comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
i de mundo inquit eẽtis: mundus qd
suum erat. diligeret. Uniuerse utiq
hoc dicit eccł̃ie. Quam plerũq etĩã ipsã.
mundi nomine appellat: sicut illud ẽ.
Ds̃ erat inxp̃o mundũ reconcilians sibi.
Itemq illud. Non enĩuenit filius hoĩs
ut iudicet mundũ: s ut saluet᷑ mun¬
dus ꝑ ipsum. Et in epła sua ioħes ait.
Aduocatum habemus ad patrẽ iħm
mundi. Lotus gͦ mundus ȩccłia ẽ: &e
totus mundus odit eccłam. Alundus
quippe odit mundũ: inimicꝰ reconcilia¬
tum: dampnatꝰ saluatũ: inquinatus
mundatum. S iste mundꝰ quẽ ds in
tur: de mundo electus est inimico. dãp¬
nato. contaminato. Ex eadem quippe
massa que tota in adam ꝑiit. fiunt ua¬
sa miscđie. in quib ẽ mundꝰ ꝑtinens
ad reconciliationẽ: quẽ mundꝰ odit
ex eadem massa ꝑtinens ad uasa ire
que ꝑfecta sunt inꝑditionẽ. Deniq
cum dixisset si de mundo eẽtis. mundꝰ
qd suum erat diligeret: continuo sub¬
iecit. Quia uͦ de mundo ñ estis. s ego

Expanded text:
i de mundo, inquit, essetis, mundus quod suum erat diligeret . » Universae utique hoc dicit Ecclesiae, quam plerumque etiam ipsam mundi nomine appellat; sicut est illud: « Deus erat in Christo, mundum reconcilians sibi . » Itemque illud: « Non venit filius hominis ut judicet mundum, sed ut salvetur mundus per ipsum . » Et in Epistola sua Joannes ait: « Advocatum habemus ad Patrem Jesum mundi . » Totus ergo mundus Ecclesia est, et totus mundus odit Ecclesiam. Mundus igitur odit mundum, inimicus reconciliatum, damnatus salvatum, inquinatus mundatum: sed iste mundus, quem Deus in tur, de mundo electus est inimico, danato, contaminato. Ex eadem quippe massa quae tota in Adam periit, fiunt vasa misericordiae, in quibus est mundus pertinens ad reconciliationem, quem mundus odit ex eadem massa pertinens ad vasa irae, quae perfecta sunt in perditionem . Denique cum dixisset: Si de mundo essetis, mundus quod suum esset diligeret, continuo subjecit: Quia vero de mundo non estis, sed ego
Abbreviated transcription (Latin):
n non uidemꝰ isrłitas malo suo im¬
petrasse: qd̾ culpabili concupiscen¬
tia petiuerunt: Concupierant enim
carnib uesci: quib pluebat᷑ manna de
celo. fastidiebant quippe qd̾ habebant. &
qd ñ habebant impudent̃ petebant.
qͥsi ñ melio peterent. ñ ut cib qͥdeerat in¬
Decenti desid̾io p̃staret᷑ꝰ s ut ille qͥ ad erat
sanato fastidio sumeret᷑. Quando enim
nos delectant mala &e ñ delectant bonaꝰ
rogare debemus potiꝰ dm̃ ut delectent
bona. ꝙͣ ut concedant᷑ mala: ñ qͥa malũ
ẽ carne uesci. cũ de hacre loquens apłs
dicat. om̃is creatura di bona ẽ. ce nichil
abiciendũ qd̾ cum gr̃aꝵ actione ꝑcipit᷑.

Expanded text:
n non videmus Israelitas malo suo impetrasse quod culpabili concupiscentia petierunt? Concupierant enim carnibus vesci , quibus pluebatur manna de coelo. Fastidiebant quippe quod habebant; et quod non habebant, impudenter petebant: quasi non melius peterent, non ut cibus qui deerat indecenti desiderio praestaretur, sed ut ille qui aderat sanato fastidio sumeretur. Quando enim nos delectant mala, et non delectant bona, rogare debemus potius Deum ut delectent bona, quam ut concedantur mala. Non quia malum est carne vesci, cum de hac re loquens Apostolus dicat, Omnis creatura Dei bona est, et nihil abjiciendum quod cum gratiarum actione accipitur
Abbreviated transcription (Latin):
ici aũ humano mo
contra faustũ.¬
nature usum mortalib notũ: nec nos
negamus. Sicut illud ẽ qd̃ apłs ait. Si
tu ex naturali incisus es oleastro: &e contͣ
naturã insertus es in bonã oluã. Id enĩ
contra naturã dixit. qd ẽ consuetudinẽ
nature. quã noticia humana cõp̃hen¬
dit: ut oleaster insertus in olea. non olea¬
stri bacas. s oliue pinguedinẽ ferat. Ds̃
aũ creator & conditor omĩum naturaꝵ:
nicħ contͣ naturã facit. Id enĩ erit cuiq
rei naturale: qd̾ ille fecerit aqͦ est omĩs
modꝰ. numerꝰ. ordo nature. S contͣ nat᷑ã
facit contra id qd̾ nouimꝰ in natura. hanc

Expanded text:
ici autem humano more contra natunaturae usum mortalibus notum, nec nos negamus: sicut illud est quod Apostolus ait, Si tu ex naturali incisus oleastro, et contra naturam insertus es in bonam olivam ; id esse contra naturam naturae, quam notitia humana comprehendit, ut oleaster insertus in olea, non oleastri baccas, sed olivae pinguedinem ferat. Deus autem creator et conditor omnium naturarum, nihil contra naturam facit: id enim erit cuique rei naturali, quod ille fecerit, a quo est omnis modus, numerus, ordo naturae. Sed nec ipse facit contra id quod novimus in natura. Hanc
Abbreviated transcription (Latin):
on ita dictum ẽ ignoro: quasi pec¬
care se nesciat. Nam contrarium
erit quod dixit: s peccatum ut appare¬
mortem. Et illud s.uꝑius: s peccatũ
ñ cognoui nisi ꝑlegem. Quomodo enĩ
apparet: aut quomodo cognouit qd̃
ignorat : S ita dictum est: quomodo¬
dñs dict᷑us est impiis non noui uos.
Neq enim aliquid dm̃ ladet: quando
uultus domini suꝑ facientes inała. ut
ꝑdat de terra memoriam eoꝵ. S pec

Expanded text:
on ita hic dictum est, ignoro, quasi peccare se nesciat. Nam contrarium erit quod dixit, Sed peccatum, ut apparemortem; et illud superius, Sed peccatum non cognovi, nisi per legem. Quomodo enim apparet, aut quomodo cognovit quod ignorat? Sed ita dictum est, quomodo dicturus est Dominus impiis, Non novi vos . Neque enim aliquid Deum latet, quando vultus Domini super facientes mala, ut perdat de terra me
Abbreviated transcription (Latin):
uerens
a deo pacem. sit sibi ipse placatꝰ:
ne aliud in ꝓfessione oris. aliud sit in
cordis archano. Nichil enĩ ꝓdest hoc
ẽẽ incorde qd uerum ẽ. si hoc dicitur
uoce quod falsum ẽ: quia ueritas & cre¬

Expanded text:
erens a Deo pacem, sit sibi ipse pacatus; ne aliud in professione oris, aliud sit in cordis arcano. Nihil enim prodest hoc esse in corde quod verum est, si hoc dicitur voce quod falsum est: quia veritas et cre
Abbreviated transcription (Latin):
dio. officium a nobis exigit & cordis ce
lingue. Ait enĩ apłs. Corde creditur
ad iusticiam: ore aũ confessio fit ad sa¬
lutem. Oportet gͦ nos eẽ et iusticie me¬
mores & salutis: quandoquide in sem¬
piterna iusticia regnaturi. a presenti
scło maligno. salui fieri non possumꝰ.
nisi & nos adsalutẽ ꝓrimoꝵ nitentes.
etiã ore ꝓfiteamur quã corde gestamꝰ.¬

