comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
optinis tulimꝰ ꝯti¬
netur. ¶S si expedi¬
tõne occupatꝰ miles
testam̃tum faciat.
⁊ lib̾os suos iã natoᷤ
ł postumos noĩatĩ
ñ exheredai̾nit. s si¬
lentõ preu̾erit nõ
ignorans an hãt li¬
beros silentiumeiꝰ
ꝓex heredatõne no¬
minatĩ fc̃a ualere.
ꝯstitutõnib pͥnci¬
pum cãtum ẽ. ¶Uaͣ

Expanded text:
s tulimus, continetur. Sed si in expeditione occupatus miles testamentum faciat et liberos suos iam natos vel postumos nominatim non exheredaverit, sed silentio praeterierit, non ignorans an habeat liberos, silentium eius pro exheredatione nominatim facta valere constitutionibus principum cautum est. Ma
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓuintia p̾sides ex
inquisitõe eis da¬
re curatores. ¶Se
⁊ mente captis et
surdis ⁊ mutis. ⁊
qui morbo ꝑpetrio
laborant. qr reb
curatores dandist̃.
¶Intdum aut̃ et

Expanded text:
nciis praesides ex inquisitione eis dare curatores. Sed et mente captis et surdis et mutis et qui morbo perpetuo laborant, quia rebus curatores dandi sunt. Interdum autem et
Abbreviated transcription (Latin):
cc̃ia. ut ecce. Si quid
dari sͥ stipłentur ñ
est necc̃ia tutoris au¬
ctoritas. Qd̃ si alus
pupilli ꝓmittant

Expanded text:
ia. ut ecce si quid dari sibi stipulentur, non est necessaria tutoris auctoritas: quod si aliis pupilli promittant
Abbreviated transcription (Latin):
Nam dotale p̾dium
maritus inuita rau¬
liere ꝑlegem iuliã
ꝓhibetur aliẽnare
qͣmuis ip̃ius sit do¬
tis cã ei datum. Q d̃̾
nos legem iuliam
corrigentes in meli¬
orem statum dedu¬
ximꝰ Cum enĩ lex
habebat q̃ italice fu

Expanded text:
nam dotale praedium maritus invita muliere per legem Iuliam prohibetur alienare, quamvis ipsius sit, dotis causa ei datum. quod nos, legem Iuliam corrigentes, in meliorem statum deduximus. cum enim lex habebat quae Italicae fu
Abbreviated transcription (Latin):
mͥtecũ actio qͣueꝙ
a te peticio ł adu̾sus
te ꝑsecutõ ÷ ł erit.
qd̾q tume ñ habes.
tenes possides. possi¬
d̾es ue dolo ue malo
fecisti quominꝰ pos¬

Expanded text:
tecum actio quaeque abs te petitio vel adversus te persecutio est erit quodque tu meum habes tenes possides possideresve dolove malo fecisti, quo minus pos
Abbreviated transcription (Latin):
de iure ꝑsonar̃.
umia ita di¬
uisio de iure ꝑsonaꝵ
aut liberi sunt aut
sc̾rui. ¶Et libertas
qͥdem est ex qua etiã
lib̾i uocantur. natu¬
ralis facultas eiꝰ ꝙ¬
uniciiq fac̾e libet

Expanded text:
DE IURE PERSONARUM Summa itaque divisio de iure personaaut liberi sunt aut servi. Et libertas quidem est, ex qua etiam liberi vocantur, naturalis facultas eius quod cuique facere libet,
Abbreviated transcription (Latin):
cũ uerb̾ exp̾ssum
est. ¶Omnis stipło
aut pure aut ĩ di¬
em aut sb̾ ꝯditõne
fit. ¶Sure uelutz
quinz aureos dare
spondes: idq ꝯfest̃
peti potest. ¶Indiẽ
cum adiecto die qͦ
Id ar̃t̃ ꝙ in diem
stipłamur statim
qͥdem debetur. s pe¬
ti pͣriusꝙͣ dres ue¬
niat ñ p̃t. Ac nͭͨ eo
qͥdem ip̃o die ĩ quo¬

Expanded text:
ue verbis expressus est. Omnis stipulatio aut pure aut in diem aut sub condicione fit. pure veluti ‘ quinque aureos dare spondes? ’ idque confestim peti pcum adiecto die quoId autem quod in diem stipulamur, statim quidem debetur, sed peti priusquam dies veniat non potest ac ne eo quidem ipso die, in qu
Abbreviated transcription (Latin):
tis datõis sollẽpnes
stipłones ꝯfirmare.
ł extta iuditiũ sarᷤ¬
datõem expon̾e per
ꝙͣ ip̃e sui ꝓcuratoriᷤ
fide iussor existat ꝓ
oĩb iudicatuĩ solui
satisdatõis clausuł.
u ⁊ de ypotheca suaix¬

Expanded text:
sollemnes stipulationes firmare vel extra iudicium satisdationem exponere, per quam ipse sui procuratoris fideiussor existit pro omnibus iudicatam solvi satisdationis clausulis. ubi et de hypotheca sua
Abbreviated transcription (Latin):
ł satisdatõem ꝓ qͣli¬
tate ꝑsone sue dare
ꝑ ꝓcurratorẽ lis uel
infertur ł insuscip̃e.
in actoris quid ꝑso¬
na siñ mandatũ ac¬
tis insinuatũ est ł
p̾sens dñs litis ĩ iu¬
ditõ ꝓcuratoris sui
ratam rem dñm hĩ¬

Expanded text:
 satisdationem pro qualitate personae suae dare procuratorem lis vel infertur vel suscipitur, in actoris quidem persona, si non mandatum actis insinuatum est vel praesens dominus litis in iudicio procuratoris sui ratam rem domi
Abbreviated transcription (Latin):
sit. totꝰ uni adiudi¬
alt̾i certa pecunia
odẽpnand̾ ẽ. ¶Sifi¬
nium regundoꝵ ac¬
tũ fu̾it dispic̾e debet
iudex an neccͣia sit
adiudicatõ q̃ sane
uno casu neccͣia ẽ.
Si enidentõrib fimi¬
b distingui agros co¬
modiꝰ fit. ꝙ̃ olim fu¬
issent distincti. Iam

Expanded text:
i totus adiudialteri certa pecunia condemnandus. Si finium regundorum actum fuerit, dispicere debet iudex, an necessaria sit adiudicatio. quae sane uno casu necessaria est, si evidentioribus finibus distingui agros commodius sit quam olim fuissent distincti; nam
Abbreviated transcription (Latin):
columbaꝵ ferͣa na
est nec ad rem ꝑti¬
net ꝙ ex ꝯsuetud¬
ne aduolare ⁊ re¬
uolare solent. Nã
⁊ apes idẽ faciunt.
quaꝵ ꝯstat feram
eẽ naturã. ¶ Ce¬
mos quoz ita qͥdã
mansuetos hñt ut
insiluas ire ⁊redi¬
re soleant quͣoꝵ ⁊
turã. nemo negat

Expanded text:
columbarum fera natura est. nec ad rem pertinet, quod ex consuetudine avolare et revolare solent: nam et apes idem faciunt, quarum constat feram esse naturam: cervos quoque ita quidam mansuetos habent, ut in silvas ire et redire soleant, quorum turam nemo negat
Abbreviated transcription (Latin):
data: uni seruoliber¬
tatemdare ñ ꝑmit¬
tebatur. qͣre ñ siłr
ei quẽadmod̃ alias
res: Ita ⁊ seruos su¬
os inultima uolun

Expanded text:
at, uni servo libertatem dare non permittebatur. quare nos similiter ei quemadmodum alias res ita et servos suos in ultima volun
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ certus modꝰ man¬
umittendi mino¬
ꝑ legẽ heliascentiã
ꝯstitnͣtꝰ sit: euenie¬
bat. ut qui .xiiii. ã¬
nos etatis expleue¬
possit:⁊ineo here ⁊¬
dem sibi q̃stituere:
legataz relinq̃re pꝰ¬
sit tñ si adhuc ẽ mi¬
nor sit annis .xx. li¬
b̾tatemdare seruo

