comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qr nemo eũ uideat ad luctũ ⁊ plan¬
ctũ. s tantũ ad salutẽ ⁊ lȩticiã uerã.
Scdm illã formã si me intelligis:
bonꝰ sũ si autẽ scdm hanc solã. qͥd
me int̾rogas de bono. si int̾ illos
eris qͥ udeb̃t̃ in quẽ pupugerunt.
⁊ ipsa uisio malũ eis erit. qr pęnał
erit: Ex ista sententia dixisse dñm.
qͥd me int̾rogas de bono. nemo bo¬
nꝰ nͥ unꝰ ds̃ his docum̃tis quȩ cõmemo¬
raui ꝓbabile ẽ: qr uisio illa dͣi qua

Expanded text:
eum videt ad luctum et planctum, sed tantum ad salutem et laetitiam veram. Secundum illam formam si me intelligis, bonus sum: si autem secundum hanc solam, quid me interrogas de bono? si inter illos es qui videbunt in quem pupugerunt ; et ipsa visio malum eis erit, quia poenalis erit. Ex ista sententia dixisse Dominum Quid me interrogas de bono? Nemo bonus, nisi unus Deus, his documentis quae commemoravi probabile est, q
Abbreviated transcription (Latin):
minis arbitrabat᷑. Qͥd me int̾rogas
inqͥt de bono. Id ÷ istã formã quã
uides qͥd int̾rogas de bono. ⁊ uocas
me scłm qđ uides magistrũ bonũ:
Hec forma filii hominis ẽ hȩc for¬
ma accepta ẽ hȩc forma apparebit
in uidicio ñ tantũ iustis. s ⁊ ĩpiis.
& huiꝰ formȩ uisio ñ erit eis inbonũ
eis qͥ male agunt. Est autẽ uisio for¬
mȩ meȩ. in qua cũ essẽ ñ rapinã ar¬
bitratꝰ sũ eẽ equalis dõ. sed ut hanc
acciperẽ. me ipsũ ex inaniuii. Ille

Expanded text:
me interrogas, inquit, de bono? id est "istam formam, quam uides, quid me interrogas de bono et uocas me secundum quod uides magistrum bonum? haec forma filii hominis est, haec forma accepta est, haec forma apparebit in iudicio non tantum iustis sed et impiis, et huius formae uisio non erit in bonum eis qui male agunt. est autem uisio formae meae, in qua cum essem non rapinam arbitratus sum esse aequalis deo, sed ut hanc acciperem, me ipsum exinaniuit." ergo
Abbreviated transcription (Latin):
quin si filiꝰ dĩ uidex. in forma qͣ ȩqua¬
lis ẽ pat̾. etiã ĩpiis cũ iudicaturus est
apparebit: qͥd ÷ qđ ꝓ magno dilectori
suo pollicet᷑. dicens. & ego diligã eũ.
⁊ ostendã ei me ipsũ: Qua ꝓpt̾ filius
hoĩnis iudicaturus ẽ nec tam̃ ex hu¬
mana potestate: s ex ea qͣ filiꝰ di ẽ. E
rursus filiꝰ di iudicaturus ẽ: nec tam̃
in ea forma apparens in qua d̃sẽ eqͣł
patri. sed in ea qua filius hominis ẽ.
Itaq utrũq dici potest. ⁊ filius hoĩnis
iudicabit. ⁊ ñ filius hominis iudica

Expanded text:
quin si Filius Dei judex in forma in qua aequalis est Patri etiam impiis cum judicaturus est apparebit, quid est quod pro magno dilectori suo pollicetur, dicens ego diligam eum et ostendam meipsum illi? Quapropter Filius hominis judicaturus est; nec tamen ex humana potestate, sed ex ea qua Filius Dei est. Et rursus Filius Dei judicaturus est, nec tamen in ea forma apparens in qua Deus est aequalis Patri, sed in ea qua Filius hominis est. Itaque utrumque dici potest, et Filius hominis judicabit, et non Filius hominis
Abbreviated transcription (Latin):
militate in qua iudicatꝰ ẽ. Sȩterũ
illã dĩ formã in qua ȩquał ẽ patri:
ꝓculdubio ĩpii ñ uidebunt. Non
eñ sunt mundi cordes. Beati eñ¬
mundi cordes: qm ipsi dm udebunt.
Et ipsa uisio ẽ facie ad faciẽ. quȩ sum¬
mũ pͣmiũ ꝓmittit᷑ iustis. & ipsa fiet cũ
tͣdet regnũ do ⁊ patri. in qͦ ⁊ suȩ formȩ
uisionẽ uult intelligiꝰ subiecta do uni¬
u̾sa creatura.⁊ ipsa in qͣ di filius. filius

Expanded text:
dicatus est. Caeterum illam Dei formam in qua aequalis est Patri, procul dubio impii non videbunt. Non enim sunt mundicordes: Beati enimundicordes, quoniam ipsi Deum videbunt . Et ipsa visio est facie ad faciem , quae summum praemium promittitur justis; et ipsa fiet, cum tradet regnum Deo et Patri; in quo et suae formae visionem vult intelligi, subjecta Deo universa creat
Abbreviated transcription (Latin):
ipse pat̃ iudicabit. Scđm hoc enim
dictũ ẽ pat̾ ñ iudicat quẽquã. sed
om̃e iudiciũ dedit filio. Qđ utrũ
ex illa locutione dictũ sit. quã supͣ
cõmemorauimꝰ ubi ait. sic dedit filio
habere uitã in semet ipso. ut signi¬
ficaret q sic genuit filiũ. an ex illa
suscitaũ. ⁊ donauit ei nom̃ qđ est
suꝑ om̃e nom̃. hoc enĩ de filio hoĩnis
a mortuis. Ille quippe in forma dĩ
⁊ agit ⁊ patit᷑ ⁊ accipit. q̃ conseq̃nter
contexͣit apłs. humiliaũ se factus
obȩdiens usq ad mortẽ. mortẽ autẽ
crucis. ꝓpt̃ qđ eũ exaltaũ. ⁊ donau̾

Expanded text:
udicabit. secundum hoc enim dictum est: pa ter non iudicat quemquam, sed omne iudicium dedit filio. quod utrum ex illa locutione dictum sit, quam supra commemorauimus, ubi ait: sic dedit filio habere uitam in semet ipso, ut significaret, quia sic genuit filium, an ex illa nomen, quod est super omne nomen - hoc enim de filio hominis a mortuis. ille quippe in forma dei et agit et patitur et accipit, quae consequenter contexit apostolus: humiliauit se, factus oboediens usque ad mortem, mortem autem crucis. propter quod eum exaltauit et don
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s gentes: ⁊ cet̾a: quȩ de futuro
uidicio usq ad ultimã sententiã
in eo loco p̃dicant᷑. Et udei quip¬
pe qͥ in malitia ꝑseuerantes in illo
iudicio puniendi st̃. sic̃ alibi scrip¬
tũ ẽ: uidebunt in quẽ pupugert᷑.
Cũ enĩ ⁊ boni ⁊ mali uisuri sint iui.¬
dicẽ uiuoꝵ ⁊ mortuoꝵ. ꝓculdubio

Expanded text:
uro iudicio usque ad ultimam sententiam in eo loco praedicantur. et Iudaei quippe, qui in malitia perseuerantes in illo iudicio puniendi sunt, sicut alibi scriptum est, uidebunt in quem pupugerunt. cum enim et boni et mali uisuri sint iudicem uiuorum et mortuorum, procul dubio
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ: etiã stultis fatentib uis diuina de¬
clarata.ẽ. Qͥs arbusta fronde acflore
ẽ qͦdãm cũ dubitante humanitatȩ
diuinitas. E lignis certe omĩb &
om̃ibus animaliũ carnibꝰ. gignen¬
dis atq formandis: cõmunis ẽ t̃re
materies. Et qͥs ea facit. nͥ qͥ dix̃ ut
hȩc t̾ra ꝓduceret: & in eodẽ u̾bo suo
quȩ creauit. regit atq agit: S cum
eandẽ materiem ex uirga moy si in
carne̾ serpentis ꝓxime ac uelociter
uertit: miraculũ fuit rei qͥdẽ muta¬
bibs tam̃ inusitata inutatio.
yis autẽ animat quȩq̃ uisa nas