Expanded text:
nobis exigit et cordis et linguae — ait enim apostolus: corde creditur ad iustitiam, ore autem confessio fit ad salutem — oportet nos esse et iustitiae memores et salutis, quandoquidem in sempiterna iustitia regnaturi a praesenti saeculo maligno salui fieri non possumus, nisi et nos ad salutem proximorum nitentes etiam ore profiteamur fidem, quam corde gestam
Abbreviated transcription (Latin):
saluus erit. Propt̃ hoc oratio. S apłs
cum ad ipsam gr̃ãm cõmendanda hoc
ꝓpħicũ cominemorasset testimonium:
continuo subiecit. Quomͦ in uocabt:
lum. In his duob: intuere tria illa.
fides credit: spes & caritas orant: s
sine fide ẽẽ non possunt: ac ꝑ hoc &e fi¬
des orat. ꝓpterea quippe dictum est.
Quomͦ gͦ inuocabunt᷑ inquem ñ
crediderunt:¬

Expanded text:
II, 32: propter hoc oratio. Sed Apostolus cum ad ipsam gratiam commendandam hoc propheticum commemorasset testimonium, continuo subjecit, Quomodo autem invlum. In his duobus tria illa intuere: fides credit, spes et charitas orant. Sed sine fide esse non possunt; ac per hoc et fides orat. Propterea quippe dictum est, Quomodo invocabunt, in quem non crediderunt
Abbreviated transcription (Latin):
denet grã. cum pͥmi hominis ñ teneat
imitatio. falsum dixisset: &e eẽt similis
uob̃̾. Si enim om̃s imitatores xꝑi pꝰ
eius in carnationẽ regeneratis paruu¬
lis additis. conferantur cum peccatoribꝰ
qͣs om̃s uultis ꝓpt̃ arbitriũ lib̾tatis
ad imitationẽ primi hominis ꝑtinere.
ab ipso adam usq infinem scłi uolun¬
tate peccantes. qui eoꝵ multo plures.
euidenter apparet: ut &e ur̃a falsitate
no gͥ qͥd nͥ delicto: Quia sequitur.
Gratia autem ex multis delictis: in iu¬
delicto incondempnationẽ: nisi quia
sufficit ad condempnationẽ. &̃ unum
originale peccatum qd in õs homines
ꝑtransiit. Grã uͦ ideo ex multis delic̃tis
in iustificationẽ: quia ñ solũ unum
illud soluit qd̃ originalit̾ trahitur:
s õ cȩt̾a que inuno quoq homine
motu ꝓpͥe uoluntatis adduntur. Ex¬

Expanded text:
tenet gratia, cum primi hominis non teneat tenet gratia, cum primi hominis non teneat imitatio; falsum dixisset, et esset similis vobis. Si enim omnes imitatores Christi post ejus incarnationem, regeneratis parvulis additis, conferantur cum peccatoribus, quos omnes vultis propter arbitrium libertatis ad imitationem primi hominis pertinere, ab ipso Adam usque in finem saeculi voluntate peccantes; qui eorum multo plures sint evidenter apparet, ut et vestra falsitate no ergo quid nisi delicto? quia sequitur: Gratia autem ex multis delictis in judelicto in condemnationem? nsufficit ad condemnationem etiam unum originale peccatum, quod in omnes homines pertransiit. Gratia vero, ideo ex multis delictis in justificationem, quia non solum unum illud solvit quod originaliter trahitur, sed etiam caetera, quae in uno quoque homine motu propriae voluntatis adduntur.
Abbreviated transcription (Latin):
hoc nemo tollit peccatum. qd̃ nec lex
quamuis sca &e iusta & bona potuit
auferre: insi ille de quo dictum ẽ. ecce
agnus dĩ. ecce qui tollit peccã mundi.
Lollit autem: &e dimittendo q̃ fac̃ta
sunt &e originale comp̃hendit᷑: & ad¬
iuuando ne fiant: & ꝑducendo ad ui¬
tam ubi fieri omnino ñ possunt. Itẽ¬
falsum qd tu dicis. Et qd suꝑiꝰ dixisti.
uigilanter inculcasse apłm. multoma¬
gis grã dĩ ce donum uniꝰ hominis
iħu xꝑi inplures abundabit. uolenᷤᷤ
intelligi ideo plures dictos qͥa ꝑuenit
grã eiꝰ ad paruulos. ad qͦs imitatio pͥ¬
mi hominis non ꝑtinet: aut m̃dosꝰ
codex tͥ mentitus ẽ. aut ipse mentiris:
aut ab aliqͦ falso. siue fallente. aut ob¬
liuione deceptus es. Non enim ait
apłs plures s multos. Grecũ attende
in multos: non in magis multos hoc ẽ
non inplures. sicut iam ostendimus.
Qm̃ si plures dixisset ꝓpt̃ paruulos qͦs

Expanded text:
hoc, nemo tollit peccatum, quod nec lex, hoc, nemo tollit peccatum, quod nec lex, quamvis sancta et justa et bona, potuit auferre, nisi ille de quo dictum est, Ecce Agnus Dei, ecce qui tollit peccata mundi . Tollit autem et dimittendo quae facta sunt, ubi et originale comprehenditur; et adjuvando ne fiant, et perducendo ad vitam ubi fieri omnino non possint. falsum ergo quod tu dicis. Et quod superius dixisti, « vigilanter inculcasse Apostolum, Multo magis gratia Dei et donum unius hominis Jesu Christi in plures abundavit » ; volens intelligi, ideo plures dictos, quia pervenit gratia ejus ad parvulos, ad quos imitatio primi hominis non pertinet: aut mendosus codex tibi mentitus est, aut ipse mentiris, aut ab aliquo falso, sive fallente, aut oblivione deceptus es. Non enim ait Apostolus plures, sed multos. Graecum attende in multos, non in magis multos, hoc est, non in plures, sicut jam ostendimus: quoniam si plures dixisset, propter parvulos quos
Abbreviated transcription (Latin):
psa ẽ forma. S hec forma: ñ omĩ ex
parte conformis ẽ. Unde apłs hic secut᷑
adiunxit. S ñ sicut delictũ: ita ce do¬
natio. Sicut enim obuniꝰ delictum
multi mortui st̃: multomagis gr̃a dĩ
ce donũ. in grã uniꝰ hominis iħu xp̃i
in multos abundabit. Qͥd ẽ enim
qͥ ꝑ xꝑm liberant᷑. temporalit ꝓpter
adam moriunt᷑: ꝓpt̃ ipsum autem
xpm sine fine uicturi sunt. Qd̾ ait gͦ¬
paulo suꝑiꝰ. usq ad legem peccatum
in mundo fuit: non originale tantũ:
s omẽ peccatum intelligi uoluit. Et
ideo usq ad legem fuit: quia nec lex
potuit auferre peccatum. Usq ad legẽ
quippe dictum ẽ. ut etiam ipsã legẽ
sententia ista concluderet: quomͦ dictũ
ẽ in euangłio om̃s ab abraham usq
ad dauid generationes quatuordecim.
Non enun excepto dauid: s ipso etiã
cumputato numerꝰ iste completur.
S lex ñ ẽ extra ꝑmansionẽ peccati: qd̾
fuisse dictum ẽ usq ad ipsam. Ae per

