comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fundasti:s oꝑ ⁊manuũ tuarũ st cęli. Post
humanitat̾e fun dei eixellentẽ. conuer¬
tit se iterĩ ad et̾nitatę diuinitatis erꝰ di¬
cens Tu inqͥt dñe in pͥnc ipio ereatura¬
rui terrã fundasti. Ubi tundauit terra
Si recte ꝑpendimꝰ uidebimꝰ qr nutii a.
Aisponcione diuina subsistit figidata
sup nichili nͥ in semet ipsa. eł qͦd dicte
opimanuũ tarũ st̃ celi n est piitandii
quod uerbũ deipatris qͥd in corpoteũ

Expanded text:
fundasti, et opera manuum tuarum sunt coeli. Post humanitatem Filii Dei excellentem convertit se iterum ad aeternitatem divinitatis ejus, dicens: Tu inquit, Domine, in principio creaturarum terram fundasti. Ubi fundavit terram? si recte perpendimus, videbimus quia nutu et dispositione divina subsistit, fundata super nihil nisi in semetipsa. Et quod dixit: Opera manuum tuarum sunt coeli, non est putandum quo
Abbreviated transcription (Latin):
qm serui ad seruos missi st̃: & inter ꝓmis¬
sionẽ .e. gramͣ quȩ ꝑ filiũ data ẽ filiis. ae
postmodũ ꝑ filios filiis. amministrata. Se¬
qt᷑. Ouẽ constituit heredem unuersor.
Heres dđr ab hero. id÷ dño. eo qͦd libera po¬
testate in he reditate pat̾na dñet᷑. Con¬
stituit gͥ ds pat̾ filiũ siuim heredẽ uni¬
uersoꝵ: hoc ẽ tocius mundi. seu omniũ
creaturarũ. Non tam sed̾m diummitat᷑e
qua coeternꝰ est patri .&. coequalis illi in
omni poteneia deitatis. & in qua ętͣnalit̃
possidet ipse omnia eũ patre: s pocius
seđm humanitatẽ a uerbo assumpt̃a. con¬

Expanded text:
i ad servos missi sunt; et inter promissionem et gratiam, quae per Filium data est filiis, ac postmodum per filios filiis administrata sequitur. Quem constituit haeredem universorum. Haeres dicitur ab hero, id est, domino: eo quod libera potestate in haereditate dominetur. Constituit ergo Deus Pater Filium haeredem universorum, hoc est totius mundi, seu omnium creaturarum: non tamen secundum divinitatem, qua coaeternus est Patri, et coaequalis illi in omnipotentia deitatis, et qua aeternaliter ipse possidet omnia cum Patre; sed potius secundum humanitatem a
Abbreviated transcription (Latin):
mirabile uirtutis dei iudiciũ declarat᷑
Post tantã diuine maiestatis infilio ela¬
ritatẽ adhumilitate in carnacionis eius
descendit: parit᷑q discernit nlatutã di¬
uinitatis &. humanitatis dicens. Purgaci¬
onẽ peccator faciens. Nã qͦd dixit. por¬
tans omnia gubernacione sua & regi¬
mine uirtutis suę ad diuinitatẽ retu¬
lit. Quod uͦ subdidit. purgacione̾ pec¬
cator faciens ad humanitatẽ ꝓprię¬
illius ptinet. Quomͦ fecit puigacionẽ
peccator: Per redẽpcionẽ passignis sue¬

Expanded text:
mirabile virtutis Dei judicium declaratur. mirabile virtutis Dei judicium declaratur. Post tantam divinae majestatis in Filio clardescendit, pariterque discernit naturam divinitatis atque humanitatis, dicens: Purgationem peccatorum faciens. Nam quod dixit, portans omnia gubernatione sua, et regimine virtutis suae, ad divinitatem retulit: quod vero subdidit, purgationem peccatorum faciens, ad humanitatem ejus proprie pertinet. Quomodo fecit purgationem peccatorum? Per redemptionem utique passionis su
Abbreviated transcription (Latin):
ma dei ee̾t. ñ rapina̾ arbitratꝰ est ee̾ se eqͣ¬
lem deo: s semet ipsũ ex mnaniuit. for mã
serui accipiens . ẜ. or ma eñi illie & figura:
gͦ splendor patris est & figura substanciȩ
eiꝰ qr ꝑ illũ pat̾ mamfestatꝰ est. sicut ipse
dicit. Pater manifestaui nomen tuũ ho¬
minibꝰ .&. eqͣͥlis ẽ illi insubstaneia de itatis.
Seqͥt᷑ Porcansq omnia: uerbo uirtutis suę
Dicendo. portans: facilitate̾ continendi
uoluit expͥmere. Posuitq portans: ꝓeo qͦd
ẽ gubernans .s. regens. Uerbũ gͥ dei patris.
omnia quę fiixit uerbo uirtutis suę por¬
tat. hoc ẽ potencia uirtutis suę q. uerbo
uissionis sue. omnia gubernat .q. regit. N
eñi mpꝰ ẽ gubernare mundũ. quã ereas¬
se. Nã increando er mchilosubstancie re¬
rũ ꝓducte st̃ in gubernando uͦ ea que
facta st̃ ne ad nichilũ redeant continen¬
t᷑. Ergo dũ hec omnia regunt᷑ .s. ad inuic̾ẽ
sibi repugnancia coaptant᷑: magnũ & ad¬

Expanded text:
est esse se aequalem Deo; sed semetipsum exinanivit, formam servi accipiens; forma enim illic, et figura htus ergo splendor Patris est, et figura substantiae ejus: quia per illum Pater manifestatus est, sicut ipse dixit: Pater, manifestavi nomen tuum hominibus: et aequalis est illi in substantia deitatis. Sequitur: Portansque omnia verbo virtutis suae. Dicendo portans, facilitatem continendi voluit exprimere: posuitque portans, pro eo quod est gubernans et regens. Verbum igitur Dei Patris, omnia quae fecit verbo virtutis suae portat: hoc est, potentia virtutis suae, et verbo jussionis suae omnia gubernat et regit. Non enim minus est gubernare mundum, quam creasse; nam in creando ex nihilo substantiae rerum productae sunt: in gubernando vero ea quae facta sunt, ne ad nihilum redeant, continentur. Ergo dum haec omnia reguntur, et ad invicem sibi pugnantia coaptantur, magnum et ad
Abbreviated transcription (Latin):
t inqͥ assũpti st̾ a lege inoysi transire faeiat
ad grãm cugłis: ab obseruacione carnali
liũ. data c̃ fiae liꝰ. discerinit. Nleg alitꝰ umbris.
quȩ angelicis nimistracionibꝰ exibite fuert.
Unde &r pͥmũ ponit. ꝓpħas diuersis modis. ua¬
risq locuc iomibꝰ patribꝰ suis e̾e̾ locutos di¬
cens. M uitifariam᷑ id÷ multis locuciombꝰ
Multisq modis. id÷ multis qualitatibꝰ o¬
lim. p̃terito uidelicet tpĩe. loquens đs pa
ter ꝑ ꝓpħas patribꝰ nr̃is. Deinde ut osten¬
deret quanta differencia ee̾t gre̾ inter il¬
los q. patre s illoꝵ: sub iuirxit. Nouissime
diebꝰ istis ultime etatis: locutus est nobis

