comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ł. qd̾ si recesserit manere innuptam aut
uio reconciliari: altter gͦ ñ licet facere.
metuir autẽ uir fidelis si habet uxorem
sidelem consentientẽ secũ habitare. ñ
am dimitiere. Licet gͦ & dimittere. quia
et p̃ceptum dñ nc dimittat. s consili¬
mapłi: sicut monetur uirgo ñ nubere.
si nupserit. consiliũ quide ñ tenebit.
s contͣ p̃ceptum ñ faciet. Ignoscitur cum
dicitur. Hoc autẽ dico scd̃m ueniam: ñ
scd̾m imꝑium. Qua ꝓpt̾ si licet ut dimit¬
tatur comunx infidelis. qmuis meliꝰ sit
ñ dimittere : & tam̃ ñ licet scd̾m p̃ceptum
dñi ut dimittat᷑ coniunx nisi causa forni¬
cationis: fornicatio est etiã ipsa infidelitas.
Quid enĩ tu dicis apłe. certe ut uir fidelis con¬
sentientẽ secũ habitare mulierem infide¬
lem ñ dimittat: Ita inquit. Cum gͦ hoc
& dñs p̃cipiat ne dimitat uir uxorem
nisi causa forncationis. qͣre hic dicis

Expanded text:
re; quod si discesserit, manere innuptam aut re; quod si discesserit, manere innuptam aut viro suo reconciliari: aliter ergo non licet facere. Monetur autem vir fidelis, si habet uxorem infidelem consentientem secum habitare, non eam dimittere: licet ergo et dimittere; quia non est praeceptum Domini, ne dimittat, sed consilium Apostoli: sicut monetur virgo non nubere; sed si nupserit, consilium quidem non tenebit, sed contra praeceptum non faciet. Ignoscitur cum dicitur, Hoc autem dico secundum veniam, non secundum imperium. Quapropter, si licet ut dimittatur conjux infidelis, quamvis melius sit non dimittere, et tamen non licet secundum praeceptum Domini ut dimittatur conjux nisi causa fornicationis, fornicatio est etiam ipsa infidelitas. 45. Quid enim tu dicis, Apostole? Certe ut vir fidelis consentientem secum habitare mulierem infidelem non dimittat. Ita, inquit. Cum ergo hoc et Dominus praecipiat, ne dimittat vir uxorem, nisi causa fornicationis, quare hic dicis,
Abbreviated transcription (Latin):
mã nunc his dicit qͥ sunt in coniugio. Qͥd
sibi gͣ uult qd̃ ait cet̾s. nisi qͥa suꝑiꝰ eis lo¬
quebatur. qui sic copulati erant ut parit̾
in fide. xp̃i essent: cęt̾s uͦ nunc dicit. id est
us qui sic copulati sunt ut ñ ambo fideles
sint: S qͥd eis dicit: Si quis fr̃ habet uxo¬
rim infidelem & hȩc consentit habitare
tum illo: ñ dimittat eam. Et si qua muli
er habet uirũ infidelem & hic consentit
habitare cum illa. ñ dimittat uirũ. Si gͦ
ñ p̃cepit ex dñi ꝑsona. s ex sua ꝑsona mo¬
net. ita est hoc bonum. ut si qͥs altter fece.¬
rit. ñ sit p̃cepti transgressor: sicut de uir¬
ginib paulopost dicit. p̃ceptum dñi se
ñ habere. consiliũ autẽ dare. Atq ita
laudat uirginitatẽ. ut arripiat eã quȩ
uoluerit: ñ tam̃ ut si ñ fecerit. contra p̃¬
utptũ fecisse udicetur. Aliud est enim qd̾
uibetur. aliud qd̾ monetur. aliud qd̾ ig-¬
noscttur. lubetur mulier a uiro ñ discede¬

Expanded text:
m nunc iis dicit qui sunt in conjugio. Quid sibi ergo vult quod ait, caeteris: nisi quia superius eis loquebatur, qui sic copulati erant, ut pariter in fide Christi essent; caeteris vero nunc dicit, id est eis qui sic copulati sunt, ut non ambo fideles sint? Sed quid eis dicit? Si quis frater habet uxorem infidelem, et haec consentit habitare cum illo, non dimittat illam: et si qua met hic consentit habitare cum illa, non dimittat virum. Si ergo non praecipit ex Domini persona, sed ex sua persona monet, ita est hoc bonum, ut si quis aliter fecerit, non sit praecepti transgressor: sicut de virginibus paulo post dicit, praeceptum Domini se non habere, consilium autem dare; atque ita laudat virginitatem, ut arripiat eam qui voluerit, non tamen ut si non fecerit, contra praeceptum fecisse judicetur. Aliud enim est quod jubetur, aliud quod monetur, aliud quod ignoscitur. Jubetur mulier a viro non discede
Abbreviated transcription (Latin):
Sunt itaq desideria pectati: quib nos
phibuit obȩdire. Oꝑantur gͦ malum
hec desideria. quib si obedimꝰ. & nos
oꝑamur. Si autẽ obtemꝑantes apłõ. ñ
eis obedimꝰ. ñ illud nos oꝑamur. s qd̃
in nobis habitat pectatũ. Si autem
desideria nulla haberemꝰ illicita. nec
nos nec pectatũ mali aliquid oparet᷑
in nobis. Motũ porro illiciti desiderii
cui ñ obediendo ñ id nos oꝑamur. idõ
& nos agere dicim᷑. qm̃ ñ est nature ui-¬
gor alienȩ. s languor est nr̃e. Aquo
languore omino salui erimus. cum &
animo & corpore ĩmortales facti fueri¬
mus. Languoris huiꝰ & infirmitatis
unde illicita desideria cõmouentur. qd̾
peccatũ appellat apls uniu̾sus reatus
sacram̃to baptismatis est solutus. cum
om̃ib quȩ illi obedientes fecimus. dixi¬
mus. cogitauimꝰ. nec nobis deinceps
languor iste obesset. si desideriis eiꝰ illi¬
citis nullis unqm obedientiã p̃beremꝰ.
siue oꝑatione. siue locutione. siue taci¬

Expanded text:
Sunt itaque desideria peccati, quibus nos prohibuit obedire. Operantur ergo peccatum haec desideria, quibus si obedimus, et nos operamur. Si autem obtemperantes apostolo, non eis obedimus, non illud nos operamur, sed quod in nobis habitat peccatum. Si autem desideria nulla haberemus illicita, nec nos, nec peccatum mali aliquid operaretur in nobis. Motum porro illiciti decui non obediendo non id nos operamur, ideo et nos agere dicimur, quia non est naturae vigor alienae, sed languor est nostrae, a quo languore omnimodo salvi erimus, cum et animo et corpore immortales facti fuerimus. Hujus languoris et infirmitatis, unde illicita desideria commoventur, quod peccatum appellat Apostolus, universus reatus sacramento baptismatis est solutus, cum omnibus quae illi obedientes fecimus, diximus, cogitavimus. Nec nobis deinceps languor iste obesset, quamvis inesset, si desideriis ejus illicitis nullis unquam obedientiam praeberemus sive operatione, sive locutione, sive taci
Abbreviated transcription (Latin):
falsa eẽ ista sententia qua diximꝰ. nus¬
qͣm nisi in uoluntate ẽẽ peccatũ. qͥa dixit
apls. si autẽ qd̾ nolo hoc facio. iam ñ ego
oꝑor illud. s qd̃ habitat in me peccatum.
Hoc enĩ peccatũ usq adeo ñ est in uolunta-¬
te. ut dicat qd̃ nolo hoc facio. Quomͦ
gͦ nusqm est nisi in uoluntate peccatũ:
S hoc peccatũ de quo sic est locutus apłs
idõ peccatũ uocatur. quia peccato factũ
est. & pena peccati est. qͣndoquidẽ hoc
de concupiscentia carnis dicitur. qd̾ aꝑit
in consequentib dicens. scio quia ñ ha
cupiscentia peccati sit in homine. Cui
quide qnͣdo bene uiuitur. ñ consentit
uoluntas. Ueruntam̃ ñ ꝑficit bonum:
quia in est adhuc concupiscentia. cui
repugnat uoluntas. Cuiꝰ concupiscen¬
tię reatus in baptismate soluit᷑. s infir¬
mitas ꝑmanet. Cui donec sanetur.
om̃ĩs fidelis qui bene ꝓficit studiosissi¬
me reluctatur. Peccatũ autẽ qd̾ nusqͣm
est nisi in uoluntate. illud p̃cipue. intel¬

