comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sustineatur. Hoc est enim quod ait. Ut
bine bases: singulis per duos angulos
subiciantur. Due enim bases due intel
stinent: qm̃ sine his duab in telligen¬
tiis. sacre legis libros nec tenere nec por¬
tare ualemus. he aũ bases argentee st̾.
qm̃ ce munde ce uere sunt. Quod enim
argentum eloquii puritatem &e uerita¬
tem significet: audi psalmistam. E lo¬
quia clm̃ eloquia casta. argentum igne
exam̃. Ideo enim in angulis he bases
posite surit: ut ima qualibet sublata.
tabula stare non ualeat. Eadit gͥ tabu¬
la: nͥ utraq teneatur. Hoc autem illi
audiant: qui uł tamen ad luteram
uł tamen sp̃ualiter scͥpturas intellig̾e
uolunt. Et dum unam tantum in
unam basem tabulam ponunt: caueant
ne &e ip̃i cum tabula cadant. In lat̾e
quoq sccło tab̃natuli quod uergit ad
aquilonem: ugiiti tabule erunt. qua¬
draginta habentes bases argenteas.
Bine bases. singulis tabulis subponco¬
tur. hec aũ qu ñ intelligit: supditã

Expanded text:
sustineatur. Hoc est enim, quod ait, ut sustineatur. Hoc est enim, quod ait, ut binae bases singulis tabulis per duos angulos subjiciantur; duae enim bases, duae intestinent, quoniam sine his duabus intelligentiis sacrae legis libros nec tenere, nec portare valemus. Hae autem bases argenteae sunt, quoniam et mundae, et verae sunt. Quod enim argentum eloquii puritatem et veritatem significet, audi Psalmistam: « Eloquia Domini casta, argentum igne examinatum . » Ideo enim in angulis hae bases positae sunt, ut unaqualibet sublata, tabula stare non valeat; cadit igitur tabula, nisi utraque teneatur. Hoc autem illi audiant, qui vel tantum ad litteram, vel tantum spiritualiter Scripturas intelligere volunt, et dum tantum in unam basem tabulam ponunt, caveant ne et ipsi cum tabula cadant. « In latere quoque secundo tabernaculi quod vergit ad aquilonem, viginti tabulae erunt, quadraginta habentes bases argenteas binae bases singulis tabulis subponqui non intelligit, supradictam
Abbreviated transcription (Latin):
strum. E uib ꝑ quadraginta bases ar¬
genteas fundes: ut bine bases singulis
tabulis per duos angulos subitiant᷑.¬
libri ueteris testamenti: siquidem ruth
iniudicum. & neciias in ezre libro cõ¬
putantur. Noui uͦ testam̃ti: sunt libri
sex. Quattuor indelicet euͣmgłia. actͦ
apłorum & apocalipsis. E etera uero:
non libri sed epłe uocantur. Om̃s ergo
libri uteiꝰq testam̃tr. sunt qͣdragnnta
ce octo. Toticlem aũ sunt et tabule qͥb
claudit᷑ tab̾naculum. Yide gͥ: quam
conuenienter libri ꝑtabulas intelli¬
gantur. Uiginti gͥ tabule ponunturr
in latere meridiano: quatuiꝰ denario
numero duplicato. totam legem dupli¬
citer intelligendam esse sciamus: ut
prius scdm litt̾am. dende uero sp̃ualt̃
totam legeni ex ponamus. Si enim hoc
solum iudei intellexissent: hodie non
litt̾am. ce sp̃ualiter leg̃e & ꝓpħas intel
ligamus: ae has duas bases uncuiq ta¬
bule subiciamus. quib & teneatur &

Expanded text:
strum. Quibus quadraginta bases arstrum. Quibus quadraginta bases argenteas fundes, ut binae bases singulis tabulis per duos angulos subjiciantlibri Veteris Testamenti; siquidem Ruth in Judicum, et Nehemias in Esdrae libris computantur. Novi vero Testamenti sunt libri sex: quatuor videlicet Evangelia, Actus apostolorum et Apocalypsis; caeteri vero non libri, sed Epistolae vocantur. Omnes ergo libri utriusque Testamenti sunt quadraginta et octo; totidem autem sunt et tabulae, quibus clauditur tabernaculum. Vide igitur quam convenienter libri per tabulas intelliguntur. Viginti ergo tabulae ponuntur in latere meridiano; quatenus denario numero duplicato, totam legem dupliciter intelligendam esse sciamus, ut prius secundum litteram, deinde vero spiritualiter totam legem exponamus. Si enim hoc solum Judaei intellexissent, hodie non litteram, et spligamus, et has duas bases unicuique tabulae subjiciamus, quibus teneatur et
Abbreviated transcription (Latin):
qui obseruauerit: nichil ei de erit ad ꝑ¬
fectionem. Habent aũ cubitum ce climi¬
dium in latitudine: qm̃ unusquisq li¬
ber imꝑfectus est qͣntum ad se. & ut euis
dimiduis cubitus compleri ualeat: alte¬
rius indiget supplem̃to. Unde ce se ui¬
cissim intestimonium uocant. Nam
ipsa quoq euungłia: multis in locis
lege ce ꝓpħis confirmantur. O quotiẽs
beatus paulus in huiꝰ tabule qͣm minc
de auramus ex positione necessarius ẽ.
Tabulis gͥ tabule iungantur: omnesq
medii ce imꝑfecti enbiti. aliorum con¬
incdione compleantur. Unde ce subdi¬
tur. In lateribus tabule due in castrature
fient: quib tabula alteri tabule conecte¬
tur. Quasi enim ꝑ in castraturam inter
se tabule conectuntur: quando sacra
uolumina tam concorditer quib dam
in locis sibi conueniunt: ut idem peni¬
tus dicere uideantur. Sequitur.¬
yarum uiginti erunt in latere
meridiano. quod uergit ad au¬

Expanded text:
qui observaverint 95 nihil eis deerit ad pqui observaverint 95 nihil eis deerit ad perfectionem. Habent autem cubitum et dimidium in latitudine, quoniam unusquisque liber imperfectus est, quantum ad se, et ut ejus dimidius cubitus compleri valeat, alterius indiget supplemento; unde et se vicissim in testimonium vocant. Nam ipsa quoque Evangelia multis in locis lege et prophetis confirmantur. O quoties beatus Paulus in hujus tabulae, quam nunc deoramus, expositione necessarius est! Tabulis ergo tabulae jungantur, omnesque medii et imperfecti cubiti aliorum conjunctione compleantur; unde et subditur: « In lateribus tabulae, duae incastraturae fiant, quibus tabula alteri tabulae connectetur. » Quasi enim per incastraturam inter se tabulae connectuntur, quoniam sacra volumina tam concorditer quibusdam in locis sibi conveniunt, ut idem penitus dicere videantur. « Quarum viginti erunt in latere meridiano, quod vergit ad Au
Abbreviated transcription (Latin):
suscipiebat. Sic gͥ pͥmum indumen¬
tum penitentia. ce cilitium scđm mar¬
tẏrium. t̾rium celum. His gͥ breuit̃
expositis: de tabnlis indeamus.
acies & tabulas stantes
ante tab̃naculum: de lignis se¬
thim. Que singule denos cubitos in
longitudine habeant: ce in latitudine
singulos ac semissem. Per tabulas¬
enim sicut in sequentib aꝑtissime
libri significantur. Quot enim sunt
tabule: tot sunt ce libri. Stant autẽ¬
añ tab̾naculum ut semꝑ alhis qui ir
tabernaculo sunt uideantur: q̃m sa¬
cre legis uolumina. semꝑ añ oculos
habere debemus. Fiunt uero he tabu¬
le de lignis sechim. qđ spina int̃pre¬
tatur: qm̃ scõrum librorum sententie
semꝑ pungunt &e redargiunt pecca¬
tores. Habent autẽ denos cubitos in
longitudine: quia decem legis p̃tepta
nos docent & obseruare admonent.
Neq enim plus longitudinis habere
potuerunt: qm̃ in illis decem uerbis
totius legis plenitudo continetur. Que

