comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bo pes tifero frat̃mũ
uiciant corpus.
Ut nichil ex coto cor¬
poris cõpage in sau¬
ciatũ possit euadẽ:
ꝙ negle gentiũ sa¬
cerdotũ uiciositatis
Ita ui deas in eccła
passim quos non
merita sed pecu¬
nuę ad epatus or¬
dinẽ ꝓuexerunt.
Nugacem popłm &
in doc tũ. qui tale
sibi asciuerunt
si ꝑcunctari fide¬
lit̃ uelis quis eos
respondebunt mex
& dicent. Ab ar¬
chiep̾o sum nuꝑ.
ordinatus ep̃s. cen¬
tũq ei solidos de¬
di. ut ep̃alẽ grãm
conse qui meruis¬
sem. Quos simi¬
nime dedissem:
hodie ep̃s ñ ẽẽm.
Unde melius mim
ẽ aurũ de sacello
inuehere: quam
tantũ sacerdotiũ
ꝑđe. Aurũ dedi.
& ep̾atũ cõparaui.
Quos tam̃ solidos si
conos.&. accipio au
ꝓfligare confido.
Ecce & aurũ ꝙ dedi ĩ
meo sacello recepr.
pi. Nẽpe hoc ẽ ꝙ
dolro. quia archiẽp
cialit̾ lepsũ ordina¬
uit. Pecunia in qͥt¬
tua tecũ sit in ꝑdi¬
rasti .&. cõmercium
mirabile in anma¬
nescii homines &. in¬

Expanded text:
bo pestifero fraternum bo pestifero fraternum vitiant copus; ut nihil ex totius corporis compage insauciatum possit evadere, quod negligentium sacerdotum vitiositatis ita ut videas in Ecclesia passim quos non merita, sed pecuniae ad episcopatus ordinem provexerunt: nugacem populum et indoctum, qui talem sibi adsciverunt percunctari fideliter velis, quis eos respondebunt mox et dicent: Ab archiepiscopo sum nuper ordinatus episcopus, centumque ei solidos dedi, ut episcopalem gratiam consequi meruissem; quos si minime dedissem, hodie episcopus non essem. Unde melius mihi est aurum de sacello invehere quam tantum sacerdotium perdere. Aurum dedi et episcopatum comparavi. Quos tamen solidos, si conos, et accipio aurprofligare confido. Ecce et aurum, quod dedi, in meo sacello recepi; pi. Nempe hoc est quod doleo, quia archiepiscialiter leprosum ordinavit: Pecunia, inquit, tecum sit in perdirasti', et commertium miserabile in animanescii homines et in
Abbreviated transcription (Latin):
ne uelut uulgari¬
bus fabulis nr̃m
irriderent opus.
Cũ uero aue toritas
nobis per singula
ipsum pocius apłm
si ausi sunt quã noᷤ
rep̃hendant. Et
lic& iã coart& nos
libelli huius ꝓlixi¬
tas .&. teinpus nos
urgeat. ut ad fine
huis operis ueni¬
amus. sollicitudo
fratrũ nos retard&.
amoris. illoꝵ p̃cipue
sacerdotũ qui m̃tis
corpore hebetati sa¬
cerdotalẽ diffamant
honorẽ. Et qui no¬
uã ꝓdigialit᷑ regulã
hac tẽpes tate pepe
tes & symonis senten¬
pecuniis coemerunt.
nequaquã timentes
rẽ pecuni is emert̃.
a beato petro apło
se cũ symone fuisse
cũ giezi a scõ susce¬
pisse se credant he¬
liseo. qui gradum
sacer dotalẽ se existi¬
mant pecuni is cõ¬
parare. Quib cũ
is ta dixerimus .
sufficere debuit su¬
am cõparando leprã
possidere. Nã siẽ
ualidiorib morb
capite ui tiato reli¬
quũ necesse ẽ corpꝰ
inundatione supe¬
rioris morbi leta¬
liter irrigari. ita
& hi qui caput ui¬

Expanded text:
ne velut vulgarne velut vulgares fabulas nostrum irriderent opus. Cum vero auctoritas nobis per singula ipsum potius Apostolum, si ausi sunt, quam nos reprehendant. Et licet jam coarctet nos libelli hujus prolixitas, et tempus nos urgeat, ut ad finem hujus operis veniamus; sollicitudo tamen fraterni nos retardat amoris, illorum praecipue sacerdotum, qui mentis torpore hebetati, sacerdotalem diffamant honorem: et qui novam prodigialiter regulam hac tempestate pepertes et Simonis sentenpecuniis coemerunt, nequaquam timentes, lem pecuniis emerint, a beato Petro apostolo se cum Simone fuisse cum Giezi a sancto suscepisse se credant Elisaeo , qui gradum sacerdotalem se aestimant pecuniis comparare. Quibus cum ista dixerimus, sufficere debuit suam comparando lepram possidere. Nam sicut validioribus morbis capite vitiato, reliquum necesse est corpus inundatione superioris morbi lethaliter irrigari; ita et ii qui caput vi
Abbreviated transcription (Latin):
cit. quomodo eccłȩ
diligentiã adhibebit:
Hoc est enĩ quod supe¬
rius diximꝰ. qui cor¬
dis sui domũ excolere
non ual&. quo modo
plurimoꝵ adhibe¬
bit diligenciã.
Et qui peccati trabem
ex suo non potes⁊
eruere oculo. quo ex
abterius oculo pote¬
rit amputare festu
tilitate aduenit. aut
certe ex milicia scła¬
ri ad clericatus ẽ offi¬
ciũ sociatus. Hii gͦ ñ
tã passi sacerdotalem
accipiunt gradũ. ne
elati in suꝑbiã in ui¬
diciũ incidant & in
laqueum diaboli.
Quia ꝙ longo tp̃r mi¬
nime discunt. in par¬
uo tp̃r seruare non
possunt. Et condu¬
dens regulã. & ep̃ale
formã ad extremum
intulit dicens. Opor¬
t& aut̃ illũ testimo¬
niũ bonũ habere ab
his qui foris sunt. id
la sibi ꝓfana p̾fici.¬
unt. Quos tamen
tes tes apłs tes timo¬
nium dicit habere
tioneꝰ. ne forte ac.¬
cipiant mnimici
lo cũ ep̃o obtrectan
or in hoc opere uebut
a grandi fenore nos
ꝑsensimus liberatoᷤ.
imus tes t̾imonia.

Expanded text:
cit, quomodo Ecclesiae Dei cit, quomodo Ecclesiae Dei diligentiam adhibebit ? Hoc est enim, de quo superius diximus, qui cordis sui domum excolere non valet, quomodo plurimorum adhibebit diligentiam? et qui peccati trabem de suo non potest eruere oculo, quomodo ex alterius oculo poterit amputare festuctilitate advenit, aut certe ex militia saeculari ad clericatus est officium sociatus. Hi ergo non tam passim sacerdotalem arripiant gradum, ne elati in superbiam, in judicium incidant, et in laqueum diaboli; quia quod longo tempore minime discunt, in parvo tempore servare non possunt. Et concludens regulam et episcopalem formam, ad extremum intulit, dicens: Oportet autem et illum testimonium bonum habere ab iis, qui foris sunt, , ila sibi profana praeficiunt; quos tamen testes Apostolus et testimonium dicit deberetione; ne forte accipiant inimici locum episcopo obtrectandor, in hoc opere velut a grandi fenore nos persensimus liberatos, imus testimonia;
Abbreviated transcription (Latin):
tis hominibus tͣn.¬
quillã de mons¬
tr&. & firmã pa¬
cienciã cunctis
os tendat. Iterũ
addidit dicen
Non litigiosum. Ia
fert dõ. &. diuinali¬
bat sacrificia. litiũ
uenena ꝓferat. quia
non deca de ore ep̃i
benedic tione̾ simul
& maledictionẽ e¬
gredi. Ne ꝑ eandẽ
linguã qua dõ lau¬
datur. hõ maledica¬
t᷑. quia non potest
de uno fonte dulcẽ
cere. Drinceps sub¬
secutꝰ ẽ dicens. Ñ
cupidũ. Idẽ ñ tpis
lucri cupidũ. Ne
lucri cupiditate ep̃s
tenrat᷑ obnoxius. &
nutriat auariciã
quȩ ẽ radix om̃ium
maloꝵ. Qui stipen
ipsa pocius pauꝑtate
alio loco. Dispersit de¬
dit pauperib iusti¬
cia eius man&. inse¬
culũ scłi. cornu eiꝰ
exaltabit᷑ in gła. Et
connexuit subsequen
ne preee poces⁊. qui
corporis sui seruaue¬
rit cas titatẽ. Domui
luxuriȩ deditꝰ in p̃¬
cipiciũ dimergatur.
sed potius filios suos
cas titatis exemplo
ad pudiciere regulã
doceat. Nã si qui.
domui sue pesse nes¬