Expanded text:
est, etiam stultis fatentibus vis divina deest, etiam stultis fatentibus vis divina declarata est . Quis arbusta fronde ac floreest quodam modo cum dubitante humanitate divinitas . Et lignis certe omnibus et omnium animalium carnibus gignendis atque formandis communis est terrena materies: et quis ea facit, nisi qui dixit ut haec terra produceret , et in eodem verbo suo quae creavit, regit atque agit? Sed cum eamdem materiam ex virga Moysi in carnem serpentis proxime ac velociter vertit, miraculum fuit , rei quidem mutabilis, sed tamen inusitata mutatio. Quis autem animat quaeque viva nas
Abbreviated transcription (Latin):
corporalẽq ãministrante creatu¬
rã. omniũ annoꝵ certis dieb aduo¬
cant᷑ aq̃ maris:i effundunt᷑ suꝑ faciẽ
t̃rȩ. S cũ hoc orante scõ helia factũ
ẽ qi p̃cesserat tã continua ⁊ tã longa
serenitas ut fame deficerent hoĩnes
nec illa hora qua ille dĩ seruus orau̾.
aer ipse aliqua humida facie mox
futurȩ pluuiȩ signa p̃tulerat. conse¬
cutis tantis ⁊ tã uelocit ymbrib ap¬
paruit uis diuina. qͥb illud dabat᷑
dispensabat᷑q miraculũ. Itaq d̾̃s oꝑa¬
t᷑ sollemnia fulgura atq tonitrua:
s qr in monte sẏna inusitato modo
fiebant. uocesq ille ñ strepitu con¬
fuso edebant᷑ s eis quȩdã signa da¬
ri certissimis indiciis apparebat.
intracła erant. Qͥs attrahit humorẽ
ꝑ radicẽ uitis ad botrũ. ⁊ unũ facit
nͥ oͣs. qͥ ⁊ hoĩne plantante ⁊ rigante
increm̃tũ dat: S cũ ad nutũ d̃ĩ aqͣ
in uinũ inusitata celeritate conu̾sa

Expanded text:
te creaturam, omnium annorum certis diebus advocantur aquae maris, et effunduntur super faciem terrae. Sed cum hoc orante sancto Elia factum est, quia praecesserat tam continua et tam longa serenitas, ut deficerent fame homines, nec ea hora qua ille Dei servus oravit, aer ipse aliqua humida facie mox futurae pluviae signa praetulerat, consecutis tantis et tam velociter imbribus apparuit vis divina, quibus illud dabatur dispensabaturque miraculum . Ita Deus operatur solemnia fulgura atque tonitrua: sed quia in monte Sina inusitato modo fiebant, vocesque illae non strepitu confuso edebantur, sed eis quaedam signa dari certissimis indiciis apparebat, miracula erant . Quis attrahit humorem per radicem vitis ad botrum, et vinum facit, nisi Deus, qui et homine plantante et rigante incrementum dat ? Sed cum ad nutum Domini aqua in vinum inusitata celeritate conversa
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ etiã ipsi negare ñ possunt ẽẽ
etiã philosophi.id: amatoris sapi¬
entiȩ de sapientia disputare. Non
enĩ hoc illi facere destiterunt: qͥ
se amatores sapientiȩ potius quã
sapientes eẽ ꝓfessi sunt. Disputan¬
tes autẽ de sapientia: diffimerunt

Expanded text:
quod etiam ipsi negare non possunt, esse quod etiam ipsi negare non possunt, esse etiam philosophi, id est amatoris sapientiae, de sapientia disputare. Non enim hoc illi facere destiterunt, qui se amatores sapientiae potius quam sapientes esse professi sunt. 3. Disputantes autem de sapie
Abbreviated transcription (Latin):
hanc itaq sapientiã quȩ d̃i cultꝰ ẽ:
aitꝰ sc̃a scriptura. Multitudo sa¬
pientiũ. sanitas ẽ orb̾ t̾rarũ. Sed si
de sapientia disputare. sapientiũ ẽ.
qͥd agemꝰ. nͣqͥdnã ꝓfiteri audebimꝰ
sapientiã.: ne sit nr̃a de illa ĩpudens
disputatio: Nonne t̾rebim᷑ exemplo
pytagore: qͥ cũ ausus nͣ fuisset sapi¬
entiã ꝓfiteri. philosophũ potius id:
amatorẽ sapientiȩ se ẽe̾ respondit:
A qͦ id nom̃ exortũ ita deinceps
posteris placuit: ut quantalibet
de reb ad sapientiã ꝑtinentib do¬
ctrina qͥsq uł sibi ł aliis uideret᷑
excellere: ñ nͥ philosophus uocaret᷑
An ido sapientẽ ꝓfiteri taliũ homi¬
nũ nullus andebat: qr sine ullo pec¬
cato putabant ẽe sapientẽ: Hoc
autẽ nr̃a scriptura ñ dic̃: que dic̃:
argue sapientẽ:⁊amabit te. ꝓfec¬
to enĩ mndicat hab̾e peccatũ. quẽ
censet arguendũ. S ego ne sic qͥdẽ
sapientẽ audeo ꝓfiteri satis ẽ mͥ

Expanded text:
sapientiam, quae Dei cultus est, ait sancta Scriptura: Multitudo sapientium sanitas est orbis terrarum . 2. Sed si de sapientia disputare sapientium est, quid agemus? Numquidnam profiteri audebimus sapientiam, ne sit nostra de illa impudens disputatio? Nonne terrebimur exemplo Pythagorae? qui cum ausus non fuisset sapientem profiteri, philosophum potius, id est amatorem sapientiae se esse respondit: a quo id nomen exortum ita deinceps posteris placuit, ut quantalibet de rebus ad sapientiam pertinentibus doctrina quisque vel sibi vel aliis videretur excellere, non nisi philosophus vocaretur. An ideo sapientem profiteri talium hominum nullus audebat, quia sine ullo peccato putabant esse sapientem? Hoc autem nostra Scriptura non dicit, quae dicit: Argue sapientem, et amabit te . Profecto enim judicat habere peccatum, quem censet arguendum. Sed ego nec sic quidem sapientem me audeo profiteri: satis est mihi,
Abbreviated transcription (Latin):
distinguens̾ atq ibi de tp̃ralibus
disserens. ętͣna uͦ in hc̃ librum
differens. etiã de reb ȩͣnis fidem
tpͣralẽ qͥdẽ. ⁊ tp̃ralit᷑ in credentiũ
cordib habitare: necessariũ tam̃
ꝓptͣ adipiscenda ipsa ȩt̾na eẽ mons¬
traui. Fidẽ qͦq de tp̃ralib reb quas
ꝓ nob̾ ȩtͣnꝰ fecit.: ⁊ passus ẽ in homine
quẽ tp̃ralit gessit atq ad ȩtͣna ꝑuex̾.
ad eandẽ ȩtͣnoꝵ adeptionẽ ꝓ desse
disserui: uirtutesq ipsas quib in
hac tp̃rali mortalitate prudenter.
fortit᷑. temperant᷑.⁊ iuste uiuit᷑ nͥ ad
eandẽ licet tpr̃alẽ fidẽ quȩ tam̃ ad

