comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗͥ mneo dilig̃ nisi dñi: Iñ est dilectio. ab oĩ
niundana diłone disc̾ta. qͣ. distinguens dłns
ait. sic̃ dileri uos. Quid .n. nisi dm̃ dilex̾it in
nob̾: Nonq̃. habebamus. s ut hab̾emus. Siẽ
medic᷑ egͦs. ⁊ quid ineis dilig̃ nͥ salutẽ ꝗͣ cup̃
reuocare: nõ morbũ q̃ uenit expelłe. Sic ⁊
nos inuicẽ diligamꝰ. ut qͥt̾ possumꝰ inuicẽ.¬

Expanded text:
ctio ab omni mundana dilectione discreta, quam distinguens Dominus ait: Sicut dilexi vos. Quid enim nisi Deum dilexit in nobis non quem habebamus, sed ut haberemus, sicut medicus aegrotos? et quid in eis diligit nisi salutem, quam cupit revocare, non morbum quem venit expellere? Sic et nos invicem diligamus, ut q
Abbreviated transcription (Latin):
uce se derelutũ clamabat: hõ recesserat ds̃ ab ho¬
mine. uta ꝙ ẽt soluta unio dĩ. ⁊ hoñ. Alio qͥn fuit
qd̾dã t̃pꝰ. qñaͥ. aohuc uiuꝰ hõ erat. ⁊ ñ ds. qr adh¬
ucuiius. se delitũ clamabat. nõ delinq̃ndũ.
Sigͦ illa delictio. unioĩs intłłigat᷑ solutio: aute
te desu̾isse. qi potestati ꝑseqñtiũ. eũ expoũit ad
tempꝰ. nõsuã pot̾̃itiã ererẽdo illũ de fcnd̾. uͥ nõ

Expanded text:
uce derelictum se clamabat? Non recesserat Deus ab homine, ita quod esset soluta unio Dei et hominis. Alioquin fuit adhuc vivus homo erat, et non Deus, quia adhuc vivus se derelictum clamabat, non derelinquendum. Si ergo illa derelictio unionis intelligatur solutio, ante te deseruisse, quia potestati persequentium eum exposuit ad tem
Abbreviated transcription (Latin):
est bonũ facienti. U⁊ cuui subuenit᷑ pau¬
ei cuifit. uicum u̾itas ꝓpt̾ d̃m. alicui nõ euedien¬
ti p̃dicatur: ⁊aliquid inse. ⁊ sacienti. ⁊ cui fit
bonum. ut cum iutas p̾dicat᷑. ꝓpt̾ dm c̾d̾nti.
Uñ apł. bonus odor suꝰ do. aliss odoruite.
inuitã. aliis odormortis inmortẽ. Est autẽ
aliud. ꝙ nec inse bonũ ẽ. ⁊ facienti nocet. et
dampnat. nͥ peniteat. ut malũ. Ualet tam̃

Expanded text:
est bonum facienti, ut cum subvenitur pauei cui fit, ut cum veritas propter Deum alicui non obedienti praedicatur. Et aliquid in se et facienti et ei cui fit bonum, ut cum veritas praedicatur propter Deum credenti. Unde Apostolus: Bonus odor sumus Deo, aliis odor vitae, aliis odor mortis. Est autem aliud quod nec in se bonum est, et facienti nocet, et damnat nisi poeniteat, ut malum: valet tamen
Abbreviated transcription (Latin):
sułe fac̾ dndina. nͥ. debeat dici nata de uͥgine.
ust p̃dicta inquiri debet. utrũ de natura
diuina ocedñd̾ sit. ꝙ de uirgine sit nata.
nõ ẽ depatre genita: nõ uidr̃ de matre nata. nereᷤ
aliqͣ filiatiõĩs nom̃ bãt inhu̾anitate. ꝙ ilid̾ ñ tene¬

Expanded text:
A NATURA DEBEAT DICI NATA DE VIRGINE. 1. Post praedicta inquiri debet utrum de natura divina concedendum sit quod de Virgine sit nata, non est de Patre genita, non videtur de matre nata; ne res aliqua filiationis nomen habeat in humanitate, quae illud non tene
Abbreviated transcription (Latin):
tinctiõe. ñẽ fẽnda responsio. Nam ⁊ ip̃ad̾. hꝰ moĩ
głificatũ. Sig̾ ad pm respitas. ofidñt dic hoĩtẽ islũ:

Expanded text:
tinctione non est referenda responsio. Nam et ipse Aug. hujusmodi glorificatum. Si ergo ad personam respicias, confidenter dic hominem illu
Abbreviated transcription (Latin):
cum noũ c̾atum eẽ. ĩ offitiũ loqñdi ado ac¬
ceꝑisse puraũ. De modo teurtationis
emptatio aut̃ ẜ mͦ facta ẽ. Stans co¬
ram femina hostis suꝑbꝰ. nõ aud in
ĩsbia ꝑsuasioĩs exire. metuẽs dep̾hĩndi. Seel
sub int̾rogatione eã agͥdit᷑. ut ex responsiõe
ꝯllig̾e̾r. qualit̾ ĩ malina ꝓcede poss. Cur

Expanded text:
etiam officium loquendi a Deo accepisse putavit. 3. De modo tentationis. Tentatio autem hoc modo facta est, stans coram femina hostis superbus non audet in verba persuasionis exire, metuens deprehendi; sed sub interrogatione eam aggreditur, ut ex responsione colligeret qualiter in malitia procedere posset. Cur
Abbreviated transcription (Latin):
bedienne posse ascnd̾e. uñ ip̃e ꝑ suꝑbiam cor¬
ruerat. inuidit ei. ⁊ qui pͥꝰ ꝑ suꝑbiã fuerat dia¬
bolus. deorsum lapsus. zelo inuidie factꝰ est
inqua minꝰ qm in uiro rationẽ ug̾e nouit. eiꝰ
enĩ inalicia ad temptãdam uͥtutẽ timida. hu¬
manã nͣm. uiea pate uͥ debilior uidebat᷑ agg̃s¬
sa ẽAlt si forte illic aliqͣtenꝰ p̃ualeret. pꝰ mos̾
fiducialiꝰ ad alt̾am q̃ robustior fuit pulsan¬
dam. uł potiꝰ subu̾t̾ndam acced̾et pͥmũgͥ soli¬
tariã femimã exploraũ. ut in ea pͥmũ omnẽ sue
temꝑxanoĩs uim exꝑiet᷑. quate iu aliena for

Expanded text:
em posse ascendere, unde ipse per superbiam corruerat, invidit ei; et qui prius per superbiam fuerat diabolus, id est deorsum lapsus, zelo invidiae factus est in qua minus quam in viro rationem vigere novit. Ejus enim malitia ad tentandam virtutem timida, humanam naturam in ea parte ubi debilior videbatur, aggressa est; ut si forte illic aliquatenus praevaleret, postmodum fiducialius ad alteram quae robustior fuit pulsandam vel potius subvertendam accederet. Primum ergo solitariam feminam exploravit, ut in ea primum omnem suae t
Abbreviated transcription (Latin):
statꝰ ub̾i. ar añt pec̃e .n. adbonũ nil impedi¬
ebat. ad malũ uil impellebat nõ hũit infirmita¬
tem ad malũ. ⁊ huĩt aduitoriũ adbonũ. ⁊̃unc si¬
ne eriore ratio iudicare. ⁊ uoluntas sñ difficłtate
bonũ appetẽ pot̾at. Post pecr uͦ añt repationẽ gr̃e

Expanded text:
trii. Ante peccatum enim ad bonum nil impediebat, ad malum nil impellebat. Non habuit infirmitatem ad malum, et habuit adjutorium ad bonum. Tunc sine errore ratio judicare, et voluntas sine difficultate b
Abbreviated transcription (Latin):
temp̃ra que fiunt ꝑsid̾a. nõ spatia morar̃. s uri¬
cissitudiuẽ aene qualitatis debemꝰ accipere. qr
talia motibꝰ siđm furar. sic̃dies. ⁊ ann. qͦs uii¬
tate nouimꝰ. S̾unt .n. insigna serenitatis. ⁊tem¬
pestatis. ⁊ intemp̃ra: qr ꝑ ea distingimꝰ. qͣtuor