Expanded text:
tis hominibus trantis hominibus tranquillam demonstret, et firmam patientiam cunctis ostendat. Iterum addidit dicens: Non litigiosum , idfert Deo, et divina libat sacrificia, litium venena proferat: quia non decet de ore episcopi benedictionem simul et maledictionem egredi, ne per eamdem linguam, per quam Deus laudatur, homo maledicatur; quia non potest de uno fonte dulcem aquam. Deinceps subsecutus est dicens: Non cupidum , id est, non turpis lucri cupidum: ne lucri cupiditate episcopus teneatur obnoxius, et nutriat avaritiam, quae est radix omnium malorum . Qui stipendipsa potius paupertate i: Dispersit, dedit pauperibus, justitia ejus manet in saeculum saeculi: cornu ejus exaltabitur in gloria . Et connexuit subsequentne praecesse potest, qui corporis sui servaverit castitatem. Domui,luxuriae deditus, in praecipitium demergatur: sed potius filios suos castitatis exemplo ad pudicitiae regulam doceat. Nam si quis domui suae praeesse nes
Abbreviated transcription (Latin):
płm sufficient do¬
ceat. uerũ & iã eunc̾¬
contradictione
a catholica repellere
eccła. Ne sua inpe¬
ricia in peritos mi¬
nime doceat. & hu¬
iusmodi casu p̃uen¬
to. eurniat illi quod
scriptỹ ẽ. Cecus ce¬
co ducatũ p̃bens ãbo
infoueã cadunt.
Qui uͦ talẽ se ut dixi¬
mus er̃ ignorat. sacer¬
dotiũ minime ap¬
petat. nec locũ alt̾iꝰ
usur pare p̾sumat.
Presertĩ illius qui
fulgore suȩ sapi¬
encie popłoꝵ potẽ
corda lustrare.
S ubiungit & ait.
Ñ uinolentẽ. Hoceꝰ¬
Adicũ. Ut si credat̃
norecur. Ne post
largã potationẽ ui¬
ni mulierũ delec¬
tet᷑ illecebra. Ne
omĩs nutriat᷑ lu¬
xuries. Demũ sub¬
sequit᷑ dicens. Non
ꝑcussorẽ sed modes¬
imꝓbas ad cȩdẽ ñ
habeat. & suspici¬
onib prauis mini¬
me ꝑcuciat c̃scien¬
cias alioꝵ Hle dũ
petulans inuenit᷑
ad cedẽ athleta ma¬
gis quã ep̃s iudice¬
tur. Sed magis e
diuerso ab aliis illa¬
tas pacient᷑ ferat
iniurias. Ut m̃¬
tis modes tiã cune¬

Expanded text:
lum sufficienter doceat; verum etiam et cunccontradictiones a catholica repellere Ecclesia, ne sua imperitia imperitos minime doceat, et hujusmodi casu praeventus eveniat illi, quod scriptum est: Caeco caecus ducatum praebens, ambo in foveam cadunt . Qui vero talem se, ut diximus, esse ignorat, sacerdotium minime appetat, nec locum alterius usurpare praesumat, praesertim illius qui fulgore suae sapientiae populorum potest corda lustrare. Subjunxit et ait: Non vinolentum , hoc esdeditum; ut si credaturnoretur; ne post largam potationem vini mulierum delectetur illecebra, nec omnis nutriatur luxuries . Demum subsequitur dicens; Non percussorem, sed modesimprobas ad caedem non habeat, et suspicionibus pravis minime percutiat conscientias aliorum; ne dum petulans invenitur ad caedem, athleta magis quam episcopus judicetur. Sed magis e diverso ab aliis illatas patienter ferat injurias; ut mentis modestiam cunc
Abbreviated transcription (Latin):
iudicio declarauit. Sed lic& miracu¬
loꝵ narratio uidrat᷑ aliquantulũ ꝓtelaricau¬
sas tñ uñ adħ uentũ ẽ. nequaqua inutilit̃ pu¬
tamꝰ deb̾e succincte p̃seribi. Quadã & enĩ die
oẽs florentinȩ ciuitatis clepici una c̃gregati.
cepimꝰ tande cłis de locis ss expulsis. quã & iam
serant. De nob̾ aũ quia bona pars ciriũ nr̃oꝵ nos
hereticos adclamabat: nã uidens nos ire ad eũ
dicebat. Ite itr heretici adhereticũ. Ite qͥa
ꝑ uos hȩc ciuitas uoragini dabit᷑. qͥ xp̃m ĩ pie¬
tatr urã de ipsa expellitis. & bratũ petrũ apłm
expugnantes. symonẽ magũ ꝓdõ inducen¬
do colitis. Quid plura: Rogamus eũ ut
tã nos quã se ab hac infamia lib̾& dicentes.
Ecce nos si te mundũ senseris. si tu nobis
iusseris dĩ ꝑ te iudiciũ subire ñ dubitamꝰ.
Aut si ꝓbationẽ quã monachi hic & roiȩ
facere uoluerunt reciꝑe uis. ad eos imus

Expanded text:
judicio declaravit. Sed licet miracujudicio declaravit. Sed licet miraculorum narratio videatur aliquantulum protelari, causas tamen unde adhuc ventum est, nequaquam inutiliter putamus debere succincte praescribi. Quadam etenim die omnes Florentine civitatis clerici una congregati, cepimus tam de clericis de locis suis expulsis, quam etiam serant; de nobis autem, quia bona pars civium nostrorum nos haereticos acclamabat; nam videns nos ire ad eum, dicebat: « Ite, ite, haeretici ad haereticum; ite, quia per vos haec civitas voragini dabitur; qui Christum impietate vestra de ipsa expellitis, et beatum Petrum apostolum expugnantes, Simonem magum pro Deo inducendo colitis. » Quid plura? Rogamus eum ut tam nos quam se ab hac infamia liberet, dicentes: « Ecce nos si te mundum senseris, si tu nobis jusseris, Dei pro te judicium subire non dubitamus; aut si probationem quam monachi hic et Romae facere voluerunt, recipere vis, ad eos imus,
Abbreviated transcription (Latin):
AUexandro primȩ sedis reuerentissimo
ac uniuersali ep̃o: clerus &. popłs
florentinus sincerȩ deuotionis obse.¬
quium. Iãdiu tediũ & laborem
nr̃m. nec non certamꝰ manochorũ¬
contͣ symoniacã heresim pat̾nitas
urã bene nouit. & nõ qq̃ dignũ ẽ. ut qͣ¬
lit̃ ds̃ excels pie ac misericordit᷑ scrupu¬
lũ huius rei de cordib nr̃is abraserit
ꝑ noscatis. Signa rnĩ & miribilia dr̃s
nr̃ in nob̾ fec̃. & ꝑ ea cecitatẽ ignoran¬
cie & dubietatis caliginẽ. ac tenebras
erroris de pectore hominũ pepulit.¬
& fidẽ nob augendo. &. dilatando. &
in se solidando lux m̃tib suȩ uerita¬
tis clementor infulsit. Pastor qͥdẽ
bonus decȩlo uenit. & ouib assisten¬
tib atq ad se totis cordis medulis claman¬
tib sentenciã sireno cleriorẽ. soleq
lucidiorẽ. om̃iq dicto aperciorẽ.
omĩꝙ uisu certiorẽ. de medio ignis
popło suodedit. Ꝙduͦ plebi florentinȩ¬
uolebat. tenendũ sit. in suo trem̃do

