comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tio fact̾orib legis accedat. s ut fa¬
ctores iustificatio legis p̃cedat.
Quid ẽ enim aliud iustificati. qͣm
iusti factiꝰ Ab illo scilicet qͥ usti¬
ficat impium: ut ex impio fiat
iustus. Si enĩ ita loqueremux. ut
diceremꝰ. homines lib̾abunt᷑: hoc
utiq intelligeret᷑ eis qͥ iam homi¬
nes essent acced̾e lib̾ationẽ: si aut̃
diceremꝰ. homines c̃abuntur. non
utiq intelligeretur eos c̃ari qui
Ita si dictum esset factores legis ho¬
norabunt᷑. recte ñ acciꝑemu ᷤ nͥ ho¬
norem illis qͥiã essent factores legi ᷤ
enim legis utiq iust sunt. Ae ꝑ hoc
tantumdẽ ẽ acsi diceretur. factores
legis c̃abuntuꝵ: ñ quia erant. s ut
sint: ut sic intelligerent etiam uidei
legis auditores indigere se gr̃a iusti¬
ficatoris. ut possint esse factores. q̃uit
certe ita dictum ẽ iustificabunt᷑. ac
si diceretur. iusti habebuntur. iusti
deputabunt᷑: sicut dic̾tum est de

Expanded text:
tio factoribus accedat, sed ut fatio factoribus accedat, sed ut factores iustificatio praecedat. quid est enim aliud \'iustificati\' quam \'iusti facti\', ab illo scilicet qui iustificat impium, ut ex impio fiat iustus? si enim ita loqueremur, ut diceremus \'homines liberabuntur\', hoc utique intellegeretur eis, qui iam homines essent, accedere liberationem; si autem diceremus \'homines creabuntur\', non utique intellegeretur eos creari quiita si dictum esset \'factores legis honorabuntur\', recte non acciperemus nisi honorem illis qui iam essent factores legis aenim legis utique iusti sunt. ac per hoc tantundem est, ac si diceretur \'factores legis creabuntur\', non quia erant, sed ut sint, ut sic intellegerent etiam Iudaei legis auditores indigere se gratia iustifieatoris, ut possint esse factores. aut certe ita dictum est \'iustifieabuntur\',ac si diceretur\'iustihabebuntur,\' \'iusti deputabuntur\', sicut dictum est de
Abbreviated transcription (Latin):
Quia enim ꝑsonaꝵ acceptio non ẽ apit
dm. ⁊ ñ auditores legis. s factores iusti¬
ficant᷑: id̾o siue iudeus. siue g̃cus. hoc
ẽ quilibet ex gentib c̃diderit: salutẽ
in euugłio parit̃ habebit. NIon enĩ
ẽ distinctio. sicut postea dicit. Om̃s e¬
nim peccauert̃. ⁊ egent gła d̾: iustifi¬
cati gͣtis ꝑ gr̃am ipsius. Unde auten
factorem legis grecum iustificari
diceret: sine gr̃a saluatoris: Ne
q enun cont̾ se ipsum diceret qd̃
ait. factores legis iustificabuntur.
dur. cum dicat gratis iustifica¬
ri hominem ꝑfidem sine oꝑib
legis: nichilq aliud uelit intel¬
ligi in eo qd̾ dicit gͣcis. nisi qui¬
a iustificationẽ oꝑa ñ p̃cedunt.
Aperte quippe alibi dicit. Si gr̃a
ñ ex oꝑib: alioquin gr̃a iam ñ
ẽ gr̃a. S sic intelligendum ẽ fa¬
ctores legis iustificabuntur: ut
sciamus eos alit̃ ñ esse factores
legis. nͥ iustificent᷑. ut ñ iustifica¬

Expanded text:
Quia enim personarum acceptio non est apud Quia enim personarum acceptio non est apud Deum, et non auditores legis, sed factores justificantur; ideo sive Judaeus sive Graecus, hoc est, quilibet ex Gentibus crediderit, salutem in Evangelio pariter habebit. Non enim est distinctio, sicut postea dicit. Omnes enim peccaverunt, et egent gloria Dei; justificati gratis per gratiam ipsius . Unde autem factorem legis Graecum justificari diceret, sine gratia Salvatoris? 45. Neque enim contra se ipsum diceret, quod ait, factores legis justificabuntur; justificentur: cum dicat gratis justificari hominem per fidem sine operibus legis , nihil aliud volens intelligi in eo quod dicit, gratis, nisi quia justificationem opera non praecedunt. Aperte quippe alibi dicit, Si gran ex operibus; alioquin gratia iam non est gratia. sed sic intellegendum est factores legis iustificabuntur, ut sciamus aliter eos non esse factores legis, nisi iustificentur, ut non iustifica
Abbreviated transcription (Latin):
Et quicumq in lege peccauerunt: ꝑ legẽ
iudicabunt᷑. Non enim auditores le¬
gis iusti st̃ aput d̾m: s factores legis
iustificabuntur. His ũbis hoc unde
agitur. subiungit. ⁊ dicit. Cum enĩ
gentes q̃ legem ñ habent naturalit̃
q̃ legis st̃ faciunt. ⁊ cetera. q̃ iam supͣ
cõmemoraui. Pinde ñ uidetur alio ᷤᷤ
hic sĩgcasse sub nomine gentiũ. quã
eos qͦs nomine g̃ci supra sig̃cabat. cũ
diceret udeo pͥmum ⁊ g̃c̃o. Porro si
euugłium uirtus d ẽ in salutem om̃i
c̃denti. iudeo pͥmum ⁊ g̃oo: ⁊ ira. ⁊ indig¬
natio. ⁊ tͥbulatio. ⁊ angustia in omnẽ
nificatus ẽ naturalit̃ que legis sunt
facientum.⁊ que sqͥptum habent opꝰ
legis in cordib suis: ꝓfecto ad euugłiũ
ꝑtinent gentes. quib lex in cordib scͥp¬
ta ẽ. Eis quippe c̃dentib uircus di ẽ
in salutem. Quib aũ gentib b̃n ope¬
rantib głam ⁊ honorem pacemq pro¬
mitteret extͣ euugłii gr̃am constituti

Expanded text:
uerunt, per legem iudicabuntur. non enim auditores legis iusti sunt apud deum, sed factores legis iustificabuntur. his uerbis hoc unde agitur subiungit et dicit: cum enim gentes, quae legem non habent, naturaliter quae legis sunt faciunt et cetera quae iam supra commemoraui. proinde non uidetur alios hic significasse sub nomine gentium quam eos, quos nomine Graeci supra significabat. cum diceret: Iudaeo primum et Graeco. porro si euangelium uirtus dei est in salutem omni credenti. Iudaeo primum et Graeco, et ira et indignatio, tribulatnificatus est naturaliter quae legis sunt facientium, et quae scriptum habent opus legis in cordibus suis: profecto ad Evangelium pertinent Gentes, quibus lex in cordibus scripta est; eis quippe credentibus virtus Dei est in salutem. Quibus autem Gentibus bene operantibus gloriam et honorem pacemque promitteret, extra Evangelii gratiam constitutis?
Abbreviated transcription (Latin):
solem dorsum ponentes. p̃ces fundunt
statue quam solem uocant: ⁊ cũ sonitu
maris at̾go feriantur. neptun statu¬
am quam ꝓ ipso mari colunt. quass
sentientem gemitib ferͥunt. Hoc enĩ
facit ⁊ quodam mͦ extorquet illa figã
menbroꝵ: ut animus uiuens in sensi¬
b corporis magis arbitretur sentire
corpus qͦd suo corpori simillimũ uidet
qͣm rotundum solem undasq diffusaᷤ.
⁊ quioquid ñ eisdem liniam̃tis forma¬
tum conspicit. quib illa formata st̃.
que uiuencia uidere consueuit.

