comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nunc miserxur. Nunc corri¬
pit: nunc defendit. idẽnunc
arut nunc serit. maturus
fruges metit: et demissus ina¬
reis terde orbẽq suũ guber¬
nat ut uol uerit gith eter¬
minum idem omnes gentes
qm̃ receperunt eius notitiã
nec leges habuere praeceptu
uirgu emendat et baculo.
frumentum autem idest
populum iudueorum. magnis
corquebit supliciis: Cui enĩ
plus creditur: plus exigitur
abeo: et seruus quiscit uo¬
luntutem dñi sui Et non se¬
cerit eumł uupulubit mul¬
tas: et in ulio loco scriptum
ẽ potentes potenter torm̃¬
tu patient᷑. Uerum tumen
nontͦor quebit inperpetuũ.
Aliud ẽ enim esse impium:
Aliud peccatorem. quod
nos degentibus et iuducis
interpru&utisumus: Alii
ex ponunt super populo et
sacerdotibus quod uulgus
indoctum indie iudicii quu¬
sigith et erminum corripi¬
atur uirgu et baculo: Sa¬
cerdotes autem qui habue¬
runt cluuem scientiue
magnis supliciis torqueant᷑
Et hoc dñi fiat iudicio qui

Expanded text:
nunc miseretur: nunc corrinunc miseretur: nunc corripit, nunc defendit; id est, nunc arat, nunc serit, nunc fruges metit, et demessas in areis terit, orbemque suum gubernat ut voluerit. Gith et cyminum, id est, omnes gentes quae non receperunt ejus notitiam, nec Legis habuere praecepta, virga emendat et baculo: frumentum autem, id est, populum Judaeorum magnis torquebit suppliciis. Cui enim plus creditur, plus exigetur ab eo. Et servus, qui scit voluntatem Domini sui, et non fecerit eam, vapulabit multis ; et in alio loco scriptum est: Potentes potenter tormenta patientur . Verumtamen non eos torquebit in perpetuum. Aliud enim est esse impium, aliud peccatorem. Quod nos de gentibus et Judaeis interpretati sumus, alii exponunt super populo et Sacerdotibus, quod vulgus indoctum in die judicii quasi gith et cyminum corripiatur virga et baculo; sacerdotes autem qui habuerunt clavem scientiae, magnis suppliciis torqueantur: et hoc Domini fiat judicio, qui
Abbreviated transcription (Latin):
de uirgu excutiuntur et
buculo quue uulgo flu¬
gella dicuntur: Panisau¬
tem idẽ triticum de quo
efficitur panis rotisferrȩ¬
is ter&ur: et omniscius
stipulu comminu&ur in
pułus : Uerum tamen ñ
semper uexutur ette ri¬
tur. ne comni tempore ro¬
turum ungulis cõminu&.
proquibus in ebruica di¬
citur requies eirum ut
quia ungulas roturum di¬
xerut me taΦopan ser¬
uar& in reliquiis. quidũ
uolunt exeo quod ungu¬
lus et equos nominuuit
ostendi equurum greger
qui adterendu frumentu
areis inmitti solent. sed
non poterat scripturu dice¬
re quod iudea prouinti
non hubebut. Hoc autem
idẽ. utgith crminum uir¬
ga excutiuntur et baculo.¬
et frumentum hordeumq
et fur fortusse et milium
rotis ferreis conterantur¬
et non in perp&uum diludi¬
cium est. quil nom nibus mst
rubile consilium suum et
iustitiue magnitudinem
monstrut Incunctis haec
ut facilius sensum proquo
dicunt᷑ possimus intellege¬
re: dr̃ uuriue genus dispen¬
sat humanum nunc punit.

Expanded text:
sed virga excutiuntur et sed virga excutiuntur et baculo, quae vulgo flagella dicuntur. Panis autem, id est, triticum de quo efficitur panis, rotis ferreis teritur, et omnis ejus stipula comminuitur in paleas. Verumtamen non semper vexatur et teritur, nec omni tempore rotarum ungulis comminuitur; pro quibus in Hebraico dicitur equis earum: ut quia ungulas rotarum dixerat, metaphoram servaret in reliquis. Quidam volunt ex eo quod ungulas et equos nominavit, ostendi equarum greges, qui ad terenda frumenta areis immitti soleant: sed non poterat Scriptura dicere, quod Judaea provincia non habebat. Hoc autem, id est, ut gith et cyminum virga excutiantur et baculo: frumentum hordeumque, et far, fortasse et milium, rotis ferreis conterantur, non in perpetuum Dei judicium est, qui in omnibus ostendit mirabile consilium suum, et justitiae magnitudinem monstrat in cunctis. Haec ut facilius sensum pro quo ista dicuntur, possimus intelligere. Deus varie genus dispensat humanum, nunc punit,
Abbreviated transcription (Latin):
bum dñi uiri in lusores qui
dominumini superpopulũ.
meum qui est inhierusalem.¬
et pruecipit cis ut uocem eius
audiant et eloquium dili
genter attendant: Num qđ
ait agriculu semper arubit.
sementem laciat. non nepri¬
us prue scindit humum. Et
uomere sulcos reuolu&
iucentes que glebus rustro
frang& et sarculo. et cum
ad equauerit superfuci¬
emterrue cidura prius
arua molliuerit. Tuncs¬
pargit gith siue crminũ.¬
seratq triticum et horde¬
um et milium et furinsi¬
nibus suis iuxtu uurie¬
tutem terrue. et tempo¬
rum. neq: enim simulom¬
nia seminantur: profu¬
re quod greci zeanuocan
quadum uitiũ intelle¬
gunt. ipsumque agrica¬
lum id ẽ satorem crudit
dr̃ naturuliter iudicio suo
Et doc& illum ut sciut
quaum cui sementi culturã
adhibeut: Deniq cum.
me tendi tempus aduenerit
gith et crminum quueln¬
firmioru sunt seminu. non
rotis pluustrorum terent᷑
quue inserrurum simili¬
tudinem ferreue circum¬
aguntur. et truhuntur
super dimissus seg&er

