comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
liberũ extorquebis. quod semel concessit ds:
nec ualebis auferre quod mͥ tribuit posse si
uoluero. Atticus Exempli gr̃a. uno tantũ
utam᷑ testimonio. Inueni dauidꝰ filrũ iesse ui¬
rum sedm cor meũ: qui faciat om̃s uolun¬
tates meas. Dauid scm eẽ ñ dubium ẽ. & tam̃
tates. aliqua fecisse rep̃henditur. Utiq possi¬
tates: s ille qui predicta ñ fecit. Neq em̃
uirũ inuenisse se dixit. qui cunctas in ꝑpe¬
& nos dicimus. posse hominẽ non peccare
si uelit. ꝓ tẽpore ꝓ loco. ꝓ imhecillitate cor¬
porea. quã diu intentus ẽ animus. quam¬
ani corda nullo incio igxatur in cithata. Quod
si paululũ remiserit. quomͦ qͥ adũso flumi¬
ne linibũ trahit. si remiserit manus statim
retro labitur & fiuentib aquis quo ñ uult
ducitur. sic humana condicio si paululum
se diiserit. discit fragilitatẽ suam. & mul¬
ta se non posse cognoscit. Putasne apłm pau¬

Expanded text:
arbitrium extorquebis, quod semel concessit Deus, arbitrium extorquebis, quod semel concessit Deus, nec valebis auferre quod mihi tribuit Deus, posse si voluero. A. Exempli gratia, uno tantum utamur testimonio: Inveni David filium Jesse, virum secundum cor meum, qui faciat omnes voluntates meas . David sanctum esse, non dubium est, et tamen faceret, aliqua fecisse reprehenditur. Utique possitates; sed ille qui praedicta non fecit. Neque enim dixit, invenisse se virum qui cunctas in perpeet nos dicimus, posse hominem non peccare, si velit, pro tempore, pro loco, pro imbecillitate corporea; quamdiu intentus est animus, quamdiu chorda nullo vitio laxatur in cithara. Quod si paululum se remiserit, quomodo qui adverso flumine lembum trahit, si remiserit manus, statim retrolabitur, et fluentibus aquis, quo non vult ducitur; sic humana conditio, si paululum se remiserit, discit fragilitatem suam, et multa se non posse cognoscit. Putasne apostolum Pau
Abbreviated transcription (Latin):
cͥtoboł Eirustra gͦ dantur p̾cepta.si ea miple¬
re ñ possumꝰ atticꝰ. Deus possibilia manda¬
uit. hoc nulli dubium ẽ. s qͥa homines pos¬
sibilia ñ feterunt. iccirco omnis mundus
subditus ẽ deo & indiget imscdia eius. Aut
certe si ostendere potueris qͥ uniu̾sa cõpleue¬
rit: tẽ poteris demonstrareẽe hominẽ q ñ
indigeat miscłia di. Om̃e enĩ qd̾ fieri por̾.
trib constat temporib. aut preterito aur p¬
senti aut futuro. Hoc quod asseris posse ho¬
minẽ sine peccato eẽ si uelit monstra. fadam
ẽẽ preterito. aut certe nc̃ fieri. de futuro po¬
stea uidebimꝰ. Qđ si nullũ potes ostende¬
re qui sine omni om̃ino peccato aut fuerit
aut sit: restat ut de futuro tantũ dispu¬
tatio sit. Interĩ in duob tẽporib p̃cerito
atq p̾senti uictus teneris. Si aliquis postra
peccato careat tẽ futurus: de fucuto si po
mentare ut libet. Nunquã mͥ arbiteium

Expanded text:
C. Frustra ergo dantur praecepta, si ea impleC. Frustra ergo dantur praecepta, si ea implere non possumus. A. Deus possibilia mandavit, hoc nulli dubium est. Sed quia homines possibilia non faciunt, idcirco omnis mundus subditus est Deo, et indiget misericordia ejus. Aut certe si ostendere potueris, qui universa compleverit, tunc poteris demonstrare, esse hominem qui non indiget misericordia Dei. Omne enim quod fieri potest, tribus constat temporibus, aut praeterito, aut praesenti, 785 aut futuro. Hoc quod asseris, posse hominem sine peccato esse si velit, monstra factum esse de praeterito, aut certe nunc fieri: de futuro postea videbimus. Quod si nullum potes ostendere, qui sine omni omnino peccato aut sit, aut fuerit, restat, ut de futuro tantum disputatio sit. Interim in duobus temporibus, praeterito, atque praesenti victus teneris. Si aliquis fuerit peccato careat, tunc futuris de futuro, si pomentare ut libet, numquam mihi liberum
Abbreviated transcription (Latin):
atticꝰ Recordare quid & tu dixeris. & ego qͥd
loquar. Posinsti. posse hominẽ sine peccado ẽẽ
si uelit. Ego hoc impossibile in homine ẽẽ re¬
spondeo: ñ qͥa statim de baptismate hotno
peccato non careat. s illud tempꝰ quando sine
peccato ẽ. nequaquã possibilitati humane .s
digr̃e deputatur. Tolle gͥ posse: & ego ẽẽ con¬
cedam. Quomͦ em̃ potest qui ꝑ se non potest:
aut que ẽ illa impeccantia: que statim cor¬
poris huiꝰ morte finitur: aut certe si ultra
uitã ꝓtraxerit delicti & ignorantie ꝑicło
& ñ xͥana loquetis simplicitate. nodos mͥ quos¬
dam inter eẽ. & ẽẽ posse concumans. Attiꝰ
rgo ne u̾boꝵ strophis ludo: cum hoc
de tua ꝓcesserit officina : Tu enim dicis
ñ eẽ homine̾ absq peccato. s ẽẽ posse. cũ econ¬
trario ego tͥ tribuã qd̃ negasti ẽẽ hominem
sine peccato ꝑ di gr̃am. & tam̃ ꝑ se ẽẽ ñ posse

Expanded text:
do? A. Recordare quid et tu dixeris, et ego quid do? A. Recordare quid et tu dixeris, et ego quid loquar. Posuisti, hominem sine peccato esse, si velit. Ego impossibile hoc in homine esse respondeo, non quia statim a baptismate homo peccato non careat, sed illud tempus quando sine peccato est, nequaquam possibilitati humanae, sed Dei gratiae deputatur. Tolle igitur posse, et ego esse concedam. Quomodo enim potest, qui per se non potest? Aut quae est illa impeccantia, quae statim corporis hujus morte finitur? Aut certe si ultra vitam protraxerit, delicti et ignorantiae periculo ana loqueris simplicitate, nodos mihi quosdam inter esse, et esse posse concinnans. A. Egone verborum strophis ludo, cum hoc de tua processerit officina? Tu enim dicis, non esse hominem sine peccato, sed esse posse, cum e contrario ego tribuam quod negasti, esse hominem sine peccato per Dei gratiam, et tamen per se non posse.
Abbreviated transcription (Latin):
ci uiri senserint. Fac aliquẽ baptizatũ uel
statim uel in ipsis dieb morte subtractum
& concedã tͥ quod concedere ñ debeo nec cogi¬
tasse aliqͥd nec locutũ in qͦ errore & ignoran¬
tia laberetur. Nũ ideo sine peccato erit qͥa
uidebitur ñ suꝑasse s fugisse peccatũ ac ñ
potius quia miscłia di de peccatoꝵ carcere
libetatus migrauit ad dñm: Hoc & nos
dicimus. posse dm̃ quicquio uoluerit: & ho¬
minẽ ꝑ se & ꝓpͥa uoluntate quod tu asseris
sine peccato ẽẽ non posse. Sin autẽ potest
frustra nẽ iungis & gr̃am quapotens ñ in¬
diget. Quod si potest absq gr̃a. stulte di
risti posse qd̾ ñ potest. Quicquio enim ex
alterius pendet arbitrio: non eiꝰ est quem
tas. immo absq ratione contentio: Nec hoc qͥdẽ
peccato sit. Atticꝰ Aut ego sensum meũ ex
plicate u̾bis ñ ualeo. aut me explicante tu
ad intelligendũ tardior es. ctob̾ Qu¬