Expanded text:
solem dorsum ponunt, preces fundunt solem dorsum ponunt, preces fundunt statuae quam solem vocant; et cum sonitu maris a tergo feriantur, Neptuni statuam quam pro ipso mari colunt, quasi sentientem gemitibus feriunt. Hoc enim facit et quodammodo extorquet illa figura membrorum, ut animus vivens in sensibus corporis, magis arbitretur sentire corpus quod suo corpori simillimum videt, quam rotundum solem undasque diffusas, et quidquid non eisdem lineamentis formatum conspicit, quibus illa formata sunt quae viventia videre consuevit.
Abbreviated transcription (Latin):
De quib rursum cum exagitari ceꝑint.
qd̾ corpora colunt. maximeq t̾ram.
in ꝓmptu ẽ: nam de celestib quia nr̃o
ea corpore contrectare ac contingere nͥ
oculoꝵ radiis ñ ualemꝰ. ñ ita erubescunt:
audent respondere non se ipsa corpo¬
ra colere. s que illis regendis p̃sident
numina. Itaq apłs una sentencia pe¬
nam istoꝵ. dampnationemq testat᷑.
Qui tͣnsmutauerunt inquit u̾itatem
huius sentencie simulacͣ dampnauit:
posteriore aũ int̾pretationem simula¬
croꝵ. Effigies enim a fabro factaᷤᷤ ap¬
pellando nominib eaꝵ reruo qͣs fabͥ¬
cauit d̾s: tͤnsmutant uĩtatem d in
mendacium. Res aũ ipsas ꝓdiis haben¬
do ⁊ uen̾ando. seruiunt c̃ature potuis¬
Quis aũ adorat aut orat intuens simu
lacrum: qui ñ sic afficiat᷑. ut ab eo se
eraudiri putet. ab eo sͥ p̃stari qd̾̃ deside¬
rat speret.. Itaq homines talib suꝑ¬
stitionib obligati. plerumq ad ipsuo

Expanded text:
De quibus rursus cum exagitari coeperint, De quibus rursus cum exagitari coeperint, quod corpora colant, maximeque terram, in promptu est nam de coelestibus quoniam nostro ea corpore contrectare atque contingere, nisi oculorum radiis non valemus, non ita erubescunt; respondere audent non se ipsa corpora colere, sed quae illis regendis praesident numina. Itaque Apostoli una sententia poenam istorum damnationemque testatur: «Qui transmutaverunt,» inquit, «veritatem hujus sententiae simulacra damnavit; posteriore autem interpretationes simulacrorum. Effigies enim a fabro factas appellando nominibus earum rerum, quas fabricavit Deus, transmutant veritatem Dei in mendacium; res autem ipsas pro diis habendo et venerando serviunt creatuutem adorat aut lacrum, qui non sic afficitur, ut ab eo se exaudiri putet, ab eo sibi praestari quod desiderat speret? Itaque homines talibus superstitionibus obligati, plerumque ad ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
cantur errores. Aliis itaq locis con¬
tra ista diuine scͥpture uigilant. ne
quisquã dicat cum irrisa fuerint
simulac᷑. ñ hoc uisibile colo. s numen
numina in alio psalmo eadẽ scͥpt᷑a
sic dampnat: qm̃ inquit om̃s dii
aliquid: s qd̾ ĩmolant gentes. demo¬
niis imolant. ⁊ ñ deo: nolo uos socios
fieri demonioꝵ. Uidentur aũ sibi
purgacioris esse religionis. qͥ dicunt.
nec simulacrum. nec demoniũ colo.
s ꝑ effigiem corporalem eius rei sig¬
num intucor quã colere debeo. Itaq
sig̃rant simulacra. ut alio loco dicant
sig̃cari t̾ram. ũn demplum solent ap¬
pellare celluris: alio mare. sicut nep¬
tuni simulacro: alio aerem. sic̃ iunoniᷤᷤ:
alio ignem. sicut uulcans alio lucife¬
rũ. sic̃ ueneris. alio solem. alio lunam:
quoꝵ simulacͥs ẽadem nomina. sic̃ cellu¬
ris imponunt: alio illud. alio illud si¬
dus. uł illam. aut illam c̃aturã. Neq
enim cuncta enuierare sufficimus.

Expanded text:
cantur errores. Aliis itaque locis et concantur errores. Aliis itaque locis et contra ista divinae Litterae vigilant, ne quisquam simulacra, non hoc visibile colo, sed numenpsa numina in alio psalmo eadem Scriptura sic damnat: Quoniam dii molant Gentes, daemoniis immolant, et non Deo. Nolo vos socios fieri daemoniorum» . 4. Videntur autem sibi purgatioris esse religionis, qui dicunt: Nec simulacrum, nec daemonium colo; sed effigiem corporalem ejus rei signum intueor, quam colere debeo. Itaque interpretantur simulacra, ut alio dicant significari terram, unde templum solent appellare Telluris; alio mare, sicut Neptuni simulacro; alio acrem, sicut Junonis, alio ignem, sicut Vulcani; alio luciferum, sicut Veneris; alio solem, alio lunam, quorum simulacris eadem nomina sicut Telluris imponunt; alio illud, alio illud sidus, vel illam vel illam creaturam: neque enim cuncta enumerare sufficimus.
Abbreviated transcription (Latin):
mones possunt: uł quas bnficia
p̃stando magis nocentes. qr magiᷤ
decipientes. uł aꝑte malefaciendo:
nec tam̃ qͦdlibet hoꝵ. nͥ qͣndo ꝑmit¬
tunt᷑ alta ⁊ sec̃ta dĩ ꝓuidencia.¬
Species menbroꝵ quã naturalit̃
in animantib uiuentẽ uide. atq
in nobismet ipsis sentire consueui¬
mus. qͣiquã ut illi assert̃ in signo
aliquo fabrefacto atq eminenti cos¬
locata suggestu. cum ad orari. atq
honorari a multitudine ceꝑit. parit
in unoquoq solidissimũ erroris af¬
fectum: ut qm̃ in illo figm̃to ñ inue¬
nit uitalem motũ. c̃dat num̃ occul¬
tum: effigiem tam̃ uiuenti corpori
similem. seductus forma. ⁊ cõmotus
auc̃toritate quasi sapientiũ institu¬
toꝵ. obsequent iuoss turbaꝵ: sine uiuo
aliquo habitatore esse non putat. Hinc
⁊ mala demonia ad possidenda genti¬
um simulac᷑. talis hominũ affectus
inuitat. Quoꝵ p̾sidentiũ uaria fal¬
lacia. mortiferi seminant᷑. ⁊ multipli¬

Expanded text:
mones possint, uel quasi beneficia praestando magis nocentes, quia magis decipientes, uel aperte malefaciendo nec tamen quodlibet horum, nisi quando permittuntur alta et secreta Dei prouidenspecies membrorum, quam naturaliter in animantibus viventem videre, atque in nobismetipsis sentire consuevimus, quanquam, ut illi asserunt, in signum aliquod fabrefacta atque eminenti collocata suggestu, cum adorari atque honorari a multitudine coeperit, parit in unoquoque sordidissimum erroris affectum, ut quoniam in illo figmento non invenit vitalem motum, credat numen occultum; effigiem tamen viventi corpori similem, seductus forma et commotus auctoritate quasi sapientium institutorum obsequentiumque turbarum, sine vivo aliquo habitatore esse non putat? Hinc et mala daemonia ad possidenda Gentium simulacra talis hominum affectus invitat, quorum praesidentium varia fallacia mortiferi seminantur et multipli
Abbreviated transcription (Latin):
audire u̾ba incantantis. qd̃ in
alio psalmo euidentiꝰ dicit᷑. Quo¬
rũ os maledictione ⁊ amaritudi¬
ne plenum ẽ: hoc ẽ uenenum as
pidũ. Ueloces pedes eoꝵ ad effun¬
Idendum sanguinẽ consuetudine
Imalefaciendi. Contͥtio ⁊ infelici¬
Itas in uiis eoꝵ. Om̃s enim malo¬
rũ hominũ uie. plene st̃ laborib
⁊ miseria. Ideo dñs clamat. Geni¬
de ad me om̃s qui laboratis ⁊ one¬
rati estis: ⁊ ego uos reficiã. Colli¬
de uigum meũ suꝑ uoᷤ. ⁊ discite

