comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quȩrendo ꝯsiliũ qͥd in his pericłis. quȩ tẽꝑa nr̃a inuenert̃ facere debeatis: Quãuis enũ
epłam illã brȩint̾ scripserim. nichil me tam̃ p̃teriisisse ar̾bitror qͦd & respondenti
dicere & quȩrenti audire sifficeret: qͣndoqͥdẽ dixi nec eos c̾t᷑ ꝓ hibendos qͥ ad loca si
posst̃ migrare muntta desderant: & ministerii nr̃i uincuia qͥb nocrpi caritas
posii: Restat gͦ in ꝗͣ ut nos qͦrũ ministiũ qͣntulȩ cũq plebidĩ uͥ sumꝰ manenti. ita necessariũ ẽ
ut sine hoc eã ñ opporteat remanere: dicamꝰ dño: Esto nob̃ in dm̃ ꝓtectorẽ: & in locũ mu¬
nitũ: S hoc ꝯsiliũ tͥ ꝓpt̾ea ñsufficit ut seribis. ne ꝯtͣ dñi p̃ceptũ ł erẽplũ facere nitamur:¬
uͥ fugiendũ ce̾eᷤ deciuitate in ciuitatẽ monet Recolimꝰ enim u̾ba dietis Cũ autẽ ꝑ seqͤnt᷑ uos
in ciuitate ista: fugite in aliã: Qͥsautẽ credat ita fieri dñm uoluisse: ut necessario ministũ

Expanded text:
quid in his periculis, quae tempora nostra inuenerunt, facere debeatis. quamuis enim epistulam illam breuiter scripserim, nihil me tamen praetermisisse arbitror, quod et respondenti dicere et quaerenti audire sufficeret, quando quidem dixi nec eos esse prohibendos, qui ad loca, si possunt, munita migrare desiderant, et ministerii nostri uincula, quibus nos Christi caritas posui: \'Restat ergo\', inquam, ut nos, quorum ministerium quantulaecumque plebi dei, ubi sumus, manenti ita necessarium est, ut sine hoc eam non oporteat remanere, dicamus domino: Esto nobis in deum protectorem et in locum munitum\'. Sed hoc consilium tibi propterea non sufficit, ut scribis, ne ubi fugiendum esse de civitate in civitatem monet. Recolimus enim verba dicentis: Cum autem persequentur vos in civitate ista, fugite in aliam . Quis autem credat ita fieri haec Dominum voluisse, ut necessario ministerio,
Abbreviated transcription (Latin):
ad eandẽ hypponiensiũ regionũ eiuitatẽ abhsdẽ hostib ueniret᷑ obsidendã . mn eiꝰ erat tẽ

Expanded text:
ad ead e
Abbreviated transcription (Latin):
sacͥficia: sacͣm̃ta diuina ł ñquęri ł quęrenti qͥ tradat ñ facile repperiri: inipsis mon¬
tiũ silius cauisq petrarũ & speluncis cõfugientes. uł ad qͦsq munitiones auos er
pugnatos fuisse & int̾ceptos: alios ita necessariis sustentaculis euolutos atq pͥuatos
numãbilib ȩccłĩs hoc ẽ carthaginensẽ. hypponiensẽ. & cirtensẽ. quȩ dĩ beneficio excise
inͥs. yppomensis incolis destituta. ab hostib fuerit cõcremata: & se int̾hȩc mala euiꝰs.
sapientis sententia consolabat᷑ dicentis: ñerit magnꝰ. magnũ putans qͦd cadunt ligna
Slapides. & moriunt᷑ mortales: hȩc gͦ omĩa ille ut erat alte sapiens condie ubertim
plangebat: a d ereuitq menora & iam̃titionib eiꝰ: ut etiã. ad huc in fuo statu ꝯ sistente¬

Expanded text:
sacrificia, sacramenta divina vel non quaeri, vel quaerenti qui tradat non facile reperiri; in ipsas monsacrificia, sacramenta divina vel non quaeri, vel quaerenti qui tradat non facile reperiri; in ipsas montium silvas et cavernas petrarum et speluncas confugientes, vel ad quasque munitiones, alios fuisse expugnatos et interfectos, alios ita necessariis sustentaculis evolutos atque privatos, numerabilibus Ecclesias, hoc est, Carthaginensem, Hipponensem, et Cirtensem, quae Dei beneficio excisaeurbs Hipponensis incolis destituta ab hostibus fuerit concremata. Et se inter haec mala cujusdam sapientis sententia consolabatur, dicentis: Non erit magnus magnum putans, quod cadunt ligna et lapides, et moriuntur mortales. Haec ergo omnia ille, ut erat alte sapiens, quotidie ubertim plangebat. Accrevitque moeroribus et lamentationibus ejus, ut etiam adhuc in suo statu consistente
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ apponit scientiã apponit dolorẽ. & cor in telligens tinea ossib: fuert̾ ei lacͥmȩ meȩ
panes. die ad nõctẽt amarissimãq &s lugubrẽ p̃cet̾is suȩ senectutis iã penȩ ex¬
tremã diebat Actolerabat uitã uidebat enĩ ille homo dĩ ciuitates excidioper¬
ditas. partãq cũ gdifitiis uillarũ habitatores. alios ex tinc̾ti hostili nece extinctos
alios esfugatos atq disꝑsos: eccłas sac̃dotib acministris destitutas : uirginesq sa¬
cras. & qͦsq atinentes ubiq dissipatos: & in his alios torm̃tis defecisse. alios torm̃te¬
gladio int̾ẽptos e̾eᷤᷤ. alios in captinuitate ꝑdita animȩ & corꝑis in tegͥtate ac fide. malo
more & duro hostib deserure: ymnos di & laudes eccłiis deperisses ȩdifitia ȩccła
qͦ plurimis locis ignib cõcremata. sollẽpnia quȩ do debent᷑ de ꝓpͥis locis desisse

Expanded text:
Qui apponit scientiam, apponit dolorem ; et, Cor intelligens, tinea ossibus  fuerunt ei lacrymae Qui apponit scientiam, apponit dolorem ; et, Cor intelligens, tinea ossibus  fuerunt ei lacrymae panes die ac nocte , amarissimamque et lugubrem prae caeteris suae senectutis jam pene extremam ducebat ac tolerabat vitam. Videbat enim ille homo Dei civitates excidio perditas, pariterque cum aedificiis villarum habitatores, alios hostili nece exstinctos, alios effugatos atque dispersos; Ecclesias sacerdotibus ac ministris destitutas, virginesque sacras et quosque continentes ubique dissipatos; et in his alios tormentis defecisse, alios gladio interemptos esse, alios in captivitate, perdita animi et corporis integritate ac fidei, malo more ac duro hostibus deservire; hymnos Dei et laudes de ecclesiis deperisse, aedificia ecclesiarum quam plurimis locis ignibus concremata, solemnia quae Deo debentur de propriis locis desiisse
Abbreviated transcription (Latin):
armata & bellis exercitata. in maniũ hostiũ uuandaloꝵ. & halanoꝵ cõmixtã secũ ha¬
bens gotthoꝵ gentẽ. aliarũq diũsarũ ꝑsonas ex hispaniȩ partib transmarinis nauib
affrice in fluxisset & in russet. unuisaq ꝑ loca mauritaniarũ etiã ad alias nr̃as transiens
ꝓuntias & regiones. omĩ seuiens atrocitate & crudelitate. cuncta quȩ potuit spoliatione ce¬
dib diu̾sisq torm̃tis in cendiis alissq in numerabilib & in fandis malis de populata ẽ:
nulli sexui nulli parcens etati: nec ipsis dĩ sacdotib ł ministris. nec ipsis eccłarũ ornam̃tis
sine instrum̃tis ł edificus Et hanc ferocissimã hostiũ grassationẽ & uastationẽ. ille homo¬
dĩ & factã fuisse & fieri ñut ceteri hominũ sentiebat & cogitabat : s altiꝰ ac ꝓfundiꝰ ea
ꝯsiderans. & is animarũ p̃cipue ł pericula ł mortes p̃uidens solito ãpliꝰ: qm̃ sicut scriptũ ẽ.

