comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nob in nr̃o capite ipse fons gre.
aquo incuncta m̃bra eius gr̃a
diffundit᷑. Ita enĩ abinitio fi¬
dei sue. homo quicũq gr̃a fit
xp̃ianuis. sicut gr̃a homo ille
natus est. Sp̃u fit ĩ nob remissio
peccatoꝵs sp̃u factũ est in illo
ut nullum hab̾et peccatum.
Quĩ fecit in illo homine sine
peccatum: ipse nullis eor
tes in eum quib dimittat oẽ
peccatũ. Qͥ fecit illum talem
ut nũꝗͣ. habuit. nec habiturꝰ
sit uoluntatẽ malam: ipse fa
non p̾cessura m̾ita nr̃a. s oꝑa¬

Expanded text:
nobis in nostro capite ipse fons gratiae, nobis in nostro capite ipse fons gratiae, a quo in cuncta membra ejus gratia diffunditur. Ita enim ab initio fidei suae homo quicunque gratia fit Christianus, sicut gratia homo ille natus est: spiritu fit in nobis remissio peccatorum; spiritu factum est in illo ut nullum haberet peccatum. Qui fecit illum hominem sine peccatum, ipse nullis eorucredentes in eum quibus dimittat omne peccatum: qui fecit illum talem ut nunquam habuerit nec habiturus sit voluntatem malam, ipse facnon praecessura merita nostra, sed op
Abbreviated transcription (Latin):
mo uidendum est qͥd sit p̃desti¬
natio et de quo fit p̃destinatio.
Utrũ de eo qd̾ semꝑ fuit: an
de eo qd̃ ex tempore fuit. ⁊ utrũ
de ꝑsona. an de nat᷑a: ⁊ si de ꝑso¬
na est: postea attendendũ est.
scdm quã nat᷑am. sit p̃destinata.
p̃destinatio est gr̾e pͥparatio. qͣ
ab et̾no ds homimi xp̃o ⁊ cunc¬
tis quos p̃sciuit conformes fieri
imaginis filii sui: bona sine
m̾itis p̃parauit. Preclarissimũ
enĩ lumen p̃destinationis et
gre est: ipse mediator deriho
homo ut a u̾bo patͥ cõet̾no in
unitatẽ ꝑsone assũptus: filiꝰ
dei ungenit᷑ eẽt: unde hoc
meruit: qd̾ eiꝰ bonũ qͣlecũq
p̃cessit: ut ad hanc in effabilem
excellentiam ꝑueniret: facien
dei unicus ẽẽ cepit. filium dĩ
unicũ femina illa gr̃a plena
concepit de sp̃u sco ex maria
uͥgine: ds̃ unicꝰ natus est. non
carnis cupidine s dei solo
mune̾. lib̾a in illo uoluntas¬
erat: et tanto magis qͣnto magis
peccare non pot̾at. apparet itaq

Expanded text:
mo videndum est, quid sit praedestinatio, et de quo sit praedestinatio, utrum de eo quod semper fuit, an de eo quod ex tempore fuit; et utrum de persona, an de natura: et, si de persona est, postea attendendum est, secundum quam naturam sit praedestinata. Praedestinatio est gratiae praeparatio, qua ab aeterno Deus homini Christo et cunctis quos praescivit conformes fieri imagini Filii sui, bona sine meritis praeparavit. Praeclarissimum enim lumen praedestinationis et gratiae est, ipse mediator Dei et homo, ut a Verbo Patri coaeterno in unitatem personae assumptus Filius Dei unigenitus esset, unde hoc meruit, quod ejus bonum qualecunque praecessit, ut ad hanc ineffabilem excellentiam perveniret; facientDei unicus esse coepit; Filium Dei unicum femina illa gratia plena concepit de Spiritu sancto. Ex Virgine Maria Deus unicus natus est, non carnis cupiditate, sed solo Dei munere. Libera in illo voluntaerat, et tanto magis, quanto magis peccare non poterat. Apparet itaque
Abbreviated transcription (Latin):
que facta ẽ intẽpore ex uirgine.
sum factũ non eẽ ꝑ quem facta
sunt omĩa. et si factus non est:
cretã non est. Si autẽ creata ñ
est: eiꝰd̾ cũ patre sube est. Omĩs
est. ⁊ que creatã non est: ds̃ ẽ.¬
pat̃ est: gͦ facta sub̃a est. et si
facta sub̾a est: non omĩa ꝑ
ipsum facta sunt. at omĩa ꝑ
deitatẽ. Factꝰ dico: et sp̃ualiter.
ex semine dauid. Qͥa mãria
fuit de stirp ͤ dauid. Ex cuiꝰ
semine formata ẽ caro dñĩca

Expanded text:
quae facta est in tempore ex Virgine; sum factum non esse per quem facta sunt omnia. Etsi factus non est, creatura non est; si autem creatura non est, ejusdem cum Patre substantiae est. Omnis est; Pater, ergo facta substantia est; etsi facta substantia est, non omnia per ipsum facta sunt. At omnia pedeitatem. factus dico et specialiter, ex semine David, Haim. quia Maria fuit de stirpe David, ex cujus semine formata est caro Dominica
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ hominem qd̾ ead ꝑsona que
pͥus erat: ĩmutata ꝑmansit. Unio
enĩ suscipientis & suscepti: uni¬
tatẽ ꝑsone non dimisit. nec ua¬
riauit. etiam tc̃ factũ est. ut illa
facta est u̾bũ & homo .i. tunc
factum est. ut ead̾ ꝑsona que ẽ
ds̃ eẽt homo.  Mouet nos qͦ¬
assũptum au̾bo. cũ ille sit ꝑsona.
et ꝑsona non sit assũpta. alibi
qͦ exp̃ssius id̾ dicit quo magis
sit. & ita uidet᷑ qd̃ ꝑsona. aꝑsona
sit assũpta. qd̃ quia nefas est
dicere. aut sentire: p̃dictarum
ille ideo dicat᷑ assũptus a u̾bo:
qͥa anima & caro eiꝰ in qͥb sub¬
cum assũptũ dicis. Item.
Solet queri utrũ homo ille
cepit eẽ. ł semꝑ fuit. sicut sim
filius. qͥa nũdũ erat homo. Itẽ.
Sic nos electi: qͦ mͦ ille clarifica¬
tus. qͥa pͥusq̃. mundus eẽt: nec
nos eramꝰ. nec ipse mediator dĩ
tamen est et̾nus ds̃. Alibi autẽ
legit᷑. qd̾ puer ille creauit stel¬
las. & ipse xp̃c ait. Ego pͥnci¬
pium: qui et loquitur uob̾.

Expanded text:
 hominem quod eadem persona quae prius erat, immutata permansit. Unio enim suscipientis et suscepti unitatem personae, nec divisit nec variavit: et tunc factum est, ut illa facta est Verbum et homo, id est tunc factum est ut eadem persona quod est Deus esset homo. Movet nos qassumptum a Verbo, cum ille sit persona, et persona non sit assumpta. Alibi quoque expressius idem dicit quo magis sit. Et ita videtur quod persona a persona sit assumpta, quod nefas est dicere aut sentire. Praedictarum ille, ideo dicatur assumptus a Verbo, quia anima ejus et caro, in quibus subcum assumptum dicis. Item, quaeri solet utrum homo ille coepit esse, vel semper fuerit, sicut simpfilius, quia nondum erat homo. Item, sic nos electi, quomodo ille clarificatus, quia, priusquam mundus esset, nec nos eramus, nec ipse mediator Dei tamen aeternus Deus est. Alibi autem legitur quod puer ille creaverit stellas, et ipse Christus ait: Ego principium qui et loquor vobis .
Abbreviated transcription (Latin):
one det̾minationis: nicħ respõ¬
deri conuenit. Unde ayo᷑. ait. Pa¬
ter ꝑipsum inqͣntũ u̾bum eiꝰ
est: etiam que fut᷑a sunt fecit.
S ꝓfecto scd̾m id qd̾ homo est:
ipsũ ꝓ nob głificauit. Ipse gͦ scd̾
qd̃ homo ꝑdestinatus est .i. sine
m̃itis sola gr̃a p̃electus. ñ solũ
ut eẽt caput nr̃m. et ut nec origi¬
nale traheret. nec uoluntate ꝑpe¬
traret peccatũ. et ut ex mortali
nat᷑a clarificaret᷑ ĩmortalẽ: s ut
etiam eẽt. filius dei inuir .i. ĩ ead̾
et qͥd ipse sit filiꝰ dei: potest uide¬
ri ex hoc. qͥa conceptꝰ est et natus.
mus illũ patrem eẽ hominis xͥ.
ne dicant᷑ duo ẽẽ patres. s de sp̃u
dei munere facta est illa concep

