comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tem. & antixp̃m imposterũ manifestis¬
sime seiuentẽ in uidicio piiturꝰ est
daiuid arma saulis deposint qa ⁊ xp̃c
bella que ñ st̃ ĩposita gentib reppulit
Onera namq legis legimꝰ: s carualiter
ñ obseruamus. Quinq limpidissimos
lapides detorrente elegit & imperam
quicqͥd uenit inmundũ. Erat enĩ uiflu¬
mine tanqͣ. inppło illo. & inꝑam pasto¬
ralẽ misit. Nam ipse ÷ ds uerus pastor
animarũ. Uas quoq pastorale qͦ lac ut
ñ nulli dicunt mulgeri consuerat. di¬
uinã significat grãm. que legi conum¬
giti. que incelligitur qnq lapidib
sine qua ñ impletur. Dauio rufus ipul¬
cher fuisse narrat᷑. quia de dño iħu xp̃o
incantico canticoꝵ eccła dicit. dilectus
meus candidꝰ & rubicundꝰ. electꝰ ex mili¬
bus. De cuiꝰ pulcritudine suꝑiꝰ p̃libau¬
mus. Golias dauid adpugnã ꝓ uocauit.
Similit̃ & elatio diaboli xp̃i humlitatẽ
paripendens ab ipso prostrata est. Bacus

Expanded text:
te Christum in posterum manifestissime saevientem, in judicio puniturus est. David arma Saulis deposuit, quia et Cbella, quae non sunt imposita gentibus, repulit. Onera namque legis legimus, sed carnaliter non observamus. Quinque limpidissimos lapides de torrente elegit, et in perquidquid venit in mundum. Erat enim in flumine tanquam in populo illo. « Et in peram pastoralem misit. » Nam ipse est Deus verus pastor animarum. Vas quoque pastorale quo lac, ut nonnulli dicunt, mulgere consueverat, divinam significat gratiam quae legi conjungitur, quae intelligitur in quinque lapidibus, sine qua non impletur. David rufus et pulcher fuisse narratur, quia de Domino Jesu Christo in Canticis canticorum Ecclesia dicit: « Dilectus meus candidus et rubicundus, electus ex millibus . » De cujus pulchritudine superius praelibavimus. Goliath David ad pugnam provocavit, similiter et elatio diaboli Christi humilitatem parvipendens, ab ipso prostratus est. Baculus
Abbreviated transcription (Latin):
dientes. xp̃m p̃dicari in eccłus quẽ ipsi
neci tradiderunt. & deuictoria eiꝰ qua
hostẽ antiquũ trumyhauit. credentes in
Quod aut̃ dicit in uasit sp̃c dñi malꝰ
dedauid. & ingrediebatur & egrediebat᷑
inconspectu ipłi sic accipiendum ẽ. Quan

Expanded text:
istum praedicari in Ecclesiis, quem ipsi neci tradiderunt: et de victoria ejus qui hostem antiquum triumphavit, credentes in Quod autem dicit, « invasit spiritus Dei malus de David. « Et egrediebatur et ingrediebatur in conspectu populi. » Sic accipiendum est: Quan
Abbreviated transcription (Latin):
bolo he serant infigens: ab eiꝰ societa¬
te secernens fidei sue subdidit. hoc enũ
indicabat: quod idẽ golias ꝑcussus infaciẽ
cidabat. conuertunt linguas suas contra
diabolũ. & sic golie degladio suo capiud in¬
ciditur. Dauid gladiũ golie iniherłm de
diaboli rapuit. ad defendendũ altare fidei
ineccłam suã transtulit. Saul de daria
ab uer uelutsin cognito reqͥrit. deqͣ stirpe
descendit. uł cuiꝰ erat filiꝰ. cũ iã dudũ ip̃e
dauid ei ministrasset. atq inconspectu eiꝰ
ad repellendũ neꝗͣ sp̃m assisteret. Sic n¬

Expanded text:
 haeserant se infigens, ab ejus societate secernens, fidei suae subdidit: hoc enim indicabat quod idem Goliath percussus in faciem cidabat, convertunt linguas suas contra diabolum, et sic Goliath de gladio suo caput inciditur. David gladium Goliath in Jerusalem detdiaboli rapuit, ad defensionem altaris fidei in Ecclesiam suam transtulit. Saul de David Abner velut pro incognito requirit, de qua stirpe descenderit, vel cujus esset filius, cum jam dudum ipse David ei ministrasset, atque in conspectu ejus ad repellendum nequam spiritum assisteret. Sic n
Abbreviated transcription (Latin):
Scit enim dñs quia extrema uite nostre
plus iudicat: et idcirco electos suos ĩ fine
sollicitius purgat. Hinc est quod hic scrip¬
tum est. dñs iudicabit fines terre: qr tan¬
to intimis nr̃is inuigilat: quanto in ipsis
inicia se querentis pensat. Et quia oͣꝑa at
est in extremitate examinat. bene dictũ
est. dñs iudicabit fines terre. idest extre¬
ma hominis: qm̃ non inde iudicabuntur.
que in melius: uel in deterius. medio tẽpo¬
re ꝯmutant᷑: sed in quib extremis inuen¬
tus fuerit qui iudicabitur. Sequit᷑. Et da¬
bit imꝑium regi suo. Dñs dat imꝑiũ regi
suo: quia deus pater ubiq potestãtẽ dedit
unigenito filio suo: iuxta quod damhel
in uisione sua loquit᷑ dicens. Aspiciebam in
uisione noctis. et ecce cum nubib celi quasi
filius hominis ueniebat: et usq ad anti¬
quum dierũ ꝑuenit. et in conspectu eius
obtulerũt eum: et dedit ei potestatẽ. ⁊ ho¬

Expanded text:
Scit enim Dominus, quia extrema vitae nostrae, Scit enim Dominus, quia extrema vitae nostrae, plus judicat: et idcirco electos suos in fine sollicitius purgat. Hinc est quod hic scriptum est: « Dominus judicabit fines terrae, » quia tanto ultimis nostris invigilat, quanto in ipsis initia sequentis pensat. Et quia nostra oest, in extremitate examinat, bene dictum est, « Dominus judicabit fines terrae; » est extrema hominis, quoniam non inde judicabuntur, quae in melius vel in deterius medio tempore commutantur, sed in quibus extremis inventus fuerit qui judicabitur. Sequitur: « Et dabit imperium regi suo. » Dominus dat imperium regi suo, quia Deus Pater ubique potestatem dedit unigenito Filio suo: juxta quod Daniel in visione sua loquitur, dicens: « Aspiciebam in visione noctis, Filius hominis veniebat et usque ad antiquum dierum pervenit. Et in conspectu eius obtulerunt eum, et dedit potestatem et ho
Abbreviated transcription (Latin):
diabolicis non uident᷑ exuti. Isti cũ iusti¬
cia iudicandi sunt: qr pro factorũ suorũ
scelere dãpnabunt᷑. Quib dicendũ est.
te maledicti in ignẽ eternũ. Sic duobus
nominib equitatis et iusticie: qualitatẽ
illam iudicii. mirabili breuitate descripsit.
In quo iudicio prout diximus iniqui iu¬
dei acrius dãpnabunt᷑ : qr dñs iudicabit
fines terre. Ceterũ quantũ ad moralem ꝑ¬
tinet intelligentiã: fines t̃re extrema ho¬
minũ. atq intenciones designant᷑: que
dñs iudicare dicitur. Ipse quidem pius
conditor nr̃ facturã suam non deserens.
mala hominũ ⁊ per suã pacienciã tolerat:
et per eorũ quandoq conuersionẽ rela¬
xrat. Cum duras atq insensibiles mentes
respicit. modo eas minis. modo uerberibus
modo reuelationibus terret: ut que pessi¬
ma securitate diͣruerant. salubri tunore mol¬
lestant: quatinus uel sero redeant: et hoc
ipsum saltem qd expectati sunt erubescãt.¬

