comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
inchoauit. Nemo ẽ diabolo astucior
ad fingendum. Nã ⁊ ñc̃ om̃ia falsa cri-¬
mina De sc̃is ipse confingit. Scit suas
criminationes ualere ñ posse apd̾ dm̃.
Int̃ homines illas spargit: & hoc ei qͥd
tis tam̃ qr ille falsa crimina nulla as¬
tutia inde confingit: Nouit qͥo inde
mali agat: nͥ ei resistat uigilantia fi¬
dei. Idõ enĩ ⁊ de bonis mala spargit.
ut infirmi ñ putent aliqͦs ẽe bonos:
& tradant se rapiendos libidinibus
⁊ dissipandos: dicentes apd̃ seipsos. &s
ẽ em̃ qͥseruat mandatum. dei : Aut
quis ẽ qͥ seruat castitate: Dũ putat. Ex codẽ¬
qr nemo: ipse fit nemo. Di eñ filiꝰ libr¬

Expanded text:
icus. Nemo est diabolo astutior ad fingendum. Nam et nunc omnia falsa crimina de sanctis ipse confingit. Sic suas criminationes valere non posse apud Deum, inter homines illas spargit. Et hoc ei quitis tamen quia ille falsa crimina nulla astutia confingit? Novit quid inde mali agat, nisi ei resistat vigilantia fidei. Ideo enim et de bonis mala spargit, ut infirmi non putent aliquos esse bonos, et tradant se rapiendos libidinibus et dissipandos, dicentes apud se ipsos: Quis est enim qui servat mandatum Dei? aut quis est qui servat castitatem? Dum putat quia nemo, ipse fit nemo. Hoc ergo agit di
Abbreviated transcription (Latin):
in om̃i loco. Dicit᷑ ⁊ in canticis canticors.
Ungentũ effusum ẽ nom̃ tuũ. Ad apłm
reuoca intentionẽ. Xpͣi inquit bonus
odor sumꝰ in om̃i loco : & in his qͥ salit
fiunt. & in his qͥ ꝑeunt. Aliis sumꝰ odor
uitȩ in uitã : aliis odor mortis in mortẽ.
Et ad hȩc qͥs idoneus : Ergo ut inde¬
nos conemur loqui. numqͥd idonei sumꝰ
aut uos hȩc audire idonei estis: Nos
quidẽ idonei ñ sums: s idoneꝰ ẽ ille
qͥ ꝑ nos dignetur dicere. qd̾ uob̃ ꝓsit au¬
dire. Ecce apłs bonꝰ odor ÷ sic̃ dic̃ ipse
s ipse bonꝰ odor. aliis ÷ odor uitȩ in
uitam: aliis odor mortis in mortẽ. Tam̃
bonꝰ odor. Nũ qͥd enĩ ait. aliis sumus
bonꝰ odor inuitã: aliis mals odor ad
mortẽ : Bonũ odorẽ se dix̃ nͣ malum:
& eundẽ bonũ odorẽ. aliis dix̃ ad uitan
alis ad mortẽ. Felices qͥbono odore imũs

Expanded text:
in omni loco. Dicitur et in Canticis canticorum. Unguentum effusum nomen tuum . Ad Apostolum revoca intentionem: Christi, inquit, bonus odor sumus in omni loco, et in his qui salvi fiunt, et in his qui pereunt; aliis sumus odor vitae in vitam, aliis odor mortis in mortem: et ad haec qnos conemur loqui, numquid idonei sumus, aut vos audire haec idonei estis? Nos quidem idonei non sumus; sed idoneus est ille qui per nos dignetur dicere quod vobis prosit audire. Ecce Apostolus bonus odor est, sicut dicit ipse: sed ipse bonus odor aliis est odor vitae in vitam, aliis autem odor mortis in mortem; tamen bonus odor. Numquid enim ait, Aliis sumus bonus odor ad vitam, aliis malus odor ad mortem? Bonum odorem se dixit, non malum; et eumdem bonum odorem aliis ad vitam dixit, aliis ad mortem. Feli
Abbreviated transcription (Latin):
gr̃as agit miles acerrimꝰ. & defensor in¬
uicꝰ assimus gr̃e : ecce unde gr̃as agit. qr
xp̃i bonꝰ odor sunt apłi d̾o. & in his qͥ
salui fuint gra eiꝰ. & in his qͥ ꝑeunt iu¬
dicio eiꝰ: s ut minꝰ succenseat᷑. heo par
intelligentibꝰ. ipse ammonet cũ ad uin-¬
git ⁊ dic̾. & ad hȩc qͥs tã ydoneꝰ:

Expanded text:
gratias agit miles acerrimus et defensor inuictissimus gratiae; ecce unde gratias agit: quia Christi bonus odor sunt apostoli deo et in his qui salui fiunt gratia eius et in his qui pereunt iudicio eius. sed ut minus suscenseatur haec parum intellegentibus, ipse admonet, cum adiungit et dicit: et ad haec
Abbreviated transcription (Latin):
fec̃ uͥ dr. attendite ne iusticiã ur̃am facus
corã hominibꝰ. ut uideamini ab ess. Rurl
si hoc timens ⁊ cauens ea q̃ bene fecerit
absconderit. ñ se putabit seruire imꝑaiti
& dicenti. luceat lum̃ ur̃m corã hõibus:

Expanded text:
citur, Attendite ne justitiam vestram faciatis coram hominibus, ut videamini ab eis. Rursusque si hoc timens et cavens, ea quae bene facit absconderit, non se putabit servire imperanti et dicenti, Luceat lumen vestrum coram hominibus,
Abbreviated transcription (Latin):
dicemꝰ inquit: Nũ quro iniquitas ẽ
apd̃ dm̃ . Absit. Moysi enim dicit.
Miserebor cui misertꝰ ero: ⁊ misciã
prestabo cui misericors fuero. Cũ gͦ
p̃misisset qd̃ in concusse retinendũ ẽ. Ex lib̃
attende qͥd dicat. Si autẽ uolens d̾s titꝰ lxxii¬
ostendere irã & demonstrare poten¬
tentiã suã. attulit ĩ multa patientia

Expanded text:
itas est apud deum? absit, Moysi enim dicit: miserebor, cui misertus ero. et misericordiam praestabo, cui misericors fuero. cum ergo praemisisset, quod inconcusse retinendum est. non adtende, quid dicat: si autem uolens deus ostendere iram et demonstrare potentiam suam adtulit in multa pati
Abbreviated transcription (Latin):
necessario similitudo. ñ tam̃ equalitas.
qr multa desunt imagini. q̃ insunt illi
utiq intelligit᷑. qr ẽẽ aliqñ potest. Pot̃
gͦ esse aliqͣndo imago in qͣ sit etiã ȩqua¬
sitas : ut in parentib & filiis inueniretus
imago. ⁊ ȩqͣlitas. ⁊ similitudo. si int̾uallĩ
temporis defuisset. Nã ⁊ de parente ex¬
p̃ssa ẽ similitudo filii. ut recte imago
dicat᷑: & potest e̾ẽ tanta. ut recte etiã
dicat᷑ eqͣlitas. nͥ qd̾̃ parens tempore pre¬
cessit: ex q̃ intelligitur. & eqͣlitatem

Expanded text:
necessario similitudo, non tamen aequalitas: quia multa desunt imagini quae tamen insunt illi utique intelligitur quia esse aliquando potest. Potest ergo esse aliqua imago in qua sit etiam aequalitas: ut in parentibus et filiis inveniretur imago et aequalitas et similitudo, si intervallum temporis defuisset; nam et de parente expressa est similitudo filii, ut recte dicatur imago, et potest esse tanta, ut recte etiam dicatur aequalitas, nisi quod parens tempore praecessit. Ex quo intelligitur et
Abbreviated transcription (Latin):
inqͥb d̾s. suspendunt ꝓnuntiationẽ:
ac trͣ inferunt. scłi huiꝰ excecauit m̃teᷤ
infidelium: qr & si ita ñ distinguas.
s exponendi gr̃a ita u̾boꝵ ordinem
mutes. in quib d̾s excecauit mentes
infideliũ scłi huiꝰ: idẽ qͥ ĩ illa distinc¬
tione sensꝰ elucet. ꝑotest enĩ etiam

