comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
caminus pauꝑtatis purgat. De uobis ommino
ꝑtimescite: quia nonnulla etiam male acta
ꝓspera uita secuta ẽ. De illis uero sollicite pen¬
sate: quia corum uitam magistra pauꝑtas cru¬
ciat. quousq ad rectitudinem ꝑducat. Seqͥtir.
E in his omnib inter nos &. uos caos magnum
firmatum ẽ: ut hi qui uolunt ad uos transi

Expanded text:
caminus paupertatis purgat. De vobis omnimodo caminus paupertatis purgat. De vobis omnimodo pertimescite, quia nonnulla etiam male acta prospera vita secuta est. De illis vero sollicite pensate, quia eorum vitam etiam magistra paupertas cruciat, quousque ad rectitudinem perducat. 7. Sequitur: Et in his omnibus inter nos et vos chaos magnum firmatum est, ut
Abbreviated transcription (Latin):
ne uiãee qui be bona exteriora estiaut. al
tributione boni intimi repellat: ne honor hic
uel diuitiȩ non adiumentum iurtutis. sed re-¬
muneratio sint laboris. Ecce enini dum dr
tecepisti bona in uica tua: indu̾catur &. diues
ste bom aliquid habuisse. ex quo in hac uita
bona receperit. Rursumq dum de lataro ar
quia recepit mala: profecto monstratur. & la¬
rarum habuisse malum aliquod quod purga¬
retur. Sed mala larari purgauit ignis mnopie.
&. bona diuitis remunerauit felicitas transe-¬
untis uite. Iilum pauꝑtas afflixit & tersit:
istum habundantia remunerauit & reppulit.
Q uicumq eigo bene in hoc scło habetis. cum uos
bona egisse recolitis: ualde de ipsis ꝑtunescite
ne concessa uobis ꝓsperitas coruindem iemu¬
neratio sit bonorum. E cum quoslibet pauꝑes
nonnulla reprehensibilia ꝑpetrare conspicitis
nolite despicere. nolite desperare: quia fortasse
quos suꝑfuntas tenuissimȩ prauitatis inguinat.

Expanded text:
ne judex qui hic bona exteriora restituit a ne judex qui hic bona exteriora restituit a retributione boni intimi repellat, ne honor hic vel divitiae, non adjumentum virtutis, sed remuneratio sint laboris. Ecce enim dum dicitur: Recepisti bona in vita tua, indicatur et dives iste boni aliquid habuisse, ex quo in hac vita bona reciperet. Rursumque dum de Lazaro dicitur quia recepit mala, profecto monstratur et Lazarus habuisse malum aliquod quod purgaretur. Sed mala Lazari purgavit ignis inopiae, et bona divitis remuneravit felicitas transeuntis vitae. Illum paupertas afflixit et tersit, istum abundantia remuneravit et repulit. Quicunque ergo bene in hoc saeculo habetis, cum vos bona egisse recolitis, valde de ipsis pertimescite, ne concessa vobis prosperitas eorumdem remuneratio sit bonorum. Et cum quoslibet pauperes nonnulla reprehensibilia perpetrare conspicitis, nolite despicere, nolite desperare, quia fortasse quod superfluitas tenuissimae pravitatis in quinat,
Abbreviated transcription (Latin):
quacitatem ludendi etiam leuitas sequitur.
Nam quia edacitatem lusus sequatur. testas
sacra scriptura quȩ ait. Sedit ppłs mandu¬
care & bibere: & surrexerunt ludere. Sed
priusqu̾a ad lusum moueatur corpus: ad
iocos ac uerla uania mouetur lingua.
Quid ergo ẽ quod innuitur quia in torm̃tl
positus diues linguam suam refrigerari po¬
stulat: insi quod is qui comuuando mgi
de loquacitate peccauerat: ꝑ retributions
iusticiam in lingua atrotius ardebat: Sil
cum grauti ualde ẽ pauore pensandum. ha
quod ei ꝑ abrahe responsionem dr̃. ł il it¬
cordare. quia recepisti bona in uita tua: &
lararus sumiliter mala. Qune hic consolits.
tu uero cruciaris. Ista fis ham̃ sententia pauo¬
re potius indiget quam expositione. Nam hs
estis qui in hoc mundo exterioris boni aiqud
accepistis: ipsum ut ita dicam donum ȩcte¬
us ꝑtimescere debetis: ne uobis pro quorĩba
ur̃orum accuum recompensatione fit datĩ.

Expanded text:
quacitatem vero ludendi etiam levitas sequitur. 1657 quacitatem vero ludendi etiam levitas sequitur. 1657 Nam quia edacitatem lusus sequatur, testatur sacra Scriptura, quae ait: Sedit populus manducare et bibere, et surrexerunt ludere . Sed priusquam ad lusum moveatur corpus, ad jocos ac verba inania movetur lingua. Quid ergo est quod innuitur quia in tormentis positus dives linguam suam refrigerari postulat, nisi quod is qui convivando magis de loquacitate peccaverat per retributionis justitiam in lingua atrocius ardebat? 6. Sed cum gravi valde est pavore pensandum hoc quod ei per Abrahae responsionem dicordare quia recepisti bona in vita tua, et Lazarus similiter mala. Nunc autem hic consolatur, tu vero cruciaris. Ista, fratres mei, sententia pavore potius indiget, quam expositione. Nam si qui estis qui in hoc mundo exterioris boni aliquid accepistis, ipsum, ut ita dicam, donum exterius pertimescere debetis, ne vobis pro quorumdam vestrorum actuum recompensatione sit datum,
Abbreviated transcription (Latin):
querebat .& nemo illi dabat: nunc de suppli¬
cio diuitis dicitur. quia de extremo digno
larari distillari aquam in ore suo concupiscit.
H inc ergo hinc fis colligite. quanta sit distric¬
tio seueritatis di. Diues enim iste qui uulne¬
rato pauperi mense suȩ uel minima dare
noluit: in inferno positus usq ad minima
querenda ꝑuenit. Nam guitam aquȩ pe¬
tiuit: qui micas panis negauit. Sed notan¬
dum ualde ẽ. quid sit quod diues in igie
positus linguam suam refrigerari petit.
Mos quippe ẽ sacri eloquii. ut aliquando aliud
dicat : sed ex eodem dictu aliud unnuat.
Suꝑus autem hunc suꝑbum diuitem dñs non
loquacitati uacantem dixerat. sed suꝑstue
conuiuantem. Neq hunc de loquacitate un¬
rauit: sed cum elatione & tenatia de cthaci¬
tate peccasse. Sed quia habundare in con¬
uiuiis loquacitas solet: is qui hic male con¬
gua ꝑhibetur. Prima namq male conuium¬
tibus famulatur culpa loquacitatis: post lo¬