Expanded text:
ipsa est forma. Sed haec forma non omni ex ipsa est forma. Sed haec forma non omni ex parte conformis est: unde hinc Apostolus secutus dicit, Sed non sicut delictum, ita et donatio: si enim ob unius delictum multi mortui sunt, multo magis gratia Dei et donum in gratia unius hominis Jesu Christi in multos abundabit: ut intelligaChristum liberantur, temporaliter propter Adam moriuntur, propter ipsum autem Christum sine fine uicturi sunt? et uod ait, Usque ad legem peccatum in mundo fuit: non originale tantum, sed omne peccatum intelligi voluit: et ideo usque ad legem fuit, quia nec lex potuit auferre peccatum. Usque ad legem quippe dictum est, ut etiam ipsam legem sententia ista concluderet: quomodo dictum est in Evangelio, Omnes ergo ab Abraham usque ad David generationes quatuordecim : non enim excepto David, sed ipso etiam computato numerus iste completur.sic lex non est extra permansionem peccati, quod fuisse dictum est usque ad ipsam. Ac per
Abbreviated transcription (Latin):
ñ erat iustum. sine crimine transi¬
etiam sequentia u̾ba apłica: Cũ enĩ
hoc dixisset: adiunixit. usq ad legem¬
enim peccatum in mundo fuit: idest
non ẽẽt. Erat gͦ. s non deputabat᷑: qͥa
ñ ostendebat᷑. quod deputaret᷑. Sicut
enim alibi dicit. ꝑ legem cognitio pec¬
cati. Sed. regnauit inquit mors ab
adam usq ad moysen. Hoc ẽ qd̾ supͣ
dixerat: usq ad legem. Non usq ad
moysen. ut deinceps non ẽẽt peccatum:
s quia nec lex ꝑ moysen data regnũ
potuit mortis auferre: quȩ ñ regnat
utiq nͥ ꝑ peccatum. Regnum porro
eius ẽ: ut hominẽ mortalem in scdam
etiam que sempit̾na ẽ. precipitet mor
tem. Regnauit aũ: s in quib  ftiam
in his inquit qui ñ peccauert̃. in simi¬
litudinem preuaricationis ade: qͥ ẽ
qualis forma: nͥ a contrario: Quod
alibi eciam dicit:. Sicut in adamõs
moriunt᷑: ita ce in xꝑo om̃s uiuificabũ¬
tur. Sicut in illo illud: ita in isto istud.

Expanded text:
non erat justum sine crimine transinon erat justum sine crimine transietiam sequentia uerba apostolica? cum enim hoc dixisset, adiunxit: usque enim ad legem peccatum in mundo fuit, id est,non esset. erat ergo, sed non deputabatur,  quia non ostendebatur, quod deputaretur. sicut enim alibi dicit: per legem cognitio peccati, sed regnauit, inquit, mors ab Adam usque ad Moysen — hoc est, quod supra dixerat: usque ad legem — non ut a Moyse deinceps non esset peccatum, sed quia nec per Moyseu lex data regnum potuit mortis auferre, quae non regnat utique nisi per peccatum. regnum porro eius est, ut hominem mortalem in secundam etiam, quae sempiterna est, prtem. Regnavit autem. In quibus? Etiam in his, inquit, qui non peccaverunt, in similitudinem praevaricationis Adae, qui est qualis forma, nisi a contralibi etiam breviter dicit: Sicut in Adam omnes moriuntur, ita et in Christo omnes vivificabuntur . Sicut in illo illud, ita in isto istud:
Abbreviated transcription (Latin):
euã ñ imitant᷑ peccatores : Aut pecca¬
tum generis humani ñ magis ex
ipsa sumpsit exordium: Amuliere
inicium factum est peceati:
ce ꝑ illam sicut scriptum ẽ. morim
om̃s. Cur gͦ ñ uis attendere. ꝓpt̾ea po
imitationẽ s generationẽ uolebat
intelligi: Sicut enĩ a muliere iniciẽ
peccati fuit: sic initium gen̾ationis
a uiro ẽ. Prior enim uir seminat: ut
femina pariat. Ideo ꝑunũ hominẽ
peccatum intrauit in mundũ: qͥa ꝑ
semen gen̾ationis intrauit. qͣd a ui¬
ro excipiens concipit femina. Quo
more nasci noluit: qui solus sine
peccato ẽ natus ex femina. Utrum
in om̃s homines ꝑtransisse dictũ
res ipsa tam aꝑta demonstrat. Nã
si peccatũ non ꝑtransisset: ñ oĩs hõ
cum lege peccati que inm̃bris est
nasceretur. Si mors ñ ꝑtransisset:
ñ õs homines qͣntũ ad istam condi¬
tionem mortaliũ ꝑtinet morerent᷑.
Qd̃ aũ dicit apłs in quo om̃s pecca¬
uerunt: in quo intelligitur nisi in
adam inquo eos dicit mori: Quia

Expanded text:
Evam non imitantur peccantes, aut peccatum generis humani non magis ex ipsa sumpsit initium? A muliere initium factum est peccati, et propter illam, sicut scriptum est, morimur omnes . Cur ergo non vis attendere, propterea potimitationem, sed generationem volebat intelligi? Sicut enim a muliere initium peccati fuit, sic initium generationis a viro est: prior enim vir seminat, ut femina pariat: ideo per unum hominem peccatum intravit in mundum, quia per semen generationis intravit, quod a viro excipiens concepit femina: quo more nasci noluit, qui solus sine peccato est natus ex femina. LVII. per omnes homines pertransisse dictum res ipsa tam aperta demonstrat. Nam si peccatum non pertransisset, non omnis homo cum lege peccati quae in membris est nasceretur. Si mors non pertransisset, non omnes homines, quantum ad istam conditionem mortalium pertinet, morerentur. Quod autem dicit Apostolus, in quo omnes peccaverunt, in quo intelligitur, nisi in Adam, in quo eos dicit emori? quia
Abbreviated transcription (Latin):
inquit. adam futuri forma sit
quẽ peccatũ intrauit inmundum
Ubi si queratur exemplũ imitationis.
diabolus inuenitur: si contagiũ ge¬
nerationis. adam. Pinde dicens apłs¬

Expanded text:
inquit, Adam futuri forma sit, quem peccatum intravit in mundum: ubi si quaeratur exemplum imitationis, diabolus invenitur; si contagium generationis, Adam. Proinde, dicens Apos
Abbreviated transcription (Latin):
nullꝰ hominũ nisi ꝑ xꝑm ab hac dãp¬
natione lib̾atur. Ideoq ex utraq par¬
de dictum ẽ om̃s: quia nemo ad damp¬
nationẽ generationis. nͥ ꝑ istum ne¬
mo ad uitam gen̾ationis: nisi ꝑ illum.
Ne ꝑ hoc. ñ generalitas uniꝰ partis. locũ
excludit alteriꝰ: qͥa ex his ipsis qͥ gen̾a¬
lit moriuntur in adam. qͦs uult uiui¬

Expanded text:
nullus hominum nisi per Christum ab hac damnatione liberatur. Ideoque ex utraque parte dicti sunt omnes, quia nemo ad damnationem generationis nisi per istum, nemo ad vitam regenerationis, nisi per illum, ac per hoc non generalitas unius partis locum excludit alterius, quia ex his ipsis, qui generaliter moriuntur in Adam, quos vult vivi
Abbreviated transcription (Latin):
in uanitate m̃tis sue: & dicant¬
in unum hominẽ ñ ꝓpaginẽ traiecisse.
s exemplum prebuisse peccati. Qͦmͦ ꝑ
sua delicta: nisi quia etiam si illud
unum sit. tam̃ idoneũ est ꝑducere ad
condempnationẽ. etiã nullis additis
ceteris: sicut ꝑducit paruulos morien¬
tes qui ex adam nascuntur. si in xp̃o ñ
renascantur: In eo uͦ qd tibi uidentur
duo ista inter se ẽẽ contraria. ut omnes
eant in condempnationẽ ꝑ adam. & õs