Expanded text:
go certus modus manumittendi minoper legem Aeliam Sentiam constitutus sit, euenit, ut qui XIIII annos aetatis expleuepossit et in eo heredem sibi instituere legataque relinquere possit, tamen si adhuc minor sit annorum XX, libertatem seruo
Abbreviated transcription (Latin):
testium adhiberi¬
S cum aliquis
extestib testam̃ti
quid faciendi tp̃r
liber existimabat᷑
re se ex sua lib̾alita¬
te testam̃to uit sic
habeat᷑. atq si ut
oportet fc̃m eẽt c̃

Expanded text:
testium adhibered cum aliquis ex testibus testamenti quidem faciendi tempore liber existimabaturre se ex sua liberalitate testamento, ut sic habeatur atque si ut oportet factum esset, c
Abbreviated transcription (Latin):
a reis quiecͣ ex¬
eg̾int. ¶S furui
quid̃ nec manife.¬
sti actio ⁊ serin
corrupti acet̾is
de quib simul
locuti sumꝰ: eo
differt ꝙ hee asti¬
ones omnimodo
dupli st̃. At ille
.i. dampni ĩiuri¬
e ex lege aqurili
e.⁊ int̾dum dẽpo¬
siti inficiatõne
dũplicãtur. In

Expanded text:
a reis quidquam exegerint. Sed furti quidem nec manifesti actio et servi corrupti a ceteris, de quibus simul locuti sumus, eo differt, quod hae actiones omnimodo dupli sunt: at illae, id est damni iniuriae ex lege Aquilia et interdum depositi, infitiatione duplicantur, in
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯfitentẽ aũt in
simplũ dantur.
S illa que de hus
ꝯpetit q̃ relicta
uenabilib locis
sunt. ñ solum ĩ¬
fitiatõne dupli¬
cãtur. s ⁊̃ si distu¬
lerit relicti solu¬
tonem: usq qͦ iꝰ

Expanded text:
fitentem autem in simplum dantur: sed illa quae de his competit quae relicta venerabilibus locis sunt non solum infitiatione duplicatur, sed et si distulerit relicti solutionem usque quo i
Abbreviated transcription (Latin):
inuito dño facere.
eumq suntellexis¬
ꝑmissuꝵ credant
tumna sane distinct¬
one q fuitũ sane¬
sñ affectu furandi
si credat aliquis in¬
iito dño se rem o¬

Expanded text:
invito domino facere eumque, si intellexispermissurum credant, tima sane distinctione, quia furtum sine affectu furandi si credat aliquis invito domino se rem
Abbreviated transcription (Latin):
legib oportet eẽ ar¬
m᷑atam. ut utrũq
tp̃s ⁊ belloꝵ ⁊ pacis
recte possit guber¬
nari. ⁊ pͣrinceps ro¬
manus uictor exis¬
tat ñ solũ in hostilibꝰ

Expanded text:
legibus oportet esse armatam, ut / utrumque tempus et bellorum et pacis recte possit gubernari et princeps Romanus victor existat, non solum in hostilibus
Abbreviated transcription (Latin):
ti manumitt̾e licz.
Nã qui in fraude cre¬
ditoꝵ mamimittie
nich̾ agit qi lex eli¬
ascentia impedit li¬
dño qui soluendo

Expanded text:
ti manumittere licet. nam is qui in fraudem creditorum manumittit nihil agit, quia lex Aelia Sentia impedit lidomino, qui solvendo
Abbreviated transcription (Latin):
tura res agit᷑ ꝑicu¬
lũ rei uendite stãtĩ
ad ẽptorem ꝑtinet.
tain ⁊ si ad huc ea reᷤ
eptori tradita ñ sit.
Itaz si homo mortueꝰ
lesus fu̾it. aut edes
tote uł aliqͣ ex ꝑte
incendio ꝯsumpte

Expanded text:
tura res agitur, periculum rei venditae statim ad emptorem pertinet, tametsi adhuc ea res emptori tradita non sit. itaque si homo mortuus laesus fuerit, aut aedes totae aut aliqua ex parte inc
Abbreviated transcription (Latin):
erit ita p̾tor ⁊ dic̃
ut qͥcquid in hiis
receptumerit. id ĩt̾
dñm si qͥdei debetur.
⁊ cefos creditores ꝓ
rata portõne distri¬
buatur. Et qr ip̃i
dño distributõ per-¬
mittit᷑. Nam si quiᷤᷤ
ex creditorib q̃rat᷑
qͣi ei minꝰ tributũ¬

Expanded text:
erit, ita praetor ius dicit ut quidquid in his receptum erit, id inter dominum, si quid ei debebitur, et ceteros creditores pro rata portione distribuatur. et quia ipsi domino distributionem permittit, si quis ex creditoribus queratur, quasi minus ei tributu
Abbreviated transcription (Latin):
intlłr qr utilita¬
tem ꝙͣ habuit
ꝓmissor si ephe¬
ei pura intentõ¬
alio loco petenti
arbitraria actõ
litatis q̃ ꝓmisso¬
ri ꝯpetitura fius¬
s. si illo loco sol¬
uerit. Que riti

Expanded text:
itur, quia utilitatem quam habuit promissor, si Epheei pura intentioalio loco petenti arbitraria actio litatis quae promissori competitura fuisset si illo loco solveret. quae uti
Abbreviated transcription (Latin):
rat ex equis partib
ft̃is ⁊ sororis. S nos ꝯ¬
nr̃o nomine decorato
posiumꝰ matri sb̃ue¬
niendũ ẽẽ existima¬
uimꝰ. respicientes ad
naturã ⁊ puerꝑium.
ex hoc casu matrib il¬
latam. Ideo impium
ẽẽ tredimꝰ casum for¬
tr̃atũ ieiꝰ ad mitti
detrim̃tum. Si enĩ
ingenua ter aut li

Expanded text:
x aequis partibus fratri et sorori. Sed nos cnostro nomine decorato posuimus, matri subveniendum esse existimavimus, respicientes ad naturam et puerperium ex hoc casu matribus illatam. ideoque impium esse credidimus, casum fortuitum in eius admitti detrimentum: si enim ingenua ter vel li
Abbreviated transcription (Latin):
aut si nemo ex eo he¬
res extitit. Intestato
uli filius filia nepoᷤᷤ
neptis ue exfilio ꝓ¬
nepos ꝓ neptis ue
ex nepote ex filiona¬
to ꝓgnatꝰ ꝓgnata¬
ue. Nec int̾ est utrũ
naturales sint lib̾i
an adoͣptuui. ¶Qb¬

Expanded text:
aut nemo ex eo heres extitit. Intestatori filius filiaue, nepos neptisue ex filio, pronepos proneptisue ex nepote filio nato prognatus prognataue. nec interest, utrum naturales sint liberi an adoptiui.
Abbreviated transcription (Latin):
si patron: adhuc id
ecit dicendum. Dũ
patrom parcendũ¬
fu̾it.¶Consequens
est ut uideamus qͥ
possint suspectos
postulare. Et sciẽdͤ
est qĩ publicamẽẽ
hanc actionẽ. hoc ẽ
omnib patere. Qn
ĩmo ⁊ młieres admͥ¬

Expanded text:
adhuc idem erit dicendum, modo patrono parcend.Consequens est, ut uideamus, qui possunt suspectos postulare: et sciendum est quasi publicam esse hanc actionem, hoc est omnibus patere.Quin immo et mulieres admi
Abbreviated transcription (Latin):
possõnem: q̃ unde co
gia in hac ꝑte ꝯs̾u̾ã¬
tes. laudamus qͥdẽ
p̾tores sue humani¬
tatis. si tñeos ĩ pleñ
cause med̾i inuem¬
mus. Quare ⁊ enĩ
uno eodemq gͣdu na¬
turali ocurrente: ⁊
agnatõis titulis tã
in mascłis ꝙͣ infe¬
minis equa lance ꝯ¬
stitutis. mascłis qͥdẽ
dabatur ad successio¬
nem uenire õium
agnatoꝵ: Ex agna¬