Expanded text:
s, suspendunt pronuntiationem; ac tunc inferunt: saeculi huius excaecauit mentes infidelium. quia etsi ita non distinguas, sed exponendi gratia ita uerborum ordinem mutes: in quibus deus excaecauit mentes infidelium saeculi huius. idem qui in illa distinctione sensus elucet. potest
Abbreviated transcription (Latin):
paulopꝰ. Et qm̃ ñ ꝓbauerunt dm̃ hab̾e
in noticiã: tͣdidit illos ds ĩ repbũ sensũ.
Ecce quomͦ uerꝰ ds ⁊ iustꝰ. excecat m̃tes
infidelium. Neq enim umꝙͣ in his apli
u̾bis q̃ cõ memoraui. alius d̾s intellecb ẽ
ꝙͣ ille qͥ filiũ suũ misit dicentẽ: ĩ iudicũ
ueni in hunc mundũ. ut qͥ ñ uident ui

Expanded text:
habere in notitia, tradidit illos deus in reprobum sensum. ecce quomodo uerus deus et iustus excaecat mentes infidelium. neque enim umquam in his apostoli uerbis, quae commemoraui, alius deus intellectus est quam ille, qui filium suum misit dicentem: in iudicium ueni in hunc mundum, ut qui non u
Abbreviated transcription (Latin):
scrutabilia sunt iudicia eiꝰ: cui tamen
sine dubio dominus ipse testatur. hoꝵ
quippe iudei sepulcra construebant.
& monum̃ta ornabant. quib dicit.
E dificatis sepulcra ꝓpħaꝵ: & ornatis
monum̃ta iustoꝵs. S illi om̃s ⁊ si ꝓ dis

Expanded text:
scrutabilia enim sunt judicia ejus . Cui tamen sine dubio Dominus ipse testatur. Horum quippe Judaei sepulcra construebant, et monumenta ornabant, quibus dicit: Aedificatis sepulcra Prophetarum, et ornatis monumenta justorum . Sed illi omnes, ets
Abbreviated transcription (Latin):
tissimũ iudicii sui: ut quoꝵda mentes
excecent᷑. quoꝵdã illuminent᷑: cui ue¬
rissime dictũ ẽ. iudicia tua abẏssus
multa. Cuius ꝓfunditatis impenet᷑bilẽ
altitudinẽ. apłs ad miratus exclamat.
Oaltitudo diuitiaꝵ sapientiȩ ⁊ scientie
dei : qͣm inscrutabilia st̃ uidicia esꝰ. ⁊ ceta¬

Expanded text:
 judicii sui, ut quorumdam mentes excaecentur, quorumdam illuminentur: cui verissime dictum est, Judicia tua abyssus multa . Cujus profunditatis impenetrabilem altitudinem Apostolus admiratus, exclamat: O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei! quam inscrutabilia sunt judicia ejus, et
Abbreviated transcription (Latin):
& cetera: certe hic nullomͦ dici pot᷑
aliũ dm̃ esse qͥ ostendit irã. & demons¬
trat potentiã suã inuasis q̃ ꝑfecta
sunt ad ꝑditionẽ. & aliũ qͥ ostendit
diuitias in uasis miscłiȩ. Nã unum
eundẽq dm̃ facere utrumq apłica¬

Expanded text:
et cetera. certe hic nullo modo dici potest alium deum esse, qui ostendit iram et demonstrat potentiam suam in uasis, quae perfecta sunt ad perditionem, et alium, qui ostendit diuitias in uasis misericordiae. nam unum eundemque deum facere utrumque ap
Abbreviated transcription (Latin):
aliis odor mortis in mortẽ: subiec᷑ stat̃ĩ.
Et adhec qͥs idoneꝰ : Io÷ qͥs idoneꝰ
intelligere qͣm iuste fiat qd̾ ide dñs
dic̃: ego ueni ut qui ñ uident uideant:
& qͥuident ceci fiant: Ipsa ẽ enĩ alti-¬
tudo diuitiaꝵ sapientie ⁊ scientie d̾i:
qͥ fac̃ ex eade̾ massa aliud uas in ho¬
norẽ: aliud in contumeliam. Et dr
carni & sanguini. Ohomo: tu qͥs es
qͥ respondeas d̾o: Qis gͦ & in hac re
cognoscit consilium dñi: aut qͥs con-¬

Expanded text:
aliis odor mortis in mortem, subiecit statim: et ad haec quis idoneus? id est quis idoneus intellegere, quam iuste fiat? quod idem dominus dicit: ego ueni, ut qui non uident uideant et qui uident caeci fiant. ipsa est enim altitudo diuitiarum sapientiae et scientiae dei, qua fecit ex eadem massa aliud uas in honorem, aliud in contumeliam, et dicitur carni et sanguini: o homo, tu quis es, qui respondeas deo? quis ergo et in hac re cognoscit intellectum domini aut quis con
Abbreviated transcription (Latin):
ubi necesse e̾e̾t intelligi dm̃ scł̃i huius
dii gentiũ demonia: & utiq multo
maxime pͥnceps de monioꝵ ñ mirũ
ta si potest dici d̃s huius scł̃i diabolus.
ñ id̾o diabolꝰ d̃s ẽ: qr nec demonia sunt
dii: qͣmuis dii gentiũ sint demonia
Potest quippe scłm ĩ malo intelligi. Uñ
dic̃ apłs petriꝰ. Eripite uos de presenti
scło maligno. S cũ alitͣ pateat intellecꝰt:

Expanded text:
et intelligi Deum saeculi hujus, dii gentium daemonia, et utique multo maxime princeps daemoniorum: non mirum . Ita si potest dici deus hujus saeculi diabolus, non ideo diabolus deus est; quia nec daemonia sunt dii, quamvis dii gentium sint daemonia . Potest quippe saeculum in malo intelligi: unde dicit apostolus Petrus, Eripite vos de praesenti saeculo maligno . Sed cu
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ transieris ad xp̃m. auferet᷑ uelamen.
Iudeꝰ gͦ ñ transiens ad dñm. ñ ꝑtendit acũ
mͣtis infinẽ .: quomͦ illo tpre in hac figura
filii isrł ñ ꝑtendebant aciẽ ocłoꝵ. suoꝵ
infine̾. id÷ in faciẽ moysi. facies enim
moysi splendida. figuram habebat u̾itatĩ
Int̾positum ẽ uelam̃: qr ñ poterant intende
ad hunc splendorẽ uultꝰ eiꝰ filii isrł: que
figura euacuat᷑. Sic enim dix̃ apłs: quȩ
euacuant᷑. Quare euacuant᷑: Quia ueni¬
ente imꝑatore. imagines tollunt᷑ d medio
Ibi spectatur ymago: uͭ imperator p̃sens
ñ e. Ubi autẽ ẽ ille cuius ymago ẽ: ima¬
go remouetur. Imagines gͦ p̃ferebantur
imꝑatoris. Ergo cũ transierit quisq ad
dnm: auferetur uelam̃. Sonabat enim
uox moysi ꝑ uelum: & facies moysi non
apparebat. Sic ⁊ mͦ uideis sonat uox
eaꝵ aucdiunt. faciẽ sonantis ñ uident.
Uolunt gͦ ut auferatur uelam̃: tran¬

