comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sabbato. que st̃ umbra futuroꝵ. Si gͦ ẽ um¬
bra futuroꝵ sabbatũ de qͦ ꝓ uirib supͣ expli¬
festruitas appellatur cũ luna innouari ceꝑit
& soli ꝓxima fuerit. penitusq comuncta est.
Sol iustitie. xp̃e ẽ. huic si luna id ẽ eccłia sua
que lumine ipsius replet᷑ iuncta fuerit. & pe¬
intus ei adheserit. ita ut scłm uerbũ apłi qͥ¬
festiuitatẽ agit. Tc̃ enĩ noua efficit᷑ cũ abie¬
cerit uetecẽ hominẽ & induta fuerit nouũ qͥ
sollẽnitatẽ que ẽ neomenie festiuitas geret. Tc̃
deniq c̃. quando neq uideri neq cõprehendi¬

Expanded text:
abbato, quae sunt umbrae futurorum . » Si ergo umbra futurorum est, sabbatum, de quo pro viribus supra explifestivitas appellatur, cum luna innovari coeperit et soli proxima fieri penitusque conjuncta. Sol justitiae, Christus est. Huic si luna, id est, Ecclesia sua, quae lumine ipsius repletur, juncta fuerit, et penitus ei adhaeserit, ita ut secundum verbum Apiae agit. Tunc enim nova efficitur, cum abjecerit veterem hominem, et induta fuerit novum, « solemnitatem, quae est neomeniae festivitas, gerit. Tunc denique est, quando neque videri neque co
Abbreviated transcription (Latin):
ter cernunt᷑. in aĩa tam̃ ex parte sunt ñ ex in¬
tegro. Sic̃ enĩ dixit apłs qͥa ex parte scimꝰ. &
ex parte ꝓpħamꝰ. ita consequens ẽ. ut ex parte
diẽ festũ geramꝰ. Ut autẽ scias hec ita ẽẽ. rede¬
ainus ad ipsius pauli sermonẽ. quẽ dieb festis
& neomeniis posuit. & uide quomͦ obseruant᷑
dixit. Nemo gͦ uos iudicet in cibo aut in potu
aut in parte diei festi. Attende gͦ diligentiꝰ quo

Expanded text:
n ex integro. Sicut enim dixit Apostolus, quia ex parte scimus, et ex parte prophetamus , ita consequens est, ut ex parte diem festum geramus. Ut autem scias haec ita esse, redeamus ad ipsius Pauli sermonem, qui de diebus festis et de neomeniis posuit. Et vide quomodo observantem dixit: Nemo ergo, ait, judicet in cibo, aut in potu, aut in parte diei festi.
Abbreviated transcription (Latin):
sabbati festiuitatẽ. Que ẽ autẽ festiuitas sabba¬
ti. nͥ illa de qua apłs dicit. Relinqͥt᷑ enĩ sab¬
batismꝰ hoc ẽ sabbati obseruatio ppło di: Re¬
linquentes gͦ iudaicas sabbati obseruationes. qͣlis
debeat cẽ. xͥano sabbati obseruatio uideamꝰ. Die
sabbati nichil ex oĩb mundi actib oportet o¬
ꝑari. Si gͦ desinas ab om̃ib scłarib oꝑib. & in¬
chil mundanũ geras si sp̃ualib oꝑib uaces. ad
eccłiã conuenias. lectionib diuinis & tractatib
aurẽ p̃beas. de cclestib cogites. de futura spe
sollicitudinẽ geras. uenturũ iudiciũ p̃ ocłis ha¬
beas. ñ respicias ad p̾sentia & uisibilia. s ad fut᷑a.¬
hec ẽ obseruatio sabbati. xͥano. S hec & iudei ob¬
seruare deberent. Deniq etiã apud ipsos si faber.
si instructor. & siqͥ huiꝰmodi opificũ fuerit. oci¬
atur in die sabbati. Lector autẽ legis diuine
uł doctor ñ desut ab oꝑe suo. & tam̃ sabbatũ

Expanded text:
indesinens Deo. Quae est autem festivitas sabbati, nisi illa de qua Apostolus dicit: « Relinquetur ergo sabbatismus, hoc est sabbati observatio, populo Dei . » Relinquentes ergo Judaicas sabbati observationes, qualis debeat esse Christiano sabbati observatio videamus. Die sabbati nihil ex omnibus mundi actibus oportet operari. Si ergo desinas ab omnibus saecularibus operibus, et nihil mundanum geras, sed spiritalibus operibus vaces, ad ecclesiam convenias, lectionibus divinis et tractatibus aurem praebeas, de coelestibus cogites, de futura spe sollicitudinem geras, venturum judicium prae oculis habeas, non respicias ad praesentia et visibilia, sed ahaec est observatio sabbati Christiano. Sed haec Judaei observare deberent. Denique etiam apud ipsos, si faber, si structor, et si qui hujusmodi opificum fuerit, oriatur in die sabbati; lector autem divinae legis et doctor non desinit ab opere suo, et tamen sabbatum
Abbreviated transcription (Latin):
imus ꝑ peccatũ in orbe t̾rarũ. & dñs qui erigit elisos
eleuauit nos iacentes. In adã om̃s morimur. atq
ita corrint orbis t̾rarũ. & indiget erectione. ut in
xp̃o om̃s uiuificem᷑. Igit᷑ duplicẽ intellectũ de or
be tradidimꝰ. unũ quomͦ singłe anie aut habi¬
tate sint aut deserte. alterũ quomͦ unu̾sus orbis
parit̃ ceciderit. Et in sua prudentia extendit
celũ. Non fortuitu sapientia in celi extensione
assũpta ẽ. Inuenies & in ꝓuerbiis dictũ. Dñs sa¬
pientia fundauit t̾rã. p̾parauit aut̃ celos in¬
prudentia. Est gͦ aliqua prudentia di. quã nolo
ut extra xp̃m requitas. Oĩa qͥppe que di st̾. xp̃c
scitas & redẽptio. ipse ut ad presens ueniã. etiã
prudentia. S cũ unũ sit in subiacenti. ꝓ uarie¬
tate sensuũ diu̾sis uocabulis nuncupatur. Aliud
significat sapientia. altud iustitia. Quando enĩ
sapientia dr̃ disciplinis te diuiuarũ humana¬

Expanded text:
m  Al. orbe terrarum. Et Dominus qui erigit elisos, m  Al. orbe terrarum. Et Dominus qui erigit elisos, elevavit nos jacentes . In Adam omnes morimur: atque ita corruit orbis terrarum, et indiget erectione, ut in Christo omnes vivificemur. Igitur duplicem intelbe tradidimus: unum quomodo singulae animae aut habitatae sint aut desertae, alterum quomodo universus orbis pariter ceciderit. « Et in sua prudentia extendit coelum: » non fortuito sapientia in coeli extensione assumpta est; invenies et in Proverbiis, dictum: « Deus sapientia fundavit terram, praeparavit autem coelos prudentia . » Est ergo aliqua prudentia Dei, quam nolo ut extra Christum requiras. Omnia quippe quae Dei sunt, veniam, etiam prudentia. Sed cum unum sit in subjacenti, pro varietate sensuum diversis vocabulis nuncupatur. Aliud significat sapientia, aliud justitia: quando enim sapientia dicitur, disciplinis te divinarum humana
Abbreviated transcription (Latin):
approbationẽ eiꝰ rei diximꝰ. qł in habitata id est
orbis t̾rarũ in sapientia di fabricata sit. Sapi¬
entia quippe auxiliabitur iusto: suꝑ decem
potestatẽ habentẽ in ciuitates. Sapientiã ali
& disciplinã qͥ abicit infelix ẽ: & uana spes eiꝰ.¬
pientia que titulo inscͥbitur salomonis. Ictnto
quanto possumꝰ labore nitam᷑. ut habitata aui¬
ma nr̃a a sapientia di erigatur. Cecidit quippe
& de sublimi corrtut. uenientib nobis in locũ
istũ miseriarũ. Cecidit inhabitata nr̃a postꝗͣ
peccauimꝰ. unque fecimꝰ iniuste egimꝰ. impie gesi¬
mus. & post ruinã indiget erectione. Si aũ non
ins ista sententia adduci. cõmunẽ totiꝰ orbis que¬
ramꝰ ruinã. ut post casũ eiꝰ consequent̃ deus eri¬
gens p̃ddicet᷑. Qcũq ẽ in orbe isto. ante erectionẽ
cecidit. Si aũ cecidit. consequent̃ erigendus fuit.
Nemo quippe sine casu subleuat᷑. Si aũ erectus
e: indeamꝰ que ruima p̃ceserit. Om̃ corta¬