Expanded text:
tempora quae fiunt per sidera, non spatia morarum, sed vicissitudinem aereae qualitatis debemus accipere, quia talia motibus siderum fiunt, sicut dies et anni quos usitate novimus. Sunt enim in signa serenitatis et tempestatis; et in tempora, quia per ea distinguimus quatuor
Abbreviated transcription (Latin):
cetis elem̃tis sp̃e p̾stat. pitusq aliis fac¬
tumẽ ⁊o ant᷑ alia ornat᷑. inquanto die qͦ fiunt
sida. Que ĩo facta suit. ut ꝑ ea illustret᷑ inf̾i̾or
pars. ne ẽẽt habitantibꝰ tenebrosa. Infumitati¬
q hoĩũ ꝓuisumẽ. ut circumeunte sole poti¬
rent᷑ hoi̾nes diei. noctisq uicissitudine ꝓpter
dormiendi uigilandiq necc̃itatẽ: ⁊ etiã ĩone
nox in decora teminet. s luna ac sidibꝰ osolarẽ¬
tur hoi̾nes. quibꝰ inuocte oꝑanddi nec̾citas ĩcũ¬
beret. ⁊ qr quedã aĩalia st̃. quelucẽ feire non

Expanded text:
 priusque aliis factum est, ideo ante alia ornatur in quarto die quo fiunt sidera; quae ideo facta sunt, ut per ea illustretur inferior pars, ne esset habitantibus tenebrosa. Infirmitatique hominum provisum est, ut circumeunte sole potirentur homines diei noctisque vicissitudine, propter dormiendi vigilandique necessitatem, et ideo etiam ne nox indecora remaneret, sed luna ac sideribus consolarentur homines quibus in nocte operandi necessitas incumberet, et q
Abbreviated transcription (Latin):
quõ eñ ꝑ patiẽdi metũ tnserri ã ep̃caret᷑. a se ꝙ ꝑdispen¬
sationis studiũ. festinaret impłee sõ.i. conueñ. at pa¬
assẽreres. ne patẽtur oassẽ. q̃m pari uelle ꝯgnosões. Non
gͦ tͥ custis. ueꝙ sibiorat. tusire calicẽ. sdiscipsis: ne meos
calix passĩoĩs incũbat. quẽ ase tͣnsire orat. ne ihis . s. ma¬
neat nõ .ii. rogat ne sec̃ sit. s a se tnsẽat deĩ ait. ñ sic̃ .e.

Expanded text:
o enim per patiendi metum transferri deprecaretur a se quod per dispensationis studium festinaret implere? Non enim convenit ut paassereres ne pateretur orasse, quem pati velle cognosceres. Nont, neque sibi orat transire calicem, sed discipulis; ne in eos calix passionis incumbat, quem a se transire orat, ne in his scilicet maneat. Non enim rogat ne secum sit, sed ut a se transeat. Deinde ait, Luc. 22:
Abbreviated transcription (Latin):
cumulatior. Nec ĩ beatior fuit. indi ꝯtemplatio¬
ne: inquo p̃cipue batitado ofistit. Põt̃ tñdici. in hoc

Expanded text:
cumulatior. Nec etiam beatior fuit in Dei contemplatione, in quo praecipue beatitudo consistit. Potest tamen dici in hoc b
Abbreviated transcription (Latin):
magna ẽ. firmitas. ⁊ ꝑspicunas. de aquis fac¬
tis ẽ. Si quẽ uͦ mouet. qũo aque uata flui¬
de.⁊ in una labiles suꝑ celum possuit ꝯsist̾e.
dded̾o scͥptũ ẽẽ meniruerit. qui ligat aquas
mnubibꝰ suis. Qui enĩ infra celum ligat aqͣs
ad rempꝰ. uaporib nubiũ ret̾ntas. pot ĩ suꝑ

Expanded text:
magna est firmitas et perspicuitas, de aquis factus est. Si quem vero movet quomodo aquae naturae fluidae et in ima labiles super coelum possint consistere, de Deo scriptum esse meminerit: Qui ligat aquas in nubibus suis. Qui enim infra coelum ligat aquas ad tempus vaporibus nubium retentas, potest
Abbreviated transcription (Latin):
do. Si quis ꝯuigatꝰ ꝯũti ad monast̾iũ
uelit. ñ ẽ recipiendus : nͥ pͥus a ꝯuige
castimoniã ꝓfitente fuerit absolut᷑. Ta¬
les gͥ tẽ sine culpa sequunt᷑. ip̃m relic¬
to scło. si hñt expari uoluntate castita¬
tis consensũ. Itẽ. si uir et uror dũitẽ¬
ꝓ sola religione inter  conseuserit uita.
nullatenꝰ sine ꝯscientia epĩ fiat. ut ab
eo singłarit̃ ꝓ uiso ꝯstituant᷑ loco. Nam
uxore nolente uel alt̃o illorũ. etiã ꝓ
tali re matͥmoniũ ñ soluit. Itẽ augꝰ
tba ei fornicandi licentiã. ⁊ peccm̃ illiꝰ
tue ĩpntabit᷑ abstinentie. Itẽ ticholaus
para. Scripsit nob̾ taberga regina. regu

Expanded text:
 Si quis conjugatus converti ad monasterium velit, non est recipiendus, nisi prius a conjuge castimoniam profitente fuerit absolutus. Tales ergo tunc sine culpa sequuntur Christum relicto seculo, si habent ex pari voluntate castitatis consensum. Item, si vir et uxor divepro sola religiosa inter se consenserint vita, nullatenus sine conscientia episcopi fiat, ut ab eo singulariter proviso constituantur loco. Nam, uxore nolente, aut altero eorum, etiam pro tali re matrimonium non solvitur. tribuis ei fornicandi licentiam; et peccatum illius tuae imputabitur abstinentiae. Item Nicolaus papa, supra: Scripsit nobis Taberga regin
Abbreviated transcription (Latin):
oc aũ. ꝯuigatis nullatenꝰ licet.
hõ enĩ potest uir melioris utte
na concessit: tñ lex diumia ꝓ hibu¬
it. Si uͤ utͥsq conueniat ꝯtinentẽ
uita duc̾ẽ. hoc qͥs audeat accusare.
Sic enĩ multos scõtũ nouimꝰ c̃ su¬
is ꝯiigib et pͥus ꝯtinentẽ intam
durisse: et post ad scẽ eccłic regimi¬
ua migrasse. Si uͦ ꝯtinentiã quã uir
appetit mulier ñ seqͥt᷑. aut quã uioe
appetit uir recusat: ꝯuigiũ diuidi ñ
potest. qͥd scriptũ e. Mulier potestatẽ

Expanded text:
oc autem conjugatis nullatenus licet. Non enim potest vir melioris vitaena concessit, tamen lex divina prohibuit. Si vero utrisque conveniat continentem vitam ducere, hoc quis audeat acsic enim multos sanctorum novimus cum suis conjugibus et prius continentem vitam duxisse et post ad sanctae Ecclesiae regimina migrasse; si vero continentiam, quam vir appetit, mulier non sequitur; aut quam uxor appetit, vir recusat, conjugium dividi non potest, quia scriptum est: Mulier pote
Abbreviated transcription (Latin):
batitudinẽ. Sine m̾itis .n.aliquid sꝑare. nõspeᷤᷤ
⁊ sicut fides. ita i spes est de inuisibilib
fid̾i. speiꝙ ꝯmune ẽ. Distinguit᷑ tñ. fides. aspe.
de bona. nõ maia. E st ĩ fides. ⁊ pret̾itar̃ rerum.
tp̃sñtium. ⁊ futurar᷑. Credimus .n. mortẽ xͥ.¬