Expanded text:
ur, in quo assumpti sunt a lege Moysi transire faciat ur, in quo assumpti sunt a lege Moysi transire faciat ad gratiam Evangelii, ab observatione carnali lium danibus exhibitae fuerunt. Unde hic primum ponit prophetas diversis modis variisque locutionibus Patribus fuisse locutos, dicens: Multifariam, id est, multis locutionibus. Multisque modis, hoc est multis qualitatibus. Olim, praeterito videlicet tempore. Loquens Deus Pater per prophetas patribus nostris. Deinde, ut ostenderet quanta differentia esset gratiae inter illos et patres illorum, subjunxit: Novissime di
Abbreviated transcription (Latin):
be. qͥd̾a luce. qͥdã clemñtis: dicentes. qͦd si pauli
eet ipse utiq more solito. sicut in alus itaetiã
inista nomen suũ preponeret:S ed si pauli ne
rit. qr eiꝰ nomine ñ est titulata:gͦ. nec barna¬
bę. nec luce. neq elem̃itis aut alicuiꝰ erit. eoqͦd
nullius nomine titulat᷑. Cui gͦ hoꝵ. ad scriben¬
da ẽ : Utiq egregio pͣdicatori. Ouippe quę
ex lucido sensu a. genere locucionis ẽgꝓbat᷑
illius e̾e̾: quãꝙͣ. sub tiliori atq aꝑciori stilo
cõprehensa sit omnibꝰ eiꝰ epłis. Nã fertur apłs
hane hebreis missã hebreo sermone eam con¬
scripsisisse. in qua ipse pitissimꝰ extitit. eũre¬
liquas greco sermone seripserit. Post discessũ
uͦ apłi. lucas eugłista greco sermone eam cõ¬
prehendit. ex qͦ postinodũ transiata ẽ in lati¬
nĩ lingua sicut & relique.
Utifariam
iIultisq: mo¬
dis. olini ds
loquens pa¬
tribꝰ in ꝓphis.
nouissime di¬
cognatos suos. ꝗͥd hebrei ab heber appellani¬

Expanded text:
 quidam Lucae, quidam Clementis, dicentes quoniam si Pauli esset, ipse utique more solito sicut in aliis, ita etiam nomen suum in ista praeponeret. Sed si Pauli non erit, quia ejus nomine non est titulata, ergo nec Barnabae, nec Lucae, neque Clementis, aut alicujus erit, eo quod nullius nomine titulatur. Cui ergo illorum ascribenda est? Utique egregio praedicatori: quippe quae ex lucido sensu et genere locutionis comprobatur illius esse, quanquam subtiliori atque apertiori stylo comprehensa sit omnibus ejus Epistolis. Nam fertur Apostolus hanc Hebraeis missam Hebraeo sermone eam conscripsisse, in quo ipse peritissimus exstitit, cum reliquas Graeco sermone scripserit. Post discessum vero Apostoli, Lucas evangelista Graeco sermone eam comprehendit, ex quo postmodum translata est in Latinam linguam sicut et reliquae.ifariam multisque modis olim Deus loquens patribus in prophetis, novissime dicognatos suos qui et Hebraei, ab Heber appellant
Abbreviated transcription (Latin):
rt s. ministrauert ei siue qͥndo sepiilchrũ
eiꝰ custo dier̾t. Cotidie qͦq adorant eum.
uissioni eiꝰ obtẽꝑant. Sed nunqͥd solii
angelis pͥcepit đspat᷑ adorare illum
Non. quin pocius onini ereature. et
ud angelos qd e dicit. Qui facit angelos
suos sꝑs s ministros suos flãmditnis
Quod ieit & aq angelos qͥdẽ dicit ds̃ pat̃.
uI scriptura diuina: tale ẽ de ħͥ diceret
de angelis adponens.ꝓde. Non eñi seruat
apłs ordine̾: siue sensũ preposionũ. eł est
sensus. Ipse que̾ prȩcipium᷑ angeli adora¬
re: de ipsis suis sꝑitib qͦc ienseũq uult
facit angelos. Ministros etiã suos facit
flã m̃a ignisꝰ qr qͥ in ꝯspectu illius assistũ
in amore suo incendentes. & in flãmian¬
tes reddidit: iuxta qͦd alibi đr. Inquẽ de¬
sid̾ant angel ꝓspicere. Nã qͦd dixit. qͥfa¬
cit angelos suos sꝑs. prepostero ordine
ꝓtulit. Debuerat eñi dicere: qͥ facit suos
sꝑs angelos Sciendũ ẽ aute. qͦd angelus

Expanded text:
nistrabant ei: sive quando sepulcrum ejus custodierunt: quotidie quo que adorant eum, quia visioni illius obtemperant. Sed nunquid solis angelis praecepit Deus Pater adorare illum? Non, quin potius omni creaturae. Et ad angelos quidem dicit: Qui facit angelos suos spiritus, et ministros suos flamQuod dicit, et ad angelos quidem Deus Pater, vel Scriptura divina, tale est ac si diceret de angelis, ad ponens pro de. Non enim servat Apostolus ordinem sive sensum praepositionum, et est sensus: Ipse quem praecipiuntur angeli adorare, de ipsis suis spiritibus quotiescunque vult facit angelos. Ministros etiam suos facit flammam ignis: quia qui in conspectu illius assistunt, in amore suo incendentes et inflammantes reddit, juxta quod alibi dicitur, in quem desiderant angeli prospicere. Nam quod dixit: Qui facit angelos suos spiritus praepostero ordine protulit; debuerat enim dicere: Qui facit suos spiritus angelos. Sciendum autem quod angelus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpͥus. Hec aũ sentencia& qd suꝑiora po¬
test respicere: ut ita legat᷑ s̃ub intro gde¬
one. Rursũ ci angeloꝵ dixit: ego ero illi
in patr̃e: eẜ sub. iudis nulli. Uel certe ab¬
solutȩ &. asfirinatiue: hac mͦ. Rursũ de illo

Expanded text:
proprius. Haec autem sententia et ad superiora poproprius. Haec autem sententia et ad superiora potest respicere, ut ita legatur sub interrogatione: Rursum cui angelorum dixit: Ego ero illi in Patrem? Et subaudis, Nulli; vel certe absolute, et affirmative, hoc modo: Rursum de illo
Abbreviated transcription (Latin):
mul ei iuncta st̃ qr omnia pͣseneia habet
e est sensus Sicut gͦ semꝑ eternꝰ sũ neq
iniciũ neq fin̾e habens: ita te habes semꝑ
filiũ coeternũ mͥ . T. ale ẽ & illud qͦd alibi
dicit. Ante luciferũ genui te: id÷ ante an¬
gelicã ereatur̃a .&. ante omnia secła. e. riui¬
ũ. Uiddesne qm discerint gemiña naturͣa i
rꝑo: Nã qͦd dixͣ paulo suꝑns. hodie genui
sub intulit. ego ero illi in patr̾e: ad humi. aui¬
tatis refert essenciã. sine aliqͣ dubitacione.
Unde &. Igrue futuri tẽporis usus ẽ dicens
ero: qm̃ qͥndo ds̃ pat̾ dixit ad dauid. eũ dor¬
imieris cũ patribꝰ tuis. susc itabo semen tu¬
ũ qͦd egrediet᷑ de lũbis tius .&. firmabo tro¬
mĩ eiꝰ suꝵ trhonũ tuũ ipseq erit mͥ filius
.s. ego ero illi pat̾: futurũ erat adhile. ut
uerbũ dei patris assumeret homine̾ uutte¬
ro unginali. inumitate suę ꝑsonę: siue qua
filius deice̾t in ueritate. s adõpriuus. sed