Expanded text:
diabolicis non videntur exuti; isti cum justidiabolicis non videntur exuti; isti cum justitia judicandi sunt, quia pro factorum suorum scelere damnabuntur, quibus dicendum est: « Ite, maledicti, in ignem aeternum. » Sic duobus nominibus aequitatis et justitiae, qualitatem illam judicii, mirabili brevitate descripsit. In quo judicio, ut diximus, iniqui Judaei acrius damnabuntur, quia Dominus judicabit fines terrae. Caeterum quantum ad moralem pertinet intelligentiam, fines terrae extrema hominum atque intentiones designantur, quae Dominus judicare dicitur. Ipse quidem pius Conditor noster, facturam suam non deserens, mala hominum et per suam patientiam tolerat, et per eorum quandoque conversionem relaxat. Cum duras atque inserespicit, modo eas minis, modo verberibus, modo revelationibus terret, ut quae pessima securitate duruerant, salubri timore mollescant, quatenus vel sero redeant, et hoc ipsum saltem quod diu exspectati sunt erubesca
Abbreviated transcription (Latin):
sit intelligi. qr ipse iudicabit
omnes fines terre.iuxta quod ꝑ psal¬
mistã dicitur. qr in manu eius omnes
fines terre. uidelicet sua potestate cũc¬
ta ¶ decernẽs: tamen de futuro
ut diximus accipitur iudicio. ubi uix¬
ta retributio futura est a dño suꝑ fi
presentari ante tribunal ipsius. ut reddat
unusquisq rationẽ prout gessit: unde
et psalmista. reddet inquit unicuiq scd̾m
opera sua: tunc scilicet quando congrega¬
buntur ante eũ om̃s gentes. et segregabit
om̃s ab inuicẽ. tanquã segregat pastor ab
edis oues. Hinc per psalmistã dicitur. Para¬
uit in iudicio thronũ suũ. ⁊ ipse iudica¬
bit orbem terre in equitate: iudicabit
hic patiendo ꝑtulit: ibi impiis ueraciter
dicitur demonstrare iusticiã. Orbem t̃re
scõs uiros debemus accipere: qui de uni¬
uersali ecclesia quasi de corone circulo con¬
gregant᷑. Isti in equitate congregandi sũt:
quib ꝓpter fidei et humilitatis sue bonũ
miscd̃ia copiosa p̃stabitur. qui audituri

Expanded text:
sit intelligi, quia ipse judicat omnes fines terrae. Juxta quod per Psalmistam dicitur: « Quia in manu ejus omnes fines terrae , » videlicet sua potestate cuncta decernens, tamen de futuro, ut diximus, accipitur judicio ubi juxta retributio futura est a Domino superOmnes oportet praesentari ante tribunal ipsius, ut reddat unusquisque rationem prout gessit se » Unde et Psalmista: « Reddet unicuique secundum opera sua . » Tunc scilicet quando congregabuntur ante eum omnes gentes et segregabit omnes ab invicem, tanquam segregat pastor oves ab haedis . Hinc per Prophetam dicitur: « Paravit in judicio thronum suum, et ipse judicabit orbem terrae in aequitate, judicabit hic patiendo pertulit, ibi impiis veraciter dicitur demonstrare justitiam. Orbem terrae, sanctos viros debemus accipere, qui de universali Ecclesia quasi de coronae circulo congregantur. Isti in aequitate judicandi sunt, quibus propter fidei et humilitatis suae bonum, misericordia copiosa praestabitur, qui audituri
Abbreviated transcription (Latin):
bat dño coram heli: quia unigenitus
filius dei patris.quẽ per samuhe¬
lem significari dixcimus. qui inter¬
pretatur nom̃ eiꝰ deusꝰ : in om̃ib uo¬
luntatẽ patris apparẽs in carne
exhibuit: sicut ipse ait. Non ueni
facere uoluntatẽ meã: sed eius qͥ misit
me. Unde bene dicitur coram heli: qr
sacerdotiũ uideorũ mox noluit destru¬
ere: ante quã uerũ sacerdotiũ appare¬
ret. Unde et subiungitur. et sermo dñi
erat p̃ciosus: quia predicatio eius fide¬
libus amabilis atq preciosa erat: infi¬
delibus uero despecta. De quib ꝑ signi¬
ficationẽ subiungitur. Factũ est igitur
in die quadam heli iacebat in loco suo
et oculi eius caligauerãt: nec poterat
uidere lucernã dei antequã extingue¬
retur. Pre nimia senectute oculi eius
caligauerant. nec poterat uidere lucernã
dei cum arderet in tabernaculo ante ꝗͣ

Expanded text:
bat Domino coram Heli. » Quia unigenitus bat Domino coram Heli. » Quia unigenitus Filius Dei Patris, quem per Samuelem significari diximus, qui interpretatur nomen ejus Deus, in omnibus voluntatem Patris apparens in carne exhibuit. Sicut ipse ait: « Non veni facere voluntatem meam, sed ejus qui misit me . » Unde bene agitur, « coram Heli, » quia sacerdotium Judaeorum mox noluit destruere, antequam verum sacerdotium appareret; unde et subjungitur, « et sermo ejus erat pretiosus, » quia praedicatio ejus fidelibus amabilis atque pretiosa erat, infidelibus vero despecta. De quibus per significationem subjungitur: « Factum est ergo in die quadam, Heli jacebat in loco suo, et oculi ejus caligaverant, nec poterat videre lucernam Dei antequam exstingueretur. » Prae nimia senectute oculi ejus caligaverant, nec poterat videre lucernam Dei, cum arderet in tabernaculo ante
Abbreviated transcription (Latin):
nus electũ: regale sacerdotiũ. Quod autẽ
ait. ut comedam bucellã panis: etiã ipsũ
sacrificii genus eleganter expressit. de qͦ
dicit sacerdos ipse. Panis quem ego dabo.
caro mea est. pro mundi uita. Quia enim
dixerat suꝑius dedisse cibos domui aaron
de uictimis ueteris testam̃ti. que fuerãt
sacrificia iudeorũ: ideo hic diacit postulan¬
dam ad comedendũ bucellã panis. qd̾ ẽ
in nouo testam̃to sacrificiũ xp̃ianorum:
et pabulum fidelium animarum:
erat preciosus. Bene ait. et sermo dñi
erat preciosus. Preciosus nãq dicitur:
quia perrarus erat: et per propham
raro fiebat. Omne enim quod rarũ est
preciosũ est: quia amplius desideratur.
Unde et subiungitur. in dieb illis ñ
erat uisio manifesta: quia uidelicet
peccata enim populi et eorũ que pre¬
fuerũt populo. iam non manifeste
per uisiones aut per angelicas respon¬
siones. plebi isrł dñs apparuit: sicut

