comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ut &iã corpꝰsuũ defunctatimer& ab hostib eẽ cõburendũ: eũq post¬
quã raptus innubib ad serediss&. uelut oblitũ siue incuriosũ sui sollici¬
ta p̃car& dicens Rogote filiio hannes ut memorsis uerbi magistritui dñi
terre: Audiui autẽ consilia iudeoꝵ dicentiũ: expectemꝰ diem quando
moriat᷑ que portauit ułm nazarenũ : & corpus eius igne coburamus: Nunc
ergo curã hab&o obsequiarũ mearũ: Haec ideo cõmemorare curaui q noui
nonnullos prȩfato uolumini eius auctoritatẽ beatiluce In cauta teme
onis beatistephani benememinit liber reuelacionisreliquiarũ eius
cuius & supramencionẽ fecimus: inqua refertur gamaliel dixisse huisi
Ipse est dominꝰ m̃s stephanus qui lapidatus est a iudeis & principib sacerdotũ
in hierusalẽ ꝓfidexp̃i foras portas ad aquilonẽ quȩducit ad cȩdas ubidie

Expanded text:
ut etiam corpus suum defunctae timeret ab hostibus esse comburendum; eumque, postut etiam corpus suum defunctae timeret ab hostibus esse comburendum; eumque, postquam raptus est in nubibus, ad se redisse velut oblitum sive incuriosum sui, sollicita precaretur dicens: « Rogo te, fili Joannes, ut memor sis verbi magistri tui Domiterrae. Audivi autem consilia Judaeorum dicentium: Exspectemus diem quando moriatur quae portavit Jesum Nazarenum, et corpus ejus comburamus; nunc ergo, fili, curam habeto exsequiarum mearum. » Haec ideo commemorare curavi, quia nonnullos novi praefato volumini contra auctoritatem beati Lucae incauta temernis beati Stephani bene meminit liber revelationis reliquiarum ejus, cujus et supra mentionem fecimus, in qua refertur Gamaliel dixisse in visipse est dominus meus Stephanus, qui lapidatus est a Judaeis et principibus sacerdotum in Jerusalem pro fide Christi foras portam quae est ad Aquilonem, quae ducit ad Cedar; ubi die
Abbreviated transcription (Latin):
ascensionẽ dñi anno apłifuert᷑ om̃s toto erbe adp̃dicandũ insuã quisq
ꝓ unciã diuisi: qui uniuersi ad ꝓpenquante obitu scȩ mariȩ delocis inquib
p̃dicabant uerbũ dñi elȩuati in nubib raptisunt hiero solrma ac dispositi
ante ostiũ domus eius. Int̃ quos &ã paulus nuꝑ exꝑsecutore ad fidẽ con
uersus qui ad sũptus fuerit cũ barnaba in ministeriũ genciũ. que scriptura
&iã specialit᷑ deiohanne apło refert qd eotẽpore ephesi p̃dicauerit:
Que cuncta uerbis beatiluce aperte contradicunt qͥb narrat apłos
ceteris fidelib ab hierosolrma ꝓpulsis remansisse ibidẽ & p̃dicasse ꝑ
iuno anno ꝑficinon potuisse nulli dubiũ est Qui&iã manifeste insi¬
nuat paulũ non secundo post ascensionẽ dñi anno: sed longepost tẽpora
inministeriũ genciũ cũ barnaba ordinatũ: Absit aute ut credamus.
dauit postunũ annũ recessisse acreliquis sesolã ac tanto tẽporedeectã

Expanded text:
ni anno apostoli fuerint omnes toto orbe ad praedicandum in suam quisque provinciam divisi: qui universi, appropinquante obitu beatae Mariae, de locis in quibus praedicabant verbum Dei, elevati in nubibus rapti sunt Jerosolymam, ac depositi ante ostium domus ejus, inter quos etiam Paulus, nuper ex persecutore ad fidem Christi conversus, qui assumptus est cum Barnaba in ministerium gentium: quae scriptura etiam specialiter de Joanne apostolo refert, quod eo tempore Ephesi praedicaverit: quae cuncta verbis beati Lucae aperte contradicunt, quibus narrat apostolos, caeteris fidelibus a Jerosolymis propulsis, remansisse ibidem, et praedicasse per in uno anno perfici non potuisse nulli dubium est. Qui etiam manifeste insinuat Paulum non secundo post ascensionem Domini anno, sed longo post tempore in ministerium gentium cum Barnaba ordinatum. Absit autem ut credamus ectam,
Abbreviated transcription (Latin):
cerdos quoq iouis quierat anteriuitatẽ tauros & coronas ante
ũnuas adferens: &c&̃ Moris erait gentiliũ testeplinio. ut deq su&
honoris acrificantes: sumerent coronas uictimis simul coronatis:
Suꝑ uenerunt autẽ quidã ab antiochia eticonio iudei Ingreco
dm̃ imponere iugũ suꝑ ceruices discipulorũ qd patres nr̃i¬
aliter quã ipsep̃cipit famulari ac placerenititur. qui prȩcepta eius
absq auxilio gracie illius seruare seposse confidit Uerubeatus p&rus
grauis simũ legalis obseruanciȩ iugũ uult ceruicib discipuloꝵ. tollere :¬

Expanded text:
uoque Jovis, qui erat ante civitatem, tauros et coronas ante januas afferens, etc. Moris erat gentilium, teste Plinio, ut deorum suorum honori sacrificantes, sumerent coronas victimis simul coronatis. Supervenerunt autem quidam ab Antiochia et Iconia Judaei. In Graeco Deum imponere jugum super cervices discipulorum, quod aliter quam ipse praecepit famulari ac placere nititur, qui praecepta ejus absque auxilio gratiae ejus servare se posse confidit. Verum beatus Petrus gravis
Abbreviated transcription (Latin):
ideo passus est: q lxex int̾ pretes sequentes ahilon iudicẽ qͥ post abessa
xannos populũ rexit. Insius chronicis ponere suꝑ sedit Uerũ dep̃hen
dens sibix annos prefiniticãl culi in historia sarra luxta edicionem
quã sequebat᷑ deeẽ : curauit hos desuo ubi cõmodũ & historiae sacrȩminꝰ
contrariũ uidebat᷑ ad icere. Ad iecit ergo tẽporib iosue annũ .i: tẽporib
samuhelis &saulis anñ UuII: & ut decimis numerus impleatus: quartũ
ipsũ annũ regnisalomonis in quotẽplũ aedificari coeptũ est annumerat.
qđ non eẽ. faciendũ quisquis hebraicã ueritate sequitur inuenit. Qđ
autẽ ipse inp̃cedenti libro seripsi iudites populũ amurstͤ usq ad samu¬
hel ccc & eoui annis rexisse: chronicoꝵ auctoritatẽ secutussũ. nec¬
dũ anim aduertens eã hebre ae uer tatĩ mon esse consonã dicebat

