comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dentia. & ad lib̾tatem a seruitute tnͣs¬
latam: tot linguas inimicoꝵ conuer¬
tere ad xꝑi confessionẽ: quarũ ñ ua¬
lendo unam ferre. uersa fuerat in ne¬
gationem. Quid plura: Tantus in illo
parebat : tanta de ore p̃dicantis p̾tio¬
sissime ueritatis pondera ꝓcedebant:
ut ingentis multitudinis adu̾sarios
int̾fectores xꝑi iudeos. faceret ꝓ illo
paratos mori: a quib cum illo formi¬
dabat occidi. Hoc fecit sꝑc sc̃s: tunc
missus. ante ꝓmissus. Ista d̾ns magna
atq miranda sua beneficia p̃uide¬
bat: qñ dicebat. Et uiderunt & ode¬
runt me & patr̃e meũ: ut adimple¬
Satur sermo qui scͥptus ẽ in lege eoꝵ¬

Expanded text:
dentia, et ad libertatem a servitute transdentia, et ad libertatem a servitute translatam, tot linguas inimicorum convertere ad Christi confessionem, quarum non valendo unam ferre, versa fuerat in negationem. Quid plura? Tantus in illo lenitudo apparebat, tanta de ore praedicantis pretiosissimae veritatis pondera procedebant, ut ingentis multitudinis adversarios interfectores Christi Judaeos faceret pro illo paratos mori, a quibus cum illo formidabat occidi. Hoc fecit Spiritus sanctus tunc missus, ante promissus. Ista Dominus magna atque miranda sua beneficia praevidebat, quando dicebat, « Et viderunt, et oderunt et me et Patrem meum: ut adimpleatur sermo qui
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ẽ in caritate: s ꝑfecta caritas forasmit¬
tit timorẽ. Deniq ante passionẽ d̃ni
seruilis timor enis. interrogatus est.
a femina seruitutis: post resurrectio¬
nẽ uͦ d̾ni. liberalis eius amor ab ipso
pͥncipe libertatis. & idõ ibi turbabatur.
hic tͣnquillabatur: ibi qu̾e dilexerat ne¬
gabat: hic quẽ negauerat diligebat.
S adhuc etiam tunc amor ipse infirmꝰ
fuerat & angustus: donec eũ roboraret
sic ad ꝑhibendum de xꝑo testimoni¬
um quondam eius frigidum pectꝰ
accendit: atq illa pͥus trepida quȩ
ueritatem sup̃sserant ora. reserauit:
ut cum om̃s in quos uenerat sꝑc sc̃s¬
linguis om̃ium gentium loquerent᷑:
uideoꝵ circumstantib turbis. solus ad
res de illius resurrectione confunde.¬
ret. Si quẽ delectat tam suauiter. sc̃m
tale spectaculum intueri: actus apłoꝵ
legat. Ibi beatum petrũ quẽ negant̾ẽ
doluerat: stupeat p̃dicantem. Ibi lin¬
gũa illam uideat ad fidutiam a diffi¬

Expanded text:
ate, sed perfecta charitas foras mittit timorem . Denique ante passionem Domini, servilis timor ejus interrogatus est a femina servitutis; post resurrectionem vero Domini liberalis ejus amor ab ipso Principe libertatis : et ideo ibi turbabatur, hic tranquillabatur; ibi quem dilexerat negabat, hic quem negaverat diligebat. Sed adhuc etiam tunc amor ipse infirmus fuerat et angustus, donec eum roboraret sic ad perhibendum de Christo testimonium quondam ejus frigidum pectus accendit, atque illa prius trepida quae veritatem suppresserant, ora reseravit, ut cum omnes in quos linguis omnium gentium loquerentur, Judaeorum circumstantibus turbis, solus ad res de illius resurrectione confunderet. Si quem delectat tam suaviter sanctum tale spectaculum intueri, Actus Apostolorum legat : ibi beatum Petrum quem negantem doluerat, stupeat praedicantem; ibi linguam illam videat ad fiduciam a diffi
Abbreviated transcription (Latin):
monium ꝑhibebit de me: tanqũa di¬
ceret. odio me habuerunt & occider̃t
uidentes: s tale de me paraclytus testi¬
moniũ ꝑhibebit: ut eos faciat in me
credere ñ uidentes. Et uos inquit testi¬
moniũ ꝑhibebitis: quia ab initio me¬
cũ estis. Perhibebit sꝑc sc̃s: ꝑhibebitis
& uos. Quia enim ab initio mecũ esti.
potestis p̃dicare quod nostis: quod ut
mͦ ñ faciatis. illius sꝑc plenitudo ñdũ
adest in uobis. Ille gͦ testimoniũ ꝑhi¬
bebit de me: & uos ꝑhibebitis. Dabit
enim uobis fidutiam destimoniũ ꝑhiben
petro adhuc defuit. qͣndo mulieris an¬
cillȩ int̾rogatione ꝑt̾ritus ñ potuit ue¬
rũ testimoniũ ꝑhibere: s contra suam¬

Expanded text:
monium perhibebit de me: tanquamonium perhibebit de me: tanquaceret, Odio me habuerunt et occiderunt videntes, sed tale de me Paracletus testimonium perhibebit, ut eos faciat in me credere non videntes. Et vos, inquit, testimonium perhibebitis, quia ab initio mecum estis. Perhibebit Spirituset vos. Quia enim ab initio mecum estis, potestis praedicare quod nostis: quod ut modo non faciatis, illius Spiritus plenitudo nondum adest vobis. Ille ergo testimonium perhibebit de me, et vos perhibebitis: dabit enim vobis fiduciam testimonium perhibePetro adhuc defuit, quando mulieris ancillae interrogatione perterritus, non potuit verum testimonium perhibere; sed contra suam
Abbreviated transcription (Latin):
runt gratis: An quia paraclytus q̃n
& oderunt. testimonio manifestiore con¬
uicit: inmo etiam aliquos ex illis qui
uiderunt & adhuc oderant. ad fidem
quȩ ꝑ dilectionẽ oꝑatur sui manifesta¬
tione comuiertit: Hoc ut ita intelligamꝰ:
ita factũ ẽẽ recolimus. Uenit enim die
om̃s erant: qui illo ad impleti. cum lin¬
guis om̃ium gentium loquerentur.
plures ex his qui aderant tanto mira¬
culo stupefacti. qndoquid̾e uiderunt
loquente petro. tam magnũ atq diui¬
nũ testimoniũ ꝑhiberi de xꝑo. ut ille
qui occisus ab eis int̃ mortios deputa¬
batur. resurrexisse & uuiere ꝓbaret᷑:
compuncti corde conuersi sunt: & tan¬
ti sanguinis tam impie atq immanit̃
fusi. indulgentiam ꝑceꝑunt: ipso redep¬
ti sanguine quẽ fuderunt. Yꝑi enim
sanguis sic in remissionẽ peccatoꝵ om¬
niũ fusus ẽ: ut ipsũ etiam peccatũ pos¬
set delere quo fusus ẽ. Hoc gͦ intuens
ãns dicebat: odio habuerunt me gͣtis.
Cum autẽ uenerit paraclytus. ille testi¬

Expanded text:
runt me gratis? » An quia Paracletus quan oderunt, testimonio manifestiore convicit? Imo vero etiam aliquos ex illis qui viderunt, et adhuc oderant, ad fidem quae per dilectionem operatur , sui manifestatione convertit. Hoc ut ita intelligamus, ita factum esse recolimus. Venit enim die omnes erant, qui illo adimpleti cum linguis omnium gentium loquerentur, plures ex his qui oderant, tanto miraculo stupefacti quandoquidem viderunt loquente Petro tam magnum atque divinum testimonium perhiberi de Christo, ut ille qui occisus ab eis inter mortuos deputabatur, resurrexisse et vivere probaretur, compuncti corde conversi sunt; et tanti sanguinis tam impie atque immaniter fusi indulgentiam perceperunt, ipso redempti sanguine quem fuderunt . Christi enim sanguis sic in remis ionem peccatorum omnium fusus est, ut ipsum etiam peccatum posset delere quo fusus est. Hoc ergo intuens minus dicebat, Odio habuerunt me gratis: cum autem venerit Paracletus, ille testi
Abbreviated transcription (Latin):
Stam uob̾ a patre. sꝑm ueritatis qui a
patre ꝓcedit: ipse testimoniũ ꝑhibebit
de me. Et uos testimoniũ ꝑhibebitis.
Ille quippe testimoniũ ꝑhibens & testes
fortissimos faciens: abstulit xꝑi ami¬
cis timorẽ: & inimicoꝵ odiũ conu̾tit
in amorem.