Expanded text:
m, auferetur velamen. Judaeus ergo non transiens ad Dominum, non pertendit aciem mentis in finem. Quomodo illo tempore in hac figura filii Israel non pertendebant aciem oculorum suorum in finem, id est, in faciem Moysi. Facies enim Moysi splendida figuram habebat veritatis: interpositum est velamen, quia non poterant intendere adhuc splendorem vultus ejus filii Israel. Quae figura evacuatur. Sic enim dixit Apostolus: Quae evacuantur . Quare evacuantur? Quia veniente imperatore imagines tolluntur de medio. Ibi spectatur imago, ubi imperator praesens non est: ubi est autem ille cujus est imago, imago removetur. Imagines ergo praeferebantur,imperatoris. Ergo cum transierit quisque ad Dominum, auferetur velamen. Sonabat enim vox Moysi per velum, et facies Moysi non apparebat. Sic et modo Judaeis sonat vox earum audiunt, faciem sonantis non vident. Volunt ergo ut auferatur velamen? Tran
Abbreviated transcription (Latin):
creationis in głam iustificationis. qͣmuis
possit ꝯ aliis modis intelligi. qd̾ dictũ ẽ
de gła in głam: de gła fidi. in głam spe-¬
ciei : de gła qͥ filii di sumꝰ. ĩ głam qya
similes ei erimꝰ. qm̃ uidebimꝰ eũ sicuti
est. Qõ uͦ adiunxit tanꝙͣ a domini
sꝑu: ostendit gr̃a d̾i nob̃ conferri tã
hec huius imaginis ẽ qͣndoq futura ꝑ. uerbis¬
fectio. Ad hanc consequendã nos erudit euũgłii¬
magist̃ bonꝰ. fide xͥana. pietatisq doc .iͦ.¬
tͥna: ut reuelata facie a legis uelamine
imaginẽ transformemꝰ de gła in głam.

Expanded text:
ficationis. Quamvis possit hoc et aliis modis intelligi, quod dictum est, de gloria in gloriam: de gloria fidei in gloriam speciei; de gloria qua filii Dei sumus, in gloriam qua similes ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est . Quod vero adjunxit, tanquam a Domini Spiritu; ostendit gratia Dei nobis coaec hujus imaginis est quandoque futura perfectio. Ad hanc consequendam nos erudit magister bonus fide christiana pietatisque doctrina, ut revelata facie a Legis velamine imaginem transformemur de gloria in gloriam,
Abbreviated transcription (Latin):
uelamen. Uelam̃ dic̃ adoꝑtionẽ ꝓphe¬
tiȩ: ut ñ intelligeret᷑. Tollet uelam̃.
cũ transieris ad dñm. Sic tollitur
insipientia cũ transieris ad dñm : &
qd̃ aqua erat. uinũ tͥ fit. Lege lib̾s
om̃s ꝓpħicos. Non intellecto xp̃o: qͥd
tã insipidũ ⁊ fatuũ inuenies: In¬
tellige ibi xꝑm: ñ solũ sapit qđ legis. sec
etiã in ebriat. mutans mentẽ a torpore:¬
sa Celibro ut pretͣita obliuiscens. in ea quȩ ante st̃¬

Expanded text:
. Velamen dicit adopertionem prophetiae, ut non intelligeretur. Tollitur velamen, cum transieris ad Dominum: sic tollitur insipientia, cum transieris ad Dominum, et quod aqua erat, vinum tibi fit. Lege libros omnes propheticos, non intellecto Christo, quid tam insipidum et fatuum invenies? Intellige ibi Christum, non solum sapit quod legis, sed etiam inebriat; mutans mentem a corpore, ut praeterita obliviscens, in ea quae ante s
Abbreviated transcription (Latin):
Alioquin. qñ legitur moyses. uelam̃ suꝑ
corda eoꝵ positum ẽ. Cũ autẽ inde qͥsq
transierit ad xp̃m: auferet᷑ uelam̃. Tran¬
seuntium quippe intentio ipsa mutatur.
de uet̃e ad nouũ: ut ñ iã quisq intendat
accipere carnasẽ. s spiritalem felicitatem:¬

Expanded text:
yses, uelamen super corda eorum positura est; cum autem inde quisque transierit ad Christum, auferetur uelamen. Transeuntium quippe intentio ipsa mutatur de uetere ad nouum, ut iam non quisque intendat accipere carnalem, sed spiritalem felicitatem
Abbreviated transcription (Latin):
aminus nutans cũ se obtemꝑarẽ ñ pose
existimat : & ñ obtemperare formidat:
emi bona oꝑasua inluce posuerit hominis
intuenda. ut faciat qd̾ p̃ceptũ ÷ sicluceat
lum̃ ur̃m corã hominib ut uideant boni

Expanded text:
animus nutans, cum se obtemperare non posse existimat, et non obtemperare formidat? Si enim bona opera sua in luce posuerit hominibus intuenda, ut faciat quod praeceptum est, Sic luceat lumen vestrum coram hominibus, ut videant bona
Abbreviated transcription (Latin):
tegerentur ablata sunt: s tegmen po-¬
tius quo utilia tegebantur. Et rat¬
ꝓp hetia antiquis temporibꝰ: & a pro¬
phetie dispensatione nulla tempora
eni. uinũ qͦdãmͦ latet. Dic̃ apłs. quid
intelligamus in ista aqͣ. Usq adhodi¬

Expanded text:
tegerentur, ablata sunt, sed tegmen potius, quo utilia tegebantur. prophetia antiquis temporibus, et a prophetiae dispensatione nulla tempora enim vinum quodammodo latet. Dicit Apostolus quid intelligamus in ista aqua: « Usque ad hodi
Abbreviated transcription (Latin):
occidit: hoc ÷ lex subintrauit ut ha¬
bundaret delictũ: hoc eͣ. lex irã ope¬
rat᷑: hoc ÷ uirtꝰ peccati lex. ꝓ hibitio
enim ꝑeccati qd̾ ẽ lex. auget ꝓfecto
ddesidium peccandi: qd̃ ñ extinguit᷑
nͥ contrario desid̾io. recte faciendi
ubi fides ꝑ dilectionẽ operatur

Expanded text:
 Lex subintravit, ut abundaret delictum ; hoc est, Lex iram operatur ; hoc est, Virtus peccati Lex . Prohibitio enim peccati quod est Lex, auget profecto desiderium peccandi: quod non exstinguitur, nisi contrario desiderio recte faciendi, ubi fides per dilectionem operatur
Abbreviated transcription (Latin):
cidit. sp̃c autẽ iuuificat: nͣ ut aliud
impleas ꝙͣ tͥ ꝑ litterã iubetur s sola
littera reũ facit: gr̾a ⁊ a peccato liberat.
& litterã donat impleri. Uñ fit ꝑ gr̃ãm
enĩ littera reos fac̃. Dat᷑ preceptũ. ñ
adiuuaris gra : continuo te intienis
ñ solũ ñ oꝑatorẽ legis. s etiã reũ p̃ua¬
ricationis. Ubi enĩ ñ ẽ lex: nec p̃uaricatio
slon gͦ rep̃hensa ẽ lex cũ dictũ ẽ. litt̃a
dempnaret sola littera sine gr̃a. Exem-¬
plũ accipite. Hac locutione dictũ ẽ:
scientia inflat. Qid÷ scientia inflat.