Expanded text:
bum Domini viri inlusores qui dominamini super populum meum qui est in Hierusalemet praecipit eis, ut vocem ejus audiant, et eloquium illius diligenter attendant. Numquid, ait, agricola semper arabit, ut sementem jaciat? Nonne prius proscindet humum, et vomere sulcos revolvet, jacentesque glebas rastro franget et sarculo: ut cum adaequaverit superficiem terrae, et dura prius arva mollierit, tunc spargat githseratque triticum, et hordeum, et milium, et far in finibus suis, juxta varietatem terrae et temporum: neque enim simul omnia seminantur. Pro farre quod Graeci ζέαν vocant, quidam viciam intelligunt. Ipsumque agricolam, id est, satorem erudit Deus naturaliter judicio suo, et docet illum ut sciat quam cui sementi culturam adhibeat. Denique cum metendi tempus advenerit, gith et cyminum, quae infirmiora sunt semina, non rotis plaustrorum teruntur, quae in serrarum similitudinem ferreae circumaguntur et trahuntur super demessas segetes;
Abbreviated transcription (Latin):
sum hebraicum. suoser¬
mone uertentium: sym¬
machus theodotio et bex
dehoc loco diuersa senser̃
Et quia longum ẽ. deom¬
nibus dicere. Lxx interp̃¬
tes quileguntur in eccle¬
suis breuiter transcurra¬
mus. relecto populo lu¬
dueorum sacerdotibus et
proph&is qui in ebriati suñ
sicera. eterrauerunt
& maledictio comedit
consilib eorum quod inie¬
runt propter auaritiam.
Cui adnuntiabimus futu¬
ras proxp̃o tribulationes.
Cui mala proquibus parat᷑
corona uirtutum:
Vtiq: his qui ablactati sunt
ber&. haud dubium quin
apostolos signific& tribula
aũt ad chorum a portolorum
omniumq credentium
ut non adunam sedadmul¬
tas separ& tribulationes
Ut cum tribulatus fuerit
atque depressus. rursum
Quod si paululum tardaue¬
rint quae promissa sunt
non sit incredulus. Modi¬
cum enim paruulum que
et inuenient quae promissa
sunt. Et enim tribulatio
patientiam operatur. Pati¬
entia probationem. proba¬
tio spem. sperautem non
confundit et haec ipsa tribu¬

Expanded text:
sum Hebraicum eum suo sersum Hebraicum eum suo sermone vertentes, Symmachus, Theodotio et LXX de hoc loco diversa senserunt, et quia longum est de omnibus dicere, LXX Interpretes, qui leguntur in Ecclesiis, breviter transcurramus. Rejecto populo Judaeorum, Sacerdotibus et Prophetis, qui inebriati sunt sicera, et erraverunt et maledictio comedit consilium eorum, quod inierunt propter avaritiam, cui annuntiabimus futuras pro Christo tribulationes? cui mala pro quibus paratur corona virtutum? Utique his qui ablactati sunt bere, haud dubium quin apostolos significet: Tribulautem ad chorum apostolorum omniumque credentium, ut non ad unam, sed ad multas se paret tribulationes, ut cum tribulatus fuerit atque depressus, rursum pem habeat. Quod si paululum tarda verint quae promissa sunt, non sit incredulus: Modicum enim parvulumque et venient quae promissa sunt. Etenim tribulatio patientiam operatur; patientia probationem: probatio spem; spes autem non confundit . Et haec ipsa tribu
Abbreviated transcription (Latin):
ad priora proficiant nec
possint cum a postolo
dicere practeritorum ob¬
liti adea quaepriora sunt
extendimur sed conteran¬
tur et in laqueentur et
uel ab abelonio. uela roma¬
no capiantur exercitu :
Proco quod nos diximis
breo scriptum .ẽ. suu.
Lasau. sau. lasau. cau
Lacau cuui. lucuũ. Zer
sam Tersam his que uer¬
bis ab uti sol& inmundissi¬
ma heresis apud simpli¬
ces quosque atq: deceptos
ut errorem faciat nouitas¬
tes sermonum. quod sci¬
licet qui haec uerba cog¬
nouerint. et in coitu horũ
dubitatione. et transeat
ad regna caelorum. Legi¬
mus ina postolo in aliis
linguis. et in labiis alus¬
loquar ad populum hunc.
et nec siquidem ex audi¬
ent medicit dñs. quod mi¬
hi uidetur iuxta ebraicũ.
depraesenti sumptũ capitu¬
seruauimus testamento.
absque paucis testimoniis
quibus lucas solus ab utitur
qui magis grecae linguae
habuit scientiam. ubicũ¬
que deueteri instrumento
re nullius sequentium
interpra&ationem. sed sen¬

Expanded text:
ad priora proficiant, ad priora proficiant, possint cum Apostolo dicere: Praeteritorum obliti, ad ea quae priora sunt extendimur ; sed conterantur et illaqueentur, et vel a Babylonio, vel a Romano capiantur exercitu. Pro eo quod nos diximus:braeo sic scriptum est: SAU LASAU, SAU LASAU; CAU LACAU, CAU LACAU: ZER SAM, ZER SAM; hisque verbis abuti solet immundissima haeresis apud simplices quosque atque deceptos, ut terrorem faciat novitate sermonum, quod scilicet qui haec verba cognoverit, et in coitu eorum dubitatione transeat ad regna coelorum. Legimus in Apostolo: In aliis linguis, et in labiis alloquar populo huic, et nec sic exaudient me, dicit Dominus . Quod mihde praesenti sumptum capituservavimus Testamento absque paucis testimoniis, quibus Lucas solus abutitur qui magis Graecae linguae habuit scientiam, ubicumque de veteri instrumento re, nullius sequentes interpretationem, sed sen
Abbreviated transcription (Latin):
cordiam⁊ solebant &iam
hoc expersona proph&arũ
ludentes dicere. Ex pecta
paulis per ex pecta modi¬
cum ueniant quaeuentu¬
ra praediximus
Haec autem uniuersa lo¬
quitur inpopulo. quia
dĩ sermonibus noncrede¬
bat. statimque infert
propheta nequa quam
uobis dr̃ his uerbis loquit᷑.
ut praccipiat quid facere
debeatis. et pruestolemini
quaeuentura sunt.s eedlo¬
quitur uobis infurore
pruesenti qui prius dixe¬
rat adpopulum haec est.
requi es mea resicite lassũ
multo tempore laboraui
innullo inueni requiem.
Uulpes foueas habent.
& uolucres caeli nidos.
filius autem hominis non
hab& ubi caput suum
reclinet: Ethoc. est meũ
refrigerium ut in uobis
aliquando requiescam.
quinolu erunt audire.
et mea monita contemp¬
serunt. quam obrem hoc¬
quod solebant ludentes
dicere prophetis :
re patientiam meam.
dum me arbitrantur
minitari. quuenum quã
facturus sim: sentient re¬
bus expleri. ut uadant in
interitum. et cudant re¬
insanabili numquam quae