Expanded text:
aeternam. Sine meritis enim aliquid sperare, non spes, it spes. Et sicut fides, ita et spes est de invisibilibusfidei speique commune est. Distinguitur tamen fides a spe, de bona, non mala. Est etiam fides et praeteritarum rerum, et praesentium, et futurarum. Credimus enim mortem
Abbreviated transcription (Latin):
nulla ut̃ eos est diũsitas. p̾cedit gͦ aliqͥd iupec̃cori¬
b. qͦ qͣmuis nõdum sint iustificati. dignieffi¬
ciant᷑ iustificatione: ⁊ item p̾cedit maltis pe¬
ccatorib quodignisunt obtusione. E cce ħ ui
alios reꝓbat. ex m̃itis ueniat. s occaltissimis .i. ꝙ¬

Expanded text:
nulla inter eos est diversitas. Praecedit ergo aliquid in peccatoribus, quo quamvis nondum sint justificati, digni efficiantur justificatione. Et item praecedit in aliis peccatoribus, quo digni sunt obtusione. Ecce hic vialios reprobat, ex meritis proveniat, sed occultissimis, id
Abbreviated transcription (Latin):
lateat te equitas. An aliq̃n iesistend̾ sit potestati.
ic oritur questio. nõ tͣnsilienda silñtio. Dictũ¬
ẽ enim supͣ. q̃d potestas peccandi. ⁊ nocendi.
potestati resistit. ci ordinanoĩ resistit. Cum gͦ.
diabolo sit potestas mali di ordinatione. eiꝰ pores¬
tati nõ eẽ resistñd̃ uidr. d sciendum ẽ apłm ibi

Expanded text:
lateat aequitas. 3. An aliquando resistendum sit potestati? Hic oritur quaestio, non transilienda silentio. Dictum est supra quod potestas peccandi vel nocendi potestati resistit, Dei ordinationi resistit. Cum ergo diabolo sit potestas mali Dei ordinatione, ejus potestati non esse resistendum videtur. Sed sciendum est Apostolum ibi
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. uñ as̾. det̾minans. qñ sit resistñd potestati. in
li. de nata boĩ ait. Si illud iubeat potestas ꝙ nõ
debeas face̾. ħ sane ꝯtempnae potestatẽ. tim̃do
maiorẽ potestatẽ. Ipõs humanar̃ rerũ gradus
aũre. Si quid isserit curator. nĩpquid facien¬
dum ẽ: si ꝯtra ꝓꝯsulem iubeat: Iursus siquid
imꝑator. alid̾deꝰ iubeat. otempro illo obtẽꝑandũ
ẽ d̾o. Potestatigͦ. diaboli. uł hominis. tinc resista

Expanded text:
est. Unde August., determinans quando resistendum sit potestati, in lib. de Natura boni ait: Si aliquid jubeat potestas quod non debeas facere, hic sane contemne potestatem, timendo majorem potestatem. Ipsos humanarum rerum gradus adverte. Si quid jusserit procurator, numquid faciendum est, si contra proconsulem jubeat? Rursus si quidimperator, aliud jubeat Deus, contempto illo obtemperandum est Deo. Potestati
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ me reges regnant. ⁊ tyraun ꝑ me tenẽt t̾rã.
ab hoĩs aĩo. potestas aut̃ nõ ẽ utsi ad̾o. ⁊ hoc ab¬
dita aptaq iusta. Nã ꝑ potestatẽ dibło da do
iustos ds sac̃ suos. Deħ̾ ĩ g̃g̾. inmoralib. ait.
T̃umoris elatio. nõ potestatis ordo. incͥmine ẽ.
Potentiã ds tribuit elationẽ uͦ. potentie ma¬
licia nr̃e m̃tis inueniti Tollamꝰ gͦ ꝙ de nr̃o ẽ.

Expanded text:
 me reges regnant, et tyranni per me tenent terram . ab hominis animo; potestas autem non est nisi a Deo; dita aptaque justitia; nam per potestatem diabolo datam justos Deus facit suos. De hoc etiam Gregor. in Mor. ait: Tumoris elatio, non potestatis ordo in crimine est. Potentiam Deus tribuit, elationem vero potentiae malitia nostrae mentis invenit. Tollamus ergo quod
Abbreviated transcription (Latin):
cultate. Nõ gͥ. hõ. uł angłs. a se uoluutatẽ bo̾am
hĩe p᷑. s malam. Simiłr ⁊ depotentia inqͥunt. ꝑ
similtudinẽ uoluntatis. de pot̾ncia boĩ. imali
dissẽntes. q̃d illa sit ad̾o. non ista. luctoritatibꝰ
testas mali ad̾o ẽ. aquo ẽ omĩs potestas. Ait apł.¬

Expanded text:
angelus a se voluntatem bonam habere potest, sed malam. Similiter et de potentia inquiunt, per similitudinem voluntatis de potentia boni vel mali disserentes, quod illa sit a Deo, non ista. 2. Auctoritatibus testas mali a Deo est, a quo est omnis potestas. Ait e
Abbreviated transcription (Latin):
ora sñtienda. Ascend̾ntibꝰ gͥ. introisũ quibꝰdã
gͣdibꝰ ꝯsid̾atioi̾s ꝑ anime partes sũ incip̃ ali¬
quid occuriere. ꝙ nõ sit nob dinune cum
bestiis. ibi incip̃ratio uͥhõ int̾ior iam pꝰssit
agnosci. Ratioñs aũ par̾ suꝑior. et̾miᷤ rõ¬
nibꝰ ꝯspiciẽdis uł ꝯsułndis adhescit:
Portio ins̾ior. ad temꝑalia gub̾nãda

Expanded text:
rincipium: «Ascendentibus igitur introrsum quibusdam gradibus considerationis per anime partes, ubi incipit aliquid occurrere quod non sit nobis commune cum bestiis, ibi incipit ratio; ubi homo interior iam possit agnosci. Rationis autem pars superior eternis rationibus conspiciendis vel consulendis adherescit, portio inferior ad temporalia gubernanda
Abbreviated transcription (Latin):
Qua ꝓpt̃ qͥsdͥs fornicationis causa uult
abice uroiẽ: pͥoi debet eẽ aforicatio¬
ne purgatꝰ. Quod similit̃ et defemi
ad ulteris feminis penas: cũ tanto gͣ¬
uiꝰ eos puniri oportuerit. qͣntomagis
ad eos ꝑtinet. et uirtute uinc̃e: et exẽ¬
plo regere feminas. Ex his apparet quod
ad ult̾ ad ult̾am dimitr̃e  ualet: et ẽ
serit: alii copulari ñ potest. s continẽ
oportet. uel ad dimissã redire. Sic et

Expanded text:
quis fornicationis causa vult abjicere uxorem, prior debet esse fornicatione purgatus, quod similiter et de feminadulteris feminis poenas, cum tanto gravius eos puniri oportuerit, quanto magis ad eos pertinet et virtute vincere, et exemplo regere feminas. Ex his apparet quod adulter adulteram dimittere non valet, et e cnicariam dimiserit, alii copulari non potest, sed continere oportet, vel ad dimissam redire, sic et
Abbreviated transcription (Latin):
unc de conditione uideamꝰ: anua¬
leat conuigiũ diuide: ad quod di¬
cimꝰ. qͥa ñ uegat᷑ ĩ genua posse nub̾e ser
uo: s nescit᷑ ẽẽ seruilis condicioĩs li¬
be potest dimitti. cũ seruitꝰ eiꝰ fuerit
dep̃hensa scd̃m illud. Si quis inqnuus¬
hõ alteriꝰ ancillã alteriꝰ uxoiẽ acceꝑit.
et estimat qd̃ in genua sit: si ip̃a fe¬
ta. si eam a seruitute redin̾e potest: fa¬
ciat. Si ñ potest: si uoluerit aliã accipi¬
at. Si uͦ ancillã eã scierit. et colladauat.
post eã ut leguͣnã habeat. Itẽ exodẽ. Si
femina ingenua acceꝑit seruũ scic̃tis
qd̾ seruus ẽẽt: habeat eũ. quia omnes
unũ patrẽ habemꝰ incelis. una lex ẽ¬
rit uiro: et femine. Qũ dicit᷑ sciens
illũ seruũ eẽ: dat᷑ ille uttelligi quod si
nescierit ilũ seruũ eẽ: ñ cogit᷑ mañe
cũ ipo. Si enĩ conditionis dolũ patit᷑:
ñ cogit᷑ adherere. Tui fraude decepta ẽ.
Si autẽ scierit uir conditionẽ muli¬

