bene operamur: omnino verissimum est. Sed parum de ipsa uocatione disserui, quae fit secundum propositum dei; non enim omnium, qui uocantur, talis est, sed tantum electorum. itaque quod paulo post dixi: sicut enim uerissime dixi, sed fidei meritum etiam ipsum esse donum dei nec putaui quaerendum esse nec dixi. Et alio loco: cuius enim miseretur, inquam, facit eum bene operari, et quem obdurat, relinquit eum, ut male operetur. sed et illa misericordia praecedenti merito fidei tribuitur et ista obduratio praecedenti inpietati. quod quidem uerum est, sed adhuc quaerendum erat, utram-et meritum fidei de misericordia dei ueniat, id est utrum ista misericordia ideo tantummodo fiat in homi
Abbreviated transcription (Latin):
exponerẽ qd scriptũ est ꝙ ipsa creatura libera¬
bit᷑ a seruitute interitꝰ. dixi. ẜ ipsa creatura
id est ꝙ ipse homo cũ iã signacło imaginus ꝓpt̃
peccatũ amisso remansit tantũ mͦ creatura.
Qd̃ non ita est accipiendũ qͣsi totũ amiserit homo
qd̃ habet imaginis dei. Nã si om̃ino ñ amisisset.
non esset ꝓpt̾ qd diceret᷑. reformamini in no¬
uitate mentis u̾re. ẜ in eadẽ imagine trans

Expanded text:
exponerem, quod scriptum est: et ipsa creatura liberaexponerem, quod scriptum est: et ipsa creatura liberabitur a seruitute interitus, dixi: et ipsa creatura, id est ipse homo, cum iam signaculo imaginis propter peccatum amisso remansit tantummodo creatura. quod non ita est accipiendum, quasi totum amiserit homo, quod habebat imaginis dei. nam si omnino non amisisset, non esset, propter quod diceretur: reformamini in nouitate mentis uestrae,
Abbreviated transcription (Latin):
qr lex sp̃alis est ego autẽ carnalis sũ exponere
uolens dixi. id est carni consencio ñdũ piritali
gr̃a liberatꝰ: qd̾ ñ sic accipiendũ est. qͣsi sp̃italis
homo ĩa sub gr̃a constitutꝰ. etiã de ipso ñ possit
hec dicere &s cetera usq ad eũ locũ ubi dic¬
tũ est miser ego homo qͥs me liberabit de cor¬
pore mortis huiꝰ. qd postea clidici sicut iã sũ
ante confessus Rursus exponens qd̾ ait apłs
corpꝰ qͥdẽ mortuũ est ꝓpt̾ peccatũ mortuũ inꝗͣ
corpꝰ dicit. qͣm diu tale esse ut indigenciarerũ¬
tẽ pr̃aliũ molestet animã Sed isto melius mpost¬
ea uisũ est ideo mortuũ corpꝰ dictũ. qd̃ habeat
iã moriendi necessitatẽ ꝗͣ non habuit ante pec¬
catũ. Sexagesima septima. de eo qd̃ scriptũ est.
Existimo enĩ qd̃ indigne sint passiones huiꝰ tẽpr̃is
ad futurã głam que reuelabit᷑ in nob̾: usq ad
id qd̾ dictũ est. spe enĩ saluifacti sumꝰ. Ubicũ

Expanded text:
quia lex spiritalis est; ego autem carnalis sum, exponere uolens dixi: id est carni consentio nondum a spiritali gratia liberatus; quod non sic accipiendum est, quasi spiritalis homo iam sub gratia constitutus etiam de ipso non possit hoc dicere et cetera usque ad eum locum, ubi dictum est: miser ego homo, quis me liberabit de corpore mortis huius? quod postea didici, sicut sum iam ante confessus. rursus exponens, quod ait apostolus: corpus quidem mortuum est propter peccatum, mortuum, inquam, corpus dicit, qtemporalium molestet animam. Sed multo melius mihi postea visum est, ideo mortuum corpus dictum, quod habeat jam moriendi necessitatem, quam non habuit ante peccatum. Sexagesima septima, de eo quod scriptum est, Existimo enim quod indignae sint passiones hujus temporis ad futuram gloriam quae reveest: spe enim salui facti sumus. ubi cum
Abbreviated transcription (Latin):
libero arbitͥo uoluntatis humanȩ. s uicit dei
gr̃a nec nͥ ad illud potui ꝑuenire ut liqͥdissima
ueritate dixisse intelligat᷑ apł Quis enĩ tedis¬
ceruit: Quid aut̃ habes qd̃ non accepisti: Si¬
autẽ & accepisti. qͥl głaris qͣsi non acceperis:
Qđ uolens etiã martyr cypͥanꝰ ostendere.
hoc totũ ipso titulo diffiniuit dicens. in nullo