Expanded text:
cordiam: qui solebant etiam cordiam: qui solebant etiam hoc ex persona prophetarum ludentes dicere: Exspecta paulisper, exspecta modicum, venient quae futura praediximus. Haec autem universa loquebantur in populo, quia Dei sermonibus non credebant; statimque infert propheta: Nequaquam vobis Deus his verbis loquetur, ut praecipiat quid facere debeatis, et praestolemini quae ventura sunt, sed loquetur vobis in furore praesenti, qui prius dixerat ad populum: Haec est requies mea, reficite lassum, multo tempore laboravi, in nullo inveni requiem. Vulpes foveas habent, et volucres coeli nidos; Filius autem hominis non habet ubi caput suum reclinet . Et hoc est meum refrigerium, ut in vobis aliquando requiescam. Qui noluerunt audire, et mea monita contempserunt; quamobrem quod solebant ludentes dicere prophetis: Mre patientiam meam, cum me arbitrantur minitari, quae numquam facturus sim: sentiant rebus expleri, ut vadant in interitum, et cadant reinsanabili; numquamque
Abbreviated transcription (Latin):
÷adhuc parum. ut uadad
& cudant r&rorsum
& conterant᷑. et periditen¬
tur. et capiantur .
Quis inquit dignus est.
doc trina dñi. quis uerbis
saluatoris dicentis.
Qui hab& aures audiendi
audiat. Ut quod auribus
hauserit corde intelleg&
quinam illisunt sequens
uersus ostendit. ab lacta¬
ti a lactȩ. apulsi abube¬
re. qui nequam lacte
nutriuntur infantiae.
sed solido uescuntur cibo.
quia pulsi sunt abubere.
Cum isaue propter quam
la&itiam fecit abraham.
grande conuiuium hii me¬
rentur dñi audire mys¬
teria. Et intellegere quae
sacerdos et propheta nes¬
ciuit. In ebriati & absorti
uino qui errauerunt
et nesci erunt uidentem.
quia omnes mensueeorum
repletuesunt uomitu
sordiumque qui prophetis
uentura ad nuntiantibus
et nisi fecissent quae prae¬
cepta erant. tormenta mi¬
nitan tibus solebant dice¬
re subsannantes. manda
remanda. Manda re¬
manda. id est precipe
prȩcipe. Impera quae fa¬
cere debeamus.
Cum que ab uterentur
dĩ patientia qui differt
iram ut prebeat miseri¬

Expanded text:
adhuc parum; ut vadant et cadant retrorsum, et conterantur, et periclitentur, et capiantur. Quis, inquit, dignus est doctrina Domini, qui verbis Salvatoris dicentis: Qui habet aures audiendi audiat : ut quod auribus hauserit, corde intelligat? Quinam illi sint, sequens versus ostendit: Ablactati a lacte, avulsi ab ubere, qui nequaquam lacte nutriuntur infantiae, sed solido vescuntur cibo; qui avulsi sunt ab ubere cum Isaac: propter quam laetitiam fecit Abraham grande convivium ; hi merentur Domini audire mysteria, et intelligere quae sacerdos et propheta nesciunt , inebriati et absorpti a vino, qui erraverunt et nescierunt videntem, quia omnes mensae eorum repletae sunt vomitu sordiumque, qui prophetis ventura annuntiantibus, et nisi fecissent quae pracepta erant, tormenta minitantibus, solebant dicere subsannantes: Manda, remanda; manda, remanda, id est, praecipe, praecipe, impera quae facere debeamus. Cumque abuterentur Dei patientia, qui differt iram, ut praebeat miseri
Abbreviated transcription (Latin):
est in iniquitate sua cuius pon¬
dus. & grauissimũ onus inza¬
charia scribitur. quae sedebat
supertalentum plumbi. & cor¬
ruit inquit & non adiciot
ut resurgat non quo resurrec¬
tio negetur hominum.
Et omnium quiuersabantur¬
in interra: sed nequaqua in
erit terrena conuersatio &
pristinae uitaestatus. Cum
ad hoc humana resurgant
corpora & animae eisdem
quae prius deposuerant cor¬
poribus uestiantur. ut recipi¬
ant ado siue bona siue mala
quae egerunt superterrã:
Et erit in dieilla uisitabit
dñs supermilitiam caeli in
excelso & super reges terrae
qui sunt super terram & con¬
gregabuntur in congrega¬
tionem unius fascis in lacũ
& cdudentur ibi in carcere :
& post mubcos dies usstabun¬
tur. & erubescet luna & con¬
fundecur sol. Cum regnaue

Expanded text:
est iniquitate sua, cujus ponest iniquitate sua, cujus pondus et gravissimum onus in Zacharia scribitur: Quae sedebat super talentum plumbi . Et corruet, inquit, et non adjiciet ut resurgat. Non quod resurrectio negetur hominum, et omnium qui versabantur in terra, sed nequaquam erit terrena conversatio, et pristinae vitae status, cum ad hoc humana resurgant corpora, ut animae eisdem, quae prius deposuerant, corporibus vestiantur, et recipiant a Deo sive bona, sive mala, quae egerunt super terram. Et erit in die illa, visitabit Dominus supexcelso, et super reges terrae qui sunt super terram, et congregabuntur in congregationem unius fascis in lacum, et claudentur ibi in carcerem, et post multos dies visitabuntur. Et erubescet luna, et conf
Abbreviated transcription (Latin):
us quia non puniebat:
uidebatur peccatoribus ignosce¬
rare: post quam autem aꝑ¬
tis fenestris uidit opera cunc¬
ta mortalium. concussa sunt
fundamenta terrae iuxta
illud quod in alio loco dedĩ in¬
tuitũ scriptumẽ. qui res picit
terram & facit eam tremere:
Tunc confringetur & contere¬
tur & commouebitur atque
agitabitur terra insimilitu.¬
dinem ebrei non ips a terra
redigatur inpuluerem. & ni¬
hili. sed quo uniuersa terrena
pertranseat. & succedat
alia conuersatio. quomodo
ebrius nescit quid agat
sed habentibus ebrietatemem¬
bris neruis napes nec mens
stat in suo officio. si c omnis
terra id .ẽ omnes homines
quiuer santur interra.
malorum magnitudine at¬
que poenarum aebruerunt.¬
cernent & sicut unius noc¬
tis tabernaculum atq ten¬
torium transfentur deloco
in locum & locus tentorii
pristini auiatore deseritur:÷
itec mullum uestigium remane¬
at praetentae mansionis. sic
transibit figura huius mundi:
Erit terra deserta qua egrauata

Expanded text:
us, quia non puniebat, us, quia non puniebat, videbatur peccatoribus ignorare. Postquam autem apertis fenestris vidit cuncta opera mortalium, concussa sunt fundamenta terrae, juxta illud quod in alio loco de Dei intuitu scriptum est: Qui respicit terram, et faciet eam tremere ; tunc confringetur et conteretur, et commovebitur atque agitabitur terra in similitudinem ebrii: non quod ipsa terra redigatur in pulverem, et in nihili; sed quod universa terrena pertranseant, et succedat alia conversatio. Et quomodo ebrius nescit quid agat, sed hebescentibus ebrietate nervis, nec pes nec mens stat in suo officio: sic omnis terra, id est, omnes homines qui versantur in terra, malorum magnitudine atque poenarum ebrii erunt,cernent. Et sicut unius noctis tabernaculum atque tentorium transfertur de loco ad locum, et locus tentorii pristini a viatore deseritur, ita ut nullum vestigium remaneat praeteritae mansionis: sic transibit figura hujus mundi, et erit terra deserta 336 quae gravata
Abbreviated transcription (Latin):
timor & fouea. & laqueus
superuos qui habitatis terram
&erte qui fugerit timorem
ꝓcadet in foueam. & quiexient¬
E defouea capietur laqueo:
Haec est causa. luctus & gemi¬
tus mei: propterquam secun¬
do dixi secretum meum᷑hi se¬
cretum meum mihi. quiccom̃s
praeuaricati sunt legem dĩ:
& nequa quam dñi poena
differtur. nec futura prae¬
dicitur. sed inminet. & ha¬
bitatores terrae captoftenet
Cumque seput auerint fugisse
ex alio incident in aliud.
Et quo cumq seuerterint: in¬
pendentem iram dñi non eua¬
dent quia cata ractae de
excelsis a pertae sunt & con¬
cutientur fundamenta ter
rae: confractione confringet᷑
terra. contritione conteret᷑
terra. commotione. comino¬
uebitur terra. agitatione
agitabitur terra. sicut ebrius
& auferetur quasi taberna
culum unius noctis. & gra
uabit eam iniquitas sua & cor
tae deexcelsis siue utlxx
manifestius transtulerunt.
fenestrae caeli apertae sunt
utdis piceret dñs hominum
uniuersa peccata. qua epri¬