Expanded text:
s, nihil responderi convenit. Unde Augustinus: Pater per ipsum in quantum Verbum ejus est, etiam quae futura sunt fecit; sed profecto secundum id quod homo est, ipsum pro nobis glorificavit. Ipse ergo secundum quod homo praedestinatus est, id est sine meritis sola gratia praeelectus, non solum ut esset caput nostrum, et ut nec origine traheret, nec voluntate perpetraret peccatum, et ut e mortali natura clarificaretur in immortalem, sed etiam ut esset Filius Dei in virtute, id est Et quod ipse sit Filius Dei, potest videri ex hoc quod conceptus est et natus, mus illum patrem esse hominis Christi, ne dicantur duo esse patres. Sed de Spiritu Dei munere facta est illa concep
Abbreviated transcription (Latin):
c̾cia intͥnitate gͦ ds̃. Item. ideo
inqͣ̃ntũ homo non dicit᷑ ꝑsona:
quia non est inqͣntũ homo ꝑso¬
nali ꝓpͥetate discretus apatre &
spu scõ quia inqͣntum homo
non est genitus apatre. ł filius
patris. filiatio autem ꝓpͥetas est.
qua ꝑsona filii abaliis distin¬

Expanded text:
tertia in Trinitate; ergo Deus, item. Ideo in quantum homo non dicitur persona, quia non est in quantum homo personali proprietate discretus a Patre et Spiritu sancto, quia in quantum homo non est genitus a Patre, vel Filius Patris. Filiatio autem proprietas est, quia persona Filii distin
Abbreviated transcription (Latin):
nor fact᷑ est. formã serui accipiẽs.
Neq ⁊ sic accepit formã serui
ut amitt̾et formã dei. in qua
erat equalis patͥ. ut un forma
dĩ et in forma serui id̾ ipse sit
di. deo patͥ nat᷑a equalis habitu
minor. In forma i serui quã
accepit: minor est patre. In forma
dĩ in qua erat anteꝗͣ. hanc acce
fecit hominem. In forma serui

Expanded text:
ristus formam servi accipiens. Nec enim sic accepit formam servi, ut amitteret formam Dei, in qua erat aequalis Patri, et ut in forma servi, et ut in forma Dei idem ipse sit s Deo Patri natura aequalis, habitu minor: in forma enim servi quam accepit minor est Patre, in forma autem Dei, in qua erat etiam antequam hanc accepfecit hominem, in forma servi
Abbreviated transcription (Latin):
facta est ꝓmissio abrahe: sicuti
et dauid. S apłs uolens grãm
de semine abrahe: qͥ iustus
fuit. ut non ꝓmerito s gr̾a natꝰ
de eo putetur. et etiã ideo iit
ex homine rege scđ̃m carnem:
iex natus ostendat᷑. sicut de dõ
rege: rex ante scła natus est. deiñ
a uirtute eum cõmendans sub

Expanded text:
facta est Abrahae, sicut et David: sed Apostolus, volens gratiam de semine Abrahae, qui justus fuit, ut non pro merito sed gratia natus de David putetur: et etiam ideo ut ex homine rege secundum carnem rex natus ostendatur, sicut de Deo rege rex ante saecula natus est. Deinde a virtute commendans eum,
Abbreviated transcription (Latin):
dmns ut huiꝰ t̾nitatis unitatẽ
Maria uirgo genuerit. s tmͦmͦ
filiũ. qui solus natãm nrãm
inunitatẽ ꝑsone sue assũpsiss.
Incarnationem quoq huiꝰ filii
dei tota tͥnitas oꝑata ẽẽ creden¬
da est. quia inseꝑabilia sunt eiꝰ¬

Expanded text:
mus, ut hujus Trinitatis unitatem Maria Virgo genuerit, sed tantummodo Filium, qui solus naturam nostram in unitate suae personae assumpsit. Incarnationem quoque hujus Filii Dei tota Trinitas operasse credenda est, quia inseparabilia sunt
Abbreviated transcription (Latin):
tas oꝑata sit formationem
suscepti hominis: qm̃ in seꝑa¬
bilia sunt oꝑa tͥnitatis solus
t̾n filius hominem accepit ĩ
singłaritate ꝑsone: non inu

Expanded text:
tas operata sit formationem suscepti hominis, quoniam inseparabilia sunt opera Trinitatis, solus tamen Filius hominem accepit in singularitate personae, non in u
Abbreviated transcription (Latin):
sic dicens. Trinitas nos sibi re¬
conciliauit. ꝑ hoc qd̾ solũ u̾bũ
carnem ipsa tͥnitas fecit. in qͦ
sic ueritas in cõmutabilis ma¬
net diuine humaneq nat᷑e.
ut sicut uera semꝑ est eiꝰ diui¬
nitas quã de patre incõmuta¬
bilem habet: ita uera sẽꝑ atq
incõmutabilis eiꝰ humanitas
sit. qm sͥ unitã sũma diuini¬

Expanded text:
in fine: Trinitas nos sibi reconciliavit per hoc quod solum Verbum carnem ipsa Trinitas fecit. In quo sic veritas incommutabilis manet divinae humanaeque naturae, ut sicut vera semper est ejus divinitas, quam de Patre incommutabilem habet, ita vera semper atque incommutabilis ejus humanitas sit, quam sibi unitam summa divini
Abbreviated transcription (Latin):
unisse. ł assũpsisse. nec t̾n dm̃s:
ẽẽ. Qd̃ uͦ dicit᷑ solus filius for¬
mam serui accepisse: ꝑ hoc ñ
excluditur diuina nat᷑a ab
acceptione seruilis forme. sed
qd̃ cõmune est tͥnitati. hoĩem
accepit .i. ꝓpͥe in filio. non in

Expanded text:
unisse vel assumpsisse. Unde et vere vero dicitur solus Filius formam servi accepisse, per hoc non excluditur divina natura ab acceptione servilis formae; sedquod commune est Trinitati, hominem accepit
Abbreviated transcription (Latin):
deris de sua nat᷑a. semel genuit
filium dĩ s equalem. et ead q̃
ipse natalit᷑ et̾nus est diuinita¬
te coet̾nũ s idem deus filius.
cũ sit deus et̾nus & uerus pro
nob factus est homo uerus et¬
plenus. In eo uerus: qͥa uerã
habet deus ille: humanam
natam. In eo uͦ pleniꝰ: quia & car¬
nem humanam suscepit: et ani¬
man rationalem. idem quoq u¬
nigenitus deus: scd̾o est natus.
semel ex patre. semel ex matre.
Slatus est enĩ de patre deus: uer¬
bum. natus est de matre: ũbũ
caro factum. Unus gͥ est atq id̃