Expanded text:
audire verba incantantis , quod in audire verba incantantis , quod in alio psalmo evidentius dicitur. Quorum os maledictione et amaritudine plenum est: hoc est, venen ad effundendum sanguinem: consuetudine malefaciendi. Contritio et infelicitas in viis eorum: omnes enim malorum hominum viae plenae sunt laboribus et miseria; ideo Dominus clamat: Venite ad me, omnes qui laboratis et onerati estis, et ego reficiam vos. Tollite jugum
Abbreviated transcription (Latin):
Ibonum: non ẽ usq adunum.
Usq ad unum. uł cum ipso uno
potest intelligi. ut nullus hominũ
intelligatur: uł p̃ter unum. ut ac¬
cipiatur dñs xp̃c. Sicut dicimus
iste ager usq ad mare ẽ. ñ utiq si¬
mul computamꝰ ⁊ mare: ⁊ iste ẽ me¬
lior intellectus. ut nemo intelligatur
fecisse bonitatem usq ad xp̃m: qr ñ¬
rum ẽt qr usq quo quisq cognoscat
unum d̾m. ñ potest facere bonitatẽ.
Sepulcrũ patens ẽ guttur eoꝵ. Aut
uoracitas sig̃catur inhiantis gule.
aut in allegoria. qr occidunt. ⁊ quasi
deuorant interfecꝰtos. eos quib su
simile ẽ e contrario qd̾ p̃dictuo ẽ
macta ⁊ manduca: ut in suã fi¬
Linguis suis dolose agebant. id ẽ positio
linguis malis: nam hoc uidetuꝵ nc epłȩ qui¬
las habent linguas: id est mali chas.
Quomͦ potestis bona loqui: cum si¬
tis maliꝰ Tenenũ aspidum sub
labiis eoꝵ Uenenuo dolũ dicit:
aspidum aũ qr nolunt audire
p̃cepta legis: sicut aspides nolunt

Expanded text:
bonum, non est usque ad unum. Usque ad unum, vel cum ipso uno potest intelligi, ut nullus hominum intelligatur, vel praeter unum ut accipiatur Dominus Christus. Sicut dicimus: Iste ager usque ad mare est. Non utique simul computamus et mare. Et iste est melior intellectus, ut nemo intelligatur fecisse bonitatem usque ad Chrrum est, quia usque quod quisque cognoscat unum Deum, non potest facere bonitatem. Sepulcrum patens est guttur eorum. Aut voracitas significatur inhiantis gulaut in allegoria, qui occidunt, et quasi devorant interfectos eos, quibus mosimile est, e contrario, quod Petro dictum est, Macta, et manduca, ut in suam fiLinguis suis doloslinguis malis: nam hoc videtur signihabent linguas; id est, mala Qus malis. Venenum aspidum sub labiis eorum: Venenum dolum dicit; aspidum autem, quia nolunt audire praecepta legis, sicut aspides nolunt
Abbreviated transcription (Latin):
eoꝵ : nolite dubitare p̃cessisse mala ¶ex tra
ne incurratis in illud ꝓũbium saui.¬
lomonis. Insipiencia iuri uiolat
uias eiuus : dm̃ aũ causat᷑ in corde
Si aũ potens ẽ siue ꝑ angłos. uł bono ᷤᷤ¬
uł malos. siue qͦcumq alio mͦ. ope¬
rari etiam in cordib maloꝵ ꝓmĩtsᷤ¬

Expanded text:
eorum, nolite dubitare praecessisse mala merita eorum, nolite dubitare praecessisse mala merita ne incurratis in illud proverbium Salomonis, Insipientia viri violat vias ejus, Deum autem causatur in corde Si autem potens est, sive per Angelos, vel bonos vel malos, sive quocumque alio modo operari etiam in cordibus malorum
Abbreviated transcription (Latin):
ignominie. Idem paulopꝰ. Sicut
ñ ꝓbauert̃ dm habere in noticiã.
t̃didit illos d̾s in reꝓbam m̃dem
ut faciant que ñ conueniunt. Et
ad thessalonicenses in epla sed̾a ait
de quib dam. Peo qͦd dilectionem
iũtatis ñ receperunt ut salui fie¬
rent. iõ mictet illis d̾s oꝑationem
erroris. ut c̃dant mendacio. ut ui¬
dicent᷑ om̃s qui ñ c̃didert̃ uerita¬
d.s consensert̃ iniquitati. His ⁊
talib testimoniis diuinoꝵ eloque¬
or q̃ omnia cõmemorare nimis
longum ẽ. satis qͣntum existimo
manifestat᷑ oꝑari d̾m in cordib ho¬
minũ ad inclinandas eoꝵ uolun¬
taces quocũq uoluerit. siue ad bo¬
na ꝓ sua miscdi̾a. siue ad mala ꝓ
mĩtis eoꝵ : iudicio utiq suo aliqͣn¬
do aꝑco. aliquando occulto. semper
aũ iusto. Fixum enĩ debet ẽẽ ⁊ ĩmo¬
bile in corde ur̃o: qr non ẽ iniqͥtas
aput d̾m. Ae ꝑ hoc qͣndo legiti ᷤᷤ in
licceris ũtatis ado seduei homi
nes. aut obtundi. uł obdurari corda

Expanded text:
 Sicut non probaverunt Deum habere in notitia, tradidit illos Deus in reprobam mentem, ut faciant ea quae non conveniunt. Et ad Thessalonicenses in Epistola secunda ait de quibusdam: Pro eo quod dilectionem veritatis non receperunt, ut salvi fierent, ideo mittit illis Deus operationndacio, ut iudicentur omnes, qui non crediderunt ueritati, sed consenserunt iniquitati, ait. His et talibus testimoniis diuinorum eloquiorum, quae omnia commemorare nimis longum est, satis, quantum existimo, manifestatur operari deum in cordibus hominum ad inclinandas eorum uoluntates quocumque uoluerit, siue ad bona pro sua misericordia siue ad mala pro meritis eorum, iudicio utique suo aliquando aperto, aliquando occulto, semper autem, iusto. fixum enim debet esse et immobile in corde uestro, quia non est iniquitas apud deum. ac per hoc, quando legitis in litteris ueritatis a deo seduci hnes, aut obtundi vel obdurari corda
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ in reb humanis. ut nesciat phi¬
losophos uł studium sapiencie.
uł ipsam sapienciam profiteri.
Cauet eos tam̃ qui sed̾m elementa
huius mundi philosophant᷑: nõ
scdm dm̃ a quo ipse factus ẽ mun¬
dus. Ammonet᷑ enim p̃cepto apłico.¬