Expanded text:
Nunc de conditione videamus an valeat conjugium dividere. Ad quod dicimus quia non negatur ingenua posse nubere servo; sed si nescitur esse servilis conditionis libere potest dimitti cum servitus ejus fuerit deprehensa secundum illud, in conhomo ancillam alterius uxorem acceperit, et aestimat quod ingenua sit, si ipsa feta, si eam a servitute redimere potest, faciat; si non potest, si voluerit, aliam accipiat. Si vero ancillam eam scierat et collaudaverat post, eam ut legitimam habeat. Item ex eodem: Si femina ingenua acceperit servum, sciens quod servus esset, habeat eum; quia omnes unum Patrem habemus in coelis, una lex erit viro et feminae. Cum dicitur sciens illum servum, datur intelligi quod si nescierit illum servum esse, non cogitur manere cum ipso. Si enim conditionis dolum patitur, non cogitur adhaerere ei cujus fraude decepta est. Si autem scierit vir conditionem muli
Abbreviated transcription (Latin):
ultiũ. Idẽ. posse fieri sane licitas nup¬
tias exꝑsonis ulicite conuinctis. ho¬
nesto placiuto subsequente: manifestũ
auctoritas de cõcubinis loqͥt᷑: ꝑhi¬
bens concubinã posse tͣnsire adhonestũ
placitũ nuptiarũ. s castitatẽ et fidẽ ser¬
uare uelit. pͥma gͦ auctoritas augristi¬
ni de illis agit. qui de peccõ penitue¬
rut̃. et nichil ĩ mołte uiri machina¬
ti sũt: nec uiuente iuro fidẽ ad ult̾e
dedit mechiis. quod eã inconiugio du

Expanded text:
ulterium. Item: Posse fieri sane licitas nuptias, ex personis illicite conjunctis honesto placito subsequente manifestum eima auctoritas de concubinis loquitur, perhibens concubinas posse transire ad honestum placitum nuptiarum, si castitatem et fidem servare velint. Prima vero auctoritas Augustini de illis agit qui de peccato poenituerunt, et nihil in mortem viri machinatae sunt, nec vivente viro fidem adulterae dedit
Abbreviated transcription (Latin):
ad ulterii reã fac̾e uoluerit. Si autẽ
a peccõ recesserit. et ꝑpenitentia uiud
purgauerit ÷ pot̾it iuro reconciliari.
post adulteriũ reconeiliet᷑ conume:
si fides adsit. ñ erit durũ. Cur enĩ
ad huc deputamꝰ ad ulteros. qͦs cre¬
et purgata adult̾ia reconciliatio con
iugii : uͥ ꝑclaues regni celorũ. ñ du¬
bitat᷑ fieri remissio peccatorũ: ñ ut¬
tm̃ post uiri diuortiũ ad ult̾a reuoce¬
tͣ. s ut post. xp̃i consortiũ ad ult̾a ñ

Expanded text:
ream facere voluerit. Si autem a peccato recesserit, et per poenitentiam illud purgaverit, poterit viro reconciliari. post adulterium reconcilietur conjux, si fides adsit, non erit durum. Cur enim adhuc deputamus adulteros, quos creet purgata adulteria reconciiugum, ubi per claues regni caelorum non dubitatur fieri remissio peccatorum, non ut post uiri diuortium adultera reuocetur, sed ut post Christi consortium adultera non
Abbreviated transcription (Latin):
Itẽ hermes. Si uir scierit uroiẽ suã
deliquisse. et ñ egerit penitentiã mu¬
lier. s ꝑmanet infornicatione sua. ⁊
uiuit cũ illa uir: reus erit et parti¬
ceps pecc̃i eiꝰ. Quod si mulier dimissa e¬
gerit petutentiã. et uoluerit as ui¬
ugiũ : q̃ pͥus ẽ polluta ꝑ ad ulte¬
cat in matͥmoniũ. quã pͥus poliuit

Expanded text:
is: Si vir scierit uxorem suam deliquisse, et non egerit poenitentiam mulier, sed permanet in fornicatione sua, et vivit cum illa, vir reus erit et particeps peccati ejus. Quod si mulier dimissa egerit poenitentiam et voluerit ad viconjugium quae prius est polluta per adultecat in matrimonium quam prius polluit
Abbreviated transcription (Latin):
tieruit: illis uiuentib quib post iunc¬
te fuerint. pͥoub quos reliquerant: eti¬
am si possibilitas concũbendi eis reddi¬
ta fuerit. reconeiliari nequibunt. Qd
infine huiꝰ capituli continet᷑: exrigore
mag̃ dictũ ĩtelligendũ ẽ: ꝙͣ excanoni¬
ca equitate. ueł intelligenotĩ ẽ. ñ pos¬
se reconciliari pͥorib: nͥ uidicio eccłie
quo diuisio fagta fuerit. De furiosis ad
Turiosi quoq dũ inamentia
sut: matrimoniũ conthere non

Expanded text:
tierint illis viventibus quibus post junctierint illis viventibus quibus post junctae fuerint, prioribus quos reliquerant, etiam si possibilitas concumbendi eis reddita fuerit, reconciliari nequibunt . Quod in fine hujus capituli continetur, ex rigore magis dictum intelligendum est, quam ex canonica aequitate. Vel intelligendum est non posse reconciliari prioribus, nisi judicio Ecclesiae, quo divisio facta fuerat. 4. De furiosis addit. Furiosi quoque, dum in amentia sunt, matrimonium contrahere non
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑuirii crunine rei tencant᷑: et peniten¬
cia pacta. pͥora cogant᷑ recipere conubi¬
A. Soc obseruandũ ẽ: cũ uterq idẽt
fareat᷑. S uir si asserit se debitũ reddis¬
se uxou et illa disfice᷑t᷑: cui potiꝰ fides
babenda sit: merito querit᷑. De hoc ita
cit quod nũꝗͣ coisset cũ ea. et ille uir
dicit quod sic fecit: in ueritate uiri cõ¬
siat. quia uir ẽ caput mulieris. hoc
de nat᷑ali in possibilitate starutũ ẽ.
Delias qͥ mulesiciss ĩpediti cont ñ poslũt.
enialeficii aũ iupedimento: hoc te¬
uendũ deceruit᷑. Quod si ꝑsortiarias
et maleficias concubitꝰ ñ sequit᷑: hortandi
sũt quib ista eueniunt. ut spũ contͥ¬
to et humiliato deo et saẽdoti de um¬
nib peccĩs cõfessionẽ faciant: et lacͥ¬
iuniss dnõ satisfaciant. et ꝑ exocismos
ac cet̃a ex eccłistice discipline muni¬
mina ministri eccłe tales sanare ꝓcu¬
rent. Quod si ñ potuerint: separari
ualebunt. S postꝙͣ alias nuptias expe¬

Expanded text:
nitentia peracta priora cogantur recipere connubia. Hoc servandum est, cum uterque idem fatetur. Sed vir si asserit se debitum reddidisse uxori, et illa diffitetur, cui potius fides habenda sit merito quaeritur. De hoc ita cit quod nunquam coisset cum eo, et ille vir dicit quod sic fecit, in veritate viri consistat, quia vir est caput mulieris . Hoc de naturali impossibilitate statutum est. 3. De his qui maleficiis impediti coire non possunt. De maleficii autem impedimento hoc tenendum decernitur: quod si per sortiarias et maleficas concubitus non sequitur, hortandi sunt quibus illa eveniunt, ut spiritu contrito et humiliato Deo et sacerdoti de omnibus peccatis confessionem faciant, et lacjuniis Domino satisfaciant, et per exorcismos ac caetera ecclesiasticae disciplinae munimina ministri Ecclesiae tales sanare procurent. Quod si non potuerint, separari valebunt. Sed postquam alias nuptias expe
Abbreviated transcription (Latin):
crisotoiiꝰ. Sicut crudelis ⁊ mniquus ẽ
qui castã dimuitit: sic fatuus ẽ et iniqͦu
qͥ retinet m̃ẽtͥcẽ. Patronꝰ enĩ fͣpitudiuis ẽ.
qͥ celat cͥmen uxoris. Itẽ ieronimꝰ. cũ inti
uer unã carnẽ laliã diuiserit. et se sor¬
incatione a marito separau̾it: ñ debet te¬
nĩ. ne uirũ quoq sub maledicto faciat.
dicente scͥpta. qui tenet ad ult̾am stultꝰ