Expanded text:
approbationem ejus rei diximus, quod habitata, id est, orbis terrarum in sapientia Dei fabricata sit. « Sapientia quippe auxiliabitur justo, super decem potestatem habentes in civitate. Sapientiam autem et disciplinam qui abjicit infelix est, et vana spes epientia, quae titulo inscribitur Salomonis . Idcirco quanto possumus labore nitamur: ut habitata ostra a sapientia Dei erigatur: cecidit quippe et de sublimi corruit; venientibus nobis in locum istum miseriarum; cecidit habitata nostra, postquam peccavimus, inique fecimus, injuste egimus, impie gessimus, et post ruinam indiget erectione. Si autem non vis ista sententia adduci, communem totius orbis quaeramus ruinam, ut post casum eis consequenter Deus erigens praedicetur. Quicunque est in orbe isto ante erectionem cecidit, si autem cecidit, consequenter erigendus fuit. Nemo quippe sine casu sublevatur: si autem erectus est, videamus quae ruina praecesserit. Omnes corru
Abbreviated transcription (Latin):
sermundi iactũ uilis & modici qͥ tam̃ illt̃ intelli¬
gentie uideatur acerrimꝰ. fatuũ eũ & insipien¬
tẽ e conuincã: Sic gͥa d mundi sapientiã stulti¬
ficandã ñ ẽ opꝰ sapientiã di descendere. & cum
ea colluctari que decesũ ẽ sapientia. s sufficit fa¬

Expanded text:
sermunculi jactum vilis et modici, qui tamen illius intellisermunculi jactum vilis et modici, qui tamen illius intelligentiae videatur acerrimus, fatuum eum et insipientem esse convincam? Sic igitur ad mundi sapientiam stultificandam non est opus sapientiam Dei descendere, et cum ea colluctari, quae deorsum est sapientia, 802 sed sufficit fa
Abbreviated transcription (Latin):
in sapientia sua. infatuauit sapientiã mundi.
N ec potest caꝑe sapientiã di sapientia mundi.
ut ẽẽ stultitia arguat᷑. Neq enĩ dignatur sa¬
pientia di ad sapientiã mundi coniuncendã
tota descendere: s potius modicũ. hoc ẽ incar¬
nationis saciam̃tũ. qđ necessariũ fuit. qđ mo¬
dicũ fatuũ di erat. ut hoc paruo & fatuo dei
infatuaretur scłi sapientia. Non em̃ ualebat
scłi sapientia magnitudinẽ in se uenientis
sapientie di sustinere. Uerũ nc̃ exẽplũ int̾po¬
nã. ut ꝑspicue possit intelligi. qͦmꝰ fatuũ di
stultã fecerit mundi sapientiã. Fingamꝰ pau¬
lisꝑ me qui aliquid putor nosse cũ insipien¬
te aliqͦ & mnerudito conferre sermonẽ qui in¬
chil intelligat. nchil acute disputationis in¬
terroget. Nunqͥdnã opus ẽ mͥ ad illiꝰ stultitiã
coarguendã dialectice aitis calliditatẽ. & ꝓfimi¬
doꝵ sensuũ acum̃ adhibere: sonnie ad unꝰ

Expanded text:
in sapientia sua infatuavit sapientiam mundi, in sapientia sua infatuavit sapientiam mundi, nec potest capere sapientiam Dei sapientia mundi, ut esse stultitia arguatur. Neque enim dignatur sapientia Dei ad mundi sapientiam convincendam tota descendere, sed potius modicum, hoc est Incarnationis sacramentum. Quid necessarium fuit, quod fatuum Dei erat, ut hoc parvo infatuaretur saeculi sapientia. Non enim valebat saeculi sapientia, magnitudinem in se venientis sapientiae sustinere. Verum exemplum interponamur, ut perspicue possit intelligi, quomodo fatuum Dei stultam fecerit sapientiam mundi. Fingam paulisper me, qui aliquid putor nosse, cum insipiente aliquo et inerudito conferre sermonem, qui nihil intelligat, nihil acutae disputationis interroget. Nunquidnam opus mihi est ad illius stultitiam coarguendam dialecticae artis calliditatem et profundorum rensuu
Abbreviated transcription (Latin):
mundũ euacuauit seipsũ. ut euacuatione eius
mundus cõpletetur. Si aũ hoc qđ descendit in
mundũ euacuaiit se. euacuatio ipsa sapientia
dixissem fatuũ dĩ. qͦmͦ aucupes sermonũ meoꝵ.
& sẽꝑ dediti ad criminandũ. uenenatas in melin¬
guas uibrarent: Nc̃ uͦ paulus quasi sapiens. & po¬
testatẽ habens aplicã. ausus ẽ dicere. omnẽ sapi¬
entiã terrenã que in se. que in petro. que in ce¬
teris apłis erat. que in istũ mundũ descenderat
stultitiã ẽẽ dĩ. Ad cõparationẽ quippe illꝰ sa¬
pientie quã terrenꝰ ñ capit locꝰ. ad illã sapi¬
entiã que celestis ẽ : que mundi limitẽ exce
dit. hoc qd descendit ad homines fatuũ dĩ
ẽ. Uerũ idipsũ fatuũ di. sapientiꝰ ẽ hominib
Qb hominib: Non utiq stultis. sed sapientib
Dicas licet sapientes scłi istius. siue pͥncipes. siue
uates. istis sapientib scłi. hoc quod exposuimus
Et infatuauit di sapientia sapientiã mundi. Nã

Expanded text:
seipsum, ut evacuatione ejus mundus compleretur. Si autem hoc quod descendit in mundum evacuavit se, evacuatio ipsa sapientia dixissem 800 fatuum Dei, quomodo aucupes sermonum meorum, et semper dediti ad criminandum, venenatas in me linguas vibrarent? Nunc vero Paulus quasi sapiens, et potestatem habens apostolicam, ausus est dicere, omnem sapientiam terrenam, quae in se, quae in Petro, quae in caeteris apostolis erat, quae in istum mundum descenderat, stultitiam esse Dei: ad comparationem quippe illius sapientiae, quam terrenus non capit locus: ad illam sapiedit, hoc quod descendit ad homines fatuum Dei est: verum id ipsum fatuum Dei sapientius est hominibus. Quibus hominibus? Non utique stultis sed sapientibus, dicas licet sapientes saeculi istius sive principes, sive vates, istis sapientibus saeculi, hoc quod exposuimus.et infatuavit Deus sapientiam mundi. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
do in tẽpore siccitatis nubes nulla apparuit. &
postea iuxta ꝓpħiã helie fut᷑e pluiuie signũ
in uestigio hominis ostensũ ẽ: atq ita post nu¬
bem conglobatã imber descendit ad t̾ras. istis
& dr. Mandabo nubib meis ne pluant suꝑ eã im¬
erat. & quasi nubes loquebat᷑. Attende celũ &
loquar. & audiat t̾ra sermones ex ore meo. Expe¬
dixisset. expectẽt᷑ ut pluura u̾ba mea. & descen¬
dant ut ros eloquia mea. Quasi nubes dicebat
ut ymber suꝑ gram̃. & płuiria suꝑ fenũ. qͥa
nom̃ dñi inuocaui. Similit̃ & isaras ut nubes lo¬
quebat᷑. Audi celũ. & aurib ꝑcipe t̾ra. qͥa dñs ibocu¬
tus ẽ. & qͥa ipse nubes erat. & sciebat alias nubes
c̃õꝓpħantes sͥ. ideo uaticinans aiebat. Mandabo
nubib ne pluant suꝑ eã ymbrẽ. Si aũ iã didicimꝰ
qui sint nubes: uideamꝰ qͦmͦ ds educat nubes ab
extremo t̾re. Ait saluator. Qui uult in uobis eẽ pͥ¬
mus: sit omriũ nouissimꝰ. Setuauit hoc man¬