Expanded text:
suscipiebat. Sit igitur primum indumensuscipiebat. Sit igitur primum indumentum poenitentia et cilicium, secundum martyrium, tertium coelum. His autem breviter expositis, de tabulis videamus. « Facies et tabulas stantes ante tabernaculum de lignis Setim, quae singulae denos cubitos in longitudine habeant, et in latitudine singulos ac semissem. » Per tabulas, sicut in sequentibus apertissime libri significantur; quot enim sunt tabulae tot sunt et libri. Stant autem-ante tabernaculum, ut semper ab his, qui in tabernaculo sunt, videantur; quoniam sacrae legis volumina semper ante oculos habere debemus. Fiunt autem hae tabulae de lignis Setim, quod spina interpretatur, quoniam sanctorum librorum sententiae semper pungunt et redarguunt peccatores. Habent autem denos cubitos in longitudine; quia decem praecepta legis nos docent et observare admonent. Neque enim plus longitudinis habere potuerunt, quoniam in illius decem praeceptis totius legis plenitudo continetur; quae
Abbreviated transcription (Latin):
iatintt̾inis pellibus. Tria enim opm̃¬
ta habuit tab̾natulum idest scã et¬
cłia. Primum: cilicinũ. Sccłm: pel¬
les rubras. Tertium: pelles iacinctinas.
Rm̃ enim peccatorib ad penitentiã
conũsis cilitium connenit: ideo cili¬
cium penitentes significat. Quia ue¬
ro ꝓprio sanguine martyres rubri¬
cantur : ideo pelles rubricate marty¬
res indicant. At uero iacinctus. qͥa¬
celicum ce aerium colorem habet: ideo
quidem pro celo ponitur. Qm̃ igct᷑ pec¬
catoribus ad fudem conuersis statim i
ip̃o fidei inttio penitentia in ingebat᷑:
ñ immerito pͥmum eorum oꝑm̃taurm
cilicium erat. Et cum quidam eorum
statim suscepta penitentia prius etiã
qmͣ baptirari potunssent: ad supplici¬
um tract̾i decollarenttur: qd aliud isti
qmͣ pelles rubricatas post cilitium in¬
duebant: At uͦ qͥa mox inrubricatis
palibus corpus inuolutum relinqͣns.
celi secreta anima penetrabat: t̾cium
quidem oꝑim̃tum pelles iacinctinas

Expanded text:
hyacinthinis pellibus. » Tria enim operimenhyacinthinis pellibus. » Tria enim operimenta habuit tabernaculum, id est sancta Ecclesia: primum cilicinum, secundum pelles rubras, tertium pelles hyacinthinas. Quoniam enim peccatoribus ad poenitentiam conversis cilicium convenit, ideo cilicinum poenitentes significat. Quia vero proprio sanguine martyres rubricantur, ideo pelles rubricatae martyres indicant. At vero hyacinthus, quia aereum colorem habet, ideo quidem pro coelo ponitur. Quoniam igitur peccatoribus ad fidem conversis statim in ipso fidei initio poenitentia injungebatur, non immerito primum eorum operimentum cilicium erat; sed cum quidam eorum statim suscepta poenitentia, prius etiam quam baptizari potuissent, ad supplicium tracti decollabantur, quid aliud isti quam pelles rubricatas post cilicium induebant? At vero quia mox in rubricatis pellibus corpus involutum relinquens, coeli secreta anima penetrabat, tertium quidem operimentum peiles hyacinthinas
Abbreviated transcription (Latin):
naculi: ce cubitus ex una pendebit. &
alter ex altera qui plus est in sagorum
longitudine: utrumq latus tab̃naculi ꝓ¬
tegens. Quod enim saga &e infronte ta¬
bernaculi. & in postĩoribus & in utraq
parte acortinis suꝑ habiradat: signifi¬
catio est quod &e in pͥncipio eccłie oe in eiꝰ
ultima consummatione. &e mͦ qm cdliui
in hoc mundo uersatur. semꝑ mali
plures sunt quam bomi. Lamen quia
&e infine srãm eccłiam ꝓtectione indi¬
gere sigrificat: qm̃ & inpͥncipio ma¬
iorem tͥbulationem passa est. & maio¬
rem infrne passura est. De pͥma nam¬
q eiꝰ ꝑserutione dñs ait. Uenit hora
ut ominis qui int̾ficit nos arbitret᷑
obsequium se prestare deo. De uluma
autẽ sit ait. Erit enim tunc tͥbulatio
talis: qualis non fuit ab initio seculi
usq nunc: neq fiet. Hec autem de sa¬
gis dicta sunt.
laties & oꝑm̃itum aliud tecto: de
pellibus arietum rubricatis. Et
suꝑ hoc rursum aliud oꝑiñtum: de

Expanded text:
naculi; et cubitus ex una parte pendebit, et naculi; et cubitus ex una parte pendebit, et alter ex altera, qui plus est in sagorum longitudine utrumque latus tabernaculi protegens. » Quod saga et in fronte tabernaculi, et in posterioribus, et in utraque parte a cortinis sic abundant, significatio est, quod et in principio Ecclesiae, et in ejus ultima consummatione, et modo quandiu in hoc mundo versantur, semper mali plures sunt quam boni; tamen quia et fine sanctam Ecclesiam protectione indigere significat, quoniam et in principio majorem tribulationem passa est, et majorem in fine passura est. De prima namque ejus persecutione Dominus ait: « Venit hora, ut omnis, qui interficit vos, arbitretur se obsequium praestare Deo . » De ultima autem sic: « Erit tunc tribulatio talis, qualis non fuit ab initio saeculi usque nunc, neque fiet . » Haec autem de sagis dicta sint. « Facies et operimentum aliud tecto de pellibus arietum rubricatis, et super hoc aliud operimentum de
Abbreviated transcription (Latin):
anse autẽ ce insagis & in cortinis ilem
significant. Due nero sagorum partes.
auo eccłie parietes sunt: de quib iam
diximus. Comungunt᷑ autẽ he aue
partes cortinarum qͥnqͣginta fibulis
eneis: sicini &e due partes cortinarum
qͥnqͣginta circulis aureis. Idem enim
sunt cͥculi aurei: quod fibule enee. Sig¬
nificant enim ut diximus : qͥnquagni¬
ta libros utͥusq testamenti. Sed in cor¬
tinis comungendis aurei funt: qͥa
doctos ibi & religiosos iuros comingñt.
Hic autem ener. quia in doctos & pecca¬
tores ununt. Qui ñ tantum ad aurũ
&e sapientiam que in eis refulget. qͣn¬
tum ad es &e sonantem litt̾am. &e sim¬
plicem historiam atcendunt. De qͥb
subditur. Quinqͣgnata fibulas eneas
facies. quib ungantur anse: nt mrñ
ex omnib oꝑmientum fiat. Sicq etiã
in hisunum ouile: ce unus pastoꝵ.
uod autẽ suꝑfuerit
in sagis que p̃parantur tecto.
id est unum sagum quod ampluis ẽ.
ex medietate cius oꝑies posteriora talrr¬