Expanded text:
sionem quae unde coggia in hac parte conservantes laudamus quidem praetores suae humanitatis, non tamen eos in plenum causae mederi invenimus: quare etenim, uno eodemque gradu naturali concurrente et adgnationis titulis tam in masculis quam in feminis aequa lance constitutis, masculis quidem dabatur ad successionem venire omnium adgnatorum, ex adgna
Abbreviated transcription (Latin):
puint. si is crii adsi¬
gnatꝰ ẽ decesserit: ñꝑ¬
lis lib̾is relictis. Nec
s ⁊̃ filie nepotine:
ad signare ꝑmittit᷑.
ad signandi facultas:
et qui duos płes ue
lib̾os in potestate ha¬

Expanded text:
unt, si is cui adsignatus est decesserit nullis liberis relictis. Nec etiam filiae neptive adsignare permittitur. adsignandi facultas ei, qui duos pluresve liberos in potestate ha
Abbreviated transcription (Latin):
minimo lucro: hedita¬
tes ad ire. Et cũ suꝑħ
tam lex fufia qͣmlex
uoconia late st̃: quaꝵe
neutra suffitiens ad
rei ꝯsumatõem uride¬
batur. Abͣrisime ia

Expanded text:
minimo lucro hereditates adire. et cum super hoc tam lex Furia quam lex Voconia latae sunt, quarum neutra sufficiens ad rei consummationem videbatur: novissime la
Abbreviated transcription (Latin):
natõnis aut dons
aut qͣlibet alia ex
causa tradãtur. sñ
dubio trͣansferũt᷑.
¶uendite uero et
tradite ñ alit̾ em¬
ptori ad quicunt᷑¬

Expanded text:
nationis aut dotis aut qualibet alia ex causa tradantur, sine dubio transferentur: venditae vero et traditae non aliter emptori adquiruntu
Abbreviated transcription (Latin):
t᷑atem dñi uolentis
dño tradita aliena¬
tur. Itaz stipendia¬
ria quo tribu̾tari¬
a p̾dia eodem meo a¬
lienãtur. uocantur
aut stipendiaria et
tributaria p̾dia q̃
nec ñ italica predia
ex nr̃a ꝯstit᷑utõne nł¬
siqͣuid ex causa do

Expanded text:
tatem domini, volentis t a domino tradita alienatur. itaque stipendiaria quoque et tributaria praedia eodem modo alienantur. vocantur autem stipendiaria et tributaria praedia quae nec non Italica praedia ex nostra constitutione nusi quidem ex causa do
Abbreviated transcription (Latin):
tur usq infinẽ
ꝯstitutõib intro¬
ductum. Quales.
st̃ hee quas uonoꝵ
possessori cet̾iscy qui
hedis locost̃ acomo¬
dãt. furti quio ma¬
nifesti acc̃o qͣmuiᷤ
ex ip̃iꝰ p̾toris iurĩ¬
dictõe ꝓficiscatur.
tn ꝑpetuo dat᷑. Ab¬
surdum .Nͥ. eẽ exi¬
stimauit annoe¬
amt̾minarz. ¶Nõ

Expanded text:
t usque ad finem constitutionibus introductum, quales sunt hae quas bonorum possessori, ceterisque qui heredis loco sunt, accommodat. furti quoque manifesti actio, quamvis ex ipsius praetoris iurisdictione proficiscatur, tamen perpetuo datur: absurdum enim esse existimavit anno eam terminari. Non
Abbreviated transcription (Latin):
borib ibinatis reli¬
gare. honꝰ aliqd̃ ĩ his
reponere ciulib libe¬
rum est. sicuti ꝑ ip¬
sum flum̃ parriga¬
re. s ꝓprietas eaꝵ illo¬
rmiii⁊ quoꝵ prediis
adherent. Qua de cã
arbores quos ĩ hisdẽ
nate eoꝵdem st̃. ¶ L¬
blicꝰ iuitis gentiũ:
sicut ip̃ius maris.
Et obid quib libet li¬
berum ÷ casam ibi ĩ¬
ponere inq̃ se recipi¬
ant. sicut recia sicca

Expanded text:
boribus ibi natis religare, onus aliquod in his reponere, cuilibet liberum est, sicut per ipsum flumen navigare, sed proprietas earum illorum est quorum prediis adherent. Qua de causa arbores in iisdem natae eorundem sunt. Lblicus iuris gentium est, sicut ipsius maris: et ob id quibuslibet liberum est, casam ibi imponere, in qua se recipiant, sicut retia sicca
Abbreviated transcription (Latin):
tio est. ¶Responsa
prudẽtium sc̃ snĩe
⁊ opiniones eoꝵ qͥ
b ꝑmissum erat iu¬
ra condere. nam an¬
tiquitꝰ institutum
erat ut eeñt qͥ iura
publice int̾pretarẽ¬
t. quib a cesare ius
respondendi datũ ẽ
qui uiris ꝯsulti ap
ones eã auct̃. tene¬
bant ut iudici rece¬
dere a responso eoꝵ¬

Expanded text:
tio est. Responsa prudentium sunt sententiae et opiniones eorum, quibus permissum erat iura condere. nam antiquitus institutum erat ut essent qui iura publice interpretarentur, quibus a Caesare ius respondendi datum est, qui iurisconsulti appones eam auctoritatem tenebant ut iudici recedere a responso eor
Abbreviated transcription (Latin):
ñ liceret ut ẽ ꝯstitũ.
Ex ñ scripto ius
uenit ꝙ usus ꝯpro¬
bauit. Nam duitur¬
ni mores ꝯserisu u¬
tentiũ ꝯprobati legẽ
imit᷑ãtur. ¶Q nõ
melegãt᷑ induas
sp̃es ius ciuile distͥ¬
butum ẽẽ uidetur.
Namorigo eiꝰ ab in¬
stͥitutis duaꝵ ciui¬
tatum athenaꝵ scil
xisse iudetur. In hiiˢ
enĩ ciuitatib ita a-¬
gi solitum erat ut
lacedemonii quidẽ
magis ea q̃ ꝓ legib
obseruabant memo

Expanded text:
n liceret, ut est constitutum. Ex non scripto ius venit, quod usus comprobavit. nam diuturni mores consensu utentium comprobati legem imitantur. Et non ineleganter in duas species ius civile distributum videtur. nam origo eius ab institutis duarum civitatium, Athenarum scilicet xisse videtur: in his enim civitatibus ita agi solitum erat, ut Lacedaemonii quidem magis ea quae pro legibus observarent memo
Abbreviated transcription (Latin):
subita festinatõne co¬
acti nulli de manida¬
nistratr̃e ꝑegre ꝓfec¬
ti ẽent desererentur
negotia. Que sane
nemo curaturꝰ eẽt
si de eo ꝙ qui ĩpendis¬
s nlłam habiturꝰ eẽt
actionẽ. ¶Sicͣut aũt̃
is qui utilit̾ gesserit
negotia ht̃ obligat᷑¬

Expanded text:
subita festinatione coacti, nulli demandanistratione, peregre profecti essent, deserentur negotia: quae sane nemo curaturus esset, si de eo quod quis impendisset nullam habiturus esset actionem. sicut autem is qui utiliter gesserit negotia, habet obligat
Abbreviated transcription (Latin):
state habemus. Itẽ
ꝑeos seruos ĩ quib
ꝑhomines lib̾os et
seruos alienos quoᷤᷤ
boͣna fide possidemꝰ
de quabe singulis di¬
ligentiꝰ dispitiamꝰ.
Igitur liberi nt̃i¬
in potestate babemꝰ¬

Expanded text:
e habemus; item per eos seruos, in quibus per homines liberos et seruos alienos, quos bona fide possidemus: de quibus singulis diligenter dispiciamus. Igitur quod liberi noin potestate habem
Abbreviated transcription (Latin):
sine affectu furãdi
ñ ꝯmittit᷑. aliis qͦo
modis accidere põt.
ut quis sñ uiciofur¬
ti remalienam ad
aliquẽ transferat.
⁊ efficiat. ut aposses¬
sore usucapiatur.
Qd aut ad eas res
q̃ solo ꝯtinent᷑ ex¬
pedit: ius ita ꝓcedit.
ut si quis loci uacã¬
tis possessionem ꝑꝑ
absentiam ł negli¬
gẽtiam dñi aut q
sine successore deces¬
serit sine ui nanci