Expanded text:
do in tempore siccitatis nubes nulla apparuit, et postea juxta prophetiam Eliae futurae pluviae signum in vestigio hominis ostensum est, atque ita post nubem conglobatam imber descendit ad terras. Istis et dicitur: Mandabo 797 nubibus ne pluant super eam imerat et quasi nubes loquebatur: « Attende, coelum, et loquar, et audiat terra sermones ex ore meo, exspedixisset, « exspectet ut pluviam verba mea, et descendant ut ros eloquia mea. » Quasi nubes dicebat: « ut imber super gramen, ut pruina super fenum, quia nomen Domini invocavi. » Similiter et Isaias ut nubes loquebatur: « Audi, coelum, et auribus percipe, terra, quia Dominus locutus est . » Et quia ipse nubes erat, et sciebat alias nubes conprophetantes sibi, ideo vaticinans aiebat: « Mandabo nubibus ne pluant super terram imbrem. » Si autem jam dicimus qui sint nubes, videamus quomodo Deus educat nubes ab extremo terrae. Ait Salvator: « Qui vult in vobis esse primus, sit omnium novissimus . Servavit hoc man
Abbreviated transcription (Latin):
t̾iã ibis: cur ꝓpt̾ celestẽ ei qui imaginẽ celestis
portat ñ comenat dici. celũ es & in celũ ibis:
U nusquisq aũ nr̃m aut celestia facta habet. aut
c̾rena. Si t̾rena facta st̃. ad cognatã sͥ t̾tã dedu¬
cunt eũ qͥ thesauritat ea int̾ra & ñ in celum¬
sursũ. Rursũq hec que uecta uirtutẽ gesta
giones subuehunt. Et eduxit nubes ab extremo
t̾re. Istiꝰ modi disputatio & in psalmo nuꝑ incidit.
& dictũ ẽ a nobis quomͦ d̾s eduxerit nubes ab ex
& hui qui audierunt plenissime eoꝵ que sciunt
reminiscant᷑. & hu qͥ aut ñ interfuert̃ aut obli¬
ti st̃. contextũ sermonis agnoscant. ꝗͤ tc̃ ꝓ ut ua-¬
luimꝰ exhibuimꝰ. Diximꝰ aut̃ scõs eẽ nubes. Et¬
enĩ hoc qđ scͥptũ ẽ. ueritas tua usq ad nubes.
ñ potest referri ad manimales nubes. s ueritas
di usq ad illas nubes ẽ que audiunt mandata
dñi. & nouert̃ quo pluuias deferant. & a qͥb
eas suspendant. De his nubib dictũ ẽ. Et man¬

Expanded text:
am ibis : cur propter coelestem, ei qui imaginem coelestis portat, non convenit dici: Coelum es, et in coelum ibis? Unusquisque autem nostrum, aut coelestia facta habet, aut terrena. Si terrena facta sunt, ad cognatam sibi terram deducunt eum, qui thesaurizat ea in terra, et non coelo. Rursumque haec quae juxta virtutem gesta coelorum regiones subvehunt. Et eduxit nubes ab extremo terrae . Istiusmodi disputatio in psalmo nuper incidit, et dictum est a nobis, quomodo Deus eduxerit nubes ab ext ut et hi qui audierunt, plenissime eorum quae sciunt, reminiscantur: et hi qui aut non interfuerunt, aut obliti sunt, contextum sermonis agnoscant: quem tunc, prout valuimus, exhibuimus. Diximus autem sanctos esse nubes. Etenim hoc quod scriptum est: Veritas tua usque ad nubes , non potest referri ad inanimales nubes, sed veritas Dei usque ad illas nubes est, quae audiunt mandatum Domini, et noverunt quo pluvias deferant, et a quibus eas suspendant. De his nubibus dictum est: Et man
Abbreviated transcription (Latin):
ad hauc diẽ quando legit᷑ moyses uelam̃tum
in corde uideoꝵ positũ ẽ. St̃ autẽ quidã qui
amant uelam̃tũ. & odert̃ eos qͥ de tielamine int̾-¬
p̃tant᷑. s nos conu̾tam᷑ ad dñm. ut ablato ue¬
lamine dicamꝰ. nos autẽ om̃s reuelata facie
głam dñi specłantes. in eandẽ imaginẽ tͣuffi¬

Expanded text:
es, velamentum in corde Judaeorum est positum. Sunt autem quidam, qui amant velamentum, et oderunt eos qui de velamine interpretantur: sed nos convertamur ad Dominum, ut, ablato velamine, dicamus: Nos autem omnes revelata facie gloriam Dei speculantes in eamdam imaginem transf
Abbreviated transcription (Latin):
erit ingrediar ad eũ & cenabo cũ eo. & ipse me
cũ. Ex qͦ apparet. & aliũ posse cenare dci eo.
Porto quedã esca ẽ: qua solus tantũ mͦ uescit᷑
Excellens qͥppe ab umu̾sa c̃ditione nat᷑a eiꝰ.
& ab om̃ib segregata. fac̃ eũ cotidianũ panẽ
de patris nat᷑a comedere. Unꝰqͥsq nr̃m petit
panẽ cotidianũ. & petens cotidianũ panẽ.
non eundẽ nec eidẽ m̃surã accipit. Uerũ sẽꝑ
ĩ orationib puris & munda conscientia. in fa
Os̃ aũ qͥ omniũ iudex ẽ: det nobis panẽ unuientẽ
ut cibati eo & corroborati. possimꝰ in celo iter fa¬
cere. głificantes dm̃ om̃ipotentẽ. ꝑ. xp̃m iħm:¬
Expliciunt: omelic origenis in eaibibb

Expanded text:
ista? obsecro. Exterior, quae extra mundanas res, cum . Ex quo apparet, et alium posse coenare cum eo. Porro quaedam esca est, qua solus tantummodo vescitur. Excellens quippe ab universa conditione natura ejus, et ab omnibus segregata, facit eum quotidianum panem de Patris natura comedere. Unusquisque nostrum petit panem quotidianum, et petens quotidianum panem, non eumdem nec ejusdem mensurae eum accipili pascitur cibo. Meus cibus est, dicens, ut faciam  qui omnium judex est, det nobis panem viventem, ut cibati eo, et corroborati possimus in coelum iter facere, glorificantes Deum omnipotentem, per sacrificiis et cibis, quae soli sacerdotes comedunt,
Abbreviated transcription (Latin):
nescienti dicentes ei lege. & dicet nescio litte¬
ras. & dabunt eũ homim scienti literas. di¬
centes ei lege. & dicet. ñ possũ legere. signatꝰ
⁊̃ enĩ. Manifestiꝰ aũ uoluntatẽ huiꝰ exempli
apocalipsis ioħis c̃tinet memorans. Circũ tuit an¬
głs dicens. qͥs dignꝰ aꝑire signacła & soluere ea.
& legere que scͥpta st̃e Et nemo inuentꝰ ẽ neq

