comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
s meliꝰ pauorẽ int̾ptabim᷑. Uenisti ad ȩccłiam.
ascendisti ad montẽ pulcherrimũ. stupore &
miraculo xp̃i magnitudinem confiteris. ui¬
des ibi multos uirtutis tuȩ socios. noli altum
cadat. Potentes. potent̾ torm̃ta patientur.
tor dixerat. dñs regit me ꝙ nichil mͥ deerit.¬
in loco pascuȩ ibi me collocauit. iungit timorẽ
qui custos ẽ beatitudinis. & infert. Uirga tua
& baculꝰ tuus. ipsa me consolata st̃. Et ẽ sensꝰ.
Qum torm̃ta formido. seruaui grãm quã accȩ¬
peram. Et ꝓfecti de thaath. castra metati sunt
in thare.
icesima quarta mansio ẽ. quã ñ nulli uer¬
si ꝑ ain litterã seriberet᷑. Nunc uͦ cum aspiratio
dupplex in extrema sit sillaba. erroris causa
manifesta est. Hoc eode uocabulo. ꝙ hisde litte¬
ris scͥptum inuenio patrẽ abraham. qui in su¬
pradicto apocripho geneseos uolumine abac¬
tis coruis qui hominũ frumenta uastabant ab¬
actoris uł depulsoris sortitꝰ ẽ nom̃. Itaq ꝙ nos

Expanded text:
sed melius \'pauorem\' interpretabimur. uenisti ad ecclesiam, ascendisti ad montem pulcherrimum, stupore et miraculo Christi magnitudinem confiteris, . uides ibi multos uirtutis tuae socios: noli altum cadat . Potentes potenter patientur ttor dixerat: Dominus regit me, etc., jungitin loco pascuae ibi me conlocauit, iungit timorem, qui custos est beatitudinis, et infert: uirga tua et baculus tuus ipsa me consolata sunt. et est sensus: dum tormenta formido, seruaui gratiam, quam acceperam. Et profecti de Thaath castra metati sunt in Thare. Vicesima quarta mansio, quam nonnulli uersi per ain litteram scriberetur; nunc uero, cum adspiratio duplex in extrema sit syllaba, erroris causa manifesta est. hoc eodem uocabulo et isdem litteris scriptum inuenio patrem Abraham, qui in supra dicto apocrypho Geneseos uolumine abactis coruis, qui hominum frumenta uastabant, abactoris uel depulsoris sortitus est nomen. itaque et nos
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ib alios uolens intelligi pͥmos. & alios sedos
xp̃i discipłos. Sibamꝰ de huicemodi fontibꝰ.
dulces fructꝰ uictorie deuorantes. ad man¬
siones reliqͥs p̃parem᷑ sfectiq de helim. castra
metati st̃ ad mare rubrum.
are rubrum qđ hebraiee đr iamsuh sep¬

Expanded text:
omnibus, alios uolens intellegi primos et alios secundos omnibus, alios uolens intellegi primos et alios secundos Christi discipulos. bibamus de huiusce modi fontibus et dulces fructus uictoriae deuorantes ad mansiones reliquas praeparemur. Profectique de Helim castra metati sunt ad Mare Rubrum. Mare Rubrum, quod Hebraice dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
Quã pulcher uirtutũ ordo. Post uictoria tẽpta¬
cio. pt̾ tẽptationẽ refectio. De amaritudine
uenimꝰ ad arietes ꝙ robustos pͥncipes gregis.
quos apud hierechielem dñs iudicaturũ ẽe
se dicit. qdͦ eoꝵ alii conculcauerint aquas
& comp̾sserint oues. alii lenes fuerint ꝙ pla¬
cabiles. De his ꝙ uicesimꝰ octauus psaimꝰ lo¬
quit᷑. Asferte dño filii di. afferte dño filios ari¬
etum. Sextȩ mansionis tenemꝰ hospitium.
Numꝗͥ pͥus occurrerunt fontes purissimi. ñ u̾
magistroꝵ doctͥna ꝓrumpit. Nec dubiũ qn
de duodeci apłis sermo sit. de quoꝵ fontib
deriuart᷑ aꝗͤ q̃ totiꝰ mundi siccitatẽ rigantꝰ.
urta has aquas.lxx. creuere palmę. qs ethi¬
eos sedi ordims intelligimꝰ p̾ceptores. lica
eugłista accestante duo decim fuisse apłos. &
se dñs pͥmitebat. de qͥb ꝙͦ paulꝰ refert. qt ap¬
paruerit dñs pͥmũ duodeci. demde apłis

Expanded text:
quam pulcher ordo uirtutum! post uictoriam temptaquam pulcher ordo uirtutum! post uictoriam temptatio, post temptationem refectio. de amaritudine uenimus ad arietes et robustos principes gregis, quos apud Ezechiel dominus iudicaturum esse se dicit, quod alii eorum conculcauerint aquas et conpresserint oues, alii lenes et placabiles fuerint. de his et uicesimus octauus psalmus loquitur: adferte do- 2 mino, filii dei, adferte domino filios arietum. sextae mansionis tenemus hospitium. numquam prius occurrerunt fontes purissimi, nisi ubi magistrorum doctrina prorumpit. nec dubium, quin de duodecim apostolis sermo sit, de quorum fontibus deriuatae aquae 3 totius mundi siccitatem rigant. iuxta has aquas septuaginta creuere palmae, quos et ipsos secundi ordinis intellegimus praeceptores Luca euangelista testante duodecim fuisse apostolosse dominus praemittebat. de quibus et Paulus refert, quod apparuerit dominus primum duodecim, deinde apostolis
Abbreviated transcription (Latin):
ge maram aquas occidentis litt̾ȩ. quibꝰ sum
mictat᷑ confessio eruois. & passionis dñicȩ
sacram̃ta iungant᷑. om̃e qd̾ inpotabile ac
tͥste uidebat᷑ ac rigidu uertit᷑ indulcedinẽ.
U nde scptum ẽ. Constitunit ds popło legem
& udicia: ꝙ temptauit eum. Ubi eñi ma¬
gnitudo gr̃e. ibi magnitudo disc̃minis. Nec
terrearis si ptꝰ uictoriam uenias ad amari¬
tudinem. quia uerũ pascha facientes. ari¬
ma cum amaritudinib comedunt. & tẽp¬
tatio ꝓbationẽ. ꝓbatio spem. spes parit sa¬
iutem. Apud medicos qͦq queda antidotus
nerios humores temꝑans ex a maritudine
nominat᷑. quȩ duleis ostendit᷑ restituens
sanitatẽ. sic̃ e contrario uoluptas atq liixu¬
ria amaritudine t̾minat᷑. dicente scptura.
Quod ad tempꝰ pingue facit fauices tiradino¬
uissime uͦ amariꝰ felle inuenies. Et ꝓfecti de
exta mansio. in arietes fortesq u̾titur