Expanded text:
nus electum, regale sacerdotium . » Quod autem nus electum, regale sacerdotium . » Quod autem addit, « ut comedam buccellam panis, » etiam ipsum sacrificii genus eleganter expressit. De quo dicit Sacerdos ipse: « Panis quem ego dabo, caro mea est pro mundi vita . » Quia enim dixerat superius dedisse se cibos domui Aaron de victimis Veteris Testamenti, quae fuerant sacrificia Judaeorum, ideo hic dixit postulandam ad comedendum buccellam panis, quod est in Novo Testamento sacrificium Christianorum ut pabulum fidelium animarum. erat pretiosus. » Bene ait, « et sermo Domini erat pretiosus. » Pretiosus namque dicitur, quia perrarus erat, et per prophetam raro fiebat. Omne enim quod rarum est, pretiosum est, quia amplius desideratur. Unde et subjungitur: « In diebus illis non erat visio manifesta. » Quia videlicet peccata enim populi et eorum qui praefuerunt populo, Dominus jam non manifeste per visiones aut per angelicas responsiones plebi Israel apparuit, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
apłorum. et in presenti tempore. aliquan¬
tulum solet impleri: et in fine mundi ꝑ¬
fecte cõplebitur. Nam et si pauci. tameit
aliqui cotidie ex iudeorũ non tantũ ex
plebeia. sed et sacerdotali stirpe ad eccłam
confugiunt: et cũ intrauerit plenitudo
gentiũ. tunc omĩs isrł saluus fiet. Quicũ¬
q autẽ ex his saluandus est. ipie est enu
qui remansurus esse dicitur in domo.pere¬
unte sacerdote heli. necesse est ad eccłam
confugiat: et offerat pro se sacerdoti xͥa¬
no nũmũ confessionis dei deuote. que in
simbolo continetur: breuem quidem uer¬
bo. sed uirtute precipuã. Constar argen-¬
to claritatẽ uerbi celestis. sicut splendorẽ
sapientie sp̃ualis: auro sepe designari. Of¬
ferat et panẽ sacrificii salutaris. abiectis
carnib legaliũ uictimarũ: dicatq. dimit
te obsecro me ad unã partẽ sacerdotalem:
idest ad ipsam plebem xp̃o sacerdote pre¬
claram: cui petrus ait. uos enim estis ge-¬

Expanded text:
apostolorum, et in praesenti tempore aliquanapostolorum, et in praesenti tempore aliquantum solet impleri, et in fine mundi perfecte complebitur. Nam etsi pauci, tamen aliqui, quotidie ex Judaeorum non tantum ex plebe sed ex sacerdotali stirpe ad Ecclesiam confugiunt. « Et cum intraverit plenitudo gentium, tunc omnis Israel salvus fiet . » Quicunque autem ex his salvandus est, ipse enim qui remansurus esse dicitur, in domo pereunte sacerdotis Heli necesse est ad Ecclesiam confugiat, et offerat pro se sacerdoti Christiano nummum confessionis Dei devote quae in symbolo continetur: brevem quidem verbo, sed virtute praecipuam. Constat argento claritatem verbi coelestis, sicut splendorem sapientiae spiritualis auro saepe designari. Offerat et panem sacrificii salutaris abjectis carnibus legalium victimarum, dicatque: « Dimitte me, obsecro, ad unam partem sacerdotalem, » id est, ad ipsam plebem Christo sacerdote praeclaram. Cui Petrus ait: « Vos enim ge
Abbreviated transcription (Latin):
samuhele potest accipi. quod edificata sit
ei domus fidelis. que coram xp̃o dñi. idest
ipso samuhele. cunctis diebus incederet:
cum legamꝰ in sequentib quod filii illius auer¬
si de uiis eius. post auariciã declinauerĩt.
et ꝑuerterint iudiciũ: nisi forte domũ eiꝰ
hoc loco plebem isrłiticã intelligamꝰ: que
cunctis diebus sacerdocii eius dño seruierit:
De qua scriptũ est. Et requieuit om̃is isrł
Quod uero subditur. futurũ est autẽ. ut
quicũq remanserit in domo tua ueniat
ut oretur pro eo. et offerat nũmũ argen
teum. et tortã panis: non proprie de
domo dicitur huius heli. sed illius aaron:
de quo genere etiã hucusq non desunt
qui ueniant. et conuertant᷑. De quib dr̃.
Reliquie scdm electionem gracie. salue
facte sunt. De talibus enim reliquiis bene
intelligitur quod dicitur. qui remanserit
in domo tua ueniet ut oretur pro eo: pro¬
fecto qui credit in xxp̃m sicut et tẽporibus

Expanded text:
Samuele potest accipi, quod aedificata sit Samuele potest accipi, quod aedificata sit ei domus fidelis, quae coram Christo Domini, id est, ipso Samuele cunctis diebus incederet; cum legamus in sequentibus, quod filii illius aversi de viis ejus post avaritiam declinaverint, et perverterint judicium? Nisi forte domum ejus hoc loco plebem Israeliticam intelligamus, quae cunctis diebus sacerdotii ejus Domino servierit. De qua scriptum est: Et requievit omnis domusQuod vero subditur: Futurum est autem, ut quicunque remanserit in domo tua, veniat ut oret pro eo, et offerat nummum arteum et tortam panis. » Non proprie de domo dicitur hujus Heli, sed illius Aaron, de quo genere etiam hucusque non desunt, qui veniant et convertantur. De quibus dicitur: « Reliquiae secundum electionem gratiae salvae factae sunt . » De talibus enim reliquiis bene intelligitur quod dicitur: « Qui remanserit in domo tua, veniet ut oretur pro eo; » profecto qui credit in Christum sicut et temporibus
Abbreviated transcription (Latin):
tum ex iudeis. sed de uniuersa gentiũ
natione collectos. Quod uero quasi hu¬
mano more loquẽs deus dicit. qͥ iuxta
cor meũ et animã meã faciat. de samu¬
hele quidem recte potest intelligi: qr ĩ om̃ib
eius uoluntati sicut homo deo paruerit: de
dño autem saluatore potest etiã accipi al¬
tius: quia sicut filius unigenitus paterno¬
rum in om̃ibus sit conscius archanorũ:
iurta quod de se ipso manifeste testat᷑ dicens.
Et a meipso facio nichil. sed sicut docuit
me pater hec loquor: ⁊ qui me misit mecũ
est. et non reliquit me solũ: quia que pla¬
cita sunt ei facio semꝑ. Cui domũ fidelem
edificat pater. Que domus sumus nos: si
fiduciã et głam spei. usq in finẽ firmam
retineamus. Et hec domus ambulabit corã
cxp̃o eius. ipso uidelicet sũmo pontifice die¬
bus cũctis: qr nimirũ usq ad finẽ seculi
suorũ augmentaciõe m̃brorũ. sancta eccła
proficere nũquã cessabit. Alioquin qͦmͦ de