Expanded text:
ci viri senserint. Fac aliquem baptizatum, vel ci viri senserint. Fac aliquem baptizatum, vel statim, vel in ipsis diebus morte subtractum, et concedam tibi, quod concedere non debeo, nec cogitasse aliquid, nec locutum, in quo errore et ignorantia laberetur. Num  Al. Et ideo sine peccato erit, quia videbitur non superasse, sed fugisse peccatum, ac non potius quia Dei misericordia de peccatorum carcere liberatus migravit ad Dominum? Hoc et nos dicimus, posse Deum quidquid voluerit; et hominem per se et propria voluntate, quod tu asseris, sine peccato esse non posse. Sin autem potest, frustra nunc jungis et gratiam, qua potens non indiget. Quod si non potest absque Dei gratia, stulte tu dixisti posse quod non potest. Quidquid enim ex alterius pendet arbitrio, non ejus est quem tas, immo absque ratione contentio? Ne hoc quidem peccato sit? A. Aut ego sensum meum verbis explicare non valeo. aut, me explicante, ad intelligendum tardior es. C. Q
Abbreviated transcription (Latin):
habetur bibliotheca: narrat historia. Et ecce
mat̾ dñi & fratres eiꝰ dicebant ci. Ioħs ba¬
ptista baptitat ĩ remissione peccatoꝵ. Eamꝰ
& baptizem᷑ ab eo. Dixit autem eis. Quid
peccaui. ut uadam & baptiter ab eo: Nisi
forte hoc ipsum quod dixi ignorantia ẽ.
Et in eodem uolumine. Si peccauerit inquit
frat̃ tinis ĩ uerbo & satis tͥ fecerit. septies in
die suscipe eum. Dixit illi simon discipłs eiꝰ
Septies in die: Respondit dñs & dixit ei. Etiã
ego dico tibi. usq septuagies septies. Et enĩ
in ꝓpħis quoq post quã uncti sunt sp̃u
scõ. inuentois ẽ sermo peccati. Ignatius uir apłi¬
cus & martir sc̾bit audact̃. Ciegit dñs apłos qͥ¬
suꝑ om̃s homines peccatores erant. De quoꝵ
celeri conu̾satione & psalmꝰ canit. Multiplica
te infirmitates eoꝵ. postea accelerauerunt.
Quib testimonus si ñ uteris ad auctoritatem:
utere saltẽ ad antiquitatẽ quio om̃s eccłasti¬

Expanded text:
habetur bibliotheca, narrat historia: Ecce habetur bibliotheca, narrat historia: Ecce mater Domini et fratres ejus dicebant ei: Joannes Baptista baptizat in remissionem peccatorum: eamus et baptizemur ab eo. Dixit autem eis: Quid peccavi, ut vadam et baptizer ab eo? Nisi forte hoc ipsum quod dixi, ignorantia est. Et in eodem volumine: Si peccaverit, 783 inquit, frater tuus in verbo, et satis tibi fecerit, septies in die suscipe eum. Dixit illi Simon discipulus ejus: Septies in die? Respondit Dominus, et dixit ei: Etiam ego dico tibi, usque septuagies septies . Etenim in Prophetis quoque postquam uncti sunt Spiritu sancto, inventus est sermo peccati. Ignatius vir apostolicus et martyr, scribit audacter: « Elegit Dominus Apos omnes homines peccatores erant. » De quorum celeri conversione Psalmista canit. Multiplicatae sunt infirmitates eorum, postea acceleraverunt . Quibus testimoniis, si non uteris ad auctoritatem, utere saltem ad antiquitatem, quid omnes Ecclesiasti
Abbreviated transcription (Latin):
in uanũ ugilabit qͥ custodit eã. Unde & apłs
p̃cipit. Sic currite ut cõprehendatis. &. om̃s
qͥdem currunt. s unus accipit coronam.
cõprebendamꝰ: uͥ accipiet coronã qui in hoc
scło uictor extiterit. Nobisq post baptisinũ
estis. & sp̃c dei habitat in uobis: Siquis tem¬
plum d̾i uolauerit: disꝑdet eum deus.
Et in alio loco. Dñs uobiscũ est: quã diu
uos estis cũ eo. Si reliqueritis cum : & ille
relinquet uos. In cuiꝰ putas delubro atq sa¬
crario. xͥ puritas ꝑmanet: Templi eiꝰ serenitaᷤᷤ
nullo nubilo contristatur. Cundem sẽꝑ uul¬
tum habere ñ possumꝰ. qd̃ de socrate falio phi
facies hominũ. sic & corda diu̾sa. Si fieri pos¬
set ut semꝑ aque baptismatis mersos tene¬
rent. uolitantia nos desuꝑ peccata ñ tange
ut sagitet ĩ occulto rectos corde. In euangłio
usq hodie natarei. scd̃m apłos siue ut pleriq
autumant uixta matheũ quod & ĩ cesariensi

Expanded text:
 Al. vigilabit qui custodit eam . Unde et Apostolus  Al. vigilabit qui custodit eam . Unde et Apostolus praecipit: Sic currite, ut comprehendatis. Omnes quidem currunt, sed unus accipit coronam .comprehendamus: ibi accipiet coronam, qui in hoc saeculo victor exstiterit; nobisque post baptismum estis; et Spiritus Dei habitat in vobis? Si quis templum Dei violaverit, disperdet eum Deus . Et in alio loco: Dominus vobiscum est, quamdiu vos estis cum eo: si reliqueritis eum, et ille relinquet vos . In cujus putas delubro atque sacrario Christi puritas permanet, templique serenitas nullo nubilo contristatur? Eumdem semper vultum habere non possumus; quod de Socrate falso philfacies hominum, sic et corda diversa. Si fieri posset, ut semper aquae baptismatis mersos tenerent, volitantia nos desuper peccata non tangerut sagittet in occulto rectos corde. 2. Ex Evangeusque hodie Nazareni, secundum Apostolos, sive ut plerique autumant, juxta Matthaeum, quod et in Caesariensi
Abbreviated transcription (Latin):
fateberis. cos qdͥ xp̃i baptisma con¬
secuti st̃. ñ habere peccatum. & si absq peccato
sunt iustos ẽẽ. Cũq semel iusti fuerint. si ege¬
rint sollicite. posse in sempit̾num iustitiã custo¬
dire: ac ꝑ hoc om̃e uitare peccatũ
Ion erubescis explosam atq damnatãio uinia¬
ni sententiã sequi: Et ille enĩ bis testimo¬
nus. cuisq nititur argum̃tis. unmo tu illiꝰ iouen¬
ta sectaris: in oriente desiderans docere. que
olim rome & dudum in affrica condemnata st̃.
Lege gͥ quid illi responsũ sit : & tͥ responsum
dicito. In dognatib enim & ĩ questionib disse¬
rendis: ñ ꝑsona s causa querenda ẽ. Et tam̃
boc scito. baptismũ p̃terita donare peccata.
ñ futuram secuatt iustitiã. que labote & indu¬
nr̃m inciꝑe. illiꝰ ꝑficere: nr̃m offetre quod pos¬
sumꝰ. illsꝰ implere quod ñ possumus. Nisi em̃
añs edificauetit domuni in uanũ laborauerunt
qͥ edificant eam. Nisi dñs custodierit ciuitatẽ