Expanded text:
nescienti, dicentes ei, lege, et dicet, nescio littenescienti, dicentes ei, lege, et dicet, nescio litteras: et dabunt eum homini scienti litteras, dicentes ei, lege, et dicet, non possum legere, signatus est enim . Manifestius autem voluntatem hujus exempli, Apocalypsis Joannis continet, memorans: Circuivit angelus dicens, quis dignus aperire signacula, et solvere ea, et legere quae scripta sunt? Et nemo inve
Abbreviated transcription (Latin):
sensibili materia ẽ atq clausa sẽꝑ ingredit᷑
& egrediet᷑. & eiꝰ causa qͥ celũ t̾rãq fundauit
ingredientis atq egredientis nunquã porta
neat: Supͣdictꝰ dux ibi sedet. ut nemo eũ ui¬
surge qͥ dormis. ñ ne stimulat᷑ ut exurgat a
mortuis. & ea que clausa st̃ querat: Ego au¬
dent̃ dicã. sacͣciora queq clausa ẽẽ. & manife¬
stiora reserata & ẽẽ clausa: aꝑientes ea que dau¬
sa st̃ hec nos dicimꝰ. s euangłia testant᷑. Ue
uobis scͥbe & pharisei hipocͥte. & uob̾ legis doc¬
totib ue: quia culistis clauẽ scientie. & ipsi ñ
intrastis. & ingredientes ꝓhibuistis. Est gͥ que¬
dã clauis scientie ad ea que sc̃ clausa reseran¬
da. & st̃ plurimi neq ipsi ingredientes.
neq eos ꝑmittentes qͥ ingredi uolunt. & in
alio loco sensus scͥpt᷑arũ liber dr ẽẽ signatꝰ.
Et erunt sermones libti istiꝰ quasi sermones li¬
bri signati. quẽ si dederint homini litteras

Expanded text:
ingreditur et egreditur, et ejus causa, qui coelum terramque fundavit, ingrediens et egrediens nusquam porta neat? Supradictus dux ibi sedet, ut nemo eum viSurge qui dormis? Nonne stimulatur ut exsurgat a mortuis, et ea, quae clausa sunt, quaerat? Ego audenter dicam, secretiora quaeque clausa esse, et manifestiora reserata, et non esse clausa. Aperientes ea quae clausa sunt, haec nos dicimus; sed Evangelia testantur: Vae vobis, scribae, et pharisaei hypocritae, et vobis legis doctoribus vae, quia tulistis clavem scientiae, et ipsi non intrastis, et ingredientes prohibuistis . Est igitur quaedam clavis scientiae ad ea, quae sunt clausa, reseranda: et sunt plurimi, neque ipsi ingredientes, neque eos permittentes, qui ingredi volunt. Et in alio loco sensus Scripturarum liber dicitur esse signatus: Et erunt sermones libri istius, quasi sermones libri signati: quem si dederint homini litteras
Abbreviated transcription (Latin):
queddã uniu̾se creat᷑e incognita. & uni tantũ¬
mͦ note. Neq enĩ qͥcqͥd nouit filiꝰ. hoc mun¬
do aꝑuit. Non capit creat᷑a qđ capit cłs. &t uit
ad minota ueniã. ñ capiunt signa equalit̃ cog¬
intionẽ. Plus erat ĩ paulo quã in thimocheo
cũ ẽet uas electionis. Et uere magnũ in

Expanded text:
quaedam universae creaturae incognita, et uni tantummodo nota. Neque enim quicquid novit filius, hoc mundo aperuit. Non capit creatura, quod capit Deus; et ut ad majora veniam, non capiunt signa aequaliter cognitionem. Plus erat in Paulo quam in Timotheo, cum esset vas electionis. Et vere
Abbreviated transcription (Latin):
t ait dñs ad cũ. P orta hec clausa
erit. ñ aꝑietur & nemo ꝑ eã tͣnsibit:
qͥa dñs d̾s isrł tͥnsibit ꝑ eã & egre¬
diet᷑. & erit clausa. Poitas plures
sus exponit his qͥ habent aures ad audiendũ. de
porta scõꝵ exteriore que respit̃ contͣ otientẽ &
aausa sit sẽꝑ. & ait ddñs ad eũ. Porta hec clau
sa erit. ñ apietur & nemo ꝑ eã transibit. qͥa
añs łs isrł ingrediet᷑ ꝑ eã & egredietur. & erit
clausa. Et aliã causã addit cur clausa sit por¬
ta. ñ solũ qͥa dñs d̾s tͣnsibit ꝑ eã. s qͥa & dux
sedebit in ea ut comedat panẽ contia dñm
scdm uiã eloã qđ int̾pretat᷑ uestibulũ porte.
Et ingrediet᷑ sodłm inã eiꝰ. et egredictur. Dñs ds¬

Expanded text:
c clausa erit, non aperietur, et nemo per eam transibit, quia Dominus Deus Israel transibit per eam, et egredietur. Et erit clausa. Portas plures sus exponit his, qui habent aures ad audiendum, de porta sanctorum exteriore quae respicit contra Orientem, et clausa sit semper. Et ait Dominus ad sa erit, non aperietur, et nemo per eam transibit, quia Dominus Deus Israel ingredietur per eam, et egredietur, et erit clausa. Et aliam causam addit cur clausa sit porta, non solum quia Dominus Deus transibit per eam, sed quia et dux sedebit in ea, ut comedat panem coram Domino secundum viam Eloam, quod interpretatur vestibulum portae. Et ingredietur s
Abbreviated transcription (Latin):
dñm iħm etiã nc̃ gerunt᷑ in nobis. Primo nãꝙ
opus di u̾bi ẽ eradicare p̃cedentia mala. spinas
ac tribulos uitioꝵ. Dũ enĩ iste male radices
occupatã detinent t̾rã. ñ potest semina sc̃a su
plantas eradicare peccati. & omuẽ plantã quã
ñ plantauit pat̃ celestis euellere igniq consu
in animab credentiũ. In anima enĩ de qua excidit
irã mansuetudinẽ plantat. Et de qua extidit suꝑ¬
biã plantat humilitatẽ. Et de qua eradicat lasciiuã.
pudicitiã plantat. De qua stirpat ignorantiã. in¬
serit scientiã. Non tͥ uidetur talis debere ẽẽ plan¬
tatio quã plantat deus. magis quã insensibiliũ
t̃renoꝵq lignoꝵ: Est itẽ in pͥmis opus di uerbi
destruere edificia diabolica: que in animã con¬
struxit humanã. Illa eñ turris suꝑbie. in uno¬
quoq nr̃m muros elationis extruxit. Hec ser¬
mo di subuertit & subruit. ut merito scđm apo¬
stolũ efficiam᷑ di cult᷑a & di edificatio. suꝑ fun¬