Expanded text:
ideo passus est, quia Septuaginta interpretes sequens, Ahialon judicem, qui post Abessam ideo passus est, quia Septuaginta interpretes sequens, Ahialon judicem, qui post Abessam decem annis populum rexit, in suis Chronicis ponere supersedit. Verum deprehendens decem sibi annos praefiniti calculi in historia sacra juxta Editionem, quam sequebatur, deesse, curavit hos de suo, ubi commodum et historiae sacrae minus contrarium videbatur, adjicere. Adjicit ergo temporibus Josue annum unum, temporibus Samuelis et Saulis anno octavo, et ut decimus numerus impleatur, quartum ipsum annum regni Salomonis, in quo templum aedificari coeptum est, annumerat: quod non esse faciendum quisquis Hebraicam veritatem sequitur invenit. Quod autem ipse in praecedente libro scripsi, judices populum a Moyse usq sex annis rexisse, Chronicorum auctoritatem secutus sum, necdum anni advertens eam Hebraicae veritati non esse consonam. Dicebat:
Abbreviated transcription (Latin):
quasi post cccͦe &l annos Et posthaec dedit iudices Quomodohit nu¬
merus possit ltellegi in p̃cedente libro nr̃e exposicionis diximus: Sed
sciendũ. qđ ingreco alit̾ scriptũ est Et destruens gentes interrachanaari:¬
Uii sortes distribuit eis terraeorũ Et post hec quasi annis ccec &l de
sententie que in libroregũ continetur: Iuia ab exituilrł ex aegrpto
facultatis exponere: nisi forte uulgarẽ in loquendofama secutus
apłs uulgi opinionẽ secutꝰ sicut inp̃cedentilibrolã diximus Uerũ
quodibi dixiq ensebius lõsephũ secutus principatuis a muhelis
tantũ samuheli. xx autẽ annos ad signauerit sauli Sed & relectis soller¬
tius chronieo libris: anim aduerti quare eusebius hoc in loco auetoritatẽ
sequinoluerit: Sicut nec in annis iosue: cuicũ iosephus xXUi annos tribuat:
bere : sed decẽ minus annos eiusdẽ aetatis insuis codicib inuenir& Qđ̃

Expanded text:
quaginta annos, et post haec dedit judices. Quomodo hic numerus possit intelligi in praecedenti libro nostrae expositionis, diximus. Sed sciendum quod in Graeco aliter scriptum est: Et destruens gentes in terra Chanaan septem, sorte distribuit eis terram eorum. Et post haec quasi annos quadringentsententiae, quae in libro Regum continetur, quia ab exitu Israelis ex Aegnaginta, non est nostrae facultatis exponere, nisi forte vulgarem in loquendo famam secutus apostolus vulgi opinionem secutus, sicut in praecedenti libro jam diximus; verum quod ibi dixi, quia Eusebius Josephum secutus principatui Samuelis ettantum Samueli, viginti autem annos assignaverit Sauli. Sed et, relectis solertius libris Chronicorum, animadverti quare Eusebius hoc loco auctoritatem Josephi sequi noluerit, sicut nec in annis Josue, cui cum Josephus viginti sex annos tribuat, bere, sed decem minus annos ejusdem aetatis in suis Codicibus inveniret. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
scribit: Omne morticinũ & captũ abestia deauib & pecorib sã cer¬
inquit uł noui generis electo regali & sacerdotali. qd propriȩ ad xp̃i¬
anos refertur. qui uncti sunt oleo spitali dequoscriptũ est. Unxit
ueniunt ut morticinũ ñ cõmedant t̾a deauib quã depecorib Cuiꝰ
nequaquã sanguis effusus est Qđ in actib apło. dicitur suffocatũ:
Et quȩ neces sario obseruandũ obseruanda apło deiherusalẽ epła
mou& & captũ abeftia : Quia & ipsũ similit suffocatũ dicit᷑ Et
condẽnat sacerdotes quilr turdis. fiscẽdulis glirib & ceteris huiꝰ¬
modi. Haec auiditate gulȩ custodiunt: Turbauer uos. euertentes
animas ur̃as. dicentes q̃uib ñ mandauimus Ingrecohab& plus¬

Expanded text:
icit: Omne morticinum et captum a bestia de avibus et pecoribus, sacerinquit, omni generi electo regali et sacerdotali, quod proprie ad Christianos refertur, qui uncti sunt oleo spiritali, de quo scriptum est: Unxit conveniunt, ut morticinum non comedant tam de avibus quam de pecoribus, cujus nequaquam sanguis effusus est, quod in Actibus apostolorum dicitur suffocatum; et quae necessario observanda apostolorum de Jerusalem Epistola monet; et captum a bestia, quia et ipsum similiter suffocatum est; et condemnat sacerdotes, qui in turdis, ficedulis, gliribus, et caeteris hujusmodi haec aviditate gulae custodiunt. » Turbaverunt vos evertentes animas vestras, quibus non mandavimus. In Graeco plus
Abbreviated transcription (Latin):
hodie genitus nascitur: id est inmanentẽ antedĩformã ꝑ proemium
mortis formȩ seruilis ad supto honestatur: fitq. subtẽporenoua nec
tam̃ in usitata natiuitas: cũ prȩsumendã gloriã dĩ patris qui ex forma
dĩb forma hominis erat repertus. primogenitus exmortuis nas¬
cererus : Uidete contẽptores & ad miramini: & disꝑdimini: Ingreco
ita scriptuest Audite contẽptores & ad miramini respicite & disꝑdimm
Quiloquentes suadebant eis: ut ꝑmanerent in gr̃a dĩ Hic in grecoseqͥt᷑
uersus: quẽ nr̃i codices non habent Factũ est aut̃ ꝑ uniuersã ciuitatẽ:
diffamari uerbũ: Acdeinde qd & nos habemus ad iungit᷑: Sequenti¬

Expanded text:
hodie genitus nascitur, id est, in manentem antea Dei formam per praemium mortis formae servilis assumptio honestatur, fitque sub tempore nova, nec tamen inusitata nativitas, cum ad resumendam gloriam Dei Patris, qui ex forma Dei in forma servi erat repertus, primogenitus ex mortuis nasceretur. » Videte, contemptores, et admiramini, et disperdimini. In Graeco ita scriptum est: Audite, contemptores, et admiramini; respicite, et disperdimini. Qui loquentes suadebant eis ut permanerent in gratia Dei. Hinc in Graeco sequitur versus, quem nostri Codices non habent: Factum est autem per universam civitatem diffamari verbum, ac deinde quod et nos habemus, adjungitur: Sequent
Abbreviated transcription (Latin):
da: ut possit eẽ qđ scriptu est. Iua speciosi suꝑ montes pedes euangelizan¬
ciũ pacẽ: euangelizanciũ bona. Seditq ꝓtrihunali: & concionabatur
herodis factũ eẽ iudetur : luimortuus est terrio claudu principis anno:
qui est iuxta fidẽ chronicorũ tercius detimus apassionedñĩ annus.
Cũ ergo const& paulũ cũ barnaba post tantũ tẽpus ꝑ acte dominicepassi¬
onis in apostolatũ eẽ segregatũ: pat& profecto eos multũ er rareqͥ librũ
cuius supra meminimus deobituscę mariae cõposuert uł susceperunt.
S criptũ nãq est in eodẽ figmento ut sepeco memorauimus. q secundo an¬
no post ascensionẽ dñi cumoritura ess& eadẽ beatissima dĩgenetric:
apłi iã tunc ꝑ orbẽ adp̃dicandũ dispersi: subito ad eã uisitandã om̃s
innuberapti conuenerint : Inquib: & paulus nuꝑ adfidẽ conuersus.
acmox cũ barnaba genciũ factus apł̃s qđ lon ge alit̾ factuesse id est
non secundo post passionẽ dñi sed
tercio decimo esse