Expanded text:
baptisma consecuti sunt, non habere peccatum. Et si absque peccato sunt, justos esse. Cumque semel justi fuerint, si egerint sollicite, posse in sempiternum justitiam custodire, ac per hoc omne vitare peccatum. ATTIC. Non erubescis explosam atque damnatam Joviniani sententiam sequi? Et ille enim his testimoniis tuisque nititur argumentis; immo tu illius inventa sectaris, in Oriente docere desiderans, quae olim Romae, et dudum in Africa condemnata sunt. Lege ergo quid illi responsum sit, et tibi responsum ducito. In dogmatibus enim et quaestionibus disserendis non persona, sed causa quaerenda est. Et tamen hoc scito, baptismum praeterita donare peccata, n futuram servare justitiam, quae labore et indunostrum incipere, illius perficere: nostrum offerre quod possumus, illius implere quod non possumus. Nisi enim Dominus aedificaverit domum, in vanum laboraverunt qui aedificant eam. Nisi Dominus cu
Abbreviated transcription (Latin):
nitentiã suꝑ malo quod cogitaui ut face¬
rẽ ei. & assũmã loquat de gente & regno
ut edificẽ & plantẽ illud. Si fecerit malui
in conspectu meo. ut ñ audiat uocẽ meã
penitentiã agam suꝑ bono quod locutus
sum ut facerẽ ei. Indignabatur quondam
.& ionas cur deo fuerit iubente m̃titus.s
iniusti meroris arguitur malens cũ ꝑmcie
innumerabilis ppłi uerũ dicere. quã cũ
tantorũ saluce m̃tiri. Ponitur ei exemplũ
Tu doles suꝑ edera seu cucurbita inqua ñ
laborasti neq fecisti ur cresteret que fub
una nocte nataẽ & una nocte ꝑit: & ego
ñ parcã mniue ciuitati magne. in qua sunt

Expanded text:
cerem ei. Et ad summam loquar de gente et regno, ut aedificem et plantem illud, si fecerit malum in conspectu meo, ut non audiat vocem meam, poenitentiam agam super bono, quod locutus sum ut facerem ei . Indignabatur quondam et Jonas, cur Deo fuerit jubente mentitus: sed injusti moeroris arguitur, malens cum pernicie 789 innumerabilis populi verum dicere, quam cum tantorum salute mentiri. Ponitur ei exemplum: Tu doles super hedera, sive cucurbita in qua non laborasti, neque fecisti ut cresceret, quae sub una nocte nata est, et una nocte periit, et ego non parcam N
Abbreviated transcription (Latin):
possumꝰ om̃e qd̾ possumꝰ. s utrũq suis fini¬
b t̾minamꝰ. ut & di sit gr̃e quod dedit libe¬
ri arbitrii potestatẽ. & nr̃e uoluntatis fa¬
cere qͥd. uł ñ facere. quo & facientib p̾mium.
& ñ facientib pena seruetur. atticꝰ. Uidẽ.¬
dictũ sit ꝑ easdẽ disputationis reu̾ti lincas.
oc enim longa dissertione conclisum est.
ut gr̃a sua dñs qua nobis concessit liberũ
arbitrium in singłis oꝑib iuuet atq su¬
stentet. Ctob olꝰ Q ud gͥ coronat in nobis
atq laudat qd̾ ipse oꝑatus ẽ: atticus Uolun¬
tatem ur̃am que optulit om̃e qd̃ potuit. et
laborẽ quo contendit ut faceret. & humili¬
tatẽ que semꝑ respexit ad auxilium di.
cͥtobolꝰ Eggo si non fecimus quod p̾cepit:
aut uoluit nos adiuuare deus aut noluit.
S i uoluit & adniuit. & tam̃ fecimꝰ qd̾ uolui¬
mus: non nos s ille operatuᷤᷤ ẽ. Sin autẽ¬

Expanded text:
possumus omne quod possumus; sed utrumque suis finipossumus omne quod possumus; sed utrumque suis finibus terminamus: ut et Dei sit gratiae quod dedit liberi arbitrii potestatem, et nostrae voluntatis, facere quid, vel non facere: et quod facientibus praemium, et non facientibus poena servetur. 6. Quid Ddictum sit, per easdem disputationis reverti lineas. Hoc enim longa dissertione conclusum est, ut gratia sua Dominus, qua nobis concessit liberum arbitrium, in singulis operibus juvet atque sustentet. C. Quid ergo coronat in nobis, et laudat quod ipse operatus est? A. Voluntatem nostram, quae obtulit omne quod potuit, et laborem, qui contendit ut faceret, et humilitatem, quae semper respexit ad auxilium Dei. C. Ergo si non fecimus quod praecepit, aut voluit nos adjuvare Deus, aut noluit. Si voluit et adjuvit, et tamen non fecimus quod voluimus, non nos, sed ille superatus est. Sin aute
Abbreviated transcription (Latin):
oĩa dos fecerit. Aut enim impossibilitatis iu¬
ita te: aut mindie itus erit. Rep̃hende eũ
cur & diabolũ in hoc mundo tantum ẽẽ con¬
cedat: & aufer coronam. cũ certam̃ abstule¬
ris. cͥtobolꝰ Hon sum tam uecors. ut que¬
ram cut diabolus sit. cuiꝰ in uidia mors in¬
troiuit in orbem t̾rarũ. s hoc doleo cur
uiri eccłastici & qui magistroꝵ sͥ usurpant
uocabulũ. tollant liberum arbitriũ. Quo
sublato: manicheoꝵ secta construtur. Atticꝰ
E gone liberũ arbitriũ tollo qͥ in tota dispu¬
tatione mea nichil egi aliud. nͥ ut omtupo¬
tentiã di cum libero arbitrio conseruarẽ:
ctoboł Quomͦ liberũ seruas arbitriũ. qui
dicis hominẽ nichil posse facere nͥ deus
semꝑ adniuerit:. Attiẽ Si in culpa ẽ qui
libero arbitrio ingit adiutoriũ di : gͦ
ille laudetur qui dei tollit auxilium. cͥto¬
b̾ Non tollo auxiliũ di. quippe ꝑ cuiꝰ gr̃am

Expanded text:
omnia deos fecerit. Aut enim impossibilitatis juomnia deos fecerit. Aut enim impossibilitatis juxta te, aut invidiae reus erit. Reprehende eum, cur et diabolum in hoc mundo esse concedat, et aufer coronam, cum certamen abstuleris. C. Non sum 787 tam vecors, ut querar, cur diabolus sit, cujus invidia mors introivit in orbem terrarum: sed hoc doleo, cur viri ecclesiastici, et qui magistrorum sibi usurpant vocabulum, tollant liberum arbitrium: quo sublato, Manichaeorum secta construitur. A. Egone liberum tollo arbitrium, qui in tota disputatione mea nihil aliud egi, nisi ut omnipotentiam Dei cum libero arbitrio conservarem? C. Quomodo servas liberum arbitrium, qui dicis hominem nihil posse facere, nisi Deus semper adjuverit? A. Si in culpa est, qui libero arbitrio jungit Dei adjutorium: ergo ille laudetur, qui Dei tollit auxilium. C. Non tollo Dei auxilium, quippe per cujus gratiam
Abbreviated transcription (Latin):
nidex. cͥtobolꝰ Cogis me ut loquar qd̃ iam
dudũ gestio. & tam̃ erũpentia u̾ba ñ promo.
atticꝰ Quiste em̃ ꝓhibet qd̾ sentis dicere:
no fraudare non debes: aut malũ & iccirco
ñ nr̃i gr̃a s pudore siluisti. cͥtob̾ Dicã dicã
aliquando quod sentio. Omnis disputatio
tua illuc delabitur ut naturã accuses. & cul¬
pam referas ad eum qui talẽ hominẽ con¬
didit. atticꝰ Hoc illud quod uolebas & no¬
lebas dicere: Dic dic queso. ut om̃s tua fru¬
antur iustitia. Rep̾hendis dm̃. quare ho¬
minẽ fecerit hominẽ: Rep̾hendant & angłi
cur angłi sunt. Omnis creatura causetur
quare id sit qd̃ condita ẽ : & ñ id quod con¬
di potuit. Scilicet nẽ mͥ puerilib declamatis¬
uncłis ludendũ est & a culice atq formica
usq ad rherubin ueniã & seraphin.cur non
singła in meliori statu condita sint. Cumq
ad excelsas uenero potestates. causabor & di¬
cam quare deus solus tantũ deus sit. & non