Expanded text:
num Jesum etiam nunc geruntur in nobis. Primum namque opus verbi Dei est eradicare praecedentia mala, spinas ac tribulos vitiorum. Dum enim istae malae radices occupatam detinent terram, non potest semina bona et us verbi Dei est plantas eradicare peccati, et omnem plantam quam non plantavit Pater coelestis, evellere ignique consuin animabus credentium. In anima enim de qua excidit iram, mansuetudinem plantat; et de qua excidit superbiam, plantat humilitatem; de qua eradicat lasciviam, pudicitiam plantat; de qua exstirpat ignorantiam, inserit scientiam. Non tibi videtur talis debere esse plantatio quam plantat Deus, magis quam insensibilium terrenorumque lignorum! Est item in primis opus verbi Dei destruere aedificia diaboli quae in anima construxit humana. Ille etenim turres superbiae in unoquoque nostrum et muros elationis exstruxit; haec sermo Dei subvertit et subruit; ut merito secundum Apostolum effici mereamur Dei cultura, Dei aedificatio super fun
Abbreviated transcription (Latin):
abolo. qͦ destructo & extincto liberata ẽ aĩa alege
pͥoris & pessimi. & comuncta ẽ uiro bono & legiti¬
mo illi de qͦ dic̃ apłs paulus. Statuiautẽ uos uni
uiro uirginẽ castã exibere. xͦ. Sic gͦ etiã nominum
ipsoꝵ intelligentia ad geminũ hunc uniꝰcuiꝰq ei¬
uitatis consonat statũ. Ego pudo qđ meliꝰ ẽ sic in¬
telligere bella isrłitica. & qđ̃ sic meliꝰ p̃liari iħe pu¬
tet᷑ & destruere urbes ac regna subu̾tere. Sic enĩ &
illud dictũ religiosius & clem̃tius apparebit. qd
fieret. neq qͥ esfugeret. Utinã enĩ dñs de ania¬
b credentib sͥ & quas suo uendicat regno. & de
mea ipsiꝰ aĩa ita eiciat & extinguat oĩa pͥora mala.
ut nullus in me malicie sensus ultra respiret.¬
nullus ire. nullus concupiscentie alicuiꝰ male in
me saluetur affectus. nullus suꝑ sit qͥ effugiat
sermo malus de ore meo. Sic gͦ potero iħu duce pur¬

Expanded text:
abolo: quo destructo et exstincto, liberata est anima a lege abolo: quo destructo et exstincto, liberata est anima a lege prioris et pessimi viri, et conjuncta est viro bono et legitimo, illi de quo dicit apostolus Paulus: « Statui autem vos uni viro virginem castam exhibere Christo . » Sic etiam nominum ipsorum intelligentia ad genuinum hunc uniuscujusque civitatis consonat statum. Ego puto quod sic melius est intelligi bella Israelitica, et quod sic praeliari Jesus putetur, et destruere urbes ac regna subvertere. Sic enim et illud dictum religiosius et clementius apparebit, quod fieret, neque qui effugeret. Utinam enim Dominus de animabus credentibus sibi, et quas suo vindicat regno, et de mea ipsius anima ita ejiciat et exstinguat omnia priora mala, ut nullus in me malitiae sensus ultra respiret, nullus concupiscentiae alicujus malae in me salvetur affectus, nullus supersit qui effugiat sermo malus de ore meo. Sic enim potero, Jesu duce, pur
Abbreviated transcription (Latin):
regni nc̃ ad boni intelligentiã posse conferri. ut
puta lebna canddor int̾pretat᷑. Candor autẽ diũ¬
se intelligit᷑. Est enĩ candor lepre. ẽ candor lucis.
Possibile enĩ est etiã nominis ipsius int̾pretationẽ
utriꝰq status differentias indicare. ut candorẽ qͥ¬
dẽ lepre habuerit lebna sub regib malis. quo
destructo atq subu̾so. cũ ad isrłiticũ regnũ ꝑue¬
int lebna candorẽ lucis acceꝑit. qͥa candor in scͥp¬
turis & laudabilis & culpabilis ponitur. Et iterũ
lachis. int̾pretat᷑ iter. It̾ autẽ & laudabile & culpa¬
bile in scripturis habetur. Qđ difficile ñ est ꝓba¬
re. sic̃ dic̃ in psalmis. & it̃ impioꝵ ꝑibit. Et alibi
econtrario. It̃ rectũ facite pedib ur̃is. Potest
gͦ intelligi etiã hic qđ it̃ impioꝵ fuerit pͥmo ci¬
uitas lachis quo destructo atq subu̾so. post¬
modiul isrlicicis regnantib ad iter ꝑducta sit re

Expanded text:
regni, nunc etiam ad boni intelligentiam posse conferri. Ut regni, nunc etiam ad boni intelligentiam posse conferri. Ut puta Lebna candor interpretatur: candor autem diverse intelligitur, est enim candor leprae, et est candor lucis. Possibile ergo est etiam nominis hujus interpretationem utriusque stratus differentias indicare, ut candorem quidem leprae habuerit Lebna sub regibus malis; quo destructo atque subverso, ad Israeliticum regnum pervenit Lebna, et candorem lucis accipit, qui candor in Scripturis et laudabilis et culpabilis ponitur. Et iterum Lachis interpretatur iter. Iter autem et laudabile et culpabile in Scripturis habetur, quod difficile non est probare, sicut dixit in psalmo: « Et iter impiorum peribit . » Et alibi e contrario: « Iter rectum facite pedibus vestris . » Potest ergo intelligi etiam quod hic iter impiorum fuerit primo civitas Lachis: quo destructo atque subverso, postmodum Israelitis regnantibus ad iter perducta sit rec
Abbreviated transcription (Latin):
tͣrias &eicit eas de ciuitatib suis quas possidebant
id ẽ de amimab nr̃is & int̾ficit reges qͥ regna¬
bant in animab nr̃is. ne ultͣ regnet in nob̾
peccatum. ut postea quã interemerit regem
peccati. de ciuitate anime nr̃e. fiat anima
nr̃a ciuitas di. & regnet in ea deus. & dicatur
ad nos. quia ecce regnũ di intra uos ẽ. Est gͦ opꝰ
sumine miscłie hoc qđ heretici crudelitatis ac
ue ꝑ singłas quasq cuntates nc̃ in ueritate ꝑ sin¬
głas quasq animas credentiũ complet. ut que
possidebantur a malis & pessimis regib scłm
ad immundiciã. nc̃ seruiant iustitie ad scĩfica¬
tionẽ. Sic gͦ intellige qđ interfecit iħc regẽ ie¬
richo. & regẽ geth. & regẽ lebna. & regẽ lachis.
& regem chebron. ut iste om̃s anime que ante
sub regib pessimis peccati legẽ colebant. nc̃
sub di legib agant. S & de ipsis int̾pretatiomi¬
b nominũ si curiosius ac diligentiꝰ ꝑscrutem᷑.
inuenietur significantia nominũ nc̃ ad mali

Expanded text:
trarias; et ejecit eas de civitatibus quas possidebant, id est, de animabus nostris; et interfecit reges qui regnabant in animabus nostris, ne ultra regnet in nobis peccatum: ut posteaquam interemerit regem peccati de civitate animae nostrae, fiat anima nostra civitas Dei, et regnet in ea Deus, et dicatur ad nos quia regnum Dei intra vos est . Est ergo opus summae misericordiae hoc quod haeretici crudelitatis accper singulas quasque civitates, nunc in veritate per singulas quasque animas credentium complet; ut quae possidebantur a malis et pessimis regibus, secad immunditiam, nunc serviant justitiae ad sanctificationem. Sic ergo intellige quod interfecit regem Jericho, et regem Ahi, et regem Lebna, et regem Lachis, et regem Hebron, ut isti omnes qui ante sub regibus pessimis peccati legem colebant, nunc sub Dei legibus agant. Sed et de ipsis interpretationibus nominum si curiosius ac diligentius perscrutemur, invenietur significantia nominum nunc ad mali
Abbreviated transcription (Latin):
state dimisit. dicebat enĩ. fili. remissa st̃ tibi
peccata tua. Sic gͦ imbuit᷑ mundus pͥmo ꝑdi
u̾sas hostias remissionẽ querere peccatoꝵ. donec
ueniat ad hostiã ꝑfectã. ad hostiã consũmatã
agnũ anniculũ ꝑfectũ. qͥ tollat peccatũ totius¬