Expanded text:
quaerebat, et nemo illi dabat; nunc de suppliquaerebat, et nemo illi dabat; nunc de supplicio divitis dicitur quia de extremo digito Lazari distillari aquam in ore suo concupiscit. Hinc ergo, hinc, fratres, colligite quanta sit districtio severitatis Dei. Dives enim iste qui vulnerato pauperi mensae suae vel minima dare noluit, in inferno positus, usque ad minima quaerenda pervenit. Nam guttam aquae petivit, qui micas panis negavit. Sed notandum valde est quid sit quod dives in igne positus linguam suam refrigerari petit. Mos quippe est sacri eloquii ut aliquando aliud dicat, sed ex eodem dicto aliud innuat. Superius autem hunc superbum divitem Dominus non loquacitati vacantem dixerat, sed superflue convivantem. Neque hunc de loquacitate narravit, sed eum elatione et tenacia de edacitate peccasse. Sed quia abundare in conviviis loquacitas solet, is qui male hic condere perhibetur. Prima namque male convivantibus famulatur culpa loquacitatis, post lo
Abbreviated transcription (Latin):
F actum ẽ autem ut moreretur lararus. &.
portaretur ab angelis in sinum abrahe.
M ortuus ẽ autem & diues: & sepultus ẽ in¬
inferno. Simis abrahȩ requies ẽ beatorum
pauperum. quoꝵ ẽ regnum celorum. qͦ post
hanc uitam recipiuntur. Sepultura inferni
penarum ꝓfunditas que suꝑbos. & in mise¬
ricordes post hanc uitam deuorat. Qui in
mirum diues eum cui in hac uita mesereri
noluit. in suo iam supplicio positus patronũ
querit. Nam ecce subditur. Qui eleuans
oculos cum eẽt in torm̃tis uidit abraham
alonge: & lararum in sui euis. Et ipse
clamans dixit. Pater abraham miserere mei:¬
&. mitte lararum ut intinguat extremũ di¬
giti sui in aqua. ut refrigeret linguam meã
quia crucior in hac flamina. O quanta est
subtilitas iudiciorum cłi: o quam districte
agitur bonorum actiuum malorumq retri¬
butio. Certe suꝑius dictum ẽ quia in hac ui¬
ta latarus cadentes micas de mensa diuitis

Expanded text:
5. Factum est autem ut moreretur mendicus, et 5. Factum est autem ut moreretur mendicus, et portaretur ab angelis in sinum Abrahae. Mortuus einferno. Sinus Abraham requies est beatorum pauperum, quorum est regnum coelorum, quo post hanc vitam recipiuntur, sepultura inferni poenarum profunditas quae superbos immisericordes post hanc vitam devorat. Elevanmirum dives eum cui in hac vita misereri noluit in suo jam supplicio positus patronum quaerit. Nam ecce subjungitur: Qui elevans oculos, cum esset in tormentis, vidit Abraham a longe, et Lazarum in sinu ejus. Et ipse clamans dixit: Pater Abrahamrum ut intingat extremum digiti sui in aquam, ut refrigeret linguam meam, quia crucior in hac flamma. O quanta est subtilitas judiciorum Dei! O quam districte agitur bonorum actuum malorumque retributio! Certe superius dictum fuit quia in hac vita Lazarus cadentes micas de mensa divitis
Abbreviated transcription (Latin):
tunc in corde pauꝑis tumultuis temptatio¬
nis fuit: Cui certe poterat ad penam suffi¬
cere pauꝑtas. etiam si samus fusset. Rursũ
suffeciset egricudo: etiam si subsidium adeẽt.
Sed ut ꝓbaretur amplius pauꝑ. simul hunc
& pauꝑtas & ȩgritudo tͦ befecit: atq insuꝑ
uidebat ꝓcedentem dunitem. & ab obseguen¬
tibus cuncis circumfulciri: & se in infirmi¬
tate & inopia a nullo uisitari. Nam quia ne¬
mo ei ad usitandum aderat: testantur canes:
qui licenter uulnera lingebant. Ex una gͦ
re ommip̃s d̃s duo iudicia exhibuit. dum
latarum pauperem ante ianuam diuitis ra¬
cere ꝑmisit: ut & diues impius dampnatio¬
nis sibi augeret ultionem: & temptatus
pauꝑ cresceret ad remunerationẽ. Conspi¬
ciebat ille cotidie cui non misereretur: ui¬
debat iste de quo probaretur. Duo inferius
corda. sed umis desuꝑ inspector: qui .& hunc
temptando exercebat ad głam: & illum tole¬
rando expectabat ad penam. Nam sequitur.

Expanded text:
tunc in corde pauperis tumultus tentatiotunc in corde pauperis tumultus tentationis fuit, cui certe poterat ad poenam sufficere paupertas, etiamsi sanus fuisset; et rursum suffecisset aegritudo, etiamsi subsidium adesset? Sed ut probaretur amplius pauper, simul hunc et paupertas et aegritudo tabefecit. Atque insuper videbat procedentem divitem obsequentibus cuneis circumfulciri, et se in infirmitate et inopia a nullo visitari. Nam quia nemo ei ad visitandum aderat, testantur canes, qui licenter ejus vulnera lingebant. Ex una ergo re omnipotens Deus duo judicia exhibuit, dum Lazarum pauperem ante januam divitis jacere permisit, ut et dives impius damnationis sibi augeret ultionem, et tentatus pauper cresceret ad remunerationem. Conspiciebat ille quotidie cui non miseretur, videbat iste de quo probaretur. Duo inferius corda, sed unus desuper inspector qui et hunc tentando exercebat ad gloriam, et illum tolerando exspectabat ad poenam. Nam sequitur:
Abbreviated transcription (Latin):
&cusationem diues. si lararus pauꝑ & ul¬
eosus ante euis uanuam non iacunset. si
remotus fuisset: si eius inopia non cẽt oculis
inportuna. Rursum si longe eẽt diues ab
oculis ulcerosi pauperis: minorem tollerasset
in animo temptationem pauꝑ. Sed dum
egenum & ulceratum ante iamiam diuitis
& diuitiis affiuentis posuit: in una eadẽq
re .& ex uisione panꝑis non miserenti di¬
uiti cumulum dampnationis intulit. &
rursum ex uisione diuitis temptatũ cotidie
pauperem ꝓbauit. Quantas namq hunc
egenum &. uulneribus obsessum temptatio¬
nes creditis in sua cogitatione tollerasse. Cũ
ipse egeret pane. & non haberet etiam salutẽ.
atq ante se diuitem cerneret salutem & de¬
licias habere cum uoluptate: se dolore & fri¬
gore affici. illum gaudere conspiceret: bisso
& purpura uestiri. se deprumm uulneribus:
illum defluere acceptis reb: se egere. illum
nolle largiri: quants putamus fc̃s km̃i