Expanded text:
tum ex Judaeis, sed de universa gentium tum ex Judaeis, sed de universa gentium natione collectos. Quod vere quasi humano more loquens Deus dicit: Qui juxta cor meum et animam meam faciet, de Samuele quidem recte potest intelligi quod in omnibus ejus voluntati sicut homo Dei, Deo paruerit. De Domino autem Salvatore potest etiam accipi altius: quia sicut Filius unigenitus paternorum in omnibus sit conscius arcanorum, juxta quod de seipso manifeste testatur, dicens: « Et a me ipso facio nihil, sed sicut docuit me Pater, haec loquor . » Et: « Qui me misit, mecum est, et non reliquit me solum: quia quae placita sunt ei, facio semper . » Cui domum fidelem aedificat Pater, quae domus sumus nos, si fiduciam et gloriam spei usque in finem, firmam retineamus. Et haec domus ambulabit coram Christo ejus, ipso videlicet summo pontifice, cunctis diebus; quod nimirum usque ad finem saeculi suorum augmentatione membrorum Ecclesia sancta proficere nunquam cessabit. Alioquin quo modo de
Abbreviated transcription (Latin):
Et suscitabo michi sacerdotẽ fidelem :¬
scd̾m cor meũ. Quod ait propheta ad
heli loquens ex ꝑsona dei. et suscitabo mͥ
sacerdotẽ fidelem. qui iuxta cor meum
et animã meã faciat. et edificabo ei do¬
mum fidelem. et ambulabit coram xp̃o
meo cũctis dieb: sub figura samuhelis
de domino saluatore. sũmo uidelicet
ac uero pontifice debet intelligi: quia
nimirũ sicut samuhel defuncto. heli
successit in sacerdotiũ. non de stirpe
aaron. sed de alia leui familia electus:
fuit enim filius  helchana filii ihe¬
filii sophonie. filii thaath. filii
asir. filit a saph. filii chore. filii isa¬
char: filii catha. filii leui. filii isrhel.
ut uerba dierũ narrant : ita mediator
dei et hominũ. ut esset nobis pontifex.
non de leui sed de alia utiq tribu. id
hostiam ipsam suã carnẽ obtulit patri
pro nobis. aliosq de genere aaron pon¬
tificatus sui reliquit heredes: filios ui
delicet gracie noui testam̃ti: non tan¬

Expanded text:
Et suscitabo mihi sacerdotem fidelem sEt suscitabo mihi sacerdotem fidelem secundum cor meum. » Quod ait Propheta ad Heli loquens ex persona Dei, « Et suscitabo mihi sacerdotem fidelem, qui juxta cor meum et animam meam faciet, et aedificabo ei domum fmeo cunctis diebus, sub figura Samuelis de Domino Salvatore, summo videlicet ac vero pontifice, debet intelligi, quod nimirum sicut Samuel defuncto Heli successit in sacerdotium, non de stirpe Aaron, sed de alia Levi familia electus: Fuit enim filius Elcana, filii Jefilii Sophoniae, filii Thaath, filii Asir, filii Abiasaph, filii Core, filii Isaar, filii Caath, filii Levi, filii Israel , ut verba Dierum narrant: ita Mediator Dei et hominum, ut esset nobis pontifex, non de Levi, sed de alia utique tribu, id hostiam, id est, ipsam suam carnem obtulit Patri pro nobis; alios quam de genere Aaron pontifdelicet gratiae Novi Testamenti: non tan
Abbreviated transcription (Latin):
adumbrata. Nam post samuhelem pro¬
pħam postea sacerdotes fuerũt de gen̾e
aaron. sicut sadoch et abiathar dauid
regnante : et alii denceps anteꝗͣ tẽpus
ueniret. ex quo ista de sacerdotio mutan¬
do per xp̃m fieri oportebat. Nã cum
diceret loquẽs locutus sum. ut domus
tua. ⁊ domus patris tui. idest aaron qͥ
primus sacerdos est institutus. de cuius
progenie ceteri sequerent᷑. ministraret
in conspectu meo usq in sempiternũ:
nunc autẽ dicit dñs. absit hoc a me.
sed quicũq glorificauerit me głifica¬
bo eum. qui autẽ contẽpnũt me erunt
ignobiles: ecce isti sunt dies qui ꝓnunci¬
ati sunt. Iam enĩ uenerũt. Nullus enĩ
sacerdos est: scd̾m ordinem aaron. Et qui¬
cumq ex eius genere est homo. cũ uidet
sacerdotiũ. ĩmo sacrificiũ xxp̃ianorum
toto orbe pollere. et se abiectũ: defici¬
unt oculi eius: et anima eius defluit.
pre nimietate meroris. Unde et sequit᷑

Expanded text:
adumbrata. Nam post Samuelem proadumbrata. Nam post Samuelem prophetam, postea sacerdotes fuerunt de genere Aaron, sicut Sadoch et Abiathar, regnante David, et alii deinceps: antequam tempus veniret ex quo ista de sacerdotio mutando, per Christum effici oportebat. Nam cum diceret: « Loquens locutus sum, ut domus tua et domus patris tui, » id est, Aaron, qui primus sacerdos est institutus, de cujus progenie caeteri sequerentur, « ministraret in conspectu meo usque in sempiternum. NuncSed quicunque glorificaverit me, glorificabo eum. Qui autem contemnunt me, erunt ignobiles; » ecce isti sunt dies qui praenuntiati sunt; jam enim venerunt: nullus enim sacerdos est secundum ordinem Aaron. Et quicunque ex ejus genere est homo, cum videt sacerdotium, imo sacrificium Christianorum, toto orbe pollere et se abjectum, deficiunt oculi ejus, et anima ejus defluit, prae nimietate moeroris. Unde et sequitur: «
Abbreviated transcription (Latin):
glorificabo eum. Qui autẽ contẽpnunt
me: erũt ignobiles. Ecce dies ueniunt
et p̃cidam brachiũ tuũ. et brachiũ domꝰ
patris tui: idest dignitatẽ et robur sacer¬
docii. et sũmũ sacerdotẽ. Unde et dicitur.
ut non sit senex in domo tua: id est sa
Emulus domus heli sadoch extitit: qui
eiecto abiathar. a salomone sacerdotiũ
suscepit: quãquã de samuhele uelint in¬
telligi. sicut in malachim legitur. Proie¬
citq salomon abiathar ne esset sacerdos
dñi: ut impleret᷑ uerbum dñi qd̃ locutꝰ
est super domũ heli. Uerũptam̃ ñ auferã
penitus uirũ ex te ab altari meo: sed ut
deficiant oculi tui. et tabescat anima
ablaturũ. ex domo heli ab altari suo di¬
cit: ut semper de domo heli esset in do¬
mo dñi uir qui in dignitate sacerdotii
alium substitutũ uideret: et se eadem
dignitate priuatũ uidens. eius oculi de¬
ficerent : et anima tabesceret. pre nuni¬
etate meroris. Mistice autẽ hec ꝓpħia
de mutacione sacerdocii non ẽ in samu¬