Expanded text:
. 32, q. 1: Sicut crudelis et iniquus est, qui castam dimittit, sic fatuus est et iniquus qui retinet meretricem. Patronus autem turpitudinis est, qui celat crimen uxoris. Item Hieron., ibilla unam carnem in aliam diviserit et se fornicatione a marito separaverit, non debet teneri, ne virum quoque sub maledicto faciat, dicente scriptura: Qui tenet adulteram, stultus
Abbreviated transcription (Latin):
tas accesserit: ob htnc insirinttateni.
taliũ conuoia soliu ñ pdssut. Suili
t̃ etiam sciendũ : de his qui abadusa¬
riis excecant᷑. uel menbris truncantͣ
uel a barbaris exsecti sueruit. Ran ap̾
us qui cũ duobi sororibi do. atnt
ehã etiam qui d̃uab sorotib uel que
cũ duob frĩb dormiunt. uidendũ est
qͥd censeant canones. Qui dormierit ẽ du¬
ab sororib. uel que et una ex illis añ fue¬
rit uxor: ueutrã ex ipĩs habeat: nec ip̃i
sibi reddidit. illicitã soroiẽ eiꝰ cognoscendo.
nec etiã post mortẽ uioris ucet ei uelas¬
nte copulari inconiugioũ.Itẽ ⁊achariss
papa concubiusti ẽ soiore iroris tue
si fecisi. neutiũ habeas. et ipror tia siñ
suerit concia sccleris. et contiũe ã iult.
mibat ĩ dnõ cui uult. Tug et ad iata
sine spe conuigii maneatis. et dũ iuui¬
tis ententiã agite ¶ Luod art. cui uilt

Expanded text:
as accesserit; ob hanc infirmitatem talium conjugia solvi non possunt. Similiter est etiam sciendum de his qui ab adversariis excaecantur, vel membris truncantur, vel a barbaris exacti fuerint. 5. De his qui cum duabus sororibus dormiunt. De his etiam qui cum duabus sororibus, vel quae cum duobus fratribus dormiunt, videndum est quid censeant canones. Qui dormierit cum duabus sororibus, et una ex illis ante fuerit uxor, neutram ex ipsis habeat; nec ipsi sibi reddidit illicitam, sororem ejus cognoscendo. Nec post mortem uxoris licet ei vel adulterae copulari in conjugium. Item Zacharias papa, ibid.: Concubuisti cum sorore uxoris tuae; si fecisti, neutram habeas; et uxor tua si non fuerit conscia sceleris, et continere non vult, nubat in Domino cui vult. Tu vero et adultera sine spe conjugii maneatis, et dum vivitis poenitentiam agite. Quod ait, cui vult
Abbreviated transcription (Latin):
is subdit deuiro sicut de muliere: qͥa
licet uro aliã duc̃e. S hoc a falsariis
ĩ ambrosii libro positũ credit᷑. Suplẽ
muliere qͦd p̾misit de siro nͥ qd̃
similẽ formã uult intelligi. ut si
dimiserit qd̃ causa fornicationis ꝑ¬
mittit᷑: maneat sine uxoie. aut re¬
conciliet᷑ uxoti. Idẽ. Si nec illi nube

Expanded text:
 subdit de viro sicut de muliere, quia licet viro aliam ducere. Sed hoc a falsariis in Ambrosii libro positum creditur; supplemuliere quod praemisit de viro, nisi quod similem formam vult intelligi? ut si dimiserit quod causa fornicationis permittitur, maneat sine uxore, aut reconcilietur uxori. Idem: Si nec nube
Abbreviated transcription (Latin):
ĩlegitime: q̃dã sut̃ plene legitune. q̃dã õĩo
ĩ legitime : q̃dã medie plene legitime st̃:
quib ñ obuiat uocũ continentie. uel
ordo sacer. ł cogratio. uel dispar cuitꝰ. uel
condicio. uł nat̾e fragilitas: et siqͥd ẽ ali¬

Expanded text:
illegitimae, quaedam sunt plene legitimae, quaedam omnino illegitimae, quaedam mediae. Plene legitimae sunt, quibus non obviat votum continentiae, vel ordo sacer, vel cognatio, vel dispar cultus, vel conditio, vel naturae frigiditas, et si quid est ali
Abbreviated transcription (Latin):
dacii falsitate molit᷑. Quod si mulier cau¬
sat᷑ et dicit. uolo ẽẽ mat̃. et silios ꝓcrea¬
re. ut̾̃q eocũ septima manu ꝓpinquorũ
tactis sacro scĩs retiquis iure uirando di
cat. ut nũꝙͣ ꝑͣ mistionẽ carnis conuincti
una caro effecn siussent. Tuẽ uidet᷑ mu¬
uerẽ scd̃as posse contͣbere nuptia ł hu¬
manũ dico. ꝓpt̾ insirmitatẽ carns eo¬
rũ. Uir aũ qui frigide nature ẽ: maue

Expanded text:
ndacii falsitate molitur. Quod si mulier caundacii falsitate molitur. Quod si mulier causatur, et dicit, Volo mater esse et filios procreare, uterque eorum septima manu propinquorum tactiscat, ut nunquam per commixtionem carnis conjuncti una caro effecti fuissent. Tunc videtur mulier secundas posse contrahere nuptias, humanam dico propter infirmitatem carnis eorum . Vir autem qui frigidae naturae est, ma
Abbreviated transcription (Latin):
uenerint: et tisc mudier sãis nuptias
contͣbat. uii. aũ qui srigide nate ẽ: ali¬
q spe conugii ꝑmaneat. dit enĩ sic. In¬
thoeati dehis qui matͥmonio iuncti sũt.
et nub̾e ñ possut̃: si ille alã. uel illa
aliũ duc̃e possit. De quib scriptũ ͤ. uix
et mulier si se cõuuixerint. et post ꝯue¬
erit mulier de iuito ꝙ cone ñ posit c̃ ea:¬
si potest ꝓbari quod dicit. ꝑ iustũ ui¬
aliam: separent᷑. Itẽ. De his requisisti
qui ob causã frigide nature dicunt se
ñ posse inuicẽ oꝑam cartii dantes cõms¬
ceri. Iste si si ñ potest ea uti ꝓ̃urore:
habeat eã q̃l sorotẽ. Quod si reti¬
uaciciũ conuigale noluerit rescind̾e:
maneant ut̾riq intiupti. Nã si huie
ñ potuit nat᷑alit̾ concordare. quomo¬
do alt̃i conueniet᷑ Igit᷑ si uir aliã ꝑxo¬
rẽ uult accipere manifesta patet ratio
qͥa suggerente diabolo odii fomutẽ: exo¬
san eã habuerit. et ideo eã dimitt̃e mͣ¬

Expanded text:
ptias contrahat. Vir autem qui frigidae naturae est, absque spe conjugii permaneat. Ait enim sic: Interrogasti de his qui matrimonio juncti sunt, et nubere non possunt, si ille aliam, vel illa alium ducere possit, de quibus scriptum est: Vir et mulier, si se conjunxerint, et post dixerit mulier de viro quod coire non possit csi potest probari quod dicit per justum jualiam, separentur. Item, ibid.: Requisisti de his qui ob causam frigidae naturae dicunt se non posse invicem operam carni dantes, commisceri. Iste vero si non potest ea uti pro uxore, habet eam quasi sororem. Quod si retinaculum conjugale voluerit rescindere, maneant uterque innupti, nam si huic non potuit naturaliter concordare, quomodo alteri conveniet? Item: Si vir aliam uxorem vult accipere, manifeste patet ratio, quia succendente diabolo odii fomitem, exosam eam habuit, et idcirco illam dimittere me
Abbreviated transcription (Latin):
sã excꝙit: cetãs uniu̾sas molestias. si q̃
ȩxtiterint. iubet ꝓfide cõuigali et ꝓcasti¬
tate fortit᷑ sustineri. Et mechũ dix̃: qui
a uiro solutã dux̃it. Ex his ostendit᷑ quod
si causa fornicationis si se paratio: ñ po¬
test uir uel mulier ĩaliã tͣnsire copulã.
posst̃ aũ reconcialiari. et cobabitare sic̃¬