Expanded text:
ge Mara aquas occidentis litterae, quibus si ge Mara aquas occidentis litterae, quibus si inmittatur confessio crucis et passionis dominicae sacramenta iungantur, omne, quod iuidebatur ac rigidum, uertitur in dulcedinem. unde et scriptum est: constituit deus populo legem et iudicia et temptauit eum. ubi enim magnitudo gratiae, ibi magnitudo discriminis. nec terrearis, si post uictoriam uenias ad amaritudinem, quia uerum pascha facientes azyma cum amaritudinibus comedunt et temptatio probationem, probatio spem, spes parit salutem. apud medicos quoque quaedam antidotus noxios humores temperans ex amaritudine nominatur,_ quae dulcis ostenditur restituens sanitatem, sicut e contrario uoluptas atque luxuria amaritudine terminatur dicente scriptura: quae ad tempus pinguefacit fauces tuas, nouissime uero amarius felle inuenies. Et profecti de ti sunt. Sexta mansio in \'arietes fortesque\' uertitur.
Abbreviated transcription (Latin):
mn ore nobilitates id ẽ in dñi confessione uͥtutes.
quando credider̃t dõ & moysi famulo eiꝰ. ꝙ au¬
dier̃t ab eo. Dñs pugnabit ꝓ uob̃ & uos tacebitis.
Et uictores maria p̃emente in tympanis cor¬
darum resonauer̃t carmina tum phantiũ.
Cantemꝰ dño glose enĩ honorificat c̃ equum
ꝙ ascensorem piecit in mare. Post p̾cicationẽ
tam fortitudinem. pt̾ confessionis nobili¬
tatẽ pieula rursꝰ occurrunt. Unde discimꝰ
eauendas semꝑ insidias & inuocanda mise¬
ricordiam dĩ. ut in sequentẽ pharaonẽ pos¬
simus esfugere. ꝙ nob̾ in spũali baptismo
suffocet᷑. Egressis de mari rubro occurrit
heremꝰ sur.quȩ ꝙ solitudo etham dr. in qͥ
trib dieb ingredientes ñ habuerunt aqũa.
e ꝑuenerunt ad mara. quȩ ex amarituqine
nom̃ accepit. Habebat fons aquam. ꝙ dilee¬
dinem ñ habebat. Murmurat poplo uis¬
dens aquas & sustmere non ualens. Intelli¬

Expanded text:
in ore nobilitates, id est in domini confessione uirtutes, in ore nobilitates, id est in domini confessione uirtutes, quando crediderunt deo et Moysi, famulo eius, et audierunt ab eo: dominus pugnabit pro uobis et uos tacebitis, et uictores Maria praecinente in tympanis t corporum resonarunt carmina triumphantium: cantemus domino; gloriose enim honorificatus est, equum et ascensorem proiecit in mare. post praedicationetam fortitudinem, post confessionis nobilitatem pericula rursus occurrunt. unde discimus cauendas semper insidias et inuocandam misericordiam dei, ut insequentem Pharaonem possimus effugere et nobis in spiritali baptismo suffocetur. egressis de Mari Rubro occurrit heremus Sur, quae et solitudo Aetham dicitur, in qua tribus diebus ingredientes non habuerunt aquam et peruenerunt ad Mara, quae ex amaritudine nomen accepit. habebat fons aquam, et dulcedinem non habebat. murmurat populus uidens aquas et potare non sustinens. intelle
Abbreviated transcription (Latin):
Quidam male hẏroth uillas putant: errorq
manifestꝰ. qd ꝓ supradicto elem̃to. ain litterã
aqͥlonis. aut ascensꝰ speculȩ. aut habens archana:
Porro magdol magnitudo uł turris. Assũpta
igit᷑ fortitudine nobilitam᷑ in dño. & beelsephon
idoli archana contẽpnimꝰ. illiꝰq magnificentiã
& turritam suꝑbiã declinamꝰ. Non ẽ enĩ ab
austro unde dñs uenit. & a meridie in qͦ spon¬
sus recumbit. in florib. s possessor aqͥlonis uen¬
ti frigidissimi. a qͦ exardescunt mala suꝑ t̾ram.
Qui cum frigidissimꝰ sit. nomine dext̾ uocatur.
falso sibi assumens uoeabulũ uͥtutis ac dex¬
terȩ. cum totꝰ sit in sinistra. Et ꝓfecti de phi¬
tudine etham. & castra metatisunt in mara.
uinta mansio in mara. quȩ inter-¬
pretat᷑ amaritudo. Non poterant ad ru¬
bri maris gurgites ꝑuenire. ꝙ pharaonẽ cũ
suo exercitu uidere ꝑeuntẽ. nͥ postꝗͣ habuerut

Expanded text:
Quidam male, hiroth, villas putant, errorque Quidam male, hiroth, villas putant, errorque manifestus, quod pro supradicto elemento, AI litteram minus aquilonis, aut ascensus speculae, aut habens arcana. Porro MAGDOL, magnitudo vel turris. Assumpta igitur fortitudine nobilitamur in Domino, et Beel-sephon idoli arcana contemnimus, illiusque magnificentiam et turritam superbiam declinamus. Non enim est ab austro, unde Dominus venit, et a meridie, in qua sponsus recumbit in floribus; sed possessor Aqti frigidissimi, a quo exardescunt mala super terram; qui, cum sit frigidissimus, nomine dexter uocatur, falso sibi adsumens uocabulum uirtutis ac dexterae, cum totus sit in sinistra. Et profecti de Phirtum Etham, castrametati sunt in Mara. Quinta mansio Mara, quae interpretatur \'amaritudo\'. non poterant ad Rubri Maris gurgites peruenire et Pharaonem cum suo exercitu uidere pereuntem, nisi postquam habuerunt
Abbreviated transcription (Latin):
de socoth. castra metati st̃ in ȩtham. quȩ ẽ in ex¬
tremo solitudinis.
ercia mansio offert᷑ ptꝰ tab̾nacula. in qua
.pͥmum uidetꝰ᷑ dñs nocte in columpna ignis.
per diem in columna nubis. ut p̾cedat popłm
& dux itineris fiat. Etham nob̾cum sonat for¬
titudo atq ꝑfectio. de qua & dđ canit. Tu di¬
rupisti fuiuios etham. id ẽ fortes. Grandis ẽ
fortitudo ȩgyptum dimittẽ. & in extrema so¬
litudine cõmorari. ex quo intelligimꝰ locum
socoth adhuc iuxta egypti fuisse regiones. In
nis. ostendit᷑ int̾ confinia eẽ heremiꝙ egypti.
Preparemꝰ nob̃ fortitudinẽ. assumamꝰ ꝑfectum
robur. ut it̃ erroꝵs tenebras & confusionem
noctis scientiȩ xp̃i lum̃ appareat. Dies qͦq nrͣ
quod ẽ contra beelsephon. & castra metati sunt
e regione magdol
uarta mansio ẽ phiathiroth. quȩ int̾p̾ta¬
tur os nobilium. scͥbiturq ꝑ litterã hech.

Expanded text:
de Sochoth castra metati sunt in Aetham, quae est in exde Sochoth castra metati sunt in Aetham, quae est in extremo solitudinis. Tertia mansio offertur post tabernacula, in qua primum uidetur dominus nocte in columna ignis et per diem in columna nubis, ut praecedat populum et dux itineris fiat. Aetham nobiscum sonat \'fortitudo\' atque \'perfectio\', de qua et Dauid canit: tu disrupisti fluuios Aetham, id est \'fortes\'. grandis est fortitudo Aegyptum dimittere et m extrema solitudine commorari. ex quo intellegimus locum Sochoth adhuc iuxta Aegypti fuisse regiones. in nis, ostenditur inter confinia esse eremi et Aegypti. Praeparemus nobis fortitudinem, assumamus perfectum robur, ut inter errorum tenebras, et confusionem noctis, scientiae Christi lumen appareat. Dies quoque noster quod est contra Beel sephon, et castra metati sunt e regione Magdol . Quarta Mansio est PHIAHIROTH, quae interpretatur os nobilium, scribiturque per literam HETH.
Abbreviated transcription (Latin):
quod nocte q egressus ẽ popłs om̃ĩa megyp¬
to templa destructa sunt. siue motut̾re. siue
tactu fulminum. Sp̃ualit̾ aũ discimꝰ. quod e¬
gredientib nob̾ ex ȩgypto erroꝵ idola corru¬
ant. & om̃is doctͥnarum ꝑu̾sarum cultura
messe. castra metati sunt in socoth.
cła mansio. In hac coquunt panes arimos.
& pͥmum tendunt tab̾nacula. unde ꝙ ex¬
ea re locꝰ nom accepit. Socoth qͥppe int̾ptat᷑
in lingua nr̃a tab̾nacula siue tentoria. & ob
hoc .uuiͦ. mense quinta decima die mensis
sollempnitas tab̾ naculoꝵ ẽ. Cum gͦ exieri¬
mus ex egypto pͥmũ tabnacula figimꝰ. scientes
riseoꝵ. In hac nob̾ p̾cipit᷑ mansione. ut semꝑ
egressionis ex egypto memores simꝰ. ut celebre¬
mus tͣnsitu id ẽ phase dñi. ut pͥmogenita nr̃i
uteri. cunctarũq uirtutũ. ꝓ pͥmogenitis eg̃p.¬
tioꝵ quȩ ꝑcussa sunt. dño consecremꝰ. Et ꝓfecti