Expanded text:
in vanitate mentis suae, et dicant unum hominem non propaginem trajecisse, sed exemplum praebuisse peccati. Quomodosua delicta, nisi quia etiamsi illud unum sit, tamen idoneum est perducere ad condemnationem, etiam nullis additis aeteris, sicut perducit parvulos morientes, qui ex Adam nascuntur si in Christo non renascantur. In eo vero quod tibi videtur duo ista inter se esse contraria, ut omnes eant in condemnationem per Adam, et omnes
Abbreviated transcription (Latin):
liquando predestinatio. significat᷑
etiam nomine p̃scientie: sicut ait
apłs. Non reppulit ds plebem suam:
quam presciuit. hic quod ait p̃sciuit.
non recte intelligitur. nisi p̃destina¬
uit: qd̃ circumstantia ipsiꝰ lectionis
ostendit. Loquebat᷑ enĩ de reliquiis iu¬
deoꝵ: que salue facte st̃. ꝑeuntib cet̾is.
Dam suꝑius dixerat: ad isrł dixisse ꝓ¬
pħam. Totadie expandi manus meas
ad ppłm ñ credentẽ. & contradicentẽ.
Et tamquã responderetur. ubi st̃ gͦ
facte ꝓmissiones di ad isrl: continuo
subiunxit. Dico gͦ. Numqͥd reppulit
d̃s plebem suam: Absit. ⁊lam ce ego
ifrłita sum ex semine abrahã: de tribu
beniamin. Tamquã diceret. Nã &e ego
ex ipsa plebe sum. Deinde addidit: un¬
de minc agimus. Non reppulit ds ple-¬
bem suam: quã p̃sciuit. Atq ut osten¬
deret dĩ gr̃ã fuisse relictas reliquias.
non meritis oꝑum eoꝵ: secutus adiun¬
xit. An nescitis inhelia quid dicit scͥp¬
tura: quemadmodũ int̃pellat dm̃ ad¬

Expanded text:
atio significatur etiam nomine praescientiae, sicut ait Apostolus, Non repulit Deus plebem suam, quam praescivit. Hic quod ait, praescivit, non recte intelligitur, nisi, praedestinavit: quod circumstantia ipsius lectionis ostendit. Loquebatur enim de reliquiis Judaeorum, quae salvae factae sunt, pereuntibus caeteris. Nam superius dixerat, ad Israel dixisse prophetam, Tota die extendi manus meas ad populum non credentem et contradicentem: et tanquam rfactae promissiones Dei ad Israel, continuo subjunxit: Dico ergo, nunquid repulit Deus plebem suam? Absit; nam et ego Israelita sum, ex semine Abraham, tribu Benjamin. Tanquam diceret: Nam et ego ex ipsa plebe sum. Deinde addidit, unde nunc agimus: non repulit Deus plebem suam, quam praescivit. Atque ut ostenderet, Dei gratia fuisse relictas reliquias, non meritis operum eorum, seculus adjunxit: An nescitis in Helia quod dicit Scriptura, quemadmodum inter, ellat Deum ad
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ electionem gre saluȩ facte st̃. Si autẽ
iam ñ est gr̃a. Et connectens illa que
iã supra interposui. quid gͦ: & huic int̾¬
rogationi respondens. quod querebat
inquit isrł. hoc non ẽ consecutꝰ. elee¬
tio aũ conscuta est: cȩt̾i uͦ excecati st̃.
In hac electione &e in his reliquiis quȩ
ꝑelectionẽ gr̃e falue facte sunt: uoluit
intelligi ꝑlebem quam ꝓpt̃ea ds̃ ñ
reppulit quia presciuit. Hȩc est illa
electio qua eos uoluit eligi inxp̃o an¬
de mundi constitutionẽ. ut essent scĩ
& immaculati in conspectu eiꝰ in ca
ritate: predestinans eos in adoptionẽ
filioꝵ. Nullus gͥ qui hec intelligit. ne¬
gare uł dubitare ꝑmittit᷑ ubi ait apls.¬
non reppulit ds plebem suam quã p̃sci¬
uit: p̃destinationẽ significare uoluisse.
Presciuit enĩ reliquias: quas scđm ele¬
ctionem gre fuerat ipse facturus. Hoc
ẽ gͦ p̃destinauit. Sine dubio enĩ p̃sci¬
uit. si predestinauit. S p̃destinasse

Expanded text:
r electionem gratiae salvae  factae sunt. Si autem jam non est gratia. Et connectens illa, quae jam supra interposui: Quid ergo? Et huic interrogationi respondens: quod quaerebat, inquit, Israel, hoc non est consecutus, electio autem consecuta est, ceteri vero excaecati sunt. In hac ergo electione, et in his reliquiis, quae per electionem gratiae factae sunt, voluit intelligi plebem, quam propterea Deus non repulit, quia praescivit. Haec est illa electio, qua eos quos voluit, elegit in Christo ante constitutionem mundi, ut essent sancti et immaculati in conspectu ejus, in critate, praedestinans eos in adoptionem filiorum. Nullus igitur, qui haec intelligit, negare vel dubitare permittitur, ubi ait AposNon repulit Deus plebem suam, quam praescivit, praedestinationem significare voluisse. Praescivit enim reliquias, quas secundum electionem gratiae fuerat ipse facturus. Hoc est ergo praedestinavit: sine dubio enim praescivit, si praedestinavit: sed praedestinasse,
Abbreviated transcription (Latin):
quia nolunt audire p̃cepta legis. sic̃
aspides nolunt audire uerba in can¬
tantis: quod in alio ꝑsalmo euidentiꝰ
dr̃. Quoꝵ os maledictione &e ama¬
ritudine plenum ẽ. Hoc ẽ uenenũ
aspidum. Ueloces pedes eoꝵ ad effun

Expanded text:
quia nolunt audire praecepta legis, sicut quia nolunt audire praecepta legis, sicut aspides nolunt audire verba incantantis , quod in alio psalmo evidentius dicitur. Quorum os maledictione et amaritudine plenum est: hoc est, venenum aspid
Abbreviated transcription (Latin):
unum. uł cum ipso uno potest in¬
telligi. ut nullus hominũ intelliga¬
ad mare ẽ. non utiq simul compu¬
tamus &e mare. Et iste ẽ melior intel¬
lectus. ut nemo intelligat᷑ fecisse bo¬
nitatem usq ad xꝑm: quia ñ potest
quisquam hominum nisi ipse mon¬
strauerit facere bonitatẽ: &e illud ue¬
rum ẽ. quia usq qͦ quisq cognoscat
unum deum. non potest facere bo
nitatem. Sepulchrum patens ẽ gutt᷑
eoꝵ. Aut uoracitas significatur in¬
hiantis gule: aut in allegoria. quia
quia occidunt. & quasi deuorant in¬
terfectos eos quib suoꝵ moꝵ ꝑuer¬
sitatem ꝑsuadent. Cui simile eft e¬
contrario qͦd petro dictum ẽ. macta
& mandrica: ut insuam fidem &
bonos mores gentes conu̾teret. Lin¬
guis suis dolose agebant: id ẽ lin
guis malis. Nam hoc uidet᷑ signifi¬
care qd̾ ait. siuis. Mali enim malas
dolum: quib dñs dicit. Quomͦ pote¬
stos bona loqui cum sitis mali: Ue¬
nenum aspidum sublabiis eoꝵ.
Uenenum. dolum dicit. Asꝑidũ aũ