Expanded text:
excusationem dives, si Lazarus pauper et ulexcusationem dives, si Lazarus pauper et ulcerosus ante ejus januam non jacuisset, si remotus fuisset, si ejus inopia non esset oculis importuna. Rursum si longe esset dives ab oculis ulcerosi pauperis, minorem tolerasset in animo tentationem pauper. Sed dum egenum et ulceratum ante januam divitis et deliciis affluentis posuit, in una eademque re et ex visione pauperis 1656 non miserenti diviti cumulum damnationis intulit, et rursum ex visione divitis tentatum quotidie pauperem probavit. Quantas namque hunc egenum et vulneribus obsessum tentationes creditis in sua cogitatione tolerasse, cum ipse egeret pane, et non haberet etiam salutem, atque ante se divitem cerneret salutem et delicias habere cum voluptate; se dolore et frigore affici, illum gaudere conspiceret, bysso et purpura vestiri; se deprimi vulneribus, illum diffluere acceptis rebus; se egere, illum nolle largiri? Quantus putamus, fratres mei,
Abbreviated transcription (Latin):
dicus nomine lararus. Certe in ppło plus
solent nomina diuitum. quam pauperum
sciri. Quid ẽ ergo quod dñs de patipere &
diuite uerbum faciens. nomen pauperis dicit.
& nomen diuitis non dicit: nisi quod deus
humiles nouit. atq approbat. & suꝑbos igno¬
rat: Unde & quibusdam de miraculorũ
uirtute suꝑbientibus in fine dicturus est.
Nescio uos unde sitis: discedite ame om̃s
operarii imquitatis. At contra moysi dicit᷑.
noui te ex nomine. Ait ergo de diuite. homo
quidam. Ait de paupere. egenus nomine
lararus. Ncsi aꝑte dicat. Panperem humilẽ
scio: suꝑbum diuitem nescio. Iilum cogni¬
tum ꝑ approbationem habeo: hunc ꝑ iudici¬
um reprobationis ignoro. Pensandum no¬
bis ẽ etiam. conditor nr̃ onnniia cum qua con¬
sideratione dispensat. Una etenim res non
pio una re agitur. Nam ecce plenus ulce¬
ribus mẽdicus larariis ante ianuas diuitis
ucet. Qua de re una. dñs duo iudicia ex¬
pleuit. Habuisset enim fortasse aliquam

Expanded text:
dicus nomine Lazarus. Certe in populo plus dicus nomine Lazarus. Certe in populo plus solent nomina divitum quam pauperum sciri. Quid est ergo quod Dominus, de paupere et divite verbum faciens, nomen pauperis dicit, et nomen divitis non dicit, nisi quod Deus humiles novit atque approbat, et superbos ignorat? Unde et quibusdam de miraculorum virtute superbientibus in fine dicturus est: Nescio vos unde sitis: discedite a me omnes operarii iniquitatis . At contra Moysi dicitur: Novi te ex nomine . Ait ergo de divite: Homo quidam. Ait de paupere: Egenus, nomine Lazarus. Ac si aperte dicat: Pauperem humilem scio, superbum divitem nescio. Illum cognitum per approbationem habeo, hunc per judicium reprobationis ignoro 4. Pensandum nobis est etiam conditor noster quanta omnia consideratione dispensat. Una etenim res non pro una re agitur. Nam ecce plenus ulceribus mendicus Lazarus ante januam divitis jacet. Qua de re una Dominus duo judicia explevit. Habuisset enim fortasse aliquam
Abbreviated transcription (Latin):
sibi habundaret p̃cium noluit. Et sint ñ¬
nulli qui cultum subtilium p̃ciosarumq us¬
tium non putant ẽẽ peccatum. Quod si ude¬
licet culpa non cẽt: nequaquam sermo di toi
uigilanter ex primeret: quod diues qui tonqus¬
tur apud inferos bisso & pur pura mautis fu¬
iset. Nemo quippe uestimenta p̃cipua: ns
ad manem głam quexit: uidelicet ut hons¬
rabilior cȩteris eẽ uideatur: Nam qua p
sola inani gła uestimentum p̃ciosius quen il
res ipsa tesfatur: quos nemo ibi uult p̃ciosis
uestibus indui. ubi ab alis non possit uderi.
Q iam culpam possumus melius etiam ex di-¬
uerso colligere: quia si abiectio uilis indum̃¬
ti uitus non cẽt: euuangelista iugilanter
de iohanne non diceret. erat indutus pilis
camelorum. Sed notandum nobis magnope¬
re ẽ: iore ueritatis de suꝑbo diuite & hu¬
mili paupere quantus sit oido narrationis.
Ece ciim dicitur. homo quidam erat diues.
S protinis subinfertur. Et erat quidam men¬

Expanded text:
sibi abundaret pretium noluit. Et sunt nosibi abundaret pretium noluit. Et sunt nonnulli qui cultum subtilium pretiosarumque vestium non putant esse peccatum. Quod si videlicet culpa non esset, nequaquam sermo Dei tam vigilanter exprimeret quod dives qui torquetur apud inferos bysso et purpura indutus fuisset. Nemo quippe vestimenta praecipua nisi ad inanem gloriam quaerit, videlicet, ut honorabilior caeteris esse videatur. Nam quia pro sola inani gloria vestimentum pretiosius quaeritur res ipsa testatur, quod nemo vult ibi pretiosis vestibus indui, ubi ab aliis non possit videri. Quam culpam possumus melius etiam ex diverso colligere, quia si abjectio vilis indumenti virtus non esset, evangelista vigilanter de Joanne non diceret: Erat indutus pilis camelorum . Sed notandum nobis est magnopere, in ore Veritatis de superbo divite et humili paupere quantus sit ordo narrationis. Ecce enim dicitur: Homo quidam erat dives; et protinus subinfertur; Et erat quidam men
Abbreviated transcription (Latin):
ii putant p̃cepta ueteris testamenti districto¬
ra eẽ guam noui: sed hi nimirum in ꝓuida
consideratione falluntur. In illo enum non
tenacia: sed rapina multatur. Ibi res muist
sublata restitutione quadrupli punitur:
hic autem diues iste ñ abstulisse aliena ra¬
prehenditur: sed propria non dedisse. nec de
quia ui quemquam oppressisset: sed quia in
acceptis rebus se extulit. Hinc ergo hinc sim¬
mopere colligendum ẽ. qua pena multandͥis
sit qui aliena diripit. si inferni dampnatione
ꝑcutitur. qui propria non largitur. Nemo
itaq securum se estimet dicens. Ecce alena
non rapio. sed concessis licite rebus fruor: qͥl
diues iste non iccirco punitus ẽ qm̃ aliena ab¬
stulit: sed quia acceptis rebus semetipsum
male dereliquit. hoc quoq fuit quod huni
inferno tradidit: quia in sua felicitate arti¬
dus non fuit. quia ꝑcepta dona ad usima¬
rogantiȩ inflexit: quia iuscera pietatis gra¬
rauit. quia peccata sua redimere etiam cun

Expanded text:
 putant praecepta Veteris Testamenti districtiora esse quam Novi, sed hi nimirum improvida consideratione falluntur. In illo enim non tenacia, sed rapina multatur, ibi res injuste sublata restitutione quadrupli punitur, hic autem dives iste non abstulisse aliena reprehenditur, sed propria non dedisse; nec dicitur quod ut quempiam oppressit, sed quia in acceptis rebus se extulit. Hinc ergo, hinc summopere colligendum est qua poena multandus sit, qui aliena diripit, si inferni damnatione percutitur, qui pergo securum se aestimet, dicens: Ecce aliena non rapio, sed concessis licite rebus fruor, quia dives iste non idcirco punitus est quoniam aliena abstulit, sed quia acceptis rebus semetipsum male dereliquit. Hoc quoque fuit quod hunc inferno tradidit, quia in sua felicitate timidus non fuit, quia accepta dona ad usum arrogantiae inflexit, quia viscera pietatis ignoravit, quia peccata sua redimere etiam cum
Abbreviated transcription (Latin):
tes temporalium naturarum. procul
corpora locorum. & loca corporum repel¬
lamus. Discedat a corde quod spacio ex¬
tenditur. quod fine conluditur. & qͥc¬
quid nec semꝑ ubiq nec totum ẽ. Co¬
gitatio de trinitatis ditate concepta nichil
ꝑ distantiam incelligat. uichil ꝑ gradns
querat. ac siquid dignum dõ senserit. iis¬
tem fidem non terrena sapientia repperit.
nec opinio humana ꝑsuasit. sed ipse un¬
genitus docuit. ipse sp̃e sẽs instituit. de
quo nichil ẽ aliter. quam de patre & filio
sentiendum. quia non licet sit pater. non
sit filius. non tamen ẽ a patre filioq diui¬
sus. Et sicut propriam habet in tritate
ꝑsonam. ita unam habet in patris &. filii
ditate substantiam: omiua un plentem.
omnia continentem. & cum patre & filio
rnuersa moderantem secula amen.