Expanded text:
Deus de sua natura genuit Filium Deum sibi aequalem, et eadem qua ipse naturaliter aeternus est, divinitate coaeternum. Sed idem Deus Filius cum sit Deus aeternus et verus, pro nobis est homo plenus. In eo verus, quia veram habet Deus ille humanam naturam; in eo vero plenus, quia et carnem humanam suscepit, et animam rationalem. Idem tamen Unigenitus Deus secundo natus est, semel ex Patre, semel ex matre: natus est enim de Patre Deus Verbum, natus est de matre Verbum caro factum. 11. Unus igitur est atque
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntas pat̾na p̃cessit et
ille qͥd̾ nat᷑a filiꝰ est. nos uͦ
ad optione. Ille uͦ nũꝙͣ. filiuᷤ
non fuit. nos anteqͣm essemus:
p̃destinati sumus. et cunc sp̃m
adoptionis accepimꝰ: qn credi¬
dimus in filium dĩ. Nos sumꝰ¬
filii gr̃a: non natã. Unigenitus
autẽ nat᷑a non gr̾̃a. an hoc etiã
in ipso filio dei ad hominem
referendum est: ita sane. Con¬
tendunt ħetici adimere patri
qd̃ pat̾ est dum uolunt filio
auferre qd̃ filius est adimunt
autẽ qui dicunt. qd̃ non de
nat᷑a sit filius non ex nat᷑a aũ
est: qͣndo non ead̾ in se habet
natus et gen̾ans. Neq̃ enim
filius est: cui alia ac dissimi¬
lis erit a patre sub̾a. Pat̃ autẽ
qͦmͦ erit si non qd̾ in se sube

Expanded text:
voluntas paterna praecessit; et ille quidem natura Filius est, nos vero adoptione; ille vero nunquam Filius non fuit, nos, antequam essemus, praedestinati sumus, et tunc spiritum adoptionis accepimus, quando credidimus in Filium Dei. Cofilii gratia, non natura; Unigenitus autem natura, non gratia, an hoc etiam in ipso Filio ad hominem referendum est? Ita sane. tendunt haeretici adimere Patri quod Pater est, dum volunt Filio auferre quod Filius est. Adimunt autem, cum dicunt, quod non de natura sit Filius. Non ex natura autem est, quando non eadem in se habet natus et generans. Neque enim Filius est, cui alia ac dissimilis erit a Patre substantia. Pater autem quomodo erit si non quod in se e
Abbreviated transcription (Latin):
ic. In conu̾se enĩ & in alt̾abilit̃
unite sunt adinuicem natẽ.
neq diuina cdistante a ꝓpͥa sim¬
plicitate: neq humana: aut
conu̾sa in ddeitatis natam. aut
in non existendam diuisa. ne¬
q ex duab una facta est com¬

Expanded text:
enim et inalterabiliter unitae sunt adinvicem naturae, neque divina distante a propria simplicitate, neque humana, aut conversa in divinitatis naturam, aut in non existentiam divisa, neque ex duabus una facta est com
Abbreviated transcription (Latin):
coniungi potuit humana na¬
et carne. ut suꝑbi illi maligni
sp̃c qui se ad decipiendum.
quasi ad adiuuandũ medios
int̾ponunt. non ideo audeant
et maxĩe. qͥa & mori in eadem
tanꝗͣ deos coli se ꝑsuadeant:
qr uident᷑ esse ĩmortales. deiñ
ut gr̾a dei nob̾ sine ullis p̃ce¬
dentib mitis in hoĩe xp̃o
cõmendaret᷑. Qͥã nec ipse
ut tanta unitate deo con-
iunctꝰ una cũ illo ꝑsona filiꝰ
fieret: ullis est p̃cedentib
m̃itis assecut᷑. s ex quo homo
eẽ cepit: ex illo est ⁊ ds̃. Unde¬
& dictum est. u̾bũ caro. f. ẽ.
est etiã illud ut suꝑbia hoĩs

Expanded text:
conjungi potuit humana naet carne: ut superbi illi maligni spiritus, qui se ad decipiendum quasi ad adjuvandum medios interponunt, non ideo se audeaet maxime quia et mori in eadem tanquam deos se coli persuadeant, quia videntur esse immortales. Deinde, ut gratia Dei nobis sine ullis praecedentibus meritis in homine Christo commendaretur: quia nec ipse ut tanta unitate Deo vero conjunctus una cum illo persona Filius Dei fieret, ullis est praecedentibus meritis assecutus; sed ex quo homo esse coepit, ex illo est et Deus: unde dictum est, Verbum caro factum est . Etiam il
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃c est ds et̾nus. ac uerus. ue¬
racit᷑ scłm tẽpus: ⁊ conceptus
et natus ex uirgine: illo .s. dõ
facto natalit᷑ hominis filio. qͥ
unꝰ est natalit᷑ filiꝰ unigenitus
dei patris. qui omĩũ nat᷑arũ
creator est idñs. Creauit uͥginẽ
creandus ex uͥgine. Ecce ex his¬

Expanded text:
 est Deus aeternus et verus, veraciter secundum tempus conceptus et natus ex Virgine. Illo, scilicet Deo facto naturaliter hominis filio, qui unus est naturaliter Filius Dei Patris, qui omnium naturarum Creator et Dominus creavit Virginem, creandus ex Virgine. Hic
Abbreviated transcription (Latin):
.i. nat᷑am in suam accepit deus
ille ꝑsonam. Item. Deus enim¬
genitus ut carnem hominis
ammamq mundaret: suscep¬
tione carnis. animeq rationa¬
lis incarnatus est. E cce exhis

Expanded text:
vi, in suam accepit ille Deus personam. Item: Deus VeFilius unigenitus, ut carnem hominis animamque mundaret, susceptione carnis animaeque rationalis incarnatus est. His aliis
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ &̃ ħeticis. ñ ut eoꝵ appbemus
errores: s ut catholicã doctͥnã adu̾s̾
eoꝵ insidias asserentes: uigilan¬
tiores & cautiores simꝰ. ꝓst̃ gͦ nob̾¬
hetici: ñ uerũ docendo qd̾ nescuĩt:
licos excitando. Iõq diuina ꝓui¬
dentia ħeticos ẽẽ multos ꝑmutit:
ut cũ insultant nob̾. ⁊ int̾rogant
nos q̃ nescimꝰ: ł sic excutiamꝰ pi¬
gritiã: idiuinas scͥptãs nosse
cupiamꝰ. Uñ ait. Oportet heses
eẽ. Non uult apłs nec optat ut
qr utile ẽ. ad qͥd ẽ utile: sub¬

Expanded text:
go haereticis non ut eorum approbemus errores, sed ut catholicam disciplinam adversus eorum insidias asserentes, vigilantiores et cautiores simus, etsi eoetici, non verum docendo quod nesciunt, licos excitando. Ideoque divina dentia haereticos esse multos permittit, ut cum insultant nobis et interrogant nos quae nescimus, et sic excutiamus pigritiam, et divinas Scripturas nosse cupiamus. Unde ait: Oportet haereses esse. Non vult Apostolus nec optat ut quia hoc utile est. Ad quid autem
Abbreviated transcription (Latin):
cio: assit accusatrix cogitatõ: ⁊testis
ꝯscĩa: & carnifex timor inde qͥdam
sanguis animi ꝯfitentis: ꝑ lacͥmas
cõfluat. Postremo ab ipsa m̃te talis
iudicet participatione corꝑis ⁊ san¬
guinis dñi. ut qͥ seꝑari a regno ti
panis separet᷑. Indigne e accipit.
si tc̃ accipit: cũ oebet ag̾e penitẽ¬
tiã. Erg̃o pͥꝰ se iudicet: i seiu̾tate pe¬
nitentie se ex̾ceat. ut ase ipso iudi¬
catꝰ: ñ iudicet᷑ ad ño. Pecͥcata it siue
parua siue magna sint: ĩpunita
duudicaremꝰ: ñ utiq iudicarem