Expanded text:
cidit, Spiritus autem vivificat . Non ut aliud impleas, quam tibi per Litteram jubetur: sed sola littera reum facit, gratia et a peccato liberat, et litteram donat impleri. Unde fit per gratenim, littera reos facit. Datur praeceptum, non adjuvaris gratia: continuo te invenis non solum non operatorem legis, sed etiam reum praevaricationis. Ubi enim non est lex, nec praevaricatio . Non ergo reprehensa est lex, cum dictum est, Littera dit, sola littera sine gratia. Exemplum accipite. Hac locutione dictum est, Scientia inflat. Quid est, Scientia inflat?
Abbreviated transcription (Latin):
qr de ipso bono int̾ficitur in obȩdienᷤ
anima. ubi di ñ adiuuat gr̃a. minis¬
tratio mortis facta ẽ lex inueteri tes¬
tam̃to. ꝓpt̾ occidentẽ litterã: ⁊ minis¬
tratio uitȩ facta ÷ gr̃a in nouo testa¬

Expanded text:
Et tamen quia de ipso bono interficitur inobediens anima, ubi non adjuvat Dei gratia, ministratio mortis facta est lex in Veteri Testamento propter occidentem litteram, et ministratio vitae facta est gratia in Novo
Abbreviated transcription (Latin):
Diffundit sꝑc caritatẽ: implet carita ᷤ
legẽ. Idõ lex pedagogꝰ uocat᷑: sub cuiꝰ
minacissima seueritate qͥ inuocauerit nom̃
dñi saluus erit. Qͦ mͦ autẽ inuocabunt.
in qu̾e ñ crediderunt. ꝓinde ẽ ne litt̃a

Expanded text:
diffundit spiritus caritatem, implet caritas diffundit spiritus caritatem, implet caritas legem. ideo lex paedagogus uocatur, sub cuius minacissima seueritate qui inuocauerit nomen domini,! saluus erit. quo modo autem inuocabunt, in quem non crediderunt? proinde,
Abbreviated transcription (Latin):
illo mͦ intelligendũ ẽ qõ ait apłs. lit¬
tera occidit. sp̃c aut̃ uiuificat: s etiã
illo. eoq ł maxime qd̾ aꝑtissime alio
loco dic̃. Concupiscentiã nesciebã: nͥ
lex diceret ñ concupisces. Et paulopꝰ
ait. Occasione accepta peccatũ per
mandatũ fefellit me: ⁊ ꝑ illud occidit.
Ecce qͥd÷ littera occidit: ⁊ utiq non
futura meliorã. tanto st̃ infirmitati
uiolentiora p̃sentia: & utina hi qͥ ea
uidere ⁊ gemere nouerunt. uincere
qr nec libera dicenda ÷ qͣmdiu ÷ uin-¬
centibꝰ ⁊ uincientib cupiditabu s
subdita. Nqͦ em̃ qͥs deuictꝰ ẽ. huic et
seruus addictꝰ ẽ. & siuos filiꝰ libera¬
uerit. ait ipse filiꝰ dĩ. tẽ uere liberi eritiꝰ.
Lex itaq ⁊ iubendo ⁊ dicendo qd̃ sine
gr̃a impleri ñ potest. homini demonstrat
suã infirmitatẽ. ut querat de monstrata
infirnitas saluatorẽ.: a qͦ sanata uoluntaᷤᷤ
possit. qd̾ infirma ñ posset. Lex gͥ adduc̃
ad fidẽ : fides impetrat sꝑm largiorem.

Expanded text:
gendum est quod ait Apostolus, Littera occidit, spiritus autem vivificat: sed etiam illo, eoque vel maxime, quo apertissime alio loco dicit, Concupiscentiam nesciebam, nisi lex diceret, Non concupisces. Et paulo post ait: Occasione accepta peccatum per mandatum fefellit me, et per illud occidit . Ecce quid est, Littera occidit. Et utique non futura meliora, tanto sunt infirmitati uiolentiora praesentia. et utinam hi, qui ea uidere et gemere nouerunt, uincere quia nec libera dicenda est, quam diu est uincentibus et uincientibus cupiditatibus subdita; a quo enim quis deuictus est, huic et seruus addictus est, et: Si uos filius liberauerit, ait ipse dei filius, tunc uere liberi eritis. Lex itaque docendo et iubendo, quod sine gratia impleri non potest, homini demonstrat suam infirmitatem, ut quaerat demonstrata infirmitas saluatorem, a quo sanata uoluntas possit, quod infirma non posset. lex igitur adducit ad fidem, fides impetrat spiritum largiorem,
Abbreviated transcription (Latin):
eloquioꝵ blasphematores. malã fuisse le
iram oꝑatur. Ubi enĩ ñ ẽ lex. nec p̃uari¬
catio : hinc ostendens unde dixerit. lex
irã operat᷑. Neq enĩ eiꝰ p̃uaricatio mala
c̃ẽt. n lex ipsa bona eẽt. ¶ ultum ẽ
& nimis longũ cuncꝰta colligere qͣ
in hanc sententiã beatꝰ dic̃ apt̃s. le-¬
gẽ distinguens a gra. eo qo sub illa
elidantur elati. sub ista erigantur
elisi: & qd̾ illa intantũ bona sit ut
bona iubeat: hȩc intantam ut bona
conferat. Illa iusticiȩ fac̃ auditorem:
ista facꝰtorẽ. Et id̾o sub illa peccator
insuꝑ etiã p̃uaricator amissa excusati¬
one ignorantiȩ conuictꝰ iacet: sub
ista uͦ ⁊ parcente ⁊ opitulante. nec qui
mala ẽ operatꝰ extinguitur: & ut
bona operet᷑ accenditur. Qtd gͦ mirũ:
si illa dicꝰta÷ ministratio mortis. ubi
littera occidit. malũ ꝓhibendo qd̾
fit. & bonũ imꝑando qd̾ ñ fit. ista uͦ

Expanded text:
eloquiorum blasphematores, malam fuisse Legeloquiorum blasphematores, malam fuisse Legiram operatur: ubi enim lex non est, nec praevaricatio : hinc ostendens unde dixerit, Lex iram operatur. Neque enim ejus praevaricatio mala esset, nisi Lex ipsa bona esset. 25. Multum est et nimis longum colligere, quae in hanc sententiam beatus dicit Apostolus, Legem distinguens a gratia; eo quod sub illa elidantur elati, sub ista erigantur elisi; et quod illa in tantum bona sit ut bona jubeat, haec tantum ut bona conferat. Illa justitiae facit auditorem, ista factorem. Et ideo sub illa peccator, insuper etiam praevaricator amissa excusatione ignorantiae convictus jacet: sub ista vero et parcente et opitulante, nec qui mala est operatus exstinguitur, et ut bona operetur accenditur. Quid ergo est mirum, si illa dicta est ministratio mortis, ubi littera occidit, malum prohibendo quod fit, et bonum imperando quod non fit; ista vero
Abbreviated transcription (Latin):
bundauit in gła. Et enĩ ñ głificatũ in hac
parte qd̾ declaratum ẽ. ꝓpt᷑ excellentẽ cla¬
ritatẽ. Nã si id qđ destruitur in gła est
multo magis illud qd̾ manet ingła ẽ. hoc
mͦ iste posuit u̾ba apłica: nec a meliore
int̾p̃tatione plurimũ distat: qͣ dicta ẽ
ministratio mortis in litteris formata lapi¬
deis. Hinc existimat insanꝰ iste qd̾ morti
ministrauerit moyses. so÷ mortis acictori
maligno scilicet sp̃ui. que mundi huius
iste opinat᷑ auctorẽ: ignorans ministrati¬
iusta. & sc̃a. ⁊ bona. p̃uaricatorib intulit
mortẽ: qͦs dĩ gr̃a ñ adiuuit ad iusticiam
legis implendã. O portebat em̃ ut testam̃to
uet̃i lex imponeretur suꝑbis. & de suȩ uo¬
luntatis uirtute fidentib que ñ daret us¬
ticiã s iuberet. ac sic morte preuaricati¬
onis impliciti ad grãm confuge̾nt: ñ iu¬
bentẽ tantũmͦ. s iuuantẽ: que nouo testa¬
m̃to ẽ reuelata. Hinc putant isti diuinoꝵ