Expanded text:
est in rebus humanis, ut nesciat phiest in rebus humanis, ut nesciat philosophos uel studium sapientiae uel ipsam sapientiam profiteri. Cauet eos tamen, qui secundum elementa huius mundi philosophantur, non secundum Deum, a quo ipse factus est mundus. Admonetur enim praecepto apos
Abbreviated transcription (Latin):
qui cognoscentes dm̃ ñ sicut dm̃ głifica¬
uerunt. Hanc tam̃ u̾itatem sic̃ uidemꝰ
aput impios ⁊ sacͥlegos inuentam ñ de¬
struit. s confirmat apłs: eiusq uticur
testimonio ad docendos eos qui ista
ẽ qd̾ fecit apłs: ut eoꝵ fana circũi¬
ens aram quamdã int̾ aras demo¬
num inuentam in qua scͥptum¬
esset. ignoto do̾: neq hoc negando
⁊ refelendo destrurerit. s potiꝰ con¬
firmando hinc etiam reppererit
oportinum sue disputationiᷤ exor¬
I dium dicens: quem uos ignorantes
colitis. hunc ego amnuncio uobis.
Hanc itaq ⁊ nos ꝑ maiores nr̃os
traditam nob̃ sequentes apłicam
regulam: si quid recti etiam in per¬
ũsis inuenerimꝰ. eoꝵ ꝑũsitate corre¬
ct᷑a. illud qd̾ rectum ẽ minime uiola¬
mus: ut in uno homine ex his que
uera tenet etiam falsa em̃dentur:
ñ ex falsis conuic̾tis. etiam uera
siasticis eruditus. platonicoꝵ forte
nomen ignoret: ñ tam̃ ita surdus

Expanded text:
qui cognoscentes deum non sicut deum glorificaqui cognoscentes deum non sicut deum glorificauerunt. hanc tamen ueritatem, sicut uidemus, apud impios et sacrilegos inuentam non destruit, sed confirmat apostolus eiusque utitur testimonio ad docendos eos, qui ista est quod fecit Apostolus, ut eorum fana circumiens, aram quamdam inter aras daemonum inventam, in qua scesset: ignoto deo, neque hoc negando et refellendo destruxerit, sed potius confirmando hinc etiam reppererit oportunissimum suae disputationis exordium dicens: quem uos ignorantes colitis, hunc ego annuntio uobis. Hanc itaque et nos per maiores nostros traditam nobis sequentes apostolicam regulam si quid recti etiam in peruersis inuenerimus, eorum peruersitate correcta illud quod rectum est minime uiolamus, ut in uno homine ex his quae uera tenet etiam falsa emendentur, non ex falsis conuictis etiam uera siasticis eruditus Platonicorum forte nomen ignoret, nec
Abbreviated transcription (Latin):
in scła. Ueritas quippe c̃ature ado ẽ:
non ẽ ds. Quam illi in mendacium
conũterunt. tanqͣm dos colentes solẽ
⁊ lunam: ⁊ quecumq celestia atq der¬
restria. Qd̃ gͦ ĩmutauer̃t in m̃daciũ
suum. culpat. detestatur. eũcit: qd̃
aũ uerum in doctna qͣmus multis
falsitatib ꝑmixta. confusaq serua¬
uerunt. ãpprobat. testatuꝵ. affirmat.
Nam ⁊ hic eumdẽ locum ita cepit ut di¬
ceret: reuelatur enim ira di de celo su¬
per omnẽ impietatem.⁊ iniusticiam
hominũ eoꝵ qui uitatem in iniqui¬
tate detinent: ñ ab negans u̾itatem
qͣmuis in iniquitate detentam. Et in
actib apłoꝵ cum de d̾o uno ⁊ uero athe¬
nienses doceret qd̃ in illo uiumꝰ. moue¬
mur ⁊ sumꝰ: continuo subiunx̃. sicut
quidam scđm uos dixerunt. Hoc gͥ qͦd
in d̾o uiuimus. ⁊ mouemur. ⁊ sumus.
ex illa u̾itate ẽ. qͣm ⁊ illi impii simu¬
lacroꝵ cultores in iniquitate detinent:

Expanded text:
in saecula; veritas quippe creaturae a Deo est, in saecula; veritas quippe creaturae a Deo est, non Deus, quam illi in mendacium converterunt, tanquam deos colentes solem et lunam et quaecumque coelestia atque terrestria: quod ergo immutaverunt in mendacium suum, culpat, detestatur, evertit; quod autem verum in doctrina, quamvis multis falsitatibus permixta confusaque, servarunt, approbat, testatur, affirmat. Nam et hinc eumdem locum ita coepit, ut diceret, Revelatur enim ira Dei de coelo super omnem impietatem et iniustitiam hominum eorum, qui ueritatem in iniquitate detinent, non abnegans ueritatem quamuis in ini- quitate detentam, et in Actibus apostolorum cum de deo uno et uero Athenienses doceret, quod in illo uiuimus, mouemur et sumus, continuo subiunxit: sicut quidam secundum uos dixerunt. hoc igitur, quod in deo uiuimus et mouemur et sumus, ex illa ueritate est, quam et illi impii simulacrorum cultores in iniquitate detinent,
Abbreviated transcription (Latin):
ruptibilis di. in similitudinẽ ima¬
ginis corruptibilis hominis. ⁊ uolu¬
crũ. ⁊ quadrupedum.⁊ serpentiuoi.
Talia quippe nouimus fuisse simu¬
lacra egyptioꝵ: ubi ⁊ instituta eẽ
multiplicior muldoq ignominiosior
ydolatra ꝑhibetur. Numquid ta¬
men cognitionem denegauit illis
fuisse. ac ñ potius confirmauit di¬
cens: cognoscentes dm. ñ ut dm głifi¬
caueruntꝰ Si gͦ istam cognitionẽ
tanqͣm mendacium repelłe ⁊ destru¬
ere conaret᷑. qd̾ eam in sacͥlegis inue¬
nisset: nomne qͦd absit u̾itatis ini¬
micus existerete Ideoq id qd̾ ĩmu¬
tauerunt in m̃daciuo suum. nam
⁊ hoc dixit. ĩmutauerunt głam di in
similitudinem imaginis corruptibili ᷤ
hominis: talem scilicet fingentes deuoi
qualis ñ ẽ d̾s: ⁊ ñ sicut eum cognouert̃.
cradentes hominib. Et paulopꝰ de ta¬
lib dicit. Qui ĩmut auert̃ u̾itatẽ in
m̃dacium : ⁊ coluerunt ⁊ seruiert crea¬
ture: potius qͣm c̾adori. qui ẽ b̃ndictꝰ¬

Expanded text:
s dei in similitudinem imaginis corruptibilis hominis et uolucrum et quadrupedum et serpentium. talia quippe nouimus fuisse simulacra Aegyptiorum, ubi et instituta esse multiplicior multoque ignominiosior idolatria perhibetur. numquid tamen cognitionem dei negauit in illis fuisse ac non potius confirmauit dicens: cognoscentes deum non ut deum glorificauerunt? si ergo istam cognitionem tamquam mendacium refellere et destruere conaretur, quod eam in sacrilegis inuenisset, nonne, quod absit, ueritatis inimicus existeret? ideoque id quod immutauerunt in mendacium suum — nam et hic dixit: immutauerunt gloriam dei in similitudinem imaginis corruptibilis hominis, talem scilicet fingentes deum, qualis non est deus, et non sicut eum cognouerunt tradentes hominibus, et paulo post de talibus dicit: qui immutauerunt ueritatem dei in mendacium, et coluerunt et seruierunt creaturae potius quam creatori, qui est b
Abbreviated transcription (Latin):
sunt: ⁊ ĩmutauert̃ glam ioorrupti¬
bilis di in similitudinẽ imaginiᷤ cor¬
ruptibilis hominis. ⁊ uolucrum. et
quadrupedũ.⁊ serpentium. Ubi ⁊ ro¬
manos. ⁊ g̃cos. ⁊ egyptios. qui de sapi¬
encie nomine głati sunt fec̃ incellig.