Expanded text:
a Patre, Spiritum veritatis qui a Patre procedit, ille testimonium perhibebit de me; et vos testimonium perhibebitis. » Ille quippe testimonium perhibens et testes fortissimos faciens, abstulit Christi amicis timorem, et inimicorum odium convertit in amorem.
Abbreviated transcription (Latin):
quando semet ipsũ exinaniuit: ñ qd̾
habebat deposuit. s quod ñ habebat
accepit. Crucifigendꝰ sane suis expo¬
liatus ẽ uestimentis: & mortuus. in¬
uolutus ẽ linteis. Et tota illa eius
eis ꝓ quib erat subiturus mortem:
s etiam illi qui eum fuerat tradi
turus ad mortẽ. Tanta ẽ quippe hu¬
mane humilitatis utilitas. ut eam
suo cõmendaret exemplo. etiam diui¬
na sublimitas: quia homo suꝑbus
in ȩt̃num ꝑiret: nͥ eum des humilis
inueniret. Uent enim filius homi¬
nis querere: & saluum facere quod
ꝑierat. Perierat autem suꝑbiam de¬
ceptoris secutus: gͦ humilitatem redẽp¬
toris sequatur inuentus. Ex plien¬

Expanded text:
quando semetipsum exinanivit: non quod quando semetipsum exinanivit: non quod habebat deposuit: sed quod non habebat accepit. Crucifigendus sane suis expoliatus est vestimentis: et mortuus involutus est linteis: et tota illa ejus eis pro quibus erat subiturus mortem, sed etiam illi qui eum fuerat tturus ad mortem. Tanta est quippe humanae humilitatis utilitas, ut eam suo commendaret exemplo etiam divina sublimitas: quia homo superbus in aeternum periret, nisi illum Deus humilis inveniret. Venit enim Filius hominis quaerere et salvum facere quod perierat . Perierat autem superbiam deceptoris secutus, ergo humilitatem Redemptoris sequatur inventus.
Abbreviated transcription (Latin):
dñi. s hominis serui impleuit offici¬
um. Ad hoc autem ꝑtinet. qd etiam
de traditore ipsius. qui iam talis ue¬
nerat qui nec ab illo ignorabatur.
preloqui uoluit: ut hoc quoq ad
maximũ cumulum humilitatis ac¬
cederet: quod etiam illi ñ dedignatꝰ
ẽ pedes lauare. cuius manꝰ iam p̃ui¬
debat inscelere. Quid autẽ mirũ. si
surrexit a cȩna & posuit uestũnta
sua: qui cum in forma dĩ eẽt. semet¬
ipsum ex inaniuit: & quid mirum
si precinxit se linteo: qui formã ser¬
ui accipiens. habitu ẽ inuentus ut
homo: Quid mirũ. si misit aquam
in pelium. unde lauaret pedes dis¬
cipuloꝵ: qui in t̾ram sanguinem
fudit. quo immundiciam dilueret
ꝑeccatorum: Quid mirum. si linteo
quo erat precinctus. pedes quos la¬
uerat t̃sit: qui carne qua erat indu¬
tus eugłistarum uestigia confirma¬
uit: & linteo quidem ut se precin¬
geret: posuit uestimenta quȩ habe¬
bat. It autem formã serui acciꝑet.

Expanded text:
Domini, sed hominis servi implevit officiDomini, sed hominis servi implevit officium. Ad hoc autem pertinet quod etiam de traditore ipsius, qui jam talis venerat, qui nec ab illo ignorabatur, praeloqui voluit; ut hoc quoque ad maximum cumulum humilitatis accederet, quod etiam illi non dedignatus est pedes lavare, cujus manus jam praevidebat in scelere. 7. Quid autem mirum si surrexit a coena, et posuit vestimenta sua, qui cum in forma Dei esset, semetipsum exinanivit? Et quid mirum si praecinxit se linteo, qui formam servi accipihomo? Quid mirum si misit aquam in pelvim: unde lavaret pedes discipulorum: 164 qui in terra sanguinem suum fudit: quo immundicias dilueret peccatorum: Quid mirum si linteo quo erat precinctus: pedes quos laverat tersit: qui carne qua erat indutus evangelistarum vestigia confirmavit. Et linteo quidem ut se precingeret: posuit vestimenta que habebat: ut autem formam servi acciperet:
Abbreviated transcription (Latin):
ditus erat: ei quẽ tradere cupiebat.
Atq illi malũ tradendo faciebat: ut
de illo tradito. bonũ fieret. quod nes¬
ciebat. Sciebat enim dñs quid face¬
ret ꝓ amicis: qui patient̃ utebatur
bona. Sciens etiam quia a deo exiit.
& ad dm uadit: nec dm cum in de
exiret. nec nos deserens cum rediret.
Hec gͦ sciens surgit a cena: & ponit
uestimenta sua. Et cum accepisset
linteum: precuixit se. Deinde mit
tit aqu̾a in pelum: & cȩpit lauare
pedes discipulorum: & ext̃gebat lin¬
teo. quo erat precinctus. Debemus
dilectissimi: sensum eugłistȩ diligen¬
t attendere. Locuturꝰ quippe de tan¬
ta dm̃ humilitate: prius eius celsi¬
tudinẽ. uoluit cõmendare. Ad hoc
ꝑtinet quod ait: sciens quia om̃ia de¬
dit ei pat̃ in manꝰ: & quia a dõ exiit.
& ad dm uadit. Cum gͦ illi pat̾ omĩia
dedisset in manꝰ: ille discipłorum ñ
manus. s pedes lauit. Et cum se sci¬
ret a dõ exisse. & ad dm ꝑgere. ñ dĩ