Expanded text:
Etenim non glorificatum est in hac parte id quod declaratum est propter excellentem claritatem. Nam si id quod destruitur, in gloria est; multo magis illud quod manet, in gloria est. Hoc modo iste posuit verba apostolica, nec a meliore interpretatione plurimum distat. Quia ergo dicta est ministratio mortis in litteris formata lapideis, hinc existimat quod morti ministraverit Moyses, id est, mortis auctori, maligno scilicet spiritui, quem mundi hujus iste opinatur auctorem: ignorans ministratijusta et sancta et bona, praevaricatoribus intulit mortem, quos Dei gratia non adjuvit ad justitiam Legis implendam. Oportebat enim ut Testamento Vetere Lex imponeretur superbis, et de suae voluntatis virtute fidentibus, quae non daret justitiam, sed juberet; ac sic morte praevaricationis impliciti, ad gratiam confugerent, non jubentem tantummodo, sed juvantem, quae Novo Testamento est revelata. Hinc putant isti divinorum
Abbreviated transcription (Latin):
temporalib ita subiugati erant. ut
unꝰ in eis om̃ib cõmͣdaretur d̾s: &
ꝙͣ qͣm signa rerũ sp̾alium ꝓ ipsis rebꝰ
obseruarent. nescientes qͦ referrent᷑
co tamͣ insitũ habebant. qd̾ tali ser¬
uitute uni om̃ium quẽ ñ uidebant
placeb̾ant dõ: qͣm custodiã tanꝙͣ
sub pedagogo paruuloꝵ fuisse scͥp¬
sit apłs. Et id̾o qͥ talib signis ꝑ¬
tinacit̃ in heserunt: contempnentẽ
ista dñm cũ iam tempꝰ reuelatio¬
nis eoꝵ uenisset ferre ñ potuerunt.
atq inde calumpnias qd̃ sabbato
curaret moliti sunt pͥncipes eoꝵ¬
& p̾płs: qr signis illis tã ꝙͣ rebꝰ as¬
stric̾ti. ñ crecdebant dm̃ ẽẽ. uł ad
uenisse. qͥ ea sic̃ a iudeis obserua¬
bantur nollet attendere. S qͥ cre¬
diderunt ex quib facta ÷ prima
eccła hierosolimitana: satis osten¬
derunt qͣnta utilitas fuerit eo mͦ
sub peda gogo custodiri : ut signa
que temporalit᷑ erant imposita ser-

Expanded text:
temporalibus ita subiugati erant. ut temporalibus ita subiugati erant. ut unus in eis omnibus commendaretur deus. et quamquam signa rerum spiritalium pro ipsis rebus obseruarent, nescientes quo referrentur, id tamen insitum habebant, quod tali seruitute uni omnium quem non uidebant placerent deo; quam custodiam tamquam sub paedagogo paruulorum fuisse scribit apostolus. et ideo qui talibus signis pertinaciter inhaeserunt, contemnentem ista deum, cum iam tempus reuelationis eorum uenisset, ferre non potuerunt atque inde calumnias, quod sabbato curaret, moliti sunt principes eorum, populusque signis illis tamquam rebus astrictus non credebat deum esse uel a deo uenisse, quia ea sicut Iudaeis obseruabantur nollet attendere. sed qui crediderant, ex quibus facta est prima ecclesia Hierosolymitana, satis ostenderunt, quanta utilitas fuerit eo modo sub paedagogo custodiri, ut signa, quae temporaliter imposita erant
Abbreviated transcription (Latin):
tã locutionẽ ad litteram accipias. Et ad hac
autẽ uiuificat. Cũ autẽ figurate dictum
sic accipitur tã qͣm ꝓpriç dictũ sit. carna¬
lit᷑ sapitur: neq ulla mors anime congen¬
enti appellat᷑: qͣm cũ id etiã qd̃ in ea
bestiis antecellit. hoc ÷ intelligentia. carm
subicit᷑. sequendo litterã. Qͥ enim sequitur
litterã. translata u̾ba sicͣ ꝓpͥa tenet: neꝙ
illud qd̃ ꝓprio u̾bo significatur referi
ao aliã significationẽ: s cũ sabbatum
audierit. u̾bi grͣa ñ intelligit nͥ unum
die de septe. qui continuo uolumine
repetuntur. Et cũ audierit sacͥficium.
ñ excedit cogitatione illud qd̾ fieri de
uictimis peccoꝵ ł terrenis fructibus
solet : ea demũ ẽ miserabił aĩe seruit
signa ꝓ rebꝰ acciꝑe: & supͣ creaturam
corporeã. oculũ mͣtis ad hauriendum
lum̃ efnũ leuare ñ posse. Quȩ tamen
seruitꝰ in iudeoꝵ ppło longe a otarũ
gentiũ more distabat: qnͣ quidẽ rebꝰ

Expanded text:
cipias. et ad hoc autem uiuificat. cum enim figurate dictum sic accipitur. tamquam proprie dictum sit, carnaliter sapitur, neque ulla mors animae congruentius appellatur, quam cum id etiam quod in ea bestiis antecellit, hoc est intellegentia, carni subicitur sequendo litteram. qui enim sequitur litteram, translata uerba. sicut propria tenet neque illud quod proprio uerbo significatur refert ad aliam significationem, sed si sabbatum audierit uerbi gratia, non intellegit nisi unum diem de septem, qui Continuo uolumine repetuntur, et cum audierit sacrificium, non excedit cogitatione illud quod fleri de uictimis pecorum terrenisque fructibus solet. ea demum est miserabilis animae seruitus, Signa pro rebus accipere et supra creaturam corpoream oculum mentis ad hauriendum aeternum lumen leuare non posse. Quae tamen seruitus in ludaeo populo longe a ceterarum gentium more distabat, quando quidem rebus
Abbreviated transcription (Latin):
in gła. Adute qͣm dicat litterã que
occidit : cui uelut econtrario uiuifi¬
cantẽ ingerit sp̃m. Ca certe ẽ minis¬
tratio mortis in litteris figurata lapi¬
deis. ⁊ ministratio dampnationis: qr
lex sub intrauit ut habundaret delic̃¬
tũ. Porro aute p̃cepta ipsa tã sunt
utilia facienti atq salubria: ut nͥ qͥs
ea fecerit. habere uitã nͣ possit. Atten
de ⁊ uide utrũ qͥcqũa ꝓpt̾ circũcisionẽ
uł sabbatũ. ł qͥd aliud umbratił sa¬
cram̃ti : ac nͣ totuͣ ꝓptͣ hoc dicat qd̃
littera ꝓhibens peccatũ ñ uiuificat
hominẽ. s potiꝰ occidit. augendo
concupiscentiã. ⁊ iniquitatẽ preua¬
ricatione cumulando. nͥ liberet gr̃a

Expanded text:
 aduerte quam dicat litteram quae occidit, cui uelut e contrario uiuificantem ingerit spiritum. ea certe est ministratio mortis in litteris figurata lapideis et ministratio lex subintravit, ut abundaret delictum. Porro autem praecepta ipsa tam sunt utilia facienti atque salubria, ut nisi quis ea fecerit, vitam habere non possit. Ande et uide utrum quicquam propter circumcisionem uel sabbatum uel quid aliud umbratilis sacramenti, ac non totum propter hoc dicat, quod littera prohibens peccatum non uiuificat hominem, sed potius occidit augendo concupiscentiam et iniquitatem praeuaricatione cumulando, nisi liberet gratia
Abbreviated transcription (Latin):
Decalogũ qͥppe legis. to÷ decẽ notissima
illa precepta. digito di duab lapid eis tabu¬
lis primũ fuisse conscͥpta. certissimum est.
nob̾ S lex qnͣ ñ adiuuat gr̃a. p̃uaricatores
faẽ: ⁊ tantũmͦ in litera ẽ. ꝓptͣ hoc enim
maxime ait apłs. Litt̃a occidit: sp̃c autẽ
uiuificat. Accedat gͦ ad litterã sp̃c ne occi¬
dat littera. que ñ uiuificat sp̃c: s ut ope¬