Expanded text:
immanium hostium Vandalorum et Alanorum commixtam secum habens Gothorum gentem, aliarumque diversarum personas, ex Hispaniae partibus transmarinis, navibus Africae influxisset et irruisset: universaque per loca Mauritaniarum etiam ad alias nostras transiens provincias et regiones, omni saeviens crudelitate et atrocitate, cuncta quae potuit, exspoliatione, caedibus, diversisque tormentis, incendiis, aliisque innumerabilibus et infandis malis depopulata est; nulli sexui, nulli parcens aetati, nec ipsis Dei sacerdotibus vel ministris, nec ipsis ecclesiarum ornamentis seu instrumentis vel aedificiis. Et hanc ferocissimam hostium grassationem et vastationem, ille Dei homo, et factam fuisse et fieri, non ut caeteri hominum considerans, et in his animarum praecipue vel pericula vel mortes praevidens, solito amplius quoniam, ut scriptum est,
Abbreviated transcription (Latin):
uiuere. quã illarũ possessionũ curã ł gubnationẽ pati: & paratũ se ẽẽ ulis cedere. uit eo¬

Expanded text:
vivere, quam illarum possessionum curam vel gubernationem pati; et paratum se evivere, quam illarum possessionum curam vel gubernationem pati; et paratum se e
Abbreviated transcription (Latin):
tilentiã humanȩ ꝯ suetudinis : in ea ita scriptũ habebat Quisqͥs amat dictis absentũ
rodere uitã hanc m̃sã in dignã nouerit eẽ sui Et io omnẽ ꝯuiuã asuꝑfluis & nox
fabulis sese abstinere debere admonebat: Nã & qͦsdã suos familiarissimoꝰ coepõs aut
scripturȩ oblitos & contͣ eã loquentes: tã aspere aliquando rep̃hendit cõmotꝰ. ut di¬
ceret aut delendos eẽ illos dem̃sa u̾sus i aut se demedia refectione ad suũ cubiculũ
surrecturũ: Q uodego & alii qͥ illi m̃se int̾ fuimꝰ exꝑti sunꝰ: Pauꝑũ uͦ sẽꝑ memor
erat : hisq indie in de erogabat unde & sibi siusq omĩ secũ habitantib hoc ẽ texre
ditib possessionũ ȩccł̃e łetiã ex oblationib fideliũ: Et dũ forte ut adsolet de possession:
ipsis in uidia elericis fieret ⁊ alloquebat᷑ plebẽ dĩ malle se ex conlationib plebis ai

Expanded text:
tilentiam humanae consuetudinis in ea scriptum ita habebat: Quisquis amat dictis absentum tilentiam humanae consuetudinis in ea scriptum ita habebat: Quisquis amat dictis absentum rodere vitam, Hanc mensam indignam noverit esse sibi. Et ideo omnem convivam a suonebat. Nam et quosdam suos familiarissimos coepiscopos illius scripturae oblitos, et contra eam loquentes, tam aspere aliquando reprehendit, commotus ut diceret, aut delendos esse illos de mensa versus, aut se de media refectione ad suum cubiculum surrecturum. Quod ego et alii, qui illi mensae interfuimus, experti sumus. CAPUT itantibus; hoc est, vel ex reditibus possessionum Ecclesiae, vel etiam ex oblationibus fidelium. Et dum forte ut assolet de possessionibus ipsis invidia clericis fieret, alloquebatur plebem Dei, malle se ex collationibus magis plebis Dei
Abbreviated transcription (Latin):
obsonii timeo⁊ sed in munditiã cupiditatis Scio noe om̃e genꝰ carnis qͦdcibo c̾e̾t
usui m anducare ꝑ missũ hȩliã cibo carnis refectũ: Ioħem mirabili abstinentua
p̃ditũ: animalib hoc ẽ locustis in escã cedentib ñ fuisse pollutũ. Et scio esaulentieule
concup iscentia deceptũ  & daind ꝓpt̾ aquȩ desideriũ a se ipso rep̃hensũ: & regẽ nrm¬
sed quia escȩ desiderio adu̾sus d̃m mmurauit meruit imꝓbari : deuino autẽ sum̃do apti
extat sententia adthimotheũ scribentis ac dicentis. noliusq adhuc aquã bibere⁊ sediu¬
no modico utere. ꝓpt̾ stomacũ & frequentes tuas infirmitates: Coclearib tͥntũ argentea
utenss cetera uasa qͥb m̃sş inferebant᷑ cibi testea uel lignea t marmorea fuert ñ tã neces¬
sitatis inopia sed ꝓposito uoluntatis Sed & hospitalitatẽ sẽꝑ exhibuit: & in ipsa magis
lectionẽ m̃sał disputationẽ quã epulationẽ potationemq diligebat Et cont᷑ ꝑes¬

Expanded text:
obsonii timeo, sed inmunditiam cupiditatis. scio Noe omne carnis genus, quod cibo esset usui, manducare permissum, Elian cibo carnis refectum, Iohannem mirabili abstinentia praeditum animalibus, hoc est lucustis in escam cedentibus, non fuisse pollutum: et scio Esau lenticulae concupiscentia deceptum et Dauid propter aquae desiderium a se ipso reprehensum et regem nsed quia escae desiderio contra Deum murmuravit, meruit improbari . De vino autem sumendo Apostoli exstat sententia ad Timotheum scribentis, ac dicentis: Noli usque adhuc aquam bibere, sed vino modico utere propter stomachum et frequentes tuas infirmitates . Cochlearibus tantum argenteis utens, caetera vasa quibus mensae inferebantur cibi, vel testea, vel lignea, vel marmorea fuerunt: non tamen necessitatis inopia, sed proposito voluntatis. Sed et hospitalitatem semper exhibuit. Et in ipsa mensa magis lectionem vel disputationem, quam epulationem potationemque diligebat. Et contra pes
Abbreviated transcription (Latin):
& ernltans bonoꝵ omĩũ in disciplinationẽ seẽ & pie tolerans frm̃i in genus¬
censq demniquitatib maloꝵ siue eoꝵ qui intra ȩccłam siue eoꝵ qui ertra
ȩccłam sunt constituti. dñieis ut dixi lucris sẽper gaudens & dãpnus me¬
rens. Tanta autẽ abeodẽ dictata & edita sunt: tantaiq in ȩecta disputata ⁊ ex
sita ad edificationẽ scõꝵ ȩccłȩ filioꝵ : ut ea omĩa ux quisquã studiosoꝵ. ꝓ legere
& nosse sufficiat. Uerumtamen ne ueritatis uerbi auidissimos in aliquo fraudare
uideamur: statui d̃o prestante in huius opusculi fine etiã eoꝵdẽ ubroꝵ tractatũ
& epistolarũ in diculũ ad iungere. Quo lecꝰto qui magis dĩ ueritatẽ quã tẽpo¬
les amant diuitias. sibi quisq quod uoluerit ad legendũ & cognoscen¬
dũ elig at: & id ad describendũ uel debibliotheca hẏponiensis ȩcctȩ pe¬