Expanded text:
Alexandro, prime sedis reverentissimo ac universali episcopo, clerus etpopulus Florentinus sincere devotionis obsequium. Iam diu tedium et laborem nostrum, nec non certamen monacorumcontra symoniacam heresim, paternitas vestra bene novit. Et nunc quoque dignum est ut qualiter Deus excelsus pie ac misericorditer scrupulum huius rei de cordibus nostris abraserit pernoscatis. Signa enim etmirabilia Dominus noster in nobis fecit et per ea cecitatem ignorantieet dubietatis caliginem ac tenebras erroris de pectore omnium pepulitet fidem nobis augendo et dilatando et in se solidando lux mentibus sueveritatis clementer infulsit. Pastor quidem bonus de celo venit et ovibusassistentibus atque ad se totis medulis clamantibus sententiam sereno clariorem soleque lucidiorem omnique dicto apertiorem omnique visucertiorem de medio ignis populo suo dedit. Qupum haberi volebat, tenendum sit, in suo tremendo
Abbreviated transcription (Latin):
go tu uinceris. qͥaad te c̾fugientes ñ defendi:
Nos putauimꝰ ipsũ in infernalib penis ce uinctũ
& cathenatũ. sed ecce cernimꝰ illũ ad tuũ dedecꝰ
hostilit̃ suscitatũ. Uiroꝵ qͥppe alii. ad alios dicebant.
legẽ suã adimplens sepellenti ñ resistit. & no
uiri frs̃ ciuitatẽ hanc qͦheretica pars ca nꝰ gaudeat.

Expanded text:
 ad te confugientes non defendis? Nos putavimus ipsum in infernalibus poenis esse vinctum et catenatum; sed ecce cernimus illum ad tuum dedecus hostiliter suscitatum. » Virorum quippe alii ad alios dicebant: legem suam adimplens, se pellenti non resistit. Et nos, viri fratres, civitatem hanc, quo haeretica pars ea non gaudeat,
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ habes ꝙ ñ ac¬
cepisti: Si aũ
acce pisti. quid
gloriaris quasi
non acceperis:
Ecce adquȩ mala
uoluit᷑ dĩficu:
ordo. Ecce adquȩ
ꝓbra ꝓlapsi st̃ sa¬
cerdotes qui audi¬
re meruerunt
a iudice mundi.
Uos estis lux hui
mundi. Ecceqͥ¬
bus subiciuntur
dictũ est. Uo
estis sal t̃re. Ergo
si lux est eccłȩ ep̃s
ut impericiȩ te¬
nebras p̃dicatioĩs
suȩ eloquio ruti¬
lante conscien¬
ciarũ tenebras
illumina. cur
ipse palpabilib
teriebris tenetur
obstrictus : Et ñ¬

Expanded text:
enim habes quod non acenim habes quod non accepisti? si autem accepisti, quid gloriaris, quasi non acceperis?' Ecce ad quae mala volvitur deificus ordo, ecce ad quae probra prolapsi sunt sacerdotes, qui audire meruerunt a iudice mundi: 'Vos estis lux huius mundi'. Ecce quibus subiciuntur dictum est: 'Vos estis sal terrae'. Ergo si lux est ecclesiae eput imperitiae tenebras praedicationis suae eloquio rutilante conscientiarum tenebras illuminet, cur ipse palpabilibus tenebris tenetur obstrictus, et n
Abbreviated transcription (Latin):
ui deo aurũ dansꝑ
tiã non acqui sisti.
Adhuc tamen semel
nos prec̾misisse ui¬
deamur. Quis dat
fr̃ ep̃alẽ gram. ds̃ an
hõ Respondes s¬
ne dubio. ds̃. Sed
tamen ꝑ homine
dat ds. Homo ĩpo¬
nit manus. dõ lar¬
git᷑ gram. Sacerdos
imponit supplice
dextrrã. & ds bene¬
dicit potenti dex¬
tera. Ep̃s initiat
ordinẽ. & dõ tri¬
buit dignitatem.
Oiusticia. õ ȩqui¬
tas. Si hõi pecu¬
nia dat᷑. qui ni¬
chil in ordine ã¬
plius operat᷑ ni¬
si solũ seruicium
ꝙ ei credit᷑. cur
dõ totũ negatur.
qui ipsum ordi¬
nẽ tibi largitur:
us tũne tibi uide¬
t᷑ ut seruus hono¬
retur. & dñs in¬
iuriã paciat᷑:
Et iuste accipiat
sacerdos pecuniã.
iuriã. Sed quia
ꝑ concesso ordine
dĩ a te nichil ex¬
pectat. dñs ho¬
mini concedere
uoluit gratis. &
ep̃s rapax pecuni¬
am ab homine ex¬
petit gratio. Dr
hõi ut cerce benig¬
nus gratis donauit
& sacerdos indig¬
nus cum si ne cau¬
sa p̃dauit. Quid

Expanded text:
video, aurum dans video, aurum dans tiam non acquisisti. Adhuc tamen semel nos praetermisisse videamur. Quis datpalem gratiam? Deus, an homo? Respondes sine dubio: Deus, sed tamen per hominem dat Deus; homo imponit manus, Deus largitur gratiam; sacerdos imponit supplicem dexteram, et Deus benedicit potenti dextera; episcopus initial ordinem, et Deus tribuit dignitatem. O iustitia, o aequitas! si homini pecunia datur, qui nichil in ordine amplius operatur nisi solum servitium, quod ei creditur, cur Deo totum negatur, qui ipsum ordinem tibi largitur? Iustumne tibi videtur, ut servus honoretur, et dominus iniuriam patiatur, et iniuste accipiat sacerdos pecuniam, iniuriam? Sed quia pro concesso ordine Deus a te nichil expectat, Dominus homini concedere voluit gratis, et episcopus rapax pecuniam ab homine expetit gratis; Deus homini, ut certe benignus, gratis donavit, et sacerdos indignus eum sine causa praedavit. 'Quid
Abbreviated transcription (Latin):
dũ lucretur . &. a¬
nimȩ suȩ detrim̃¬
quã dabit homo cõ¬
mutationẽ ꝓ ani¬
ma sua: QQuodde
cepit pecunia fuit.
& ꝙ dedit lepra fu¬
it. Hȩc st̃ mercimo
nia iniquoꝵ in ꝑni¬
cie eoꝵ. Interrogo
Dic ergo michi paulisꝑ
cuniam. quid acce¬
pisti : Grãm ep̃a.¬
lẽ accepi. Ergo in¬
terrogo ate. Hec
grã. cur tali uocabu¬
lo nuncupatur:
Cur inquit Ut re¬
or ꝓ eo ꝙ gratis dat᷑
idõ grã uocat᷑. Ergo
si gr̃a gratis dat᷑. &¬
auro non estima¬
tur. a te cur gr̃a pe¬
cuni is cõparatur:
R. Non inquit
mihi daret᷑. si pecu¬
niis ñ emeret᷑. llec
ep̃s fuissem ordina¬
tus. si pecunias ñ
dedisse. Ergo appa¬
ra ex responsionib
tuis grãm cũ ordina¬
reris non sus cepisti
quia gratuitu ram
non meruisti. Et
idõ fr̃ si grãm nori
accepisti. quomͦ
ep̃s effici potuisti:
Nã & ad discipulos do¬
minus dicit. Gra¬
tis accepistis. gra¬
tis date. Cur ergo
gratuitã grãm es¬
timasti te precio
possidere: Nã ut