Expanded text:
falsa esse ista sententia, qua diximus nusquam nisi in uoluntate esse peccatum, quia dixit apostolus: si autem, quod nolo, hoc facio, iam non ego operor illud, sed quod in me habitat peccatum. hoc enim peccatum usque adeo non est in uoluntate, ut dicat: quod nolo, hoc facio. quomodo ergo nusquam est nisi in uoluntate peccatum? sed hoc peccatum, de quo sic est.locutus apostolus, ideo peccatum uocatur, quia peccato factum est et poena peccati est, quandoquidem hoc de concupiscentia carnis dicitur, quod aperit in consequentibus dicens: scio, quia non hcupiscentia peccati sit in homine, cui quidem, quando bene uiuitur, non consentit uoluntas; uerum tamen non perficit bonum, quia inest adhuc in concupiscentia, cui repugnat uoluntas; cuius concupiscentiae reatus in baptismate soluitur, sed infirmitas manet, cui, donec sanetur, omnis fidelis, qui bene proficit, studiosissime reluctatur. peccatum autem, quod nusquam est nisi in uoluntate, illud. . praecipue intel
Abbreviated transcription (Latin):
dnĩ ñ oꝑantur peccatũ. & tam̃ ñ sunt
sine peccato. quia iam ñ ipsi oꝑantur
tabat in illo peccatum. Utrũq enim
dixit. & ñ qd̃ uolo ago. & ñ ego operor
illud. s qd̾ habitat in me peccatũ. Un¬
de intelligere debemꝰ qndo peccatum
qd̾ habitat in nobis oꝑatur in nobis. tr̃
nos id ñ oꝑari. qnͣdo nequaqͣm ei uolun¬
tas nr̃a consentit. & tenet etiam corporis
m̃bra. ne obediant desideriis eiꝰ. Quid
enĩ oꝑatur peccatũ nolentib nobis. nͥ
sola illicita desideria: Quib si uolun¬
tatis ñ adhibeatur assensus. mouetur
p̃cipit idem apls̾ ubi dicit. Non gͦ reg¬
net peccatũ in ur̃o mortali corpore. ad
obediendũ desideriis ciꝰ. neq exhibea

Expanded text:
Domini non operantur peccatum, et tamen non sunt Domini non operantur peccatum, et tamen non sunt sine peccato, quia jam non ipsi operantur d quod habitat in illo peccatum? Utrumque enim dixit et non quod volo ago, et non ego operor illud, sed quod habitat in me peccatum. Unde intd habitat in nobis, operatur in nobis, tunc nos id non operari, quando nequaquam voluntas nostra ei consentit, et tenet etiam corporis membra ne obediant desideriis ejus. Quid enim operatur peccatum nolentibus nobis, nisi sola illicita desideria, quibus si voluntatis non adhibeatur assensus, movetur praecepit idem Apostolus ubi dicit: Non ergo regnet peccatum in vestro mortali corpore ad obediendum desid
Abbreviated transcription (Latin):
ta intentione ꝓficiens recedit ab om̃i
peccato. & tanto inde longinquior. qͣnto
plenitudim iusticie ꝑfectioniq ppinqͥ¬
or: quia & ipsa concupiscentia qd̃ ẽ pec-¬
catũ habitans in carne nr̃a. & si manet
adhuc in m̃bris carnalib. minui tamen
recessisse ab om̃i peccato. qd̾ in illa ꝑfe¬
in carne uiuens in uiis dñi ambulabas
habebas peccatũ. an sine peccato eras:
Audiamꝰ utrũ se ipse seducat. anuͦ qd̾̃
ritas in eis erat. Hic gͦ respondet. Non¬
ne legistis ubi confiteor. dicens. ñ enĩ
qd̃ uolo facio bonũ. s qd̾ nolo malum
hoc ago: Et hoc audiuimꝰ: iam itaq
illũ int̾rogamꝰ. Quomͦ in uiis dĩ ambu¬
labas. si malũ qd̃ nolebas hoc agebas:
cum psalmꝰ sc̃s insonet dicens. ñ enim
qui oꝑantur inquitatẽ in uiis eiꝰ am¬
bulauerunt: Audi continuo respon¬
dentẽ. ꝑ sententiã consequentẽ. Si qd̾
nolo inqͥt ego hoc facio. iam ego ñ ope¬
ror illud. s qd̃ habitat in me peccatum.

Expanded text:
intentione proficiens, recedit ab omni peccato, et tanto inde longinquior, quanto plenitudini justitiae perfectionique fit propinquior, quia et ipsa concupiscentia, quod est peccatum habitans in carne nostra, etsi manet adhuc in membris mortalibus, minui tamen recessisse ab omni peccato, quod in illa perfein carne vivens in viis Domini ambulabas, habebas peccatum, an sine peccato eras? Audiamus utrum se ipse seducat, an vero quod veritas erat in eis. Hic ergo respondet. Nonne legistis ubi confiteor dicens. Non enim quod volo facio bonum, sed quod nolo malum hoc ago. Et hoc audivimus. Jam itaque illud interrogamus: quo in viis Domini ambulabas, si malum quod nolebas hoc agebas. Cum psalmus sanctus insonet dicens. Non enim qui operantur iniquitatem in viis ejus, ambulaverunt. Audi continuo respondentem per sententiam consequentem. Si quod nolo inquit ego hoc facio, jam ego non operor illud, sed quod habitat in me peccatum.
Abbreviated transcription (Latin):
ante ubido illicit. Et qͣmuis contineat᷑.
sam̃ mouetur. Non enĩ opus esset ut con¬
tineret᷑: nisi moueretur. Erit qͣndoq
euiã ꝑfectio boni. qndo consũptio mali.
auqd sũmũ: hoc erit nullũ. Qd̾ si in ista
mortalitate sꝑandum putamꝰ. fallimͣ.
⁊unc enĩ erit: qnͣdo mors ñ erit. Et ibi
erit. ubi uita ęt̾na erte. In illo enĩ scło
& in illo regno erit sũmũ bonũ & malũ
nullũ. Qnͣdo erit. & ubi crit sapientie
amor summnꝰ. continentiȩ labor nullꝰ.¬