Expanded text:
sine affectu furandi non committitur. aliis quoque modis accidere potest, ut quis sine uitio furti rem alienam ad aliquem transferat et efficiat ut a possessore usucapiatur. Quod autem ad eas res quae solo continentur expeditius procedit: ut si quis loci vacantis possessionem propter absentiam aut neglegentiam domini, aut quia sine successore decesserit, sine
Abbreviated transcription (Latin):
mine dãpnand̾ ẽ qͥs¬
hoc iuditõ ꝙ forte
circa fines maliciose
aliquid ꝯmisit. u̾bi
gr̃a qu lapides finalẽ
furatꝰ est. aut arboreᷤ
finales cecidit.¶Cõ¬
tumatie quoꝙ noĩe
natur. Uli siqͥs iubẽ¬
te iudice metrri agͦs
passus ñ fu̾at. ¶ Qd̾
aũt̃ istis iudiciis ali¬
cui adiudicatũ sit io
statimetꝰ fiat cui ad¬

Expanded text:
mine damnandus est quishoc iudicio, quod forte circa fines malitiose aliquid commisit, verbi gratia quia lapides finales furatus est aut arbores finales cecidit. contumaciae quoque nomine natur, veluti si quis iubente iudice metiri agros passus non fuerit. Quod autem istis iudiciis alicui adiudicatum sit, id statim eius fit cui ad
Abbreviated transcription (Latin):
Aliis uͦ agnati ĩfi̾oriᷤ
gradꝰ lic capitis di¬
mintõem passi ñ
extransũsa cognatõ¬
ne iungũtur t̾cio
gͣdu ꝓximitatis no¬
mine p̾tor ad succẽ¬
sionem uocat. ¶Li
beri quoz qui in ad¬
optiua familia st̃
adnaturaliũ ꝑen¬
tum heditatem hoc
eod̾ graduuocant᷑.

Expanded text:
aliis vero adgnatis inferioris gradus, licet capitis deminutionem passi non ex transverso cognatione iunguntur, tertio gradu proximitatis nomine praetor ad successionem vocat. 3 2. Liberi quoque, qui in adoptiva familia sunt, ad naturalium parentum hereditatem hoc eodem gradu vocant
Abbreviated transcription (Latin):
gͣnatõ spectatur. Nam
agnati capite dimi¬
niti sunt ex lege .xii.
tabłaꝵ int̾ legitimoᷤ
ñ habent᷑. S a pͥtore
tẽttio ordine uocant᷑.
exceptis solis tm̃mꝰ f᷑
tre ⁊ sorore emancipa¬
lex anastasiana cum
fr̃ib mntegri iuiris cõ¬
stitutis uocat quid̃
ad legitimamfrĩs he¬
reditatẽ siue sororis
ñ equis tñ partib s
cũ aliq̃ dmuitõe
ꝙͣ facile ẽ ex ip̃iꝰ ꝯsti

Expanded text:
gnatio spectatur. nam adgnati capite deminiti sunt, ex lege duodecim tabularum inter legitimos non habentur, sed a praetore tertio ordine vocantur, exceptis solis tantummodo fratre et sorore emancipalex Anastasiana cum fratribus integri iuris constitutis vocat quidem ad legitimam fratris hereditatem sive sororis, non aequis tamen partibus, sed cum aliqua deminutione quam facile est ex ipsius
Abbreviated transcription (Latin):
furtum dãpnũ ra¬
ma aut rõe ꝑmis¬
sum ẽ.noxe dedica¬
noxali iudicio su̾
sui noĩe ꝯuentus
slurm astori noxe

Expanded text:
furtum, damnum, rama autem ratione permissum est noxae deditnoxali iudicio servi sui nomine conventus servum actori noxae
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ pocores ⁊ hii qͥ opem
flagitõ dederunt ca
iuilia peculatꝰ eos pu¬
nit qui pecuniã ł rẽ
publicamł sacram ł
religiosam suͤrati fu

Expanded text:
ores et ii qui opem flagitio dederunt, caIulia peculatus eos punit, qui pecuniam vel rem publicam vel sacram vel religiosam furati fu
Abbreviated transcription (Latin):
ti mutui datõne. Mu
ꝯstant. ueluti uino.
oleo. frum̃to. pecrni¬
to.auro. Quas res aũ
numerando. aut me¬
tiendo. aut appendẽ¬
do in hoc damus ut ac¬
cipientium fiant.⁊
tatis reddantur. uñ
etiam mutuum appel¬
latum ẽ qi ita ame tͥ
datur. ut ex meo tuũ
fiat. ⁊ ex eo ꝯiractu
nascitur acdio que
¶ Ioͣ quocs qui nõ
debitum accepit ab
eo qui ꝑ errorem sol¬
uit: re obligatur.
condicticia actõ. Nã
perinde ab eo conditiͤ
potest: si apparet eũ
dare oportere. ac si
mutuum accepiss
unde pupillus s et
toris: ñ debitum ꝑ
errorem datum ẽ:
non tenetur inde¬
biti conditõne nõ
magis qͣm mutui

Expanded text:
tio mutui datione. mutstant, ueluti uino oleo frumento pecunito, auro, quas res aut numerando aut metiendo aut adpendendo in hoc damus ut accipientium fiant, etatis reddantur. unde etiam mutuum appellatum sit, quia ita a me tibi datur, ut ex meo tuum fiat. ex eo contractu nascitur actio quae  Is quoque, qui non debitum accepit ab eo qui per errorem solvit, re obligatur: condicticia actio; nam proinde ei condici potest ‘ si paret eum dare oportere ’ ac si mutuum accepisset. unde pupillus, si ei ctoritate non debitum per errorem datum est, non tenetur indebiti condictione, non magis quam mutui
Abbreviated transcription (Latin):
sionẽ olĩ ⁊
alie ꝑuniu̾sitatẽ su¬
ccessiones qͣl fu̾at bo¬
debitoris uendẽdis: ꝑ
multas aͣmbages fu̾at
intͦducta ⁊ tc̃ locũ ha¬
bebat qñ iudicia ord¬
naria musu fu̾nt. S
c̃ exͣ ordinariis indicũ
post̾itas usa ẽ idõ ẽ ip̃i¬
exͣ ordinariis iudiciis:

Expanded text:
olim et aliae per universitatem successiones. qualis fuerat bodebitoris vendendis per multas ambages fuerat introducta, et tunc locum habebat quando iudicia ordinaria in usu fuerunt: sed cum extraordinariis iudiciis posteritas usa est, ideo cum ipsis ordinariis iudi
Abbreviated transcription (Latin):
priuigna tua sed
iulianꝰ ab huiꝰmͦi
nuptiis abstinere
debere ait namo
lii nurum eẽ nz
pr̃is sponsam nou̾¬
cam eẽ. rectius tñ
⁊ iure facturos eẽ¬
eos qui ab hmodi
nuptiis se absiiu¬
ert̃. ¶Islud certũ
est seruiles quoz
cognationes ĩpe

Expanded text:
privigna tua, sed Iulianus huiusmodi nuptiis abstinere debere ait: nam lii nurum esse nec patris sponsam novercam esse, rectius tamen et iure facturos eos, qui huiusmodi nuptiis se abstinuerint. Illud certum est serviles quoque cognationes impe
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ sistatim pꝰ fc̃m tes¬
tam̃tum decesserit teᷤ¬
tator ñ tñ apud eũ qͥ
heres. sit dies legati ce¬
dere intlligͣctur. Cũ
heditas alegato seꝑa¬
ta sit. ⁊ possit ꝑeum
seruũialiꝰ heres effici.
si priꝰ ꝙͣ iussu dñi ade¬
at. inalteriꝰ potesta¬
tem tnͣslatꝰ sit ł ma¬
numissus: ip̃e heres

Expanded text:
 si statim post factum testamentum decesserit testator, non tamen apud eum qui heres sit dies legati cedere intellegitur, cum hereditas a legato separata sit et possit per eum servum alius heres effici, si prius quam iussu domini adeat in alterius potestatem translatus sit, vel manumissus ipse heres
Abbreviated transcription (Latin):
iure ꝑfectum ẽ. suꝑs
rũpitur. Nec int̾est
an aliquo casu exi¬
stere potuit. Ideo si
quis aut nolu̾rit he¬
res ẽẽ aut uiuo tes¬
tatore aut pꝰt mor¬
tem eiꝰ anteꝙͣ hedi¬
tatem adierit deces¬
serit aut a ꝯditõne