Expanded text:
io.--C. Cogis me, ut loquar quod jam dudum gestio, et tamen erumpentia verba non promo. A. Quis enim te prohibet, quod sentis dicere? no fraudare non debes: aut malum, et idcirco non nostri gratia, sed pudore siluisti. C. Dicam, dicam aliquando quod sentio. Omnis disputatio tua illuc delabitur, ut naturam accuses, et culpam referas ad Deum, qui talem hominem condidit. A. Hoc illud erat quod volebas, et nolebas dicere? dic, dic quaeso, ut omnes tua fruantur prudentia. Reprehendis Deum, quare hominem fecerit hominem? reprehendant et Angeli, cur Angeli sint. Omnis creatura causetur, quare id sit quod condita est, et non id quod condi potuit. Scilicet nunc mihi puerilibus declamantiunculis ludendum est, et a culice atque formica usque ad Cherubim et Seraphim veniam, cur non singula in meliori statu condita sint. Cumque ad excelsas venero Potestates, causabor et dicam, quare Deus solus tantum Deus sit, et non
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ mandata illiꝰ aut nescunt. Si scruit. ñ
ẽ in culpa qui p̾scientiã dĩ uitare ñ po¬
tuit. s ille qui talem condidit ut d̾i non
posset scientiã deuitare. Si nesciuit : cui
p̾scientiã tollis aufers & diuinitatẽ. Hoc
enim genere in culpa erit qui elegit saul
futurum postea regẽ imprissimũ. & salua¬
tor. aut ignorantie aut inustitie tenebi¬
tur reus. cur ĩ euangłio sit locutus. Non
ne duodecĩ ego elegi apłos. & unus de uob̾
diabolus ẽ: Int̾roga eũ cur iuidam elegerit
ꝓditorẽ: cur ei locłos cõmiserit. quẽ furẽ
ẽẽ non ignorabat Uis audire rationem:
Deus p̾sentia iudicat non futura: nec con¬
demnat ex p̾scientia. quẽ nouerit talem fo¬
re qui sͥ postea displiceat sed tante bonita¬
tis ẽ & ineffabilis clem̃tie. ut eligat eũ quẽ
interim bouum cernit. & scit malum fu¬
turum. dans ei podestatẽ conũsionis & pe¬
nitentie iuxta illũ sensum apłi. ignoras
qͥa benignatas d̃i ad penitentiã te adducit:

Expanded text:
 mandatum illius, aut nescivit. Si scivit, non est in culpa is qui praescientiam Dei vitare non potuit; sed ille qui talem condidit, ut Dei non posset scientiam devitare. Si nescivit, cui praescientiam tollis, aufers et divinitatem. Hoc enim genere in culpa erit qui elegit Saul futurum postea regem impiissimum. Et Salvator aut ignorantiae, aut injustitiae tenebitur reus, cur in Evangelio sit locutus: Nonne vos duodecim ego elegi Apostolos, et unus de vobis diabolus est ? Interroga eum, cur Judam elegerit proditorem? Cur ei loculos commiserit, quem furem esse non ignorabat. Vis audire rationem. Deus praesentia judicat, non futura. Nec condemnat ex praescientia, quem noverit talem fore, qui sibi postea displiceat: sed tantae bonitatis est, et ineffabilis clementiae, ut eligat eum, quem interim bonum cernit, et scit malum futurum, dans ei potestatem conversionis et poenitentiae, juxta illum sensum Apostoli: Ignoras quia benignitas Dei ad poenite
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa deus hoc futurũ nouerat. s p̾scunt
ds quasi qͥeus. qd̾ ille erat ꝓpͥa uolunta¬
te facturus. Accusa gͦ dm̃ m̃dacii. quare
dixerit ꝑ ionã. ad huc̃ tres dies. & uiniue
subu̾tetur. S respondebit tͥ ꝑ ieremiam
Adsũmam loquar contra gentẽ & regnũ ut
eradicẽ & destruã & disꝑdam illud. Si pe¬
nitentiam egerit gens illa a malo suo qd̾¬

Expanded text:
quia Deus hoc futurum noverat; sed praescivit Deus, quasi Deus, quod ille erat propria voluntate facturus. Accusa ergo Deum mendacii, quare dixerit per Jonam: Adhuc tres dies, et Ninive subvertetur . Sed respondebit tibi per Jeremiam: Ad summam loquar contra gentem et regnum, ut eradicem et destruam et disperdam illud. Si poenitentiam egerit gens illa a malo suo
Abbreviated transcription (Latin):
it facere: s illiꝰ qui iuiuare potuit & no¬
tuũ. in grande blasphenniarũ decidisse baratrũ.
ut ex utraq parte aut inualidus sit deus
aut inuidus. & ñ tantum ei laudis sit. qd̾
bonoꝵ auctor ẽ & adiutor. quantũ intuꝑa¬
tionis qd̾ mala ñ cohertuit. Detrahatur gͦ
illi cur diabolũ ẽẽ ꝑmiserit. cur passus
sit & huc usq patiatur cotidie aliquid in
mundo mali fieri. Querit hoc querit mar¬
tion & om̃s hereticoꝵ canes qui uetus lam¬
ant testam̃tum. & huiuscemodi sillogis

Expanded text:
facere; sed illius qui adjuvare potuit, et notuum in grande blasphemiarum decidisse barathrum: ut ex utraque parte, aut invalidus sit Deus, aut invidus, et non tantum ei laudis sit, quod bonorum auctor est et adjutor, quantum vituperationis, quod mala non coercuit. Detrahatur ergo illi, cur diabolum esse permiserit, cur passus sit, et hucusque patiatur quotidie aliquid in mundo mali fieri. Quaerit hoc Marcion, et omnes 788 haereticorum canes, qui vetus laniant Testamentum, et hujuscem
Abbreviated transcription (Latin):
dentes inuicem. consumamini ab inui¬
cem. Iam tue moderationis est & tuorũ.
nullam occasionẽ impatientib dare:
ne non omnes mei similes inuemias qͥ
possint figuratis laudib delectari.
quos de greco tranuulit ĩ latinum. A¬
cio quam plurimos fc̃m.