Expanded text:
distinguens, atque ibi de temporalibus distinguens, atque ibi de temporalibus disserens: aeterna vero in hunc librum differens, etiam de rebus aeternis fidem temporalem quidem, et temporaliter in credentium cordibus habitare, necessariam tamen propter adipiscenda ipsa aeterna esse monstravi . Fidem quoque de temporalibus rebus, quas pro nobis aeternus fecit, et passus est in homine, quem temporaliter gessit, atque ad aeterna provexit, ad eamdem aeternorum adeptionem prodesse disserui: virtutesque ipsas, quibus in hac temporali mortalitate prudenter, fortiter, temperanter, et juste vivitur, nisi ad eamdem, licet temporalem fidem, quae tamen ad
Abbreviated transcription (Latin):
ista diffinitio diuidenda ẽ. Ut rerũ
diuinarũ scientia sapientia ꝓpͥȩ ñcu¬
petͣ᷑. humanarũ autẽ ꝓpͥe scientiȩ no¬
m̃ optineat: de qua uolumine t̾cio
decimo disputaui. Non utiq qͥc¬
qͥd sciri ab homine potest in rebus
humanis ubi plurimũ ẽ suꝑua¬
cͣuȩ uanitatis ⁊ noxiȩ curiositatis.
huic scientiȩ tribuens. sed illud
tantũm qͦifides saluberrima quȩ
ad uerã beatitudinẽ ducit. gignitur.
nutrit᷑ defendit᷑. roborat᷑. Qua sci¬
entia ñ pollent fideles plurimi:
quãuis polleant ipsa fide plurimũ.
Aluid ẽ enĩ scire tantũm᷑ qͥd hõ cre¬
dere debeat ꝓptͣ adipiscendã uitam
beatã. quȩ ñ nͥ et̾na ẽ: aliud autem
scire. quẽadmodũ hoc ipsũ ⁊ piis
opitulet᷑. ⁊ contra ĩpios defendat᷑.
quã ꝓpͥo appellare uocabulo scien¬
tiã uidet᷑ apłs. De qua pͥus cũ loque¬
rer. ipsã p̃cipue fidẽ cõm̃dare cu¬
raui. a tp̃ralib et̾na breuit ante

Expanded text:
est, ut rerum divinarum scientia proprie sapientia nuncupetur, humanarum autem proprie scientiae nomen obtineat: de qua volumine tertio decimo disputavi, non utique quidquid sciri ab homine potest in rebus humanis, ubi plurimum superae vanitatis et noxiae curiositatis est, huic scientiae tribuens, sed illud tantummodo quo fides saluberrima, quae ad veram beatitudinem ducit, gignitur, nutritur, defenditur, roboratur: qua scientia non pollent fideles plurimi, quamvis polleant ipsa fide plurimum. Aliud est enim scire tantummodo quid homo credere debeat propter adipiscendam vitam beatam, quae non nisi aeterna est: aliud autem, scire quemadmodum hoc ipsum et piis opituletur, et contra impios defendatur, quam proprio appellare vocabulo scientiam videtur Apostolus. De qua prius cum loquerer, ipsam praecipue fidem commendare curavi, a temporalibus aeterna breviter ante
Abbreviated transcription (Latin):
melius intp̾tat᷑ duob ut dicat᷑ potius.
dĩ cultꝰ. Hanc ẽẽ hõĩis sapientiã. qđ
iin duodecimo huiꝰ oꝑis uolumine
iã posuimꝰ. seripture sc̃e auctoritate
demonstrat᷑. in libro serui dĩ iob:
ubi legit᷑ dĩ sapientiã dixisse hõmi.
Ecce pietas ẽ sapientia: abstinere aut̃
amał scientia. Siue etiã ut ñnulli
plina ẽ. quȩ utiq a discendo nom̃
accepit. ynde ⁊ scientia dici potest.
Ad hoc enĩ quȩq̃ res discit᷑: ut sciat᷑.
Quãuis alia notio̾e in his quȩ pro
peccatis suis qͥsq mala patit᷑ ut cor¬
rigat᷑. dici soleat disciplina. Unde
illud ẽ in epła apd hebreos. Quis
enĩ ẽ filiꝰ. cui ñ det disciplinã patͣ eꝰ:
& illud euidentius in eadẽ. Omĩs¬

Expanded text:
us interpretatur, ut dicatur potius Dei cultus. Hanc esse hominis sapientiam, quod et in duodecimo hujus operis volumine jam posuimus , Scripturae sanctae auctoritate monstratur, in libro Dei servi Job, ubi legitur Dei sapientiam dixisse homini, Ecce pietas est sapientia; abstinere autem a malis, scientia ; sive etiam, ut non nulli plina quae utique a discendo nomen accepit, unde et scientia d ut sciatur. Quamvis alia notione, in iis quae pro peccatis suis mala quisque patitur ut corrigatur, dici soleat disciplina. Unde illud est in Epistola ad Hebraeos, Quis enim est filius, cui non det disciplinam pater ejus? et illud evidentius in eadem, Om
Abbreviated transcription (Latin):
barũ. uerũ etiã modi cantilenarũ.
cũ sint corporales. ⁊ ad eũ qͥ uocat᷑
auditus sensũ corporis ꝑtinentes. ꝑ
incorporeas quasdã ymagines suas
p̃sto sunt cogitantib ⁊ tacite cunc¬
ta ista uoluentibꝰ sed transeunda st̃
hȩc. ut ad illud ꝑueniat᷑ hõmis uer¬
bũ. ꝑ cuius qualemcũq similitudi¬
nẽ sic̃ in enigmate uideat᷑ utcũq dĩ
uerbũ. ñ illud qđ factũ ẽ ad illũ uel

Expanded text:
barum, verum etiam modi cantilenarum, barum, verum etiam modi cantilenarum, cum sint corporales, et ad eum, qui vocatur auditus, sensum corporis pertinentes, per incorporeas quasdam imagines suas praesto sunt cogitantibus, et tacite cuncta ista volventibus. Sed transeunda sunt haec, ut ad illud perveniatur hominis verbum, per cujus qualemcumque similitudinem sicut in aenigmate videatur utcumque Dei Verbum: non illud quod factum est ad illum vel
Abbreviated transcription (Latin):
cui magis uerbi cõpetit nom̃. Nam
illud qđ ꝓfert᷑ carnis ore. uex u̾bi ẽ.
uerbũq ⁊ ipsũ dicit᷑ ꝓpt̾ illud a qͦut
foris appareret assumptũ ẽ. Ita enĩ
uerbũ nr̃m uer quodãmͦ corporis fit.
assum̃do eã in qua ⁊ ipsũ manifes¬
tet᷑ sensib hominũ: sic̃ uerbũ dĩ ca¬
ro factũ ẽ assum̃do eã in qua⁊ ipsũ
uerbũ nr̃m fit uox. nec mutat᷑ inuo¬
cẽ: ita uerbũ dĩ caro qͥdẽ factũ ẽ. s
absit ut mutaret᷑ in carnẽ. Assum̃¬
do quippe illã. ñ in eã se consum̃do
& hoc nr̃m uor fit: ⁊ illud caro fac¬
tũ ẽ. Qua propt̃ qͥc̃q cupit ad qua¬
lẽcũq similitudin̾e di u̾bi quãuis
ꝑ multa dissimilẽ ꝑuenire: ñ intu¬
eat᷑ uerbũ nr̃m qđ sonat in aurib
nec q̃n uoce ꝓfert᷑. nec qñ silentio
cogitat᷑ omniũ nãq sonantiũ u̾ba
linguar. etiã in filentio cogitant᷑. &
carmina ꝑcurrunt᷑ animo. tacente
ore corporis. nec solũ numeri filla¬

Expanded text:
competit nomen. Nam illud quod profertur carnis ore, vox verbi est: verbumque et ipsum dicitur, propter illud a quo ut foris appareret assumptum est. Ita enim verbum nostrum vox quodam modo corporis fit, assumendo eam in qua manifestetur sensibus hominum; sicut Verbum Dei caro factum est, assumendo eam in qua et ipsum verbum nostrum fit vox, nec mutatur in vocem; ita Verbum Dei caro quidem factum est, sed absit ut mutaretur in carnem. Assumendo quippe illam, non in eam se consumendo, et hoc nostrum vox fit, et illud caro factum est. Quapropter quicumque cupit ad qualemcumque similitudinem Verbi Dei, quamvis per multa dissimilem, pervenire, non intueatur verbum nostrum quod sonat in auribus, nec quando voce profertur, nec quando silentio cogitatur. Omnium namque sonantium verba linguarum etiam in silentio cogitantur, et carmina percurruntur animo, tacente ore corporis: nec solum numeri sylla
Abbreviated transcription (Latin):
remꝰ. hoc ẽ nullũ habentes in uerbi
nt̃i uił contemplatio e ł oꝑatione
m̃datiũ. Uerũ hec huiꝰ ymaginis ẽ.
quandoq futura ꝑfectio. Ad hanc
consequendã nos erioit magister
bonꝰ fide xp̃iana pietatisq doctri.¬
na: ut reuelata facie alegis uelami¬
ne qđ ẽ umbra futuroꝵ głiã dñi
speculantes ꝑ speculũ scilicet in¬
tuentes. in eandẽ ymaguiẽ trans-¬
formem᷑. de głia ingłiã tanqͣ. a dm̃¬
putationẽ. Cũ gͦ hac tranformatiõe
ad ꝑfectũ fuerit hȩc ymago reno¬
hac qualic̃q similitudine. quanta
sit etiã dissimilitudo: qͥs pot̃ expli¬
care: Attingam tamen aliqua ut
ualeo. quib id possit ad uerti: AIl