Expanded text:
ente libido inlicit et quamuis contineatur, ente libido inlicit et quamuis contineatur, tamen mouetur. non enim opus esset ut contineretur, si non moueretur. erit quandoque etiam perfectio boni, quando consumptio mali: illud summum, hoc erit nullum. quod si in ista mortalitate sperandum putamus, fallimur. tunc enim erit, quando mors non erit; et ibi erit, ubi uita aeterna erit. in illo enim saeculo et in illo regno erit bonum summum, malum nullum, quando erit et ubi erit sapientiae amor summus, continentiae labor null
Abbreviated transcription (Latin):
sentiendo ñ uiuimꝰ male. St̃ in nobis
concupiscentie: peccatoꝵ. quib ñ obedi¬
endo ñ ꝑficimꝰ malũ. s eas habendo
ñdũ ꝑficimꝰ bonũ. Utrũq ostendit
apls nec bonũ hic ꝑfici ubi malũ sic con¬
cupiscitur. nec malũ hic ꝑfici. qndota¬
li concupiscentie ñ obeditur. Iuud qͥppe
ostendit: ubi ait. Uelle adiacet mͥ. ꝑfi¬
cere autẽ bonũ ñ. Hoc uͦ: tibi ait. Spu
ambulate. & concupiscentias carnis ne
ꝑfeceritis. Neq enim ibi dicit ñ sibi ad¬
iacere facere bonũ s ꝑficere: neq hic di¬
cit concupiscentias carnis ne habueritis
s ne ꝑfeceritis. Fiunt itaq in nobis con¬
cupiscentiȩ male. qnͣdo id qd̾ ñ licet li¬
bet. S ñ ꝑficiuntur. cũ legi dĩ m̃te ser¬
uiente libidines continentur. Et bonũ
fit: cum id qd̾ male libet. iuncente bona
delectatione ñ fit. S boni ꝑfectio ñ im¬
pletur. qͣmdiu legi peccati carne serui¬

Expanded text:
sentiendo non uiuimus male; sunt in nobis sentiendo non uiuimus male; sunt in nobis concupiscentiae peccatorum, quibus non oboediendo non perficimus malum, sed eas habendo nondum perficimus bonum. utrumque ostendit apostolus, nec bonum hic perfici, ubi malum sic concupiscitur. nec malum hic perfici, quando tali concupiscentiae non oboeditur. illud quippe ostendit, ubi ait: uelle adiacet mihi, perficere autem bonum non; hoc uero, ubi ait: spiritu ambulate et concupiscentias carnis ne perfeceritis. neque enim ibi dicit non sibi adiacere facere bonum, sed perficere; neque hic dicit: concupiscentias carnis ne habueritis, sed ne perfeceritis. fiunt itaque in nobis concupiscentiae malae, quando id quod non licet libet; sed non perficiuntur, cum legi dei mente seruiente libidines continentur. et bonum fit, cum id, quod male libet, uincente bona delectatione non fit; sed boni perfectio non inpletur, quamdiu legi peccati carne serui
Abbreviated transcription (Latin):
uiciũ carnis in re bona ñ est bonũ.
Qd̾ cum ẽẽ destiterit caro erit. s iam ui¬
ciata uł uiciosa ñ erit. Qm tamen ad
nrãm ꝑtinere naturam idem doctor
ostendit. pͥus dicendo. scio quia ñ habi¬
tat in me. qd̃ ut exponeret addidit. hoc
est in carne mea bonũ. Se itaq dicit
ẽc̃ carnẽ suam. Non gͦ ipsa est inimica.
Nam & qñdo eius uitiis resistitur. ipsa ama¬
tur. quia ipsa curatur. Nemo enĩ unqͣm
carnẽ suam odio habuit sicut ipse apls
dicit. & alio loco ait. Igitur ipse ego m̃ti
seruio legi dĩ: carne autẽ legi peccati.
Audiant qui aures habent. Egit᷑ ipse ego.
Ego m̃te. ego carne. S m̃te seruio legi
d̾i. carne autẽ legi peccati. Quomͦ car¬
ne legi peccati: Nunqͥd concupiscentie
consentiendo carnali: Absit. S motus
desiderioꝵ illic habendo quos habere
nolebat. & tam̃ habebat. s eis ñ consen¬
tiendo m̃te seruiebat legi dĩ. & tenebat
m̃bra ne fierent arma peccati. Sunt gͦ
in nobis desideria mala. quib ñ con¬

Expanded text:
uitium carnis in re bona non est bonum: quod cum esse destiterit, caro erit, sed iam uitiata uel uitiosa non erit. quam tamen ad nostram pertinere naturam idem doctor ostendit prius dicendo: scio, quia non habitat in me, quod ut exponeret, addidit: hoc est in carne mea. bonum. se itaque dicit esse carnem suam. non ergo ipsa est inimica nostra; et quando eius uitiis resistitur, ipsa amatur, quia ipsa curatur. nemo enim umquam carnem suam odio habuit, sicut ipse apostolus dicit. et alio loco ait: igitur ipse ego mente seruio legi dei, carne autem legi peccati. audiant qui aures habent: igitur ipse ego, ego mente, ego carne; sed mente seruio legi dei, carne autem legi peccati. quo modo carne legi peccati? numquid concupiscentiae consentiendo carnali? absit; sed motus desideriorum illic habendo, quos habere nolebat et tamen habebat. sed eis non consentiendo mente seruiebat legi dei et tenebat membra, ne fierent arma peccati. Sunt ergo in nobis desideria mala, quibus non con
Abbreviated transcription (Latin):
entur. qndo ita spũi caro consense¬
rit. ut adu̾sꝰ eum etiã ipsa ñ concupis¬
cat. Hoc enĩ uolumꝰ cũ ꝑfectionẽ iusti¬
ciȩ concupiscimꝰ. hoc intentione ñ inter¬
missa uelle debemus. S quia id ꝑficere
in ista corruptibili carne ñ possumꝰ. idõ
ces greci. Uelle adiacet mͥ. ꝑficere autem

Expanded text:
entur, quando ita spiritui caro consenserit, ut aduersus eum etiam ipsa non concupiscat. hoc enim uolumus, cum perfectionem iustitiae concupiscimus; hoc intentione non intermissa uelle debemus. sed quia id perficere in ista corruptibili carne non possumus, ideces graeci: uelle adiacet mihi, perficere autem
Abbreviated transcription (Latin):
Solus enĩ sacerdos. s plane. ibi totus assi¬
stet. adiuncto scilicet corpore cui caput
est qd̾ iam ascendit in cęlum. ipse est cuiꝰ
dicit apls Petrus. plebs sc̃a. regale sacer¬
dotium. Quomͦ gͦ in int̾iora ueli. & in
illa inuisibilia sc̃a scõꝵ intrare audebit
temnens. noluit paulisꝑ a uisibilib se-¬
parari: Qui enĩ noluit humiliari ut ex-¬
altaretur. cũ exaltari uoluerit deicietur.
& in ȩt̾̃num seiungit᷑ ab et̾nis scĩs. quisqͥs
hoc tẽpore ꝑ merita obedientie. & ꝑ satis-¬
factionẽ penitentie. ñ sibi ꝓuidit locũ
in corpore sacerdotis. Qua enĩ fronte
impudentiȩ tunc uolet au̾ti faciem dĩ
a peccatis suis. qui nunc toto corde ñ
dicit. qm̃ facinꝰ meũ ego agnosco. & pec¬
catũ meũ ante me est semꝑ: Quo pacto
queso ds̃ dignatur ignoscere. ꝗd̃ in se. homo
ipse dedignatur agnoscere: Ex libro
ua siue magna impunita esse ñ
possunt. quia aut homine penitente.