Expanded text:
iure perfectum est, superius rumpitur. nec interest,an aliquo casu existere potuerit. ideoque si quis aut noluerit heres esse, aut vivo testatore aut post mortem eius, antequam hereditatem adiret, decesserit, aut
Abbreviated transcription (Latin):
nescit legatum ¶Añ
hedis institutõem in¬
utilit̾ omnia legabã
accipiunt.⁊obidue¬
luti caput atq fum¬
testam̃ti. hedis institu¬
tõ. Pari rõne nec lib¬
tas ante h̾edis insti

Expanded text:
nescit legatum. Ante heredis institutionem inutiliter antea legabatuaccipiunt et ob id veluti caput atque funtestamenti heredis institutio. pari ratione nec libertas ante heredis insti
Abbreviated transcription (Latin):
ne p̾cellat. ¶Legari
aut̃ ulis solis potest.
cum qͥb testam̃ti fac¬
tõ est. ¶ Incertis u ꝑ
dei ꝯmissa olim relĩ¬
qui ꝯcessũ erat. Nã nͤ

Expanded text:
ne praecellat. Legari autem illis solis potest, cum quibus testamenti factio est. Incertis vero deicommissa olim relinqui concessum erat: nam n
Abbreviated transcription (Latin):
gis unum corpꝰ ex di¬
stantib capitib. sicu¬
ti edium unum cor⁊¬
pus ẽ: ex coherentib
lapidib. Eoib dem¬
q legatis colũpnas ⁊
marmora q̃ post tes¬
tam̃tum fc̃m adiecta
st̃: legato cedere. ¶Si
pecłium legatũ fue¬
rit sine dubio quicqͣs
peculio accedit ł dece¬
dit uiuo testatore le¬
gatarii lucro ł dãpno.
Qd̾ si post mortẽ testa¬
toris añaditam hedi¬
tatem seruꝰ adqͣsierit:
iuł ait. si quid̾ ip̃i ma

Expanded text:
gis unum corpus ex distantibus capitibus, sicuti aedium unum corpus est ex cohaerentibus lapidibus: aedibus denique legatis, columnas et marmora quae post testamentum factum adiecta sunt legato cedere. Si peculium legatum fuerit, sine dubio quidquid peculio accedit vel decedit vivo testatore legatarii lucro vel damno est. quodsi post mortem testatoris ante aditam hereditatem servus adquisierit, Iulianus ait, si quidem ipsi ma
Abbreviated transcription (Latin):
agit. ueluti si qͥs
hominẽ claudũ
aut luscum occi¬
derit: qui in eo
anno uriteger ⁊
magni p̾cii fu̾it
tanti dãpnatur
qͣnti is homo in
eo anno płimr ⁊¬
ẜ. iam traditam
diuisionem. ¶ It
eos qui relicta sa¬
alus uenerabili

Expanded text:
agit. veluti si quis hominem claudum aut luscum occiderit, qui in eo anno integer et magni pretii fuerit; tanti enim damnatur, quanti is homo in eo anno plurium iam traditam divisionem. item eos qui relicta saaliis venerabili
Abbreviated transcription (Latin):
honorario ꝑtin̾e in¬
tlłigit ut heditatẽ
suam totam ꝑtẽ ue
ułi fundum hoĩem
pecumamalicui pes¬
tituat. Cum alioqͥn
legata nͥ ex testaniẽ¬
to ñ ualeant. ¶Cũ
qͦ cui aliquid resti¬
tuit᷑ potest rogare.
ut id rurtꝰ alii totũ
aliquid restituat.
¶Et qs pͥma fideio

Expanded text:
intellegit, ut hereditatem suam totam partemve uti fundum, hominem, pecuniam, alicui restituat: cum alioquin legata nisi ex testamento non valeant. Eum quoque, cui aliquid restituitur, potest rogare, ut id rursus alii totum aliquid restituat. Et quia prima fidei
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑiali aut dispositõne
anͣterior: subtilitate
qͣdam excogitata p̾fa¬
tam diffr̃iam indrice¬
bat. ⁊ penitus eas asuc¬
cessione agnatoꝵ: re¬
pellebat. omni alia su¬
ccessione incognita.
donec p̾tores paulatĩ
asꝑitatem u̾rrisciił
corrigentes: sũ ꝙ de ẽ
adimplentes: humaõ
ꝓposito alium ordinẽ
sius edictis addidert̃. Et
cegnatõis linea ꝓximi¬
tatis noĩe mrrducta
ꝑ bonoꝵ possessiõnes
eas adiuuabant: et
policebantꝰ hus fono¬

Expanded text:
iali autem dispositione anterior, subtilitate quadam excogitata, praefatam differentiam inducebat et penitus eas a successione adgnatorum repellebat, omni alia successione incognita, donec praetores, paulatim asperitatem iuris civilis corrigentes, sive quod deest adimplentes, humano proposito alium ordinem suis edictis addiderant et, cognationis linea proximitatis nomine introducta, per bonorum possessionem eas adiuvabant et pollicebantur his bono
Abbreviated transcription (Latin):
his bonis qͥsq quoꝵ
possõ alicu data ẽ
ꝙto hñde aut pro
putat se hedem ẽẽ ꝓ
possessore is possidet
ñ ꝑtin̾e possidet.I¬
deo aut̃ adipiscẽd̾
possessionis uocat᷑¬
le ẽ qui nc̃ primũ
carnat᷑ adipisc rai

Expanded text:
his bonis, quorum possessio alicui data est, pro herede aut pro putat se heredem esse; pro possessore is possidet,non pertinere possidet. ideo autem adipiscendae possessionis uocatile est, qui nunc primum conatur adipisci rei
Abbreviated transcription (Latin):
piscende possessionis
retinende. qͥdam recu¬
ꝑande. ¶Adipiscende
possõnis cã int̾distũ
accomodat᷑ bonorũ

Expanded text:
piscendae possessionis retinendae, quaedam reciperandae. Adipiscendae possessionis causa interdictum accommodatur bonorum
Abbreviated transcription (Latin):
placuit suffic̾e qd̃
ad eam rem custodiẽ¬
dam exactam diligẽ
amiserit. secutũ ẽẽ
nec ĩpediri creditũ

Expanded text:
placuit sufficere quod ad eam rem custodiendam, exactam diligentamiserit, securum esse nec impediri creditum
Abbreviated transcription (Latin):
quib casib sine nĩ¬
cede suscepto offitõ
mandatiant deposi¬
ti d̃hitur negotiũ.
hiis casib ratetuei¬
ente mercede locatõ.

Expanded text:
quibus casibus, sine mercede suscepto officio, mandati aut depositi contrahitur negotium, his casibus, interveniente mercede, locat
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ directo lib̾tatem as¬
ceꝑunt: tui lib̾ti fiãt.
tue si hii de quoꝵ sta¬
tu agit᷑ ꝯsentiant.
auctoritatẽ nr̃amiac¬
comodamꝰ. Et ne hriꝰ
rescͥptõis nr̃e emolu¬
m̃tum alia rõne rr¬
ritũ fiat: si fiscꝰ agri¬

Expanded text:
recto libertatem acceperunt tui liberti fiant; tuae, si ii de quorum statu agitur consentiant, auctoritatem nostram accommodamus. et ne huius rescriptionis nostrae emolumentum alia ratione irritum fiat, si fisc
Abbreviated transcription (Latin):
reb nr̃is attendunt
sciant cõmodo pecu-¬
mario p̾fendam li¬
b̾tatis cãm ⁊ ita bo¬
na cogenda ut lib̾¬
tas huis salua sit: qͥ
eam adipisci potue¬
rt̃ s h̾editas ex tes.¬
tam̃to adita eẽt ¶s