Expanded text:
et exsultans bonorum omnium; indisciplinationes pie ac sancte tolerans fratrum, ingemiset exsultans bonorum omnium; indisciplinationes pie ac sancte tolerans fratrum, ingemiscensque de iniquitatibus malorum, sive eorum qui intra Ecclesiam, sive eorum qui extra Ecclesiam sunt constituti, dominicis, ut dixi, lucris semper gaudens, et damnis moerens. Tanta autem ab eodem dictata et edita sunt, tantaque in Ecclesia disputata, excesita ad aedificationem sanctorum Ecclesiae filiorum, ut ea omnia vix quisquam studiosorum perlegere et nosse sufficiat. Verumtamen ne veritatis verbi avidissimos in aliquo fraudare videamur, statui, Deo praestante, in hujus opusculi fine etiam eorumdem librorum, tractatuum, et epistolarum indiculum adjungere: quo lecto qui magis Dei veritatem quam temporales amant divitias, sibi quisque quod voluerit ad legendum et cognoscendum eligat, et id ad describendum, vel de bibliotheca Hipponensis Ecclesiae pe
Abbreviated transcription (Latin):
it. Unde ĩnulli ex eis ad sc̃ȩ matͥs eccłiȩ gremiũ unde resiluerant redier̃t.:
& adhuc alii redeunt innotescente ⁊ pͣualescente aduersũ illũ detestabilẽ
errorẽ recte fidi ueritate. & erat ille memorabił uir pͣcipuũ dñici corpo¬
ris mẽbrũ.circa uniũ sał eccłiȩ utilitates sollicitꝰ sẽper ac ꝑuigil: & illi dui¬
nitꝰ donatũ ẽ: ut desuoꝵ laboꝵ fructu etiã in hac uita gaudere ꝓuenisset ꝓrus
quidẽ in hypponiensi eccła & regione cui maxime prȩsidebat unitate ac pace ꝑ¬
fecta: deinde in aliis africe partibus siue ꝑ semet ipsũ siue ꝑ alios & quosip¬
se dederat sacerdotes pullulasse. & muttiplicatã fuisse dñi ȩcctam preuidens:
illosq manicheos donatistas pelagianistas & paganos ex magna parte defecis¬
se. & ecct̾ȩ di sociatos eͥe̾ congaudens: ꝓfectibus quoq & studiis fauens erat

Expanded text:
it. Unde nonnulli ex eis ad sanctae matris Ecclesiae gremium, unde resilierant, redierunt, it. Unde nonnulli ex eis ad sanctae matris Ecclesiae gremium, unde resilierant, redierunt, et adhuc alii redeunt, innotescente et praevalescente adversus illum detestabilem errorem rectae fidei veritate. Et erat ille memorabilis vir, praecipuum dominici corporis membrum, circa universalis Ecclesiae utilitatem sollicitus semper ac est, ut de suorum laborum fructu, etiam in hac vita gaudere provenisset, prius quidem in Hipponensi Ecclesia et regione, cui maxime praesidebat, unitate ac pace perfecta; deinde in aliis Africae partibus, sive per se ipsum, sive per alios, et quos ipse dederat sacerdotes, pullulasse, et multiplicatam fuisse Domini Ecclesiam pervidens, illosque Manichaeos, Donatistas, Pelagianistas, et Paganos ex magna parte defecisse, et Ecclesiae Dei sociatos esse congaudens: profectibus quoque et studiis favens erat
Abbreviated transcription (Latin):
tioẽ multũ longissima: totũ qđ remanserat diei spatiũ occuparet. Adũsus pelegia¬
scribentes. ⁊ ubicũq poterant publice ⁊ ꝑ domos loqñtes ꝑ annos ferme dece̾ labo¬
rauit libroꝵ multitudine̾ condens ⁊ edens: & in ęccłia pͦpłis ex eodẽ errore fre¬
ꝑsuadet᷑ q̃. illa secta a fide catholica ⁊ abhominanda ⁊ dãpnanda fuisset.
At illi tantȩ sedis antistites suis diu̾sis tpͣrib eos notantes. atq a mẽbris eccłȩ
p̃cidentes : datis litteris. ⁊ ad affricanas occidentis ⁊ ad orientis partes eccła
eos anathematirand os ⁊ deuitandos ab om̃ib catholicis censuert᷑. Et tale
de illis ȩccłiȩ dĩ catholicȩ ꝓlatũ iudiciũ etiã pussimꝰ imꝑator honorius audi¬
ens q sequens. suis eos legib dãpnandos ⁊ int̾ hereticos haberi debere constitu¬

Expanded text:
tione multo longissima, totum quod remanserat diei spatium occuparet. CAPUT tione multo longissima, totum quod remanserat diei spatium occuparet. CAPUT scribentes, et ubicumque poterant publice et per domos loquentes, per annos ferme decem laboravit , librorum multa condens et edens, et in ecclesia populis ex eodem errore frepersuaderetur, quam illa secta a fide catholica et abominanda et damnanda fuisset. At illi tantae sedis antistites, suis diversis temporibus eosdem notantes, atque a membris Ecclesiae praecidentes, datis litteris et ad Africanas Occidentis, et ad Orientis partis Ecclesias, eos anathemandos et devitandos ab omnibus Catholicis censuerunt. Et tale de illis Ecclesiae Dei catholicae prolatum judicium, etiam piissimus imperator Honorius audiens ac sequens, suis eos legibus damnatos, inter haereticos haberi debere constitu
Abbreviated transcription (Latin):
tentib p̃claris int̾ positis uiris contulit. & qͥd̃ siigłȩ asseruerint partes scriptũẽ.
Quȩ si studiosi diligent̾ legere curauerint. ꝓculdubio indagabt̃ ł qͥd callida ⁊ irra-¬
cionabił heresis ad seducendũ ⁊ decipiendũ ꝓfiteat᷑: uł qͥd ȩccłia catholica de di¬
uina deneat ⁊ p̃dicet trinitate. S qm̃ ille hereticus de yppone rediens ad carth¬
guuẽ. de sua multa in conlanõe loq̃citate uictorẽ se de ipsa conlatiõe recessisse
iactauit ⁊ mtitꝰ ẽ. quȩ utiq ñ facile a diuinȩ legis ignaris examinari ⁊ diuidicari pos¬
sent. a uencrabili uiro augustino sequenti tp̃ris stilo. & illiꝰ tociꝰ conlatiõis de singuł
obiectis ⁊ responsis facta ẽ recapitulatio. & quã nichil illi obiectis referre potue¬
rit nichil ominꝰ demonstratũ ẽ. additis supplem̃tis quȩ in tp̃re collatiois angusto cuncta in¬
ferri ⁊ scribi minime potuert. Id enĩ egerat neqͥtia hominis: ut sua uouissima ꝓsecu¬

Expanded text:
et praeclaris interpositis viris contulit: et quid singulae asseruerint partes, scriptum est. Quae si studiosi diligenter legere curaverint, procul dubio indagabunt, vel quid callida et irrationabilis haeresis ad seducendum et decipiendum profiteatur, vel quid Ecclesia catholica de divina teneat et praedicet Trinitate. Sed quoniam ille haereticus de Hippone rediens ad Carthaginem, de sua multa in collatione loquacitate victorem se de ipsa collatione recessisse jactavit, et mentitus est; quae utique non facile a divinae legis ignaris examinari et dijudicari possent: a venerabili Augustino sequentis temporis stilo, et illius totius collationis de singulis objectis et responsis facta est recapitulatio, et quam nihil ille objectis referre potuerit, nihilominus demonstratum est, additis supplementis, quae in tempore collationis angusto cuncta inferri et scribi minime potuerunt. Id enim egerat nequitia hominis, ut sua novissima prosecu
Abbreviated transcription (Latin):
atq in stans oportune in portune. arguens. hortans. in crepans. in omĩ lon.¬
gammitate & docꝰtrina: precipueq operã habens in struere eos qͥce̾nt ido¬
nei i alios docere Rogatꝰ qͦ a. non nullis in eoꝵ tẽꝑalib causis epłas a deo¬
uisos dabat: sed hanc suã ameliorib reb occupationẽ tanquã angariã de pu¬
Itabat:
tates postulatũ ñ dedisse dicentẽ. cuiꝰdã sapientis seruandã ẽe sententiã deqͦ scriptũ
ẽẽt: qͦd multa suȩ famȩ contẽplatione amicis ñ prȩstitisse:. Et illud nic hilominꝰ
suũ addens⁊ qm̃ plerũq potestas quȩpetit p̃mit: Cũ uͦ intercedendũ ẽe̾ rogatus¬