Expanded text:
Solus enim sacerdos, sed plane ibi totus assiSolus enim sacerdos, sed plane ibi totus assistet, adjuncto scilicet corpore qui caput est, quod jam ascendit in coelum. Ipse est cui dixit apostolus Petrus, Plebs sancta, regale sacerdotium . Quomodo ergo in interiora veli, et in illa invisibilia Sancta sanctorum intrare audebit temnens, noluit paulisper a visibilibus separari? Qui enim noluit humiliari, ut exaltaretur; cum exaltari voluerit, dejicietur; et in aeternum sejungetur ab aeternis sanctis, quisquis hoc tempore per merita obedientiae et per satisfactionem poenitentiae non sibi providit locum in corpore sacerdotis. Qua enim fronte impudentiae tunc volet averti faciem Dei a peccatis suis, qui nunc toto corde non dicit, Quoniam facinus meum ego agnosco, et peccatum meum ante me est semper ? Quo pacto, quaeso, Deus dignatur ignoscere, quod in se ipse homo dedignatur agnoscere? 8. In va sive magna impunita esse non possunt, quoniam, aut homine penitente,
Abbreviated transcription (Latin):
interim separetur. Uer setur ante oca¬
los imago futuri iudicii. ut cum alii
acceilunt ad altare dĩ quo ipse ñ accedit
cogitet qm sit contremiscenda illa pena
cum ꝑcipientib aliis uitam ȩctrnam.
alii in mortem p̾cipitentur ęt̾nam. Ad
hoc enĩ altare. qd̾ nunc in ȩccłia est in t̾ra
positũ. t̾renis oculis expositum ad myste¬
rioꝵ diuinoꝵ signacula celebranda.
multi etiã scelerati possunt accedere. cũ
d̃s cõmendat in hoc tempore patientiã
suam. ut in futuro exerat seueritatẽ suã.
A ccedunt enĩ ignorantes. qm̃ patientia dĩ
ad penitentiã eos adducit. Iili autem
scdmn duriciam cordis sui & cor suũ impe¬
nitens. thesaurizant sibi iram in die ire
& reuelationis iusti iudicii sui. qͥ reddet
unicuiq scdm oꝑa sua. Ad illud autem
altare. quo p̃cursor ꝓ nobis introiit uĩc
quo caput ȩccłiȩ p̃cessit. m̃bris cet̾is secutu¬
ris nullus eoꝵ accedere poterit. de quib

Expanded text:
interim separetur. Versetur illi ante ocuinterim separetur. Versetur illi ante oculos imago futuri judicii, ut cum alii accedunt ad altare Dei quo ipse non accedit, cogitet qqua percipientibus aliis vitam aeternam, alii in mortem praecipitantur aeternam. Ad hoc enim altare, quod nunc in Ecclesia est in terra positum, terrenis oculis expositum, ad mysteriorum divinorum signacula celebranda, multi etiam scelerati possunt accedere: quoniam Deus commendat in hoc tempore patientiam suam, ut in futuro exserat severitatem suam. Accedunt enim ignorantes quoniam patientia Dei ad poenitentiam eos adducit. Illi autem secundum duritiam cordis sui et cor impoenitens, thesaurizant sibi iram in die irae et revelationis justi judicii Dei, qui reddet unicuique secundum opera sua . Ad illud autem altare, quo praecursor pro nobis introiit Jesus, quo caput Ecclesiae praecessit, membris caeteris secuturis, nullus eorum accedere poterit, de quibus
Abbreviated transcription (Latin):
maiorẽ in se quisq seueritatem debet ex¬
ercere. ut a se ipso uidicatus. ñ iudicet᷑
a dño. sicut idem apłs ait. Si enim nos
diuidicaremꝰ. a dño ñ iudicarem᷑. As¬
cendat itaq homo adũsum se tribunal
m̃tis suȩ. si timet illud qd̃ oportet nos
ex hiberi ante tribunal xp̃i. ut illic re¬
cipiat unꝰ quisq quȩ ꝑ corpꝰ gessit siue
bonũ siue malũ. Constituat se ante
faciem suam. ne hoc ei postea fiat.
Nam minat᷑ hoc ds̃ peccatori dicens. Ar¬
guam te & statuã te. ante faciem tuã.
Atq ita constituto in corde iudicio. assit
accusatrix cogitatio. testis conscientia.
carnifex timor. Inde quidã sanguis
animi confitentis. ꝑ lacrimas ꝓfluat.
Postremo ab ipsa m̃te talis sententia. ꝓ¬
feratur: ut se indignum homo iudicet
participatione corporis & sanguinis dm̃.
ut qui separari a regno cȩloꝵ timet ꝑ
ultimã sententiã sũmi iudicis. ꝑ eccłi asti¬
cam disciplinã a sacram̃to celestis panis

Expanded text:
majorem quisque in se severitatem debet exercere; ut a se ipso judicatus, non judicetur a Domino, sicut idem apostolus ait: Si enim nos judicaremus, a Domino non judicaremur . Ascendat itaque homo adversum se tribunal mentis suae; si timet illud quod oportet nos exhiberi ante tribunal Christi, ut illic recipiat unusquisque quod per corpus gessit, sive bonum, sive malum . Constituat se ante faciem suam, ne hoc ei postea fiat. Nam minatur hoc Deus peccatori, dicens: Arguam te, et statuam te ante faciem tuam . Atque ita constituto in corde judicio, adsit accusatrix cogitatio, testis conscientia, carnifex timor. Inde quidam sanguis animi confitentis per lacrymas profluat. Postremo ab ipsa mente talis sententia proferatur, ut se indignum homo judicet participatione corporis et sanguinis Domini: ut qui ultimam sententiam summi Judicis, per ecclesiasticam disciplinam a sacramento coelestis panis
Abbreviated transcription (Latin):
uellet si hoc illi opꝰ esset. Qd̃ cum dñs
ammonuisset: adiunxit. Hȩc est enim
lex & ꝓpħȩ. Hunc cõpatientis affectum
occupatus fuerit homo in aliquo delicto.
uos qui spũales estis instruite huiꝰ modi
in spũ lenitatis. intendens te ipsum ne
& tu tẽpteris. Uide si ñ dixit fiere tanqͣm
ille. ut illum lucrifacias. Non utiq ut
ipsum delictũ fallaciter ageret. aut id
scditer subueniret. hoc est ñ mentientis
astu. s cõpatientis affectu. sic iudeo. sic
gentili. sic cuilibet homini paulus in
errore uł peccato aliquo constituto ñ
simulando qd̾ ñ erat. s cõpatiendo qͥa
ẽẽ potuisset tanqm qui se hominẽ cogi¬
taret. omĩb omĩa factus est. ut om̃s lu¬
crifaceret.

Expanded text:
uellet, si hoc illi opus esset. quod cum dominus uellet, si hoc illi opus esset. quod cum dominus monuisset, adiunxit: haec est enim lex et prophetae. Hunc conpatientis affectum elicto, uos, qui spiritales estis, instruite huius modi in spiritu lenitatis intendens te ipsum, ne et tu tempteris. uide, si non dixit fieri tamquam ille, ut illum lucrifacias, non utique, ut ipsum delictum fallaciter ageret aut se isericorditer subueniret, hoc est non mentientis astu, sed conpatientis affectu. sic Iudaeo, sic gentili, sic cuilibet homini Paulus in errore uel peccato aliquo constituto non simulando, quod non erat, sed conpatiendo, quia esse potuisset, tamquam qui se hominem cogitaret, omnibus omnia factus est, ut omnes lucrifaceret.
Abbreviated transcription (Latin):
est ut om̃s lucrifaceret ñ m̃tientis astu
s cõpatientis affectu. id est ñ om̃ia ma-¬
la hominũ fallaciter agendo. s alioꝵ
om̃ĩum malis hominũ tanqm si sua es-¬
sent misericordis medicinã diligentie
ꝓcurando. Cum itaq illa testam̃ti ue¬
teris sacram̃ta etiã sibi agenda minime
recusabat. ñ miscdĩter fallebat. s ñ om̃i
no fallens. atq hoc modo a dño dõ illa
usq ad certi tẽporis dispensationẽ uissa
iẽ cõmendans. a sacrilegis sacris gentiũ
distinguebat. Tunc autẽ ñ mentientis
astu s cõpatientis affectu iuideis tanqm
uideus fiebat. qnͣdo eos ab illo errore.
quo uł in xp̃m credere nolebant. uł ꝑ
sict̾a sacerdotia sua cerimoniarũq ob¬
ruationes se a peccatis posse mundari
siriq saluos existimabant. sic liberari
supiebat. tanqm ipse illo errore tenere¬
lur. diligens utiq ꝓximũ tanqͣm scipsũ.
& hȩc aliis faciens. quȩ sibi ab aliis fieri