Expanded text:
rebus nostris attendunt scient, commodo pecuniario praeferendam libertatis causam, et ita bona cogenda ut libertas his salva sit qui eam adipisci potuerunt si hereditas ex testamento adita es
Abbreviated transcription (Latin):
tem põt. ¶Seruus
alienꝰ pꝰt dñi mortẽ
recte heres instituit᷑
qr cũ hereditarus
seruis ⁊ testamentz
factio. Nondum enĩ
adita hereditas: ꝑso¬
ne uicem sustinet.
ñ heredis futuri s
defuncłi. cum ⁊ eiꝰ
qͥ in ut̃o est seruuᷤ
recte heres instituz¬
tur. ¶Seris plĩum¬

Expanded text:
potest. Servus alienus post domini mortem recte heres instituitur, quia et cum hereditariis servis est testamenti factio: nondum enim adita hereditas personae vicem sustinet, non heredis futuri, sed defuncti, cum et eius qui in utero est servus recte heres instituitur. Servus plu
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ successionem admͤ¬
tentib: ceteri gradꝰ
remanent penitꝰ se¬
moti. Uidelicet ħedi¬
tate ñ adstirpes: sĩ
capita diuidenda. Si
plures sint gradꝰ ag¬

Expanded text:
 successionem admittentibus ceteri gradus remanent penitus semoti: videlicet hereditate non ad stirpes, sed in capita dividenda. Si plures sint gradus adg
Abbreviated transcription (Latin):
re. si pͦt mortem eoꝵ
inpr̃is potestatem
ñ sunt recusari. Ita¬
q si filiꝰ tuus mortiᷤ
tue tp̃e inpotestate
tua sit nepotes ex eo
ñ poterẽ testam̃totu¬
o tutorem hr̃e ꝙͣuis
in potestate tua fue
in pẽis sui potestatẽ¬

Expanded text:
 si post mortem eorum in patris sui potestatem non sint recasuri. itaque si filius tuus mortis tuae tempore in potestate tua sit, nepotes ex eo non poterunt testamento tuo tutorem habere, quamvis in potestate tua fuerin patris sui potestate
Abbreviated transcription (Latin):
gatum tũ ualet. ¶S
si ꝯditõnalit̾ enun¬
tiata fu̾it cã: aliud
Ticio si negotiamea
curau̾it:fundũ do
lego. ¶Anseruo h̾edis
recte legamꝰ querit᷑.
lit̾ legari. nec qͥcqͣm
ꝓfic̾e si uiuo testa¬
tore de potestate he¬
redis exierit. Quia
ꝙ mutile foret lega¬
tum: sistatim post
fcm testm̃ decessiss
testator:ñ debet hoc i¬
deo ualẽ. qi diutiꝰ tes¬
tator uix̾it. Sub cõ¬

Expanded text:
gatum tamen valet. sed si condicionaliter enuntiata fuerit causa, aliud Titio, si negotia mea curaverit, fundum do lego ’. An servo heredis recte legamus, quaeritur. liter legari, nec quidquam proficere si vivo testatore de potestate heredis exierit, quia quod inutile foret legatum, si statim post factum testamentum decessisset testator, hoc non debet ideo valere, quia diutius testator vixerit. sub co
Abbreviated transcription (Latin):
seruo ꝯstat. ¶Lõge
magis legato falsa
ita quis dyx̾it. tici¬
o qͥ absente me ne¬
gotia mea curauit
stichum dolego. uł
ita ticio q patroci¬
nio eiꝰ capttali cͥmi¬
ne lib̾atus sumr: sti¬
chum dolego. licet

Expanded text:
servo constat. 3 Longe magis legato falsa ita quis dixerit: ‘ Titio, quia absente me negotia mea curavit, Stichum do lego ’, vel ita: ‘ Titio, quia patrocinio eius capitali crimine liberatus sum, Stichum do lego ’: licet
Abbreviated transcription (Latin):
anni nec uz nec clã:
nec p̾cario ab aduer¬
sario possidebat ¶Bo¬
die tñ alit̾ obserua¬
tur. Nam utriꝰq in¬
terdc̃i potestas qͦnt̃
equata est ut ille
uincat in resoli. et
inre mobili qͥ possẽ¬
p̾cario ab adu̾sario
litis ꝯtestatõis tp̃e de¬
tinz. ¶ possid̾e auit̃
uidetur quisq ñ so¬
lum si ip̃e possideat.
s ⁊ si eiꝰ noĩe auiquiᷤ
in possõne sit nic̃z is

Expanded text:
anni nec vi nec clam nec precario ab adversario possidebat. hodie tamen aliter observatur; nam utriusque interdicti potestas, quantum equata est, ut ille vincat et in re soli et in re mobili, qui possesprecario ab adversario litis contestationis tempore detinet. Possidere autem videtur quisque non solum, si ipse possideat, sed et si eius nomine aliquis in possessione sit, licet is
Abbreviated transcription (Latin):
estimationẽ ⁊ preci¬
um ꝑsoluatur ⁊ res
tradatur ut uẽditõ
ad effectum ꝑducat᷑
emptore quid̃ ex ẽp¬
to actione. uendito

Expanded text:
estimationem et pretium persolvatur et res tradatur, ut venditio ad effectum perducatur, emptore quidem ex empto actione, vendito
Abbreviated transcription (Latin):
¶Ac si ĩ stipuleris
.x. aureos annuos
quo aduiuam dare
spondes: ⁊ pure fc̃a
obligatio intelligr̃.
⁊ ꝑpetuatur. qͦ ad tẽ¬
pus deberi ñ p̃t. s¬
hes petendo pacti ex¬
ceptione submo¬
uebitur. ¶ Sub
ꝯditione stipulo
fit. cum in aliqͣnca¬
sum difft̾ur obło.¬

Expanded text:
At si ita stipulaveris, X aureos annuos, quod vivam dare spondeo et pure facta obligatio intelligitur et perpetuatur, quia ad tempus deberi non potesheres petendo pacti exceptione submovebitur. Sub condicione stipulatio fit, cum in aliquem casum differtur ob
Abbreviated transcription (Latin):
tũ cͤatores accipiũt.
Q l pub̾es sint adhͤ.
gotia sua meriñ
possint. ¶ Dant᷑
aut̃ curatores ab
his dẽ magr̃atiba
quib tutores. ¶¬
S curatortesto ñ
datur. s datis ꝯfir¬
matur decreto p̾
centes curatores
ñ accipiunt p̾t̾¬

Expanded text:
tum curatores accipiunt; qui licet puberes sint, adhuc gotia sua tueri non possint. Dantur autem curatores ab isdem magistratibus, a quibus et tutores. sed curator testamento non datur, sed datus confirmatur decreto praadulescentes curatores non accipiunt p
Abbreviated transcription (Latin):
tum ip̃e heres uniu̾¬
sa honera heditaria
sustinebat ille uͦͭ qͥ
ex fidei ꝯmisso recep̃
ꝑtem heditatis: lega¬
tarii partiarii loco
erat .u. eiꝰ legatarii.
tui pars bonoꝵ lega¬
batur. q̃ sp̃es legati
particio uocabatur.
qr cũ hede legatare
partiebat᷑ heditatem.
unde q̃ solebant stipła¬
tõnis int̾ h̾edemr ⁊ par¬
tiarium legatarium
int̾poni. eedem int̾po¬
nebantur iit̾ eum qͥ
ex fidei ꝯmisso h̾edita

Expanded text:
tum ipse heres onera hereditaria sustinebat: ille autem qui ex fideicommisso recepit partem hereditatis legatarii partiarii loco erat, id est, eius legatarii cui pars bonorum legabatur. quae species legati partitio vocabatur, quia cum herede legatarius partiebatur hereditatem. unde quae solebant stipulationes inter heredem et partiarium legatarium interponi, eaedem interponebantur inter eum qui ex fide
Abbreviated transcription (Latin):
iut ⁊ lucrum ⁊ dãp¬
num h̾editarium pro
rate parte in eos ꝯmu¬
ne sit. ¶Ergo si quid̾
ñ plꝰ ꝙͣ dodrantem he¬
ditatis scriptꝰ heres ro¬
gatus sit restituere: tẽ
excrebelliano senatus
ꝯsulto restituebatur
nes heditarie ꝓrata
p̃te dabantur. In h̾ede