Expanded text:
unum, vel cum ipso uno potest intelligi, ut nullus hominum intelligaad mare est, non utique simul computamus et mare. Et iste est melior intellectus, ut nemo intelligatur fecisse bonitatem usque ad Christum, quia non potest quisque hominum, nisi ipse donaverit, facere bonitatem. Et illud unum est: quia usquequo quisque cognoscat unum Deum, non potest facere bonitatem. Sepulcrum patens est guttur eorum. Aut voracitas significatur inhiantis gulae, aut in allegoria quia occidunt, et quasi devorant interfectos eos, quibus suorum morum perversitatem persuadent: cui simile est econtrario, quod Petro dictum est, Macta et manduca , ut in suam fidem et bonos mores gentes converteret. Linguis suis dolosguis malis: nam hoc videtur significare, cum dicit suis, mali enim malas dolum. Quibus Dominus dicit: Quomodo potestis bona loqui, cum sitis mali nenum aspidum sub labiis eorum: Venenum dolum dicit; aspidum autem,
Abbreviated transcription (Latin):
uenietis requi ẽ animab urĩs: iugũ
enim meũ lene ẽ &e sarcina mea leuiᷤ
est. Et uiam pacis ñ cogno. u ueĩt.
hanc utiq quam dñs ut dixi cõme¬
morat. inugo leni ce sarcina leui.
Non ẽ timor dei ante ocłos eoꝵ. Isti
non dicunt non ẽ ds : s tam̃ ñ timeit

Expanded text:
gum enim meum lene est, et sarcina mea levis est . Et viam pacis non cognoverunt: hanc utique quam Dominus, ut dixi, commemorat, in jugo leni et sarcina levi. Non est timor Dei ante oculos eorum: isti non dicunt, Non est Deus; sed tamen non timent
Abbreviated transcription (Latin):
ns de celo ꝓspexit suꝑ filios ho¬
minũ: ut uideat si ẽ intelligenᷤ
aut requirens dm̃. Suꝑ ideos
potest intelligi. ut honoratiꝰ eos ap¬
pellau̾it filios hominũ ꝓpt̃ uniꝰ dĩ
cultum: in comꝑatione gentiliũ. de
qͥb arbitror suꝑiꝰ dictum. dixit ĩpru¬
dens incorde suo ñ ẽ ds̃: ce cȩt̃a. Espicit
aut̃ dñs. ut uideat panimas scãs suaͤ.
qd̃ significat id qd dictum ẽ de cȩlo.
slam ꝑ seipsũ nichil eum later. Om̃s

Expanded text:
s de coelo prospexit super filios hominum, ut videat si est intelligens aut requirens Deum. Super Judaeos potest intelligi, ut honoratius eos appellaverit filios hominum, propter unius Dei cultum, in comparatione Gentilium de quibus arbitror superius dictum: Dixit imprudens in corde suo, Non est Deus, etautem Dominus, ut videat per animas sanctas suas: quod significat id quod dictum est, de coelo; nam per seipsum nihil eum latet. 4. v
Abbreviated transcription (Latin):
osdem autem om̃s etiam multos
postea dicit: adiungens. Sicut enĩ ꝑ¬
commendat unũ &e unũ. id ẽ adã ce
xꝑm: illũ ad condẽpnationẽ. hunc ad
iustificationẽ: cum tanto post adam
uenerit xꝑc in carne. Ut sciamꝰ etiã
antiquos iustos quic̃q ẽẽ potuerunt.
ñ nisi ꝑeandem fidem lib̾atos. ꝑ quã
lib̾amur &e nos. fidem scilicet in carna¬
tionis xp̃i quȩ illis prenunciabatur.
hominẽ dicit. cum sit &e ds: ne quis
existimet antiquos iustos ꝑ dm̃ tantũ¬

Expanded text:
osdem autem omnes, etiam multos postea dicit, adjungens, Sicut enim commendat unum et unum, id est Adam et Christum; illum ad condemnationem, hunc ad justificationem, cum tanto post Adam venerit Christus in carne: ut sciamus etiam antiquos justos, quicumque esse potuerunt, nonnisi per eamdem fidem liberatos, per quam liberamur et nos; fidem scilicet incarnationis Christi, quae illis praenumiabatur, hominem dicit, cum sit et Deus, ne quis existimet antiquos justos per Deum tantu
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ abundauit gr̃ã. Et dimutunt᷑ ei
peccata multa: qm̃ dilexit multũ. Et
diffunditur in corde caritas d̃i unde
peccatum in mortem: sic &e gr̃a regnet
ꝑ iusticiam inuitam et̃nam per iħm¬

Expanded text:
undavit gratia, et dimittuntur ei peccata multa, quoniam dilexit multum , et diffunditur in corde charitas Dei, unde peccatum in morte, sic et gratia regnet per justitiam in vitam aeternam, per Je
Abbreviated transcription (Latin):
st enim iusticia dĩ: que &
nr̃a fit. cum donatur nob̃. Ideo aũ
dei iusticia dicitur: ne homo se putet
a seipso habere iusticiam. Sic enĩ dicit
apłs paulus. Credenti in eũ qui iusti¬
ficat impiũ. Qd est quiiustificat im¬
pium: Qui ex impio facit iustum. De¬
putatur fides eius adiusticiam. Indei
uͦ quia suis uirib se putabant imple
liberarentur areatu. Deniq qͥd de illis
dei: s ñ sod̾m scientiã: Audi quid sit.
ñ sodm scientiam. Ignorantes enim
dei iusticiã &e suam uolentes constitue¬
re: iusticie dĩ non sunt subiecti. Si gͦ
ideo non scdm scientiam zelũ d̃ĩ ha¬
bent quia ignorant di iusticiã. &
uolunt suam constituere. quia ex
seipsis se iustificant: ideo grãm ñ
cognouert̃. quia gratis saluari nolue¬
runt. Quis est qui saluatur gratis:
Inquo ñ inuenit saluator quid co¬
ronet: s qͥd dampnet. Non inuenit.
merita bonoꝵ: si inuenit merita
est egent gła di : ut ipse liberet. ñtu.
Qui a tu te liberare non potes: indi¬

Expanded text:
st enim justitia Dei, quae et nostra fit, cum donatur nobis. Ideo autem Dei justitia dicitur, ne homo se putet a seipso habere justitiam. Sic enim dicit apostolus Paulus: Credenti in eum qui justificat impium quid est, qui justificat impium? qui ex impio facit justum deputatur fides ejus ad justitiam . Judaei vero quia suis viribus se putabant implerliberarentur a reatu. Denique quid de illis daei, sed non secundum scientiam? Audi quid sit, non secundum scientiam: Ignorantes enim Dei justitiam et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti . Si ergo ideo non secundum scientiam zelum Dei habent, quia ignorant Dei justitiam et volunt suam constituere, quasi ex seipsis justi fiant; ideo gratiam Dei non cognoverunt, quia gratis salvari noluerunt. Quis est qui salvatur gratis? In quo non invenit Salvator quod coronet, sed quod damnet; non invenit merita bonorum, sed invenit merita est, egent gloria Dei? Ut ipse liberet, non tu: quia tu te liberare non potes, indi
Abbreviated transcription (Latin):
iscernitur quidem aboꝑib fides:
sicut apłs dicit. iustificari homi¬
nem ꝑ fidem sine oꝑib legis. Et sunt
oꝑa que uidentur bona sine fide
xꝑi. ce non sunt bona: quia ñ referun¬
tur ad eũ finẽ ex quo sunt bona. finiᷤᷤ
enim legis xꝑc ad iusticiam. õĩ crẽden¬
ti. Ideo noluit discern̾e ab oꝑe fidem:
s ipsam fidem dixit ẽẽ opus. Ipsa est
enim fides: que ꝑ dilectionẽ oꝑatur.
Nec dixit hoc est opus ur̃m. sed hoc
est opus dei. ut credatis in eum misit
ille: ut qui głatur in dño głetur. Et

