comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sit. non enĩ frustra factum ẽ. sed tam̃
factum ẽ. Si enĩ moirent adfidem
quȩ fi gurate tantum dicta ñ facta st̃.
quantomagis mouere debent. quȩ figu.¬
ratȩ non tantũ dicta sed facta sunt:
Nam sicut humana consiretudo uerbis.
ita diuina potentia & ĩã factis loquit᷑.
Et sicut sermoni humano uerba
noua uel minus usitata moderata ac
decenter aspera splendorẽ addunt.
ita in factis mirabilib congruenter
aliquid significantib quodammodo
luculentior ẽ. diuinȩ eloquentia. Pro¬
inche quid p̃figurauerit quod ꝓpħam
belua illa deuoratũ tercio die uiuũ
reddidit. cur a nobis queritur cũ hoc
xp̃s exponat : Generatio inoruit pra.¬
ua & adultera signũ querit & signũ
non dabitur. nisi signũ ionȩ prophetȩ.
Sicut enĩ ionas fuit inuentre cęti trib
diebus & trib noctib. sio erit filius
hominis in corde terrę trib dirb ce
trib noctib De ipso autẽ triduo mortis

Expanded text:
sit; non enim frustra factum est, sed tamen sit; non enim frustra factum est, sed tamen factum est. si enim mouent ad fidem, quae figurate tantum dicta, non facta sunt, quanto magis mouere debent, quae figurate non tantum dicta sed facta sunt! nam sicut humana consuetudo uerbis ita diuina potentia etiam factis loquitur et, sicut sermoni humano uerba noua uel minus usitata moderate ac decenter aspersa splendorem addunt, ita in factis mirabilibus congruenter aliquid significantibus quodam modo luculentior est diuina eloquentia. Proinde quid praefigurauerit, quod prophetam belua illa deuoratum tertio die uiuum reddidit, cur a nobis quaeritur, cum hoc Christus exponat? generatio, inquit, praua et adultera signum quaerit et signum non dabitur ei nisi signum Ionae prophetae; sribus noctibus; sic erit Filius hominis in corde terrae tribus diebus et tribus noctibus . De ipso autem triduo mortis
Abbreviated transcription (Latin):
us tẏaneus fecisse dicerenir. Quoꝵ
multa mira nulo facili auctore iac.¬
titant. orũauis & demones non nulla
faciant angelis sc̃is similia. non ue.¬
ritate sed specre. non saprentia sed
plena fallacia. tamen sed istis ut dixi
quos magos uel philosophos laudabi.¬
liter nominant tabe aliquid narrare.¬
tur. non iam inbuccis creparoe resus
sed typus. Ita rideant scripturas
nr̃as. Quantũ possunt rideant. dum
psingulos dies rariores paucioresq se
uideant. uel moriendo uel eredendo.
dum implentur omĩa quȩ p̃dixert̃.¬
nobisq posteris suis. non solũ ea begen¬
da dimiserunt. uerũ experrenda
ꝓmi serunt. Non sane absurde neq
inportune requiritur quid isti signi¬
ficent. ut cum hoc expositum fuerit
non tantũ gesta sed &eiã ppter aliquã
signi ficationẽ conseripta esse eredantur.
Prius ergo non dubute ionam ꝓphetam
in aluo ingenti marinȩ belurȩ triduo
fuisse: qui uult serutari our hoc factũ

Expanded text:
us Tyaneus fecisse diceretur, quorum us Tyaneus fecisse diceretur, quorum multa mira nullo fideli auctore iactitant, quamuis et daemones nonnulla faciant angelis sanctis similia non ueritate sed specie, non sapientia sed plane fallacia, tamen, si de istis, ut dixi, quos magos uel philosophos laudabiliter nominant, tale aliquid narraretur, non iam in buccis creparet risus sed typhus. ita rideant scripturas nostras; quantum possunt, rideant, dum per singulos dies rariores paucioresque se uideant uel moriendo uel credendo, dum implentur omnia, quae praedixernobisque posteris suis non solum ea legenda dimiserunt, uerum experienda promiserunt. Non sane absurde neque importune requiritur, quid ista significent, ut, cum hoc expositum fuerit, non tantum gesta sed etiam propter aliquam significationem conscripta esse credantur. prius. ergo non dubitet Ionam prophetam in aluo ingenti marinae beluae triduo fuisse, qui uult scrutari, cur hoc factum
Abbreviated transcription (Latin):
possit intelligi illuc &iam nudus
in ruisse. si forte opuserat tamqua ouo
corium illi uestẽ detrabi. quo facilius
sorberetur. Sic enim sunt homines
de prophetȩ huius ueste solliciti. qua¬
si aut ꝑfenestram paruã repsisse. aut
inbalnea intra se dicanir. quo &eiam
si necesse essoe intrare uestitũ. uix
molestũ esso non tamen mirũ. Sed
habent reuera quod non credebant
indiuino miraculo uaporem uentris
quo cibi madescunt potuisse ita tẽpe.¬
rari. ut uitam hominis conseruar&.
Quanto incredibilius ergo propone¬
rent tres illos uiros ab impio rege
in caminũ missos. drambulasse inme¬
dio ignis in besos: Qua propter si nul.¬
la isti diuina miracula uolunt crede.¬
re. alia disputatione refellendi sunt
Neriur enim debent unũ aliquod
tãquã mneredibile ꝓpanare. & inques.¬
tionẽ uocare. sed omnia quȩ uel talia
uel & iam mirabiliora narrantur.
Et tanten sihoc quod deiona seriptũ
est apulrius madausensis uel apolloni¬

Expanded text:
possit intellegi illuc etiam nudus possit intellegi illuc etiam nudus inruisse, si forte opus erat tamquam ouo conum ita illi uestem detrahi, quo facilius sorberetur. sic enim sunt homines de prophetae huius ueste solliciti, quasi aut per fenestram paruam repsisse aut in balneas intrasse dicatur, quo etiam si necesse esset intrare uestitum, uix molestum esset, non tamen mirum. Sed habent re uera, quod non credant in diuino miraculo uaporem uentris, quo cibi madescunt, potuisse ita temperari, ut uitam hominis conseruaret. quanto incredibilius ergo proponerent tres illos uiros ab impio rege in caminum missos deambulasse in medio ignis inlaesos! quapropter si nulla isti diuina miracula uolunt credere, alia disputatione refellendi sunt. neque enim debent unum aliquid tamquam incredibile proponere et in quaestionem uocare sed omnia, quae uel talia uel etiam mirabiliora narrantur. et tamen si hoc, quod de Iona scriptum est, Apuleius Madaurensis uel Apolloni
Abbreviated transcription (Latin):
amicus nr̃. utrum eredendum sit uel
lazarum quarto dre resuscitatũ esse. uel
ipsum xp̃m tertio die resurrexisse.
multũ miror hoc quod factũ ẽ. de iona
eum inoreduli posuisse. nisi forte faci¬
lius putat mortuum desepulchro re¬
suscitari. quam uiuum intam uasto
uestire belue potusse feruari. Ot eũ
omittam cõmemorare. quanta mag.¬
niuido beluarum marinarum abris qui
exꝑti sunt indicetur. Uenter quẽ costę
illȩ muniebant quȩ hartͥagire publico
fixe populo notȩ sunt. quot homines
inspacio suo capere poss&e. quis non
coniciat. quanto hiani patebat os illud
quod uelut ianua speluncȩ illius fuit:
Nisi forte ut posuit uestis essoe unpe.¬
dimento ne ionas uorari possoe inbesus
quasi ꝑangusta sese coartauerit. qui
ꝑ arrũptũ aeris precipitatus. sic excep¬
tus est. ut prius reciperetur ure bestiȩ
quã dente laceraretur. Quam quã
scripiura neq nudũ neq uestnũ. in
illud antrũ derectum esse dixerit. ut