Expanded text:
, adsit accusatrix cogitatio, testis conscientia, carnifex timor. Inde quidam sanguis animi confitentis per lacrymas profluat. Poshomo judicet participatione corporis et sanguinis Domini, ut qui separari a regno timpanis separetur. Indigne enim accipit, si tunc accipit cum debet agere poenitentiam. Ergo prius se judicet, et severitate poenitentiae se exerceat, ut a seipso judicatus non judicetur a Domino. Peccata enim sive parva, sive magna sint, impunita dijudicaremus, non utique judicarem
Abbreviated transcription (Latin):
for. Qsi. moneo uos abhoc pur¬
gare: i sine hac ãmonitone de¬
bueratis face̾. qͥa iã in alia epła. scͥ.¬
scͥpsisse eis epłam aliã ubi monuit
cant᷑ a dõ. qͥb misceri ñ ꝓhibuit.
sic̃ pͥꝰ isti intellexant. aut ne ꝯmis¬
ceamini. auaris aut ra. aut ydoliˢ

Expanded text:
dicat: Moneo vos ab hoc purgare, et sine hac admonitione debueratis facere, quia jam in alia Episscripsisse eis aliam Epistolam ubi monuit icantur a Deo, quibus misceri non prohibuit, sicut isti prius intellexerant. Aut ne commisceamini avaris, au
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯcidunt. qͣs buccis sonantib ñ
sapientib t̾tullianꝰ ĩflauit. dũ
sodas nuptias. tanꝗͣ illicitas:
maledico dente ꝯcidit qͣs oio¬
nũositatis auferre. Ipse etiã xp̃c

Expanded text:
unt, quas buccis sonantibus, non sapientibus etiam Tertullianus inflauit, dum secundas nuptias tamquam inlicitas maledico dente concidit, quas onumerositatis auferre. Ipse etiam C
Abbreviated transcription (Latin):
alii uiri bom: ñ nulla pecc̃a morte
punert̃: qͥa sic & uiuentib utilis
met᷑ ĩcuciebat᷑: & illis qͥ morte pu¬
niebant᷑: etiã ñ ipsa mors nocebat.
s pecc̾m qd̃ augeri posset: si uiu̾es¬
minuebat᷑. Non teniẽ iudicabant:
qͥb tale iudiciũ donauãt ds̃. Iñ
ẽ qd̾ helyas multos morte affecit.
& ꝓpͥa manu. ⁊ igne diuinit̾ impe¬

Expanded text:
 nonnulla peccata morte punierunt, quo et viventibus utilis metus incuteretur, et illis qui morte puniebantur, non ipsa mors noceret, sed peccatum, quod augeri posset si viverent. Non temere illi judicabant, quibus tale judicium donaverat Deus. Inde est quod Elias multos morte affecit, et propria manu , et igne divinitus impe
Abbreviated transcription (Latin):
uidet᷑ eẽ necessitas: ut aliqͣ secreta
doctͥne taceant᷑ fidelib paruulis:
seorsũ dicenda maiorib .i. intelligen¬
bant. illi: ut pariuli. isti: ut maioreᷤ.
illi: ut lactis alim̃tũ. isti: ut cibi so¬
lidam̃tũ. qi isi ñ audiunt ampliꝰ.
tñ intelligunt ampliꝰ. Non i eqͣlit̃

Expanded text:
itur necessitas, ut aliqua secreta doctrinae taceantur fidelibus parvulis, seorsum dicenda intelligenbant illi, ut parvuli, isti ut majores, illi ut lactis alimentum, isti ut cibi solidamentum, quia etsi non audivit amplius, tamen intelligitur amplius. Non enim aequaliter
Abbreviated transcription (Latin):
testatẽ dicit᷑ habuisse apłs: ut
cũ aliquẽ a stulticia sua dimou̾e̾¬
ñ posset: diabolo eũ uexandum
trad̾et. qͦ adusq penitentiã ꝓfitens:
amalo desistet. Uñ subdit. Ut sp̃e

Expanded text:
em dicitur habuisse Apostolus, ut cum aliquem a stultitia sua nodimovere, diabolo eum vexandum traderet, quousque poenitentiam profitens a malo desisteret. Unde subdit: Ut spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
tirpant᷑ uitia. ⁊ estis dĩ edi: ĩpositio¬
ne uͥtutũ. Aꝑtissime ostendit᷑ exhis
sumꝰ. qi colit nos ad fructũ: ⁊ dĩ edi¬
ficatio. ꝗͥa qͥ colit nos: habitat ĩ nob̾.
reb uisibilib apłi etiã agͥcole posst̃¬

Expanded text:
itione virtutum. Apertissime ostenditur ex his sumus, quia colit nos ad fructum, et Dei aedificium, quia qui colit nos, habitat in nobis; rebus visibilibus. Apostoli etiam po
Abbreviated transcription (Latin):
huc
amant sclaria: ⁊ ne¬
t̾renis ĩplicati st. ⁊ de¬
diti st̃.
uincłis qͥb̃dã. ⁊ affectionib carnis

Expanded text:
uc amant saecularia, et neterrenis implicati sunt, et dediti sunt vinculis quibusdam et affectionibus carnis
Abbreviated transcription (Latin):
etiã minꝰ docti posst̃. ꝑfecte autem
euangłizare multo difficilioris ce
rarioris ẽ oꝑis. iõ doctor gentiũ płi¬
mis excellentior: euangłirare se
missũ dicit: ñ baptirare. hoc tñ ne¬
cẽssitate ĩ stante int̾dũ egiton

Expanded text:
etiam minus docti possunt, perfecte autem evangelizare multo difficilioris et rarioris est operis. Ideo doctor gentium pluribus excellentior evangelizare se missum dicit, non baptizare. Hoc tamen necessitate 69 instante interdum egit. Non
Abbreviated transcription (Latin):
tauerunt głam incor. dĩ ⁊c̃. Ecce
licet maiestatẽ inuisibilis dĩ. quẽ
ex creat᷑is agnouerant: non in ho¬
mines. s qd̃ peiꝰ est in excusabile
crim̃: in similitudinẽ hominũ
ĩmutarent. ut forma corruptibi¬
lis ds̃ abillis uocaret᷑. Hoc est si¬
mulacrum hominis. ut quos
uiuos hoc nomine donare non
audebant mortuoꝵs imagines
in głiam dĩ recipiant. Quanta
hebitudo. qñta est stulticia eoꝵs:
apud quos plus potest imago ꝗͣ
ueritas: ⁊ potiores sunt mortui
sapĩe salomonis dicit᷑. Mortuiᷤ
mortuũ fingit: oꝑib inĩquis.

Expanded text:
. Ecce licet majestatem invisibilis Dei, quem ex creaturis cognoverant, non in homines, sed quod pejus est et inexcusabile crimen, in similitudinem hominum immutarent, ut forma corruptibilis, Deus ab eis vocetur, hoc est simulacrum hominis, ut quos vivos hoc nomine donare non audeant, mortuorum imagines in gloriam Dei reciperent. Quanta hebetudo! quanta est stultitia eorum, apud quos plus potest imago quam veritas! et potiores sunt mortui ro Salomonis dicitur: Mortuus mortuum fingit, operibus iniquis .
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑbia enĩ caput peccati est: de qͦ
dictũ est. Initiũ om̃ĩs peccati: su¬
ꝑbia est. Sũꝑbierunt autem di¬
centes se eẽ sapientes. Non debe¬
bant sibi arrogare. qd̃ ds donauãt.
nec se iactare ex eo qd̾ non ase ipsiᷤ:
s ab illo habebant. Qd̃ utiq illi
credendum fuit: ut ad hoc tenen¬
dum qd̾ uid̾e non potãnt. ab illo
sanarent᷑: qͥ ded̾at ut uid̾ent. Si
enĩ hoc facẽnt: humilitatẽ ser¬
uarent. &e possent purgari. ⁊ illi
beatissime contẽplationi coherere.
Qã uͦ suꝑbia erat in eis: obumbra¬
uit eos cecitas. Qd̃ enĩ curiositate
inuenerunt: ꝓ suꝑbia ꝑdidunt.
Qͦd enĩ ds̃ ded̾at gͣtis: tulit in