Expanded text:
Discernitur quidem ab operibus fides, sicut Apostolus dicit, justificari hominem per fidem sine operibus Legis : et sunt opera quae videntur bona, sine fide Christi; et non sunt bona, quia non referuntur ad eum finem ex quo sunt bona: Finis enim Legis Christus, ad justitiam omni credenti . Ideo noluit discernere ab opere fidem, sed ipsam fidem dixit esse opus. Ipsa est enim fides quae per dilectionem operatur . Nec dixit, Hoc est opus vestrum; sed, Hoc est opus Dei, ut credatis in eum quem misit ille: ut qui gloriatur, in Domino glorietur .
Abbreviated transcription (Latin):
pignus tale ẽ: nec pignꝰ s arra
dicenda est. Pignus enim quando po¬
nitur: cum fuerit res ipsa reddita pig¬
nus aufertur. Arra autem de ipsare
datur que dando ꝓmittit᷑: ut res qͣndo
redditur impleatur. quod datum ẽ ñ
mutetur.¬

Expanded text:
pignus tale est; nec pignus sed arrha dicenda est. Pignus enim quando ponitur, cum fuerit res ipsa reddita, pignus aufertur. Arrha autem de ipsa re datur quae danda promittitur, ut res quando redditur impleatur quod datum est non mutetur.
Abbreviated transcription (Latin):
sꝑm scm qui datus ẽ nob̃. Si gͦ in hac
uita ubi tanta torm̃ta sunt. possunt
boni ce iusti uiri cum talia patiuntur.
non solum equo animo telerare. s etiã
indei caritate głari: qͥd cogitandũ ẽ
de illa uita que nob̃ ꝓmittitur. uͥ nul¬
lam decorpore molestiam sentiemꝰ.
Qm̃ ñ ad hoc resurgit corpꝰ iustoꝵ.
ad qd̾ resurgit corpus impioꝵ: sicut
scriptum ẽ. om̃s resurgemus: s ñ õs
immutabimur. Et ne quisqͣm putet
ñ iustis immutationẽ istã ꝓmitti. sed
potius iniustis. & eam existimet ẽẽ pe¬
nalem: sequitur ce dicit. Et mortui
resurgent incorrupti: &e nos immu

Expanded text:
m, qui datus est nobis. si ergo in hac uita, ubi tanta tormenta sunt, possunt boni et iusti uiri, cum talia patiuntur, non solum aequo animo tolerare, sed etiam in dei caritate gloriari, quid cogitandum est de illa uita, quae nobis promittitur, ubi nullam de corpore molestiam sentiemus? quoniam non ad hoc resurgit corpus iustorum, ad quod resurgit corpus inpiorum, sicut scriptum est: omnes resurgimus, sed non omnes inmutabimur. et ne quisquam putet non iustis inmutationem istam promitti, sed potius iniustis, et eam existimet esse poenalem, sequitur et dicit: et mortui resurgunt incorrupti, et nos inmu
Abbreviated transcription (Latin):
ec nos
moueat: quod in hac uita scd̃m car¬
nem quam portant iusti. multa grauid
& asꝑa tolerant. Nichil enim mali pa¬
tiuntur:. qui iam possunt dicere. quod
ille uir spiritalis exultat et predicat
apostolus. dicens. Głamur intribulati¬
ombus: scientes qm̃ tribulatio patien¬
tiam oꝑatur:. patientia ꝓbationẽ: ꝓba¬
tio uͦ spem. Sꝑes autẽ ñ confundit: qͥa

Expanded text:
ec nos moueat, quod in hac uita secundum carnem, quam portant, iusti multa grauia et aspera tolerant. nihil enim mali patiuntur, qui iam possunt dicere, quod ille uir spiritalis exultat et praedicat apostolus dicens: gloriamur in tribulationibus, scientes, quoniam tribulatio patientiam operatur, patientia probationem, probat
Abbreviated transcription (Latin):
uicumq enim ex illo uno mul¬
ti inseipsis futuri erant: tẽ in illo unꝰ
erant. Ainde. illud peccatũ solius ẽẽt.
si ex illo nullus exisset. Porro aũ. in qͦ
erat natura communis: ab eiꝰ uitio ẽ
nullus immunis. Si ambo qͥñdũ
miscd̾iam qui lib̾atur: ñ culpet iudi¬
cium qͥ punitur. Hic si dixerimꝰ. qͣnto
melius ambo lib̾arentur: nicħ nobis
conuenientius dicetur. quã o homo
tu qͥs es qui respondeas deo. Nouit
quippe ille quid agat: & quantꝰ nunie¬
Q ẽẽ debeat pͥmitus omniũ hominũ.
deinde scõꝵ sicut siderum. sic̃ angeloꝵ:
atq ut de t̾reniᷤᷤ loquamur. sicut pecoꝵ
piscium. uolatilium. sicut arboꝵ. &
herbarum: sic̃ deniq folioꝵ. capilloꝵꝙ¬
nr̃oꝵ. Si enim ob uniꝰ delictum mors
regnauit punũ.¬
a quo delicto paruili ꝑ baptismum
expiantur: multomagis qͥ abundan¬
tiam gre &e iusticie accipiunt. in uita

Expanded text:
uicumque enim ex illo uno multi in se ipsis futuri erant, tunc in illo unus erant. proinde illud peccatum solius esset, si ei illo nullus exisset; porro autem, in quo erat natura communis, ab eius uitio est nullus immunis. si ergo ambo, qumisericordiam, qui liberatur, non culpet iudicium, qui punitur. Hic si dixerimus: \'Quanto melius ambo liberarentur!\' nihil nobis conuenientius dicetur quam:s o homo, tu quis es, qui respondeas deo? nouit quippe ille, quid agat et quantus numerus e?»e debeat primitus omnium hominum deinde sanctorum sicut siderum. sicut angelorum atque. ut de terrenis loquamur, sicut pecorum. piscium. uolatilium. sicut arborum et herbarum, sicut denique foliorum capillonem. Si enim ob unius delictum mors regnauit pea quo delicto paruuli per baptismum expiantur, multo magis qui abundantiam gratiae et iustitiae accipiunt, in uita
Abbreviated transcription (Latin):
cuiꝰ particeps factus helias illa
potuit. Sic dicitur & di iusticia quȩ
nr̃a ẽ: s donata adeo. De qua loquens
apłs: iudeos arguens dicit. Ignoran¬
tes di iusticiam. & suam uolentes con¬
stituere: id ẽ tamꝗͣ. a se sibi partam.
Contra quales dicit. Qd enim habes:
q̃d ñ accepisti:¬

Expanded text:
cujus particeps factus Elias illa potuit: sic dicitur et Dei justitia quae nostra est, sed donata a Deo. De qua loquens Apostolus, Judaeos arguens dicit: Ignorantes enim Dei justitiam et suam volentes constituere, id est, tanquam a se sibi paratam. Contra quales dicit: Quid enim habes quod non accepisti
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̃ incredulitatẽ fracti sunt: tu aũ fide sta.
Noli altũ saꝑe. s time. Qͥd enĩ est noli al¬
tum saꝑe: Noli suꝑbire quia insertꝰ es
s time ne frangaris ꝑ infidelitatẽ. sicut
illi fracti sunt