Expanded text:
Ansae autem et in sagis, et in cortinis idem significant. Duae vero sagorum partes, duo Ecclesiae parietes sunt, de quibus jam diximus. Conjunguntur autem hae duae partes quinquaginta fibulis aeneis, sicut et duae partes cortinarum quinquaginta circulis aureis; idem enim sunt circuli aurei, quod fibulae aeneae: significat enim, ut diximus, quinquaginta libros utriusque Testamenti. Sed in cortinis conjungendis aurei sunt, quia doctores ibi et religiosos viros conjungunt; hic autem aenei, quia indoctos et peccatores uniunt, qui non tantum ad aurum et sapientiam, quae in eis fulget, quantum ad aes, et sonantem litteram, et simplicem historiam attendunt; de quibus subditur: « Quinquaginta fibulas aeneas facies, quibus jungantur ansae, ut unum ex omnibus operimentum fiat; » sitque in his unum ovile, et unus pastor. « Quod autem superfuerit in sagis, quae parantur tecto, id est unum sagum, quod amplius est, ex medietate ejus operies posteriora taber
Abbreviated transcription (Latin):
tra se ueniunt. se oseulantur. se am¬
plexantur. se tenent: quando t̾tus iu¬
stum. prudens prudentem. fortis for¬
tem. modestus modestum. patiens pa¬
suetum. mi sericors misericordem dili¬
git: & caritatis ulnis amplectitur.
has enim ansulas si mundi amato¬
ris habuissent: se ritiq ñ odissent. ñ
persequerent᷑. ñ ocridererit. ñ fiagella¬
rent. neq tantis iniuriis alter alt̾um¬
eos aut in eccłie cortinis non eẽ. aut
sine ansulis esse manifestum est. Cum
enĩ in una sc̃orum congregatione plu¬
res homines ita sibi consentientes. ce
caritatis uinculo colligatos uideas.
it ñ plures sed unus homo ẽẽ. putet᷑.
nonne consideras quomͦ he ansule sͥ
occurrant. seq uicissim teneant: In¬
de enĩ mactibus apłorumidicit᷑ : qͥa
multitudinis credentium erat cor
unum &e anima una. Sequit᷑.¬

Expanded text:
ontra se veniunt, se osculantur, se comontra se veniunt, se osculantur, se complexantur, se tenent, quando justus justum, prudens prudentem, fortis fortem, modestus modestum, pasericors misericordem diligit, et charitatis ulnis amplectitur. Has enim ansulas si mundi amatores habuissent, se utique non odissent, non persequerentur, non occiderent, non flagellarent; neque tantis injuriis alter alterumeos, aut in Ecclesiae cortinis non esse, aut sine ansulis esse manifestum est. Cum enim in una sanctorum congregatione plures homines ita sibi consentientes, et charitatis vinculo colligatos videas, ut non plures, sed unus homo esse putetur, nonne consideras quomodo hae ansulae sibi occurrant, seque vicissim teneant? Inde in Actibus apostolorum dicitur: Quia « multitudinis credentium erat cor unum, et anima una
Abbreviated transcription (Latin):
Si gͥ homo quicumq es cortina esse
cupis: suscipe has ansulas. ut alteri cor¬
tine tͥ simili copuleris. Si quis huiꝰ
tabernaculi non desideret ẽẽ cortina:
Aut si cortina esse non ualet. sit sal¬
bet particula. Quicqͥd aũ est quia
in cortina est: ansu las habeat. Et si
ñ omnes: uł unam uł duas. Optima
ansula fides est: sine qua nulle corti¬
ne iunguntur. Hanc enim qͥa uide¬
us non habet: mͥ ñ coniungit᷑. N on
ansula copuletur. Similiter autẽ ce
heretiens quia hanc ansulam non¬
enun ut apłs ait pars fideli cum in¬
fideli: Que societas luti ad tenebras:
Que conuentio xͥ ad belial: Nam
& caritas ansula est: & talis ansu¬
la. ut ex ea cortine copulate. ea in¬
tegra seꝑari nequeant. Sunt autẽ
&e multe alie ansule: ut iusticia pru¬
dentia. fortitudo. temꝑantia. pax.
patientia. humilitas. benignitas.
manfuetudo. largitas. continentia.
iastitas. concordia. Sed quis easõs
enumerare ualeat: He aũ ansule ꝯ¬

Expanded text:
Si ergo, o homo, quicunque es, cortina esse Si ergo, o homo, quicunque es, cortina esse cupis, suscipe has ansulas ut alteri cortinae tibi simili copuleris. Si quis hujus tabernaculi non desideret esse cortina, aut si cortina esse non valebet ejus particula. Quidquid autem est, quia in cortina est, ansultam habeat, et si non omnes, vel unam, vel duas. Optima ansula fides est, sine qua nullae cortinae junguntur. Hanc enim, quia Judaeus non habet, mihi non conjungitur; non ansula copuletur. Similiter autem et haereticus, quia hac ansula enim, ut Apostolus ait, pars fidei cum infideli, quae societas luci ad tenebras, quae conventio Christi ad Belial? » Nam et charitas ansula est, et talis ansula, ut ex ea cortinae copulatae ex integro separari nequeant. Sunt autem et aliae multae ansulae, et justitia, prudentia, fortitudo, temperantia, pax, patientia, humilitas, benignitas, mansuetudo, largitas, continentia, castitas, concordia. Sed quis eas omnes enumerare valeat? Hae autem ansulae c
Abbreviated transcription (Latin):
lapis angularis xp̃c uocatur duos in
se conuingens parietes: ideos scilicet
&e genitiles. Coniungunt᷑ aũ cortine
ad innicem: per quod sc̃orum pacem
concordiam ce caritatem intelligimꝰ.
Nsulas quoq racin¬
ctinas in lateribus & summitati¬
bus fanes cortinarum: ut possirit in¬
uicem copulari. Quinqͥgenas ansu¬
las cortina habebit : in utraq parte
ita in sertas. ut ansa contra ansam
ueniat: &e alter alteri possit aptari.
Dixit enim ut quinq cortine sibi
mutuo uingerentur: quomͦ autẽ iun¬
gi debeant in siriuat. Habebat enim
una queq cortina ꝑ longum qͥnqua¬
ginta ansulas exutraq parte: quib
alteri cortine iuxta posite coniunge¬
rent᷑. Erant autẽ he ansule iacinctine
id est ielestis ce aerii coloris : per quas
uirtutes intelligimus. que utiq non
t̾renam. sed celestem habent originẽ.
Nullam enim uͥtutem. nͥ inde uenin¬
tem habemus. his ansulis uingunt᷑
cortine: his sibi inuitem copulantur.