Expanded text:
amicus noster, utrum credendum sit uel amicus noster, utrum credendum sit uel Lazarum quarto die resuscitatum esse uel ipsum Christum tertio die resurrexisse, multum miror hoc, quod factum est de Iona, eum pro incredibili posuisse, nisi forte facilius putat mortuum de sepulcro resuscitari quam uiuum in tam uasto uentre beluae potuisse seruari. ut enim omittam commemorare, quanta magnitudo beluarum marinarum ab eis, qui experti sunt, indicetur, uenter, quem costae illae muniebant, quae Carthagine in publico fixae populo notae sunt, quot homines in spatio suo capere posset, quis non coniciat? quanto hiatu patebat os illud, quod uelut ianua speluncae illius fuit! nisi forte, ut posuit, uestis esset impedimento, ne Ionas uorari posset inlaesus, quasi per angusta sese coartauerit, qui per abruptum aeris praecipitatus sic exceptus est, ut prius reciperetur uentre bestiae, quam dente laceraretur. quamquam scriptura neque nudum neque uestitum in illud antrum deiectum esse dixerit, ut
Abbreviated transcription (Latin):
suis. Eritis mihi testes in hierłm.
& in tota iudȩa & samaria. & usq
infines terrȩ. EIONA PROPHETA
ostrema questio proposita ẽ. de
iona. nec ipsa quasi exporphyrio. sed
tamquam ex inrisione paganorum.
Sic enĩ posita est. Deinde quid senu¬
re inquit debemus de iona. qui di.¬
citur inuentre cęti triduo fu isse:
Quod satis apithanon est & incredibi.¬
le transuoratũ eum ueste hominem
fuisse in corde piscis. Aut si fugura
est. hauc dignaueris pandere. Drinde
quid sibi &iã illud uult. subreuomitũ
ionam cucurbitam natã. quid causae
fuit ut hȩc nasceretur: Hic enĩ genus
qirestionis multo cachinno apaganis
grauiter inrisum animaduerti. Ad
hoc respondetur. quod aut omĩa diui¬
na miracula crecbenda non suit. aut
hoc cur non eredatur. causa nulla fuit.
In ipsum autẽ xp̃m quod tercio dre
resurrexit non crederemus. si fides xp̃i¬
anoꝵ cachinnum metuero paganoꝵ.
Cum autẽ questionẽ non ꝓposuerit

Expanded text:
suis: Eritis mihi testes in Hierusalem suis: Eritis mihi testes in Hierusalem et in tota Iudaea et Samaria et usque in fines terrae. VI. DE IONA PROPHETA. Postrema quaestio proposita est de Iona nec ipsa quasi ex Porphyrio sed tamquam ex inrisione paganorum; sic enim posita est: \'Deinde quid sentire\', inquit, \'debemus de Iona, qui dicitur in uentre ceti triduo fuisse? quod satis ἀπίθανον est et incredibile transuoratum cum ueste hominem fuisse in corde piscis; aut si figura est, hanc dignaberis pandere. deinde quid sibi etiam illud uult supra euomitum Ionam cucurbitam natam? quid causae fuit, ut haec nasceretur? hoc enim genus quaestionis multo cachinno a paganis grauiter inrisum animaduerti.» Ad hoc respondetur, quod aut omnia diuina miracula credenda non sint aut, hoc cur non credatur, causa nulla sit. in ipsum autem Christum, quod tertio die resurrexerit, non crederemus, si fides Christianorum cachinnum metueret paganorum. cum autem hinc quaestionem non proposuerit
Abbreviated transcription (Latin):
scõꝵ cognoni. Quis ascendit incęlim
& descendit: Quis colligit uentos in
sin: Quis conuertit aquã iniresti¬
nrento: Quis tenuit fines terrȩ:
Quod nomen ẽ. ei. aut ouol nomen
est filu enis: Horum duoꝵ quȩ in
extremo cõmemoraui. unu̾ retulit
ad patrẽ. ⁊dẽ. quod nonren ẽ.ei. ꝓpter
quod dixerat. ds̃ doouit ure saprentũ
& alterũ euidenter ad filium. cũ ait.
Aut quod nomen est filii eiꝰ: Propt̃
cetera quȩ de filio magis intellegumꝰ.
hoc est qui ascendit incęlũ & descen.¬
dit. quod paulus ita cõmemorat.
Qui chescendit ipse ẽ. & qui ascendit
suꝑ om̃s cȩlos. Quis colligit uentos
insinũ : Id est animas eredentium
in occultũ atq secretũ. quib dicitur.
Moriui enĩ estis. & uita ur̃a abscon.¬
dita ẽ. cũ xp̃o indõ. Quis conuer.¬
tit a quã inuestimento: Ut dici
possor. Quot quot inxp̃o baptrzati
estis. xp̃m induistis. Quis tenuit
fines terrȩ : Qui dixit discipulis

Expanded text:
sanctorum cognovi. Quis ascendit in coelum, sanctorum cognovi. Quis ascendit in coelum, et descendit? quis collegit ventos in sinum? quis convertit aquam in vestimento? quis tenuit fines terrae? quod nomen est ei, aut quod nomen est Filii ejus ? Horum duorum quae in extremo commemoravi, unum retulit ad Patrem, id est, Quod nomen est ei, propter quod dixerat, Deus docuit me sapientiam: et alterum evidenter ad Filium, cum ait, aut quod nomen est Filii ejus, propter caetera, quae de Filio magis intelliguntur, hoc est, Quis ascendit in coelum, et descendit; quod Paulus ita commemorat, Qui descendit, ipse est et qui ascendit super omnes coelos : Quis collegit ventos in sinum? id est, animas credentium in occultum atque secretum; quibus dicitur, Mortui enim estis et uita uestra abscondita est cum Christo in deo; quis conuertit aquam in uestimento? ut dici posset: Quotquot in Christo baptizati estis, Christum induistis; quis tenuit fines terrae? qui dixit discipulis
Abbreviated transcription (Latin):
uindictȩ seueritatẽ. Non autẽ sut
propositas breuitas responsionis mrȩ
ut colligam omĩa. uel certe quã pluri.¬
ma quȩ de peocatis & de peccatoꝵ
penis scĩ libri habent. atq exhis unam
eruam sure ulla ambiguitate sententi.¬
am.si tanen id ualram uirib mentis
&iã si congruum nanciscar ocium.
Nunc tamen arbitror satis esse monstra.¬
tum non esse contrarium arternita.¬
tis supplicioꝵ. quod ineadem mensura
reddimtur. in qua percata cõmissa sint.
PEFILIO yEISCYM SALO MONEM.
ost hanc questionẽ qui ras ex
porphyrio ꝓposuit hoc ad iunxit.
Sane &eiam de illo inquit ine digna¬
urris instruere. si uere dixit salomon.
filium deus non hab&e. Cito respondet᷑.
Non solum hoc non dixit. uerũ &iã
dixit quod ds̃ habeat filium. Apud
eum enĩ saprentia lonquens. ait.
Ante om̃s colles genuit me. Ei t
quid t̃. xp̃s. nisi dĩ saprentia : Item
quodam loco ꝓuerbioꝵ : Ds inquit
docuit ne sapientiam & serentiam