Expanded text:
contemnunt me, erunt ignobiles. Ecce dies veniunt et praecidam brachium tuum domus patris tui, » id est dignitatem et robur sacerdotii et summum sacerdotem. Unde et dicitur: « Ut non sit senex in domo tua, » id est, aemulum tuum. » Aemulus domus Heli Sadoch exstitit, qui ejecto Abiatha r a Salomone sacerdotium suscepit: quanquam de Samuel velint intelligi, sicut in Malachim legitur: « Projecitque Salomon Abiathar ne esset sacerdos Domini, ut impleretur verbum Domini quod locutus est super domum Heli . » « Verumtamen non auferam penitus virum ex te ab altari meo, sed ut deficiant oculi tui, et tabescat anima ablaturum virum ex domo Heli ab altari suo, dicit ut semper de domo Heli esset in domo Domini vir qui in dignitate sacerdotii alium substitutum et se eadem dignitate privatum videns, ejus oculi deficerent et anima tabesceret prae nimietate moeroris. Mystice haec prophetia de mutatione sacerdotii, non est in Samu
Abbreviated transcription (Latin):
exaltauit. et donauit illi nomen qd̃ ẽ suꝑ
omne nomen: ut in nomine iħu om̃e ge-¬
nu flectat᷑: ⁊ cetera. Hinc ysaias ait. Mul¬
tiplicabitur eius imperiũ. ⁊ pacis non eri
finis: super solium dauid et suꝑ regnũ
eius sedebit. Hinc angelus ad mariã ait.
bene ait hic. dabit imperiũ regi suo. ipsi
uidelicet xp̃o cui tradidit pater oĩa in
est populo xxp̃iano. Dat eis uirtutẽ: qi
propter eos fudit sanguinẽ suũ. mundĩ
uincũt. Et sublimabit cornu xp̃i sui.
Quid per cornu xp̃i. nisi firmissimã ac
celsam potenciã ipsius debemus accipere
que cunctis suꝑeminet. De ipso nãq
Zacharias loquitur dicens. Erex̃ cornu
salutis nobis. Ossa siquidem omĩa. carni
inuoluta sunt. Cornu excedit carnẽ. Et
ideo cornu salutis. regnũ saluatoris aͥ
uocatur: quod cũcta gaudia huiꝰ scł̃i
superat. In cuus significatiõe. dauid. ud
salomon. cornu olei sunt in regni głam
consecrati. Uerũ ut quibusdã placet. pt¬

Expanded text:
et donavit illi nomen quod est super omne nomen, ut in nomine Jesu omne genu flectatur , » et reliqua. Hinc Isaias ait: « Multiplicabitur ejus imperium, et pacis non erit finis . » « Super solium David, et super regnum ejus sedebit . » Hinc Angelus ad Mariam ait: bene ait « et dabit imperium regi suo, » ipsi videlicet Christo, cui tradidit Pater!Pater omnia in est populo Christiano. Dat eis virtutem, quipropter eos fudit sanguinem suum, mundum vincunt. « Et sublimabit cornu Christi sui. » Quid per cornu Christi, nisi firmissimam ac celsam potentiam suam debemus intelligere, quae cuncta supereminet de ipso: namque Zacharias loquitur, dicens: « Erexit cornu salutis nobis . » Ossa siquidem omnia, carne involuta sunt; cornu excedit carnem, et ideo cornu salutis regnum Salvatoris Christi vocatur, quod cuncta gaudia hujus saeculi superat, in cujus significatione, David vel Salomon, cornu olei sunt in regni gloriam consecrati. Verum, ut quibusdam placet, p
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa quoq nimio nuuum aggere uł ag¬
gestu fuerit coequata. Quam cum leo
super ueniens ꝑiculi nesciꝰ incidisset:
ibidemq conclusus grandi rugitu cla¬
maret: accurrebant homines iudere qͥd
esset. Et dum cũ aliis ad tale spectaculum
Adueniret & banaias. desiliuit statim in
cisternam: & aggressum medis inniuib
ꝑcussit & interfecit leonẽ. Sp̃ualit banauas¬
qui interpretatur edificator dñs ꝑsonã uise

Expanded text:
ipsa quoque nimio nivium aggeripsa quoque nimio nivium aggere, fuerit coaequata. In quam cum leo superveniens periculi nescius incidisset, ibidemque conclusus grandi rugitu clamaret, accurrebant homines videre quid esset. Et dum cum aliis ad tale spectaculum adveniret Banaias, desiliit statim in cisternam: et aggressum mediis in nivibus percussit et interfecit leonem. Spiritaliter Banaiasqui interpretatur aedificator Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
otandum qd̃ inhebreo ñ labetur sicut
incuiusdã uolumiue repꝑi magnor ope¬
rum s magister tantũ: capsabel enun
interỹcatur congregatio dei. Magister
enĩ erat de congregatione & legione dei
idest cerethi & pberethi: qͥ interỹtantur
occidentes & uiuificantes. Ipse eiũ ꝑcussit
duos leones moab: quos ĩ nulli uitelligi
uolunt duos potentes ac fortissimos uiros
in regno moab. In quo etiam intellectu
uir quidã doctus inscripturis & sollers
in amore sapientie qͥ me insacris luiteris
erudire consueuit. consentire uuletur.
Quos paralipomenon duos arihel moab
Quos banaias dum prouocatus esset ab illis
suꝑatos interfecit. Quando enĩ daiid eosdẽ
moabitas bello aggressus ẽ. & fecit tres fu¬
niculos duos ad mortificandum & unum
ad iuiuficandum: isti potentes moabitas
ebus uius leonem: quomͦ sit factũ iose¬
phus narrat aꝑtius: qͥa uidelicet cister¬
na fuerit miium ꝓfunda: que tempore
hyenns cum essent omnia iuib plena.

Expanded text:
sicut in cujusdam volumine reperitur magnorum operum, sed magister operum. Capseel enim interpretatur congregatio Dei: magister enim erat de congregatione et legione Dei, id est Cerethi et Pherethi, qui interpretantur occidentes et vivificantes. Ipse enim percussit duos leones Moab, quos nonnulli intelligi volunt, duos potentes ac fortissimos viros in regno Moab. In quo etiam intellectu, vir quidam doctus in Scripturis, et solers in amore sapientiae, qui me in sacris litteris erudire consuevit, consentire videtur. Quos Paralipomenon, duos Ariel Moab Quos Banaias, dum provocatus esset ab illis, superatos interfecit. Quando enim David eosdem Moabitas bello aggressus est, et fecit tres funiculos duos ad mortificandum, et unum ad vivificandum, isti potentes Moabitas ebus nivis leonem » , quomodo sit factum, Josephus narrat apertius: quia videlicet cisterna fuerit nimium profunda, quae tempore hiemis cum essent omnia nivibus plena,
Abbreviated transcription (Latin):
cupiscere alienam. coniugem nequaquã
tuniut : post etiam qͥa aquam concupisst
ex pauit. Quia enĩ illic ita ꝑpetrasse se me¬
minerat contra semet ipsum iã rigidus
etiam alicitis abstinebat. Sic agaui᷑ peui
tentiam: ut ea que commnisimꝰ perfecte
defleamus. Nerum uirta hẏstoriam qd̃
oblatam aquam bibere uoluit s eam dũo
libauit: exemplum p̃buit. militib suis¬
fortitudinis ꝙ constantie. Uicit gͦ naturã
ut sitieus non biberet: ut suo exemplo
ominis exercitꝰ tolerare sitim disceret.¬