Expanded text:
quod nocte qua egressus est populus, omnia in Aegypquod nocte qua egressus est populus, omnia in Aegypto templa destructa sint, sive motu terrae, sive ictu fulminum. Spiritualiter autem discimus quod egredientibus nobis de Aegypto, errorum idola corruant, et omnis perversarum doctrinarum cultura messe, castra metati sunt in Soccoth . Secunda Mansio. In hac coquunt panes azymos, et primum tendunt tab re locus nomen accepit. Socoth quippe interpretatur in lingua nostra tabernacula sive tentoria. Et ab hoc septimo mense quinta decima dsollemnitas tabernaculorum est. cum ergo exierimus ex Aegypto, primum tabernacula figimus scientes risaeorum. in hac nobis praecipitur mansione, ut semper egressionis ex Aegypto memores simus, ut celebremus transitum, id est phase domini, ut primogenita nostri uteri cunctarumque uirtutum pro primogenitis Aegypti, quae percussa sunt, domino consecremus. Et profecti
Abbreviated transcription (Latin):
tosio faluatoris audientes. comtruũ puta¬
uerunt. Cumq cõmoci fuerimꝰ ao eiigura
tubam ꝙ ercitati tomitruo gauidii. ex imi in
rit. quando cuncta renouant᷑. ꝙ exim̃ qͥnta
deeuna m̃sis pͥmi. in crastinũ pasche pleno
tia lumbos. & baculos in manib p̾paratos.
Quãuis enĩ in egypto quarta decima mensis pas¬
cha facientes comederimꝰ agnum: tam̃ tc nob̾
lux noua complet᷑. quando inmanu excelsa ra
egyptiis qͥ admirant᷑ nos exire de scło. & tor¬
quent᷑ inuidia. & postea tenere cupientes
in ꝑsecutionib suffocant᷑. quando & egyptii
sepeliunt pͥmogenitos suos. & patres mortui¬
terrenis oꝑib oppͥmunt mortuos filios suos.
esse philosophoꝵ quib deceptos homines
atq irretitos tenebant. Quȩ cum isrł uiuus
effugerit. circũdant᷑ mortuis suis ne exeunti¬
um imitent᷑ exemplum. Porro qͦoͦ sequit᷑ in
diis eoꝵ fecit iudicia. siue ut septuaginta tran¬
stulerunt ultiones. illud hebre autumant.

Expanded text:
putaverunt. Cumque commoti fuerimus ad Evangelicam tubam, et excitati tonitruo gaudii, eximus in rit, quanddecima die mensis primi, in crastinum Paschae, pleno tia lumbos , et baculos in manibus praeparatos. Quamvis enim in Aegypto quartadecima die mensis Pascha facientes comederimus agnum, tamen tunc nobis lux plena completur, quando in manu excelsa RamAegyptiis: qui admirantur nos egredi de saeculo, et torquentur invidia; et postea tenere cupientes in persecutionibus suffocantur, quando et Aegyptii sepeliunt pterrenis operibus, opprimunt mortuos filios suos. esse Philosophorum, quibus deceptos homines atque irretitos tenebant. Quae cum Israel vivus effugerit, circumdant al. circumdantur  mortuis suis, ne exeuntium imitentur exemplum. Porro quod sequitur: « In diis eorum fecit judicia » , sive ut Septuaginta transtulerunt, « ultiones: » illud Hebraei autumant,
Abbreviated transcription (Latin):
um agrĩ quonda pulcherrimii Q eum iu¬
egredientes in desertũ pascimꝰ parioien si
ceio sirationale animal triticeis ꝙ ex grano
frumenti cõmolitis. quod in t̾ra eadlens
& mortuũ muitos fructꝰ actulit. Nouem
ꝑlagis peussa ẽ egyptus: fract pharato ut
dimitteret popłm . ad extre mũa pi o¬
genita ꝑdit. ut pͥmogenita isrbio pmio
sacrarent᷑. Opͥus tȩnere cupiebant cõnstan¬
ter expellunt. Ext̾minator transit eorera
gesem pastoralem & pluuiis irrigata n
audet attingere. Frant eni postes coꝵ ag¬
nieruore signati. & oꝑe loquebant᷑. Sigia¬
tum ẽ suꝑ nos lum̃ uultꝰ tui dñe. Undea
arpellat᷑ ipsa sollempnitas phasẽ. quã nõs
transitũ appellare possumꝰ. eo qđ de ptiori¬
bus ad meliora ꝑgentes tenebrosam eg p¬
tum relnquamꝰ. Sed iam tempꝰ ẽ ut ꝓmissa
complentes mansionũ isrł ordimem ꝓ sequa¬
mur.S cptũ ẽ inultima uoluminis parte¬
numeroꝵ. qd̾ apdđ hebreos appellat iageda¬

Expanded text:
um, agrum quondam pulcherrimum, et cum Ium, agrum quondam pulcherrimum, et cum Ieceis, si rationale animal, triticeis et ex grano frumenti commolitis, quod in terram cadens et mortuum multos fructus attulit. nouem plagis percussa est Aegyptus, fractus Pharao, ut dimitteret populum dei ad extremum primogenita perdit, ut primogenita Israhelis domino sacrarentur. qui prius tenere cupiebant, instanter expellunt. exterminator transit et terram Gesen pastoralem et pluuiis inrigatam non audet adtingere; erant enim postes eorum agni cruore signati et opere loquebantur: signatum est super nos lumen \'v uultus tui, domine. unde et appellatur ipsa sollemnitas pheo quod de peioribus ad meliora pergentes tenebrosam Aegyptum relinquamus. sed iam tempus est, ut promissa conplentes mansionum Israhel ordinem per-. sequamur. Scriptum est in ultima parte uoluminis Numerorum, quod apud Hebraeos appellatur \'uaieda
Abbreviated transcription (Latin):
in alio loco dixerat. habitaui cum habitan¬
tib cedar: multum incola fuit anima mea:
absentiam t̾rȩ sc̃e ferre ñ sustinens. lac̾mabi¬
liter ingemiscit & dicit. Hȩc recordatꝰ sum.
& effudi in me animã meã. donec transeã
in locum tab̾naculi admirabilis usq ad
domum di in uoce exultationis ꝙ confessi¬
onis sonꝰ epulantis. Et in alio psalmo. Reue¬
la oculos meos ꝙconsiderabo mirabilia de
lege tua. Paulꝰ qͦq Lex spͣualis ẽ. U ipse
dñs. Si crederetis moysi. ꝙ mͥ crederetis.
De me em̃ ille scͥpsit. Et eugłm scđ̃m lucã.
unc uncipiens ã moyse ꝙ om̃ib ꝓpħis int̾p̾taba¬
glatire nequeunt. s adhuc lacte nutuntur
infantiȩ. legant pharaonems carneũ. ꝙ ma¬
re rubrum ꝑ qđ ad indiam nauigat᷑. sͦ man¬
pellis ꝙ staminis. taurum homicita. ꝙ ium̾̃¬
tum a dulteris reum. ꝙ hebrei ꝓpt̃ uxorem
ac liberos seruire cupientis. aur̃e sueonea
ꝑforatã. nos aũ derelmquentes ea phama¬