Expanded text:
tes temporalium naturarum, procul tes temporalium naturarum, procul corpora locorum, et loca corporum repellamus. Discedat a corde, quod spatio extenditur, quod fine concluditur, et quidquid nec semper ubique, nec totum est. Cogitatio de Deitate Trinitatis concepta, nihil per distantiam intelligat, nihil per gradus quaerat; aut si quid dignum Deo senserit, nultem fidem non terrena sapientia reperit, nec opinio humana persuasit; sed ipse unigenitus Filius docuit, ipse Spiritus sanctus instituit: de quo nihil est aliter, quam de Patre et de Filio sentiendum: quia licet non sit Pater, non sit Filius, non tamen est a Patre, Filioque divisus. Et sicut propriam habet in Trinitate personam, ita unam habet in Patris, et Filii Deitate substantiam, omnia implentem, omnia continentem, et cum Patre, et Filio universa moderantem in saecula.
Abbreviated transcription (Latin):
cordibus. ab immnici dominatione discede
Ubi autem sp̃c domini. ibi libertas. Et ne
pienterq noscamus. quid patri. quid fihio
quid sp̃ui sc̃o in reparatione nr̃a ꝓprium.
quidue cominune sit. ea quȩ pro nobis
humiliter & corporaliter gesta sunt. ita
proculdubio suscipiems : ut niclil indig
num de una atq eadem trinitatis gła
sentiamus. Quamius enim nulla mens
ad cogitandum de do. nulla ad loquendũ
lingua sufficit. tamen quantũcumq il¬
lud est quod humano intellectu de essen¬
tia paterne ditatis attingitur. nisi unum
atq idem ẽ. Et cum uel de unigenito eiꝰ
uel de spũ scõ aliud cogitatur non pie sapi¬
tur. sed nunis carnaliter caligatur. & ipsũ
quod de patre congruenter sentiri uide¬
batur ammnittitur. quia de tota trinitate
receditur si in ea unitas non tenetur. Nul¬
la autem ratione uere ẽ unum. quod ali¬
qua ẽ in equalitate diuersum. Cum ergo
animo formas uisibilium rerum. &. eta¬

Expanded text:
cordibus, ab inimici dominatione discedercordibus, ab inimici dominatione discederUbi autem Spiritus Domini, ibi libertas . Et, Npienterque noscamus quid Patri, quid Filio, quid Spiritui sancto in reparatione nostra proprium quidve commune sit, ea quae pro nobis humiliter et corporaliter gesta sunt ita procunum de una atque eadem Trinitatis gloria sentiamus. Quamvis enim nulla mens ad cogitandum de Deo, nulla ad loquendum lingua sufficiat, tamen quantumcumque illud est quod humano intellectu de essentia paternae Deitatis attingitur, nisi unum atque idem est, cum vel de Unigenito ejus, vel de Spiritu sancto cogitatur, non pie sapitur, sed nimis carnaliter caligatur, et ipsum quod de Patre congruenter sentiri videbatur, amittitur: quia de tota Trinitate receditur, si in ea unitas non tenetur. Nulla autem ratione vere est unum, quod aliqua est inaequalitate diversum. Cum ergo animo formas visibilium rerum, et aeta
Abbreviated transcription (Latin):
quędam pater. quedam filius. quȩdam
propriȩ sp̃c sc̃s exsequitur. nr̃e dispositio
redemptionis. nr̃e salutis ẽ ratio. Si enu
homo ad imaginem d̃i & similitudinem
factus: in suȩ naturȩ honore mansisset.
nec diabolica fraude deceptus alege sibi po¬
sita ꝑ concupiscentiam deuiasset: creator
inundi creatura non fieret. neq aut sempit̃¬
nus temporalitatem subiret. aut ȩqualis do
patri. filius ds. formam serui & similitu¬
dinem carnis peccati assumeret. Sed quia
inuidia diaboli mors introiuit in orbem t̾rȩ.
& aliter solui captiuitas humana non po¬
tuit. uisi causam nr̃ãm ille susciperet.¬
qui sine maiestatis sue dampno & uerus
homo ficret. & solus peccati contagium ñ
haberet: diuisit sibi opus nr̃e reparationis
misericordia trinitatis. ut pater propitiare¬
tur. filius propitiaret. sp̃c sc̃s igniret. Opor
tebat enim ut etiam saluandi aliquid ꝑ
se agerent. & conuersis ad redemptorem

Expanded text:
quaedam Pater, quaedam Filius, quaedam quaedam Pater, quaedam Filius, quaedam proprie Spiritus sanctus exequitur, nostrae , nostrae salutis est ratio. Si enim homo ad imaginem et similitudinem Dei factus , in suae naturae honore mansisset, nec diabolica fraude deceptus, a lege sibi posita per concupiscentiam deviasset, creator mundi creatura non fieret: neque aut sempiternus temporalitatem subiret, aut aequalis Deo Patri Filius Deus formam servi, et similitudinem carnis peccati assumeret. Sed quia invidia diaboli mors intravit in orbem terrae , et aliter solvi captivitas humana non potuit, nisi causam nostram ille susciperet sine majestatis suae damno, et 397 verus homo fieret, et solus peccati contagium non haberet: divisit sibi opus nostrae reparationis misericordia Trinitatis, ut Pater propitiaretur, Ftebat enim ut etiam salvandi aliquid pro se agerent, et conversis ad Redemptorem
Abbreviated transcription (Latin):
odiernam dilectissimi festi¬
uitatem toto terrarum orbe
uenerabilem ille scĩ sp̃c
consecrauit aduentus. qͥ
post resurrectionem dm̃ quinquagesimo
die in apłes populumq credentium sicut
sperabatur influxit. Sperabatur autem qͥa
illum dñs iħe spoponderat ad futurũ.
non ut tunc primum scõrum ẽẽ
habitator inciperet. sed ut sacrata sibi
pectora &. feruentius accenderet. & copio¬
sius inundaret. cumulans sua dona. non
inchoans. nec ideo nouus opere. quia dici¬
or lagitate. Nuanquam enim ab om̃po¬
tentia patris &. filii. sc̃ĩ sp̃c ẽ discreta maies¬
tas. & quiequid in dispositione omnium
rerum agit diuina moderatio ex totius ue¬
nit prouidentia trinitatis. U̾na ẽ ibi benig¬
nitas miscdie: una ẽ censura iusticiȩ. nec
aliquid ẽ in accione diuisum. ubi uichil ẽ
in uoluntate diuersum. Que ergo illumi¬
nat pater illuminat filius. illuminat sp̃c
tentis. alia promittentis. simul nobis &. uni¬
tas manifestatur & trinitas. ut essentia