Expanded text:
 vero universas molestias, si quae extiterint, jubet pro fide conjugali et pro castitate fortiter sustineri, et moechum dixit, qui a viro solutam duxit. Ex his ostenditur quod si causa fornicationis fit separatio, non potest vir nec mulier in aliam transire copulam. Possunt autem reconci
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ tales uinguit᷑ ignorant᷑: cõmane.
possut᷑. quib dã accioentib causis. et eiᷤᷤ¬
dẽ deficientib ouudi. Defrigidis sepurandis.
e his et̃b enĩ qui causa frigiditatis
debitũ redd̾e ñ posut̃ : consiuit beatꝰ¬
gregotꝰ ut ꝑmaneant. S si mulier cau¬
sit᷑ dicens. uolo ẽẽ mat̾ et fiuos ꝓcreare:

Expanded text:
guntur ignoranter, commanere possunt quibusdam accedentibus causis, et iisdem deficientibus dividi. 2. De frigidis separandis. De his enim qui causa frigiditatis debitum reddere non possunt, consulit Greg. ut permaneant . Sed si mulier causatur dicens:
Abbreviated transcription (Latin):
nec apłc iubet ut nondmutiat.
s consulit: ut siquis alit̾ agał
non sit trangressor: sicut ⁊ de uͥ¬
ginib consudit. Monet gͦ quodre
luciundi occasio: cum posset lici¬
te relinquere: s non expeclit o
Tunc enim non expedit id quod
licititui est. quando ꝑmitittur
quidem. s usus ipłius aliis as¬
fect impedimentum. salutis.
sicut discessio fidelis ab infideli.
quam non prohibet dũs. quia so¬
rm illo non est inuista. s aple¬
non est con ne fiat consilio carita¬
ti suadet. ut nemoui eare uissi¬
onis necessitatis teneatur. s con¬
silii uoluntate lib̾e fiat. Elx
his monstratur uit̾ infideles
coniagitim esse. ⁊ consiliũ apli
non obiuare p̾cepto domini. quo
uibet fide lem non iungi infide¬
li: et si conuincti fueruit sepa¬
rIegitur enum quod hesdra
sit istłitis urores dimtd̾ẽ alie¬
nigenas ꝑ quas ibant ad aeos
aliẽnos: non ille ꝑ maritos adqͥ¬
rebantur deo. Recte ħ precipit
quia ꝑ moisen uisserat domimas.

Expanded text:
Nec Apostolus jubet ut non dimittat, Nec Apostolus jubet ut non dimittat, sed consulit ut si quis aliter agat, non sit transgressor, sicut et de virginibus consulit. Monet autem quod est lucrandi occasio, cum possit licite relinquere, sed non expedit. Tunc enim non expedit quod licitum est, quando permittitur quidem, sed ipsius usus aliis affert impedimentum salutis: sicut discessio fidelis ab infideli, quam non prohibet Dominus, quia coram illo non est injusta; sed Apostolus ne fiat, consilio charitatis suadet, ut nemo in ea re jussionis necessitate teneatur, sed consilii voluntate libere faciat. Ex his monstratur inter infideles conjugium esse, et consilium Apostoli non obviare praecepto Domini, quo jubet fidelem non jungi infideli, et si conjuncti fuerint separari. Legitur enim quod Esdras sit Israelitis uxores dimittere alienigenas, per quas ibant ad deos alienos; non illae per maritos acquirebantur Deo. Recte hoc praecipit, quia per Moysen jusserat Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
non dñs si quis frater h̾t̃ urorem
infidelem.⁊ hec consentit habita:¬
re cum illo: non dimittit illam.
ꝙ si qua mulier ⁊ oetem. S aliud
hoc esse. aliud illud: euidenter ostẽ
lium. que contrahuntur ab eis ĩ
dispari religione ⁊ fide manentib
Apłẽ uero agit de illis. qui unius
eiusdemq infidelitatis fuerunt:
quando comuncti sunt. Sod cum
uenisset em̃łm alt̾ sine alt̾a cre¬
didit. Intelligis ne quid dicam :
Attende ut rem ipsam diligentiꝰ
explanem. Eece coniuges duo umiꝰ
infidelitatis fuerunt: quando
conuinctisunt. Nulla de his que¬
stio est que ꝑtineat ad preceptũ
illud uet̾is ⁊i noui testamenti quo
probibetur fidelis citm infideli
copłare conuigium. Iam sunt con¬
uiges: ⁊ ambo ad huc sunt infide¬
les. Tales sunt ad huc quales con¬
iuincti sunt. Uenitq euangelii
ꝓtedicator: credidit eorum unus
uel una s ita: ut infidelis cum
infideli habitare consentiar. alo
uibet dominus ut fidelis infioe¬
lem dmitiat talit̾ comunctum.

Expanded text:
orem infidelem, et haec consentit habitare cum illo, non dimittat illam: et si qua mulier, etc. Sed aliud hoc esse, aliud illud, evidenter ostendlium quae contrahuntur ab eis in dispari religione et fide manentibus. Apostolus vero agit de illis qui unius ejusdemque infidelitatis fuerunt, quando conjuncti sunt. Sed cum venisset Evangelium, alter sine altera credidit. Intelligis ne quid dicam? Attende, ut rem ipsam diligentius explanem. Ecce conjuges duo unius infidelitatis fuerunt quando conjuncti sunt; nulla de his quaestio est quae pertineat ad illud praeceptum veteris et novi Testamenti, quo prohibetur fidelis cum infideli copulare conjugium. Jam sunt conjuges, et ambo adhuc sunt infideles. Tales sunt adhuc quales conjuncti sunt. Venitque Evangelii praedicator, credidit eorum unus vel una, sed ita ut infidelis cum fideli habitare consentiat, non jubet Dominus ut fidelis infidelem dimittat, taliter conjunctum.
Abbreviated transcription (Latin):
nͦ iuberi. Ido non ꝓhib̾i qr iusticia ꝑuut¬
tit a fornicante discedere. ⁊ infidelis
hominis fornicatio est maior incorde.
Nec uera eiuspuditicia cum ꝯiuge
dici potest: quia om̃e quod ñ est
ex fide pecom est. quamius ueram
fidelis habeat pudiciciam. etiam
cum infideli conuige que non h̃t
ueram. Id̾o autem nec iuberi: qr
nͨ contra iuissionem domini gen¬
tiles fuerunt ambo coniuncti.
licitum ergo erat ꝑ iusticiam fide¬
li infidelem dimittẽ: s licitum
nonerat faciendum. ꝑꝑ liberam
beniuolentiam. Euidenter
apparet ⁊ uit̾ infideles comugium
esse ⁊ apłm de illis agere qui in in¬
fidelitate coniuncti fuerunt: ⁊ pꝰ

Expanded text:
nec juberi. Ideo non prohiberi, quia justitia permittit a fornicanti discedere. Et infidelis hominis fornicatio est major in corde, nec vera ejus pudicitia cum conjuge dici potest; quia omne quod non est ex fide, peccatum est, quamvis veram fidelis habeat pudicitiam, etiam cum infideli conjuge, quae non habet veram. Ideo autem nec juberi, quia nec contra jussionem Domini gentiles fuerunt ambo conjuncti. Licitum ergo erat per justitiam fideli infidelem dimittere; sed licitum non erat faciendum, propter liberam benevolentiam. Evidenter apparet et inter infideles conjugium esse, et Apostolum de illis agere qui in infidelitate conjuncti fuerunt, et p
Abbreviated transcription (Latin):
dilectionis supͣ dñr. cẽ refenda adoꝑin erhibiti¬
onẽ. que diffent̾ ꝓrimis eihibũda sunt. pͥmo
parẽtib iñ filiis. pꝰ. domesticis. demũ inimicis.
Dm̃ ud tam affectu ꝙͣ obseqͥi. exhibitione añ ꝙ. aliqͥ¬