Expanded text:
dentes invicem, consumamini ab invidentes invicem, consumamini ab invicem. Jam tuae moderationis est, et tuorum, nullam occasionem impatientibus dare, ne non omnes similes mei invenias, qui possint figuratis laudibus delectari. QVOS DE GRAECO TRANSTULIT IN LATINUM. Scio quam plurimos f
Abbreviated transcription (Latin):
sit ame. ut quod reprchendo in te
umiter: qui ne potius ita sententiã
temꝑaui. ut & obiectum crimen ef¬
fugerem. & amicũ quantum in me
est nec lesus lederem. Sed obsetro te.
ut si deinceps aliquẽ sequi uolueris:
tuo tantum iudicio sis contentus.
Aut enĩ bona sunt que appetimus.
aut mala. Si bona: non indigent
alterius auxilio. Si mala: peccanti¬
um multitudo nõ parit erxori patro¬
cinium. Hec apud te potiꝰ amice ex¬
postulare uolui. quã lacessitꝰ pub¬
lice deseiure: ut animaduertas me
reconciliatas amicicias pure colere. &
non iuxta plautinã sententiam. altera
manu lapidem tenere. pauem offerre al¬
tera. Fratex ms̃ paulianꝰ nec dum de
patria reu̾sus est: & puto quod eum
aquileie apud sc̃m papam chromatiũ¬
uideris. Sanctũ quoq presbiterum Ru¬
sinum ob  quam sausam ꝑ romam me¬
diolanum misimꝰ. & orauimus ut nr̃o
animo & obsequio uos uideret. Cleteris¬
q amicis eadem significauimus. ne mor¬

Expanded text:
sit a me, ut, quod reprehendo in te, sit a me, ut, quod reprehendo in te, imiter; quin potius ita sententiam temperaui, ut et obiectum crimen effugerem et amicum, quantum in me est, nec laesus laederem. sed obsecro te, ut, si deinceps aliquem sequi uolueris, tuo tantum iudicio sis contentus. aut enim bona sunt, quae adpetimus, aut mala: si bona, non indigent alterius auxilio; si mala, peccantium multitudo non parit errori patrocinium. haec apud te potius amice expostulare uolui quam lacessitus publice desaeuire, ut animaduertas me reconciliatas amicitias pure colere et non iuxta Plautinam sententiam altera manu lapidem tenere, panem offerre altera. Frater meus Paulinianus necdum de patria reuersus est et puto, quod eum Aquileiae apud svideris. Sanctum quoque Presbyterum Ruffinum ob quamdam causam per Romam Mediolanum misimus; et oravimus, ut nostro animo et obsequio vos videret. Caeterisque amicis eadem significavimus, ne mor
Abbreviated transcription (Latin):
ratum sermo ꝓprius in¬
dicant. Nec dubito spi¬
ritalium parentum ad
patriam reuocatũ desi¬
derio: quẽ matris luctꝰ ire ꝓhibebat.
ne magis coram dolorib exestuares.
quod absens ferre uix poteras. Quod
quereris stomacho suo unũquẽq ser¬
uire. & nr̃o nos adquiescere iudicio:
conscientie nr̃e testis est dñs. post re¬
conciliatas amicicias. nullũ inter¬
cessisse rancorem quo quẽpram lede-¬
remus: quin potius cum omni cau¬
tione ꝓuidimꝰ ne saltem sasus ĩ ma¬
liuolentiam uerteretur. S quid pos¬
sumus facere. si unusquisq iuste
se putat facere quod facit. & uide¬
tur sibi remordere potius qmͣ mor¬
deres Uera amiticia quod sentit
dissimulare non debet. Prefatio libͦ
stilo intellexi tuam esse: in qua obli¬
que. imo aꝑte ego petor. Qua mñte
sit scͥpta. tu uideris: qua intelligat᷑¬
& stultis patet. Poteram & ego qͥ
sepissime figuratas contro uersias
declamaui. aliquid debere artificio
repetere. & tuo te more laudare. S ab¬

Expanded text:
ratum sermo proprius indicauit nec dubito spiritalium parentum ad patriam reuocatum desiderio, quem matris luctus ire prohibebat, ne magis coram doleres, quod absens ferre uix poteras. quod quereris stomacho suo unumquemque seruire et nostro non adquiescere iudicio, conscientiae nostrae testis est dominus post reconciliatas amicitias nullum intercessisse rancorem, quo quempiam laederemus; quin potius cum omni cautione prouidimus ne saltim casus in maliuolentiam uerteretur. sed quid possumus facere, si unusquisque iuste se putat facere, quod facit, et uidetur sibi remordere potius quam mordere? uera amicitia, quod sentit, dissimulare non debet. praefatiunculast, quam ex stilo intellexi tuam esse, in qua oblique, immo aperte ego petor. qua mente sit scripta, tu uideris; qua intellegatur, et stultis patet. poteram et ego, qui saepissime figuratas controuersias declamaui, aliquid de ueteri artificio repetere et tuo te more laudare. sed ab
Abbreviated transcription (Latin):
usus ẽ ꝑsuadendi. quanta semꝑ falsitas
indiget ut uera uideat᷑ : cum in hoc loco
bi ambiguitate decepti kas goic fructus
magis. quã manꝰ int̾pretati sunt. cum
ponit᷑. en affacti: & syminachus quintaq
editio transtulerint manuum tuarum.
ut ambiguitatẽ prioris sermonis effuge¬
rent. Cum hȩc furtiui ut auint oꝑis ad
lucubratiun culam uelox notarii manꝰ
me dictante signaret. & plura dicere
cogitarem: iam ferme quarta noc̾tis
hora ex cesserat. ꝙ repente stimulis
quib dam dolentis stomachi suscitatus.
in orationẽ ꝓripui ut saltem reliquarum
horarum spatia subripiente somno fru¬

Expanded text:
usus est persuadendi, quanta semper falsitas usus est persuadendi, quanta semper falsitas indiget, ut vera videatur: cum in hoc loco bi ambiguitate decepti, καρποὺς fructus; magis quam manus interpretati sint; cum ponitur \'chaffach\', et Symmachus quintaque editio transtulerunt \'manuum tuarum\', ut ambiguitatem prioris sermonis effugerent. Cum haec furtiuis, ut\' aiunt, operis ad lucubratiunculam uelox notarii manus me dictante signaret et plura dicere cogitarem, iam ferme quarta noctis hora excesserat et repente stimulis quibusdam dolentis stomachi suscitatus in orationem prorui, ut saltim reliquo horarum spatio subrepente somno fru
Abbreviated transcription (Latin):
in pharetra sua abscondit mẽ. Deniq in
uerit pharetram suam ex ipsis: ut quia me¬
taforam semel sumpserat ex sagittis. ꝙ in
pharetra qͦq translatio seruaret᷑. E xcussos
aũ & consuetudo sermonis humani uege¬
est ex die illa medii excussorũ faciebant
opus. & medii habebant hastas ꝙ scuta
ꝙ arcus & thoracas: ꝙ pͥncipes pt omnẽ
domum uida ȩdificantium in muro. E x qͦ
natꝰ est ꝓ apłis: qui excussi apedum ex¬
cussione dieant᷑. Legi ꝙ cuiꝰdam librum.
ꝙ elegantẽ in eo sensum repperi: excussos
ipsoꝵ genere ꝓcreent᷑. & in similitudinẽ
sagittarũ manu domini contineantur.
scriptum ẽ. labores fructuũ tuoꝵ mandu¬
cabis. uaria opinatꝰ. asseruit magis stare
sententiam si scribat᷑. fructꝰ laboꝵ aliqu̾e
manducare. ꝙ ñ laborẽ fructuum: unde
spũalem intelligentiã debere ꝑquiri. Et
ex hac occasione egrediens disputationẽ.
tanta operositate qd̾ uolebat intelligi