Expanded text:
ut possit esse quod scriptum est: Quam speciosi super montes pedes evangelizantium bona! Seditque pro tribunali, et concionabatur Herodis factum esse videtur, qui mortuus est tertio Claudii principis anno, qui, est juxta fidem chronicorum, tertius decimus a passione Domini annus. Cum ergo constet Paulum cum Barnaba post tantum tempus peractae dominicae passionis in apostolatum esse segregatum, patet profecto eos multum errare, qui librum cujus supra meminimus de obitu sanctae Mariae composuerunt vel susceperunt. Scriptum namque est in eodem figmento, ut saepe commemoravimus, quod secundo anno post ascensionem Domini, cum moritura esset eadem beatissima Dei genitrix, apostoli jam tunc per orbem ad praedicandum dispersi, subito ad eam visitandam omnes in nube rapti convenerint; in quibus et Paulus nuper ad fidem conversus, ac mox cum Barnaba gentium factus apostolus. Quod longe aliter factum esse, id est, non eum secundo anno post passionem Domini, sed decimo tertio esse
Abbreviated transcription (Latin):
in mansuetudine suscipite iñ sitũ uerbũ. Pri mo & corpus & mentẽ auicus
uuibi ex purgare: ut digni existere possint. qui uerbũ salutis ꝑcipiant:
qui eñ non declinat prius amalo: non potest facerebonũ: Omnẽ quippe lii¬
mundicia: & carnis & animȩ nuncupat. Malicia aut̃: ꝓpriȩ ad interioris
hominis prauitatẽ respicit. Suscipite inquit insitũ uerbũ di: idẽ uerbũ ꝗd
ur̃is cordib predicando inponimus: uos discendo suscipite. Uel certelta
senciendũ: Uerbũ quod uobis indieredẽpcionis insitũ est. quando ue luntarie
genuit uos ds̃: iã nunc ꝑfectius suscipite &iam operib inplendo qđ ĩ in
mssterio tenetis Quod potest saluare animas ur̃as. Itiam suncorpore tẽpta¬
tiones patiamini : uel aꝑfidis morte consũ memini. Estote autẽ factores
uerbi & ñ auditores tantũ & cõa Sic & paulus delegis cultoribus: Nonau¬

Expanded text:
in mansuetudine suscepistis insitum verbum. Prius et corpus et mentem a vitiis in mansuetudine suscepistis insitum verbum. Prius et corpus et mentem a vitiis jubet expurgare, ut digni existere possint, qui verbum salutis percipiant. Qui enim non declinat prius a malo, non potest facere bonum. Omnem quippe immunditiam et carnis et animae nuncupat. Malitia autem proprie ad interioris hominis pravitatem respicit. Suscipite inquit insitum verbum, id est, verbum quod vestris cordibus praedicando imponimus, vos discendo suscipite. Vel certe ita sentiendum est: verbum quod vobis in die redemptionis insitum est, quando voluntarie genuit vos Deus, jam nunc perfectius suscepit, etiam operibus implendo, quod jam in ministerio tenetis. Quod potest salvare animas vestras. Etiam si in corpore tentationes patiamini, vel a perfidis morte consumamini. Estote autem factores verbi, et non auditores tantum, etc. Sic et Paulus de legis cultoribus. Non au
Abbreviated transcription (Latin):
quantũ natura humana patitur statunr̃e mentis sereno. Credofinees
samuhel helias & parus tardi fuerunt adirã: & tam̃ peccantes uł gladio
uel uerbo ꝑemerunt : Sed & morses cũeã uirmitissimus exiuit apharao¬
ne quẽ in corrigibilẽ uidit iratus nimis: cõminatus ei penã quã & opere
patrauit Ira enĩ uiri : iusticiã dĩ nonoperat᷑. Facilis est sensusq qui iracun
diȩ uiciose in cautus sub iugat: & si hominib: iustus appar& in diuino ex¬
amine nondũ ꝑ fecte iustus est Verũ alcius potest intelleg: qr dño dictũ tͣ
Tuaut᷑ dñe uirtutũ cũ tranquillitate uidicas: Qualis cũque udex homo a¬
missa mentis tranquillitate delinquentẽ udicat: &i ã siuiste iudicat.
iusticiã tam̃ diuini ex aminis in quã ꝑ turbacio caderenescit imitariñ
potest. Propt̃ qd abicientes omnẽ in mundiciã & abundanciã maliciae:

Expanded text:
quantum natura humana patitur, statu nostrae mentis sereno. Credo Phinees quantum natura humana patitur, statu nostrae mentis sereno. Credo Phinees Samuel, Elias et Petrus tardi fuerunt ad iram, et tamen peccantes vel verbo vel gladio peremerunt. Sed et Moyses, cum esset vir mitissimus, exivit a Pharaone, quem incorrigibilem vidit, iratus, minis comminatus ei poenam, quam et opere patravit. Ira enim viri justitiam Dei non operatur. Facilis est sensus: quod quia qui iracundiae vitiose incautus subjugat, etsi hominibus justus apparet, in divino tamen examine nondum perfecte justus est. Verum aptius potest intelligi quod a Domino dictum est: Tu autem, Domine virtutum, cum tranquillitate judicas . Qualiscunque judex homo amissa mentis tranquillitate delinquentem judicat, etiam si juste judicat, justitiam tamen divini examinis in quam perturbatio cadere nescit, imitari non potest. Propter quod abjicientes omnem immunditiam et abundantiam malitiae,
Abbreviated transcription (Latin):
Bonũ ẽ uiro inquit cũ portauerit iugũ ab adulescenciasua: sedebit solitariu
& tacebit Et tardus inquit adirã : Quia maturitas sapiencie non nisi tran¬
quilla mente ꝑcipitur Scriptũ est eñi: quia ira insinu stulti requiescit. Non
ita uelocitatẽ irȩuetat ut huius tarditatẽ ad ꝓb&. sed hoc porius admona¬
ut &hora ꝑturbacionis aclittũ nenobis ira subripiat caueamꝰ: Aut si forte
subripuerit intraoris septa eius cohibeamus impaũ: & exactahora dis¬
criminis liberius eã ad integrũ a nr̃o cordeꝑtẽpus ex purgemus. Velcerte
tardos ad irã nos eẽ prȩcepit : ut nonquis liba ob causas serenitatẽ nr̃i
uultus in austeritate uertamus: sed certa existenteracione. Uerbi gr̃a: Sialit̃
corrigi ꝓximos maxime qui nobis cõmissist̃ ÷̃ possecernamꝰ. seueritatẽ
erga eos uerbi uł &iã iudici districtionis ex hibeamꝰ: manente tameri