Expanded text:
state dimisit. Dicebat enim: Fili, remissa sunt tibi state dimisit. Dicebat enim: Fili, remissa sunt tibi peccata . Sic ergo imbuitur mundus, primo per diversas hostias remissionem perquirere peccatorum, donec veniat ad hostiam perfectam, ad hostiam consummatam, agnum anniculum, perfectum, qui tollit peccatum
Abbreviated transcription (Latin):
& post hec undecĩ. & ita quasi purificatio¬
nib defficiente ꝑ dies multitudine peccatoꝵ
minuit᷑ consequent̃ etiã numetꝰ hostiarum.
S i gͦ etiã ꝓ dispensatione totiꝰ mundi rationẽ
purificationis intelligis. mdigent enĩ purifica¬
tione ñ solũ que in t̾ra st̃ s que in celis. im
minet namq & celis ꝑdicio. Sic enĩ dicit
ꝓpħ̃a. Celi ꝑibunt. & om̃s ut uestim̃tum
ueterascent. & sic̃ amictũ inuolues eos & mu¬
tabuntur. Intuere gͥ totiꝰ mundi id ẽ cele¬
stiũ ac t̾restriũ & inferuoꝵ purificationẽ.
uide quantis indigeant ista oĩa hostiis. qͣn¬
tos reqͥrant uitulos. quantos arietes. quantos
hẏtros. S in his oĩb unus ẽ agnus. qui to¬
tius mundi potuit auferre peccata. Et ido
cessauerunt cet̾e hostie. qͥa talis fuit hec ho¬
stia. ut una sola sufficeret ꝓ totius mundi
salute. Cet̾̃s enĩ p̾cib peccata. hic solus pote¬

Expanded text:
et post haec undecim. Et ita quasi purificatioet post haec undecim. Et ita quasi purificationibus deficiente per dies multitudine peccatorum, minuuntur consequentes etiam numeri hostiarum. Sic ergo etiam pro dispensatione totius mundi, rationem purificationis intellige. Indiget enim purificatio non solum quae in terra sunt, senim dicit Propheta: Coeli peribunt, et omnes ut vestimentum veterascent; et sicut amictum involves eos et mutabuntur . Intuere igitur mundi, id est, coelestium, ac terrestrium, et infernorum purificationem. Vide quantis indigent ista omnia hostiis, quantos requirant vitulos, quantos arietes, quantos hircos. Sed in his omnibus unus est agnus, qui totius mundi potuit auferre peccatum. Et ideo cessaverunt caeterae hostiae, quia talis fuit haec hostia, ut una sola sufficeret pro totius mundi salute. Caeteri enim precibus peccata, hic solus pote
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ pectati ipsius diu̾se & uarie qualitates
fuerunt. diu̾soꝵ animaliũ mandantur ho¬
stie ꝓculdubio que conuenirent uarietatib
peccatoꝵ. Sic gͦ efficitur aliꝰ quidẽ scõꝵ siue
angłoꝵ ut diximꝰ siue hominũ uitulus. qui
in illa festuntate int̾ueniat ꝓ ppłi delictis
alius autẽ aries inalia festiuitate. in quoꝵ in¬
tercessione fiat purificatio ꝓ peccatis. Qa si
purificari potuetint homines a peccatis. &
eẽ puriores. minuuntur & hostie. Si enim ꝓ
peccatis st̃ hostie & ꝓ multitudine peccatoꝵ
multiplicate st̃: sine dubio & ꝓ exiguitate
minuunt᷑. Huiꝰ autẽ rei in p̾sentib locis scͥp¬
ture habemꝰ indicia. id ẽ in ultima festun¬
tate scenophegie. cũ ꝑ octo dies hostie iuben¬
tur offerri. & pͥma quidẽ die quasi adhuc
in habundantia peccatoꝵ quatuordecĩ intuli
iubentur offerri. scła autẽ die imminutis
cĩ uituli offerunt᷑. Tercia autẽ die duodecĩ.

Expanded text:
quoniam peccati ipsius diversae et variae qualitates quoniam peccati ipsius diversae et variae qualitates fuerunt, diversorum animalium mandantur hostiae; procul dubio, quae convenirent varietatibus peccatorum. Sic ergo efficit alius quidem sanctorum sive angelorum, ut diximus, sive hominum vitulus, qui in illa festivitate interveniat pro populi delictis: alius autem aries in alia festivitate, quorum intercessione fiat purificatio pro peccatis. Quod si purificari potuerint homines a peccatis et esse puriores, minuuntur et hostiae. Si enim pro peccatis sunt hostiae, et pro multitudine peccatorum multiplicatae sunt, sine dubio et pro exiguitate minuuntur. Hujus autem rei in praesentibus locis Scripturae habemus indicia, id est in ultima festivitate Scenopegiae, cum per octo dies hostiae jubentur offerri. Et prima quidem die quasi adhuc in abundantia peccatorum, quatuordecim vituli jubentur offerri. Secunda autem die imminutis uatuordecim vituli offeruntur, tertia die duodecim,
Abbreviated transcription (Latin):
pitiatione diuina uelut aries uł uitulus aut
hẏrcꝰ oblatꝰ ẽẽ sacͥficiũ ob purificationẽ ppło
impetrandã accipi potest. Aut ñ uidetur uc
aries aut hircus holocaustũ se optulisse pau¬
lus ꝓ ppło isrł. cũ dicebat optabã autẽ ego ipse
autẽ scire qͥa hostiã se paulus offerat iugulan¬
dam: Audi eũ & in alns dicentẽ. Iam enĩ ego
immolor. & tempus resolutionis uł ut in gre¬
cis codicib legimꝰ. reu̾sionis mee instat. Sic gͦ
figuralit̾ potest uideri. qđ alius ꝓ festiuitate
nouoꝵ. alius ꝓ festiuitate sabbati. alius ꝓ fe¬
stiuitate tabernacłoꝵ. quasi hircus aut uitu¬
lus aut aries offerat᷑. ad reconciliandũ bominib
opus fuerat eũ in carne positũ iugulari. s man¬
sisset hoc qdđ in pͥncipio erat ds̃ u̾bũ. Uerũ qm̃ introi¬
uit peccatũ in hunc mundũ. peccati autẽ necessitaᷤ ꝓpi¬
ciationẽ reqͥrit. & ꝓpitiatio non fit nisi ꝑ hostiam.
necessariũ fuit ꝓuideri bostias ꝓ peccato. Et

Expanded text:
pitiatione divina velut aries, aut vitulus, aut hircus, oblatus esse sacrificium ob purificationem populo impetrandam, accipi potest. Aut non videtur, ut aries aut hircus, holocaustum se obtulisse Paulum pro populo Israel, cum dicebat: Optabam autem ego ipse uod se hostiam etiam Paulus offerat jugulandam? Audi eum et in aliis dicentem: « Jam enim ego immolor, et tempus resolutionis , » vel ut in Graecis codicibus legimus, « reversionis meae instat. » Sic ergo figuraliter potest videri, quod alius pro festivitate novorum, alius pro festivitate sabbati, alius pro festivitate tabernaculorum, quod hircus aut vitulus, aut aries offeratur ad reconciliandum hominibus opus fuerat eum in carne positum jugulari, sed mansisset hoc, quod in principio erat Deus verbum. Verum quoniam introivit peccatum in hunc mundum, peccati autem necessitas propitiationem requirit, et propitiatio non fit nisi per hostiam: necessarium fuit provideri hostias pro peccato. Et
Abbreviated transcription (Latin):
mo homo appellat᷑. Scio diuersa uota.
scͥpturis sc̃is referri. Anna qͥdẽ uouit deo
fructũ uentris sui. & samuelẽ consecrauit do¬
mino in tẽplo. Aliꝰ qđcũq s̾ post uictoriã
redeunti occurrisset uouit dõ. occurrente¬
sibi filia. uota lacͥmanda ꝑsoluit. Alii uitu¬
los aut arietes aut domos. aut alia huiꝰ¬
modi ratione carentia uota offerunt dõ.
ille uͦ qͥ appellatͣ natarcus semet ipsũ de¬
uouit deo. Hoc ẽ enĩ uocũ nazarei. qđ est
suꝑ om̃e uotũ. Nã filiũ offerre uł filiã
aut petus aut p̾diũ. hoc totũ extta nos
ẽ. Semet ipsũ dõ offerre. & ñ alieno labore
s ꝓpͥo placere. Hoc ẽ ꝑfectiꝰ & eminentius
ominib uotis. Qd qͥ facit. mntator ẽ. xp̃i.
ue enĩ dedit homini t̾rã. mare & oĩa que
in eis sunt ad obseqͥum. dedit & celũ. solẽ
quoq & lunã. ac stellas hominũ ministe-¬
dũ. ut filiũ suũ unigenitũ daret ꝓ mun¬
di huiꝰ uita. Qd gͥ magnũ faciet homosi