Expanded text:
in alio loco dixerat: Habitavi cum habitantibus Cedar, multum incola fuit anima mea , absentiam terrae sanctae non sustinens, lacrymabiliter ingemiscit, et dicit: Haec recordatus sum, et effudi in me animam meam, donec transeam in loco tabernaculi admirabilis usque ad domum dei in uoce exultationis et confessionis, sonus epulantis, et in alio psalmo: reuela oculos meos, et considerabo mirabilia de lege tua. Paulus quoque: lex spiritalis est et ipse dominus:; si crederetis Moysi, et mihi crederetis; de me enim ille scripsit, et euangelium secundum Lucam: tunc incipiens a Moyse et omnibus prophetis interpretabadum cibum glutire nequeunt, sed adhuc lacte nutriuntur infantiae, legant Pharaonem carneum et Mare Rubrum, per quod ad Indiam nauigatur, et manpellis et staminis, taurum homicidam et iumentum adulterii reum et Hebraei propter uxorem ac liberos seruire cupientis aurem subula perforatam. nos autem derelinquentes Capharna
Abbreviated transcription (Latin):
Quam pulcher ꝓfectuũ ordo. quã egregia textu¬
ra credentiũ. Post opꝰ lateris infrenamꝰ. pt fre¬
nos in ȩccłiam intͦducim᷑. ptͦ habitationẽ ȩccłię
ad xp̃m montẽ ascendimꝰ. in quo positi stupe¬
mus atq miram᷑. ut nr̃ in laudib eiꝰ sermo
suꝑet᷑ inuenientiũ in eo. quȩ nec oculꝰ uidit.
nec auris audiuit. nec in .cor hominis ascende¬
runt. Et ꝓfecti de harada. castra metati st̃
in maceloth.
icesima scda mansio in cetꝰ uertit᷑. In hac
enĩ constitit multitudo credentiũ ȩccła pͥmi¬
tiuoꝵ. uirtutũ om̃ium consonantia. Tunc

Expanded text:
quam pulcher ordo profectuum, quam egregia textuquam pulcher ordo profectuum, quam egregia textura credentium! post opus lateris infrenamur, post frenos in ecclesiam introducimur, post habitationem ecclesiae ad Christum montem ascendimus, in quo positi stupemus atque miramur, ut noster in laudibus eius sermo superetur inuenientium in eo, quae nec oculus uidit nec auris audiuit nec in cor hominis ascenderunt. Et profecti de Arada castra metati sunt in Maceloth. Vicesima secunda mansio in \'coetus\' uertitur. in hac enim consistit multitudo credentium, ecclesia primitiuorum, uirtutum omnium. conson
Abbreviated transcription (Latin):
sa. castra metati sunt in caaltha.
ona decima mansio int̾pretat᷑ ȩccħ̃a. Uagi
currentium gressus frenis ad eccłam re.¬
trahunt᷑. ꝙ fores quas ante reliquerant rur¬
sum intrare festinant. & ꝓfecti de caaltha
castra metati sunt inmonte sapher.
quartidecimi psalmi pͥncipiũ sonat. Dͥ ñe qͥs
habitabit in tab̾naculo tuo. aut qͥs requies¬
cet in monte scõ tuo: Uide qͥd ꝓsint frena.
Luiciis nos retrahunt. intͦdueunt ad uirtutũ
choros. & inxxp̃o monte pulcherrimo habi¬
tare faciunt. Iste iuxta daniel lapis excisꝰ
de monte sine manib creuit in montẽ ma¬
gnum & impleuit omnẽ terram. Iste iuxta
ierechiel: uulnerauit p̾ncipem tẏri. Ad istũ
in isaia ꝙ michea popł confluunt dicentes.
U enite ascendamꝰ in montẽ dñi. & ad domum
di iacob. & docebit nos uias suas. & ambula¬
bimꝰ in semitis eiꝰ. Et ꝓfecti de monte sapher.
castra metati sunt in harada.
icesima pͥma mansio u̾tit᷑ in miraculũ.

Expanded text:
sa, castra metati sunt in Caaltha . Nona decima Mansio interpretatur Ecclesia. Vagi currentium gressus frenis ad Ecclesiam retrahuntur: et fores, quas ante reliquerant, rursum intrare festinant. XX. MANSIO. Et profecti de Caaltha, castra metati sunt in monte Sapher e qua et quarti decimi Psalmi principium sonat: Domine, quis habitabit in tabernaculo tuo aut quis requiescet in monte sancto tuo? uide, quid prosint frena: a uitiis nos retrahunt, introducunt ad uirtutum choros et in Christo, monte pulcherrimo, habitare faciunt. iste iuxta Danihel lapis excisus de monte sine manibus creuit in montem magnum et inpleuit omnem terram; iste iuxta Ezechiel uulnerauit principem Tyri; ad is turn in Esaia et Michea populi confluunt dicentes: uenite, ascendamus in montem domini et ad domum dei Iacob; et adnuntiabit nobis uias suas et ambulabimus in se-mitis era metati sunt in Arada. Vicesima prima mansio uertitur in \'miraculum\'.
Abbreviated transcription (Latin):
N septuagesimo septimo psalmo que iux¬
ta eugłistam mathm ex ꝑsona dñi dictũ
credimꝰ. decem plagarũ in ȩgẏpto & egres¬
sionis isrł in solitudinẽ narrat᷑ hẏstoria.
sum teneat. aꝑiã inqͥt in parabola os me¬
um.loquar ꝓpositiones ab initio. quanta
audiuimꝰ & uidimꝰ. & patres nr̃i narraue.¬
runt nob. Unde & apłs hisde u̾bis. quia eodẽ¬

Expanded text:
n septuagesimo septimo psalmo, quem iuxta euangelistam Matheum ex persona domini dictum credimus, decem plagarum in Aegypto et egressionis Israhel in solitudinem narratur historia. sum teneat: aperiam, inquit, in parabola os meum; loquar propositiones ab initio. quanta audiuimus et uidimus et patres nostri narrauerunt nobis. unde et ap
Abbreviated transcription (Latin):
om̃e pͥmogenitũ in t̾ra egypti. & in adis ers
fecit dñs udicia. Ramesse a quibba Anq ecer
tur cõmotio turbulenta. aut amaritudo
cõmotioq tineȩ. nos aũ ueriꝰ euistimamꝰ ex¬
pͥmi. tonitruum gaudii. ad hanc urbem
que in extremis egyptifinib erat. poplo con¬
gretatꝰ ẽ. qui m desertũ exire cupiebat. e
qd tumultũ scłi derelinquens. mouebatur
a treus p̾stinis. ꝙ a comedente priꝰ tinea pee¬
catoꝵs. & omñe amaritudint̃ uertens in dilee

Expanded text:
omne primogenitum in terra Aegypti, et in diis eorum omne primogenitum in terra Aegypti, et in diis eorum fecit dominus iudicia. Ramesse a quibusdam interpretatur \'commotio turbulenta\' aut \'amaritudo commotioque tineae\', nos autem uerius aestimamus exprimi \'tonitruum gaudii\'. ad hanc urbem, quae in extremis Aegypti finibus erat, populus congregatus est, qui in desertum exire cupiebat, eo quod tumultum saeculi derelinquens mouebatur a uitiis pristinis et ab excomedente se prius tinea peccatorum et omnem amaritudinem uertens in dulce
Abbreviated transcription (Latin):
tioue babylonis usq ad xp̃m generationes¬
has eurrit uerꝰ hebreus. qui de t̾ra festinat
tp̃sire ad cȩlum. & egpto scħ derelie tettram
repmissionis ingredit᷑. Nec mirĩ si itillo nu¬
meri sacram̃to ꝑuemiamꝰ ad regna cȩlos. sub
quo adñs atq saluator a pͥmo patͥar cha ꝑ de¬
nit ad uirginem. quasi ad iordane. quȩ ple¬
no gur gite fluens sp̃c sc̃i gratiis redunddabat.
Q uoed ali in mani moysi ꝙ aaron eggestirs bat¬
bitiu. intellige legem ꝙ sac̾dotium. oꝑa & esa¬
tum di. Quoꝵs alterum altero indiget. Nicħ
enim ꝓdest exercere u̾tutes ñ noueris erato¬
rem. nec dĩ ueneratio ꝓficit ad salutẽ ñ pͥce¬
pta condicoris impleueris. His duab manib
quasi duob seraphin in confessione scȩ tni¬
mense pͥmo. qnta decima die m̃sis pri¬
mi Alt̾a die ptꝰ pascha egressi st̃ filii isrł in
mami excelsa in conspectu om̃it̃ egỹptioꝵ.
&y ees ptĩ sepeliebant qͥs ꝑcusserat añs ex eis.