Expanded text:
atem fracti sunt: tu autem fide sta; noli altum sapere, sed time. Quid enim est, Noli altum sapere? Noli superbire, quia insertus es; sed time ne frangaris per infidelitatem, sicut illi fracti sunt
Abbreviated transcription (Latin):
entes iam credentes in xp̃m. & quasi
suꝑbire cupientes contra iudeos qui
alius paries occurrens in angulo. idest
in ipso xꝑo. de diuerso uenienti parieti
p̃putii. id est gentiũ: cum gͦ erigerent se
gentes. sic illas repͥmit. Si enĩ tu inquit
ex naturali incisus oleastro insertꝰ es in illiᷤͤ
noli głari adu̾sꝰ ramos. Nã si tu głaris: ñ
tu radicẽ portas. s radix te. Ergo de radice
patͥarcharũ dicit fractos qͦs dam ramos.
ꝓpt̾ infidelitatẽ. & insertũ ibi oleastrũ.
ut ẽẽt particeps pinguedinis ohue: id ẽ
eccł̃am exgentib uenientẽ. Et qͥs inserit
oleastrum in oliua: Ohua solet inolea
apłs omĩpotentia sua dm fecisse. ut olea¬
ster in radice oliuȩ insereret᷑. & ñ bacas sil¬
oleastro. & contra naturã insertꝰ es in oli
uam: noli głari inqͥt aduersꝰ ramos. S

Expanded text:
entes jam credentes in Christum, et quasi superbire cupientes contra Judaeos quialius paries, occurrens in angulo, id est in ipso Christo, de diverso venienti parieti praeputii, id est Gentium: cum ergo erigerent se gentes, sic illas reprimit: Si enim tu, inquit, ex naturali incisus oleastro, insertus es in illis, noli gloriari adversus ramos. Nam si gloriaris: non tu radicem portas, sed radix te. Ergo de radice Patriarcharum dicit fractos quosdam ramos propter infidelitatem, et insertum ibi oleastrum, ut esset particeps pinguedinis olivae, id est, Ecclesiam ex Gentibus venientem. Et quis inserit oleastrum in oliva? Oliva solet in oleasApostolus omnipotentia sua Deum fecisse, ut oleaster in radicem olivae insereretur, et non baccas siloleastro, et contra naturam insertus es in bonam olivam, noli gloriari, inquit, adversus ramo
Abbreviated transcription (Latin):
luisses. si uocatꝰ ñ fuisses: Si ꝓpt̾ea te uo¬
cauit ds. qͥa coluisti dm̃: gͦ pͥor dedisti.
&e retribuet᷑ tͥ. Nonne tͥ istam uocẽ apłs
tollit cũ dicit: aut qͥs pͥor dedit illi. ce re¬
tribuetur ei: S ecce quando uocatꝰ es:
uł iam eras. Ut p̃destinareris quando ñ
eras. qͥd do dedisti: quando qͥ aliqͥd dares
ñ eras: Qͥd gͦ fecit ds̃: quando predesti¬
nauit qui non erat: Quid ait apłs: Qͥ¬
uocat ea que ñ sunt: tamꝙͣ ea que sunt.
Si iam eẽs ñ p̃destinareris: nͥ auersꝰ eẽs
ñ uocareris: nisi impiꝰ eẽs ñ iustificare¬
ris: nͥ t̾renus &e abiectus eẽs ñ głificareris.
Quis gͦ pͥor dedit illi. ce retͥbuet᷑ eiͦ Qm̃ ex
ipso & ꝑ ipsum &e in ipso sunt oĩa. Ed gͦ
reddimus: Ipsi gła. quia ñ eramꝰ qͣndo
sumꝰ p̃destinati: quia auersi eramꝰ qͣn¬
do sumus uocati: quia peccatores eramꝰ
quandosumꝰ iustificati. Agamꝰ do gr̃as:

Expanded text:
luisses, si vocatus non fuisses? Si propterea te voluisses, si vocatus non fuisses? Si propterea te vocavit Deus, quia coluisti Deum: ergo prior dedisti, et retribuit tibi. Nonne istam tibi vocem Apostollit, cum dicit, Aut quis prior dedit illi, et retribuetur ei? Sed ecce quando vocatus es, vel jam eras. Quomodo praedestinareris, nisi quando non eras? Quid Deo dedisti, quando qui aliquid dares, non eras? Quid ergo fecit Deus, quando praedestinavit qui non erat? Quod ait ApostoluSi jam esses, non praedestinareris; nisi aversus esses, non vocareris; nisi impius esses, non justificareris, nisi terrenus et abjectus esses, non glorificareris. Quis ergo prior dedit illi, et retribuetur ei? Quoniam ex ipso, et per ipsum, et in ipso sunt omnia. Quid ergo reddimus? Ipsi gloria . Quia non eramus, quando sumus praedestinati; quia aversi eramus, quando sumus vocati; quia peccatores eramus, quando sumus justificati: agamus Deo gratias,
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ ex ipso ce ꝑ ipsũ ce in ipso sunt omĩa:¬
It ipsum igitur iniciũ fidei nr̃e ex
quo nisi ex ipso est: Neq enim hoc
excepto ex ipso sunt cęt̾a: s ex ipso &
ꝑ ipsũ & in ipso sunt omĩa. Et sermõe
debes mͥ qͥa ꝓmisisti mͥ. Quando dicis
debes mͥ quia dedi tͥ: ate ꝓcessit benefi¬
dicis debes mͥ qͥa ꝓmisistimͥ:. tu nicħ de¬
disti. & tam̃ exigis. Bonitas enĩ eiꝰ qͥ ꝓmi¬
sit dabit: ne in maliciã fides conuerta¬
tur. Qui aũ fallit malus ẽ. Deo autẽ
ñqͥd dicimus: redde mͥ quia dedi tͥ:
Quid dedimꝰ do: quando totũ qd sumꝰ
&e qd habemꝰ boni. ab illo habemus:
Nichil gͦ ei dedimus. Non ẽ quẽadmo¬
dum ista uoce exigamꝰ debitorẽ dm̃ ma¬
xime dicente nob̃ apło. Quis enĩ cognouit
sensũ dñi. aut qͥs consiliariꝰ eiꝰ fuit: aut
quis prior dẽdit illi & recbuet᷑ ei : Illo
gͦ modo possumus exigere dnm̃ dm̃ nr̃m:
ut dicamꝰ. Redde quod ꝓmisisti: qͥa feci¬
me uocauit ds. qͥa colui dm̃. Quomͦ co¬