Expanded text:
ei juncta sunt, quia omnia praesentia habet; et est sensus: Sicut ego semper aeternus sum, neque initium, neque finem habens, ita te semper Filium coaeternum mihi habeo. Tale est et istud, quod alibi dicit: Ante luciferum genui te , id est ante angelicam creaturam, et ante omnia saecula. Et rur naturam in Christo? nam quod dixit paulo superius. Hodie genui subintulit, Ego ero illi in Patrem; ad humanitatis refert essentiam, sine aliqua dubitatione. Unde et congrue verbo futuri temporis usus est, dicens: Ero. Quoniam quando Deus Pater dixit ad David: Cum dormieris cum patribus, suscitabo semen tuum, quod egredietur de lumbis tuis; et firmabo thronum ejus super thronum tuum: ipseque erit mihi filius, et ego ero illi Pater, futurum erat adhuc, ut Verbum Dei Patris assumeret hominem in utero virginali, in unitate suae personae: sive quia Filius Dei esset in veritate, non adoptivus, sed
Abbreviated transcription (Latin):
ut philemon prudent̃ a. dispensatoriȩ
tantũ in p̃facione laudatꝰ ñ auderet ile¬
gare. ne sius laudibꝰ uideret᷑ indignꝰ. Ut¬
ꝓ te inqͥt ministraret. qmͣ si fieri posset
cu debueras mͥ in uiuełis posito imistra¬
re Sine ẽfilio añ tuo nichil uolui facere
boc ẽ nolui eũ sine tuo c̃sensu retinere
utine uelut ex necessitate bonũ tuũ eẽt
s uoluntariũ. Poterat qͥde apłssine uolun¬

Expanded text:
ut Philemon illo prudenter et dispensatorie tantum in praefatione laudatus, non auderet negare, ne suis laudibus videretur indignus mihi ministraret, quia si fieri posset, tu debueras mihi in vinculis posito ministrare. Sine consilio autem tuo nihil volui facere, hoc est, nolui eum sine tuo consensu retinere, uti ne velut ex necessitate bonum tuum esset, sed voluntarium. Poterat quidem Apostolus sine volun
Abbreviated transcription (Latin):
sciencia tĩe magis de magis hilare scit
itq in letieiã. prũpit.: qͥndo nulla pec¬
cati grauioris recordacione mordetur.
uto nasceret᷑. .i. sine peccati in acła ub
hoc mundo transitet: uirta qͦd de illo
seriptũ est. Peccatũ ñ fecit: nec inuentꝰ

Expanded text:
scientia tunc magis ac magis hilarescit, atque in laetitiam prorumpit, quando nulla peccati gravioris recordatione mordetur: cato nasceretur, et sine peccati macula ab hoc mundo transiret: juxta quod de illo scr
Abbreviated transcription (Latin):
plus faeit hominẽ reui. Itaq qͥ se existimat
lare in seclitudine fidi bonisq oꝑibꝰ.s. in
scieneia qua credit om̃ia ẽe munda: uideat ne
cadat in supbiã. aut in scandalũ fr̃is. Isto in
loco tacite ac specialit peutit eos. qͥ pͣsimͣ¬
tel de sud scieneia. qͥsi licitũ sit om̃ia edere.
ꝑ om̃ia munda st̃ inundis. recũbebant in
ydoliis .&. edebant earnes idolontas. unde
scandalizabant᷑ simpliciores fr̃s: qͥ uidentes
illos talia agere. putabant aliqͥd numinis

Expanded text:
plus facit hominem reum. Itaque qui se existimat stare, in rectitudine fidei, bonisque operibus, et in scientia, qua credit omnia esse munda, videat ne cadat, in superbiam, aut in scandalum fratris. Isto in loco tacite ac specialiter percutit eos, qui praesumentes de sua scientia, qua licitum esse putant omnia edere, quia omnia munda suidoliis, et edebant carnes idolothytas, unde scandalizabantur infirmiores fratres, qui videntes illos talia agere, putabant aliquid numinis
Abbreviated transcription (Latin):
multitudinẽ animaliũ &. pecoꝵ. secũ
haberent. qͥre desidabant carnes .&. qͥre
ii comedebant carnes anmaliũ. Que
hoc m̃ soluit᷑. qr ñ desid̾abant illi carnes
pecoꝵ. s carnes ausũ deupiebant: quibꝰ
solici fuerant uesci in egẏpto. Nilus eñi
fluuius. in litoribꝰ suis q. palustrib lo¬
cis. multa genera quiũ habet:q. tolia e¬
tiã qualia ñ habent᷑ in cireuiti alior.
flum inũ Fugiamꝰ gͦ Seupisceneiã malã.¬

Expanded text:
multitudinem animalium et pecorum secum haberent, quare desiderarent carnes, et quare non comederent carnes animalium? Quae hoc modo solvitur, quia non desiderabant illi carnes pecorum, sed carnes avium concupiebant, quibus soliti fuerant vesci in Aegypto. Nilus enim fluvius, in littoribus suis et palustribus locis multa genera avium habet, et talia qualia non habentur in circuitu aliorum fluminum. Fugiamus e
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑuomamꝰ ad brauiũ reꝓmissũ de qͦ dñs ait.
Qui ꝑseuerauerit usq infine̾: Iuc saluus e¬
rit. Noc tam̃ distat inter illor cursũ &. no¬
endo ad brauiũ accipiebat solus remunera¬
cionẽ sue uit orie. In nr̃o aũ cursi. om̃s qͥ
bene cucurrerint p̃miũ sui laboris ꝑcipi¬
ent nec dolebunt se in cassũ cuc urrisse. cũ
unt currere s ante deficiunt & lassesc unt
niunt ad palmã uietorię Significat etiã
ille unꝰ unitatẽ sc̃ẽ eccłȩ: que ẽ corpiis rni
Quicũq eñĩ unitati ȩccłe fide bonisq opibꝰ

Expanded text:
 ad bravium repromissum, de quo Dominus dicit: Qui perseveraverit usque in finem, hic salvus erit . Hoc tamen distat inter illorum cursum et noendo ad bravium, accipiebat solus remunerationem suae victoriae. In nostro autem cursu, omnes qui bene currerint, praemium sui laboris percipient, nec dolebunt se incassum cucurrisse, cum unt currere, sed ante deficiunt et lassescunt niunt ad palmam victoriae. Significat enim unus ille, unitatem sanctae Ecclesiae quae est corpus Christi. Quicunque etenim uni
Abbreviated transcription (Latin):
pus rpies: ita iste panis transit incor¬
pus rꝑi. nec st̃ duo corpora. s unũ cor¬
pus. Oiuinitatis eni plenitudo quę fu¬
it in illo. replet istũ fanẽ: & ipsa diuini¬
tas uerbi quȩ implet cȩlũ & tȩrrã . &
ominia quȩ in eis st̃. ipsa replet corpus
.xiii. qͦd a multis sacerdotib ꝑ uniuer¬
su orbẽ sc̃ificat᷑: & facit unũ corpus rꝑi
ee: q sicut ille panis & sanguis in corpus
xꝑi transeunt. ita om̃s qͥ in ȩccła digne
comedunt illud unũ corpus xꝑi sunt
sicut ipse dixit. &ui manducat carñẽ¬
is ego in eo. e. anlen illa caro qua assump¬
sit & iste panis. omnisq ęccła ñ faciunt
tria corpora xꝑi: s tinũ corpus. E sicut qͥ
corpori & sangiuni dñi comunicant. unũ cũ¬
e corpus efficiunt᷑: sic qͥ cõmunieant seient᷑
de idolotitis. unũ cũ diabolo corpꝰ ex istunt.
mꝰ id ÷ partes accipimꝰ. &. unũ corpus xꝑi efti

Expanded text:
pus Christi: ita iste panis transit in corpus Christi, nec sunt duo corpora, sed unum corpus. Divinitatis enim plenitudo, quae fuit in illo, replet istum panem; et ipsa divinitas Verbi, quae implet coelum et terram et omnia quae in eis sunt, ipsa replet corpus Christi quod a multis sacerdotibus per universum orbem sanctificatur, et facit unum corpus Christi esse. Et sicut ille panis et sanguis in corpus Christi transeunt, ita omnis qui in Ecclesia digne comedit illud, unum corpus Christi est, sicut ipse dixitet ego in eo . Tamen illa caro quam assumpsit, et iste panis, omnisque Ecclesia, non faciunt tria corpora Christi, sed unum corpus; et sicut qui corpori et sanguini Domini communicant, unum corpus cum eo efficiuntur: sic et qui communicant scienter de idolothytis unum cum diabolo corpus existunt; mus, id est partes accipimus, unum corpus Christi
Abbreviated transcription (Latin):
Iͥ .T. ep tacio humanae̾ malũ cogitare: &.
incorde tẽptaciones multas ꝑ peti. Diabo¬
lica uͦ tẽptacio ẽ. certam ine tẽptacionis
in oꝑe suꝑari: .s. malũ ꝑficere. C oncupiscere
mulier̾e. humana tẽptacis ẽ: ad ulteriũ uͦ
siue formedeionẽ ꝑpetrare. diabolieũ est
Sic de ce teris uicns intelligendũ.