Expanded text:
Bonum est vero, inquit, cum portaverit jugum ab adolescentia sua. Sedebit solitarius Bonum est vero, inquit, cum portaverit jugum ab adolescentia sua. Sedebit solitarius et tacebit . Et tardus ad iram. Quia maturitas sapientiae non nisi tranquilla mente percipitur. Scriptum est enim, quia ira in sinu stulti requiescit . Non autem ita velocitatem irae vertat, ut hujus tarditateus hora perturbationis ac litium ne nobis ira subripiat caveamus; aut si forte surripuerit, intra oris septa ejus cohibeamus impetum, et exacta hora discriminis liberius eam ad integrum a nostro corde per tempus expurgemus; vel certe tardos ad iram nos esse praecipit, ut non quaslibet ob causas securitatem nostri vultus in austeritatem vertamus, sed certa existente ratione, verbi gratia, si aliter corrigi proximos, maxime qui nobis commissi sunt, non posse cernamus, severitatem erga eos verbi vel etiam judicii districtioris exhibeamus, manente tamen,
Abbreviated transcription (Latin):
& tardus ad irã Hinc auditorẽ moralib instituit praeceptis Et recteprimo
dũ aperire QQuia stultũ est quẽ liba quȩ ipse non didicerit. aliis uelle
postul& : dehincꝰ magistrũ ueritatis humilis auditor inquirat: Et int̃
agendũ suã cautissime linguã non solũ ahociosissermonib coerceat:
uerũ at ab ipsa quã nuꝑ didicit ueritateprȩ dicantla contineat: Hinc
salo mon de distancia tẽporũ seribens aitTempus tacendi: & tẽpus
loquendi ł linc prthagorici naturalis sciencia magisterĩo prȩditi
auditores suos ꝑ quinquenniũ iubent silere & sic demum predicare per¬
humilitas custoditur. Cũ autẽ predicatur uix non subrepit cuiuis hominũ quan¬
tula cũque iactancię Hinc hieremias bene instituti ad lescentis uita
describens : modestiã taciturnitatis int̾ prima uirtutũ studia cõputat.

Expanded text:
m. Hinc auditorem moralibus instruit praeceptis. Et recte primom. Hinc auditorem moralibus instruit praeceptis. Et recte primodum aperire, quia stultum est quemlibet quod ipse non didicerit, aliis velle postulet. Dehinc magistrum veritatis humilis auditor inquirat, et inter agendum suam cautissime linguam, non solum ab otiosis sermonibus coerceat, verum et ab ipsa, quam nuper didicit veritate praedicanda contineat. Hinc Salomon de distantia temporum scribens, ait: Tempus tacendi, et tempus loquendi . Hinc Pythagorici, naturalis scientiae magisterio praediti, auditores suos per quinquennium jubent silere, et sic demum praedicare perustoditur; cum autem praedicatur, vix est ut non subrepat cuilibet hominum quantulumcunque jactantiae. Hinc Jeremias bene instituti adolescentis vitam describens, modestiam taciturnitatis inter prima virtutum studia computat.
Abbreviated transcription (Latin):
Quod ergo dixerat. Om̃e datũ optimũ & om̃e donũꝑfectũ adõ descendere:
consequent astruit addendo : Quia non nr̃is meritis sed suabeneficio uolun¬
tatis : ꝑ aquã regeneracionis defiliis tenebrarũ nos infilios lucis muta uerit
at simus iniciũ aliqd creaturȩ eius: Nein eo quod ait genuit. hoc nosfieri
putaremus quodipse est: ideo principatũ quendã increatu ra nobis hac
ad optione concessũ oftendit Hos & enĩ uersiculos: quidã ita transtulit:
Volens genuit nos uerbo ueritatis: ut simus primiciȩ creaturarũ eiꝰ. id ẽ
ut c&eris quas cernimꝰ creaturis simus meliores: Primicias nãque frugũ
uelanimanciũ : dñõ consecrari lex pͣcepit. Primicias auri& argenti ad opus
ad ño dut̃ uos inlustrari Non urã ꝓ uisione: sed suꝑna gr̃a uos prȩueniente
contigit. Sit aut᷑ om̃is homo uelax ad audiendũ. tardus aut̃ adloquendũ¬

Expanded text:
Quod ergo dixerat: Omne datum optimum, et omne donum perfectum a Deo descendere, Quod ergo dixerat: Omne datum optimum, et omne donum perfectum a Deo descendere, consequenter astruit addendo, quia non nostris meritis, sed suae beneficio voluntatis, per aquam regenerationis, de filiis tenebrarum nos in filios lucis mutaverit. Ut simus initium aliquod creaturae ejus. Ne in eo quod ait genuit, hoc nos fieri putaremus, quod ipse est, ideo principatum quemdam in creatura nobis hac adoptione concessum ostendit. Hos etenim versiculos quidam ita transtulit: Volens genuit nos verbo veritatis, ut simus primitiae creaturarum ejus. Id est, ut caeteris quas cernimus creaturis simus meliores. Primitias namque frugum vel animantium Domino consecrare lex praecepit, primitias autem auri et argenti ad opus a Domino autem vos illustrari, non vestra provisione, sed superna gratia vos praeveniente contigit. Sit autem omnis homo velox ad audiendum, tardus autem ad loquendu
Abbreviated transcription (Latin):
mando qd̾ tẽptam̃ta uicioꝵ adõ sumant origine : quãuis seiamus nori¬
nullos exigentib meritis prȩcedenciũ criminũ inaliarursus scelera
desursũ. est : descendens apatre luminũ: Post qua docuit uicia quibus
tẽptamur non a nobis sed anobis ipsis in . eẽ. ostendit econtra qr
quicquid boniagimus hoc dõ donante ꝑ cipemus. Vnde & eũ pat̾rem
pauli Quid enĩ habes quod non accepisti : apud quẽ non est transmuta¬
cio: rite uicis situdinis obumbracio. Quia indĩ natura mutabilitas
non est: Neque lum̃ eius sicut lum̃ huius mundi aliqua iucissitudinis umbra
in tercidit: liqu& utique qr soba nobis donalucis & non &iã tenebras mitrit
errorũ . Uoliintarie enĩ genuit nos uerbo ueritatis. Et dñs in euangło Non
uosme clegistis. sed ego elegiuos: Et mosee ꝓpheta Diligã eos spontanee :

Expanded text:
mando quod tentamenta vitiorum a Deo sumant originem. Quamvis sciamus nonmando quod tentamenta vitiorum a Deo sumant originem. Quamvis sciamus nonnullos exigentibus meritis praecedentium criminum, in alia rursus scelera desursum est, descendens a Patre luminum. Postquam docuit vitia quibus tentamur, non a Deo nobis, sed a nobis ipsis inesse, ostendit e contra quia quidquid boni agimus, hoc Deo donante percipimus. Unde et eum Patrem Pauli: Quid enim habes quod non accepisti ? Apud quem non est transmutatio, nec vicissitudinis obumbratio. Quia in Dei natura mutabilitas non est, neque lumen ejus sicut lumen hujus mundi aliqua vicissitudinis umbra intercidit. Liquet utique quia sola nobis dona lucis, et non etiam tenebras mittit errorum. Voluntarie genuit nos vos me elegistis, sed ego elegi vos . Et in Osea propheta: Diligam eos spontanee .
Abbreviated transcription (Latin):
& inlectus est: At que ubi conceptũ scelus ꝑfecit: reatũ mortis &iã ꝓ prio
ore iudicatus incidit: quã tam̃ penitendo euasit Tẽptatus est iudas
ꝑfilargr̃riam Et quia erat auarus. ab ipsa sua concupis cencia abstractꝰ
& inlectus: ad interitũ consenciendo decidit. Tep̃tatus ẽ iobmultiplirit᷑:
Sed quia nec possessiones nec salutẽ corporis diuino amori prȩposuerat:
tẽp tariquidem suggestione hostilipotuit. sed consentire uelsaltim de¬
lectariͥ peccato nullatenus ualebat Quodergodicitur quia peccatũ
cũ consũmatũ fuerit. generat mortẽ: respicite contrario adhoc qđ supra
dictũ est deeo qui suffert tẽptacionẽ: q cu ꝓbatus fuerit accipi &
coronã uite Sicut enĩ ille quitẽptatus superat prȩmia uitȩ : itanimirũ
mortis ineurrit Nolite itaq errarefr̃s mei dilectissimi :Alidelic& aesti¬