Expanded text:
bia caput peccati est, de qua dictum est: Initium omnis peccati superbia est . Superbierunt autem dicentes se esse sapientes. Non debebant sibi arrogare quod Deus donaverat, nec se jactare ex eo quod non a se ipsis, sed ab illo habebant. Quod utique illis credendum fuit, ut ad hoc tenendum quod videre poterant, ab illo sanarentur qui dederat ut viderent. Si enim hoc facerent, humilitatem servarent, et possent purgari, atque illi beatissimae contemplationi cohaerere. Quia vero superbia erat in eis, obumbravit eos caecitas. Quod enim curiositate invenerunt, per superbiam perdiderunt. Quod enim Deus dederat gratis, tu
Abbreviated transcription (Latin):
io faciat: ꝓ ꝯgruentia hoĩũ. cũ
tudinis sue necessitate. s qñta fa¬
cilitate ⁊ serenitate careat his: cũ
ł oportet. ł etiã neceẽ ẽ carere his:¬
ut dicẽ possit. Scio abundare i
a filiis suis. qͥ ĩ telligunt: nec in
abstinendo. nec ĩ manducando
eẽ ĩticiã. s ĩ eqͣmmitate tolerandi
ĩopiã: imtẽꝑantia ñ se corrum

Expanded text:
um cum tudinis suae necessitate, sed quanta facilitate et serenitate animi careat his, cum vel oportet vel etiam necesse est his carere ut dicere possit: Scio abundare et a filiis suis, qui intelligunt nec in abstinendo nec in manducando esse justitiam, sed in aequanimitate tolerandi inopiam et intemperantia non se co
Abbreviated transcription (Latin):
manducare. Helyam: cibo carnus
refectũ. Ioħem: mirabili abstinen¬
tia p̃ditũ: aĩalib id ÷ locustis in
escã cedentib: ñ fuisse pollutũ.
de carne s de pane tẽptatũ ho¬

Expanded text:
missum ; Eliam cibo carnis refectum ; Joannem mirabili abstinentia praeditum, animalibus, hoc est locustis, in escam cedentibus non fuisse pollutum. de carne, sed de pane esse
Abbreviated transcription (Latin):
spc̃ cõmunis ẽ patͥ ⁊ filio: am¬
boꝵq unio. ꝑ quẽ fit societaᷤᷤ
⁊i unitas: qua efficim᷑ unũ
corpꝰ unici filii dĩ. Hnitas i
nos cõpaginat: qͣm facit cari-¬

Expanded text:
quia communis est Patri et Filio, amborumque unio; per quam fit societas et unitas, qua efficimur unum corpus unici Filii Dei. Unitas enim nos compaginat, quam facit chari
Abbreviated transcription (Latin):
massa simꝰ in sub̾a. ⁊ cuncti pec¬
catores: alii miseret᷑: i altũ despi¬
cit ñ sine iꝰticia. In figulo ii sola
uoluntas ẽ. In deo autẽ uolũtas:
⁊ lutuosa est. Idõq si iñ uas in
honorẽ fit: miscdia ẽ. si ĩ contu¬
meliã: iustũ ẽ. qͥa hoc erat ex
uiciata: diuino iudicio debite
omĩb debebat᷑: i ab illo lib̾ent᷑
uasa miscd̃ie. in altõ eqͥtas: ĩ alt̾o
miscd̃ia ꝑspicua ẽ. Massã enĩ
illa si media eẽt. ut sic̃ nicħ boni.
inqͥtas: ut ex ea fierent uasa in

Expanded text:
massa simus in substantia, et cuncti peccatores, alii miseretur et alterum despicit, non sine justitia. In figulo enim sola voluntas est, in Deo autem voluntas et lutosa est: si inde vas in honorem, misericordia est; si in contumeliam, justum est, quia hoc erat ex vitiata divino judicio debitaeomnibus debebatur, et ab illa liberentur vasa misericordiae, in altero aequitas, in altero misericordia perspicua est. Massa enim illa si media esset, ut sicut nil boni, ita iniquitas, ut ex ea fierent vasa in
Abbreviated transcription (Latin):
piũ ad qd̃ recurrimꝰ. ⁊ formã qͣm
seqͥmur: igrãm qͣ reconciliamur.
Unũ qͦ auctore conditi sumꝰ: &
siłitudinẽ eiꝰ ꝑ quã ad unitatẽ
reformamur. & pacẽ qͣ unitati

Expanded text:
pium ad quod recurrimus, et formam quam sequimur, et gratiam qua reconciliamur: unum quo auctore conditi sumus; et similitudinem per quam ad unitatem reformamur, et pacem qua unitati
Abbreviated transcription (Latin):
.i. carnalis non spũalis. ⁊ uterq
inexcusabilis. Si enĩ iudeus iu¬
dicat gentilem de ydolatria: et
hoc dicit. & si nũdũ eos noĩatim
expͥmit. qui in lege głiant᷑. & a¬
gunt ea que dãpnant in aliis.
sicut in sequenti ostendit᷑. & qͥa
nũdum noi̾atim eos expͥmit: iõ
in sequenti eos nominat. ce quia
non solum qui in lege peccauer̃t:
ꝑibunt. s etiam qui sine lege pec¬
cauerunt: ideo &e de gentibus
ibidem addidit dicens. Ira in
omnem animam hominis oꝑan¬
tis malum iudei & g̾ci. &e głia
homini oꝑanti bonum: iudeo
et gco. quasi dicẽt. ꝓpt̃ qd .s. quia
gentiles p̃dicta facientes sunt in¬
excusabiles: multo magis o homo
legem instruct᷑. alios damnas. inex¬
cusabilis es. quia non t̾e obseruaᷤᷤ
ab his in quib alios rep̾hendis.
Quod autẽ in excusabiles sint:
ꝓbat siue sp̃ualit̾ de iudeis: siue
cõmunit̃ de iudeis &e gentib.
q̃si dicẽt. Nere in excusabilis es

Expanded text:
 carnalis, non spiritualis, et uterque inexcusabilis. Si enim gentilem judicat Judaeus de idololatria, et haec dicit, etsi nondum eos nominatim exprimit, qui in lege gloriantur, et agunt ea quae damnant in aliis, sicut in sequenti ostenditur. Et quia nondum nominatim eos exprimit, ideo in sequenti nominat. Et quia non solum qui in lege peccaverunt peribunt, sed etiam qui sine lege peccaverunt; ideo et de gentibus ibidem addidit dicens: Iram in omnem animam hominis operantis malum, Judaei et Graeci, et gloria omni operanti bonum Judaeo et Graeco. gentiles praedicta facientes sunt inexcusabiles, multo magis, o homo, qui per legem instructus alios damnas, inexcusabilis es, quia te ipsum non servas ab his in quibus alios reprehendis. Quod autem inexcusabiles sint probat, sive specialiter de Judaeis sive communiter de Judaeis et gentibus; quasi
Abbreviated transcription (Latin):
hoc facis: quasi mirum est. Ui¬
de̾tur autẽ longanumitas que
alibi sustentatio dicit᷑: a patien¬
tia differre. qr qͥ infirmitate ma¬
gis qͣ. ꝓposito delinquunt: sus
non statĩ punit. Longanimitaᷤᷤ
est: qua ꝑ infirmitatẽ .⁊ non
delib̾ati animi malitiam pec-¬
cantes diu portat. expectans