Expanded text:
 homo animalis. Scio diversa vota in Scripturis referri: Anna quidem vovit Deo fructum ventris sui, et Samuelem consecravit in templo . Alius quodcunque sibi post victoriam redeunti occurrisset, vovit Deo: et occurrente filia, vota lacrymanda persolvit . Alii vitulos aut arietes, aut domos, aut alia hujusmodi ratione carentia vota offerunt Deo. Ille vero qui appellatur Nazaraeus, semetipsum devovit Deo . Hoc est enim votum Nazaraei, quod est suaut pecus aut praedium, hoc totum extra nos est. Semetipsum offerre Deo, et non alieno labore, sed proprio placere, hoc est perfectius et eminentius omnibus votis. Quod qui facit, imitator est Christi. Ille enim dedit homini terram, mare et omnia quae in eis sunt ad obsequium; dedit et coelum; solem quoque et lunam et stellas hominum ministedum, ut Filium suum unigenitum daret pro mundi hujus vita . Quid ergo magnum facit
Abbreviated transcription (Latin):
agni. Dicitur tam̃ agnꝰ. quia uoluntas & boni¬
tas eiꝰ qua dĩ reꝓpiciauit hominibꝰ & peccatoꝵ
indulgentiã dedic. talis existit humano gene¬
ri quasi agni hostia immolata & innocens. qua
placari hominib diuina credunt᷑. Sic gͦ fortas

Expanded text:
quia voluntas et bonitas ejus qua Deum repropitiavit, hominibus et peccatorum indulgentiam dedit, talis exstitit humano generi, quasi agni hostia immaculata et innocens, qua placari hominibus divina creduntur. Sic ergo s
Abbreviated transcription (Latin):
in eccłia eiꝰ habentur. aliqͥ sub patrib. ali¬
qui sub uiris agimꝰ. & siqͥdẽ paruula ẽ ani¬
ma. & initia habet in eruditionib diuinis
hec sub patre agere credenda ẽ. Si uͦ iam
adultior facta ẽ. ita ut uiri potens sit ad
concipiendũ sem̃ uerbi d̃ĩ & doctrine sp̃ua¬

Expanded text:
in Ecclesia ejus habemus, aliqui sub patribus, aliqui sub viris agimur. Et siquidem parvulo est anima, et initia habet in eruditionibus divinis, haec sub patre agere credenda est. Si vero jam adultior facta est ut viri, ita potens sit ad concipiendum semen verbi Dei, et sp
Abbreviated transcription (Latin):
bere .xͦ. Qui uͦ ꝑfecciores sunt. & eminentio¬
res hoꝵ de illis ñ dr̃. qd sub uiro sint.
habet potestatẽ suoꝵ libertatẽq uotoꝵ.
Si autẽ feminei adhuc generis fuerit aĩa
in ipsa est culpa. s int̾dũ redit ad uiros

Expanded text:
 . Qui vero perfectiores sunt et eminentiores, hoc de illis non dicitur, quod sub viro sint. habet potestatem suorum libertatemque votorum. Si autem adhuc feminei generis fuerit anima, in ipsa est culpa, sed interdum redit ad viros
Abbreviated transcription (Latin):
semet ipso & in substantia sua qd offerat dõ.
ñ sufficit iste exterior homo legẽ di susciꝑe.
nec uota solus offerre. Non enĩ potest aliqͥd
dignũ dõ habere. s ille interior ẽ homo. qͥ ma¬
gis habet in se qd offerat do. In illo namq
ẽ habitacłm uirtutũ. in illo ẽ oĩs intellectus
scientie. in illo ẽ diuine imaginis innouatio.
qui cũ sp̃em suã in qͣexinitio ado factꝰ ẽ recuꝑaue¬
ris fotme receꝑit. tc̃ iam potest uota offerre
Nã qͥ interiorẽ hominẽ ñ excolit. qͥ illiꝰ curã ũ
gerit. qͥ uirtutib eũ ñ instruit. morib ñ ad or¬
nat. diuinis institutionib ñ exercet. sapientiã
di ñ querit. scientie scͥpturatũ oꝑam ñ impen¬
dit. hic ñ pocest homo homo dici. s homo

Expanded text:
semetipso et in substantia sua quod offerat Deo. Non sufficit iste exterior homo legem Dei suscipere, nec vota solus offerre. Non enim potest aliquid dignum Deo habere. Sed ille interior est homo, qui magis habet in se quod offerat Deo. In illo namque est habitaculum virtutum; in illo omnis intellectus scientiae; in illo est imaginis innovatio: qui cum speciem suam, quae ex initio a Deo facta est, recupaveris formae repererit, tunc jam potNam qui interiorem hominem non excolit, qui illius curam non gerit, qui virtutibus eum non instruit, moribus non ornat, divinis institutionibus non exercet, sapientiam Dei non quaerit, scientiae Scripturarum operam non impendit, hic non potest homo homo dici, sed homo
Abbreviated transcription (Latin):
te afficim᷑ tota die. estimati sumꝰ ut oues oc¬
cisionis referenda uideant᷑. siue etiã ad suꝑi¬
ores uirtutes. qͥb ꝓcuratio humani generis
data ẽ. qͥs facile audeat affirmare: Neq enĩ hec
aĩalia ꝑ spẽm. s ꝑ figutã referri ad illã uł illã

Expanded text:
te afficimur tota die, aestimati sumus sicut oves occisionis , referenda videantur, sive etiam ad superiores virtutes, quibus procuratio humani generis data est, quis facile audeat affirmare? Neque enim haec animalia per speciem, sed per figuram referri ad illam, vel illam
Abbreviated transcription (Latin):
parasti dñe. Paulus quoq apłs sciens ẽẽ que¬
dã pͥma imbuendi inicia. tũ deinde ꝑ tẽpus
etiã ad ꝑfectionẽ ueniri. scͥbens qͥb dã dicebat.
Et enĩ cũ deberetis iã magistri ẽẽ ꝓpt̾ tempus.
rursus indigetis ut doceamim que sint elem̃¬
ta cxordu sermonũ dĩ. & facti estis qͥb lacte o¬
pus sit. ñ cibo forti. Omnis enĩ qͥ lacte alitur.
exꝑs est sermonis iustitie. paruulus enĩ est.
ꝑfectoꝵ uͦ ẽ cib solidus. qͥ ꝓ possibilitate sumen¬
di ȩxeicitatos habent sensus ad discretionẽ boni uł
mali. Et iterũ in aliis utterã legis omnẽq huiꝰ¬
modi scͥpturã elem̃ta mundi ẽẽ cõmemiorat. Et̃