Expanded text:
libero arbitrio uoluntatis humanae, sed uicit dei libero arbitrio uoluntatis humanae, sed uicit dei gratia, nec nisi ad illud potuit perueniri, ut liquidissima ueritate dixisse intellegatur apostolus: quis enim te discernit? quid autem habesautem accepisti, quid gloriaris quasi non acceperis ? Quod volens etiam martyr Cyprianus ostendere, hoc totum ipso titulo definivit, dicens: In nullo
Abbreviated transcription (Latin):
ibrorũ qͦs ep̃c elaboraui pͥmi st̃ duo ad simpli¬
ciarũ eccłiȩ mediolanensis antistitẽ. qͥ beatissi¬
mo successit ãbrosio. de diuersis qͣstionib qͣrũ
duafũ ex epła pauli apłi ad romanos in pͥmũ
librũ contuli. Harũ prior est de eo qd̃ scriptũ
est. qͥd gͦ dice mꝰ lex peccatũ est. cabsit usq ad
sũ &̃ cetera qͥb caro contra sp̃m confligere osten¬
dit̾ eo mͦ exposui. tͣnqͣm homo cdescribat᷑. adhuc
sub lege ñdũ sub gr̃a constitutꝰ. Longe eñipꝰea
etiã sp̃italis hominis ł hoc ꝓbabilius esse posse illa
uerba cognoui Posterior in hoc libro questio est
ab eo loco ubi ait. Non solũ autẽ s & rebecca ex
uno concubitu h̃ñs ysaac patris nri. usq ad illu
ubi ait. nͥ dñs saba otb reliqͥsset nob̾semen sicut
sedoma facti essemꝰ ẜ sic̃ gomorra similes esse mꝰ
In cuiꝰ questionis solutione laboratũ est qͥd ẽ ꝓ

Expanded text:
Librorum, quos episcopus elaboraui, primi duo sunt ad SimpliLibrorum, quos episcopus elaboraui, primi duo sunt ad Simplicianum, ecclesiae Mediolanensis antestitem, qui beatissimo successit Ambrosio, de diuersis quaestionibus, quarum duas ex epistula Pauli apostoli ad Romanos in primum librum contuli. Harum prior est de eo, quod scriptum est: quid ergo dicemus? lex peccatum est? absit, usque ad sum et cetera, quibus caro contra spiritum confligere ostenditur, eo modo exposui, tamquam homo describitur adhuc sub lege, nondum sub gratia constitutus; longe enim postea etiam spiritalis hominis — et hoc probabilius - esse posse illa uerba cognoui. posterior in hoc libro quaestio est ab eo loco, ubi ait: non solum autem, sed et Rebecca ex uno concubitu habens Isaac patris nostri, usque ad illud, ubi ait: nisi dominus SabSodoma facti essemus et sicut Gomorra similes fuissemus. in cuius quaestionis solutione laboratum est quidem pro
Abbreviated transcription (Latin):
non inutilẽ ingenii ẜ mentis exercitaci¬
one magisq morib ad ueriloqͥũ diligendũ
ꝓficit. hunc qͦq auferre statuerã de opꝰcłis
meis qr ẜ obscurius &. anf ractuosus & om̃i no
molestꝰ mͥ uide bat᷑. Ppt̾ qd eũ nec ediderã De¬
inde cũ pꝰea scripsissẽ alterũ. cuiꝰ titułꝰ.ẽ. contͣ
mendaciũ. multomagis istũ non ẽẽ decre¬
uerã & iusserã. s non. ẽ. factũ. Itaq iusta retͣ¬
ctacione opꝰcłorũ meorũ cũ eũ incolumẽ re¬
perissẽ. etiã ipsũ retͣctatũ manere p̃cepi ma
altero non st̃ ꝓpterea uͦ illuiᷤᷤ inscriptio est
contͣ mendaciũ. istiꝰ autẽ de mendacio. qͣm
ꝑ illũ totũ oppugnacio est aꝑta de mendacii
Istius autẽ magna pars in inqͥsit ioniꝰ oisputa¬
tione uersat᷑. ad eundẽ tñ finẽ ut̃q dirigitur
Hic lib̾ sic̃ incipit. Magna q̃stio est de mendacio.¬
Incipit lib̃ .ii. ad simplicianũ. libri .ii.