Expanded text:
tur. Tentatio humana est malum cogitare, et in corde tentationes multas perpeti. Diabolica vero tentatio est certamine tentationis in opere superari et malum perficere. Concupiscere mulierem humana tentatio est: adulterium vero sive fornicationem perpetrare diabolicum est. Sic de caeteris
Abbreviated transcription (Latin):
ds ee. qmͣ qͥcqͥd ꝓmisit fidelibꝰ suis. ope cõple¬
uit. coplet qͣq eotidie &. cõplebit. Promi¬
sit diligentibꝰ se reg na cęlestia᷑ c̃oplebit
illud qr dabit eis: ideoq ñ pinittet eos tẽi¬
tari suꝑ id qͦd humana fragilitas potest
ferre. Sed faciet eũ tẽptacioe etiã. ꝓuen¬
tũ id÷ auxiliũ ut possitis sustinere: id÷ il
inꝰ factũ de beato abraħã qͥndolibatꝰ ẽ de
ut chaldeoꝵ. nec ñ &. de tribꝰ pueris in ca¬
mino .&. de damhele qͥndo missus ẽ inlacũ
leonũ: a de in numerabili mnultitudine mar
posset credere. qͦd homo morcalis talia pos¬
set sustinere: qu alia sustimuit laut encius
p aditoriũ de i. Qua. ꝓpt̾ dũ talesu. huiꝰmo¬

Expanded text:
 quidquid promisit fidelibus suis, opere complevit; complet quoque quotidie, et complebit. Promisit diligentibus se regna coelestia: complebit illud, quia dabit eis. Ideoque non permittit eos tentari supra id quod humana fragilitas potest ferre. Sed faciet cum tentatione etiam proventum, id est auxilium, ut possitis sustinere; id est, illmus factum de beato Abraham, quando liberatus de urbe Chaldaeorum, necnon de tribus pueris in camino, et de Daniele, quando missus est in lacum leonum, et de innumerabili multitudine martposset credere quod homo mortalis talia posset sustinere, quae sustinuit Laurentius per adjutorium Dei? Quapropter, dum tales et hujusmo
Abbreviated transcription (Latin):
Idcirco pͥmũ calic̾e̾ nominauit: qr post¬
ea de pane plus erat disputaturꝰ. Calix
aũ benedictionis dr̃: qr benedicitur a
sacerdotib inaltari. Appellat᷑ ꝙ. ipse
calix cõm unicacio. qͥsi participacio. q
om̃s cõmunicant ex illo. partẽq su¬
munt ex sanguine am̃i quꝗ̃ continet
inse .&. panis quẽ frangimꝰ in altari.ñ.¬
ne partic ipacio corporis dñi est: Unq

Expanded text:
Idcirco primum calicem nominavit, quia postea de pane plus erat disputaturus. Calix autem benedictionis dicitur, qui benedicitur a sacerdotibus in altari; appellatur et ipse calix communicatio, quasi participatio, quia omnes communicant ex illo, partemque sumunt ex sanguine Domini quem continet in se. Et panis quem frangimus, in altari, nonne participatio corporis Domini es
Abbreviated transcription (Latin):
fine secłi ĩã sumꝰ positi. inultima scilicet e¬
iate. Nonst̾. ꝓpi̾ eos scripia. ut ipsi legerem
qͥ talia agentes talia meruert recipe. qr iil
elim mortui erant: s ꝓ nr̃a saluie .&. ut iliia¬
ie. ut si timore hor. in deiseruicio manseri¬
mꝰ głam illis. ꝓmissã accipiamꝰ. te rr̃a uide

Expanded text:
fine saeculi positi sumus, in ultima scilicet aetate. Non sunt propter illos scripta ut ipsi legerent, qui talia agentes talia meruerunt recipere, qui jam olim mortui erant, sed pro nostra salute et utilitate, ut si in timore et in servitio Dei manserimus gloriam illis promissam
Abbreviated transcription (Latin):
ueritis subaudis. stra đmi. neqtra pręla¬
tos &. rectores sicut qͥda illoꝵ. murnura¬
uert. dathan uidelicet .&. abiron.syenq e
minatore deo uł igne. Nathan enim &
abiron. cũ om̃i domosua ext̾minati stͥ
de suꝑficie t̾re ideo: qr p̾cipiente deo
uiuos degl utiuit cos tęrra. fuert̃q antea
sepulti qua mortur qmͣ sicut scriptura
uarrat. iuui descendert̃ ininfernũ Socii
u illor qͥ in ipsa conspiracione similes ex¬
titert: A igne cęlesti ext̾minati st̃. Mur¬
inurare aũ est: plerũq falso ad inuicem¬

Expanded text:
veritis, subaudis contra Deum, neque contra praelaveritis, subaudis contra Deum, neque contra praelatos et rectores. Sicut quidam illorum murmuraverunt. Dathan videlicet et Abiron, sociique minatore, Deo vel igne. Dathan enim et Abiron cum omni domo sua exterminati sunt de superficie terrae a Deo, quia praecipiente Deo, vivos deglutivit eos terra; fueruntque ante sepulti quam mortui, quoniam sicut Scriptura narrat, vivi descenderunt in infernum; socii vero illorum, qui in ipsa conspiratione similes exstiterunt, ab igne coelesti exterminati sunt. Murmurare autem est plerumque falso ad in
Abbreviated transcription (Latin):
tes istahelitę caperent᷑ amore illarũ &. co¬
irent cũ illis: ita tam̃ ut pͥmũ adorarent y¬
dola: q̃ facto cognouit ipse itã dei contia
illos exeitandã Unde factũ est ut uiginti
tria milia ab igne cęlesti ꝯsumerent᷑: ꝙ.
pene om̃s ꝑirent. nͥ finees relatꝰ zelo dñi
confodisset cuspide uirũ hebreũ cũ mna¬
dianitide scorto. in locis genitalibꝰ cuiꝰ rei
mͦ suã libidinẽ explent. s etiã illi qͥ ꝑ alia
uicia a deo recedunt. De qͥbꝰ dic it ꝑsal mista
Perdes om̃s ꝗͥ fornicant᷑ ab ste: id qͥ rece¬
dunt ate Neq tẽptemꝰ rꝑm. sicut qͥdam
patris ipse erat in moyse & ipse loquebat᷑ p
os eiꝰ .&. qͥndo tẽptabant moysen. &ͥ qͥndo
murmurabant ꝯtra illũ. ẽtra đ̾m murmura
& mordendo uenenũ in fumdebant. Reducit
ne nos in eade̾ causa inuenti tradamͣ diabolo
cuiꝰ figuta serpentes þabent. leq murmura¬