Expanded text:
ster. Paulus quoque apostolus sciens esse quaedam prima imbuendi initia, tunc deinde per tempus etiam ad perfectionem venire, scribens quibusdam dicebat: Etenim cum deberetis jam magistri esse propter tempus, rursus indigetis ut doceamini quae sint elementa exordii sermonum Dei, et facti estis quibus lacte opus sit non cibo forti. Omnis enim qui lacte alitur, expers est sermonis justitiae: parvulus enim est. Perfectorum vero est cibus solidus, qui pro possibilitate sumendi, exercitatos habent sensus, ad discretionem boni et mali . Et iterum in aliis litteram legis omnemque hujusmodi scripturam elementa mundi esse commemorat. Et
Abbreviated transcription (Latin):
possit uelam̃ qđ ẽ positũ in lectione ueteris tes¬
tam̃ti remouere atq inde ꝑqͥrere que sint ue¬
ra sacͥficia que purificent ppłm in dieb festis.
indicantur. que suꝑflua ignorantib ac suꝑ¬
stitiosa dicunt᷑. S hec qͥdem paulus & si qui
ei similes st̃. plemꝰ ab ipsa sapientia & uerbo
dĩ ꝑfectiusq cognouert̃. Nos autẽ quantum
ex ipsoꝵ litteris colligere possumꝰ. in qͥb nobis
uelut ꝑ umbrã & imaginẽ iudicia quedã de-¬
derunt ad edificationẽ cõmunẽ discutere sũma
tim de sacͥficioꝵ ritu aliqua tẽptabimꝰ. In pa¬
sche festiuitate agnꝰ scͥbit᷑ eẽ qui purificat
ppłm. in aliis uitulus. in aliis hircꝰ aut ari¬
es. uł capra uł uitula. sic̃ ex his que recita¬
ta st̃ didicistis. Unũ gͦ ex his aĩalib que ad
purificandũ ppłm sumunt᷑ ẽ agnꝰ. Qagnꝰ¬

Expanded text:
est positum in lectione Veteris Testamenti removere, atque in die requirere, quae sint vera sacrificia quae purificent populum in diebus festis, indicantur: quae superflua ignorantibus atque superstitiosa dicuntur. Sed haec quidem Paulus, etsi qui ei similes sunt plenius ab ipsa sapientia et verbo Dei, perfectiusque cognoverint. Nos autem quantum ex ipsorum litteris colligere possumus, in quibus nobis velut per umbram et imaginem indicia quaedam dederunt ad aedificationem ctim de sacrificiorum ritu aliqua tentabimus. In paschae festivitate agnus scribitur esse, qui purificat populum, in aliis vitulus, in aliis hircus, aut aries, vel capra, vel vitula, sicut ex his, quae recitata sunt, didicistis. Unus ergo ex his animalibus, quae ad purificandum populum sumuntur, est agn
Abbreviated transcription (Latin):
ppłm datꝰ ẽ: ad ꝑsonã xͥ & saluatoris nr̃i re¬
fert᷑. consequens uidet᷑ qđ etiã cet̾a aĩalia que in
his eisdẽ purificationis usib deputata sunt re¬
ferri debeant. similit̃ & ad aliquas ꝑsonas que
purificationis aliquid humano generi confe¬
rant. Uide gͦ ne forte sic̃ dñs & saluator nr̃¬
qui quasi agnꝰ ad occisionẽ ductus ẽ. in sacͥficiũ¬

Expanded text:
 et Salvatoris nostri refertur, consequens videtur, quod etiam caetera animalia, quae his ejusdem purificationis usibus deputata sunt, referri debeant, similiter ad aliquas personas, quae purificationis aliquid humano generi conferant. Vide ergo ne forte sicut Dominus et Salvator noster « quasi agnus ad occisionem ductus
Abbreviated transcription (Latin):
habere debeam: Ut diligã ꝓximũ meũ sic̃
me ipsũ. Ille gͦ pͥmitie caritatis dño offerun¬
tur ꝓ pontifice: hec uͦ que scdo in loco sunt
meis usib relinquunt᷑. Puto adhuc ẽẽ aliqͥd
ex hoc fructu qđ t̾cio loco habendũ sit. ut di¬
ligã etiã inimicos meos Uide autẽ si potes
similit̾ & de cet̾is fructib sp̃c similes imraure
pͥmitias. Gaudiũ scdo loco fructus sp̃c scͥbitur.¬
Si gͦ in dño gaudeã & spe gaudeã. & si gaudeã
ꝓ nomine dñi passus inuriã. in his oĩb aliiᷤ¬
qͥa hoꝵ similib pͥmitias gaudii ꝑ pontificem
gaudio sustineam: & & si tribulationes. si pauꝑ¬
tatem. si qualẽcũq contumeliã gaudens tole¬
rem. ẽ mͥ & iste sedo loco ex fructib sp̃c. fructus
gaudii. Nã si gaudeã de reb scłi. de honorib
de diuitus. falsa st̃ ista gaudia. ex uanitatib
uanitatũ. Si uͦ in malis gaudeã & exultẽ de
alioꝵ ruinis. ista iã ñ solũ uana s & diaboli¬

Expanded text:
gam proximum meum sicut memetipsum. Illae ergo primitiae charitatis Deo offeruntur per Pontificem, haec vero quae secundo in loco sunt meis usibus relinquuntur. Puto adhuc aliquid esse ex fructu quod tertio loco habendum sit, ut diligam etiam inimicos meos. Vide etiam si potes similiter, et de caeteris fructibus spiritus similes invenire primitias. Gaudium sSi ergo in Domino gaudeam, et spe gaudeam, et si gaudeam pro nomine Domini, passus injuriam, in his omnibus aliisque horum similibus, Deo primitias gaudii, et per pontificem gaudio sustineam, et si tribulationes, si paupertatem, si qualemcunque contumeliam gaudens tolerem, est mihi et iste secundo in loco ex fructibus spiritus, fructus gaudii. Nam si gaudeam de rebus saeculi, de honoribus, de divitiis, falsa sunt ista gaudia ex vanitatibus vanitatum. Si vero in malis gaudeam, et exsultem de aliorum ruinis, ista jam non solum vana, sed diaboli
Abbreviated transcription (Latin):
apłs. fructus inqͥt sp̃c. caritas. gaudiũ. pat.
patientia. & cet̾a. Quas gͥ pͥmitias ex caritatis
fructu qͥ pͥmꝰ ẽ fructus sp̃c. offerã uero pontifi¬
ci: Illas gͦ puto ẽẽ pͥmitias caritatis. ut dili¬
gã dñn dm̃ meũ ex toto corde meo. & ex tota
aĩa mea & ex tota m̃te mea. Iste st̾ pͥmitie.

Expanded text:
s: Fructus, inquit, spiritus, charitas, gaudium, pax, patientia, etc. . Quas igitur primitias ex charitatis fructu, qui primus est fructus spiritus, offeram vero pontifici? Illas ergo puto esse primitias charitatis, ut diligam Dominum Deum meum ex toto corde meo, et ex tota anima mea
Abbreviated transcription (Latin):
Ut autẽ audiuit inqͥt iabin rex asor. misit ad
iobac regẽ amorrcoꝵ. & ad regẽ symeon. & adre-¬
gẽ arefet. & ad reges qͥ erant circa sidonem ma-¬
gnã. & ꝑ montana & in arabia que ẽ contra ce¬
nereth. & ad cãpos. & in fana endor. & ad chana¬
neos qͥerant in maritimis ab oriente. & ad a¬
morreos qui erant maritimi. & ad cetheos &
pherezeos. & ad iebuseos qͥ erant in montanis.

Expanded text:
tem audivit, » inquit, « Jabin rex Assur, misit ad Jobac regem Amorrhaeorum, et ad regem Simeron et ad regem Bazae, et ad reges qui erant circa Sidonem magnam, et per montana; et in Arabia quae est contra Cenereth, et ad campos, et in Fanendor, et ad Chananaeos qui erant in maritimis ab oriente, et ad Amorrhaeos qui erant in maritimis, et ad Cethaeos, et Pheresaeos, et ad Jebusaeos qui erant in mari