Expanded text:
Timor et fovea et laqueus Timor et fovea et laqueus super vos qui habitatis terram. Et erit, qui fugerit timorem, cadet in foveam, et qui exierit de fovea, capietur laqueo. Haec est causa luctus et gemitus mei, propter quam secundo dixi, secretum meum mihi, secretum meum mihi: quia omnes praevaricati sunt legem Dei, et nequaquam Domini poena differtur, nec futura praedicitur, sed imminet, et habitatores terrae captos tenet. Cumque se putaverint fugisse, ex alio incident in aliud, et quocumque se verterint, impendentem iram Domini non evadent. Quia cataractae de excelsis apertae sunt, et concutientur fundamerae. Confractione confringetur terra, contritione conteretur terra, commotione commovebitur terra, Agitatione agitabitur terra sicut ebrius, et auferetur quasi tabeculum unius noctis, et gravabit eam iniquitas sua, et cotae de excelsis, sive ut LXX manifestius transtulerunt, fenestrae coeli apertae sunt, ut despiceret Dominus hominum universa peccata, quae pri
Abbreviated transcription (Latin):
ipsi loquitur: Cum inquid haec
audissem & insubuersione
orbis uaticinium prophetarũ
explendum ẽẽ perspicerem:
locutussum mihi interno cor¬
dis adfectu. non possum cunc¬
ta narrare: qua ecerno heret nͦ¬
lingua faucibus meis. uox
dolore duditur: Vaemihi
quantus ordo poenarum
ante oculos uersatur mecs.
Cerno praesentia quae futu¬
ra sunt : errant autem qui
hocputant expersonadi
debere intellegi. rerumordi¬
nem non sequentes mirorq
quo sensu propsalmis. & lau¬
dibus quod in hebraico dici¬
tur. zemroth. lxx por¬
tenta interpractatisint
nisi forte signumẽ atque
porcentũ ut excluso populo
iuda eorum incredula prius
gentiũ turba saluetur.
tisunt & praeuaricatione
trans gressorum praeuaricati¬
s sunt. formido & fouea de la¬
o queus superte quihabitator
Ses terrae. & erit qui fugerit
Fauoce formidinis. Cadetinfo¬
Eueam. & quise explicierit
Edefouea tenebitur a laqueo
Fbxx. Vaepra euaricatoribus
Equi prae uaricantur. legem.

Expanded text:
ipsi loquitur: Cum, inquit, haec ipsi loquitur: Cum, inquit, haec audissem, et in subversionem orbis vaticinium Prophetarum explendum esse perspicerem, locutus sum mihi interno cordis affectu: Non possum cuncta narrare quae cerno. Haeret lingua faucibus meis, vox dolore concluditur. Vae mihi, quantus ordo poenarum ante oculos versatur meos! cerno praesentia quae futura sunt. Errant autem qui hoc putant ex persona Dei debere intelligi, rerum ordinem non sequentes. Mirorque quo sensu pro psalmis, et laudibus, quod in Hebraico legitur ZEMROTH , LXX portenta interpretati sunt, nisi forte signum est atque portentum, ut excluso populo Judaeorum, incredula prius gentium turba salvetur. ti sunt, et praevaricatione transgressorum praevaricati sunt. Formido et fovea et laqueus super te, qui habitator es terrae; et erit, qui fugerit a voce formidinis cadet in foveam, et qui se explicuerit de fovea, tenebitur a laqueo. LXX: Vae praevaricatoribus qui praevaricantur legem.
Abbreviated transcription (Latin):
tum meum mihi: uaemihi
uae prae uaricatoribus & re
liqua hoc quod dicitur
non habetur sed detheo dotio¬
nis translatione ingreco ad¬
ditumẽrursum proeo quod
illi posuerunt. Vaeut sequen¬
ti uersiculo iungeretur
in hebrascodicitur oili quod
proprie sonat: Vaemihi
profinibus quoque. quod
nos propter ex planationem
sensus apercius posuimus
in hebroico habet meccha f
quod: alam̃ non infinem so¬
nat Hiergo dequibus su¬
pradictum ẽ leuabunt uocẽ
suam atque laudabunt :
Cumhinnierint demari:
et in doctrinis glorificaue¬
rine dñm & uiderint in in¬
sulis maris laudari nomen
dñidi issł. Tunc consonauo¬
ce cantabunt & dicent: ab alis
terrae hocẽ prophetis. & a scĩs
dñi quiad sumptis alis colum¬
bac adcaelorum rognafestinant
laudem cius audiuimus praedica¬
ri & quod gloria uel spes iusti
non sit inrita sed tebus omnia
conpleantur dicentibus itaq
haecscis & hinnientibus de mari
& leuantib: uocem suam. atq
laudantibus propheta sibimet¬

Expanded text:
tum meum mihi vae mihi tum meum mihi vae mihi  praevaricati Hoc quod dicitur non habetur, sed de Theodotionis translatione in Graeco additum est. Rursum pro eo quod illi posuerunt vae, ut sequenti versiculo jungeretur, in Hebraico dicitur OI LI , quod proprie sonat, vae mihi. Pro finibus quoque quod nos propter explanationem sensus apertius posuimus, in Hebraico habetur MECCHENAPH , quod alam, non finem, sonat. Hi ergo, de quibus supra dictum est: Levabunt vocem suam atque laudabunt, cum hinnierint de mari, et in doctrinis glorificaverint Dominum, et viderint in insulis maris laudari nomen Domini Dei Israel, tunc consona voce cantabunt, et dicent: Ab aliis terrae, hoc est, a prophetis et a sanctis Domini, qui assumptis alis columbae, ad coelorum regna festinant, laudes ejus audivimus praedicari: et quod gloria vel spes Justi non sit irrita, sed rebus omnia compleantur. Dicentibus itaque haec sanctis, et hinnientibus de mari, et levantibus vocem suam atque laudantibus, Propheta sibimet
Abbreviated transcription (Latin):
qui uenuerint antichristi per¬
sequentis effugere poenas in¬
minentis ardoris: Leuabunt
uocem suam insublime dm̃q
laudabunt: Quando uene
similitudinem laccitia e
magnitudine gestientes
& hinnient demari huius
sacculi: propterea quinunc
scripturis sc̃is eruditi estis
& sotis uobis tantum gaudium
tantaque praemia reseruari:
in doctrinis glorificate dñm
audientes illud quod scriptũ ẽ
qui gloriatur. indñoglorie¬
tur. nequa quam in terra
iude aesed in insulis. id ẽ in ec¬
clesus huius maris & socculi
inquibus benedicitur
atque laudatur nomen dñi
dĩ quondam isrł siue homi¬
nis uidentis dñi iuxta loc
omnia quae descĩs intelle¬
ximus referri possunt
adimpios: quod cum fue¬
rit finita uindemia tunc
illi cdament insupplicus
constituti. qui autem euase¬
rint impiorum numerum
laetentur ingloria dnĩ & con¬
turbentur aquae populorũ
afinibus terrae laudes audi
uimus gloriam iusti & dixi.
secretum meum mihi: secre¬