Expanded text:
ditus erat ei quem tradere cupiebat, ditus erat ei quem tradere cupiebat, atque ita malum tradendo faciebat, ut de illo tradito bonum fieret quod nesciebat. Sciebat enim Dominus quid faceret pro amicis, qui patienter utebatur ffectum bona. Sciens etiam quia a Deo exiit, et ad Deum vadit: nec Deum, cum inde exiret; nec nos deserens, cum rediret. 6. Haec ergo sciens, surgit a coena, et ponit vestimenta sua; et cum accepisset linteum, praecinxittit aquam in pelvim, et coepit lavare pedes discipulorum, et extergere linteo quo erat praecinctus. Debemus, dilectissimi, sensum Evangelistae diligenter attendere. Locuturus quippe de tanta Domini humilitate, prius celsitudinem ejus voluit commendare. Ad hoc pertinet quod ait, Sciens quia omnia dedit ei Pater in manus, et quia a Deo exiit, et ad Deum vadit. Cum illi ergo omnia Pater dedisset in manus, ille discipulorum non manus, sed pedes lavit: et cum se sciret a Deo exiisse, et ad Deum pergere, non Dei
Abbreviated transcription (Latin):
suggestiones ĩmittantur. & humanis
cogitationib misceantur. ut eastaꝗͣ.
suas deputet homo: unde scit homo:
Nec dubitandum ẽ: etiam bonas sug¬
gestiones. a bono sꝑu. ita latenter
ac spitaliter fieri. S int̾est quib nã
earum mens humana consentiat: di¬
uino iudicio uel deserta ꝑ meritum:
uel adiuta ꝑ grãm. factum gͦ iam fu¬
erat in corde uidȩ. ꝑ immissionẽ dia¬
bolicam. ut traderet discipulus ma¬
gistrum: s quẽ ñ didicerat dm. Iam
talis uenerat ad conuiuium: explo¬
rator pastoris: insidiator saluatoris:
uenditor redemptoris. Iam talis ue¬
nerat. & uidebatur. & tolerabatur.:
& se ignorari arbitrabatur: quia in
eo quem uolebat fallere. fallebatur.
At ille isto in ipso corde intus inspecto.
Inesciente scient̃ utebatur: sciens qͥa
Som̃ia dedit ei pat̃ in manꝰ. Ergo & iꝑ¬
sum traditorem. Nam si eum in ma¬
nib non haberet: ñ utiq illo uteret᷑
ut uellet. Proinde iam traditor tra¬

Expanded text:
suggestiones immittantur, et humanis suggestiones immittantur, et humanis cogitationibus misceantur, ut eas tanquam suas deputet homo, unde scit homo? Nec dubitandum est etiam bonas suggestiones a bono spiritu ita latenter ac spiritualiter fieri: sed interest quibusnam earum mens humana consentiat, divino auxilio vel deserta per meritum, vel adjuta per gratiam. Factum ergo jam fuerat in corde Judae per immissionem diabolicam, ut traderet discipulus magistrum, sed quem non didicerat Deum. Jam talis venerat ad convivium, explorator Pastoris, insidiator Salvatoris, venditor Redemptoris; jam talis venerat, et videbatur, et tolerabatur, et se ignorari arbitrabatur: quia in eo quem volebat fallere, fallebatur. At ille isto in ipso corde intus inspecto, nesciente scienter utebatur. 5. Sciens quia omnia dedit ei Pater in manus. Ergo et ipsum traditorem: nam si eum in manibus non haberet, non utique illo uteretur ut vellet. Proinde jam traditor tra
Abbreviated transcription (Latin):
teum. p̃cinxit se. Deinde misit aquam
in peliim: & cȩpit lauare pedes disci¬
płorum: & tergere linteo quo erat pre¬
cinctus. Non ita debemus intelligere
cȩnam factam: ueluti iam consump¬
uit discipuł. is suis. Nam postea re¬
cubuit: & bucellam suo traditori po¬
stea dedit. utiq cȩna ñdum finita:
hoc ẽ dum adhuc panis eẽt inmensa.
Cena gͦ facta dictum ẽ. iam parata:
& ad conuiuantium m̃sam usumq
ꝑducta. Quod autem ait. cum dia¬
bolus iam misisset in cor ut traderet
eum uidas symonis scariothis. si quȩ¬
ris quid missum sit in cor iudȩ: hoc
utiq ut traderet eum. Missio ista:
spiritalis suggestio est. Non fit ꝑ au¬
rem. s ꝑ cogitationem: ac ꝑ hoc ñ cor¬
poralĩt. s sꝑitaliter. Neq enim spiri¬
tale quod dr: semꝑ in laude accipi
endum ẽ. Nouit apłs quȩdã spiri¬
talia nequitiȩ in cęlestib: aduersus
quȩ nobis colluctationẽ ẽẽ testatur.
Non autem eeñt etiam maligna spi-

Expanded text:
t se. Deinde mittit aquam in pelvim, et coepit lavare pedes discipulorum, et extergere linteo quo erat praecinctus. » Non ita debemus intelligere coenam factam veluti jam consumms lavit discipulis suis. Nam postea recubuit, et buccellam suo traditori postea dedit, utique coena nondum finita, hoc est, dum adhuc panis esset in mensa. Caena ergo facta, dictum est, jam parata, et ad convivantium mensam usumque perducta. 4. Quod autem ait, Cum diabolus jam misisset in cor, ut traderet eum Judas Simonis Iscariotes; si quaeris quid missum sit in cor Judae: hoc utique, ut traderet eum. Missio ista, spiritualis suggestio est: non fit per aurem, sed per cogitationem; ac per hoc non corporaliter, sed spiritualiter. Neque enim spirituale quod. Novit Apostolus quaedam spiritualia nequitiae in coelestibus, adversus quae nobis colluctationem esse testatur : non autem essent etiam maligna spiri
Abbreviated transcription (Latin):
am post mortem quinq frẽs suos di¬
lexit diues ille suꝑbus atq impius.: &
usq ad mortem nos dilexisse putandꝰ
ẽ. xpc: Absit carissimi: nequaqmͣ ille
nos diligendo usq ad mortem ueniret:
si dilectionem nrãm morte finiret.
Nisi forte ita sit intelligendum. in fi
nẽ dilexit eos. usq ad mortem dilexit
eos: quia tantum dilexit eos. ut more
retur ꝓpt̾ eos. Hoc enim testatus ẽ di¬
cens. Maiorem hac caritatem nemo
pro amicis suis. Ita sane ñ ꝓhibem᷑
intelligi. in finem dilexit: id ẽ usq ad
mortem illũ dilectio ipsa ꝑduxit. Et cȩ¬
na inquit facta. cum diabolus iam mi¬
sisset in cor ut traderet eum iudas symo¬
Snis scariothis. sciens quia omĩa dedit

Expanded text:
am post mortem, quinque fratres suos diam post mortem, quinque fratres suos dilexit dives ille superbus atque impius , et usque ad mortem nos dilexisse putandus est Christus? Absit, charissimi. Nequaquam ille nos diligendo usque ad mortem veniret, si dilectionem nostram morte finiret. Nisi forte ita sit intellnem dilexit eos, usque ad mortem dilexit eos, quia tantum dilretur propter eos. Hoc enim testatus est dicens: Majorem hac charitatem nemo pro amicis suis . Ita sane non prohibemus intelligi, in finem dilexit, id est, usque ad mortem illum dilectio ipsa perduxit. 3. « Et coena, » inquit, « facta, cum diabolus jam misisset in cor, ut traderet eum Judas Simonis Iscariotes: sciens quia omnia dedit
Abbreviated transcription (Latin):
aliud tnsire cum mundo. Aliud ad
patr̃e: aliud ad hostem. Nam & egyp¬
tii tnͣsierunt: ñ enim ꝑsequendo man¬
serunt. Non tamen transierunt ꝑ ma¬
re ad regnũ:. s in mare ad interitum.
Sciens gͦ iħc quia uenit eius hora ut
tñsiret ex hoc mundo ad patr̃e: cum
dilexisset suos qui erant in mundo.
in finem dilexit eos. Utiq ut & ipsi
de hoc mundo ubi erant: ad suum ca¬
put quod hinc tͣnsisset. eius dilectiõe
usq eamus: ñ ubi pereamꝰ. Sic om̃i¬
no intelligendum ẽ. pascha nr̃m im¬
molatus ẽ xpe. Ipse est finis nr̃ in
illo ẽ. transitus nr̃. Nam uideo posse
ista uerba eugł̃ica. quodã humano modo
etiam sic accipi. tamqm usq ad mort̾ẽ
xꝑe dilexerit suos: ut hoc uideatur ẽẽ.
in finem dilexit eos. Humana ẽ hȩc
sententia: ñ diuina. Neq enim nos huc¬
usq ille dilexit: qui semꝑ & sine fine
nos diligit. Absit ut dilectionem mor¬
te fincerit: qui ñ ẽ morte finitus. Eci¬