Expanded text:
atque instans opportune, importune, arguens, hortans, increpans, in omni longanimitate et doctrina ; praecipueque operam dans instruere eos qui essent idonei et alios docere . Rogatus quoque a nonnullis in eorum temporalibus causis, epistolas ad diversos dabat. Sed hanc suam a melioribus rebus occupationem tanquam angariam deputabat, tates postulatum non dedisse, dicentem cujusdam sapientis servandam esse sententiam, de quo scriptum esset, quod multa suae famae contemplatione amicis non praestitisset: et illud nihilominus suum addens, quoniam plerumque potestas quae praestat, premit. Cum
Abbreviated transcription (Latin):
ritate scripturarũ ꝓlata docuit ⁊ ostendit nr̃e fidi firmam̃ta: illiꝰ aut̃ asserta nu¬
la ueritate nulla scripturar̃ sc̃arũ auctoritate suffulta docuit ⁊ frustrauit. Et ut
a se inuic̃ẽ partes digresse sunt: ille mag̾ magisq iratꝰ. ⁊ furens m̃datia multa. ꝓ sua
salsa fide iactabat: tictũ ẽẽ a se ipso ꝓclamans multoꝵ ore laudatũ augustinum.
Quȩ cũ mimine laterent. coactꝰ ẽ ad ipsũ scribere pascentiũ ꝓpt̾ illius metũ omissis
nominib conferentiũ. ⁊ in eis litteris quicqͥd int̾ partes dictũ ł gestũ fuerat fidelit̾
intimauit.: ad ea si negarent᷑ ꝓbanda. magnã testiũ habens copiã. clarissimos sei¬
licet atq honorabiles qͥ tc̃ aderant uiros. Ille uͦ ad duo sibi directa sc̃pta. unum
uix reddidit rescriptũ. in qͦ magis iniuriã facere. quã suȩ sectȩ ualuit racionẽ de¬

Expanded text:
ritate Scripturarum probata docuit, et ostendit nostrae fidei firmamenta: illius autem asserta nuritate Scripturarum probata docuit, et ostendit nostrae fidei firmamenta: illius autem asserta nulla veritate, nulla Scripturarum sanctarum auctoritate suffulta docuit, et frustravit. Et ut a se invicem partes digressae sunt, ille magis magisque iratus et furens, mendacia multa pro fide sua falsa jactabat, victum esse a se ipso proclamans, multorum ore laudatum Augustinum. Quae cum minime laterent, coactus est ad ipsum scribere Pascentium, propter illius metum omissis nominibus conferentium; et in eis litteris quidquid inter partes dictum vel gestum fuerat, fideliter intimavit: ad ea, si negarentur, probanda magnam testium habens copiam, clarissimos scilicet atque honorabiles, qui tunc aderant, viros. Atque ille ad duo sibi directa scripta, unum vix reddidit rescriptum, in quo magis injuriam facere, quam suae sectae rationem valuit de
Abbreviated transcription (Latin):
fide uiuentes de ea cuutate & porestate exagitabat ⁊ ꝑt᷑babat: int̾postas honoratis ⁊no¬
bilib uiris apđꝰ carthaginẽ ab illo ꝓuocatꝰ corã contulit. s idem heretieus tabulas atq
etilũ qđ magister ñr̃ ⁊ ante congressũ ⁊ in congressu instantissime fieri uolebat. ne ad¬
ẽent om̃imꝰi recusabat. Et dũ id ꝑnegasset dicens qđ metu legũ publicarũ. ꝑiclitari
talib scriptis nollet. int̾positis id placere augustiuꝰ ep̃s cũ suis qͥ aderant᷑ sacerdotib
uideret ut absq ulla scriptura pͥuatĩ disputarent. collacionẽ suscipit. p̃dicens ut po
eum̃to se dixisse qd̾ forte ñ dixerit: łñ dixisse qd̾ dixerit: & miscuit cũ eodẽ sermo¬
nẽ. atq asseruit qͥd crederet: & ab illo qͥd teneret audiuit. & uera raciõe atq auclo¬

Expanded text:
fide viventes, dicacitate ac potestate exagitabat, et perturbabat, interpositis honoratis et nofide viventes, dicacitate ac potestate exagitabat, et perturbabat, interpositis honoratis et nobilibus viris, apud Carthaginem ab illo provocatus, coram contulit. Sed idem haereticus tabulas atque stilum, quod magister noster et ante congressum et in congressu instantissime fieri volebat, ne adessent omni modo recusabat. Et dum id pernegasset, dicens quod metu legum publicarum periclitari tabulis scriptis nollet; atque interpositis id placere Augustinus episcopus cum suis qui aderant consacerdotibus videret, ut absque ulla scriptura privatim disputarent, collationem suscepit: praedicens, ut po nullo scripturae documento, se dixisse quod forte non dixerit, vel non dixisse quod dixerit. Et miscuit cum eodem sermonem, atque asseruit quid crederet, et ab illo quid teneret audivit, et vera ratione atque aucto
Abbreviated transcription (Latin):
blasphemias. ex locis libroꝵ qͦs ipsi accipiunt manichei usq ad confessionem
earũdẽ blasphemiar̃ eos ꝑduxͣ: & quȩ int̾ se illi suo more malo. indigna ⁊ tur¬
pia facere consueuert̃. femmarũ illar̃ uelut electarũ ꝓditiõe illis ȩccłiasticis¬
gestis declaratũ ẽ. atquta pastoꝵ diligentia dñico gregi augñtũ accessit. & adusus fures atq
latrones defensio cõpetens ꝓcurata ẽ. Cũ q̃dã etiã felice de numero eoꝵ qͦs electos dicunt
maniehei pubfice in y ipomensi ȩcłia notaris excipientib dsputauit p̾pło adstante. s
pͥ sedam ł. terã collacionẽ. ille manic heus frustrata uanitate ⁊ errore ipsiꝰ sectẽ ad uiam
conũsis ẽ fidẽ atq eccłiã. sic̃ eadẽ relecta docere poterit scriptura. Preterea cũ qdã¬
fidẽ catholicã atrociter ac ngt᷑ obpugnabat. & quã plurimos sacerdotes di simpliciore