Expanded text:
est, generationeshas currit verus Hebraeus, qui de terra festinat transire ad coelum, et Aegypto saeculi derelicta, terram repromissionis ingreditur; nec mirum si illo numeri sacramento perveniamus ad regnum coelorum, sub quo Dominus atque Salvator a primo Patriarcha pervenit ad virginem, quasi ad Jordanem, quae pleno gurgite fluens, Spiritus sancti gratiis redundabat. Quod autem in manu Moysi et Aaron egressus scribitur, intellige legem et sacerdotium, opera, et cultum Dei: quorum alterum altero indiget. NIHIL ENIM PRODEST exercere virtutes, nisi noveris Creatorem: nec Dei veneratio proficit ad salutem, nisi praecepta Conditoris impleveris. His duabus manibus, quasi duobus Seraphim in confessionem sanctae Trinimense primo, quinta decima die mensis primi, altera die post Pascha egressi sunt filii Israel in manu excelsa in conspectu omnium Aegyptiorum: et Aegyptii sepeliebant, quos percusserat Dominus ex eis,
Abbreviated transcription (Latin):
ceteris libͥs om̃s uicerit. in cantico
ti usq uersuũ milia pene ꝑueniunt. pͥmum¬
.lxx. int̾pretes. dem̃ aquilam ꝙ sẏminachũ¬
ꝙ theodotionẽ. ꝙ ad extremũ quintã editio¬
nem quã in actio littore inuenisse se seͥbit.
ita magnifice aꝑteq disseruit. ut inde mͥ
quia ingentis ẽ otii. laboris & sũptuũ. tantas
res. tamq dignas in latinũ tnsferre sermo¬
nem: hos duos tractatꝰ quos in morẽ cotidi¬
an eloquii paruulis adhuc lactentibꝰq cõ¬
posuit. fidelit̾ magis quã ornate int̾ptans.¬
sũmum gustum tͥ sensuũ eiꝰ ñ cibum offero.
Tu animadũte quanta sint illa estimanda q̃
magna sunt: cũ sic possint placere q̃ parua
sunt.

Expanded text:
caeteris libris omnes vicerit, in Cantico ti usque versuum millia pene perveniunt  interpretes, deinde Aquilam, Symmachum, Theodotionem, et ad extremum Quintam editionem, quam in Actio littore invenisse se scribit, ita magnifice aperteque disseruit, ut vel inde mihi quia ingentis est otii, laboris et sumtuum, tantas res, tam dignum opus in Latinum transferre sermonem, hos duos Tractatus quos in morem quotidiani eloquii parvulis adhuc lactentibusque composuit, fideliter magis quam ornate interpretatusum, gustum tibi sensuum ejus, non cibum offerens: ut animadvertas, quanti sint illa existimanda, quae magna sunt, cum sic possint placere, quae parva sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
gni eoꝵs sed parentib imputet᷑: lege ipsũ regno¬
rum uolum̃. ꝙ inuenies qd̾ orias rex iuda ptꝗͣ.
lepra ꝑcussus ẽ habitauit in domo seꝑata. ꝙ filiꝰ
eius ioathã imꝑium rexerit. iudicaueritq ppłm
terrȩ usq ad diẽ mortis patris sui. ettam̃ ptꝰ mor¬
tem illiꝰ cũ uignnti ꝙ qͥnq eẽt annoꝵ. sedecĩ an¬
nis regnasse dicat᷑. cum solꝰ ipse regnauerit.
Qd̃ de salomone intelleximꝰ. & de achar similiter
intelligendũ ẽ. qͥ ioathȩ filiꝰ ez echiȩ pat̾ fuit.
Audiui quendã hebreũ huiꝰcemodi narrare fabulã
iuxta ꝓphetiã ysaiȩ quã int̾ decẽ uisiones nuper
int̾p̾tatꝰ sum. qd̾ mortuo acha÷ philistea lȩtata
sit. & scͥptura p̾tea cõminet᷑ & dicat. ne lȩteris¬
philistea om̃is tu qm̃ cõminuta ẽ uirga ꝑcusso

Expanded text:
gni eorum, sed parentibus inputetur, lege ipsum Regnogni eorum, sed parentibus inputetur, lege ipsum Regnorum uolumen et inuenies, quod Ozias, rex Iuda, postquam lepra percussus est, habitarit in domo separata et filius eiu» Ioatham imperium rexerit iudicaueritque populum terrae usque ad diem mortis patris sui et tamen post mortem illius, cum uiginti et quinque esset annorum, sedecim annis regnasse dicatur, quot solus ipse regnauerit. quod de Salomone intelleximus, et de Achaz similiter intellegendum est, qui Ioathae filius, Ezechiae pater fuerit. audiui quendam Hebraeum huiusce modi narrare fabulam iuxta prophetiam Isaiae, quam inter decem uisiones nuper interpretatus sum, quod mortuo Achaz Philistaea laetata sit et scriptura postea conmineturacdicat:nelaeteris,Philistaea omnis tu,
Abbreviated transcription (Latin):
altaria in uniu̾sis angulis iherłm. ambulaueritq
in uiis regum ispł. & statuã fuderit baalim. ꝙ ad¬
oleuerit incensũ in ualle filioꝵs ennon. & lustra-¬
uerit filios suos in igne uxta ritũ gentiũ qs int̾¬
fecit dñs in aduentũ filioꝵ isrł. Ex quo ꝑspieuũ
est homines a parua ȩtate libidini deditos in ma¬
tura eoꝵ sobole demonstrari. qd̾ etiã eo tẽpore
peccare ceꝑint. qͦ natura ñ patit᷑. Ad sũmã illud
dici potest. qd̾ in regno dauid salomon cũ duode¬
cim eẽt annoꝵs soliũ patͥs obtinuerit. & postea
quia scͥptura reliqͥt incertũ an inxerit dauid
regnante iam filio aliqͦt annos qͥ sibi & ñ salo¬
moni imputent᷑. mortuo aũ patre post filiꝰ re
atq ita & initiũ regni salomonis. ꝙ. tẽpꝰ qͦ solꝰ
ipse regnauit abhistoria demonstrat᷑. nec tam̃
regnantib filiis patrib uiuentibꝰ ñ filiis tẽpꝰ re¬