Expanded text:
uindictae seueritatem. non autem sinit uindictae seueritatem. non autem sinit proposita breuitas responsionis meae, ut colligam omnia uel certe quam plurima, quae de peccatis et de peccatorum poenis sancti libri habent, atque ex his unam eruam sine ulla ambiguitate sententiam, si tamen id ualeam uiribus mentis, etiam si congruum nanciscar otium. nunc tamen arbitror satis esse monstratum non esse contrarium aeternitati suppliciorum, quod in eadem mensura redduntur, in qua peccata commissa sunt. V. DE FILIO DEI SECUNDUM SALOMONEM. Post hanc quaestionem, qui eas ex Porphyrio proposuit, hoc adiunxit: "Sane etiam de illo", inquit, me dignaberis instruere, si uere dixit SalFilium Deus non habet. 29. Cito respondetur: Non solum hoc non dixit, verum etiam dixit quod Deus habeat Filium. Apud eum enim Sapientia loquens ait: Ante omnes colles genuit me . Et quid est Christus, nisi Dei Sapientia? Item quodam loco Proverbiorum: Deus, inquit, docuit me sapientiam, et scientiam
Abbreviated transcription (Latin):
cũ illo actum quã dignus fuerat
diceretur. qũauis inspacio temporali
longitudo pęne cũ breuitate facinoris
nullomodo comparanda. Quid ergo
contrarium ẽ. si erunt pariter longa
uel &iam pariter arterna supplicia.
Sed aliis alia mitiora uel acriora.
ut quib tempus aequale ẽ. non sit
aequalis asperitas ꝑpter mensuram
&iam peccatoꝵ non in ꝓductione tẽ.¬
poꝵ. sed inuoluntate peocantium :
Voluntas quippe ipsa punitur. siue
animi supplicio siue corporis. Otraq
delectatur inpeccatis. ipsa plectatur
inpenis. Et qui iudicat sine miscdia.
pe fententia. ad hoc solum eadẽ m̃sura
est. ut quod non prȩstitit non ei p̾stetur.
Ato ita quod ipse iudicatur aeternũ
erit. qũauis quod iudicauit aeternum
esse nequiuerit. In eadem igitur men.¬
sura quãuis non arternoꝵ male fac.¬
toꝵ aeterna supplicia remeciuntur.
ut quia aeternã uoluit habere petca.¬
ti perfunctionẽ. Aeternã inurniat

Expanded text:
cum illo actum, quam dignus fuerat, cum illo actum, quam dignus fuerat, diceretur, quamuis in spatio temporali longitudo poenae cum breuitate facinoris nullo modo sit comparanda. quid ergo contrarium est, si erunt pariter longa uel etiam pariter aeterna supplicia sed aliis alia mitiora uel acriora, ut, quibus tempus aequale est, non sit aequalis asperitas propter mensuram etiam peccatorum non in productione temporum sed in uoluntate peccantium? Voluntas quippe ipsa punitur sine animi supplicio sine corporis, ut, quae delectatur in peccatis, ipsa plectatur in poenis et ut, qui iudicat sine misericorpe sententia ad hoc solum eadem mensura est, ut, quod non praestitit, non ei praestetur atque ita, quod ipse iudicatur, aeternum erit, quamuis, quod iudicauit, aeternum esse nequiuerit. in eadem igitur mensura quamuis non aeternorum malefactorum aeterna supplicia remetiuntur, ut, quia aeternam uoluit habere peccati perfruitionem, aeternam inueniat
Abbreviated transcription (Latin):
maior non sentientis cętitate grauiore.
Icleo cum dixissoe in quo iuditio iu.¬
dicaueritis iudicabimini. secutus ad¬
iunxit. Et qua mensura niensi fu.¬
eritis. metretur uobis. In uoluntate
ouippe propria metietur bonus homo
bona facta . & inea metretur ei beatitu.¬
do. Itemq inuoluntate propria me.¬
tretur malus homo mala opera. & in
ea metietur ei miseria. Qm̃ ubi quisq
bonus ẽ. cũ bene uult. ibi oeiam malus
oũ mabe uult. Ne ꝑhoc illie &e iam
fit uel beanis uel miser. hoc ẽ. in ipso
sue uoluntatis affectu. quȩ om̃iũ factoꝵ
meritoꝵq nrensura est. Ex qualita.¬
tib quippe uoluntatũ non ex tempoꝵ
spacirs. sure recte facta fure peccata
metimuR.Alioquin maius petcatum
haberetur arborẽ deicere. qu̾a hominẽ
occidere. Illud enĩ fit longa mora
ictib multis. hoc ino ictu breuissimo
tempore. Proquo tamen exigui tẽporis
tam grandi peccato si perpetua depor.¬
tatione homo puniretur. &ĩã mitius

Expanded text:
maior non sentientis caecitate grauiore. maior non sentientis caecitate grauiore. ideo cum dixisset: In quo iudicio iudicaueritis, iudicabimini, secutus adiunxit: Et qua mensura mensi fueritis, metietur uobis. in uoluntate quippe propria metietur bonus homo bona facta et in ea metietur ei beatitudo, itemque in uoluntate propria metietur malus homo mala opera et in ea metietur ei miseria, quoniam, ubi quisque bonus est, cum bene uult, ibi etiam malus, cum male uult. ac per hoc ibi etiam fit uel beatus uel miser, hoc est in ipso suae uoluntatis affectu, quae omnium factorum meritorumque mensura est. ex qualitatibus quippe uoluntatum non ex temporum spatiis siue recte facta sine peccata metimur. alioquin maius peccatum haberetur arborem deicere quam hominem occidere; illud enim fit longa mora ictibus multis, hoc uno ictu breuissimo tempore. pro quo tamen exigui temporis tam grandi peccato si perpetua deportatione homo puniretur, etiam mitius
Abbreviated transcription (Latin):
non iudicemini. In quo enĩ iudicio
iudicaueritis. iudicabimini. Nũquid
si miquo iudicio iudicabunt iniquo
iudicabuntur:Absit. Nulla quippe
iniquitas apud dm̃. Sed ita dictum
est. in quo nuidicio iudicaueritis in eo
iudicabimini. tamqu̾ã diceretur. in
qua uoluntate benefeceritis inipsa li.
concupiscentiam oculis utens excecari
iuberetur. recte utiq audirox. in quib
oculis peccasti. in eis suppliciũ meruisti.
Iudicio enĩ quisq animi sui. seu bono
seu malo utinir uel bene facrendum
uel ad peccandum. Onde ñ initiũ ẽ.
ut in quo iudicat ineo iudicetur. hoc
est ut in ipso animi sui uiditio pęnas
luat. cũ ea mala patinur quȩ mabe iu.¬
dicantẽ animũ consequuntur. Alia
namos sunt manifesta tormenta
quȩ post futura preparantur. & iam
ipsa exeodẽ male uoluntatis cardine
attracta. In ipso autẽ animo ubi
appetitus uoluntaus humanorum
omnium ẽ. mensura factorum. con.¬
tinuo pena sequitur culpã. plerumq