Expanded text:
lucretur, et animae suae detrime« Quam dabit homo commutationem pro anima sua? » Quod ded accepit pecunia fuit, et quod dedit lepra fuit. Haec sunt menia iniquorum in pernicie eorum. Interrogo Dic ergo michi paulispe dares pecuniam, quid accepisti? ' Gratiam episcopalem accepi'. Ergo interrogo te, haec gratia cur tali vocabulo nuncupatur? R. 'Cur', inquit? 'ut reor, pro eo quod gratis datur, ideo gratia vocatur'. Ergo si gratia gratis datur et auro non estimatur, a te cur gratia pecuniis comparatur? R. 'Non', inquit, 'mihi daretur, si pecuniis non emeretur; nec episcopus fuissem ordinatus, si pecunias non dedissem'. Ergo ut apparet ex responsionibus tuis, gratiam, cum ordinareris, non suscepisti, quia gratuitu eam non meruisti. Et ideo, frater, si gratiam non accepisti, quomodo episcopus effici potuisti? Nam et ad discipulos Dominus dicit: 'Gratis accepistis, gratis date'. Cur ergo gratuitam gratiam estimasti te pretio possidere? Nam, ut
Abbreviated transcription (Latin):
ad suꝑficiẽ tantũ lit¬
terȩ respiciamꝰ. ꝓhib&
bi gamũ ep̃m ordinari.
Si uero ad altiorẽ sen¬
sũ conscendimus. in¬
hiba ep̃m duas usur¬
pare eccłas. Et si ad¬
huc introrsus ꝓfun¬
diora ꝑseruteris. mo¬
n& ne post catholicũ
dogina sensũ inueni¬
atur ep̃s hab̾e hereti¬
cũ. Sed xp̃ianam tan¬
xã sibi associ& fidẽ. &

Expanded text:
ad superficiem tantum litad superficiem tantum litterae respiciamus, prohibet bigamum episcopum ordinari: si vero ad altiorem sensum conscendimus, inhibet episcopum duas usurpare Ecclesias: et si adhuc introrsus profundiora perscruteris, monet ne post catholicum dogma, sensum inveniatur episcopus habere haereticum: sed christianam tanxam
Abbreviated transcription (Latin):
& scienti legeꝰ. &
ñ facienti rã. pecca¬
tũ ẽ grande. & seruus
sciens uoluntatẽ dñi
sui non fecerit eam:
uapulabit multum.
iuditio. plus tam̃ ab
illo exigit᷑. cui plus
commictit᷑. Amplio¬
res enĩ penas luit. eui
numerosior regendoꝵ
dũ & formulã om̃ib
sacerdotib depinga¬
mus. apłica nobis regu¬
la reuoluenda ẽ. que
de his ꝑ singula ep̃ales
actus depingit. Sic ad
cunctos epos bratus
ait apłs paulus. Fide¬
lis sermo. Ac sidice¬
r&. de quo sum lo¬
cuturus ueracit᷑ loqͦr:
Nequis me existima
fuisse mentitũ: sub¬
iunxit. Si quis ep̃atũ
desiderat: bonũ opus
desiderat. Hoc ẽ si ep̃s¬
desideras. magnũ ẽ
taris. Nlã si alit̃ e̾e
quia seqͥtur. Oporta
enĩ ep̃m in repre heu¬
sibilẽ ẽẽ Inrep̾hen¬
sibilẽ ait. Nam s.
ep̃s rep̾henditur
trahit. reatꝰ ad pęnam.
pena ducit usq ad mor¬
tẽ. E cce ad quid uolui¬
tur dignitas ep̃alis.
Et pos ⁊ paululũ ait.
Unius uxoris uirũ. Si

Expanded text:
: Scienti legem et : Scienti legem et non facienti eam, peccatum est grande ; et: Servus sciens voluntatem domini sui, si non fecerit eam, vapulabit multum . judicio, plus tamen ab eo exigitur, cui plus committitur; ampliores enim poenas luit, cui numerosior regendorudum et formulam omnibus sacerdotibus depingamus; apostolica est nobis regula revolvenda, quae de iis per singula episcopales actus depingit. Sic ad cunctos episcopos beatus ait Apostolus: Fidelis sermo ; ac si diceret: De quo sum locuturus, veraciter loquor; ne quis existimet me fuisse mentitum. Subjunxit: Si quis episcopatum desiderat, bonum opus desiderat , hoc est, si episdesideras, magnum esttaris. Nam si aliter esse quia sequitur: Oportet enim episcopum irreprehensibilem esse . Irreprehensibilem ait; nam si episcopus reprehenditurtrahit, reatus ad poenam, poena perducit usque ad mortem. Ecce ad quid volvitur dignitas episcopalis. Et post paululum ait: Unius uxoris virum . Si
Abbreviated transcription (Latin):
E sgo fr̃s sic̃ senatorem
clamis ornat. sicut
agri cultura rusti¬
cum. sic̃ barbarum
arina. sic̃ nautã na¬
uigationis pericia.
& singulos quosq
opifices sui operis
qualitas ipsos de mon¬
strat auctores. sic
ep̃m non aliter nͥ
ep̃alis operatio de¬
signat. Ut exbo¬
no opere magis ꝗͣ
ꝓfessione noscatur.
plus meritis eẽ ep̃s
quã nomine uoci
re. sic grauius est.
side sublimi cecide¬
rit dignitate. Qa
ruina quȩ alto fit
grauiori casu col¬
lidit᷑. Honor qͥdẽ
ep̃alis corã homini¬
bus p̃clarus ẽ. s si
ruinã sustineat.
dolor magnꝰ ẽ. Nam
quantũ p̃ ceteris gra¬
dus ep̃alis altior es ⁊
tanto si ꝑ neglegenciã
delabat᷑ ruina graui¬
or est. Magna sub¬
limitas. magnam de¬
b& habere cautelam
Honor grandis grandi¬
ori deb& sollicitudi¬
ne circũ uallari.
Cui plus credit᷑. plus
ab eo exigit᷑. sic̾ serip¬
tũ ẽ. quia sẽꝑ opti¬
mis ꝑmixta sunt
pessima. Et alibi.
Potentes potenciora
tormenta pacient᷑.¬

Expanded text:
Ergo, fratres, sicut senatorem chlamys ornat, sicut agricultura rusticum, sicut barbarum arma, sicut nautam navigationis peritia, et singulos quosque opifices operis sui qualitas ipsos demonstrat auctores: sic episcopum non aliter nisi episcopali operatio designat; ut ex bono opere magis, quam professione noscatur plus meritis esse episquod nomine vocitre, sic gravius fit, qui de sublimi ceciderit dignitate; quia ruina quae de alto est, graviori casu colliditur. Honor quidem episcopalis coram hominibus praeclarus est; sed si ruinam sustineat, dolor magnus est. Nam quanto prae caeteris gradus episcopalis altior est, tanto si per negligentiam delabatur, ruina gravior est. Magna sublimitas magnam debet habere cautelam: honor grandis grandiori debet sollicitudine circumvallari. Cui plus creditur, ab eo plus exigitur, sicut scriptum est : Quia semper optimis permixta sunt pessima; et alibi: Potentes potentiora tormenta patientur ; et
Abbreviated transcription (Latin):
ep̃s uocitet᷑ Sequit᷑ de¬
inde & ait. Sobrium.
Hoc ẽ ñ uino tantũ. sed
amplius indulgeat quã
adiunxit sequencia
dicens. Prudentẽ.
Prudenciã quippe nꝰ
mundialẽ. de qua dr̃.
ꝙ stulticia sit apud
d̃. sed prudenciam
circũ specta sit. & uer¬
bo perita. Ut sit astr¬
tus sic᷑ ferpens. & sim¬
plex sic̃ colũba. Et de¬
nuo infert. Ornatũ.
Quod si iuxta sensũ lit¬
terȩ tantũ respicimꝰ.
ñ aliud in sacerdote¬
quȩrimus clariorẽ.
Uerbi gr̃a. castorinas
quȩ rimus & sericas
ues tes. ut ille se int̾
rẽ. qui uestẽ indu
ille sacerdos placeat
dõ. qui animã habu¬
erit conpositã in do.
Et post hȩc addidit
Hospitale. Ut huma¬
nitatis in tuitu hos.¬
picio recipiat non
habentes hospociũ.
& egenũ sine tecto
solus deuor& dona
xp̃i. que ei largita