Expanded text:
tes Israelitae, caperentur amore illarum, et cotes Israelitae, caperentur amore illarum, et coirent cum illis, ita tamen, ut primum adorarent idola: quo facto, cognovit ipse iram Dei contra illos excitandam. Unde factum est ut viginti tria millia ab igne coelesti consumerentur, et pene omnes perissent, nisi Phinees zelatus zelo Dei, confodisset cuspide virum Hebraeum cum Madianitide scorto in locis genitalibus, cujus rei ue modo libidinem suam explent, sed etiam illi qui per alia vitia a Deo recedunt, de quibus dicit Psalmista: Perdes omnes qui fornicantur abs te , id est, qui recedunt a te. Neque tentemus Christum, sicut quidam qui est Verbum Patris ipse erat in Moyse, et ipse loquebatur per os ejus. Et quando tentabant Moysen, et quando murmurabant contra illum, contra Deum murmurab mordendo quoque venenum infundebant. Reducit t, ne nos in eadem causa inventi tradamur diabolo, cujus figuram serpentes habebant. Neque murmura
Abbreviated transcription (Latin):
diuersa ioea ae elioros. &. infuf cepei unt
fornicari. Qua ꝓpt̾ multitudo eor intfec¬
ła ẽ a fr̃ibꝰ suis. iubente moyse : &. dño uo¬
lente. Q uod factũ ido replicat apłs. ut nͣ
om̃is auarus. qͥ niimũ qͣsi đm colit: timens
illũ amittere. Neq fornicemͣ sicut quidã
eripsis foruicati st̃. sub audis. cũ madianitis:
& recidert̃ una die uiginti tria milia. Hoc
in tęrra maian factũ ẽ .&. hoc retributũ ẽ
Illis qͣndo cũ madianitisse cõmaculauert᷑.
adorantes pͥmũi ydola ante hostia aumor.
illarũ Nã baldam ariolus filius beor cer¬
nens animos uidęoꝵ ꝓnos ad libidine & ꝓ
eliuios adẏdola colenda seductꝰ &. captꝰ
inore pecuniarũ dedit balac regi moabita¬
rilatq madianitarũ consiliũ. ut ꝯ stntue¬
ret puellas iuue ncłas & meretrices indo¬
moꝵ hostiis cõptas ornam̃to meretricio &
ante hostia domor ydola &. aras: ut uenien¬

Expanded text:
diversa joca et ad choros, et insuper coeperunt diversa joca et ad choros, et insuper coeperunt fornicari. Quapropter multitudo illorum interfecta est a fratribus suis, jubente Moyse et Domino volente. Quod factum ideo replicat Apostolus, uomnis avarus qui nummum quasi Deum colit, timens illum amittere. Neque fornicemur, sicut quidam ex ipsis fornicati sunt, subaudis cum Madianitis, et ceciderunt una die viginti tria millia. Hoc in terra Madian factum est, et hoc retributum est illis quando se cum Madianitis commaculaverunt, adorantes primum idola ante ostia domorum illarum. Nam Balaam ariolus filius Beor, cernens animos Judaeorum pronos ad libidinem, et proclivos ad idola colenda, seductus et captus amore pecuniarum dedit Balac regi Moabitarum atque Madianitarum consilium, ut constitueret puellas juvenculas et meretrices in domorum ostiis, comptas ornamento meretricio, et ante ostia domorum idola et aras, ut venien
Abbreviated transcription (Latin):
la ex aliqͦ me tallo. siue ex lapidibꝰ .&.
ligins. Latria qͦ greco uocabuto dicitꝰ
seruitꝰ. quȩ ommipotenti deo soli com
quã omnipotenti deo soli debet exhi¬
bere. ydolis impendit: inde .&. ydola¬
tria ipsa res. Sedit popłs manducare
a̾. bibere: &̾. surrex ert ludere. Uete¬
rẽ historiã: hic tangit apłs. Egressi
filii isrł ex egypto. qũ ꝑuenissent ad
sẏna mont̾e. moyse ascendente in¬
montẽ ad dm .a. inorante aliquantis
diebꝰ. conuenert ad daron petentes
ut faceret eis dos qͥ illos precederent¬
nos: moysi enĩ qͥ eduxit uos de egyp¬
to. nescimꝰ qͥd acciderit. Tuuc sicut
hyn oria narrat. accipiens aaron ab
eis armillas .a. in aures: fecit inde
uitulũ conflatilem. quẽ coteb ant
egẏpcii Statimq edificantes aras
ante illĩ. im molauert̃ ei bostias dicentes
Hu st̃ dii tii isrł. &. eetera. & omplȩtoq sa¬
crificio. sederͣt ad mandueand uͣ &. uiben¬
dũ. ac sic postmodũ surrexert ludere . &

Expanded text:
liquo metallo, sive ex lapidibus vel ignis. Latria quoque Graeco vocabulo dicitur servitus, quae omnipotenti Deo soli compquam omnipotenti Deo soli debet exhibere, idolis impendit. Unde et idololatria ipsa res est. Sedit populus manducare et bibere, et resurrexerunt ludere. Veterem historiam hic tangit Apostolus: Egressi filii Israel de Aegypto dum pervenissent ad Sinai montem, Moyse ascendente montem ad Deum, et morante aliquantis diebus, convenerunt ad Aaron, petentes ut faceret eis deos, qui illos praecederentnos. Moysi enim, qui eduxit nos de Aegypto, nescimus quid acciderit . Tunc sicut historia narrat, accipiens Aaron ab eis armillas et inaures, fecit inde vitulum conflatilem, quem colebant Aegyptii, statimque aedificantes aras ante illum, immolaverunt ei hostias, dicentes: Ii sunt dii tui, Israel, etc. Completoque sacrificio, sederunt ad manducandum et bibendum, ac postmodum surrexerunt ludere ad
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ nascat᷑ .&. fiat: malũ ẽ . & ue illi qͦero¬
tante uenit utrũ sit pręlatꝰ an subiecł
Dicit eni beatꝰ augustinꝰ. ꝙr in nulla alid
causa ita offendert uidei đm inheremo
sic ut in murmuraciõe: qm semꝑ murmu¬
rnites ertiter̃t. Qua. ꝓpĩ cauendũ eͣ om¬
nimꝰ ab h uiꝰce modi ucio: ue similia nobi
dieta. de serpentibꝰ & de igne qͥ eos deuo¬
rauit: infigur contingebant illis. Uideamꝰ
& serpens ȩneus qͥ suspensus ẽ a moyse in
ligno que qͥ aspierebiant san abant᷑. Serpen¬
es illi qͥmordendo uenenũ in fundebant. de¬
mones significait. qͥ sugg erendo nobis ue¬
ne nũ mortiferũ delecta cionis in funduns
qbꝰ enã tradimꝰ. si serpentẽ eneũ in ligno
pendente il aspicimiꝰ id÷ xꝑmSerpens

Expanded text:
e illi quo excitante provenit, utrum sit praelatus an subjectus. Dicit enim beatus Augustinus quia in nulla alia causa ita offenderunt Judaei Deum in eremo, sicut in murmuratione, quoniam semper murmuratores exstiterunt. Quapropter cavendum est omni modo ab hujuscemodi vitio, ne similia nobisperius dicta de serpentibus et de igne, qui eos devoravit in figura contingebant illis. Videamus suspensus est a Moyse: quae qui aspiciebant, sanabantur . Serpentes illi qui mordendo venenum infundebant, daemones significabant, qui suggerendo nobis venenum mortiferae delectationis infundunt. Quibus etiam tradimur, si serpentem aeneum in ligno pendentem non aspiciamus, id es
Abbreviated transcription (Latin):
pisce sapienciã .eł. ꝓsal in ista. Coneupiuit
anima mea de nderare. iustificaciones tuas.
Concupisceneia dũ mata ẽ. que suggerit
nobis ut concuiniomꝰ cibos illicitos. &ui¬
tra modũ: q ut faciamꝰ homicidiũ. fur¬