Expanded text:
lapis angularis Christus vocatur, duos in lapis angularis Christus vocatur, duos in se conjungens parietes, Judaeos scilicet et gentiles. Conjurguntur autem cortinae ad invicem, per quod sanctorum pacem, concordiam et charitatem intelligimus. « Ansulas quoque hyacinthinas in lateribus ac summitatibus facies cortinarum, ut possint invicem copulari. Quinquagenas ansulas cortina habebit in utraque parte, ita inseveniat, et altera alteri possit aptari. » Dixit enim, ut quinque cortinae sibi mutuo jungerentur, quomodo autem jungi debeant, insinuat. Habebat enim unaquaeque cortina per longum quinquaginta ansulas ex utraque parte, quibus alteri cortinae juxta positae conjungeretur. Erant autem hae ansulae hyacinthinae, id est coelestis et aeri coloris, per quas, virtutes intelligimus, quae utique non terrenam, sed coelestem habent originem; nullam enim virtutem, nisi inde venientem habemus. His ansulis junguntur cortinae, his sibi invicem copulantur.
Abbreviated transcription (Latin):
Duplicatur autẽ utrumq testam̃tũ.
qͣndo pͥus scd̾m litteram. deinde uero¬
cubitorum: quatinus una queq pars
eccłie tantum extendatur. donͥ oe
scłm litteram. & sp̃ualiter utrumq
testam̃tum intelligere ualeant. Qui
testam̃tum non suscipit: cortiua esse
non potest. Bmnes enim cortine: unsꝰ
mensure sunt. Omnis gͥ gens. omins
sect̾a. omnis anima que utrumq testa¬
m̃itum non recipit: ad utrumq ani¬
plexandum se non extendit. & utrũq
dupliciter intelligendum ẽẽ ñ credit:
in eccłie cortinis ne quaqm intexetur.
Latitudo autem cortinarum est quat
suꝑ terram. Qin gͥ omma intelligere
non ualet. se saltem quattuor cubitis
extendat: ce enuiͣngelii breuitatem ĩ¬
telligat.
uinq cortine sibi iuinguntur
muttuo: & alie quinq nexu simili co
hereburit. Quod autẽ in duas partes
cortine aiuidunt᷑: duos eccłe parietes
significat. unum ex cͥcimicisione alte¬
rum exp̃putio uenientem. Unde et

Expanded text:
Duplicatur autem utrumque testamentum, Duplicatur autem utrumque testamentum, quando prius scubitorum, quatenus unaquaeque pars Ecclesiae tantum extendatur, donec et secundum litteram, et spiritualiter utrumque testamentum intelligere valeat. Qui testamentum non suscipit, cortina esse non potest; omnes enim cortinae unius mensurae sunt. Omnis igitur gens, omnis secta, omnis anima, quae utrumque testamentum non recipit, ad utrumque amplexandum se non extendit, et utrumque dupliciter intelligendum esse non credit, in Ecclesiae cortinis nequaquam 93 intexetur. Latitudo autem cortinarum est quatusuper terram. Quia igitur omnia intelligere non valet, saltem quatuor cubitis se extendant, et Evangelii brevitatem intelligat. « Quinque cortinae sibi jungentur mutuo, et alia quinque simili nexu cohaerebunt. » Quod in duas partes cortinae dividuntur, duos Ecclesiae parietes significat; unum ex circumcisione, alterum ex praeputio venientem. Unde et
Abbreviated transcription (Latin):
minib suadebant. P̾onebant & p᷑purã:
quando ad baptismi gr̃am eosuocabant.
Donebant &e coccum: qͣnͣdo ut igne sp̃c
flagrarent. et deum & ꝓximum dili¬
gerent. eos ammonebant. Ideo enim
coctus bis tingitur: qͥa caritas & ignis
amoris. &e ad dm &e ad ꝓximum exten¬
sus accenditur. Si enĩ solũ dm̃ diligas se¬
bistinctus uͦ quia duplici amore rubes¬
eis. Furat autẽ he cortine oꝑe pluma¬
rio quatinꝰ &e ipse uolare ualeant. et
omnes intuentes uolare doceant. Hic
enim he cortine fiunt: sed hic diutius
manere non debent. Sument enim
pennas ut aquile: ce uolabunt ce ñ
deficient.
ongitudo unius cortine habebit
niginti octo cubitos: latitudo quatuor
cubitorum erit. Ynins mensure fierit
unuersa tentoria. Cur emim uigiriti
octo cubitorum est cortinarum longi¬
tudor nisi quia in iugrati octo utͣmq
testam̃tum duplicatur: Bis namq de¬
cem &e bis quattuor: ugniti octo fuint.

Expanded text:
minibus suadebant. Ponebant et purpuram, minibus suadebant. Ponebant et purpuram, quando ad baptismi gratiam eos vocabant. Ponebant ad coccum, quando ut igne spiritus flagrarent, et Deum et proximum diligerent, eos admonebant. Ideo enim coccus bis tingitur, quia charitas et ignis amoris et ad Deum et ad proximum accensus extenditur. Si enim solum Deum diligas, sebis tinctus vero, quia duplici amore rubescis. Fiunt autem hae cortinae opere plumario, quatenus et ipsae volare valeant, et omnes eas intuentes volare doceant. Hic enim hae cortinae fiunt, sed hic diutius manere non debent. Sument enim pennas, ut aquilae, volabunt et non deficient. ongitudo unius cortinae habebit viginti octo cubitos; latitudo quatuor cubitorum erit. Unius mensurae fient universa tentoria. » Cur enim viginti octo cubitorum est cortinarum longitudo, nisi quia in viginti octo utrumque testamentum duplicatur? Bis namque decem, et bis quatuor viginti octo fiunt.
Abbreviated transcription (Latin):
ris est. ꝓ igne accipitur. Qm̃ gͥ ex his qͣ¬
tuor elem̃tis homines constãt: tota ha¬
rum cortinarum materies homines st̃.
Si enim eccł̃ie parietes ex hominib con¬
struuntur. quare &e cortine tabernaculi
ex hominib non texantur. Icem enim
est: & eccłia ce tab̾naculum. Sunt gͥ fil a
in cortins: qui in eccł̃ie parietib lapides
uocantur. Tot sunt autẽ he cortine.
ex quib hoc tab̾natulum. id est sc̃a et¬
cłia construitur: quot sunt gentium
nationes. Que quidem ideo decem c̃ẽ
apłi texuerunt. Unde & doctor gentiũ
beatus paulus: de arte scenofactoria in¬
uebat. Tot enim cortinas cexuerunt
apłi: quot gentes uel ciuitates ad dñm
conuerterurit. Ponebant gͥ apłi byssũ
retortam incortinis: quando terram id
est t̾renos ce pecc̃ores a mundi uolupta¬
tibus ad xͥ amorem &e fidem retorgue¬
bant. Ponebant ce iatinctum: qͣndo
sola celestia contemplari ce diligere ho¬