Expanded text:
aliud transire cum mundo, aliud ad aliud transire cum mundo, aliud ad Patrem, aliud ad hostem. Nam et Aegyptii transierunt, non enim persequendo manserunt; non tamen transierunt per mare ad regnum, sed inmari ad interitum . Sciens ergo Jesus quia venit ejus hora, ut transiret ex hoc mundo ad Patrem, cum dilexisset suos qui erant in mundo, in finem dilexit eos. Utique ut et ipsi de hoc mundo ubi erant, ad suum caput, quod hinc transisset, ejus dilectione usque eamus, non ubi pereamus. Sic omnino intelligendum est, Pascha nostrum immolatus est Christus . Ipse est finis noster, in illum est transitus noster. Nam video posse ista verba evangelica quodam humano modo etiam sic accipi, tanquam usque ad mortem Christus dilexerit suos, ut hoc videatur esse, in finem dilexit eos. Humana est haec sententia, non divina: neque enim nos hucusque ille dilexit, qui semper et sine fine nos diligit. Absit ut dilectionem morte finierit, qui non est morte finitus. Eti
Abbreviated transcription (Latin):
cũ nouũ. S ꝓfanȩ sunt uerboꝵ no¬
uitates: ubi dicit mulier insiꝑiens
& audax. panes occultos libent̃ at¬
tingite: & aquȩ furtiuȩ dulcedinẽ.
Ab hac pollicitatione falsȩ scientiȩ:¬
ꝓhibet etiam illo loco apłs ubi dicite
Otimotheȩ depositum custodi: de¬
uitans ꝓfanas uocũ nouitates. &
contradictiones falsi nominis scien¬
tie: qũa quidã ꝓmittentes. circa fi¬
dem exciderunt. Nichil enim sic
amant isti. quã scientiam ꝓmitt᷑e:
& fidem rerũ uerarũ quas credereᷤ
pariuili p̃cipiuntur. uelut imperi¬
ciam deridere. Dicit aliquis. Nichil¬
ne spiritales uiri habent in doctri¬
na. quod carnalib taceant: & spiri¬
talibus eloquantur: Si responde¬
ro ñ habent: continuo mͥ dicetur.
ex epła ad corinthios apłi pauli.
Non potui uobis loqui. quasi spiri¬
talib s quasi carnalib: quasi par¬

Expanded text:
cum novum. Sed profanae sunt verborum nocum novum. Sed profanae sunt verborum novitates, ubi dicit mulier insipiens et audax: Panes occultos libenter attingite, et aquae furtivae dulcedinem. Ab hac pollicitatione falsae scientiae prohibet etiam illo loco Apostolus ubi dicit: « O Timothee, depositum custodi, devitans profanas vocum novitates, et contradictiones falsi nominis scientiae, quam quidam promittentes, circa fidem exciderunt » . Nihil enim sic amant isti quam scientiam promittere; et fidem rerum verarum quas credere parvuli praecipiuntur, velut imperitiam deridere. 5. Dicet aliquis: Nihilne spirituales viri habent in doctrina, quod carnalibus taceant, et spiritualibus eloquantur? Si respondero, Non habent, continuo mihi dicetur ex Epistola ad Corinthios apostoli Pauli: « Non potui vobis loqui quasi spiritualibus, sed quasi carnalibus. Quasi par
Abbreviated transcription (Latin):
sicut cancer serpit. & ñ ait uerboꝵ
nouitates: s addidit ꝓfanas. Sunt
enim & doctrinȩ religionis congruen¬
tes uerboꝵ nouitates: sicut ipsũ nom̃
xpianoꝵ quando dici cȩperit. sicut¬
sc̃ꝑtũ est. In antiochia enim primũ
post ascensionem dni appellati sunt
discipuli xꝑiani. sicut legitur in
actibus apłoꝵ: & xenodochia & mo¬
nasteria. postea sunt appellata no¬
uis nominib: res tamen ipsȩ & an¬
te nomina sua erant: & religionis
ueritate firmantur. qua etiam con¬
tra imꝑbos defenduntur. Adu̾sus
impietatem quoq arrianoꝵ here¬
ticoꝵ. nouum nom̃ patres homou-¬
syon condiderunt: sed non
rem nouam tali nomine signauert̃.
Hoc enim uocatur homousion. qd̾
ẽ ego & ꝑat̾ unũ sumus: unius uide¬
licet. eiusdemq substantiȩ. Nam si
om̃is nouitas ꝓfana eẽt: nec a domino¬
diceretur mandatũ nouũ do uobis.
nec testam̃ntum nouũ appellaretur:
nec cantaretur in uniu̾sa t̾ra canti¬

Expanded text:
sicut cancer serpit . Et non ait, verborum sicut cancer serpit . Et non ait, verborum novitates; sed addidit, profanas. Sunt enim et doctrinae religionis congruentes verborum novitates, sicut ipsum nomen Christianorum quando dici coeperit, scriptum est. In Antiochia enim primum post ascensionem Domini appellati sunt discipuli Christiani, sicut legitur in Actibus Apostolorum : et xenodochia et monasteria postea sunt appellata novis nominibus, res tamen ipsae et ante nomina sua erant, et religionis veritate firmantur, qua etiam contra improbos defenduntur. Adversus impietatem quoque Arianorum haereticorum novum nomen Patris Homousion condiderunt: sed non rem novam tali nomine signaverunt; hoc enim vocatur Homousion, quod est, Ego et Pater unum sumus , unius videlicet ejusdemque substantiae. Nam si omnis novitas profana esset, nec a Dominodiceretur, Mandatum novum do vobis ; nec Testamentum appellaretur Novum, nec cantaretur in universa terra Canti
Abbreviated transcription (Latin):
nus. occasione eugłicȩ sententiȩ colora¬
re conantur: ubi dñs ait. adhuc mul¬
ta habeo uobis dicere. s ñ potestis porta¬
re mͦ: quasi hec ipsa sint quȩ tunc dis¬
cipuli portare ñ poterant. & ea docu
predicare quantalibet feratur auda
enim tempus. quo sanam doctrinã
ñ sustinebunt: s scđ̾m sua desideria
magistros sibi coaceruabunt. pruri¬
entes aurib: & a ueritate quidem
auditum auertentes ad fabulas au¬
tem conuertentur. Illa enim secreti
furtiq cõmemoratio. qua dicit᷑ panẽ
occultos libenter attingite. & aquȩ fur¬
tiuȩ dulcedinẽ: pruritũ facit audi¬
entibus in auribus spiritalĩt fornican¬
tibus. sicut quodam pruritu libidinĩ.
etiam in carne corrumpitur integri¬
tas castitatis. Audite itaq apłm talia
p̃uidentem: & ea uitanda salubrit
ammonent̾e. Profanas inquit uer¬
boꝵ nouitates euita: multũ enĩ ꝑfi¬
ciunt ad impietatẽ: & sermo eorum