Expanded text:
Decalogum quippe legis, id est, decem novissima illa praecepta, digito Dei in duabus lapideis tabulis primum fuisse conscripta , certissimum est  Sed Lex quando non adjuvat gratia, praevaricatores facit, et tantummodo in littera est: propter hoc enim maxime ait Apostolus, Littera occidit, spiritus autem vivificat . Accedat ergo ad litteram spiritus, ne occidat littera quem non vivificat spiritus; sed ut ope
Abbreviated transcription (Latin):
ferant᷑ ambages. quomͦ lex ⁊ minis¬
tratio mortis recte dicta ẽ. & tamͣ sc̃a
n iusta. ⁊ bona sit: illud recolamꝰ qd̾
tia simillima ÷ illi ꝙͣ iste ñ intelligenᷤ
posiit: continuo ꝓspex̃ istos futuroᷤ
u̾bosos atq blasphemos. qͥ putaturi
essent ex hoc legẽ fuisse repͣhensan::
moxq subiunxit. Qo gͦ dicemus.
Lex peccatũ ẽ : absit. E peccatum
ñ cognoui. nͥ ꝑ legẽ. Nã concupiscen

Expanded text:
ferantur ambages, quonam modo et Lex ministratio mortis recte dicta sit, et tamen sancta et justa et bona sit, illud recolamus quotia simillima est illi quam iste non intelligens posuit: continuo prospexit istos futuros verbosos atque blasphemos, qui putaturi essent ex hoc Legem fuisse reprehensam; moxque subjunxit: Quid ergo dicemus? Lex peccatum est? Absit: sed peccatum non cog
Abbreviated transcription (Latin):
uetustatẽ si desit nouitas sp̃c. reos facẽ
potius cognitione peccati: ꝙͣ liberare
a peccato. Uñ ⁊ alibi scͥptũ ẽ. Qͥ appo¬
nit scientiã. apponit dolorẽ: ñ qr
ipsa lex malũ ẽ: s qr mandatũ bonũ
habet in littera demonstrante. ñ in
acdiuuante spũ. Qd̃ mandatum si fit
timore penȩ ñ amore iusticie. serui-¬
lit᷑ fit nͣ liberaliter: & id̾o nec fit. Non
enim fructus ẽ bonus : qͥ de caritatiᷤ
radice ñ surgit. Porro autẽ si assit
fides quȩ ꝑ dilectionẽ oꝑat᷑: incipit
condelectari legi dei scđm interiorẽ
hominẽ. Quȩ delectatio ñ littere s
spc̃ donũ ẽ: etiã si alia lex in mẽbris
ad huc repugnat legi m̃tis. donec in
nouitatẽ que de die in diẽ. inintiore
homine auget᷑. tota uetustas mutata per-¬
transeat: liberante nos de corpore mor-
bat. que in xp̃i euuangłio reuelata ẽ
dispensatione tꝑrum ordinatissima: sic̃
d̾s nouit cuncta disponere. Et fortasse

Expanded text:
uetustatem, si desit nouitas spiritus, reos facere potius cognitione peccati quam liberare a peccato. unde et alibi scriptum est: qui apponit scientiam, apponit dolor e m, non quia ipsa lex malum est, sed quia mandatum bonum habet in littera demonstrante, non in adiuuante spiritu. quod mandatum si fit timore poenae, non amore iustitiae, seruiliter fit, non liberaliter et ideo nec fit. non enim fructus est bonus, qui de caritatis radice non surgit. porro autem si adsit fides, quae per dilectionem operatur, incipit condelectari legi dei secundum interiorem hominem, quae delectatio non litterae, sed spiritus donum est, etiamsi alia lex in membris adhuc repugnat legi mentis, donec in nouitatem, quae de die in diem in interiore homine augetur. tota uetustas mutata pertranseat liberante nos de corpore mortibat, quae in Christi euangelio reuelata est dispensatione temporum ordinatissima, sicut deus nouit cuncta disponere. et fortasse
Abbreviated transcription (Latin):
ipse nͣ solũ ostendit nob̃ a qͦ malo decli¬
nemꝰ. & qd̾ bonũ faciamꝰ. qd̾ solũ pot̃
legis littera: uerũ etiã adiuuat nos ut
declinemꝰ amalo & faciamꝰ bonũ: qd̾
nullꝰ potest sine sꝑu gr̃e. Que si desit.
ad hoc lex data ẽ. ut reos faciat ⁊ occi¬
dat. ꝓptͣ qd̾ dic̃ apłs. Littera occidit:
spͣc autẽ uiuificat. Q gͦ legitime lege
utitur. discit in ea bonuᷤ ⁊ malum: ⁊ñ
confidens inuirtute sua confugit ad
gra̾m.: ꝗͣ prestante declinet a malo &
faciat bonuim. Qis autẽ confugit ad
grͣam. nͥ cũ a dño gressꝰ hominis diri¬
gunt᷑: & uiã eiꝰ uolet: Ac ꝑ hoc et
arbitͥum. & ad malũ. ⁊ ad bonũ faci¬
endũ. confitendũ ẽ nos habere: s in
malo faciendo. liber ẽ qͥsq iusticiȩ.
seruusq peccati: in bono autẽ liber
esse nullꝰ potest. nͥ fuerit liberatus
ab eo qͥ dix̃. si uos filiꝰ liberauerit tẽ
uere liberi eritis: nec ita ut cũ qͥsq
fuerit a peccati dominatione liberatꝰ

Expanded text:
ndit nobis, a quo malo declinemus, et quod bonum faciamus, quod solum potest legis littera: verum etiam adjuvat nos, ut declinemus a malo, et faciamus bonum , quod nullus potest sine spiritu gratiae: quae si desit, ad hoc lex adest, ut reos faciat et occidat. Propter quod dicit Apostolus, Littera occidit, spiritus autem vivificat . Qui ergo legitime lege utitur, discit in ea malum et bonum, et non confidens in virtute sua confugit ad gratiam, qua praestante declinet a malo, et faciat bonum. Quis autem confugit ad gratiam, nisi cum a Domino gressus hominis diriguntur, et viam ejus volet ? Ac per hoc et arbitrium et ad malum et ad bonum faciendum confitendum est nos habere: sed in malo faciendo liber est quisque justitiae servusque peccati; in bono autem liber esse nullus potest, nisi fuerit liberatus ab eo qui dixit, Si vos Filius liberaverit, tunc vere liberi eritis . Nec ita ut, cum quisque fuerit a peccati dominatione liberatus,
Abbreviated transcription (Latin):
lecꝰtatio dilecꝰtioq sũmi illiꝰ atq in com¬
mutabił boni. qd d̾s ẽ: etiã nẽ cũ adhuc
ꝑfidẽ ambulat᷑ nͥdũ ꝑ speciẽ: ut hacs
uelut arra data gratuiti muneris. in ar-¬
descat in herere creatori: atq infłamet᷑
accedere ad participationẽ illiꝰ ucri lu¬
minis: ut ex illo ei bene sit : a qͦ habet
ut sit. Nã neq liberũ arbitum quicqͣm
ñ ad peccandũ ualet. si lateat ueritatis
uia: & cũ to qd̃ agendum ẽ. ⁊ qͦ niten¬
dũ ẽ. cepit ñ latere. nͥ etiã delectet &
nobis. Doctͥna quippe illa qͣ manda¬
tũ accipimꝰ continent᷑ rec̾teq uiuen-
uiuificat. ut aliqͥd figurate scriptũ
cuiꝰ ẽ absurda ꝓprietas. nͣ accipiamꝰ
sic̃ littera sonat: s aliud qͦd si gnificat
intuentes. int̾iorẽ hominẽ sp̾ali intelli¬