Expanded text:
cupiscere alienam conjugem nequaquam cupiscere alienam conjugem nequaquam timuit, post etiam, quia aquam concupisset, expavit. Quia enim se illicita perpetrasse meminerat, contra semetipsum jam rigidus etiam a licitis absttentiam, ut ea quae commisimus perfecte defleamus. Verum juxta historiam quod oblatam aquam bibere noluit, sed eam Domino libavit, exemplum praebuit militibfortitudinis et constantiae. Vicit ergo naturam, ut sitiens non biberet, quo suo exemplo omnis exercitus tolerare sitim disceret.
Abbreviated transcription (Latin):
iuia sunt que loquor: si hec ex sacri
eloquii testimonio ñ affirmo. lex cer¬
te ueteris testamenti alienam urorem
concupisci ꝓhibet: a rege uͦ fortia iube¬
ri nulitib uł desidare aquam ũ pena¬
liter uetat. Et cuncti nouimus: quod¬
dauid concupiscentie inuerone transfixꝰ
alienam coniuigem appetiuit ⁊ abstulit.
Ciũ culpam digna uerbera st̃ secuta:
ꝙͣ malum qd ꝑpetrauit. ꝑpenitentie
lamenta correxit. Qui cum longe post¬
bibere excor cisterua ex desidio uoluit. cui
electi milites inter cateruas ad uersan¬
tium medias erumpentes. aquã quã rex¬
desiderabat. illesi detulerunt. S uir flagli
eruditus semet ipsum ꝓtinus cũ periculo
unlitũ aquam desiderasse reprehendit:
camq dño fundens libauit. sicut illic scrii¬
tum ẽ. libauit eam dño. Insacrificiũ qͥpe
diñ effusa aqua conuersa ẽ: quia culpã
concupiscentie mactauit ꝑ penitentiam
reprehensionis sue. Qui gͦ quondam con¬

Expanded text:
imia sunt quae loquor, si haec ex sacri imia sunt quae loquor, si haec ex sacri eloquii testimoniis non affirmo. Lex certe Veteris Testconcupiscere prohibet, a rege vero fortia juberi militibus vel desiderari aquam non poenaliter vetat. Et cuncti novimus quod concupiscentiae mucrone transfixus, alienam conjugem et appetivit, et abstulit: cujus culpam digna verbera sunt secuta, et malum quod perpetravit per poenitentiae lamenta correxit . Qui cum longe posbibere ex eorum cisterna ex desiderio voluit. Cujus electi milites, inter catervas adversantium medias erumpentes, aquam, quam desideraverat, illaesi detulerunt. Sed vir flagellis eruditus semetipsum protinus cum periculo militum aquam desiderasse reprehendit, eamque Domino fundens libavit, sicut illic scriptum est: « Libavit eam Domino. » In sacrificium quippe Domini effusa aqua conversa est, quia culpam concupiscentiae mactavit per poenitentiam reprehensionis suae. Qui ergo quondam con
Abbreviated transcription (Latin):
derauit gͥ dauid. & ait. Siquis mͥ daret
pocũ aque decisterna que ẽ inbetbleeu.
uirta portam. Irruperunt gͦ tres for¬
tes castra philistinor: & hauserunt aquã.
atille noluit bibere: s libauit illã dño.
ui fuerint isti tres fortissimi: iã suꝑiꝰ
inculcauimꝰ. Ceterũ sp̃ualiter quẽ inhoc
desiderio ipse dauid p̃figurauit. uͥ omĩs
scõs patres qͥ ante legemꝰ uł sublege fue¬
runt: qͥ aduentũ saluatoris p̃stolantes
ad eiꝰ p̃sentiam ꝑuenire neqͥuerunt. illũ
uidelicet fontem sitientes in quo est re¬
missio peccator. non qui periculis quere¬
ret᷑ alienis: s qͥ alieua ꝑicula deleret:
erum moraliter ex hoc facto cogi¬
andum summoꝑe ẽ: ut qͥ illicita me¬
munt commissse. aquib dam etiã licitis
studeat abstinere: quatin᷑ ꝑ hoc condi¬
tori suo satisfaciat: ut qͥ cominisit ꝓhi¬
bita sibimet abscidere debeat etiam
concessa : & se rep̃hendat inminumis. qͥ
se menuuit in marimis deliquisse. Ni¬

Expanded text:
deravit igitur David et ait: Si quis mihi daret potum de cisterna quae est in Bethlehem juxta portam. Irruperunt ergo tres fortes castra Philisthinorum, et hauserunt aquam. At ille noluit bibere, sed libavit illam Domino. » Qui fuerint hi tres fortissimi, jam superius inculcavimus. Caeterum spiritaliter quem in hoc desiderio ipse David praefiguravit, nisi omnes sanctos Patres, qui ante legem, vel sub lege fuerunt, qui adventum Salvatoris praestolantes, ad ejus praesentiam pervenire nequiverunt? Illum videlicet fontem sitientes, in quo est remissio peccatorum: non qui periculis quaereretur alienis, sed qui aliena pericula deleret. Verum moraliter ex hoc facto cogitandum summopere est, ut qui se illicita meminit commisisse, a quibusdam t abstinere, quatenus per hoc conditori suo satisfaciat, ut qui commisit prohibita, sibimetipsi abscindere debeat etiam concessa; et se reprehendat in minimis, qui se meminit in maximis deliquisse. N
Abbreviated transcription (Latin):
uiuem dealbabor: Qd̃ impletũ ẽ uieo qd̾
ait. dieb niuis. De eo autẽ qd̃ sub sequent᷑
narratur. ipse quoq interfecit uirum
egyptiũ. iurũ dignũ specutaculo: urũ
istum egiptium semei filium iera esse ar¬
bitratur qͥ maledixit diauid. Sciendum ẽ
qd̾ ideni semei debaurim fuerit. ideo egy
mantis quẽ moyses iubente dño intfecit
inberemo mnutatus fuit. Ille enĩ blasphe¬
iauit dñi: & iste maledixit ꝓpħam &
eiũ ut si egrederetur iberłm interficeret᷑.
habentem iunianu liastam idest legẽ dei
Quam si meditatus fiuusset ꝑmanendo in
iherłm non perimeretur. Quia gͦ p̾ceptũ
regis irritũ fecit. exeundo foras iherłm:
tocirto uieum abanaia iniuirga id est
rectitudine iustitie descensum ẽ: & has¬
ta quã iã ñ rectam tenebat. iii ab eo ex¬
torsa ẽ. Quc̃ sensũ ñ refragam̃. s diligen¬
ti lectori relinquimꝰ. Descriptus ẽ enĩ ex¬