Expanded text:
orruptibilis Dei in similitudinem imaginis corruptibilis hominis et uolucrum et quadrupedum et serpentium; ubi et Romanos et Graecos et Aegyptios. qui de sapientiae nomine gloriati sunt, fecit intellegi.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ qͦd uiratur. ut ñ uirauerit. quia ñ
dixit ꝑ dm̃. s dixit. destis mͥ ẽ d̾s. Ridi¬
culum ẽ hoc putare. Tamen ꝓpter
contenciosos aut multuo tardi not
ne aliquid interesse quis putet. sciat
etiam hoc mͦ urasse apłm dicentem:
qui intelligit ñ in bonis. s in necessa ¶Ra te¬
riis iurationem habendam. refrenet tu psaln¬
se qͣntum potest. ut ñ ea utatur nis lxx.iii
necessicate:cum uidet pigros esse ho¬
mines ad c̃dendum qͦd utile est eis
credere. nͥ uiratione firmet᷑. Ad hoc
itaq ꝑtinet qd̾ hic dicitur: sit aut̃
sermo ur̃. est est. non. non. Hoc bonũ
cessitate uenire infirmitatis eorum
quib aliquid suades: q̃ infirmitas
utiq malum ẽ. Tnde nos cotidie
liberari dep̃camur: cum dicimꝰ lib̾a
nos a malo. Itaq ñ dixit qd̾ ampliꝰ¬

Expanded text:
 quod juratur, ut non juraverit, quia non dixit per Deum, sed dixit, Testis est Deus. Ridiculum est hoc putare; tamen propter contentiosos aut multum tardiores, ne aliquid interesse quis putet, sciat etiam hoc modo jurare Apostolum dicentem, qui intelligit non in bonis, sed in necessariis jurationem habendam, refrenet se quantum potest, ut non ea utatur, nisi necessitate, cum videt pigros esse homines ad credendum quod utile est eis credere, nisi juratione firmetur. Hocitaque pertinet quod sic dicitur, Sit autem sermo vester, Est, est; Non, non: hoc bonum cessitate venire infirmitatis eorum quibus aliquid suades: quae infirmitas utique malum est, unde nos quotidie liberari deprecamur, cum dicimus, Libera nos a malo . Itaque non dixit, Quod a
Abbreviated transcription (Latin):
ducat manducantẽ ñ udicet. P. c̾. ici
tẽptatione. Non ego ĩmundiciã obso¬
nii timeo.s ĩmundiciã cupiditati. Scio
noe om̃e carnis genꝰ qd̾ cibo esset usu
manducare ꝑmissũ: helyã cibo carniᷤ
refectũ. ioh̾em mirabili abstinencia
p̃ditũ. animalib hoc ẽ locustis in escã
cedentib ñ fuisse pollutũ. Et scio e¬
sau lenticłȩ concupiscencia deceptũ:
⁊ dauid ꝓpt̃ aque desideriũ ase ipso
rephensũ: ⁊ regẽ nr̃m ñ de carne. s destũ¬
pane tempcatũ. Id̾oq ⁊ ppłs in heremo ñ
qr carne sᷤ desid̾auit. s qr esce desiderio ad

Expanded text:
ducat, manducantem non judicet . Didici ducat, manducantem non judicet . Didici temtatione. non ego immunditiam obsonii timeo, sed immunditiam cupiditatis. scio Noe omne carnis genus, quod cibo esset usu, manducare permissum, Helian cibo carnis refectum, Iohannen mirabili abstinentia praeditum animalibus, hoc est lcedentibus non fuisse pollutum. Et scio Esau lenticulae concupiscentia deceptum ; et David propter aquae desiderium a seipso reprehensum ; et Regem nostrum non de carne, sed de paesse tentatum . Ideoque et populus in eremo, non q
Abbreviated transcription (Latin):
nuinere tuo. quã multũ amaui. Neq siman¬
ducaũimꝰ abundabimꝰ. neq si ñ manducaue¬
rimꝰ. deerit ncb̃. hocẽ dicere. Nec illa res me
copiosũ faciet. nec illa erũpnosũ. Audiuii ⁊
alterã. Ego enĩ didic in quib sũ sufficiens
esse. Et abundare noui. ⁊ penuriã pats
noui. Om̃ia possũ meo qͥ me confortat.
fuit quẽto lia diceutẽ afflat.atuȩ inspi¬
sca ic nus adamaui. Om̃ia possũ inqͥt. in
eo qͥ me confortat. Confortame ut pos¬
si. Da qd̾ iubes. ⁊ uibe qd̾ uis. Iste se acce¬
pisse conficit᷑. i qd̾ głatur in dño głatur.
Audiui aliũ : ogantẽ ut accipiat. aufer
ame concupiscencia ᷤᷤ uentͥs. Uñ appa¬
eri. Docuisti me pat̃bone. om̃ia mun¬
da mundiᷤs s malũ esse homini qͥꝑ of
fendiłm manducat. Et omnẽ crea¬
turã tuã bonã esse nichilq abiciendũ
qd̾ cũ gr̃aꝵ actione ꝑcipit᷑. Et qr esca
dicct incibo. aut in potu. Etut qͥmandu¬
cat ñ manducantẽ ñ sꝑnat. ⁊ qͥñ man¬

Expanded text:
quam multum amaui: neque si manducauerimus, abundabimus, neque si non manducauerimus, deerit nobis; hoc est dicere: nec illa res me copiosum faciet nec illa aerumnosum. audiui et alteram: ego enim didici, in quibus sum, sufficiens esse et abundare noui et penuriam pati noui. omnia possum in eo, qui me confortat. fuit, quem talia dicentem adflatu tuae inspirationis adamaui: omnia possum, inquit, in eo, qui me confortat. conforta me, ut possim, da quod iubes et iube quod uis. iste se accepisse confitetur et quod gloriatur in domino gloriatur. audiui alium rogantem, ut accipiat: auferme concupiscentias uentris. unde adpaeri. Docuisti me, pater bone: omnia munda mundis, sed malum esse homini qui per offensionem manducat; et omnem creaturam tuam bonam esse nihilque abioiendum, quod cum gratiarum actione percipitur; et quia esca dicet in cibo aut in potu ; et ut qui manducat non manducantem non spernat; et qui non man
Abbreviated transcription (Latin):
cũ nouũ: cantate dño om̃is t̃̾ra. Ipse qͥppe
cantat in nob̾. cuiꝰ gr̃a cantamꝰ: sicut ait
apls. Anuultis exꝑim̃tũ eiꝰ acciꝑe. qͥ in me
cantat canticũ nouũ: s qͥ eo mͦ cantat. ut
apłs ãmonet dicens. Cantantes ⁊ psallentes
in cordib ur̃is dño. Intꝰ enĩ ẽ hoc gauduo.
ubi uor laudis ⁊ canit᷑. ⁊ audit᷑ Qua uoce
laudat᷑ qͥ gratis amandꝰ ẽ toto corde. tota¬

Expanded text:
cum nouum, haec ad omnem terram. ipse quippe cantat in nobis, cuius gratia cantamus, sicut dicit apostolus: An uultis experimentum eius accipere, qui in me cantat canticum novum, sed qui eo modo cantat ut Apostolus admonet, dicens: Cantantes et psallentes in cordibus uestris domino. intus est enim hoc gaudium, ubi uox laudis et canitur et auditur; qua uoce laudatur, qui gratis amandus est toto corde, tota
Abbreviated transcription (Latin):
multi mortu st̃ multomagis
⁊ gr̃a dĩ ⁊ donum in gr̃a unius homi¬
nis iħu ap̃i in multos habundabit.
ut intelligatur ñ in magis mul¬
tos. cum iniqui magis multi sint
quidem qͥ dampnabuntur. s magiꝰ
habundabit. qr in his qui ꝑ xp̃m
redimuntur temporalit̃ ualet for¬
sit e contrario: plus tamen p̃stat
axp̃c regeneratis. qͣm eis nocuerat
ille genatis. Dusputamusᷤ enim¬
ñ de quocumq peccatore qui quan
nis diabolus inuenitur: si contagi¬
um gñationis adam. Sĩn dicens