Expanded text:
renda ad operum exhibitionem, quae differenter proximis exhibenda sunt. Primo parentibus, inde filiis, post domesticis, demum inimicis. Deum vero tam affectu quam obsequii exhibitione ante
Abbreviated transcription (Latin):
socmĩ sũt: celum ⁊ t̾ra. qr ip̃e fecit ea. noꝗ
bõ sigignat filiũ. ⁊ facat domũ. ex ip̃o ẽ.¬
filius. ex ip̃o ẽ. ⁊ domꝰ. ẜ filius de ip̃o. domꝰ uͦ
de t̾ra iligno. nõde ip̃o. Sũmañ ollig̃ q̃ dic
mala. ⁊ exquo sñsu hecaccipienda sint assi

Expanded text:
m caelum et terra, quia ipse fecit ea; non homo si gignat filium et faciat domum, ex ipso filius, ex ipso domus; sed filius de ipso, domus de terra et lignmala. Et ex quo sensu haec accipienda sint assig
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ sui corporss. Quod a deo uerũ ẽ.
ut eriam quod ñ filiorũ ꝓ creandoꝵ.
s infirmitatis et incontinentie ca¬
usa ex petit. uł ille dematͥmonio.
uł illa ñ sibi alterutrũ negent. ne
ꝑhoc meidant indãpnabiles corrup¬
telas Redd̾e enĩ debitũ coniugale.
nulliꝰ cͥminis: exig̾e aũ ultra gñan¬
di necessitatẽ. culpe ẽ uenalis focm¬
carii si uł mechari: puniendi ẽ cri¬

Expanded text:
corporis; quod adeo verum est, ut etiam quod non filiorum procreandorum, sed infirmitatis et continentiae causa expedit, vel ille de matrimonio, vel illa, non sibi alterutrum negent, ne per hoc incidant in damnabiles corruptelas. Reddere enim debitum nullius est criminis, exigere autem ultra generandi necessitatem culpae uenialis, fornicari porro uel moechari puniendi cri
Abbreviated transcription (Latin):
tatis raptus. s tm̃ creandorũ libero¬
rũ grã utitͣ: isti ꝓfecto siuie de ingres¬
su ecclẽ. seu desicmendo corporis do¬
minici misterio: suo ẽ iudicio relin¬
quendũ. quia ꝓ hiberi a nobis non
debet acciꝑe: qui in ione positꝰ nes¬
cit ard̾e. Cũ uͦ nõ amor ꝓcreande so¬
bolis s uoluptas dñat᷑ inoꝑe cõ¬
mixtionis: habeant conuiges
etiam de cõmrtione sua quod de¬
fleant. Tẽ aũ uir cũ post ãmixti¬
onẽ coniuois lotus aqua fuerit.
etiam sacrã cõmunionẽ ualet
accꝑe: cũ ei. scd̾m p̃sinitã senten¬
ciã. eccłam lieuerit intrare Ie so¬
p̃sit mulieri. ut capiit corpori.
ẽ enĩ uir caput mulieris: insol
Ideo apłs utriq p̃cepit in hac cau¬
UIx debitũ reddat urori. similit̃
et uxor uiro: quia mulier nõ
ht̃ potestatẽ sui corporis. s uir.
similit̾ et uir ñ ht̃ potestatẽ

Expanded text:
tatis raptus, sed tantum creandorum liberorum gratia, utitur, iste profecto, sive de ingressu ecclesiae, sive de sumendo corporis dominici mysterio, suo est judicio relinquendus, quia prohiberi a nobis non debet accipere, qui in igne positus nescit ardere. Cum vero non amor procreandae sobolis, sed voluptas dominatur in opere commixtionis, habeant conjuges etiam de commixtione sua quod defleant. Tunc autem vir qui post admixtionem conjugis lotus aqua fuerit, etiam sacram communionem valeat accipere, cum ei secundum praefinitam sententiam ecclesiam licuerit intrare. praesit mulieri ut caput corpori est enim vir caput mulieris I CorIdeo Apostolus utrique praecepit in hac cauVir debitum reddat uxori: similiter et uxor viro; quia mulier non habet potestatem sui corporis, sed vir. Similiter et vir non habet potestatem sui
Abbreviated transcription (Latin):
nec uir ad cõtmendũ. si mulier
potestatẽ ht̃ mutuo consensu: sec
ait̃ alt̾eriꝰ potestatẽ ht̃ corporis. ut
poscenti alteri: ñ liceat alt̾i nega¬
re debitũ. In hoc enĩ pares st̃ quia
n̾iuro nec mulieri coipꝰ suũ licet alii
trad̾e s sibi inuicẽ debicores sũt ĩ
hac causa ne peccandi det᷑ occasio

Expanded text:
nec vir ad continendum, nec mulier potestatem habet sine mutuo consensu, sed alter alterius potestatem habet corporis, ut poscenti alteri non liceat alteri negare debitum. In hoc enim pares sunt, quia viro, nec mulieri corpus suum licet alii tradere; sed sibi invicem debitores sunt in hac causa, ne peccandi detur occasio
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ. zepe enĩ delectat᷑ uir sc̃s sed̾m carnẽ i
aliq̃ re⁊ ut requiescendo post laborẽ. eden¬
do pot esuriẽ nec tñ talis delectatio ẽ pec¬
pcatũ nͥ sit mminod̾ata. Sic et delectatio
que ẽ incortu conuigali cui ad sũt illa
tabona: apeccõ defendit᷑ U idet᷑ tam̃
beat᷑ gregoriꝰ aut̃ sentirt: scilicet ꝙ sine
peceõ ñ possit sieri carnalis cõmixtio. di

Expanded text:
est. Saepe enim delectatur vir sanctus secundum carnem in aliqua re, ut requiescendo post laborem, edendo post esuriem; nec tamen talis delectatio est peccatum, nisi sit immoderata. Sic et delectatio quae fit in coitu conjugali, cui adsunt illa tria bona, a peccato defenditur. Videtur tamen beatus Gregorius aliter sentire, scilicet, quod sine peccato non possit fieri carn
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ qͣntti niciꝰ fuit impugnatiõe. Sunt .ii.
qui nõ solũ nõ iuncũtur: s ultro se poc̃co
offf̾int. nec expectãt temptatonẽ. ẜ p̾ueni¬
ũt uoluptarẽ. ⁊ ꝑtractet secũ. q̃ multiplici
accione uitii delectabiliẽ peccaũ. Om̃s ista
uarietas ꝯfimda ẽ. ⁊ deflenda. ut cumcogͦ¬
cognoscendo augm̃t pec̾ci. inueniat cuiꝰ e¬
głis istis. ⁊ sñtiat modũ eͥmimis. purgans
lacͥmis omnẽ qͣlitatẽ uitii. Desleat nͥtutẽ
fendens mnuno. fact᷑ ẽ. omĩũ tens. Ingratꝰ. ⁊
extitit. qͥ plenꝰ uͥtutib dm̃ omĩo ñ timuit.
Inħ .al. quisq poroor fit culpabilior qͦẽ. do
acceptior. Io .i. adam plus peocaũ. qr oĩ
bono habundaũ. alio ⁊̃ mͦ. offendẽs uiuno