Expanded text:
quiverint Antichristi perquiverint Antichristi persequentis effugere, sive poenae imminentis ardores, levabunt voces suas in sublime, Deumque laudabunt. Quando venersimilitudinem, laetitiae magnitudine gestientes, et hinnient de mari hujus saeculi. Propterea qui nunc in Scripturis sanctis eruditi estis, et scitis vobis tantum gaudium tantaque praemia reservari, in doctrinis glorificate Dominum, audientes illud quod scriptum est: Qui gloriatur, in Domino glorietur . Nequaquam in terra Judaeae, sed in insulis, id est, in Ecclesiis hujus maris et saeculi, in quibus benedicitur atque laudatur nomen Domini Dei quondam Israel, sive, hominis videntis Deum. Juxta LXX, omnia quae de sanctis intelleximus, referri possunt ad impios, quod cum fuerit finita vindemia, tunc illi clament in suppliciis constituti. Qui autem evaserint impiorum numerum laetentur in gloria Domini, et conturbentur aquae populorum A finivimus gloriam iusti et dixi secretum meum mihi secre
Abbreviated transcription (Latin):
Quomodo siquis excutiat oli¬
uam. sic excutient eos: & siqui¬
escat uindemia isticlamore
uoi ferabuntur: Qui autem re¬
licti fuerint suꝑ terram lacta¬
buntur simul cumgloria dñi con¬
turbabitur aquamaris. propte¬
rea gloria dñi in insulis ertema¬
ris Nomendñĩ gloriosum erit dñi
cis quando maledictio uora uerit
terram. & urbefuerit solitudo
& baec uniuersa contigerint
inmedio terrae. inmedio popu¬
lorum & gentium tanta erit
scõrum paucitas. dequibus dñs
loquitur in euangelio multi
uocatti. & paucielecti & tam
uehemens praessura iustorum ut
temptentur sifieri potest etiam
electidĩ & paucitas eorum bacis
Oliuarum ranissimis conparetur.
quaecum excussae fuerint at¬
que demissae uix paucae re¬
manent in ramorum cacumine:
Et quo modo cum fuerit finita
uindemia solentpau peres eges¬
tate cogente uacuas circumire
uites. & pauca uuarum grana
collegere hiigitur quirem an¬
serint & postuindemiam mun¬
di atq pressuram manus.

Expanded text:
Quomodo si quis excutiat oliQuomodo si quis excutiat olivam, sic excutient eos: et si quiescat vindemia, isti clamore vociferabuntur. Qui autem relicti fuerint super terram, laetabuntur simul cum gloria Domini, conturbabitur aqua maris, propterea gloria Domini in insulis erit maris, nomen Domini gloriosum erit, Domicis, quando maledictio voraverit terram, et in urbe fuerit solitudo, et haec universa contigerint in medio terrae, in medio populorum et gentium, tanta erit sanctorum paucitas, de quibus Dominus loquitur in Evangelio: Multi vocati, et pauci electi : et tam vehemens pressura justorum, ut tententur, si fieri potest, etiam electi Dei: et paucitas eorum baccis olivarum rarissimis comparetur, quae cum excussae fuerint atque demessae, vix paucae remanent in ramorum cacumine; et quomodo cum fuerit finita vindemia, solent pauperes, egestate cogente, vacuas circuire vites, et pauca uvarum grana colligere. Hi igitur qui remanserint, et post vindemiam mundi atque pressuram, manus
Abbreviated transcription (Latin):
tis & secti eboris nitore resplen¬
dent. remanebunt uacuae
clamor erit in plateis super
uino non in arta & inangus¬
ta uia quaeducit aduitam.
sed in lata & spatiosa quaeducit
brietate. erroris eorum qui
dormierunt somnums uum
Omnes uiri diuitiarum in ma¬
nibussuis: Trans latum est
inquid incaelis gaudium t̾rae.
Etrelicta ẽ in urbe quondã
celeberrima solitudo. & por¬
tas uiarum frequentium per
quas populorum influebant
agmina. opprimet habita¬
torum calamitas. & ut scire¬
mus perspicue de totius orbis
interitu nuntiare. Haec
diogentium siue populorum:¬
s quo modo si pauce oliuae¬
s quae remanserunt excutian¬
Stur exolea. &racemi. cum fue¬
rit finita uindemia. bileua¬
bunt uocem suam atque lau¬
dabunt. Cum glorificatus fu¬
erie dñs hinnient in mari
propter hoc indoctrinis glori¬
ficate dnm in insulis maris
nomen dñi dĩisrł: quantũ
ab hebraica ueritate in hoc locã
lxx distet irans latio sequentia
uerba monstrabunt:

Expanded text:
tis, et secti eboris nitore resplentis, et secti eboris nitore resplendent, remanebunt vacuae. Clamor erit in plateis super vino, non in arcta et angusta via quae ducit ad vitam: sed in lata et spatiosa, quae ducit ebrietate erroris eorum, qui dormierunt somnum suum, omnes viri divitiarum in manibus suis . Translatum est quippe in coelos gaudium terrae, et relicta est in urbe quondam celeberrima solitudo, et portas viarum frequentium per quas populorum influebant agmina, opprimet habitatorum calamitas. Et ut sciremus perspicue de totius orbis interitu nuntiari, intuldio gentium sive populorum. Quomodo si paucae olivae, quae remanserunt, excutiantur ex olea, et racemi cum fuerit finita vindemia. Hi levabunt vocem suam atque laudabunt, cum glorificatus fuerit Dominus, hinnient de mari: propter hoc in doctrinis glorificate Dominum: in insulis maris nomen Domini Dei Israel. Quantum ab Hebraica veritate in hoc loco LXX distet translatio, sequentia verba monstrabunt. LXX:
Abbreviated transcription (Latin):
id ẽ ebriecas. quaestatum
mentis cuertit: & omies
uigilare non patitur:
a maritudine commutabit᷑
quae ad tempus utentibus
semella mentitur. & in no¬
uissimo amarior felle reppe¬
netur: Tunc omnis dulcedo
laetantium & trmpanorum
& ci tharae sonitus inplanc¬
tum uercetr. ac gemitum:
ingeramus hoctesti monium
his qui inconuiuus non solum
gula & ebrietatis dataupib
luxoriantur sedperomnes sen¬
sus animae fortitudo mol¬
lescat: atteretur ciuitas ua¬
nitatis siue omnis ciuitus
uel spiritalis babylon quae
sed et inseptem montibus
purparata. cuius supplicia
in apoca lipsi iohannis legimus
pulchrȩq dixit urbem ua¬
nitatis. sienim decaelo
& terra & deomnibus quae
terrenasunt. dicitur ua¬
nitas uanitantium omnia
uanitas: Quanto magis deu¬
naurbe dicendũ ẽ quac totius
orbis pars modicaẽ: Tuncdo¬
mus quarum nunc sunt au¬
rata lequearia. & pauperib
absq tecto & tugurio frigo¬
re morentibus parietescarũ
uestiuntur marmorum crus¬