Expanded text:
est, ut omnes lucrifaceret non mentientis astu, est, ut omnes lucrifaceret non mentientis astu, sed conpatientis affectu, id est non omnia mala hominum fallaciter agendo, sed aliorum omnium malis omnibus, tamquam si sua essent, misericordis medicinae diligentiam procurando.I Cum itaque illa testamenti ueteris sacramenta etiam sibi agenda minime recusabat, non misericorditer fallebat, sed omnino non fallens atque hoc modo a domino deo illa usque ad certi temporis dispensationem iussa esse commendans a sacrilegis sacris gentium distinguebat. tunc autem non mentientis- astu, sed conpatientis affectu Iudaeis tamquam Iudaeus fiebat, quando eos ab illo errore, quo uel in Christum credere nolebant uel per uetera sacerdotia sua caerimoniarumque obseruationes se a peccatis posse mundari fierique saluos existimabant, sic liberare cupiebat, tamquam ipse illo errore. teneretur; diligens utique proximum tamquam se ipsum et haec aliis faciens, quae sibi ab aliis fieri
Abbreviated transcription (Latin):
aispensatori maximo fidĩ. nec solũ cog¬
ntori uerũ etiã doctori ueritatis. om̃is
utiq in cibis creatura dĩ ñ simulate s
uere bona erat: cur gͥ nichil simulate
suscipiendo sacroꝵ cerimoniarũq gen¬
tiliuĩ. s de cibis & p̃putio uerũ sentien¬
do ac docendo. tam̃ tanqͣm gentilis factꝰ
est gentib. & ñ potuit fieri tanqͣm ui¬
deus uideis. nisi fallacit suscipiendo sa¬
cram̃ta uideoꝵ: Cur oleastro inserto
seruauit dispensationis ueracẽ fidem. &
naturalib ramis nec extra s in arbore
constitutis. nescio qd̃ dispensatoriũ simu¬
lationis uelam̃ obtendit: Cur factꝰ tan¬
qm gentilis gentib qd̾ sentit docet. qd̃¬
docet sentit: factus autẽ uideus iudeis.
aliud claudit in pectore. aliud. ꝓmit u̾bis.
in factis. in scͥpturis: S absit hoc
saꝑe. Utrisq enim debebat carita¬
tem de corde puro & conscientia bona.
& fide ñ ficta: ac ꝑ hoc om̃ib omĩa factꝰ

Expanded text:
dispensatori maxime fideli, non solum cogdispensatori maxime fideli, non solum cognitori, uerum etiam doctori ueritatis, omnis utique in cibis creatura dei non simulate, sed uere bona erat. cur igitur nihil simulate suscipiendo sacrorum caerimoniarumque gentilium, sed de cibis et praeputio uerum sentiendo ac docendo tamen tamquam gentilis factus est gentibus et non potuit fieri tamquam Iudaeus Iudaeis nisi fallaciter suscipiendo sacramenta Iudaeorum? cur oleastro inserto seruauit dispensationis ueracem fidem et naturalibus ramis non extra, sed in arbore constitutis nescio quod dispensatoriae simulationis uelamen obtendit? cur factus tamquam gentilis gentibus, quod sentit, docet, quod agit, sentit, factus autem tamquam Iudaeus Iudaeis aliud claudit in pectore, aliud promit in uerbis, in factis, in scriptis? sed absit hoc sapere. utrisque enim debebat caritatem de corde puro et conscientia bona et fide non ficta. ac per hoc omnibus omnia factus
Abbreviated transcription (Latin):
ñ hoc idõ dixi qd̃ miscditer illa simula¬
uerit. s quia sic ea simulauit quȩ facie¬
bat similia iudeis: quẽ admodũ nec illa
quȩ faciebat similia gentib. quȩ tu qͦq
cõmemorasti: atq in eo me qd̃ ñ ingra
fateor adiuuisti. Cum enĩ abs te quesis
cepit sacram̃ta uideoꝵ. & cũ gentibꝰ tan¬
qm gentilis factus sit. nec tam̃ suscepit
fallaciter sacrificia gentiũ: tu respon¬
disti in eo factum gentib tanqͣm genti
Ubi gͦ quero utrũ & hoc simulate ficerit.
Qd̾ si absurdissimũ atq falsissimũ ell q̃
sic gͥ &e illa in quib udeoꝵ consuecud¬
ni congruebat libertate prudenti. Nne
cessitate seruili. aut qd̾ est malignꝰ dis¬
pensatione fallaci potiꝰ qm̃ fiãecli. Fial¬
ub enĩ & his qui cognouerunt ueritatẽ
sicut ipse testatur nisi forte & hic fallit.
om̃is creatura dĩ bona est. & nichil est¬
apiciendũ qd̾ cum gr̃arũ actione ꝑcipit᷑.
Ergo & si paulo ñ solum uero. uerum etiã

Expanded text:
 hoc ideo dixi, quod misericorditer illa simulauerit, sed quia sic ea non simulauit, quae faciebat similia Iudaeis, quem ad modum nec illa, quae faciebat similia gentibus, quae tu quoque commemorasti atque in eo me, quod non ingrate fateor, adiuuisti. cum enim abs te quaesisscepit sacramenta Iudaeorum, cum et gentibus tamquam gentilis factus sit nec tamen susceperit fallaciter sacrificia gentium, tu respondisti in Quaero ergo utrum et hoc simulate fecerit, quod si absurdissimum atque falsissimum est, ergo et illa in quibus Judaeorum consuetudini congruebat, libertate prudenti, non necessitate seruili aut, quod est indignius, dispensatione fallaci potius quam fideli. Fidelibus enim et his, qui cognouerunt ueritatem, sicut ipse testatur, nisi forte et hic a dei bona est et nihil abiciendum, quod cum gratiarum actione accipitur. ergo et ipsi Paulo, non solum uiro, uerum etiam
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ u̾bis ipsiꝰ dñi declaratur. sicut ex alta¬
uit inqͥt moyses serpentẽ in heremo. sic
oportet exaltari filium hominis. ut om̃is
qui crediderit in eum ñ percat. s habeat
uitam ȩt̾nam. Ex tract̾ psalmi. c xui.¬

Expanded text:
quod uerbis ipsius domini declaratur: sicut exaltaquod uerbis ipsius domini declaratur: sicut exaltauit, inquit, Moses serpentem in heremo, sic oportet exaltari filium hominis, ut omnis qui credit in eum non pereat, sed habeat nitam aeternam.
Abbreviated transcription (Latin):
intellectũ. Si enĩ petra xp̃c ꝓpter
firmitatẽ. cur ñ & manna xp̃c. tanqͣm
panis uiuus qui de cęlo descendit. quo
uere qui uescunt᷑ sp̃ualiter uiuunt: Nã
illi ueterem figuram carnalit̾ accipien¬
tes mortui sunt. S cũ dicit apłs eundẽ
cibum spũalem manducauerunt. osten¬
dit & illud sp̃ualit̾ intelligi in xp̃o. sicut.
& potũ cur sp̃ualem dixisset aꝑuit cũ sub¬
iunxit. Petra autẽ erat xp̃c. Quo aꝑto:
firmitatẽ nrãm. ꝑ noctem lucens. ꝑ diem
ñ lucens. ut qui ñ uident uideant. & qui
uident ceci fiant. Rubet & mare rubrũ.
R. Hostes a tergo sequentes morutur
peccata p̃terita: ducit᷑ ppls ꝑ desertũ.
Baptizati om̃s ñdum ꝑfruentes ꝓmissa
patria. s qd̾ ñ uident sꝑando & ꝑ pati¬
entiam expectando. tanqͣm in deserto st̃:¬
& illic laboriose & ꝑiculosȩ tẽptationes
ne reu̾tantur corde in egyptum. nec tam̃
ibi xp̃c deserit. Nam & illa columna ñ
tato & respecto eneo serpente sanantur.