Expanded text:
 quanta victus fuerit impugnatione. Sunt enim qui non solum non vincuntur, sed ultro se peccato offerunt; nec expectant tentationem, sed praeveniunt voluptatem. Et pertractet secum quam multiplici actione vitii delectabiliter peccavit. Omnis ista varietas confitenda est et deflenda, ut cum cogncognoscendo augmentum peccati, inveniat cujus aegulis istis, et sentiat modum criminis: purgans lacrymis omnem qualitatem vitii, defleat virtutem fendens, factus est omnium reus. Ingratus enim exstitit, qui plenus virtutibus Deum omnino non timuit. In hoc enim quisque peccator fit culpabilior, quo est Deo acceptior. Ideo enim Adam plus peccavit, quia omni bono abundavit. Etiam alio modo offendens in uno,
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ quod ar ingenitꝰ ħ oft̾ndit᷑ ꝙ nõ sit filiꝰ.
ħ genitꝰ. ⁊ingenitꝰ ꝯmodẽ dictinitꝰ filius
aut latine dr̃. S ur dicat᷑ in filiꝰ. nõ adm¬
ittit loq̃ndi osuetudo. Nicħt̾n intellectui
demit. si dicar᷑ nõ filiꝰ. ꝗ̃ aomod̾ ⁊ sidicat᷑¬

Expanded text:
 sit Filius, sed genitus et ingenitus commode dicitur, Filius autem Latine dicitur. Sed ut dicatur Filius, id non admittit loquendi consuetudo; nihil tamen intellectui demitur si dicatur non Filius: quemadmodum etia
Abbreviated transcription (Latin):
laẽ nat᷑a. ait. Queso ut si põt respondeat. Ma¬
nifestũ ẽ. ex uotuntate mala. tanqꝗͣ ex arbore
mala. sĩ omĩa oꝑa mala. tanꝗͣ fructꝰ malos. s ip¬
sã malã uoluntatẽ. uñ dic̃ exortã. nͥ ex bouo: Si
mine: ꝗd erat ip̃e hõ. nͥbonũ opꝰdi: Imo quid
nͥbonũ opꝰ di. ⁊ boã ⁊ laudanda nat᷑a: G. exbono
orit᷑ malũ. nͨ fitit uñ ormi poss. nͥ ex bono. Dico
exbono originẽ huit. hic aꝑte dr pͥmã cãm. ⁊ori

Expanded text:
la est natura. Quaeso ut, si potest respondeat. Manifestum est ex voluntate mala, tanquam ex arbore mala fieri omnia opera mala tanquam fructus malos; sed ipsam malam voluntatem unde dicemine, quid erat ipse homo, nisi bonum opus Dei? Imo quid nisi bonum opus Dei, et bona et laudanda natura? Ergo ex bono oritur malum, nec fuit unde oriri posset nisi ex bono. Dico ex bono originem habuit. Hic aperte dicitur pri
Abbreviated transcription (Latin):
ti q̃d ip̃m corpꝰ in ꝯceptu unginis formatũ
i sanguinẽ. q eoꝵ minist̾i̾o. sułã panis fit
additur corꝑi. uł sangiim. nͨ auget᷑ corpꝰx. uł¬
sanguis. Eiuero q̃ris modũ. quo h fien
posłit. buit respond̾o: mist̾iũ fici c̾di salubͥt̃
mutatione. mnid. nõ angm̃tat᷑. nec sanguis.

Expanded text:
ti, quod ipsum corpus in conceptu Virginis formatum  sanguinem, quia eorum ministerio substantia panis fit additur corpori vel sanguini, nec augetur corpusperi. Si vero quaeris modum quo id fieri possit, breviter respondeo: Mysterium fidei credi salubriter mutatione in id, non augmentatur, nec sanguis
Abbreviated transcription (Latin):
nat᷑alib copulari nequeant: nicho
sacro fonte: sic̃ patrẽ. Int̾ fratres ⁊ filioᷤᷤ
spũales gurtuita ⁊ sancta comunctio:
que dicenda non est consanguinitaᷤᷤ.
sed habenda sp̃ał prorimitas. U̾n
uit̾ eos arbitror non posse fieri le¬
gale conuigium: quia nec int̾ eos¬
non contrahitur matrimonium
quos ad optio iungit. quanto potiu
a carnali oportet int̾ se contub̾nio
cessare quos ꝑ celeste sacramentũ
regeneratio sancti spiritus uincit :

Expanded text:
naturalibus copulari nequeant, Nicolasacro fonte, sicut patrem. Inter fratres et filios spirituales gratuita et sancta communio est, quae dicenda non est consanguinitas, sed habenda spiritualis proximitas. Unde inter eos arbitror non posse fieri legale conjugium, quia nec intnon contrahitur matrimonium, quos adoptio jungit, quanto potius a carnali oportet inter se contubernio cessare, quos per coeleste sacramentum regeneratio sancti Spiritus vincit
Abbreviated transcription (Latin):
tudine eẽ desim s̃ talis. ⁊ tanta ent. ut ꝑfe¬
ccior. ⁊ maior ẽe. nõ possit. fortassis ⁊ alie tres
uͥtutes. pradñtia. sine ullo iamꝑiculo etro¬
ris. fortitudo: sine molestia. tołatidoꝵ ialoꝵ.
T̾emꝑantia. sine repugnatiõe libidmũ. enĩt
i illa felicitate. ut ꝑrdũtie ibi sit. ilnũbo¬

Expanded text:
alis ac tanta erit, ut perfectior et maior esse non possit. fortassis et aliae tres uirtutes, prudentia sine ullo iam periculo erroris, fortitudo sine molestia tolerandorum malorum, temperantia sine repugnatione libidinum erunt in illa felicitate: ut prudentiae sit nullum bo
Abbreviated transcription (Latin):
ptibae ẽ. sane dicipͭ. sractio illa. ⁊ puticio. nõ insu¬
ostantia corꝑis s mipã forma panis. sacram̃tili. si.
ur ũa fiactĩ sit ibi. ⁊ particio. sit sbi. que fit ñ in
sultes si acc̃ntia uideant᷑ frangi. cũ ibi sint sine
subto lic quidã assetant. ea fundan iuaerez ẽ ibi
ua fraccio ⁊ ptitio que fit inpane .i. informa pa¬

Expanded text:
ptibile est, sane dici potest fractio illa et partitio non in substantia corporis, sed in forma panis sacramentaliter fieri, ut vera fractio et partitio sit ibi, quae fit non in sultes si accidentia videantur frangi, cum ibi sint sine subjecto; licet quidam asserant ea fundari in aere. Est ibi vera fractio et partitio, quae fit in pane, id est, in forma pa
Abbreviated transcription (Latin):
nemrͥ. Cuingͥ uicaliceᷤ. uino aquę misce̾t᷑. ip̃o
ppłs ad unat᷑. ⁊ o̾dñtiũ plebs. ei in ꝗ̃ c̾dit copu¬
lat᷑. Que copulatio aque ⁊umi. sic miscet᷑ in
calice xͥ. ut nuxtio illa nõ possit separari. Nã
g̃itur. si aquã p̃t̾miitat᷑. audi quid seq̃ ine.¬
od canone. Nonp̾. inquit calir dñi eẽ. aqͣ sola.
aũ uinũ solũ nͥ utĩq misceat᷑. It. ꝙy pͥanus.¬

Expanded text:
calice vino aqua miscetur, Christo populus adunatur, et credentium plebs ei in quem credit copulatur, quae copulatio aquae et vini sic miscetur in calice Christi, ut mixtio illa non possit separari. Nam geritur, si aqua praetermittatur, audi quod sequitur in eodem canone: Non potest, inquit, calix Domini esse aqua sola, aut vinum solum, nisi utrumque misceatur. Item Cyprianus
Abbreviated transcription (Latin):
ut ⁊bũ poss uelle unale. Nec frustia. si bene.
angło. uł hoĩ. cum pͥmũ facti sunt desuiss. qm̃¬
nõ tał nͣ. fc̃a suãt. ut sine diuino auxilio posset
man̾ẽ siuellet. nõ utiq sua culpa cecidiss defuis¬
ded̾at ds hoĩ boãm uoluntatẽ. in illa quippe fe
cerat eum rectũ: dedat adiutoriũ. sine quo in ea

Expanded text:
et bene posset velle, et male; nec frustra si bene, angelo vel homini cum primum facti sunt defuisset, qnatura facta erat ut sine divino adjutorio posset manere si vellet non utique sua culpa cecidisset. AdjutoDederat Deus homini bonam voluntatem; in illa quippe eum fecerat rectum: dedit adjutorium sine quo in ea