Expanded text:
pisce sapientiam . Et Psalmista: Concupivit anima mea desiderare justificationes tuas . Concupiscentia autem mala est, quae suggerit nobis ut concupiscamus cibos illicitos et ultra modum, ut faciamus homicidium, fur
Abbreviated transcription (Latin):
aur̾e: ut spitalit̾ ista penetrare ualeant.
qm intera in ins sequi ũ posst᷑ Nã sicut doc¬
tores tradunt. orebh petra quã ꝑeussit¬
moyses mons est lapideus cuiꝰ latus pcꝰ¬
sit moyses. Q ua ꝓpt᷑. inelius ẽ. ut spitalĩt
ista intelligant᷑: sicut . suꝑiora. Unde &

Expanded text:
aurem ut spiritaliter ista penetrare valeant, aurem ut spiritaliter ista penetrare valeant, quoniam litteram in his sequi non possunt. Nam, sicut doctores tradunt, Oreb petra quam Moyses percussit, mons est lapideus, cujus latus percussit Moyses. Quapropter melius est ut spiritaliter ista intelligamus, sicut et su
Abbreviated transcription (Latin):
co fabulosȩ disputant. uolentes affirma¬
re qͦd postquã moyses ꝑcussit uirgabis si¬
licẽ. popłsq bibit & ium̃ta. semꝑ secuta
sit eos ila petra: & ubicũq figebant ten¬
toria uoluebat᷑ in mediũ castroꝵ nuillo
homine impellente &. o mittens largissi¬
mos rinulos ad sacietatẽ popłi & ium̃toꝵ
Dicunt aii tamdiu hoc factũ eeͥ ꝑ quadra¬
guit d aimos. usq dũ ue nire nt interra
madian. ubi fodert puteos .a. inuene¬
r̃t aqria dule̾e satis ab undeq Quida eti¬
q̃ sominando fingunt. qͦd tantę parui¬
tatis fuerit ille lapis: ut maria soror ino¬
ysi ferret illũ in pectore suo. ꝑ ilłã uastã
solitudinẽ. Se illi qͥ talia ꝯfingunt. dicant
tieo moysi habet᷑ ꝙ suxer̃t mel de petra.
.s. oleũ de firmapetra &. tune p̃bendus¬
e assensus. qͥd secuta sit eos petra. At cũ
mis qͣ. hoc in ueteri testam̃to factũ repire
potert. subinittant uocẽ. & inelinent

Expanded text:
co fabulose disputant, volentes affirmaco fabulose disputant, volentes affirmare quod postquam Moyses percussit virga bis silicem, populusque bibit ac jumenta, semper secuta sit eos illa petra, et ubicunque figebant tentoria, volvebatur in medium castrorum, nullo hominum impellente, emittens largissimos rivulos ad satietatem populi et Dicunt autem tandiu hoc factum esse per quadraginta annos, usque dum venirent in terra Madian, ubi foderunt puteos, invenerunt aquam dulcem satis abundeque. Quidam etiam somniando fingunt quod tantae parvitatis fuerit ille lapis, ut Maria soror Moysi ferret illum in pectore suo per illam vastam solitudinem. Sed illi qui talia confingunt, dicant tico Moysi habetur: Quia suxerunt mel de petra, oleumque de firma petra, et tunc praebendus assensus quod secuta sit eos petra? At cum nusquam in Veteri Testamento hoc factum reperiri poterit, submittant vocem et inclinent
Abbreviated transcription (Latin):
baptismate a morte originalis peccati &. de¬
tualis libaniur. eoyses eñi xrni significat
seundo a morte si libati baptisma signi¬
ficat qͣd rubore sanguinis xꝑi consecrat᷑
potũ spitasẽ bibert. Manna qͦd de celo
i÷ de io aere eis datũ ẽ .s. aqua quȩ de
petra fluxit dic it sꝑualia ẽe̾: uł qr spi¬
talit inteilligenda s̃t. significabant enim
corpus & suguinem dñi qͦd modo conse
nalege & c̃sue tudine parata st̃. s uirtũ¬
te dei sine cõmirtione elementoꝵ. aque
esca atq eis data &. a qua sumilit᷑. ni ꝯsuetu¬
dine mundana s sꝑitali uirtute ommipo¬
omnipotentis dei qua angeli uiuunt & sub¬
sistunt fine labore aliqͦ es uirtute creatꝰ est
& inanna pͥma ferio. siue pͥma sabbati quę
ñc obreuerenciã añice resurrectionis dies
Añica uocat᷑: pͥmũ uenit de cȩlo ad saturi¬
tat̾e popłi. Bibebant aũ de sꝑitali subau¬
dis petia ẽsequente eos eade petra. Iudȩi
q qͥdã etiã simpliciũ doctoꝵ. ex hoc lo¬

Expanded text:
baptismate a morte originalis peccati et actualis liberabimur: Moyses enim Christum significat,seundo a morte sunt liberati baptisma significat, quod rubore sanguinis Christi consecratur, potum spiritalem biberunt. Manna quod de coelo, id est de isto aere eis datum est, et aquam quae de petra fluxit, dicit spiritalia esse; vel quia spiritaliter intelligenda sunt: significabant enim corpus et sanguinem Domini quod modo consecna lege et consuetudine parata sunt, sed virtute Dei sine commistione elementorum, aquesca atque eis data, et aqua similiter non consuetudine mundana, sed virtute spiritali omnipotute omnipotentis Dei qua angeli vivunt et subsistunt sine labore aliquo, ea virtute creatus est et manna prima feria, sive prima sabbati, quae nunc ob reverentiam Dominicae resurrectionis dies Dominica vocatur, primum venit de coelo ad saturitatem populi. Bibebant autem de spiritali, subaudis petra, consequente eos eadem petra. Judaei et quidam simplicium doctorum ex hoc lo
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ est petra. ũ ꝑ substanciã .x. aqua illa qͣ
Eluebat expetra. significabat doctrinam
q. cet̾a. Sꝑital is uꝰ &. ꝯsequens petra đr
bebant illi: qr ubicũq deficiebat eis hu¬
manũ auxiliĩi adderat x ps prestans illis¬
suffragiũ cuiꝰ potencia qͥ est uerbũ dei
uatris. lib̾ati stͥ de terra egypti: . int̃rã

Expanded text:
tem est petra, non per substantiam; et aqua illa quae fluebat ex petra significabat doctrinam , etc. Spiritalis quoque et consequens petra dicbebant illi, quia ubicunque deficiebat eis humanum auxilium, aderat Christus, praestans suffragium, cujus potentia qui est Verbum Dei Patris liberat
Abbreviated transcription (Latin):
Notondũ ab apło om̃ia ista ide irco eẽ die¬
Lu. ne qͥs sibi inbaptismate c̃fidat. aut
mesea & potu spitali: ut putet sibi dm¬
parcere si peccauerit criminalit᷑. nͥ rȩ¬
inteneia digna hoc ꝓmeruerit. Qua ꝓpt
om̃isꝰ ẽ uigilandũ &. laborandũ: qm̃ tẽpꝰ

Expanded text:
Notandum ab Apostolo omnia ista idcirco esse dicta, ne quis sibi in baptismate confidat, aut in esca et potu spiritali, ut Deum putet sibi parcere si peccaverit criminaliter, nisi poenitentia digna hoc promeruerit. Quapropter omnibus est vigilandum et laborandu
Abbreviated transcription (Latin):
certis qr ñ erant securi de pͥ mnis. S ut uos
certisimꝰ de remunerac ione.:e rempli eausa
ponit se ap łẜ minediũ. qͥtinꝰ illũ imitemur
Sie pugno ñ qͥsi aere uerberaus. eleuaudo
g pugnabat ꝯtra dęrias potestates: de quib
loqͥtur inepła adephesios. Pugnabat . :tra
matcriali gladio s p̃ dic ando: nniucła facien¬
do orando ieiunando. bonis opibꝰ insistendo.
Ille pͣdicator uerberat aerẽ. qͥ sine affectup̃¬
dicacionis p̃dicat. indelicet uerba tantũm̃
ꝓferens. ñ opibꝰ exornans: qͥ aliud p̃dicat. at