Expanded text:
pus vocitetur. Sequitur deinde, et ait: Sobrium , hoc est, non vino tantum, sed amplius indulgeat, quam adjunxit sequentia, dicens: Prudentem. Prudentiam quippe non mundialem, de qua dicitur quod stultitia sit apud Deum : sed prudentiam circumspecta sit, et verbo perita; ut sit astutus sicut serpens, et simplex sicut columba . Et denuo infert: Ornatum. Quod si juxta sensum litterae tantum respiciamus, non aliud, sacerdotequaeremus clariorem; verbi gratia, castorinas quaeremus et sericas vestes : et ille se inter rem, qui vestem indueille sacerdos placeat Deo, qui animam habuerit compositam Deo. Et post haec addidit: Hospitalem ; ut humanitatis intuitu hospitio recipiat non habentes 361 hospitium, et egenum sine tecto solus devoret dona Christi, quae ei largita
Abbreviated transcription (Latin):
moꝵ. & in solosa
rent nomine.
plus quã opere
sciã ꝓ ħ libello
plurimos michi
consacerdotes qui
hȩc q̃ loquim age¬
re nolunt infide¬
lit̾ eẽ detracturos.
credo tam̃ plurio¬
re obnitunt᷑ fide¬
lit̃ ꝓ nob oraturos.
Sed sic̃ lacerationi¬
b obtrectatoꝵ mi¬
nime p̾gauam᷑. sic
rũ uiroꝵ orationi¬
b adiuuamur¬
qui nos in ħ oꝑ diui¬
nis inspirationib
adiuuisti. cunc¬
tos sacerdotes ad iu¬
ua .&. pra ut faciant
que in ħ opuseulo
ipse eloqͥ inspiras
Nut eis una me¬
cr̃ tribuas cȩloꝵ
regna qui scĩs in
fine scłoꝵ dare ꝓ¬
misisti ꝑpetua
Si quis dederit aut
acceperit cõmunio¬
ne de manu here¬
tiei . &. nescit ꝙ
Ratolica eccła con¬
tradicit. postra
intelligens annũ
integrũ pęniteat:
Si aut̃ seit & negle¬
uerit &. pos tea pe¬
nitenciã egerit. de¬
cem annos peniteat

Expanded text:
morum, et in solo se morum, et in solo se otis nomine plus quam opere sciam pro hoc libello plurimos mihi sacerdotes, qui haec quae loquimur, agere nolunt, infideliter esse detracturos; credo tamen plurimre obnituntur, fideliter pro nobis oraturos. Sed sicut lacerationibus obtrectatorum minime praegravamur, sic rum virorum orationibus adqui nos in hoc opere divinis inspirationibus adjuvisti, cunctos sacerdotes adjuva, et praesta ut faciant quae in hoc opusculo ipse eloqui inspirasti; ut eis una mecum tribuas coelorum regna, quae sanctis in fine saeculorum dare promisisti, perpetua, Si quis dederit, aut exceperit communionem de manu haeretici, et nescit quod catholica Ecclesia contradicit, postea intelligens: annum integrum poeniteat. Si autem scit, et neglexerit, et postea poenitentiam egerit, decem annos poeniteat
Abbreviated transcription (Latin):
multitudo. cum
uoluptatibus illici¬
tis. & actionibus ue¬
titis. ad similẽ facinoꝵ
uoraginẽ ep̃s mul¬
titudinẽ popłi ꝓuo¬
cauerit : Ut nul¬
li iamiamq illicitũ
quasi licitũ ꝑpetrat᷑.
Sed ipsum magis credt᷑
homines eẽ lauda¬
bile quicquid ep̃s
habuerit delectabi¬
le. Nec quisq ꝙ age¬
re pontifix non dubitat¬
se indubitant agere
dicat. Cp̃s enim a
cunctis indubitan¬
ter uocaris. presertĩ
& ipsius nomine
censeris. si tam̃ actio
concord& nomini
& nomen se socia
actioni Nã quid
aliud interpretat᷑
ep̃s. nisi super in¬
spector: Maxime
cũ solio in eccła edi¬
tiore sedeat. & ita
cunctos respiciat.
ut & cunctoꝵ oculi
in ipsum respiciant
Ergo qui ita es curte
uelut tetrũ specu¬
lum uniuersoꝵ o
culis demons tras
ita ut non possint
obscuritate tua
se cõtius exornare.
Iufficiat huc usp
latasse sermone
in quo eor excellen¬
ciã simul & casũ
mons trauimus
ne fidentes in sub¬
limitate bonorũ
minime requi re¬
rent ꝑfectionẽ

Expanded text:
multitudo, cum voluptatibus illicitis et actionibus vetitis ad similem facinorum voraginem episcopus multitudinem populi provocaverit; ut nulli jam jamque illicitum quasi licitum perpetratur? Sed ipsum magis credunt homines esse laudabile, quidquid episcopus habuerit delectabile: nec quisquam quod agere pontifex non dubitatse dubitanter agere dicat; episcopus enim a cunctis indubitanter vocaris, praesertim cum ipso nomine censeris: si tamen actio concordet nomini, et nomen se societ actioni. Nam quid aliud interpretatur episcopus, nisi superinspector, maxime cum solio in Ecclesia editiore resideat, et ita cunctos respiciat, ut et cunctorum oculi in ipsum respiciant. Ergo quia ita est, cur te velut tetrum speculum universorum oculis demonstras; ita ut non possint obscuritate tua se comptius exornare? Sufficiat hucusquelatasse sermonem, in quo eorum excellentiam simul et casum demonstravimus; ne fidentes in sublimitate honorum, minime requirerent perfectionem
Abbreviated transcription (Latin):
solũ quia ipse dum
male agit. digne ꝑit.
ut insipienciũ pos¬
sis arua condire.
cur infatuatus tali
uicio. inmundis
te porcoꝵ conculcan¬
dũ pedib tribuis¬
Ti. ita ut nec te ip¬
sum nec alios pos¬
sis condire: Ocu¬
lox & iã incorpore
tisti. ut reliquũ
ꝑ te corpus ducatỹ
lucis haber&. & nc̃
quadã lippitudine
& caligine uicioꝵ
obtenebratus. nec
te ipsum luci ido¬
neum prebes . &
ali is ad imis lucẽ.
De quibus oculis in
corpore. simplicita¬
te esł scã & in nocen¬
cia decoratus. om̃s
eccłas splendore lu¬
minis irradiat.
Si aut̃ oculus tuus
nequã ẽ. totũ corpꝰ
tuũ tenebrosũ erit.