Expanded text:
non iudicemini; in quo enim iudicio non iudicemini; in quo enim iudicio iudicaueritis, iudicabimini. numquid si iniquo iudicio iudicabunt, iniquo iudicabuntur? absit. nulla quippe iniquitas apud deum. sed ita dictum est: In quo iudicio iudicaueritis, in eo iudicabimini, tamquam diceretur: \'In qua uoluntate benefeceritis, in ipsa libconcupiscentiam oculis utens excaecari iuberetur, recte utique audiret: In quibus oculis peccasti, in eis supplicium meruisti\'. iudicio enim quisque animi sui seu bono seu malo utitur uel ad benefaciendum uel ad peccandum. unde non iniquum est, ut, in quo iudicat, in eo iudicetur, hoc est ut in ipso animi sui iudicio poenas luat, cum ea mala patitur, quae male iudicantem animum consequuntur. Alia namque sunt manifesta tormenta, quae post futura praeparantur, etiam ipsa ex eodem malae uoluntatis cardine adtracta; in ipso autem animo, ubi appetitus uoluntatis humanorum omnium est mensura factorum, continuo poena sequitur culpam plerumque
Abbreviated transcription (Latin):
quia non omnimodo tantũ ẽ. ideo falsus
est modus in quo tantũ ẽ. Cum uero
dixerit in qua mensura mensi fueritis.
renretietur uobis. Qumq manifestũ
sit aliud esse mensuram. in qua mea.¬
tur aliouid. aliud ipsam rẽ quȩ metit᷑.
Iam fieri potest ut inqua mensura ho.¬
mines mensi essent. uerbi grã modiu
tritici. inea illis metirentur milia modi¬
orum. Vt oe tam multũ interesset in
quantitate frumenti & nihil inmsura
ut taceam de ipsarum rerũ diuersitate.
quia non solum freri potest ut inqua
mensura quisq mensus fuerit ordeũ.
inea illi metiauir triticũ. sed inqua
mensura mensus fuerit frunrentum.
inea illi metiatur aurũ. & frum̃ti
sit unus modus. auri autẽ quãplurimi.
Ita cum sine cõparatione rerũ ipsarũ
& genus & quantitas differat. dici tam̃
rectissime potest inqua mensura men¬
sus ẽ. inea illi mettũ ẽ. Onde Autẽ
hoc dixerit xp̃s. paulo superius satis
eluco. Nolite inquit iudicare. ut

Expanded text:
quia non omni modo tantum est, ideo falsus quia non omni modo tantum est, ideo falsus est modus in quo tantum est. 25. Cum vero dixerit, In qua mensura mensi fueritis, remetietur vobis, cumque manifestum sit, aliud esse mensuram in qua metitur aliquid, aliud ipsam rem quae metitur; jam fieri potest ut in qua mensura homines mensi essent, verbi gratia, modium tritici, in ea illis metirentur millia modiorum, ut et tam multum interesset in quantitate frumenti, et nihil in mensura: ut taceam de ipsarum rerum diversitate; quia non solum fieri potest ut in qua mensura quis mensus fuerit hordeum, in ea illi metiatur triticum, sed in qua mensin ea illi metiatur aurum et frumenti sit unus modius auri autem quam plurimi. ita cum sine comparatione rerum ipsarum et genus et quantitas differat, dici tamen rectissime potest: In qua mensura mensus est, in ea illi metitum eat.\' unde autem hoc dixerit Christus, paulo superius satis elucet: Nolite, inquit, iudicare, ut
Abbreviated transcription (Latin):
paciatur. Sed quod peccato isto feci ligi
hoc ei lex faciat. Id est quia legẽ talia
ꝓhibentẽ de sua uita abstulit. auferat
eum &ĩa ipsa lex de hominũ uita quã
regit. Item dixissce. quantũ mensi fut.¬
ritis tantum mecretur uobis. nec sic
ess&r consequens. ut omnimodo arqua¬
les peccatis pȩnis intelligere deberemꝰ
Neque enĩ arqualia sunt. uerbi grã
triticum & hordrum. Et profecto diei
possor quantũ mensi fueritis tantũ me¬
tietur uobis. hoc ẽ. quantũ tritici. tantum
ordei. Quod si dedolorib ageretur
atq dicetur. quantum dolorẽ ingesserifis
tantus ingeretur uobis. freri possoe ut
tantus dolor esset. quãuis tẽpore diu.¬
turnior. Hoc ẽ mora maior. uis par.
Neque enĩ si deduab lucernis dicamus
tantum ignis iste caluit quantũ ille
Ideo falsũ erit. quia una earũ forte cuaus
extincta est. Non itaq si aliquid scđm
aliud tantum ẽ. scđ̾m aliud ñ ẽ. tantũ

Expanded text:
patiatur, sed quod peccato isto fecit legi, patiatur, sed quod peccato isto fecit legi, hoc ei lex faciat, id est quia legem talia prohibentem de sua uita abstulit, auferat eum etiam ipsa lex de hominum uita, quam regit. item si dixisset: \'Quantum mensi fueritis, tantum metietur uobis\\ nec sic esset consequens, ut omni modo aequales peccatis poenas intellegere deberemus; neque enim aequalia sunt uerbi gratia triticum et hordeum et profecto dici posset: \'Quantum mensi fueritis, tantum metietur uobis\', hoc est quantum hordei. Quod si de doloribus ageretur atque diceretur, Quantum dolorem ingesseritis, tantus ingeretur vobis; fieri posset ut tantus dolor esset, quamvis tempore diuturnior, hoc est mora major, vi par. Neque enim si de duabus lucernis dicamus, Tantum ignis iste caluit, quantum ille; ideo falsum erit, quia una earum forte citius exstincta est. Non itaque si aliquid secundum aliud tantum est, secundum aliud non est tantum,
Abbreviated transcription (Latin):
hendunt quantus sit. mensurã eiꝰ cõprę¬
hendunt. Et si hoc non assecuntur.
mensuram eius utiq non cõp̃hendint.
Nec ideo nulla ẽ. quia homines ram
nosse non possunt. Potest igitur ali¬
quid & sempiternũ esse. & certam sui
modi habere mensuram Serimdum
ipsos enĩ desolis arternitate locutus sum.
ut sua sententia conuincantur atque
concedant esse posse aliquid cũ mensum
sempiternũ.e sic ñ uideo putent
non esse eredendũ desupplicio sempit᷑no
quod minatus ẽ xp̃s. quia idẽ dixit.
tirnir uobis. &e iam sic non omnino ad
eãdẽ re ex omni parte urcesse esset
referre sententiam. Possunus enĩ recte
dicere. Quod plantaueris. hoc decerpe
Quauis nemo planta pomũ sed lignũ.
decerpat autẽ pomũ magis quã lignũ.
Sed illud dicimus scđm arboris genus.
quia non ficũ plantat unde nucem
decerpat. Ita dici possoe. quod feceris
pacreris. Ut non si stuprũ feceris. stuprũ