Expanded text:
ut et lucrum et damnum hereditarium pro rata parte inter eos commune sit. Ergo si quidem non plus quam dodrantem hereditatis scriptus heres rogatus sit restituere, tunc ex Trebelliano senatus consulto restituebatur nes hereditariae pro rata parte dabantur: in here
Abbreviated transcription (Latin):
dies aut fideiussor
alliciatur aut detra¬
hat᷑. ¶Qd auit dixi¬
mus si ꝯditõ aditia¬
tur nouatõem fieti
sic intlłigi oportet.
ut ita dicamus fac¬
tam nouatõem: si ꝯ¬
ditõ extitit. alioqͥn
si defec̾it. durat pri¬
dẽ int̾ ueteres ꝯstabat
t̃c fieri nouatõem c̃
nouandi aĩo ĩ scd̾am
obligatõem tt̾um

Expanded text:
dies aut fideiussor adiciatur aut detrahatur. quod autem diximus, si condicio adiciatur novationem fieri, sic intellegi oportet, ut ita dicamus factam novationem si condicio extiterit: alioquin si defecerit, durat priquidem inter veteres constabat, tunc fieri novationem cum novandi animo in secundam obligationem
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ alia tutela¬
tur. Nani si parens
filium aut filiam
uł ne potem uł nep¬
tem. uł deinceps im¬
legitimã namscicit᷑
eoꝵ tutelam. Quo
defu̾ncto: si lib̾i uiri¬
lis sexus exꝰ extant:
fiduciarii tutores

Expanded text:
t in tutelatione. Si parens filium vel filiam vel nepotem vel neptem vel deinceps imlegitimam nanciscitur eorum tutelam: quo defuncto, si liberi virilis sexus extant, fiduciarii tutores
Abbreviated transcription (Latin):
uelit. x ꝑꝑ innum̾a¬
biles cãs: q̃ humãis
necessitatib ĩminẽt.
S hec quid de testam̃¬
tis: q̃ inscriptis ꝯfi¬
ciuntur. ¶Si quis
aũt uolu̾it sñ scrip¬
tis ordinare uurre ci¬
testib adhibitis ⁊ su¬
a uoluntate coram
eis nuncupata: sciat
hoc ꝑfectissimũ iure

Expanded text:
nnumerabiles causas, quae humanis necessitatibus imminent. Sed haec quidem de testamentis quae in scriptis conficiuntur. si quis autem voluerit sine scriptis ordinare iure citestibus adhibitis et sua voluntate coram eis nuncupata, sciat hoc perfectissimum te
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ calatis comitus ap¬
pellabatur. Altero c̃
in p̾lium exituri es¬
tebatur. ¶Acͣcessit
deinde t̾cium genꝰ

Expanded text:
 calatis comitiis appellabatur, altero, cum in proelium exituri escebatur. accessit deinde tertium gen
Abbreviated transcription (Latin):
no tutor fue¬
rat ei qui dabatur
murbe quid̾ roma
na a p̾tore utbano
⁊ maiore ꝑte tͥbu¬
noꝵ plebis tutor
ex lege atilia. In ꝓ¬

Expanded text:
no tutor fuerat, ei dabatur in urbe quidem Roma a praetore urbano et maiore parte tribunorum plebis tutor ex lege Atilia, in p
Abbreviated transcription (Latin):
S hoc forsitan i dõ ui¬
detur fi.q. uolun¬
tate debitoris ĩtlłr
pignꝰ alienart qd̾
ctus est ut liceret
creditori pignꝰ uẽ¬
dere si pecunia nõ
soluatur. S ne cre¬
ditores iꝰ suũ ꝑse¬
qui ĩpedirentur.
nz creditores tem̾e
suaꝵ rer dñium
amitt᷑e uideantur
tum ẽ ⁊ certꝰ modꝰ
ĩpositus ÷ ꝑ quem
pignoꝵ distractio
possit ꝓcedere. Quiꝰ
tenore utric ꝑti

Expanded text:
sed hoc forsitan ideo videtur fieri, quod voluntate debitoris intellegitur pignus alienare, qui pactus est, ut liceret creditori pignus vendere, si pecunia non solvatur. sed ne creditores ius suum persequi impedirentur neque debitores temere suarum rerum dominium amittere videantur, tum est et certus modus impositus est, per quem pignorum distractio possit procedere, cuius tenore utrique
Abbreviated transcription (Latin):
ĩposuimꝰ. ut ⁊̃ in
eas res q̃ inꝓuin¬
tiali solo posite st̃
int̾dicta fiat alie
muliebris fragili¬
tas in ꝑnitiem sõ¬
retur. ¶ Contra ã
creditor pignus
ex pactione quã¬
uis eiꝰ eares nõ
sit alienare ꝑst.¬

Expanded text:
imposuimus, ut etiam in eas res quae in provinciali solo positae sunt interdicta fiat alienmuliebris fragilitas in perniciem subretur. Contra autem creditor pignus ex pactione, quamvis eius ea res non sit, alienare pot
Abbreviated transcription (Latin):
deduci posst̃. ¶Si qͥs
aliũ datutũ fcũrũ¬
ue qͥd spopond̾it: ñ
obligabitur. ułtisi
spondeat ticiũ . u.
aureos datuꝵ. ꝙ si
affectuꝵ se ut ticiꝰ
darz spopond̾it:ob¬
ligatur. ¶Si quas
iectus sit stipłetur
nich̾ agit plan̾e soło
⁊̃ in extranei ꝑsonã
ꝯfr̾i p̃t. ueluti si quis

Expanded text:
do possunt. Si quis alium daturum facturumve quid spoponderit, non obligabitur, veluti si spondeat Titium quinque aureos daturum. quodsi effecturum se ut Titius daret spoponderit, obligatur. Si quis iectus sit, stipuletur, nihil agit. plane solutio etiam in extranei personam conferri potest veluti si quis
Abbreviated transcription (Latin):
p̾sidil eaꝵ ⁊ lẽgato
ꝑ ꝯsulis. ¶Ostendi¬
mus q̃ui posst̃ de s̾¬
pecto cognoscere. sc̃
uideamus qͥ suspec¬
ti fĩ posst̃. Et quidẽ
os tutores posse fi̾¬

Expanded text:
praesidibus earum et legato proconsulis. Ostendimus, qui possunt de suspecto cognoscere: nunc videamus, qui suspecti fieri possunt. et quidem omnes tutores poss
Abbreviated transcription (Latin):
uummeũ uernam
do lego.licz enim nõ
uerna. s emptꝰ sit:¬
si de seruo tñ ꝯstat u¬
tile ẽ legatum. Sꝯ

Expanded text:
um meum vernam do lego ’: licet enim non verna sed emptus sit, de servo tamen constat, utile est legatum. et
Abbreviated transcription (Latin):
tus iussu p̾sidũ. si
ñ sint magne pu¬
pilli facultates.¶
cultates hoĩm rese¬
cantes nec expecta¬
ta iussiõne p̾sidũ

Expanded text:
tus iussu praesidum, si non sint magnae pupilli facultates. Ncultates hominum resecantes nec exspectata iussione praesidum
Abbreviated transcription (Latin):
ue ex eadẽ matre. sũ
ex aliis nuptiis. ad si¬
militudinẽ eoꝵ qͥex
iustis iruptiis ꝓcrea¬
tist̃. ¶ Repetitis ita

Expanded text:
e vel eodem patre sive ex aliis nuptiis, ad similitudinem eorum qui ex iustis nuptiis procreati sunt. Repetitis ita
Abbreviated transcription (Latin):
nec hii pr̃em hr̃e in¬
tlłiguntur c̃ p̃rhiis
lii spurii appellariso
lent uł agreca uoce
uł qiͣ sine pre filii. se¬
qͣnitur gͦ ut dissolu¬
to tali coitu nͨ dotis
ꝓhibitas nuptias ꝯͣ¬
hunt ⁊ alias penas
patunt᷑ que in sacri