Expanded text:
ris est, pro igne accipitur. Quoniam igitur ex his quris est, pro igne accipitur. Quoniam igitur ex his quatuor elementis homines constant, tota harum cortinarum materies homines sunt. Si enim Ecclesiae parietes ex hominibus constituuntur, quare et cortinae tabernaculi ex hominibus non texuntur? Idem enim est Ecclesia et tabernaculum. Sint ergo fila in cortinis, quae in Ecclesiae parietibus lapides vocantur. Tot autem sunt hae cortinae, ex quibus hoc tabernaculum, id est sancta Ecclesia, construitur, quot sunt gentium nationes: quae quidem ideo decem esse apostoli texuerunt. Unde doctor gentium beatus Paulus de arte scenofactoria vivebat. Tot enim cortinas texuerunt apostoli, quot gentes vel civitates ad Dominum convertuntur. Ponebant igitur apostoli byssum retortam in cortinis, quando terram, id est terrenos et peccatores, a mundi voluptatibus ad Christi amorem et fidem retorquebant. Ponebant et hyacinthum, quando sola coelestia contemplari et diligere ho
Abbreviated transcription (Latin):
scõ credimus fabricatum:. ipsumq
fitemur ẽẽ. ponderis &e equalitatis. Se¬
quitur. Inspice & fac scđm exemplar
quod tibi inmonte monstratũ est. At¬
tentum eum reddlit: &e ut diligenter
inspiciat ammonet:: qm̃ magna st̃
que hic apparent. multoq maiora que
laterit. his autem ita compositis: ad
tab̾naculum fabricandum iam nunc¬
cum ferram̃tts sc̃ĩ sp̃c accedamꝰ.¬
abernaculum nͦ ita fiet. Decem cor¬
tinas de bysso retorta. & iacrncto
ac purpura. cocto qꝑ bistincto. uariatas
opere plumario. facies. Quid enim ista
significent. iam suꝑius diximus. Per
hec enim quattuor elementa. & quatu¬
or uirtutes pͥncipales significantur.
Bẏssus enim quia de terra oritur: t̾ram
designat. Iacinctus enim quia coloris
a erii est: pro aere ponitur. Purpura uͦ
quia piscium sanguine tingutiur: aqͣm
demonstrat. qm̃ ce pisces de aqua nascũ¬
tur. C̃occus nero quia igniti &e rubei colo¬

Expanded text:
sancto, credimus fabricatum, ipsumque sancto, credimus fabricatum, ipsumque esse ponderis et aequalitatis. Sequitur: « Suscipe, et fac secundum exemplar, quod tibi in monte monstratum est: » attentum eum reddit, et ut diligenter inspiciat, admonet, quoniam magna sunt quae hic apparent, multo majora quae latent. His autem ita compositis, ad tabernaculum fabricandum cum ferramentis Spiritus sancti accedamabernaculum vero ita fiet: Decem cortinas de bysso retortas, et hyacintho, et purpura, coccoque bis tincto variatas opere plumario facies. » Quid ista significent jam superius diximus. Per haec enim quatuor elementa, et quatuor virtutes principales significantur. Byssus enim, quia de terra oritur, terram designat; hyacinthus vero, quia coloris aerei est, pro aere ponitur: purpura autem, quia piscium sanguine tingitur, aquam demonstrat, quoniam et pisces de aqua nascuntur. Coccus vero, quia igniti et rubei colo
Abbreviated transcription (Latin):
cartras est. Qui enim hanc habent:
ociosi ẽẽ non possunt. Scdm illud.
&e tarde ardentes. ce ipsam pigritiam
&e tarditatem qͣm ab eis tollat. in ua¬
sis ad hoc p̃p̃aratis extinguit ce inter¬
miit. quatinus uł sic omnis lucerne
obscuritas penitus deleatur. Ego qͥdem
hec uasa si tamen uasa dici debent. ñ
enim nomen eisimpositum est curã
&e sollicitudinem esse puto. B. uã qui
habet: pigͣciam &e tarditatem in se pemi¬
tus extinxit. Qui qm̃ semꝑ sollicitus
est: numqͣm eiꝰ lucerna obscuratur.
Talis ciim erat apłs qui ait. Preter
ea que extͥnsecus surt in stantia mea to¬
tidiana: sollicitudo om̃ium eccłiarum.
Iste enim sic clare ardebat & lucebat:
ut emunctorio ñ indigeret.
mne pondus candelabri cum
umuersis uasis suis:. habebit ta¬
lentum auri mundissimi. Talentum¬
ties autem decem uł decies septem: septua
solum in lucernis uerum etiam in ip̃o
pondere possidet hoc candelabrum.
Inde & corpus dñicum operante sp̃u

Expanded text:
charitas est: qui enim hanc habent, charitas est: qui enim hanc habent, otiosi esse non possunt, secundum illud: « et tarde ardentes, et ipsa pigritiam et tarditatem, quam ab eis tollit, in vasis ad hoc praeparatis exstinguit et interimit, quatenus vel sic omnis lucernae obscuritas penitus diluatur. Ego quidem haec vasa si tamen vasa dici debent; non enim eis nomen impositum est, curam et sollicitudinem esse puto, quam qui habet, pigritiam et tarditatem in se penitus exstinxit, qui quoniam semper sollicitus est, nunquam ejus lucerna obscuratur. Talis enim erat Apostolus, qui ait: « Praeter ea, quae extrinsecus sunt, instantia mea quotidiana, sollicitudo omnium Ecclesiarum . » Iste enim sic clare ardebat, ut emunctorio non indigeret. « Omne pondus candelabri, cum universis vasis suis, habebit talentum auri mundissimi. autem decem vel decies septem, septuagsolum in lucernis, verum etiam in ipso pondere possidet hoc candelabrum. Unde et corpus Domini quod, operante Spiritu
Abbreviated transcription (Latin):
qͥb om̃s satiat sitientes. Unde ipsa ueri¬
tas ait. Qui credit in me: flumina¬
de uentre eiꝰ fluent aque uiue. b d̃
Hoc autem dicebat de sp̃u: quem ac¬
cepturi erant credentes in eum. Tres
sapientiam: qui solem suum oriri facit:
suꝑ bonos &e malos. De sꝑulis autem ce
liliis. id ip̃m quod supra intelligant.
It ergo breuiter dicatur: candelabrũ
est corpus xp̃i. Quattuor sciphr. quattu¬
or euungłia. Sꝑula uero: nel mundus
uel eius potestas que circuit totum
mundum. Liluim autẽ: eiꝰ diuinitas.
uel uirtitum odores. Segtem uͦ lucer
entur: fiant de auro purissimo. Nisi
enim he lucerne in quibdam pigre.
& tarde arderenit: emunctoriis uticꝑ
non indigerent. Ad hoc enim emũ¬
ctoria lucernis ad hiberttur: ut meliꝰ
lucearit. Est enim aliquis in eccłia:
cui sp̃c sapientie datus est. Qui si for¬
te ir predicatione & doctrina piger
est: eiꝰ lucerna emunctorio indiget ut
.claruus luceat. E munctorium autem

Expanded text:
quibus omnes satiat sitientes. Unde ipsa Veriquibus omnes satiat sitientes. Unde ipsa Veritas ait: « Qui credit in me, side ventre ejus fluent aquae vivae . » Quod Hoc autem dixit de Spiritu, quem accepturi erant credentes in eum . » Tres sapientiam, qui « solem suum oriri facit super bonos, et malos . » De sphaerulis autem et liliis idipsum, quod supra, intelligatur. Ut ergo breviter intelligatur, candelabrum est corpus Christi, quatuor scyphi quatuor Evangelia. Sphaerula vero vel mundus, vel ejus potestas, quae circumvenit totum mundum; lilium autem ejus divinitas, vel virtutum odores. Septem vero luceantur, fiant de auro mundissimo. » Nisi enim hae lucernae in quibusdam pigre 92 et tarde arderent, emunctoriis utique non indigerent. Ad hoc enim emunctoria lucernis adhibentur ut melius luceant. Est enim aliquis in Ecclesia, cui spiritus sapientiae datus est, qui si forte in praedicatione et doctrina piger est, ejus lucerna emunctorio indiget ut clarius luceat. Emunctorium autem
Abbreviated transcription (Latin):
bantur. Et ego quidem snꝑiorem
ribus sacramentis ep̃os illustrari. et
plus luminis et intelligentie eos susciꝑe
significabat. Sccła uͦ spera chorus
sacerdotum ce aliorum gradiuira in¬
telligebatur: que quidem oe sub ep̃is
est. & ñ tamen ad luminis claritatem
acceclit. Tercia uero laicorum om̃ium
qui ñ solum ep̃is uerum etiam cunctis
ticipare demonstrat. Descriptis igit᷑
om̃ib que ad candelabri hastile ꝑ¬
tinebant: nunc de eiꝰ calamis indea¬
mus. habebat enim unusqͥsq cala¬
mus tres sciphos: totidemq sꝑulas
ce lilia. Tres enim sciphi: tres speties
sapientie sunt.Phisica scilicet id est
naturalis. echica id est moralis: Logi¬
ca il est rationalis. Ex his enim tͥbus
sapientie partibus quasi extribus
seiphis. immo quasi ex tͥbus flumimi¬
bus. omnis sapientia decurrit. His
totus munclus portatur & in ebriat᷑.
hos gͥ tresciphos. unusqͥsq calamꝰ.
omi scientie plenitudine eum replere
ualet. Portat enim secum hos sciphosi