Expanded text:
nus, occasione evangelicae sententiae coloranus, occasione evangelicae sententiae colorare conantur, ubi Dominus ait, Adhuc multa habeo vobis dicere, sed non potestis portare modo: quasi haec ipsa sint quae tunc discipuli portare non poterant, et ea docuepraedicare, quantalibet feratur audacenim tempus quo sanam doctrinam non sustinebunt, sed secundum desideria sua magistros sibi coacervabunt prurientes auditu: et a veritate quidem auditum suum avertent, ad fabulas autem convertentur » . Illa enim secreti furtique commemoratio qua dicitur, Panes occultos libenter attingite, et aquae furtivae dulcedinem, pruritum facit audientibus in auribus spiritualiter fornicantibus, sicut pruritu quodam libidinis etiam in carne corrumpitur integritas castitatis. Audite itaque Apostolum talia praevidentem, et ea vitanda salubriter admonentem: Profanas, inquit, verborum novitates evita: multum enim proficiunt ad impietatem, et sermo eorum
Abbreviated transcription (Latin):
dis: magicarum artium doctrina cõ¬
mendat. Hinc ille illicite diuinatio¬
nes. inspectis pecudum uisceribus oc¬
cisorum. aut uocib & uolatib auiũ.
aut signis multiformib demonũ in¬
susurrantur aurib hominũ inperi¬
torum: ꝑ colloquia ꝑditorum. Propt̾
hȩc illicita atq punienda secreta:
mulier illa ñ solum insipiens. uerũ au¬
dax etiam nuncupatur. S hec ñ solũ
a re ipsa: uerum & a nomine nr̃ȩ reli¬
gionis aliena sunt. Quid quod hec mu
lier insipiens & audax. sub xꝑiano uo¬
cabulo tot scelestas hereses condidit:
tot nefandas fabulas finxit: utinam
tales quales in theatris. siue cantantur.
siue saltantur. siue inimica scurrilita¬
te ridentur: & ñ quasdam tales qua¬
les aduersus dm fingere potuisse. sic
illam doleamus insipientiã: ut mire¬
mur audatiam:. Om̃s autem insipien¬
tissimi heretici. qui se xꝑianos uocari
uolunt. audatias figm̃torum suorum
guas maxime exhorret sensus huma¬

Expanded text:
dis magicarum artium doctrina comdis magicarum artium doctrina commendat. Hinc illae illicitae divinationes inspectis pecudum visceribus occisorum, aut vocibus et volatibus avium, aut signis multiformibus daemonum, insusurrantur auribus hominum periturorum per colloquia perditorum. Propter haec illicita atque punienda secreta, mulier illa non solum insipiens, verum audax etiam nuncupatur. Sed haec non solum a re ipsa, verum et a nomine nostrae religionis aliena sunt. Quid quod mulier haec insipiens et audax, sub christiano vocabulo tot scelestas haereses condidit, tot nefandas fabulas finxit? Utinam tales quales in theatris sive cantantur, sive saltantur, sive mimica scurrilitate ridentur; et non quasdam tales, quales adversus Deum fingere potuisse sic illam doleamus insipientiam, ut miremur audaciam. Omnes autem insipientissimi haeretici, qui se christianos vocari volunt, audacias figmentorum suorum, quas maxime exhorret sensus huma
Abbreviated transcription (Latin):
effecta. conuocat pretereuntes dicens.
Panes occultos libent̃ attingite: & aqͦ
furtiue dulcedinẽ. Hec enim mulier
uanitas ẽ impioꝵ. cum sint insipientis¬
simi aliquid se scire opinantium: sicut
de ista muliere dictum ẽ. inops panis
effecta: quȩ cum sit in ops. ꝓmittit pa¬
nes: id est cum sit ignara ueritatis. ꝓ¬
mittit scientiam ueritatis: occultos
tamen panes ꝓmittit. quos dicit liben¬
ter attingi. & aquȩ furtiuȩ dulcedinẽ:
ut ea scilicet libentius & dulcius au¬
diantur & agantur: quȩ palam in ex¬
clesia dici. crediq ꝓhibentur. Ipsa qͥp¬
pe occultatione condiunt quodamͦ ne¬
farii doctores sua uenena curiosis: ut
ideo se existiment aliquid discere mas¬
nũ. quia meruit haberi secretum: ꝙ
suauius hauriant insipientiam. qͣm
putant scientiam: cuius ꝓhibitam
quodamͦ furantur audientiam. Hinc
& nefarios ritus suos hominib sacri¬
lega curiositate deceptis uel decipien¬

Expanded text:
effecta, convocat praetereuntes dicens, effecta, convocat praetereuntes dicens, Panes occultos libenter attingite, et aquae furtivae dulcedinem . Haec enim mulier vanitas est impiorum, cum sint insipientissimi, aliquid se scire opinantium, sicut de ista muliere dictum est, inops panis effecta. Quae cum sit inops panis, promittit panes; id est, cum sit ignara veritatis, promittit scientiam veritatis. Occultos tamen panes promittit, quos dicit libenter attingi, et aquae furtivae dulcedinem; ut ea scilicet libentius et dulcius audiantur et agantur, quae palam in Ecclesia dici credique prohibentur. Ipsa quippe occultatione condiunt quodammodo nefarii doctores sua venena curiosis; ut ideo se existiment aliquid discere magnum, quia meruit habere secretum, et suavius hauriant insipientiam, quam putant scientiam, cujus prohibitam quodammodo furantur audientiam. 3. Hinc et nefarios ritus suos hominibus sacrilega curiositate deceptis vel decipien
Abbreviated transcription (Latin):
plantat & rigat: s ab eo qui dat in¬
crem̃tum. petere ac sꝑare debetis.
Proinde sicut p̃terito sermone cõmo¬
nui. cauete maxime qui paruuli estis.
& adhuc alimentis lacteis indigetis:
ne hominib sub hac occasione decep¬
tis. ac deceptoribus. quia dns ait. ad¬
huc multa habeo uobis dicere. s ñ po¬
testis portare mͦ. aurem curiosam p̃¬
beatis ad incognita scienda. cũ m̃tes
inualidas habeatis ad uera & falsa
diuidicanda: marime ꝓpt̾ obscenis¬
simas turpitudines. quas docuit sa¬
thanas animas instabiles atq carna¬
les: ad hoc dõ sinente. ut eius ubiq
sint tremenda uidicia: & in compara¬
tione impurȩ nequitiȩ. dulcescat pu¬
rissima disciplina: atq ut illi det ho¬
norem. timorem autẽ uł pudorem si¬
bi: qui in illa mala uel illo regente
ñ cecidit: uł illo inde leuante surrex¬
it. Cauete timendo & orando. ne irru¬
atis in illud enigina salomonis: ubi
mulier insipiens & audax. in ops pani

Expanded text:
plantat et rigat, sed ab eo qui dat inplantat et rigat, sed ab eo qui dat incrementum , petere ac sperare debetis. 2. Proinde, sicut praeterito sermone commonui, cavete, maxime qui parvuli estis et adhuc alimentis lacteis indigetis, ne hominibus sub hac occasione deceptis ac deceptoribus, quia Dominus ait, Adhuc multa habeo vobis dicere, sed non potestis portare modo, aurem curiosam praebeatis ad incognita scienda, cum mentes invalidas habeatis ad vera et falsa dijudicanda: maxime propter obscoenissimas turpitudines, quas docuit satanas animas instabiles atque carnales, ad hoc Deo sinente, ut ejus ubique sint tremenda judicia, et in comparatione impurae nequitiae dulcescat purissima disciplina; atque ut illi det honorem, timorem autem vel pudorem sibi, qui in illa mala vel illo regente non cecidit, vel illo inde levante surrexit. Cavete timendo et orando, ne irruatis in illud aenigma Salomonis, ubi mulier insipiens et audax, inops panis
Abbreviated transcription (Latin):
at trinitatem: Et tamen quis ho¬
minũ sicut angłs capiat trinitatem:
Ea ipsa gͦ quȩ de dĩ ȩt̾nitate. ueritate.
scĩtate. in promptu & palam sine cessa¬
tione dicunt᷑: ab aliis bene. ab aliis
male intelliguntur: immo ab aliis
intelliguntur. ab aliis ñ intelligunt᷑.
Qui enim male intelligit: ñ intelligit.
ab eis ipsis aut̃ẽ a quib bene intelli¬
guntur. ab aliis minus. ab aliis am¬
plius mentis uiuacitate cernuntur:
& a nullo hominũ sicut ab angłis
capiuntur. In ipsa gͦ mente. hoc est
in interiore homine quodã mͦ crescit᷑.¬
ñ solum ut ad cibũ a lacte transeatur:
uerũ etiam ut ampluis atq amplius
cibus ipse sumatur. Non autẽ crescit᷑
spatiosa mole. s intelligentia lumino¬
sa: quia & ipse cibus intelligibilis. lux
ẽ. Ut gͦ crescatis eumq capiatis. & qͣnͣ¬
tomagis crescitis tanto magis magisq
capiatis: ñ ab eo doctore qui ur̃is au¬
ribus sonat. hoc ẽ forinsecus oꝑando