Expanded text:
quia non erant securi de praemio. Sed ut nos certi simus de remuneratione, exempli causa ponit se Apostolus in medium, quatenus illum imitemur: Sic pugno, non quasi aerem verberans, elevando ergo pugnabat contra aereas potestates, de quibus loquitur in Epistola ad Ephesios; pugnabat contra materiali gladio, sed praedicando, miracula faciendo, orando, jejunando, bonis operibus insistendo. Ille praedicator verberat aerem, qui sine effectu praedicationis praedicat, videlicet verba tantummodo proferens,
Abbreviated transcription (Latin):
us. Ili iuuenes qͥ ad cursũ se pͣꝑabant. ab
om̃iu escis &potiꝰ om̃ibꝰq reb abstinebas
niȩ impedire poterat cursũ illor. lec so¬
iũ animia cõmestiono & suꝑFlua POTΑCIOο
corpꝰ refrenabam: s etiã laminas ulubeas
noctioꝰ ponebont circa lumbos ne ꝑ somy
debilitat corpꝰ. es. si illi om̃s ita se p̾pabant. cũ
scirent unũ coronandũ .&. illi solumꝰ reꝓinis¬
sĩi braniũ ͥ pͥor ueniret. licet om̃s post illũ ad
cunde̾ locũ ꝑuenissent: qͥntoniagis nobis ẽ
obseruandũ ab om̃ibꝰ quȩ cursũ ur̃ in impe

Expanded text:
abant ab omnibus escis et potibus, omnibusque rebus abstinebant, quae impedire poterant cursum illorum. Nec solum animi a comestione, et superflua potatione corpus refrenabant, sed etiam laminas plumbeas noctibus ponebant circa lumbos, ne fluxumdebilitat corpus; et si illi omnes ita se praeparabant, cum scirent unum coronandum, et illi solummodo repromissum bravium qui prior veniret, licet omnes post illum ad eumdem locum pervenissent, quanto magis nobis est abstinendum ab omnibus quae cursum
Abbreviated transcription (Latin):
filius hominis qͥ õ incelo cũ corꝑe uide¬
licet suo qͥd ent eccła Sic currite o fideles
infide recto credendo & bene uiue ndo:
ut cõprehendatis palma et̾nę remunera¬
cionis Sollicite &. uirilit̾ uult apłs ut cur¬
ramꝰ. qr magna ẽ ꝓmissio ad quã teuidimus.

Expanded text:
Filius hominis qui est in coelo , cum corpore videlicet suo, quod est Ecclesia. Sic currite, o fideles in fide, recte credendo et bene vivendo, ut comprehendatis palmam perennis remunerationis. Sollicite ac viriliter vult Apostolus ut curramus, quia magna est promissio ad quam tendimus.
Abbreviated transcription (Latin):
uolo sponte p̃dicare eugłm: quȩ ẽ mer¬
ces mea inpĩsenti: e respondet ipse sibi
ut alicu int̾roganti: quȩ est merces tua
Hec ẽ merces in ea inp̃senti &. intencio.
ut eugłm pͣdicans fidelibꝰ. omnibꝰq au¬
qire uolentibꝰ sine supti ponã eugłm
sub audis. in cordibꝰ eoꝵ:. &. ñ ab utar. siue
ñ utar potestate mea ineuglio quã cum
aliis apłis habeo. id ne accipiã aliquid
aauditoribꝰ. qͣm magna in merces reser

Expanded text:
Volo sponte praedicare Evangelium, quae est merVolo sponte praedicare Evangelium, quae est merces mea in praesenti? Et respondet ipse sibi, aut alicui interroganti quae est merces tua? Haec est merces mea in praesenti et intentio, ut Evangelium praedicans fidelibus, omnibus que audire volentibus, sine sumptu ponam Evangelium, subaudis in cordibus eorum, ut non abutar, sive non utar potestate mea in Evangelio quam cum aliis apostolis habeo, id est ne accipiam aliquid ab auditoribus, quoniam magna m
Abbreviated transcription (Latin):
sidini at̾e pdicaclonis meroede̾ in p̾senti re¬
cipiã .s. laud̃e ab hominibꝰ. ñ est michi gła.
subaudis. etͣnani futuro. Necessitas enim.
aliunde ñ habeo. Hec inqͥb̾dã fiebant sic̃
inpseudo apłis: s in paulo ñ erat. qͥ neq
mercedẽ. neq laudẽ inp̾senti ab homini¬
uꝰ qͣrebat. cimens audire in die iudicii. re¬
cepisti mercede tuã si laborasti. Ue enim
inichi ẽ. id÷ udigeneia nie oppͥmet. ꝙ pe¬
nuriã famis sustinebo: si nͣ euangeli ⁊ aue¬
ro. Non in sua ꝑsona talia dicit. s pocius
ex illoꝵ. qͥ ideirco p̃dicabãt. qr ñ habebant¬
unde uiuerent nͥ ex p̃dicacione: idoq fque¬
bant suis auditoribꝰ gͣi eñĩ uolens. siue
sponte hoc ago: ids si ñ p̃dicauero ꝓpter
sũptꝰ carnales. &. si amministiauero euan¬
głm sine mercede tẽ porali. mercedem
habeo paratã axꝑo. ęteruã remuneraci¬
ingaudiũ. Iñi cui. Que ẽ gͦ merdes mar
pͣdicacionis eiꝰ inp̾senti ꝙ dicit. Iã inqͥens

Expanded text:
icationis mercedem in praesenti accipiam, et laudem ab hominibus, non est mihi gloria, subaudis aeterna in futuro: necessitas enim, aliunde non habeo. Haec in quibusdam fiebant, sicut in pseudoapostolis, sed in Paulo non erat, qui neque mercedem, neque laudem ab hominibus quaerebat cepisti mercedem tuam, si laborasti. Vae enim mihi est, id est indigentia me opprimet, et penuriam famis sustinebo, si non evangelizavero. Non ex sua persona talia dicit, sed potius ex illorum qui idcirco praedicabant qunde viverent nisi ex praedicatione, ideoque favebant suis auditoribus. Si enim volens sive sponte hoc ago, id est, si non praedicavero propter sumptus carnales, et administravero Evangelium sine mercede temporali, mercedem habeo paratam a Christo, remuneraties mea? praedicationis ejus in praesenti, et dicit, jam inquiens:
Abbreviated transcription (Latin):
niũ upellat᷑ latine ũ palma uictori
upeiari pocest uł coronte uneisq. u¬
cantibꝰ uiris ÷. mulieribꝰ d spectacłin
illud currebam oñs .s. unꝰ qͥ prior
currebat accipiebat bramũ ecteris
iuiũ currentibꝰ ÷ nic hil ualitatis¬
eis prestabat suus curtus ñ riium .u.
cdehinnũ popłis ercitabat. sibi uͥ magn̾a ue

Expanded text:
Latine vero palma victoriae appellari potest vel corona, cunctisque astantibus viris et mulieribus, ad spectaculum illud currebant omnes: sed unus qui prior currebat, accipiebat bravium, caeteris in vanum currentibus; quia nihil utilitatis praestabat eis suus cursus, nisi risum et cachinnum p
Abbreviated transcription (Latin):
ñ curabat ita de bobꝰ. ut inter p̃cepta que
homini dedit ad salutẽ sur. p̃c ipet boum
cura habere: nec eñi necesse ẽ ꝑ seriptã leg ẽ
monere hominẽ qmꝰ boui suo ssulas. Om̃ de¬
bet in fpe. sub audis fruct ꝑcipiendi. qͥ arat
arare. Si nos uobis sꝑitalid. sub audis bona. se¬