Expanded text:
nt. Et ego quidem superiorem ribus sacramentis episcopos illustrari, et plus luminis et intelligentiae eos suscipere significabat. Secunda vero sphaera, chorus sacerdotum et aliorum graduum intelligatur, qui quidem et sub episcopis est, et non tantum ad luminis claritatem accedit. Tertia vero laicorum omnium, qui non solum episcopis, verum etiam cunctis ticipare demonstrat. Descriptis ergo omnibus, quae ad candelabri hastile pertinebant, nunc de ejus calamis videamus. Habebat enim unusquisque calamus tres scyphos, totidemque sphaerulas et lilia. Tres enim scyphi tres species sapientiae sunt: physica, id est natura lis, ethica, id est moralis, logica, id est rationalis. Ex his enim tribus sapientiae partibus, quasi ex tribus scyphis, imo quasi ex tribus fluminibus omnis sapientia decurrit; his totus mundus potatur et inebriatur. Hos ergo tres scyphos unusquisque calamus, omnis scientiae plenitudine replere valet; portat enim hos scyphos,
Abbreviated transcription (Latin):
qui in eccłiam sunt in se colligere ce
retinere ualet. Lam enim eccłie partẽ
cratreula tenet: que euiglice predi¬
cationi obedire ñ rennuit. Medium
gͥ altaris: sola pars bonorum itelligit᷑.
lacies ce uectes
altaris de lignis sethim duos.
quos oꝑies laminis eneis ce induces
ꝑtirculos: eruntq ex utroq latẽ alta¬
ris ad portandum. Hoc aũ quid sig¬
nificet: satis suꝑius expositum est.
Dictum est enim. quid uectes. quid
ligna sethim quid lamine enee. &e qͥ
circuli designent. Non solidum sed in¬
ane & uacuum in tͥnsecus facies illud.
sicut tͥ in monte monstratũ est. Qnͣ¬
tum enim ad litt̃am ideo ñ solidum
sed in ane & uacuum hoc altare fa¬
ctum est: ut facilius portari potuiss.
Qnͣtum enim ad significationem ideo
uatuum e concauũ est: ut cdei thes¬
auros in se ce reciꝑe &e retinere ualeat.
Quid est aũ quod totum tab̃naculũ
cum tabulis et columpnis de auro ce¬
de argento fit. altare uͦ quod dignus

Expanded text:
qui in Ecclesia sunt, in se colligere et retinere valet; eam enim Ecclesiae partem craticula tenet, quae evangelicae praedicationi obedire non renuit. Medium autem altaris sola pars bonorum intelligitur. « Facies, et vectes altaris de ligquos operies laminis aereis, et induces circulos, eruntque ex utroque lateris ad portandum. » Hoc autem quid significet, satis superius expositum est. Dictum est enim quid vectes, quid ligna setim, quid laminae aeneae, et quid circuli designent, atque idem saepiane et vacuum intrinsecus facies illud, sicut tibi in monte monstratum est. » Quantum enim ad litteram, ideo non solidum, sed inane et vacuum hoc altare factum est, ut facilius portari potuisset. Quantum autem ad significationem, ideo vacuum et concavum, ut Dei thesauros in se recipere et continere valeat. Quid autem est quod totum tabernaculum cum tabulis et columnis de argento fit, altare autem, quod dignius
Abbreviated transcription (Latin):
quidem de anrate erurit. &e habebunt
capita aurea et bases argenteas. In seret᷑
autẽ uelum per cireulos: intra quod pones
archam testimonii. Ex quo scũarium. et
scũ aria sc̃ũarii diuidentur. Hoc enĩ uelũ
qd positum erat inter scã. &e sc̃a sc̃orumr.
testante apło celum significat. Ait enim.¬

Expanded text:
unt capita aurea, et bases argenteas. Inseretur autem velum per circulos, inter quos pones arcam testimonii, ex quo sanctuarium, et sanctuarii sanctuaria dividentur. » Hoc velum, quod positum erat inter Sancta sanctorum, testante Apostolo, coelum significat. Ait enim
Abbreviated transcription (Latin):
q predicatione es freqͣnter accipit᷑.
aciesq in usus eiꝰ
lebetes ad sustiendos cmeres. &
forcipes. atq suscinulas. & ignium
receptacula. Malus lebes ille de quo
dicit᷑. M oab lebes spei mee. Hi autem
lebetes boni sunt. qui altari deseruiunt.
qui altare mundant. qui altaris ci¬
neres suscipiunt. Per hoc enim sacerdo¬
tes intelligunt᷑: qͥa dei altare qił est ec¬
cłia abomini sorditate tergentes alioꝵ
cineres et pectata in se suscipurnt. let
Suscipiunt enim ut deleanit: non ut
teneant. De quib dr᷑. Peccata populi
mei comedent. Hi atĩ ce forcipes tenent:
qͥbus carbones de igne trahant. Carbo¬
nes enim de igne trahere est: eos qui
tͥbulationis &e angustiarum igne exu¬
runtur. fraterna caritate aduiuare
ce consolari. Consolatio namq ce auxi¬
lium forcipes surit: quib afflicti de
igne et angustiis liberantur. Unde