Expanded text:
solum, quia ipse, dum male agit, digne peritut insipientium possis arva condire, cur infatuatus tali vitio, inmundis te porcorum conculcandum pedibus praebuisti, ita ut nec alios, nec te ipsum possis condire? Oculorum etiam in corpore tisti, ut reliquum per te corpus ducatum lucis haberet; et nunc quadam lippitudine et caligine vitiorum obtenebratus nec te ipsum lucis idoneum praebes, et aliis adimis lucem. De quibus oculis in  in corpore, simplicitate est sancta et innocentia decoratus, omnis Ecclesia splendore luminis radiatur. « Si autem oculus tuus nequam est, totum corpus tuum tenebrosum
Abbreviated transcription (Latin):
concinnauit dolum.
Sedens aduersus ficm̃ tuum
loquebaris & ad uersus
filium matris tuȩ fabrica¬
baris obpbriũ. Hcefecsti
existi mastime futurum
similem tui. Arguamte&
ꝓponãte ante oculos tuos.
intelligite hoc qui
obliuiscimini dm̃. nefor¬
te capiam & non sit
qui liber&.
Qui immolat confessionẽ
glorificat me. & qui ordi¬
nate ambrlat ostendã ei
salutare meum. UICtORΙ CV dð¬

Expanded text:
concinnauit dolum. sedens aduersus fratrem tuum loquebaris, et aduersus filium matris tuae fabricabaris obprobrium. haec fecisti, existimasti futurum me similem tui: arguam te et proponam ante oculos tuos. intellegite hoc, qui obliuiscimini deum, ne forte capiam et non sit qui liberet. qglorificat me, et qui ordinate ambulat, ostendam ei salutare meum. Miserere
Abbreviated transcription (Latin):
in noinine tuo con¬
culcabimus aduer
usm̃s saluabit me.
Quia saluastinos de
hostibus nr̃ĩs. &
cos qui oderunt nos
confudisti.
n dũo guidebimus to¬
ta die. & innominetuo
in acuernum confitebimꝰ.¬
Uerum tu proiecisti
& consudistinos.
& non egredieris
inexercitihus nrĩs.
Uertisti tergi nr̃a hosti
& qui oderunt
nos diri¬
puerunt sibi.
Dedistinos quasi
giegem aduorandum.
cringib dispersistinos.
Uendidisti populũ tuũ
sine pretio. nec grandis
tationibus corum.
risum his qui sunt
incircuitu nostro.
Posuifti nos insimilitu¬
dinem gentibus.
commotionem
capitis inpopulis:
Tota die uere cundia
mea contrameest:
& confusio facier
meȩ cooperuit me.
A uoce exprobantis
& obloquentis. a facie

Expanded text:
in nomine tuo conculcabimus advers meus salvabit me, Quia salvasti nos de hostibus nostris, et eos qui oderant nos, confudisti. In Deo laudabimus tota die, et nomini tuo in aeternum confitebimerum tu projecisti, et confudisti nos: et non egredieris in exercitibus nostris. Vertisti terga nostra hosti: et qui oderunt nos, diripuerunt sibi. Dedisti nos tamquam gregem ad vorandum, et in gentihus dispersisti nos. Vendidisti populum tuum sine pretio: nec grandis tatio eorum risum his, qui sunt in circuitu nostro. Posuisti nos in similitudinem gentibus: commotionem capitis in populis. Tota die verecundia mea contra me est: et confusio faciei meae cooperuit me. A voce exprobrantis et obloquen
Abbreviated transcription (Latin):
Uilexisti iustitiã & odi¬
sti iniquitatẽ. ꝓpterea
unxit te dĩ dstuus oleo
laetitiae prae consor¬
tibus tuis.
Myrra & gutta. & cassia
auestimentis tuis. ado¬
mibus eburnei fex qui¬
bus delectauerunt te
filiae regum ihono¬
retuo.
Afittit regini adextris

Expanded text:
Dilexisti justitiam, et odisti iniquitatem: propterea unxit te Deus, Deus tuus oleo laetitiae prae consortibus tuis. Myrrha et gutta et casia a vestimentis tuis a domibus eburneis: ex quibus delectaverunt te filiae regum in honore tuo. Astitit Regina a dextris
Abbreviated transcription (Latin):
Nonsedi cum uiris
uanitatis. & cũ super¬
bis non ingrediar.
diui ȩccłam pessimoꝵ
& cum iniquis
non sedebo
Lauabo in innocentia
circuibo altare
Ut clara uoce predice lau
dem. & narrem omĩa
mirabilia tua.
Dñe dilexi habitaculũ
domus tuȩ. & locum
tabnaculi głae tuae.
Ieauferas cum peccatori¬
bus animã meam : cum
uiris sanguinum
uitam meam
nquorum manibus
et dextera eorum reple¬
taest muneribus.
go aut̃ simplicitate
mea gradiar.
redime me
& miserere mei.
in ecclesiis benedicam

Expanded text:
Non sedi cum viris vanitatis, et cum superbis non ingrediar. Odivi ecclesiam pessimorum et cum impiis non sedebo. Lavabo in innocentia circuibo altare ut clara voce praedicem laudem tuam, et enarrem omnia mirabilia tua. Domine, dilexi habitaculum domus tuae, et locum tabernaculi gloriae tuae; ne ponas cum peccatoribus animam meam, et cum viris sanguinum vitam meam. In quorum manibus et dextera eorum repleta est muneribus, ego autem in simplicitate mea gradiar, redime me, et miserere mei; in Ecclesiis benedicam
Abbreviated transcription (Latin):
te malignus: non
rantes iniquitatẽ:
perdes loquentes
mendacium.
uirum sanguinum
& dolosum ab omi¬
nabitur dñs.¬
tuam. ad orabo in
templo scõ tuo.
intimore tuo.
dirige ante faciem
meam uiam tuã.
Non est enim inore
eorum rectum. inte¬
riora eoꝵ insidiae.
Sepulchrum patens
gut tur eorum.
linguã suam leui¬
ficant condemna
Decidant a consiliis
suis iuxta
multitu dinẽ impie¬
tatum eorũ expelle
runt te dñe.

Expanded text:
te malignus: non antes iniquitatem, perdes loquentes mendacium. uirum sanguinum et dolosum abominabitur dtuam, adorabo in templo sancto tuo in timore tuo. dirige ante faciem meam viam tuam. Non est enim in ore eorum rectum, interiora eorum insidiae: Sepulcrum patens guttur eorum, linguam suam lenificant. Condemna decidant a consiliis suis: Juxta multitudinem scelerum eorum expelle runt te Al.
Abbreviated transcription (Latin):
multitudine scele¬
rum eorũ expelle
uerunt te¬
tlaetentur om̃s qui
diligunt
nomen tuum.
Quia tu bene di¬
ces iusto. dñe ut
scuto placabili¬
tatis
coronabis eum.

Expanded text:
multitudinem scelerum eorum expelle verunt te. Et laetentur omnes quidiligunt nomen tuum, quoniam tu benedices justo. Domine, ut hasta placabilitatis coronabis eum
Abbreviated transcription (Latin):
Dñe ds̃ ñs si feci istud.
siest iniquitas in
manibus meis.
Si reddidi retribuen¬
tibus mihi mala.
decidam merito
ab ini micis meis
inanis.
Persequatur inimi¬
cus animã meam
& concule& intra
uitam meam. & glo¬
riam meam inpril¬

Expanded text:
Deus meus si feci istud: si est iniquitas in manibus meis; si reddidi retribuentibus mihi mala  decidam merito ab inimicis meis inanis. Persequatur inimicus animam meam, et conculcet in terra vitam meam  et gloriam meam in
Abbreviated transcription (Latin):
te malignus. neq
permanebunt in¬
iusti ante oculos tuos.
Odisti dñe om̃s qui
operantur iniqui¬
tatẽ. perdes eos
qui loquuntur
mendacium.
Uirum sanguinun
& dolosum ab omi¬
nabitur dñs.
Ego aut inmultitudi¬
ne miscđiae tuae
introibo dne indo¬
mii tuã. ad orabo
ad templũ scm tuũ
intimore tuo.
Deduc me dñe intua
iustitia. propter
inimicos meos di¬
rige inconspectu
tuo uiam meam.
Qm̃ non est inore
eorum ueritas. cor
eorum uanum est.