Expanded text:
odiernam, dilectissimi, festivitatem toto terrarum orbe venerabilem, ille sancti Spiritus consecravit adventus, qui post resurrectionem Domini quinquagesimo die in apostolos populumque credentium, sicut sperabatur, influxit . Sperabatur autem, quia illum Dominus Jesus spoponderat affuturum , non ut tunc primum esse sanctorum habitator inciperet, sed ut sacrata sibi pectora et ferventius accenderet, et copiosius inundaret; cumulans sua dona, non inchoans, nec ideo novus opere, quia ditior largitate. Numquam enim ab omnipotentia Patris, et Filii, Spiritus sancti est discreta majestas; et quidquid in dispositione omnium rerum agit divina moderatio, ex totius venit providentia Trinitatis. Una est ibi benignitas misericordiae, una censura justitiae; nec aliquid est in actione divisum, ubi nihil est in voluntate diversum. Quae ergo illuminat Pater, illuminat Filius, illuminat Spiritentis, alia promittentis, simul nobis et unitas manifestatur et Trinitas ut essentia h
Abbreviated transcription (Latin):
ramus. Quid enim dicit ꝓpħa: Hȩc
ẽ dies quam fecit dñs. Bonus plane
dies: qui lucem intulit uiniuersis. ue¬
rum non huus sł̃i lucem. sed resurrec¬
tionis ȩternȩ. Lux enim ista non cali¬
ginem noctis detulit: sed mortis te¬
nebras amputauit. Bonus inquam
dies & melior hic quam ille: in quo
primũ mundus enituit. Iile enim
hominib ad laborem creatiis ẽ: hie
factus ẽ ad quietem. Ile mortem me¬
ruit. hic formidinem mortis euasit.
Ille bonis malisq communis ẽ: hc ꝓ¬
prius ẽ iustorum. Illius diei lux ce¬
nebris sepelitur: huius diei splendor
etiam sepulturas illuminat. ad pos¬
tremũ illius diei lucem mortui non
uident: huius diei lucem etiam de¬
funetis emicuit. sicut ait ꝓpħa. Qui
sedebant in regione umbre mortis:
lux orta est eis. Lȩtemur ergo in luc
die. quȩ & uiuos cireun fulget. &
mortuos iuiuificat : & uenturos illu¬
minat. sicut ait euuangelista. E rat
lux uera: quȩ illuminat omnem ho¬

Expanded text:
ramus. Quid enim dicit propheta? Haec ramus. Quid enim dicit propheta? Haec est dies quam fecit Dominus. Bonus 476 plane dies, qui lucem intulit universis, verum non hujus saeculi lucem, sed resurrectionis aeternae; lux enim ista non caliginem noctis detulit, sed mortis tenebras amputavit. Bonus, inquam, dies, et melior hic quam ille in quo primum mundus enituit: ille enim hominibus ad laborem creatus est, hic factus est ad quietem; ille mortem meruit, hic formidinem mortis evasit; ille bonis malisque communis est, hic proprius est justorum; illius diei lux tenebris sepelitur, hujus diei splendor etiam sepulturas illuminat; ad postremum illius diei lucem mortui non vident, hujus diei lumen etiam defunctis emicuit, sicut ait propheta: Qui sedebant in regione umbrae mortis, lux orta est eis . Laetemur ergo in hac die, quae et vivos circumfulget, et mortuos vivificat, et venturos illuminat, sicut ait beatus Evangelista: Erat lux vera quae illuminat omnem ho
Abbreviated transcription (Latin):
illo ẽ. Miscd̃iam debet igitur michi
prestare diuinitas. necessitudinem
exhibere debet affinitas. Neq enim
tam ininitis ẽ dñs. ut obliuiscatur ho¬
minis: & non meminerit illius quẽ
ipse gestat: ut quem causa mei susce¬
perit: non eius causa quem susceperit.
me requirat. Non inquam tam in¬
mitis ẽ dñs. ut non diligat carnem
suam: menbra sua uiscera sua. Ait
sẽs apł̃s. Nemo unquam carnem
suam odio habuit: sed nutrit & fouet
eam. sicut xp̃c ȩccł̃iam. Nichil ergo
de uenia desperemus fis: nichil de
odio timeamus. Habemus prȩrogati¬
uam sanguinis nt̃i. In xp̃o enun
caro nr̃a nos diligit. sumus enim men¬
bra eius & caro: sicut ait idem beatꝰ
apłs. Hoc uunc os ex ossibus meis:
& caro de carne mea. Sacram̃tum
hoc magnum ẽ: ego autem dico in
xp̃o & in eccłia. Extltemus ergo
fiz. sicut ait scriptura in hac die dñi.
Exultemus plane: quia cum uotis in¬
dm̃ gratulamur: magis nr̃a uota cu¬

Expanded text:
illo est. Misericordiam igitur mihi illo est. Misericordiam igitur mihi debet praestare Divinitas, necessitudinem exhibere debet affinitas; neque enim tam immitis est 475 Dominus, ut obliviscatur hominis, et non meminerit illius quem ipse gestat: ut quem causa mei susceperit, non ejus causa quem susceperit, me requirat; non, inquam, tam immitis est Dominus, ut non diligat carnem suam, membra sua, viscera sua. Ait sanctus Apostolus: Nemo unquam carnem suam odio habuit, sed nutrit et fovet eam, sicut Christus Ecclesiam . Nihil ergo de venia desperemus, fratres, nihil de odio timeamus. Habemus praerogativam sanguinis nostri; in Christo enim caro nostra nos diligit, sumus enim membra ejus et caro, sicut dicit idem beatus Apostolus: Hoc nunc os ex ossibus meis, et caro de carne mea: sacramentum hoc magnum est, ego autem dico in Christo et in Ecclesia . Exsultemus ergo, fratres, sicut ait Scriptura, in hac die Domini exsultemus plane, quia cum votis Domini gratulamur, magis nostra vota cu
Abbreviated transcription (Latin):
resurrectionis prestitit grãm. in cuiꝰ
generationis tempore resurrexit. sed
etiam secuturis postea populis hoc ꝓ¬
uidit. ut prius ẽẽmus de resurrectio¬
ne securi. quam de morte solliciti:
& ante cum dõ uiueremus in cęlis.
quã cum homiuib conuersaremur
in terris. In saluatore enim om̃s re¬
surreximus. om̃s reuiximꝰ : om̃s ad
celestia transinigrauimus. Est enim
in illo. xp̃o homine. uniꝰcuiꝰq nr̃m
caro sanguis. & portio. Ubi ergo
portio mea regnat: regnare me cre¬
do. Ubi dominatur sanguis meus:
me sentio dominari. Ubi głificatur
caro mea: me głosum eẽ cognosco.
Quaiuis igitur peccator de hac commu¬
nione gr̃ę non diffidat: quia & si
peccata nos ꝓhibent. substantia nos
requirit. Et si delicta ꝓpria nos
exdudunt : naturę cominuno non
repellit. Nam propter bouitatem
diuinitatis peculiarem nobis salua¬
tor debet effectum: scilicet quia sicut
d̃s nr̃ in ipso ẽ: ita & sanguis nr̃ in