Expanded text:
et illectus est. Atque ubi conceptum scelus perfecit, reatum mortis etiam proprio et illectus est. Atque ubi conceptum scelus perfecit, reatum mortis etiam proprio ore judicatus incidit, quam tamen poenitendo evasit. Tentatus est Judas per philargyriam, et quia erat avarus, ab ipsa sua concupiscentia abstractus et illectus, ad interitum consentiendo decidit. Tentatus est Job multipliciter, sed quia nec possessiones, nec salutem corporis divino amori praeposuerat, tentari quidem suggestione hostili potuit, sed consentire vel saltem delectari peccato nullatenus valuit. Quod ergo dicitur, Peccatum, cum consummatum fuerit, generat mortem: respicit e contrario ad hoc quod supra dictum est de eo qui suffert tentationem, quia cum probatus fuerit, accipiet coronam vitae. Sicut enim ille qui tentatus superat praemia vitae meretur, ita mortis incurrit. Nolite itaque errare, fratres mei dilectissimi. Videlicet aesti
Abbreviated transcription (Latin):
Suggestione hostis: delectacione autẽ uł &ĩ consensu nr̃e fragilitatis:
Quod si hoste suggerente delectari aut consentire pec catonolumus:
tẽptacio lpsa nobis aduictoriõ prouenit. quacoronã uitȩ mereamur
accipere Siuero ad hostis suggestione paulatim arecta intencione abstr¬
x inuicio incipimꝰ in lici: Delectando quidẽ offendimus: sed nec dũ lapsũ
mortis incurrimꝰ: Atsi delectarionẽ concepti incordefacinoris &ã partus
praue sequit᷑ actionis nobis iã mortis reis uictor hostis abscedit: Qđ ut
astruamus ex emplis : tẽptatus est ioseph uerbis dominȩ Sedq concupiscen¬
ciã libidinis non habuit: suggestione tantũ non &iã delectacione uel consensu
tẽptari potuit : ideo uictor euasit Tẽptatus est dauiduisu uxoris aliene
Et quia necdũ carnis appetitũ uicerat. a concupis cencia sua abstractus

Expanded text:
Suggestione hostis, delectatione autem, vel etiam consensu nostrae fragilitatis. Suggestione hostis, delectatione autem, vel etiam consensu nostrae fragilitatis. Quod si, hoste suggerente, delectari aut consentire peccato nolumus, tentatio ipsa nobis ad victoriam provenit, qua coronam vitae mereamur accipere. Si vero et hostis suggestione paulatim a recta intentione abstrahimur, et vitio incipimus illici, delectando quidem offendimus, sed necdum lapsum mortis incurrimus. At si delectationem concepti corde facinoris, etiam partus pravae sequitur actionis, nobis, jam mortis reis, victor hostis abscedit. Quod ut astruamus exemplis, tentatus est Joseph verbis dominae, sed quia concupiscentiam libidinis non habuit, suggestione tantum, non etiam delectatione vel consensu tentari potuit, ideo victor evasit. Tentatus est David visu uxoris alienae, et quia necdum carnis appetitum vicerat, a concupiscentia sua abstractus
Abbreviated transcription (Latin):
a concupiscencia sua. abstratus & in lectus. &c&̃ Abstractus a recto itinere.
& inlectus inmalũ. De hor uersuhieronimus contra ioumiãnum Sicut
inbonis inquit operib ꝑ fector est dr̃ Non enĩ uolentis nequecurrentis
sed dĩ miserentis & adiuuantis est ut ꝑuenire ualeamus ad calẽe: sic
nos suꝑ fundam̃ tũ xpĩ aeclificasse. fenũ. ligna. stipulam: suꝑ ponit incendiũ.
Aedificemꝰ aurũ: argentũ lapides preciosos: & tẽptare non audebit. quan¬
quã & in hoc non sit certa & secura possessio Sed& quippeut leo in insidiis
in oc cultis: ut interfi̾at in nocentẽ. Et uasa figuli probat fornax: homines
autẽ iustos tẽptacio tribulacionis Dehunc concupis cencia cũ concepe¬
rit parit peccatũ: peccatũ uero cũ consũ matũ fuerit generat mortẽ.
Tribus modis tẽptacio agitur : Suggestione. delecta cione. consensu

Expanded text:
a concupiscentia sua abstractus et illectus, etc. Abstractus a recto itinere, a concupiscentia sua abstractus et illectus, etc. Abstractus a recto itinere, et illectus in malum. De hoc versu Hieronymus contra Jovinianum: « Sicut in bonis inquit operibus perfector est Deus, non enim volentis, neque currentis, sed Dei miserentis et adjuvantis est, ut pervenire ad calcem valeamus, sic nos super fundamentum Christi aedificasse fenum, ligna et stipulam, supponit incendium. Aedificemus aurum, argentum, lapides pretiosos, et tentare non audebit, quanquam et in hoc non sit certa et secura possessio: sedet quippe leo in insidiis in occultis, ut interficiat innocentem. Et vasa figuli probat fornax, homines autem justos tentatio tribulationis. » Deinde concupiscentia cum conceperit, parit peccatum. Peccatum vero, cum consummatum fuerit, generat mortem. Tribus modis tentatio agitur, suggestione, delectatione, consensu.
Abbreviated transcription (Latin):
quisicut bonas cogitaciones adõnobis constat inspirari: ita oiã malas
ipso instigante putant nr̃a inmente generari. Nemoergo cũ tẽptatur
dicat qm̃ adõ tẽptatur: Illa uidelic& tẽptacione qua diues incidens in iti¬
netib suis mareescit. Id est nemo cũ rapinã. furtũ. falsũ testimoniũ. homici¬
diũ. stuprũ. uł c&era huius modi cõmiserit: dicat qm̃dõ cogentenecessehabu¬
erit hȩc patrare. ideoq nullatenus hoꝵ effectũ declinare potuerit. Ds̃ enĩ.
intẽpta tor maloꝵ. est sub auditur tẽptam̃toꝵ. ipse enĩ neminẽ tẽptat. Ea uide¬
lic& tẽptacione: quȩ dẽcipit miseros ut peccent Duplex est enĩgenꝰ tẽpt¬
cioni: : Unũ qđ decipit: aliud qd probat Secundũ hoc quod decipit. ds̃
neminẽ tẽptat Secundũ illud quod ꝓbat: ds̃ tẽptauit ab raham Dequa
& ꝓpheta postulat. Probamednẽ & tẽptame: Unus quisq uero tẽptatur