Expanded text:
non inutilem ingenii et mentis administratinon inutilem ingenii et mentis administrationem magisque moribus ad ueriloquium diligendum proficit. hunc quoque auferre statueram de opusculis meis, quia et obscurus et anfractuosus et omnino molestus mihi uidebatur, propter quod eum nec edideram. deinde, cum postea scripsissem alterum, cuius titulus est: contra mendacium, multo magis istum non esse decreueram et iusseram, sed non est factum. itaque in ista retractatione opusculorum meorum cum eum incolumem repperissem, etiam ipsum retractatum manere praecepi, maaltero non sunt. propterea uero illius inscriptio est: contra mendacium, istius autem: de mendacio. quoniam per illum totum oppugnatio est aperta mendacii, istius autem magna pars in inquisitionis disputatione uersatur; ad eundem tamen finem uterque dirigitur. Hic liber sic incipit: Magna quaestio est de mendacio.CAPVT XXVII. AD SIMPLICIANVM LIBRI DVO.
Abbreviated transcription (Latin):
agesima scd̃a. de tẽporib et̾nis. Septuage¬
sima t̾cia. de eo qd scriptũ est. S habitu in¬
uentꝰ ut homo. Septuagesima qͣrta. de eo
qd scriptũ est in epłã pauli ad colossenses. in qͦ
habemꝰ redẽptione remissionẽ peccatorũ
qͥ est imago di inuisibilis. Septuagesima qͥn¬
ta. de hereditate di. Septuagesima sexta. de
eo qd iacob apłs dicit. iis autẽ scire o homo
inanis qr fides sine oꝑib ociosa est. Septua¬
gesima septima de timore utrũ peccatũ
sit. Septuagesima octaua. de pulcritu¬
dine si mulacrorũ. Septuagesima nona
qͣre magi plaraonis fecert᷑ qͦdã miracła
sicut moyses famulus di. Octoge sima s¬
aduersus apollinaristas. Octogesima sccła
de qͣdragesima & qͥnqͣge sima. Octogesima se¬
cunda de eo qđ scriptũ est. qͦm eñi diligit
ds̃ corripit. flagellat autẽ om̃em filiũ qũe
recipit. Octogesima t̾cia de coniugio. Hoc
opꝰ sic incipit. Utrũ anima ase ipsa sit.
ui & cũ aliqͦ labore intelligitur. habet tn

Expanded text:
agensima secunda de temporibus aeternis; septuagensima tertia de eo, quod scriptum est: et habitu inuentus ut homo; septuagensima quarta de eo, quod scriptum est in epistula Pauli ad Colosenses: in quo habemus redemptionem in remissionem peccatorum, qui est imago dei inuisibilis; septuagensima quinta de hereditate dei; septuagensima sexta de eo, quod Iacobus apostolus dicit: uis autem scire o homo inanis, quia fides sine operibus otiosa est? septuagensima septima de timore, utrum peccatum sit; septuagensima octaua de pulchritudine simulacrorum; septuagensima nona: quare magi Pharaonis fecerunt miracula sicut Moyses, famulus dei; octogensima aduersus Apollinaristas; octogensima prima de quadragensima et quinquagensima; octogensima secunda de eo, quod scriptum est: quem enim diligit dominus, corripit, flagellat autem omnem filium, quem recipit; octogensima tertia de coniugio. Hoc opus sic incipit: Vtrum anima a se ipsa sit. qui etsi cum aliquo labore intellegitur, habet tamen
Abbreviated transcription (Latin):
lius mutandis conferre possit diligencia disci¬
plinȩ. Hoc opꝰ sic incipit. Qm̃ donatiste nobis
Confessionũ libri .xIii.
onfessionũ mearũ libri tredecĩ & de maliꝰ ẜ
de bonis meis dm laudant iustũ &ͥ bonũ. atq
in eũ excitant humanũ intellectũ & affectũ. In¬
terĩ qđ ad me attinet. hoc in me egert̃ cũ scribe¬
rent᷑. ẜ agunt cũ legunt᷑. Quid de illis alii senci¬
ant. ipsi uiderint. Multis tñ fr̃ib eos multũ
placunsse & placere scio. Apͥmo usq ad decimũ
de me scripti st̃ : in tͥb ceteris de scripturis
scĩs ab eo qd̾ scriptũ. ẽ. in pͥncipio fecit d celũ
& t̾rã usq ad sabati reqͥẽ. In qͣrto librocũ de
amici morde animi mei meseriã confiterer
dicenᷤᷤ qd̾ anima nr̃a una qͦdã mͦ facta fuerat