Expanded text:
m ex ipso, et per ipsum, et in ipso sunt omt ipsum igitur initium fidei nostrae, ex quo, nisi ex ipso est? Neque enim hoc excepto ex ipso sunt caetera: sed ex ipso, et per ipsum, et in ipso sunt omnia. Quis debes mihi, quia dedi tibi. Quando dicis, debes mihi quia dedi tibi, a te processit benefidicis, Debes mihi, quia promisisti mihi: tu nihil dedisti, et tamen exigis. Bonitas enim ejus qui promisit, dabit, ne in malitiam fides convertatur. Qui enim fallit, malus est, Deo autem numquid dicimus, Redde mihi, quia dedi tibi? Quid dedimus Deo, quando totum quod sumus, et quod habemus boni, ab illo habemus? Nihil ergo ei dedimus. Non est quemadmodum ista voce exigamus debitorem Deum, maxime dicente nobis Apostolo, Quis enim cognovit sensum Domini? aut quis consiliarius ejus fuit? aut quis prior dedit illi, et retribuetur ei ? Illo ergo modo possumus exigere Dominum nostrum, ut dicamus: Redde quod promisisti, quia fecime vocavit Deus, quia colui Deum. Quomodo co
Abbreviated transcription (Latin):
quodã motu in ipso di u̾bo prior. facien¬
dam ẽẽ cognouit: ut postremo cũ audi¬
mꝰ repeti & dici. qd̃ fecit ds̃. iã intelliga¬
mꝰ in suogenere fieri ipsã creat᷑ã. Porro
cũ audimꝰ &e uidit ds quia bonũ ẽ: in¬
telligamus benignitati di placuisse qd
factũ ẽ. ut ꝓ modo sui gen̾is man̾et qͦd
placuit ut fieret: cũ sp̃c dĩ ferebat᷑ suꝑ¬

Expanded text:
quodam motu in ipso Dei Verbo prior facienquodam motu in ipso Dei Verbo prior faciendam esse cognovit: ut postremo, cum audimus repeti ac dici quod Fecit Deus, jam intelligamus in suo genere fieri ipsam creaturam. Porro cum audimus, Et vidit Deus quia bonum est, intelligamus benignitati Dei placuisse quod factum est, ut pro modo sui generis maneret quod placuit ut fieret, cum Spiritus Dei su
Abbreviated transcription (Latin):
ec mirũ ẽ quod seĩs angłis suis in
pͥma lucis conditione formatis:
priꝰ ds̃ ostendebat. qd̾ erat deinceps
creaturꝰ. Neq enim intellectũ di nosseit:
nͥ qͣntũ ipse demonstrasset. Qͥs enĩ cogno¬
uit intellectũ dñi. aut qͥs consiliarius
illiꝰ fuit: aut qͥs pͥor dedit illi &e retͥbuet᷑
ei : qm̃ ex ipso e ꝑ ipsũ &e in ipso sunt
omĩa. Ex ipso gͦ discebant angłi. cum
ineis fieret cognitio creature deinceps
faciendȩ: ac deinde ut fieret ingenere
ꝓpͥo. Qua ꝓpt̃ di iã luce facta in qua in¬
telligimus ab et̃na luce formatã ratio
nalem creaturã: cũ incet̾is creandis re¬
b audimꝰ. &e dixit ds fiat: intelligamꝰ
ad ȩt̃nitatẽ uerbi dei recurrentẽ scͥp¬
ture intentionẽ. Cũ uͦ audimꝰ. & sic
ẽ factũ. intelligamꝰ in creatura intellectu¬
ali fac̾tam cognitionẽ rationis que in uer¬
bodi ẽ condite creaturȩ: ut in ea natura
pͥus quodãmͦ facta sit. uł quȩ anteriore

Expanded text:
ec mirum est, quod sanctis angelis suis in prima lucis conditione formatis prius deus ostendebat, quod erat deinceps creaturus. neque enim intellectum dei nossent, nisi quantum ipse monstrasset. quis enim cognouit intellectum domini? aut quis consiliarius illi fuit? aut quis prior dedit illi, et retribuetur ei? quoniam ex ipso et per ipsum et in ipso sunt omnia. ex ipso ergo discebant angeli, cum in eis fieret cognitio creaturae deinceps faciendae, ac deinde fieret in genere proprio. Quapropter iam luce facta, in qua intenalem creaturam, cum in caeteris creandis rebus audimus, Et dixit Deus, Fiat; intelligamus ad aeternitatem Verbi Dei recurrentem Scripturae intentionem. Cum vero audimus, Et sic est factum; intelligamus in creatura intellectuali factam cognitionem rationis, quae in Verbo Dei est, condendae creaturae, ut in ea natura prius quodam modo facta sit, quae anteriore
Abbreviated transcription (Latin):
stantiã.
uod aũ apatre sibi dicit datum
calicem passionis: ꝓfecto illud est
nos: Qui filio ꝓpͥo non peꝑcit: s pro
nobis omnib tradidit eum. uerum
auc̃tor calicis huius: est etiã ipse qͥ
bibit. Unde idem apłs item dicit. Ip̃c
dilexit nos: & tradidit semet ipsũ ꝓ nob̃
oblationem &e hostiam dõ inodorem

Expanded text:
stantia. Quod autem a Patre sibi dicit datum calicem passionis, profecto illud est nos? qui Filio proprio non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit eum . Verum auctor calicis hujus est, etiam ipse qui bibit. Unde idem Apostolus item dicit: Christus dilexit nos, et tradidit semetipsum pro nobis, oblationem et hostiam Deo in od
Abbreviated transcription (Latin):
on solum inquit ysaac ꝓmissus ẽ
cum dictum ẽ. ad hoc tempus
ueniam &e erit sare filius: qui utiq
nullis oꝑib ꝓmeruerat dm̃ ut nasci¬
turus ꝓmitteretur. ut in ysaac uoca¬
retur semen abrahȩ. id est illi ꝑtinereit
telligerent filios ꝓmissionis: ñ suꝑbien¬
tes de meritis suis. s gr̃e uocationis
deputantes qd̾ coheredes ẽẽnt. xp̃i:
cum enun ꝓmissum ẽ ut eẽnt. nichil
utiq meruerunt qui ñdũ erant: s &
rebecca ex uno concubitu habens ysaac
patͥs nr̃i. Uigilantissime ait ex uno
concubitu. Eemini enĩ concepti eratt.
ne uł pat̾nis meritis tribueretur. si qͥs¬
quam forte diceret. Ieo talis natus est
filius. quia pater itaerat affectus illo
in tempore cum seuit inutero matris:
aut ita erat mat̃ affecta cum eũ conce¬
pit. Simul enim ambo sunt uno

Expanded text:
on solum, inquit, Isaac promissus est, cum dictum est, Ad hoc tempus veniam, et erit Sarae filius: qui utique nullis operibus promeruerat Deum, ut nasciturus promitteretur, ut in Isaac vocaretur semen Abrahae; id est, illi pertinerent  qui se intelligerent filios promissionis, non superbientes de meritis suis, sed gratiae vocationis deputantes quod cohaeredes essent Christi; cum enim promissum est ut essent, nihil utique meruerant qui nondum erant: sed et Rebecca ex uno concubitu habens Isaac patris nostri. Vigilantissime ait, ex uno concubitu gemini enim concepti erant: ne vel paternis meritis tribueretur, si quisquam forte diceret, Ideo talis natus est filius, quia pater ita erat affectus illo in tempore quo eum sevit in utero matris; aut ita erat mater affecta, cum eum concepit. Simul enim ambos uno
Abbreviated transcription (Latin):
se respondeat. dm̃ ad ista ñ cogere: sed
dignos deseri tantum deserere. Si hoc
dicit uerissime dicit. Deserti quippe
ut dixi luce iusticie &e ꝑ hoc contene¬
brati: qͥd pariant aliud qͣm hȩc omĩa
que commoraui oꝑa tenebrarũ do¬
nec dicat᷑ eis si dicto obaudiant. surge
qͥ dormis. &e exurge a mortuis. ce illumi¬

Expanded text:
se respondeat deum ad ista non cogere, sed dignos deseri tantum deserere. si hoc dicit, uerissime dicit; deserti quippe, ut dixi, luce iustitiae et per hoc contenebrati quid pariant aliud quam haec omnia quae commemoraui opera tenebrarum. donec dicatur eis, si dicto obaudiant: surge qui dormis et exsurge a mortuis, et inlumi