Expanded text:
at Trinitatem: et tamen quis hoat Trinitatem: et tamen quis hominum sicut Angeli sapiat Trinitatem? Ea ipsa ergo quae de Dei aeternitate, veritate, sanctitate, in promptu et palam sine cessatione dicuntur, ab aliis bene, ab aliis male intelliguntur: imo ab aliis intelliguntur, ab aliis non intelliguntur. Qui enim male intelligit, non intelligit. Ab eis ipsis autem a quibus bene intelliguntur, ab aliis minus, ab aliis amplius mentis vivacitate cernuntur, et a nullo hominum sicut ab Angelis capiuntur. In ipsa ergo mente, hoc est in interiore homine, quodammodo crescitn solum ut ad cibum a lacte transeatur, verum etiam ut amplius atque amplius cibus ipse sumatur. Non autem crescitur spatiosa mole, sed intelligentia luminosa; quia et ipse cibus intelligibilis lux est. Ut ergo crescatis, eumque capiatis, et quanto magis crescitis, tanto magis magisque capiatis; non ab eo doctore qui vestris auribus sonat, hoc est, forinsecus operando
Abbreviated transcription (Latin):
ta suspicemur: quȩ cum dici a docen¬
te possint. portari a discente ñ possint:
s ea ipsa quȩ in doctrina religionis
in quorumlibet hominũ noticia le¬
gimus &e scribimus. audimus & dici
sicut ea dicit angłis scĩs in se ipso uni¬
genito patris uerbo patriq coȩterno:
qui nã portare homines possint etiã
si iam eeñt spiritales. quales adhuc
apłi ñ fuerunt quando eis ista dns lo¬
quebatur: qualesq postea ueniente
sꝑu scõ facti sunt: Nam utiq quicqͥd
de creatura sciri potest. minus ẽ ipso
creatore: qui sũmus & uerus & immu¬
tabilis ds ẽ. Et quis cum tacet ubi ñ
am blasphemantib nominatur: &
cum eũ nemo taceat: qͥs ẽ qui eum sic̃
intelligendus ẽ capiat: Cum de ou¬
bus & aurib hominũ ñ recedat: qͥs
ẽ cuius acies ad eum m̃tis accedat:
Quis ẽ qui eum ẽẽ trinitatem scisset:
nisi ipse sic se innotescere uoluisset:
Et quis hominũ iam istam sic elici¬

Expanded text:
ta suspicemur, quae cum dici a docenta suspicemur, quae cum dici a docente possint, portari a discente non possint: sed ea ipsa quae in doctrina religionis in quorumlibet hominum notitia legimus et scribimus, audimus et dicisicut ea dicit Angelis sanctis in seipso unigenito Patris Verbo, Patrique coaeterno; quinam portare homines possent, etiam si jam essent spirituales, quales adhuc Apostoli non fuerunt, quando ista eis Dominus loquebatur, qualesque postea veniente sancto Spiritu facti sunt? Nam utique quidquid de creatura sciri potest, minus est ipso Creatore, qui summus et verus et immutabilis est Deus. Et quis eum tacet? Ubi non aam blasphemantibus nominatur? Et cum eum nemo taceat, quis est qui eum sicut intelligendus est capiat, cum de oribus et auribus hominum non recedat? Quis est cujus acies ad eum mentis accedat? Quis est qui eum Trinitatem esse scisset, nisi ipse sic innotescere voluisset? Et quis hominum jam istam sile
Abbreviated transcription (Latin):
se discipulis suis ẽẽ mis¬
fitrũ. qui eos doceret
omnẽ ueritatẽ. quam
tunc quando cum eis
loquebatur portare ñ poterant. de
quo sꝑu scõ sicut dicit apłs. nunc pig¬
nus accepimus. quo uerbo intellige¬
remus eius nob̃ plenitudinẽ in uita
docet fideles quanta quisq potest ca¬
pere spiritalia. & eoꝵ pectora deside¬
rio maiore succendit. si quisq in ea ca¬
ritate ꝓficiat. qua & diligat cognita
& cognoscenda desideret: ita ut ea qͦq
ipsa quȩ nc̃ quomͦcumq cognoscit.
ñdum se scire sciat. sicut scienda sũt
in ea uita. qũa nec ocłs uidit nec aursͦ
audiuit. nec in cor hominis ascendit.
Quo sciendi mͦ. si nunc ea uellet inte¬
rior magister dicere. id ẽ nr̃e menti
aꝑire atq monstrare: humana infir¬
mitas portare ñ posset. Unde me ur̃a
dilectio meminit iam locutum cum
sci eugłii uerba tractaremus. ubi dns
ait. adhuc multa habeo uob̃ dicere.
s ñ potestis portare mͦ: ñ ut in his dm
uerbis nescio quȩ secreta nimis abdi¬

Expanded text:
se discipulis suis esse missurum, qui eos doceret omnem veritatem, quam tunc quando cum eis loquebatur, portare non poterant: de quo Spiritu sancto, sicut dicit Apostolus, nunc pignus accepimus , quo verbo intelligeremus ejus plenitudinem nobis in vita docet fideles, quanta quisque potest capere spiritualia; et eorum pectora desiderio majore succendit, si quisque in ea charitate proficiat, qua et diligat cognita, et cognoscenda desideret: ita ut ea quoque ipsa quae nunc quomodocumque cognoscit, nondum se scire sciat, sicut scienda sunt in ea vita quam nec oculus vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit . Quo sciendi modo, si nunc ea vellet interior magister dicere, id est, nostrae menti aperire atque monstrare; humana infirmitas portare non posset. Unde me vestra Dilectio meminit jam locutum, cum sancti Evangelii verba tractaremus, ubi Dominus ait, Adhuc multa habeo vobis dicere, sed non potestis portare modo. Non ut in his Domini verbis nescio quae secreta nimis abdi
Abbreviated transcription (Latin):
illud. Spiritalib spiritalia comꝑa¬
rantes. Animalis autẽ homo ñ ꝑci¬
pit ea quȩ sunt sꝑc dĩ: stulticia ẽ enĩ
illi. Hoc totũ quale sit. ne rursus
ꝓpter hec uerba apłi. ꝓfanis uocum
nouitatib secreta quęrant᷑: & ea quȩ
debet castoꝵ sꝑe corpusq uitare. di¬
catur carnales sustinere ñ posse: ser¬
mone alio si dñs donauerit dispu¬
tandum ẽ: ut iam istũ aliquando
claudamus.