Expanded text:
qui sicut bonas cogitationes a Deo nobis constat inspirari, ita etiam malas qui sicut bonas cogitationes a Deo nobis constat inspirari, ita etiam malas ipso instigante putant nostra in mente generari. Nemo ergo, cum tentatur, dicat quoniam a Deo tentatur, illa videlicet tentatione qua dives incedens in itineribus suis marcescit. Id est, nemo, cum rapinam, furtum, falsum testimonium, homicidium, stuprum, vel caetera hujusmodi commiserit, dicat quoniam Deo cogente necesse habuerit haec patrare, ideoque nullatenus horum effectum declinare potuerit. Deus enim intentator malorum est. Subauditur tentamentorum. Ipse enim neminem tentat. Ea videlicet tentatione quae decipit misericordes ut peccent. Duplex est enim genus tentationis. Unum quod decipit, aliud quod probat. Secundum hoc quod decipit, Deus neminem tentavit. Secundum hoc quod probat, Deus tentavit Abraham. De quo et propheta postulat: Proba me, Domine, et tenta me . Unusquisque vero tentatur
Abbreviated transcription (Latin):
fructus ꝑ quib in ꝑpetuũ remuneret᷑ adfert Underecte subiungitur:
Beatus uir qui suffert tẽptacionẽ qm̃ cũ ꝓbatus fuerit accipi& coronã
uitȩ. quã reꝓmisit ds̃ diligentib sẽ: Aꝑte ammonens qr tanto amplius
gaudere intẽptacionib oport& : quanto cerrius clar& dm̃ hisquos dili¬
git maius sȩpe tẽptacionũ pondus inponere: ut scilic& ꝑ tẽptacionũ exer¬
citiũ ꝓbentur infide ꝑfecti. Cũ aut̃ẽ ꝓbatisint ueracit᷑ eẽ fideles hoc est
ꝑfecti & integri innullo deficientes : iure accipiant ꝓmissam uitȩ aetnȩ
coronã. Nemocũ tẽptat᷑ dicat qm̃ adõ tẽptat᷑. Actenus detẽptacionib
quas ꝑmit tente dnõ exterius ꝓbandigr̃a perpetimur disputauit: nunc
incipit ageredeillis quas in terius inftigante diabolo. uel &iã naturae
nr̃a fragilitate suadente toleramus: ubi primo illoꝵ destruit errorem

Expanded text:
fructus pro quibus in perpetuum remuneretur, affert. Unde recte subjungitur: fructus pro quibus in perpetuum remuneretur, affert. Unde recte subjungitur: Beatus vir qui suffert tentationem, quoniam cum probatus fuerit, accipiet coronam vitae, quam repromisit Deus dilgaudere in tentationibus oportet, quanto certius claret Deum his quos diligit majus saepe tentationum pondus imponere, ut scilicet per tentationum exercitium probentur in fide perfecti; cum autem probati sint veraciter esse fideles, hoc est perfecti et integri, in nullo deficientes, jure accipiant promissam vitae aeternae coronam. Nemo, cum tentatur, dicat quoniam a Deo tentatur. Hactenus de tentationibus quas permittente Domino exterius probandi gratia perpetimur, disputavit; nunc incipit agere de illis quas interius, instigante diabolo, vel etiam naturae nostrae fragilitate suadente, toleramus. Ubi primum illorum destruit errorem,
Abbreviated transcription (Latin):
fructũ suũ dabit intẽporesuo: At quid in iusti : Et decor inquid uultus eiuis
deperit. Ita & diues initinerib suis marcesc& Non omnẽdiuitẽ dicit.
sed eũ qui confidit in incerto diuiciarũ: Quienĩ fratrihũmili dĩuitẽ econtra¬
rio opposuit: ostendit sedeillo dĩuiteloqui qui humilis non est Nã & habraã
cũ ess& diues in mundo: pauperẽ tam̃ post mortẽ su o suscepit insinu: diuitẽ
relĩquit inpenis Sed nonideo diuitẽ reliquit qr diues erat qđ & ipse fuerat :
quod ipsefuerat. eẽ. curabat: Talis ergodiues hocest suꝑb & impius: terrena
gaudia cȩlestib anteponens. In itinerib suis marcesc&: Hoc est. in actib
sius peribit iniquus: quiatter dnĩ rectũ ingredineglexit: Sed cũ ille ut fenũ
ante ardorẽ solis dẽcidit : iustus ẽ contra ut arbor fructifera & eiusdẽ solis
ardorẽ id est seueritatẽ iudicis integer suffert: & insuꝑ bonq operum

Expanded text:
re suo , et caetera. At quid injusti? Et decor, inquit, vultus ejus deperit. Ita et dives in itineribus suis marcescet. Non omnem divitem dicit, sed eum qui confidit in incerto divitiarum. Qui enim fratri humili divitem e contrario opposuit, ostendit se de illo divite loqui, qui humilis non est. Nam et Abraham cum esset dives in mundo, pauperem tamen post mortem suo suscepit in sinu, divitem reliquit in poenis. Sed non ideo divitem reliquit quia dives erat, quod et ipse fuerat, quod ipse fuerat, esse curabat. Talis ergo dives, hoc est superbus et impius, terrena gaudia coelestibus anteponens, in itineribus suis marcescet, hoc est in Actibus suis peribit iniquis, quia iter Domini rectum ingredi neglexit. Sed cum ille ut fenum ante ardorem solis decidit, justus e contra, ut arbor fructifera, et ejusdem solis ardorem, id est, severitatem judicis integre suffert, et insuper bonorum operum
Abbreviated transcription (Latin):
d Aus ac libentius audiret᷑ adiecit Cũ autẽ ad ꝓpinquar& tͣepus repro¬
missionis: quã confessus erat dĩ abrahȩ: Melius hab&ur ingreco: Iuã pollicitꝰ¬
tuoꝵ solue calciam̃ta depedib tuis: locus enĩ in quostas terrascã est: Hic locꝰ
iuxta moralẽ sensũ hoc ad mon&. ut stantes in ecđa quȩ merito terrascã uocat᷑
mortuis operib renunciemus Et tradidit eosseruire miliciȩ reli sicut

Expanded text:
diutius ac libentius audiretur adjecit. Cum appropinquaret autem tempus rediutius ac libentius audiretur adjecit. Cum appropinquaret autem tempus remissionis, quam confessus erat Deus Abrahtuorum, solve calceamenta de pedibus tuis. Locus enim in quo stas terra sancta est. Hic locus juxta moralem sensum hoc admonet, ut stantes in Ecclesia, quae merito terra sancta vocatur, mortuis operibus renuntiemus. Et tradidit eos servire militiae coeli, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
dixisse uerba blas phemie in morsen & dm: in ipso inicio suisermonis
uigilantissime illoꝵ calũniȩ occurrit. dicens. Ipsu dmqͥlo quebatur
tepora loquendo peruenit ipsũ quidẽ dignis laudib extulit sed
illos rebelles eiusq urrbis sẽꝑ in oboedientes extitilse prebauit.
Sed notandũ : quanta utat᷑ arteloquendi: Sic x enĩ ad suos ꝑ secuto res coepit
loq: quasitimer& eos Viri fr̃s & patres audite: Quidlenius quid dem̃ciuꝰ :¬
Conciliabat auditorẽ: ut cõmendaret auctorẽ Blande coepit: ut di audiret᷑.
Et q hinc fuerat accusatus qđ uerba dixerit que contradm̃ &legẽ: uerũ sedm̃
ut eius legis e&̃ p̃dicator. cuius accusabat᷑ eẽ uastator Uerũ in ꝓcessu ser¬
monis c̃u errores eoꝵ & nouos redarguer& & uetar& manifestissimẽ quante
auctoritatis animũ haber&: quantũ atimore lnimici libera ess& sua anima
ꝑdocuit: Et positist̃ insepul chro: qđ emit abrahã precio argenti Ingreco