Expanded text:
lius mutandis conferre posset diligentia discilius mutandis conferre posset diligentia disciplinae. Hoc opus sic incipit: Quoniam Donatistae nobisCONFESSIONVM LIBRI TREDECIM. Confessionum mearum libri tredecim et de malis et de bonis meis deum laudant iustum et bonum atque in eum excitant humanum intellectum et affectum; interim, quod ad me adtinet, hoc in me egerunt, cum scriberentur, et agunt, cum leguntur. quid de illis alii sentiant, ipsi uiderint; multis tamen fratribus eos multum placuisse et placere scio. a primo usque ad decimum. de me scripti sunt, in tribus ceteris de scripturis sanctis ab eo, quod scriptum est: in principio fecit deus caelum et terram, usque ad sabbati requiem.. In quarto libro, cum de amici morte animi mei miseriam confiterer dicens, quod anima nostra una quodam modo facta fuerat
Abbreviated transcription (Latin):
cant sapientiã salomonis. qđ etiã ipsũ sict eccłias¬
ticũ ihc filiꝰ sẏrach scripserit. non ita constare ut
ame dictũ ẽ. post ea clidici & om̃ino ꝓbabiliꝰ cõꝑi
non esse hunc eiꝰ libri auctorẽ ubi alitẽ clixihis
qͣ draguita qͣtuor libris testam̃ti ueteris t̾mi¬
nat᷑ auctoritas. ex consuetudine qͣ iã loqͥt᷑ eccłia
uetꝰ testamentũ appellaui. Aplurimis autt̃
nonuidet᷑ appellari testamentũ uetꝰ nisi qd
dictũ est in monte sina. Pin eo qd dixi de tem¬
porũ historia scm abrosiũ soluisse qͦstionei
tͣmꝗͣ coetanei fuerint plato s iheremias. me
fefellit memoria. Nã qͥd ille cle hacre ep̃c
dixerit: in eiꝰ librolegit᷑ que de sac̾mentis siue
de philosophia scripsit. Hoc opꝰ sic incipit. St̃
contͣ partẽ donati. qͦrũ in libro pͥmo dixi
non mͥ placert ullius scłaris potestatiꝰ ĩpetu
scis maticos ad cõmunionẽ uiolent artariꝰs uere

Expanded text:
cant Sapientiam Salomonis, quod etiam ipsum sicut Ecclesiascant Sapientiam Salomonis, quod etiam ipsum sicut Ecclesiasticum Jesus Sirach scripserit, non ita constare sicut a me dictum est , postea didici, et omnino probabilius comperi non esse hunc ejus libri auctorem. Ubi autem dixi, His quadraginta quatuor libris Testamnatur auctoritas, ex consuetudine, qua iam loquitur ecclesia, uetus testamentum appellaui; apostolus autem non uidetur appellare testamentum uetus, nisi quod datum est in monte Sina. et in eo, quod dixi: de temporum historia sanctum Ambrosium soluisse quaestionem, tamquam coaetanei fuerint Plato et Hieremias, me fefellit memoria. nam quid ille de hac re episcopus dixerit, in libro eius legitur, quem de sacramentis siue de philosophia scripsit. Hoc opus sic incipit: Sunt contra partem Donati. Quorum in libro primo dixi non mihi placere ullius. saecularis potestatis inpetu scismaticos ad communionem uehementer artari. et uere
Abbreviated transcription (Latin):
non sic accipiendũ est qͣsi carnis & sangͥnis nomi¬
ne ipsã corruptionẽ carnis & sangͥnis intelli¬
getidus est apłs nuncupasse. que utiq in reg¬
no illo non erit ubi caro incorruptibilis erit.
Qua iuis ⁊ alit̾ possit intelligi. ut carne & san¬
guine̾ oꝑa carnis & sanguinis dixisse accipiã
aplm̃ & eos regnũ deinon possessuros qͥ ꝑseue¬
rant̃ ista cdilexert̃. Hic lib̾ sic incipit Corona
cũ ĩ ꝑfectos cõperissẽ. ꝑficere malui ꝗͣ eis sic
relictis ad alia retͣrtanda transire. Cõpleui
gͦ t̃ciũ qͥ scriptus fuerat usq ad eũ locũ ubi
cõmemoratũ est ex euuangłio testimoniũ de
muliere qͣ abscondit ferm̃tũ initrib mensu¬
ris farinȩ donec totũ fermentaret᷑. addidi
etiã nouissimũ librũ. ⁊ qͣtuor libris opꝰ illud ĩpleui.
qͦrũ pͥmi tres adiuuant ut scripturȩ intelligan¬
t̃. qͣrtꝰ autẽ qͦmodo que intelligamꝰ ꝓferenda sint.
In seccło sane libro de auctore libri qͤm plureᷤ uo¬