Expanded text:
hoc facis? Quasi dicat: Mirum! Videtur autem longanimitas, quae alibi sustentatio dicitur, a patientia differre, quia qui infirmitate magis quam proposito delinquunt, sustnon statim punit. Longanimitas est qua per infirmitatem, et non deliberati animi malitiam peccantes diu portat, exspectans
Abbreviated transcription (Latin):
uoluerit. siue ad bona ꝓmiscd̾ia
Iudicio utiq suo: aliqñ aꝑto.
aliqn occulto. semꝑ autẽ iusto.
tẽ eiꝰ ad malũ qd̾ non ita: intelli¬
gendum: quasi ds̃ malitiam im-¬
ꝑtiant᷑ s qi sicut apponit grãm
uñ inclinat᷑ hominis uoluntas
ĩmen. ⁊ c̾. hic exequit᷑ latiꝰ ꝑ par¬
tes culpam eoꝵs ⁊ penam: ut cõpa¬
ret inuicẽ: ĩ est hic repeticio p̃dic

Expanded text:
uoluerit, siue ad bona pro uoluerit, siue ad bona pro udicio utique suo, aliquando aperto, aliquando occulto semper autem justo. eorum ad malum: quod non ita intelligendum est, quasi Deus malitiam impertiat, sed quia sicut apponit gratiam, unde inclinatur hominum voluntas men. Hic exsequitur latius per partes culpam eorum, et poenam, ut comparet invicem, et est hic repetitio praedi
Abbreviated transcription (Latin):
.i. ut corꝑa nat᷑alit᷑ repugnantia:
quadam ui applicarent. & uitio
in desidia praua: s oe ĩmundas
actiones. & contumeliosas quib
afficiunt & inficiunt corꝑa sua.
ipsi dico habentes hec: insemet.¬
ipsis .i. non aliunde. s a seipsis.
Non enĩ habet homo hec adeo.
s dicit᷑ his tradi qr desertus adõ
cedit his oe consentit capit᷑. uin¬
qͥs uictꝰ est: huic & seruiis ad dic¬
tus est. & fit peccatũ consequens:
p̃cedentis pena peccati. ł ita affi¬
ciant corꝑa: ipsi dico agentes cõ¬
tumelias in semet ipsis .i. in suo
sexu. mascłi cũ mascłis: femine
cũ feminis. diligent̃ aĩadtͣendũ
est qd̾ hic ⁊ subsequent᷑ ait. Tra¬
non facit. Intẽptator i maloꝵs¬
est. Qͥ gͦ dicit clm homines ad
ista non cog̾e̾ s dignos deseri:
tantũ deserere uerissime dicit.
deserit enĩ ds̃ non apponendo
gr̃am: ł appositã subtrahendo.
Manifestũ est enĩ dm̃ oꝑari in
cordib hominũ: ad inclinan¬
das eoꝵs uoluntates quocũq

Expanded text:
est ut corpora naturaliter repugnantia, quadam vi applicarent, et vitio in desideria prava, sed et in immundas actiones et contumeliosas, quibus afficiunt et inficiunt corpora sua. Ipsi dico habentes haec, in semetipsis, id non aliunde, 9 sed a semetipsis. Non enim habet homo haec a Deo, sed dicitur his tradi, quia desertus a Deo cedit his atque consentit: vinquis victus est, huic et servus addictus est; et fit peccatum consequens poena praecedentis peccati. Vel ita, afficiant cor, ipsi dico agentes, contumeliis in semetipsis, id est in suo sexu, masculi cum masculis, feminae cum feminis. Diligenter animadvertendum est quod hic, et subsequenter ait: Tranon facit, intentator enim malorum. Qui ergo dicit Deum homines ad ista non cogere, sed dignos deseri tantum deserere, verissime dicit. Deserit autem Deus non apponendo gratiam, vel appositam subtrahendo. Manifestum est enim Deum operari in cordibus hominum ad inclinandas eorum uoluntates quocumque
Abbreviated transcription (Latin):
est suꝑbiam eoꝵs & curpitudinẽ
tans. hic̾ autẽ cõmuniter de gen¬
tib ⁊ udeis agit: qͥ se inuicem
iudicabant. nec t̾ñ amalis cessa
morte. inexcu. es. o homo .s. carna.¬

Expanded text:
est, superbiam eorum, et turpitudines, tans: Haimo Hic autem communiter de gentibus et Judaeis agit, qui se invicem judicabant, nec tamen a malis cessabmorte, inexcusabilis es, o homo, sc
Abbreviated transcription (Latin):
sit in m̃bris ad hoc creatis. ut ꝑ¬
ea possit ad gen̾andũ utq sexuᷤ
misceri. ac ꝑ hoc cũ eisd̾ m̃bris
nat᷑alis est usus. nec t̾n laudabi¬
lis. s culpabilis. ab ea uͦ parte
corꝑis que non ad genandũ est
instituta: s in coniuge qͥs utat᷑.
contͣ nat᷑am est & flagitiosum.

Expanded text:
fit in membris ad hoc creatis, ut pfit in membris ad hoc creatis, ut pea possit ad generandum sexus uterque misceri. ac per hoc cum eisdem membris naturalis est usus, nec tamen laudabilis, sed culpabilis. ab ea uero parte corporis, quae non ad generandum est instituta, si et coniuge quisque utatur, contra naturam est et fl
Abbreviated transcription (Latin):
su. in. Ecce peccatũ uoluntatis. de¬
sideriis dico suis. que .s. a se sunt
mascłs mascłm turpi desid̾io
ad usum appeteret in debitũ.
nͥ sublato usu concesso alit̾ uti.
qͣm concessum est: Cum illa
pars corꝑis non habeat huiꝰ mͦi
usũ datũ anat᷑a. Que enĩ ht
homo concessa & licita in aliũ
ordinẽ conu̾sa. ⁊ alit̾ facta qm
concessa sunt: peccatum sunt.
Si aũtem putas oiuliane apłm
ex hoc laudasse libidinem. qͥa
usũ femine dixit ẽẽ nat᷑alem:
omnẽq ꝓfecto usum femine
laudare cõpelleris. ac ꝑ hoc: i ea
que cõmutunt᷑ cũ feminis stupͣ
laudabis. qͥa & illic utiq usus
nat᷑alis est qͣmuis cdampnanduᷤᷤ
qͥa legitimꝰ non est. Unde ⁊ filii
non legitimi. s nat᷑ales uocant᷑:
qͥ in nascunt᷑. Non gͦ concupis¬
centiam carnis in illo u̾bo lau¬
dauit apłs: s nat᷑alem usum
appellauit: illũ usũ unde natã
humana pot̃ nascendo subsistẽ.
nec dixit usũ comugalem: sed
nat᷑alem eũ uolens intelligi qͥ

Expanded text:
 ecce peccata voluntatis. Desideriis, dico, suis, quae scilicet a se sunt,masculus masculum turpi desiderio ad usum appeteret indebitum. Qm, nisi sublato usu concesso aliter uti quam concessum est, cum illa pars corporis non habeat hujusmodi usum datum a natura. Quod enim habet homo concessa et licita, in alium ordinem conversa, et aliter facta, quam sunt concessa, peccatum sunt. Si jam putas, o Juliane, Apostolum ex hoc laudasse libidinem, quia usum feminae dixit esse naturalem, omnem profecto usum feminae laudare compellis. At per hoc, et ea quae committuntur cum feminis stupra laudabis, quia et illic utique usus naturalis est, quamvis damnandus, quia legitimus non est. Unde et filii non legitimi, sed naturales vocantur, qui inde nascuntur. Non ergo concupiscentiam carnis in illo verbo laudavit Apostolus, sed naturalem usum appellavit illum usum, unde natura humana potest nascendo subsistere. Nec dixit usum conjugalem, sed naturalem, eum volens intelligi qui
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm oportuit .s. que peccato con¬
grua fuit .i. receꝑunt undictã
latria ꝑimpiũ &e gͣuissimũ de¬
lictũ est: tantũ & cõpensatio eiꝰ
horrenda. et ꝑsordida est passio.
quam receꝑunt. in semet ipsis .s. in
nata sua uindicantes dm̃ .u. iun¬
dictam dei sustinentes in sũo sexu
.s. deformitatẽ oꝑantes. Et nota qd̃
dicit oportuisse eos istã m̾̃cedem
reciꝑe. Hic itaq uides causã ꝓpt̃
quam traditi sunt: sine ulla am¬
biguitate monstratam. Dixit enĩ
quid mali ante fecissent ⁊ pꝰea ad¬
iunxit. ꝓpt̃ qd̾ tradidit. ⁊c̃. ꝓ inde
p̃cedentis est hec peccati pena. &¬
tñ etiã ipsa peccatũ est. Iudicio
enĩ iustissim dei traditi sunt.
siue deserendo. siue alio mͦ in ex¬
plicabili. ł explicabili: inpassio¬
nes ignominie. ut cͥmina cͥmini¬
b uindicarent᷑ &e supplicia pec¬
cantiũ non tm̃ sint torm̃ta: sed