Expanded text:
in pharetra sua abscondit me. denique in in pharetra sua abscondit me. denique in uerit pharetram suam ex ipsis, ut, quia metaphoram semel sumpserat ex sagittis, et in pharetra quoque translatio seruaretur. cexcussos\' autem et consuetudo sermonis humani \'uegeest ex die illa, medii excussorum faciebant opus et medii eorum habebant hastas et scuta et arcus et thoracas et principes post omnem domum Iuda aedificantium in muro. ex quo natus est, pro apostolis, qui excussi a pedum excussione dicantur. legi et cuiusdam librum et elegantem in \' eo sensum repperi, Cexcuss\' ipsorum semine procreentur et in similitudinem sagittarum manu domini contineantur. scriptum est: labores fructuum tuorum manducabis, uaria opinatus adseruit magis stare senmanducare, et non labores fructuum: unde spiritualem intelligentiam debere perquiri. Et ex hac occasione longam ingrediens disputationem, tanta operositate, quod volebat intelligi,
Abbreviated transcription (Latin):
heliodori prb̃ri quo ille familiarit̾ usus ea
quȩ intelligere ñ poterat. qͦmͦ ab origene
eẽnt dicta querebat. Qui quia in hoc psal¬
mo cõm̃tarium orisenis inuenire ñ potu¬
it. opinionẽ magis insinuare suam quam
inscientiam uoluit confiteri. Quam ille sũp¬
tam claro sermone disseruit. & alienũ er
sum ad fontẽ sermonis recurramꝰ hebrei.
& uideamꝰ qͦmͦ scriptum sit. Ubi nos habe¬
mus sic̃ filii excussorũ ibi legitur cegbgeas¬
Naurim quod aquila interpretatꝰ est. sicut
filii pubtatũ: syminachus & theodotion.
sicut filii iuuentutis: sexta ehor ncoc Noõc:
quod nos dicere possumꝰ exacuti sensꝰ. Ex¬
quo manifestũ ẽ adolescentiȩ popłos intel¬
ligi xp̃ianos. scd̾m illud exemplum. qđ
ds scõs suos in modũ sagittarũ dicat᷑ exten¬
dere. ut in ꝓpħa zacharia: qm̃ extendi te
mͥ uida ut arcum: & saluator de semet ip¬
so. posuit me sicut sagittam electam. &

Expanded text:
Heliodori presbyteri, quo ille familiariter usus ea, Heliodori presbyteri, quo ille familiariter usus ea, quae intellegere non poterat, quomodo ab Origene essent dicta, quaerebat. qui, quia in hoc psalmo commentarium Origenis inuenire non potuit, opinionem magis insinuare suam quam inscientiam uoluit confiteri, quam ille sumptam claro sermone disseruit et alienum esum ad fontem sermonis recurramus Hebraei, et videamus, quomodo scriptum sit. Ubi nos habemus, sicut filii excussorum: ibi legitur, CHEN BNE ANNAURIM, quod Aquila interpretatus est, sicut filii pubertatum. Symmachus, et Theodotion, sicut filii juventutis. Sexta ἡκόνεος νοῦ, quod nos dicere possumquo manifestum est adulescentiae populos intellegi Christianos secundum illud exemplum, quo deus sanctos suos in modum arcus et sagittarum dicatur extendere, ut in propheta Zacharia: quoniam extendi te mihi, Iuda, ut arcum, et saluator de semet ipso: posuit me sicut sagittam electam et
Abbreviated transcription (Latin):
mentariis non legisse. excussoꝵ filios cre¬
dentiũ popłos interpretari. quod uideli¬
cet apłos illo nomine putauerit appella¬
tos. quib in ȩugłiis sit preceptũ. in quam¬
cumq ciuitatẽ intͦierint & ñ fuerint recep¬
ti. excutere puluerẽ pedum suoꝵ in testimo¬
nium ñ credentiũ. licet tu argute precaue¬
ris. apłos ñ posse sub nomine excussoꝵ
intelligi. cum aliud sit excutientiũ aliud ex¬
cussoꝵ. quia excutientes sint qui excutiant.
excussi uͦ ab aliis excutiant᷑: ꝙ in congruũ
ẽẽ excussos apłos accipi. qui magis excuti¬
entes debuerint appellari. Quid gͥ faciam:
Tantum uirũ & suis temporib disertissimũ.
reprehendere ñ audeo. qui & confessionis
suȩ merito & uitȩ industria ꝙ eloquentiȩ
claritate. ubicumq romanũ nom̃ ẽ predi¬
catur: nͥ quod ñ eiꝰ culpȩ ascribendũ est.
qui hebrei sermonis ignarus fuit. greca¬
rum qͦq litterarũ quanda aurã cȩꝑit: sed

Expanded text:
mentariis non legisse excussorum filios credentium populos interpretari, quod uidelicet apostolos illo nomine putauerit appellatos, quibus in euangeliis sit praeceptum, in quamcumque ciuitatem introierint et non fuerint recepti, excutere puluerem pedum suorum in testimonium non credentium, licet tu argute praecaueris non posse apostolos sub nomine excussorum intellegi, cum aliud sit excutientium, aliud excussorum. quia excutientes sint, qui excutiant, excussi uero ab aliis excutiantur, et incongruum esse excussos apostolos accipi, qui magis excutientes debuerint appellari. quid igitur faciam? tantum uirum et suis temporibus disertissimum reprehendere non audeo, qui et confessionis suae merito et uitae industria et eloquentiae claritate, ubicumque Romanum nomen est, praedicatur; nisi quod non eius culpae adscribendum est, qui Hebraei sermonis ignarus fuit, Graecarum quoque litterarum quandam aurulam ceperat, sed
Abbreviated transcription (Latin):
Inde & altera in typo ȩccłiȩ diabolũ capite
truncauit: altera saluatorẽ mundi pͥma sus¬
cȩpit. sacram̃toꝵ conscia futuroꝵ. Illud
in calce sermonis queso. ut breuitatẽ libel¬
li ñ de inopia eloquii uł de materiȩ steri¬
litate. s de pudoris magnitudine ȩstimes
accidisse: dum uereor ignotis me diu in¬
gerere auribꝰ. & occultũ iuditiũ legentiũ¬

Expanded text:
unde et altera in typo ecclesiae diabolum capite unde et altera in typo ecclesiae diabolum capite truncauit, altera saluatorem mundi prima suscepit sacramentorum conscia futurorum. illud in calce sermonis quaeso, ut breuitatem libelli non de inopia eloquii uel de materiae sterilitate, sed de pudoris magnitudine aestimes accidisse, dum uereor ignotis me diu ingerere auribus et occultum legentiu
Abbreviated transcription (Latin):
dixisset. isti sunt dii tui isrł qui te eduxer̃t
de terra ȩgypti. accipit precepta ñ bona.
& iustificationes pessimas. in qͥbus non
uiueret s puniret᷑. Ouid gͦ mirũ. si ꝙ lasci¬
uientib uidius de quib ꝙ in alio loco apłs
dixerat. cũ luxuriatȩ fuerint in rp̃o nub̾e
uolunt. habentes dampnationẽ quia pͥmã
fidem irritã fecerunt. concessit digamię
precepta ñ bona & iustificationes pessi¬
mas: ita scđm indulgens maritũ & t̾ciũ.
ꝙ si liberet uicesimũ. ut scirent sibi ñ tã¬
maritos datos. quã adulteros amputatos:
ȩc filia in xp̃o carissima inculeo & crebriꝯ
repeto. ut posterioꝵ oblita in priora te ex¬
tendas. habens tui ordinis quas sequaris.
iudith de hebrea historia. & annã filiã pha¬
nuelis de ȩugłii claritate. quȩ dieb ac no¬
ctib uersabat᷑ intemplo. ꝙ orationib atq
ieiuniis thesaurũ pudicitiȩ conseruabat.