Expanded text:
nivem dealbabor : » quod impletum est in eo quod nivem dealbabor : » quod impletum est in eo quod ait, « diebus nivis. » De eo autem quod subsequenter narratur: « Ipse quoque interfecit virum Aegyptium, virum dignum spectaculo. » Virum istum Aegyptium Semei filium Jera esse arbitrantur, qui maledixit David. Sciendum est d idem Semei de Baurim fuerit, id est, dmantis, quem Moyses, jubente Domino, interfecit in eremo, imitatus fuit . Ille enim blasphemavit Dominum, et iste maledixit prophetam et enim, ut si egrederetur Jerusalem, interficeretur. « Habentem in manu hastam, » id est legem Dei, quam si meditatus fuisset permanendo in Hierusalem, non perimeretur. Quia ergo praeceptum regis irritum fecit, exeundo foras Hierusalem, idcirco in eum a Bannia, « in virga, » id est rectitudine justitiae, descensum est: et hasta, quam jam non rectam tenebat, vi ab eo extorta est: quem sensum non refragamus, sed diligenti lectori relinquimus. Descriptus e
Abbreviated transcription (Latin):
syon. Quam paulus constructam etiam in¬
deus aiebat. dei edificatio estis. Qui decelis
descendit inlacũ scłi istiꝰ: qͥ calentes aquas
lioc ẽ mentes hominũ inmalitia feruen
fecit leonem hoc ẽ diabolũ gladio uerbi
sui. Ipse enĩ ẽ auriculariꝰ dauid. di scilicet
patris: cui uera diunitas omnem scien¬
Hec fecit banaias fili ioiade ⁊ ipse nomina¬
tus inter tres robustissimos: qͥ erant inter
triguita nobiliores. ueruntamen usq ad
tres non peruenerat.
tres robustos. idest abisai. & subochal. & iona¬
than: quippe qͥ urib eis eqͥperari posset
qͥ etiam erant inter triginta. Notandum
qd̃ qͥda bebreoꝵ leonẽ hunc que̾ banaias
int̾fecit ioab intelligi uult: qͥ inmedia cis¬
terna idẽ indomo dni ubi coruua alta¬
ris tenebat occisus ẽ. Et putat altare cister¬
nam significare: uidelicet qͥa inqͥt sicut
aqua cisterne munditiam affert: ita ui¬
clnlominus scarium dñi peccata expia
Quod impletũ ẽ inmedia cisterna. Et suꝑ

Expanded text:
Sion , » quam Paulus construi videns aiebat: « Dei aedificatio estis : » Qui de coelis descendit in lacum saeculi istius: qui calentes aquas, hoc est mentes hominum, in malitia ferventfecit leonem, » hoc est diabolum, gladio verbi sui. « Ipse enim est auricularius David, » Dei scilicet Patris: cui vera divinitas omnem scienHaec fecit Banaias filius Joiadae. Et ipse nominatus inter tres robustos, qui erant inter triginta nobiliores: verumtamen usque ad tres non pervenerat: ter robustos, id est Abisai et Subochai et Jonathan, quippe qui viribus eis aequari posset, qui etiam erant inter triginta. Notandum quod quidam Hebraeorum leonem hunc quem Banaias interfecit, Joab intelligi volunt: qui in media cisterna, id est, in domo Domini, ubi cornua altaris tenebat, occisus est. Et puta altare cisternam significare: videlicet quia, inquit, sicut aqua cisternae munditiem affert, ita nihilominus sanctuarium Domini peccata expiab» quod impletum est in media cisterna: « et super
Abbreviated transcription (Latin):
denarius numerus ad decalogũ legis
ꝑtinet: ternarius uͦ ad fidem sc̃e trini¬
tatis. septenarius autẽ ad septifornus
grãm spiritus sancti. Ter deni. trigni¬
t addidit furor dñi irasci contͣ isrł:
commouitq dauid ineis dicentẽ. Na¬
de numera isrł & iudam. Dixitq rex
ad ioab pͥncipem exercitus sui. ẜ ambu¬
la omnes trib irł adan usq bersabet :¬
& numera populum. ꝙ reliqua.
astu enĩ suꝑbie tactus ⁊ repentino
Itumore elationis inflatus. ꝓculpa
redarguit. occulto iudicio dei. contra
uoluntatẽ dii eumdẽ ppłm inmerare
compulit. Culpa enĩ illiꝰ punita fuerat:
sed peccatum populi ut dictum est in¬
ultum manebat.
edit gͦ ioab numerũ descͥptionis

Expanded text:
Denarius numerus ad decalogum legis Denarius numerus ad decalogum legis pertinet; ternarius vero ad fidem sanctae Trinitatis; septenarius autem ad septiformem gratiam Spiritus sancti: ter deni trigin« Et addidit furor Domini irasci contra Israel, commovitque David in eis, dicentem: Vade, numera Israel et Judam. Dixitque rex ad Joab principem exercitus sui: Perambula omnes tribus Israel a Dan usque Bersabee, et numera populum, » et reliqua. Fastu enim superbiae tactus, et repentino tumore elationis inflatus pro culpa redarguit, occulto judicio Dei contra voluntatem Domini eumdem populum numerare compulit: culpa enim illius punita fuerat, sed peccatum populi ut dictum est inultum manebat. « Dedit ergo Joab numerum descriptionis
Abbreviated transcription (Latin):
nitatis nequaquã attingunt. Inde ẽ qd̾
ibi scͥptum ẽ de ioab: usq adtres ñ ꝑue¬
uit. Quis enĩ equabit᷑ dño: aut qͥs similis
erit iter filios dei. Ac ꝑ hoc uera potest
illa solutio esse: quã suꝑiꝰ detrib pͥmis
fortissimis udelicet trib uirtutib dauso
descripsimꝰ : ad quas uemo fortiũ ꝑuenire
potuit. Et ideo tropice sermo diuuiꝰ infi¬
guram salualtoris ita ꝓtulit dicens. Sed
usq ad tres pͥmos non ꝑuenerat.
Asabel fr̃ ioab inter triginta: eleanan
filius patrui eiꝰ de bethleem. & reliqua
scptem. Iriginta hui sunt: asahel. eleanan.
Seiuma. dearach. elicha. eles. ira. abiezer.
iobunuai. Selmon. maarri. elebathai. ba¬
sequentib & addidit furor dñi irasci con¬
tra isrł. Iam enĩ ultio facta fuerat inda
pulo uͦ qͥ uoluit resistere dauid. hec dũ
nondum ultio diuina facta fuerat. Idcir¬
co hic ultums ponit᷑: ut ultio mortis
cius imppło monstraretur. Ceterum in hoc
numero. omnis ꝑfectio scõr designatur.

Expanded text:
nt. Inde est quod ibi scriptum est de Joab, usque ad tres non pervenit. Quis enim aequabitur Domino, aut quis similis erit inter filios Dei? Ac per hoc vera potest illa solutio esse, quam superius de tribus primis fortissimis, videlicet tribus virtutibus David, descripsimus: ad quas nemo fortium pervenire potuit. Et ideo tropice sermo divinus in figuram Salvatoris ita protulit dicens, sed usque ad tres primos non « Asael trater Joab inter triginta. Eleanan filius patrui ejus de Bethlehem. Semmaseptem. Triginta autem hi sunt: Asael Eleanam, Semma, Sarath, Elichaeles, Ira, Abiezer, Mobonnai, Selmon, Maarai, Eled, Itai, Basequentibus. « Et addidit furor Domini irasci contra Israel. » Jam enim ultio facta fuerat in pulo vero qui noluit resistere David in pereundo Uria, et haec nondum ultio divina facta fuerat: idcirco hic ultimus ponitur, ut ultio magni ejus peccati monstraretur. Caeterum in hoc numero omnis perfectio sanctorum designatur.
Abbreviated transcription (Latin):
miculus. Ecce humilitatem. Qui octingen¬
tos interfecit impetu uno. scce fortitudi¬
nem. Ad has tres uirtutes nemo fortiũ
daud ꝑuenit: ideoq ipse ẽ pͥnceps for¬
tium suor. Uerum siquis aliam ex po¬
sitionem inuenerit. ꝓmulgare stude¬
at: & nos libenter ei obsecumdabimus.
quia ꝓfecto aliam inuenire ñ potuimꝰ.
his enĩ expletis: qͥd sp̃ualit̾ significet
innuamus. Iste enĩ abisai qͥ leuauit ma¬
num suam contra trecentos: figuram
p̃tendisse saluatoris siue scor p̃dicatoꝵ
non dubium ẽ: qͥ uexillo crucis atq
hasta p̃dicationis uumicos fidei uelut
trecentos uiros conuncunt atq ꝓst̾runit.
t banaias filiꝰ ioiade iiri fortissimi
magnoꝵ oꝑimn de capasahel: ipse