Expanded text:
quam oportuit, scilicet quae peccato congrua fuit, id est receperunt vindictam lolatria per impium et gravissimum delictum, tantum et compensatio ejus horrenda et persordida est passio quam receperunt. In semetipsis, scilicet in natura sua vindicantes Deum, id est vindictam Dei sustinentes in suo sexu, scilicet deformitatem operantes. Et nota quod dicit eos oportuisse istam mercedem recipere. Hic utique vides causam propter quam traditi sunt sine ulla ambiguitate monstratam. Dixit enim quid mali ante fecissent, et postea adjunxit: Propterea tradidit, etc. Proinde praecedentis haec est poena peccati, et tamen ipsa peccatum est. Judicio enim justissimo Dei traditi sunt, sive deserendo, sive alio modo explicabili, vel inexplicabili. In passiones ignominiae, ut crimina criminibus vindicarentur, et supplicia peccantium non tamen sint tormenta, s
Abbreviated transcription (Latin):
eos qui talia.a. siue iudei. siue
gentiles sint .i. in ẽos qui illa fa¬
ciunt: in aliquo rep̾hendunt.
homines in iudicio aitendunt.
ꝑsonas potentũ diuitũ ꝓpin¬
quoꝵ.S dei iudiciũ in hoc ue¬

Expanded text:
eos, qui talia agunt, sive Judaei, sive gentiles sint, id est in eos qui illa faciunt quae in aliis reprehendunt. Homines in judicio attendunt personas potentium divitum propinquorum, sed Dei judicium in hoc ve
Abbreviated transcription (Latin):
ueritatẽ iudiciũ. qͥa corda ho¬
minũ nosse soliꝰ dei est: im̃tis
secreta dinoscẽ. Sunt enĩ q̃dam:
que cõmutunt᷑ oꝑe qͥd̾ malo.
animo autẽ non malo ut siqͥs
opus non ꝓ mandato dei: s ut
laudet᷑ ab hominib faciat. Seqͥt᷑.

Expanded text:
rda hominum nosse solius Dei est, et mentis secreta dignoscere. Sunt enim quaedam quae committuntur opere quidem malo, animo autem non malo, ut si quopus non pro mandato Dei, sed ut laudetur ab hominibus faciat. VERS.
Abbreviated transcription (Latin):
m.et̾na. Ne putarent his p̃dictiᷤᷤ
penis tantũ affligi qͥb delectant᷑.
addit hic ultimã penã .i. mortẽ
et̾nam.i non solũ qui faciunt ea¬
consen. facienti. ut nullꝰ excuset᷑.¬

Expanded text:
erna. Ne putarentur his poenis praedictis tantum affligi, quibus delectantur, addit hic ultimam mortem aeternam. Et non solum qui faciunt eaconsen
Abbreviated transcription (Latin):
et coluerunt. & seruierunt creatẽ
potiꝰ qͣm creatori qͥ est ds̃ bñdict᷑
item uindicta dei contͣ eos osten
dei figm̃ta ⁊ similitudines rerũ
dificauert̃: traditi sunt illuden¬
di desidiis carnis non ut illa
aut ĩmut̾e. Precedentib quippe
culparũ causis: iure & merito
deserunt᷑ a dõ qͥ ui̾tatẽ dĩ ĩ im¬
qͥtate detinent: ⁊i creatoris głiam.
creature atͥtbuunt. et ꝓ hoc dese¬
runt᷑. & tradunt᷑ desidiis suis. Ist̾a̾
uͦ peccata qͥa ex suꝑbia sunt: non
solum peccata s et supplicia sunt.
Omẽ qͥppe peccatũ qd̾ t̾n citiꝰ pem¬
tendo non tergit᷑: aut peccatũ est.
et causa peccati: aut peccatũ est. n
ponde ad aliud trahit. Uñ fit uͭ
non solum peccatũ fit. s ⁊ causa
peccati. Ex illo qͥppe: culpa sub¬
sequens orit᷑. Peccatũ uͦ qd̾ ex pec¬
cato oritur: non solum peccatũ.
s pena peccati est. Qͥa iusto iu¬
dicio ds̃ cor peccantis obnubilat.
ut p̃cedentis peccati mito: etiam

Expanded text:
erunt creaturae potius quam Creatori, qui est benedictus item vindicta Dei contra eos ostenDei, figmenta et similitudines rerum deificaverunt, traditi sunt illudendi desideriis carnis, non ut illa aut immittere. Praecedentibus quippe culparum causis, jure et merito deseruntur a Deo hi qui veritatem Dei in iniquitate detinent, et Creatoris gloriam creaturae attribuunt, et per hoc deseruntur, et traduntur desideriis. Ista vero peccata, quia de superbia sunt, non solum peccata, sed etiam supplicia sunt. Omne quippe peccatum quod tamen citius poenitendo non tegitur, aut peccatum est, et causa peccati: aut peccatum, et poepondere mox ad aliud trahit. Unde fit ut non solum peccatum sit, sed et causa peccati. Ex illo quippe culpa subsequens oritur. Peccatum vero quod ex peccato oritur, non solum peccatum, sed et poena peccati est, quia justo judicio Deus cor peccantis obnubilat, ut praecedentis peccati merito, etiam
Abbreviated transcription (Latin):
Ecce itẽ quia non resipiscunt in
alia cadunt ꝓ ead̾ culpa. ꝑ hoc ã
qd̾ dicit sicut: penã peccato assi¬
milat. ut sicut peccauerunt in
sensũ dei arbitrantes dm̃ nesci¬
re mala sua: sic punti sunt in
ꝓpͥo sensu i hoc est. Et sicut non¬

Expanded text:
Ecce item quia nondum resipiscunt in alia cadunt pro eadem culpa. Per hoc autem quod dicit, sicut, poenam peccato assimilat, ut sicut peccaverunt in sensu Dei, arbitrantes Deum nescire mala sua, sic puniti sunt in proprio sensu. Et hoc est et sicut
Abbreviated transcription (Latin):
est uerꝰ ds̃. Ipsa enĩ una ueritas
&e ita non possunt duo ueri dii
ueracit᷑ dici. sicut ipsa una ueritas.
nat᷑alit᷑ non potest diuidi. Nerum
itaq dm̃ colere: ueroq deo seriuire.
mendlatiũ qui dõ non estimat ser¬
uiendũ cõmutauerunt gͦ uĩtatem
dei inmendatiũ: dũ nomen dĩ qͥ¬
est uerus ds̃ ded̾unt his qͥ non st̃
dii .s lapidib et lignis atq metalliꝰ.
auferentes qd̾ sunt: dant qd̾ non st̃.
ut dĩ ueritas: sit m̃datiũ. ut q̃n
lapidem dicant eẽ dm̃. Non enim
cure: qͣm creatori. Hoc est mutare
uerum: in falsum. Ut enĩ uid̾ent᷑
digne hec colere dĩ nomen. ⁊ hono¬
ꝙ̃ illi in m̃datiũ conu̾terunt. crea¬
turas tanꝙͣ. creatorem colentes. S
gent̃ hornando eam: ⁊ seruierunt
simulacris intelligebant. seruie
omĩa exaltatus. & hoc: in scła .i.
sine fine amen. qͣi dicat. hoc uerũ¬
est qd̾ dõ uero benedictio ẽ inscła.
diis autẽ gentium: ad tẽpus im¬
pietas dat honorẽ. ideo: qd̃ illi di¬