Expanded text:
te malignus; neque permanebunt injusti ante oculos tuos. Odisti, Domine, omnes qui operantur iniquitatem: perdes eos qui loquuntur mendacium. Virum sanguinum, et dolosum abominabitur Dominus: Ego autem in multitudine misericordiae tuae. Introibo, Domine, in domum tuam: adorabo ad templum sanctum tuum in timore tuo. Deduc me, Domine, in tua justitia: propter inimicos meos dirige in conspectu tuo viam meam. Quoniam non est in ore eorum veritas: cor eorum van
Abbreviated transcription (Latin):
precationem meam.
R euertere dñe erue
animã meã. salua
me propter
miseri cordiam tuã.
Qm̃ non est in morte
recordatio tui.
in inferno quis
confitebitur tibi
Laboraui ingemitu
meo. natare faciam
tota nocte lectun
rigabo.
uersis hostib meis.
Recedite ame om̃s
qui operamini mi¬
quitatem. quia
audiuit dñs uocẽ
fletus mei Audi¬
uit dñs de preca

Expanded text:
 mea. Revertere, Domine, erue animam meam, salva me propter misericordiam tuam. Quoniam non est in morte recordatio tui, in inferno quis confitebitur tibi? Laboravi in gemitu meo, natare faciam tota nocte lectum rigabo. versis hostibus meis. Recedite a me omnes, qui operamini iniquitatem, quia audivit Dominus vocem fletus mei. Audivit Dominus depreca
Abbreviated transcription (Latin):
leua supernos lucẽ
Dedisti lȩtitiam in¬
corde meo. intempo¬
re frumentũ & uinũ
eorum multi pli¬
cata sunt.
In pace simul requi¬
escam &: dormiam.
quia tu dñe specia¬
liter securum habi¬
tare fecistime.
UICTORI
SUP HERE DITA
rex meus
q m̃na te dep̃cor dñe
mane audies
uocem meam.
N ec habitabit uixta
te maligiius neque

Expanded text:
e. Dedisti laetitiam incorde meo, a tempore frumentum et vinum eorum multiplicata sunt; In pace simul requiescam et dormiam, quia tu, Domine, specialiter securum habitare fecisti me. VICTORI SUPER HAEREDIDATrex meus quia te deprecor. Domine, mane audies vocem meam, nec habitabit juxta te malignus. Non
Abbreviated transcription (Latin):
Irascimini & nolite
peccare. loqui mi¬
ni incordib uris.
super cubi lia
ura tacłte. SIIA¬
Sacrificate sacrifi¬
cium iuftitiae. &
fidite in dño.¬

Expanded text:
Irascimini et nolite peccare: loquimini in cordibus uestris super cubilia uestra et tacete. sacrificate sacrificium iustitiae et confidite in do
Abbreviated transcription (Latin):
signatum est suꝑ nos
lumen uultus tui
dñe. Dedistilȩtitiã
incorde meo. a tem¬
pore frumenti uini
& olei sui multi¬
plicati sunt.
Inpace inidipsum.
obdormiã & requi¬

Expanded text:
Signatum est, super nos, lumen vultus tui, Domine. Dedisti laetitiam in corde meo: A tempore frumenti, vini et olei sui, multiplicati sunt. In pace, in idipsum, obdormiam et requi
Abbreviated transcription (Latin):
inuenisse dixistis. exaudi dñe. sed &
ad uerbum omnis quis inKAKΟZΗ¬
AI AN interpretationis incurrimus.
& fit absurda trans latio. In eodem
Dñs diluuium inhabitare facit. Proqͦ
legisse uos dicitis. dñs diluuiũ iiha¬
bitat. Quorum prius ad grãm ꝑtin&
credentium scđm ad eius inquo cre¬
dunt habitaculum. Sed quia ias ap̃m
dicebatur uax dñi super aquas. ds̃ suꝑ
aquas multas & uox preparantes ce¬

Expanded text:
inuenisse dixistis: exaudi, domine. sedinuenisse dixistis: exaudi, domine. sedad uerbum\' omnis quis\', in xαxοςηλίαv interpretationis incurrimus et fit absurda translatio. in eodem: dominus diluuium inhabitare facit, pro quo legisse uos dicitis: dominus diluuium inhabitat; quorum prius ad gratiam pertinet credentibus, secundum ad eius, in quo credunt, habitaculum. sed quia iasaph dicebatur: uox domini super aquas; dominus super aquas multas et: uox domini
Abbreviated transcription (Latin):
magnificate eum. Proquo ingreco
idest glorificate eum. Sed sciendũ
quod ubicumq ingreco glorificate
scriptum est. Latinus interpres mag¬
nificate transtulerit. scđm illud
quod in exodo dicitur. Cantemus
dño gloriose enim magnificatus est.
Proquo ingreco scribitur glorificatus
eft. sed uilatino sermone sitranfera¬
tur : fit indecora trans latio. Et nos
emendantes olim psalterium. ubicũq
sensus idem est ueterum int pretum
consuetudinem mutare noluimus.
ne nimia nouitate lectoris ftudiũ
legisse uos dicitis calixtuus. sed hoc
iRoIN errore obtinuit. Cȩterorũ
agentes. Et dicitis quod om̃s ingreco
non habeat. & bene. Nam nec in he
tum est. In eodem. In nocentes &
recti adhȩserunt mihi quia sufti¬
Et nunc ecce exalta uit caput meũ
sed ecce : superfluum est. In eodem
Ex quisi uit facies mea. Proquo in
greco sit positum. quȩsi uit te facies
uocem dep̾cationis meȩ. Proquo uos

Expanded text:
magni- ficate eum, pro quo in Graeco magni- ficate eum, pro quo in Graeco id est \'glorificate eum\'. sed sciendum, quod, ubicumque in Graeco \'glorificate\' scriptum est, Latinus interpres \'magnificate\' transtulerit secundum illud, quod in Exodo dicitur: cantemus domino; gloriose enim magnificatus est, pro quo in Graeco scribitur glorificatus est; sed in Latino sermone, si transferatur, fit indecora translatio et nos emendantes olim psalterium, ubicumque sensus idem est, ueterum interpretum consuetudinem mutare noluimus, ne nimia nouitate lectoris studium legisse uos dicitis: calix tuus; sed hoc in xoivfj errore obtinuit. ceterum et agentes. et dicitis, quod \'omnes\' in Graeco non habeat, et bene; nam nec in Hebtum est. m eodem: mnocentes et recti adhaeserunt mihi, quia sustit Uicesimo sexto: et nunc ecce exalta uit caput meum. sed \'ecce\' superfluum est. in eodem: exquisiuit facies mea, pro quo in Graeco sit positum: quaesiuit te facies uocem deprecationis meae, pro quo uos
Abbreviated transcription (Latin):
gentibus tam in hebreo quã in cunc¬
tis int̃p̃tib inimici positi sunt. & mi¬
ror quomodo pro inimicis gentes
ad currendam uiam suã. & dicitis
quod ingreco suam non habeat. Sed
hocnos sub ueru additum repperimꝰ
& in hebreo non ee mani festum est.
Pribuat tibi scđm cortuum. & dici¬
tis ingreco uos hoc uersiculo additũ.
nomen dñi repperisse . quod super-¬
fluumẽ quia ex superioribus anõ
ROIUΟΥ subauditur unde coepte
& psalmus. Exaudiat te dñs in die
tribulationis. ut & hic subeodem.¬
& exaudinos indie qua in uocaueri¬
muste. Proquo uos legisse dicitis. In
quocumq die. Sed superius cum he¬
braica ueritate concordat. ubi scrip¬
tum est. BIOM. idest indie. Tuaut¬
dñe ne elongaueris auxxilium tuũ
ame. Quod dicitis inuenisse non uos
meum. quod & uerum ẽ. & ita cor¬
rigendum. breue enim siquid scrip¬
torum errore mutatumẽ. stulta
credimus contentione defendere
Ineodem. Uniuersum semen iacob