Expanded text:
ccipitur. « Faciesque in usus ejus lebetes ad suscipiendos cineres, et forcipes, atque fuscinulas, et ignium receptacula. » Malus lebes ille, de quo dicitur: « Moab lebes spei meae . » Hi autem lebetes boni sunt, qui altari deserviunt, qui altare mundant, qui altaris cineres suscipiunt: per hos sacerdotes intelliguntur, qui Dei altare, quod est Ecclesia, ab omni sorditate tergentes, aliorum cineres, et peccata in se suscipiunt, et ssuscipiunt enim, ut deleant, non ut teneant, de quibus dicitur: « Peccata populi mei comedent . » Hi autem et forcipes tenent, quibus carbones de igne trahunt. Carbones enim de igne trahere, est eos, qui tribulationis et angustiarum igne exuruntur, fraterna charitate adjuvare et consolari. Consolatio namque et auxilium forcipes sunt, quibus afflicti, de igne et angustiis liberantur. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
tos maltitudine. Cortina aũ per qͣttu¬
or angulos ex ip̃o erunt: et oꝑies ilłd
ere. Finito aũ tab̾naculo: ae altari loqͥ¬
loqui incipit. Et pene ia ipsum per alta¬
re siguificat: quod per tab̾naculum sig¬
nificauit. Mos enim ꝓpħarum est: unã
eãdemq rem diuersis modis significare.
Bed qͥdem in lbro apocalipsis aꝑte di¬
noscitur: uͥ una eademq uisio sẽpties di¬
uersis figuris replicatur. Altare en im
hoc in loco eccłiam designat. Ne quare
dicatur de lignis sechim fieri: qui suꝑi¬
ora legit ñ ignorat. Hoc autẽ altare
quadrum est: qm̃ in gͣttuor mundi
partes scã eccłia extenditur ce dilatat᷑.
Quas quidem psalmista. breniter enu¬
ti. horum quinc librorum fides ce man¬
data sufficut. Si enmi sp̃ualiter in¬
telligantur. totum & uetus & nonum
testam̃tum in eis continent᷑. Quos qui¬
dem ideo moy ses ꝓ. umnib aliis uolu¬
minibus ponit: qm̃ & om̃s alios in se
amplecturitur. & quasi pͥmogeniti int̃

Expanded text:
itudine. Cornua autem per quatuor angulos ex ipso erunt, et operies illud aere. » Finito enim tabernaculo, de altari loqui incipit, et pene idipsum per altare significat, quod per tabernaculum significavit. Mos enim est prophetarum unam eamdemque rem diversis modis significare. Quod quidem in libro Apocalypsis aperte dignoscitur, ubi una eademque visio septies diversis figuris replicatur. Altare enim hoc in loco Ecclesiam designat: quod quare dicatur fieri de lignis Setim, qui superiora legit, non ignorat. Hoc autem altare quadrum est, quoniam in quatuor mundi partes sancta Ecclesia extenditur et dilatatur. Quas quidem Psalmista breviter enuti horum quinque librorum fides et mandata sufficiunt. Si enim spiritualiter intelliguntur, totum et Vetus, et Novum Testamentum in eis continetur; quos quidem ideo Moyses prae omnibus aliis voluminibus ponit; quoniam et omnes alios in se complectuntur, et quasi primogeniti inter
Abbreviated transcription (Latin):
bilia magis necessaria ẽẽ dicit. Qͦ d
uͦ cortine ce saga in latitudine eqͣlia
sunt. id est quattuor cubitorum: om¬
nes iustos &e in iustos eandem quattu¬
or enuͣngłiorum fidem tenere demon¬
copulabis: ita ut sextum sagum in fron¬
te tec̾ti duplices. EFacies oe quinqͣgnita
ansas mora sagi unus: ut conungi
cum altero queat. Et qͥnqͣginta an¬
sas in ora sagi alterius : ut cum altero
cortinis suꝑhabundat medium du¬
plicatur infronte tecti: & medium oꝑ¬
it posteriora tab̾naculi. Non quod
unum sagum sic diuidatur: alioqͥn
totum tab̃naculum uno sago tegeret᷑:
sed quia unum sagum ideo ad ditum
est ut & cortrne omnes sagis oꝑiant᷑.¬

Expanded text:
bilia magis necessaria esse dicit. Quod bilia magis necessaria esse dicit. Quod vero cortinae et saga in latitudine aequalia sunt, id est quatuor cubitorum, omnes justos et injustos eamdem Evangeliorum fidem tenere democopulabis: ita ut sextum sagum in fronte tecti duplices. Facies et quinquaginta ansas in ora sagi unius, ut conjungi cum altero queat; et quinqsas in ora sagi alterius, ut cum altero cortinis superabundat, medium duplicatur in fronte tecti, et medium operit posteriora tabernaculi, non quod unum sagum ita dividatur, alioquin totum tabernaculum uno sago tegeretur; sed quia unum sagum ideo additum est, ut cortinae omnes sagis operiantur
Abbreviated transcription (Latin):
cornua ex ip̃o sunt: quia qͣttuor mun¬
di partes non aliunde sed de se ipsa
eccł̃ia sunt. Oꝑitur aũ totum altare
ere. quia tota eccłia noce clara ce con¬
sona in dei laudib cantare &e iubila¬
re ñ cessat. Ip̃a enim est cui dr̃. Ela¬

Expanded text:
cornua ex ipso sunt, quia quatuor muncornua ex ipso sunt, quia quatuor mundi partes, non aliunde, sed de ipsa Ecclesia sunt. Operitur autem totum altare aere, quia tota Ecclesia voce clara et consona in Dei laudibus cantare et jubilare non cessat. Ipsa est enim, cui d
Abbreviated transcription (Latin):
ce nouum testam̃tam: siquidem p̾ma
lex uetus testam̃tum dicitur. Non enĩ
sunt testam̃ta nisi dus. Hic gͥ liber
qui dr᷑ deuteronomii mednns est. in¬
ter utraq. si quidem illa replicat et
ista significat. Si autem ista significat:
ubieumq hic liber est qui scdła lex dicit᷑.
ibi & euungłia sunt. Aut gͥ libri moy¬
si ñ sunt nisi quattuor. aut eorum qͥn¬
tus sccł̃a lex. id est eimgłium intelli¬
gitur. Habet aittem hoc altare & tres
cubitos in altitudine: quia qͣndo eccłia
sursum erigitur. tres ei cubitos sufficit
mensurare idest patrem ce filium et
sp̃m scm̃ credere ce adorare. Noli pluꝰ
m̃surare quia ult̾iꝰ egͣdi ñ licet. Si enĩ
ulteriꝰ pro grediaris: uł si tamen non
progrediaris. iam de hoc altari non eriᷤ.¬
eris. Sequitur. Cornua autem ꝑ qͣttu¬
or angulos ex ip̃o erunt. Quattuor enĩ
cornua: qͥttuor mundi partes intali¬
guntur. Oriens iudelicet. occidens. sep¬
temtrio. & meridies. Hec aũ qͣttuor

Expanded text:
quidem prima lex Vetus Testamentum dicitur; non enim sunt Testamenta nisi duo. Hic ergo liber, qui dicitur Deuteronomii, medius est inter utrumque, siquidem illa replicat, et ista significat. Si autem ista significat, ubicunque hic liber est, qui secunda lex dicitur, ibi et Evangelia sunt. Aut igitur libri Moysi non sunt quatuor, aut eorum quintus secunda lex, id est Evangelium intellegitur. Habet autem hoc altare et tres cubitos in altitudine, quia quando Ecclesia sursum erigitur, tres ei cubitos sufficit mensurare, id est Patrem, et Filium, et Spiritum sanctum credere et adorare. Noli plus mensurare, quia ulterius egredi non licet; si enim ulterius progrediaris, vel si tantum non progrediaris, jam de hoc altari noeris. Sequitur: « Cornua autem per quatuor angulos, ex ipso erunt. » Quatuor enim cornua, quatuor mundi partes intelliguntur; Oriens videlicet, Occidens, Septentrio et Meridies: haec autem quatuor
Abbreviated transcription (Latin):
singłariter in sequentib exponemus.
Notandum aũ: qd ñ solum aaron s
&e filiis eiꝰ scã dñs uestim̃ta facere nilex
Non solum pontifices uerum etiam
corum filii minoris iudelicet ordinis sa¬
cerdotes. scĩs uestib indui debent. Mi¬
nistrant enim domino etiam ip̃i. &
ad altare accedunt: sacram̃ta tangunt
& sacerdotio fungurit᷑.
purpuram: coccumq bistinctum.
&e bẏssum. Hec aũ uł quatiuor elem̃ta