Expanded text:
multi mortui sunt, multo magis multi mortui sunt, multo magis gratia Dei et donum in gratia unius hominis Jesu Christi in multos abundabit: ut intelligatur, non in magis multos, cum iniqui magis multi sint qui damnabuntur; sed magis abundabit, quod in iis qui per Christum redimuntur, temporaliter valet forsit a contrario, plus tamen praestat Christus regeneratis, quam eis nocuerat ille generatis. non de quocumque peccatore, qui quandnis, diabolus invenitur; si contagium generationis, Adam. Proinde, dicens
Abbreviated transcription (Latin):
gonem p̃sentis luctaminis in qͦ
⁊ martires certauerunt: absuma¬
tur uͦ ⁊ ipsa in renouatione corpo¬
ris. quam resurrectio pollicetur.
Ibi enim penitus absorbebit᷑ mors
in uictoriam: cui mͦ gr̃a ap̃i adi¬
mit regnum ne suoꝵ animas ad
penas tartari ꝑtrahat. Qd̾ uͦ adiun¬
xit de adam qui ẽ forma futuri.
neq hec uno modo intelligit᷑: Aut
enim forma. xp̃i e contrario ẽ. ut
quemadmodum in illo om̃s mori¬
untur. sic ⁊ in ap̃o om̃s uiuificen¬
tur: ⁊ quomͦ ꝑ ipsius mobedienci¬
am peccatores constituti sc̃ multi.
sic ꝑ xp̃i obedienciam uisti consti¬
tuant᷑ multi: aut formam futu¬
ri eum dirit. qd̾ ipse influerit for¬
mam mortis posteris sius. Ille ca¬
men melior ẽ intellectus: ut e con¬
trario forma ẽẽ c̃latur quã mul¬
tum comm̃dat apłs. Oeniq ne
omnino ex equo in hac forma eadẽ
contraria pensarent᷑. adiungit.
dicit. S ñ sicut delict̾um ita⁊ do¬
natio. Si enim ob unius delictũ

Expanded text:
gonem praesentis luctaminis, in quo gonem praesentis luctaminis, in quo et martyres certauerunt, absumatur uero et ipsa in renouatione corporis, quam resuIbi enim penitus absorbebitur mors in victoriam, cui modo gratia Christi adimit regnum, ne suorum animas ad poenas tartari pertrahat. Quod vero adjunxit de Adam, qui est forma futuri. Neque hoc uno modo intelligitur. Aut enim forma Christi e contrario est, ut quemadmodum in illo omnes moriuntur, sic et in Christo omnes vivificentur; et quomodo per ipsius inobedientiam peccatores constituti sunt multi, sic per Christi obedientiam justi constituantur multi. Aut formam futuri eum dixit, quod ipse inflixerit formam mortis posteris suis. Ille tamen est melior intellectus, ut e contrario forma esse credatur, quam multum commendat Apostolus. Denique ne omnino ex aequo in hac forma eadem contraria pensarentur, adjungit, et dicit: Sed non sicut delictum ita et donatio. Si enim ob unius delictum
Abbreviated transcription (Latin):
regnauerit qui ñ peccauert̃. ad¬
deret in similitudinem p̃uarica¬
tionis adȩ: idẽ qr inerat in hor
membͥs similitudo p̃uaricatio¬
nis adȩ. Potest ⁊ sic intelligi. Reg¬
nauit mors abadam usq ad mo
ysen.⁊ in eo ᷤ qui ñ in similitudi¬
nem p̃uaricationis ade peccaue¬
runt: qr in se ipsis cum iam nati
ẽent. nec ratione adhuc uterent᷑
qua ille utebatur qͣndo peccauit:
nec p̃ceptum accepissent qd ille
transg̃ssus ẽ. s solo original uicio
tenerentur obst̾cti. ꝑ qd̾ eos reg¬
num mortis cheret ad condemp¬
nationem. Qd̾ regnum mortis
renati ad euis ꝑtinent regnum:
q̃m mors temporalis qͣmuis ⁊ ip¬
sa de originali delicto ꝓpagata
sĩt. corpus in eis int̾imis. animã
uͦ ad penas non thit. uͥ uoluit
regnum mortis intelligi: ut am¬
ma renouata ꝑ gr̃am iam ñ mo¬
riatur in gehemna. idẽ a uita dei
ñ alienetur. nec separetur. Tempo
terim ad exercitationem fidei ⁊ a¬

Expanded text:
regnaverit qui non peccaverunt, adregnaverit qui non peccaverunt, adderet, in similitudinem praevaricationis Adae, id est quia inerat in horum membris similitudo praevaricationis Adae. Potest et sic intelligi, « regnavit mors ab Adam usque ad Moysen et in eos, qui non in similitudinem praeuaricationis Adae peccauerunt, quia in semet ipsis, cum iam nati essent, nec ratione adhuc uterentur, qua ille utebatur, quando peccauit, nec praeceptum accepissent, quod ille transgressus est, sed solo originali uitio tenerentur obstricti, per quod eos regnum mortis traheret ad condemnationem. quod regnum mortis renati ad eius pertinent regnum, quoniam mors temporalis, quamuis et ipsa de originali delicto propagata sit, corpus in eis interimit, animam uero ad poenas non trahit, ubi uoluit regnum mortis intellegi, ut anima renouata per gratiam iam non moriatur in gehenna, id est a uita dei non alienetur, non separetur, temporterim ad exercitationem fidei et a
Abbreviated transcription (Latin):
ient ab illo uno homine. sic ab e¬
Dodem peccato infantes ĩmunes ẽẽ
non possunt.nͥ ab eius reatu per ap̃i
babtismum resoluant᷑. Usq ad legẽ¬
enim peccatum in mundo fuit: ñ q
poterat ꝑ litteram legis auferri. qd̃
solo poterat sp̃u gr̃e. Ne quisquã gͦ
fidens de uirib nondico uoluntatis
s potius uanitatis suȩ putaret libe¬
ro arbitrio legem potuisse sufficere.
⁊ xp̃i gr̃am derideret. ideo ait aplꝰ. Is
q enim ad legem peccatum in mun¬
do fuit. Peccatum aũ ñ deputabat᷑
Icum ler non ẽ. Non dixit non erat.
s ñ deputabatur: qr lex non erat qua
arguente demonstraretur siue lex
rationis in paruulis. siue ler litte¬
re in ppło. S regnauit inqͥt mors
ab adam usq ad moysen: qr nec
ler ꝑ moysen data potuit regnũ
Et in eos inquit qui ñ peccauert
insimilitudinem p̃uarieationiꝰ
ade. Iste enim melior intellectus
hoꝵ ũboꝵ. ut cum dirisset. regna¬
uit mors ⁊ in eos qui ñ peccauert̃.
quasi nos moueret. quare in eos

Expanded text:
icut ab illo uno homine sic ab eodem peccato infantes immunes esse non possunt, nisi ab eius reatu per Christi baptismum resoluantur. usque enim ad legem peccatum in mundo fuit. non qpoterat per litteram legis auferri, quod solo poterat spiritu gratiae. ne quisquam ergo fidens de uiribus non dico uoluntatis sed potius uanitatis suae putaret libero arbet Christi gratiam derideret, ideo ait Apostolus, usque enim ad legem peccatum in mundo fuit: peccatum autem non deputabatur, cum lex non esset, non dixit, non erat, sed non deputabatur, quia lex non erat, qua arguente demonstrationis in paruulo siue lex litterae in populo. Sed regnauit, inquit, mors ab Adam usque ad Moysen, quia nec lex per Moysen data potuit regnum « Et in eos, inquit, qui non peccaverunt in similitudinem praevaricationis Adae. » Iste enim melior intellectus horum verborum, ut cum dixisset, regnavit mors et in eos qui non peccaverunt, quasi nos moveret quare in eos
Abbreviated transcription (Latin):
bonefaciũ Quicumq enim er illo uno mub¬
papam ur in sẽ ĩpsis futuri erant: cunc in illo¬
bs rome. unis erant. Pm̃ illud peccatum Po¬
lius ẽet: si ex illo nullus erisser. Por¬
ro aũ in quo erat natura cõmuns.
ab eius uicio nullus ẽ immunis. Si am
do qui ñdum ꝓpria uł bona uł mala
oꝑabantur. rei tam̃ exorigine nasce¬
bantur: laudet miscdiam qui lib̾at᷑.
ñ culpet uidicium qui punitur. Hic
si dixerimꝰ quanto meluisᷤ ambo libe¬
rarentur: nichil nob conueniencius
diceretur. quam ohomo tu quis es qͥ
respondeas deo. Nouit quippe ille qͥd
agat. ⁊ qͣntus numerus ẽẽ debeat pri¬
mitus omniũ hominũ: deinde sc̃oꝵ
sicut siderum. sicut angłoꝵ: atq ut
de t̾renis loquamur. sicut pecoꝵ pis¬
cium. uolatiliũ. sicut arboꝵ ⁊ herbaꝵ
sicut deniq folioꝵ. capilloꝵq nr̃oꝵꝑ¬
Si enim obunui ᷤᷤ delictum mors
regnauit ꝑ unuoi a quo delicto par¬
Aiuili ꝑ babtismum expiantur. mul¬
tomagis qui habundanciam gr̃e ⁊