Expanded text:
blasphemias ex locis librorum, quos illi accipiunt Manichaei, usque ad confessionem blasphemias ex locis librorum, quos illi accipiunt Manichaei, usque ad confessionem earumdem blasphemiarum eos perduxit: et quae inter se illi suo more malo indigna et turpia facere consueverant, feminarum illarum velut electarum proditione, illis ecclesiasticisgestis declaratum est. Atque ita pastorum diligentia, dominico gregi et augmentum accessit, et adversus fures atque latrones defensio competens procurata est. Cum quodam etiam Felice, de numero eorum quos electos dicunt Manichaei, publice in Hipponensi ecclesia notariis excipientibus disputavit populo astante: et post secundam vel tertiam collationem ille Manichaeus frustrata vanitate et errore ipsius sectae, ad nostram conversus est fidem atque Ecclesiam, sicut eadem relecta docere poterit scriptura. CAPUT XVfidem catholicam atrociter ac jugiter oppugnabat, et quam plurimos sacerdotes Dei simpliciori
Abbreviated transcription (Latin):
consiliũ dĩ ꝓ salute animar᷑ amirantes ⁊ stupentes głificauimꝰ sc̃m eiꝰ nom̃ ⁊ bene.¬
diximꝰ : qͥ cũ uoluerit ⁊ unde uoluerit ⁊ qͦmͦ uoluerit. ⁊ ꝑ scientes ⁊ ꝑ nescientes salu¬
tẽ oꝑat᷑ animar̃. & ex eo hõ ille ꝓposito seruoꝵ di adherens. negotiatoris dimusit
actionẽ: & ꝓficiens in eccłiȩ mẽbris. in alia regiõe ad p̃sbiterii qͦq di uoluntate
petit᷑ ⁊ coact᷑ accessit officiũ : tenens atq custodiens ꝓpositi scĩtatẽ: & forte usq ad¬
nicheoꝵ qͦs electos ł electas dic̃t p̃sentes ꝑueniret᷑. atq ad excłiã ab eodẽ deduce.¬
rent᷑ ⁊ ꝑ ducerent᷑. ab ep̃is ad tabulas auditi st̃. Int̾ qͦs etiã sc̃ȩ memoriȩ augustinꝰ
fuit. qͥ p̃ ceteris illã exec̾bilẽ sectã noutrat: & eoꝵ ꝓdens huiusmodi dãpnabiles

Expanded text:
consilium Dei pro salute animarum admirantes et stupentes, glorificavimus sanctum ejus nomen, et beneconsilium Dei pro salute animarum admirantes et stupentes, glorificavimus sanctum ejus nomen, et benediximus; qui cum voluerit, et unde voluerit, et quomodo voluerit, et per scientes et per nescientes salutem operatur animarum. Et ex eo ille homo proposito servorum Dei adhaerens, negotiatoris dimisit actionem, et proficiens in Ecclesiae membris, in alia regione ad presbyterii quoque Dei voluntate petitus et coactus accessit officium, tenens atque custodiens propositi sanctitatem: et forte adhuc usnichaeorum, quos electos vel electas dicunt, praesentes perveniretur, atque ad ecclesiam ab eodem deducerentur et perducerentur, ab episcopis ad tabulas auditi sunt. Inter quos etiam sanctae memoriae Augustinus fuit, qui prae caeteris illam exsecrabilem sectam noverat, et eorum prodens ejusmodi damnabiles
Abbreviated transcription (Latin):
hec nͥ fallor ecce alia die ł post biduũ uenit qͥdã firmꝰ nomine negotiator: & int̾ mo¬
nasteriũ sedente augustino nob̾ corã ad pedes genib ꝓuolutꝰ sese iaclauit. lacͥmas fun¬
dens ⁊ rogans. ut ꝓ suis delictis sac̃dos cũ sc̃ĩs dñm p̃caret᷑. confitens qđ manicheorũ
sectã sequutꝰ fiusset.⁊ in ea ꝙͣ plurimis annis uixisset: & ꝓpterea pecuniã multam
manicheis ipsis ł eis qͦs dict electos in cassũ erogasset: ac se in eccłia di miscdia. eiꝰ
fuisse tractatib nuꝑ correctũ: atq catholicũ factũ. Qd ⁊ ipse uenerabił augustinꝰ
& nos qͥ tc̃ aderamꝰ. ab eodẽ diligent̃ inqͥrentes ex q̃ re potissimũ illo tractatu sibi
fuerit satis factũ: eo referente nob̾q om̃ĩb sermonis seriẽ recognoscentib. ꝓfundũ

Expanded text:
haec, nisi fallor, ecce alia die vel post biduum venit quidam Firmus nomine, negotiator, et intra mohaec, nisi fallor, ecce alia die vel post biduum venit quidam Firmus nomine, negotiator, et intra monasterium sedente sancto Augustino, nobis coram, ad pedes ejus genibus provolutus sese jactavit, lacrymas fundens, et rogans ut pro suis delictis sacerdosectam secutus fuisset, et in ea quam plurimis annis vixisset, et propterea pecuniam multam ipsis Manichaeis, vel eis quos dicunt electos, incassum erogasset: ac se in ecclesia, Dei misericordia, fuisse ejus tractatibus nuper correctum atque catholicum factum. Quod et ipse venerabilis Augustinus, et nos qui tunc aderamus, ab eodem diligenter inquirentes, ex qua re potissimum in illo tractatu sibi fuerit satisfactum, et referente eo, nobisque omnibus sermonis seriem recognoscentibus, profundum
Abbreviated transcription (Latin):
nosceret. Scio itẽ ñ solus ipse uerũ etiã alii frẽs ⁊ conserui qͥ nob̾cũ tc̃ intͣ y pponensem
eccłiã cũ eodẽ sc̃o uiro uniebant. nob̾cũ. parit̾ ad m̃sã constitutis eũ dixisse. Ad uersti
hodie in ȩccłia meũ sermonẽ: eiq iniciũ ⁊ finẽ contͣ meã consuetudinẽ ꝓcessisse: Qm
ñ eã rẽ t̾minatã explicui q̃. ꝓposuerã. s pendentẽ reliquer̃i : Cui respondimꝰ. Ita nos iri
tpr̃e miratos fuisse scimꝰ. & recognoscimꝰ. At ille. Credo ait forte aliquẽ errantẽ in p̃pło dñ¬
ꝑ nr̃am obliuionẽ et errorẽ doceri ⁊ curari uoluerit: in cuiꝰ manꝰ st̃ ⁊ nos ⁊ sermones nr̃i.
Nã cũ p̃posite questioĩs latera ꝑtractarẽ. in alio sermonis excursu ꝑrexi: atq ita non
conclusa ł explicata questiõe. disputationẽ terminaui. anagis adũsus manicheoꝵ er¬
rorẽ unde nil dicere decreuerã. disputans: quã de his quȩ asserere ꝓposuerã. & post

Expanded text:
s. Scio item non solus ipse, verum etiam alii fratres et conservi, qui nobiscum tunc intra Hipponensem Ecclesiam cum eodem sancto viro vivebant, nobis pariter ad mensam constitutis eum dixisse: Advertistis hod eam rem terminatam explicuerim quam pro posueram, sed pendentem reliquerim? Cui respondimus. Ita nos in tempore miratos fuisse scimus et recognoscimus. At ille: Credo, ait, quod forte aliquem errantem in populo Dt, in cujus manu sunt et nos et sermones nostri. Nam cum propositae quaestionis latebras pertractarem, in aliud sermonis excursu perrexi, atque ita non conclusa vel explicata quaestione, disputationem terminavi, magis adversum Manichaeorum errorem, unde nihil dicere decreveram, disputans, quam de iis quae asserere proposueram. Et post
Abbreviated transcription (Latin):
ne se deseto exturũ significaret. atq ase illi ect responsũ ad huc eũ ȩccte nȩcessaruiꝰ u¬
uere pose. ilũ neputaret᷑ huiꝰ uitȩ teneri cupiditite respondisse: Sinũ ꝙ̃ bene: siali¬
qndo: qͣre ñ modo: Et talẽ sententiã mirabat᷑. & iauaabat hominẽ ꝓtusisse am qad ẽ
timtẽ. uerurtam̃ in uilla natũ & niͥtũ: s ũ multa lectionis eruattũ screnta: Cont᷑
ciprosin retult dicens: Cũ qͥdã decollegis & ẽsa edotib nr̃is in firmitate defessus. &de
appropinqnte morte sollicitꝰ cõmeatũ sibi p̃caret᷑: adstitit dep̃canti penȩ etiã moriento¬
iiuu enis honore & maiestate uenabilis. statu celsus. clarus aspectu: & quẽ ad sistentẽ
sibi uox posseti humanꝰ aspectꝰ oculis carnalib intueris ñ qd talẽ uidere iã poterat ae