Expanded text:
resurrectionis praestitit gratiam, in cujus resurrectionis praestitit gratiam, in cujus generationis tempore resurrexit, sed etiam secuturis postea populis hoc providit, ut prius essemus de resurrectione securi quam de morte solliciti; et ante cum Deo viveremus in coelis, quam cum hominibus conversaremus in terris. In Salvatore enim omnes resurreximus, omnes reviximus, omnes ad coelestia transmigravimus; est enim in illo Christi homine sanguinis portio: ubi ergo portio mea regnat, regnare me credo; ubi dominatur sanguis meus, me sentio dominari; ubi glorificatur caro mea, me gloriosum esse cognosco. Quamvis enim peccator de hac tamen communione gratiae non diffidat, quia etsi peccata nos prohibent, substantia nos requirit; etsi delicta propria nos excludunt, naturae communio non repellit; nam propter bonitatem Divinitatis, peculiarem nobis Salvator debet affectum, scilicet quia sicut Deus noster in ipso est, ita et sanguis noster in
Abbreviated transcription (Latin):
possent habere nescirent. Non igit᷑
mirandũ ẽ si in saluatorem tam cru-¬
deles fuerunt: qui extiterunt in su¬
os posteros tam crudeles. Non in me¬
rito in hac die sc̃s dauid sine exceptio¬
ne exultandum precipit & lȩtandũ:
in qua die totius mundi gaudia cȩ¬
lebrantur. Om̃ib enim lecandum
est: quia om̃ib prodest. Cunctis ex¬
ultandum ẽ: quia cunctis ẽ salutare.
Et ideo non adulatoria adhibenda
nec fucata lȩticia: quisq enim in
xp̃i resurrectione lȩtatur. letetur
potius quia in xp̃o ipse surrexit. In
illo enim nr̃a portio nr̃a conditio. &.
mortem ꝑtulit & reuixit. Ẽ licet
nos adhuc resolutio corpusculi mane¬
at: cepinus tunc in xp̃o ętͣ̃na uita
iam uiuere. Unde quaus fragilitatẽ
nr̃am acceleret in mature mortis oc¬
casio: ui saluatore tamen discimus
prius resurgere quam perire. Ante
enim futurus homo resurrexit in
xp̃o: quam uitam sortiretur in scło.
N on enun tantũ illi dñs generationi

Expanded text:
possent habere, nescirent. Non igitur possent habere, nescirent. Non igitur mirandum est, si in Salvatorem tam crudeles fuerunt, qui exstiterunt 474 in suos posteros tam crudeles. Non immerito in hac die sanctus David sine exceptione exsultandum praecipit et laetandum, in qua die totius mundi gaudia celebrantur. Omnibus enim laetandum est, quia omnibus prodest; cunctis exsultandum est, quia cunctis est salutare, et ideo non adulatoria est adhibenda, nec fucata laetitia. Quisquis enim in Christi resurrectione laetatur, laetetur potius quia in Christo ipse resurrexit: in illo enim nostra portio, nostra conditio, et mortem pertulit et revixit. Et licet nobis adhuc resolutio corpusculi maneat, coepimus tunc in Christo aeterna vita jam vivere; unde quamvis fragilitatem nostram acceleret immaturae mortis occasio, in Salvatore tamen didicimus prius resurgere quam perire: ante enim futurus homo resurrexit in Christo quam vitam sortiretur in saeculo. Non enim tantum illi Dominus generationi
Abbreviated transcription (Latin):
morietur: mors illi ultra non domi¬
nabitur. Custodiebant ergo eum sal¬
licite in sepulchro: prȩsertun quia se
die tercia dixerat sur recturum. Cill¬
diebant autem sollicite in sepulchro:
quia necesse illis erat. eum iam non doc¬
cotem timere. sed iudicem. Iudicem
inquam ñ sui tantum. sed & crudelis
sentenciȩ suȩ: quia filios poteros suos
sius sceleribus addixerunt dicentes.
Sangus eius super nos: & suꝑ filios m̃o.
Etudelis sub tali sententia impietas iu¬
dȩorum. quȩ facinore suo non solum
presentes liberos dampnat. sed etiam
non natos occidit. Quantos enim hae
uoce ad conscientiam facinoris uocant:
quos conscientia cruninis non tenebat:
Erudelis inquam impietas. quȩ posteros
ante in reatum uocat quam producat
in lucem: ut prius futuris continge¬
ret peccare quam iuuere. Cruenti
plane genitores. qui ante parricidȩ
facti sunt quam parentes: & ante eos
socios suis scelerib assumpserunt:
quos utrum sanguinis participes

Expanded text:
moritur. Mors illi ultra non domimoritur. Mors illi ultra non dominabitur . Custodiebant ergo eum sollicite in sepulcro, praesertim quia se die tertia dixerat surrecturum; custodiebant autem sollicite in sepulcro, quia necesse illis erat eum jam non doctorem timere, sed judicem: judicem, inquam, non sui tantum, sed et crudelis sententiae suae, qua filios posterosque suos sceleribus addixerunt, dicentes: Sanguis ejus super nos et super filios nostros . Crudelis sub tali sententia Judaeorum, quae facinore suo non solum praesentes liberos damnat, sed etiam non natos occidit. Quantos enim hac voce ad conscientiam facinoris vocant, quos scientia criminis non tenebat! crudelis, inquam, impietas, quod posteros ante in reatum vocat, quam producit in lucem: ut prius futuris contingeret peccare, quam vivere. Cruenti plane genitores, qui ante parricidae facti sunt quam parentes: et ante eos socios suos sceleribus assumpserunt, quos utrum sanguinis participes
Abbreviated transcription (Latin):
struere: nisi sola uirtus resurrectionis
aperiret. Deniq dicit sc̃s euuangeli¬
magno terram tremore fuisse comino¬
tam: ut fundam̃ta tumuli mouerent᷑.
& ꝑcussos pauore custodes qui uene¬
rant custodire mortuum. eẽ factos
ut mortuos. Ut mortuos inquam
Dignum plane iudicium: sicut iustus
resurgit : peccator emoritur: cum re¬
uiuiscit innocens. eius int̾cipitur in¬
micus. Nam ideo nec progredientem
dũm cernere potuerunt. quia crum¬
nosas mentes terror oppresserat:
dum sustinere fulgorem resurrecto¬
nis rutilȩ non ualebant. Maiore gͥ
sollicitudine pharisei dñmn custodit¬
runt mortuum. quam uiuũ sunt ꝑ¬
secuti: siquide causa illos maior urgi¬
bat. Intelligebant enim facilius fus
se apud suꝑbos eum despici: quam
redeuntem ab inferis posse contemy¬
ni: & quod tunc prȩdicans facile
potuerit occidi: nunc autem resur¬
gens iam non possit occidi. dicente
apostolo. Resurgens autem iam non