Expanded text:
ehendunt, quantus sit, mensuram eius compreehendunt, quantus sit, mensuram eius comprehendunt et, si hoc non adsequuntur, mensuram eius utique non comprehendunt nec ideo nulla est, quia homines eam nosse non possunt. potest igitur aliquid et sempiternum esse et certam sui modi habere mensuram. secundum ipsos enim de solis aeternitate locutus sum, ut sua sententia conuincantur atque concedant esse posse aliquid cum mensura sempiternum. ac sic non ideo putent non esse credendum de supplicio sempiterno, quod minatus est Christus, quia idem dixit: tietur uobis, etiam sic non omnino ad eandem rem ex omni parte necesse esset referre sententiam. possumus enim recte dicere: \'Quod plantaueris, hoc decerpes\', quamuis nemo plantet pomum sed lignum, decerpat autem pomum magis quam lignum; sed illud dicimus secundum arboris genus, quia non ficum plantat, nnde nucem decerpat. ita dici posset: \'Quod feceris, patieris,\' non ut, si stuprum fecerit, stuprum
Abbreviated transcription (Latin):
mensura mensi fueritis. in ea remeciet᷑
uobis. Satis inquit ridicube atq contra.¬
rre. Nam si admensurã redditurus ẽ.
penã. & om̃is mensura circũ scripta est
fine temporis. quid sibi uolunt inmar
infiniti supplicii: Istam questionem
a quali cumq phylosopho esse subirctã
atque ꝓpositam difficibe ẽ. credere.
quippe quiait. om̃is mensura cireũ.¬
scribitur tẽpore. quasi non soleat. nisi
tempoꝵ esse mensura. Sicut horarũ
& dierũ & annorũ. uel sicut dicimus
breut̃ fyllabã simplũ habere tẽporis
adsyllabã longã. Puto enĩ modios
&e rabones uruas & amphoras. ñ tẽpoꝵ
esse mensuras. Quomodo ergo omnis
mensura eireũ scribitur tẽpore: Nonne
ipsi dicunt solem istũ sempiter numi esse:
Qui tamen quantus sit ad terram men¬
suris geometricis ꝑserutari audent. &
renuntiare quod siue possit siue non
possit. constat eum tam̃ ꝓpriam sui
orbis habere mrensuram. quia & si c̃op̃¬

Expanded text:
mensura mensi fueritis, in ea remetietur mensura mensi fueritis, in ea remetietur uobis, satis, inquit, ridicule atque contrarie; nam si ad mensuram redditurus est poenam et omnis mensura circumscripta est fine temporis, quid sibi uolunt minae infiniti supplicii?\' Istam quaestionem a qualicumque philosopho esse obiectam atque propositam difficile est credere, quippe qui ait: <Omnia mensura circumscribitur tempore,1 quasi non soleat nisi temporum esse mensura sicut horarum et dierum et annorum. uel sicut dicimus breuem syllabam simplum habere temporis ad syllabam longam. puto enim modios et rabones, urnas et amphoras non temporum esse mensuras. quo modo ergo omnis mensura circumscribitur tempore? nonne ipsi dicunt solem istum sempiternum esse? qui tamen quantus sit ad terram, mensuris geometricis perscrutari audent et renuntiare. quod siue possit siue non possit, constat eum tamen propriam sui orbis habere mensuram, quia et, si compr
Abbreviated transcription (Latin):
gruum qui tam declarato nomine
xp̃iam appellamur offerimus. ñ solum
ruangelicis. uerum &iam ꝓpheticis lit.¬
teris demonstratur. Mutatio quippe
non dĩ. non ipsius religionis. fed sacri.¬
ficioꝵ & sacramentoꝵ inpuchenter nimo
uideretur predicata nisi fuissor ante
predicta. Quẽ ad modũ enim unus
idemq homo. si dõ mane aliud offerat
aliud urspere pro congruentia diurni
temporis non dm̃ mutat. sed religionẽ.
Sicut nec salurẽ. qui alio modo mane.
alio uespere salutat. ita in uni uerso
tractu scłoꝵ cum aliud oblatũ est ab
antiquis scĩs aliud ab eis qui nunc sunt
offertur. non humana presũptione sed
auctoritate diuina. temporib congrua
saera mysteria celebrantur. YE EO Qyop¬
SCRIPTŨEST. INAUA MEISURA
MENSI EUERITIS REMECIETURUOΡIS
am nunc deinde uideamus quale sit
quod demensura peccati atq supplicu
ꝓposuit. sic euangelio calũpniatus. Mina.
aeterna supplicia. Et alibi ait. In qua

Expanded text:
gruum, qui iam declarato nomine gruum, qui iam declarato nomine hristiani appellamur, offerimus, non solum euangelicis uerum etiam propheticis litteris demonstratur. mutatio quippe non dei non ipsius religionis sed sacrificiorum et sacramentorum inpudenter nunc uideretur praedicata, nisi fuisset ante praedicta. quem ad modum enim unus idemque homo, si deo mane aliud offerat aliud uespere pro congruentia diurni temporis, non deum mutat nec religionem sicut nec salutem, qui alio modo mane alio uespere salutat, ita in uniuerso tractu saeculorum, cum aliud oblatum est ab antiquis sanctis aliud ab eis, qui nunc sunt, offertur, non humana praesumptione sed auctoritate diuina temporibus congrua sacra mysteria celebrantur, noSCRIPTUM EST: IN QVA MENSURA MENSI FUERITIS, REMETIETUR VOBIS. Iam nunc deinde uideamus, quale sit, quod de mensura peccati atque supplicii proposuit sic euangelio calumniatus: \'Minadentibus aeterna supplicia et alibi ait: In qua
Abbreviated transcription (Latin):
nominis inter esse arbitrantur. quod
illi deos nos eos angelos appellamus.
non se obponunt eis ludificandis mul¬
tiplici fallatia. nisi dȩmones qui erro¬
re delectannuir. & quodã modo pascim¬
tur humano. qm̃ scĩ angeli ñ appro.¬
bant sacrificium. nisi quod ex doctri.¬
na uerȩ sapientiȩ uerȩo religionis
offertur uni uero dõ. cui scã in socie.¬
tate deseruiunt. Proinde sieut imã¬
pia suꝑbia siuir hominũ siue demonũ
sibi hos diuinos honores exhiberi uel
iuboe uel cupit. ita pia humilitas urel
hominũ uel angłoꝵ sc̃oꝵ. hȩc sibi
oblata recusauit. & cui deberentur
ostendit. Quius rei manifestissima
in sacris litteris nr̃is exempla monstrant᷑.
Dispertita autẽ diuinis eloquiis sacri.¬
ficia ꝑ tempoꝵ congruentiam. ut alia
fuerent ante manifestatione noui tes¬
tamenti quod exipsa uera & in uni.¬
us sacerdotis uictima. hoc est exfuso
xp̃i sangune ministrarr. & aliud
nune quod huic manifestationi con.¬