Expanded text:
singulariter in sequentibus exponemus. singulariter in sequentibus exponemus. Notandum autem quod non solum Aaron, sed et filiis ejus sancta Dominus vestimenta facere jubet. Non enim solum pontifices, verum etiam eorum filii, minoris videlicet ordinis sacerdotes sanctis vestibus indui debent. Ministrant enim Domino et ipsi, et ad altare accedunt, sacramenta tangunt, et sacerdotio funguntur. purpuram, coccumque bis tinctum, et byssum. » Haec autem vel quatu
Abbreviated transcription (Latin):
faciant uestes aaron. in quib sc̃ifi¬
catus ministret mͥ. Facies inquit us¬
stem scãm urtutib & sc̃ĩtate contex¬
tam. sapientia & scientia fabritatã:
ingłam & decorem. Qui enim hac
uestem illi uiri cordati. & sapierites fa¬
stri. Hanc enim uestem sci apłi fece¬
runt: qui nos suis sermonib docue¬
runt qualit̃ uestiri &e ornari debeamꝰ:
ut deo ministraturi cligni apparere ua¬
leamus. Hos autẽ ñ humana sapien¬
tia. sed sp̃c sc̃s qui eos repleuerat do¬
cuit. In his autẽ aaron sc̃ificatus mi¬
nistret dño: & nͥ his indittus & nisi
prius sc̃ificatus non ministret dño.
Uobis opontifices: uobis o eccłie mini¬
stri ⁊ ista dicuntur. Nos estis aaron.
nos estis sc̃ificati: uobis has uestes mau¬
ere. & in sc̃a scõrum in gredi licet.
et aũ erunt uestim̃ta que faci¬
unt. Rationabile &e suꝑ hume¬
rale & lineam strictam. cidarim. et
m̃ta scã aaron frĩ tuo &e filiis eius: uͭ
sacerdotio fungantur mͥ. Hec autẽ

Expanded text:
vestes 102 Aaron, in quibus sanctificatus ministret mihi. » Facies, inquit, vestem sanctam virtutibus et sanctitate contextam, sapientia et sanctitate fabricatam in gloriam et decorem. Qui enim hac vestem illi viri cordati, et sapientes fastri . » Hanc enim vestem sancti apostoli fecerunt, qui nos suis sermonibus docuerunt, qualiter vestiri et ornari debeamus, ut Deo ministrare digni apparere valeamus. Hos autem non humana sapientia, sed sanctus Spiritus, qui eos repleverat, docuit. In his autem Aaron sanctificatus ministret Domino, et nisi his indutus, et nisi prius sanctificatus, non ministret Domino. Vobis, o pontifices, vobis, o Ecclesiae ministri, ista dicuntur: vos estis Aaron, vos estis sanctificati, vobis has vestes induere, et in Sancta sanctorum ingredi licet. « Haec autem erunt vestimenta, quae facient: Rationale, et superhumerale, et lineam strictam cidarim et menta sancta Aaron fratri tuo et filiis ejus, ut sacerdotio fungantur mihi. » Haec autem
Abbreviated transcription (Latin):
dictum est. Restat gͦ dicere quomͦ he
due partes sibi uingantur. ut unum
ex eis talernaculum fiat: sit q unm
ouile & unus pastor. Quinqͣginta in¬
quit cirtulos aureos facies: quib cor¬
tinarum uela ilẽ. ambe partes mutno
coniungant᷑. Suꝑus enim ansas ia¬
cinctinas. hic circulos aurecos fieri p̃ce¬
uicissim in ter se uͥtutum uinculis te

Expanded text:
dictum est. Restat ergo dicere quomodo hae duae partes sibi invicem jungantur ut unum ex eis tabernaculum fiat, sitque unum ovile et unus pastor. Itaque, inquit, « circulos aureos facies, quibus cortinarum vela, » id est ambae partes, mutuo conjungantur. Superius enim ansas hyacinthinas, hic autem circulos aureos fieri praevicissim
Abbreviated transcription (Latin):
qd xp̃e pꝰea ꝑegit. significabat. Ascende¬
runtq moyses & aaron nadab &e abiu.
& septuaginta de seniorib isrł: e ude¬
rũt dm̃ isrł & subpedib eiꝰ quasi opuͤ
lapidis saphiri. & qiͣ celũ cũ serenumẽ
Qd̾̃ enĩ moyses confirmato testam̃to si¬
mul cum seniorib isrł. adudendũ dm̃
ascendit. significatõerat: qd̾ immolato
agno & xp̃i sanguine fuso. nouoq testa¬
mento confirmato celi porta a ꝑitur. &

Expanded text:
 peregit significabat. « Ascenderunt Moyses, et Aaron, Nadab et Abiu, et septuaginta de senioribus Israel, et viderunt Deum Israel, et sub pedibus ejus quasi opus lapidis sapphirini, et quasi coelum, cum serenum est. » Quod enim Moyses, confirmato testamento, simul cum senioribus Israel ad videndum Deum ascendit, significatio erat quod immolato agno, et Christi sanguine fuso Novoque Testamento confirmato, coeli porta aperitur, et
Abbreviated transcription (Latin):
quo per quattuor loca. quatuor sciphi
in modum nucis erant: quos fortasse
nos nodos dicere possumis. Suꝑ quos
sperule. idest rotule queclam erarit.
Atq suꝑ ipsas rotulais erant lilia: per
quatuor loca. Erantq tres calami
ex uno latere hastilis : & tres ex altero.
Qui simul sex fuirt. Sub calamis
autem erant sperule per tria loca:¬
hastile ꝑtria loca tres sciphos ĩmodum
nucis habebant: &e suꝑ sciphos sꝑulas
ce suꝑ sperulas lilia. S eꝑtem autem
lucerne desuꝑ erant: ima in hastili.
ce sex in calamis. Non enim putan¬
dum est quod ad manem ui sirm pas¬
cendum. sed ad magnum sacram̃tum
in sinuandum: tam artificiosum et
mirabile candelabrum dñs per moy¬
sen fieri usserit. Hoc enum candela¬
brum: xp̃c est qui ait. N emo accen¬
dit lucernam & ponit eam sub mo¬
dio. sed suꝑ candelabram: ut luceat
om̃ib qui indomo sunt. Euod qui¬

Expanded text:
quo per quatuor loca, quatuor scyphi quo per quatuor loca, quatuor scyphi in modum nucis erant, quos fortasse nos modo dicere possumus. Super quos sphaerulae, id est rotulae quaedam erant, atque super ipsas rotulas erant lilia per quatuor loca. Erantque tres calami ex uno latere hastilis et tres ex altero, qui simul sex fiunt. Sub calamis autem erant spherulae, per tria locaper tria loca tres scyphos in modum nucis habebant, et super scyphos spherulas, et super sphaerulas lilia. Septem autem lucernae desuper erant, una in hastili, et sex in calamis. Non enim putandum est, quod ad inanem usum pascendum, sed ad magnum sacramentum insinuandum tam artificiosum, et mirabile candelabrum Dominus per Moysen fieri jussit. Hoc enim candelabrum Christus est, qui ait: « Nemo accendit lucernam, et ponit eam sub modio, sed super candelabrum, ut luceat omnibus, qui in domo sunt