Expanded text:
orerentur. quicumque enim ex illo uno multi in se ipsis futuri erant, tunc in illo unus erant. proinde illud peccatum solius esset, si ei illo nullus exisset; porro autem, in quo erat natura communis, ab eius uitio est nullus immunis. si ergo ambo, qui nondum propria uel bona uel mala operabantur, rei tamen ex origine nascebantur, laudet misericordiam, qui liberatur, non culpet iudicium, qui punitur. Hic si dixerimus: \'Quanto melius ambo liberarentur!\' nihil nobis conuenientius dicetur quam:s o homo, tu quis es, qui respondeas deo? nouit quippe ille, quid agat et quantus numerus e?»e debeat primitus omnium hominum deinde sanctorum sicut siderum. sicut angelorum atque. ut de terrenis loquamur, sicut pecorum. piscium. uolatilium. sicut arborum et herbarum, sicut denique foliorum capillorSi enim ob unius delictum mors regnavit per unum, a quo delicto parvuli per baptismum expiantur, multo magis qui abundantiam gratiae et
Abbreviated transcription (Latin):
rlibro Eosdem aũ om̃s etiam mul¬
consul tõ postea dicit adiungens Sicut
hylarnenim ꝑ inobedienciam unuis ho¬
minis peccatores constituti sunt
multi: sic ⁊ per unius hominis
obedienciam usti constituent᷑ mult.

Expanded text:
omnes: eosdem autem omnes etiam momnes: eosdem autem omnes etiam multos postea dicit, adjungens: Sicut enim per inobedientiam unius hominis peccatores constituti sunt multi, sic et per unius hominis obedientiam, justi constituentur multi.
Abbreviated transcription (Latin):
unus delic̾tum in om̃s homines ad
condempnationem: ⁊ ñ potiuꝰ ꝑmul¬
ta sua delicta. ñ qr etiam siliud unĩ
sit. tamen idoneum ẽ ꝑducere ad
condempnationem etiam nulliᷤ
additis ceteris. sicut ꝑducit par¬
uulos morientes qui exadam nas¬
cuntur si in axp̃o non renascant᷑:
se ẽe contraria. ut om̃s eant in
condempnationem ꝑ adam. ⁊ om̃s
in iustificationẽ ꝑ xp̃m: om̃ino
erras. Hullus enim hominũ nͥ
ꝑ adam thitur ad dampnationẽ.
de qua ꝑ lauacrum regeneratio¬
nis homines lib̾antur: ⁊ nullus
natione lib̾antur. Id̾oq ex ut̃q
parte dic̾tum ẽ om̃s: qr nemo ad
dampnationem generationis. nͥ
ꝑ istum. nemo ad uitam regene¬
rationis ñ ꝑ illum. Ae ꝑhoc non
gen̾alitas unuis partis excludit
locum alterius: quia ex hoᷤ ipsis
qui genãlit̾ moriuntur in adam
terea om̃s lib̾are dictus ẽ etiam
ipse. q̃m ñ liberat quemquã nͥ
ipse. sicut dictus ẽ illuminare
omneo hominem. qr nemo quẽ¬
quam illuminat nisi ipse.

Expanded text:
ictum in omnes homines ad condemnationem, et non potius per multa sua delicta, nisi quia etiamsi illud unum sit, tamen idoneum est perducere ad condemnationem, etiam nullis additis caeteris, sicut perducit parvulos morientes, qui ex Adam nascuntur si in Christo non renascantur.se esse contraria, ut omnes eant in condemnationem per Adam, et omnes in justificationem per Christum, omnino erras: nullus enim hominum nisi per Adam trahitur ad damnationem, de qua per lavacrum regenerationis homines liberantur. Et nullus atione liberatur: ideo ex utraque parte dicti sunt omnes; quia nemo ad damnationem generationis nisi per istum, nemo ad vitam regenerationis nisi per illum. Ac per hoc non generalitas unius partis locum excludit alterius; quia ex his ipsis qui generaliter moriuntur in Adam, terea omnes liberare dictus est etiam ipse, quoniam non liberat quemquam nisi ipse: sicut dictus est illuminare omnem hominem , quia nemo quemquam illuminat, si non ipse.
Abbreviated transcription (Latin):
set: ñ om̃s bomines qͣntum ad is¬
tam conditionem mortalium ꝑti¬
nec morerent᷑. Qd̃ aũ dicit apłs in
quo om̃s peccauert: in quo intelli¬
gitur ñͥ in adam in quo eos dicit ⁊
mori: Quia ñ erat iustum sine
cmine tͦnsire supplicium. Quid aut̃
aliud indicant etiam sequentia ũba
apłica: Cum enim hoc dixisset: ad¬
uinxit. Usq ad legem enim peccatũ
gͦ s ñ deputabatiu: qi ñ ostendeba¬
tur qd̾ deputaret᷑. Sicut enim alib
dicit. ꝑlegem cognitio peccati. S tes¬
nauit inquit mors ab ada usq ad
moysen. hoc ẽ qd sup̃dyxerat usq
ad legem. Nonusq ad moysen. ut
potuit mortis auferre. quȩ ñ reg¬
nat utiq ñ ꝑ peccatum. Regnũ
quippe eius ẽ. ut hominẽ morta

Expanded text:
set, non omnes homines, quantum ad isset, non omnes homines, quantum ad istam conditionem mortalium pertinet, morerentur. Quod autem dicit Apostolus, in quo omnes peccaverunt: in quo, non intelligitur mori? quia non erat justum sine crimine transire supplicium. Usque aliud indicant etiam sequentia verba apostolica? Cum enim hoc dixisset, adjunxit, Usque enim ad legem peccatum ergo, sed non deputabatur; quia non ostendebatur, quod deputaretur. Sicut enim alibi dicit, Per legem cognitio peccati . Sed regnavit, inquit, mors ab Adam usque aMoysen; hoc est quod supra dixerat, usque ad legem: non usque ad Moysen, ut potuit mortis auferre, quae non regnisi per peccatum. Regnum porro ejus est, ut hominem morta
Abbreviated transcription (Latin):
mundum. Nunqͥd enim euam nõ
imitant᷑ peccantes: Aut peccatũ
generis humans ñ magis ex ipsa
sumpsit inicium⁊ A muliere mici¬
um fac̾tum ẽ peccati: ⁊ ꝑ illam sic̃
scͥptum ẽ mormur om̃s. Cur gͦ ñ
uis attendere ꝓpterea potius apłm¬
int᷑uit in mundum: qr ñ imitati¬
onem s genãtionem uolebat intel¬
ligi: Sicut enim amuliere mnienios
peccati fuit. sic inicium generatio¬
nis a uiro ẽ. Prior enĩ uir seminat:.
ut femina pariat. Id̾o ꝑunum homi¬
nem peccatum int̾ut in mundũ: qr ꝑ
semen gñationis intrauit. qd̾ a ui¬
ro excipiens concipit femina. qͦ more
nasci noluit qui solus sine peccato
ẽ natus ex femina. eͥ trum aũ pec¬
catum an mors. an utrumq mom̃s
homines ꝑtͣnsisse dictum sit: ambi¬
guum ẽ. S quid hoꝵ sit: res ipsa
tam aꝑta demonstrat. Nam s pec¬
catum ñ ꝑtͣnsisset: non omniᷤᷤ ho¬
mo cum lege peccati que in mem¬
bͥs ẽ nasceretur. Si mors ñ ꝑtͣnsis¬