Expanded text:
ibus spiritualia comparantes: animalis autem homo non percipit quae sunt Spiritus Dei; stultitia enim est illi » . Hoc totum quale sit, ne rursus propter haec verba Apostoli profanis vocum novitatibus secreta quaerantur, et ea quae debet castorum spiritus corpusque vitare, dicatur carnales sustinere non posse, sermone alio si Dominus donaverit, disputandum est, ut jam istum aliquando claudamus.
Abbreviated transcription (Latin):
tradidit eis illum. ut crucifigerent
eum. s ut crucifigeretur: id est ut iu¬
dicio ac potestate pre sidis crucifige¬
retur: s ideo illum traditum dixit
eugłista. ut eos crimine imꝑlicatos¬
a quo alieni ẽẽ conabantur ostende¬
ret. Non enim hoc faceret pilatus
nͥ ut id quod eos cuꝑe cernebat imple¬
ret. Quod gͦ sequitur susceꝑunt autẽ
iħm. & duxerunt: potest ad milites
iam referri. apparitores presidis. Nã
postea euidentius dr̃. milites cum cru
cifixissent eum: qũauis eugłista. etiã¬
si totum iudeis tribuit. merito facit
Ipsi enim susceꝑunt quod auidissimȩ
flagitauerunt: & iꝑsi fecerunt quic¬
quid ut fieret extorserunt. Et hec se¬
quentia: alio iam sermone tractanda
sunt.

Expanded text:
tradidit eis illum, ut crucifigerent tradidit eis illum, ut crucifigerent eum; sed ut crucifigeretur, id est, ut judicio et potestate praesidis crucifigeretur. Sed ideo illis traditum dixit Evangelista, ut eos crimine ima quo alieni esse conabantur, ostenderet: non enim faceret hoc Pilatus, nisi ut id quod eos cupere cernebat, impleret. Quod autem sequitur, Susceperunt autem Jesum, et eduxerunt, potest ad milites jam referri apparitores praesidis. Nam postea evidentius dicitur, Milites ergo cum crucifixissent eum : quamvis evangelista etiamsi totum Judaeis tribuit, merito facit; ipsi enim susceperunt quod avidissime flagitaverunt, et ipsi fecerunt quidquid ut fieret extorserunt. Sed haec sequentia alio sermone tractanda sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
re mox uincitur. Responderunt pon¬
tifices. Non habemus regem: nͥ cesarẽ.
Tunc gͦ tradidit eis illum ut crucifi¬
geretur. Aꝑtissime quippe contra cesa¬
rem uenire uideretur: si regem se ñ
habere nͥ cesarem ꝓfitentib. alium re¬
gem uellet intelligere dimittendo im¬
punitum: quẽ ꝓpt̾ hos ausus ei tradi¬
derant occidendum. Tradidit gͦ eis
illum: ut crucifigeretur. S numqͥd
aliud & ante cupiebat. qndo dicebat
accipite eum uos & crucifigite: uel et¬
am suꝑus. accipite eum uos & sed̾m
legem urãm iudicate eum: Cur autẽ
tantoꝑe illi noluerunt dicentes. nob
ñ licet int̃ficere quẽqmͣ. & om̃i modo
instantes ut ñ ab eis s a preside occi¬
deretur. & ideo eum occidendum acci¬
ꝑe recusantes: si nunc eũ accipiunt
occidendum : Aut si hoc ñ fit. cur dictũ
ẽ. tunc gͦ tradidit eis illum. ut cruci¬
figeretur: An aliquid interest: Plane
interest. Non ẽ enim dictum. tunc gͦ

Expanded text:
re mox vincitur. Responderunt enim ponre mox vincitur. Responderunt enim pontifices: Non habemus regem nisi Caesarem. Tunc ergo tradidit eis illum, ut crucifigeretur. Apertissime quippe contra Caesarem venire videretur, si regem se non habere nisi Caesarem profitentibus alium regem velit ingerere, dimittendo impunitum, quem propter hos ausus ei tradiderunt occidendum. Tradidit ergo eis illum, ut crucifigeretur. Sed nunquid aliud ante cupiebant, quando dicebat: Accipite eum vos, et crucifigite? vel etiam superius: Accipite eum vos, et secundum legem vestram jutantopere noluerunt, dicentes: Nobis non licet interficere quemquam, et omni modo instantes, ut non ab eis, sed a praeside occideretur, et ideo eum occidendum accipere recusantes, si nunc eum accipiunt occidendum? Aut si hoc non fit, cur dictum est: Tunc ergo tradidit eis illum, ut crucifigeretur? An aliquid interest? Plane interest, non est enim dictum: Tunc ergo
Abbreviated transcription (Latin):
cum potius nobis sursum cor haben¬
dum sit ad dnm. ut cum illo ẽẽ possi¬
mꝰ: uidetis frẽs hodierni temporis
angustias istam coartare questionẽ:
quod & si uos forte minus uidetis: ego
ut cumq uideo. quantȩ disputationiᷤᷤ
indigeat. Unde peto. ut eam potius
suspendi. qmͣ uel negligentius uel an¬
gustius ꝑtractari: ñ fraudata s dilata
expectatione patiamini. Aderit eñi
dñs. qui nos debitores facit: ut faciat

Expanded text:
cum potius nobis sursum cor habencum potius nobis sursum cor habendum sit ad Dominum, ut cum illo esse possimus? Videtis, fratres, hodierni temporis angustias istam coarctare quaestionem. Quod et si vos forte minus videtis, ego utcumque video quantae disputationis indigeat. Unde peto ut eam potius suspendi, quam vel negligentius vel angustius pertractari, non fraudata, sed dilata exspectatione patiamini. Aderit enim Dominus qui nos debitores facit, ut faciat
Abbreviated transcription (Latin):
ad pedes quib conu̾samur in t̾ra. Pro¬
inde eccłia qmͣ mundat xꝑc lauacro
aquȩ in uerbo. ñ solũ in illis ẽ sine macu¬
la & ruga. qui post lauacrũ regenera¬
tionis continuo ex huius uitȩ contagi¬
one tolluntur. nec caleant t̾ram ut opꝰ
habeant ꝑedes lauare. uerum etiam
in his quib istam miscdiam prebens
dns. fecit eos de scło isto lotis etiam pe¬
dibus emigrare. In his autẽ qui hic de¬
morantur. etiam si mundi sunt. qm̃
iuste uiuunt: opus tamen habent pe¬
des lauare: qm̃ sine peccato utiq ñ st̃.
Propt̾ hoc dicit in cantico canticoꝵ. La¬
ui pedes meos: quomͦ inquinabo eos:
Dicit enim hoc cum cogitur ad xꝑm
uenire: & t̾ram calcare cõmienit. Alia
questio rurfus exoritur. Nonne xꝑc sur
sum ẽ: Nonne ascendit in cęlum: & se¬
det ad dext̾am patris: Nonne apłs cla¬
mat & dicit: si gͦ resurrȩxistis cum xꝑo.
xꝑm eamus. t̾ram calcare compellim᷑