Expanded text:
nominis interesse arbitrantur, quod nominis interesse arbitrantur, quod illi deos, nos eos angelos appellamus, non se opponant eis ludificandis multiplici fallacia nisi daemones, qui errore delectantur et quodam modo pascuntur humano, quoniam sancti angeli non adprobant sacrificium, nisi quod ex doctrina uerae sapientiae ueraeque religionis offertur uni uero deo, cui sancta societate deseruiunt. proinde sicut impia superbia siue hominum siue daemonum sibi hos diuinos honores exhiberi : uel iubet uel cupit, ita pia humilitas uel hominum uel angelorum sanctorum haec sibi oblata recusauit et, cui deberentur, ostendit. cuius rei manifestissima in sacris litteris nostris exempla monstrantur. Dispertita autem diuinis eloquns sacnncia pro temporum congruentia, ut alia fierent ante manifestationem noui testamenti, quod ex ipsa uera et unius sacerdotis uictima, hoc est ex fuso Christi sanguine ministratur, et aliud nunc, quod huic manifestationi con
Abbreviated transcription (Latin):
&iam spiritabẽ uocamus. manifestũ
est id quod a nobis pie ac religiose
sit auoluntate animi proficisci.
quȩ ereanira spiritalis est. & omni
corporali prȩponenda. Onde colli¬
gitur corporali creaturȩ non esse
sacrificandum. restat spiritalis. quȩ
uel pia uel impia est. Pia scilicoe
in hominib & angelis iustis. & dõ rite
seruientib. Impia uero in hominib
& angelis iniquis. quos & iam demones
dicimus. Hac ꝑhoc neo spiritali qũauis :̃¬
iustȩ creaturȩ sacrificandũ ẽ. qm̃ qͣn.¬
tomagis pia est & subdita dõ. tanto
minus se tali honore dignatur quem
scit non deberi nisi dõ. Quanto ergo
ꝑninosius est sacrificari demoniis.
hoc est inique spiritali criaturę quȩ
in hoc proximo & caliginoso celo habitans
tamqruã inaereo carcere suo prȩdestina.¬
ta est supplicio sempiterno: Quam ⁊̃
obrem & iam cum se homines superio.¬
ribus cȩlestib potestatib quȩ non st̃
demonia sacrificare dicunt. & solius

Expanded text:
etiam spiritalem uocamus, manifestum etiam spiritalem uocamus, manifestum est id, quod a nobis pie ac religiose fit, a uoluntate animi proficisci, quae creatura spiritalis est et omni corporali praeponenda. unde colligitur corporali creaturae non esse sacrificandum. restat spiritalis, quae uel pia uel impia est: pia scilicet in hominibus et angelis iustis et deo rite seruientibus, impia uero in hominibus et angelis iniquis, quos etiam daemones dicimus. ac per hoc nec spiritali quamuis iustae creaturae sacrificandum est, quoniam, quanto magis pia est et subdita deo, tanto minus se tali honore dignatur, quem scit non deberi nisi deo. quanto ergo perniciosius est sacrificare daemoniis, hoc est iniquae spiritali creaturae, quae in hoc proximo et caliginoso caelo habitans tamquam in aerio carcere suo praedestinata est supplicio sempiterno! quam ob rem etiam cum se homines superioribus caelestibus potestatibus, quae non sunt daemonia, sacrificare dicunt et solius
Abbreviated transcription (Latin):
uos socios fireri demonioꝵ. Vnde satis
intelligi potest. non tam ipsam im.¬
molationẽ. nam uero dõ prisci scĩ
immola uerunt. sed quod dus falsis
& impus dȩmoniis immolauir repre.¬
hendi auera religione. insuꝑstitionib
gennium. Sicut enĩ ueritas hortat᷑
homines freri socios scõꝵ angelorum.
ita seducit impretas asocretatẽ dęmo.¬
niorũ cui p̃paratur ignis arternus.
sicut regium arternum societati scoꝵ
Neq illinc excusant impia sua sacri¬
lrga sacra &e simulaera quod eligan.¬
ter inerp̃tantur. quid quȩq signi.¬
cent. Om̃is quippe illa interp̃tatio
adcreaturam refertur non adereatorẽ.
cui uni debetur seruitus religionis.
Illa qurę uno nomine lathria grece
appellatur. neo nos dicimus terram.
ma ria. cęlum. solẽ. lunã. stellas. &
quasdam non in promtu sitas cęli ter.¬
s req potestates esse dȩmonia. Sed
cum om̃is creatura partim corporalis
sit. partim uero incorporalis. quã

Expanded text:
uos socios fieri daemoniorum. unde satis uos socios fieri daemoniorum. unde satis intellegi potest non tam ipsam immolationem, nam uero deo prisci sancti immolauerunt, sed quod diis falsis et impiis daemoniis immolatur, reprehendi a uera religione in superstitionibus gentium. sicut enim ueritas hortatur homines fieri socios sanctorum angelorum, ita seducit impietas ad societatem daemoniorum, cui praeparatur ignis aeternus sicut regnum aeternum societati sanctorum. Neque illinc excusant impii sua sacrilega sacra et simulacra, quod eleganter interpretantur, quid quaeque significent. omnis quippe illa interpretatio ad creaturam refertur, non ad creatorem, cui uni debetur seruitus religionis illa, quae uno nomine Xatpeta Graece appellatur. nec nos dicimus terram, maria, caelum, solem, lunam, stellas et quasdam non in promptu sitas aelites potestates esse daemonia; sed cum omnis creatura partim corporalis sit partim uero incorporalis, quam
Abbreviated transcription (Latin):
habent de non uichebunt. aures habent
& non audiunt. & cetera talia. Haro
eñi uerba ouo magis aperdita & popula¬
riter uera sunt. eo magis incutiunt
salubrẽ pudorẽ illis qui cum talibus
simulacris diuinũ cũ timore cultum
exhibent. eaq uiuentib similia uene.¬
rantes adorantesq contuentur. eisque
uelut presentib prexes allegant. uicti.¬
mas immolant. uota ꝑsoluunt. sacrifi¬
cis utuntur. ominino ut ea sensu caren.¬
tia putare non audeant. Ne arbitren¬
tur autẽ isti hoc solum nostros libros
irel sonare quod huiuscemodi affectus
humano cordi exidolis inuascitur. aꝑ.¬
tissime scriptũ ẽ. qm̃ om̃s du gentium
demonia. Onde & apostolica discipli.¬
na non solum dicit quod apud ioħem
leginir. Fratres cauete asi mulacris.
urrum &iam quod apud paulum.
Quid ergo dico quod idolis immolatũ
sit aliquid. a ut idolum est aliquid:
Sed quȩ inmolant gentes demonis
& non dõ immolabant. Nolo autem