Expanded text:
et, atque a se illi esset responsum, adhuc eum Ecclesiae necessarium vivere posse; illum, ne putaretur hujus vitae teneri cupiditate, ei respondisse: Si nunquam, bene; si aliquando, quare non modo? Et talem sententiam mirabatur et laudabat hominem protulisse, Deum quidem timentem, verumtamen in villa natum et nutritum, sed non multa lectionis eruditum scientia: contra ueram salutem, cum quidam de collegis et consacerdotibus nostris infirmitate defessus et de adpropinquante morte sollicitus commeatum sibi precaretur, adstitit deprecanti et iam paene morienti iuuenis honore et maiestate uenerabilis, statu celsus et clarus aspectu et quem adsistentem sibi uix possit humanus aspectus oculis carnalibus intueri
Abbreviated transcription (Latin):
ta firmarent᷑ ł benedicerent᷑. & nemuliciȩ cõmendatꝰ ac male agens eiꝰ culpa suffraga
In dicauerat enĩ nob se p̃dicti beatȩ memoriȩ uiri in ultimo uitȩ constituti audisse sapi¬
entissimũ auditã & piissimũ responsũ: & multũ laudabat ac p̃dicabat: Nã cũ ille uensabili¬
ubruma aacenet egritudine o afidelib honoratis iecto eiꝰ adstantib & uidentib cũ ad
Am de selo mgreturũ es obhioc merontib t̾nti actalis antisti ȩccłam posse pͥuaris ũbi

Expanded text:
ta firmarentur, vel benedicerentur. Et ne militiae commendatus ac male agens, ejus culpa suffragatta firmarentur, vel benedicerentur. Et ne militiae commendatus ac male agens, ejus culpa suffragatIndicaverat quoque nobis se praedicti beatae memoriae viri in ultimo vitae constituti audisse sapientissimum et piissimum responsum, et multum laudabat ac praedicabat. Nam cum ille venerabiliultima jaceret aegritudine, et a fidelibus honoratis lecto ejus astad Deum migraturum, et ob hoc moerentibus tanti ac talis antistitis Ecclesiam posse privari verbi
Abbreviated transcription (Latin):
feminis ut uideret᷑ ł salutaret᷑ rogabat᷑ ⁊ nũꝗͣ sine clericis testib ad eũ in tͣbant: Uel iou
definitũ ⁊ ut ñ nͥ uiduas & pupillas in tͥbulationib. ꝯstititas uisitaret Et si forte ab egro¬
tantib ob hoc peteret᷑ ut ꝓ eis in p̃senti hĩm rogaret. eisq manũ imponeret ⁊ sine mor
ꝑgebat: Feminarũ autẽ monasteria: ñnͥ urgentib necessitatib iusitauit Seruandũ qͦ inuita
& morib honiei referebat. qͦd instituto scẽ memoriȩ ãbrosii cõpererat ⁊ ut uxorẽ cuiꝰꝗͣ nũꝗͣ
posceret. neq m de uoientẽ ad hoc cõm̃daret : neq insua patͥa petitũ ire ad conuiuiũ: Desingulis
rel p̃sent᷑ns oausas scilicet nedũ int̾ se coniugati iurgarent ⁊ ei maledicerent ꝑ quẽ ꝯuincti ce̾nt

Expanded text:
feminis ut videretur vel salutaretur, rogabatur; nunquam sine clericis testibus ad eum intrabant, vel solus feminis ut videretur vel salutaretur, rogabatur; nunquam sine clericis testibus ad eum intrabant, vel solus definitum, ut nonnisi pupillos et viduas in tribulationibus constitutas visitaret . Et si forte ab aegrotantibus ob hoc peteretur, ut pro eis in praesenti Dominum rogaret, eisque manus imponeret; sine mora pergebat. Feminarum autem monasteria nonnisi urgentibus necessitatibus visitabat. Servandum quoque in vita et moribus hominis Dei referebat, quod in instituto sanctae memoriae Ambrosii compererat, ut uxorem cuiquam nunquam posceret, neque militare volentem ad hoc commendaret, neque in sua patria petitus iret ad convivium. De singulis rebus reddens causas, scilicet ne dum inter se conjugati casu jurgarent, ei maledicerent per quem conjuncti essent:
Abbreviated transcription (Latin):
diret ⁊ e̾e̾t illi ut etli nicꝰ & publicanꝰ. Et illud addens ut frĩ peccati & ueniã pętenti ñsolũ
septies sed septuagies septies delictũ relaxaret᷑ ⁊ sicut qͥsq adño cotidie sibi postulat re
quȩ uidua seruiens dõ multo tẽpore usq in diẽ obitꝰ sui p̃posita ancillarũ di uixit: s nec frĩs
sine aliis necessariis secũq manentib feminis e̾eᷤᷤ ñpossint: Et qͦd ad eas etiã alii aforis intra¬
rent deliis posse offendiculũ aut scandalũ in firmis nascr: & illis qͥcũ ep̃o ł qͦlibet forte cle¬
rico manerent. ex illis omĩb feminarũ ꝑsonis una cõmorantib aut aͦuentantib aut tẽptati¬
onib humanis perire: aut certe malis hominũ suspicionib pessune diffamari Ob hoc
gͦ dicebat. nũꝗͣ feminas debere cũ seruis di etiã castissimis una manere domo⁊ neut dic¬
tũ ẽ aliqͦt scandalũ ł offendiculũ tali exẽple poneret᷑ infirmis Et siforte ab aliqͥbus

Expanded text:
diret, esset illi ut ethnicus et publicanus. Et illud addens, ut fratri peccanti et veniam petenti, non septies, sed septuagies septies delictum relaxetur , sicut quisque a Domino quotidie sibi postulat relquae vidua Deo serviens multo tempore usque in diem obitus sui praeposita ancillarum Dei vixit. Sed nec patrersonae sine aliis necessariis secumque manentibus feminis esse non possent, et quod ad eas aliae etiam a foris intrarent, de his posse offendiculum aut scandalum infirmioribus nasci; et illos qui cum episcopo vel quolibet clerico forte manerent, ex illis omnibus feminarum personis posse una commorantibus vel adventantibus, aut tentationibus humanis perire, aut certe malis hominum suspicionibus pessime diffamari. Ob hoc ergo dicebat, nunquam debere feminas cum servis Dei, etiam castissimis, una manere domo, ne, ut dictum est, aliquod scandalum aut offendiculum tali exemplo poneretur infirmioribus: et si forte ab aliquibus
Abbreviated transcription (Latin):
Sc̃oꝵ consilia sac̾dotũ ꝑdiu̾sas ꝓ untias celebrata cũpotiuit frequentauit. ñ in eis
quȩ sua st̃ sed quȩ iħu xp̃i quȩrens: ut uel fides sc̃ẽ ȩccł̃ȩ aatholicȩ in uiolata ma¬
neret : uel ñ nulli sacdotes & clerici. siue ꝓfas siue ꝓnefas ex cõmunicati absolue¬
rent᷑. uel abicerent᷑ In ordinandis uͦ sac̾dotib & clericis: consensũ maiorẽ xp̃ianoꝵ
derato & cõpetenti habitu erant. nec nitida nimiũ nec abiecta plurimũ÷ quia his