Expanded text:
id est, ebrietas, quae statum id est, ebrietas, quae statum mentis evertit, et homines vigilare non patitur, amaritudine commutabitur, quae ad tempus utentibus se mella mentitur, et in novissimo amarior felle reperietur. Tunc omnis dulcedo laetantium et tympanorum ac citharae sonitus in planctum vertetur ac gemitum. Ingeramus hoc testimonium his qui in conviviis non solum gula et ebrietate, sed et auribus luxuriant, ut per omnes sensus animae fortitudo mollescat. Atteretur civitas vanitatis, sive omnis civitas, vel spiritualis Babylon, quae sedet in septem montibus purpurata, cujus supplicia in Apocalypsi Joannis legimus . Pulchreque dixit urbem vanitatis. Si enim de coelo et terra, et de omnibus quae terrena sunt dicitur: Vanitas vanitatum, et omnia vanitas ; quanto magis hoc de una urbe dicendum est, quae totius orbis pars modica est! Tunc domus quarum nunc sunt aurata laquearia, et pauperibus absque tecto et tugurio frigore morientibus, parietes earum vestiuntur marmorum crus
Abbreviated transcription (Latin):
est gaudium terrae:
Etrelicta est in urbe solitudo
& calamitas opprimet portas
quia haecerunt in medio terrae
in medio populorum:
Inconsummatione mundi prae¬
teritarum delitiarum recorda¬
tio. erit inmateria cruciatĩ.
unde & diues ille inconuiuio.
purpuratus qui receperat
bona sua inuita sua eleuans
oculossuos de inferno la rarũ
cernit inqͣuiem. & dñs increpans
diuites & luxoriosos atque riden¬
Stes. loquitur in euangelio
llȩ uobis diuites. qm̃ recepistis¬
÷ consolationẽ uram: Va euobis¬
squi nunc saturati estis. qm̃e su¬
rie tis: uaeuobis quiridecis¬
nunc quia lugebitis & flebits.
quando igitur fuerte resurrec¬
tiomortuorum. & iudicu ad¬
uenerit dies tunclugebit
uinum atque uindemia¬
S dequa morses loquitur. Deui¬
Snea sodomorum uinea corum.
propago eorum dego morra.
Slua eorum uua fellis:
botrus amantudinis eorum.
furor draconum uinum eorũ.
& furor aspidum insanabi
lis: Tunc omnis potio siue
uthebraice dicitur. sicera

Expanded text:
est gaudium terrae. est gaudium terrae. Et relicta est in urbe solitudo, et calamitas opprimet portas: quia haec erunt in medio terrae, in medio populorum. In consummatione mundi, praeteritarum deliciarum recordatio erit materia cruciatuum. Unde et dives ille in convivio purpuratus, qui receperat bona sua in vita sua, elevans oculos suos de inferno, Lazarum cernit in requie . Et Dominus increpans divites et luxuriosos atque ridentes, loquitur in Evangelio: Vae vobis divitibus, quoniam recepistis consolationem vestram. Vae vobis qui nunc saturati estis, quoniam esurietis. Vae vobis qui nunc ridetis, quia lugebitis et flebitis . Quando igitur fuerit resurrectio mortuorum, et judicii advenerit dies, tunc lugebit vinum atque vindemia, de qua Moyses loquitur: De vinea Sodomorum vinea eorum, propago una eorum una fellis, et botrus amaritudinis ipsorum. Ira drachonum uinum eorum, et furor aspidum inlis . Tunc omnis potio, sive ut Hebraice dicitur, sicera,
Abbreviated transcription (Latin):
Copus legis scriptum incordib
suis quugitur hasleges
obseruauerint praemia con¬
sequentur. quineglexerint
eas sustinebunt quaenunc
sermo propheticos commina¬
tur. & quomodo in principio
benedixit ds omni creaturae
quam fecerat sic in consum¬
matione mundi maledicet
his qui terreni sunt. & non
fuerunt peregrini sed habi¬
tatores terrae & in ea pecca¬
uerint qui obliti condicionis
suae contra semutuo furore
bacchati sunt & pauci rema¬
nebunt: quihabeant ima¬
ginem super caelestis si ue iux¬
ta lax pauperes erunt habita¬
tores terrae quia spiritales diui¬
tias perdiderunt
Nuxit uindemia infirmata e
uitis. ingemuerunt omnes
quila etabantur corde. cessauit
gaudium trmpanorum quie¬
Suit sonitus laetantium. conti¬
cuit dulcedo. Citharae cum can¬
tico. non habent uinum. ama¬
raent potio bibontibus illam
at trita ost ciuitas uanitatis.
dausa est omnis domus neillo
intro eunte clamor erit super
uinum in plateis. deserta ẽ
omnis laecitia. tranlatum

Expanded text:
opus legis scriptum in cordibus opus legis scriptum in cordibus suis . Qui igitur has leges observaverint, praemia consequentur: qui autem neglexerint eas, sustinebunt quae nunc sermo propheticus comminatur. Et quomodo in principio benedixit Deus omni creaturae quam fecerat : sic in consummatione mundi maledicet his qui terreni sunt, et non fuerint peregrini, sed habitatores terrae, et in ea peccaverint; qui obliti conditionis suae, contra se mutuo furore bacchati sunt. Et pauci remanebunt qui habeant imaginem supercoelestem: sive, juxta LXX, pauperes erunt habitatores terrae, quia spirituales divitias perdiderunt. Luxit vindemia, infirmata est vitis, ingemuerunt omnes qui laetabantur corde. Cessavit gaudium tympanorum, quievit sonitus laetantium, conticuit dulcedo citharae, cum cantico non bibent vinum, amara erit potio bibentibus illam. Attrita est civitas vanitatis, clausa est omnis domus nullo introeunte. Clamor erit super vino in plateis, deserta est omnis laetitia, translatum
Abbreviated transcription (Latin):
ut infirmentur uniuersa
quac nunc fortia sunt:
propter eos. qui s anguinẽ
sanguini miscuerunt in
morem sanguinis abel
inter fectorum cruorem
adđm lamare fecerunt:
Quitrans gressisunt leges
mutaueruntius dissipa¬
uerunt foedus sempiternũ
propter hoc male dictio
uorabit terram. & pecca¬
bunt habitatores eius.
ideo insanient cultores eius
& relinquentur homines
pauci. Lxx quia p̃uarica¬
tisunt legem mut auerunt
Praeceptam testamentum
acternum: propter hoc
maledictio uorabit terrã
quia pecca uerunt habita¬
ideo pauperes erunt habita¬
Stores terrae: & dimitten¬
tur homines pauci.
Taudicnt iudaei. quisesolos
accepisse legem dñi gloriantur
quod uniuersae primum gen¬
tes tocus que orbis naturalem
acciperie legem. & idarco pos¬
tea lex datasit permoysen
quia prima lex dissipata est:
daqua a postolus loquitur:
Cum enim gentes quae non
habent legem naturaliter
ea quae legis sunt faciunt
istilegem non habentes
ipsi sibi sunt lex quiostedunt