Expanded text:
 sed carnis et sanguinis nomine ipsam corruptionem carnis et sanguinis intelligendus est Apostolus nuncupasse; quae utique in regno illo non erit, ubi caro incorruptibilis erit. Quamvis et aliter possit intelligi, ut carnem et sanguinem opera carnis et sanguinis dixisse accipiamus Apostolum, et eos regnum Dei non possessuros, qui perseveranter ista dilexerint. Hic liber sic incipit: Coronacum imperfectos comperissem, perficere malui quam eis sic relictis ad alia retractanda transire. Complevi ergo tertium qui scriptus fuerat usque ad eum locum ubi commemoratum est ex Evangelio testimonium de muliere, quae abscondit fermentum in tribus mensuris farinae donec fermentaretur totum . Addidi etiam novissimum librum, et quatuor libris opus illud implevi; quorum primi tres adjuvant ut Scripturae intelligantur, quartus autem quomodo quae intelligimus proferenda sint. 2. In secundo sane libro de auctore libri, quem plures vo
Abbreviated transcription (Latin):
Sexagesima pͥma. de eo qd scriptũ est. in euan¬
Ubi qd̾ dixi duos pisces duas illas significare
ꝑsonas. regiã scilicet &̃ sacerdotalẽ ad qͣs et iã
sacro scã illa unctio ꝑtinebat. dicendũ pociꝰ fuit
maxime ꝑtinebat. qm unctos aliqͣndo legimꝰ
& ꝓpħas. Itẽ qd clixi lucas qͥ tanꝗͣ ascendentem
post abolitionẽ peccatorũ sacerdotẽ xp̃m in¬
sinuauit. ꝑ nathan ascendit ad clauid. qr nathan
ꝓpheta missus erat. cuiꝰ correpcione dđ ipse pec¬
cati abolicionẽ penitendo ĩpetͣ uit : ñ sic acci¬
piendũ est tanꝗͣ ipse fuerit nathan ꝓpħa qͥ
filius dd̃ qd̾ nec hic dictũ est. qr ipse ꝓpheta
missus erat. s dictũ qr nathan ꝓpħa missus
erat: ut misteriũ non in eode homine. s in eod̾e
nomine intelligat᷑. Sexagesima scd̃a est. ad id
qd̾ scriptũ est in euangło qd̾ baptixabat lħ̾c
plures qͣm ioħ̾s. qͣuis ipse non baptixaret sed

Expanded text:
Sexagesima prima, de eo quod scriptum est in EvanSexagesima prima, de eo quod scriptum est in Evanus . Ubi quod dixi, duos pisces duas illas significare personas, regiam scilicet et sacerdotalem, ad quas etiam sacrosancta illa unctio pertinebat; dicendum potius fuit, Maxime pertinebat, quoniam unctos aliquando legimus et Prophetas. Item quod dixi, Lucas qui tanquam ascendentem post abolitionem peccatorum sacerdotem Christum insinuauit, per Nathan ascendit ad Dauid, quia Nathan propheta missus erat, cuius correptione Dauid ipsius peccati abolitionem paenitendo inpetrauit. non sic accipiendum est, tamquam ipse fuerit Nathan propheta, qui filius Dauid, quia nec hic dictum est, quia ipse propheta missus erat, sed dictum: quia Nathan propheta missus erat, ut mysterium non in eodem homine, sed in eodem nomine intellegatur. sexagensima secunda est ad id, quod scriptum est in euangelio, quod baptizabat Iesus plures quam Iohannes, quamuis ipse non baptizaret, sed
Abbreviated transcription (Latin):
Uir qͥdẽ non debet uelare capud cũ sit imago
& gła clei. Sed clicit᷑ etiã ad imaginẽ di. quod
unigenitus ñ dicit᷑ qͥ tantũmͦ imago non ad
imaginẽ. Quinqͣgesima scd̃a. de eo qd̃ dictũ
est penitet me hominẽ fecisse Quinqͣgesima
t̾cia. de auro x̃ argento qd ab egipcus isrłitȩ
accepert᷑. Oinqͣgesima qͣrta. de eo qd scrip¬
tũ est mͥ autẽ adherere dõ bonũ est. U̾bi qd
dixi. qd̵ autẽ om̃i anima meliꝰ. id dm̃ dicimꝰ:
magis dicidebuit om̃i creato spũ melius Quin¬
qualesima qͥnta de eo qd̃ scriptũ est. sexagin¬
ta st᷑ regine. octoginta concubinȩ. ẜ adoles¬
centulȩ qͣrũ non est numerus. Quinqͣ gesi
nia sexta. de annis qͣdraginta sex edificatitẽ¬
pli. Ouinqͣgesima septima. de centũ qͥnqͣginta
tͥb piscib. Quin qͣgesima octaua. de iħe bap¬
tista. Quinquagesima nona: de de ce uirgi¬
nib. Sexagesima de die autẽ illa ꝙ hora nemoscit
neq angłi celorũ. neq filius hominis nͥ pat̾ soluᷤ.