Expanded text:
altaria in uniuersis angulis Hierusalem ambulaueritque altaria in uniuersis angulis Hierusalem ambulaueritque in uiis regum Israhel et statuas fuderit Baalim et adoleuerit incensum in ualle filiorum Ennom et lustrauerit filios suos in igne iuxta ritum gentium, quas interfecit dominus in aduentu filiorum Israhel. ex quo perspicuum est homines. a parua aetate libidini deditos inmatura eorum sobole demonstrari, quod etiam eo tempore peccare coeperint, quo natura non patitur. Ad summam illud dici potest, quod in regno Dauid Salomon, cum duodecim esset annorum, solium patris obtinuerit et postea — quia scriptura reliquit incertum — uixerit Dauid regnante iam filio aliquot annis, qui sibi et non Salomoni inputentur, mortuo autem patre post filius reatque ita et initium regni Salomonis et tempus, quo solus ipse regnauit, ab historia demonstratum nec tamenregnantibus filiis patribusque uiuentibus non filiis tempus re
Abbreviated transcription (Latin):
est. ut quȩ contra naturã sĩplicitate paruuli in
contẽtũ dñi abutebat᷑. a naturȩ dño ꝓderet᷑.
impleco sermone qͦ đr: nichil occultũ qd̾ ñ ma¬
nifestabit᷑. Simulq consideremꝰ. qd occulte scͥ̃p¬
tura salomonẽ & achaz uoluntatis & impietatis
accuset. Uterq enĩ cum eẽt de stirpe dauid re-¬
& adolescentulas ꝙ scorta passiua quoꝵ ñ erat
numerꝰ. neglectoq do patrũ extruxerit idola
gentiũ plurimarũ. ꝙ fuerit ñ ut pͥus idia id ẽ
amabilis dñi. sed amator mulierũ: alt̾ miserit
ad regem assyrioꝵ auxiliũ postulans. & in tẽpo¬
re angustiȩ suȩ auxerit conteptũ in dño. ĩmolaue¬
ritq diis damasci uictimas ꝑcussoribꝰ suis. & in
om̃ib urbibꝰ iuda extruxerit aras ad cremandũ
thus. atq ad iracundiã ꝓuocauerit dñm dm̃ pa¬
trum suoꝵ. intantũ ut direptis uasis di atq cõ¬
fractis clauserit ianuas templi di. ꝙ fecerit sibi

Expanded text:
est, ut quae contra naturam simplicitate parvuli in est, ut quae contra naturam simplicitate parvuli in contemptum Dei abutebatur, a naturae Domino proderetur, inpleto sermone, quo dicitur: nihil occultum, quod non manifestetur. Simulque consideremus, quod occulte scriptura et Salomonem et Achaz uoluptatis et inpietatis accuset. uterque enim, cum esset de stirpe Dauid, reet adulescentulas et scorta passiua, quorum non erat numerus, neglectoque deo patrum extruxerit idola gentium plurimarum et fuerit non ut prius Ididia, id est amabilis domini, sed amator mulierum, alter miserit ad regem Assyriorum auxilium postulans et in tempore angustiae suae auxerit contemptum in dominum, immolauerit diis Damasci uictimas, percussoribus suis, et in omnibus urbibus Iuda extruxerit aras ad cremandum thus atque ad iracundiam prouocauerit dominum deum patrum suorum in tantum, ut direptis uasis domus dei atque confractis clauserit ianuas templi dei et fecerit sibi
Abbreviated transcription (Latin):
rȩ dñm. aut potest uas figulo dicere. quare
me ita fecisti aut ita: licet qd̾ ꝓ mira culo. sig¬
no. atq portento fit. legẽ nature facere s̃ posset
Num quia nr̃a ętate duplȩx lẏddȩ natꝰ ẽ homo
duoꝵ capitũ. quatuor manuũ. uno uentre ꝙ
duobꝰ pedibꝰ: om̃s hoĩes ita nasci nec esse ẽ Le¬
gamꝰ ueteres hystorias & maxime grecos ac
latinos : & inueniemꝰ lustralib hostũs scđm er¬
rorem portentuosas soboles. tam in hominib
quã in arm̃tis ac pecudibꝰ expiatis. Audiui. uidi.
teste dño ñ mentior. Quedã muliereula cũ ex-¬
positũ nutriret infantẽ & stillaret cibos. ac nu¬
ut plusquã pudicitia patit᷑ se mero ingurgita¬
ret. accensaq libidine obscenis motib ad coitũ
duceret infantẽ. Prima ebrietas. alteriꝰ noctis
ꝙ ceterarũ deinceps fecit consuetudinẽ. Necdu
duo menses fuerant euoluti. & ecce feminȩ uterꝰ
intumuit. Quid plura: dispensatione di factũ

Expanded text:
rae Dominum: aut potest vas figulo dicere: quare rae Dominum: aut potest vas figulo dicere: quare me ita fecisti, aut ita? Licet quod pro miraculo, signo atque portento fit, legem naturae facere non possit. Num quia nostra aetate duplex Lyddae natus est homo, duorum capitum, quatuor manuum, unum ventre, et duobus pedibus, omnes homines ita nasci necesse est? Legamus veteres historias et maxime Graecas ac Latinas, et inveniemus lustralibus hostiis, serum, portentuosas soboles, tam in hominibus, quam in armentis ac pecudibus, expiatas. Audivi, Domino teste non mentior: quaedam muliercula cum expositum nutriret infantem, et instillaret cibos, ac nuut plus quam pudicitia patitur, se mero ingurgitaret, accensaque libidine, obscoenis motibus ad coitum duceret infantem. Prima ebrietas alterius noctis et caeterarum deinceps fecit consuetudinem. Nec dum duo menses fuerant evoluti, et ecce feminae uterus intumuit. Quid plura? dispensatione Dei factum
Abbreviated transcription (Latin):
mum annũ ageret ętatis patͥ successit in regnũ.
ꝑspicuũ ẽ undecĩ annoꝵ fuisse salomonẽ siue de¬
cem. qͥa decẽ menses a conceptu usq ad partũ
sibi mat̾ uendicat. Rursũ achaz filiꝰ ioathã cũ
uiginti eẽt annoꝵ. rex constitutꝰ ẽ suꝑ duas tri¬
bus id ẽ iudam ꝙ beniamin. regnauitq annis
sedecĩ. Quo mortuo: erechias cũ uigesimũ & qͥn¬
tu annũ ageret etatis. pat̾ successit in regnũ. Ex qͦ¬
intelligit᷑. acha⁊ qͦq undecimo siue duodecimo an¬
no erechiã filium ꝓcreasse. & siquidẽ in historiis
tas: confugere poteramꝰ ad solita prȩsidia. ꝙ
arcẽ lingue tenere uernaculȩ. nc̃ uͦ cũ & ipsũ
autenticũ. ꝙ. cȩteri int̾ptes pari auctoritate
consentiant. ñ in soͥptura sed in sensu ẽ difficul¬
tas. Quisnã crederet mortaliũ. ut undecim
annoꝵs puer generaret filiũ: Multa ꝙ alia
dicuntꝰ in scͥpturis. qͣ uident᷑ incredibilia: et tñ
uera sunt. Neq enĩ ualet natura contra natu¬

Expanded text:
mum annum ageret aetatis, patri successit in regnum, perspicuum est undecim annorum fuisse Salomonem siue decem, quia decem menses a conceptu usque ad partum nentem. satisque miror, quid causae fuerit, ut, cum in uiginti esset annorum, rex constitutus est super duas-tribus, id est -ludam et Beniamin, regnauitque annis sedecim; quo mortuo Ezechias, cum uicesimum et quintum annum ageret aetatis, patri successit in regnum. ex qintelligitur, Achaz quoque undecimo sive decimo anno, Ezechiam filium procreasse. 2. Et si quidem in historiis tas, confugere poteramus ad solita praesidia: et arcem linguae tenere vernaculae: nunc vero et ipsum authenticum, et caeteri interpretes pari auctoritate consentiant, non in Scriptura, sed in sensu est difficultas. Quis enim crederet mortalium, ut undecim annorum puer generaret filium? Multa et alia dicuntur in Scripturis, quae videntur 437 incredibilia, et tamen vera sunt. NEQUE ENIM VALET natura contra natu
Abbreviated transcription (Latin):
sem̃ eiꝰ absorbens uoluerẽ: hocẽ de achar consti¬
tuet᷑ rex erechias. Ex qͦ intelligi uoluit. ñ statĩ pt
patris mortẽ filiũ imꝑio subrogatũ. sed uł sediti¬
onib popłi uł qͥb dã int̾regnis aut certe p̾men¬
tib malis ꝙ hinc inde consurgentib bellis. reg-¬
num eꝰ fuisse dilatũ. In rebꝰ obscuris diu̾sas poni¬
mus opiniones. ut tã scribere quã loqͥ tibi corã
uideamur. Ceterũ apłs int̾minabiles genealogias
& iudaicas fabulas ꝓhibens. de istiꝰmodi mͥ ui¬
det᷑ int̾dic̾e̾ questionibꝰ. Quid enĩ ꝓdest herere
in littera & uł scͥpturȩ errorẽ uł annoꝵ seriem
calũpniari. cũ manifestissime scribat : littera
occidit. sp̃s aũ uiuificat: Relege om̃s & uete¬
ris & noui testam̃ti libros: & tantã annoꝵ
sedere questionib ñ tam studiosi ꝗͣ odiosi hoĩs¬
eẽ uideat᷑. Munuscula tam̃ libent̾ ate missa
suscepi. & impendio p̾cor ut amore qͦ nos ap¬