Expanded text:
in verbi nostri vel contemplatione vel operatione mendacium. Verum haec hujus imaginis est quandoque futura perfectio. Ad hanc consequendam nos erudit magister bonus fide christiana pietatisque doctrina, ut revelata facie a Legis velamine quod est umbra futurorum, gloriam Domini speculantes, per speculum scilicet intuentes, in eamdem imaginem transformemur de gloria in gloriam, tanquam a Dputationem. 21. Cum ergo hac transformatione ad perfectum fuerit haec imago renohac qualicumque similitudine, quanta sit etiam dissimilitudo, quis potest explicare? Attingam tamen aliqua, ut valeo, quibus id possit adverti.
Abbreviated transcription (Latin):
gͣ qd̾ ẽ innoticia hoc ẽ in u̾bo: tc̃ est
uerbũ uerũ ⁊ ueritas quał expecta-¬
t ab hoĩne: ut qđ ẽ in ista hoc sit &
in illo: qd̾ ñ ẽ in ista ñ sit ⁊ m illo. Hic
agnoscit᷑. est est. non non. Sic accedit
quantũ pot᷑ ista sumilitudo ẏmaginis
factȩ ad illã similitudinẽ ymaginis na¬
te: qua dsfiliꝰ patͥ ꝑ omĩa substantialit᷑
simił p̃dicat᷑. Am̃aduertenda ẽ in hoc
enigmate etiã ista u̾bi dĩ similitudo:

Expanded text:
d in notitia est, hoc est in verbo, tunc est verum verbum, et veritas, qualis exspectatur ab homine, ut quod est in ista, hoc sit et in illo; quod non est in ista, non sit et in illo; hic agnoscitur, Est, est; Non, non . Sic accedit, quantum potest, ista similitudo imaginis factae ad illam similitudinem imaginis natae, qua Deus Filius Patri per omnia substantialiter similis praedicatur. Animadvertenda est in hoc aenigmate etiam
Abbreviated transcription (Latin):
tatioẽs: ⁊ do ñ sunt etiã uisioẽs exortȩ de
noticiȩ uisiõib: qñ uerȩ st̃. Foris enĩ cũ
ꝑcorpꝰ hȩc funt. aliud ẽ uisio: aliud
locutio. Intus autẽ cũ cogitamꝰ. utrũq
unũ ẽ: sic̃ auditio ⁊ uisio duo quȩdã
st̃ int̾ se distantia in senfib corporis: in
ammo aut̃ ñ ẽ aliud att aliud uidere ⁊
audire. Ac ꝑ hoc cũ locutio foris ñ uude¬
at᷑ s potius audiat᷑. locutioẽs tam̃ interi
int᷑ se. Hic blasphemat. Dem̃ sub iuux̃.
Et cũ uidiss iħc cogitatioẽs eoꝵ. Uidit

Expanded text:
 de notitiae visionibus, quando verae sunt. Foris enim cum per corpus haec fiunt, aliud est locutio, aliud visio: intus autem cum cogitamus, utrumque unum est. Sicut auditio et visio duo quaedam sunt inter se distantia in sensibus corporis, in animo autem non est aliud atque aliud videre et audire: ac per hoc cum locutio foris non videatur, sed potius audiatur, locutiones tamen interiointra se, Hic blasphemat; deinde subjunxit, Et cum vidisset Jesus cogitationes eorum. Vidit
Abbreviated transcription (Latin):
pissetis a nob̾ uerbũ auditꝰ di accepi¬
stis ñ ut uerbũ hominũ. s sicuti ẽ ue¬
re uerbũ dĩ. & innumerabilia similit̃
inscripturis dicunt᷑ de dĩ uerbo. qđ
in sonis multarũ diuersarũq linguar.
ꝑ corda ⁊ ora disseminat᷑ humana: id̾o
autẽ uerbũ di dicit᷑ qr doctrina diui¬
natͣdit᷑ ñ humana s illud uerbũ dĩ
quęrimꝰ qualit̾cũq ꝑ hanc similitudi

Expanded text:
is a nobis verbum auditus Dei, accepistis non ut verbum hominum, sed sicuti est vere verbum Dei . Et innumerabilia similiter in Scripturis dicuntur de Dei verbo, quod in sonis multarum diversarumque linguarum per corda et ora disseminatur humana. Ideo autem verbum Dei dicitur, quia doctrina divina traditur, non humana. Sed illud Verbum Dei qu
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ uerbũ erat apd d̾m. ⁊d̾s erat uerbũ.
Necesse ẽ enĩ cũ uerũ loquim᷑: id: qđ
scimꝰ loquim᷑. ex ipsa scientia ꝗͣ memo¬
ria tenemꝰ nascat᷑ uerbũ: qdđ eiusmodi
sit om̃ino. cuiusmodi ẽ illa scientia
de qua nascit᷑. formata quippe cogita¬
tio ab ea re quã scimꝰ. uerbũ ẽ qđ
corde dicimꝰ. qđ nec grecũ ẽ nec lati¬
nũ. nec linguȩ alterius alicuius. S
cũ id opꝰ ẽ. in eoꝵ quib loquim᷑ ꝑfer

Expanded text:
 Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum . Necesse est enim cum verum loquimur, id est, quod scimus loquimur, ex ipsa scientia quam memoria tenemus, nascatur verbum quod ejusmodi sit omnino, cujusmodi est illa scientia de qua nascitur. Formata quippe cogitatio ab ea re quam scimus, verbum est quod in corde dicimus: quod nec graecum est, nec latinum, nec linguae alicujus alterius; sed cum id opus est in eorum quibus loq
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ enĩ: qđ illa falsa sunt. De his gͦ nẽ
disserimꝰ quȩ nota cogitamꝰ.: & nota
st̃ nob̾ etiã si ñ cogitent᷑ a nob̾. S certe
si ea dicere uelimꝰ : nͥ cogitata ñ pos¬
sumꝰ.Nã ⁊ si u̾ba ñ sonent: in corde
suo dic̃ utiq qͥ cogitat. Unde ẽ illud
in libro sapientiȩ. Dixer̃t apd̃ se ñ¬
recte cogitantes. Exposuit enĩ qͥd sit
dixert̃ apł se: cũ addid cogitantes.
Huic simile ẽ in eu̾głio. qđ qͥdã scri¬
be cũ audissent a dño dictũ para¬
litico. confide fili remutunt᷑ tͥ pec¬
cata tua. dixert̃ intͣ se: hic blasphe¬
mat. Qd ẽ enĩ dixert̃ intͣ se: nͥ cogi¬
tando: Deniq seqͥt᷑. E cũ uidisset
iłłe cogitatioes eoꝵ dix̃. Ut qͥd cogi¬
tatis mala in cordib ur̃is : Sic mathe

Expanded text:
sint. De his ergo nunc disserimus quae nota cogitamus, et nota sunt nobis etiam si non cogitentur a nobis. Sed certe si ea dicere velimus, nisi cogitata non possumus. Nam etsi verba non sonent, in corde suo dicit utique qui cogitat. Unde illud est in libro Sapientiae: Dixerunt apud se cogitantes non recte . Exposuit enim quid sit, Dixerunt apud se, cum addidit, cogitantes. Huic simile est in Evangelio, quod quidam Scribae cum audissent a Domino dictum paralytico, Confide, fili, remittuntur tibi peccata tua; dixerunt intra se, Hic blasphemat. Quid est enim, dixerunt intra se, nisi cogitando? Denique sequitur, Et cum vidisset Jesus cogitationes eorum, dixit: Utquid cogitatis mala in cordibus vestris ? Sic
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ in sinu iħy. quẽ diligebat ihesus.
Innuit gͥ huic fimon petrus: & dic̃ e.
Qis ẽ de qͦdicit: Ecce innuendo dixit.
huiusmodi signa corporalia: siue
aurib siue ocuł p̃sentib qͥbꝰ loquim᷑
quas possemꝰ ⁊ cũ absentib colloqui:
S istȩ signa sunt uocũ: cũ ipsȩ uoces
u sermone nr̃o. earũ quas cͣogitamꝰ
signa sint rerum:¬