Expanded text:
struere, nisi sola virtus resurrectionis struere, nisi sola virtus resurrectionis aperiret. Denique dicit sanctus evangelimagno terram tremore fuisse commotam, et fundamenta tumuli moverentur, et percussos pavore custodes, qui venerant custodire mortuum, esse factos ut mortuos. Ut mortuos, inquam: dignum plane judicium, si, cum justus resurgit, peccator emoritur; cum reviviscit innocens, ejus interficitur inimicus; nam ideo nec progredientem Dominum cernere potuerunt, quia criminosas mentes terror oppresserat, dum sustinere fulgorem resurrectionis rutilae non valebant. Majore ergo sollicitudine Pharisaei Dominum custodierunt mortuum, quam vivum sunt persecuti; siquidem causa illos major urgebat: intelligebant enim facilius fuisse eum apud superos despici, quam redeuntem ab inferis posse contemni; et quod tunc praedicans facile potuerit occidi, nunc autem resurgens jam non possit occidi, dicente Apostolo: Resurgens autem jam non
Abbreviated transcription (Latin):
steria. aꝑta sepulchri p̾enetralia. ipsũ
dnm post resurrectionem cum disci-¬
ptilis loquentem. conuersantẽ. eden¬
tem. thom̃ã quoq cdauorũ uulnera
ctiam digito contrectantẽ: ut hec omĩa
p̃termittam: tam̃ fide nr̃am confirinat
impietas udeorum. Nam suficit ad
credulitatem nobis eoꝵ nimiũ cauta
crudelitas. Quo enim diligentius
custodierunt tumulum: eo constat
illum manifestus surrexisse. quod plu¬
res apposuere custodes. eo plures testiũ
reliquere. Nam hoc ꝓcurauit diuina
prouidentia: ut resurrectiomi domi¬
nicȩ non solum angłi. non solũ disci-¬
puli. sed & testimonium ꝑbiberent
quod est amplius inimici. Libentius
gͦ accipimus: quod eum diligentius
asseruarunt. Credimus enim sub
tot custodib potuisse illũ ꝓdire cici¬
us quam perire: & de tumulo iure
dñi progredi. quam discipulorum
fraude subduci. Tanta sollicitudine
sepulchrum obstruxit impietas: ut
id non prȩualeret manus humana de¬

Expanded text:
steria, aperta sepulcri penetralia, ipsum steria, aperta sepulcri penetralia, ipsum Dominum post resurrectionem cum discipulis loquentem, conversantem, edentem, Thomam quoque clavorum vulnera etiam digito contrectantem : ut haec omnia praetermittam, tamen fidem nostram confirmat impietas Judaeorum. Nam sufficit ad credulitatem nobis eorum nimium cauta credulitas. Quo enim diligentius custodierunt tumulum, eo constat illum manifestius surrexisse; quo plures apposuere custodes, eo plures testes reliquere. Nam hoc procuravit divina providentia, ut resurrectioni non solum angeli, non solum discipuli, sed et testimonium perhiberent, quod est amplius, inimici. Libentius ergo accipimus, quod eum diligentius observarunt; credimus enim sub tot custodibus potuisse illum prodire citius quam perire, et de tumulo jure Domini progredi quam discipulorum fraude subduci: tanta enim sollicitudine sepulcrum obstruxit impietas, ut id non praevaleret manus humana de
Abbreviated transcription (Latin):
xultandum nobis ẽ
fis in hac die quam
fecit dñs continuata
leticia: & in eius fes¬
tiuitate iugi gła gra¬
tulandum. Nec enim quia nox solłep¬
nitati interuenit. gaudia nr̃a p̾scidit:
nec quia obscuritas distinxit tempora
uesꝑtina. resurrectionis lux uota ȩt̃na
deseruit. Nobis enim heri & hodie
dies: unus dies ipse ẽ: quia sic dicit
semꝑ ẽ dies. quia in ipso uiuimus¬
in ipso mouemur: in ipso non morimͣ.
N on moriiur inquam: quia sicut lu¬
cem xp̃i nulla peccati incessit obscuri.¬
tas. ita &. uiuentes in ea nulla tempo¬
ris assumit uetustas. Lȩtemur ergo
in xp̃i resurrectioniis die: commnunis
enim omnium. cõmunis ẽ nr̃a leti¬
cia. Comimuins plane: quia om̃s
illo resurgente. surreximus. Ommũ
enim reuixit saluti: qui ꝓ omĩum
peccatis addictus ẽ passioni. Resur¬
rexit igitur saluator amortus. No¬
ua res ẽ & mira. sed habet hec asser¬
tio ueritatem. Nam ut caceam pro¬
phetarum oracula. angelorum mini¬

Expanded text:
andum nobis est, fratres, in hac die quam fecit Dominus continuata laetitia, et in ejus festivitate jugi gloria gratulandum. Nec quia nox solemnitati intervenit, gaudia nostra praescidit: nec quia nox distinxit tempora vespertina, resurrectionis lux vota aeterna deseruit. Nobis enim heri et hodie dies unus, dies ipse est, quia sicut semper est dies, quia in ipso vivimusin ipso movemur , in ipso non morimur: non morimur, inquam, quia sicut lucem Christi nulla peccati incessit obscuritas, ita et viventes nulla temporis absumit vetustas. Laetemur ergo in Christi resurrectionis die; communis enim omnium, communis est nostra laetitia. Communis plane, quia omnes illo resurgente resurreximus. 472 Omnium enim revixit saluti, qui pro omnium peccatis addictus est passioni. Resurrexit igitur Salvator a mortuis. Nova res et mira, sed habet haec assertio veritatem. Nam ut taceam prophetarum oracula, angelorum mini
Abbreviated transcription (Latin):
aliis scis ad numerum iudicum se ꝑtinere
demonstrat: cum dic̃. Nescitis. quia angłas
iudicabimꝰ: De ipsis quoq uidicandis in hoc
numero duodenario similis causa ẽ. Non
enim quia dictũ ẽ uidicantes duodecim
gentes cȩteras uidicabunt. Quod aut̾ẽ ait.
in regeneratione. ꝓculdubio mortuoꝵ re¬
surrectionẽ nomine uoluit regenerationiᷤᷤ
intelligi. Sic enim caro nr̃a reg. nerabit᷑
ꝑ incorruptionẽ. qu̾e ad modũ ẽ anima
nr̃a regenerata ꝑ fidem.

Expanded text:
aliis sanctis ad numerum iudicum se pertinere aliis sanctis ad numerum iudicum se pertinere demonstrat. cum dicit: Nescitis quia angelos iudicabimus? De ipsis quoque iudicandis in hoc numero duodenario similis causa est. Non engentes caeteras judicabunt. Quod autem ait, in regeneratione, procul dubio mortuorum resurrectionem nomine voluit regenerationis intelligi, sic enim caro nostra regenerabitur per incorruptionem, quemadmodum est anima nostra regenerata per fidem.
Abbreviated transcription (Latin):
filius hominis in sede ma¬
iestatis suȩ. sedebitis & uos suꝑ sedes duode¬
cim. iudicantes auodecim trib isrł. Hic
discimus cum suis discipulis udicaturum
iħm. Unde &. alibi uideis dixit. Si ego in
belrebub eicio demonia. filii ur̃i in qͦ eicuit:
Ideo ipsi uidices ur̃i erunt. Nec q̃m suꝑ du¬
odecim sedes sessuros eẽ ait. duodecim homi¬
nes solos cum illo uidicaturos putare debemꝰ.
Duodenario quippe numero uniuersa quȩ¬
dam significata ẽ iudicantium multitudo
ꝓpter duas partes numeri septenarii. quo
significatur plerumq uniuersitas. quȩ duȩ
partes. id est tria & quatuor. altera ꝑ alte¬
ram partem multiplicatȩ duodecim facuĩt.
Nam & quatuor ter & tria quater duodecim
sunt. &. si qua alia huius duodenarii nume¬
ri quȩ ad hoc ualeat ratio repperitur. Auo¬
quin qm̃ in locum uidȩ traditoris apłm ma¬
thiam legimus ordinatum. apl̃s paulus
qui plus om̃ib illis laborauit: ubi ad udi¬
candum sedeat non habebit: qui ꝓfecto cũ