Expanded text:
habent et non vident, aures habent habent et non vident, aures habent et non audiunt , et caetera talia. Haec enim verba, quo magis aperta et populariter vera sunt, eo magis incutiunt salubrem pudorem illis qui, cum talibus simulacris divinum cum timore cultum exhibent, eaque viventibus similia venerantes adorantesque contuentur, eisque velut praesentibus preces allegant, victimas immolant, vota persolvunt, sic afficiuntur omnino ut ea sensu carentia putare non audeant. Ne arbitrentur autem isti hoc solum nostros Libros velle sonare, quod hujuscemodi affectus humano cordi ex idolis innascitur, apertissime scriptum est, Quoniam omnes dii gentium daemonia . Unde et apostolica disciplina non slegitur: Fratres, cauete a simulacris, uerum etiam quod apud Paulum: Quid ergo dico? quod idolis immolatum sit aliquid aut idolum est aliquid? sed quae immolant gentes, daemoniis et non deo immolant; nolo autem
Abbreviated transcription (Latin):
est demones qui sunt preuaricatores
angeli. numquã hȩc sibi acultorib suis
quos decipiunt exprassent. Cerum hec
cum exhibentur dõ scđm eius inspirationẽ
nas litteras utriusq testanienti sciunt.
non hoc culpant insacribegis ritibus pa¬
ganoꝵ quod construant templa. & insti¬
tuant sacerdocia. & faciant sicrificia.
sed quod heȩ idolis & demonis exhibrant.¬
Et idola quidẽ omni sensu carere quis
dubitoe : Uerumtamen cũ his locantur
sedib honorabili sublimitate. ut apre.¬
cantib atq immolantib attendantur.
ipsa similitudine animatoꝵ menbroꝵ
atos sensuum qu̾auis insensata. & ex¬
anima afficiunt infirmos animos ut
uiuere ac sperare uideantur. Acceden.¬
te presertim ueneratioe multitudinis.
qua tantus eis culius impenditur quib
morbidis & pestilentiosis affectib mede.¬
retur scriptura diuina. quȩ rem quidẽ
notam. sed tamen saluibri remedio
ammonitionis inculcat dicens. Oculos

Expanded text:
es, qui sunt praeuaricatores es, qui sunt praeuaricatores angeli, numquam haec sibi a cultoribus suis, quos decipiunt, expetissent. uerum haec cum exhibentur deo secundum eius inspirationem nas litteras utriusque testamenti sciunt, non hoc culpant in sacrilegis ritibus paganorum, quod construant templa et instituant sacerdotia et faciant sacrificia, sed quod haec idolis et daemoniis exhibEt idola quidem omni sensu carere, quis dubitet? Verumtamen cum his locantur sedibus, honorabili sublimitate, ut a precantibus atque immolantibus attendantur, ipsa similitudine animatorum membrorum atque sensuum, quamvis insensata et exanima, afficiunt infirmos animos, ut vivere ac spirare videantur; accedente praesertim veneratione multitudinis, qua tantus eis cultus impenditur. 19. Quibus morbidis et pestilentiosis affectibus medetur Scriptura divina, quae rem quidem notam, sed tamen salubri remedio admonitionis inculcat, dicens, Oculos
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ cum urisdem ipsis litteris aꝑtissime
in his urel accrptandis uel reprobandis
uel ꝑcipiendis non nisi hominib consulat.
Nobis enim prodest colere dm̃. ñ ipsi deo¬
Q um ergo inspirat cedocet quomodo
colendus sit. non solum sua nulla indi¬
gentia facit. sed nr̃a maxima utilitate.¬
¶ Significatiua sunt autẽ omĩa talia sacri.¬
ficia & quarundam rerũ similitudines.
quib ammoneri nos oporto ad ea ipsa
quoꝵ similitudines sunt sure scrutanda.
sure noscenda. sue recolenda. De quare
quantũ satis est disserenda. non breuis
sermo flagitandus ẽ. quo nẽ respondere
nobis propositum est. Presertim quia
inaliis opusculis nr̃is de hao re multa iam
diximus. & qui ante nos dĩ eloquia
tractauert̃. desimilitudinib sacrificioꝵ
ireteris testamenti tamquã umbris figu.¬
risq futurorum copiose locuti sunt.
hoc sane nec inista breuitate p̃tereundũ.
quod templum. sacerdotẽ. sacrificium.

Expanded text:
deus, cum in eisdem ipsis litteris apertissime deus, cum in eisdem ipsis litteris apertissime in his uel acceptandis uel reprobandis uel percipiendis non nisi hominibus consulat. nobis enim prodest colere deum, non ipsi deo. cum ergo inspirat et docet, quo modo colendus sit, non solum sua nulla indigentia facit sed nostra maxima utilitate. significatiua sunt autem omnia talia sacrificia et quarundam rerum similitudines, quibus admoneri nos oportet ad ea ipsa, quorum similitudines sunt, siue scrutanda siue noscenda siue recolenda. de qua re, quantum satis est, disserenda non breuis sermo flagitandus est, quo nunc respondere nobis propositum est, praesertim quia in aliis opusculis nostris de hac re multa iam diximus et, qui ante nos dei eloquia tractauerunt, de similitudinibus sacrificiorum ueteris testamenti tamquam umbris figurisque futurorum copiose locuti sunt. Hoc sane nec in ista breuitate praetereundum est, quod templum, sacerdotem, sacrificium e
Abbreviated transcription (Latin):
predicatur. No ꝑhoc & quib omnino
annuntiata non ẽ. non credituri
prȩscrebantur. & quib non creditur. his
tamen annuntiata ẽ. in illoꝵ exemplo¬
demonstratur. Quib autẽ creditur¬
his annuntiatur. in regno cęloꝵ sc̃oꝵ¬
angeloꝵ socretati prȩparantur. UE
SACRIEICIORŨ UISTINCTIONE
am uideamus eam quȩ sequitur
ouestionẽ. Acousant inquit ritus
sacroꝵ. hostias. tura. & cetera quae
temploꝵ cultus exercuit. Cum idem
cultus ab ipsis inquit uel adõ quẽ colt̃
exorsus ẽ. tẽporib priscis cũ inducitur
ds̃ primitus eguisse. huic respondetur.
qm̃ ex illo seripturã nram loco hȩc ques.¬
tio proposita agnoscitur. ubi scriptũ est
eam exfructib terrȩ. abel autẽ exprimi.¬
tiuis ouium obtulisset munus dõ. hinc
potius esse intelligendum quani sit res
antiqua sacrificium. quod non nnisi uni
uero dõ offerri oportere ueraces & sacrȩ
litterȩ monent. Non quod illo egeat