Expanded text:
 atque incommutabilis boni, quod deus est, etiam nunc cum per fidem ambulatur, nondum per speciem, ut hac sibi uelut arra data gratuiti muneris inardescat inhaerere creatori atque inflammetur accedere ad participationem illius ueri luminis, ut ex illo ei bene sit, a quo habet ut sit. nam neque liberum arbitrium quicquam nisi ad peccandum ualet, si lateat ueritatis uia; et cum id quod agendum et quo nitendum est coeperit non latere, nisi etiam delectet et nobis. Doctrina quippe illa, qua mandatum accipimus continenter recteque uiuendiiritus autem uiuificat, ut aliquid figurate scriptum, cuius est absurda proprietas, non accipiamus sicut littera sonat, sed aliud quod significat intuentes interiorem hominem spiritali intelle
Abbreviated transcription (Latin):
scientia inflat. caritas uͦ edificat. Nã utiq
ipse dixerat. Ecimꝰ qr om̃s scientiã habems.
Et tẽ adiungit. Scientia inflat. caritas uero
etiã firmat: Ita littera cũ sꝑu ⁊ lex cũ gr̃a
iã nͣ eo mͦ lex ⁊ littera appellat᷑: sic̃ ꝑse ipsa¬

Expanded text:
ientia inflat, caritas uero aedificat. nam utique ipse dixerat: scimus, quia omnes scientiam habemus, et tunc adiungit: scientia inflat, caritas uero ntia, sed etiam firmat? ita littera cum spiritu et lex cum gratia iam non eo modo littera et lex appellatur, sicut p
Abbreviated transcription (Latin):
ut dicat id̾o sine gr̃a di nos c̾e̾ iustos ñ
posse. qr legẽ dedit: qr doctrinã in¬
stituit: qr bona p̃cepta mandauit.
Illa enim sine adiuuante spu. ꝓ eul
dubio ẽ lict̃a occidens. Cũ uͭ ad ẽ uiui¬
ficans sp̃c. hoc ipsũ intꝰ conscͥptũ fac̃
diligi: qd̾ foris scͥptũ lex faciebat time

Expanded text:
atione gratiae dei nos iustos esse non posse, quia legem dedit, quia doctrinam instituit, quia bona praecepta mandauit. illa enim sine adiuuante spiritu procul dubio est littera occidens; cum uero adest uiuificans spiritus, hoc ipsum intus conscriptum facit diligi, quod foris scriptum lex faciebat time
Abbreviated transcription (Latin):
si ñ sumꝰ idonei cogitare aliquid quasi
ex nobismet ipsis. s sufficientia nr̃a ee d̃o
ẽ: ꝓfecto nͣ sumꝰ idonei credere aliquro
qͣsi ex nobismet ipsis. qd̃ sine cogitatione
ñ possumus: s sufficientia nrͣa qͣ credere
incipiamus ex do ẽ. Cogitantes cre¬
dimus. co gitantes loquimur: cogitantes
agimꝰ qͥcqͥd agimus. Qd̃ autẽ attinet ad
pietatis uiam ⁊ uerũ dĩ cultũ: nͣ sumꝰ ido¬
nei cogitare aliquid tamqͣm ex nobismet¬
ipsis: s sufficientia nr̃a ex dõ ẽ. Non enĩẽ
in potestate nr̃a cor nr̃m. ⁊ nr̃e cogitatõ¬

Expanded text:
si non sumus idonei cogitare aliquid quasi si non sumus idonei cogitare aliquid quasi ex nobismetipsis, sed sufficientia nostra ex Deo est; profecto non sumus idonei credere aliquid quasi ex nobismetipsis, quod sine cogitatione non possumus, sed sufficientia nostra qua credere incipiamus, ex Deo est. dimus, cogitantes loquimur, cogitantes agimus quidquid agimus: quod autem attinet ad pietatis viam et verum Dei cultum, non sumus idonei cogitare aliquid tanquam ex nobismetipsis, sed sufficientia nostra ex Deo est . « Non enim est in potestate nostra cor nostrum et nostrae cogitat
Abbreviated transcription (Latin):
merita. s efficit om̃ia bona merita:
ñ qr idonei simus inquit cogitare ali¬
quit qͣsi ex nobismet ipsis: s sufficien-¬
tia nr̃a exdõ ẽ. Attendant hic ⁊ u̾ba
ista ꝑpendant. qͥ putant ex nob̃ ẽc̃
fidĩ ceptum: & ex do ẽẽ fidĩ supplem̃tũ
Qͥs enim nͣ uideat. priꝰ ẽẽ cogitare
qͣm credere: Nullus quippe credit a¬
liquid: nͥ pͥꝰ cogitauit ce̾ credendũ.
Quã uis enim raptim. qͣmitis celerri¬
me credendi uoluntatẽ. quedã cogi¬
tationes anteuolent. moxq illa ita
sequatur. ut qͣsi coniunctissima comi-¬
tetur : necesse ÷ tam̃ ut omia q̃ cre-¬
duntur. p̃ueniente cogitatione cres¬
dant᷑ : ꝙͣ qͣm ⁊ ipsũ credere. nichil ẽ¬
aliud qͣm cũ assensione cogitare.
Non enĩ om̃is qͥ cogitat credit: cũ id̾o
cogitent pleriq nͦe credant: s cogi¬
tat om̃is qͥ credit: & credendo cogitat.
& cogitando credit. Qđ gͦ ꝑtinet ad re-¬
ligionẽ atq pietatẽ de qͣ lo quebat᷑ apłs.

Expanded text:
merita, sed efficit omnia bona merita: Non quia idonei sumus, inquit, cogitare aliquid quasi ex nobismetipsis, sed sufficientia nostra ex Deo est . Attendant hic, et verba ista perpendant, qui putant ex nobis esse fidei coeptum, et ex Deo esse fidei supplementum. Quis enim non videat, prius esse cogitare quam credere? Nullus quippe credit aliquid, nisi prius cogitaverit esse credendum. Quamvis enim raptim, quamvis celerrime credendi voluntatem quaedam cogitationes antevolent, moxque illa ita sequatur, ut quasi conjunctissima comitetur; necesse est tamen ut omnia quae creduntur, praeveniente cogitatione credantur. Quanquam et ipsum credere, nihil aliud est, quam cum assensione cogitare. Non enim omnis qui cogitat, credit; cum ideo cogitent plerique, ne credant: sed cogitat omnis qui credit, et credendo cogitat, et cogitando credit. Quod ergo pertinet ad religionem atque pietatem de qua loquebatur Apostolus,
Abbreviated transcription (Latin):
spiritalit᷑ uiuere. S qr lapis sine sensu
ẽ. cui comparatũ ẽ cor durũ. cui nͥ car¬
ni sentienti. cor intelligens debuit cõ¬
parari: qñ quidẽ ipsum cor lapideum
ñ significat nͥ durissimã uoluntatẽ: & Ex libro¬

Expanded text:
spiritaliter vivere. Sed quia lapis sine sensu est, cui comparatum est cor durum, cui nisi carni sentienti cor intelligens debuit comparari? quandoquidem ipsum cor lapideum, non significat nisi durissimam voluntatem et adve
Abbreviated transcription (Latin):
totã felicitatẽ suã. constituit in mandu faciũ co¬
cando ⁊⁊ bibendo. uxorẽ ducendo. em̃do. mitem¬
uendendo. utendo mundo isto. sine solli-¬
citudine ẽ ⁊ talis: s pret̃ archam. Ue illi
a diluiuo. Qlsquis aut̃ siue manducat
siue bibit. siue aluto quid agit. om̃ia in
głam di fac̃. ⁊ si aliqͣ tristicia ẽ de reb
scłarib sic flet ut intꝰ in spe gaudeat:
& si aliqͣ leticia ẽ in reb secularib sic
gaudet ut intus spiritaliter timeat: nec
donat se corrumpendũ felicitati. nec
cedit adu̾sitati frangendum: hoc ÷ enĩ
flere tanqͣm ñflentẽ: ⁊ gaudere tanqͣm
infirmitati compatiens reddit. ñ exigit
debitũ. aut si ꝓpt̃ ꝓpͥam infirmitatẽ duc̃
uxorẽ. plangens potius qͥa sine uxore
esse ñ potuit. qͣm gaudens qr duxit:
quisquis uendic qd̾ nouit qr ⁊ simane̾t
qd̾ tͣnsiet. & de his om̃ib ⁊ si habundan-¬
tib ⁊ si circumfluentib ñ presumit. fa-
habet. quisquis calis ẽ: securꝰ expectat