Expanded text:
dixisset: isti sunt dii tui, Israhel, qui te eduxerunt dixisset: isti sunt dii tui, Israhel, qui te eduxerunt de terra Aegypti, accepit praecepta non bona et iustificationes pessimas, in quibus non uiueret, sed puniretur. quid ergo mirum, si et lasciuientibus uiduis uiduis, de quibus in alio loco apostolus dixerat: cum luxuriatae fuerint in Christo, nubere uolunt habentes damnationem, quia primam fidem irritam fecerunt, concessit digamiae praecepta non bona et iustificationes pessimas ita secundum indulgens maritum et tertium et, si liberet, uicesimum, ut scirent sibi non tam uiros datos quam adulteros amputatos? haec, filia in Christo carissima, inculco et crebrius repeto, ut posteriorum oblita in priora te extendas habens tui ordinis, quas sequaris, Iudith de Hebraea historia et Annam, filiam Phanuelis, de euangelii claritate, quae diebus et noctibus uersabantur in templo et orationibus atque ieiuniis thesaurum pudicitiae conseruabant.
Abbreviated transcription (Latin):
subu̾tit. Vnde illud apłi qd̾ fornicationis
uolo adolescentulas nubere. filios ꝓcreare.
matresfamilias ẽc̃ nullam occasionẽ dare
adu̾sario detractionis causa. Cur indulse¬
rit. statĩ subiecit. Iam enĩ quędã declinaue¬
runt pt sathan. Ex quo intelligimꝰ illũ
non stantib coronã. s iacentib manũ por¬
rigere. Uide qualia sunt scd̾a matͥmonia.
quȩ lupanarib preferunt᷑: Ouia declina¬
uerunt quedã pꝰt sathan. I deo adolescentu¬
la uidua quȩ se ñ potest continere uł ñ uult.
maritũ potis accipiat quã diabolum. Pul¬
chra nimirũ &. appetenda res. quȩ sathanȩ
cõparatione suscipit᷑. E ornicata ẽ qͦndã et
ierłm. diuaricauit pedes suos om̃i transe¬
unti. In ȩgypto pͥmũ deuirginata ẽ. ꝙ ibi
fractȩ sunt mammȩ eiꝰ. Cumq ad deserta
uenisset. & morarũ moysi ductoris impa¬
tiens quasi oᷤ eot poͣ libidinis furibunda

Expanded text:
subvertit. Unde illud Apostoli, quod fornicationis subvertit. Unde illud Apostoli, quod fornicationis uolo adulescentulas nubere, filios procreare, matres familias esse, nullam occasionem dare aduersario detractionis causa. cur indulserit, statim subiecit: iam enim quaedam declinauerunt post satanan. ex quo intellegimus illum non stantibus coronam, sed iacentibus manum porrigere. uide, qualia sint secunda matrimonia, quae lupanaribus praeferuntur, quia declinauerunt quaedam post satanan. ideo adulescentula uidua, quae se non potest continere uel non uult, maritum potius accipiat quam diabolum. Pulchra nimirum et adpetenda res, quae satanae conparatione suscipitur. fornicata est quondam et Hierusalem et diuaricauit pedes suos omni transeunti. in Aegypto primum deuirginata est et ibi fractae sunt mammae eius. cumque ad deserta uenisset et morarum Moysi ductoris inpatiens quasi oestro libidinis furibunda
Abbreviated transcription (Latin):
pannis. eade libido dñatur. Nec regum
purpuras timet. nec m̃dicantiũ sꝑnit squa¬
lorem Multo melio ẽ stomachũ te dolere
qu̾a mentẽ. imꝑare corpori quã seruire. gres¬
su uacillare qũa pudicitia. Nec statĩ nobis
penitentię subsidia blandiant᷑. quȩ sunt
infeliciũ remedia Cauendũ ẽ uulnꝰ qd̾̃ do¬
lore curat᷑. Aliud ẽ integra naui & saluis
mercibꝰ portũ salutis intrare. aliud nudũ
herere tabulȩ. & crebris fluctuũ recursibꝰ
ad asꝑrima saxa collidi. Nesciat uidua diga¬
miȩ indulgentiã. nec nouerit illud apłi.
melis ẽ nubere qua uri. Tolle qd̾ peiꝰ ẽ uri:
ꝙ ꝑ se bonũ ñ erit nubere. Procul heretieoꝵ
calumniȩ. S cimꝰ honorabiles nuptias. ꝙ.
cubile i̾maculatũ. Etiã de para dyso expul¬
sus adam unã uxorẽ habuit. Primo lamech¬
maledictus & sanguinamꝰ & de cam stirpe
descendens. unã costã diuisit in duas. &
plantarium digamiȩ ꝓtinꝰ diluuii pȩna

Expanded text:
pannis eadem libido dominatur nec regum pannis eadem libido dominatur nec regum purpuras timet nec mendicantium spernit squalorem multoque melius est stomachum te dolere quam mentem, imperare corpori quam seruire, gressu uacillare quam pudicitia. nec . statim nobis paenitentiae subsidia blandiantur, quae sunt infelicium remedia. cauendum est uulnus, quod dolore curatur. aliud est integra naui et saluis mercibus portum salutis intrare, aliud nudum haerere tabulae et crebris fluctuum recursibus ad asperrima saxa conlidi, nesciat uidua digamiae indulgentiam nec nouerit illud apostoli: melius est nubere quam uri. tolle, quod peius est, uri, et per se bonum non erit nubere. procul hereticorum calumniae: \'scimus honorabiles nuptias et cubile inmaculatum\'. etiam de paradiso expulsus Adam unam uxorem habuit. primmaledictus et sanguinarius, et de Cain stirpe descendens unam costam divisit in duas et plantarium digamiae protinus diluvii poena
Abbreviated transcription (Latin):
nimis urget᷑: uelut si egregio insꝑsos rep̾
cutus. Et in eode uolumine: irascimini &
nolite peccare. Et illud architȩ tarentini
ad uillicũ negligentẽ. iam te uerbib ene¬
cassem. nͥ iratꝰ eẽm. Ira enĩ uiri. iusticiã di
non oꝑat᷑. Quod de una ꝑt᷑batione dictũ
est. referamꝰ ad cęteras. S icut irasci hoĩs
est. ꝙ iram ñ ꝑficere xp̃iam: sic omĩs caro
concupiscit quide ea quȩ carnis sunt: ꝙ
quibdã illecebris ad mortiferas animã uo¬
luptates trahit: s nr̃m ẽ uoluptatis ardo¬
rem maiore xp̃i amore restinguere. & las¬
cuuens ium̃tũ frenis inedię subiugare ut
non libidinẽ s cibos querat. ac desideret. ꝙ
sessorẽ spm scm moderato atq cõposito por¬
tet incessu. Quorsum ista: Ut hominẽ ẽẽ¬
te noueris. & passionib humanis nͥ caueris
subiacere De eocłẽ cuncti facti sumꝰ luto.
eiscde compacti exordus. Et in serico ꝙ in