Expanded text:
uir quidem non debet uelare caput, cum sit imago et gloria dei; sed dicitur etiam ad imaginem dei, quod unigenitus non dicitur, qui tantummodo imago est, non ad imaginem. quinquagensima secunda est de eo, quod dictum est: paenitet me hominem fecisse; quinquagensima tertia de auro et argento, quod ab Aegyptiis Israhelitae acceperunt; quinquagensima quarta de eo, quod scriptum est: mihi adhaerere deo bonum est. ubi quod dixi: quod autem est omni anima melius, id deum dicimus, magis dici debuit: omni creato spiritu melius. quinquagensima quinta de eo, quod scriptum est: sexaginta sunt reginae et octoginta concubinae et adulescentuma sexta, de annis quadraginta sex aedificati templi. Quinquagesima septima, de centum quinquaginta tribus piscibus. Quinquagesima octava, de Joanne Baptista. Quinquagesima nona, de decem virginibus. Sexagesima, de die autem et hora nemo scit, neque Angeli coelorum, neque Filius hominis, nisi Pater solus .
Abbreviated transcription (Latin):
sub lege. qđ hic ostendẽ longũ est & ubi hoc
ostenderim dictũ est. Itẽ qđ disputans quid
elegerit d̾s in nondũ nato cui dixit seruitu
rum ẽe maiorẽ & quid in eodem maiore simi¬
liter non dũ nato. rephauerit. de quib ꝓpt̃
hoc commemoraturꝰ quamuis longe postea
platũ ꝓpheticũ testimoniũ iacob dilexi. esau
autem odio habu. ad hoc ꝑduxi ratiotinati¬
onem ut dicerẽ. Non gͦ elegit d̾s oꝑa cuiꝰ quã
inp̃sentia. quȩ ipse daturus est. s fidem eligit
inprȩscientia. ut quẽ sibi crediturũ esse p̾re¬
sciuit. ipsũ elegit cui sp̃m sc̃m daret. ut bona
operando etiã ȩternã uitã consequeret᷑. Non¬
dum diligentius quȩsiuerã nec ad huc inue¬
neram qualis sit ęlectio gr̃ȩ: de qͣ idem apl̃s¬
sunt. Que utiq ñ ẽ gr̃a si eã merita ulla p̃ce
tur. Proinde qđ continuo dixi. dicit enĩ idem
apłs idem ds qui oꝑatur omĩa in omĩb nus¬

Expanded text:
sed sub Lege. Quod hic ostendere longum est, et hoc ubi sed sub Lege. Quod hic ostendere longum est, et hoc ubi ostenderim dictum est . 2. Item disputans quid elegerit Deus in nondum rum esse maiorem, et quid in eodem maiore similiter nondum nato reprobauerit, de quibus propter hoc commemoratur quamuis longe postea prolatum propheticum testimonium: Iacob dilexi, Esau autem odio habui, ad hoc perduxi ratiocinationem, ut dicerem: non ergo elegit deus opera cuiusquam in praescientia, quae ipse daturus est, sed fidem elegit in praescientia, ut, quem sibi crediturum praesciuit, ipsum elegerit, cui spiritum sanctum daret, ut bona operando etiam aeternam uitam consequeretur, nondum diligentius quaesiueram nec adhuc inueneram, qualis sit electio gratiae, de qua idem sunt : quae utique non est gratia, si eam merita ulla praectur. Proinde quod continuo dixi, Dicit enim idem apostolus, Idem Deus qui operatur omnia in omnibus ; nus
Abbreviated transcription (Latin):
diffusa caritas in cordib nr̃is uincit carnis
concupiscentias ne consentiamus eis ad male
faciendũ. s potius bona faciamꝰ. Unde qͥdẽ
iã euertit᷑ heresis pelagiana: quȩ uult ñ ex
deo nobis. s ex nobis eẽ caritatẽ qua bene ac
pieuiuamꝰ. S in illis libris. qͦs aduersus eos
edidimus. etiã sp̃italis hominis iãq sub gr̃a
constituti melius intelligi uerba ista mon¬
dum ẽ. erit autẽ in resurrectione mortuoꝵ.
& ꝓpt̾ ipsã carnis cuncupiscentiã cũ qua
ita confligunt. scĩ ñ ei consentientes ad
malũ. ut tñ eis motib qͥb repugnan¬
tib resistunt: ñ careant in hac uita.
Non eos aũt habebt̃ in illa. ubi ab¬
sorbebit᷑ mors in iuictoriam. Propt̃
hanc itaq concupiscentiã. motꝰq ipsos
quib ita resistit᷑ ut t̃n sint in nobis:¬
potest quisq sc̃s iam sub gr̃a positus
dicere. Ista omĩa que hic esse dixi
uerba hominis nͣ dũ sub gr̃a positi