Expanded text:
miculus, » ecce humilitatem. « Qui octingenmiculus, » ecce humilitatem. « Qui octingentos interfecit impetu uno, » ecce fortitudinem. Ad has tres virtutes nemo fortium David pervenit, ideoque ipse est princeps fortium suorum. Verum si quis aliam expositionem invenerit, promulgare studeat et nos libenter ei obsequium dabimus, qui profecto aliam invenire non potuimus: his enim expletis, quid spiritaliter significet, innuamus. Iste enim Abisai, qui levavit manum suam contra trecentos, figuram praetendisse Salvatoris sive sanctorum praedicatorum non dubium est: qui vexillo crucis atque hasta praedicationis, inimicos fidei, velut trecentos viros, convincunt atque prosternunt. « Et Banaias, filius Joiadae, viri fortissimi magnorum operum de Capseel
Abbreviated transcription (Latin):
ciendum ẽ qd̃ isti tres pͥmi ad quos
Iabisai qͥ erat uitres nobilior. & priu¬
ceps ñ ꝑuenisse dicitur. neq in hoc uo¬
lumine neq inparalipomenonis libro
qͥ fuerint leguntur. Nec non etiã fer¬
uenti astu libros antiquitatũ iosephi
ꝑ lustrantes mimine inuenire potu.
nͥ forte illi intelligunt᷑ sicut hebin
tradunt quos superĩ iam nouimuꝰ. aut illi
quos iosephus narrat. aquam dauid de
cisterna bethleenntica actulisse: quos
nominat iesbaam filum achamoni quẽ
alibi eusebium filumi achime nuncu¬
pat: & eleararum filiũ achoi quẽ dicit
esse filiũ dodi: atq seminia filiũ agge
quẽ appellat alibi semegem filium heli.
De quib sacra scriptura nil loquitur.
Unde non nulli non solum bebreorũ
uerum etiam latinoꝵ tropice
tres pͥmos tres uirtutes dauid intelligi uo¬
lunt. sapientiam udelicet bumilitatem &
fortitudinem. sicut ip̃cedentib dicitur.
Sedeus incathedra sapientissimꝰ. Ecce sapi¬
entiam. Ipse ẽ quasi tenerrimꝰ. ligni uer¬

Expanded text:
ti tres primi ad quos Abisai, qui erat inter tres nobilior et princeps, non pervenisse dicitur neque in hoc volumine, neque in Paralipomenon libro qui fuerint leguntur: necnon etiam ferventi aestu, libros Antiquitatum Josephi perlustrantes, minime invenire potuimus, nisi forte illi intelliguntur sicut Hebraei tradunt quos superius jam nominavimus: aut illi, quos Josephus narrat aquam David de cisterna Bethlehem attulisse, quos nominat Jesbaam filium Accamoni, quem alibi Eusebius filium Achimei nuncupat, et Eleazarum filium Ochoi, quem dicit esse filium Dodim, atque Semma filium Age, quem appellat alibi filium Heli, de quibus sacra Scriptura nil loquitur. Unde nonnulli non solum Hebraeorum, verum etiam Latinorum, tropice tres primos, tres virtutes David, intellige volunt, sapientiam videlicet, humilitatem, et fortitudinem, sicut in praecedentibus dicitur, « sedens in cathedra sapientissimus, » ecce sapientiam. « Ipse est quasi tenerrimus ligni ver
Abbreviated transcription (Latin):
menses adnumerent᷑: qđ ab hebreis
duob soluit᷑ modis. dicunt enĩ qͥa qd̃
dauid sex mensib absalon filiũ suũ fu¬
gerit. merito eosdẽ sex menses asumma
regni illiꝰ esse exclusos: dicunt etiã alit.
quos sex mensib iu hebron dauid qͣd̾a
infirmitate corporis laborauit. & idcir¬
co eosdẽ ser menses ñ supputari inregno
eiꝰ. Ereo namq tempore illũ regnasse di¬
cunt inbebron: ex qͦ de iuictis amalechi¬
tis despolus eor misit doua senioribus
uida his qͥ eraut inhebron & hisqͥ erant
ui bethel: & reliquis qͥ erant inbis locis

Expanded text:
menses annumerentur? Quod ab Hebraeis duobus solvitur modis. Dicunt enim quia David sex mensibus Absalon filium suum fugerit: merito eosdem sex menses a summa regni illius esse exclusos. Dicunt etiam aliter quod sex mensibus in Hebron David quadam infirmitate corporis laboraverit, et idcirco eosdem sex menses non supputari in regno ejus. Ex eo namque tempore illum regnasse dicunt in Hebron, ex quo, devictis Amalecitis, de spoliis eorum misit dona senioribus Juda, his qui erant in Hebron, et his qui erant in Bethel, et reliquis qui era
Abbreviated transcription (Latin):
dñs nr̃ triginta annor uenit ad bap¬
tismũ: & incipiebat eugłm regni p̃di¬
care. cuiꝰ regnũ sempit̾nũ & potestas eiꝰ
alteri ũ dabitur. Quadragenariꝰ enim
niuner qͥ ex quaterdenis constat: pleni¬
tudinẽ temporũ & rerũ ꝑsignificatio¬
uemi siguificat.

Expanded text:
d baptismum, et incipiebat Evangelium regni praedicare, cujus regnum sempiternum, et potestas ejus alteri non dabitur. Quadragenarius enim numerus, qui ex quaterdenis constat, plenitudinem temporum et rerum perfectionem significat.
Abbreviated transcription (Latin):
nob̾ erempla fideliũ quasi positoꝵ inse
uasoꝵ dñi claritatẽ.⁊ miracła ꝓponunt.
Recte autẽ bis qͥne sunt mense: ñ solũ
qͥa legis lator qͥnq uolumina scͥpsit.
uerũ etiã qͥa tota testamenti ueteris¬
series qͥnq etates scli conplectitur. Ge¬
minatꝰ uͦ numerus mensarũ qͥnnarius.
& qͥnq adextris & qͥnq a sinistris ponunt᷑:
cũ post incarnationẽ dñicam eande
scͥptura siue utriq dĩ ppło uideo scili¬
cet & gentili comiuititur. siue eugłicis
plena figuris ostenditur: que quonda
antiquo dĩ ppło uixta literã solum
incelligenda esse putabatur.

Expanded text:
nobis exempla fidelium, quasi positorum in se nobis exempla fidelium, quasi positorum in se vasorum Domini claritatem et miracula proponunt. Recte autem bis quinae sunt mensae, non solum quia legislator quinque volumina scripsit, verum etiam quia tota testamenti series quinque aetates saeculi complectitur. Geminatur vero numerus mensarum quinarius, et quinque a dextris, quinque a sinistris ponuntur, cum post Incarnationem Dominicam eadem Scriptura sive utrique Dei populo Judaeo scilicet et gentili, committitur, sive evangelicis plena figuris ostenditur, quae quondam antiquo Dei populo juxta litteram solum intelligenda esse putabatur.