Expanded text:
dixisse verba blasphemiae in Moysen et Deum, in ipso initio sui sermonis vigilantissime illorum calumniae occurrit dicens, ipsum Deum, qui loquebatur  ad Moysi usque tempora loquendo pervenit; ipsum quidem dignis laudibus extulit; sed illos rebelles, ejusque verbis semper inobedientes exstitisse probavit. Sed notandum, quanta utatur arte loquendi; sic etenim ad suos persecutores coepit loqui, quasi timeret eos: Viri fratres et patres, audite. Quid lenius, quid clementius conciliabat auditorem, quam ut commendaret Salvatorem? Blande coepit, ut diu audiretur. Et quia hic fuerat accusatus, quod verba dixerit contra Deum et legem, sicut verum ut ejus legis esset praedicator, cujus accusabatur esse vastator. Verum in processu sermonis cum errores eorum et novos redargueret et veteres, manifestissime quantae auctoritatis animum haberet, quantum a timore inimici libera esset sua anima perdocuit. Et positi sunt in sepulcro, quod emit Abraham pretio argenti. In Graec
Abbreviated transcription (Latin):
Sutholica cognominatur eccła. quȩ pertotũ orbẽ diffusa in unapaceuerse
D consolacione sp̃s scĩ replebat᷑ siue multiplicabatur. ut ingreco scriptue
nifeste qđ ideo sp̃s sc̃s paraclitus cognominatur. q fideliũ corda in luftians.

Expanded text:
dum quod ex eo catholica cognominatur Ecclesia, quod per totum orbem diffusa in una pace versatur. dum quod ex eo catholica cognominatur Ecclesia, quod per totum orbem diffusa in una pace versatur. Et consolatione sancti Spiritus replebatur, sive multiplicabatur, ut in Graeco scriptunifeste, quod ideo Spiritus sanctus Paracletus cognominatur,
Abbreviated transcription (Latin):
assenierit actitatũ essecredibile est : Et qd sequit᷑ ipse in epła sua dicens.
deinde ueni in partes srriȩ & ciliciȩ. Hoc quomodo sit factũ lut al
sic consequent᷑ insinuat dicens Loquebat quo a disputabat eũ geas
Illi aut̃ quȩrebint occidere illũ. Ed cũ cognouis sent fr̃s deduxerunt
eũ cesareã & dimiserunt tharsũ Hȩc est enĩ ciuitas ciliciȩ & cesarea
ex pugnabat. hoc est qđ hic lucas p̃misitq tẽptabat seiungere
discipulis & om̃s tinehunt eũ ñcredentes q eã discipulus cdlonec
bui naba narrante diducerunt. Cũ ergo constat qd paulus post annod
sociatũs: Existens ad huc ut ipse scribit ignotus facie eccłis iudee
quȩ erant in xp̃o. Errant multũ qui a pocriforũ libros sectandoputant
eũ sẽcundo passionẽ dñi anno in apostolatũ genciũ cũbarnaba fuissẽ
ordinatũ: ec eła quidẽ ꝑ tota u̾dȩã & galileã & samariã habebat pacẽ.

Expanded text:
asseverat, actitatum esse credibile est. Et quod sequitur, ipse in Epistola: Deinde veni in partes Syriae et Ciliciae , et hoc quomodo sit factum, Lucas sic consequenter insinuat dicens: Loquebatur quoque et disputabat cum Graecis, illi autem quaerebant occidere eum. Quod cum cognovissent fratres, deduxerunt eum Caesaream, et dimiserunt Tharsum. Haec est enim civitas Ciliciae, et Caesarea expugnabat . Hoc est, quod hic Lucas praemisit, quia tentabat se jungere discipulis, et omnes timebant eum, non credentes quia esset discipulus, donec Barnaba narrante didicerunt. Cum ergo constet quod Paulus post annos sociatus, existens adhuc, ut ipse scribit, ignotus facie Ecclesiis Judaeae, quae erant in Christo, errant multum qui apocryphorum libros sectando putant eum, secundo post passionem Domini anno, in apostolatum gentium cum Barnaba jam fuisse ordinatum. Ecclesia quidem per totam Judaeam et Galilaeam et Samariam habebat pacem.
Abbreviated transcription (Latin):
lis ex cłae ꝓpugnator intrar&e Nã quia paulũ latine significat modicu
iure ille paulus uocarimaluit. quaint̃ maximas uirtutũ o peracione
humilis ꝑmanere non omisit Neq enĩ putandũ est. paulũ si ue pcerũ
hebreu & non pocius latina uł greca esse uo cabula: eũ constat bebreos

Expanded text:
lis Ecclesiae propugnator intraret. Nam quia paulum Latine modicum significat, lis Ecclesiae propugnator intraret. Nam quia paulum Latine modicum significat, jure Paulus ille vocari maluit, qui inter maximas virtutum operationes humilis permanere non omisit. Neque enim putandum est Paulum sive Petrum Hebraea, et non potius Latina vel Graeca esse vocabula, cum
Abbreviated transcription (Latin):
eui carni& sanguinr&t&̃ Sed & huius libellitextus quo subdit᷑
predicabat eis ihm̃ qm̃ hic est filius dĩ. Nequaquã eũ ab hominib aliqͥd¬
asse uerat: sed tam̃ post baptisma statim doctoris eximii ministeriũ
suscepisse confirmat. Illiutiq cõparandus dequoscriptũest. qui a
eloqui ũ dñi inflã mauit eũ: Consiliũ fecerunt lud ȩi ut eũ int̾¬
ficerent. Note aut̃ facte sunt paulo insidiȩ eorũ. Custo dieban
autẽ & portas dieac nocte. ut eũ int̾ficerent. Noniudei custodi¬
ebant. sed ipsiciues cũ regesuo aretha. ut ipse qui obsessus est &
euasit apłs scribit ad galathas. Et gentiles nãq & iuidei quãuis
induerus alẽ ñ q illo ad huc tẽpore sic uocaret᷑ priusquã serigiũi paul
erpri ꝓ consule ad fide xp̃i conuerter& : sed pri occupando nunc ita ulocat᷑
Oportunũ ducentebeatoluca ibi p̃signareq paulus eaẽ uocandusilibi
eũ primo post conuersionẽ hierosolimã uenire & apłis iunctũ esse

Expanded text:
eni Jerosolymam, etc. . Sed et hujus libelli textus quo subditurtinuo in synagogis praedicabat eis Jesum, quoniam hic est Filius Dei , nequaquam eum ab hominibus aliqasseverat, sed tantum post baptisma statim doctoris eximii ministerium suscepisse confirmat. Illi utique comparandus, de quo scriptum est: Quia eloquium Domini inflammavit eum . Consilium fecerunt Judaei, ut eum interficerent. Notae factae sunatis die ac nocte, ut eum interficerent. Non Judaei custodiebant, sed ipsi cives cum rege suo Aretha, ut ipse qui obsessus est et evasit Apostolus scribit ad Galatas. Et gentiles namque et Judaei quamvis uc tempore sic vocaretur, priusquam Sergium Paulum, Cypri proconsulem ad fidem Christi converteret, sed praeoccupando nunc ita vocatur, opportune dicente beato Luca: ibi praesignare, quia Paulus esset vocandus, ubi eum primo post conversionem Jerosolymam venire, et apostolis junctum esse
Abbreviated transcription (Latin):
Resuscitans ihm̃. Et inpsalmo secundo scriptũ est. & cã Huius
loci sc̃s pat̾ hilarius itameminit: sedid quod nunc in psalmo est
filiusm̃s estuego hodie genuite: non ad uirginis partũ neq
lauacri regeneracionẽ sed primo genitũ amortuis ꝑtinere
apostolica auctoritas est Nã que in libro actuũ apłoꝵ. itadicitur: nosq
F ilius m̃s estu egohodie genuite: cũ suscitauit eũ amortius amplius non re¬
gressurũ in intẽritũ: VUox ergo hȩc dĩ patris scđm apłm: indieresurrecti¬