Expanded text:
ens in sinu Jesu, quem diligebat Jesus: innuit ergo huic Simon Petrus, et dicit ei, Quis est de quo dicit ? Ecce innuendo dixit, hujusmodi signa corporalia sive auribus sive oculis praesentibus quibus loquimur quas possemus et cum absentibus colloqui: sed ista signa sunt vocum, cum ipsae voces in sermone nostro earum quas cogitamus signa sint rerum
Abbreviated transcription (Latin):
tioẽs eoꝵ: respondens dix̃ ad illos
Qͥd cogitatis in cordib ur̃is  Quale
ẽ in libro sapientiȩ dixert̃ cogitantes.
tale hic ẽ cogitauert dicentes. Et illic
eni ⁊ hic ostendit᷑ intra se. atq incor¬
de suo dicere: idc̾ccogitando dicere.
Oixer̃t quippe intͣ se: & dictũ ẽ eis qͥd
cogitatis. Et de illo diuite cuius ube¬
res fructꝰ ager attulit: ait ipse dñs.
E cogitabat intͣ se dicens. Quȩdãg̾
trat in os coinqͥnat hoĩnẽ: s qđ ꝓce¬
dit ex ore. hoc coinqͥnat hõmẽ. Una
sententia duo quȩdã hoĩis ora com¬
plexus ẽ: unũ corporis. alterũ cordis.
Nã utiq umn illi hõmẽ putauerant in¬
qͥnari: in os intrat corporis. Unde au¬
tẽ dñs dix̾ inqͥnari hoĩnẽ: de cordis
ore ꝓcedit. Ita quippe exposuit. ipse
qđ dixerat. Nã paulo post de hac re¬
inqͥt discipuł suis: adhuc ⁊ uosinqͥt
sine intellectu estis N intelligitis

Expanded text:
 respondens dixit ad illos: Quid cogitatis in cordibus vestris ? Quale est in libro Sapientiae, Dixerunt cogitantes; tale hic est, Cogitaverunt dicentes. Et illic enim et hic ostenditur, intra se atque in corde suo dicere, id est, cogitando dicere. Dixerunt quippe intra se, et dictum est eis, Quid cogitatis? Et de illo divite cujus uberes fructus ager attulit, ait ipse Dominus, Et cogitabat intra se, dicens . 18. intrat in os coinquinat hominem; sed quod procedit ex ore, hoc coinquinat hominem. Una sententia duo quaedam hominis ora complexus est, unum corporis, alterum cordis. Nam utique unde illi hominem putaverant inquinari, in os intrat corporis: unde autem Dominus dixit inquinari hominem, de cordis ore procedit. Ita quippe exposuit ipse quod dixerat. Nam paulo post de hac re discipulis suis: Adhuc et vos, inquit, sine intellectu estis? N
Abbreviated transcription (Latin):
amore casto atq germano. Q. a
simͥint̾ nr̃as loquelas fateat᷑ aut
incautus aliquom sese indicet qđ
pecuniȩ cupiditatȩ. ł inani aui¬
oitate laudis humanȩ: statĩ amor
ille qͦ in eũ ferebar offensus ⁊ qͣs
reꝑcussus. atq ab indigno hoĩne
ablatꝰ in ea forma ꝑmanet ex qua
eũ talẽ credens amauerat nisi forte
adhoͣc amo ut tał sit cũ talem
ñ eẽ cõperero. At in illo homine:
nichil mutatũ e. Alutari tam̃ potest.
ut fiat qđ eũ iã isse credideram.
In m̃te autẽ mea mutata ẽ utiq ipsa
existimatio quȩ de illo alit̃ se ha¬
bebat. ⁊ alit̾ habet. Idemq amor ab
intentione ꝑfruendi. ad intentio.¬
nẽ consulendi in cõmutabili desuꝑ
iusticia iubente defl.sxus ẽ ipsa uͦ
forma inconcusse ac stabił ueritatis.
& in qua fruerer homine eũ bonũ
credens. ⁊ in qua consulo ut bonus
sit: eadẽ luce incorruptibilis since¬
rissimeq racionis. ⁊ meȩ m̃tis aspec¬

Expanded text:
amore casto atque germano. Quod amore casto atque germano. Quod si mihi inter nostras loquelas fateatur, aut incautus aliquo modo sese indicet, quod pecuniae cupiditate, vel inani aviditate laudis humanae: statim amor ille, quo in eum ferebar, offensus, et quasi repercussus, atque ab indigno homine ablatus, in ea forma permanet, ex qua eum talem credens amaveram. Nisi forte ad hoc amo jam, ut talis sit, cum talem non esse comperero. At in illo homine nihil mutatum est: mutari tamen potest, ut fiat quod cum jam esse credideram. In mente autem mea mutata est utique ipsa existimatio, quae de illo aliter se habebat, et aliter habet: idemque amor ab intentione perfruendi ad intentionem consulendi, incommutabili desuper justitia jubente deflexus est. Ipsa vero forma inconcussae ac stabilis veritatis, et in qua fruerer homine bonum eum credens, et in qua consulo ut bonus sit, eadem luce incorruptibilis sincerissimaeque rationis et meae mentis aspec
Abbreviated transcription (Latin):
qͦdã nubilo subtexit᷑: non tam̃ inuol.¬
uit᷑ atq confundit᷑. S inter ẽ utrũ
ego sub ila łiilla caligine tanquã
a cȩlo ꝑspicuo secludar: ansic̃ in al¬
tissimis montib accide solet. inter
utrũq aere libero fruens: ⁊ serenissi¬
mã luc̃e supͣ. ⁊ densissimas nebulas
subter aspiciã. Nã unde in me fra¬
tͣni amoris infla̾mat᷑ ardor. cũ au¬
dio uirũ aliquẽ ꝓ fidi pulchritudi¬
ne ⁊ firmitate acriatormta toleras¬
se.: Et si m digito ostendat᷑ ipse
hõ. studeo mͥ coniungere. notũ face¬
re. amicicia colligar ꝰ. Itaq si facultas
dat᷑ accedo. alle quor. sermonẽ con¬
fero: affectũ meũ in illũ quib uer¬
b̾ possũ expͥmo. uicissimq in eo fie¬
ri quẽ in me habeat. atq exprimi
uolo: sp̃italẽq complexũ creden¬
do molior: qr ꝑ uestigare tã cito
⁊ cernere penitꝰ eiꝰ interiora nͥ pos¬
sũ. Amo itaq fidele ac fortẽ uirũ:

Expanded text:
quodam nubilo subtexitur, non tamen involquodam nubilo subtexitur, non tamen involvitur atque confunditur. 11. Sed interest utrum ego sub illa vel in illa caligine, tanquam a coelo perspicuo secludar; an sicut in altissimis montibus accidere solet, inter utrumque aere libero fruens, et serenissimam lucem supra, et densissimas nebulas subter aspiciam. Nam unde in me fraterni amoris inflammatur ardor, cum audio virum aliquem pro fidei pulchritudine et firmitate acria tormenta tolerasse? Et si mihi digito ostendatur ipse homo, studeo mihi conjungere, notum facere, amicitia colligare. Itaque si facultas datur, accedo, alloquor, sermonem confero, affectum meum in illum quibus verbis possum exprimo, vicissimque in eo fieri quem in me habeat atque exprimi volo, spiritualemque complexum credendo molior, quia pervestigare tam cito et cernere penitus ejus interiora non possum. Amo itaque fidelem et fortem virum
Abbreviated transcription (Latin):
colligimꝰ generalẽ uel specialẽ mtis
humanȩ noticiã : sed intuem᷑ inuiola¬
bilem ueritatẽ. ex qua ꝑfecte quan.¬
tũ possumꝰ definiamꝰ ñ quał sit uni-¬
us cuiusq mens hominis: sed qualis
ẽẽ sempit̾nis rationib debeat. Unde
etiã phantasias rerũ corporaliũ ꝑ cor¬
poris sensũ haustas ⁊ quodãmͦ infu.¬
sas memoriȩ. ex quib etiã ea quȩ non
uisa st̃ ficto phantasmate cogitant᷑.
siue alit̾ quã st̃. siue fortuitu sicutist̃.
aliis omĩno regulis. supra mentem
nr̃am in cõmutabilit̾ manentib uel
apꝓbare apud nosmet ipsos ł imꝓ¬
bare conuincim᷑. cũ recte aliqͥd ap¬
ꝓbamꝰ ł imꝓbamꝰ. Nã ⁊ cũ recolo
carthaginis mȩnia quȩ uidi. ⁊ cũ
fingo alexandriȩ quȩ ñ uidi. easdẽq
imaginarias formas quasdã quib¬
tã p̾ferens racionabilit̾ p̃fero: uiget¬
⁊ claret desuꝑ uidiciũ ueritatis: ac
suiᷤ iuris incorruptissimis regulis
firmũ ẽ. Et si corporaliũ ymaginũ qͣs

Expanded text:
ligimus generalem vel specialem mentis humanae notitiam: sed intuemur inviolabilem veritatem, ex qua perfecte, quantum possumus, definiamus, non qualis sit uniuscujusque hominis mens, sed qualis esse sempiternis rationibus debeat. 10. Unde etiam phantasias rerum corporalium per corporis sensum haustas, et quodam modo infusas memoriae, ex quibus etiam ea quae non visa sunt, ficto phantasmate cogitantur, sive aliter quam sunt, sive fortuitu sicuti sunt, aliis omnino regulis supra mentem nostram incommutabiliter manentibus, vel approbare apud nosmetipsos, vel improbare convincimur, cum recte aliquid approbamus aut improbamus. Nam et cum recolo Carthaginis moenia quae vidi, et cum fingo Alexandriae quae non vidi, easdemque imaginarias formas quasdam quibusdam praeferens, rationabiliter praefero; viget et claret desuper judicium veritatis, ac sui juris incorruptissimis regulis firmum est: et si corporalium imaginum quasi
Abbreviated transcription (Latin):
uisum̃tis aspicimꝰ: atq: inde concep.¬
tã rerũ ueracẽ noticiã. tanquã uerbũ
apd̃ nos habemꝰ: & dicendo intus gig.¬
nimꝰ: nec a nob nascendo discedit.
Cũ autẽ ad alios loquim᷑ uerbo intus
manenti. ministeriũ uocis adhibemꝰ
aut alicuiꝰ signi corporał: ut ꝑ quan¬
dã cõmemorationẽ sensibilem tale
aliqͥd fiat etiã in animo audientis:
quale ide loquentis animo ñ recedit.
Nichil itaq agimꝰ ꝑ mẽbra corporis

Expanded text:
isu mentis aspicimus: atque inde conceptam rerum veracem notitiam, tanquam verbum apud nos habemus, et dicendo intus gignimus; nec a nobis nascendo discedit. Cum autem ad alios loquimur, verbo intus manenti ministerium vocis adhibemus, aut alicujus signi corporalis, ut per quamdam commemorationem sensibilem tale aliquid fiat etiam in animo audientis, quale de loquentis animo non recedit. Nihil itaque agimus per membra corporis
Abbreviated transcription (Latin):
qđ mͥ illud opꝰ placet: unde etiã si
displiceret corrigerẽ. Itaq de istis
scdm illã udicamꝰ: ⁊ illã cernimꝰ
rationał m̃tis intuitu: ista uͦ aut
p̃sentia sensu corporis tangimꝰ: aut
ẏmagines absentiũ fixas in memo.¬
ria recordam᷑: aut ex earũ similitu.¬
dine alia fingimꝰ qualia nos ipsi si
corpoꝵ. aut ꝑ corpꝰ corpora uidentes:
alit̾ autẽ ratioẽs artẽq ineffabiliter
pulchrã taliũ figurarũ suꝑ aciem m̃

Expanded text:
 illud placet; unde etiam, si displiceret, corrigerem. Itaque de istis secundum illam judicamus, et illam cernimus rationalis mentis intuitu. Ista vero aut praesentia sensu corporis tangimus, aut imagines absentium fixas in memoria recordamur, aut ex earum similitudine talia fingimus, qualia nos ipsi, sicorporum, aut per corpus corpora videntes; aliter autem rationes artemque ineffabiliter pulchr
Abbreviated transcription (Latin):
nouit humana mens. ⁊ amat se
ipsã. non aliqͥd incõmutabile nouit¬
⁊ amat. Aliterq unus qͥsq hõ loq̃n¬
do eñciat m̃tẽ suã qͥd uiseipso aga¬
t᷑ aitendens: alit̾ autẽ humanã m̃tẽ.
speciali aut generali cognitione defs.¬
nit. Itaq cũ mͥ de sua ꝓpͥa loquitur
utrũ intelligat hoc aut illud anñ
intelligat. ⁊ utrũ uelit aut nolit. hoc
aut illud. credo: cũ uͦ de humana
specialit aut generalit̾ uerũ dicit.
agnosco ⁊ apꝓbo. Inde manifestũł
aliud unũ quẽq uidere inse qđ sibi
alius dicenti credat. ñ tam̃ uideat.
aliud aut̃ in ipsa ueritate qđ alius qͦq
possit intueri. quoꝵ alterũ mutar
ꝑ tp̃ra. alter̃ incõmutabili ȩtͣnitatȩ

Expanded text:
novit humana mens et amat se ipsam, non aliquid incommutabile novit et amat: aliterque unusquisque homo loquendo enuntiat mentem suam, quid in se ipso agatur attendens; aliter autem humanam mentem speciali aut generali cognitione definit. Itaque cum mihi de sua propria loquitur, utrum intelligat hoc aut illud, an non intelligat, et utrum velit, an nolit hoc aut illud, credo: cum vero de humana specialiter aut generaliter verum dicit, agnosco et approbo. Unde manifestum est, aliud unumquemque videre in se, quod sibi alius dicenti credat, non tamen videat; aliud autem in ipsa veritate, quod alius quoque possit intueri: quorum alterum mutari per tempora, alterum incommutabi
Abbreviated transcription (Latin):
U gͦ bona uoluntate ad interi.¬
ora ⁊ suꝑiora ꝑcipienda quȩ ñ
priuatĩ s cõmunit᷑ ab om̃ib qͥ talia
diligunt. sine ulla angustia ł inui¬
dia casto possident᷑ ãplexii. uel sibi
uel aliis consulit. & si fallat᷑ in aliqͦ
lit᷑ gerit ⁊ modũ agendi ñ teneat
quẽ debebat. humana temptatio ẽ.
Et magnũ ẽ hanc uitã sic degere.
quã uelut uiã redeuntes carpimus:
ut tẽptatio nos ñ appͣhendat nͥ hu¬
mana. Hoc enĩ peccatũ extra corpͦ
ẽ nec fornicationi deputat᷑: s ꝓpter.¬
cenda ea quȩ ꝑ corpꝰ sentiunt᷑ ꝓptͣ expe¬
riendi ł excellendi ł contrectandi cu¬
piditatẽ. ut in his fũe boni suiponat.
aliqͥd agit: quicqͥd agat. turpit᷑ agit.:
ꝙ fornicat᷑ in corpꝰ ꝓpriũ peccans: & cor¬
porearũ rerũ fallacia sẏmulachra in¬
trorsus rapiens. ⁊ uana meditatione
componens: Ut ei nec diuinũ aliqͥđ n pla
tale uideat᷑ : pͥuatĩ auara fȩtat᷑ errorib
& pͥuatĩ ꝓdiga inanitur uirib