Expanded text:
m est. Numquid enim Evam non imitantur peccantes, aut peccatum generis humani non magis ex ipsa sumpsit initium? A muliere initium factum est peccati, et propter illam, sicut scriptum est, morimur omnes . Cur ergo non vis attendere, pintravit in mundum, quia non imitationem, sed generationem volebat intelligi? Sicut enim a muliere initium peccati fuit, sic initium generationis a viro est: prior enim vir seminat, ut femina pariat: ideo per unum hominem peccatum intravit in mundum, quia per semen generationis intravit, quod a viro excipiens concepit femina: quo more nasci noluit, qui solus sine peccato est natus ex femina. LVII. JUcatum, an mors, an utrumque per omnes homines pertransisse dictum sit, videtur ambiguum: sed quid horum sit, res ipsa tam aperta demonstrat. Nam si peccatum non pertransisset, non omnis homo cum lege peccati, quae in membris est, nasceretur: si mors non pertransis
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ gestum ẽ in cruce ap̃s. in sepultu¬
ra in resurrectione t̃cio die. in ascen¬
sione in cȩlum. ⁊ sedere ad dexterao
patͥ̾s: ita gestum ẽ ut hiᷤ reb ñ mis¬
tce tantum dictis. s etiam gestis
configuraretur uita ap̃iana que hic
geritur. Ham ꝓpt̃ eius crucem di¬
nem suam crucifirert̃ cum passio¬
nib ⁊ concupiscenciis. ꝓpt̃ sepultu¬
ram. consepulti enim sumꝰ cum &̾
surrectionem: ut quemadmodum
ap̃c resurrexit a mortuis ꝑgłam pa¬
tͥs ita ⁊ nos in nouitate uitę ambus ex sern¬
lemus. ꝓpt̃ ascensionem in cȩlum. ne de re¬

Expanded text:
 gestum est in cruce Christi, in sepultura, in resurrectione tertia die, in ascensione in coelum, et sessione ad dexteram Patris, ita gestum est, ut his rebus non mystice tantum dictis, sed etiam gestis, configuraretur vita Christiana, quae hic geritur. Nam propter ejus crucem dinem suam crucifixerunt cum passionibus, ei concupiscentiis . Propter sepulturam: Consepulti enim estis cum Chropter resurrectionem: Ut quemadmodum Christus surrexit a mortuis in gloriam Patris, ita et nos in novitate vitae ambulemus.
Abbreviated transcription (Latin):
tui ẽẽ peccato. qr in morte ipsius
babticati sumus: ꝓfec̾to ⁊ paruuli
qui babtirantur in xp̃o. peccato
moriuntur: qr in morte ipsus bab¬
tirantur. Nullo aũ excepto dictũ
xp̃o iħu. in morte ipsui ᷤᷤ babtuati
sumus: ⁊ ido dictum ẽ. ut ꝓbaret᷑¬
no ᷤᷤ mortuo ᷤᷤ ẽe peccato. Cui aut̃
peccato paruul renascendo mori¬
untur: nͥ qd̾ nascendo traxerint:
Ac ꝑ hoc etiam ad ipso ᷤ ꝑtinet qd̃ se¬
quitur dicens. Consepulti enim
sumus illi ꝑ babtismum in morteo.
ut quemadmodum surrerit ap̃c a¬

Expanded text:
tui esse peccato, quia in morte Christi baptizati sumus, profecto parvuli qui baptizantur in Christo, peccato moriuntur, quia in morte ipsius baptizantur. Nullo enim excepto dictum Christo Jesu, in morte ipsius baptizati sumus, et ideo dictum est, ut probaretur mortuos esse nos peccato: cui autem peccato parvuli renascendo moriuntur, nisi quod nascendo traxerunt? ac per hoc etiam ad ipsos pertinet quod sequitur, dicens: Consepulti enim sumus illi per baptismum in mortem, ut quemadmodum surrexit C
Abbreviated transcription (Latin):
bona p̃cesserant oꝑa: ñ natura q̃
dota fuerat ꝑ liberum arbitrium
in ipsa radice uiciata: s gͣtuita hoc
ẽ uera gra. Qui enim de mundo
mundũ elegit. fecit qd̾ eligeret. ñ
inuenit. qr reliquie ꝑ electioneo
gr̃e saluȩ factȩ sunt. Si aũ gr̃a m

Expanded text:
bona praecesserant opera, non natura, quae tota fuerat per liberum arbitrium in ipsa radice vitiata, sed gratuita, hoc est vera gratia. Qui enim de mundo mundum elegit, fecit quod eligeret, non invenit, quia reliquiae per electionem gratiae salvae factae sunt. Si autem
Abbreviated transcription (Latin):
c̃aturȩ. ñ qd̾ c̃atura reuelationen
erpect̾et alt̾ius naturȩ que non sit
c̃atura: s ipse qualis nunc ẽ expe¬
ctat quando sit qualis futura ẽ:
canquam si diceret᷑ oꝑante pictore
subiectis sͥ colorib ⁊ ad opus euis
paratis. Expectatio coloꝵ mani¬
festationem imaginis erpectat:
res erunt: s tantum qd̾ aliã digni¬
tatẽ habebunt. Uanitati enim in¬
quit c̃atura subiec̾ta ẽ. Hoc ẽ illud.
U anitas uanitatum. ⁊ om̃ia uanitas.
Que habundancia ẽ homini in om̃s¬
labore suo quẽ ipse laborat sub sole:
Cui dictumẽ. in labore manducabis
panem. Uanitati gͦ c̃atura subiecta
ẽ ñ sponte. Bene additum ẽ ñ spon¬
te. Homo quippe sponte peccauit:
s ñ iponte dampnatꝰ ẽ. Peccatuo
itaq fuit spontaneum cont᷑ p̃cep¬
tum facere ueritatis: peccati aũ
pena subiq fallaciȩ. Non enim
sponte catura uanitat subiecta ẽ
s ꝓpter eum qui subiecit eam in spe:
qui neq peccatum impunitũ reliqͥt.

Expanded text:
atura revelationem exspectet alterius naturae, quae non sit creatura; sed ipsa qualis nunc est, exspectat quando sit qualis futura est: tanquam si diceretur, Operante pictore subjectis sibi coloribus et ad opus ejus paratis, expectatio colorum manifestationem imaginis exspectat: res erunt; sed tantum quod aliam dignitatem habebunt. 3. Vanitati enim, inquit, creatura subjecta est. Hoc est illud: Vanitas vanitantium, et omnia vanitas. Quae abundantia elabore suo, quem ipse laborat sub sole; cui dictum est. In labore manducabis panem? « Vanitati ergo creatura subjecta est, non sponte. » Bene additum est, « non sponte. » Homo quippe sponte peccavit; sed non sponte damnatus est. Peccatum itaque fuit spontaneum contra praeceptum facere veritatis; peccati autem poena subjici fallaciae. Non enim sponte creatura vanitati subjecta est: « sed propter eum qui subjecit eam in spe, qui neque peccatum impunitum reliquit,