Expanded text:
ad pedes quibus conversamur in terra. 5. Proad pedes quibus conversamur in terra. 5. Proinde Ecclesia quam mundat Christus lavacro aquae in verbo, non solum in illis est sine macula et ruga , qui post lavacrum regenerationis continuo ex hujus vitae contagione tolluntur, nec calcant terram ut opus habeant pedes lavare; verum etiam in iis quibus istam misericordiam praebens Dominus, fecit eos de saeculo isto lotis etiam pedibus emigrare. In his autem qui hic demorantur, etiamsi munda sit, quoniam juste vivunt; opus tamen habent pedes lavare, quoniam sine peccato utique non sunt. Propter hoc dicit in Cantico canticorum, Lavi pedes meos; quomodo inquinabo illos ? Dicit enim hoc cum cogitur ad Christum venire, et terram calcare cum venit. Alia quaestio rursus exoritur. Nonne Christus sursum est? nonne ascendit in coelum, et sedet ad dexteram Patris? nonne Apostolus clamat, et dicit, Si ergo resurrexistis cum Christo, tum eamus, terram calcare compellimur;
Abbreviated transcription (Latin):
qͥd sibi necessariũ ẽ. ut queramꝰ: Oñs di¬
cit: ueritas loquit᷑: quod opus habeat
pedes lauare: etiam ille qui lotus ẽ. Qa
fr̃es mei. quid putatis: nͥ quia homo in
scõ quid̾e baptismo totus abluitur. ñ
pret̾ pedes. s totus om̃ino: uerum tamen
cum in rebus humanis postea uiuitur.:
utiq t̾ra calcatur. Ipsi gͥ humani affe¬
ctus. sine quib in hac mortalitate ñ ui¬
uitur: quasi pedes sunt. Ubi ex huma¬
niᷤ rebꝰ afficim᷑: & sic afficim᷑ ut si dixerimꝰ
qͥa peccatũ ñ habemus. nos ipsos decipia
des lauemus. id est uias spiritaliũ gres¬
suum dirigamus: in ipsa oratione dm¬
ca confitemur cum dicimꝰ. Dimitte no¬
bis debita nr̃a: sicut & nos dimittimꝰ
debitorib nr̃is. Si enim confiteamur
sicut scͥptum ẽ. peccata nr̃a: ꝓfecto ille
qui lauit pedes discipłoꝵ suoꝵ. fidelis
ẽ & iustus. qui dimittat nob̾ peccata.
& mundet ab om̃i iniquitate: id ẽusq

Expanded text:
quid hoc necessarium est ut quaeramus? Dominus diquid hoc necessarium est ut quaeramus? Dominus dicit, veritas loquitur, quod opus habeat pedes lavare etiam ille qui lotus est. Quid, fratres mei, quid putatis? nisi quia homo in sancto quidem Baptismo totus abluitur, non praeter pedes, sed totus omnino: verumtamen cum in rebus humanis postea vivitur, utique terra calcatur. Ipsi igitur humani affectus, sine quibus in hac mortalitate non vivitur, quasi pedes sunt, ubi ex humanis rebus afficimur; et sic afficimur, ut si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos decipiamdes lavemus, id est, vias spiritualium gressuum dirigamus, in ipsa oratione dominica confitemur, cum dicimus, Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris . Si enim confiteamur, sicut scriptum est, peccata nostra, profecto ille qui lavit pedes discipulorum suorum, fidelis est et justus qui dimittat nobis peccata, et mundet nos ab omni iniquitate , id est, usque
Abbreviated transcription (Latin):
Imei corporis partem. Dicit ei iħc. Qui
lotus ẽ. ñ habet opus nͥ pedes lauare:
s est mundus totus. Hic moueatur¬
quis fortassis: & dicat. Immo si mun¬
dus ẽ totus: quid ei opus est uel pedes
lauare: Dñs autem nouerat qd̵ dice¬
bat: etiam si nr̃a infirmitas eius secre¬
ta ñ penetrat. Uerumtam̃ quantum
nos erudire & ex lege sua docere dig¬
natur. ꝓ captu meo ꝓ modulo meo.
aliquid etiam ego de huius questio¬
nis ꝓfunditate. illo adiuuante respõ¬
deam: ac pͥmũ ipsam locutionẽ. ñ sibi
ẽẽ contrarium facillime ostend̃a. Qͥs
enum ñ ita rectissime loqui possit᷑. mũ¬
dus ẽ totus pret̃ pedes:  flegantius au¬
tem loquit᷑. si dicit mundus ẽ totus.
nͥ pedes: qͥuos tantini lauet. Hoc gͦ
ait dñs. ñ habet opus. nͥ pedes lauare:
s ẽ mundus totus. Totus utiq preter
pedes. uel nͥ pedes: quos habet opus la¬
uare. S quid est hoc. quid sibi uult.

Expanded text:
mei corporis partem. Dicit ei Jesus: Qui mei corporis partem. Dicit ei Jesus: Qui lotus est, non habet opus nisi pedes lavare, sed est mundus totus. Hic moveatur fortassis quis, et dicat: Imo si mundus est totus, quid ei opus est vel pedes lavare? Dominus autem noverat quod dicebat, etiamsi nostra infirmitas ejus secreta non penetrat. Verumtamen quantum nos erudire et ex lege sua docere dignatur, pro captu meo, pro modulo meo, aliquid etiam ego de hujus quaestionis profunditate, illo adjuvante, respondeam: ac primum ipsam locutionem non sibi esse contrariam facillime ostendam. Quis enim non ita rectissime loqui possit, Mundus est totus, praeter pedes? Elegantius autem loquitur si dicit, Mundus est totus, nisi pedes; quod tantumdem valet. Hoc ergo ait Dominus, Non habet opus nisi pedes lavare, sed est mundus totus. Totus utique praeter pedes, vel, nisi pedes, quos habet opus lavare. 4. Sed quid est hoc? quid sibi vult?
Abbreviated transcription (Latin):
& tunc petruis quod etiam quilibet
Quid ẽ mͥ: Cogitanda sunt potius
& dixit ei. Quod ego facio. tu nescis
dnici facti altitudine ext̾ritus ꝑmit¬
tit fieri. quod cur fieret ignorabat:
s usq ad suos pedes humilem xꝑm
adhuc ñ uult uidere᷑. ñ potest susti¬
nere. Non lauabis inquit mͥ pedes
in ȩt̾num. Quid ẽ in et̾num: Num¬
qm hoc feram: numqm patiar: num¬
qũa sinam. Hoc quippe in ȩt̃num ñ
fit: quod numqm fit. Tum saluator
egrum reluctantem. de ipsius sa¬
lutis pericło ext̃rens: si ñ lauero te
inquit. ñ habebis partem mecũ. Ita
dictum ẽ. si ñ lauero te cum de solis
pedibus ageretur: quomͦ dici ad solet
calcas me. quando sola planta calcat᷑.
At ille amore & timore ꝑturbatus
& plus expauescens xꝑm sibi negari.
minaris: lauanda tibi mea menbra¬
ñ solum ima ñ subtraho: uerũ etiã
pͥma substerno. Ne mͥ neges capiendã
tecum partẽ: nullã tͥ nego abluendam

Expanded text:
et tunc Petrus, quod etiam quilibet et tunc Petrus, quod etiam quilibet hi? Cogitanda sunt potius xit ei: Quod ego facio, tu nescis dominici facti altitudine exterritus, permittit fieri quod cur fieret ignorabat, sed usque ad suos pedes humilem Christum adhuc non vult videre, non potest sustinere. Non lavabis, inquit, mihi pedes in aeternum. Quid est, in aeternum? Nunquam hoc feram, nunquam patiar, nunquam sinam. Hoc quippe in aeternum non fit, quod nunquam fit. Tum Salvator aegrum reluctantem de ipsius salutis periculo exterrens: Si non lavero te, inquit, non habebis partem mecum. Ita dictum est si non lavero te, cum de solis pedibus ageretur, quomodo dici assolet: calcas me, quando sola planta calcatur. At ille amore et timore turbatus, et plus expavescens Christum sibi negari, minaris, lavanti tibi membra mea, non solum ima non subtraho, verum etiam prima substerno. Ne mihi neges capiendam tecum partem, nullam tibi nego abluendam