Expanded text:
it; non in eis it; non in eis quae sua sunt, sed quae Jesu Christi quaerens; ut vel fides sanctae Ecclesiae catholicae inviolata maneret, vel nonnulli sacerdotes et clerici, sive per fas sive per nefas excommunicati, vel absolverentur vel abjicerentur. In ordinandis vero sacerdotibus et clericis consensum majorem derato et competenti habitu erant, nec nitida nimium, nec abjecta plurimum: quia his
Abbreviated transcription (Latin):
ret᷑: uerũ etiã mirabilis eristeret Nãdũ ex orta necessitate suo more apud quen¬
da africe uicariũ macedoniũ nomine. ꝓsupplice litteris int̾ueniret atq paruisset:
hoc modo rescriptũ misit: Miro modo affitior sapientia tua & mnillis quȩ edidisti
& in his quȩ in t̾ueniens ꝓ sollicitis mittere ñ grauaris Nã & illa tantũ habent
acummis scientiȩ scitatis ut nichil supra sit : & hȩc tantũ uerecundie ut ñ faciã
quod mandas. culpã pęnes me remanere ñ negotio ẽẽ diudicẽ dñe mito uenabilis
& suspiciende pat̾: Non enĩ instas qͦd pleriq homines istiꝰ loci faciunt ⁊ ut qͦdeũq sol
licitꝰ uolueris ex torqueas : sed qͦd tͥ aiudice tot curis obstricto petibile insũ fuerit
ad mones subseruiente uerecundia quȩ maxima dificiliũ in t̾ bonos efficatia ẽ promi¬
de statim cõm̃datis. effectũ desiderii tͥbue: Nã sperandi ueniã ante pate feceram:¬

Expanded text:
retur, verum etiam mirabilis existeret. Nam dum exorta necessitate suo more apud quemdam Africae vicarium, Macedonium nomine, pro supplici litteris interveniret, atque ille paruisset, hoc modo rescriptum misit: Miro modo afficior sapientia tua, et in illis quae edidisti, et in iis quae interveniens pro sollicitis mittere non gravaris. Nam et illa tantum habent acuminis, scientiae, sanctitatis, ut nihil supra sit; et haec tantum verecundiae, ut nisi faciam quod mandas, culpam penes me remanere, non in negotio esse, dijudicem, domine merito venerabilis, et suscipiende pater. Non enim instas quod plerique homines istius loci faciunt , ut quodcumque sollicitus petitor voluerit, extorqueas; sed quod tibi a judice tot curis obstricto petibile visum fuerit, admones subserviente verecundia, quae maxima difficilium inter bonos efficacia est. Proinde statim commendatis effectum desiderii tribui: nam sperandi viam ante patefeceram
Abbreviated transcription (Latin):
diuinȩ legis ueritatẽ partes docebat. eãq illis inculcabat. & eos qͦ ad ipisce¬
rent᷑ uitã et̃nã & docebat & admonebat: nichil aliud quęrens ab his qͥbus
ad hoc uacabat. nͥ tantũ obedientiã & deuotionẽ xpĩanã quȩ & do debet᷑ & ho

Expanded text:
divinae legis veritatem partes docebat, eamque illis inculcabat, et eas quo adipiscedivinae legis veritatem partes docebat, eamque illis inculcabat, et eas quo adipiscerentur vitam aeternam edocebat et admonebat: nihil aliud quaerens ab iis quibus ad
Abbreviated transcription (Latin):
bunt: Et si in uobis iudicat᷑ mundus : indigni estis uiditioꝵ minimoꝵ: Nescitis q̃m
angłos uidicabimꝰ: ne dũ secularia: Secularia gͥ iuditia sihabueritis in ter uos: eos
qui contẽptibil es sunt in eccła hos collocate ad uidicandũ: Ad reuerentiã uobis lo¬
quor Sic non ẽ in ter uos qͥsquã sapiens qͥ possit in ter frẽm suũ iudicare: sed
sectȩ hominib causas audiebat diligenter acpie cuiusdã sententiã ante ocul
habens dicentis. semꝗle in ter in cognitos quã int̾ amicos causas audire: eo qͦd
dein cognitis ꝓ qͦ arbitra eqͥtate iudicaret᷑ amicũ posset adqͥrere De amicis uͦ
unꝰ ẽet contra quẽ sententia ꝓferret᷑ ꝑ diturus. & eos aliquando usq in horã
refectionis. aliquando autẽ tota die iȩuinans. sẽꝑ tam̃ noscebat & diri¬
mebat in tendens in eis xpĩanoꝵ mom̃ta animoꝵ quantũ quisq uel infide bo¬
nisq norib ꝓ ficeret. uel abhis deficeret : atq comꝑtis rerũ oportunitatibus

Expanded text:
inimorum? Nescitis quia angelos judicabimus, nedum saecularia? Saecularia igitur judicia si habueritis inter vos, eos qui contemptibiles sunt in Ecclesia, hos collocate ad judicandum. Ad reverentiam vobis loquor: sic non est inter vos quisquam sapiens, qui possit inter fratrem suum dijudicare? sed sectae hominibus, causas audiebat diligenter ac pie cujusdam sententiam ante oculos habens, dicentis se malle inter incognitos, quam inter amicos causas audire: eo quod de incognitis, pro quo arbitra aequitate judicaretur, amicum posset acquirere; de amicis vero unum esset, contra quem sententia proferretur, perditurus. Et eas aliquando usque ad horam refectionis, aliquando autem tota die jejunans, semper tamen noscebat et dirimebat: intendens in eis christianorum momenta animorum, quantum quisque vel in fide bonisque moribus proficeret, vel ab iis deficeret; atque compertis rerum opportunitatibus,
Abbreviated transcription (Latin):
dentib & orantib dormiuit cũ patͥb suis enulͥtus inbona senectute: Et nobis corã po
sitis. ꝓ eiꝰ cõmendanda corꝑis depositione sacrificiũ dõ oblatũ ẽ: & seputꝰ ẽ Testam̃tũ
nullũ fecit: quia unde faceret pauꝑ dĩ ñ habuit: Aeccłȩ bibliothecã om̃sq codices dili¬
fidi p̃sbiteri qͥ sub eodẽ domꝰ ȩccłȩ curã gerebat dimisit: nec suos ꝯsangum̾eos łm
ꝓposito ł ex tra ostitutos in sua uita & morte uulgi more tractauit Quib dũ ad¬
huc suꝑ e̾e̾t idsiopꝰ fuit. qͦd & cetis erogauit : ñ ut diuitias haberent. s ut aut noni¬

Expanded text:
ntibus obdormivit cum patribus suis, enutritus in bona senectute; et nobis coram pro ntibus obdormivit cum patribus suis, enutritus in bona senectute; et nobis coram pro ejus commendanda corporis depositione sacrificium Deo oblatum est, et sepultus est. Testamentum nullum fecit, quia unde faceret pauper Dei non habuit. Ecclesiae bibliothecam, omnesque codices dilifidei presbyteri, qui sub eodem domus Ecclesiae curam gerebat, dimisit. Nec suos consanguineos, vel in proposito vel extra constitutos, in sua vita et morte vulgi more tractavit: quibus, dum adhuc superesset, id si opus fuit, quod et caeteris, erogavit, non ut divitias haberent, s
Abbreviated transcription (Latin):
sibi uisseret psalmos danticos qͥ sunt paueismi depęntentia seribi: ipsosq qͣtermones
iacens inlecto contͣ parietẽ positos dieb suȩ in firmitatis in ruebat᷑ & legebat: & ubertum
ac iugit᷑ flebat: Et ne intentio eiꝰ a qͦꝗͣ impediret᷑: ante dies ferme decẽ ꝗͣ exiret de
corꝑe. anobis postulauit p̃sentib nequis adeũ in grederet᷑ nͥ his tantũ his horis qͥb
medici ad inspiciendũ intrabant ł cũ ei refectio inferret᷑. & ita obseruatũ & facꝰtũ e.
& omĩ illo tẽꝑe orationi uacabat: Uerbũ dĩ usq ad ipsã suã extremã egritudinẽ in
p̃termiss e alacrit̾ & fortit̃ sana m̃te sanoq consilio in ȩccła p̃dicauit: mẽbris omĩb
sui corꝑis in columis in tegro aspectu atq auditui & ut scriptũ ẽ noõ ad stantib & ui¬