Expanded text:
\'gentibus\' tam in Hebraeo quam in cunc\'gentibus\' tam in Hebraeo quam in cunctis interpretibus \'inimici\' positi sunt; et miror, quomodo pro \'inimicis\' \'gentes\ad currendam uiam suam. et dicitis, quod in Graeco \'suam\' non habeat; sed hoc nos sub ueru additum repperimus et in Hebraeo non esse manifestum est.ribuat tibi secundum cortuum. et dicitis in Graeco uos hoc uersiculo additum nomen domini repperisse, quod superfluum est, quia ex superioribus axco xoivov subauditur, unde coepit et psalmus: exaudiat te dominus in die trib u 1 ati o nis, ut et hic sub eodemetexaudinosm die, qua inuocauerimus te. pro quo legisse uos dicitis: in quocumque die; sed superius cum Hebraica ueritate concordat, ubi scriptum est biom, id est \'in die\'. Une, ne elongaueris auxilium tuum a me. pro quo dicitis inuenisse uos meum; quod et uerum est et ita corrigendum. breue enim: si quid scriptorum errore mutatum est, stulta credimus contentione defendere. in eodem: uniuersum semen Iacob,
Abbreviated transcription (Latin):
cerui. singularem numerũ proplurali.
Sed in hebreo pluralis numerus positus
est. cha ialoth. & om̃s int̾pretes plura¬
lem numerũ transtulerunt. In eodem.
Et de disti mihi protectionẽ salutis tuȩ
Sed in hebreo. iesachã. salutis tuȩ signi¬
ficat non meae. quod & om̃s interp̃¬
tes transtulerunt. In ipso. Suhplanta¬
fti insurgentes in me subtusme. Proquo
ingreco plus inuenisseuos dicitis. om̃s
insurgentes. Sed. om̃s ad ditum ẽ. In eo¬
dem. Uiuit dñs & benedictus ds m̃s.
Et dicitis in greco non haberi meus. quod
non sub asterisco. sed ab ipsis lax dehe
ti inter pretes in hac parte consentiunt.
In eodem. Liherator m̃s degentibus ira¬
cundis. Proquo ingreco inuenisse uos
dicitis. ab in imicis meis fortibus siue
potentibus. Et quia semel ueritati
studemus siquid uel trans ferentis fe¬
sti natione uel scribentium uitio de¬
prauatũ est. simplicit̃ confiteri & em̃¬
dare debemus. In hebreo nihil aliud

Expanded text:
cerui\', singularem numerum pro plurali. cerui\', singularem numerum pro plurali. sed in Hebraeo pluralis numerum positus est chaialoth et omnes interpretes pluralem numerum transtulerunt. in eodem: et dedisti mihi protectionem salutis tuae.sed in Hebraeo iesacha \'salutis tuae\' significat, non \'meae\'; quod et omnes interpretes transtulerunt. in ipso: subplantasti insurgentes in me subtus me. pro quo in Graeco plus inuenisse uos dicitis: omnes insurgentes; sed \'omnes\' additum est. in eodem: uiuit dominus et benedictus deus meus. et dicitis m Graeco non haberi meus. quod non sub asterisco, sed ab ipsis Septuaginti interpretes in hac parte consentiunt. in eodem: liberator meus de gentibus iracundis. pro quo in Graeco inuenisse uos dicitis: ab inimicis meis fortibus siue potentibus. et quia semel ueritati studemus, si quid uel transferentis festinatione uel scribentium uitio deprauatum est, simpliciter confiteri et emendare debemus. in Hebraeo nihil aliud
Abbreviated transcription (Latin):
re. quo oftenditur iugulandum esse
& confodiendũ. quod in authenticis
libris non inuenitur. quae signa & in
grecorum latinorumq poematib inue¬
tius oculum quia & supra dixerat. de
uultu tuo iudicium meum prodeat.
Ut oculi dĩ in propheta operantȩ. non
praua sed recta conspiciant. In ipso.
Custodime ut pupillam oculi. Dicitis¬
quae ingreco legi. custo dime dñe. qđ
nec inhebreo nec innullo habetur int̾¬
prete. In eodem. Exurge dñe p̃ueni
eum & sub planta eum. P roquo ingre¬
preueni eos & sub planta eos. Sed me¬
lius silegatur numero singulari. Siqͥ¬
dem de impio dictum est. De quo ftat̾i
sequitur. Praeueni eum & subplanta
eum. Eripe anima meam ab impio.
nulliq dubium quin diabolum signi
ritis cur grecus istum uersiculum
secundum non habeat int̾ positis duo
pretibus sub asterisco additum sit. In
codem. Qui perfecit pedes meos tãquã
ceruorum. Pro quo scribitis ingreco

Expanded text:
re, quo ostenditur iugulandum esse re, quo ostenditur iugulandum esse et confodiendum, quod in authenticis libris non inuenitur. quae signa et in Graecorum Latinorumque poematibus inuetius \'oculi tui\', quia et supra dixerat: de uultu tuo tuo iudicium meum prodeat, ut oculi dei in propheta operante non praua, sed recta conspiciant. in ipso: custodi meut pupillam oculi. dicitisque in Graeco legi: custo dime, domine, quod nec in Hebraeo nec in ullo habetur interprete. in eodem: exurge, domine, praeueni eum et subplanta e u m. pro quo in Grae\'praeueni eos et subplanta eos\'; sed melius, si legatur numero singulari, si quidem de inpio dictum est, de quo statim sequitur: praeueni eum et subplanta eum; eripe animam meam ab inpio. nullique dubium, quin diabolum signifritis, cur Graecus istum uersiculum secundum non habeat interpositis duobuaginta interpretibus sub asterisco additum sit. in eodem: qui perfecit pedes meos tamquam ceruorum. pro quo scribitis in Graeco
Abbreviated transcription (Latin):
tatem manuum mearũ redd& mihi.
Inuigesimo quoq quinto psalmo scrip¬
tum sit. Probame dne & temptame.
ure renes meos & cormeum. & in
quarto dicatur. Cum in uocarẽ exau¬
diuit me ds̃ iuftitię meae. & in octo¬
gesimo quinto. Custodi ani mam meã
qm̃ sc̃ssum. Iacob quoq loquatur in
genesi. Exaudi & me cras iustitia mea.
De octauo psalmo. Qm ui debo cęlos tuos.
& dicitis quod tuos in greco ñ habeat.
verum ẽ. sed inhebreo legitur. SaMACΗA
quod int̾ pretat᷑ cȩlos tuos. & de edi¬
additum ẽ sub asterisco. Cuius rei sen¬
sum breuit̃ uobis aperiam. ubi quid
minus habetur ingreco ab hebrai ca
ueritate. origenis de trans latione theo
dotionis addidit. & signũ posuit aste¬
risci id est stellam quȩ quod prius ab
sconditũ uidebatur inlumin&. et
in medium proferat. Vbi aut̃ quod
in hebreo nonẽ ingrecis codicib inue¬
nitur. obelon. id est iacent̾e p̃posuit.
quim nos latine UERU possumus dice¬

Expanded text:
tatem manuum mearum reddet mihi, tatem manuum mearum reddet mihi, in uicesimo quoque quinto psalmo scriptum sit: proba me, domine, et tempta me; ure renes meos et cor meum, et in quarto dicatur: cum inuocarem, exaudiuit me deus iustitiae meae, et in octogesimo quinto: custodi animam meam, quoniam sanctus sum, Iacob quoque loquatur in Genesi: exaudiet me cras iustitia mea. De octauo psalmo: quoniam uidebo caelos tuos. et dicitis, quod \'tuos\' in Graeco non habeat. uerum est, sed in Hebraeo legitur samacha, quod interpretatur \'caelos tuos\' et de ediadditum est sub asterisco; cuius rei breuiter uobis sensum aperiam. ubi quid minus habetur in Graeco ab Hebraica udotionis addidit, et signum posuit asterisci, id est, stellam, quae, qsconditum uidebatur, inluminet et in medium proferat; ubi autem, quod in Hebraeo non est, in Graecis codicibus inuenitur, obelon, id est iacentem, praeposuit, quam nos Latine \'ueru\' possumus dice