Expanded text:
amque felicitatem suam constituit in manducando, bibendo, uxorem ducendo, emendo, vendendo, utendo mundo isto, sine sollicitudine est et talis - sed praeter arcam: vae illi a diluvio. Quisquis autem, sive manducat, sive bibit, sive aliquid agit, omnia in gloriam Dei facit : et si aliqua tristitia est de rebus saecularibus, sic flet, ut intus in spe gaudeat; et si aliqua laetitia est in rebus saecularibus, sic gaudet, ut intus spiritualiter timeat, nec donet se corrumpendum felicitati, nec se det adversitati frangendum hoc est enim flere tanquam non flentem, et gaudere tanquam infirmitati compatiens, reddit, non exigit debitum; aut si propter propriam infirmitatem ducit uxorem, plangens potius quia sine uxore esse non potuit, quam gaudens quia duxit: quisquis vendit quod novit quia etsi maneret, quia transiet; et de his omnibus etsi abundantibus, etsi circumfluentibus non praesumit, facihabet: quisquis talis est, securus exspectat
Abbreviated transcription (Latin):
tabatur. S ꝑ hunc ignẽ saluus erit me¬
rito fundamenti : qr & si utrũ to habere
mallet an xp̃m a ꝑsecutore ꝓponeretur.
illuo xp̃o ñ p̃poneretur. Uide in apłi
uerbis hominẽ edificantẽ suꝑ fundam̃tũ
aurũ argentum. lapides p̃ciosos. Q sine
uxore est inquit. cogitat quȩ sunt dñi.
quomͦ placeat dõ. Uide aliũ ȩdificantẽ
ligna. fenũ. stipulam. Ꝙ autem iunctꝰ ẽ¬
matͥmonio inquit cogitat quȩ st̾ mundi:
quomͦ placeat uxori. Uniuscuiusq opꝰ
Dies utiq tribulationis: quia in igne
inquit reuelabit᷑. C E andẽ tͥbulationẽ
ign̾e uocat: sic̃ alibilegit᷑. Uasa figuli

Expanded text:
tabatur; sed per hunc ignem saluus erit metabatur; sed per hunc ignem saluus erit merito fundamenti, quia, etsi utrum id habere mallet an Christum a persecutore proponeretur, illud Christo non praeponeretur. Vide in apostoli uerbis hominem aedificantem super fundamentum aurum, argentum, lapides pretiosos: Qui sine uxore est, inquit, cogitat quae sunt Dei, quo modo placeat Deo. Vide alium aedificantem ligna, fanum, stipulamt, inquit, cogitat ea quae sunt mundi, quomodo placeat uxori; uniuscujusque opudies utique tribulationis: quoniam in igne, inquit, revelabitur. Eamdem tribulationem ignem vocat, sicut alibi legitur: Vasa figuli
Abbreviated transcription (Latin):
post posuisse conuncit᷑: que pꝰ habuĩt
imꝑantẽ siue concedentẽ. dũ contra eiꝰ imꝑata
siuie concessa. suã ꝑflagitia delegit explert
libidinẽ : Si quis itaq xpͣianus diligit mere¬
tͥcem. eiq adherens unũ corpꝰ efficitur: iã
infundam̃to nͣ habet xp̃m. Si quis autem
piscentiarũ. sicut & gentes quȩ ignorant
dm̃. etiã hoc scđm ueniã concedit apłs.¬
m̃to habere xp̃m. Si enim nichil ei talis
affectionis uoluptatisq pͣponat: qͣmuis suꝑ¬
edificet. ligna. fenũ. stipulam. xp̃c ẽ fun-¬
damentum: ꝓpt̾ hoc saluus erit ꝑ ignem.
Delicias quippe huiusmodi amoresq ter¬
renos. ꝓpt̃ coniugalem qͥd̃e copulam non
dampnabiles. tribulationis ignis exuret.
ad quem ignẽ ꝑtinent & orbitates. & que¬
qͥ edificauit. erit edificatio ista dãpnosa.
qr ñ habet qd̾ suꝑ edificauit: & eors amis¬
sione cruciabitur. quib fruendo utiq le¬

Expanded text:
postposuisse conuincitur, quem posthabuit postposuisse conuincitur, quem posthabuit imperantem siue concedentem, dum contra eius imperata siue concessa suam per flagitia delegit explere libidinem! Si quis itaque Christianus diligit meretricem eique adhaerens unum corpus efficitur. iam in fundamento non habet Christum. Si quis autem piscentiarum, sicut et gentes quae ignorant Deum, etiam hoc secundum ueniam concedit aposmento habere Christum. Si enim nihil ei talis adfectionis uoluptatisque praeponat, quamuis superaedificet ligna. fenum, stipulam, Christus est fundamentum, propter hoc saluus erit per ignem. Delicias quippe huius modi amoresque terrenos, propter coniugalem quidem copulam non damnabiles, tribulationis ignis exuret; ad quem pertinent ignem et orbitates et quae ei, qui aedificauit, erit aedificatio ista damnosa, quia non habebit, quod superaedificauit, et eorum amissione cruciabitur, quibus fruendo utique lae
Abbreviated transcription (Latin):
catholici xp̃iami infundam̃to xp̃m̃. a cuiꝰ
unitate ñ recessert̃. tam̃ si huic funda¬
mento suꝑ edificauer̃t qualibet pessimã
quandoq ab illius ignis ꝑpetuitate
dicit apłs paulus: ipse autẽ saluus erit
sic tam̃ quasi ꝑ ignem : Simul qͥs iste
in rixam: siunus dixit. etiã si mala
opera quis habuerit. saluabit eũ per
ignẽ fides: alius autem. si opera ñ habeat
numquid poterit fides saluare eum.
Inuenicmus gͦ quispossit saluari ꝑ ignẽ:
si prius inuenerimus quid sit infunda¬
m̃to habere xpmͣ. Ocd ut de ipsasimili¬
tudine qͣntocius adutamus: nichil in
edificio p̃ponitur fundamento. Quis qͥs
itaq sic habet in corde xp̃m. ut ei ter¬
rena ⁊temporalia. nec ea quȩ licita st̃
atq concessa p̃ponat: fundamentum
habet xp̃m. Si autem p̃ponit: & si uide¬
at᷑ habere fidẽ xp̃i. ñ est tamͣ in eo fun¬
dam̃tũ xp̃c. cui talia p̃ponuntur. qͣnto
magis si salutaria p̃cepta contempnens
cõmittat illicita. ñ p̃posuisse xp̃m. s

Expanded text:
catholici in fundamento Christum, a cuius unitate non recesserunt, tametsi huic fundamento superaediifcauemnt quamlibet pessimam quandoque ab illius ignis perpetuitatdicit apostolus Paulus: Ipse autem saluus erit, sic tamen quasi per ignem? Simul quis iste in rixam, si unus dicit: \'Etiamsi mala opera quis habuerit, saluabit eum per ignem fides\'; alius autem: Si opera non habeat, numquid poterit fides saluare eum? Inueniemus ergo quis possit saluari per ignem, si prius inuenerimus quid sit habere in fundamento Christum. Quod ut de ipsa similitudine quantocius aduertamus: nihil in aedificio praeponitur fundamento; quisquis itaque sic habet in corde Christum, ut ei terrena et temporalia nec ea quae licita sunt adque concessa praeponat, fundamentum habet Christum: si autem praeponit, etsi uideatur habere fidem Christi, non est tamen in eo fundamentum Christus, cui talia praeponuntur: quanto magis, si salutaria praecepta contemnens committat inlicita, non praeposuisse Christum, sed