Expanded text:
nec hi patrem habere intelleguntur, cum his lii spurii appellari, vel a Graeca voce vel quasi sine patre filii. sequitur ergo, ut et dissoluto tali coitu nec dotishibitas nuptias coeunt et alias poenas patiuntur, quae sacris
Abbreviated transcription (Latin):
añ furorem fecerint
um reste gestum pt¬
ea furor int̾uieniẽs
cui bonoꝵ suoꝵ ad¬
ministratio int̾dicta
est. testam̃tũ facere ñ
qͥ omnim̾ ñ exaudit.¬
ñ qui tarde exaudit.
Nam ⁊ mutꝰ is in¬
tlligitur qui eloqͥ
nichil potest. ño qͥ
tarde loquitur.Se
pe enĩ litt̾ati ⁊ er̃u¬
diti homines uari¬
is exeũ ⁊ audiendi.
⁊ loqñdi facultatẽ
amittunt. Unde no¬
uenit. ut certis casi¬
normam possint te¬
stari. aliaq fac̾e cẽ
eis ꝑmissa sũt. ¶S
sĩ qͣuis pꝰt testam̃tũ
dine aut quolibet
alio casu mutꝰ arit

Expanded text:
ante furorem fecerint um recte gestum postea furor interveniens cui bonorum suorum administratio interdicta est, testamentum facere non qui omnino non exaudn qui tarde exaudit: nam et mutus is intellegitur qui eloqui nihil potest, non qui tarde loquitur. saepe autem etiam litterati et eruditi homines variis casibus et audiendi et loquendi facultatem amittunt: unde nosubvenit, ut certis casinormam eius possint testari, aliaque facere quae eis permissa sunt. sed si quis post testamentum dine aut quolibet alio casu mutus aut
Abbreviated transcription (Latin):
Ood si indiem uł sb̃
ꝯditõe debitum et pu¬
re legauit utue est
tatõem. Qd̃ si uiu¬
uo testatore dies ue¬
nerit aut oditõ ex¬
tit̾it. pap. scripsit u¬
qr semel ꝯstitit. Odͥ
⁊ uere est. Nõ enĩ pla¬
cuit sñia existiman¬
tium extinctũ et̃ lega

Expanded text:
in diem vel sub condicione debitum ei pure legaverit, utile est tationem. quodsi vivo testatore dies venerit aut condicio extiterit, Papinianus scripsit, uquia semel constitit. quod et verum est: non enim placuit sententia existimantium, extin
Abbreviated transcription (Latin):
ei aut donatũ fuie¬
rit ñ usufructua¬
ad quiritur. ¶ Itẽ
placet ⁊de eo qui
a nobis bona fide
possidetur.sine is
liber sit: sine alie¬
nus seruus. Qd̃ e¬
nim placuit de u¬
sufructuario. idẽ
placz ⁊de bona fi¬
de possessore. Itaz
ꝙ extra duas istas
causas ad quirit᷑
si liber est.x ad do¬
muru si seruus ẽ
S bone fidei pos

Expanded text:
ei aut donatum fuerit, non usufructuaadquiritur. idem placet et de eo qui a vobis bona fide possidetur, sive is liber sit sive alienus servus; quod enim placuit de usufructuario, idem placet et de bona fide possessore. itaque quod extra duas istas causas adquiritur, si liber est, vel ad dominum, si servus est. sed bonae fidei pos
Abbreviated transcription (Latin):
longi.t. possessio:
uobis accedit. Ae
betis ita placuit:
ut qͥcquid exͣ re ue¬
stra ł ex oꝑͣib sui
adquirant id no¬
bis adiciatur. Qd̃
uͦ extra eas ꝑsecu¬

Expanded text:
oris possessio vobis accedit. De betis, ita placuit, ut, quidquid ex re vestra vel ex operibus suis adquirant, id vobis adiciatur, quod vero extra eas c
Abbreviated transcription (Latin):
duab  capitis dimi¬
nutionib. maxima
media. ⁊ ñ utendo ꝑ
modumr ⁊ tp̃s. Que
oĩa nr̃a statuit ꝯsti¬
tutõ. ¶ It finitur u
datur. Nam extraneo

Expanded text:
s deminutionibus, maxima et media, et non utendo per modum et tempus. quae omnia nostra statuit constitutio. item finitur usdatur nam extraneo
Abbreviated transcription (Latin):
tur seruos suos bo¬
dere ut p̾ciurdo¬
minis daretur. Et m¬
recte. Expedit.xł.
rei pu. ne quis re
sua male utatur.
cuiꝰ rescripti.ade¬
portet. nec cuicẜ¬

Expanded text:
tur servos bonis codere, ut pretium dominis daretur: et recte; expedit enim rei publicae, ne quis re sua male utatur. cuius rescripti ad Aeportet nec cui
Abbreviated transcription (Latin):
tre nati fu̾int sine
exalt̾utro eoꝵ sint.
¶S ⁊̃ siqua ꝑ adop¬
tionẽ soror tͥ ẽẽ cepe¬
rit qͣmdiu qͥd̃ ꝯstat
adoptio sane int̾ te
⁊ eam nuptie ꝯsist̾e
emancipationẽ adop¬
tio dissoluta sit: po¬
teris eã rixorẽ duc̾e.
S ⁊ si tu emancipa¬

Expanded text:
ati fuerint, sive ex alterutro eorum. sed si qua per adoptionem soror tibi esse coeperit, quamdiu quidem constat adoptio sane inter te et eam nuptiae consistere emancipationem adoptio dissoluta sit, poteris eam uxorom ducere: sed et si tu emancipa
Abbreviated transcription (Latin):
instutus eẽt ¶Im¬
possibilis ꝯditõ in ĩ¬
stitutõnib ⁊ lega¬
tis nec si fidei ꝯmis¬
sis ⁊ lib̾tatib: pro

Expanded text:
institutus esset. Impossibilis condicio in institutionibus et legatis nec non in fideicommissis et libertatib
Abbreviated transcription (Latin):
inportõnib sint ta¬
cite singlis decresc̾e.
ex t̾ciis partib hedes
scriptisunt. ꝑ inde
sunt isqui sine ꝑte
institutꝰ est. ꝙ dipõ¬
dio de est habebit. Id¬
q erit si dipondiꝰ ex¬
pletus sit. Que om̃s
ꝑtes ad assem pꝰtea
reuocãntur qͣmuis
sint płium untiaꝵ.
Heres ⁊ pure ⁊ sub
ꝯditõe institui põt.¬

Expanded text:
in portionibus sit, tacite singulis decrescere, ex tertiis partibus heredes scripti sint, perinde sunt, is qui sine parte institutus est quod dipondio deest habebit: idemque erit si dipondius expletus sit. quae omnes partes ad assem postea revocantur, quamvis sint plurium unciarum. Heres et pure et sub condicione institui pot
Abbreviated transcription (Latin):
uł noĩatim ex hereda¬
re debet testator ne ñ
iure faciat testm̃.I
ta ⁊ nepotem neptẽ¬
ue ex filio necesse est

Expanded text:
 nominatim exheredare debet testator, ne non iure faciat testamentum, ita et nepotem neptemve ex filio necesse est
Abbreviated transcription (Latin):
quoz ⁊ neptis ex eo ĩ
eadͥ potestate st̃. S si
atur aut quolibet a¬
lia rõne exeat de potes¬
tate er. incipit nepoᷤͤᷤ
neptis ue meiꝰ locut̃
succed̾e. Et eo mͦ iura
suoꝵ heredum qͣi ag¬
natõe nantiscit᷑. Ne gͦ
eo mͦ rumpatur eins

Expanded text:
que et neptis ex eo in eadem potestate sint; sed si atur aut qualibet alia ratione exeat de potestate mea, incipit nepos neptisue in eius locum succedere, et eo modo iura suorum heredum quasi adgnatione nanciscuntur. Ne ergo eo m
Abbreviated transcription (Latin):
morit᷑. Nam ⁊ pͥ tes¬
tam̃tum ñ uab: rup¬
tum apostiore. Et po¬
steriꝰ eque nll̾as au¬
res ht̃ c̃ ex eo nemo
heres extrñt. ¶S si

Expanded text:
moritur: nam et prius testamentum non valet, ruptum a posteriore, et posterius aeque nullas vires habet, cum ex eo nemo heres extiterit. Sed si