Expanded text:
ectum. si enim petra Christus propter firmitatem, cur non et manna Christus tamquam panis uiuus, qui de caelo descendit? quo uere qui uescuntur, spiritaliter uiuunt; nam illi ueterem figuram carnaliter accipientes mortui sunt. sed cum dicit apostolus: eundem cibum spiritalem manducauerunt, ostendit et illud spiritaliter intellegi in Christo: sicut et potum cur spiritalem dixisset, aperuit. cum subiunxit: petra autem erat Christus; quo aperto firmitatem nostram, per noctem lucens, per diem non lucens, ut qui non uident. uideant, et qui uident, caeci fiant? tus. Hostes a tergo sequentes moriuntur, peccata praeterita. ducitur populus per desertum: baptizati omnes nondum perfruentes promissa patria, sed quod non uident sperando et per patientiam exspectando tamquam in deserto sunt; et illic laboriosae et periculosae temtationes, ne reuertantur corde in Aegyptum. nec ibi tamen Christus deserit; nam et illa columna non tato et respecto aeneo serpente sanantur.
Abbreviated transcription (Latin):
in uobis. Sic uasa ire locis congrius
& temporib ordinantur. ut etiã de ip-¬
nis fiunt in honorẽ. grã illiꝰ ñ meritis
sius. Ille qͥppe donat ꝓdesse nobis ñ so¬
lum qd̾ docet ueritas. uerũ etiam qd̃ ob¬
strepit uanitas. ut cũ respondetur in-¬
quietissinȩ uanitati. auscultetur sin¬
tos diu̾si erroris hereticos eẽ ꝑmitot
ut cum insultant nobis. & int̾rogant
nos ea quȩ nesciꝰ. uł sic disciuams
pigriciam. & diuinam scͥpturã nonse
cupiamꝰ. Propt̾ea & apłs dicit. Opor¬
tet multas hereses ẽẽ. ut ꝓbati in anise¬
sti fiant inter uos. Hi enĩ dõ ꝓbati st̃
qui bene possunt docere. s manifesti
hominib ẽẽ ñ possunt. nisi cũ docent.
Docere autẽ nolunt. nisi cos qui docen
querunt. S multi ad querendũ pigri
sunt. nisi ꝑ molestias & insultationes
hereticoꝵ quasi de somno excitentur.
& imꝑicia sua erubescant sibi. & de illa
imꝑicia sua ꝑiclitari se sentiant. Qui
homines si bonȩ sunt fidĩ ñ cedunt he¬

Expanded text:
in vobis . Sic vasa irae locis congruis et temporibus ordinantur, ut etiam de ipnis fiunt in honorem, gratia illius, non meritis suis . Ille quippe donat prodesse nobis, non solum quod docet veritas, verum etiam quod obstrepit vanitas; ut cum respondetur inquietissimae vanitati, auscultetur sintos diversi erroris haereticos esse permittit ut cum insultant nobis et interrogant nos ea quae nescimus, vel sic discutiamus pigriciam et divinas scripturas nosce cupiamus. Propterea et Apostolus dicit: Oportet multas hereses esse, ut probati manifesti fiant inter nos. Hii enim deo probati sunt, / qui bene possunt docere, sed manifesti esse hominibus non possunt, nisi cum docent. Docere autem nolunt nisi eos, qui doceri querunt, sed multi ad querendum pigri sunt, nisi per mollestias et insultaciones hereticorum quasi de sompnio excitentur et de impericia sua erubescant; sic et de illa impericia periclitari se senciant. Qui homines, si bone sunt fidei, non cedunt he
Abbreviated transcription (Latin):
ita m̃bra cęt̾a diuisis officiis concorditer
distributa. Quȩ tam̃ cum sani sumꝰ una.
neq diu̾sa. nec alibi maiore. alibi mi-¬
nore. s cum sint disparia ipsa. cõmuni
& pari salute congaudent. Huiꝰ corꝑis
caput est xp̃c. huiꝰ corporis unitas nr̃o
sacrificio cõmendat᷑. Qd̃ breuit̾ signifi-¬
cauit apls dicens. unꝰ panis. unũ corpꝰ.
multi sumꝰ. Per caput nrm reconciliam᷑
dõ. quia in illo est diunitas unigeniti.
facta particeps mortalitatis nr̃e. ut &
nos participes ciꝰ immortalitatis essemꝰ.
Hoc sacram̃tũ longe est a cordib sapientiũ
uere sapientiũ. Illoꝵ etiam dico sapien-¬
tium qui cognouert̃ d̾m. quia cognoscen¬
tes dm̃ sicut dicit apłs. ñ sicut dm̃ głifi¬
cauerunt. aut grãs egert. Nosti autem
in quo sacrificio dicatur. grãs agamus
dño dõ nr̃o. a cuiꝰ sacrificii humilitate
longe abest typus & coturnus illoꝵ.¬

Expanded text:
ita membra cetera diuersis officiis concorditer ita membra cetera diuersis officiis concorditer distributa. quae tamen, cum sani sumus, una neque diuersa nec alibi maiore alibi minore sed, cum sint ipsa disparia, communi et parili salute congaudent. huius corporis caput est Christus, huius corporis unitas nostro sacrificio commendatur, quod breuiter significauit apostolus dicens: Unus panis is, unum corpus multi sumus. per caput nostrum reconciliamur deo. quia in illo est diuinitas unigeniti facta particeps mortalitatis nostrae, ut et nos participes eius inmortalitatis essemus. ; Hoc sacramentum longe est a cordibus sapientium uere sapientium, illorum etiam dico sapientium, qui cognouerunt deum, quia cognoscentes deum, sicut dicit apostolus, non sicut deum glorificauerunt aut gratias egerin quo sacrificio dicatur, Gratias agamus Domino Deo nostro. A cujus sacrificii humilitate longe abest typhus, et cothurnus illo
Abbreviated transcription (Latin):
liter uiua. ęt̾na stabilitate in se
ipso manens. totus adcẽ reb om̃ib po-¬
test. & singulis totus. qmuis in quib
habitat. habeant eum ꝓsuȩ capacitatis
diu̾sitate alii ampliꝰ. alii minꝰ. quos
ipse sibi dilectissimũ templũ gr̃a suȩ bo-¬
nitatis ȩdificat. Et donationum quidẽ
dictȩ sunt diuisiones. tanqͣm ꝑ partes
& mbra uniꝰ corporis. ubi & simul om̃s
uinũ templũ. & singuli singula templa
sumꝰ. quia ñ est ds in om̃ib qm in sin¬
dulis maior. Et fit plerumq ut plures
tum minꝰ capiant. unꝰ ampliꝰ. S cũ
dixisset apls. diuisiones autẽ donationũ
sunt: continuo subiecit. idem autẽ sp̃c
Item cum ipsas donationũ diuisiones
cõmemorasset. omĩa autẽ hȩc inqͥt oꝑat᷑
unꝰ atq idem sp̃c: diuidens ꝓpria unicuq
put uult. Diuidens gͦ ñ ipse diuisus.
quia ipse unꝰ atq idem. Illȩ uͦ diuisio¬
nes dictȩ sunt sicut m̃broꝵ in corpore.
quia ñ idem ualent aures qd̾ oculi. atq