Expanded text:
diffusa caritas in cordibus nostris uincit carnis diffusa caritas in cordibus nostris uincit carnis concupiscentias, ne consentiamus eis ad male faciendum, sed potius bona faciamus. unde quidem iam euertitur heresis Pelagiana, quae uult non ex deo nobis, sed ex nobis esse caritatem, qua bene ac pie uiuimus. sed in illis libris, quos aduersus eos edidimus, etiam spiritalis hominis iamque sub gratia constituti melius intellegi uerba ista mondum est, erit autem in resurrectione mortuorum, et propter ipsam carnis concupiscentiam, cum qua ita confligunt sancti non ei consentientes ad malum, ut tamen eis motibus, quibus repugnantibus resistunt, non careant in hac uita. non eos autem habebunt in illa, ubi absorbebitur mors in uictoriam. propter hanc itaque concupiscentiam motusque ipsius, quibus ita resistitur, ut tpotest quisque sanctus jam sub gratia positus dicere ista omnia, quae hic esse dixi verba hominis nondum sub gratia positi,
Abbreviated transcription (Latin):
rogabar a fr̃ib quib dũ sicut poterã respon¬
derem: uoluert̃ scribi potiꝰ q̃ dicebĩ ꝗͣ sine litt̾is
fundi. Ubi cũ eis obtemperarẽ: lib̃ unꝰ accessit
mus quia lex sp̃ualis est. ego autẽ carnalis sũ.
satis ostendit ñposse impleri legẽ nisi a sp̃ua¬
lib qͣles fecit gr̃a dĩ. Qđ utiq ñ ex ꝑsona apłi
accipi uolui qͥ iã sp̃italis erat. s hominis sub
lege positi nundũ sub gr̃a. Sic enĩ priꝰ hȩc
uerba sapiebã. Quȩ postea lectis quib dam
diuinoꝵ tractatorib eloqͥoꝵ. quoꝵ me mo¬
ueret auctoritas. consideraui diligentius.
s̃cripsi. quantũ potui diligent̃ ostendi. In isto
gͦ libro & hoc qđ dictũ ẽ ego aut̾ carnalis sũ.
& deinde cȩt̾a usq ad eũ socũ ubidicit. miser¬
minem descͥribi adhuc sub lege nundũ sub
gr̃a constitutũ bene facere uolentẽ s uictũ
concupiscentia carnis malefacientẽ. a cuiꝰ
concupiscentiȩ añatu: ñ lib̾at nisi gr̃a dei

Expanded text:
rrogatus a fratribus quibusdam cum sicut poteram responderem, uoluerunt scribi potius, quae dicebam, quam sine litteris fundi. ubi cum eis obtemperarem, liber unus accessit mus quia lex spiritualis est; ego autem carnalis sum; » satis ostendit non posse impleri Legem, nisi a spiritualibus, quales facit gratia dei. quod utique non ex persona apostoli accipi uolui, qui iam spiritalis erat, sed hominis sub lege positi, nondum sub gratia. sic enim prius haec uerba sapiebam, quae postea lectis quibusdam diuinorum tractatoribus eloquiorum, quorum me moueret auctoritas, consideraui diligentius escripsi, quantum potui, diligenter ostendi. in isto ergo libro et hoc, quod dictum est: ego autem carnalis sum et deinde cetera usque ad eum locuminem describi adhuc sub Lege, nondum sub gratia constitutum, bene facere volentem, sed victum concupiscentia carnis male facientem . A cujus concupiscentiae dominatu non liberat, nisi gratia Dei
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntas ad ño. Eomͦgͦ dat potestatẽ. Sic
intelligendũ ẽ & qđ dixi postea in nr̃a pote¬
state ẽẽ ut uł inseri ħonitate dĩ. uł excidi
pictatis etiã qđ difficile atq imposibile fuit.
Hic lib sic incipit. De eo qđ scriptũ ẽ in pͥn¬
cipio fecit ds cȩlũ & terrã. Expositio

Expanded text:
domino. eo modo ergo dat potestatem. sic intellegendum est et quod dixi postea: in nostra potestate esse, ut uel inseri bonitate dei uel excidi pietatis, etiam quod difficile atque inpossibile fuit. Hic liber sic incipit: De eo, quod scriptum: in principio deus fecit caelum et terram. CAPVT
Abbreviated transcription (Latin):
I. .N. uocant. ubi satis diligent̃ mͥ uideoi ẽe com¬
plexus. qͦmͦ sit colendꝰ cłs ꝗͣ sapientiã esse homi¬
nis atq uerã diuina scriptura definit. hic lib̾
sic incipit. Dici non potest dilectissime fililaurenti
qͣntũ tua eruditione delecter. De cura ꝑ mor
int̾rogatꝰ literis fuisse ꝓsit cuiq post mortẽ¬