Expanded text:
esum, sicut et in psalmo secundo scriptum est. Hujus loci sanctus Pater Hilarius ita meminit: « Sed id quod nunc in psalmo est: Filius meus es tu, ego hodie genui te , non ad Virginis partum, neque ad lavacri regenerationem, sed Primogenitum a mortuis pertinere, apostolica auctoritas est. NamqFilius meus es tu, ego hodie genui te, cum suscitavit eum a mortuis, amplius non regressurum in interitum . Vox ergo haec Dei Patris secundum Apost
Abbreviated transcription (Latin):
trantib cũ dño. reꝑbi om̃s cũ diabolo ꝑ petuas poenas subibunt: iul
scilic& x mali in reuocabilẽ inultimo ex amine sentenciã aiustoudice
ꝑceperint. multũq fallitur &fallit origenis quise post udiciũ longissimo.
licor tẽpore distante int̃uallo. cũ ceteris peccatorib quia sinistra iudied
cũ diabolo missifuerant ingehennã. liberandũ putat & ad regnũ cȩleste
ꝑducendũ. quasi hoc eis ꝓmit᷑te ꝓpheta quiait. & claudent᷑ ibi incar¬
cerẽ. & post dies multos uisitabuntur. Cũ manifestasit uixtas a nossensus
ꝓ phetaesententia qua hostes ac ꝑsecutores scȩ ecđae singulos indie
sui exitus ingehennã rapiendos p̃dixit: sed cunctos indieiudicu ad
modicũ inde relaxandos p̃uidit . dũ recepta in mortali denuo duplicẽ
inpoenã mortis p̃cipitent᷑ aet̃ne. Nã & hoc ꝓphetã in hac sentencia in¬
tendisse sequentia ipsius uerba declarant. Quicũ dixiss&r & post dies

Expanded text:
trantibus, reprobi cum diabolo omnes perpetuas poenas subibunt, nihiscilicet et mali irrevocabilem in ultimo examine sententiam a justo judice perceperint. Multumque fallitur et fallit Origenes, qui se post hoc judicium longissimo licet temporum distante intervallo, cum caeteris peccatoribus, qui a sinistra judicis cum diabolo missi fuerint in gehennam, liberandum putat, et ad regnum coeleste perducendum, quasi hoc eis promittente propheta qui ait: Et claudentur ibi in carcerem, et post dies multos visitabuntur , cum manifesta sit juxta sanos sensus prophetae sententia, qua hostes ac persecutores sanctae Ecclesiae singulos in die exitus sui in gehennam rapiendos praedixit, sed cunctos in die judicii ad modicum inde relaxandos praevidit, dum, recepto corpore immortali, denuo duplicem in poenam mortis praecipitentur aeternae. Nam et hoc prophetam in hac sententia intendisse sequentia ipsius verba declarant, qui cum dixisset: Et post dies
Abbreviated transcription (Latin):
maiestatis incelis. ubi utrãq unius eiusdẽq redẽptoris nr̃i naturã descripturis¬
ꝓpheticis euident᷑ astruxit. & humanã uidelic& que defructu lũbidauid
ꝑ uirginẽ orta est : & diuinã ꝓpt̃ quã ascendens incelũ ac ad dexterã patris

Expanded text:
majestatis ejus in coelis. Ubi utramque unius ejusdemque Redemptoris nostri naturamajestatis ejus in coelis. Ubi utramque unius ejusdemque Redemptoris nostri naturau lumbi David per virginem orta est, et divinam propter quam ascendens in coelum homo ad dexteram Patris
Abbreviated transcription (Latin):
audienciũ & dm̃ hunc esse uerũ designat. dũ eũ scĩ sps̃ donũ effudis sec̃firmat
quod diuine tantũ ẽẽ potenciae sapiens quisq cognoscit. Et pulchre eodẽ uerbo
effusionis usus est. qđ superius cõmemorata ꝓphete sentencia dnm̃ dixis sepre¬
miserat. ut ex hoc quoq. & illud auditores colligerent. Ipsũ essed nm ihm̃
& terra. Quiom̃s nomen suum inuocantes saluos facer&. ceteraqͣ que p̾rophetirus
sermodescribit quasi dĩfilius ac uerus ds̃ expler&. Nonenĩ dauid ascendit in
cȩlos Dicit autẽ ipse dix̃ dñs dño meo sede adextris meis. Quidã codices habent
dicit dñs. Sed greca exemplaria & in hoc libro & inpsalterio habent dixit dñs.
Manifestissime autẽ beatus petrus ꝑhunc psalmũ exponit quomodosit intellegen¬
dũ qđ dealio psalmo superius ad sumpserat iuras sednm dauid. defructu
interrena hierusalẽ inqua regnauit dauid: sed ad dexterã intellegenda ess&

Expanded text:
audientium, et Deum hunc esse verum designat, dum eum sancti Spiritus donum effudisse confirmat, quod divinae tantum esse potentiae sapiens quisque cognoscit. Et pulchre eodem verbo effusionis usus est, quod superius commemorata prophetae sententia Dominum dixisse praemiserat, ut ex hoc quoque et illud auditores colligerent, ipsum esse Dominum Jcoelo daret, et in terra; qui omnes nomen suum invocantes salvos faceret, caeteraque quae propheticus sermo describit quasi Dei Filius ac Deus verus expleret. Non enim David ascendit in coelos, dicit autem ipse: Dixit Dominus Domino meo, sede a dextris meis. Quidam codices habent, Dicit Dominus: sed Graeca exemplaria, et in hoc libro et in Psalterio habent: Dixit Dominus. Manifestissime autem beatus Petrus per hunc psalmum exponit quomodo sit intelligendum quod de alio psalmo superius assumpserat, jurasse Dominum David de fructu in terrena Jerusalem, in qua regnavit David, sed ad dexteram intelligenda esset
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ uł om̃s familiȩterre benedicent᷑ in xp̃o. uł om̃is homo ueniens inmandũ
in luminat᷑ axp̃o : Cũ plures multosiot ꝗ intenebras & maledictionequanati
sunt primȩ transgressionis uit̾a transientes uł &iam peiora addentes in
aet̃ nũ dãnentur: sed intellegendũ qđ insemine abrahȩ hoc est in xp̃obene¬
di cantur om̃s familiȩ terre quȩ cũq benedicende sunt : eius gr̃a inlu

Expanded text:
omnes familiae terrae benedicuntur in Christo, vel omnis homo veniens in mundum illuminatur a Christo, cum plures multo sint quae in tenebris et maledictione, qua nati sunt, primae transgressionis vitam transigentes, vel etiam pejora addentes, in aeternum damnentur. Sed intelligendum quod in semine Abrahae, hoc est, in Christo benedicantur omnes familiae terrae, quaecunque ben