Expanded text:
 absorbens uolucrem, hoc est: de Achaz constituitur rex Ezechias. ex quo intellegi uoluit, non statim post patris mortem filium imperio subrogatum, sed uel seditionibus populi uel quibusdam interregnis aut certe prementibus malis et hinc inde consurgentibus bellis regnum eius fuisse dilatum. In rebus obscuris diuersas ponimus opiniones, ut non tam scribere quam loqui tibi coram uideamur. ceterum apostolus interminabiles genealogias et Iudaicas fabulas prohibens de istius modi mihi uidetur interdicere quaestionibus. quid enim prode est haerere in littera et uel scriptoris errorem uel annorum seriem calumniari, cum manifestissime scribatur: littera occidit, spiritus autem uiuificat? relege omnes et ueteris et noui testamenti libros et tantam annorum se dedere quaestionibus non tam studiosi quam otiosi hominis uideatur. munuscula libenter a te missa suscepi et inpendio precor, ut in amore, quo nos ap
Abbreviated transcription (Latin):
tem animã seindis potiꝰ quã dissius. qd̾ pru¬
dent̾ helis auctor uetat. nͥ forte ita tͥ erosus
est oriens. ut litteras qͦq tuas huc uenire for
unam cartȩ scedulam caritati. int̾ delitias pa¬
triȩ & cõmunes quas habuimꝰ ꝑ egͥnationes.¬
ꝙ aliquando suspiria. Si amas scribe. si irasce¬
ris: iratꝰ licet scribe. Magnum & hoc desiderii
habeo solam̃. si amici litteras uł in dignantis
accipiam. H¬

Expanded text:
tem amicitiam scindis potius, quam dissuis, quod prutem amicitiam scindis potius, quam dissuis, quod prudenter Laelius uetat; nisi forte ita tibi exosus est oriens, ut litteras quoque tuas huc uenire formunam chartae scedulam caritati inter delicias patriae et communis, quam habuimus, peregrinationis aliquando suspiria. si amas, rescribe; si irasceris, iratus licet scribe. magnum et hoc desiderii habebo solamen, si amici litteras uel indignantis accipiam. I
Abbreviated transcription (Latin):
urpilius comicus tractans de uicissitudi¬
ne litterarũ. sola inquit res est que hoĩes absen¬
tes presentes facit. Nec falsam dedit quã in se
nouerat sententiã. Quid enĩ est ut ita dicam
tam presens int̾ absentes. quã ꝑ epłas ꝙ. alloqui
& audire qͥs diligas: Nam ꝙ rudes illi italiȩ
homines qͦs carosos ennis appellat. qͥ s ut in
rethoricis cicero ait. uictu fero uitã ꝓpagabãt
ante cartȩ & m̃branarũ usum. aut in dolatis
ex ligno codicellis. aut in corticibꝰ arborũ. mu¬
tua epłarũ alloquia mittitabant. Unde ꝙ por¬
titores earũ tabellarios. & scͥptores alibris arbo¬
rum librarios uocauere. Quantomagis gͥ nos
expolito iamartib mundo id ñ debemꝰ omit¬
tere. qd̾ sͥ p̾stitert̃ apud qͦs erat cruda rusticitas.
ꝙ. qui humanitatẽ quodãmͦ nesciebant: Ecce
beatus chromatio cũ sc̃o eusebio ñ plus natura
qua morum sibi equalitate germano litterario
me ꝓuocauit officio. tumͦ a nob̾ abitiens recen¬

Expanded text:
URPILIUS Comicus tractans de vicissitudine litterarum: sola, inquit, res est, quae homines absentes, praesentes facit. Nec falsam dedit, quanquam in re non vera, sententiam. Quid enim est ut ita dicam tam praesens inter absentes, quam per epistolas et alloqui, et audire quos diligas? Nam homines, quos cascos Ennius appellat, qui sibi, ut in Rhetoricis Cicero ait, uictu fero uitam requirebant, ante chartae et membranarum usum aut in dedolatis ex ligno codicellis aut in corticibus arborum mutua epistularum adloquia missitabant; unde et portitores earum tabellarios et scriptores a libris arborum librarios uocauere. quanto igitur nos expolito iam artibus mundo id non debemus omittere, quod sibi praestiterunt, apud quos erat cruda rusticitas et qui humanitatem quodammodo nesciebant! ecce beatus Chromatius cum sancto Eusebio non plus natura quam morum sibi aequalitate germano litterario me prouocauit officio. tu modo a nobis abiens recen
Abbreviated transcription (Latin):
facere dignaris. & dño loquente cũ seruis fr̃
cũ fr̃e ñ loqueris. Nimis inquies contumelio¬
se scribis. Crede mͥ. nͥ stili uerecundia ꝓhiberet
tanta lesus in gererẽ. ut in ciꝑes mͥ rescribere
uł iratus. Sed qm̃ ꝙ irasci hominis ẽ. ꝙ iniu¬
riam ñ facere xp̃i ani. ad antiquũ morẽ reuer¬
tens rursus p̾cor ut diligentẽ te diligas. & ut
conseruo sermonẽ conseruus imꝑtias. Uale in¬

Expanded text:
facere dignaris et domino loquente cum semis frater facere dignaris et domino loquente cum semis frater cum fratre non loqueris. \'nimis\', inquies, \'contumehose\'. crede mihi, nisi stili uerecundia prohiberet, tanta laesus ingererem, ut inciperes mihi rescribere uel iratus. sed quoniam et irasci hominis est et iniuriam non facere Christiani, ad antiquum morem reuertens rursus precor, ut et diligentem te diligas et conseruo sermonem conseruus inpertias. XI
Abbreviated transcription (Latin):
unũ app̾hendit ẽ paruulis di¬
cens. Quicũq ur̃m ñ fuerit con¬
uersus sic̃ infans. ñ potest intire in regnũ
cȩlors. Quod ne tantũ docere nec facere uide¬
retur. impleuit exemplo dũ discipłoꝵ ꝑedes
lauat. dum traditorẽ osculo excipit. dum
loquit᷑ cũ samaritana. dũ ad pedes sedente
maria de celoꝵ disputat regno. dũ ab infe¬
ris resurgens pͥmum mulierculis apparet.
Sathanas aũ ex archangłico fastigio ñ aliã¬
ob causam nͥ ob contrariã humilitati suꝑbiam
ruit & uidaicꝰ popłs pͥmas sibi cath edras &. sa¬
lutationes in foro uindicans deputato antea
in stillam situlȩ gentili popło suecedente delet
est. Contra sophistas qͦq scłi & sapientes
mundi petrus & ia cobꝰ piscator mittunt᷑. Cuiꝰ
adu̾sariũ habeat đm. ob qd̾ & in eugłio &
phariseus arrogans sꝑnit᷑. & humilis publica¬
nus audit᷑. Decẽ iam nͥ fallor epłas plenas tam
officii quã precũ misi. cũ tu nec mutuũ qͥde