Expanded text:
ον uocant. ubi satis diligenter mihi uideor esse conον uocant. ubi satis diligenter mihi uideor esse conplexus, quomodo sit colendus deus, quam sapientiam esse hominis utique ueram diuinasic incipit: Dici non potest, dilectissime fili Laurenti, quantum tua eruditione delecter. CAPUT LXIV. Deinterrogatus litteris fuissem, utrum prosit
Abbreviated transcription (Latin):
lũ in maiorib uerũ etiã in paruulis soluit᷑ Quan¬
tũ autẽ ipse ulianꝰ in qͥb̾dã sententis suis adu¬
uet manicheos. in pͥmi libri mei parte posterio¬
re monstraui. Ceteri autẽ nr̃i qͣtuor reddunt᷑¬
libris illis singłis singłi. Uerũ inbuiꝰ tanti tãq
elaborati oꝑis qͥnto uolumine ubi cõmemoraui
deformẽ maritũ coniugi suȩ ne de formes
pareret ꝓponere inconcubitũ formosã solere pie¬
turã. nom̃ hominis qͥ hoc facere solebat qͣsi certũ
posui cũ sit incertũ qr memoria me fefellit. hoc
autẽ soranꝰ auctoi medicinȩ scripsit regẽ cypͥũ
facere solere. s nom̃ eiꝰ ꝓpriũ non exp̃ssit. Hoc opꝰ
sic ucipit. Contumelias tuas & ũba maledica iuliane.
Ad laurẽtiũ de fide spe & caritate.
spe & caritate. cũ ame ad que scriptũ est pos¬
tulassit ut aliqđ̃ opuscłm haberet meũ de sius
manib non recessurũ. qđ genꝰ greci en xipia¬

Expanded text:
lum in maioribus uerum etiam in paruulis soluitur. quanlum in maioribus uerum etiam in paruulis soluitur. quantum autem ipse Iulianus quibusdam sententiis suis adiuuet Manicheos, in primi libri mei parte posteriore monstraui. ceteri autem nostri quattuor redduntur illis singulis singuli. uerum in huius tanti tamque elaborati operis quinto uolumine, ubi commemoraui deformem maritum coniugi suae, ne deformes pareret, proponere in concubitu formonsam solere picturam, nomen hominis, qui hoc facere solebat, quasi certum posui, cum sit incertum, quia memoria me fefellit. hoc autem Soranus, auctor medicinae, scripsit regem Cyprium facere solere, sed nomen eius proprium non posuit. Hoc opus sic incipit: Contumelias tuas et uerba maledica, Iuliane. CAPVT LXXXVIIII. DE FIDE, SPE, CARITATE spe, caritate, cum a me, ad quem scriptus est, postulasset, ut aliquod opusculum haberet meum de suis manibus non recessurum, quod genus Graeci ἐγχερίδι
Abbreviated transcription (Latin):
tegunt᷑ libriqͣtuar. qͦs contͣ duas epłas pelagi¬
Ianoꝵ ad eỹm xõmatiȩ eccłiȩ bonifaciũ scripsi:
qr cũ in manꝰ eiꝰ uenissent ipse mͥ eas miserat inue¬
niens in illis calũpniose int̾positũ nom̃ ieũ. hoc
opꝰ sic incip. Nouerã te qͥđe fama celebrima p̃dicante
contra iulianũ libri .ui.
Nterea libri qͣtuor uiliani pelagiani qͦs supͣme¬
moraui uener̃t etiã in manꝰ nr̃as in qͥb cõꝑi
illa quȩ ex eis decerpserat qͥ ea comiti ualerio
miserat non om̃ia eomͦ qͦ a iuiliano elicta st̃ ad
eundẽ comitẽ scripta. s non nulla eoꝵ aliqͣn¬
tulũ fuisse mutata scripsi gͦ sex libros adũs
illos qͣtuor s eoꝵ duo pͥmi testimonus sc̃oꝵ qͥ
fidẽ catholicã pꝰ apłos defender̃t uliani impu¬
dentia redarguit᷑. qͥ tanꝗͣ manicheoꝵ cdogina nob̃
obiciendũ putauit. qr ex adã trahi dicimꝰ origi¬
nale peccatũ qd ꝑ lauacrũ regenerationis non so¬

Expanded text:
contra duas epistulas Pelagianorum ad episcopum Romanae ecclesiae Bonifatium scripsi, uia, cum in manus eius uenissent, ipse mihi eas miserat inueniens in illis calumniose interpositum nomen meum. Hoc opus sic incipit: Noueram te quidem fama celeberrima praedicanteCONTR;A IVLIANVM LIBRI SEX. Interea libri quattuor Iuliani Pelagiani, quos supra commemoraui, . uenerunt etiam in manus nostras, in quibus comperi illa, quae ex eis decerpserat, qui ea comiti Valerio miserat, non omnia eo modo, quo a Iuliano dicta sunt, ad eundem comitem scripta, sed nonnulla eorum aliquantum inmutata. scripsi ergo sex libros aduersus illos quattuor, sed meorum duo primi testimoniis sanctorum, qui fidem catholicam post apostolos defenderunt, Iuliani inpudentiam redarguunt, qui tamquam Manicheorum dogma nobis obiciendum putauit, quia ex Adam trahi dicimus originale peccatum, quod per lauacrum regenerationis non so