Expanded text:
ut infirmentur universa ut infirmentur universa quae nunc fortia sunt propter eos qui sanguinem sanguini miscuerunt, et in morem sanguinis Abel, interfectorum cruorem ad Deum clamare fecerunt . Quia transgressi legem sunt, mutaverunt jus, dissipaverunt foedus sempiternum. Propter hoc maledictio vorabit terram, et peccabunt habitatores ejus: ideo insanient cultores ejus, et relinquentur homines pauci. LXX: Quia praevaricati sunt legem, mutaverunt praecepta, testamentum aeternum. Propter hoc maledictio vorabit terram, quia peccaverunt habitaideo pauperes erunt habitatores terrae, et dimittentur homines pauci. Audiant Judaei, qui se solos legem accepisse Domini gloriantur, quod universae primum gentes totusque orbis naturalem acceperit legem, et idcirco postea lex data sit per Moysen, quia prima lex dissipata est. De qua Apostolus loquitur: Cum enim genthabent legem naturaliter, ea quae legis sunt faciunt: isti legem non habentes, ipsi sibi sunt lex: qui ostendunt
Abbreviated transcription (Latin):
ne testatur. Dissi pabitur
ergo terra & omnice terrenco
opera redigentur ad nihilũ
ut ab olitac imagine choici
Permaneat imago super¬
caelestis primus enim
homo de terra terrenus:
secundus de caelo caelestis
qualis terrenus tales
& terreni & qualis super¬
temus & imaginem super¬
scaclestis: unde idem aposta¬
slus. loquitur
Caro & sanguis. regnumdĩ
non possidebunt. non quo
secundum hereticos dispe¬
rect natura corporum.
sed quo corruptiuum hocin¬
ducit incorruptionem.
& mortale hoc inducct
in mortalitatem
& haec omnice fiant qui¬
a quod futurum est: per
prophetas dñs est locutus
Luxit & defluxit terreo
S & infirmata est. defluxte
orbis infirmata ẽ abttudo
Ipopuli terrae. & terra
Sinter fecta ẽ ab habitatoribus
suis: Lex huxit terrio
corruptus est orbis.
Luxerunt᷑ ttrrae. terra
Sautem egit impie propter
Shabitatoressuos:
dĩ superbis resistit. humili¬
bus datgratiam: unde
prima sententi ec est contra
eos qui excelsisunt terrae.

Expanded text:
ne testatur. Dissipabitur ne testatur. Dissipabitur ergo terra, et omnia terrena opera redigentur ad nihilum, ut abolita imagine χοϊκοῦ, permaneat imago supercoelestis. Primus enim homo de terra terrenus, et secundus dqualis terrenus, tales et terreni; qualis temus et imaginem supercoelestis . Unde idem Apostolus loquitur: Caro et sanguis regnum Dei non possidebunt . Non quod secundum haereticos dispereat natura corporum, sed quod corruptivum hoc induat incorruptionem, et mortale hoc induat immortalitatem. Et haec omnia fient: quia quod futurum est, per prophetas Dominus locutus est. Luxit et defluxit terra, et infirmata est: defluxit orbis, infirmata est altitudo populi terrae, et terra interfecta est ab habitatoribus suis. LXX: Luxit terra, corruptus est orbis, luxerunt excelsi terrae, terra autem egit impie propter habitatores suos. Deus superbis resistit, et humilibus dat gratiam . Unde prima sententia est contra eos, qui excelsi sunt terrae,
Abbreviated transcription (Latin):
materrae tradentur inmanus gla¬
dii partes uulpium erunt
De inquia proqualitate meritoꝵ
multae sunt mansiones apudpa¬
trem dicitur eẽ quomodo scĩ ra¬
piantur in nubibus obuiam dño
& semper cum eo futurisint. pro
dissipata terra septuaginta
corruptum orbem interp̃ta¬
tisunt & pro adflicta facier
illius id ẽ terrae. idem transtu¬
lerunt Etreuelauit faciem
cius. & procedant mortui
desepul chrissuis siue nudauit
cam. ut omnia opera eius
proferantur. inpublicum
& dispergantur habitatores
eius indiuersa loca
praemus uel supplicus destinas¬
ti: Tunc nulla erit diuersi¬
tas internobilem & ignobilẽ
sacer dotem. & laicum. seruum.
& dominum ancillam. & do¬
minam. diuitem. & pauperem
faeneratorem. & eum
ante tribunal xp̃i
Nec erit accoptio personarũ¬
apud dm̃: De quo & iob eisde
prope modum uerbis loquitur:
Paruus & magnus ibi sunt
& seruus nontimens dominum
suum & saluator in euan¬
gelio cuiomne iudicium
traditum est. plenosermo¬

Expanded text:
ma terrae, tradentur in manus glama terrae, tradentur in manus gladii, partes vulpium erunt . Deinde quia pro qualitate meritorum multae sunt mansiones apud patrem, dicitur quomodo sancti rapiantur in nubibus obviam Domino in aera, et semper cum eo futuri sint . Pro dissipata terra, septuaginta corruptum orbem interpretati sunt: et pro afflicta facie illius, id est, terrae, iidem transtulerunt, et revelabit faciem ejus; ut procedant mortui de sepulcris suis: sive nudabit eam, ut omnia opera ejus proferantur in publicum, et dispergantur habitatores ejus in diversa loca, praemiis vel suppliciis destinati. Tunc nulla erit diversitsacerdotem et laicum, servum et dominum, ancillam et dominam ejus, divitem et pauperem, feneratorem et eum ante tribunal Christi, nec erit personaruapud Deum . De quo et Job eisdem propemodum verbis loquitur: Parvus et magnus ibi sunt, et servus non timens Dominum suum . Et Salvator in Evangelio, cui omne judicium traditum est, pleno sermo
Abbreviated transcription (Latin):
dabitcam. & ad fliget faciem eius
& disꝑget habitatores eius. &ent
sicut populus sic sacerdos & sicut
seruus sicdominus eius. & sicut
ancilla. sic domina eius sicut emens
sic ille quiuendit. sicut fenerator
sic is quimutuũ accipit. sicut qui
reppetit sic quidebet dissipatione
dissipabitur terra : & direptione
prae dabitur Dñs enimlocutus
est uerbum hoc: Postspecialem
singularum gentium correptionẽ
iude ae babyllonis. philisthum.
moab damasci israhel aegrpti
deserti maris idumeae & arabiȩ
uallis uisionis & ad extremum
trri inquarum explanatione
quae potuimus diximus. Nunc
quid totus orbis in consummatione
passurus sit propheacus serma
di scribit & nequa qua desingu¬
lis gentibus sed decunctis pariter
prophecatur. Et primũ quidem
quae impii tormenta passuri sunt
& quomodo iuxta euangeliũ &
apostolum pertranseat. caclum
peccatores in infernum: Dequibus
scriptum ẽ. ingredientur ad exore¬