Expanded text:
ed aeterna stabilitate in se ipso manens totus adesse rebus omnibus potest et singulis totus, quamuis, in quibus habitat, habeant eum pro suae capacitatis diuersitate alii amplius alii minus, quos ipse sibi dilectissimum templum gratia suae bonitatis aedificat! Et donationum quidem dictae sunt diuet membra unius corporis, ubi et simul omnes unum templum, et singuli singula templa sumus; quia non est Deus in omnibus quam in singulis major: et fit plerumque ut plures eum minus capiant, unus amplius. sed cum dixisset apostolus: Diuisiones autem donationum sunt, continuo subiecit: Idem autem spiritus; item cum ipsas donationum diuisiones commemorasset, omnia autem haec, inquit, operatur unus atque idem spiritus diuidens propria unicuique, prout uult; diuidens ergo, non ipse diuisus, quia ipse unus atque idem. illae uero diuisiones dictae sunt sicut membrorum in corpore, quia non idem ualent aures quod oculi atque
Abbreviated transcription (Latin):
plica uox est: nemo dicit dñs rãc
nisi in sp̃u scõ. Et quis dñm r̃m
nisi qui eũ diligit dicit. si eo modo dicit
uoce dicunt. corde autẽ & factis negant.
sicut de talib ait. confitent᷑ se nosse dm
factis autẽ negant. Si negatur factis.
ꝓcul dubio etiã dicit᷑ factis. Nemo itaq
dicit dñs uĩc. animo. u̾bo. facto. corde.
ore. oꝑe. nemo dicit dñs iãc. nisi in spũ
sc̃o. Et nemo sic dicit: nisi qui diligit.
u̾ba quȩ spacia tẽpoꝵ sillabis tenen.
siue ꝓnuntientur. siue cogitentur. aliter
om̃e qd̾ notũ est u̾bũ dicitur animȩ un¬
p̃ssum. qmdiu de memoria ꝓferri. &
definiri potest. qmͣuis res ipsa displiceat:
aliter cũ placet qd̾ m̃te conspicitur. Se¬
cundũ qd̾ genꝰ u̾bi accipiendũ est qd̾ ait
cum scd̃m aliam u̾bi notionẽ dicant. hoc
& illi de quib dñs ait. ñ om̃is qui dicit¬

Expanded text:
lica vox est, Nemo dicit, Dominus Jesus, nisi in Spiritu sancto : et quis Dominum Jesum, nisi qui eum diligit, dicit, si eo modo dicit voce dicunt, corde autem et factis negant: sicut de talibus ait, Confitentur enim se nosse Deum, factis autem negant . Si negatur factis, procul dubio etiam dicitur factis. Nemo itaque dicit, Dominus Jesus, animo, verbo, facto, corde, ore, opere, nemo dicit, Dominus Jesus, nisi in Spiritu sancto; et nemo sic dicit, nisi qui diligit.erba quae spatia temporum syllabis tenent, sive pronuntientur, sive cogitentur; aliter omne quod notum est, verbum dicitur animo impressum, quamdiu de memoria proferri et definiri potest, quamvis res ipsa displiceat; aliter cum placet quod mente concipitur. Secundum quod genus verbi accipiendum est quod ait cum secundum aliam verbi notionem dicant hoc et illi, de quibus i
Abbreviated transcription (Latin):
ri colunt. qͣsi sentientẽ gemitib feriunt.
Hoc enĩ facit & quodamͦ extorquet illa fi¬
gura m̃broꝵ: ut animꝰ uiuens in sensib
corporis. magis arbitretur sentire corpꝰ
qd̾ suo corpori simillimũ uidet. qm ro¬
tundũ solem undasq diffusas. & qͥcquid
ñ eisdem limam̃tis formatũ uiderit. quib
illa formata sunt. quȩ uiuentia uidere
oresq romani. S contra consuctu¬
dinẽ ciuitatis quȩ demonicis ritib fuerat
obligata parum ualebant: qͥa & ipsi etiã¬
si ula uana cẽ sentiebant: nature tam̃
rtrũ sub uniꝰ ueri dĩ regimine atq impe¬
rio constitute. religiosum cultũ qui deo
debetur exhibendũ putabant: seruien¬
tes ut ait apls creaturȩ potiꝰ qͣm creato¬
ri. qui est benedictus in scła. Huiꝰ dĩ ue¬
ri erat auxilium necessarium a quo mit¬
terentur uiri scĩ & ueraciter pii. qui pro
uera religione morerent᷑. ut false a ui-¬
uentib tollerentur. Agamus itaq xp̃ia

Expanded text:
ri colunt, quasi sentientem gemitibus feriunt. ri colunt, quasi sentientem gemitibus feriunt. Hoc enim facit et quodammodo extorquet illa figura membrorum, ut animus vivens in sensibus corporis, magis arbitretur sentire corpus quod suo corpori simillimum videt, quam rotundum solem undasque diffusas, et quidquid non eisdem lineamentis formatum conspicit, quibus illa formata sunt quae viventia videre oresque Romani; sed contra consuetudinem civitatis, quae daemoniacis ritibus fuerat obligata, parum valebant: quia et ipsi etiamsi illa vana esse sentiebant, naturae tamen rerum sub unius veri Dei regimine atque imperio constitutae religiosum cultum, qui Deo debetur, exhibendum putabant, seruientes, ut ait apostolus, creaturae potius quam creatori, qui est benedictus in saecula. Huius Dei ueri erat auxilium necessarium, a quo mitterentur sancti uiri et ueraciter pii, qui pro uera religione morerentur, ut falsae a uiuentibus tollerentur. CAPUT XXX. Qualia
Abbreviated transcription (Latin):
istoꝵ cdamnationẽq testatur. Qui trans¬
mutauerunt inquit ueritatẽ dĩ in men¬
daciũ. & colucrunt & seriuierunt creaturȩ
potius qm creatori. qͥ est benedictꝰ in scla.
Nam pͥore parte huiꝰ sententiȩ simulachra
damnauit. posteriore autẽ int̾pretatio¬
nem simulachroꝵ. Effigies enĩ a fabro
factas appellando nominib earũ rerum
quas fabricauit ds̃. transmutant uerita¬
tem di in mendaciũ. res autem ipsas pro
diis habendo & uenerando. seruiunt cre-
aturȩ potiꝰ qm creatori qui est d̾s benedictꝰ
in scła. Qsͥ autẽ adorat aut orat. intuens
simulachrũ. qui ñ sic afficiatur. ut ab
eo se exaudiri putet. ab eo sibi p̃stari qd̃
desiderat speret: Itaq homines talib suꝑ¬
stitionib obligati. plerũq ad ipsũ solem
dorsũ ponentes p̃ces fundunt statuȩ qͣm
solem uocant. & cum sonttu maris a t̾go
feriantur. neptuni statuã quã ꝓ ipso ma¬

Expanded text:
istorum damnationemque testatur: «Qui transistorum damnationemque testatur: «Qui transmutaverunt,» inquit, «veritatem Dei in mendacium, et coluerunt et servierunt creaturae, potius quam CreaNam priore parte hujus sententiae simulacra damnavit; posteriore autem interpretationes simulacrorum. Effigies enim a fabro factas appellando nominibus earum rerum, quas fabricavit Deus, transmutant veritatem Dei in mendacium; res autem ipsas pro diis habendo eaturae potius quam Creatori, qui est benedictus in saecula. 5. Quis autem adorat vel orat intuens simulacrum, qui non sic afficitur, ut ab eo se exaudiri putet, ab eo sibi praestari quod desiderat speret? Itaque homines talibus superstitionibus obligati, plerumque ad ipsum solem dorsum ponunt, preces fundunt statuae quam solem vocant; et cum sonitu maris a tergo feriantur, Neptuni statuam quam pro ipso ma
Abbreviated transcription (Latin):
dicat cũ irrisa fuerint simulachra. ñ hoc
tat. Ipsa gͦ numina in alio psalmo eadem
scͥptura sic damnat. Qm̃ dii gentiũ inqͥt
demonia: dñs autẽ celos fecit. Dicit &
apłs. Non qd̾ ydolũ sit aliquid. s¬
Uidentur autẽ sibi purgatioris religionis
qui dicunt. nec simulachrũ nec demoni¬
um colo. s ꝑ effigiem corporalem eiꝰ rei sig¬
nũ intueor qmͣ colere debeo. Itaq int̾pre-¬
tantur simulachra. ut alio loco dicant
significari t̾ram unde tẽplũ solent appel¬
lare telluris: alio mare sicut neptum si¬
luciferũ sicut ueneris. alio ignẽ sicut uul
mulachris eadẽ nomina sicut telluris im¬
ponunt. alio illud. alio illud sydus. uel
illam aut illam creaturã. neq enĩ cunc¬
ta enumerare sufficimꝰ. De quib rursũ
quia nr̃o ea corpore contrectare. ac contin¬
gere nͥ oculoꝵ radiis ñ ualemꝰ. ñ ita eru
numina. Itaq apłi una sententia. penã