Expanded text:
go bona voluntate ad interiora et superiora percipienda, quae non privatim, sed communiter ab omnibus qui talia diligunt, sine ulla angustia vel invidia casto possidentur amplexu, vel sibi vel aliis consulit; et si fallatur in aliquo liter gerit, et modum agendi non teneat quem debebat, humana tentatio est. Et magnum est hanc vitam sic degere, quam velut viam redeuntes carpimus, ut tentatio nos non apprehendat nisi humana . Hoc enim peccatum extra corpus est, nec fornicationi deputatur, et proptercenda ea quae per corpus sentiuntur, propter experiendi vel excellendi vel contrectandi cupiditatem, ut in his finem boni sui ponat, aliquid agit, quidquid agit, turpiter agit; et fornicatur in corpus proprium peccans , et corporearum rerum fallacia simulacra introrsus rapiens et vana meditatione componens, ut ei nec divinum aliquid nisi tale, videatur, privatim avara fetatur erroribus, et privatim prodiga inanitur virib
Abbreviated transcription (Latin):
atura fiunt. nã sonant ⁊ transeunt
Dicens gͦ illo coȩtno uerbo. ñ singulus
intelligit᷑ s cũ ipso u̾bo. sine qͦ ñ ẽ utiq
dicens. Itane ⁊ sapiens sic̃ dicens. ut
ita sit sapientia sic̃ uerbũ. & hoc sit
uerbũ ẽẽ qđ est ẽe sapientiã. hoc etiã
ẽẽ uirtute. ut uirtꝰ ⁊ sapientia ⁊ u̾bũ
idem sit. ⁊ relatiue dicat᷑ sic̃ filiꝰ ⁊ yma¬
go: atq ille ñ singulus potens ł sapiens.
s cũ ipsa uirtute atq sapientia ꝗͣ ge¬
nuit. sic̃ ñ singulus dicens s eo uerbo
⁊ cũ eo u̾bo qd̾ genuit: atq ita magnꝰ
ea ⁊ cũ ea magnitudine quã genuit:
E si ñ alio magnꝰ alio ds. s eo magntis

Expanded text:
atura fiunt; nam sonant, et transeunt: atura fiunt; nam sonant, et transeunt: dicens ergo illo coaeterno Verbo, non singulus intelligitur, sed cum ipso Verbo, sine quo non est utique dicens. Itane et sapiens sicut dicens, ut ita sit sapientia, sicut Verbum, et hoc sit Verbum esse quod est esse sapientiam; hoc etiam esse virtutem, ut virtus et sapientia et Verbum idem sit, et relative dicatur, sicut Filius et imago: atque ille non singulus potens, vel sapiens, sed cum ipsa virtute et sapientia quam genuit; sicut non singulus dicens, sed eo Verbo, et cum eo Verbo quod genuit; atque ita magnus ea et cum ea magnitudine quam genuit? Et si non alio magnus, alio Deus, sed eo magnus
Abbreviated transcription (Latin):
semꝑ genuit uirtutẽ ⁊ sapientiam.
Dixeramus enĩsi ita ẽ cur ñ ⁊ magni¬
tudinis suȩ patͣ sit qua magnꝰ ẽ &
bonitatis qͣ bonꝰ ⁊ iusticie qua iustus.
& alia siqua st̃. Aut si hec omĩa plu¬
rib uocabuł in eadẽ sapientia &
uirtute intelligunt᷑ ut easit mag¬
nitudo quȩ uirtꝰ. ea bonitas quȩ sa¬
pientia. & rursus sapientia quȩ
uirtꝰ. sic̃ iã tractauimꝰ. memineri.¬
mꝰ cũ aliqd hoꝵ nomino sic accipi¬
endũ ẽẽ ac si omĩa comemorem
Quęrit᷑ gͦ an patͣ etiã singulus sit sapi¬
ens: att sibi ipse sapientia: anita sit sa-¬
piens quomͦ dicens. Uerbo eñĩ qđ genu¬
it dicens ẽ: non u̾bo qđ ꝓfert᷑. ⁊ sonat
⁊ transit. s. uerbo qđ erat apd̃ d̃m. ⁊ d̾s
erat uerbũ. & om̃ia ꝑ ipsũ facta st̃: uer¬
bo ȩquali sibi qͦ semꝑ atq incõmutabilit̃
dicit se ipsũ. Non ẽ enĩ ipse uerbũ. sicut
nec filius. nec ymago. Dicens aute ex¬
ceptis illis tp̃ralib uocib di quȩ in cre.¬

Expanded text:
per genuit virtutem et sapientiam. Dixeramus enim si ita est, cur non et magnitudinis suae pater sit qua magnus est, et bonitatis qua bonus, et justitiae qua justus, et alia si qua sunt? Aut si haec omnia pluribus vocabulis in eadem sapientia et virtute intelliguntur, ut ea sit magnitudo quae virtus, ea bonitas quae sapientia, et ea rursus sapientia quae virtus, sicut jam tractavimus; meminerimus, cum aliquid horum nomino, sic accipiendum esse, ac si omnia commemorem. Quaeritur ergo an Pater etiam singulus sit sapiens, atque ipsa sibi ipse sapientia, an ita sit sapiens quomodo dicens. Verbo enim quod genuit dicens est; non verbo quod profertur, et sonat, et transit; sed Verbo quod erat apud Deum, et Deus erat Verbum, et omnia per ipsum facta sunt : Verbo aequali sibi, quo semper atque incommutabiliter dicit se ipsum. Non est enim ipse verbum, sicut nec filius, nec imago. Dicens autem: exceptis illis temporalibus vocibus Dei, quae in cre
Abbreviated transcription (Latin):
DNunc quęramꝰ diligentius qͣn¬
tũ dat dͣs. qđ paulo ante distu¬
limꝰ utrũ ⁊ singula queq̃ in tͥ.¬
nitate ꝑsona possit ⁊ ꝑ se ipsã
ñ cũ ceteris duab dici d̃s aut
magnꝰ aut sapiens. aut uerus.
aut om̃pc. aut iustus. ⁊ siqͥd
aliud de ło dici potest ñ rela

Expanded text:
nunc quaeramus diligentius, quantum dat Deus, quod paulo ante distulimus: Utrum et singula quaeque in Trinitate persona possit et per se ipsam non cum caeteris duabus dici Deus, aut magnus, aut sapiens, aut verus, aut omnipotens, aut justus, et si quid aliud dici de Deo potes
Abbreviated transcription (Latin):
nitũ ẽ qͥ eas litteras nesciunt in qͥb
ẽ doctrina quędã de locutionũ mo¬
dis qͦs greci tropos uocant: eodẽq gre¬
co uocabulo etiã nos utimͣ ꝓ latino.
Sic̃ enĩ seͬmata usitatius dicimꝰ quã
figuras.: ita usitatius tropos quã mo¬
dos. Singłoꝵ autẽ modoꝵ siue tro¬
poꝵ nomina. ut singuł singula refe¬
rant᷑: difficillimũ ẽ ⁊ insolentissimũ
latine eñciare. Uñ qͥdã int̾p̾tes nr̃i¬
qđ ait apłs quȩ st̃ in allegoria. nolen¬
tes grecũ uocabulũ ponere: circũlo¬
quendo int̾ptatist̃ dicentes. quȩ st̃
aliud ex alio significantia. Huius aut̃
tropi id ÷ allegoriȩ pluresst̃ species.
in quib eͣ etiã illud qd d̾r enignia.
Diffinitio aut̃ ipsius nominis generał:
om̃s etiã species complectat᷑ necesse . ẽ.
Ac ꝑ hoc sic̃ om̃ĩs equus animal ẽ ñ
omẽ anial equus ẽ.: ita om̃e enigina
allegoria ẽ: ñ om̃ĩs allegoria eniꝰmaẽ.
Qͥd ẽ gͦ allegoria. nͥ tropus. uͥ ex alio