Expanded text:
sibi jusserat Psalmos Davidicos, qui sunt paucissimi de poenitentia, scribi, ipsosque quaterniones sibi jusserat Psalmos Davidicos, qui sunt paucissimi de poenitentia, scribi, ipsosque quaterniones jacens in lecto contra parietem positos diebus suae infirmitatis intuebatur, et legebat, et jugiter ac ubertim flebat: et ne intentio ejus a quoquam impediretur, ante dies ferme decem quam exiret de corpore, a nobis postulavit praesentibus, ne quis ad eum ingrederetur, nisi iis tantum horis, quibus medici ad inspiciendum intrarent, vel cum ei refectio inferretur. Et ita observatum ac factum est: et omni illo tempore orationi vacabat. Verbum Dei usque ad ipsam suam extremam praetermisse, alacriter et fortiter sana mente, sanoque consilio in Ecclesia praedicavit. Membris omnibus sui corporis incolumis, integro aspectu atque auditu, et astantibus, et videntibus,
Abbreviated transcription (Latin):
subtrahant᷑: imñcennariꝰ ile ẽ qͥuide lupũ uenientẽ & fugit: qm̃ ñ ẽ ei cura deoub hec tͥ
quia me consulinsti fr̃ dilectissime. qua existimaui ueritate & certa caritate rescripsi: s ne
meliorẽ siinuẽneris sequaris sententiã: ñ p̃scripsi Meliꝰ tam̃ qd̾ in his periculis faciamꝰ
ecctas ñ descritit ał dono ñniali prudentes & scĩ uiri & uelle & facere meruerunt: & ini
dentes ob trectantiũ asui ꝓpositi in tentione mimme defecerunt: Sane ille sc̃s in uita sua pro-¬
catu autẽ ł ep̃atu annis ferie quadraginta: dicere nob̾ solebat int̃ familiaria colloqura.¬
pest ꝑceptũ bapusmũ etiã laudatos . xpĩanos & sacera otes absq digna & cõpetenti pem¬
tentia enre decorꝑe nondebere Quod & ipse fecit ultima quadefunctꝰ ẽ egritudieabes

Expanded text:
subtrahantur, mercennarius ille est. qui uidet lupum uenientem et fugit, quoniam non est ei cura de ouibus. haec tibi. subtrahantur, mercennarius ille est. qui uidet lupum uenientem et fugit, quoniam non est ei cura de ouibus. haec tibi. quia me consuluisti, frater dilectissime, qua existimaui ueritate et certa caritate, rescripsi; sed ne meliorem, si inueneris, sequaris sententiam, non praescripsi. melius tamen, quod in his periculis faciamusecclesias non desererent, dei dono nonnulli prudentes et sancti uiri et uelle et facere meruerunt et inter dentes obtrectantium a sui propositi intentione minime defecerunt. CCXXIX. DOMINcatu autem vel episcopatu annis ferme quadraginta. Dicere autem nobis inter familiaria colloquiaBaptismum, etiam laudatos Christianos et sacerdotes absque digna et competenti poenitentia exire de corpore non debere. Quod et ipse fecit, ultima qua defunctus est aegritudine: nam
Abbreviated transcription (Latin):
& nos abistis quibus tenem᷑ uinculis soluitis Quod tunc puto e̾ẽ dicendũ: quando uere uidet᷑ utie
eẽ adloca tutiora migrare Quo audito sit om̃s ł aliqͥ. dixerint in illius potestate sumꝰ. cuiꝰ iram
nullus qͦcũq uadat euadit : & cuiꝰ miscdiam ubicumq sit potest inuenire: qͥnusꝗͣ uult ire siue
certis necessitatib impeditus. siue laborare nolens ad incerta suffragia. & ñ ad fugienda s ad
mutanda pericula: ꝓcul dubio isti deserendi ñ sũnt ministĩo xp̃iano. Si autẽ hoc audito abire
naluerint: nec illis manendũ ẽ. qͥ ꝓpt̾ illos manebant : quia ibi iam ñ st̃ ꝓpt̾ quos manere ad hu
debeant Quicũq igͥ isto modofugit ut ȩccłȩ necessariũ ministiũ illo fugiente ñ desit: facit
qͦd añs p̃cepit siue ꝑmisit: Qui autẽ sic fugit ut gregi xp̃i ea qͥb spĩtalit̾ uiut alĩtta

Expanded text:
et nos ab istis, quibus tenemur, vinculis solvistis. Quod tunc puto esse dicendum, quando vere videtur utile et nos ab istis, quibus tenemur, vinculis solvistis. Quod tunc puto esse dicendum, quando vere videtur utile esse ad loca tutiora migrare. Quo audito, si vel omnes vel aliqui dixerint, In illius potestate sumus, cujus iram nullus, quocumque vadit, evadit; cujus misericordiam, ubicumque sit, potest invenire qui nusquam vult ire, sive certis necessitatibus impeditus, sive laborare nolens ad incerta suffugia, et non ad finienda, sed ad mutanda pericula: procul dubio isti deserendi non sunt ministerio christiano. Si autem, hoc audito, abire maluerint, nec illis manendum est, qui propter illos manebant; quia ibi jam non sunt propter quos manere adhuc debeant. 14. Quicumque igitur isto modo fugit, ut Ecclesiae necessarium ministerium illo fugiente non desit, facit quod Dominus praecepit, sive permisit. Qui autem sic fugit, ut gregi Christi ea quibus spiritualiter vivit, alimenta
Abbreviated transcription (Latin):
audebit: Quis ñ eã nͥ imperitꝰ aut inuidus congrua p̃dicatione laudabit: o. uod siñplacet
facere cuius facti ñ occurrit exẽplũ nullius fuga faciat ut ȩccłȩ ministi̾ũ maxime intantis
periculis necessariũ adebitũ desit Nemo accipiat ꝑsonã suã. ut si aliqua gr̃a indet᷑ exceller
ido se dicat uita. & ob hoc fuga e̾e ᷤᷤ digniorẽ Quisqͥs enim hoc putat: nimiũ sibi placet: Quis¬
quis autẽ etiã hoc dicit: omĩb displicet: Sunt sane qͥ arbitrant᷑ ȩpõs & clericos ñ fugientes
in talib periculis. s manentes facere ut plebes decipiant᷑. cũ ido ñfugiunt qͥa manere pre¬
positos suos cernunt: S facile ẽ hanc rep̃hensionẽ ł inuidiã de uitare alloquendo eas dẽple¬
ne uobꝰ ñ ministremꝰ. qͥcqͥd saluti ur̃ȩ. quȩ in xp̃o ẽ nouimꝰ necessariũ: Sigͦ fugere uoluertis

Expanded text:
audebit? quis non eam nisi inperitus aut inuidus congrua praedicatione laudabit? quod si non placet audebit? quis non eam nisi inperitus aut inuidus congrua praedicatione laudabit? quod si non placet facere, cuius facti non occurrit exemplum, nullius fuga faciat, ut ecclesiae ministerium maxime in tantis periculis necessarium ac debitum desit. nemo accipiat personam suam, ut, si aliqua gratia uidetur excellere, ideo se dicat uita et ob hoc fuga esse digniorem. quisquis enim hoc putat, nimium sibi placet; quisquis autem etiam hoc dicit. omnibus displicet. Sunt sane. qui arbitrantur episcopos et clericos non fugientes in talibus periculis spraepositos cernunt. Sed facile est hanc responsionem vel invidiam declinare, alloquendo easdem plene vobis non ministremus quidquid saluti vestrae, quae in Christo est, novimus necessarium. Si ergo fugere volueritis,