Expanded text:
dabit eam et adfliget faciem eius dabit eam et adfliget faciem eius et disperget habitatores eius et erit sicut populus sic sacerdos et sicut servus sic dominus eius sicut ancilla sic domina eius sicut emens sic ille qui vendit sicut fenerator sic is qui mutuum accipit: sicut qui repetit, sic qui debet: dissipatione dissipabitur terra, et direptione praedabitur: Dominus enim locutus est verbum hoc. Post specialem singularum gentium correptionem, Judaeae, Babylonis, Philistiim, Moab, Damasci, Israel, Aegypti, deserti maris, Idumaeae et Arabiae, vallis visionis, et ad extremum Tyri: in quarum explanatione quae potuimus diximus: nunc quid totus orbis in consummatione passurus sit, propheticus sermo describit, et nequaquam de singulis gentibus, sed de cunctis pariter prophetatur. Et primum quidem quae impii tormenta passuri sint: et quomodo juxta Evangelium et Apostolum, pertranseat coelum epeccatores in infernum , de quibus scriptum est: Ingredientur ad extre
Abbreviated transcription (Latin):
SEXTUS EISEPTIMUS.
SUPERIORES LIBRI ALLEGO¬
RIAM quix nuoluninis
CONΤΝEΝT Quen olin
HISIORICA EXPLANATIO¬
Ne DICTAUI:
Praesens opus id est octauus¬
sliber ad coeptam interp̃tationẽ
reuercitur et historiam &tro¬
phologiam iuxta utramqu& edi¬
tionem pariter disserat: Quae
silongatibi uidebuntur:
Ouirgo xp̃i eusto chium. non
m̃ihi inputes. sed scriptura e
scãe difficultati. precipueque
isaiae prophetae. quitantis
obscuritatibus in uolutus est
ut prae magnitudine reibreuẽ
explanationem putem quae
perse longa ẽ : Certe nos studi¬
osis scribimus. & sanctã scriptu¬
ram scirecupientibus non fafti¬
diosis & adsingula nausiantib¬
: quisi flumendoquentiae &
concinnas declamationes
desiderant. legant tullium
quintilianum. gallionem
ad nostros uenium. tertulia nũ
minucium. Arnobium lactantiũ
hilarium. nobis propositum ẽ. isaiã
pernos intellegi & nequaquam sub
isaiae occasione nr̃a uerba laudari:¬
Eccedñs dissi pabit terram. & nu¬

Expanded text:
Sextus et septimus superiores libri allegoriam quinti voluminis continent, quod olim historica explanatione dictavi. Praesens opus, id est, octavus liber, ad coeptam interpretationem revertitur, ut et historiam et tropologiam juxta utramque editionem pariter disserat. Quae si longa tibi videbitur, o virgo Christi Eustochium, non mihi imputes, sed Scripturae sanctae difficultati, praecipueque Isaiae prophetae, qui tantis obscuritatibus involutus est, ut prae magnitudine rei, brevem explanationem putem, quae per se longa est. Certe nos studiosis scribimus, et sanctam Scripturam scire cupientibus, non fastidiosis, et ad singula nauseantibus. Qui si flumen eloquentiae, et concinnas declamationes desiderant, legant Tullium, Quintilianum, Gallionem, ad nostros ueniam, Tertullianum Cyprianum Minucium Arnobium Lactantium Hilarium. Nobis propositum est Isaiam per nos intelligi, et nequaquam sub Isaiae occasione nostra verba laudariecce Dominus dissipabit terram et nu
Abbreviated transcription (Latin):
: ibi. ut uadant etcadant
Ir&rorsum & conterantur.
& in laqueentur. & capiant᷑
Lxx. cui adnuntiabimus
mala. et cui adnuntiabimis
nuntium quia ablactatisin
a lacte quiabstracti abube¬
Tre tribulationem. super
tribulationem. ex pecta
prestolare spem superspẽ
adhuc paruum. adhuc¬
÷ paruum. propter inrisio¬
nem labiorum. propter
linguam alteram. quialo¬
quentur populo huic
dicentes eis. haec est re¬
quies esurienti & con¬
tritio. & noluerurit
audire. Et erit eis ser
modñi. tribulatio suꝑ

Expanded text:
 ibi; ut vadant et cadant retrorsum, et conterantur, et illaqueentur et capiantur. LXX: Cui annuntiabimus mala, et cui annuntiabimus nuntium? qui ablactati sunt a lacte: qui abstracti ab ubere. Tribulationem super tribulationem exspecta; praestolare spem super spem; adhuc parum, adhuc parum: propter irrisionem labiorum, propter linguam alteram qua loquentur populo huic dicentes eis: Haec est requies esurienti, et haec contritio, et noluerunt audire. Eterit eis sermo Domini: Tribu
Abbreviated transcription (Latin):
tixurgith. et crminumba
culo panis aut̃ cõminu& ur
uerum non inperpetuum
trituruns triturubit illum
neque uexubit cum rotu
pluustri necungulis suis
cõminuit eum: Et hoc a
dño dõ ex ercituũ exiuit
ut minibile facer& consiliũ
et magnisicar& iustitium
lxx Auribus percipite et
audite uocem meum adten¬
dite etiuidite sermoner
meos.: Num quid totudie
arubit quiarut Aut semen¬
tem p̃parubit ante quum
p̃puret terrum nũ quid
noncum equauerit fuciem
eius tunc seminubit gith et
rursum et seminabit triti¬
cum ethordeum etmilium
et fur insinibus tuis Et eru¬
Idieris iudiciodĩ edu&u¬
beris: non enim cum duriti¬
u mundutur gith neque
rotu pluustri circumiet su¬
per crminum sed uirguex¬
cuti &urgith. et cr̃minum
cum punem comedetur. Ne

Expanded text:
tietur gith, et cyminum in tietur gith, et cyminum in baculo: Panis autem comminuetur: Verum non in perpetuum triturans triturabit illum, neque vexabit eum rota plaustri, neque ungulis suis comminuet eum. Et hoc a Deo exercituum exivit, ut mirabile faceret consilium, et magnificaret justitiam. LXX: Auribus percipite et audite vocem meam: attendite et audite sermones meos. Numquid tota die arabit qui arat, aut sementem praeparabit antequam praeparet terram? Numquid cum adaequaverit faciem ejus, tunc seminabit gith et rursum seminabit triticum, et hordeum, et milium, et far in finibus tuis, et erudieris judicio Dei, et laetaberis? Non enim cum duritia mundatur gith, neque rota plaustri circuit super cyminum; sed virga excutitur gith, et cyminum cum pane comeditur. Ne