Expanded text:
non curabat ita de bobus, ut inter praecepta quae non curabat ita de bobus, ut inter praecepta quae homini dedit ad salutem sui, praeciperet curam bovis habere. Nec enim necesse est per scriptam legem monere hominem, quomodo bovi suo consulat. Quoniam debet in spe, subaudis fructus percipiendi, qui arat arare. Si nos vobis spiritalia, subaudis bona, se
Abbreviated transcription (Latin):
diss id÷ ꝓpriis substancus: Subaudis. millus.
T̃. amͣ ego milito meis stipendiis. labore ma¬
nuũ inedrũ uictũ &. uestitũ ad qͥrens Quis
plantat uinea &. fructꝰ eiꝰ id÷ racemos eiꝰ¬
ũ edit : Uine.i apłi. erant corithis qͣs plau¬
tauerat ipse infide xpis fructũ ab cis
ñ suscepit. sumptꝰ uidelicet unde uiueret.
Nunqͥd scđm hominẽ hocdico: Id÷ nunqͥd¬
scđm humanũ intellectũ & ex.ꝓprio sensuis¬
ta loquor: Non alligabis os boui tricuranti
ud ÷ p̃dicatoris os: alienũ a meitede ñ fac ies.
illi uomere exarant tęrrã. nta ũdicatores
uomere. siue ligone uerbi dei. exarant cor¬
da duditoꝵ. ut ferant fructꝰ salutis eterne.
Nunqͥd de bobus eura ẽ deo: Est utiq cura do¬
de bobꝰ. qͥ omnniũ quę fecit ciitã hbet: sic̃
ei đr michil odisti eoꝵ que fecistr eẜ. ñ solũ
de bobꝰ. s etiã de passerib cura ẽ illi: sicut
in eugłio ostendit᷑ ub iđr pascere illos. ⁊ ed

Expanded text:
st propriis substantiis, subaudis nullus. Tamen ego milito meis stipendiis, labore manuum mearum victum et vestitum acquirens. Quis plantat vineam, et fructus ejus, id est racemos, non edit? Vinea Apostoli, erant Corinthii, quos plantaverat ipse in fide Christi, sed fructum ejus non suscepit: sumptus videlicet unde viveret. Nunquid secundum hominem haec dico? id m humanum intellectum, et ex proprio sensu ista loquor? Non alligabis os bovi trituranti, id est os praedicatoris alienum a mercede non facies. Ra sicut illi vomere exarant terram, ita praedicatores vomere sive ligone verbi Dei excolunt corda auditorum, ut ferant fructus salutis aeternae. Nunquid de bobus cura est Deo? Est utique Deo cura de bobus, qui omnium quae fecit curam habet, sicut ei dicitur: Nihil odisti eorum quae fecisti . Et non solum de bobus, verum etiam de passeribus cura est illi, sicut in Evangelio ostenditur, ubi dicitur pascere illos . Sed
Abbreviated transcription (Latin):
patriarcharũ descendens. uerũ etiã ex
om̃ibꝰ negociss hominũ nichil ab eis de¬
cipiendo. omniui. subaudis. hominũ. me
seruũ feci: subaudis. portando om̃s ue¬
luri bonꝰ ꝓcurator. sub audis. portat in fir¬
mos. maxime uos corintliii. i. meam paei¬
enciã. Feciaũ hoc. ñ calliditatis astucia.
s cõpacientis affectu: ut plures lucriface¬
sub audis. legis obseruator. adhue tonden¬
do caput unice nehris. qͥ eit portꝰ coriithii
offerendo munera intẽ plo iherosolimis.
cendo eugłii. hns qͥ sub lege st̃ id÷ samari¬
tanis qͥnq libios legis habentibꝰ. ueni¬
ens ad eos. factꝰ sũ eis quasi sub lege essen.
id ÷ qͦs carnalit̾ legi seruirẽ: cũ ipse sub

Expanded text:
patriarcharum descendens, verum etiam ex omnibus negotiis hominum, nihil ab eis accipiendo, omnium, subaudis hominum, me servum feci supportando omnes, veluti bonus procurator, subaudi supportat infirmos, maxime vos, o Corinthii! per meam patientiam. Feci autem hoc non calliditatis astutia, sed compatientis affectu, ut plures lucrifacesubaudis legis observator, adhuc tondendo caput in Cenchris, quae est portus Corinthi, offerendo munera in templo Hierosolymis, cendo Evangelii. His qui sub lege sunt, id est a Samaritanis, quinque libros legis habentibus, veniens ad illos factus sum eis quasi sub lege essem, id est quasi carnaliter legi servirem, cum ipse non
Abbreviated transcription (Latin):
accipiat: ut demꝰ ei quȩ necessaria st̃. Ad
hȩc ille. Non idõ in qͥt ista dico. ut qͦd hacte
quã sꝑo me recepturũ ꝓ mercede pͣdicaci¬
onis. aliqͥs euacuet. siue destruat: dando i
munera . Tunc eñi gła illius euaeuaret᷑.
si mercedẽ accipiens in pͣsenti. ñ sꝑaret a¬

Expanded text:
accipiat, ut demus ei quae necessaria sunt. Ad accipiat, ut demus ei quae necessaria sunt. Ad haec ille: Non ideo, inquit, ista dico, ut quod hactequam spero me recepturum pro mercede praedicationis, quis evacuet sive destruat, dando mihi munera. Tunc enim gloria illius evacuaretur, si mercedem accipiens in praesenti, non spera
Abbreviated transcription (Latin):
causa questꝰ a. lueri tẽporalis poenus prȩ¬
dicamꝰ eugłm: quã causa salutis animarũ
&. remuneracionis etͣnę. habeat᷑q eugłm
ue nale. Nescitis qmͣ qͥ in sacrario. id÷ intẽ¬
plo ydolor. oꝑant᷑. excoriando uictimas &.
coquendo. que de sacrario stͥ edunt: idest
de his uiuunt quȩ ibi offerunt᷑ .&. quȩ ꝑ¬
stũ offerebat᷑ in altario domꝰ dñi: totũ a¬
nimal sibi uendicabat altare.Si qͥndo uͦ
uictimȩ aliaq sacrificia offerebant᷑. par¬
tim cremabant᷑ in altari. partim suinebañ
seruitores in fuos usus: itd& dñs ordinauit.
id÷ disposuit .e. pote stat̾e dedit his qͥ eugłm
cet potestat̾e̾ haberẽ de eugłio uiuere. nul¬
lo horr quȩ suꝑius dixi usus sũ: qr nullos
sumptꝰ a uobis accepi. ut eugłm ñ faciã ue¬
nale: & uos libere possim redarguere. Non
scripsi aũ hȩc: ut ita fiat in me. Poterant
illi dicere. Uere iđo apłs talia seripsit no¬
bis. ut qͦd antea ñ accepit a nobis. a modo

Expanded text:
is potius praedicemus Evangelium, quam causa salutis animarum et remunerationis aeternae, habeatque Evangelium venale. Nescitis quoniam qui in sacrario, id est in templo idolorum, operantur, excoriando victimas et conquerendo, quae de sacrario sunt edunt? id est de his vivunt quae ibi offeruntur, et quae pstum offerebatur in altari domus Domini, totum animal sibi vindicabat altare; si quando vero victimae aliaque sacrificia offerebantur, partim cremabantur in altari, partim sumebant servitores in suos usus. Ita et Dominus ordinavit, id est disposuit et potestatem dedit. Ego testatem haberem de Evangelio vivere, nullo horum quae superius dixi usus sum, quia nullos sumptus a vobis accepi, ut Evangelium non facerem venale, et vos libere possem redarguere. Non autem scripsi haec ut ita fiant in me. Poterant illi dicere: Vere ideo Apostolus talia scripsit nobis, ut quod antea non accepit a nobis, modo