Expanded text:
dicat, cum irrisa fuerint simulacra: Non hoc dicat, cum irrisa fuerint simulacra: Non hoc tat. Ipsa ergo numina in alio psalmo eadem Scriptura sic damnat: «Quoniam dii Gentium,» inquit, «daemonia; Dominus autem coelos fecit» . Dicit et Apostolus: «Non quod idolum sit aliquVidentur autem sibi purgatioris esse religionis, qui dicunt: Nec simulacrum, nec daemonium colo, sed effigiem corporalem ejus rei signum intueor, quam colere debeo. Itaque interpretatur simulacrum, ut alio simulacro dicant significari terram, unde templum solent appellare Telluris; alio mare, sicut Neptuni siluciferum, sicut Venermulacris eadem nomina sicut Telluris imponunt; alio illud, alio illud sidus, vel illam vel illam creaturam: neque enim cuncta enumerare sufficimus. De quibus rursus quoniam nostro ea corpore contrectare atque contingere, nisi oculorum radiis non valemus, non ita erubnumina. Itaque Apostoli una sententia poenam
Abbreviated transcription (Latin):
qs possunt. tamq̃m demones possunt. uł
ꝗͣsi beneficia p̃stando magis nocentes. quia
magis decipientes. uł aꝑte male faciendo:
nec tam̃ qd libet hoꝵ. nisi qͣndo ꝑmittun¬
nuir alta & secreta dĩ ꝓuidentia. Ex trac
Inaturalit̾ in animantib uiuentem
uidere atq in nobismetipsis sentire con
aliqͦd fabrefacta atq eminenti collocata
suggesto. cum adorari atq honorari a
multitudine ceꝑit. parit in unoquoq
sordidissimũ erroris affectum: ut qm̃ in
illo figm̃to ñ inuenit uitalem motũ cre¬
dat num̃ occultũ. effigiem tam̃ uiuenti
corpori similem. seductꝰ forma & cõmotꝰ
auctoritate qͣsi sapientiũ institutoꝵ obse.¬
quentiũq turbarũ. sine uiuo aliquo ha¬
bitatore ẽẽ ñ putat. Hinc & mala demo¬
nia ad possidenda gentiũ simulachra ta-¬
lis hominũ affectus inuitat. quoꝵ possi¬
dentiũ uaria fallacia mortiferi seminant᷑
& multiplicant᷑ errores. Aliis itaq locis
contra ista diuinȩ litt̾e uigilant. ne qͥsqm

Expanded text:
 possunt, tamquam daemones possint, uel quasi beneficia praestando magis nocentes, quia magis decipientes, uel aperte malefaciendo nec tamen quodlibet horum, nisi quando permittuntur alta et secreta Dei prouidentia, non naturaliter in animantibus viventem videre, atque in nobismetipsis sentire consaliquod fabrefacta atque eminenti collocata suggestu, cum adorari atque honorari a multitudine coeperit, parit in unoquoque sordidissimum erroris affectum, ut quoniam in illo figmento non invenit vitalem motum, credat numen occultum; effigiem tamen viventi corpori similem, seductus forma et commotus auctoritate quasi sapientium institutorum obsequentiumque turbarum, sine vivo aliquo habitatore esse non putat? Hinc et mala daemonia ad possidenda Gentium simulacra talis hominum affectus invitat, quorum praesidentium varia fallacia mortiferi seminantur et multiplicantur errores. Aliis itaque locis et contra ista divinae Litterae vigilant, ne quisquam
Abbreviated transcription (Latin):
ut effector est deoꝵ celestium: ita homo fic¬
tor est deoꝵ qui in templis sunt. humana
ꝓximitate contenti. Et paulopost. Ita
humanitas inqͥt semꝑ memor nature &
originis suȩ in illa diuinatatis imitatio¬
ne ꝑseuerat: ut sicut pat̾ ac dñs ut sui
similes essent. deos fecit et̾nos: ita humani¬
tas deos suos ex sui uultus similitudine

Expanded text:
ut effector est deorum caelestium, ita homo ficut effector est deorum caelestium, ita homo fictor est deorum, qui in templis sunt humana proximitate contenti.\' Et paulo post: \'Ita humanitas, inquit, semper memor naturae et originis suae in illa diui- . nitatis imitatione perseuerat, ut, sicuti Pater ac Dominus, ut sui similes essent, deos fecit aeternos, ita humanitas deos suos ex sui uultus similitudine
Abbreviated transcription (Latin):
dicit cẽ a sũmo do factos: alios ab homi¬
nib. Hoc qui audit. sicut a me positũ
est: putat dici de simulachris. quia oꝑa
sunt manuũ hominũ. Et ille tusibilia
& contrectabilia simulachra uelut corpo¬
ra deoꝵ ẽẽ asserit: inesse autem his qͦsdam
sp̃s inuitatos. qͥ ualeant aliqͥd siue ad no¬
cendũ. siue ad desideria ñnulla cõplenda
coꝵ a quib eis diuini honores & cultus
obsequia deferuntur. Hos gͦ sp̃c inuisibi¬
les ꝑ artem qnͣdã uisibilib reb corporalis
materiȩ copulare. ut sint qͣsi animata cor¬
pora illis spiritib dicata & subdita simu¬
lachra. hoc cẽ dicit deos facere. eamq mag¬
nã & mirabilem deos faciendi accepisse
homines potestatẽ. Huiꝰ egẏptii uerba si¬
cut in nrãm linguã int̾pretata sunt ponã.
Et qm̃ de cognatione inqͥt & consortio ho¬
minũ deoꝵq nobis indicitur sermo: po¬
testatẽ hominis o asclephi uimq cognos¬
ce. Dñs inqͥt & pat̾. uł qui est summꝰ ds̃

Expanded text:
esse dicit a summo Deo factos, alios ab hominibus. Hoc qui audit, sicut a me positum est, putat dici de simulacris, quia opera sunt manuum hominum: at ille visibilia et contrectabilia simulacra uelut corpora deorum esse adserit; inesse autem his quosdam spiritus inuitatos, qui ualeant aliquid siue ad nocendum siue ad desideria nonnulla conplenda eorum, a quibus eis diuini honores et cultus obsequia deferuntur. Hos ergo spiritus inuisibiles per artem quandam uisibilibus rebus corporalis materiae copulare, ut sint quasi animata corpora illis spiritibus dicata et subdita simulacra, hoc esse dicit deos facere eamque magnam et mirabilem deos faciendi accepisse homines potestatem. Huius Aegyptii uerba, sicut in nostram linguam interpretata sunt, ponam. \'Et quoniam de cognatione, inquit, et consortio hominum deorumque nobis indicitur sermo, potestatem hominis, o Asclepi, uimque cognosce. Dominus, inquit, et Pater uel quod est summum Deus