Expanded text:
Ipsa enim una veritas et ita non possunt duo veri dii veraciter dici, sicut ipsa una veritas naturaliter non potest dividi. Verum itaque Deum colere, veroque Deo servire, mendacium, qui Deo non vero aestimat serviendum. Commutaverunt ergo veritatem Dei in mendacium, dum nomen Dei qui verus est, dederunt his qui non sunt dii. Lapidibus enim et lignis atque metallis auferentes quod sunt, dantes quod non sunt, ut Dei veritas sit mendacium, ut quando lapidem dicunt Deum esse, non enim potius quam Creatori: hoc est mutare verum in falsum. Ut enim viderentur digne haec colere, Dei nomen et honoam illi in mendacium converterunt, creaturas tanquam Creatorem colentes. Et genter orando eam; sed et servierunt t ea quae in simulacris intelligebant. Servieromnia exaltatus, et hoc, in saecula, id est sine fine. Amen; quasi dicat: Hoc eest, quod Deo vero benedictio est in saecula: diis autem gentium ad tempus impietas dat honorem. Ideo quod illi di
Abbreviated transcription (Latin):
minuerunt ut hoꝵs qui minima.
et parua sunt: similitudim. dĩ
honorificentiam darent. Hic ergo
dãpnat simulacra impioꝵ in qͥb
alii solem. alii t̾ram. alii homines
et ser. quia eoꝵs si mulacra diu̾siꝰ
tẽporib a romanis colebant᷑. Mos
enĩ ab antiquo fuit romanis ado¬
rare simulacra hominũ. ut ro¬
muli. iouis. & alioꝵs ce maxime
ab euentu enee in italiam. Uo¬
lucrum autẽ et quadrupedũ.
&e serpentũ simulacra coluerunt:
ex quo alexandria ab aug̾to uicta
est: &e rome subiugata. Seqͥtur.

Expanded text:
minuerunt, ut horum quae minima et parva sunt similitudini, Dei honorificentiam darent. Hic ergo damnat simulacra impiorum in quibus alii solem, alii terram, alii homines tium, quia horum simulacra diversis temporibus a Romanis colebantur. Mos enim fuit ab antiquo Romanis adorare simulacra hominum, ut Romuli, Jovis, et aliorum, et maxime ab adventu Aeneae in Italiam. Volucrum autem et quadrupedum, et serpentium simulacra coluerunt, ex quo Alexandria ab Augusto victa est, et Romae subjugata. VERS.
Abbreviated transcription (Latin):
libidinis. qui est passio nat᷑e nͦ
noĩanda pꝰea tradidit in ipsum
uir & mulier in uno concubitu
lierem. Siquis uͦ relicta conu¬
ge aliam cognou̾it: turpitudi¬
nem oꝑat᷑ & peccat. s non contra
nat᷑am. Qͥ uͦ etiam cũ ipsa coniu¬
ge alio mͦ qm decet d ormierit:¬

Expanded text:
libidinis, quae est passio naturae, nec nominanda. Postea tradidit in ipsum mulier in uno concubitu lierem. Si quis vero relicta conjuge aliam cognoverit, turpitudinem operatur, et peccat; sed non est contra naturam. Qui vero et cum ipsa conjuge alio m
Abbreviated transcription (Latin):
ypocrisin exam̃ fallit intuen¬
tiũ. ut cũ puniendꝰ sit: honore
dignꝰ appareat. Similit᷑ & de iu-¬
deo qͥ simulat qd̾ ñ est. & ideo cõ¬
grue ait. iudicas. qͣsi alioꝵs doc¬
tor: ñ te accusas. s alios. Impu¬
nitatẽ sꝑans qͥa hec potestas da¬
qͥ te iudicet. s & si desit ad p̃sens
qͥ te iudicet: effuge tñ iudiciũ
dĩ ꝗd̃ ĩ mundo euasisti: in futo
ñ pot̾is. & qͣi ille dicẽt. Cur gͦ ñ
eiꝰ. Copiosa est bonitas dĩ que
peccantib multa bona ad mi¬
nistrat: blandiens ut ad penitẽ¬
tiam ad trahat &e contẽpnis di¬
uitias patientiȩ .i. copiosam pa-¬
tientiã dei: que tot &e tanta pecrã¬
tes: sustinet nec cito eos punit.
Subdit. & contẽpnis diuitias. lon.¬

Expanded text:
hypocrisim examen fallit intuentium; ut cum puniendus sit, honore dignus appareat. Similiter et de Judaeo, qui simulat quod non est. Et ideo congrue ait, judicas quasi aliorum doctor; non te accusas, sed alios, impunitatem sperans, quia haec potestas daui te judicet. Sed etsi desit ad praesens qui te judicet, effugere tamen judicium Dei quod in mundo evasisti, in futuro non poteris. Et quasi ille diceret: Cur ergo non ejus. Copiosa est bonitas Dei quae multis peccantibus multa bona ministrat, blandiens ut ad poenitentiam attrahat. Et contemnis divitias patientiae, id est copiosam patientiam Dei, quae tot et tanta peccantes sustinet, nec cito eos punit. Subdit, et contemnis divitias, lon
Abbreviated transcription (Latin):
ueritatẽ: in eos qͥ talia agunt.¬
te destruit hic apłs. posset enĩ
in excusationẽ sui peccati dicẽ
iudeus. &e si ead̾ ago q̃ iudico:
me tñ udeũ defendit genꝰ ilex.
Et econtra gentilis me gentilẽ
defendit ignorantia contͣ qd̃:
apłs ait. Scimꝰ & c̃. Ostendens
nec illos ꝑ ignorantiã. Ignoran¬
mini. s nos scimꝰ qm̃ iudiciũ.
⁊ c̃. ł si est ibi enĩ. ita lege. Nere
in excusabilis es. qr scimꝰ qm̃¬

Expanded text:
veritatem in eos qui talia aguntitate destruit hic Apostolus. Posset enim in excusationem sui peccati dicere Judaeus: et si eadem ago quae judico, me tamen Judaeum defendit genus et lex; et contra gentilis: me defendit ignorantia. Contra quod Apostolus ait: Scimus, etc., ostendens nec illos mini, sed nos scimus quia judicium, etc., vel si est ibi enim, ita lege: Vere inexcusabilis es, quia scim
Abbreviated transcription (Latin):
tate. sine miscd̃ia. qͥa non com¬
patiunt᷑ miseris. Sequitur.
uia cũ iusticiã dei cogno¬
uissent: non intellexert̃ qm̃ qͥ
talia agunt digni sunt morte
non solũ qͥ faciunt ea: s etiam
qͥ consentiunt facientib. Quia
cũ iusticiã dĩ ñ .c. Item hic ostñ-¬
dit eos ult̾ius cad̾e dicens. qui

Expanded text:
tate, sine misericordia, quia non comtate, sine misericordia, quia non compatiuntur miseris. VERS. 32.-- « Qui cum justitiam Dei cognovissent, non intellexerunt quoniam qui talia agunt dignon solum qui ea faciunt, sed etiam qui consentiunt facientibus. » Qui cum justitiam, etc. Item hic ostendit eos ulterius cadere, dicens, qui