Expanded text:
praedicatur. Ac per hoc et quibus omnino praedicatur. Ac per hoc et quibus omnino annuntiata non est, non credituri praesciebantur; et quibus non credituris tamen annuntiata est, in illorum exempldemonstrantur: quibus autem credituris annuntiatur, hi regno coeloangelorum societati praeparantur. III. DE SACRIFICIORUM DISTINCTIONE. Iam uideamus eam, quae sequitur, quaestionem. <accusant\', inquit, \'ritus sacrorum, hostias, tura et cetera, quae templorum cultus exercuit, cum idem cultus ab ipsis, inquit, uel a deo, quem colunt, exorsus est temporibus priscis, cum inducitur deus primitiis eguisse.\' Huic respondetur, quoniam ex illo scripturarum nostrarum loco haec quaestio proposita agnoscitur, ubi scriptum est Cain ex fructibus terrae Abel autem ex primitiuis ouium obtulisse munus deo, hinc potius esse intellegendum, quam sit res antiqua sacrificium, quod non nisi uni uero deo offerri oportere ueraces et sacrae litterae monent, non quod illo egeat
Abbreviated transcription (Latin):
alias euidentius sicut congruere tẽporib
diuinitus uisum est. neo prophetari de¬
stitit. nec qui inxũ erederent defuert̃.
ab adam usq ad moysen. & in ipso pło
isrł quȩ speciali quodam mysterio
gens ꝓphetca fuit. & in aliis gentibus.
ante quã uenissoe incarne. Cum enim iͣ¬
non nulli cõmemorantur insc̃ĩs hrebraicis
libris iam ex tempore abrahȩ. nec de stirpe
carnis eius neo expopulo i srł. nec aduen¬
tieia socretate in populo isrł.ui tamen
huius sacramenti participes fuerunt:
Cur non credamus &iam in ceteris
hac atq illac gentib alias alios fuisfe.
quãuis eos cõmemoratos ineisdẽ aucto¬
ritatib non begamus: Ita salus religio ⁊̃¬
nis huius ꝑ quã solam uerã salus uera
ueraciterq promitatur. nulli umquã
defuit qui dignus fuit. & eui defuit
dignus non fuit. & ab exordio ꝓpaga¬
tionis humanȩ usq infinẽ. quibusdã
ad pręmium. quibusdam ad iudicium

Expanded text:
alias evidentius, sicut congruere temporibus alias evidentius, sicut congruere temporibus divinitus visum est, nec prophetari destitit, nec qui in eum crederent defuerunt, et ab Adam usque ad Moysen, et in ipso populo Israel, quae speciali quodam mysterio gens prophetica fuit; et in aliis gentibus antequam venisset in carne. Cum enim nonnulli commemorantur in sanctis Hebraicis libris, jam ex tempore Abrahae, nec de stirpe carnis ejus, nec ex populo Israel, nec ex adventitia societate in populo Israel, qui tamen hujus sacramenti participes fuerunt; cur non credamus etiam in caeteris hac atque illac gentibus alias alios fuisse, quamvis eos commemoratos in eisdem auctoritatibus non legamus? Ita salus religionis hujus, per quam solam veram salus vera veraciterque promittitur, nulli unquam defuit qui dignus fuit; et cui defuit, dignus non fuit. Et ab exordio propagationis humanae usque in finem, quibusdam ad praemium, quibusdam ad judicium
Abbreviated transcription (Latin):
dicatione futuros esse prȩscrebat. qua.¬
les non quidem om̃s. sed tamen multi
ineius corporali prȩsentia fuerunt. qui
in eum nec suscitatis ab eo mortuis ere.¬
dere uolurrunt. quales &iam nunc
multos uidemus. cũ tanta manifestatione
de illo cõpleantur preconia prophetarum
nolle adhuc credere & malle humana
astutia refistere. quã tam dare atq per.¬
spieue tam sublimi & sublimiter diffama.¬
tȩ diuinȩ cedere auctoritati. quã diu
paruus & infirmus est intellectus homi.¬
nis diuinȩ cedere urritati. Quid ergo nͨ¬
mirum si tam infidelib pbenũ orbem
terrarum xp̃s priorib scłis nouerat.
ut eis apparere uel p̾dicari merito nolloe.
quos nec uerbis nec miraculis suis credi¬
turos esse prȩserebat: Neq eñĩ unere ⁊̃¬
dibile ẽ. tales fuisse tẽ om̃s quales ab eiꝰ
aduentu usq adhoc tẽpus tam multos
fuisse atq esse miramur. Et tamen ab 2ͨ¬
initio generis humani alias occultius

Expanded text:
dicatione futuros esse praesciebat, quadicatione futuros esse praesciebat, quales non quidem omnes sed tamen multi in eius corporali praesentia fuein eum nec suscitatis ab eo mortuis, credere voluerunt; quales etiam nunc multos videmus, cum tanta manifestatione de illo compleantur praeconia Prophetarum, nolle adhuc credere, et malle humana astutia resistere, quam tam clarae atque perspicuae, tamque sublimi et sublimiter diffamatae divinae cedere auctoritati, quamdiu parvus et infirmus est intellectus hominis, divinae accedere veritati. Quid ergo mirum, si tam infidelibus plenum orbem terrarum Christus prioribus saeculis noverat, ut eis apparere vel praedicari merito nollet, quos nec verbis, nec miraculis suis credituros esse praesciebat? Neque enim incredibile est, tales fuisse tunc omnes, quales ab ejus adventu usque ad hoc tempus tam multos fuisse atque esse miramur. Et tamen ab initio generis humani, alias ocultius,
Abbreviated transcription (Latin):
testatis fuissoe pẏthagoras. ut ubi uello
& quando uellos sua dogmata predica.¬
r&x. & si haberix &iã cũ ra potestate.
sũmã rerũ prȩcientiam nusquã &e nũq
apperer&e. nisi ubi & quando fibi ho.¬
mines credituros esse prȩnoscer&.
Proinde cum xp̃o non obiciant qd eius
doctrinam. non om̃s sequuntur. senti.¬
unt enim & ipsi nequaquã hoc recte
obici posse uel sapientre phylosophoꝵ
uel & iam nomini deoꝵ suoꝵ. Quid
respondebunt. si excepta altitidine sa.
consilium longe secretius latoe: Si ne
prȩ iuditio & iam forte causarũ. quȩ
saprudentib uestigari quȩunt. Hoc solũ
eis breuitatis gr̃ã in huius questionis
disputatione dicamus tunc uoluisse
hominibus apparere xp̃m. & apud ros
predicari doctrinam suam. quando
screbat. & ubi screbat esse qui ineum
fuerant credituri. his enĩ temporibus
& hs locis quib euangelium eius non
est predicatum tales om̃s in eius prȩ.¬

Expanded text:
testatis fuisset Pythagoras, ut, ubi uellet testatis fuisset Pythagoras, ut, ubi uellet et quando uellet, sua dogmata praedicaret, et si haberet etiam cum ea potestate summam rerum praescientiam, nusquam et numquam appareret, nisi ubi et quando sibi homines credituros esse praenosceret. proinde, cum Christo non obiciant, quod eius doctrinam non omnes sequuntur, sentiunt enim et ipsi nequaquam hoc recte obici posse uel sapientiae philosophorum uel etiam numini deorum suorum, quid respondebunt, si excepta illa altitudineconsilium longe secretius latet, sine praeiudicio etiam aliarum forte causarum, quae a prudentibus inuestigari queunt, hoc solum eis breuitatis gratia in huius quaestionis disputatione dicamus tunc uoluisse hominibus apparere Christum et apud eos praedicari doctrinam suam, quando sciebat et ubi sciebat esse, qui in eum fuerant credituri? his enim temporibus et his locis, quibus euangelium eius non est praedicatum, tales omnes in eius prae