Expanded text:
nimis urguetur, uelut si egregio inspersos repnimis urguetur, uelut si egregio inspersos repcutus et in eodem uolumine: irascimini et nolite peccare et illud Archytae Tarentini ad uilicum neglegentem: \'iam te uerberibus enecassem, nisi iratus essem\'. ira enim uiri iustitiam dei non operatur. quod de una perturbatione dictum est, referamus ad ceteras. sicut irasci hominis est et iram non perficere Christiani, sic omnis caro concupiscit quidem ea, quae carnis sunt, et quibusdam inlecebris ad mortiferas animam uoluptates trahit, sed nostrum est uoluptatis ardorem maiore Christi amore restinguere et lasciuiens iumentum frenis inediae subiugare, ut non libidinem, sed cibos desideret et sessorem spiritum sanctum moderato atque conposito portet incessu. Quorsum ista? ut hominem te esse noueris et passionibus humanis, nisi caueris, subiacere. de eodem cuncti facti sumus luto, isdem conpacti exordiis: et in serico et in
Abbreviated transcription (Latin):
se ext̾noꝵ consortia quęrere. de tuoꝵ socie¬
tate secura. Semꝑ in manib tuis diuina sit
lectio. ꝙ tam crebrȩ orationes. ut om̃s cogi¬
tationũ sagittȩ quib adolescentia ꝑcuti so¬
let huiꝯcemodi clipeo repellant᷑. D ifficile
est quin potiꝰ impossibile. ꝑturbationum
initiis carere quepiam. quas significantiꝰ
greci fisofatiac uocant: nos ut uerbũ uer¬
tamꝰ e uerbo. ante passiones possumꝰ dic̃ẽ.
eo qd̾ incentiua uitioꝵ om̃iũ titillent ani¬
mos. & quasi in meditullio nr̃m iuditiũ sit.
uł abicere cogitata uł reciꝑe. Unde & natu¬
rarũ dñs in eugłio loquebat᷑. De corde exe¬
unt cogitationes malȩ: homicidia. adulte
ria. fornicationes. furta. falsa testimonia.
blasphemiȩ. Ex quo ꝑspicuũ ẽ iuxta alteriꝰ
libri testimoniũ. ꝓcliuiꝰ ẽẽ cor hominis
ctuare. nunc hȩc nc̃ illa capientẽ. Nam sine¬
uitiis nemo nascit᷑. Optimꝰ ille ẽ qui mi¬

Expanded text:
se externorum consortia quaerere de tuorum sociese externorum consortia quaerere de tuorum societate secura. semper in manibus tuis diuina sit lectio et tam crebrae orationes, ut omnes cogitationum sagittae, quibus adulescentia percuti solet, huiusce modi clipeo repellantur. difficile est, quin potius inpossibile, perturbationum initiis carere quempiam, quas significantius Graeci jzoojtadeiag uocant, nos, ut uerbum uertamus e uerbo, antepassiones possumus dicere, eo quod incentiua uitiorum omnium titillent animos et quasi in meditullio nostrum iudicium sit uel abicere cogitata uelrecipere. unde et naturarum dominus in euangelio loquebatur: de corde exeunt cogitationes malae, horia, fornicationes, furta, falsa testimonia, blasphemiae. ex quo perspicuum est-iuxta alterius libri testimonium-procliuius esse cor hominis ctuare nunc haec, nunc illa capientem. nam uitiis nemo sine nascitur; optimus ille est, qui mi
Abbreviated transcription (Latin):
morib. cuio honor dñȩ dignitas sit. Seio
multas clausis ad publicũ forib ñ caruisse
infamia seruuloꝵ. quos suspectos faciebat
aut cultꝰ impudicꝰ aut crassi corporis nitor.
aut ętas apta libidini: aut ex conscientia
amoris occulti securꝰ animi tumor: qͥ etiã
bene dissimulatꝰ frequent̾ erũpit in publicũ.
& conseruos quasi seruos despicit. H qc ex abun¬
dantia dictũ sit. ut om̃i diligentia custodi¬
as cor tuũ. & caueas quicqd de te fingi potest.
N on ambulet iuxtate calamistratꝰ ꝓcurator.
non histrio fractꝰ infeminã. ñ cantoris dia¬
boli uenenata dulcedo: ñ uiuenis uoluptuos
ꝙ nitid. Nichil artiũ scęnicarũ. nichil tͥ in
obsequiis molle iungat᷑. Habeto tecũ uidu¬
arum & uirginũ choros. habeto tui sexus
solatia. Exancillarũ qͦq morib dñȩ iudican¬
tur. Certe cũ tecũ scã sit mat̾. ꝙ lateri tuo
amita hereat uirgo ꝑpetua: ñ debes ꝑiculo¬

Expanded text:
moribus, cuius honor dominae dignitas sit. scio moribus, cuius honor dominae dignitas sit. scio multas clausis ad publicum foribus non caruisse infamia seruulorum, quos suspectos faciebat aut cultus inmodicus aut crassi corporis nitor aut aetas apta libidini aut ex conscientia amoris occulti securus animi tumor, qui etiam bene dissimulatus frequenter erumpit in publicum et conseruos quasi seruos despicit. hoc ex abundanti dictum sit, ut omni diligentia custodias cor tuum et caueas, quidquid de te fingi potest. Non ambulet iuxta te calamistratus procurator, non histrio fractus in feminam, non cantoris diaboli uenenata dulcedo, non iuuenis uulsus et nitidus. nihil artium scenicarum, nihil tibi in, obsequiis molle iungatur. habeto tecum uiduarum et uirginum choros, habeto tui sexus solacia; ex ancillarum quoque moribus dominae iudicantur. certe, cum tecum sancta sit mater et lateri tuo amita haereat uirgo perpetua, non debes periculo
Abbreviated transcription (Latin):
tanti uilissimũ uitrũ. quanti p̃tiosissimũ
margaritũ: Si cõmuni lege naturȩ dãnat
om̃s gentilis uidua uoluptates. qd expectan¬
dum ẽ a uidua xp̃iana. quȩ pudicitiã suã
non solũ ei debet qui defunctus ẽ. s ei cũ qͦ
regnatura est: Queso te ne generalia moni¬
ta & conueniens puellari sermo ꝑsonȩ. sus¬
pitionẽ tͥ iniuriȩ moueant. & arhitreris
me obiurgantis animo seribere ñ tim̾tis.
cuiꝯ uotũ ẽ te nescire quȩ metuo. Tenera
res in feminis fama pudicitiȩ ẽ. & quasi flos
pulcherrimꝰ cito ad leuẽ marcessit aurã. le¬
uiq flatu corrũpit᷑. maxime uͥ ętas consen¬
tit ad uitiũ. & maritalis deest auctoritas.
cuiꝰ m̾bra tutam uxoris ẽ. Quid facit uidua
int̾ familiȩ multitudinẽ. int̾ ministroꝵ gre¬
ges: quos nolo contemnat ut famulos. s ut
uiros erubescat. Certe si ambitiosȩ domo hȩc
officia flagitant. preficiat his senẽ honestis

Expanded text:
tanti uilissimum uitrum, quanti pretiosissimum tanti uilissimum uitrum, quanti pretiosissimum margaritum? si communi lege naturae damnat omnes gentilis uidua uoluptates, quid expectandum est a uidua Christiana, quae pudicitiam suam non solum ei debet, qui defunctus est, sed ei, cum quo regnatura est? Qu aeso te, ne generalia monita et conueniens puellari sermo personae suspicionem tibi iniuriae moueant et arbitreris me obiurgantis animo scribere, non timentis, cuius uotum est te nescire, quae metuo. tenera res in feminis fama pudicitiae est et quasi flos pulcherrimus cito ad leuem marcescit auram leuique flatu corrumpitur, maxime ubi et aetas consentit ad uitium et maritalis deest auctoritas, cuius umbra tutamen uxoris est. quid facit uidua inter familiae multitudinem, inter. ministrorum greges? quos nolo. contemnat ut famulos, sed ut uiros erubescat. certe, si ambitiosae domus haec officia flagitant, praeficiat his senem honestis