Expanded text:
nesciunt, in quibus est doctrina quaedam de locutionum modis, quos Graeci tropos vocant, eoque graeco vocabulo etiam nos utimur pro latino. Sicut enim schemata usitatius dicimus quam figuras, ita usitatius dicimus tropos quam modos. Singulorum autem modorum sive troporum nomina, ut singula singulis referantur, difficillimum est et insolentissimum latine enuntiare. Unde quidam interpretes nQuae sunt in allegoria , nolentes graecum vocabulum ponere, circumloquendo interpretati sunt dicentes, Quae sunt aliud ex alio significantia. Hujus autem tropi, id est allegoriae, plures sunt species, in quibus est etiam quod dicitur aenigma. Definitio autem ipsius nominis generalis, omnes etiam species complectatur necesse est. Ac per hoc sicut omnis equus animal est, non omne animal equus est: ita omne aenigma allegoria est, non omnis allegoria aenigma est. Quid ergo est allegoria, nisi tropus ubi ex alio
Abbreviated transcription (Latin):
Nã nͥ tardis multũ: iste sensus in ꝓmp¬
tu ẽ. Enigna ẽ aute ut breuit᷑ explicẽ.
obscura allegoria. sicuti ẽ: Sanguisuge
allegoriã nominaũ apłs. ñ in uerb̃ eam
repꝑit s: in facto.: cũ ex duob filiis a¬
brahȩ uno de ancilla: altero de libera.
qđ ñ dictũ s etiã factũ fuit. duo testam̃¬
ta intelligenda monstrauit: qđ ante ꝗͣ.
exponeret obscurũ fuit. Proinde alle¬
goria talis qđ ẽ generale nom̃: posset
da ẽ sententia: & ex illo scilicet qđ ait
uidemꝰ nc̃ ꝑ speculũ: & ex isto qd̵ ad
te. Proinde quantũ mͥ uidet᷑. sicut
nomine speculi ymaginẽ uoluit
intelligi: ita nomine enigmatis quã¬
uis similitudine̾. tam̃ obscurã ⁊ ad

Expanded text:
multum tardis iste sensus in promptu est. Aenigma est autem, ut breviter explicem, obscura allegoria, sicuti est, Sanguisugae allegoriam nominavit Apostolus, non in verbis eam reperit, sed in facto, cum e duobus filiis Abrahae, uno de ancilla, altero de libera, quod non dictum, sed etiam factum fuit, duo Testamenta intelligenda monstravit; quod antequam exponeret, obscurum fuit: proinde allegoria talis, quod est generale nomen, posset una est sententia; et ex illo scilicet quod ait, Videmus nunc per speculum; et ex isto quod n aenigmate. Proinde, quantum mihi videtur, sicut nomine speculi imaginem voluit intelligi; ita nomine aenigmatis quamvis similitudinem, tamen obscuram, et ad
Abbreviated transcription (Latin):
re cap̃t cũ sit ymago ⁊ głia di. De qͥb̃
uerb̾: iã in libro duo decimo disseru¬
iꝰ. Tranfformam᷑ qͥ dix̃ de forma in
formã mutam᷑. atq transimꝰ de fo.¬
ma obscura in formã lucidã: qr ⁊ ip¬
sa obscura ymago diẽ. E si ymago.
ꝓfecto etiã głia in qua hoĩnes creati
sumꝰ. p̃stantes cȩteris animalibus.
De ipsa quippe natura humana.
dictũ ẽ. Uir qͥdẽ ñ debet uelare ca-¬
p̃t: cũ sit ymago ⁊ głia dĩ. Quȩ na¬
tura in reb creatis excellentissima.
cũ a suo creatore ab ĩpietate iustifica¬
tͣ a deformi forma. formosã transfer¬
t᷑ in formã. Est quippe ⁊ in ipsa ĩpi¬
etate quantomagis dãpnabile uiciũ.
tanto certius natura laudabilis. Et
ꝓpt̾ hoc addidit. de głia ingłiã. De
głia creatiõis: ingłiã iustificationis.
Quã ius possit hoc ⁊ aliis modis intel¬
ligi qd̾ dictũ ẽ de głia in głiã. De glia¬
fidi: in głiã speciei. De głia qua filii

Expanded text:
sit imago et gloria Dei : de quibus verbis jam in libro duodecimo disseruimus. Transformamur ergo dicit, de forma in formam mutamur, atque transimus de forma obscura in formam lucidam; quia et ipsa obscura, imago Dei est; et si imago, profecto etiam gloria, in qua homines creati sumus, praestantes caeteris animalibus. De ipsa quippe natura humana dictum est, Vir quidem non debet velare caput, cum sit imago et gloria Dei. Quae natura in rebus creatis excellentissima, cum a suo Creatore ab impietate justificatur, a deformi forma formosam transfertur in formam. Est quippe et in ipsa impietate, quanto magis damnabile vitium, tanto certius natura laudabilis. Et propter hoc addidit, de gloria in gloriam: de gloria creationis in gloriam justificationis. Quamvis possit hoc et aliis modis intelligi, quod dictum est, de gloria in gloriam: de glofidei in gloriam speciei; de gloria qua filii
Abbreviated transcription (Latin):
lata facie głiã d̾ni specłantes. in eandẽ
ymaginẽ transformam. de głia in
głiã.: tanqͣ. a dni sp̃u. Speculantes
dix̃ ꝑ speculũ uidentes: ñ de specła
ꝓspicientes. Qđ in greca lingua ñ
ẽambiguũ.: uñ in latinũ translatȩ
sunt apłicȩ litterȩ. Ibi quippe speculũ
ubi apparent ymagines rerũ ab spe-¬
cula de cuiꝰ altitudine longuis aliqͥd
intuem. etiã sono uerbi distat omĩno:
ait in eandẽ ymaginẽ tranfformam᷑.
utiq ymaginẽ di uult intelligi. ean¬
dẽ dicens. istã ipsã scilicet. id÷ quã

Expanded text:
acie gloriam Domini speculantes, in eamdem imaginem transformamur de gloria in gloriam, tanquam a Domini Spiritu . Speculantes dixit, per speculum videntes, non de specula prospicientes. Quod in graeca lingua non est ambiguum, unde in latinam translatae sunt apostolicae Litterae. Ibi quippe speculum ubi apparent imagines rerum, a specula de cujus altitudine longius aliquid intuemur, etiam sono verbi distat omnino; ait, In eamdem imaginem transformamur: utique imaginem Dei vult intelligi, eamdem dicens, is
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ nouimꝰ qͥd sit omĩpotentia. de
onuĩpotente dõ credimꝰ: & scđm spe¬
cies ⁊ genera rerũ uel natura insita.
uel exꝑientia collecta. de factis hu¬
ius cemodi cogitamꝰ: ut ñ sit ficta
fides nr̃a. Neq enĩ nouimꝰ faciem
uirginis mariȩ: ex qua ille a uiro
intacta neq in ipso partu corrupta
mirabilit natus ẽ nec quib mẽbroꝵ
linam̃tis fuerit lazarus. nec betha¬
niã. nec sepulchrũ. lapidẽq illũ quẽ
remoueri iussit cũ eũ resuscitaret.
uidimꝰ nec monum̃tũ nouũ excisũ
in petra. unde ipse resurrexit: nec
montẽ oliueti unde ascendit in cęlũ:
neq omĩno scimꝰ quicũq ista ñ uidi¬
mꝰ. anita sint ut ea cogitamꝰ immo uͦ
ꝓbabilius existimamꝰ. ita ñ ẽẽ. Nãq cũ
alicuiꝰ facies uelloci ł hominis. uel cu¬
iuslibet corporis eadẽ occurrerit ocu¬
lis nostris. quȩ occurrebat
animo cũ eam prius quã uideremꝰ
cogitabamꝰ: non paruo miraculo mo¬

Expanded text:
m novimus quid sit omnipotentia, de omnipotente Deo credimus, et secundum species et genera rerum vel natura insita vel experientia collecta, de factis hujuscemodi cogitamus, ut non ficta sit fides nostra. Neque enim novimus faciem virginis Mariae, ex qua ille a viro intacta neque in ipso partu corrupta mirabiliter natus est. Nec quibus membrorum lineamentis fuerit Lazarus, nec Bethaniam, nec sepulcrum lapidemque illum quem removeri jussit cum eum resuscitaret, vidimus, nec monumentum novum excisum in petra unde ipse resurrexit, nec montem Oliveti unde ascendit in coelum: neque omnino scimus, quicumque ista non vidimus, an ita sint ut ea cogitamus, imo vero probabilius existimamus non esse ita. Namque cum alicujus facies vel loci vel hominis vel cujuslibet corporis eadem occurrerit oculis nostris, quae occurrebat animo, cum eam priusquam videremus cogitabamus, non parvo miraculo mo