Expanded text:
unum adprehendit e paruulis dicens: quicumque uestrum non fuerit conuersus sicut infans, non potest introire regnum caelorum. quod ne tantum docere nec facere uideretur, inpleuit exemplo, dum discipulorum pedes lauat, dum traditorem osculo excipit, dum loquitur cum Samaritana, dum ad pedes sibi sedente Maria de caelorum disputat regno, dum ab inferis resurgens primum mulierculis apparescit. satanas autem ex archangelico fastigio non aliaob causam nisi ob contrariam humilitati superbiam ruit. et Iudaicus populus primas sibi cathedras et salutationes in foro uindicans deputato antea in stillam situlae gentili populo succedente deletus est. contra sophistas quoque saeculi et sapientes mundi Petrus et Iacobus piscator mittitur, cuius aduersarium habet deum. ob quod in euangelio et pharisaeus adrogans spernitur et humilis publicanus auditur. decem iam, nisi fallor, epistulas plenas tam officii quam precum misi, cum tu ne muttum quidem
Abbreviated transcription (Latin):
auerat numerosiꝰ creando usq nc̃ oꝑatur.
N el sic gͦ uł alio qͦlibet mͦ eximꝰ ab eo quod nob
obicitur de requie di ab oꝑib suis. ne ꝓpt̾ea
ñ credamꝰ nc̃ usq fieri aĩãs nouas ñ ex illa
respondere parentũ hinc peccata uł conuinei
uł flagellari Hieronimus.

Expanded text:
auerat, numerosius creando usque nunc operatur. uel sic ergo uel alio quolibet modo eximus ab eo, quod nobis obicitur de requie dei ab operibus suis, ne propterea non credamus nunc usque fieri animas nouas non ex illa respondere parentum h flagellari. Hieronymus.
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ẽẽ licitũ. in aliis disputationib dissimulan¬
dum: quia om̃s pene om̃iũ libri exceptis his qͥ
cum epicuro litteras ñ didicert̃ eruditionis do¬
ctrinȩ plenissimi st̃: quaqu̾a ego illud magis reor
quod dictanti uenit inm̃tẽ. non te ignorare qd̾
semꝑ a doctis uiris usurpatũ ẽ: s ꝑ te mͥ ꝓponi
arum salustii calpurniꝰ cognom̃to lanario sit:
cuiq queso ut suadeas ne uescentiũ dentib eden¬
tulus inuideat. & oculos caprearum talpa con¬

Expanded text:
hoc esse s licitum, in aliis disputationibus dissimulanhoc esse s licitum, in aliis disputationibus dissimulandum, quia omnes paene omnium libri exceptis his, qui cum Epicuro litteras non didicerunt, eruditionis doctrinaeque plenissimi sunt. quamquam ego illud magis rear, quod dictanti uenit in mentem, non te ignorare, quod semper doctis uiris usurpatum est, sed per te mihi arum Sallustii Calpurnius cognomento Lanarius sit. cui quaeso ut suadeas, ne uescentium dentibus edentulus inuideat et oculos caprearum talpa con
Abbreviated transcription (Latin):
tantio. qui de ira qͦq ꝙ de opificio di duo uolumi¬
na condidit. Quos si legere uolueris. dialogum
ciceronis in eis epitom̃ repperies. Uictorino mar¬
t̾ri in libris suis licet desit eruditio. tam̃ ñ deest
eruditionis uoluntas. Cipͥanus qd̾ idola dii non
sint. qua breuitate. qua historiarũ om̃iũ scientia
qua u̾boꝵ & sensuũ splendore ꝑstrinxit: Hilariꝰ
meoꝵ temporũ confessor ꝙ eꝑs duodecĩ quintilli¬
ani libros ꝙ stilo imitatꝰ ẽ & numero. breuiq li¬
bello que sc̃psit contra dioscorũ medicũ. quid
inlitt̾is possit ostendit. Iuuencꝰ prb̃r sub constan¬
tino historiã dñi saluatoris u̾sibꝰ explicauit. nec
ꝑtimuit ęugłii maiestatẽ sub metri leges mitt̾e.
Deceteris uł uiuentib uł mortuis taceo. quors ex
soptis suis ꝙ uires manifestȩ sunt ꝙ uoluntas.
Nec statim praua opinione fallaris. contra gentes

Expanded text:
tantius, qui de ira quoque et de opificio dei duo uolumitantius, qui de ira quoque et de opificio dei duo uolumina condidit; quos si legere uolueris, dialogorum Ciceronis ἐπιτομὴν repperies. Uictorino martyri in libris suis, licet desit eruditio, tamen non deest eruditionis uoluntas. Cyprianus, quod idola dii non sint, qua breuitate, qua historiarum omnium scientia, quo uerborum et sensuum -splendore perstrinxit! Hilarius, meorum temporum confessor et episcopus, duodecim Quintiliani libros et stilo imitatus est et numero breuique libello, quem scripsit contra Dioscorum medicum, quid in litteris possit, ostendit. Iuuencus presbyter sub Constantino historiam domini saluatoris uersibus explicauit nec pertimuit euangelii maiestatem sub metri leges mittere. de ceteris uel mortuis uel umentibus taceo, quorum ex scriptis suis et uires manifestae sunt et uoluntas. Nec statim praua opinione fallaris, contra gentes
Abbreviated transcription (Latin):
phili. ypierii. luciani malchionis. eusebii cesarien¬
sis ep̃i. & eustati antioceni. ꝙ alerandrini anasta¬
sii. eusebii qͦq emiseni. ꝙ triphilli cyprii. ꝙ asterii
scitopolitȩ. ac serapionis confessoris. titi qͦq b ostren¬
sis ep̃ĩ. capadocũq. basilii. gregorii. amphilochii.
qui os in tantũ philosophoꝵs doctrinis atq senten¬
tiis suos refarsert̃ libros ut nescias quid in illis pri¬
mum admirari debeas. eruditionẽ sełi an scientiã
scͥpturarũ. Ueniam ad latinos. Quid t̾tulliano eru¬
ditio. quid acutio apologetico eiꝰ. ꝙ contra gentes
libri cunctã scħ continentes disciplinam: Mi¬
nutio felix causidicꝰ romani fori in libro cui titu¬
lus octauus ẽ: ꝙ ir altero contͣ mathematicos
si tam̃ in seͥptio ñ m̃titꝰ auctorẽ. quid gentiliũ
litterarum dimisit intactum: Septẽ libs adũs
gentes arnobius edidit. totidẽq discipłs eiꝰ lac¬

Expanded text:
phili, Pierii, Luciani, Malchionis, Eusebii Caesarienphili, Pierii, Luciani, Malchionis, Eusebii Caesariensis Episcopi, et Eustathii Antiocheni, et Athanasii Alexani, Eusebii quoque Emiseni et Triphyllii Cyprii et Asterii Scythopolitae ac Sarapionis confessoris, Titi quoque, Bostrensis episcopi, Cappadocumque Basilii, Gregorii, Amphilochii: qui omnes in tantum philosophorum doctrinis atque sententiis suos referserunt libros, ut nescias, quid in illis primum admirari debeas, eruditionem saeculi an scientiam scripturarum. Ueniam ad Latinos. quid Tertulliano eruditius, quid acutius? Apologeticus eius et contra gentes libri cunctam saeculi continent disciplinam. Minucius Felix, causidicus Romani fori, in libro, cui titulus \'Octauius\' est, et in altero contra mathematicos — si tamen inscriptio non mentitur auctorem — quid gentilium litterarum dimisit intactum? septem libros aduersus gentes Arnobius edidit totidemque discipulus eius Lac