Expanded text:
inis in sede majestatis suae, sedebitis et vos super sedes duodecim, judicantes duodecim tribus Israel. Hic discimus cum suis discipulis judicaturum Jesum, unde et alibi Judaeis dixit: Si ego in Beelzebub ejicio daemonia, filii vestri in quo ejiciunt? ideo ipsi judices vestri erunt. Nec quoniam super duodecim sedes sessuros esse ait, duodecim solos homines cum illo judicaturos putare debemus, duodenario quippe numero universa quaedam significata est judicantium multitudo, propter duas pasignificatur plerumque uniuersitas; quae duae partes, id est tria et quattuor, altera per alteram multiplicatae duodecim faciunt, nam et quattuor ter et tria quater duodecim sunt, et si qua alia huius duodenarii numeri, quae ad hoc ualeat, ratio reperitur. Alioquin, quoniam in locum Iudae traditoris apostolum Matthiam legimus ordinatum, apostolus Paulus, qui plus omnibus illis laborauit, ubi ad iudicandum sedeat non habebit; qui profecto cum
Abbreviated transcription (Latin):
nt: illos ꝑhennib suppliciis obligandos
insinuet. Unde alias dñs de correpto se¬
mel & iterum ac t̾cio sed non penitente
fratre p̃cipit dicens. Si autem eccl̃iam ñ
audierit: sit tibi sicut echnicus & publi¬
canus. S̃ ne quisquam putaret ȩccl̃iȩ
uidicio condempnari: mox t̾ribiliter ad¬
iunxit. Am̃ dico uobis: quȩcumq alli¬
gaueritis suꝑ terram erunt ligata & in¬

Expanded text:
rit, illos perennibus suppliciis obligandos rit, illos perennibus suppliciis obligandos insinuet. Unde alias Dominus de correpto semel et iterum, ac tertio, sed non poenitente fratre praecipit, dicens: Si autem Ecclesiam non audierit, sit tibi sicut ethnicus et publicanus . Et ne leve quisquam putaret Ecclesiae judicio condemnari, mox terribiliter adjunxit: Amen dico vobis, quaecunque ligaveritis su
Abbreviated transcription (Latin):
Claues autem regni cȩlorum ipsam discer¬
nendi scientiam potentiamq nominat:
qua dignos recipere in regnum andignes
sedudere deberet a regno. Unde mani¬
feste subiungit. E quodcumq ligaue¬
ris suꝑ t̾ram: erit ligatum in cęlis. &
quod cumq solueris suꝑ t̾ram. erit solu
tum in cęlis. Quȩ soluendi ac ligandi po¬
testas. quauis soli petro data uideatur a
dño. absq ulla tamen dubietate noscendũ
ẽ. quia & ceteris apłis datur: ipso ceste qul
post passionis resurrectionisq suȩ trium¬
phum. apparens eis insufflauit. & dixis
pectata remittuntur eis: & quorum retimi¬
eritis retenta sunt. Nec non etiam nunc in
ep̃is ac presbiteris omni ȩccłlȩ officium ide
commititur: ut uidelicet agnitis peccanti¬
um causis. quoscumq humiles ac uere pe¬
nitentes aspexerit. hos iam atimore ꝑpe-¬
cue mortis miserans absoluat: quos uero
in peccatis quȩ egerint ꝑsistere cognoue¬

Expanded text:
Claves autem regni coelorum ipsam discerClaves autem regni coelorum ipsam discernendi scientiam potentiamque nominat, qua dignos recipere in regnum, indignos secludere deberet a regno. Unde manifeste subjungit: Et quodcunque ligaveris super terram, erit ligatum et in coelis: et quodcunque solveristum et in coelis. Quae solvendi ac ligandi potestas, quamvis soli Petro data videatur a Domino, absque ulla tamen dubietate noscendum est quod et caeteris apostolis datur, ipso teste, qui post passionis, resurrectionisque suae triumphum apparens, eis insufflavit et dixit peccata, remittuntur eis: et quorum retinueritis, retenta sunt . Necnon etiam nunc in episcopis ac presbyteris omni Ecclesiae officium idem committitur, ut videlicet agnitis peccantium causis, quoscunque humiles ac vere poenitentes aspexerit, hos jam a timore perpetuae mortis miserans absolvat; quos vero in peccatis quae egerint persistere cognove
Abbreviated transcription (Latin):
& corrumpunt mores bonos collo quia
mala. Multȩ itaq sunt portȩ inferi: sed
harum nulla eccł̃iȩ E quȩ suꝑ petram
fundata ẽ p̃ualet: quia qui fidem xp̃i
intimo cordis amore ꝑceperit. om̃e qͥcqͥd
exterius periculi temptantis ingruerit. fa¬
cillime contempnit. At quicumq creden
tium fidem uel oꝑe uel negatione depraua¬
tus ꝑdit: non hic suꝑ petram domino cos¬
ꝑante domum suȩ ꝓfessionis edificasse. sed
iuxta alterus loci parabolam suꝑ arenan
sine fundamento posuisse credendus est:
hoc ẽ non simplici ac uera intentione xp̃m
sequi. sed t̾renam qualibet fragilemq ob
causam habitum p̾tendisse xp̃iani. Seqͥt᷑.
Et tibi dabo cdaues regni celoꝵ. Qui regem
cȩlorum maiori p̃ cȩteris deuotione con¬
fessus ẽ. merito p̃ cȩteris ipse collatis cdla¬
uib regni cęlestis donatus ẽ. ut constaret
om̃ib. quia absq ea confessione. ac fide
regnum cȩlorum nullus posset intrare.

Expanded text:
; et: Corrumpunt bonos mores colloquia ; et: Corrumpunt bonos mores colloquia mala . Multae sunt itaque portae inferi, sed harum nulla Ecclesiae quae supra petram fundata est, praevalet, quia qui fidem Christi intimo cordis amore perceperit, omne quidquid exterius periculi tentantis ingruerit, factium fidem vel opere vel negatione depravatus prodidit, non hic super petram, Domino cooperante, domum suae professionis aedificasse, sed juxta alterius loci parabolam, super arenam sine fundamento posuisse credendus est : hoc est, non simplici ac vera intentione Christum sequi, sed terrenam quamlibet fragilemque ob causam habitum praetendisse Christiani. Sequitur: Et dabo tibi claves regni coelorum. Qui regem coelorum majori prae caeteris devotione confessus est, merito prae caeteris ipse collatis clavibus regni coelestis donatus est, ut constaret omnibus quia absque ea confessione et fide regnum coelorum nullus posset intrare.